text:
pakaipaskilan dagiti kaudian a partuat, gannuat, pasamak ken damag iti daniw ken musika dagiti ilokano
7.11.2013
Agkonsierto iti Hong Kong da “The Singing Teacher” ken “The Voice of an Angel”
DI PAY NALUTO, NAIBUSEN
Kolum ni ANGELO 'ELOY' PADUA
Bannawag, Hulio 22, 2013
KADAGITAY kakabagis iti Hong Kong, markaanyon dayta Hulio 28 kadagita kalendarioyo.
Apay?
Agkonsierto da Alexander “The Singing Teacher” Barut ken Noraline “The Voice of an Angel” Domingo.
Ne, amangan no mailaw-ankayo. Maangay daytoy iti Bayanihan Centre, Kennedy Town, Hong Kong iti alas dos iti malem.
* * *
Sigurado a mapnekkayo iti idadar-ayyo ta kantaenda dagiti kanta a naipalaon iti baro nga albumda, ti “Mailiwak Kenka, Sweetypie” a nayalnag laeng itay nabiit.
Ala, ket mangngeganyonto dagiti kanta a pinutar da Vhen Bautista, Rudy Rumbaoa, Isaganie Bermosa, Noraline Domingo, Jerameel Perucho, Rogelio Lopez, Bonnie Manuel, Benny Ventura ken Ariel S. Tabag.
Ket mananamyo dagiti liriko dagiti mannurat nga Ilokano a kas kada Roy V. Aragon. Derick Marcel F. Yabes, Rolando A. Seguro, Jr., Dexter M. Fabito, Isaganie Bermosa, Benny Ventura, Bonnie Manuel, Imelda Toledo, Imelda Alibuyog, Rudy Rumbaoa, Ed Britos, Francis Soriano, Fr. De Guzman, Ferdinand Cortez, Vhen Bautista ken Alexander Barut.
Daytoy ‘tay kunada, ‘bagis, nga adda la ngaruden bonusna, adda pay konsolasionna.
Agasem that?
* * *
Sakbayna, ‘bagis, no koma padaya ti konsierto iti Hong Kong. adda pay “pagpapaimas” nga idasar ni ‘Bagis Alexander.
Agkonsierto iti daytoy Hulio 20 iti Sanchez Mira People’s Gymnasium iti alas dos agingga iti alas singko iti malem.
Sigurado a kantaenna dagiti superhit a kantana a kas iti “For Adults Only,” “Apay,” “Saniata” ken dadduma pay.
* * *
Bassit ngem nasagitsit, kunada man ken ni ‘Bagis Alexander, ‘bagis. Wen, a, ta dua a tawenna pay laeng iti industria ti Musika Ilokana, mapanen a tallo ti album-na.
Immuna daytoy “For Adults Only.”
Maikadua daytoy “Mailiwak Kenka, Sweetypie.”
Sa manamnama met ti album-da ken Ronald Domingo, ti kumakanta a nakabase iti Ilocos Norte.
* * *
Ginasut metten a kankanta ti nairekord ni ‘Bagis Noraline, ‘bagis.
Dati a kameng ti nalatak a Bukros Singers.
Isu ti nangpalatak kadagiti kanta nga “Iliwko Kenka,” “Asiak Pay,” “Nupay Lagip Laeng,” “Agsublika Kaniak,” ken dadduma pay.
Nakabase ita iti Hong Kong. Isu ti gapuna a “Mailiwak Kenka, Sweetypie” ti paulo ti albumda ken ‘Bagis Alexander.
Wen, a, ta nakabase met iti Texas ni ‘Bagis Alexander.
* * *
Iti panangdengdengngegko, ‘bagis, iti “Mailiwak Kenka, Biagko” a carrier single ti nasao nga album, diakto masdaaw no agbalin a “pambansang awit” dagiti Ilokano nga OFW ti nasao a kanta.
Wen, a, ta naiparikna la unay da ‘Bagis Alexander ken ‘Bagis Noraline ti pannakaila iti patpatgen ti biag a naynay a marikrikna dagiti kakabsat nga OFW.
No kayatmo a mapaneknekan, ‘bagis, mapanmonto denggen a personal inton Hulio 28 iti Bayanihan Centre.—O
(Para kadagiti interesado nga agbuya kadagiti nasao a konsierto ken maaddan iti album a “Mailiwak Kenka, Sweetypie,” para iti Sanchez Mira, kontaken ni Napoleon Malto iti Municipal Office of Senior Citizens Affair ken mabalin met a maaddaankayon iti kopia iti mismo a venue iti kaaldawan ti konsierto. Idinto nga iti Hong Kong, kontaken iti selpon ni Noraline Domingo iti numero +85291769714, wenno ag-PM iti facebook.com/noraline.domingo.—AST)


c: text/html

text:
LAOAG CITY – Naggingined ditoy a siudad ken dadduma pay a lugar ti Ilocos Norte ken pakairamanan ti Ilocos Sur idi apaglabes ti alas 5 ti bigat ti Pebrero 7.
Kuna ti Philippine Institute of Volcanology and Seismology (Phivolcs) a nagpigsa iti Magnitude 5.3 ti ginggined a nagsentro iti 31 kilometro iti abagatan a daya daytoy a siudad.
Malaksid iti Pasuquin, Batac, Sarrat ken daytoy a siudad, narikna pay ti ginggined iti Intensity 3 iti sumagmamano a lugar iti Ilocos Sur kas iti Sinait, Cabugao ken Burgos ken Vigan a nagpaut iti sumagmamano a segundo.
Nupay kasta, awan ti naireport a nadadael a sanikua iti nasao a ginggined a kuna ti Pag-asa a tectonic.#

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kategoria:Maika-7 a siglo a pannakaipasngay
Dagiti subkategoria
Daytoy a kategoria ket addaan kadagiti sumaganad a 5 a subkategoria, manipud iti 5 a dagup.
#
- ► 610 a tawtawen a pannakaipasngay (1 K)
- ► 630 a tawtawen a pannakaipasngay (2 K)
- ► 660 a tawtawen a pannakaipasngay (1 K)
- ► 670 a tawtawen a pannakaipasngay (1 K)
0–9
- ► 700 a pannakaipasngay (2 P)
Pampanid iti kategoria "Maika-7 a siglo a pannakaipasngay"
Dagiti sumaganad a 5 a panid ket adda iti daytoy a kategoria, manipud iti 5 a dagup.


text:
NALPASEN ti naindaklan a mision ni Manong Salvador Aleson “Badong” Espejo a nangibaonan ti Dios a Namarsua kenkuana iti daytoy a lubong manipud idi Abril 14, 1943 a pannakaipasngayna, ket idi Enero 2, 2018, kalpasan ti 74 a tawen, pinagawiden ti Apo iti agnanayon a pagtaenganna tapno aginanan iti nalitup a biag nga awan ti pagkuranganna iti Pagarianna iti Langit.
Kas ti inulila a pamilia ni Manong Badong, marikna met ti panagladingit dagiti kakabagian ken gagayyemna iti lubong ti literatura, media, edukasion, Simbaan iti kellaat nga ipupusayna gapu iti sakitna nga angkit a nangkettel ti angesna. Marikna ti pamiliana ken dagiti amin a nakagun-od iti ayat, dungngo, asi ken tulongna ti pannakaikawa ken iliw iti ipapanawna iti daytoy a biag ta iti unos ti 74 a tawen a panagdaliasatna iti daytoy a lubong ket saan a laeng a bukodna a bagi ken pamilia ti impangpangruna a sinerbian.
Kas maysa a a responsible nga asawa ken ama, uray pay narigatan, insakadna ti pamiliana a napnuan iti dignidad tapno masagutanna ida iti naraniag a masakbayan ken nagin-awa a biag. Nagbalin a naurnos ti panaglangenda nga agassawa a kas ti kari ken sapatada ket nagtiponda a napnuan iti pammateg ken ni Manang Rose a kapisi-ti-pusona, ken ni patay laeng ti nakapagsina kadakuada. Nagbalin a pagwadan, nadungngo ken manangisagut nga ama kada Jasper ken Daisy Joy nga annakda a babaen kadagiti takiagna ket insagutanna ida iti napintas a masakbayan babaen ti panangisakadda nga agassawa iti pannakaturposda iti naan-anay nga edukasion. Nagbalin a manangipateg a lolo kadagiti amin nga appokoda.
Kas maestro ken nangisursuro iti elementaria, adu nga ubbing ken estudiante dagiti namuli ken natubayna a nagbalin a nasaysayaat ti panagbiagda. Kas disiplinado a maestro iti pang-publiko a pagadalan, adu dagiti naiburayanna iti panursuro ken adal a nangiturong kadagiti ubbing iti ikakalay-atda iti alimpatok ti balligi.
Kas maysa a mannurat iti Ilokana literatura, mairaman ni Manong Badong kadagiti maibilang a natibker a pasurot ni Pedro Bukaneg. Premiado a mannurat, ken adu dagiti ubbing, agtutubo ken agkabannuag a nangid-idolo ti kinasarirawek ti panagpampanunotna. Adu dagiti sinuratna a nagbalinen a paset ken maibilang a gameng iti nabaknang a kultura ti Ilocandia iti benneg ti literatura. Dagiti adu a nabagas a sinuratna iti literatura ket nagbalindan nga ubbog a pagsakduan iti liwliwa, ragsak ken adal dagiti makabasa.
Kas agiwarwarnak ken kameng ti media iti Kailokuan, binukel ni Manong Badong dagiti nagduduma a pagiwarnak a nagbalin nga instrumento ti pannakairakurak dagiti impormasion maipapan kadagiti pagteng ken pasamak iti gobierno ken pribado a sektor tapno maammuan dagiti tattao. Kaudian a pinundarna ti Tawid News Magasin a maibilangen a maysa kadagiti kapautan ken karegtaan a lokal a pagiwarnak iti Kailokuan. Babaen ti sakripisio ken panangimatonna, nagbalin ti Tawid a nalatak a pagiwarnak a nakaipalaonan dagiti nagduduma a damag, salaysay, sarita ken adu nga artikulo. Napagbalinna ti Tawid a katimpuyog ti gobierno nagruna dagiti korte ken pribado a sektor iti pannakaipablaak dagiti napateg nga anunsio tapno mairakurakda iti publiko.
Naladingit ti panagpasina iti ipatpateg iti daytoy a biag nangruna no ti pimmusay ket naipariknana ti kinamanagayat, kinadungngo ken kinamanagparaburna. Ngem kas Kristiano, ti ipapatay iti daytoy a biag ket isu met ti pagrugian ti agnanayon a biag, kas ti kanta a “Masapul a Maregreg ti Bukel Tapno Agbunga iti Adu.” Masapul a matay ti tao kas ken ni Apo Jesucristo tapno makipagungarto met iti Apo. Naindaklan a konsolasion wenno pagubbogan iti liwliwa no ti sumina ket agsublin iti Namarsua a Nangibaon kenkuana iti daytoy a lubong gapu ta nalpasen iti mission wenno akemna kas ti panagsublin ni Manong Badong iti sidong ti Nailangitan nga Ama tapno agnanayonen nga aginana.
Ti Kristiano a Pammati, isurona a ti lubong ket temporario laeng a pagnaedan ti tao, kas ti bagi a naggapu iti tapok ngem agsublinto met laeng iti tapok. Iti ipupusay ti tao iti agdama a biag ket adda ti kararua para iti biag nga awan iti patinggana. Isuro ti Pammati nga iti agnanayon a biag a makedngan ti kararua ti tao no ania dagiti inaramidna kabayatan ti panagbiag wenno panagdaliasatna iti lubong – no nagaramid met laeng iti nasayaat a mayataday iti bilin ti Dios, wenno nagaramid iti kinadakes a maisupring iti pagayatan ti Apo.
Iti panagbiag wenno panagdaliasat ni Manong Badong iti daytoy a lubong, kas iti amin a tao, adda dagiti nagbasolan ken nagbiddutanna iti Dios. Ngem iti 74 a tawen ti panagbiagna, nagtalinaed a nadalus ti wagas ti panagbiagna ken inkagumaanna ti nagdaliasat iti nalinteg a dalan. No adda man nadagsen a nagbasolanna, nakiddawna la ketdi ti pammakawan ti Dios kabayatan ti in-inut a pannakauyos ti angesna.
Ni Manong Badong ket maysa a pagulidanan nga Ama ti Pamilia, managdisiplina a Maestro, nalaing nga Autor. Naladingit man ti ipapanawna iti daytoy a lubong. Ngem dakkel a liwliwa iti pannakaammo nga isuna ket nagbiag nga inyanninawna ti pammatulad ti Dios a Nailangitan nga Ama, Maestro ken Autor ti Biag. Aginanakan iti kappia, Manong Badong, iti Biag nga awan pagkuranganna. (Eden A. Alviar)


text:
SAN ESTEBAN, Ilocos Sur – Naisalakan ni Richard De Guzman y Ramos, 25, awanan asawa, mangngalap ken residente ti Brgy. Mindoro, Bangar, La Union idi 6:00 ti bigat, Marso 8, 2018 sadiay Brgy. Apatot, San Esteban, Ilocos Sur. Nainaganan met ti nangisalakan a ni Carlos Quarto, 48, naasawaan, mangngalap ken residente iti Brgy Apatot.
Segun iti imbestigasion, napan nagkalap ni De Guzman idi Marso 5, 3:00 iti agsapa, ngem saanen a nakaawid daytoy gapu ta nadadaelan ti motor ti bangkana. 3 days nga nagkatangkatang ti bangkana iti international waters sakbay nga nasalaw ni Quarto nga isu met nangtulong a nangiyawid kaniana.
Naitaray ni De Guzman iti San Esteban Municipal Health Center tapno maagasan ket addan iti stable condition. Ur-urayenna ti pamiliana a sumangpet tapno maiyawid sadiay La Union. (Tawid News Team)


text:
SINAIT, Ilocos Sur – Natay ti maysa a tricycle driver gapu iti panangdungpar ti maysa a pick-up iti luganna idi sardam ti Septiembre 4 iti national highway ti Barangay Curtin, ditoy nga ili.
Simmuko iti Sinait police station ni Jaylon Suero y Castillo, 30, ken residente iti Barangay Quezon, Cabugao, Iloos Sur kalpasan ti aksidente.
Iti inisial nga inbestigasion dagiti polis, agsarsaruno ti Isuzu Fuego pick-up a minaneho ni Suero ken ti L2 Yamaha service tricycle a minaneho ni Aquillo Cabrera y Tuyay, 52, naasawaan, ken residente iti Barangay Curtin, ditoy nga ili ket iti nadakamat a lugar, aksidente a nadungpar ti pick-up ti traysikel a nagsagrapan ni Cabrera kadagiti nakaro a sugatna a nakatayanna a dagus.#


text:
Pagsasao nga Arabiko
Ti Arabiko[4] (العَرَبِيةُ al-ʻarabiyyah [alʕaraˈbijja] ( denggen) wenno عربي ,عربى ʻarabī [ˈʕarabiː] ( denggen)) ket ti pagsasao a Klasiko nga Arabiko iti maika-6 a siglo ken dagiti moderno a simmaruno malaksid ti Maltes. Ti Arabiko ket naisasao kadagiti nalawa nga arko a gumay-at iti tengnga a Daya, Amianan nga Aprika, ken ti Sara ti Aprika. Ti Arabiko ket tagikua ti pamilia ti Apro-Asiatiko.
Ti literario a pagsasao a tinawtawagan ti Moderno a Pagalagadan nga Arabiko wenno Literario nga Arabiko, ket ti laeng opisial a porma ti Arabiko. Daytoy ket naus-usar kadagiti kaaduan a naisurat a dokumento ken kas pay dagiti pagsasao dagiti pormal nga okasion, kas dagiti lektura ken dagiti panangiwaragawag iti damdamag. Ti Morokano nga Arabiko ket opisial idi diiay Morocco iti napaut a panawen, sakbay idi ti pagilian ket timmipon iti Liga ti Arabo.
Ti Arabiko ket ti pagsasao a Sentral a Semitiko, ken asideg a kabagian iti Arameo, Hebreo, Ugaritiko ken Penisio. Ti naiyalagad a naisurat nga Arabiko ket naisalumina iti ken ad-adu a konserbatibo ngem dagiti amin a karuay ti naisasao, ken dagitoy dua ket adda iti estado a makunkuna iti diglosia, ken naus-usar nga agbay para kadagiti nadumaduma nga annong iti kagimongan.
Adda met dagiti naisasao a karuay ket agsinnaranay a saan a maawatan,[5] iti naisurat ken naisasao, ken kas iti nabukel dagiti karuay daytoy ket buklen ti sosiolingnguistiko a pagsasaolanguage. Ti kaibuksilanna daytoy iti puro a batayan iti lingguistiko ket mabalin a dagitoy ket maikeddeng a buklen ti ad-adu ngem maysa a pagsasao, ngem dagitoy ket kadawyan a naigrupoda amin a kas maymaysa a pagsasao para iti politikal/wenno relihioso a rasrason (kitaen dita baba). No maikeddeng a dagiti adu a pagsasao, daytoy ket saan a nalawag no manonto dagiti pagsasao, gapu ta dagiti naisasao a karuay ket mangporma ti dialekto a kawar nga awan dagiti nalawag a pagbeddengan. No ti Arabiko ket maikeddeng nga agmaymaysa a pagsasao, daytoy ket mabalin a naisasao babaen dagiti ad-adu ngem 420 a riwriw nga agsasao (patneng ken saan a patneng) iti Arabo a lubong,[6] ken mangaramid daytoy a maysa kadagiti gudua dosena a kaaduan a mangisasao a pagsasao iti lubong. No maikeddeng daytoy nga agsisina a pagsasao, ti kaaduan ti mangisasao a karuay ket mabalin a ti Ehipsio nga Arabiko, nga addaan kadagiti 54 a riwriw a patneng nga agsasao[7]—kenad-adu pay ngem ti ania man a sabali nga Apro-Asiatiko a pagsasao. Ti Arabiko ket liturhiko a pagsasao dagiti 1.6 a bilion a Muslim.[8][9] Daytoy ket maysa kadagiti innem nga opisial a pagsasao ti Nagkaykaysa a Pagpagilian.[10]
Ti moderno a naisurat a pagsasao (Moderno a Pagalagadan nga Arabiko) ket naala manipud ti pagsasao ti Koran (ammo a kas ti Klasiko nga Arabiko wenno Koraniko nga Arabiko). Daytoy ket kaaduan a naisursuro kadagiti eskuela, dagiti unibersidad ken naus-usar kadagiti agdumaduma a grado kadagiti lugara pagtrabahuan, govbierno ken ti midia. Dagiti dua a pormak a karuay ket naigrupoda a kas Literario nga Arabiko, a daytoy ket ti opisial a pagsasao dagiti 26 nga estado ti liturhiko a pagsasao ti Islam. Ti Moderno a Pagalagadan nga Arabiko ket kaaduan a sumurot kadagiti gramatikal a pagalagadan iti Koraniko nga Arabiko ken agus-usar iti isu met laeng a bokabulario. Nupay kasta, daytoy ket nangikkat kadagiti dadduma a gramatikal a konstruksion ken bokabulario nga awanen iti ania man a kapadana kadagiti naisasao a karuay. Kaaduan ti baro a bokabulario ket naus-usar a mangibaga kadagiti konsepto a rimsua iti kalapasan ti panawen ti Koran, ken naipangpangruna kadagiti moderno a panawen.
Ti Arabiko ket is-isu ti nabati a kameng ti dialekto a grupo ti Taga-ugma nga Amianan nga Arabiano a naibaga iti sakbay dagiti sinuratan ti Islamiko nga Arabiko a napetsaan idi maika-4 a siglo.[11]Ti ARabiko ket naisurat iti Arabiko nga alpabeto, ken daytoyket maysa nga abjad a sinuratan ken naisurat manipud ti kanawan nga agpakanigid ngem dagiti naisasao a karuay ket sagpaminsan a naisursurat iti ASCII a Latin manipud ti kanigid nga agpakanawan nga awan kadagiti naiyalagad a porma.
Ti Arabiko ket naimpluensiaan dagiti adu a pagsasao iti lawlaw ti lubong iti amin a paset ti pakasaritaan; kaaduan kadagiti naimpluensiaan a pagsasao ket ti Urdu, Persiano, Kurdo, Turko, Somali, Swahili, Bosnio, Kazakh, Bengali, Hindi, Malayo, Indones, Tigrinya, Pashto, Punjabi, Tagalog, Sindhi ken Hausa. Idi las-ud ti Tengnga a Panpanawen, ti Literario nga Arabiko ket isu idi ti kangrunaan a behikulo iti kultura idiay Europa, a naipangpangruna iti siensia, matematika ken pilosopia. Kas resulta, adu kadagiti pagsasao ti Europa ket nangbulodda met kadagiti adu a balikas iti daytoy. Adu kadagiti baliaks iti Arabko a taudan ket mabirukan pay kadagiti taga-ugma a pagsasao a kas ti Latin ken Griego. Ti Arabiko nga impluensia, a kangrunaan iti bokabulario, ket makitkita kadagiti sasao a Romanse, a naisangsangayan iti Espaniol, Katalan, Portugues, ken Sisiliano, gapu ti kaasideg dagiti sibilisasion ti Kristiano a Europeano ken Muslim nga Arabo ken ti pagsasao ti Peninsula Iberio a naibagbaga iti Arabiko a kas al-Andalus.
Ti Arabiko ket nangbulod met kadagiti balikas manipud kadagiti adu a pagsasao, a mairaman ti Hebreo, Griego, Persiano ken Siriako kadagiti nasapa a siglo, ti Turko kadagiti mediebal a panawen ken dagiti kontemporaneo nga Europeano a pagsasao kadagiti moderno a panawen, ken kaaduan manipud ti Ingles ken Pranses.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Procházka, 2006.
- ^ Wright, 2001, p. 492.
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Arabiko". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.
- ^ Rubino, Carl Ralph Galvez (2000). "Arabiko". Ilocano Dictionary and Grammar: Ilocano-English, English-Ilocano. University of Hawaiʻi Press. p. 52. ISBN 978-0-8248-2088-6.
- ^ "Arabic language." Encyclopædia Britannica. 2009. Encyclopædia Britannica Online. Naala idi 29 Hulio 2009.
- ^ "World Arabic Language Day". UNESCO. 18 Disiembre 2012. Naala idi 12 Pebrero 2014.
- ^ Egyptian Arabic reperensia iti Ethnologue (Maika-16 nga ed., 2009)
- ^ "Executive Summary". The Future of the Global Muslim Population. Pew Research Center. Naala idi 22 Disiembre 2011.
- ^ "Table: Muslim Population by Country | Pew Research Center's Religion & Public Life Project". Features.pewforum.org. 2011-01-27. Naala idi 2014-05-18.
- ^ "UN official languages". Un.org. Naala idi 20 Abril 2013.
- ^ Versteegh (1997:33)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Pagsasao nga Arabiko iti Wikimedia Commons


text:
Cagdianao, Is-isla ti Dinagat
Ti Cagdianao ket maysa nga maika-3 a klase nga ili ti probinsia ti Is-isla ti Dinagat ti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Cagdianao ket nabingbingay kadagiti 14 barbaranggay.[2]
- Boa
- Cabunga-an
- Del Pilar
- Laguna
- Legaspi
- Ma-atas
- Mabini (Borja)
- Nueva Estrella
- Poblacion
- R. Ecleo, Sr.
- San Jose
- Santa Rita
- Tigbao
- Valencia
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Is-isla ti Dinagat". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 26 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Is-isla ti Dinagat". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 8 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
CABUGAO, Ilocos Sur – Adda maisaysayangkat a libre a panagadal iti panagaramat iti internet iti municipal hall ditoy nga ili nangrugi idi Septiembre 14.
Maang-angay ti klase kadagiti residente ditoy, nangruna dagiti estudiante ken empleado nga interesado iti panagusar iti internet manipud iti alas una agingga iti alas 5 ti malem, daytoy ti nakalap ti Tawid News Magasin.
Itay nabiit, naipasdek ti Cabugao Community eCenter ditoy nga ili babaen ti panagkinnamayet ti gobierno munisipal nga idadauluan ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. ken ti Philippine Community eCenter, maysa nga institusion iti babaen ti Department of Science and Technology ken ti National Computer Commission nga agipasdek kadagiti pasilidad ti komunikasion kadagiti lokal a gobierno tapno makasursuro dagiti umili nangruna dagiti agnaed iti barangay nga agusar iti baro a teknolohia ti impormasion para iti panagdur-as ti biagda ken iti komunidad.
Kangrunaan a panggep daytoy a programa ti panagpaay ti eCenter a pagadalan dagiti interesado a makasursuro iti kabaruanan a wagas ti impormasion ken komunikasion nangruna ti computer babaen dagiti seminar-workshop iti babaen ti MPDC.
Kinuna ni Mayor Cobangbang a karaman a makipagusar iti daytoy a pasilidad dagiti estudiante ti Alternative Learning System (ALS) tapno masursuruan dagiti agtutubo iti kabaruanan a teknolohia ti impormasion.
Sakbay ti launching, sumagmamano a kameng ti MPDC ti nagsanay maipapan iti nasao a programa para iti pannakaidur-asna iti munisipio ken kadagiti agindeg ditoy nga ili nga interesado nga agsursuro iti baro nga information technology.
Lima a computer units nga addaan iti internet connection ti naikabil iti maikadua a kadsaaran ti municipal hall nga aramaten dagiti agindeg ditoy. Counterpart ti gobierno munisipal ti lugar a pakaikabilan dagiti computers ken pannakaikabit ti internet connection.
Kanaig daytoy, pinatalgedanen ti konseho munisipal ditoy ti akreditasion ti Cabugao Community eCenter idinto nga intudingna dagiti pagannurotan iti pannakaaramatna ken ti pagrebbengan dagiti mangusar kadagiti computers.
Katinnulong ti munisipio dagiti opisial ti Cabugao SK Federated Association a mangmentener iti daytoy a programa.
Kas paset ti programa ti gobierno munisipal a mapabaro dagiti rekord dagiti nadumaduma nga ahensia ditoy nga ili, tunggal opisina ket addan computerna a konektado iti internet.#


text:
Karbohidrato
Ti karbohidrato ket maysa nga organiko a kompuesto a buklen laeng ti karbon, hidroheno, ken oksiheno, ken kadawyan iti hidroheno:oksiheno nga atomo a pannakaibagi ti 2:1 (a kas iti danum); iti sabali a pannakaibaga, with the emperika a pormula Cm(H2O)n (a ti m ket mabalin a sabali manipud ti n).[1] Adda dagiti adda a mailaksid; kas pagarigan, desokirribosa, ati asukar a komponente ti DNA,[2] ket addan ti emperika a pormula ti C5H10O4.[3] Dagiti karbohidrato ket teknikal dagitoy a dagiti hidrato ti karbon;[4] iti pannaka-estruktura daytoy ket napudpudno ti pannakakita kaniada a kas dagiti polihidrosia aldehideo ken dagiti ketona.[5]
Ti panangibaga ket kadawyan iti biokimika, nga idiay ket sinonimo ti sakarido. Dagiti karbohidrato (dagiti sakarido) ket nabingbingay kadagiti uppat a pannakaigrupo ti kimiko: dagiti monosakarido, dagiti disakarido, dagiti oligosakarido, ken dagiti polisakarido. Iti sapasap, dagiti monosakarido ken dagiti disakarido, a dagiti ket basbassit (dagiti nababbaba ti molekular a kadagsen) a karbohidrato, ket kadawyan dagitoy a makunkuna a kas dagiti asukar.[6] Ti balikas a sakarido ket nagtaud manipud ti Griego a balikas ti σάkxapov (sákkharon), a ti kaibuksilanna ket "asukar." Bayat a ti sientipiko a nomenklatura dagiti karbohidrato ket narikut, ti nagnagan dagiti monosakarido ken dagiti disakarido ket masansan nga agpatingga ti suldong ti -osa. Kas pagarigan, ti asukar ti ubas ket isu ti monosakarido ti glukosa, asukar ti unas ket isu ti disakarido ti sukrosa, ken ti asukar ti gatas ket isu ti disakarido ti laktosa.
Dagiti karbohidrato ket akin-rebbeng dagiti nadumaduma a papel kadagiti sibibiag ngaorganismo. Dagiti polisakarido para iti panagipenpen ti enerhia (a kas ti almidon ken glukoheno), ken kas dagiti estruktural a komponente (a kas ti selulosa kadagiti mula ken kuitina kadagiti artropoda). Ti 5 tikarbonna a monosakarido ribosa ket maysa a nangruna a komponente dagiti koensima (a kas ti ATP, FAD, ken NAD) ken ti batayan ti henetiko a molekula a naamammuan a kas ti RNA. Ti maikabagian a deoksirribosa ket komponente ti DNA. Dagiti sakarido ket dagiti derabotiboda ket mairaman kadagiti adu ken sabali a nangruna a biomolekula nga addaan kadagiti nangruna a papel iti sistema ti immuno, pertilisasion, panagpawil ti patohenesis, pellapella, ken panagdakkel.[7]
Iti siensia ti makan ken dagiti pay adu nga inpormal a kontesto, ti karbohidrato a panangibaga ket masansan a mangibaga ti aniaman a makan a naisangyan a nabaknang iti narikut nga almidon ti karbohidrato (kasla dagiti sereal, tinapay, ken pasta) wenno simple laeng a dagiti karbohidrato, a kas ti asukar (a mabirukan iti sinam-it, dagiti palatipot, ken dagiti dulse).
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Western Kentucky University (Mayo 29, 2013). "WKU BIO 113 Carbohydrates". wku.edu.
- ^ Eldra Pearl Solomon; Linda R. Berg; Diana W. Martin (2004). Biology. Cengage Learning. p. 52. ISBN 978-0534278281 – babaen ti google.books.com.
- ^ National Institute of Standards and Technology (2011). "Material Measurement Library D-erythro-Pentose, 2-deoxy-". nist.gov.
- ^ Long Island University (Mayo 29, 2013). "The Chemistry of Carbohydrates" (PDF). brooklyn.liu.edu.
- ^ Purdue University (Mayo 29, 2013). "Carbohydrates: The Monosaccharides". purdue.edu.
- ^ Flitsch, Sabine L.; Ulijn, Rein V (2003). "Sugars tied to the spot". Nature. 421 (6920): 219–20. PMID 12529622. doi:10.1038/421219a.
- ^ Maton, Anthea; Jean Hopkins; Charles William McLaughlin; Susan Johnson; Maryanna Quon Warner; David LaHart; Jill D. Wright (1993). Human Biology and Health. Englewood Cliffs, New Jersey, USA: Prentice Hall. pp. 52–59. ISBN 0-13-981176-1.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Karbohidrato iti Wikimedia Commons


text:
Alemania
Nagsasabtan: 51°N 9°E / 51°N 9°E
Ti Alemania [4] (Ingles: Federal Republic of Germany); (Aleman: Bundesrepublik Deutschland), a ti pannakaibalikas ket [bun·des·re·pu·blík dóych·land]) ket maysa a parlamentario a republika a tiponan ti muyong idiay Europa. Daytoy a pagilian ket addan dagiti 16 nga estado nga ti kapitoliona ken kadakkelan a siudad ket ti Berlin. Naisakupan ti Alemania iti kalawa nga 357,021 km2 ken addaan ti kaaduan a kalalaingan na a kasasaad ti panawen. Nga addaan daytoy ti 81.8 a riwriw a nagtaeng, isu daytoy ti kaaduan dagiti bilang ti umili a kameng ti estado ken isu ti kadakkelan nga ekonomia iti Kappon ti Europa. Maysa daytoy a nagruna a nabileg a politika iti kontinente iti Europa ken daulo ti teknolohikal kadagiti adadu pay a paset.
Ti maysa a rehion a nannaganan ti Hermania, a tinaengan dagiti nadumaduma a Hermaniko a tattao, nga idi ket nadokukomento sakbay idi AD 100. Iti las-ud ti Panag-akar a Paset ti panawen, dagiti Hermaniko a tribu ket nagpaabagatanda a nagpadakkel ken nangipatakder kadagiti agsasaruno a pagarian iti amin a Europa. Idi rugi ti maika-10 a siglo, dagiti Aleman a teritorio ket nagporma ti sentro a paset ti Nasantuan nga Imperio a Romano.[5] Idi las-ud ti maika-16 a siglo, dagiti akin-amianan a rehion ti Alemania ket nagbalin a sentro ti Protestante a Repormasion bayat a dagiti akin-abagatan ken akin-laud a paset ket nabati a tinurayan babaen dagiti Romano Katoliko a denominasion, a dagitoy dua a sangkatiponan ket nakilaban idiay Tallopulo a Gubat, a daytoy ti nagmarka ti rugi ti Katoliko–Protestante a panakabingbingay a nakaidasig ti Aleman a kagimongan manipud idin.[6] Nasakupan idi las-ud ti Napoleoniko a Gubgubat, ti itattakder ti Pan-Hermanismo idiay uneg ti Aleman a Konpederasion a nagbanagan idi 1871 iti panagkaykaysa dagiti kaaduan nga estado ti Alemania iti Alemania nga Imperio, a kaaduan a tinurayan ti Prusia. Kalpasan ti Aleman a Rebolusion iti 1918–1919 ken ti simmaruno a panagsuko ti milisia iti Umuna a Sangalubongan a Gubat, ti Imperio ket sinukatan babaen ti Weimar a Republilka idi 1918, ken nabingbingay babaen ti Tulag iti Versailles. Iti tengnga ti Nalatak a Panagsagsagaba, ti Maikatlo a Reich ket nairangarang idi 1933. Dayta a naudi a paset ti panawen ket namarkaan babaen ti Passmo ken Maikadua a Sangalubongan a Gubat. Kalpasan ti 1945, ti Alemania ket nabingbingay idi babaen ti simmakup a kumaduaan, ken nagbalin daytoy a dua nga estado, ti Daya nga Alemania ken Laud nga Alemania. Idi 1990 ti pagilian ket naipagkaykaysa.
Ti Alemania ket kameng a nangibangon ti Europeano a Komunidad idi 1957, a daytoy ket nagbalin a ti Kappon ti Europa idi 1993. Daytoy ket paset ti Schengen a Lugar ken manipud idi 1999 daytoy ket kameng ti eurosona. Ti Alemania ket maysa a Nalatak a Bileg ken kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, NATO, ti G8, ti G20, ti OECD ken ti Konsilo iti Europa, ken nkaala ti saan nga agtultuloy a tugaw idiay Salaknib a Konsilo ti UN par aiti 2011–2012 a termino.
Daytoy ket adda ti maikapat a kadakkelan nga ekonomia babaen ti nominal GDP iti Lubong ken ti maikalima a kadakkelan babaen ti pagpadaan ti kapigsa ti panag-gatang. Ti Alemania ket isu ti maikadua a kadakkelan ti komersio iti ruar ken maikatlo a kadakkelan nga agimimportar kadagiti tagilako. Ti pagilian ket nakaparang-ay ti maysa a nangato unay a pagalagadan ti panagbiag ken maysa a komprehensibo a sistema ti sosial sekuridad. Ti Alemania ket pagtaengan pay dagiti adu a makaseknan a pilosopo, dagiti sientista ken agin-inbento, ken naamammoan pay para iti bukodna a kultura ken politiko a pakasaritaan.
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti balikas nga Alemania ket naala manipud ti Latin a Hermania, a daytoy ket nairugi a naususar idi inampon ni Julius Caesar para kadagiti tattao ti daya ti Rin.[7] Ti Aleman a termino Deutschland (kasisigud a ti diutisciu land, "ti Aleman a dag-daga") ket naala manipud ti deutsch, a nanipud ti Daan a Ngato nga Aleman diutisc "nadayeg" (kas iti, tagikua ti aag wenno minamaag a "tattao"; kasisigud idi nga inus-usar a panangilasin ti pagsasao ti kadawyan a tao manipud ti Latin ken dagiti nagtaudanna a Romanse). Daytoy ket nagtaud metten manipud ti Proto-Hermaniko *þiudiskaz "nadayeg" (kitaen pay ti nai-Latin a porma ti Theodiscus), a naala manipud ti *þeudō, a nagtaud manipud ti Proto-Indo-Europeano *tewtéh₂- "tattao".[8]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti Hermaniko a tribu ken Pranko nga Imperio[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti Hermaniko a Tribu ket dagiti napanuntan a napetsaan iti Nordiko a Gambang a Panawen wenno ti Sakbay ti Romano a Landok a Panawen. Manipud ti akin-abagatan nga Eskandinabia ken amianan nga Alemania, nagpabagatanda a nagpadakkel, ti daya ken ti laud manipud idi umuna a siglo BC, a nakasarakda kadagiti Selta a tribu ti Gaul ken dagiti pay Irani, Baltiko, ken dagiti Eslabo a tribu idiay Akindaya nga Europa.[9] Babaen ni Augustus, ti Romano a Heneral a ni Publius Quinctilius Varus ket nangrugida a nagraut ti Hermania (ti maysa a lugar nga agarup a naigay-at manipud ti Rhine aginggana ti Ural a Banbantay). Idi AD 9, dagiti tallo Sangaarbanan a Romano nga indauloan babaen ni Varus ket inabak babaen ti [Cheruscan]] a daulo a ni Arminius. Babaen ti AD 100, idi ni Tacitus ket nagsurat ti Hermania, dagiti Hermaniko a tribu ket nagtaengda kadagiti igid ti Rin ken ti Danube (ti Limes Germanicus), a kaaduan a simmakop kadagiti lugar ti moderno nga Alemania; Austria, akin-abagatan a Bavaria ken ti lumaud a Rhineland, nupay kasta, dagitoy ket Roman a probinsia.[10]
Idi maika-3 a siglo adda dagiti nagtitipon a dakkel a tribu ti Lumaud nga Hermaniko a tribu: ti Alemanni, Franks, Chatti, Saxons, Frisii, Sicambri, ken Thuringii. Idi agarup a 260, dagiti Hermaniko a tattao ket naisinada kadagiti natengtengngel ti Romano a dag-daga.[11] Kalpasan ti panaraut dagiti Huns idi 375, ken ti panakapaay iti Roma manipud idi 395, dagiti Hermaniko atribu ket immadayoda nga immalis idiay abagatan a laud. Adda pay dagiti dadkkel a tribu a naggigiddan a nagporma a tattan ket ti makunkuna nga Alemania ken pinatalwda dagiti babbabassit a Hermaniko a tribu. Dagiti dadakkel a lugar (nga ammo manipud idi Merobingio a paset ti panawen a kas ti Austrasia) ket sinakupan babaen dagiti Pranko, ken ti Akin-amianan nga Alemania ket tinurayan babaen dagiti Sahone ken dagiti Eslabo.[10]
Nasantuan nga Imperio a Romano[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi 25 Disiembre 800, ni Karlomagno ket inpatakderna ti Imperio a Karolingio, nga daytoy ket nabingbingay idi 843.[12] Ti Nasantuan nga Imperio a Romano ket nagbanagan manipud ti dumaya a paset tipanakabingbingay. Ti bukodna ateritorio ket gumay-at manipud ti Karayan Eider idiay amianan aginggana idiay abagatn nga aplaya ti Mediteraneo.[12] Babaen ti anagturay dagiti emperador ti Otoniana (919–1024), adda dagiti nadumaduma a dukado a naipagkaykaysa idi, ken ti ari ti Alemania ket ket nabalangaatn idi a kas ti Emperador ti Nasantuan a Romano kadagitoy a rehion idi 962. Ti Nasantuan nga Imperio a Romanoket sinagepsepanna ti akin-amianan nga Italia ken Burgundy babaen ti panagturay dagiti Salian nga emperador(1024–1125), ngem dagitoy nga emperador ket napulkawda dagiti kabileganda babaen ti Inbestidura a Kontobersia.
Babaen dagiti Hohenstaufen nga emperador(1138–1254), dagiti Aleman a prinsipe ket nagpaaduda kadagiti mpluensia ti adayo a nagpaabagatan ken dagiti daya a teritorio a natagtagitao babaen dagiti Eslabo, a sinarunuan ti Aleman a pagtaengan kadagitoy a lugar ket ti ad-adayo a daya (Ostsiedlung). Dagiti akin-amianan nga ili ti ti Aleman ket rimang-ayda a kas dagiti kameng ti Hanseatika aLIga.[13] Iti panagirugi ti Nalatak a Bisin idi 1315, ken ti pay Nangisit a Patay iti 1348–50, bimassit ti populasion ti Alemania.[14] Ti bilin iti Nabalitokan a Turete idi 1356 ket nangited ti naikabatayan ti batay-linteg ti imperio ken inkodigona ti panakabutos tiemperador babaen dagiti pito a prinsipe a butos nga isu tinagituray kadagiti kabilegan a prinsipalidad ken arsobispado.[15]
Ni Martin Luther ket nangipadayeg Ti Siam a pulo ket lima a Tesis idi 1517, a kimmarit ti Romano Katoliko a Simbaan ken nangirugi ti Protestante Repormasion. Ti sabali a Luterano a simbaan ket nagbali nga opisial a relihion kadagiti adu nga estado ti Alemania kalpsan idi 1530. Ti relihioso a suppiatan ket nagiturong ti Tallopulo a Gubat (1618–1648), a daytoy ket nagdadael kadagiti daga ti Alemania.[16] Ti populasion dagiti estado ti Alemania ket napabassit babaen ti agarup a 30%.[17] Ti Kappia Westphalia (1648) ket nangipatingga ti kadagiti panakigubatan ti relihion kadagiti estado ti Alemania, ngem ti imperio ket de facto idi a nabingbingay kadagiti nadumaduma a nawaya a prinsipalidad. Idi maika-18 a siglo, ti Nasantuan nga Imperio a Romano ket binukel dagiti agarup a 1,800 kadagitoy a teritorio.[18] Manipud idi 1740 ken dagiti sumakbayan, ti dualismo a nagbaetan ti Austriano a Monarkia ti Habsburg ken t Pagarian iti Prusia ket dagitoy ti nagituray ti pakasaritaan ti Alemania. Idi 1806, ti Imperium ket naraut idi ken narunaw a kas ti nagbanagan ti Napoleoniko a Gubgubat.[19]
Aleman a Konpederasion ken Imperio[urnosen | urnosen ti taudan]
Kalpasan ti panakatnag ni Napoleon, ti Kongreso iti Vienna ket nagtaripnong idi 1814 ken nangipatakder ti Aleman a Konpederasion (Deutscher Bund), ti nalukay a liga dagiti 39 a naturay nga estado. Ti suppiatan iti restorasion a politika ket bassit a gapuanan ti bassit ti itatakder dagiti liberal a tignay, a sinarunuan babaen dagiti baro a pamay-an iti panagigawid babaen ti Austriano nga estadista a ni Metternich. Ti Zollverein, ti taripa a kappon, ket nagpasayaat pay ti ekonomia apanagkaykaysa dagiti estado ti Alemania.[20] Dagiti Panakaumilian ken liberal a kapanunotan ti Pranses a Rebolusion ket nakaala ti immad-adu a suporta kadagiti kagimongan, a naipangpangruna dagiti katutubo, nga Aleman. Iti nagbanagan dagiti serie ti rebolusionario a tignay idiay Europa, nga isu daytoy ti nangipatakder ti republika idiay Pransia, dagiti nasirib ken dagiti saan a nantanok a tattao ket nangirugida dagiti Rebolusion iti 1848 kadagiti Aleman nga estado. Ni ari Frederick William IV iti Prusia ket naidatonan idi ti titulo a kas ti Emperador, ngem gapu ti panakapukawna ti bileg; linikudanna ti balangat ken nagidiaya ti batay-linteg, a ngiturong daytoy ti temporario a pannakapaay para iti tignay.
Ti suppiat a nagbaetan ni Ari William I iti Prusia ken ti umad-adu a liberal a parlamento ket rimsuak gapu kadagiti milisia a reporma idi 1862, ken ti ari ket indutokna ni Otto von Bismarck idiay baro a Ministro Presidente iti Prusia. Ni Bismarck ket nagballigi a nangitangda ti gubat idiay Dinamarka idi 1864. Ti Prusiano a panagballigi iti Austro-Prusiano a Gubat idi 1866 ket nagpakabael kaniana a nagpartuat ti Amianan nga Aleman a Konpederasion (Norddeutscher Bund) ken ti panagilaksid ti Austria, a daytoy ket ti dati a daulo ti Aleman nga estado, manipud kadagiti pannakibinag ti pederasion. Kalpasan ti Pranses a pakaabak iti Pranko-Prusiano a Gubat, ti Aleman nga Imperio ket nairangarang idi 1871 idiay Versailles, a daytoy ket nagikaykaysa kadagiti naiwarwara a paset ti Alemania malaksid ti Austria (Kleindeutschland, wenno "Basbassit nga Alemania"). Nga adda ti gangani a dua a pagkatlo kadagiti teritoriona ken populasion, ti Prusia ket isu idi ti katurayan a konstituente ti baro nga estado; ti Hohenzollern nga Ari iti Prusia ket isu ti nagturay a kas ti agdama nga Emperadorna, ken ti Berlin ket isu ti nagbalin a kapitoliona. Iti Gründerzeit a paset ti panawen a kalpasan ti panagkaykaysa ti Alemania, ti ganganaet nga annuroten ni Bismarck' a kas ti Kanselor iti Alemania babaen ni Emperador William I ket nagpasingked ti puesto ti Alemania a kas maysa a nalatak a pagilian babaen ti panagpanday dagiti sangkatiponan, a nagisina ti Pransia babaen dagiti diplomatiko apamay-an, ken ti panalillik ti gubat. Babaen ni Wilhelm II, nupay kasta, ti Alemania, a kasla dagiti dadduma pay a bileg ti Europa, ket nangala ti imperialistiko a dalan a nagiturong ti panakabusor dagiti kumaaruba a pagilian. A kas nagbanagan ti Berlin a Komperensia idi 1884 ti Alemania ket nangitunton kadagiti nadumaduma a kolonia a mairaman ti Aleman a Daya nga Aprika, ti Aleman a Abagatan aLaud nga Aprika, ti Togo, ken ti Kamerun.[21] Kaaduan kadagiti kumaduaan idi a nakairamanan ti Alemania ket saan a napabaro, ken dagiti baro a kumaduaan ket inaksidda ti pagilian.[22]
Ti asasinasion ni nabalangatn a prinsipe ti Austria idi 28 Hunio 1914 ket isu ti nagkalbit ti Umuna a Sangalubongan a Gubat. Ti Alemania, a kas paset dagiti Sentro a Bileg, ket nakasagaba ti suppiatan a panakaabak manipud ti Kumaduaan iti maysa kadagiti kadaksan a suppiatan iti amin a panawen. Adda ti nakarkulo a dua a riwriw nga Aleman asoldado ti natay iti Umuna aSangalubongan a Gubat.[23] Ti Aleman aRebolusion ket rimsua idi Nobiembre 1918, ken ni Emperador Wilhelm II ken amin dagiti agturturay nga prinsipe ti Aleman ket nagikkatda. Ti armistisio ketnagipasardeng ti gubat idi 11 Nobiembre, ken ti Alemania ket napilit a nagpirma ti Tulag iti Versailles idi Hunio 1919. Daytoy a tulag ket nasirmata idiay Alemania a kas maysa a panagemma a panagtultuloy ti gubat, ken kankanayon a nadakdakamat a kas ti nangimpluesia ti itatakder iti Nazismo.[24]
Weimar a Republika ken Nazi a Turay[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti rugi ti Aleman a Rebolusion idi Nobiembre 1918, ti Alemania ket nairangarang a kas maysa a republika. Nupay kasta, ti panagsagsagaba para iti bileg ket nagtultuloy, nga adda ti radikal a kanigid a Komunista a nagagaw ti bileg idiay Babaria. Ti rebolusion ket nagpatingga idi 11 Agosto 1919, nga idi ti demokratiko a Weimar a Batay-linteg ket pinirmaan idi babaen ni Presidenet Friedrich Ebert.[26] Nagsagsagaba manipud ti Nalatak a Depresion iti 1929, ti narusanger a kasasaad ti kappia a nga indiktaran Tulag iti Versailles, ken dagiti adu a panagsasaruno ti saan a natalinaay a gobierno, dagiti Aleman ket immadaduda a naawanan ti panakailasin iti gobierno. Daytoy ket pinakaro babaen ti sapasap a kanawan a payak ti Dolchstoßlegende, wenno agbagkong ti likudan a sarsarita, a nagisuppiat a ti Alemania ket naabak ti Umuna a Sangalubongan a Gubat gapu kadagiti nagayat a mangituang ti gobierno. Ti Weimar a gobierno ket napabasol a nagliput ti Alemania babaen ti panagpirma ti Tulag iti Versailles. Babaen idi 1932, ti Aleman a Partido Komunista ken ti Nazi a Partido ket nagtengtengngel ti kaaduan iti Parlamento, a sinungrodan daytoy babaen ti panakadiskontento ti Weimar a gobierno. Kalpasan kadagiti serie ti napaay a gabite, ni Presidente Paul von Hindenburg ket indutokna ni Adolf Hitler a kas ti kanselor iti Alemania idi 30 Enero 1933.[27] Odi 27 Pebrero 1933 ti Reichstag a pasdek ket nauram, ken ti simmaruno a emerhensia a bilin ket nagikkat kadagiti pagibatayan a karbengan dagiti umili. Ti panagpakabael a tignay ket naipasa idiay parlamento ken nagited kenni Hitler ti awan ti lappedna a lehislatibo a bileg. Ti laeng Partido Sosial Demokratiko ti bimmutos a simmupiat ti daytoy, bayat a dagiti Komunista nga MP ket naibaluden.[28][29] Nga nagus-usar ti bilegna ti manglusit ti aniaman a pudno wenno makapataud a resistansia, ni Hitler ket nangibangon ti naipatengnga a totalitariano nga estado kadagiti sumaganad a bulan. Ti industria ket naparang-ay nga adda ti napatengngaan ti isip ti panag-armas manen ti milisia.[30]
Idi 1935, ti Alemania nakaala manen ti panagtengngel iti Saar ken idi 1936 ti milisia a panagtengngel iti Rhineland, a dagitoy dua ket napukaw idi babaen ti Tulag iti Versailles.[31] Idi 1938, ti Austria ket naikapet, ken idi 1939, ti Czechoslovakia ket naiyeg babaen ti Aleman a turay. Ti panagraut iti Polonia ket naisaga idi babaen ti Molotov–Ribbentrop a tulag ken Operasion Himmler. Odi 1 Septiembre 1939 ti Aleman a Wehrmacht nangirugi ti blitzkrieg idiay Polonia, a daytoy ket nadaras a sinakupan babaen ti Alemania ken babaen ti Nalabbaga a Buyot ti Sobiet. Ti Nagkaykaysa a Pagarian ken Pransia ket nagirangarand ti gubat iti Alemania, a daytoy ti nagmarka ti irurugi iti Maikadua a Sangalubongan a Gubat.[32] Idi nagprogproferso ti gubat, ti Alemania ken dagiti kumaduaanna ket napardasda a nakatengngel ti kaaduan ti kontinental a Europa ken Amianan nga Aprika, ngem ti plano a mangpilit ti Nagkaykaysa aPagarian ti mangipasrdeng ti gubat wenno sumuko ket napaay. Idi 22 Hunio 1941, ti Alemania ket nagtukkol ti Molotov–Ribbentrop a tulag ken ti rinautna ti Kappon ti Sobiet. Ti panagraut idiay Pearl Harbor ti Hapon ket nagiturong ti Alemania a mangirangarang ti gubat iti Estados Unidos. Ti Gubat Stalingrad ket pimmilit ti buyot ti Alemania nga agpasanod idiay Dumaya a Sanguanan.[32] Idi Septiembre 1943, ti kumaduaan ti Alemani anga Italia ket simmuko, ken dagiti tropa ti Alemania ket napilitda a mangsalaknib ti nainayon a sanguanan idiay Italia. Ti D-Day ket naglukat ti maysa a Lumaud a Sanguanan, a kas dagiti puersa ti Kumaduaan ket nagtultuloyda a nagabanse kadagiti teritorio ti Alemania. Odi 8 Mayo 1945, dagiti Aleman a puersa ket simmukoda kalpasan ti panagsakop ti Nalabbaga a Buyot iti Berlin.[33]
Iti kalpasan daytoy a nagbalin nga ammo a kas ti Holokausto, ti Maikatlo a Reich a turay ket nagaramid kadagiti annuroten a dagus a nagparukma kadagiti adu a disidente ken minoridad. Rinwriw a tattao ti pinatay babaen dagiti Nazis idi lasud ti Holokausto, a mairaman dagiti agarup nga innem a riwriw a Hudio, ken dagiti adu a bilang dagiti tattao a Romani, Saksi ni Jehovah, Polako ken dagiti dadduma pay nga Eslabo, naibalud a Sobiet, attao nga adda sakit tiulo ken/wenno maipapan ti bagi a disabilidad, dagiti bakla, ken kamkameng dagiti suppiatan ti politiko ken relihion.[34] Ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat ket akinrebbeng para kadagiti adadu ngem 40 a riwriw a natnatay idiay Europa.[35] Dagiti tribunal ti Nuremberg ket natenggel para kadagiti Nazi a mangdakdakes ti gubat kalpasan ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat.[36] Dagiti nadangran ti gubat para iti Alemania ket nakarkulo iti 5.3 a riwriw nga Aleman a soldado[37] ken riniwriw nga Aleman a paisano;[38][39][40][41][42] ken ti pannakaabak ti gubat ket nagbanagan iti dakkel a panakapukaw dagiti teritorio; ti panagpatalwa dagiti agarupa 15 a riwriw nga etniko nga Aleman manipud kadagiti dati nga akindaya a teritorio iti Alemania ken dagiti dumaya a Europiano a pagilian; adu a pangrames kadagiti Alemania a babbai;[43] ken ti panakadadael kadagiti nadumaduma a kangrunaan a siudad.
Administribo a pannakabingbingay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c d "World Economic Outlook Database". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Septiembre 2011. Naala idi 17 Nobiembre 2011.
- ^ "Gini coefficient of equivalised disposable income (source: SILC)". Eurostat Data Explorer. Naala idi 13 Agosto 2013.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ Rubino, Carl Ralph Galvez (2000). "Alemania". Ilocano Dictionary and Grammar: Ilocano-English, English-Ilocano. University of Hawaiʻi Press. p. 22. ISBN 978-0-8248-2088-6.
- ^ Ti Latin a nagan Sacrum Imperium (Nasantuan nga Imperio) ket nadokumentuan manipud idi 1157. Ti Latin a nagan Sacrum Romanum Imperium (Nasantuan nga Imperio a Romano) ket immuna idi a nadokumentuan idi 1254. Ti napno a nagan "Nasantuan nga Imperio a Romano ti Aleman a Pagilian" (Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation) ket napetsaan manipud idi maika-15 a siglo.
Zippelius, Reinhold (2006) [1994]. Kleine deutsche Verfassungsgeschichte: vom frühen Mittelalter bis zur Gegenwart [Ababa a Pakasaritaan ti Batay-linteg ti Aemania: manipud idi Nasapa a Tengnga ti Panawen aginggana ti Agdama] (iti Aleman) (Maika-7 nga ed.). Munich: Beck. p. 25. ISBN 978-3-406-47638-9.
- ^ "Alemania". Berkley a Sentro para iti Relihion, Kappia, ken Pannakibiang iti Lubong. Naala idi 2011-12-15.
- ^ Schulze, Hagen (1998). Alemania: Ti Baro a Pakasaritaan. Unibersidad ti Harvard a Pagmalditan. p. 4. ISBN 0-674-80688-3.
- ^ Lloyd, Albert L.; Lühr, Rosemarie; Springer, Otto (1998). Etymologisches Wörterbuch des Althochdeutschen, Band II (iti Aleman). Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht. pp. 699–704. ISBN 3-525-20768-9. (para iti minamaag) Lloyd, Albert L.; Lühr, Rosemarie; Springer, Otto (1998). Etymologisches Wörterbuch des Althochdeutschen, Band II (iti Aleman). Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht. pp. 685–686. ISBN 3-525-20768-9. (para iti maag)
- ^ Claster, Jill N. (1982). Mediebal a Kapadasan: 300–1400. Unibersidad ti New York a Pagmalditan. p. 35. ISBN 0-8147-1381-5.
- ^ a b Fulbrook 1991, pp. 9–13.
- ^ Bowman, Alan K.; Garnsey, Peter; Cameron, Averil (2005). Ti didigra ti imperio, A.D. 193–337. Ti Cambridge a Taga-ugma a Pakasaritaan. 12. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. p. 442. ISBN 0-521-30199-8.
- ^ a b Fulbrook 1991, p. 11.
- ^ Fulbrook 1991, pp. 13–24.
- ^ Nelson, Lynn Harry. Ti Nalatak a Bisin (1315–1317) ken ti nagisit a Patay (1346–1351). Unibersidad iti Kansas. Naala idi 19 Marso 2011.
- ^ Fulbrook 1991, p. 27.
- ^ Philpott, Daniel (Enero 2000). "Ti Relihioso a Ramut iti Moderno a Sangalubongan a Panakibiang". Dagiti politika ti lubong. 52 (2): 206–245.
- ^ Macfarlane, Alan (1997). Dagiti salbahe a gubat ti kappia: Inglatera, Hapon ken ti Malthus a palab-og. Blackwell. p. 51. ISBN 978-0-631-18117-0.
- ^ Gagliardo, G., Reich ken Pagilian, Ti Nasantuan nga Imperio a Romano a kas maysa a Kapanunotan ken Kinapudno, 1763–1806, Unibersidad ti Indiana a Pagmalditan, 1980, p. 12-13.
- ^ Fulbrook 1991, p. 97.
- ^ Henderson, W. O. (Enero 1934). "The Zollverein". History. 19 (73): 1–19. doi:10.1111/j.1468-229X.1934.tb01791.x.
- ^ Black, John, ed. (2005). 100 maps. Sterling Publishing. p. 202. ISBN 978-1-4027-2885-3.
- ^ Fulbrook 1991, pp. 135, 149.
- ^ Crossland, David (22 Enero 2008). "Last German World War I Veteran Believed to Have Died". Spiegel Online. Naala idi 25 Marso 2011.
- ^ Lee, Stephen J. (2003). Europa, 1890–1945. Routledge. p. 131. ISBN 978-0-415-25455-7.
- ^ Thamer, Hans-Ulrich (2003). "Beginn der nationalsozialistischen Herrschaft (Teil 2)". Nationalsozialismus I (iti Aleman). Bonn: Pederal nga Ahensia para iti Sibik nga Edukasion. Naala idi 5 Abril 2012.
Ni Presidente Paul von Hindenburg ket pimmusay idi maikadua ti Agosto, 1934. Ti aldaw sakbay, a nagpasingked ti gabinete a nagited kenni Hitler a kas ti sumaruno kaniana. Ti opisina ti presidente ket marunawto ken maitiponn iti opisina ti kanselor babaen ti nagan a "Führer und Reichskanzler". Nupay kasat, daytoy ket sawagen iti Panagbakabael a Tignay. (naipangyababa ken sinabalin ti pannakaisao)
- ^ Fulbrook 1991, pp. 156–160.
- ^ Fulbrook 1991, pp. 155–158, 172–177.
- ^ "Das Ermächtigungsgesetz 1933" (iti Aleman). Museo ti Deutsches Historisches. Naala idi 25 Marso 2011.
- ^ Stackelberg, Roderick (1999). Alemania ni Hitler: Dagiti taudan, pannakaipatarus, legado. Routledge. p. 103. ISBN 978-0-415-20115-5.
- ^ "Industrie und Wirtschaft" (iti Aleman). Museo ti Deutsches Historisches. Naala idi 25 Marso 2011.
- ^ Fulbrook 1991, pp. 188–189.
- ^ a b Fulbrook 1991, pp. 190–195.
- ^ Steinberg, Heinz Günter (1991). Die Bevölkerungsentwicklung in Deutschland im Zweiten Weltkrieg: mit einem Überblick über die Entwicklung von 1945 bis 1990 (iti Aleman). Kulturstiftung der dt. Vertriebenen. ISBN 978-3-88557-089-9.
- ^ Niewyk, Donald L.; Nicosia, Francis R. (2000). Ti Columbia a Pagalagadan ti Holokausto. Unibersidad ti Columbia a Pagmalditan. pp. 45–52. ISBN 978-0-231-11200-0.
- ^ "Dagiti daulo ti Sobiet ket agdungdung-awda kadagiti natnatay ti gubat". BBC News. 9 Mayo 2005. Naala idi 18 Marso 2011.
- ^ Overy, Richard (17 Pebrero 2011). "Nuremberg: Dagiti napabpabasol a Nazi". BBC History. Naala idi 25 Marso 2011.
- ^ Rűdiger Overmans. Deutsche militärische Verluste im Zweiten Weltkrieg. Oldenbourg 2000. ISBN 3-486-56531-1
- ^ Das Deutsche Reich und der Zweite Weltkrieg, Bd. 9/1, ISBN 3-421-06236-6. Page 460 (Daytoy a panagadal ket insagana babaen ti Panagsukisok ti Pakasaritaan ti Militar ti Siiigam a Buyot ti Alemania]], ti maysa nga ahensia ti Aleman a gobierno)
- ^ Peter Antill; Peter Dennis (10 Oktubre 2005). Berlin 1945: gibus ti Sangaribo a Tawen ti Reich. Osprey Publishing. p. 85. ISBN 978-1-84176-915-8. Naala idi 24 Hunio 2011.
- ^ Bonn : Kulturstiftung der Deutschen Vertriebenen, Vertreibung und Vertreibungsverbrechen, 1945–1948 : Bericht des Bundesarchivs vom 28. Mai 1974 : Archivalien und ausgewählte Erlebnisberichte / [Redaktion, Silke Spieler]. Bonn :1989 ISBN 3-88557-067-X. (Daytoy ket ti panagadal ti Aleman a nadangran a napatalaw gapu ti "managdakakes ti gubat" nga insagana babaen dagiti Arkibo ti Aleman a Gobierno)
- ^ Dagiti reporta ti Alemania. Nga dda ti pangyuna babaen ni Konrad Adenauer. Alemania (Laud). Presse- und Informationsamt. Wiesbaden, Distribution: F. Steiner, 1961] Panid 32
- ^ Robert N. Proctor, Racial Hygiene: Ti Medisina babaen dagiti Nazi, Harvard 1988,
- ^ Beevor, Antony (2003) [2002]. Berlin: Ti panakarebba 1945. Penguin. pp. 31–32, 409–412. ISBN 978-0-14-028696-0.
- Alemania
- Dagiti Alpino a pagilian
- Tengnga nga Europa
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Baltiko
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti pederal a pagilian
- G8 a pagpagilian
- G20 a pagpagilian
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Aleman
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti NATO
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Europa
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1871
- Akinlaud nga Europa


text:
Maysa Met Nga Arte ti Panagulbod
(Para ken ni Armando, Jr., 10, ken dadduma pay a kas kenkuana)
nariddisak manen itoy a paskua
nariddis iti umel a labilab
ken natudok iti rinibu a dagum
iti kaunggan, naal-allia ti nakem
ta diak napennek iti husto
mabisinan latta iti kinapudno
ti naganus a nakem ni armando
no dinno ti yan ti amana itoy a paskua
siak ti datar, wen, siak ti datar
nasakit, nasakit la unay
nasaktan la unay unay ita a paskua
a dinuyok dagiti natnag a lua
ti ubing a mangsapsapul iti amana
kadagiti natnag a maregmeg ti sainnek
ti ina, ti ina a nagsasainnek
nagsasainnek ken nagsasaibbek nga ina
iti kinaawan iti panagpapada
nagsasainnek ken nagsasaibbek
iti padapada a saludsod
a saludsod iti panagpapada
iti panagpapada a diak nasungbatan
iti panagpapada a diak masungbatan
sinakdok ti ubbog-daniw
iti daniw ti emmanuel lacaba
kadagiti bubon ti daniw
daniw a sibug ti kinapudno
tapno laeng adda ti diaya nga ay-ayo
ay-ayo iti dayta laeng a kanito
ken liklik ti umel a balikas
wenno allilaw iti kinapudno
ngem, adalem la unay, di mabatok
di mabatok ti naganus a nakem
ti panagtalaytay ti mannakigubat
ti masa kadagiti tamtambak
kadagiti rangtay a troso iti karayan
tapno mapekka ti kawar
kawar iti ngulayngulay
saan a ti bilang dagiti sinang-at
a bantay, bantay ti pannubok
ti lapped ti nasin-aw a panggep
ti panggep a di malapdan
no di ket ti panangidateng
ti mensahe ti kinapudno ken rumbeng
nga awan ti tao a nakakawar
nakakawar iti ngulayngulay
iti kawar dagiti didiosen
dagiti ganggannaet a didiosen
ken uleg a kayumangi a nangsikbab
kadagiti balitok ken gambang
kaykayo ken karayan iti kordiliera
agartistaak no kua, agartistaak
katawaak dagiti libak
libak a nakakatkatawa
katawaak ti semsem ken gurak
katawaak ti gurak nga aglibak
iti di agsusurot ti libak
nga ay-ayo iti naganus a nakem
no kua digosek ti naganus a nakem
kadagiti sabongsabongan a balikas
ray-awen iti sm, jolibee ken mc do
ngem iliwen latta ti ubing ti arakup
ti bara ti arakup, nabara nga arakup
ti amana itoy a paskua
agarteak latta, agarteak
ta agarte no kua ti agulbod
ta maysa met arte ti panagulbod
panagulbod a sulbod
sulbod ti di mabirokan a sungbat
iti naganus a nakem ti ubing
agawidto, wen, agawidto no bigat
agawidto, balong, no bigat
inton bigat nga agawid, balong
bigat iti di mabilang a bigat
ta di met agpagpatingga ti bigat
ngem iti arte ti panagulbod
dina mapedped ti iliw
iti naganus a nakem ti ubing
ti arte ti panagulbod
dina maiserrek iti naganus a nakem
ti uni dagiti billit-tuleng iti rabii
no ipasngay ti ina ti danag
iti barukong, barukong a mailiw
ken agpukaw daytoy iti kasipngetan
tapno ilinged ti iliw iti kasipngetan
iti kasipngetan a pakakitaan
met laeng iti sibeg nga anniniwan
anniniwan nga agur-uray
agur-uray met ti isasangpet
ti ama ita a paskua
paskua, mano pay ngata a paskua
nga agarteak iti kinaulbod
nga artistaak iti kinaulbod
mano ngata pay a paskua ti maikupin
sakbay a masungbatan a mapnek
ti naganus a nakem ti ubing
sakbay a masungbatan
dagiti sainnek ken saibbek ti ina
sakbay a mapasardeng
a maduyok dagiti datar
kadagiti napait a lua
mano ngata pay a paskua ti lumabas
sakbay a masilawan ti kaamaan
a pangibuangan ti iliw ti barukong
sakbay a mapukaw iti kasipngetan
ti peggad iti panagawid ti ama
wen, wen, mano ngata pay a paskua
ti palabsen, sakbay a dumteng ti panagpapada
sakbay a maisardeng a maibaddek
ti kalintegan, ti kalintegan dagiti babassit
dagiti babassit nga umili iti kordiliera
mano ngata pay a paskua iti lumabas
sakbay a mapasardeng nga agsikbab
iti gambang ken balitok
kadagiti kaykayo ken karayan
dagiti ganggannaet a didiosen
a dios dagiti uleg a kayumanggi...
-JAIME M. AGPALO, JR.
Disiembre 25, 2004
2015 H
Sunday, December 26, 2004
DANIWINNEK LATTA URAY PASKUA
Maysa Met Nga Arte ti Panagulbod
Thursday, December 23, 2004
DANIW PANGASINENSE MAN MET
Padasek man met ti agdaniw iti Pangasinense. Ti Iluko bersion daytoy ket nangabak iti Umuna a Gungguna iti Salip iti Daniw 1995 ti GUMIL Pangasinan...
IKAERMEN NA MANAG-ANLONG
Agak la unsempet ed Bangayao
Ta anggapoy espiritu
Na panaoy ampetang,
No di kapataktakot ya aniani
Ed Pantabangan tan Calaca,
Ya Ambuclao tan Binga.
Agak la umsempet ed Bangayao:
Na paraiso na manlelegep,
Sumisigay tan bumabantak,
Kumikitang tan bumulibuli,
Pumapalaoy tan lumalarganete.
Agak la unsempet ed Bangayao –
Ta panoko lan anglongan
So Puro Sisay tan Pallangan?
Aramay hundred islands ed Alaminos?
Aramay salambaw ed dayat?
Aramay singa diamante
Ya bura na daluyon ed Punta,
Dimad Sabangan tan Buyog?
Dimad berden Palandey Dayasdas
Ya abong na manok tan bayawak?
Si ama ya mambabagot na kogon?
Si bilas Erning ya man-uuring
Ed kamelegan ya bulkan?
Aramay uugaw ya mansasaltok
Na dakumo tan ballasoy?
Si ayro Aida ya manpapaud?
Aramay bibii tan akukulaw
Ya manpoportiwan
Ed papag sirong na niog?
Aramay lalaki ya mansesellem?
Aramay mamasiken ya
Man-aayuman na sigay
Ed naugip ya gilig na dagat?
Aramay mamarikit ya
Mangagaur na sibitsibit?
Aramay papa na mangagalaw
Ed tapaw na ilog?
Aramay kannaway
Tan uwak ya untitikyab
Ed inektarian pukok?
A, agkola la ira maanlongan
Ta binuldoserda lay
Panlandey ya pan-anlongak.
Agak la unsempet ed Bangayao:
Ta agko la naebetan
So tepetda ray anako—
No aken dimmiket
So amputin buwer
Ya pangagalawan-pan-uusilan?
No iner so nilada
Ramay tarukoy,
Aramay umang tan balat?
No aken ya ambanget
So madukdok
Ya aragan tan pallippa,
Arosip tan pukpoklo,
Kulot tan balballulang?
No aken ya anggapoy
Naalada ed tangrib
Ya kusileng tan susuktoen,
Ya susom-balasang tan pusapusa,
Ya talaba tan takudog?
No aken anggapoy nasukilda
Ya kappo tan bukawil,
Ya bayyat tan tukmem,
Ya gerretan tan sungetan?
Agak la unsempet ed Bangayao
Ta anggapo lay malegepan
Ya panapana tan maratangtang,
Ya badong-badong tan susom-baboy,
Ya mellet tan kalwit?
Anggano manrosas lay bagbag
Anggapo lay naala
Ya kurita, pusit tan talanggutang?
Agak la unsempet ed Bangayao
Ta anggapo lay masigayan
Ya bidaw-bidaw tan pingka,
Kabalias tan bulegleg,
Ya talakitok tan lamayan,
Ya malaga tan ikuran?
Ta anggapo lay nakitangan
Ya bisugo tan igat?
Ta say monamon ya nasalambaw
Et agla nayari ya kilawen
Ta aggano no manlulukso
Taway krudo.
Agak la unsempet ed Bangayao
Ta agko la naebetan
so tepetda ray anako –
No aken ya naiyalis ed Tubag
So kalapaw nen laki;
No iner so nilada
Ramay tanem nen bae
Ya mangga, santol, tan suha,
Ya bayawas, kasoy, tan sarguelas,
Ya lomboy, niog tan langka,
Ya kamoteng-kahoy, tugi tan ubi?
Agak la unsempet ed Bangayao
Ta agko naitepel so ermen
Ya kasalat na sonatay
Panaoy ampetang,
Ta sana ney lay
Unabet ed siak
Aliwan kansion na andidit,
Kuriat, riari, pilat tan karag
No di say ungol na higante
Na cool-fired power ya makina
Ya man-uta na gita.
Agak la unsempet ed Bangayao
Say lugar na naidaton
Ed sakim na altar
Na panagaligwas.
JIMMY M. AGPALO, JR.
Relocation Site, Brgy. Pangascasan
Sual, Pangasinan
Nobiembre 22, 1994
Saturday, December 18, 2004
DANIW LATTA...
Aminek, naginana ti musak...nabayag a pinagpaadaanak iti isusublina...adu a remedio...ngem awan latta...ngem kalpasan iti pannakabasak kadagiti dandaniw ni Dr. Ariel S. Agcaoili, ne, nagsubli ketdin ti musa...saan laeng a daniw no dipay ket iti sarita...nabileg dagiti balikas ni apo Ariel, a saan laeng nga iti sangrat ken nakaisangratanna no dipay ket antidote iti sugnod ti nagpasugnod, hehehe!...isu a dumaniwak manen...adtoy ti sungbatko iti daniw ni apo Ariel....
************************************************************************************************
Kurarayan a Pluma: Para ken ni Dr. Ariel S. Agcaoili
(sungbat iti daniwna a The Poet of the Voice of Our People Lost)
wen, ayi, agpadaya manen dagiti kannaway
iti leggak, a sumakdo iti leggak dagiti balikas
dagiti balikas a silaw ti naamitan a teggaak
ti rabak, ti teggaak saanen a rabak
no di ket babak, babak nga allilaw
allilaw ‘giti nakatugaw, nakatugaw a sallapingaw
a nangiduol iti lugaw, lugaw a kalawakaw
kinawkaw a lugaw ken sinimot a sagpaw
iti away a kapanagan, kapanagan dagiti kannaway
kannaway agwarsida iti diket a bagas dagiti balikas
balikas a nabagas, atang a berso a nakasarukang
nakasarukang a siit karabukob dagiti garamugam
garamugam, garamugam a nairuam
nairuam a mangitik-ab lua ti kaadduan
kaaduan, kaaduan nga aglulua
aglulua ta awan ti itik-abna
ken wen, ayi, dagiti bulong ti algarroba
agdeppada manen iti bigat
deppaanda dagiti rigat
rigat a pinanawanen ti bigat
bigat a binagkat dagiti saanen a mabagkat
a ladawan ti kaadduan, kaadduan a ladawan
ladawan no apay nga indisso ni Nelia
ti korona ti katkatawa, ti nakakatkatawa a korona
korona a balangkantis, liwliwa a tirtiris
tinirtiris a liwliwa, liwliwa nga allilaw
dagiti buaya a nakatugaw, nakatugaw a pasaw
a dina ammo ti saraaw, wen, saraaw
saraaw a makaulaw, makaulaw
a kari dagiti nakatugaw, intayab ti ullaw
ullaw dagiti ulaw, mangkik, bullagaw
ken dagiti naglapayag iti puraw ken duyaw
wen, ayi, dagiti tuwato ngumato manen tayabda
tapno agbirok tayab ti agsapa, no adda pay agsapa
dagiti annak ni Angkuan, Angkuan a nagraranggasan
a pinagraranggasan dagiti garamugam
garamugam a rumbeng a warsian iti bagas
nga atangan iti daradara a balikas
balikas ti berso nga agtungtunglab
a tinunglab dagiti antukab a balikas
balikas nga isarukang, isarukang dagiti balikas
dagiti binatog ti bua a lua, lua ti bua a naibinatog
luppo ti kawitan a berso, berso dagiti managberso
arak a dugsak, dugsak dagiti sariwakwak
di lipatan binagkal a binatog ti akkal
akkal ti gawed dagiti tiwed
tiwed a ngednged babassit a tengnged
tengnged dagiti tiwed ket siniten
sigarilio a naingel, ingel dagiti maingel
a mangsaka iti kararua ti naidalit nga ili
ili a nakasalapon iti sirok ti baliti
baliti dagiti di katawtaw-an iti ili
wen, ayi, agpadaya manen dagiti kanaway iti leggak
agdeppa manen dagiti bulong ti algarroba iti agsapa
iti agsapa, tumayab manen dagiti tuwato iti nangato
agimaldit manen ti kurarayan a pluma…
--JIMMY M. AGPALO, JR.
Disiembre 6, 2004
Friday, December 17, 2004
DANIW MANEN (kano)
PRAKTIS LATTA, PRAKTIS ITI DANIW, PRAKTIS NGA AGDANIW
Diak a nagkari ken Ka ilong, ngem pasadek laeng a yikkis babaen iti daniw dagiti ikkisda, dagiti arungaing, dagiti saning-ida, dagiti ngaretngetda, ti rurodda, ken amin-aminen a sakit ti nakemda. Ken Ka Ilong ken kadagiti mangngalap iti Lingayen Gulf, para kadakayo daytoy a daniw ken dagiti sumarsaruno pay a daniw….
*********************************************************************************
Nakatag-ayen Gemgem Ti Anak-Lingayen Gulf
saan laeng a daing no dipay ket arungaing
ti inang-angkatko ken ka ilong
dagiti pay kinilo a sainnek ken sennaay
dagiti binaniera a pinget ken gaget a nalpay
kada dumulong iti baybay ti namnama
itakdangna dagiti kinitangan a saning-i
a lubuag ti barukong, barukong a nadagsen
nakadagdagsen a barukong a pinadagsen iti sikbab
sikbab dagiti higante a trawl nga ari ken peste
peste nga ari iti lingayen gulf
lingayen gulf a silpo ti angesna
ken anges ti pamiliana
anges pay pamilia ti kapadana
kapadana a marurod kadagiti aso
aso dagiti alimatek iti takdang
lalo no eppes a kari inna itakdang
itakdangna nga itakdang ti lunod
di maugotan a lunod kadagiti tur-og
tur-og a bantay nga agintutur-og
bantay a ginatang, ginatang a serbisio
serbisio tapno aginturtur-og a bantay
isu a lappedak no kua, lappedak
ta batokenna ti nadara a sagmak
no dinan malappedan nga itakdang
ti sangabaniera a lua, lua a napait
lalo no daytoy ket inna saningian
ti bayakabak a nanglayus, layus a krus
layus iti nadalluyon a krus
iti krus a kayabkab ti langis
maitayok met ti gatangen
iti di magaw-at nga agpangen
isinal-itna no kua ti ngaretnget
ta uray kano pilitenna a sanggaen
ti gemgem ti kimat a bugiaw
ti kigaw a bullalayaw
uray no karwasenna iti pinget
ti laglagto ti rizal iti datar ti namnama
aguper latta isuna iti kinapulos
mawaw latta ti baso iti baso ti tik-ab
mabisin latta dagiti pinggan iti gao
gao uray no sangkamukat a murkat la koma
murkat dagiti didiosen iti lingayen gulf
no inapunanen iti espiritu ti lapad
asugenna no kua ti dulin nga atiddog
ta baddekanna kano dagiti tugot
tugot dagiti maingel a simutsimot
uray agsebba met iti apuy
magsatna la ketdi ti kapet
kapet dagiti nakakapet
nakakapet iti tugaw
iti tugaw dagiti nakatugaw
dagiti nakatugaw a nangikari iti lugaw
linugaw iti taaw agas ti saraaw
ngem ti kari ket ubbaw a kalawakaw
ta awan ti gao uray koma la kinawkaw
wenno sinimot a sagpaw
ta agidog latta dagiti trawl iti taaw
yaonda amin nga arapaap, amin amin
nga arapaap iti laem ti lingayen gulf
iti naminsan nga innak manen agangkat
pinidutna kanon ti tag-ay ti gemgem
gemgem a naitag-ay, naitag-ay a gemgem
gemgem ti nalabaga a dangadang
dangadang ti gemgem dagiti babassit
babassit a mailupitlupit, mailupitlupit
wen, diak kano mababalaw, diak babalawen
no kimpet iti patadem, patadem a natadem
tadem ti nalukot a gemgem
ikur-itkonto man kano ti gil-ayab
gil-ayab ti dara a kanaw ken limog
limog a dara iti lingayen gulf
ti dara iti lingayen gulf
iti daradara a lingayen gulf
pidutekto kano dagiti maregmeg
dagiti naburak nga ingpen masakbayan
‘giti annak-mangngalap a labus-butegan
lamayan dagiti naidasay a saning-i
dung-awan dagiti naidasay nga araraw
araraw a bugas dagiti ablen a binatog
a lasag ken dara dagiti daniw
dagiti daniw a daradara iti dangadang
iti dangadang dagiti mailupitlupit
a mangngalap iti lingayen gulf…
-JAIME M. AGPALO, JR.
Sitio La Loma, Brgy. San Antonio
Narvacan, Ilocos Sur
Disiembre 15, 2004
Thursday, December 16, 2004
LISTAAN DAGITI TIMMABUNO ITI SEMINAR ITI GUMIL LA UNION
DIRECTORY OF GUESTS & PARTICIPANTS
ILOKO CREATIVE WRITING FORUM
Open University System, DMMMSU
Gov. Ortega St., San Fernando City
27-Nov-04
Blng Nagan ti Delegado Pagtaengan/Ahensia nga Imbagian ti Delegado
1 Abad, Rebekah San Juan, La Union
2 Abad, Ruby T. University of Northern Philippines, Vigan City
3 Abellera, Priscilla, H. DMMMSU - OUS Newsette (Associate Editor)
4 Aberin, John Emmanuel Ilocanos Sur, San Fernando City (SPADE Bulletin)
5 Abihay, Sheryl S. Ass'n. of Writers & Authors for Reg. Dev't. (AWARD)
6 Acosta, Virginia C. Ass'n. of Writers & Authors for Reg. Dev't. (AWARD)
7 Afroilan, Reynaldo Vigan City, Ilocos Sur (La Fernandina Update)
8 Agas, Gloria Lorenzana Quirino, Tagudin, Ilocos Sur
9 Alcantara, Crescencia R Sir Pelagio Alcantara Development (SPADE) Foundation
10 Alcantara, Djuna R. Namnama Village, San Fernando City (GUMIL La Union)
11 Alcantara, Pablito Baguio City
12 Alfonso, Rolly D. Office of the City Mayor, San Fernando (La Union)
13 Alicias, Robert R. Vigan City, Ilocos Sur (La Fernandina Update)
14 Almodovar, Eddy A. Bacnotan, La Union (GUMIL La Union)
15 Almoite, Roland A. Bacnotan, La Union (GUMIL La Union)
16 Angco, Edilberto H. Vigan City (Special Guest & Lecturer)
17 Anoc, Juanita C. Ass'n. of Writers & Authors for Reg. Dev't. (AWARD)
18 Antonio, Teresita V. RFAAFIL Representative (Guest & RFAAFIL Representative)
19 Asuncion, Roman F. Ass'n. of Writers & Authors for Reg.Dev't. (AWARD)
20 Bambico, Arlene Ass'n. of Writers & Authors for Reg.Dev't. (AWARD)
21 Bautista, Danilo A. San Juan, Ilocos Sur (ISNHS, Vigan City)
22 Bautista, Roberto G. Parian Oeste, Bauang, La Union (GUMIL La Union)
23 Barde Al Gerard S. Cabugnayan, San Juan, La Union (GUMIL La Union)
24 Bederio, Concepcion, O. DMMMSU- Open University System (University Director)
25 Bermudez, Prescillano N. PIA-CAR, Bangued, Abra (Special Guest & Lecturer)
26 Boadilla, Rufino, Re. Sta. Rita, Agoo, La Union (GUMIL La Union)
27 Britos, Edward Ger. Tagudin, Ilocos Sur
28 Buquing, Sancho Sudipen, La Union
29 Caburian, Danilo I. Balawarte, Agoo, La Union
30 Calderon, Hedrich Paringao, Bauang, La Union (Lorma Colleges)
31 Calica, Herminiano C. Aringay, La Union (GUMIL La Union)
32 Calub, Ray Alvin E St. Louis College, San Fernando City (The Torch)
33 Cariño, Lydia Ass'n. of Writers & Authors for Reg.Dev't. (AWARD)
34 Combas, Marcos J., Jr. Borabor, Galimuyod, Ilocos Sur
35 Corpuz, Leonora C. Sevilla, San Fernando City (GUMIL La Union)
36 Corpuz, Madeleine Ass'n. of Writers & Authors for Reg.Dev't. (AWARD)
37 Cosales, Edgar Ass'n. of Writers & Authors for Reg.Dev't. (AWARD)
38 Costales, Joven F. Naguilian, La Union (Donor, & GLU Legal Adviser)
39 Dacanay, Dionisio C. Calautit, Bacnotan, La Union (GUMIL La Union)
40 Damoco, Teofilo B. Sudipen, La Union (GUMIL La Union)
41 Dingcog, Lorenzo T. Arosip, Bacnotan, La Union
42 Duldulao, Pete B. San Nicolas, Ilocos Norte (GUMIL Ilocos Norte President)
43 Dumaguin, Felicisima S. Santiago Sur, San Fernando City (GUMIL La Union)
44 Flores, Adelia Ass'n. of Writers & Authors for Reg.Dev't. (AWARD)
45 Gacayan, Epifania T. National Book Development Board/GUMIL La Union
46 Garcia, Lydia Ass'n. of Writers & Authors for Reg.Dev't. (AWARD)
47 Guerra, Cristina DMMMSU - Open University System, San Fernando City
48 Julian, Peter La Oscariz, Ramon, Isabela (Special Guest, Panelist & Judge)
49 Lagasca, Henry Philippine Information Agency, Region I (Guest & Panelist)
50 Lagrea, Mark Alvin ISPSC, Tagudin, Ilocos Sur
51 Lazaga, Purisimo O. Nagsabaran, San Juan, La Union (GUMIL La Union)
52 Lucas, Jaime P. Dagupan City (AWARD/GUMIL Pangasinan)
53 Mahinay, Remedios S. Barraca, Bangar, La Union (AWARD)
54 Monis, Wilben ISPC, Tagudin, Ilocos Sur
55 Ocasion, Abraham N. Balaoan, La Union (GUMIL La Union)
56 Obasa, Eddie Mar B.* Pagudpud, Ilocos Norte*
57 Ortega, Mary Jane C. Mayor, City of San Fernando (Guest of Honor & Speaker)
58 Paloan, Leah G St. Louis College, San Fernando City (The Torch)
59 Recometa, Nilo DMMMSU - Open University System, San Fernando City
60 Refugia, Flory Joy, E. Agoo, La Union
61 Renon, Milagros L. Busel-busel, Luna, La Union (GUMIL La Union)
62 Retaldo, Marin Pangasinan (Ass'n. of Writers & Authors for Reg.Dev't.)
63 Reyes, Leah Mae Pagdalagan, San Fernando City
64 Rivera, Ignacio P. Tuba, Benguet
65 Rivera, Edward S. Office of the City Mayor, San Fernando, La Union
66 Sermonia, Joseph R. Tuddingan, Naguilian, La Union (GUMIL La Union)
67 Somera, Joe J. Brgy. Quezon, Cabugao, Ilocos Sur
68 Soriano, Danilo Office of the City Mayor, San Fernando (La Union)
69 Tamayo, Kristine Lorma Colleges, San Fernando City (The Lorma Highlights)
70 Tangalin, Henry R. Ortiz, Naguilian, La Union (GUMIL La Union)
71 Tangalin, Roger Es. San Miguel, Agoo, La Union (GUMIL La Union)
72 Tubice, Esther T. Dolores, Abra
73 Viduya, Noemi Rosario, La Union (RFAAFIL)
*Saan a nakaabot
Tuesday, December 14, 2004
NE, NAGLALAINGDA, KAILIAN!
(IMPATULOD NI DJUNA ALCANTARA, Secretary-General ti GLU)
RESULTA TI 0N-THE-SPOT POETRY WRITING CONTEST
a nangay iti Function Hall ti Open University System,
Don Mariano Marcos Memorial State University,
Siudad ti San Fernando, iti maika-27 ti Nobiembre, 2004
nga inesponsoran ti GUMIL La Union
Reynald F. Antonio Award for Iluko Literature (RFAAFIL)
National Book Development Board (NBDB) ken ti
Sir Pelagio Alcantara Development (SPADE) Foundation
1. Salip ti On-the-Spot a Daniw (Beterano, Iluko)
Umuna a Gunggona Danilo A. Bautista
San Juan, Ilocos Sur
Maikadua a Gunggona Edward Ger. Britos
Tagudin, Ilocos Sur
Maikatlo a Gunggona Joe J. Somera
Cabugao, Ilocos Sur
Maikapat a Gunggona Joseph R. Sermonia
Naguilian, La Union
2. Salip ti On-the-Spot a Daniw (Agdadamo, Iluko)
Umuna a Gunggona Lorenzo T. Dingcog
Arosip, Bacnotan, La Union
Maikadua a Gunggona Ruby Tang-alan Abad
Alfonso, Gregorio del Pilar
Ilocos Sur
Maikatlo a Gunggona Remedios S. Mahinay
Barraca, Bangar, La Union
3. Salip ti On-the-Spot a Daniw (English)
Umuna a Gunggona Kristine Tamayo
Lorma Colleges, SFC
Address: Irisan, Baguio City
Maikadua a Gunggona Hedrich Calderon
Lorma Colleges
San Fernando City
Address: Bauang, La Union
Maikatlo a Gunggona Mark Alvin Lagrea
ISPSC, Tagudin, Ilccos Sur
ON-THE-SPOT ILUKO & ENGLISH POETRY WRITING CONTEST
(BETERANO KEN AGDADAMO)
DONORS & SPONSORS:
Cash Prizes: Reynald F. Antonio Award for Iluko Literature (RFAAFIL)
Judge Joven F. Costales, legal adviser of GUMIL La Union
Book Gifts: National Book Development Board (NBDB)
& Raffle Reynald F. Antonio Award for Iluko Literature (RFAAFIL)
Prizes Sir Pelagio Alcantara Development (SPADE) Foundation
Mr. Peter La. Julian
ANAK Gift “Awis nga Agpaay Kailokuan” (A.N.A.K.) Certificates (Free
Registration for the 2005 GF National Convention awarded
by RFAAFIL to winners of the on-the-spot Poetry Writing
contest organized by GLU.
Venue : Courtesy of the Open University System, Don Mariano Marcos
Memorial State University, Gov. Ortega St., San Fernando City
Video Services: Courtesy of the City Government of San Fernando (La Union)
BOARD OF JUDGES, PROCTORS AND WATCHERS
On the Spot Poetry Writing Contest (English)
Board of Judges
Chair Mr. Peter La. Julian Co-Chair : Dr. Edilberto H. Angco
The Gazette Newspaper La Fernandina Update
Proctors/Watchers
Ms, Fanny T. Gacayan Ms. Leonor T. Corpuz
GLU Secretariat GLU Secretariat
On-the-Spot Iluko Poetry Writing Contest (Beterano ken Agdadamo)
Dagiti Nangbukel ti Hunta ti Hurado
Pangulo : Dir. Jaime P. Lucas
AWARD President/GUMIL Pangasinan
Dagiti Kameng
Mr. Pete B. Duldulao Mr. Dionisio C. Dacanay
GUMIL Ilocos Norte GUMIL La Union
Proctors/Watchers
: Mr. Purisimo O. Lazaga Ms. Milagros L. Renon
GLU Secretariat GLU Secretariat
Sunday, December 12, 2004
Ti Gemgem ken ti Pluma: pluma iti gemgem, gemgem ti pluma, kasapulan unay!
Ti agsumbangir a paset ti alad ti Mining Act 1995
Ti Mining Act of 1995 ket dakkel nga isyu a nabayagen a pagdedebatean iti sala ti hustisia. Itay nabiit, nangeddengen ti korte suprema iti pannakakompirmarna a kas maysa a linteg.
No dakkel ti maitulongna daytoy iti pagilian, saan met a masasaan iti kinaadda iti dakkel met a pagdaksan.
Makatulong daytoy babaen iti pannkapataud iti 210,000 a trabaho, $5Billion investment ket namnamaen iti PhP5Billion nga excise tax manipud iti 21 a sidadaanen nga aglukat a pagminasan.
Saan a makapaglukat dagiti pagminasan kadagiti konsesionsda gapu iti isyu ti legalidad ti mining act. Addaan ti pagilian iti total reserves of gold nga agarup 162.7 million metric tons ken iti copper reserves a 4.05 million metric tons. Agpateg dagitpoy a reserves iti US$ 5 trillion. Ket mapapati a makapataud ti gobierno manipud itoy iti US$110 billion a buis.
Kadagiti laengen figures kadagiti maipagarup a pagsayaatan ket namnamaenen a mabayadanto met ngatan ti pagilian ti utangna.
Iti sabali a bangir ti alad, nagasuk metten ti dakkel a riribuk a maparnuay kadagiti kabambantayan ti pagilian, nangruna iti Northern ken Southern Luzon. Ti linteg ket panangipalubos ti gobierno iti panagtagikua dagiti ganggannaet nga agminminas kadagiti mineral reserves ti pagilian babaen iti 60-40 a bingay.
Kadagiti 30 na minasan nga agur-uray iti pannakalukatna, namnamaen a manayonan pay daytoy. Namnamaen met nga amin suli ti kabantayan iti Northern Luzon ken Southern Luzon ket adda ti ganggannaet a mangminas kadagita.
Riribuk. Dakkel la ketdi a riribuk. Saan a basta dakkel a riribuk ti maparnuay no dipay ket nadara a riribuk. Ta ti linteg ket kaipapanannan a dina panangbigbig ti kalintegan dagiti Indegenous People kadagiti dagdagada. Sadino ngarud ti papanan dagitoy a katutubo nga agnanaeden iti kadagita a lugar sipud pay idi panawen a saanen a malagip? No mapapanawda kadagiti lugarda dagitoy nga IP’s, agturongda la ketdi iti siudad a makilinnetlet ken nayon a bilang dagiti agpalama ken agpidut iti basura? Kadagiti dadduma, di bumurong nga imbes a gabion ken pala, ti pidutenda ket ti nakadiayan a maso ken kumpay. Umadu la ket ti kaso a panaglabsing ti kalintegan ti tao.
No sensennaayan ti damsak a napasamak kadagiti probinsia ti Quezon ken Aurora nga impaay ni Winnie, namnamaen a maulit dayta a banag no dipay ket kikit laeng dayta a banag ken didigra a pinarnuay ti tao iti pannakaminas kadagiti bambantay. Namnamaem ti pannakasabidong dagiti talon no saan a magaburan. Namnamaen ti panagruar ti adu a sakit a kas iti silicosis (abnormal a panagtubo ti lasag iti bara), scleroderma (tumangken a pennet ti bagi), heatsyncope (panagsardeng ti sirkulasion ti dara iti utek) ken dadduma pay a sakit nga itden iti pannakasamal iti lead, mercury ken cyanide nga usar dagiti minasan. Kadagiti talon iti kapatagan, maluyakan (siltation) ket pabassitenna ti produksion ti talon, a kas iti mapaspasamak kadagiti minaisan ti Abra a maipagarup a sinabidongan ti LCMC. Dumteng ti nasaknap a bisin. Saan laengen a dagiti taga-kabambantayan ti maapektaran no dipay ket dagiti taga-patad.
Maipangruna koma a sanguen dagiti tunggal bassit agingga iti kadadakkelan a parikut a parnuayen iti pannakalukat kadagiti kabambantayan iti Northern ken Southern Luzon kadagiti ganggannaet a minasan. Maipangruna koma ti kasapulan ken karbengan dagiti Indigenous People ngem kadagiti gangganaet. Maipangruna koma a sabaten iti saan a pannakarabngis (manen ken manen) kadagiti natural resources. Maipangpangruna koma a maikkan iti direkta a pagsayaatan dagiti maapektaran nga umili.
No saan a maikkan iti sungbat dagiti tumaud a pagdaksan daytoy a mining act, namnamaenen ti nadara a sapasap a dangadang. Ti dangadang dagiti babassit nga umili. ##
Friday, December 10, 2004
Umasibay ayamuom ti musa
Appigud, latta, kailian!
Makadandaniwak. Kasla nagsubli manen ti regta ti musa. Siguro ket nausawanen wenno nalunag pay ket ngatan a ti pasugnodna?
Sabali a talaga daytay rikna a kayatmo ti agdaniw ngem awananka iti regta. Sapulem pay laeng dagiti balikas nga inka imaldit. Wenno karkarawaem. Wenno kurobem pay laeng, ket iti panagkurkurob, balitungeg payla a balikas met ti maidaya.
Sabali met daytan linipatmon ti daniw ngem pagammuan man la ta ikellaat a makadandaniwka. A kayatmo ti agsurat iti daniw. Nga agisuratka ta amangan no la ketdi sumakit ti ulo. Ta daytoy ngarud ti sakit ti mannurat, no dina maisurat ti diktar ti musa ket dumteng no kua ti pasugnod. No nagpasugnod ti musa ket, daytoyen ti aw-awaganda iti writer’s block wenno holiday dagiti mannurat.
No kaano a malpas daytoy a holiday, awan iti makaibaga. Ta kellaat nga agpukaw ken kellaatto manen a dumteng. Isu a no umar-arubayan pay laeng, nasken a pasabatanen iti regget bareng agregget ‘ta regget..
No nagaget ti musa, ad-adu ti maisurat. Saan a parikut ti isurat ta umay ket umay lattan dayta nga isurat. Kellaat lattan nga ag-flash iti utek ket presto, addan ti aydea.
Nabayag met a nagbakasion ti musa kaniak. Diak a makasurat it daniw ken sarita. No adda ti maisuratko, nakadkadlaw a naata ken di makapnek. Adu a balakad maipapan iti writer’s block iti innak sinurot. Ngem kangrunaan nga impamaysak ti panagbasabasa. Tapno manayunan ti impormasion iti utek. Bareng isubli dagiti balikas a binasa dagiti balikas nga ablen nga ipabasa.
Ket iti kababasa, immagibas manen ti musa. Pinadasko a pinasabbtan ket nakaputarak manen iti tallo a daniw ken dua a sarita.
Ngem isuna laeng ta appigud. Appigud dagitoy a nasken a makayasan pay nga umuna. Ket uray no appigud, uray no naata pay laeng, imalditko man bareng no isu daytoyen ti pammaregta.
Adtoy ti appigud a daniw kalpasan ti nakaro a writer’s block. Itoy a daniw kasasaok man ‘toy bagik, no ituloyko pay laeng iti agsurat wenno saan. Ta addan ti panggepkon a mangidisso ti pluma, kangrunaanna iti salun-at a rason. Ala ket adtoy ti appigud a daniw:
TI PIEK ITI UNEG TI SABUT
ikkis ti duog a kampana
iti kampana ti duog nga ikkis
ikkis ti ulimek a dangadang, umel
umel kadin ti dangadangmo
dangadangmo, managberso
managberso, miraem, miraem managberso
kuridemdem ti kandela, kandela a silaw
silaw ti piek, piek iti uneg ti sabut
sabut a kukkukkokan, kukkokam
kukkokam manen ken manen ti sabut
tapno maalaw ti biag, alawen ti biag
biag ti piek iti sabut a kukkokkam
kukkokam iti ulimek a dangadang
dangadang a naulimek ti pompiang
pompiang dagiti kumaw, puraw
ken duyaw a lapayag
lapayag dagiti uleg a kayumanggi
kayumanggi a nangdios iti pirak
iti tallopulo a pirak, pirak ti kappi
kappi nga aglulumba, lumba ti kappi
kappi a kumalab iti baton-lagip
lagip ti baton, basnot-baston ti taraon
taraon a dara ken lasag ‘giti babassit
babassit ti taraon ti nagbaston
dara ken lasag, lasag ken dara
dara iti altar, altar a daradara
lasag ti takiag, takiag a nalasag
saan a kalasag, kalasag a laspag
laspag a linaspag dagiti nagbaton
nagbaton agpipinnangatuan isbo
isbo a nangato, ampaw nga isbo
isbo a naapgad, saanen a naapgad
isbo a nasam-it, saanen a nasam-it
napait nga isbo, isbo ‘ti babassit
bassit ken nagbaston, padapada
wen, padapada, Kenkuana, ngem awan
awan iti panagpapada, ta binastonda
a binaston ti telon ti panagpapada
isu a daradara ti padeppa
padeppa, managberso, daradara
daradara ti padeppa, kukkokamon,
kukkokamon tapno maalaw biag ti piek
piek iti uneg ti sabut a kukkukkokam
kukkokam iti ulimek a dangadang
Sunday, December 05, 2004
ATILA 2004 (kiddaw a maipablaak)
TI ATILA 2004
NI J. AGPALO, JR.
ART Tolentino Ignacio Litrary Awards. Iti laksid iti kinaababa ti panawen a pannakaiwaragawagna, adda latta met ti 18 a simmangpet a nakisalip. Dagitoyda man:
1. BUYOT ni Napoleon Bonaperte
2. SADIRI ni Lorimar Legrand
3. TI PUSO KEN PANUNOT TI MAYSA NGA KABSAT NGA PULIS ni Charito Chavez
4. BATON-LAGIP ni Bato Ni Lagip
5. DAGITI DATON A SABONG ITI RIO DE LAOAG ni Julian Magdiwang
6. DARA TI GERILIA ni Bonifacio T. Padsan
7. PEON ni Ahedres Adik
8. TI SUMINIT NGA DARANG NI APO INIT IDIAY SITIO REBBA ni Unknown
9. AGARAGAAG LATTA DAGITI MARABANNUAR ni Anniniwan T. Agdama
10. RONDA ni J. Diel Vim
11. KARIT ni Baro a Kristo
12. MARMARNA ni Bituen T. Amianan
13. ABOUT… FACE! ni Sergeant Major
14. DAGITI MALALAKI A TANOD ITI BARANGAY CAWCAWATI ni Kapitan Osmon
15. G.I. JOE ni Salacnib Guerrero
16. LADAWAN ni Sarhento Diego
17. ARIMPADEK ni Eden Joana Paraiso
18. DATON PARA ITI INA A DAGA ni Maj. General Pro B. Lem
Binasak ngarud ida. Ket adtoy dagiti rimuar a top 10 a pilik (saan a nagsasagannad):
1. SADIRI
2. BATON-LAGIP
3. BUYOT
4. LADAWAN
5. DARA TI GERILIA
6. DATON PARA ITI INA A DAGA
7. DAGITI DATON A SABONG ITI RIO DE LAOAG
8. PEON
9. DAGITI MALALAKI A TANUD ITI BRGY. CAWCAWATI
10. AGARAGAAGTO LATTA DAGITI MARABANUAR
Wow! Nagbagasen dagiti maapit! No dagiti kakastoy ti basaem, ay, ket kaska la nagna iti muliehon ket naasa pay ti utek iti kinasidap ti panagut-utek dagitoy nangsurat kadagitoy. Dinaydayawko la unay ti kinalaingda.
Adda pay dagiti sumagmamano a kasla nagpada ti saritada: Kas koma ti “Dagiti Daton a Sabong iti Rio de Laoag” ken ti “Dara ti Gerillia” ta maipapan ken daydi apo Roque Ablan. Kasla ketdin nagpada ti panunot dagiti dua a writer ditoy. Ket super a ti pannakasuratda.
Dua man met laengen ti nangtratar iti biag ti soldado a makiruprupak idiay Mindanao: “GI Joe” ken ti “Daton a Dara iti Ina a Daga”. Super a ti pannakasuratda ta agpadada la ngarud a nangabak.
Dua met ti nangtratar iti maipapan iti Oakwood Mutiny: “Ladawan” ken ti “Buyot”. Apounayen a laing met dagitoy a dua a nangsurat kadagitoy ta nagbinnitibitda iti ranko.
Tallo ti nangtratar ti maipapan iti tanud: “Dagiti Malalaki a Tanud iti Brgy. Cawcawati” ken ti “Marmarna.” Ken “Ronda” Napintas daydiay immuna ta nangabak la ngarud, ngem ‘diay maikadua, hyper ti pinamay-anna ta inikkanna metten ti “police power” dagiti tanud a karakterna, banag a saan a nakapappapati ta, awan iti police power dagiti tanud no di laeng isuda ti auxiliary ti police. Ket ti laeng adda a kalinteganda ket ti kalintegan ti amin a sibilian—ti citizen’s arrest. Ti “Ronda” napintas. Nagmayat ti panangisuratna ngem atiddog laeng dagiti detalie. Inusarna pay ni Kapitan Enteng, ket napaisemak, ket nagsuspetsaakon a maysa la ketdi a mannurat iti drama ti radio ti author ken nangsukat kaniak idi immikkatakon iti Mountain Province Broadcasting Corporation---ta 1992-1997 ta siak ti nagsursurat ti maipapan ken ni Kapitan Enteng ken ni Kuarog a tsip Tanud. Ket diak a nagbiddut idi nalukatanen dagiti sobre, isu a talaga, dayta nay mamalaki a mannurat dita San Nicolas, Ilocos Norte.
Tallo met ti nangdamakamat iti PNP: “Arimpadek” ken ti “Karit” ken ti “Ti Kapanunotan ti Maysa a Kabsat a Polis.” Agpapada dagitoy a napintas. Detaliado ken naannad ti pannakasurat ti “Arimpadek” ket naayatanak a. Iti “Karit” lukat pay laeng kasla addan ti karit nga inna italtalukatik, ngem nagpasgar ketdin dayta police a karakterna? Wenno dayta writer ti nagpasgar ket nagbuteng a nangisurat iti rumbeng a para iti dayta a karit? Dayta naudi, “Ti Kapanunotan…”ayna, makapaganas man sika. Nairteng dagiti risiris a namay-an ti author ket kunam la addaka met iti situasion wenno pasamak iti sarita. Naglaing ni author a nangsurat ti saritana, nakalinlinteg uray pay no dina ammo ti agsurat iti umno nga ortograpia.
Maysa met ti nangsurat ti under-cover agent a mangtiktik iti maysa a kumander iti unibersidad, ngem ad-adda a ti kumander ti taray ti sarita.Adda met ti nangtratar ti maysa a kabsat, ngem diak nakita a sinurotna ti paglintegan a maipapan kadagiti armada, PNP ken tanud ti trataren, sapay no di class AA a sarita, sayang; kasta man met laengen ti maysa a sarita a maipapan iti soldado a nagikkat iti armada ngem ti taray ti sarita ket nagtinnag a labistori.
Adda met nangtratar ti maipapan iti EDSA-2 ket blow by blow ti namay-anna, sika—chronicle kunam man! Kumpleto detalie pati oras, ken saan pay a nasukatan dagiti agbibiag iti EDSA-2. Nagdanag la ket ngarud ni apo ATI, ta maysa kano a daytoy a libelous in nature. Ngem kunak met a saan a libelous ti kakastoy a sinurat no saan pay a naipablaak, ta awan ti libel no dipay naipablaak. Ngem kaniak a biang, saan a sarita ti kastoy no di ket maysa a naurnong a facts, wenno maysa a clippings wenno inurnong a damag kadagiti pagiwarnak. Awan met la pulosen ti makita ditoy a bunga ti panunot. Nalipatansa ni author ti kayat a sawen ti short story? A maysa nga imahinasion laeng, maysa a fiction ti short story. Iti ngata realism iti nagbatayanna a nangsurat? Kastoy ti kayat a sawen ti realism wenno ultra realism short stories: Realism (art and literature), in art and literature, an attempt to describe human behavior and surroundings or to represent figures and objects exactly as they act or appear in life. Dina met diniskribir a kas iti connotation, a kas iti sarita nga “Aplat” ni Salvador Espejo ken ti “Ti Eleksion iti Barangaymi” ni Meliton Brillantes. Diak a nakita iti kas iti fiction kadagiti dua a “Dagiti Sabong iti Rio de Laoag” ken ti “Dara ti Gerilia” nangtratar ken daydi apo Ablan ken kadagiti dua a nangtratar ti maipapan ti Oakwood mutiny “Ladawan” ken “Buyot”—ta linaokanda iti fiction. Napipia ken ni nangsurat iti maipapan ken ni Capt. Villaruel ta sinukatanna dagiti dadduma a facts ket nagbalinen a fiction. Ti ehemplo iti chronicle a sarita a maipapan iti news, feature, editorial ken letters to the editor, ket ti saritak a napauluan iti “Kronika ti Tribal War” a nangabak iti 3rd Prize iti Salip ti Sarita iti GUMIL California 1995.
Nupay kasta, nagbabagasda ketdi a dagitoy a naisalip
Isu a siraragsakak idi a nangi-email ken ni apo Art, ket kunak: sangadakulapan (nanumo) laeng ti ATILA, ngem nagbaknang ti maapit!
Kastoy a ti sarita! Kunkunak man.
Ngem idi panaggagapasen, dimteng ketdin ti bagyo! Signal number 4 a bagyo, ket dagiti namnamen nga apiten a dawa, narurosda iti daga ket saanen a napakinabangan ti ATILA 2004. Nagsayangen! Tsk! Tsk! Tsk! Sayang a talaga. Siguro a ket, saan a naikari a para iti ATILA iti kinabakedda. Para iti sabali a salip, no isalip pay dagiti akimputar kadagitoy.
NAUNGTANAK PAY GAPU ITI ATILA
KALPASAN a naamiris dagiti sinurat no asino kadakuada iti naglabsing iti pagannurotan iti salip, natinnag ketdin ti uppat a pilik!
Diak a mabatok no apay a kasdiay iti nagbalinanna. Siguradoek met, nga iti dayta a kinalaing dagiti author a nagputar kadagita a sarita, bangolanda ngata. Ngem, ania la unayen, aya? Ala, wen, taoda laeng met piman, nga agbiddut.
Ngem masayanganak latta sika. Isu a nagpagnapagnaak ket idi agsubliak, addan ti long neck nga Emperador. Tumimtimak man laengen ta pangadalan kadagiti manuskrito kunak. Ngem ti linteg ket linteg kuna met ni ATI, ania ngarud? Linteg a ket linteg!
“Ania la ketdin, aya! Dika la ketdin maitantan dayta nga arak! Uminumkanto kadi no umimbagka! Kaat-atakem la ngaruden, umin-inumka manen!” immisuot ni kumander in tsip.
Bassit laeng pangpalabasan kadagiti manuskrito ti ATILA kunak koma, ngem idi taldiapak ti long neck, nagudua gayamen, yo!
Ania pay nay, inturogkon a.
KALPASAN a naamiris dagiti sinurat no asino kadakuada iti naglabsing iti pagannurotan iti salip, naruros ketdin ti uppat a tonelada!
1. Sadiri
2. Baton-lagip
3. Dara ti Gerilia
4. Peon
Diak a mabatok no apay a kasdiay iti nagbalinanna. Siguradoek met, nga iti dayta a kinalaing dagiti author a nagputar kadagita a sarita, bangolanda ngata. Ngem, ania la unayen, aya? Ala, wen, taoda laeng met piman, nga agbiddut. Agbiddut met ti mannurat. Wenno nalabit a nagdardarasda ket dida inamiris dagiti annuroten.
Inadalko dagiti manuskrito a nadiskualipay no adda pay la remediona, kunak, a, ta sayang la ngarud. Inkunsultak ken ni apo ATI. Maysa a natakneng a military ni apo ATI, ket kunana a ti linteg ket linteg!
Wen met ketdi a. Ania ti serbina a linteg no di suroten? Ania ti serbina a pagannurotan ti salip no di suroten.
Dua nga entry ti saan a nangtungpal iti alagaden a nasken a “maipapan wenno agpaay kadagiti pannakabagi wenno ramay ti linteg wenno adda iti serbisio ti militaria/polisia (soldado, polis, wenno uray barangay tanud)” (Pagannurotan Bilang 3).
Maysa met nga entry ti di nangsurot iti porma ti sarita a nasken a suraten: “Saan a tradisional ti pannakasurat ti isalip a sarita, masapul a panay a dayalogo wenno panagpapatang (dialogues) ti pakabuklan ti sarita. No adda man wenno di maliklikan ti pasetna a narration, nasken a saan a nasursurok ngem 15 laeng a linia (sentence) a narration ti maaramat iti pakabuklan ti sarita.)” (Pagannurotan Bilang 4).
Immanay met a nakadiskalipikaan ti dua pay nga entry ti saanda a panangsurot iti alagaden a nasken a 12 a font size ti maaramat (no naikompiuter), ken nasken a doble espasio laeng ti pannakaitype wenno pannakaencodena (Pagannurotan Bilang 5).
Bassit la ngaruden ti nakisalip, napabassit pay laeng. Isu a napagnunumuanmi a hurados a pito laengen dagiti umuna a dupag iti inkam panagpili, ta bale kaguduan dayta.
Umuna a dupag ti panagpili iti pito (7) a kapintasan. (saan nga agsasagannad)
1. ATI—
1. ARAGAAG LATTA DAGITI MARABANNUAR by Anniniwan T.
Agdama
2. DAGITI MALALAKI A TANOD ITI BARANGGAY CAWCAWWATI –
by Kapitan Osmon
3. DAGITI DATON A SABONG ITI RIO DE LAOAG by Julian
Magdiwang
4. DARA PARA ITI INA A DAGA ni Major Pro B. Lem
5. GI JOE by Sarhento Diego wenno
6. LADAWAN by Salacnib Guerrero
7. ABOUT FACE by Sergeant Major
2) RVA---
GI JOE
LADAWAN
DAGITI DATON A SABONG ITI RIO DE LAOAG
DATON ITI INA A DAGA
DAGITI MALALAKI A TANOD ITI BARANGAY CAWCAWWATI
BUYOT
AGARAGAAG LATTA DAGITI MARABANNUAR
3) JMA -----
A) Buyot
B) Ladawan
C) Dagiti Daton a Sabong iti Rio de Laoag
D) Daton Iti Ina a Daga
E) Agaragaagto Latta Dagiti Marabanuar
F) GI Joe
G) Dagiti Malalaki a Tanud iti Brgy. Cawcawati
* URNAAN
PAULO TI SARITA PUNTOS
1. Agaragaagto Latta Dagiti Marabanuar 3
2. Dagiti Daton a Sabong iti Rio de Laoag 3
3. Daton Iti Ina a Daga 3
4. GI Joe 3
5. Dagiti Malalaki a Tanud iti Brgy. Cawcawati 3
6. Ladawan 3
7. Buyot 2
8. About Face 1
** RESULTA TI URNAAN UMUNA A DUPAG TI PANAGPIPILI
Dagiti Pito (7) a napili a kapintasan
1. Agaragaagto Latta Dagiti Marabanuar
2. Dagiti Daton a Sabong iti Rio de Laoag
3. Daton Iti Ina a Daga
4. GI Joe
5. Dagiti Malalaki a Tanud iti Brgy. Cawcawati
6. Ladawan
7. Buyot
A) RESULTA ITI MAIKA-2 NGA URNAAN (lima a pili iti saan nga
agsasagannad)
ATI—
DATON A DARA.............
LADAWAN
DAGITI MALALAKI A TANUD.....
DAGITI DATON A SABONG......
GI JOE
RVA:
GI JOE
LADAWAN
DAGITI DATON A SABONG ITI RIO DE LAOAG
DAGITI MALALAKI A TANOD ITI BARANGAY CAWCAWWATI
DATON A DARA…
JMA
Daton a Dara…
Buyot
Dagiti Daton a Sabong
Ladawan
GI Joe
PAULO PUNTOS
Daton a Dara iti Ina a Daga 3
Buyot 1
Dagiti Malalaki a Tanud… 2
GI Joe 3
Ladawan 3
Dagiti Daton a Sabong 3
RESULTA TI TOP 5
1. Daton a Dara iti Ina a Daga
2. GI Joe
3. Dagiti Daton a Sabong iti Rio de Laoag
4. Ladawan
5. Dati Malalaki a Tanud
Rinankingda iti 1-5 nga agsasagannad (in order) manipud kapipipintasan kadagiti amin a napintas agingga napintas. Binnassitan ti iskor. Ti kabassitan ti iskor ti 1st Prize. Agsasarunon. No adda ti agpada, pagbutosan iti para dayta laeng a puesto. Ti saan a napagasatan, ukoparanna ti sumaruno a puesto ket bumaba dagiti dadduma.
B) RESULTA TI MAIKA-3 NGA URNAAN
ATI
1. Daton iti Ina a Daga
2. GI Joe
3. Dagiti Malalaki a Tanud iti Brgy. Cawcawati
4. Dagiti daton a Sabong iti Rio de Laoag
5. Ladawan
RVA
1. Dagiti Daton a Sabong iti Rio de Laoag
2. GI Joe
3. Ladawan
4. Daton iti Ina a Daga
5. Dagiti Malalaki a Tanud iti Brgy. Cawcawati
JMA
1. Dagiti Daton a Sabong iti Rio de Laoag
2. Ladawan
3. Daton iti Ina a Daga
4. GI Joe
5. Dagiti Malalaki a Tanud iti Brgy. Cawcawati
TI RESULTA:
PAULO PUNTOS
1. Dagiti Daton a Sabong iti Rio de Laoag 3
2. Ladawan 6
3. Daton iti Ina a Daga 8
4. GI Joe 8
5. Dagiti Malalaki a Tanud iti Brgy. Cawcawati 13
Nagtabla da DATON INA A DAGA ken GI JOE. Nabibinnutos manen dagiti tallo a hurados ket dagitoy ti botosda.
ATI
Daton iti Ina a Daga
GI Joe
RVA (thru text messages)
GI Joe
Daton iti Ina a Daga
JMA
Daton iti Ina a Daga
GI Joe
TI RESULTA: Ti DATON TI INA A DAGA ti mangukopar ti 2nd prize ket 3rd prize ti GI JOE
DAGITI LIMA A NAPAGASATAN
1st Prize, Dagiti Daton a Sabong iti Rio de Laoag
2nd Prize, Daton iti Ina a Daga
3rd Prize, GI Joe
4th Prize, Ladawan
5th Prize, Dagiti Malalaki a Tanud iti Brgy. Cawcawati
DAGITOY DAGITI MAKINSARITA KEN TI INABAKDA:
1st Prize, Reynaldo A. Duque ti Candon City, Ilocos Sur babaen iti saritana a “Dagiti Daton A Sabong iti Rio de Laoag. Umawat ni RAD iti $500.00 ken plake manipud iti Jatobi Inc. ken plake ti pamadayaw.
2nd Prize, Rodgerry Rodriguez, ti Candon City, Ilocos Sur babaen iti saritana a “Daton iti Ina a Daga.” Umawat ni RMR iti $350.00 manipud ken ni Mr. & Mrs. Lupo (San Diego CA) ken plake pammadayaw.
3rd Prize Ni Noli Dumlao ti Paoay, Ilocos Norte babaen iti saritana a “GI Joe.” Umawat iti $250.00 manipud ken ni Atty. Shane Mallari (Chicago, Illinois) ken plake pammadayaw.
4th Prize, Ariel Tabag ti Sta. Teresita, Cagayan babaen ti saritana a “Ladawan”. Umawat iti $200.00 manipud kada Mr. & Mrs. Pol D. Atao iti Houston Texas, ken plake ti pammadayaw.
5th Melliton Gal. Brillantes iti Aparri, Cagayan babaen iti saritana a “Dagiti Malalaki a Tanud iti Brgy. Cawcawati”. Umawat iti $150.00 manipud kada Mr. & Mrs. Fortenberry iti Blessings Texas, ken plake ti pammadayaw.
TI SPECIAL AWARDS: (maysa a pammaregta a gungguna para iti pakaitedanna a mannurat)
DAGITI NAGPILIAN A PAULO TI SARITA KEN NAGSURAT:
1. ARIMPADEK, ni Eduardo A. Padaoan, ti Umingan, Pangasinan ken Canada
2. BUYOT, ni Danilo Antalan, iti Candon City
3. TI KAPANUNOTAN TI MAYSA A KABSAT A PULIS, ni Charito Chaves, ti Narvacan, Ilocos Sur ken Ohio, USA
EBALUASION KEN NAKAIBASARAN TI PANAGPILI:
1. Nakaipablaaken ni Eduardo Padaoan. Maysa kadagiti pioneer iti GUMIL Pangasinan
2. Nakaipablaaken ni Danilo Antalan. Nangab-abak pay ketdin iti pasalip.
3. Dipay pulos a nakaipablaak ni Chavez.
4. Posible a nagsurat ni Padaoan iti ayatna a mangabak ken ammona iti agsurat iti sarita iti nalinteg nga
ortograpia.
5. Posible a nagsurat ni Antalan iti ayatna a mangabak ken ammona iti agsurat iti sarita iti nalinteg nga
ortograpia.
6. Posible a nagsurat ni Chavez iti ayatna a makipartisipar iti sarita uray no dina ammo iti agsurat iti nalinteg
nga ortograpia. Ngem nalinteg ketdi iti panangsurat ti saritana.
Iti binnutos, sangsangkamaysa dagiti hurado a nangited ken ni Chavez ti pammaregta a pammadayaw. Umawat daytoy iti plake.
Total log ba?
Total Log Ban?
Kasla dadael a plaka. Nabayagen a naibagbaga. Nabayagen a naidardarirag. Ngem saan met a matungtungpal. Nagadu ti naglalaing a sumao. Nagadu ti naglalaing nga agkritiko ngem agpatingga laeng met iti sao tapno agpabanglo iti nabangsit a nagan. Tapno laeng maidiario ti naganna ket mapagsasaritaan met a saan a kameng ti committee on silence iti kongreso wenno senado. Ay, anian a panangbullilikong?
Total log ban wenno selective logging? Isu nga isu! Nabayagen a mangmangngeg. Ngem kabayatan iti debate, agtultuloy latta met iti inaldaw a panagpukan ti kayo dagiti illegal loggers ken legal loggers agraman dagiti kaingeros.
Legal man ken illegal wenno kaingeros, saan kadi a padapadada nga agpukpukan iti kayo iti inaldaw kadagiti kabambantayan? Saan kadi a padapadada amin a mangramrames ti kabakiran? Saan kadi a padapadada amin nga agak-akop iti kuarta idinto ta iti nagakopanda ket peggad ti umili?
No mapasamak ti didigra ti flashflood, umuna a maitudo ti kaingeros. Ti illegal loggers. Ngem saan a mapabasol dagiti legal concessionaries a nalimed a naikkan iti permit nga agpukan kadagiti rinibribu nga ektaria. Apay siguradoka kadi nga agpatingga laeng iti uneg ti naituding kadakuada a pagpukananda ti pagpukananda? Iti kultura ni Pinoy a kinasuitik, iti nakaro a korapsion iti gobierno, siguradoka a saan a limmaksid dagitoy iti pagpukananda. Ket no masitada, siempre ipakitada laeng ti permitda, nalpasen ti minimini. Agpukandanto manen iti ad-adu iti ruar ti naited kadakuada sada ipan iti uneg ti naited kadakuada a permit. Asino ngarud ti mangsita kadakuada?
Sitaen ti military? Ket no awan met ti bilegda nga agsita kadagitoy? Sitaen ti NPA? Iti rebelasion ti maysa nga illegal logger sadiay Cagayan, agpada nga adda pannakabagi ti NPA ken ti military, sabali pay dagiti adda iti gobierno. Ti mabati kadakuada ket awan payen iti kagudua. Isu nga yad-aduda iti agpukan tapno ad-adu met ti pannakabagida.
Sadiay Ilocos Norte, napabasol ti maysa nga opisial ti Air Force a kas dadaulo ti illegal logging. isu metten ti puon iti pannapapanawna dita. Umanay kadi dayta a pannakapapanaw dita ti danios iti inaramidna a panangpugipog kadagiti kaykayo iti nabatbati a kabakiran ti Norte?
Sadiay Apayao, nagpipinnaltog dagiti military ken kameng ti CPLA gapu iti panangkontrol wenno asino iti akinkontrol ti illegal logging iti Marag Valley ken iti aglawlawna. Agpipinnabasolda.
Itay laeng nabiit, binabalaw ni Pres. Gloria Macapagal-Arroyo dagiti NPA a protektor kadagiti illegal loggers iti Sierra Madre. Bimmuelta ti NPA ket pinabasol met ni Ka Roger Rosal ni Senador Angara a dakkel ti pannakainaigna iti panagtroso. Iti kaadu ti kayo a maimatangan kadagiti nalayus a luglugar, balasubas laengen ti mangibaga nga awan ti commercial logging iti Sierra Madre.
Agmawmawto met laeng dagitoy a pinnabasol. Pinnabasol a pinnabasol. Agbaawto met laeng a kas linugaw. Ket inton agbaawton, agbanglesto metten. Damagton a nabangles ti labasna. Awanton ti kuentana. Maituloy manen ti panagtroso dagiti illegal ken legal ken kaingeros.
No addanto manen didigra, tinnudo, pinnabasolto manen. Binnaraan. Ngem inton manen agbaaw, agbanglesto manen. Maituloyto latta manen ti panagtroso. Agingga addanto manen didigra. Ket pinnabasolto manen. Agbaawto manen, ken agbales. Panagtrotroso manen. Kasta a kasta ti mapasamak agingga tinawen met nga umad-adu ti bilang dagiti biktima ti didigra.
Ket kabayatan iti pinnabasol, iti kada sumangpet a bagio, agkararagka laengen ta dikanto ket magaburan wenno maiyanud. No dika magaburan ken dika maiyanud, nagasatka. nagasgasatka ngem kadagiti nagaburan ken naiyanud.
No inkararagam dagiti biktima, ikararagam metten nga ikanayon ti kararua dagiti mangramrames kadagiti kabakiran agraman kadagiti protektorda. ##