text:
Ti Panangpaumel Kadagiti Indihenoso a Lengguahe Ket Mangrakrak iti Nainsabasabali a Panagpampanunot ken iti Namaris a Diversidad
Gloria D. Baguingan, Ph.D., Nueva Vizcaya State University
Inyulog iti Ilokano ni Aurelio S. Agcaoili, Ph.D, Universidad ti Hawai`i iti Manoa
Namunganay ti utang-a-naimbag a nakemko kadagiti Ilokano 50 a tawenen ti napalabas. Dagiti immuna a manursuromi kadagiti kabambantayan ket dagiti di nagamak, komited, ken dedikado a manursuro nga Ilokano. Kinalay-atta dagiti makaaliaw a bambantay, nagnagnada iti tallo nga aldaw, ken situtured a nilikiabda dagiti amarilio-verde-kayumanggi nga alinta a kimmapet kadagiti kudilda. Mabalin a pinapatay koma pay isuda dagiti nagkakauna nga appomi, dagidi agpugpugot iti ulo, ngem binigbigda ti natakneng a panggep dagiti sangaili. Ita, yebkasko ti panagyamanko kadagitoy a manursuro a nangidedikar kadagiti biagda ken nagan-anus a nangibaklay kadagiti adu a rigat tapno iti kasta ket maipaayanda iti edukasion dagiti tattao kadagiti kabambantayan.
Nakasuratakon iti serye dagiti libro iti preschool ken grade I ken instruksional a material para iti First Language Component- Bridging Program (FLC-BP) a mangar-aramat iti Ilokano. Dagitoy a libro ket shell books a mangiruangan iti nasapa nga ubing iti maysa a modo ti panagpampanunot, maysa a wagas ti panagrason, serioso a panagis-isip, ken pannakilangen iti bukod a bagi gapu ta mangited iti nasaysayud a pamuspusan para iti maysa nga ubing tapno makasursuro nga agbasa ken agsurat, ken tapno maawatanna no ania ti kayat a sawen ti pannakabael nga agbasa iti bukod a lengguahe, ken kalpasanna, iti maikadua ken maikatlo a lengguahe. Iti sabali a bangir, ti panangisuratko kadagitoy a libro iti Ilokano tapno mausar iti kurikulum ket maysa a pananggandat a mangpreservar iti lengguahe nga Ilokano bilang linggua frangka iti Amianan, wenno Makin-amianan a Filipinas. Kasta met a panangitedko daytoy iti pammigbig kadagiti immuna a manursuromi nga Ilokano, partikular nga inaganak ni Mrs. Alejandra Guiang Kenept iti Asingan, Pangasinan, 88 itan ken nasalun-at pay, ken makipagindeg kadagiti tattao a sinerbianna a sipupudno. Isuna ti kalaingan kadagiti manursuromi iti ilimi a Natonin.
Kadagitoy nga aldaw ken panawen, kadarrato a mangmangngegantayon ti maipapan iti agdadata a pasamak a mairamantayo iti global a komunidad. Daytoy a kumperensia ket agparparang nga evidensia a maikanatad daytoy a termino gapu ta addatayo amin ditoy ken naggaputayo kadagiti sabasabali a lugar, kultura, ken lengguahe. Ngem masapul a bigbigentayo a datayo ti ‘edukado nga elit’ a sanay iti internasional a lengguahe. Ket dayta a realisasion ti mangitunda kadatayo iti maysa nga ammo nga adu pay laeng dagiti tattao iti aglawlaw ti lubong ti di kameng ti ‘edukado nga elit’ ken saan a sanay iti maysa a mayoria a lengguahe iti lubong. Bassit wenno awan ketdi ti ammoda maipanggep iti panagbiag iti panawen ti informasion ket awan ti kabaelanda a makigamulo iti makunkuna a global a komunidad iti wagas nga addaan kaibatoganna.
Timmaudak iti kasta a lokal a komunidad iti Kordiliera, nainkannawidan nga am-ammo a kas makatribu a gimong; agsasaoak iti Balangao ken Madukayong, dagiti lengguahe nga aw-awagan daytoy a kumperensia a kas “Lenglengguahe Dagiti Indihenoso a Tattao (IT)”. No anian man ti awagda kadami, wenno no anian man ti awagda kadagiti lengguahemi, ti importante ket addaankami iti pannakaawag. Kontentoakon iti dayta gapu ta dagiti kumperensia a kas kadaytoy ket mangikankano kadagiti importante nga isyu dagiti komunidad a kas iti komunidadko, komkomunidad a kumom ken pudno a sibibiag iti intero a Filipinas. Isu ngarud a ti pakaseknan a gapu ti panagtataripnongtayo itatta iti daytoy a kumperensia ket isu ti pannakasalvar dagiti sabsabali pay a lengguahe manipud iti pannakaikompromisadoda. No awan ti kakastoy a panagtignay manipud iti daytoy a grupo, adu dagiti agtultuloy a mapaulimek ken matay. Ti pannakapaumel dagitoy a lengguahe ket mangrakrak ti nainsabasabali a panagpampanunot ken etniko nga autentisidad kadagiti ispiker gapu ta patayenna ti namaris a diversidad dagiti lengguahe iti pagilian.
Ti responsibilad iti gasat a naibaklay iti kaaduan iti Filipinas kas panangiyebkas ti maysa kadagiti senadortayo, ni Ople, ket awan sabali no ti trilinggualismo! Ti maysa a Filipino ket saan laeng a ti lengguahe ti ina ti pagsasaona no di ket masapulna ti pannakasanay iti nasional a lengguahe, ti Filipino, ken ti maysa nga internasional a lengguahe, Ingles. Para iti Kordiliera, maysa a rehion nga edukasional, ti maysa nga adalan ket masapulna ti mangnayon iti maysa pay a lengguahe, Ilokano, ti linggua frangka. Iti isu met laeng kabaliktadna, adda evidensia a dagiti bilinggual wenno trilingual nga ispiker ket nalalaingda a negosiador, a nasayaat ti pannakitrabahoda kadagiti tattao nga addaan iti sabasabali a kultural a sirkunstansia ken sabasabali wenno managpartuat nga agpampanunot.
Ti fundamental a suposision ti bilinggual a plano ti aksion a mangus-usar iti dua a lengguahe iti instruksion ket ti panagbalin a nasaririt ti adalan iti dua a lengguahe. Ipagpagarup dagiti manursuro a dagiti alisto a makasursuro ket nalalaing ket dagiti naginad ket limitado ti intelektual a kapasidadda. Nupay kasta, ti kinaginad ti pannakasursuro, ket mabalin a maigapu iti kinakurang dagiti oportunidad tapno mapraktis dagiti aktividad ti panagsao, panagbasa, ken panagsurat kadagiti sabali a lengguahe gapu ta ti pagtaengan ken komunidad ket di met makaidiaya kadagitoy a posibilidad kenkuana.
Maipagpagarup pay a la ket ta maikkan iti pagpilian ti adalan, Filipino ken Ingles, al-alisto ti pannakasursuro iti Filipino gapu ta maipagarup a daytoy ti lengguahe ti komunikasion iti kaaduan kadagiti kondision ti aglawlaw ti ubing nga agad-adal. Nupay kasta, iti Kordiliera, a ti Ingles ket pagsasao iti eskuelaan, iti simbaan, ken no dadduma, iti tiendaan, ti adalan ken al-alisto a masanay iti Ingles ngem iti Filipino gapu ta ti Filipino ket manmano a maus-usar. Mabalin a panunoten a ti maysa nga ubing iti Kordiliera ken mangrugi iti panagbasa a di pay nakangngeg iti lengguahe a Filipino. Mabalin a daytoy ti gapuna a dagiti manursuro iti Kordiliera ket dida unay agessem a mangisuro iti Filipino. Ken daytoy met ti gapuna no apay a no dagiti dadduma a lengguahe ket saan a mapaumel, awaten dagiti Kordilierano ti lengguahe nga Ilokano; daytoy ti linggua frangkada.
Dagiti Indihenoso a Lengguahe ken Etnik nga Autentisidad
Ti frase nga ‘indihenoso a lengguahe’ ket mangipekpeksa kadagiti nagduduma a kuestion. Ania ti kayatna a sawen? Ti pinakaheneral a kaibatoganna kas inladawan ni Reid (2008), ket mabalin a “maysa a lengguahe a nativo wenno nakaiyanakan iti pagilian a pakaus-usaranna a kas pagsasao.” Ngem dayta kadi laeng ti kayattayo a sawen no aramatentayo daytoy a frase? Iti kaaduanna, maipapan ti frase kadagiti minoridad a lengguahe iti lubong, ken addaan iti agsangasanga nga implikasionna. Dagiti nakalemmeng a kaibatogan ket mairaman ditoy dagiti idea a kas koma a dagiti ispiker ket addaan iti nababa nga ekonomik ken pulitikal nga istado ken kadawyanna ket dinisadventahe dagitoy dagiti di panagpapada iti topograpia, kultura, ken edukasion. Dagiti ispiker dagiti indihenoso a lengguahe ket kaaduanna ken kadaywanna ket nakurapay, nakurang iti panagdur-as a grupo a di agtagikua kadagiti sirkunstansia, kabaelan, ken kasanayan dagiti dominante a grupo ti lengguahe, isu’t gapuna a dagitoy ket nayadayoda manipud iti paggapuan ti bileg ken istado nga ig-iggeman dagiti grupo a mayoria nga agsasao kadagiti lengguahe a mayoria.
Iti Filipinas, dagiti ispiker kadagiti minoria a lengguahe agingga iti saan pay a nabayag ket inaw-awaganda iti indihenoso a grupo dagiti tattao. No ibagbagatayo ti maipapan kadagiti IT, masapul a bigbigentayo a naglagalaga dagiti disadventahe a lingguistik, kultural, sikolohikal, ken sosiolohikal isu nga ibagatayo a dagitoy nga IT ket inferior. Iti kasta, apay a ditay tallikudan dagitoy?
Ita, malagipko ti maysa nga insidente a napasamak iti nabayagen a panawen, maysa nga insidente a mainaig kadagiti indihenoso a lengguahe ken etnik nga autentisidad.
Iti maysa a nalamiis a rabii iti Malcolm Square, Baguio City, idi 1962, nangangay dagiti estudiante iti kabambantay iti maysa a rali. Maysaak idi a sophomore nga estudiante iti Saint Louis University. Ti isyu iti dayta a rali ket, “Filipino kadi dagiti Igorot?” Ti termino nga ‘Igorot’ ket nausar a mainaig kadagiti tattao iti kabambantayan: dagiti Bontok, Kalinga-Apayao, Ibaloi, Ifugao, ken Kankanaey. Ti kangruaan a nagsarita iti rali ket ti pimmusayen nga Alfredo Lamen, maysa a diputado manipud iti Mt. Province. Nagtaud ti riri manipud iti imbaga ti maysa a Filipino statesman a nagkuna a “Di Filipino dagiti Igorot”. Naimaldit daytoy kadagiti aginaldaw a pagiwarnak. Daytoy nga insawang ti statesman ti nagpungtotan ti diputado kasta met dagiti estudiante. Iti diskursona iti rali, kinuna ni Lamen, “Ti laeng paggidiatanmi ken Mr. Statesman ket ti panangusarna iti kurbatana iti ngato idinto nga iti baba kaniak”, a ti kayatna a sawen ket ti baag ti Igorot ti kurbatana. Sipupungtot, innayonna, “Sinno ti nasaysayaat nga ispesimen ti Filipino? Siak wenno ni Mr. Statesman?”, nga inkoro nga insungbat dagiti estudiante, “Sika.” Natayag ti diputadomi, arimpudawen, ken maysa a nataer ti itsurana nga Igorot a Filipino. Ngem ti pudno nga isyu ket ti identidadmi. No saankami a Filipino, awan ngarud etnik nga autentisidadmi a kas Igorot wenno maikonkonsiderarkami kadi laeng a kas grupgrupo a minoria? Maragsakanak a mangibaga nga iti sumuno nga aldaw dimmawat ti statesman iti dispensar babaen kadagiti warnakan. Ti dakesna, siak ken dagiti dadduma pay ket di nakalipat iti dayta nga insawangna a nangkuestionar iti istadomi iti pagilian a pagtaenganmi.
No dadduma, nasamsamay ti lengguahe a parabigbig iti identidad dagiti tattao ngem ti fisikal a langlangada. Ti lengguahe ti maysa a tao ket mayoria a komponent ti personal nga identidadna. Maysa nga insidente nga imbaga kaniak ti maysa a pagayam ti mangipasimudaag iti daytoy a tipo ti identifikasion. Ni Mr. Vicente Delizo ket nakalugan idi iti maysa a tren iti maysa a panagbiahena iti maysa a biblioteka iti Estados Unidos ti Amerika. Nakitugaw iti maysa a fisikal a kaarngi ti maysa a Filipino. Magagaran a makaammo iti kinaasinnona, dinamagna, “Filipino ka kadi?”, nga usarna ti Filipino a nasional a lengguahe. Insungbat ti lalaki, “Haan, Ilokanoak.” Ti tao a kinasao ni Mr. Delizo ket mas inidentifikarna ti kinaasinnona iti lengguahe a pakairamanna ngem ti istado ti kinamakipagili wenno citizenshipna. Ilokano met, naragsakan ni Mr. Delizo a nakadiskubre a katugawna ti kapadana met laeng nga Ilokano.
Adda nakalemmeng a mensahe iti saan a pannakapromulgar dagiti lengguahe malaksid iti Filipino ken Ingles. Ti Filipino nga addan turay ket masansan nga ispiker iti Filipino a lengguahe wenno Ingles. Dagiti tattao nga addaan iti kabassitan a turay ken istatiur ket dagiti mannalon, dianitor, servidor, ken paradalus a di makaammo nga agsao iti Ingles; mabalin nga agsasaoda kadagiti napaumel a lengguahe. Ti lengguahe ti formal a komunikasion ket Ingles ket ti lengguahe dagiti agserservi kadakuada ket mabalin nga Ilokano, Balangao, wenno Bontok. Ngarud, ti lengguahe a masapul a masursuro tapno maaddaan iti turay ket ti lengguahe dagiti naturturay, ti lengguahe ti prestihio. Ti lengguahe a masapul a lipaten ket ti lengguahe dagiti ignoramus, dagiti illiterado, ti lengguahe ti istigma ken bain. Ket dayta a lengguahe ket mabalin a ti lengguahe iti inam!
Ti komunikasion iti kaunnaan a lengguahe (KL) ket panggepna nga agbalin a naimbugasan, autentiko, ken pertinente iti kasapulan ti adalan nga ubing; saan a di natural, saan a nakaro ti pannakakontrolna ken saan a dagdagullit, kas iti wagas a pannakaisuro ti Ingles. No ti KL ti mausar a medium ti instruksion, ti kontent ti kurikulum ti agbalin a fokus para iti lengguahe. Ti panagadal iti maikadua a lengguahe, Ingles, babaen kadagiti instruksional a material nga aggiddan a mangar-aramat iti dua a lengguahe ket agbalin nga insidental ken di is-isipen unay, kapada ti wagas a pannakasursuro iti KL. Mayaplikar ti pannakaigunamgunam iti panangawat iti Ingles ken ti pannakatagikua iti agamang ti vokabulario.
Naduktalan ni Cummins (1975, 1977) dagiti kognitivo a benefisio a mabalin a mapasamak no dagiti kasanayan iti maikadua a lengguahe ti ubing nga adalan ket agarup kapada dagiti kasanayanna iti KL. Ti panangusar iti KL ti ubing ket palakaenna ti pannakaalana kadagiti kasanayan iti panagbasa, lengguahe, numerasi, lohikal a panagpampanunot, ken kasanayan iti panagis-isip. No dagitoy a kasanayan ket maala iti KL, nadaras a maiyakar dagitoy iti maikadua a lengguahe.
Silulukat a saritaan ti maipapan iti kultura iti eskuelaan; nupay kasta, ti lengguahe dayta nga ispesifiko a kultura ket saan a masupsuportaran. Maisursuro dagiti kultura kadagiti lengguahe nga iprespreskibir ti Departamento ti Edukasion. Ti resultana, adda panagsina ti kultura ken lengguahe a saan koma a kasta. Ti kultura dagiti tao ket adda a naigamer iti lengguahe. Isu a masapul ti pannakaikabit iti kurikulum ti lengguahe tapno mapreservar ti kaduana a kultura. Ti panangkultivar iti KL iti eskualaan ket gagangay a padur-asenna dagiti nasional ken internasional a lengguahe ti prestihio.
Gapu ta ti KL, ti lengguahe ti ina, ti primario a vehikulo para iti pannakapadur-as ti anag ti ‘kinaasinno’ iti sosio-kultural a komunidad, ket no ti lengguahe ket mapaumel ken matay, adda banag iti kinaasinno a matay.
Lengguahe ken Kognision, Nainsabasabli ken Kritikal a Panagpampanunot
Adu dagiti iskolar, partikular dagiti edukador ken lingguist, ti agsursurat iti relasion ti lengguahe ken kognision. Kas pagarigan, imbaga ni Smith (1985) ti maipanggep iti no kasano a konkonseptualisaren ti tao ti lubongna, nga ar-aregluenna segun iti maysa a sistema. Ti ammotayo maipapan iti lubong, kunana, ket nailaga iti organisado ken konsistent nga internal a modelo iti lubong, a naipasdek kas resulta ti padas ken nainaraman iti lohikal a konektado a pakabuklan.
Ti konseptualisasion ti lubong ti maysa a tao ket mangrugi iti balay ken uray no mapanen iti eskuelaan, ti isipna ket addaanen iti pannakalabanglabang kadagiti konsepto a nasursurona iti aglawlaw ti pagtaengan. Iti biag a nataengan, dagiti padasna ket kankanayon nga nakareferensiada iti daytoy nasapa a modelona iti lubong, a nayebkas babaen iti KL.
Nayonna, kuna ni Smith a ti adda iti isiptayo ket ti “maysa a teoria no ania ti langa ti lubong,” ket daytoy a teoria ti pagibasaran iti amin a persepsion ken pannakaawat iti lubong. Dayta a teoria ket mangar-aramat iti pagtaengan ken iti lengguahe a kas punto ti referensia.
Ar-aramaten ni Davis (1999) ti termino nga ‘iskema’ iti panangiyaplikarna iti konsepto iti persepsion iti lengguahe. Bubbuklen ti iskema dagiti babassit a ladawan dagiti asosasion a formarentayo iti panunottayo no makangngegtayo wenno makabasatayo iti maysa a balikas wenno maysa a sentens. Kas pagarigan, adda iskema ti maysa a Balangao maipanggep iti kayo nga addaan iti puon a solido, sangsanga, bulbulong, sabsabong, ken bungbunga. Iti panangiyaplikar iti teoria ti iskema, siak, kas Balangao, ket diak maawatan no apay a dagiti ispiker iti Ingles ket awaganda ti niog a kayo idinto nga awanan daytoy ti solido a puon.
Padarasen ti lengguahe ti proseso ti panagpampanunot babaen ti panangkissayna iti rekisito ti insegida a panaglagip ken palugodanna ti pananglagip iti napalabas a perspektivo a padpadas. Ti implikasion daytoy ket ti lengguahe ket addaan iti mayoria a papel iti pananglagip ken afektaranna ti panagisayangkat kadagiti aramid a kognitivo iti kanito a matignay daytoy iti maysa a balikas, obheto, wenno tao.
Masursuro ti ubing ti asosasion ti lengguahe ken ti referensial a lubong babaen ti pannakiinteraksionna iti grupona, familiana, ken kabaddungalanna. Maysa pay, umuna a masursurona ti mangregular kadagiti instinct ken impulsesna manipud iti grupo a pakipulpulapolanna. Iti proseso ti sosialisasion, ti sistema ti panangted-pateg ti pakauna ti regulasion iti bukod a bagi ken panagkontrol iti biagna a nataengan. Isingsingasing dagiti sikolohista a ti lengguahe ket kasapulan iti panagdur-as iti panunot, ket gapu ta ti lengguahe ti mangiverbalisa iti konsepto nga imet-imettayo iti utektayo, di kadi ta ti KL ti masinunuo a pagidulinan iti sistema ti panangited-pateg nga agbanag a pagsagatan iti kritikal a panagpampanunot para kadagiti amin a sistema ti panangited-pateg a maiyam-ammo, partikular kadagiti maiyam-ammo iti sabali a pagsasao?
No akseptarentayo ti kinaagdadata ti maysa a banag a ti lengguahe ket addaan iti papel iti panagdur-as iti metakognision ken iti panagdur-as dagiti nangatngato a mental a function, rumbeng laeng nga akseptarentayo met ti maysa a banag nga iti laeng pannakasanay a nasayaat iti maysa a lengguahe a ti isip ket mabaelanna ti nangato a level, sabasabali ken kritikal a panagpampanunot, ken panangkontrol iti isip. Kasapulan ti nangato a level iti kompetens iti maikadua a lengguahe tapno maartapan wenno masandian ti kritikal ken nainsabasabali a kasanayan ti panagis-isip a napadur-as iti umuna a lengguahe iti kontexto ti taeng ken ti komunidad.
No ti KL ket mapaulimek ken matay kalpasan ti naunday a panagulimek, ania ti mabalin nga aramiden dagiti ispiker iti lengguahe tapno marangtayanda ti teoriada maipapan iti lubong ken dagiti kritikal ken sabasabali a kasanayanda iti panagpampanunot iti sabali a lengguahe? Paggaamotayo nga iti medisina, adu dagiti sistema ti panangsuporta iti biag tapno mamantener ti biag dagiti tao iti unos ti panagpapaimbagda manipud iti nakain-inaka a sakit. Ti saludsodko kadakayo ket daytoy: Adda kadi dagiti sistema ti panangsuportatayo iti biag a naisangrat kadagiti kritikal ken sabasabali a kasanayan iti panagpampanunot kadagiti ispiker dagiti lengguahetayo a napaumel ken matmatayen? Siak a mismo ket mamatiak nga adda ket ibagak kadakayo ti maipanggep iti maysa a posible a sistema iti maud-udi a parte daytoy a papel; maawagan daytoy iti First Language Component- Bridging Program wenno FLC-BP.
Ti Hardin ti Lengguahe: Panagplano iti Lengguahe
Nangusar ni Ofelia Garcia (1992) iti maysa a nabileg nga analohia tapno mailadawanna ti panagplano iti lengguahe. Ti analohia iti hardin ti lengguahe ket mangrugi iti idea a no agbiahetayo kadagiti pagpagilian ti lubong ket makitatayo kadagiti bengbengkag, kadagiti hardin iti isu met laeng nga isu a maysa a maris a sabong, nagkaron a naglaad ken makapulkok daytoy a lubong! No maysa laeng a maris ti sabong ti makita iti sibubukel a lubong, maysa nga awanan iti nainsabasabali a sukog, maris, ken kaatiddong, namak payen a makasennaay ken makapulkok daytoy a lubong.
Ti naimbag a gasattayo ket ti kaadda iti naruay a sabasabali a sabsabong iti intero a lubong, sabsabong iti amin a sukog, kolor, kaatiddog, textura, amin a possible a maris. Ti maysa a hardin a napno kadagiti nadumaduma a marismarisan a sabsabong ket padayagenna ti pintas ti hardin ken pabaknangenna ti visual ken estetiko a padastayo.
Ti isu met laeng nga argumento ket mabalin a mausar ti analohia ti hardin ti lengguahe iti lubong. No adda laeng maymaysa a lengguahe iti hardin, naal-alisto a taripatuen ken maneherin. No maymaysa laeng ti lengguahe nga adda iti lubong, anian a kinaawan pintas ken kinaawan interesantena no kuan. Nagasattayo ta iti Filipinas addaantayo iti hardin ti lengguahe nga addaan iti 162 a kita ken maris. Ti hardin ti lengguahe iti Filipinas ket mamagbalin iti pagilian a nabakbaknang, nain-interesante, ken namarmaris.
Nupay kasta, ti diversidad ti lengguahe ket mamagbalin iti lengguahe a di mairusuatrusuat. Adda dagiti sabsabong ken mulmula a naparpardas ti panagaduda. Dagiti hardin ti lengguahe ti Filipino ken Ingles ket isuda ti nadutdutokan isu a kasta unay ti panagwarasda. Ti Filipino ket kasta unayen ti panangpadisina iti Ilokano, ti linggua frangka iti Rehion 2 ken Administrative a Rehion ti Kordiliera. No hardin ti lengguahe ket mabaybay-an, maysa nga species ti sabong (Filipino) ti agdomina ket dagiti babassit a lengguahe dagiti IT (I-wak, Gaddang) ket di bumurong a mapukaw. Isu’t gapuna a dagitoy a lengguahe ket makasapul iti pannakataripo ken proteksion.
Ti nainrestriktuan a lingguistik a sirkunstansia a mangpanpanuynoy iti panagdomina dagiti dadduma a lengguahe ket rumbeng laeng a di mapalugodan ket naken a maaramid ti naannad a panagplano iti lengguahe. No kayat ti maysa a hardinero ti mangpartuat iti napintas a hardin, masapulna ti naannad a panagplano ken agtultuloy a panagtaripato ken proteksion. No dadduma, masapul ti panangaramat kadagiti radikal nga aksion tapno mapreservar ken maprotektaran ti hardin. Maysa kadagitoy nga aksion a maisingsingasing ket ti House Bill 3719 a natituluan iti “An Act Establishing a Multi-Lingual Education and Literacy Program” nga impila ni Kong. Magtanggol T. Gunigundo iti Valenzuela.
Ti panagkitakit iti panagplano para iti pannakamantenir ti lengguahe ken ti panagwarasna ket mangim-imbitar iti pannakatay ti lengguahe. Ti pannakapreservar ti multikolor a hardin ti lengguahe ket mangdawdawat iti optimismo kadagiti ispiker, optimismo a mangibagbaga a mabalinan a maaramid daytoy ket ti wagas ti panangsierto iti daytoy ket ti pannakidangadang kadagiti agar-aramid iti plano a gannuat tapno iti kasta ket dagiti lengguahe ket mailugarda iti kurikulum, uray no dagitoy ket mausarda laeng a kas rangrangtay tapno makaballasiw iti prestihio a lengguahe, Ingles ken Filipino. Masapul ti panagbalintayo nga optimistiko iti panagungar-manen a saan ketdi a mangnamnama iti pannakaperdi kas rinugianen ti aktitud a panangpaumel kadagitoy a lengguahe.
Ti observasion iti daytoy a pagilian iti panagaramat iti analohia ti sabong ket ti ‘diak makiramraman’ nga aktitud dagiti amin a maseknan. Masapul dagiti hardinero tapno agmula, agsibug, agabuno, ken agsandi kadagiti tukit dagiti nagduduma a lengguahe ti IT iti hardin ti lengguahe tapno masierto ti pannakapabaknang ti hardin ti lengguahe ti pagilian. Idinto ta adda dagiti hardinero (dagiti manursuro) a mangtartaripato iti hardin ti lengguahe, adda dagiti enhiniero ti ladawan ti nakaparsuaan (dagiti pulitiko, dagiti agar-aramid iti polisia) a mangplanplano ken mangkitkitikit iti pakabuklan a sukog ti hardin a lengguahe.
Masansan, ti panirigan maipanggep iti ladawan ti nakaparsuaan ti lengguahe ket ti mangtingiting iti hardin ti lengguahe a kas maysa laeng a parte ti nawadwada panangkontrol iti aglawlaw ti lengguahe. Ti dominante a grupo ti poder a mangdetdermina kadagiti sosio-ekonomiko ken kultural nga aglawlaw ket mabalinda a makita a ti lengguahe ket maysa laeng nga elemento ti pakabuklan a disensio ti ladawan ti nakaparsuaan.
Dagiti inhiniero ti lengguahe iti pagiliantayo ket mabalin a maseknanda laeng kadagiti mayoria a sabsabong a lengguahe, ken mabalin a maseknanda iti pannakaprotektar kadagitoy naisangsangayan a sabsabong a lengguahe a kas nangina ken saan a kasapulan, ket gandatda laeng ti pannakaistandardisar dagitoy a sabasabali a kita ti lengguahe.
Ti namnamak ket ti panagtungrarong dagiti enhiniero ti lengguahe a mangprotektar kadagitoy a lengguahe dagiti IT babaen ti panangiduronda iti pannakapadur-as dagitoy a kagiddan dagiti mayoria a sabsabong a lengguahe iti las-ud ti bilinggual nga edukasion. Dagiti enhiniero ti ladawan ti nakaparsuaan ket ikarigatanda ti mangmantenir kadagiti sabasabali a lengguahe ket ti kayatna a sawen daytoy ket dagiti paraplano iti lengguahe ket nasken ti panangtaripato ken panangilalada kadagiti sabali a lengguahe malaksid iti Filipino ken Ingles. Rumbeng laeng a dagitoy a lengguahe ket makaawat iti espesial nga istatus kadagiti rehion ti lugar-pusoda kas iti Ilokano iti Ilokandia, Ibaloi iti Benguet, ken Cebuano iti Cebu.
Ti Situasion ti Filipinas: Maysa nga Ababa a Kaso a Panagadal
Ti Filipinas ket maysa a nasayaat nga ehemplo ti nabaknang a diversidad ti lengguahe. Adda walo a mayoria a lengguahe a maus-usar iti 162 nga indihenoso a lengguahe a maus-usar a pagsasao iti pagilian, kas inlista ni Grimes; 9 kadagitoy a lengguahe ti us-usaren dagiti maysa a million weno ad-adu pay nga ispiker, 29 ti addaan iti di agkurkurang a 100 a ribu nga ispiker, ken 96 ti addaan iti di nakurkurang a 10 a ribu nga ispiker. Dagiti dua a lengguahek ket mairaman iti kategoria ti 96 nga us-usaren ti agarup 10 a ribu nga ispiker. (Quackenbush, 1998).
Iti papelna nga ‘Other Philippine Languages in the Third Millennium,’ inaramat ni Quackenbush ti klasifikasion ni Fergusson iti 5 a mayoria a tipo ti lengguahe: istandardisado, vernakular, pidgin, creoles, ken klasikal. Iti Filipinas, ti istandardisado ket ti Ingles ken Filipino, ti immun-una bilang nasional a lengguahe, ti naud-udi bilang internasional a lengguahe. Dagiti bukodko a lengguahe, Balangao ken Madukayong, ket klaro a klasifikado a vernakular.
Ti sistema nga edukasional ket agwerwerret iti bilinggual a polisia a mangar-aramat iti dua nga istandarisado a lengguahe, ti Filipino ken Ingles, kas media ti instruksion. Adda fundamental a suposision a ti agad-adal ket agbalin a nalaing kadagiti dua a lengguahe. Ipagpagarup dagiti manursuro a dagiti napardas a makasursuro ket nalalaing ket dagiti naginad a makasursuro ket addaanda iti mas limitado nga intelektual a kapasidad.
Ti naginad a pannakasursuro ket mabalin a maigapu iti kinakisang dagiti oportunidad tapno mapraktis dagiti aktividad ti panagsao, panagdengngeg, panagbasa, ken panagsurat iti kadagitoy dua a lengguahe gapu ta ti pagtaengan ken komunidad ket dida makabael a mangidiaya kadagiti ubbing nga adalan kadagitoy nga oportunidad kadagiti komunidad a pakaar-aramatan dagitoy a minoridad a lengguahe.
Ti polisia nga edukasional ket nangipabus-oy iti pannakaaramat kadagiti lengguahe malaksid iti Filipino ken Ingles a kas pangtulong a pamuspusan iti instruksion. Nupay kasta, dagiti nagduduma a rakrakurak a polisia ket nagar-aramatda kadagiti agsabasabali a termino para kadagiti lengguahe a mapalubosan a kas pangtulong a lengguahe. Sumagmamano kadagitoy a termino ket vernakular, rehional, lokal, ken ti kaudian, linggua frangka.
Idi 1999-2001, impalubos ti Departamento ti Edukasion (DepEd) babaen iti maysa a memorandum, ti pannakausar ti linggua frangka kadagiti umuna a grado ti pagadalan, nayon dagiti medium ti instruksion, Ingles ken Filipino. Depende no sinno ti agin-interpret iti memorandum, iti R-02, ti linggua frangka ket mabalin a maaramat. Dayta a memorandum ket nagservi laeng kadagidi a tawen. Saan unay a sierto no mabalin a mausar dagiti sabali pay a rehional wenno lokal a lengguahe iti area kas iti I-wak, Kalanguya, Itawis, ken Ivatan. Ti kuestion agingga ita ket no ania ti patingga ti pannakausar iti lokal a vernakular.
Gapu ta ti pannakasursuro ket natural a mapasaran dagiti ubbing babaen iti KL ken kultura, gandat ti mangitantandudo iti FLC-BP ti panangaramat iti daytoy nga oportunidad tapno masanay dagiti ubbing a makasursuro ken makapagrason. Mamatitayo a ti panangisuro iti dua a lengguahe a di ammo ti ubing ket paralisaenna ti panagdur-as ti kasanayanna iti panagpampanunot. Ti di panangikankano iti lengguahe ken kulturana ket mangrakrak iti sierto a rangtayna iti lubong ti pannakasursuro.
Ti Filipino, ti nasional a lengguahe, ti maikatlo a lengguahe kadagiti estudiante nga agsasao kadagiti vernakular a lengguahe. Ti maikadua a lengguahe ket ti linggua frangka ken ti maikapat ket ti Ingles. Ti naipreskribir a medium ti instruksion ket Filipino ken Ingles. Ti ideal a wagas ket ti panangaramat iti KL a kaduaen dagiti instruksional a material. Nupay kasta, iti kaawan dagiti libro iti KL, ti nasamay a sandi ket ti panangaramat iti linggua frangka a mabuyogan kadagiti instruksional a material a saan ketdi a panagusar iti Filipino ken Ingles. Manmano laeng kadagiti estudiante ti mabenefisiaran iti panagaramat iti maikatlo wenno maikapat a lengguahe a kas medium ti instruksion kadagiti umuna a tawen ti panagadal. Ngarud, nainsiriban para kadatayo ti mangbigbig a ti ubing ket nadaras a makasursuro laeng iti umuna a tawen ti eskuelaan no ti agdama a level ti ammo ken kasanayanna iti kaunnaan wenno linggua frangkana ket makonsiderar.
Ti pannakaisuro iti panagbasa ken panagsurat ket nagbalinen a topiko iti saan unay a nabayag, topiko a dakkel ti pakaseknanna kadatayo amin iti Filipinas, a pakairamanan ti Departmento ti Edukasion ken ti Commission on Higher Education. Maulit-ulit a maigunamgunam a ti edukasion a basiko ti wagas tapno maragpattayo ti edukasion nga addaan kalidad. Dagiti edukador a makipaggamgamulo iti tignayan para iti reforma a kurikular ket maamirisda a fundasional ti pannakaisuro ti efektivo a panagbasa tapno maragpattayo ti edukasion a dekalidad ken ti panagdur-as kadagiti mainaig a lugar ti pannakasursuro. Maseknan ti CHED iti pannakaprodius kadagiti manursuro a kompetent iti panagdeliverda iti ammo ken kasanayan kadagiti adalan. Ti pakaseknak ket ti banag a mabalin a ditay sangsanguen ti agdadata a kinapudno a dagiti estudiante ket di kaano man makadevelop iti nasayaat a komprehension ken kadagiti kritikal a kasanayan ti panagpanunot no isurotayo kadakua dagiti kasanayan a pangdekod kadagiti lengguahe a dida pay nasursuro.
Adda dagiti lingguist ken am-ammo nga edukador, kas iti pimmusayen a Dr. Bonifacio Sibayan ken Bro. Andrew Gonzalez, nga immanamong a ti KL, ti lengguahe ti ina, ket isu ti rumbeng a medium ti instruksion kadagiti umuna a tawen ti panagadal ti maysa nga ubbing; nupay kasta, adu dagiti serioso a problema kadaytoy ideal a senario. Ti dua kadagiti kangrunaan a problema ket finansial ken edukasion dagiti manursuro. Imposible ti panagisagana ken panagimaldit kadagiti instruksional a material para iti 162 a lengguahe. Nayonna, dagiti manursuro iti nasapa nga edukasion ket makasapul iti ispesial a panagsanay tapno agbalinda a manursuro iti lengguahe. Kasla nakaam-amak ken di malasatan dagiti pagel.
Kadakami a nakigamulon iti pannakadevelop ti FLC-BP, addaankami itan kadagiti sumagmamano a sungbat iti grass roots a level ken iti level a rehional. Ti addang ti grass roots level ket maipapan kadagiti manursuro nga agin-indeg kadagiti lokal a komunidad iti intero a Filipinas ken agsasao ken mangisursuro kadagiti ubbing nga agsasao kadagiti indihenoso a lengguahe, dagiti vernakular, e.g. Ifugao. Addaantayo itan kadagiti libro iti dua a mayor a lengguahe, Filipino ken Ilokano, ken dua nga indihenoso a lengguahe, Tuwali ken Ayangan para kadagiti preschool, kindergarten, ken grade I. Iti laksid ti kaadda dagitoy a libro, masapul pay laeng dagiti manursuro ti pananggutigot ken panangsuporta dagiti lokal nga administrador ken nangatngato a level ti personel ti DepEd tapno mausarda dagitoy.
Kongklusion ken Rekomendasion
Kas kongklusion, kayatko koma ti agsubli iti orihinal a topikok—ti Pannakapaumel Dagiti Indihenoso a Lengguahe Ket Mangrakrak iti Nainsababali a Panagpampanunot ken Namaris a Diversidad. Ania ti pakainaigan ti kaso ti panagadal iti Filipinas ken ti First Language Component-Bridging Program iti daytoy a topiko?
Mamatiak nga iti kadaklan a parte, dagiti indihenoso a tattao a, babaen kadagiti bukodda a kultura ken lengguahe ket mangbukbukel kadagiti nagkakappeng a grupo ket agregget met iti panagkakappeng ken panagkaykaysa iti dakdakkel nga iskala—iti uneg ti kadaklan a mayoria ti gimong, ti dominante a lengguahe ken kultura. Dagiti panggep ti development ti nasional a lengguahe, Filipino, ket ti pannakadevelop iti panagkaykaysa kadagiti amin nga umili. Ngem tapno maaramid a husto ti kastoy, nasken nga adda pannakabigbig a ti respeto ket kasapulan a maipakita para iti diversidad dagiti lengguahe ken kulturatayo, ken sumagmamano a pamuspusan ket maited iti pannakarangtay iti ammo ken kasanayan a maala kadagiti nasional ken internasional a lengguahe babaen iti kasanayan a maala kadagiti kaunnaan a lengguahe ken kultura.
Kayatko koma nga isingasing iti daytoy a grupo ti Nakem a ti FLC-BP ket maysa kadagiti wagas tapno maiyusuat ti kastoy. Kayatko koma nga isingasing a sumagmamano a parte ti programa ti mabalin nga agservi a kas modelo para iti sistema ti suporta ti biag para kadagiti ispiker dagiti matmatayen a lengguahe tapno ti etnik nga autentisidadda ken ti kasanayanda a kritikal ken pang-isip ket saan a matay kasakbayan ti pannakabigbig ken pannakayallatiw dagitoy.
Ti sirmatak kadagiti IT ket ti pannakatagikuatayo iti istatus ti maysa a diversifikado ngem napagkammayet a nasion a dagiti umilina ket addaan iti natan-ok nga orihinalidad, ken kinamanagpartuat gapu ta sinuportaran ken sinalvartayo dagiti indihenoso a lengguahetayo, ket iti kasta prineservartayo dagiti millennia nga ammo ken kasanayan nga inurnong dagiti ispiker kadagiti amin a lengguahetayo iti pagilian.
Dagiti Referensia
Acuña, Jasmin Espiritu (ed.). 1994. The Language Issue in Education. Congressional Oversight Committee on Education. Congress of the Republic of the Philippines, Manila and Quezon City.
1993. Towards A New Paradigm for Science and Mathematics Education: Integration of Cultural Heritage, Philippine Psychology and Filipino as Medium of Instruction. Curriculum Journal, Vol. No. 2 Education Forum.
Baguingan, Gloria D. 1999. First Language Component Bridging Program: A Breakthrough for Second Language Competency, Paper Presented at the 12th World Congress of Applied Linguistics, AILA Tokyo, Published in CD-ROM, 2000.
1996. The First Language Component Bridging Program. Saint Louis Research Journal, Vol. XXVII, No. 1.
1986. The Larapun (Mass Killing) Incident and Its Impact on Madukayong Society. Saint Louis Research Journal, Vol. XVII, No. 2.
1977. Some Observation on Madukayong Phonemes. Saint Louis Research Journal, Vol. VIII, No. 3-4.
1983. On Ilokano Linguistic Interaction.Saint Louis Research Journal, Vol. XIV, No. 1-2.
Barnwell, Catherine. 1980. Introduction to Semantics and Translation. (SIL).
Baker, C. 1996 (1sy ed., 1993). Foundation of Bilingual Education. Cleveland, England: Multilingual Matters.
Bernardo, Allan B.D. with Sto. Domingo Mariano R. and Pena Edith Liane (eds). 1995. Cognitive Consequences of Literacy: Studies on Thinking in Five Filipino Communities.
Cummins, J. 1996. Negotiating Identities: Educating for Empowerment in a Diverse Society. Ontario, California Association for Bilingual Association.
Davis, Patricia M. 1991. Cognitive and Learning: A Review of the Literature with Reference to Ethnolinguistic Minorities. Summer Institute of Linguistics.
Davis, Patricia M. 1991. Lecture, “Towards a Model for Second Language Acquisition, Nueva Vizcaya State Institute of Technology Training.”
Davis, Patricia M. 1999. Indigenization of the Curriculum: First Language Bridging Programs-Why and How: Paper Presented at Baguio City Bilingual Education Symposium.
Dekker, Diane E. 1999. Leaving Home-My Language or Yours? Paper presented to the Centennial Congress on Bilingualism, Manila.
Dekker, Greg. 1999. Bridge Over Troubled Waters. Paper presented to the Centennial Congress on Bilingualism, Manila.
Elias and Ingram. Cultural Components of Reading. Singapore:
REIC.
Gonzalez, Andrew, FSC and Bonifacio P. Sibayan (eds.). 1997. Language Planning. Linguistic Society of the Philippines and Language Study Center, Philippine Normal College.
Grimes, Joseph E. 1972. Sociolinguistics: The Ethnography of Communications, U.S.A Halt, Phenehart and Winston, Inc.,
Hohulin, Lou E. 1993. The First Language Component Bridging Educational Program, Philippine Journal of Linguistics.
Hohulin, Richard. 1982. “A Quest for Dynamic Equivalence in Translation.” Ten Papers in Translation, Moss, Richard ed. SEAMEO Language Center, Singapore, No. 21.
Khoo, Maureen, Lee, June and Lim, Audrey. 1995. Literacy and Biliteracy in Asia: Problems and Issues in the Next Decade. National Book Development Council of Singapore and Society for Reading and Literacy (Singapore).
Larson, M.L. and Davis, P.M. (eds.). 1982. Bilingual Education: An Experience in Peruvian Amazonia. Washington, D.C. Center for Applied Linguistics and Dallas, Texas: Summer Institute of Linguistics.
Leech, Geoffrey. 1974. Semantics. Harmondsworth: Peguin Book, Ltd.
Leton, Donald A. Conditioning, Comprehension and Memory in Reading Development, Paper Presented at the Asian Conference on Reading. Manila, Philippines.
Megarry, Jacquetta, Nisbet, Stanley and Hoyle, Eric.1981. World Yearbook of Education of Education of 1981: Education of Minorities, London/Nichole Pub. Co., New York.
Miramontes, Ofelia B. et all. 1997. Restructuring Schools for Linguistic Diversity: Linking Decision Making to Effective Programs. Teachers College Press, Columbia University, New York and London.
Ople, Blas. May 8, 1994. Manila Bulletin: An Address to the Linguistics Society of the Philippines
Padilla, Carlos M. Congressman of the Lone District of Nueva Vizcaya. This statement was given in his address at 1996 Summer Open House of Instructional Materials, Graduate School, NVSIT, Bayombong, Nueva Vizcaya, Philippines.
Pacasio, Emy M. (ed). 1977. The Filipino Bilingual Studies on Philippine Bilingualism and Bilingual Education. Quezon City.
Quackenbush, Stephen J. 1998. “Other” Philippine Languages in the Third Millennium, Linguistic Society of the Philippines.
Reid, Lawrence A. 2008. “Who are the Indigenous? Origins and Transformation” Paper read at the 1st International Conference on Cordillera Studies. UP, Baguio City.
Sibayan, Bonifacio P. 1994. Philippine Language Problems. Congressional Oversight Committee on Education. Congress of the Republic of the Philippines.
Smith, Frank 1985. A Metaphor for Literacy: Creating Worlds or Shunting Information? Literacy, Language and Learning: The Nature and Consequences of Reading and Writing. Cambridge: Cambridge University Press.
West, Ann. 1998. First Language Components In the World of Multilingualism: The Benefits of Bilingual Education, A global Perspective. Paper Presented at Innovation in Basic Education: The First Language Component Bridging Approach. Joint Seminar of DECS-Nueva Vizcaya and SIL.


c: text/html

text:
Ka Tipon Gil-ayab
Lejo Cawilan Command - NPA-Kalinga
August 31, 2013
At 2 o’clock yesterday afternoon, an ambush was successfully staged by Red fighters from the Abraham Bannawagan Front (ABF) in Dupag, Lubuagan, Kalinga. Two (2) soldiers were killed and three (3) were wounded; and M16 rifle and ammunitions were confiscated by the NPA unit, that retreated safely after the successful ambush.
The NPA tactical offensive was launched as a punitive action against the AFP for the forced recruitment of CAFGU elements in Dupag and for instigating the Lubuagan tribe to launch tribal war against the Mabongtot tribe. Conscription is the desperate move of the US-Aquino Regime to catch up on the failed timetable of Oplan Bayanihan “to render the revolutionary movement irrelevant” by the end of 2013. And instigating tribes people to go against another tribe for petty reasons and non-tribal matters is a dirty ploy of the AFP and their minions in the local bureaucracy to sow division among the people, who are in the process of forging unity against big business ventures in the electric and mining industries, and against militarization.
The people of Kalinga should hold firmly on the positive aspects of tribal culture, especially it’s democratic character of representing the true aspirations of the constituents of indigenous leaders and its glorious tradition of struggle against aggressors, land grabbers and tyrants. The people should resist and condemn the ploy of the AFP in using indigenous socio-political institutions against the indigenous peoples themselves, as in the case of using the bodong system to instigate tribal wars as a result of fighting between the NPA and the AFP/PNP/CAFGU. NPA and AFP/PNP/CAFGU casulaties in the course of a just people’s war should not be held against tribes of combatants from both sides. The people have no recourse but to condemn and disown opportunists in the midst of their tribes such as the politicians and those involved in the MBCC (Mataguan Bodong Consultative Council)
Being true to their record, after the NPA ambush in Dupag yesterday afternoon, the AFP through the 17th IB, indiscriminately launched attacks on nearby villages. M203 grenade launchers were fired in Mabongtot, destroying houses and other properties and forcing women and children to evacuate and find refuge in nearby barrios of Tanglag at Taloctoc.
The Lejo Cawilan Command (NPA-Kalinga) condems these dastardly acts of the 17th IB and,together with the people, will seek justice and punish the violators of indigenous people’s rights, human rights and international humanitarian laws.
-------------
Iloko Version:
Ka Tipon Gil-ayab, LCC Spokesperson
2 natay ken 3 nasugatan nga soldados ti 17th IB iti Dupag ambush
Iti alas-dos ti malem idi kalman, maysa nga ambush ti nainballigian nga insayangkat dagiti Nalabbaga a Mannakibugat manipud iti Abrahan Bannawagan Front (ABF) iti Dupag, Lubuagan, Kalinga. Dua (2) a soldados ti natay ken tallo (3) met ti nasugatan; kabayatan nga maysa nga M16 a riple ken adu nga bala ti nakumpiskar ti nasao nga NPA unit, nga natalged nga immatras kalpasan ti ambush.
Insayangkat ti NPA ti nasao nga ambush kas pannusa iti AFP nga pwersado nga agrek-rekrut ti CAFGU kadagiti umili ti Dupag, ken iti panangsugsog iti tribu a Lubuagan nga mangisayangkat ti tribal war laban iti tribu a Mabongtot. Ti konskripsyon, wenno mapilpilit nga panang-rekrut kadagiti umili para iti serbisyo-militar, ket maysa nga desperado nga addang ti Rehimen nga US-Aquino tapno sumambot iti napaay a panggep ti Oplan Bayanihan nga “pagbalinen nga awan-serbi a pwersa ti rebolusyonaryo a tignayan” sakbay malpas ti 2013. Kastamet nga ti mangsugsog iti maysa a tribu kontra iti maysa pay a tribu gapu iti narabaw ken awan kainaigan-iti-tribu nga usapin ket narugit nga pakana ti AFP ken dagiti aso-aso da iti lokal a burukrasya tapno gudwaen ti umili, nga adda iti proseso ti panagpairut ti panagkaykaysa laban kadagiti dadakkel nga kapitalista iti industriya ti elektrisidad ken minas, ken laban iti militarisasyon.
Ti umili a Kalinga ket rumbeng a petpetan da dagiti positibo nga aspeto ti kultura ti tribu, nangruna ti demokratiko a galad a mangibagi iti pudno nga tarigagay dagiti nainsigudan nga umili ken iti narimat a tradisyon a lumaban kadagiti rumaut, mang-agaw ti daga, ken dagiti tirano. Rumbeng nga labanan ken kondenaren ti umili ti AFP gapu iti panang-usar da ti nainsigudan nga istruktura a sosyo-pulitikal laban mismo kadagiti nainsigudan nga umili, a kas iti kaso ti panag-usar iti sistema a bodong tapno rubruban ti tribal war kas resulta ti labanan iti baet ti NPA ken AFP/PNP/CAFGU. Dagiti kaswalti ti NPA ken ti AFP/PNP/CAFGU kabayatan iti panangiyabante ti nainkalintegan a gubat ti umili ket rumbeng a saan nga maisingir kadagiti tribu dagiti mannakigubat. Awan ti pagpilian ti umili nu saan a kondenaren ken ilaksid dagiti oportunista iti intar dagiti tribu a kas dagiti politiko ken dagiti kameng ti MBCC (Mataguan Bodong Consultative Council).
Pudno iti rekord da, kalpasan ti NPA ambush sadiay Dupag idi malen idi kalman, ti AFP babaen iti 17th IB, ket nangisayangkat ti awan-pilien-na nga panag-atake kadagiti kabangibang a komunidad. Adu nga M203 grenade launchers ti naiputok iti Mabongtot, a nangdadael iti adu nga balbalay ken daddumapay a sanikua ken nangpwersa kadagiti babbai ken uubbing nga agbakwet ken umalis kadagiti kabangibang nga baryo ti Tanglag ken Taloctoc.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
2/20/2004
panangatur (manen) iti pagannurotan ti atila 2004-2005
Daytoy 'tay kuestionable nga annuroten, ti Pagannurotan Bilang 11, daydiay parte maipapan iti panagipatulod ken pannakaawat ti entries.
Daytoy ti agdama a Pagannurotan Bilang 11 (kas narebisar wennon naaatur):
Ipatulod dagiti entry itoy nga adres: ATILA 2004-2005, c/o Daniel Nesperos, Liwayway Publishing, Inc., 2249 Chino Roces Avenue, 1231 Makati City. Kadagiti adda accessna iti Internet, nasaysayaat no i-email ti entry iti kampilan001@myway.com, ignac@myway.com wenno binagkal@myway.com (i-attach iti email ti file ti entry agraman nakasina a file ti ababa a pakasaritaan ti biag; pakuyogan met iti scanned a ladawan (no adda), i-attach met laeng daytoy iti email). Nasken a maawat amin nga entries, a naipatulod wenno naikoreo wenno nai-email iti di naladladaw ngem Enero 31, 2005 (nasken a natimbrean ti sobre wenno pakete wenno email iti petsa sakbay wenno iti Enero 31, 2005).
Ket daytoy ti nabalbaliwan ken daytoyen ti pinal (hopefully, manen):
Ipatulod dagiti entry itoy nga adres: ATILA 2004-2005, c/o Daniel Nesperos, Liwayway Publishing, Inc., 2249 Chino Roces Avenue, 1231 Makati City. Kadagiti adda accessna iti Internet, nasaysayaat no i-email ti entry iti kampilan001@yahoo.com, wenno artesobra@yahoo.com (i-attach iti email ti file ti entry agraman nakasina a file ti ababa a pakasaritaan ti biag; pakuyogan met iti scanned a ladawan (no adda), i-attach met laeng daytoy iti email). Nasken a maipatulod amin nga entries iti di naladladaw ngem Enero 31, 2005 (nasken a natimbrean ti sobre wenno pakete wenno email iti petsa sakbay wenno iti Enero 31, 2005).


text:
Awagak ngatan ti bagik a maysa a mannurat?
Nalabit saan pay. Agsasaoak iti Ilocano (wenno Iluko) nu addaak iti balaymi, nu kasaok ni tatang ken ni inang ko agraman dagiti kakabsat ko. Ngem sabali a tungtungan ti panagsurat iti Iluko. Narigat.
Sabagay a! Narigat a talaga ti agsurat uray nu ania a pagsasao ti pilien nga usaren. Nupay kasta, agsuratak latta--maipapan iti biag, kadagiti pasamak iti lubong ken pagilian, iti bukod ko a biag, ken aniaman a pakakumikuman iti biag ti maysa a baro nga nupay adda iti ciudad ket saan a maikkat nga isu ket maysa nga Ilocano.
Rugiak iti daytoy a 'blog' ti mangtakuat iti timekko a kas mannurat.
Home » Archives for March 2006
Awagak ngatan ti bagik a maysa a mannurat?


text:
1Kalpasanna, nakitak ti sabali a mannakabalin nga anghel a bumabbaba manipud langit. Nabungon iti ulep ket adda bullalayaw iti ngatoen ti ulona. Naraniag ti rupana a kas iti karaniag ti init ket kasla adigi nga apuy dagiti sakana. 2Adda iggemna a silulukat a bassit a nalukot a pagbasaan. Imbaddekna ti makannawan a sakana iti taaw ket ti makannigid, iti daga. 3Nagpukkaw ket kasla ungor ti adu a leon ti timekna. Nasungbatan iti dulluog dagiti pito a gurruod. 4Idi malpas ti dulluog, agsuratak koman, ngem nangngegko ti maysa a timek a naggapu sadi langit. “Ilimedmo ti imbaga dagiti pito a gurruod,” kinunana. “Dimo isurat.” 5Ket ingngato ti anghel a nakitak nga agtaktakder iti taaw ken iti daga ti makannawan nga imana idiay langit. 6Nagsapata iti nagan ti Dios a sibibiag nga agnanayon nga awan inggana, isu a namarsua iti langit, daga, taaw ken amin a linaonda. “Saanen a maitantan,” kinunana. 7“Inton puyoten ti maikapito nga anghel ti trumpetana, ibanagton ti Dios ti nalimed a panggepna kas impakaammona idi kadagiti adipenna a profeta.” 8Nagsao manen kaniak ti timek a nangngegko a naggapu sadi langit. Kinunana, “Inka alaen ti silulukat a pagbasaan iti ima ti anghel nga agtaktakder iti baybay ken iti daga.” 9Immasidegak iti anghel ket dinawatko nga itedna kaniak ti nalukot a pagbasaan. “Alaem ket kanem,” kinunana. “Nasam-itto a kasla diro dita ngiwatmo ngem napaitto iti tianmo.” 10Innalak ti pagbasaan iti ima ti anghel ket kinnanko. Nasam-it a kas diro iti ngiwatko, ngem idi matilmonkon, napait iti tianko. 11Ket naibaga kaniak, “Masapul nga ipakaammom manen ti mensahe ti Dios maipapan kadagiti tattao iti adu a pagilian, puli, pagsasao ken ar-ari.”
Copyrighted Material
Learn More


text:
Friday, June 24, 2016
MUNICIPAL GREENHOUSE, MAISAGSAGANADA A MAMULAAN
Cabugao, Ilocos Sur – Maisagsagana manen a mamulaan ita a Tawen 2016 iti agduduma ti klasena a nateng iti ruar ken uneg ti dua a Greenhouse a kukua ti Munisipio.
Daytoy a pagmulaan ket napataud babaen iti lungalong ken agtultuloy a panagkammayet ti LGU-Cabugao nga idauluan ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. ken iti DA-RFO 1.
Segun ken ni Mr. Obas Bill Y. Baclig, AT, Municipal Greenhouse Caretaker, a nadanonen ti panagtutudo a bulbulan ket rugianda nga isagana ti Greenhouse ket agibunubonda ti nagduduma ti klasena a nateng tapno maiparang iti umisu a panagpatanoran ti nateng ken maikkan dagiti agkasapulan a mannalon a mangnayon iti pagbiaganda iti panagmulada kadagiti hybrid a nateng a nadaras a pagkakuartaan.
Kadua ni Mr. Baclig nga agasikaso iti Greenhouse dagiti Job Order Personnel iti Munisipio. Maimula dagiti naitiempo a nateng tapno mapagaget dagiti mannalon no adda makitada a tuladenda.
Iti kallabes a Cropping Season, naballigi ti pannakaidemonstrarna babaen met laeng iti panagtinnulong da Mr. Obas Bill Y. Baclig, AT ken dagiti kakaduana nga agas-asikaso.
Dagitoy nga aksion ken inisiatiba ket resulta iti napintek a programa ti Gobierno Munisipal a mangipakat kadagiti teknolohia nga ited ti DA-RFO 1 babaen iti HVCDP-LGU Cabugao nga imatonan ni Mrs. Ester P. Aguimbag, AT, tapno saan a maudi dagiti mannalon ditoy a Munisipalidad iti produksion ti nateng. # (Web Situational Report)
Daytoy a pagmulaan ket napataud babaen iti lungalong ken agtultuloy a panagkammayet ti LGU-Cabugao nga idauluan ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. ken iti DA-RFO 1.
Segun ken ni Mr. Obas Bill Y. Baclig, AT, Municipal Greenhouse Caretaker, a nadanonen ti panagtutudo a bulbulan ket rugianda nga isagana ti Greenhouse ket agibunubonda ti nagduduma ti klasena a nateng tapno maiparang iti umisu a panagpatanoran ti nateng ken maikkan dagiti agkasapulan a mannalon a mangnayon iti pagbiaganda iti panagmulada kadagiti hybrid a nateng a nadaras a pagkakuartaan.
Kadua ni Mr. Baclig nga agasikaso iti Greenhouse dagiti Job Order Personnel iti Munisipio. Maimula dagiti naitiempo a nateng tapno mapagaget dagiti mannalon no adda makitada a tuladenda.
Iti kallabes a Cropping Season, naballigi ti pannakaidemonstrarna babaen met laeng iti panagtinnulong da Mr. Obas Bill Y. Baclig, AT ken dagiti kakaduana nga agas-asikaso.
Dagitoy nga aksion ken inisiatiba ket resulta iti napintek a programa ti Gobierno Munisipal a mangipakat kadagiti teknolohia nga ited ti DA-RFO 1 babaen iti HVCDP-LGU Cabugao nga imatonan ni Mrs. Ester P. Aguimbag, AT, tapno saan a maudi dagiti mannalon ditoy a Munisipalidad iti produksion ti nateng. # (Web Situational Report)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 8:44 AM
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Monday, May 4, 2015
MEDICAL MISSION, NAINDAKLAN A PANGLAGIP KADAYDI SBM DR. C. S. PANO
Cabugao, Ilocos Sur – Naangay ti Medical Mission ti ROPHEH (Reaching out to Peoples Health Through Entrusted Hands) Medical Mission Group babaen iti panangesponsor ti Pamilia daydi nag-SBM Dr. Carlito S. Pano ken iti pannakikammayetna iti Local Government Unit (LGU)-Cabugao nga idaluan ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr.
Idi Mayo 2, 2015, nasapa a nagturong dagiti nagpaagas iti Cabugao Cultural and Sports Complex, Brgy. Rizal, Cabugao, Ilocos Sur ket nadagdagus met nga inrehistro dagiti RHU Personnel a nagserbisio kadagiti naituding a lamisaan.
Naigannuat ti Medical Mission idi Mayo 2-3, 2015. Imbatad ti anak a lalaki daydi SB Member Dr. Carlito S. Pano, nag-Committee Chair on Health ken nakaidatonan ti medical mission iti Anibersariona/lagipna a sigsigud a mangipapaay ti Medical Mission ditoy ili ti Cabugao iti kallabes a tawen ti ROPHEH.
Iti pannaki-amad ti Web In-Action kadagiti Medical Staff and Personnel a nangtarawidwid iti panagagas, nairehistro dagiti nagpaagas iti benneg ti Medical, (saan unay a nadagsen a sakit), Urinalysis, Blood Typing ken kaaduan iti bilang ti ubbing a nagpa-Circumcision iti dayta nga umuna nga aldaw.
Ti pannakaitandudo ti sapasap a salun-at kadagiti umili ket prayoridad a programa ti Gobierno Munisipal nga idauluan ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. ken pakaseknan dagiti naayat a gunglo-sibiko a mangipapaay ti libre a serbisio iti salinong ti LGU tapno agtultuloy a naragsak dagiti umili a mangsagrap iti gin-awa nga itden ti agtultuloy a panagdur-as ti ili. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 2:53 PM
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Friday, December 9, 2011
HYBRID URAY 2ND CROPPING, POSIBLE BASTA MA-IRIGASIONAN
Cabugao, Ilocos Sur (Disiembre 9, 2011) – Supisiente a padanum ti kasapulan ti Hybrid, imbatad ni Municipal Rice Program Coordinator Nereo Somera Daproza, Municipal Technologist ti DA-LGU ket nangiparaep ti Hybrid iti Barangay Marga-ay a mawidawidan ti SIMABUSA-NAGBAYRUANGAN Communal Irrigation System iti ili a Cabugao, Ilocos Sur tapno di mapugsat daytoy a programa a pagbasaran dagiti agtalon kadaytoy umay a Wet Season Crop 2012 mangrugi inton bulan ti Hunio 2012 .
Naiwayat ngarud ti 2 Hectares Cluster Techno-Demo on Palay Check System High Yielding Rice Varieties, Dry Cropping Season 2011-2012 a nakabuklan dagiti sumaganad:
Naibunubon dagitoy iti nagsasaganad: Oktubre 25, 30 ken Nobiembre 2, 2011.
Inanamongan daytoy ni Mrs. Zenaida S. Andrada, Municipal Agriculturist, DA-LGU Cabugao a mayannurot iti prayoridad ti programa ti Gobierno Munisipal iti panangidaulo ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. a no mabalin ket ti pagtaraon a bagas ti saan koma a makatakatan ti suplayna tapno natalinaay ti panunot dagiti umili nangruna no panaggagawat.
Tarawidwidan daytoy a Cluster Techno Demo ni Mr. Edgar S. Balangatan, Supervising Technician nga asistiran ni Municipal Technologist Obas Billy Y. Baclig babaen iti panangmonitor ni Municipal Rice Program Coordinator Nereo S. Daproza. Manamnama a maapit inton arinunos ti Pebrero 2012 nga apagisu a panagsig-at ti danum ket manamnama ti 7-10 Ton ti maitakdang iti per ektaria. # (Rinetrato ken insurat ni JOED S. SAJONIA)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 12:49 PM
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
1Kitaenyo no kasano ti kadakkel ti panagayat ti Ama kadatayo! Wen, kasta unay ti panagayatna kadatayo ta maawagantayo nga annak ti Dios, ket pudno a kastatayo. Dinatayo bigbigen ti lubong agsipud ta dina binigbig ti Dios. 2Ay-ayatek a gagayyem, annaknatayon ti Dios, uray no saan pay a nalawag no anianto ti pagbalinantayo. Ngem ammotayo nga inton agparang ni Cristo, agbalintayto a kas kenkuana, agsipud ta makitatayto ti kinasiasinona. 3Tunggal maysa nga addaan iti daytoy a namnama ken ni Cristo, masapul nga agbiag a nadalus a kas ken ni Cristo a nadalus. 4Ngem ti siasinoman nga agbasol, salungasingenna ti linteg ti Dios, agsipud ta ti basol ket panagsalungasing iti linteg. 5Ammoyo nga immay ni Cristo tapno ikkatenna dagiti basbasol; ket awan ti basolna. 6Iti kasta, saanen nga agbasol ti siasinoman nga agtalinaed ken Cristo. Ngem ti agbasol, dina nakita wenno naammoan ni Cristo. 7Annakko, dikay paallilaw iti uray siasinoman. Nalinteg ti siasinoman nga agaramid iti nalinteg a kas ken ni Cristo a nalinteg. 8Ngem kadua ti Diablo ti saan a sumardeng nga agbasol, ta nagbasolen ti Diablo manipud pay idi punganay. Daytoy ti gapuna nga immay ti Anak ti Dios tapno dadaelenna dagiti aramid ti Diablo. 9Saan nga agbasol ti anak ti Dios, agsipud ta adda kenkuana ti kababalin ti Dios. Gapu ta ti Dios ti Amana, saanna a mabalin ti agbasol. 10Ti nalawag a pakaigiddiatan dagiti annak ti Dios kadagiti annak ti Diablo isu daytoy: Saan nga anak ti Dios ti siasinoman a di agaramid iti naimbag wenno di agayat iti kabsatna. 11Daytoy ti mensahe a nangngegyo manipud idi damo: masapul nga agiinnayattayo. 12Saantayo nga agbalin a kas ken ni Cain a pinaiturayan iti Managdakdakes ket pinatayna ni Abel a kabsatna. Apay a pinatayna? Gapu ta dakes dagiti aramid ni Cain, ket nalinteg dagiti aramid ti kabsatna. 13Kakabsatko, dikay masdaaw no guraennakayo ti lubong. 14Ammotayo a pinanawantayo ni patay ket simrektayo iti biag. Ammotayo daytoy agsipud ta ay-ayatentayo dagiti kakabsattayo. Ti saan nga agayat, adda pay laeng ken ni patay. 15Mammapatay ti siasinoman a gumura iti kabsatna. Ammoyo met a ti mammapatay awan kenkuana ti biag nga agnanayon. 16Ti pakaammoantayo no ania ti ayat isu daytoy: Impaay ni Cristo ti biagna kadatayo. Rebbengtayo met ngarud nga ipaay ti biagtayo kadagiti kakabsat! 17No addaanka ket makitam ti maysa a kabsat a makasapul iti tulong ngem dika pulos mangrikna, kasano ti panagkunam nga ay-ayatem ti Dios? 18Annakko, saantayo koma nga agayat babaen iti sao wenno sarita laeng. Ipakitatayo ketdi ti pudno a panagayat babaen iti aramid. 19-20 Ngarud, daytoy ti pakaammoantayo nga addatayo iti pudno. Uray no ukomennatayo ti konsensiatayo, natalgedtayo latta nga umasideg iti Dios. Ammotayo ngamin a dakdakkel ti Dios ngem ti konsensiatayo, agsipud ta ti Dios ket ammona amin. 21Wen, gagayyem, no saannatayo nga ukomen ti konsensiatayo, natalgedtayo nga agtakder iti sangoanan ti Dios. 22Ikkannatayo iti aniaman a dawatentayo, agsipud ta tungpalentayo dagiti bilbilinna ken aramidentayo ti pakaragsakanna. 23Daytoy ti bilinna: Masapul a mamatitayo iti nagan ni Jesu-Cristo nga Anakna ken agiinnayattayo a kas imbilin ni Cristo. 24Ti mangtungpal kadagiti bilbilin ti Dios, agtalinaed iti Dios, ket agtalinaed met ti Dios kenkuana. Daytoy ti pakaammoantayo nga agtaeng kadatayo ti Dios: Ammotayo babaen iti Espiritu nga intedna kadatayo.
Copyrighted Material
Learn More


text:
Tropiko ti Kanser
Nagsasabtan: 23°26′16″N 0°0′0″W / 23.43778°N -0.00000°E
Ti Tropiko ti Kanser, tinawtawagan pay a kas ti Akin-amianan a Tropiko, ket ti akin-amianan unay a sirkulo iti latitud iti Daga a ti Init ket mabalin a dagus nga agparang iti ngato iti bukodna a kulminasion. Daytoy ket maninsan a mapasamak iti tinawen, iti panawen ti Akin-amianan a solstisio, no ti Akin-amianan a Hemisperio ket naipakbo nga asideg iti Init iti kaaduan a gay-atna. manipud idi 2014, daytoy ket naisanglad iti 23° 26' 14.675″ (23°26′13.1″) iti amianan ti Ekuador.[1]
Ti kapadana iti Akin-abagatan a Hemisperio, a mangmarka iti akin-abagatan unay a puesto a ti Init ket dagus nga agparang iti ngato, ket ti Tropiko ti Kaprikornio. Dagitoy a tropiko ket dua kadagiti lima a nangruna a grado ti panagrukod wenno dagiti nangruna a sirkulo ti latitud a mangmarka kadagiti mapa iti Daga, malaksid dagiti Sirkulo ti Artiko ken Sirkulo ti Antartiko ken ti Ekuador. Dagiti puesto dagitoy a sirkulo ti latitud (malaksid ti Ekuador) ket naidiktado babaen ti pakbo ti patayyekan a panaglikmut ti Daga a mainaig iti plano ti bukodna a panaglikmut.
Dagiti linaon
Nagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti naipagarup a linia ket tinawtawagan iti Tropiko ti Kanser gapu ta ti Init ket abutenna ti kangatuan iti daytoy a latitud, daytoy ket sumsumrek iti astrolohiko a senial ti Kanser (solstisio ti kalgaw idiay akin-amianan a hemisperio). Idi nanaganan, ti Init ket adda pay iti turong ti konstelasion Kanser (Latin para iti kappi). Nupay kasta, daytoy ket saanen a pudno gapu ti presesion dagiti ekuinokso. Segun dagiti pagbeddenagan ti Kappon ti Internasional nga Astronomiko, ti Init itan ket Tauro iti soltisio ti Hunio. Segun ti sidereal nga astrolohia, a mangbingay ti sodiak kadagiti agpapada a paset ti 12, ti Init ket adda iti Gemini iti dayta a panawen. Nupay kasta, segun ti tropikal nga astrolohia, a mangbingay ti ekleptiko kadagiti sangapulo ket dua a sektor ti 30°, a mangrugi iti bernal nga ekuinokso, ti Init ket kankanayon a sumsumrek iti Kanser iti daytoy a panawen, gapu ta ti pagtayyekan a pakbo ti Daga ket kaaduan a naipaturong iti Init. Ti balikas a "tropiko" ket nagtaud manipud iti Griego a balikas ti "trope (tpoπή)", a ti kaibuksilanna ket agsikko (agbaliw iti direksion, wenno pagbanagan), inklinasion, a mangibagbaga iti kinapudno a ti Init ket agparang nga "agsubli" kadagiti solstisio.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Saan a natalinaay ti puesto ti Tropiko ti Kanser, ngem agdumaduma iti narikut a panagkukua kadagiti napalabas a panawen.[2] Daytoy ket aglkallautang iti abagatan iti gangani a gudua segundo (0.47″) iti latitud iti tunggal maysa a tawen (daytoy ket eksakto idi a 23° 27′ iti tawen ti 1917). Kitaen dagiti sirkulo ti latitud para iti adu pay a pakaammo.
Ti amianan ti tropiko ket dagiti subtropiko ken ti Amianan a Temperado a Sona. Ti kapada ti linia ti latitud iti abagatan ti Ekuador ket tinawtawagan iti Tropiko ti Kaprikornio, ken ti rehion a nagbaetan dagitoy dua, a naipatengnga iti Ekuador, ket ti tropiko.
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken agpadaya, ti Tropiko ti Kanser ket lumabas babaen ti:
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Artikulo iti Tropiko ti Kanser idiay Oman
- Dagiti karkulo ti temporal a panawen
- Dagiti naserbi a konstansia
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Maika-23 a paralelo amianan
- Maika-24 a paralelo amianan
- Tropiko ti Kaprikornio
- Sirkulo ti Antartiko
- Sirkulo ti Artiko
- Ekuador
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "PHP Science Labs". Naala idi 2014-01-01.
- ^ obliquity of the ecliptic (Eps Mean)


text:
Abril 21
Ti Abril 21 ti maika-111 nga aldaw ti tawen (maika-112 kadagiti bisiesto a tawen) iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 254 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen.
Dagiti linaon
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1864 – Max Weber, Aleman a politikal nga ekonomista (pimmusay 1920)
- 1976 – Rommel Adducul, Filipino a basketbolista ken coach
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1910 – Mark Twain, Amerikano a mannurat (naipasngay 1835)
- 1970 – Earl Hooker, Amerikano a gitarista (naipasngay 1929)
- 1997 – Diosdado Macapagal, maika-9 a Presidente ti Filipinas (naipasngay 1910)


text:
Dagiti Pagalagadan
Pagannurotan iti Pannakaala Kadagiti Impormasion
Kayat ti Ehawaii.gov a makastrek amin a tattao iti egovernment wenno maala ken mausar amin a tattao dagiti kasapulanda nga impormasion maipanggep iti gobierno.
Idi 1998, inamendaran ti Kongreso ti Linteg iti Rehabilitasion (Rehabilitation Act) ket nabilin dagiti ahensia Pederal a mamagbalin iti elektroniko ken teknolohiada iti impormasion a nalaka a pakaalaan dagiti tattao nga addaan iti disabilidad wenno an-annayen iti bagi kadagiti kasapulanda nga impormasion. No ngamin narigat a mausar ken maawatan ti maysa a teknolohia, pengdanna met ti napardas ken nalaka a panangala ken panangusar ti maysa a tao iti kasapulanna nga impormasion. Naipaulog ti Seksion 508 tapno pukawenna ti panagparikut dagiti tattao iti panagusar iti teknolohia iti impormasion, tapno ipaayanna kadagiti baro nga oportunidad dagiti tattao nga addaan iti disabilidad wenno an-annayen iti bagi, ken tapno maparegta ti pannakapasayaat dagiti teknolohia tapno iti kasta, magun-od met dagitoy a panggep.
Daytoy a website ket nadisenio tapno maibagay kadagiti nadumaduma a maar-aramat a browser ken, iti pammati dagiti nagdisenio, adda met dagiti dadduma pay a makatulong a teknolohia tapno nalaklaka ti pannakaaramatna. Ngarud, nadisenio met daytoy tapno magun-odna dagiti kasapulan a kidkiddawen ti “Web Content Accessibility Guidelines 2.0” ti W3C, a maala iti http://www.w3.org/TR/WCAG20/, level A. Ti panggepmi ket isu ti agtultuloy a panagtrabahomi tapno dagiti kasapulan nga impormasion ket nalaka a maala ken mausar dagiti amin a tattao; ngarud, ar-aramidenmi ti amin tapno magun-odmi ti lebel a Double-A compatibility.
Ti pannakapasayaat ti pannakaala ken pannakausar dagiti umili nga addaan iti disablidad wenno an-annayen iti bagi kadagiti kasapulanda nga impormasion ti maysa kadagiti kangrunaan a nakaiturongan ti imatangmi, ket kankanayonkami nga agawat kadagiti singasing ken komento para iti daytoy a panggep.
Palagip: Mapataran ti eHawaiiGov dagiti kasapulan a kas sagudayen dagiti pagalagadan ti W3C, ngem di maipanamnama a dagiti links kadagiti sites iti ruar ti portal architecture ket mabalin a maluktan.


text:
Tinarabay ni Ms. Constancia “Connie” L. Quinola, MLGO Officer ti LGU-Cabugao dagiti Sekretario ti Barangay a nagmiting iti Municipal Conference Building idi Marso 14, 2014.
Dagiti natratar ken napagnanamingan:
1.Pannakagatang ti mausar a Microphone babaen iti pannakaaramat ti Pundo ti Liga.
2.Pannakasukat ti Uniporme dagiti kameng ti Liga.
3.Pannakataming ti Barangay Agenda and Development (BAGAD) 2014-2016 iti 5 a Performance Areas: A. Governance B. Administration. C. Social Services D. Economic Development ken 5. Environmental Management.
4.Pannakakompleto ti linaon ti Data Capture Form para iti Barangay Governance Performance Management System (BGPMS).
Naidatag pay dagiti dadduma a pakaseknan dagiti Appointive Barangay Officials ket naballigi a natratar ken nasolusionan dagiti kalikagumda. # (Web In-Action)


text:
Panagsurat iti Biograpia
(Ken Manong Amado I. Yoro, iti pakauna dagiti gandat a panangsurat iti biograpiana.)
Aglanglangta kadagiti makalkula a balikas
kas ita. Iti sango dagiti awan nga agbuybuya,
saludsodek kadakuada dagiti naitalimeng
a pateg kadagiti linabag a di met matagikua.
Idi pay a sinursurotka, kunak kenka.
Idi pay a dagiti askaw ket kas iti muriski
ti nalaing a mannalon, padpadronan piman
toy numo a diman laeng maikanawa
dagiti saka kadagiti libtong.
Wenno tay agsuek a witiwit ta di met
ammo nga ilansa dagiti mata ti agmatuon
kadagiti inurit
iti kuaresma dagiti bingkol.
Saan ta di met nabendisionan datao
nga agtagiben kadagiti sinilong
ni naindaniwan nga ayat.
Kadagiti balikas a masanting, ditoy,
ditoy nga aglaing ti addaan mamaitna
a rikna nangnangruna no ti adayo
ket umasideg a panagaripapa
aginnga a masappuyotak
iti limdo, amin a limdo, ililidak kas
iti wangawangan dagiti tanem
tapno isaruanak dagiti nakamassayag
a bullalayaw iti sementerio dagiti apro
nga iti surnadan maiyatang
kadagiti ansisit a mangiyaw-awan iti agmatuon
kadagiti estoria ti panagkamkamat iti angin
kadagiti panagsagawisiw iti ubing a sipnget
a pangiyaw-awan iti agbalay a sidunget.
Rugianta ti biograpia dagiti daniwmo
kadagiti lagip iti Tapao a Santa Romana,
ti lugar a kas ina, ti ina a kas lugar,
naikaipasngayan dagiti amin a kari
dagiti agsapa a mailibay.
Yantangay pinanawam
ti kadkadua, yantangay
imbatin amin a karkarma
dagiti anniniwan iti rabii a saragisag ti bulan,
mawanawanam ti ladawan
ti baybay kadagiti amin a siit a rosas
iti aringgawis nga iballawes ti narungsot
a salidummay a maysa met a pannakapaay.
Ngem agsulbod ti mamuriski
a barsanga, dinto kaano man
mamingga a barsanga
iti linnaaw a makimalmalanga:
agumbi kadagiti pangrugian
ti biograpia nga agkanaganan.
Hon, HI
Sept. 24/08
No comments:
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Online a Biblia | BARO A LUBONG A PATARUS TI NASANTUAN A KASURATAN
Kayatmo a basaen daytoy nga artikulo iti %%?
Juan 10:1-42
10 “Pudno unay kunak kadakayo, Ti saan a sumrek iti pakayaponan ti karnero babaen iti ruangan+ no di ket kumalay-at iti sabali a lugar, dayta ket mannanakaw ken managsamsam.+2 Ngem ti sumrek babaen iti ruangan+ ket pastor+ dagiti karnero.+3 Ti agay-aywan iti ruangan+ ilukatanna daytoy, ket dagiti karnero+ imdenganda ti timekna, ken ayabanna nga inaganan dagiti bukodna a karnero ken iturongna nga iruar ida.4 No mairuarna aminen a kukuana, mapan iti sanguananda, ket sumurot kenkuana dagiti karnero,+ agsipud ta ammoda ti timekna.+5 Saandanto a pulos suroten ti ganggannaet no di ket itarayanda,+ agsipud ta saanda nga ammo ti timek dagiti ganggannaet.”+6 Ni Jesus sinaona kadakuada daytoy a panangidilig; ngem saanda nga ammo no ania ti kaipapanan ti bambanag a sasawenna kadakuada.+7 Gapuna kinuna manen ni Jesus: “Pudno unay kunak kadakayo, Siak ti ruangan+ dagiti karnero.8 Amin dagidiay immay a mangsandi kaniak mannanakawda ken managsamsam;+ ngem saan a nagimdeng kadakuada dagiti karnero.+9 Siak ti ruangan;+ siasinoman a sumrek babaen kaniak maisalakanto, ket sumrek ken rummuarto ket makasarak iti pagaraban.+10 Ti mannanakaw+ saan nga umay malaksid no agtakaw ken pumatay ken mangdadael.+ Immayak tapno maaddaanda iti biag ket siwawadwad a maaddaanda iti dayta.11 Siak ti nasayaat a pastor;+ ti nasayaat a pastor isukona ti kararuana maigapu kadagiti karnero.+12 Ti patangtangdanan+ a tao, a saan a pastor ken saan a makinkukua kadagiti karnero, makitana nga um-umay ti lobo ket baybay-anna dagiti karnero ket agtalaw—ket rabsuten ida ti lobo ken warawaraenna ida+—13 agsipud ta maysa a patangtangdanan+ a tao ken saan a maseknan kadagiti karnero.+14 Siak ti nasayaat a pastor, ket am-ammok dagiti karnerok+ ket dagiti karnerok am-ammodak,+15 no kasano a ti Ama am-ammonak ken am-ammok ti Ama;+ ket isukok ti kararuak maigapu kadagiti karnero.+16 “Ket addaanak iti sabsabali a karnero,+ nga awan iti daytoy a pagyaponan;+ masapul met nga iyegko dagidiay, ket imdengandanto ti timekko,+ ket agbalindanto a maymaysa nga arban, maymaysa a pastor.+17 Daytoy ti makagapu nga ay-ayatennak ti Ama,+ agsipud ta isukok ti kararuak,+ tapno maawatko manen dayta.18 Awan ti tao a nangikkat iti dayta manipud kaniak, no di ket isukok dayta iti bukodko a nakem. Addaanak iti autoridad a mangisuko iti dayta, ken addaanak iti autoridad a mangawat manen iti dayta.+ Ti bilin+ maipapan itoy inawatko ken Amak.”19 Rimsua manen ti panagsusupadi+ iti nagbabaetan dagiti Judio gapu kadagitoy a sasao.20 Adu kadakuada ti nagkunkuna: “Adda sairona+ ken agmauyong. Apay nga agimdengkayo kenkuana?”21 Dadduma kunada: “Dagitoy ket saan a sasao ti tao nga adda sairona. Ti sairo kabaelanna kadi a luktan ti matmata dagiti bulsek a tattao?”22 Iti dayta a tiempo naangay idiay Jerusalem ti piesta ti dedikasion. Panawen idi ti lam-ek,23 ket magmagna idi ni Jesus idiay templo iti kolonada ni Solomon.+24 Gapuna isu linawlaw dagiti Judio ket rinugianda a kunaen kenkuana: “Kasano kabayag a paggaggagarem dagiti kararuami? No sika ti Kristo,+ ibagam kadakami a sipaprangka.”+25 Simmungbat kadakuada ni Jesus: “Imbagak kadakayo, ket kaskasdi a saankayo a mamati. Dagiti trabaho nga ar-aramidek iti nagan ni Amak, saksian dagitoy ti maipapan kaniak.+26 Ngem saankayo a mamati, agsipud ta saankayo a paset ti karnerok.+27 Imdengan dagiti karnerok+ ti timekko, ket am-ammok ida, ket surotendak.+28 Ket ipaayak ida iti agnanayon a biag,+ ket nikaanoman saandanto a pulos madadael,+ ket awanto ti asinoman a mangrabsut kadakuada iti imak.+29 Ti inted kaniak ni Amak+ ket maysa a banag a dakdakkel ngem ti amin a dadduma a banag,+ ket awan makarabsut kadakuada manipud iti ima ti Ama.+30 Siak ken ti Ama maymaysakami.”+31 Naminsan pay a pimmidut dagiti Judio iti batbato tapno uborenda.+32 Simmungbat kadakuada ni Jesus: “Nangipakitaak kadakayo iti adu a nasayaat nga aramid manipud iti Ama. Iti ania kadagidiay nga aramid ti panguboranyo kaniak?”33 Simmungbat kenkuana dagiti Judio: “Uborendaka, saan a gapu iti nasayaat nga aramid, no di ket gapu iti panagtabbaaw,+ kasta met agsipud ta, nupay maysaka a tao, pagbalinem ta bagim a maysa a dios.”+34 Simmungbat kadakuada ni Jesus: “Saan aya nga adda a naisurat iti Lintegyo,+ ‘Kinunak: “Dakayo ket didios”’?+35 No inawaganna a ‘didios’+ dagidiay a maibusor kadakuada dimteng ti sao ti Dios, ket kaskasdi a ti Kasuratan saan a mabalin a mawaswas,+36 kunaenyo aya kaniak a pinagsanto ti Ama ken imbaonna iti lubong, ‘Agtabtabbaawka,’ agsipud ta kinunak, siak ti Anak ti Dios?+37 No diak aramiden dagiti trabaho+ ni Amak, dikay mamati kaniak.38 Ngem no aramidek ida, uray no saankayo a mamati kaniak, patienyo dagiti aramid,+ tapno maammuanyo ken agtultuloy a maammuanyo a ti Ama naikaykaysa kaniak ken naikaykaysaak iti Ama.”+39 Gapuna pinadpadasda manen a kemmegen;+ ngem nakaliklik iti panangkemmegda.+40 Gapuna napan manen idiay ballasiw ti Jordan iti lugar a nangbabautisaran ni Juan+ idi damo, ket nagyan sadiay.41 Ket immay kenkuana ti adu a tattao, ket rinugianda a kinuna: “Ni Juan, kinapudnona, saan a nagaramid iti maysa a pagilasinan, ngem pudno amin ti adu a banag a kinuna ni Juan maipapan iti daytoy a tao.”+42 Ket adu ti naaddaan iti pammati kenkuana sadiay.+


text:
Tuesday, August 25, 2015
2nd BATCH TI COSMETOLOGY SKILLS TRAINING, NAANGAY
Cabugao, Ilocos Sur – Maaramid ti 2nd Batch Cosmetology Skills Training iti lima nga aldaw para kadagiti 4 P’s Trainees dagiti Brgy. ti Dardarat, Daclapan, Turod ken Salapasap, Cabugao, Ilocos Sur a iti Agosto 24-28, 2015 iti Municipal Conference Building.
Nakikaysa ken nagsarita iti panglukat a programa da MSWD Officer Mrs. Lydia S. Gazmen ken ni SBM Atty. Bryan Jett S. Pano, Committee Chairman on Social Services iti panagrugi ti panagsanay.
Iti mensahe ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr., inggunamgunamna ti panaglalaing dagiti agsanay tapno maay-ayo met dagiti mangseminar ken awitda latta iti napintas a damag nga iyawidda a ditoy Cabugao ket ammoda a tuntonen ti serbisio a karbenganda ken makatulong kadakuada ket babaen iti panagtulnogda ket manaynayonan latta dagiti panagsanay nga ited ti DSWD iti pakaseknan ti pagbiagan.
Iti nasao a panagrugi ti panagsanay, nakikaysa da Vice Mayor DJ Savellano; SBM Atty. Bryan Jett S. Pano, Committee Chairman of Social Services; SBM Dr. Jemaima S. Tan-Yee; SBM Benedicto M. Savellano; SBM Danny Q. Gazmen; SBM Josefina S. Vallejo; MSWD Officer Mrs. Lydia S. Gazmen; Mrs. Wilma S. Cruz, Focal Person ti SLP Cabugao ken ni Mr. Dennis P. Aguimbag, SLP-PDO ti SLP-DSWD kasta metten dagiti Staff ti MSWDO-Cabugao ken 4 P’s Municipal Link-Cabugao. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 11:30 AM
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
KAPITULO 42
Binabalaw ni Jesus Dagiti Fariseo
MATEO 12:33-50 MARCOS 3:31-35 LUCAS 8:19-21
IMBAGA NI JESUS TI MAIPAPAN ITI ‘MILAGRO A NAPASAMAK KEN JONAS’
NASINGSINGED DAGITI ADALAN NGEM PAMILIA
Idi saan a patien dagiti eskriba ken Fariseo a parparuaren ni Jesus dagiti demonio babaen ti pannakabalin ti Dios, ipakpakitada a tabtabbaawanda ti nasantuan nga espiritu. Gapuna, asino ti dasiganda—ti Dios wenno ni Satanas? Kinuna ni Jesus: “No nasayaat ti kayom, nasayaatto ti bungana; no dakes ti kayom, dakesto met ti bungana. Ta mailasin ti kayo babaen ti bungana.”—Mateo 12:33.
Saan nga umiso nga ibaga a ti nasayaat a resulta ti panangparuar ni Jesus kadagiti demonio ket gapu iti panagserbina ken Satanas. Inlawlawag ni Jesus dayta iti Sermonna iti Bantay idi kinunana a no nasayaat ti kayo, nasayaat ti bungana, saan a dakes. Ngarud, ania ti ipakita ti bunga dagiti Fariseo, ti di umiso nga ipabpabasolda ken Jesus? Ipakitana a dakesda. Kinuna ni Jesus kadakuada: “Dakayo nga annak ti uleg, kasano a makapagsaokayo iti naimbag idinto ta dakeskayo? Ta sawen ti ngiwat ti linaon ti puso.”—Mateo 7:16, 17; 12:34.
Wen, makita iti ibagatayo ti kasasaad ti pusotayo ken mangted iti pakaibatayan ti pannakaukom. Gapuna, kinuna ni Jesus: “Ibagak kadakayo nga inton Aldaw ti Panangukom, manungsungbatto dagiti tattao iti awan mamaayna nga imbagada; ta babaen ti sasaom maideklarakanto a nalinteg wenno nakabasol.”—Mateo 12:36, 37.
Uray no adu dagiti milagro nga ar-aramiden ni Jesus, kayat dagiti eskriba ken Fariseo ti ad-adu pay: “Mannursuro, mangaramidka man iti milagro.” Nakitada man ni Jesus a nagaramid iti milagro wenno saan, adun ti nakakita iti ar-aramidenna. Imbaga ngarud ni Jesus kadagiti lider dagiti Judio: “Agtultuloy nga agbirok iti milagro ti dakes ken di matalek a henerasion, ngem awanto ti makitada malaksid iti milagro a napasamak ken propeta Jonas.”—Mateo 12:38, 39.
Saan ida a pinagpanunot ni Jesus maipapan iti kayatna a sawen. Inlawlawagna: “No kasano nga adda idi ni Jonas iti tian ti dakkel nga ikan iti tallo nga aldaw ken tallo a rabii, addanto met ti Anak ti tao iti uneg ti daga iti tallo nga aldaw ken tallo a rabii.” Inalimon ti maysa a dakkel nga ikan ni Jonas ngem rimmuar a kasla napagungar. Ipakpakauna ngarud ni Jesus nga isu ket matay ken agungar iti maikatlo nga aldaw. Inton mapasamak dayta, saanto a patien dagiti Judio a lider ti ‘milagro a napasamak ken Jonas,’ ket saanda nga agbabawi ken agbalbaliw. (Mateo 27:63-66; 28:12-15) Ngem nagbabawi “dagiti taga-Nineve” idi kinasabaan ida ni Jonas. Gapuna, babalawendanto daytoy a henerasion. Imbaga pay ni Jesus a babaen iti ulidanna, babalawento met ida ti reyna ti Sheba a dimngeg ken nagsiddaaw iti sirib ni Solomon. Ita, kinuna ni Jesus: “Adda ditoy ti natantan-ok ngem ni Solomon.”—Mateo 12:40-42.
Inyarig ni Jesus ti kasasaad daytoy a dakes a henerasion iti maysa a tao a rimmuaran ti dakes nga espiritu. (Mateo 12:45) Gapu ta saanna a sukatan iti naimbag a bambanag ti nagpanawan ti dakes nga espiritu, agsubli dayta ken mangikuyog iti pito a dakdakes pay nga espiritu ket lugananda manen. Kasta met, nadalusan ken nagbalbaliwen ti nasion ti Israel, kas iti tao a rimmuaran ti dakes nga espiritu. Ngem linaksid ti nasion dagiti propeta ti Dios isu a nalawag a binusorda idi agangay daydiay addaan iti espiritu ti Dios, ni Jesus. Ipakita daytoy a dakdakes ti kasasaad ti nasion ngem idi damo.
Bayat nga agsasao ni Jesus, simmangpet ti inana ken dagiti kakabsatna ket nagtakderda iti likudan dagiti tattao. Kinuna ti dadduma nga adda iti asidegna: “Nakatakder iti ruar ni nanangmo ken dagiti kakabsatmo. Kayatdaka a makita.” Impakita ni Jesus no kasano ti kasingedna kadagiti adalanna, a kasla pudno a kakabsatna a lallaki ken babbai, ken inna. Intudona dagiti adalanna, ket kinunana: “Ti inak ken dagiti kakabsatko ket isu dagitoy dumdumngeg iti sao ti Dios ken mangtungtungpal iti dayta.” (Lucas 8:20, 21) Impakitana ngarud a kasanoman kapateg ti relasionna kadagiti kabagianna, napatpateg ti relasionna kadagiti adalanna. Talaga a maragsakantayo ta addaantayo iti nadekket a relasion kadagiti naespirituan a kakabsattayo, nangruna no pagduaduaan wenno uyawendatayo ti dadduma ken ti nasayaat nga ar-aramidentayo!


text:
Wen, pimmasiar ti mayor ti maika-12 a kadakkelan a siudad ti Amerika. Nagkanta, nagsala ken nakipagkatawa kadagiti Ilocano.
Napalaus a ragsak ti narikna ni Mayor Mufi Hannemann, iti Honolulu, Hawaii idi daytoy ti bimmisita idiay Cabugao, Ilocos Sur idi Nobiembre 9,2009.
Kaddua ni Mayor Hannemann ni Representative Joey Manahan, dagiti sumagmamano a gabinetena agraman dagiti patneng nga Ilokano nga agnanaeden iti isla iti Hawaii ngem tuboda ditoy Ilocos Sur ken Ilocos Norte.
Indauluan ni Gobernador Deogracias Victor Savellano ti panangpasangbay kada Mayor Hanneman, kadduana da bokal Robert Tudayan, Mayor Dioceaser Suero ti Cabugao agraman dagiti municipal officials, da mayor Edgar Zaragoza ti Narvacan, Lorenzo Bragado ti San Emilio, Jesus Sagay iti Lidlidda, vice mayor Virgilio Pasion ti Santiago, ken dadduma pay.
Immun-una a nagturong ti delegado da Mayor Hannemann idiay Salomague Port iti Cabugao. Naikkanda ditoy iti honor welcome babaen kadagiti kameng ti Philippine Army, adda pay dagiti agbasbasa iti elementaria a nangabrasa kadakuada.
Ti Salomague Market ti nagrubbuatan dagiti kaadduan a Sakada, wenno dagiti Ilocano a nagtrabaho iti kaunasan idi 1920 agingga 1940’s.
Kalpasan iti programa a naisayangkat, nagturong ti delegasion iti Cabugao Beach Resort. Ditoy a naan-anay a naisayangkat ti narungbo a panangpadayaw kada Mayor Hannemann babaen kadagiti kankanta nga insayangkat ti Provincial Government Ilocos Sur Chorale.
Iti daytoy met laeng a gundaway, nagkanta ni Governor DV Savellano a kas panangpadayaw kadagiti bisita. Saan met a nagpaudi ni Mayor Hannemann ket kinantana met ti Blue Hawaii.
Iti panagsarita ni gobernador Savellano, mapadayawan ti Ilocos Sur gapu iti isasar-ong dagiti opisial ti Honolulu nangruna dagiti Ilocano nga agnanaeden idiay Hawaii.
Iti panagsarita met ni Mayor Hannemann, inaklonna a daytoy ti maikaddua a gundaway a nabaddekannan ti Ilocos Sur.
“Things that you see in the Philippines that touch my heart.” Kinunana. Dinakamatna daytoy gapu iti panakakitana kadagiti ubing a nagtakderan iti kapudotan tapno laeng pasangbayenda. Kinunana a dagitoy ket makita laeng ditoy Filipinas, narigat a makita iti Amerika.
“They show appreciation… personal touch with humility.” Inlawlawagna.
Maysa pay a nakaay-aywan ti grupo ni Hannemann ket musika. Inaklonna a kas maysa a music lover, nay-ayo isuna iti PGIS Chorale, kinapudnona, kayatna nga imbitaran dagitoy iti presentasion dita Hawaii. Ngem kangrunaan iti amin, ti panakakitana kadagiti person with disabilities a musician. Iti panagkanta ngamin ni gobernor Savellano, bulag ti gitarista ken pukol met ti pianistana.
Iti interview, nadamag mainaig iti panagtarayna kas gobernador iti Hawaii. Inaklonna nga adda dagiti mangidardarirag kenkuana a tumaray a kas gobernador, ngem iti agdama, ti trabahona iti Honolulu kas mayor ti as-asikasuenna.


text:
Uma
naipempendan, ur-urayen ti dalikan
kap'tan ti iro iti naasuk a dapogan
paglutuan dagiti bukatot a kumaw.
namagmaganen ti natay a bagi ti sungrod
mabati lattat' ling-et a lana dagiti rinnupir
agsagawisiw ti apuy, agkatawa ti darang
taginayonennat' segged arindaraen a beggang.
... pakasinitan ti bukatot a kumaw.
naigurod a sungrod banag dagiti sanga
pinukan, binalsig, kumaw iti kinabukatotda?
aglunit ngata met ti nagrengngat a daga
a mabisibisan maiparakupok a darada?
nagsala idi dagiti sanga nga indayon ti bulong
immisemda met idi kadagiti ag-agek ti pul-oy
nagubbotda nga imminum iti bang-ar ti linnaaw
rimmabangada, agur-uray panagukrad sabsabong.
... nalaylay amin dagitoy, gapu iti bukatot a kumaw.
dung-awan ti langit dagiti puon a nagpukanan
dengngepen barat' init dagiti sugat a naparnuay
tapno agsulbod, sumari, ti ad-adu pay a sanga
agubbot, agsabongda; ayamuomdat' agadiwara.
... masbaalan ngata ni kumaw: bileg ti kinalupoyda?
NOLI S. DUMLAO
Paoay, Ilocos Norte


text:
* Daytoy Ti Kuribotmi, Kabagis...
Angkuan Kuribot Jr., apo, daytoy numo. Nabuniagan a John B. Buhay idi agtawen iti pito. Diak koma kayat dayta a nagan ngem awan ti naaramidak ta pili dayta 'tay padi a nangipaaruyot iti danum iti mugingko a diak idi ammo no ania dayta. Manipud idi, John kanon ti naganko. Napukawen diay Ani nga awag idi dagiti kakabsatko kaniak. Sal-it a padi! Insurotna ti naganko iti naganna ta imbag la kano a pakalaglagipanna. Nasublin idiay U.S. kalpasan a binuniagannak ket namak pay no malagipnak.
Pagyamanak laeng, ta uray natennebak iti adu a rigat, ket "guapoak" kano, kuna ni inangko, hehe. Mamatiak met ta uray diak agar-arem ket adda met dagitay dayag a napigket ti panagkitada kaniak.
Apay ta Kuribot?
Wen, ta dayta ti kasinginko. Ta sipud pay impultitnak ni inangko, ti Kuribot ti kangrunaan a banag iti panagsalog manipud iti nakaipasngayanmi a kabambantayan. Ammom ti langa ti Kuribot? No saanka a kameng ti pamilia ti napanglaw a mannalon, kas kadakami, dimo ammo ti langa ti Kuribot. Nagtimbukel a kasla sakupit a naaramid manipud kawayan. Ngem kadakami, gapu ta awan adu a kawayan iti kabakiran a lugarmi, way ti maaramat - daytay way a "getanggan" kas awagmi nga Ayangan - dadakkel a way daytoy. Sinallapid met laeng a way ti pannakasab-itanna a maiyabaday. "Hapeeng" ti awagmi iti way a kuribot. Ngem "kuribot" kunamin tapno maawatam, kabagis, ta saanka met nga Ayangan. Maiyabaday iti bukot ti kuribot. Ditoy kapatadan, pagkargaanda iti ruot a kanen ti baka wenno nuang. Ngem idiay Mt. Palali, paset ti Brgy. Bansing, a yanmi, kumpormi ti usar ti kuribot. Pagkargaan iti aglampay nga ubing no dina kayat ti sumang-at a magna, asin ken manteka, ken aminen nga aggapu iti ili, ngem kaadduanna nga aramaten dagiti mapan iti uma ken kabakiran. Idiay Bansing a bariomi, agkuribot uray dagiti babbai uray babbalasang.
Ti Kuribot ti nariingak a pangkargaan daydi tatang iti adu a sarsaranutna no aggapu iti uma wenno kaublagan: ubog, am-amsi, tokyong, okkapon, barangbang, hohholet, bungat’ banay, ag-agis, simbuy, ballogsit, ken dadduma pay nga aggapu iti kabakiran. Kuribot met ti pangkargaan daydi tatang iti masiluanna nga abuyo, banias, musang, alingo, ken nadumaduma a kita ti billit. Di makaisangpet iti kumpormi a pagbiag no awan ti Kuribot.
Idi agrakaben ti bukotmi, inruamnakami ni inangmi ( idi awanen daydi tatang ) iti Kuribot. Awanen ti adu a masaranut iti kabakiran idi kabaelanmin ti agkuribot. Inibus dagidi umad-adun nga agbakbakir - saranutenda amin uray di koma pay mabalin. Dagiti laengen bunga ti sayote, kamote, papaya, patani, kardis, ken natnateng nga imula ni inangmi ti maikarga. Dikami mabain nga agkuribot a mapan iti palengke. Awan pay makadanon a lugan sadiay. Magna amin a mapan agpalengke - dua oras laeng met ketdi a pagnaen, no awan rayuma wenno arthritismo.
Mamatika ngata, kabagis? Bassit a Kuribot ti inar-aramatmi a pangkargaan iti libro ken papelmi idi tumapogkami iti elementaria ta awan idi maigatang da nanangmi iti adu a plastik bag – walokami nga agkakabsat. Sumang-at, sumalog, Kuribot ti kasingin ti bukotmi. Ket ammomi pay laeng ti agsangal iti kuribot agingga kadagitoy.
Ita, babaen kadagidi a panagkurkuribot, nakaadaltayo met bassit iti eskuelaan. Adda met bugbugtong a diplomami a dimi pay naipa-laminate. Uray ita, no sumarungkarkami idiay bantay, agkuribotkami latta. Ta kaay-ayo ti bukotmi ti Kuribot. No mapankami agnaed idiay barrio, ta pasaray awan met trabahomi ditoy kapatadan, ikuribotmi dagiti libro ken sinuratmi a nai-Bannawag, Valley Journal, Liwayway, etc. Iramanmi metten dagitay paboritomi a libro iti panagsurat. Ken literary criticisms. Ta agbisinkami iti panagbasa no addakami idiay barrio. Ikargami iti Kuribot ti balonmi a bagas ken masida no mapankami sumarungkar kadagitay nagkasamekan nga uma a napanawanmin iti medyo nabayagen a tawen. Nagkasamekanen tay kakapean ken sinabaanmi iti bakrang ti Mt. Palali. No adda maikur-itmi idiay bantay - daniw wenno kumpormi a kurkur-it - ikuribotmi nga isalog – ta nangato ti bambantay a yanmi.
Ngarud, adtoy dagidi dadduma nga inkuribotmi a pluma: napintas ken saan a napintas: dandaniw, kritisismo-literatura (ta literatura ti kursomi), komentario, ladawanmi-ladawanda (ken ladawanmonto met), ken inramami metten ditoy ti kuribot dagiti kakaduatayo a mannurat iti Iluko. Pasiarem met ida. Adu, kabagis, ti kayatmi nga ikuribot. Ngem makumikomkami ita. Madama ngamin a leppasenmi ti tesismi iti Literatura iti SMU, Bayombong, Nueva Vizcaya. Mabiit la koma a mapas dayta no saan a nakudag daytoy ulo - adda ngamin dugdugmelmi iti research work ( diak naal-ala ti laingmo, kabais!) Ket no matulonganak koma, uray makaitedka laeng iti lidokek a gilbis iti rabii, a, ket mabibiit ngata, kabagis, hehe. Ala, kabagis, kastan, ket pagan-anusam pay laeng dagitoy bassit a naikurbotmi ditoy. Uray ta, panagkunak, umdas met dagitoy a sarsamsammo. Tarabayennaka ni Maknongan, ti apomi a taga-bantay...namarsua kadakami a Pugao, amen..


text:
Jul 4, 2016
Inawaganna iti longsleeve Filipino guy, ngem ne, isu met ti naasawana...
NATAYAG a lalaki, ngem medyo narapis. Guapo idi kabambanuaganna pay. Awitna dayta a langa agingga a nataengan. Iti ababa a pannao, baby face- dayta ni George Pacubas, maysa a sakada.
Ngem asino daytoy George Pacubas?
Nayanak ni George idiay Barangay Bulag, Bantay, Ilocos Sur idi Abril 23, 1923. Iti panagturongna idiay Hawaii, espesial ken nakalalagip nga aldaw para kenkuana. Rinambakan ngamin George ti panagkasangayna iti barko a nagluganna nga S.S. Maunawili idi 1946 iti panagturongna iti Maui, Hawaii, a destinona. Kadua ni George dagiti sabsabali pay a sakada a nagpirma iti kontrata ken agragut nga agtrabaho iti kataltalonan ti Hawaii para iti naraniag a masakbayan ti pamiliada.
Ket kas met kadagiti dadduma a sakada, maymaysa ti rason no apay a kayatda ti mapan iti Hawaii- "naraniag a masakbayan ken naimbag a gasat nga agpaay iti pamilia."
Maysa ni George kadagiti inesponsoran ti Hawaiian Commercial & Sugar [HC & S] Company.
Baro a buya. Baro nga aglawlaw. Baro a biag...
Simmanglad ti nagluganan a barko ni George ken dagiti sabsabali pay a lallaki iti Kahului Harbor, Maui, idi Abril 29, 1946. Sakbay a napalubosanda a bimmaba iti barko, naited kadakuada ti bukod a numero kas pammigbig ti kinataoda- ken indulin ni George dayta a numero agingga a nagretiro iti trabaho.
Dagus a nangrugi ni George iti trabaho a kas aglammua iti root [wenno cutting grasses], mule man [iturongna ti kabalio a nagkarga iti unas iti disso a pakaimulaanna], agbagkat ken agibunong kadagiti maimula nga unas, utility truck driver [agiwaras iti danum, dagiti kasapulan a supplies, kdp.] kadagiti trabahador, mud truck driver [agala ti pitak manipud iti kiskisan sana ibelleng iti pagbasuraan], ken trash trailer driver nga addaan iti PUC. Trabahona dagitoy agingga a nagretiro idi tawen 1986.
Bayat a nagtrabaho iti HC& S, nagindeg ni George iti Kampo 10 ken Hospital Camp [masarakan daytoy iti Hansen Road iti Puunene]. Makaisem ni George a manglagip kadagiti kinabbalayna iti kampo a kas kada: Pedro Pacubas, Fernando Pacubas ken Edward "Jose" Sales.
"Naragsak ti biag iti Camp 10 ken Hospital Camp," linagip ni George. Narimat dagiti mata ni George iti pananglagipna ti napalabasna iti kampo. No mabalin,
kayatna manen ti agsubli kadaydi a panawen.
Maibiliang ti kampo a kas maysa a komunidad dagiti Filipino. Masansan a marambakan ti Rizal Day ken 4th of July. Adda pay pasala a maawagan iti "ribbon dance" no sadino a dagiti lallaki ti maipareha ken agbayad tapno maisala dagiti dayag/imnas.
Linagipna pay nga adda idi "social boxes" a dagiti lallaki ti agtitinnawar. No asino ti kangatuan ti tawar, isu ti makaala iti dayta a kahon ken adda pay gundawayna a mangisala ti asinoman a balasang. Naipalaon iti daytoy a social boxes ti nagduduma a nagyanna kas iti makan, aplayanses ken no ania dita a pangay-ayo. Adu idi dagiti maimbitaran a ka-Filipinoan a babbalasang para iti daytoy a pasala.
Ket nagayat ni George ken ni Louisa...
Nangrugi ti relasion iti nagbaetan da George ken Louisa De Aquino idi yam-ammo ti Dios-ti-aluadna Mariano Patao [ama ni Linda Patao Cortez] ni George ken ni Louisa iti maysa a pasken. Nasinged nga aggayyem da Mr. Patao ken George. Nasinged met nga agpagayam ti balasang ni Mr. Patao, ni Linda ken Louisa. Agkarruba dagitoy iti Waihe'e. Agpada dagitoy a local born- nayanak ken dimmakkel iti Maui.
Iti maysa nga aldaw, idi tawen 1949, inimbitaran ni Linda ni Louisa nga agatendar iti maysa a party. Naglugan da Linda ken Louisa iti puraw a Pymouth a karro [sabali nga awag ti kotse] ni Goerge tapno itulnogna ida iti party a naangay iti Filipino Clubhouse iti Puunene.
Nataer ti langa ken takder ni George iti kawesna a "longsleeve" shirt. Nupay nakakita idin ni Louisa iti kastoy a klasena ti kawes, dinayawna ni George. Ket manipud idin, inawaganna ni George iti "Longsleeve Filipino Guy." Saan a kinagura to baro dayta nga angaw ni Louisa kenkuana. Nangrugi ketdi ti pakasaritaan ti ayatna iti dayta nga angaw, a manipud idin, nangrugi nga immasideg ti rikna ni George iti balasang. Di maungpot a panagistoria iti napalabas a pakasaritaan ti biag ti nagtungtonganda. No dadduma, agdanggayda pay nga agkatawa.
Para ken ni George, dakkel a paset ti "longsleeve" shirt-na iti pakasaritaanna ken Louisa. Daytoy ngamin a kawes nga insuotna idi damoda ti nagam-ammo ti nangitunda kadakuada iti altar.
Nagkallaysa da Goerge ken Louisa idi Hunio 12, 1954, iti St. Ann's Church iti Waihe'e. Naangay ti padaya/punsion iti St. Anthony Clubhouse idiay Lower Waiehu Beach, Wailuku.
Pannakabangon ti pamilia
Kalpasan ti kasar, nagyan da George ken Louisa iti Hospital Camp iti dua a tawen. Kalpasanna, immakarda iti Spanish A manipud tawen 1954 agingga iti 1960.
Agingga a nataenganen dagiti agkakaingungot, malagip ken kas da mangngeg pay laeng ti ringgor dagiti aglabas a truck iti natapok a kalsada iti asideg ti pagtaenganda. Ket idi tawen 1960, immakarda iti Kahului. Ditoy a rinambakan da George ken Louisa ti panagretiroda iti trabaho.
Nakem ngata ti Dios ti nangitunda kada George ken Louisa iti yaakarda iti baro a disso a 'yanda ita. Di ngamin ipagarup dagitoy nga agasawa a ditoy ti pakasarakanda ti kinaubing ken gayyem ni Louisa a ni Linda [Cortez]. Agpada ti kalsada ken dua laeng a balay ti nagbaetan dagitoy iti lungar nga ayanda iti Kahului. Pudno, agkarruba ken aggayyem dagitoy iti tunggal biag!
Lima nga annak ti naragsak a pamilia
Ni Charise, inauna. Nagturpos iti Maui Community College [MCC], nagtrabaho iti County of Maui- Clerk Office. Nayasawa ken ni Andrew Fuller, nagtrabaho iti Johnson Brothers a kas salesman. Nagtrabaho pay daytoy iti Sack and Save. Dua ti annakda: Ryan ken Jeremy.
Maikadua ni Kenneth. Nagturpos iti MCC ken nagtrabaho a kas Manager iti Local Motion Shop, Kukui Mall, Maui Nayasawa ken ni dati a Carlyn Apana, nagtrabaho daytoy iti Coldwell Banker a kas sekretaria. Uppat dagiti annakda: da Jason, Ikaika, Corbin ken Keely.
Maikatlo ni Leona. Nagturpos met iti MCC ken nagtrabaho iti 4 Star Mortgage. Nayasawa ken Duane Ah Yen, maysa a pintor. Tallo dagiti bungada: Kristi, Shauna ken Nervai.
George, Jr.- ti maikapat. Nagturpos iti MCC ken nagtrabaho a kas Correctional Officer. Nayasawa ken ni dati a June Facuri, nagtrabaho iti State Farm Insurance. Addaanda iti tallo nga annak: da Iris, Michael, Gannon ken Ramsey.
Inaudi ni Jason. Retirado iti Airforce. Nagtrabaho iti Terminix.
Ti pammagbaga ni George
-kadagiti agtutubo: "Respetaren ti pamilia. Agipakita iti napintas nga ugali. Mapan agbasa- ta ti edukasion ti tulbek ti nasayaat ken naraniag a masakbayan."
-para kadagiti kapatadana: "Agkaykaysa, adda koma kappia. Awan ti agsisinnupiat. Taripatoen ti bagi, nangruna ti salun-at. Agwatwat ken aramiden
dagiti banag a kabaelan ti bagi."
Magustoan ni George ti agtrabaho iti family garden-na. Aktibo met ni misisna iti Christ the King a kas miembro ti choir ti simbaan. Tumulong pay nga agdalus ken agdekorar iti simbaan no adda tiempo ken wayana. Aktibo da Goerge ken Louisa iti Filipino Catholic Clubs ken tumulong ti grupoda kadagiti maisayangkat a kombension ti Maui. Managpaliwada idiay Filipinas ken Las Vegas.
Ken ni George Pacubas: "Balligi a nanglukat ti dalan para iti naraniag a masakbayan ti sumaruno a henerasion dagiti agtutubo..."
INAWAGANNA ITI LONGSLEEVE FILIPINO GUY,
NGEM NE, ISU MET TI NAASAWAN...
Rudy Ram. Rumbaoa
Ammuen Pay Daytoy, Sakada
www.ammuenpaydaytoysakada.blogspot.com
www.filamobserverarticles.blogspot.com
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Amianan a Renania-Wespalia
Ti Amianan a Renania-Wespalia (Aleman: Nordrhein-Westfalen [ˈnɔɐ̯(ʀ)tʁaɪn vɛstˈfaːlən] ( denggen)) ket isu ti kaaduan ti populasion nga estado ti Alemania, nga adda iti uppat kadagiti sangapulo a kadakkelan a siudad ti pagiliansan. Daytoy nga estado ket naporma idi 1946 a kas ti panagtitpon ti akin amianan a Renania ken Wespalia,a dagitoy dua ket paset idi ti Prusia. Ti kapitoliona ket ti Düsseldorf; ti kadakkelan a siudadna ket ti Cologne. Ti estado ket agdama nga iturturayan babaen ti gunglo dagiti Sosial a Demokratiko ken dagiti Berde.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Amtliche Bevölkerungszahlen". Landesbetrieb Information und Technik NRW (iti Aleman). 18 Hulio 2016.
- ^ http://www.vgrdl.de/VGRdL/tbls/tab.asp?rev=RV2014&tbl=tab01&lang=de-DE
- ^ "State population". Portal ti Opisina ti Aleman nga Estadistika. Naala idi 25 Abril 2007.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Amianan a Renania-Wespalia iti Wikimedia Commons


text:
Gubat
Ti gubat ket maysa a naurnos ken kankanayon a napaut a suppiat nga inar-aramid babaen ti estado ken/wenno dagiti awan estado nga agtigtignay. Daytoy ket nailaslasin babaen ti nakaro a ranggas, sosial a panagsinga, panagsagsagaba ti tao, ken panagdadel ti ekonomia.[1][2] Ti gubat ket nasken a maawatan a kas maysa a pudno, naikaskaso ken nawatiwat a naarmasan a suppiat a baetan dagiti pilitikal a komunidad, ken isunga naipalpalawag a kas maysa aporma iti politikal a ranggas wenno panangibaetan.[1][3] Dagiti agasmang a pamay-an nga inus-usar babaen dagiti grupo tapno makapanda a makigubat ket nakunkuna a pannakigubatan. Ti kaawan ti gubat ket kadawyan a nakunknuna iti kappia.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b "Tinawtawid a Diksionario ti Amrikano: Gubat". Thefreedictionary.com. Naala idi 2011-01-24.
- ^ "Diksionario ti Merriam Webster: Gubat". Merriam-Webster. 13 Agosto 2010. Naala idi 2011-01-24.
- ^ "Ensiklopedia ti Pilosopia ti Stanford".
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Gubat iti Wikimedia Commons
- Midia a mainaig iti Pannakigubatan iti Wikimedia Commons
- Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Gubat iti Wikiquote (iti Ingles)
- Dagiti banag iti Gandat ti Gubat
- Ensiklopedia ti Pilosopia ti Stanford


text:
Segun iti nakakita, namalamalan ti timmangken a darat dagitoy a nabiag a babassit a pag-ong ti langada ket pattapattana ket agsangagasutda ngem 49 laeng ti bilang ti naitakdangna ta natayen dagiti dadduma.
Apaman a naipanda iti plastik a batia, naipakaammo ken ni Brgy. Captain Robertson “Bongbong” Gorospe ket dinagdagus met ni Kapitan Gorospe a napan iti Munisipio a nangipagteng ti damag ditoy.
Nagresponde ti DA-LGU nga indauluan da Municipal Agriculturist Zenaida S. Andrada ken Municipal Fishery Coordinator Milagros R. Paz ket nagturongda iti ayan dagiti kappessa a pawikan (hatchlings marine turtle).
Segun ken ni Mr. Antonio Patol, pannakabagi ti Protected Marine and Wildlife Section ti DENR, idi laeng rabii ti Marso 1, 2012 ti pannakapessa dagitoy. Nupay kasta, manmano ti agbiag kadagitoy ket sadanto la agitlog/aganak inton madanonda ti 30-50 anyos ket sublianda a pagitlogan ti naggapuanda, innayon ti DENR Official.
Kalpasan a naimpormaran ti pannakabagi ti DENR dagiti opisiales ti barangay, napagkaykaysaan nga idauluan da Kapitan Gorospe ken Fisherry Coordinator Paz ti mangibulos dagitoy a nabiag iti baybay iti alas sais ti oras ti malem agsipud ta marigatan dagitoy a nabiag ti “pressure” no kapudot ti tiempo ken danum ti baybay.
Kadua ni Mrs. Milagros R. Paz da SB Member Jemaima Tan-Yee, Chairman, Committee on Ecology and Environmental Management ken Brgy. Captain Robertson “Bongbong” Gorospe ti Barangay ti grupo a nangibulos kadagitoy a hatchlings iti baybay ti Brgy. Namruangan iti sakbay a lumnek ti init iti dayta nga aldaw. # (Web In-Action)