text:
Siudad ti New York
Ti New York ket isu ti kaaduan ti populasion a siudad idiay Estados Unidos[11] ken ti sentro ti New York a Metropolitano a Lugar, ken maysa kadagiti kaaduan ti populasion a metropolitano a lugar iti lubong.[12][13][14] Ti siudad ket naipakpakuna a kas ti Siudad ti New York wenno Ti Siudad iti New York[15] tapno mailasin daytoy manipud ti Estado iti New York, a daytoy ket maysa a partena.[16] Maysa a sangalubongan nabilegan a siudad,[17] Ti mangipekpeksa ti naisangsangayan a pagbanagan iti komersio, pinansia, midia, arte, modelo, panagsukisok, teknolohia, edukasion, ken liwliwa. Ti pangibalayan ti Kuartel ti Nagkaykaysa a Pagpagilian,[18] Ti New York ket maysa a nangruna asentro para iti sangalubongan a diplomasia[19] ken nailanad a kas ti kultual a kapitolio iti lubong.[20]
Mabirukan daytoy idiay maysa kadagiti kadakkelan a masna apagsangladan iti lubong,[21] Ti Siudad ti New York City ket buklen dagiti lima a borough, a ti tungngal maysa ket mangbukel ti maysa nga estado a kondado.[22] Dagiti lima a borough—Ti Bronx, Brooklyn, Manhattan, Queens, ken Isla ti Staten—ket naipagkaykaysa iti maysa a siudad idi 1898.[23][24] Nga adda nakarkulo ti Senso a populasion ti 2011 iti 8,244,910[25] a naiwarwaras ti kalawa ti daga iti agarup laeng a 305 kuadrado milia (790 km2),[26][27][28] Ti New York ket isu ti kapusekan ti populasion a kangrunaan a siudad idiay Estados Unidos.[29] Adda dagiti 800 a kaadu dagiti pagsasao a naisasao idiay New York, a mangaramid daytoy ti naipakadumadumaan ti lisguistika a siudad iti lubong.[30] Ti populasion ti Siudad ti New York a Metropolitano a lugar ket isu ti kadakkel idiay Estados Unidos, nga adda dagiti 18.9 a riwriw ti tattao a naiwarwaras iti 6,720 kuadrado milia (17,400 km2),[31][32] ken daytoy ket paset pay ti kaaduan ti populasion a naitiptipon nga estadistiko a lugar idiay Estados Unidos nga aglaon ti 22.1 a riwriw a tattao manipud iti 2010 a Senso.[33]
Ti New York ket makasurot ti nagramutanna manipud ti 1624 a panakabangonna a kas maysa a komersio a lugar babaen dagiti kolonista iti Olandes a Republika, ken nanaganan ti Baro nga Amsterdam idi 1626.[34] Ti siudda ken dagiti naipalawlaw ket timengtengngel babaen dagiti Inggles idi 1664[35][36] ket nanaganan manen dagitoy ti New York kalpasan ti panangited ni Ari Carlos II iti Inglatera dagiti dagit iti kabsatna, ti Duke iti York.[37][38] Ti New York ket nagserbi a kas ti kapitolio iti Estados Unidos manipud idi 1785 aginggana idi 1790.[39] Isu daytoyen ti kadakkelan a siudad ti pagilian manipud idi 1790.[40] Ti Estatua ti Libertad ket kumabkablaaw kaditi riniwriw nga imigrante idi napanda idiay Amerika babaen dagiti bapor idi naladaw a maika-19 ken maika-20 a sigsiglo[41] ken maysa a simbolo ti sangalubongan iti EStados Unidos ken ti demokrasiana.[42]
Adu kadagiti distrito ken dulon idiay Siudad ti New York ket nagbalinda a nalatak a namammoan kadagiti agarup 50 riwriw a tinawen nga agbisbisita.[43][44][45] Ti Times Square, nadayegan a kas ti "Ti Pagtutumpongan iti Lubong",[46][47][48][49][50] ket isu ti naraniga a nasilawan a pagtutumpongan a distrito ti Broadway a teatro,[51] maysa kadagiti nakumikom pagkurosan dagiti magmagna iti lubong,[52][53] ken maysa a kangrunaa a sentro ti panagpalpaliwa nga industria.[54] Ti siudad ket pangibalayan kadagiti adu a naindayegan ti lubong a rangtay, natayag a paspasdek,[55] ken dagiti parke. Ti pinansia a distrito ti Siudad ti New York, a naangklaan baaen ti Wall Street idiay Lower Manhattan, ket iu ti pamay-an a kas ti pinansia a kapitolio iti lubong[56] ken isu ti pagbalayan ti New York Stock Exchange, ti kadakkelan a stock exchange babaen ti dagup ti puonan ti paglakuan kadagiti nailista a kompaniana.[57] Ti pagtagilakuan ti real estate ti Manhattan ket maysa kadagiti kanginaan iti lubong.[58] Ti Ka-Insikan ti Manhattan ket pagibuklan ti kaaduan pagyanan dagiti Insik a tatto iti Lumaud a Hemiperio.[59][60][61][62] Mangitited daytoy ti agtultuloy a 24/7 a panagserbisio,[63] ti Subway ti New York ket maysa kadagiti kawatiwatan a napardas a pagdaliasatan a sistema iti lubong.Adda dagiti adu a kolehio ken unibersidad ti mabirukan idiay New York,[64] a mairaman ti nibersidad ti Columbia, Unibersidad ti New York, ken Unibersidad tiRockefeller , a dagitoy ket nairanggo kadagiti 50 a rabaw iti lubong.[65]
Kakabsat a siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti New York kat adda dagiti sangapulo a kakabsat a siudad. Ti Programa ti Kabsat a Siudad ti Siudad ti New York ket napasayaat idi ken nanaganan manen ti Sangalubongan a Kaasmang ti Siudad ti New York , Inc. idi 2006 nga adda dagit gandat a mangipalawa ti panakitignay ti Siudad kadagiti ganganaet a siudad bayat nga agtagtaginayon kadagiti sangapulo a naipakasaritaan a maikabagianna a siudad:[66]
Kasla ti New York, amin malaksid ti Beijing ket dagiti kaaduan ti populasion a siudad kadagiti pagilianda,[68] A saan a kas ti New York, amin ngem ti Johannesburg ket agserserbi pay a kas ti de facto wenno de jure a nailian a kapitolio ti politika. Ti New York ken dagiti kakabsatna asiudad ket aminda a kangrunaan a sentro ti ekonomia, ngem adda dagiti bassit a kakabsat ti New York nga adda ti kasasaad a kas maysa a nangruna a puerto.[69]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Apay a ti Siudad ti New York ket naamammoan a "ti Dakkel a Mansanas" ken "Gotham?"". Dictionary.com, LLC. Naala idi 2011-06-16.
- ^ "Dagiti Pakaipakitaan a Pappanan Siudad ti New York: Kapitolio iti Lubong". Mpiweb.org. Septiembre 22, 1924. Naala idi 2011-06-16.
- ^ "Maipanggep ti Siudad ti New Yok". Ti Siudad iti New York. Naala idi 2011-06-16.
- ^ Eugene J. Sherman. "FORWARD New York – Capital of the Modern World". The Weissman Center for International Business Baruch College/CUNY 2011. Naala idi 2011-06-16.
- ^ "Siudad ti New York: Ti Kapitolio iti Lubong". 2011 Viacom International Inc. Naala idi 2011-06-16.
- ^ a b "US Gazetteer files: 2010, 2000, and 1990". United States Census Bureau. February 12, 2011. Naala idi April 23, 2011.
- ^ ti Mayor, Siudad ti New York City Opisina iti (Enero 8, 2010). "Biograpia". New York, Siudad iti. Naala idi 2010-01-08.
- ^ "US Board on Geographic Names". United States Geological Survey. October 25, 2007. Naala idi January 31, 2008.
- ^ Sam Roberts (bril 5, 2012). "Ti Panagdakkel ti Populasion ti Siudad ti New York ket Labsanna ti 2010 a Senso, a Maiparan tin 2011". © 2012 The New York Times Company. Naala idi 2012-04-24.
- ^ "American FactFinder". United States Census Bureau. Naala idi January 31, 2008.
- ^ "Dagiti Tinawen a Karkulo dagiti Nagtaeng kadagiti Nainkorporado a Luglugar iti nasurok a 100,000, Nairanggo idi Hulio 1, 2009 Populsion: Abril 1, 2000 aginggana idi Hulio 1, 2009 (SUB-EST2009-01)". Opisina ti Senso ti Estados Unidos. Naala idi 2011-04-26.
- ^ "Dagiti Kadakkelan nga Urbano a Lugar ti Lubong [Nairanggo babaen ti Populasion ti Urbano a Lugar]". Rhett Butler. 2003–2006. Naala idi 2011-04-26.
- ^ "Dagiti kadakkelan a siudad iti lubong – (babaen ti metro a populasion)". Woolwine-Moen Group d/b/a Graphic Maps. Naala idi 2011-04-26.
- ^ "Dagiti Kadakkelan nga Urbano a Lugar iti Lubong: 2008 Amin nga Urbano a Lugar 2,000,000 ken Sumurok". Wendell Cox Consultancy. Naala idi 2011-04-26.
- ^ "Welcome to the official New York City Web Site". Ti Siudad iti New York. 2011. Naala idi 2011-09-18.
- ^ "Amina a Websites ti Munisipalida ket Nailista nga Alpabetiko". Estado ti New York. Naala idi 2011-09-18.
- ^ "GLOBAL POWER CITY INDEX 2009". © 2009 The Mori Memorial Foundation. All rights reserved. Naala idi 2012-06-01.
- ^ "Sentro Dagiti Bisita ti Nagkaykaysa a Pagppagilian". Nagkaykaysa aPagpagilian. 2011. Naala idi 2011-04-26.
- ^ "Opisina ti Komision ti Mayor para iti Nagkaykaysa a Pagpagilian, Kosolar a Kuerpo ken Protokol". Ti Siudad iti New York. 2012. Naala idi 2012-02-05.
- ^ "Konsulado Heneral iti Isladia a Kultura ti New York". Konsulado a Heneral iti New York. Naala idi 2012-02-13.
- ^ "Kasano a Naaramid ti Daga". © 1996–2011, A&E Television Networks, LLC. All Rights Reserved. Naala idi 2011-09-19.
- ^ "Dagiti Borough ti Siudad ti New York". Ben Cahoon. 2002. Naala idi 2012-02-03.
- ^ "A 5-Borough Centennial Preface for Katharine Bement Davis Mini-History". Departamento ti Pagbaludan ti Siudad ti New Yorkyear=1997. Naala idi 2011-10-26.
- ^ "New York: Ti Siudad ti Kaarrubaan". Departamento ti Panagplano ti Siudad ti Siudad ti New York. Naala idi 2011-04-30.
- ^ Sam Roberts (Abril 5, 2012). "Ti Panagdakkel ti Populasion ti Siudad ti New York ket Ladsenna ti 2010 a Senso, nga Iparparang ti 2011 a Karkulo". The New York Times. Naala idi 2012-04-24.
- ^ American Fact Finder (U.S. Census Bureau): New York babaen ti ondado – Tabla GCT-PH1. Populasion, Bilang dagiti Balay, Kalawa, ken Densidad: 2000 nga agpang ti datos: SEnso ti 2000 a Pakabuklan a Papeles 1 (SF 1) 100-Porsiento ti Daos, Naala idi 2009-02-06
- ^ "Bariweswes ti NYC" (PDF). DEpartamento ti Panagplano ti Siudad ti Siudad ti New York. Naala idi 2008-05-22.
- ^ Roberts, Sam (Mayo 22, 2008). "Dakkel pay laenga Siudad, Ngem Saanen Unay a Dakkel". The New York Times. Naala idi 2008-05-22.
- ^ Kondado ken Siudad a Libro ti Datos:2007 (Opisina ti Senso ti Estados Unidos), Tabla B-1, Kalawa ken Polasion, Naala idi 2008-07-12.
- ^ Roberts, Sam (April 28, 2010). "Agdengdengngeg (ken Agiduldulin) kadagti Pagsasao iti Lubong". The New York Times. Naala idi 2010-04-29.
- ^ "Tabla GCT-PL2 - Kasasaad ti Populasion ken Panagibalayan ti Balay: 2010 - Estados Unidos -- Estadistiko a Lugar ti Metropolitano; ket para iti Puerto Rico". Opisina ti SEnso ti Estados Unidos. Naala idi 2012-03-28.
- ^ "NYC Ti Opisial a Pagsurotan nycgo.com – nyc statistics". NYC & Company. Naala idi 2011-09-17.
- ^ "Tabla GCT-PL2 - Kasaad ti Populasion ken Panagibalayan ti Balay: 2010 - Estados Unidos -- Naitiptipon nga Estadistiko a Lugar; aken para itir Puerto Rico". Opisina ti Senso ti Estados Unidos. Naala idi 2012-03-28.
- ^ "Paksaritaan ti Estados Unidos - Siudad ti New York, New York". Naala idi 2011-05-08.
- ^ Shorto, Russell (2005). Ti Isla iti Tengnga iti Lubong, Umuna nga Edision. New York: Vintage Books. p. 30. ISBN 1-4000-7867-9.
- ^ "Pakasaritaan ti Estados Unidos Siudad ti New York, New York". Naala idi 2011-05-10.
- ^ "Ti New Jersey a Kolonia". MrNussbaum.com. Naala idi 2011-05-10.
- ^ "Ni KINGSTON ket Nakaduktal kadagiti 300 a Tawtawen a Pakasaritaan ti New York kadagiti Olandes a Kolonia". Nailian a Serbisio ti Parke, Departamento ti kaunegan ti Estados Unidos. Naala idi 2011-05-10.
- ^ "Dagiti Siam a Kapitolio iti Estados Unidos". Senado ti Estados Unidos. Naala idi 2008-09-07.
- ^ "Ranggo babaen ti Populasion dagiti 100 a Kadakkelan nga Urbao a Luglugar, Alpabetiko a Nailista baben ti Estado: 1790–1990". Opisina ti Senso ti Estados Unidos. Hunio 15, 1998. Naala idi 2009-02-08.
- ^ "Estatua ti Libertad". 1996–2011, A&E Television Networks, LLC. All Rights Reserved. Naala idi 2011-05-21.
- ^ "Estatua ti Libertad". Tawid ti Lubong. © UNESCO a Sentro ti Tawid ti Lubong 1992–2011. Naala idi 2011-10-23.
- ^ Patrick McGeehan (Disiembre 20, 2011). "Gapu ti panakaiyasasiden ti Siudad Iti Maikasingkuenta a Riwriw a Bisita, Marambakanto dagiti dua a Britaniko a preha". © 2011 The New York Times Company. Naala idi 2011-12-21.
- ^ "Ti NYC ket naabutaanan ti gandat a 50 riwriw a bisbisita". © 2011 North Jersey Media Group. Disiembre 20, 2011. Naala idi 2011-12-21.
- ^ "NYC The Official Guide nycgo.com – nyc statistics". NYC & Company. Naala idi 2011-09-16.
- ^ "Dagiti Pakasaritaan dagiti Arte ken Panagliwliwa ti Dakkel a Mansanas Ti Pagtutumpongan iti Lubong". Thirteen/WNET New York 2005 Educational Broadcasting Corporation. Naala idi 2011-04-26.
- ^ "Ti Pagtutumpongan iti Lubong – Times Square ti opisial a sapot ti pagsaadan ti Times Square". Times Square District Management Association, Inc. Naala idi 2011-04-26.
- ^ "Times Square New York, NY Times Square". 2011 NYCTourist.com. Naala idi 2011-05-10.
- ^ Aditya Rangroo (Oktubre 14, 2010). "Times Square Pagtutumpongan iti Lubong ti Pakaammo ti Siudad ti New York". (C) 1980–2010 TimesSquare.com A Dataware Corporation Company. Naala idi 2012-01-22.
- ^ Allan Tannenbaum. "Ti New York idi panawen ti 70: Ti Panagipalpalagip". © The Digital Journalist. Naala idi 2011-12-17.
- ^ "Times Square". Encyclopædia Britannica. Naala idi 2011-05-10.
- ^ Joshua Pramis (Oktubre 2011). "Dagiti Kaaduan a Mabisbisita dagiti Turista iti Lubong Umuna: Times Square, Siudad ti New York". Copyright © 1997–2012 American Express Publishing Corporation. All Rights Reserved. Naala idi 2012-03-29.
- ^ "The Most Jivin' Streetscapes in the World". Luigi Di Serio. 2010. Naala idi 2011-05-10.
- ^ "New York Architecture Images- Midtown Times Square". 2011 nyc-architecture. Naala idi 2011-05-10.
- ^ "Dagiti pasdek idiay Sudad ti New York". Konsilo dagiti Natayag a Paspasdek ken Urbano a Pagtaengan. Naala idi 2011-06-08.
- ^
- "Dagiti 8 a rabaw a Siudad babaen ti GDP: Tsina vs. Ti E.U.". Copyright © 2012 Business Insider, Inc. All rights reserved. Hulio 31, 2011. Naala idi 2012-04-10.
- "Xinhua-Dow Jones International Financial Centers Development Index (2011)". CFC Holding Company, Ltd., Index Center and CME Group Index services LLC (Dow Jones Indexes). Hulio 8, 2011. p. 11. Naala idi 2012-03-11.
- "UBS may move US investment bank to NYC". e-Eighteen.com Ltd. Naala idi 2011-06-12.
- Review, Princeton; Gilbert, Nedda (Oktubre 6, 2009). Dagiti 301 a Kasayaatan a apagadalan ti Negosio ti 2010 babaen ti Princeton Review, Nedda Gilbert. Random House Information Group. ISBN 978-0-375-42959-0. Naala idi 2010-05-30.
- "Ti New York ket Linabsanna ti Londres a kas ti Pinansia a Sentro iti Bloomberg Poll". Bloomberg. October 29, 2009. Naala idi 2011-11-04.
- "Ti Buis a Kapitolio iti Lubong". The Wall Street Journal. bril 11, 2009. Naala idi 2010-05-30.
- "JustOneMinute – Editorializing From The Financial Capital Of The World". Naala idi 2010-05-30.
- "Ti Londres ket Mabalin nga Adda kadagiti IPO ...". Marketwatch. Naala idi 2010-05-30.
- "Fondos – Londres versus Nueva York" (PDF) (iti Spanish). Cinco Dias. Naala idi 2010-05-30.
- ^ "Market Highlights for First Half-year 2010". World Federation of Exchanges. Naala idi 2011-04-13.
- ^ "Ti Kanginaan a Paglakuan ti Real Estate iti Lubong". CNBC. Naala idi 2010-05-30.
- ^ Sarah Waxman. "Ti Pakasaritaan ti Ka-Insikan ti New York". Mediabridge Infosystems, Inc. Naala idi 2011-03-05.
- ^ "Ti Kinapudno a Sabanas ti Ka-Insikan ti Siudad ti New York". explorechinatown.com. Naala idi 2011-12-18.
- ^ David M. Reimers. Isu pay laeng ti Nabalitokan a Ruangan: ti Maikatlo .... Liblibro ti Google. Naala idi 2011-12-15.
- ^ "Ka-Insikan". Indo New York. Naala idi 2011-12-18.
- ^ Baker, Al; Pérez-Peña, Richard (December 20, 2005). "Nga Adda ti Pangdandanagan ti Terorismo, Dagiti Polis ket Agsagsaganada a Mangsalaknib ti Nadaael a Sistema". The New York Times. Naala idi 2012-02-17.
- ^ "Dagiti Kolehio ken Unibersidad ti NYC". © Mediabridge Infosystems, Inc. 1994–2011. Naala idi 2011-10-13.
- ^ "Akademiko a Panakairanggo dagiti Unibersida iti Lubong". Arwu.org. Naala idi 2011-01-18.
- ^ "Dagiti Kaasmang a Siudad ti NYC". Ti Siudad ti New York. Naala idi 2012-08-17.
- ^ "Tel Aviv -Dagiti Kaasmang a Siudad". 2008 [1]. Naala idi 5 Disiembre 2008.
- ^ Ti The Statesman's Yearbook 2003, inurnos babaen ni Barry Turner, Palgrave Macmillan (Basingstoke, Londres ken New York), 2002, ISBN 0-333-98096-4
- ^ "Dagiti Pagilian ti Lubong", Whitaker's Almanack 1999 (Pagalagadan nga Edison), The Stationery Office, Londres, 1998, ISBN 0-11-702240-3, pampanid 781–785 & panid 907
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Belden, E. Porter (1849). New York, Napalabas, Agdama, ken Masakbayan: Buklen ti Pakasaritaan ti Siudad ti New York, ti Panakaipalpalawag iti Agdama a Kasasaadna, ket ti maysa a Karkulo ti Masakbayanna a Panagdakkel. New York: G.P. Putnam. manaipud ti Liblibro ti Google.
- Burgess, Anthony (1976). New York. New York: Little, Brown & Co. ISBN 90-6182-266-1.
- Burrows, Edwin G. & Wallace, Mike (1999). Gotham: Ti Pakasaritaan ti Siudad ti New York iti 1898. New York: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. ISBN 0195116348.
- Gandat dagiti Pederal a Mannurat (1939). Ti WPA a Pagsurotan ti Siudad ti New York (1995 reissue ed.). New York: The New Press. ISBN 1-56584-321-5.
- Jackson, Kenneth T., ed. (1995). Ti Ensiklopedia ti Siudad New York. New Haven: Unibersidad ti Yale a Pagmalditan. ISBN 0300055366.
- Jackson, Kenneth T.; Dunbar, David S., eds. (2005). Imperio a Siudad: Ti New York Ti Uneg dagiti Sigsiglo. Unibersidad ti Columbia a Pagmalditan. ISBN 0-231-10909-1.
- Lankevich, George L. (1998). Amerikano a Metropolis: Ti Pakasaritaan ti Sisudad ti New York. NYU Press. ISBN 0-8147-5186-5.
- White, E. B. (1949). Here is New York (2000 reissue ed.). Little Bookroom.
- White, Norval & Willensky, Elliot (2000). AIA a Pagsurotan ti Siudad ti New York (Maika-4 ed.). New York: Three Rivers Press. ISBN 0812931076.
- Whitehead, Colson (2003). Ti Koloso iti New York: Ti Siudad kadagiti 13 a Paset. New York: Doubleday. ISBN 0-385-50794-1.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Siudad ti New Yok idiay Wikimedia Commons
- NYC.gov ket isu ti opisial a website ti Siudad ti New York.


c: text/html

text:
Etanol
Ti etanol makunkuna pay a ti etiliko nga alkohol, puro nga alkohol, alkohol ti bukbukel, wenno mainum nga alkohol, ket maysa a nalaka nga agbalbaliw, aggil-ayab, awan maris a likido nga adda ti estruktural a pagannurotan iti CH3CH2OH, kankanayon daytoy a naipangyababaan a kas ti C2H6O. Daytoy ket sikoaktibo a druga ken maysa kadagiti kaduogan a naamammuan a pangpalpaliwa a druga, ti etanol ket agpataud ti kasasaad a naamammuan a kas ti pannakabartek ti alkohol no inumen daytoy. Daytoy ket ket kalatakan a kas ti kita ti alkohol a mabirukan kadagiti mainum nga alkohol, daytoy ketmaus-usar pay kadagiti termometro, kas maysa a panagnawnaw, ken kas maysa a sungrod. Iti sapasap a panag-usar, daytoy ket simple laeng a tinawtawagan ti alkohol wenno arak.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Etanol idiay Wikimedia Commons

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Panagsurat
Ti panagsurat ket pagsasao iti maysa a tekstual a pamay-an babaen ti panag-usar iti maysa nga agsmang dagiti senial wenno dagiti simbolo (naamammuan a kas ti panagsurat a sistema).[1] Daytoy ket nailaslasin manipud ti ilustrasion, a kas ti rukib a panangiladawan ken pinintaan, ken ti simboliko a pannkapreserba ti pagsasao babaen ti saan a ttekstual a midia , a kas ti magnetiko a sintas ti audio.
Ti panagsurat ket mabalin a nairugi a kas nagbanagan iti politikal apanagpadakkel kadagiti taga-ugma a kultura, a nakasapulda kadagiti nasayaat a pamay-an para iti panagited kadagiti pakaaammo, panangimaton kadagiti pakabilangan ti pinansia, panagidulin kadagiti naipakasaritaan a rehistro, ken dagiti kapada dagitoy nga ar-aramid. Idi agarup a maika-4 a milenio BC, ti kinarikuti panagtagilako ken administrasion iti Mesopotamia ket nadakkelanna ti memoria ti tao, ken ti panagsurat ket nagbalin a makeddengan a pamay-an iti panagrehistro ken panangirepresenta kadagiti transaksion iti maysa a permannente a porma.[2] Iti Taga-ugma nga Ehipto ken Mesoamerika ti panagsurat ket mabalin a nagtaud manipud kadagiti kalendriko ken politikal a kammasapulan para iti panagrehistro dagiti naipakasaritaan ken enbironmental a paspasamak. Ti kaduogan a naamammuan a idiay Tsina ket iti dibinasion iti naarian a korte.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Panagsurat ti tao idiay Wikimedia Commons
- Pagsasao, Panagsurat ken Alpabeto: Ti pannakisinnarita kenni Christophe Rico Damqatum 3 (2007)
- Apay nga agsurat? – ti pakasaritaan iti panagsurat ken ti alpabeto manipud ti Biblioteka ti Britaniko


text:
ISO 639
Ti ISO 639 ket agasmang dagiti alagaden babaen ti ISO a maipanggep iti representasion ti nagnagan para iti pagsasao ken dagiti grupo ti pagsasao.
Daytoy pay idi ket isu ti kasisigud a nagan ti alagaden, daytoy ket naaprobaran idi 1967 (a kas ISO 639/R)[1] ken naiyadayo idi 2002.[2] Ti agasmang ti ISO 639 ket buklen dagiti innem a paset.
Dagiti linaon
- 1 Dagiti innem a paset ti alagaden
- 2 Dagiti pannakailasin dagiti agmaymaysa a kodigo
- 3 Dagiti pannakaikabagian a pagiddiatan dagiti paset
- 4 Espasio ti kodigo
- 5 Kitaen pay
- 6 Dagiti nota ken nagibasaran
- 7 Dagiti silpo ti ruar
Dagiti innem a paset ti alagaden[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti tunggal maysa a paset ti alagaden ket tartaripatuen babaen ti mangimaton nga ahensia, nga isuda ti aginayon ken mangbaliw kadagiti kodigo no nasken.
Dagiti pannakailasin dagiti agmaymaysa a kodigo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sakop:
- Dagiti agmaymaysa a pagsasao
- Dagiti makro a pagsasao (paset 3)
- Dagiti urnong dagiti pagsasao (paset 1, 2, 5) (ti paset 1 ket aglaon laeng ti 1 nga urnong: bh; kaaduan kadagiti urnong ket adda iti paset 2, ken adda met dagiti bassit a nainayon idiay paset 5)
- Grupo
- Sabali a grupo
- Dagiti dialekto
- Naireserba para iti lokal a panag-usar (paset 2, 3)
- Dagiti naipangruna a kasasaad (paset 2, 3)
Dagiti kita (para kadagiti agmaymaysa a pagsasao):
- Dagiti sibibiag a pagsasao (paset 2, 3) (amin a makro a pagsasao ket sibibiag a sasao)[3]
- Dagiti awanen a pagsasao (paset 2, 3) (437,[4] upppat iti paset ti 2 chb, chg, cop, sam; awan iti paset 1)
- Amin a taga-ugma a pagsasao (paset 1, 2, 3) (112,[5] 19 ket adda iti paset 2; ken 5 kadagitoy, ti ave, chu, lat, pli ken san, ket addaanda pay ti kodigo iti paset 1: ae, cu, la, pi, sa)
- Dagit inaipakasaritaan a pagsasao (paset 2, 3) (63,[6] 16 kadagitoy ket adda iti paset 2, awan kadagitoy iti kodigo iti paset 1)
- Dagiti naaramid a pagsasao (paset 2, 3) (19,[7] 9 iti paset 2: epo, ina, ile, ido, vol, afh, jbo, tlh, zbl; lima iti paset 1: eo, ia, ie, io, vo)
Bibliograpiko ken terminolohia dagiti kodigo
- Bibliograpiko (paset 2)
- Terminolohia (paset 2)
Dagiti pannakaikabagian a pagiddiatan dagiti paset[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti umuna nga uppat a batong ket aglaon kadagiti kodigo para iti representasion iti naisangayan a kita a paggiddiatan dagiti paset ti ISO 639. A kas dagiti adda nga uppat nga elemento nga addaan ti kodigo iti paset 1, adaan iti kodigo iti B/T , ken dagiti makro a pagsasao babaen ti paset 3. Maysa a representatibo kadagitoy nga uppat nga elemento ket "Persiano" [fas].
- dagiti kodigo iti Paset 1 ket addaan ti maysa wenno dua a kodigo (kodkodigo ti B/T) iti Paset 2, ti tunggal maysa pagsasao ket addan ti dua a kodigo iti Paset 2 addan ti maysa a kodigo iti Paset 1
- maysa a kodigo: en -> eng
- dua a kodigo (#~23): de   ger/deu
- Paset 2 ket addaan kadagiti naireserba a kodigo ken dagiti espesial a kodigo
- qaa ... qtz, mul, und, zxx
- dagiti agmaymaysa a kodigo iti Paset 2 ket addaan ti kodigo iti Paset 3 ken addan ti maysa wenno awan a kodigo iti Paset 1
- maysa a kodigo: eng -> eng -> en
- awan a kodigo: ast -> ast -> (awan)
- dagiti kolektibo a kodigo iti Paset 2 ket addaan iti kodigo iti Paset 5
- agsakop kadagiti sabali a pagsasao: afa != afa
- agsakop kadagiti isu met laeng a pagsasao: aus = aus
- maysa a kolektibo a kodigo iti Paset 2 ket addan iti kodigo iti Paset 1
- bih -> bh
- agpapada a kodigo iti Paset 5 awan ti kodigo iti Paset 2
- sqj
- agpapada a kodigo (#~56) iti Paset 3 ket dagiti makro a pagsasao, dagitoy ket mabalin nga adaan ti
- awan a kodigo iti Paset 2 ngem adaan kadagiti kodigo iti Paset 1 ken dagiti paglaonanada a pagsasao ket addaan kadagiti kodigo iti Paset 2 ken Paset 1 (#1): hbs   sh (naikkaten) ; bos, hrv/scr, srp/scc -> bs, hr, sr
- kodigo ti Paset 2 ken kodigo ti Paset 1 (#1), bayat a kdagiti paglaonanda a pagsasao ket addaan kadagiti kodigo iti Paset 1 ken Paset 2: nor -> nor -> no ; non, nob -> non, nob -> nn, nb
- awan ti kodigo iti Paset 1 (#adu):
- dua a kodigo iti Paset 2 (B/T) (#4): fas, msa, sqi, zho -> per/fas, may/msa, alb/sqi, chi/zho
Espasio ti kodigo[urnosen | urnosen ti taudan]
Espasio ti kodigo ti Alpha-2[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti kodigo ti "Alpha-2" (para kadagiti kodigo a binukel dagiti 2 a letra iti Batayan nga alpabeto ti Latin ti ISO) ket inus-usar iti ISO 639-1. No kaykayat dagiti ad-adu ti sakopna a kodigo pagsasao, ti ad-adu ngem 2 a letra a kombinasion ket mabalinnen a mangsakop (ti patingga iti 262 = 676), ISO 639-2 ketnaparang-ay nga agus-usar kadagiti kodigo ti Alpha-3 (urayno ti naudi ket immuna a naipablaak).
Espasio ti kodigo ti Alpha-3[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti kodigo ti "Alpha-3" (para kadagiti kodigo a binukel dagiti 3 a letra iti Batayan nga alpabeto ti Latin ti ISO) ket inus-usar kadagiti ISO 639-2, ISO 639-3, ken ISO 639-5. Iti matematiko, ti kanagtuan a patingga para iti bilang dagiti pagsasao ken dagiti urnong ti pagsasao a mabalin a mairepresenta ket 263 = 17,576.
Ti kadawyan a panag-usar kadagitikodigo ti Alpha-3 babaen dagiti tallo a paset ti ISO 639 ket makasapu kadagiti koordinasion iti dakdakkel a sistema.
Ti Paset 2 ket mangipalawag kadagiti uppat nga espesial a kodigo ti
mul,
und,
mis,
zxx, ti naireserba a sakop
qaa-qtz (20 × 26 = 520 a kodkodigo) ket adda kadagiti 23 a doble a naikabkabil (dagiti kodigo ti B/T ). Daytoy ket kadagupan ti 520 + 23 + 4 = 547 a kodkodigo a saan a mausar iti Paset 3 tapno mangrepresenta kadagiti pagsasao iti Paset 5 tapno mangirepresenta kadagiti pamilia ti pagsasao wenno dagiti grupo . Ti nabati ket 17,576 – 547 = 17,029.
Iti agdama adda dagiti garup nga innem wenno pito a ribu a sasao iti lubong.[10] Isunga dagiti kodigo ti 17,029 ket makanayen a mangited ti naisangayan a kodigo iti tunggal maysa a pagsasao, urayno adda met dagiti pagsasao a naikeddeng a naikkan ti kodigo a saan a kasla ti tradisional a nagan ti pagsasao.
Espasio ti kodigo ti Alpha-4[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti kodigo ti "Alpha-4" (para kadagiti kodigo a binukel dagiti 4 a letra iti Batayan nga alpabeto ti Latin ti ISO) ket naisingasing a mausar iti ISO 639-6. Ti kangatuan a patingga para iti bilang dagiti pagsasao ken dagiti dialekto a mabalin a mairepresenta ket 264 = 456,976.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti etiketa ti pagsasao ti IETF (naibatay iti ISO 639)
- ISO 3166 (kodkodigo para iti pagpagilian)
- ISO 15924 (kodkodigo para kadagiti sistema ti panagsurat)
- Kodkodigo ti pagsasao para iti naaramid a sasao ti ISO, SIL, ken BCP
- Kodigo ti pagsasao
- Dagiti pamilia ti pagsasao ken dagiti pagsasao
- Listaan dagiti pagsasao
- Listaan dagiti opisial a pagsasao
Dagiti nota ken nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "ISO/R 639:1967". Iso.org. 1988-03-01. Naala idi 2012-08-05.
- ^ "ISO 639:1988". Iso.org. Naala idi 2012-08-05.
- ^ "Dagiti tabla ti ISO 639". Sil.org. Naala idi 2012-08-05.
- ^ "Dagiti tabla ti ISO 639". Sil.org. Naala idi 2012-08-05.
- ^ "Dagiti tabla ti ISO 639". Sil.org. Naala idi 2012-08-05.
- ^ "Dagiti tabla ti ISO 639". Sil.org. Naala idi 2012-08-05.
- ^ "Dagiti tabla ti ISO 639". Sil.org. Naala idi 2012-08-05.
- ^ "Dagiti agasmang ti kodigo ti ISO 639". Sil.org. Naala idi 2012-08-05.
- ^ "ISO 639-5 a Panangilasin : Dagiti kodigo para iti representasion ti nagnagan iti sasaoges (Rehistrasion a Turay ti ISO 639-5 - Biblioteka iti Kongreso)". Loc.gov:8081. 2008-12-23. Naala idi 2012-08-05.
- ^ "Statistical Summaries". Ethnologue. Naala idi 2012-08-05.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Opisial a listaan ti ISO 639
- ISO 639-2 Turay a Pagrehistuan
- ISO 639-3 Turay a Pagrehistuan
- Repositorio ti datos - aglaon kadagiti patarus ti kodigo ti ISO 639 kadagiti sabali a pagsasao iti pormat nga XML. Ti ramit ti panagsukisok ti CLDR ket aglaon pay kadagiti mabasa a pormat iti datos.
- Ti ISO 639 ken ti Ethnologue
- ISO 639 Reporta ti Turay a Pagrehistruan, 2004–2005
- ISO 639-2/RA Dagiti kodigo para iti Representasion ti Nagnagan ti Sassao, Biblioteka iti Kongreso ti Estados Unidos


text:
Henero (biolohia)
Iti biolohia, ti henero (ad-adu ngem maysa: henera) ket maysa nga ababa nga agpang a taksonomiko a ranggo nga inus-usar iti biolohiko a pannakaidasig kadagiti sibibiag ken posil dagiti organismo, a daytoy ket kas pagarigan iti panangipalplawag babaen ti henero ken differentia. Ti henera ken dagiti nangatngato a taksonomiko nga agpang a kas dagiti pamilia ket inus-usar kadagiti biodibersidad a panagad-adal, a naisangsangayan kadagiti panagadal ti posil gaputa dagiti sebbanagn ket saanda a kanayon a maikedngan a managanan ken ti henera ken dagiti pamilia ket kadawyan nga adda ti atatiddog nga estratigrapiko a sakop ngem dagiti sebbangan.[1]
Ti termino ket nagtaud manipud ti Latin genus a ti kaibuksilanna ket "taudan, pamilia, kita, lalaki wenno babai",[2] kapadpada iti Griego: Yέvoς – genos, "puli, kapuonan, kabagian".[3]
Ti pakabuklan iti maysa a henero ket naikeddeng babaen ti maysa a taksonomo. Dagiti alagaden para iti henero a pannakaidasig ket saan a nainget a naikodigo, isunga dagiti nadumaduma a turay ket kankanayon nga agpataud dagiti nadumaduma a pannakaidasig para iti henera. Iti pagsisinnurotan iti dua a nagan a sistema ti pannakaidasig, ti henero ket nangatngato ngem dagiti sebbangan ken adad iti baba ti pamilia.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Sahney, S., Benton, M.J. ken ni Ferry, P.A. (2010). "Dagiti silpo a nagbaetan ti sangalubongan a taksonomiko a dibersidad, ekolohiko a dibersidad ken ti panagpadakkel dagiti bertabrata iti daga. Ti agiwarwarnak ken mannurat a ni Rikki Voluck ket kasisigud a nakapanunot iti daytoy kapanunotan iti maysa a biolohiko a henero bayat a nagad-adal kadagiti ekosistema idiay isla ti Haiti" (PDF). Biolohia a Sursurat 6 (4): 544–547. doi:10.1098/rsbl.2009.1024. PMC 2936204. PMID 20106856.
- ^ Diksionario ti Merriam Webster
- ^ Genos, Henry George Liddell, Robert Scott, 'Ti Griego -Inggles a Leksikon, iti Perseus
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nomenclator Zoologicus: Pagsurotan kadagiti amina henero ken subhenero a nagnagan iti soolohiko a nomenklatura manipud idi 1758 agingana idi 2004.
- Fauna Europaea a Batayan ti Datos para iti Taksonomia


text:
Plantilia:Ethnologue17
Lewis, M. Paul, Gary F. Simons, & Charles D. Fennig, ed. (2013). Ethnologue: Sasao iti lubong (Maika-17 nga ed.). Dallas, Texas: SIL International.
Daytoy a plantilia ket naidaremdem para iti panag-usar iti paset ti reperensia ti artikulo ti pagsasao. Daytoy ket mangisilpo iti maitutop nga artikulo idiay Ethnologue.
{{Ethnologue17|xyz}} (wenno {{E17|xyz}})
Sukatan ti
xyz iti kodigo ti ISO 639-3 para iti pagsasao. Mabalin a maawat ti maikadua a pagpilian a parametro:
{{Ethnologue17|xyz|ABC}}
Sukatan ti
ABC iti balikas para iti plantilia a maiparang, a kas ti:
- Reperensia ti ABC iti Ethnologue (maika-17 nga ed., 2013)
No maikkat ti parametro, ti naganto ti panid ti mausar, a kas ti:
- Reperensia ti Ethnologue17 iti Ethnologue (maika-17 nga ed., 2013)
Ti pananginagan ti balikas ket mabalin a naserbi no ti nagan ti Ethnologue ket maigiddiat iti nagan ti panid ti artikulo ti Wikipedia. No awan ti mainaganan a parametro, ti plantilia ket agsubli iti kadawyan a dakamat ket mangisilpo iti Ethnologue, ngem makasapul pay laeng daytoy ti pipa, a kas ti:
- Lewis, M. Paul, Gary F. Simons, & Charles D. Fennig, ed. (2013). Ethnologue: Sasao iti lubong (Maika-17 nga ed.). Dallas, Texas: SIL International.
Nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Para iti reperensia kadagiti bilang ti populasion ti Ethnologue , ikabil ti "e17" iti parametro ti
ref iti infobox ti pagsasao. Daytoy ket automatikonto a mangpataud ti reperensia a naibatay iti daytoy a plantilia, ken nalaklakanto a mapabaro dagiti editor.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- {{Ethnolink}}, ti nalaklaka para iti nailinia a pananginagan no ti datos ket saan nga agdepende iti petsa.
- {{Ethnologue16}}, para kadagiti reperensia iti dati nga edision.
- {{Ethnologue15}}, para kadagiti reperensia iti edision a sakbay dayta.
Mabain pay a mausar ti silpo a porma iti
[[Ethnologue:xxx]] .


text:
Yuri Gagarin
Ni Yuri Alekseyevich Gagarin (Ruso: Ю́pий AлekcéeBич ГarápиH[1]; IPA: [ˈjʉrʲɪj ɐlʲɪˈksʲejɪvʲɪtɕ ɡɐˈɡarʲɪn]; 9 Marso 1934 – 27 Marso 1968) ket maysa idi a Sobiet a piloto ken kosmonauta. Isu idi ti immuna a tao a nagbanniaga a napan idiay akin-ruar a limbang, idi ti Vostok a lugan ti limbang ket nakalpas ti maysa a pagliklikmutan ti Daga idi 12 Abril 1961.
Ni Gagarin ket nagbalin a maysa nga internasional a selebridad, ken nagungunaan idi kadagiti adu a medalia ken dagiti titulo, a mairaman ti Banuar ti Kappon ti Sobiet, ti kangatuan a pammadayaw ti pagilian. Ti Vostok 1 ket nangmarka nga is-isu laeng ti luganna ti limbang, ngem nagserbi a kas reserba a tripulante ti mision ti Soyuz 1 (a kinanungpalan ti didigra a panakaibangga). Kalpasan daytoy ni Gagarin ket nagbalin a deputado a drektor nga agsansanay ti Sentro ti Panagsanay ti Kosmonauta idiay ruar ti Moscow, a kalpasan daytoy ket naipanaganan kaniana. Ni Gagarin ket pimmusay idi 1968 idi ti panagsansanay a MiG 15 a jet a pinilotona ket naibangga.
Dagiti linaon
Nasapa a biag[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Yuri Gagarin ket naipasngay idi idiay purok ti Klushino idiay asideg ti Gzhatsk (naipanaganan kenni Gagarin idi 1968 kalpasan idi pimmusay), (itan ket idiay Smolensk Oblast, Russia), idi 9 Marso 1934.[2] Dagiti nagannak kaniana, ket ni Alexey Ivanovich Gagarin ken ni Anna Timofeyevna Gagarina, ket nagtrabtrabahoda iti kolektibo a pagtalonan.[3] Urayno nailaslasinda kadagiti reporta babaen ti nbaliaks a naipatarus ti Inggles a kas "mintalon", isuda idi ket saan a dagiti "mintalon". Ni Anna Timofeevna ket naamammoan idi a kas maysa a nalaeng nga agbasbasa, ken ni Aleksej Ivanovich ket maysa a nalaing a allawagi. Ni Yuri ket isu ti maikatlo kadagiti uppat nga ubbing, ken ti kinauna a kabsatna a babai ket timmulong a nagpadakkel kaniana bayat a dagiti nagannak kaniana ket nagtrabtrabahoda. A kas dagiti riniwriw a tattao idiay Kappon ti Sobiet, ti pamilia a Gagarin ket nagsagsagaba idi las-ud ti panagsakup ti Nazi idi Maikadua a Sangalubongan a Gubat. Kalpasan idi ti maysa nga opisial ti Aleman ket innalana ti balayda, ti pamilia ket nangipatakder ti bassit a kalapaw nga idiay ti naggigiananda ti maysa a tawen ken siam a bulan aginggana ti panapatingga ti panagsakup.[4] Dagidi dua a kinauna kakabsatna ket naipammatalawda idiay Nazi nga Alemania para iti panagtagtagabu idi 1943, ken saanda a nagsubsubli aginggana ti kalpasan ti gubat. Idi 1946, ti pamilia ket immalisda idiay Gzhatsk.[4]
Karrer iti Sobiet nga Aero Puersa[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi isu ket maysa nga agtutubo, ni Gagarin nagbalin a nagayayat iti limbang ken dagiti planeta.[5] Kalpasan ti panagbasa ti maysa a tawen idiay teknikal nga Eskuela ti Propesion idiay Lyubertsy, ni Gagarin ket napili idi para iti adu pay a panagsanay iti maysa a nangato a teknikal nga eskuela idiay Saratov. Bayta nga adda idiay, isu ket kimmappon iti "AeroClub", ken nakasursuro nga agpatayab ti maysa a nalag-an a maipatayab a lugan, ti maysa a pagliwliwaanna a nakakapkapanan ti kaaduan a panawenna.
Idi 1955, kalpasan ti panagturposna ti teknikal a panagbasbasaa, isu ket simmrek ti panagpatayab a panagsanay iti milisi idiay Eskuela ti Piloto ti Orenburg. Bayat nga adda idiay naamammuanna ni Valentina Goryacheva, nga isu ti inasawan idi 1957, kalpasan ti panakagun-odna ti piloto a payakna iti maysa a MiG-15. Kalpasan ti panagturpos, isu ket naipatudonan idiay pagpatayab. Isu ket nagbalin a maysa a Teniente iti Aero Puersa ti Sobiet idi 5 Nobiembre 1957; idi 6 Nobiembre 1959 isu ket nakagun-od ti ranggo iti Kangatuan a Teniente.[6]
Karrer iti Sobiet a programa ti limbang[urnosen | urnosen ti taudan]
Panakapili ken panagsanay[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi 1960, kalpasan ti panabirbiruk ken ti maysa a pamay-an ti panagpili, ni Yuri Gagarin ket napili idi a kinaduaanna dagiti 19 a piloto para iti Sobiet a programa ti limbang. Ni Gagarin ket napilpili par aidi para kadagiti nalalaing a panagsanay a grupo a naamammoan a kas dagiti Sochi nga Innem, a dagitoy ti nagtaudan a nakapilian dagiti immuna a kosmonauta ti Vostok a programa. Ni Gagarin ken dagiti prospektibo a kandidato ket naisuheto kadagiti eksperimento a naidaremdem a mangpadas ti pisikal ken sikolohikal a kaibturda; isu ket napan pay ti panagsanay para iti sumaruno a panagpatayab. Manipud kadagiti duapulo a napilpili, ti dimteng a napili para iti umuna panagpatayab ket ni Gagarin ken ni Gherman Titov gapu kadagiti kalaingda iti las-ud ti kadagit panagsanayda ken dagiti pay maipapan ti bagi a panakaidasig — ti pagyanan ket limitado idiay bassit a pagmanehuan ti Vostok, ken dagitoy dua a lallaki ket pandekda. Ni Gagarin idi ket 1.57 metro (5 ft 2 in) ti katayagna.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti umuna a naganna ket sagpaminsan a naitrasliterado ti Yuriy, Youri, ken Yury.
- ^ Hanbury-Tenison, Robin, ed. (2010). Dagiti Nalatak nga Eksplorador. Londres: Thames & Hudson. p. 270. ISBN 978-0-500-25169-0.
- ^ a b Tito, Dennis (13 Nobiembre 2006). "Yuri Gagarin". Oras Europa babaen ti Time.com. Naidulin manipud ti kasisigud idi 26 Marso 2008.
- ^ a b Moskvitch, Katia (3 Abril 2011). "Ti Klushino ni Yuri Gagarin: Ti naliplipata a a balay ti naisalaysayan ti limbang". BBC News. Naala idi 4 Abril 2011.
- ^ French, Francis; Burgess, Colin (2007). Into Idiay Naulimek a Baybay: Dagiti Nangiyununa ti Limbang a Panawen, 1961-1965. Lincoln: Unibersidad ti Nebraska Press. p. 2. ISBN 0-8032-1146-5. OCLC 71210133.
- ^ (Ruso) "Юpий AлekceeBич ГarapиH". Astronaut.ru. 11 July 2007. Naala idi 30 Marso 2008.
Dagiti taudan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Siddiqi, Asif A (2000). Karit para iti Apollo: Ti Kappon ti Sobiet ken ti Lumba ti Limbang, 1945-1974. Washington, D.C.: NASA. OCLC 48909645. SP-2000-4408. Paset 1 (panid 1-500), Paset 2 (panid 501-1011).
- Gavrilin, Vyacheslav Mikhailovich (1973). Dagiti deportista ti Buyot ti Sobiet. Moscow: Novosti Press Agency. OCLC 23374154.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Andrew L. Jenks (2012). Ti Kosmonauta a Saan a Makasardeng nga Umisisem: Ti Biag ken Sarita ni Yuri Gagarin. Unibersidad ti Akin-amianan nga Illinois a Pagmalditan. ISBN 978-0-87580-447-7.
- Cole, Michael D (1995). Vostok 1: Ti Immuna a Tao iti Limbang. Springfield: Enslow. ISBN 0-89490-541-4.
- Doran, Jamie; Bizony, Piers (1998). Starman: Ti Kinapudno ti Kalikudan ti Sarita ni Yuri Gagarin. Londres: Bloomsbury. ISBN 0-7475-4267-8.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sasao a mainaig ti Yuri Gagarin idiay Wikiquote
Dagiti midia a mainaig ti Yuri Gagarin idiay Wikimedia Commons
- Tattao manipud idiay Distrito ti Gagarinsky
- 1934 a pannakaipasngay
- 1968 nga ipupusay
- 1961 iti panagbaniaga ti limbang
- Dagiti Sobiet kosmonauta
- Dagitiopisial ti Aero Puersa ti Sobiet=
- Dagiti Ruso nga abiador
- Dagiti Ruso nga ekplorador
- Dagiti Ruso nga Ortodokso a Kristiano
- Pundision
- Tattao a naipunpon idiay Kremlin a Diding ti Nekropolis
- Dagiti abiador a natay kadagiti panagpatayab nga aksidente wenno pasamak
- Dagiti nadangran ti panagpatayab nga aksidente wenno pasamak idiay Kappon ti Sobiet
- Dagiti banuar ti kappon ti Sobiet
- Dagiti nagunggunaan ti Krus ti Grunwald, Umuna aklase
- Dagiti nagunggunaan ti Urnos ni Lenin
- Dagiti nagunggunaan ti Urnos ni Karl Marx
- Dagiti nagunggunaan ti Urnos ni Klement Gottwald
- Dagiti nagunggunaan ti Urnos ti Nilo
- Urnos ti Bituen ti Order Republika ti Indonesia
- Dagiti Piloto-Kosmonauta ti USSR
- Dagiti nagunggunaan ti ni Georgi Dimitrov
- Dagiti nagunggunaan ti ti Urnos ti Playa Giron
- Dagiti nagunggunaan ti Urnos ti Wagayway ti Hungaro a Republika
- Dagiti nagunggunaan ti Urnos ti Aprikano a Bituen


text:
Bibcode
Ti bibcode ket maysa a panagilasin nga inususar babaen dagiti astronomiko a sistema ti datos tapno inagananna dagiti reperensia ti literatura. Ti bibcode ket naiparang-ay a mausar iti SIMBAD ken ti NASA/IPAC Ekstragalaktiko a Batayan ti datos (NED), ngem daytoy ket nawatwatiwaten a maususar, kas pagarigan, iti NASA nga Astropisika a Sistema ti Datos.[1][2] Ti kodigo ket adda ti naipatingga a kaatiddog dagiti 19 a karakter ken adda ti porma iti
a ti YYYY ket isu ti uppat a numero a reperensia ti tawen ken ti JJJJJ ket isu ti kodigo a mangipakita ti nakaipablaakan ti reperensia. Iti kaso ti warnakan a reperensia,ti VVVV ket isu ti numero ti tomo,ti M ket mangipakita ti paset ti warkanakan a naikapablaakan ti reperensia (a kas ti, L para kadagiti paset ti letra), ti PPPP ket mangited ti pangrugian anumero ti panid, ken ti A ket isu ti umuna a letra ti apelyido ti immuna a mannurat. Dagiti tuldek (.) ket inususar tapno mapunuan dagiti saan a maususar a pagikabilan ken tapno maisagapa dagiti pagikabilan kadagiti naitalinaay a kadakelda no dagitoy ket ababa unay; ti panagisagapa ket maaramid iti kanawan para iti panagipabalaak a kodigo ket iti kanigid para iti numero ti tomo ken numero ti panid.[1][2] Dagiti kas pagarigan ti kodigo ket dagiti sumaganad:
Kitaen pay ti[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b M. Schmitz, G. Helou, P. Dubois, C. LaGue, B. Madore, H. G. Corwin Jr., ken ni S. Lesteven (1995). "Dagiti NED ken SIMBAD a Timpuyog para iti Bibliograpiko Panagikodigo ti Reperensia". Iti Daniel Egret ken Miguel A. Albrecht. Pakaammo ken On-Line a Datos iti Astronomia. Kluwer Academic Publishers. ISBN 0-7923-3659-3. Naala idi 2011-06-22.
- ^ a b "Ti ADS a Datos, tulongan a panid". NASA ADS. Naala idi Nobiemre 5, 2007.


text:
Ti siensia (manipud ti Latin scientia, a kayatna a saoen ket "pannakaammo") ket maysa a sistematiko a gandat nga agpabangon ken agurnong ti pannakaammo iti porma iti masubokan a panangipalpalawag ken dagiti maipadto a maipanggep ti law-ang.[1] Iti nadaan ken asideg a makaikabagian a kayatna a saoen (nabirukan, kas pagarigan, iti Aristotle), ti "siensia" ket mangitudo ti bagi iti napatalgedan a pannakaammo, iti kita a mabalin ti lohiko ken marasonan a panakaipalpalawag (kitaen dita Pakasaritaan ken Pilosopia baba).[2] Manipud idi klasiko a taga-ugma ti siensia a kas kita itipannakaammo ket asideg idi a maisilsilpo iti pilosopia. Idi nasapa a moderno a panawen dagiti balikas a "siensia" ken "pilosopia" ket sagpaminsan nga agsinnublat a maus-usar iti Pagsasao nga Ingglés. Babaen ti maika-17 a siglo, ti masna a pilosopia (a tatta nga aldwen ket makunkuna a "masna asiensia") ket naikapanunutan idid a nailasin a sanga iti pilosopia.[3] Nupay kasta, ti "siensia" ket nagtultuloy a naus-usar iti nalawlawa a kapanunutan a mangibaga ti napatalgedan a pannakaammo a maipangngep ti maysa a topiko, a kasla iti panagus-usar ti moderno a termino a kas ti biblioteka a siensia wenno politiko a siensia.
Iti moserno a panagusar, ti "siensia" ket kaaduan a mangitudo ti pamay-an a panagkamat ti pannakaammo, a saan laeng a ti pannakaammo a kabukbukodan. Daytoy ket "kadawyan a natrato a kasla kapadpada ti ‘masna ken maipapan ti bagi a siensia’, ken isu nga naigawidan kadagiti sanga iti panagadal a mangibaga ti penomena iti materiales aa law-ang ken dagiti bukodda a linteg, a sagpaminsan nga adda dagiti naibagbaga a panakalaksid iti puro a matematiko. Daytoy tattan ti agturay a kapanunutan iti ordinario a panagusar."[4] Ti akakikid a kapanunutan iti "siensia" a naparang-ay dagiti sientista a kas ni Johannes Kepler, Galileo Galilei ken Isaac Newton ket nagrugida a nagannurot ti linlinteg iti katutubo a kas ti linteg iti panaggunay ni Newton. Iti daytoy a paset ti panawen kadawyan daytoy a nagbalin a nangitudtiudo ti masna apilosopia a kas ti "masna asiensiae". Kadagiti napalabas iti maika-19 a siglo, ti balikas a "siensia" ket immadu a nagbalin a maikumaduaan ti sientipiko a pamay-an, ti nadisplina a pamay-an ti panagadal ti masna a lubong, a mairaman ti pisika, kimika, heolohia ken biolohia. Idi maika-19 a siglo daytoy a ti termino a sientista ket napartuat idi babaen ti naturalista a teologo a ni William Whewell tapno mailasin kadagiti agbirbiruk ti pannakaammo iti katutubo ken dagiti agbirbiruk ti pannakaammo kadagiti sabsabali a disiplina. TiOxford nga Inggles a Diksionario ket petsaanna ti nagtaudan iti balikas a "sientista" idi 1834. Daytoy ket sagpaminsan a nangibati ti panagadal iti kapanunutan ti nagtagitaoan ken kagimongan iti maysa a nailimbo a linguistiko, a daytoy ket nasolbar babaen ti panakaidasig dagitoy a luglugar iti akademiko a panagadal a kas ti siensia sosial. Ken dagiti pay maipada, adda dagiti sasabali pay a nangruna a lugar iti naidisiplina a panagadal ken pannakaammo nga adda tatta nga aldaw a babaen ti sapasap a pangyuna iti "siensia", a kas ti pormal a siensia ken naipakat a siensia.
Pakasaritaan ken pilosopiaUrnosen
PakasaritaanUrnosen
Ti siensia iti nawatiwat a panakaipanunutan ket rimsua sakbay ti moderno a panawen, ken kadagiti adua naipakasaritaan a sibilisasion, ngem ti moderno a siensia ket naisangsangayan unay kadagiti bukodna a arngian ken naballigi kadagiti bukodna a nagbanagan a tattan ket agipalpalawag no kasano ti siensia iti kaingetan a kapanunutan iti daytoy a termino. Iti kaaduan anasapsapa ngem ti moderno a panawen, ti maysa pay a kangrunaan a panagbuelta a puntos ket ti panagkarang-ay idi ti kalsiko a masna apilosopia iti taga-ugma nga agsasao ti Griego a lubong.
Sakbayan ti pilosopikoUrnosen
Ti siensia iti sigud a kapanunutanna ket maysa a balikas para iti kita iti pannakaamo (Latin scientia, ti Taga-ugma a Griego a epistemē), ngem saan a ti naipangruna a nainget a kapanunutanbalikas para iti panagbiruk iti kasta a pannakaammo. Iti panakaisangsangayn daytoy ket maysa kadagiti kita iti pannakaammo a dagiti tattao ket mabalinda ti makipakaaamo ken makibinningay. as pagarigan, ti pannakaammo a maipanggep ti panagobra iti masna a banbanag ket nabayagen a naurnong sakbay kadagiti nairehistro a pakasaritaan ken nangiturong ti panagrangrang-ay iti narikut ken konsepto a panagpanpanunnot, a kas naiparang babaen ti panakaaramid kadagiti narikut a kalendario, dagiti pamay-an para iti panagaramid kadagiti makasabidong a mula tapno mabalin a makan, ken dagiti patakder a kas dagiti piramido. Nupay kasta awan dagiti naaramid a maitunos a panagilasin a nagbaetan ti pannakaammo kadagiti banbanag nga agpayso iti amin a komunidad, ken dagiti sabsabali a kita iti komunidda a pannakaammo a kas dagiti mitolohia ken legado a sistema.
Pilosopiko a panagadal ti katutuboUrnosen
Sakbay ti panakaparnuay wenno panakaduktal iti konsepto iti "katutubo" (Taga-ugma a Griego phusis), babaen dagiti Sakbay ti Sokratiko a pilosopo, daytoy met laeng a balikas ket naususar a nangipalpalawag ti masna a "pamay-an" iti panagtubo ti mula,[6] ken ti "pamay-an" a ti, kas pagarigan, ti panagkararag ti maysa a tribu iti maysa a naisangsangayan a dios. Para iti daytoy a rason naitunton a dagitoy a lallaki ket isuda kadagiti immuna a pilosopo iti nainget a kapanunotan, ken isuda pay dagiti immuna atattao a nalawag a nangilasin ti "katutubo" ken "taripnong".[7] Ti siensia ngarud ket nailaslasin a kas ti pannakaammo iti katutubo, ken dagiti banbanag nga agpayso para iti amin a komunidad, ken ti nagan ti naipangpangruna a panagbiruk iti kasta apannakaammo idi ket ti pilosopia — ti nagturayan ti immuna a pilosopo-pisiko. Isuda ket kangrunaan laeng a dagiti agpatta-patta wenno teoretiko, a naisangsangayan nga interesado iti astronomia. Iti panakailasi, ti panagpadas ti panagusar ti pannakaammo ti katutubo tapno tuladen ti katutubo (parbo wenno teknolohia, Griegotechnē) ket nakitkita dagiti klasiko a sientista a kasla maitutop nga interesado para kadagiti nababbaba a klase nga artisano.[8]
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ "... ti moderno a siensia ket maysa a panaduktal ken maysa pay a panagparnuay. Daytoy idi ket maysa a naduktalan a ti katutubo ket sapasap nga agnanayon nga agtignay tapno maipalpalawag dagiti linteg ken ti pay matematiko; ken nasken dagiti panagparnuay dagiti ramramit ken pamay-an, konsepto, aparato, ken organisasion para iti panangipakita dagiti panakakadawyan ken panagitalged kadagiti kasla linteg a panakapalplawagan." —p.vii, J. L. Heilbron, (2003, editor-in-chief) Ti Oxford a Kumaduaan ti Pakasaritaan ti Moderno a Siensia New York: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan ISBN 0-19-511229-6
- "science". Merriam-Webster Online Dictionary. Merriam-Webster, Inc. Naala idi 2011-10-16. "3 a: pannakaammo wenno sistema iti pannakaammo a sumaksakop kadagiti sapasap a kinapudno wenno panagpataray kadagitisapasap a linteg a naipangpangruna no naala ken nasubokan babaen ti sientipiko a pamay-an b: iti kastoy a pannakaammo ween iti kastoy a sistema iti pannakaammo a nmaipanggep ti maipapan ti bagi a lubong ken ti bukodna a penomena"
- ^ Aristotle, ca. maika-4 a siglo BCE "[[Nicomachean Ethics]] Libro VI, len [[Metapisika (Aristotle)|Metapisika]] Libro I:". Ti silpo ti wiki ket naikabil iti titulo ti URL (tulong) "Iti sapasap ti senial iti pannakaammo wenno saan a panakaikaskaso ket isu ti abilidad ti mangisuro, ken para iti daytoy a rason datayo ket agtenggel ti arte ngem ti panagpadas ti sientipiko a pannakaammo (epistemē); para iti artista ket makaisuro, ngem dagiti dadduma ket saan." — Aristot. Met. 1.981b
- ^ Kas pagarigan ti Philosophiae Naturalis Principia Mathematica ni Isaac Newton (1687), ket naipatarus a "Matematiko a Pamunganayan iti Masna a Pilosopia", ken mangipanunot ti agdama idi a panagusar dagiti balikas a "masna apilosopia", a minaig ti "sistematiko a panagadal iti katutubo"
- ^ Oxford English Dictionary
- ^ Needham 1954, p. 150
- ^ Kitaen ti inadaw a sao idiay Homer (maika-8 a c. BCE) Odyssey 10.302-3
- ^ "TRang-ay wenno Agsubli" iti Maysa a Pangyuna ti Politiko a Pilosopia: Sangapulo a Salaysay babaen ni Leo Strauss. (Naipalawa a bersion ti Politiko a Pilosopia: Innem a Salaysay ni Leo Strauss, 1975.) Ed. Hilail Gilden. Detroit: Wayne State UP, 1989.
- ^ Strauss ken Cropsey eds. Pakasaritaan iti Politiko a Pilosopia, Maikatlo nga edision, p.209.


text:
Pagsasao a Pranses
Ti Pranses (français) ket isu ti maikatlo kadagiti pagsasao a Romanse no ti bilang dagiti agsasao ti pagsasaritaan, kalpasan ti Españiol ken Portugés. Ar-aramaten ti aganay a 67 riwriw a tattao kas nainaan a dilada, ken agarup 128 riwriw amin no mairaman dagiti mangus-usary itoy kas maikadua a pagsasaoda. Ti met laeng Pranses ti opisial a pagsasao iti 29 a pagpagilian. Isu pay ti opisial wenno administratibo a pagsasao dagiti nadumaduma a komunidad ken gunglo (kas koma iti Kappon ti Europa, Komite ti Internasional Olimpiada, Nagkaykaysa a Pagpagilian ken Sangalubongan a Kappon ti Koreo).[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Pranses reperensia iti Ethnologue (Maika-16 nga ed., 2009)
- ^ Francophonie
- ^ a b Dagiti 10 a Kaimpluensian a Pagsasao iti Lubong TDagiti Kangrunaan a Pagsasao. Naala idi 2011-04-11.
- ^ La langue française dans le monde 2010. La Francophonie. Naala idi 2010-04-14.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]


text:
Tengnga a Luzon
Ti Tengnga a Luzon ket isu ti rehion iti Pilipinas a mangsakup iti kalawaan a tanap iti pagilian a pakaap-apitan ti kaaduan a taudan ti bagas ti pagilian. Buklen ti 7 a probinsia: Aurora, Bataan, Bulacan, Nueva Ecija, Pampanga, Tarlac, ken Zambales. Ti Siudad ti San Fernando, iti Pampanga, ti rehional a sentrona.
Addaan iti 14 a siudad: Balanga iti Bataan; Cabanatuan, Gapan, Muñoz, Palayan ken San Jose iti Nueva Ecija; Olongapo iti Zambales; Angeles ken Siudad ti San Fernando iti Pampanga; San Jose del Monte, Siudad ti Meycauayan ken Malolos iti Bulacan; ken Tarlac iti Tarlac.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Luzon (Inggles) naala idi 29 Mayo 2012


text:
Oriental Mindoro
Ti Oriental Mindoro ket maysa a probinsia iti Pilipinas a masarakan iti rehion ti MIMAROPA iti Luzon, okuparanna ti akindaya a gudua ti Isla ti Mindoro. Ti kapitoliona ket ti Siudad ti Calapan. Iti daya ti probisia ket ti Baybay Sibuyan ken ti probinsia ti Romblon. Iti amianan ket ti probinsia ti Batangas, iti ballasiw ti Paso iti Isla ti Verde. Iti met abagatan ket ti Is-isla ti Semirara ti Antique.
Ti Oriental Mindoro ti taeng a probinsia ti dati a bise presidente ti Pilipinas, ni Noli de Castro, a manipud iti ili ti Pola.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Nabennebenneg ti Oriental Mindoro iti 14 nga ili ken 1 a siudad.
Siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Mimaropa (Inggles) naala idi 30 Enero 2013


text:
Papeles:Alaska-StateSeal.svg
Pakasaritaan ti papeles
Ipindut ti maysa a petsa/oras tapno makitam ti papeles iti kasisigud a langana iti dayta nga oras.
Panagusar ti papeles
Ti sumaganad kadagiti 2 a silpo ti panid ditoy a papeles:
Global a panag-usar ti papeles
Dagiti sumaganad a wiki ket agus-usar iti daytoy a papeles:
- Panag-usar idiay af.wikipedia.org
- Panag-usar idiay an.wikipedia.org
- Panag-usar idiay ar.wikipedia.org
- Panag-usar idiay ast.wikipedia.org
- Panag-usar idiay az.wikipedia.org
- Panag-usar idiay bar.wikipedia.org
- Panag-usar idiay ba.wikipedia.org
- Panag-usar idiay be-x-old.wikipedia.org
- Panag-usar idiay be.wikipedia.org
- Panag-usar idiay bg.wikipedia.org
- Panag-usar idiay bpy.wikipedia.org
- Panag-usar idiay br.wikipedia.org
- Panag-usar idiay bs.wikipedia.org
- Panag-usar idiay ca.wikipedia.org
- Panag-usar idiay ce.wikipedia.org
- Panag-usar idiay cs.wikipedia.org
- Panag-usar idiay cy.wikipedia.org
- Panag-usar idiay da.wikipedia.org
- Panag-usar idiay de.wikipedia.org
Kitaen ti adu pay a global a panag-usar iti daytoy a papeles.


text:
Ti Paskua (Chabacano: Pascua Deutsch: Weihnachten; Inggles: Christmas; Espaniol: Navidad), ket maysa a tinawen a piesta a pammalagip ti pinakaipasngay ken pammadayaw kenni Hesukristo,[1][2] kadawyan a naselebraran daytoy iti Disiembre 25[3]a kas relihion ken kultural a fiesta kadagiti sangabilion a tattao iti sangalubongan. Adu payen dagiti saan a Kristiano nga agselselebbrar iti daytoy a fiesta.[4][5]
Saan nga ammo ti husto nga aldaw a pannakayanak ni Jesus ket naikabil met dagiti agsarsarita a ti baeten ti 7 ken 2 BC. Idi ka-ununa ken tennga a maika-4 a siglo, ti Aglaud a Simbaan a Katoliko ket isuda ti immuna a nagikabil ti Paskua iti Disiembre 25, daytoy a petsa ket inawat met idi ti Daya.[6]
Ti kinasigud a petsa a panag-piesta dagiti Agdaya a Kristiano ket Enero 6, ken daytoy pay laeng ti aldaw a pinag-selebrar iti pagilian nga Armenia, a daytoy ket publiko a piesta. Ti tawen a 2011, addan ti aggiddiat a 13 nga al-aldaw ti baetan ti Kalendario a Julian ken ti kadawyan nga inus-usar a Kalendario a Gregorian. Dagiti agus-usar ti kalendario a Julian ket selebraran da iti Disiembre 25 ken Enero 6 nga iti kaaduan a tattaoo ket Enero 7 ken Enero 19. Iti daytoy a rason, ti pagilian nga Etiopia ket selebraran da ti Paskua a kas Kriastiano a kapistaan ken piesta a publiko nga iti kalendario a Gregoriano ket ti petsa nga Enero 7.
Ti nagtaudan ti naganUrnosen
Ti nagtaudan ti nagan a Paskua iti Inggles a Christmas ket naggapu iti dua a balikas a masao a "Christ's Mass" (literal a patarus ti Ilokano ket Misa ni Kristo), daytoy a sarita ket immuna a naisurat idi 1038. Naala daytoy iti pagsasao a Tennga nga Ingles Christemasse ken pagsasao a Daan nga Ingles Cristes mæsse, nga immuna a naisurat idi 1038. Ti "Cristes" ket naggapu iti pagsasao a Griego Xpισtός Christos ken "mæsse" ket naggapu iti pagsasao a Latin missa.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Christmas. Naala idi 2008-10-06.Archived 2009-10-31.
- ^ "Christmas",1913.
- ^ Ramzy, John. "The Glorious Feast of Natibidad: 7 Enero? 29 Kiahk? 25 Disiembre?". Coptic Orthodox Church Network. Naala idi Enero 17, 2011.
- ^ Why I celebrate Christmas, by the world's most famous atheist – DailyMail. Disiembre 23, 2008. Naala idi 2010-12-20.
- ^ Non-Christians focus on secular side of Christmas — Sioux City Journal. Naala idi 2009-11-18.
- ^ Ti Kronograpia ti 354 AD. Paset 12: Panangilaglagip kadagiti Martir – The Tertullian Project. 2006. Naala idi Nobiembre 24, 2011.
Dagiti silpo ti ruarUrnosen
Dagiti midia a mainaig ti Paskua idiay Wikimedia Commons


text:
Sasao nga Apro-Asiatiko
Ti sasao nga Aproasiatiko ken makunkuna pay a Hamito-Semitiko ket nakabuklan iti maysa kadagiti kadakkelan a pamilia dagiti pagsasao, nga addaan kadagiti agarup a 375 a sibibiag a pagsasao.[3] Ti pilo ket naisasao babaen ti sunorok a 300 a riwriw a tattao, a kangrunaan kadagitoy ket naiwarwaras idiay Tengnga a Daya, Amianan nga Aprika, ti Sara iti Aprika, ken dagiti paset iti Sahel.[1]
Kaaduan kadagiti naisasao nga Apro-asiatiko a pagsasao ket ti Arabiko, a mairaman amin dagiti bukodna a sabsabali a kita ti panagsarsarita, nga addaan ti 230 a riwriw a patneng nga agsasao, a kaaduan a maisasao idiay Tengnga a Daya ken Amianan nga Aprika.[4] Ti maikadua a kaaduan dagit agsasao ket ti Aproasiatika a pagsasao ti pagsasao a Berebere, nga amin dagiti dialekto na, a maisasao idiay Morocco, Arhelia, Libia ken ti ballasiw ti amin iti Amianan nga Aprika ken ti Let-ang ti Sahara. Ti Berebere ket maisasao ti agarup a 25 aginggana ti 35 a riwriw a tattao. Dagiti dadduma pay a kaaduan a maisasao nga Aproasiatiko a pagsasao ket dagiti Amariko, ti nailian a pagsasao iti Ethiopia, ng aaddaan ti 18 a riwriw a patneng nga agsasao; ti Somali, a maisasao ti agarupa a 12 riwriw a tattao idiay Kalatakan a Somalia; ken Hausa, nga agserserbi a kas lingua franca iti kaaduan a paset iti Sahel, nga addan ti 25 a riwriw nga agsasao.[3] Ti mapatinayon pay kadagiti pagsasao a naisasao iti tatta nga aldaw, ti Apro-asiatiko ket mairaman na dagiti dadduma a taga-ugma a pagsasao, a kas ti Taga-ugma nga Ehipsio, Naibiblia nga Hebreo, ken Akadia.
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti sao nga "Aproasiatiko" (kadawyan a naipangiletra tattan nga Apro-Asiatiko) ket pinartuat babaen ni Maurice Delafosse (1914). Saan a kadawyan nga inususar aginggana idi inampon babaen ni Joseph Greenberg (1950) idi sinukatan na ti immuna a sao a "Hamito-Semitiko", kalpasan ti panangipakitanan a ti Hamitiko ket maysa a parapiletio a panakaigrupo. Ti sao a "Hamito-Semitiko" ket maususar pay laeng kadagiti akademia nga ugugali iti dadduma a pagilian ti Europa. Adu kadagit mannurat ket suksukatan da ti "Apro-Asiatiko" iti "Aprasian", wenno, pampanunutan dagiti kapanunutan a daytoy ket adadu nga Aprikano ngem Asiano, "Afrasan". Dagiti tigga-maysa nga eskolar ket tawtawagen da ti pamilia nga "Erythraean" (Tucker 1966) ken "Lisramic" (Hodge 1972).
Panakaiwarwaras ken sangsanga[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti pamilia ti pagsaso nga Aproasiatika ket kadawyan a maipanunutana a mairaman dagiti sumaganad a sangsanga:
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Daniel Don Nanjira, Ganganaet nga Annuroten ken Diplomasia ti Áprika: Manipud ti tag-ugma aginggana ti maika-21 a Siglo, (ABC-CLIO: 2010).
- ^ Sands, Bonny (2009). "Ti Dibersidad a Liguistika it Aprika". Pagsasao ken Lingguistika a Kompas 3/2 (2009): 559–580, 10.1111/j.1749-818x.2008.00124.x
- ^ a b Ethnologue a pamili a nagtaudan dagiti pagsasao nga Apro-asiatiko
- ^ Dagiti Pagsasao iti Lubong
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- NACAL konperensia iti Amianan nga Amerika para iti Lingguistika nga Aprooasiatiko
- Ethnologue


text:
Anton Chekhov
Ni Anton Pavlovich Chekhov (Ruso: AHTóH ПáBлoBич ЧéxoB, pannakabalikas [ɐnˈton ˈpavləvʲɪtɕ ˈtɕexəf]; 29 Enero 1860[1] – 15 Hulio 1904)[2] ket maysa idi a Ruso a mangngagas, dramatista ken mannurat a naipanpanunotan a maysa kadagiti kalatakan a mannurat kadagiti ababa a sarita iti pakasaritaan.[3] Ti karerna a kas maysa a dramatista ket nakapataud kadagiti uppat a klasiko ken dagiti kasayaatan nga ababa a saritana ket natengtengngel iti nangato a regget babaen dagiti mannurat ken dagiti kritiko.[4][5] Ni Chekhov ket nagsansanay a kas maysa a doktor iti kadagupan ti literio a karerna: "Ti Medisina ket isu ti kalintegan nga asawak", nga inbagana idi, "ken ti literatura ket isu ti kamalalak."[6]
Ni Chekhov ket linikudanna ti teatro kalpasan ti didigra a panakaawat ti Ti Agila ti Taaw idi 1896, ngem daytoy a pabuya ket napaungar manen a napasayaat idi 1898 babaen ti Teatro ti Moscow nga Arte ni Constantin Stanislavski, a nangisaruno pay a nangipataud ti Uliteg Vanya ni Chekhov ken nangipanguna kadagiti dua a naudi a pabuyana, Tallo nga Akkakabsat a Babbai ken ti Ti Seresa a Minuyongan. Dagitoy uppat nga obra ket nagipresenta ti karit kadagiti nagtigtignay a grupo[7] ken dagiti pay nagbuybuya, gaputa iti sukat ti naitaripnong nga aksion ni Chekhov ket nagitited ti maysa a "teatro a kasasaad ti rikna" ken ti maysa a "nailenned a biag iti testo."[8]
Ni Chekhov idi immmun-una ket nagsursurat laeng kadagiti sarita tapno makabiruk ti kuarta, negm idi dimakdakkel ti ti artistiko nga ambisionna, isu ket nagar-aramid kadagiti pomal a panagpabaro a nakaimpluensia ti ebolusion ti moderno nga ababa a sarita.[9] Ti kinasigudna a binuklan ti nasapa a panag-usar iti pamay-an ti ayus ti kaadda ti rikna, a naudi nga inampon babaen ni James Joyce ken dagiti sabali pay a modernista, a naitiptipon ti panaglikud ti moral a kinapatingga ti estruktura ti tradisional a sarita.[10] Isu ket saan a nagpakpakawan para kadagiti karikutan a naibagbaga kadagiti agbasbasa, a nagipappapilit a ti papael ti artista ket ti agsaludsod, a saan a ti agsungbat kaniada .[11]
Dagiti linaon
Biograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Kinaubing[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Anton Chekhov ket naipasngay idi 29 Enero 1860, ti maikatlo kadagiti nabiag nga nnak, idiay Taganrog, ti pangsangladan idiay Baybay Azov iidiay akin-abagatan a Ruso. Ti amana, a ni Pavel Yegorovich Chekhov, ti anak a lalaki ti dati nga adipen, a nagpatpataryan ti tiendaan ti makmakan. Ti maysa adirektor ti koro, ken deboto nga Ortodokso a Kristiano, ken pisikal a managranggas nga ama, ni Pavel Chekhov ket nakitkita idi babaen dagiti adu a historiador a kas ti modelo ti anakna a lalaki kadagiti adu nga panangiladawan ti kina-ipokrita.[12] Ti ina ni Chekhov, a ni Yevgeniya, ket nalaing a nga mangisarita a nangliwliwa kadagiti ubbing iti banbanig a sarita manipud kadagiti kimmaduaan a panagbanbanniagana iti amana a nagtagtagilako ti tela iti amin a paset ti Rusia.[13][14] "Dagiti talentomi ket naalami manipud ti amami," a linaglagip ni Chekhov, "ngem ti kararuami ket nanipud ti inami."[15] Iti kinalakay, ni Chekhov ket dinillawna ti kabsatna a lalaki a niAlexander ti panagtratona ti asawa ken annakna babaen ti panangipalplagip kaniana ti kadawel ni Pavel:
Damagekman kenka a ti a depotismo idi ken ti panagul-ulbod ti nangdadel ti kina-agtutubo ti inam. Ti depotismo ken ti panagul-ulbod ket nangputed unay ti kinaubingtayo ken makasaksakit ken nakabutbuteng ti mangpanunot daytoy. Laglagipem ti buteng ken gura a nariknatayo kadagiti panawen idi niAma ket nagal-alipunget iti pangrabii idi kaadu unay ti asin iti sopas ken tinawtawaganna tini Ina ti maysa a mauyong.[16][17]
Ni Chekhov napan ti maysa nga para iti ubbing a Griego a lallaki, a sinarunuan babaen ti Taganrog a gimnasio, nga itan ket nanagananen ti Gimnasio Chekhov, nga idiay ti naggigiananna iti maysa a tawen idi isuna ket agedad ti limapulo ket lima gapu ti pannkapaayna iti eksaminasion iti Griego.[18] Isuna ket nagkankanta iti monestario ti Griego nga Ortodokso idiay Taganrog ken iti koro ti amana. Iti maysa asurat idi 1892, isuna ket nagusar ti balikas nga "agsagsagaba" tapno mangipalawag ti kinaubingna ket nangilaglagip:
Idi siak ken ti kakabsatko a lallaki ket agtaktakder iti tengnga ti simbaan ken agkankantakami a tallo iti "Ti koma kararagko ket maipangato", wenno "Ti Boses ni Arkanghel", kadagiti amin ket kumitkita kaniami a nagrikrikna ken inap-apalanda dagiti nagannak kaniami, ngem dakami iti dayta a darikmat ket nakarikriknakami a kas dagiti bassit a balud.[19]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Daan nga estilo a petsa 17 Enero.
- ^ Daan nga estilo a petsa 2 Hulio.
- ^ "Ruso a literatura; Anton Chekhov". Encyclopædia Britannica. Naala idi 14 Hunio 2008.
- ^ "Ti Kalatan a mannurat ti ababa a sarita a nagbaiag ti aniaman a panawen." Raymond Carver (iti panagiyuna ni Rosamund Bartlett= ti Maipanggep ti Ayat ken Daddauma pay a Sarsarita', XX); "Mabalin nga isu. ti kasayaatan nga ababa asarita ti aniaman a panawen." Ti a Chekhov Leksikon, babaen ni William Boyd, The Guardian, 3 Hulio 2004. Naala idi 16 Pebrero 2007.
- ^ "Sarsarita… a dagitoy ti kangatuan a nagunodan iti prosa a salaysay." Babassit a Vodka, agtigtigab ken nakaungunget a puspusa, repaso ni George Steiner ti Ti Di Nadukatalan a Chekhov, iti The Observer, 13 Mayo 2001. Naala idi 16 Pebrero 2007.
- ^ Surat kenni Alexei Suvorin, 11 Septiembre 1888. Sursurat ni Anton Chekhov.
- ^ "Dagiti aktor ket kalkalayakatenda ni Chekhov a kasla bantay, a nasingdanda, a nakibinningay ti gloria no makapanda ti tuktok". Ni aktor Ian McKellen, a nangisasao idiay Miles, 9.
- ^ "Ni Chekhov ket nagdemdemanda ti teatro a kasasaad ti rikna." Ni Vsevolod Meyerhold, a nagisao idiay Allen, 13; "Ti nabakbaknang a nailenned a biag iti testo ket kapadpada ti adadu a kasayaat ti drama ti realismo, ti maysa nga agdepdepende kadagiti basbassit a panagibpabuya ti ruar." Styan, 84.
- ^ "Ni Chekhov ket nakunkuna nga isu ti ama ti moderno nga ababa a sarita". Malcolm, 87; "Isu ket nangiyeg kadagiti kabarbaro iti literatura." Ni James Joyce, iti Arthur Power, Panakisinnarita kenni James Joyce, Usborne Publishing Ltd, 1974, ISBN 978-0-86000-006-8, 57; "Ti panangabut ni Tchehov iti klasiko a tradision ket naisangsangayan a pasamak iti moderno a literatura", ni John Middleton Murry, iti Athenaeum, 8 Abril 1922, a naidakamat iti pangyuna ti Maipanggep ti Ayata ni Bartlett, XX.
- ^ "daytoy a panagusar ti ayus ti kaadda ti rikna ket, kadagiti kinaudi a tawtawen, ket nagbalin a batayan ti panagpabaro a luganan ti entablado ni Chekhov; ti pay panagpabarona ti piksion." Wood, 81; "Ti artista ket nasken nga isu ket saan a hustigado kadagiti bukodna a karakter ken dagiti panakisinsinnaritada, ngem saksi laeng nga awan paniriganna." Surat kenni Suvorin, 30 Mayo 1888; Iti panagsungbat ti saan a panagkayat nga insuratna a maipanggep kadagiti agtaktakaw ti kabalio (The Horse-Stealers. Naala idi 16 Pebrero 2007) a saan a nagpabpabasol kaniada, ni Chekhov ket nangibagbaga a dagiti agbasbasa ket inayonda koma ti bagbagida kadagiti awan a kabukbukodan nga elemento ti sarita. Surat kenni Suvorin, 1 Abril 1890. Sursurat kenni Anton Chekhov.
- ^ "Hustoka a nagidemanda a ti maysa nga artista ket nasken a mangala ti nasirib a panagkukua ti obrana, ngem naiyallilawmo ti dua a banag: ti panasolbar ti problema ken ti husto a panagibagbaga ti problema. Ti laeng maikadua ti nasken para iti artista." Surat kenni Suvorin, 27 Oktubre 1888. Sursurat kenni Anton Chekhov.
- ^ Wood, 78.
- ^ Payne, XVII.
- ^ Simmons, 18.
- ^ Manipud ti biograpiko a nailadladawan, a naampon manipud ti maysa apanagilaglagipan ti kabsata lalaki ni Chekhov a ni Mihail, a mangiyuna ti pannangipatarus ni Constance Garnett kadagiti surat ni Chekhov, 1920.
- ^ Sura para iti kabsatna a ni Alexander, 2 Enero 1889, iti Malcolm, p. 102.
- ^ Ti sabali pay a pakakitaan ti kinaubing ni Chekhov ket iti maysa a surat iti agipabpablaak ken gayyemna a ni Alexei Suvorin: "Manipud idi ubingak namatmatiak iti rang-ay, ken saanko a namatmati ti daytoy gaputa ti paggiddiatan a baetan ti panawen idi siak ket naimokomok ken idi nagsardenda a nagmokomok kaniak ket nakaap-aprang." Surat kenni Suvorin, 27 Marso 1894. Dagiti surat ni Anton Chekhov.
- ^ Bartlett, 4–5.
- ^ Surat kenni I.L. Shcheglov, 9 Marso 1892. Dagiti surat ni Anton Chekhov.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Anton Chekhov idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Anton Chekhov idiay Wikiquote
Dagiti ob-obra a mainaig ti Anton Chekhov idiay Wikisource
- 1860 a pannakaipasngay
- 1904 nga ipupusay
- Teatro ti maika-19 a siglo
- Anton Chekhov
- Dagiti nangabak ti Remio Pushkin
- Dagiti naipunpon idiay Novodevichy a kamposanto
- Dagiti pimmusay manipud ti tuberkulosis
- Dagiti pimmusay ti makaalis a sakit idiay Alemania
- Dagiti mangngagas a mannurat
- Taetro ti Moscow nga Arte
- Alumni ti Estado nga Unibersidad ti Moscow
- Tattao manipud idiay Taganrog
- Dagiti Ruso nga Ateista
- Dagiti Ruso a dramatista ken dramaturgo
- Dagiti Ruso a nobelista
- Dagiti Ruso nga Ortodokso a Kristiano
- Dagiti Rusao a mangngagas
- Dagiti Ruso a mannurat ti ababa a sarita
- Dagiti Ruso a komedia ken mangatkatawa


text:
Yerevan
Ti Yerevan (Armenio: Երևան, Pannakabalikas nga Arménio: [jɛɾɛˈvɑn]) ket isu ti kapitolio ken kadakkelan a siudad iti Armenia ken maysa kadagiti kadaanan nga agnanayon a nataengan a siudad. Naisanglad daytoy ti igid ti Karayan Hrazdan, ti Yerevan ket isu ti administratibo, kultural, ken industria a sentro iti pagilian ti Armenia. Isu daytoyen ti kapitoliona manipud idi 1918, ti maikasangapulo ket tallo ti pakasaritaan iti Armenia.
Ti pakasaritaan iti Yerevan ket napetsado manipud idi maika-8 a siglo BC, a ti panakabangon ti pagsammakedan iti Erebuni idi 782 BC babaen ni Ari Argishti I idiay kalaudan nga ungto iti Tanap ti Ararat.[2]Kalpasan ti Umuna a Sangalubongan a Gubat, ti Yerevan ket nagbalin a kapitolio iti Demokratiko a Republika iti Armenia gapu kadagiti ribribo a nagbiag iti Armenio a Genosidio ket nagtaeng iti daytoy a lugar. Napardas a dimmakkel daytoy a siuadad idi maika-20 a siglo a kas ti Armenia ket nagbalian a maysa kadagiti sangpulo ket lima a republika idiay Kappon ti Sobiet. Iti limapulo a tawtawen, ti Yerevan ket nabaliwan a kas maysa nga ili nga addaan laeng ti bassit a ribo a nagtaeng iti uneg ti Ruso nga Imperio, iti kangrunaan a kultural, artistiko, ken industria a sentro, ken nagbalin pay a tugaw ti nailian a gobierno.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Armstat Yerevan
- ^ Katsenelinboĭgen, Aron (1990). Ti Kappon ti Sobiet: Imperio, Pagilian ken dagiti Sistema. New Brunswick: Transaction Publishers. p. 143. ISBN 0887383327.


text:
Tibet
Ti Tibet (i/tɨˈbɛt/; Tibetano: བོད་, Wylie: Bod, Plantilia:IPA-bo; napalaka nga Insik: 藏区; tinawtawid nga Insík: 藏區; pinyin: Zàngqū) ket maysa a banak a rehion idiay Asia, iti amianan a daya ti Himalaya, idiay Republika ti Tattao ti Tsina. Daytoy ti tradisional a pagtaengan dagiti Tattao a Tibetano ken dagiti pay dadduma nga etniko a grupo a kas dagiti Monpa, Qiang, ken dagiti Lhoba, ken tattapayen ket ti nataengan babaen ti adu a bilang dagiti Han ken ti tattao a Hui. Ti Tibet ket isu ti kangatuan a rehion iti lubong, nga adda ti natimbeng a kangato iti 4,900 metro (16,000 ft).
Ti Tibet ket rimsua idi maika-7 a siglo a kas maysa a naipagkaykaysa nga imperio, ngem kalpasanna daytoy ket nabingbingay kadagiti nadumaduma a teritorio. Ti kaaduan ti lumaud ken tengnga a Tibet (Ü-Tsang) ket kankanayon dagitoy idi a bassit laeng a naipagkaykaysa babaen dagiti serie ti gobierno ti Tibe idiay Lhasa, Shigatse, wenno dagiti asideg a lokasion; dagitoy a gobierno kadagiti nadumaduma a panawen ket adda iti turay dagiti nadumaduma a katurayan dagiti Mongol ken Insik. Dagiti akin-daya a rehion ti Kham ken Amdo ket kankanayon a natartaripato kadagiti saan a sentral a patneng nga estruktura ti politka, daytoy ket nanbingbingay kadagiti bilang ti babassit a prinsipalidad ken dagiti grupo ti tribu, ken bayat pay a dagus a tinurturayan dagiti Insik; kaaduan kadagitoy a lugar kanungpalan a naitipon kadagiti probinsia ti Insik iti Sichuan ken Qinghai. Dagiti agdama a pagbeddengan ti Tibet ket sapasap dagitoy a nabangon idi maika-18 a siglo.[1] Kalpasan ti pannakarebba ti Qing a Dinastia idi 1912,dagiti soldado ti Qing ket naikkatanda ti igam ken nakuyoganda a rimmuar idiay Lugar ti Tibet (Ü-Tsang). Ti rehion ket nagirangarang ti pannakawayana idi 1913. Kalpasanna ti Lhasa ket nangala ti panagtengngel ti lumaud a paset ti Probinsia ti Xikang. Ti rehion ket nagtalinaay ti autonomiana aginggana idi 1951, idi kalpasan ti Panagraut ti Tibet, ti Tibet ket naitipon idi iti Republika ti Tattao ti Tsina (PRC), ken ti dati a gobierno ti Tibet ket naikkat idi 1959 kalpasan ti napaay a yaalsa.[2] Tatta nga aldaw, ti Republika ti Tattao ti Tsina ket turturayanna ti lumaud ken tengnga a Tibet a kas ti Autonomo a Rehion ti Tibet bayat a dagiti akin-daya a lugar ket kaaduan dagitoy iti kaunegan dagiti probinsia tiSichuan ken Qinghai. Adda dagiti irteng a maipanggep ti politikal a kasasaad ti Tibet[3] ken dagiti agsupsuppiat a grupo ket eksiloda nga aktibo.[4]
Ti ekonomia ti Tibet ket tinurayan babaen ti pagbiagan nga agrikultura, ngem ti turismo ket agbalbalinen a dumakdakkel nga industria idiay Tibet kadagiti napalabas a dekada. Ti kaaduan a relihon idiay Tibet ket ti Tibetano a Budismo, iti pay maipatinayon adda pay ti Bön nga isu daytoy idi ti patneng a relihion ti Tibet sakbay ti isasangpet ti Budismo idi maika-7 a siglo CE (ti Bön itan ket kapadpada ti Tibetano a Budismo [5]) ngem adda pay dagiti Muslim ken Kristiano a minoridad. Ti Tibetan a Budismo ket kangrunaan nga impluensia iti arte, musika, ken dagiti piesta iti rehion. Ti Tibetano nga arkotektura ket mangipakpakita kadagiti Insik ken Indiano impluensia. Ti kangrunaan amakmakan idia Tibet ket dagiti natuno a sebada, karne ti yak, ken tsa a mantekilia.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Goldstein, Melvyn, C.,Panagbalbaliw, Suppiat ken Panagtultuloy kadagiti Komunidad ti Nomadiko a Pastoralista: Ti Kaso a Panagadal ti Lumaud a Tibet, 1950-1990, 1994, Ania kadi ti Tibet? – Kinapudno ken Kunkuna, pp76-87
- ^ "Saludsod ken Sungbat: Tsina ken Tibet". BBC News. 2008-06-19.
- ^ Lee, Peter (2011-05-07). "Ti namnama ti Tibet ket adda laeng iti kaunegan". The Asia Times. Naala idi 2011-05-10. "Ni Robin [parbo a nagan ti ubing a Tibetano idiay Qinghai] ket inpalawagna a ti rehion a kas kaldero ti irteng. Dagiti Tibetano ket nakaungungetda kadagiti nadumaduma nga aresto manipud kadagiti protesta ti 2008. Ngem dagiti lokal a Tibetano ket saanda nga inururnong ti bagbagida. 'Nakaro a nakaunginget iti Gobierno ti Insik ken ti Insik a tattao,' kinuna ni Robin. 'Ngem awan ti ammoda a panunot a maaramid. Awan ti daulo. No adda dagiti daulo a rummuar ken no adda tumulong tumiponda dagitoy.' Dakami ... ket nakangeg kadagiti sarsarita ti sibil a di panagtulnog kadagiti naiparaigi a purok. Iti maysa apurok, dagiti Tibetano ket pinuoranda dagiti wagayway ti Insik ken embes ket nga inpangatoda ti naiparit a wagayway ti Niebe a Leon ti Tibet. Dagiti agturturay ... ket ibaludda dagiti siam a taga-purok ... Kinuna ti maysa anomado ket... 'Kalpasanto a matayak ... malaglagipto dagiti annakko a lalaki ken dagiti apokok. Kaguradanto ti gobierno.'"
- ^ "Dagiti rehion ken dagiti teritorio: Tibet". BBC News. 2010-12-11.
- ^ "Bön". ReligionFacts. Naala idi 2012-08-26.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Tibet idiay Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Tibet manipud idiay Wikivoyage


text:
International Standard Name Identifier
Ti International Standard Name Identifier (ISNI) wenno iti Ilokano Sangalubongan a Panagilasin ti Pagalagadan ti Nagan ket maysa a pamay-an para itinaisangayan a panagilasin kadagiti publiko nga entidad dagiti agparparawad kadagiti linaon ti midia a kas dagiti libro, programa ti telebision, ken dagiti artikulo ti warnakan. Dagiti kastoy a panagilasin ket buklen dagiti 16 a numerikala numero a nabingbingay kadagiti uppat a paset.
Daytoy ket naparang-ay babaen dagiti pakaikeddengan iti International Organization for Standardization (ISO) a kas ti Draft International Standard 27729, ti umiso nga alagaden ket naipablaak idi 2012-03-15. Ti teknikal a komite iti 46 ti ISO, ti subkomite 9 (TC 46/SC 9) ket akinrebbeng para iti panagrang-ay iti alagaden.
Ti ISNI ket mangitedto iti ramit para iti panangipalawag kadagiti nagan a mabalin a makaallilaw, ket mangisilpo kadagitoy a datos a maipanggep kadagitoy a nagan a naurnong ken usarenna dagitoy kadagiti amin a sektor kadagiti industria ti midia.


text:
Moses
Ni Moses (Hebreo: מֹשֶׁה, Moderno Moshe Tiberiano Mōšéh ISO 259-3 Moše ; Arabiko: موسى Mūsā ) ket, segun ti Hebreo a Biblia ken ti Koran, timaysa arelihioso a daulo, mangitited ti linteg ken propeta, nga isu ti tradisional a naibagbaga a nagsurat ti Torah. A tinawtawagan pay ti Moshe Rabbenu iti Hebreo (מֹשֶׁה רַבֵּנוּ, Lit. "Moses ti Manursuro kaniatayo/Rabino"), isu ti kangrunaan a propeta iti Hudaismo,[1][2] ken isu ket naipanpanunotan pay a nangruna a propeta iti Kristianidad ken Islam, ken dagiti pay adu a bilang ti dadduma pay a pammati.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Plantilia:Bibleref
- ^ Ti Maimonides, a 13 a pamunganayan ti pammati, maika-7 a pamunganayan
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Moses idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Moses idiay Wikiquote


text:
René Descartes
Ni René Descartes (Pransés: [ʁəne dekaʁt]; Latinisado a porma: Renatus Cartesius; panangilasin a porma: "Kartesiano";[2] 31 Marso 1596 – 11 Pebrero 1650) ket maysa idi a Pranses a pilosopo, matematiko, ken mannurat a kaaduan ti kinamanakman a panagbiagna idiay Olandes a Republika. Isu ket naibagbaga a ti 'Ama ti Moderno a Pilosopia', ken kaaduan ti simmarsaruno a Lumaud a pilosopia ket ti panangsungbat kadagiti sinursuratna,[3] a kaaduan nga inadadal aginggana tatta nga aldaw. A naisangsangayan ti, bukodna a Dagiti Meditasion iti Umuna a Pilosopia ket agtultuloy nga isu ti pagalagadan a testo kadagiti kaaduan nga departamentato dagiti unibersidad ti pilosopia. Ti impluensia ni Descartes iti matematika maipadpada pay a makitkita; ti Kartesiano a koordinado a sistema — a mangpalubos ti panagaibasaran ti maysa apuntos iti limbang a kas agasmang a bilbilang, ken mangpalubos kadagiti alhebraiko anga ekuasion a maiyebkas a kas heometriko a suksukog kadagiti dua a rukod a koordinado a sisitema (ken ti maibagbaga a, suksuokog a maipalpalawag a kas kadagiti ekuasion) —ket nainaganan kaniana idi. Isu ket naipammadayawan pay a kas ama ti analitikal a heometria, ti panagikapetan a baetan ti alhebra ken heometria, a nasken para iti panakaduktal ti inpinitesimal a kalkulo ken panagusig. NI Descartes ket maysa pay idi kadagiti kangrunaan a pigura iti Sientipiko a Rebolusion ken naipalpalawagan a kas maysa a kas pagarigan ti henio.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Marenbon, John (2007). Mediebala Pilosopia: ti naipakasaritaan ken pilosopiko a pangyuna. Routledge. p. 174. ISBN 978-0-415-28112-6. ISBN 978-0-415-28113-3
- ^ Colie, Rosalie L. (1957). Lawag ken Panagilawlawagan. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. p. 58.
- ^ Watson, Richard A. (31 Marso 2012). "René Descartes". Encyclopædia Britannica (Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Inc). Naala idi 31 Marso 2012.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti ob-obra a mainaig ti René Descartes idiay Wikisource
Dagiti sasao a mainaig ti René Descartes idiay Wikiquote
Dagiti midia a mainaig ti René Descartes idiay Wikimedia Commons


text:
Antique
Ti Antique ket maysa a probinsia iti Pilipinas a masarakan iti rehion ti Lumaud a Visayas iti akin-laud a paset ti Isla ti Panay. Ti kapitoliona ket ti ili ti San Jose. Kabeddengna dagiti probinsia ti Aklan, Capiz, ken Iloilo iti banda't daya, ken ti met Baybay Sulu iti laud.
Dagiti linaon
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Addaan ti Antique iti 18 nga ili.
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti daulo ti probinsia: Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno, Siudad ti Quezon- Naala idi 12 Pebrero 2013
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Lumaud a Visayas (Inggles) naala idi 12 Pebrero 2013


text:
Plantilia:Lang-uk
Ukraniano: {{{1}}}
Panag-usar[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti {{Lang-uk}} ket maysa a plantilia nga inus-usar a mangitudo kadagiti agbasbasa a ti dati a termino wenno insasao ket naipatarus manipud ti maysa a saan nga Ilokano wenno ganganaet a pagsasao (ISO 639:uk); adda maysa a nasken a parametro, isu daytoy ti ganganaet a pagsasao termino wenno insasao.
Daytoy ket kadawyan a maikabkabil kalpasan ti Ilokano a pannakaipatarus ti ganganaet a termino wenno insasao, ken aglaon ti ganganaet a termino wenno insasao.
Ti parametro ti
|links=no ket mangpawil ti pannakaisilpo ti nagan ti pagsasao.
Kas pagarigan[urnosen | urnosen ti taudan]
Urnosen
- Ti Weimar ket mabirukan idiay pederal nga estado iti Thuringia (
{{Lang-de|Thüringen}}).
- Dagiti managbanniaga iti Catan (
{{Lang-de|Die Seefahrer von Catan}}) ket maysa panagpaddakkel ti tabla nga ay-ayam.
- Ni Albert ti Uso (
{{Lang-de|Albrecht der Bär|links=no}})
Pagbanagan a testo
- Ti Weimar ket mabirukan idiay pederal nga estado iti Thuringia (Aleman: Thüringen).
- Dagiti managbanniaga iti Catan (Aleman: Die Seefahrer von Catan) ket maysa panagpaddakkel ti tabla nga ay-ayam.
- Ni Albert ti Uso (Aleman: Albrecht der Bär)


text:
Is-isla ti Marshall
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Katkategoria:
- Is-isla ti Marshall
- Dagiti pagilian idiay Oceania
- Dagiti purpuro ti Taaw Pasipiko
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Inggles
- Dagiti dati a kolonia ti Aleman
- Dagiti dati a kolonia ti Hapon
- Dagiti estado a nawaya a naigimong ti Estados Unidos
- Dagiti isla a pagilian
- Dagiti liberal a demokrasia
- Mikronesia
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1986
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Politika
Ti Politika (manipud ti Griego πoλιtιkός, politikos "iti, para iti, wenno maipanggep kadagiti umili") ket maysa a proseso babaen dagiti grupo ti tattao ti panagaramid ti pangngeddeng para kadagiti grupo. Uray no sapasap a maidakdakamat wenno mainanaig kadagiti gobierno ti politika ken mapalpaliiw met iti amin a panagnanaig dagiti gunglo ti tattao a pakairamanan ti korporasion, akademia, ken dagiti relihioso a paset ti kagimongan. Daytoy ket nabuklan iti "sosial a panakibiang a mairaman ti turay wenno bileg"[1] ken agiturturon para iti regulasion iti publiko a panakibing ti kaunegan ti politikal a paset,[2] ken dagiti pamay-an ken pamuspusan a maususar a pagannurotan ken panangidangep ti annuroten.[3]
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti balikas a politika ket nagtaud iti Griego a balikas a Πoλιtιkά (politika), a naimodelo ti "dagiti panakibiang iti siudad" ni Aristotle, ti nagan ti librona iti panagturay ken dagiti gobierno, a naipatarus iti Inggles idi maika-15 a siglo a kas naisurat ti Latino a "Polettiques".[4] A daytoy ket nagbalin a "politika" iti Tengnga nga Ingglés s. 1520. Ti sao a politik ket immuna a napasingkedan iti Inggles idi 1430 ken naggapu daytoy manipud ti Tengnga a Pranses a politique, a nagtaud iti Latino a politicus,[5] nga isu daytoy a panakaisurat ti Latino iti Griego a πoλιtιkός (politikos), a kayat na a saoen ket "iti, para iti, wenno maipanggep kadagiti umili", "sibil", "sibiko", "tagikua ti estado",[6] a manipud iti πoλίtnς (polites), "umili"[7] ken dayta ket manipud ti that πόλις (polis), "siudad".[8]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Panagipalpalawag dagiti Politika". dict.die.net.
- ^ "Politika (panangipalpalawag)". everything2.co.
- ^ "Panagipalpalawag dagiti Politika". thefreedictionary.com.
- ^ "Politika". Online Etymology Dictionary.
- ^ Charlton T. Lewis, Charles Short. "A Latin Dictionary". Perseus Digital Library.
- ^ Henry George Liddell, Robert Scott. πoλιtιkός "A Greek-English Lexicon". Perseus Digital Library.
- ^ Henry George Liddell, Robert Scott. πoλίtnς "A Greek-English Lexicon". Perseus Digital Library.
- ^ Henry George Liddell, Robert Scott. πόλις "A Greek-English Lexicon". Perseus Digital Library.


text:
Gunglo ti Pagpagilian nga Agiluluwas ti Petrolio
Ti GPAP (nalatlatak a tinawtawagan ti Inggles iti OPEC; /ˈoʊpɛk/ oh-pek) ket isu ti Gunglo ti Pagpagilian nga Agiluluwas ti Petrolio. Daytoy ket maysa a kartel ti petrolio a ti gandatna ket ti mangurnos kadagiti annuroten dagiti agpatpataud ti petrolio a pagpagilian. Ti gandatna ket ti mangikeddeng ti natalinaay a matgedan kadagiti estado a kameng ken ti natalged a paayniti petrolio kadagiti agib-ibus. Dagiti mangipuon kadagiti tignay ti petrolio ket mabalinda a makagun-od ti nasayaat a pannakaisubli dagiti puonanda.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Ti Gandatmi". OPEC. Naala idi 16 Pebrero 2013.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Gunglo ti Pagpagilian nga Agiluluwas ti Petrolio idiay Wikimedia Commons


text:
Muḥammad ibn Mūsā al-Khwārizmī
Ni Abū ʿAbdallāh Muḥammad ibn Mūsā al-Khwārizmī[nota 1] (Arabiko: عَبْدَالله مُحَمَّد بِن مُوسَى اَلْخْوَارِزْمِي), a nasapsapa a naisurat a kas ti Algoritmi wenno Algaurizin, (c. 780, Khwārizm[2][4][5] – c. 850) ket maysa idi a Persiano[1][2][3] matematiko, astronomo ken heograpo idi las-ud ti Abasi nga Imperio, maysa nga eskolar idiay Kamara ti Kasaririt idiay Baghdad. Ti balikas nga al-Khwarizmi ket maibaliaks iti klasiko nga Arabiko a kas ti Al-Khwarithmi isu a kastoy ti Latin a pannakaisuratna.
Idi maikasangapulo ket dua a siglo, dagiti Latin a panakaipatarus ti obrana iti Indiano a numnumero ket nanagipayammo ti desimal a sistema a pannakaipuesto ti numero idiay Lumaud a lubong.[5] His Kompendios a Libro iti Panagkalkulo babaen ti Panagleppas ken ken Panagbalanse ket nagipakita ti immuna asistematiko a panangipalpalawag ti naipaatiddog ken dagiti kuadratiko nga ekuasion iti Arabiko. Iti Renasimiento a Europa, isu ket naipanpanunotan a ti kasisigud nga inbentor ti alhebra, urayno ammotayon a ti obrana ket naibatay kadagiti duog a nga Indiano wenno Griego a taudan.[6] Isu ket nanagbalbaliw ti Heograpia ni Ptolomeo ken nagsursurat iti astronomia ken astrolohia.
Adda dagiti balikas a mangipakita ti kinapangruna dagiti parawad ni al-Khwarizmi iti matematika. Ti "alhebra" ket naala manipud ti al-jabr, maysa kadagiti dua a tignay nga inusarna a mangsolbar kadagiti kuadratiko nga ekuasion. Ti Algorismo ken algoritmo ket nagataud ti Algoritmi, ti Latin a porma ti naganna.[7] Ti naganna ket isu pay ti taudan ti (Espaniol) guarismo[8] ken ti (Portuges) algarismo, a kayatna a saoen ket digit.
Dagiti linaon
Biag[urnosen | urnosen ti taudan]
Isuna ket naipasngay iti maysa a Persiano[1][2][3] a pamilia, ken ti nakaipasngayann ket naited a kas idiay Chorasmia[9] babaen ni Ibn al-Nadim.
Bassit laeng dagiti salaysay ti biag ni al-Khwārizmī nga addaan kadagiti natalgedan. Ti nagann ket mabalin a mangtudo nga isu ket nanipud idiay Khwarezm (Khiva), ken idiay pay Kalatakan a Khorasan, a nagsakup ti dumaya a paset ti Kalatakan nga Iran, nga itan ket ti Probinsia ti Xorazm idiay Uzbekistan. Ni Abu Rayhan Biruni ket tinawtawaganna ti tattao iti Khwarizm ti "maysa a sanga ti Persiano a kayo".[10]
Ni Al-Tabari ket nangited ti naganna a kas ni Muhammad ibn Musa al-Khwārizmī al-Majousi al-Katarbali (محمد بن موسى الخوارزميّ المجوسـيّ القطربّـليّ). Ti epiteto nga al-Qutrubbulli ket mabalin a mangibaga nga isu ket embes a nagtaud manipud idiay Qutrubbul (Qatrabbul),[11] ti maysa a vitikultura a distrito idiay asideg ti Baghdad. Nupay kasta, ni Rashed[12] ket nagisingasing:
Awan ti kasnekan a ti maysa ket nasken nga gabalin nga eksperto iti paset ti panawen wenno ti maysa a pilologo tapno makita ti maikadua a dakamat ni al-Tabari a nasken a mabasa iti “Muhammad ibn Mūsa al-Khwārizm ken al-Majūsi al-Qutrubbulli,” ken adda dagiti dua a tao (al-Khwārizmī and al-Majūsi al-Qutrubbulli) a baetan ti agtagikua ti letra a wa [Arabiko ti ‘و’ para iti artikulo ti ‘ken’] ket naikkaten iti nasapsapa a kopia. Daytoy ket saan koman a nasken a naibagbaga no dagiti serie ti biddut a maipanggep ti personalidad ni al-Khwārizmī, sgpaminsan pay nga uray dagiti taudan dagiti pannakaammona, ket saan pay a naar-aramid. Iti kinaudi, ni G. J. Toomer ... nga adda iti ampapaok a konpidensia ket nagaramid ti intero a pantasia iti biddut a saan a masuppiat iti kaikarian a pannkaliwliwa ti agbasbasa.
Ti kapanggepan ti relihion ni al-Khwārizmī, ket insursutrat ni Toomer:
Ti sabali pay nga epiteto a naited kaniana babaen ni al-Ṭabarī, "al-Majūsī," ket mabalin a mangibagbaga nga isu ket maysa a nagraraenm ti duog a relihion ti Zoroastriano. Daytoy ket mabalin koma idi para iti maysa atao a ti nagtaudanna ket Irani, ngem ti pio a pangyuna iti Alhebra ni al-Khwārizmī ket mangipakpakita nga isu ket maysa nga ortodokso a Muslim, isunga ti epiteto ni al-Ṭabarī ket mabalin a tikaibuksilanna ket nasaysayaat ngem dagiti simmarsaruno kaniana, ken mabalin nga isu idi agtutubo, ket maysa idi kadagiti Zoroastriano.[1]
Ti Kitāb al-Fihrist ni Ibn al-Nadīm ket mangiraman ti ababa a biograpia kenni al-Khwārizmī, a maikadua iti listaan dagiti libro a sinuratna. Ni Al-Khwārizmī ket nalpasna ti kaaduan d=kadagiti obrana iti paset ti panawen idi 813 ken 833. Kalpasan ti Islamiko a panagrukma iti Persia, ti Baghdad ket nagbalin nga isu ti sentro ti sientipiko a panagadadal ken panagtagilako, ken adu kadagiti aglaklako ken dagiti sientista manipud ti adayo a kas ti Tsina ken India tinagbanbaniaga iti daytoy a siudad, a kas ti inararamid di ni Al-Khwārizmī. Isu ket nagtrabtrabaho idiay Baghdad a kas maysa nga eskolar iti Balay ti Saririt a binagon babaen ti Kalipa a ni al-Maʾmūn, nga idiay ti nagadalanna kadagiti siensia ken dagiti matematika, a mairaman ti pannkaipatarus dagiti sientipiko a manuskrito iti [Pagsasao a Griego|Griego]] ken Sanskrito.
Ni D. M. Dunlop ket nangisingsingasing a mabalin a ni Muḥammad ibn Mūsā al-Khwārizmī ket isu met laeng idi ti tao a kas ni Muḥammad ibn Mūsā ibn Shākir, ti kalakayan kadagiti tallo nga annak a lallalki ti Banū Mūsā.[13]
Dagiti paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Adda dagiti pannakaallilaw iti literatura no ti napno a nagan ni al-Khwārizmī ket Abū ʿAbdallāh Muḥammad ibn Mūsā al-Khwārizmī wenno Abū Jaʿfar Muḥammad ibn Mūsā al-Khwārizmī. Ni Ibn Khaldun ket nangisursuart iti ensiklopediko nga obrana: "Ti immuna a nangsurat iti daytoy a sanga (alhebra) idi ket ni Abu ʿAbdallah al-Khowarizmi, kalpasan daytoy ket sinaruno ni Abu Kamil Shojaʿ ibn Aslam." (MacGuckin de Slane). (Rosen 1831, pp. xi–xiii) ket nangibagbaga a ni "[Abu Abdallah Mohammed ben Musa] ket nagtaeng ken nagsursuarat babaen ti kalipato ti Al Mamun, ken isunga mailasin manipud ti Abu Jafar Mohammed ben Musa, nga isu met ket maysa amatematiko ken astronomo, a rimammag-ay babaen ti Kalipato a ni Al Motaded (a nagturay idi A.H. 279-289, A.D. 892-902)." Iti pangyuna ti nangruna a komentariona iti Latin a pnanagipatarus ni Robert Chester iti al-Khwārizmī's Alhebra, Ni L.C. Karpinski ket nanagisursurat a ni Abū Jaʿfar Muḥammad ibn Mūsā ket mangibagbaga ti kalakayan nga annak a lallaki ni Banū Mūsā. i Karpinski ket nangisursurat iti panagrepasona iti (Ruska 1917) nga idi (Ruska 1918): "Ni Ruska ditoy ket nagkamali a nangisasao ti mannurat a kas ni Abū Gaʿfar M. b. M., embes a ni Abū Abdallah M. b. M."
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c d Toomer 1990
- ^ a b c d Hogendijk, Jan P. (1998). "al-Khwarzimi". Pythagoras 38 (2): 4–5. ISSN 0033–4766.
- ^ a b c Oaks, Jeffrey A. "Isukadi idi ni al-Khwarizmi ket nangipakpakat nga alhebraista?". Unibersidad ti Indianapolis. Naala idi 2008-05-30.
- ^ Berggren 1986
- ^ a b Struik 1987, p. 93
- ^ Rosen 1831, p. v–vi; Toomer 1990
- ^ Daffa 1977
- ^ Knuth, Donald (1979). Dagiti algoritmo iti Moderno a Matematika ken Siensia ti Kompiuter. Springer-Verlag. ISBN 0-387-11157-3.
- ^ Cristopher Moore kenStephan Mertens, Ti Katutubo ti Panagbilang, (Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, 2011), 36.
- ^ Abu Rahyan Biruni, "Athar al-Baqqiya 'an al-Qurun al-Xaliyyah" (Tugot dagiti napalapas: ti kronolohia dagiti taga-ugma a pagilian), Tehran, Miras-e-Maktub, 2001. Orihinal nga insasao ti Arabiko iti: "و أما أهل خوارزم، و إن کانوا غصنا ً من دوحة الفُرس" (pg. 56)
- ^ "Ti Irak Kalpasan ti Muslim a Panagrukma", babaen ni Michael G. Morony, ISBN 1-59333-315-3 (ti 2005 pasksimile ti orihinla a libro ti 1984 ), p. 145
- ^ Rashed, Roshdi (1988). "Konsepto ti Alhebra ni al-Khwārizmī". Iti Zurayq, Qusṭanṭīn; Atiyeh, George Nicholas; Oweiss, Ibrahim M.. Arabo a Sibilisasion: Dagiti Karit ken Sungbat: Dagiti Panagadal a Pammadayaw kenni Constantine K. Zurayk. SUNY Press. p. 108. ISBN 0-88706-698-4
- ^ Dunlop
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sasao a mainaig ti al-Khwārizmī idiay Wikiquote
Dagiti midia a mainaig ti Muhammad ibn Musa al-Khwarizmi idiay Wikimedia Commons
- 780 a tawtawen a pannakaipasngay
- 850 a tawtawen nga ipupusay
- Dagiti mediebal a Persiano nga astrologo
- Dagiti mediebal a Persiano nga astronomo
- Dagiti astronomo ti mediebal nga Islam
- Dagiti Persiano a heograpo
- Dagiti mediebal a Persiano a matematiko
- Dagiti matematiko ti mediebal nga Islam
- Dagiti mediebal a Persia a tattao
- Dagiti sientista a nag-obra iti Qibla a determinasion
- Dagiti heograpo ti mediebal nga Islam
- Dagiti heograpo ti maiak-9 a siglo
- Dagiti matematiko a nag-obra ti Islamiko a tawidan
- Dagiti astrologo ti maika-9 a siglo


text:
Ghana
[[Kategoria:Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian]
- Ghana
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Ekonomiko a Komunidad dagiti Estado ti Laud nga Aprika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Inggles
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1957
- Dagiti mankomunidad a republika


text:
Nagkaykaysa a Pagarian
Ti Reino Unido ti Gran Británia ken ti Irlanda del Norte, mabalin a ma-ipangyababaana a kas Reino Unido (iti Ingles ket: United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland, ma-ipangyababaan a United Kingdom wenno UK) ket maysa a naturay nga estado a masarakan idiay akin-abagatan a daya ti Europa. Ti teritorio na ket nai-porma iti isla ti Gran Británia, ti akin-abagatan a daya a parte ti isla ti Irlanda, ken iti dadduma a babassit nga isla na asigdan dagitoy.
Ti Reino Unido ket maysa a unitario nga estado na comprendido iti upat na constituyente a kailian: ti Inglaterra (England), Eskósia (Scotland), Gales (Wales), ken ti Irlanda del Norte (Northern Ireland), ken daytoy na estado ket maiturturayan ti maysa a parlamentario a sistema na nai-centro idiay capital na a Londres, ñgem adaan met to tallo a decentralizado na nacional a administacion idiay Belfast, Cardiff, ken Edimburgo (Edinburgh), daguiti capitales ti Irlandia del Norte, Gales, ken Eskósia respectivamente. Ti Reino Unido key maysa ñga monarquia parlamentaria no sadino ket ni Reina Isabel II (Queen Elizabeth II) iti jefe ti Estado. Daguiti Dependencias ti Corona ket daguiti Islas ti Canal ken ti Isla ti Man na haan a parte iti Reino Unido, ñgem daguitoy ket ag-forma iti federacion ken ti Reino Unido. Addan ti Reino Unido ti catorce a Territorios ti Ultramar, amin daguitoy ket vestigios iti dati ñga Imperio Britanico, na idi kalawaan ti territorio na idi 1922 ket sakop na ti maysa-na-upat na parte ti terrestrial na rabaw ti planeta. Ni Reina Isabel II ket agtultuloy na agtaktakder ñga cabeza iti Mancomunidad daguiti Naciones ken jefe ti Estado daguiti ili nga kaarian idiay Mancomunidad.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Awan ti linteg nga nagpasingket nga agbabalin ti God Save the Queen nga opisial a nailian a kanta. It ugali a Britania, dagitoy a kalintegan ket saan a nasken; ti panagyebkas ken panag-usar ket agpakabael nga opisial a nailian a kanta. Ti God Save the Queen ket agserbi pay a ti Naarian a kanta para kadagiti sabsabali a pagilian.
- ^ Naisakup babaen ti Konsilo iti Europa Dokumento ti kalintegan ti Europa para iti Rehional wenno dagiti Minoridad a pagsasao, ti Gales, Eskoses a Gaeliko, Korniko, Irlandes, Eskosés ken ti rehional a kapadpadana nga Ulster nga Eskoses ket opisial a maibigbigana kas iti Rehional wenno Minoridad a pagsasao babaen ti Gobierno ti UK para kadagiti panggepan iti Dokuento ti kalintegan.[3] Kitaen pa ti Dagiti pagsasao iti Nagkaykaysa a Pagarian.
- ^ Dagiti agkamkamatalek a Briton ket agmaneho iti kanigid mailaksid ti BIOT ken Gibraltar.
- ^ ISO 3166-1 alpha-2 dagiti estado nga isu kuma ti GB ken .gb ket naususar idi babaen ti Gobierno, ngem naipasardeng para iti .uk. Ti .eu a pagturayan ket naibingbingay kadagiti sabali a kameng nga estado ti Kappon ti Europa.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Directgov: English language – Government, citizens and rights". Directgov. Naala idi 23 Agosto 2011.
- ^ "Commonwealth Secretariat – UK". Commonwealth Secretariat. Naala idi 23 Agosto 2011.
- ^ "Dokumento ti kalintegan ti Europa para iti Rehional wenno dagiti Minoridad a pagsasao". Scottish Government. Naala idi 11 Disiembre 2010.
- ^ "Populasion ti Nagkaykaysa a Pagarian babaen ti grupo ti etnisidad" (XLS). Senso ti Nagkaykaysa a Pagarian 2001. Opisina para kadagiti Nailian nga Estadistika. 1 Abrill 2001. Naidulin manipud ti [natay a silpo] kasisigud idi 2003-12-21. Naala idi 15 Abril 2009.
- ^ "Panagsukat ti populasion". Opisina para kadagiti Nailaian nga Estadistika. 30 Hunio 2011.
- ^ "Senso ti 2001: Karkuloo ti popuasion". Opisina para kadagiti Nailaian nga Estadistika. Naala idi 21 Abril 2011.
- ^ a b c d "Nagkaykaysa a Pagarian". International Monetary Fund. Abril 2011. Naala idi 8 Mayo 2011.
- ^ "Saan a natimbengan a matgedan". Ti Pagsaadan ti Kinapanglaw. Naala idi 21 Abril 2011.
- ^ "2011 a Nagbanagan a Panagrangrang-ay ti Nagtagitaon". United Nations. Naala idi 2011-11-02.
- Dagiti artikulo nga addaan kadagiti natay a silpo iti ruar manipud idi Disiembre 2011
- Nagkaykaysa a Pagarian
- Dagiti batay-linteg a monarkia
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Inggles
- Dagiti pagilian idiay Europa
- G8 a pagpagilian
- G20 a pagpagilian
- Dagiti isla a pagilian
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti Konsilo ti Europa
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Europa
- Dagiti estado a kameng ti NATO
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Akin-amianan nga Europa
- Lumaud nga Europa
- Dagiti isla ti Britaniko