text:
Sirkulo ti latitud
Ti sirkulo ti latitud iti Daga ket timaysa a naipagpagarup a sirkulo ti daya-laud a mangisilpo kadagiti amin a lokasion (saan a maikabil dagiti kangato) a naikkan iti latitud. Ti puesto ti lokasion iti igid ti sirkulo iti latitud ket maited babaen ti bukodna a longitud.
Dagiti sirkulo ti latitud ket masansan a tinawtawagan kadagiti paralelo gapu ta dagita ket paraleloda iti tunggal maysa – a daytoy ket, ti ania man kadagiti dua a paralelo ket addanda iti amin a lugar ken agpada iti distansia a baetanda. (Gapu ta ti Daga ket saan a nagtimbukel ti kaadayo manipud ti ekuador iti grado 10 ti amianan ket basbassit ngem kaadayo manipud kadagiti grado 10 aginggana ti 20 dti amianan. Kadagiti dadduma a proyeksion ti mapa, kasla ti proyeksion nga ekuirektanggular, nailadawan dagitoy nga agpada iti kaadayo.)
Dagiti sirkulo ti latitud ket agbalin a basbassit no umadayoda manipud ti ekuador ken no as-asidegda kadagiti ungto. Ti sirkulo ti latitud ket perpendikular kadagiti amin a meridiano, ken isu nga espesial a kaso ti loksodromika.
Ti latitud ti sirkulo ket aganay a ti anggulo a nagbaetan ti Ekuador ken ti sirkulo, a ti bertise ti anggulo iti tengnga ti Daga. Ti Ekuador ket adda iti 0°, ken ti Amianan ken Abagatan nga Ungto ket adda iti 90° amianan ken 90° abagatan. Adda dagiti 89 nga integral (sibubukel grado) a sirkulo ti latitud a nagbaetan ti Ekuador ken dagiti Ungto iti tunggal maysa a hemisperio, ngem dagitoy ket mabalin a mabingbingay kadagiti umiso a rukod iti latitud, ken masansan a mairepresenta a kas grado desimal (kas iti 34.637°N) wenno dagiti minuto ken segundo (kas iti 22°14'26"S). Awan ti patingga no kasano nga umiso ti mabalin a panagrukod iti latitud ken isu nga adda dagiti awan patinggana a bilang dagiti sirkulo ti latitud iti Daga.
Adu kadagiti mapa a mangipakpakita kadagiti sirkulo ti latitud a kas dagiti nalimpia a linia, ngem ti sirkulo ti latitud ket saan a (malaksid ti Ekuador) ti kabassitan a distansia a nagbaetan ti dua a puntos iti Daga. Kadagiti sabali a panangibaga, dagiti sirkulo ti latitud (malaksid ti Ekuador) ket saan a dagiti nalatak a sirkulo (kitaen pay ti kaadayo ti nalatak a sirkulo), ngem dagitoy ket loksodromika. Isu a ti maysa nga eroplano nga agtaytayab iti nagbaetan ti siudad ti Europa ken Amianan nga Amerika ket makibinningayda iti isu met laeng a latitud nga agtayab iti adadayo ngem ti amianan, kas pagarigan idiay Greenland.
Dagiti arko ti sirkulo ti latitud ket sagpaminsan a maus-usar a kas dagiti pagbeddengan a nagbaetan dagiti pagilian wenno dagiti rehion nga ayan dagiti awan a naisangayan a masna a pagbeddengan (kas dagiti desierto), wenno ti marsa nga artipisial a pagbeddengan a nailadawan a kas "linia iti mapa", a kas ti napasamak idiay Korea.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Dagiti latitud idiay Wikimedia Commons


c: text/html

text:
Panangyaplikar Kadagiti Prinsipio ti Biblia
Panangyalison iti Dara—Ti Makuna Itan Dagiti Doktor
Mauy-uyaw dagiti Saksi ni Jehova gapu ta dida kayat ti agpayalison iti dara. Ania ti makuna ti dadduma nga adda iti tay-ak ti medisina maipapan iti takdertayo mainaig iti dara?
No Apay a Mamati iti Dios ti Maysa a Kidney Specialist
Ania ti namagpanunot iti maysa a doktor ken dati nga ateista maipapan iti Dios ken iti panggep ti biag? Ania ti namagbalbaliw iti panangmatmatna kadagita?
Mariknak Itan a Kabaelak ti Tumulong
Biktima ni Julio Corio iti bimtak a granada isu a nariknana nga awan bibiang ti Dios kenkuana. Nagbalbaliw dayta a riknana idi naammuanna ti ibagbaga ti Exodo 3:7.
Dimmakes Pay ti Dakesen a Biagko
Bayolente idi nga agtutubo ni Stephen McDowell, ngem gapu iti krimen nga inaramid dagiti gagayyemna, nagdesision a balbaliwanna ti biagna.
Naadalko a Naasi ken Manangpakawan ni Apo Jehova
Pagay-ayat idi ni Normand Pelletier ti mangloko kadagiti tattao. Ngem nakasangit idi mabasana ti maysa a teksto ti Biblia.
Tallo a Saludsod ti Nangbalbaliw iti Biagko
Napnek ti maestra a ni Doris Eldred kadagiti sungbat dagiti saludsodna maipapan iti biag idi a ti estudiantena ti nangisuro kenkuana.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
LEKSION 7
Kasano ti Panaggigimongmi?
Ti panaggigimong dagiti nagkauna a Kristiano ket buklen dagiti kanta, kararag, ken panangbasa ken panangadal iti Kasuratan, nga awan ti maaramid nga aniaman a ritual. (1 Corinto 14:26) Kasta met laeng ti maar-aramid kadagiti gimongmi.
Dagiti maisursuro ket naibatay iti Biblia ken praktikal. Kadagiti ngudo ti lawas, aggigimong ti tunggal kongregasion tapno dumngeg iti 30-minuto a palawag a naibatay iti Biblia. Mailawlawag iti daytoy no kasano nga agaplikar ti Kasuratan iti biagtayo ken kadagiti mapaspasamak iti kaaldawantayo. Maiparparegta kadakami a surotenmi dayta iti Bibliami. Kalpasan ti palawag, adda maysa nga oras a Panagadal iti “Pagwanawanan.” Amin a miembro ti kongregasion ket mabalin a makiraman iti panangadal iti artikulo manipud iti maadal nga edision Ti Pagwanawanan. Daytoy ti tumulong kadakami a mangyaplikar iti pannursuro ti Biblia. Agpapada ti artikulo nga adalen ti nasurok a 110,000 a kongregasion iti intero a lubong.
Masursuromi a pasayaaten ti abilidadmi a mangisuro. Aggigimongkami met iti lawasna. Addaan daytoy iti tallo a paset. Umuna, ti 30-minuto a Panagadal ti Kongregasion iti Biblia. Maang-angay daytoy kas saludsod ken sungbat a mangpauneg iti pannakatarusmi kadagiti Nainkasuratan a prinsipio ken kadagiti padto ti Biblia. Maikadua, ti 30-minuto a Teokratiko nga Eskuelaan ti Panagministro. Marugian daytoy babaen ti panangusig iti sumagmamano a paset ti Biblia a nasaksakbay a binasami. Kalpasanna, adda ababa a presentasion dagiti estudiante a nagpasalista iti daytoy nga eskuelaan. Adda mangted iti balakad a tumulong kadakami a mangpasayaat iti abilidadmi nga agbasa ken makisarita. (1 Timoteo 4:13) Maikatlo, ti 30-minuto a Gimong ti Serbisio. Babaen ti palawag, presentasion, ken interbiu, maadalmi no kasano nga isuro ti Biblia kadagiti sabsabali.
No tabunuam dagiti gimongmi, sigurado a magustuam ti kalidad ti naibatay iti Biblia nga edukasion a magun-odam.—Isaias 54:13.
Ania ti namnamaem a mangngegan kadagiti gimong dagiti Saksi ni Jehova?
Ania kadagiti linawas a gimongmi ti kayatmo a tabunuan inton maminsan?


text:
Pagsasao a Mirandes
Ti pagsasao a Mirandes (autonimo: mirandés wenno lhéngua mirandesa; Portuges: mirandês wenno língua mirandesa) ket pagsasao a Romanse a tagikua ti lingguistiko a grupo ti Astur-Leonesa, a manmano a naisasao iti bassit a lugar ti amianan a daya ti Portugal, kadagiti munisipalidad ti Miranda do Douro, Mogadouro ken Vimioso. Ti Parlamento ti Portugal ket inikkanna ti kimmadduaan nga opisial a pannakabigbig (kakuyogna ti Pagsasao a Portuges) para kadagiti lokal a banag idi 17 Septiembre 1998 babaen ti linteg 7/99 iti 29 JEnero 1999.
Ti Mirandes ket addaan iti naisangayan a ponolohia, morpolohia ken panangurnos, ken naisangayan daytoyen a saan a nabibiit ngem ti pannakaporma ti Portugal idi maika-12 a siglo. Daytoy ket addaan iti ramut iti naisasao a Latin iti amianan ti Peninsula ti Iberia.
Daytoy ket putot ti taga-ugma a pagsasao nga Astur-Leonesa iti akin-amianan a Iberia, ti naudi a tidda ti antigo a pagsasao ti Pagarian iti León, ken asideg a kabagian dagiti moderno a pagsasao ti Astur-Leonesa idiay España. Nupay kasta, tdagitoy a panagtitipon ti teritorio ti Kastila ket saan a naka-apektar iti Mirandes, a nakapreserba ti naisangayan a lingguistiko apaggiddiatan no mainaig kadagiti Portugues ken Español. Daytoy ket makibinngay kadagiti adu a leksikon kadagiti rehional a dialekto ti Portugal.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Reperensia ti Mirandes iti Ethnologue (maika-17 nga ed., 2013)
- Ferreira, Manuela Barros e Raposo, Domingos (coord) (1999), Convenção Ortográfica da Língua Mirandesa, Miranda do Douro / Lisbon, ed. Câmara Municipal de Miranda do Douro / Centro de Linguística da Universidade de Lisboa
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Pagsasao a Mirandes idiay Wikimedia Commons
- Ti Mirandes a kas naipangta a pagsasao (PDF, iti Inggles)
- (Portuges) Ortograpiko a Konbesion para iti Pagsasao a Mirandes (PDF)
- L Mirandés: Ũa Lhéngua Minoritaira an Pertual Mirandese: Ti minoridad a pagsasao idiay Portugal (PDF, iti Mirandes)
- (Portuges) Lehislasion nga opisial a mangbigbig ti Mirandes a kas pagsasao ti Portugal


text:
CALABARZON
Nagsasabtan: 14°00′N 121°30′E / 14.000°N 121.500°E
Ti CALABARZON ket maysa kadagiti rehion iti Pilipinas, napusgan kas Region IV-A. Ti rehional a kapitoliona ket ti Siudad ti Calamba iti probinsia ti Laguna. Addaan ti rehion iti 5 a probinsia, ti Cavite, Laguna, Batangas, Rizal, ken Quezon. Ti nagan a "CALABARZON" ket ti nagan dagitoy a 5 a probinsia.
Ti rehion ket masarakan iti umabagatan a laud ti Luzon, iti abagatan ken laud ti Metro Manila.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Calabarzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012


text:
Niccolò Machiavelli
Ni Niccolò di Bernardo dei Machiavelli (Italiano: [nikoˈlɔ makjaˈvɛli]; 3 Mayo 1469 – 21 Hunio 1527) ket maysa idi nga Italiano a historiador, politiko, diplomatiko, pilosopo, humanista ken mannurat a naikuartel idiay Florencia idi laud ti Renasimiento. Isu idi kadagiti adu a tawtawen ket maysa nga opisial iti Florentino a Republika, nga adda dagiti responsibilidad iti diplomatiko ken milisia a panakibiangw. Isu idi ti nangbangon ti moderno a politikal a siensia, ken ti adu pay a naipangpangruna ti politikal nga etika. Isu ket nagsursurat pay kadagiti komedia, kankanta ti karnibal, ken daniw.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Niccolò Machiavelli idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Niccolò Machiavelli idiay Wikiquote
Dagiti ob-obra a mainaig ti author:Niccolò Machiavelli idiay Wikisource


text:
Kipet ti Luzon
Nagsasabtan: 21°0′N 121°0′E / 21.000°N 121.000°E
Ti Kipet ti Luzon (Filipino: Kipot ng Luzon) ket isu ti kipet a nagbaetan ti Taiwan ken ti isla ti Luzon iti Pilipinas. Isunga ti kipet ket mangisilpo ti Baybay Pilipinas iti Baybay Abagatan Tsina idiay lumaud a Taaw Pasipiko.[1][2]
Ti kipet ket aganay a 250 kilometro (160 mi) iti kalawa nga aglaon kadagiti nadumaduma nga isla a naigrupo kadagiti dua a grupo: ti Is-isla ti Batanes iti probinsia ti Batanes ken ti Is-isla ti Babuyan iti probinsia ti Cagayan, nga isuda a dua ket addaan idiay Pilipinas.
Ti kipet ket nabingbingay ket nabingbingay kadagiti babbabassit a bilang dagiti kanal. Ti Kanal Babuyan ket mangisina ti Luzonmanipud ti Is-isla ti Babuyan , a naisina manipud ti Is-isla ti Batanes Islands babaen ti Kanal Balintang. Ti Batanes ket naisina manipud ti Taiwan babaen ti Kanal Bashi.
Daytoy ket nangruna a kipet para iti panagpatulod ken dagiti komunikasion. Adu kadagiti bapor manipud ti Kaamerikaan ti agus-usar ti daytoy a dalan a mapmapan kadagiti nangruna a puerto ti Daya nga Asia. Adumet dagiti submarino a kurdon ti komunikasion a lumabas babaen ti Kipet ti Luzon. Dagitoy a kurdon ket mangited ti nangruna a datos ken dagtii serbisio ti telepono idiay Tsina, Hong Kong, Taiwan, Hapon ken Abagatan a Korea. [3]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Kipet ti Luzon ket paset idi ti dalan a panagraut ti Hapon idi Disiembre 1941. Idi Disiembre 8 (ti isu met laeng nga aldaw ti panagraut i Pearl Harbor, gapu ti linia ti oras), simmangladda idiay Batanes. Idi Disiembre 10, sinakupda ti Is-isla ti Camiguin iti Babuyan (saan nga iyallilaw iti Isla ti Camiguin iti amianan ti Mindanao) iti di naaramid a panagpadas ti panagbangon tiin a soon-abandoned kuartel ti eroplano ti baybay, kenti isu met laeng nga aldaw simmangladda idiay Aparri, Cagayan idiay Luzon.
kanungpalanna, adu kadagit isubmarino ti Estados Unidos ket nagan-anupda kadagiti grupo a limmab-labas babaen ti kipet manipud diay Daya nga Indio a napnapan idiay Hapon.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Taaw Pasipiko". CIA World Factbook. Naala idi 2011-06-20.
- ^ "Mapa ti Abagatan a daya nga Asia". CIA World Factbook. Naala idi 2011-06-20.
- ^ Greenlees, Donald ken ni Arnold, Wayne (2006-12-29). "Asia scrambles to fix quake damage to data cables". CNET News.com.


text:
Banglades
Ti Banglades (/ˈbɑːŋɡlədɛʃ/, /ˌbɑːŋɡləˈdɛʃ/, i/ˌbæŋɡləˈdɛʃ/, /ˌbʌŋɡləˈdɛʃ/ ; Bengali: বাংলাদেশ, pannakabalikas: [ˈbaŋlad̪eʃ] ( denggen)), opisial a ti Republika ti Tattao ti Banglades (গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ Gônoprojatontri Bangladesh), ket maysa apagilian idiay Abagatan nga Asia. Daytoy ket saksakkawenna ti nalames a Delta Ganges-Brahmaputra, daytoy ket paset ti naipakasaritaan nga etno-linguistiko a rehion ti Bengal. Ti nagan aBanglades ket kaibuksilanna ti "Pagilian ti Bengal" iti opisial a pagsasao ti Bengal. Daytoy ket sanguenna ti Luek ti Bengal iti abagatn, ken bineddengan babaen ti India iti amianan, iti laud ken daya, ken ti pay Burma (Myanmar) iti abagatn a daya. Daytoy ket naisinsina babaen dagiti Himalaya a pagpagilian iti Nepal ken Bhutan babaen ti akikid a koridor Siliguri, ken adada iti heograpiko a kaarubayan iti Tsina.
Dagiti agdama nga aldaw a pagbeddengan ti Banglades ket nabangon dagitoy idi las-ud ti Britaniko a pannakabingay ti Bengal idi 1947, idi ti rehion ket nagbalin a Daya a Bengal (kapasanna Daya a Pakistan), a paset i kabarbaro a naporma a pagilian iti Pakistan. Nupay kasta, daytoy ket naisina manipud ti Laud a Pakistan babaen ti gangani a 1,500 km (agarup a 900 mi) iti teritorio ti India. Gapu ti politikal a pannakaisinsina, dagiti etnko ken linguistiko a diskriminasion ken ekonomiko a panagbaybay-an babaen dagiti politiko nga agturturay a lumaud a payyak, ti nadayeg a pannkariribuk ket immad-adu ken nagited ti iyu-ugnar ti maysa a nailian a tignay ti sekular akultura, a nangiturongan ti pannakairangarang ti wayawaya ken ti Pannakawaya a Gubat ti Banglades idi 1971. Kalpasan daytoy a gubat ken pannkawayawaya, ti baro nga estado ket nagib-ibtur ti kinapanglaw, bisin, politikal a riribuk ken dagiti milisia a kudeta. Ti pannkaisubli ti demokrasia idi 1991 ket sinarsaruno idi ti nakalma ken ekonomiko a panagrangrag-ay. Tatta nga aldaw, ti Banglades ket maysa a sekular, a unitario, a Batay-linteg a republika.[7]
Ti Banglades ket maysa a parlamentario a demokrasia, nga adda iti nabutosan a parlamento a tinawtawagan ti Jatiyo Sangshad. Daytoy ti maikawalo a kaaduan ti populasion a pagilian ken adda ti maysa a kapusekan ti populasion iti lubong. Ti pagilian ket nailaslasin a kas maysa a Sumaruno a Sangapulo ket maysa nga ekonomia. Ti maysa a pionera iti rehional a pannakitignay idiay Abagatan nga Asia, ti Banglades ket maysa a nangibangon a kameng ti SAARC ken ti BIMSTEC. Daytoy ket kameng pay ti Mankomunidad, ti Di Nailinia a Tignay, ti OIC, ti Agrangrang-ay a 8 a Pagpagilian ken ti BIMSTEC.
Ti pagilian ket sunagsango kadagiti nadumaduma a nakaro a parikut, a mairaman ti kinapanglaw, binalitungeg, politikal a riribuk, adu unay a populasion ken pannakadangran ti panagbalbaliw iti klima. Nupay kasta, daytoy ket dinaydayaw babaen ti sangalubongan akomunidad para kadagiti adu a panagprogresona iti Pagsurotan ti Panagrang-ay ti Nagtagitaoan.[8] Babaen kadagiti nadumaduma a naitunton a publiko ti Banglades ken dagiti sosial a programa nga inturungan ti NGO, ti pagilian ket rumangrang-ay kadagiti alagaden ti panagbiag ken ti kabayag ti panagbiag, a mangipakpatakder ti literasia ken panagikeddeng ti babbai, panagtengngel ti iyaadu ti populasion ken panagipatakder kadagiti inprastruktura ti panagaywan ti salun-at.[9][10][11] Ti Banglades ket mapmapan pay iti napardas nga industrialisasion, nga adda ti sangalubongan a pannakikompetensia kadagiti industria kadagiti tela, panagaramid ti barko ken dagiti agas.[12] Ti Dhaka ken Chittagong, dagiti kadakkelan a siudad ti pagilian, ket isu dagitoyen ti mangidurduron a puersa kadagiti agdama nga adu nga idadakkel.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Ahensia ti Sentral nga Intelihensia (2011). "Bangladesh". The World Factbook. Langley, Virginia: Ahensia ti Sentral nga Intelihensia. Naala idi 2011-10-05.
- ^ Batay-linteg iti Banglades, Paset V, Kapitulo 1, Artikule 66; Unibersidad iti Minnesota, naala idi: 2010-08-28
- ^ Senso ti 2011. (PDF) . Naala idi 2011-11-16.
- ^ a b c d "Bangladesh". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 2011-04-20.
- ^ "Pannakaiwarwaras ti matgedan ti pamilia – Gini a pagsurotan". The World Factbook. CIA. Naala idi 2009-09-01.
- ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan ti 2010. Agdama a pagsurotan ti Pangrangrang-ay ti Nagtagitaoan: Tabla G". Ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. Naidulin manipud ti kasisigud idi 2010-12-05. Naala idi 2011-07-14.
- ^ http://www.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=157212
- ^ Programa ti Panagrang-ay ti Nagkaykaysa a Pagpalian idiay Banglades: Ti HDR 2010 ket binigbigna ti panagprogreso ti Bangladeshkadagiti napalbas a panawen. 5 Nobiembre 2010. Naala idi: 25 Oktubre 2012.
- ^ http://www.economist.com/news/briefing/21565617-bangladesh-has-dysfunctional-politics-and-stunted-private-sector-yet-it-has-been-surprisingly
- ^ "Meeting Millennium Development Goals". BBC News. Naala idi 25 Oktubre 2012.
- ^ "Ban lauds Ti panagprogreso ti salun-at ti bababi ken ubbing idiay Banglades". UN News Center (Nagkaykaysa a Pagpagilian). 15 Nobiembre 2011. Naala idi 25 Oktubre 2012.
- ^ http://www.nytimes.com/2012/04/24/business/global/in-bangladesh-strong-promise-of-economic-growth.html?pagewanted=all&_r=0
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Baxter, C (1997). Banglades, manipud ti maysa a Pagilian iti maysa nga Estado. Westview Press. ISBN 0-8133-3632-5. OCLC 47885632.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Banglades idiay Wikimedia Commons
- Pakaammo ti panagbiahe idiay BangladeshBanglades manipud idiay Wikivoyage
- Nailian a Portal ti Web Portal ti Banglades
- Banglades a naikabil iti The World Factbook
- Kitaen ti Banglades iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)
- Wikimedia Atlas iti Banglades
- Datos ti Rehional a Mapa ti Banglapedia
- Banglades
- Bengal
- Dagiti pagilian ti Taaw Indiano
- Dagiti nabingbingay a rehion
- Dagiti dati a kolonia ti Britaniko
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Gunglo ti Abagatan nga Asia para iti Rehional a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti republika
- Dagiti sosialista nga estado
- Dagiti pagilian ti Abagatan nga Asia
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1971


text:
Estoria 20: Nairubo ni Dina
MAKITKITAM no asino ti sarsarungkaran ni Dina? Napanna kinita ti sumagmamano kadagiti babbalasang idiay daga ti Canaan. Maragsakanto ngata ni Jacob nga amana iti daytoy?
Madi ni Abraham a mangasawa ni Isaac ti babai manipud Canaan, saan kadi? Uray met ni Isaac saanna kayat a mangasawa ni anakna a Jacob ti babai a taga Canaan. Ammom kadi no apay?
Ngamin ta dagitoy a tattao idiay Canaan agdaydayawda iti ulbod a didiosen. Saanda a nasayaat a tattao a pakiasawaan, wenno agbalin a nadekket a gagayyem. Ngarud saanto a maragsakan ni Jacob a ti balasangna makigaygayyem kadagitoy babbai a taga Canaan.
Apagpag-isu la unay, nairubo ni Dina. Makitkitam kadi dayta lalaki a Canaanita iti retrato? Siquem ti naganna. Maysa nga aldaw, innala ni Siquem ni Dina ket pinilitna a makikaidda kenkuana. Dakes daytoy, ta dagiti laeng agassawa a lallaki ken babbai ti rebbeng nga agkaidda.
Makapungtot unay dagiti kakabsat a lallaki ni Dina. Dua kadakuada, ni Simeon ken Levi ti napan idiay siudad ket kinellaatda dagiti lallaki. Isuda ken dagiti kakabsatda ti nangpapatay ken ni Siquem ken amin dagiti dadduma a lallaki. Makapungtot unay ni Jacob ta inaramid dagiti annakna daytoy.
Kasano a nangrugi amin daytoy a gulo? Ngamin ta nakigayyem ni Dina kadagiti tattao a di agtultulnog iti linlinteg ti Dios. Ditay kayat ti makigayyem iti kakasta, saan kadi?
Genesis 34:1-31.
Dagiti Saludsod
- Apay a saan a kayat da Abraham ken Isaac a mangasawa dagiti annakda kadagiti babbai a taga Canaan?
- Kayat kadi ni Jacob a makigayyem ti balasangna kadagiti babbai a taga Canaan?
- Iti ladawan, siasino ti lalaki a kumitkita ken ni Dina, ket ania ti dakes nga inaramidna?
- Ania ti inaramid dagiti kakabsat ni Dina a da Simeon ken Levi idi nadamagda ti napasamak?
- Kayat kadi ni Jacob ti inaramid da Simeon ken Levi?
- Kasano a nangrugi amin daytoy a gulo?
Kanayonan a salsaludsod
- Basaenyo ti Genesis 34:1-31.
Naminsan laeng kadi a nakikadua ni Dina kadagiti babbalasang idiay Canaan? Ilawlawagmo. (Gen. 34:1)
Apay nga adda met basol ni Dina iti pannakapukaw ti kinabirhenna? (Gal. 6:7)
Kasano a maipakita dagiti agtutubo ita a saanda a tultuladen ni Dina? (Prov. 13:20; 1 Cor. 15:33; 1 Juan 5:19)


text:
Estoria 11: Ti Umuna a Bullalayaw
AMMOM kadi ti immuna a banag nga inaramid ni Noe idi isu ken ti pamiliana rimmuarda iti daong? Nagdatonda iti Dios. Makitkitam aya a mangar-aramid iti daytoy iti ladawan? Nagdaton ni Noe ti an-animal tapno agyaman iti Dios gaput’ panangisalakanna iti pamiliana manipud layus.
Ti kunam naragsakan ngata ni Jehova iti sagutna? Wen. Gapuna inkarina ken Noe a dinanton daddadaelen ti lubong manen iti layus.
Idi kuan nangrugi ni Noe ken ti pamiliana ti baro a biag iti ruar ti daong. Binendisionan ti Dios ida ken imbagana kadakuada: ‘Agpaadukay ti annak. Masapul nga umadu ti bilangyo agingga nga addanto tattao iti amin a daga.’
Ngem idi kuan, nagbuteng dagiti tattao di la ket ta addanto manen layus. Gapuna nangted ti Dios ti banag a mangipalagip kadagiti tattao ti karina a saannanton a laylayusen ti intero a daga. Ammom kadi no ania daytoy? Ti bullalayaw. Nakakitakan aya ti kasta? Adda kadi makitam ditoy retrato?
Inkari ti Dios: ‘Nikaanoman dinton madadael amin a tattao ken an-animal babaen iti layus. Ikabilko ti bullalayawko kadagiti ulep. Ket no agparang ti bullalayaw, makitakto ket malagipko ti karik.’
No makakitaka ti bullalayaw, aniat’ malagipmo? Wen, ti kari ti Dios a dinanton dadaelen ti lubong manen babaen iti layus.
Genesis 8:18-22; 9:9-17.
Dagiti Saludsod
- Kas makitam iti ladawan, ania ti inaramid ni Noe idi rimmuar iti daong?
- Kalpasan ti layus, ania a bilin ti inted ti Dios ken ni Noe ken ti pamiliana?
- Ania ti inkari ti Dios?
- Ania ti malagiptayo no makakitatayo iti bullalayaw?
Kanayonan a salsaludsod
- Basaenyo ti Genesis 8:18-22.
Kasanotayo a makapataud ita iti “makabang-ar a sayamusom” ken ni Jehova? (Gen. 8:21; Heb. 13:15, 16)
Ania ti napaliiw ni Jehova maipapan iti kasasaad ti puso dagiti tattao, ket ngarud, ania ti rumbeng a pagannadantayo? (Gen. 8:21; Mat. 15:18, 19)
- Basaenyo ti Genesis 9:9-17.
Ania ti intulag ni Jehova kadagiti amin a parsua ditoy daga? (Gen. 9:10, 11)
Agingga iti kaano a maipatungpal ti tulag mainaig iti bullalayaw? (Gen. 9:16)


text:
Guglielmo Marconi
Ni Guglielmo Marconi, Umuna a Markes ti Marconi (Italiano: [ɡuʎˈʎɛlmo maɾˈkoːni]; 25 Abril 1874 – 20 Hulio 1937) ket maysa idi nga Italiano nga inbentor ken inhenniero a maipapan ti elektrisidad, ken naam-ammuan para iti pionero nga obrana iti adayo a distansia a transmision ti radio[1] ken para iti panangidur-asna iti linteg ni Marconi ken ti sistema ti telegrapo ti radio. Ni Marconi ket kankanayon a naipammadayawan nga isu ti inbentor ti radio, ken isu ket nakibinningay iti Premio Nobel iti Pisika idi 1909 kenni Karl Ferdinand Braun "iti pannakabigbig kadagiti kontribusionda iti panagpadur-as iti awan barot a telegrapia".[2][3][4] Maysa nga empresario, negosiante, ken pundador idiay Britania idi 1897 iti Kompania Ti Awan Barot a Telegrapia ken Senial (a nagbalin nga iti Marconi Company), Ni Marconi ket nagballigi iti panagaramid ti komersial a panagballigi iti radio babaen ti panagpabaro ken panagpuonan iti obra dagiti dati a nagparnuay ken dagiti pisiko.[5][6] Idi 1924 ti Ari ti Italia ket pinatan-okna ni Marconi a kas Markes.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Bondyopadhyay, Prebir K. (1995). "Guglielmo Marconi – Ti ama ti adyo ti distansia a komunikasion ti radio– Pammadayaw iti maysa nga inhenniero". 25th European Microwave Conference, 1995. p. 879. doi:10.1109/EUMA.1995.337090.
- ^ "Guglielmo Marconi: Ti Premio Nobel iti Pisika 1909"
- ^ Bondyopadhyay, P.K. (1998). "Sir J.C. Bose diode detector received Marconi's first transatlantic wireless signal of December 1901 (the 'Italian Navy Coherer' Scandal Revisited)". Proceedings of the IEEE 86: 259. doi:10.1109/5.658778.
- ^ Roy, Amit (8 Disiembre 2008). "Cambridge 'pioneer' honour for Bose". The Telegraph (Kolkota). Naala idi 10 Hunio 2010.
- ^ Icons of invention: the makers of the modern world from Gutenberg to Gates. ABC-CLIO. Naala idi 7 Agosto 2011.
- ^ Ingenious Ireland: A County-by-County Exploration of the Mysteries and Marvels of the Ingenious Irish. Simon and Schuster. Naala idi 7 Agosto 2011.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Guglielmo Marconi idiay Wikimedia Commons
- Unibersidad ti Oxford Tumawtawag ni Marconi
- Papeles ti Kaso ni Marconi
- Ti Kaso Guglielmo Marconi Sino kadi ti pudno nga inbentor ti Radio
- Sino ti nangirugi ti panawen ti elektroniko?
- Premio Nobel: Biograpia ni Guglielmo


text:
Baybay Amianan
Ti Baybay Amianan ket maysa a marginal a baybay iti Taaw Atlantiko a mabirukan idiay nagbaetan ti Gran Británia, Eskandinabia, Alemania, tiOlanda, Belhika, ken Pransia. Daytoy ket maysa nga uneg ti daga a baybay (wenno "samang") a baybay idiay kontinental a samang ti Europa, daytoy ket maikapet ti taaw babaen ti Kanal Ingles iti abagatan ken ti Baybay Norwego iti amianan. Daytoy ket adadu ngem 970 kilometro (600 mi) ti kaatiddogna ken 580 kilometro (360 mi) ti kalawana, nga adda ti kalawa ti agarup a 750,000 kuadrado kilometro (290,000 sq mi).
Ti Baybay Amianan ket napauten a lugar dagiti Europeano a pagdaliasatan ken tipay nangruna a pagkalapan. Ti baybay ket nadayeg a papanan para kadagiti panagliwliwa ken turismo kadagiti naibeddeng a pagilian ken ti kinaudi datoy ket nakarang-ay iti maysa a nabaknang a rekurso ti enerhia a mairaman dagiti posil a sungrod, angin, ken dagiti nasapa a panagikeddeng ti allon abileg.
Iti naipakasaritaan, ti Baybay Amianan ket nakaipakita ti kinaprominente iti heopolitiko ken dagiti milisia a panakibiang, a naisangsangayan idiay Akin-amianan a Europa ngem ti pay sangalubongan babaen dagiti agtigtignay a bileg ti akin-amianan nga Europa a naipan iti sangalubongan idi kaaduan a las-ud ti Tengnga a Panpanawen ken moderno a panawen. Ti Baybay Amianan ket sentro idi ti pannakabangon ti Vikings ken dimtengan , ti Hanseatika a Liga, ti Olanda, ken ti Britaniko a ti tunggal maysa ket nagsuksukisok a mangituray ti Baybay Amianan ken babaen ti panagtengngel ti sumrekan dagiti pagtagilakuan ken dagiti rekurso iti lubong. A kas ti is-isu a rummuaran idiay taaw ti Alemania, ti Baybay Amianan ket nagtultuloy nga estratehiko a nangruna kadagiti dua a Gubat ti Sangalubongan.
Ti aplaya ti Baybay Amianan ket mangited ti dibersidad ti heolohiko ken heograpiko a langlanga. Idiay amianan, dagiti adalem a piordo ken nasalagasag a derraas ket mangmarka kadagiti aplaya ti Norwéga ken Eskoses, bayat nga idiay abagatan ket nangruna a buklen dagiti kadaratan nga playa ken dagiti nalawa a naakaba a kapitakan. Gapu ti kapusek ti populasion, ti adu unay nga industrialisasion, ken ti nakaro a panag-usar ti baybay ken ti naipalawlaw a luglugar, adda dagiti adu nga enbiromental a parikut a nakabanagan dagiti ekosistema ti baybay. Dagiti enbironmento a pakadanagan—a sapasap a mairaman ti nakaro unay a panagkalkalap, industria ken agrikultura a panagay-ayus, dragado, panagibelleng ken dagiti dadduma pay—a nakaiturongan kadagiti panagikeddeng a panagpawil ti pannakaapday ti baybay bayat a mausay pay laeng kadgiti ekonomiko a pannakabalinna.
Dagiti linaon
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Baybay Amianan ket bineddengan babaen ti Is-isla Orkney ken ti daya nga aplaya ti Gran Britania iti laud[1] ken ti akin-amianan ken ti nangruna a daga ti Sentral nga Europa iti daya ken abagatan, mairaman daytoy ti Norwega, Dinamarka, Alemania, ti Olandas, Belhika, ken Pransia.[2] Idiay abagatan a laud, iti labes ti Kipkipet ti Dover, ti Baybay Amianan ket agbalin a ti Kanal Ingles a maisilpo iti Taaw Atlantiko.[1][2] Iti daya, daytoy ket maisilpo iti Baybay Baltiko babaen ti Skagerrak ken ti Kattegat,[2] dagiti akikid a kipet a mangisina ti Dinamarka manipud ti Norwega ken Suesia.[1] Iti amianan, daytoy ket bineddengan babaen ti Is-isla Shetland, ken maisilpo iti Baybay Norwego, a naisanglad iti akin-amian-daya unay a paset ti Atlantiko.[1][3]
Ti Baybay Amianan ket nasursurok ngem 970 kilometro (600 mi) iti kaatiddog ken 580 kilometro (360 mi) iti kalawa, ken addaan daytoy iti kalawa iti 750,000 kuadrado kilometro (290,000 sq mi) ken tomo iti 94,000 kubiko kilometro (23,000 cu mi).[4] Itilikmut dagitiigid ti Baybay Amianan ket dagiti dakkel nga isla ken dagiti purpuro, a mairaman ti Shetland, Orkney, ken ti [[Is-isla Frisia].[2] Ti Baybay Amianan ket makaawat ti nasadiwa a danum manipud kadagiti nadumaduma a a kontinental a pagayusan iti danum ti Europa, ken ti pay Is-isal Britanika. Ti dakkel a paset ti pagayusan a labneng ti Europa ket maibusan idiay Baybay Amianan ken mairaman ti danum manipud ti Baybay Baltiko. Ti kadakkelan ken dagiti kangrunaan a karayan nga agay-ayus iti Baybay Amianan ket ti Elbe ken ti Rin – pagayusan ti danum ti Meuse.[5] Agarup a 185 a riwriw a tattao ti agtataeng iti pagayusan a labneng dagiti karayan nga agay-ayus iti Baybay Amianan ken sakupenna ti industrialisado unay a luglugar.[6]
Heolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti ababaw nga epikontinental a baybay a kas ti agdama a Baybay Amianan ket adda dagitoy idin iti kontinental a samang ti Europa. Ti panagrengngat a nangporma ti akin-amianan apaset ti Taaw Atlantiko idi las-ud dagiti paset ti panawen ti Hurasiko ken Kretasiko, manipud idi agarup a 150 a riwriw a tawtawen iti napalabas, ket nagpataud iti tektoniko nga isasalto idiay Is-isla Britanika.[7] Manipud idin, ti ababaw a baybay ket ganganin nga nagtultuloy nga adda iti nagbaetan dagiti nangato a Fennoscandia a kalasag aken ti Is-isla Britanika.[8] Daytoy taudan ti agdama a Baybay Amianan ket dimmakkelen ken bimmassit iti panagpadur-as iti eustatiko a lessaad ti baybay iti las-ud ti heolohiko a panawen. Sagpaminsan daytoy a naikonekta kadagiti sabali nga ababaw a baybay, kas ti baybay ti ngato ti Labneng ti Paris iti abagatan-laud, ti Baybay Paratetis iti abagatan-daya, wenno ti Taaw Tetis iti abagatan.[9] Idi las-ud ti Naladaw a Kretasiko, idi agarup a 85 a riwriw a tawtawen iti napalabas, amin iti moderno a nangruna a daga ti Europa malaksid tiEskandinabia ket dagidi naiwarwaras nga isla. Babaen ti Nasapa nga Oligoseno, idi 34 aginggana ti 28 a riwriw a tawtawen iti napalabas, ti irurumsua ti Akinlaud ken Sentral nga Europa ket gangani nangisina ti Baybay Amianan manipud ti Taaaw Tetis, ken nagin-inut dag=ytoy a bimmassit ken nagbalin daytoy iti Mediteraneo idi ti Akin-abagatan nga Europa ken ti Abagatan Laud nga Asia ket nagablin a nagmaga a daga.[10] Thi Baybay Amianan ket nalappedan manipud ti Kanal Ingles babaen ti akikid a rangtay a daga aginggana idi daytoy ket nawasang babaen ti saan a basbassit ngem dua a katastropiko a layus idi baetan ti 450,000 ken 180,000 a tawtawen ti napalabas.[11][12] manipud idi rugi ti paset ti panawen ti Kuaternario idi agarup a 2.6 a riwriw a tawtawen iti napalabas, ti eustatiko nga agpang ti lessaad ti baybay ket simmuek idi las-ud ti tunggal maysa a ppaset ti panaswen ti glasier ken kalpasanna ngimmato manen. Iti tunggal maysa a panawen a makaabot ti kalatakan a gay-at ti sabanas ti yelo, ti Baybay Amianan ket nagbalin a gangani a kompleto a nagmaga. Ti agdama nga aldaw nga aplaya a naporma kalpasan ti Kinaudi a Kangatuan a Glasier idi ti bayaby ket nangrugi a manglayus ti samang ti kontinente ti Europa.[13]
Idi 2006 adda nabirukan idi a tipping ti tulang bayat a nagkulukol iti lana idiay Baybay Amianan. Ti panangusig ket nangibaga a dayta ket Plateosaurus manipud idi 199 aginggana idi 216 a riwiriw a tawtawen iti napalabas. Daytoy idi ti kaunegan a posil ti dinausoro a nabirukan ken ti immuna para iti Norwega.[14]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c d L.M.A. (1985). "Europe". Iti University of Chicago. Encyclopædia Britannica Macropædia 18 (Maiak-15 nga ed.). Estados Unidos: Encyclopadia Britannica Inc. pp. 832–835. ISBN 0-85229-423-9.
- ^ a b c d Ripley, George; Charles Anderson Dana (1883). The American Cyclopaedia: A Popular Dictionary of General Knowledge (Digitized 11 October 2007 by Google Books online). D. Appleton and company. p. 499. Naala idi 26 Disiembre 2008.
- ^ Helland-Hansen, Bjørn; Fridtjof Nansen (1909). "IV. The Basin of the Norwegian Sea.". Report on Norwegian Fishery and Marine-Investigations Vol. 11 No. 2. Geofysisk Institutt. Naala idi 9 Enero 2009.
- ^ "About the North Sea: Key facts". Safety at Sea project: Norwegian Coastal Administration. 2008. Naala idi 2 Nobiembre 2008.
- ^ Ray, Alan; G. Carleton; Jerry McCormick-Ray (2004). Coastal-marine Conservation: Science and Policy (Digitized by Google Books online) (ilustrado nga ed.). Blackwell Publishing. p. 262. ISBN 0-632-05537-5. Naala idi 21 Enero 2009.
- ^ "Chapter 5: North Sea" (PDF). Environmental Guidebook on the Enclosed Coastal Seas of the World. International Center for the Environmental Management of Enclosed Coastal Seas. 2003. Naala idi 24 Nobiembre 2008.
- ^ Ziegler, P. A. (1975). "Geologic Evolution of North Sea and Its Tectonic Framework". AAPG Bulletin 59. doi:10.1306/83D91F2E-16C7-11D7-8645000102C1865D.
- ^ See Ziegler (1990) or Glennie (1998) for the development of the paleogeography around the North Sea area from the Jurassic onwards
- ^ Torsvik, Trond H.; Daniel Carlos; Jon L. Mosar; Robin M. Cocks; Tarjei N. Malme (Nobiembre 2004). "Global reconstructions and North Atlantic paleogeography 440 Ma to Recen" (PDF). Naala idi 19 Nobiembre 2008.
- ^ Smith, A. G. (2004). Atlas of Mesozoic and Cenozoic Coastlines (Digitized by Google Books online). Cambridge University Press. pp. 27–38. ISBN 0-521-60287-4. Naala idi 24 Nobiembre 2008.
- ^ Gibbard, P. (19 Hulio 2007). "Palaeogeography: Europe cut adrift". Nature 448 (7151): 259–60. Bibcode:2007Natur.448..259G. doi:10.1038/448259a. PMID 17637645. (Nasken ti Agrehistro)
- ^ Gupta, Sanjeev; Collier, Jenny S.; Palmer-Felgate, Andy; Potter, Graeme (2007). "Catastrophic flooding origin of shelf valley systems in the English Channel". Nature 448 (7151): 342–5. Bibcode:2007Natur.448..342G. doi:10.1038/nature06018. PMID 17637667.
- ^ Sola, M. A.; D. Worsley, Muʼassasah al-Waṭanīyah lil-Nafṭ (2000). "Geological Exploration in Murzuq Basin" (Digitized by Google Books online). A contribution to IUGS/IAGC Global Geochemical Baselines (Elsevier Science B.V.). ISBN 9780080532462. Naala idi 19 Nobiembre 2008.
- ^ Lindsey, Kyle (25 Abril 2006). "Dinosaur of the Deep". Paleontology Blog. Naala idi 23 Hunio 2013.
- "Baybay Amianan". Dagiti Ababa a Pangusig ti Pagilian. Administrasion ti Pakaammo ti Enerhia(EIA). Enero 2007. Naala idi 2008-01-23.
- "NORTH SEA FACTS". Nailian nga Instituto ti Belhika dagiti Masna a Siensia. Panangimaton a Paset dagiti Matematiko a Modelo ti Baybay Amianan. Naala idi 2009-02-15.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Starkey, David J.; Morten Hahn-Pedersen (2005). Bridging troubled waters: Conflict and co-operation in the North Sea Region since 1550. Esbjerg [Denmark]: Fiskeri-og Søfartsmuseets. ISBN 87-90982-30-4.
- Ilyina, Tatjana P (2007). The fate of persistent organic pollutants in the North Sea multiple year model simulations of [gamma]-HCH, [alpha]-HCH and PCB 153Tatjana P Ilyina;. Berlin ; New York: Springer. ISBN 978-3-540-68163-2.
- Karlsdóttir, Hrefna M. (2005). Fishing on common grounds: the consequences of unregulated fisheries of North Sea Herring in the postwar period. Göteborg: Ekonomisk-Historiska Inst., Göteborg Univ. ISBN 91-85196-62-2.
- Tiedeke, Thorsten; Werner Weiler (2007). North Sea coast: landscape panoramas. Nelson: NZ Visitor; Lancaster: Gazelle Drake Academic. ISBN 978-1-877339-65-3.
- ed. by Erik Thoen (2007). Rural history in the North Sea area: a state of the art (Middle Ages – beginning 20th century). Turnhout: Brepols. ISBN 978-2-503-51005-7.
- Waddington, Clive; Kristian Pedersen (2007). Mesolithic studies in the North Sea Basin and beyond: proceedings of a conference held at Newcastle in 2003. Oxford: Oxbow Books. ISBN 1-84217-224-7.
- Zeelenberg, Sjoerd (2005). Offshore wind energy in the North Sea Region: the state of affairs of offshore wind energy projects, national policies and economic, environmental and technological conditions in Denmark, Germany, The Netherlands, Belgium and the United Kingdom. Groningen: University of Groningen. OCLC 71640714.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Baybay Amianan idiay Wikimedia Commons


text:
Sistema ti panaganges
Ti sistema ti panaganges wenno sistema ti respiratorio ket isu ti biolohiko a sistema a mangipan kadagiti angsen nga alingasaw iti kaunegan ken aramidenna ti panangisinnukat ti alingasaw. Kadagiti tao ken dagiti dadduma a mamalia, dagiti anatomiko a langa ti sistema ti panagangesket mangiraman ti dalan ti angin, dagiti bara, ken dagiti piskel ti panaganges. Dagiti molekula iti oksiheno ken karbon dioksido ket awan gunay a maipasinnukat, babaen ti panangisaknap, iti baetan ti akin-ruar a naalingasawan nga enbironmento ken ti dara. Daytoy a panagsinnukat ket mapasamak idiay albeolar a rehion dagiti bara.[1] Dagiti dadduma nga ayup, a kas dagiti insekto, ket addaanda iti sistema ti panaganges nga adda ti nasimple laeng nga anatomiko a langa, ken dagiti ampibia ti kudilda ket addapay ti nangruna a papel iti panangisinnukat ti alingasaw. Dagiti mula ket addaanda pay ti sistema ti panaganges ngem ti turongan ti panangisinnukat ti alingasaw ket mabalin a kasumbangir iti mabirukan kadagiti ayup. Ti sistema ti panaganges kadagiti mula ket mangiraman pay kadagiti anatomiko a langa a kas dagiti lussok itilikudan dagiti bulong a naamammuan iti stomata.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Maton, Anthea; Jean, Hopkins Susan, Johnson Charles William, McLaughlin Maryanna Quon Warner David, LaHart Wright, Jill (2010). Biolohia ti Tao ken Salun-at. Englewood Cliffs: Prentice Hall. pp. 108–118. ISBN 0134234359.
- ^ West, John B. Pisiolohia ti pananganges-- dagiti kammasapulan. Baltimore: Williams & Wilkins. pp. 1–10. ISBN 0-683-08937-4.


text:
Cassis
Nagsasabtan: 43°13′00″N 5°32′20″E / 43.2167°N 5.5389°E
Ti Cassis (Pannakabalikas a Pranses: [kasi, kasis]; Oksitano: Cassís) ket maysa a komuna a mabirukan idiay daya ti Marseille a departamento ti Bouches-du-Rhône iti Provence-Alpes-Côte d'Azur a rehion idiay akin-abagatan a Pransia.
Dagiti linaon
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ket mabirukan idiay aplaya ti Mediteraneo, ti agarup a 20 km (12.4 mi) a daya ti Marseille. Ti Cap Canaille (394 metro, 1203 pié), a nagbaetan ti Cassis ken La Ciotat ("ti civitas") ket maysa kadagiti kangatuan a maipapan ti baybay a derraas idiay Europa, daytoy ket dulon dagiti agbanbaniaga kadagiti napalabas a milenio.
Populasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Cassis idiay Wikimedia Commons


text:
Plantilia:Ammom kadi/Nobiembre 7
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
- ... a ni Rabindranath Tagore (nailadawan) ket immun-una a nagsursurat ti daniw idi agtawen ti walo ken immuna a nangipablaak ti daniwna a Bhānusiṃha idi isu ket agtawen ti sangapulo ket innem?
- ... a ti Karayan Yangtze ket isu ti kaatiddogan a karayan idiay Asia, ken ti maikatlo a kaatiddogan iti lubong?
- ... a ni Carolus Linnaeus ket immuna a nakaadal ti Latin sakbay a nakaadal iti Sueko?
- ... a ti Jakarta ket naalana ti naganna manipud ti balikas a "Jayakarta" a mabalin a maipatarus a kas "nagballigi nga aramid", "kompleto a tignay", wenno "kompleto a balligi"?
- ... a ti Moscow segun ti Forbes idi 2011 ket addaan kadagiti 79 a bilionario ken inatiwna ti Siudad ti New York a kas ti siudad nga addaan ti kaaduan ti bilang kadagiti bilionario?


text:
Plantilia:Ammom kadi/Oktubre 1
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
- ... a ti Nagririmpuok a Bitbituen (nailadawan) ket isu ti ariwanas nga aglaon ti Daga?
- ... a ti Nalamiis a Gubat a balikas ket nanipud ti salaysay ni George Orwell a “Sika ken ti Atomiko a Bomba”?
- ... a ti Nasantuan nga Imperio a Romano ket nangrugi idi 962 ken nagpatingga aginggana idi 1806?
- ... a ni James Buchanan ket isu laeng ti Presidente ti Estados Unidos a saan a nakiasawa?
- ... a ti Herusalem ket isu pay ti nasantuan a siudad para kadagiti tallo a kangrunaan a relihion ti Hudaismo, Kristianidad ken Islam?


text:
Plantilia:Ammom kadi/Nobiembre 14
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
- ... a ti tukak (nailadawan) ket adda dagiti agarup a 4,800 a nairehistro a sebbangan a pakaibilangan dagiti sumurok a 85% iti sibibiag a sebbangan ti ampibia?
- ... a ti mais ket isu ti kaaduan a naimulmula nga apit ti bukbukel iti Kaamerikaan ken adda dagiti 332 a riwriw a metriko tonelada a tinawen a tinaltalon idiay Estados Unidos?
- ... a ti Arkea ket naiklase idi kadagiti bakteria a kas dagiti prokariote (wenno Pagarian ti Monera) ken nanaganan dagitoy iti arkeabakteria?
- ... a ni Joseph Haydn ket kankanayon a tinawtawagan nga isu ti "Ama ti Simponia" ken "Ama ti Kuerdas a Kuarteto"?
- ... a ti mineral ket adda dagiti sumurok a 4,900 a kita ken sumurok a 4,660 kadagitoy ket napasingkedan babaen ti Sangalubongan a Gunglo ti Mineral?


text:
Plantilia:Ammom kadi/Abril 16
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
- ... a ti Daga (nailadawan) ket makunkuna pay a "Ti Asul a Marmol" ?
- ... a ti Krusada a termino ket naala manipud ti Pranses a termino para iti kapanggepan a panagala ti krus?
- ... a ni Hannibal Hamlin ket isu ti immuna a Bise Presidente iti Estados Unidos manipud ti Partido Republikano?
- ... a ni Otto von Bismarck ket isu ti immuna a Kanselor ti Imperio nga Aleman?
- ... a ni Papa Vigilio ket isu ti immuna kadagiti Bisantino a Papa?


text:
Plantilia:Ammom kadi/Septiembre 9
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
- ... a ti kuton (nailadawan) ket adda dagiti agarup a 22,000 a sebbanganna?
- ... a ti komunismo ket nanipud ti pagsasao a Latin - communis a ti kaibuksilanna ket sapasap wenno sangalubongan?
- ... a ti Vienna ket makunkuna pay a "Ti Siudad iti Tagtagainep" ?
- ... a ti bagi ti tao ket aglaon ti agarup a 3% iti nitroheno babaen ti kadagsenna?
- ... a ti Ehipsio a sibilisasion ket napartuat idi las-ud ti panawen ti 3150 SK?


text:
Nagsasabtan: 43°41′10″N 5°10′19″E / 43.686°N 5.1719°E / 43.686; 5.1719
Ti Vernègues ket maysa a komuna ti Bouches-du-Rhône a departamento idiay akin-abagatan a Pransia.
Ti komuna ket buklen dagiti dua a purok: Ti Vernègues ken Cazan.
Idi Hunio 11, ti 1909 a gingined ket ti nakatayan ti dua a taga-purok ken nangdadael ti kastilio ken dagiti kaaduan a balay idiay Vernègues, a daytoy ket naipatakder manen ti nababbaba a lugar.
Ti tabla dita baba ket mangipakpakita kadagiti temperatura ken panagtudtudo para iti paset ti panawen ti 1971-2000 :
Dagiti midia a mainaig ti Vernègues idiay Wikimedia Commons


text:
Plantilia:Ammom kadi/Oktubre 19
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
- ... a ti Danaw Baikal (nailadawan) iti kaadalem a 1,642 m (5,390 kadapan) ken edad a 25 a riwriw a tawtawen ket isu ti kaadaleman ken kaduogan a danaw iti lubong?
- ... a ni Sopokles ket nagsurat kadagiti 123 a pabuya iti las-ud ti panagbiagna, ngem adda laeng dagiti pito a kompleto ti pormana a nabatbati?
- ... a ti Baybay Kaspio ket isu ti kadakkelan a bagi ti danum a naikulong ti uneg ti Daga babaen ti kalawa?
- ... a ti Alpes ket ballasiwenna dagiti walo nga Alpino a pagpagilian ti Austria, Eslobenia, Suisa, Listenstain, Alemania, Pransia, Italia, ken Monaco?
- ... a ti Karayan Duyaw ket makunkuna a pay a "ti duyan ti Insik a sibilisasion"?


text:
Maillane
Nagsasabtan: 43°50′01″N 4°46′58″E / 43.8336°N 4.7828°E
Ti Maillane (iti Pranses; Malhana iti pagsasao nga Oksitano) ket maysa a komuna ti Bouches-du-Rhône a departamento idiay akin-abagatan a Pransia idiay dati a probinsia ti Provence.
Dagiti linaon
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Maillane ket mabirukan ti 7 km (4.3 mi) nga amianan a laud ti Saint-Rémy-de-Provence ken 15 km (9.3 mi) nga amianan a daya ti Tarascon.
Populasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti personalidad[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Maillane ket isu idi ti panakaipasngayan ti maika-19 a siglo a mannaniw a ni Frédéric Mistral (1904 Premio Nobel iti Literatura).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Maillane idiay Wikimedia Commons


text:
Plantilia:Ammom kadi/Disiembre 24
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
- ... a ni Papa Benedicto XVI (nailadawan) ket isu ti immuna a papa a nagikkat manipud kenni Papa Gregorio XII idi 1415, ken isu ti immuna a nagboluntario a nagikkat manipud kenni Papa Celestino V idi 1294?
- ... a ti Tanzania ket nagtaud ti naganna manipud ti panagkaykaysa idi 1964 ti estado ti Tanganyika ken ti Zanzibar tapno mangporma ti Republika ti Tanganyika ken Zanzibar?
- ... a ti San Marino ket inkedkeddeng babaen ti kaaduan nga isu ket addaan ti kaduogan a maus-usar pay laeng a naisurat a batay-linteg iti lubong?
- ... a ni Tomas Aquino ket kinemmeg ti bukodna a pamilia ken naibalud idi gapu ti panagayatna a tumipon kadagiti Dominikano imbes nga agbalin a maysa a Benediktino a monghe?
- ... a ti Wimbledon ket isu ti kaduogan ken kangayedan a torneo ti tenis iti lubong?


text:
San Fernando, La Union
Ti Siudad ti San Fernando ket ti kakaisuna a siudad iti probinsia ti La Union. Malaksid pay a kapitolio ti probinsia, agpapaay pay ti siudad a kas rehional a kapitolio ti Rehion ti Ilocos (Rehion I). Ti Siudad ti San Fernando ti sentro iti probinsia no maipanggep iti pinansia, politika ken ekonomia. Kaaduan nga agnaed ti siudad ket Ilokano.
Ti Siudad ti San Fernando ket maysa a primera klase a siudad ti Pilipinas, naikuyog iti umuna a distrito ti La Union.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti San Fernando ket nabingbingay iti 59 a barbaranggay.[2]
- Abut
- Apaleng
- Bacsil
- Bangbangolan
- Bangcusay
- Baranggay I (Pob.)
- Baranggay II (Pob.)
- Baranggay III (Pob.)
- Baranggay IV (Pob.)
- Baraoas
- Bato
- Biday
- Birunget
- Bungro
- Cabaroan (Negro)
- Cabarsican
- Cadaclan
- Calabugao
- Camansi
- Canaoay
- Carlatan
- Catbangen
- Dallangayan Este
- Dallangayan Oeste
- Dalumpinas Este
- Dalumpinas Oeste
- Ilocanos Norte
- Ilocanos Sur
- Langcuas
- Lingsat
- Madayegdeg
- Mameltac
- Masicong
- Nagyubuyuban
- Namtutan
- Narra Este
- Narra Oeste
- Pacpaco
- Pagdalagan
- Pagdaraoan
- Pagudpud
- Pao Norte
- Pao Sur
- Parian
- Pias
- Poro
- Puspus
- Sacyud
- Sagayad
- San Agustin
- San Francisco
- San Vicente
- Santiago Norte
- Santiago Sur
- Saoay
- Sevilla
- Siboan-Otong
- Tanqui
- Tanquigan
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti La Union". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Hulio 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Ilocos (Ingles) naala idi 21 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti La Union". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 3 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Plantilia:Ammom kadi/Marso 30
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
- ... a ni Miguel de Cervantes (nailadawan) ket nagtrabtrabaho pay a kas maysa a babaonen, probedor ken agsingsingir ti buis?
- ... a ti Dubai a nagan ket mabalin a nagtaud ti balikas a Daba a kayatna a sawen ket agkarayam gapu ti nabuntog nga ayus ti Alog Dubai?
- ... a ti Karayan Volga ket isu ti kadakkelan a karayan idiay Europa iti termino a kaatiddog, pagayusan, ken labneng a pagayusan?
- ... a ti Damascus ket nabirngasan a kas ti Siudad ti Hasmin?
- ... a ni Geoffrey Chaucer ket ammo a kas ti Ama ti Ingles a literatura?


text:
Plantilia:Ammom kadi/Mayo 23
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
- ... a ti Bantay Kilimanjaro (nailadawan) ket maysa a malmalmeng a bulkan ken isu ti katayagan a bantay idiay Aprika?
- ... a ti Manila ket isu ti kapusekan ti populasion a siudad iti lubong?
- ... a ti Dhaka idi tinurayan ti Mughal idi maika-17 a siglo ket ammo a kas ti Jahangir Nagar?
- ... a ti Baybay Mediteraneo ket nanaganan manipud ti Latin a balikas ti mediterraneus a kayatna a sawen ket "akin-uneg a daga" wenno "iti tengnga ti daga" (manipud ti medius, "tengnga" ken terra, "daga")?
- ... a ni Fyodor Dostoyevsky ket nagsagsagaba kadagiti banag a maipapan ti kuarta ken naglimlimos idi gapu ti pannakairuamna iti panagsugal?


text:
Premio Nobel iti Literatura
Manipud idi 1901, ti Premio Nobel iti Literatura (Sueko: Nobelpriset i litteratur) ket tinawen a naipagunguna iti maysa a mannurat manipud ti aniaman a pagilian nga adda, kadagiti balikas ni Alfred Nobel, nakaparnuay "kadagiti pagobraan iti literatura ti naisalsalumina unay nga obra iti umno a turong" (orihinal a Sueko: den som inom litteraturen har producerat det mest framstående verket i en idealisk riktning).[1][2] Urayno dagiti agmaymaysa nga obra ket sagpaminsan a nadakdakamat a naisangsangayan a naisalsalumina, ditoy ti "obra" ket mangitudo ti sibubukel nga obra ti mannurat. Ti Sueko nga Akademia ket isu ti mangikeddeng, no adda ti sinoman, a mangawatto ti premio iti aniaman a naited a tawen. Ti akademia ket mangirangarang ti nagan ti napaili a laureado iti kasapaan ti Oktubre.[3] Daytoy ket maysa kadagiti lima a Premio Nobel a nabangon babaen ti keddeng ni Alfred Nobel idi 1895; dagiti daddumapay ket ti Premio Nobel iti Kimika, Premio Nobel iti Pisika, Premio Nobel iti Kappia, ken Premio Nobel iti Pisiolohia wenno Medisina.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Ti Premio Nobel iti Literatura". nobelprize.org. Naala idi 2007-10-13.
- ^ John Sutherland (Oktubre 13, 2007). "Tinta ken Tupra". Guardian Unlimited Books (The Guardian). Naala idi 2007-10-13.
- ^ "Ti Premio Nobel iti Literatura". Sueko nga Akademia. Naala idi 2007-10-13.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Premio Nobel iti Literatura idiay Wikimedia Commons
- "Dagiti Amin a Nobel Laureado iti Literatura" – Pagsurotan a panid iti opisial a sitio ti Pundasion ti Nobel.


text:
Saba
Ti saba ket maysa a makan a prutas a napataud babaen dagiti nadumaduma a kita ti dakkel a hierba dagiti agsabsabong a mula ti henero ti Musa.[1] (Kadagiti sabsabali a pagilian, dagiti saba ket naus-usar para iti panagluto ken mabalin a matawagan kadagiti plantain.) Ti prutas ket adda dagiti nadumaduma a kadakkel, maris ken katangken,ngem kadawyan daytoy nga immatiddog ken killo, nga addaan ti nalamuyot a lasag ken nabaknang iti almidon a mabalin a naukisan iti duyaw, morado wenno nalabbaga no naluom. Dagiti bunga ket dumakkelda nga agririmpuok nga agbitbitin kadagiti rimpuok manipud ti ngato ti mula. Gangani amin a moderno a makan a partenokarpiko (awan bukel) a sabsaba ket nagtaud kadagiti dua a naatap a sebbangan ti– Musa acuminata ken Musa balbisiana. Dagiti sientipiko a nagan kadagiti kaaduan a nataltalon a saba ket ti Musa acuminata, Musa balbisiana, ken Musa × paradisiaca para iti hibrido ti Musa acuminata × M. balbisiana, depende kadagiti bukodda a henomiko a pakabuklan. Ti duog a sientipiko a nagan a Musa sapientum ket saanen a naus-usar.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Saba idiay Wikimedia Commons
- Kitaen ti Saba iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)


text:
Aprika
Ti Aprika ket ti maikadua a kadakkelan ken ken ti maikadua a kaaduan ti populasion a kontinente iti lubong. Iti agarup a 30.2 riwriw km2 (11.7 riwriw sq mi) ken mairaman dagiti asideg nga isla, daytoy ket sakupenna ti innem a porsiento iti dagup a kalawa ti rabaw ti Daga ken 20.4 porsiento iti dagup a kalawa ti daga.[2] Daytoy ket addaan kadagiti 1.1 bilion a tattao manipud idi 2013, daytoy ket kadagupan iti agarup a 15% iti populasion ti tao iti lubong.[3] Ti kontinente ket napalikmutan babaen ti Baybay Mediteraneo iti amianan, ti Kanal Suez ken ti Baybay Nalabbasit iti igid ti Peninsula Sinai iti amianan a daya, ti Taaw Indiano iti abagatan a daya, ken ti Taaw Atlantiko iti laud. Ti kontinente ket iramanna ti Madagascar ken dagiti nadumaduma a purpuro. Daytoy ket addaan kadagiti 54 napno a nabigbigan a naturay nga estado ("pagpagilian"), siam a terteritorio ken dagiti dua a de facto a nawaya nga estado nga addaan iti limitado wenno awan pannakabigbig.[4]
Ti populasion ti Aprika ket isu ti kaubingan kadagiti amin a kontinente; 50% kadagiti Aprikano ket agtawen ti 19 wenno ub-ubing.[5]
Ti Arhelia ket ti kadakelan a pagilian ti Aprika babaen ti kalawa, ken ti Nigeria ket ti kadakkelan babaen ti populasion. Ti Aprika, a naisangayan ti sentral nga Akindaya nga Aprika, ket kaaduan a naaw-awat a kas ti lugar a taudan dagiti tatttao ken ti klado ti Hominidae (dagiti nalatak a bakes), a kas naebidensiaan babaen dagiti kasapaan a hominidae ken dagiti taudanda, ken dagiti pay naud-udi a napetsaanen iti agarup a pito a riwriw a tawtawen ti napalabas, a mairaman ti Sahelanthropus tchadensis, Australopithecus africanus, A. afarensis, Homo erectus, H. habilis ken H. ergaster – a dagiti kasapaan a Homo sapiens (moderno a tao) ket nabirukan idiay Etiopia ken napetsaan idi agarup a 200,000 a tawtawen ti napalabas.[6] Ti Aprika ket sakkawenna ti ekuador ken sakupenna dagiti nadumaduma a luglugar ti klima; daytoy laeng ti kontinente a gumay-at manipud ti akin-amianan a temperado aginggana dagiti akin-abagatan a temperado a sona.[7]
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Kasakbayan a pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Aprika ket naikeddeng babaen dagiti kaaduan a paleoantropologo nga isu ti kaduogan a natagtagitao a teritorio iti Daga, a ti sebbangan ti tao ket nagtaud manipud iti daytoy a kontinente.[8][9] Idi las-ud ti tengnga ti maika-20 a siglo, Dagiti antropologo ket nakaduktalda kadagiti adu a posil ken ebidensia ti panagtaeng ti tao a mabalin a nasapsapa ngem 7 a riwriw a tawtawen ti napalabas. Dagiti tidda ti posil dagiti nadumaduma a sebbangan iti nasapa a kasla bakes a tattao ket naipagarup a nagbalin iti moderno a tao, kas ti Australopithecus afarensis (radiometriko a napetsaan iti agarup a 3.9–3.0 riwriw a tawtawen SK),[10] Ti Paranthropus boisei (c. 2.3–1.4 riwriw a tawtawen SK)[11] ken ti Homo ergaster (c. 1.9 riwriw–600,000 a tawtawen SK) ket naduktalanen.[2]
Kalpasan ti ebulosion ti homo sapiens sapiens idi agarup a 150,000 to 100,000 a tawtawen ti napalabas idiay Aprika, ti kontinente ket kangrunaan a natagtagitao babaen dagiti grupo ti agananup-agburburas.[12][13][14] Dagitoy nga immuna a moderno a tattao ket pinanawanda ti Aprika ken tinagtagitaoda ti amin a paset ti lubong idi las-ud ti migrasion ti Iruruar idiay Aprika a napetsaan idi agarup a 50,000 a tawtawen ti napalabas, ken rimmuar iti kontinente a mabalin a bimmallasiw iti Bab-el-Mandeb idiay Baybay Nalabbasit,[15][16] ti Kipet tiGibraltar idiay Morocco,[17] wennoti Ismo ti Suez idiay Ehipto.[18]
Dagiti sabali pay a migrasion dagitoy a moderno a tattao itikaunegan ti kontinente ti Aprika ket napetsaanen iti dayta a panawen, nga adda iti ebidenisa ti nasapa a panagtaeng ti tao a nabirukan idiay Akin-abagatan nga Aprika, Abagatan a daya nga Aprika, Amianan nga Aprika, ken ti Sahara.[19]
Ti kadakkel ti Sahara ket naipakasaritaanen a nakaro nga agdumaduma, nga iti kalawana ket napardas nga agdumaduma ken dagiti dadduma a panawen ket mapukpukaw depende kadagiti klimatiko a kasasaad ti lubong.[20] Iti patingga dagiti Panawen ti yelo, a nakarkulo idi agarup a 10,500 SK, ti Sahara ket nagbalin manen a berde a nalames a ginget, ken dagiti populasion ti Aprika ket nagsubli iti uneg ken dagiti kabambantayan nga aplaya idiay Sub-Sahara nga Aprika, ken adda dagiti pinintaan iti bato a nangpakpakita ti nalames a Sahara ken dagiti adu a populasion a naduktalan idiay Tassili n'Ajjer a napetsaan iti agarup a 10 milmilenio.[21] Nupay kasta, ti panagpudpudot ken ti panagmagmaga ti klima ket kaibuksilanna a babaen idi 5000 BC, ti rehion ti Sahara ket immad-adun a nagbalbalin a namaga ken nabusor. Idi agarup a 3500SK, gapu ti pakbo ti pagtayyekan ti Daga, ti Sahara ket nakasanay ti paset ti panawen iti napardas a panagbalin iti desierto.[22] Ti populasion ket immakarda kadagiti rehion ti Sahara ken napanda idiay Ginget ti Nilo iti baba ti Maikadua a Katarata nga idiay ket nagaramidda kadagiti permanente wenno semi-permanente a pagtaengan. Napasamak ti nakaro a resesion ti klima, ken nagpabassit ti nakaro ken kankanayon a panagtudtudo idiay Sentral ken Akindaya nga Aprika. Manipud idin iti daytoy a panawen, dagiti namaga a kondision ti nagtultuloy idiay Akindaya nga Aprika ken immad-adu idi las-ud ti naudi a 200 a tawtawen, idiay Etiopia.
Ti panagpaamo ti baka idiay Aprika ket immay sakbay ti agrikultura ken mabalin nga adda a kakuyog dagiti kultura ti agan-anup ken agburburas. Naipagpagarup a babaen idi 6000 SK, ti baka ket napaamon idiay Amianan nga Aprika.[23] Idiay kompleks ti Sahara-Nilo, dagiti tattao ket nagpaamoda kadagiti nadumaduma nga ayuop, a mairaman ti burro ken ti bassit a nasaraan ti tornilio a kalding a kadawyan idi manipud idiay Arhelia aginggana idiay Nubia. Idi tawen ti 4000 SK, ti klima ti Sahara ket nangrugrugi a pimmardas a nagbalin a nagmagmaga.[24] Daytoy a panagbaliw ti klima ket taudan ti panagpabassit dagiti danaw ken dagiti karayan ken taudan ti imad-adu a panagbalin ti desierto . Daytoy ket isu ti gapuanan ti panagpaadu ti gatad ti daga a nasayaat para kadagiti pagtaengan ken nangtulong kadagiti migrasion dagiti komunidad ti agtaltalon idiayi ad-adu a tropikal a klima ti Laud nga Aprika.[24]
Babaen ti umuna a milenio SK, naipayammo ti panagobra iti landok idiay Akinamianan nga Aprika ken napardas a naiwaras iti ballasiw ti Sahara kadagiti akin-amianan a paset ti sub-Sahara nga Aprika,[25] ken babaen idi 500 SK, ti panagobra ti metal ket nagbalinen a kadawyan idiay Laud nga Aprika. Ti panagobra ti landok ket napnon a naipundar idi agarup a 500 SK kadagiti adu a lugar iti Daya ken Laud nga Aprika, ngem dagiti dadduma a rehion ket saanda met a nangrugi iti panagobra ti landok aginggana kadagiti nasapa a siglo ti AD. Dagiti banag ti gambang manipud idiay Ehipto, Amianan nga Aprika, Nubia, ken Etiopia a napetsaan idi agarup a 500 SK ket nakali idiay Laud nga Aprika, ken mangisingasing a dagiti network ti Trans-Sahara a panagtagilako ket napundaren babaen iti daytoy a petsa.[24]
Dagiti teritorio ken dagiti rehion[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti pagilian iti daytoy a tabla ket naikategoria segun ti isbangan dagiti heograpiko a rehion nga inus-usar babaen ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, ken ti datos a nairaman ket naala kadagiti taudan manipud kadagiti artikulo ken no agiddiat dagitoy maikkan met dagitoy iti pakaamo.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ [1]
- ^ a b Sayre, April Pulley (1999), Africa, Twenty-First Century Books. ISBN 0-7613-1367-2.
- ^ World Population Data Sheet.
- ^ Kitaen ti Listaan dagiti naturay nga estado ken agkamkammatalek a terteritorio idiay Aprika.
- ^ Harry, Njideka U. (11 Septiembre 2013). "African Youth, Innovation and the Changing Society". Huffington Post.
- ^ Homo sapiens: University of Utah News Release: Peb. 16, 2005
- ^ Visual Geography. "Africa. General info". Naala idi 2007-11-24.
- ^ Genetic study roots humans in Africa, BBC News | SCI/TECH
- ^ Migration of Early Humans From Africa Aided By Wet Weather, sciencedaily.com
- ^ Kimbel, William H. and Yoel Rak and Donald C. Johanson. (2004) The Skull of Australopithecus Afarensis, Oxford University Press US. ISBN 0-19-515706-0.
- ^ Tudge, Colin. (2002) The Variety of Life., Oxford University Press. ISBN 0-19-860426-2.
- ^ Ivan Sertima, Ivan. (1995) Egypt: Child of Africa/S V12 (Ppr), Transaction Publishers. pp. 324–325. ISBN 1-56000-792-3.
- ^ Mokhtar, G. (1990) UNESCO General History of Africa, Vol. II, Abridged Edition: Ancient Africa, University of California Press. ISBN 0-85255-092-8.
- ^ Eyma, A. K. and C. J. Bennett. (2003) Delts-Man in Yebu: Occasional Volume of the Egyptologists' Electronic Forum No. 1, Universal Publishers. p. 210. SBN 1-58112-564-X.
- ^ Spencer Wells, The Journey of Man
- ^ Stephen Oppenheimer. The Gates of Grief
- ^ Winters C. The Gibraltar Out of Africa Exit for Anatomically Modern Humans. WebmedCentral BIOLOGY 2011;2(10):WMC002319 ,http://www.webmedcentral.com/article_view/2319
- ^ Robin Derricourt, "Getting 'Out of Africa': Sea Crossings, Land Crossings and Culture in the Hominin Migrations", 7 Hulio 2006.
- ^ Candice Goucher et al., World History: Journeys from Past to Present (2013), pp. 2-20, books.google.com/books?isbn=1134723547
- ^ The Sahara: Past, Present and Future, pp. 1-41, books.google.com/books?isbn=1317970012
- ^ Mercier, Norbert; Le Quellec, Jean-Loïc; Hachid, Mimalika; Agsous, Safia; Grenet, Michel (Hulio 2012). "OSL dating of quaternary deposits associated with the parietal art of the Tassili-n-Ajjer plateau (Central Sahara)". Quaternary Geochronology 10: 367–373. doi:10.1016/j.quageo.2011.11.010. Naala idi 7 Marso 2013.
- ^ "Sahara's Abrupt Desertification Started by Changes in Earth's Orbit, Accelerated by Atmospheric and Vegetation Feedbacks", Science Daily.
- ^ Diamond, Jared. (1999) "Guns, Germs and Steel: The Fates of Human Societies. New York:Norton, pp.167.
- ^ a b c O'Brien, Patrick K. (General Editor). Oxford Atlas of World History. New York: Oxford University Press, 2005, pp. 22–23.
- ^ Martin and O'Meara, "Africa, 3rd Ed." Indiana: Indiana University Press, 1995.
- ^ Dagiti kontinental a rehion segun ti isbangan ti Nagkaykaysa a Pagpagilian.
- ^ USCensusBureau:Countries and Areas Ranked by Population: 2009
- ^ Ti Espaniol nga Is-isla Kanarias, a ti Las Palmas de Gran Canaria ken Santa Cruz de Tenerife ket agkadua kapitolio, ken masansan a naikeddeng a paset ti Akin-amianan nga Aprika gapu ti relatibo a kaasidegda iti Morocco ken ti Akinlaud a Sahara; dagiti pigura ti populasion ken kalawa ket para iti 2001.
- ^ Ti Espaniol nga eksklabe ti Ceuta ket napalikmutan iti daga babaen ti Morocco idiay Akin-amianan nga Aprika; dagiti pigura ti populasion ken kalawa ket para iti 2001.
- ^ Ti Ehipto ket kadawyan a naikeddeng a transkontinental a pagilian idiay Akin-amianan nga Aprika (rehion ti Nagkaykaysa a Pagpagiliann) ken Akinlaud nga Asia; dagiti pigura ti populasion ken kalawa ket para laeng iti paset ti Aprika, iti laud ti Kanal Suez.
- ^ Ti Portuges nga Is-isla Madeira ket masansan a naikeddeng a paset ti Akin-amianan nga Aprika gapu ti relatibo a kaasidegda iti Morocco; dagiti pigura ti populasion ken kalawa ket para iti 2001.
- ^ Ti Espaniol nga eksklabe ti Melilla ket napalikmutan iti daga babaen ti Morocco idiay Akin-amianan nga Aprika; dagiti pigura ti populasion ken kalawa ket para iti 2001.
- ^ Ti teritorio ti Akinlaud a Sahara ket tinunton babaen ti Demokratiko a Republika ti Arabo a Sahrawi ken Morocco. Ti Demokratiko a Republika ti Arabo a Sahrawi ket mabigbigan a kas naturay nga estado babaen ti Kappon ti Aprika. Ti Morocco ket tuntonenna ti intero a pagilian a kas bukodna nga Akin-amianan a Probprobinsia. Ti Morocco mangimaton iti 4/5 iti teritorio bayat a ti Demokratiko a Republika ti Arabo a Sahrawi ket agtengel iti 1/5. Ti panangikapet ti Morocco' iti daytoy a teritorio ket san pay a nabigbigan ti sangalubongan.
- ^ Ti Bloemfontein ketti ukoman a kapitolio ti Abagatan nga Aprika, bayat a ti Cape Town ket ti lehislatibo a tugaw, ken ti Pretoria ket ti administratibo a tugaw ti pagilian.
- ^ Ti Yamoussoukro ket ti opisial a kapitolio ti Pantar ti Marpil, nayat a ti Abidjan ket tide facto a tugaw.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Asante, Molefi (2007). The History of Africa. Estados Unidos: Routledge. ISBN 0-415-77139-0.
- Clark, J. Desmond (1970). The Prehistory of Africa. Londres: Thames and Hudson. ISBN 978-0-500-02069-2.
- Crowder, Michael (1978). The Story of Nigeria. London: Faber. ISBN 978-0-571-04947-9.
- Davidson, Basil (1966). The African Past: Chronicles from Antiquity to Modern Times. Harmondsworth: Penguin. OCLC 2016817.
- Gordon, April A.; Donald L. Gordon (1996). Understanding Contemporary Africa. Boulder: Lynne Rienner Publishers. ISBN 978-1-55587-547-3.
- Khapoya, Vincent B. (1998). The African experience: an introduction. Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall. ISBN 978-0-13-745852-3.
- Moore, Clark D., and Ann Dunbar (1968). Africa Yesterday and Today, in series, The George School Readings on Developing Lands. New York: Praeger Publishers.
- Naipaul, V. S.. The Masque of Africa: Glimpses of African Belief. Picador, 2010. ISBN 978-0-330-47205-0
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Aprika idiay Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Aprika manipud idiay Wikivoyage
- Kitaen ti Aprika iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)


text:
Bulan (panawen)
Ti bulan ket maysa a kita ti panagrukud iti panawen, us-usaran daytoy kadagiti kalendario nga immuna a naparnuay idiay Mesopotamia, nabingbingay ti tawen ti sangapulo ket dua a bulan.
Dagiti linaon
Dagiti kita ti bulan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sumaganad ket kita ti bulan nga addaan laeng ti kangrunaanna iti astronomia.
Sidereal a bulan[urnosen | urnosen ti taudan]
Makunkuna daytoy a sidereal a bulan ngamin ta ti manu nga oras nga makapan nga agsubli ti Bulan (Ingles:Moon) iti naikkan a nagyanan dagita bituen (Latin:sidera): 27.321661 al-aldaw (27 aldaw 7 oras 43 minutos 11.5 segundo).
Tropikal a bulan[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy ket basbassit met laeng a panagrukud ti bulan. Basbassit nga oras ti panagsubli ti Bulan kadagiti naikkan a nagyanan dagita bituen: 27.321582 al-aldaw (27 aldaw 7 oras 43 minutos 4.7 segundo).
Anomalistiko a bulan[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy ket at-atiddog met a panagrukud ti bulan, ti kinaatiddogna ket: 27.554551 al-aldaw (27 aldaw 13 oras 18 minutos 33.2 segundo).
Drakoniko a bulan[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy ket makunkuna pay a 'drakonitiko' a bulan,[1] ken makunkuna pay a nodikal a bulan. Addaan ti panagrukodna daytoy a: 27.212220 al-aldaw (27 aldaw 5 oras 5 minutos 35.8 segundo).
Sinodiko a bulan[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy addaan ti panagrukod na a: 29.530589 al-aldaw (29 aldaw 12 oras 44 minutos 2.9 segundo).
Dagiti ka-atiddog ti bulan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Linton, Christopher M. (2004). Manipud iti Eudoxus to Einstein: pakasaritaan iti matematikal nga astronomia. Nagipablaak: Pagmalditan ti Unibersidad ti Cambridge. p. 7.


text:
Isabel I iti Inglatera
Ni Isabel I (a naamammo laeng iti "Isabel" aginggana ti panakaipangato ni Isabel II; 7 Septiembre 1533 – 24 Marso 1603) ket isu idi ti reina a nagari iti Inglatera ken Ireland manipud idi 17 Nobiembre 1558 aginggana idi pimmusay. Sagpaminsan a tinawtawagan a kas Ti Birhen Reina, Gloriana, wenno Naimbag a Reina Bess, ni Isabel ket isu idi ti maikalima ket ti naudi a monarkia ti Tudor a dinastia. Isu ket anak a babai ni Enrique VIII, isu ket naipasngay id a kas maysa a prinsesa, ngem ti inana, a ni Anne Boleyn, ket naipapatay idi tidua ket kagudua a tawtawen kalpasan ti panakaipasngayna, ken ni Isabel ket nairangarang a kas maysa nga anak ti ruar. Ti kagudua a kabsatna a lalaki, Eduardo VI, nangpatawid ti balangat kenni Balasang Jane Grey, a nangikkat daytoy kadagiti kagudua a kakabsatna, a ni Isabel ken ti Katoliko a ni Maria, ti panakaisaruno urayno daytoy ket saan a ti kalintegan.Ti testamentona ket naisiasi, ni Maria ket nagbalin a reina, ken ni Balasang Jane Grey ket naipapatay idi. Idi 1558, ni Isabel ket sinarununa ti kagudua a kabsatna a babai, nga isu idi ket naibalud ti nasurok a makatawen idi nagturturay gapu ti panakailemanna ti panagsuporta kadagiti rebelde a Protestante.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Isabel I iti Inglatera idiay Wikimedia Commons


text:
Pagsasao a Habanes
Ti Pagsasao a Habanes ti pagsasao dagiti tattao a Habanes iti tengnga ken daya a paset ti puro ti Java, iti Indonesia. Adda pay sumagmamano a kagimongan dagiti agsasao iti Habanes iti amianan a pantar ti laud a Java. Isu ti agtutubo a pagsasao ti nasurok 75 000 000 a katao.
Paset ti pamilia nga Austronesio ti Habanes, ket adda kainaigan daytoy iti Indones ken dadduma pay a karuay ti Malay. Agsasao pay iti Indones ti kaadduan nga agsasao iti Habanes para kadagiti panggep nga opisial ken komersial ken iti komunikasion kadagiti di Habanes nga Indones.
Iti ruar ti Indonesia, adda sumagmamano a sangkaarrubaan nga agsasao iti Habanes kadagiti pagilian a kas iti Malaysia ken Singapur. Iti Surinam, adda dagiti Habanes ti puonna nga agsasao iti kreol a nagtaud itoy a pagsasao. Kangrunaan a masarakan dagiti agsasao ti Habanés iti Malaysia iti Selangor ken Johor.
Pakauna[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Habanes ket paset ti Sundiko a sub-sanga ti Lauden a Malayo-Polinesio (maawagan pay iti Hesperonesiano) a sanga ti Malayo-Polinesio a sub-pamilia ti pamilia nga Austronesiano. Nasinged ti kainaigan daytoy iti Malay, Sundanes, Madures, Balines, ket addaan met daytoy iti nakapkapsut a kainaigan kadagiti pagsasao ti Sumatra, Borneo, ken ti Pilipinas. Masasao ti Habanes iti Tengnga ken Daya a Java, pati pay iti amianan a pantar ti Laud a Java. Pangkurditan a pagsasao met daytoy iti Madura, Bali, Lombok, ken iti deppaar ti Sunda iti Laud a Java. Pagsasao ti naarian a korte daytoy iti Palembang, Abagatan a Sumatra, ingga a binusor dagiti Olandes ti palasioda idi maika-18 a siglo. Mabalin a bigbigen ti Habanes kas maysa kadagiti klasiko a pagsasao iti lubong ta addaan daytoy iti dakkel a kurditan a manappat iti nasurok sangapulo ket dua a siglo. Binglayen dagiti eskolar ti ebolusion ti Habanes iti uppat a paset:
- Taga-ugma a Habanes, sipud iti maika-9 a siglo
- Akintengnga a Habanes, sipud iti maika-13 a siglo
- Baro a Habanes, sipud iti maika-16 a siglo
- Moderno a Habanes, sipud iti maika-20 a siglo (saan a kadawyan a maar-aramat daytoy a pannakaidasig)
Maisursurat ti Habanes iti naisuratan a Habanes, naisuratan nga Arabo-Habanes, naisuratan nga Arabo (nabaliwan para iti Habanes), ken iti naisuratan a Latin.
Ti Habanes ket Austronesio a pagsasao nga addaan iti kaaduan nga agtutubo nga agsasao nupay saan nga opisial daytoy iti sadinoman. Sasaoen ken maawatan daytoy ti agarup 80 000 000 a katao. Di nakurang ngem 45% ti dagup a populasion ti Indonesia ti addaan iti poon a Habanes wenno agnanaed iti lugar a kaaduan a pagsasao ti Habanes. Lima iti innem a pangulo ti Indonesia sipud idi 1945 ti Habanes ti addaan iti poon a Habanes. Isu ngarud nga addaan ti Habanes iti dakkel nga inpluensia iti ebolusion ti Indones, ti nailian a pagsasao ti Indonesia ken maysa a moderno a dialekto ti Malay.
Addaan iti tallo a kangrunaan a dialekto ti moderno a Habanes: Tengnga a Habanes, Daya a Habanes, ken Laud a Habanes. Adda lugar ti dialekto sipud iti Banten iti lauden amin ti Java ingga iti Banyumangi, ti dayaen amin a suli ti puro. Amin a dialekto ti Habanes ket addaan iti nasurok-nakurang a pada a panagkinnaawatan.


text:
Nabato a Banbantay
Ti Nabato a Banbantay (Ingles: Rocky Mountains wenno the Rockies) ket ti kangrunaan a kabambantayan idiay lumaud nga Amianan nga Amerika. Ti Nabato a Banbantay ket gumay-ay ti adadu ngem 3,000 milmilia (4,830 km) manipud ti akin-amiananan a paset ti Britaniko a Columbia, idiay lumaud a Kanada, aginggana idiay New Mexico, idiay abagatan a laud ti Estados Unidos. Iti kaunegan ti Kabambantayan ti Amianan nga Amerika, ti Nabato a Banbantay ket kasla naisangsangayan manipud ti Kabambantayan ti Aplaya a Pasipiko ken ti Sariap a Kabambantayan ken ti Sierra Nevada nga amin dagitoy ket adadayo a naisanglad iti laud.
Ti Nabato a Banbantay ket naporma manipud idi 80 a riwriw aginggan idi 55 a riwriw a tawtawen babaen ti Laramide orohenesis. Manipud idin, ti nuruno babaen ti danum ken dagiti glasier ket nakitikit ti kabambantayan kadagiti dramatiko a ginget ken panpantok. Iti kagibusan ti kinaudi a panawen ti yelo, ti tattao ket nagrugrugida a tinataengan dagiti kabambantayan. Kalpasan dagiti Europeano, a kas ni Apo Alexander MacKenzie ken ti Lewis ken Clark ekspedision, ket nagrugrugida a nagsuksukimat ti kabambantayan, dagiti minerales ken dagiti dudot ket nagpaandar ti immuna nga ekonomiko a panasuksukimat kadagiti banbantay, urayno dagiti kabanbantayan ket saanda napusek a natataengan.
Iti agdama, kaaduan ti kabambantayan ket nasalakniban babaen kadagti parke ken kabakiran a dagdaga, ken daytoy ket nadayeg a papanan dagiti turista, a naipangpangruna ti panagpagpagna, panagkampo, panagkalkalay-ay ti bantay, panagkalap, panaganup, panagbisikleta ti bantay, panag-iski, ken snowboard.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Baron, Jill (2002). Langlanga ti Nabato a Banbantay: ti ekolohiko a perspektibo. Island Press. ISBN 1-55963-953-9.
- Newby, Rick (2004). Rehion ti Nabato a Banbantay. Greenwood Press. ISBN 0-313-32817-X.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Nabato a Banbantay idiay Wikimedia Commons
- Nabato a Banbantay
- Heolohia ti Nabato a Banbantay
- Nalatak a Panakabingay ti Amianan nga Amerika
- Dagiti pisiograpiko a panakabingbingay
- Dagiti pisiograpiko a rehion ti Estados Unidos
- Dagiti kabambantayan ti Colorado
- Dagiti kabambantayan ti Alberta
- Dagiti kabambantayan ti Britaniko a Columbia
- Dagiti kabambantayan ti Idaho
- Dagiti kabambantayan ti Montana
- Dagiti kabambantayan ti New Mexico
- Dagiti kabambantayan ti Utah
- Dagiti kabambantayan ti Wyoming


text:
Sasao nga Indo-Europeano
Ti sasao nga Indo-Europeano ket isu dagiti pamilia (wenno pilo) dagiti ginasut a mainaig kadagiti pagsasao ken dialekto. Adda dagiti agarup a 439 a pagsasao ken dagiti dialekto, segun ti 2009 a karkulo ti Ethnologue, agarup a kagudua (221) ket tagikua ti apo a sanga ti Indo-Aryan.[1] Daytoy ket mangiraman kadagiti nangruna nga agdma a sasao iti Europa, ti banak ti Irani, ken ti Indiano a Subkontinente, ken adu pay daytoy idi iti taga-ugma nga Anatolia. Daytoy ket addaan kadagiti napasingkedan a pannakaisurat a naiparangen manipud idi Panawen ti Bronse iti porma iti Sassao nga Anatolia ken Miseniko a Griego, ti pamilia ti Indo-Europo ket kaaduan iti pagobraan ti naipakasaritaan a lingguistika ken agtagikua ti maiakdu a kapautan a nairehistro a pakasaritaan, kalpasan laeng ti pamilia ti Apro-Asiatiko.
Ti sasao nga Indo-Europeano ket insasao babaen dagiti gangani a 3 bilion a patneng nga agsasao,[2] ti kaaduan a bilang kadagiti aniaman a mabigbig a pamilia ti pagsasao. Kadagiti 20 a pagsasao a kaaduan ti bilang kadagiti patneng a mangisasao segun ti SIL Ethnologue, 12 kadagitoy ket Indo-Europeano: ti Espaniol, Inggles, Hindi, Portuges, Bengali, Ruso, Aleman, Lahnda, Marati, Pranses, Urdu, ken Italiano, dagitoy ket pakainayonana para iti sumurok a 1.7 bilion a patneng a mangisasao.[3] Adda met dagiti sabali a naisuppiatan a singasing a mangisilpo ti Indo-Europeano kadagiti sabali a nangruna a pamilia ti pagsasao.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Ethnologue report for Indo-European". Ethnologue.com.
- ^ "Ethnologue list of language families". Ethnologue.com. Naala idi 2010-08-07.
- ^ "Ethnologue list of languages by number of speakers". Ethnologue.com. Naala idi 2010-08-07.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Sasao nga Indo-Europeano idiay Wikimedia Commons


text:
Plantilia:IPA-fr
Pannakabalikas a Pranses: [{{{1}}}]
Dagiti linaon
Panagusar[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy a plantilia ket pormatenna dagiti transkripsion ti IPA ken isilpona dagita iti WP:IPA para iti Pranses. Ti transkripsion ket nasken a maipada kadagiti taripnong iti dayta a tekla; para kadagiti transkripsion ti ak-akikid a dialekto, usaren ti {{IPA-amin}}, a mangisilpo iti ad-adu a kompleto a tekla ti IPA.
Ti umuna a selula iti plantilia ket para iti transkripsion, ken ti maikadua a pagpilian a selula ket ti panangibaliw a mangtengngel ti pangyuna. No awan ti maikadua pateg, agparang ti pangyuna iti Pannakabalikas a Pranses:
{{IPA-fr|o}}→ Pannakabalikas a Pranses: [o]
{{IPA-fr|o|pron}}→ pannakabalikas: [o]
{{IPA-fr|o|lang}}→ Pranses: [o]
{{IPA-fr|o|IPA}}→ IPA: [o]
{{IPA-fr|o|local}}→ lokal [o]
{{IPA-fr|o|}}→ [o]
Ti ania man kadagitoy ket mabalin a maitipon iti papeles ti uni iti maysa a pagpilian a maikatlo a selula:
Para iti kasisigud a pangyuna, nupay kasta, ti pagikabilan a kas ti ‹-› ket nasken iti maikadua a selula:
Panagusar kadagiti plantilia ti pannakabalikas iti IPA[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Wikipedia ket mangited kadagiti nadumaduma a plantlia para iti husto a panagiparang kadagiti transkripsion ti IPA.
Kita ti letra ti IPA[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti sapasap, dagiti simbolo ti IPA iti panid ket nasken a marikpan iti plantilia ti
{{IPA}}, daytoy ket mangpormat ti testo iti maysa a mangpataud ti kita ti letra ti IPA. No adu ti paset ti panid ket agus-usar iti IPA, daytoy ket kustomario nga agipablaak iti pakdaar iti dayta a kinapudno iti
{{Pakdaar ti IPA|lang=ilo}}, ngem ti tunggal maysa a tangdan ket makasapul laeng ti plantilia ti
{{IPA}} para iti husto a pannakapormat.
No awan dagiti makaanay a rumsua tapno maikkan iti pakdaar, ikeddengen ti plantilia a maisilpo iti tekal ti IPA para iti umuna a kayarigan ti IPA iti panid wenno seksion.
Dagiti balikas iti Ingles[urnosen | urnosen ti taudan]
Para kadagiti balikas ti Ingles, iti kaaduan, saan a rehional a transkripsion, a kas no mangited iti pannakabalikas iti tekla ti balikas iti maysa nga artikulo, agusar kadagiti plantilia a mangisilpo iti Tulong:IPA para iti Ingles, ti karta a subpaset ti IPA a maitunos iti Ingles:
- {{IPA-en}}, maiparang a kas: Pannakabalikas nga Ingles: /balikas/ (ti pay /balikas/, Pannakabalikas nga Ingles: /balikas/, pannakabalikas /balikas/, ken dadduma pay).
- {{IPAc-en}}, automatiko a mangbaliw iti IPA, tapno ti
{{IPAc-en|'|w|3r|d}}ket agparang a kas /ˈwɜrd/. Daytoy ket mangited ti panagkallautang ti bao a silsilpo kadagiti simbolo, ken isu itan ti kinaynayat a plantilia.
Dagiti ganganaet a balikas[urnosen | urnosen ti taudan]
Para kadagiti ganganaet a balikas a saan nga asimilado iti Ilokano, mausar kadagiti plantilia a mangisilpo iti ad-adu a sapasap a karta ti Tulong:IPA , nga aglaon kadagiti amin a nangruna a simbolo ti IPA:
-
- {{IPA-amin}}, agparang a kas: IPA: [balikas]. Wenno:
- Para kadagiti naisangayan a pagsasao, mabalin nga adda met dagiti dedikado a tekla ti IPA para iti naiyalagad a transkrision. Adda met dagiti nadumaduma a pagpilian para kadagiti pannakaiparangda. Ti umuna a selula ket mangiraman ti kodigo ti ISO ti pagsasao; ti maikadua ket ti transkripsion; ti makatlo a tekla ket ti maysa a pangyuna a insasao; ken ti maikapat ket ti baetan para iti papeles ti uni. Kas pagarigan ti panagusar iti balikas ti a Pranses iti eau [o] , addaan iti kasisigud a pormat iti:
-
{{IPA-fr|o}}→ Pannakabalikas a Pranses: [o]
-
- Wenno ti balikas a "pannakabalikas" ket mabalin a mausar a kas ti introduksion:
{{IPA-fr|o|pron}}→ pannakabalikas: [o]
-
- Nagan ti pagsasao laeng:
{{IPA-fr|o|lang}}→ Pranses: [o]
-
- "IPA" laeng:
{{IPA-fr|o|IPA}}→ IPA: [o]
-
- Silpo laeng:
{{IPA-fr|o|}}→ [o]
-
- Ti ania man kadagitoy ket mabalin nga itipon iti papeles ti uni:
- Para iti kasisigud a pangyuna nga insasao, nupay kasta, nasken ti pagikabilan a kas ti “-”:
IPA-amin para kadagiti saan a nasuportaran a pagsasao[urnosen | urnosen ti taudan]
Napartuat dagiti baw-ing para kadagiti pagsasao nga awan kadagiti dedikado a plantilia. Dagiti transkripsion nga agus-usar kadagitoy a baw-ing ket agdama a maisilpo iti {{IPA-amin}}; no mapartuat ti naisangayan a plantilia kadagiti artikulo ket hustodanton a maisilpo. Kas pagarigan, mabalin nga usaren ti
{{IPA-jv|balikas}} para iti Habanes, ngem iti agdama maibaw-ingto iti
{{IPA-amin}}, ken agpataud daytoy iti IPA: [balikas].
Panangibaliw iti IPA[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti sabali pay a kita ti plantilia ti naisangayan a pagsasao ket mangpalubos ti panangikabil kadagiti ordinario a letra (wenno konbensional a kapada ti ASCII) manipud ti naited a pagsasao para iti automatiko a panangibaliw kadagiti simbolo ti ponetiko. Dagiti pagsasao nga agdama a magun-od, ken pagarigan ti panagusar, ket makita dita baba:
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- {{respell}}, para kadagiti panangiletra manen a pannakabalikas, a mabalin a mausar kadagiti balikas nga Ingles a maipatinayon iti IPA
- {{lang-nci-IPA}}, para iti mamindua a transkripsion ti IPA ti Nahuatl


text:
LAOAG CITY – Mabigbig ken maipaayan ti pammadayaw ti dua a kameng ti PNP – Special Action Force (SAF) nga taga Ilocos Norte nga nakalasat iti nadara nga engkuwentro idiay Mamasapano, Maguindanao ita nga aldaw iti maiwayat a seremonya para kadagiti banwar nga Ilokano iti maawagan Heroes Walk.
Da SPO1 Allan Lampitoc Franco nga taga Banna kenni SPO1 Judalyn Lozano nga taga Adams ket karaman kadagiti nakalasat iti Mamasapano encounter idi Enero 25 ita a tawen a nakatayan ti 44 a kakadua da.
Ti pannakapadayaw dagiti banwar nga Ilokano ket idauloan ni Gov Imee Marcos kadua na dagiti sabsabali pay nga opisyal ti gobyerno.
Gapu ti inparangarang a kinatured da Franco ken Lozano kas kameng ti nasao a grupo ket naikeddeng a rumbeng laeng a maipaayan da ti pammigbig ken pammadayaw kas banwar nga Ilokano.
Malaksid ti pammadayaw ket maipaayan pay da Franco kenni Lozano ti cash incentives ken karaman metten dagiti kakabsat da kadagiti maipaayan ti full scholarship nga agadal iti Mariano Marcos State University (MMSU).


text:
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Panaglisensia [ urnosen ]
Siak, ti agtengtengel ti karbengan ti kopia iti daytoy nga obra, ket agipablaak babaen kadagiti sumaganad a lisensia:
Maited ti pammalubos ti agkopia, agiwaras ken/wenno mangbaliw iti daytoy a dokumento babaen ti termino iti
, Bersion 1.2 wenno ti aniaman a kinaudi a bersion babaen ti GNU Free Documentation License Free Software Foundation; nga awan dagiti Sabsabali a Paset, awan dagiti Sanguan nga Aklub a Testo, ken dagiti Likudan nga Aklub a Testo. Ti kopia ti lisensia ket nairaman iti paset a natituluan ti .
GNU Free Documentation License
http://www.gnu.org/copyleft/fdl.html GFDL GNU Free Documentation License true true
Daytoy a papeles ket nalisensiaan babaen ti
Creative Commons Attribution 2.5 Generic a lisensia.
Nawaya ka:
ti makibingay – ti ag-kopia, agiwaras ken agipatulod ti obra
ti pagtipon-tipon – ti panagibagay ti obra Babaen kadagiti sumaganad a kasasaad:
pammadayaw – Masapul a padayawem ti obra iti ugali a nainaganan babaen ti mannurat wenno nagited ti lisensia (ngem saan nga iti pamay-an nga isingasing a bigbigen da ka wenno ti panag-usar mo ti obra) .
http://creativecommons.org/licenses/by/2.5 CC BY 2.5 Creative Commons Attribution 2.5 true true
Mabalinmo ti agpili kadagiti lisensia a kaykayatmo. Pakasaritaan ti papeles
Pinduten iti petsa/oras tapno makita ti papeles a kas naiparang iti dayta a panawen.
Petsa/Oras Bassit a ladawan Dagiti rukod Agar-aramat Komentario
agdama 02:04, 7 Enero 2006 250 × 366 (614 KB) Rei-artur == Descrição do ficheiro == Imagem criada por ''' Rei-artur''', em Janeiro de 2005, a partir do mapa Image:Mapa de Portugal.svg. {{User:Rei-artur/by}} Category:Maps of cities in Portugal Category:Sines == Licensing == {{ Panagusar iti papeles
Ti sumaganad a silsilpo ti panid iti daytoy a papeles:
Global a panagusar ti papeles
Dagiti sumaganad a wiki ket agus-usar iti daytoy a papeles:
Panagusar idiay af.wikipedia.org
Panagusar idiay als.wikipedia.org
Panagusar idiay an.wikipedia.org
Panagusar idiay arz.wikipedia.org
Panagusar idiay ast.wikipedia.org
Panagusar idiay bar.wikipedia.org
Panagusar idiay br.wikipedia.org
Panagusar idiay bs.wikipedia.org
Panagusar idiay ceb.wikipedia.org
Panagusar idiay crh.wikipedia.org
Panagusar idiay cy.wikipedia.org
Panagusar idiay de.wikipedia.org
Panagusar idiay dsb.wikipedia.org
Panagusar idiay ee.wikipedia.org
Panagusar idiay el.wikipedia.org
Panagusar idiay en.wikipedia.org
Panagusar idiay es.wikipedia.org
Panagusar idiay eu.wikipedia.org
Panagusar idiay ext.wikipedia.org
Panagusar idiay fa.wikipedia.org
Panagusar idiay fiu-vro.wikipedia.org
Panagusar idiay fo.wikipedia.org
Panagusar idiay fur.wikipedia.org
Panagusar idiay fy.wikipedia.org
Panagusar idiay ga.wikipedia.org
Panagusar idiay gd.wikipedia.org
Panagusar idiay gl.wikipedia.org
Panagusar idiay hr.wikipedia.org
Panagusar idiay ia.wikipedia.org
Panagusar idiay id.wikipedia.org
Panagusar idiay io.wikipedia.org
Panagusar idiay it.wikipedia.org
Panagusar idiay ja.wikipedia.org
Panagusar idiay jv.wikipedia.org
Panagusar idiay kw.wikipedia.org
Panagusar idiay lad.wikipedia.org
Panagusar idiay lb.wikipedia.org
Panagusar idiay lmo.wikipedia.org
Panagusar idiay mi.wikipedia.org
Panagusar idiay mk.wikipedia.org
Panagusar idiay ml.wikipedia.org
Panagusar idiay ms.wikipedia.org
Kitaen
ti adu pay a global a panagusar iti daytoy a papeles.
Daytoy a papeles ket naglaon ti naipatinayon a pakaammo, a mabalin a nainayon manipud ti dihital a kamera wenno skanner a naaramat a pangpartuat wenno pang-digitize itoy.
No ti papeles ket saan a nabalbaliwan manipud iti kasisigud a kasasaad, adda dagiti sumagmamano a salaysay a mabalin a saan a napno a maipakita ti nabaliwan a papeles.


text:
Maika-29 a paralelo amianan
Ti maika-29 a paralelo amianan ket ti sirkulo ti latitud a 29 gradgrado iti amianan ti ekuador a plano ti Daga. Daytoy ket ballasiwenna ti Aprika, Asia, ti Taaw Pasipiko, Amianan nga Amerika ken ti Taaw Atlantiko.
Iti daytoy a latitud ti init ket makitkita para kadagiti 14 nga oras, 0 a minuto iti las-ud ti solstisio ti kalgaw ken 10 nga or-oras, 18 a minminuto iti las-ud ti solstisio ti panaglalam-ek.[1]
Likmut ti lubong[urnosen | urnosen ti taudan]
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti 29° a paralelo amianan ket lumabas iti:


text:
Plantilia:Ammom kadi/Abril 22
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
- ... a ni Qin Shi Huang (nailadawan) ket isu idi ti ari ti Insik nga Estado ti Qin ken ti nagbalin nga immuna nga emperador ti nagkaykaysa a Tsina?
- ... a ti Danaw Baikal ket isu ti kaadaleman ken maysa kadagiti kalitnawan kadagiti amin a danaw iti lubong?
- ... a ni Suleiman I ket isu idi ti maikasangapulo ken kapautan a nagturturay nga Emperador ti Otomano nga Imperio, a nangrugi a nangturay manipud idi 1520 aginggana idi pimmusay idi 1566?
- ... a ti Lagos ket maysa idi a kampo ti pakigubatan para kadagiti kameng ti Benin nga Imperio ken tinawtawaganda daytoy idi iti Eko?
- ... a ti Gupta nga Imperio ket tinawtawagan daytoy a paset ti panawen a kas ti "Nabalitokan a Panawen ti India"?


text:
Eyragues
Nagsasabtan: 43°50′31″N 4°50′30″E / 43.8419°N 4.8417°E
Ti Eyragues (Provençal: Irago en Prouvenço) ket maysa a komuna ti Bouches-du-Rhône a departamento idiay akin-abagatan a Pransia. Daytoy ket mabirukan idiay 14 km (8.7 mi) nga abagatan ti Avignon, ken 6 km (3.7 mi) nga amianan ti St. Rémy-de-Provence, adda daytoy ti linawas a tiendaan iti Biernes idiay dakkel a kuadrado ti purok.
Populasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Eyragues idiay Wikimedia Commons


text:
Plantilia:Ammom kadi/Hulio 13
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
- ... a ti Nalatak a Dandanaw (nailadawan) ket mangporma ti kadakkelan a grupo dagiti danaw ti nasadiwa a danum iti lubong?
- ... a ni Euklides ket sapasap a naibagbaga a kas ti "Ama ti Heometria"?
- ... a ti Nalatak a Bangen ti Raw-ang ket buklen dagiti sumurok a 2,900 nga agmaymaysa a raw-ang ken isu ti kadakkelan a sistema ti koral a raw-ang iti lubong?
- ... a ti Lagos ket maysa idi a nagan a naited para iti pagtaengan babaen dagiti Portuges a kayatna a sawen ket "dandanaw"?
- ... a ni Marie Curie ket isu ti immuna a babai a nangabak ti Premio Nobel, is-isu pay ti babai a nangabak ti dua a pagobraan, ken is-isu ti nangabak iti ad-adu ngem maysa a siensia?


text:
Plantilia:Ammom kadi/Mayo 18
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
- ... a ti Marte ket matawtawgan pay daytoy a kas ti "Nalabbaga a Planeta?
- ... a ti Batay-linteg iti India ket isu ti kaatiddogan a naisurat a batay-linteg iti aniaman a naturay nga estado iti lubong?
- ... a ni James Buchanan ket isu laeng ti Presidente ti Estados Unidos a saan a nakiasawa?
- ... a ti Istanbul ket is-isu laeng ti siudad iti lubong a naisanglad ti dua a kontinente?
- ... a ti pagsasao a Tseko ket ammo a kas ti Bohemio iti Ingles aginggana idi naladaw a maika-19 a siglo?


text:
Plantilia:Ammom kadi/Disiembre 26
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
- ... a ni Papa Francisco (nailadawan) ket isu ti immuna a papa nga agnagan ti Francisco, immuna a Hesuita a papa, immuna a papa manipud ti Kaamerikaan, ken isu pay ti immuna a papa a naggapo ti ruar ti Europa manipud kenni Gregorio III idi maika-8 a siglo?
- ... a ti Lisbon ket isu ti akin-laud unay a dakkel a siudad a mabirukan idiay Europa, ken isu pay ti akin-laud unay a kapitolio a siudad ken ti maymaysa laeng iti igid ti pantar ti Atlantiko?
- ... a ni Karlomagno ket isu ti tinawtawagan a kas ti "Ama ti Europa" ken ti immuna a nangikaykaysa ti kaaduan a paset ti Laud nga Europa?
- ... a ti aldaw ket umat-atiddog ti agarup a 1.7 milisegundo ti tunggal maysa a siglo?
- ... a ti Hanunó'o nga abesedário ket maysa a patneng a sinuratan iti Pilipinas nga agpatakder ken agpangato a maisurat?


text:
LAOAG CITY – Nakaanges met laengen ti nalukay dagiti residente nga agnanaed iti asideg ti baybay iti ciudad ti Laoag kas kadagiti taga Metro Lapaz kalpasan a pimmanawen itay laeng agsapa ti simmadsadsad nga dakkel a barko iti baybay a paset ti nasao a barangay.
Segun kenni City Disaster Risk Reduction and Management Council (CDRRMC) chairman, Dr Melvin Manuel basar ti impormasyun nga nakalap ti PNP-Laoag ti barko ket nagkarga ti troso.
Immuna iti daytoy ket naalarma dagiti residente iti nasao a barangay gapu ti panagamak da nga nagkarga ti kontrabando ti nasao a barko.
Segun kadagiti residente, ti barko ket simmadsad pay iti nasao a paset ti baybay idi agsapa idi kalman.
Uray dagiti opisyal ti ciudad ket saan da a naliklikan ti naalarma kalpasan nga naammuan da ti pannakaisadsad ti dakkel a barko iti nadakamat a lugar.
Kuna ni Sangguniang Panlungsod Member Joseph Tamayo nga maawatan na ti pannakaalarma dagiti residente ti Metro Lapaz gapu ta mabalin nga nagkarga ti kontrabando ti barko nga kas ti napasamak iti Currimao port.


text:
Prepektura ti Osaka
Ti Prepektura ti Osaka (大阪府 Ōsaka-fu?) ket maysa a prepektura a mabirukan idiay rehion ti Kansai idiay Honshu, ti kangrunaan nga isla iti Hapón.[1] Ti kapitoliona ket ti siudad iti Osaka. Daytoy ti sentro iti Osaka-Kobe-Kyoto a lugar.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Osaka-fu" iti EnsiklopediaHapón, p. 759 idiay Liblibro ti Google; "Kansai" iti p. 477 idiay Liblibro ti Google.
- ^ Nussbaum, "Osaka" iti p. 759 idiay Liblibro ti Google.