text:
James Watt
Ni James Watt, FRS, FRSE (19 Enero 1736 – 25 Agosto 1819)[1] ket maysa idi nga Eskoses nga inbentor ken mekanikal nga inheniero a ti panagpaspasayaatna ti Newcomen a pison a makina ket kammasapulan idi kadagiti panagbalbaliw nga inyeg babaen ti Industrial a Rebolusion idiay katutubona a Gran Britania ken ti sangalubongan.
Dagiti paammo ken dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Urayno adda dagiti natalged a taudan a nangited ti petsa ti ipupusayna a kas ti 19 Agosto 1819, amin a kontemporario a naibagbaga ket agirepreporta nga isu ket pimmusay idi 25 Agosto ken naipunpon idi 2 Septiembre. Ti petsa nga 19 Agosto ket nagtaud manipud ti biograpaiana a Ti Biaga ni James Watt (1858, p. 521) babaen ni James Patrick Muirhead. Daytoy ket makaala ti (kuma) ti lehitimado manipud ti kinapudno a ni Muirhead ket kaanakan a lalaki idi ni Watt ken isu kuma ket adu ti pannakaammona ti daytoy. Kadagiti papel ni Muirhead, ti petsa nga 25 Agosto ket naibagbaga pay kadagiti dadduma a lugar. Ti naududi a petsa ket dagiti kontemporario a reporta dagiti warnakan (kas pagarigan, panid 3 iti The Times ti 28 Agosto) ken ti dagiti pay abstrato ken kodisilio ti panagikeddeng timaudi a testamento ni to Watt. (Iti nangruna a rehistro ti panakaipunponna idiay Sibaan ti Sanata Maria (Birmingham-Handsworth) ti petsa nga ipupusay ni Watt ket saan a naibagbaga.)
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- "Dagiti saan anaipablaak a sursurat ni James Watt" iti Warnakan ti Institusion dagiti Mekanikal nga Inheniero (Londres, 1915).
- Carnegie, Andrew, James Watt Unibersidad aPagmalditan ti Pasipiko (2001) (Naimaldit manen manipud ti 1913 ed.), ISBN 0-89875-578-6.
- Dickinson, H. W. (1935). James Watt: Artesano ken Inheniero. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sasao a mainaig ti James Watt idiay Wikiquote
Dagiti midia a mainaig ti James Watt idiay Wikimedia Commons


c: text/html

text:
Dagiti departamento ti Colombia
Ti Colombia ket unitario a republika a naporma babaen dagiti tallo pulo ket dua a departamento (Espaniol: departamentos, agmaymaysa departamento) ken ti Kapitolio a Distrito (Distrito Capital). Ti tunggal maysa a departamento ket addan ti Gobernador ken ti Asemblia ti Departamento (Asamblea Departamental), a binutosan babaen ti nadayeg a butos para iti uppat a tawen a paset ti panawen. Ti gobernador ket saan a mabalin a mabutosan manen iti dua nga agsasaruno a paset ti panawen. Dagiti depatarmento a pannakabingbingay ti pagilian ket maikkanda ti naisangayan a degrado iti autonomia.
Dagiti departamento ket naporma babaen ti panangigrupo kadagiti munisipalidad (municipios, agmaymaysa municipio). Ti munisipal a gobierno ket idauluan babaen ti mayor (alcalde) ken imatonan babaen ti Munisipal a Konseho (concejo municipal), ken dagitoy ket mabutosanda para kadagiti uppat a tawen a paset ti panawen.
Ti Kapitolio a Distrito ket isu ti kapitolio ti pagilian, ti Bogotá. Ti Bogotá ket sangkapaset nga agdepdepende iti nakapalikmut a Departamento ti Cundinamarca.
Dagiti linaon
Dagiti departamento[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti tunggal maysa kadagiti depatarmento iti mapa dita baba ket maisilpo iti maitunos nga artikulo.
- Ti karkulo para iti Cundinamarca ket mairaman ti kapitolio ti pagilian iti Bogotá.
Galeria dagiti mapa[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti patneng a teritorio[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti patneng a teritorio ti Colombia ket napartuatda babaen ti tulagan a baetan ti gobierno ken dagiti komunidad dagiti patneng. Kadagiti kaso a dagiti patneng a teritorio a sumakup ti ad-adu ngem maysa a departamento wenno munispalidad, dagiti lokal a gobierno ket agtitiponda a mangimaton kadagiti konseho ti patneng a teritorio kadagti kasta a teritorio,a kas naiyasentar kadagiti Artikulo iti 329 ken 330 iti Batay-linteg ti Colombia. Dagiti pay patneng a teritorio ket addaanda to karakter iti lokal a kinaturay no maabutanda dagiti kammasapulan ti linteg. Dagiti patneng a teritorio idiay Colombia ket kaaduan nga adda kadagiti departamento ti Amazonas, Cauca, La Guajira, Guaviare ken Vaupés.[2]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Batay-linteg ti Colombia ti 1886 ket pinagbalinna dagiti estado ti Colombia kadagiti departamento, dagiti presidente ket nanagananda kadagiti gobernador.[3] Dagiti estdo a nagbalin a departamento ket dagiti sumaganad:
- Departamento ti Antioquia
- Departamento ti Bolívar
- Departamento ti Boyacá
- Departamento ti Cauca
- Departamento ti Cundinamarca
- Departamento ti Magdalena
- Departamento ti Panamá
- Departamento ti Santander
- Departamento ti Tolima
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Pakasaritaan ti Cesar" (iti Espaniol). Agustin Codazzi Geographic Institute. Naidulin manipud ti kasisigud idi 24 Oktubre 2003.
- ^ Colombiaya.com (ed.). "Division Política de Colombia".
- ^ http://es.wikisource.org/wiki/Constituci%C3%B3n_de_Colombia_de_1886

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Zamboanga Sibugay
Ti Zamboanga Sibugay ket maysa a probinsia iti Pilipinas a masarakan iti rehion ti Peninsula ti Zamboanga iti Mindanao. Ti kapitoliona ket ti ili ti Ipil. Kabeddengna dagiti probinsia ti Zamboanga del Norte iti amianan, Zamboanga del Sur iti daya, ken ti Siudad ti Zamboanga iti abagatan-a-laud. Iti abagatan ket ti Luek Sibuguey iti Golpo Moro.
Ti Zamboanga Sibugay ti kabaruan a probinsia iti Pilipinas, nabangon idi laeng 2000 iti pannakaisina ti maikatlo a distrito ti Zamboanga del Sur.
Dagiti linaon
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Addaan ti Zamboanga Sibugay iti 16 nga ili.
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Peninsula ti Zamboanga (Ingles) naala idi 1 Pebrero 2013


text:
Bauang, La Union
Ti Bauang ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti La Union iti Pilipinas. Kabeddengna ti Siudad ti San Fernando iti amianan, ti ili ti Caba iti abagatan, ti ili ti Naguilian iti daya, ken ti Baybay Abagatan Tsína iti laud.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti Bauang ket nabingbingay iti 39 a barbaranggay.[2]
- Acao
- Baccuit Norte
- Baccuit Sur
- Bagbag
- Ballay
- Bawanta
- Boy-utan
- Bucayab
- Cabalayangan
- Cabisilan
- Calumbaya
- Carmay
- Casilagan
- Central East
- Central West
- Dili
- Disso-or
- Guerrero
- Nagrebcan
- Pagdalagan Sur
- Palintucang
- Palugsi-Limmansangan
- Parian Oeste
- Parian Este
- Paringao
- Payocpoc Norte Este
- Payocpoc Norte Oeste
- Payocpoc Sur
- Pilar
- Pudoc
- Pottot
- Pugo
- Quinavite
- Lower San Agustin
- Santa Monica
- Santiago
- Taberna
- Upper San Agustin
- Urayong
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti La Union". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Hulio 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Ilocos (Ingles) naala idi 21 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti La Union". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 3 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Compostela, Tanap ti Compostela
Ti Compostela ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Tanap ti Compostela iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Compostela ket nabingbingay a politikal iti 16 a barbaranggay.[2]
- Bagongon
- Gabi
- Lagab
- Mangayon
- Mapaca
- Maparat
- New Alegria
- Ngan
- Osmeña
- Panansalan
- Poblacion
- San Jose
- San Miguel
- Siocon
- Tamia
- Aurora
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Tanap ti Compostela". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 20 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Davao (Ingles) naala idi 2 Hunio 2013
- ^ "Probinsia ti Tanap ti Compostela". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 20 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Misamis Oriental
Ti Misamis Oriental ket maysa a probinsia iti Pilipinas a masarakan iti rehion ti Amianan a Mindanao. Ti kapitoliona ket ti Siudad ti Cagayan de Oro. Kabeddengna dagiti probinsia ti Lanao del Norte ken Bukidnon iti abagatan, ti Agusan del Norte ken Agusan del Sur iti daya, ken iti amianan ket ti Baybay Bohol.
Dagiti linaon
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Addaan ti Misamis Oriental iti 3 nga ili ken 3 a siudad.
Dagiti siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti daulo ti probinsia: Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno, Siudad ti Quezon- Naala idi 12 Pebrero 2013
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Amianan a Mindanao (Ingles) naala idi 17 Abril 2013


text:
Bandus
Ti bandus wenno kometa ket maysa a nayelo a bassit a bagi ti Sistema a Solary (SSSB), a no asidegen iti Init, daytoy ket mangiparang ti makitkita a koma (ti naingpis, nakusnaw, a temporario nga atmosperio) ken sagpaminsan pay nga adda iti ipus. Dagitoy a penomena ket gapu kadagiti pagbanagan iti solar a radiasion ken ti solar nga angin iti pagtengngaan ti bandus. Dagiti pagtengngan ti bandus ket sumakop manipud ti maysa a bassit a ginasut a metro aginggan kadagiti sangapulo a kilometro a ballasiw ken buklen dagiti nalukay nga urnong iti yelo, tapok ken dagiti bassit a partikula ti bato. Dagiti bandus ket napalplaiwdan a manipud idi taga-ugma a panpanawen.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Schechner, S. J. (1997). Dagiti bandus, Nadayeg a Kultura, ken ti Pannakaipasngay ti Moderno a Kosmolohia. Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan..
- Brandt, J.C. ken ni Chapman, R.D.: Pangyuna kadagagiti bandus, Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan 2004
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Dagiti bandus idiay Wikimedia Commons


text:
Carranglan, Nueva Ecija
Ti Carranglan ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Nueva Ecija iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Carranglan ket nabingbingay a politikal iti 17 a barbaranggay.[2]
- R.A.Padilla (Baluarte)
- Bantug
- Bunga
- Burgos
- Capintalan
- Joson (Digidig)
- General Luna
- Minuli
- Piut
- Puncan
- Putlan
- Salazar
- San Agustin
- T. L. Padilla Poblacion (Brgy. I)
- F. C. Otic Poblacion (Brgy. II)
- D. L. Maglanoc Poblacion (Brgy.III)
- G. S. Rosario Poblacion (Brgy. IV)
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Nueva Ecija". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 11 Agosto 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Luzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Nueva Ecija". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 11 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Vincent van Gogh
Ni Vincent Willem van Gogh (Marso 30, 1853 – Hulio 29, 1890) ket maysa a pintor nga Olandes, a kaaduan a mabigbigbig kas maysa kadagiti kalalaingan a pintor iti pakasaritaan ti arte iti Europa. Pinutarna dagiti obrana (mapattapatta nga aganay a 900 a pinintaan ken 1,100 a drowing) iti uneg laeng ti sangapulo a tawen sakbay a nagsagaba iti sakit ti isip (a maatap a gapu iti a bipolar disorder) sa nagpakamatay. Saan unay a nagballigi kas pintor idi sibibiag pay, ngem kalpasan ti ipapatayna napartak ti panaglatakna, nangruna idi maipabuya ti 71 a pinturana idiay Paris idi Marso 17, 1901 (11 a tawen kalpasan ti ipupusayna).
Ti impluensia ni Van Gogh iti expressionismo, fauvismo ken nasapa nga abstraksion ket nakasaksaknap, kas makita iti adu nga agduduma nga aspeto ti maika-20 a siglo nga arte. Ti Museo Van Gogh iti Amsterdam ket nairuknoy kadagiti obra ni Van Gogh ken dagiti kapatadanna. Ti Museo Kröller-Müller iti Otterlo iti met laeng Olanda, ket addaan met iti adu a koleksion ti pinintaan ni Van Gogh. Sumagmamano a pintura ni Van Gogh ket mairaman kadagiti kanginginaan a pintura iti lubong. Idi Marso 30, 1987, ti pinintaan ni Van Gogh nga Irises ket nalako iti US$53.9 milion iti Sotheby's; idi met Mayo 15, 1990, ti pinturana a Portrait of Dr. Gachet ket nalako iti US$82.5 milion iti Christie's.
Dagiti nalatak nga obra[urnosen | urnosen ti taudan]
- (1885) Ingles: The Potato Eaters
- (1888) Ingles: Bedroom in Arles
- (1888) Ingles: Cafe Terrace at Night
- (1888) Ingles: The Red Vineyard
- (1889) Ingles: The Starry Night
- (1889) Ingles: Irises
- (1889) Ingles: Still Life: Vase with Twelve Sunflowers
- (1889) Pranses: Portrait de l'artiste sans barbe
- (1890) Ingles: Portrait of Dr. Gachet
- (1890) Ingles: Wheat Field with Crows
- (1890) Ingles: Peasant Woman Against a Background of Wheat
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti imprenta babaen ni Vincent van Gogh, vggallery.com.


text:
Bacnotan, La Union
Ti Bacnotan ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti La Union iti Pilipinas. Ti amiananna nga ili ket Balaon, abagatanna met ket ili iti San Juan ti dumaya nga ili ket San Gabriel, ken ti laudna met ket ti Baybay Abagatan Tsína. Segun ti Senso tawen 2010, adaan iti 40,307 nga umili.[3] Ilokano iti nangruna a sao iti umili. Ti Inggles ken Filipino met iti us-usraren a sao kadagiti sangay iti Gobierno ken kadagiti Pagbasaan.
Panagtalon, panagkalap ti ikan ken madumaduma a lames, panagala iti diro, panaggala iti bisil, turismo, ken panagaramid iti semento. Ditoy iti sentro iti panagala iti diro ken panagalaga iti uyokan iti Probinsia ti La Union.
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Opisial a nabangon idi 1599 a kas parte ti Ilocos Sur. Idi 1785, idi ni timmugaw ni Gobernador-Heneral Jose Basco, nagbalin a maysa nga ili ti Pangasinan. Nabangon iti La Union a kas maysa a probinsia, idi 1850, iti ili ti Bacnotan ket maysa kadagiti umuna a dose nga ili a bimmagi ti probinsia.
Maysa a nawatiwat a bakir laeng iti Bacnotan idi umuna a panawen. Ken pagnanaedan umili nga addaan ti nasimple a gobierno. Adaan iti panawen nga indaulwan ti maysa a nabang-es nga ulo ti ili. Ti saan a panangtungpal kanyana ket madusa iti napalalu a panangbasnut. Ngem iti napalabas iti sumagmamanu a tawen, isu met ti dinusa iti naseknan na nga isu ti impugsat ti angasna. Iti sao a "Basnutan" ket nagbalin a pakalaglagipan iti umili kadagiti napaspasamak idi, ken isu met iti nagbalin a nagan iti ili dan.
Idi panawen iti Kastila, iti nagan nga "Basnutan" ket nabaliwan ti "Bacnotan", amin a paksaritaan iti panagbaliw ti nagan ket makita kadagidiay Nailian nga Arkibo idiay Manila.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Nabingbingay ti ili a Bacnotan iti 47 a barbaranggay.[2]
- Agtipal
- Arosip
- Bacqui
- Bacsil
- Bagutot
- Ballogo
- Baroro
- Bitalag
- Bulala
- Burayoc
- Bussaoit
- Cabaroan
- Cabarsican
- Cabugao
- Calautit
- Carcarmay
- Casiaman
- Galongen
- Guinabang
- Legleg
- Lisqueb
- Mabanengbeng 1st
- Mabanengbeng 2nd
- Maragayap
- Nangalisan
- Nagatiran
- Nagsaraboan
- Nagsimbaanan
- Narra
- Ortega
- Paagan
- Pandan
- Pang-pang
- Poblacion
- Quirino
- Raois
- Salincob
- San Martin
- Santa Cruz
- Santa Rita
- Sapilang
- Sayoan
- Sipulo
- Tammocalao
- Ubbog
- Oya-oy
- Zaragosa
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti La Union". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Hulio 2014.
- ^ a b c 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Ilocos (Ingles) naala idi 21 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti La Union". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 3 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Taraka, Lanao del Sur
Ti Taraka ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Lanao del Sur iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Taraka ket nabingbingay a politikal kadagiti 43 a barbaranggay.[2]
- Bandera Buisan
- Boriongan
- Borowa
- Buadi Dingun
- Buadi Amao
- Buadi Amunta
- Buadi Arorao
- Buadi Atopa
- Buadi Dayomangga
- Buadi Ongcalo
- Bucalan
- Cadayonan Bagumbayan
- Caramat
- Carandangan Calopaan
- Datu Ma-as
- Dilabayan
- Dimayon
- Gapao Balindong
- Ilian
- Lumasa
- Lumbac Bagoaingud
- Lumbac Bubong Maindang
- Lumbac Pitakus
- Malungun
- Maruhom
- Masolun
- Moriatao Loksa Datu
- Pagalamatan
- Pindolonan
- Pitakus
- Ririk
- Salipongan
- Lumasa Proper (Salvador Conch
- Sambolawan
- Samporna Salamatollah
- Somiorang Bandingun
- Sigayan Proper
- Sunggod
- Sundig
- Supangan
- Tupa-an Buadiatupa
- Buadi Amunud
- Mangayao
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Lanao del Sur". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 21 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao (ARMM) (Ingles) naala idi 4 Hunio 2013
- ^ "Probinsia ti Lanao del Sur". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 21 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
President Roxas, Cotabato
Ti President Roxas ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Cotabato iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti President Roxas ket nabingbingay a politikal iti 25 a barbaranggay.[2]
- Alegria
- Bato-bato
- Del Carmen
- F. Cajelo (New Maasin)
- Idaoman
- Ilustre
- Kamarahan
- Camasi
- Kisupaan
- La Esperanza
- Labu-o
- Lamalama
- Lomonay
- New Cebu
- Poblacion
- Sagcungan
- Salat
- Sarayan
- Tuael
- Greenhill
- Cabangbangan
- Datu Indang
- Datu Sandongan
- Kimaruhing
- Mabuhay
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Cotabato". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 21 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Soccsksargen (Ingles) naala idi 3 Hunio 2013
- ^ "Probinsia ti Cotabato". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 21 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Tanap ti Compostela
Ti Tanap ti Compostela ket maysa a probinsia ti Pilipinas a masarakan iti Rehion ti Davao iti Mindanao. Ti ili ti Nabunturan, Tanap ti Compostela ti kapitoliona. Kaabayna ti probinsia ti Davao del Norte iti laud, Agusan del Sur iti amianan, ken Davao Oriental iti daya. Sigud a paset ti probinsia ti Davao del Norte, napagbalin a kas agwaywayas a probinsia ti Tanap ti Compostela idi 1998.
Dagiti linaon
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Addan ti Tanap ti Compostela iti 11 nga ili.
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
- Compostela
- Laak (San Vicente)
- Mabini (Doña Alicia)
- Maco
- Maragusan (San Mariano)
- Mawab
- Monkayo
- Montevista
- Nabunturan
- New Bataan
- Pantukan
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti daulo ti probinsia: Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno, Siudad ti Quezon- Naala idi 12 Pebrero 2013
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Davao (Ingles) naala idi 2 Hunio 2013


text:
Plantilia:Unbulleted list
Daytoy a plantilia ket agpartuat kadagiti awan markana a listaan. Ti tunggal maysa a banag iti listaan ket mabalin a manayonan kadagiti estilo ti CSS babaen iti panangikabil iti nabilangan a parametro.
Dagiti linaon
Panagusar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nalaka a panagusar
{{unbulleted list|umuna a banag|maikadua a banag|maikatlo a banag|...}}
- Amin dagiti parametro
{{unbulleted list |umuna a banag|maikadua a banag|maikatlo a banag|... |class = klase |style = estilo |list_style = estilo ti etiketa ti ul |item_style = estilo para kadagiti amin nga estilo ti etiketa ti li |item1_style = estilo ti umuna nga etiketa ti li |item2_style = estilo ti maikadua nga etiketa ti li |... }}
Dagiti parametro[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti panangipuesto a parametro (
1,
2,
3...) - dagitoy ti listaan dagiti banag. No awan ti listaan dagiti banag, awan ti iparuar ti modulo.
class- ti naidumduma a klase para kadagiti etiketa ti
... a mangpalikmut iti listaan, kas iti
plainlinks.
style- ti naidumduma nga estilo ti CSS para kadagiti etiketa ti
... a mangpalikmut iti listaan, kas iti
font-size: 90%;.
list_style- ti naidumduma nga estilo ti CSS para kadagiti etiketa ti
... a mangpalikmut iti listaan. Ti pormat ket kapada met laeng a kas ti parametro ti
|style=.
item_style- ti naidumduma nga estilo ti CSS para iti listaan ti banbanag (dagiti etiketa ti
... ). Ti pormat ket kapada met laeng a kas ti parametro ti
|style=.
item1_style,
item2_style,
item3_style... - ti naidumduma nga estilo ti CSS para iti tunggal maysa a listaan ti banbanag. Ti pormat ket kapada met laeng a kas ti parametro ti
|style=.
Kas pagarigan[urnosen | urnosen ti taudan]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- {{plainlist}}
- {{flatlist}} ken {{hlist}}
- {{ordered list}} ken {{unordered list}}
- {{nowrap}}
- {{pagelist}}


text:
Pyotr Ilyich Tchaikovsky
Ni Pyotr Ilyich Tchaikovsky ( /ˈpjɔːtər ɪˈliɪtʃ tʃaɪˈkɒfski/; Ruso: ПëTp Илbи́ч ЧaйkóBckий;[a 1] tr. Ni Pyotr Ilyich Chaykovsky; 7 Mayo 1840 – 6 Nobiembre 1893),[a 2] anglisado a ka ni Peter Ilyich Tchaikovsky ( /ˈpiːtər [awan suporta]/), ket maysa idi a Ruso a komposer a dagiti obrana ket mairaman dagiti simponia, dagiti konsierto, dagiti opera, dagiti balet, ken kamara amusika. Adda kadagitoy ket dagiti kadayegan a konsierto ken teatriko a musika iti klasiko a repertorio. Isu ti immuna a Ruso a komposer a ti musikana ket nakaaramid ti napaut nga impresion ti sangalubongan, nga isu ket nangipadayeg kadagiti panagpabpabuyana a kas bisita a konduktor kadagiti kinaudi a karerrna idiay Europa ken Estados Unidos. Maysa kadagiti panagpabuyana ket idiay immuna akonsierto ti Carnegie Hall idiay Siudad ti New idi 1891. Ni Tchaikovsky ket napadayawan idi 1884 babaen ti Tsar a ni Alejandro III, ken nagunggunaan ti pension ti kabibiagna idi naladaw a tawtawen ti 1880.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ruso: ПëTp Илbи́ч ЧaйkóBckий, tr. Pëtr Il'ich Chaikovskiy IPA: [pʲɵtr ɪlʲˈjitɕ tɕɪjˈkofskʲɪj] ( denggen); kankanayon a "Peter Ilich Tchaikovsky" /ˈpiːtər ˈɪlɨtʃ tʃaɪˈkɒvski/ iti Inggles. Ti nagnaganna ket naisursurat pay ti "Piotr" wenno "Petr"; "Ilitsch", "Il'ich" wenno "Illyich"; ken "Tschaikowski", "Tschaikowsky", "Chajkovskij" ken "Chaikovsky" (ken dagiti dadduma pay a bersion; ti panakaisursurat ket naidumaduma kadagati dadduma a pagsasso). Ti Biblioteka ti Kongreso ket inalagad ti panag-usar a Peter Ilich Tchaikovsky.
- ^ Ti Rusia ket agus-usar pay laeng idi kadagiti daan nga estilo ti petsa idi maika-19 a siglo, a nangipakpakita ti kabibiagna iti 25 Abril 1840 – 25 Oktubre 1893. Adda dagiti nagtaudan ti reporta a petsa ti artikulo a kas daan nga estilo embes a ti baro nga estilo. Dagiti petsa ket naiyebkas ditoy a kapadpada nga estilo a kas dagiti nagtaudan a naggappuanda.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Pyotr Ilyich Tchaikovsky idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Pyotr Ilyich Tchaikovsky idiay Wikiquote
- Dagiti panangilak-am ti madi a naporma nga IPAc-en
- Pyotr Ilyich Tchaikovsky
- 1840 a pannakaipasngay
- 1893 nga ipupusay
- Dagiti kompositor ti balet
- Dagiti klasiko a kompositor ti musika ti simbaan
- Dagiti kompositor ti opera
- Dagiti romantiko a kompositor
- Honorario a Kamkameng ti Naarian a Kagimongan ti Pilharmoniko
- Dagiti kompositor para iti piano


text:
El Fraile
Ti Kota Drum (Isla ti El Fraile), ken makunkuna pay a "kongkreto a pangigubat a barko", ket maysa a naipasammakedan nga isla a naisaad idiay Luek Manila iti Pilipinas, nga abagatan ti Isla ti Corregidor. Inakem daytoy dagiti Hapon idi Maikadua a Sangalubongan a Gubat, ngem natiliw met laeng ti Estados Unidos kalpasan t panagsindi ti gasolina iti dayta a puerto, nga isu daytoy ti agnanayon a panakadadael na. Ti Kota Drum ket naipanagan kenni Brigada Heneral Richard C. Drum.[1]
Dagiti artikulo a pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Heograpika a lokasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Lewis, p. 96.


text:
Dagiti lehislatibo a distrito iti Rizal
Dagiti Lehislatibo a Distrito iti Rizal, ket isu dagiti umuna ken maikadua a distrito ken isu dagitoy ti pannakabagi ti Probinsia ti Rizal iti Kamara dagiti Pannakabagi iti Pilipinas. Manipud idi 1907 aginggana idi 1972, ti agdama nga aldaw nga ili ti Pateros ken dagiti siudad tif Caloocan, Las Piñas, Makati, Malabon, Mandaluyong, Marikina, Muntinlupa, Navotas, Parañaque, Pasay, Pasig, Siudad ti Quezon, San Juan ken Taguig ken, aginggana idi 1998, ti Antipolo ket paset idi dagitoy ti bukodna a pannakabagi. Manipud idi 1978 aginggana idi 1984, daytoy ket paset idi ti pannakabagi ti Rehion IV-A iti Interim Batasang Pambansa, ken manipud idi 1984 aginggana idi 1986, daytoy ket nagbutos kadagiti dua a sapasap a pannakabagi iti Kadawyan a Batasang Pambansa.
Dagiti linaon
Umuna a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti ili: Angono, Binangonan, Cainta, Taytay
- Populasion (2007): 888,458
1907–1972[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti ili: Caloocan (nagbalin a siudad idi 1962), Las Piñas, Malabon, Muntinlupa, Navotas, Parañaque, Pasay (nagbalin a siudad idi 1947), Pateros, Mandaluyong (San Felipe Neri), San Juan del Monte, Makati (San Pedro Macati), Taguig, Siudad ti Quezon (nabangon idi 1939)1
- ^1 Dagiti laeng lugar ti Siudad ti Quezon a dati a tagikua ti Caloocan, Mandaluyong ken San Juan ken nagbutos a kas paset ti umuna a distrito ti Rizal aginggana idi 1972.
1987–1998[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti ili: Angono, Antipolo (nagbalin a siudad idi 1998), Binangonan, Cainta, Taytay
Maika-2 a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti ili: Baras, Cardona, Jala-Jala, Morong, Pililla, Rodriguez (Montalban), San Mateo, Tanay, Teresa
- Populasion (2007): 761,617
1907–1972[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti ili: Antipolo, Binangonan, Cainta, Jalajala, Marikina (Mariquina), Morong, Pasig, Pililla, San Mateo, Tanay, Taytay, Montalban (nabangon manen idi 1908), Cardona (nabangon manen idi 1914), Teresa (nabangon manen idi 1918), Baras (nabangon manen idi 1920), Angono (nabangon manen idi 1938), Siudad ti Quezon (nabangon idi 1939) 1
- ^1 Dagiti laeng lugar ti Siudad ti Quezon a dati a tagikua ti Marikina, Montalban, Pasig ken San Mateo ket nagbutos a kas paset ti maikadu a distrito ti Rizal aginggana idi 1972.
- ^2Pimmusay idi adda iti opisina.
- ^3 Nabutosan iti espesial a panagbutos idi 1951, tapno mangkompleto ti saan anagpaso a termino ti sinarunona.
Sapasap (awanen)[urnosen | urnosen ti taudan]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti lehislatibo a distrito iti Siudad ti Antipolo
- Dagiti lehislatibo a distrito iti Siudad ti Caloocan
- Lehislatibo a distrito iti Siudad ti Las Piñas
- Dagiti lehislatibo a distrito iti Siudad ti Makati
- Lehislatibo a distrito iti Siudad ti Malabon
- Dagiti lehislatibo a distrito iti Siudad ti Marikina
- Lehislatibo a distrito iti Siudad ti Mandaluyong
- Lehislatibo a distrito iti Siudad ti Muntinlupa
- Lehislatibo a distrito iti Siudad ti Navotas
- Dagiti lehislatibo a distrito iti Siudad ti Parañaque
- Lehislatibo a distrito iti Siudad ti Pasay
- Lehislatibo a distrito iti Siudad ti Pasig
- Lehislatibo a distrito iti Siudad ti Pateros-Taguig
- Dagiti lehislatibo a distrito iti Siudad ti Quezon
- Lehislatibo a distrito iti Siudad ti San Juan
- Lehislatibo a distrito iti Siudad ti Taguig
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi iti Pilipinas


text:
Bantay Labo
Ti Bantay Labo, ket mabalin nga aktibo nga estratobulkan idiay probinsia ti Camarines Norte, idiay isla ti Luzon, Pilipinas. Daytoy ket mabirukan idiay amianan a laud ti Peninsula ti Bicol.
Dagiti linaon
Dagiti pisikal a langa[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Bantay Labo ket kabakiran ti andesitiko nga estratobulkan nga agtayagi ti 1544 metro asl ken addaan ti diametro ti baba iti 35 a kilometro , ken napalikmutan babaen dagiti nadumaduma nga andesitiko ken dasitiko a satelite dagiti siborio ti lava. Daytoy a bulkan ket termal nga aktibo nga addaan ti nabara ken dagiti napudot nga ubbog.
Dagiti panagbettak[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti panagbettak ket Tengnga ti Pleistoseno a nangrugrugi manipud idi agarup a 580,000 a tawtawen ti napalabas ken naporma daytoy kadagiti simborio ti lava idiay akin-amianan a bangir ti komplex. Ti agdama a sangauanan ket naporma idi rugi ti agarup a 270,000 a tawtawen ti napalabas, ken ti simborio ti lava ti bakrasna ket naporma manipud idi agarup a 200,000 aginggana idi agarup a 40,000 tawtawen ti napalabas. Ti naudi nga aktibidad manipud ti Bantay Labo ket nagpataud kadagiti piroklastiko nga ayus manipud ti kono ti pantok idi agarup a 27,000 a tawtawen ti napalabas. Awanen dagiti napasamak a panagbettak manipud idin.
Heolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti kita ti bato ket kaaduan a hornblenda-biotita andesita aginggana iti dasita. Ti Bantay Labo ket tektoniko a paset ti Bulkaniko a Barikes ti Bicol.
Pannakailista[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Programa ti Global a Bulkanismo ti Instituto ti Smithsoniano ket ilistana ti Bantay Labo a kas Pleistoseno nga addaan kadagiti napudot nga ubbog. Ti Instituto ti Bulkanolohia ken Seismolohia ti Pilipinas (PHIVOLCS) ket ilistana ti Bnatay a kas mabalin nga aktibo.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Instituto ti Bulkanolohia ken Seismolohia ti Pilipinas (PHIVOLCS), Panid ti Bantay Labo
- "Labo". Programa ti Global a Bulkanismo, Instituto ti Smithsoniano. http://www.volcano.si.edu/world/volcano.cfm?vnum=0703043A.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Listaan dagiti aktibo a bulkan ti Pilipinas
- Listaan dagiti mabalin nga aktibo a bulkan ti Pilipinas
- Listaan dagiti di aktibo a bulkan ti Pilipinas
- Listaan dagiti ultra prominente a pantok ti Pilipinas
- Instituto ti Bulkanolohia ken Seismolohia ti Pilipinas
- Bulkan
- Singsing ti Apuy ti Pasipiko
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c "Banbantay ti Pilipinas" Peaklist.org. Naala idi 2013-03-03.


text:
Labason, Zamboanga del Norte
Ti Labason ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Zamboanga del Norte iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Labason ket nabennebenneg iti 20 a barbaranggay.[2]
- Antonino (Poblacion)
- Balas
- Bobongan
- Dansalan
- Gabu
- Gil Sanchez
- Imelda
- Immaculada
- Kipit
- La Union
- Lapatan
- Lawagan
- Lawigan
- Lopoc (Poblacion)
- Malintuboan
- New Salvacion
- Osukan
- Patawag
- San Isidro
- Ubay
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Zamboanga del Norte". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 17 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Peninsula ti Zamboanga (Ingles) naala idi 1 Pebrero 2013
- ^ "Probinsia ti Zamboanga del Norte". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 17 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Madalum, Lanao del Sur
Ti Madalum ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Lanao del Sur iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Madalum ket nabingbingay a politikal kadagiti 37 a barbaranggay.[2]
- Abaga
- Bagoaingud
- Basak
- Bato
- Bubong
- Kormatan
- Dandamun
- Diampaca
- Dibarosan
- Delausan
- Gadongan
- Gurain
- Cabasaran
- Cadayonan
- Liangan I
- Lilitun
- Linao
- Linuk
- Madaya
- Pagayawan
- Poblacion
- Punud
- Raya
- Riray
- Sabanding
- Salongabanding
- Sugod
- Tamporong
- Tongantongan
- Udangun
- Liangan
- Lumbac
- Paridi-Kalimodan
- Racotan
- Bacayawan
- Padian Torogan I
- Sogod Koloy
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Lanao del Sur". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 21 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao (ARMM) (Ingles) naala idi 4 Hunio 2013
- ^ "Probinsia ti Lanao del Sur". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 21 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Amianan a Samar
Ti Amianan a Samar ket maysa a probinsia iti Pilipinas a masarakan iti rehion ti Daya a Visayas. Ti kapitoliona ket ti ili ti Catarman ken adda iti akin-amianan a deppaar ti Isla ti Samar. Kabeddengna dagiti probinsia ti Samar ken ti Daya a Samar. Iti amianan-a-laud, iti ballasiw ti Kipet San Bernardino, ket ti probinsia ti Sorsogon; iti met daya ket ti Baybay Pilipinas ken iti laud ket ti Baybay Samar.
Dagiti linaon
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Addaan ti Amianan a Samar iti 24 nga ili.
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti daulo ti probinsia: Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno, Siudad ti Quezon- Naala idi 12 Pebrero 2013
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Daya a Visayas (Ingles) naala idi 27 Pebrero 2013


text:
Candaba, Pampanga
Ti Candaba ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Pampanga iti Pilipinas. Ti ili ti Candaba ket isu ti pakasarakan ti kababaan a lugar iti Tengnga a Luzon. Gapu iti daytoy, mabigbig ti Candaba kadagiti nalalawa a liplipnok a taeng ti dalag ken paltat ken dadduma pay a lames. Nalatak ti buro a lames a produkto ti Candaba a naaramid manipud kadagiti dalag ken paltat kadagiti lipnok ti Candaba.
Nalatak pay dagitoy a lipnok a pagdadaponan dagiti agduduma a ganggannaet a bilbilit manipud iti Tsina ken Siberia.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti Candaba ket nabingbingay a politikal iti 33 a barbaranggay.[2]
- Bahay Pare
- Bambang
- Barangca
- Barit
- Buas (Poblacion)
- Cuayang Bugtong
- Dalayap
- Dulong Ilog
- Gulap
- Lanang
- Lourdes
- Magumbali
- Mandasig
- Mandili
- Mangga
- Mapaniqui
- Paligui
- Pangclara
- Pansinao
- Paralaya (Poblacion)
- Pasig
- Pescadores (Poblacion)
- Pulong Gubat
- Pulong Palazan
- Salapungan
- San Agustin (Poblacion)
- Santo Rosario
- Tagulod
- Talang
- Tenejero
- Vizal San Pablo
- Vizal Santo Cristo
- Vizal Santo Niño
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Pampanga". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 11 Agosto 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Luzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Pampanga". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 11 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Pisika
Ti piksika (manipud ti Taga-ugma a Griego: φύσις physis "katutubo") ket maysa a masna a siensia a maipanggep ti panagadal iti banag[1] ken ti bukodna a panaggunay babaen ti limbang nga oras, a mairaman dagiti minaig a konsepto a kas ti enerhia ken puersa.[2] Iti nalawlawa pay, daytoy ket ti sapasap a panagusig iti katutubo, a maaramid tapno maawatan ti panagtignay a sitatakneng iti law-ang.[3][4][5]
Ti pisika ket isu ti kadaaanan nga kadagiti akademia a disiplina, a baka isu daytoy ti kadaana babaen ti panakairamanna iti astronomia.[6] Kadagiti napalabas a milenio, ti pisika ket paset iti masna a pilosopia a mairaman ti kimika, ken dagiti pudno a sanga iti matematika, ken biolohia, ngem idi panawen ti Sientipiko a Rebolusion idi maika-16 a siglo, dagiti masna asiensia ket rimsua akas maysa a naisangsangayan a programa ti panagsukisok iti bukodda a kaenbengant.[7] Ti pisika ket ket maisabsabat kadagiti adu a interdisciplinario a luglugar ti panagsukisok, a kas ti biopisika ken kabuklan a kimika, ken dagiti pagbeddengan iti pisika ket saan a nainget a naipalpalawag. Adu dagiti kapanunutan iti pisika a kadawyan a mangipalawag ti kamasapulan a mekanismo kadagiti sabsabali a siensia, bayat nga agluklukat kadagiti baro a adalanan itipanagsukisok kadagit lugar a kas iti matematika ken pilosopia.
Ti pisika ket nakaaramid kadagitinaimudingan a parawad babaen ti panakaparang-ay kadagiti baro a teknolohia a rimsua manipud kadagiti teoretika a naparang-ay. Para iti kas pagarigan, dagitipanagrang-ay iti panakaawat iti elektromagnetismo wenno nuklear a pisika ket nagitulod ti dagus a panagrang-ay kadagiti baro a produkto a dramatiko ti panakatranspormana iti moderno nga aldaw ti kagimongan, a kas dagiti telebision, dagiti kompiuter, dagiti domestiko nga aparato, ken dagiti nuklear nga armas; ti panagrang-ay iti termodinamiko a nagitulod ti panagrangrang-ay iti industrialisaaion; ken dagiti panagrang-ay iti mekaniko ket nagiparegget ti panagrangrang-ay iti kalkulo.
Dagiti linaon
- 1 Pakasaritaan
- 2 Pilosopia
- 3 Dagiti bugas a teoria
- 4 Pakaikabagian kadagiti sabali a paset
- 5 Panagsukisok
- 6 Dagiti nagibasaran
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
A kas ti naipakaammo dita baba, dagiti pamay-an a nausar ti panakaawat ti panagkukua iti masna apenomena ken dagiti nagbanaganda ket timmaud manipud ti pilosopia, a naininut a sinukatan babaen ti masna a pilosopia ken ti masna a siensia, ken ti isasangpet itimoderno a panakkonsepto iti pisika.
Ti masna a pilosopia ket adda dagiti nagtaudan idiay Gresia idi panawen ti Arkaiko a panawen, (650 BCE – 480 BCE), nga idi dagiti Pre-Sokratiko a pilosopo a kas ni Thales ket saan a namati kadagiti nalatak a masna, relihioso wenno mitolohiko a panagipalpalawagan para iti masna apenomena ken nagiproklema a ti tungngal maysa a pasamak adda iti masna gapuanan .[8] Nagitukonda kadagiti kapanunutan a napasingkedan babaen ti panagrason ken panagpalpaliiw ken adu kadagitibukodda a hipotesis ket napaneknekan a nagballaag kadagiti eksperimento,[9] kas pagarigan ti atomismo.
Ti masna a siensia ket naiparany-ay idi idiay Tsina, India ken kadagidiay Islamiko a kalipato, idi nagbaetan ti maika-4 ken maika-10 a siglo BCE. Dagiti kaadu deskripsion ket nagbalin a nadayeg kadagiti pisiko ken astronomo, kas pagarigan ni Archimedes iti pagturayan iti mekanika, estadistika ken hidrostatika. Ti eksperimental a pisika ket naipayaammo iti panageksperimento ti kapanggepan kadagiti estatiko babaen ti mediebal a Muslim a pisiko a kas ni al-Biruni ken Alhazen.[10][11]
Ti klasiko a pisika ket nagbalin a naisina a siensia idi dagiti nasapa a moderno a Europeano ket nagususarda kadagitoy nga eksperimento ken kadagiti kaadu a pamay-an tapno maduktalanda ti tattan a makunkuna a ti linlinteg iti pisika.[12][13] Ni Kepler, Galileo ken naisangsangyan a ni Newton ket nakaduktal ken nangitipon kadagiti sabsabali a linlinteg iti panaggunay.[14] Idi panawen ti industrial a rebolusion, idi immadu ti panakasapul ti enerhia, ket immadu met dagiti panagsukisok, a daytoy ti nagiturong ti panakaduktalan kadagiti baro a linteg iti termodinamiko, kimika ken elektromagnetiko.
Ti moderno a pisika ket nagrugi kadagiti obra ni Einstein kadagiti relatibidad ken kaadu a pisika.
Pilosopia[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti adu a pamay-an, ti pisika ket naggapu manipud ti taga-ugma a Griego a Pilosopia. Manipud ti immuna a panagpadas ni Thales ti panagidasig kadagiti banag, aginggana ti panagikkat ni Democritus a dagiti banag ket nasken a maipabassit iti di-naidumaduma a kasasaad, ti Ptolemaiko nga astronomia iti maysa a kristalino a pirmamento, ken ti libro ni Aristoteles a Pisika (iti maysa a nasapa alibro iti pisika, a nagipadas ti panagusig ken panagilawlawag iti panaggunay manipud ti maysa a pilosopo a kapanunutan), dagiti nadumaduma a Griego a pilosopo ket nakaparangayda kadagiti bukodda a teoria iti katutubo. Ti pisika ket naamammoan idi a kas timasna a pilosopia aginggan idi maika-18 a siglo.
Babaen ti maika-19 a siglo ti pisika ket naibanaganen a kas maysa a disiplina a naisangsangayan manipud iti pilosopian ken dagiti sabsabali a siensia. Ti pisika, a kasla dagiti sabsabali a siensia, ket agtalek iti pilosopia iti siensia tapno makaited iti makaanay a deskripsion iti sientipiko a pamay-an.[15] Ti sientipiko a pamay-an ket agaramat ti maysa a priori a panagrason ken ti pay maysa a posteriori a panagrason ken ti panagusar ti Bayesian nga inperensia tapno marukod ti kammapategan iti naited a teoria.[16]
Ti panakaparang-ay iti pisika ket nakasungbat kadagiti adu a saludsod dagiti nasap a a pilosopo, ngem dagitoy ket nakaparsua met kadagiti baro a saludsod. Ti panagadal iti pilosopiko a sayasay a nakapalikmut iti pisika, ti pilosopia iti pisika, ket mangiraman kadagiti sayasay a kas ti kasasaad iti limbang ken oras, determinismo, ken metapisikal a kapanunutan a kas ti emperismo, naturalismo ken realismo.[17]
Adu kadagiti pisiko ket nagsurat kadagiti kapanggepan ti pilosopiko a nagbanagan kadagiti obrada, a kas ni Laplace, a nagipatakder ti gapuanan a determinismo,[18] ken Erwin Schrödinger, a nagsurat iti kuantum a mekanika.[19] Ti matematiko a pisiko a ni Roger Penrose ket tinawtawagan idi a ti Platonista babaen ni Stephen Hawking,[20] ti maysa a kapanunutan ni Penrose a pinatungtunganna iti librona, Ti Dalan iti Kinapudno.[21] Ni Hawking ket tinawtawagna ti bagina a kas ti maysa a "di-mababain a reduksionista" ken sumupsuiat kadagiti kapanunutan ni Penrose.[22]
Dagiti bugas a teoria[urnosen | urnosen ti taudan]
Nupay ti pisika ket mangidatar kadagiti nawatiwat ken nadumaduma a sistema, adda dagiti teoria nga ususaren kadagiti amin a pisiko. Tunggal maysa kadagitoy a teoria ket naekperimento a nasubokan kadagiti adu a bilbilang ken nabirukan nga husto a kas maysa a panagpattapatta iti katutubo (a adda iti naisangayan a turayan ti kinapudno). Kas pagarigan, ti teoria iti klasiko a mekanika ket husto nga inpalpalawaganna ti panaggunay dagiti banag, no met laeng dagitoy ket dakdakelda ngem dagiti atomo ken aggungunayda a basbassit ngem ti pardas iti lawag. Dagitoy a teori aket agtultuloy kadagiti aktibo a lugar ti panagsukisok, ken ti naisangayan a aspeto iti klasiko a mekanika a makunkuna a kas ti gulogulo a naduktalan idi maika-20 a siglo, taloo a siglo kalpasan ti kasisigud a pagannurotan iti klasiko a mekanika babaen ni Isaac Newton (1642–1727).
Dagiti sentro a teoria ket importante a ramramit para iti panagsukisok kadagiti naipangpangruna a topiko, ken dagiti sinoman a pisiko, uray no sabsabali ti panakaipangpangrunada, ket manamnama dagitoy a lireradoda kadagitoy. Dagityo ket mairaman dagiti klasiko a mekanika, kuantum a mekanika, termodinamiko ken estadistika amekanika, elektromagnetismo, ken espesial a relatibidad .
Klasiko a pisika[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti klasiko apisika ket mairamn ti tinawtawid a sangsanga ken dagiti topiko a nabigbigan ken dagiti naparang-ay sakbay ti rugi ti maiak-20 a siglo a dagiti klasiko a mekanika, akustika, optika, thermodynamika, ken elektromagnetismo. Ti klasiko a mekanika) ket maipanggep kadagiti bagi nga inaramid babaen dagiti puersa ken dagiti bagbagi ti panagggunay ken mabalin a mabingbingay kadagiti estatika (panagadal kadagiti puersa itimaysa a bagi wenno bagbagi nga agtaltalna), kinematika (panagadal ti panaggumay nga awan ti pnakaraeman ti gapuanan), ken dinamikas (panagadal ti panaggunay ket dagiti puersa a mangarig ti daytoy); ti mekanika ket mabalin pay a mabingbingay iti natangken a mekanika ken agayos a mekanika (a naamaamo dagitoy a kas ti agtultuloy a mekanika), inaudi ket mangiramraman kadagiti sanga a kas ti hodroestatika, hidrodinamika, aerodinamika, ken pneumatika. Ti akustika, ti panagadal ti uni, ket kanayon a maikapanunotan a sanga ti mekanika gaputa ti uni ket gapuanan ti panagggunay dagiti partikula ti angin wenno banag a pagbanagan ti allon ti uni ken mabalin a maipalawag iti termino dagiti linteg ti mekanika. Dagiti kangrunaan a moderno a sanga ti akustiko ket ti ultrasonika, ti panagadal dagiti allon ti uni ti nanagato a prekuensia ti labes ti sakup ti panakangeg ti tao. Ti optika, ti panagadal ti lawag, ket saan laeng a maipanggep ti makita a lawag ngem ti pay inpraroho ken ultrabioleta a radiasion, a mangipakita kadagiti amin a penomena ti makita alawag malaksid ti bisibilidad, a kas ti, panagballatek, repraksion, panaglapped, dipraksion, panakaiwarwaras, ken polarisasion ti lawag. Ti pudot ket maysa apornma ti enerhia, ti akin-uneg nga enerhia a tagikua baben dagiti partikula a binukel dagiti sustansia; ti termodinamika ket maipanggep kadagiti panakaibagian a nagbaetan ti pudot ket dagiti sabali a porma ti enerhia. Ti elektrisidad ken magnetismo ket naadadal idi a kas agmaymaysa a sanga ti pisika manipud idi nadekket a panakaikapet a nagabetanda ket naduktalan idi nasap a maika-19 a siglo; ti maysa nga ayus ti elektrisidad ket mangited ti magnetiko a lugar ken ti agbalbaliw a magnetiko a lugar ket mangipartuat ti ayus ti elektrisidad. Ti Elektroestatika ket maipanggep kadagiti elektrisidad a karga a nakatalna, ti elektrodinamika nga adda ti aggungunay a karga, ken magnetoestatika nga adda kadagti magnetiko nga ungto a nakatalna.
Moderno a pisika[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti klasiko a pisika ket sapasap a maipanggep ti banag ken enerhia iti normal a gantingan ti panagpalpaliiw, bayat a ti kaaduan ti moderno a pisika ket maipanggep ti panagkukua ti banag ken enerhia babaen kadagiti nakaro a kasasaad wenno iti dakkel unay wenno bassit unay a gantingan. Kas pagarigan, ti atomiko ken nuklear a pisika ket ti panagadal ti banag kadagiti kabasiitan a gantingan a dagiti kimiko nga elemento ket mabalin a mailasin. Ti pisika dagiti elementario a partikula ket adda pay basbassit a gantingan, gaputa daytoy ket maipanggep ti kangrunaan a paspaset ti banag; daytoy a sanga ti pisika a makunkuna pay a kas ti nagato nga enerhia a pisika gapu ti ti kanagato unay nga enerhia ti nasken a makapataud kadagiti adu a kita ti partikula kadagiti dakkel a pagipardasan ti partikula. Iti daytoy a gantingan, ti ordinario, ti sentido komon a pakinakem ti limbang, oras, banag, ken enerhia ket saanen nga umiso.
Dagiti kangrunaan a teoria ti moderno a pisika nga ket mangited ti maysa a sabali a ladawan dagiti konsepto ti limbang, oras, ken banag manipud ti nairepresenta ti klasiko a pisika. Ti kuantom a teoria ketmaipanggep ti mapagtalken, ngem ti agnanayon, a katutubo kadagiti adu a penomena iti agpang ti atomiko ken suatomiko, ken ti adda a komplementario nga aspeto dagiti partikula ken dagiti allon iti deskripsion kadagiti kasta a penomena. Ti teoria itirelatibidad ket maipanggep ti deskripsion tipenomena a maaramid ti maysa a kuadro iti reperensia a daytoy ket aggungunay iti respeto ti agpalpaliiwr; ti espesial a teoria iti relatibidad ket maipanggep ti agpapada a panaggunay iti nalinteg a linia ken ti sapasap a teoria iti relatibidadr iti naipardasan apanaggunay ken ti panakaikapetna iti grabitasion. Dagitoy dua a kuantom a teoria ken dagiti teoriada ti relatibidad ket makabiruk kadagiti pakaipakatan kadagiti amina lugar ti moderno a pisika.
Paggiddiatan ti klasiko ken moderno a pisika[urnosen | urnosen ti taudan]
Bayat a ti pisika ket mangipaturong ti panakaduktal kadagiti naisangalubongan a linlinteg, dagiti teoriana ket naisanlad kadagiti nalitnaw a pagturayan iti panakayatanup. A dagiti linteg iti klasiko a pisika ket pudno a mangipalpalawag kadagiti sistema a ti kinaipangpangruna ti kaatiddog ti gantingan ket dakdakkel ngem ti atomiko a gantingan ken dagiti panaggunay ket nabunbuntog ngem ti pardas iti lawag. Iti ruar iti daytoy a pagturayan, dagiti napalpaliiw ket saanda a maipada kadagiti naipadto. Ni Albert Einstein ket nagiparawad iti pagsukogan iti espesiala relatibidad, a angsukat kadagiti kapagarupan ti patingga nga oras ken limbang nga adda ti limbang nga oras ken mangipalubos iti napudno a panangipalpalawag kadagiti sitema a nangbukel nga adda kadagiti kapardas a gangani kapadpada ti pardas titi lawag. Ni Max Planck, Erwin Schrödinger, ken dagiti dadduma pay ket nangipaammo ti kuantuma mekanika, ti maysa a mabalina akapanunutan kadagiti partikula ken panagitignay a mangpalubos iti napudno a panagipalpalawag kadagiti atomiko ken subatomiko a gantingan. Kalpasan daytoy, ti teoria tikuantuma lugar ket nagitipon ti kuantuma mekanika ken espesial a relatibidad. Ti sapasap a relatibidad ket nagpalubos ti dinamiko, a killo ti limbang nga oras, a dagiti nawatiwat a sistema ken dakkel a gantingan a patakder iti law-ang ket mabalin ken nasayaat a maipalpalawag Ti sapasap a relatibidad ket saan pay a naitiptipon kadagiti sabsabali a kamasapulan a deskripsion; adda dagiti nadumaduma a kandidato kadagiti kuantum a grabidad ket agdama a maparparang-ay.
Pakaikabagian kadagiti sabali a paset[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti kasapulan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti matematika iti lengguahe nga inusar par iti kompakto a panakailawlawag ti urnos ti katutubo, a naipangpangruna dagiti linteg ti Pisika. Daytoy ket inmatangan ken inpatakderan babaen ni Pythagoras,[23] Ni Plato,[24] Ni Galileo,[25] kenni Newton.
Dagiti teoria ti pisika ket agus-usar ti Matematika[26] tapno makagun-od ti urnos ken makaited dagiti napudno a pagannurotan, ti pudno wenno nakarkulo a panakailawlawagan, panakaaduan a nagbanagan ken dagiti maipadto. Dagiti resulta ti eksperimento iti pisika ket dagiti numerikal a panagrukod. Technologies based on Mathematics, kasla ti panagbilang ket nakaaramid ti panagbilang a pisika a kas maysa nga aktibo a lugar ti panagsukisok.
Ti ontolohia ket maysa akasapulan para iti Pisika, ngen saan a para iti Matematika. Ti kayatna a saoen daytoy ket ti Pisika ket patingga a maipanggep ti panangipalpalawag ti pudno a lubong, bayat a ti Matematika ket maipanggep kadagiti narikut a maawatan a tabas, uray pay ti labes ti pudno a lubong. Nga isu a dagiti panakaisao ti Pisika ket sintetiko, bayat a ti matematika ket analitiko. Ti matematika ket aglaon kadagiti pangipagarupan, bayat a ti Pisika ket aglaon kadagiti teoria. Dagiti Matematika a maisao ket nasken laeng a lohikal a napudno, bayat a dagiti padto ti Pisika a maisao ket nasken a maipada kadagiti napalpaliiw ken eksperimental a datos.
Ti panakailasin ket nalawag, ngem saan a nalaka makitkita. Kas pagarigan, ti Matematiko a Pisika ket isu ti panakaipakat ti Matematika iti Pisika. Dagiti pamay-anna ket Matematiko, ngem ti suhetona key Pisikal.[27] Dagiti parikut iti daytoy a paset ket mangrugi ti maysa a "Matematika a modelo ti Pisikal a kasasaad" ken maysa a "Matematika a panagipalpalawag iti Pisikal a linteg". Kadagiti amin a maisao ti matematika a maus-usar para iti pakailawlawagan ket adda ti narigat a mabirukan a Pisikal a kayatna a saoen. Tikamaudian a pakailawlawagan ket adda ti nalaklaka a mabirukan a kayatna a saoen, gupta daytoy ti birbiruken ti agsulsolbar.
Ti pisika ket sanga ti kammasapulan asiensia, a saan a ti maaramat a siensia.[28] Ti pIsika ket makunkuna pay a kas "ti kammasapulan a siensia" gapu ti suheto ti panagadal kadagiti amin a sanga ti masna asiensia a kas ti Kimika, Astronomia, Heolohia ken Biolohia ket pawpawilan babaen dagiti linteg ti pisika.[29] Kas pagarigan, ti Kimika ket ti panagadal kadagiti tagikua, patakder, ken panagsumamay iti banag (ti naipatengnga nga isipp ti kimika iti atomiko a gantingan ket ket mangilasin daytoy manipud ti pisika). Dagiti patakder ket maporma gaputa dagiti partikula ket magipeksada kadagiti elektriko a puersa iti tunggal maysa kaniada, dagiti tagikua ket mairaman ti maipapan ti bagi a panakaidasig ti naited a sustansia, ket ti panagsumamay ket nabebedan babaen kadagiti linteg ti pisika, kasla ti konserbasion ti enerhia, masa ken karga.
Ti Pisika ket maipakat kadagiti industria a kas ti inhiniera ken medisina.
Panakaipakat ken inpluensia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti naipakat a pisika ket isu ti sapasap a termino para iti panagsukisok ti pisika a maipanggep para iti naisangsangayan a panag-usar. Ti kurikulum ti naipakat a pisika ket kadawyan nga aglaon kadagiti bassit a klase iti naipakat a medisina, a kas ti heolohia wenno elektriko nga inhinniera. Daytoy ket kadawyan a maigiddiat manipud ti inhiniera gaputa ti mangipakat a pisisista ket baka saan nga agdardaremdem maysa a naisangsangayan a banag, ngem agus-usar ti panagsukisok ti pisika nga adda ti gandat a mangparang-ay ti baro a teknolohia wenno panagsolbar kadagiti parikut.
Daytoy nga arngian ket kapadpada ti naipakat a matematika. Dagiti mangipakat a pisisista ket mabalin pay nga interesadoda iti panag-usar ti pisika para iti sientipiko apanagsukisok. Kas pagarigan, dagiti tao nga agobobra ti pagipardasan a pisika ket mabalinda nga agsukisok kadaghiti nasaysayaat a panagduktal kadagiti partikula para iti panagsukisok ti teoretiko a pisika.
Ti pisika ket kaaduan a maus-usar iti inhinniera. Kas pagarigan, ti estatiko, maysa asubpaset iti mekanika, ket maus-usar iti panagipatakder kadagiti rangtay ken dagiti nadumaduma apatakder. Ti panakaawat ken panag-usar ti akustika ket nagbanagan kadagiti nasaysayaat konsierto a pagkantaan; a maipada pay, ti panag-usar kadagiti optika a mangpartuat kadagiti nasaysayaat a ramit ti optiko. Ti panakaawawat ti pisika makapabalin kadagiti napudpudno a simulador ti panagpatayab, video nga ay-ayam, ken dagiti pelikula, ken kadawyan a kammasapul iti porense a panagusig.
Ti kaadda ti pagalagadan a konsenso a dagiti linteg ti pisika ket unibersal ken san nga agbalbaliw manipud kadagiti napalabas a panawen, ti pisika ket mabalin a mausar ti panagadal kadagiti banag a nailubnak ti panakaidudua. Kas pagarigan, ti panagadal ti taudan ti Daga, ti sinoman ket mabalinda nga imodelo ti masa ti Daga, temperatura, ken ti gatad ti panagtayyek, kadagiti napalabas a panawen. Daytoy ket makapabalin para iti simulador iti inhenniera a mangpapardas kadagiti baro a panagrang-ay ti teknolohia.
Ngem adu pay dagiti interdisiplinaridad a pamay-an dagiti pisisista ken adu pay dagiti nangruna a paset a naimpluensian babaen ti pisika, a kas ti, paset iti ekonopisika ken sosiopisika.
Panagsukisok[urnosen | urnosen ti taudan]
Sientipiko a pamay-an[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti pisisista ket agus-usarda ti maysa a sientipiko a pamay-an tapno masubokanda ti panakaumisu ti maysa a pisikal a teoria, nga agus-usar ti naipamay-ay nga arngian tapno maipada dagiti pagbanagan ti maisalsaludsod a teoria nga adda dagitimaitaripnong a pagbanagan a maala manipud kadagiti eksperimento ken dagiti panagpalpaliiw a naaramid a mangsubok daytoy. Dagiti eksperimento ken panagpalpaliiw ket naururnong ken maipadpada kadagiti naipadto ken hipotesis a naaramid babaen ti maysa a teoria, a mangtulong daytoy ti panagikeddeng wenno panakaisu/ aan a panakaisu ti teoria.
Dagiti teori a a kaaduan anasuportaran babaen ti datos ken saan pay a napaay kadagiti aniaman anga emperikal a panasubok ket makunkuna a dagiti sientipiko a linteg, wenno dagiti masna a linteg. Amin a teoria, a mairaman dagiti makunkuna a sientipiko a linteg, ket mabalin a masukatan babaen dagiti napudpudno, dagiti naisapasap a sinao no adda dagiti panagisuppiatan ti teoria nga addanto dagiti mabirukan a napalpaliiw a datos.[30]
Teoria ken eksperimento[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti teoria ket agsuksukisokda ti panagrang-ay dagiti matematiko a modelo nga umannurot kadagiti adda nga eksperimento ken nagballigi a nangipadto ti sumaganad a nagbanagan, bayat a dagiti agsuksukisok ket agpanunotda ken agaramidda kadagiti eksperimento tapno subokanda kensukisokenda dagiti baro a penomena. Nupay ti teoria ken eksperimento ket mailaslasinda a naiparang-ay, dagitoy ket napigsa nga agkammasapulanda ti tunggal maysa kaniada. Ti panagrang-ay ti pisika ket kankanayon a maumay no dagiti agsuksukisok ket makaduktalda kadagiti saan a maipalawag dagiti adda a teoria, wenno no adda dagiti baro a teoria ket makaaramid kadagiti masubokan a maipadto, a mangregget kadagiti baro nga eksperimento.
Dagiti pisisista nga agobobra kadagiti panagitignay ti teoria ken eksperimento ket makunkuna a penomenologo. Dagiti penomenologo ket agkitkitada kadagiti narikut a penomena a napalpaliiw kadagiti eksperimento ken agobobrada kadagitoy tapno maibagada kadagiti kammasapulan a teoria.
Ti teoretiko a pisika ket naipakasaritaan a nakaala ti panagregget manipud ti pilosopia; ti elktromagnetismo ket naipagkaykaysa idi iti daytoy a pamay-an.[31] Ti labes ti naamammoan a law-ang, ti paset ti teoretiko a pisika ket mangipanggep pay kadagiti hipotetikal a banbanag,[32] a kas ti paralelo a law-ang, ti maysa a multiberso, ken dagiti nangatngato a dimension. Dagiti teoriata ket nagiyawagda kadagitoy a kapanunotan nga adda ti namnama a panasolbar kadagiti naisangsangayan a parikut kadagiti adda teoria. Ken nagsukisokda kadagiti pagbanagan kadagitoy a kapanunotan ken nagobobrada kadagiti masubokan a maipadto.
Ti eksperimento a pisika ket mangibaga, ken ibaga babaen ti, inhenniera ken teknolohia. Dagiti agsuksukisok a pisisista a nairaman kadagiti maaramat a panagsukisok a daremdem ken agar-aramid kadagiti eksperimento kadagiti ramramit a kas dagiti pagipardasan ti partikula ken dagiti laser, ngem dagiti nairaman ti naipakat a panagsukisok ket kadawyanda nga agobobra ti industria, nga agparparang-ay kkadagiti teknolohia a kas ti magnetiko a resonante a panagiladawan (MRI) ken dagiti transistor. Ni Feynman ket nagisurat a dagiti agsuksukisok ket mabalinda nga agsukisok kadagiti lugar a saan a suksukisoken dagiti teoriata.[33]
Kadakkel ken dagiti gandat[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti pisika ket sakupenna ti ti nawatiwat nga intar ti penomena, manipud kadagiti elementario a partikula (a kas dagiti quarks, neutrinos ken elektrons) aginggana ti kadakkelan a nalatak a rimpuok dagiti ariwanas. Timairaman kadagitoy a penomena ket dagiti kangrunaan a banag a mangbukel kadagiti amin a parsua. Isu a ti pisika ket sagpaminsan a makunkuna a ti "kammasapulan a siensia".[29] Ti pisika ket mangigandat a magipalpalawag kadagiti nadumaduma a penomena a rimsua iti katutubo iti termino ti nalaklaka a penomena. Isu a, ti pisika ket mangigandat a mangikapet kadagiti parsua a mapalpaliiw ti nagtagitaon kadagiti ramut a kaso, ken isilpoda amin dagitoy a kaso.
Kas pagarigan, ti taga-ugma aTsina ket nakapalpaliiwda a dagit nisangsangayn a bato (lodestone) ket aginnasidegda babaen ti di-makitkita apuersa. Daytoy a pakagapuan makunkunan a kas ti magnetismo, ken immuna idi nga adu nga inadadal idi maika-17 a siglo. A nasapsapa bassit ngem dagiti Insik, dagiti taga-ugma a Griego ket ammoda dagiti sabsabali a banag a kas ti ambar, a no daytoy ket iradrad iti dutdot daytoy ket gapunan ti kapdpada a di-makitkita a pangtignay a nagbaetan dagitoy dua. Daytoy pay ket adu nga inadaadal idi maika-17 a siglo, ken makunkuna tattan a ti elektrisidad. Isu a, ti pisika ket nakaawaten kadagiti dua a panagpalpaliiw ti katutubo iti termino dagiti ramut a kaso (elektrisidad ken magnetismo). Nupay kasta, ti adu pay a pangobra idi maika-9 a siglo ket nagipakita a dagitoy dua ket sabsabali nga aspeto iti maysa a puersa – ti elektromagnetismo. Daytoy a pamay-an ti "panagkaykaysa" a puersa ket agtultuloy tatta nga aldaw, ken ti elektromagnetismo ken ti nakapsot a nuklear a puersa ket naipanunotanen a dua nga aspeto iti nakapsot nga elektro a panagtignay. Ti Pisika ket agnamnama a makabiruk ti patingga a rason ti (Teoria iti Amin) no apay a ti katutubo ket kastoy (kitaen ti paset ti Agdama a panagsukisok diat baba para iti adu pay a pakaammo).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ni Richard Feynman ket nagirugi kadagiti bukodna a Lektura nga adda iti atomiko a hipotesis, a kas iti kinabukodannna a nakompakto nga insao para kadagiti amin a sientipiko a pannakaammo: "No, iti adda a kataklismo, amina sientipiko a pannakaammo ket madadaelto, ken maysa laeng a sentensia ti maipasa kadagiti sumaruno a paputotanan ..., ania dagit insao nga aglaon laeng iti kaaduan a pakaammo iti kabassitan a balikas? Mamatiak ... a dagiti amin a banbanag ket maaramid kadagiti atomo – dagiti bassit a partikula nga agpalpalikmut iti agnanayon a panaggungunay, nga agawawis iti tunggal maysa kaniada no agaddayoda bassit, ngem maiyabug no maipespesda ititunggal maysa. ..." R.P. Feynman, R.B. Leighton, M. Sands (1963). Dagiti Lektura iti Pisika ni Feynman 1. p. I-2. ISBN 0-201-02116-1.
- ^ J.C. Maxwell (1878). Banag ken Panaggunay. D. Van Nostrand. p. 9. ISBN 0-486-66895-9. "Ti maipapan ti bagi a siensia ket isu ti departamento iti pannakaammo a mangibaga ti urnos iti katutubo, wenno, iti sabali a balikas, ti kadawyan a panagsasaruno dagiti paspasamak."
- ^ H.D. Young, R.A. Freedman (2004). Unibersidad a Pisika nga adda ti Moderno a Pisika (Maika-11 nga ed.). Addison Wesley. p. 2. "Ti pisika ket maysa a eksperimental a siensia. Dagiti pisiko ket agpalpaliiwda ti penomena ti katutubo ken padasenda a biruken dagiti tabas ken pamunganayan a minaig kadagitoy a penomena. Dagityo a tabas ket makunkuna a maipapan ti bagi a teoria wenno, no dagitoy ket nasayaatdan a naipatakder ken adun ti panakaus-suarda, ket dagiti maipapapan ti bagi a linteg wenno dagiti pamunganayan."
- ^ S. Holzner (2006). Pisika para kadagiti masitammel. Wiley. p. 7. ISBN 0-470-61841-8. "Ti pisika ket ti pinagadal iti lubongmo ken ti lubong ken ti nakapalikmut a law-angmo."
- ^ Paammo: Ti termino a 'law-ang' ket naipalpalawagan a kas dagiti amin a maipapan ti bagi a naparsua: ti kinadagupan iti limbang ken oras, amin a porma iti banag, enerhia ken momento, ken dagiti maipapan ti bagi a linteg ken dagiti agnanayon a mangituray kaniada. Nupay kasta, ti termino a 'law-ang' ket mabalin pay nga usaren iti sabali bassit a kabanagan iti kontesto a kapanunutan, a mangibagbaga ti konsepto a kas ti kosmos wenno ti pilosopiko a lubong.
- ^ Adda dagiti ebidensia a dagiti kasapaan a sibilisasion a napetsado iti labes ti 3000 BCE, a kas dagitiSumeriano, Taga-ugma nga Ehipsio, ken dagiti Tanap ti Indo a Sibilisasion, ket addada amin kadagiti maipadpadto a pannakaammo ken ti nasayaat a panakaawat kadagiti panaggunay iti Init, Bulan, ken bitbituen.
- ^ Ti 1620 a Novum Organum ni Francis Bacon ket naipangruna iti panagranrang-ay iti sientipiko a pamay-an.
- ^ Singer, C. Ababa a Pakasaritaan iti Siensia iti maika-19 a siglo. Streeter Press, 2008. p. 35.
- ^ Lloyd, Geoffrey (1970). Nasap a Griego a Siensia: Thales aginggan kenni Aristoteles. Londres; New York: Chatto ken Windus; W. W. Norton ken Kompania. pp. 108–109. ISBN 0-393-00583-6.
- ^ Glick, Livesey & Wallis (2005, pp. 89–90)
- ^ Mariam Rozhanskaya ken I. S. Levinova (1996), "Estatika", p. 642, iti Rashed & Morelon (1996, pp. 614–642)
- ^ Ben-Chaim, Michael (2004). Eksperimental a Pilosopia ken ti Panakaipasngay ti Emperiko a Siensia: Boyle, Locke ken Newton. Aldershot: Ashgate. ISBN 0-7546-4091-4. OCLC 53887772 57202497.
- ^ Weidhorn, Manfred (2005). Ti Tao iti Milenio: Ti Naisangsangyan nga Impakto ni Galileo iti Pakasaritaan ti Lubong. iUniverse. p. 155. ISBN 0-595-36877-8. Ni Weidhorn ket Inpakaammona ni Galili a kas ti "ama iti moderno a Pisika"
- ^ Ni Guicciardini, Niccolò (1999), Agbasbasa ti Principia: Ti Panagsupiat tiu Pamay-an ni Newton para iti Masna a Pilosopia manipud idi 1687 aginggana idi 1736, New York: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan.
- ^ Rosenberg, Alex (2006). Pilosopia iti Siensia. Routledge. ISBN 0-415-34317-8. Kitaen ti Umuna a Kapitulo para iti panakitungtungan iti pakasapulan iti pilosopia iti siensia.
- ^ Peter Godfrey-Smith (2003), Kapirulo 14 "Bayesianismo ken dagiti Moderno a Teoria iti Ebidensia" Teoria ken Kinapudno: ti panagipaammo iti pilosopia iti siensia ISBN 0-226-30063-3
- ^ Peter Godfrey-Smith (2003), Kapitulo 15 "Empirismo, Naturalismo, ken Sientipiko a Realismo?" Teoria ken Kinapudno: ti panagiyammmo iti pilosopia iti siensia ISBN 0-226-30063-3
- ^ Kitaen ti Laplace, Pierre Simon, Ti Pilosopiko a Sarita kadagiti Probabilidad, a naipatarus manipud ti maika-6 a Pranses nga edisionm babaen niFrederick Wilson Truscott ken Frederick Lincoln Emory, Dover Publications (New York, 1951)
- ^ Kitaen ti "Ti Panakaipatarus iti Kuantum a Mekanika" Ox Bow Press (1995) ISBN 1-881987-09-4. ken "Ti Panagkitak iti Lubong" Ox Bow Press (1983) ISBN 0-918024-30-7.
- ^ Ni Stephen Hawking ken Roger Penrose (1996), Ti Katutubo iti Limbang ken Oras ISBN 0-691-05084-8 p.4 "Mapanpanunutko a ni Roger ket maysa a Platonista iti pusuna ngem nasken a bukodna a sungbatan daytoy."
- ^ Roger Penrose, Ti Dalan iti Kinapudno ISBN 0-679-45443-8
- ^ Penrose, Roger; Abner Shimony, Nancy Cartwright, Stephen Hawking (1997). Ti Dakkel, ti Bassit ken Panunot ti Tao. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. ISBN 0-521-78572-3.
- ^ "Dijksterhuis (1986) Timekanisasion ti lubong a ladawan: Ni Pythagoras aginggana kenni Newton". Getcited.org. 27 Pebrero 2002. Naala idi 30 Enero 2012.
- ^ "Ti pakasaritaan ti matematika". "Urayno kadawyan a maipalpalagip tatta a kas maysa a pilosopo, ni Plato ket maysa pay kadagiti kangrunaan a suki ti matematika ti taga-ugma a Gresia. Naiparegget babaen ni Pythagoras, isu ket nangibangon ti bukodna nga akademai idiay Atenas idi 387 BC, nga isu idiay ket nangipapigsa ti matematika a kas isu ti dalan ti kaaduan a panakaawat a maipanggep ti kinapudno. A naisangsangayan, nga isu ket naawis a ti heometria ket isu idi ti tulbek a panaglukat kadagiti limed ti law-ang. Ti senial a mabasa ti sumrekan ti akademia ket: “Pawilan dagiti kumneng ti heometria a sumrek ditoy.”"
- ^ "Ti pilosopia ket naisurat iti dayta a nalatak a libro nga agnanayon a makitkitatayo. A kayatko a saoen ket ti law-ang, ngem saantayo a maawatan no saantayo nga umuna nga adalen ti pagsasao ken rakemen dagiti simbolo a panakaisurat daytoy. Daytoy a libro ket naisurat ti matematik apagsasao, ken dagiti simbolo ket ket dagiti trianggulo, sirkulo ken dagiti heometriko a pigura, a no awan ti panakaitulong dagitoy ket di mabalin a maawatan ti tao ti aniaman a balikasna daytoy, ken no awan dagitoy datayo ket barengbarengtayo nga agkalkallautang iti nasipnget a laberinto." – Galileo (1623), Ti ensayador, a kas inadaw nga insao babaen ni G. Toraldo Di Francia (1976), Ti Panagusig iti Pisikal a Lubong ISBN 0-521-29925-X p.10
- ^ "Dagiti panakaipakat ti Matematika kadagiti Siensia". Math.niu.edu. 25 Enero 2000. Naala idi 30 Enero 2012.
- ^ Ti panakipakat ti matematika kadagiti parikut ti pisika ken ti panagrang-ay kadagiti pamay-an a matematiko a mabalin para kadagitoy a panakipakat ken para kadagiti pagannurotan dagiti maipapan ti bagi a teoria." Ti panakaipalpalawag manipud ti Warnakan ti Matematiko a Pisika. http://jmp.aip.org/jmp/staff.jsp
- ^ Asosasion ti Amerikano para iti Panagparang-ay ti Siensia, Siensia. 1917. Panid 645
- ^ a b Dagiti lektura ni Feynman iti Pisika Tomo I. Feynman, Leighton ken Sands. ISBN 0-201-02115-3 Kitaen ti Kapitulio 3 : "Tipnakaikabagian ti Pisika kadagiti Nadumaduma a Siensia" para ioti sapsap a tungtungan. Par iti pilosopiko a sayasay no dagiti dadduma a siensia ket mabalin a "rmaipabassit" iti pisika, kitaen ti reduktionismo ken dagiti espesial a siensia).
- ^ Adda dagiti pamunganayan, a kas ti linteg ti panaggunay ni Newton, ket sapasapda pay laeng a makunkuna a "linlinteg" urayno dagitoy ket saanda a namammoan a mangipatingga a kaso kadagiti baro a teoria. Isu nga, kas pagarigan, iti (1993, Luis de la Peña and Peter Hodgson, eds.) Ti Pilosopia ti Likud ti Pisika Philosophy Behind Physics ISBN 0-387-55914-0, pp 18–24 (Kapitulio 2) ni Thomas Brody , ket mangipalpalawag ti 'epistemiko a siklo' a dagitiestudiante tipisika ket nakaduktalda a ti pisika ket saan a nalpas a produkto ngem daytoy ket pamay-an iti panagpartuat ti [dayta aprodukto].
- ^ Kitaen, para iti kas pagarigan, ti inpluensia ni Kant ken Ritter kenni Oersted.
- ^ Dagiti kosepto a naibagbaga a hipotetiko ket mabalin nga agbalbaliw manipud kadagiti napalabas a panawen. Kas pagariagn, ti atoma ti maika-19 a siglo a pisika ket inuy-uyaw babaen dagiti dadduma a tao, a mairaman ti panagdillaw ni Ernst Mach ti pormulasion ti estadistiko a mekanika ni Ludwig Boltzmann. Babaen ti gibus ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat, ti atomo ket saanen a nakunkuna a hipotetiko.
- ^ Feynman, Richard (1965). Ti Karakter ti Pisikal a Linteg. ISBN 0-262-56003-8. p.157: "Iti kinapudno dagiti eksperimento ket addaanda kadagitiagmaymaysa a karakter. Isuda ket ... kankanayon nga agraramid kadagiti eksperimento iti rehion nga ammo dagiti tao a dagiti teorista ket saanda pay nakaaramid kadagiti aniaman a panagpugto. "


text:
Haiti
Ti Haiti, oficial nga nagkikilala bilang República ti Haiti (Frances: République d'Haïti; Kreyol: Repiblik Ayiti) ket maysa a lubong nga matatagpuan iti Baybay a Karibbean.
- Haiti
- Dagiti pagilian ti Karibe
- Dagiti estado a kameng ti Komunidad ti Karibe
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Pranses
- Dagiti isla a pagilian
- Latin nga Amerika
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1804
- Pakasaritaan ti Haiti
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Pinag-akem iti opisina
Ti Pinag-akem iti opisina wenno Pinag-akem idiay opisina ket iturong na ti kinabayag ti maysa a tao (masansan a politiko) nga agserbi iti maitudtudo nga opisina.
Dagiti linaon
Reino Unido[urnosen | urnosen ti taudan]
Primo Ministro[urnosen | urnosen ti taudan]
Idiay Reino Unido, ti Primo Ministro ket awan ti limitado na ti beddeng.
Dagiti Debulosion a Pagaywanan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti debulosion a pagaywanan idiay Scotland, Wales ken Northern Ireland ket sabali kadagiti pamay-an iti gobierno a maus-usar idiay Westminister.
Estados Unidos[urnosen | urnosen ti taudan]
Federal[urnosen | urnosen ti taudan]
Idiay Estados Unidos, ti presidente ti Estados Unidos ket nabutosan a saan a dagus iti Elektoral a Kolehio iti Estados Unidos iti uppat a tawen a beddeng.
Estado ken dagiti territorio[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti beddeng ti opisina para kadagiti opisial idiay gobierno ti estado ket sabsabali segun kadagiti urnong dagiti batay-linteg ti estado ken linteg ti estado.
Ti beddeng para kadagiti gobernador ti estado ket uppat a tawen iti amin nga estado mailaksid ti Vermont ken New Hampshire; Dagiti gobernador iti Vermont ken New Hampshire ket agserbi iti dua a tawen.


text:
Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao
Nagsasabtan: 7°13′N 124°15′E / 7.217°N 124.250°E
Ti Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao ket maysa a kadagiti rehion iti Pilipinas, a buklen ti 5 a probinsia ken 2 a siudad: Basilan, Lanao del Sur, Maguindanao, Sulu, Tawi-Tawi ken ti Siudad ti Marawi. Nupay paset ti Rehion XII, ti Siudad ti Cotabato ti rehional a sentro ti ARMM.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao (ARMM) (Ingles) naala idi 4 Hunio 2013


text:
Umar
Ni Umar (Arabiko: عمر ابن الخطاب, translit.: `Umar ibn Al-Khattāb, Umar Son of Al-Khittab, c. 586–590 CE – 7 Nobiembre 644), naitituluan ti Farooq ti Natan-ok ket maysa idi kadagiti kabilegan ken impluensial a Muslim a nagturturay iti pakasaritaan.[2] Isu ket maysa idi a sahabi (kumadduaan) ti Islamiko a propeta a ni Mahoma. Isu ti nangsukat kenni Kalipa Abu Bakr (632–634) a kas ti maikadua a Kalipa ti Rashidun a Kalipato idi 23 Agosto 634. Isu ket maysa idi a nalaing a hurista ken isu ket nadayeg nga ammo para iti hustisiana, a nakagunodanna ti titulo nga Al-Farooq (Ti mangilaslasin ti nagbaetan ti umno ken dakes). Babaen ni Umar ti Islamiko nga Imperio ket naipadakkel ti saan pay a nakitkita a kinapardas a nagturturay ti amin a Sassanid a Persiano nga Imperio ken ti ad-adu ngem pagkatlo ti Dumaya nga Imperio ti Romano.[3] Dagit ipanagrautna ti Sassanid a Persiano nga Imperio ket nagbanagan ti panakaparukma ti Persiano nga imperio iti basbassit ngem dua a tawtawen.[4] Ni Umar idi, segun ti Hudio a tradison, ti nangipaigid ti Kristiano a panagiparit kadagiti Hudio ken nangpalubos kadagiti Hudio idiay Herusalem ken ti panagraem.[5]
Nasapa a biag[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Umar ket naipasngay idi idiay Meka iti kaputotan ti Banu Adi, ken akinrebbeng idi para iti arbitarasion kadagiti tribu.[6] Ti amana ket ni Khattab ibn Nufayl ken ti inana ket ni Hantama bint Hisham, manipud ti tribu ti Banu Makhzum. Nakunkuna nga isu ket kameng ti pamilia ti tengnga a klase. Idi isu ket agtutubo, isu ket nagtartaraken kadagiti kamelio tiamana kadagiti tanap nga asideg idiay Meka. Ti agtagtagilako nga amana ket naindayegan idi gapu ti kasiribna kadagiti kameng ti tribuna. Kinuna met ti Umar: "Ti amak, ni Al-Khattab ket nauyong idi a tao. Pinagtrabtrahonak idi iti narigat; no saanak nga agtrabaho binabautnak ken pinagtrabahonak aginggana intono mabannogak."[7]
Urayno manmano dagiti makabasa ken makasaurat iti sakbay ti Islamiko nga Arabia, ni Umar ket nakaadal nga agbasa ken agsurat idi ubing. Urayno isu ket saan a mannaniw, isu ket nakaparang-aya iti panagayat iti daniw ken literatura.[8] Segu ti tradision ti Quraish, bayat nga isu ket kadagiti agtutubo a panawen, ni Umar ket nakaadal iti martial arts, panagsakay iti kabalio ken gabbo. Isu ket natayag, napigsa, ken nalaing a gumagabbo.[8][9] Isu ket nalaing pay nga orador ken simmaruno kenni amana a kas maysa arbitrador kadagiti tribu.[10]
Ni Umar ket nagbalin nga agtagtagilako ket napan kadagiti nadumaduma apanagbanniaga idiay Roma ken Persia, a naibagbaga nga idiay ket nakasarak kadagiti nadumaduma nga eskolar ken nangusigkadagiti kagimongan ti Romano ken Persia. Isu ket nagballigi pay a kas maysa nga agtagtagilako.[8][11] Kasla met dagiti nakapalikmut kaniana, ni Umar ket nagay-ayat nga uminom kadagiti aldawna iti masakbayan nga Islamiko.[12]
Pamilia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Umar ket nangasawa kadagiti 9 a babbai iti kabibiagna ken addaan idi kadagiti 14 nga annak, 10 nga annak a lalaki ken 4 nga annak a babbai.
Dagiti salaysay ket dagiti sumaganad:
- Asawa: Zaynab bint Maz'un (iti panawen ti Jahiliyyah [Al-aldaw ti Kuneng])
-
-
- Anak a lalaki: Abdullah ibn Umar
- Anak a lalaki: Abdulrahman ibn 'Umar (Ti Laklakay)
- Anak a lalaki: Abdulrahman ibn 'Umar
- Anak a babai: Hafsa bint Umar
-
- Asawa: Umm Kulthum bint Jarwila Khuzima (naidiborsio)[13]
-
-
- Anak a lalaki: Ubaidullah ibn Umar
- Anak a lalaki: Zayd ibn 'Umar[13]
-
- Asawa: Quraybah bint Abi Umayyah al-Makhzumi (naidiborsio, inasawa babaen ni Abdulrehman ibn Abu Bakr)
- Asawa: Umm Hakim bint al-Harith ibn Hisham (manipud ti asawana, ti dati a kadua ni 'Umar ken kadua ni Ikrimah ibn Abi-Jahl ket natay idiay Gubat ti Yarmouk, kalpasanna naidiborsio ngem kinuna ni al-Mada'ini a saanna nga indiborsio)[14]
-
-
- Anaka babai: Fatima bint 'Umar
-
-
-
- Anak a lalaki: Asim ibn Umar
-
- Asawa: Atikah bint Zayd ibn Amr ibn Nufayl (cousin of 'Umar and former wife of Abdullah ibn Abu Bakr[15][17] inasawana ni 'Umar idi agtawen ti 12 AH ken kalpasan idi napatay ni Umar, inasawana ti az-Zubayr ibn al-Awwam)
-
-
- Anak a lalaki: Iyaad ibn 'Umar
-
- Asawa: Umm Kulthum bint 'Ali (ti anak a babai ni Ali ibn Abi Talib).[18][19][20]
-
-
- Anak a lalaki: Zayd ibn 'Umar, (naindayegan nga ammo a kas ni Ibnul Khalifatayn; ti anak a lalaki dagiti dua a kalipa a kas Umar ken Ali).
- Anak a babai: Ruqayyah bint 'Umar
-
- Asawa: Luhyah (ti babai manipud idiay Yemen (Yaman) ket naisuppiatan iti kasasaad iti pannakiasawa kenni 'Umar, al-Waqidi said that she was Umm Walad, meaning a slave woman)[13]
-
-
- Anak a lalaki: Abdulrahman ibn 'Umar (ti kaubingan a Abdulrehman bayat nga adda met dagiti mangibagbaga nga isu ti akintengnga Abdulrehman manipud kenni Luhyah)
-
- Asawa: Fukayhah (kas Umm Walad)
-
-
- Anak a babai: Zaynab bint 'Umar (ti kabassitan nga anak ni 'Umar manipud kenni Fukayhah)
-
Ti sabali pay nga anak a lalaki ket ni az-Zubayr ibn Bakkar, tinawtawagan ti Abu Shahmah, ngem di ammo no ania ti ina.[13]
Dagiti paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Muhammad, ibn Sa'ad. At-Tabaqat al Kubra. pp. Kapitulo 3 panid 281. 830-840 BCE
- ^ Ahmed, Nazeer, Islam iti Sangalubongan a Pakasaritaan: Manipud ti Ipupusay ti Propeta a ni Mahoma aginggana ti Umuna a Sangalubongan a Gubat, Amerikano nga Instituto ti Islamiko a Pakasaritaan ken Cul, 2001, p. 34. ISBN 0-7388-5963-X.
- ^ Hourani, p. 23.
- ^ http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/History/Caliphate.html
- ^ Dubnow, Simon (1968). Pakasaritaan dagiti Hudio: Manipud ti Romano nga Imperio aginggana ti Panawen ti Nasapa a Mediebal 2. Cornwall Books. p. 326. ISBN 9780845366592.
- ^ https://archive.org/stream/UmarIbnAl-KhattabHisLifeAndTimesVolume1/100714724-Umar-Ibn-Al-Khattab-Vol-1#page/n37/mode/2up
- ^ Muhammad Husayn Haykal (1944). Al Farooq, Umar. Kapitulo 1, p. 45.
- ^ a b c Haykal, 1944. Kapitulo 1.
- ^ Muhammad ibn Jarir al-Tabari, History of the Prophets and Kings
- ^ Haykal, 1944. Chapter 1, pp. 40–41.
- ^ Tabqat ibn Sa'ad. Kapitulor: Umar ibn Khattab.
- ^ Haykal, 1944. Chapter 1, p. 47.
- ^ a b c d e Nasab Qurayshi, p. 349, by az-Zubayri
- ^ Finding the Truth in Judging the Companions (al-Isaba fi tamyiz as-Sahaba) 8/ 193 babaen ni Ibn Hajar al-Asqalani
- ^ a b History of the Prophets and Kings 4/ 199 babaen ni Muhammad ibn Jarir al-Tabari
- ^ ibn Sa'ad, 3/ 265
- ^ al-Bidayah wa al-Nihayah 6/352 babaen ni ibn Kathir
- ^ Musannaf 'Abd al-Razzâq 6/ 163–164 #10354
- ^ Sahih al-Bukhari vol.4 bk.52 #132
- ^ Tarikh al-Tabari 2/343
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Donner, Fred, The Early Islamic Conquests, Princeton University Press, 1981.
- Guillaume, A., The Life of Muhammad, Oxford University Press, 1955.
- Albert Hourani, A History of the Arab Peoples, Faber and Faber, 1991.
- Madelung, Wilferd, The Succession to Muhammad, Cambridge University Press, 1997.
- G. Levi Della Vida and M. Bonner, "Umar" in Encyclopedia of Islam, CD-ROM Edition v. 1.0, Koninklijke Brill NV, Leiden, The Netherlands, 1999.
- Previte-Orton, C. W. (1971). The Shorter Cambridge Medieval History. Cambridge: Cambridge University Press.
- How Many Companions Do You Know? By Ali Al-Halawani.
- ibn Sa'ad. The Book of the Major Classes (Tabaqat al-Kubra).
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Umar idiay Wikimedia Commons
- Naiyaon manipud ti Ti Pakasaritaan dagiti Kalipa babaen ni Jalal ad-Din a kas Suyuti
- Sirah ti Amirul Muminin Umar Bin Khattab (r.a.a.) babaen ni Shaykh Sayyed Muhammad bin Yahya Al-Husayni Al-Ninowy.


text:
Taysan, Batangas
Ti Taysan ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Batangas iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Taysan ket nabingbingay a politikal iti 20 a barbaranggay.[2]
- Bacao
- Bilogo
- Bukal
- Dagatan
- Guinhawa
- Laurel
- Mabayabas
- Mahanadiong
- Mapulo
- Mataas Na Lupa
- Pag-Asa
- Panghayaan
- Piña
- Pinagbayanan
- Poblacion East
- Poblacion West
- San Isidro
- San Marcelino
- Sto. Niño
- Tilambo
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Batangas". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 14 Agosto 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Calabarzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Batangas". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 14 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Holokausto
Ti Holokausto (manipud ti Griego ὁλόkauσtoς holókaustos: hólos, "sibubukel" ken kaustós, "napuoran"),[1] a naamammoan pay a kas ti Shoah (Hebreo: השואה, HaShoah, "didigra"; Yidish: חורבן, Churben wenno Hurban,[2] manipud ti Hebreo para iti "panagdadael"), ket isu daytoy idi ti panagpatay tipuli kadagiti agaru nga innem a riwriw a Europeano a Hudio idi panawen ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat, ti maysa a programa iti sistematiko a tinalgedan ti estado a panagpapatay babaen ti Nasi nga Alemania, nga indauloan babaen ni Adolf Hitler, kadagiti amin a nasakupan ti Nasi a teritorio.[3] Kadagiti siam a riwriw a Hudio a nagtaeng idiay Europa sakbay ti Holokausto, agarup a dua apagkatlo ti nakanibusan.[4] A naisangsangayan, dagiti sumurok a maysa a riwriw a Hudio nga ub-ubing ket pinatay iti Holokausto, a kas dagiti pay agarup a dua ariwriw a Hudio a babbai ken tallo a riwriw a Hudio a lallaki.[5][6]
Adda dagiti eskolar a namatmati a ti panakailawlawag ti Holokausto kent nasken a mairaman ti panagpaty ti puli dagiti Nasi kadagiti riwriw a tatao kadagiti sabsabali a grupo, a mairaman ti Romani, dagiti kumanigid, Sobiet a balud iti gubat, Polako ken dagiti Sobiet a paisano, dagiti bakla, dagiti tattao a nabaldado, Saksi ni Hehoba ken dagiti dadduma pay a politiko ken relihiosa a kinasuppiat,a rimsua nga awan ti giddiatan no dagitoy ket Aleman wenno saan nga Aleman nga etniko ataudan.[7] Ti panagusar daytoy a panagipalpalawag, tti dagup a bilang dagiti biktima ti Holokausto ket nagbaetan ti 11 a riwriw ken 17 a riwriw a tattao.[8]
Ti panagdadames ken panagpatay ti puli ket naiyaddang a naaramid. Dagiti nadumaduma alinteg a mangikkat kadagiti Hudio manipud ti sibila kagimongan, most a naisangsangayan ti Linlinteg a Nuremberg, ket inaramid ti Nasi nga Aleaman sakbay ti rugi ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat. Dagiti konsetrasion akampo ket naipatakder a dagiti naibalud ket naisuheto kadagiti obra a panagtagabu aginggana dagitoy ket natayda iti panakabannog wenno sakit. Kadagiti baro a lugar a pinarukma ti Alemania idiay dumaya a Europa, dagiti espesial a unit a tinawtawgan a ti Einsatzgruppen ket pimmatay kadagiti Hudio ken dagiti politiko a kasupiat kadagiti masa apanagpaltuog. Dagiti simmakop ket nagitunton kadagiti Hudio ken Romana maibalud kadagiti napunno ti tao a gueto sakbal a maipatulod dagitoy babaen ti tren kadagiti pagpatayana kampo , no dagitoy a agbiagda kadagiti panagbanniaga, kaaduan kadagitoy ket pinatay kadagiti alingasaw a kamara.
Tunngal maysa a ima ti burokrasia ti Nasi nga Alemania ket nairaman kadagiti [[lohistiko] a nangiturong kadagiti pinakapatay ti puli, a nagpabalin ti Maikatlo a Reich ti tinawtawagan ti maysa a Holokausto nga eskolar iti "maysa a panagpatay ti puli nga estado".[9] Adda dagiti paggiddiatan ti kapanunutan no mano kadagita populasion ti Alemania ti nakaamo iti daytoy a pannakikumplot ti gobierno para iti Hudsio a populasion. Kaaduan kadagiti historiador ket nagitunton a dagiti sibil a populasion ket saanda nga ammo dagiti dakes a nararamid, a naipangpangruna dagiti panagipatayan a kampo, a dagitoy ket mabirukan iti ruar ti Alemania a nasakupan ti Nasi nga Europa. Ti historiador a ni Robert Gellately, ket nupay kasta, ket nangtunton a ti gobierno ket saana nagilimed iti daytoy a pannakikumplot babaen ti midia, ken dagiti paisano ket ammoda dagiti tunggal maysa nga aspeto malaksid para iti panagusar ti alaingasaw a kamaraa.[10] Dagiti naisangsangayan a naipakasaritaan nga ebidensia ket mangitudo ti kapanunutan a ti kaaduan kadagiti biktima ti Holokausto, sakbay ti panakaitalawda kadagiti kampo, ket saanda nga ammo iti gasat nga agururay kaniada, wenno saanda a namatmati; naregtada a namatmati nga isuda ket maiyakar kadagiti sabali a pagnaedan.[11]
Etimolohia ken panag-usar iti termino[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti termino a holokausto ket manipud ti Griego a balikas a holókauston, timaysa a ayup a sakripisio a maidaton ti maysa a dios a ti sibubukel nga (holos) ayup ket kompleto a mapuoran (kaustos).[12] Pra kadagiti giasot a tawtawen, ti balikas a "holokausto" ket inususar di ti Inggles a mangitudo kadagiti nalatak a nadawel a panagpapatay, ngem manipud idi panawen ti 1960, ti termino ket nagbalin nga inusar baben dagiti eskolar ken nadayeg a mannurat a nailaslasin a panagpatay tipuli dagiti Hudio.[3] Ti menor a seria a pabuya a Holokaustot ket naipammadayawan ti panangyamammo ti daytoy a termino kadagiti sapasap a apanagisao manipud idi 1978.[13]
Ti bibliko a balikas a Shoah (שואה) (naipaletra pay a Sho'ah ken Shoa), a kayatna asaoen ket "kalamidad", ket nagbalian a pagalagadan ti Hebreo a termino para iti Holokausto anaspsapa ngem idi panawen ti 1940, a naipangpangruna idiay Europa kenIsrael.[14] Ti Shoah ket kakaykata babaen dagit adu a Hudio gapu kadagiti adu a arason, a mairaman ti makapagura a teolohiko a tabas ti balikas a "holokausto", nga itudoda ti Griegoa pagano nga ugali.[15]
Dagiti Nasi ket nagususar ti maysa a eupemistiko a panangisao, ti "Kinaudi a Papakailawlawagan ti Hudio a Saludsod" (Aleman: Endlösung der Judenfrage), ken ti panangisao a "Kinaudi a Papakailawlawagan" ket nawatiwat a naususar a kas termino para iti panagpatay ti puli kadaigit Hudio. Dagiti Nasi ket inususarda pay ti panagisao a "lebensunwertes Leben" (Biag a di napateg ti Biag) iti panangpadas a panagitag-ay dagiti panagpapatay.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti balikas ket nabirukan bassit iti [Klasiko] a Griego a literatura iti sapasap ti maysa a daton. Ti pangilasin ὁλόkauσtoς "holókaustos], "sibubukel a napuoran", nga adadu a kadawyan iti kapadpada a porma manipud ti ὁλόkautoς [holókautos], ket adda iti Griego a bersion iti Hebreo a Biblia nga inusar iti Lebitiko 6,21–22 iti sumaganad a kontesto: "[...] ti naiyurno a pisi iti idaton a bukel ket idatonmonto para iti nasamit nga ayamuom iti Apo. / Ti padi [...] ket isunto ti mangidaton. Daytoy ket maysa nga alagaden para iti agnaayo iti Apo. Daytoy ket naskento a sibubukel a napuoran)."
- ^ "Holokausto," Encyclopaedia Britannica, 2009: "ti sistematiko a tinalgedan ti estado a panagpatay kadagiti innem a riwriw a Hudio a lallaki, babbai ken ub-ubbing, ken dagiti riwriw pay a dadduma babaen ti Nasi nga Alemania ken dagiti timmulong kaniana idi panawen ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat. Dagiti Nasi ket tinawtawaganda daytoy a kas ti "ti kinaudi a papakailawlawagan iti Hudio a salusod ..."
- ^ a b Niewyk, Donald L. Ti Columbia a Pagsurotan ti Holokausto, Unibersidad ti Columbia a Pagmalditan, 2000, p.45: "Ti Holokausto ket sapasap a naipalpalawagan a kas ti panagpapatay kadagiti adadu ngem 5,000,000 a Hudio babaen ti Nasi nga Alemaniaken dagiti timmulong kaniada iti panawen ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat. Dagiti Aleman ket tinawtawaganda daytoy a "ti kinaudi a papakailawlawagan iti Hudio a salusod".
- ^ "Brian Levin, Direktor, Sentro para iti Panagadal iti Gura Kinaagpatingnga, Estado nga Unibersidad ti California:". Huffingtonpost.com. Hulio 26, 2010. Naala idi 2010-07-31.
- ^ Sonja M. Hedgepeth; Rochelle G. Saidel (14 Disiembre 2010). Sekso a panagranggas kadagiti Husio a babbai idi panawen ti Holokausto. UPNE. p. 16. ISBN 978-1-58465-905-1. Naala idi 25 Enero 2012. "No dua a riwriw a Hudio a bababi tipinapatay idi panawen ti Holokausto, ti seksual a panagranggas ket maysa a lote ti bassit ngem naranggas ti lote dagiti adu."
- ^ Stephanie Fitzgerald (1 Enero 2011). Dagiti ubbing iti Holokausto. Capstone a Pagmalditan. p. 4. ISBN 978-0-7565-4390-7. Naala idi 25 Enero 2012. "Sumuroka maysa ariwriw a Hudio nga ub-ubbing ti pinapatay idi."
- ^ Biddut ti dakamat: Imbalido nga etiketa ti
; awan ti testo a naited para kadagiti ref a nanaganan
Niewyk45
- ^ Ni Donald Niewyk ket nagipaltiing a ti kalawaan a panagipalpalawag, a mairaman dagiti Sobiet a natay a paisano, ket mangpataud daytoy iti dagup dagiti natay iti 17 a riwriw. Liblibro ti Google Dagiti karkulo ti dagup dagiti natay a saan a Hudio a biktima ket naindumaan babaen ti riniwriw, a gapu kadagiti nagbeddengan a nagbaetan ti panakatay babaen ti panakaidadanes ken panakatay babaen ti panagbisin ken dagiti dadduma pay a pamay-an iti kontesto iti dagup a gubat ket saan a nalawag. Iti kinadagupan, agarup a 5.7 a riwriw (78 porsiento) kadagiti 7.3 a riwriw a Hudio iti nasakupan a Europa ket nakanibusan (Gilbert, Martin. Atlas iti Holokausto 1988, pp. 242–244). Daytoy ket maisuppiat kadagiti lima aginggana ti 11 a riwriw (1.4 a porsiento aginggana ti 3.0 a porsiento) kadagiti 360 a riwriw a saan a Hudio iti tinurayan ti Aleman nga Europa. Small, Melvin kenJ. David Singer. Pagaliwaksiyan iti Panagarmas: Internasional ken sibil a Gubgubat 1816–1980 ken Berenbaum, Michael. Mosaiko dagiti Biktima: Dagiti Saan a Hudio a Naidadames ken Pinapatay babaen dagiti Nasi, New York: Unibersidad ti New York a Pagmalditan, 1990
- ^ Berenbaum, Michael. "Naskena Maammoan ti Lubong", Museo a Holokausto ti Estados Unidos, 2006, p. 103.
- ^ John Ezard (Pebrero 17, 2001). "Dagiti Alemana ket ammoda iti Holokausto a panagamak a maipanggep kadagiti pagipatayan a kampo". The Guardian (Londres).
- ^ See Leni Yahil, Ina Friedman, Haya Galai, Ti Holokaustot: ti gasat iti Europeano a Panahudio, 1932-1945, Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, 1991, p. 257; Donald L. Niewyk, Francis R. Nicosia, Ti Columbia Pagsurotan ti Holokausto, Unibersidad ti Columbia a Pagmaldiatan, 2000, p. 26; Gerald D. Feldman, Wolfgang Seibel, Dagiti luglugar iti Nasia Panagddadanes: Burokrasia, Negosia, ken ti Organisasion iti Holokausto, Liblibro ti Berghahn, 2006 p. 245.
- ^ Ti Siglo a Diksionario ken Siklopedia, tomo.4, p.2859
- ^ Ni Alan Steinweis ket nagited ti panagsukisok iti daytoy a penomena idiay Steinweis, Alan E. (2001). "Ti Holokausto ken Amerikano aKultura: Ti Panagusis ti Kinaudi a Panakaeskolar". Dagiti Panagadal ti Holokausto ken Panagpatay ti puli 15 (2): 296–310. doi:10.1093/hgs/15.2.296.
- ^ ""Ti Holokausto: Panagilawlawag ken Umuna Panakitungtungan", Yad Vashem. Naala idi Hunio 8, 2005.
- ^ Para iti sinupiat a panakakita iti makunkuna a makapagura a tabas iti kayat a saoen iti balikas a "holokausto", kitaen ti Petrie, Jon. "Ti Sekular a lubong 'HOLOKAUSTO': Naeskolar a Mitolohia, Pakasaritaan, ken Maika Sangapulo ket Dua a Kayat a Saoen", Warnakan iti Panagsukisokk ti Panagpatay ti puli Tomo. 2, bilang. 1 (2000): 31–63. (Para iti web a bersion iti daytoy nga artokulo kitaen ti [1] )


text:
Silago, Abagatan a Leyte
Ti Silago ket maysa a maikapat a klase nga ili iti probinsia ti Abagatan a Leyte iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Silago ket nabingbingay a politikal iti 15 a barbaranggay.[2]
- Balagawan
- Catmon
- Pob. District I
- Pob. District II
- Hingatungan
- Katipunan
- Laguma
- Mercedes
- Puntana
- Salvacion
- Sap-ang
- Sudmon
- Tuba-on
- Tubod
- Imelda
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Abagatan a Leyte". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 15 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Daya a Visayas (Ingles) naala idi 27 Pebrero 2013
- ^ "Probinsia ti Abagatan a Leyte". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 15 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Papa Juan III
Ni Papa Juan III ket isu ti papa manipud idi 561 aginggana idi 13 Hulio 574. Isu ket naipasngay idiay Roma iti maysa a natan-ok a pamilia. Ti Liber Pontificalis ket tinawtagan isuna nga anak a lalaki ti maysa nga Anastasio. Ti tatangna ket naikkan ti titulo iti illustris, a mabalin nga isu ket maysa a vir illustris ("natan-ok a tao", ti nangato a pannakaikameng ti Romano a Senado).[1] Segun ti historiador a ni Evagrius, ti nkaipasngayan a naganna ket Catelinus, ngem nangala ti nagan a Juan idi nagbalin a papa.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Martindale, John R.; Jones, A.H.M.; Morris, John (1992), Ti Prosopograpia ti Kinaudi a Romano nga Imperio– TomoIII, AD 527–641, Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, ISBN 0-521-20160-8, p. 61
- ^ Historia Ecclesiastica 5.16
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Juan III idiay Wikimedia Commons