text:
Mozilla Firefox
Ti Mozilla Firefox (sigud nga am-ammo kas "Phoenix" sa iti nabiit ket "Mozilla Firebird") ket maysa a nawaya, ballasiw a plataporma, grapikal a pagbasabasa ti web a pinartuat ti Mozilla Foundation ken ginasut a boluntario. Sakbay ti pannakairuar ti bersionna a 1.0 idi Nobiembre 9, 2004, ti Firefox ket nalataken ken idaydayaw ti adu a taga-media, a pakairamanan ti Forbes ken ti Wall Street Journal. Iti mapan a 25 a riwriw a download iti 99 nga aldaw laeng kalpasan ti pannakairuarna, nagbalin ti Firefox a maysa kadagiti kaaduan a maar-aramat a libre ken nawaya ken nawaya a taudan a software, nangruna kadagiti agus-usar kadagiti pagtaengan. Idi Oktubre 19, 2005, ti Firefox ket addaanen iti 100 a riwriw a download, 344 nga aldaw laeng kalpasan ti pannakairuar ti version 1.0.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Rinugian da Dave Hyatt ken Blake Ross a trinabaho ti gandat a Firefox kas maysa nga sinubsubokan a sanga ti gandat a Mozilla. Namatida a dagiti komersial a pakasapulan ti Netscape ket makaapekto iti browser a Mozilla. Tapno malapdanda ti nakitada nga ibubussog unay ti software ti Mozilla Suite, nangpartuatda iti nalaklaka a pagbasabasa (a naawagan idi damo iti Phoenix, nga itan ket Firefox), a pinanggepda a mangsukat iti Mozilla Suite. Ni Ben Goodger ita ti agpapaay a kangrunaan a mangbukbukel iti Firefox.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti mainayon para iti Firefox ket naisurat iti JavaScript". Rietta. Naala idi Disiembre 19, 2009.
- ^ "Ti Firefox ket agus-usar ti "html.css" stylesheet para iti kasisigud a panagiparang kadagiti estilo". David Walsh. Naala idi Disiembre 19, 2009.
- ^ "Firefox addons, Stylish takes advantage of Firefox's CSS rendering to change the appearance of Firefox". userstyles.org. Naala idi Disiembre 19, 2009.
- ^ a b c d "Kinaudi a a natalna a pablaak ti Firefox". Mozilla. Disiembre 21, 2011. Naala idi Enero 5, 2012.
Kitaen met[urnosen | urnosen ti taudan]


c: text/html

text:
Plantilia:Angkla
Ti {{Angkla}} a plantilia ket agikabil ti maysa wenno ad-adu pay a HTML nga angkla. Ti lokasion ket maisilpo no usaren ti
[[#link|...]] a panagsurat.
Kas pagarigan[urnosen | urnosen ti taudan]
1.
{{angkla|foo}}
- ket maisilpo a kastoy [[#foo|...]] iti isu met laeng nga artikulo,
- wenno maisilpo a kastoy [[nagan ti artikulo#foo|...]] manipud kadagiti sabali nga artikulo ken manipud kadagiti baw-ing.
2. Ti angkla ket kasayaatan a mausar a panangisilpo iti uneg ti artikulo ngem ti panag-usar iti titulo ti paset. Kas pagarian,
==
{{angkla|foo}}Titulo ti paset ==
- Ditoy, ket agsilpo iti [[nagan ti artikulo#foo]] ket umisu latta uray no mapanaganan ti paset.
3. Daytoy ket mabalin ti agaramid iti sangapulo nga angkla iti maysa a panagtawag. Kas pagarigan,
{{angkla|foo|bar|baz}}
- agaramid ti tallo nga angkla a maisilpo iti [[#foo]], [[#bar]] ken [[#baz]].
- No inaganan ti sangapulo nga angkla addanto biddut nga agparang.
Datos ti plantilia[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy ket isu ti dokumentasion ti TemplateData para iti plantilia nga inus-usar babaen ti VisualEditor.
Angkla
Ti plantilia ti {{angkla}} ket agikabil ti maysa wenno adadu nga angkla ti HTML iti maysa a panid. Dagitoy a lokasion ket mabalin a maisilpo babaen ti panag-usar ti eskritu ti [[#lokasion|…]]. Dagiti parametro ditoy ket naikabil a pagnam-ayan; awan ti nasken nga usaren a nagan dagiti parametro.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
OCLC
Ti Online Computer Library Center, Inc. (OCLC) (Ilokano: Sentro ti Online a Biblioteka ti Kompiuter) ket isu ti "ti di ag-ganganansia, pakaikamengan, a serbisio ti biblioteka ti kompiuter ken panagsukimat a gunglo nga akinrebbeng iti publiko a panggepen iti panagpasayaat ti panagserrek ken panagala kadagiti pakaammo iti lubong ket ti panagpalaka ti bayad ti pakaammo".[1] Daytoy ket nabangon idi 1967 a kas ti Ohio College Library Center, OCLC ken dagiti kamengna a biblioteka ket nagtitinnulonganda a pitaud ken tinartaripato ti WorldCat, ti kadakkelan a online a katologo a maserrekan ti publiko (OPAC) iti lubong.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Maipanggep ti OCLC". OCLC. Naala idi Marso 18, 2010.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Beall, Jeffrey (Abril 19, 2010). "WorldCat Local's Rise and Fall". Metadata (blog). Naidulin manipud ti kasisigud idi 2013-01-31.
- Coyle, Karen (Disiembre 22, 2011). "National Library of Sweden and OCLC fail to agree". Coyle's InFormation.
- Spalding, Tim (Pebrero 23, 2009). "Research libraries clobber OCLC Policy". Thingology Blog. Library Thing.


text:
Fungus
Ti fungus ket kameng ti dakkel a grupo dagiti eukariotiko nga organismo a mairaman dagiti mikroorganismo a kas dagiti lebadura ken dagiti buot, ken dagitti pay kaaduan a naamammuan nga uong. Dagitoy nga organismo ket naidasigda iti pagarian ti Fungi, a mailasin manipud kadagiti mula, dagiti ayup, ken bakteria. Ti maysa a nangruna apaggiddiatan ket dagiti selula ti fungus ket addaanda kadagiti taleb a selula nga aglaon ti kuitina, a saan a kasla kapada dagiti taleb a selula dagiti mula, nga aglaon kadagiti selulosa. Dagitoy ken dagiti sabali pay a paggigiddiatan ket mangipakpakita a dagiti fungus ket mangporma iti maysa a grupo kadagiti mainaig nga organismo, a nanaganan iti Eumycota (dagiti husto a fungus wenno Eumycetes), a makibinningay ti sapasap a tinaudan (ti monopiletiko a grupo). Daytoy maipapan ti fungus a grupo ket naisangayan manipud ti maipapan iti estruktura a pannakaipada kadagiti myxomycetes (nagalis a buot) ken dagiti oomycetes (buot ti danum). Ti disiplina ti biolohia a maipanggep ti panagdal kadagiti fungus ket naamammuan iti mikolohia (manipud ti Griego uύknς, mukēs, a kaibuksilanna ket "fungus"). Ti mikolohioa ket sagpaminsan pay a naikedkeddeng a kas maysa a sanga ti botánika, urayno daytoy ket sabali a pagarian iti biolohiko a taksonomia. Dagiti henetiko apanagadal ket nakaipakpakita a dagiti fungus ket as-asidegda a makikabagian kadagiti ayup ngem dagiti mula.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Moore RT. (1980). "Dagiti taksonomiko a singasing para iti pannakaidasig kadagiti maipapan ti baybay a lebadura ken dagiti dadduma pay a lebadura ken dagiti kasla fungus a mairaman dagiti smut". Botanica Marine 23: 361–373.
- ^ Ti sistema a pannakaidasig a naipakita ditoy ket naibatay iti 2007 a pilohenetiko a panagadal babaen ni Hibbett et al.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Fungi idiay Wikimedia Commons


text:
Ti medisina ket isu ti naipakat a siensia wenno panagsanay iti panagsukimat ti puon ti sakit, agas, ken panag-atipa iti sakit.[1] Daytoy ket sumakop kadagiti nadumaduma a panagsanay iti panagaywan ti salun-at a naparang-ay tapno mataripato ket maipasubli it salun-at babaen ti panag-atipa ken panangagas iti sakit kadagiti parsua a tao.
Ti kontemporario a medisina ket mangipakat iti siensia ti salun-at, biomediko a panagsukimat, ken mediko a teknolohia aginggana ti panagsukimat ti puon ti sakit ken agasan dagiti dunor ken saki, kadawyan a babaen ti agas wenno siruhia, ngem babaen pay kadagiti terapia a naindumadumaan a kas ti sikoterapia, dagiti akin-ruar a sanget ken panagguyod, protesis, biolohiko, radiasion ken dadduma pay.
Ti balikas a medisina ket nagtaud manipud ti Latin ars medicina, a tikaibuksilanna ket ti arte ti panangagas.[2][3]
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Inggles a Diksionario ti Oxford a panangipalawag iti "medisina"
- ^ Etimolohia: |Latin: medicina, manipud ti ars medicina "ti mediko nga arte", manipud ti medicus "mangngagas". (Etym.Online) Cf. mederi "ti mangagas", etym. "ammuen ti kasayaatan a kurso para iti," manipud ti PIE *med- "ti mangrukod, patingga. Cf. Griego medos "balakad, plano", Abestiko vi-mad "mangngagas")
- ^ "Medisina" Online a Diksionario ti Etimolohia
Dagiti silpo ti ruarUrnosen
Dagiti midia a mainaig ti Medisina idiay Wikimedia Commons


text:
Bangkok
Ti Bangkok ket isu ti kapitolio a siudad ken kadakkelan nga urbano a lugar idiay Tailandia. Daytoy ket naamammoan ti Thai a kas ti Krung Thep Maha Nakhon (กรุงเทพมหานคร, naibalikas a kas ti [krūŋ tʰêːp máhǎː nákʰɔ̄ːn] ( denggen)) wenno Krung Thep ( listen), a kayatn a saoen ket "siudad dagiti anghel". Ti Bangkok ket isu ti kapusekan ti populasion a siudad idiay Tailandia nga adda dagiti agarup a 12 riwriw nga agtataeng a tattao. Ti Bangkok ket maysa idi a bassit pagkomersion idi aasideg ti sabangan ti Karayan Chao Phraya idi las-ud ti Ayutthaya a Pagarian idi maika-15 a siglo. Dayto yket dimmakkel ken nagbalina a lugar ti dua a kapitolio a siudad: ti Thonburi idi 1768 ken ti Rattanakosin idi 1782.
Gapu ti estratihiko a lokasionna idi Abagatan nga Asia, ti Siam (ken kalpasan daytoy ti Tailandia) ket nagbalin a paglapppedan nga estado a nagbaetan dagiti Pranses ken Britaniko a puersa ti kolonia. Ti Bangkok ket nakagun-od ti pakaidiayawan a kas maysa a nawaya, dinamiko, ken makainpluesia a siudad. Tatta nga aldaw, ti Bangkok ket saan laeng a politika, sosial, ken ekonomiko a sentro ti Tailandia, ngem adda pay tipanagidaulo a papel iti panagggatang, komersio, kultura, dagiti arte, edukasion, panagaywan ti salun-at ken pagluganan ti Indotsina a rehion.
Ti panagrang-ay ti puona ti Asia idi panawen ti 1980 ken 1990 ket nangiturong kadagiti adu a multinasional a koporasion a mangpatakder kadagiti rehional a kuartelda idiay Bangkok. Ti siudad tattan ket maysa a nangruna a rehional a puersa itipinansia ken negosio. Ti dumakdakkel nga inpluensian akadagiti politika, kultura, moda ken liwliwa ket mangipakita ti kasasaadna a kas maysa nga Alpha a sangalubongan a siudad.[2] Idi 2009, isu daytoy ti maikadua a kanginaan a siudad idiay Abagatan-Daya nga Asia iti likudan ti Singapura.[3] Dagiti adu a dulon ti ken mabisbisita iti siudad ken no maipatinayon dagiti agdidinnamag ti kinadakesna a distrito ti nalabbaga a silaw ket nakaaramid daytoy a sininimo ti eksotisismo. Ti naipakasaritaan a Nalatak a Palasio, Wat Arun, ken Templo ti Agsadsadag a Buda, ken ti panakinayon ti Khaosan a kalsada ken Soi Cowboy, ket nangruna a papanan dagiti turista idiay kapitolio. Iti panakaitipon nga isu ti ruangan a papanan idiay Laos, Burma, ken Cambodia, daytoy ketmaikadua laeng iti Londres itibilang dagiti tinawen a panagbisbisita.[4]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti lugar ti Bangkok ket napetsaan manipud idi maikasangapulo ket lima a siglo, idi daytoy ket maysa apurok idiay laud nga igid ti Karayan Chao Phraya, babaen ti panatugray ti Ayutthaya.Gapu ti estratihiko a lokasionna idiay asideg ti sabangan ti karayan, ti ili ket nagin-inut iti kinapangrunana. Ti Bangkok ket immununa a nagserbi a kas maysa a lugar ti aduana nga adda dagiti pagsammakedan kadagiti dua a bangir ti karayan, ken nagbalin a ti lugar ti maysa a sillong idi1688 nga idiay ti naikapatalawan dagiti Pranses manipud idiay Siam. Kalpasan ti pannakatnag ti Ayutthaya iti Burmes a Pagarian idi 1767, ti kabarbaro a nairangarang nga Ari a ni Taksin ket nangbangon ti kapitoliona idiay ili, a daytoy ti nagbalin a kuartel ti Thonburi a Pagarian.Ni Ari Phutthayotfa Chulalok (Rama I), a simmaruno kenni Taksin, ket inyakarna ti kapitolio idiay daya nga igid ken nangbangon ti Rattanakosin a Pagarian idi 1782. Ti Adigi ti Siudad ket naipatakder idi 21 Abril, a naipanpanunotan a kas ti petsa ti pannakabangon ti agdama a siudad.
Ti ekonomia ti Bangkok ket nagin-inut a dimmakel babaen ti internasional a pagtagilakuan, immuna iti Tsina, ken dagiti nagsubsubli a Lumaud nga agtagtagilako idi nasapa a tengnga ti maikasangapulo ket siam a siglo. A kas ti kapitolio, ti Bangkok ket isu idi ti sentro ti panagpabaro ti Siam idi nakasangsango ti panagtalmeg kadagiti Lumaud a bileg idi naladaw a maikasangapulo ket sian a siglo. Dagiti panagturturay dagiti Ari a ni Mongkut (Rama IV, 1851–68) ken ni Chulalongkorn (Rama V, 1868–1910) ket nakakitkita ti panangiyamaammo ti pison a makina, pagmalditan, perokaril a pagiluganan ken dagiti kammasapulan nga estruktura iti siudad, ken ti pay pormal nga edukasion ken panagaywan ti salun-at. Ti Bangkok nagbalin a sentro ti entabada para kadagiti panasalsalisal ti bileg a nagbaetan ti milisia ket dagiti politikal a napilpili idi ti pagilian ket nagikkat ti patingga a monarkia idi 1932. Daytoy idi ket suheto ti Hapon a panagsakup ken Kimmadduan a panagbomba idi las-ud ti Sangalubongan a Gubat II, ngem napardas a dimmakdakkel kalpasan ti gubat a paset ti panawen a aks ti nagbanagan ti ti tulong ti panagrang-ay ti Estados Unidos ken dagiti ininted ti gobierno a puonan. Ti papael ti Bangkok a aks maysa a papanan dagiti Amerikano a milisia ket nanagirugi ti bukodna nga industri aiti turismo ken ti pay panagtagilako ti sekso. Dagiti di agpapada a panagrang-ay ti urbano ket nangiturongan ti panagdakkel kadagiti di panagpapada ti matgedan ket ti di nakitkita idi panagyakar manipud kadagiti away a lugar idiay Bangkok; ti pupolasionna ket dimmakkel manipud ti 1.8 aginggana iti 3 riwriw idi kaladawan ti 1960 a tawtawen. Kalpasan ti ipapanaw ti Estados Unidos manipud idiay Bietnam, dagiti negosio ti Hapon ket nangisukat a kas dagiti nangidaulo iti puonan, ken ti panagipadakkel ti panagpataud kadagiti maipapan ti panaglako ti ballasiw taaw ket nanagiturong ti pannakaipadakkel ti pinansia a pagtagilakuan idiay Bangkok.[5] Ti napardas nga idadakkel ti siudad ket nagtultuloy kadagiti tawtawen ti 1980 ken dagiti tawtawen ti nasapa 1990, aginggana idi napasardeng babaen ti pinansia a didigra ti Asia ti 1997. Iti dayta a panawenen, adu kadagiti publiko ken sosial a banbanag ti rimrimsua, a mairaman kadagiti pannakasulnot ti inprastruktura a maipakpakita kadagiti nakaro a trapiko ti siudad. Ti papel ti Bangkok a kas ti politikal nga entablado ti pagilian ket agtultuloy a makitkita kadagiti agsasaruno a nadayeg a protesta, manipud kadagiti yaalsa dagiti edtudiante idi 1973 ken ti 1976, ti kontra-milisia a demontrasion idi 1992, ken dagiti nagsasaruno a kontra-gobierno a protesta babaen dagiti "Duyaw a Kamiseta" ken dagiti tignay ti "Nalabbasit a Kamiseta" manipud idi 2008 ket dagiti simmakbay.
Ti administrasion ti siudad ket immuna napormalisado babaen ni Ari Chulalongkorn idi 1906, iti pannakaibangon ti Monthon Krung Thep Phra Maha Nakhon (มณฑลกรุงเทพพระมหานคร) a kas maysa a nailian a pannakabingbingay. Idi 1915 ti monthon ket nagudua kadagiti nadumaduma a probinsia, dagiti administratibo a pagbeddenganna ket adu payen a nabalbaliwan. Ti siudad iti agdama a porma ket napartuat idi 1972 iti pannakaporma ti Metropolitano nga Administrasion ti Bangkok, a naikapasarunuan ti panagtipon ti Probinsia ti Phra Nakhon idiay akin daya nga igid ti Chao Phraya ken ti Probinsia ti Thonburi idiay laud iti las-ud ti napalabas a tawen.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Heograpia iti Bangkok". Metropolitano nga Administrasion ti Bangkok. Naala idi 2007-09-08.
- ^ "GaWC – Ti Lubong segun ti GaWC 2008". Lboro.ac.uk. 13 Abril 2010. Naala idi 26 Hunio 2010.
- ^ "Dagiti kanginaan a siudad idiay Asia". Dagiti Mayor ti Siudad. Naala idi 26 Hunio 2010.
- ^ "Panagiranggo dagiti kasayaatan a papanan a siudad ti Euromonitor Internasional". Naala idi 26 Hunio 2010.
- ^ Baker & Pongpaichit 2005, pp. 37–41, 45, 52–71, 149–150, 162, 199–204.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Bangkok idiay Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Bangkok manipud idiay Wikivoyage


text:
Agrikultura
Ti agrikultura, makunkuna pay iti panagtalon wenno talonen, ket isu ti panagtalon kadagiti ayup, mulmula, fungi, ken dagiti dadduma pay a porma ti biag para iti taraon, sagut, bio-sungrod ken dagiti dadduma pay a produkto nga inus-usar tapno matalinaay ti biag.[1] Ti agrikultura ket isu ti kangrunaan anairang-ay iti pannakaipangato ti sedentario a sibilisasion ti tao, nga ti panagtalon iti panagpaamo kadagiti sebbangan ket nagpartuat kadagiti taraon a nangitagibi ti sibilisasion. Ti panagadal ti agrikultura ket makunkuna a kas maipapan ti agrikultura a siensia. Ti agrikultura iti sapsap a panagibagbaga ket mangitudtudo kadagiti tignay ti tao, urayno daytoy ket napalplaiiw pay kadagiti naisangayan a sebbangan iti kuton ken anay.[2][3] Ti balikas nga agrikultura ket isu ti pannaka-ampon iti Latin nga agricultūra, manipud ti ager, "maysa atalon",[4] ken cultūra, "kultibasion" iti nainget a kapanunota iti "panagkali iti daga".[5] Isunga, ti lieteral a panagbasa ket mangited ti "panagkali iti taltalon".
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Panagtalged ken Salun-at iti Agrikultura. International Labour Organization. 1999. pp. 77–. ISBN 978-92-2-111517-5. Naala idi 13 Septiembre 2010.
- ^ "Para iti matalinaai nga arkitektura, panunutem ti kiteb". NewScientist. Naidulin manipud ti kasisigud idi 28 Pebrero 2010. Naala idi 26 Pebrero 2010.
- ^ B. Hölldobler & E.O. Wilson (1990). The Ants. Cambridge MA: Belknap. ISBN 978-0-674-48525-9.
- ^ Panagbiruk ti Latin a Balikas
- ^ Panagbiruk ti Latin a Balikas
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Alvarez, Robert A. (2007). "Ti Panagmartsa ti Imperio: Dagiti mangga, Abokado, ken ti POlitika ti Panagisubli". Gastronomica, Tom. 7, Blng. 3, 28–33. Naal idi 12 Nobiembre 2008.
- Bolens, L. (1997). "Agrikultura" iti Selin, Helaine (ed.), Ensiklopedia iti pakasaritaan ti siensia , teknolohia, ken Medisina kadagiti Daan a Lumaud a Kultura. Kluwer Academic Publishers, Dordrecht/Boston/Londres, pp. 20–22.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Agrikultura idiay Wikimedia Commons
- Dagiti sasao a mainaig ti Agrikultura idiay Wikiquote


text:
Trigonometria
Ti trigonometria (manipud ti Griego trigōnon "trianggulo" + metron "rukod"[1]) ket isu ti sanga ti matematika a mangadal kadagiti trianggulo ken dagiti pannakaikabagian a nagbaetan dagiti kaatiddog ti sikiganda ken dagiti anggulo a nagbaetan dagiti sikiganda. Ti trigonometria ket mangipalawag kadagiti trigonometriko nga annong, a mangipalawag kadagitoy a pannakaikabagian ken adda iti pannakaipakat iti sikliko a penomena, a kas dagiti allon. Ti pagobraan ket nagbalbaliw idi las-ud ti maikatlo a siglo SK a kas sanga ti heometria a kaaduan nga inus-usar para kadagiti astronomiko a panagadal.[2] Daytoy pay ti pundasion ti praktikal nga arte ti agrimensura.
Dagiti batayan ti trigonometria ket masansan dagitoy a maisursuro iti eskuela a kas nailasin a kurso wenno paset ti prekalkulo a kurso. Dagiti trigonometriko nga annong ket addan wenno maiwarwarasen kadagiti paset ti puro a matematika ken naipakat a matematika a kas ti Fourier a panagusig ken ti ekuasion ti allon, ken dagitoy met ket kammasapulan kadagiti adu a sanga ti siensia ken teknolohia. Ti timmbukel a trigonometria ket agadal kadagiti trianggulo kadagiti timbukel, dagiti rabaw ti agtaltalinaay a positiboa panagkillo, iti immindayon a heometria. Daytoy ket kammasapulan iti astronomia ken panaglayag. Ti trigonometria kadagiti rabaw iti negatibo a panagkillo ket paset ti hiperboliko a heometria.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "trigonometria". Online a Diksionario ti Etimolohia.
- ^ R. Nagel (ed.), Ensiklopedia ti Siensia, Maika-2 nga Ed., The Gale Group (2002)
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Boyer, Carl B. (1991). A History of Mathematics (Maika-2 nga nga ed.). John Wiley & Sons, Inc. ISBN 0-471-54397-7.
- Christopher M. Linton (2004). From Eudoxus to Einstein: A History of Mathematical Astronomy . Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan.
- Weisstein, Eric W. "Trigonometric Addition Formulas". Wolfram MathWorld. Weiner.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Trigonometria idiay Wikimedia Commons
- Khan Academy: Dagiti nawaya a lektura iti trigonometria


text:
LAOAG CITY - Napasamak manen ti maysa a nakaam-ames nga insidente ditoy Ilocos Norte.
Nasarakan iti sangoanan ti maysa a pagadalan idiay ili a Banna ti bangkay ti maysa a lalaki a dandani naisina ti tengnged na.
Nabigbig ti biktima a ni Jose Cacao, agtawen ti 56, naasawaan ken taga Brgy. Sinamar iti nadakamat nga ili.
Segun ken ni Police Senior Inspector Jepreh Taccad, hepe ti PNP Banna, nagsagaba ti biktima ti naruay a tagbat iti nadumaduma a paset ti bagi na ken kakaroan iti tengnged na.
Imbatad na nga iti agdama, dakkel pay laeng a pagpanpanunutan kadakuada no asino ti adda iti likud ti nadakamat a nakaam-ames nga insidente gapu ta rumrummuar iti inbestigasyon da a nasingpet ken awan ti kasussusik ti biktima.
Agtultuloy pay laeng ti naiget nga inbestigasyon nga isaysayangkat ti PNP Banna mainaig iti nasao nga insidente.


text:
Plantilia:Turay a panagtengngel
Dagiti linaon
Deskripsion[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy a plantilia ti metadata ket isilpona dagiti artikuloti Wikipedia kadagiti nadumaduma a sistema ti katologo ti biblioteka. Iti agdama, daytoy ket inus-usar laeng kadagiti biograpiko nga artikulo. Para kadagiti adu pay a pakaammo kitaen ti turay a panagtengngel ken Wikipedia:Turay a panagtengngel.
Dagiti nasuportaran a turay ti papeles ket mairaman ti:
- Virtual International Authority File (VIAF)
- Library of Congress Control Number (LCCN)
- International Standard Name Identifier (ISNI)
- Open Researcher and Contributor ID (ORCID)
- Integrated Authority File (Gemeinsame Normdatei wenno GND)
- LIBRIS babaen ti Nailian a Biblioteka ti Suesia (SELIBR)
- Nailian a Biblioteka ti Pransia (Bibliothèque nationale de France wenno BNF)
- Portal ti Biograpia ti Olanda (Biografisch Portaal wenno BPN)
- ResearcherID (RID)
- BIBSYS (BIBSYS)
- Union List of Artist Names (ULAN)
- ID ti Artista ti MusicBrainz (MBA)
- Nailian a Biblioteka ti Australia (NLA)
- Nailian a Biblioteka ti Dieta (NDL)
- Saanen a maus-usar
- Corporate Bodies Authority File (Gemeinsame Körperschaftsdatei wenno GKD), paset itan ti GND
- Name Authority File (Personennamendatei wenno PND), paset itan ti GND
- Subject Headings Authority File (Schlagwortnormdatei wenno SWD), paset itan ti GND
Panag-usar[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti plantilia ket mabalin pay nga agisilpo iti WorldCat Identities. Daytoy a plantilia ket us-usarenna ti Modulo:Turay a panagtengngel, mabalin a manual nga ikabil dagiti parametro wenno automatiko nga agala kadagiti adda a datos idiay Wikidata.
- Lokal a panagusar nga us-usaren dagiti parametro
{{Turay a panagtengngel |VIAF=xxxxxx |LCCN=n/xx/xxxxxx |ISNI=xxxx xxxx xxxx xxxx |ORCID=xxxx xxxx xxxx xxxx |GND=xxxxxx |SELIBR=xxxxxx |BNF=xxxxxx |BPN=xxxxx |RID=xxxxx |BIBSYS=xxxxx |ULAN=xxxxx |MBA=xxxxxx |NLA=xxxxxxx |NDL=xxxxxxxx}}
- Automatiko a panagala kadagiti datos manipud idiay Wikidata (nasken a maikabil idiay mismo a panid ti artikulo)
{{Turay a panagtengngel}}
- Blanko
{{Turay a panagtengngel |VIAF= |LCCN= |ISNI= |ORCID= |GND= |SELIBR= |BNF= |BPN= |RID= |BIBSYS= |ULAN= |MBA= |NLA= |NDL=}}
- Dagiti sumaganad a taudan ti datos a mabalin a maawat
Kas pagarigan[urnosen | urnosen ti taudan]
{{Turay a panagtengngel|GND=119408643|LCCN=n79113947|VIAF=59263727}} (para kenni Alexander Graham Bell) mangited ti
Dagiti kategoria[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti plantilia ket mangipakat kadagiti sumaganad a kategoria:
- Dagiti naisangayan a panagilasin ket adda kadagiti subkategoria iti Kategoria:Pampanid nga adda dagiti pakaammo ti turay a panagtengngel
- Dagiti napilaw a parametro
- Kategoria:Dagiti artikulo ti Wikipedia nga adda dagiti napilaw a panagilasin ti turay a panagtengngel (BPN)
- Kategoria:Dagiti artikulo ti Wikipedia nga adda dagiti napilaw a panagilasin ti turay a panagtengngel (ISNI)
- Kategoria:Dagiti artikulo ti Wikipedia nga adda dagiti napilaw a panagilasin ti turay a panagtengngel (LCCN)
- Kategoria:Dagiti artikulo ti Wikipedia nga adda dagiti napilaw a panagilasin ti turay a panagtengngel (ORCID)
- Kategoria:Dagiti artikulo ti Wikipedia nga adda dagiti napilaw a panagilasin ti turay a panagtengngel (SELIBR)
- Kategoria:Dagiti artikulo ti Wikipedia nga adda dagiti napilaw a panagilasin ti turay a panagtengngel (VIAF)
Mikropormat[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti plantilia ket balkotenna ti tunggal maysa a pateg ti UID iti HTML:
... , a mangpakabael daytoy ti umuna a mabirukan a pateg a mairaman iti maysa a mikropormat ti hCard . Gapu ti dayta a rason, no ti VIAF ket adda, daytoy ket isu ti umuna a maipakita.
Wikidata[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti plantilia ket makaala kadagiti pakaammo manipud idiay Wikidata:
Ti ID ti artista ti MusicBrainz (MBID) ket agdama a magawidan kadagiti banag nga addaan iti trabaho a naisaad iti:
- kompositor
- konduktor
- DJ ti timpuyog
- DJ
- musikero
- rapper
- produser ti rekord
- kumakanta
- kumakanta-mannurat ti kanta
wenno kayarigan iti
- banda wenno
- banda ti rock.
No awan kadagitoy ti maipakat, mabalin a maipapilit iti: {{turay ti panagtengngel|MBA={{#Property:P434}}}} a ti The Beatles ket agpataud ti:
Laglagipen a ti {{Turay a panagtengngel}} ti The beatles ket mabalin daytoy urayno saan a mabaliwan.
Ti RID (ResearcherID) ket agdama dagitoy nga awan kadagiti tagikua.
Datos ti plantilia[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy ket isu ti dokumentasion ti TemplateData para iti plantilia nga inus-usar babaen ti VisualEditor.
Turay a panagtengngel
Ti plantilia a mangisilpo kadagiti artikulo ti Wikipedia kadagiti nadumaduma a sistema ti katologo ti biblioteka
VIAF
number
GND
PND
string
LCCN
number
ISNI
string
SELIBR
string
ORCID
string
BNF
string
BPN
number
RID
string
BIBSYS
string
ULAN
string
MBA
string
NLA
string
NDL
number
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti reporta ti panagtaripato
Dagiti editor ket mabalinda ti agipadas idiay pagipadasan (urnosen | paggiddiatan) ken pagsubokan (agaramid) a pampanid iti daytoy a plantilia.
Pangngaasi nga ikabil dagiti kategoria idiay /dok a subpanid ken dagiti interwiki idiay Wikidata. Dagiti subpanid daytoy a plantilia.


text:
Tsunami
Ti tsunami (manipud ti Hapon: 津波, lit. "dalluyon ti pangsangladan";[1] Pannakabalikas: /suːˈnɑːmi/ soo-nah-mee wenno /tsuːˈnɑːmi/ tsoo-nah-mee[2]) ket dagiti serie ti dalluyon ti danum a gapuanan babaen ti pannakaiyallatiw iti dakkel a tomo ti maysa a bagi ti danum, sapasap a daytoy ket ti maysa ataaw wenno maysa a dakkel a danaw. Dagiti gingined, dagiti panagbettak ti bulkan ken dagiti dadduma pay a sirok ti danum a panagbettak (mairaman dagiti panagibettak ti sirok ti danum kadagiti nuklear a ramit), dagiti ludolud, pannakaburak ti glasier, dagiti impakto ti meteorite ken dagiti daduma paysingsingaen ti ngato wenno baba ti danum ket addan amin ti makapataud a makaaramid ti tsunami.[3]
Dagiti dalluyon ti tsunami ket saan a maipada kadagiti kadawyan a dalluyon ti baybay, gapu ta ti kaatiddog ti allonda ket at-atiddog. Nga ad-adda ngem agparparang a kas agbetbettak a dalluyon, ti tsunami ket mabalin nga umuna a kapadpada ti napardas nga umadadalem nga atab, ken gapu ti daytoy a rason dagitoy ket kankanayon a makunkuna a kas dagiti atab a dalluyon. Dagiti tsunami ket sapasap a buklen dagiti serie dagiti dalluyon nga adda dagiti paset ti panawen a sumakop kadagiti minuto aginggana kadagiti oras, a sumangsangpet iti nakunkuna a "tren ti dalluyon".[4] Dagiti katayag ti dalluyon iti sangapulo a metro ket mabalin a mapataud babaen dagiti dakkel a pasama. Urayno dagiti impakto ti tsunami ket limitado kadagiti lugar ti aplaya, dagiti makadadael a bilegda ket nakaro ken mabalinda a banagan ti intero a labneng ti taaw; ti gingined ken tsunami ti Taaw Indiano ti 2004 ket maysa kadagiti kakaruan a masna a didigra iti pakasaritaan ti nagtagitaon nga adda dagiti sumurok a 230,000 natnatay a tattao kadagiti 14 a pagilian a nagbeddengan ti Taaw Indiano.
Dagiti paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Terminolohia ti Tsunami". NOAA. Naala idi 2010-07-15.
- ^ Wells, John C. (1990). Diksionario ti panangibalikas ti Longman. Harlow, Inglatera: Longman. p. 736. ISBN 0-582-05383-8. Naikabil "tsunami"
- ^ Barbara Ferreira (Abril 17, 2011). "Mo lumned dagiti, sumaruno dagiti tsunami". Katutubo (warnakan). Naala idi 2011-04-27.
- ^ Fradin, Judith Bloom ken ni Dennis Brindell (2008). Saksi ti Didigra: Dagiti tsunami. Saksi ti Didigra. Washington, D.C.: National Geographic Society. pp. 42, 43.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Tsunami idiay Wikimedia Commons


text:
Sydney
Ti Sydney ( /sɪdni/)[3] ket isu ti estado a kapitolio ti Baro nga Abagatan a Gales ken ti kaaduan ti populasion a siudad idiay Australia. Daytoy ket mabirukan idiay abagatan a daya nga aplaya ti Baybaya Tasman ti Australia . Manipud idi Hunio 2010, ti kalatakan a metropolitano a lugar ket adda ti agarup a populasion ti 4.6 a riwriw a tattao.[1] Dagiti agtataeng ti Sydney ket tinawtawgan a kas dagiti Sydneysiders wenno taga-Sydney, a mangbukel ti kosmopolitano ken internasional a populasion.[4]
Daytoy a lugar ket isu ti immuna a Britaniko a kolonia idiay Australia, ti Sydney ket nabangon idi 1788 idiay Luek ti Sydney babaen ni Arthur Phillip, komodoro ti Umuna a plota a kas maysa a penal a kolonia.[5] Ti siudad ket naipatakder kadagiti turturod a napakalikmutan ti Puerto Jackson a sapasap a naamammoan a kas ti Sangladan ti Sydney, nga adda idiay ti ikonoko a Kamara ti Opera ti Sydney ken ti Rangtay ti Sangladan ket prominente a nailanglangaan. Ti kalikudan a lugar ti metropolitano a lugar ket napalikmutan babaen dagiti nailian a parke, ken dagiti aplaya a rehion ket mangipakpakita kadagiti adu a luek, karayan, waig ken dagiti aplaya a mairaman ti nadayeg a Aplaya Bondi ken Aplaya Manly. Iti kaunegan ti siudad ket adda dagiti naindayegan a parke, a mairaman ti Parke Hyde ken ti dagiti Naarian a Botaniko a Hardin.
Ti Sydney ket kankanayon a nangato a nairangranggo kadagiti pagiranggoan t siudad iti lubong. Daytoy ket nagisangaili kadagiti nangruna mga pasamak ti internasional nga ay-ayam, a mairaman ti Dagiti Ay-ayam ti Britaniko nga Imperio ti 1938 ken ti Kalgaw nga Olimpiada ti 2000. Ti kangrunaan nga eropuerto nga agserserbi ti Sydney ket ti Eropuerto ti Sydney[6] ken ti kangrunaan a puerto ti siudad ket ti Sangladan ti Sydney.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Radio karbon a panagipetsa ket mangisingasing a ti rehion ti Sydney ket nataenganen babaen dagiti patneng nga Australiano kadagiti 30,000 a tawtawen.[7]
Dagiti tawidan a patneng nga agtataeng ti Look Sydney ket dagiti Cadigal a tattao, a dagiti dagada ket gumay-at idi manipud ti abagatan ti Puerto Jackson aginggana idiay Petersham.[8] Bayat a dagiti karkulo ti populasion sakbay ti isasangpet ti Immuna a Plota idi 1788 ket agtultuloy a naisuppiatan, agarup a 4,000–8,000 nga Aborihen a ttao ket nagtaengda idiay rehion ti Sydney sakbay ti immuna a panakaiyasideg dagiti Britaniko a nagtataeng. Ti Britaniko ket tinawtawaganda dagiti patneng a tattao ti "Eora",[9] gapu no damagen ti naggapuanda, ti sungbat dagitoy a tao ket: "Eora", a kayatna asaoen ket "ditoy", wenno "manipud ti daytoy a lugar" iti pagsasaoda.[8] Adda idi dagiti taalo a grupo ti pagsasao idiay rehion ti Sydney, a dagitoy ket nabingbingay kadagiti dialekto nga insasao dagiti basbassit a sankaputotan. Dagiti kangrunaan a pagsasao idi ket ti Darug (ti Cadigal, dagiti kasisigud a nagtaeng iti Siudad ti Sydney, ket nagsasaoda ti aplaya adialekto ti Darug), Dharawal ken Guringai. Ti tunggal sankaputotan ket addaanda ti teritorio, ti lokasion ti tunggal maysa ateritorio ket maikeddeng kadagiti magun-od a rekurso. Urayno ti urbanisasion ket kaaduan a nakadadael kadagiti ebidensia kadagitoy a pagtaengan a kas dagiti kontsa ti pagibellengan ti rugitan, dagiti bilang dagiti kinitikit ti bato ti Sydney, dagiti gedged ken bato nga arte ket agtultuloy a makitkita idiay Hawkesbury a gubang ti labneng ti Sydney.[10]
Idi 1770, ti Britaniko a kapitan ti baybay a ni Teniente James Cook ket simmanglad idiay Luek Botaniko idiay Kurnell Peninsula. Ditoy ti immuna a nakaiyasidegan ni Cook ti maysa nga Aborihen a komunidad a naamammoan a kas ti Gweagal.[11] Babaen ti panagiblin ti Britaniko a gobierno, ti pagtaengan dagiti napabasul ket binangon idi babaen ni Arthur Phillip, wa simmangpet idiay Luek Botaniko kadagiti plota ti 11 a barko idi 18 Enero 1788. Daytoy a sitio ket naikeddeng idi a saan a nasayaat a pagtaengan, gapu ti nakamlat a daga ken ti kaawan pagalaan ti mainum a danum. Ni Phillip simmaruno a binagonna ti kolonia manipud ti maysa nga adadayo a look iti aplaya, aidiay Look Sydney idiay Puerto Jackson idi 26 Enero 1788. Ti opisial a panangirangarang ti pannakabangon ken panagnagan ti Sydney ket napasamak idi gangani a dua alawas idi 7 Pebrero 1788. Ti kasisigud a nagan ket naikeddeng a kas ti Albion, ngem ni Phillip ket ninagananna ti pagtaengan manipud ti Britaniko a Sekretario ti Kamara, a ni Thomas Townshend, Apo Sydney, iti panakabigbigan ti papel ti Sydney ti panagited ti dokumento a bilin a mangipalubos kenni Phillip a mangbangon ti kolonia.[12]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b "3218.0 - Rehional a Panagdakkel ti Populasion, Australia, 2010-11". Australiano nga Opisina dagiti Estadistika. 30 Marso 2012. Naala idi 13 Abril 2012.
- ^ Australiano nga Opisina dagiti Estadistika (17 Marso 2008). "Explore Your City Through the 2006 Census Social Atlas Series". Naala idi 19 Mayo 2008.
- ^ Diksionario ti Macquarie ABC. The Macquarie Library Pty Ltd. 2003. p. 1000. ISBN 1-876429-37-2.
- ^ "Panagdaremdem para iti Dibersidad: ti Adu ti Kulturana a Siudad". 1995 Dagiti Nagbanagan ti Konperensia ti Sangalubongan a Dibersidad ti Kultura, Sydney. Deparatmento ti Imigrasion ken Panakaumili ti Gobierno ti Australia.
- ^ >Arthur Phillip. "Ti Panagbaniaga ni Gobernador Phillip idiay Luek ti Botany".
- ^ "Dagiti Naala a Rehistro ti Heograpiko a Nagnagan: Sydney (Kingsford Smith) Eropuerto". Rehistro ti Heograpiko a Nagnagan (GNR) ti NSW. Taripnong ti Heograpiko a Nagnagan ti Baro nga Abagatan a Gales]]. Naala idi 28 Septiembre 2010.
- ^ Macey, Richard (15 Septiembre 2007). "Naisurat manen dagiti pakasaritaan ti nagtataeng: maipasubli ti 30,000 a tawtawen". The Sydney Morning Herald. Naala idi 15 Septiembre 2007.
- ^ a b Siudad ti Sydney. Siudad ti Sydney Patneng a Pakasaritaan ti Look Sydney
- ^ Kohen, J. L. 2000. Immuna ken Naudi a tattao: Aborihen Sydney. In J. Connell (Ed.). Sydney ti irurumsua ti gobal a siudad. pp 76–95. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan ISBN 0-19-550748-7, pp 76–78, 81–82, 83
- ^ Elder, Bruce (7 Septiembre 2007). "Pakasaritaan a disso ti bato". Ti Tawen (Melbourne). Naala idi 18 Oktubre 2007.
- ^ "Maysada idi a Mannakigubat". Sydney Morning Herald. 11 Nobiembre 2002. Naala idi 21 Disiembre 2008.
- ^ "Dagiti 10 a Tattao a Nangsukog tiSydney". Sydney Morning Herald. 27 Nobiembre 2008. Naala idi 21 Disiembre 2008.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Sydney idiay Wikimedia Commons
Dagiti midia a mainaig ti Akitektura ti Sydney idiay Wikimedia Commons
- Sydney
- Dagiti kapitolio a siudad ti Australia
- Dagiti siudad idiay Baro nga Abagatan a Gales
- Dagtii aplaya a siudad idiay Australia
- Dagiti nangsangaili a siudad kadagiti Ay-ayam ti Mankomunidad
- Dagiti nangsangaili a siudad kadagiti Ay-ayam ti Kalgaw nga Olimpiada
- Dagiti metropolitano a lugar ti Australia
- Dagiti matagtagitao a lugar a nabangon idi 1788
- Dagiti puerto a siudad idiay Australia
- 1788 a panagbangbangon idiay Australia


text:
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Deskripsion
En-uk-London.ogg
Pronunciation of "London" in British English (Received Pronunciation/South East England) English:
London nevének kiejtése angliai angolul Magyar:
Petsa
24 Nobiembre 2007
Taudan
Bukod nga obra
Mannurat
The Voice of Hassocks
Panaglisensia: [ urnosen ]
Public domain Public domain false false
Siak, ti agtengtengel ti karbengan ti kopia iti daytoy nga obra, ibbatak daytoy nga obra iti
. Daytoy ket maipakat iti sangalubongan. pagturayan a publiko
Kadagiti sabali a pagilian daytoy ket saan a mabalin a nalinteg; no kastoy ket:
Siak ket agitited ti sinoman ti karbengan nga agusar iti daytoy nga obra
para iti aniaman a panggep, nga awan dagiti kasasaad, malaksid no adda dagiti kasasaad a masapul babaen ti linteg.
Public domain Public domain false false Pakasaritaan ti papeles
Pinduten iti petsa/oras tapno makita ti papeles a kas naiparang iti dayta a panawen.
Petsa/Oras Bassit a ladawan Dagiti rukod Agar-aramat Komentario
agdama 12:59, 24 Nobiembre 2007 -1.0 s (8 KB) Hassocks5489 {{Information |Description=Pronunciation of "London" in British English (Received Pronunciation/South East England) |Source=self-made |Date= 24 November 2007 |Author= The Voice of Hassocks |Permission= |other_versions Panag-usar ti papeles
Awan ti pampanid a nakasilpo iti daytoy a papeles.
Global a panag-usar ti papeles
Dagiti sumaganad a wiki ket agus-usar iti daytoy a papeles:
Panag-usar idiay be.wikipedia.org
Panag-usar idiay cs.wikipedia.org
Panag-usar idiay de.wiktionary.org
Panag-usar idiay en.wikipedia.org
Panag-usar idiay en.wiktionary.org
Panag-usar idiay es.wikipedia.org
Panag-usar idiay et.wiktionary.org
Panag-usar idiay fr.wiktionary.org
Panag-usar idiay gl.wikipedia.org
Panag-usar idiay he.wikipedia.org
Panag-usar idiay hsb.wikipedia.org
Panag-usar idiay incubator.wikimedia.org
Panag-usar idiay ja.wiktionary.org
Panag-usar idiay koi.wikipedia.org
Panag-usar idiay ml.wikipedia.org
Panag-usar idiay mr.wikipedia.org
Panag-usar idiay nl.wiktionary.org
Panag-usar idiay pl.wiktionary.org
Panag-usar idiay ru.wikipedia.org
Panag-usar idiay simple.wiktionary.org
Panag-usar idiay th.wikipedia.org
Panag-usar idiay tr.wikipedia.org
Panag-usar idiay zh.wikipedia.org
Panag-usar idiay zh.wiktionary.org
Daytoy a papeles ket naglaon ti naipatinayon a pakaammo, a mabalin a nainayon manipud ti dihital a kamera wenno skanner a naaramat a pangpartuat wenno pang-digitize itoy.
No ti papeles ket saan a nabalbaliwan manipud iti kasisigud a kasasaad, adda dagiti sumagmamano a salaysay a mabalin a saan a napno a maipakita ti nabaliwan a papeles.


text:
Plantilia:Kabsat
Daytoy ket meta plantilia nga maus-usar para iti panagpartuat kadagiti silpo ti interwiki kadagiti kakabsat a gandat ti Wikipedia. Laglagipen a dagiti silpo ti sabali a pagsasao dagiti sabali a Wikipedias ket nasken a saan nga usaren ti kastoy a porma ti silpo, imbes ket ikabil idi idiay Wikdata.
Dagiti linaon
Panag-usar
|text=– testo ti mensahe
|project=– ti kabsat a gandat a pakaisilpuan. Maus-usar ti panagpili ti maiparang a tattak ti gandat.
|below=– pagpilian a testo a maiparang iti napno a kaakaba ti aray iti baba ti nangruna a linaon. Sagpaminsan nga usaren
|position=– iyasentar iti left para iti kanigid a pannakaitumpaw ti kahon wenno, iti nasaysayaat ipasa babaen ti |position={{{position|}}} tapno mabalin a maiyasentar kada tungngal panid.
Kas pagarigan
{{kabsat |project=commons |text=Ti [[Wikimedia Commons]] ket adda midia a mainaig iti: '''''[[Commons:{{{1|Special:Search/{{PAGENAME}}}}}|{{{2|{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}]]''''' }}
Lokasion
Daytoy a plantilia ket nasken a kadawyan a maikabil iti ngato Dagiti silpo ti ruar a paset ti maysa nga artikulo, no ti artikulo ket addaan ti paset para kadagiti silpo ti ruar. No awan daytoy, pangngaasi nga ikabil iti ngato ti kinaudi a paset iti artikulo.
Kadagiti panangilawlawag a panid, daytoy a plantilia ket nasken a mailista iti ngato dagiti dadduma a testo, ngem iti baba met laeng dagiti plantilia ti panagdalus, ladladawn, dagiti infoboxe wenno dagiti navboxe.
Datos ti plantilia
Daytoy ket isu ti dokumentasion ti TemplateData para iti plantilia nga inus-usar babaen ti VisualEditor.
Kabsat
Agpartuat ti bassit a kahon nga addaan kadagiti silpo iti maysa nga artikulo kadagiti kabsat a gandat ti Wikipedia.
Kitaen pay
- {{sister-inline}}, mabalin a kakuyog a plantilia para iti nailinia a panag-usar nga addaan kadagiti punglo wenno lennek
- {{igid a kahon}}, ti meta plantilia a maus-usar para kadagiti napatumpaw nga igid a kahon a kas ti {{kabsat}}


text:
Ti Oksíheno ( /ˈɒksɨdʒɨn/ ok-si-jin) ket isu ti elemento nga addaan ti atomiko a numero iti 8 ken nairepresenta babaen ti simbolo nga O. Ti naganna ket naala manipud ti Griego a ramut a ὀEύς (oxys) ("asido", literal a "natadem", a mangitudo ti naalsem a nanam iti asido) ken ti -Yevής (-genēs) ("agpadpataud"), gapu ta idi daytoy a nanaganan, addan ti biddut a kapanunutan nga amin nga asido ket makasapul ti oksiheno ti panakabukelda. Iti pagalagadan a temperatura ken presion, ti dua nga atomo iti daytoy nga elemento ket agpiansa tapno agporma ti dioksiheno, maysa daytoy a pusasaw nga asul, awan ti ayamuom, awan ti nanam a diatomiko nga alingasaw nga ti pormulana ket ti O2.
Ti oksíheno ket kameng iti chalcogen a grupo idiay periodiko a lamisaan ken daytoy ket nakaro a reaktibo a saan a metal nga elemento nga aggaggagana nga agporma kadagiti kumadua (a kas dagiti oksido) a gangani kadagiti amin a dadduma nga elemento. Ti oksíheno ket maysa a napigsa nga oksido nga ahente ken daytoy ket addaan ti maikadua a kangatuan ti elektronegatibidad kadagiti amin nga elemento (ti laeng pluor ti addaan ti nagatngato nga elektronegatibidad).[1] Bababen ti masa, ti oksíheno ket isu ti maikatlo a kaaduan nga elemento iti law-ang, kalpasan ti hidróheno ken helio[2] ken ti kaaduan nga elemento babaen ti masa iti rabaw a natangken ti daga, a makaaramid daytoy ti gangani a kagudua iit masa ti rabaw a natangken. Ti nawaya nga Panakaaduan dagiti kimiko nga elemento is too kimikalio unay a reaktibo iti Daga no awan ti photosintetiko nga aksion dagiti agbibiag nga organismo, nga agusar ti enerhia ti lawag ti init tapno agpataud ti elemental nga oksíheno nga agtaud ti danum. Ti elemental nga O2 ket mangrugi laeng nga agpaadu idiay atmospera kalpasan ti ebolusionario a panagparang kadagitoy nga organismo, iti agarup idi a 2.5 a bilion a tawtawen.[3] Ti diatomiko nga oksíheno nga alingasaw ket buklenna ti 20.8% iti tomo iti angin.
Gapu ta buklenna ti kaaduan a masa iti danum, ti oksíheno ket buklenna ti kaaduan a masa kadagiti agbibiag nga aorganismo (kas pagarigan, agarup a dua pagkatlo ti masa ti bagi ti tao). Amin kadagiti kangrunaan a klase iti patakder ti molekula iti sibibiag nga organismo, a kas dagiti protina, dagiti karbohidrato, ken dagiti taba,ket aglaonda ti oksíheno, a kas dagiti pay kangrunaan a kumadua nga inorganiko a mangbukel kadagit kontsa ti ay-ayup, ngipen, ken tulang. Ti elemental nga oksíheno ket mapataud babaen ti sianobakteria, algas ken mulmula, ken mausar dagitoy iti selular a panaglinget para iti amin a narikut a biag. Ti oksíheno ket makasabidong kadagiti anaerobio nga obligado nga organismo, a dagitoy ket ti kaaduan a porma dagiti nasap a biag iti Daga aginggana ti O2 ket nangrugi nga immadu iiti atmospera. Ti maysa pay a porma ti (alotropo) iti oksíheno, osono (O3), ket tumulong dagitoy a mangsalaknib ti biospera manipud ti ultrabioleta a radiasion nga addaan ti nagato a kangato ti daga nga osono a rutap, ngem daytoy ket rugitan iti asideg ti rabaw a daytoy ket produkto iti narugit nga asuk. Iti nagatngato pay a nababa nga orbita ti daga nga altitud nga atomiko nga oksiheno ket adu dagitoy idiay ken daytoy ket punganay pay iti panagrunot parakadagit pagluganan ti limbang.[4]
Ti oksiheno ket nawaya a duktalan babaen ni Carl Wilhelm Scheele, idiay Uppsala, idi 1773 wenno nasapsapa pay, ken ni Joseph Priestley idiay Wiltshire, idi 1774, ngem ni Priestley ket isu ti naikkan ti prioridad gapu ta ti obrana ket immuna a naipablaak. Ti nagan nga oksíheno ket naaramid idi 1777 bababen ni Antoine Lavoisier,a dagit panag-eksperimentona iti Oksíheno ket nakatulong a nagikkat ti panagtalek ti nalatak idi a plogiston a teoria iti panag-uram ken panag-runot. Ti oksíheno ket pinataud ti industria babaen ti praksional nga alambike iti nalikido nga angin, ti panag-usar dagitiseolita nga addaan ti presion a panag-siklo tapno mapaadu ti oksiheno manipud iti agin, elektrolisis iti danum ken dadduma pay a pamuspusan. Dagiti us-usar ti oksiheno ket mairaman kadagiti panagtaud iti asero, dagiti plastik ken dagiti tela; propulsor ti kuitis; oksíheno aterapia; ken suporta ti biag kadgiti eroplano, dagiti submarino, panagbaniaga ti limbang ken dagiti panagbatok ti adalem a danum.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ "WebElements Periodiko a Lamisaan dagiti Elemento | Oksíheno | Elektronegatibidad". Webelements.com. Naala idi 2011-11-07.
- ^ Emsley 2001, p.297
- ^ "NASA Research Indicates Oxygen on Earth 2.5 Billion Years ago" (Press release). NASA. 2007-09-27. Naala idi 2008-03-13.
- ^ "Panagrunot ti atomiko a oksihena". Naidulin manipud ti kasisigud idi Hunio 13, 2007. Naala idi 2009-08-08.


text:
Wikipedia:Ammom kadi/Naiduldulin
Ammom kadi...[urnosen | urnosen ti taudan]
Pangngaasi nga ikabil daytoy '''''~~~~~''''' iti ngato dagiti baro nga idulin tapno maikkan ti petsa.
17:58, 2 Enero 2013 (UTC)
- ... a ti Siudad ti Batikano (nailadawan) ket isu ti kabassitan a naturay nga estado iti lubong babaen ti kalawa ken populasion?
- ... a ti Nagririmpuok a Bitbituen ket isu ti aríwánas nga aglaon ti Daga?
- ... a ni William R. King ket isu ti kabiitan ti pautna a nagserbi a kas Bise Presidente iti Estados Unidos?
- ... a ti Hanunó'o nga abesedário ket maysa a patneng a sinuratan iti Pilipinas nga agpatakder ken agpangato a maisurat?
- ... a ti Mahabharata ket adda dagiti 1.8 a riwriw a dagup dagiti balikas ken agarup a mamin sangapulo nga at-atiddog urayno pagtiponen ti Iliad ken Odyssey ?
15:51, 10 Enero 2013 (UTC)
- ... a ni Papa Urbano VII (nailadawan) ket nagturay ti tallo pulo ket tallo nga al-aldaw ken isu ti kabiitan a nagturay iti pakasaritaan ti papa?
- ... a ti ateísmo ket nagtaud manipud ti Griego nga ἄθeoς (atheos), a ti kaibuksilanna ket "awan ti dios wenno awan dagiti dios"?
- ... a ni Theodore Roosevelt ket isu ti kaubingan a Presidente ti Estados Unidos?
- ... a ti Herusalem ket isu pay ti nasantuan a siudad para kadagiti tallo a kangrunaan a relihion ti Hudaismo, Kristianidad ken Islam?
- ... a ti aríwánas ket buklen dagiti bituen ken dagiti estelar a tidda, interestelar a pamay-an ti alingasaw ken tapok, ken ti nangisit a banag ?
16:06, 17 Enero 2013 (UTC)
- ... a ti kutón (nailadawan) ket adda dagiti agarup a 22,000 a sebbanganna?
- ... a ti komunismo ket nanipud ti pagsasao a Latin - communis a ti kaibuksilanna ket sapasap wenno sangalubongan?
- ... a ti Vienna ket makunkuna pay a "Ti Siudad iti Tagtagainep" ?
- ... a ti bagi ti tao ket aglaon ti agarup a 3% iti nitróheno babaen ti kadagsenna?
- ... a ti Ehipsio a sibilisasion ket napartuat idi las-ud ti panawen ti 3150 SK?
16:42, 24 Enero 2013 (UTC)
- ... a ti Kanal Panama (nailadawan) ket tagikua idi ti Colombia, Pranses ken Amerikano sakbay a tinengtengngel babaen ti gobierno ti Panama idi 1999?
- ... a ti pagsasao a Tseko ket naamammoan a kas ti Bohemio iti Inggles aginggana idi naladaw a maika-19 a siglo?
- ... a ti balitok ket nanipud kadagiti balikas ti Daan nga Inggles wenno Daan nga Aleman ti gulth a kayatna a saoen ket nasileng ken ti ghol ket duyaw?
- ... a ti Washington, D.C. ket nabangon kadagiti daga a sagut manipud kadagiti estado ti Maryland ken Virginia?
- ... a ti Rio de Janeiro ket maipatarus iti pagsasao nga Ilokano a kas ti Karayan ti Enero?
16:32, 31 Enero 2013 (UTC)
- ... a ti saluyot (nailadawan) ket birngas kadagiti Ilokano gapu iti panagayatda iti daytoy a nagalis a bulong?
- ... a ti Guam ket isu ti kadakkelan ken akin-abagatan unay kadagiti Isla ti Mariana?
- ... a ni William R. King ket isu ti kabiitan ti pautna a nagserbi a kas Bise Presidente iti Estados Unidos?
- ... a ti taga-ugma a Gresia ket nagpaut ti 1,300 a tawtawen?
- ... a ni Papa Urbano VIII ket isu idi ti naudi a papa a nangipadakkel ti teritorio ti papa babaen ti armas?
- ... a ti Unibersidad iti Hawai'i idiay Manoa ket isu laeng ti unibersidad wenno kolehio idiay Estados Unidos nga addaan ti departamento para iti panagadal iti pagsasao ken kultura dagiti Ilokano?
16:17, 7 Pebrero 2013 (UTC)
- ... a ti Wagayway iti Pilipinas (nailadawan) iti moderno a langana ket daremdem idi babaen ni Presidente Emilio Aguinaldo idi las-ud ti pannakapatalawna idiay Hong Kong idi 1897?
- ... a ni Qin Shi Huang ket isu ti immuna a nagbalin nga emperador ti nagkaykaysa a Tsina?
- ... a ti pagsasao nga Ilokano ket adda dagiti nasurok a 9 a riwriw a bilang dagiti agsasao iti sibubukel a Pilipinas ken saan pay a maibilbilang dagiti agsasao manipud kadagiti ganganaet a pagilian?
- ... a ti aldaw ket umat-atiddog ti agarup a 1.7 milisegundo ti tunggal maysa a siglo?
- ... a ni Diego Silang ket panggepna idi a mangibangon iti nawaya ken agwaywayas a pagilian dagiti Ilokano idi simmuppiat kadagiti simmakup a Kastila?
15:54, 22 Pebrero 2013 (UTC)
- ... a ti Daga (nailadawan) ket makunkuna pay a "Ti Asul a Marmol" ?
- ... a ti Krusada a termino ket naala manipud ti Pranses a termino para iti kapanggepan a panagala ti krus?
- ... a ni Hannibal Hamlin ket isu ti immuna a Bise Presidente iti Estados Unidos manipud ti Partido Republikano?
- ... a ni Otto von Bismarck ket isu ti immuna a Kanselor ti Imperio nga Aleman?
- ... a ni Papa Vigilio ket isu ti immuna kadagiti Bisantino a Papa?
16:59, 1 Marso 2013 (UTC)
- ... a ni Henri Matisse (nailadawan) ket nakaut-utang idi gapu ti panaggatgatangna kadagiti pinintaan nga obra dagiti rinaraemanna a mairaman ni Vincent van Gogh ken ni Paul Cézanne?
- ... a ti Danaw Victoria ket kompleto a namagaan ti saan a basbassit ngem tallo a beses manipud idi naporma?
- ... a ti Andes ket isu ti kaatiddogan a kontinental a kabambantayan iti lubong?
- ... a ni Al-Ghazali ket tinawtawagan babaen dagiti adu a historiador a kas ti agmaymaysa a kaimpluensiaan a Muslim kalpasan ti Islamiko a propeta a ni Mahoma?
- ... a ti Bangkok ket naamammuan pay ti pagsasao a Tailandes iti Krung Thep Maha Nakhon wenno Krung Thep a kayatna a saoen ket "siudad dagiti anghel"?
18:15, 8 Marso 2013 (UTC)
- ... a ni Papa Benedicto XVI (nailadawan) ket isu ti immuna a papa a nagikkat manipud kenni Papa Gregorio XII idi 1415, ken isu ti immuna a nagboluntario a nagikkat manipud kenni Papa Celestino V idi 1294?
- ... a ti Tanzania ket nagtaud ti naganna manipud ti panagkaykaysa idi 1964 ti estado ti Tanganyika ken ti Zanzibar tapno mangporma ti Republika ti Tanganyika ken Zanzibar?
- ... a ti San Marino ket inkedkeddeng babaen ti kaaduan nga isu ket addaan ti kaduogan a maus-usar pay laeng a naisurat a batay-linteg iti lubong?
- ... a ni Tomas Aquino ket kinemmeg ti bukodna a pamilia ken naibalud idi gapu ti panagayatna a tumipon kadagiti Dominikano embes nga agbalin a maysa a Benedictino a monghe?
- ... a ti Wimbledon ket isu ti kaduogan ken kangayedan a torneo ti tenis iti lubong?
15:38, 15 Marso 2013 (UTC)
- ... a ni Papa Gregorio X (nailadawan) ket isu idi ti napili a papa manipud ti kapautan a panagpili ti papa iti pakasaritaan ti Katoliko a Simbaan a nangrugi di 1268 aginggana idi 1271?
- ... a ti Karayan Mississippi ket isu ti kaatiddogan a sistema ti karayan iti Amianan nga Amerika?
- ... a ti Mongol nga Imperio ket isu idi ti kadakkelan nga agkakasigkay a daga nga imperio iti pakasaritaan ti nagtagitaoan?
- ... a ni Mustafa Kemal Atatürk ket naikkan idi ti apelyido nga Atatürk a kayatna a saoen ket "Ama dagiti Turko" ken maiparit nga usaren ti sinoman a tao?
- ... a ti Imperio nga Otomano ket nagpaut iti 623 a tawtawen, manipud idi 27 Hulio 1299 aginggana idi 1 Nobiembre 1922?
19:51, 22 Marso 2013 (UTC)
- ... a ni Papa Francisco (nailadawan) ket isu ti immuna a papa nga agnagan ti Francisco, immuna a Hesuita a papa, immuna a papa manipud ti Kaamerikaan, ken isu pay ti immuna a papa a naggapo ti ruar ti Europa manipud kenni Gregorio III idi maika-8 a siglo?
- ... a ti Lisbon ket isu ti akin-laud unay a dakkel a siudad a mabirukan idiay Europa, ken isu pay ti akin-laud unay a kapitolio a siudad ken ti maymaysa laeng iti igid ti pantar ti Atlantiko?
- ... a ni Karlomagno ket isu ti tinawtawagan a kas ti "Ama ti Europa" ken ti immuna a nangikaykaysa ti kaaduan a paset ti Laud nga Europa?
- ... a ti aldaw ket umat-atiddog ti agarup a 1.7 milisegundo ti tunggal maysa a siglo?
- ... a ti Hanunó'o nga abesedário ket maysa a patneng a sinuratan iti Pilipinas nga agpatakder ken agpangato a maisurat?
15:49, 29 Marso 2013 (UTC)
- ... a ni Rabindranath Tagore (nailadawan) ket immun-una a nagsursurat ti daniw idi agtawen ti walo ken immuna a nangipablaak ti daniwna a Bhānusiṃha idi isu ket agtawen ti sangapulo ket innem?
- ... a ti Karayan Yangtze ket isu ti kaatiddogan a karayan idiay Asia, ken ti maikatlo a kaatiddogan iti lubong?
- ... a ni Carolus Linnaeus ket immuna a nakaadal ti Latin sakbay a nakaadal iti Sueko?
- ... a ti Jakarta ket naalana ti naganna manipud ti balikas a "Jayakarta" a mabalin a maipatarus a kas "nagballigi nga aramid", "kompleto a tignay", wenno "kompleto a balligi"?
- ... a ti Moscow segun ti Forbes idi 2011 ket addaan kadagiti 79 a bilionario ken inatiwna ti Siudad ti New York a kas ti siudad nga addaan ti kaaduan ti bilang kadagiti bilionario?
14:53, 12 Abril 2013 (UTC)
- ... a ni Qin Shi Huang (nailadawan) ket isu idi ti ari ti Insik nga Estado ti Qin ken ti nagbalin nga immuna nga emperador ti nagkaykaysa a Tsina?
- ... a ti Danaw Baikal ket isu ti kaadaleman ken maysa kadagiti kalitnawan kadagiti amin a danaw iti lubong?
- ... a ni Suleiman I ket isu idi ti maikasangapulo ken kapautan a nagturturay nga Emperador ti Otomano nga Imperio, a nangrugi a nangturay manipud idi 1520 aginggana idi pimmusay idi 1566?
- ... a ti Lagos ket maysa idi a kampo ti pakigubatan para kadagiti kameng ti Benin nga Imperio ken tinawtawaganda daytoy idi iti Eko?
- ... a ti Gupta nga Imperio ket tinawtawagan daytoy a paset ti panawen a kas ti "Nabalitokan a Panawen ti India"?
22:24, 19 Abril 2013 (UTC)
- ... a ni Marie Curie (nailadawan) ket isu ti immuna a babai a nangabak ti Premio Nobel, is-isu pay ti babai a nangabak ti dua a pag-obraan, ken is-isu laeng ti nangabak kadagiti nadumaduma a siensia?
- ... a ti Himalaya ket nainaganan manipud ti Sanskrito a balikas ti hima (niebe) ken ālaya (pagtaengan), a literal a maipatarus a kas ti "pagtaengan ti niebe"?
- ... a ni Alexander Pushkin ket nakilablaban idi kadagiti duapulo ket siam a duelo?
- ... a ti Alpes ket ballasiwenna dagiti walo nga Alpino a pagpagilian ti Austria, Eslobenia, Suisa, Listenstain, Alemania, Pransia, Italia, ken Monaco?
- ... a ti Manila ket isu ti kapusekan ti populasion a siudad iti lubong?
22:02, 3 Mayo 2013 (UTC)
- ... a ti Baybay Mediteraneo (nailadawan) ket nanaganan manipud ti Latin a balikas ti mediterraneus a kayatna a saoen ket "akin-uneg a daga" wenno "iti tengnga ti daga" (manipud ti medius, "tengnga" ken terra, "daga")?
- ... a ti Atenas ket isu ti kapitolio ken kadakkelan a siudad ti Gresia ken makunkuna pay a kas ti duyan ti Lumaud a sibilisasion?
- ... a ti Mahabharata ket addaan kadagiti 1.8 a riwriw a dagup dagiti balikas ken agarup a mamin sangapulo nga at-atiddog urayno pagtiponen ti Iliad ken Odyssey ?
- ... a ti Gubat ti Tallopulo a Tawen ket isu kadagiti kapautan ken kaaduan a nakadadael a suppiatan iti Europeano a pakasaritaan, ken ti maysa a kapautan a nagtultuloy a gubgubat iti moderno a pakasaritaan?
- ... a ti dusa iti patay ket agdama pay laeng nga us-asaren babaen dagiti 58 a pagilian?
18:11, 10 Mayo 2013 (UTC)
- ... a ti Washington, D.C. (nailadawan) ket nabangon kadagiti daga a sagut manipud kadagiti estado ti Maryland ken Virginia?
- ... a ti Hangul a panagsurat ket napartuat idi las-ud ti Joseon a Dinastia idi 1443, ken isu pay laeng ti opisial nga abesedario ti Korea?
- ... a ti Partido Republikano ket isu kaaduan a nangituray kadagiti nailian a politika ti Estados Unidos idi paset ti panawen ti 1860-1932?
- ... a ti aríwánas ket buklen dagiti bituen ken dagiti estelar a tidda, interestelar a pamay-an ti alingasaw ken tapok, ken ti nagisit a banag ?
- ... a ti init ket mangbukel ti agarup a 99.86% iti dagup a masa iti Sistema a Solar?
15:56, 7 Hunio 2013 (UTC)
- ... a ni William R. King (nailadawan) ket pimmusay iti daig kalpasan ti 45 nga aldaw iti panagtakemna ken isu ti kabbitan a nagtakem a kas Bise Presidente iti Estados Unidos?
- ... a ti kutón ket adda dagiti agarup a 22,000 a sebbanganna?
- ... a ti Bangkok ket naamammuan pay iti pagsasao a Tailandes iti "Krung Thep Maha Nakhon" wenno "Krung Thep" a ti kaibuksilanna ket "siudad dagiti anghel"?
- ... a ni Papa Gregorio X ket nairugi ti pannakabutosna a kas papa idi 1268 ken nagpatingga idi 1271 ken isu ti kapautan ti pannakabutosna a kas papa ti pakasaritaan iti Romano Katoliko a Simbaan?
- ... a ti Danaw Baikal iti kaadalem a 1,642 m (5,390 pié) ken edad a 25 a riwriw a tawtawen ket isu ti kaadaleman ken kaduogan a danaw iti lubong?
21:39, 14 Hunio 2013 (UTC)
- ... a ti insekto (nailadawan) ket nakarkulo nga adda dagiti baetan ti innem ken sangapulo a riwriw dagiti bilang ti sibibiag a sebbanganna ken mabalin a mangirepresenta iti 90% kadagiti nagdumaduma a porma ti biag ti ayup iti Daga?
- ... a ti Abasida a Kalipato ket binangon idi ni Abbas ibn Abd al-Muttalib, ti kaubingan nga uliteg ni Propeta Mahoma?
- ... a ti Sarita ni Genji ket sagpaminsan pay a tinawtawagan a kas ti immuna a nobela iti lubong?
- ... a ti puso ti tao ket agpitikpitik iti 72 a pitik iti tunggal maysa a minuto ken agpitik iti agarup a 2.5 bilion a beses iti las-ud ti pagtengngaan iti 66 a tawtawen a panagbiag?
- ... a ti lawwalawwa ket adda dagiti agarup a 43,678 a sebbangan ken 109 a pamilia manipud idi 2008?
21:33, 21 Hunio 2013 (UTC)
- ... a ti tukak (nailadawan) ket adda dagiti agarup a 4,800 a nairehistro a sebbangan a pakaibilangan dagiti sumurok a 85% iti sibibiag a sebbangan ti ampibia?
- ... a ti mais ket isu ti kaaduan a naimulmula nga apit ti bukbukel iti Kaamerikaan ken adda dagiti 332 a riwriw a metriko tonelada a tinawen a tinaltalon idiay Estados Unidos?
- ... a ti Arkea ket naiklase idi kadagiti bakteria a kas dagiti prokariote (wenno Pagarian ti Monera) ken nanaganan dagitoy iti arkeabakteria?
- ... a ni Joseph Haydn ket kankanayon a tinawtawagan nga isu ti "Ama ti Simponia" ken "Ama ti Kuerdas a Kuarteto"?
- ... a ti mineral ket adda dagiti sumurok a 4,900 a kita ken sumurok a 4,660 kadagitoy ket napasingkedan babaen ti Sangalubongan a Gunglo ti Mineral?


text:
Industrial a Rebolusion
Ti Industrial a Rebolusion ket isu idi ti nagdaliasatan dagiti proseso ti panagpataud a napasamak idi paset ti panawen manipud idi 1760 agnggana idi baetan ti 1820 ken 1840. Daytoy a panagdaliasat ket mangiraman a naggapuan manipud kadagiti pamay-an a panagpataud babaen ti ima a napan kadagiti makina, ti baro a panagpataud babaen ti kimiko ken ken dagiti proseso ti panagpataud ti landok, ket nangpasayaat ti bileg ti danum, ti panagpaadu ti panag-usar iti pison a bileg ken ti panagparang-ay kadagiti [ramit a makina]]. Ti panagdaliasat ket mangiraman pay ti panagbalbaliw manipud ti tarikayo ken dagiti dadduma a bio-sungrod iti karbon. Ti Industrial Rebolusion ket nangrugi idiay Gran Britania ken iti kaunegan ti bassit laeng a dekada, daytoy ket naiwarwaras idiay Lumaud a Europa ken idiay Estados Unidos.
Ti Industrial a Rebolusion ken nangmarka puntos s nagsikkuan iti pakasaritaan; gangani amin nga aspeto ti inaldaw a panabiag ket naimpluensiaan idi kadagiti nadumaduma a waya. A naipangpangruna ti natimbeng a matgedan ken ti populasion ket nangrugi a nangipakpakita ti di pay nakitkita a natalinaay nga idadakkel. Kadagiti balikas ti nagunggunaan ti Premio Nobel a ni Robert E. Lucas, Jr., "Para iti kaunaan iti pakasaritaan, dagiti kasasaad ti panagbiag iti masa ti ordinario a tattao ket mapmapanen iti natalinaay nga idadakkel ... Awan pay ti asideg a kastoy a panagkukua a naibagbaga babaen dagiti klasiko nga ekonomista, uray ti teoretiko a posibilidad."[2]
Ti paset ti panawen a nasakupan babaen ti Industrial a Rebolusion ket aggigiddiat kadagiti nadumaduma a historiador. Ni Eric Hobsbawm ket nagtengtengngel a daytoy ket 'nangrugi' iidiay Britania idi tawtawen ti 1780 ken saan a napno a narna aginggana idi tawtawen ti 1830s weno tawtawen ti 1840,[3] bayat a ni T. S. Ashton ket nagtengtengngel a daytoy ket napasamak idi baetan ti 1760 ken 1830.[4]
Adda dagiti historiador ti maika-20 a siglo a kas ni John Clapham ken ni Nicholas Crafts ket nakisinnuppiat a dagiti proseso iti ekonomiko ken ti sosial a panagbalbaliw ket nagin-inut a nangrugi ken ti termino a rebolusion ket saan a husto. Daytoy ket suheto pay laeng a suppiatan kadagiti historiador.[5][6] Ti GDP ti tunggal maysa atao ket nawatiwat a natalinaay sakbay ti Industrial a Rebolusion ken ti irurumsua ti moderno a kapitalista nga ekonomia.[7] Ti Industrial a Rebolusion ket nangirugi ti panawen iti ekonomiko nga idadakkel ti tunggal maysa a tao kadagiti kapitalista nga ekonomia.[8] Dagiti historiador ti ekonomia ket nakitunosda a ti pannakagteng ti Industrial a Rebolusion ket isu ti kangrunaan a pasamak iti pakasaritaan ti nagtagitaon manipud kadagiti panagpaamo ti ayup ken mulnula.[9]
Ti Immuna nga Industrial a Rebolusion ket nagbalin iti Maikadua nga Industrial a Rebolusion kadagiti nagdaliasatan a a tawen a baetan ti 1840 ken 1870, idi ti teknolohiko ken ekonomiko a panagparang-ay ket pimmardas gapu ti kadda ti immad-adu a panagampon kadagiti napataray ti pison a bangka, dagiti bapor ken dagiti perokaril, ti adu a gatad a panagpataud kadagiti ramit a makina ket ti immad-adu a panagusar kadagiti napataray ti pison a paktoria.[10][11]
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti kasapaan a panag-usar ti termino nga "Industrial a Rebolusion" ket mabalin a ti surat idi Hulio 6, 1799 babaen ti Pranses a naibaon a ni Louis-Guillaume Otto, a nagirangrangarang a ti Pransia ket simreken iti lumba ti industrialisado.[12] Iti librona idi 1976 Nagruna a balbaikas: Ti Bokabulario ti Kultura ken Kagimongan, ni Raymond Williams ket nangibagbaga iti iseserrek para iti "Industria": "Ti kapanunotan iti baro a sosial nga urnos a naibatay kadagiti nagruna a panagbalbaliw ti indistria ket nalawag idi kenni Southey ken ni Owen, idi nagbaetan ti 1811 ken 1818, ken nasapsapa a nalawag met idi kenni Blake kadagiti kasapaan a tawtawen ti 1790s ken ni Wordsworth iti sikko ti maika-19 a siglo." Ti termino nga Industrial a Rebolusion ket naipakat iti teknolohiko a panagbalbaliw ken kanknayonen a kadawyan babaen ti naladaw a tawtawen ti 1830, a kas ti panangipalplawag ni Jérôme-Adolphe Blanqui idi 1837 iti la révolution industrielle.[13] Ni Friedrich Engels iti Ti Kasasaad ti Agtrabtrabaho a Klase idiay Inglatera idi 1844 ket nangibagbaga iti "maysa nga industrial a rebolusion, ti rebolusion nga iti isu met laeng a panawen a nanngibalbaliw ti napno a sibil a kagimongan". Nupay kasta, urayno ni Engels ket nangisurat idi tawtawen ti 1840, ti librona ket saan a naipatarus iti Inggles aginggana idi naladaw a maika-19 a siglo, ken ti panangiyebkasna ket saan a simrek iti inaldaw a panangisao aginggana idin. Ti pammadayaw iti pannakaidayeg ti termino ket naited kenni Arnold Toynbee, a dagiti lekturana a naited idi 1881 ket nangited ti naisalaysayan a pannkalagip iti daytoy.[14]
Dagiti kangrunaan a panagrang-ay ti teknolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Nangruna a panagrang-ay ti teknolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti panagpatingga ti Industrial a Rebolusion ket asideg a naisilpo iti bassit a bilang dagiti panagbabaro,[15] a nangrugi idi maikadua a gudua ti maika-18 a siglo. Babaen ti tawtawen ti 1830 dagiti sumaganad ket naaramiden a pannakagun-od kadagiti nangruna a teknolohia:
- Ab-abel – Dagiti mekaniko a pannibbian ti kapas a pinaadar babaen ti alibungabong wenno danum ket immadu ti pinataud ti agtrabtrabaho babaen ti paktor iti agarup a 1000. Ti nabilegan a pagablan ket nangpaadu ti pinataud ti agtrabtrabaho babaen ti paktor iti surok a 40.[16] Ti laddit ti kapas ket nagpaadu ti produktibidad wenno panagikkat ti bukel manipud ti kapas babaen ti paktor iti 50. Dagiti dakkel a pannakagun-od iti produktibidad ket napasamak pay iti pannibi ken panagabel iti lana ken lienso, ngem saan dagitoy a nalatlatak ngem ti kapas.
- Alibungabong a bileg – Ti kasayaat dagiti alibungabong a makina ket immadu isunga nagusarda ti nagbaetan ti maysa a panglima ken maysa a pangsangapulo a kaadu iti sungrod. Ti pannaka-ampon dagiti natalinaay nga alibungabong a makina iti agtaytayyek a panaggunay ket nakaaramid kadagitoy a nasayaat iti industrial a panag-usar. Ti nangato a presion a makina ket addaan ti nangato a bileg iti pannakaibagi ti kadagsen, a nakaaramid iti daytoy a nasayaat para iti transportasion. Ti alibungabong a bileg ket napan iti napardas a panagpadakkel kalpasan idi 1800.
- Panagaramid ti landok – Ti panangisukat ti coke para iti unging ket kaaduan a nagipababab ti ngina ti sungrod kadagiti nadumaduma akita ti panagpataud ti landok.[17] Ti panagusar ti coke ket nangpalubos pay kadagiti daddadakkel a pugon,[18][19] a nagbanagan kadagiti ekonomia ti gantingan. Ti panagpuyot a silindro ti napundision alandok ket immuna idi a nausar idi 1760. Kanungpalan daytoy a napasayaat babaen ti pannakapartuat daytoy nga agtignay iti mamindua, a nangpalubos kadagiti nangatngato a temperatura ti pugon. Ti proseso ti panaglugnak ket nangpataud ti estriktural a grado ti landok iti ab-ababa a ngina ngem dagiti dati a proseso.[20] Ti agtultulatid a molino ket mamin sangapulo ket lima a naparpardas idi ngem ti panagmartilio ti napanday a landok.[20] Ti napudot a pugso (1829) ket kaaduan a nangpaadu ti panaginut ti sungrod iti panagpataud ti landok kadagiti simmaruno a dekada.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ladawan ti pison a makina ni Watt : a mabirukan idiay sala iti Superior a Teknikal nga Eskuela dagiti Industrial nga Inhenniero iti UPM (Madrid)
- ^ Lucas, Robert E., Jr. (2002). Dagiti Lektura iti Idadakkel ti Ekonomia. Cambridge: Unibersidad ti Harvard a Pagmalditan. pp. 109–10. ISBN 978-0-674-01601-9.
- ^ Eric Hobsbawm, Ti Panawen ti Rebolusion: Europa 1789–1848, Weidenfeld & Nicolson Ltd. ISBN 0-349-10484-0
- ^ Joseph E Inikori. Dagiti Aprikano ken ti Industrial a Rebolusion idiay Inglatera, Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. ISBN 0-521-01079-9 Basaem
- ^ Berg, Maxine; Hudson, Pat (1992). "Panagpasayaat ti Industrial a Rebolusio". Ti Panagrepaso ti Pakasaritaan ti Ekonomia (Ti Panagrepaso ti Pakasaritaan ti Ekonomia, Tomo 45, Blng. 1) 45 (1): 24–50. doi:10.2307/2598327. JSTOR 2598327.
- ^ Panagpasayaat ti Industrial a Rebolusion babaen ni Julie Lorenzen, Unibersidad ti Sentral Michigan. Naal idi Nobiembre 2006.
- ^ Robert Lucas, Jr. (2003). "Ti Industrial a Rebolutsion". Banko ti Pederal a REserba ti Minneapolis. Naala idi 2007-11-14. "nalawag daytoy nga aginggan idi 1800 wenno mabalin nga idi 1750, awan pay ti kagimongan a nakasanay ti natalinaay nga idadakkel iti matgedan ti tungngal maysa a tao. (Ti idadakkel ti populasion idi maika-18 a siglo ket natimbengan pay timaysa apagkatlo iti 1 a porsiento, a kapadpada ti idadakkel ti panagpataud.) Isu daytoy ti agarup nga aginggan idi dua a siglo , dagiti matgedan ti tunggal maysa a tao kadagiti amin a kagimongan ket nagsarden iti agarup a $400 aginggana ti $800 iti tunggal maysa atawen."
- ^ Lucas, Robert (2003). "Ti Industrial a Rebolusion Napalabas ken Masakbayan". "[ikeddeng] dagiti gatad a tinawen nga idadakkel iti 2.4 a pirsiento para kadagiti immuna a 60 a tawtawen iti maika-20 a siglo, iti 1 a porsiento para iti intero a maika-19 a siglo, iti maysa a pagkatlo iti 1 a porsiento para iti maika-18 a siglo"
- ^ McCloskey, Deidre (2004). "Panagrepaso ti Ekonomiko a Pakasaritaan ti Cambridge iti Moderno a Britania (inurnos babaen ni Roderick Floud ken ni Paul Johnson), Times Higher Education Supplement, 15 Enero 2004".
- ^ Taylor, George Rogers. Ti Rebolusion ti Pagluganan, 1815-1860. ISBN 978-0873321013. Awan ti nagan a naited iti dagitoy a tawen ti panagdalisat. Ti "Rebolusion ti Pagluganan" ket nangrugi kadagiti napasayaat a kalsada iti naladaw a maika-18 a siglo.
- ^ Hunter year-1985
- ^ Crouzet, François (1996). "France". Iti Teich, Mikuláš; Porter, Roy. The industrial revolution in national context: Europe and the USA. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. p. 45. ISBN 978-0-521-40940-7. LCCN 95025377.
- ^ BLANQUI Jérôme-Adolphe, Histoire de l'économie politique en Europe depuis les anciens jusqu'à nos jours, 1837, ISBN 978-0-543-94762-8
- ^ Hudson, Pat (1992). The Industrial Revolution. Londres: Edward Arnold. p. 11. ISBN 978-0-7131-6531-9.
- ^ Eric Bond, Sheena Gingerich, Oliver Archer-Antonsen, Liam Purcell, Elizabeth Macklem (17 Pebrero 2003). "The Industrial a Revolution – Innovations". Industrialrevolution.sea.ca. Naala idi 2011-01-30.
- ^ Ayres year-1989, pp. 17
- ^ Landes year-1969, pp. 89–93
- ^ Landes year-1969, pp. 218
- ^ Rosen, William (2012). Ti Kabilegan a Kapanunotan iti Lubong : Ti Sarita ti Alibungabong, Industria ken Inbension. Unibersidad ti Chicago a Pagmalditan. p. 149. ISBN 978-0-226-72634-2.
- ^ a b Landes year-1969, pp. 91
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Industrial a Rebolusion idiay Wikimedia Commons
- Kitaen ti Industrial a Rebolusion idiay Gandat ti Nawaya a Direktorio (Ingles)


text:
Nabato a Banbantay
Ti Nabato a Banbantay (Ingles: Rocky Mountains wenno the Rockies) ket ti kangrunaan a kabambantayan idiay lumaud nga Amianan nga Amerika. Ti Nabato a Banbantay ket gumay-ay ti adadu ngem 3,000 milmilia (4,830 km) manipud ti akin-amiananan a paset ti Britaniko a Columbia, idiay lumaud a Kanada, aginggana idiay New Mexico, idiay abagatan a laud ti Estados Unidos. Iti kaunegan ti Kabambantayan ti Amianan nga Amerika, ti Nabato a Banbantay ket kasla naisangsangayan manipud ti Kabambantayan ti Aplaya a Pasipiko ken ti Sariap a Kabambantayan ken ti Sierra Nevada nga amin dagitoy ket adadayo a naisanglad iti laud.
Ti Nabato a Banbantay ket naporma manipud idi 80 a riwriw aginggan idi 55 a riwriw a tawtawen babaen ti Laramide orohenesis. Manipud idin, ti nuruno babaen ti danum ken dagiti glasier ket nakitikit ti kabambantayan kadagiti dramatiko a ginget ken panpantok. Iti kagibusan ti kinaudi a panawen ti yelo, ti tattao ket nagrugrugida a tinataengan dagiti kabambantayan. Kalpasan dagiti Europeano, a kas ni Apo Alexander MacKenzie ken ti Lewis ken Clark ekspedision, ket nagrugrugida a nagsuksukimat ti kabambantayan, dagiti minerales ken dagiti dudot ket nagpaandar ti immuna nga ekonomiko a panasuksukimat kadagiti banbantay, urayno dagiti kabanbantayan ket saanda napusek a natataengan.
Iti agdama, kaaduan ti kabambantayan ket nasalakniban babaen kadagti parke ken kabakiran a dagdaga, ken daytoy ket nadayeg a papanan dagiti turista, a naipangpangruna ti panagpagpagna, panagkampo, panagkalkalay-ay ti bantay, panagkalap, panaganup, panagbisikleta ti bantay, panag-iski, ken snowboard.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Baron, Jill (2002). Langlanga ti Nabato a Banbantay: ti ekolohiko a perspektibo. Island Press. ISBN 1-55963-953-9.
- Newby, Rick (2004). Rehion ti Nabato a Banbantay. Greenwood Press. ISBN 0-313-32817-X.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Nabato a Banbantay idiay Wikimedia Commons
- Nabato a Banbantay
- Heolohia ti Nabato a Banbantay
- Nalatak a Panakabingay ti Amianan nga Amerika
- Dagiti pisiograpiko a panakabingbingay
- Dagiti pisiograpiko a rehion ti Estados Unidos
- Dagiti kabambantayan ti Colorado
- Dagiti kabambantayan ti Alberta
- Dagiti kabambantayan ti Britaniko a Columbia
- Dagiti kabambantayan ti Idaho
- Dagiti kabambantayan ti Montana
- Dagiti kabambantayan ti New Mexico
- Dagiti kabambantayan ti Utah
- Dagiti kabambantayan ti Wyoming


text:
Sitemap
Madagascar| Madalag, Aklan| Madalum, Lanao del Sur| Madamba, Lanao del Sur| Maddela, Quirino| Madrid| Madrid, Surigao del Sur| Madridejos, Cebu| Magalang, Pampanga| Magallanes, Agusan del Norte| Magallanes, Cavite| Magallanes, Sorsogon| Magarao, Camarines Sur| Magdalena, Laguna| Magdiwang, Romblon| Magnoliopsida| Magpet, Cotabato| Magsaysay| Magsaysay, Davao del Sur| Magsaysay, Lanao del Norte| Magsaysay, Misamis Oriental| Magsaysay, Occidental Mindoro| Magsaysay, Palawan| Magsingal, Ilocos Sur| Maguindanao| Maguing, Lanao del Sur| Mahabharata| Mahaplag, Leyte| Mahatao, Batanes| Mahayag, Zamboanga del Sur| Mahayana| Mahinog, Camiguin| Mahoma| Maigo, Lanao del Norte| Maikadua a Sangalubongan a Gubat| Maillane| Maimbung, Sulu| Maine| Mainit, Surigao del Norte| Mais| Maitum, Sarangani| Majayjay, Laguna| Makan| Makati| Makato, Aklan| Makilala, Cotabato| Makina| Makro a pagsasao ti ISO 639| Malabang, Lanao del Sur| Malabon| Malabuyoc, Cebu| Malalag, Davao del Sur| Malangas, Zamboanga Sibugay| Malapatan, Sarangani| Malaria| Malasiqui, Pangasinan| Malate, Manila| Malawi| Malay, Aklan| Malaybalay| Malaysia| Maldibas| Mali| Malibcong, Abra| Malilipot, Albay| Malimono, Surigao del Norte| Malinao, Aklan| Malinao, Albay| Malita, Davao Occidental| Malitbog, Abagatan a Leyte| Malitbog, Bukidnon| Mallemort| Mallig, Isabela| Malolos| Malta| Malungon, Sarangani| Maluso, Basilan| Malvar, Batangas| Mamalia| Mamasapano, Maguindanao| Mambajao, Camiguin| Mamburao, Occidental Mindoro| Mambusao, Capiz| Manabo, Abra| Manang Biday| Manaoag, Pangasinan| Manapla, Negros Occidental| Manay, Davao Oriental| Mandalagan| Mandaluyong| Mandaon, Masbate| Mandaue| Mandurriao| Mang Inasal| Mangaldan, Pangasinan| Mangatarem, Pangasinan| Mangga| Manggupgop| Mangpatpatarus| Mangudadatu, Maguindanao| Manila| Manila (panangilawlawag)| Manila Bulletin| Manito, Albay| Manjuyod, Negros Oriental| Mankayan, Benguet| Mankomunidad dagiti Nawaya nga Estado| Mankomunidad ti Pagpagilian| Mannaniw| Mannurat| Manny Pacquiao| Manny Villar| Manoa| Manok| Manolo Fortich, Bukidnon| Manpower Resources of Asia| Mansalay, Oriental Mindoro| Mansanas| Manticao, Misamis Oriental| Manuel L. Quezon| Manuel Roxas| Manukan, Zamboanga del Norte| Mao Zedong| Mapanas, Amianan a Samar| Mapandan, Pangasinan| Mapun, Tawi-Tawi| Marabut, Samar| Maragondon, Cavite| Maragusan, Tanap ti Compostela| Maramag, Bukidnon| Marantao, Lanao del Sur| Marawi| Marcel Proust| Marcelo H. del Pilar| Marco Polo| Marcos| Marcos, Ilocos Norte| Margosatubig, Zamboanga del Sur| Maria Aurora, Aurora| Maria Gracia Padaca| Maria Lourdes Sereno| Maria, Siquijor| Marian Rivera| Mariano Álvarez| Mariano Trías| Maribojoc, Bohol| Marie Curie| Marignane| Marihatag, Surigao del Sur| Marikina| Marilao, Bulacan| Marilyn Monroe| Marinduque| Mario Vargas Llosa| Maripipi, Biliran| Maris| Maritime Academy of Asia and the Pacific| Mariveles, Bataan| Marjorie Estiano| Mark Twain| Marktl| Marlene Dietrich| Marogong, Lanao del Sur| Mars Ravelo| Marseille| Marso| Marso 0| Marso 1| Marso 10| Marso 11| Marso 12| Marso 13| Marso 14| Marso 15| Marso 16| Marso 17| Marso 18| Marso 19| Marso 2| Marso 20| Marso 21| Marso 22| Marso 23| Marso 24| Marso 25| Marso 26| Marso 27| Marso 28| Marso 29| Marso 3| Marso 30| Marso 31| Marso 4| Marso 5| Marso 6| Marso 7| Marso 8| Marso 9| Márte| Martes| Martigues| Martin Luther| Martin Luther King, Jr.| Martin Van Buren| Marunggay| Marxismo| Maryland| Mas-Blanc-des-Alpilles| Masa| Masantol, Pampanga| Masbate| Masiela Lusha| Masinloc, Zambales| Masiu, Lanao del Sur| Maslog, Daya a Samar| Masna a didigra| Massachusetts| Mata| Mataasnakahoy, Batangas| Matag-ob, Leyte| Matalam, Cotabato| Matalom, Leyte| Matanao, Davao del Sur| Matanog, Maguindanao| Matematika| Mateo 24:14| Materialismo| Matgedan ti binalayan iti Estados Unidos babaen ti estado| Mathematics Genealogy Project| Mati, Davao Oriental| Matnog, Sorsogon| Matsuo Bashō| Matuguinao, Samar| Matungao, Lanao del Norte| Mauban, Quezon| Maurice Maeterlinck| Mauricio Domogan| Maurisio| Mauritania| Maussane-les-Alpilles| Mawab, Tanap ti Compostela| Max Planck| Max Weber| Maximo B. Dalog| Mayantoc, Tarlac| Maydolong, Daya a Samar| Mayo| Mayo 1| Mayo 10| Mayo 11| Mayo 12| Mayo 13| Mayo 14| Mayo 15| Mayo 16| Mayo 17| Mayo 18| Mayo 19| Mayo 2| Mayo 20| Mayo 21| Mayo 22| Mayo 23| Mayo 24| Mayo 25| Mayo 26| Mayo 27| Mayo 28| Mayo 29| Mayo 3| Mayo 30| Mayo 31| Mayo 4| Mayo 5| Mayo 6| Mayo 7| Mayo 8| Mayo 9| Mayor| Mayorga, Leyte| Mayoyao, Ifugao| McDonald's| Mecklenburg-Vorpommern| Medellin, Cebu| Medina, Misamis Oriental| Medisina| Mega Manila| Megagrupo ti mullula+HC+SAR| Megawati Sukarnoputri| Méhiko| Mehring| Meiji a Panangipulang| Meka| Mel Tiangco| Melanesia| Meliton Gal. Brillantes| Mendez, Cavite| Mercedes, Camarines Norte| Mercedes, Daya a Samar| Merida, Leyte| Merkúrio| Merkúrio (panangilawlawag)| Mesopotamia| Metabolismo| Metal| Metalurhia| Metro| Metro Cebu| Metro Manila| Metropolitan iti Estados Unidos| Metropolitano a Turay ti Luek a Subic| Mexicali| Mexico, Pampanga| Meycauayan| Meyrargues| Meyreuil| Miagao, Iloilo| Michael Faraday| Michael Jackson| Michael Rama| Michael V.| Michail Aleksandrovich Sholokhov| Michelangelo| Michelle Bachelet| Michigan| Microsoft| Microsoft Windows| Midsalip, Zamboanga del Sur| Midsayap, Cotabato| Międzyrzec Podlaski| Mierkoles| Miguel Ángel Asturias| Miguel de Benavides| Miguel de Cervantes| Mike Enriquez| Mikey Macapagal-Arroyo| Mikrobiolohia| Mikronesia| Milagros, Masbate| Milaor, Camarines Sur| Miley Cyrus| Militar| Millard Fillmore| Mimar Sinan| MIMAROPA| Mimet| Mina, Iloilo| Minalabac, Camarines Sur| Minalin, Pampanga| Mindanao| Mindoro| Mindoro (panangilawlawag)| Mineral| Ming a Dinastia| Minglanilla, Cebu| Minnesota| Miramas| Mirasol| Misamis Occidental| Misamis Oriental| Mississippi| Missouri| Mitolohia| Mitt Romney| Mo Yan| Moalboal, Cebu| Mobo, Masbate| Moda| Moderno a Griego| Mogpog, Marinduque| Mohandas Karamchand Gandhi| Moises Padilla, Negros Occidental| Mojibake| Molave, Zamboanga del Sur| Moldovia| Molekula| Molière| Mollégès| Mona Lisa| Monaco| Monarkia| Moncada, Tarlac| Mondragon, Amianan a Samar| Mongol nga Imperio| Mongolia| Monkayo, Tanap ti Compostela| Monoteismo| Monreal, Masbate| Montana| Montenegro| Montevista, Tanap ti Compostela| Monzón| Morfina| Morocco| Morong| Morong, Bataan| Morong, Rizal| Morrisville, Pennsylvania| Mosambike| Moscow| Moses| Moshchena| Motiong, Samar| Motorhead| Mount Samat| Mountain Province| Mouriès| Mozilla Firefox| MTRCB| Muḥammad ibn Mūsā al-Khwārizmī| Mula| Múla| Mula nga agsabsabong| Mulanay, Quezon| Mulondo, Lanao del Sur| Multics| Mumbai| Munai, Lanao del Norte| Mungay| Munich| Muñoz, Nueva Ecija| Muntinlupa| Murcia, Negros Occidental| Museo ti Orsay| MusicBrainz| Musika| Mustafa Kemal Atatürk| Mutia, Zamboanga del Norte| Muting| Myanmar| Myrtales| N| N. V. M. Gonzalez| Naagda-agdan a Pagtatalonan ti Banaue| Naawan, Misamis Oriental| Nabas, Aklan| Nabato a Banbantay| Nabua, Camarines Sur| Nabunturan, Tanap ti Compostela| Nadine Gordimer| Nadine Samonte| Naga, Camarines Sur| Naga, Cebu| Naga, Zamboanga Sibugay| Nagan dagiti umili| Nagbukel, Ilocos Sur| Nagcarlan, Laguna| Nagdidinnungpar| Nagkaykaysa a Pagarian| Nagririmpuok a Bitbituen| Nagtipunan, Quirino| Naguib Mahfouz| Naguilian, Isabela| Naguilian, La Union| Naic, Cavite| Nailangitan daydiay a rabii| Nailet a Baybay Bering| Nailian a Biblioteka ti Australia| Nailian a Biblioteka ti Dieta| Nailian a Biblioteka ti España| Nailian a Biblioteka ti Republika a Tseka| Nailian a kanta ti pagilian| Nailian a Museo iti Pilipinas| Nailian a parke| Nailian a Parke dagiti Kueba ti Libmanan| Nailian a Parke dagiti Ubbog ti Fuyot| Nailian a Parke ti Aurora Memorial| Nailian a Parke ti Balbalasang-Balbalan| Nailian a Parke ti Banbantay Iglit-Baco| Nailian a Parke ti Bataan| Nailian a Parke ti Biak-na-Bato| Nailian a Parke ti Bulabog Putian| Nailian a Parke ti Danaw Butig| Nailian a Parke ti Danaw Pantuwaraya| Nailian a Parke ti Ginasut nga Is-isla| Nailian a Parke ti Kuapnit Balinsasayao| Nailian a Parke ti Minalungao| Nailian a Parke ti Napudot nga Ubbog ti Guadalupe Mabugnao Mainit| Nailian a Parke ti Napudot nga Ubbog ti Mado| Nailian a Parke ti Rungkunan| Nailian a Parke ti Sagrado a Bantay| Nailian a Parke ti Salikata| Nailian a Parke ti Subteraneo a Karayan ti Puerto Princesa| Nailian a Parke ti Turod Bangan| Nailian a Parke ti Turod Cassamata| Nailian a Parke ti Turod dagiti Bannuar ti Akin-amianan a Luzon| Nailian nga Artista iti Filipinas| Nailian nga Artista iti Pilipinas| Nailubongan a Panakaipakdaar dagiti Kalintegan ti Tao| Naipakasaritaan a Diksionario ti Suisa| Nairobi| Naisagmak a sebbangan| Nalamiis a Gubat| Nalatak a Bangen ti Raw-ang| Nalatak a Dandanaw| Nalatak a Depresion| Nalatak a Selio iti Estados Unidos| Namibia| Nampicuan, Nueva Ecija| Nangisit nga abut| Nanoteknolohia| Napaamo a baboy| Napilit a panagpukaw| Napoleon Bonaparte| Narra, Palawan| Narvacan, Ilocos Sur| Nasantuan nga Imperio a Romano| Nashville| Nasionalismo| Nasipit, Agusan del Norte| Nasugbu, Batangas| Natalna Amin idiay Lumaud a Sanguanan (1930 pelikula)| Nateng| Nathalia Dill| Nationalencyklopedin| Natividad, Pangasinan| Natonin, Mountain Province| Naturay nga estado| Naujan, Oriental Mindoro| Naurnong a nagnagan dagiti grupo iti agpapada nga elemento| Nauru| Naval, Biliran| Navotas| Nawaya a linaon| Nawaya a nakem| Nawaya a software| Nawaya a sopwer| Nazi nga Alemania| Nebraska| Negros Occidental| Negros Oriental| Neil Armstrong| Nelly Sachs| Nelson Mandela| Nelson Rockefeller| Neón| Nepal| Nepnep| Neptuno| Neuötting| Nevada| New Bataan, Tanap ti Compostela| New Corella, Davao del Norte| New Hampshire| New Jersey| New Lucena, Iloilo| New Mexico| New Washington, Aklan| New York| NeXT| Nguyễn Minh Triết| Nicaragua| Niccolò Machiavelli| Nick Joaquin| Nicolaas Laurens Burman| Nicolas Sarkozy| Nicolaus Copernicus| Nidwalden| Niger| Nigeria| Nikola Tesla| Nilo| Nitróheno| Noam Chomsky| Nobela| Nóbia| Nobiembre| Nobiembre 1| Nobiembre 10| Nobiembre 11| Nobiembre 12| Nobiembre 13| Nobiembre 14| Nobiembre 15| Nobiembre 16| Nobiembre 17| Nobiembre 18| Nobiembre 19| Nobiembre 2| Nobiembre 20| Nobiembre 21| Nobiembre 22| Nobiembre 23| Nobiembre 24| Nobiembre 25| Nobiembre 26| Nobiembre 27| Nobiembre 28| Nobiembre 29| Nobiembre 3| Nobiembre 30| Nobiembre 4| Nobiembre 5| Nobiembre 6| Nobiembre 7| Nobiembre 8| Nobiembre 9| Noemi| Nokia| Noli de Castro| Norala, Abagatan a Cotabato| North Carolina| North Dakota| Norwéga| Norwega| Norzagaray, Bulacan| Noveleta, Cavite| Novell Netware| Noves| Nuang| Nueva Ecija| Nueva Era, Ilocos Norte| Nueva Segovia| Nueva Valencia, Guimaras| Nueva Vizcaya| Numancia, Aklan| Numero| Nunavut| Nunungan, Lanao del Norte| Nynorsk| O| O Naraniag a Bulan| Oas, Albay| Obando, Bulacan| Obserbatorio dagiti Pagsasao| Obwalden| Ocampo, Camarines Sur| Occidental Mindoro| Oceania| OCLC| Octave Mirbeau| Octavio Paz| Odiongan, Romblon| Odysseas Elytis| Ohio| Oklahoma| Okra| Oksíheno| Oktubre| Oktubre 1| Oktubre 10| Oktubre 11| Oktubre 12| Oktubre 13| Oktubre 14| Oktubre 15| Oktubre 16| Oktubre 17| Oktubre 18| Oktubre 19| Oktubre 2| Oktubre 20| Oktubre 21| Oktubre 22| Oktubre 23| Oktubre 24| Oktubre 25| Oktubre 26| Oktubre 27| Oktubre 28| Oktubre 29| Oktubre 3| Oktubre 30| Oktubre 31| Oktubre 4| Oktubre 5| Oktubre 6| Oktubre 7| Oktubre 8| Oktubre 9| Olánda| Olanda| Old Panamao, Sulu| Olimpiáda| Olinguito| Olongapo| Olutanga, Zamboanga Sibugay| Oman| Omar, Sulu| Ópalo| Open Directory Project| Open Enterprise Server| OpenBSD| OpenStep| Opera| Opisial a pagtaengan| Opol, Misamis Oriental| Orani, Bataan| Oras a panagin-inut ti lawag| Oras, Daya a Samar| ORCID| Oregon| Organismo| Orgon| Orhan Pamuk| Oriental Mindoro| Orion, Bataan| Orlando Quevedo| Ormoc| Oroquieta| OS/2| Osasco| Oslob, Cebu| Oton, Iloilo| Otto von Bismarck| Ouija| Ovidio| Ozamiz| P| Pablo Neruda| Pablo Picasso| Pablo ti Apostol| Paciano Rizal| Paco, Manila| Padada, Davao del Sur| Padre Burgos, Abagatan a Leyte| Padre Burgos, Quezon| Padre Garcia, Batangas| Paete, Laguna| Pag-ong| Pagadian| Pagalagadan nga Oras ti Hapón| Pagalagadan nga Oras ti Pilipinas| Pagalungan, Maguindanao| Pagarian (biolohia)| Pagarian iti Serbia| Pagay| Pagayawan, Lanao del Sur| Pagbasabasa ti web| Pagbilao, Quezon| Pagilian| Pagilian a kodigo ti kangatuan a pagturayan| Paglat, Maguindanao| Pagorasan| Pagpadaan ti kapigsa ti panag-gatang| Pagsanghan, Samar| Pagsangladan ti helikopter| Pagsanjan, Laguna| Pagsasaao para iti wagayway| Pagsasao| Pagsasao a Basko| Pagsasao a Bengali| Pagsasao a Bieloruso| Pagsasao a Bietnamis| Pagsasao a Birmano| Pagsasao a Boholano| Pagsasao a Bolinao| Pagsasao a Bontok| Pagsasao a Bosnio| Pagsasao a Breton| Pagsasao a Bugines| Pagsasao a Bulgaro| Pagsasao a Cebuano| Pagsasao a Chabacano| Pagsasao a Dabaweño| Pagsasao a Danés| Pagsasao a Danes| Pagsasao a Filipino| Pagsasao a Ga'dang| Pagsasao a Gaddáng| Pagsasao a Galego| Pagsasao a Georgiano| Pagsasao a Griégo| Pagsasao a Griego| Pagsasao a Habanés| Pagsasao a Habanes| Pagsasao a Hapón| Pagsasao a Hapon| Pagsasao a Hebréo| Pagsasao a Hebreo| Pagsasao a Hiligaynon| Pagsasao a Hiri Motu| Pagsasao a Hungaro| Pagsasao a Húngaro| Pagsasao a Kanares| Pagsasao a Kankana-ey| Pagsasao a Kapampangan| Pagsasao a Kasubio| Pagsasao a Katalán| Pagsasao a Katalan| Pagsasao a Khmer| Pagsasao a Kinaray-a| Pagsasao a Kirgistán| Pagsasao a Kirgistan| Pagsasao a Kirundi| Pagsasao a Kongo| Pagsasao a Koptiko| Pagsasao a Koreano| Pagsasao a Korniko| Pagsasao a Kroáta| Pagsasao a Kroata| Pagsasao a Latin| Pagsasao a Leton| Pagsasao a Limburges| Pagsasao a Lituano| Pagsasao a Madura| Pagsasao a Maguindanao| Pagsasao a Malagasi| Pagsasao a Malayo| Pagsasao a Māori| Pagsasao a Maranao| Pagsasao a Mariveleño| Pagsasao a Masbatenio| Pagsasao a Masedonio| Pagsasao a Mirandes| Pagsasao a Mon| Pagsasao a Montenegrino| Pagsasao a Napolitano| Pagsasao a Norwego| Pagsasao a Nuosu| Pagsasao a Pangasinan| Pagsasao a Persiano| Pagsasao a Pinlandés| Pagsasao a Pinlandes| Pagsasao a Polako| Pagsasao a Portugés| Pagsasao a Portuges| Pagsasao a Pranses| Pagsasao a Pransés| Pagsasao a Rumano| Pagsasao a Rúso| Pagsasao a Ruso| Pagsasao a Sambal| Pagsasao a Sardo| Pagsasao a Serbio| Pagsasao a Serbo-Kroata| Pagsasao a Suéko| Pagsasao a Sueko| Pagsasao a Sundanes| Pagsasao a Surigaonon| Pagsasao a Swahili| Pagsasao a Tagalog| Pagsasao a Tailandes| Pagsasao a Tausug| Pagsasao a Tetum| Pagsasao a Tseko| Pagsasao a Turko| Pagsasao a Waraywaray| Pagsasao a Zazaki| Pagsasao nga Abhasio| Pagsasao nga Adigue| Pagsasao nga Aimara| Pagsasao nga Akin-baba a Sorabo| Pagsasao nga Akin-ngato a Sorabo| Pagsasao nga Aklanon| Pagsasao nga Albanes| Pagsasao nga Aleman| Pagsasao nga Amariko| Pagsasao nga Arábiko| Pagsasao nga Arabiko| Pagsasao nga Aragones| Pagsasao nga Arameo| Pagsasao nga Armenio| Pagsasao nga Arménio| Pagsasao nga Asames| Pagsasao nga Asturiano| Pagsasao nga Eslobako| Pagsasao nga Eslobeno| Pagsasao nga Espaniol| Pagsasao nga Estonio| Pagsasao nga Ibanag| Pagsasao nga Ibatán| Pagsasao nga Ibatan| Pagsasao nga Ilokáno| Pagsasao nga Indonés| Pagsasao nga Indones| Pagsasao nga Ingglés| Pagsasao nga Inggles| Pagsasao nga Insík| Pagsasao nga Insik| Pagsasao nga Irlandés| Pagsasao nga Irlandes| Pagsasao nga Islandes| Pagsasao nga Italiáno| Pagsasao nga Italiano| Pagsasao nga Itawis| Pagsasao nga Itneg| Pagsasao nga Oksitano| Pagsasao nga Olandés| Pagsasao nga Olandes| Pagsasao nga Ukraniano| Pagsurotan ti estadistika a panakaiwaras| Pagsurotan ti Panagrang-ay ti Nagtagitaoan| Pagtagilakuan| Pagudpud, Ilocos Norte| Pakaammo| Pakasaritaan| Pakil, Laguna| Pakistan| Palanan, Isabela| Palanas, Masbate| Palapag, Amianan a Samar| Palau| Palauig, Zambales| Palawan| Palayan| Palestina| Palestina (panangilawlawag)| Palimbang, Sultan Kudarat| Pallang| Palo Alto, California| Palo, Leyte| Palompon, Leyte| Paltoga| Paluan, Occidental Mindoro| Pambujan, Amianan a Samar| Pamilia| Pamilia (biolohia)| Pamilia ti pagsasao| Pammadayaw a Palanca| Pammadayaw nga Oscar| Pampanga| Pamplona, Cagayan| Pamplona, Camarines Sur| Pamplona, Negros Oriental| Pamulinawen| Panabo| Panaganges| Panagipatarus| Panagkukua| Panagluas iti limbang| Panaglupos| Panagmantsa ti Gram| Panagpaamo| Panagpakamatay| Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras| Panagpúdot ti lubong| Panagrangrang-ay a Turay ti Metropolitan a Manila| Panagrukod| Panagsibog| Panagsikog| Panagsurat| Panagur-uray ken ni Godot| Panaka-mapa dagiti Unicode a karakter| Panama| Panangidakamat ti mannurat (botanika)| Panangprograma a naitaratar iti bambanag| Panaon, Misamis Occidental| Panawen ti Bato| Panawen ti Bronse| Panawen ti Landok| Panawen ti Pannakapalpalawag| Panay, Capiz| Pancit| Pandacan, Manila| Pandag, Maguindanao| Pandami, Sulu| Pandan, Antique| Pandan, Catanduanes| Pandemia| Pandi, Bulacan| Panganiban, Catanduanes| Pangantucan, Bukidnon| Pangasinan| Pangasinan (panangilawlawag)| Panggep a panag-numero ti telepono| Pangil, Laguna| Panglao, Bohol| Panglima Estino, Sulu| Panglima Sugala, Tawi-Tawi| Pangutaran, Sulu| Paniqui, Tarlac| Panitan, Capiz| Pannakaadipen| Pannakaammo| Pannakairuam| Pannakalpa| Pannakiasawa| Pantabangan, Nueva Ecija| Pantao Ragat, Lanao del Norte| Pantar ti baybay| Pantar ti Marpil| Pantar, Lanao del Norte| Pantok (topograpia)| Pantukan, Tanap ti Compostela| Panukulan, Quezon| Panunot| Paoay, Ilocos Norte| Paombong, Bulacan| Papa| Papa Adriano| Papa Adriano I| Papa Adriano II| Papa Adriano III| Papa Adriano IV| Papa Adriano V| Papa Adriano VI| Papa Agapito| Papa Agapito I| Papa Agapito II| Papa Agaton| Papa Alejandro| Papa Alejandro I| Papa Alejandro II| Papa Alejandro III| Papa Alejandro IV| Papa Alejandro VI| Papa Alejandro VII| Papa Alejandro VIII| Papa Anacleto| Papa Anastasio| Papa Anastasio I| Papa Anastasio II| Papa Anastasio III| Papa Anastasio IV| Papa Aniceto| Papa Antero| Papa Benedicto| Papa Benedicto I| Papa Benedicto II| Papa Benedicto III| Papa Benedicto IV| Papa Benedicto IX| Papa Benedicto V| Papa Benedicto VI| Papa Benedicto VII| Papa Benedicto VIII| Papa Benedicto XI| Papa Benedicto XII| Papa Benedicto XIII| Papa Benedicto XIV| Papa Benedicto XV| Papa Benedicto XVI| Papa Bonifacio| Papa Bonifacio I| Papa Bonifacio II| Papa Bonifacio III| Papa Bonifacio IV| Papa Bonifacio IX| Papa Bonifacio V| Papa Bonifacio VI| Papa Bonifacio VIII| Papa Calixto| Papa Calixto I| Papa Calixto II| Papa Calixto III| Papa Cayo| Papa Ceferino| Papa Celestino| Papa Celestino I| Papa Celestino II| Papa Celestino III| Papa Celestino IV| Papa Celestino V| Papa Clemente| Papa Clemente I| Papa Clemente II| Papa Clemente III| Papa Clemente IV| Papa Clemente IX| Papa Clemente V| Papa Clemente VI| Papa Clemente VII| Papa Clemente VIII| Papa Clemente X| Papa Clemente XI| Papa Clemente XII| Papa Clemente XIII| Papa Clemente XIV| Papa Conon| Papa Constantino| Papa Cornelio| Papa Damaso| Papa Damaso I| Papa Damaso II| Papa Dionisio| Papa Diosdado| Papa Diosdado I| Papa Diosdado II| Papa Dono| Papa Eleuterio| Papa Esteban| Papa Esteban I| Papa Esteban II| Papa Esteban III| Papa Esteban IV| Papa Esteban IX| Papa Esteban V| Papa Esteban VI| Papa Esteban VII| Papa Esteban VIII| Papa Eugenio| Papa Eugenio I| Papa Eugenio II| Papa Eugenio III| Papa Eugenio IV| Papa Eusebio| Papa Eutiquiano| Papa Evaristo| Papa Fabian| Papa Felix| Papa Felix I


text:
Ti Luzon ket isu ti kadakkelan nga isla idiay Pilipinas. Mabirukan daytoy idiay akin-amianan unay a rehion iti purpuro, ken daytoy ket nagan pay ti maysa kadagiti kangrunaaan a grupo ti is-isla iti pagilian a naisentro iti isla (dagiti dua a sabali ket ti Visayas ken Mindanao). Ti Luzon a kas ti isla ket mairaman ti maitutop a Luzon, ti Batanes ken Babuyan a grupo dagiti isla iti amianan, ken dagiti isla iti Catanduanes, Marinduque, Masbate, Romblon, ken Mindoro.[3] Ti Luzon ket isu ti ekonomia ken politikal a sentro iti Pilipinas, daytoy ket ayan ti kapitolio a siudad iti daytoy a pagilian, ti Manila.
Administratibo a panakabingbingayUrnosen
Ti isla iti Luzon ket buklenna ti 8 kadagiti 17 nga administratibo a rehion iti Pilipinas. Dagitoy a rehion ket saan a politikal a bagbagi, ngem dagitoy ket agserbi a kas administratibo a panakaigrupo laeng dagiti probinsia. Dagitoy ket ti:
- Rehion ti Ilocos (Rehion I),
- Tanap ti Cagayan (Rehion II)
- Tengnga a Luzon (Rehion III)
- CALABARZON (Rehion IV-A)
- MIMAROPA (Rehion IV-B)
- Rehion ti Bicol (Rehion V)
- Rehion Administratibo ti Kordiliera (CAR)
- Nailian a Kapitolio a Rehion (NCR)
Ti Rehion ti Ilocos (Rehion I) ket adda idiay amianana a daya a baktrang iti isla ken sangoenna ti Baybay Abagatan Tsína. Daytoy a rehion ket naamammoan para kadagiti puraw a kadaratan nga aplayana ken nabaknang a pakasaritaan. Dagiti probinsi aket to Ilocos Norte, Ilocos Sur, La Union, ken Pangasinan. Ti administratibo a a sentrona ket ti Siudad ti San Fernanado.
Ti Tanap ti Cagayan (Rehion II) ket mabirukan idiay amianan a daya a paset iti kangrunaan nga isla ken sakupenna ti Batanes ken Is-isla ti Babuyan iti amianan. Daytoy a tanap ket napalikmutan babaen ti Tengnga a Kordiliera ken ti kabanbantayan ti Sierra Madre. Ti agananod iti tengnga ket kaatiddogan a karayan iti daytoy a pagilian, ti Karayan Cagayan. Dagiti probinsia ket ti Batanes, Cagayan, Isabela, Nueva Vizcaya, ken Quirino. Ti administratibo a sentro iti daytoy a rehion ket ti Siudad ti Tuguegarao.
Ti Tengnga a Luzon (Rehion III) ket buklenna ti kadakkelan a tanap iti pagilian ken agpatpataud ti kaaduan a paay iti bagas ti pagilian. Dagiti probinsia ket ti Aurora, Bataan, Bulacan, Nueva Ecija, Pampanga, Tarlac, ken Zambales. Ti administratyibo a sentro iti daytoy a rehion ket ti Siudad San Fernando, Pampanga. Ti kuartel ti Marina ti Estados Unidos idi a Subic Bay ket mabirukan idiay Subic, Zambales a ti sigud nga Aero Puersa ti Estados Unidos ket adda idiay Clark Field, Pampanga. Dagitoy dua tattan ket dagiti agrangrang-ay a naipangpangruna a sona ti ekonomia iti pagilian. Dagiti kangrunaan a pagsasao ket ti Kapampangan ken Tagalog.
Ti CALABARZON (Rehion IV-A), ket maysa kadagiti kabaroan a rehion ti pagilian, daytoy idi ket paset iti Akin-abagatan a Tagalog (Rehion IV). Maysa daytoy kadagiti kaaduan ti populasion a luglugar iti pagilian. Ti nagan ti rehion ket akronimo a naipakatakderan para kadagiti probinsiana, a dagiti Cavite, Laguna, Batangas, Rizal, ken Quezon. Dagiti Tagalog ket isu ti kaaduan nga etniko a grupo iti daytoy a rehion, a ti Tagalog ketisu ti kangrunaan a maisasao. Ti mabigbigan nga administratibo a sentrona ket ti Manila, nga adda daytoy idiay Metro Manila, nupay kasta, adu kadagiti opisial ti gobierno nga agusig a ti Siudad ti Quezon, nga adda met iti Metro Manila a kas ti administratibo a sento, ken ti pay, Siudad ti Lucena. Ti administratibo a sentro iti daytoy a rehion ket ti Siudad ti Calamba.
Ti MIMAROPA (Rehion IV-B), a mairaman ti CALABARZON daytoy ket maysa pay kadagiti kabaroana rehion ti pagilian, ket daytoy ket sigud a paset idi ti Akin-abagatan a Tagalog (Rehion IV). Bukklen daytoy ti kaaduang kadagiti isla iti grupo ti Luzon. Ti nagan daytoy a rehion ket akronimo a naipatakderan dagiti probinsiana, a dagitoy ket ti Marinduque, Occidental Mindoro, Oriental Mindoro, Palawan ken Romblon. Ti administratibo a sentro iti daytoy a rehion ket ti Siudad ti Calapan.
Ti Rehion tyi Bicol (Rehion V) ket sakupenna ti Bicol a Peninsula idiay abagatan a daya a gibus iti isla ti Luzon, ken dagiti is-isla a mairaman ti isla a probinsia iti Catanduanes ken Masbate. Dagiti nabati a kangrunaan a daga a probinsia ket ti Albay, Camarines Norte, Camarines Sur, ken Sorsogon. Ti administratibo a sentro iti daytoy a rehion ket ti Siudad ti Legazpi. Dagiti agtaeng a kaputotan ti Bicolano ket agsasao da ti Bikol a kas ti kangrunaan a pagsasao.
Ti Rehion Administratibo ti Kordiliera (KAR) ket gangani a sakupenna ti Tengnga a Kordiliera a kabanbantayan iti Akin-amianan a Luzon. Ti KAR, ket naipartuat idi 1989 a kas maysa a naipangpangruna nga administratibo a rehion para kadagiti patneng a tribu iti kabanbantayan. Dagiti probinsiana ket ti Abra, Apayao, Benguet, Ifugao, Kalinga, ken Mountain Province. Ti rehional a sentrona ket ti Siudad ti Baguio.
Ti Nailian a Kapitolio a Rehion (NKR) ket maysa a naipangpangruna nga administratibo a rehion a mangbukel ti kapitolio iti pagilian, ti Manila; ti kaaduan ti populasion a siuda ti pagilian, ti Siudad ti Quezon; ken dagiti mainayon pay a l 15 a siudad ken munisipalidad. Daytoy a rehion ket nalatlatal a naamammoan a kas ti Metro Manila. Daytoy laeng ti rehion iti pagilian nga awanan ti probinsia, ken isu ti kapusekan ti populasion nga addan ti sumurok a 10 a riwriw a taattao nga agtaeng iti 636 km² a lugar.
Ti Luzon ket sagpaminsan pay a mabingbingay kadagiti tallo a luglugar: ti Akin-amianan a Luzon, Akin-abagatan a Luzon ken Metro Manila. Ti Akin-amianan a Luzon ket dagiti rehion iti amianan iti Metro Manila (Rehion I, II, III ken KAR), a ti Akin-abagatan a Luzon ket dagiti rehion iti abagatana ken daya iti (Rehion IV-A, IV-B ken V). Adda dagiti estadistika a mangiraman ti Metro Manila iti Akin-abagatan a Luzon.
Kitaen pay tiUrnosen
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Senso ti Pilipinas 2007
- ^ Dagiti bilang ket naibuklan dagiti 8 nga administribo a rehion a saan a mairaman dagiti is-isla iti Batanes, Catadunes, ken Masbate ken ti rehion iti MIMAROPA/MIMARO
- ^ Zaide, Sonia M. Ti Pilipinas, maysa a Naisangayan a Pagilian. p. 50.


text:
Sekta Dagiti Amerikano Kadi Dagiti Saksi ni Jehova?
Masarakan ti sangalubongan a hedkuartermi iti United States of America. Nupay kasta, saan a sekta dagiti Amerikano ti relihionmi gapu ta:
Para kadagiti dadduma, ti sekta ket grupo a simmina iti naipasdeken a relihion. Saan a simmina dagiti Saksi ni Jehova iti sabali a relihion. Imbes ketdi, impasdekmi laeng manen ti Kristianidad a nangrugi idi umuna a siglo.
Aktibo dagiti Saksi ni Jehova iti ministerioda iti nasurok a 230 a daga ken pagilian. Sadinoman ti pagnanaedanmi, ti kinasungdomi ket agpaay laeng ken Jehova a Dios ken ni Jesu-Kristo, saan nga iti gobierno ti U.S. wenno iti aniaman a sabali pay a gobierno ti tao.—Juan 15:19; 17:15, 16.
Amin a pannursuromi ket naibatay iti Biblia, saan a kadagiti sinurat ti maysa a lider ti relihion iti United States.—1 Tesalonica 2:13.
Sursurotenmi ni Jesu-Kristo, saan a ti siasinoman a tao a lider.—Mateo 23:8-10.


text:
Pilo
Iti biolohia, ti pilo [nota 1] ket isu ti taksonomiko a ranggo ti baba ti pagarian ken ngato ti klase. Iti tradision, iti botanika ti termino a "pannakabingbingay" ket inus-usar embes nga iti "pilo", urayno idi 1993 ti Internasional a Kongreso ti Botaniko ket inawatna ti panangilasin a "pilo".[1][2] Ti pagarian nga Animalia ket aglaon kadagiti agarup a 35 a pilo; ti pagarian ti Plantae ket aglaon kadagiti 12 a pilo. Iti agdama a panagsuksukimat iti pilohenetika ket makabirbiruk kadagiti pannakaikabagian a baetan dagiti pilo, a nailaon iti dakdakkel a kladistika, kasla iti Ecdysozoa ken Embryophyta.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti termino ket inaramid babaen ni Haeckel manipud ti Griego a k φῦλov phylon, "puli, kaputotan," mainaig iti φuλή phyle, "tribu, sankaputotan."
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti siensia ti biag". Ti Tinawtawid a Baro a Diksionario ti Amerikano American iti Kultura a Literasia (maikatlo nga ed.). Houghton Mifflin Company. 2005. Naala idi 2008-10-04. "Dagiti pilo iti pagarian ti mula ket kankanayon a tinawtawagan kadagiti pannakabingbingay wenno dibision."
- ^ Berg, Linda R. (2007-03-02). Pangyuna it iBotanika: Mulmula, Tattao, ken ti Enbironmento (2 nga ed.). Cengage Learning. p. 15. ISBN 9780534466695. Naala idi 23 Hulio 2012.