text:
Industrial a Rebolusion
Ti Industrial a Rebolusion ket isu idi ti nagdaliasatan dagiti proseso ti panagpataud a napasamak idi paset ti panawen manipud idi 1760 agnggana idi baetan ti 1820 ken 1840. Daytoy a panagdaliasat ket mangiraman a naggapuan manipud kadagiti pamay-an a panagpataud babaen ti ima a napan kadagiti makina, ti baro a panagpataud babaen ti kimiko ken ken dagiti proseso ti panagpataud ti landok, ket nangpasayaat ti bileg ti danum, ti panagpaadu ti panag-usar iti pison a bileg ken ti panagparang-ay kadagiti [ramit a makina]]. Ti panagdaliasat ket mangiraman pay ti panagbalbaliw manipud ti tarikayo ken dagiti dadduma a bio-sungrod iti karbon. Ti Industrial Rebolusion ket nangrugi idiay Gran Britania ken iti kaunegan ti bassit laeng a dekada, daytoy ket naiwarwaras idiay Lumaud a Europa ken idiay Estados Unidos.
Ti Industrial a Rebolusion ken nangmarka puntos s nagsikkuan iti pakasaritaan; gangani amin nga aspeto ti inaldaw a panabiag ket naimpluensiaan idi kadagiti nadumaduma a waya. A naipangpangruna ti natimbeng a matgedan ken ti populasion ket nangrugi a nangipakpakita ti di pay nakitkita a natalinaay nga idadakkel. Kadagiti balikas ti nagunggunaan ti Premio Nobel a ni Robert E. Lucas, Jr., "Para iti kaunaan iti pakasaritaan, dagiti kasasaad ti panagbiag iti masa ti ordinario a tattao ket mapmapanen iti natalinaay nga idadakkel ... Awan pay ti asideg a kastoy a panagkukua a naibagbaga babaen dagiti klasiko nga ekonomista, uray ti teoretiko a posibilidad."[2]
Ti paset ti panawen a nasakupan babaen ti Industrial a Rebolusion ket aggigiddiat kadagiti nadumaduma a historiador. Ni Eric Hobsbawm ket nagtengtengngel a daytoy ket 'nangrugi' iidiay Britania idi tawtawen ti 1780 ken saan a napno a narna aginggana idi tawtawen ti 1830s weno tawtawen ti 1840,[3] bayat a ni T. S. Ashton ket nagtengtengngel a daytoy ket napasamak idi baetan ti 1760 ken 1830.[4]
Adda dagiti historiador ti maika-20 a siglo a kas ni John Clapham ken ni Nicholas Crafts ket nakisinnuppiat a dagiti proseso iti ekonomiko ken ti sosial a panagbalbaliw ket nagin-inut a nangrugi ken ti termino a rebolusion ket saan a husto. Daytoy ket suheto pay laeng a suppiatan kadagiti historiador.[5][6] Ti GDP ti tunggal maysa atao ket nawatiwat a natalinaay sakbay ti Industrial a Rebolusion ken ti irurumsua ti moderno a kapitalista nga ekonomia.[7] Ti Industrial a Rebolusion ket nangirugi ti panawen iti ekonomiko nga idadakkel ti tunggal maysa a tao kadagiti kapitalista nga ekonomia.[8] Dagiti historiador ti ekonomia ket nakitunosda a ti pannakagteng ti Industrial a Rebolusion ket isu ti kangrunaan a pasamak iti pakasaritaan ti nagtagitaon manipud kadagiti panagpaamo ti ayup ken mulnula.[9]
Ti Immuna nga Industrial a Rebolusion ket nagbalin iti Maikadua nga Industrial a Rebolusion kadagiti nagdaliasatan a a tawen a baetan ti 1840 ken 1870, idi ti teknolohiko ken ekonomiko a panagparang-ay ket pimmardas gapu ti kadda ti immad-adu a panagampon kadagiti napataray ti pison a bangka, dagiti bapor ken dagiti perokaril, ti adu a gatad a panagpataud kadagiti ramit a makina ket ti immad-adu a panagusar kadagiti napataray ti pison a paktoria.[10][11]
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti kasapaan a panag-usar ti termino nga "Industrial a Rebolusion" ket mabalin a ti surat idi Hulio 6, 1799 babaen ti Pranses a naibaon a ni Louis-Guillaume Otto, a nagirangrangarang a ti Pransia ket simreken iti lumba ti industrialisado.[12] Iti librona idi 1976 Nagruna a balbaikas: Ti Bokabulario ti Kultura ken Kagimongan, ni Raymond Williams ket nangibagbaga iti iseserrek para iti "Industria": "Ti kapanunotan iti baro a sosial nga urnos a naibatay kadagiti nagruna a panagbalbaliw ti indistria ket nalawag idi kenni Southey ken ni Owen, idi nagbaetan ti 1811 ken 1818, ken nasapsapa a nalawag met idi kenni Blake kadagiti kasapaan a tawtawen ti 1790s ken ni Wordsworth iti sikko ti maika-19 a siglo." Ti termino nga Industrial a Rebolusion ket naipakat iti teknolohiko a panagbalbaliw ken kanknayonen a kadawyan babaen ti naladaw a tawtawen ti 1830, a kas ti panangipalplawag ni Jérôme-Adolphe Blanqui idi 1837 iti la révolution industrielle.[13] Ni Friedrich Engels iti Ti Kasasaad ti Agtrabtrabaho a Klase idiay Inglatera idi 1844 ket nangibagbaga iti "maysa nga industrial a rebolusion, ti rebolusion nga iti isu met laeng a panawen a nanngibalbaliw ti napno a sibil a kagimongan". Nupay kasta, urayno ni Engels ket nangisurat idi tawtawen ti 1840, ti librona ket saan a naipatarus iti Inggles aginggana idi naladaw a maika-19 a siglo, ken ti panangiyebkasna ket saan a simrek iti inaldaw a panangisao aginggana idin. Ti pammadayaw iti pannakaidayeg ti termino ket naited kenni Arnold Toynbee, a dagiti lekturana a naited idi 1881 ket nangited ti naisalaysayan a pannkalagip iti daytoy.[14]
Dagiti kangrunaan a panagrang-ay ti teknolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Nangruna a panagrang-ay ti teknolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti panagpatingga ti Industrial a Rebolusion ket asideg a naisilpo iti bassit a bilang dagiti panagbabaro,[15] a nangrugi idi maikadua a gudua ti maika-18 a siglo. Babaen ti tawtawen ti 1830 dagiti sumaganad ket naaramiden a pannakagun-od kadagiti nangruna a teknolohia:
- Ab-abel – Dagiti mekaniko a pannibbian ti kapas a pinaadar babaen ti alibungabong wenno danum ket immadu ti pinataud ti agtrabtrabaho babaen ti paktor iti agarup a 1000. Ti nabilegan a pagablan ket nangpaadu ti pinataud ti agtrabtrabaho babaen ti paktor iti surok a 40.[16] Ti laddit ti kapas ket nagpaadu ti produktibidad wenno panagikkat ti bukel manipud ti kapas babaen ti paktor iti 50. Dagiti dakkel a pannakagun-od iti produktibidad ket napasamak pay iti pannibi ken panagabel iti lana ken lienso, ngem saan dagitoy a nalatlatak ngem ti kapas.
- Alibungabong a bileg – Ti kasayaat dagiti alibungabong a makina ket immadu isunga nagusarda ti nagbaetan ti maysa a panglima ken maysa a pangsangapulo a kaadu iti sungrod. Ti pannaka-ampon dagiti natalinaay nga alibungabong a makina iti agtaytayyek a panaggunay ket nakaaramid kadagitoy a nasayaat iti industrial a panag-usar. Ti nangato a presion a makina ket addaan ti nangato a bileg iti pannakaibagi ti kadagsen, a nakaaramid iti daytoy a nasayaat para iti transportasion. Ti alibungabong a bileg ket napan iti napardas a panagpadakkel kalpasan idi 1800.
- Panagaramid ti landok – Ti panangisukat ti coke para iti unging ket kaaduan a nagipababab ti ngina ti sungrod kadagiti nadumaduma akita ti panagpataud ti landok.[17] Ti panagusar ti coke ket nangpalubos pay kadagiti daddadakkel a pugon,[18][19] a nagbanagan kadagiti ekonomia ti gantingan. Ti panagpuyot a silindro ti napundision alandok ket immuna idi a nausar idi 1760. Kanungpalan daytoy a napasayaat babaen ti pannakapartuat daytoy nga agtignay iti mamindua, a nangpalubos kadagiti nangatngato a temperatura ti pugon. Ti proseso ti panaglugnak ket nangpataud ti estriktural a grado ti landok iti ab-ababa a ngina ngem dagiti dati a proseso.[20] Ti agtultulatid a molino ket mamin sangapulo ket lima a naparpardas idi ngem ti panagmartilio ti napanday a landok.[20] Ti napudot a pugso (1829) ket kaaduan a nangpaadu ti panaginut ti sungrod iti panagpataud ti landok kadagiti simmaruno a dekada.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ladawan ti pison a makina ni Watt : a mabirukan idiay sala iti Superior a Teknikal nga Eskuela dagiti Industrial nga Inhenniero iti UPM (Madrid)
- ^ Lucas, Robert E., Jr. (2002). Dagiti Lektura iti Idadakkel ti Ekonomia. Cambridge: Unibersidad ti Harvard a Pagmalditan. pp. 109–10. ISBN 978-0-674-01601-9.
- ^ Eric Hobsbawm, Ti Panawen ti Rebolusion: Europa 1789–1848, Weidenfeld & Nicolson Ltd. ISBN 0-349-10484-0
- ^ Joseph E Inikori. Dagiti Aprikano ken ti Industrial a Rebolusion idiay Inglatera, Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. ISBN 0-521-01079-9 Basaem
- ^ Berg, Maxine; Hudson, Pat (1992). "Panagpasayaat ti Industrial a Rebolusio". Ti Panagrepaso ti Pakasaritaan ti Ekonomia. Ti Panagrepaso ti Pakasaritaan ti Ekonomia, Tomo 45, Blng. 1. 45 (1): 24–50. doi:10.2307/2598327. JSTOR 2598327.
- ^ Panagpasayaat ti Industrial a Rebolusion babaen ni Julie Lorenzen, Unibersidad ti Sentral Michigan. Naal idi Nobiembre 2006.
- ^ Robert Lucas, Jr. (2003). "Ti Industrial a Rebolutsion". Banko ti Pederal a REserba ti Minneapolis. Naala idi 2007-11-14.
nalawag daytoy nga aginggan idi 1800 wenno mabalin nga idi 1750, awan pay ti kagimongan a nakasanay ti natalinaay nga idadakkel iti matgedan ti tungngal maysa a tao. (Ti idadakkel ti populasion idi maika-18 a siglo ket natimbengan pay timaysa apagkatlo iti 1 a porsiento, a kapadpada ti idadakkel ti panagpataud.) Isu daytoy ti agarup nga aginggan idi dua a siglo , dagiti matgedan ti tunggal maysa a tao kadagiti amin a kagimongan ket nagsarden iti agarup a $400 aginggana ti $800 iti tunggal maysa atawen.
- ^ Lucas, Robert (2003). "Ti Industrial a Rebolusion Napalabas ken Masakbayan".
[ikeddeng] dagiti gatad a tinawen nga idadakkel iti 2.4 a pirsiento para kadagiti immuna a 60 a tawtawen iti maika-20 a siglo, iti 1 a porsiento para iti intero a maika-19 a siglo, iti maysa a pagkatlo iti 1 a porsiento para iti maika-18 a siglo
- ^ McCloskey, Deidre (2004). "Panagrepaso ti Ekonomiko a Pakasaritaan ti Cambridge iti Moderno a Britania (inurnos babaen ni Roderick Floud ken ni Paul Johnson), Times Higher Education Supplement, 15 Enero 2004".
- ^ Taylor, George Rogers. Ti Rebolusion ti Pagluganan, 1815-1860. ISBN 978-0873321013. Awan ti nagan a naited iti dagitoy a tawen ti panagdalisat. Ti "Rebolusion ti Pagluganan" ket nangrugi kadagiti napasayaat a kalsada iti naladaw a maika-18 a siglo.
- ^ Hunter year-1985
- ^ Crouzet, François (1996). "France". Iti Teich, Mikuláš; Porter, Roy. The industrial revolution in national context: Europe and the USA. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. p. 45. ISBN 978-0-521-40940-7. LCCN 95025377.
- ^ BLANQUI Jérôme-Adolphe, Histoire de l'économie politique en Europe depuis les anciens jusqu'à nos jours, 1837, ISBN 978-0-543-94762-8
- ^ Hudson, Pat (1992). The Industrial Revolution. Londres: Edward Arnold. p. 11. ISBN 978-0-7131-6531-9.
- ^ Eric Bond, Sheena Gingerich, Oliver Archer-Antonsen, Liam Purcell, Elizabeth Macklem (17 Pebrero 2003). "The Industrial a Revolution – Innovations". Industrialrevolution.sea.ca. Naala idi 2011-01-30.
- ^ Ayres year-1989, pp. 17
- ^ Landes year-1969, pp. 89–93
- ^ Landes year-1969, pp. 218
- ^ Rosen, William (2012). Ti Kabilegan a Kapanunotan iti Lubong : Ti Sarita ti Alibungabong, Industria ken Inbension. Unibersidad ti Chicago a Pagmalditan. p. 149. ISBN 978-0-226-72634-2.
- ^ a b Landes year-1969, pp. 91
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Industrial a Rebolusion iti Wikimedia Commons
- Kitaen ti Industrial a Rebolusion iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)


c: text/html

text:
Uni
Ti uni ket ti mekanikal nga allon nga isu ti panagpallayog iti presion a maiyallatiw babaen ti maysa a banag (kasla ti angin wenno danum), a buklen dagiti prekuensia iti kaunegan ti sakop ti panangdengngeg.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti Diksionario ti Amerikano a Tawidan iti Pagsasao nga Inggles, Maikapat nga Edision, Houghton Mifflin Company, 2000, naiyarkibo manipud iti ti kasisigud idi Hunio 25, 2008, naala idi Mayo 20, 2010
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Uni iti Wikiquote (Ingles)
- Midia a mainaig iti Uni iti Wikimedia Commons
- Dagiti Nakakaskasdaaw nga UNi; ti KS3/4 a rekurso ti panagadal para iti uni ken dagiti allon

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1924
Ti 1924 ket maysa a bisiesto a tawen a nangrugi iti aldaw ti Sabado iti kalendario a Gregoriano.
Dagiti linaon
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Pebrero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero 14 – Juan Ponce Enrile, Filipino a politiko
- Pebrero 19 – Lee Marvin, Amerikano nga aktor (pimmusay 1987)
Abril[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 3 – Marlon Brando, Amerikano nga aktor (pimmusay 2004)
Mayo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mayo 4 – Audrey Hepburn, Briton nga aktren ken aktibista (pimmusay 1993)
Septiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Septiembre 28 – Marcello Mastroianni, Italiano nga aktor (pimmusay 1996)
Nobiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nobiembre 22 – Geraldine Page, Amerikana nga aktres (pimmusay 1987)
Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Disiembre 3 – Francisco Sionil José, Filipino a mannurat


text:
Sinukatan a mainaig iti "Tsina"
Daytoy ket listaan dagiti kaudian a sinukatan kadagiti pampanid a nakasilpo manipud iti naisangayan a panid (wenno kadagiti kameng ti maysa a nainaganan a kategoria). Dagiti panid iti listaan ti bambantayam ket dagiti napuskol.
19 Abril 2017
- (dip | hist) . . m Listaan dagiti naturay nga estado; 22:07 . . (-7) . . Lam-ang (Tungtungan | aramid) (nagsimpa)
- (dip | hist) . . m Listaan dagiti pagilian babaen ti GDP (nominal); 21:51 . . (+1) . . Lam-ang (Tungtungan | aramid) (nagsimpa)


text:
Jean-Paul Sartre
Ni Jean-Paul Charles Aymard Sartre (Hunio 21, 1905 – Abril 15, 1980) ket maysa a Pranses nga eksistentialista a pilosopo, dramaturgo, nobelista ken agdildillaw iti literatura.
Napili a kas mapadayawan iti Premio Nobel iti Literatura idi 1964, ngem saanna nga inawat ti premio ta imbatadna a naynay a pagkedkedkedanna dagiti opisial a pammadayaw ken gapu ta dina kayat ti mairaman kadagiti institution.
Kabibiag[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti obrana[urnosen | urnosen ti taudan]
- L'imagination (Panagipagpagarup: Kapanunutan a Panagdillaw), 1936
- La transcendance de l'égo (Ti Panagsagudayan iti Agum) 1937
- La nausée (Alidukdok), 1938
- Le mur (Ti Taleb), 1939
- Esquisse d'une théorie des émotions (Panagiladawan ti Teoria dagiti Rikna), 1939
- L'imaginaire (Ti Panagipagpagarup), 1940
- Les mouches (Dagiti Ngilaw), 1943 - maysa a moderno a bersion ti Oresteia
- L'être et le néant (Pada a tao ken Panakaawan), 1943
- Réflexions sur la question juive (Antisenito ken Hudio; literario a, Dagiti Panagpanpanununot iti Hudio a Salusod), 1943
- Huis-clos (Awan ti Rummuaran]]), 1944
- Les Chemins de la liberté (Dalanan ti Panakawaya) trilohia, a naglaon kadagiti:
- Morts sans sépulture (Dagiti Nangabak, literatio, Panakapatay nga awan ti panakaitabon), 1946
- L'Existentialisme est un humanisme (Eksistentialismo ken Humanismo), 1946
- La putain respectueuse (Ti Siraraem a Pampam) 1946
- Qu'est ce que la littérature? (Ania iti literatura?), 1947
- Baudelaire, 1947
- Dagiti Kasasaad, 1947–1965
- Les mains sales (Dagiti Narugit nga Ima), 1948
- "Orphée Noir" (Nangisit nga Orpeo), pangyuna ti Anthologie de la nouvelle poésie nègre et malgache. inurnos babaen ni Léopold Sédar Senghor, 1948
- Le diable et le bon dieu (Ti Sairo ken ti Naimbag nga Apo), 1951
- Les jeux sont faits (Ti Ay-ayam ket Sumaruno), 1952
- Santo Sena, Aktor ken Martir, 1952
- Eksistentialismo ken dagiti Rikna ti Nagtagitaoan, 1957
- Les séquestrés d'Altona (Dagiti Naipato iti Altona), 1959
- Critique de la raison dialectique (Panagdildillaw iti Dialektiko a Rason), 1960
- Panagbirbiruk para iti Pamay-an (Inggles a patarus para iti umuna a sarita ti Panagdildillaw, Tomo I) 1962
- Les mots (Dagiti Balikas), 1964
- "Pakauna" iti libro ni Frantz Fanon a Dagiti Nakakaasi iti Daga
- L'idiot de la famille (Ti Maag iti Pamilia), 1971–1972 - ken ni Gustave Flaubert
- Cahiers pour une morale(Libro para kadagiti Etiko), 1983, 1947-48 paammo kadagiti etiko
- Les carnets de la drôle de guerre: Nobiembre 1939 - Marte 1940 (|Dagiti Diario ti Gubat: Dagiti kuaderno manipud kadagiti palso a gubat 1939-1940), 1984, dagiti kuaderno manipud kadagit panawena kapadasan ni Sartre iti Palso a Gubat iti 1939-1940
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Sartre's Debt to Rousseau" (PDF). Naala idi 2 Marso 2010.


text:
Kenya
Ti Kenya ( /ˈkɛnjə/ wenno /ˈkiːnjə/), opisial a ti Republika ti Kenya, ket maysa a pagilian idiay Daya nga Aprika a naisanglad idiay ekuador. Adda ti Taaw Indiano iti abagatan a daya, daytoy ket nabeddengan babaen ti Tanzania iti abagatan, ti Uganda iti laud, ti Abagatan a Sudan iti amianan a laud, ti Etiopia iti amianan ken ti Somalia iti amianan adaya. Ti Kenia ket adda ti kalawa ti daga iti 580,000 km2 ken ti populasion ti sumurok a 43 a riwriw nga agtataeng. Ti pagilian ket nainaganan manipud ti Bantay Kenya, ti maysa a nasingsangayan a dulon ken maikadua kadagiti kangatuan a tuktok ti bantay idiay Aprika. Ti kapitolio ken kadakkelan a siudadna ket ti Nairobi.
Ti Kenya ket adda ti napudot ken nadam-eg a klima iti igid ti aplayana ken ti Taaw Indiano, nga agbalbaliw ti nabaknang kadagiti kaatapan a karuotan a sabana nga agpauneg ti kadagaan a mapan idiay kapitolio. Ti Nairobi ket adda ti nalamiis a klima a lumamlamiis pay no umas-asideg idiay Bantay Kenya, nga adda dagiti tallo nga agtultuloy a gora ti niebe a tuktok. Ti napudot ken nadameg atropikal a klima ket gaparang manen iti kaunegan amapan idiay danaw Victoria, sakbay a mapan iti kalalainganna a kabakiran ken katurturodan a luglugar idiay lumaud a rehion. Dagiti rehion ti Amianan a Daya idiay igid ti pagbeddengan ti Somalia ken Etiopia ket namaga ken namaga bassit a luglugar nga adda kasla desierto a langa ti daga. Ti Danaw Victoria, ti maikadua a kadakkelan a nasadiwa a danum a danaw iti lubong (kalpasan ti Danaw Superior idiay Estados Unidos ken Kanada) ken ti kadakkelan a tropikal a danaw iti lubong, ket mabirukan idiay abagatan a laud ken nakibinningayan ti Uganda ken Tanzania. Ti Kenia ket naindayegan para kadagiti safari ken dagiti reserba ti nadumaduma a kita ti kaatapan a kas ti Daya ken Laud a Nailian a Parke ti Tsavo, ti Maasai Mara, Nailian a Parke ti Nakuru, ken ti Nailian a Parke ti Aberdares.
Ti rehion ti Nalatak a Dandanaw ti Aprika, a daytoy ket nakaikamengan ti Kenia, ket nakakitan kadagiti panagtaeng ti tao manipud idi paset ti panawen ti Akinbaba a Paleolitiko. Ti Bantu a panagpadakkel ket nakaabut ti lugar manipud idiay Laud-Tengnga nga Aprika babaen ti umuna a milenia AD, ken dagiti pagbeddengan ti moderno nga estado ket buklenna dagiti pagsasabtan ti Niger-Kongo, Nilo-Sahara ken Apro-Asiatiko nga etno-linguistiko a luglugar ti kontinentet, a mangaramid ti Kenia ti maysa nga adu ti kulturana a pagilian. Ti kaadda dagiti Europeano ken Arabo idiay Mombasa ket napetsaan manipud idi Nasapa a Moderno a paset ti panawen, ngem ti Europeano a panagsuksukisok iti kaunegan ket nangrugi laeng idi maika-19 a siglo. Ti Britaniko nga Imperio ket nangipatakder ti Protektorado ti Daya nga Aprika idi 1895, a naamammoan manipud idi 1920 a kas tiKenia Kolonia. Ti nawaya a Republika ti Keniaa ket nabangon idi Disiembre 1963. Kalpasan ti maysa a reperendum idi Agosto 2010 ken ti panakaampon ti maysa a baro a batay-linteg a nangsukat ti daan a tinawidan idi napawaya manipud ti Britaniko, ti Kenia tattan ket nabingbingay kadagitib 47 a kondado a nawaya manipud ti Nailian a gobierno ken agikedkedengda kadagiti pannakibiang a naibatay ti konsultasion ken panagtitinnulong. Dagiti kondado ket tinurayan babaen ti panagbutos kadagiti gobernador ken nawaya nga agtigtignay manipud ti sentro a gobierno idiay Nairobi.
Ti kapitolio, a Nairobi, ket isu ti rehional a sentro ti komersio. Ti ekonomia ti Kenya ket isu ti kadakkelan babaen ti GDP idiay Daya ken Tengnga nga Aprika.[6][7] Ti agrikultura ket isu ti nangruna a agpatpatrabaho ken ti pagilian ket tinawtawid nga agiluluas ti tsia ken kape, ken ti pay kinaudi dagiti nasadiwa a sabong idiay Europa. Ti serbisio nga industria ket maysa a nagruna a mangpatpatarya ti ekonomia. Ti Kenia ket maysa a kameng ti Komunidad ti Daya nga Aprika.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Batay-linteg (2009) Art. 7 [Nailian, opisial ken dadduma pay a pagsasao] "(1) Ti nailian apagsasao ti Republika ket Kiswahili. (2) Dagiti opisial a pagsasao ti Republika ket ti Kiswahili ken Ingles. (3) Ti Estado ket Nasken a–-–- (a) mangipatakder ken agsalaknib ti dibersidad ti pagsasao ti tattao ti Kenya; ken (b) mangipatakder ti panagrang-ay ti panag-usar kadagiti patneng a pagsasao, ti Senial a pagsasao ti Kenia, Braille ken dagiti daddum apay a porma ti pannakisao ken dagiti teknolohia a maserrekan ti tattao nga adda dagiti disabilidad."
- ^ Kenya 2009 a Populasion ket pagtaengan a senso. knbs.or.ke
- ^ a b c d "Kenya". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 19 Abril 2012.
- ^ "Human Development Report 2014" (PDF). United Nations. 2014. Naala idi 26 Hulio 2014.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ Ti Etiopia a GDP a bileg ti panagggatang idi 2010: 86 bilion. Imf.org (2006-09-14). Naala idi 9 Abril 2012.
- ^ Ti Kenya a GDP a bileg ti panaggatang idi 2010: 66 Bilion. Imf.org (2006-09-14). Naala idi 9 Abril 2012.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Kenya iti Wikimedia Commons
- Gobierno
- Panakangiwat ti Gobierno Opisina ti Pannakangiwat ti Republika ti Kenya.
- Gobierno ti Kenia Opisial a sitio.
- Kenya
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti Bantu a pagilian ken teritorio
- Dagiti pagilian ti Taaw Indiano
- Daya nga Aprika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ingles
- G15 a pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1963
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Swahili
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Pagwadan a Diputado ti Baguio City
ATTY. MAURICIO “MORRIS” DOMOGAN: PAGWADAN A DIPUTADO TI BAGUIO CITY
Ni Dr. Cristina A. Gervacio-Gallato, CPA
PAKAUNA
Adda nadalapusko nga artikulo nga insurat ni Clover Awichen, maysa nga estudiante ti Mt. Province General Comprehensive High School. Daytoy nga agtutubo ket maysa kadagiti agraem unay ken ni Apo Diputado Mauricio “Morris” Domogan. Kinuna ni Clover: “Idi damok a makita ni Mr. Domogan, impagarupko no serioso unay a tao, ngem idi kinablaawanna dagiti dumdumngeg kenkuana babaen iti maysa nga isem ken angaw, ne ay! Naparato met gayam!”
Namnamindua pay laeng a nagkrus ti dalanmi ken ni Apo Domogan. Damo daydi panagatendarko iti inaugurasion ti maysa a Multi-purpose building iti barangay Kisad ti Baguio City idi Pebrero 14, 2009. Idi sumungad ni Sir Morris, nagkakaribuso dagiti tattao. “Addan ni Congressman, rugiantayon,” adda nagkuna. Sinirpatko ti simmangpet. Magmagna ti maysa a narapis, simple, nataer, malalaki ti taktakderna, kasla Jose Rizal ti sagaysayna, ken medio serioso ti langana a tao. Nagsisipat dagiti tattao idi umisem. Uray no nakapolo, makitam latta ti kina-natibona. Medio nabukel ngem nabileg dagiti matana aglalo no adda kayatna nga ipaagsep kadagiti dumdumngeg. Isu siguro daytoy, nakunak iti nakemko ta malagipko ti ladawanna nga adda iti opisina ti District Engineer ti DPWH. Awan man la uray maysa nga eskortna a simmangpet. Linuktak ti bagko ta iruarko ti kamerak. Diak pay nairuar ti kamerak, nakartibnan ti laso a panglukat iti proyekto a mainauguraran. Nupay kasta, inkagumaanak a tiliwen ti ladawanna, magmagnan idi matiliwko. Napawingiwing ken napaisemak lattan iti bangbangir... kunam no alipugpog! Nagtayyek, nalpasen!
Pagammuan, nagpatengnga ti kapitan wenno chairman ti barangay, nagsarita bassit daytoy a pangkablaawna kadagiti naitallaong sana inayaban ti madaydayaw a kongresman. Idi agsarita ni Congressman Mauricio “Morris” Domogan ti Baguio City, deretso ken nabatad ti timek daytoy... no kasano ti kinaregtana a magna ken agkuti kasta met ti inna panagsarita. Awan ti basbasaenna. Igorot-English-Ilokano-Tagalog ti panagsaona nga ammom latta a nagtaud iti kaungganna. Kunam no nadilnakan a nakanganga dagiti dumdumngeg iti panagraemda. Pagam-ammuan intayagna ti gong, sana pinatit ket nangorasionen iti pagsasaoda, Ha? Isunan ti nangidaulo iti ritual! Nalagipko la ngarud daytay Mumbaki dagiti Ifugao. Pati siak a ket, nalikba met lattan dagiti pangak a nakamulagat! Kalpasan ti ritual ken panagsalami iti native dance, indasardan dagiti makan, Indauluan ni Congressman ti nagpidut iti nalingta a kamote ken binalsig a karne. Down to earth a talaga! Awan a pulos ti panaginkukunana!
Di ngarud nakakaskasdaaw no apay nga ipatpateg dagiti taga Baguio City ni Apo Congressman Domogan.
Maikadua a pannakakitak ken pannakiabrasak kenkuana ket idi panagbenga itay Pebrero 2009. Mangmangankami a sangabunggoyan (naggapukami iti Region 02) iti maysa a local restaurant iti siudad ti Baguio. Nupay nalaka, naimas dagiti lakoda a makan ditoy a restawran. Pangmasa a kunada. Saan kano a mahilig iti fine dining, magustuanna unay ti kilawen a kalding! Malmalpaskamin idi sumungad ni Cong. Domogan a kaduana laeng ti driverna. Manen, nasdaawak ta awan man laeng uray maysa a badigardna. Iti bukodko a panirigan, daytoy ti maysa a mangipaduyakyak iti pudno a karakter wenno kinatao ni Cong. Domogan.
TI KABIBIAGNA
Nangngegko daytoy nga estoria maipanggep ken ni Cong. Domogan manipud ken ni Mr. Gary Cayat, maysa a gayyem ti pamiliami.
Naggapu ni Cong. Mauricio “Morris” Domogan iti maysa a tipikal a pamilia iti Patiacan, Barangay Bab-asig (dati nga Anggaki) Quirino, Ilocos Sur. Ti lugarda ket adda iti nagbaetan ti ili ti Besao, Mt. Province ken Mankayan, Benguet. Idi agad-adal pay laeng iti Lepanto, awan ti aniaman nga alikamenna no di ket lapis laeng ken papel ngem saan a naupay. Nakatsinelas laeng ket kaaduanna pay nga agsakasaka iti panagdaliasatna iti kalsada nga agturong iti eskuelaanda. Sinaetanna ti nagadal agingga a nalpasna ti abogasia. Nasaririt ken inkaubinganna ti kinalider, nagleppas nga isu ti kangatuan iti klasena iti elementarya ket di nakakaskasdaaw no naipasana ti Bar exams. Awan ti kodigona no mamagsapata, agbitla, manginaugurar iti projects ken dadduma pay.
Ti pilosopiana iti biag: “No kayatmo ti agturay, adalem no kasano ti agserbi, no kayatmo ti mangidaulo, sursuruem ti sumurot. No kayatmo ti agballigi, suruam ti dadduma nga agballigi.”
Nupay, addaanen iti napintas a panagbiag, napakumbaba latta Nairuam iti gagangay a wagas ti biag. Nalaka a makipulapol kadagiti tattao, nangato man wenno nababa ti estado daytoy. Ad-adda nga agdengngeg ngem agsarita. Addaan iti napintas nga asawa, ni Mrs. Rebecca Napeek Domogan ken tallo a napipintas a babbalasang - Janice Marie, Jillian April ken joy Allison. Nagbalin a Konsehal, Bise Mayor, Mayor ken Diputado ti Baguio City. Maikatlon daytoy a terminona a kas Diputado.
DAGITI NAGAPUANANNA
Ania kadi dagiti naaramid ni Apo Morris a mangipaduyakyak nga isu pay laeng ti kaalibtakan, kalatakan, kasiglatan, wenno kalaingan a Diputado a napatanor ti Baguio City? Di umanay ti maysa a libro no binsa-binsaen dagiti adu unayen a nagapuananna.
Ti saan a malipatan dagiti taga-Baguio a kangrunaan unay a nagapuananna ket ti panagungar ti siudad kalpasan daydi napigsa a ginggined idi 1990. Isuna ti Mayor ti Baguio City idi, ket uray no bassit ti pundo ti siudad, napaaduna daytoy babaen ti panangipatungpalna ti 1991 Local Government Code. Dinalusanna ti Baguio City. Pinanagananda la ket ngarud iti Janitor ti Baguio! Saan a nasayang daytoy a gannuatna ta nagbalin a kadalusan ken kaberdean ti Baguio City iti pagilian (Cleanest and Greenest City). Kinapudnona, Hall of Famer ti siudad ti Baguio iti Clean and Green project ti gobierrno.
Indauluanna ti pannakaipatakder dagiti nadumaduma nga infra projects kas koma dagiti pasdek, pannakakongkreto ken pannakailawa dagiti kalkalsada, pannakasaluad dagiti kalsada ken rangkis, pannakaipatakder dagiti rangrangtay, pagadalan, ken kasta met ti pannakaited wenno pannakaiwaras dagiti kangrunaan a serbisio kadagiti barangay. Dagitoy ngamin ti tulbek ti panagdur-as wenno panagrang-ay ti pagilian.
Nupay nalataken ti Baguio City iti sangalubongan a kas Summer Capital of the Philippines, ad-adda pay a pinaglatak ni Apo Domogan. Masarakan ti siudad ti Baguio iti probinsia ti Benguet, agarup 250 a kilometro no agpa-amiananka manipud iti Manila. Addaan daytoy iti area a 57.4 kuadrado kilometro ket nalakub met iti perimetro a 30.6 a kilometro. Pagaayat dagiti local, nasional ken internasional a turista a papanan nangruna iti kalgaw. Nalamiis latta ti pul-oy ditoy ket masapul a naka-jacket wenno naka-sweaterka latta aglalo iti malem ken rabii.
Natalna ti Baguio. Mangpaneknek daytoy ta iti rabii, no madanon ti alas dies, awan la unayen ti daranudor ti lugan ken anabaab a mangngeg. Maysa pay siguro a gapuna ket isu ti napigsa ken napudno a Law Enforcement wenno panangipatungpal kadagiti paglintegan iti siudad. Best Police Officer dagiti Baguio City Policemen ket nababa ti kriminalidad kabayatan ti termino ni Atty. Morris Domogan a kas Mayor ken kalpasanna kas maysa a Diputado ti Baguio City.
Ti met maysa a diak malipatan a padasko iti Baguio City ket ti wagas ti pannakaidalan ti parada. Kadagiti amin a parada, adda latta dagiti tagadalus. Agyanda iti ipus kas maysa a contingent, nakaiggemda iti walis, sako ken no ania ditan a pagdalus. Iti kasta, amin a wara a nabati dagiti nakiparada ken nagbuya ket madalusan a dagus.
Itay napalabas a panagbenga, adda naidumduma a nariparko. Isu ti pannakaiwayat ti street parade, nagbalin nga Income Generating Project ta commercial establishments dagiti nakisalip iti float contest. Nagbalin a kasla promotion wenno marketing strategy dagiti kumpania a nakipaggamulo.
DAGITI PAMMADAYAWNA
Adun dagiti sertipiko ti pammadayaw a naawatna. Ti kaudian ket ti Fr. Jose Burgos Award (Joel Belinan, 2009) nga inted ti probinsia ti Ilocos Sur gapu iti naisangsangayan, naidaddaduma wenno kinasayaat ti panagserbina a kas maysa nga adipen ti pagilian. Daytoy ti kangatuan a pammadayaw a maited kadagiti annak ti Ilocos Sur a nakaaramid iti naidumduma a marka wenno pakalaglagipan kadakuada iti bukodda a propesion. Maysa ni Apo Domogan kadagiti 16 a napadayawan.
Gapu iti napintas a gapuananna kas Diputado, (outstanding Congressman iti nagsasaruno a lima a tawen manipud iti 2002-2006) naikkan pay ni Apo Domogan iti Congressional Emeritus Award; naipablaak daytoy iti Congress Magazine.
Ayonak ti panirigan ti kaaduan a ni Congressman Mauricio Domogan ket maysa kadagiti pagwadan nga adipen ti pagilian.
Note: This particular article was published by the Bannawag Magazine and consent was given consent for its republication in this Magazine.


text:
TUGOT
sarita | daniw | salaysay | ladawan
Komusta San Juanico!
Agsubliakto Manen, MacArthur!
Agbaliw met ti Panagraman
Ditoy Kuadrado A Siled
Ania ti adal nga ipasa
ti nakapupok a kalapati iti anakna?
A ti payyak, maysa laeng nga arkos
Ti bagi nga uray a putden
Ket agtubo latta a gagangay
Di met kasapulan iti inaldaw
Tapno iyunnat ti kettang
Ditoy kuadrado a siled
Kasapulam pay aya ti igges?
Wenno dagiti maregmeg
Nga imbati ti kallabes nga angep
An-annuem ti murkat
A natnag kadagiti bangketa,
Kadagiti pagayusan iti tunggal manglay-as
Ti di pay napinas a nakurukoran a kalsada
Makiinnunaka ketdin kadagiti mamirmiraut,
Kadagiti agsipsipayot iti agtatapaw a karne sadiay dan-aw
Ket adda met ited ni bossing
A tuktoken iti panawen man
Ti tikag wenno nepnep.
Agtalinaedka ketdi ditoy kuadrado a siled,
Paduolan babaen iti dakulap
Paaprosan ti katabtabas a dutdot,
Ta inton bigat likawem ti atep
No sinangpetan ni bossing iti derrep.
Agawidak
Agawidak sakbay a matnag amin a bulong
Ta urayek ti pannakaipusingda manipud iti sanga
Ta uray pay dagitoy ket matnag
Naragsakda nga agsubli iti puon
Ta para kadakuada ti isisina
Ket maysa a lebel ti lubong
Ti biagda ket saan amin a sikakapet
Adda tiempo ti isisina
Aggarakgakda iti tunggal pannakarumek
Maukomda a mamaysa
Tapno idatonda ti lasagda iti daga
A nangted iti oras a makigubal
Iti amin a panawen.
Iti Mata Ti Insekto
Iti Ikub ti Maysa a Sabong
Selfie
LEGO House
Gapu ta awanen ti mauyos pay iti bolsa ti pantalon tapno manayonan daytoy pagnaedanmi ita, nakapagdesisionak a mulaak pay laeng daytoy akiring ti daga. Awan met ketdi iti orihinal a plano daytoy a planok ngem pinadawadawko lattan dagiti landok tapno al-alistonto ken nalaklaka a nayonan. Typical laeng a rektangulo ken box type a balay daytoy. Ta kalpasan ti nasurok kinse a tawen nga agup-upa adda kamin iti LEGO house.
Addan pampanunotek a parte a di masementuan ket dagitoy ti minulaak kadagiti pangbayagan a mula a kas iti kalamansi ken lemon. Dagiti dadduma ket pinaglalaokon ti paria, bilbilonak, marunggay, okra, utong, agramanen kamotit ken balangeg a mabalin nga ilaok iti naalseman. Imbes a gatangen dagitoy ket addan main-inutan a mapagnatengan. Nagibitinak pay kadagiti plastik a nagawangan iti pagugas ti pinggan ken paginuman. Kadagitoy nga immulak dagiti masetas nga inaldaw nga agsabong.
Ita addan maapit kadagitoy, naglalangto da pay met ta itan sa laeng a mamulaan daytoy a daga ta dati a kaabaan. Mariknak saanak a naiyadayo iti probinsia ta presko pay laeng dagiti mula ken agraman payen aglawlaw. Saan a kasapulan ti aircon wenno electric fan ta nasalemsem aglalo iti parbangon.
Panangpasubli Kadagiti Kulibangbang
Sapsapulek no ayannan dagiti kulibangbang nga agkaiwara idi iti arubayan ti maipatpatakder a pagnaedanmi. Ngem kaslada la asuk a nagpukaw idi makaallatiw kamin. Amangan ta nagpasugnodda kunkunak iti pakinakemko. Nasipat ngamin aminen dagiti ruruot ken mulmula. Ket idi naaddaanak iti panawen, minulaak met laeng ti aglawlaw tapno mapangayed ket maaddaan iti berde. Imbes a puorak dagiti plastik a paglaonan iti pagugas ti pinggan ken isu ti insabitko iti alad ti akiring ti extra pay a daga.


text:
Azerbaijan
Ti Azerbaijan (i/ˌæzərbaɪˈdʒɑːn/; Aserbaiyano: Azərbaycan), opisial a makunkuna a Republika iti Azerbaijan (Aserbaiyano: Azərbaycan Respublikası) ket isu ti kadakkelan a pagilian idiay rehion ti Kaukaso iti Eurasia. Mabirukan idiay nagsasabtan iti Akinlaud nga Asia ken Akindaya nga Europa,[5]naibeddengan baben ti Baybay Kaspio iti daya, Ruso iti amianan, Georgia iti amianan a laud, ken Iran iti abagatan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ 11 Hulio – Ti Internasional a Populasion nga Aldaw, The demographic situation in Azerbaijan, The State Statistical Committee of the Republic of Azerbaijan, 11 Hulio 2011, naala idi 12 Hulio 2011
- ^ a b c d "Azerbaijan:Report for Selected Countries and Subjects". International Monetary Fund. Naala idi Abril 12, 2011.
- ^ "Gini Index". World Bank. Naala idi 2 Marso 2011.
- ^ "Human Development Index, 2012 Update". United Nations. 2011. Naala idi 15 Hunio 2012.
- ^ Ti Azerbaijan ket mabalin a paset iti Asia ken/wenno Europa. Ti UN panakailaslasin dagiti pagilian iti lubong ket ikabil na ti Azerbaijan iit Akinlaud nga Asia; ti CIA World Factbook CIA.gov, NationalGeographic.com, kenEncyclopædia Britannica ket ikabilda ti Georgia iti Asia. A maisasao, kaaduan dagiti nagtaudan ket ikabilda ti Azerbaijan iti Europa, kasla iti BBC NEWS.bbc.co.uk, Merriam-Webster's Collegiate Dictionary, ken Worldatlas.com.
- Azerbaijan
- Dagiti adda ti dua a kontinente a pagilian
- Kaukaso
- Dagiti pagilian ti Akinlaud nga Asia
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti pagilian ti Asideg a Daya
- Dagiti naserraan ti daga a pagilian
- Dagiti estado ti Moderno a Turko
- Dagiti republika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ruso
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1991
- Akinlaud nga Asia
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad dagiti Nawaya nga Estado
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Azerbaijani


text:
Gubat
Ti gubat ket maysa a naurnos ken kankanayon a napaut a suppiat nga inar-aramid babaen ti estado ken/wenno dagiti awan estado nga agtigtignay. Daytoy ket nailaslasin babaen ti nakaro a ranggas, sosial a panagsinga, panagsagsagaba ti tao, ken panagdadel ti ekonomia.[1][2] Ti gubat ket nasken a maawatan a kas maysa a pudno, naikaskaso ken nawatiwat a naarmasan a suppiat a baetan dagiti pilitikal a komunidad, ken isunga naipalpalawag a kas maysa aporma iti politikal a ranggas wenno panangibaetan.[1][3] Dagiti agasmang a pamay-an nga inus-usar babaen dagiti grupo tapno makapanda a makigubat ket nakunkuna a pannakigubatan. Ti kaawan ti gubat ket kadawyan a nakunknuna iti kappia.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b "Tinawtawid a Diksionario ti Amrikano: Gubat". Thefreedictionary.com. Naala idi 2011-01-24.
- ^ "Diksionario ti Merriam Webster: Gubat". Merriam-Webster. 13 Agosto 2010. Naala idi 2011-01-24.
- ^ "Ensiklopedia ti Pilosopia ti Stanford".
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Angelo Codevilla ken ni Paul Seabury, GUbat: Dagiti Gibus ken Pamay-an (Potomac Books, Napabaro a maikadua nga edision babaen ni Angelo Codevilla, 2006) ISBN-X
- Angelo M. Codevilla, Awan Balligi, Awan Kappia (Rowman ken ni Littlefield, 2005) ISBN
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Gubat iti Wikimedia Commons
- Midia a mainaig iti Pannakigubatan iti Wikimedia Commons
- Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Gubat iti Wikiquote (Ingles)
- Dagiti banag iti Gandat ti Gubat
- Ensiklopedia ti Pilosopia ti Stanford


text:
Makro a pagsasao ti ISO 639
Ti ISO 639-3 ket maysa nga internasional nga alagaden para kadagiti kodigo ti pagsasao. Iti panangipalawag kadagiti kodigo ti pagsasaona, adda met dagiti naipalawag a kas dagiti makro a pagsasao a mabalin a mangsakop kadagiti naparaigidan a kaso a paggiddiatan dagiti napigsa ti sabali a nagdalanan dagiti dialekto ken asideg nga agkakabagian a pagsasao (dagiti lugar ti dialekto), wenno dagiti sabali a kita ti bitla a naikeddeng nga agpapada wenno agigiddiat a pagsasao para iti etniko wenno politikal embes a dagiti lingguistiko a rasrason. Adda dagiti lima pulo ket innem a pagsasao iti ISO 639-2 a naikeddeng a dagiti makro a pagsasao iti ISO 639-3.[1] Ti panagusar ti daytoy a kategoria iti makro a pagsasao ket naipakaten iti maika-16 nga edision ti Ethnologue.[2]
Adda met dagiti makro a pagsasao nga awanani ti agmaymaysa a pagsasao a kas naiplawag babaen ti 639-3 ti ISO 639-2, a kas ti. 'ara' (Arabiko). Dagiti sabali a kas ti 'nor' (Norwego) ket addaan iti bukodda a dua nga agmaymaysa a paset (nno Nynorsk, nob Bokmål) nga adda itan iti 639-2. Ti kayatna sawen ket dagiti dadduma a pagsasao (a kas ti. 'arb' Alagaden nga Arabiko) nga inkeddeng babaen ti ISO 639-2 a kas dagiti dialekto iti maysa a pagsasao ('ara') ket adda itan iti ISO 639-3 iti naisangayan a kontesto a naikeddeng nga isuda ket agmaymaysa a pagsasao. Daytoy ket panangipadas a mangibanag kadagiti sabali a kita a mabalin a lingguistiko a naisangayan iti tunggal maysa kaniada, ngem matrato dagitoy babaen dagiti agsasao a kas dagiti porma iti isu met laeng a pagsasao, kasla dagiti kaso iti diglossia. Kas pagarigan,
Dagiti linaon
Dagiti kita dagiti makro a pagsasao[urnosen | urnosen ti taudan]
- elemento nga awanan iti kodigo ti ISO 639-2: 1 - hbs
- dagiti elemento nga awanan kadagiti dua a kodigo ti ISO 639-2: 4 - fas, msa, sqi, zho
- dagiti elemento nga awanan iti kodigo ti ISO 639-1: 25
- dagiti elemento nga awanan iti kodigo ti ISO 639-1: 30
- dagiti elemento nga addaan iti agmaymaysa a pagsasao ken addaan iti ISO 639-1: 2
- nor - nn, nb
- hbs - hr, bs, sr
Listaan dagiti makro a pagsasao[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy a listaan ket iramanna laeng ti opisial a datos manipud ti http://www.sil.org/iso639-3.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Sakop ti denotasion para kadagiti panangilasin ti pagsasao". SIL International.
- ^ Lewis, M. Paul, ed. 2009. Ethnologue. Dallas: SIL International
- ^ "Dokumentasion para iti panangilasin ti ISO 639: ara". SIL International.
- ^ "Dokumentasion para iti panangilasin ti ISO 639: arb". SIL International.
- ^


text:
Asukar
Ti asukar ket isu ti sapasap a nagan para iti klase ti kimiko a mainaig ti nananaman ti nasam-it a sustansia, kaaduan kadagitoy ket naus-yusar a kas makan. Adda dagiti karbohidrato a buklen ti karbon, hidroheno ken oksiheno. Adda dagiti nadumaduma a kita ti asukar a naala kadagiti nadumaduma a taudan. Dagiti simple nga asukar ket tinawtawagan kadagiti monosakarido ken mairaman ti glukosa (naamammuan pay ti as dekstros), pruktosa ken galaktosa. Ti kankanayon a makmakan wenno granulado nga asukar ket sapasap a kaaduan nga inus-usar a kas makan ket isu ti sakarosa, ti disakarido (iti bagi, sakarosa hidrolises iti pruktosa ken glukosa). Dagiti dadduma pay a Other disakarido ket mairaman ti maltosa ken laktosa. Dagiti maigiddiat ti kimiko a sustansia ketmabalin nga adda met ti nasam-it a nanam, ngem saan dagitoy a naidasig a kas dagiti asukar. Adda met dagitoy ti naus-usar a kas ti basbassit ti kaloriana a suksukat ti makan para iti asukar a naipalawag a kas dagiti artipisial a pangpasam-it.
Dagiti asukar ket mabirukan kadagiti kulanit ti kaaduan a mulmula ngemm dagitoy ket adda laeng iti makaanay a konsetrasion para iti nasayaat panangiyaon iti unas ken remolatsa. Ti unas ket higante a ruot ket naimuyongan daytoyen kadagiti tropikal a klima idiay Adayo a Daya manipud idi taga-ugma a panpanawen. Ti adu a panagpadakkel ti pannakapataud daytoy ket napasamak idi maika-18 a siglo kadagiti panangipatakder kadagiti plantasion ti asukar iti Laud nga Indio ken ti Kaamerikaan. Daytoy idi ti immuna a pannakagun-od ti tattao ti asukar a nangikedkedeng iti diro tapno mapasam-itan ti makmakan. Ti remoatsa ket ramut nga apit ket naimuyongan daytoy kadagiti nalamlamiis a klima ken nagbalin a nangruna a taudan ti asukar idi mika-19 a siglo idi mabalinen a magun-og dagiti pamay-an ti panangiyaon ti asukar. Ti panagpataud ti asukar ken ti panagtagilako ket nangbalbaliw kadagiti adu a waya ti dalan ti pakasaritaan ti tao. Daytoy ket nangimpluensia ti pannakaporma dagiti kolonia, ti nagrugian ti pannakaadipen, ti transision ti naipautangan a panagobra, ti migrasion ti tattao, gubgubat a baetan dagiti pagilian nga agtengtengngel ti panagtagilako ti asukar idi maika-19 a siglo, ken ti etniko a pakabuklan ken politikal nga estruktura iti baro a lubong.
Ti lubong ket nagpataud ti asukar iti agarup a 168 riwriw tonelada idi 2011. Ti natimbeng a tao ket mangmangan ti agarup a 24 kilogramo ti asukar iti tunggal maysa a tawen (33.1 kg kadagiti industrialisado a pagilian), kapada daytoy ti sumurok a 260 kaloria ti makan iti tunggal maysa a tao, iti tunggal maysa nga aldaw. Ti asukar ket mangited ti enerhia ngem awan dagiti taraon wenno dagiti awan linaon a kaloria.
Manipud idi kinaudi a paset ti maika-20 a siglo, nasalsaludsod daytoy no ti kanen nga adu kadagiti asukarna, naipangpangruna kadagiti napapino nga asukar, ket dakes para iti salun-at ti tao. Ti asukar ket naikapeten iti panaglukmeg ken nasuspetsa iti wenno napno a taudan ti gapuanan ti irurumsua ti diabetes, sakit ti puso, demensia, pannaka-apday ti piskel ken panagribrib. Add dagiti nadumaduma nga inararamid nga ad-adal a mangpadas a mangipalawag ti puesto ngem adda met kadagiti nagduduma a resulta, gapu ti kinarigat ti panagbiruk kadagiti populasion a mausar a panagtengngel a saan a mangmangan weenoo nawaya ti pannangan ti aniaman nga asukar.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Asukar iti Wikimedia Commons
- Teasauro ti Aglutluto: Asukar
- Kitaen ti Asukar iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)


text:
Leon
Ti leon (Panthera leo) ket maysa kadagiti uppat a dakkel a pusa iti henero ti Panthera ken kameng ti pamilia ti Felidae. Adda met dagiti lallaki a sumurok iti 250 kg (550 lb) iti kadagsen,[4] daytoy ti maikadua a kadakkelan a sibibiag a pusa kalpasan ti tigre. Dagiti naatap a leon ket agdama nga adda idiay sub-Sahara nga Aprika ken idiay Asia (nga adda met ti naisagmak a tidda ti populasion nga agtataeng idiay Nailian a Parke ti Kabakiran ti Gir idiay India) bayat a dagiti sabali a kita ti leon ket napukawen manipud idiay Amianan nga Aprika ken Abagatan a laud nga Asia kadagiti naipakasaritaan a panawen. Aginggana idi naladaw a Pleistoseno, idi agarup a 10,000 a tawtawen iti napalabas, ti leon ket isu idi ti kaaduan a naiwarwaras a dakkel a mamalia iti daga kalpasan ti tattao. Mabirukan idi dagitoy iti kaaduan ti Aprika, iti ballasiw ti Eurasia manipud ti akinlaud nga Europa aginggana idiay India, ken idiay Kaamerikaan manipud ti Yukon aginggana idiay Peru. Ti leon ket madanar a sebbanagan, a nakakita daytoyen iti nakaro a panagbapassit iti populasion iti sakopna iti Aprika iti 30–50% para kadagiti dua a dekada idi las-ud ti maikadua a gudua ti maika-20 a siglo.[2] Dagiti populasion ti leon ket saan a magay-at iti ruar dagiti naidesignado a reserba ken dagiti nailian a parke. Urayno ti taudan ti pannakapaay ket saan unay a napno a maawatan, ti pannakapukaw ti habitat ken dagiti suppiat iti tattao ket isu dagiti agdama a kakaruan a gapuanan iti pakadanagan. Iti kaunegan ti Aprika, ti populasion ti leon ti Laud nga Aprika ket naisangayan a naisagmak.
Dagiti leon ket agbiagda kadagiti 10–14 a tawtawen iti kaatapan, bayat nga iti kulong agbiag dagitoy iti at-atiddog ngem 20 a tawtawen. Iti kaatapan, dagiti lalaki ket manmano met nga agbiag iti at-atiddog ngem 10 a tawtawen, gapu kadagiti maal-ala a sugat manipud kadagiti kankanayon a panagkakabil kadagiti kasuppiat a lalaki ket adu met a mangpabassit ti kapaut ti biagda.[5]
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti nagan ti leon, kapada kadagiti adu a sasao a Romanse, ket naala manipud ti Latin leo,[6] ken ti Taga-ugma a Griego ti λέwv (leon).[7] Ti Hebreo a balikas ti לָבִיא (lavi) ket mabalin pay a kabagianna daytoy.[8] Daytoy ket maysa idi kadagiti sebbangan a kasisigud nga inpalawag babaen ni Linnaeus, a nagited iti nagannna iti Felis leo, iti obra idi maika-18 a siglo, ti Systema Naturae.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Wozencraft, W. C. (2005). "Order Carnivora". Iti Wilson, D. E.; Reeder, D. M. Mammal Species of the World (Maika-3 nga ed.). Pagmalditan ti Unibresidad ti Johns Hopkins. pp. 532–628. ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494.
- ^ a b Bauer, H., Nowell, K.; Packer, C. (2008). "Panthera leo". Nalabbasit a Listaan dagiti Naipangta a Sebbangan. Bersion 2010.2. Internasional a Kappon para iti Korserbasion ti Katutubo. Naala idi 28 Agosto 2010.
- ^ a b c Linnaeus, Carolus (1758). Systema naturae per regna tria naturae :secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. (iti Latin). 1 (Maika-10 nga ed.). Holmiae (Laurentii Salvii). p. 41. Naala idi 8 Septiembre 2008.
- ^ Nowak, Ronald M. (1999). Walker's Mammals of the World. Baltimore: Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-5789-9.
- ^ Smuts, G.L. (1982). Lion. Johannesburg: Macmillian South Africa. p. 231. ISBN 0-86954-122-6.
- ^ Simpson, D.P. (1979). Cassell's Latin Dictionary (5th nga ed.). Londres: Cassell Ltd. p. 342. ISBN 0-304-52257-0.
- ^ Liddell, Henry George Scott, Robert (1980). A Greek-English Lexicon (Naipabassit nga Edision). United Kingdom: Pagmalditan ti Unibersidad ti Oxford. p. 411. ISBN 0-19-910207-4.
- ^ Simpson, John; Weiner, Edmund, ed. (1989). "Lion". Oxford English Dictionary (Maika-e nga ed.). Oxford: Clarendon Press. ISBN 0-19-861186-2.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Leon iti Wikimedia Commons


text:
Jacques Cartier
Ni Jacques Cartier (Disiembre 31, 1491 – Septiembre 1, 1557) ket maysa idi a Pranses nga eksplorador ti kaputotan a Breton a nagtunton ti Kanada para iti Pransia.[1][2][3][4] Isu idi ti immuna nga Europeano a nagipalpalawag ti mapa[5] ti Golpo ti San Lorenzo ken dagiti igid ti Karayan San Lorenzo, nga inpanagananna "Ti Pagilian dagiti Kanada", manipud ti nagnagan nga Iroquois para kadagiti dua a dakkel a pagtaengan a nakitana idiay Stadacona (Siudad ti Quebec) ken idiay Hochelaga (Isla ti Montreal).
Nasapa a biag[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Jacques Cartier ket naipasngay idi 1491[6] idiay Saint-Malo, ti puerto idiay anianan a laud nga aplaya ti Bretania. Ni Cartier, nga isu idi ket maysa a nadaydayawan a marinero, ket nagpasayaat ti sosial a kasasaadna idi 1520 babaen ti pannakiasawana kenni Mary Catherine des Granches, a kamen ti maysa a nalatak a pamilia. Ti nasayaat a naganna iti Saint-Malo ket nabigbigan babaen ti kanayon a panagparangna kadagiti pagbunbigan a rehistro a kas manganak wenno saksi.[7]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Trudel, Marcel. "Cartier, Jacques". Ti Kanadiano nga Ensiklopedia. Naala idi 2009-11-09.
- ^ "Jacques Cartier". Encyclopædia Britannica. Naala idi 2009-11-09.
- ^ "Exploration — Jacques Cartier". The Historica Dominion Institute. Naala idi 2009-11-09.
- ^ "Jacques Cartier". Ti Katoliko nga Ensiklopedia. Naala idi 2009-11-09.
- ^ Dagiti mapana ket napukawen ngem naibasaran iti maysa a surat babaen ti kaanakanna a lalaki a ni Jacques Noël, a napetsaan idi 1587 ken inmaldit babaen ni Richard Hakluyt nga adda ti Panakaikabagian ti maikatlo a panagbaniaga ni Cartier, iti The Principall Navigations [...], Londres, G. Bishop, 1600.
- ^ AWan kadagiti rehistro ti panakabuniagan a nabirbirukan, ngem ni Cartier ket nangibagbaga ti tawenna kadagiti tallo a sursurat. Kitaen ti Marcel Trudel, Histoire de la Nouvelle-France, Fides, tom. 1, p. 68.
- ^ Biggar, H.P. Ti Umnong kadagiti Dokumento a mainaig kenni Jacques Cartier ken ni Sieur de Roberval, Ottawa, Dagiti Publiko ng aArkibo ti Kanada, 1930. Adda dagiti sumurok a 20 a panagbuniag ti nadakamat.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Blashfield, Jean F (2002), Cartier: Ni Jacques Cartier iti panagbirbiruk ti Amianan alaud a Pagdalanan, Compass Point Books, ISBN 0-7565-0122-9
- Cartier, Jacques (1993). Ramsay Cook, ed. Dagiti Panagbanbaniaga ni Jacques Cartier. Toronto: Unibersidad ti Toronto a Pagmalditan. ISBN 0-8020-5015-8.
- Greene, Meg (2004), Jacques Cartier: Ti Panagdaliasat ti Karan San Lorenzo, Rosen Central, ISBN 0-8239-3624-4
- Jacob, Yves (2000), Jacques Cartier (Pranses a bersion), Éditions l'Ancre de marine, ISBN 2-84141-145-1
- Trudel, Marcel (1966). "Cartier, Jacques". Diksionario ti Kanadiano a Biograpia. Tom. 1. Toronto: Unibersidad ti Toronto a Pagmalditan. pp. 154–172.
- Trudel, Marcel (1973). Dagiti Rugi ti Baro a Pransia, 1524–1663. Toronto: McClelland ken Stewart. ASIN B000RQPTDK
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Jacques Cartier iti Wikimedia Commons


text:
1878
Ti tawen idi 1878 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Martes iti kalendario a Gregoriano ken ti kadawyan a tawen a nangrugi iti Domingo iti nabunbuntog iti 12 nga aldaw a Kalendario a Huliano.
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 28 – Lionel Barrymore, Amerikano nga aktor (pimusay 1954)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Enero 15 – Carlo Blasis, Italiano a sumasala (naipasngay 1797)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti 1878 iti Wikimedia Commons


text:
Gustav Mahler
Ni Gustav Mahler (Panangibalikas nga Aleman: [ˈɡʊstaf ˈmaːlɐ]; 7 Hulio 1860 – 18 Mayo 1911) ket maysa idi a naladaw a Romantiko nga Austriano a kompositor ken maysa kadagiti mangidadaulo a konduktor iti kaputotanna. Isu ket naiyanak idiay purok ti Kalischt, Bohemia ken isu idi ti Austriano nga Imperio, nga itan ket ti Kaliště iti Republika a Tseka. Ti pamilia idin ket immalis idiay asideg ti Iglau (nga itan ket ti Jihlava) nga idiay ti dimakkelan ni Mahler.
A kas maysa a kompositor, isu ket nagtignay a kas rangtay ti nagbaetan ti maika-19 a siglo nga Austro-Aleman a tawidan ken ti modernismo ti nasapa amaika-20 a siglo. Bayat nga iti kabibiagna ti kasasaadna a kas maysa a konduktor ket naibangon nga awan ti maisalsaludsod, ti bukodna amusika ket nagagun-od ti nawatiwat a kinadayeg kalpasan laeng kadagiti paset ti panawen a saan a pannakabaybay-an a mairaman ti panakaiparit ti panakaipabuyana iti kaaduan nga Europa idi las-ud ti Nazi a panawen. Kalpasan ti 1945 ti musika ket naduktalan ket kinaykayatan babaen dagiti agdengdengngeg a baro a kaputotan; ni Mahler kalpasan daytoy ket nagbalin a maysa kadagiti matten kankanayon a naipabpabuya ken nairekord kadagiti amin a kompositor, ti maysa a puesto a naitultuloy kaniana aginggana ti maika-20 a siglo.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig kenni Gustav Mahler iti Wikimedia Commons
- Dagiti inadaw a sasao a mainaig kenni Gustav Mahler iti Wikiquote (Ingles)


text:
1/31/12
Kas iti Kortina
Kas iti kortina itan dagiti lagip
Iti natingra a maris
Nga imbes a rangtayda
A dumanon kenka
Inabbongandan ti pakabuklam
Masapul nga iwalinko
Tapno maimatanganka
Ta ammok nga addaka laeng
Iti likudan...
Anansata maur-uram
A kortina-- gumil-gil-ayab,
Agal-alipaga tunggal aprosak
Masapul a mauramak,
Biagko, sakbay a dumanonak
Kenka.
O bulan, yetnagmo kadin ala
Dagiti lua nga intaltalekko kenka
Tapno malpaag, dumapo
Daytoy distansia ken tiempo
Iti nagbaetan ti mata iti mata
. dakulap iti dakulap
. barukong iti barukong
. rikna iti rikna
. kararua iti kararua.
Wenno agab-abelka,
Biagko, iti sinamay
A mangliwengliweng
Ti kapuskolna?
Pebrero 1, 2012
Impaskil ni Asseng idi 9:01 AM No comments: Links to this post
Maipanggep iti: ariel s. tabag, ilocano poetry
1/19/12
Iti Tren, Adda Tsismoso Slash Biangot Slash Maniakis
AWAGAK daytoy iti imbiit a sarilaysay. Ti sarilaysay ket sarita a salaysay. Ti imbiit met, para kadagiti damona a makabasa, dayta ti imbuniag ni Johmar Rosario Alvarez (mas astig ngem iti Johmar R. Alvarez ta tounge-twister ti “dyomar-ar-albares”, di ketdin?) iti short fiction. Maammuanyonto no apay nga imbiit a sarilaysay no mabasayo ti sumaganad:
Nagabayda iti tren. Ti lalaki a mapan nga apaglabes a kuarentana, nakaaruat iti polo ken pantalon nga slacks ken leather a top-sider a sapatos. Nalinis ti pukisna ken adda anteohos-na. Ibagata man laengen a daytay langa ti mararaem. Ngem no iti lugar a naruam a kamiseta ken pantalon ti suotna, isu daytoy daytay adda ilinglingedna a kalokuan. Kapanunotak met la ketdi dayta. Ngem iti bayagkon a nangam-amiris, talaga a kasta. Aramiden ti maysa a tao dayta tapno ad-adda a ti suotna ti pakadukotan no kua ti tao, imbes a ti ugalina wenno tigtignayna— ta siempre, manmano ti mangpansin iti simple laeng nga aruaten.
Ti babai, nakaaruat iti maong a pantalon, (diak napansin ti sapatos wenno sinelasna), ken puraw a kamiseta— daytay aglinamma ti de-rosas a brana ken makita ti puon ti susona nga adda pay singin a sidingna a kunam la no dua nga aggayyem nga agpinpinnayapay iti nagabay a turod. Hm, mapan ngata a disiotsona.
Siak? Nagtakderak iti sangoda. Daksanggasat ta agpadpadakami iti suot ken ti lalaki: nakaaruatak iti polo ken pantalon nga slacks ken leather a top-sider a sapatos. Akuek a saan nga adda linglingdak a kalokuan. Saan, gapu ta nairana nga adda okasion iti pagtartrabahuak a kompania ti diario ket masapul a pormal ti isuot. Akuek nga adda linglingdak a kalokuan ta iti daytoy a lubong, takkiak ti sapinko sako sepsepanna no adda pay tao nga awan ti ilemlemmengna a kalokuan. Ti laeng bentahek iti lalaki, ima-ima isuna idinto a malaksid nga adda backpack-ko nga ayan dagiti manuskrito ti ed-editek a libro ken sursuratek a nobelita, adda basbasaek a libro ken nakadeppel iti agsumbangir a lapayagko ti rakenrol a musika ta adda madama nga album dagiti kankanta a parpartuatek. Saan a paglangsot dagita nga imbagak. Pang-justify a saanak met a basta tao lattan nga adda ilemlemmengna a kalokuan. Sa pay atiddog ti napinggol a buokko ken naka-shades-nak iti nangisit.
Ket nagteks ti babai.
Nagdalikepkep ti lalaki.
Intangepko ti libro a basbasaek.
Miningmingan ti lalaki ti screen ti selpon. Nabayag ken kunam la no maipigket dagiti matana iti kitkitaenna.
Miningmingak met ti puon ti suso. Nabayag ken kunam la no maipigket dagti matak iti kitkitaek.
Iti ababa a pannao, adda babai a nagteks a kinita ti maysa a tsismoso slash biangot, ken maysa a mahilig.
Gistayan impanko ti maniakis para iti mahilig ngem adda pagsupadianda dagitoy. Ti maniakis, uray no tungdayen ti pagmamaniakanna, maniakenna latta. Dagitoy dagiti tao a masansan nga mangabuso iti sabali a tao iti pinipilit a wagas. Dagitoy dagiti masansan a maibalud gapu iti kinamaniakda. Dagitoy dagiti nagmayat a duraben.
Idinto a ti mahilig, nalimed ti panangmaniakna iti kursonadana a no madlaw ti kursonadana, ipasimple pay daytoy a tignayen ni mahilig. Iti ababa a pannao, ammo ni mahilig nga ilugar ti kinamaniakna. Isu a mahilig, kunak itoy nga estoria iti bagik.
Diakon ilawlawag no ania ti tsismoso slash biangot.
Nabayag a nagteks ti babai. Mabalin a kas kabayag iti pannakaisurat daytoy nga imbiit a sarilaysay. Kasta kabayagna a binasa ti tsismoso slash biangot ti teks ti babai. Kasta ti kabayagna a miningmingak ti puon ti suso slash de-rosas a bra iti uneg ti agsarsaragasag a kamiseta slash dagiti siding a kunam la no dua nga aggayyem nga agpinpinnayapay iti nagabay a turod. Kasta ti kabayagna a nagrupanget, nagkusipet ti lalaki iti mabalin a yaanamong wenno ikokontrana iti basbasaenna a teks ti babai. Kasta ti kabayagna a naggiteb ti sangik, nagdappuor ti barukongko ken immilet ti sangok gapu iti puon ti suso slash de-rosas a bra iti uneg ti agsarsaragasag a kamiseta slash dagiti siding a kunam la no dua nga aggayyem nga agpinpinnayapay iti nagabay a turod.
Nagsardeng ti tren. Impasimple ti lalaki ti nagtalangkiaw. Impasimplek met ti nagtalangkiaw. Sa nagsubli man met laengen dagiti matak iti babai. Timmakder ti babai. Sa pinarukibannak a kunam la kunana: Dika pay bumaba?
Diak nagkir-in. Kayatna a sawen, mas slight pay ngem mahilig ti pudno a katataok.
Awanen ti babai. Nagandar manen ti tren.
Nagdalikepkep manen ti lalaki.
Linuktak ti librok. Ngem impasimplek a kinita ti lalaki.
Miningmingan ti lalaki ti sangok— below the belt. Nabayag ken kunam la no maipigket dagiti matana iti kitkitaenna.
Kinusilapak. Ngem dina inkaskaso. Kasla kunana pay ketdi: Dita pay bumaba?
Isu a ni tsismoso slash biangot, nagbalinen a maniakis. Nagmayat a duraben.
Ngem diak dinurab. Ta saan a namayat a dumurab ti tao a nakaaruat iti polo ken pantalon nga slacks ken leather a top sider a sapatos.
Kitaenyo ti nagdiperensiaanda:
Saan a namayat a dumurab ti tao a nakaaruat iti polo ken pantalon nga slacks ken leather a top-sider a sapatos.
Mayat a duraben ti tao a nakaaruat iti polo ken pantalon nga slacks ken leather a top-sider a sapatos.
Intangepko ti librok. Sa immasidegak iti ridaw ti tren. Nagsardeng ti tren. Ket nakiinnunaak a rimmuar kadagiti tattao a naglalaok ti aruaetanna a polo (iti nagduduma a maris), slacks ken maong a pantalon, leather a top-sider a sapatos, ken adda dagiti diak pinampansin no nakasinelas wenno nakasapatosda.
Ita, apay nga imbiit a sarilaysay?
Gapu ta ababa ken saan a puro a fiction, saan a gapu ta nagilawlawagak no di ket gistayan pudno dayta a napasamak.#
Enero 20, 2012
Nagabayda iti tren. Ti lalaki a mapan nga apaglabes a kuarentana, nakaaruat iti polo ken pantalon nga slacks ken leather a top-sider a sapatos. Nalinis ti pukisna ken adda anteohos-na. Ibagata man laengen a daytay langa ti mararaem. Ngem no iti lugar a naruam a kamiseta ken pantalon ti suotna, isu daytoy daytay adda ilinglingedna a kalokuan. Kapanunotak met la ketdi dayta. Ngem iti bayagkon a nangam-amiris, talaga a kasta. Aramiden ti maysa a tao dayta tapno ad-adda a ti suotna ti pakadukotan no kua ti tao, imbes a ti ugalina wenno tigtignayna— ta siempre, manmano ti mangpansin iti simple laeng nga aruaten.
Ti babai, nakaaruat iti maong a pantalon, (diak napansin ti sapatos wenno sinelasna), ken puraw a kamiseta— daytay aglinamma ti de-rosas a brana ken makita ti puon ti susona nga adda pay singin a sidingna a kunam la no dua nga aggayyem nga agpinpinnayapay iti nagabay a turod. Hm, mapan ngata a disiotsona.
Siak? Nagtakderak iti sangoda. Daksanggasat ta agpadpadakami iti suot ken ti lalaki: nakaaruatak iti polo ken pantalon nga slacks ken leather a top-sider a sapatos. Akuek a saan nga adda linglingdak a kalokuan. Saan, gapu ta nairana nga adda okasion iti pagtartrabahuak a kompania ti diario ket masapul a pormal ti isuot. Akuek nga adda linglingdak a kalokuan ta iti daytoy a lubong, takkiak ti sapinko sako sepsepanna no adda pay tao nga awan ti ilemlemmengna a kalokuan. Ti laeng bentahek iti lalaki, ima-ima isuna idinto a malaksid nga adda backpack-ko nga ayan dagiti manuskrito ti ed-editek a libro ken sursuratek a nobelita, adda basbasaek a libro ken nakadeppel iti agsumbangir a lapayagko ti rakenrol a musika ta adda madama nga album dagiti kankanta a parpartuatek. Saan a paglangsot dagita nga imbagak. Pang-justify a saanak met a basta tao lattan nga adda ilemlemmengna a kalokuan. Sa pay atiddog ti napinggol a buokko ken naka-shades-nak iti nangisit.
Ket nagteks ti babai.
Nagdalikepkep ti lalaki.
Intangepko ti libro a basbasaek.
Miningmingan ti lalaki ti screen ti selpon. Nabayag ken kunam la no maipigket dagiti matana iti kitkitaenna.
Miningmingak met ti puon ti suso. Nabayag ken kunam la no maipigket dagti matak iti kitkitaek.
Iti ababa a pannao, adda babai a nagteks a kinita ti maysa a tsismoso slash biangot, ken maysa a mahilig.
Gistayan impanko ti maniakis para iti mahilig ngem adda pagsupadianda dagitoy. Ti maniakis, uray no tungdayen ti pagmamaniakanna, maniakenna latta. Dagitoy dagiti tao a masansan nga mangabuso iti sabali a tao iti pinipilit a wagas. Dagitoy dagiti masansan a maibalud gapu iti kinamaniakda. Dagitoy dagiti nagmayat a duraben.
Idinto a ti mahilig, nalimed ti panangmaniakna iti kursonadana a no madlaw ti kursonadana, ipasimple pay daytoy a tignayen ni mahilig. Iti ababa a pannao, ammo ni mahilig nga ilugar ti kinamaniakna. Isu a mahilig, kunak itoy nga estoria iti bagik.
Diakon ilawlawag no ania ti tsismoso slash biangot.
Nabayag a nagteks ti babai. Mabalin a kas kabayag iti pannakaisurat daytoy nga imbiit a sarilaysay. Kasta kabayagna a binasa ti tsismoso slash biangot ti teks ti babai. Kasta ti kabayagna a miningmingak ti puon ti suso slash de-rosas a bra iti uneg ti agsarsaragasag a kamiseta slash dagiti siding a kunam la no dua nga aggayyem nga agpinpinnayapay iti nagabay a turod. Kasta ti kabayagna a nagrupanget, nagkusipet ti lalaki iti mabalin a yaanamong wenno ikokontrana iti basbasaenna a teks ti babai. Kasta ti kabayagna a naggiteb ti sangik, nagdappuor ti barukongko ken immilet ti sangok gapu iti puon ti suso slash de-rosas a bra iti uneg ti agsarsaragasag a kamiseta slash dagiti siding a kunam la no dua nga aggayyem nga agpinpinnayapay iti nagabay a turod.
Nagsardeng ti tren. Impasimple ti lalaki ti nagtalangkiaw. Impasimplek met ti nagtalangkiaw. Sa nagsubli man met laengen dagiti matak iti babai. Timmakder ti babai. Sa pinarukibannak a kunam la kunana: Dika pay bumaba?
Diak nagkir-in. Kayatna a sawen, mas slight pay ngem mahilig ti pudno a katataok.
Awanen ti babai. Nagandar manen ti tren.
Nagdalikepkep manen ti lalaki.
Linuktak ti librok. Ngem impasimplek a kinita ti lalaki.
Miningmingan ti lalaki ti sangok— below the belt. Nabayag ken kunam la no maipigket dagiti matana iti kitkitaenna.
Kinusilapak. Ngem dina inkaskaso. Kasla kunana pay ketdi: Dita pay bumaba?
Isu a ni tsismoso slash biangot, nagbalinen a maniakis. Nagmayat a duraben.
Ngem diak dinurab. Ta saan a namayat a dumurab ti tao a nakaaruat iti polo ken pantalon nga slacks ken leather a top sider a sapatos.
Kitaenyo ti nagdiperensiaanda:
Saan a namayat a dumurab ti tao a nakaaruat iti polo ken pantalon nga slacks ken leather a top-sider a sapatos.
Mayat a duraben ti tao a nakaaruat iti polo ken pantalon nga slacks ken leather a top-sider a sapatos.
Intangepko ti librok. Sa immasidegak iti ridaw ti tren. Nagsardeng ti tren. Ket nakiinnunaak a rimmuar kadagiti tattao a naglalaok ti aruaetanna a polo (iti nagduduma a maris), slacks ken maong a pantalon, leather a top-sider a sapatos, ken adda dagiti diak pinampansin no nakasinelas wenno nakasapatosda.
Ita, apay nga imbiit a sarilaysay?
Gapu ta ababa ken saan a puro a fiction, saan a gapu ta nagilawlawagak no di ket gistayan pudno dayta a napasamak.#
Enero 20, 2012
Impaskil ni Asseng idi 9:27 PM No comments: Links to this post
Maipanggep iti: ariel s. tabag, city life, creative non-fiction, flash fiction
1/11/12
TI MISION NI ASIONG
Ti Mision ni Asiong
Sarita ni ARIEL S. TABAG
“Ammom, Asiong,” kinuna ti lalaki a nakaturong ti imatangna iti aglanglanga a laptop. “Adda dagiti naituding nga umayko sukonen ngem naliwayak!”
DI napupuotan ni Asiong, pagam-ammuan la ta adda metten iti nakasipsipnget ken nakail-ilet a desdes— nagdadakkel a nagrerekket a puon ti balite ti adda iti agsumbangirna. Dina ammo ti laud ken daya. Pagam-ammuan ta maysa nga anniniwan ti nangibalikas iti “surotennak” a kunam la no naggapu iti tukot ti daga ket pagam-ammuan, kasla binungonen iti rinibu a kulalanti ti anniniwan. Dagus a nabatombalani ni Asiong a simmurot iti lalaki a kasla nabungon iti lawag iti ayatna a mangpanaw iti ayanna a kasipngetan. Ngem nakaparpartak met ti pannagna daytoy, nga uray impanna aminen a kabaelanna a mangkamat, dina latta magam-udan. Agingga nga in-inut a bimmasbassit a bimmasbassit ti lawag agingga a kunam la no timmayoken ken nagbalin laengen a kumiraykiray a bituen a mangsilsilnag iti dalanna. Sa in-inut metten a maid-iddep agingga nga agkarkarawa man met laengen ni Asiong. Sa nadlawnan ti in-inut a panangrugma kenkuana dagiti balite. Wenno ti in-inut a panangigup kenkuana ti mangliwengliweng a kasipngetan. Nagriaw iti uray la.
“Hoy!”
Nagangek ni Asiong idi adda agdisso a nadagsen a banag iti bakrangna. Nagkayaw-at a giddato ti panagmulagatna. Nakitana nga isagsagana manen ni Pato nga ikugtar ti kanawanna.
“Boss, tsip, sarhento!” Nagkarangkang ni Asiong a nangisangga kadagiti takiagna a bulonna a bimmangon. “Apay, ‘niat’ basolko?”
“Lokdit! Agung-ungorka! Disturbarem ti pannaturog ti tao!” kinuna ni Pato a kunam la no awanda iti pagbaludan ket karbenganda ti maaddaan iti ulimek iti leppas pangngaldaw. “Bimlad la ketdi ti utong a sindam iti kakasla gemgem isu a nabatibatka!”
Nagtilmon ni Asiong ta nagmaga ti ngiwat ken karabukobna. Nabatibat? Ngem kasla ketdin pudno ti dakes a tagainepna. Kinapudnona, agkidmakidmat iti suli ti panunotna ti anniniwan a nabungon iti lawag.
Pinagtubbogna ti ngadasna sa nagtilmon. Nalagipna ti pinangaldawda a pinablad nga utong. No di ket langgong met dagitoy padana a balud. Impasidada kenkuana ti agarup kagudua ti bingayda ta agsidada kano met ti adda ramanna inton rabii. Naburburtiaan pay iti panagkakatawa ken panagaapirda.
“Kasaonaka kano ni Boss!” pinagaw-atan ni Pato iti tapis.
Bimmara. Nangemkem. Dandani ipukkawna iti rupa daytoy kasangsangona ti “Pato! Pato!” a segun kadagiti naam-ammona iti daytoy a pagbaludan, kagura la unay daytoy dayta a birngasna a pimmatpatayanna pay. Nabalud kano ngamin daytoy ta nagarang iti sangatrak nga itlog ti itik. Dina ketdi ammon no apay a Pato met ti imbirngasda imbes nga Itik.
Ngem dagus a naukas ti panangemkem ni Asiong ta ni Warden Arreola ti boss a kuna ni Pato. Malipatanna amin a madi a marikriknana no makangngeg iti banag a mangipalnaad iti posibilidad a mabalin nga iruruarna iti daytoy nga impierno. Kas koma iti nagan ti abogadona, wenno nagan ti politiko nga am-ammo nga agup-upa ti pumatay. Ket iti daytoy a gundaway, ni Warden Arreola a pangulo daytoy a district jail iti maysa nga ili iti amianan a Cagayan.
Wen, a, ta manmano met a makisao iti balud ni Warden. Napaneknekannan a no di man dagus a rummuar, sumagmamano nga aldaw wenno makalawas, didan makita ti alimunumon ti balud a nakasao ti warden. Adda ketdi dagiti naisayangguseng a “linitak” met laeng dagiti tao ti mabigbig a tao a nangiruar iti daytoy a balud kalpasan a naiwakasna ti mabalin a napagnumuanda a mision.
Ngem no isuna ti maipaayan iti kasta a gundaway, ikarina iti asino man a demonio a dina la ketdi itulok a matiliwdanto pay. No makaiggemto pay met la ketdi iti igam— ta dida la ketdi ikkan iti sinsinan-kuansit a paltog no isuna ti maibaon a lumitak. Ania laengen ti serbi ti lima a tawen a panagbambantayna iti mano ektaria a piskeria iti an-anak ti rasa a kukua ti agdama a mayor ti ilida? Bayat ti panagin-inanana, pagsursuruanna a sirigen iti eskopeta dagiti aggudgod a dua a ramayan nga Imelda fish iti piskeria. Idi agangay, kalibre .38 nga intalek ti amona idi bumara a bumara ti negosio ti an-anak ti rasa iti nasao nga ili. Irasonna met no kua nga adda makitana nga umas-assibay a tao no kasta a paglalangsotanna a sirigen ti kamaudi wenno kamauna ti mayaw-awan a kalding a mangngatingat kadagiti nagtubo a kawkawwati wenno ipil-ipil iti siit-siitan nga alad ti kapiskeriaan, a dagiti awan gasatna, limed a partien ken pindangenna sa in-inutanna a pabulonan iti GSM blue, lalo no kasta a makalikuden dagiti komprador ti amona a dida man la nalagip a papetpetan iti ar-arak ti petakana.
“Ket ‘niat ur-urayem pelang, lokdit!” ginalpit manen ni Pato.
Saanen a nagun-uni ni Asiong. Nakalaglag-an ketdi ti riknana a nangsimpa iti bagina sa nagturong iti ridaw a rehas a pagur-urayan ti dua a jail guard a di man laeng nagkir-in iti panangbitog ni Pato iti bakrangna. Dinan tinaliaw dagiti kakaduana amangan ket no dina maliklikan ti agngirsi ket adda manen rason dagitoy a mangkilga kenkuana. Di ket pagaambonandanto manen. No namin-ano met a pinadasna a labanan ni Pato. Ngem bayagna la a manget-et iti tengnged daytoy— ta kasla putek met a tangtangkiran dagiti takiag ken piskelna— agkaranitaak met ti uray ania a banag iti pispis wenno teltel wenno bukotna. Adda pay daydi panangimulada iti ice pick iti bakrangna a gistayanna nakauloyan. Ngem huston sa ti kuna ti amona a maysa isuna a dakes a ruot a narigat a matay— idi kalpasan a nalasatna ti maysa a bala a nangsalbag iti kanawan nga abagana a maipuntiria koma iti amona iti naminsan a panangpalubosna iti ruangan ti kapiskeriaan.
Ngem nauman a makilinlinnugob iti daytoy a pagbaludan. Dina kayat a madadael ti kakaisuna a pigsa ken biagna kadagitoy ibilangna a nangingisit a kararua. Ta iti pammatina, adda pay gundaway a makaruar iti ditoy, ket mailabanna iti tabla ti nakapay-anna.
Ania daytoy a nakapay-anna?
Aksidente a napapatayna ni Bekbek a nobiana.
Kasano?
Kastoy: Tunggal maudi a Sabado ti bulan, mapan agpalpaliwa iti sentro. Dita a naam-ammo ken nanobiana ni Bekbek a maysa kadagiti serbidora.
Iti naudi a panagkasangayna a nairana a Biernes, pinalubosan ni Mayor Segundo Tactac nga amona a mapan aghapihapi. Masorpresa ita ni Bekbek, nakunana iti nakemna.
Daksanggasat ta isu ti nasorpresa. Ta ni Bekbek, ti patpatgenna a Bekbek, saksakloten ti maysa a lalaki, a maysa gayam kadagiti putot ni Bise-Mayor Abraham Palor a napinget a kontra partido ti amona. Immulo ti darana. Nangpidut iti natangken a sanga iti sango ti videokean, nga ipapanna itan nga intinnag ti anghel a kasigudna. Ta kasano ti kaadda lattan ti natangken a sanga iti sango ti bideokean iti igid ti kalsada nga asideg pay met iti tiendaan ti ili?
Ket iti amin a pigsana, pinuntiriana a pang-oren ti putot ti bise-mayor. Daksanggasat ta ni Bekbek ti natiruan. Siempre, naudatal sa nagkuripaspas ni Bekbek.
Daytan ti naudi a napuotanna. Idi makariing, addan iti ospital.
“Talaga a dakeska a ruot,” nakuna ni Mayor Tactac nga umis-isem. Maikadua daytan a gundaway a panangibaga ti mayor. Wen, nalasatna ti kabil nga estaltope nga impakat ti bunggoy ti putot ni Bise-Mayor Palor.
Immisem iti napait ta nalagipna ni Bekbek. Napait ta ti babai a nangikarkarianna iti langit, palanggapang met gayam. Napait ta dina man la napuruan ti lalaki a nangsaksaklot ken ni Bekbek, ti impatpategna a Bekbek.
“Saanen a nagdarum dagiti kakabagian ni Bekbek,” kinuna ti mayor. “No adda, a, ta ditay met ammo a suli ti Bisaya ti naggapgapuanna. Daydiay putot ni Bise ti nagdarum iti frustrated murder. Ngem dika madanagan, gapu ta ibilangkan a paset ti pamiliak, tulonganka— uray maibus amin a sanikuak.” Apagapaman nga impigsa ti mayor ti “uray maibus amin a sanikuak” uray duduada met laeng idi iti kuarto ti ospital.
Daksanggasat ta naabak iti kaso ket nabalud ni Asiong. Kuna man met laeng ti mayor nga aramidenna ti amin tapno mairuar iti pagbaludan. Ngem iti asi ti asino man a demonio, agingga ita, di pay nagparang ti mayor. Immay met naminsan ti maysa a badigard daytoy ket kuna daytoy a narigat no ibaga kano dagiti tattao nga inranta ti mayor nga imbaon, isuna, ni Asiong, a manglitak iti putot ti bise. Bumangsit kano no kua ti naganna kadagiti botante.
Ngem aleng-aleng kenkuana dayta. Iti laksid a dakkel met a banag ti lima a tawen a panagpaayna a babaonen sipud natay ti padi a nangampon kenkuana, ipatona lattan a gagangay latta a babaonen ti pangibilangan ti mayor kenkuana. Nga awan aniamannan no mapukaw iti sidongda. Ta mamin-ano met laeng iti mayor ti mangala iti kasukatna a para bantay iti piskeria daytoy?
Isu a perdision bagas agraman tuyo ti nakapay-anna. Double murder kano, kuna dagiti padana a balud. Pangloko dayta kenkuana dagiti padana a balud. Natay ni Bekbek a nobiana, idino a nabalud isuna; di kad’ kasla natay metten. Ta asino kano pay ngamin, aya, ti mangibilang pay kadakuada a sibibiag iti daytoy a district jail? Aminda, ur-urayenda laengen ti panangpidut kadakuada ti Munti ta mapanda kano met la umian iti provincial jail, makuna laeng a mamarkaan ti rekordda iti pagbaludan ti probinsia.
Ni la ngata Pato ti kabayagan iti daytoy a pagbaludan a nangidawat sa metten kadagiti jail guard a dida laengen yak-akar iti sabali a pagbaludan ket mayat nga isu ti para pulong iti asino man nga addaan iti tigtignay a posible a pakabuongan ti ulo dagiti guardia— ti panaglibas wenno rambol, kas pangarigan.
Inipig ti dua a jail guard nga inturong iti opisina ti Warden.
“Suertem, sal-it,” kuna ti nabakbaked ken nangisngisit. “Aglanglanga a nabaknang ‘diay kasarsarita ni Warden.”
Pimmartak ti bitek ti pusona. Daytoy sa ketdin ti nabayagen nga idawdawatna a pannakairuarna.
“Nawayawayaankan, bata!” impasabat ti botit a Warden apaman a naitangep dagiti dua a guardia ti ridaw ti de-aircon nga opisina. Inammalan daytoy ti di met nakasindi a suakona sa nagliad iti depilid a tugawna.
Kunam la no nakangngeg a tuleng ni Asiong. “Ania ti kayatyo a sawen, boss? Mabalinko ti rummuaren?” kurangna la nga agtipat ken aglagtit.
“Gapu ken ni Apo… ah…” insungona ti lalaki iti sango ti lamisaanna sa inikkatna a dagus ti suakona iti ngiwatna a kunam la no agwerret ti utekna ket malagipna ti nagan ti lalaki iti dayta nga inaramidna.
“Just call me Mister Joe, Apo Warden,” nagkurno ti lalaki. Sa timmaliaw daytoy ken ni Asiong a kurangna la nga agrukob tapno makitana ti rupa daytoy. “Asiong, siak ti nangsaka kenka,” nabangag ti kunam la no aggapu iti tukot ti daga a timek ti lalaki a nakakallugong iti nangisit a kasla cowboy iti pelikula.
Saanen a nasdaaw ni Asiong a di man laeng inikkat ti lalaki ti kallugongna uray adda iti uneg ti pasdek ta ammonan a gagangay nga awan ti babain dagiti nakangato a tattao. Ngem kamaudiananna idi naginkukudkod iti kanawan a tumengna, nasirip met laeng ni Asiong a kaing-ingas ti lalaki ti dinan malagip a naguapo a mestiso nga aktor iti telebision— mano a bulan met ngaminen a ti iruruarna laeng iti daytoy a pagbaludan ti pampanunotenna a nagangayan ti panagawaaw dagiti dadduma a lagipna.
“Ayos ngaruden?” kinuna ni Warden nga ad-adda a pangpinal ti tonadana imbes a saludsod ta pinidut daytoy ti nabungkong a sobre iti rabaw ti lamisaan daytoy sa impanalpaakna iti bangir a dakulapna.
“Manipud ita, agserbikan kaniak,” kinuna met ti lalaki, manen, iti nabangag ken kasla naggapu iti tukot ti daga a timek. Nakaperreng itan ken ni Asiong. Addaan iti ngisit dagiti mata daytoy a mangaw-awis ken ni Asiong.
“Matungpal ti pagayatam, apo,” kinuna ni Asiong, banag a nakakellaatanna a mismo gapu iti kinatalek ti panagsungbatna.
KALPASAN ti panagmeriendada, wenno pannangan ta naginnapuy ni Asiong uray alas tres iti malem, iti maysa a nagarbo a karinderia iti puseg ti ili, napanda iti maysa a di matatao a lugar— iti kamposanto ti ili. Simgar ni Asiong idi sumrekdan iti arubayan ti kamposanto ta dagus a simmiplag ti nalamiis nga angin a nangakup iti anglem dagiti nagango a ruot, naullom nga atibuor ti ipagarupna a bangkay ken no ania ditan a makadalukdok nga angot.
“Wow, nagimnasen nga angin,” kinuna ketdi ni Mister Joe ket inkidem pay daytoy ti nangipugso iti asuk ti sigarilio ket kunam la no simborio ti nagkuntirad a subsobna.
Imbabawi ni Asiong ti panagdul-ona a kunam la no dakkel a banag dayta a pagrason ti lalaki ket ibabawi daytoy ti pannakawayawayana iti pagbaludan. Inyaw-awanna ti pannakarurusokna iti panangkaradap ti imatangna kadagiti sabong ti kalunatsi, baimbain ken cadena de amor a nagtubo iti arubayan ti kamposanto. Ngem talaga a makapasidduker ti angot ken kinaulimek ti aglawlaw a pisangpisangen ti panungrungsoten a dalluyon a mangdupirdupir iti pingir ti kamposanto iti amianan. Sa pay laeng adda natiliw ti imatangna a wak iti sanga ti agarup rurog a dungon.
Ket limed a rinaem ni Asiong ti lalaki. No maysa a politiko daytoy iti probinsiada, natangken ti sangina ta awan la a pulos ti intugotna a badigard. Kasano koman no sabali a balud ti nairuarna ket sumro ti kinamauyong daytoy a balud? Di pay ketdin daytoy a lalaki koma ti maitanem iti tukot daytoy a kamposanto?
Pinaunana ti lalaki a nakataltalek met a nagturong iti ermita ti kamposanto— daytay pangidagasanda iti minatay sakbay nga itabonda. Ammona dayta ta nabayag ngarud a nagsaksakristan iti daydi Dios-ti-aluadna a padi a nangampon kenkuana.
Adda dua a tugaw a kunam la no naisangrat kadakuada iti abay ti pannakaaltar ti ermita— maysa iti tengnga sa iti kanawan nga igid ti maysa, amano a puesto koma ti sakristan no padi daytoy a lalaki. Ket daytoy a pannakaisangratna, nagsidsiddaawan manen ni Asiong ta kunam la no naisaganaan ti idadateng ti dua a parsua, ket isuda dagita.
Inyaleng-alengna man met laengen dayta a panagsiddaawna. Ad-adda ketdi a pinennekna ti panunot ken barukongna iti rag-o iti pannakawayawayanan uray kaipapanan ti panagserbina iti daytoy a lalaki nga ammona nga apagbiit met laeng. Ta amin dagitoy, napanunotnan wenno naplanonan iti pagbaludan no kasano nga itarayanna; ket ibanagna ti kalikagumna a pannakaitabla ti nagpasaranna; sa agbirok iti sabali a disso wenno lubong a pagtaklinanna ket sadiay, baliwanna manen ti agbiag kas kadawyan a parsua.
Nagpuesto ni Mister Joe iti batog ti tengnga ti altar. Awan ressat ti panagpayubyob daytoy. Nagtalinaed ketdi a nakatakder. Isu a nagtalinaed met ni Asiong a nakatakder iti batog ti tugaw iti kanawan ti altar. Naiturednan a kitaen ti tunggal tignay ti lalaki.
Adda kinaut ti kanawan nga ima ni Mister Joe iti kanigid a bakrang daytoy, iti uneg ti nangisit a lalat a diaket. Bassit a rektanggulo a nangisit a kas kadakkel ti leksionario iti simbaan nga ar-aramatenda iti misa. Inukrad ti lalaki ti kasla met telebision a ramit. Daytay ibagbagada a laptop. Basbassit la daytoy iggem ni Mister Joe.
“Ammom, Asiong,” kinuna ti lalaki a nakaturong ti imatangna iti aglanglanga a laptop. “Adda dagiti naituding nga umayko sukonen ngem naliwayak!”
Nagsidduker ni Asiong. Hired-killer met laeng daytoy? Bata dagiti politiko?
“Ania ti kayatmo a sawen, ser?” Natiliw met laeng ni Asiong ti dilana.
“Adda dagiti rebbengna nga idi koma pay a naipulang ti biagda. Ket ti maysa, isu daytoy misionmo ita.” Timmaliaw kenkuana ti lalaki. Addagita manen dagiti kas kasipnget ti rabii a mata. Imbaw-ing ni Asiong dagiti matana iti screen ti bassit a laptop. Nasdaaw iti nakitana. “Kitaem,” kinuna ti lalaki.
Iti nagtakderan ni Asiong, nalawagen a makitana ti adda iti screen. Ngem immasideg pay ni Asiong. Ket naimuttalat iti screen ti rupa ti dati nga amona!
“Ni…” nagtilmon ni Asiong.
“Wen, ni Mayor Segundo Tactac. Idi koma pay a naipulang ti biagna. Ngem daksanggasat ta naliwayak— kas nakunak.”
“Kinapudnona, ser, iti naminsan a gistayan pannakasoltingna, insanggak ti bagik.” Ti dandani pannakapaltog ti mayor ti kayatna a sawen. “Daytoy kanawan nga abagak ti natiruan ti nairanta iti pusona.” Kunam la no napagustuan a billit a nagtarawitwit ni Asiong. Sa kellaat a nagkambio: “Ta amongko ngarud ‘suna. Ket apay nga… isuna? Wenno apay a siak?”
“Ipagarupko no tungpalem amin a pagayatak?”
“Amman, a, ser. Ngem lima a tawen a pinakpakannak ni mayor. Inikkannak iti pagtaengak.”
“Buyaem daytoy…” impasango ni Mister Joe ti bassit a laptop.
Iti ipagarup ni Asiong a salas da Mayor Tactac, agiinum ti sumagmamano a lallaki. Ket karaman dita ti putot ni Bise-Mayor Palor a nagpaspasaklotan ni Bekbek. Dagus nga immulo ti darana. Awanen iti panunotna no kasano ti pannakaala wenno asino ti nangibideo iti buybuyaenna. Nangemkem.
“Kinapudnona, no nauloyam daytoy putot ni Bise, nagrambak ni Mayor Tactac ta marissingan ti kabalubal ti pamiliana. Iti pannakalasat ti putot ti bise ket nabaludka, imbando ti mayor nga awan ti nasakit a bakrangna kadagiti Palor. A pinati met dagiti Palor, ken dagiti tattao… Naawatam met ngatan, ha, Asiong?”
Ti dara nga immulo ken ni Asiong, maysa itan nga apuy a gumilgil-ayab iti panagriknana.
“’Mod’toy ngaruden ‘ta igam, ser.”
MAYSA, dua, tallo a putok ti nangpisang iti dayta a naulimek a leppas ti pangngaldaw iti ruangan ti piskeria ni Mayor Tactac. Iti isu met laeng a nagpuestuan ti mayor idi sinalbar ni Asiong ti biag daytoy.
Ngem sabali itan ti gundaway. Napan amin iti barukong ti mayor ti tallo a bala ti kalibre .38— nga itoy a gundaway, iggem ni Asiong.
Idi maarinuknok ti mayor, nagdardarasen a timmallikud ni Asiong. Kunam la no sinturon ni Judas ti parakapak ti igam dagiti badigard ti mayor. Ngem insiweten ni Asiong a nagturong iti igid ti lagoon ti ili a pangur-urayan ti imparadana a pamartaken a motorboat. Kas iti igam, inted dayta ni Mister Joe, a kasapulanna a mangisayangkat iti misionna.
Kas iti panagtarayna, nakaparpartak man metten ti panagpataray ni Asiong iti demotor a bangka. Iti ngudo daytoy a lagoon, adda tallo a babassit nga aripit ti karayan, a ti akin-tengnga, sumrekanna a mapan iti bangir nga ili. Sadiay, addanton nga agur-uray ti lugan a kuna ni Mister Joe, mangipan kenkuana iti kabesera ti probinsia.
Idi mariknana nga awanen ti alimunumon dagiti ranipak ti paltog, nagkidem ni Asiong a timmangad iti tangatang. Ngem pagam-ammuan ta dina metten maimulagat dagiti matana. Ket nariknana ti kasla maur-uram a bukotna. Ken kasla pannakabekbekkelna. Ket igupenen ti mangliwengliweng a kasipngetan…
“MANO aldawnan, Doktora?” naitimkanna ti timek ni Warden Arreola. Kayat ni Asiong ti agmulagat ngem dina kabaelan. Saan met a makapagriaw. Kayatna ti aggaraw ngem kaskasdi a dina magaraw ti uray ania a paset ti bagina uray dagiti kikitna ta patienna a nabatibat laeng.
“Ket tallon, a, Warden, sipud panangitaray dagiti taom,” timek ti babai. “Agur-urok met lattan. Adda dagiti kasta a pasientemi idin. No ni koma apongko a baket ti mangibaga, batibat, kunana, Warden.”
“Ita laeng met a makakitaak iti kastoy,” nagsanaltek ni Warden Arreola.
“Ania kadi ti sindada, Warden?”
“Daytay kano pinablad nga utong. Inibusna kano ti para kadagiti kakaduana.”
Saan payen a makapagpanunot ni Asiong. Kasla angin itan dagiti timek a sumrek iti maysa a lapayagna sa man met laengen rummuar iti maysa.
“Mano ti charge ti maysa nga aldaw?” Ni Warden Arreola.
“Ket dies mil kano, Warden, segun iti kahera.”
“Dies mil? Gardemet! Balud nga awan kaes-eskanna, agbayad ti gobierno iti dies mil iti inaldaw a di met ammo no makapuot pay? Ay, awan pagbayad ti pagbaludan! Numona ta adda narsing a benefactor ti district jail!” Naturay ti timek ni Warden Arreola.
“Asino, Warden?”
“Ni Mayor Tactac! Linitakda kano!”
Ania? nakuna ni Asiong iti panunotna. Kasla nakangngeg a tuleng.
“Gursotemon no ania dagita naikabit iti bagina kadagita nga aparato. Basta natayen, period!”
Saan, saan! Sibibiagak! inyikkisen ni Asiong— ngem is-isuna met laeng ti nakangngeg.—O
(Naipablaak iti Bannawag, Enero 23, 2012 a bilang.)
Impaskil ni Asseng idi 7:57 PM No comments: Links to this post
Maipanggep iti: ariel s. tabag, ilocano fiction
1/9/12
apay a diak metten marugian ti nobelitak?
ibabawik ti naibagak iti facebook sumagmamano nga aldaw ti napalabas-- a ti serioso a mannurat, makapagsurat uray awan ti mutiana ta ti panagsurat ket maysa laeng a habit saan ketdi a gapu ta tinignay ti musana. nabasak ngamin iti no sadino daytoy a kapanunotan.
ngem ita ta adda kayatko a rugian a nobelita, agsasadutak gapu ta iti panagriknak, diak masapulan ti umisu a mutia wenno inspirasion. wenno gagatel (kas inyawag ni roy vadil aragon).
mabalin met a pabasolek ti diak pay pannakaam-ammo a naan-anay kadagiti karakter ti nobelitak.
kayatko ngamin ti agbalin a napudno iti daytoy a proyekto ket nalabit, addada pay laeng dagiti salsalaknibak a persona nga iti kanito a sinuratkon wenno biniagkon iti daytoy a nobela, awanen ti panagdayawko kadakuada. mamatiak ngamin a tapno maliklikan ti romantisismo, ken at the same time agbalin a napudno, masapul nga awan-babainmo kadagiti karaktermo nga uray ti kauunegan ti kananakemda ket kabaelam nga iladawan babaen ti balikas, banag nga uray ti mismo a karakter, dinanto pulos gamden nga aramiden ta iti panangiladawan wenno panangisabalikas iti maysa a rikna, agparpartuatka iti maysa nga al-alia wenno burangen. ta ti rikna, uray pay no katatan-okan, apaman a nagmata wenno naaddaan sukog wenno porma, maysan daytoy a nakaam-amak a banag uray iti mismo nga akin-rikna. ngarud, ti panangiladawan iti rikna ti maysa a tao ket maysa a kita ti kinaawan-panagbain iti dayta a tao.
kadagitoy kallabes, mariknak a naumaakon nga agparpartuat kadagiti karakter ken pasamak nga adayo a napasamak wenno mapasamak. adu dagiti sarita nga inabelko a pinarpartuat laeng ti panunotko ket maam-amirisko a nagpipintasda pay nga ipelikula. ita metten a maam-amirisko a daytoy a kababalin ti maysa a sinurat-- nagpintas a buyaen iti pelikula wenno teatro-- daytoy ti mangyadayo iti kinapudno. ngarud, manmano a talaga ti pelikula wenno teleserye ti asideg iti pudno a biag. ta dagiti pudno a mapaspasamak, saan gayam a napintas a buyaen ketdi makautoy, uray pay no naragsak wenno makapakatawa dagiti pasamak. (saan ngarud a pudpudno a ti pinoy big brother ket teleserye ng tunay na buhay no di ketdi addaanda met laeng iti script wenno akem a masapul nga akmen iti uneg ti balay. ammo dagiti adda ditoy nga adda kamera a mangsipsiput kadakuada ket ngarud, agtignayda segun iti ammoda a magustuan ti tao kadakuada. kaykayatko ngarud a buyaen-- no iti kinaasideg iti kinapudno wenno kinasinsero ti pagsasaritaan-- ti "wow, mali!" gapu ta masansan a di ammo ti "biktima" nga adda kamera ket nagmayat man a kitaen ti natural a reaksionna. nupay ti pakabuklanna, saan a makapudno daytoy dagiti "mangbiktima" ammoda nga adda kamera ket ti panggepda, lokuenda ti "biktima.")
daytoy ti parikutko iti agdama. ta kayatko koma a suraten ti pudno a mapaspasamak iti maysa a lugar iti cagayan. mabutengak ta amangan no awan ti mangbasa gapu ta makautoy nupay daytoy a proyekto, maysa a humurous novelette ta ti personalidadko ti kayatko nga idisso iti maysa a situasion; ta iti pudno a biag, maysaak a nasutil a tao a kaykayatna ti kankanayon nga agkatkatawa wenno makisinsinnutil. ngem no daytoy pudno a biagko ti makamera 24/7, sigurado a makaturog ti agbuybuya, ta kas nakunakon, ti pudno a biag ket makautoy a buyaen, ket nakakaro pay no basaen.
ania ngarud ti aramidek tapno masuratkon ti nobelitak? mamatiak nga adda mutia ti tunggal mannurat? ket iti daytoy a gundaway, ti mismo a karakterko a ni reverend pi ti mutiak? a tapno matignaynak a mangsurat, masapul nga agpakpakaasi kaniak a masapul a biagek isunan?
kabayatanna, magustuak met ti agsurat koma pay iti surreal. wenno speculative fiction. diak la ammo no kasano a rugian.
adda ketdi sinuratko a maysa a sarita, ti "ti mision ni asiong" maipanggep iti panangbaon ni patay iti maysa a balud tapno pumatay. realistiko latta daytoy ta ti inakem ni patay, maysa a tao a mabalin met latta a mapasamak, uray no saan a ni patay ti nanglugan iti dayta a tao. ngarud, kaarngi met laeng daytoy a sarita dagiti nasursuratkon a sarita a bunga laeng ti imahinasion a mabalin met a mapasamak, laeng ta adayo iti kinasinsero iti maysa a pudno a biag.
ti konklusionko ngarud no apay a narigat a suraten ti maysa a pudno a biag: gapu ta bassit-usit ti utek ti maysa a tao ket limitado ti kabaelanna a mangiladawan iti pudno a biag isu a pilienna laeng dagiti eksena wenno pasamak nga iti panagkunana, magustuanna a suraten ken magustuan a basaen dagiti agbalin a reader-na.
asseng
enero 9, 2012
ngem ita ta adda kayatko a rugian a nobelita, agsasadutak gapu ta iti panagriknak, diak masapulan ti umisu a mutia wenno inspirasion. wenno gagatel (kas inyawag ni roy vadil aragon).
mabalin met a pabasolek ti diak pay pannakaam-ammo a naan-anay kadagiti karakter ti nobelitak.
kayatko ngamin ti agbalin a napudno iti daytoy a proyekto ket nalabit, addada pay laeng dagiti salsalaknibak a persona nga iti kanito a sinuratkon wenno biniagkon iti daytoy a nobela, awanen ti panagdayawko kadakuada. mamatiak ngamin a tapno maliklikan ti romantisismo, ken at the same time agbalin a napudno, masapul nga awan-babainmo kadagiti karaktermo nga uray ti kauunegan ti kananakemda ket kabaelam nga iladawan babaen ti balikas, banag nga uray ti mismo a karakter, dinanto pulos gamden nga aramiden ta iti panangiladawan wenno panangisabalikas iti maysa a rikna, agparpartuatka iti maysa nga al-alia wenno burangen. ta ti rikna, uray pay no katatan-okan, apaman a nagmata wenno naaddaan sukog wenno porma, maysan daytoy a nakaam-amak a banag uray iti mismo nga akin-rikna. ngarud, ti panangiladawan iti rikna ti maysa a tao ket maysa a kita ti kinaawan-panagbain iti dayta a tao.
kadagitoy kallabes, mariknak a naumaakon nga agparpartuat kadagiti karakter ken pasamak nga adayo a napasamak wenno mapasamak. adu dagiti sarita nga inabelko a pinarpartuat laeng ti panunotko ket maam-amirisko a nagpipintasda pay nga ipelikula. ita metten a maam-amirisko a daytoy a kababalin ti maysa a sinurat-- nagpintas a buyaen iti pelikula wenno teatro-- daytoy ti mangyadayo iti kinapudno. ngarud, manmano a talaga ti pelikula wenno teleserye ti asideg iti pudno a biag. ta dagiti pudno a mapaspasamak, saan gayam a napintas a buyaen ketdi makautoy, uray pay no naragsak wenno makapakatawa dagiti pasamak. (saan ngarud a pudpudno a ti pinoy big brother ket teleserye ng tunay na buhay no di ketdi addaanda met laeng iti script wenno akem a masapul nga akmen iti uneg ti balay. ammo dagiti adda ditoy nga adda kamera a mangsipsiput kadakuada ket ngarud, agtignayda segun iti ammoda a magustuan ti tao kadakuada. kaykayatko ngarud a buyaen-- no iti kinaasideg iti kinapudno wenno kinasinsero ti pagsasaritaan-- ti "wow, mali!" gapu ta masansan a di ammo ti "biktima" nga adda kamera ket nagmayat man a kitaen ti natural a reaksionna. nupay ti pakabuklanna, saan a makapudno daytoy dagiti "mangbiktima" ammoda nga adda kamera ket ti panggepda, lokuenda ti "biktima.")
daytoy ti parikutko iti agdama. ta kayatko koma a suraten ti pudno a mapaspasamak iti maysa a lugar iti cagayan. mabutengak ta amangan no awan ti mangbasa gapu ta makautoy nupay daytoy a proyekto, maysa a humurous novelette ta ti personalidadko ti kayatko nga idisso iti maysa a situasion; ta iti pudno a biag, maysaak a nasutil a tao a kaykayatna ti kankanayon nga agkatkatawa wenno makisinsinnutil. ngem no daytoy pudno a biagko ti makamera 24/7, sigurado a makaturog ti agbuybuya, ta kas nakunakon, ti pudno a biag ket makautoy a buyaen, ket nakakaro pay no basaen.
ania ngarud ti aramidek tapno masuratkon ti nobelitak? mamatiak nga adda mutia ti tunggal mannurat? ket iti daytoy a gundaway, ti mismo a karakterko a ni reverend pi ti mutiak? a tapno matignaynak a mangsurat, masapul nga agpakpakaasi kaniak a masapul a biagek isunan?
kabayatanna, magustuak met ti agsurat koma pay iti surreal. wenno speculative fiction. diak la ammo no kasano a rugian.
adda ketdi sinuratko a maysa a sarita, ti "ti mision ni asiong" maipanggep iti panangbaon ni patay iti maysa a balud tapno pumatay. realistiko latta daytoy ta ti inakem ni patay, maysa a tao a mabalin met latta a mapasamak, uray no saan a ni patay ti nanglugan iti dayta a tao. ngarud, kaarngi met laeng daytoy a sarita dagiti nasursuratkon a sarita a bunga laeng ti imahinasion a mabalin met a mapasamak, laeng ta adayo iti kinasinsero iti maysa a pudno a biag.
ti konklusionko ngarud no apay a narigat a suraten ti maysa a pudno a biag: gapu ta bassit-usit ti utek ti maysa a tao ket limitado ti kabaelanna a mangiladawan iti pudno a biag isu a pilienna laeng dagiti eksena wenno pasamak nga iti panagkunana, magustuanna a suraten ken magustuan a basaen dagiti agbalin a reader-na.
asseng
enero 9, 2012
Impaskil ni Asseng idi 12:12 AM No comments: Links to this post
Maipanggep iti: ilocano novellette, poetika
Subscribe to: Posts (Atom)


text:
Kolkata
Ti Kolkata /kɒlˈkætə/, wenno Calcutta /kælˈkʌtə/, ket isu ti kapitolio ti Indiano nga estado ti Laud a Bengal. Daytoy ket mabirukan idiay daya nga igid ti karayan Hooghly, daytoy ti kangrunaan a sentro ti komersio, kultura, ke edukasion ti Daya nga India, bayat a ti Puerto ti Kolkata ket isu ti kaduogan nga agtigtignay a puerto ti India ken ti pay is-isu a kangrunaan a puerto ti karayan. Manipud idi 2011, ti siudad ket adda dagiti 4.5 a riwriw nga agtataeng; ti urbano nga aglomerasion, a buklen ti siudad ken dagiti suburbona, ket pagtaengan idi dagiti agarup a 14.1 riwriw a tattao, a makaaramid daytoy ti maikatlo a kaaduan ti populasionna a metropolitano a lugar idiay India. Manipud idi 2008, ti ekonomia a mapataudna a rinukod babaen ti dagup ti domestiko a produkto ket nairanggo a maikatlo kadagiti siudad ti Abagatan nga Asia, kalpasan ti Mumbai ken Delhi.[4] A kas maysa a dumakdakkel a metropolitano a siudad iti maysa nga agrangrang-ay a pagilian, ti Kolkata ket sangsanguenna dagiti adu a panagrugit ti urbano, kapusek ti trapiko, kinapanglaw, kaadu unay ti populasion, ken dagiti dadduma pay a lohistiko ken sosioekonomiko a parikut.
Idi naladaw a maika-17 a siglo, dagiti tallo a purok a sinaruno nagtaudan Kolkata ket tinurayan idi babaen ti Nawab ti Bengal babaen ti Mughal a suzerainty. Kalpasan ti panangited ti Nawab ti Kompania ti Daya nga India ti lisensia ti panagplaklako iid 1690,[5] ti lugara ket naparang-ay idi babaen ti Kompania iti immadadu a napasammakedan a kuartel ti tagtagilako. Ti Nawab Siraj ud-Daulah ket sinakupna ti Kolkata idi 1756, ken ti KOmpania ti Daya nga India ket naalana manen ti simmaruno a tawen ken babaen idi 1772 daytoy ket nagipagarup ti napno a kinturay. Babaen ti Kompania ti Daya nga India ken kalpasan daytoy babaen ti Britaniko a Raj, ti Kolkata ket nagserbi a kapitolio ti India aginggana idi 1911, idi dagiti naipagarup a heograpiko a pakaatiwan, a mairaman ti dumakdakkel a natinalismo idiay Bengal, ket nangiturong ti panakaiyalsi ti kapitolio idiay Baro a Delhi. Ti siudad ket sentro idi ti Indiano a tignay ti panagwayawaya; daytoy ket agtultuloy a lugar dagiti kontemporario a politika ti estado. Kalpasan ti panakaway ti India idi 1947, ti Kolkata—nga isu idi ti sentro ti moderno nga Indiano nga edukasion, siensia, kultura, ken politika ket nakasaksi kadagiti dekada ti relatibo a pannakatalinaay ti ekonomiko. Manipudidi nasap a tawtawen ti 2000, ti maysa a panagrugso ti ekonomiko ket nangipapardas ti panagpadakkelna.
A kas ti pakatengngaan ti maika-19 ken nasapa a maika-120 a siglo ti Bengal a Renasimiento ken ti maysa nadumaduma a relihioso ken etniko a sentro ti kultura idiay Bengal ken India, ti Kolkata ket nakabangon kadagiti lokal a tradision iti drama, arte, pelikula, teatro, ken literatura a nakagun-od kadagiti adu nga agbuybuya . Adu kadagiti tattao manipud idiay Kolkata—kadagitoy ket dagiti adu a laureado ti Nobel kadagiti arte, dagiti siensia, ken dagiti dadduma a a paspaset, bayat a ti Kolkata a kultura ket mangilanglanga kadagiti idiosinkrasia a mangiraman ti naisangsangayan nga asideg nga agkakaarruba (paras) ken nawaya nga estilo a a pannakisinnukat ti saririt (adda). Ti bingay ti Laud a Bengal iti Bengali nga industria ti pelikula ket naikuartel ditoy a siudad, a mangsangsangaili pay kadagiti adda ti nailian a kinapangruna a nararaeman a patakder ti kultura, a kas ti Akademia dagiti Napino nga Arte, ti Victoria a Paglaglagipan, ti Asiatiko a Kagimongan, ti Indianpo a Museo, ken ti Nailian a Biblioteka ti India. Urayno daytoy ket pagtaengan dagiti nangruna a pasamak ken negosio ti kriket, ti Kolkata ket maigiddiat manipud kadagiti sabali a siudad ti India babaen ti panakaitedna ti kinapnagruna ti pútbol ken dagiti dadduma pay nga ay-ayam.
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti balikas aKolkata ket naala manipud ti Bengali a tern=mino ti Kolikata [ˈkolikat̪a] (কলিকাতা), ti nagan ti maysa kadagiti purok a a naam-ammuan idi sakbay ti isasangpet dagiti Britaniko, idiay lugar a dimtengan a nakabangonan ti siudad; dagiti dua pay a sabali a purok ket ti Sutanuti ken Govindapur.[6] Ti termino a Kolikata ket naipanpanunotan a sabali a kita ti Kalikkhetro [ˈkalikʰːet̪ro] (Bengali: কালীক্ষেত্র), a kayatna asaoen ket "Talon ni[ti diosa] Kali". Iti pay pagpilian, ti nagan ket mabalin a naala manipud ti Bengali a termino ti kilkila (Bengali: কিলকিলা), wenno "dalumpinas a lugar".[7] Ti nagan ket mabalin a nagtaud kadagiti balikas ti khal [ˈkʰal] (Bengali: খাল) a kayatna a saoen ket "kanal", a sinaruno babaen ti kaṭa [ˈkata] (Bengali: কাটা), a kayatna asaoen ket "nakali".[8] Segun ti sabali pay a teoria, ti lugar ket nangipangpangruna ti panagpataud ti apog wenno koli chun [ˈkolitɕun] (Bengali: কলি চুন) ken coir wenno kata [ˈkat̪a] (Bengali: কাতা); isu nga, daytoy ket tinawtawagn ti Kolikata [ˈkolikat̪a] (Bengali: কলিকাতা).[7] While the city's name has always been pronounced Kolkata [ˈkolkat̪a] (Bengali: কলকাতা) or Kolikata [ˈkolikat̪a] (Bengali: কলিকাতা) iti Bengali, ti nainggles a porma ti Calcutta ket isu idi ti opisial a nagan aginggana idi 2001, idi daytoy ket nabaliwan ti Kolkata tapno maipada ti Bengali a pannakabalikas.[9]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Ni Sovan Chatterjee ket isunto ti baro a mayor ti Kolkata". Hindustan Times. Baro a Delhi. 6 Hunio 2010. Naala idi 26 Abril 2011.
- ^ "Ti maysa a doktor ket isunto ti sumaruno nga alguasil". Times of India. Baro Delhi. 5 Enero 2011. Naala idi 27 Enero 2012.
- ^ "Ni Pachnanda ket napili a kas ti baro a Komisioner ti Polis". The Telegraph. Kolkata. 17 Marso 2011. Naala idi 26 Pebrero 2012.
- ^ "GDP ti panakairanngo ti sangalubongan a siudad 2008–2025". Pricewaterhouse Coopers. Nobiembre 2009. pp. 31–32. Naala idi 20 Nobiembre 2009.
- ^ Dutta, K.; Desai, A. (Abril 2008). Calcutta: tikultural a pakasaritaan. Northampton, Massachusetts, US: Interlink Books. pp. 9–10. ISBN 978-1-56656-721-3.
- ^ Chakravorty, Sanjoy (2000). "Manipud ti koloniala siudad aginggana ti sangalubongan a siudad? Ti adayo pay a nakompleto a nailimbang a panakabalbaliw ti Calcutta" (PDF). Iti Marcuse, Peter; Kempen, Ronald van. Pannakaisangalubongan dagiti siudad: ti baro a nalimbangan nga urnos? (PDF). Oxford, UK: Blackwell Publishing. pp. 56–77. ISBN 0-631-21290-6. Naala idi 26 Enero 2012.
- ^ a b Chatterjee, S.N. (2008). Dagiti danuma rekurso, panagininut ken panangimaton. New Delhi: Atlantic Publishers and Distributors. p. 85. ISBN 978-81-269-0868-4. Naala idi 29 Enero 2012.
- ^ Nair, P. Thankappan (1986). Ti Calcutta idi maiak-17 a siglo. Kolkata: Firma KLM. pp. 54–58.
- ^ Easwaran, Kenny. "Dagiti politika ti panagbalbaliw ti nagan idiay India". Pasilidad ti Nawaya a Komputasion, Unibersidad ti California idiay Berkeley. Naiyarkibo manipud iti ti kasisigud idi 19 Hulio 2011. Naala idi 26 Enero 2012.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Kolkata iti Wikimedia Commons
- Munisiio a Korporasion ti Kolkata
- Kitaen ti Kolkata iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)
- Kolkata Encyclopædia Britannica