text:
A Para Kadagiti Agtutubo A Kukua Ti Pagilian
Waring nakakalimutan ng mga makata ng ating bayan ang kanilang tungkulin bilang mga alagad ng kultura – ang pagiging mga tagahubog at tanod ng kamalayan.
Nasaan na ang dekada 1970, nang ang mga makata'y nag-ambag nang malaki sa pagtatanggal ng kultural na suporta ng madla sa isang pasistang rehimeng tinangkilik ng isang banyagang pamahalaan? Nasaan na ang mga dekada 1920 at 1930, nang ang mga kagaya nina Jose Corazon de Jesus at Amado V. Hernandez ay gumanap ng malaking papel sa pagpapalaganap ng anti-kolonyal na kaisipan? -- Alexander Martin Remolino*
OoO OoO OoO OoO
CIA…wanted Quirino out of his office for his refusal to tow American line, and his presidential opponent, Ramon Magsaysay, was much easier guy to talk to.
To this day, Magsaysay remains the most beloved president, but Quirino will always be remembered as the president when the P120 a month minimum wage could support family, with enough left to send the children through the grades and even high school. – Benny Carrantes**
Appok ida, iti naregreg a lima a bulong dekada
nasaksiak panagay-ayus dara-a-lua
iti pingping gimong gapu iti panangilansa iti ina:
ti panangbaddek ulot’ sabali iti panggaw-atan ingpen,
ti ipus kumaot iti itlog iti baki sananto libaken,
matuonan iti diamante a singsing sara dagiti nadangro
iti kada pusiposda kadagiti alipuspos a tinungro.
Nagsisinniglot dagiti nakulkol a kalsadat’ gimong
a pagtartarayan dagiti kurimed ken arasaas-mulluong.
Naiyabono iti kapagayan dagiti prinsipio a nadayag
ngem nabilbileg dagiti angol ken peste kadagiti lapayag.
Saan a ray-aw dagiti sarsuela ken moromoro iti entablado
ta paidanda dagiti beggang dagiti addaan linaonna nga ulo,
ta peon laeng dagita artista iti salonan
a kas kadagiti tirtiris natalian a kontrolen dakkel wanwan.
Minimillion natali a bitukat’ agturong iti iskuela,
naburnok dagiti karton ken dyario a pagkutkukotan iti bangketa
ken pagkutkotan atap nga arapaap ngem di makita dagiti agsasala
ken dagiti nakidaya ta nabartekda iti arak dara…
Imbunobonda dagiti lansa iti impadeppada,
adtoy, pito a maudi a balikasna, imdenganyo, appok ida:
1.“Ama, pakawanem ida, ta dida ammo ti ar-aramidenda….”
Dida ammo ar-aramidenda ta dida magaw-at dagiti lapayagda
ngamin ti balisungsong alipusposda kudkudkoden timidda.
Inareb-ebdat’ digo, sinimot dagiti lasag lauya,
insublida iti dungdong dagiti tulang a sinepsepanda
sada manen dinigoan ken induol kadagiti natali a bituka.
Iggemdat’ ipus ari dagiti dingraw, ket no agdiskursoda,
ti bukodda met laeng a bagit’ palpalakpakanda.
Naglalaingda nga agdiskurso kadagiti kulot a balikas,
asinoman a mangbarusngi maipalnaaw a dina oras.
Ipasindayagdat’ kinalaingda nga agkanta iti osana
ngem ag-agkandat’ balinsuek a krus a kuentasda.
Nalaingda a mangpuyot apuy lampara dagiti nagtagisilaw,
nakalanglangsi amin a suli iti panagparti-panagipalnaaw.
Kadagiti nagpartian, tinugawanda balikas araraw ken saning-i,
dida man la nariknat’ dengngep ultimo kalalailoan nga umbi.
Imkis lubong kadagiti insarwagda a tabukol panagparti
ngem insungbatda ti oda dagiti tirtiris, munieka ken bambanti.
2. “Eli, Eli, lama sabachtani?”
Diosko, Diosko, apay a binaybay-am?
Inlansada dagiti dakulapna tapno dina masangga arrabis ken tungpa.
Inlansada dagiti sakana tapno di makakamang kadagiti kaarrubana.
Ket naawagan a ‘mamasirib’ dagiti nagilansa
ken naidayawda kas idolo dagiti natali a bituka.
Ti kinalida nga abut dimman-aw kulturat’ kinasadut.
Kulturat’ duol - a pagbibinggawan naipuruak tinapa a binuot
idinto ta ham ken bacon kuskusayan dagiti dobermanda a kulot
Nasipnget rupat’ ubing nga agkalkalkal iti basura
sananto buyaen dagiti agay-ayam iti golf ken sennaayan ida.
3. “Babai, adtoy ti anakmo.”
Nagaatiddog ima a kimpet iti nakadakdakkel nga ima.
Isuda dagiti kumamkammet iti bagas iti burnay
ken agsibbarut subo nakatanggaya nga ima a narway.
Nagpupuner ramramay a nangbekkel kadagiti imkis a kararua.
Ti sallapingaw natarimbangon iti panagngudot’ amin
iti namin-adu a daras a dandani tinallikudan angin.
Natamdaganna dagiti babak, nagkullayaw, nanguros
pinidutna dagiti tugotna sana sineksek ida nga inurnos
nagpili pangiyawatannat’ trono, ket nadutdotna katunggalina -
naisipna ngata a daytoyen subbot iti layus a biddutna.
Rigodon, appok ida, rigodon de honor sala dagiti natiri
a di mamati ken di mangitulok a tumakder katunggali.
Imkis taga daya, nangemkem taga-amianan, lalo ni kapungan,
ni apo baknang naalsem isemna, nagpungtot taga abagatan
nagpangta dagiti kakadua a nakarikna pannakalipat,
ti asot’ kaarrubana tinung-edanna amona tapno inda lumib-at,
ti dakkel nga anniniwan sililimed a nagkaradap,
ammona pangdutdutdotanna kangrunaan nga alas arapaap.
Nagsubli katunggali tapno awatennat’ setro
ngem iti tarmac nagballigi bileg nangisit a kabalio.
Nakitak daydiay ubing, batot’ inna impallangatok
ngem iti tuktokna met laeng a nanaltuok,
iti panagdarat’ lulonanna, saem nariknana nga umukuok.
Timmalliaw Timek, kinunana: “Babai, adtoy ti ilim…!”
Ket sinungbatan babai: “Adtoyakon…adtoy toy tinagtagibim!”
Ti babai intag-ay ken inappupo dagiti nakaad-adu a gemgem
ket rinebbana pader bartolina. Simrek anaraar namnama.
Nakimat dagiti payak sallapingaw natnag natnag ballasiw-taaw.
Daydiay bandos a naiyuges tangatang kinurnoan lubong.
Nagtamed managayat sinamar, ul-ulo a nalimbong.
Anian daydi, nagimnasen puyupoy baro nga agsapa.
Ngem idi umaldawen, ti bandos nagpukaw lawagna
ta maysanmaysa nangbigbig a sinelasnat’ dina met kukua,
rimmimbaw panagkammet kadagiti nakabalunet.
Nagbaliw yabayab, appok ida, nagpukaw asuk anglem,
idin dimmapo natali a nisnis, naipalais iti angin-malem.
Makakettang aguray iti dengngep kadagiti nagpasaran
a kammuol ken dugol iti rupat’ napalabas ta di mabirokan
ti nisnis a pangadaw impaagen a beggang iti dalikan.
Eppes dawa dagiti kararag iti altar a matemtemtem,
ta ngamin no nasapat’ lulem awan tudo iti malem.
Adda pay nabuya kadagiti plasa a panagipugpugsoda
ngem iti lulonanda met laeng nagdissoan sarwada.
Ne, apayen, pagin-inumanda met tinakaw a kopita?
Insublida nga inwara kalkalsada dagiti pinidutda a basura.
Anian, appok ida, inawaganda a panangdalus iti pitakpitak
a baboy babaen panangpuor ubongna a naimatangak.
Pinukanda puon mangga kabayatan a nakabatayda
kadagiti sanga ken agburburas kadagiti bunga.
Indaniwda met laeng dagiti berso daan a kapitolo.
Saan a nabuniagan agsapa a kabarbaro
ta dina nabaraan malammin, agpaypayegpeg nga ulo.
Saan a nakauray dagiti mabisin ad-adda ketdi a nabisinan.
ta idi agmatuonen makasineten darang.
Intag-ay dagiti mannalon iti Hacienda Luisita ti gemgemda
ngem pitot’ naparti kadakuada a naiyatang iti Mendiola.
Daydiay nagtektek a saltek naipit iti bautek nagballatek
iti matemtemtem a putek, awan latta agas an-anek-ek.
Appok ida, naulit pasamak, kas iti sallapingaw,
di nailasin babai dagiti nangisit a karnero iti puraw a kalapaw.
Nakitanat’ dingraw ket pinitikna ngem dina nakita dagiti anay
a nagbalay iti pandilingna, naimbag ta adda tabako iti abay.
a dugsak dagiti gayamo a mangagaw setro nga impalay.
Isu a panagbayad, appok ida, simmaruno nga eksena a nakalkalday.
Ti nagbayadan nagdalus kadagiti rinet napalabas nga alingget.
Sinangona dagiti dimmuprak ngem dagiti bungat’ ling-et naipanget
ta agingga iti agdama, marikna pay laeng dagiti tupek iti langdet.
Ngamin imbuangnnat’ ridaw, nagawis-nagguyod kadagiti banyaga
ket isuda met itan iti agipalpalok lansa iti impadeppada.
Kunak no anaraar iti panangtallikudna kadagiti padi
ngem gayam nagpaubba ken simmuso kadagiti sangaili.
Da Lakay Pidiong ken Tandang Claro nga innak tangtangaden
nakamisuotda ta nagpalauden yabayab a di magalem.
Imkis manen masa. Napipian puruak a tinapa iti dulang namnama.
Ngem di makapatik-ab agbuybuya laeng iti pelikula
Ta ultimo moralidad, natnag iti tukot daga
Bangungot! Riing. Bangungot! Ibabangon. Uliten! Uliten!
Tek tu. Sabali man pay nga ina. Maminsan man pay, maminsan.
Kasla dawat lucky nine daytoy, appok ida. Ti ina manangisalakan.
Ta ina ngarud ket ammona rikna maysa nga ina. Naulit pasamak.
Intag-ay naawananen iti namnama. Ngem ad-adda ketdi panaglamak
iti naipadeppa nga ina linak-amna aminen a kusit ken kinadamsak.
No idi ket iti sirok lamisaan iti pagkimaran,
ita, karamanen a kinimardat’ lamisaan.
Nagsat dagiti sinturon. Manglangan asuk kasuoran.
awanen iti maadaw a beggang iti dapogan,
ul-ulilat’ dulang, nangarruba da Moning ken Labang.
Nalukaisan dagiti pimmutek a gurongna iti gagemna
nga agtalinaed palangkana iti panangkompasnat’ chacha.
Gimmil-ayab abagatan iti aramid a dina maawatan,
ta ultimo simat’ banniit kadagiti bibigna dina maibugasan.
Ay, nagbirtud, appok ida, nagbirtud a mangam-amling
ti nangisit ken nagbiag a sallapiding iti pingping.
4. “Mawawak”
Mawaw iti diro, kas apit iti inuyokan dagiti kaarrubana.
Dagiti kuting idi a tinagtagibina isuda itan tigre iti deppaarna
a pagararawan duol, pakidilamutan murkat ken arasawda.
Toy ina, tigre idi a nagbalin a mamirmiraut a kuting,
an-anusannan a kirkiriten linati a maminting.
Makawaw paulit-ulit a misterio nangisit a libro,
awan anag dagiti tekken ken gaod liturhiat’ siglo.
Danum! Dagum! Danum dagiti agum. Dagum dagiti babassit.
Iti danum, tumpaw barko dagiti agum, lumned dagum dagiti babassit,
ta napuyotan basisaw dagiti di makarikna iti pannakawaw.
Makawaw, makawaw nga urayen, makawaw
ti panagawid dagiti muging a tawtawataw…
5. “Ibagak kenka daytoy: ita nga aldaw, makipagyankanto kaniak idiay Paraiso” Naggandat dagiti di nakabael a mangbuybuya nakabayog iti padeppa.
Nangirasda. Inwarasda dagiti lampara. Ti aglawlaw ket pinaraniagda.
Ngem nausigda a kriminal. Nagpukawda. Naipalnaawda.
Kardinal a basol panangisubli kukua toy ina.
Ti narangrang a lampara, tinakkabanda iti salop, binarengbarengda.
Nanglangeb aglawlaw. Kumurikor dagiti saibbek ken saning-i.
Balinsuek a krus iti nagmarka kadagiti muging iti kuddot rabii.
6. “Nalpasen.”
Nalpasen. Nailansan. Naibayogen. Naibayogen, appok ida.
Agluplupias siliasi a kakauden dagiti nangosina.
Mapili dagiti mabsog. Mapili dagiti tian a bumbumsog,
abunaw sagana punsionan dagiti didiosen a butiog.
7. “Ama, kadagita imam, yawatko ti espirituk
Daniw a linablabba, binigao ken naisarukang
ngem di makapudnot’ lualo iti inkam panagatang.
Nabileg la unay dagiti nasalapon toy ina,
ti inanger a bagbagutot immarasaw latta danumna.
Nagibitinkami, nangiplatito pay pinitpit iti paradipad dagiti tawa,
ngem di nagbuteng, inillekan ketdi dagiti aswang dagiti bawang.
Nagwarsikami iti bagas diket iti sumipnget
ngem sinippaw dagiti atros sada inluto iti bangat’ kibbaan.
Inuttotan dagiti barkes kumalkalawikiw nga asuk anglem
ket immadu dagiti agnannana a gaddil toy ina.
Inabungotanmi manto sarmingmi, ngem rapas dagiti salibadiok
rinamesda dagiti birhen a kabakiran ket simmalog dagiti atap
a flashflood ken landslides. Napirpirsayen nagmurengan nga ibautbautmi iti pamayor nga adigi ngem di agawid dagiti muging a walang.
Naan-annongan kunada, pinekpekkelanda iti nakaugotan-anges a kawes ngem ti nabungkong a sigsiglotan inda kinurimes.
Nagangon dagiti bulong mangga a naiyubon iti matat’ sabot
iti ngatoen kasuoran ngem di latta a maalaw-masubbot
ti kararuat’ ina nga intubongda iti kalinyas sumasapo-sumasapot…
Appok ida, ti as-asug ina ti nanginaw rebolusion kadagiti dakulapyo.
Kadagiti dakulapyo a maipasngay kabarbaro nga agsapa.
Kadagiti dakulapyo a mapasag panagilansa-panagipadeppa.
Kadagiti dakulapyo a mapuoran dagiti dakes a ruot iti kapagayan.
Kadagiti dakulapyo a maluktan kalinias panagungar toy ina.
Denggen ken ipangagyo ta agsakbay maarus pay
Pespesenyo dagiti inigad iti unibersidad,
isaang iti siliasi iti panagkikinnammayyammet,
paburken a nalaing tapno mailasin dagiti ladek
ket ti lanat’ namnama ken dur-asan isapsapo
kadagiti sugat naidasayen nga ina tapno agungar.
Kangrunaanna, diyo badbaddekan dagiti tugot
dagiti lussok a sapatos iti napalabas lima a dekada.
Pettakenyo bangat’ atang iti lulonanna
ket kautenyo kabarbaro a naganna iti sirok latok
ta dakayot’ salbar toy inayo nga agtutuok…
----------------------------------------------------------------------------------------
* “Ang Misyon ng Makata sa Panahon ng Postmodernismo at Paglimot,” 16 Setyembre 2007, http://emanila.com/literary/essays.php?subaction=showfull&id=1189911339&archive=&start_from=&ucat=2&Date retrieved 18 August 2008
** Column: The Opposite Connection, Baguio Midland Courier, p 4, Vol. LXI, August 24, 2008, Baguio Printing Corp.
Wednesday, November 26, 2008
PARA KADAGITI AGTUTUBO A KUKUA TI PAGILIAN
A Para Kadagiti Agtutubo A Kukua Ti Pagilian
Friday, November 21, 2008
Hustisia para ken ni Padrigao, kdp…
(editorial)
Itulodna iti eskuelaan ti anakna nga agtawen iti pito. Pinaltogan dagiti nakamotorsiklo. Maysa a bala ti 9mm ti simmarot iti pangana. Natay ni Aristeo Padrigao, anchorman ti DZRS Radyo Natin ken kolumnista ti Mindanao Monitor Today. Daytan panagultimon ti panangiwarwaragawagna iti kinasaknap ti illegal logging iti lugarda ken ti kinalabes a graft and corruption a mapaspasamak iti Siudad ti Ginggoog.
Anian a nagsaem. Anian a kinaulpit. Matay ti maysa nga ama iti kinaranggas iti sanguanan iti anak. Iti sanguanan iti adu a mata. Kasla biag ti manok, a no pinalapal ket nagkuripaspas, naungkel. Ngem saan a manok dagiti kameng ti media!
Ania daytoyen a mapaspasamak kadakami a kameng ti fourth estate? Maikamanon a journalist a pinatayda ni Padrigao? Maika-6 itoy a tawen. Maika-61 manipud 2001. Anian, nakaam-ames a panagipatli kadagiti ‘timek dagiti umili’. Mano pay kadi ti sumaruno? Walo? Duapulo? Di mabilang? Saan laeng a nakas-ang no dipay ket nakakaskas-ang.
Daytoy a mapaspasamak ket kinatakrot ken kinamunnel nga aramid. Apay a patayen ti tao a mangiwarwaragawag ti kinapudno? Saan laeng a kinatakrot ken kinamunnel no dipay ket nakababain nga aramid iti mata ti lubong.
Nakababain, ti Pinas ket naakusaran iti kongreso ti USA gapu kadagitoy a extra-judicial killings ken detenido y desaparcido. Anian a panaglabsing iti human rights ti mapaspasamak. Mano pay ti mabalo? Mano pay dagiti maulila gapu iti panagsao iti kinapudno? Sadino kadi ti pagturongan ti gimong? Agturongen ti gimongtayo iti ‘umok’ dagiti aso a pakabuyaan iti nginnerngeran, pinnarukmaan ket ti katibkeran ti sangi ti agari. Dagiti awanan gaway ket nakaay-ay-ay. Daytoy kadi ti klase ti gimong nga ipatawidtayo kadagiti ub-ubbing? Iti sumaruno a kaputotan?
Saan laeng a nakaladladingit. Makapasiudot pay! Iti kinaadun a pammapatay kadagiti katrabaho ken panagpukaw dagiti sumagmano a tattao, agpatingga laeng daytoy a suyep iti panagtayok ti estadiska. Dayta ti nalawag ken agdadata a kinapudno. Estadistika a manmano iti mangayat a mangpuyot ti silbato ta isu met ti magudas a sumaruno. Saan kadin a sumardeng daytoy a panagkettel ti biag? Wenno saan a kabaelan a pasardengen?
Saan a mabalin nga ibaga a ‘kasta la ti biag’ wenno ‘awan iti maaramidan.’ Adda maaramidan no kayat. Makauman a denggen dagiti balikas a pampakalma laeng wenno dagiti balikas a nangiligsayan iti pasamak ken pangliklikan iti pammabalaw. Dagiti balikas a nagawit iti kari. Dagiti kari a paborito nga itayab dagiti kali. Ngem ti agdadata a kinapudno, inton nagbaaw ti isyu, agbalinto a dapo ket ipalais iti angin.
Saanmi laeng a maawatan no apay a maaramat ti milliones nga intelligence fund ti kapolisan a gastosen dagiti nangangato nga opisial ken ti asawada iti ipapanda iti ballasiw taaw. Saanmi a maawatan ti pannakaaramat ti pundo. Apay a di usaren dagitoy a pundo tapno maamuan iti kinaasino dagiti mammapatay kadagiti unsolved crimes, no asino iti nangmandar kadagitoy tapno maadal no kasano a solbaren ti parikut iti kasasayaatan amin a wagas ken addang.
Asino pay ti sumaruno a Padrigao? Isuna? Isuda? Siak? Dakami? Saan metten a!
Isu a kondenaenmi iti kangatoan nga agpang daytoy a pammapatay kadagiti journalist. Kondenaenmi iti saanmi a pannakakita iti uray no sangkabassit laeng koma a lawag a mangited iti namnama a mapasardeng dagitoy a pammapatay ken panagpukaw. Nasken met iti intay panagtimek! ##
Sunday, November 16, 2008
Panagtuba ken panagsinaid, patapawenna dagiti lames
Ti ipapatay ti dua a tao ken pannakaiyospital ti nasurok 50 a taga-Sta. Cruz, Ilocos Sur ket indikasion a sibibiag pay laeng ti makaidagem ken illegal a wagas ti panagkalap - ti panagtuba kadagiti karayan ken ti panagsinaid iti baybay.
Saan a nailaksid kadakami daytoy maiparit ken makadadael a wagas ti panagkalap. No dumtengen ti Oktubre a panaggagapas iti pagay, mangrugi metten ti panagababaw dagiti nauuneg a paset ti karayan iti surong wenno ti napartak a panagatab ken panagadalem ti danum iti sabangan.
Kadagitoy a panawen agingga iti nangina a lawas ti kasayaatan ti panagtuba kadagiti karayan. Isu a masansan a kalpasan ti nangina a lawas, nakisangen ti lames no di pay ket awanen a pulos ti makalapan iti karayan.
Dua a klase ti panagtuba nga inkam napalpaliiw - babaen ti insektisidio ken ti kinirog a natangkenan a bunga ti bayyating.
Kakasla tangan wenno kikit a bunga ti bayyating. (Sori, diak ibaga a lanut wenno kayo, wenno deskribiren ta dinto ket adu ti mangaramat.) Kadagiti naimatangak a proseso, makirog a nalaing a kas iti kape, (kas kabanglo met laeng ti kinirog a bunga ti kape), lebbekenda sada ilaok iti aramang wenno ipon a sadiwa ket daytoy ti maiwarakiwak iti danum a maatap nga apon dagiti lames. Kalpasan a kanen dagiti lames dagiti naiwarakiwak nga ipon wenno aramang, maulawda ket ti laengen agkarwas ti aramiden ti nagtuba.
Saan laeng nga iti karayan ti pakaramatan ti bayyating a napalpaliiwko no di pay iti baybay, lalo kadagiti mangngalap nga agar-aramat iti larganete. Agpresio iti P80-P120 ti sangasalup idi 1990s, segun iti kadakkel ti bunga ken katangkenda. Ita, P250-P300 kada salup ti presio ti bayyating, kas maibatay iti panagsalsaludsodko.
Agtaud dagiti bayyating kadagiti bantay ken patanor payen kadagiti arubayan. Ketdi, kas napaliiwko, nalimed laeng ti pannakapatanorda ken nalimed ti transaksion kadagiti agnegnegosio.
Kadadaksan amin nga aramaten ti insektisidio a kas pagtuba. Patayenna amin a nabiag iti danum. Paruarenna amin dagiti agnanaed nga ikan, udang, kappi ken arimbukeng kadagiti abut ken rengngat dagiti batbato. No madalanan ti agus ti tuba dagiti rama, tumpaw amin a nabiag iti danum, ket no mapanka agkalap kalpasanna, awan a pulos uray maysa a lagdaw a madilamutam, kas eksperiensami a nagramrama iti karayan iti nakaiyanakanmi a barangay. Sayang ti bannogmi. Ti panagtuba ngarud ti nangupay kadakami amin nga agramrama.
Pinaliiwmi met idi ken tinakuatmi ti proseso nga aramiden dagiti agtuba iti insektisidio. Depende daytoy iti target a tubaen ken ti agus ti karayan. No agatab, ti surong ti tubaen. No agugot, ti surong agingga iti sabangan.
Maigamay ti sangabotelia nga insektisidio iti darat santo daytoy ti maiwarakiwak iti karayan manipud iti igid, agpatengnga agingga iti bangir nga igid. Maisurot ti samal iti agus ti danum, ket tumpaw amin a madalapus a nagbiag iti danum. Uray dagiti lumlumoten ken tirtiremen a kisingkising ken arimbukeng kadagiti uneg dagiti abut ket saan a makalasat iti sabidong.
Iti sabali a bangir, maar-aramat ti sinaid a maysa a pangdarasan a pagkalap. Sinaid ti nakariingak nga awag ti cyanide fishing.
Iti met baybay a maaramat daytoy, lalo kadagiti bumabatok, komokompresor ken pumapana. Makanaw ti sinaid santo maikabil iti kontener (plastic ti kaaduan) nga addaan iti pugsitna. Maipugsit daytoy a sinaid kadagiti kueba wenno babaet dagiti bato wenno lukong nga apon ti pangen, ket rummuar metten dagiti ikan ket nadarasdan a panaen, karwasen wenno sigayen. Iti baybay a maiwaywayat daytoy illegal a panagkalap.
No saan a cyanide ti ipugsit dagiti sumisigay iti rabii iti rama a napalawlawan iti sigay, tinnaganda iti kalburo. Madugsak dagiti lames wenno ikan iti aponda ket maisab-itdan iti sigay. Kakaasi dagiti agramrama. Sayang ti bannogda a nagipakat iti rama ta awan metten ti makalapanda.
Kondenaenmi iti kangatuan nga agpang dagitoy a kita ti panagkalap.
Makadadael iti salun-at ti kastoy a wagas ti panagkalap. Sabidong ti insektisidio ken ti sinaid. Pakatayan ti tao nga agsida iti natuba wenno nasinaid nga ikan kas iti napasamak kadagiti mangngalap iti Sta. Cruz, Ilocos Sur a nasabidongan gapu iti mapapati a cyanide fishing.
Uray dagiti babassit nga ikan, dagiti itlog ken annak a babatting ket mairamraman a matay. Gapu kadagitoy a wagas ti panagkalap, bimmassit ti makalapan kadagiti karayan. Resulta, bimmassit ti masapulan dagiti mangngalap.
Kadagiti agar-aramid iti linteg, kunaenmi a dakdakkel koma a pannusa ti maipataw a dusa kadagiti matiliwan nga agar-aramat kadagiti maiparit a kalap lalo kadagiti agar-aramat iti sabidong a maka-dadael iti salun-at.
Kadagiti umili, nasken koma ti panangipulongda kadagiti maseknan nga agrebbeng no adda makita ken masiimanda nga agar-aramat kadagitoy a wagas ti kalap. Kadagiti met agrebbeng a maseknan, ipatungpalyo koma ti linteg.
Protektarantayo dagiti karayantayo! Protektarantayo ti baybaytayo! Isardeng dagiti makasabidong a wagas ti panagkalap, itan!#
Wednesday, November 12, 2008
Taldiap Kadagiti Sinurat Ni Rizal A Di Naipablaak
No adda ti pampanunotem a suraten, suratemon! Narigat a maituntonkua dayta, ta amangan no dimonton maisamira a suraten. Iti mas nakaskas-ang no daytoy ket malipatam. Ket no nasuratmon, ania pay la ti aramidem nay? Ipablaakmon a. Ipatulodmo kadagiti pagiwarnak. No awan iti mayat a mangipablaak a pagiwarnak wenno magasin di ipablaakmo kadagiti blog wenno website wenno mangaramidka met ti blog wenno bukodmo a website.
Napateg dagiti idea. isu dagitoy iti rangtay a pagtalaytayan ti komunikasion. Isu a saan a nasken a yimut ti idea. Uray no kasano iti kinapintasna ti idea, saan a napintas no yimut daytoy. Napimpintas pay no saan a yimut tapno maakseptar ti kinapintasna. Ken maysa, kasano a maammoan ti kinapintasna no di met mairuar?
Kastoy met laeng ti sinurat. Napintas no mairuar ken mabasa. Ket awan met mamaayna no di nairuar wenno di naidiaya wenno saan a nabasa ti publiko. Awan ti mamaayna uray no iti panirigam ket isu dayta ti kapipintasan.
Kaiyariganna ti sinurat a di naipabasa wenno saan a nairuar iti publiko iti balud kadagiti mismo a dakulap.
Adda daydiay idi nangngegko a nagkuna a “napipintas dagiti sinuratna ngem intugotna iti tanemna…” a kayatna a sawen, saan a naipubliko dagita a sinurat. Ania ngarud ti serbina dagita a napintas a sinurat no naikuyog met iti tanemna?
Isu a no adda ti ideam a kayatmo a suraten, suratemon. Dimon itantan. No nasuratmon, ipublikomon. Saanmo nga itugtugot iti tanemmo.
Ispiking a sinurat a naitugot iti tanem, adu a dagitoy. Maysa kadakuada ti nailian a banuar Dr. Jose Rizal. Adu dagiti sinuratna a saanna a napalpas. Dina naigibus. Sayang met dagitoy.
Intay ngarud taldiapan dagitoy sumagmamano a sinurat ni Rizal a dina nalpas.
Segun ti historia, ni kano Graciano Lopez Jaena ti nangdurog ken ni Rizal a mangsurat iti maikatlo a nobelana, kalpasan ti Noli Me Tangere ken El Filibusterismo.
Iti sabali a bangir, addan ti pampanunoten ni Rizal a suraten a maikatlo a nobelana. Kastoy man ti linaon ti surat ni Rizal ken ni Ferdinand Blumentritt; “I am thinking a writing a third novel, a novel in the modern sense of the word, but this time politics will not find much space in it, but ethics will play the principal role. I shall deal mainly with the habits and customs of the Filipinos, and only two Spaniards, the friar curate and the lieutenant of the Guardia Civil will be there. I wish to be there. I wish to be humorous, satirical and witty, to weep and to laugh, to laugh amidst tears, that is to cry bitterly.”
Ket idi Oktubre 18, 1891, kabayatan nga agturong ni Rizal sadiay Hong Kong ken nakalugan iti barko a Melbourne, rinugiannan a suraten daytoy maikatlo a nobelana. Uray idi nakasangpetnen sadiay Hong Kong, intultuloyna latta iti nagsurat.
Ngem naisardengna. Dinan naituloy. Sayang laeng a ta, nabilbileg koma kano daytoy a sinurat ngem ti Fili ken ti Noli. Posible ngata koma kano a nakarkaro pay iti panangbales dagiti kolonisador ken ni Rizal. Wenno narangranggasda manen kadagiti Pinoy.
Ngem gapu ta dina nalpas a sinurat, ania ngarud ti maayna, no di nakadulin itan iti National Libray sadiay Manila.
Taldiapantayo man daytoy awan pay laeng paulona a nobela ni Rizal: “Nangrugi ti istoria iti naliday a tabon ni Prinsipe Tagulima, nga anak ni Sultan Zaide iti Ternate (Cavite). Kinemmeg dagiti Kastila ni Sultan Zaide, ti pamiliana ken sumagmamano nga iturayanna. Naibaludda, naipanda iti Manila a napagbalin a tagabo. Panawen idi iti gubat ti Espania sadiay Moluccas. Naparigatda agingga nain-inutda a natay.” Naisurat daytoy iti ima (long hand writing).
Ti panagtagabo ket saan laeng a ditoy Pinas ti nakapasamakanna. Impan pay dagiti kolonisador sadiay ballasiw taaw dagiti tinagaboda a Pinoy, a kas iti Vietnam ken dadduma pay a nasion a napanan dagiti Kastila. Itugotda dagitoy a tagaboda.
No nalpas koma ni Rizal a nasurat daytoy a nobelana, naibutaktak koma ti nakarkaro a pannakaidadanes ken di naintaoan a panangtrato dagiti kolonisador kadagiti Pinoy.
Ngem di met ngarud nalpas, ania ngarud ti maayna? Sayang…
Ti sabali pay a nobela ni Rizal a dina nalpas ket addaan paulo a, Makamisa. Maysa a Tagalog a nobela. Saan a Kastila wenno Ingles ti inaramatna ditoy no di ket Tagalog. Ngem ti rigatna, nagpatingga laeng daytoy iti dua a tsapter iti pakabuklan a duapulo a panid. Ababa. Nabileg koma a, daytoy a nobela ta maawatan ken mabasa ti kaaduan a Pinoy. Ngem, sayang...
Idi naideporte sadiay Dapitan, nagsurat manen ni Rizal maipapan iti kabibiag ken kustombre dagiti taga sadiay nga ili. Ngem dina manen naituloy ta nagpatingga laeng daytoy iti walo a panid. Naisurat daytoy iti Kastila.
Sabali manen a nobela ni Rizal iti naisurat iti Kastila. Ngem at-atiddog daytoy ta addaanen iti sangagasut uppat a pulo ket pito a panid. Dagitoy man dagiti nainaganan a sumagmamano a karakter: Padre Agaton, maysa a Kastila; Capitan Panchong ken Capitana Barang; Cecilia, nalibnos nga anak da capitan ken capitana; Isagani, kaayan-ayat ni Cecilia; Capitan Crispin, kasupanget ni Capitan Panchong, ken Dr. Lopez, maysa a nawada iti inna panagpampanunot. Ngem di naggibus daytoy ken di naipablaak.
Adda pay daydiay nobelana nga awan ti paulona ngem ti agbibiag wenno masarsarita ken maipapan ken ni Cristobal, maysa nga agtutubo a Filipino nga estudiante a kasubsublina manipud iti panagiskuelana sadiay Europa. Dadduma pay a karakter, Amelia, kaayan-ayat ni Cristobal; padi a Dominicano; padi a Franciscano; ken maysa a tiniente ti Guardia Civil.
Daytoy a nobelana a maipapan ken ni Cristobal ket nalabit nga ibasarna koma iti padasna iti biag a kas kasangsangpetna a naggapu iti Europa nga inna panagadal.
Sabali pay ti tallopulo ket maysa a panid a nobelana a dina met nalpas. Naisurat dagitioy iti dua a notbok. Nadakamat ditoy iti nakaskas-ang a a kasasaad ti Pinas a binekkel ti kolonisador. Kastila met laeng iti pannakaisuratna.
Innem amin dagitoy a nobela ni Rizal a dina nalpas. Ad-adu ngem ti nalpasna a nobela.
No maminsan ngamin, ad-adu pay a dagiti mapanunottayo a suraten ngem saantayo a masurat. Agpatingga laeng iti kapapanunot wenno kas kaniak a pasig a rugi. pagangayanna, nagbalinda a naipasuli ken nagtinnag nga awanan iti serbi.
Narigat met ngamin dakayo iti agsurat. Narigat iti mamarsua. Saan a kas karina laeng iti agparsua.
Ket wen, saan kadi? Mammarsua met ni mannurat. Parsuaenna dagiti karakterna a no mabalbalin ket saan a matay wenno saan nga umagen ti panawen.
Karirigatan amin nga iparsua ti mannurat ti karakter a di matay uray no mano a dekada no diman ket siglo iti aglabas. Addanto latta dagiti a naibudi ken ad-adalen dagiti sumarsaruno a kaputotan.
Responsibilidad met ni mannurat ti mangiparsua iti karakter a di matay. Karakter man a naulpit ken naranggas wenno saan. Daytoy responsibilidad ket naipabaklay ken ni mannurat kabayatan iti inna panagputar.
Ngem adda met dagiti makitkita a sumagmamano a rason no apay a saan a matuloy a suraten ti ti inrugi wenno pampanunoten pay laeng a suraten. Adu dagiti kakastoy a kaso.
Kangrunaan a napaliiwko ket ti kinaadda ti nabilbileg a responsibilidad a nakaparabaw kadagiti takiag a kangrunaan a sangoen ngem agsurat. Kaaduanna a rason ni mannurat daytoy. Saana a masangon iti agsurat iti nobela, ta ti kangrunaan a nobela kenkuana iti agdama ket ti pamiliana wenno trabahona. Isu a di makasurat.
Kas kadakami, mabilbilang laeng iti ramay dagiti nobelami. Saan pay ket a nobela a, dagita ta ababa, maibilang pay laeng nga atiddog a sarita. Nupay adu dagiti kayatmi a suraten a nobela, saanmi a maaramid a suraten gapu ta adda ti dakdakkel a responsibilidad a naiparabaw kadagiti dakulapmi nga isu dayta ti kasapulan a panangtaming ti pagkasapulan ti pamilia. Saan laeng a siak no dipay ket dagiti sumagmamano a mannurat.
Isu nga adu dagiti sinurat a di malpas.
Adu dagiti idea a di nasurat. #
Sunday, November 09, 2008
Limmawa ti ridaw ti turismo
Iti pannakipartisipar ti Pinas ti kadakkelan a travel fair iti Asia, ti the International Tourismus Borse (ITB) idi Oktubre 22-24 sadiay Suntec City, Singapore, limmawa ti ridaw ti turismo ti pagilian. 60 a nasion ti dimmar-ay kadaytoy a travel trade fair a buklen iti nasurok a 5000 a delagados.
Malaksid a nakagun-od ti Pinas a kapipintasan a boot,(adda iti ngato) dimmakkel pay ti tiansana a maiplatitona ti dakkel nga ilgat ti travel visitors iti Asia.
Kaunaan daytoy a travel fair iti Asia. Nainaw manipud iti ITB-Berlin – ti tinawen travel fair a mangpappapigsa ti turismo iti sibubukel a Europa. Ti pannakapaset ti Pinas kadagiti kakastoy ket dakkel a positibo iti inna ikaban ken pagpuonan iti masakbayan. Maipangato iti listaan ti pagilian a kas kangrunaan a turongen dagiti turista. No adu ti turista, adu ti trabaho, adu ti malako a produkto ket bumlad ti bulsa ti nasion.
Lagidawenmi laeng iti bangking a bingay kadagiti agsangpet a turista ta nakasentro wenno kunaenmi pay nga insentro ti ahensia ti turismo ti ‘panangilakoda’ ti Pinas kadagiti probinsia ti Aklan, Bohol ken Cebu. Kasapulan koma a sapasap a pagilian ti diaya ta saan met laeng nga iti abagatan ti yan ti industria ti turismo.
Ti ITB-Asia ket maysa kadagiti dakkel a sungbat ti salungayngay gapu iti economic slowdown a pinataud ti financial turmoil ti USA. Adda ditoy ti ilalayog. Ti ilalayog ket kaipapananna ti panagbalbaliw. Daytoy a panagbalbaliw ti titser iti pannakasursuro ken pannakaadal kadagiti kabarbaro a taray ken panagtulid ti turismo. Daytoy ti napigsa nga anit-it iti pannakailukat ti ridaw tapno magun-odan iti makapnek nga ingpen a lugar ti Pinas iti lubong ti industria ti turismo.
Lagidawenmi manen, itoy nga itataripnong ti pagilian kadagiti kakastoy nga opurtonidad ket ti leisure travelers ti awitda a balon. Maatiw no kua dagiti lugar a cultural ken heritage ti pangabilna iti ilgat ti maidasar a turismo. Maibilang dagiti cultural ken heritage travelers dagiti probinsia ti Ilocos Sur ken Norte a yan dagiti UNESCO heritage, iti Batanes, Baguio ken Ifugao.
Dakkel a lamang dagiti leisure travelers ti diayda, a kasla ketdi ti mando ditoy ket business-to-business deal. Banag a panagbangking ti kunkunami a waras. Leisure travelers, no ti ipromot ket dagiti pagpallailangan a kas iti Boracay, Subic, Clark ken dadduma a resorts.
Iti probinsia nga Ilocos Sur, adu dagiti turista a sumangpet. Saan a masasaan dayta, ta ti diayana ket cultural ken heritage travelers. Iti pagdaksanna, umay laeng dagitoy a turista ngem dida agtalinaed. Ni saanda pay ngata nga umian iti maysa rabii, banag a makuna a dakkel nga abut daytoy a nasken a “mapatsingan” ti probinsia no di man makongreto.
Panawenen tapno maaddaan met ti dagiti probinsia ti Amianan iti pangabil iti leisure travelers. Iti agdama, ti laeng Pagudpod ti umang-angot kadaytoy.
Masapul ti napintek unay a paradigm shift a mangited iti bileg a amangpusipos ti tengnged dagiti turista.
Kadagiti leisure travelers, sagsaganaandan ti dakkel a siguada ti panagsangpet dagiti Russians ken Vietnamese. Kadagitoy a disso, maisursuron ti sao dagitoy a nasion. Ta apaman a simmangpet dagitoy a turista, maay-ayoda ta kasla ‘impabalay’ laengen iti kaaddada gapu ta agkikinnaawatanda iti host.
Apay a maisuro ti sao wenno lenguahe? Idi target ti Japan, sinursurotayo ti Nihongo. Sinurotayo ti Mandarin idi target ti China ken Taiwan. Ita a kapigsa ti dalluyon ti South Korea, naisuro ti lenguaheda.
Satayla sinursuro dagitoy idi addadan. Isu a nagadu ita ti eskuelaan a pakaadalan ti Nihongo ken sao ti Sokor iti agdama. No kastoy manen ti wagas, dakdakkel latta ti ilgat a maala dagiti mangididiaya ti leisure travelers ta nakasaganadan. Ammodan iti makilangay babaen iti inda panagkikinnaawatan.
Napateg ti ‘impabalay’ kadagiti turista. Napateg ti panagkikinnaawatan ta daytoy ti ridaw iti nakapkappet a panagggagayyem.
Ngem no awan daytoy a rikna nga ‘impabalay’ saan a tumaliaw dagiti turista uray pay no adda iti dakkel a pangiwana iti ‘cake’ a diaya ti turismo.
No ibasar ti data ti UN World Tourism Organization, manamnama ti 400 million ti sumangpet a sangaili iti makindaya nga Asia agingga iti 2020.
Siempre adda ilgat ti Pinas. Daytoy nga ilgat ti pagbibingayan. Kasano ti bingay? bangking manen? ##
Saturday, November 08, 2008
Ti Panagbalbaliw Nga Ur-urayenmi
(Editorial)
Iti panangabak ni Barack Obama a presidente, ur-urayenmi ti angot wenno puyupoy ti kunkunana a panagbalbaliw idi madama ti kampania. Daydiay siguada ti kinatalingengen. Daytay medida ti dur-as ken nasalun-at a puyupoy ti ekonomia. Apektado dagiti 3rd world countries ket karaman ti Pinas a naiguyod a naipababa iti pannakadaleb ti ekonomia ti USA itay nabiit. Kadagiti dadduma, nagarigengen ket nagtignayda a dagus a kumpet kadagiti polisia iti pannakaruk-at iti posible met a pannakapasamak kadakuada.
Makunami a saan a kalawa ti isemna iti inna panangabakna a kas kaunaan a black president ti kalawa iti siled nga inna pagkutikutian. Adda dagiti seniales a pakakitaan iti posibilidad nga inna panangbaddek ti buttaw a sapatos ni Pres. Bush. Saan a makapnek dagiti polisiana no maipapan iti internal a panangiwardas ken ti foreign relasion.
Pinaliiwmi a nalaing dagiti addangna maipapan iti biddut a tinalantan ti US kadagiti napalabas – ti umutang santo mapan makigubat. Ti panagbalbaliw iti mata dagiti umili ket makauman daytoy a dana. Ket gapu ta maysa nag ex-military man ti nakalabanna, adda ngarud kadagiti imana ti simpatia ket posible a pakabirokan iti ing-ingpen a panagbalbaliw no diman panagturong iti mas praktikal a wagas iti a panangitag-ay ti ekonomia. Kunami a kadakkelan daytoy a nangpangabak kenkuana.
Ti US ket nakautangen iti $10 trillion. Tinawid ni Bush daytoy kadagiti sinarunona. Karaman ti polisia. Umutang santo mapan makigubat. Dakkel ti naggastosan ti US iti nakaat-atiddog a gubat iti Afghanistan, sa iti Iraq. Ket napasamak ti financial turmoil.
Gimminad ti taray iti inna panangay-ayo kadagiti botante idi inwaragawagna iti panangnayon kadagiti tropa iti Aghanistan, ken ti pull-out iti Iraq iti uneg ti 16 a bulan sana imbabawi dagitoy. Seniales daytoy a posible nga inna met laeng panangisuot ti sapatos dagiti immuna ngem isuna. Nga adda ti panagalla-alla dagiti keddengna.
Saan laeng nga iti US ti maapektaran iti polisia nga umutang santo makigubat. Saanmi a makita ti anaraar ti agsapa kadaytoy. Iti kaanoman, awan iti maitedna a nasayaat ti gubat. Kunaenmi a dayta atiddog a gubat iti Afghanistan ken iti Iraq ket mitsa iti itatayok iti panagngato presio langis a puon iti nakadaleban ken nagareng-engen dagiti babassit a nasion a nakadepende itoy.
Ur-urayenmi ti puyupoy iti ibagbagana a panagbalbaliw, daydiay koma nakaangkla iti kappia a saan ket nga iti nabang-i nga angot ti pulbura. Daydiay limmaksid ken simmawang iti alad a taltaluntonen ti pagilianna ta posible met a daytoy ti tuladen dagiti mangbuybuya kenkuana a babassit a nasion. Daytoy a tugot ti US ket makita iti desdes ni Pinas – umutang wenno mapautangan, ikadakkel ti buis santo mapasamak ti gubat sadiay Mindanao. Saan a makaitag-ay iti ekonomia ti kastoy nga addang ti kinaambagel.
Ti puyupoy ti panagbalbaliw nga inkam ing-ingpen ket simple laeng, ti pananggamulona ti krisis nga agbalin a kas dakkel nga opurtunidad, a kas iti bileg ti timmekken iti nakangatngato ken nakaad-adayo. Daytay big leap a kunada tapno makabawi a dagus ti ilina. Tapno dayta met ti tuladen dagiti nasion a naidagem ken agtungtunglab. Dagiti polisia ken political will dagiti nagpresidente a nangpabalin ti dapo ti pagilianda a kas pedestal, a kas kada Franklin D. Roosevelt ti US, Mustafa Kemal Ataturk ti Turkey, Lee Kuan Yew ti Singapore ken Deng Hsiao Ping ti China.
Ur-urayenmi dayta puyupoy ti kabarbaro a panagbalbaliw nga inkarina. Panagbalbaliw a ridaw ti kabarbaro a lubong.
No makautoy iti panaguray, wenno iti kadadaksan ket panaguray iti di met sumangpet, mamantsaan ti historia politikal iti pannakapaay.
Tuesday, November 04, 2008
Nakalipat Dagiti Mannaniw Ita A Panawen?
Dayta ti makasulek iti mulagat uray singkit nga essay ni Alexander Martin Remollino, ti “Ang Misyon ng Makata sa Panahon ng Postmodernismo at Paglimot” a mabasa iti emanila.com. Maysa a salaysay a mangkonkondenar iti pannakalipat ni/dagiti mannaniw ti akemda a kas agay-aywan iti kultura. Maysa a makasulek a diskurso a mangdildillaw iti pannakaiyaw-awan dagiti mannaniw iti pudpudno nga akemna iti gimong. Sinurat a di a nagbeddal a nangiwaragawag iti panangbaybay-a ti agnannana a sakit ti gimong babaen iti allilaw ti gita ti postmodernismo. Maysa a dinakkel-a-danum a mangtaneb ti timbang ti asinoman man a managimutektek iti sidong ti kinapudno ken pudpudno a panggep ti daniw ken kinaasino ni mannaniw. Itoy a sinurat ni Remollino, maaninaw ti kinaadda ti rikki ti papel a pinataud ti panagayus ti saan a makontrol a tinta ti kinabuangger ti panunot nga agsapsapul iti sabali a kalasawan.
Itoy a panawen ti posmodernismo, kuna, ni Remollino, nga irurugi ti pannakalipat dagiti mannaniw iti anag iti kinaasinoda a kas mannaniw ket kastoy ti sainnek a magao itoy a salaysayna. Makapauyos ti sennaay iti panangibaga a naappanan ni mannaniw iti banniit iti kunaek met a “double blade” a pigura ti dangadang ti kinamalalaki :
Quote:
-----------------------------------------------------------
Waring nakakalimutan ng mga makata ng ating bayan ang kanilang tungkulin bilang mga alagad ng kultura – ang pagiging mga tagahubog at tanod ng kamalayan.
Nasaan na ang dekada 1970, nang ang mga makata'y nag-ambag nang malaki sa pagtatanggal ng kultural na suporta ng madla sa isang pasistang rehimeng tinangkilik ng isang banyagang pamahalaan? Nasaan na ang mga dekada 1920 at 1930, nang ang mga kagaya nina Jose Corazon de Jesus at Amado V. Hernandez ay gumanap ng malaking papel sa pagpapalaganap ng anti-kolonyal na kaisipan?
Gayong wala pang sansiglo mula nang mga dekadang nabanggit ay waring bahagi na ang mga ito ng Edad Antigua.
--------------------------------------------------------------------------------------------
Balido ti rason ni Remollino. Namnamaenna ngamin a dagiti makabael a mangbagtin ti kinanasionalismo a dandaniw, dagiti daniw a para iti ili, dagiti daniw a “agay-aywan” iti gimong” ket sabali kanon iti tinurongda.
Madlaw unay ti misuot ni Remollino iti salaysayna, “Nasyunalismo at Panitikan,” a saanna nga ayunan ti inwaragawag ni Virgilio Almario, National Artist for Literature 2003 ken dean ti College of Arts and Literature ti University of the Philippines, Diliman iti forum ti Center for Creative Writing and Studies ng University of Santo Tomas (UST-CCWS) nga inangay ti Union ng mga Manunulat sa Pilipinas maipapan iti panagdaniw koma ken panagsurat kadagiti “makaili” a sinurat.
Itoy a ngayemngem ni Remollino, linagipna, nga idi kapades ti siguada iti panagputar kadagiti “makaili” a sinurat, ni Almario ket adda iti sidong ti diktadura. Ken maysa kadagiti nagpirma a nangendorso iti kandidado ti diktador idi nagsangoda ken ni Cory Aquino. Binabalaw ni Remollino daytoy idi a panangiyendorso ni Almario ken Marcos, a kaduana da Teo Antonio, Lamberto Antonio, Ruth Elynia Mabanglo, S.V. Epistola, Manuel Baldemor, at Mike Bigornia. Kabayatan a siwawayada iti sidong ni Marcos, agrigrigat met dagiti mannaniw iti makunkuna a “makaili” gapu iti gita ti matial law a pilit a naisingklil kadagiti karabukobda, isuda, Jose Maria Sison, agkabsat Jose ken Emmanuel Lacaba, Lorena Barros, Alan Jazmines, Bonifacio Ilagan, Satur Ocampo, Bienvenido Lumbera, Luis Teodoro, Renato Constantino, Armando Malay, ken dadduma pay a nangitandudo ti makunkuna a “protest art,” dagiti daniw iti likod ti rehas, dagiti sainnek a naisurat kadagiti pader (graffiti) ken dadduma pay a posible a pagayusan ti panggep a panangibangon ti kinaasino nga intultuloy da Aurelio Tolentino, Amado Hernandez, Jose Corazon de Jesus ken dadduma pay manipud iti bumegbeggang a dangadang dagiti propagandista idi panawen ti Kastila, a kas kada Jose Rizal, Marcelo H. del Pilar, Graciano Lopez-Jaena, Mariano Ponce, Antonio Luna, Jose Ma. Panganiban, Isabelo de los Reyes, Pedro Paterno ken dadduma pay. Kadagitoy a dangadang ti panagsurat maipapan iti makaili, adda latta a bumalballaet ni Ilokano.
Ta ania kano aya dagiti daniw iti agdama? Kastoy man ti kuna ni Remollino babaen iti panangadawna iti balikas ni Ave Perez-Jacob:
Quote:
----------------------------------------------------------------------------------------------------------
Ito’y ang mga tulang kung manghihiram tayo ng parirala mula sa kuwentista't nobelistang si Ave Perez Jacob ay masasabi nating "nanggigitata sa romansa," ito’y ang mga tulang kinatatampukan ng nagngangalit na kalibugan, ito'y ang mga tula ng eksistensiyal na pag-aangas ng mga hangal. Iilan lamang sa mga makata ng ating bayan ang lumihis mula sa ganitong landasin sa nakalipas na walong taon.
Ang lalong masakit pa, maging yaong mga dapat na asahang tumula tungkol sa mga kaapihan ng nakararami sa ating mga kababayan at iba pang usaping panlipuna’t pampulitika, karamiha’y hindi ganito ang pinagsususulat na tula. Karamihan sa kanila’y naaanod din sa pagsunod sa nausong mga katarantaduhan sa ating panulaan.
Ganito ginagamit ng mga makata ng ating bansa ang lubhang mabisang sandatang nasa kanilang mga kamay.
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------
Nadagsen ti panagdissona daytoy a danog ni Remollino. Ket saan a nailaksid kadagiti mannaniw nga Ilokano gapu iti panagbalbaliw met ti taray ti daniw. Timpuar met dagiti postmodernismo a dandaniw-Ilokano.
Ta ania ngamin aya ti makunkuna a postmodernismo a dandaniw? Dagiti daniw a mabalin a pudno, mabalin met a palso ti dandaniwenda, ta iti posmodernismo ket awan iti makunkuna a pudno ken palso, ta posible a pudno wenno posible a palso wenno isuda a dua. Saan laeng a kadagiti daniw ti pakakitaan no dipay ket mabasa kadagiti sarita-Ilokano.
Kuna pay ni Remollino, nga iti diskurso ti postmodernismo, dagiti mangliliput iti ili ket mabalin nga awagan iti bannuar, dagiti pasista ket mabalin met nga awagan iti buyot ti demokrasia.
Ket ti narigat ken ti agdadata a karirigatan, iti punto ti postmodernismo, ti gobierno nga awan ti maitedna a solbar ti agkirkiraos a buksit ket posible ken mabalin met nga awagan iti salbabida ti anges. Ket dagiti dadakkel ti imada ken natatadem ti gettengda iti kamalig ti ili ket diosen dagiti nakulkol a bituka babaen iti ipuruakda a binuot a tinapa. Dagiti mangtaptapaya ti demokrasia ket posible a masagutan iti padeppa.
Dayta namnama ken masakbayan iti nagan ti postmodernismo ket saan kano a nalawag no utoben a nalaing ti pakasaritaan daytoy. Ta ti sentral idea ket amin ket agbatay iti relatibo ken tentatibo. Ngarud no amin ket ibatay iti relatibo ken tentatibo, kaipapananna iti panangikugtar kadagiti historia, siensia ken pilosopia. Nakugtaran dagiti panangamiris ti gapu ken epekto historia ken siensia, ken inibbatan ti prinsipio a pampilosopia.
Iti nalawag a pangilawlawag, iti postmodernismo a daniw, kunaem lattan nga umno wenno di umno ti isawsawang wenno naisurat ta awanen iti sabali pay a pagpilian. Nalatak ti postmodernismo da Soren Kierkegaard ken Friedrich Nietzche.
Ni Kierkegaard ti nangirugi ti “Truth is Subjectivity” ken nangiyadal ti makunkuna a relatibidad. Ni Nietzche, kunana met nga awan ti fixed value. Isu nga idi kuna ni Nietzche, a “natayen ti Dios” posible nga agsasao iti pudno ket posible met nga agsasao iti palso wenno isuda a dua. Ti maysa pay a mangitagtaguyod ti postmodernismo ket ni Martin Heidegger – a maysa kadagiti lider ni Adolf Hitler. Iti Francia, nalatak unay itoy da Francois Lyotard, Jacques Derrida, Jean Baudrillard ken ti Kano a ni Richard Rorty.
Awan dumana ti postmodernismo iti New Criticism da TS Eliot ken Ezra Pound. Ni TS Eliot, a kaalliado ni Benito Mussolini ti Italia, ken ni Ezra Pound, kaalliado met ni ti sabali pay a diktador Gen. Felicisisimo Franco ti Espania.
Kasla kayat nga ibaga ni Remollino, iti dina panangayon ken ni Almario ket ti gapu ta kaaliado (met) ti diktador ti naud-udi, a kas iti pakasaritaan ti postmodernismo ken new criticism, a dagiti postmodernista ket kaalliado dagiti diktador. Kasla kayatna a paruaren a timmaud dagitoy a kapanunotan gapu iti gandat a panangawid iti sabali a dana dagiti mannurat a komontra iti panagpayakpak ti maysa a panggep.
Kasla kayatna a paruaren, a ti postmodernismo ket panangited iti sabali nga atension tapno agtultuloy ti “double blade” nga interest ti estado. Double blade ta ti USA ti kangrunaan a mangsalsalaknib ti demokrasia ngem iti lubong, nagkaadu met dagiti “annakna” a diktadoria a nasion no di man manipud iti linteg militar a nasion. Karaman ditoyen ti Pinas dagiti “annakna.” Isu a saan a maawatan no maminsan ti gita nga ipugtit ti rapangan a dila. Ti rapangan a dila a mangkunkunnot ti sirib dagiti naappanan iti banniit ti tuglep ken pannakailibay.
Ket ti Pinas? Kastoy ti insurat ni Benny Carrantes iti Column: The Opposite Connection, Baguio Midland Courier, p 4, Vol. LXI, August 24, 2008, Baguio Printing Corp
Quote:
----------------------------------------------------------------------------------------------------------
CIA…wanted Quirino out of his office for his refusal to tow American line, and his presidential opponent, Ramon Magsaysay, was much easier guy to talk to.
To this day, Magsaysay remains the most beloved president, but Quirino will always be remembered as the president when the P120 a month minimum wage could support family, with enough left to send the children through the grades and even high school.
------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Daytoy a kuna ni Carrantes, ket nalawag unay a panangilawlawag ti punto ni Remollino, a dagiti kontrabida iti nagbalin a bida, ket dagiti bida iti nagbalin a kontrabida. Wenno posible nga isuda a dua, ta dayta ket relatibidad. Ti nangbekkel idi ti demokrasia iti panawen ti diktadoria, isu itan ti kapigsaan ti timek.
Ngem kadagiti agsursurat iti “makaili’ a sinurat, ammona a dasigen ken ibutaktak ti saan nga ammo ti kaadduan nga umili. Daytoy ti punto a kayat a paruaren ni Remollino kadagiti mannurat/mannaniw. Ti panagbalinda koma dagiti mannaniw a taga-aywan ti gimong iti panawenna. Kas mannurat, rumbeng laeng iti pannakibiang ni mannurat/mannaniw iti mapaspasamak iti lubongna. Ti daniw a kas arte ket saan laeng a para iti arte. Kankanayon daytoy a makibiang iti isyu ti gimong. Ta ti daniw ti maysa a gimong ket dagiti mismo nga isyu ti gimong.
Iti sabali pay nga essay ni Remollino, ti “Ideology and Art” saan laengen a ni Almario ti linagidawna, no di ket karamanen da Dr. Benilda Santos ti Ateneo de Manila University ken ni Dr. Ophelia Dimalanta ti Sto. Tomas University.
“The writer should never “intrude” in the realm of politics,” kastoy kano ti yad-adal ni Dimalanta kadagiti adalanna iti literatura.
“Ideology never produced art,” kuna kano ni Santos, a kas inagsawna nga imbaga niu Mark Angeles iti blog Kilometer 64, “It produces more ideology.”
“Politics is a burden on poetry,” kuna kano met ni Almario 1999.
Ngem inrason ni Remollino, ti “The White Man’s Burden” ni Rudyard Kipling. Maysa kano a napolitikaan a daniw. Maipapan daytoy iti nainkalintegan panangsakop dagiti Kano ti Pinas idi 1890. Nainkalintegan kadi daytoy?
Kuna pay ni Remollino, apay a dida naguni (Almario, Santos ken Dimalanta) idi dinaniwan ni Cesar Mella, Jr. ni Imelda Marcos? Ken apay a dida naguni iti epiko a daniw ni Dr. Guillermo de Vega a “Ferdinand Marcos: An Epic” ket napolitikaan met daytoy?
Napolitikaan dagiti dandaniw dagiti propagandista. Napolitikaan dagiti daniw ni Federico Garcia Lorca a limmaban iti diktadoria ni Gen. Franco. Sadiay Espania, kaykayatda ti daniw ni Lorca ngem ni ezra Pound. Adu dagiti napolitikaan a dandaniw a nangited iti wayawaya iti maysa a lugar wenno nasion.
Konklusion ken analisis:
Adda latta dagiti panagsusubang ti kapanunotan. Uray idi un-unana ket addan daytoy. Kas kada Bernard Shaw ken William Shakespeare, dagiti mangiyik-ikkis ti art for art sake ken dagiti “makiramraman” iti dangadang ti gimong.
Awan met ket ti ay-ayunanmi. Mannaniwkami a “makiramraman” iti dangadang ken mannaniwkami met ti postmodernismo ken new criticism. Natural laeng dagitoy a panagppengnget ti pammati, kapanunotan ken prinsipio, ta ti tao ket tao. Natural daytoy kenkuana. Ngem, saan koma a liplipatan ti ili, lalo kadagitoy a panawen nga immadun ti karton a pagkutkukotan kadagiti bangketa a pagkutkutan ti kigaw a bullalayaw, a kas iti saan met a pananglipat ti arte a kas arte.
Dagiti panagpepengnget ti panggep ket kaipapananna a saan a masaksakit dagiti nadur-as a panunot no di ket iparangna iti sibibiag ken kumugkugtar, agbuangger a kas pasurot ti nawaya a gimong.
Ngem kangrunaan nga ingpenmi iti saan koma a panagpepengnget kadagiti kapanunotan ta uray no saan nga agpada dagitoy a dua (“art for art sake” ken napolitikaan a sinurat) agpada dagitoy a pagayusan ti sirib ni mannaniw.
Makunami, a bay-an koma ti agsumbangir a grupo ti mannaniw a mangpili iti dana a taluntonenna. Ta ti mannaniw a magmagna a bekkel ti dakkel a wanwan ket saan a makapudno iti sinuratna ket ti daniwna. Bay-an ni mannaniw nga agdakiwas iti bukodna a dana.
Bay-an koma dagiti agdandaniw iti “art for art sake” ket agdaniwda a kasta idinto ta dagiti “agdandaniw iti napolitikaan” ket bay-an koma met ida nga agdaniw iti nginabras iti panangisalakan ti agtungtunglab nga ili.
Lissian koma ti panagpepengnget. Saan a makatulong daytoy a dur-asan ti Literatura Filipiniana. Professional ken manakman amin a nalaing a mannaniw ngem ti panagpepengnget iti kapanunotan ket dagiti sumarsaruno a mannaniw ti maapektaran iti panagsisina a makitkitada kadagiti idoloda. #


c: text/html

text:
Nangruna a Biblioteka ti Tokyo iti Nailian a Biblioteka ti Dieta
Ti Kansai-kan iti Nailian a Biblioteka ti Dieta
Ti Nailian a Biblioteka ti Dieta (国立国会図書館, Kokuritsu Kokkai Toshokan?) ket ti is-isu laeng a nailian a biblioteka idiay Hapon. Daytoy ket nabangon idi 1948 para iti panggep iti panagtulong kadagiti kameng ti Dieta ti Hapon/Nailian a Dieta ti Hapon (国会, Kokkai?) iti panagsukisok kadagiti banag iti publiko nga annuroten. Ti biblioteka ket kapada iti panggep ken sakop iti Biblioteka ti Kongreso iti Estados Unidos.
Nailian a Biblioteka ti Dieta ken buklen dagiti dua a patakder idiay Tokyo ken idiay Kyoto, ken dagiti nadumaduma a sanga dagiti biblioteka iti amin a paset ti Hapon.
Midia a mainaig iti Nailian a Biblioteka ti Dieta iti Wikimedia Commons
Nagsasabtan: 35°40′42″N 139°44′39″E / 35.67833°N 139.74417°E / 35.67833; 139.74417

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ti Diablo Kadi ti Makagapu iti Amin a Panagsagaba?
I-download
Sungbat ti Biblia
Kuna ti Biblia a ni Satanas a Diablo ket pudpudno a persona. Kas iti nabileg a lider dagiti sindikato, determinado a mangibanag iti pagayatanna babaen ti “
ulbod a pagilasinan” ken “
panangallilaw.” Iti kinapudnona, kuna ti Biblia a “
pagbalbalinenna ti bagina a kasla anghel ti lawag.” (2 Tesalonica 2:9, 10; 2 Corinto 11:14) Mailasintayo nga adda Diablo gapu kadagiti dakes a gapuananna.
Nupay kasta, saan a ti Diablo ti makimbasol iti amin a panagsagaba. Apay a saan? Pinarsua ti Dios dagiti tattao nga addaan iti wayawaya nga agpili no agaramidda iti naimbag wenno dakes. (Josue 24:15) No saan nga umiso ti desisiontayo, apitentayo dagiti dakes a resultana.—Galacia 6:7, 8.
Ammuem ti Ad-adu Pay
SUNGBAT DAGITI SALUDSOD MAIPAPAN ITI BIBLIA
Talaga Kadi nga Adda Diablo?
Ti Kadi Diablo ket maysa laeng a kinadakes nga adda iti kaunggan ti tao?
NAIMBAG A DAMAG MANIPUD ITI DIOS
Apay nga Ipalpalubos ti Dios ti Kinadakes ken Panagsagaba?
Kasano a nangrugi ti kinadakes, ken apay nga ipalpalubos dayta ti Dios? Agpatingganto ngata ti panagsagaba?


text:
Thursday, July 31, 2014
NAURNOS A PANAGPASADA, TULOY NGA IPATUNGPAL TI CISTODAI
Cabugao, Ilocos Sur – Iti pannakiuman ti Web In-Action idi Hulio 29, 2014, impakaammo ni Mr. Mario Roxas, Treasurer ti CISTODAI-Saranay Association a kabayatan ti panagmonitorda ket nadlawda nga adda metten nagdur-asan iti napagmimitingan/napagkaykaysaanda iti kallabes a kas iti sumaganad:
1.Pannakairehistro ti amin a traysikelan ken motor idiay LTO ken maipabaro ti prangkisada iti Munisipio.
2.Masurot dagiti mapagtutulagan a Boundary ti pagpasadaan.
3.Matungpal ti P12 a plete ti maymaysa a pasahero, P10 ti maysa no ad-adu ti pasahero.
4. 20% Discount wenno P10 ti Senior Citizen/Disabled nga adda ID-na.
5.P7 ti tunggal agbasbasa (Pre-School, Elementary, High School).
6.Lima laeng a pasahero ti maipalubos a kargaen tapno maliklikan ti “overloading”.
Dagitoy nga annuroten ket naibasar iti Fare Guide nga inaprobaran ti Sangguniang Bayan idi Setiembre 19, 2011.
Innayon pay ni Mr. Roxas a naregget ti panagopisinada iti NISTC Public Market ta kayatda a maatendaran ti kasapulan dagiti kakaduada ken maipatungpal a naiget dagiti pammilin ti LGU-Cabugao iti maximum a multa dagiti aglabsing ken pannakairehistro ti amin a motor ken traysikel tapno maliklikan ti kolorum a lugan. # (Web Situational Report)
1.Pannakairehistro ti amin a traysikelan ken motor idiay LTO ken maipabaro ti prangkisada iti Munisipio.
2.Masurot dagiti mapagtutulagan a Boundary ti pagpasadaan.
3.Matungpal ti P12 a plete ti maymaysa a pasahero, P10 ti maysa no ad-adu ti pasahero.
4. 20% Discount wenno P10 ti Senior Citizen/Disabled nga adda ID-na.
5.P7 ti tunggal agbasbasa (Pre-School, Elementary, High School).
6.Lima laeng a pasahero ti maipalubos a kargaen tapno maliklikan ti “overloading”.
Dagitoy nga annuroten ket naibasar iti Fare Guide nga inaprobaran ti Sangguniang Bayan idi Setiembre 19, 2011.
Innayon pay ni Mr. Roxas a naregget ti panagopisinada iti NISTC Public Market ta kayatda a maatendaran ti kasapulan dagiti kakaduada ken maipatungpal a naiget dagiti pammilin ti LGU-Cabugao iti maximum a multa dagiti aglabsing ken pannakairehistro ti amin a motor ken traysikel tapno maliklikan ti kolorum a lugan. # (Web Situational Report)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 2:42 PM 0 comments
NUTRITION LECTURES, NAILEPPASSEN KADAGITI FDS TI BARANGAY
Cabugao, Ilocos Sur – Iti pannakiuman ti Web In-Action iti Hulio 31, 2014, impakaammo ti
Opisina ti Municipal Operation Office (MOO) ti 4 P’s Program, Municipal Link-Cabugao a nairakurakdan dagiti pakabuklan ti programa ti Nutrision kadagiti barangay a pagnaedan dagiti kameng ti 4 P’s iti Munisipalidad ti Cabugao iti bulan ti Hulio 2014.
Innayon ni Miss Aida S. Cueto, Municipal 4 P’s Focal Person a makiko-koordinarda manen kadagiti Opisiales ti Barangay a katinnulongda a mangorganisar iti Family Development Session (FDS) para iti Topiko nga imitingda kadagiti 4 P’s para iti Agosto 2014 maipapan iti Disaster Preparedness.
Insupusop ni Mis Jessie Ann O. Tabut, Municipal Link - 4 P’s a napagkaykaysaanda a maysa a Topiko laeng ti binsabinsaenda kadagiti Family Development Session-da tapno nalaklakada a tingitingen ti pagpigsaan ti programa babaen iti evaluation ken assessment a maisayangkat. Nalaklaka pay a makaawat ken makatarus dagiti adalanda a 4 P’s no dagitay kabisadoda a Topiko iti maiyad-adal kas parte iti Education Formation ti Programa.
Dagitoy nga aksion ket maigapu iti agtultuloy a panangilungalong ti Gobierno Munisipal a mangipaganetget iti napintas a maaramidan dagiti programa a maisaksaknap kadagiti barangay tapno maragpat iti sapasap a panagrang-ay. # (Web In-Action)
Opisina ti Municipal Operation Office (MOO) ti 4 P’s Program, Municipal Link-Cabugao a nairakurakdan dagiti pakabuklan ti programa ti Nutrision kadagiti barangay a pagnaedan dagiti kameng ti 4 P’s iti Munisipalidad ti Cabugao iti bulan ti Hulio 2014.
Innayon ni Miss Aida S. Cueto, Municipal 4 P’s Focal Person a makiko-koordinarda manen kadagiti Opisiales ti Barangay a katinnulongda a mangorganisar iti Family Development Session (FDS) para iti Topiko nga imitingda kadagiti 4 P’s para iti Agosto 2014 maipapan iti Disaster Preparedness.
Insupusop ni Mis Jessie Ann O. Tabut, Municipal Link - 4 P’s a napagkaykaysaanda a maysa a Topiko laeng ti binsabinsaenda kadagiti Family Development Session-da tapno nalaklakada a tingitingen ti pagpigsaan ti programa babaen iti evaluation ken assessment a maisayangkat. Nalaklaka pay a makaawat ken makatarus dagiti adalanda a 4 P’s no dagitay kabisadoda a Topiko iti maiyad-adal kas parte iti Education Formation ti Programa.
Dagitoy nga aksion ket maigapu iti agtultuloy a panangilungalong ti Gobierno Munisipal a mangipaganetget iti napintas a maaramidan dagiti programa a maisaksaknap kadagiti barangay tapno maragpat iti sapasap a panagrang-ay. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 11:14 AM 0 comments
HEPE TI PAO, BIMMISITA DITOY LGU-CABUGAO
Cabugao, Ilocos Sur – Maysa ti ili ti Cabugao, Ilocos Sur kadagiti Itineraria wenno binisita ni Hon. Persida V. Rueda-Acosta, Chief Public Attorney, Public Attorney’s Office (PAO) iti panagturongna iti Rehion Uno idi Hulio 28, 2014.
Iti dayta a petsa, naaramid ti panag-courtesy call ni Atty. Acosta ken ni Mayor Edgardo S. Cobangbang, Jr. iti mismo nga Opisina ti Municipal Chief Executive iti Ground Floor, Municipal Hall Building, Cabugao, Ilocos Sur. Binayabay dagiti pannakabagi ti PAO Cabugao nga isuda Atty. Rosario F. Vitamog-Palisoc ken ni Mrs. Rosalina R. de la Cruz iti Abogada a pangulo ti PAO a bimmisita ken nakisarsarita ken ni Mayor Ediboy agraman dagiti naitaripnong a kameng ti Konseho Munisipal.
Nakikaysa met dagiti kameng ti Sangguniang Bayan nga isuda SBM Dr. Jemaima S. Tan Yee; SBM Benedicto M. Savellano; SBM Atty. Bryan Jett S. Pano; SBM Vicky S. Serna ken ni SBM Jayhan Alcid-Tan a nangpasangbay iti PAO Chief Attorney.
Paset ti panagbisita ni Chief Attorney Acosta iti maar-aramid nga Assessment kadagiti District Offices ti PAO a pakairamanan ti PAO-Cabugao iti intero a Region 1.
Sakbayna, napan ni Atty. Acosta ken dagiti kakaduana iti kabarbaro a pasdek ken Opisina ti PAO iti ili ti Cabugao a nakipagkitaanna kadagiti empleado ti PAO-Cabugao.
Ti PAO-Cabugao ket buklen dagiti empleadona a da: Atty. Rosario F. Vitamog-Palisoc, Public Attorney III; Atty. Jeofrey R. Alapot, Public Attorney II; Mr. Ronald T. Gasmen, Administrative Assistant 1 ken ni Mrs. Rosalina R. de la Cruz, Administrative Aide IV. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 10:11 AM 0 comments
RATIPIKASION TI BY-LAWS, NAARAMID
Cabugao, Ilocos Sur – Kalpasan ti pannakaistudiar dagiti nasken a pakabuklan ti Constitution and By-Laws ti Cabugao Onion and Garlic Growers Association, ket naratipikaran wenno nabutosan iti mayoria a miembros ti pannakaaprobarna sakbay a mairehistroda iti Department of Labor and Employment (DOLE)-Vigan City.
Kabayatanna, maaramidto met iti pannakairehistrona iti Pederasion ti Asosasion kasta met iti LGU-Cabugao para iti Accreditation Status-na tapno adda naan-anay a juridical identity daytoy nga Asosasion a maki-transact kadagiti Opisina ken Ahensia a nangruna iti Gobierno pakaseknan iti serbisio a maipaay kadakuada.
Segun ken ni Mrs. Ester P. Aguimbag, Municipal High Value Crops Development Program (HVCDP) Coordinator a kabayatan ti panangirehistroda ket planplanuenda metten ti mangipasa iti Project Proposal iti maseknan nga Ahensia babaen iti panangyendorso ti LGU-Cabugao tapno maipasakbay a magun-odda dagiti kasapulanda iti umay a panagmula ti bawang ken lasona.
Ti nasao nga Asosasion ket idauluan ni Mr. Henry Saliganan, Presidente kasta met a maysa isuna a Local Farmer Technician a tartarabayen ti DA-LGU Cabugao iti agdama. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 9:11 AM 0 comments
Wednesday, July 30, 2014
GOV. RYAN RICE, PAMUONAN A NAIMULA DITOY CABUGAO
Cabugao, Ilocos Sur – Nadutokan ni Mr. Dominador Reynold S. Sabio, Presidente ti BACALL MPA a mangidemonstrar /nangiraep ti Gov. Ryan Rice Variety ita a Wet Season 2014 (Hunio-Nobiembre) iti 1,000 Metro-Kuadrado a talonna a masarakan iti Sitio Lusong Suyo, Barangay Baclig, Cabugo, Ilocos Sur.
Segun ken ni Mr. Sabio, adda kaduana a Cooperator kadaytoy a mapatpatanor a mula idiay Barangay Turod, Cabugao, Ilocos Sur ket planona a pagmodeluen daytoy a kita ti bin-i ti pagay a nayam-ammo ditoy Cabugao babaen iti programa ti Agrikultura (Palay Production) ti LGU-Cabugao ken iti Gobierno Probinsial babaen iti Office of the Provincial Agriculture (OPAG).
Kabayatanna, umad-adu ti nakatalonen maigapu iti nagdadaraddan a panagtudona. Segun ken ni Municipal Rice Program Coordinator Nereo S. Daproza, AT, madama manen ti panagrikus ken panagmonitorna kadagiti barangay tapno tarabayenda ken dagiti kakaduana a Teknisian dagiti mannalon a nakatalonen ken saan pay a nakatalon.
Dagitoy nga aksion ken inisiatiba ket maigapu iti naipamaysa a programa ti pannakaidur-as ti Agrikultura babaen iti LGU-Cabugao nga idauluan ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. tapno mamantener iti supisiente a pagtaraon dagiti umili iti pakaseknan ti bagas ita a Tawen 2014. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 1:23 PM 0 comments
SABALI PAY A FINANCIAL AID, INTED TI DSWD-REGION 1
Cabugao, Ilocos Sur - Inawat dagiti uppat a maseknan nga umili ti Financial Assistance a dagitoy a natulongan a Pamilia ket agnanaedda iti Brgy. Baclig, Dardarat, Arnap ken Bungro nga umabot iti gatad a P70,000 ti inawatda a naggapu iti DSWD Regional Field Office 1, San Fernando City, La Union.
Inimatangan dagiti Opisiales Lokal ti ili nga idauluan ni Mayor Edgardo S. Cobangbang, Jr. idi Hulyo 28, 2014 ken naangay ti Turnover iti Opisina ti Municipal Chief Executive.
Nagtaud daytoy a tulong manipud iti Extended Aid to Individual in Crisis Situation (AICS) ket dagiti maseknan nga immawat ket nagtaudda iti marigrigat a pamilia a maibasar iti resulta ti Assessment ti National Household Targeting (NHTS) System iti nasao nga Ahensia.
Naiserbi ti nadakamat a gatad nga inawat dagiti uppat a Recipients a para iti gastos ti Kidney Dialysis ken ti Burial Assistance.
Nakikaysa met kadaytoy a turnover ti gatad ni Mrs. Lydia S. Gazmen, Municipal Social Welfare Officer ti ili a Cabugao, Ilocos Sur. # (Web In-Action)
Inimatangan dagiti Opisiales Lokal ti ili nga idauluan ni Mayor Edgardo S. Cobangbang, Jr. idi Hulyo 28, 2014 ken naangay ti Turnover iti Opisina ti Municipal Chief Executive.
Nagtaud daytoy a tulong manipud iti Extended Aid to Individual in Crisis Situation (AICS) ket dagiti maseknan nga immawat ket nagtaudda iti marigrigat a pamilia a maibasar iti resulta ti Assessment ti National Household Targeting (NHTS) System iti nasao nga Ahensia.
Naiserbi ti nadakamat a gatad nga inawat dagiti uppat a Recipients a para iti gastos ti Kidney Dialysis ken ti Burial Assistance.
Nakikaysa met kadaytoy a turnover ti gatad ni Mrs. Lydia S. Gazmen, Municipal Social Welfare Officer ti ili a Cabugao, Ilocos Sur. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 8:44 AM 0 comments
BARO A KAGAWAD, NAGSAPATA KEN NI MAYOR EDIBOY
Cabugao, Ilocos Sur - Nagsapata ni Kagawad John Louie B. Salas, kabarbaro a Kagawad iti Sangguniang Barangay ti Barangay Nagsincaoan, Cabugao, Ilocos Sur idi Hulio 28, 2014 iti Opisina ti Municipal Chief Executive iti Municipal Hall ti ili.
Pinagsapata ni Mayor Edgardo S. Cobangbang, Jr. ni Kagawad John Louie B. Salas iti imatang dagiti Opisiales Lokal ti ili agraman dagiti Opisiales ti Barangay iti Brgy. Nagsincaoan nga idauluan ni Brgy. Captain Modesto Bringas.
Agepekto ti pannakaapointar ni Kagawad Salas a mangannong iti pagrebbenganna iti barangay-da inton Agosto 1, 2014. # (Web In-Action)
Pinagsapata ni Mayor Edgardo S. Cobangbang, Jr. ni Kagawad John Louie B. Salas iti imatang dagiti Opisiales Lokal ti ili agraman dagiti Opisiales ti Barangay iti Brgy. Nagsincaoan nga idauluan ni Brgy. Captain Modesto Bringas.
Agepekto ti pannakaapointar ni Kagawad Salas a mangannong iti pagrebbenganna iti barangay-da inton Agosto 1, 2014. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 8:37 AM 0 comments
Monday, July 28, 2014
MENTENENSIA TI SANGO TI TIENDAAN, AGTULTULOY
Cabugao, Ilocos Sur – Iti pannakiuman ti Web In-Action ken ni Kagawad Arnel Ilar, Committee Chair on Environment and Solid Waste Management, Barangay Baclig, Cabugao, Ilocos Sur itay nabiit, impakaammona a kaduana ti Sangguniang Barangay ti Barangay Baclig a mangkitkita iti nasayaat a resulta iti pannakaipailawa ken pannakaipan ti pasetna iti reinforce concrete pipes a dadakkel ti ag-70 metros ti kaatiddogna iti Drainage Canal iti Kalsada Nasional a maysa pay kadagiti drainage outlet ti danum nga aggapu iti Tiendaan. Insupusop ni Kagawad Ilar a napintas latta met ti panagbulanos ti danum iti 40 meters a drainage culvert canal ken 30 meters ti kaatiddogna a nasakaban a dadakkel nga imbornal a naitapuak ti danumna iti irrigation main canal ti NIA-SIMABUSA. Daytoy a pammasingked ket pampaneknekan ni Municipal Engineer Crescencio C. Formoso idi makauman ti Web In-Action maipanggep kadaytoy a proyekto ti LGU-Cabugao.
Innayon ni Kagawad Ilar a manam-ayan ita dagiti kapurokanna ti saandan a pannakalayus no kapigsa ti danum gapu iti pannakaipalawa ti nasao a drainage canal. Pinagyamananna pay iti Gobierno Munisipal nga idauluan ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. ta naaksionan daras dagitoy a kalikagumda a pumurok ken bumarangay ken simmayaat metten ti panagdaliasat dagiti dadduma nga umili kadaytoy a pagbunnongan ti danum no agpigsa ti tudo. Kabayatanna, madama manen a maipatpatungpal ti Road Widening and Construction babaen iti Ahensia ti DPWH iti National Highway a masakupan pay laeng ti Brgy. Baclig, Cabugao, Ilocos Sur iti batog ti Tiendaan. # (Web Situational Report)
Innayon ni Kagawad Ilar a manam-ayan ita dagiti kapurokanna ti saandan a pannakalayus no kapigsa ti danum gapu iti pannakaipalawa ti nasao a drainage canal. Pinagyamananna pay iti Gobierno Munisipal nga idauluan ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. ta naaksionan daras dagitoy a kalikagumda a pumurok ken bumarangay ken simmayaat metten ti panagdaliasat dagiti dadduma nga umili kadaytoy a pagbunnongan ti danum no agpigsa ti tudo. Kabayatanna, madama manen a maipatpatungpal ti Road Widening and Construction babaen iti Ahensia ti DPWH iti National Highway a masakupan pay laeng ti Brgy. Baclig, Cabugao, Ilocos Sur iti batog ti Tiendaan. # (Web Situational Report)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 9:48 AM 0 comments
UPDATE TI CATTLE PROJECT TI 4-H CLUB
Cabugao, Ilocos Sur – Iti pannaki-amad ti Web In-Action iti Hulio 28, 2014, imbatad ni Mr. Obas Bill Y. Baclig/AT, agak-akem ita a Municipal 4-H Club Coordinator a kankanayonna a monitoren dagiti asosasion ti 4-H Club a nakaitedan dagiti baka a paset ti Performance Challenge Fund ti Munisipio a naipaay kadagiti agtutubo kas proyektoda iti cattle production a nangrugi idi Tawen 2013.
Innayon ni Mr. Baclig nga addan makatawen dagiti naipataraken iti 12 a Barangay a dagitoy ket iti Brgys. Bonifacio, Arnap, Nagsincaoan, Cacadiran, Cuancabal, Salomague, Cael-layan, Pug-os, Bato, Namruangan, Bungro ken Reppa-ac a naed iti dagiti kameng ti 4-H Club a nakaipaimaan dagitoy a nataraken a baka.
Insupusop pay ni Mr. Baclig a patinayon a palpalagipanna dagiti agtartaraken a saanda a baybay-an dagitoy nga inawatda a responsibilidad agsipud ta paset iti programa ti Gobierno Munisipal ti panangsursuro kadagiti agtutubo nga agtaraken a maysa a napaneknekan a napintas a pamataudan ti nayon a matgedanda a mangtulong iti indibidual a kameng ti 4-H Club ken iti pamiliana.
Manamnama a mairaman latta met dagitoy a baka a mabakunaan/mapurga iti maangay a massive vaccination/deworming nga isaysayangkat ti Municipal Livestock Office nga idauluan ni Dr. Melvin G. Castro, DVM. # (Web In-Action)
Innayon ni Mr. Baclig nga addan makatawen dagiti naipataraken iti 12 a Barangay a dagitoy ket iti Brgys. Bonifacio, Arnap, Nagsincaoan, Cacadiran, Cuancabal, Salomague, Cael-layan, Pug-os, Bato, Namruangan, Bungro ken Reppa-ac a naed iti dagiti kameng ti 4-H Club a nakaipaimaan dagitoy a nataraken a baka.
Insupusop pay ni Mr. Baclig a patinayon a palpalagipanna dagiti agtartaraken a saanda a baybay-an dagitoy nga inawatda a responsibilidad agsipud ta paset iti programa ti Gobierno Munisipal ti panangsursuro kadagiti agtutubo nga agtaraken a maysa a napaneknekan a napintas a pamataudan ti nayon a matgedanda a mangtulong iti indibidual a kameng ti 4-H Club ken iti pamiliana.
Manamnama a mairaman latta met dagitoy a baka a mabakunaan/mapurga iti maangay a massive vaccination/deworming nga isaysayangkat ti Municipal Livestock Office nga idauluan ni Dr. Melvin G. Castro, DVM. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 9:45 AM 0 comments
MAAR-ARAMID TI LANDSCAPING KADAGITI SANGO TI PASDEK KEN PASILIDAD TI MUNISIPIO
Cabugao, Ilocos Sur – Iti pannaki-amad ti Web In-Action idi Hulio 27, 2014, imbatad ni Mr. Edgar S. Balangatan, AT, Municipal Clean and Green Program Coordinator, ket agtultuloy ti panang-landscape-da (panangpapintasda) kadagiti pampubliko a disso ken sango ti pasdek ken pasilidad ti LGU-Cabugao ken agtultuloy iti pannakadalusda babaen iti programa ti Clean and Green ken Environmental Management ti Munisipio.
Maysa kadagiti as-asikasuen ti grupoda iti regular a pannaka-landscape ti sango ti Municipal Garden, dagiti kabarbaro a pasdek iti masakupan ti Municipal Hall, uneg ken iti ruar ti Cabugao Central Parke (CCP), sakaanan dagiti monumento dagiti bannuar ken pannakamantener iti sango ti Food Court iti NISTC-Public Market.
Dagitoy nga aksion ken inisiatiba ket maigapu iti napintas a programa ti Clean and Green ken Environmental Management ti LGU-Cabugao tapno mapagtalinaed ti kinadalus ken napintas a mabuybuya iti aglawlaw. # (Web Situational Report)
Maysa kadagiti as-asikasuen ti grupoda iti regular a pannaka-landscape ti sango ti Municipal Garden, dagiti kabarbaro a pasdek iti masakupan ti Municipal Hall, uneg ken iti ruar ti Cabugao Central Parke (CCP), sakaanan dagiti monumento dagiti bannuar ken pannakamantener iti sango ti Food Court iti NISTC-Public Market.
Dagitoy nga aksion ken inisiatiba ket maigapu iti napintas a programa ti Clean and Green ken Environmental Management ti LGU-Cabugao tapno mapagtalinaed ti kinadalus ken napintas a mabuybuya iti aglawlaw. # (Web Situational Report)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 9:44 AM 0 comments
Friday, July 25, 2014
54 PORSIENTO TI NARAEPAN, KAPIGSA LATTA TI PANAGTALON
Cabugao, Ilocos Sur – Iti pannaki-amad ti Web In-Action iti Hulio 25, 2014, imbaga ni Municipal Rice Program Coordinator Nereo S. Daproza, AT ken dagiti kaaduan a mannalon iti panagkakarintarda ita nga agtalon ta maparuaren ti ubbog iti lunglungog ken immadu ti ubbog ti bubon maigapu pay iti deretso a panagtudona iti kada malem.
Innayon ni Mr. Daproza a babaen iti agtultuloy a panagmonitorna iti kada barangay ti ili ket mapatta-patta nga umaboten iti 54 Porsiento (%) a pakaibatogan ti 1,214 Ektaria ti naraepan iti pakadagupan ti 2,247 ektaria a nai-target ti DA-LGU a mamulaan ita a Wet Season 2014 (Hunio-Nobiembre).
Nupay kasta, mangnamnama ti kaaduan a mannalon a maileppasda iti amin a maraepanda iti bulan ti Agosto 2014 a kalkalainganna pay laeng a panawen a panaglamusada (panagleppas ti raep/talon) iti tunggal pagtatalonan.
Kabayatanna, impakaammo pay ti Municipal Rice Program Coordinator ti Cabugao nga agtultuloy latta iti panagbisitana kadagiti barangay ken iti disso dagiti Techno-Demo ti Hybrid ken Certified Seeds agraman iti Seed Production Area ken Gov. Ryan Rice Demo-Farm Area tapno maiwanwanna dagiti mannalon ken Cooperators ti Techno-Demo Farms.
Dagitoy nga aksion ken inisiatiba ket maigapu iti agtultuloy a suporta ti LGU-Cabugao iti Agrikultura babaen iti liderato ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. tapno mamantener ti “Food Sufficiency Status” para kadagiti umili ti Cabugao, Ilocos Sur. # (Web Situational Report)
Innayon ni Mr. Daproza a babaen iti agtultuloy a panagmonitorna iti kada barangay ti ili ket mapatta-patta nga umaboten iti 54 Porsiento (%) a pakaibatogan ti 1,214 Ektaria ti naraepan iti pakadagupan ti 2,247 ektaria a nai-target ti DA-LGU a mamulaan ita a Wet Season 2014 (Hunio-Nobiembre).
Nupay kasta, mangnamnama ti kaaduan a mannalon a maileppasda iti amin a maraepanda iti bulan ti Agosto 2014 a kalkalainganna pay laeng a panawen a panaglamusada (panagleppas ti raep/talon) iti tunggal pagtatalonan.
Kabayatanna, impakaammo pay ti Municipal Rice Program Coordinator ti Cabugao nga agtultuloy latta iti panagbisitana kadagiti barangay ken iti disso dagiti Techno-Demo ti Hybrid ken Certified Seeds agraman iti Seed Production Area ken Gov. Ryan Rice Demo-Farm Area tapno maiwanwanna dagiti mannalon ken Cooperators ti Techno-Demo Farms.
Dagitoy nga aksion ken inisiatiba ket maigapu iti agtultuloy a suporta ti LGU-Cabugao iti Agrikultura babaen iti liderato ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. tapno mamantener ti “Food Sufficiency Status” para kadagiti umili ti Cabugao, Ilocos Sur. # (Web Situational Report)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 11:00 AM 0 comments
CLOSING PROGRAM TI TRAINING, NAANGAY
Cabugao, Ilocos Sur – Naangay ti Closing Program ti 2-Day Training on Disaster Risk Reduction and Management/BPATS/ Tanod Training (Hulio 23-24, 20140) a naangay iti Cabugao Cultural and Sports Complex, Brgy. Rizal, Cabugao, Ilocos Sur.
Naaramid ti Invocation babaen ken ni P03 Janice Oligario; sa indauluan ni P01 Merly Joy Raboy ti pannakakanta ti National Anthem ken Cabugao Hymn. Nag-Welcome Remarks ni Engr. Nestor B. Somera, MDRRM Officer.
Nangipaay ti Impression ni Mr. Elimar Castillo iti Brgy. Cacadiran maipapan iti padasda iti dua nga aldaw a panagsanay ket kimmablaaw ken nagyaman iti nagun-odda nga adal kasta met iti agtultuloy a suporta ti LGU-Cabugao kadakuada a BPATS/MDRRM.
Naisaruno ti Distribution of Certificates to Participants babaen iti panangited da Ms. Constancia L. Quinola, MLGOO Officer ti ili a Cabugao a binayabay da ABC President, Brgy. Captain Thaddeus “Teddy” U. Soller, Police Chief William N. Nerona ken ni Engr. Somera kadagiti nagturpos iti 2-Day Seminar.
Nangipaay ti Mensahe ni ABC President Teddy Soller ket pinaregtana dagiti nagpartisipar nga iyallatiwda ti naadalda kadagiti kakaduada nga Opisiales ti Barangay ken dagiti kabarangayanda. Imbinsa ti ABC President ti pateg ti panagtitinnulong no sumangbay ti didigra ket kangrunaan a dinakamatna ti panangipangrunada a mangilungalong iti pannakabiang ti LGU iti panangtulongda kadagiti BPATS/MDRRM.
Innayon pay ni Kapitan Soller nga iti panagkurang ti kasapulan nga aramaten dagiti nagsanay iti barangayda ket mabalinda nga usaren iti 70% ti Calamity Fund ti Barangay-da para kadaytoy a pakaseknan a sinarurongan ni MLGOO Officer QuiƱola.
Insupusop pay ni Kapitan Teddy a siguden koma nga asikasuen dagiti bumarangay/opisiales dagiti disso a malaylayus tapno makuroban dagiti agbarado a kanal tapno iti sumaruno a panagtutudo ket masalakniban dagiti lumugar iti dayta a disso iti pannakalayusda.
Binagi met ni PCI William N. Nerona, PNP-Cabugao iti Closing Remarks ket kinablaawanna dagiti nagturpos ken nagyaman iti agtultuloy a suporta ti LGU-Cabugao babaen iti panangidaulo ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. iti pannakaisayangkat daytoy a panagsanay tapno maikkan iti naan-anay nga adal dagiti napagkaysa nga akem dagiti agtengtengngel ti linak ken talna a mangaksion iti isasangbay ti kalamidad ditoy lokalidad.
Nagpaay nga Emcee da P01 Edgardo T. Soliven ken ni SP01 Bernadette R. Aquino. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 8:49 AM 0 comments
Thursday, July 24, 2014
2nd DAY TRAINING, MDMRRM/BPATS, LEKTIUR KEN DEMO TI NAARAMID
Cabugao, Ilocos Sur – Naaramid ti maikadua nga aldaw iti panagsanay dagiti pannakabagi ti Barangay ken MDRRMC iti Cabugao Cultural and Sports Complex, Brgy. Rizal, Cabugao, Ilocos Sur iti Hulio 24, 2014.
Naglektiur dagiti kameng ti Bureau of Fire Protection (BFP)-Cabugao Staff kadagiti sumaganad:
1.Firefighting Technique
2.Role, Duties and Responsibilities of Punong Barangay and BPATS.
3.Objective of the Course and Other Administrative Announcement, Role of BPATS/Tanod Relations to PNP and MDRRMC.
Sakbayna, naiyadal kadagiti nag-training dagiti sumaganad kalpasan iti naangay a programa ti bigat iti umuna nga aldaw ti panagsanay, Hulio 23, 2014:
1.Overview of the Mechanism of the Training/RA 10121 Framework.
2.Organization of Municipal and Barangay Disaster and 5% Fund Utilization.
3.Disaster Managemen Concepts and First Aid Basic Life Support.
4.Continuation of Disaster Management Concept.
5.Demonstration (Actual).
Kangrunaan a naglektiur ket iti biang ti MDRRMC babaen ken ni Engr. Nestor B. Somera; MLGOO nga isu ni MLGO Officer Constancia L. Quinola, LGOO V; pannakabagi ti Philippine National Red Cross-Vigan City a da Ms. Aubrey Marie Naynay, Chapter Nurse; Ms. Anna Castillo-Anaban, CSR-FR/143 ken ni Kenneth Rabena, Volunteer ERV. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 2:50 PM 0 comments
CERTIFICATE OF ACCREDITATION, INTED TI CSC ITI LGU-CABUGAO
Cabugao, Ilocos Sur – Naangay ti Awarding of Certificate of Accreditation babaen iti Prime-HRM nga inted ti Civil Service Commission-Ilocos Sur Field Office iti LGU-Cabugao idi Hulio 23, 2014 a nagatendaran dagiti Regular Employees ti Munisipio nga idauluan ni Mayor Edgardo S. Cobangbang, Jr.
Nairugi ti programa babaen iti Prayer ni Engr. Conrado Segui ken sinaruno ti Words of Welcome ni Vice Mayor Deogracias Jose Victorino H. Savellano. Kimmablaaw ken nagyaman ti Bise Mayor iti isasangbay dagiti bisita ken kadagiti amin a nagatendar iti awarding ceremony.
Binagi ni CSC Acting Director III Hedy Jose B. Lardizabal ti Overview and Awarding of the Certificate of Appreciation.
Inakseptar ken nagyaman ni Mayor Edgardo S. Cobangbang, Jr. iti naited a panangbigbig ti Civil Service Commission (CSC) iti pakaseknan ti Serbisio Sibil iti Gobierno Munisipal ti ili a Cabugao, Ilocos Sur.
Binagi met ni Ms. Cecilia R. Bareng, OIC-CSC Ilocos Sur nga imbinsa dagiti Terms and Conditions iti nasao nga akreditasion.
Kangrunaan a nangkulminar ti nasao nga awarding iti pannakapirma ti Memorandum of Commitment iti epektibo a pannakaiyimplimentar ti PRIME-HRM Level II Accreditation ti LGU-Cabugao babaen kada Mayor Ediboy, Acting Director III Hedy Jose B. Lardizabal, OIC Director II Cecilia R. Bareng ken ni Miss Teresita Maximina “Mimi” S. Sison, Administrative Officer V, LGU-Cabugao.
Daytoy a pammigbig a nagun-od ti LGU-Cabugao ket resulta ti naaramid a Comprehensive HRM Assistance, Review and Monitoring (CHARM) nga inwayat ti CSC Region 01 a ditoy ket natungpal amin ti LGU-Cabugao dagiti naituyang a maaramid a daytoy ti nakaigapuan iti panangited ti CSC iti Level II Accredited Status babaen iti PRIME-HRM (Program to Institutionalize Meritocracy and Excellence in Human Resource Management). # (Web In-Action)
Nairugi ti programa babaen iti Prayer ni Engr. Conrado Segui ken sinaruno ti Words of Welcome ni Vice Mayor Deogracias Jose Victorino H. Savellano. Kimmablaaw ken nagyaman ti Bise Mayor iti isasangbay dagiti bisita ken kadagiti amin a nagatendar iti awarding ceremony.
Binagi ni CSC Acting Director III Hedy Jose B. Lardizabal ti Overview and Awarding of the Certificate of Appreciation.
Inakseptar ken nagyaman ni Mayor Edgardo S. Cobangbang, Jr. iti naited a panangbigbig ti Civil Service Commission (CSC) iti pakaseknan ti Serbisio Sibil iti Gobierno Munisipal ti ili a Cabugao, Ilocos Sur.
Binagi met ni Ms. Cecilia R. Bareng, OIC-CSC Ilocos Sur nga imbinsa dagiti Terms and Conditions iti nasao nga akreditasion.
Kangrunaan a nangkulminar ti nasao nga awarding iti pannakapirma ti Memorandum of Commitment iti epektibo a pannakaiyimplimentar ti PRIME-HRM Level II Accreditation ti LGU-Cabugao babaen kada Mayor Ediboy, Acting Director III Hedy Jose B. Lardizabal, OIC Director II Cecilia R. Bareng ken ni Miss Teresita Maximina “Mimi” S. Sison, Administrative Officer V, LGU-Cabugao.
Daytoy a pammigbig a nagun-od ti LGU-Cabugao ket resulta ti naaramid a Comprehensive HRM Assistance, Review and Monitoring (CHARM) nga inwayat ti CSC Region 01 a ditoy ket natungpal amin ti LGU-Cabugao dagiti naituyang a maaramid a daytoy ti nakaigapuan iti panangited ti CSC iti Level II Accredited Status babaen iti PRIME-HRM (Program to Institutionalize Meritocracy and Excellence in Human Resource Management). # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 10:41 AM 0 comments
Subscribe to: Posts (Atom)


text:
(No diak agriro, 2002 wenno 2003 idi nakapanak iti simmurotak iti PPMG tapno agpag-ut iti marijuana plantation iti tri-boundaries iti Ilocos sur, Benguet ken La Union)
MARIJUANA?
No pudno nga iragpatnaka iti ulep? Napaneknekakon! Ngem saan a kas panpanutenyo… kasano? Daytoy ti linaon ti biographyk.
Idi yawis ni Police Sr. Inspector Marlo Castillo, hepe iti 104th Provincial Mobile Group ti Ilocos Sur nga adda ti operasion nga agpag-ot iti marijuana iti maysa nga upland municipality iti Ilocos Sur, insigida a nagtung-edak.
No apay?
1. Kayatko a makita ken maaddaakan ti maysa a birhen a lugar a manmano ti nadanon dagiti taga-baba (patag). Makita ti pintas ti nakaparsuan a di pay rinames ti agdama a teknolohia: dagiti orkidias, sunggo, kabanbantayan…
2. Kayatko a makita ken marikna ti kasasaad dagiti agnanaed ditoy a no palausen ti agsarita ket kanayon a mangar-arapaap iti panakaramanda iti sardinas ken noodles. Apay a maanusanda ti agbiag iti lugar a dagiti lamok laeng ti makibiang kadakuada? Apay mapnekdan iti kanta dagiti kuriat ngem iti tukar iti component?
3. Makita ti plantasion ti marijuana (maikatlo laeng). Apay a di maibus iti tinawen a panakapagpagotna.
Nagpakadaak iti management iti DZTP a pagtrabtrabahuak a kayatko sumurot iti mision. Magagaranak a mapanen idi tinung-edan daytoy ti managermi.
ALAS DIES Y MEDUA (Pebrero 16, 05): Addaak iti sango iti Kea Square Shopping iti Candon City ta ditoy ti pangdagasan kaniak ti 104th Provinvial Mobile Group nga idadauluan ni PSI Marlo Castillo. Aggapuda iti kampoda iti Narvacan. Madamdama pay, sumungaden ti 6×6 a truck a paglugananmi. Awan ti inana, diretso ti lugan iti ili ti Bangar, La Union ta ditoykami nga agpadaya nga agpa-Sugpon. Idi agpadayakamin, nangrugin ti agpangato-agpababa-agsikko a kalsada iti bantay a dinaliasatmi. De-dual ti lugan tapno kabaelanna nga ulien ti bantay a nangato, adda pay pabiglana nga agsikko, pagsiaatanna, sementado ti kalsada. Ti barangay Porporiket a kadayaan iti Bangar, motorsiklo laeng ti pagsakayan dagiti bumarangay. Kinuna pay ti maysa a pulis: “idi saan kano pay a semento ti kalsada, de-kadena kano dagiti jeep nga agpa-Sugpon.”
Nalang-abko ti Sugpon idi rugianmi a ballasiwen ti nalawa a karayan Amburayan.
ALAS DOSE. Nadanonmi iti sentro ti Sugpon. Umuna a destinasionmi ti kuerpo iti pulisia. Sinabetnakami ni PSI Joemar Labiano, Chief of Police ti Sugpon. Nangan-palpa-inana. Naaramid ti briefing iti agarup tallopulo (30) a pulis maipanggep iti kinarisgo iti daytoy a mission: “Agridamkayo, adda impormasion nga igam dagiti cultivator.” Kinuna ni Capt. Labiano.
ALA UNA Y MEDIA. Nagrubbuatkamin. Kunak no magnakami, ngem saan ta agur-urayen ti maysa a passenger type jeep a paglugananmi. Nagpuestoak iti sangguanan, kaabayko ni Captain Castillo a team leadermi. Barangay Danak ti sumaruno a destinasionmi. Kunak no mayat ti pagdalananmi ta naglugankami met, ngem manipud iti panagrubbuat a nagdaliasat iti karayan Amburayan, saanen a simmiasi pay ti lugan, karayan lattan ti desdesdesenna. Ket iti nasurok maysa nga oras a panagbiahemi, nagrubbuat iti karayan; nagsardengkami–karayan met laeng. Agasem, maysa a barangay, nakurang a dua nga oras a biahe iti kabatbatuan, kadanuman, ken kadaratan a karayan. Inanusanmin ti panakaitugtog, panakaikillabot, panakalingo-lingo. ‘Bag ket ta diak agkimmuol. Kadarato a bumaba ti drayber tapno i-dualna ti luganna nangruna no nauneg ti waig a ballasiwenna. Mangrugin nga agsakit ti ubetko.
Nasayaat ketdi, ta nalaing nga agestoria ni Capt. Castillo. Ket natignayak kadagiti rebelasionna kaniak.
“Maikaddua laengen kaniak ti panagpag-ot ti marijuana ditoy (daytoy ti maika-lima a panagsublidan). Ammom no ania ti primary purposeko— ti panangtulong kadagiti agnanaed iti daytoy a nalengleng a lugar. No makitamto ti kasasaadda, maassianka,” kinunana.
Ket kasla nagparang iti sanguanak ti bagbagkaten itay dagiti pulis a releif goods, used clothes, sinako nga asin, ken kinarton a sardinas ken noodles. Wen, malagipko, sardinas gayam ti kaimasan a sidaen iti kabanbantayan; asin ti kapatgan a pagtimpla.
Kinunana a maysan a panatada nga iti tunggal operasionda, agkontribusionda: kuarta, sardinas, asin, lupot, kendi, sitsiria, etc, tapno daytoy ti isagotda kadagiti agnanaed iti bakras ken tuktok ti bantay.
“Ragsakmin a makita dagiti ubing nga aglaglagto nopasabatanmi ti kendi wenno chitchiria; no agyaman dagiti nagannak iti bagas ken kasapulanda.” Kinunana kabayatan iti kaaddami iti uneg iti jeep.
ALAS TRES KINSE. Nadanonmi ti barangay Danak, iti kabayag ti biahe, kaslaak la nagbiahe a nagpa-Laoag. Manipud ditoy ket magmagnakamin. Dua a rangtay a naaramid iti kayo ti binnallasiwmi.
ALAS TRES Y MEDIA. Nakagtengkami iti Sawangan, maysa a sitio ti barangay Danak. Naginanakami. Nagtugawak ket nanganak ti kornik. Idi imbaga dagiti pulis a tumaliawak iti sikigak, nakitak ti maysa a panteon. Itak la naammuan a dagiti minatay dagiti agnanaed ditoy ket ipunpondan iti asideg ti balayda.
Kalpasan ti lima a minutos nga inana, nagrubbuaten ti bunggoy. Kimmuyog kadakami ti maysa a baro a managan iti Brendo Agilap, naammuak a taga-Nakneng isuna. dinesdesmi ti agpadaya, dikami pay nakaad-adayu, agmalmalangaakon kadagiti atap nga orkidias a malablabsanmin, kayatkon ti mangsig-awat ta ipasarabok kenni Lisa. Kimpetda kadagiti kayo ken bato.
Iti maysa a karayan a nalabsanmi, awan ti makitak a pagdalanan ta dadakkel dagiti bato a laglagtuenmi. Idi makabalasiwkami, sa’k la nakita ti desdes a pagnaanmi, umuli iti bantay. Mangrugin ti kalbariomi. Immulikami iti bakras ti bantay, no ania ti maiggamak a pagkaptan ti ima, isu met ti pagbaddekan ti saka. Saka ken ima ket agkapet iti daga. Ti bakras ket nakabutbuteng ta maminsan laeng a kamali ket matinagka, ket sigurado nga agdarusdoskan iti baba. Uray bassit a ruot ken ruting ket dakkel a banag a pagkaptanen a pangalaan ti puerso a sumang-at iti bakras. Pinadasko ti kimmata iti baba, ket nakarkaro ket ngaruden a nagdanagak iti posible a pakatinnagak. Malulaak pay, imbag ta adda dagiti kayo ken ruot a posible a pakaisagudan no kaskasano.
Agdigdigosakon iti bukodko a ling-et, dandanik maibusen ti mineral water a linaokak iti extra joss. Dakkel a gin-awa ti nariknak idi ibagada nga aginanakami iti sirok ti kayo a balite. Tunggal maysa ket inbirokna ti ubetna iti paginana. Iti babana ket adda karayan a namurimuran ti marmol a bato. Timmangadak iti kaykayo ket addad’ta manen dagiti orkidias a mangaw-awis kaniak. Kinargaak metten ti danum iti agay-ayus a karayan ti plastic a nagkargaak iti mineral water. Immareb-ebak payen, anian a nagsam-it ti danum iti kabanbantayan.
Naammuak a maysa a pulis ti nagsanuden ta dinan kabaelan ti umuli iti bantay. Naksayankamin.
Kalpasan iti lima a minutos nga inana, larga manen ti ‘yuuli ti grupo. Nadlawko ti napigsa nga anges ti mangsarsaruno kaniak. Pudno sa ket, a no nagsiding ti saka ket nalaing a magna, ket ti mangsarsaruno kenka ti umanangsab. Ket nagsiding ti sakak.
Laksid iti dayta, dakkel a banag ti regular a panagprakpraktisko iti karate ken arnis, isu nga natibker latta ti sakak ken resistensiak. Nasurok dua nga oras a nagkalipkipkami iti bakras ngem napigsaak pay laeng. Di pay agsakit ti sakak.
Bayat a magmagnakami, nautobko no kasano ti kinarigat ti panagbiag ditoy. Awan ti sabali ti transportasion, saan a mabalin ti uray de-dual a jeep, motorsiklo, kabalio ken uray pay baka wenno nuang… saka laeng ti mabalin. Anian a kinarigat ti agbiag ditoy banbantay.
Aginnagaw ti aldaw ken sipnget idi agsardengkami iti maysa a karayan. Dagiti bato ket kasla kamarin ti kadarakkelna, kaadduan kadagiti bato ket marmol… anian a kinabaknang! Naginana ti dadduma; nagluto ti dadduma. Kalpasan ti pannangan, naan-anayen ti panagsaknap ti sipnget. Kinitak ti cellphone, awan ti SMS, ta awan ti signal. Agalas siete iti idi agrubbuat ti grupo. Naay! nakunak iti nakemko, umulikami iti bantay a nakasipsipnget, ket flashlight laeng ti silawmi? Kasanon no adda mangtambang kadakami?
Ngem awan ti maaramidak no di sumurot. Diak makita ti dalanko ngem nakalawlawag ti karasakas ti danum iti karayan iti bakras ti bantay. Kaanoka pay nakasarakak iti karayan iti bakras iti bantay? Ita laeng, Danny, kunak iti nakemko.
Adda mangegko a di agpabatubat a taol ti aso. Adda ngarud kabalbalayan iti ngato ti bantay nga ul-ullienmi.
ALAS NUEVE BENTE (rabii)- Nadanonmi ti putputong a sitio Nakneng a naisaad iti tuktok iti bantay. Uray rabii, nakidamagak kadagiti lallaki a rimmuar manipud kadagiti pagtaenganda. Naammuak nga innem laeng ti balay a naisaad ditoy. Nasurok met iti uppat a pulo dagiti agnanaed (agraman ubbing). Adayon ti kaarrubana a sitio Nava a naisaad iti sabali a tuktok ti bantay, kasta met iti sitio Nagawa.
Iti daytoy a gundaway, pumanitpiten ti message alert dagiti celphonemi. Globe ken smart ket adda iti saggaysa a bar iti signal.
Kayatna sawen, talaga a nangaton ti yanmi ta makaala payen iti signal nupay addakami iti tengnga iti kabanbantayan. Idi kitaek ti cellphone ko, ti agdandanag ken mail-iliwan a text message ni Lisa ti nabasak.
Nasipnget iti aglawlaw, ket iti no manon a tawen, itaak man manen nakakita iti alitaptap. Nasipnget iti aglawlaw ta de-gas a lampara laeng ti us-usarenda. Dakkel a tulong ti raniag ti half moon.
Impagarupko no maturogkami ditoyen. Ngem, “Intayon!” impukkaw manen ni Captain Castillo. Nupay madi ti riknakon, ngem ania ngarud ti maaramidak. Binagkatko ti panagsenen a backpackko ket immiposak manen iti grupo. Agay-ayam iti panunot, “kasanon no awan ti trainingko, di pay ket binagkatdakon. Kababain pay!” Manen, nalimed a nagyamanak ni Sempai Lakas, ti instructorko iti karate ken arnis iti Sikadsu.
ALAS DIES KINSE. Nagsardengkami iti iking iti nagbaetan ti karayan a nagbaetan ti dua a nalalayog a bantay.
“Ditoytayon a maturog!” Impukkaw ni Captain Castillo.
Kasano a maturogkami ditoy ket iking iti bantay ken abay iti karayan? Nakunak iti nakemko. Ngem kas maysa a natudion a soldado, “comply first before you complain,.” Nagbirokak metten iti pagiladak. Ngem naabakannak sa ta adda indayon nga intugot dagiti pulis, ket ingalotdan iti nagbabaetan dagiti pinuon dagiti kape.
Imbag ta adda ti ules nga intugotko ket isun ti inyaplagko. Inalak iti bag ti jacket ken bonete ket insuotko. Inyiladkon. Ngem mariknak latta ti lammiis, inbalkotkon iti bagik ti ules, ngem umukuok latta ti lammin. Numona ta nagrigat a tiliwen ni ridep. Diak ammo no gapu iti bingkol a dumukdukol iti nagiladak wenno iti danag nga amangan no addanto ketdi dagiti NPA a mangdarup kadakami. Addanto ketdi uleg a mangdalan kaniak ket lengngesennak. Umalas dose iti rabiin ngem nakamulagatak pay laeng. Dagiti uni ti kuriat, kullaaw ken dadduma pay nga umarikiak a billit ti mangegko. Ti karasakas ti danum iti karayan ket dida mabannog.
Diak ammo no kasano a nakaturogak, ngem idi makapuotak ket agkutkutimermerak metten iti lammin. Awan nagbagan ti ules, jacket, bonete ken medias ta sumarot ti lammiis. Idi luktak ti cellphoneko, alas tres y media iti parbangon.
Inkapilitan, bimmangonak.
Iti baba, mangegko ti nakapsut nga ariwawa dagiti kaduak nga ipagarupko nga agin-inudo. Madamdama pay, saggaysan a bumangon dagiti kadduak a pulis.
ALAS KUATRO Y MEDIA (0430Feb17). Iti naminsan pay, pinalagipannakami ti group commander a delikado ti papananmi a lugar, daytoy met laeng ti kangrunaan a rason no apay a bigbigat ti panangrautmi. Masapul a mapagkatlo ti grupo. Kalpasan iti accounting iti grupo, immulikami manen iti bantay.
Iti daytoy a gundaway, narigrigat ti panagdaliasatmi ta rabii ket dagiti laeng flashlight ti badangmi. Adda pay bakras ti bantay a bato a kimmalipkepanmi ket padarusdos idi bumabakami. Saggaysa laeng ti masapul a magna iti makalipkip a bato tapno awan ti matinnag.
Kasarunona, ket ti yuulimi iti payoh.
Kamaudiananna, nadanon met laeng ti lugar a pagtaltalonanda iti marijuana. Paset pay laeng iti Sugpon, ngem kunada dagiti dadduma a daytoy ket adda iti beddengan ti Ilocos Sur ken Kibungan, Benguet. Yaman iti Apo ta awan ti nangsabet kadakami nga adda paltog nupay adda nakitami a silaw ti flashlight iti bantay a kasta la unay ti pardas a sumalog. Maigapu iti daytoy, immunN ti umuna a grupo a mang-secure iti lugar, simmarunokami, ket ti maikatlo a grupo ket nagbati a mang-secure met iti likudanmi.
ALAS SINGKO Y MEDIA. Lumawagen ket mangrugin a makitami dagiti naipatto-pattok a plantasion ti marijuana. Iti umuna a gundaway, nakakitaak iti makunkuna a taltalon ti marijuana. Ket iti bukodko nga obserbasion, awan ti nagdumaanna iti panagtalon iti tabako. Nakadaldalus ti puonna a naintar iti panakamulana, awan pay uray maysa a ruot. Addaan iti bukod a pagsibog ken sprayer, naabunuan ken nalalangtoda. Kunada dagiti kaduak a pulis a dagitoy ket mabalinen a maapit ta napintasen ti buds dagiti marijuana. Pagat-tao ti kadakkelna. Idi timmaliawkami iti sikigan, adda pay sabali; iti kanigid, kanawan… kunam pay, naipatto-pattoken ti makitami a plantasion.
Iti pakabuklan, adda sangapulo a plantasion ti nasarakanmi, nasurok met iti innem a milion (P6M) ti pategna. Iti panagsawsawar dagiti dadduma a pulis, adda pay nasarakan a napagangon a marijuana ken nakasaganan a mailako.
Idi rugianmi ti agpag-ot, nakitami ti panagu-urnong dagiti tao iti tuktok ti maysa a bantay. Natayag ti bantay ta kasla kadakkel laeng ti kikit ti panagkitak kadakuada nupay addakami iti tuktok ti sabali a bantay. Maigapu iti daytoy, nag-reconnaissance fire dagiti kadduak a pulis. Adda met nangpasungbat. Ipagarupko lattan a dagitoy ti mannalon ti marijuana.
Idi mapag-otmi dagiti marijuana, pinuoranmin. Sumagmamano ti rineppetmi tapno daytoy ket mapuoran iti mapasamak a ceremonial burning iti Ilocos Sur Provincial Police Office.
ALAS NUEVE Y MEDIA. rinugianmin ti sumalog. Ngem anian, bayat a sumalsalogkami, adu pay laeng dagiti naipatto-pattok a makitami a plantasion ti marijuana. Inkapilitan, agsardengkaminto manen.
ALAS ONSE. Nakadanonkami manen iti sitio Nakneng. Iti daytoy a gundaway, nalawag a makitakon dagiti tao ken aglawlaw ti daytoy a lugar. Tumuyotoy dagiti ubbing a nakabado iti nadulpit a kawes. Idi inruarko ti nabatbati a candy ken chitchiria ket inwarasko kadakuada, anian a ragsakda. Uray payen ti noodles ken sardinas a nabatbati iti bagko, intedko payen. Urayda la aglagto iti ragsak.
Maysa kadagiti panglakayen ti nakauman-umanko:
Apay ngata nga adda dagiti agmulmula iti marijuana ditoy, Apong?
Maigapu iti kinarigat iti panagbiag, anakko. Agsipud ta awan met ti sabali a panggedan iti kuarta, sumagmamano kadagiti agindeg ti mailawlaw iti wagas.
Apay a dikayo agmula iti pagay? Uray ket nabuslon ti danumyo ditoy?
Uray kasano ti ayatmi nga agmula ngem awan met magungonami iti panagmula iti pagay. Adu metten ti nangpadpadas ngem saanda a makadakkel ta sakbay pay nga agbungada, dinadaelton dagiti utot (bao). Ken saan met a makadakkel ta awan met ti pagabono ken pag-spraymi. Kitaem laengen, nakkong, bumabakami agingga idiay sentro ti barangay iti nasurok tallo nga oras ta napardaskami a magna iti derraas. Ngem no mapankami iti sentro iti Sugpon, nayunam manen iti dua nga oras. Ngem no mapankami iti baba, iti Bangar, La Union nga isu ti kaasitgan a merkado ket nayunan pay iti maysa nga oras. Kayatko sawen, agpababa laeng ket maalanan ti maysa nga aldaw, kasanon ngay ti panagawidmi. No kas man agsublikami ket adda awitmi a ganagan, saggaysakami laeng a sako, banag a di agkatnay iti taltalonmi.
Ania ngarud ti imulmulayo ditoy, Apong?
Kamote…
Adu pay dagiti sinalsaludsod, ngem maymaysa ti natimodko…kakaasi ti panagbiagda ditoy ngato ti bantay. Awan ti suporta manipud iti gobierno ta narigat a makadanon ti serbisio. Isu met daytoyen ti gundawayan dagiti negosiante iti marijuana. Agpamuladan a ti kasukatna ket dakkel a kuarta.
Agaw-awidkamin kadagiti kakadduak a panakabagi ti linteg kalpasan iti pangaldawmi a nagsiddaanmi iti sardinas a nasagpawan iti petchay. Saannak nasdaawen a naibus nga insigida ti sidaenmi nupay iti panagramanko ket nalab-ay. Uray ti inapuy ket adda kuskuselna, ngem naimas iti pananganmi a nakigiddan kadagiti agnanaed iti daytoy a nalengleng a lugar. Diak ammo no maigapu ngata iti napalaus a bannogko ta naimasak met ti nangaldaw.
Nalaklaka ti panagawiden ta pababa a desdes ti daldalanenmi, no dadduma ket mapataraykami pay ketdin. Naganasak ti nagbuya kadagiti atap a masmasetas, nangruna dagiti atap nga orkidias. Ngem idi diak mapengdan ti riknak, rinugiakon ti nagala ket inkabilko iti napusek a bag. Saan a kas kadagiti dadduma a lugar ditoy upland municipalities a no magnakami ket adu ti masabsabetmi a tattao.
Ngem ditoy, nakadanonkamin iti sitio Sawangan, awan pay nasabetmi.
Kamaudiananna, nakadanonkami met laeng iti Poblacion iti ili a Sugpon, ket iti dayta a rabii, maiyiladko met laengen ti bagi iti katre. Impagaruko a nalakak nga alaen ti ridep gapu iti nakaro a bannog, ngem kasla narigatko latta a tiliwen. Nabilangko payen ti atap nga orkidias a naalak, adda walo a naduma-duma a klase.
Agsublisubli ditoy panunotko ti buya ti kabanbantayan ken karayan iti Nakneng a nagdalanak. Dagiti nalalayog a bantay a sinang-at ken kinalipkipko. Ngem ti ad-adda a diak mailaksid iti panunotko, ket ti buya ti sitio Nakneng: ti simple a panagbiag a nagadayo iti naariwawa ken rinames ti baro a panawen urbanidad. Nagdakkel ti gidiatda. Ngem apay ngata a dida kayat nga agnaed iti baba no marigatanda iti panagbiag iti ngato ti bantay? Ahhh… isuda laeng ti makasungbat.
Maragsakanak met, ta nakita manen ti sigud a langa ti lubong… agyamanak Nakneng.