text:
Santa Fe, Nueva Vizcaya
Ti Santa Fe ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Nueva Vizcaya iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti Santa Fe ket nabingbingay a politikal iti 16 a barbaranggay.[2]
- Bacneng
- Baliling
- Bantinan
- Baracbac
- Buyasyas
- Imugan
- Poblacion
- Sinapaoan
- Tactac
- Villa Flores
- Atbu
- Balete
- Canabuan
- Malico
- Santa Rosa
- Unib
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Nueva Vizcaya". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 11 Hulio 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tanap ti Cagayan (Ingles) naala idi 30 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti Nueva Vizcaya". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 11 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


c: text/html

text:
Biliran
Ti Biliran ket maysa nga isla a probinsia iti Pilipinas a masarakan idiay rehion ti Daya a Visayas. Sigud a paset ti probinsia ti Leyte agingga a napagwayas idi 1992. Ti kapitoliona ket ti ili ti Naval.
Dagiti linaon
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Biliran ket nabingbingay kadagiti 8 nga ili.
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti daulo ti probinsia: Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno, Siudad ti Quezon- Naala idi 12 Pebrero 2013
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Daya a Visayas (Ingles) naala idi 27 Pebrero 2013

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Panunot
Ti panunot ket sapsap a mangitudo ti aniaman nga isip wenno kasaririt a tignay a pakairamanan ti suhetibo nga addaan rikna ti maysa a tao. Mabalin a mangitudo daytoy ti tignay a panagpanunot wenno dagiti pagbanagan kadagiti [[binukel ti panunot] wenno dagiti panangurnos kadagiti kapanunotans. Dagiti kapadpada pay a konsepto ket mairaman ti kognision, sensibilidad, addaan rikna, ken imahinasion.[1] Gaputa ti panunot ket gangani a buklen amin a tignay ti tao ken dagiti pannakitignay, ti pannakaawat kadagiti taudan a pisikal ke metapisikal, dagiti proseso, ken dagiti pagbanagan ket nabayagen a gandat kadagiti adu nga akademiko a disiplina a mairaman ti, biolohia, pilosopia, sikolohia, sosiolohia ken dadduma pay.
Ti panagpanpanunot ket mangpalubos kadagiti parsua a makaawat wenno imodelo ti lubong kadagiti nadumaduma a waya, ken tapno mairepresenta wenno maipatarus kadagiti waya a naisangayan kaniada, wenno mangibagay kadagiti kammasapulanda, dagiti pannakaikapet, kadagiti panggepen, dagiti plano, dagiti panagikeddeng, dagiti gibus ken dagiti essem.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Baro a Kolehio a Diksionario II ti Webster, Webster Staff, Webster, Houghton Mifflin Company, Edision: 2, nailustrado, nabaliwan Inpablaak babaen ti Houghton Mifflin Harcourt, 1999, ISBN 0-395-96214-5, ISBN 978-0-395-96214-5, pg. 1147
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Panagpanpanunot idiay Wikimedia Commons


text:
Mabuhay, Zamboanga Sibugay
Ti Mabuhay ket maysa a maika-4 a klase klase nga ili iti probinsia ti Zamboanga Sibugay iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Mabuhay ket nabennebenneg iti 18 a barbaranggay.[2]
- Abunda
- Bagong Silang
- Bangkaw-bangkaw
- Caliran
- Catipan
- Kauswagan
- Ligaya
- Looc-Barlak
- Malinao
- Pamansaan
- Pinalim (San Roque)
- Poblacion
- Punawan
- Santo Niño (Caliran)
- Sawa
- Sioton
- Taguisian
- Tandu-Comot (Katipunan)
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Zamboanga Sibugay". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 17 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Peninsula ti Zamboanga (Ingles) naala idi 1 Pebrero 2013
- ^ "Probinsia ti Zamboanga Sibugay". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 17 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Uleg
Dagiti uleg ket dagiti immatiddog, awan saka, mangmangan ti ayup a reptilia iti suburnos ti Serpentes a mabalin a mailasin manipud kadagiti awan sakana ng alutiit babaen ti kaawananda kadagiti kalub ti mata ken dagiti akin-ruar a lapayag. Kasla amin dagiti squamata, dagiti uleg ket ektotermiko, amniota a bertebrata a naabbongan kadagiti nagtutuon a siksik. Adu kadagiti sebbangan ti uleg ket addaan kadagiti bangabanga nga ad-adu pay kadagiti nagsuupan ngem dagiti alutiit a tinaudanda, a mangpalubos kadagitoy nga agalun-on kadagiti sidada a dakdakkel ngem dagiti uloda nga addaan iti nalukay a pangpanga.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Uleg idiay Wikimedia Commons


text:
Irlanda
Nagsasabtan: 53°20′N 08°00′W / 53.333°N 8.000°W
Ti Irlanda (pannakabalikas [ˈaɪrlənd] ( denggen); Irlandes: Éire [ˈeːɾʲə] ( denggen); Ulster Eskoses: Airlann wenno Airlan) ket maysa nga isla iti amianan a laud iti kontinente nga Europa. Isu daytoy ti maikatlo a kadakkelan nga isla idiay Europa ken ti maikadua pulo a kadakkelan nga isla iti lubong.[3] Iti daya ket ti dakdakkel nga isla iti Gran Britania, a daytoy ket naisina babaen ti Baybay Irlandes.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti Agbanbaniaga nga Irlandes ket opisial a maibigbigan a kas maysa nga etniko a grupo idiay Akin-amianan nga Irlanda babaen ti Panakibiang ti Puli (Akin-amianan nga Irlánda) Bilin, 1997. Idiay Republika iti Irlanda naidasig da a kas maysa a "sosial a grupo". Ti Senso ket nagporma kadagiti turayan a naglaon kadagiti pagitaklaan a kahon para kadagita a tattao tapno maipalpalawagda no maysa da nga Agbanbaniga nga Irlandes. Para iti adu pay a pakaammo kitaen ti:
- "Pack 2 – Kultura dagiti Agbanbaniaga". Pagalaan ti Kalintegan dagiti Agbanbaniaga. Irlandés nga Agbanbaniaga Movement. 2006. Naidulin manipud ti kasisigud idi Mayo 28, 2008. Naala idi 3 Marso 2010.
- "Stratehia ti Pagtimbengan ti Puli para iti Akin-amianan nga Irlánda 2005–2010". Opisina iti Umuna a Ministro ken Deputado nga Umuna a Ministro. 2005. Naala idi 3 Marso 2010.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "The World Factbook". Central Intelligence Agency (USA). 2009-11-27. Naala idi 2010-01-01.
- ^ Nolan, William. "Heograpia iti Irlánda". Gobierno ti Irlanda. Naala idi 2009-11-11.
- ^ "Is-isla babaen ti kalawa". UN System-Wide Earthwatch. Programa ti Katutubo ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. 1998-02-18. Naala idi 2008-08-30.


text:
Hinduismo
Ti Hinduismo (हिन्दू धर्म; am-ammo pay kas Sanātana Dharma - सनातन धर्म, ken Vaidika-Dharma - वैदिक धर्म) ket maysa a relihioso a tradision iti sangalubongan a naibasar iti Vedas. Ti Hinduismo ket direkta a naggapu iti Vedic nga Indo-Iranian a relihion. Sakupenna ti naruay a tradision a relihioso nga agduduma ti pannakapaliiw ken pannakaipakatda, ken adu nga aggigidiat a seksekta ken pilpilosopia. Adu ken agduduma dagiti didiosen a pagrukrukbaban dagiti mamati. Agduduma met segun iti rehion wenno lugar dagiti pammati, kodigo ken prinsipio. Narigat a masurotanen no nagrugian ti Vediko a relihion, ngem iti panangkarkulo dagiti agsuksukisok, mabalin a nangrugi ti Hinduismo manipud 3102 BCE agingga iti 1300 BCE.
Ti Hinduismo ti maikatlo a kadakkelan a relihion iti lubong. Addaan daytoy iti aganay a 1 bilion a pasurot a 98% kadagitoy a Hindu ket masarakan iti India. Iti pagilian a Nepal, ti ofisial a relihion ti estadoda ket Hinduismo.


text:
Panagrukod
Ti panagrukod wenno sukat, ket ti panangikeddeng ti bilbilang kadagiti banag wenno pasamak.[1] Daytoy ti kangrunaan a batayan kadagiti kaaduan a masna a siensia, teknolohia, ekonomia, ken maipapan ti kaaduan a panagsukisok kadaghiti dadduma pay a siensia sosial.
Ti aniaman a panagrukod ket mabalin a maipato babaen ti sumaganad a kriteria dagiti pateg ti meta a panagrukod : agpang ti panagrukod (a mangiraman ti magnitud), dagiti dimension (dagiti unit), ken pagtagtagiammuan. Mangpakabael dagitoy ti panangipada a maaramid ti baetan dagiti nadumaduma a panagrukod ken mangpabassit ti pannakaallilaw. Uray dagiti kaso iti nalawag a maipapan ti kaadu a panagpapada wenno paggiddiatan, ti maipaadu a panagipag-isu babaen ti maipapan ti kaadu a panagrukod ket masansan a kinaykayat tapno makatulong ti panangipada. Kas pagarigan, ti nadumaduma amaris ket mabalin a mapasayaat no maibatay kadagiti kaatiddog ti allon ti lawag wenno (maipapan ti kaadu) dagiti pannakaibaga a kas ti "berde" ken "asul" a kankanayon nga aggigiddiat a maipatarus babaen ti nadumaduma a tattao. Ti siensia ti panagrukod ket tinawtawagan ti metrolohia.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Pedhazur, Elazar J.; Schmelkin, Liora Pedhazur (1991). Panagrukod, Daremdem, ken Panagusig: Ti Maysa a Naipagtitipon nga Arngian (1st nga ed.). Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates. pp. 15–29. ISBN 0-805-81063-3.


text:
Pimmanawak idiay Gattaran, imetko tarigagay. Wen umuna a gundawayko nga idadar-ay iti Gumil Kombension. Addaak pay laeng idi iti high school ket inar-arapaapkon a makadakulap koma dagiti mamasirib a mannurat ti Bannawag. Ket nairana met a nagbakasion kami gapu iti semana santa, insapulak iti pamusposan a tumannawag iti tinawen a pasken.
Ala una pay laeng ti malem idi sumungadak, pinayapayannak ti maysa babai. Barbaro a rupa kanniak. Nabara ti panangpasangbayda toy numo. Inamadda ti nagan ko ta ti ammo da ket dati nakon a kameng da. Inyam-ammok ti bagik ket nabigbignak ti maysa a nakatugaw iti sango ti pagrehistuan. Ni gayam Jobert Pacnis, dati a kabaddungalan iti crossword ti Liwayway Magazine. Nakatugaw met ni Freddie Masuli, ni Joel Manuel a nakitkitak metten ti ladawanna iti blogna. Ni Apo Arthur Urata ket nakitkitak metten idi ubingak isu a kaslaman nagparang ti ladawan na ditoy lagip ko. Maysa nga announcer idi ti radio maipapan ti pangtalon a tartarawidwidan met ti Department of Agrarian Reform (DAR). Nalpasakon a nagrehistro ket kinuna ni Apo Urata a mabalinmin nga isimpa dagiti imet mi a bag.
Kabayatan iti panagpalpalla-ilang ko iti sirok ti kayo isu met ti isasangpet dagiti dadduma a delegado. Inayabannak ni kabsat Freddie ket dinamagna nu kayat ko kano ti agpamiembro iti Chapter ti Cagayan. Nagwennak. Nagpirmaak iti form. Idi mumalemen, nagsubliak idiay nairanta a quarter mi. Madamdama pay addan ti aglalaaw, simmamayen tay birtod ti basi kunkunak. Gangani tumapog ti alas nueve idi mangrugi ti programa a nairanta a kas pangiyam-ammo kadagiti delegado ken panangkorona kadagiti nangabak iti agduduma a pasalip a kas ti Rfaafil, Premio Andel, AMMA Foundation Literary Awards, Sta. Rafaella Literary Contest ken G. Tugade Foundation Literary Contest. Maysa kadagiti mangiturtorong ti programa ket ni Mrs. Lilibeth Barut Del Rosario, dati a Bise Mayor ti Lasam ken nagmestraak idiay San Lorenzo Ruiz Educational Institute ti high school. Madanunan ti panagiyam-ammo iti delegado, ni Apo Urata a kas Presidente ti Gumil Cagayan ti nadutokan. Dinak nalasin ken tay kaabayko a ni kabsat Marcelino Bareng, tubo iti Flora, Apayao ngem nangasawa iti taga-Abulog. Pasado alas dose idi malpas ti programa. Inawisnak ni 'tang Francis Villanueva a mapan agkape ngem kinaykayatkon iti nagidda.
Maikadua nga Aldaw
Nasapaak a nakari-ing, diak unay nakaturog ta alimbasagennak iti pudot, di mapay-udan ti puestomi tay agsarsarot nga elektrik fan. Nailibayak ngem apagbiit laeng. Inawisnak ni 'tang Francis, bise presidente ti Gumil Gattaran ken Tesorero ti Gumil Cagayan. Maysa pay a mangisursoro idiay Gattaran Central Elementary School. Napan kami simmapol iti pagdigosan ta addo kami unay iti siled a nagdagosan mi. Nagkidigos kami garud idiay Headquarter ti guardia ti pagadalan. Nangrugi ti umuna nga aldaw babaen iti panagsarita ni Dr. Charito de Francia, iti University of the Cordilleras, Baguio City maipapan iti panangdangay ti literatura ken teknolohia. Dinakamat na ti kasiaatan iti barbaro a teknolohia tapno mapalag-an, mapaalisto dagitoy ti biag ni mannurat. Insaruno da nga inlektiur ti panagsurat daniw da Apo Ben Pacris ken Apo Rey Duque. Sakbay a malpasda a nagdiskusion iti topiko ket simmangpet ni Dr. Aurelio Agcaoili, maysa nga Editor ti Weekly Inquirer ken agnaeden idiay Torrance, California.
Nangted met ti paset dagiti Gumil Baguio Benguet idi malpas ti pannangaldaw babaen ti drama da nu kasano a nabuangay ti gunglo da. Simmaruno a nagbitla ni Apo Agcaoili maipapan iti Exile in Diaspora, inramanna ti tema ti kombension ken nadalapos na met ti blogging, maysa a moderno a partuat tapno maipublikar ti aramid ni mannurat.
Simmaruno a naglektiur da Apo Fernando B. Sanchez ken kabsat Joel Manuel. Atiddog ngem adda ti napidot nga adal tapno maaramat iti panagsurat ti ababa a sarita.
Panagsurat met ti salaysay ti naudi sakbay a nangrabii kami a nilektiur da Apo Baldovino Ab. Valdez ken Apo Manuel Diaz. Nakasaritak met dagiti dramatista ti Gumil Baguio a kas kenni Maryjane Castro, kabsat na ti kabagian mi idiay Lasam.
Agalas otso y media, nagsubli kami tapno denggen ti panagsurat ti Ababa a Nobela ni Apo Dionisio Bulong, adda pay open forum nu kasano a maparangpaya ti essem dagiti agtutubo iti Literatura Ilokana. Isayangkat da (kano) iti kina-party list ti GUMIL.
Sakbay kami a nagsisina, naglektiur met ni Apo Prescillano Bermudez maipapan iti panagsurat ti Saribitniw (Sarita, Bitla, Daniw) a di mabalin nga unaen ti bitla wenno daniw ken vice versa ta mapukaw tay acronym na nu kua. Daydi pimmusay a Pelagio Alcantara kano iti nangtakkuat kadaytoy maysa a klase ti literatura.
Maikatlo nga Aldaw
Apaglawag pay laeng ket inawisnak ni 'Tang Francis a mapan mangan. Nasdaawak ta nagsapa la ketdi. Gayam nagawiden dagitay taga Gumil Baguio ket sakbay a pimmanaw ti bunggoy da ket nammigat da biit. Narasayen ti delegado mabilbilang iti ramay dagiti adda iti gymnasium. Adda pasalip ti panagsurat ti daniw para kadagiti agdadamo ken awan pay naipablaakna iti Bannawag ken mairaman pay dagitay saan a nakaipablaak iti nasursurok ngem maysa a daniw.
Imbilang ko ti bagik a kas agdadamo numampay idi 1998 ket nangabakak iti maikatlo a gungguna iti First Congressman Lara Award for Literature. Inyuman ko daytoy kenni Manang Dyuna Alcantara ti sektaria general iti Gumil Filipinas ket kinunana a mabalin pay iti sumalip.
Inisponsoran ti SPADE Foundation ti pasalip awan ti ispesipiko a tema ken adda pay dagiti bangbangolan a mannurat a kas Big Brother mi. Binnunutan. Napuntaak ni Apo Dionee a kas mangiwanwan kaniak. Binalakadannak nu ania ti mabalin ko a putaren a kas koma iti akem dagiti agtutubo iti Literatura. Panawen kanon tapno ipasa ti liderato dagiti nataengan kadagiti agtutubo. Nalaga iti panunot ko ti paulo a "Kibinendak Ama". Gistayan diak naipasa ta sabali ti nagsuratak. Kunak la ket nu iti yellow paper. Tay gayam intedda a papael nga adda ti bilang ken pirmana. Inyakar ko garud a dinardaras. Ket kalpasan iti maysa oras intignnagda ti desision. Diak ninamnama ket napagasatak ti maikatlo a puwesto. Nagun-od ni Kabsat Marcelino Bareng ti umuna a gungguna. Adda resultanna a dagos ti idadar-ay ko. Maysa a nakallallagip a pasamak.
Nakapulapol ko ni Manong Arnold Jose ket kunana ituloy ko latta kano ti agsurat. Nagpapirmaak pay iti libro nga inedit da a maysa kadagiti inabak ko. Ti libro a Sagumbi, Anaraar, Rfaafil a kolesion ti ababa a sarita, Readers Digest, Sirmata Magazine. Kasta met ni kabsat Joe Somera, sapay ta patuludannak tu iti grammar iluko book nga inkarina. Maysan tu a sarrukod ken kinkik iti idadaliasat.
Agyamannak met ken ni kabsat Joel Manuel, pinakamakamak iti nayon pakakumikoman na. Ni kabsat Freddie Masuli, nga uray idi damonak a makita ket nasingeden iti pannakilangen na. Ta uray idi agawidakon ket pinasambutannak iti sarita "Agsurat ka latta ha!".
Wen dakayo kakabsat ti silaw mi a kumarkarawa pay laeng iti bin-i a mapan mi met intukit. Ta bareng masurutan mi met ti desdes yu ket makigamulo kamin tu met a mangitag-ay maris ti langit ni Literatura Ilokana.
Agtultuloy koma latta ti panangiduron yu.


text:
Aix-en-Provence
Nagsasabtan: 43°31′35″N 5°26′44″E / 43.526304°N 5.445429°E
Ti Aix-en-Provence (Pannakabalikas a Pranses: [ɛksɑ̃pʀovɑ̃s]; Probensal Ositano: Ais de Provença iti kadawyan a klasiko, wenno Ais de Prouvènço iti kadawyan a Mistralian, pannakabalikas [ˈajz de pʀuˈvɛⁿsɔ]),[1] wenno ti laeng Aix (pannakabalikas: [ɛks]; "Ex", mediebal Ositano Aics), ket maysa a siudad a komuna idiay akin-abagatan a Pransia,nga adda ti 30 km (19 mi) ti amianan iti Marseille. Daytoy ket rehion iti Provence-Alpes-Côte d'Azur, idiay departamen to iti Bouches-du-Rhône, a daytoy ket maysa a subprepektura. Ti populasion ti Aix ket agarup a 143,000. Dagiti agtataeng ket natawtawaganda a kas dagiti Aixois wenno, ti saan a naamammoan unay a kas dagiti, Aquisextains.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Aix (Aquae Sextiae) ket nabangon idi 123 BC babaen ti Romano a konsul a ni Sextius Calvinus, nga isu ket nangited ti naganna kadagiti ubbogna, kalpasan ti panakadadael ti kaarrubana a Gallic nga oppidum idiay Entremont.[2][3] Idi 102 BC ti kaarrubaanna ket lugar idi ti Gubat iti Aquae Sextiae idi dagiti Romano babaen ni Gaius Marius ket inabakna ti Cimbri ken dagiti Teutones, nga adda dagiti adu anagpakamatay kadagiti natiliw a babbabi, a naibagbaga kadagiti Romano a sarsarita iti Hermaniko a kinatured.[4]
Idi maika-4 a siglo AD daytoy ket nagbalin a metropolis iti Narbonensis Secunda. Daytoy ket sainakupan dagiti Bisigodo idi 477. Iti simmaruno a siglo , ti ili ket inul-ulit a sinamsam babaen dagiti Pranko ken dagiti Lombard, ket sinakupan dagidi Saraseno idi 731 ken babaen ni Charles Martel idi 737. Ti Aix, idi las-ud ti Tengnga a Panawen ket isu idi ti kapitolio ti Provence, ken saan a nakabut ti mabalin a kinarang-ayna aginggan idi kalpasan ti maika-12 a siglo, nga idi, babaen dagiti kamara ti Aragon ken Anjou, daytoy ket nagbalian ng aartistiko a sentro ken tugaw ti panagadal.
Ti Aix ket naipan idiay balangat ti Pransia ken amin a pase ti Provence idi 1487, ken idi 1501 ni Luis XII ket nangibangon idiay ti parlamento iti Provence, a daytoy ket adda aginggana idi 1789. Idi maika-17 ken 18 a sigsiglo, ti ili ket tugaw idi ti Intendansia iti Provence.
Ti agdama nga arkeolohiko a panagkalkali idiay Ville des Tours, ti maysa a mediebal a suburbio iti Aix, ket nakakalida kadagiti tidda iti maysa a romano nga ampiteatro.[5]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Nupay kasta, no adda ti preposision nga a ~ à 'to', dagiti porma ket as Ais ~ à-z-Ais [aˈzaj]
- ^ Encyclopædia Britannica Maikasangapulu ket maysa Edision, artikulo Aix.
- ^ « Histoire d'Aix », site de l'office du tourisme d'Aix-en-Provence.
- ^ cf Jerome, letra cxxiii, Kenni Ageruchia, 8, 409 A.D.
- ^ Théâtre antique d’Aquae Sextiae (Pranses)
- Busquet, Raoul (1954). Histoire de la Provençade des origines à la révolution française. Editions Jeanne Lafitte. ISBN 2-86276-319-5.
- Daytoy nga artikulo ket mangiramraman ti testo manipud ti naipablaak nga adda tattan iti dominio a publiko: Chisholm, Hugh, ed. (1911). Encyclopædia Britannica (Maika-11 nga ed.). Pagmalditan ti Unibersidad ti Cambridge.
- INSEE
Dagiti silpo ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Aix-en-Provence idiay Wikimedia Commons


text: Nagsasabtan: 64°N 153°W / 64°N 153°W / 64; -153 Ti Alaska ket isu ti kadakkelan kadagiti 50 nga estado iti Estados Unidos. Mabirukan idiay murdong ti amianan a laud iti Kontinente ti Amianan nga Amerika, nga addaan ti Kanada iti daya, ti Taaw Artiko iti amianan, ken ti Taaw Pasipiko iti laud ken abagatan, nga adda ti Russia nga adayo a lumaud iti ballasiwan ti Ilet Bering. Ti Alaska ket isu ti maika-4 a kabassitan kadagiti bilang ti umili ken isu ti kabassitan kadagiti kaisekan ti bilang ti umili kadagiti 50 nga estado.


text: 1Saanen a masapul nga agsuratak kadakayo maipapan iti tulong a maipatulod kadagiti nasantoan a tattao ti Dios idiay Judea. 2Ammok a siaayatkayo a tumulong, ket impasindayagkayo kadagiti taga-Macedonia. Kinunak, “Sidadaan a tumulong dagiti kakabsat idiay Acaya manipud pay itay napan a tawen.” Gapu iti reggetyo a tumulong, natignay ti kaaduan kadakuada. 3Ita, ibaonko dagitoy a kakabsat tapno saan nga ubbaw ti panangipasindayagmi kadakayo ngem kas nasaokon, sisasagana koma ti tulongyo. 4No kumuyog kaniak dagiti taga-Macedonia ket maduktalanda a saankay a nakasagana, anian a pannakaibabainmi—uray dakayo mabainankayo la ketdi—ta dakkel ti panagtalekmi kadakayo! 5Isu a napanunotko a masapul a mauyotan dagitoy a kakabsat tapno umun-unada nga umay ngem siak a mangkita iti pannakaisagana ti sagut nga inkariyo nga ited. Sisasagananto koman dagitoy inton sumangpetak, ket maipakitanto a siaayatkayo a mangted saan a gapu ta mapilitkayo. 6Laglagipenyo a ti tao a bassit ti imulana, bassitto met ti apitenna. Ti tao nga adu ti imulana, adunto met ti apitenna. 7Ngarud, mangted koma ti tunggal maysa kas agubbog iti pusona. Saan koma a nasakit ti nakemna wenno mapilpilit, ta ayaten ti Dios ti mangted a siraragsak. 8Kabaelan nga ited ti Dios ti ad-adu pay ngem ti kasapulanyo ket aglaplapunosankayto a kanayon tapno agsobsobraankayto a maipaay iti panagaramidyo iti naimbag. 9Kas kuna ti Nasantoan a Surat: “Sibubuslon a mangted kadagiti napanglaw, Ket agnanayon ti kinamanagparaburna.” 10Ket ti Dios a mangted iti bukel iti agmulmula ken iti tinapay a taraon, ikkannakayto met iti amin a bukel a masapulyo ket paaduennanto tapno adunto ti apitenyo gapu iti kinamanagparaburyo. 11Pabaknangennakayto met a kanayon tapno mabalinyo ti agparabur iti amin a tiempo, ket adunto ti agyaman iti Dios gapu kadagiti tulongyo nga inawatda kadakami. 12Ta daytoy a panagserbiyo, saanna la a punnoan ti kasapulan dagiti tattao ti Dios, no di ket tignayenna pay ti adu nga agyaman kenkuana. 13Ket gapu iti pammaneknek nga ibunga daytoy a panagserbiyo, adunto ti mangidaydayaw iti Dios gapu iti panagtulnogyo iti ebanghelio ni Cristo. Wen, agyamandanto iti Dios gapu iti ayatyo a mangipaay iti kasapulanda ken iti pagimbagan ti amin. 14Iti kasta, idawdawatandakayto a sipapasnek gapu iti naisangsangayan a parabur nga inted ti Dios kadakayo. 15Agyamantayo iti Dios gapu iti saan a magatadan a sagutna!


text:
Senegal
Ti Senegal i/ˌsɛnɨˈɡɔːl/ (Pranses: le Sénégal), opisial a ti Republika iti Senegal (République du Sénégal, IPA: [ʁepyblik dy seneɡal]), ket maysa a pagilian idiay lumaud nga Áprika. Ti naganna ket naggapu iti Karayan Sénégal a nakabeddenganna iti daya ken amianan. Ti Senegal ket nabeddengan ti ruar babaen ti Taaw Atlantiko iti laud, ti Mauritania iti amaianan, ti Mali iti daya, ti Guinea ken Guinea-Bissau iti abagatan; ti uneg ket ganganina a napalikmutan Ti Gambia, iti amianan, daya ken abagatan, malaksid ti ababa nga aplaya ti Taaw Atlatiko ti Gambia. Ti Senegal ket sakupenna ti kalawa ti daga iti gangani a 197,000 kuadrado kilometro (76,000 sq mi), ket adda ti nakarkulo a populasion iti agarup a 13 a riwriw. Ti klima ket tropiko nga addaan ti dua a tiempo: ti namaga a tiempo ken ti panagtutudo a tiempo.
Ti Dakar, ket isu ti kapitolio a siudad iti Senegal, mabirukan daytoy idiay lumaud unay anga ungto ti pagilian idiay Cap-Vert a peninsula. Ti agarup a 500 kilometro(300 mi) manipud ti aplaya, idiay Taaw Atlantiko, ket naisanglad ti Is-isla ti Cape Verde. Idi agdama ti maika-17 a siglo ken maika-18 a siglo, adu dagiti nadumadumama puerto ti komersion, a tagikua dagiti nadumaduma nga imperio, ti naipatakder kadgiti igid ti pantar. Ti ili ti St. Louis ket nagbalin a kapitolio iti Pranses a Laud nga Áprika (Afrique occidentale française, wenno AOF) sakbay a naiyakar idiay Dakar idi 1902. Ti Dakar ti kalpasan daytoy ket nagbalin a kapitolio idi 1960 iti panawen iti panagwaywayas manipud ti Pransia.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ « La langue officielle de la République du Sénégal est le Français. Les langues nationales sont le Diola, le Malinké, le Pulaar, le Sérère, le Soninké, le Wolof et toute autre langue nationale qui sera codifiée. » − Extrait du site officiel du Example gouvernement sénégalais
- ^ ANSD (Pranses)
- ^ a b c d "Senegal". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 20 Abril 2012.
- Senegal
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Ekonomiko a Komunidad dagiti Estado ti Laud nga Aprika
- G15 a pagpagilian
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Pranses
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1960
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Nuang
Ti Nuang (Inggles: carabao) ket maysa a dakkel nga ayup a napaamo a masarakan iti Asia. Masarakan pay kas napaamo nga ayup idiay Abagatan nga Amerika, Amianan nga Aprika ken Europa. Dagiti nataengan a nuang ket addaan dagsen a 300 a kilogramo agingga iti 1,200 kilogramo. Ti makuna a nuang iti Pilipinas ket maysa a kita iti sebbangan a Bubalus bubalis a B. b. carabenesis.
Ti pannakaidasig ti nuang ket saan a nalawag, sumagmamano nga autoridad ti mangilista iti maymaysa nga sebbangan, ti Bubalus arnee nga addaan dua a kita iti sebbangan, ti B. arnee bubalis ken ti B. arnee carabanesis.
Iti Pilipinas, domestikado nga ayup ti nuang ket masansan a mainaig kadagiti mannalon ta ar-aramatenda ti nuang a pagobra iti talon kas koma pagarado, pagsuyod, pagpaguyod ti ulnas wenno pattuki ken iti karison. Ti naammo a nuang garud ket maibilang a nailian nga ayup ti Pilipinas.
Ti henero a Bubalus ket masaraken met dagiti nuang a naatap a kas dagiti tamaraw ken anoa.


text:
Presidente
Ti presidente ket maysa a daulo iti maysa nga organisasion, kompania, timpuyog, kappon ti komersio, unibersidad, wenno pagilian.
Iti etimolohia, ti presidente ket isu ti mangiturong, isu ti agtugtugaw a mangidaulo (manipud ti Latin a pre- "sakbay" + sedere "agtugaw"; a nakaited ti termino a praeses). Iti kasisigud, ti termino ket nangitudtudo iti mangturturong nga opisial iti seremonia wenno timpuyogan (a kas ti, mangipangulo), ngem tattan ket kadawyan daytoy a mangitudtudo iti maysa nga opisial. Kadagiti dadduma pay a banags, ti "Presidente" tattan nga aldaw ket maysa a sapsap a titulo para kadagiti daulo iti estado kadagiti kaaduan a republika, uyarayno dagitoy ket nadayeg a nabutosan, napili babaen ti lehislatura wenno babaen ti espesial nga elektoral a kolehio.
Dagitipresidente a kas daulo iti estado[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti presidente kadagiti demokratiko a pagilian[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti presidente kadagiti pagilian nga adda ti maysa a demokratiko wenno representatibo a porma iti gobierno ket kadawyanda a mabutosan para iti naisangsangayan a paset ti panawena ken dagiti dadduma pay a kaso mabalinda amabutosan manen babaen ti isu met laeng a pamay-an a naikadutokanda, a kas ti. kadagiti adu a pagilian, dagiti periodiko a nadayeg a panagbutos. Dagiti bileg a naited kadagiti kastoy a presidente adu kadagiti paggidiatanda. Adda dagiti panakapresidente, a kas ti Irlandia, ket kaaduan apangseremonia laeng, ngem dagiti dadduma pay a sistema ket mangitedda ti Presidente kadagiti adu a bileg a kasla dagiti panagidutok ken panagikkat kadagiti Kangrunaan a Ministro wenno dagiti gabinete, ti bileg a mangirangarang ti gubat, ken dagiti bileg ti beto iti lehislasion. Kadagiti adu a pagilian ti Presidente ket isu pay ti Nangruna a Komandante iti siiigam a buyot ti pagilian, ngem daytoy manen ket mabalin a sumakop manipud kadagiti seremonia a papel aginggana ti adu a katurayan.
Dagiti estado nga adda ti presidente a sistema iti gobierno, ti presidente ket mangisanay dagiti pamay-an iti Daulo iti Estado ken Daulo iti Gobierno, a kas dagiti mangidagus ti ehekutibo a sanga ti gobierno.
Dagitipresidente iti daytoy a sistema ket mabalinda a naidagusan a nabutosan babaen ti nadayeg a butos wenno saan a dagus a panagbuto babaen ti maysa nga elektoral a kolehio wenno dagiti sabali pay a demokratiko a nabutosan a bagi.
Idiay Esatdos Unidos, ti presidente ket saan a dagus a nabutosan babaen ti Elektoral a Kolehio a binuklan dagiti agpilpili a pili babaen dagiti agbutbutos iti panagbutos ti presidente. Iti kaaduan kadagiti estado ti Estados Unidos, ti tungngal maysa nga elektura ket maikeddeng ti panagbutos para iti nainaganan a kandidato a naikeddeng babaen ti nadayeg a butos kadagiti tungngal maysa nga estado, tapno dagiti tattao, iti panagbutos para iti tungngal maysa nga elektura, ken kasla pagbanaganare ti panagbutos para iti kandidato. Nupay kastagapo kadgiti nadumaduma a rason dagiti bilang ti elekturaa maiparabor iti tungngal maysa a kandidato ket mabalin a saan amaibagay iti nadayeg a butos. Isu nga dagiti uppat nga aside a panagbutos ti presidente ti Estados Unidos (1824, ti 1876, ti 1888, ken ti 2000), ti kandidato nga adda kadagiti kaaduan a nadayeg a butos ket naabak tibutos.
Idiay Mehiko, ti presidente ket dagus a mabutosan para iti innem a termino baben ti nadayeg a butos. Ti kandidato a managabak kadagiti kaaduan a butos ket mapili a presidente uray no awan ti patingnga a kaaduan. Ti presidente ket mabalin a saanen akmakaal ti sabali a termino. Dagiti 2006 a Mehikano a panagbutos ket adda dagiti nakarit a panakibinglay, dagiti elektoral a anagbanagan ket nanagipakita ti bassit a naggiddiatan a nagbaetan kadagitiduaa a kaaduan a nakaala ti butos a kandidato ken ti naggiddiatan ket agarup laeng a 0.58% a dagup ti butos. Ti Pederal Elektoral a Tribunal ket nangirangarang ti napili a Presidente kalpasan ti kontrobersial a leppas ti panagbutos a pamay-an.
Idiay Brasil, ti presidente ket dagus a mabutosan para iti upat atawen atermino baben ti nadayeg a butos. Ti maysa a kandidato ket nasken nga adda ti 50% kadagiti pudno a butos. No awan ti kandidato a makagun-od ti kaaduan kadagiti butos, addanto ti maysa a panagbutos manen a nagbaetan dagiti dua a kandidato. Manen, ti maysa a kandidato ket makasapul ti maysa a kaaduan iti butos tapno mapili. Idiay Brasil, ti presidente ket saan a mabalin a mabutosan ti adadu ngem dua nga agsasruno a ternmino, ngem awan ti limitado ti bilang iti termino nga agserbi ti maysa a presidente.
Adu kadagiti pagilian ti Abagatan nga Amerika, Tengnga nga Amerika, ken Aprika ket agsurot ti presidente a modelo.


text:
Taga-ugma a Griego
Ti Taga-ugma a Griego ket isu ti porma ti pagsasao a Griego nga inus-usar kadagidi las-ud ti paset ti panawen iti sangapda ti c. maika-9 – maika-6 a siglo BC, (naamammuan nga Arkaiko), ti c. maika-5 – maika-4 a siglo BC (Klasiko), ken ti c. maika-3 a siglo BC – maika-6 a siglo AD (Helenistiko) iti taga-ugma a Gresia ken ti taga-ugma a lubong. Daytoy ket inunaan idi maika-2 a milenio BC babaen ti Misenio a Griego. Ti pagsasao ti Helenistiko a paset ket naamammuan a kas ti Koine (sapasap) wenno Biblikal a Griego, bayat a ti pagsasao manipud ti naladaw a paset ti panawen ken dagiti simmaruno ket awan unay dagiti paggiddiatanna manipud ti Mediebal a Griego. Ti Koine ket naikedkeddeng a kas maysa a naisina a naipakasaritaan nga agpang, urayno ti immununa a pormana ket asideg a kapadpadana ti Klasiko. Sakbay ti Koine a paset ti panawen, ti Griego iti klasiko ken dagiti nasapsapa pay a paset ti panawen ket mangiramraman kadagiti dialekto.
Ti Taga-ugma a Griego ket isu idi ti pagsasao ni Homero ken dagiti historiador, dramaturgo, ken pilosopo ti klasiko nga Atena. Daytoy ket nakaited kadagiti adu a balikas iti Inggles a bokabulario ken alagaden a gandat iti panagadal kadagiti adu a patakder ti edukasion iti Laud manipud idi Renasimiento. Daytoy nga artikulo ket nangruna laeng nga aglaon ti pakaammo a maipangge ti Epiko ken Klasiko a paset to daytoy a pagsasao.


text:
Ernest Hemingway
Ni Ernest Miller Hemingway (Hulio 21, 1899 – Hulio 2, 1961) ket maysa nga Amerikano a nobelista ken mannurat iti ababa-a-sarita. Dagiti obrana, a nagtaud iti nasakup a padpadasna iti Umuna a Sangalubongan a Gubat, iti Sivil a Gubat iti Espania, ken iti Maikadua a Sangalubongan a Gubat, ket ibagian ti napatak a minimalismo ken kinagagangay; dagitoy nga obra ket nangisaknap iti napateg nga impluensia iti pannakapatanor ti maika-20 a siglo a piksion. Dagiti agbibiag kadagiti obra ni Hemingway ket kadawyan a natibker a lallalaki, a masansan a maawatan kas ladawan a mismo ti karakter ni Hemingway, a nasken a mangsanay iti kinamanangaasi iti di mapakpakadaan a gundaway ken panawen. Adu kadagiti obrana, kas iti Sumingising met ti Init (Ingles: The Sun Also Rises), Maysa a Panagpakada iti Ig-igam (Ingles: A Farewell to Arms) Ti Lakay ken ti Baybay (Ingles: ken The Old Man and the Sea), ket mabigbig itan kas klasiko iti pagrukodan ti literatura nga Amerikano.
Inawat ni Hemingway ti Premio Nobel iti Literatura idi 1954, pito a tawen kasakbayan ti panangkettelna iti bukodna a biag idi 1961.
Dagiti obrana[urnosen | urnosen ti taudan]
Nobela[urnosen | urnosen ti taudan]
- (1925) The Torrents of Spring
- (1926) The Sun Also Rises
- (1929) A Farewell to Arms
- (1937) To Have and Have Not
- (1940) For Whom the Bell Tolls
- (1950) Across the River and Into the Trees
- (1952) The Old Man and the Sea
- (1962) Adventures of a Young Man
- (1970) Islands in the Stream
- (1986) The Garden of Eden
- (1999) True at First Light
- (2005) Under Kilimanjaro
Saan-a-piksion[urnosen | urnosen ti taudan]
- (1932) Death in the Afternoon
- (1935) Green Hills of Africa
- (1960) The Dangerous Summer
- (1964) A Moveable Feast
Koleksion ti sarsarita[urnosen | urnosen ti taudan]
- (1923) Three Stories and Ten Poems
- (1925) In Our Time
- (1927) Men Without Women
- (1932) The Snows of Kilimanjaro
- (1933) Winner Take Nothing
- (1938) The Fifth Column and the First Forty-Nine Stories
- (1947) The Essential Hemingway
- (1953) The Hemingway Reader
- (1972) The Nick Adams Stories
- (1976) The Complete Short Stories of Ernest Hemingway
- (1995) Collected Stories
Pelikula[urnosen | urnosen ti taudan]
- (1937) The Spanish Earth
- (1962) Adventures Of A Young Man, naadaw kadagiti sarita a Nick Adams ni Hemingway's. (am-ammo pay kas Hemingway's Adventures Of A Young Man.)


text:
Imperio a Britaniko
Ti Imperio a Britaniko ket buklen dagiti masakupan, dagiti kolonia, dagiti protektorado, dagiti keddeng ken dagiti dadduma pay a teritorio a tinurayan wenno inadministro babaen ti Nagkaykaysa a Pagarian. Daytoy ket nagtaud dagiti ballasiw taaw a kolonia ken dagiti komersio a puesto nga inpabangon babaen ti Inglatera kadagidi naladaw a maika-16 kenmaika-17 a siglo. Iti katurayanna, isu daytoy idi ti kadakkelan nga imperio iti pakasaritaan ken, para iti sumurok a siglo, isu idi ti kangrunaan a bileg ti sangalubongan.[1] Babaen idi 1922 ti Imperio a Britaniko ket nagtengtenggel ti panagpallayog kadagiti sumurok a 458 a riwriw a tattao, maysa a paglima iti populasion ti lubong iti dayta a panawen,[2] ken sumakop ti nasursurok ngem 33,700,000 km2 (13,012,000 sq mi), a gangani a maysa a pagkapat iti dagup a kalawa ti daga ti Daga.[3][4] A kas ti nagbanagan daytoy, ti bukodna a politiko, linguistiko ken kultura a legado ket sapasap a nawatiwat. Idi kapigsa ti bileg ti imperio, kankanayon a makunkuna a "ti Init ket saan a lumlumnek idiay Imperioa Britaniko" gapu ti kawatiwatna ti ballasiw ti lubong ket makasigurado a ti Init ket agranraniag iti maysa kadagiti nadumaduma a teritoriona.
Idi panawen ti Tawen iti Panagduktal kadagidi maika-15 ken maika-16 a siglo, ti Portugal ken Espana ket nangirugida kadagiti panagbaniaga ti Europa a lubong, ken iti daytoy a pamay-an nakapatakder ti dakkel a imperio ti ballasiw taaw. Ti panagapapalna kadagiti naaramid a kinabaknang dagitoy nga imperio, ti Inglatera, Pransia ken ti Olanda ket nangrugida n nangibangon kadagiti kolonia ken dagiti bukodda a komersio a luglugar idiay Kaamerikaan ken Asia.[5] Dagiti serie a gubgubat kadagidi maika-17 ken maika-18 a siglo iti Olanda ken Pransia ket nangibati ti Ingletara (ken idi ti, sumaganad a kappon a nagbaetan ti Inglatera ken Eskoses idi 1707, Gran Britania) ti katurayan a bileg a kolonia idiay Amianan nga Amerika ken India. Ti pakakapukaw dagiti Sangapulo ket tallo a Kolonia idiay Amianan nga Amerika idi 1783 kalpasan ti maysa a gubat iti panagwayawaya ket nakaawan ti Britania kadagiti kadaanan ken dagiti kaaduan ti populasionna a kolonia.
Ti Panakaimatangan ti Britaniko ket naiturong idin ti Aprika, Asia ken ti Pasipiko. Kalpasan ti panakaabak iti Napoleoniko a Pransia idi 1815, ti Britain ket nagganganas ti maysa a siglo nga awan ti simmuppiat ti panagturayna, ken nagpadakkel kadagiti tinengtengngelna iti ballasiw ti lubong. Dagiti immadadu a gatad iti panagturay ket naited kadagiti bukodna a puraw nga agnanaed a kolonia, nga adda dagitoy ket naidasig manen a kas dagiti pagturayan.
Ti panagdakkel ti Alemania ken ti Estados Unidos ket namarunor ti ekonomiko a panagdaulo ti Britania babaen ti gibus iti maika-19 a siglo. Dagisi simmaruno a milisia ken ekonomika a panagirteng a nagbaetan ti Britania ken Alemania ket dagitoy ti kangrunaan a gapuanan iti Umuna a Sangalubongan a Gubat, nga iti daytoy ket ti Britania ket nadagsen a nagtaltalek kadagiti bukodna nga imperio. Ti suppiat ket nakaikabil ti dakkel a panagbusbos ken panagirteng ti populasion iti Britania, ken urayno ti imperio ket nakagun-od ti kadakkelan a panaggay-atna ti teritorio idi kalkalpas ti gubat, daytoy ket saanen nga nagmaymaysa ti industria wenno milisia a bileg. Ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat ket nakapakita kadagiti kolonia ti Britania idiay Abagatan a daya nga Asia ket nasakupan babaen ti Hapon, a daytoy ket nakadadael ti dayaw ti Britaniko ken nangipardas ti panakapaay iti imperio, urayno ti Britania ken dagiti kumaduaanna ket nagballigida. Ti India, ti kangrunaan ken kaaduan ti populasion a tagikua ti Britania, ket nakagun-od ti panakawayawaya iti dua a tawen kalpasan ti gubat.
Kalpasan ti Maikadua a sangalubongan a Gubat, a kas paset ti dakdakkel a dekolonisasion a tignay babaen dagiti Europeano a bileg, ti Britania ket kaaduan a nagited ti panakawaya dagiti teritoriona iti Imperio a Britaniko. Daytoy a pamay-an ket nalpas babaen ti panakaisubli ti Hong Kong iti Tsina idi 1997. Dagiti 14 a Ballasiw Taaw a Teritorio ti Britaniko ket nabati babaen ti Britaniko a katurayan. Kalpasan ti panakawayawaya, adu kadagiti dati a kolonia ti Britaniko ket timmiponda ti Mankomunidad dagiti Pagilian, ti maysa a nawaya nga asosasion dagiti nawaya nga estado. Dagiti sangapulo ket innem a Mankomunidad a pagilian ket makibinningayda ti bukodda a daulo iti estado, Reina Isabel II, a kas dagiti Mankomunidad a pagarian.
Dagiti taudan (1497–1583)[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti pundasion ti Imperio a Britaniko ket nabangon idi ti Inglatera ken Eskosia ket dua a sabsabali a pagarian. Idi 1496 ni Ari Enrique VII iti Inglatera, kalpasan ti panagbalballigi ti España ken Portugal kadagiti ballasiw taaw a panagsuksukimat, ket nagkomisionado kenni John Cabot tapno mangidaulo ti maysa a panagbaniaga tapno agduktal kadagiti dalanan idiay Asia babaen ti Amianan nga Atlantiko.[6] Ni Cabot ket nanglayag idi 1497, lima a tawen kalpasan ti panakaduktal ti Amerika, ken urayno isu ket simmanglad idiay aplaya ti Newfoundland (naikamalian a namatmati, a kasla ni Christopher Columbus, nga isu ket naabotna ti Asia),[7] awan ti panagpadas nga agbiruk ti maysa a kolonia. Ni Cabot ket nangidaulo manen ti maysa a panagbanniaga idiay Kaamerikaan itisumaruno a tawen ngem awanen ti nakangegan manen kadagiti barkona.[8]
Awanen kadagiti panagpadas a mangibangon kadgiti Inggles a kolonia idiay Kaamerikaan aginggan idi nagturay ni Isabel I, ti las-ud kadagiti naudi a dekada ti maika-16 a siglo.[9] Ti Protestante a Repormasion ket nakirinninggor iti Inglatera ken Katoliko nga España.[6] Idi 1562, ti Ingles a balangat ket pimmalubos kadagiti korsario a ni John Hawkins ken ni Francis Drake tapno mangrautda kadagiti tagabu kadagiti barko ti España ken Potugal idiay aplaya ti Laud nga Aprika[10] nga adda ti gandat a mangdadael iti Atlantiko a sistema ti panaglaklako. Daytoy a ganetget ket napaiden ken kapasan daytoy, idi ti Anglo-Espaniol a Gubgubat ket kimmarkaro, ni Isabel ket nangipalubos kadagiti adu paya panagraraut kadagiti puerto ti España idiay Kaamerikaan ken dagiti barko a nagsubsubli ti ballasiw ti Atlantiko, a napunno kadagiti gameng manipud ti Baro a Lubong.[11] Iti isu met laeng a panawen, dagiti makainpluensia a mannurat a kas ni Richard Hakluyt ken ni John Dee (nga isu ti immuna a nagusar ti "Britaniko nga Imperio")[12] ket nangrugrugida idi nga agitaltalmeg para iti panakabangon ti bukod nga imperio ti Inglatera. Babaen ti daytoy a panawen, ti España naitrinseradan idiay Kaamerikaan, ti Portugal ket nangibangon kadagiti luagar a paglakuan ken dagiti kota manipud kadagiti aplaya ti Aprika ken Brasil aginggan ati Tsina, ken ti Pransia ket nangrugrugi nga nagitataeng idiay Karayan San Lawrence, a ti kalpasan daytoy ket nagbalin a ti Baro a Pransia.[13]
Dagiti minulaan ti Irlanda[urnosen | urnosen ti taudan]
Nupay ti Inglatera ketnaududi kadagiti bileg ti Europa iti panagibangon kadagiti ballasiw taaw a kolonia, daytoy ket nagtigtignay idi las-ud ti maika-16 a siglo ti panagtaeng iti Irlanda, a nagalaala manipud kadagiti napaspasamak ti Normando a panagraut ti Irlanda idi 1169.[14][15] Dagiti nadumaduma a tattao a timmulong ti panakabangon kadagiti minulmulaan ti Irlanda ket nakaayayam ti maysa a paset iti nasapa a panakakolonia ti Amianan nga Amerika, a naisangsangayan ti grupo a naamaamoan akas ti Lallaki ti Laud a Pagilian.[16]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ferguson, Niall (2004). Imperio, Ti panagungar ken ti panakapaay iti Britaniko nga urnos ti lubong ken dagiti naadal para iti sangalubongan a bileg. Basic Books. ISBN 0-465-02328-2.
- ^ Maddison 2001, pp. 98, 242.
- ^ Ferguson 2004, p. 15.
- ^ Elkins2005, p. 5.
- ^ Ferguson 2004, p. 2.
- ^ a b Ferguson 2004, p. 3.
- ^ Andrews 1985, p. 45.
- ^ Ferguson 2004, p. 4.
- ^ Canny, p. 35.
- ^ Thomas, pp. 155–158
- ^ Ferguson 2004, p. 7.
- ^ Canny, p. 62.
- ^ Lloyd, pp. 4–8.
- ^ Canny, p. 7.
- ^ Kenny, p. 5.
- ^ Taylor, pp. 119,123.


text:
Eukariota
Ti eukariota ket maysa nga organismo a dagiti selulana ket aglaon ti tengnga ken dadduma pay nga organulo a nabalkoyt iti kaunegan dagiti kulanit. Dagiti eukariota ket pormal dagitoy a takson ti Eukaria wenno Eukariota. Ti nailawagan a kulanit a mangbedbed nga estruktura a mangikabil pakailasinan kadagiti selula ti eukariota manipud kadagiti selula ti prokariota ket ti tengngana, wenno nuklear a sobre, iti kaunegan a ti pakaawitan ti henetiko a materiales.[1][2][3] Ti kaada ti tengnga ket mangited kadagiti eukarita kadagiti naganda, a nagtaud manipud ti Griego ti eu (eu, "nasayaat") ken kάpuov (karyon, "nues" wenno "kernel").[4] Kaaduan kadagiti eukariota a selula ket aglaonda pay ti sabsabali a bedbed dagiti kulanit nga organulo a kas ti mitochondria wenno ti Golgi nga aparato. Iti pay maipatinayon, dagiti mula ken ken algas ket aglaonda kadagiti kloroplasto. Adu kadagiti uniselular nga organismo ket dagiti eukariota, a kas ti protozoa. Amina dagiti multiselular nga organismo ket dagiti eukariota, mairaman dagiti ayup, mulmula ken dagiti fungus.
Ti pannakabingbinga ti selula kadagiti eukariota ket aggiddiat manipud kadagiti organismo nga awan tengngana (Prokariota). Adda dagiti dua a kita ti proseso ti pannakabingbingay. Iti mitosis, ti maysa a selula ket mabingbinga nga agpataud kadagiti dua a henetiko nga agpada a selula. Iti meiosis, a nasken iti seksual reproduksion, ti maysa a selula ti diploid (adda dua a kromosoma, maysa manipud iti tungngal maysa a nagannak) ket mapan iti panagtitipon manen iti tunggal maysa aparis dagiti kromosoma ti nagannak, ken into pay ti dua nga addang iti panagbingbingay ti selula, a pagbanagan iti uppat a selula ti haploid (gametes). Iti tunggal maysa a gamete ket addaan laeng ti maysa a komplemento dagiti kromosoma, ti tunggal maysa ket naisangayan a laok ti dagiti mainaig a paris dagiti kromosoma ti nagannak.
Ti dominio nga Eukariota ket agparang a kas monopiletiko, ken isu nga mangbukel ti maysa kadagiti tallo a dominio ti biag. Dagiti dua a sabali a dominio, ti Bakteria ken ti Archaea, ket dagiti prokariota ken awan dagiti langa a kasla dita ngato. Dagitieukariota ket mangirepresenta ti bassit-usit a minoridad iti amina a sibibiag a banag;[5] uray ti bagi ti tao adda daytoy ti ad-adu ngem 10 a beses ngem dagiti mikrobio ngem dagiti selula ti tao.[6] Nupay kasta, gapu ti kadakkelda, ti kolektibo a biomasada iti sangalubongan ket nakarkulo iti agarup a kapada dagiti prokariota.[7] Dagiti eukariota ket immunada a naparang-ay idi 1.6–2.1 bilion a tawtawen.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Youngson, Robert M. (2006). Collins a Diksionario ti Biolohia ti Tao. Glasgow: HarperCollins. ISBN 0-00-722134-7.
- ^ Nelson, David L.; Cox, Michael M. (2005). Lehninger Principles of Biochemistry (4th nga ed.). New York: W.H. Freeman. ISBN 0-7167-4339-6.
- ^ Martin, E.A., ed. (1983). Macmillan a Diksionario dagiti Siensia ti Biag (2nd nga ed.). Londres: Macmillan Press. ISBN 0-333-34867-2.
- ^ "eukaryotic". Online a Diksionario ti Etimolohia.
- ^ Whitman W, Coleman D, Wiebe W (1998). "Dagiti prokariota: Ti di nakitkita unay a kaaduan". Proc Natl Acad Sci USA 95 (12): 6578–83. Bibcode:1998PNAS...95.6578W. doi:10.1073/pnas.95.12.6578. PMC 33863. PMID 9618454.
- ^ Zimmer, Carl (13 Hulio 2010). "Kasano nga Agsalaknib ken Mangipalawag Kaniatayo dagiti Mikrobio". New York Times. Naala idi 17 Hulio 2010. Kitaen pay ti mikrobiome.
- ^ Whitman, Coleman, and Wiebe, Prokaryotes: Ti di nakitkita a kaaduan, Proc. Natl. Acad. Sci. USA, Vol. 95, pp. 6578–6583, June 1998


text:
Akin-amianan nga Irlanda
Ti Akin-amianan nga Irlanda wenno Irlanda del Norte (Irlandes: Tuaisceart Éireann, Ulster nga Eskoses: Norlin Airlann wenno Norlin Airlan) ket maysa kadagiti uppat a pagilian iti Nagkaykaysa a Pagarian.[3][4] Naisanglad idiay amianan a daya iti ilsa iti Irlánda, nakibinningay ti pagbeddengan iti Republika iti Irlánda iti abagatan ken laud. Iti panawen ti 2001 a Senso, ti populasion na ket 1,685,000, a nakasakup ti 30% a dagup ti populasion iti daytoy nga isla ken agarup a 3% iti populasion iti Nagkaykaysa a Pagarian.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Senso ti Irlánda_del_Norte 2001 a Nakomision a Naited". NISRA. 2001. Naala idi 8 Disiembre 2009.
- ^ "Populasion ken Migrasion a Karkulo Irlánda_del_Norte (2010) – Estadistika a Reporta". NISRA. 2011. Naala idi 21 Pebrero 2012.
- ^ "Dagiti pagilian iti Nagkaykaysa a Pagarian". statistics.gov.uk – heogrepia – pagakagadan dagiti agdadamo ti heograpia iti Nagkaykaysa a Pagaraian. Autoridad ti Estadistika ti Nagkaykaysa a Pagarian. 11 Nobiembre 2005. Naidulin manipud ti kasisigud idi 11 Nobiembre 2009. Naala idi 11 Nobiembre 2009. "Ti kangatuan nga agpang iti administratibo a heograpian iti Nagkaykaysa a Pagarian ket dagiti uppat a pagilian – Inglatera, Eskosia, Gales ken Irlánda del Norte."
- ^ "dagiti pagilian nga addaan ti uneg ti mays a pagilian". Number10.gov.uk. Ti Opisina iti Kangrunaan a Ministro iti Nagkaykaysa a Pagarian. 10 Enero 2003. Naidulin manipud ti kasisigud idi 11 Nobiembre 2009. Naala idi 11 Nobiembre 2009. "Ti Nagkaykaysa a Pagarian ket nabuklan kadagiti uppat a pagilian: Inglatera, Eskosia, Gales ken Irlánda del Norte. Ti napno a naganna ket ti Reino Unido ti Gran Británia ken ti Irlanda del Norte...ti Irlánda del Norte ket paset iti Nagkaykaysa a Pagarian nga addaan ti narang-ay nga Asemblia ken maysa a pabibingayan ti bileg nga Ehekutibo a nabuklan dagiti ministro manipud kadagiti uppat a partido nga agpakabagi kadagit sabsabali a tawidan."


text:
Ti siudad, iti Pilipinas, ket maysa a bagi ti lokal a gobierno a buklen dagiti baranggay.
Dagiti kadadakkelan iti populasion a ciudad iti Pilipinas ket ti Siudad ti Quezon iti Metro Manila nga addaan iti mapan a 2,000,000 a residente. Ti met Siudad ti Davao ket maysa kadagiti kalalawaan a siudad iti lubong no babaen iti kalawa ti daga a sakupna ta addaan iti nasurok a 2,500 kuadrado kilometro a rukod.
Ti lokal a gobirno ti siudad ket naidaulo babaen ti mayor a nabutosan babaen ti nalatak a balota. Ti bise-mayor ket agserbi a kas ti mangipangulo ti Konsilo ti Siudad, nga agserbi daytoy a kas ti lehislatibo a bagi ti siudad. Kalpasan ti panakaala da kadagiti dokumento ti linteg, dagiti siudad ket makaala da pay kadagiti napno a pangraem dagiti ehekutibo a departamento tapno nasaysayaat da a serbian dagiti umili. dda dagiti departamento a naibangon no masapul laeng, depende kadagiti kasapulan ti siudad.
Ti Lokal a Gobierno a Kodigo ti 1991 (Republika Tignay Bilang. 7160) ket idasig na amin dagiti siudad iti maysa kadagitoy tallo a kategoria:
Dagiti Urbano Unay a Siudad - Dagiti siudad nga addaan ti ti kabassitan a populasion iti dua gasut a ribo (200,000) nga agtaeng, a naipasingkedan babaen ti Opisina ti Nailian nga Estadistika, nga addaan ti kinaudi a makatawen a matgedan iti kabassitan a Lima pulo a Riwriw a Pisos (P50,000,000.00) a naibatay iti 1991 nga agnanayon a presio, a napasingkedan babaen ti tesorero ti siudadad. Adaan ti agdama a dagiti 33 nga urbano unay a siudad idiay Pilipinas, 16 kadagitoy ket mabirukan idiay Metro Manila.
Dagiti Nawaya a Komponente a Siudad - Dagiti siudad nga addaan kadagiti dokumento ti linteg nga agiparit kadagiti agbutbutos nga agibutos para kadagiti mabutbutusan nga opisial ti probinsia. Dagiti nawaya a komponente a siudad ket nawaya da manipud kadagiti probinsia. Adda dagiti lima a kastoy a siudad: Dagupan, Cotabato, Naga, Ormoc ken Santiago.
Dagiti Komponente a Siudad - Dagiti komponente a siudad ket saan da a masabat dagiti adda dita ngato a kasapulan ket dagitoy a siudad ket mausig da a kas komponente a siudad iti pakabirukan da a heograpiko a probinsia. No ti komponente a siudad ket mabirukan kadagiti pagbeddengan ti dua (2) wenno adadu pay a probinsia, ti kastoy a siudad ket mausig a komponente iti probinsia a panakilian na idi.
Dagiti siudad ket naidasig babaen ti natimbengan a makatawen a matgedan a naibatay kadagiti tallo a kinaudi a kalendario a tawen. Manipud idi Hulio 28, 2008 ti pagalagadan ti klase para kadagiti siudad ket:[1]
Ti sumaganad a listaan ti 10 a kadadakkelan a siudad iti Pilipinas babaen ti populasion. Naibasar daytoy iti senso idi 2000. Napagmaymaysa dagiti komponente a ciudad ken ili ti Metro Manila ken Metro Cebu tapno maipakita ti masakupan ti urbanisasion.


text:
Hapon
Ti Hapon (Pagsasao a Hapón:日本, Nihon; ti nadadaan a pormal nga awag ket Nippon) ket maysa nga isla a pagilian a masarakan iti Taaw Pasipiko, iti daya ti Korea ken Tsína, a naibartay manipud iti Baybay Okhotsk iti amianan agingga iti Baybay Daya a Tsína iti abagatan. Buklen ti nasurok a 3,000 nga is-isla, ti kadakkelan kadagitoy ket dagiti isla ti Hokkaido, Honshu, Shikoku, ken Kyushu. Kaaduan kadagiti isla ti Hapón ket kabambantayan ken adu kadagitoy ti addan bulkan. Ti kangatuan amin a tuktok ken ti Bantay Fuji.
Ti Hapón ti maikadua a kadakkelan ti ekonomiana a pagilian iti sangalubongan (Ti Estados Unidos ti umuna) ken maysa kadagiti nangnangruna nga industrialisado a pagilian iti lubong. Maysa a unitario a batay-linteg a monarkia nga addaan iti emperador ken mabutbutosan a parlamento, ti Dieta, a maysa kadagiti kadaanan a lehislatura iti Asia. Maysa ti Hapón kadagiti kadadakkelan iti populasion a pagilian iti lubong. Ti kapitoliona a Tokyo, nga addaan iti nasurok a 30 riwriw nga agtaeng, ket ti maibilang a kadakkelan a metropolitano a lugar iti lubong.
Administratibo a panakabingbingay[urnosen | urnosen ti taudan]
Naguduagudua ti Hapón iti 47 a prepektura, a kadawyan a nagrupo kadagiti rehion. Ti Honshu, ti kadadakkelan ken kaaduan ti populasionna nga isla, ket naguduagudua iti lima wenno ad-adu pay a rehion. Dagiti dadduma a dadakkel nga is-isla ket addaan saggaysa a rehion.
Manipud iti amianan agpaabagatan, dagiti sumaganad dagiti rehion:
Dagiti prepektura ket nabingbingay pay kas siudad, ili ken bario. Dagiti kangrunaan a siudad ket nabennebenneg kas elektoral a distrito (Ingles: wards), ti tengnga a paset ti Tokyo ket nabingay iti 23 nga espesial nga elektoral a distrito.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "法制執務コラム集「法律と国語・日本語」" (iti Hapón). Lehislatibio nga Opisina iti Kamara dagiti Konsilo. Naala idi 19 Enero 2009.
- ^ Babaen dagiti sarsarita, Ti Hapón ket nabangon iti daytoy nga aldaw babaen ni Emperador Jimmu, ti immuna nga emperador iti daytoy a pagilian.
- ^ "Japan Statistical Yearbook 2010". Opisina dagiti Estadistika. p. 17. Naala idi 15 Enero 2011.
- ^ "Karkulo ti Opisina ti Opisial a Hapón nga Estadistika". Opisina dagiti Estadistika. Naala idi 25 Agosto 2010.
- ^ "Dagiti Immuna a Bilang iti Populasion ken Sangakabbalayan". Opisina dagiti Estadistika. Naala idi Pebrero 25, 2011.
- ^ a b c d "Japan". Internasional a Pundo ti Panguartaan. 2011. Naala idi 30 Septiembre 2011.
- ^ "World Factbook: Gini Index". CIA. Naala idi 11 Mayo 2011.
- ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2011". UN. 2011. Naala idi 5 Nobiembre 2011.
- Hapon
- G8 a pagpagilian
- G20 a pagpagilian
- Dagiti batay-linteg a monarkia
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Pasipiko
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Pilipinas
- Dagiti pagilian ti Daya nga Asia
- Dagiti imperio
- Dagiti isla a pagilian
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 660 BC
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Bavaria
Ti Nawaya nga Estado ti Bavaria (Aleman: Freistaat Bayern, pannakabalikas [ˈfʁaɪʃtaːt ˈbaɪ.ɐn] ( denggen)), ket maysa nga estado ti Alemania, a mabirukan idiay abagatan a daya ti Alemania. Daytoy ket addaan iti kalawa iti 70,548 kuadrado kilometro (27,200 sq mi), daytoy ket isu ti kadakkelan nga estado babaen ti kadakkel ti lugar, a mangporma iti gangani a 20% iti dagup a kalawa ti daga ti Alemania. Ti Bavaria ket isu ti maikadua a kaaduan ti populasion nga estado ti Alemania (kalpasan ti Amianan a Renania-Wespalia), nga addaan kadagiti 12.5 a riwriw nga agtataeng, nga ad-adu ngem dagiti tallo a naturay a pagilian a kabeddengna. Ti kapitolio ken kadakkelan a siudad ti Bavaria ket ti Munich, ti maikatlo a kadakkelan a siudad idiay Alemania.
Daytoy ket maysa kadagiti kaduogan nga estado idiay Europa, daytoy ket nabangon a kas maysa a dukado idi tengga ti umuna a milenio. Idi maika-17 a siglo, ti Duketi Bavaria ket nagbalin a maysa a Prinsipe-elektor ti Nasantuan a Romano nga Imperio ti Aleman a Pagilian. Ti Pagarian ti Bavaria ket rimsua manipud idi 1806 aginggana idi 1918, ken ti Bavaria manipud idin ket maysan a nawaya nga estado (republika). To moderno a Bavaria ket mangiraman pay kadagiti paset ti naipakasaritaan a rehion ti Franconia, Akin-ngato a Palatinado ken Swabia.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Fortschreibung des Bevölkerungsstandes". Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung (iti Aleman). 31 Disiembre 2011.
- ^ "GDP ti Estado". Opisina ti Portal dagiti Pederal nga Estadistika ti Alemania. Naala idi 2012-08-27.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Bavaria idiay Wikimedia Commons


text:
Gabon
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Katkategoria:
- Gabon
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti dati a kolonia ti Pransia
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Pranses
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1960
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti Bantu a pagilian ken teritorio


text:
Manila
Ti Siudad ti Manila (Tagalog: Maynila) ket ti ngulo nga ili ti Pilipinas. Masarakan ti ili wenno siudad iti akindaya a playa ti Luek Manila iti akinlaud a paset ti Luzon, iti sungaban ti Karayan a Pasig. Kabeddeng ti Manila dagiti siudad ken il-ili iti Metro Manila, ti Navotas ken Siudad ti Caloocan iti amianan, Siudad ti Quezon iti amianan-a-daya, San Juan ken Siudad ti Mandaluyong iti daya, Siudad ti Makati iti abagatan-a-daya, ken Siudad ti Pasay iti abagatan.
Nagtaud iti "may nilad", Tagalog ti "addaan nilad" ti nagan ti Manila, a mangdakdakamat iti maysa a kita ti natayag a ruot nga agtubtubo idi iti ig-igid ti baybay. Idi maika-16 a siglo, nabukel ti "Maynilad" manipud iti komunidad dagiti Muslim iti ig-igid ti Karayan Pasig a kas sentro ti kolonial a gobierno ti Espania idi inturayanna ti Pilipinas iti nasurok a tallo a siglo.
Idi katengngaan ti maika-16 a siglo, ti lugar ti agdama a Manila ket iturturayan ti tallo a rajah wenno daulo ti Muslim a komunidad. Isuda da Rajah Sulayman ken Rajah Matanda a mangiturturay kadagiti komunidad iti abagatan ti Karayan Pasig, ken ni Rajah Lakandula a mangidadaulo kadagiti komunidad iti amianan ti karayan. Ti Manila idi ti kaamiananan a sultanado iti kapuruan. Kaduana dagiti sultanado ti Brunei, Sulu, ken Ternate iti Cavite.
Idi 1570, maysa nga ekspedision dagiti Espaniol nga imbaon ni Miguel López de Legazpi ti nangballaag a parukmaenna ti Manila. Ti talkenna a buyot a ni Martín de Goiti ti dimteng iti Manila manipud iti Cebu a yan idi ti kuartel dagiti Espaniol. Pinadanon dagiti Muslim a Tagalog dagiti ganggannaet; ngem adda sabali a panggep ni Goiti, kaduana ti 300 a soldadosna, rinautda ti Manila ket darasda a pinarmek dagiti katutubo a purok. Dimteng ni Legazpi ket dagiti pasurotna iti sumaruno a tawen ket nakikappiada kadagiti tallo a rajah ket nangbukelda iti maysa a konseho ti siudad nga addaan iti dua a mayor, 12 a konsehal, ken maysa a sekretario. Kangrunaanna, nangaramidda iti napaderan a siudad iti akin-abagatan nga igid ti Karayan Pasig tapno masaluadan ti pagtaengan ken kuartel dagiti Espaniol. Naawagan daytoy a napaderan a siudad iti Intramuros.
Idi Hunio 10, 1574, inikkan ni Ari Felipe II ti Espania ti Manila iti titulo nga Insigne y Siempre Leal Ciudad ("Mabigbigbig ken Naynay a Napudno a Siudad"). Idi 1595, naideklara ti Manila a kas kapitolio ti Pilipinas ket nagbalin kas tengnga ti trans-Pasipiko a komersio ti pirak.
Idi 1898, sinakup ti Estados Unidos ti kapuruan, agingga iti 1935. Kabayatan ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat, nadadael ti kaaduan a paset ti siudad. Idi 1975, nabukel ti rehion a Metro Manila ket nairaman ti siudad ti Manila.
Dagiti distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
Nabennebenneg ti Manila iti 16 a heograpikal a distrito. Maysa laeng a distrito ti saan a sigud nga ili, ti Puerto aLugar.
Dagiti 8 a distrito iti amianan ti Pasig ket ti Binondo, Quiapo, Sampaloc, San Miguel, San Nicolas, Santa Cruz, Santa Mesa, ken Tondo.
Ti sabali pay a walo a distrito ket ti Ermita, Intramuros, Malate, Paco, Pandacan, Puerto a Lugar, San Andres Bukid, ken Santa Ana. Ti San Andres ket damo a paset ti Santa Ana, ken ti Santa Mesa ket sigud a paset ti Sampaloc.
Amin dagitoy a distrito, malaksid iti Puerto a Lugar, ket addaanda kadagiti kabukbukodanda a simsimbaan. Ti distrito ti Binondo ket isu ti Kainsikan a lugar ti siudad. Ti Tondo ti yan dagiti marigrigat nga umili, idinto a dagiti met distrito ti Ermita ken Malate ti ad-adda a nalatak kadagiti turista ta addadtoy ti adu a panganan, paginuman, pagraragsakan, lima a bituen nga otel, ken dagiri paggatangan.
Addaan ti siudad iti 897 a baranggay kadagiti 16 a distritona.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Ti Amerika ket nakapanen ti adu a panagrangrang-ay manipud idi Disiembre 7, 1941". Sarasota Herald-Tribune. Naala idi 2010-06-18.
- ^ "'PERLAS ITI DAYA' NAIKKATAN KADAGITI MAKMAKAN; TI Manila, Sakbay ti Pearl Harbor, Ket narang-ay idi--Dagiti pagsangladanna ket maysa kadagiti kasayaatan pakipatengngaan ti isip para kadagiti dua a panagraut Ni Osmena Sinarununa ni Quezon". New York Times. Pebrero 5, 1945. Naala idi 1918-06-10. "Ti Manila, napa-moderno ken naipangato ti kasasaadna iti metropolis babaen ti kalaing ti panaka-inhenniero ti Amerikano, sakbay ti Pearl Harbor ket maysa a siudad kadagiti 623,000 a nagtaeng, iti uneg ti sangapulo ket uppat a kuadrado milia."
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti NCR (Ingles) naala idi 21 Abril 2012


text:
Sistema ti endokrina
Ti sistema ti endokrina ket isu ti sistema dagiti glandula, nga iti tunggal maysa ket dagus a tumbog kadagiti nadumaduma a kita dagiti hormona iti dara tapno matalinaay ti homeostasis. Ti sistema ti endokrina ket maipagiddiat iti sistema ti eksokrina, nga agtubbog kadagiti kimiko nga agus-usar kadagiti paso. Ti balikas nga endokrina ket nagtaud manipud ti Griego a balikas ti "endo" a ti kaibuksilanna ket uneg, kaunegan, ken "crinis" para iti panagtubbog. Ti sistema ti endokrina ket maysa a sistema ti senial ti pakaaammo a kasla ti sistema ti nerbios, ngem dagiti pagibanaganna daytoy ken ti mekanismona ket naidasdasig a sabali. Ti panggepen ti ti sistema ti endokrina ket nabuntog a mangirugi, ken napaut kadagit ipanagsungbatda, agpaut dagitoy manipud ti bassit nga oras aginggana kadagiti lawas. Ti sitema ti nerbios ket napardas nga agipatulod kadagiti pakaammo, ken dagiti sungbatda ket sapasap laeng a nabiit. Dagiti hormona ken dagiti sustansia (pannakitignay a kimiko) a maibbatan manipud ti kulanit ti endokrina iti dara nga idiay ket agbanniagada tapno puntaanda dagiti kulanit ken agpataud kadagiti sungbat. Dagiti hormona ket mangtimbeng kadagiti nadumaduma a annong ti tao, a mairaman ti metabolismo, idadakkel ken panagrang-ay, pamay-an ti kulanit, turog, ken panagwa. Ti pagobraan ti panagadal a maipanggep ti sistema ti endokrina ket dagit kirokirona ket ti endokrinolohia, ti sanga ti akin-uneg a medisina.
Dagiti langa dagiti gladula ti endokrina ket dagiti, iti sapasap, dagiti kasasaadda nga awan paso, ti bukodda a baskularidad, ket ti kadawyan a kaadda ti intraselular a bakuola wenno dagiti granula nga agipenpen kadagiti bukodda a hormona. Iti pakaigiddiatan, dagiti glandula ti eksokrina, a kas dagiti glandula ti katay, dagiti glandula ti ling-et, ken dagiti glandula iti kaunegan ti pagkalpaan, ket saan unay a napiskel ken addaan dagiti paso wenno kalawakaw a lumen.


text:
William McKinley
Ni William McKinley Jr. (Enero 29, 1843 – Septiembre 14, 1901) ket isu idi ti maika-25 a Presidente iti Estados Unidos, a nagserbi manipud idi Marso 4, 1897, aginggana idi pimmusay. Ni McKinley ket nangidaulo tipagilian ti panagballigi iti Espaniol–Amerikano a Gubat, nangipangato kadagiti panagsalaknib a taripa ti mangiragpat ti Amerikano nga industria, ken nagitalinaed ti pagilian iti balitok a pagalagadan iti panagilikud ti panagbussog a singasing. Ti administrasion ni McKinley\ ket naigibus kalpasan ti pannakapapatayna idi Septiembre 1901, ngem ti panagpresidentena ket nangrugi ti panawen iti sumurok a pagkatlo ti siglo a tinurayan babaen ti Partido Republikano.
Ni McKinley ket nagserbi idiay Sibil a Gubat ken ngimmato manipud ti pribado aginggana ti honorario a komandante. Kalpasan ti gubat, isu ket nagtaeng idiay Canton, Ohio, nga isu idiay ket nagsanay ti linteg ken inasawana ni Ida Saxton. Idi 1876, isu ket nabutosan idiay Kongreso, nga isu ket nagbalin a eksperto ti Partido Republikano iti panagsalaknib a taripa, nga isu ket nangikari a daytoy ket mangiyeg ti rang-ay. Ti bukodna a McKinley a taripa idi 1890 ket kaaduan a naisuppiatan idi; ti pannakasuppiat daytoy, a kimmaduaan ti Demokrato a panagidistrto manen a naigandat ti panakagerrymanderingna a maikkat ti opisina, ket nangiturong ti panakaabakna iti Demokratiko a guedday idi 1890. Isu ket nabutosan a gobernador ti Ohio idi 1891 ken 1893, a nagiturong ti naipatengngaan adalan a nagbaetan ti panagayta ti kapitolio ken obra. Ti panagtulong ti asindeg nga agbalbalakd kaniana a ni Mark Hanna, isu ket nakagun-od ti Republikano a nominasion para iti presidente idi 1896, iti katengngaan ti ekonomiko a panagsagsagabaamid. Inabakna ti Demokratiko a kasupiatna, a ni William Jennings Bryan, kalpasan ti maysa a sanguana ti bangsal a kampania nga isu ket nagipatakder ti "nasalun-at a kuarta" (ti balitok a pagalagadan malaksid no mabaliwan babaen ti intersiona nga annurotan) ken nagikari a ti nagato a taripa ket mangiyeg ti rang-ay.
Ti napardas a pangrang-ay ti ekonomia ket isu ti nagmarka ti panakapresidente ni McKinley. Isu tinagiragpat ti Dingley a Taripa idi 1897 tapno masalakniban dagiti agpatpataud ken agob-obra ti pabrika manipud kadgiti ganganaet a kabinglay, ken idi 1900, isu ket nakagu-od ti panakaruar ti Tignay ti Balitok a Pagalagadan. Ni McKinley ket nagnamnama a mangawis ti Espania a nmangited ti panakawayawaya ti agrebrebelde a Kuba nga awan ti panagsuppiat, ngem idi napaay ti negosasion, isu ket nangidaulo tipagillian iti Espaniol–Amerikano a Gubat idi 1898; ti panagballigi ti E.U. ket napardas ken nakeddeng. A kas paset ti ti nagbanagan ti kappia ti Espania ket naisapulan a mangisubli dagiti kangrunaan a ballasiw taaw a kolonia ti Estados Unidos iti Puerto Rico, Guam, ken ti Pilipinas; ti Kuba ket naikarian idi ti panakawayawaya ngem iti dayta a panwen ket nabati babaen ti panagtengngel ti Buyot ti Estados Unidos. Ti panakaikapet ti Estados Unidos ti nawaya nga estado ti Republika iti Hawaii idi 1898 ken nagbalin a teritorio ti Estado sUnidos.
Ni McKinley inabakna manen ni Bryan iti 1900 panagbutos ti presidente, iti maysa a kampania naipatengngaan ti isip iti imperialismo, panagrang-ya, ken nawaya apirak. Ni Presidente McKinley ket naasasinado babaen ti maysa nga anarkista idi Septiembre 1901, ken sinaruno idi babaen ni Bise Presidente Theodore Roosevelt. Dagiti historiador ket nagipaamateg ti 1896 a panagballigi ni McKinley a kas maysa a panagilini amanen a panagbutos, a ti awan ti maararamid a politiko ti kalpasan ti Sibil a Gubat a panawen ket nangited ti dalan ti Uppat a Partido a Sistema a tinurayan dagiti Republikano, a daytoy ket nangrugian ti Narang-ay a Panawen. Isu ket naikabil ti asideg ti tengnga a panakairanggo dagiti Amerikano a presidente.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Kategoria:William McKinley idiay Wikimedia Commons


text:
George Frideric Handel
Ni George Frideric Handel (Aleman: Georg Friedrich Händel; pannakabalikas [ˈhɛndəl]) (23 Pebrero 1685 – 14 Abril 1759) ket maysa idi a Aleman a naipasngay a Britaniko a Baroko a komposer, a nadayeg kadagiti bukodna nga opera, dagiti oratorio, himno ken dagiti organo a konsierto. Ni Handel ket naipasngay idi 1685, iti maysa a pamilia a saan a nagay-ayat ti musika. Isu ket nagagun-od ti nangruna apanakasanay ti musika idiay Halle, Hamburg ken Italia sakbay a nagtaeng idiay Londres (1712) ken nagbalin a naturalisado a suheto ti Britaniko idi 1727.[1] Babaen ti daytan a panawen isu ket napigsa idin a naimpluensiaan babaen dagiti nalatak a komposer ti Italiano a Baroko ken ti tengnga nga Aleman a poliponiko a koro a tawidan.
Iti kaunegan ti sangapulo ket lima atawtawen, ni Handel, ti dramatiko a henio, ket nangirug kadagiti tallo a kompania ti komersial nga opera tapno makaited kadagiti noblidad ti Inggles iti Italiano nga opera, ngem ti publiko ket immay a dumngeg ti timek a kasirib ti soloista ngem ti musika. Idi 1737 isu ket nagsaksakit, ken nagbalbaliw ti turong ti panagparpartuatna ken nangibagbagaan kadagiti tengnga a klase. Ti Rambakan ni Alejandro (1736) ket nasayaat a naaw-awat idi, ni Handel ket nagaramid ti panaglasatna kadagiti Inggles a koro nga obrana. Kalpasan ti panagballigina ti Mesias (1742) isu ket saanen a nagpabpabuya ti Italiano nga opera. Ni Handel ket bassit laeng idi a nagbalballigi kadagiti pabuyana ti Inggles nga Oratorio ken kadagiti tema ti mito ken biblia, ngem idi nagurnos ti maysa a pabuya ti Mesias tapno pagnam-ayan ti Ospital Foundling (1750) nagpatingga daytoy ti pannakadillawna. Dagiti makatignay nga oratorio ni Handel ket dagiti etiko. Dagitoy ket saan a nasantipikado babaen ti liturhiko a dignidad ngem babaen ti moral a kapanunotan ti nagtagitaoan.[2] Isu jket gangani a bulseken, ken nagtateng idiay Inglatera ti ganganai a limapulo a tawtawen, isu ket pimmusay a naipammadayawan ken nabaknang a tao.
Ni Handel ket naipanpanunotan a kas maysa kadagiti kalatakan a komposer ti amin a panawen, nga adda kadagiti obra a kas ti Musika a Danum, Musika para dagiti Nailain a Palpalinang ken ti Mesisas ket nagtultuloyda anadayeg. Ni Handel ket nagkompuesto kadagiti adadu ngem uppat a pulo nga opera kadagiti sumurok a tallo pulo a tawtawen, ken manipud idi naladaw a tawtawen ti 1960, iti kaada ti panagungar manen ti baroko a musika ken ti kasisigud nga instrumentasion, ti panagayat kadagiti opera ni Handel ket dimakdakkel. Dagiti operana ket naglaon ti naisangsangayan a panakaidagig ti tao—a naipangpangruna para iti komposer a saan a naamammoan kadagiti pannakiayatna.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Paammo
- ^ "Britaniko nga Umili babaen ti Tignay ti Parlamento: George Frideric Handel". Parliament.uk. 14 Abril 2009. Naala idi 13 Abril 2012.
- ^ Bukofzer, M. (1983) Musika iti Baroko a Panawen. Manipud kenni Monteverdi aginggan kenni Bach, p. 337.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti George Frideric Handel idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti George Frideric Handel idiay Wikiquote
Dagiti ob-obra a mainaig ti George Frideric Handel idiay Wikisource
- George Frideric Handel
- Dagiti Anglikano a santo
- Dagiti baroko a komposer
- Dagiti naipunpon idiay Westminster Abbey
- Dagiti klasiko a kompositor ti simbaan a musika
- Dagiti kompositor para iti pipa nga organo
- Dagiti Inggles a klasiko nga organista
- Dagiti Inggles a kompositor
- Tattao nga Inggles ti Aleman a kaputotan
- Dagiti Aleman a klasiko nga organista
- Dagiti Aleman a kompositor
- Dagiti Aleman nga emigrante idiay Nagkaykaysa a Pagarian
- Kamkameng ti Naarian a kagimongan dagiti Musikero
- Dagiti naturalisado nga umili ti Nagkaykaysa a Pagarian
- Dagiti kompositor ti opera
- Dagiti improbisado ti organo
- Tattao a narambakan iti liturhiko a kalendario ti Luterano
- Tattao manipud idiay Halle, Saxony-Anhalt
- Tattao manipud ti Dukado ti Magdeburg
- 1685 a pannakaipasngay
- 1759 nga ipupusay
- Tattao nga Aleman ti maika-18 a siglo


text:
Panawen ti Bato
Ti Panawen ti Bato ket isu ti dakkel a prehistoriko a paset ti panawen nga isu daytoy idi ti las-ud a kaaduan a naus-usar ti bato a panagaramid kadagiti implemento a natadem, natirad, wenno ti perkusion a rabaw. Ti paset ti panawen ket nagpaut iti agarup a 3.4 a riwriw a tawtawen, ken nagpatingga idi baetan ti 4500 BC ken 2000 BC idi dimteng ti panangobra ti metal.[1] Dagiti artepakto ti Panawen ti Bato ket mairaman dagiti ramit nga inus-usar idi dagiti tao ken dagiti simmaruno kaniada a sebbangan iiti henero a Homo, ken dagiti pay nasap a bassit a kontemporaneo a henero ti Australopithecus ken ti Paranthropus. Dagiti ramit a tulang ket inus-usar pay idi iti daytoy a paset ti panawen, ngem dagitoy ket saanda unay a napreserba kadagiti arkeolohiko a rehistro. Ti Panawen ti Bato ket mabingbingay pay babaen dagiti kita ti ramit a bato nga inus-usar.
Ti Panawen ti Bato ket isu ti imuna kadagiti sistema ti tallo a panawenm iti arkeolohia, a mangbingbingay kadagiti prehistoria ti teknolohia ti tao kadagiti tallo a paset ti panawen:
- Ti Panawen ti Bato
- Ti Panawen ti Bronse
- Ti Panawen ti Landok
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Barham, Lawrence; Mitchell, Peter (2008). Dagiti Immuna nga Aprikano: Aprikano nga Arkeolohia manipud kadagiti Kaasapaan nga Agar-aramid ti Ramit aginggana kadgiti Kinaudi nga Agburburas. Arkeolohia ti Lubong ti Cambridge. Oxford: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Scarre, Christopher (ed.) (1988). Dagiti Napalabas a Lubong: Ti Atlas ti Arkeolohia ti Timespublisher=Times Books. Londres. ISBN 0-7230-0306-8.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Panawen ti Bato idiay Wikimedia Commons


text:
Adlai Stevenson I
Ni Adlai Ewing Stevenson I (Oktubre 23, 1835 – Hunio 14, 1914) ket isu idi ti Kongresista manipud idiay Illinois. Isu ket nadutokan a Katakunaynay a Administrador ti koreo Heneral ti Estados Unidos idi panawen ti immuna nga administrasion ni Grover Cleveland (1885–1889), idi iisu ket nagikkat kadagiti adu nga agob-obra ti koreo a Republikano ken sinukatanna idia kadagiti Taga-abagatan a Demokrata. Daytoy ti nakagunodanna kadagiti gimmura ititinengtengngel ti Republikano a Kongreso, ngem nakaaramid kaniana a paborito a kaduana a timmarayan ni Grover Cleveland idi 1892, kenisu ti nagbalin a maika-23 a Bise Presidente iti Estados Unidos.
Ii adda ti opisina, isu ket nagsuporta panangiduron ti nawaya a papirak a naisuppiat ti balitok a pagalagadan a lallaki a kas ni Cleveland, ngem isu ket naipammadayawan ti panagiturayna ti nadayaw, kenpraised for ruling in a dignified, ken saan a kimmadduaan nga ugali.
Idi 1900, isu ket timmaray para iti Bise Presidente kenni William Jennings Bryan.[1] Nupay isu ket napaay,isu ti immuna a dati a presidente a nangabak ti nominasion manen para iti puesto ti sabali a kandidato ti Presidente.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Baker, Jean H. (1996). Dagiti Stevenson: Biograpia ti Maysa a Pamilia ti Amerikano. New York: W. W. Norton & Co. ISBN 0-393-03874-2.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Kategoria:Adlai E. Stevenson idiay Wikimedia Commons


text:
Antonio Vivaldi
Ni Antonio Lucio Vivaldi (4 Marso 1678 – 28 Hulio 1741), a nabiengasan ti il Prete Rosso ("Ti Nalabbasit a Padi") gapu ti nalabbasit a buokna, ket maysa idi a Benesiano Barok a komposer, padi, ken birtuoso a biolinista, a naipasngay idiay Benesia. Isu ket mabigbigan a kas maysa kadagiti kalatakan a Barok a kompositor, ti inpluensiana ti las-ud ti kabibiagna ket nawatiwat iti kadagupan ti Europa. Ni Vivaldi ket nagruna anamammoan para iti panagpartuat kadagiti instrumento a tokar, a naipangpangruna para iti biolin, ken dagiti pay sagrado a koro nga obobra ken dagiti sumorok a 40 nga opera. Ti kadayegan anaamammoan nga obrana ket ti serie dagiti biolin a tokar a naamammoan a kas ti Ti Uppat a Tiempo.
Adu kadagiti pinarpartuatna ket naisurat para kadagiti musika ti babbai a kadkadua iti Ospedale della Pietà, ti kamara dagiti napanawan nga ububbing a nagtarabahoan ni Vivaldi manipud idi 1703 aginggana idi 1715 ken manipud idi 1723 aginggana idi 1740. Ni Vivaldi ket nagballigi pay ti panakaentablada kadagiti operana idiay Benesia, Mantua ken Vienna. Kalpasan ti pakayamammona kenni Emperador Karlos VI, ni Vivaldi napan idiay Vienna a nagnamnama nga isu ket maipangruna. Ti Emperador ket pimmusay kalpasan idi simmangpet ni Vivaldi, ken ti komposer ket natay nga agpalpalama, nga awan ti natalinaay a pagtaudan ti matgedan.
Ngem ti musika ni Vivaldi ket nasayaat a naawawat idi la-ud ti kabibiagna, ngem daytoy ket naapday ti kinadayegna aginggana idi adda ti nasiglat a panagpabaro idi umuna a gudua ti maika-20 a siglo. Tatta nga aldaw, ni Vivaldi ket mairanggo kadagiti kadayegan ken nawatiwat a nairehistro a Barok a komposer.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Paammo
Taudan / Adu pay a mabasbasa
- Brizi, Bruno, "Maria Grazia Pensa" iti Musika ken Sursurat, Tomo. 65, Tomo. 1 (Ene., 1984), pp. 62–64
- Bukofzer, Manfred (1947). Musika iti Barok a Panawen. New York, W. W. Norton & Co. ISBN 0-393-09745-5.
- Cross, Eric (1984). Panagrepaso iti I libretti vivaldiani: recensione e collazione dei testimoni a stampa by Anna Laura Bellina;
- Formichetti, Gianfranco Venezia e il prete col violino. Vita di Antonio Vivaldi, Bompiani (2006), ISBN 88-452-5640-5.
- Heller, Karl Antonio Vivaldi: Ti Nalabbasit a Padi ti Benesia, Amadeus Press (1997), ISBN 1-57467-015-8
- Kelly, Sarah Bruce, Ti Annina ti Nalabbasit a Padi, 2009 Bel Canto Press, ISBN 978-0-578-02566-7
- Kelley, Sarah Bruce, Vivaldi's Muse, 2011 Bel Canto Press, ISBN 978-0-9836304-0-1
- Kolneder, Walter Antonio Vivaldi: Dagiti Dokumento ti Biagna ken Obobra, C F Peters Corp (1983), ISBN 3-7959-0338-6
- Quick, Barbara, Dagiti Birhen ni Vivaldi (nobela), HarperCollins (2007), ISBN 978-0-06-089052-0.
- Robbins, H.C., Vivaldi: Boses iti Barok, Unibersidad ti Chicago a Pagmalditan, 1996 ISBN 0-226-46842-9
- Romijn, André. Dagiti Nailemlemmeng a Dangngay: Ti Nalimed a Biag ni Antonio Vivaldi, 2007 ISBN 978-0-9554100-1-7
- Selfridge-Field, Eleanor (1994). Benetiano nga Instrumento a Musika, manipud kenni Gabrieli aginggana kenni Vivaldi. New York, Dover Publications. ISBN 0-486-28151-5.
- Talbot, Michael, Antonio Vivaldi, Insel Verlag (1998), ISBN 3-458-33917-5
- Talbot, Talbot: "Antonio Vivaldi", Grove Music Online, ed. L. Macy (Naala idi 26 Agosto 2006), (umannamon a panagserrek)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Antonio Vivaldi idiay Wikimedia Commons
- 1678 a pannakaipasngay
- 1741 nga ipupusay
- Tattao nga Italiano ti maika-17 a siglo
- Tattao nga Italiano ti maika-18 a siglo
- Dagiti kompositor ti maika-17 a siglo
- Dagiti kompositor ti maika-18 a siglo
- Dagiti Barok a kompositor
- Dagiti Italiano a kompositor
- Dagiti kompositor para iti biolin
- Dagiti kompositor para iti tselo
- Dagiti kompositor ti opera
- Dagiti Italiano a biolinista ti klasiko
- Dagiti Italiano a padi ti Romano Katoliko
- Tattao a manipud idiay Benesia (siudad)
- Tattao manipud idiay Innere Stadt
- Dagiti Austriano a kompositor


text:
Papa Alejandro I
Ni Santo Papa Alejandro I ket isu ti [[papa}Obispo ti Roma]] manipud idi agarup a 106 aginggana idi 115. Ti Annuario Pontificio (2012) ti Santa Sede ket manginagnagan kaniana a kas maysa a Romano a nagturay manipud idi 108 wenno 109 aginggana idi 116 wenno 119. Adda dagiti namatmati nga isu ket nagsagsagaba ti pannakamartir babaen ti Romano nga Emperador a ni Trajano wenno Adriano, ngem daytoy ket saan a mabalin a husto.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Alejandro I idiay Wikimedia Commons
Dagiti ob-obra a mainaig ti Papa Alejandro I idiay Wikisource


text:
Santa Lucia (pagilian)
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Katkategoria:
- Santa Lucia (pagilian)
- Dagiti pagilian ti Karibe
- Dagiti estado a kameng ti Komunidad ti Karibe
- Dagiti isla a pagilian
- Dagiti batay-linteg a monarkia
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Inggles
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1979
- Dagiti isla ti Santa Lucia
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Kalawit, Zamboanga del Norte
Ti Kalawit ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Zamboanga del Norte iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Kalawit ket nabennebenneg iti 14 a barbaranggay.[2]
- Batayan
- Botong
- Concepcion
- Daniel Maing (Dominolog)
- Fatima (Lacsutan)
- Gatas
- Kalawit (Poblacion)
- Marcelo
- New Calamba
- Palalian
- Paraiso
- Pianon
- San Jose
- Tugop*
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Zamboanga del Norte". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 17 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Peninsula ti Zamboanga (Ingles) naala idi 1 Pebrero 2013
- ^ "Probinsia ti Zamboanga del Norte". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 17 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Bataraza, Palawan
Ti Bataraza ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Palawan iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Bataraza ket nabingbingay kadagiti 22 a barbaranggay.[2]
- Bono-Bono
- Bulalacao
- Buliluyan
- Culandanum
- Igang-Igang
- Inogbong
- Iwahig
- Malihud
- Malitub
- Marangas (Poblacion)
- Ocayan
- Puring
- Rio Tuba
- Sandoval
- Sapa
- Sarong
- Sumbiling
- Tabud
- Tagnato
- Tagolango
- Taratak
- Tarusan
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Palawan". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 24 Septiembre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Mimaropa (Ingles) naala idi 30 Enero 2013
- ^ "Probinsia ti Palawan". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 24 Septiembre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Panaglupos
Iti biolohia, ti panaglupos ket isu ti pamay-an a panagregreg ti maysa a parte ti bagi (masansan ngem saan akankanayon a ti akin-ruar a tuon wenno abbong), mabalin a kadagiti naisangayan a tiempo ti tawen, wenno kadagiti naisangayan a puntos ti siklo ti biagna.
Ti panaglupos ket mabalin a makairaman ti epidermis (kudil), dutdot, buok, lana), wenno dadduma pay ng aakin-ruar a tuon. Kadagiti dadduma a sebbangan, dagiti dadduma parte ti bagi ket mabalinda pay nga itinnag, kas pagarigan, dagiti payak kadagiti dadduma nga insekto. Ti kas pagarigan ket mairaman dagiti daan a dutdot dagiti billit, dagiti daan buok dagiti mamalia (naipangpangruna dagiti aso ken dadduma pay a canidae), daan a kudil dagiti reptilia, ken ti intero nga akin-ruar a rurog daditi artropoda.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Panaglupos idiay Wikimedia Commons
- Panaglupos ti Manok ken dadduma pay a billit


text:
Digos
Ti Siudad ti Digos ket maysa a maika-2 a klase a siudad ken isu ti kapitolio iti probinsia ti Davao del Sur iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti Digos ket nabingbingay a politikal iti 26 a barbaranggay.[2]
- Aplaya
- Balabag
- Binaton
- Cogon
- Colorado
- Dawis
- Dulangan
- Goma
- Igpit
- Kiagot
- Lungag
- Mahayahay
- Matti
- Kapatagan
- Ruparan
- San Agustin
- San Jose
- San Miguel
- San Roque
- Sinawilan
- Soong
- Tiguman
- Tres de Mayo
- Zone 1 (Pob)
- Zone 2 (Pob)
- Zone 3 (Pob)
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Davao del Sur". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 20 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Davao (Ingles) naala idi 2 Hunio 2013
- ^ "Probinsia ti Davao del Sur". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 20 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)
- Digos
(Administratibo a nawaya manipud ti probinsia, ngem naigrupo babaen ti Davao del Sur babaen ti Opisina ti Nailian nga Estadistika)


text:
Elpidio Quirino
Ni Elpidio Quirino (Nobiembre 16, 1890—Pebrero 29, 1956) ti maika-6 a Presidente iti Pilipinas. Nangrugi nga agserbi idi Abril 17, 1948 agingga idi Disiembre 30, 1953.
Maysa a Romano Katoliko, isu ti umuna nga Ilokano a presidente ti Pilipinas.
Kabibiag[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay ni Quirino idiay Vigan, Ilocos Sur kada Mariano Quirino ti Ilocos Sur ken Gregoria Rivera iti Agoo, La Union. Dimmakkel idiay La Union ken Ilocos Sur sakbay a nagpa-Manila ket nagbasa idiay Unibersidad iti Pilipinas. Nagturpos iti kinaabogado idi 1915 ket nangged nga abogado agingga a nadutokan kas kameng iti Kamara dagiti Pannakabagi iti Pilipinas, manipud idi 1919 agingga 1925, sa kas senador idi 1925 aginggana 1931. Kalpasanna, nagpaay a kas sekretario iti busbos ken sekretario iti lungnguop iti gobierno a Mankumonidad.
Idi 1934, maysa a miembro ni Quirino iti delegasion a napan idiay Washington, D.C., nga indauluan ni Manuel Quezon, a nangipasa iti Tulag a Tydings-McDuffie iti Kongreso ti Estados Unidos. Daytoy a paglintegan ti nangisaad iti aldaw ti panagwaywayas iti Pilipinas no dumteng ti 1945. Nagbalin nga opisial daytoy nga aldaw idi Hulio 4, 1946.
Idi sinakup dagiti Hapon ti Pilipinas idi Maikadua a Sangalubongan a Gubat, nagbalin a daulo dagiti guerilla ni Quirino ket natiliw ken naibalud. Pinapatay dagiti Hapon ti asawana a ni Alicia Syquia ken tallo kadagiti lima nga annakna.
Kalpasan ti gubat, intuloyna ti nagserbi iti gobierno idiay Senado. Idi 1946, napili a kas umuna a bise presidente ti nawaya a Republika ti Pilipinas. Ni Manuel Roxas ti pangulo.
Kinapresidente[urnosen | urnosen ti taudan]
Nagsapata a kas pangulo ni Quirino idi Abril 17, 1948, dua nga aldaw kalpasan iti pannakatay ni Manuel Roxas. Nabutosan a presidente iti sumaruno a tawen kas kandidato ti Partido Liberal.
Inabak ni Ramon Magsaysay idi eleksion idi 1953.
Kalpasan iti kinapresidente[urnosen | urnosen ti taudan]
Naatake isuna iti puso ket pimmusay idi Pebrero 29, 1956.


text:
Islandia
Ti Islandia[7][8] i/ˈaɪslənd/ (Islandes: Ísland, IPA: [ˈislant]; kitaen ti Dagiti nagnagan para iti Islandia), sagpaminsan pay iti saan a husto a tiRepublika iti Islandia babaen dagiti ganganaet a turay[4][5][6] ) ket maysa a Nordiko nga isla ti Europa a pagilian idiay Amianan a Taaw Atlantiko, idiay Tengnga nga Atlantiko a Pantok.[9] Daytoy a pagilian ket addaan iti populasion ti agarup a 320,000 ken ti kalawa a 103,000 km2 (40,000 sq mi).[10] Ti kapitoliona ken kadakkelan a siudad ket ti Reykjavík,[11] nga adaan dagiti nakapalikmut a luglugar idiay abagatan a laud a rehion iti daytoy a pagilian a nagtaengan ti pagkatlo ti populasion iti daytoy a pagilian. Ti Islandia ket bulkan ken heolohiko nga aktibo. Ti uneg ket kaaduan a nagbuklan dagiti altiplano a naigalad babaen dagiti desierto a luglugar, banbantay ken glasier, nga adu pay dagiti glasier a karkarayan nga agan-anud iti baybay babaen dagiti nababa a dagdaga. Ti Islandia papudoten babaen ti Golpo a Waig ken addaan ti kalalainganna a klima nupay adda daytoy iti nangato a lugar iti ruar ti Artiko a Sirkulo.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Estadistika ti Islandia - EStadistika » Populasion » Populasion babaen ti nagtaudan ken panakaumili". Statice.is. Naala idi 2012-01-08.
- ^ a b c d "Islandia". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 2011-04-21.
- ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2010". Nagkaykaysa a Pagpagilian. 2010. Naala idi 5 Nobiembre 2010.
- ^ a b "Iceland". The World Factbook. CIA. 20 Enero 2010. Naala idi 17 Pebrero 2010.
- ^ a b "Iceland". Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica. Naala idi 17 Pebrero 2010.
- ^ a b "UNGEGN Listaan dagiti Pagilian babaen ti Nagnagan" (PDF). Nagkaykaysa a Pagpagiliana a Grupo dagiti Ekperto iti Heograpiko a Nagnagan. Agosto 2011. p. 48. Naala idi 25 Enero 2012.
- ^ a b "Ania ti pormal a nagan ti pagilian tayo?" (iti Inggles, naipatarus manipud ti Islandes babaen ti Google Pagipatarusan). Vísindavefurinn. Naala idi 22 Mayo 2011.
- ^ "Hvert er formlegt heiti landsins okkar?" (iti Icelandic). Vísindavefurinn. Naala idi 21 Pebrero 2010.
- ^ "CIA – The World Fact book – Islandia". Gobiernot. Gobierno ti Estados Unidos. 20 Hulio 2006. Naala idi 6 Agosto 2006.
- ^ "Dagiti Estadistika ti Islandia". Gobierno. Ti Nailian a Pagadalan ti Estadistika iti Islandia. 14 Septiembre 2008. Naala idi 14 Septiembre 2008.
- ^ Don Young (2 Septiembre 2009). Reykjavik Islandia ken dagiti Nakapalikmut. Hunter Publishing, Inc. p. 30. ISBN 9781588437983. Naala idi 20 Mayo 2011.
- Islandia
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Artiko
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti dati a kolonia ti Dinamarka
- Dagiti dati a kolonia ti Norwega
- Dagiti isla a pagilian
- Dagiti isla ti Islandia
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti NATO
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti Nordiko a pagilian
- Akin-amianan nga Europa
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1944
- Akinlaud nga Europa


text:
Pagsasao nga Insik
Ti Insik wenno Intsik (汉语 / 漢語; Hànyǔ wenno 中文; Zhōngwén) ket grupo ti mainaig ngem kadagiti adu a kaso dagiti saan nga agsinnaranay a maawatan a karuay ti pagsasao, a mangporma iti pamilia ti pagsasao a Sino-Tibetano. Ti insik ket naisasao babaen ti kaaduan a Han ken dadduma pay a kaaduan nga etniko a grupo idiay Tsina. Gangani 1.2 a bilion a tattao (agarup a 16% iti populasion iti lubong) ket agsao ti sumagmamano a porma iti Insik a kas ti nakayanakan a pagsasaoda.
Dagiti karuay ti Insik ket kadawyan a naipalawag babaen dagiti patneng nga agsasao a kas dagiti dialekto iti bugbugtong a pagsasao nga Insik, ngem dagiti lingguista ket mangibaga a dagitoy ket kaaduan a naindumadumaan a kas pamilia ti pagsasao.[a] Ti akinuneg a dibersidad ti Insik ket naisilpon iti sasao a Romanse, ngem mabalin nga ad-adu a naindumadumaan. Adda dagiti baetan ti 7 ken 13 a nangruna a rehional a grupgrupo iti Insik (depende iti isbangan ti pannakaidasig), iti kaaduan a naisasao, ti kaaduan ket ti Mandarin (agarupa 960 a riwriw), sarunuen babaen ti Wu (80 a riwriw), Yue (70 a riwriw) ken Min (70 a riwriw). Kaaduan kadagitoy a grupo ket saan nga agsinnaranay a maawatan, ngem adda met dagiti dadduma, kasla ti Xiang ken dagiti dialekto ti Abagatan a laud a Mandarin, ket mabalin a makibinningay kadagiti kadawyan a termino ken iti manmano a grado ti agsinnaranay a pannakaawat. Amin dagiti karuay iti Insik ket maaweng ken analitiko.
Ti Pagalagadan nga Insik (Putonghua/Guoyu/Huayu) ket pagalagadan a porma ti naisasao nga Insik a naibatay iti dialekto ti Beijing iti Mandarin. Daytoy ti opisial a pagsasao ti Tsina ken Taiwan, ken ti pay maysa kadagiti uppat nga opisial a pagsasao ti Singapur. Daytoy ket maysa kadagiti innem nga opisial a pagsasao ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. Ti naisurat a porma ti pagalagadan a pagsasao (中文; Zhōngwén), a naibatay kadagiti logogramo nga ammo a kas dagiti Insik a karakter (汉字/漢字; hànzi), ket nagbibingayan babaen dagiti nalaing a makasao kadagiti saan koman nga agsisinnaranay a maawatan a pagsasao.
Kadagiti sabali a karuay ti Insik, ti Kantones (ti prestihio a karuay ti Yue) ken inpluensial iti probinsia ti Guangdong ken idiay Hong Kong ken Macau, ken kaaduan a naisasao kadagiti komunidad ti ballasiw taaw. Ti Min Nan, ti paset ti grupo ti Min, ket kaaduan a naisasao idiay akin-abagatan a Fujian, idiay kaaruba a Taiwan (nga idiay ket ammo a kas ti Taiwanes wenno Hoklo) ken idiay Abagatan a daya nga Asia (ammo pay a kas ti Hokkien idiay Pilipinas, Singapur, ken Malaysia). Adda pay dagiti adu a diaspora ti Hakka ken Shanghaines, kas pagarigan idiay Taiwan, a kaaduan dagiti komunidad ti Hakka ket makasao pay ti Taiwanes ken Pagalagadan nga Insik.
Dagitinota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti nadumaduma a a pagarigan ket mairaman ti:
- David Crystal, The Cambridge Encyclopedia of Language (Cambridge: Cambridge University Press, 1987), p. 312. "The mutual unintelligibility of the varieties is the main ground for referring to them as separate languages."
- Charles N. Li, Sandra A. Thompson. Mandarin Chinese: A Functional Reference Grammar (1989), p. 2. "The Chinese language family is genetically classified as an independent branch of the Sino-Tibetan language family."
- Norman (1988), p. 1. "[...] the modern Chinese dialects are really more like a family of languages [...]"
- DeFrancis (1984), p. 56. "To call Chinese a single language composed of dialects with varying degrees of difference is to mislead by minimizing disparities that according to Chao are as great as those between English and Dutch. To call Chinese a family of languages is to suggest extralinguistic differences that in fact do not exist and to overlook the unique linguistic situation that exists in China."
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ china-language.gov.cn (Insik)
- ^ "Speak Mandarin Campaign". Naala idi 2011-08-09.
- ^ Mair (1991), pp. 10, 21.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hannas, William C. (1997), Asia's Orthographic Dilemma, University of Hawaii Press, ISBN 978-0-8248-1892-0.
- Qiu, Xigui (2000), Chinese Writing, trans. Gilbert Louis Mattos and Jerry Norman, Society for the Study of Early China and Institute of East Asian Studies, University of California, Berkeley, ISBN 978-1-55729-071-7.
- Ramsey, S. Robert (1987), The Languages of China, Princeton University Press, ISBN 978-0-691-01468-5.
- Schuessler, Axel (2007), ABC Etymological Dictionary of Old Chinese, Honolulu: University of Hawaii Press, ISBN 978-0-8248-2975-9.
- R. L. G. "Language borrowing Why so little Chinese in English?" The Economist. Hunio 6, 2013.


text:
Pagsasao a Turko
Ti Turko (Turko: Türkçe (tulong·paammo)), maitudo a kas ti Istanbul Turko,[6][7] ket maysa a pagsasao a maisasao a kas ti patneng a pagsasao babaen ti sumurok a 83 a riwriw a tattao iti dagup iti lubong,[4][8] a mangaramid iti daytoy ti kaaduan a mangisasao kadagiti Turko a pagsasao. Dagiti mangisasao ket kaaduan a mabirukan idiay Turkia ken Akin-abagatan a Sipre nga addaan ti basbassit a grupo idiay Irak, Gresia, Bulgaria, ti Republika iti Macedonia, Kosovo, Albania ken sabsabali pay a paset iti Dumaya a Europa. Ti Turko ket maisasao pay babaen dagiti adu a riwriw a tattao nga imigrante a nagtaud idiay Lumaud a Europa, a naipangpangruna ti Alemania.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Taylor & Francis Group (2003). Dumay a Europa, Rusia ken Tengnga nga Asia 2004. Routledge. p. 114. ISBN 978-1857431872. Naala idi 2008-03-26.
- ^ "Ti Muslim Minoridad iti Griego a Trasia".
- ^ "Siriano a Turko".
- ^ a b c Europeano a Komision (2006). "Naipangpangruna a Eurobarometro 243: Dagiti Europeano ken dagiti bukodda a pagsasao (Panagala)" (PDF). Europa. Naala idi 2010-02-14.
- ^ "Dagiti mabigbigana minoridad a pagsasao iti Romania". Conventions.coe.int. Naala idi 2011-11-03.
- ^ Geoffrey Lewis, Reporma ti Turko a Pagsasao: Maysa a Didigra a Balligi, Unibersidad ti Oxford a pagmalditan, 2002., p. 26
- ^ Corpus a panagusig ken panakaidumaduma iti ... – Yuji Kawaguchi, Makoto Minegishi, Jacques Durand – Liblibro ti Google. Books.google.com. Naala idi 2011-11-03.
- ^ "Programa ti Turko a Pagsasao", Unibersidad ti Syracuse


text:
Czeslaw Milosz
Ni Czesław Miłosz ([ˈt͡ʂɛswaf ˈmiwɔʂ] ( denggen); 30 Hunio 1911 – 14 Agosto 2004) ket maysa idi a Polako a mannaniw, mannurat ti prosa ket nagipatpatarus iti nagtaudan a Lithuaniano.[1] [2] [3][4][5] T Maikadua a sangalubongan a Gubat a panawen a panagsarsaruno a Ti Lubong ket maysa nga urnong dagiti 20 nga "ampapaok" a dandaniw. Timmalaw isuna a napan iti Laud idi 1951, ken ti saan a piksion a librona a Ti Natiliw a Panunot (1953) ket maysa a klasiko iti kontra-Stalinismo. Manipud idi 1961 aginggana idi 1998 isu ket maysa a propesor iti pagsasao nga Eslabo ken Literatura idiay Unibersidad iti California, Berkeley. Ni Miłosz nagbalina nga umili ti Amerika[5] ken nagunggunaan ti Premio Nobel iti Literatura idi 1980.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Saulius Sužiedėlis (1 Pebrero 2011). Pakasaritaan a Diksinario iti Lithuania. Scarecrow Press. p. 189. ISBN 978-0-8108-4914-3. "Ni Miłosz kadawyana nangipangpangruna ti nagtaudanna a Lithuania"
- ^ Irena Grudzińska-Gross (24 Nobiembre 2009). Czesław Miłosz ken Joseph Brodsky: kumaduan dagiti mannaniw. Pagmalditan ti Unibersidad ti Yale. p. 291. ISBN 978-0-300-14937-1. "...Dagiti "agpayso" a Polako nangipalpalagip ti pagilian ti kina-agpayso a nagtaudan a Lithuania ni Milosz, ti saan a kadawyan a relihionnna, ken ti kanigid a napalabasna"
- ^ Ensiklopedia iti Sangalubongan a Biograpia, Tomo 11 - Panid 40
- ^ Robinson Jeffers, Dagiti rukod ti mannaniw - Panid 177
- ^ a b "TTi Sibik ken Tribu a Kasasaad: TI Estado, Etnisidad, ken ti Adu nga etniko a Kasasaad" Babaen ni Feliks Gross - Panid 124