text:
Pudno kadi ti damag a saanen a maikkan iti slot ni Ilokano iti sumaruno a UP Summer Workshop...
ngamin, ket "national level" kano ti UP Summer Workshop isu a dida ilaoken dagiti rehional a lenguahe... a kas pagayatan kano dagiti Tagalog writers
unfair, saan? kalpasan iti nabayag a pannakaikappengna, maikkaten ni Ilokano?
ania ngata iti pampanunoten dagitoy a Tagalog writers?
wenno agibalbalesda laeng ngata? Ngamin iti pakontes ti Komisyon ng Wikang Filipino (kongrats dagiti nangabak ken maawardan no Agosto 31) ket naikkan iti importansia dagiti rehional a lenguahe...
The heat is on! Ammoyo kadi met ti reaksion dagiti dadaulo dagiti rehional a lenguahe? Mangbuangayda met kadagiti regional workshops and seminars ket saanda met nga imbitaran dagiti Tagalog writers nga agpanel… ken ipursigida iti pannakaisuro ti literatura rehional kadagiti kolehio…
ania met ngay ti reaksionyo, kakabsat nga iluko writers?
adda met ti pinnolitika uray iti lenguahe, ania?
Thursday, August 24, 2006
INKUSAYDA TI ILUKO?
Pudno kadi ti damag a saanen a maikkan iti slot ni Ilokano iti sumaruno a UP Summer Workshop...
20 comments:
- ariel said...
-
Awa, Jim, maysa manen a kinaawan demokrasia ti lengguahe daytoy nga aramid. Dagitoy baro a kolonisador ket masapul a mawarsian iti bagas, ken suka, ken asin, ken bawang tapno mapatalakiaw dagiit mangmangkik iti panunotda ken nakemda, no adda a. shame, shame!
- 5:21 PM
- rva said...
-
kasta kadi, mang jimmy?
ti ammok ket nabayagen nga awan ti iloko iti workshop ta awan kano ngamin met ti agisumsumite iti iloko a pakiworksiap. wenno awan sa kano ti agap-aplay nga iloko writer. isu nga awanen ti slot para iloko. ta baka naisipda nga awan iloko writer nga interesado. sayang.
mang ariel, pimmanawka la diay likhaan ket kasta metten ti inaramidda! awan kadi, aya, ti mabalin nga agtalinaed koma latta nga ilokano/iloko fellow sadiay icw?
wen, gayam, mang ariel, congrats! sikan sa ketdi ti umuna? ammomon no ania!
- 10:33 PM
- ariel said...
-
Kasta a talaga ti maaramid no agkiremkiremtayo. Masapul a lagdaentayo ti aladtayo. Policy change siguro daytoy a naibasar iti depinision ti 'Philippine writing'. Agdamagak man no ania a talagat' napasamak. Kalpasanna ket ipadigok kadakayo. Diak ammo tay congrats mo numan pay kuna ni Djuna a congrats met. No ania man daytoy, mahalo/agyamanak
- 12:36 AM
- jim agpalo, jr. said...
-
ngarud a... kasta ketdin iti napasamak... ta ania aya ti depinision segun kadakuada, ti Tagalog ken English ket "national level?"
uray siak ket nagbiddutak met iti termino nga inaramat ta "inawagak" a rehional a lenguahe... ania aya ti umno a termino kadagiti non-tagalog language, ka ariel? ania ngata no ipamaysatayon nga awagan iti "amianan writers" nga agsursurat kadagiti amianan literature? tapno maikkaten dayta provincialism wenno regionalism?
dagiti termino ket ti pakaallilawantayo no maminsan...
iti up baguio, isuroda metten ti iluko literature, babaen ken ni dean elizabeth calioanagan ti college of humanities, ken founder idi ti GUMIL Union Christian College ti La Union... namitlon a nagtext a mapanak agsarita maipapan iti lliteratura, ngem panagkunak saanak a "worthy" kadaytoy a banag... saan laeng nga iluko lit ti adalenda no dipay ket dagiti dadduma pay a literatura iti amianan... nagganas ket ngatan iti agenrol dita... hmn...
- 6:46 AM
- jfi said...
-
makisagpawak laeng manong.
para kaniak a biang, panawen siguron nga adda koma party-list a para kadagiti iluko writers tapno maipeksa tayo iti gannuat tayo.
linaokandan ti politika di sumala tayo met no ania ti kayatda a tugtog.
- 9:10 AM
- jim agpalo, jr. said...
-
ket nagwariska a iti bagas, ka ariel iti salip ti KWF? kuam ngarud daydiay "agwaristayo iti bagas" a koleksion? nabara ngarud a kablaaw!
wen, nasken a warisantayo iti bagas ti daradara a daniw dagiti mangmangkik tapno maalaw ti kararua ti nakabatbati nga ili...
- 9:55 AM
- jim agpalo, jr. said...
-
jake, napintas met a, no maaddaan ti partylist dagiti iluko writers. Ngem iti rigatna ket umadu met dagiti pulitiko nga agkameng kadagiti gunglo ken timpuyog dagiti mannurat gapu kadayta a partylist... makasinitto payen ti bara ti pulitika iti inaladan ti gumil, anianto la ketdin no adda dayta posision a pagiinnagawan? dipay ket uramen?
napintas koma a, tapno makapataudtayo kadagiti linteg a maipapan iti lenguahetayo... tapno maatur dagiti biddut a pinidut iti kolonialisasion...
congressional order la ngata ti ammok a kasamayan tapno mabalbaliwan dagiti biddut iti lenguahe... no agtalinaed ti agdama a set-up, ti Iluco's defilement ni Nid Anima, ti reintellectualization ni Joel Manuel, ti Ilokanista ni Arsenio Salvador manipud iti teddek da Mariano Gaerlan, Leon Pichay, kdp...
daytoy ti sumaruno nga ipostek... urayek la nga iposte ti tawid website tapno aggiddanda...
- 10:08 AM
- ariel said...
-
Ka Jim, RVA, ken Jake:
Ti terminok ket: Philippine Literature from Iluko/Ilokano. Stress ti "from", ti lengguahe a kas site/purok/lugar ti nakem, kinaasinno, kararua, anito, lagip.
Kayat a sawen: Literatura ti Filipinas manipud iti Iluko. Adda problema ti nosion a reintellectualization ta: (a) ibagana a di intelektualisado ti Iluko (dakkel a biddut daytoy ni Bonifacio Sibayan iti agar-ari isuna iti KWF!; (b) adda kolonisado a kananakem a sub-textna ti kastoy a panagigipapan iti pagsasaotayo ket saan nga umisu daytoy a politika ken pilosopia ti lengguahetayo; (c)ak-akseptarentay pay laeng nga inferior ti Ilokano/Iluko vis-a-vis sabali a pagsasao kas koma ti Tagalog, Ingles, etc. Forget it!
Talaga nga agwarsitayo iti bagas!
- 4:46 PM
- jim agpalo, jr. said...
-
agyamanak unay kadaytoy a kapanunotam, ka ariel... sapay koma ta mangitedkanto met iti kapanunotam maipapan iti ILUCOS' DEFILEMENT ken ti ILOKANISTA (purist, kasta ti termino ni Dr. Morr Pungayan, historidor ken linguistika iti SLU), ken ti present set-up ti lenguahe...
ipostekto ti salaysayko iti inton domingo ta aggiddanda iti tawid website
- 6:14 PM
- ariel said...
-
Jim, all the time. Panawenen tapno pagsasaritaantayo dagitoy a bambanag tapno makaaddangtayo. Narigat a mailumlom ti isip iti pitak a nabuyok. Masapul ti nasamay ken kasamayan a sirmata.
Agbiagkayo, dakayo amin nga agpampanunot iti paglaingan.
- 6:38 PM
- rva said...
-
mang jim, napintas man dayta panggepmo a suraten wenno nasuratmon a piesa maipapan iti lengguahe. ania kad' dayta iluco defilement ni apo anima? 'tay kad' proposalna nga isubli kano ti daan nga ortografia nga iloco? ania met ti kapanunotam, mang jim, iti sabali pay a proposal ni apo joe padre maipapan itoy?
iti biangko, ayonak ti reintelektualisasion a singasing ni gayyem joel manuel ngem iti laeng ortografia. kinapudnona, isun ti ar-aramatek ngem 'tay modified wenno bukodko a panangiyaplikar. iti ilokano wikipedia a pakitartarawidwidak, ti sursurotenmi ket pagtalinaedenmi ti spelling dagiti bulod a balikas nga espaniol ken english. wenno saan ket 'tay nayiloko nga spellingna met laeng. panagkunak, dagitoy laeng a balikas, bulod wenno ganggannaet a balbalikas ti nasken a maisurat iti orihinal nga spellingda. no met bukod nga iloko a balikas, nasken laeng a maisurat kas orihinalda. ti kunak ditoy nga orihinal a bukod nga ortografia ket maibasar iti nagkauna nga ortografia a naaramat iti alibata. di kad' ayua daytoy met laeng ti aramat a pagsursurat dagiti ilokano idi un-unana? no kasta, daytoy ngarud ti orihinal? mabalin.
kabayatanna, maipapan iti singasing a political party-list dagiti ilokano writers, ti ammok ket nabayagen a panggepda dayta ta mangmangngeg a sarsaritaenda dayta tunggal kombension iti um-ummong. siak a maysa ket saan met nga umanamong iti dayta. a kas iti diak yaanamong iti pinpinnolitika iti uneg ti gumil filipinas. maysa, ammotayo metten ti di panangikabkabilangan ti tradisional a congreso kadagiti kamengda a party-list reps. kitaen ti mapaspasamak iti batasan 5 a kunada.
mang ariel, talaga met a nagiwarsika iti bagas! mangiwarsika man, met, ala, kadakami ditoy, iti asin ken basi!
- 9:27 AM
- jfi said...
-
sabagay agpayso ti kunayo. narigrigat nga agpayso no magampuran iti politika ti maysa a gunglo. madadael ti imahen daytoy.
- 10:36 AM
- jim agpalo, jr. said...
-
wen, adda met ti limmaban (tagalog manen!, adda met ti nakisalisal iti basingkawel iti pulitika iti party list a writer nga Ilokana, ngem naabak met. Nagkampania idi ni erpatna iti GF Convention ta isu ti agdama idi a presidente, ngem naabak latta met...imbutosko met piman, ngem itan ket diak a malagipen ti naganna no hermione wenno asinon daydiay maysa pay a saringit da Mang Honor? hmmn..
n
- 2:16 PM
- ariel said...
-
RVA, JIm, Jake:
Siguro kitaentay ti historia ti agdama a diskurso ken debate maipapan iti ortograpia.
Umuna, nasken a subliantay ti sinkronia ken diakronia ti Iluko/Ilokano (uray daytoy a konsepto ket masapul a warwarentayo ta addaan daytoy iti panagsaridaddeng ti utek (Basaen: ania, aya, ti lugar ti prefix nga "i" ken ti "an/ano"?)
Kayatko a sawen, ti paka(sarita)an ti giyatayo--daytay pakasaritaan ti lengguahetayo. Kas koma ti "alibata" a kunkuna dagiti Tagalog. No subliantay ti Doctrina Christiana, kas pagarigan, masapul a kitaentay sadiay ti proyekto ken programa a kolonial nga induldulin dagiti kolonisador ken imperialista ken birkog iti kananakem(tayo).
Ngem no kitaen ti "natural" a garaw dagiti uni/timek ti lengguahe itatta, makitatayo no ania dagiti uni/timek a saan nga umisu.
Maikadua:
Kasingin ti panagsublitayo iti pakasaritaan ti panangammotayo ti diakronia ti lengguahe: (1) adu ti biddut iti teoria ni Nid Anima ken saan nga agsusurot ti rasonna; (2) ibagana ti panangilukat iti diskusion ken (3) ibagana met laeng ti panangidiayana a ti inaramidna ti pagtuladan ti aminen a panagsurat iti lengguahetayo. Maysa a kerket daytoy a kontradiksion!
Kas pagarigan: apay a patientayo a ti nagan ti pagsasaotayo ket "Samtoy"? Kinalaglag daytoy nga aramid ket amin a di makaammo ti diakronia ti Ilokano ket masapul nga agsukisok ken agamiris. Umuna, akintimek daytoy "Samtoy'? Di kadi ti fraile, kastila, ken ti bisita a saan a naimbitaran? Forget Samtoy--there is so much lie in that. The claim to return to the "Hispanic mode" with all the Qs for "ket" and "Quen" is useless, inutile, impotent. Let us read colonial history properly. Second, if you go back to the Ilokano/Iluko alphabet as claimed by the Kastilas of the Doktrina, the "kurditan" accounts the K-sound but it does not say whether that was K or Q. Now, let us not forget that Ilokano may have developed on its own but it remains a member of the Southeast Asian family of languages. To extricate our language as if we got it from the Genesis account of the Bible is not in accord with linguistic and historical facts. We need Linguistics 101 to understand this. And it is not an advanced course.
About the plan to "standardize".
The 2002 Gumil Filipinas/Gumil Oahu conference appointed us (me and Manang Precy Espiritu to start to form a committee, or at least make proposals for such, to standardize our language). We are doing our darnest best to do that so I included Noemi Rosal of UP Diliman to take part in the initial work of the committee. We have not been disbanded by the GF/GH, I suppose, so we continue to work. But we are expanding the membership. We are counting on other linguists, creative writers, and other cultural advocates/workers. We are watching, observing, gathering data. Religous materials, even if you do not like them, are a good source of information. I have three versions of the Bible in Ilokano/Iluko. I have seen older versions of excerpts in the UP Main, at least as far back as the 30s.
You must understand that while many of you are "writing from Iluko", we not only write from Iluko but many of us are teaching our language in the university (UP, UH). Inaldaw-aldaw a sarsarangtenmi dagitoy a problema. Kas koma ti ia, ie, io. Problema daytoy. Y kadi?
So what we need to do is keep the discussion open but let us, at least, assure ourselves, that our claims are being backed up by empirically correct data and not from some lousy assumptions about language. Or plain impressions. The point of the matter at this time is: Are we able to communicate in Quet? Then use it. What about ket? Use it. You want to write for Bannawag, simply follow the rule: Use the ortography of Bannawag. Bannawag has its own interest to protect and our problem is the least of its problem. We cannot them but ourselves.
What we are doing at this time had happened in the 30s or 40s, this debate on our language.
Search the archives of UP Main Library and you will be shocked that this same discusssion/debate had happened and we are, I am afraid, repeating it.
I understand that many of us were not yet born then. But it is our duty to be respectful of history so we can draw from it lessons that we need to clarify our premises.
The Nid Anima position, I dare say, is counter-productive. That is not the point at this time, I suppose. The point is to keep on writing in whatever ortographic method you use. The production that we will leave behind will serve as the basis for determining whether the language is alive or not.
A note on the "re-intellectualization" thing: that is counter-productive too. It bespeaks of a tacit colonial mindset here. What we need to do is surface the intellect hidden in our language. For instance, I analyzed our concept of social justice and I got the truly operational concept of kinalinteg. What gives? Kinalinteg is far-reaching and antedates other intellectual positioning even from the supposedly intellectually capable West (read: English). If the debates end up in bickering, we will not go anywhere. Raise issues, and leave the issues as they are provided we can prove our point. Otherwise, why waste words? They are sacred, so sacred.
Well, this is not for your three but for us all. Mahalo.
- 6:40 PM
- jim agpalo, jr. said...
-
agyamanak, ka ariel, siguro nasken a maipablaak pay daytoy a sungbatmo iti pagiwarnak tapno addanto ti reperesia dagiti mayat a mangaramat...
iti kinaadu ti addang iti panagbalbaliw iti ortograpia ken lenguahe, panawen siguro itan a maasikaso dagiti limtuad a parikut...ta ne, MATMATUROG SA ITI PANSITAN TI ILUKO?
ipostek no madamdama ti rason a degdeg ti saritaan... innak pay aggurnos ken agatado iti lakok a nateng ken prutas...
- 6:57 AM
- ariel said...
-
Aloha Jim:
Nakaaapalka ta adda wayam nga agatadu. Dakami, darderepdepenmi lattan dagiti ataduem.
Maysa pay: mangisuratak iti blogko ti at-atiddog a paliiwko maipapan kadagiti isyu nga inruaryon. Nawayaka/kayo a mangala ken mangipost ken mangipablaak iti uray no sadinno. Masapul nga agwerret dagiti utektayo amin, di ngamin? Awan tawar ti ataduem?
- 12:48 PM
- jim agpalo, jr. said...
-
ala man ngarud, ka ariel, mangsuratka man a sadiay blogmo ket kopiaekto kadi a, ta ikabil iti tawid news ken iti websitena...
para iti reperensia...
- 1:51 PM
- jfi said...
-
Manong Ariel,
No koma asideg ta Hawaii ket umayak agenrol dita pagisurruam tapno manayunan toy adda nga im-imetek.
- 9:50 AM
- ariel said...
-
jake:
luktantay laeng, adi, dagiti isiptayo ket saanen a masapul ti agenrol. no koma kas kenka amin a kaputotan, anian! kurkoram kadi pay dagiti dadduman tapno makaramanda iti naimas a pegpeg, daytay nabalitokan.
- 11:36 AM
- jim agpalo, jr. said...
-
koma, agtimekda koma met...
- 6:39 AM


c: text/html

text:
Limmawa ti ridaw ti turismo
Iti pannakipartisipar ti Pinas ti kadakkelan a travel fair iti Asia, ti the International Tourismus Borse (ITB) idi Oktubre 22-24 sadiay Suntec City, Singapore, limmawa ti ridaw ti turismo ti pagilian. 60 a nasion ti dimmar-ay kadaytoy a travel trade fair a buklen iti nasurok a 5000 a delagados.
Malaksid a nakagun-od ti Pinas a kapipintasan a boot,(adda iti ngato) dimmakkel pay ti tiansana a maiplatitona ti dakkel nga ilgat ti travel visitors iti Asia.
Kaunaan daytoy a travel fair iti Asia. Nainaw manipud iti ITB-Berlin – ti tinawen travel fair a mangpappapigsa ti turismo iti sibubukel a Europa. Ti pannakapaset ti Pinas kadagiti kakastoy ket dakkel a positibo iti inna ikaban ken pagpuonan iti masakbayan. Maipangato iti listaan ti pagilian a kas kangrunaan a turongen dagiti turista. No adu ti turista, adu ti trabaho, adu ti malako a produkto ket bumlad ti bulsa ti nasion.
Lagidawenmi laeng iti bangking a bingay kadagiti agsangpet a turista ta nakasentro wenno kunaenmi pay nga insentro ti ahensia ti turismo ti ‘panangilakoda’ ti Pinas kadagiti probinsia ti Aklan, Bohol ken Cebu. Kasapulan koma a sapasap a pagilian ti diaya ta saan met laeng nga iti abagatan ti yan ti industria ti turismo.
Ti ITB-Asia ket maysa kadagiti dakkel a sungbat ti salungayngay gapu iti economic slowdown a pinataud ti financial turmoil ti USA. Adda ditoy ti ilalayog. Ti ilalayog ket kaipapananna ti panagbalbaliw. Daytoy a panagbalbaliw ti titser iti pannakasursuro ken pannakaadal kadagiti kabarbaro a taray ken panagtulid ti turismo. Daytoy ti napigsa nga anit-it iti pannakailukat ti ridaw tapno magun-odan iti makapnek nga ingpen a lugar ti Pinas iti lubong ti industria ti turismo.
Lagidawenmi manen, itoy nga itataripnong ti pagilian kadagiti kakastoy nga opurtonidad ket ti leisure travelers ti awitda a balon. Maatiw no kua dagiti lugar a cultural ken heritage ti pangabilna iti ilgat ti maidasar a turismo. Maibilang dagiti cultural ken heritage travelers dagiti probinsia ti Ilocos Sur ken Norte a yan dagiti UNESCO heritage, iti Batanes, Baguio ken Ifugao.
Dakkel a lamang dagiti leisure travelers ti diayda, a kasla ketdi ti mando ditoy ket business-to-business deal. Banag a panagbangking ti kunkunami a waras. Leisure travelers, no ti ipromot ket dagiti pagpallailangan a kas iti Boracay, Subic, Clark ken dadduma a resorts.
Iti probinsia nga Ilocos Sur, adu dagiti turista a sumangpet. Saan a masasaan dayta, ta ti diayana ket cultural ken heritage travelers. Iti pagdaksanna, umay laeng dagitoy a turista ngem dida agtalinaed. Ni saanda pay ngata nga umian iti maysa rabii, banag a makuna a dakkel nga abut daytoy a nasken a “mapatsingan” ti probinsia no di man makongreto.
Panawenen tapno maaddaan met ti dagiti probinsia ti Amianan iti pangabil iti leisure travelers. Iti agdama, ti laeng Pagudpod ti umang-angot kadaytoy.
Masapul ti napintek unay a paradigm shift a mangited iti bileg a amangpusipos ti tengnged dagiti turista.
Kadagiti leisure travelers, sagsaganaandan ti dakkel a siguada ti panagsangpet dagiti Russians ken Vietnamese. Kadagitoy a disso, maisursuron ti sao dagitoy a nasion. Ta apaman a simmangpet dagitoy a turista, maay-ayoda ta kasla ‘impabalay’ laengen iti kaaddada gapu ta agkikinnaawatanda iti host.
Apay a maisuro ti sao wenno lenguahe? Idi target ti Japan, sinursurotayo ti Nihongo. Sinurotayo ti Mandarin idi target ti China ken Taiwan. Ita a kapigsa ti dalluyon ti South Korea, naisuro ti lenguaheda.
Satayla sinursuro dagitoy idi addadan. Isu a nagadu ita ti eskuelaan a pakaadalan ti Nihongo ken sao ti Sokor iti agdama. No kastoy manen ti wagas, dakdakkel latta ti ilgat a maala dagiti mangididiaya ti leisure travelers ta nakasaganadan. Ammodan iti makilangay babaen iti inda panagkikinnaawatan.
Napateg ti ‘impabalay’ kadagiti turista. Napateg ti panagkikinnaawatan ta daytoy ti ridaw iti nakapkappet a panagggagayyem.
Ngem no awan daytoy a rikna nga ‘impabalay’ saan a tumaliaw dagiti turista uray pay no adda iti dakkel a pangiwana iti ‘cake’ a diaya ti turismo.
No ibasar ti data ti UN World Tourism Organization, manamnama ti 400 million ti sumangpet a sangaili iti makindaya nga Asia agingga iti 2020.
Siempre adda ilgat ti Pinas. Daytoy nga ilgat ti pagbibingayan. Kasano ti bingay? bangking manen? ##
Sunday, November 09, 2008
1 comment:
- Jason Paul Laxamana said...
-
Welcome to Archipelago Music, a blog that will serve to promote new
Philippine music (OPM) from the regions. It attempts to empower
regional music, especially those sung in the various regional
languages of the archipelago like Ilokano, Bikol, Kapampangan,
Waray-Waray, Meranaw, etc., amidst the dominance of Tagalog and Pinoy
English songs and music videos in the world of OPM.
This is one of the advocacy projects of Kalalangan Kamaru, a
multidisciplinary team of Kapampangan youth seeking to develop and
propagate Kapampangan pride, culture, and language to the Kapampangan
youth. This time, it extends its ideologies to the other
ethnolinguistic groups to empower the regions more and make the
Philippines a truly multicultural yet unified nation.
visit http://archipelago-music.blogspot.com
- 11:42 PM

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ania, maiparit ti agsao iti Iluko?
KABAYATAN iti yaalsa dagiti rehional a lenguahe kontra iti English, kustounay met ti namsakaan ni Tagalog=P/Filipino iti rehion amianan. Napartak la unay iti inna panagwaras. Kasla apuy a nagkayamkam.
In-inut ti panagrunot ti dila ni Ilokano. Kasla agrungrong. Wenno beggang nga in-inut nga umpaag agingga ipalaiston ti angin ti dapo. Ket iti masungad nga aldaw, maysanto laengen a pakasaritaan. Napait a pakasaritaan. Pakasaritaan a mantsa ti puli. Tumaud ti crisis identity.
No dadduma, ut-utobek a nalaing dagiti rason no apay a napartak ti panagrunot ti Iluko kadagiti key cities iti Amianan:
No ag-Ilukoka, maawatandaka a dagus, aniaman ti lenguahena. Ti Iluko iti pagsasabatan. Ti lenguahe a pagkikinnaawatan. Dagiti di Ilokano, pilitenda iti agsursuro wenno umawat iti Iluko.
Isu a sinursuro ni Pangalatok ti ag-Iluko. Kasta met kadagiti nasurok a sangagasut a tribu iti Cordillera nga addaan iti pinullo a lenguahe. Agsasabatda iti Iluko tapno agkikinnaawatanda. Iluko amin a sao.
Cordilleran Iluko. Highland Iluko a kuna ni kalatakan a historian ken linguista iti siudad, Dr. Morr Pungayan. Katulad la unay ti Cordilleran Iluko ti Iluko dagiti
“Apay mettenen, piman! Madiyo ti agayab-ayab ta nakiumay mit siak!”
“Naimas-imas ti ulokmo ya! Liingenda pay la sika?”
“Win koma a, piman! Ta napadas-padasak mit ti agdigos iti kumamat-kamat a danum!”
“Intakonto manenen a!”
Napukawpukaw, este, dika met ngata a mapukaw, ta nalawag met latta a maawatan ti Cordi Iluko, saan?
Kadagiti tungtongan, Cordi Iluko latta ti mangngegmo, uray iti amin a suli.
1995. Napalabas ti nasurok a maysa a dekada. Nagbaliwen ti pul-oy ti angin. Saanen nga iti Iluko iti pagsasabatan no di ket iti Tagalog=P/Filipino.
“Idi a, wen, agbasakami iti Bannawag tapno makasursurokami nga agsao iti Ilokano (ti terminona, ken generally). Ta di met agkikinnaawatan no di agilokano,” inyisem iti baket iti simmangbayanmi iti dakkel a balay iti Brgy. Brooks Point iti siudad, idi inyam-ammonak ti Ibanag (i-Abulog) a kumparik, a kas mannurat.
Bimmattaway ti agiluko. Immadu dagiti Anggalog. Itoy a panawen, hybrid ti Iluko. Kadagiti agtutubo, narasayen. Ad-adun ti Tagalog. Ket iti sumaruno pay a dekada, wenno ab-ababa pay ngata, ti Tagalogton a kas lingua franca ti siudad.
URDANETA.
“Apay ngay, ket no kai-Ilokanoan met ti Urdaneta? Apay a Tagalog ti saoyo?”
“Adun ti Tagalog sadiay.”
“Insurom met dagiti annakmon?”
Nagkatawa laeng.
No agbakasionda ditoy
“Apay nga isurom ti Tagalog kadakuada ket Ilokanokayo?” inulitko iti naminsan.
“Iparit ti maestrada no agilokanoda! Mamultada pay a!”
Annayko!
“Tapno saandanton a agbeddal, di isuron kadakuada.”
No further comment.
“Pagsilsilawanmi idi tukak, ditoy a lugar. Kataltalonan. Dayta rangtay dita laud, iti sirokna ti pagsayotak iti agsapa sakbay nga innak agiskuela. Kasilpo dayta a karayan ti sabangan idta laud, daydiay rangtay iti abay ti
“Tagalogda met gayam ditoy, papang!” Indillawnan idi nalikmotmin ti akimbaba a kadsaaraan ti mall. Addakamin iti ngato. Serkenmi amin a puesto. Agbuybuyakamin iti ladawan kadagiti paskil kadagiti sinean.
Yos. Naiyaw-awanak, iti kaiistoriak iti napalabas!
“Tagalogda aya?”
“Dimo napansin? Amin a napananta…” Napansin. Idtoy siudad, natayen a balikas dayta nadlaw.
Inserrekko iti department store. Nagintatawarak iti sopa. Agsasaokami latta ti buridekko iti Iluko. Palpaliiwek met ti saleslady. Pagamuan, nagsao iti Iluko ngem nakapsut. Kasla binawina met laeng a dagus iti inna panag-Iluko kalpasan a nagtalangkiaw. Kasla adda kabutengna.
Ti ur-urayek a gundaway a mulmulmulan ti mugingko!
“Apay nga agtag-Tagalogkayo ket Ilokanokayo met? Ilokano met ti
“Patakaran ngamin, kuya. Tagalog ti panagsaomi kadagiti amin a customer.”
“Tapno maawatan amin a kustormeryo, kasta kadi?”
“Wen, kuya.”
Saanakon a nagdamag.
Uray no awan ti gagarak, nagpa-Candonak. Nagpaliiw iti uneg ti mall. Ket natakuatak, a Tagalog ti saludsod no ania ti gatangem.
Iti mabiit, addanton ti mall met dita Narvacan. Mabangon idiay Brgy. Limmansangan. Addanto la ketdi met ti posiblena, ti tagalogization a mapasamak.
Kadagitoy nga eksperiensa, adda ti tallo a kangrunaan a rason no apay a nasaknap la unay ti tagalogization kadagiti key cities.
1. Edukasion. Iparit ti eskuelaan iti panagsao iti Iluko, ngem no Tagalog ket saan
2. komersialismo ken negosio
3. migration
1) EDUKASION. Iparit ti eskuelaan (iti high school) iti agsao iti Iluko. Multa, piso tunggal balikas! (Iti agdama a panawen.)
Nasken nga English wenno Tagalog. Kangrunaanna la unay ti English. Ngem iti panagsasarita, mabalin ti Tagalog wenno English wenno Taglish.
Early martial law days.
Pinadasko idi nga inlaban ti kalintegak nga agsao iti Iluko kadagiti napili a lugar: alley, ground, library, wenno iti ababa a pannao, no saan a madama iti klase. No madama ti klase, speak English! Wenno Tagalog no isu.
Ngem, napaayak. Ngamin, kas panangilawlawag ti Sister Principal, adda pinirmaak a weaver, sakbay a nagenrolak a surotek amin a pagannurotan, reglamento ken pagayatan ti eskuelaan. Binasak nga immuna sakbay a pinirmaak. (Wen, aya.) Iti panangpirmak, immannugotak. Ania pay iti naaramidak? Reglamento ti eskuelaan ti speak English. Nagdadakkel dagiti maisurat iti pader ken iti ngatoen ti pisara.
Awan iti masaok itoy a banag iti eskuela publika.
Idi elementariakami, Iluko ken English ti medium of instruction. Adda pay la idi Iluko a libro, a para kadagiti gred wan.
Iti sekondaria, nanayunan ti dua, naikkatan ti maysa! Ania daytoy?
Maiparit ti Iluko, ngem saan ti Tagalog. Sa ket simmapit pay ti Spanish a subject! (Naikkat a subject idi addaakon iti maikadua a tukad).
Ayyuya ngay? I’d rather speak English than Tagalog! kunak metten a. Mamultaka iti binting. Nangina dayta binting ta maminliman a plete iti kalesa. Wenno nikel laeng ti sangapug-ong a singkamas wenno sangaagpa nga unas a kabukaben iti panagawid a magmagna. Sangakilometro ti watiwat ti
Eksperiensa daytoy a kas estudiante iti private school.
Itoy a punto, agsao wenno agsursuro ti anak iti ganggannaet a sao: Tagalog wenno English wenno isuda a dua. Awitda daytoy nga inda panagsursuro iti balbalayda wenno kadagiti ummongda, tapno adda makasursuroda a naimbag. Tapno agbalinda a fluent.
Iti pamilia, awan ngata ti nagannak a mangiparit wenno manglapped iti anak nga agsao iti English wenno Tagalog no kayatna iti agsao. Ngamin, ammo met dagitoy a nagannak, a mamulta ni anak no agsao iti Iluko iti eskulaan. Isu a bay-anna lattan nga agsaoda iti Tagalog wenno English tapno makasursuroda. Wenno saan, ket korihirenda iti inda panagsao tapno agbalinda ketdi a fluent. Ultimo aso ken pusa ken aniaman a pet, ket English no di man Tagalog ti pannakisarita.
Ta asino koma ti nagannak a mayat a maudi ti anakna iti eskuelaan? Asino met ti nagannak a kayatna ti anakna a maudi wenno iti worst, ket maawagan ti anakna a kuneng, munnel, tabbed, dagmel ken bobo ta dina ammo ti agsao iti Tagalog ken English iti eskuelaan?
Ken, asino ti makapaneknek a ti dina ammo ti agsao iti fluent English ken Tagalog ket kuneng, munnel, tabbed, dagmel ken bobo?
(Saan met ngata a kuneng, munnel, tabbed, dagmel ken bobo dagiti Hapon, Espaniol, Aleman, Frances ken dadduma pay a non-English speaking country, lalo dagiti nararang-ay a nasion. Ngem ni P/Filipino, a maikatlo a kaadduan iti agsasao iti English ket mamirmiraut? Diak a maawatan!)
Itoy a siapel ken situasion, nangurungoren ni Iluko. Nangulitagtagen. Nagkuripaspasen, agingga matayton.
Ngarud, iparit ti eskuelaan ti agsao iti Iluko. Maysa kadagiti dakkel nga ilgat ti pannakatay ti bukod a lenguahe.
No dadduma, mismisuotak ti pasamak: mapantayo iti eskuela tapno agadal ken manayunan iti ammo. Ngem apay itan a mapantayo iti eskuelaan tapno patayentayo met ti bukodtayo a dila? (
Saan kadi nga adda ti dakkel a biddut dita wenno siak iti nagbiddut iti dakkel?
Wenno pudno, ket ngata a, a ti sistema ti edukasion ket pinatayna dagiti rehional a lenguahe? Wenno, ngata a, depektibo ti sistema ti edukasion iti kinaadun dagiti masirib ken maimpluensia a mangtimtimon?
2) KOMERSIALISMO. Idi sakbay a naipatakder ti Shoe Mart iti Baguio, dakkel nga ilgat ti agsasao iti Iluko. Ngem iti isasangbay ti SM, a timmipon iti grupo da Maharlika Livelihood Center, Center Mall, Abanao Square ken Cooyeesan Mall, nakaparpartaken ti panagbassit ti ilgat ti agsasao iti Iluko.
Iti Urdaneta, ti Magic ken CSI mall ket manipud iti
Dagitoy a mall iti nangiyeg kadagitoy a luglugar kadagiti non-Iluko speaking. Natural, Tagalog ti lingua franca. Iti panagtulid ti panawen, ad-addan a narimbawan ti Iluko.
Isu a dikan masdaaw no mapanka iti mall kadagitoy a lugar, no Tagalog iti pannakisaoda kenka, iti dua a rason: a) saanda nga Ilokano; b) reglamento ti management a kas marketing technique.
3) MIGRATION. Dakkel ti ilgat ti migrasion a paset ti tagalogization. Umuna, dagiti non-Iluko speaking nga empleado dagiti mall ken ti pamiliada nga awitda ta adda la ngarud dita ti trabahoda. Maikadua, umad-adu nga umad-adu ti papolasion dagiti Muslim traders ken dadduma pay a non-Iluko speaking traders kadagiti nadakamat a lugar. Ket agsasao met dagitoy ti Tagalog. Dakkel met ti impluensia nga ibunga ti ilgatda. Maikatlo, gapu ta adda ti trabaho a masapulan (kadagiti mall) adu met iti dumayo a makipagnaed, iti dua a rason: agnegosio ken agtrabaho.
Favorable ti komersio ken negosio no adu ti tao. No adu ti komersio ken negosio, adu met ti trabaho, siempre.
Agpaamianan ti tugot ti tagalogization. Napartak la unay iti inna panagsaknap.
Kadagiti laengen tallo nga a nainaganan nga ilgat, ket umanayen a mangpatay ti lenguahe ni saluyot.
No damagem no kasano a lappedan ti tagalogization, saanko a masungbatan dayta. Ngamin, addaanak met iti tallo a rason.
1) diak a nasursuro dayta iti eskuelaan, ta ti nasursurok ken no kasano ti agsao iti gangganaet a lenguahe (a di siaannugot ti riknak ken napilitanak laeng tapno maliklikak ti multa a binting tunggal balikas.)
2) obligadoak met nga agsao iti Tagalog iti pagtagilakoak iti nateng ken prutas, ta amkek met a panawandak ti/dagiti customer ken didak gatangan no didak maawatan wenno mabainda a gumatang no dikam agkinnaawatan
3) daytoy a parikut ket saanko a kabukbukodan a parikut no di ket sapasap. Ngarud, sapasap met laeng koma wenno kaadduan iti agtignay, a saan ket a sisiak wenno sumagmamano laeng. Kas indibidual, kas ama, kas writer, kas komersiante, kas umili, adu ken adu a banag ken immatang ti nasken nga iseksek iti priority.
Maibilang met ngata daytoy a sinurat, a kas umuna nga addang iti taldiap ken tignay maipapan iti ipapatay ti bukod a dila….#


text:
Sangalubongan a Korte ti Hustisia
Ti Sangalubongan a Korte ti Hustisia (Ingles: International Court of Justice, Pranses: Cour internationale de Justice; sapasap a tinawtawagan a kas ti Korte ti Lubong) ket isu ti kangrunaan nga ima ti hustisia iti Nagkaykaysa a Pagpagilian. Daytoy ket naikuartel idiay Palasio ti Kappia idiay Hague, Olánda. Ti kangrunaan a rebbengna ket ti mamngikeddeng kadagiti nainkalintegan a suppiat a nait-ited iti daytoy babaen dagiti estado ken ti mangited kadagiti panirigan a balakd kadagiti nainkalintegan a salusod a nait-ited babaen babaen dagiti naikeddeng nga ima ti sangalubongan, dagiti ahensia, ken ti Sapasap nga Asemblia ti Nagkaykaysa a Pagpagilian.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Rosenne S., "Ti kotre ti lubong ni Rosenne: ania kadi daytoy ken kasano nga agtignay Maika-6 nga ed (Leiden: Martinus Nijhoff, 2003).
- Dagiti Keddeng iti Korte ti Lubong
- Van Der Wolf W. & De Ruiter D., "Ti Sangalubongan a Korte ti Hustisia: Dagiti KInapudno ken dagiti Dokumento a Maipanggep ti Pakasaritaan ken Obra iti Korte" (Gimongan dagiti Sangalubongan a Korte, 2011)
External links[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Sangalubongan a Korte ti Hustisia iti Wikimedia Commons
- Sangalubongan a Korte ti Hustisia, Opisial a sitio (Ingles)


text:
ANIA A TALAGA TI ISURSURO TI BIBLIA? (GIYA ITI PANAGADAL)
ANIA A TALAGA TI ISURSURO TI BIBLIA? (GIYA ITI PANAGADAL)
Nadiosan a Panangmatmat iti Biag (Paset 2)
Daytoy a giya ti panagadal ket naibasar iti kapitulo 13 ti libro nga Ania a Talaga ti Isursuro ti Biblia?
Ammuem ti isursuro ti Biblia maipapan iti di umiso a panangusar iti dara ken no kasano a pakaisalakanantayo ti kakaisuna nga umiso a pannakausarna.
Kanayonan Manipud iti Daytoy a Koleksion
No Kasano nga Agbalin a Naragsak ti Biag ti Pamiliayo (Paset 2)
Kasano a makatulong kadagiti nagannak ken annak dagiti inaramid ni Jesus? Adalem a naimbag dagiti patpatiem ken ti ibagbaga ti Biblia.
No Kasano nga Agbalin a Naragsak ti Biag ti Pamiliayo (Paset 1)
Ania ti sekreto ti naragsak a panagasawa? Adalem a naimbag dagiti patpatiem, sukimatem dagiti isursuro ti Biblia, ken sursuruem nga ilawlawag dagiti patpatiem babaen ti panangusarmo iti daytoy a giya iti panagadal.
Nadiosan a Panangmatmat iti Biag (Paset 1)
Regalo ti Dios ti biag. Kasano a maipakitatayo nga ipatpategtayo ti biagtayo ken ti biag ti dadduma?


text:
Wikipedia:Tulong para iti midia
Adda dagiti dadduma nga artikulo ti Wikipedia a naglaon ti uni wenno mabuya a pap-papeles. Ti kaipanggepan iti daytoy a panid ket ipalpalawagan na ti panagpaay-ayam ti uni ken mabuya a pappapeles a mabirukan iti Wikipedia.
Dagiti papeles a midia ket mabalin a may-ayam iti ania man a komputer. Nupay kasta, ti komputer mo ket nasken nga addaan ti husto a software. No ti komputer mo ket saan nga automatiko nga agpaay-ayam kadagitoy a papeles no itaklam ida, makapabaelam babaen ti panagikarga ken panagikabil ti nawaya a software manipud ti internet.
Dagiti uni a papeles iti Wikipedia ket kadawyan nga agus-usar kadagiti gandat ti Ogg nga Vorbis a porma tii uni, ken dagiti mabuya a papeles ket agus-usar da ti Ogg Theora a porma. Saan dagitoy a kadawyan a maus-usar a porma ti midia, ngem dagitoy ti inusar tapno maliklikan dagiti mabalin a problema kadagiti napatente a porma, a kasla iti MP3 wenno MPEG.


text:
Salvador Dali
Ni Salvador Domingo Felipe Jacinto Dalí i Domènech, Umuna a Markes ti Dalí de Pubol (Mayo 11, 1904 – Enero 23, 1989), aamo pay a kas ni Salvador Dalí (/ˈdɑːli/;[2] Katalan: [səɫBəˈðo ðəˈɫi]), ket maysa idi a prominente nga Espaniol a surealista a pintor a naipasngay idiay Figueres, Espania.
Ni Dalí ket maysa a nalaing a manangiladawan, ken kaaduan nga amo para kadagiti makasulong ken nakakaskasdaaw a ladawan iti surealista nga obrana. Ti kinalaingna nga agpinta ket masansan a maigupgupit iti impluensia dagiti apo ti Renasimiento[3][4] Ti kalatakan nga ammo nga obrana ket ti Ti Persistansia ti Memoria, ken nakompleto daytoy idi Agosto 1931. Dagiti adu a kita ti artistiko nga obra ni Dalí ket mairaman ti pelikula, eskultura, ken potograpia, ken nakitintinnulong kadagiti nadumaduma a nga artista iti nadumaduma a karuay ti midia.
Nangigupit ti Dalí iti "panagayatna iti amin a nasayaat a banag ken nalabes, ti panagayatko iti ramen ken ti panagayatko oriental a kawes"[5] iti maysa nga "Arabo a kaputotan", ken nagtunton a dagiti taudanna ket naggapo manipud kadagiti Moro.
Ni Dalí ket managpanpanunot idi, ken nagay-ayat pay ti karkarna ken nalabes a panagkukua. Ti eksentriko nga ugalina ken dagiti tignayna a makaawis iti pannakaikaskaso iti publiko ket sagpaminsan nga ad-adu a makaawis iti pannakaikaskaso ngem ti obrana, ken nakadismaya met daytoy kadagiti tattao a nagay-ayat kadagiti obrana, ken ti pannakairteng kadagiti ktritikona.[6][7]
Dagiti linaon
Biograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Nasapa a biag[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Salvador Domingo Felipe Jacinto Dalí i Domènech ket naipasngay idi Mayo 11, 1904, idi bigat ti 8:45 GMT[8] idiay ili ti Figueres, idiay rehion ti Empordà , ken asideg idiay Pranses a pagbeddengan ti Katalonia, Espania.[9] Ti laklakay a kabsat a lalaki ni Dalí ket agnagan met ti Salvador (bnaipasngay idi Oktubre 12, 1901), ken pimmusay iti gastroenteritis iti nasapsapa a siam a bulan, iti Agosto 1, 1903. Ti amana, ni Salvador Dalí i Cusí, ket tengnga a klase idi nga abogado ken notario[10] nga iti arngianna iti nainget a displina ket natibnokan babaen ti asawana a ni Felipa Domenech Ferrés, a nangaw-awis kadagiti annakna a lallaki kadagiti artistiko a panagay-ayatda.[11]
Idi isu ket agtawen iti lima, ni Dalí ket naikuyog idiay tanem ti kabsatna a lalaki ken inbaga dagiti nagannak kaniana nga isu ket reinkarnasion ti kabsatna,[12] ti konsepto a pinatpatina.[13] Kinuna ni Dalí iti kabsatna a lalaki, "...umaspingkami kasla dagiti tedted ti danum, ngem aggiddiatkami kadagiti panagballatek."[14] Isu "ket mabalin idi nga immuna a bersion iti bagik ngem naparsua iti adu unay nga absoluto."[14] Dagiti ladawan ti napauten a pimmusay a kabsatna a lalaki ket agparangto a naisengngat kadagiti naudi nga obrana, a mairaman ti Ti Ladawan ti Natay a Kasatko a Lalaki (1963).
Ni Dalí ket addaan pay iti kasat a babai, ni Anna Maria, ken tallo a tawen nga ub-ubing.[10] Idi 1949, isu ket nangipablaak ti libro a maipanggep kenni Dali, Ni Dalí A Kas Nakitkita Babaen t Ti Kabsatna a Lalaki.[15] Dagiti gayyemna idi ubing ket mairaman dagiti nagay-ayam iti putbol a ni Sagibarba ken ni Josep Samitier ti FC Barcelona. Idi las-ud dagiti piesta idiay pagliwliwaan iti Katalan ti Cadaqués, dagiti tallo ket nagay-ayamda iti putbol.
Ni Dalí ket nagbasa iti eskuela ti panangiladawan. Idi 1916, ni Dalí ket naduktalanna pay ti moderno a panagpinta iti panagbanniagana iti kalgaw a bakasion idiay Cadaqués a kaduana ti pamilia ni Ramon Pichot, ti lokal nga artista a kankanayon a napnapan idiay Paris.[10] Ti simmaruno a tawen, ti ama ni Dalí ket nagurnos iti maysa nga eksibision kadagiti inladawanna iti uging idiay balay ti pamiliana. Isuket immuna a nangipabuya iti eksibisionna idiay Teatro ti Munisipo idiay Figueres idi 1919, ti lugar a nagsublianna kalpasan kadagiti napalabas a dekada.
Idi Pebrero 1921, ti ina ni Dalí ket pimmusay iti kanser ti suso. Ni Dalí ket agtawen idi ti innem a pulo; kinunana idi a ti ipupusay ti inana "ti kakaruan idi a disnog a nasanay iti biagko. Rinaraemko isuna... Saanak a makaibbet iti pannakapukawko iti tao a nakanamnamaak a makaaramid kadagiti saan a makita ken saan a maliklikan a tukki iti kararuak."[16][7] Kalpasan ti ipupusay ti inana, ti ama ni Dalí ket inasawana ti kabsat a babai ti inana. Ni Dalí ket saan met a nangtallikud iti daytoy a pannakiasawa, gapu ta isu ket nagayat unay ket adu met iti respetona iti ikitna.[10]
Madrid ken Paris[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi 1922, ni Dalí ket napan idiay Residencia de Estudiantes (Pagdagusan dagiti Estudiante) idiay Madrid[10] ken nagadal idiay Real Academia de Bellas Artes de San Fernando. Ti nakuttong a 1.72 m (5 ft. 7¾ in.) iti katayag,[17] Ni Dalí ket nakaaw-awisen iti pannakaikaskaso a kas maysa nga eksentriko ken dando. Atiddog idi ti buokna ken dagiti patilia, amerikana, dagiti medias, ken dagiti baturga iti estilo iti Ingles nga artistiko a kawes iti naladaw a maika-19 a siglo.
Idiay Residencia, isu ket nagbalin nga asideg a gayyem ni Pepín Bello, Luis Buñuel, ken ni Federico García Lorca. Ti pannakigayyemna kenni Lorca ket addaan iti napigsa nga elemento iti regget,[18] ngem ni Dalí ket nangtallikud kadagiti panag-abanse iti sekso ti mannaniw.[19]
Nupay kasta, dagiti pinintaanna idi, iti panageksperimentona iti Kubismo, iti nakagun-odanna iti kaaduan a pannakaikaskaso manipud kadagiti kaduana nga estudiante. Ti laeng pakaammona iti arte ti Kubismo ket nagtaud manipud kadagiti artikulo iti magasin ken ti katologo nga inted kaniana babaen ni Pichot, gapu ta awan idi dagiti artista ti Kubismo idiay Madrid iti dayta a panawen. Idi 1924, ti saan pay a nadayeg a Salvador Dalí ket immuna a nangiladawan iti maysa a libro iti dayta a panawen. Ti pannakaipablaak iti Katalan a daniw ti Les bruixes de Llers ("Dagiti Bruha ti Llers") babaen ti gayyemna ken kaeskuelaanna, ti mannaniw a ni Carles Fages de Climent. Ni Dalí ket nageksperimento pay iti Dada, a nakaimpluensia iti obrana iti amin a paset ti panagbiagna.
Ni Dalí ket napatalaw idiay Academia idi 1926, iti nabiit kalpasan dagiti naudi nga eksaminasionna idi napabasol a nangirugi iti riribok.[20][7] Ti panangiturayna iti kinalaing iti panagpinta iti dayta a panawen ket ebidensia babaen iti realistikona a Ti Basket ti Tinapay, a napinta idi 1926.[21] Iti dayta met laeng a tawen, isu ket nagaramid ti immuna a panagbisitana iti Paris, nga idiay ket nasarungkaranna ni Pablo Picasso, a rinaraeman met idi ti ubing a Dalí.[7] Ni Picasso ket nakangkangegen kadagiti nasayaat a reporta a maipanggep kenni Dalí manipud kenni Joan Miró, ti kaduana a Katalan a nangipayammo kaniana kadagiti adu a Surealista a gayyemna.[7] Idi nakapardus-as iti bukodna nga estilo kadagiti simmaruno a napalabas a tawen, ni Dalí ket nagpartuat kadagiti adu a bilang ti obra nga adu a naimpluensiaan babaen ni Picasso ken ni Miró.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Alex Ross Biograpia". alexrossart.com. Naala idi Pebrero 13, 2012.
- ^ "Dali". Random House Webster's Unabridged Dictionary.
- ^ "Phelan, Joseph, ',The Salvador Dalí Show". Artcyclopedia.com. Naala idi Agosto 22, 2010.
- ^ Dalí, Salvador. (2000) Dalí: 16 Art Stickers, Courier Dover Publications. ISBN 0-486-41074-9.
- ^ Ian Gibson (1997). The Shameful Life of Salvador Dalí. W. W. Norton & Company. Ni Gibson ket naammuanna a ni "Dalí" (ken dagiti adu a kitana) ket kadawyan nga apeyido kadagiti pagilian ti Arabo a kas ti Morocco, Tunisia, Arhelia wenno Ehipto. Iti met sabali, ken segun pay kenni Gibson, ti pamilia ti ina ni Dalí, ti Domènech ti Barcelona, ket addaanda kadagiti Hudio a kaputotan.
- ^ Saladyga, Stephen Francis. "The Mindset of Salvador Dalí". lamplighter (Niagara University). Vol. 1 No. 3, Summer 2006. Naala idi Hulio 22, 2006.
- ^ a b c d e Meisler, Stanley (Abril 2005). "The Surreal World of Salvador Dalí". Smithsonian.com. Smithsonian Magazine. Naala idi 2014-07-12.
- ^ Birth certificate and "Dalí Biography". Dalí Museum. Dalí Museum. Naala idi Agosto 24, 2008.
- ^ Dalí, The Secret Life of Salvador Dalí, 1948, Londres: Vision Press, p.33
- ^ a b c d e Llongueras, Lluís. (2004) Dalí, Ediciones B – Mexico. ISBN 84-666-1343-9.
- ^ Rojas, Carlos. Salvador Dalí, Or the Art of Spitting on Your Mother's Portrait, Penn State Press (1993). ISBN 0-271-00842-3.
- ^ Salvador Dalí. [INA.com. Naala idi Hulio 31, 2006.
- ^ Salvador Dalí biography on astrodatabank.com. Naala idi Septiembre 30, 2006.
- ^ a b Dalí, Secret Life, p.2
- ^ "Dalí Biography 1904–1989 – Part Two". artelino.com. Naala idi Septiembre 30, 2006.
- ^ Dalí, Secret Life, pp.152–153
- ^ Kas nailista idiay ti rehistrona iti pagbaludan idi 1924, idi agtawen iti 20. Nupay kasta, ti barberna ken biograpo a ni Luis Llongueras, ket inbagbagana a ni Dalí ket agtayag idi iti 1.74 m (5 ft 8 1⁄2 in).
- ^ For more in-depth information about the Lorca-Dalí connection see Lorca-Dalí: el amor que no pudo ser and The Shameful Life of Salvador Dalí, both by Ian Gibson.
- ^ Bosquet, Alain, Conversations with Dalí, 1969. p. 19–20. (PDF format) (of García Lorca) 'S.D.:He was homosexual, as everyone knows, and madly in love with me. He tried to screw me twice .... I was extremely annoyed, because I wasn’t homosexual, and I wasn’t interested in giving in. Besides, it hurts. So nothing came of it. But I felt awfully flattered vis-à-vis the prestige. Deep down I felt that he was a great poet and that I owe him a tiny bit of the Divine Dalí's asshole. He eventually bagged a young girl, and she replaced me in the sacrifice. Failing to get me to put my ass at his disposal, he swore that the girl's sacrifice was matched by his own: it was the first time he had ever slept with a woman.'
- ^ Salvador Dalí: Olga's Gallery. Naala idi Hulio 22, 2006.
- ^ "Paintings Gallery No. 5". Dali-gallery.com. Naala idi Agosto 22, 2010.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Linde Sabler. "Dalí". London: Haus Publishing, 2004 (paperback, ISBN 978-1-904341-75-8).
- Salvador Dali
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Salvador Dali iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig kenni Salvador Dali iti Wikiquote (Ingles)


text:
Henri Matisse
Ni Henri-Émile-Benoît Matisse (Panangibalikas a Pranses: [ɑ̃ʁi matis]; 31 Disiembre 1869 – 3 Nobiembre 1954) ket maysa idi a Pranses nga artista, a naamaamon kadagiti panag-ususarna ti maris ken ti nakaay-ayos ken ti kasisigud a panagiladladawanna. Isu ket maysa idi a dibuhante, agprenprenta, ken eskultor, ngem isu ket nangruna a naamammoan a kas maysa a pintor.[1] Ni Matisse ket sapasap a naipanunotan, a mairaman ni Picasso ken ni Marcel Duchamp, a kas maysa kadagitoy a tallo nga artista a timmulong a nangipalawag ti rebolusionario a panagrangrang-ay kadagiti plastik ng arte kadagiti ilulukatan a dekada ti mika-20 a siglo, a nangikeddeng para kadagiti naisangsangayan a panagrangrang-ay ti pinintaan ken eskultura.[2][3][4][5] Urayno isu ket imununa a nanaganan a kas maysa a Paube (naatap nga ayup), babaen ti tawtawen ti 1920 isu ket immad-adu a kinabkablaawan a kas maysa a mangitengtengngel ti klasiko a tawidan iti Pranses a pinintaan.[6] Ti kalaingna ti panagiyebkas a pagsasao ti maris ken panagiladawan, a naipakpakita iti bagi ti obra a simmakup kadagiti sumurok a gudua a siglo, ket nakaala kaniana ti pammadayaw a kas maysa a mangiyuna a pigura iti moderno nga arte.[7]
Dagiti linaon
Nasapa a biag ken edukasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Matisse ket naipasngay idi idiay Le Cateau-Cambrésis, Nord, Pransia, ti kaunaan nga anak a lalaki ti nabaknang nga aglaklako ti bukbukel.[8] Isu ket dimmakkel idiay Bohain-en-Vermandois, Picardie, Pransia. Idi 1887 isu ket napan idiay Paris tapno agadal ti linteg, nagtrabtrabaho a kas maysa nga administrado r ti korte idiay Le Cateau-Cambrésis kalpasan ti pananakagun-odna ti kualipikasionna. Isu ket immuna a nangrugrugi a nagpinta idi 1889, idi nangisangpet ti inana kadagiti kammasapulan ti panagpinta idi las-ud ti panawen ti panagpalplaing kalpasan ti atake iti apendicitis. Isu ket nakaduktal ti "maysa a kita ti paraiso" a kas ti inpalpalawagna kalpasan daytoy,[9] ken nangikeddeng nga isu ket agbalin a maysa nga artista, a nakaro ti pannakapapaay ti amana.[10] Idi 1891, isu ket nagsubli idiay Paris tapno agadal ti arte idiay Académie Julian ken nagbalin nga estudiante ni William-Adolphe Bouguereau ken Gustave Moreau. Idi ununana isu ket nagpinpinta kadagiti natalna a biag ken dagit iladawan ti daga iti maysa atradisional nga estilo, a kadagitoy ket nakagun-od ti nasayaat a kalaing. Ni Matisse ket naimpluensiaan idi babaen kadagii obra dagiti nasapsapa nga apo a kas ni Jean-Baptiste-Siméon Chardin, Nicolas Poussin, ken ni Antoine Watteau, ken dagiti pay moderno nga artsita a kas ni Édouard Manet, aken babaen ti Hapon nga arte. Ni Chardin ket maysa idi kadagit dinaydayawan a pintor ni Matisse; a kas maysa nga estudiante ti arte isu ket nagaramid kadagiti kopia ti uppat a pinintaan ni Chardin idiay Louvre.[11]
Idi 1896 ken 1897, ni Matisse ket binisitana ti Australiano a pintor a ni John Peter Russell idiay isla ti Belle Île idiay pantar ti Bretaña. Ni Russell ket nangipayammo kaniana ti Impresionismo ken ti obra ni van Gogh, nga isu ket gayyem idi ni Russell ngem saan pay unay a nalatak ti dayta apaset ti panawen. Ti estilo ni Matisse ket kompleto a nagbalbaliw, ken kinunkunana intonokua ket "Ni Russell ket isu idi ti nagsursuro kaniak, ken ni Russell ket nangipalplaawag ti teoria ti maris kaniak" Idi 1896 ni Matisse ket nangipabpabuya kadagiti lima a pinintaan idiay salon ti Société Nationale des Beaux-Arts, dua kadagitoy ket ginatang babaen ti estado.[12]
Iti modelo a ni Caroline Joblau, adda anakna idi a babai, a ni Marguerite, a naipasngay idi 1894. Isi 1898 inasawana ni Amélie Noellie Parayre; isuda a dua ti nangpadakkel kenni Marguerite ken adda dua nga anakda a lalaki, ni Jean (naipasngay idi 1899) ken ni Pierre (naipasngay idi 1900). Ni Marguerite ken Amélie ken kankanayonda a nagserbi a kas dagit imodelo para kenni Matisse.[13]
Idi 1898, iti panagbalbalakad ni Camille Pissarro, isu ket napan idiay Londtes tapno agadal kadagiti pinintaan ni J. M. W. Turner ken napan iti maysa a panagbanniaga idiay Corsica.[14] Kalpasan ti isusublina idiay Paris idi Pebrero 1899, isu ket kimmadua nagobra kenni Albert Marquet ken naamammuanna ni André Derain, Jean Puy,[15] ken ni Jules Flandrin.[16] Ni Matisse ket inrebrebna ti bagina kadagiti obra ti sabsabali ken nakaututan manipud ti panaggatgatang kadagiti pinintaan nga obra dagiti rinaraemna. Ti obra nga inbitinna idiay balayna ket mairaman ti maysa a yeso a busto babaen ni Rodin, ti maysa a pinintaan babaen ni Gauguin, ti maysa nga inladawan babaen ni van Gogh, ken ti Tallo nga Agdigdigos ni Cézanne. Iti kapanunotan ni Cézanne iti maipapan ti ladawan nga estruktura ken maris, ni Matisse ken nakabiruk ti kangrunaan a pangparugsona.[15]
Adu kadagiti pinintaan ni Matisse manipud idi 1898 aginggana idi 1901 ket naararamid nga agus-usar iti Dibisionista a pamay-an nga inamponna kalpasan ti panagbasana ti salaysay a "D'Eugène Delacroix au Néo-impressionisme" ni Paul Signac.[14] Dagiti pinintaanna ti 1902–03, ti maysa apaset ti panawen iti panagsagsagaba ti material para iti maysa nga artista, ket maipadpada a naladingit ken mangipakpakita ti maysa a pannakasegga nga adda iti porma. Kalpasan ti panagaramidna ti immuna a panagpadasna iti panagkitikit, ti maysa a kopia kenni Antoine-Louis Barye, idi 1899, isu ket nangipasnek iti enerhiana iti panagobra iti sekka, a lineppasna ti Ti Aadipen idi 1903.[17]
Dagiti paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Myers, Terry R. (Agosto 2010). "Matisse on the Move". The Brooklyn Rail.
- ^ "Tate Modern: Matisse Picasso". Tate.org.uk. Naala idi 13 Pebrero 2010.
- ^ Adrian Searle (7 Mayo 2002). "Searle, Adrian, Ti Naidarikmatan, nakaap-aprang a panagipabuya, The Guardian, Martes 7 Mayo 2002". Guardian. UK. Naala idi 13 Pebrero 2010.
- ^ "Trachtman, Paul, Matisse ken Picasso, Smithsonian, Pebrero 2003". Smithsonianmag.com. Naala idi 13 Pebrero 2010.
- ^ "Ti pagisbuan ni Duchamp ket kalaingan kadagiti panagsuksukimat". news.bbc.co.uk. 1 Disiembre 2004. Naala idi 10 Disiembre 2010.
- ^ Wattenmaker, Richard J.; Distel, Anne, et al. (1993). Dagiti Nalatak a Pranses a Pinintaan manipud ti Barnes a Pundasion. New York: Alfred A. Knopf. ISBN 0-679-40963-7. p. 272
- ^ Magdalena Dabrowski Departamento ti Maikasangapulo ket siam a Siglo, Moderno, ken Kontemporario nga Arte, Ti Metropolitano a Museo ti Arte Taudan: Henri Matisse (1869–1954) | Tematiko a Salaysay Essay | Heilbrunn Linia a Pagorasn ti Arte a Pakasaritaan | Ti Metropolitano a Museo ti Arte Naala idi 30 Hunio 2010
- ^ Spurling, Hilary (2001). Ti Di Ammo a Matisse: Ti Biag ni Henri Matisse: Ti Nasap a Tawtawen, 1869–1908. Unibersidad ti California a Pagmalditan, 2001. ISBN 0-520-22203-2. pp. 4–6
- ^ Leymarie, Jean; Read, Herbert; Lieberman, William S. (1966), Henri Matisse, Konsilo ti Arte ti UCLA, p.9.
- ^ Bärbel Küster. "Arbeiten und auf niemanden hören." Süddeutsche Zeitung, 6 Hulio 2007. (Aleman)
- ^ Spurling, Hilary. Ti Di Ammo a Matisse: Ti Biag ni Henri Matisse, ti Nasap a Tawtawen, 1869–1908. p.86. naala iti online idi 15 Hulio 2007
- ^ Henri and Pierre Matisse, Cosmopolis, Blng 2, Enero1999
- ^ Marguerite Matisse Naala idi Disiembre 13, 2010
- ^ a b Oxford Art Online, "Henri Matisse"
- ^ a b Leymarie, Jean; Read, Herbert; Lieberman, William S. (1966), Henri Matisse, Arte a Konsilo ti UCLA, p.10.
- ^ [1] iti panid 23 ti Google Book Link
- ^ Leymarie, Jean; Read, Herbert; Lieberman, William S. (1966), Henri Matisse, Arte a Konsilo ti UCLA, pp.19–20.
Taudan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Alfred H. Barr, Jr., Matisse: His Art and His Public New York: The Museum of Modern Art, 1951. ISBN 0-87070-469-9; ISBN 978-0-87070-469-7.
- Olivier Berggruen and Max Hollein, Editors. Henri Matisse: Drawing with Scissors: Masterpieces from the Late Years. Prestel Publishing, 2006. ISBN 978-3791334738.
- F. Celdran, R.R. Vidal y Plana. Triangle : Henri Matisse – Georgette Agutte – Marcel Sembat Paris, Yvelinedition, 2007. ISBN 978-2-84668-131-5.
- Jack Cowart and Dominique Fourcade. Henri Matisse: The Early Years in Nice 1916–1930. Henry N. Abrams, Inc., 1986. ISBN 978-0810914421.
- Raymond Escholier. Matisse. A Portrait of the Artist and the Man. London, Faber & Faber, 1960.
- Lawrence Gowing. Matisse. New York, Oxford University Press, 1979. ISBN 0-19-520157-4.
- Hanne Finsen, Catherine Coquio, et al. Matisse: A Second Life. Hazan, 2005. ISBN 978-2754100434.
- David Lewis. "Matisse and Byzantium, or, Mechanization Takes Command" in Modernism/modernity 16:1 (January 2009), 51–59.
- John Russell. Matisse, Father & Son, published by Harry N. Abrams, NYC. Copyright John Russell 1999, ISBN 0-8109-4378-6
- Pierre Schneider. Matisse. New York, Rizzoli, 1984. ISBN 0-8478-0546-8.
- Hilary Spurling. The Unknown Matisse: A Life of Henri Matisse, Vol. 1, 1869–1908. London, Hamish Hamilton Ltd, 1998. ISBN 0-679-43428-3.
- Hilary Spurling. Matisse the Master: A Life of Henri Matisse, Vol. 2, The Conquest of Colour 1909–1954. London, Hamish Hamilton Ltd, 2005. ISBN 0-241-13339-4.
- Alastair Wright. Matisse and the Subject of Modernism Princeton, Princeton University Press, 2006. ISBN 0-691-11830-2.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nancy Marmer, "Ni Matisse ken ti Estratehia ti Panagarkos," Artforum, Marso 1966, pp. 28–33.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Henri Matisse iti Wikimedia Commons


text:
LADAWAN PARA ITI AKTIBIDAD TI PAMILIA
Ladawan Para iti Aktibidad ti Pamilia
Idaydayaw ni Jehova Babaen ti Kanta
I-download ken i-print-yo daytoy nga aktibidad, kompletuenyo ti ladawan ken sungbatanyo a sangapamiliaan dagiti saludsod.
Kanayonan Manipud iti Daytoy a Koleksion
Natured ni David Uray Pallatibong Laeng ti Armasna
Pagparisen dagiti karakter iti Biblia ken dagiti banag nga adda koneksionna kadakuada.
Simmango ni David ken Goliat iti Nagan ti Dios
Isuroyo iti anakyo ti kaipapanan ti nagan ti Dios.
Tinulongan ni Anna ni Samuel nga Agserbi ken Jehova
Makatulong daytoy nga aktibidad kadagiti ubbing nga agtawen iti 3 agingga iti 6 tapno maammuanda no ania ti it-ited idi ni Anna a regalo ken Samuel iti kada tawen.


text:
Introduction to "Umayka Manen, Ganggannaet/Come Again, Stranger," an anthology of Ilokano and English poems written by the author
A million thanks to Dr. Aurelio Solver Agcaoili of the University of Hawaii at Manoa for the introduction of the second and thicker edition of "Umayka Manen, Ganggannaet/Come Again, Stranger" which will be off the press at the earliest possible time this year. The book is an anthology of Ilokano and English poems that saw print in 1997.
Here are the introductory paragraphs of Apo Ariel, a political activist, man of letters and teacher par excellence:
Panangpadanon iti Baniaga, Panagindeg ti Estranghero
ITI LUBONG DAGITI DISIDENTE A BALIKAS
Dr. Aurelio Solver Agcaoili, Unibersidad ti Hawaii, idiay Manoa
No adda maibagbagatayo a sumagmamano a nabaneg a dumadaniw iti Litertura nga Ilokano kadagiti immun-una a generasion ngem ita, maysa kadagitoy ni Peter Labayog Julian.
Kas kadagiti sumagmamano a mannurat nga Ilokano a nasanay iti dua a lubong ti lengguahe, ken kas kadagiti ladino a mannurat a ti maysa a naandur a teddek ket ni Isabelo de los Reyes, iparangarang ti "Umayka Manen, Ganggannaet/Come Again, Stranger" ti panagtultuloy ti tradision a simmantak iti maika-19 a siglo, maysa a tradision a nakaibukibukan met ti bukel iti revolusionario a panagasintada ken panangsirig iti kondision nga Ilokano.
Iti immun-unan a panawen ken iti panagsantak ti abilidad dagiti Ilokano iti Ingles, daytoy a ladino a tradision ket nagbalin nga Ilokano-Ingles/Ingles-Ilokano, Ilokano-Tagalog/Tagalog-Ilokano, ken Ilokano-Ingles-Tagalog.
Adu ti makabael, kas pagarigan, iti modifikado a ladino a tradision ket imbes a dua laeng a lengguahe, ti Ilokano ken Ingles, ti pagap-aponan dagiti mannurat nga Ilokano tapno makapaglayag iti tangatang ti sirmata ken imaginasion, aglayag pay ketdi iti dua pay a sabali, kas iti Ingles ken Tagalog, ket ditoyda a mangsawar iti panagkakabangibang dagiti espasio nga idatdaton dagitoy a lengguahe ti maysa a mannurat nga Ilokano.
Sinawar ti mannaniw ti law-ang dagiti pagsasao nga Ilokano ken Ingles iti daytoy a libro ket iti daytoy a panangsawarna , kas iti panagsawar dagiti dios a nakatamdang iti ngato tapno makitada dagiti mapaspasamak iti mortal a dimension ti kinaparsua dagiti pinarsua, makitataayo ti klaro a lente ti panagsawar babaen kadagiti marainvestigador a mata ti dumadaniw. Dagiti nabaknang a detalie a dina pinakawan nga idokumento ti maysa kadagiti mangmangted iti suero kadagiti balikas ken teknik nga ar-aramatenna iti panagdaniw.
Kas koma ti kumulativo a fuersa nga adda iti teknik ti panagdagullit a nalawag a makita kadagiti kalkulado a balikas, frase, wenno binatog, adda dagiti nagduduma nga efekto dagitoy manipud iti pannakailillili agtunda iti panagbaringkuas tapno iti panagbaringkuas ket mariing ti pungtot nga addaan rason ken logika, ti pungtot a rugi ti pannakapartuat ti baro a tagainep ken baro nga agsapa.
Edukado iti universidad ken nagsanay kadagiti kompetensia a masapul iti relasion nga internasional babaen iti servisio kadagiti baniaga a disso, komunidad, ken tao, nalabit daytoy a padas ti mannaniw ti namunganayan ti sentral a balikas nga adda ditoy a libro: ti balikas a 'ganggannaet.'
Agarup nasuroken a maysa a dekada ti pannakapaima kaniak ti umuna nga edision ti "Umayka Manen, Ganggannaet/Come Again, Stranger." Daytoy ti gapuna a sipud pay idin, ammok a maaramatkonto daytoy a libro iti panangbukelko kadagiti silabus kenmodiul para kadagiti nagduduma a klase nga isursurok.
Ket nagbanag a kasta.
MALAKSID ITI di-graduado ken graduado a programa nga insurok iti Universidad ti Filipinas iti Diliman, binukelko pay ti maysa a kurso para iti programami iti Ilokano iti Universidad ti Hawaii iti Manoa ket kadagitoy a kurso, adda ta adda latta kadagiti panid dagiti pagbasaan dagiti obra ti mannaniw.
Kasta met nga iti libro nga inummongko, ti "Rekuerdo/Memento:Estrangement and Homing in Ilokano Poetics,"1 inramanko ditoy ti "Padsan: Maysa a Sirmata " ken ti "Panaguummong" ken inikkak iti patarus dagitoy a "Padsan : a Vision" ken "Gathering."
Adda tulbek-a-balikas iti daytoy a libro: ti ganggannaet.
Iti diksionario, adda lima a bugas ti 'ganggannaet'2: (a) tao a di am-ammo, di pay nakitkita, di pay nakalangenlangen, wenno di pagayam, (b) tao nga agdadamo a mapan iti maysa a disso, ket ngarud taga-ruar, saan a residente iti nasao a disso, wenno kassangpetna pay laeng iti dayta a referensia a disso; (c) tao a di makaammo kadagiti banag a rumbeng koma nga ammona, ket ngarud makasapul iti panagsanay wenno pannakaisuro; (ch) maysa a sangaili wenno visita, ken (d) maysa a tao a di mairaman iti maysa a saritaan, saan a partido iti maysa a kontrata, wenno saan a maikappeng iti maysa nga aramid.
Amin dagitoy ket explikado iti maysa nga obra, ket iti maysa a banda, makitatayo ti panagbalin a tulbek-a-balikas ti 'ganggannaet' tapno unorenna dagiti adu a posibilidad ti kinaestranghero manipud iti literal ken personal a padas, iti sosio-pulitikal a bugas daytoy, iti
etikal a kontextona, ken iti metafisikal a pakainaiganna.
Iti literal ken personal a padas, makitatayo ti karera ti maysa nga allaalla a ti pakaigapuan mismo ti panagallaalla ket ti material a kiddaw ti aginaldaw a panagbiag, kas iti rekisito ti residensia wenno ti profesion.
Kadagiti sabali a sinurat ti mannaniw, imbutaktakna mismo ti maysa a padasna a kas 'manglanglangan nga ama,' maysa a padas met laeng ti adu nga ama gapu iti kaawan iti bukod a taeng partikular kadagiti paniemna nga agdakkel dagiti annak, kadagiti paniemna a masapul ti panagsuheto kadagiti babassit-a-maikanniwas nga aramidda, ken kadagiti paneimna a manglanglangan ti boses-ama iti darikmat ti panagriing ken pannaturog dagiti annak a sumagsagpat iti kinaagkabannuag. Iramantayo ditoy ti pananglangan iti pannakayaspili koma kadagiti laso ti pammigbig a maited kadagiti annak a maangibambando iti sanut iti laksid ti panaglangan. 'Adda ni Esteling, ket isuna ti nagbalin nga ama,' kinunana iti maysa kadagiti komentariona. Ni Manang Esteling ti kaingungotna ken ti ultimo a saksi kadayta a literal ket personal a kinaganggannaet ken pinagbalinna a ganggannaet.
Iti "Rekuerdo/Memento" a nangisuratak iti umuna a kritisismo iti obra ti mannaniw, imbagak ti kastoy maipapan ti kinaganggannaet: ' daytoy ti narikor a disso ti panunot ken puso ti maysa a tao nga agsublisubli iti naggapuanna.'
Aganay laeng nga uppat-a-lima a generasion daytoy a tradision ti panagsuratan iti Ingles iti Filipinas, ket ngarud, iti Ilocos, iti disso a nangtenneb iti utob-nakem ti mannaniw tapno makapagampayag iti law-ang ti panagmennamenna babaen iti panagdaniw. Ngem daytoy a mannaniw ti maysa kadagiti naaddaan iti kapasidad ken abilidad tapno makaballasiw iti agpada a takdang ti waig dagiti dua a lengguahe, a ti maysa a takdang daytoy ket ti lengguahe a nariinganna, ken ti bangir a takdang ket ti lengguahe a tinawidna iti eskuelaan, iti universidad, ken ti profesionna.
Gapu ta ti lengguahe ket maysa a lubong, ngarud simrek ken sumsumrek ti mannaniw iti dua a lubong, ket ti engkanto ti dua a lubong ti adda nga ipimpintana kadagiti sinuratna, iti Ingles dagiti tagainep ti maysa a siudadano a napaidaman, ken napaidaman gapu kadagiti istruktural a violensia a mangpatpataray mismo iti rueda ti gimong ken iti Ilokano dagiti indigeno a rikna, ti nabiag a sanut, ken ti nabaknang nga ubog ti biag.
Saan laeng a nadangkok ken naranggas ti kastoy nga istruktural a violensia: daytoy mismo ti kugnal iti pannakaiwaragawag ti evanghelio a rusngi ti kinalinteg , kinasayaat, kappia. Iti "Denggemto Sadi Langt," maripiriptayo ti maysa a parodia a nakabasar iti panangitantan iti kaikarian ti maysa nga umili iti materialidad ti panagbiagna. Aramiden ti mannaniw ti etnografo iti leddaang-ili ti akemna, ket ibunannagna ti kaadda ti 'marmol a taeng iti laksid dagiti alingasaw/ Atibuor ken langsi dagidi kaeskuateran/Agraman dagiti angdod dagiti nagsasaip a karton./" Saannatayo a bagaan no di ket itudona kadatayo dagiti ladawan, dagiti materialisasion ken kongkretisasion dagitoy a kinaawan igualidad iti ili ken pagilian a nabayagen a mangbangbangungot , ken mabangbangungot gapu ta adda iti ruar ti sallukob ti pudno a realidad. Adda bibineg iti ili, ket daytoy a bibineg ket nagbalinen a nasaknap nga angol, iti bagi kas iti isip, tapno iti kasta ket ditayon mabalinan ti agkunail, ken tapno kasta ket ditayon mabalinan ti agpanunot pay para iti bukodtayo a pagsayaatan.
Ti fuersa nga estetiko ti kastoy a wagas ti panagdaniw ket adda iti panagitudo.
No maitudo ti maysa a ladawan babaen iti nainnakman ken nainsiriban a panangiladawan--ken nainnakman ken nainsiriban gapu ta bukbuklen daytoy a panangiladawan iti panagaramat kadagiti detalie a mangitudo iti substantivo--di bumur ong a maipinta ti nabiag nga imahe. Iti dayta a panagipinta ket ti pannakaabbukay iti rikna tapno makipaset ta ditoy a mairugi ti pannakaisingay dagiti sumaruno pay a rikna. Iti kabaelan dagiti balikas a mangpalnuad ken mangitudo kadagiti imahe, ti nabarayuboy a panangipalawag ken ti sinalabusab a panangipeksa. mirugi ditoy ti makunkuna nga ekonomisado a panangiyebkas, kas iti naamnut nga expresion, ken iti nainut a panangiyebbet kadagiti sao a mangpasingked kadagiti nagduduma a padas, agraman ti padas a nakas-ang a kapadasan iti pannakipagindeg iti ili ken pagilian nga awanan biang iti istruktural a violensia iti kolektivo a panagbig tapno kunaen ti mannaniw, iti wagas a pangdagup: 'saem ken damsak ti biag/iti ina a daga./'
Saan amin a saludsod ket makasapul iti sungbat.
Nalawag daytoy iti tradision ti hermenuetika--ti arte, filosofia ken panaganag iti bugas dagiti texto a makisarita kadatayo. Iti panagbarubasa--iti panaginterprete kadagiti texto ti panid kasta met ti dakdakkel a texto ti biag--rumbeng a lagipen a ti nasayaat a saludsod ket adda iti daytoy mismo ti semilia ti sungbat, ket obligasion ti parabarubasa nga iyaon indaytoy manipud iti abut, wenno paruaren manipud iti linged. Iti "No Apay a Dika Sinungbatan," agsubli ti mannaniw iti bileg ti balikas, daytay balikas a paradoja ti panagibunannag ken panangilemmeng tapno maibanag ti salamangka ti naindaniwan a panangiyebkas, ket dakamatenna ti kinaimpotente ti litania dagiti balikas nga awanan iti kaes-eskan, ken awanan iti kaes-eskan ta dina kabaelan ti mangibanag iti maysa a realidad: 'litania dagiti balikas/A nagkismay apaman nga inda naipasngay!/ Dagiti balikas, ay, dagiti balikas!/'
Saan a pudno a ti ontologia ti daniw ket adda laeng iti imaginasion.
Ketdi, addaan daytoy ti kinaadda--iti existensia-- iti labes ti labes ti isip tapno iti kasta ket kaduaennatayo a mapan kadagiti disso ken pasamak ken panawen nga irakurak dagiti binatog ti daniw ni mannaniw nga ammona ti sasawenna.
Iti "Kelleng," itundanatayo ti daniw kadagiti nalaad a langa ti gimong a patpatarayen ti kinaawan linteg iti aginaldaw a panagbiag, kinaawan kinalinteg a nagramut iti pagilian mismo, ken kadagiti institusion dayta a pagilian. Maysamaysa nga ikkannatayo ti nasao a daniw ti ejemplo, ket mariknatayo ti pannakabibi saan laeng kadagiti karakter nga adda kadagiti babassit a narativo, no di ket iti kinalaad mismo dagiti pasamak, kas koma kadagitoy: 'inna a napan nakigasanggasat/Kadagiti adayo a daga/'; ti ubing a natay gapu ta awan ti maipaunegna a pangep-ep iti bisin ken saraawna isu a nangan iti basura, ken ti imagineria ti Payatas ken kaarngi a lugar kas ti Smokey Mountain ken adu pay a pagalaan iti pagbiag manipud kadagiti din kaykayat ken imbellengen dagiti addaan , ken mangipaneknek iti di madeppa a baet dagiti mapabpavoran ken dagiti mapapaidaman. Babaen iti bileg ti ironia, mangirofresir ni Julian iti nagasang a komentario kadagitoy a pasamak ken kunaen ti voses iti dayta a daniw--nalabit ti maysa a mannalon?--: 'Ibaklayko ti sangolko/Iti kelleng nga isu ti Dios a di makakita./' Iti teknik ti panagnagan-a-pangato, daytoy ti Dios a tinawidtayo manipud iti kolonisador, ket no ilugar daytoy iti atiddog nga estoria ti kolonialismo, ket itan, neokolonialismo , iparipirip daytoy a paset ti daniw ti panangibaklay iti button iti wagas nga anestisado, iti wagas a binubulsek, iti wagas nga eskapista.
Adda sagut a mangub-ubon kadagiti sensitivo a panangiladawan ken panangidaniw kadagitoy a kapay-an, ket kas ken Andre Malraus a nagkuna a ti interestna ket ti kondision ti tao, kastoy met ti interes nga imbabaetna kadagiti daniwna. Daytoy a pannakasalama ken pannakaawat iti naun-uneg a nivel ti kondision ti tao ken ti kondision ni Ilokano ti bubon dagiti disidenta a balikasna. (Maituloyto)
Ti kumulativo a bileg ti panagdagullit ket makita iti "Anastacia, Kasaom ti Bulan."
Adda elision iti daytoy a daniw, ket ti sintoma ti patoligiko a kondision--ti pannakisao iti bulan--ket agbalin a sintoma ti panangpasubli iti bileg ti balikas ti panagbirri dagiti solido a pauni n ti mannaniw, iti wagas a naumbi, iti wagas nga addaan nakalemmeng a dagensen, iti wagas nga addaan di managanan a pungtot: 'Anastacia, agsaoka/Kasaom ti bulan/Kasaom ti lunod ti bulan/Kasaom ti samiweng/Kasaom ti saem ti samiweng/Anastacia, agsaoka kma./'
No ti kondision ti tao--n ti kondision ni Ilokano ket nagbalinen a patologiko--rumbeng laeng nga isawang daytoy, naganan, aramiden daytoy a kas palabra a mangibuksil iti wagas tapno maawatan no ania daytoy.


text:
2013
Ti tawen idi 2013 (MMXIII) ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Martes iti kalendario a Gregoriano (dominikal a letra F), ti maika-2013 a tawen kadagiti panangikeddeng ti Kadawyan a Panawen (CE) ken Anno Domini (AD), ti maika-13 a tawen ti maika-3 a milenio, ti maika-13 a tawen iti maika-21 a siglo, ken ti maika-4 a tawen iti dekada ti tawtawen ti 2010.
Dagiti linaon
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero[urnosen | urnosen ti taudan]
Pebrero[urnosen | urnosen ti taudan]
Marso[urnosen | urnosen ti taudan]
Abril[urnosen | urnosen ti taudan]
Mayo[urnosen | urnosen ti taudan]
Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
Hulio[urnosen | urnosen ti taudan]
Agosto[urnosen | urnosen ti taudan]
Septiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
Oktubre[urnosen | urnosen ti taudan]
Nobiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Pebrero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero 21 – Magic Slim, Amerikano a kumakanta ket gitarista iti blues (naipasngay 1937)
Abril[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 8 – Reynaldo A. Duque, Filipino a mannurat (naipasngay 1945)
Hulio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hulio 12 – Pran, taga-India nga aktor (naipasngay 1920)
- Hulio 26 – Sung Jae-ki, Koreano nga aktibista (naipasngay 1967)
Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Disiembre 14 – Peter O'Toole, Briton-Irlandes nga aktor (naipasngay 1932)
- Disiembre 15 – Joan Fontaine, Briton-Amerikana nga aktres (naipasngay 1917)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti 2013 iti Wikimedia Commons


text:
Translated Terms
Ilokano terms with English translations. page 1 of 79
a la unaabaagapaaglabanagribribagrungrungagsakitagud-udAguray-ka!amaganguyobaplatapoAwan oras mo?baklabaliktadenbarongbayangbayangbootbuksit, tianbumuloddakkeldakkelespeltadoidi kalmankulalantiLumisi-ka!Mano ti tawen mo?mapunnomatchananmukodnaadatNasakit ti buksit ko.natalteg ti kalsadanubianuebe (Sp.)onse (Sp.)Paltos.parehaspiniarabanossiakswertetresukenumakarumottot(parent)(There is actually no equivalent f...______ ti naganko.a la unaa las djisa las djisa las dosa las dosa las dosea las dosea las kuatroa las kuatroa las nuebe


text:
Harry S. Truman
Ni Harry S. Truman (Mayo 8, 1884 – Disiembre 26, 1972) ket isu idi ti maika-33 a Presidente iti Estados Unidos (1945–1953). A kas ti maikatlo a bise pesidente ni Franklin D. Roosevelt ken ti maika-34 a Bise Presidente iti Estados Unidos (1945), isu ket simmaruno ti kinapresidente idi Abril 12, 1945, idi pimmusay ni Presidente Roosevelt kalpasan ti basbassit ngem tallo a bulan kalpasan ti irurugi ti awan ti pakaigiddiatanna a maikapat a termino.
Idi panawen ti Umuna a Sangalubongan a Gubat, ni Truman ket nagserbi iti pag-gugubatan idiay Pransia a kas maysa nga opisial ti arteleria ti bukodna a Nailian a Guardia. Kalpasan ti gubat, isu ket timmipon ti politiko a makina ti Partido Demokratiko ni Tom Pendergast idiay Siudad ti Kansas, Missouri. Isu ket nabutosan a kas opisial ti kondado ken idi 1934 a kas maysa a senador ti Estados Unidos. Kalpasan nga isu ket nakaala ti nailian a panakaidayawan a kas daulo ti panawen ti gubat a Truman Komite, ni Truman ket sinikatanna ni bise presidente Henry A. Wallace a kas ti kimmadduaan a timmarayan ni Roosevelt idi 1944.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "About Us". Umuna a Baptista a Simbaan iti Grandview. Naala idi Marso 16, 2010.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Kategoria:Harry S. Truman iti Wikimedia Commons


text:
Ehipto
Ti Ehipto[10], i/ˈiːdʒɪpt/ (Arabiko: مصر, Miṣr, Ehipsio nga Arabiko: [mɑsˤɾ] ; Koptiko: Ⲭⲏⲙⲓ, Kīmi ; Sahidic a Koptiko: ⲕⲏⲙⲉ, Kēme), opisial a ti Arabo a Republika iti Ehipto, Arabiko: جمهوريّة مصر العربيّة (tulong·paammo), ket maysa a pagilian a nangruna idiay Amianan nga Aprika, nga adda iti Sinai a Peninsula a mangbukel ti maysa a daga a rangtay idiay Abagatan a laud nga Asia. Ti Ehipto ngarud ket maysa a transkontinental a pagilian, ken maysa a nangruna a bileg idiay Aprika, ti Mediteraneo a Labneng, ti Tengnga a Daya ken ti Muslim a lubong. Mangsakop daytoy ti kalawa iti agarup a 1,010,000 kuadrado kilometro (390,000 sq mi), ti Ehipto ket nabeddengan babaen ti Baybay Mediteraneo iti amianan, ti Gaza Strip ken Israel iti amianan a daya, ti Baybay Nalabbaga iti daya, ti Sudan iti abagatan ken ti Libya iti laud.
Ti Ehipto ket maysa kadagiti kaaduan ti populasion a pagilian idiay Aprika ken ti Tengnga a Daya. Kaaduan kadagiti agarup a 81 a riwriw a tattaona ket[11] agtaeng iti igid iti Karayan Nilo, iti kalawa ti agarup a 40,000 kuadrado kilometro (15,000 sq mi), a daytoy laeng ti mabirukan a mataltalon a daga. Dagiti dakkel a lugar iti Desierto ti Sahara ket bassit laeng dagiti agtaeng. Agarup a kagudua kadagiti agtaeng iti Ehipto ket adda kadagiti urbano a luglugar, a kaaduan ket maiwarwaras iti ballasiw kadagiti napusek ti populasion a sentro iti kalatakan a Cairo, Alexandria ken dagiti daduma pay a kangrunaan a siudad idiay Nile a Delta.
Dagiti momumento idiay Ehipto a kas ti Giza a piramida a patakder ken ti bukodna a Nalatak nga Espinghe ket pinatakder babaen ti bukodna a taga-ugma a sibilisasion. Dagiti bukodna a taga-ugma a nadadael, a kas dagiti Memphis, Thebes, ken Karnak ken ti Tanap dagiti Ari iti ruar ti Luxor, ket naimudingan a pakipatengngaan iti arkeolohiko a panagadadal. Ti turismo nga industria ken ti Baybay Nalabbaga a Riviera ket pagtrabahuan dagiti agarup a 12% nga Ehipsio.
Ti ekonomia ti Ehipto ket maysa kadagiti nakadumduma iti Tengnga a Daya, nga adda kadagiti paset a kas ti turismo, agrikultura, industria ken serbisio a gangani nga agpapada ti lessaad dagiti pinataudan.
Idi kasapaan ti 2011, ti Ehipto ken napan iti maysa a rebolusion, a nagbanagan ti pannakaikkat ni Presidente Hosni Mubarak kalpasan ti gangani a 30 tawtawen a nagturay.[12]
Ti panagbutos ti Presidente ket naiskediul iti Mayo 2012.
Dagiti linaon
Nagnagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti nagan nga Ehipto ket naala manipud ti taga-ugma a Griego Aígyptos (AἴYuπtoς), babaen ti Tengnga a Pranses nga Egypte ken Latin Aegyptus. Daytoy ket naipakita iti nasapa a Griego a Linear B a tabtableta a kas ti 𐁁𐀓𐀠𐀴𐀍 a-ku-pi-ti-yo. Ti panaginagan nga aigýpti-, aigýptios ket binulod idi ti Koptiko a kas ti ⲅⲩⲡϯⲓⲟⲥ/ⲕⲩⲡϯⲓⲟⲥ gyptios, kyptios, ken manipud diay iti Arabiko a kas ti قبطي qubṭī, a naipasubli a naporma iti قبة qubṭ, nga iti Ingles a Copt. Dagiti Griego a porma ket binulod manipud ti Naladaw nga Ehipto (Amarna) Hikuptah "Memphis", ti pannakadadael ti nasapsapa a Ehipsio a nagan a Hwt-ka-Ptah (ḥwt-kꜣ-ptḥ), a kayatna a sawen ket "pagtaengan ti ka (kararua) ni Ptah", ti nagan ti templo iti dios a ni Ptah idiay Memphis.[13] Ni Strabo ket nangibaga ti nagtaudan ti nagan manipud ti folk nga etimolohia nga iti Aígyptos (AἴYuπtoς) ket nagbalin a kas ti kompuesto manipud ti Aigaiou huptiōs (AἰYaίou ὑπtίwς), a kayatna a sawen ket "ti baab ti Eheo".
Ti Miṣr (IPA: [mesˤr]) ket isu ti Literario nga Arabiko ken ti moderno nga opisial a nagan ti Ehipto, bayat a ti Maṣr (IPA: [mɑsˤɾ]) ket isu ti sapasap a pannakabalikas iti Ehipsio nga Arabiko. Ti nagan ket manipud ti Semitiko a punganayan, a dagus a kognado kadagiti sabali a Semitiko a balikas para iti Ehipto a kas ti Hebreo מִצְרַיִם (Mitzráyim), a literal a kayatna a saoen ket "dagiti dua nga ilet" (ti pannakaibasar ti dinastiko a panagsinsina ti ngato ken baba nga Ehipto).[14] Ti balikas ket kasisigud a nangibagbaga ti "metropolis" wenno "sibilisasion" ket ti kayatna a sawen ket "pagilian", wenno "prontera-daga".
Ti taga-ugma nga Ehipsio a nagan ti pagilian ket Kemet (km.t) ⟨𓆎𓅓𓏏𓊖⟩, a kayatna a sawen ket "nangisit a daga", a mangibagbaga ti nalames a nangisit a dagdaga ti nalayusan a tanap ti Nilo, a naisalsalunina manipud ti deshret (dšṛt), wenno "nalabbasit a daga" iti desierto.[15] Ti nagan ket naibagbaga a kas ti kēme kenkēmə iti Koptiko a paset ti pagsasao nga Ehipsio, ken nagparang idi nasapa a Griego a kas Xnuίa (Khēmía).[16] Ti sabali pay a nagan idi ket tꜣ-mry "daga ti igid ti karayan".[17] Dagiti nagan ti Akinngato ken Akinbaba nga Ehipto ket dagidi Ta-Sheme'aw (tꜣ-šmꜥw) "sedgeland" ken Ta-Mehew (tꜣ mḥw) "amianan a daga".
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Goldschmidt, Arthur (1988). Moderno nga Ehipto: To pannakaporma ti maysa a Pagilian-Estado. Boulder, CO: Westview Press. p. 5. ISBN 9780865311824.
Among the peoples of the ancient Near East, only the a dagiti Ehipsio ket nagbatida idiay ken isuda ket di-nagbalbaliw, nupay kasta binalbaliwanda ti maysa ti pagsasaoda ken namiduada a binaliwan ti relihionda. Iti maysa a kapanunutan, daytoy ket buklen ti kadaanan a pagilian iti ulubong. Kaaduan kadagiti pakasaritaanda, ti Ehipto ket maysa idin nga estado, ngen dagiti laeng nabiit a napalabas a tawtawen a daytoy ket agpayso a pagilian nga estado, nga adda iti gobierno a nagitunton ti kinamatalek kadagiti suhetona a naibatay iti sapasap nga identidad.
- ^ http://www.masrawy.com/News/Egypt/Politics/2012/january/11/4726021.aspx
- ^ "Dagiti Mangipatudo Manipud Nalpas a Resulta iti 2006 Senso ti Populasion a Naipada kadagiti 1996 a Senso" (PDF). Sentro nga Ahensia para iti Mobilisasion a Publiko ken dagiti Estadistika. Naala idi 15 Abril 2011.
- ^ a b c d "Ehipto". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 19 Septiembre 2011.
- ^ "GINI index". World Bank. Naala idi 8 Pebrero 2013.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ Hope, Christopher; Swinford, Steven (15 Pebrero 2011). "WikiLeaks: Ti daulo ti Ehipto 'ket saan na a kayat ti agreporma'". The Daily Telegraph. Naala idi 5 Marso 2011.
- ^ "Ti Suprema Konseho iti Siiigam a Buyot: Panagyebkas ti Batay-linteg". Pakaammo a Serbisio ti Estado ti Ehipto. 13 Pebrero 2011. Naala idi 5 Marso 2011.
Ti Mangipangulo a Suprema Konseho iti Siiigama Buyot ket irepresenta na iti uneg ken ruar.
- ^ de Blij, H. J.; Murphy, Alexander B.; Fouberg, Erin H. (2006). Human Geography: Tattao, Lugar, ken Kultura (Maika-8 nga ed.). New York: John Wiley & Sons. p. 38. ISBN 9780471679516.
- ^ {cite-Rubino|Ehipto|page=180}}
- ^ "Pagorasan ti Populasion". Sentro nga Ahensia para iti Mobilisasion iti Publiko ken dagiti Estadistika. 16 Abril 2011. Naala idi 16 Abril 2011.
- ^ "Hosni Mubarak". Naala idi 2012-05-23.
- ^ Hoffmeier, James K (1 Oktubre 2007). "Rameses of the Exodus narratives is the 13th B.C. Royal Ramesside Residence". Trinidad a Warnakan: 1.
- ^ "Biblical Hebrew E-Magazine. Enero, 2005". Ancient-hebrew.org. Naala idi 25 Agosto 2010.
- ^ Rosalie, David (1997). Dagiti Nagipatakder ti Piramida ti Taga-ugma nga Ehipto: Ti Moderno a Panagsuksukisok dagiti Mangob-obra ti Paraon. Routledge. p. 18.
- ^ "Ti Ababa a Pakasaritaan ti Alkemia". UNIBERSIDAD TI BRISTOL A PAGADALAN TI KIMIKA. Naala idi 21 Agosto 2008.
- ^ Breasted, James Henry; Peter A. Piccione (2001). Dagiti Taga-ugma a Rehistro ti Ehipto. Unibersidad ti Illinois a Pagmalditan. pp. 76;40. ISBN 978-0-252-06975-8.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Daytoy nga artikulo ket agilaklak-am ti banag ti publiko a pagturayan manipud kadagiti sapot a pagsaadan weno dagiti dokumento ti CIA World Factbook.
- Daytoy nga artikulo ket agilaklak-am ti banag ti publiko a pagturayan manipud kadagiti sapot a pagsaadan weno dagiti dokumento ti Departamento ti Estado ti Estados Unidos (Dagiti paammo a Nota).
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Ehípto iti Wikimedia Commons
- Gobierno
- Portal ti Serbisio ti Gobierno ti Ehipto (Arabiko, Ingles)
- Portal ti Pakaammo ti Ehipto (Arabiko, Ingles)
- Sentro a Suporta ti Pakaammo ken Panagikeddeng ti Ehipto (Arabiko, Ingles)
- Dagiti Serbisio ti Estado ti Ehipto (Arabiko, Ingles, Pranses)
- Abagatan a Korea
- Amianan a Korea
- Apganistan
- Armenia
- Azerbaijan
- Bahrain
- Banglades
- Bietnam
- Butan
- Brunei
- Cambodia
- Cyprus
- Dagiti Nagkaykaysa nga Emirato nga Arabo
- Daya a Timor
- Ehipto
- Filipinas
- Georgia
- India
- Indonesia
- Iran
- Irak
- Israel
- Hapon
- Hordania
- Katar
- Kazakhstan
- Kirgistan
- Kuwait
- Laos
- Lebanon
- Malaysia
- Maldibas
- Mongolia
- Myanmar
- Nepal
- Oman
- Pakistan
- Rusia
- Saudi Arabia
- Singapur
- Sri Lanka
- Siria
- Tailandia
- Tayikistan
- Tsina
- Turkia
- Turkmenistan
- Uzbekistan
- Yemen
- Ehipto
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti Arabo a republika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Arabiko
- Dagiti adda ti dua a kontinente a pagilian
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Nalabbasit
- Dagiti pagilian ti Baybay Mediteraneo
- Dagiti pagilian ti Daya a Mediteraneo
- G15 a pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Liga ti Arabo
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti pagilian ti Tengnga a Daya
- Amianan nga Aprika
- Dagiti pagilian ti Amianan nga Aprika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 922
- Akinlaud nga Asia
- Dagiti pagilian ti akin-abagatan a Mediteraneo


text:
Brunei
Ti Brunei i/bruːˈnaɪ/, opisial a ti Pagilian iti Brunei, ti Pagtaengan iti Kappia[8] (Malayo: Negara Brunei Darussalam, Jawi: نڬارا بروني دارالسلام), ket maysa a naturay nga estado a mabirukan idiay amianan a pantar iti isla iti Borneo, idiay Abagatan a daya nga Asia. Malaksid ti aplayana manipud ti Baybay Abagatan Tsína, daytoy ket kompleto a napalikmutan babaen ti estado iti Sarawak, Malaysia, ken daytoy ket naisina iti dua a paset babaen ti distrito ti Sarawak iti Limbang. Daytoy ket isu laeng ti naturay nga estado a kompleto nga adda idiay isla iti Borneo, a dagiti nabati a paset iti daytoy nga isla ket tagikua ti Malaysia ken Indonesia. Ti populasion ti Brunei ket 401,890 idi Hulio 2011.
Ti opisial a nailian a pakasaritaan ti Brunei ket mangitunton a makasurot ti nagtaudanna iti maika-7 a siglo, a daytoy idi ket suheto nga estado iti Srivijaya nga imperio babaen ti nagan a P'o-li. Kalpasanna daytoy ket nagbalin a nasakop nga estado iti Majapahit nga imperio sakbay anagbalin a Islam idi maika-15 a siglo. Idi karangayan ti imperiona, ti sultanato ket nagturay ti gumayat kadagiti pantar a rehion iti moderno nga aldaw a Sarawak ken Sabah, ti Sulu a purpuro, ken dagiti isla iti amianan a laud nga ungto iti Borneo. Ti talasokrasia ket binisita idi babaen ni Ferdinand Magellan idi 1521 ken nakilaban iti Kastila a Gubat di 1578 a kinasuppiat ti Espania. Ti imperiona ket nangrugi nga agapday idi napilit a panagited iti Sarawak kenni James Brooke ken ti panagited ti Sabah iti Britaniko a Dokumento ti linteg a Kompania ti Amianan a Borneo. Kalpasan ti panakapukaw iti Limbang, ti Brunei ket nagbalin a protektorado ti Britaniko idi 1888, a nakaala ti panagtaeng idi 1906. Dgaiti tawen kalpasan ti Hapón a panawen ti gubat a panagsakop idi agdama ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat, nagporma ti maysa a batay-linteg ken nakilaban ti maysa a naarmasan a gulo.[9] Ti Brunei naalana manen ti panakawayawayana manipud ti Nagkaykaysa a Pagarian idi 1 Enero 1984. Ti panagrang-ay to ekonomiana idi panawen ti 1970 ken 1990, ket napipia a 56% manipud idi 1999 aginggana idi 2008, ket nagpabalin iti Brunei a Darussalam iti maysa a baro a naidustriaan a pagilian.
Ti Brunei ket adda ti maikadua a kangatuan a Pagsurotan ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan kadagiti Abagatan a Daya nga Asia a pagpagilian kalpasan ti Singapore, ken naidasig daytoy a kas maysa a narang-ay a pagilian.[10] SEgun ti Internasional a Pundo ti Panguartaan (IMF), ti Brunei ket nairanggo a maika-5 iti lubong babaen ti dagup ti domestiko a produkto ti tunggal maysa a tao iti pagpadaan ti kapigsa ti panag-gatang. Ti Forbes ket iranggona pay ti Brunei a kas ti maikalima a kabaknagan a pagilian kadagiti 182 a pagilian gapu ti kaadu ti lana ken masna a luglugar dagiti alingasaw.[11]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti Opisina ti Kangrunaan a Ministro iti Brunei a Darussalam
- ^ "Turismo ti Brunei". Tourismbrunei. Naala idi 16 Oktubre 2010.
- ^ Ti panagsurat a salisal ket agiragpat ti panag-usar, pakasaritaan iit Jawi a sinuratan | The Brunei Times
- ^ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bx.html
- ^ a b c d "Brunei". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 18 Abril 2012.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ a b Brunei Sultan Haji Hassanal Bolkiah Mu'izzaddin Waddaulah Handbook. IBP USA. 2011. p. 10.
- ^ Haggett, Peter (ed). Ensiklopedia iti Heeograpia iti Lubong, Tomo 1, Marshall Cavendish, 2001, p. 2913. Magun-od idiay Liblibro ti Google.
- ^ Pocock, Tom (1973). Nakilablaban a Heneral – Dagiti Publiko ken Pribado a Kampania ni Heneral Walter Walker (Umuna nga ed.). Londres: Collins. ISBN 0-00-211295-7.
- ^ "Dagiti Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan". Nagkaykaysa a Pagpagilian. Naala idi 5 Oktubre 2009.
- ^ "Ti Forbes ket iranggona ti Brunei a maikalima a kabaknagan a pagilian". Pebrero 25, 2012.
- Brunei
- Dagiti estado a kameng ti Gunglo ti Pagpagilian ti Abagatan a daya nga Asia
- Borneo
- Dagiti dati a kolonia ti Britaniko
- Dagiti batay-linteg a monarkia
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Abagatan Tsina
- Dagiti pagilian nga isla
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Malayo
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti pagilian ti Abagatan a daya nga Asia
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1984
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Wikipedia:Babel
Dagiti gandat ti Wikimedia ket agus-usarda ti Babel tapno makatulong para iti pannakisinnarita dagiti agar-aramat ken maipalaka ti panagbiruk kadagiti makasao ti maysa a pagsasao.
Dagiti agpang ti kalaing a panangisao[urnosen ti taudan]
- Awan ti pannakaammo nga agpang ti pannakaammoda
xx-0: Awan ti aniaman a pannakaawatda ti maysa a pagsasao wenno marigatanda unay a makaawat.
- Nababa nga agpang ti pannakaammoda
xx-1:Maawatanda bassit ti pagsasao kadagiti nalaka a naisursurat ken mabalinda nga agsaludsod wenno sumungbat kadagiti nalaka saludsod ngem saanda a nalaing unay nga agsurat kadagiti artikulo.
- Agpakatengnga nga agpang ti pannakaammoda
xx-2: Nalaingdan a makaawat tapno mabalinda ti agurnos wenno makisinnarita kadagiti tungtungan ti panid.
- Nangato nga agpang ti pannakaammoda
xx-3: Nalaingdan a makasurat iti daytoy a pagsasao ngem mabalin nga adda pay laeng dagiti sagpaminsan a kamali.
- Kasla patneng a panagsasao nga agpang ti pannakaammoda
xx-4: Kasla patneng ti kalaing ti panagsao wenno pannakaawatda urayno saanda a naipasngay a mangisasao iti daytoy a pagsasao.
- Propesional nga agpang ti pannakaammoda
xx-5: Nalaing ti pannakaawatda iti daytoy a pagsasao, mabalinda ti agbalakad wenno wenno agipatarus kadagiti sabali a pagsasao.
- Patneng nga agpang ti pannakaawatda
xx-N: Patneng wenno naipasngay a mangisasao. Nalaing unay ti pannakaawatda kadagiti amin nga agpang ti daytoy a pagsasao.


text:
1899
Ti 1899 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Domingo iti kalendario a Gregoriano.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 27 – Gloria Swanson, Amerikana nga aktres (pimmusay 1983)
- Mayo 10 – Fred Astaire, Amerikano a kumakanta, sumasala, ken aktor (pimmusay 1987)
- Hulio 1 – Charles Laughton, Ingles-Amerikano nga aktor (pimmusay 1962)
- Hulio 17 – James Cagney, Amerikano nga aktor (pimmusay 1986)
- Agosto 28 – Chang Myon, politiko manipud iti Abagatan a Korea (pimmusay 1966)
- Nobiembre 13 – Huang Xianfan, Insik a mannurat (pimmusay 1982)
- Disiembre 25 – Humphrey Bogart, Amerikano nga aktor (pimmusay 1957)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hunio – Antonio Luna, Filipino a parmasiotiko ken heneral (naipasngayy 1866)


text:
Prepektura ti Yamaguchi
Ti Prepektura ti Yamaguchi (山口県 Yamaguchi-ken?) ket maysa a prepektura iti Hapón a mabirukan idiay rehion ti Chūgoku idiay isla iti Honshū.[1] Ti kapitoliona ket ti siudad iti Yamaguchi, iti tengnga iti daytoy a prepektura.[2] Nupay kasta, ti kadakkelan a siudad ket ti Shimonoseki.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Yamaguchi-ken" iti Ensiklopedia ti Hapón , pp. 1039-1040 iti Liblibro ti Google; "Chūgoku" iti p. 127 iti Liblibro ti Google.
- ^ Nussbaum, "Yamaguchi" iti p. 1039 iti Liblibro ti Google.


text:
Brandenburg
Ti Brandenburg ( denggen (tulong·paammo); Ababa nga Aleman: Brannenborg, Akin baba a Sorabo: Bramborska; Akin ngato a Sorabo: Braniborska; Polako: Brandenburgia) ket maysa kadagiti sangapulo ket innem a pederal nga estado ti Alemania. Ti kapitoliona ket ti Potsdam.
Daytoy ket naisanglad iti daya ti pagilian ket maysa kadagiti pederal nga estado a napartuatr manen idi 1990 kalpasan ti panagkaykaysa manen iti dati a Laud nga Alemania ken ti Daya nga Alemania. Ti Brandenburg ket palikmutanna ngem saan a mairaman ti nailian a kapitolio ken siudad estado ti Berlin.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Bevölkerung im Land Brandenburg nach amtsfreien Gemeinden, Ämtern und Gemeinden 31. Dezember 2013 (Fortgeschriebene amtliche Einwohnerzahlen auf Grundlage des Zensus 2011)". Amt für Statistik Berlin-Brandenburg (iti Aleman). 2014.
- ^ BP =Probinsia ti Brandenburg , SB = Soma ti Sobiet, Brandenburg. Iti pannakaikkat dagiti estado ti Daya nga Alemania idi 1952 ti panagrehistro dagiti karro ket sinursurot dagiti baro a Bezirk subdibision. Manipud idi 1991 dagiti naisangsangayan a pasursurono ket naikedkeddeng para kadagiti tunggal maysa a distrito.
Dagiti silpo ti[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Brandenburg iti Wikimedia Commons
- Opisal a website (Aleman)
- Komision ti Turista iti Brandenburg


text:
Madison, Wisconsin
Ti Madison ket isu ti kapitolio ti Estado ti Wisconsin ken tugaw ti kondado ti Kondado ti Dane. Manipud idi Hulio 1, 2013, ti Madison ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 243,344,[1] ken mangaramid daytoy iti maikadua a kadakkelan a siudad idiay Wisconsin, kalpasan ti Milwaukee, ken ti maika-83 a kadakkelan idiay Estados Unidos. Ti siudad ket mangporma ti bugas ti Estadistikal a Lugar ti Metropolitano ti Madison, a mangiraman kadagiti amin a Kondado ti Dane ken dagiti kaarrubana a kondado ti Iowa ken Columbia. Ti Estadistikal a Lugar ti Metropolitano ti Madison ket addaan iti populasion iti 568,593 manipud idi 2010.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "American FactFinder". United States Census Bureau. Naala idi 2008-01-31.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Madison, Wisconsin iti Wikimedia Commons