text:
Nagsasabtan: 0°N 160°W / 0°N 160°W
Ti Taaw Pasipiko (manipud iti Latin a nagan a Mare Pacificum, "nalinak a baybay", nga inyawag ti Portuges a mannaliasat a ni Fernando Magellan) ti kadakkelan a bagi ti danum iti lubong. Sakupenna ti apagkatlo ti rabaw ti Daga, addaan iti kalawa a 179.7 riwriw a kuadrado kilometro (69.4 a riwriw kuadrado milia).
Addaan ti Taaw Pasipiko iti agarup 25,000 nga is-isla a kaaduan a masarakan iti abagatan ti ekuador.
Masarakan iti lumaud a pingpingir ti Taaw Pasipiko ti adu a baybay, ti kadadakkelan ket dagiti Baybay Celebes, Baybay Coral, Baybay Daya a Tsina, Baybay ti Hapon, Baybay Abagatan Tsína, Baybay Sulu, Baybay Tasman, ken Baybay a Duyaw.


c: text/html

text:
Pagsasao a Kapampangan
Ti Kapampangan ket maysa kadagiti 13 a kangrunaan a pagsasao iti Pilipinas a maar-aramat kadagiti provincia ti Pampanga ken Tarlac. Maus-usar met iti sumagmamano a paset ti probinsia ti Nueva Ecija, ti Bulacan, ken Bataan.
Dagiti kaasitgan a kabagian a pagsasao ti Kapampangan ket dagiti pagsasao a Sambal ti probinsia ti Zambales ken Bolinao iti Bolinao, Pangasinan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Senso iti Pilipinas, 2000. Tabla 11. Sangakabbalayan a Populasion babaen ti Etnisidad, sekso ken Rehion: 2000

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Abraham Lincoln
Ni Abraham Lincoln i/ˈeɪbrəhæm ˈlɪŋkən/ (Pebrero 12, 1809 – Abril 15, 1865) ket isu idi ti maika-16 a Presidente iti Estados Unidos, a nagserbi manipud idi Marso 1861 aginggana ti pinakapatay na idi Abril 1865. Isuna ket nagballigi a nangimaton ti pagilianna ti panaglasat ti nalatak a maipapan ti batay-linteg, milisia, ken kinamoralidad a didigra – ti Sibil a Gubat ti Amerikano – naitagoyonan na ti Kappon, bayat a pinasardengna ti pannakaadipen, ken nagiragpat ti panakapabaro ti ekonomiko ken panagbusbos. Isuna ket nataraudi iti napanglaw a pamilia idiay lumaud a prontera, ni Lincoln ket pinagadalanna idi ti bukodna a bagi. Nagbalin nga abogado ti away, maysa a lehislatura ti estado ti Illinois, ken maysa a naminsan a nagturay a kameng iti Kamara dagiti Panakabagi iti Estados Unidos, ngen napaay isuna kadagiti dua a panagpadas na a mabutosan iti Senado iti Estados Unidos.
Kalpasan ti panagsuppiat na ti panakipalawa iti pannakaadipen idiay Estados Unidos kadagiti rupir ti kampania ken bitbitla na,[1] ni Lincoln ket naipatalgedan na ti nominasion a Republikano ken nabutosan a presidente idi 1860. Sakbay a nagtakem ni Lincoln idi Marso, pito kadagiti akin-abagatan nga adipen nga estado ket naiparangarang da iti isisina ken nagpormada ti Konpederasion. Idi nangrugi ti gubat nga ti Konpederado a panagraut idiay Kota Sumter idi Abril 12, 1861, ni Lincoln ket nagurnong kadagiti milisia ken polikal a rukrukod iti dayta a gubat, a ti panggepanna ket ti panagtungpal ti panagtitipon ti pagilian. Isu ket nabileg a nagaramid kadagiti kabilegan ti gubat, a mairaman ti panagibalud ken pannakataktak nga awan ti tribunal kadagiti ginasut a nasuspetsa ti isisina. Isu ti nagipawil kadagiti Britaniko ti pammigbig iti Konpederasion babaen ti kalaing na ti panagtengngel ti Trent a pagbiangan idi kinaudian ti 1861. Isu ti nagsayasay ti Waragawag ti Panakawayawayaan idi 1863 ken nagipatalged ti pankairuar ti Maikasangapulo ket tallo nga enmienda ti Batay-linteg iti Estados Unidos, daytoy ket isu ti panakaikkat ti pannakaadipen.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Goodwin, p. 91; Holzer, p. 232.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Abraham Lincoln idiay Wikimedia Commons


text:
Wikipedia:Apat
Ti apat (Ingles: shortcut) ket maysa a naipangruna a kita ti baw-ing a panid maysa a pangyababaan a silpo ti gandat ti wiki a panid wenno maysa a pasetna, kadawyan a manipud ti Wikipedia a nagan ti lugar (Ingles: Wikipedia namespace). Naus-usar dagitoy kadagiti komunidad a pampanid ken tungtungan a pampanid nga adadda ngem dagiti artikulo. No adda ti apat para iti panid wenno paset, kadawyan a naiparang ti pakaammo a kahon a nanaganan ti 'Apat':', a kasla ti makita dita ngato ti panid.
Dagiti apat ket naaramid pakainugotan dagiti agur-urnos. Mabalin ti agaramid ti ápat para ti aniaman a panid. Ti kaadda ti apat ket saan nga agipaltiing wenno paneknekanna a ti panid ket annuroten wenno pagaladagan.
Kasano ti agusar ti apat ti Wikipidia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti apat ti Wikipidia ket mabalin nga ikabil idiay Wikipedia a panagbiruk a kahon (Ingles: searchbox) tapno mapardasan ti mapan iti gandat a panid. Kas pagarigan, maimakiniliam ti WP:R idiay pagbirukan a kahon ken itakla ti "sumrek" wenno itakla ti ikono ti lente a pagpadakkel, tapno makapan idiay Wikipedia:Baw-ing a panid, embes nga imakinilya ti sibubukel a balikas.
Wenno mabalin pay nga usaren ti apat iti URL dita pagbasabasam (lIngles: browser address bar). Kas pagarigan, makitkitam tatta ti Wikepedia:Apat a panid. Ti URL para iti daytoy a panid ket //ilo.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:apat. Makapan ka manipud ditoy a mapan idiay Wikipedia:Baw-ing a panid babaen ti panag-sukat ti Wikipedia:Baw-ing WP:B idiay pagtaengan a baras, a mapipasaruno ti panag-taklam iti "enter".
Amin nga Apat ket maiparang a dadakkel a letra; nupay kasta ti panagbiruk a kahon ket saan nga sensitibo iti kadakkel ti letra. Kas pagarigan, idiay pagbirukan a kahon, maimakiniliam ti wp:b, imbes nga iti WP:B. Nupay kasta, no us-usaren ti URL wenno ti agaramid ti panilpo kadawyan a nasken nga usaren ti dadakkel a letra.


text:
TULONG PARA ITI PAMILIA | PANAGASAWA
No Kasano ti Mangpakawan
TI PROBLEMA
No agapakayo nga agassawa, sangkadakamatmo dagiti nakalista a napalabas a nagririanyo a nabayag koman a narisut. Ti parikut? Mabalin a maysa kadakayo ti dina ammo no kasano ti mangpakawan wenno agpadakayo a kasta.
Kabaelam a sursuruen ti mamakawan. Ngem usigem nga umuna no apay a nagrigat nga agpinnakawan ti agassawa.
DAGITI MAKAGAPU
Panangkontrol. Agkedked a mangpakawan ti dadduma nga assawa a lallaki ken babbai tapno adda latta kontrolda iti asawada. Iti kasta, no adda tumaud a parikut, usarenda ti napalabas a pasamak kas alas tapno madominaranda ti asawada.
Sakit ti nakem. Narigat a malipatan dagiti sakit ti nakem nga epekto ti napalabas a pannakasair. Mabalin a kunaen ti asawam a ‘napakawankan’ ngem adda latta sakit ti nakemna iti napasamak—nalabit a kayatna pay ketdi ti bumales.
Pannakaupay. Impagarup ti dadduma a nakiasawa a kanayon a nakaragragsak ti biagda. Isu a no adda tumaud a riri, agpinnapilitda iti opinion. Pampanunotenda payen no apay a ti “perpekto a nakiasawaanda” ket naiduma ti panangmatmatna iti bambanag. Gapu kadagiti saan a realistiko a namnama, ad-adda nga agannayas ti maysa a kamali laeng ti kitkitaenna ken narigrigat a mangpakawan.
Di umiso a pannakaawat. Agkedked a mangpakawan ti adu nga assawa gapu ta di umiso ti pannakaawatda iti kaipapanan ti panangpakawan. Kas pagarigan:
No pakawanek, tagtagilag-anek ti kamalina.
No pakawanek, masapul a lipatek ti napasamak.
No pakawanek, mabalin nga addanto manen aramidenna a pakasairak.
Kinapudnona, awan kadagita ti kaipapanan ti panangpakawan. Kaskasdi a mabalin a narigat ti mangpakawan—nangruna iti agassawa nga addaan iti nasinged a relasion.
TI MABALINMO NGA ARAMIDEN
Tarusam no ania ti karaman iti panangpakawan. Iti Biblia, ti kaipapanan no dadduma ti sao a “pakawanen” ket “palabsen.” Saan ngarud a kanayon a masapul a lipatem ti napasamak wenno tagtagilag-anem ti kamalina no pakawanem. No dadduma, kaipapananna a masapul a palabsem laengen ti problema, para iti pagimbagam ken iti relasionyo nga agassawa.
Ammuem dagiti pagdaksan ti di panangpakawan. Kuna ti dadduma nga eksperto a no agipempenka iti sakit ti nakem, dakdakkel ti risgo a maaddaanka iti adu a pisikal ken emosional a problema, a pakairamanan ti depresion ken alta presion—malaksid pay iti dakes nga epektona iti relasionyo nga agassawa. Adda nasayaat a rason a kuna ti Biblia: “Agbalinkayo a manangngaasi iti maysa ken maysa, nadungngo a mannakipagrikna, a sibubulos a pakawanenyo ti maysa ken maysa.”—Efeso 4:32.
Ammuem dagiti pagimbagan ti panangpakawan. Ti kinamanangpakawan tulongannakayo nga agtalek nga awan dakes a motibo ti tunggal maysa kadakayo, imbes a “kanayon nga agbimbinnilangkayo” iti kamali. Iti kasta, maliklikanyo ti agipempen iti sakit ti nakem ken maparayrayyo ti ayan-ayatyo.—Prinsipio ti Biblia: Colosas 3:13.
Agbalinka a realistiko. Nalaklaka ti mangpakawan no akseptarem ti kinasiasino ti asawam agraman dagiti pakapilawanna. Sigun iti libro a Fighting for Your Marriage, no sangkapanunotmo dagiti pagkurkuranganna, naglaka a malipatam ti amin a nasayaat a galadna. Insaludsod dayta a libro: “Ania kadagita ti kaykayatmo a panunoten?” Laglagipem nga awan ti tao a perpekto—a pakairamanam.—Prinsipio ti Biblia: Santiago 3:2.
Agbalinka a rasonable. Inton adda manen maibaga wenno maaramid ti asawam a pakasairam, isaludsodmo iti bagim: ‘Talaga kadi a nakaro unay ti naaramidna? Kasapulak kadi ti panagpadispensarna wenno palabsek lattan ti napasamak?’—Prinsipio ti Biblia: 1 Pedro 4:8.
No kasapulan, pagsaritaanyo ti problema. Ilawlawagmo a sikakalmado no aniat’ nakasairam ken no apay a kastat’ nariknam. Dimo ipapilit wenno akusaran nga adda dakes a motibo ti asawam ta dayta ti mangtignay kenkuana nga agikalintegan. Umanayen nga ibagam no kasano a naapektaranka iti inaramidna.


text:
Ti Turko (Turko: Türkçe (tulong·paammo)), maitudo a kas ti Istanbul Turko,[6][7] ket maysa a pagsasao a maisasao a kas ti patneng a pagsasao babaen ti sumurok a 83 a riwriw a tattao iti dagup iti lubong,[4][8] a mangaramid iti daytoy ti kaaduan a mangisasao kadagiti Turko a pagsasao. Dagiti mangisasao ket kaaduan a mabirukan idiay Turkia ken Akin-abagatan a Sipre nga addaan ti basbassit a grupo idiay Irak, Gresia, Bulgaria, ti Republika iti Macedonia, Kosovo, Albania ken sabsabali pay a paset iti Dumaya a Europa. Ti Turko ket maisasao pay babaen dagiti adu a riwriw a tattao nga imigrante a nagtaud idiay Lumaud a Europa, a naipangpangruna ti Alemania.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Taylor & Francis Group (2003). Dumay a Europa, Rusia ken Tengnga nga Asia 2004. Routledge. p. 114. ISBN 978-1857431872. Naala idi 2008-03-26.
- ^ "Ti Muslim Minoridad iti Griego a Trasia".
- ^ "Siriano a Turko".
- ^ a b c Europeano a Komision (2006). "Naipangpangruna a Eurobarometro 243: Dagiti Europeano ken dagiti bukodda a pagsasao (Panagala)" (PDF). Europa. Naala idi 2010-02-14.
- ^ "Dagiti mabigbigana minoridad a pagsasao iti Romania". Conventions.coe.int. Naala idi 2011-11-03.
- ^ Geoffrey Lewis, Reporma ti Turko a Pagsasao: Maysa a Didigra a Balligi, Unibersidad ti Oxford a pagmalditan, 2002., p. 26
- ^ Corpus a panagusig ken panakaidumaduma iti ... – Yuji Kawaguchi, Makoto Minegishi, Jacques Durand – Liblibro ti Google. Books.google.com. Naala idi 2011-11-03.
- ^ "Programa ti Turko a Pagsasao", Unibersidad ti Syracuse


text:
Bruselas
Ti Bruselas (Pranses: Bruxelles, [bʁysɛl] ( denggen); Olandes: Brussel, [ˈbrʏsəl] ( denggen)), opisial a ti Bruselas a Rehion wenno Bruselas-Kapitolio a Rehion[5][6] (Pranses: Région de Bruxelles-Capitale (tulong·paammo), Danes: Brussels Hoofdstedelijk Gewest (tulong·paammo)), ket isu ti kapitolio ti Belhika ken tide facto a kapitolio ti Kappon ti Europa (KP). Daytoy pay ti kadakkelan nga urbano a lugar idiay Belhika,[7][8] a mangbukel kadagiti 19 a munisipalidad, a mairaman ti munisipalidad ti Siudad ti Bruselas, nga isu ti de jure a kapitolio ti Belhika, a maipatinayon ti tugaw ti Pranses a Komunidad ti Belhika ken ti Plamenko a Komunidad.[9]
Ti Bruselas ket dimmakkelen manipud ti maika-10 a siglo a pagsammakedan nga ili a binangon babaen ti maysa a kaputotan ni karlomagno iti pagtaengan ti riniwriw nga agtataeng.[10] Ti siudad ket adda ti populasion ti 1.1 a riwriw ken ti metropolitano a lugar ket adda ti populasion ti sumurok a 1.8 a riwriw, a dagitoy dua ket maaramidda a kadakkelan idiay Belhika.[11][12] Manipud idi gibus ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat, ti Bruselas ket isu idin ti kangrunaan a sentro para kadagiti internasional a politika. A nagsangsangaili kadagiti kangrunaan a patakder ti Kappon ti Europa[13] ken dagiti pay kuartel ti NATO (NATO), ti siudad ket nagbalinen a ti poligloto a pagtaengan kadagiti nadumaduma nga internasional nga organisasion, politiko, diplomatiko ken dagiti sibil nga agseserbi.[14]
Ti Bruselas ket opisial a bilingual, a ti Pranses ken Danes ket naisasao iti siudad. Amin a senial ti kalsada, nagnagan ti kalsada, dagiti pakdaar ken kaaduan kadagiti serbisio ket naipakpakita iti dua apagsasa.[15] Adda met dagiti agtultuloy a panakairteg ti pagsasao, ken dagiti pagsasao a linteg dagiti munisipalidad a mangpalpalikmut ti Bruselas ket banbanag nga adda dagiti adu a kontrobersia idiay Belhika.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Brussels". City-Data.com. Naala idi 10 Enero 2008.
- ^ Biddut ti dakamat: Imbalido nga etiketa ti
; awan ti testo a naited para kadagiti ref a nanaganan
Comic
- ^ "Cheap flights to Brussels". Easyjet. Naala idi 1 Hunio 2010.
- ^ Populasion ti tunggal munisipalidad idi 1 Enero 2011 (XLS; 322 KB)
- ^ "Ti Belga abatay-linteg (Inggles a bersion)" (PDF). Kamara dagiti Pannakabagi ti Belhika. Enero 2009. Naala idi 5 Hunio 2009. "Artikulo 3: Ti Belhika ket buklen dagiti tallo a rehion: ti Plamenko a Rehion, ti Balonia a Rehion ken Bruselas a Rehion. Artikulo 4: Ti Belhika ket buklen dagiti uppat a linguistiko a rehion: ti agsasao ti Danes a rehion, ti agsasao ti Pranses a rehion, ti mangisasao ti dua a rehion ti Bruselas-Kapitolio ken ti agsasao ti Aleman a rehion."
- ^ "Bruselas-Kapitolio a Rehion: Pannakapartuat". Centre d'Informatique pour la Région Bruxelloise (Sntro ti Rehional a Pakaaamo ti Bruselas). 2009. Naala idi 5 Hunio 2009. "Manipud idi 18 Hunio 1989, ti petsa ti immuna a rehional a sapasap a panagbutos, ti Bruselas-Kapitolio a Rehion ket maysa idin a naturay a rehion a maipada kadagiti Plamenko ken Balonia a Rehion."(Amin ket testo malaksid ti maysa a mangipakpakita ti grapiko ti Inggles a nagan a kas ti Brussels-Capital Region.)
- ^ Daytoy ket de facto a kapitolio ti KE gaputa mangsangsangaili kadagiti amin a nangruna a politikal a patakder-urayno ti Parlamento ket pormal nga agbutbutos idiay Strasbourg, kaaduan kadagiti polikal nga onra ket maaramid idiay brusela—ken isu a daytoy ket naipanpanunotan a ti kapitolio babaen t panangilawlawag. Nupay kasta, nasken a malaglagip a daytoy ket saan a pormal a nairangarang iti dayta a pagsasao, ngem ti puestona ket naipaletra iidiay Tulagan ti Amsterdam. Kitaen ti ti paset a maipanggep ti daytoy a banag.
- ^ Biddut ti dakamat: Imbalido nga etiketa ti
; awan ti testo a naited para kadagiti ref a nanaganan
Demey
- ^ "Naragsak nga Isasangbay ti Bruselas". Brussels.org. Naala idi 5 Hulio 2009.
- ^ "Pakasaritaan ti Bruselas". Brussels.org. Naala idi 29 Hunio 2010.
- ^ Estadistika Belhika; Population de droit par commune au 1 janvier 2008 (excel-file) Ti populasion kadagiti amin a munisipalidad idiay Belhika, manipud idi 1 Enero 2008. Naala idi 18 Oktubre 2008.
- ^ Estadistika Belhika; De Belgische Stadsgewesten 2001 (pdf-file) Pnakaipalpalawag ti metropolitano a lugar idiay Belhika. Ti metropolitano a lugar ti Bruselas ket nabingbingay kadagiti tallo nga agpang. Umuna, ti sentro nga aglomerasion (geoperationaliseerde agglomeratie) nga adda dagiti 1,451,047 nga agtataeng (2008-01-01, naipagisu kadagiti pagbeddengan ti munisipalidad). A nainayon dagiti kaasitgan a naipalpalikmut (banlieue) ket makaited ti dagup ti 1,831,496. Ken, mairaman dagiti akin-ruar asona ti pagluganan (forensenwoonzone) ti populasion ket 2,676,701. Naala idi 18 Oktubre 2008.
- ^ "Protokol (Blng 6) iti lokasion dagiti tugaw ti patakder ket dagiti bagi, opisina, ahensia ken departamento ti Kappon ti Europa, Naitiptipon a bersion ti Tulag ti Panagpataray ti Kappon ti Europa, OJ C 83, 30.3.2010, p. 265–265". EUR-Lex. 30 Marso 2010. Naala idi 3 Agosto 2010.
- ^ "Europa | Bariweswes ti pagilian | Bariweswes ti pagilian: Belhika". BBC News. 14 Hunio 2010. Naala idi 29 Hunio 2010.
- ^ Hughes, Dominic (15 Hulio 2008). "Europa | Panagusig: Ania ti Papananen ti Belhika?". BBC News. Naala idi 29 Hunio 2010.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Bruselas idiay Wikimedia Commons


text:
Panaka-mapa dagiti Unicode a karakter
Ti Sangalubongan nga Agasmang ti Karakter (Ingles: Universal Character Set (UCS)) ket tagikua ti Unicode (Ilokano: Nagkaykaysa a kodigo) nga adda ti pakabaelanna nga agtapaya kadagiti nasurok a 1 a riwriw a karakter. Tungngal maysa UCS a karakter ket nai-mapa iti puntos a kodigo nga isu daytoy ket sibubukel a nagbaetan ti 0 ken 1,114,111 nga inus-usar nga itakderan na ti tungngal maysa a karakter iti kina-uneg a lohiko iti teksto a panagaramid ti software (1,114,112 = 220 + 216 weno 17 × 216, wenno naibatay iti 16 a numero 110000 a kodigo a pun-puntos).
Ti bersion ti Unicode a 5.2.0, 246,943 (22.2%) iti dagitoy a pupuntos ti kodigo ket naipatudonanen, a mairaman dagiti 107,361 (9.6%) a karakter nga addaan ti linaon, 137,468 (12.3%) ti nailasin para iti pribado a panag-usar, 2,048 para iti UTF-16 ken 66 ti nainaganan a saan a karakter, ken 867,169 (77.8%) ti nabati a saan a naipatudonan.


text:
Bolinao, Pangasinan
Ti Bolinao ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Pangasinan iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Bolinao ket nabingbingay a politikal kadagiti 30 a barbaranggay.[2]
- Arnedo
- Balingasay
- Binabalian
- Cabuyao
- Catuday
- Catungi
- Concordia (Pob.)
- Culang
- Dewey
- Estanza
- Germinal (Pob.)
- Goyoden
- Ilog-Malino
- Lambes
- Liwa-liwa
- Lucero
- Luciente 1.0 (J.Celeste)
- Luciente 2.0
- Luna
- Patar
- Pilar
- Salud
- Samang Norte
- Samang Sur
- Sampaloc
- San Roque
- Tara
- Tupa
- Victory
- Zaragoza
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Pangasinan". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Hulio 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Ilocos (Ingles) naala idi 21 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti Pangasinan". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 2 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Jorge Luis Borges
Ni Jorge Francisco Isidoro Luis Borges (24 Agosto 1899 – 14 Hunio 1986), naamammoan a kas ni Jorge Luis Borges (Españiol: [ˈxorxe ˈlwis ˈborxes]), ket maysa idi nga Arhentino a mannurat ti ababa a sarita, manalaysay, mannaniw ken agipatpatarus a naipasngay idiay Buenos Aires. Dagiti obrana ket arakupenna ti "karakter ti saan a kinapudno kadagiti amin a literatura".[2] Daggiti naindayegan a liblibrona, Ficciones (1944) ken Ti Aleph (1949), ket ururnong dagiti ababa a sarita a naisilsilpo babaen dagiti sapasap a tema a kas dagiti tagtagainep, labirinto, dagiti biblioteka, sarsarming, ay-ayup, piksional a manmannurat, pilosopia, relihion ken Dios. Dagiti obrana ket nakaiparawad iti pilosopiko a literatura ken ti pay pantasia ken dagiti kita ti salamangka a realismo. Ti kita ti ket nagtigtay a sumupiat ti realismo salamangka/naturalismo ti maikasangapulo ket siam a siglo.[3][4][5] Iti kinapudno, ti kritiko a ni Angel Flores, ket isu ti immuna a nagusar ti termino, ket nangiyuna ti panangirugi ti daytoy a tignay iti Historia universal de la infamia (Ti Sangalubongan a Pakasaritaan ti Inpamia) (1935) ni Borges .[6] Adu dagiti eskolar a nagisingasing a ti nagkarkaro a panagbulsek ni Borges ket timmulong kaniana nga agpartuta kadagiti nipabpabaro a simbolo ti literario babaen ti panagpanpanunot.[7] Dagiti naladaw a panakisinnao ti daniwna nga adda dagiti kultural a pigura a kas ni Spinoza, Camões, ken Virgil.
Idi 1914 ti pamiliana ket immalisda idiay Suisa nga idiay ket simmrek a nagadal, a nakagun-od ti baccalauréat manipud ti Collège de Genève idi 1918. Ti pamilian ket kanayonda a nagbanbaniaga idiay Europa, a mairamin kadagiti ipapan idiay España. Idi isubsublina idiay Arhentina idi 1921, ni Borges ket nangrugrugi a nagipabalaak kadagiti daniwna ken dagiti salaysay iti surrealista a literario a warwarnakan. Isu ket nagtrabaho pay a kas bibliotekero ken lektor ti publiko. Idi 1955 isu ket naidutok a kas ti direktor ti Nailian a Publiko a Biblioteka (Biblioteca Nacional) ken propesor ti Literatura idiay Unibersdad ti Buenos Aires. Idi 1961 isu ket naamammoan ti sangalubongan apanakaikaskaso idi nakaawat ti immuna ken maymaysa laeng a Prix Internasional, a nakibinningay ti daytoy a gunguna kenni Samuel Beckett. Idi 1971 isu ket nangabak ti Premio Herusalem. Dagiti obrana ket naipatarus ken nawatiwat a naipabpablaak idiay Estados Unidos ken idiay Europa. Ni Borges ket nalaing kadagiti nadumaduma a pagsasao. Ni Borges ket nangiruknor ti naudi nga obrana, Los Conjurados (Dagiti Konspirador), iti siudad ti Hinebra, Suisa, ken isu idiay, idi 1986, ti nagpilianna a pakatayan.[8]
Ti sangalubongan a pammadayawna ket naipagtitipon idi tawtawen ti 1960, a tinulongan babaen ti "Latino Amerikano a Rang-ay" ken ti panagballigi ti Cien Años de Soledad (Sangagasut a Tawtawen a Pangmaymaysa) ni Gabriel García Márquez.[3] Ti mannurat ken manalaysay a ni J. M. Coetzee ket nangibaga kaniana ti: "Isu, ngem adadu ngem sinoman, ket nagipabaro ti pagsasao ti piksion ken isu ti nanglukat ti dalan ti maysa a naisangsangaya a sankaputotan dagiti Espaniol Amerikano a nobelista."[9]
Dagiti linaon
Biag ken pagsapulan[urnosen | urnosen ti taudan]
Nasapa biag ket edukasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Jorge Luis Borges ket naipasngay iti maysa nga na-edukado a tengnga a klasea pamilia idi Agosto 1899. Nasayaat ti biagda ngem saanda met a nabaknang tapno makataengda idiay puseg ti ili ti Buenos Aires. Isuda ket nagtaengda idiay Palermo, ti napangpanglaw idi a suburbo ti siudad. Ti ina ni Borges, a ni Leonor Acevedo Suárez, ket nagtaud ti maysa a tradisional a taga-Uruguay a pamilia iti "puro" a criollo (Espaniol) a kaputotan. Ti pamilia ti inana ket nairamanda idi kadagidi Europeano a panagtaeng iti Abagatan nga Amerika, ken kankanayo ti inana a nangisarsarita kadagiti kinatured a tigtignayda. Ti 1929 a libro ni Borges a Cuaderno San Martín ket nairaman ti daniw nga "Isidoro Acevedo," a nangilaglagip iti apongna a lalaki, a ni Isidoro de Acevedo Laprida, ti maysa asoldado ti Buyot ti Buenos Aires. Ti kaputotan ti Arhentino nga anogado a ni Francisco Narciso de Laprida, Acevedo ket nakilablaban idi kadagiti gubat iti Cepeda idi 1859, ti Pavón idi 1861, ken ti Los Corrales idi 1880. Ni Isidoro de Acevedo Laprida ket pimmusay ti pulmunia idiay nakaipasngayan a balay ti apokona alalalki a ni Jorge Luis Borges. Ni Borges ket dimmakkel a nakangkangeg ti naiwagwag a maipanggep ti gloria ti pamilia. Ti ama ni Borges, a ni Jorge Guillermo Borges Haslam, ket paset ti kaputotan ti Espaniol, paset a kaputotan ti Portuges, ken guddua nga Inggles, ket anak pay a lalaki ti maysa a koronel. Ni Borges Haslam, nga ti inana ket maysa nga Inggles, ket dimmakkel nga nagsasao iti Inggles idiay balayda ken kankanayon nga innal-alana ti pamialiana a nagbanbaniaga idiay Europa. Ti Inglatera ken Inggles kaaduan a nagusgustuan iti balay ti pamila.
Idi agtawen ti siam, ni Jorge Luis Borges ket inpatarusna ti Ti Naragsak a Prinsipe ni Wilde iti Espaniol. Daytoy ket naipablaak iti maysa a lokal a warnakan, ngen dagidi gayyemna ket inpagarupanda a ti agpayso a nagsurat idi ket ti amana.[10] Ni Borges Haslam ket maysa idi nga abogado ken manursuro ti sikolohia a nagsangsanglad kadagiti literario nga aspirasion. Ti kinun-kuna ni Borges iti amana "nangpadas nga agbalin a maysa a mannurat ken napaay iti daytoy a panagpadas." Nangisurat ti, "kaaduan kadagiti tattaok ket soldadoda ken Ammok a saanakto a kasta, Nababainanak, iti kasapsapaan, a nagayayat iti libro a tao ken saan a tao iti aksion."
Ni Borges ket nsursruan idi idiay balayda aginggana idi agtawen ti sangapulo ket maysa, makasasao ti dua, nagbasbasa iti Shakespeare iti Inggles idi agtawen iti sangapulo ket dua. Ti pamilian ket nagtataeng iti maysa a dakkel a balay nga adda iti maysa nga Inggles a biblioteka nga adda kadagiti sumurok a sanagaribu a tomo ti liblibro; Ni Borges ker nangibagbaga idi a "no masalsaludsod kaniak ti kangrunaan a pasamak iti biagko, Maibagbagak a ti biblioteka ti amak."[11] Ni tattangna ket nagsardeng a nagsansanay iti linteg gaputa saan unayen a makakita a dumtenganto a sakit ti anakna a lalaki. Idi 1914, ti pamilia ket immalisda idiay Hinebra, Suisa, ken nagyanda idiay kadagiti simmaruno a dekada idiay Europa. Ni Borges Haslam ket inagagasan idi babaen ti maysa nga espesialista iti mata idi Hinebra, bayat a ti anakna a lalaki ken ti anakna a babai a ni Norah ket nagbasbasada, nga idiay a nakaadal ti Pranses ni Borges junior. Isu ket nagbasbasa ti Carlyle iti Inggles, ken nangrugrugi a nagbasbasa iti pilosopia iti Aleman. Idi 1917, idi isu ket agtawen iti 18, naamammuanna ni Maurice Abramowicz ken narugi ti maysa a literario a pannakaigayyem a agpautto idi amin a kabibiagna. Isu ket nakagun-od iti baccalauréat manipud idiy Collège de Genève idi 1918.[12][Nota 1] Ti Borges a pamilia ket nangikeddeng, a gapu kadagiti politikal a riribok idiay Arhentina, nagtultuloyda a nangnaed idi Suisia idi las-ud ti gubat, a naggigianda idiay aginggana idi 1921. Kalpasan ti Sangalubongan a Guat I, ti pamilia ket ket naggigianda kadagiti nadumaduma asiudad iti tallo a tawen: ti Lugano, Barcelona, Majorca, Seville, ken Madrid.
Iti dayta apanawen, ni Borges ket nakaduktal kadagiti sinursurat ni Arthur Schopenhauer ken ti The Golem (1915) ni Gustav Meyrink a nagbalinan kadagiti nakaimpluensiaan kadagiti obrana. Idiay Espana, ni Borges ket nagbalin a kameng ti literario a tignay ti avant-garde, kontra-Modernista a Ultraista, nga inpatakder babaen ni Apollinaire ken ni Marinetti, nga aside kadagiti Imagista. Ti immuna adaniwna, "Himno iti Baybay," a naisurat iti estilo ni Walt Whitman, ket naipablaak idi iti magasin a Grecia.[13] Bayat nga adad idi idiay Espana, isu ket nakasarungkar kadagiti naidayegan nga Espaniol a mannurat, a mairaman ni Rafael Cansinos Assens ken ni Ramón Gómez de la Serna.
Nasapa a panagsursurat a pagsapulan[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi 1921, ni Borges ket nagsubli ken ti pamiliana idiay Buenos Aires. Bassit laeng ti pormal nga edukasionna, awan dagiti kualipikasionna ket bassit laeng dagiti gayyemna. Nangisursurat iti maysa agayyemna a ti Buenos Aires ket "tinurayanen babaen dagiti arriviste, babaen dagiti husto nga agtutbo nga awanan kadagiti maipapan ti isip nga alikamen, ken dagiti balasang a nadekorasionan".Intugotna ti doktrina iti Ultraismo ken nangirugi ti pagsapulanna, a nagipabpablaak kadagiti sureal a daniw ken dagiti salaysay kadagiti literario a warnakan. Idi 1930, ni Nestor Ibarra ket tinawtawaganna ni Borges ti "Nalatak nga Apostol ti Criollismo," a nagramrambak ti rehionalismo ti Latin nga Amerika.[14] Ni Borges ket nangipablaak kadagiti immuna anaipablaak a daniwna, ti Fervor de Buenos Aires, idi 1923 ken nagiparawad ti avant-garde a panagrepaso iti Martín Fierro. Ni Borges ket kimmaddua a nangipatakder kadagiti warnakan ti Prisma, ti warnakan a naiwarwaras babaen ti panagikabil kadagiti kopia kadagiti diding ti Buenos Aires, ken Proa. Iti kinaudi a biagna, ni Borges ket nagbabbabawi kadagitoy a nasapa a pablaak, ken nagpanpadas a gimmatang kadagiti amina a naamammuan a kopia tapno dagitoy ket makednganda a madadael.[15]
Babaen ti tengnga ti tawtawen ti 1930, isu ket nangrugrugi a nagsuksukimat kadagiti eksistensial a saludsod ken piksion. Nagob-obra iti maysa nga estilo a tinawtawagan ni Ana María Barrenechea iti "Irrealidad." Adu pay dagiti dadduma a mannurat ti Latin Amerika, a kas niJuan Rulfo, Juan José Arreola, ken ni Alejo Carpentier, ket nagsuksukimatda paya kadagitoy a tema, a naimpluensiaan babaen ti penomolohia ni Husserl ken ni Heidegger ken ti eksistentialismo ni Jean-Paul Sartre. Iti daytoy nga urat, ti biograpona a ni Williamson ket nangiyunayunay iti pannakadangran iti panangibatay iti maysa a nairaem iti autobiograpiko para iti limaon wenno tono kadagiti naisangsangayan nga obrana: liblibro, pilosopia ken panagpanpanunot ket kaaduan a nagtaudan kadagiti pudno nga inspirasion kaniana a kasla dagiti nasanay a panagbiagna. Manipud ti immuna a pablaak, ni Borges ket kankanayon idi a nagparparawad iti Sur (Abagatan), a nabangon idi 1931 babaen ni Victoria Ocampo. Daytoy idi ti kangrunaan a literario a warnakan ti Arhentina ken timmulong kenni Borges a makabiruk ti pammadayawna.[16] Ni Ocampo ket nagipayammo kenni Borges kenni Adolfo Bioy Casares, ti sabali pay a nadayeg a pigura iti Arhentino a literatura, nga isu ket agbalinto a kankanayon a kummaduan ken gayyemna. Isuda a dua nagsursuratda kadagiti adu nga obra, nga adda babaen dagiti nom de plume H. Bustos Domecq, a mairaman dagiti serie ti detektibo a parodia ken dagiti pantasia a sarsarita. Idi las-ud dagitoy a tawen, ti maysa a gayyem ti pamilia a ni Macedonio Fernández ket nagbalin a nagruna nga impluensia kenni Borges. Dagitoy dua ketnagituronda kadagiti pakisinnaritaan kadagidi café, away a papanan, wenno idiay bassit nga apartamento ni Fernández idiay distrito ti Balvanera district. Isu ket nagparparang iti naganna iti "Dialogo a maipanggep ti Dialogo ni Borges,"[17] a ditoy a nakisinnarita dagitoy dua ti immortalidad ti kararua.
Idi 1933, ni Borges ket nakagun-od ti editorial a pannkaidutok iti literario a suplemento ti warnakan ti Crítica, nga idiay ket immuna a nangipablaak kadagiti pirgis a kalpasanna ket naurnong a aks ti Historia universal de la infamia (Ti Sangalubongan a Pakasaritaan ti Inpamia, 1936). Ti libro ket nangiraman ti dua akita ti panagsurat. Ti immuna ket iti baetan dagiti salaysay a saan a piksion ken dagiti ababa a sarita, a nagus-usar kadagiti maipapaan ti piksion a pamay-ay a mangibaga kadagiti pudno a sarita. Ti maikadua ket buklen dagiti literario a palso, nga immununa nga inpasa ni Borges a kas dagiti pannkaipatarus dagiti annamong manipud ti nadayeg ngem saan unay a nabasbasa nga ob-obra. Kadagiti simmarsaruno a tawen, isu ket nagserbi a kas maysa a literario nga agbalbalakad para iti kamara pagipablaakan iti Emecé Editores ken linawas a nagsursurat kadagiti pablaak para iti El Hogar, a nairuar manipud idi 1936 aginggana idi 1939. Idi 1938, ni Borges ket nakabiruk ti trabaho a kas ti umuna a katakunaynay iti Munisipio a Bilioteka ti Buenos Aires idiay Miguel Cané, ti maysa a nagtrabtrabaho a klase a lugar. Bassit laeng dagiti libro idiay, a naibaga kaniana a ti papangkatologo ti ad-adu ngem sangasut a libro iti tunggal maysa nga aldaw, ket awanen ti maibati a maaramid para kadagiti dadduma nga empleado ken makitanto a kasla dakes daytoy. Ti trabaho ket inaramidna laeng iti maysa nga oras iti tunggal maysa nga aldaw ken dagiti nabati nga orasna ket naggigian idiay sirok iti biblioteka, a nagsursurat kadagiti artikulo, dagiti ababa a sarita ken dagiti pananagipatarus.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ni Edwin Williamson ket nangisingsingasing iti Borges (Viking, 2004) a ni Borges ket saan idi a nakaturpos iti baccalauréat (pp. 79-80): "isu idi ket mabalin a saan a nagikaskaso iti baccalauréat, gaputa ginurgurana ken nagbutbuteng ti panageksamen. (iti kinapudno, isu ket saan a nakaturpos ti panagadalna ti nanagato nga eskuela)."
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ FT.com "Small Talk: José Saramago". "Amin a nabasbasak ket nakaimpluensia kaniak iti aniaman a banag. Urayno naibagak dayta, ni Kafka, Borges, Gogol, Montaigne, Cervantes ket kankanayon kakadua."
- ^ Jozef, Bella. "Borges: linguagem e metalinguagem". Iti: O espaço reconquistado. Petrópolis, RJ: Vozes, 1974, p.43.
- ^ a b (Portuges) Masina, Lea. (2001) "Murilo Rubião, o mágico do conto". In: O pirotécnico Zacarias e outros contos escolhidos. Porto Alegre: L & PM, p5.
- ^ (Portuges)__, "O maravilhoso no Novo Mundo: ecologia e discurso", (1992) Ecologia e discurso. Rio de Janeiro, Tempo Brasileiro pp. 115–129.
- ^ Theo L. D’Haen (1995) "Salamangka aRealismo ken Kalpasan a modernismo: Panakaikkat ti Sentro kadagiti Pribilihio a Sentro", iti: Louis P. Zamora ken Wendy B. Faris, Salamangka a Realismo: Teoria, Pakasaritaan ken Komunidad. Duhan ken Londres, Unibersidad ti Duke a Pagmalditan pp. 191–208.
- ^ Iti konperensiana ti "Naisalamangka a Realismo iti Espaniol Amerikano" (Nova York, MLA, 1954), nasakbayan a naipablaak iti Hispania, 38 (2), 1955. Nupay kasta, adda dagiti kritiko a mangipanunot kenni Borges iti sinarunona ken saan a maysa apudnoa salamangka realista.
- ^ Iti ababa, ti kinabulsek ni Borges ket nangiturong kaniana a nagparabor ti daniw ken dagiti ababa a salaysay ngem kadagiti nobela. Ferriera, Eliane Fernanda C. "O (In) visível imaginado em Borges". Iti: Pedro Pires Bessa (ed.). Riqueza Cultural Ibero-Americana. Campus de Divinópolis-UEMG, 1996, pp. 313–314.
- ^ Ni Borges iti Biag ken Patay Entrebista babaen ni Amelia Barili
- ^ Coetzee, J.M. "Borges's Dark Mirror", New York a Panagreprepaso ti Liblibro, Tomo 45, Bilang 16. Oktubre 22, 1998
- ^ Harold Bloom (2004) Jorge Luis Borges (Biokritiko ni Bloom) Infobase Publishing ISBN 0-7910-7872-8
- ^ Borges, Jorge Luis, "Dagiti autobiograpiko a notal", The New Yorker, 19 Septiembre 1970.
- ^ Ni Borges ken ti Piksionna: Ti Alagaden iti Isipna ken Arte (1999) Gene H. Bell-Villada, Unibersidad ti Texas a Pagmalditan, p. 16 ISBN 9780292708785
- ^ Wilson, Jason (2006). Jorge Luis Borges. Reaktion Books. p. 37. ISBN 1-86189-286-1.
- ^ Sentro ti Borges, Unibersidad ti Pittsburgh. Naala idi 2010-08-16
- ^ Borges: Dagiti Dadduma a Panagsuksukimat 1937–1952. Napno a Pangyuna babaen ni James Irby. Unibersidad ti Texas ISBN 978-0-292-76002-8 Naala idi 2010-08-16
- ^ "Ivonne Bordelois, "The Sur Magazine" Villa Ocampo Website". Villaocampo.org. Naala idi 2011-08-24.
- ^ Borges, Jorge Luis. Trans. Mildred Boyer ken ni Harold Morland. Dreamtigers. Unibersidad ti Texas a Pagmalditan, 1985, p. 25.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Agheana, Ion (1988). Ti Kayatna saoen ti Pannakasanay iti Prosa ni Jorge Luis Borges. Frankfurt Am Main: P. Lang. ISBN 0-8204-0595-7.
- Agheana, Ion (1984). Ti Prosa ni Jorge Luis Borges. Frankfurt Am Main: P. Lang. ISBN 0-8204-0130-7.
- Aizenberg, Edna (1984). Ti Aleph a Mangngabel: Bibliko, Kabbalistiko ken Hudaiko nga Elelemnto ni Borges. Potomac: Scripta Humanistica. ISBN 0-916379-12-4.
- Aizenberg, Edna (1990). Borges ken dagiti Simmarsaruno kaniana. Columbia: Unibersidad ti Missouri a Pagmalditan. ISBN 0-8262-0712-X.
- Alazraki, Jaime (1988). Borges ken ti Kabbalah. Cambridge: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. ISBN 0-521-30684-1.
- Alazraki, Jaime (1987). Dagiti Kritiko a salaysay ni Jorge Luis Borges. Boston: G.K. Hall. ISBN 0-8161-8829-7.
- Balderston, Daniel (1993). Ruar ti Kontesto. Unibersidad ti Duke a Pagmalditan location = Durham. ISBN 0-8223-1316-2.
- Barnstone, Willis (1993). Ni Borges iti Ordinario a Rabii idiay Buenos Aires. Urbana: Unibersidad ti Illinois a Pagmalditan. ISBN 0-252-01888-5.
- Bell-Villada, Gene (1981). Borges ken ti Piksionna. Chapel Hill: Unibersidad ti North Carolina a Pagmalditan. ISBN 0-8078-1458-X.
- Bioy Casares, Adolfo (2006). Borges. Siudad: Destino Ediciones. ISBN 978-950-732-085-9.
- Bloom, Harold (1986). Jorge Luis Borges. New York: Chelsea House Publishers. ISBN 0-87754-721-1.
- Bulacio, Cristina (1998). Dos Miradas sobre Borges. Buenos Aires: Ediciones de Arte Gaglianone. ISBN 950-554-266-6. Ti testo ti " ken Donato Grima " ket di naikaskaso (tulong) Inladawan babaen ni Donato Grima.
- Burgin, Richard (1969) Jorge Luis Borges: Dagiti pakakisinnarita, Holt Rhinehart Winston
- Burgin, Richard (1998) Jorge Luis Borges: Dagiti pakakisinnarita, Unibersidad a Pagmalditan ti Mississippi
- De Behar, Block (2003). Borges, ti Regget ket Awan Gibusna nga Insasao. Albany: Estado nga Unibersidad ti New York a Pagmalditan. ISBN 1-4175-2020-5.
- Di Giovanni, Norman Thomas (1995). Ti Borges a Tawidan. Londres: Constable in association with the Anglo-Argentine Society. ISBN 0-09-473840-8.
- Di Giovanni, Norman Thomas (2003). Ti ADal ti Apo. Londres: Continuum. ISBN 0-8264-6110-7.
- Dunham, Lowell (1971). Dagiti Kardinal a Puntos ni Borges. Norman: Unibersidad ti Oklahoma a Pagmalditan. ISBN 0-8061-0983-1.
- Fishburn, Evelyn (2002). Ni Borges ken Europa aNabisbisita Manen. Siudad: Unibersidad ti Londres. ISBN 1-900039-21-4.
- Frisch, Mark (2004). Malinka a Makapanka Idiay Manipud Ditoy. Madison: Unibersidad ti Fairleigh Dickinson a Pagmalditan. ISBN 0-8386-4044-3.
- Kristal, Efraín (2002). Dagiti Saan a makitkita nga Obra. Nashville: Unibersidad ti Vanderbilt a Pagmalditan. ISBN 0-585-40803-3.
- Laín Corona, Guillermo. "Borges ken Cervantes: Kinapudno ken Di Kinapudno ti Salaysay”. Neophilologus, 93 (2009): 421-37.
- Laín Corona, Guillermo. "Teoría y práctica de la metáfora en torno a Fervor de Buenos Aires, de Borges”. Cuadernos de Aleph. Revista de literatura hispánica, 2 (2007): 79-93. http://cuadernosdealeph.com/revista_2007/A2007_pdf/06%20Teor%C3%ADa.pdf
- Lindstrom, Naomi (1990). Jorge Luis Borges. Boston: Twayne Publishers. ISBN 0-8057-8327-X.
- Manguel, Alberto (2006). Kinadua ni Borges. Siudad: Telegram. ISBN 978-1-84659-005-4.
- Manovich, Lev, New Media manipud kenni Borges iti HTML, 2003
- McMurray, George (1980). Jorge Luis Borges. New York: Ungar. ISBN 0-8044-2608-2.
- Molloy, Sylvia (1994). Dagiti Simbolo ni Borges. Durham: Unibersidad ti Duke a Pagmalditan. ISBN 0-8223-1406-1.
- Murray, Janet H., Panagparnuay ti Medio, 2003
- Núñez-Faraco, Humberto (2006). Borges ken Dante. Frankfurt Am Main: P. Lang. ISBN 978-3-03910-511-3.
- Racz, Gregary (2003). Ni Jorge Luis Borges (1899–1986) a kas maysa aMannurat ken Kritiko Sosial. Lewiston: Edwin Mellen Press. ISBN 0-7734-6904-4.
- Rodríguez, Monegal (1978). Jorge Luis Borges. New York: Dutton. ISBN 0-525-13748-3.
- Rodríguez-Luis, Julio (1991). Ti Kontemporario a Praksis iti Pantastiko. New York: Garland. ISBN 0-8153-0101-4.
- Sarlo, Beatriz (2007). Jorge Luis Borges: maysa a Mannurat iti Igid. Londres: Verso. ISBN 978-1-84467-588-3.
- Shaw, Donald (1992). Naratibo nga Estratehia ni Borges. Liverpool: Francis Cairns. ISBN 0-905205-84-7.
- Stabb, Martin (1991). Nabisbisita Manen ni Borges. Boston: Twayne Publishers. ISBN 0-8057-8263-X.
- Sturrock, John (1977). Dagiti Papel e Tigre. Oxford: Clarendon a Pagmalditan. ISBN 0-19-815746-0.
- Todorov, Tzvetan (1970). Pangyuna à la littérature fantastique. Paris: Seuil.
- Toro, Alfonso (1999). Jorge Luis Borges. Frankfurt Am Main: Vervuert. ISBN 3-89354-217-5.
- Volek, Emil (1984). "Aquiles y la Tortuga: Arte, imaginación y realidad según Borges". Iti: Cuatro claves para la modernidad. Analisis semiótico de textos hispánicos. Madrid.
- Waisman, Sergio (2005). Borges ken ti Panagipatarus. Lewisburg Pa.: Unibersidad ti Bucknell a Pagmalditan. ISBN 0-8387-5592-5.
- Williamson, Edwin (2004). Borges: Maysa a Biag. New York: Viking. ISBN 0-670-88579-7.
- Wilson, Jason (2006). Jorge Luis Borges. Londres: Reaktion Books. ISBN 978-1-86189-286-7.
- Woscoboinik, Julio (1998). Dagiti Sekreto ni Borges. Washington: Unibersidad a Pagmalditan ti Amerika. ISBN 0-7618-1238-5.
- Yates, Donald (1985). Jorge Luis Borges, Biag, Obra, ken Kritisismo. Baltimore: York a Pagmalditan. ISBN 0-919966-47-0.
Dagiti dokumentario[urnosen | urnosen ti taudan]
- Eduardo Montes-Bradley (Mannurat/Direktor) (1999). Harto Ti Borges (Napili a dokumentario). EUA: Patagonia Film Group, EU.
- Ricardo Wullicher (Direktor) (1978). Borges para millones (Napili a dokumentario). Arhentina.
- David Wheatley (Direktor) (1983). Dagiti Bariweswes ti Maysa a Mannurat: Siak ken ni Borges (Napilia dokumentario). Arena.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Jorge Luis Borges idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Jorge Luis Borges idiay Wikiquote
- Ronald Christ (Kalamiisan-Primabera 1967). "Jorge Luis Borges, TiArte ti piksion Bi. 39". Paris Review.
- BBC Radio 4 a pakitungtungan a programa manipud ti Iti panawen tayo. (Mangeg ti 45 a minuto)
- Jorge Luis Borges iti Moderno a Lubong
- Sentro nii Borges, Unibersidad ti Pittsburgh.
- Dagiti Gayyem ni Jorge Luis Borges Sangalubongan a kagimongan ken dagiti Kumaduaan
- Jorge Luis Borges
- 1899 a pannakaipasngay
- 1986 nga ipupusay
- Dagiti Arhentino a kontra pasista
- Dagiti Arhentino a kontra komunista
- Tattao nga Arhentino ti Inggles a kaputotan
- Dagiti Arhentino a manalaysay
- Dagiti Arhentino a bibliotekero
- Tattao nga Arhentino ti Portuges a kaputotan
- Tattao nga Arhentino ti Espaniol a kaputotan
- Tattao nga Arhentino ti Uruguayo a kaputotan
- Dagiti Arhentino a mannaniw
- Dagiti Arhentino a mannurat ti ababa a sarita
- Dagiti Arhentino nga agipatpatarus
- Dagiti Arhentino a mannurat
- Dagiti Arhentino a mannurat ti pabuya
- Bulsek a tattao manipud idiay Arhentina
- Dagiti pimmusay ti kanser idiay Suisa
- Dagiti agbilbilin dagiti Korus ti Urnos ti Dayaw ti Pederala a Reppublika ti Alemania
- Dagiti pimmusay manipud ti kanser ti dalem
- Dagiti nangabak ti Premio Edgar
- Dagiti agipatpatarus ti Inggles–Espaniol
- Dagiti hiperrealidad a teorista
- Tattao a Latino Amerikano ti Britaniko a kaputotan
- Dagiti nagunggunaan ti Légion d'honneur
- Dagiti opisial ti Urnos ti Britaniko nga Imperio
- Tattao manipud idiay Buenos Aires
- Dagiti mannurat ti kalpasan a moderno
- Dagiti nangunggunaan ti Premio Cervantes
- Dagiti nangabak ti Prix mondial Cino Del Duca
- Dagiti agipatpatarus manipud ti Inggles
- Dagiti agipatpatarus manipud ti Pranses
- Dagiti agipatpatarus manipud ti Aleman
- Dagiti agipatpatarus manipud ti Daan nga Inggles
- Dagiti agipatpatarus manipud ti Daan a Nordiko
- Dagiti agipatpatarus iti Espaniol
- Dagiti naipunpon idiay Cimetière des Rois


text:
Barcelona
Ti Barcelona (Ingglés/bɑrsɨˈloʊnə/, Katalán: [bərsəˈɫonə], Españiol: [barθeˈlona]) ket isu ti kapitolio ti Katalonia ken isu ti maikadua a kadakkelan a siudad idiay España, kalpasan ti Madrid, adda daytoy ti populasion ti 1,621,537 iti uneg ti administratibo a patingga iti kadakkel ti daga a 101.4 km2 (39 sq mi). Ti urbano a lugar ti Barcelona ket gumay-at ti labes ti administratibo a patingga ti siudad nga adda ti populasion a nagbaetan ti 4,200,000[1] ken 4,500,000[2] nga adda ti kadakkel ti 803 km2 (310 sq mi),[1] nga isu ti maikanem a kaaduan ti populasion nga urbano a lugar iti Kappon ti Europa kalpasan ti Paris, Londres, ti Ruhr, Madrid ken Milan. Agarup a lima a riwriw[3][4][5] a tattao ket agtaeng idiay Barcelona metropolitano a lugar. Isu pay daytoy ti kadakkelan a metropolis idiay Baybay Mediteraneo ti Europa. Isu daytoy ti kangrunaan a pakabuklan ti maysa nga administratibo a lugar ti Kalatakan a Barcelona, nga adda ti populasion ti 3,218,071 iti kalawa a 636 km² (densidad 5,060 hab/km²). Daytoy ket mabirukan idiay aplaya ti Mediteraneo a nagbaetan dagiti sabangan dagiti karayan Llobregat ken Besòs ken nabeddengan iti laud babaen ti pantok ti Serra de Collserola (512 m/1,680 ft).
Dagiti paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Demograpia: Dagiti Urbano a Lugar ti Lubong, Marso 2010
- ^ Eurostat. "Populasion ken kasasaad ti panagbiag kadagiti Urbano a panagammiris ti kuenta kadagiti siudad, ken dakdakkel nga urbano a sona (LUZ)".
- ^ Nagkaykaysa a Pagpagilian – Departamento ti Ekonomiko ken Sosial a Panakibiang: Dagiti Urbanisasion a Prospekto ti Lubong(2007 ra rebision), Tabla A.12
- ^ Organisadion para iti Ekonomiko a Pagtitinnulongan ken Panagrangrang-ay: Dagiti Agsalsalisal a Siudad iti Sangalubongan nga Ekonomia, OECD Territorial Reviews, (OECD Publishing, 2006), Tabla 1.1
- ^ Àmbit Metropolità. Sèrie temporal (katalan)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Barcelona idiay Wikimedia Commons
- Barcelona
- 10 a tawtawen SK a panagbangbangon
- Dagiti taga-ugma a menta
- Dagiti siudad a nangsangaili dagiti Ay-ayam ti Kalgaw nga Olimpiada
- Dagiti munisipalidad idiay Probinsia ti Barcelona
- Dagiti Penisio a kolonia idiay España
- Dagiti Romano a lugar idiay España
- Dagiti Mediteraneo a puerto a siudad ken ili idiay España
- Dagiti nagungunaan ti Medalia ti Naarian a Balitok
- Dagiti munisipalidad ti Barcelonès
- Dagti matagtagitao a lugar idiay Probinsia ti Barcelona


text:
BAGUIO CITY--- Pinadayawan ti Philippine Red Cross Baguio Chapter ti Bombo Radyo Baguio gapu iti tinawen a pannakipaset ti Bombo Radyo iti Blood Letting Activity ti nasao nga ahensya.
Ita'y laeng agsapa ket inawat ni Bombo Radyo Baguio OIC Station Manager, Bombo Jordan Tablac ti plaque of recognition kas pamaneknek iti napintas a partnership ti Bombo Radyo Philippines ken ti Philippine Red Cross.
Malaksid iti Bombo Radyo Philippines ket napadayawan met ti Philippine Military Academy ken ti Saint Louis University.
Kinuna ni Annie Tamayo, Chapter Administration ti Philippine Red Cross Baguio-Chapter a ti nasao a pammadayaw ket panangbigbig iti agtultuloy nga suporta nga ipapaay dagitoy.
Namnamaen pay ni Tamayo a mapatibker ken sumayaat pay ti partnership dagiti tallu nga awardees kadagiti amin a programa ti Philippine Red Cross tapno mangipaay tulong kadagiti tattao nga agkasapulan iti dara.
Maipalagip nga ita nga aldaw ket maramrambakan ti World Blood Donors Day iti intero a lubong.


text:
Papa Sergio I
Ni Santo Papa Sergio I (c. 650 – 8 Septiembre 701) ket isu ti papa manipud idi 687 aginggana idi 701. Isu ket napili a mangipatingga ti panakisinnina ni Kontrapapa Pascual ken ni Kontrapapa Teodoro, ni Sergio I ket isu ti nangipatinnga ti kinaudi a nagsuppiatan ti sede vacante ti Bisantino a Kinapapa.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ekonomou, Andrew J. 2007. Ti Bisantino a Roma ken dagiti Griego a Papa: Ti Dumaya nga impluensia iti Roma ken ti kinpapa manipud kenni Gregorio ti Natan-ok aginggana kenni Zacarias, A.D. 590–752. Lexington Books.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Sergio I idiay Wikimedia Commons


text:
Suso
Ti termino a suso, aam-ammo pay kas Latin a mamma iti anatomia, ket ti akingngato a vetral a rehion ti barukong ti maysa nga ayup partikular dagiti mammalia, a pakairaman ti tao. Kasta met a dagiti suso ket paet ti bagi ti mamali nga ayup nga addaan iti organo nga agpatubbog iti gatas a maaramat a pangpakan kadagiti maladaga.
Ngem uray ti lalaki a tao ket addaan met iti suso a nakayanakan nga addaan met kadagiti kagrunaan a pagtubbogan ti gatas. Ngem nupay addaan ti lalaki dagiti gladula ti mammaria nga agpataud iti gatas, saan a maaramat dagitoy nupay iti sumagmamano a kaso ket adda dagiti lalaki nga agpammukel dagiti susoda, a maawagan iti gynecomastia.
Dagiti suso ket nabungon iti kudil; tunggal suso ket addaan iti mungay a linikmut ti areola. Ti areola ket addaan maris a lumabbaga wenno ngumisit a kayumanggi, awanan buok, ken addaan kadagiti glandula a sebaceous. Dagiti daddadakkel a glandula a mammaria iti uneg ti suso ti pagtaudan ti gatas, addaanda iti sumagmamano a lobule, ket ti tunggal suso ket addaan 10-20 a lactiferous a pagayusan a mangpatubbog iti gatas kadagiti lobule a mangitunda iti mungay a no sadino dagiti pahayusan ket addaan bukodna a paglukatan.


text:
Wikipedia:Pungol
Ti balikas a pungól ket kayat na a saoen iti pagsasao nga Ilokano ket ababa. Iti Wikipedia dagiti pungól ket dagiti ababa a panid (Ingles: stub), (sapasap a dagitoy ket naglaon kadagiti babbassit ngem 1500 a testo) dagitoy ket narugian a panid wenno artikulo a saan pay a nalpas wenno nakompleto. Mabalin a nayonan, baliwan, tarimaanen, pasayaaten, papintasen, paddakkelen pay dagitoy a a pampanid.
Dagiti linaon
Kasano ti tumulong[urnosen | urnosen ti taudan]
No makakasarungkar kayo kadagiti pungól nga artikulo, mabali mo ti mangirugi nga agurnos kadagitoy wenno saan, mabalinmo ti mangidasig ti maysa a pungól nga artikulo babaen ti panagikabil ti sapasap a plantilia a kas iti
{{pungól}}.
Nupay kasta, dagiti pungol ket nasken a saan a mabayag a maidasig a kas maysa a sapasap a {{pungol}}. Nasken dagitoy a maika-kategoria kadagiti sabsabali ken umisu a kategoria.
Kitaen dagiti panakaidasig dita baba para kadagiti sabsabali a panakaidasig kadagiti pungól nga artikulo.
Kasano ti agbiruk kadagiti pungol nga artikulo[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti agbiruk kadagitoy a pungól nga artikulo, kitaen dagiti sumaganad a naisilpo kadagitoy a pampanid;
Dagiti sabsabali a panakadasig ti pungol[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sumaganad ket dagiti sabsabali a panakaidasig dagiti pungol a pampanid ken platilia a mabalin nga usaren.
Sapasap[urnosen | urnosen ti taudan]
- {{Pungol}} - para kadagiti pungol a saan a maidasig iti sabali a pungol, usaren daytoy a kas temporario laeng a panakaidasig aginggana ti makabiruk ti husto a panakaidsig.
Arte[urnosen | urnosen ti taudan]
- {{Pelikula-pungol}}
- {{Musika-pungol}}
- {{Artista-pungol}}
- {{Telebision-pungol}}
- {{Literatura-pungol}}
Ay-ayam[urnosen | urnosen ti taudan]
- {{Ay-ayam-pungol}}
- {{Ay-ayam-bio-pungol}}
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- {{Heograpia-pungol}} - para iti amin a heograpikal a lokasion (luglugar, ili, siudad, pagilian, kdpy)
- {{Pilipinas-heograpia-pungol}} - Para kadigiti amin a heograpiko a lokasion iti Pilipinas.
Pagsasao[urnosen | urnosen ti taudan]
- {{Pagsasao-pungol}}
- {{Au-pagsasao-pungol}}
Siensia[urnosen | urnosen ti taudan]
- {{Siensia-pungol}}
- {{Biolohia-pungol}}
- {{Kimika-pungol}}
- {{Matematika-pungol}}
- {{Medisina-pungol}}
- {{Pisika-pungol}}
- {{Tiempo-pungol}}
Tattao[urnosen | urnosen ti taudan]
- {{Aktor-pungol}}
- {{Aktres-pungol}}
- {{Bio-pungol}}
Teknolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Sabsabali pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- {{Makmakan-pungol}}
- {{Pakasaritaan-pungol}}
- {{Militar-pungol}}
- {{Politika-pungol}}
- {{Relihion-pungol}}
- {{Pagluganan-pungol}}


text:
Dagiti ili ti Pilipinas
Ti ili wenno munisipalidad ket maysa a lokal a paset ti gobierno iti Pilipinas. Naisangyan dagitoy manipud kadagiti siudad, nga dagitoy ket sabali a kategoria iti lokal a paset ti gobierno.
Dagiti pronbinsia ket naibuklan kadagiti siudad ken dagiti ili, dagiti ili ket naibuklan da kadagiti baranggay wenno dagiti barrio.
Dagiti ili ket addaan da ti sangkabassit a turay manipud ti Nailian a Gobierno iti Republika iti Pilipinas babaen ti Lokal a Kodigo ti Gobierno iti 1991. Naitden da ti pagkakaduaan a personalidad nga agpakabael kaniada nga agaramid kadagiti lokal nga annuroten ken linlinteg, panangipatungpal ti linteg, ken agturay da kadagiti masakupan da. Mabalin da a sumrek kadagiti kontrato ken panagginnatang ken agbuis babaen kadagiti opisial nabutosan ken nadutokan.
Agakem dagitoy kadagiti panagipatungpal kadagiti amin a linlinteg, no pay lokal wenno nailian. Ti Nailian a Gobierno ket tumulong ken imatonan na ti lokal a gobierno tapno maipasarado nga saan da a labsingen ti nailian a linteg. Dagiti lokal a gobierno ket adda bukodda nga ehekutibo ken lehislatibo a sangsanga ken dagiti panagkita ken panagtimbang kadagitoy dua a nagruna a sangsanga, ken dagiti panakailasin da, ket nalawlawag ngem ti nailian a gobierno. Ti Hustisi a Sanga iti Republika iti Pilipinas ket tumultulong pay kadagiti kasapulan dagiti lokal a paset ti gobierno. Dagiti lokal a gobierno a kas iti ili, ket awanan da ti hustisia a sanga; ti hustisia da ket kapadpada ti nailian a gobierno.
Ti ili ket naidauloan babaen ti mayor ti ili nga isu daytoy ti ehekutibo nga opisial. Ti lehisletibo ket naibuklan iti bise mayor ken dagiti walo a konsehal. Dagiti walo a konsehal, a mairaman ti presidente ti Konsilo dagiti Kinaagtutubo ken ti presidente ti Liga dagiti Baranggay, ket buklen da ti Konsilo dagiti Ili. Amin dagityo ket nabutosan ken agserbi ti tallo a tawen a panagturay. Saan da a mabalin ti agserbi iti adadu ngem tallo nga agsasaruno a panagturay (9 tawtawen).
Ti Bise Mayor ket isu ti agiturong ti lehislatura, ngem saan a makabutos mailaksid ti panagbuong ti paraut. Dagiti linteg wenno bilin a naitukon babaen ti lehislatura mabalina a pasingkedan wenno mabeto babaen ti mayor. No mapasingkedan agbalin dagitoy a linteg. No ti mayor ket saanna a pasingkedan wenno betoen ti naitukon iti lehislatura iti sangapulo nga alsaw manipud ti panakaawat, dayta a naitukon ket agbalin a linteg a kalsa napirmaan. No maibeto, ti naitukon ket maisubli idiay lehislatura. Ti naudi ket mabalin na nga maipasubli ti inaramid ti Mayor babaen ti panagbutos iti kabassitan a 2/3 kadagiti amin a kamkameng na, nga iti daytoy a kaso, ti naitukon ket agbalin a linteg.
Ti ili, no maabutan na ti maysa kasapulan a pinakabassit a rukod ti populasion, ken pinakabassit a tinawen a kuarta a mapastrek ket mabalin da ti agpabalina siudad. Ti umuna ket nasken a ti maysa a bilin ket mailasat idiay Kongreso ken mapirmaan a kas linteg babaen ti Presidente ken dagiti nagtaeng ket agbutos da iti sumaruno a panagbutos tapno awatenda wenno paayen da ti panag-siudad. Ti maysa a pagimbagan ti panagsiudad ket ti gobierno a siuda ket makaala ti adadu a busbos, ngem dagiti buis ket nangatngato ngem ti ili.
Bilang dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Manipud idi Septiembre 30, 2009 addaan dagiti 1,514 nga ili.
Klase ti matgedan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti ili iti Pilipinas ket mabennebenneg babaen ti kaadu wenno klase ti matgedan a naibatay iti kadawyan a tinawen a matgedan ti ili iti naudi a tallo a kalendario a tawtawen.[1]


text:
Nasionalismo
Ti nasionalismo ket maysa a porma ti panagayat iti ili a naibatay manipud ti pannakaikeddeng ti grupo dagiti tao ket addaan ti pagilian. Adda dagiti dua a perspektibo kadagiti taudan ken batayan ti nasionalismo, ti maysa ket ti primordialista a perspektibo a mangilawlawag ti nasionalismo a kas ti maysa a panagpanunot ti taga-ugma ken ti naipagarupan nga ebolusionario a pagduyusan ti tattao tapno mangurno kadagiti naisangsangayan a panangigrupo a naibatay iti apinidad ti pannakaipasngay; ti sabali pay ket ti modernista a perspektibo a ti nationalismo a kas ti maysa a baro a penomeno a makasapul ti kadagiti estruktural a kasasaad ti moderno a kagimongan.[1] ADda dagiti nadumaduma a panakaipalplawag para kadagiti pakaibuklan ti maysa a pagilian, nupay kasta, dagitoy ket mangiturong kadagit nadumaduma a nginabras ti nationalismo. Daytoy ket mabalin a ti pammati ti pannakaumili iti maysa nga estado ket nasken a maipatinggaan iti maysa a puli, kultural, relihioso, wenno pannakailasin ti grupo, wenno ti adu a pakipagilian iti agmaymaysa nga estado ket nasken a buklen ti panangiyebkas a karbengan ken agsansanay ti nailian apannakailasin urayno babaen dagiti minoridad.[2]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Motyl. Ensiklopedia ti Nasionalismo, Tom. 1: Dagiti Kammasapulan a Tema, 2001, p. 251.
- ^ Kymlicka, Will. (1995). Multkultural a Pannakaumili: Ti Liberal a Teoria dagiti Karbengan ti Minoridad. Oxford: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 16. ISBN 0-19-829091-8.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sasao a mainaig ti Nationalism idiay Wikiquote
Dagiti midia a mainaig ti Nationalismo idiay Wikimedia Commons


text:
Ti ekonomika ket isu ti siensia sosial a mangusig ti produksion, panangiwarwaras, ken panagibus kadagiti tagilako ken dagiti serbisio. Ti termino nga ekonomika ket nagtaud manipud ti Taga-ugma a Griego oἰkovouίa (oikonomia, "panangimaton ti sangkabalayan, administrasion") manipud ti oἶkoς (oikos, "balay") + vόuoς (nomos, "ugali" wenno "linteg"), isunga "dagiti alagaden ti balay wenno sangkabalayan)".[1] Ti politikal nga ekonomia ket isu idi ti nasapsapa a nagan ti suheto, ngem dagiti ekonomista idi kaldawan ti maika-19 a siglo ket nangisingasingda a ti "ekonomika" a kas ti ab-ababa a termino para iti "ekonomiko a siensia" a nagliklik pay ti ak-akikid a politikal nga interesado a kaibuksilan ken kasla kapadpada ti porma iti "matematika", "etika", ken kdpy.[2]
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Harper, Douglas (Nobiembre 2001). "Online a Diksionario ti Etimolohia – Ekonomia". Naala idi Oktubre 27, 2007.
- ^ • Ni Marshall, Alfred, ken ni Mary Paley Marshall (1879). Ti Ekonomika ti Industria, Macmillan, p. 2.
• Jevons, W. Stanley (1879). Ti Teoria ti Politikal nga Ekonomia, Maika-2 nga ed., Macmillan. p. xiv.
Adu pay a mabasbasaUrnosen
- McCann, Charles Robert, Jr., 2003. Ti Elgar Diksionario dagiti Insasao ti Ekonomika, Edward Elgar. Pangipadasan.
- Pokrovskii, Vladimir N. (2011) Ekonodinamika. Ti Teoria ti Sosial a Produksion, Springer, Berlin.
- Fabian Lindner, Puonan
Dagiti silpo ti ruarUrnosen
- Dagiti midia a mainaig ti Ekonomika idiay Wikimedia Commons
- Kitaen ti Ekonomika idiay Gandat ti Nawaya a Direktorio (Ingles)


text:
San Francisco
Ti San Francisco (/ˌsæn frənˈsɪskoʊ/), opisial a ti Siudad ken Probinsia ti San Francisco, ket isu ti busbos, kultura, ken pagluganan a sentro iti Luek a Lugar ti San Francisco, ti maysa a rehion iti 7.5 a riwriw a tattao a mairaman ti San Jose ken Oakland.[10] Ti maymaysa laeng a Siudad ken probinsia idiay California, buklenna daytoy ti daga a kalawa ti agarup a 46.9 kuadrado milia (121 km2)[11] idiay amianan a gibus iti San Francisco a Peninsula, nga addaan ti kapusek iti agarup a 17,179 a tattao tunggal maysa a milia (6,632 tattao tunggal maysa a km2). Isu daytoy ti kapusekan a nataengan a dakkel a siudad (populasion ti sumurok a 200,000) idiay estado iti California ken ti makadua a kapusekan ti populasion a dakkel a siudad idiay Estados Unidos kalpasan ti Siudad ti New York. Ti San Francisco ket isu ti maikapat a kapusekan ti popuilasion a siudad idiay California ken ti maika-13 a kaaduan ti populasion a siudad idiay Estados Unidos, nga addaan ti populasion iti 805,235 manipud ti 2010 a Senso. Ti San Francisco-Oakland-Fremont a metropolitano a lugar ket addaan ti populasion iti 4,335,391.[12]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Don't Call It Frisco". San Francisco Examiner, San Francisco Chronicle. Abril 3, 1918. p. 6. Naala idi Hulio 11, 2011.
- ^ Nupay adu kadagiti agtaeng ket taripatuenda pay laeng ti parbo a nagan a "Frisco" daytoy ket saan nga husto, adu kadagiti agtaeng, kangrunaan kadagiti ubbing ken dagiti patneng nga agobobra a klase, ket binibiagda daytoy a balikas. Iti ania man a kaso, daytoy a suppiat a banag ket mangipakita nga adda dagiti kultural a panakabinningay iti uneg Ti Siudad. Sullivan, James (Oktubre 14, 2003). "Frisco, ti maysa a balikas para iti siudad ti igid ti luek, ket agsubsubli kadagiti ubbing ken dagiti hip. Ni Herb Caen ket napardas nga agpuspusipos.". San Francisco Chronicle. p. D-1. Naala idi Hunio 12, 2008.
- ^ Adu kadagiti turista ket panagannanda ti San Francisco a kas "Frisco." Nupay kasta, dagiti lokal ket upayenda daytoy. Ni Samuel D. Cohen ket nagsurat nga adu ti nangipautang daytoy iti "Friscophobia" ti agiwarwarnak a ni Herb Caen, nga tiimmuna a librona, a naipablaak idi 1953, ket "Saanmo a Tawagan a Frisco" kalpasan idi 1918 nga artikulo ti warnakan nga addaan ti isu met laeng a nagan. Ni Caen ket naidangeop babaen ti kaaduan nga isu ket mabigbigan nga autoridad ti isu idi a, ken saan a, ti sirok ti dignidad ti siudad, ken ti kaniana, ti Frisco ket saana a maibturan. Cohen, Sam (Septiembre 11, 1997). "Dagiti lokal ti ,makaammo: dagititurista laeng ti tumawtawag ti 'Frisco'". Golden Gater Online. Estado ti San Francisco State nga Unibersidad. Naala idi Hulio 13, 2008.
- ^ "PPIE: Ti Siudad a Makaammo". Nakakaskasdaaw nga Amerika. Publiko a Bibliotika ti San Francisco. Marso 29, 2005. Naala idi HUnio 14, 2008.
- ^ Caen, Herb (1949). Baghdad-ti-igid-ti_Luek. Garden City, New York: Doubleday. ISBN 978-0-89174-047-6. OCLC 31060237. LC F869.S3 C12.
- ^ "Ti Siudad". UnknownWW2InColor. UnknownWW2InColor (Ramano-Archives). 1939. Naala idi Hunio 5, 2009.
- ^ "San Francisco : Gobierno". SFGov.org. Naala idi Marso 8, 2012. "Ti San Francisco ket naikappon idi a kas maysa a Siudad idi Abril 15, 1850 babaen ti tignay iti Lehislatura."
- ^ a b "GCT-PH1 – Populasion, Dagiti Paset ti Balbalay, Kalawa, ken Densidad: 2010 – Probinsia – Senso a Trakto". 2010 a Senso ti Estados Unidos Pakabuklan a Papeles 1. Opisina ti Senso ti Estados Unidos. Naala idi Hulio 11, 2011.
- ^ "GCT-PL2 – Populasion ken Kasasaad ti Panakataeng ti Balbalay: 2010 – Estado sUnidos – Naitipon nga Estadistika ti Kalawa nga addaan ti Metropolitano ken Mikropolitano a Komponente ti Estadistika ti Lugar; ken para iti Puerto Rico". 2010 a Senso ti Estados Unidos Pakabuklan a Papeles 1. United States Census Bureau. Naala idi July 11, 2011.
- ^ "Tinawen a Karkulo ti Populasion iti Naitiptipon nga Estadistika ti Luglugar: Abril 1, 2000 to Hulio 1, 2008". Opisina ti Senso ti Estados Unidos. Naidulin manipud ti kasisigud idi 2011-08-23. Naala idi Hunio30, 2008.
- ^ [Senso ti Estados Unidos "Senso ti Estados Unidos"]. Opisina ti Senso ti Estados Unidos. Naala idi 2011.
- ^ "Ti opisina ti Senso ti Estados Unidos ket nagiyawat ti 2010 a Senso ti Dagup ti Populasion ti California". Opisina ti Senso ti Estados Unidos. Marso 8, 2011. Naala idi Marso 30, 2011.
- Dagiti kondado ti California
- Dagiti naitiptipon a siudad-kondado idiay Estados Unidos
- Dagiti siudad idiay Luek ti San Francisco a Lugar
- Dagiti kondado idiay Luek ti San Francisco a Lugar
- Dagiti kondado a tugaw idiay California
- Dagiti puerto a pagtaengan idiay Estados Unidos
- Dagiti nataengan nga aplaya a lugar idiay California
- San Francisco, California
- Dagiti nataengan a lugar a nabangon idi 1776
- Dagiti naitiptipon a siudad ken ili idiay California
- Dagiti Espaniol a mision a pagtaengan idiay Amianan nga Amerika


text:
Etika
Ti etika, naamammoan pay a kas ti moral a pilosopia, ket maysa asanga ti pilosopia a mangiraman ti panakaisistema, panagikanawa, ken panagipatalked kadagiti konsepto kadagiti kalintegan ken dagiti dakes a panagkukua.[1] Daytoy ket manipud ti a balikas ti ethos, a kayatna saoen ket "karakter". Dagiti kangrunaan a paset ti panagadal iti etika ket mabalin a mabingbingay iti 4 a pagtignayan a luglugar:[1]
- Meta-etika, maipanggep ti teoretikal a kaibuksilan kenreperensia kadagiti moral a panagipaltiing no kasano ti panagikeddeng dagiti pateg ti kinapudnoda (no adda);
- Normatibo nga etika, maipanggep ti praktikal a kaibuksilan ti panagikeddeng ti moral a dalan ti tignay;
- Deskriptibo nga etika, naamammoan pay a kas ti maipadpada nga etika, ket isu ti panagadal dagitoi pammati a maipanggep ti moralidad ti tattao;
- Naipakat nga etika, maipanggep ti panaggun-od kadagiti pagbanagan ti moral kadagiti naisangsangayan a kasasaad;
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hoy, D. (2005), Kritikal a resistansia ti kalpasan nga estrukturalismo aginggana ti kalpasan a kritiko, Instituto ti Teknolohia ti Massachusetts, Massachusetts.
- Lyon, D. (1999), Kalpasan a modernidad, Maika-2 nga ed, Open University Press, Buckingham.
- Singer, P. (2000), Dagiti Sinursurat iti etikal a biag, Harper Collins Publishers, Londres.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pangyuna iti Etika babaen ni Paul Newall, para kadagiti agdadamo.
- Etika, 2d ed., 1973. babaen ni William Frankena


text:
Muñoz, Nueva Ecija
Ti Siensia a Siudad ti Muñoz ket maysa a maika-4 a klase a siudad iti probinsia ti Nueva Ecija iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siensia a Siudad ti Muñoz ket nabingbingay a politikal iti 37 a barbaranggay.[2]
- Bagong Sikat
- Balante
- Bantug
- Bical
- Cabisuculan
- Calabalabaan
- Calisitan
- Catalanacan
- Curva
- Franza
- Gabaldon
- Labney
- Licaong
- Linglingay
- Mangandingay
- Magtanggol
- Maligaya
- Mapangpang
- Maragol
- Matingkis
- Naglabrahan
- Palusapis
- Pandalla
- Poblacion East
- Poblacion North
- Poblacion South
- Poblacion West
- Rang-ayan
- Rizal
- San Andres
- San Antonio
- San Felipe
- Sapang Cawayan
- Villa Isla
- Villa Nati
- Villa Santos
- Villa Cuizon
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Nueva Ecija". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 11 Agosto 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Luzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Nueva Ecija". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 11 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Uppat a Nasudi a Kinapudno
Kangrunaan ken sentro iti sursuro (wenno sutta) ni Apo Buddha ket iti nanaganan nga Uppat nga Nasudi a Kinapudno.
- Dukkha: Amin nga nailubongan a biag ket napno iti panagsagaba, mapelpeltang, ken saan mapmapnek. Nasken nga maawatan ti dukkha. Naawatanen ti dukkha. (Daytoy nga sao aggapu iti Pāli (Sanskrit: duḥkha), ket isu iti naggapuanan ti sao nga Tagalog a "dukha," a kayatna saoen ket "agtuok.")
- Samudaya: Ti puon ti panagtuok nga aggapu iti panagpideg iti panagtarigagay (tanha), panagapal, panagagum, nairamut iti kinakuneng. Nasken nga ibbatan dagitoy. Naibbatanen iti tarigagay.
- Nirodha: Adda gibus ti panagsagaba. Nasken nga mapasardeng ti dukkha. Napasardengen ti dukkha.
- Magga: Adda dalan, Ti Walo nga Nasudi a Dalan (Ariya magga), nga pagnaan a pagpanawan iti dukkha. Nasken nga patubuen ken pagrangayen daytoy nga dalan. Daytoy nga dalan ket nabangonen.


text:
Napilit a panagpukaw
Iti internasional a linteg ti karbengan ti nagtagitaoan, ti napilit a panagpukaw (wenno ipapilit a panagpukaw) ket rumsua no ti maysa a tao ket nalimed a maala wenno maibalud babaen ti maysa nga estado wenno politikal nga organisasion wenno bababen ti maikatlo a partido nga agited ti pammalubos, suporta, wenno pannakaammo iti estado wenno politikal nga organisasion, a sarunuen ti panagdalupitpit a bigbigen ti gasat ken sadino ti ayan, nga adda ti panggep a panagikabil ti biktima iti ruar ti panagsalaknib ti linteg.[1]
Segun iti Annuroten ti Internasional a Korte Kriminal iti Roma, a nayetnag idi Hulio 1, 2002, ti napilit a panagpukaw ket maibilang a kas krimen kontra iti sangkataoan, ket gapu itoy saan ngarud a mabalin a sakupen ti annuroten ti limitasion.
Dagiti linaon
Nagpukaw a tattao[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti "nagpukaw a tattao" (Espaniol: desaparecidos) ket maysa a termino a dumakdakamat kadagiti kaaduanna ket taga-Abagatan nga Amerika a biktima ti terorismo ti estado kabayatan ti tawtawen ti 1970 ken iti tawtawen ti 1980, nangruna kadagiti pagilian ti Arhentina, Chile ken Uruguay. Desaparecidos ti mayawag kadagiti tattao a biktima ti napilit a panagpukaw. Mapasamak daytoy no ti maysa nga estado wenno organisasion ket igagara ken puersaenna a pukawen ti maysa a tao manipud iti pannakaimatangan wenno pannakaammo ti publiko, babaen man ti pammapatay wenno gagangay a panangagaw. Makidnap nga umuna ti biktima sa ilegal a maipupok iti maysa a baludan wenno kampo, masansan a maparparigat santo mapapatay ken mailemmeng ti bangkayna babaen ti pannakaibelleng daytoy iti baybay, pannakapuor, pannakaikali iti langalang, kdpy.
Dagiti am-ammo a pagteng[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti termino a desaparecidos ket immuna ken nangruna a dumakdakamat iti "Narugit a Gubat" iti Abagatan nga Amerika, a naisansangayan iti Arhentina, Chile ken Uruguay, a nagtitimpuyog a kaduada ti dadduma pay a diktadura, iti Operasion Condor. Mabalin met a maipakat wenno mayawag ti termino iti sabsabali a kontesto a kas iti panangaramat ti Amnestia Internasional wenno ti Bantayan ti Karbengan ti Nagtagitaoan kadagiti tinawen a reportada maipapan iti bilang dagiti kaso ti napilit a panagpukaw ti tattao iti nadumaduma a pagilian.
Dagiti kas pagarigan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Operasion Kondor ken ti Narugit a Gubat ti Arhentina[urnosen | urnosen ti taudan]
Kabayatan ti "Narugit a Gubat" ken Operasion Kondor iti Arhentina, tiniliw ti agturay a hunta militar dagiti kabusorna a politikal, nailugan dagitoy iti eroplano ket napuersada a tumapuak iti Taaw Atlantiko, iti kasta awanen a pulos ti pakasurotan iti panagpukawda. Gapu ta awan ti ebidensia a bangkay, ilibak ngarud ti gobierno a napapatay dagitoy. Dagiti tattao a napapatay iti kastoy a wagas (ken dadduma a wagas) ket naawagan iti Arhentina a kas "los desaparecidos" wenno "dagiti nagpukaw."
Manipud 1976 agingga iti 1983, mapan 30,000 a tattao (11,000 segun iti opisial a reporta ti CONADEP) iti Arhentina ti nabiktima ti puersado a panagpukaw nga inyetnag ti agturay a hunta militar. Kaaduan kadagitoy ti naitapuak iti taaw. Dadduma ket naikulong ken naparparigat ken napapatay kadagiti pagpupokan.
Nagpukaw a tattao iti Pilipinas[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda met dagiti kaso ti nagpukaw a tattao iti Pilipinas, kangrunaan iti panawen ti Linteg Militar iti rehimen ni Presidente Ferdinand Marcos a segun kadagiti reporta ket ginasut a tattao a politikal a kabusor ti administrasion a Marcos ket natiliw ken naipupok, ket adu kadagitoy ti mapukpukaw agingga iti agdama. Iti rehimen ni Presidente Corazon Aquino iti naladaw a 1980, adda met dagiti natiliw ken nagpukaw a tattao iti ikut ti militar. Uray iti rehimen ni Presidente Fidel V. Ramos, nalatak ti kaso ti panagpukaw ni Edgar Bentain, maysa nga agob-obra iti pagsugalan a nangiruar iti mabuybuya nga ala bayat a makisugsugal ni Joseph Estrada, nga agdama idi a bise presidente ti pagilian. Nagpukaw ni Bentain ket agingga iti agdama di pay nasarakan daytoy uray la koma bangkayna.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Jean-Marie Henckaerts; Louise Doswald-Beck; Internasional a Komite iti Nalabbaga a Korus (2005). Tinawtawid nga Internasional a Linteg ti Nagtagitaoan: Dagiti pagalagadan. Cambridge University Press. p. 342. ISBN 9780521808996.


text:
Diktadura
Ti diktadura ket naipalpalawag a kas maysa nga autokratiko a porma ti gobierno a ti gobierno ket tinurturayan babaen ti maysa a tao: ti diktador. Adda daytoy ti tallo a mabalin a kayatn a saoen:
- Ti Romano a diktador ket isu idi ti agdama iti maysa a politikal nga opisina lehistrado ti Romano a Republika. Dagiti Romano a diktador ket naikkanda ti awan patinggana a bileg kadagiti panawen ti emerhensia. Dagiti bilegda ket kasisigud idi a saan nga arbitrario wenno awan a pakisungbatanda, a dagitoy ket suheto ti linteg ken makasapul ti retrospektibo a pannakaikeddeng. Away idi kadgitoy a kasta a diktadura kalpasan ti rugi ti maika-2 a siglo BC, ken ti kalpasan daytoy dagiti diktador a kas ti Sulla ken dagiti Romano nga Emperador ket kaaduanda a nagwatwatwat ti personal ken arbitrario a bileg.
- Ti gobierno a tinengtengngel babaen ti maysa a tao, wenno ti maysa a bassit a grupo ti tao. Iti daytoy a porma ti gobierno ti bileg ket intero nga adda iti maysa nga tao wenno grupo ti tao, ket mabalin a magun-od babaen ti puersa wenno babaen ti panagtawid. Ti diktador wenno dagiti diktador ket mabalinda pay a kaaduan nga alaen dagiti kinawa ti tattao.
- Iti kontemporario a panag-usar, ti diktadura ket mangtudtudo ti maysa nga autokratiko a porma ti awan patinggana a panagturay babaen ti panangidaulo a saan nga inparparitan babaen ti linteg, dagiti batay-linteg, wenno dadduma pay a sosial ken politikal a banbanag iti kaunegan ti estado.
Para kadagiti dadduma nga eskolar, ti diktadura ket maysa a porma ti gobierno nga adda ti bileg nga agturay nga awan ti pammalubos dagiti maiturturayan (a kapadpada ti autoritarianismo), bayat a ti totalitarianismo ket mangipalpalawag ti maysa nga estado nga agtimtimbeng ti gangani amin nga aspeto ti publiko ken pribado a pangkukua ti tattao. Iti sabali pay a panangibaga, ti diktadura ket maipanggep ti taudan ti mangiturturay a bileg ken ti totalitarianismo ket maipanggep ti sakup ti mangiturturay a bileg.
Iti daytoy a kapanunotan, ti diktadura (gobierno nga awan pammalubos ti tattaot) ket maigiddiat ti demokrasia (gobierno a ti bilegna ket nagtaud kadagit tao) ken ti totalitarianismo (gobierno nga agtengtenggel ti amian nga aspeto ti biag ti tao) ket suppiatenna ti pluralismo (gobierno a mangpalubos ti adu a kita ti estilo ti biag ken dagiti pamanunotan).
Adda dagiti sabali nga eskolar a nangipigpiga a nangibagbaga ti ti awan patinggana panagturturay ti Estado (a pagbanagan ti panagatipa kadagiti karbengan) a kas ti kangrunaan nga elemento ti maysa a diktadura ken nagisupsupiatda ti kastoy a panakipatengngaan ti bileg ket lihitimado wenno saan nga agkamkammatalek kadagiti pasamak, gangandat ken dagiti pamay-ay a naitigtignay.[1]
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Friedrich, Carl J.; Brzezinski, Zbigniew K. (1965). Totalitariano a Diktadura ken Autokrasia (Maika-2 nga ed.). Praeger.
- Bueno de Mesquita, Bruce; Alastair Smith; Randolph M. Siverson; James D. Morrow (2003). Ti Lohika ti Politikal a Panangungar. The MIT Press. ISBN 0-262-63315-9.


text:
Dagiti pagsasao a Kalinga
Dagiti Pagsasao a Kalinga ket dagiti ummong a pagsasao ti probinsia iti Kalinga ken Apayao iti Pilipinas.
Dagitoy a pagsasao ket ti Itneg a Banao, Butbut Kalinga, Limos Kalinga, Lubuagan Kalinga, Ginget ti Mabaka Kalinga, Madukayang Kalinga, Umabagatan a Kalinga, ken Tanudan Kalinga.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Banao Itneg reperensia iti Ethnologue (Maika-16 nga ed., 2009)
Butbut Kalinga reperensia iti Ethnologue (Maika-16 nga ed., 2009)
Limos Kalinga reperensia iti Ethnologue (Maika-16 nga ed., 2009)


text:
UNIX
Iti damdamona, ti Unix wenno UNIX ket sistema ti panangpaandar iti kompiuter a pinataud ti maysa a grupo iti Bell Labs ti AT&T agramanda Ken Thompson, Dennis Ritchie ken Douglas McIlroy. Ti agdinama a sissistema nga Unix a ket napisida iti nagaddu a sanga. Pinapataudda ti AT&T (ti mamartuat) ken dadduma pay a gunglo digitoy a sanga.
Iti agdama, The Open Group (maysa a gunglo ti pagwadan ti industria) ket ag-akua ti marka ti pabrika nga UNIX'.
Digiti sissitema nga ummanugot iti Single UNIX Specification laeng ket maikarida iti galad a "UNIX", digita dadduma ket "Kas UNIX" ("Unix-like" iti Ingles).


text:
Neón
Ti neón ( /ˈniːɒn/ nee-on) ket maysa a kimiko nga elemento nga addan ti simbolo iti Ne ken atomiko a numero iti 10. Uray no daytoy ket maysa a kadawyan nga elemento iti law-ang, daytoy ket manmano laeng iti Daga. Daytoy ket saan a namarisan, nalpay a natakneng nga alingasaw babaen ti pagalagadan a kasasaad, ti neón ket agited ti naisangayan a nalabbaga - narangha a silnag no usaren kadagiti bassit a boltahe a neón a silnag a lampara wenno napigsa a boltahe a diskarga a tubo wenno dagiti neón a pakdaar a senial.[5][6] Daytoy komersial nga inalala manipud ti angin, a mabirukan daytoy iti bassit laeng a kadagupan.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti neón (Griegovέov (neón) kayatna a saoen ket "baro a maysa") ket naduktalan idi 1898 babaen ti Britaniko a kimiko a ni William Ramsay (1852–1916) ken Morris W. Travers (1872–1961) idiay Londres.[7] Ti neón ket naduktalan idi nagpalamiis ni Ramsay iti alagad ti tangatang aginggana idi nagbalin a likido, pinapudotanna manen ti likido ken tiniliwna dagiti alingasaw idi nagburek. Dagiti alingasaw a nagburekanna, a nairaman ti nitróheno, oksíheno, ken argon, ket dagiti pay kripton, senon, ken neón.[8] Ti pakailasinan, naraniag a nalabbaga a maris a sumngaw babaen ti alingasaw a neón no maikuriente a matignay ket napardasan a naammmoan; Ni Travers ket sinuratna ti, "ti gilayab iti krimson a lawag manipud ti tubo ket nangibaga ti bukodna a sarita ken maysa a makita nga agnaed ken saan a malipatan."[9]
Ti karasayan ti neón ket isu ti saanna a panakairaman ti napardas a panagusar para iti panagsilaw kadagiti linia dagiti Moore a tubo, a nagusar ti nitróheno ken dagitoy ket kinomersio iti nasapa a panawen ti 1900. Kalpasan ti 1902, ti kompania ni Georges Claude, nga Air Liquide, ket nagpatpataud a kas komersio idi ti kuantidad iti neon a kas naggapuan a produkto ti panagpabalin a likido ti angin, ken idi Disiembre 1910 ni Claude ti nangipakita ti moderno a neón a silaw a naibatay iti maysa a narikepen a tubo iti neón. Idi 1912, dagiti kumaduaan ni Claude ket nagrugrugida nga agilaklako kadagiti neón a diskarga a tubo a kas dagiti pakdaar a senial. Naipaammo dagitoy idiay Esdtado sUnidos idi 1923, idi adda dagiti dua a dakkel a neón a senial a naisangpet babaen ti maysa a Los Angeles nga aglaklako ti Packard a karro. Ti silnag ken ti arresto a nalabbaga a maris ket nakapabael ti neón a pakdaar ti maysa a naisangsangay no maipada kadagiti kadagiti kasuppiatan.[10]
Ti neón ket gapuanan ti nagruna a panakaawat ti katutubo dagiti atomo idi 1913, idi ni J. J. Thomson, a kas pasety ti panagsukisok kadagiti nagbuklan iti kanal nga anaraar, a nagipan kadagiti waig iti ion ti neón babaen ti magnetiko ken kuriente a lugar ken nagrukod kadagiti panagsalto babaen ti panagikabil ti potograpiko a plata kadagiti dalananda. Ni Thomson ket nakapaliiw kadagiti dua a naisina a takop iti lawag idiay potograpiko a plata (kitaen ti imahen), a daytoy ket nangitulding kadagiti dua a parabola iti panagsalto. Ni Thomson ket dimteng nga adda dagiti atomo ti neón nga alingasaw nga addaan ti nagatngato a masa ngem dagiti dadduma. Uray saan pay a naawatan ni Thomson idi a panawen, daytoy ti immuna a panakaduktalan kadagiti isotopo iti natalna nga atomo. Naaramid daytoy babaen ti panagusar ti narusanger a bersion iti maysa nga intrumento a tinawtawagan tattan a ti masa nga espektrometror.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Hammond, C.R. (2000). Dagiti elemento, iti Libro ti Kimiko ken Pisika maika-81 nga edision. CRC a pagmalditan. p. 19. ISBN 0849304814.
- ^ Preston-Thomas, H. (1990). "Ti Internasional a Pagrukodan ti Temperatura iti 1990 (ITS-90)". Metrologia 27: 3–10. Bibcode:1990Metro..27....3P. doi:10.1088/0026-1394/27/1/002.
- ^ "Section 4, Dagiti Tagikua ti elemento ken Inorganiko a Kompuesto; Panaglunag, panagburek, pamitluen, ken dagiti nakaro a temperatura dagiti elemento". CRC a Libro ti Kimika ken Pisika (maika-85 nga edision nga ed.). Boca Raton, Florida: CRC a Pagmalditan. 2005.
- ^ Magnetiko a suseptibilidad dagiti elemento ken inorganiko a kompuestos, iti Libro iti Kimika ken Pisika maika-81 nga edision, CRC a pagmalditan.
- ^ Coyle, Harold P. (2001). Gandat STAR: Ti Law-ang kadagiti Imam. Kendall Hunt. p. 464. ISBN 9780787267636.
- ^ Kohmoto, Kohtaro (1999). "Phosphors for lamps". Iti Shionoya, Shigeo; Yen, William M. Phosphor Handbook. CRC Press. p. 940. ISBN 9780849375606.
- ^ Ramsay, William, Travers, Morris W. (1898). "Iti Kumaduaan iti Argon". Dagiti Panagpatuloy iti Naarian a Gimongan iti Londres 63 (1): 437–440. doi:10.1098/rspl.1898.0057.
- ^ "Neón: Pakasaritaan". Softciências. Naala idi Pebrero 27, 2007.
- ^ Weeks, Mary Elvira (2003). Panakaduktalan dagiti Elemento: Maikatlo nga Edision (naimaldit manen). Kessinger Publishing. p. 287. ISBN 9780766138728.
- ^ Mangum, Aja (Disiembre 8, 2007). "Neon: Ababa a Pakasaritaan". New York Magazine.


text: Ti Zagreb (Kroáta a pannakabalikas: [zǎːɡrɛb]) ket isu ti kapitolio ken ti kadakkelan a siudad iti Republika iti Kroásia. Mabirukan daytoy idiay amianan a laud iti daytoy a pagilian, iti igid ti karayan Sava, idiay akin-abagatan a kabanbantayan iti bantay Medvednica. Ti Zagreb ket naisanglad iti kanagto nga agarup a 122 m (400 ft) iti pantar ti baybay. Iti naudi nga opisial a senso iti 2011, ti populasion ti pagnaedan iti Zagreb ket 686,568, a ti populasion iti administratibo na a lugar ket 792,875. Ti kalawaan a metropolitano a lugar ti Zagreb ket iraman na ti Siudad iti Zagreb ken ti naisina a Probinsia ti Zagreb nga addaan ti populasio a 317,642, nga agited ti dagup ti metropolitano a lugar iti sumurok a 1,110,517. Isu laeng daytoy ti maymaysa a metropolitano a lugar idiay Krosia nga addaan ti populasion iti sumurok a maysa a riwriw.[2]


text:
Peminismo
Ti peminismo ket maysa nga urnong dagiti tignay ken dagiti ideolohia a naigandat iti panangialpalawag, panangipatakder, ken panagikanawa ti kapadpada ti politikal, ekonomiko, ken dagiti sosial a karbengan para iti babbai. [1][2] Iti pay maipatinayon, ti pemenismo ket agsuksukimat a mangibangon dagiti agpapada nga oportunidad para iti babbi idi edukasion ken panagtrabaho. Ti maysa a pemenista ken "ti mangitaktakder wenno mangsupsuporta kadagiti karbengan ken ekualidad ti babbai".[3]
Ti peminista a teoria, a rimsua manipud kadagitoy a tignay ti pemenista, ket mangigandat ti pannakaawat ti kasasaad ti saan a panagpapada ti henero babaen ti panagsukisok kadagiti sosial a papel ti babbai ket dagiti nagbiagan a kasanayan; daytoy ket nakaparang-ay kadagiti teoria kadagiti nadumaduma a kita ti disiplina tapno makasungbat kadagiti banag a kas ti sosial a panagipatakder ti sekso ken henero.[4][5] ADda dagiti nasapsapa a porma ti peminismo idin ket nadildillaw para iti panagala kadagiti naadalan a perspektibo ti puraw laeng, ken tengnga a klase. Daytoy ket nagturongan ti panakapartuat ti etiko a naisangsangayan wenno adu a kulturista a porma ti peminismo.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Pemenismo – Ti Panangipalpalawag ken Adu pay manipud ti Nawaya Diksionario ti Merriam-Webster". merriam-webster.com. Naala idi 12 Hunio 2011.
- ^ "Panangipalpalawag ti pemenismo a pangnagan manipud tiOnline a Diksionario ti Cambridge: Nawaya nga Inggles a Diksionario ken Tesauro". dictionary.cambridge.org. Naala idi 12 Hunio 2011.
- ^ {{Cite book|title=Oxford English Dictionary|edition=online|publisher=Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan|month=Hunio|year=2012|accessdate=5 Hulio 2012}(Ti panangipalplawag ket pangnagan.)
- ^ Chodorow, Nancy (1989). Peminisno ken Sikoanalitiko a Teoria. New Haven, Conn.: Unibersidad ti Yale a Pagmalditan. ISBN 978-0-300-05116-2.
- ^ Gilligan, Carol (1977). "'Iti maya a Naigiddiatan a Timek: Dagiti Kapanunotan ti Babbai iti Bagi ken Moralidad'". Harvard Educational Review 47 (4): 481–517. Naala idi 8 Hunio 2008.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sasao a mainaig ti Peminismo idiay Wikiquote
Dagiti midia a mainaig ti Peminismo idiay Wikimedia Commons


text:
Richard Stallman
Ni Richard Matthew Stallman (nayanak idi Marso 16, 1953) ti nangbangon iti tignay para iti nawaya a sopwer, ti gandat a GNU, ti Free Software Foundation, ken ti League for Programming Freedom. Isu ti nangimbento iti kapanunotan a copyleft tapno masaluadan dagiti panggep daytoy a tignay, ken tapno mapagtalinaed daytoy a kapanunotan iti nawaras a panagaramat iti GNU General Public License (Sapasap a Lisensia a Publico a GNU) para iti sopwer. Kas maysa a naisalsalumina a programmer, pinutarna ti adu a sopwer a pakairamanan ti GNU Emacs, GNU C Compiler, ken GNU Debugger. Nangrugi isuna iti Projecto a GNU idi Enero 5 1984. Binangonna ti Free Software Foundation idi Oktubre 1985.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]