text:
Mehiko
Nagsasabtan: 23°N 102°W / 23°N 102°W
Ti Estados Unidos dagiti Mehikano[14]wenno kadawyan a makunkuna a kas Mehiko[15], ket maysa nga batay-linteg a pederal a republika iti Amianan nga Amerika. Nabeddengan iti amianan iti Estados Unidos; iti abagatan ken laud babaen ti Taaw Pasipiko; iti abagatan a daya babaen ti Guatemala, Belis, ken ti Baybay Karibe; ken iti daya babaen ti Golpo ti Mehiko.[16]Naisakupan na daytoy iti nganngani a dua a riwriw a kuadrado kilometro (sumurok a 760,000 kuadrado milia),[2]Ti Méhiko ket isu ti maikalima a kadakkelan a pagilian iti Kaamerikaan babaen ti dagup a kalawa ken ti maika-13 a kadakkelan a naiwayawayas a pagilian iti lubong. Nga addan ti nakarkulo a populasion iti surmurok a 112 a riwriw,[9] isu daytoy ti maika-11 a kapusekan ti populasion ken ti kapusekan ti populasion kadagiti agsasao ti Españiol a pagilian. Ti Mehiko ket maysa a a tiponan ti muyong a nagbuklan dagiti tallo pulo ket maysa nga estado ken maysa a Pederal a Distrito, ti kapitolio a siudad.
Ti Kasakbayan ti Kolumbiano a Mehiko adu kadagiti kultura ket nataenganda dagiti napalaing a sibilisasion a kas ti Olmec, ti Toltec, ti Teotihuacan, ti Sapoteko, ti Maya ken ti Asteka sakbay nga immunada a nakakita kadagiti Europeano. Idi 1521, ti Espania nangirukma ken nangikolonisado ti teritorio manipud iti kuartelna idiay Mehiko-Tenochtitlan, a daytoy ket naadministrado a kas ti Birreinato ti Baro nga Espania. Daytoy a teritorio ket dimteng a nagbalin a ti Mehiko a kas ti panagwaywaya ket nabigbigan idi 1821. Ti kalpasan ti panagwayawaya a paset ti panawen ket naidasig idi babaen ti ekonomiko a pannakatalna, ti Mehikano-Amerikano a Gubat ken ti maipapan ti teritorio a pannakaiyakar iti Estados Unidos, ti sibil a gubat, dagiti dua nga imperio ken ti domestiko a diktadura. Ti kinaudi a naibaga ket nakaiturongan ti Mehikano a Rebolusion idi 1910, a nakaipatinggaan ti panakaiyebkas ti 1917 a Batay-linteg ken ti irurumsua ti agdama a sistema ti politika ti Mehiko. Dagiti panagbutos a natengngel idi Hulio 2000 ket nangmarka ti immuna a panangabak ti presidensia ti kasuppiatan a partido manipud iti Partido ti Institusional a Rebolusionario. Manipud idi 2006 ti pagilian ket adda iti tengnga ti maysa a druga a gubat a nakatunton kadagiti 60,000 a biag.[17]
Ti Mehiko ket maysa kadagiti kadakkelan nga ekonomia iti lubong, ken daytoy ket naipanunotan a kas maysa a rehional a bileg ken tengnga a bileg.[18][19][20] Iti maipatinayon, ti Mehiko ket isu idi ti immuna a kameng ti Latino Amerikano nga Organisasion para iti Ekonomiko a Panagtitinnulongan ken Panagrangrang-ay OECD (manipud idi 1994), ken naipanpanunotan a maysa nga akinngato a tengnga a matgedan a pagilian babaen ti Banko ti Lubong.[21] Ti Mehiko ket naipanpanunotan a kas maysa a baro a naindustrialisado a pagilian[22][23][24][25] ken maysa a rumrumsua a bileg.[26] Daytoy ket addaan iti maikasangapulo ket tallo a kadakkelan ti nominal GDP ken ti maikasangapulo ket maysa a kadakkelan babaen ti pagpadaan ti kapigsa ti panag-gatang. Ti ekonomiana ket napigsa a naisilpo kadagiti kumaduaanna ti Nawaya a Tulagan ti Komersio ti Amianan nga Amerika (NAFTA), a naipangpangruna ti Estados Unidos.[27][28] Ti Mehiko ket mairanggo ti maikanem iti lubong ken umuna iti Kaamerikaan babaen ti bilang ti UNESCO a Tawid a Luglugar iti Lubong nga addaan iti 31,[29][30][31] ken idi 2007 ket isu idi ti maikasangapulo a kaaduan a nabisbisita a pagilian iti lubong nga adda dagiti 21.4 a riwriw nga internasional a simmangsangpet ti tungngal maysa a tawen.[32]
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Kalpasan ti panagun-od ti Baro nga Espania ti panakawayawaya manipud iti Espania, naikeddeng daytoy a ti baro a pagilian ket managananto manipud iti kapitoliona, ti Siudad ti Mehiko, a nabangon idi 1524 iti tuon ti taga-ugma nga Aztec a kapitolio ti México-Tenochtitlan. Ti nagan ket naggapu manipud iti Pagsasao a Nahuatl, ken di ammo ti kaibuksilanna.
Ti Mēxihco ket isu idi ti Nahuatl a termino para iti puseg a daga ti Imperio ti Aztec, a nainaganan, ti Ginget ti Mehiko, ken dagiti taona, ti Mexica, ken dagiti naipalikmut a teritorio a nagbalin nga isu ti Estado ti Mehiko a kas maysa a panakabingbingay ti Baro nga Espania sakbay ti pannakawayawaya (ipada ti Latium). Daytoy ket sapasap a naipanunotanm a maysa a toponimo para iti ginget a nagbalin a ti kangrunaan nga etonimo para iti nagbanagan ti Tinallo a Kumaduaan ti Aztec, wenno ti baliktadna daytoy.
Ti pasakbay a -co ket isu ti lokatibo ti Nahuatl , a mangaramid a nagan ti lugar ti balikas. Iti labes ti daytoy, ti etimolohia ket di am-ammo. Naisingasing daytoy a naala manipud iti Mextli wenno Mēxihtli, ti nalimed a nagan para iti dios ti gubat ken patron dagiti Aztec, ti Huitzilopochtli, nga iti kaso ti Mēxihco ket kayatna a sawen ti "Lugar a pagtaengan ti Huitzilopochtli".[33] Ti sabali pay a hipotesis[34] ket mangisingasing ti Mēxihco ket naala manipud iti maysa a a panagtipon ti dua a balikas ti Nahuatl a balikas para iti "bulan" (mētztli) ken puseg (xīctli). A kayatna a sawen daytoy ti ("Lugar iti Tengnga ti Bulan") a mabalin a mangibagbaga ti puesto ti Tenochtitlan idiay tengnga ti Danaw Texcoco. Ti sistema dagiti nagsisilpo a danaw, a nakapormaan ti sentro ti Texcoco, ket adda ti porma ti maysa a kuneho, a dagiti Mesoamerikano a pareidolia a mainaig iti bulan. Ti sabali pay a hipotesis ket mangisingasing a naala daytoy manipud iti Mēctli, ti diosen ti maguey.[34]
Ti nagan ti siudad-estado ket naisurat ti Espaniol iti México nga adda iti ponetiko a pateg ti   a letra iti Mediebal nga Espaniol, a nangirepresenta ti awan timek a prikatiba a postalbeolar ti [ʃ]. Daytoy nga uni, ken ti pay natimekan a prikatiba a postalbeolar ti [ʒ], a nangirepresenta ti  , ket nagbalin ti maysa a awan timek a makedngan a prikatiba ti [x] idi las-ud ti maika-16 a siglo. Daytoy ket nangiturong ti sabsabali a pannakaibaga ti ti Méjico kadagiti nadumaduma apablaak iti Espaniol, a kangrunaan idiay Espania, nga idiay Mehiko ken dagiti pagilian nga agsasao ti Espaniol ket kinaykayatda ti panagiletra a México. Kadagiti napalabas a tawen ti Real Academia Española, nga agalalagad ti pagsasao nga Espaniol, ket nangikeddeng a dagitoy dua a kita ket mabalin a maawat iti Espaniol ngen ti maipatpatalked a panangiletra ket ti México.[35] Kaaduan kadagiti pablaak kadagiti amin nga agsasao ti Espaniol a pagilian ket sursurotendan daytoy, urayno ti pagpilia a sabali a kita ket sagpaminsan pay laeng a maus-usar.Iti Ingles, ti   iti Mexico ket saan a mangirepresenta ti kasisigud wenno ti agdama nga uni, ngem ti konsonante a rimpuok ti [ks].
Ti opisial a nagan ti pagilian ket nagbalbaliw kadagiti panagbalbaliw ti porma ti gobierno. Iti dua nga okasion (1821–1823 ken 1863–1867), ti pagilian ket naam-ammuan idi a kas ti Imperio Mexicano (Imperio Mehikano). Amin kadagiti tallo a batay-linteg (1824, 1857 ken ti 1917, ti agdama abatay-linteg) ket agus-usar ti nagan nga Estados Unidos Mexicanos[36]—wenno ti sabali a pannakaibaga nga Estados Unidos mexicanos[37] ken Estados-Unidos Mexicanos,[38] nga amindagitoy ket naipatarus ti Ilokano a kas ti "Estados Unidos dagiti Mehikano". Ti termino a República Mexicana, "Mehikano a Repubika" ket nausar idi kadagiti Linteg ti Batay-linteg ti 1836.[39]
Administratibo a pannakabingbingay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Estados Unidos dagiti Mehikano ket maysa a pederasion dagiti tallo pulo ket maysa a nawaya ken dagiti naturay nga estado, a mangporma ti maysa a kappon nga agsansanay ti grado ti pannakaturay kadagiti Pederal a Distrito ken dagiti dadduma a teritorio.
Ti tunngal maysa nga estado ket adda ti bukodna a batay-linteg, kongreso, ken maysa nga ukom, ken dagiti umili ket agbutbutos babaen ti dagus a panagbutos ti gobernador para iti innem a tawen a termino, ken dagiti pannakabangi kadagiti bukodda a maymaysa a kamara a kongreso ti estado para iti tallo a tawen a termino.[40]
Ti Pederal a Distrito ket maysa a naipangpangruna a politikla a pannakabingbingay a tagikua ti sibubukel a pederasion ken saan a ti maysa a naisangsangayan nga estado, ken iti kastoy, ad-adu ti naipatingga a lokal a papel a panagturay ngem dagiti estado ti pagilian.[41]
Dagiti estado ket nabingbingay kadagiti munisipalidad, ti kabassitan a politikal nga entidad ti administrasion iti pagilian, a tinurayan babaen ti maysa a mayor wenno presidente ti munisipio (Presidente munisipal), a binutosan babaen dagiti agtaeng babaen ti kinaadu.[42]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti taga-ugma a kultura[urnosen | urnosen ti taudan]
Arkaiko a paset ti panawen[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti kasapaan a tidda ti tao idiay Mehiko ket dagiti sangkap dagiti ramit a bato a nabirukan idiay asideg ti kampo ti apoy idiay Ginget ti Mehiko ken napetsaan babaen ti radio karbon idii circa 23,000 a tawtatwen.[43] Ti Mehiko ket isu ti lugar ti panagtaltalon ti mais ken bukbukel a gapuanan ti maysa a nagdaliasatan manipud dagiti paleo-Indiano agan-anup ken agburburas kadagiti purok ti sedentario nga agrikultura idi rugi ti 7000 BCE.
Dagiti klasiko a paset ti panawen[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti simmarsaruno a naporma a luglugar a nagtaltalonan ti mais ken dagiti kultural a kababalin a kas ti narikut a mitolohiko ken relihioso a narikut, ti maysa a vigesimal a numeriko a sistema (naibatay ti duapulo a sistema ti panagbilbilang), ket naiwarwaras kadagiti Mehikano a kultura iti sabsabali a lugar ti Mesoamerika.[44] Iti daytoy a paset ti panawen dagiti purok ket nangrugrugida a nagbalbalin a sosial a napagustuan ken naparang-ay iti maysa a Naidauluan ti hepe, ken ti panagirang-ay kadagiti dakkel a sentro ti pagseremonian.[45]
Kadagiti kasapaan a narikut a sibilisasion idiay Mehiko idi ket ti Olmec a kultura a nagrangrang-ay idiay Aplaya ti Golpo idi agarup a 1500 BCE. Ti Olmec a kababalin ti kultura ket naiwarwaras babaen ti Mehiko kadagiti sabali a pannakaporma a panawen ti kultura idiay Chiapas, ti Oaxaca ken ti Ginget ti Mehiko. Ti pannkaporma a paset ti panawen ket nakakitkita ti pannakaiwarwaras ti naisangsangayan a relihioso ken dagiti simboliko a tradision, ken dagiti pay artistiko ket dagiti arkitektural a karikutan.[46] Iti simmarsaruno a kasakbayan a klasiko a paset ti panawen, dagiti sibilisasion ti Maya ken Zapoteco ket nakaparang-ayda kadagiti narikut a sentro idiay Calakmul ken Monte Albán. Iti las-ud ti daytoy a paset ti panawen ti immuna nga gapyso a Mesoamerikano a sistema ti panagsurats ket naparang-ay kadagiti kultura ti Epi-Olmec ken ti Zapoteco, ken ti Mesoamerikano a tradision ti panagsurat ket nakaabot ti kasayaatna iti Klasiko a Maya a Hieroglipiko a sinuratan.[47]
Idiay Tengnga a Mehiko, ti karang-ayan a klasiko a paset ti panawen ket nakakita ti irarang-ay tiTeotihuacano, a nagporma ti milisia ken komersio nga imperio a ti politikal nga impluensiana ket naigay-at iti abagatan aginggana iti Maya a luglugar ken iti pay amianan. Iti paset ti panawen a karang-ayna, ti Teotihuacan, ket naglaon kadagiti kadakkelan a pyramide nga estruktura a nabangon idi kasakbayan ti Columbian nga Kaamerikaan, adda ti populasion iti nasurok a 150,000 a tattao. Iti panawen a pannakarebba ti Teotihuacán idi agarup a 600 CE, ti panagsalsalisal a baetan dagiti kangrunaan a sentro ti politiko ket nangrugrugi idiay tengnga a Mehiko a kas ti Xochicalco ken Cholula. Iti daytoy a panawen idi las-ud ti Epi-Klasiko a Nahua a tattao ket nangrugrugida nga immal-alis iti abagatan idiay Mesoamerika manipud iti Amianan, ken politikal ken kultural a nagbalbalinda a nagturturay idiay tengnga a Mexico, idi pinapanawda dagiti agsasao kadagiti pagsasao a Oto-Manguean.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Opisial a Nagan iti Pagilian". MX: Ti Presidensia ti Mehiko. 2005-03-31. Naala idi 2010-05-30.
- ^ a b Méhiko a naikabil iti The World Factbook (iti Ingles)
- ^ "Sapasap a Paammo a maipapan iti Mehiko". MX: Sekretario iti Ganganaet a Pannakibiang. 2011-04-26. Naala idi 2011-04-26.
- ^ "Encyclopaedia Britannica – Dagiti pagsasao ti Mehiko". britannica.com. 2011-04-26. Naala idi 2011-04-26.
- ^ Ti Sapasap a Linteg dagiti Karbengan ti Lingguistika para kadagiti Patneng a Tattao ket maibigbiganna amin dagiti Amerindio a minoridad a pagsasao, a mairaman ti Espaniol, a kas nailian a pagsasao ken naitimbeng nga umisu laeng kadagiti teritorio a maisasao. Ti gobierno ket maibigbigan na dagiti 62 a patneg a pagsasao, ken dagiti sabsabali a kita a saan mawawatan. "Comisión Nacional para el Desarrollo de los Pueblos Indígenas". www.gob.mx. Méhiko: CDI.
- ^ a b c Lizcano Fernández, Francisco (Mayo 2005). "Composición Étnica de las Tres Áreas Culturales del Continente Americano al Comienzo del Siglo XXI" (PDF). Convergencia (iti Espaniol). Méhiko: Universidad Autónoma del Estado de México, Centro de Investigación en Ciencias Sociales y Humanidades. 38: 185–232, table on p. 218. ISSN 1405-1435.
- ^ "Síntesis de Resultados" (PDF). Comisión Nacional para el Desarrollo de los Pueblos Indígenas. 2006. Naala idi 2010-12-22.
- ^ "Politikal a Batay-linteg dagiti Nagkaykaysa nga Estado ti Méhiko Titulo 2 Artikulo 40" (PDF). MX: SCJN. Naala idi 2010-08-14.
- ^ a b "INEGI 2010 nga Estadistika ti Senso". inegi.org.mx. Naala idi 2010-11-25.
- ^ a b c "World Economic Outlook Database, Oktubre 2010". IMF. Naala idi 5 Marso 2011.
- ^ "IMF".
- ^ "Gini Index". World Bank. Naala idi Mayo 23, 2012.
- ^ "2013 Human Development Report Statistics" (PDF). Human Development Report 2013. United Nations Development Programme. Marso 14, 2013. Naala idi Marso 16, 2013.
- ^ Rubino, Carl Ralph Galvez (2000). "Mehikano". Ilocano Dictionary and Grammar: Ilocano-English, English-Ilocano (iti Ingles ken Ilokano). University of Hawaiʻi Press. p. 366. ISBN 978-0-8248-2088-6.
- ^ Rubino, Carl Ralph Galvez (2000). "Mehiko". Ilocano Dictionary and Grammar: Ilocano-English, English-Ilocano (iti Ingles ken Ilokano). University of Hawaiʻi Press. p. 366. ISBN 978-0-8248-2088-6.
- ^ Heograpiko a Diksionario ti Merriam-Webster, Maika-3 nga ed. Springfield, MA: Merriam-Webster, Inc.; p. 733
- ^ "Quinto año de gobierno". Semanario Zeta. 2011-11-12. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2012-12-17.
- ^ "Kasano ti mangipada kadagiti rehional a bileg: dagiti panagusig a konsepto ken panagsukisok dagiti topiko" (PDF). Britaniko a Gimong ti Internasional a Panagadadal. Naala idi Abril 11, 2012.
- ^ "Ministro ti Ganganaet a Pannakibiang ti Hapon" (PDF). Naala idi 2012-05-07.
- ^ Oxford Analytica
- ^ "Pagilian ken Agpatpautang a Grupgrupo". Banko ti Lubong. Naala idi Marso 5, 2011.
Ti Akinngato a tengnga a Matgedan a naipalawagan a kas ti matgedan ti tungngal maysa a tao a nagbaetan ti $3,976 – $12,275
- ^ Paweł Bożyk (2006). "Baro a Naindustrialisado a Pagilian". Globalisasion ket Panagbalbaliw ti Ganganaet nga Annuroten ti Ekonomiko. Ashgate Publishing, Ltd. p. 164. ISBN 0-7546-4638-6.
- ^ Mauro F. Guillén (2003). "Dagiti Multinational, Ideolohia, ken Naurnos a Panagobra". Dagiti Patingnga ti Pagtutumpongan. Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan. pp. 126 (Tabla 5.1). ISBN 0-691-11633-4.
- ^ David Waugh (2000). "Dagiti Agpatpataud nga Industria (kapitulo 19), panagrangrang-ay ti Lubong (kapitulo 22)". Heograpia, Ti Napagkaykaysa nga Arngian. Nelson Thornes Ltd. pp. 563, 576–579, 633, and 640. ISBN 0-17-444706-X.
- ^ N. Gregory Mankiw (2007). Dagiti Punganayan dagiti Ekonomia. Mason, Ohio: Thomson/South-Western. ISBN 978-0-324-22472-6.
- ^ "G8: Nupay dagiti paggiddiatan, ti Mehiko ket Nanam-ay a kas Rumrumsua a Bileg". Ipsnews.net. Hunio 5, 2007. Naala idi Mayo 30, 2010.
- ^ Mehiko (05/09). Departamento ti Estado ti Estados Unidos. Naala idi:2009-11-25
- ^ CRS a Reporta para iti Kongreso. Serbisio ti Kongresional a Panagsukisok. Nobiembre 4, 2008
- ^ "UNESCO World Heritage Centre – World Heritage List". UNESCO. Naala idi Mayo 25, 2012.
- ^ "Mexico's World Heritage Sites Photographic Exhibition at UN Headquarters". Whc.unesco.org. Naala idi Mayo 30, 2010.
- ^ Tabla dagiti Tawid a Lugar iti Lubong babaen ti pagilian
- ^ "Turismo" (PDF). Naala idi Mayo 30, 2010.
- ^ Aguilar-Moreno, Manuel (2006). Manual ti Biag iti Asteka a Lubong. Facts of Life, Inc. p. 19. ISBN 0-8160-5673-0.
- ^ a b "Nombre del Estado de México". Gobierno ti Estado ti Mehiko. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi Abril 27, 2007. Naala idi Oktubre 3, 2007. (iti Espaniol)
- ^ http://buscon.rae.es/dpdI/SrvltConsulta?lema=méxico
- ^ "El cambio de la denominación de "Estados Unidos Mexicanos" por la de "México" en la Constitución Federal". Ierd.prd.org.mx. Naala idi Nobiembre 4, 2009.
- ^ "Constitucion Federal de los Estados Unidos Mexicanos (1824)". Tarlton.law.utexas.edu. Septiembre 2, 2009. Naala idi Oktubre 30, 2010.
- ^ "Constitución Mexicana de 1857". Tlahui.com. Naala idi Mayo 30, 2010.
- ^ Leyes Constitucionales de 1836. Cervantes Virtual
- ^ "Artikulo 116". Politikal a Batay-linteg ti Estados Unidos Mehikanos. Kongreso ti Kappon ti Estados Unidos Mehikanos. Naala idi Oktubre 7, 2007.
- ^ "Artikulo 112". Politikal a Batay-linteg ti Estados Unidos Mehikanos. Kongreso ti Kappon ti Estados Unidos dagiti Mehikano. Naala idi Oktubre 7, 2007.
- ^ "Artikulo 115". Politikal a Batay-linteg ti Estados Unidos Mehikanos. Kongreso ti Kappon ti Estados Unidos dagiti Mehikano. Naala idi Oktubre 7, 2007.
- ^ "Dagiti Patneng nga Amerikano: Dagiti Kasapaan a Panagak-akar". MSN Encarta. 2009. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi Nobiembre 1, 2009.
- ^ Kirchhoff, Paul (1943). "Mesoamérica — Sus Límites Geográficos, Composición Étnica y Caracteres Culturales". Acta Americana 1 (1): 92–107.
- ^ Carmack, Robert; et al. (1996). Ti legado ti Mesoamerika: ti pakasaritaan ken kultura ti maysa a sibilisasion ti Patneng nga Amerikano. New Jersey: Prentice Hall.
- ^ Diehl, Richard A. (2004). Dagiti Olmec : Immuna a Sibilisasion ti Amerika. Londres: Thames ken Hudson. pp. 9–25.
- ^ Sampson, Geoffrey; Dagiti sistema ti panagsursurat: Ti Linguistoko a Pangyuna, Hutchinson (Londres), 1985.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Krauze, Enrique (1998). Mehiko: Biograpia ti Bileg: Ti pakasaritaan ti Moderno a Mehiko 1810–1996. New York, New York: Harper Perennial. p. 896. ISBN 0-06-092917-0.
- Meyer, Michael C.; William H. Beezley (2000). Ti Oxford a Pakasaritaan ti Mehiko. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 736. ISBN 0-19-511228-8.
- Parkes, Henry Bamford (1972). Ti Pakasaritaan ti Mehiko (Maika-3 nga ed.). Boston: Houghton Mifflin. ISBN 0-395-08410-5.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Mehiko iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Mehiko manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Ti Presidensia ti Mehiko (iti Ingles)
- Mehiko a naikabil iti The World Factbook (iti Ingles)
- Mehiko iti Curlie (iti Ingles)
- Wikimedia Atlas iti Mehiko
- Heograpiko a datos a mainaig iti Mehiko iti OpenStreetMap
- Mehiko
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Pasipiko
- Dagiti pederal a pagilian
- Dagiti pederal a republika
- Dagiti dati a kolonia ti Espania
- Pagpagilian ti G15
- Pagpagilian ti G20
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Espaniol
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1813


c: text/html

text:
Baybay Sulu
Ti Baybay Sulu ket ti bagi ti danum iti lugar ti abagatan a laud ti Filipinas, naisina daytoy manipud iti Baybay Abagatan Tsina iti amianan a laud babaen ti Palawan ken manipud iti Baybay Celebes iti abagatan a daya babaen ti Purpuro Sulu. Mabirukan ti Borneo iti abagatan a laud ken ti Visayas iti amianan a daya.
Ti Baybay Sulu ket aglaon kadagiti nadumaduma nga isla. Ti Is-isla Cuyo ken Cagayan Sulu ket paset dagitoy ti probinsia ti Palawan, bayat a ti Mapun ken ti Is-isla Turtle ket paset ti probinsia ti Tawi-Tawi. Ti Baybay Sulu ket isu pay ti ayan ti Nailian a Parke ti Marina ti Raw-ang ti Tubbataha ken pakabirukan pay ti maysa kadagiti Lugar a Tawid ti Lubong.[1]
Gay-at[urnosen | urnosen ti taudan]
Ipalawag ti Gunglo ti Internasional a Hidrograpiko (IHO) ti baybay Sulu a kas maysa kadagiti danum ti Purpuro Daya nga India. Ipalawag ti IHO dagiti patingga ti Baybay Sulu a kas dagiti sumaganad:[2]
Iti amianan a laud. Manipud iti Tanjong Sempang Mangayau, ti amianan a punto ti Borneo, iti igid ti akindaya a patingga ti Baybay Abagatan Tsina aginggana iti Calavite, ti amianan a laud a punto ti Mindoro.
Iti amianan a daya. Ti abagatan a laud nga aplaya ti Mindoro aginggana iti Punto Buruncan, ti akin-abagatan a patinggana, kalpasanna ti linia babaen ti Is-isla ti Semirara ken Caluya aginggana iti Punto Nasog (11°53′N 121°53′E / 11.883°N 121.883°E) ti akin-amianan a laud a patingga ti Panay, iti igid ti laud ken abagatan a daya nga aplaya iti dayta nga isla aginggana iti Isla Tagubanhan (11°08′N 123°07′E / 11.133°N 123.117°E), kalpasanna ti linia a mapan iti akin-amianan a patingga ti Negros ken agpababa iti laud nga aplaya iti Punto Siaton, ti akin-abagatan a patinggana, kalpasanna iti ballasiw ti Punto Tagolo (8°44′N 123°22′E / 8.733°N 123.367°E), Mindanao.
Iti abagatan a daya. Manipud iti Punto Tagolo, agpababa iti laud nga aplaya ti Mindanao aginggana ti abagatan a laud a patingga, kalpasanna ti amianan nga playa ti Isla Basilan (6°45′N 122°04′E / 6.750°N 122.067°E), babaen ti daytoy nga isla aginggana iti akin-abagatan a patinggana, kalpasanna ti linia iti Isla Bitinan (6°04′N 121°27′E / 6.067°N 121.450°E) idiay akindaya a patingga ti Isla Jolo, babaen ti Jolo agingga iti punto iti longitud iti 121°04'E iti abagatan nga aplayana, kalpasanna babaen ti Is-isla ti Tapul ken Lugus ken iti igid ti amianan nga aplaya ti Isla Tawi Tawi aginggana iti Isla Bongao idiay akinlaud a patinggana (5°01′N 119°45′E / 5.017°N 119.750°E), manipud iti dayta, kalpasanna iti Tanjong Labian, ti akin-amianan a daya a patingga ti Borneo.
Iti abagatan a laud. Ti amianan nga aplaya ti Borneo iti pagbaetan ti Tanjong Labian ken Tanjong Sempang Mangayau.
Iti popular a kultura[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti karakter ti Star Trek a ni Hikaru Sulu ket nanaganan manipud iti Baybay Sulu. Segun kenni aktor Sulu George Takei, ti sirmata idi ni "[Gene] Roddenberry para kenni Sulu ket ti mangirepresenta iti amin nga Asia, ken nainaganan para iti Baybay Sulu, imbes nga iti panagusar iti naisangayan a nagan iti pagilian".[3][4]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ C.Michael Hogan. 2011. Sulu Sea. Encyclopedia of Earth. Eds. P.Saundry & C.J.Cleveland. Washington DC
- ^ "Limits of Oceans and Seas, 3rd edition" (PDF). International Hydrographic Organization. 1953. Naala idi 7 Pebrero 2010.
- ^ Pascale, Anthony. "George Takei On "Star Trek VI: Captain Sulu To The Rescue" + John Cho, Shatner Feud + more". TrekMovie.com. Naala idi 26 Hulio 2010.
- ^ "George Takei on how "Sulu" got his name on Star Trek – EMMYTVLEGENDS.ORG". YouTube.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Baybay Sulu iti Wikimedia Commons

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Keso
Ti keso ket makan a nagtaud manipud iti gatas a napataud kadagiti adu a sakup dagiti nanam, dagiti linabag, ken dagiti porma babaen ti panagtitibnok ti protina ti gatas a makunkuna iti kaseina. Daytoy ket buklen dagiti protina ken taba manipud iti gatas, ken kadawyan a gatas daytoy dagiti baka, nuang, dagiti kalding, wenno karnero. Iti las-ud ti panagpataud, ti gatas ket kadawyan a maasipikado, ken ti panagnayon ti ensima ti rennet ket isu ti pagibanagan ti panagtitibnok. Dagiti solidoket mailasin ken maitalmeg iti kanungpalan a porma.[1] Adda met dagiti keso nga addaan kadagiti buot iti rabaw wenno amin-amin. Kaaduan kadagiti keso ket matunaw iti temperatura ti panagluto.
Adda met dagiti ginasut a mapataud a kita ti keso manipud kadagiti nadumaduma a pagilian. Dagiti estiloda, linabag ken dagiti nanam depende iti tinaudan ti gatas (mairaman ti kinnan ti ayup), nupay dagitoy ket pasteurisado, ti linaon a taba ti mantekilia, ti bakteria ken buot, ti proseso, ken panagkataeb. Dagiti yerba, dagiti rekado, wenno suob ti tarikayo ket mabalin a mausar a kas dagiti ahente ti pananginanam. Ti duyaw aginggana ti nalabbasit a maris dagiti adu a keso, a kas ti Red Leicester, ket mapataud babaen ti panagnayon ti atsuete.
Para kadagiti dadduma met a keso, thi gatas ket maitibnok babaen ti panagnayon kadagiti asido a kas ti suka wenno tubbog ti limon. Kaduan kadagiti keso ket naasipikado bassit babaen ti bakteria, a pagtungpalan ti panagbaliw kadagiti asukar ti gatas iti laktiko nga asido, kalpasanna ti panagnayon ti rennet ket mangkompleto ti panagtibnok. Mabalin met a magun-od ti begeteriano a panagsukat ti rennet; kaaduan kadagitoy ket napataud babaen ti panagbinubod ti Mucor miehei a fungus, ngem dagiti dadduma met ket naiyaon manipud kadagiti nadumaduma a sebbangan ti Cynara.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Fankhauser, David B. (2007). "Fankhauser's Cheese Page". Naala idi 2007-09-23.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ensrud, Barbara (1981). The Pocket Guide to Cheese. Sydney: Lansdowne Press. ISBN 0-7018-1483-7.
- Jenkins, Steven (1996). Cheese Primer. Workman Publishing Company. ISBN 0-89480-762-5.
- McGee, Harold (2004). "Cheese". On Food and Cooking (Revised nga ed.). Scribner. pp. 51–63. ISBN 0-684-80001-2.
- Mellgren, James (2003). "2003 Specialty Cheese Manual, Part II: Knowing the Family of Cheese". Naala idi 2005-10-12.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig iti Keso iti Wikimedia Commons
- Nailustrado a Panagaramid ti Keso (iti Ingles)
- Cheese.com – mangiraman kadagiti adu a batayan a datos dagiti nadumaduma a kita ti keso. (iti Ingles)
- Pannakaidasig ti keso (iti Ingles)


text:
1895
Ti 1895 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Martes iti kalendario a Gregoriano.
PaspasamakUrnosen
Nobiembre 13 - Naampon ti wagayway iti Alabama
NaipasngayUrnosen
- Mayo 9 – Richard Barthelmess, Amerikano nga aktor (pimmusay 1963)
- Oktubre 4 – Buster Keaton, Amerikano nga aktor ken direktor ti pelikula (pimmusay 1966)
- Septiembre 22 – Paul Muni, Amerikano nga aktor (pimmusay 1967)
PimmusayUrnosen
- Hulio 19 – Henri Ernest Baillon, Pranses a botaniko (naipasngay 1827)
- Hulio 31 – Thomas Francis Wade, Briton a sinologo ken diplomata (naipasngay 1818)


text:
Subpilo
Iti sientipiko a pannakaidasig ti biota, ti subpilo ket maysa a taksonomiko a ranggo iti soolohiko a nomenklatura.
Ti taksonomiko a ranggo ti 'subdibision' dagiti fungus ken taksonomia ti mula ket kapada ti 'subpilo' iti soolohiko a taksonomia.
Taksonomiko a ranggo[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Subpilo ket:
- nababbaba ngem ti pilo
- nangatngato ngem ti superklase.
Kas pagarigan[urnosen | urnosen ti taudan]
Saan amin a dagiti pilo ti fauna ket nabingbingay kadagiti subpilo.
- Dagiti mairaman iti:
- Arthropoda: mabingbingay kadagiti subpilo ti Trilobitomorpha, Chelicerata, Myriapoda, Hexapoda ken Crustacea,
- Brachiopoda: mabingbingay kadagiti subpilo ti Linguliformea, Craniformea ken Rhynchonelliformea,
- Chordata: mabingbingay kadagiti Tunicata, Cephalochordata, ken ti kadakkelan a bukodna a subpilo ti Bertebrata.


text:
Oktubre 20
Ti Oktubre 20 ti maika-293 nga aldaw ti tawen (maika-294 kadagiti bisiesto a tawen) iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 72 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1891 – James Chadwick, Ingles a pisiko, nagungunaan ti Premio Nobel iti Pisika (pimmusay 1974)
- 1945 – Reynaldo A. Duque, Filipino a mannurat (pimmusay 2013)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1994 – Burt Lancaster, Amerikano nga aktor (naipasngay 1913)


text:
Tropiko
Ti tropiko ket rehion ti Daga a mangpalikmut iti Ekuador. Daytoy ket limitado iti latitud babaen ti Tropiko ti Kanser iti akin-amianan a hemisperio iti 23°26′11.2″ (wenno 23.43645°) N ken ti Tropiko ti Kaprikornio iti akin-abagatan a hemisperio iti 23°26′11.2″ (wenno 23.43645°) S; dagitoy a latitud ket maitunos iti pagtayyekan a pakbo ti Daga. Ti tropiko ket makunkuna pay a kas ti tropikal a sona ken ti nabara a sona (kitaen ti heograpikal a sona). Ti tropiko ket mairaman dagiti lugar iti Daga a ti Init ket abutenna ti subsolar a puntos, ti puntos a dagus a ngato iti saan a basbassit ngem maminsan iti las-ud ti solar a tawen.
Ti tropiko ket maisalumina manipud kadagiti sabali a klimatiko ken biomatiko a rehion ti Daga, dagiti akintengnga a latitud ken dagiti rehion ti polar kadagiti aniaman a bangir ti ekuatorial a sona.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Tropiko iti Wikimedia Commons


text:
Wikipedia:Pangisukat
Ti pangisukat (Ingles: Substitution) ket ti maminsan laeng, ken ti agnanayon a panangisukat ti aniaman a linaon ti Wikipedia. Daytoy ket maigiddiat manipud ti panagilak-am, nga agnanayon a mapabaro no ti nakaisilpuanna a linaon ket agbalbaliw.
Ti panangisukat, inayon ti
subst: kalpasan ti panglukat a tukol, a kas iti
{{subst:nagan ti panid}}. kas pagarigan: pangisukat
{{subst:Medisina}} a maigiddiat iti panagilak-am
{{Medisina}}. Dagiti linaon ti panid a "Medisina" ket maipadakkelto (para kadagiti aniaman a plantilia)ken maipenpen iti tunngal maysa a puntos a pakaikabilan iti maysa a panid iti "{{subst:Medisina}}".Laglagipen a dagiti ref-tags ket mangpawil a pangpataray ti "subst:" malaksid no temporario a managanan a kas ti " " wenno dagiti kapadpadana.


text:
Abalbalay
Ti abalbalay ket ti ania man a banag a mabalin a mausar para iti panagay-ayam. Dagiti abalbalay ket kadawyan nga ay-ayamen babaen dagiti ubbing ken dagiti taraken. Ti panagay-ayam kadagiti abalbalay ket makapalpaliwa a pamay-an a panangsanay kadagiti ubbing para iti biag iti kagimongan. Dagiti nadumaduma a materiales ket inus-usar iti panagarmid kadagiti abalbalay a makaliwliwa kadagiti ubbing ken manakman. Adu kadagiti banag ket nadaremdem tapno agserbi a kas dagiti abalbalay, ngem dagiti tagilako a mapataud para kadagiti dadduma panggep ket mabalin pay a mausar. Kas pagarigan, ti bassit nga ubing ket mabalin ti agpidut iti maysa a sangkabalayan a banag ken "patayabenna" iti angin ken aginkukuna a daytoy ket maysa nga eroplano. Ti sabali a panangikeddeng ket ti inter-aktibo a dihital a panagliwliwa. Adda dagiti abalbalay a naipangpangruna a napataud a kas dagiti ur-urnongen a banag ken maikeddenga maipabuya laeng.
Ti taudan dagiti abalbalay ket prehistoriko; dagiti munieka a mangirepresenta kadagiti maladaga, dagiti ayup, ken dagiti soldado, ken dagiti pay representasion dagiti ramramit nga inus-usar babaen dagiti manakman ket nalaka a nabirbirukan kadagiti arkeolohiko a luglugar. Ti taudan ti balikas nga "abalbalay" ket di ammo, ngem naipampamattian nga immuna a nausar idi maika-14 a siglo.[1]
Iti sapasap ti abalbalay ken panagay-ayam, ket nangruna no maipanggep iti panagdakkel ken panagadal a maipanngep kadagiti kaarrubayan tayo. Dagiti ubbing ket us-usarenda dagiti abalbalay ket agay-ayamda tapno maduktalada ti identidadda, makatulong kadagiti bagida a pumigsa, makaadal kadagiti gapuanan ket pagbanagan, agsukimat kadagiti pannakaikabagian, ken agsanay kadagiti kalaing a kasapulanda a kas manakman. Dagiti manakman ket agus-usarda kadagiti abalbalay ket agay-ayamda tapno mangporma ken mangpapigsa kadagiti sosial a piansa, mangisuro, manglagip ken mangpapigsa kadagiti inadal manipud kadagiti kinubingda, mangduktal ti bukodda nga identidad, sanayenda dagiti isipda ken bagbagi, sukimatenda dagiti pannakaikabagian, sanayenda dagiti kinalaing, ken dekorasionanda dagiti pagtaenganda.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig iti Abalbalay iti Wikimedia Commons
- Kline, Stephen (1995). Iti Ruar ti Hardin: Dagiti Abalbalay, TV, ken ti Kultura dagiti Ubbing iti Panawen ti Pangtagilako. Verso Books. ISBN 1-85984-059-0.
- Walsh, Tim (2005). Dagiti AWan Panawenna nga Abalbalay: Dagiti Klasiko nga Abalbalay ken dagiti Nagpartuat Kaniada. Andrews McMeel Publishing. ISBN 0-7407-5571-4.
- Wulffson, Don L. Dagiti Abalbalay!. Henry Holt and Company. ISBN 0-8050-6196-7.


text:
Sumatra
Ti Sumatra (Indones: Sumatera) ket ti maysa nga isla idiay akinlaud nga Indonesia ken parte daytoy ti Is-isla Sunda. Daytoy ti kadakkelan nga isla iti intero nga Indonesia (dua a dakdakkel nga is-isla, ti Borneo ken Baro a Guinea, ket nagbingayan a pagbaetan ti Indonesia ken dagiti dadduma pagilian) ken ti maikanem a kadakkelan nga isla iti lubong iti 473,481 km2 (mairaman dagiti kaariping nga isla a kas ti Is-isla Riau ken Is-isla Bangga Belitung).
Ti Sumatra ket ti maysa nga immatiddog a masa ti daga a sumakop iti diagonal a pagtayyekan iti amianan a laud-abagatan a daya. Ti Taaw Indiano ket pagbeddenganna iti laud, amianan a laud, ken abagatan a laud a bangbangir iti Sumatra ken ti kawar ti isla ti Simeulue, Nias ken Mentawai ket mangbeddeng iti abagatan a laud nga aplaya. Iti amianan a daya a bangir ket ti akikid a Lingsat ti Malacca a mangisina iti isla manipud iti Peninsula Malaya, ti maysa a pagpaatiddog ti Eurosiano a kontinente. Iti abagatan a daya ket ti akikid a Lingsat Sunda a mangisina iti Sumatra manipud iti Java. Ti akin-amianan nga ungto ti Sumatra ket pagbeddengan ti Is-isla Andaman, bayat nga iti akinbaba nga akindaya a bangir ket dagiti isla ti Bangka ken Belitung, ti Lingsat Karimata ken ti Baybay Java. Ti banbantay ti Bukit Barisan ket aglaon kadagiti aktibo a bulkan a mangporma iti duri ti isla, bayat a dagiti amianan a daya bangir ket dagiti ababa a dagdaga ken dagiti kalugnakan, parakad ken dagiti kompleks a sistema ti karayan. Ballasiwen ti ekuador ti isla iti tengngana dagiti probinsia ti Laud a Sumatra ken Riau. Ti klima ti isla ket tropikal, napudot ken nadam-eg ken addaan kadagiti napusek a tropikal a katuduan a bakir ken isu ti kaaduan a langa ti daga.
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Sumatra ket ammo idi kadagiti taga-ugma panawen babaen ti Sanskrito a nagnagan iti Swarnadwīpa ("Isla ti Balitok") ken Swarnabhūmi ("Daga ti Balitok"), gapu kadagiti deposito ti balitok kadagiti kabambanatayan ti isla.[1] Ti immuna a balikas a mangibagbaga iti nagan a Sumatra ket ti nagan idi iti Srivijaya a Haji (ari) Sumatrabhumi ("Ari ti daga ti Sumatra"),[2] a nangipatulod kadagiti nabaon a mangitungpal idiay Tsina idi 1017. Dagiti Arabo a heograpo ket kinunkunada ti isla a kas Lamri (Lamuri, Lambri wenno Ramni) kadagiti maikasangapulo aginggana kadagiti maikatlo a sisiglo, iti panangireperensia iti pagarian iti asideg iti moderno nga aldaw iti Banda Aceh nga isu idi ti immuna a simmangpetan dagiti nagtagtagilako.
Idi naladaw a maika-14 a siglo, ti nagan a Sumatra ket nagbalin a nadayeg iti panangireperensia ti pagarian ti Samudra Pasai, nga isu idi ti dumakdakkel a bileg aginggana idi sinukatan babaen ti Sultanato ti Aceh. Ni Sultan Alauddin Shah ti Aceh, kadagiti surat a naisurat idi 1602 a naisurat ke nni Reina Isabel I ti Inglatera, ket nangibagbaga kaniana a kas "ari ti Aceh ken Samudra".[3] Ti balikas ket manipud met iti Sanskrito "Samudra", (समुद्र), a kayatna sawen ket "pagtutumongan dagiti danum, baybay wenno taaw".[4]
Dagiti mannurat a taga-Europa idi maika-19 a siglo ket nabirukanda a dagiti indehenio nga agtataeng ket awananda iti nagan para iti isla.[5]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Drakard, Jane (1999). A Kingdom of Words: Language and Power in Sumatra. Oxford University Press. ISBN 983-56-0035-X.
- ^ Munoz. Early Kingdoms. p. 175.
- ^ Sneddon, James N. (2003). The Indonesian language: its history and role in modern society. UNSW Press. p. 65. ISBN 978-0-86840-598-8.
- ^ Macdonell, Arthur Anthony (1924). A practical Sanskrit dictionary with transliteration, accentuation, and etymological analysis. Motilal Banarsidass Publ. p. 347. ISBN 9788120820005.
- ^ Reid, Anthony (2005). An Indonesian Frontier: Acehnese and Other Histories of Sumatra. National University of Singapore Press. ISBN 9971-69-298-8.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Sumatra iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Sumatra manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)


text:
Yaalsa ti Filipino
Ti Yaalsa ti Filipino (Filipino: Himagsikang Pilipino), tinawtawagan pay a kas Gubat ti Tagalog babaen ti Espaniol,[1] ket naglabanan idi ti tattao ti Filipinas ken dagiti turay ti kolonia ti Espania.
Ti Yaalsa ti Filipino ket nangrugi idi Agosto 1896, idi naduktalan dagiti turay ti Espaniol ti Katipunan, ti maysa a kontra-kolonia a sekreto a gunglo. Ti Katipunan, nga indauluan babaen ni Andrés Bonifacio, ket tignay idi ti liberasionista a ti gandatna idiket wayawaya manipud iti Espania babaen ti siigan a gulo. Ti gunglo ket nangrugrugi a nakaimpluensia iti kaaduan ti Filipinas. Idi las-ud ti adu a panagurnong ti tattao idiay a Caloocan, dagiti daulo ti Katipunan ket inurnosda ti bagbagida iti maysa a rebulusionario a gobierno ken ninaganan ti baro a napundar a gobierno iti "Haring Bayang Katagalugan", ken siwawaya nga inrangarang iti maysa a siigam a rebolusion iti amin a paset ti pagilian.[2] Timmawag ni Bonifacio para iti maysa a panagraut iti kapitolio a siudad ti Manila. Napaay daytoy a panagraut; nupay kasta, nagrugrugi a naggulo dagiti probinsia. Nagnagruna dagiti rebelde idiay Cavite nga indauluan babaen da Mariano Alvarez ken Emilio Aguinaldo (a nagtaudda manipud kadagiti sabali a sangkatipunan ti Katipunan) a nagabak kadagiti nasapa a panagballigi. Ti maysa a salisal iti bileg kadagiti rebolusionario ket isu ti gapuanan ti ipupusay ni Bonifacio idi 1897 ken daytoy ti nagbaliwan ti panagbilin kenni Aguinaldo, nga isu met ket nangidaulo iti bukodna a rebolusionario a gobierno. Dayta a tawen, dagiti rebolusionario ken dagiti Espaniol ket nagpirmada iti Tulag ti Biak-na-Bato, a temporario a nangpassit dagiti panagsusuppiat. Bukod a nageksilo ni Aguinaldo idiay Hong Kong. Nupay kasta, dagiti panagsusuppiat ket saan unay a kompleto a nagpatingga.[3]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Bielakowski Ph.D., Alexander M. (Enero 2013). Ethnic and Racial Minorities in the U.S. Military: An Encyclopedia. ABC-CLIO. ISBN 978-1-59884-427-6.
- ^ Guererro, Milagros; Encarnacion, Emmanuel; Villegas, Ramon (1996), "Andres Bonifacio and the 1896 Revolution", Sulyap Kultura, National Commission for Culture and the Arts, 1 (2): 3–12
- ^ Custodio & Dalisay 1998.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Part 1 (Ch. I–IV), Part 2 (Ch. V–VIII).
- Ti Yaalsa ti Filipinas babaen ni Apolinario Mabini
- Sentenial a Sitio: Ti Katipunan
- Sakupen ni Leon Kilat ti Yaalsa idiay Cebu (naarkibo manipud iti kasiisgud idi 2009-10-26)
- Sabali a Sitio iti Yaalsa (naarkibo manipud iti kasisigud idi 2007-10-13)


text:
Wikipedia:Ipagarup ti naimbag a pammati
Ti panagipagarup ti naimbag a pammati ket kammasapulan a pamunganayan iti Wikipedia. Daytoy ti pannangipagarup a dagiti urnos ti agur-urnos ken dagiti komentario ket naaramid iti naimbag a pammati. Kaaduan ti tattao ket padasenda ti tumulong ken saanda nga agdadael ditoy. No dagitoy ket saan a pudno, ti gandat a kasla ti Wikipedia ket saanto nga agballigi manipud idi nairugi. Daytoy nga alagaden ket saan a mangtunton kadagiti agur-urnos nga agtuloyda nga agipagarup ti naimbag a pammati iti kaada kadagiti nalawag nga ebidensia kadagiti bandalismo. Ti panangipagarup ti naimbag a pammati ket saan a mangiparit ti pannakitungtung ken panagdillaw. Ngem nasken a dagiti agur-urnos ket saanda nga igupit dagiti tignay a madildillaw iti kinadakes, malaksid no adda dagiti naisangayan nga ebidensia iti kinadakes.


text:
Vienna
Ti Vienna (Aleman: Wien (tulong·pakaammo) [viːn]) ket isu ti kapitolio ken kadakkelan a siudad iti Austria ken maysa kadagiti siam nga estado ti Austria. Ti Vienna ket ti kaaduan ti populasion a siudad iti Austria, nga agraman iti agarup a 1.9 a riwriw nga agtataeng[4] (2.6 a riwriw iti kaunegan ti lugar a metropolitano,[5] gangganai a maysa a pagkatlo iti populasion ti pagilian),, ken isu daytoy ti kadakkelan a siudad idiay Austria, ken ti pay sentro ti kultural, ekonomiko, ken politika. Isu daytoy ti maika-9 a kadakkelan babaen ti populasion idiay Kappon ti Europa. Manipud idi rugi iti maika-20 a siglo isu daytoy ti kadakkelan nga agsasao iti Aleman a siudad iti lubong, ken idi sakbay ti Umuna a Sangalubongan a Gubat ken ti panagpisi iti Austro-Hungaro nga imperio, daytoy a siudad ket adda idi dagiti agtaeng a 2 a riwriw. Ti Vienna ket agsangsangaili kadagiti internasional nga organisasion, a mairaman ti Nagkaykaysa a Pagpagilian ken ti OPEC. Ti siudad ket naisanglad iti daya iti Austria ken asideg kadagiti pagbeddengan iti Republika a Tseka, Eslobakia, kenHungaria. Dagitoy a rehion ket agtitinnulongda iti maysa a Europeano a Centrope a pagbeddengan a rehion. A mairaman ti asideg ken kaarubana ti Bratislava, ti Vienna ket agporma ti maysa a metropolitano a rehion nga adda dagiti 3 a riwriw nga agtaeng. Idi 2001, ti sentro ti siudad ket nainaganna a UNESCO Lugar a Tinawtawid ti Lubong.[6]
Sinasinaen a manipud kadagiti maysa a naipammategan a kas ti Siudad iti Musika[7] gapu kadagiti legadona iti musika, ti Vienna ket makunkuna pay a ti "Ti Siudad iti Tagtagainep" gapu ta daytoy ket nagtaengan ti immuna a sikopata nga analista a ni Sigmund Freud,[8] nga isu ket maysa a neurologo a nalatak nga ammo para kadagiti maysa a kalatakan a mangipatpatarus kadagiti tagtagainep. Ti ramut ti Siudad ket nanipud kadagiti nasapa a Keltiko ken Romano a pagtaengan a naipabalin iti maysa a Mediebal ken Barok a siudad, ti kapitolio ti Austro-Hungaro nga Imperio. Daytoy ket ammo para kadagiti naisangsangayan a papelna iti panangidaulo ti Sentro ti Europeano a Musika, manipud iti nalatak a tawen iti Vienes a Klasismo babaen kadagiti nasapa a paset ti panawen iti maika-20 a siglo. Ti naipakasaritaan a sentro iti Vienna ken nabaknang kadagiti arkitektura a patakder, a mairaman dagiti Barok a kastilio ken dagiti hardin, ken dagiti pay naladaw a maika-19 a siglo a nalatak a pasdek a naliniaan kadagiti Ringstrasse, dagiti monumento ken dagiti parke.[9]
Idi 2005 a panagadal kadagiti 127 a lubong a siudad, ti Ekonomista a Saririt a Paset ket nagiranggo nga immuna daytoy a siudad (a kapadana ti Vancouver, Kanada) para iti kasayaat ti biag (iti 2011 a panagsukisok kadagiti 140 siudad ti Vienna ket nairanggo a maikadua, kalpasan ti Melbourne).[10][11] Para kadagiti agsasaruno a tallo a tawen (2009–2011), ti tao-rekurso-pagkonsultaan a kompaniaMercer inranggona ti Vienna a kas ti iimuna kadagiti tinawen a "Kasayaat ti Panagbiag" a pangsukisok kadagiti ginasut a siudad iti lawlaw ti lubong.[12][13][14] 2011 a panagsukisok ti "Kasayaat ti Panagbiag" ti Monocle ket inranggona ti Vienna a maikanem kadagiti listaan iti "dagiti kangatuan a 25 a siudad iti lubong a tawgana pagtaengan" (ngimmato manipud iti maikawalo idi 2010).[15][16][17]
Ti pannakausig, ti siudad ket nairanggo a kas ti umuna iti sangalubongan para iti kultural a panagpabaro idi 2007 ken 2008, ken maikadua kalpasan ti Boston idi 2009 manipud kadagiti 256 siudad a nasukisok kadagiti 162 a pagsurotan ti Pagsurotan dagiti Panagpabaro dagiti Siudad iti 3 a kondison ti panagpunto a sumakop ti kultura, patakder ken ken komersio.[18] A kas maysa a siudad, ti Vienna ket kankanayon nga agsangsangaili kadagiti konperensia ti urbano a panagplano ken is kankanayon a maus-usar nga inadadal babaen dagiti agplanplano ti urbano.[19]
Iti tunggal maysa tawen manipud idi 2005, ti Vienna ket isu ti umuna a papanan iti lubong kadagiti international a kongreso ken timpuyog.[20] Ti Vienna ket makaawis kadagiti agarup a lima a riww a turista iti tunggal maysa a tawen.[21]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dauersiedlungsraum der Gemeinden, Politischen Bezirke und Bundesländer, Gebietsstand 1.1.2019". Naala idi 9 Nobiembre 2019.
- ^ "Bevölkerung am 1.1.2020 nach detaillierter Staatsangehörigkeit und Bundesland". Naala idi 3 Enero 2021.
- ^ Centre, UNESCO World Heritage. "Historic Centre of Vienna inscribed on List of World Heritage in Danger". UNESCO World Heritage Centre. Naala idi 20 Mayo 2019.
- ^ STATISTIK AUSTRIA. "Bevölkerung zu Jahres-/Quartalsanfang". statistik.at. Naala idi 12 Pebrero 2016.
- ^ "VCÖ.at: VCÖ fordert Nahverkehrsoffensive gegen Verkehrskollaps in den Städten". vcoe.at. 2008. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 6 Hulio 2011. Naala idi 5 Agosto 2009.
- ^ "Naipakasaritaan a sentro iti Vienna". UNESCO.
- ^ "Vienna – ti Siudad iti Musika – VIENNA – TATTAN WENNO SAANEN". Wien.info. Naala idi 2012-05-19.
- ^ Dokumentario ti BBC – Vienna – Ti Siudad iti Tagtagainep
- ^ "Naipakasaritaan a Sentro iti Vienna". UNESCO Sentro a Tinawtawid ti Lubong. Naala idi 2012-05-19.
- ^ "Ti Vancouver ket isu ti 'kasayaatan a pagtaengan'". BBC. 4 Oktubre 2005.
- ^ "Reporta ti Kasayaat ti Panagtaeng Agosto 2011". Ekonomista a Saririt a Paset. Naala idi 2 Disiembre 2011.
- ^ "Mercer a pakaammo timidia: Kasayaat iti Panagbiag sanglubongan a panagiranggo dagiti siudad--2009". Naala idi 2 Disiembre 2011.
- ^ "Mercer Kasayaat ti Panagbiag Sangalubongan a Panagiranggo dagiti Siudad, 2010 manipud iti resourceshelf.com". Naala idi 2 Disiembre 2011.
- ^ "Panagsukisok ti Mercer a 2011". Mercer. 29 Nobiembre 2011.
- ^ "ti Monocles a kangatuan a 25 a siudad para iti 2011 , iti businessinsider.com". Naala idi 2 Disiembre 2011.
- ^ "ti 2011 a Monocle ti "Kasayaat ti Panagbiag" summary". Naala idi 3 Disiembre 2011.
- ^ "08 Vienna". Monocle.com. 2010-06-15. Naala idi 2012-05-19.
- ^ "2thinknow Panagpabaro dagiti Siudad 256 a Sangalubongan a Pagsurotan – sangalubongan a pakairanggo ti panagpabaro ti siudad | 2009 | Programa dagiti Panagpabaro ti Siudad". Innovation-cities.com. 30 Hulio 2009. Naala idi 3 Enero 2011.
- ^ "Ammo nga agaramid ti Vienna". wieninternational.at. 15 Abril 2010. Naala idi 3 Enero 2011.
- ^ "Ti Vienna ket isu ti umuna a papanan dagiti kongreso". wieninternational.at. 1 Hunio 2011. Naala idi 15 Oktubre 2011.
- ^ "Estadistika ti Turismo- Panagsangpet idiay Vienna babaen ti pagilian a nagtaudan". wien.gv.at. 11 Oktubre 2011. Naala idi 15 Oktubre 2011.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Vienna iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Vienna manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Wien.gv.at – Opisial a website ti ili, agraman iti inter-aktibo a mapa.
- Wien.info – Opisial a website ti turismo: paspasamak, pagpasiaran, pakaammo a maipapan iti kultura, kdpy.
- Listaan dagiti Embahada iti Vienna
- Pakaammo a maipanggep iti Vienna ken pagpagilian a Centrope
- Geschichtewiki.wien.gv.at – Wiki ti pakasaritaan ti Vienna a pinatpataray babaen ti siudad ti Vienna


text:
Nailian a Parke ti Banbantay Iglit-Baco
Ti Nailian a Parke ti Banbantay Iglit-Baco ket nasalakniban a lugar iti Filipinas ken maysa a Tawid a Parke ti ASEAN a mabirukan idiay Isla ti Mindoro iti tengnga a Filipinas. Ti parke ket sakupenna ti kalawa iti 75,445 nga ektaria[1] a mangpalikmut ti Bantay Iglit ken Bantay Baco idiay tengnga a kaunegan ti Mindoro. Ti parke ket nabangon idi 1970 babaen ti Republika Tignay Blng. 6148. In 2003, ti Gunglo ti Pagpagilian ti Abagatan a daya nga Asia ket inlistana a kas maysa kadagiti uppat a tawid a parkena idiay Filipinas.[2] Ti parke ket nainominado pay iti Tentatibo a Listaan dagiti Lugar a Tawid ti Lubong ti UNESCO.[3]
Ti Tamaraw[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti parke ket pagtaengan ti endemiko a Tamaraw (Bubalus mindorensis), ti bassit, adda kukona a mamalia iti sebbangan ti Bovidae a naisangayan iti Filipinas. Daytoy ket maysa kadagiti kakaruan a madanar nga ayup iti lubong. Daytoy ti rason a nakaibangonan ti parke, immuna a nasalakniban a pagtaengan dagiti kaatapan ken santuario ti billit idi 1969 nga addaan iti immuna kalawa iti 8,956 nga ektaria, kalpasanna a kas nailian a parke a nakaipadakkelan iti kalawana kalpasan ti maysa a tawen.
Daduma pay a flora ken fauna[urnosen | urnosen ti taudan]
Malaksid ti tamaraw, dagiti sabali pay a porma ti kaatapan a biag ket mabirukan pay iti kaunegan ti parke a mairaman ti Agkalkalay-ay a Bao ti Mindoro, ugsa ti Filipinas, ken naatap a baboy. Adda dagiti adu pay a bilang dagiti sebbangan ti billit nga agtataeng iti parke a kas ti Imperial a Pagaw ti Mindoro, Kullaaw ti Mindoro, Nangisit kuko a Coucal, Nagkuelio ti batingra a nalabbaga a tukkatok ti sabong ken Puso Pagaw.
Dagiti dadduma pay a nangruna nga indehenio a mulmula a mabirukan iti parke ket ti kayo ti Kalantase, Tindalo, Almaciga, Kamagong ken Jade nga agkalkalay-at a mula.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Rehion 4B – Nasalakniban a Luglugar". Departamento ti Enbironmento ken dagiti Masna a Rekurso – Nasalakniban a Luglugar ken Opisina ti Kaatapan. Naala idi 14 Hunio 2012.
- ^ "Dagiti Tawid a Parke ti ASEAN". Gunglo ti Pagpagilian ti Abagatan a daya nga Asia. Naala idi 14 Hunio 2012.
- ^ "Nailian a Parke ti Banbantay Iglit-Baco". Sentro ti Tawid ti Lubong ti UNESCO. Naala idi 14 Hunio 2012.


text:
Abril 7
Ti Abril 7 ti maika-97 nga aldaw ti tawen (maika-98 kadagiti bisiesto a tawen) iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 268 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1841 – Alfred Cogniaux, Belga a botaniko (pimmusay 1916)
- 1889 – Gabriela Mistral, Chileno a mannurat, nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura (pimmusay 1957)
- 1964 – Russell Crowe, naiyanak idiay Baro a Selanda nga Australiano nga aktor
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1891 – P. T. Barnum, Amerikano a politiko ken negosiante (naipasngay 1810)
- 1947 – Henry Ford, Amerikano nga industrialista (naipasngay 1863)


text:
Dinamarka
Nagsasabtan: 56°N 10°E / 56°N 10°E
Ti Dinamarka (Danes: Danmark [ˈd̥ænmɑɡ̊] (dengngen)) opisial a Pagarian ti Dinamarka, ket maysa a batay-linteg a monarkia ken naturay nga estado idiay akin-amianan a Europa ken dua nga autonomo a bukbukodda a pagilian, ti Is-la ti Faroe idiay Amianan nga Atlantiko ken Groenlandia idiay Amianan nga Amerika. Daytoy a pagarian ket unitario nga estado nga addaan iti kabilegan a kas makaal-ala ti turay manipud iti maitutop a Dinamarka aginggana ti Groenlandia ken ti Is-isla ti Faroe; daytoy a pederasion ket maipakunkuna a ti Danés a Pagturayan. Ti maitutop a Dinamarka ket isu ti mangsakup a lugar, a ti hustisia, ehekutibo, ken legislatibo a kabilegan ket idiay da nga agtaeng.[5] Ti Is-isla ti Faroe ket naipalpalawagan a komunidad dagiti tattao iti kaunegan ti pagarian, ken dagiti Groenlandia a tattao ket naipalpalawagan nga addan da ti bukod da a a pangikeddeng[6][7]
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ "Area by region – StatBank Denmark – data and statistics".
- ^ a b c d "Denmark". International Monetary Fund.
- ^ "2016 Human Development Report" (PDF). United Nations Development Programme. 2016. Naala idi 23 Marso 2017.
- ^ Hendes Majestæt Dronning Margrethe II – kongehuset.dk (Ti Opisial a sapot a pagsaadan ti Danés a Monarkia) (iti Danes). Naala idi 4 Pebrero 2012.
- ^ Harhoff, Frederik (1993) Rigsfællesskabet (Pagturayan) (iti Danes nga addaan iti Ingles a pakabuklan). Århus: Klim, p. 498. ISBN 87-7724-335-8
- ^ Lov om Færøernes Hjemmestyre (iti Danes). Retsinformation.dk. "§ 1. Færøerne udgør inden for denne Lovs Rammer et selvstyrende Folkesamfund i det danske Rige. I Henhold hertil overtager det færøske Folk ved sin folkevalgte Repræsentation, Lagtinget, og en af dette oprettet Forvaltning, Landsstyret, inden for Rigsenheden Ordningen og Styrelsen af færøske Særanliggender som angivet i denne Lov."
- ^ Lov om Grønlands Selvstyre (iti Danes). Retsinformation.dk. "I erkendelse af, at det grønlandske folk er et folk i henhold til folkeretten med ret til selvbestemmelse, bygger loven på et ønske om at fremme ligeværdighed og gensidig respekt i partnerskabet mellem Danmark og Grønland.


text:
Liblibro ti Google
Ti Liblibro ti Google (Ingles: Google Books) (dati a naam-ammuan a kas ti Google a Pangbiruk ti Libro ken Maimaldit a Goggle) ket maysa a serbisio manipud ti Google Inc. nga agbiruk kadagiti napno a testo dagiti libro ken magasina a sinukisok ti Google, anapabalin a testo nga inusar ti optikal a panagilasin ti karakter, ken naipenpen kadagiti bukodna a dihital a database.[1] Ti serbisio ket dati a naam-ammuan a kas ti Maimaldit a Goggle (Ingles: Google Print) idi naipangyuna idiay Frankfurt a Piesta ti Libro idi Oktubre 2004. Ti Boblioteka a Gandat ti Google, a naam-ammuan pay a kas ti Google a Panagbiruk ti Libro (Ingles: Google Book Search), ket nairangarang idi Disiembre 2004.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti kangrunaa a apanilpo ti libro ti Google ket mabirukan idiay "Google books". Google. Naala idi 2012-05-18. Ti "napasayaat" a mensahe ti sistema a mangpalubos ti naisangsangayan apanagbiruk ket mabirukan idiay "Google books:Advanced book search". Google. Naala idi 2012-05-18.


text:
Maika-15 a Kongreso ti Filipinas
Ti Maikasangapulo ket lima a Kongreso ti Filipinas (Filipino: Ikalabinlimang Kongreso ng Pilipinas) ket ti panagsasarungkar idi ti nailian a lehislatura ti Republika ti Filipinas, a buklen ti Senado ken ti Kamara dagiti Pannakabagi. Ti kombension ti Maika-15 a Kongreso ket sinaruno idi babaen ti Panagbubutos ti Senado idi 2010, a nangsukat ti kagudua ti pannakaikameng ti Senado, ken ti Panagbubutos ti Kamara dagiti Pannakabagi idi 2010 a nangbutos iti intero a pannakaikameng ti Kamara dagiti Pannakabagi.


text:
Rusutsu, Hokkaido
Ti Rusutsu (留寿都村, Rusutsu-mura) ket ti maysa a purok a mabirukan iti Subprepektura ti Shiribeshi, Hokkaido, Hapon.
Manipud idi Marso 31 2018, ti purok ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 1,940. Ti dagup a kalawa ket 119.92 km².
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Rusutsu ket m,abirukan iti akin-abagatan a Subprepektura ti Shiribeshi. Ti Bantay Shiritsu ket mabirukan iti akin-amianan a parte ti ili.
Ti nagan ket nagtaud manipud iti balikas ti Ainu a "Ru-sutu", a ti kayatna a sawen ket "Kalsada iti sakaanan ti bantay".[3]
Dagiti kaarruba nga ili[urnosen | urnosen ti taudan]
- Subprepektura ti Shiribeshi
- Subprepektura ti Iburi
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1897: Naisina ti Purok ti Makkari manipud iti Purok ti Abuta (itan ket Ili ti Toyako).[4]
- 1901: Naisina ti Purok ti Kaributo (itan ket Ili ti Niseko) manipud iti Purok ti Makkari.
- 1906: Ti Purok ti Makkari ket nagbalin a Maikadua a Klase a Purok.
- 1910: Naiyalis ti Purok ti Makkari manipud iti Subprepektura ti Muroran (itan ket Subprepektura ti Iburi) iti Subprepektura ti Shiribeshi.
- 1917: Naisina ti Purok ti Kimobetsu (itan ket ili) manipud iti Purok ti Makkari.
- 1922: Naisina ti Purok ti Makkaribetsu (itan ket Purok ti Makkari) manipud iti Purok ti Makkarie.
- 1925: Makkari Village changed its name to Rusutsu Village.
Kabsat a siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Industria[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Rusutsu ket isu ti kaaduan nga agpatpataud iti Daikon idiay Hokkaido. Daytoy ket agpataud pay iti patatas ken Asparagus.[6]
Dagiti komersial a pasilidad ken dagiti kompania iti ket mabirukan iti igid ti Rota 230. Adda met dagiti pagpasiaran a lugar a kas ti Rusutsu Resort nga adayo iti sentro ti purok.[7]
Edukasion[urnosen | urnosen ti taudan]
- High school
- Hokkaido Rusutsu High School[8]
- Junior high school
- Rusutsu Junior High School
- Eskuela ti elementaria
- Rusutsu Elementary School
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ https://www.gsi.go.jp/KOKUJYOHO/MENCHO/backnumber/GSI-menseki20210101.pdf; panid: 7.
- ^ "住民基本台帳人口・世帯数 | 総合政策部計画局統計課"; naala idi: Pebrero 12, 2021.
- ^ Bariweswes ti Rusutsu
- ^ Pakasaritaan ti Rusutsu
- ^ Kabsat a siudad ti Rusutsu
- ^ Industri ti panagtalon ket panagtaraken iti ayup iti Rusutsu
- ^ KOmersio ken industria ti Rusutsu
- ^ Hokkaido Rusutsu High School
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig iti Rusutsu, Hokkaidō iti Wikimedia Commons
- Opisial a website (iti Hapon)


text:
VIDEO
A arsenal of useful phrases in Iloko (Ilocano), a Malayo-Polynesian language spoken mainly in Luzon and also Mindanao in the Philippines..
You are watching: How do you say i love you in ilocano
Jump to phrases
See this phrases in any combination of 2 languages in the
Phrase Finder. If girlfriend can administer recordings, correction or added translations, please call me.
English Iloco (Iloko / Ilocano) Welcome Naragsak nga Isasanbay Naragsak nga Idadanon Hello (General greeting) Kablaaw How room you? Kumusta? Mag-an? Reply come 'How are you?' Nasayaat met, agyamanak! Mayat met (inf) What's your name? Ania ti naganmo? Aniat' naganmo? My name is ... Ti naganko ket ... ... Ti naganko Where are you from? Tagaanoka? Sadino ti gapuanam? I'm indigenous ... Taga-...ak Naggapuak diay ... Pleased to accomplish you Naragsakak a maamammoka Good morning (Morning greeting) Naimbag a bigat Good afternoon (Afternoon greeting) Naimbag a malem Good day Naimbag nga aldaw Good evening (Evening greeting) Naimbag a sardam Good night Naimbag a rabii Goodbye (Parting phrases) Pakada Agpakadaakon Kasta pa Good luck! Naimbag a gasat kenka Dios ti agngina ( lit: "God bless") Cheers! good Health! ( Toasts supplied when drinking) Agbiag! Have a nice day Mayeg ti naimbag nga aldaw kenka Bon appetit / have actually a nice meal Manganen Bon voyage / have actually a great journey Naragsak a biahe I don't understand Diak maawatan Please speak an ext slowly Ibaybayagmo guy ti agsarita Please say that again Ulitemman ti imbagam Ibagam male manen Please compose it down Isuratmo man Do girlfriend speak Iloko? Makasaoka iti Ilocano? Yes, a little( reply come 'Do friend speak ...?') Wen, bassit laeng How do you say ... In Iloko? Kasanom ibaga ti ... Iti Ilocano? Excuse me Maawan-dayawen How lot is this? Sagmamano daytoy? Sorry Agpakawanak Pakawanennak Dispensar Thank you Agyamanak Reply to thank you Awan ania man Where's the toilet / bathroom? Sadino ti banio? Ayanna ti banio? This gentleman will certainly pay for everything Bayadan amin daytoy a nadayaw a lalaki This lady will certainly pay for everything Bayadan amin daytoy a nadayaw a babai Would you favor to dance v me? Kayatmo nga agsalata? Agsalata man I love you Ayayatenka Ipatpategka Ikarkarayoka Get well soon Agpalaingkan Leave me alone! Bay-annak! Talawannak! Help! Tulong! Sumalakankayo! Fire! Uram! Stop! Sardeng! Be careful! Alluad! Agalluadka! Be quiet! Ulimek! Agulimekka! Call the police! Awaganyo ti pulis! Christmas greetings Naragsak a Paskua New Year greetings Narang-ay a Baro a Tawen kadakayo amin! Easter greetings Naragsak a Pascua ti Panagungar Birthday greetings Naragsak a panagkasangay Naragsak a kasangay One language is never ever enough Madi pulos umanay ti maymaysa a sao My hovercraft is full of eels Napno iti igat ti hovercraftko Napno iti igat ti lugantapawko
If friend would prefer to make any type of corrections or additions to this page, or if you can provide recordings, please contact me.
Information about Ilocano | unit volume | number | Tower of Babel
Phrases in Philippine languages
Aklan, Bikol, Capiznon, Cebuano, Cuyonon, Hiligaynon, Iloko, Tagalog
Phrases in various other languages
Why no share this page:
If you require to form in plenty of different languages, the Q global Keyboard deserve to help. It allows you to kind almost any language that provides the Latin, Cyrillic or Greek alphabets, and is free.
If you choose this site and also find the useful, you can support it by making a donation via PayPal or Patreon, or by contributing in other ways. Dearteassociazione.org is exactly how I do my living.
See more: Is It Illegal To Sell Things At School ? Is It Illegal To Sell Stuff On School Property Note: all links on this site to Amazon.com
, Amazon.co.uk
and Amazon.fr
room affiliate links. This means I knife a the supervisory board if you click on any of them and also buy something. For this reason by clicking on these links you can assist to support this site.


text:
Lehislatibo a distrito iti Quirino
Ti maymaysa a Lehislatibo a Distrito iti Quirino ket isu ti pannakabgi ti Probinsia ti Quirino iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas. Ti probinsia ket paset idi ti Nueva Vizcaya aginggana idi 1973, ken naudi a nairepresenta iti Kongreso a kas paset ti Nueva Vizcaya idi 1972. Manipud idi 1978 aginggana idi 1984 daytoy ket paset idi ti pannakabagi ti Rehion II, ken nakagun-od ti bukodna a pannakabagi idi 1984.
Maymaysa a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Populasion (2007): (2015): 188,991
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas


text:
BAGUIO CITY – Ipalpalagip manen dagiti otoridad ti nainget a panagridam ken panagannad dagiti motorista kabayatan ti panagdalyasatda kadagiti kalsada kagiddan ti dakes a sasaaden ti panawen.
Kasaruno daytoy ti panaka-aksidente ti maysa nga SUV iti deppaar ti Abra-Kalinga-Road partikular sadiay Pacpaco, Gaddani, Tayum, Abra idi kalman.
Maibasar iti report, ti driver ti nasao nga SUV ket ni Atty. Jemen Ambre Mateo, 44-anyos, empleyado ti Public Attorney’s Office ken residente ti Balais, Lagangilang, Abra.
Maibasar iti report ti Tayum Municipal Police Station, daldalyasaten ti SUV nga imanmaneho ni Atty. Mateo ti Abra-Kalinga-Road paturong iti munisipyo ti Bangued.
Nupay kasta, idi nakadanun daytoy sadiay Gaddani, nagpalia ti preno ti luganna ken sadiay nga aksidente a simmagid iti poste ti kuryente ken naidungpar iti pader ti maysa a compound.
Nagsagrap met ni Atty. Mateo iti bassit a dunor iti imana.
Naduktalan a nadadael ti preno ti SUV ken pasaray ag-lock iti manibela a nagresulta iti nasao nga aksidente.


text:
Danaw Danao (Leyte)
Ti Danaw Danao ket ti maysa nga agsukog iti gitara a danaw iti isla ti Leyte iti Filipinas.
Ti danaw ket sakupenna ti kalawa iti 148 ektaria (370 acre). Daytoy ket mabirukan iti 2,193 ektaria (5,420 acre) a Masna a Parke ti Danaw Danao, a mangiraman pay ti kabambantayan ti Amandiwin. Ti danaw ket 18 kilometro (11 mi) iti amianan a daya ti Siudad ti Ormoc, kagudua nga oras a panagmaneho iti igid dagiti kalsada ti San Pablo – Tongonan ken Milagro – Danaw Danao.
Daytoy ket kasisigud a nanaganan iti Danaw Imelda ken nairangarang a kas nailian a parke idi Hunio 2, 1972 babaen ti birtud ti presidensial a memorandum nga impaay babaen ni Presidente Ferdinand Marcos. Kalpasanna nanaganan manen daytoy ken nairangarang a kas Nailian a Parke ti Danaw Danao idi Penrero 3, 1998 babaen ti Proklamasion Blng. 1155 ken nasalakniban itan babaen ti Tignay ti Republika Blng. 7586 nga ammo kas ti National Integrated Protected Area System (NIPAS) Act of 1992.[1] Mangipaay ti danaw iti mainum a danum kadagtii saan a basbassit ngem pito nga ili iti Akindaya a Leyte a mairaman ti Siudad ti Tacloban[2] ken kas taudan pay a panagsibog para kadagiti talon ti bagas kadagiti ili a kas ti Dagami, Burauen, Pastrana ken Tabontabon.
Iti 650 metro (2,130 ft) a ngato ti pantar ti baybay, ti Danaw Danao ket mabirukan iti kangato a kapada ti Tagaytay, a makaaramid daytoy a nalamlamiis a lugar ngem ti agpakatengnga a temperatura iti Filipinas.
Taudan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti danaw ket bulkaniko iti tinaudan ken mabalin a maysa a graben wenno lennek a pinataud babaen ti Tukki ti Filipinas (wenno Tukki ti Tengnga a Leyte), ti maysa nga aktibo a tukki a mangballasiw iti lugar ti danaw iti turong nga amianan-abagatan. Dagiti pormasion ti bato kadagiti mangpalikmut a bantay ket mairaman dagiti andesitiko a bulkaniko a bato iti taudan a Kuaternario iti akinlaud a bangir, andesitiko ken dasitiko a bulkaniko iti taudan a Mioseno iti paset nga abagatan-akindaya, ken dagiti agpakatengnga a bulkaniko a sedimento iti taudan a Kuaternario iti amianan -akindaya a bangir ti danaw.[1] Adda dagiti kalugnakan a mabirukan iti asideg ti danaw. Ti agdama a danaw ket mabalin a ti kaadaleman a paset ti dakdakkel a danaw iti napalabas. Daytoy ket mabalin a dakdakkel iti heolohiko a napalabas ken mabalin a manginayon kadagiti dakkel a kalugnakan. Ti sedimentasion ket mabalin a nangbaliw daytoy a paset iti danaw iti kastoy a langana ita nga aldaw.
Dagiti pangta[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nadumaduma a sektor ti lokal a komunidad ke nagad-adalda iti danaw ken dagiti ekosistemana. Ti panaganup ket ti nangruna a pangta dagiti sebbangan ti avifaunal iti Masna a Parke ti Danaw Danao. Dagiti nangruna pakaammo ket mangipakita a dagiti agan-anup ket saan laeng a dagiti lokal nga agtataeng ngem adu pay kadagitoy ket agtaud kadagiti sabali a lugar. Dagiti billit ti kaaduan a maan-anupan ket dagiti kalaw, dagiti kalapati ken dagiti pagaw. Ti panagpukan ken panagpuor iti bakir para iti agrikultura ken di legado a panagtarikayo ket nakaited pay iti pannakaperdi dagiti dadduma a parte iti nasalakniban a lugar.[1] Ti pannakaipatakder dagiti pagtaengan ti tao iti kaunegan ti parke ket maysa pay a nakaro a pangta. Adda payen dagiti nairehistro a di legado a pataengan iti kaunegan ti kaarrubayan ti danaw a nakaro a mangbaliw iti ekosistema.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c "Multi-Sectoral Watershed Planning in Lake Danao Natural Park Through Participatory Approaches" (PDF). ciifad.cornell.edu. Naala idi Marso 13, 2009.
- ^ Leyte Samar Daily Express Online Naala idi Marso 13, 2009.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Heograpiko a datos a mainaig iti Danaw Danao (Leyte) iti OpenStreetMap


text:
Plantilia:MDG
Deskripsion
{{MDG}}
Agipaay iti ikono ti wagayway ken silpo ti wiki ti Madagascar. Daytoy a plantilia ket kapada ti
{{wagayway|Madagascar}}, ngem nanaganan manipud kadagiti tallo a letra nga alagaden ti Kodigo ti pagilian ti ISO 3166-1 alpha-3 para iti Madagascar a kas ti nalaka a pangyababaan ti panagurnos.
Mabalinmo pay nga usaren ti
{{MAD}} (baw-ing daytoy a plantilia) gapu ta ti "MAD" ket isu ti kodigo ti IOC ken kodigo ti FIFA para iti Madagascar.
Kitaen pay
- Plantilia:Datos ti pagilian Madagascar — para kadagiti adu pay a pagpilian, a kas ti naipakasaritaan a pagdudumaan ti wagayway.


text:
Prepektura ti Saga
Ti Prepektura ti Saga (佐賀県, Saga-ken) ket mabirukan idiay amianan a laud a paset ti isla iti Kyūshū, Hapón.[1] Sagidenna ti Baybay iti Hapón ken ti Baybay Ariake. Ti lumaud a paset iti prepektura ket maysa a rehion a nlatak iti panagpataud kadagiti seramiko ken porselana, a nangrunaan kadagiti ili iti Karatsu, Imari, ken Arita. Ti kapitoliona ket ti siudad ti Saga.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Prepektura Saga" iti Ensiklopedia ti Hapón, p. 804, p. 804, iti Liblibro ti Google.
- ^ Nussbaum, "Prepektura ti Saga" iti p. 804, p. 804, iti Liblibro ti Google.


text:
Sagada
Ti Sagada ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Mountain Province iti Filipinas. Magteng ti Sagada 275 a kilometro iti amianan ti Metro Manila ken 100 kilometro manipud Siudad ti Baguio.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti Sagada ket nabingbingay a politikal iti 19 a barbaranggay.[2]
- Aguid
- Tetepan Sur
- Ambasing
- Angkeling
- Antadao
- Balugan
- Bangaan
- Dagdag (Poblacion)
- Demang (Poblacion)
- Fidelisan
- Kilong
- Madongo
- Poblacion (Patay)
- Pide
- Nacagang
- Suyo
- Taccong
- Tanulong
- Tetepan Norte
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Sagada | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ CAR Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion Administratibo ti Kordiliera (CAR)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion Administratibo ti Kordiliera (CAR)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion Administratibo ti Kordiliera (CAR)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion Administratibo ti Kordiliera (CAR)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Mountain Province". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Hiroo, Hokkaido
Ti Hiroo (広尾町, Hiroo-chō) ket ti maysa nga ili a mabirukan idiay Subprepektura ti Tokachi, Hokkaido, Hapon.
Manipud idi Marso 31, 2018, ti ili ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 6,942 ken ti densidad ti populasion iti 12 a tattao tunggal maysa a km². Ti dagup a kalawa ket 596.14 km².
Ti Hiroo ket mabigbig a kas ti kaikaisuna a lugar idiay Hapon a naidesignado a kas maysa a "Santa-Land" manipud iti munisipal a gobierno ti Oslo, Norwega.
Klima[urnosen | urnosen ti taudan]
Uray no nalamiis para iti latitudna ken iti puestona iti igid ti baybay, ti nadam-eg a kontinental a klima (Köppen Dfb) ti Hiroo ket kalalainganna babaen dagiti pagalagadan ti Daya nga Asia. Dagiti kalgaw ket nalamiis ken nakuyem a klima, bayat a ti impluensia ti masa ti daga ti Siberia ket mangisuek kadagiti temperatura iti panaglalam-ek. Gapu ti kaawan ti yelo iti taaw, ti Hiroo ket agtalinaay bassit iti ngato ti panagyelo kadagiti las-ud dagiti aldaw, bayat a dagiti rabii ket kadawyanda nga agpababa iti baba ti −10 °C (14 °F).
Dagiti nadayeg a tattao manipud iti Hiroo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ichiro Nakagawa, politiko
- Yoshio Nakagawa, politiko
- Hokutoumi Nobuyoshi, dati a sumo wrestler
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ https://www.gsi.go.jp/KOKUJYOHO/MENCHO/backnumber/GSI-menseki20210101.pdf; panid: 9.
- ^ "住民基本台帳人口・世帯数 | 総合政策部計画局統計課"; naala idi: Pebrero 12, 2021.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig iti Hiroo, Hokkaidō iti Wikimedia Commons
- Opisial a website (iti Hapon)
- Santa Land Hiroo (iti Hapon)


text:
Nalatak a Selio ti Estados Unidos Great Seal of the United States Bangir iti Selio Agus-usar Ti Estados Unidos Naampon 1782 Paltok Maysa a nabalitokan a gloria, a nagparparang iti ulep, a palpalikmutan iti lugar nga asul nga addaan iti sangapulo ket tallo a maris a pirak a bitbituen Kalasag sangapulo ket tallo nga agtaktakder a baras, iti maris a pirak ken nalabbaga; ken maysa a nakailad a maris nga asul Gayamudaw Maysa a Paltok nga Agila a naipakita Pasasao E pluribus unum (iti rupa) Annuit cœptis ken Novus ordo seclorum (iti bangir) Sabsabali a nagyan Iti kanawan a kabbeng ti agila ket sanga ti olibas; iti kanigid a kabbeng ket sangapulo ket tallo a panpana; iti sippitna ket, maysa a lukot nga addaan ti pasasao; ti bangir ket addaan iti saan pay a nalpas a piramida. Iti murdong ket maysa a mata iti uneg ti trianggulo, a napalikmutan iti gloria." Panagusar Iti tungpalan, sursurat a patente, ken adu pay
Ti
Nalatak a Selio ti Estados Unidos ket naus-usar a pamasingkedan kadagiti dokumento nga isaysayasay iti Pederal a gobierno iti Estados Unidos. Ti balikas ket inus-usar para iti pisikal a selio ken ti kadawyan a tabas. Ti Nalatak a Selio ket immuna a nau-usar iti publiko idi 1782.
Ti rupa ken bangir ti nalatak a selio ket maus-usar a nailian nga
eskudo iti Estados Unidos.
[1]


text:
Plantilia:Navbar-collapsible
Panagusar[urnosen ti taudan]
Ikabil daytoy ti sumaganad a kodigo iti paulo a lugar dagiti marebba a tabla tapno mainayon ti makita iti kanigid a silpo ti annong ti kitaen/tungtungan/urnosen:
{{Navbar-collapsible| Wikitext ti paulo|{{subst:FULLPAGENAME}}}}
Dagiti parametro[urnosen ti taudan]
Nasken[urnosen ti taudan]
- 1
- (ti umuna a saan a nainaganan a parametro) Teksto nga agparang a naipatengnga iti baras ti titulo (ti ngato a baras).
- 2
- (ti maikadua a saan a nainaganan a parametro) Ti nagan ti plantilia, a nasken para kadagiti silpo ti "
{{subst:FULLPAGENAME}}a kas apat para iti daytoy a pateg. " tapno agbalin kadagiti amin a panid a pakausaran ti plantilia. Mabalin nga usaren ti
Pagpilian[urnosen ti taudan]
- plain
- No maiyasentar iti
plain=1ti ket maipadakkelto iti at-atiddog a porma ti .
- fontcolor
- Manginagan ti maris ti teksto ti titulo ken maris ti silpo iti .
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- {{navbar}}
- Daytoy a plantilia ket mangilak-am ti navbar, ti taudan ket nasaysayaat a maipadumaan.
- {{Navbar-header}}
- Ipuestona ti iti kanawan nga igid ti linia, masansan a maus-usar iti saan a marebba a paulo ti navbox.
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar


text:
Kanal Suez
Ti Kanal Suez (Arabiko: قناة السويس Qanāt al-Sūwais), amo pay babaen ti sabali a nagan ti "'Ti Kalsada idiay India", ket maysa nga artipisial a lessaad ti baybay a danum a pagdalanan idiay Ehipto, a mangikapet ti Baybay Mediteraneo ken ti Baybay Nalabbasit. Daytoy ket nalukatan idi Nobiembre 1869 kalpasan ti 10 a tawtawen a panagipatakder, daytoy ket mangpalubos a pagluganan babaen ti danum idiay baetan ti Europa ken Asia nga awan ti panagdaliasat ti lawlaw ti Aprika. Ti akin-amianan a sangladan ket ti Puerto Said ken ti akin-abagatan a sangladan ket ti Puerto Tawfiq idiay siudad ti Suez. Ti Ismailia ket naisanglad idiay laud nga igidna, iti 3 km (1.9 mi) nga amianan ti tengnga a puntos.[1]
Idi immuna a naipatakder, ti kanal ket 164 km (102 mi) ti kaatiddogna ken 8 m (26 ft) ti kaadalemna. Kalpasan kadagiti adu a panagpadpadakkel, ti kanal ket 193.30 km (120.11 mi) a katiddogen, 24 m (79 ft) a kaadalem ken 205 metro (673 ft) iti kalawa manipud idi 2010.[2] Daytoy ket buklen ti akin-amianan a sumrekan a kana iti 22 km wenno 14 mi, ti kanal ket 162.25 km wenno 100.82 mi ken ti akin-abagatan a sumrekan a kanal ti 9 km wenno 5.6 mi.[3]
Ti kanal ket maymaysa a dalan nga adda dagiti paglabsan a luglugar idiay "Ballah a Paglabsan" ken ti Danaw Nalatak a Napait.[4] Daytoy ket aglaon dagiti kandado; ti danum ti baybaya= ket nawaya nga agayus iti uneg ti kanal. Iti sapasap, ti kanal iti amianan ti Napait a Dandanaw ket agpaamianan nga agayus iti panaglalam-ek ken abagatan iti kalgaw. Ti ayus ti abagatan ti dandanaw ket agbalbaliw iti ugot idiay Suez.[5]
Ti kanal ket tagikua ket tinartarapato babaen ti Turay ti Kanal Suez[6] (SCA) ti Ehipto. Babaen ti sangalubongan a tulagan, daytoy ket mabalin a mausar "iti panawen ti gubat ken iti panawen ti kappia, babaen ti amin a barko ti komersio wenno ti gubat, nga awan ti panakailasin ti wagayway."[7]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "pagsurotan ti Kanal Suez". Marine Services Co. Naala idi 2 Abril 2010.
- ^ "Dagiti Panakaidasig ti Kanal". Turay ti Kanal Suez. 2010. Naala idi 2 Abril 2010.
- ^ "Dagiti Pannakaidasig ti Kanal".
- ^ Turay ti Kanal Suez
- ^ The Red Sea Pilot. Imray Laurie Norie & Wilson. 1995. p. 266.
- ^ "Website ti Turay ti Kanal Suez".
- ^ Taripnong ti Konstantinopla ti Kanal Suez ti 2 Marso 1888 ket naipakpakat pay laeng ken natartaripato iti Nasionalisasion a Tignay Nasser.
Dagiti taudan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Britannica (2007) "Kanal Suez", iti: Ti baro nga Encyclopædia Britannica, maiak-15 nga ed., 28, Chicago, Ill. ; Londres : Encyclopædia Britannica, ISBN 1-59339-292-3
- Galil, B.S. ken Zenetos, A. (2002). "Ti baybay apanagbalbaliw: eksotiko idiay akin-daya a Baybay Mediteraneo", iti: Leppäkoski, E., Gollasch, S. ken Olenin, S. (eds), Agparparukama ti akuatiko a sebbangan ti Europa : pannakaiwarwaras, impakto, ken panagtaripato, Dordrecht ; Boston : Kluwer Academic, ISBN 1-4020-0837-6, p. 325–336
- Garrison, Ervan G. (1999) Ti Pakasaritaan ti inhennieria ken teknolohia : dagiti na-arte a pamay-an, maika-2 nga ed., Boca Raton, Fla. ; Londres : CRC Press, ISBN 0-8493-9810-X
- Karabell, Zachary (2003) Panagbisngay ti Disierto: Ti Panagpartuat ti Kanal Suez, Knopf, ISBN 978-0-375-40883-0
- Oster, Uwe (2006) Le fabuleux destin des inventions : le canal de Suez, TV a dokumentario a pinataud babaen ti ZDF ken inmatonana babaen ni Axel Engstfeld (Alemania)
- Sanford, Eva Matthews (1938) Ti Mediteraneo a lubong iti taga-ugma a panawen, Ronald a serye iti pakasaritaan, New York : The Ronald Press Company, 618 p.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Kanal Suez iti Wikimedia Commons


text:
Sasao a panagtagilako a Malayo ken kreol
Iti pay maipatinayon iti klasiko ken literario a porma, ti Malayo ket addaan idi kadagiti rehional a dialekto a naitakder kalpasan ti iruruar ti imperio a Srivijaya. Naiwarwaras pay ti Malayo babaen ti inter-etniko a pannakaiyasideg ken ti panagtagilako iti ballasiw ti purpuro Malayo nga ad-adayo ngem iti Filipinas. Ti pannakaiyasideg ket nagresultaan iti maysa a lingua franca a kinunkuna idi a kas Malayo Bazaar wenno ababa a Malayo ken iti Malayo a Melayu Pasar. Daytoy ket sapasap a naipampamattian a ti Malayo Bazaar ket maysa idi a pidgin, nga inimpluensiaan babaen ti pannakaiyasideg babaen dagiti agtagtagilako a Malayo, Insik, Portuges, ken Olandes.
Malaksid iti sapsap a panagpalaka a mapasamak kadagiti pidgin, ti lingua franca a Malayo ket addaan idi kadagiti nadumaduma a naisangayan a pannakailasin. Ti maysa idi ket dagiti panagkukua ket binukel iti punya 'ti agtagikua'; ti sabali pay ket dagiti ad-adu ngem maysa a pangsandi ket binukel iti orang 'tao'. Dagiti laeng Malayiko a pangsuldong a nabatbati a produktibo ket ti tər- ken bər-.
Dagiti sabali a langa:
- Ti Ada ket nagbalin a progresibo a partikula.
- Dagiti napabassit a porma ti ini 'daytoy' ken itu 'dayta' sakbay ti maysa a pangnagan ket nagbalinda a dagiti panangikeddeng.
- Ti berbo a pərgi 'mapan' ket napabassit, ken nagbalin a maysa a preposision 'agpaturong'.
- Dagiti kausatibo a konstruksion ket nabukel iti kasi wenno bəri 'mangited' wenno bikin wenno buat 'agaramid'.
- Ti bugbugtong a preposision, masansan a sama, ket inus-usar idi kadagiti nadumaduma nga annong, mairaman ti dagus wenno di dagus a banag.[1]
Kas pagasarigan,[2]
- Rumah-ku 'ti balayko' ket agbalin a Saya punya rumah
- Saya pukul dia 'Kinabilko isuna' ket agbalin a Saya kasi pukul dia
- Megat dipukul Robert 'Ni Megat ket kinabil babaen ni Robert' ket agbalin a Megat dipukul dek Robert
Ti Malayo Bazaar ket inus-usar iti limitado a sakup iti Singapuer ken Malaysia, kaaduan kadagiti laklakay a kaputotan wenno tattao a saan a makaaammo iti Ingles.[3] Ti kangrunaan a rason a gapuanan ti panagpabassit ti Malayo Bazaar Malay ket gapu ta ti pidgin a Malayo ket nakreolisado ken nagpartuat kadagiti nadumaduma a baro a pagsasao.[4] Ti sabali pay a rason ket gapu ti iyaakar dagiti pormal ken impormal a konteksto, ti Malayo Bazaar ket main-inut a sukatan babaen ti Ingles, a ti Ingles ti lingua franca dagiti ub-ubing a kaputotan.[3]
Malayo Baba[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Malayo Baba wenno Malayo Peranakan, ket maysa idi nga agdumaduma a grupo dagiti pidgin, naisasao iti Melaka ngem ganggani itan a naungaw. Dagitoy ti kita ti Malayo nga insasao babaen dagiti Peranakan, dagiti kaputotan dagiti agtataeng nga Insik a nagtataeng iti Melaka manipud idi maika-15 a siglo.[9] Ti Malayo Baba ket asideg kadagiti panagtagilako a pidgin a nagbalin a kreolisado iti ballasiw ti Purpuro Malayo, a nagpataud iti kita dagiti Malayo a kreol a nakitkita ita nga aldaw. Ti maysa a kita ti Malayo Baba, a tinawtawagan iti Peranakan, ket insasao babaen dagiti Insik nga agtataeng iti Daya a Java. Daytoy ket laok ti Malayo wenno Indones nga agraman iti lokal a Habanes (dialekto ti Daya a Habanes) ken dagiti elemento ti Insik (naipangpangruna ti Hokkien). Daytoy a partikular a kita ket mabirukan laeng iti Daya a Java, a naipangpangruna iti Surabaya ken dagiti kaarruba a lugar. Bayat a dagiti sabali nga Insik ket maitarawidwid nga agsao kadagiti kita ti pagsasao dagiti lugar a pagtaenganda (dagiti Insik iti Tengnga a Java ket agsaoda iti Ngato wenno Pagalagadan a Habanes iti inaldaw a pannakisinnaritada; iti Laud at Java, maitarawidwidda nga agsao iti Sundanes), iti Surabaya dagiti ub-ubing nga etniko a tattao nga Insik ket maitarawidwiddda nga agsao iti puro a Habanes (dialekto t Surabaya) ken agadalda iti Mandarin kadagiti kurso.
Adda dagiti agdama a basbassit ngem 1,000 nga agsasao ti Malayo Baba iti Melaka, ken basbassit ngem 1,000 nga agsasao iti Malayo Baba iti Singapur.[10] Kaaduan a naisasao ti Malayo Baba babaen dagiti laklakay a populasion.[11]
Pagarigan (Naisasao iti Surabaya):
- Kamu mbok ojok gitu! : Saanka nga agtignay ti kasta!
- Yak apa kabarnya si Eli? : Kumusta ni Eli?
- Ntik kamu pigio ambek cecemu ae ya. : Sumurotka iti kabsatmo, okay?
- Nih, makanen sakadae. : Pangngaasi a manganka!
- Kamu cariken bukune koko ndhek rumahe Ling Ling. : Birukem ti libro ni adingmo idiay balay ni Ling Ling.
Pagarigan (Naisasao iti Melaka-Singapur):[12]
- Dia suka datang sini sembang. : Kayatna ti mapan ditoy nga agtsismis.
- Keliap-keliap, dia naik angin. : Napungtotan bassit, nakaunget.
- Gua tunggu dia sampai gua k'ee geram. : Inur-urayko isuna aginggana idi nakaungetak.
- Oo-wa! Kinajeet, dia pasang kuat. : Wow! Naestilo ti kawesna ita nga aldaw!
Malayo Betawi[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Malayo Betawi, ammo pay akas Jakarta wenno Malayo Java, ket ti maysa a kreolisado a Malayo a naisasao iti Jakarta (ti moderno a nagan para iti Betawi) ken dagiti kaarrubayanna. Ti Betawiano wenno Omong Betawi ket naibatay iti Malayo Bazaar (Melayu Pasar) ngem inimpluensiaan dagiti nadumaduma a pagsasao a kas ti Habanes, Sundanes (ti lugar a pinalikmutan babaen ti lugar nga agsasao iti Sundanes), Insik (naipangpangruna ti Hokkien), Portuges, Olandes, Balines ken dadduma pay. Ti Betawiano a kreol ket nangrugrugi a maus-usar kalpasan idi 1750 idiay Batavia, ken sinukatanna ti kreol a Portuges a kas ti lingua franca.[13]
Ti Malayo a Betawiano ket inimpluensiaan pay babaen ti estilo nga Insik a Malayo nga insasao babaen dagiti nasapsapa nga immay nga agtataeng nga Insik.
Daytoy ket nabalinen a nadayeg unay a pagsasao a naipangpangruna kadagiti ub-ubing a kaputotan iti Indonesia gapu ti usarna iti telebision (kas ti sinetron wenno sitcom).
Ti Malayo Betawi ket ti tinaudan idi ti Malayo Cocos.
Malayo Kreol ti Malacca[urnosen | urnosen ti taudan]
Naisasao manipud idi maika-16 a siglo babaen dagiti kaputotan dagiti agtagtagilako a Tamil iti Linglingsat ti Malacca. Daytoy ket mabalin a historiko a kabagian ti Malayo ti Kreol a Sri Lanka. Matmatayen ti agdama kasasaad ti pagsasao, gapu dagiti panagiinnasawa ken panagak-akar. Imbesdan nga immal-alis nga agsasao iti Malayo.[15]
Malayo Sri Lanka[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti pagsasao a Malayo Kreol ti Sri Lanka ket ti naiduma a laok ti Pagsasao a Sinhala ken ti Pagsasao a Tamil iti Malayo. Ti Malayo a Sri Lanka ket ti naestruktura a bernakular iti batayan a Malayo nga insasao babaen dagiti saan a basbassit ngem lima a nadumaduma a komunidad iti Sri Lanka a nagbalbaliw a nakaro a managbaliw manipud kadagiti sabali a kita ti Malayo gapu ti intimado a pannakaiyasideg kadagiti dominente a pagsasao ti Sinhala ken Tamil. Dagiti Malayo ti Sri Lanka, a dagiti tinaudanda ket mairaman dagiti agtrabtrabaho nga inyeg babaen dagiti Olandes ken Briton, ken dagiti pay soldado iti garison Olandes, ket buklen itan ti 0.3% iti populasion, ken agadu iti agarup a 46,000. Daytoy ket insasao babaen ti komunidad dagiti Malayo a Sri Lankano iti Sri Lanka ken dagiti pay Sinhalese iti Hambantota.[16][17]
Malayo Bazaar ti Singapur[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Malayo Bazaar ti Singapur, ammo pay a kas Malayo Bazaar, Malayo Pasar, wenno Malayo ti Tiendaan , ket ti Malayo a naileksiko a pidgin, a naisasao idiay Singapur.[3] Nagkontribusion ti Tamil ken Hokkien iti panagpadur-as ti Malayo Bazaar, a ti Hokkien ti dominente a subestrato a pagsasao ti Malayo Bazaar, a ti Malayo ti leksipikado a pagsasao.[18] Nupay kasta, adda dagiti adu a naikabkabil a pagsasao nga insasao dagiti imigrante a nakaited pay iti panagpadur-as ti Malayo Bazaar, a mairaman dagiti pagsasao nga insasao babaen dagiti Malayo, Insik, Indiano, Eurasiano, ken Europeano. Naikuyog a rimmuar ti Malayo Bazaar ti Singapur it ipanaglukat ti puerto ti nawaya panagtagilako ti Singapur idi 1819, tapno madaeran dagiti lapped iti pannakisinnarita ken dagiti transaksion ti negosio. Gapu ta ti Singapur ket addaan kadagiti uppat nga opisial a pagsasao (Ingles, Mandarin, Malayo, ken Tamil), saan laeng a lingua franca ti Malayo Bazaar ti Singapur inter-etniko a pannakisarita, ngem inus-usar pay daytoy iti intra-grupo a pannakisarita. Kaaduana naisasao ti Malayo Bazaar ti Singapur babaen dagiti allakay ken dagiti agpakatengnga ti tawtawen nga agtrabtrabaho ita nga aldaw, ngem bumasbassiten ti kasasaad ti pagsasao gapu dagiti annuroten ti pagsasao ken dagiti kampania ti pagsasao nga agraman iti basbassit ngem 10,000 nga agsasao.[3]
Pidgin ti Broome Pearling Lugger[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti maysa a pidgin nga inus-usar iti industria ti perlas iti Laud nga Australia.
Malayo Sabah[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti naibatay iti pidgin akita ti pagalagadan a Malayo, ti Malayo Sabah ket maysa a lokal a pagsasao ti panagtagilako.[22] Adda dagiti adu a blang dagiti patneng nga agsasao kadagiti urbano a lugar, kaaduan dagiti ubbing nga addaan iti maikadua a patneng a pagsasao. Adda met dagiti sumagmamano nga agsasao kadagiti akin-abagatan unay a parte ti Filipinas, a naipangpangruna ti Purpuro ti Sulu a kas pagsasao iti panagtagilako.
Malayo Makassar[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Malayo Makassar ket ti naibatay iti kreol nga aglalaok a pagsasao, a naaramid iti leksiko nn ti Malayo Bazaar, dagiti impleksion ti Makassares, ken dagiti aglalaok a sintaksis ti Malayo/Makassares.[25][26]
Daytoy ket adu a naisasao a kas maikadua a pagsasao iti Makassar,[27] ngem umad-adu pay a kas umuna a pagsasao dagiti ub-ubing a kaputotan.[26]
Malayo Balines[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Malayo Balines ket maysa a dialekto ti Malayo a naisasao iti isla ti Bali. Daytoy ket ammo pay a kas Omong Kampung ("sao ti purok") babaen dagiti mangisasao. Ti Malayo Balines ket ti kangrunaan a pagsasao ti etniko a Malayo nga agtataeng iti amianan akinlaud a parte ti isla, a nangruna kadagiti distrito ti Melaya ken Negara, Rehensia ti Jembrana.[29] Ti agdama kasasaad ti pagsasao ket maipangta.[30]
Malayo ti Daya nga Indonesia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti kreol ti akindaya nga Indonesia[31] ket agparang a binukel dagiti Malayo ken Habanes, nga agus-usar iti Malayo a lingua franca, iti panangitakder ti monopolioda iti panagtagilako ti rekado sakbay ti panawen ti kolonial nga Europa. Addaan dagitoy iti bilang dagiti sapasap a langa:
- Ti ə ket agbalin nga a, e, wenno asimilado iti sumaganad a bokal
- Ti i, u ket bumaba iti e, o kadagiti sumagmamano nga enbironmento
- adda maysa a pannakapukaw dagiti kanungpalan a plosibo ti p, t, k, ken ti neutralisasion dagiti kanungpalan a paagong iti parte ti leksikon
- ti perpektibo a pangmarka ti sudah ket maipabassit iti su wenno so[1]
Kas pagarigan,[2]
- Ti makan ket agbalin a makang
- Ti pergi ket agbalin a pigi wenno pi
- Ti terkejut ket agbalin a takajo
- Ti lembut ket agbalin a lombo
- Ti dapat ket agbalin a dapa
Ti Bacan (sumaruno) ket mabalina ti kaduogan, ken agparang nga asideg a kabagian ti Malayo Brunei (a saan a kreol).
Malayo Bacanes[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Malayo Bacanes ket maysa a isolekto a Malayiko a naisasao iti Isla Bacan ken dagiti kaarubayanna, iti abagatan ti Halmahera, Amianan a Maluku. Ti Malayo Bacanes ket naikedeng maiduma ngen dagiti sabali a pagsasao a naala manipud iti Malayo iti akindaya nga Indonesia gapu ti duog a leksikonna ken inus-usar idi a kas maysa a suplementario a pagsasao iti rekonstruksion ti Proto-Malayiko.[33]
Adda dagiti sumagmamano a balikas ti Bacanes a mapasamak kadagiti 1623 a bokabulario ti Wiltens & Danckaerts.[34] Narepaso pay ti Bacanes kadagiti 1914 a monograo ti Adriani & Kruijt. Dagiti kaaduan a naisalaysayan a panagadal ket babaen ni James T. Collins, a nangikeddeng a ti Bacan ket pudno a kita ti Malayo, a nagtaud manipud iti Malayo nga inusar iti Sultanato ti Bacan.[35]
Malayo Manado[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Malayo Manado ket ti sabali pay a kreol a lingua franca iti Manado ken Minahasa, Amianan a Sulawesi. Daytoy ket naibatay iti Malayo Ternateano ken nakaro nga inimpluensiaan babaen ti Ternateano, Olandes, sasao a Minahasa ken dagiti sumagmamano a balikas ti Portuges.
Dagiti pagarigan :
- Kita = Siak
- Ngana = sika
- Torang = datayo
- Dorang = isuda
- Io = wen
- Nyanda' = saan (' = glottal stop)
Dagiti sentensia :
- Kita pe mama ada pi ka pasar : Mapan ti inak iti tiendaan
- Ngana so nyanda' makang dari kalamareng : Saanka pay a nangan manipud idi kalman.
- Ngana jang badusta pa kita : Saanka nga agulbod kaniak
- Torang so pasti bisa : mabalinmi nga aramiden dayta
Gorap[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Gorap ket leksiko nga 85% a Malayo, ngem agraman pay kadagiti adu a balikas ti Ternate, ken dagiti urnos ti balikas ket maigiddiat manipud iti Austronesio ken sasao a Halmahera. Saanen a maadal dagiti ubbing ti pagsasao.
Ternate / Malayo ti Amianan a Maluku[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy a kreol ket kapada ti Malayo Manado , ngem maigiddiat ti aweng ken bokabulario. Aduti porsiento ti bokabulariona ket binulod manipud iti Ternatean, kas ti: ngana : sika (sg) ngoni : ssika (pl) bifi : kuton ciri : matnag
Naisasao kadagiti isla ti Ternate, Tidore ken Halmahera, Amianan a Maluku para kadagiti inter-grupo a pannakisarita, ken iti Is-isla Sula.
Pagarigan :
- Jang bafoya : Saanka nga agulbod!
Malayo Kupang[urnosen | urnosen ti taudan]
Naisasao iti Kupang, Daya a Nusa Tenggara, iti laud a patingga ti Isla Timor. Daytoy ket naibatay iti duog a Malayo a kaaduan a nailalaok iti Olandes, Portuges ken dagiti lokal a pagsasao. Kapada ti Malayo Ambones nga agraman kadagiti nadumaduma a paggiddiatan iti bokabulario ken aweng. Ti gramatiko a sistemana ket kapada dagiti Kreol ti Malayo ti Daya nga Indonesia.
Dagiti pagarigan :
- beta = Siak
- lu = Sika
- sonde = Saan
- Beta sonde tau, lai = Diak ammo
Malayo Alor[urnosen | urnosen ti taudan]
Naisasao ti Malao Alor iti Purpuro Alor. Namatmati dagiti agsasao ti Malayo Alor a sabali daytoy a rehistro ti pagalagadan nga Indones, ngem dagitoy dua ket dagiti prestihio a kita ti purpuro. Adu dagiti tattao a makaawat iti pagalagadan nga Indones, ngem saan a nalaing a makasao ken agpilpili nga inaldaw nga agusar iti Malayo Alor.[38]
Ti Malayo Alor ket naibatay iti Malayo Kupang; nupay kasta, nakaro a maigiddiat ti Malayo Alor manipud iti Malayo Kupang, a naipangpangruna dagiti pangsandi.[39]
Malayo Ambones[urnosen | urnosen ti taudan]
Immuna a naiyeg ti Malayo kadagiti agtagtagilako nga Ambon manipud iti Akinlaud nga Indonesia, ken napadur-as iti maysa a kreol idi kinolisado ti Imperio nga Olandes ti Maluku. Ti Malayo Ambones ket isu idi ti immuna a pagarigan ti transliterasion ti Malayo iti sinuratan a Romano, ken inus-usar a kas maysa a ramit dagiti misionario iti Akindaya nga Indonesia.
Malayo Bandanes[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti maysa a naiduma a kita ti Malayo Maluku, a naisasao iti Is-isla Banda, Maluku. Nakaro a maigiddiat manipud iti Malayo Ambones ken para iti Ambones, maitarawidwid a nakakatkatawa ti uni ti Malayo Bandanes gapu kadagiti naisangayan a langana .
Pagarigan :
- Beta : Siak
- pane : sika
- katorang : datayo
- mir : kutkuton (naisiasi manipud iti Olandes : mier)
Malayo Papuano/Irian[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Malayo Papuano ket ti nangruna a pannakaiyasideg a pagsasao iti Indones a kagudua ti Baro a Guinea. Ti Malayo Serui ketti maysa a kita ti Malayo Papuano a naisasao iti Is-isla Yapen, ken kadagiti pay asideg a pantar a luglugar iti nangruna a daga ti Baro a Guinea.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Wurm, Stephen A.; Mühlhäusler, Peter; Darrell T., Tryon, dagiti ed. (1996). Atlas of languages of intercultural communication in the Pacific, Asia and the Americas. p. 673.
- ^ a b Collins, James T. (1989). "Malay dialect research in Malaysia: the issue of perspective" (PDF). Bijdragen tot de Taal-, Land- en Volkenkunde. 145 (2/3): 235–264. doi:10.1163/22134379-90003253.
- ^ a b c d "APiCS Online – Survey chapter: Singapore Bazaar Malay". apics-online.info. Naala idi 2018-10-06.
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Vehicular Malay". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
- ^ a b Baba Malay iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Baba Malay". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
- ^ Peranakan Malay iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Peranakan Indonesian". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
- ^ Baba Malay of Malacca
- ^ Lee, Nala Huiying (2014). A Grammar of Baba Malay with Sociophonetic Considerations (Tesis). University of Hawai‘i at Mānoa. hdl:10125/101107.
- ^ "Malay, Baba". Ethnologue. Naala idi 2018-10-07.
- ^ "BABA / PERANAKAN MALAY". The Peranakan Resource Library. Naala idi 12 Disiembre 2014.
- ^ Gil, David, Why Malay/Indonesian Undressed: Contact, Geography, and the Roll of the Dice (PDF), naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 26 Abril 2010
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Malaccan Creole Malay". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
- ^ "Malaccan Creole Malay". Ethnologue. Naala idi 2018-10-07.
- ^ http://sealang.net/archives/nusa/pdf/nusa-v50-p43-57.pdf
- ^ Malays contact with Sri Langka.
- ^ Platt, John; Weber, Heidi (1980). English in Singapore and Malaysia: Status, features, functions. Oxford: Oxford University Press.
- ^ Sabah Malay iti Ethnologue (maika-17 nga ed., 2013)
- ^ Sabah Malay iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Brunei-Sabah Malay". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
- ^ Hoogervorst, Tom G. (2011). "Some introductory notes on the development and characteristics of Sabah Malay". Wacana, Journal of the Humanities of Indonesia. 13 (1): 50–77. doi:10.17510/wjhi.v13i1.9.
- ^ Makassar Malay iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Makassar Malay". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
- ^ Wurm, Stephen A.; Mühlhäusler, Peter; Darrell T., Tryon, dagiti ed. (1996). Atlas of languages of intercultural communication in the Pacific, Asia and the Americas. p. 682.
- ^ a b "Makassarese Malay". Jakarta Field Station of the Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. Naala idi 2018-12-19.
- ^ "Malay, Makassar". Ethnologue. Naala idi 2018-10-07.
- ^ Balinese Malay iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Bagus, I Gusti Ngurah; Denes, I Made; Laksana, I Ketut Darma; Putrini, Nyoman; Ginarsa, I Ketut (1985). Kamus Melayu Bali-Indonesia (iti Indones). Jakarta: Pusat Pembinaan dan Pengembangan Bahasa. pp. xi.
- ^ "Malay, Balinese". Ethnologue. Naala idi 2018-10-07.
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Eastern Indonesia Trade Malay". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
- ^ Bacanese Malay iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Adelaar, K. Alexander (1992). Proto Malayic: the reconstruction of its phonology and parts of its lexicon and morphology. Canberra: Dept. of Linguistics, Research School of Pacific Studies, the Australian National University. doi:10.15144/PL-C119. hdl:1885/145782. ISBN 0-85883-408-1.
- ^ Wiltens, Caspar; Danckaerts, Sebastiaen (1623), Vocabularium, ofte Woort-boek naer orare vanden alphabet in 't Duytsch-Maleysch ende Maleysch-Duytsch, 's-Gravenhage. (iti Olandes) & (iti Malayo)
- ^ Collins, James T. (1983), "Penggolongan bahasa Bacan", Nusantara (iti Indones), No. 10, pp. 86–125
- ^ Gorap iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ a b Kupang Malay iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Baird, Louise (2008). A grammar of Klon: a non-Austronesian language of Alor, Indonesia. Canberra: Pacific Linguistics.
- ^ Klamer, Marion (2014). "The Alor-Pantar languages: Linguistic context, history and typology.". Iti Klamer, Marian (ed.). Alor Pantar languages: History and Typology. Berlin: Language Sciences Press. pp. 5–53. doi:10.17169/FUDOCS_document_000000020993.
- ^ Bandanese Malay iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- Lim, Sonny (1988). "Baba Malay: the language of the 'Straits-born' Chinese". Iti Steinhauer, H. (ed.). Papers in Western Austronesian Linguistics No. 3. Pacific Linguistics Series A – No.78. Canberra: Pacific Linguistics, The Australian National University. pp. 1–61. doi:10.15144/PL-A78. hdl:1885/145107. ISBN 0-85883-382-4.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- A Baba Malay Dictionary by William Gwee Thian Hock
- Malay creole boy, Hottentot Square Cape Town; Malay boy of Cape Town [picture] / George French Angas delt. et lithog.
- The Malay Chetty Creole Language Of Malacca A Historical And Linguistic Perspective


text:
Pouteria caimito
Ti Pouteria caimito, ti abiu (Panangibalikas a Portuges: [ɐˈbiw]), ket ti maysa a tropikal nga agbunga a kayo a nagtaud manipud iti rehion ti Amasona iti Abagatan nga Amerika. Daytoy ket agtubo iti agpakatengnga iti 33 kadapan (10 m) iti katayag, ken mabalin nga agtubo iti kayatag a kas 116 kadapan (35 m) babaen kadagiti nasayaat a kondision. Ti sukog ti bungana ket agdumaduma manipud iti arinduyog, ken timmirad iti ungto. No maluom, daytoy ket addaan iti nalamuyot nasileng a duyaw a kudil ken addaan iti maysa aginggana iti uppat nga immitlog a bukel.[1]†
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ti libro ni Morton ^† [1] ket isu idi ti kasisigud a batayan para iti daytoy nga artikulo ken ti di nadakamat a pakaammo ket mabalin a maipagarup a nagtaud iti dayta a taudan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Morton, Julia (1987). "Abiu". Fruits of warm climates. p. 406. Naala idi 14 Agosto 2011.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Pouteria caimito iti Wikimedia Commons