text:
Maguindanao
Ti Maguindanao ket maysa a probinsia iti Filipinas a masarakan iti rehion ti Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao (ARMM) iti Mindanao. Ti kapitoliona ket ti ili ti Shariff Aguak. Kabeddengna dagiti probinsia ti Lanao del Sur iti amianan, Cotabato iti daya, ken Sultan Kudarat iti abagatan. Iti laudna ket ti Golpo ti Moro.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Addaan ti Maguindanao iti 36 nga ili ken maysa a siudad.
Siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abagatan nga Upi
- Amianan a Kabuntalan
- Ampatuan
- Barira
- Buldon
- Buluan
- Datu Abdullah Sangki
- Datu Anggal Midtimbang
- Datu Blah T. Sinsuat
- Datu Hoffer Ampatuan
- Datu Montawal
- Datu Odin Sinsuat
- Datu Paglas
- Datu Piang
- Datu Salibo
- Datu Saudi-Ampatuan
- Datu Unsay
- General Salipada K. Pendatun
- Guindulungan
- Kabuntalan
- Mamasapano
- Mangudadatu
- Matanog
- Pagalungan
- Paglat
- Pandag
- Parang
- Rajah Buayan
- Shariff Aguak
- Shariff Saydona Mustapha
- Sultan Kudarat
- Sultan Mastura
- Sultan sa Barongis
- Talayan
- Talitay
- Upi
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti daulo ti probinsia: Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno, Siudad ti Quezon- Naala idi 12 Pebrero 2013
- ^ Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016


c: text/html

text:
TOPIKO ITI AKKUB | MAPAGTALKANKA KADI?
No Apay a Nasayaat ti Agbalin a Mapagtalkan
“Agtalekkami nga addaankami iti napudno a konsiensia, yantangay kayatmi ti agbiag a mapagtalkan iti amin a bambanag.”—Hebreo 13:18.
Iti Biblia, ti orihinal a Griego a sao a maipatarus no dadduma a “mapagtalkan” ket literal a kaipapananna a “datin a talaga a nasayaat.” Mabalin met a kaipapananna ti maysa a makaay-ayo nga ugali.
Ipappapuso dagiti Kristiano ti impaisurat ti Dios ken ni Pablo: “Kayatmi ti agbiag a mapagtalkan iti amin a bambanag.” Ania ti karaman iti dayta?
NO APAY A NARIGAT A LABANAN
Adu ti binigat nga agsarming sakbay a mapanda iti papananda. Apay? Kayatda a nasayaat ti itsurada. Ngem adda pay napatpateg ngem iti napintas nga estilo ti buok wenno bado. Wen, ti kinataotayo mabalin a papintasen wenno paalasenna ti itsuratayo.
Direkta nga ibaga ti Biblia nga adda pagannayasan, wenno tendensiatayo nga agaramid iti dakes. “Ti pagannayasan ti puso ti tao dakes manipud pay kinaagtutubona,” kuna ti Genesis 8:21. Tapno ngarud agbalintayo a mapagtalkan, masapul a labanantayo dayta a tendensiatayo. Nalawag a dineskribir ni apostol Pablo ti pananglabanna iti basol: “Pudno a pagragsakak ti linteg ti Dios maitunos iti kinatao nga adda iti unegko, ngem makitak iti kamkamengko ti sabali a linteg a makigubgubat iti linteg ti panunotko ken mangiturturong kaniak a kautibo iti linteg ti basol nga adda iti kamkamengko.”—Roma 7:22, 23.
Kas pagarigan, no pilitennatayo ti pusotayo nga agaramid iti dakes ken napigsa ti guyod ti panagbalin a di mapagtalkan, saan a masapul a surotentayo ti kayat ti pusotayo. Datayo latta ti agpili. No pilientayo a paruten ti dakes a pampanunotentayo, makapagtalinaedtayo a mapagtalkan uray no di mapagtalkan dagiti tattao iti aglawlawtayo.
NO KASANO A MALABANAN
Kasapulantayo ti natibker nga estandarte iti moral (no ania ti naimbag ken dakes). Ngem makapaladingit ta adu ti mas mangipatpateg iti bukodda a reputasion imbes a panunotenda koma no kasanoda a masurot ti estandarte iti moral. Isu nga ikalinteganda ti kalag-an wenno kakaro ti ar-aramidenda a panagulbod wenno panagkusit a kasapulan iti situasionda. Kuna ti libro a The (Honest) Truth About Dishonesty: “Kinapudnona, agsuitiktayo wenno agulbodtayo agingga iti punto a patientayo a mapagpiarantayo latta.” Ngem adda kadi mapagtalkan nga estandarte a makatulong tapno maibagatayo no kasano kakaro a di kinamapagtalkan ti maakseptar—no adda man?
Minilion a tao iti lubong ti nakapaneknek nga adda iti Biblia dayta a mapagtalkan nga estandarte, ket dayta ti kasayaatan. (Salmo 19:7) Mangted ti Biblia iti mapagtalkan a balakad maipapan iti moral, biag ti pamilia, trabaho, ken relasiontayo iti Dios. Nabayagen a napaneknekan nga epektibo ti Biblia. Makatulong iti amin a tao ti linteg ken prinsipiona. No adalen, panunoten a naimbag, ken surotentayo ti balakad ti Biblia, masanay ti pusotayo nga agbalin a mapagtalkan ken nalinteg.
Saan la a ti panangammotayo iti pudno nga isursuro ti Biblia ti kasapulan tapno malabanantayo ti di kinamapagtalkan. Agbibiagtayo ngamin iti dakes a lubong a mangpilpilit kadatayo a mangakseptar kadagiti killo nga estandartena. Isu a masapul nga ikararagtayo ti tulong ti Dios. (Filipos 4:6, 7, 13) No aramidentayo dayta, tumuredtayo a mangitakder iti umiso ken agbalintayo a mapagtalkan iti amin a banag.
DAGITI PAGIMBAGAN TI KINAMAPAGTALKAN
Nagimbagan ni Hitoshi, a naisalaysay iti umuna nga artikulo, ti reputasionna kas mapagtalkan nga empleado. Adda trabahonan ket ipatpateg ti boss-na ti kinamapagtalkanna. “Maragsakanak,” kuna ni Hitoshi, “ta nakabirokak iti trabaho a makatulong tapno nadalus latta ti konsiensiak.”
Kasta met laeng ti narikna ti dadduma. Kitaentayo ti dadduma a nabenepisiaran iti panangsurotda iti prinsipio ti Biblia nga “agbiag a mapagtalkan iti amin a bambanag.”
Nadalus a Konsiensia
“Idi 13 ti tawenko, nagsardengak nga ageskuela tapno makikadua kadagiti agtatakaw. Isu a nganngani amin a kuartak ket naggapu iti panagtakaw ken panagkusit. Idi kuan, nakiasawaak, ket nakipagadalkami ken lakayko iti Biblia kadagiti Saksi ni Jehova. Naammuanmi a kagura ni Jehova * a Dios dagiti kinukusit nga ar-aramid, isu a binalbaliwanmi ti panagbiagmi. Idi 1990, inkarimi ken Apo Jehova nga isu laeng ti pagserbianmi, ket nabautisarankami kas Saksi ni Jehova.”—Proverbio 6:16-19.
“Napno idi ti balayko iti tinakaw a bambanag, ngem saanen a kasta ita isu a nadalusen ti konsiensiak. No lagipek ti adu a tawen a panagbalinko a di mapagpiaran, agyamyamanak iti nagdakkel nga asi ni Apo Jehova. Nagmayat ti riknak kada maturogak iti rabii gapu ta ammok a maragragsakanen ni Apo Jehova kaniak.”—Cheryl, Ireland.
“Idi naammuan ti boss-ko a diak inawat ti pasuksok ti maysa nga agbalin koma a kostumermi, imbagana: ‘Pinagbalinnaka ti Diosmo a mapagpiaran a tao! Talaga a nagdakkelka a tulong iti kompaniatayo.’ Gapu iti panagbalin a mapagtalkan iti amin a banag, addaanak iti nadalus a konsiensia iti sanguanan ni Jehova a Dios. Kasta met, matultulongak ti pamiliak ken ti dadduma nga agbalin met a mapagtalkan.”—Sonny, Hong Kong.
Talna ti Panunot
“Agtrabtrabahoak kas executive assistant iti maysa nga internasional a bangko. Iti daytoy a trabaho, napatpateg ti panagbalin a nabaknang ngem iti panagbalin a mapagtalkan. Pagsasaoda nga, ‘Ania koma ti dakesna ti sangkabassit a panagkusit no mangpabaknang ken makatulong met iti ekonomia?’ Ngem gapu iti panagbalin a napudno, natalna ti panunotko. Desididoak nga agbalin latta a mapagtalkan ken mangsango iti aniaman a resultana. Ammo dagiti boss-ko a diak agulbod kadakuada wenno para kadakuada.”—Tom, United States.
Respeto iti Bagi
“Imbaga ti superbisorko nga agulbodak maipapan kadagiti mapukpukaw a suplay iti pagtrabahuanmi, ngem diak sinurot ti imbagana. Idi naduktalanen no sino dagiti nagtakaw, nagyaman kaniak ti boss-ko gapu ta napudnoak. Kasapulan ti tured nga agbalin a mapagpiaran iti daytoy di mapagtalkan a lubong. Ngem maalatayonto met laeng ti panagtalek ken respeto ti dadduma.”—Kaori, Japan.
Nadalus a konsiensia, talna ti panunot, ken respeto iti bagi—dagita a pagimbagan ti mangipakita a talaga a nasayaat ti agbalin a mapagtalkan. Patiem kadi met laeng dayta?
^ par. 18 Jehova ti nagan ti Dios a naipakaammo iti Biblia.
Ammuem ti Ad-adu Pay
Dagiti Di Agkupas a Prinsipio—Kinamapagpiaran
No inawat ni Raquel ti pasuksok, alisto la koma nga immadu ti kuartana, ngem nariknana a napatpateg nga amang ti nagun-odanna babaen ti panagkedkedna kadagita.
Kasanotayo a Magunggonaan Kadagiti Prinsipio ti Biblia?
Inlawlawag ni Jesus no apay a kasapulantayo ti panangiwanwan ken no ania ti dua a prinsipio ti Biblia a kapatgan.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dagiti Ilokano Epic a Koleksion ni Florentino H. Hornedo, Ph.D.
Saan laeng a ti “Ti Biag ni Lam-ang” ti epiko ni Ilokano, no di ket adda pay dagiti sumagmamano a naisurat ken naiyebkas. Amin dagitoy ket nagtitinnawidan babaen iti dila. Inagsaw ni Dr. Florentino H. Hornedo dagitoy a koleksionna iti mismo a raconteur wenno iti mismo a nangiyebkas kadagitoy nga atitiddog a dandadaniw.
Nupay maysa nga Ivatan ni Dr, Hornedo, dakkel ti pusona para iti itatayok ti epiko ni Ilokano. Usarek kadaytoy a sinurat iti panagadal ti kaipapanan, pakaiturongan, pakairanodan ken kinapateg dagitoy a sinukisok ken sinuratna. Dua kadagitoy ti isurattayo iti sibubukel a binatogda ken dagiti sumagmamano pay a lima ket dagitinto laengen summary iti pangagsawantayo iti kaipapanan, kinapateg, pakairanodan ken pakaiturongan dagitoy nga epiko.
Saan a naipablaak dagitoy kadagiti magasin ken pagiwarnak no di ket naipablaakda kadagiti journal iti academia para iti scholarly a panagadal ken panagsukisok.
Ti umuna nga intay taldiapan ket addaan iti uppat a pulo ket innem a binatog (446, karaman ti paulo), ti “Da Delnagen ken Annusan Lumawig” a naipablaak iti PHILIPPINE STUDIES Volume 42 (2nd Quarter), 1994. Ti pannakaipablaakna ti Ilokano a texto ket naiyabay iti naipatarus iti English. Inagsaw ni Dr. Hornedo a mismo ti epiko iti lakay a nangiyebkas kadaytoy, ni Lakay Arsenio Ligud, ti Brgy. Amilongan, Alilem, Ilocos Sur idi Disiembre 28, 1989 ken inrekordna, nga itan ket nakapreserba dagita a magnetic tape sadiay Ateneo de Manila University.
Daytoy nga epiko maipapan kada Delnagen ken Annusan ket makuna a sibibiag ta addaan pay iti sabali a bersion. Adda laeng iti sumagmamano a nagdumaanda (ta bersion ngarud, isu nga adda nagdumaanda). Nagdumada iti setting ken karakter. Ti bersion nga inyebkas met ni Lakay Andres Budeng iti Brgy. Poblasion, Alilem, Ilocos Sur, ket inrekord ni Grace Bangaoil idi 1985 a kas undergraduate thesis, ta idi (ti researcher, ni Bangaoil) ket senior iti Interdisciplinary Studies iti School of Arts and Sciences iti Ateneo de Manila University.
Naaddaanak iti kopia itoy nga epiko ni Ilokano, babaen mismo ken ni Dr. Hornedo. Sitatallugod a nangiparangkap. Uray no diak met a kiniddaw, sitatallugod a nangipaw-it babaen iti surat idi pakauna iti 1990’s. Kitaen ti ladawan ti sobre ken ti umuna a paset ti sinurat a nakaisuratan ti surat-ima. Intedna daytoy idi kairut met iti intay panagsukisok ti backround, oral literature dagiti Bago para iti pagiwarnak (The Tribu News) ken para iti magasin (The Tribu Magazine) idi pakpakauna iti 1990’s. Naipablaak iti Bannawag, Saringit Chronicle ken Tawid News Magasin dagiti dadduma a sinukisokko maipapan iti Bago.
Da Bangaoil ken Dr. Hornedo, ket kunaenda a Bago Oral literature dagitoy. Ti Bago, ket agsasao iti naglaok nga Iluko ken Kankanaey. Iti bersion ni Dr. William Henry Scott, ‘4th branch of Kankanaey’ kunana met iti maysa kadagiti librona. Ngem ti maysa kadagiti kalaingan nga Ibaloi historian ken dati a vice governor ti Benguet, Kakali, kunana met daytoy a sao wenno lenguahe a naglaok iti Iluko ken Kankanaey. Ilukanaey met ti bersion nga inaramatko iti maysa pay a sinuratko, babaen iti nagtipon nga Iluko ken Kankanaey.
Aniaman ti itawag itoy, ania man bersion, paset dagitoy nga epiko ti literatura iti Ilokana, ti literatura ti Amianan.
Adtoy ngaruden ti epiko, a kas iti pannakaisuratna babaen iti interpretasion ken pannakaawat ni Saturnino Baltazar ti Bakun, Benguet nga isu iti nangted iti nangurnos ti transcript ken nangited ti preliminary translation.
DA DELNAGEN KEN ANNUSAN LUMAWIG
Sung by: Lakay Arsenio Ligud
Recorded by: Dr. Florentino H. Hornedo
Recorded at: Brgy. Amilongan, Alilem, Ilocos Sur
Date recorded: 28 December 1989
Adda maistoryak nga sarsarita
Ti a-appo iti immun-una nga aldaw,
Idi bassitak pay met la nga agtutubo,
Ta adda kano dagiti tao nga immun-una
Nga managan iti Delnagen ken Annusan Lumawig.
Daytoy ni Delnagen, agbalbalay iti kabanbantayan
Nga agmulmulat’ saba;
Daytoy ni Annusan, nga agbalay met iti beskaan
Wenno leggakan ti init.
Baro dagidiay nga agpadpada.
Adda met ni Bangan nga balasang.
Agdinamag nga balasang dayta;
Pagi-innapalan amin ti tao
Nga agbalay ditoy dapnisan.
Idi nadamag ni Delnagen daytoy nga balasang,
Napanna inarem. Kitkitaenna;
Kasla mayat met ti riknana a mangkita.
Gapu ta ibagana diay riknana,
Ay, ket madi diay babae!
Ngem ipapilit met laeng diay lalaki ti pagayatanna.
Ket gapu ta ipateg met didiay babae
Didiay paglamanoda kasla pagpakadana,
Kasla metten isu ti pammawidan daytoy lalaki
Nga ayaten didiay babae wennot’ balasang
Didiay lalake a managan Delnagen.
Ket idi kasta, nagsubli ni Delnagen,
Nangipan iti mulana nga saba.
Ket impakitana ti kabaelanna nga pigsa,
Maysa nga ima, maysa nga pamunga,
Maysa nga ima, maysa nga pamungan;
Sabali ti adda iti abaga.
Dayta nga kinapigsa, saggaysa nga bulig;
Impanna idiay ayan ti balasang.
Nadamag met daytoy agnagan iti Annusan Lumawig
Nga umili ditoy beskaan.
Idi bumaba surotennan ti karayan,
Ta isu ti ammona nga dalan,
Ta taga-dapnisan ni Bangan.
Idi mapan nga ibagana manen ti riknana,
Medyo mayat didiay balasang manen
Gapu ta kasla silsilawan met ti init
Ti kitkitaenna piman nga baro
A, ta naggapu met iti beskaan ni Annusan Lumawig.
Idi ibagana ti riknana,
Kunan kano daytoy balasang,
“Adda metten nangibaga
Iti riknana kaniak, ket narigat sa.”
Ket idi kano nga kastan,
Iti inalamid ni Annusan,
“Kunak kenka, O adding nga balasang
Nga managan iti Bangan,
Adingko an-anusam daytoy numo iti biang
Ta aramidek ti pamuspusan
Uray ania’t mapasamakmo a balasang,
Paungarenkanto iti kamaudianan.”
Kuna kano ni Annusan Lumawig.
Nangaramid iti dua a kalinyas;
Insul-opnan idiay agong ti balasang.
Ket tattan natayen idiay ayan ti tawa
Nga nagtantan-awan ti balasang.
Gapu piman ta di makauray
Toy baro a managan Annusan
Intangadnan tay kalinyasnan
Intulok met tay balasang,
Ta pagayatan piman tay kapanunotan.
Ket idi kano nga kastan
Napaidda idiay tawada piman,
Nagawid metten ni Annusan,
Nagsubli idiay beskaan.
Idi malagip kano met ni Delnagen ti bumisita
“Mapanak man ta innak sukalan.”
Nagtebba manen iti saba.
“Ta inna sesetan no ania ti kayat na.”
Ngem idi mapan ket, ne!
Madamdamagna nga natay ni Bangan;
Ket nagsangsangit nga napan,
Inan-anusanna latta ti napan—
Napanna dinung-dung-awan.
“Adingko nga balasang,
Aya unayen ti napasamakmo gayam,”
Kinunkunan kan piman;
Ket idi kano nga kastan,
Nagtugawen idiay palaangan,
Nagsangsangit kanon lattan,
Pulos a di payen mangan.
Ket idi manen a kastan,
Nadamag manen daytoy Annusan
Nga ammona nga nasul-oy tay angesna piman,
“Ta mapanak man nga mapan
Ta ibilinko tay maikastan,
Tapno maalamid tay pamuspusan,”
Kuna kan ni, ay, Annusan;
Ket nagbaba idtoy karayan.
Idi kano dumanon dayta
Nga Annusan idiay dapnisan,
Adda kano manen nga lallaawanda
Dayta nga balasang nga sangsangitan.
Ket nakitana ni Delnagen nga agtugtugaw
Idiay palaangan nga agsangsangit.
Pulos a di pay mangan
Nakakutkuttongen iti bisinnan
Ta saan ngarud nga mangan.
Iti kunan kano met ni Annusan
Nga inliwaliwa met iti dayta nga balasang,
“Ay adingko nga balasang,
Aya unayen daytoy nga inkastam
Ta madamdamagko daytoy inka kabalasang
Ket inka met gayam inkastan.
“Ngem ulay pay no kastan,
Gagayyemko wenno kakabsatnan
Ibagak man daytoy nga istorian
Ta intay koma aramiden dayta inna pagsayaatan,”
Kunkuna kano ni Annusan.
Imbagana nga, “Agaramidkay iti lungon
Ta saantayo nga ikali ditoy daga
No di ket itapuaktay’ ditoy danum
Ta saan nga idtoy daga ti pakaikuaanna
No di ket ditoy danum ti pangipatawan tayo
Balbaleng no addanto panagungalna
Maisalakan iti biagna,” kunana kano.
Ni met Delnagen dengdenggenna
Didiay nga istorya ngem
Dina met ipagpagarup ti remedyo ni Annusan.
Ken idi kan nga kasta
Tinungpal kano dagiti tattao
Didiay nga imbagana
Nga maaramid idiay natay nga balasang
Nga pagribalan ti dua nga lallaki.
Apaman nga nalpas ti lungon inlas-uddan
Ket impandan idiay sabangan
Nga isu’t inda nangitapuakan
Ket ammon ti tao nga inyanuddan, a.
Ay gapu ta mannakabalin kano piman
Ni sumaglalaki nga Annusan,
Annusan Lumawig ditoy beskaan,
Innalana kano daytay kalinyasnan
Nga inna nangsultopan
Idi agawid dagiti tattrao gayam.
Inlangoynan daytay lungon nga impaigid.
Pinuyotannan daytay agongnan.
Nagungalen daytay balasang.
“Intanen, agpasurongtan;
Surotenta daytoy karayan
Ta agawidtan idiay beska-an,
Ta datan daytay agtumpong
Nga agkagasat kan gayam
Ta imbagak met daytay riknak
Ket mayatka met idtay tulagan,”
Kuna kan ni sumaglalaki nga Annusan,
Annusan nga lawlawigan.
Ket idi kan nga nagtugawda piman ay ket nagsaoda,
Palalo nga ay-ayatna daydi balasang
Idi makitana diay met ay-ayatenna
Nga ni Annusan idiay beska-an nga lawigan
Nga alintebbag ti sey-ang.
Ta idi kan nga nagtulagdan
Sinolotdan daytoy kalayan
Nagturongda ditoy beska-an,
Linabasanda pay toy Ampusongan.
Ta idi dumanonda ditoy beskaan
Nga leggakan ti init kan gayam,
Kinunana met ni Annusan,
“Ay adingko nga balasang,
Kasennaayko ditoy kadagaan,
Aramidek man daytoy pagragsakan
Ta ayabanta da amam ken inam
Nga umili met idiay dapnisan,
Ken kakabsatmo met nga katulang
Ta inta man parambakan
Ti pagayatanta met nga agassawan,”
Kinuna kano ni Annusan.
Ta idi kan nga kastan
Tinuboyan ni Annusan
A gayam dagiti bebessa-ang
Animal man ken babboyan;
Nagdadakkelda kan met piman,
Didiay baboy ti kakabsatnan.
Ken kasta pay ipakitanan
Ti pannakabalin ni Annusan
Aplusanna pay tay balintaugan
Ket agbalinda nga nuang.
Aplusanna ti popongdol nga kadakkelan,
Agbalinda manen a babboyan;
Maysa met nga kadakkelan
Dagiti baboy nga naaplosan.
Ayabandan dagiti kakabsatda
Nga umili ditoy dapnisan.
“Ngem dagasenyo man ni Delnagen
Idiay kabanbantayan ta umay met makilaman
Ta gayyemko met ni Delnagen iti kabanbantayan,
Asideg sa idiay Amilongan.
Ta idi kano a kastan
Dinagasda kano piman;
Napanda idiay beskaan
Ilugidan ti ay-ayam nga gang-gangsa
Ken solibao kano piman
Piesta ti imun-una nga isu
Tay bagat a kunkunadan.
Ket kinunan dagiti ammadan,
“Ala man dakayo man nga agassawan
Ti mangilukat ti ay-ayam,”
Kunada kano dagitay agabalayan,
I-dapnisan ken i-beska-an
Nga isu kano dagiti makuna nga ammadan
Nga da Pati ken Suyan.
Ta idi kano nga kastan
Inggunayen ni Annusan
Tay ules a kapapategan
Nga nagul-ugol-usan
A kasta metten ken ni Bangan.
Idi aglibotda iti palaangan
Nga itangtang-ida tay sayawdan,
Apo, matangtang-i pay daytoy daga,
Ket matangtang-i met tay agbuybuya
Piman iti ay-ayatda
Kasla met la isulsulotda
Piman dagitay bagbagida.
Idi kan metten nga gumura
Ni Delnagen nga nangun-una
Piman nga kalibalna
Innalana metten tay gimmura
Tumakderen daytay luksawna.
Timmakderen idiay palaanganda
Ket duklosenna ti kunana
Ni Annusan nga agsalsala
Dagus metten nga inatipa
Dagiti tao a mangikanawan.
“Agurayka pay ta ituloyda
Ta ganasentayo pay ti agbuya
Ta sakayto agsarita
Ta dayta ti kustoyo koma,”
Kinunada nga nagatipa.
Gapu laeng iti luksawna,
Agbulbulongko met latta
Agliblibot idiay balayda.
“O gayyemko nga Delnagen,”
Kunan kani ni Annusan,
“Pangaasim ta agtugawka
Ta tanangenta tay agsarita,”
Kinuna kan ni Annusan nga nagkuna
Gapu laeng iti igugurana,
Apo laeng ti duklosna.
“Pangaasiyo man ta umay,”
Kinuna kan ni Annusan.
Pinutedna metten didiay
Salukodna nga uway,
“Ala, dakayo ti lumabanen,”
Kinunana kano met ni Annusanen,
Ket pinuted-putedna metten
Didiay salukodna nga uway
Apo, dayta, pang-or ti linaklak-amna
Ni Delnagen. Ali, baut.
Idi kano met nga kastan
Agsangsangiten ni Delnagen
A piman nga bimmaban
Ta di pay makatingtinggan
Dina pay intuloy ti nangan
Nagsublin didiay balaydan.
Ta maituloy pay daytay inkastan man
Ti ragragsak, ta kan nagawid ni Delnagan
Ituloyda lattan tay ay-ayam
Nga bagbagat ti immun-una.
Ay, ket alaenda dagitay baboyen—
Ala, dalupenda, iluk-atda
Dagitay baboy iti palaangan.
Kinuna manen ni Annusan,
Mannakabalin metten gayam,
“Baboyko nga kaputotan ditoy beskaan,
Ha’nyo man nga bannogen ti tao.
Agiddakayon tapno maipakita met ti ayatko
Nga mangipaay met kadagiti padak nga tao
Wenno kakabsatko,” kinunana kano met piman.
Magsi-idda tay baboyen
Kasla urbon ti nuang
Ti kakadakkelda kan piman.
Paalana manen dagitay nuang,
“O talakenko nga nuang,
Inaplusak nga balintaugan,
Ha’nyo man nga ipakpakitan
Tay kinapigsayo kan gayam
Ta ayatko daytoy maipakitan
Kasta met nga inkay agiddan
Ta mauyos ti bigayo ditoy dagan,”
Kinuna metten ni Annusan.
Ne! Magsi-idda met idan
Dagitay nuang kada baka
Dayta la agleppeten ken agngulongol.
Katsa metten dagitay baboy,
Mailtaldan ket maulnosdan
dagitay baboy; ket dagitay nuang
Isu ti pinaltida nga immun-una.
Ket kinuna kano piman
A dagit ammada iti dapnisan ken beskaan
Nga da Pati ken Suyan,
“Ala, unaenyo pay dagiti nuang
Ta agalamidkay’ iti pulotan.”
Idi inalamidda kanon dagiti tattao
dagidiay nga mandar, kinunada met,
“A, ta ituloytay’ ti ay-ayam
Ta inkami met pasingkedan nga agabalaytan
Ta isu ti pakakitaan met
Ti inkami panagabalayan
Ta manayaw ditoy palaangan;
Ayatmi ditoy annakmi met gayam
Nga agassawa ditoy beska-an.”
Ne, igunayda manen ti solibao
Ket manollibaodan a.
Idi aguni manen ti gangsa,
Apo, daytay ikasta daytay mangangsa met
Matuttuod daytay ubetna daytay mangangsa
Ket, ala, matuttuod met
Dagitay ubet dagitay tattao.
Magsi-magsi-aggunay kano met dagitay tao,
“Ngem aguray pay ta dakami ti umuna,”
Kunan kano met dagitay agabalayan,
Ta idi kan ipakitada piman dagiti ayatda.
Ay apo, kasla nga nagkulimbawa gayam
Ti pudot ti init ditoy daga
A gayam ti liknada
Dagiti tao nga agbuybuya
Kasla magin-ginawaan dagiti matada
Piman iti talna ti salsala.
Idi kano kua sumublat dagitay tattao,
Ay apo kano daytay ubetna
Ni Saklalew a mangangsa,
Kasla kano kappi nga agsikigsikig
Nga masusuwat daytay ubetna
Nga itu-tuwatona kano, ket, ne,
Ay apo, dagitay tattao kano
Ta matuttuod dagitay ubetda
Ituktukawda kano met
Nga gumangganatda nga sumayaw
Ta idi kano nga kastan
Di kano met agpatpatinggan
Makaluto met dagitay tattao kan gayam
Nga agbuybuya ken aglutluto kan piman
Inatipada kan dagidiayen nga ay-ayam.
“Ala, italnayo pay ti ay-ayam
Ta intay’ pay agpulotan
Ta naluton ti pulotan,”
Kinunada kanoi dagitay aglutluto.
Ala, ket isu a,
Inatipa kano metten dagitay agabalayan
Ta, asiay, saan nga maselsellaan
Ti tao nga maayataan nga manayaw.
Apo, ta mabanbannog kano pay
Ni Saklalewen nga kuwan mangangsa.
Nanayawen ti singkuwenta nga tattao,
Ket nababannog. “Isu,” kinuna ni Saklalew.
“Ke, ala, nasayaat met ta aginanaak,”
Kinuna kano met ni Saklalew nga kuwa
Ket kasta met didiay sumasallibao met
Nga kapalisna, isu, naginanada met,
Nagpulotanda, sadanto manen ituloy ti mangan.
Idi kano malpas ti kaan,
Itultuloyda manen ti ay-ayam.
Ay apo, awan la itiu maum-uma gayam
Gapu iti ay-ayatda itigangsa
Gapu ta kasla agwalwalnak ditoy daga,
Kasla dumandanon idiay baba
Ti ayenge-eng ti gangsa.
Idi kinuda kano,
“Ala, nalpas metten ti kaan
Ket nabannobannogtayon
Ket ala, nalpas mettren ti bagat
Ket ala, ta agsisinatayon
Ket matikawaan met diay balbalayen
A ta maka-domingotayo ditoyen,”
Kunan kano manen dagitay agabalayan.
Ta idi kanon nga kastan
Nga nagtulag ti agabalayan
A da Pati ken ni Suyan,
“Inatanen nga agabalayan,
Ta nalpas metten ti piestan
Nga bagat ti annakta,
Nga inta dinanggayan ti ay-ayatda.”
Nasisina kano manen dagiti tattao,
Nagsasangpetdan, a
Gapu ta nalpas ti bagatda.
Kinuna kano manen ni Annnusan,
“Ania ngay nalpas ti besayta
Awanen iti dakdakesna ta mapanak man
Idiay baba ta innak bisitaen
Ni gayyemko nga Delnagen
Amangan ketdi no adda ket pasamakna
Ta nakitak diay inkalkalona nga baut
Nga naglaklak-amsa iti dusa.”
Kinuna met ni Annusan.
Idi kua nga kastan idi nalpas
Ti awaydan ket nga nagpababa
Inna kinita ni Delnagen idiay kabanbantayan.
Idi napan ket, oh, nakutkuttongen,
Dipay kano nga mangmanganen
Agid-idda lattan idiay balayda
Kasla tulangna laengen
Ti binubungon ti kudilnan.
Kinuna kano metten ni Annusan nga lalawiganen
Kalla inalamidna ti panagkappiada,
“Ay, gayyemko nga Delnagen
Kunak la no nalaingka
A, ta kasla saanb nga ikankano
Daytoy bagim nga innak makitkita,”
Ta kalla bukong kano met ngamin
Ti bagina nga kalla ha’anna
Nga ikaskaso ti baot.
Ngem agasem ti baot ngay nga linak-amna
Ket nagsangapulo nga puted
Didiay uway nga nangab-ablat ken isu
Ngem isu metten ti insakitnan
Ken maysa pay diay ladingitnna
Idiay balasang nga ay-ayatenna
Nga ni Bangan iti dapnisan.
Ket idi kuan nga kastan
Napan kano idiay sakduan
Nagkaud iti danum kano piman
Innakan dinigos nga inap-aplusan
Ni gayemna nga Delnagen kan gayam.
Sananto inkalkalalagan
Nga ibbabawi kano piman
Daytay dusa nga linak-amnan
Gapu ta duklosennanto met
Didiay agsaysayaw pay laeng
Didiay padana nga lalaki
Agsao-da ngem dina met kayat
Nga kasa-o ket duklosenna latta
Gapu ta dakkel nga tao
Nga kasla bukong ti bagina
Kasla agbagbagi nga nuang.
Kalpasan nga naikalkalalagan
Ken inap-aplusanna, imimbag ngalud
Ni Delnagen iti nasakitna
Ket kasta ngalud nagkappiada da Delnagen
Ken Annusan Lumawig nga lawlawigan.
Dayta man ti istolyana a gayam
Daytay i-beskaan ken i-dapnisan
Kasta met ditoy tengngana
Nga kabanbantayan ditoy daga.
Ket awan koma ti dakdakesna
Daytoy nga innak panangistolya
Ta pagraragsakan ditoy daga daytoy makunkuna.
Sapay koma ta adda kasta kadatay’ koma
Nga mannakabalin koma itatta
Ubbingko nga madamdama
Nga agbibiag ditoy daga
Kasla ken ni Annusan nga makunkuna
Nga no agpanggep ket nakalaklaka.
-----------------------------------------------------------------------------------------
Mailadawan kadaytoy nga epiko iti panagayat ti maysa a tao iti uray asino agraman iti kabusor. Ti bida, ni Annusan ket saanna nga impakita ti gurana ken ni Delnagen. Nupay nagaramid iti saan a nasayaat ni Delnagen, impalak-am latta ni Annusan ti panangisakitna ti gayyemna saan laeng nga iti sao no dipay ket iti aramid. Iti ababa a pannao, ayatem ti kabusormo a kas panagayatmo met laengn iti bukodmo a bagi.
Ket nagkappia ken gaggayyem manen dagiti dua a malalaki.
Iti bersion ni Engracia “Grace” Bangaoil, kuna ni Dr. Hornedo, agpada met laeng ti plot wenno balabala ngem agduma iti karakter ken setting. Ti Annusan Lumawig ditoy a buida a lalaki ket nagbalin nga Allusan. Ni Bangan a bida a babai ket Doña Maria ti nagannan. Ti kontrabida a lalaki ni Delnagen, iti bangaoil bersion ket nagbalion nga Agillang. Awan iti nagan dagiti agalabayan a Pati ken Suyan iti bersion ni Bangaoil.
Malaksid iti tema a nadakamat, a panagayat ti kabusor, ti laeng mailadawan a makitak ket ti inter-marriages ti i-dapnisan (lennekan) ken i-beskaan (leggakan). Maysa a love triangle: Ni Bangan iti lennekan (laud), ni Annusan iti leggakan (daya) ken ni Delnagen iti tengnga (kabanbantayan).
Adda ti parikular a lugar a nadakamat a linabsan da Annusan ken Bangan idi inyawid ti nobio ti nobiana. Ti Ampusongan. Ti Ampusongan ket maysa nga ili idi un-unana. Kastoy ti mabasa a pakabuklan ken pakasaritaanna iti Wikipedia.com:
Ampusongan is one of the seven barangays comprising the municipality of Bakun in the Philippine province of Benguet.
During the Spanish period, Ampusongan was a rancheria or a town in the Commandancia Politico Militar de Tiagan, Distrito de Benguet.
In 1900, when the Americans took control of the Philippines, the Philippine Commission enacted Act No. 48, placing Ampusongan under the province of Benguet and Bakun under the then Province of Amburayan. On August 13, 1908,the Americans set up Mountain Province as a special province, organized into several sub-provinces: Apayao, Kalinga, Bontoc, Ifugao, Benguet, Lepanto, and Amburayan. The municipal districts of Bakun and Ampusongan became part of Benguet.
In 1917, the Bureau of Non-Christian Tribes recommended that the western border of the Mountain Province be pushed eastward, such that the entire subprovince of Amburayan and large slices of Lepanto and Benguet would be made part of Ilocos Sur and La Union.
In the early part of 1937, Ampusongan was merged with Bakun, the latter carrying the name of the townships while the former became a barangay
Retrieved from "http://en.wikipedia.org/wiki/Ampusongan%2C_Bakun"
Ti kapitolio dayta a CPM de Tiagan ket ti mismo a Tiagan, San Emilio, Ilocos Sur a babaen ti Bakun, Benguet. Ngem iti agdama, ti Ampusongan, ket nalatlatak ti naganna nga 102 (Hundred Two) wenno Kilometer One Hundred Two. Ta daytoy ti distansiana manipud iti Baguio City.
Wen, ti CPM de Tiagan, probinsia ti Lepanto ken probinsia ti Amburayan ket lugar a mismo dagiti Bag-o. Ti CPM de Tiagan ken probinsia ti Amburayan ket buklen ti sangapulo ket uppat (14) nga interiores ti Ilocos Sur ken dagiti ili ti Sudipen, Santol ken San Gabriel iti La Union. Nawara dagitoy a lugar idi naipasngay ti La Union.
Iti pannakaipagna ti Autonomia ti Cordillera iti umuna a dupag, pinadas dagiti Bago figures nga isubli ti teritorioda iti Cordillera, ngem di nagballigi ti umuna a dupag. Iti maikadua manen a pannakaipasangona ti ratification babaen iti referendum, naikkaten dagiti probision a pannakaisubli ti Bagolandia iti Cordillera. Ngem isu nga isu a di nagballigi ti ratification ti autonomia. Toy nagsurat ti nagipatarus iti Iluko bersion ti Constitution ti Cordillera Autonomous Region.
Itoy nga inter marriages a plot wenno balabala ti maysa a literatura, ken ti literatura a kas maysa a kararua ti puli, nalabit a ti kangrunaan nga ibunannag ti epiko ket ti kinapudno ken agdadata a kinaada ti intermariages dagiti taga leggakan ken taga lennekan.
Iti sabali pay nga epiko, mailadawan manen ti ayan-ayat ti maysa a taga-leggakan (daya, kabanbatayan iti literal) ken taga-lennekan (laud, patad). Ti ketdi nakakadidillaw, kailian, dayta natay a karakter santo nagungar. It seems to me that this is pattern met wenno motif ti Philippine epic ti matay santo agungar? Kas kadagiti epiko iti umabagatan. Kas koma iti “BANTUGEN” dagiti Maranao.
Adda iti kulturatayo a Pinoy daytoy motif a matay ken agungar, ta kas maysa a Kristiano ken kakaisuna a kristiano iti Asia, ken mamati ti biag ken panagungar. Saan laeng a met a dagiti kristiano iti mamati iti biag ken panagungar no di ket dagiti pay sabsabali a dadsakkel wenno mayoria a relihion.
Ngarud, itoy nga epiko, adda met dayta a motif a matay ken agungar wenno panamati iti panagungar.
(ADDA TULOYNA)
Wednesday, June 25, 2008
ILOCANO EPICS
5 comments:
- Ka Iddo said...
-
anusanyo laeng, kailian ta atitiddog a poste dagitoy... hehehe... happy reading ngarud! atiddog pay ti nayon daytoy...
- 9:25 AM
- Ka Iddo said...
-
Iti Tribu News ken Tribu Magasin, kaduak ditoy da Charlie Pinto, Bagnos Cudiamat, Pedrito Sanidad ken Miss GUMIL Josephine Iwatani (now Jo I. Poland)ken dadduma pay a kameng ti original a GUMIL Baguio
- 9:33 AM
- Eugene Carmelo said...
-
Naimbag nga aldawyo, apo. Sumalusdsodak man no sadino ti pakasarakan iti manuskrito nga aglaon kadagitoy nga epiko? Namnamaek ken yamanek ti panagsungbatyo, apo.
- 12:47 AM
- Eugene Carmelo said...
-
Naimbag nga aldawyo, apo. Sumalusdsodak man no sadino ti pakasarakan iti manuskrito nga aglaon kadagitoy nga epiko? Namnamaek ken yamanek ti panagsungbatyo, apo.
- 12:48 AM
-
-
sir di epiko man ti galim ken uy-yod nu da kopyam.. thanks email add ko niu trayamelvin@yahoo.com
- 12:46 PM


text:
Arturo Tolentino
Ni Arturo Modesto Tolentino (Septiembre 19, 1910 – Agosto 2, 2004) ket maysa id a prominente a pigura iti politika idiay Filipinas ken nabiit a nagtengngel ti puesto iti bise presidente idi. Isu ket nalatlatak anaamammuan a kas ti ama ti “doktrina ti purpuro” iti Filipinas ken eksperto iti Linteg iti Baybay.
Nasapa a karrer[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Arturo M. Tolentino ket naipasngay idi idiay Manila iti naemma a nagannak. Isu ket maysa kadagiti kalaingan a daulo ti lehislatibo nga ima ti gobierno.
Kas maysa nga estudiante, ni Tolentino ket naamammuan idi para iti kalaingna nga eskolar. Isu idi ket balediktoriano Nangato nga Eskuela ti Daya a Manila (itan ket ti Nangato nga Eskula ti V. Mapa) (1928); balediktoriano (cum laude) ti Kolehio ti Linteg ti Unibersidad iti Filipinas (1934); ti kalainga ti eksamen ti abogado idi 1934. Isu ket nakagun-od ti Titulo ti Grado iti Pilosopia (cum laude) nga addaan iti gunguna ti nabalitokan a maedalia manipud ti Unibersidad iti Filipinas idi 1938, ken nakagun-od ti kadagiti grado iti Master ti Linteg (meritissimus) ken Doktor ti Sibil a Linteg(meritissimus) manipud ti Unibersidad ti Santo Tomás.
Ka maysa a debador ken orador, isu ket nangabak kadagiti pito a balitok a medalia (mairaman ti Medalia Quezon) ken dagiti dua a pirak a kopa ti panagayat. Isu ket nagtengngel ti titulo iti “Kampeon nga Orador ti Inter-Kolehio iti Filipinas” idi 1934. Isu ket naballigi a nagdebado kadagiti Amerikano nga estudiante manipud ti Unibersidad ti Oregon idi 1933 ken manipud ti Unibersidad ti Washington idi 1934. Idiay U.P., isu idi ket mangipangulo nga editor iti Philippine Collegian ken kameng ti Upsilon Sigma Phi.
Ni Tolentino ket nagsanay iti linteg kalpasan ti pannakaipasana ti eksamen ti kinaabogado idi, ken nabigbigan idi a nalaing kadagiti maipapan iti linteg.
Isu idi ket propesor ti linteg idiay Unibersidad iti Filipinas, Unibersidad ti Santo Tomas, Unibersidad iti Daya, Unibersidad ti Manila, Unibersidad ti Arellano, FEU, Kolehio ti Linteg ti Manila, Eskuela ti Linteg ti Filipinas, Kolehio ti San Beda ken Kolehio ti Quezon .
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Zaide, Sonia M. (1999). The Philippines: A Unique Nation. All Nations Publishing. ISBN 9789716420050.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti 1973 a Batay-linteg iti Filipinas ket kasisigud a saan a nangited para iti puesto ti Bise Presidente. Ni Tolentino ket isu ti nangisingasing iti enimienda a naampon idi 1984, ken isu daytoy ti nangited para iti puesto ti bise presidente a naikabil idi 1987. Ni Tolentino ket napakabaelan idi a timmaray para iti puesto iti nasapsapa a panawen ngem ti gaputa ni Presidente Marcos ket nangited ti kondisional a panagikkat tapno makatawag kadagiti kellaat a panagbutos idi 1986.
- ^ Idi nairangarang ti Linteg Militar idi 1972, ti Senado ket opisial idi a nawaswas.


text:
Ti Biblia—Libro ti Umiso a Padto—Paset 7
“Umayton ti Panungpalan”
Iti daytoy walo ti pasetna a serye, ibinsabinsa ti “Agriingkayo!” ti maysa a napateg nga aspeto ti Biblia—dagiti padto wenno pakpakaunana. Tulongannaka dagiti artikulo a mangsungbat kadagitoy a saludsod: Dagiti kadi padto ti Biblia ket inim-imbento laeng dagiti nalaing a tattao? Wenno paneknekan kadi dagita a ti Dios ti nangipaisurat kadagita? Awisendaka a mangusig kadagiti ebidensia.
MAKAPUNGTOTKA kadi no irurrurumen ken gunggundawayan dagiti dakes a gobierno dagiti umilida? Mariknam kadi ti kinaawan hustisia no dagiti babaknang ti ad-adda a pabpabaknangen dagiti dadakkel a negosio uray no agresulta dayta iti panagsagaba dagiti napanglaw? Makaungetka kadi no dagiti lider ti relihion ket kukuartaanda dagiti miembroda wenno mangisursuroda kadagiti agdadata a kinaulbod? No wen, mabalin a maragsakanka a makaammo a konkondenaren met ti Biblia dagita a dakes nga aramid. Usigen daytoy nga artikulo (1) dagiti padto ti Biblia a mangipakpakauna iti panagpatingga ti amin a kinadakes ken nadangkes a tattao ken (2) no apay a naan-anay a makapagtalektayo a pumayso dagita a padto.
Ti Panagpatingga ti Kinadakes
Iti napalabas nga artikulo daytoy a serye, nausig ti inted ni Jesus a pagilasinan a buklen ti adu a paset a mangipakita nga asidegen ti panungpalan ti agdama a lubong. Karaman iti dayta a pagilasinan ti sangalubongan a pannakaiwaragawag ti naimbag a damag ti Pagarian ti Dios—ti gobierno ti Dios a dandanin mangituray iti intero a daga. (Daniel 2:44; Mateo 24:3, 14) No malpasen dayta a panangiwaragawag a trabaho, “umayton ti panungpalan,” kinuna ni Jesus. Mabalin a masdaawka a makaammo a ti umuna a pukawento ti Dios ket ti palso a relihion, a di mangisursuro iti kinapudno maipapan Kenkuana. Ti palso a relihion ket inladawan ti Biblia kas maysa a balangkantis a naawagan iti “Babilonia a Dakkel.”—Apocalipsis 17:1, 5; kitaem ti kahon a “No Ania ti Babilonia a Dakkel,” iti daytoy a panid.
Padto 1:
“Dumtengto dagiti saplit [ti Babilonia a Dakkel], ipapatay ken leddaang ken nakaro a bisin, ket isu mapuoranto a naan-anay iti apuy, agsipud ta ni Jehova a Dios, a nangukom kenkuana, napigsa.”—Apocalipsis 18:2, 8.
Kaitungpalanna: Ipalgak ti Biblia nga iti naituding a tiempona, tignayento ti Dios dagiti napolitikaan a pannakabalin ti lubong a mangbusor ken mangdadael iti Babilonia a Dakkel. “Pagbalinendanto a walangwalang ken lamolamo” ken “lamutendanto dagiti nalasag a pasetna.” (Apocalipsis 17:16) Iti sabali a pannao, ibutaktakdanto ti nakababain a kinasiasinona ken samsamenda ti aglaplapusanan a kinabaknangna. Nagbiit ken naan-anay unay ti pannakadadaelnanto ket awanto pulos ti mabati uray maysa a tugotna.—Apocalipsis 18:21.
Mabalin nga ipagarup dagiti napolitikaan nga agtuturay nga inaramidda dayta iti bukodda a nakem. Ngem pasingkedan ti kaitungpalan daytoy a nakaskasdaaw a padto a gapuanan ti Dios ti makapaamanga a panagpatingga ti Babilonia. Ti Dios ‘ikabilna dayta kadagiti pusoda’ tapno ‘itungpalda ti panunotna.’—Apocalipsis 17:17.
Padto 2:
“Iti kaaldawan dagidiay nga ar-ari mangipasdekto ti Dios ti langit iti maysa a pagarian. . . . Rumekennanto ken pagpatinggaenna amin dagitoy a pagarian [nga inaramid ti tao], ket dayta agtalinaedto agingga kadagiti tiempo a di nakedngan.”—Daniel 2:44.
Kaitungpalanna: No ti palso a relihion ket nalpasen a dinadael ti Dios, iturongnan ti atensionna iti dadduma pay nga organisasion—napolitikaan ken nakomersialan—agraman nadangkes a tattao. (Proverbio 2:22; Apocalipsis 19:17, 18) Kas iti agpapaabang a mangpapanaw kadagiti dakes nga agab-abang, ti Dios ‘dadaelennanto dagidiay mangdaddadael iti daga.’ Ikisapnanto dagiti naranggas ken imoral.—Apocalipsis 11:18; Roma 1:18, 26-29.
Siasinonto dagiti makalasat? Sumungbat ti Biblia: “Dagidiay naemma tagikuaendanto ti daga, ket pudno a maragsakandanto iti napalalo iti kinaruay ti talna.”—Salmo 37:11; 72:7.
Makapagtalektayo kadi kadagiti padto ti Biblia? Masiguradotayo kadi a ti Dios gibusannanto ti kinadakes ken panagsagaba ken isalakanna dagiti nalinteg? Wen!
Mapagtalkan Dagiti Padto ti Biblia
Patien dagiti Saksi ni Jehova a ti Autor ti Biblia ket ni Jehova a Dios ken tungpalenna ti amin nga inkarina. (2 Timoteo 3:16) Nainkalintegan kadi dayta a panamati?
No adda nabayagen a gayyemmo a talaga a mangipatpateg unay kenka ken di pay pulos nagulbod kenka, mamatika kadi no ikarina nga addanto aramidenna a naimbag kenka ken no kabaelanna met a tungpalen dayta nga inkarina? Sigurado a mamatika. Adayo a nasaysayaat ti Dios ngem iti asinoman a tao a gayyemtayo. ‘Ti Dios saanna a mabalin ti agulbod’!—Tito 1:2.
Wen, ti Namarsua talaga a pukawennanto ti palso a relihion, ti manangirurumen a turay, ken ti naagum a lubong ti komersio. Kayatmo kadi a maammuan ti ad-adu pay maipapan iti mapasamak kalpasan dagita? Makatulong kenka ti sumaganad a ruar ti Agriingkayo! a pakabasaam iti maudi nga artikulo daytoy a serye.


text:
Santo Niño, Cagayan
Ti Santo Niño ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Cagayan iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti Santo Niño ket nabingbingay a politikal iti 31 a barbaranggay.[2]
- Abariongan Ruar
- Abariongan Uneg
- Balagan
- Balanni
- Cabayo
- Calapangan
- Calassitan
- Campo
- Centro Norte (Poblacion)
- Centro Sur (Poblacion)
- Dungao
- Lattac
- Lipatan
- Lubo
- Mabitbitnong
- Mapitac
- Masical
- Matalao
- Nag-uma(Nagbayugan)
- Namuccayan
- Niug Norte
- Niug Sur
- Palusao
- San Manuel
- San Roque
- Santa Felicitas
- Santa Maria
- Sidiran
- Tabang
- Tamucco
- Virginia
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Cagayan". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 11 Hulio 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Cagayan". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 11 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Plato
Ni Plato (Griego: Πλάtwv Plátōn) (circa May 21? 427 BC – circa 347 BC) ket maysa a naindaklan nga impluensial a klasiko a Griego a pilosopo, mannurat ken pundador ti Akademia iti Atenas. Ni Plato ket estudiante ni Socrates ken isu ti maestro ni Aristoteles.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti obra ni Plato iti Gandat ti Gutenberg
- Mapagduaduaan nga ob-obra iti Gandat ti Gutenberg
- "Ni Plato ken ti Teoria dagiti Forma," iti Philosophical Society.com
- Stanford Encyclopedia of Philosophy:


text:
David Hilbert
Ni David Hilbert, ForMemRS[2] (Aleman: [ˈdaːvɪt ˈhɪlbɐt]; Enero 23, 1862 – Pebrero 14, 1943) ket maysa idi nga Aleman a matematiko. Isu ket nabigbigan a kas maysa kadagiti kaimpluensiaan ken dagit unibersal a matematiko iti maika-19 a siglo ket ti nasapa a maika-20 a sigsiglo. Ni Hilbert ket isu ti nakaduktal ken nangirang-ay kadagiti nawatiwat a sakop kadagiti kammasapulan a kapanunotan kadagiti adu a pagobraan, a mairaman ti di agdumaduma a teoria ken ti aksiomasisasion iti heometria. Isu pay ti nangiyannurot ti teoria dagiti limbang ni Hilbert,[3] maysa kadagiti pundasion ti maiyannnong a panagusig.
Ni Hilbert ket nangampon ket naessem a nangiyaddang ti disso a teoria ni Georg Cantor ken dagiti transpinito a bilang. Ti nadayeg a kas pagarigan iti panangidaulona iti matematika iti 1900 a presentasionna kadagiti urnong ti problema a nangidisso ti dalan para kadagit iadu a panagsukisok ti matematika iti maika-20 a siglo.
Ni Hilbert ken dagiti estudiantena ket nangipadawat iti adu iti panangipatakder iti kinainget ken panagiranga-ay kadagiti nangruna a ramit nga inus-usar iti moderno a maipapan ti matematika a pisika. Ni Hilbert ket ammo a kas maysa kadagiti nagpundar iti teoria ti paneknek ken matematikal a teoria, ken ti pay maysa kadagiti immuna a nangilasin ti baetan ti matematika ken metamatematika.[4]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Richard Zach, "Programa ni Hilbert", Ti Stanford nga Ensiklopedia ti Pilosopia.
- ^ a b Weyl, H. (1944). "David Hilbert. 1862-1943". Obituary Notices of Fellows of the Royal Society. 4 (13): 547–526. doi:10.1098/rsbm.1944.0006.
- ^ "David Hilbert". Encyclopædia Britannica. 2007. Naala idi 2007-09-08.
- ^ Zach, Richard (2003-07-31). "Programa ni Hilbert". Stanford nga Ensiklopedia ti Pilosopia. Naala idi 2009-03-23.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni David Hilbert iti Wikimedia Commons


text:
Relihion
Ti relihion ket maysa nga urnong dagiti dagiti kutural a sistema, dagiti pammati a sistema, ken dagiti panirigan ti lubong a mangipanggep ti nagtagitaon tii espiritualidad ken, sagpaminsan, kadagiti moralidad.[nota 1] Dau kadagiti relihion ket adda dagiti salaysay, dagiti simbolol, dagiti tinawtawid ken sagrado a naipakasaritaan a maipanggepan a mangited ti kayat a saoen ti biag wenno mangipalpalawag ti puonan iti biag wenno ti law-ang. Dagitoy ket mangimaton kadagiti moralidad, etiko, relihioso a linteg wenno ti maysa a kinaykayat a kita ti biag manipud kadagiti kapanunotanda a maipanggep ti kosmos ken katutubo ti tao.
Ti balikas arelihion ket sagpaminsan a maisuksukat iti pammati wenno pammati a sistema, ngem ti relihion ket maigiddiat manipud ti pribado a pammati gaputa daytoy ket adda ti sosial nga aspetona.[1] Adu kadagiti relihion ket adda kadagiti naurnong a panagkukua, padi, ti maysa a panagipalpalawagan a mangbukel ti panakaikappon wenno panakaikameng, kadagiti kongregasion iti naisangsangayan a tao, kadawyan a taripnong wenno dagiti serbisio para kadagiti kapanggepan iti panagraem kadagiti dios wenno para iti kararag, dagiti nasantuan a lugar (masna wenno arkitektura), ken/wenno dagiti nasantuan a sinuratan. Ti panaksanay ti relihion ket mabalin a mangiraman pay dagiti sermon, panagirukbab kadagiti araramiden ti maysa a dios wenno dagiti dios, dagiti sakripisio, dagiti piesta, padaya, talimudaw, panakaitapog, dagiti punpon a serbisio, dagiti matrimonia aserbisio, meditasion, musika, arte, sala, dagiti publiko a serbisio, wenno dagiti dadduma pay nga aspeto iti kultura ti tao. Nupay kasta, adda dagiti kas pagarigan ti relihion nga adda bassit wenno awan kadagitoy nga aspeto ti patakder, pammati, wenno panaksanay.
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti relihion (manipud ti Daan a Pranses relihion "relihioso a komunidad," manipud ti Latin religionem (nom. religio) "panagraem ti nasagraduan, panagdayaw kadagiti dios,"[2] "obligasion, ti piansa a nagbaetan ti tao ken dagiti dios"[3]) ket naala manipud ti Latin a religiō, dagiti patingga a nagtaudan ket saan a naamammoan. Maysa a posibilidad ket ti panakaala manipud ti panakapamindua *le-ligare, a naipatarus a nasurot manipud ti Cicero a nangikapet ti lego "agbasa", a kas ti re (manen) + lego iti kapanunotan nga "agpili", "aramidem manen" wenno "aganannadka a mangusig". Dagiti moderno nga eskolar a kas ni Tom Harpur ken Joseph Campbell ket mangipabor ti panakaala manipud ti ligare "piansa, ikapet", a mabalin a nanipud ti maysa a pasaruno a re-ligare, a kas ti re (manen) + ligare wenno "ti mangikapet manen," nga inaramid daytoy a prominente babaen ni San Agostino, kalpasan ti panakaipatarus iti Laktansio.[4][5] Ti midiebal a panag-usar ket isumbangirna ti urnos iti panagitudo ti piansa dagiti komunidad a kas dagiti monastiko nga ur-urnos: "mangmangegmi ti 'relihion' iti Nabalitokan a Toson,itimays a kabaliero iti relihion iti Avys'".[6]
Segun ti pilologo a ni Max Müller, ti ramut ti Inggles a balikas a "relihion", ti Latin religio, ket kasisigud nga inususar a kayatna a saoen ket "panagraem para iti Dios wenno dagiti dios, ti naannad a panagpanpanunot kadagiti nasantuan a banbanag, pietas" (a niCicero ket adadu pay a pakaala a kayatna a saoen ket "salukag").[7][8] Max Müller nga inlaslasin dagiti adu a kultura ti lawlaw ti lubong, a mairaman ti Ehipto, Persia, ken India, a kas adda dagiti agpadpada nga estruktura ti bileg iti daytoy a puntos ti pakasaritaan. Ti matawtawagan tatta nga aldawen a taga-ugma a relihion, a tinawtawaganda laeng idin a ti "linteg".[9]
Adu kadagiti pagsasao nga adda dagiti balikas a mabalin a maipatarus a kas ti "relihion", ngem mabalin nga us-usarenda dagitoy ti sabsabali a pamay-an, ken adda dagiti awanan ti balikas para iti relihion. Kas pagarigan, ti Sanskrito a balikas a dharma, a sagpaminsan a maipatpatarus a kas "relihion", ket kayatna pay a saoen ket linteg. Kadagiti klasiko nga Abagatan nga Asia, ti panagadal ti linteg ket buklenna dagiti konsepto a kas ti penitensia babaen ti kinatulnog ken seremonial ken ti pay naipakat a tinawtawid. Ti mediebal a Hapon idi ununana ket adda kapadpadana a panagkappon a nagbaetan ti "imperial a linteg" ken unibersall wenno "Buda a linteg", ngem kalpasan dagitoy ket nagbalinda a nawaya taudan ti bileg.[10][11]
Awan ti pudno a kapadpada ti "relihion" iti Hebreo, ken Hudaismo ken saan a mangilasin ti nagbaetan ti relihioso, nailian, panakapuli, wenno etniko a kinasiasino.[12] Maysa kadagiti panakatengnga a konseptona ket ti "halakha", sagpaminsan a naipatpatarus a kas ti "law"", a mangiyalagad ti panagsanay ken pammati ken dagiti adu nga aspeto iti inaldaw a biag.
Ti panag-uasar kadagiti sabsabali a termino, a kas ti panagannugot ti Dios wenno Islam ket maipapan kadagiti naisangsangayan a pakasaritaan ken bokabulario.[13]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Durkheim, E. (1915) Dagiti Elementario a Porma iti Relihioso a Biag. Londres: George Allen & Unwin.
- ^ Harper, Douglas. "religion". Online Etymology Dictionary.
- ^ Abababa nga Inggles a Diksionario ti Oxford
- ^ Iti Ti Pagano a Kristo: Panakaala manen ti Napukaw a Lawag. Toronto. Thomas Allen, 2004. ISBN 0-88762-145-7
- ^ In Ti Bileg iti Mito, nga adda ni Bill Moyers, ed. Betty Sue Flowers, New York, Anchor Books, 1991. ISBN 0-385-41886-8
- ^ Johan Huizinga, Ti Panakaapday ti Tengnga a Panawen (1919) 1924:75.
- ^ Max Müller, Masna a Relihion, p.33, 1889
- ^ Lewis & Short, Ti Latin a Disksionario
- ^ Max Müller. Pangyuna ti siensia iti relihion. p. 28.
- ^ Kuroda, Toshio ken Jacqueline I. Stone, nagipatarus. "Ti Imperial a Linteg ti Budista a Linteg." Hapon a Warnakan iti Relihioso a Panagadadal 23.3-4 (1996)
- ^ Neil McMullin. Ti Budismo ken ti Estado iti Maikasangapulo ket innem a siglo a Hapon. Princeton, N.J. : Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan, 1984.
- ^ Hershel Edelheit, Abraham J. Edelheit, Pakasaritaan iti Sionismo: Ti manual ken Diksionario, p.3, agdakdakamat kenni Solomon Zeitlin, Dagiti Hudio. Puli, Pagilian, wenno Relihion? ( Philadelphia: Dropsie Kolehio a Pagmalditan, 1936).
- ^ Colin Turner. Ti Islam nga awan ti Allah? New York: Routledge, 2000. pp. 11-12.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Bayat a ti relihion ket narigat a maipalpalawagan, ti maysa a pagalagadan a modelo iti relihion, a maus-usar kadagiti relihioso a panagadadal a kurso, ket indiaya idi babaen ni Clifford Geertz, a tinawtawaganna a "kultural asistema" (Clifford Geertz, Ti Relihion a kas maysa a Kultural a Sistema, 1973). Ti maysa a panagdillaw ti modelo ni Geertz babaen Talal Asad ket inkategoriana ti relihion a kas "maysa nga antropoholiko a kategoria." (Talal Asad, TI Pnakapatakder iti Relihion a kas maysa nga Antropolohiko a Kategoria, 1982.)
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Saint Augustine; Dagiti Konpesar ni Santo Agostino (John K. Ryan translator); Imahen (1960), ISBN 0-385-02955-1.
- Descartes, René; Dagiti Meditasion iti Umuna Pilosopia; Bobbs-Merril (1960), ISBN 0-672-60191-5.
- Barzilai, Gad; Linteg ken Relihion; Ti Internasional a Biblioteka dagiti Salaysay iti Linteg ken Kagimongan; Ashgate (2007),ISBN 978-0-7546-2494-3
- Durant, Will (& Ariel (saan a naipammadayawan)); Ti Dumaya Tawtawiden tayo; MJF Books (1997), ISBN 1-56731-012-5.
- Durant, Will (& Ariel (saan a naipammadayawan)); Ni Caesar ken Kristo; MJF Books (1994), ISBN 1-56731-014-1
- Durant, Will (& Ariel (saan a naipammadayawan)); Ti Panawen ti Pammati; Simon & Schuster (1980), ISBN 0-671-01200-2.
- Marija Gimbutas 1989. Ti Pagsasao ti Diosen. Thames ken Hudson New York
- Gonick, Larry; Ti Karikatura aPakasaritaan ti Law-ang; Doubleday, tom. 1 (1978) ISBN 0-385-26520-4, tom. II (1994) ISBN 0-385-42093-5, W. W. Norton, tom. III (2002) ISBN 0-393-05184-6.
- Haisch, Bernard Ti Teoria ti Dios: Dagiti Law-ang, Sero puntos a luglugar, ken Ania ti Kapanggepan ti Amin -- tungtungan ti siensia a suppiatan ti relihion (Pangyuna), Red Wheel/Weiser, 2006, ISBN 1-57863-374-5
- Lao Tzu; Tao Te Ching (Victor H. Mair nangipatpatarus); Bantam (1998).
- Marx, Karl; "Pangyuna iti Parawad iti Panagdillaw iti Pilosopia ti Karbengan ni Hegel", Deutsch-Französische Jahrbücher, (1844).
- Saler, Benson; "Panangipanunotan ti Relihion: Agtaltalinaay nga Antropologo, Dagiti Transendente a Patneng, ken dagiti Di-nabedbedan a Kategoria" (1990), ISBN 1-57181-219-9
- The Holy Bible, King James Version; Baro Bilioteka ti Amerikano (1974).
- The Koran; Penguin (2000), ISBN 0-14-044558-7.
- Ti Taudan ti Sibibiag ken Ipupusay, Dagiti Mito ti Arprikano a Pnakapartuat; Heinemann (1966).
- Dagiti Daniw ti Langit ken Impierno manipud ti Taga-ugma a Mesopotamia; Penguin (1971).
- Ti Almanak ti Lubong (tinawen), World Almanac Books, ISBN 0-88687-964-7.
- Ti Serotonin a Sistema ken maysa nga Spiritual Kapadasan - Amerikano a Warnakan ti Sakiatria 160:1965-1969, Nobiembre 2003.
- Batay Linteg ti Estados Unidos
- Dagiti napili nga obra Marcus Tullius Cicero
- Ti Almanak ti Lubong (para kadagiti bilang ti kumappon kadagiti nadumaduma a relihion), 2005
- Relihion [Umuna nga Edision]. Winston King. Ensiklopedia iti Relihion. Ed. Lindsay Jones. Tom. 11. maika-2 nga ed. Detroit: Macmillan Reference USA, 2005. p7692-7701.
- Dagiti Relihion ti Lubong kenSosial nga Ebolusion dagiti sibilisasion ti Daan a Lubong nga Oikumene: Ti Perspektibo ti Ballasiw a Kultura babaen ni Andrey Korotayev, Lewiston, NY: Edwin Mellen Press, 2004, ISBN 0-7734-6310-0.
- Brodd, Jefferey (2003). Dagiti Relihion ti Lubong. Winona, MN: Saint Mary's Press. ISBN 978-0-88489-725-5.
Iti relihion a panagipalpalawagan:
- Ti immuna a nagruna nga inadal: Durkheim, Emile (1976) Dagiti Elementario a Porma ken ti Relihioso a Biag. Londres: George Allen & Unwin (iti Pranses 1912, Naipatarus ti Inggles idi 1915).
- Wilfred Cantwell Smith Ti Kayat a Saoen ken Gibus iti Relihion (1962) dagiti nota a managwat ti kosepto iti relihion a kas maysa nga ideolihiko a komunidad ken sistema dagiti doktrina, a naparang-ay idi maika-15 ken maika-16 a siglo CE.
- Maysa a distilasion iti kategoria ti Lumaud a polkloriko iti relihion: Geertz, Clifford. 1993 [1966]. Ti relihion a kas maysa a sistema ti kultura. pp. 87–125 in Clifford Geertz, Ti Interpretasion dagiti Kultura: Dagiti Napili a Salaysay. Londres: Fontana a Pagmalditan.
- Ti panagtignay a panagipalpalawag: Wallace, Anthony F. C. 1966. Relihion: Ti antropolohiko a Panakaimatangan. New York: Random House. (p. 62-66)
- Maysa nga agdama aPakabuklan: Ti Sientipiko a Panagipalpalawagan iti Relihion. Babaen ni Ph.D. James W. Dow.
- Origines de l'homme - De la matière à la conscience, Yves Coppens, De Vive Voix, Paris, 2010
- La preistoria dell’uomo, Yves Coppens, Jaka Book, Milano, 2011
Dagiti Panagadadal ti Relihion kadagiti naisangsangayan a heograpiko a lugar:
- A. Khanbaghi. Ti Apoy, ti Bituen ken ti Krus: Dagiti Minoridad a Relihion iti Mediebal ken Nasapa a Moderno nga Iran (IB Tauris; 2006) 268 a pampanid. Sosial, politiko ken pakasaritaan ti kultura dagiti minoridad a relihion ti Iran, c. 226-1722 AD.


text:
Ania ti Kuna ti Biblia Maipapan iti Easter?
Sungbat ti Biblia
Saan a naibatay iti Biblia ti panangrambak iti Easter. No kitaem ti pakasaritaanna, maammuam no ania a talaga ti Easter—maysa daytoy a tradision a naibatay iti nagkauna a ritual dagiti agdaydayaw iti diosa ti kinabunga. Panunotem dagiti sumaganad.
Awag: Kuna ti Encyclopædia Britannica: “
Saan a masigurado no nagtaudan ti Ingles a termino nga Easter; ti padi nga Anglo-Saxon a ni Venerable Bede innalana daytoy iti Eostre a diosa ti primavera dagiti Anglo-Saxon.” Adda met dagiti agkuna a naala dayta iti Astarte, ti diosa ti kinabunga dagiti taga-Fenicia nga isu met laeng ni Ishtar a diosa iti Babilonia.
Koneho: Dagitoy ket simbolo ti kinabunga “
a nagtaud kadagiti nagkauna a seremonia ken simbolo dagiti pagano a piesta ti primavera iti Europa ken Makintengnga a Daya.”—Encyclopædia Britannica.
Itlog: Sigun iti Funk & Wagnalls Standard Dictionary of Folklore, Mythology and Legend, ti panagsapul kadagiti itlog iti Easter, a maipagarup nga inyeg dagiti koneho, ‘
ket saan a basta ay-ayam ti ubing, no di ket nagtaud iti ritual ti kinabunga.’ Iti dadduma a kultura, patienda a dagiti nakoloran nga itlog iti Easter ket “
mangyeg iti kinaragsak, kinarang-ay, kinasalun-at, ken proteksion iti datdatlag a pamay-an.”—Traditional Festivals.
Baro a kawes no Easter: ‘
Maibilang a kinaawan panagraem ken malas ti mangsabet iti diosa ti Primavera, wenno Eastre, iti Scandinavia, no saan a baro ti kawesmo.’—The Giant Book of Superstitions.
Dagiti ritual iti ileleggak ti init: Nainaig daytoy kadagiti ritual dagiti nagkauna nga agdaydayaw iti init a “
maar-aramid iti vernal equinox kas panangsarabo iti init ken iti kasta unay a bilegna a mangyeg iti baro a biag kadagiti amin nga agtubtubo a banag.”—Celebrations—The Complete Book of American Holidays.
Umiso ti kuna ti The American Book of Days maipapan iti nagtaudan ti Easter: “
Awan duadua a ti Simbaan idi un-unana sinurotna dagiti nagkauna a pagano a kaugalian sa inikkanna dagitoy iti Nakristianuan a kaipapanan.”
Kuna ti Biblia a no agdayawtayo iti Dios, saan a rumbeng a surotentayo dagiti tradision wenno kaugalian a di makaay-ayo kenkuana. (Marcos 7:6-8) Kuna ti 2 Corinto 6:17: “‘
Isinayo ti bagbagiyo,’ kuna ni Jehova, ‘ket isardengyo a sagiden ti di nadalus a banag.’” Ti Easter ket maysa a pagano a piesta a masapul a liklikan dagiti mayat a mangay-ayo iti Dios.
Ammuem ti Ad-adu Pay
Pananglaglagip iti Ipapatay ni Jesus
Minilion ti agtataripnong iti kada tawen tapno selebraranda ti anibersario ti ipapatay ni Jesus. Maawiska tapno maammuam no kasano nga apektarannaka daytoy nagpateg nga okasion.
Apay a Saan a Selselebraran Dagiti Saksi ni Jehova ti Easter?
Ti Easter ket ibilang ti adu kas Nakristianuan a selebrasion. Apay a saan a selselebraran daytoy dagiti Saksi ni Jehova?


text:
KAPITULO 16
Busorem ti Diablo ken Dagiti Pangallilawna
“Busorenyo ti Diablo, ket isu agtalawto kadakayo.”—SANTIAGO 4:7.
1, 2. Siasino dagiti maragsakan no adda dagiti agpabautisar?
NO ADU a tawenen nga agserserbika ken Jehova, mabalin nga adu metten ti nangngegmo a palawag iti bautismo kadagiti asamblea ken kombension. Ngem uray no namin-adun a nakatabunoka kadagiti kasta nga okasion, mabalin a matukay pay latta ti riknam tunggal maimatangam ti panagtakder dagidiay nakatugaw iti sango a nakasagana nga agpabautisar. Iti dayta a kanito, agramaram ti ragsak ti amin nga adda iti tallaong, a sarunuen ti nabara a palakpak. Nalabit uray la a makaluaka a makaimatang iti maysa manen a grupo dagiti maipatpateg a tattao a dimmasig ken Jehova. Anian a makaparagsak dagiti kasta a kanito!
2 Nupay mabalin a sumagmamano a daras kada tawen a makaimatangtayo kadagiti bautismo iti lugartayo, ad-adu ti gundaway dagiti anghel a makaimatang kadagita. Mailadawam kadi iti panunotmo ti napalaus a ‘rag-oda sadi langit’ no kasta a makitada ti rinibu a tattao iti intero a lubong a mainaynayon kada lawas iti organisasion ni Jehova ditoy daga? (Lucas 15:7, 10) Awan duadua a maragsakan unay dagiti anghel a makakita iti kastoy nga irarang-ay!—Haggeo 2:7.
TI DIABLO “AGSURSURSOR A KASLA LEON A NGUMERNGERNGER”
3. Apay nga agsursursor ni Satanas “a kasla leon a ngumerngernger,” ken ania ti kayatna nga aramiden?
3 Ngem iti sabali a bangir, adda dagiti espiritu a parsua nga agngarngariet a makaimatang iti panagpabautisar dagiti tattao. Iti biang ni Satanas ken dagiti demonio, makapungtotda a makakita iti rinibu a tattao a nangtallikud iti daytoy rinuker a lubong. Pagtangtangsit ngamin ni Satanas nga awan kano ti tao nga agserbi ken Jehova gapu iti pudno nga ayat ken awan kano ti agtalinaed a matalek iti sidong ti nakaro a pannubok. (Job 2:4, 5) Mapaneknekan nga ulbod ni Satanas tunggal adda agdedikar ken Jehova. Kas man la aglaklak-am ni Satanas iti rinibu a tungpa kada lawas. Di pakasdaawan nga isu ket “agsursursor a kasla leon a ngumerngernger, nga agsapsapul iti alun-onenna”! (1 Pedro 5:8) Magagaran daytoy a “leon” a mangalun-on kadatayo iti naespirituan a pamay-an, a kayatna a dadaelen wenno gupden pay ketdi ti relasiontayo iti Dios.—Salmo 7:1, 2; 2 Timoteo 3:12.
Mapaneknekan nga ulbod ni Satanas tunggal adda agdedikar kenni Jehova ken agpabautisar
4, 5. (a) Iti ania a dua a napateg a pamay-an a kinedngan ni Jehova ti impluensia ni Satanas? (b) Ania ti masigurado ti maysa a pudno a Kristiano?
4 Nupay narungsot ti kabusortayo, saan a rumbeng a malapunostayo iti buteng. Apay? Agsipud ta kinedngan ni Jehova ti impluensia dayta a “leon a ngumerngernger” iti dua a napateg a pamay-an. Ania dagitoy? Umuna, impakauna ni Jehova a maysa a “dakkel a bunggoy” dagiti pudno a Kristiano ti makalasat iti sumungsungad a “dakkel a rigat.” (Apocalipsis 7:9, 14) Matungpal a matungpal dagiti padto ti Dios. No kasta, uray ni Satanas ammona la ketdi a dina madangran ti ili ti Dios kas grupo.
5 Ti maikadua a pamay-an ket maripirip iti kinapudno nga insawang ti maysa kadagiti matalek nga adipen ti Dios idi ugma. Ni propeta Azarias kinunana ken Ari Asa: “Adda kadakayo ni Jehova agingga nga addakayo kenkuana.” (2 Cronicas 15:2; 1 Corinto 10:13) Adu dagiti nailanad nga ehemplo a mangipakita nga iti napalabas, pulos a saan a nabalinan ni Satanas nga alun-onen ti asinoman kadagiti adipen ti Dios a nagtalinaed a nasinged iti Dios. (Hebreo 11:4-40) Iti kaaldawantayo, ti Kristiano nga agtalinaed a nasinged iti Dios kabaelanna a sarangten ken parmeken pay ketdi ti Diablo. Kinapudnona, ipanamnama kadatayo ti Sao ti Dios: “Busorenyo ti Diablo, ket isu agtalawto kadakayo.”—Santiago 4:7.
“ADDAANTAYO ITI PANNAKIGUBAL . . . MAIBUSOR KADAGITI NADANGKES NGA ESPIRITU”
6. Kasano nga ikagkagumaan ni Satanas a parmeken ti tunggal Kristiano?
6 Saan a mangabak ni Satanas iti dangadang, ngem kabaelanna a parmeken ti asinoman kadatayo no ditay agsalukag. Ammo ni Satanas a maalun-onnatayo no mapakapuyna ti relasiontayo ken Jehova. Kasano a padpadasen ni Satanas nga ibanag daytoy? Babaen ti nakaro, personal, ken nasikap a panangatakarna kadatayo. Usigentayo dagitoy a kangrunaan a pamay-an ni Satanas.
7. Apay a degdegdegan ni Satanas ti panangatakarna kadagiti adipen ni Jehova?
7 Nakaro a panangatakar. Kinuna ni apostol Juan: “Ti intero a lubong adda iti pannakabalin daydiay nadangkes.” (1 Juan 5:19) Maysa dayta a ballaag kadagiti amin a pudno a Kristiano. Yantangay naalun-onen ni Satanas ti intero a nadangkes a lubong ti sangatauan, mabalinna itan nga ipamaysa ken degdegan ti panangatakarna kadagidiay nakalisi kenkuana—dagiti adipen ni Jehova. (Mikias 4:1; Juan 15:19; Apocalipsis 12:12, 17) Kasta unay ti pungtotna ta ammona nga ababan ti tiempona, isu a degdegdeganna ti panangatakarna. Sirurungsot nga ar-aramiden ita ni Satanas ti amin a kabaelanna a mangdadael iti relasiontayo iti Dios. Ad-adda ngarud ita a nasken nga ‘ammuentayo no ania ti rebbeng nga aramidentayo.’—1 Cronicas 12:32.
8. Ania ti kayat a sawen ni apostol Pablo idi kinunana a ‘makigubgubaltayo’ kadagiti dakes nga espiritu?
8 Personal a pannakigubal. Pinakdaaran ni apostol Pablo dagiti padana a Kristiano: “Addaantayo iti pannakigubal . . . maibusor kadagiti nadangkes nga espiritu a puersa kadagiti nailangitan a disso.” (Efeso 6:12) Apay nga inusar ni Pablo ti termino a “pannakigubal”? Agsipud ta ipasimudaag dayta ti panagranget iti sangon-sango ken mano-mano. No kasta, inaramat ni Pablo dayta a termino tapno ipaganetgetna a tunggal maysa kadatayo ket makidangdangadang kadagiti dakes nga espiritu. Mamati man wenno saan dagiti tattao iti pagilian a pagnanaedantayo nga adda dagiti dakes nga espiritu, pulos a ditay liplipatan nga idi nagdedikartayo ken Jehova, inrugitayon ti makigubal. Manipud idi nagdedikar, saan a maliklikan ti tunggal Kristiano ti kastoy a pannakigubal. Dayta ti gapuna a namitlo nga indagadag ni Pablo kadagiti Kristiano sadi Efeso nga ‘agtakderda a sititibker’!—Efeso 6:11, 13, 14.
9. (a) Apay a nadumaduma a “pangallilaw a pamuspusan” ti us-usaren ni Satanas ken dagiti demonio? (b) Apay nga ikagkagumaan ni Satanas a mulitan ti panunottayo, ken kasanotay a masaranget dagiti pangallilawna? (Kitaem ti kahon nga “ Agannad iti Kinasikap ni Satanas!”) (c) Ania a pangallilaw ni Satanas ti usigentay ita?
9 Dagiti nasikap a pamuspusan. Binalakadan ni Pablo dagiti Kristiano nga agtakderda a sititibker maibusor kadagiti “pangallilaw a pamuspusan” ni Satanas. (Efeso 6:11) Impasimudaag ni Pablo a saan la a maymaysa no di ket adu ti pamay-an nga us-usaren dagiti dakes nga espiritu. Apay a nadumaduma ti pamay-anda? Ngamin, iti panaglabas ti tiempo, dagiti dadduma a Kristiano a nakadaer iti maysa a kita ti pannubok ket natuangda idi naipasangoda iti sabali a kita ti pannubok. Gapuna, sipsiputan ti Diablo ken dagiti demonio ti kababalin ti tunggal maysa kadatayo tapno makitada no ania ti pagkapuyantayo sada gundawayan dayta tapno madadael ti relasiontayo iti Dios. Ngem imbag laengen ta mailasintayo ti adu kadagiti pamay-an ti Diablo ta naibutaktak dagita iti Biblia. (2 Corinto 2:11) Nadakamaten iti daytoy a publikasion dagiti pamuspusan ni Satanas a kas iti silo ti materialismo, dakes a pannakitimpuyog, ken seksual nga imoralidad. Usigentay ita ti maysa pay kadagiti pangallilaw ni Satanas—espiritismo.
PANNAKIRAMAN ITI ESPIRITISMO—MAYSA A PANANGLIPUT
10. (a) Ania ti espiritismo? (b) Kasano ti panangmatmat ni Jehova iti espiritismo, ken kasano ti panangmatmatmo iti dayta?
10 Direkta a makilanglangen kadagiti dakes nga espiritu ti asinoman nga agar-aramid iti aniaman a maibilang nga espiritismo wenno demonismo. Karaman iti espiritismo ti panagpadles, panagkulam, panagilabeg, ken pannakiuman kadagiti natay. Kas pagaammotayo, ti espiritismo ket “nakarimrimon a banag” iti imatang ni Jehova. (Deuteronomio 18:10-12; Apocalipsis 21:8) Yantangay masapul met a ‘karurodtayo ti dakes,’ pulos a ditay makilangen kadagiti dakes nga espiritu. (Roma 12:9) Nakarimrimon ti kasta nga aramid ken panangliput dayta iti nailangitan nga Amatayo a ni Jehova!
11. Apay a dakkel a balligi iti biang ni Satanas no maallukoynatayo iti espiritismo? Iyilustrarmo.
11 Nupay kasta, gapu ta nakaro a panangliput ken Jehova ti pannakiraman iti espiritismo, kayat ni Satanas nga ituggod ti dadduma kadatayo iti dayta nga aramid. Dakkel a balligi iti biang ni Satanas tunggal maallukoyna ti maysa a Kristiano iti demonismo. Apay? Utobem daytoy a panamagdilig: No maguyugoy ti maysa a soldado a mangpanaw ken mangliput iti buyot a nakaikappenganna ken dumasig iti buyot dagiti kabusor, sigurado a maragsakan ti komandante ti buyot dagiti kabusor. Nalabit iparadana pay ketdi ti traidor a soldado a kas tropeo a panginsulto iti dati a komandante dayta a soldado. Umasping iti dayta, no agbaw-ing iti espiritismo ti maysa a Kristiano, igaggagarana a panawan ni Jehova ken direkta nga agpaspasakup ken Satanas. Sigurado a maragsakan unay ni Satanas a mangiparada iti dayta a traidor kas tropeo iti panagballigina iti dangadang! Kayat kadi ti siasinoman kadatayo nga ited iti Diablo ti kasta a balligi? Pulos a saan! Saantayo a traidor.
DAGITI SALUDSOD A MAMAGDUADUA
12. Ania a pamay-an ti us-usaren ni Satanas a mangimpluensia iti panangmatmattayo iti espiritismo?
12 No kaguratayo ti espiritismo, saan nga agballigi ni Satanas a mangipakat iti dayta maibusor kadatayo. Gapuna, maamirisna a masapul a baliwanna ti panagpampanunottayo. Kasano? Mangsapul kadagiti pamay-an a mangriro kadagiti Kristiano nga uray la ipagarup dagiti dadduma a “ti naimbag ket dakes ken ti dakes ket naimbag.” (Isaias 5:20) Tapno maibanagna dayta, masansan nga ipakat ni Satanas ti maysa kadagiti pamay-an a nabayagen nga us-usarenna—agibangon kadagiti saludsod a mamagduadua.
13. Kasano nga inusar ni Satanas dagiti saludsod a mamagduadua?
13 Imutektekam no kasano nga impakat idi ni Satanas dayta a pamay-an. Idiay Eden, insaludsodna ken Eva: “Pudno kadi a kinuna ti Dios a dikay mangan manipud iti tunggal kayo iti minuyongan?” Idi kaaldawan ni Job, idi a naguummong dagiti anghel sadi langit, insaludsod ni Satanas: “Agpaay aya iti awan kapapay-anna a ni Job nagbuteng iti Dios?” Ken iti rugrugi ti ministerio ni Jesus ditoy daga, isu ket kinarit ni Satanas babaen ti panangibagana iti kastoy: “No sika ket anak ti Dios, ibagam kadagitoy a bato nga agbalinda a tinapay.” Agasem—iti kasasaad ni Jesus, sidudursok nga inumsi ni Satanas ti mismo nga imbaga ni Jehova, agarup innem a lawas sakbayna: “Daytoy ti Anakko, ti dungdungnguen, nga inanamongak”!—Genesis 3:1; Job 1:9; Mateo 3:17; 4:3.
14. (a) Kasano nga us-usaren ni Satanas ti panamagduadua maipapan iti espiritismo? (b) Ania ti intay usigen ita?
14 Iti kaaldawantayo, us-usaren ti Diablo ti umasping a pamay-an tapno pagduaduaantayo no talaga a dakes ti espiritismo. Nakalkaldaang ta nagballigi a nangimula iti panagduadua iti isip dagiti dadduma a Kristiano. Pagduaduaandan no talaga nga interamente a dakes dagiti dadduma a kita ti espiritismo. Kas man la kunkunada iti unegda, ‘Pudno kadi?’ (2 Corinto 11:3) Kasanotay a matulongan ida a mangatur iti panagpampanunotda? Kasanotay a masigurado a dinatay maimpluensiaan ti pangallilaw ni Satanas? Tapno masungbatan dagita a saludsod, usigentayo ti dua a banag iti biag a sisisikap a minulitan ni Satanas iti espiritismo: ti panaglinglingay ken ti panangaywan iti salun-at.
PANANGGUNDAWAY KADAGITI TARIGAGAY KEN KASAPULANTAYO
15. (a) Iti deppaar ti Laud, ania ti kapanunotan ti adu maipapan iti espiritismo? (b) Kasano a naimpluensiaan dagiti dadduma a Kristiano iti panangmatmat ti lubong iti espiritismo?
15 Nangnangruna iti deppaar ti Laud, nagbalin a gagangay laengen ti okultismo, panagkulam, ken dadduma pay a kita ti espiritismo. Kadagiti pelikula, libro, programa iti telebision, ken ay-ayam iti kompiuter, ad-addan a pagparparangenda a nakaay-ayat, uso, ken awan pagdaksanna dagiti aramid nga adda pakainaiganna kadagiti demonio. Nalatak unayen dagiti dadduma a pelikula ken libro a mainaig iti okultismo nga uray la adda payen dagiti agrayo kadagita a nangbuangay kadagiti gungloda. Nalawag a nagballigi dagiti demonio a namagparang nga awan ti pagdaksan ti okultismo. Maim-impluensiaan met kadin dagiti Kristiano iti kastoy a panangtagtagilag-an iti espiritismo? Naaringan ti panagpampanunot dagiti dadduma. Kasano? Alaentayo a pagarigan ti maysa a Kristiano a kalpasan a nagbuya iti pelikula a maipapan iti okultismo, kinunana: “Agpayso a binuyak dayta a pelikula, ngem saanak met nga agar-aramid iti aniaman a mainaig iti espiritismo.” Apay a napeggad ti kasta a panagrasrason?
16. Apay a napeggad ti paglinglingayan a mainaig iti okultismo?
16 Nupay adda nagdumaan ti mismo a panangaramid iti aniaman a maibilang nga espiritismo ken ti panagbuya iti dayta, nalawag a di kayat a sawen dayta nga awan ti pagdaksan ti panagbuya kadagiti aramid a mainaig iti okultismo. Apay? Utobem daytoy: Ipasimudaag ti Sao ti Dios a ni Satanas ken dagiti demoniona saanda a mabasa ti panunottayo. * Gapuna, kas nadakamaten, tapno maammuan dagiti dakes nga espiritu ti pampanunotentayo ken makitada no ania ti pagkapuyantayo, nasken a paliiwenda a naimbag dagiti tignaytayo—agraman ti paglinglingayantayo. No ipakita ti tigtignay ti maysa a Kristiano a kaay-ayona dagiti pelikula wenno libro maipapan kadagiti espiritista, panagilabeg, pananglugan dagiti demonio, wenno dadduma pay a mainaig iti demonismo, isu ket mangmangted iti mensahe kadagiti demonio. Kasna la ipakpakaammo kadakuada ti pagkapuyanna! Ket ania ti aramiden dagiti demonio? Yantangay nakitadan ti pagkapuyanna, mabalin a degdeganda ti pannakigubalda iti dayta a Kristiano agingga a madalupasay. Kinapudnona, dagiti dadduma a naginteres iti espiritismo gapu iti paglinglingayan a mainaig iti okultismo ket aktual a nakiramanda idi agangay iti espiritismo.—Galacia 6:7.
17. Ania a pangallilaw ti nalabit usaren ni Satanas a manggundaway kadagidiay masakit?
17 Saan laeng a ti panagtarigagaytayo iti paglinglingayan ti gundawayan ni Satanas no di ket uray ti panangaywan iti salun-attayo. Kasano? Mabalin a mapukawan iti namnama ti maysa a Kristiano a kumapkapuy ti salun-atna iti baet ti adu a panangikagumaanna a sumapul iti makapaimbag kenkuana. (Marcos 5:25, 26) Mabalin a mangted dayta kenni Satanas ken kadagiti demoniona iti oportunidad a manggundaway kenkuana. Pagaammoda ti ballaag ti Sao ti Dios maibusor iti ‘panagpatulong kadagidiay agar-aramid iti makapasakit.’ (Isaias 31:2) Tapno supringen ti maysa a masakit a Kristiano dayta a ballaag, mabalin nga ipapati kenkuana dagiti demonio nga awanen ti maaramidanna no di ti panagpannurayna kadagiti wagas ti panangagas a mausar ti “karkarna a pannakabalin,” wenno espiritismo—banag a talaga a makadangran. No agballigi dayta a pangallilaw dagiti demonio, mabalin a kumapuy ti relasion ti masakit iti Dios. Kasano?
18. Ania dagiti wagas ti panangtakuat wenno panangagas iti sakit a masapul a liklikan ti maysa a Kristiano, ken apay?
18 Pinakdaaran ni Jehova dagiti Israelita a nagpannuray iti “karkarna a pannakabalin”: “Inton iyukradyo dagiti dakulapyo, ilingedko dagiti matak manipud kadakayo. Uray no mamin-adu nga agkararagkayo, saanak nga umimdeng.” (Isaias 1:13, 15) Siempre, kanayon a kayattay a liklikan ti aniaman a mangbangen kadagiti kararagtayo ken mangkissay iti pannaranay ni Jehova kadatayo—nangruna no masakittayo. (Salmo 41:3) Gapuna, no adda laokna nga espiritismo ti aniaman a wagas ti panangtakuat wenno panangagas iti sakit, nasken a liklikan dayta ti pudno a Kristiano. * (Mateo 6:13) Iti kasta, manamnamana ti agtultuloy a panangsaranay ni Jehova kenkuana.—Kitaem ti kahon a napauluan “ Talaga Kadi nga Espiritismo?”
NO ADU DAGITI ESTORIA MAIPAPAN KADAGITI DEMONIO
19. (a) Ania ti ipappapati ti Diablo kadagiti adu a tattao maipapan iti pannakabalinna? (b) Ania dagiti estoria a nasken a liklikan dagiti pudno a Kristiano?
19 Nupay iyaleng-aleng ti adu a tattao iti Laud ti dakes a maaramidan ti bileg ni Satanas, ti kasunganina ti mapaspasamak iti dadduma a paset ti lubong. Kadagita a lugar, adu ti naallilaw ti Diablo babaen ti panangipapatina kadakuada a dakdakkel ti pannakabalinna ngem iti agpayso nga ik-ikutanna. Adda dagiti tattao a kanayon a mabutbuteng kadagiti dakes nga espiritu. Naruay dagiti estoria maipapan kadagiti ar-aramiden dagiti demonio. Masansan a maay-ayatan ken magagaran dagiti mangisarsarita ken dumdumngeg kadagita nga estoria. Rumbeng kadi nga isaknaptayo dagiti kasta nga estoria? Saan. Liklikan dayta dagiti pudno a Kristiano gapu iti dua a napateg a rason.
20. Kasano a ti maysa ket mabalin a di inggagara a maisaknapna dagiti propaganda ni Satanas?
20 Umuna, no ti maysa ket estoriaenna ti ar-aramiden dagiti demonio, itantandudona dagiti interes ni Satanas. Apay a maikunatayo dayta? Pasingkedan ti Sao ti Dios a kabaelan ni Satanas ti mangparnuay kadagiti datdatlag a pasamak, ngem mamakdaar met nga agus-usar ti Diablo kadagiti “ulbod a pagilasinan” ken iti “panangallilaw.” (2 Tesalonica 2:9, 10) Yantangay napeklan a manangallilaw ni Satanas, ammona no kasano nga impluensiaan ti panunot dagidiay agduyos iti espiritismo ken no kasano nga ipapati kadakuada dagiti banag a saan a pudno. Mabalin a talaga a mamatida nga adda nakita ken nangngegda ket estoriaenda a pudno dagita. Inton agangay, masobraan dagiti estoriada gapu iti pannakayalla-allatiwda. No estoriaen dagita ti maysa a Kristiano, kasna met laengen ar-aramiden ti pagayatan ti Diablo—“ti ama ti kinaulbod.” Isaksaknapna dagiti propaganda ni Satanas.—Juan 8:44; 2 Timoteo 2:16.
21. Ania ti rumbeng a pagsasaritaantayo?
21 Maikadua, uray no agpayso a naaddaan ti maysa a Kristiano kadagiti kapadasan a nainaig kadagiti dakes nga espiritu, di rumbeng a sangkaestoriana dagita kadagiti kapammatianna. Apay? Nabalakadantayo: “Kumitatayo a sipapasnek iti Kangrunaan nga Ahente ken Manangan-anay iti pammatitayo, ni Jesus.” (Hebreo 12:2) Wen, ni Jesus, saan ket a ni Satanas, ti rumbeng a pakaiturongan ti atensiontayo. Idi adda ni Jesus ditoy daga, saan a nagestoria kadagiti adalanna iti maipapan kadagiti dakes nga espiritu, nupay adu koma ti maibagana maipapan iti kabaelan wenno di kabaelan nga aramiden ni Satanas. Imbes ketdi, maipapan iti Pagarian ti insarsarita ni Jesus. Ngarud, kas panangtulad kenni Jesus ken kadagiti apostolna, dagiti “natan-ok a bambanag ti Dios” ti kayattayo a pagsasaritaan.—Aramid 2:11; Lucas 8:1; Roma 1:11, 12.
22. Kasano a makatulongtayo a mamagtalinaed iti “rag-o sadi langit”?
22 Agpayso nga agus-usar ni Satanas iti nadumaduma a pangallilaw, a pakairamanan ti espiritismo, iti panangikagumaanna a mangdadael iti relasiontayo ken Jehova. Nupay kasta, no guraentayo ti dakes ken kumpettayo iti naimbag, saantay a maikkan ti Diablo iti gundaway a mangpakapsut iti determinasiontayo a mangliklik iti aniaman a kita ti espiritismo. (Efeso 4:27) Panunotem laengen ti kasta unay a “rag-o sadi langit” no itultuloytayo ti “agtakder a sititibker maibusor kadagiti pangallilaw a pamuspusan ti Diablo” agingga inton maawanen!—Efeso 6:11.
^ par. 16 Dagiti nagan a mangdeskribir ken Satanas (Bumusbusor, Mammardaya, Manangallilaw, Mannulisog, Ulbod) saanda nga ipasimudaag a kabaelanna nga ammuen ti linaon ti puso ken panunottayo. Iti sabali a bangir, nadeskribir ni Jehova kas daydiay “mangsuksukimat kadagiti puso,” ken ni Jesus kas “daydiay mangsukimat kadagiti bekkel ken puspuso.”—Proverbio 17:3; Apocalipsis 2:23.
^ par. 18 Para iti kanayonan nga impormasion, kitaem ti artikulo a “Panangsukimat iti Salun-at Para Kadakayo?” iti Disiembre 15, 1994, a ruar Ti Pagwanawanan, panid 19-22, ken ti artikulo a “Ti Panangmatmat ti Biblia: Ti Ikeddengmo a Panagpaagas—Napateg Kadi?” iti Enero 8, 2001, a ruar ti Agriingkayo!
Ammuem ti Ad-adu Pay
Agbantaykayo—Kayatnakayo nga Alun-onen ni Satanas!
Nakapegpeggad a kabusor ni Satanas ta nakabilbileg, narungsot, ken manangallilaw.


text:
Apay a Matay ti Tao?
Sungbat ti Biblia
Normal laeng a panunoten no apay a matay dagiti tattao, nangruna no matay ti ipatpategtayo. Kuna ti Biblia: “Ti pannilud a mangpataud iti ipapatay isu ti basol.”—1 Corinto 15:56.
Apay nga agbasol ken matay dagiti tattao?
Natay ti immuna a tao a da Adan ken Eva gapu ta nagbasolda iti Dios. (Genesis 3:17-19) Ipapatay laeng ti resulta ti panagsukirda iti Dios, ti “ubbog ti biag.”
Impatawid ni Adan ti basol kadagiti kaputotanna. Kuna ti Biblia: “Babaen iti maysa a tao simrek ti basol iti lubong ken ti ipapatay babaen iti basol, ket iti kasta ti ipapatay nagsaknap iti amin a tattao agsipud ta nagbasolda amin.” (Roma 5:12) Matay ti tao gapu ta nagbasolda amin.
No kasano a mapukaw ti ipapatay
Inkari ti Dios nga addanto tiempo nga “alimonennanto ni patay iti agnanayon.” (Isaias 25:8) Tapno mapukaw ti ipapatay, ikkatenna nga umuna ti basol a pakaigapuanna. Aramiden ti Dios dayta babaen ken Jesu-Kristo, ti “mangikkat iti basol ti lubong.”
Ammuem ti Ad-adu Pay
Sadino ti Ayan Dagiti Natay?
Ammuem ti kuna ti Biblia no sadino ti ayan dagiti natay ken no apay a matay ti tao.


text:
Indanan, Sulu
Ti Indanan ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Sulu iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Indanan ket nabingbingay a politikal kadagiti 34 a barbaranggay.[2]
- Adjid
- Bangalan
- Bato-bato
- Buanza
- Bud-Taran
- Bunut
- Jati-Tunggal
- Kabbon Maas
- Kagay
- Kajatian
- Kan Islam
- Kandang Tukay
- Karawan
- Katian
- Kuppong
- Lambayong
- Langpas
- Licup
- Malimbaya
- Manggis
- Manilop
- Paligue
- Panabuan
- Panglima Misuari (Sasak)
- Pasil
- Poblacion (Indanan)
- Sapah Malaum
- Sawaki
- Sionogan
- Tagbak
- Timbangan
- Tubig Dakulah
- Tubig Parang
- Tumantangis
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Sulu". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 21 Oktubre 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Sulu". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 21 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Plantilia:Purgaen
Ti plantilia ti
{{purgaen}} ket agipataud ti silpo a mangdalus ti cache ken tarimaanenna ti panid manipud ti teksto ti wiki.
Dagiti linaon
Panggep[urnosen ti taudan]
Tapno mapasayaat ti serbisio, ti MediaWiki ket ipenpennna (cache) dagiti panid. Depende iti husto a panagsisinnaruno kadagiti tignay a suroten dagiti editor, ti maysa ket mabalin a mamakita ti daan a bersion ti naited a panid. Daytoy ket kanayon a mapasamak kadagiti kanayon a maur-urnos a panid ken kadagiti panid nga aglaon ti kayarigan ti pannakailak-am.
Ti
{{purgaen}} ket manginayon ti silpo iti ania man a panid, a no pinduten, ket saan laeng a mangikarga mannen ti panid, ngem dalusanna ti cache ti server, a mangpilit ti panid a kompleto a maiparang "manipud iti rugi". Daytoy ket saan laeng a maminsan a pakailawlawagan; iti sapasap, ti panagurnos ti panid ket makaanayen ti panagpurga ti pannakaipenpen. Ngem daytoy ket nasakbayan a naaramid iti masansan a pannakasapul ti panagpurga.
Dagiti pagarigan[urnosen ti taudan]
No agisilsilpo iti seksion, ti panagpurga iti dayta a panid ket gapuanan ti pannakapukaw ti silpo ti seksion.
Datos ti plantilia[urnosen ti taudan]
TemplateData para iti Purgaen
Ti plantilia nga agptaud ti silpo a mangdalus ti cache ken simpaenna ti panid manipud iti teksto ti wiki
Dagiti parametro ti plantilia
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar


text:
PANAGBIAG KAS KRISTIANO
No Kasano ti Mangipaay iti Nasayaat a Komento
Makaparegta iti kongregasion dagiti nasayaat a komento. (Ro 14:19) Makagunggona met dayta iti nagkomento. (Pr 15:23, 28) Gapuna, ikagumaantay ti agkomento uray maminsan laeng iti kada gimong. Siempre, saantay a kanayon a maawagan tunggal agitayagtayo isu a nasayaat no saan laeng a maymaysa ti isaganatayo a komento.
No agkomentoka, nasaysayaat no . . .
simple, nalawag, ken ababa. Kaaduanna a 30 a segundo laeng dayta wenno awan pay
saanmo a basbasaen ti sungbatmo iti parapo
saanmo nga uliten ti naikomenton ti dadduma
No sika ti umuna a naawagan, . . .
simple ken direkta koma ti sungbatmo
No nasungbatanen ti saludsod, mabalinmo . . .
nga ipakita no kasano a nainaig ti naisitar a teksto iti punto a mapagsasaritaan
a dakamaten no ania ti epektona iti biagtayo ti punto a mapagsasaritaan
nga ilawlawag no kasano a mausar ti punto
ti mangisalaysay iti ababa a kapadasan a mangipaganetget iti napateg a punto


text:
SIERRA LEONE KEN GUINEA
Determinado nga Agserbi ken Jehova
Philip Tengbeh
NAYANAK 1966
NABAUTISARAN 1997
ABABA A PAKASARITAANNA Maysa kadagiti nagbakuit a timmulong a nagibangon iti lima a Kingdom Hall.
IDI 1991, naglibaskami ken ni baketko a Satta idi rinaut dagiti rebelde a soldado ti ilimi a Koindu, Sierra Leone. Iti simmaruno a walo a tawen, nagnaedkami iti nagduduma a kampo dagiti nagbakuit. Ditoy nga inibturanmi ti nakirang a taraon, saksakit, ken immoral nga ar-aramid dagiti kaarrubami iti kampo.
Iti tunggal kampo, kiddawenmi kadagiti agtuturay a palubosandakami nga agibangon iti Kingdom Hall. Ngem saan a kanayon a mapatgan ti kiddawmi. Nupay kasta, kanayon nga adda yurnosmi a paggigimongan. Determinadokami nga agserbi ken Jehova. Idi agangay, uppat a Kingdom Hall ti naibangonmi kadagiti kampo.
Idi nagpatinggan ti gubat, saankami pay a makaawid. Nagbalin a langalang ti Koindu gapu iti adu a tawen a gubat. Isu a naibaonkami iti sabali manen a kampo dagiti nagbakuit iti asideg ti Bo. Ditoy nga imbangonmi ti maikalima a Kingdom Hall babaen iti pondo nga inted ti sanga nga opisina.


text:
PREMIO ANDEL 2003-2004
TAGILANGA
Sarita ni Noli S. Dumlao
MAIKA-2 A GUNGGONA
Salip iti Sarita ni Ayat
Dagiti Hurado: Dionisio Bulong, Juan S.P. Hidalgo, Reynaldo Duque
Napintas a sarita. Kasingin ti Umuna a Gungguna. Ngem singin man, adda latta iti nagdumaan iti tunggal maysa. Isu dayta ti rason no apay nga adda iti first prize ken second prize met daytoy.
Iti “Karayo iti Tanap” ni PN Bermudez, ket nalaokan ti sarita kadagiti mental images a makuna a napintas a produkto ti literary arts. Daytoy iti awan iti “Tagilanga.”
DAGITI PALIIW:
1. Nabileg ti naratibo a namay-an ti author. Nagballigi itoy a wagasna, babaen iti Third Person Participant a Point of View.
No Third Person Participant no kuna, karaman ditoy ti narrator a kas karakter iti sarita isuna laeng ta saan nga isu ti bida. isu laeng iti agisalsalaysay iti mapaspasamak. Isu ti ruaran ti amin.
2. CIRCLE STRUCTURE ti inusar ti author. Ditoy nga impasakayna dagiti eksena a trinatarna. Uray no saan unay a nagameran ti narisiris a situation ti inkawesna nga eksena, ta saan met nga isu daytoy ti importante ti narisiris la unay a pagteng no di ket ti panangiparang ni author dagiti ayat a naikawes.
Circle structure no kuna, no ania daydiay a nangrugianna, isu met laeng iti nangigibusanna. Kastoy man iti panangirugina:
“ADDADA amin. Nagsasangpet pay dagiti agindeg kadagiti adayo a lugar. Kangrunaanna, adda amin dagiti annak da Lelong Roque ken Lelang Rosa agraman kadakami nga appokoda. Pasken ti sangabarioan, dayta ti mangmangngegko.”
“ADDADA man aminen. Nagsasangpet manen dagiti agindeg kadagiti adayo a lugar. Kangrunaanna, adda man aminen dagiti annak da Lelong Roque ken Lelang Rosa agraman kadakami nga appokoda. Pasken ti sangabarioan, dayta ti mangmangngegko. Pasken a pangpalubosda met ita iti maysa a panglakayen. Nangaramidda iti baro a panteon iti abay ti panteon ni Lelang Rosa. Ditoy ti nakaidulinan ni Lelong Roque.”
Adda ti pagkanaigan ti rugi ken gibus ti sarita.
3. Addaan ti sarita iti positive insight, nga isu daytoy iti namagtung-ed kadagiti hurado. Kas iti mabasa, awan iti marikna ken makita iti sarita a nakausaran iti apas, gura, ken negatibo a pampanunot.
Daytoy ti nangpapintas. Ngamin maipapan iti “Ayat” ti topiko a pagsasaritaan, ngarud nasken a maipapan laeng iti “ayat” iti suraten.
Masarakan dagitoy nga AYAT iti sinurat babaen kadagitoy a paset ti sarita:
a) AYAT KEN AYAN-AYAT DAGITI AGASSAWA A ROSA KEN ROQUE--- ti panagkasar manen ti lakay ken baket, ket kaipapananna iti panangpabaro manen ti ayan-ayat iti tunggal maysa. Ayat nga agingga iti panungpalan, a kas iti nakabatbatad nga insurat ti author.
Ket daytoy nga ayan-ayat dagiti agassawa a
“ADDADA amin. Nagsasangpet pay dagiti agindeg kadagiti adayo a lugar. Kangrunaanna, adda amin dagiti annak da Lelong Roque ken Lelang Rosa agraman kadakami nga appokoda…”
Daytoy idi nagkallaysada manen. Ket iti ipapatay ni Lelang
“ADDADA man aminen. Nagsasangpet manen dagiti agindeg kadagiti adayo a lugar. Kangrunaanna, adda man aminen dagiti annak da Lelong Roque ken Lelang Rosa agraman kadakami nga appokoda…”
Ngarud, nabileg ti ayat nga immula dagitoy agassawa kadagiti annakda. Saan laeng a kadagiti annakda no dipay ket kadagiti appokoda.
Kas iti Umuna a Gungguna, ti kaadalem daytoy nga ayat ket naglabas iti henerasion iti henerasion.
b) AYAT DAGITI KAARRUBA -- wenno ti sibubukel a komonidad. Adtoy daytay kaugalianen ni Ilokano. Sinnaranay. tinnulong. Kastoy ti panangibaga ti author itoy a paset iti rugina:
“Tunggal maysa, adda yarayatna. Umarikiak dagiti maisangpet a manok. Sumarungikngik dagiti kalding a maibaud kadagiti alad. Agkakanayon ti uriris dagiti burias (a maletson) ken baboy. Adda pay nagkokontribusion tapno makagatangda iti maysa a nuang ken maysa a baka. Anian a naggarbo a pasken. Pagiinniliwan, pakaurnosan met dagiti babassit a di panagkikinnaawatan, pakarisutan dagiti babassit a parikut, pakaibingayan dagiti pampanunot.”
Kastoy ti panangiladawan ti author ti ayat dagiti kaarruba. Agbibinnadangda. Nnamin daytoy a panagkallaysa ti baket ken lakay kalpasan iti limapulo a tawen ti panagdendennada a kas agassawa ket:
Pasken ti sangabarioan, dayta ti mangmangngegko.”
Kastoy iti panangiladawan ti author.
Idi natay ti baket ken ti lakay, kastoy manen ti imbaga ti author:
“Pasken ti sangabarioan, dayta ti mangmangngegko. Pasken a pangpalubosda met ita iti maysa a panglakayen. Nangaramidda iti baro a panteon iti abay ti panteon ni Lelang Rosa. Ditoy ti nakaidulinan ni Lelong Roque.”
Nabatad ngarud, a dakkel la unay daytoy nga ayat iti puso dagiti kaarruba wenno kapurokan ti baket ken ti lakay.
c) AYAT DAGITI ANNAK ITI NAGANNA--- iti panagkallaysa manen da Lelang Rosa ken Lelong Roque, kastoy ti imbaga ti author:
“ADDADA amin. Nagsasangpet pay dagiti agindeg kadagiti adayo a lugar. Kangrunaanna, adda amin dagiti annak da Lelong Roque ken Lelang Rosa agraman kadakami nga appokoda…”
Ket idi natay ti baket ken ti lakay, isu met laeng ti imbaga ti author nga ayat:
“ADDADA amin. Nagsasangpet pay dagiti agindeg kadagiti adayo a lugar. Kangrunaanna, adda amin dagiti annak da Lelong Roque ken Lelang Rosa agraman kadakami nga appokoda…”
Nupay awan iti direkta a pannakaipakita ti nasged a panagayat dagiti annak, malaksid iti ina ti author a nangigigir ti panagnaed ni Lelong kadakuadan idi natay ni Lelang ken dadduma pay a situation, umanayen dayta balikas a dakkel la ketdi ti panagayat dagiti annak babaen dayta balikas nga “Addada amin.” Iti man panagkallaysa manen da lelong ken lelang. Ket “Addada amin.” kunana manen iti ipupusay ni lelong.
Itoy a parang, nupay adda iti adayo dagiti dadduma nga annak ken appoko, immayda latta iti kallaysa ken iti idadateng ti ipapatay.
Ti kayat a sawen daytoy ket napateg la unay dagiti dadakkel. Banag a maibaga a nangnangruna ditoy ti AYAT ngem ti amin.
Ken wen ngata a, gapu iti kinaindaklan ti AYAT da lelong ken lelang kadagiti annakda, saan pay laeng a naakaran wenno naimpluensiaan dagitoy nga annak iti makunkuna a future shock wenno “dislocating effect of the speed of change in the contemporary world…” a kuna ni Dr. Mario G. R. Rosal, iti sinuratna a “The Iloco Short Story in the 1960’s and the Theme of Alienation, St. Louis University Research Journal, 1983.
Ta itoy a panawen, agrarairan daytoy nga epekto ti speed of change wenno bunga ti napartak la unay a panagbalbaliw ti gimong.
Ken wen, gapu iti AYAT da lelong ken lelang, saan a naakaran dagitoy nga annak iti dakes nga epekto ti: “..the dislocating effect of a defective educational system...” a kuna met laeng
Ngamin, itoy a panawen, adun dagiti pasamak a baybay-an lattan dagiti nakaadal nga annak dagiti nagannak.
Itoy a sarita: ““ADDADA amin. Nagsasangpet pay dagiti agindeg kadagiti adayo a lugar. Kangrunaanna, adda amin dagiti annak da Lelong Roque ken Lelang Rosa agraman kadakami nga appokoda…”
Ngem itoy a sarita ti author, saanna nga imparang daytoy a ““..the dislocating effect of a defective educational system….”
Rumbeng laeng a naaramid. Ngamin ti iparparang ti author iti saritana ket AYAT laeng awanen iti sabali pay.
No imparang ti author daytoy, uray iti maysa laeng kadagiti annak, nadadael koma metten ti sarita, ngamin agginnuyoden ti AYAT ken “DI PANANGIPATEG”.
Idi damok a basaen daytoy a sarita, daytoy ti sisiimek, no laokan ni author ti “sabali a tibnok” ti saritana. Ngem saan a napasamak. Saan a napasamak dayta a “horizons of expectation” a namungay iti isipko kabayatan a basbasaek.
Daytoy ngamin a “horizons of expectation” iti mangited iti gagar ken ganas ti agbasbasa ta adda ti pampanunotenna a mapasamak wenno maaramid iti sarita. Matungpal man daytoy a “horizons of expectation,” ket mapnek latta iti nagbasa ta NASUNGBATAN ti kayatna a saludsoden. Nalawlawagan ti kayatna a malawlawagan.
Ngarud, no maipapan iti CONCISTENCY ti sarita, nakabakbaked. No ania dayta nga AYAT nga imparangna idi damo wenno rugi ti sarita, isu met laeng ti imparangna iti gibusna a di man la pulos a nagbaliw.
Uray ti parapo a kas pagibasaran ti AYAT ket saan a nagbaliw. Banag a makuna a naisangsangayan a panangiparang iti kastoy. Pinabilegna ti sarita a kas bunga iti maysa nga arte.
d) AYAT DAGITI APPOKO KADA LELONG KEN LELANG --- malaksid iti AYAT ti narrator kada lelong ken lelang, uray dagiti appo ket mabasa met iti nalaus a panagayatda. Addada amin a kuna ti author. Mabasa met laeng iti nangrugian ken iti naggibusan:
“Kangrunaanna, adda amin dagiti annak da Lelong Roque ken Lelang Rosa agraman kadakami nga appokoda…”
Mabasa daytoy iti rugi ti sarita kasta met la iti gibus.
4) Mapaliiw ditoy, a daydiay inrugi ni author ket isu met laeng iti nangigibusanna. No ania ti ayat dagiti nagannak, kapurokan ken appoko ket naikasakab iti maymaysa a parapo nga isu ngarud ti rugi ken gibus ti sarita.
Ti ayat dagiti annak, kapurokan, appoko ket addada aminen iti maymaysa laeng a parapo - parapo a naaramat iti rugi ken gibus ti sarita.
No apay a napasamak, ngamin kidkiddawen daytoy ti imparangna nga structure ti sarita.
Ketdi, manmano iti pakasabasaan kadagiti sinurat iti Iluko a kakastoy.
5) SUHESTION: no daytoy a parapo a nangrugian ken a ngigibusanna:
““ADDADA amin. Nagsasangpet pay dagiti agindeg kadagiti adayo a lugar. Kangrunaanna, adda amin dagiti annak da Lelong Roque ken Lelang Rosa agraman kadakami nga appokoda. Pasken ti sangabarioan, dayta ti mangmangngegko.”
Ket addaan iti sabali pay a nangtulong kenkuana, uray no maysa laeng koma a SIMILITUDE wenno ania la ditan a kaarngina a mangparnuay iti MENTAL IMAGE, agbinnitibitda la ketdi iti first prize.
Ken wen, no iti bukodko a kapanunotan, nalabit a napinpintas pay ngata ngem iti Umuna a Gungguna.
Kinaawan iti mental images a maparnuay iti nakaarusan daytoy iti Umuna a Gungguna.
Iti lektiur ni Ben Pacris itay napalabas a maika-37th GUMIL Filipinas Convention, maipapan kadagiti nangab-abak iti Umuna a Gungguna kadagiti pasalip, imbinsabinsana ti kinabaked dagiti sarita ta ngamin addaanda iti mental images.
Kaniak a biang ket lalo pay a napimpintas no ti mapataud a mental images ket ti paripirip a mismo wenno isu a mismo dayta ti prefigure ti sarita. Dayta ti pakabuklan ti sarita.
Kalpasan a nabasak daytoy, simrek a dagus iti isipko ti sarita ni apo Juan S. P. Hidalgo, Jr. a napauluan iti “Dagiti Panniki iti Montalban.”
Agpada dagitoy a dua a sarita ti “plot pattern” a nausar wenno ti panangiparangda ti balabalada. Iti sarita ti apo Hidalgo, imparangna daydiay “abut” a rumuaran iti biag, wenno “abut’ a dalan ken dalanan iti panagbiag. Iti udina, maysa man met laeng nga “abut” iti serkan kalpasan ken ni patay.
Abut iti rugi, abut met laeng iti gibusna. Pakasaritaan daytoy iti nagbaetan iti biag ken patay.
Itoy a sarita ni Dumlao, makuna met a maysa pakasaritaan ti biag ken iti patay. Iti biag a nakariknaan iti AYAT. Iti ipapatay a marikna latta ti ayat.
Ket no nangisapit la koma iti imahen wenno maysa la a parapo a kas nayon ken mangpabileg daydiay a “parapo” a nagibasaranna iti ayat patiek nga abakenna ti Umuna a Gungguna.
Adu dagiti siimbolo a mangipaduyakyak iti “biag” ken iti “patay”.
Adtoy dagiti sumaganad a pasaray maaramat:
1) abut a ruaran (biag) ken abut a serkan (patay)
2) uggot (biag) ken natnag a nagango a bulong (patay)
3) nagangtan a candela (biag), naiddep a candela (patay)
4) sumingsingising nga init (biag), nagtabon nga init (patay)
5) bato iti karayan (biag), darat iti baybay (patay)
Ken adu pay a representasion nga agibunga iti mental images ti biag ken iti patay.
Daytoy ngamin a mental images ket agserbi pay a paripirip wenno prefigure iti sibubukel a pakasaritaan nga isu iti “biag ken iti patay” a kas iti napasamak iti sarita.
Ketdi, maysa a nakabakbaked nga apit ti Litertatura Ilokana daytoy a sarita. ##


text:
Kordiliera Sentral (Luzon)
Ti Kordiliera Sentral ket ti dakkel a kabambantayan a mabirukan idiay akin-amianan a paset ti isla ti Luzon, idiay Filipinas. Adu met dagiti probinsia a mangbeddeng daytoy, ti Benguet, Abra, Kalinga, Apayao, Mountain Province, Ifugao, Ilocos Sur ken Ilocos Norte. Iti amianan, daytoy ket agpatingga idiay Luek Pasaleng, Ilocos Norte, nga idiay ket labsan ti rangtay ti Viaducto ti Patapat. Daytoy ket maisilpo iti Sierra Madre babaen ti Banbantay ti Caraballo idiay probinsia ti Nueva Vizcaya. Idi panawen dagiti Kastila, ti napno a kabambantayan ket tinawtawagan idi ti Nueva Provincia, (Baro a Probinsia).[1]
Dagiti agtataeng dioty ket dagiti nawaya a pederasion dagiti tribu a tagikua ti banbantay. Kaaduan ket dagiti tertiario a nasursuruan a Taga-Kordiliera nga agsasao ti Ingles, gaputa daytoy ket isu ti kadawyan nga inus-usar a panangisuro ti agpang ti kolehio iday Filipinas. Ti Inggles ket naisursuro pay iti nangato nga eskuela, ken ti pay Filipino (Tagalog). Awan kadagitoy a pagsasao ket naisasao iti pagtaengan wenno iti trabaho.
Dagiti linaon
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Gran Kordiliera ket isu ti kadakkelan a kabambantayan idiay Filipinas. Daytoy ket buklenna ti agarup a 1/6 iti sibubukel nga isla ti Luzon nga addaan iti dagup a kalawa iti 18,300 km2. Ti Filipinas, a kas maysa a purpuro dagiti 7,100 nga is-isla, ket mabirukan idiay pagbaetan ti Baybay Abagatan Tsina iti laud ken ti Baybay Filipinas ken ti Taaw Pasipiko iti daya. Dagiti nangruna nga islana ket ti Luzon] (a pakabirukan ti kapitoliona iti Manila), Mindanao ken Visayas. Ti dagup a kalawa ket 301,000 km2.
Dagiti nailian a parke[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nailian a Parke ti Balbalasang-Balbalan
- Nailian a Parke ti Turod Cassamata
- Nailian a Parke ti Bantay Data
- Nailian a Parke ti Bantay Pulag
- Nailian a Parke ti Turod dagiti Bannuar ti Akin-amianan a Luzon
Tattao[urnosen | urnosen ti taudan]
Populasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti populasion ti Kordiliera ket agarup a 1.1 riwriw, agarup a 2% ti populasion ti Filipinas.
Daytoy ket kaputotan a dominio dagiti Taga-Kordiliera ('tattao manipud ti kabambantayan'). Daytoy ket nabingbingay kadagiti innem a probinsia ken dagiti pito nga etno-lingguistiko a grupo: Abra (Tinggian), Apayao (Isneg), Benguet (Kankanaey ken Ibaloi), Ifugao (Ifugao), Kalinga (Kalinga, Isneg), Mountain Province (Kankanaey).[2]
Ti maysa pay nga alternatibo a listaan para kadagiti tribu ti Akin-amianan a Filipinas ket: Apayao/Isnag, Abra/Tinguian, Kalinga, Gaddang, Applai, Mountain Province/Bontoc, Bontok, Bago, I-lagod, Kankana-ey, Kankanai, Balangao, Ibaloi, Ifugao, Ikalahan, Kalanguya, Karao, ken Ilongot.
Idi panawen ti Amerikano a panagturay iti Filipinas, dagiti aggigiddiat a tattao ti Kordiliera ket saan a naaw-awatan ken isuda ket naitiptipon babaen ti maymaysa a nagan, ti 'Igorot'. Kadagiti dadduma met a sirkulo, a naipangpangruna iti politika, daytoy a termino ket nakaala iti madi a pakailasinan. Iti agdama a panag-usar, dagiti taga Akin-amianan a Kordiliera ket us-usarenda daytoy a makadadael, no agsasao kadagiti tattao manipud ti akin-daya a Mountain Province.
Kultura ken pagsasao[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti tunggal maysa kadagiti pito a nangruna nga etno-lingguistiko a grupo ket addaan ti bukod a pamilia dagiti pagsasao ken dagiti kultura. Malaksid ti bukodda a kultura ti tribu, adda met ti Kordiliera a kultura a kaaduan a sinukog babaen ti heograpia iti Kordiliera, ken ti kadawyan a tawidda iti resistansia dagiti mangraraut nga imperial a bileg (kadagiti napalabas a panawen ti España, Estados Unidos, Hapon - ken kalpasan idi 1946 ti sentral a gobierno ti Manila ket panggep pay a kasta), ken mairaman ti agtultuloy nga iyuulay dagiti taga-look.[2]
Uraymet ti panagresistansiada kadagiti taga-look, ti ekonomiko a pagsasao nga inus-usar iti amin a Kordiliera ket Ilokano, nga inampon daytoy manipud kadagiti agtagtagilako a taga-look manipud ti Ilocos.
Dagiti Taga-Kordiliera ket dagiti grupo ti indehenio a tattao, a kas mabigbigan ti linteg ti Republika, nga addaa kadagiti bukodda a tinawid a linlinteg. Dagiti tinawid a linteg ket umuna a mausar sakbay dagiti linteg ti Republika. Dagiti kriminal a a linteg ti tribu ket umuna a mausar sakbay ti Kriminal a Kodigo ti Filipinas.
Galeria[urnosen | urnosen ti taudan]
-
-
Pagtaengan idi ni William Henry Scott (historiador) idiay Sagada, Mountain Province.
-
-
Ginget Pasil, Akin-ngato a Kalinga, a naimatangan manipud idiay ngato ti Bessang Magmag-an, nga natan-awan manipud ti laud-amianan-laud, Hulio 2008.
-
Akin-ngato nga Elementaria nga Eskuela ti Uma, Ginget Pasil, Akin-ngato a Kalinga, naimatangan manipud idiay Ag-gama aginggana idiay Duya-as, Hulio 2008. Kitaen ti kaadayo manipud ti kalsada (tengnga a kanigid).
-
Ti laeng pagserrekan manipud ti igid ti kalsada aginggana iti Akin-ngato nga Elementaria nga Eskuela ti Uma Kalinga (likudan) ken babaen ti ti maysa nga oras a panagkalay-at iti pitak. Natan-aw idi Disiembre 2008.