text:
A Para Kadagiti Agtutubo A Kukua Ti Pagilian
Waring nakakalimutan ng mga makata ng ating bayan ang kanilang tungkulin bilang mga alagad ng kultura – ang pagiging mga tagahubog at tanod ng kamalayan.
Nasaan na ang dekada 1970, nang ang mga makata'y nag-ambag nang malaki sa pagtatanggal ng kultural na suporta ng madla sa isang pasistang rehimeng tinangkilik ng isang banyagang pamahalaan? Nasaan na ang mga dekada 1920 at 1930, nang ang mga kagaya nina Jose Corazon de Jesus at Amado V. Hernandez ay gumanap ng malaking papel sa pagpapalaganap ng anti-kolonyal na kaisipan? -- Alexander Martin Remolino*
OoO OoO OoO OoO
CIA…wanted Quirino out of his office for his refusal to tow American line, and his presidential opponent, Ramon Magsaysay, was much easier guy to talk to.
To this day, Magsaysay remains the most beloved president, but Quirino will always be remembered as the president when the P120 a month minimum wage could support family, with enough left to send the children through the grades and even high school. – Benny Carrantes**
Appok ida, iti naregreg a lima a bulong dekada
nasaksiak panagay-ayus dara-a-lua
iti pingping gimong gapu iti panangilansa iti ina:
ti panangbaddek ulot’ sabali iti panggaw-atan ingpen,
ti ipus kumaot iti itlog iti baki sananto libaken,
matuonan iti diamante a singsing sara dagiti nadangro
iti kada pusiposda kadagiti alipuspos a tinungro.
Nagsisinniglot dagiti nakulkol a kalsadat’ gimong
a pagtartarayan dagiti kurimed ken arasaas-mulluong.
Naiyabono iti kapagayan dagiti prinsipio a nadayag
ngem nabilbileg dagiti angol ken peste kadagiti lapayag.
Saan a ray-aw dagiti sarsuela ken moromoro iti entablado
ta paidanda dagiti beggang dagiti addaan linaonna nga ulo,
ta peon laeng dagita artista iti salonan
a kas kadagiti tirtiris natalian a kontrolen dakkel wanwan.
Minimillion natali a bitukat’ agturong iti iskuela,
naburnok dagiti karton ken dyario a pagkutkukotan iti bangketa
ken pagkutkotan atap nga arapaap ngem di makita dagiti agsasala
ken dagiti nakidaya ta nabartekda iti arak dara…
Imbunobonda dagiti lansa iti impadeppada,
adtoy, pito a maudi a balikasna, imdenganyo, appok ida:
1.“Ama, pakawanem ida, ta dida ammo ti ar-aramidenda….”
Dida ammo ar-aramidenda ta dida magaw-at dagiti lapayagda
ngamin ti balisungsong alipusposda kudkudkoden timidda.
Inareb-ebdat’ digo, sinimot dagiti lasag lauya,
insublida iti dungdong dagiti tulang a sinepsepanda
sada manen dinigoan ken induol kadagiti natali a bituka.
Iggemdat’ ipus ari dagiti dingraw, ket no agdiskursoda,
ti bukodda met laeng a bagit’ palpalakpakanda.
Naglalaingda nga agdiskurso kadagiti kulot a balikas,
asinoman a mangbarusngi maipalnaaw a dina oras.
Ipasindayagdat’ kinalaingda nga agkanta iti osana
ngem ag-agkandat’ balinsuek a krus a kuentasda.
Nalaingda a mangpuyot apuy lampara dagiti nagtagisilaw,
nakalanglangsi amin a suli iti panagparti-panagipalnaaw.
Kadagiti nagpartian, tinugawanda balikas araraw ken saning-i,
dida man la nariknat’ dengngep ultimo kalalailoan nga umbi.
Imkis lubong kadagiti insarwagda a tabukol panagparti
ngem insungbatda ti oda dagiti tirtiris, munieka ken bambanti.
2. “Eli, Eli, lama sabachtani?”
Diosko, Diosko, apay a binaybay-am?
Inlansada dagiti dakulapna tapno dina masangga arrabis ken tungpa.
Inlansada dagiti sakana tapno di makakamang kadagiti kaarrubana.
Ket naawagan a ‘mamasirib’ dagiti nagilansa
ken naidayawda kas idolo dagiti natali a bituka.
Ti kinalida nga abut dimman-aw kulturat’ kinasadut.
Kulturat’ duol - a pagbibinggawan naipuruak tinapa a binuot
idinto ta ham ken bacon kuskusayan dagiti dobermanda a kulot
Nasipnget rupat’ ubing nga agkalkalkal iti basura
sananto buyaen dagiti agay-ayam iti golf ken sennaayan ida.
3. “Babai, adtoy ti anakmo.”
Nagaatiddog ima a kimpet iti nakadakdakkel nga ima.
Isuda dagiti kumamkammet iti bagas iti burnay
ken agsibbarut subo nakatanggaya nga ima a narway.
Nagpupuner ramramay a nangbekkel kadagiti imkis a kararua.
Ti sallapingaw natarimbangon iti panagngudot’ amin
iti namin-adu a daras a dandani tinallikudan angin.
Natamdaganna dagiti babak, nagkullayaw, nanguros
pinidutna dagiti tugotna sana sineksek ida nga inurnos
nagpili pangiyawatannat’ trono, ket nadutdotna katunggalina -
naisipna ngata a daytoyen subbot iti layus a biddutna.
Rigodon, appok ida, rigodon de honor sala dagiti natiri
a di mamati ken di mangitulok a tumakder katunggali.
Imkis taga daya, nangemkem taga-amianan, lalo ni kapungan,
ni apo baknang naalsem isemna, nagpungtot taga abagatan
nagpangta dagiti kakadua a nakarikna pannakalipat,
ti asot’ kaarrubana tinung-edanna amona tapno inda lumib-at,
ti dakkel nga anniniwan sililimed a nagkaradap,
ammona pangdutdutdotanna kangrunaan nga alas arapaap.
Nagsubli katunggali tapno awatennat’ setro
ngem iti tarmac nagballigi bileg nangisit a kabalio.
Nakitak daydiay ubing, batot’ inna impallangatok
ngem iti tuktokna met laeng a nanaltuok,
iti panagdarat’ lulonanna, saem nariknana nga umukuok.
Timmalliaw Timek, kinunana: “Babai, adtoy ti ilim…!”
Ket sinungbatan babai: “Adtoyakon…adtoy toy tinagtagibim!”
Ti babai intag-ay ken inappupo dagiti nakaad-adu a gemgem
ket rinebbana pader bartolina. Simrek anaraar namnama.
Nakimat dagiti payak sallapingaw natnag natnag ballasiw-taaw.
Daydiay bandos a naiyuges tangatang kinurnoan lubong.
Nagtamed managayat sinamar, ul-ulo a nalimbong.
Anian daydi, nagimnasen puyupoy baro nga agsapa.
Ngem idi umaldawen, ti bandos nagpukaw lawagna
ta maysanmaysa nangbigbig a sinelasnat’ dina met kukua,
rimmimbaw panagkammet kadagiti nakabalunet.
Nagbaliw yabayab, appok ida, nagpukaw asuk anglem,
idin dimmapo natali a nisnis, naipalais iti angin-malem.
Makakettang aguray iti dengngep kadagiti nagpasaran
a kammuol ken dugol iti rupat’ napalabas ta di mabirokan
ti nisnis a pangadaw impaagen a beggang iti dalikan.
Eppes dawa dagiti kararag iti altar a matemtemtem,
ta ngamin no nasapat’ lulem awan tudo iti malem.
Adda pay nabuya kadagiti plasa a panagipugpugsoda
ngem iti lulonanda met laeng nagdissoan sarwada.
Ne, apayen, pagin-inumanda met tinakaw a kopita?
Insublida nga inwara kalkalsada dagiti pinidutda a basura.
Anian, appok ida, inawaganda a panangdalus iti pitakpitak
a baboy babaen panangpuor ubongna a naimatangak.
Pinukanda puon mangga kabayatan a nakabatayda
kadagiti sanga ken agburburas kadagiti bunga.
Indaniwda met laeng dagiti berso daan a kapitolo.
Saan a nabuniagan agsapa a kabarbaro
ta dina nabaraan malammin, agpaypayegpeg nga ulo.
Saan a nakauray dagiti mabisin ad-adda ketdi a nabisinan.
ta idi agmatuonen makasineten darang.
Intag-ay dagiti mannalon iti Hacienda Luisita ti gemgemda
ngem pitot’ naparti kadakuada a naiyatang iti Mendiola.
Daydiay nagtektek a saltek naipit iti bautek nagballatek
iti matemtemtem a putek, awan latta agas an-anek-ek.
Appok ida, naulit pasamak, kas iti sallapingaw,
di nailasin babai dagiti nangisit a karnero iti puraw a kalapaw.
Nakitanat’ dingraw ket pinitikna ngem dina nakita dagiti anay
a nagbalay iti pandilingna, naimbag ta adda tabako iti abay.
a dugsak dagiti gayamo a mangagaw setro nga impalay.
Isu a panagbayad, appok ida, simmaruno nga eksena a nakalkalday.
Ti nagbayadan nagdalus kadagiti rinet napalabas nga alingget.
Sinangona dagiti dimmuprak ngem dagiti bungat’ ling-et naipanget
ta agingga iti agdama, marikna pay laeng dagiti tupek iti langdet.
Ngamin imbuangnnat’ ridaw, nagawis-nagguyod kadagiti banyaga
ket isuda met itan iti agipalpalok lansa iti impadeppada.
Kunak no anaraar iti panangtallikudna kadagiti padi
ngem gayam nagpaubba ken simmuso kadagiti sangaili.
Da Lakay Pidiong ken Tandang Claro nga innak tangtangaden
nakamisuotda ta nagpalauden yabayab a di magalem.
Imkis manen masa. Napipian puruak a tinapa iti dulang namnama.
Ngem di makapatik-ab agbuybuya laeng iti pelikula
Ta ultimo moralidad, natnag iti tukot daga
Bangungot! Riing. Bangungot! Ibabangon. Uliten! Uliten!
Tek tu. Sabali man pay nga ina. Maminsan man pay, maminsan.
Kasla dawat lucky nine daytoy, appok ida. Ti ina manangisalakan.
Ta ina ngarud ket ammona rikna maysa nga ina. Naulit pasamak.
Intag-ay naawananen iti namnama. Ngem ad-adda ketdi panaglamak
iti naipadeppa nga ina linak-amna aminen a kusit ken kinadamsak.
No idi ket iti sirok lamisaan iti pagkimaran,
ita, karamanen a kinimardat’ lamisaan.
Nagsat dagiti sinturon. Manglangan asuk kasuoran.
awanen iti maadaw a beggang iti dapogan,
ul-ulilat’ dulang, nangarruba da Moning ken Labang.
Nalukaisan dagiti pimmutek a gurongna iti gagemna
nga agtalinaed palangkana iti panangkompasnat’ chacha.
Gimmil-ayab abagatan iti aramid a dina maawatan,
ta ultimo simat’ banniit kadagiti bibigna dina maibugasan.
Ay, nagbirtud, appok ida, nagbirtud a mangam-amling
ti nangisit ken nagbiag a sallapiding iti pingping.
4. “Mawawak”
Mawaw iti diro, kas apit iti inuyokan dagiti kaarrubana.
Dagiti kuting idi a tinagtagibina isuda itan tigre iti deppaarna
a pagararawan duol, pakidilamutan murkat ken arasawda.
Toy ina, tigre idi a nagbalin a mamirmiraut a kuting,
an-anusannan a kirkiriten linati a maminting.
Makawaw paulit-ulit a misterio nangisit a libro,
awan anag dagiti tekken ken gaod liturhiat’ siglo.
Danum! Dagum! Danum dagiti agum. Dagum dagiti babassit.
Iti danum, tumpaw barko dagiti agum, lumned dagum dagiti babassit,
ta napuyotan basisaw dagiti di makarikna iti pannakawaw.
Makawaw, makawaw nga urayen, makawaw
ti panagawid dagiti muging a tawtawataw…
5. “Ibagak kenka daytoy: ita nga aldaw, makipagyankanto kaniak idiay Paraiso” Naggandat dagiti di nakabael a mangbuybuya nakabayog iti padeppa.
Nangirasda. Inwarasda dagiti lampara. Ti aglawlaw ket pinaraniagda.
Ngem nausigda a kriminal. Nagpukawda. Naipalnaawda.
Kardinal a basol panangisubli kukua toy ina.
Ti narangrang a lampara, tinakkabanda iti salop, binarengbarengda.
Nanglangeb aglawlaw. Kumurikor dagiti saibbek ken saning-i.
Balinsuek a krus iti nagmarka kadagiti muging iti kuddot rabii.
6. “Nalpasen.”
Nalpasen. Nailansan. Naibayogen. Naibayogen, appok ida.
Agluplupias siliasi a kakauden dagiti nangosina.
Mapili dagiti mabsog. Mapili dagiti tian a bumbumsog,
abunaw sagana punsionan dagiti didiosen a butiog.
7. “Ama, kadagita imam, yawatko ti espirituk
Daniw a linablabba, binigao ken naisarukang
ngem di makapudnot’ lualo iti inkam panagatang.
Nabileg la unay dagiti nasalapon toy ina,
ti inanger a bagbagutot immarasaw latta danumna.
Nagibitinkami, nangiplatito pay pinitpit iti paradipad dagiti tawa,
ngem di nagbuteng, inillekan ketdi dagiti aswang dagiti bawang.
Nagwarsikami iti bagas diket iti sumipnget
ngem sinippaw dagiti atros sada inluto iti bangat’ kibbaan.
Inuttotan dagiti barkes kumalkalawikiw nga asuk anglem
ket immadu dagiti agnannana a gaddil toy ina.
Inabungotanmi manto sarmingmi, ngem rapas dagiti salibadiok
rinamesda dagiti birhen a kabakiran ket simmalog dagiti atap
a flashflood ken landslides. Napirpirsayen nagmurengan nga ibautbautmi iti pamayor nga adigi ngem di agawid dagiti muging a walang.
Naan-annongan kunada, pinekpekkelanda iti nakaugotan-anges a kawes ngem ti nabungkong a sigsiglotan inda kinurimes.
Nagangon dagiti bulong mangga a naiyubon iti matat’ sabot
iti ngatoen kasuoran ngem di latta a maalaw-masubbot
ti kararuat’ ina nga intubongda iti kalinyas sumasapo-sumasapot…
Appok ida, ti as-asug ina ti nanginaw rebolusion kadagiti dakulapyo.
Kadagiti dakulapyo a maipasngay kabarbaro nga agsapa.
Kadagiti dakulapyo a mapasag panagilansa-panagipadeppa.
Kadagiti dakulapyo a mapuoran dagiti dakes a ruot iti kapagayan.
Kadagiti dakulapyo a maluktan kalinias panagungar toy ina.
Denggen ken ipangagyo ta agsakbay maarus pay
Pespesenyo dagiti inigad iti unibersidad,
isaang iti siliasi iti panagkikinnammayyammet,
paburken a nalaing tapno mailasin dagiti ladek
ket ti lanat’ namnama ken dur-asan isapsapo
kadagiti sugat naidasayen nga ina tapno agungar.
Kangrunaanna, diyo badbaddekan dagiti tugot
dagiti lussok a sapatos iti napalabas lima a dekada.
Pettakenyo bangat’ atang iti lulonanna
ket kautenyo kabarbaro a naganna iti sirok latok
ta dakayot’ salbar toy inayo nga agtutuok…
----------------------------------------------------------------------------------------
* “Ang Misyon ng Makata sa Panahon ng Postmodernismo at Paglimot,” 16 Setyembre 2007, http://emanila.com/literary/essays.php?subaction=showfull&id=1189911339&archive=&start_from=&ucat=2&Date retrieved 18 August 2008
** Column: The Opposite Connection, Baguio Midland Courier, p 4, Vol. LXI, August 24, 2008, Baguio Printing Corp.
Wednesday, November 26, 2008
PARA KADAGITI AGTUTUBO A KUKUA TI PAGILIAN
A Para Kadagiti Agtutubo A Kukua Ti Pagilian
Friday, November 21, 2008
Hustisia para ken ni Padrigao, kdp…
(editorial)
Itulodna iti eskuelaan ti anakna nga agtawen iti pito. Pinaltogan dagiti nakamotorsiklo. Maysa a bala ti 9mm ti simmarot iti pangana. Natay ni Aristeo Padrigao, anchorman ti DZRS Radyo Natin ken kolumnista ti Mindanao Monitor Today. Daytan panagultimon ti panangiwarwaragawagna iti kinasaknap ti illegal logging iti lugarda ken ti kinalabes a graft and corruption a mapaspasamak iti Siudad ti Ginggoog.
Anian a nagsaem. Anian a kinaulpit. Matay ti maysa nga ama iti kinaranggas iti sanguanan iti anak. Iti sanguanan iti adu a mata. Kasla biag ti manok, a no pinalapal ket nagkuripaspas, naungkel. Ngem saan a manok dagiti kameng ti media!
Ania daytoyen a mapaspasamak kadakami a kameng ti fourth estate? Maikamanon a journalist a pinatayda ni Padrigao? Maika-6 itoy a tawen. Maika-61 manipud 2001. Anian, nakaam-ames a panagipatli kadagiti ‘timek dagiti umili’. Mano pay kadi ti sumaruno? Walo? Duapulo? Di mabilang? Saan laeng a nakas-ang no dipay ket nakakaskas-ang.
Daytoy a mapaspasamak ket kinatakrot ken kinamunnel nga aramid. Apay a patayen ti tao a mangiwarwaragawag ti kinapudno? Saan laeng a kinatakrot ken kinamunnel no dipay ket nakababain nga aramid iti mata ti lubong.
Nakababain, ti Pinas ket naakusaran iti kongreso ti USA gapu kadagitoy a extra-judicial killings ken detenido y desaparcido. Anian a panaglabsing iti human rights ti mapaspasamak. Mano pay ti mabalo? Mano pay dagiti maulila gapu iti panagsao iti kinapudno? Sadino kadi ti pagturongan ti gimong? Agturongen ti gimongtayo iti ‘umok’ dagiti aso a pakabuyaan iti nginnerngeran, pinnarukmaan ket ti katibkeran ti sangi ti agari. Dagiti awanan gaway ket nakaay-ay-ay. Daytoy kadi ti klase ti gimong nga ipatawidtayo kadagiti ub-ubbing? Iti sumaruno a kaputotan?
Saan laeng a nakaladladingit. Makapasiudot pay! Iti kinaadun a pammapatay kadagiti katrabaho ken panagpukaw dagiti sumagmano a tattao, agpatingga laeng daytoy a suyep iti panagtayok ti estadiska. Dayta ti nalawag ken agdadata a kinapudno. Estadistika a manmano iti mangayat a mangpuyot ti silbato ta isu met ti magudas a sumaruno. Saan kadin a sumardeng daytoy a panagkettel ti biag? Wenno saan a kabaelan a pasardengen?
Saan a mabalin nga ibaga a ‘kasta la ti biag’ wenno ‘awan iti maaramidan.’ Adda maaramidan no kayat. Makauman a denggen dagiti balikas a pampakalma laeng wenno dagiti balikas a nangiligsayan iti pasamak ken pangliklikan iti pammabalaw. Dagiti balikas a nagawit iti kari. Dagiti kari a paborito nga itayab dagiti kali. Ngem ti agdadata a kinapudno, inton nagbaaw ti isyu, agbalinto a dapo ket ipalais iti angin.
Saanmi laeng a maawatan no apay a maaramat ti milliones nga intelligence fund ti kapolisan a gastosen dagiti nangangato nga opisial ken ti asawada iti ipapanda iti ballasiw taaw. Saanmi a maawatan ti pannakaaramat ti pundo. Apay a di usaren dagitoy a pundo tapno maamuan iti kinaasino dagiti mammapatay kadagiti unsolved crimes, no asino iti nangmandar kadagitoy tapno maadal no kasano a solbaren ti parikut iti kasasayaatan amin a wagas ken addang.
Asino pay ti sumaruno a Padrigao? Isuna? Isuda? Siak? Dakami? Saan metten a!
Isu a kondenaenmi iti kangatoan nga agpang daytoy a pammapatay kadagiti journalist. Kondenaenmi iti saanmi a pannakakita iti uray no sangkabassit laeng koma a lawag a mangited iti namnama a mapasardeng dagitoy a pammapatay ken panagpukaw. Nasken met iti intay panagtimek! ##
Sunday, November 16, 2008
Panagtuba ken panagsinaid, patapawenna dagiti lames
Ti ipapatay ti dua a tao ken pannakaiyospital ti nasurok 50 a taga-Sta. Cruz, Ilocos Sur ket indikasion a sibibiag pay laeng ti makaidagem ken illegal a wagas ti panagkalap - ti panagtuba kadagiti karayan ken ti panagsinaid iti baybay.
Saan a nailaksid kadakami daytoy maiparit ken makadadael a wagas ti panagkalap. No dumtengen ti Oktubre a panaggagapas iti pagay, mangrugi metten ti panagababaw dagiti nauuneg a paset ti karayan iti surong wenno ti napartak a panagatab ken panagadalem ti danum iti sabangan.
Kadagitoy a panawen agingga iti nangina a lawas ti kasayaatan ti panagtuba kadagiti karayan. Isu a masansan a kalpasan ti nangina a lawas, nakisangen ti lames no di pay ket awanen a pulos ti makalapan iti karayan.
Dua a klase ti panagtuba nga inkam napalpaliiw - babaen ti insektisidio ken ti kinirog a natangkenan a bunga ti bayyating.
Kakasla tangan wenno kikit a bunga ti bayyating. (Sori, diak ibaga a lanut wenno kayo, wenno deskribiren ta dinto ket adu ti mangaramat.) Kadagiti naimatangak a proseso, makirog a nalaing a kas iti kape, (kas kabanglo met laeng ti kinirog a bunga ti kape), lebbekenda sada ilaok iti aramang wenno ipon a sadiwa ket daytoy ti maiwarakiwak iti danum a maatap nga apon dagiti lames. Kalpasan a kanen dagiti lames dagiti naiwarakiwak nga ipon wenno aramang, maulawda ket ti laengen agkarwas ti aramiden ti nagtuba.
Saan laeng nga iti karayan ti pakaramatan ti bayyating a napalpaliiwko no di pay iti baybay, lalo kadagiti mangngalap nga agar-aramat iti larganete. Agpresio iti P80-P120 ti sangasalup idi 1990s, segun iti kadakkel ti bunga ken katangkenda. Ita, P250-P300 kada salup ti presio ti bayyating, kas maibatay iti panagsalsaludsodko.
Agtaud dagiti bayyating kadagiti bantay ken patanor payen kadagiti arubayan. Ketdi, kas napaliiwko, nalimed laeng ti pannakapatanorda ken nalimed ti transaksion kadagiti agnegnegosio.
Kadadaksan amin nga aramaten ti insektisidio a kas pagtuba. Patayenna amin a nabiag iti danum. Paruarenna amin dagiti agnanaed nga ikan, udang, kappi ken arimbukeng kadagiti abut ken rengngat dagiti batbato. No madalanan ti agus ti tuba dagiti rama, tumpaw amin a nabiag iti danum, ket no mapanka agkalap kalpasanna, awan a pulos uray maysa a lagdaw a madilamutam, kas eksperiensami a nagramrama iti karayan iti nakaiyanakanmi a barangay. Sayang ti bannogmi. Ti panagtuba ngarud ti nangupay kadakami amin nga agramrama.
Pinaliiwmi met idi ken tinakuatmi ti proseso nga aramiden dagiti agtuba iti insektisidio. Depende daytoy iti target a tubaen ken ti agus ti karayan. No agatab, ti surong ti tubaen. No agugot, ti surong agingga iti sabangan.
Maigamay ti sangabotelia nga insektisidio iti darat santo daytoy ti maiwarakiwak iti karayan manipud iti igid, agpatengnga agingga iti bangir nga igid. Maisurot ti samal iti agus ti danum, ket tumpaw amin a madalapus a nagbiag iti danum. Uray dagiti lumlumoten ken tirtiremen a kisingkising ken arimbukeng kadagiti uneg dagiti abut ket saan a makalasat iti sabidong.
Iti sabali a bangir, maar-aramat ti sinaid a maysa a pangdarasan a pagkalap. Sinaid ti nakariingak nga awag ti cyanide fishing.
Iti met baybay a maaramat daytoy, lalo kadagiti bumabatok, komokompresor ken pumapana. Makanaw ti sinaid santo maikabil iti kontener (plastic ti kaaduan) nga addaan iti pugsitna. Maipugsit daytoy a sinaid kadagiti kueba wenno babaet dagiti bato wenno lukong nga apon ti pangen, ket rummuar metten dagiti ikan ket nadarasdan a panaen, karwasen wenno sigayen. Iti baybay a maiwaywayat daytoy illegal a panagkalap.
No saan a cyanide ti ipugsit dagiti sumisigay iti rabii iti rama a napalawlawan iti sigay, tinnaganda iti kalburo. Madugsak dagiti lames wenno ikan iti aponda ket maisab-itdan iti sigay. Kakaasi dagiti agramrama. Sayang ti bannogda a nagipakat iti rama ta awan metten ti makalapanda.
Kondenaenmi iti kangatuan nga agpang dagitoy a kita ti panagkalap.
Makadadael iti salun-at ti kastoy a wagas ti panagkalap. Sabidong ti insektisidio ken ti sinaid. Pakatayan ti tao nga agsida iti natuba wenno nasinaid nga ikan kas iti napasamak kadagiti mangngalap iti Sta. Cruz, Ilocos Sur a nasabidongan gapu iti mapapati a cyanide fishing.
Uray dagiti babassit nga ikan, dagiti itlog ken annak a babatting ket mairamraman a matay. Gapu kadagitoy a wagas ti panagkalap, bimmassit ti makalapan kadagiti karayan. Resulta, bimmassit ti masapulan dagiti mangngalap.
Kadagiti agar-aramid iti linteg, kunaenmi a dakdakkel koma a pannusa ti maipataw a dusa kadagiti matiliwan nga agar-aramat kadagiti maiparit a kalap lalo kadagiti agar-aramat iti sabidong a maka-dadael iti salun-at.
Kadagiti umili, nasken koma ti panangipulongda kadagiti maseknan nga agrebbeng no adda makita ken masiimanda nga agar-aramat kadagitoy a wagas ti kalap. Kadagiti met agrebbeng a maseknan, ipatungpalyo koma ti linteg.
Protektarantayo dagiti karayantayo! Protektarantayo ti baybaytayo! Isardeng dagiti makasabidong a wagas ti panagkalap, itan!#
Wednesday, November 12, 2008
Taldiap Kadagiti Sinurat Ni Rizal A Di Naipablaak
No adda ti pampanunotem a suraten, suratemon! Narigat a maituntonkua dayta, ta amangan no dimonton maisamira a suraten. Iti mas nakaskas-ang no daytoy ket malipatam. Ket no nasuratmon, ania pay la ti aramidem nay? Ipablaakmon a. Ipatulodmo kadagiti pagiwarnak. No awan iti mayat a mangipablaak a pagiwarnak wenno magasin di ipablaakmo kadagiti blog wenno website wenno mangaramidka met ti blog wenno bukodmo a website.
Napateg dagiti idea. isu dagitoy iti rangtay a pagtalaytayan ti komunikasion. Isu a saan a nasken a yimut ti idea. Uray no kasano iti kinapintasna ti idea, saan a napintas no yimut daytoy. Napimpintas pay no saan a yimut tapno maakseptar ti kinapintasna. Ken maysa, kasano a maammoan ti kinapintasna no di met mairuar?
Kastoy met laeng ti sinurat. Napintas no mairuar ken mabasa. Ket awan met mamaayna no di nairuar wenno di naidiaya wenno saan a nabasa ti publiko. Awan ti mamaayna uray no iti panirigam ket isu dayta ti kapipintasan.
Kaiyariganna ti sinurat a di naipabasa wenno saan a nairuar iti publiko iti balud kadagiti mismo a dakulap.
Adda daydiay idi nangngegko a nagkuna a “napipintas dagiti sinuratna ngem intugotna iti tanemna…” a kayatna a sawen, saan a naipubliko dagita a sinurat. Ania ngarud ti serbina dagita a napintas a sinurat no naikuyog met iti tanemna?
Isu a no adda ti ideam a kayatmo a suraten, suratemon. Dimon itantan. No nasuratmon, ipublikomon. Saanmo nga itugtugot iti tanemmo.
Ispiking a sinurat a naitugot iti tanem, adu a dagitoy. Maysa kadakuada ti nailian a banuar Dr. Jose Rizal. Adu dagiti sinuratna a saanna a napalpas. Dina naigibus. Sayang met dagitoy.
Intay ngarud taldiapan dagitoy sumagmamano a sinurat ni Rizal a dina nalpas.
Segun ti historia, ni kano Graciano Lopez Jaena ti nangdurog ken ni Rizal a mangsurat iti maikatlo a nobelana, kalpasan ti Noli Me Tangere ken El Filibusterismo.
Iti sabali a bangir, addan ti pampanunoten ni Rizal a suraten a maikatlo a nobelana. Kastoy man ti linaon ti surat ni Rizal ken ni Ferdinand Blumentritt; “I am thinking a writing a third novel, a novel in the modern sense of the word, but this time politics will not find much space in it, but ethics will play the principal role. I shall deal mainly with the habits and customs of the Filipinos, and only two Spaniards, the friar curate and the lieutenant of the Guardia Civil will be there. I wish to be there. I wish to be humorous, satirical and witty, to weep and to laugh, to laugh amidst tears, that is to cry bitterly.”
Ket idi Oktubre 18, 1891, kabayatan nga agturong ni Rizal sadiay Hong Kong ken nakalugan iti barko a Melbourne, rinugiannan a suraten daytoy maikatlo a nobelana. Uray idi nakasangpetnen sadiay Hong Kong, intultuloyna latta iti nagsurat.
Ngem naisardengna. Dinan naituloy. Sayang laeng a ta, nabilbileg koma kano daytoy a sinurat ngem ti Fili ken ti Noli. Posible ngata koma kano a nakarkaro pay iti panangbales dagiti kolonisador ken ni Rizal. Wenno narangranggasda manen kadagiti Pinoy.
Ngem gapu ta dina nalpas a sinurat, ania ngarud ti maayna, no di nakadulin itan iti National Libray sadiay Manila.
Taldiapantayo man daytoy awan pay laeng paulona a nobela ni Rizal: “Nangrugi ti istoria iti naliday a tabon ni Prinsipe Tagulima, nga anak ni Sultan Zaide iti Ternate (Cavite). Kinemmeg dagiti Kastila ni Sultan Zaide, ti pamiliana ken sumagmamano nga iturayanna. Naibaludda, naipanda iti Manila a napagbalin a tagabo. Panawen idi iti gubat ti Espania sadiay Moluccas. Naparigatda agingga nain-inutda a natay.” Naisurat daytoy iti ima (long hand writing).
Ti panagtagabo ket saan laeng a ditoy Pinas ti nakapasamakanna. Impan pay dagiti kolonisador sadiay ballasiw taaw dagiti tinagaboda a Pinoy, a kas iti Vietnam ken dadduma pay a nasion a napanan dagiti Kastila. Itugotda dagitoy a tagaboda.
No nalpas koma ni Rizal a nasurat daytoy a nobelana, naibutaktak koma ti nakarkaro a pannakaidadanes ken di naintaoan a panangtrato dagiti kolonisador kadagiti Pinoy.
Ngem di met ngarud nalpas, ania ngarud ti maayna? Sayang…
Ti sabali pay a nobela ni Rizal a dina nalpas ket addaan paulo a, Makamisa. Maysa a Tagalog a nobela. Saan a Kastila wenno Ingles ti inaramatna ditoy no di ket Tagalog. Ngem ti rigatna, nagpatingga laeng daytoy iti dua a tsapter iti pakabuklan a duapulo a panid. Ababa. Nabileg koma a, daytoy a nobela ta maawatan ken mabasa ti kaaduan a Pinoy. Ngem, sayang...
Idi naideporte sadiay Dapitan, nagsurat manen ni Rizal maipapan iti kabibiag ken kustombre dagiti taga sadiay nga ili. Ngem dina manen naituloy ta nagpatingga laeng daytoy iti walo a panid. Naisurat daytoy iti Kastila.
Sabali manen a nobela ni Rizal iti naisurat iti Kastila. Ngem at-atiddog daytoy ta addaanen iti sangagasut uppat a pulo ket pito a panid. Dagitoy man dagiti nainaganan a sumagmamano a karakter: Padre Agaton, maysa a Kastila; Capitan Panchong ken Capitana Barang; Cecilia, nalibnos nga anak da capitan ken capitana; Isagani, kaayan-ayat ni Cecilia; Capitan Crispin, kasupanget ni Capitan Panchong, ken Dr. Lopez, maysa a nawada iti inna panagpampanunot. Ngem di naggibus daytoy ken di naipablaak.
Adda pay daydiay nobelana nga awan ti paulona ngem ti agbibiag wenno masarsarita ken maipapan ken ni Cristobal, maysa nga agtutubo a Filipino nga estudiante a kasubsublina manipud iti panagiskuelana sadiay Europa. Dadduma pay a karakter, Amelia, kaayan-ayat ni Cristobal; padi a Dominicano; padi a Franciscano; ken maysa a tiniente ti Guardia Civil.
Daytoy a nobelana a maipapan ken ni Cristobal ket nalabit nga ibasarna koma iti padasna iti biag a kas kasangsangpetna a naggapu iti Europa nga inna panagadal.
Sabali pay ti tallopulo ket maysa a panid a nobelana a dina met nalpas. Naisurat dagitioy iti dua a notbok. Nadakamat ditoy iti nakaskas-ang a a kasasaad ti Pinas a binekkel ti kolonisador. Kastila met laeng iti pannakaisuratna.
Innem amin dagitoy a nobela ni Rizal a dina nalpas. Ad-adu ngem ti nalpasna a nobela.
No maminsan ngamin, ad-adu pay a dagiti mapanunottayo a suraten ngem saantayo a masurat. Agpatingga laeng iti kapapanunot wenno kas kaniak a pasig a rugi. pagangayanna, nagbalinda a naipasuli ken nagtinnag nga awanan iti serbi.
Narigat met ngamin dakayo iti agsurat. Narigat iti mamarsua. Saan a kas karina laeng iti agparsua.
Ket wen, saan kadi? Mammarsua met ni mannurat. Parsuaenna dagiti karakterna a no mabalbalin ket saan a matay wenno saan nga umagen ti panawen.
Karirigatan amin nga iparsua ti mannurat ti karakter a di matay uray no mano a dekada no diman ket siglo iti aglabas. Addanto latta dagiti a naibudi ken ad-adalen dagiti sumarsaruno a kaputotan.
Responsibilidad met ni mannurat ti mangiparsua iti karakter a di matay. Karakter man a naulpit ken naranggas wenno saan. Daytoy responsibilidad ket naipabaklay ken ni mannurat kabayatan iti inna panagputar.
Ngem adda met dagiti makitkita a sumagmamano a rason no apay a saan a matuloy a suraten ti ti inrugi wenno pampanunoten pay laeng a suraten. Adu dagiti kakastoy a kaso.
Kangrunaan a napaliiwko ket ti kinaadda ti nabilbileg a responsibilidad a nakaparabaw kadagiti takiag a kangrunaan a sangoen ngem agsurat. Kaaduanna a rason ni mannurat daytoy. Saana a masangon iti agsurat iti nobela, ta ti kangrunaan a nobela kenkuana iti agdama ket ti pamiliana wenno trabahona. Isu a di makasurat.
Kas kadakami, mabilbilang laeng iti ramay dagiti nobelami. Saan pay ket a nobela a, dagita ta ababa, maibilang pay laeng nga atiddog a sarita. Nupay adu dagiti kayatmi a suraten a nobela, saanmi a maaramid a suraten gapu ta adda ti dakdakkel a responsibilidad a naiparabaw kadagiti dakulapmi nga isu dayta ti kasapulan a panangtaming ti pagkasapulan ti pamilia. Saan laeng a siak no dipay ket dagiti sumagmamano a mannurat.
Isu nga adu dagiti sinurat a di malpas.
Adu dagiti idea a di nasurat. #
Sunday, November 09, 2008
Limmawa ti ridaw ti turismo
Iti pannakipartisipar ti Pinas ti kadakkelan a travel fair iti Asia, ti the International Tourismus Borse (ITB) idi Oktubre 22-24 sadiay Suntec City, Singapore, limmawa ti ridaw ti turismo ti pagilian. 60 a nasion ti dimmar-ay kadaytoy a travel trade fair a buklen iti nasurok a 5000 a delagados.
Malaksid a nakagun-od ti Pinas a kapipintasan a boot,(adda iti ngato) dimmakkel pay ti tiansana a maiplatitona ti dakkel nga ilgat ti travel visitors iti Asia.
Kaunaan daytoy a travel fair iti Asia. Nainaw manipud iti ITB-Berlin – ti tinawen travel fair a mangpappapigsa ti turismo iti sibubukel a Europa. Ti pannakapaset ti Pinas kadagiti kakastoy ket dakkel a positibo iti inna ikaban ken pagpuonan iti masakbayan. Maipangato iti listaan ti pagilian a kas kangrunaan a turongen dagiti turista. No adu ti turista, adu ti trabaho, adu ti malako a produkto ket bumlad ti bulsa ti nasion.
Lagidawenmi laeng iti bangking a bingay kadagiti agsangpet a turista ta nakasentro wenno kunaenmi pay nga insentro ti ahensia ti turismo ti ‘panangilakoda’ ti Pinas kadagiti probinsia ti Aklan, Bohol ken Cebu. Kasapulan koma a sapasap a pagilian ti diaya ta saan met laeng nga iti abagatan ti yan ti industria ti turismo.
Ti ITB-Asia ket maysa kadagiti dakkel a sungbat ti salungayngay gapu iti economic slowdown a pinataud ti financial turmoil ti USA. Adda ditoy ti ilalayog. Ti ilalayog ket kaipapananna ti panagbalbaliw. Daytoy a panagbalbaliw ti titser iti pannakasursuro ken pannakaadal kadagiti kabarbaro a taray ken panagtulid ti turismo. Daytoy ti napigsa nga anit-it iti pannakailukat ti ridaw tapno magun-odan iti makapnek nga ingpen a lugar ti Pinas iti lubong ti industria ti turismo.
Lagidawenmi manen, itoy nga itataripnong ti pagilian kadagiti kakastoy nga opurtonidad ket ti leisure travelers ti awitda a balon. Maatiw no kua dagiti lugar a cultural ken heritage ti pangabilna iti ilgat ti maidasar a turismo. Maibilang dagiti cultural ken heritage travelers dagiti probinsia ti Ilocos Sur ken Norte a yan dagiti UNESCO heritage, iti Batanes, Baguio ken Ifugao.
Dakkel a lamang dagiti leisure travelers ti diayda, a kasla ketdi ti mando ditoy ket business-to-business deal. Banag a panagbangking ti kunkunami a waras. Leisure travelers, no ti ipromot ket dagiti pagpallailangan a kas iti Boracay, Subic, Clark ken dadduma a resorts.
Iti probinsia nga Ilocos Sur, adu dagiti turista a sumangpet. Saan a masasaan dayta, ta ti diayana ket cultural ken heritage travelers. Iti pagdaksanna, umay laeng dagitoy a turista ngem dida agtalinaed. Ni saanda pay ngata nga umian iti maysa rabii, banag a makuna a dakkel nga abut daytoy a nasken a “mapatsingan” ti probinsia no di man makongreto.
Panawenen tapno maaddaan met ti dagiti probinsia ti Amianan iti pangabil iti leisure travelers. Iti agdama, ti laeng Pagudpod ti umang-angot kadaytoy.
Masapul ti napintek unay a paradigm shift a mangited iti bileg a amangpusipos ti tengnged dagiti turista.
Kadagiti leisure travelers, sagsaganaandan ti dakkel a siguada ti panagsangpet dagiti Russians ken Vietnamese. Kadagitoy a disso, maisursuron ti sao dagitoy a nasion. Ta apaman a simmangpet dagitoy a turista, maay-ayoda ta kasla ‘impabalay’ laengen iti kaaddada gapu ta agkikinnaawatanda iti host.
Apay a maisuro ti sao wenno lenguahe? Idi target ti Japan, sinursurotayo ti Nihongo. Sinurotayo ti Mandarin idi target ti China ken Taiwan. Ita a kapigsa ti dalluyon ti South Korea, naisuro ti lenguaheda.
Satayla sinursuro dagitoy idi addadan. Isu a nagadu ita ti eskuelaan a pakaadalan ti Nihongo ken sao ti Sokor iti agdama. No kastoy manen ti wagas, dakdakkel latta ti ilgat a maala dagiti mangididiaya ti leisure travelers ta nakasaganadan. Ammodan iti makilangay babaen iti inda panagkikinnaawatan.
Napateg ti ‘impabalay’ kadagiti turista. Napateg ti panagkikinnaawatan ta daytoy ti ridaw iti nakapkappet a panagggagayyem.
Ngem no awan daytoy a rikna nga ‘impabalay’ saan a tumaliaw dagiti turista uray pay no adda iti dakkel a pangiwana iti ‘cake’ a diaya ti turismo.
No ibasar ti data ti UN World Tourism Organization, manamnama ti 400 million ti sumangpet a sangaili iti makindaya nga Asia agingga iti 2020.
Siempre adda ilgat ti Pinas. Daytoy nga ilgat ti pagbibingayan. Kasano ti bingay? bangking manen? ##
Saturday, November 08, 2008
Ti Panagbalbaliw Nga Ur-urayenmi
(Editorial)
Iti panangabak ni Barack Obama a presidente, ur-urayenmi ti angot wenno puyupoy ti kunkunana a panagbalbaliw idi madama ti kampania. Daydiay siguada ti kinatalingengen. Daytay medida ti dur-as ken nasalun-at a puyupoy ti ekonomia. Apektado dagiti 3rd world countries ket karaman ti Pinas a naiguyod a naipababa iti pannakadaleb ti ekonomia ti USA itay nabiit. Kadagiti dadduma, nagarigengen ket nagtignayda a dagus a kumpet kadagiti polisia iti pannakaruk-at iti posible met a pannakapasamak kadakuada.
Makunami a saan a kalawa ti isemna iti inna panangabakna a kas kaunaan a black president ti kalawa iti siled nga inna pagkutikutian. Adda dagiti seniales a pakakitaan iti posibilidad nga inna panangbaddek ti buttaw a sapatos ni Pres. Bush. Saan a makapnek dagiti polisiana no maipapan iti internal a panangiwardas ken ti foreign relasion.
Pinaliiwmi a nalaing dagiti addangna maipapan iti biddut a tinalantan ti US kadagiti napalabas – ti umutang santo mapan makigubat. Ti panagbalbaliw iti mata dagiti umili ket makauman daytoy a dana. Ket gapu ta maysa nag ex-military man ti nakalabanna, adda ngarud kadagiti imana ti simpatia ket posible a pakabirokan iti ing-ingpen a panagbalbaliw no diman panagturong iti mas praktikal a wagas iti a panangitag-ay ti ekonomia. Kunami a kadakkelan daytoy a nangpangabak kenkuana.
Ti US ket nakautangen iti $10 trillion. Tinawid ni Bush daytoy kadagiti sinarunona. Karaman ti polisia. Umutang santo mapan makigubat. Dakkel ti naggastosan ti US iti nakaat-atiddog a gubat iti Afghanistan, sa iti Iraq. Ket napasamak ti financial turmoil.
Gimminad ti taray iti inna panangay-ayo kadagiti botante idi inwaragawagna iti panangnayon kadagiti tropa iti Aghanistan, ken ti pull-out iti Iraq iti uneg ti 16 a bulan sana imbabawi dagitoy. Seniales daytoy a posible nga inna met laeng panangisuot ti sapatos dagiti immuna ngem isuna. Nga adda ti panagalla-alla dagiti keddengna.
Saan laeng nga iti US ti maapektaran iti polisia nga umutang santo makigubat. Saanmi a makita ti anaraar ti agsapa kadaytoy. Iti kaanoman, awan iti maitedna a nasayaat ti gubat. Kunaenmi a dayta atiddog a gubat iti Afghanistan ken iti Iraq ket mitsa iti itatayok iti panagngato presio langis a puon iti nakadaleban ken nagareng-engen dagiti babassit a nasion a nakadepende itoy.
Ur-urayenmi ti puyupoy iti ibagbagana a panagbalbaliw, daydiay koma nakaangkla iti kappia a saan ket nga iti nabang-i nga angot ti pulbura. Daydiay limmaksid ken simmawang iti alad a taltaluntonen ti pagilianna ta posible met a daytoy ti tuladen dagiti mangbuybuya kenkuana a babassit a nasion. Daytoy a tugot ti US ket makita iti desdes ni Pinas – umutang wenno mapautangan, ikadakkel ti buis santo mapasamak ti gubat sadiay Mindanao. Saan a makaitag-ay iti ekonomia ti kastoy nga addang ti kinaambagel.
Ti puyupoy ti panagbalbaliw nga inkam ing-ingpen ket simple laeng, ti pananggamulona ti krisis nga agbalin a kas dakkel nga opurtunidad, a kas iti bileg ti timmekken iti nakangatngato ken nakaad-adayo. Daytay big leap a kunada tapno makabawi a dagus ti ilina. Tapno dayta met ti tuladen dagiti nasion a naidagem ken agtungtunglab. Dagiti polisia ken political will dagiti nagpresidente a nangpabalin ti dapo ti pagilianda a kas pedestal, a kas kada Franklin D. Roosevelt ti US, Mustafa Kemal Ataturk ti Turkey, Lee Kuan Yew ti Singapore ken Deng Hsiao Ping ti China.
Ur-urayenmi dayta puyupoy ti kabarbaro a panagbalbaliw nga inkarina. Panagbalbaliw a ridaw ti kabarbaro a lubong.
No makautoy iti panaguray, wenno iti kadadaksan ket panaguray iti di met sumangpet, mamantsaan ti historia politikal iti pannakapaay.
Tuesday, November 04, 2008
Nakalipat Dagiti Mannaniw Ita A Panawen?
Dayta ti makasulek iti mulagat uray singkit nga essay ni Alexander Martin Remollino, ti “Ang Misyon ng Makata sa Panahon ng Postmodernismo at Paglimot” a mabasa iti emanila.com. Maysa a salaysay a mangkonkondenar iti pannakalipat ni/dagiti mannaniw ti akemda a kas agay-aywan iti kultura. Maysa a makasulek a diskurso a mangdildillaw iti pannakaiyaw-awan dagiti mannaniw iti pudpudno nga akemna iti gimong. Sinurat a di a nagbeddal a nangiwaragawag iti panangbaybay-a ti agnannana a sakit ti gimong babaen iti allilaw ti gita ti postmodernismo. Maysa a dinakkel-a-danum a mangtaneb ti timbang ti asinoman man a managimutektek iti sidong ti kinapudno ken pudpudno a panggep ti daniw ken kinaasino ni mannaniw. Itoy a sinurat ni Remollino, maaninaw ti kinaadda ti rikki ti papel a pinataud ti panagayus ti saan a makontrol a tinta ti kinabuangger ti panunot nga agsapsapul iti sabali a kalasawan.
Itoy a panawen ti posmodernismo, kuna, ni Remollino, nga irurugi ti pannakalipat dagiti mannaniw iti anag iti kinaasinoda a kas mannaniw ket kastoy ti sainnek a magao itoy a salaysayna. Makapauyos ti sennaay iti panangibaga a naappanan ni mannaniw iti banniit iti kunaek met a “double blade” a pigura ti dangadang ti kinamalalaki :
Quote:
-----------------------------------------------------------
Waring nakakalimutan ng mga makata ng ating bayan ang kanilang tungkulin bilang mga alagad ng kultura – ang pagiging mga tagahubog at tanod ng kamalayan.
Nasaan na ang dekada 1970, nang ang mga makata'y nag-ambag nang malaki sa pagtatanggal ng kultural na suporta ng madla sa isang pasistang rehimeng tinangkilik ng isang banyagang pamahalaan? Nasaan na ang mga dekada 1920 at 1930, nang ang mga kagaya nina Jose Corazon de Jesus at Amado V. Hernandez ay gumanap ng malaking papel sa pagpapalaganap ng anti-kolonyal na kaisipan?
Gayong wala pang sansiglo mula nang mga dekadang nabanggit ay waring bahagi na ang mga ito ng Edad Antigua.
--------------------------------------------------------------------------------------------
Balido ti rason ni Remollino. Namnamaenna ngamin a dagiti makabael a mangbagtin ti kinanasionalismo a dandaniw, dagiti daniw a para iti ili, dagiti daniw a “agay-aywan” iti gimong” ket sabali kanon iti tinurongda.
Madlaw unay ti misuot ni Remollino iti salaysayna, “Nasyunalismo at Panitikan,” a saanna nga ayunan ti inwaragawag ni Virgilio Almario, National Artist for Literature 2003 ken dean ti College of Arts and Literature ti University of the Philippines, Diliman iti forum ti Center for Creative Writing and Studies ng University of Santo Tomas (UST-CCWS) nga inangay ti Union ng mga Manunulat sa Pilipinas maipapan iti panagdaniw koma ken panagsurat kadagiti “makaili” a sinurat.
Itoy a ngayemngem ni Remollino, linagipna, nga idi kapades ti siguada iti panagputar kadagiti “makaili” a sinurat, ni Almario ket adda iti sidong ti diktadura. Ken maysa kadagiti nagpirma a nangendorso iti kandidado ti diktador idi nagsangoda ken ni Cory Aquino. Binabalaw ni Remollino daytoy idi a panangiyendorso ni Almario ken Marcos, a kaduana da Teo Antonio, Lamberto Antonio, Ruth Elynia Mabanglo, S.V. Epistola, Manuel Baldemor, at Mike Bigornia. Kabayatan a siwawayada iti sidong ni Marcos, agrigrigat met dagiti mannaniw iti makunkuna a “makaili” gapu iti gita ti matial law a pilit a naisingklil kadagiti karabukobda, isuda, Jose Maria Sison, agkabsat Jose ken Emmanuel Lacaba, Lorena Barros, Alan Jazmines, Bonifacio Ilagan, Satur Ocampo, Bienvenido Lumbera, Luis Teodoro, Renato Constantino, Armando Malay, ken dadduma pay a nangitandudo ti makunkuna a “protest art,” dagiti daniw iti likod ti rehas, dagiti sainnek a naisurat kadagiti pader (graffiti) ken dadduma pay a posible a pagayusan ti panggep a panangibangon ti kinaasino nga intultuloy da Aurelio Tolentino, Amado Hernandez, Jose Corazon de Jesus ken dadduma pay manipud iti bumegbeggang a dangadang dagiti propagandista idi panawen ti Kastila, a kas kada Jose Rizal, Marcelo H. del Pilar, Graciano Lopez-Jaena, Mariano Ponce, Antonio Luna, Jose Ma. Panganiban, Isabelo de los Reyes, Pedro Paterno ken dadduma pay. Kadagitoy a dangadang ti panagsurat maipapan iti makaili, adda latta a bumalballaet ni Ilokano.
Ta ania kano aya dagiti daniw iti agdama? Kastoy man ti kuna ni Remollino babaen iti panangadawna iti balikas ni Ave Perez-Jacob:
Quote:
----------------------------------------------------------------------------------------------------------
Ito’y ang mga tulang kung manghihiram tayo ng parirala mula sa kuwentista't nobelistang si Ave Perez Jacob ay masasabi nating "nanggigitata sa romansa," ito’y ang mga tulang kinatatampukan ng nagngangalit na kalibugan, ito'y ang mga tula ng eksistensiyal na pag-aangas ng mga hangal. Iilan lamang sa mga makata ng ating bayan ang lumihis mula sa ganitong landasin sa nakalipas na walong taon.
Ang lalong masakit pa, maging yaong mga dapat na asahang tumula tungkol sa mga kaapihan ng nakararami sa ating mga kababayan at iba pang usaping panlipuna’t pampulitika, karamiha’y hindi ganito ang pinagsususulat na tula. Karamihan sa kanila’y naaanod din sa pagsunod sa nausong mga katarantaduhan sa ating panulaan.
Ganito ginagamit ng mga makata ng ating bansa ang lubhang mabisang sandatang nasa kanilang mga kamay.
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------
Nadagsen ti panagdissona daytoy a danog ni Remollino. Ket saan a nailaksid kadagiti mannaniw nga Ilokano gapu iti panagbalbaliw met ti taray ti daniw. Timpuar met dagiti postmodernismo a dandaniw-Ilokano.
Ta ania ngamin aya ti makunkuna a postmodernismo a dandaniw? Dagiti daniw a mabalin a pudno, mabalin met a palso ti dandaniwenda, ta iti posmodernismo ket awan iti makunkuna a pudno ken palso, ta posible a pudno wenno posible a palso wenno isuda a dua. Saan laeng a kadagiti daniw ti pakakitaan no dipay ket mabasa kadagiti sarita-Ilokano.
Kuna pay ni Remollino, nga iti diskurso ti postmodernismo, dagiti mangliliput iti ili ket mabalin nga awagan iti bannuar, dagiti pasista ket mabalin met nga awagan iti buyot ti demokrasia.
Ket ti narigat ken ti agdadata a karirigatan, iti punto ti postmodernismo, ti gobierno nga awan ti maitedna a solbar ti agkirkiraos a buksit ket posible ken mabalin met nga awagan iti salbabida ti anges. Ket dagiti dadakkel ti imada ken natatadem ti gettengda iti kamalig ti ili ket diosen dagiti nakulkol a bituka babaen iti ipuruakda a binuot a tinapa. Dagiti mangtaptapaya ti demokrasia ket posible a masagutan iti padeppa.
Dayta namnama ken masakbayan iti nagan ti postmodernismo ket saan kano a nalawag no utoben a nalaing ti pakasaritaan daytoy. Ta ti sentral idea ket amin ket agbatay iti relatibo ken tentatibo. Ngarud no amin ket ibatay iti relatibo ken tentatibo, kaipapananna iti panangikugtar kadagiti historia, siensia ken pilosopia. Nakugtaran dagiti panangamiris ti gapu ken epekto historia ken siensia, ken inibbatan ti prinsipio a pampilosopia.
Iti nalawag a pangilawlawag, iti postmodernismo a daniw, kunaem lattan nga umno wenno di umno ti isawsawang wenno naisurat ta awanen iti sabali pay a pagpilian. Nalatak ti postmodernismo da Soren Kierkegaard ken Friedrich Nietzche.
Ni Kierkegaard ti nangirugi ti “Truth is Subjectivity” ken nangiyadal ti makunkuna a relatibidad. Ni Nietzche, kunana met nga awan ti fixed value. Isu nga idi kuna ni Nietzche, a “natayen ti Dios” posible nga agsasao iti pudno ket posible met nga agsasao iti palso wenno isuda a dua. Ti maysa pay a mangitagtaguyod ti postmodernismo ket ni Martin Heidegger – a maysa kadagiti lider ni Adolf Hitler. Iti Francia, nalatak unay itoy da Francois Lyotard, Jacques Derrida, Jean Baudrillard ken ti Kano a ni Richard Rorty.
Awan dumana ti postmodernismo iti New Criticism da TS Eliot ken Ezra Pound. Ni TS Eliot, a kaalliado ni Benito Mussolini ti Italia, ken ni Ezra Pound, kaalliado met ni ti sabali pay a diktador Gen. Felicisisimo Franco ti Espania.
Kasla kayat nga ibaga ni Remollino, iti dina panangayon ken ni Almario ket ti gapu ta kaaliado (met) ti diktador ti naud-udi, a kas iti pakasaritaan ti postmodernismo ken new criticism, a dagiti postmodernista ket kaalliado dagiti diktador. Kasla kayatna a paruaren a timmaud dagitoy a kapanunotan gapu iti gandat a panangawid iti sabali a dana dagiti mannurat a komontra iti panagpayakpak ti maysa a panggep.
Kasla kayatna a paruaren, a ti postmodernismo ket panangited iti sabali nga atension tapno agtultuloy ti “double blade” nga interest ti estado. Double blade ta ti USA ti kangrunaan a mangsalsalaknib ti demokrasia ngem iti lubong, nagkaadu met dagiti “annakna” a diktadoria a nasion no di man manipud iti linteg militar a nasion. Karaman ditoyen ti Pinas dagiti “annakna.” Isu a saan a maawatan no maminsan ti gita nga ipugtit ti rapangan a dila. Ti rapangan a dila a mangkunkunnot ti sirib dagiti naappanan iti banniit ti tuglep ken pannakailibay.
Ket ti Pinas? Kastoy ti insurat ni Benny Carrantes iti Column: The Opposite Connection, Baguio Midland Courier, p 4, Vol. LXI, August 24, 2008, Baguio Printing Corp
Quote:
----------------------------------------------------------------------------------------------------------
CIA…wanted Quirino out of his office for his refusal to tow American line, and his presidential opponent, Ramon Magsaysay, was much easier guy to talk to.
To this day, Magsaysay remains the most beloved president, but Quirino will always be remembered as the president when the P120 a month minimum wage could support family, with enough left to send the children through the grades and even high school.
------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Daytoy a kuna ni Carrantes, ket nalawag unay a panangilawlawag ti punto ni Remollino, a dagiti kontrabida iti nagbalin a bida, ket dagiti bida iti nagbalin a kontrabida. Wenno posible nga isuda a dua, ta dayta ket relatibidad. Ti nangbekkel idi ti demokrasia iti panawen ti diktadoria, isu itan ti kapigsaan ti timek.
Ngem kadagiti agsursurat iti “makaili’ a sinurat, ammona a dasigen ken ibutaktak ti saan nga ammo ti kaadduan nga umili. Daytoy ti punto a kayat a paruaren ni Remollino kadagiti mannurat/mannaniw. Ti panagbalinda koma dagiti mannaniw a taga-aywan ti gimong iti panawenna. Kas mannurat, rumbeng laeng iti pannakibiang ni mannurat/mannaniw iti mapaspasamak iti lubongna. Ti daniw a kas arte ket saan laeng a para iti arte. Kankanayon daytoy a makibiang iti isyu ti gimong. Ta ti daniw ti maysa a gimong ket dagiti mismo nga isyu ti gimong.
Iti sabali pay nga essay ni Remollino, ti “Ideology and Art” saan laengen a ni Almario ti linagidawna, no di ket karamanen da Dr. Benilda Santos ti Ateneo de Manila University ken ni Dr. Ophelia Dimalanta ti Sto. Tomas University.
“The writer should never “intrude” in the realm of politics,” kastoy kano ti yad-adal ni Dimalanta kadagiti adalanna iti literatura.
“Ideology never produced art,” kuna kano ni Santos, a kas inagsawna nga imbaga niu Mark Angeles iti blog Kilometer 64, “It produces more ideology.”
“Politics is a burden on poetry,” kuna kano met ni Almario 1999.
Ngem inrason ni Remollino, ti “The White Man’s Burden” ni Rudyard Kipling. Maysa kano a napolitikaan a daniw. Maipapan daytoy iti nainkalintegan panangsakop dagiti Kano ti Pinas idi 1890. Nainkalintegan kadi daytoy?
Kuna pay ni Remollino, apay a dida naguni (Almario, Santos ken Dimalanta) idi dinaniwan ni Cesar Mella, Jr. ni Imelda Marcos? Ken apay a dida naguni iti epiko a daniw ni Dr. Guillermo de Vega a “Ferdinand Marcos: An Epic” ket napolitikaan met daytoy?
Napolitikaan dagiti dandaniw dagiti propagandista. Napolitikaan dagiti daniw ni Federico Garcia Lorca a limmaban iti diktadoria ni Gen. Franco. Sadiay Espania, kaykayatda ti daniw ni Lorca ngem ni ezra Pound. Adu dagiti napolitikaan a dandaniw a nangited iti wayawaya iti maysa a lugar wenno nasion.
Konklusion ken analisis:
Adda latta dagiti panagsusubang ti kapanunotan. Uray idi un-unana ket addan daytoy. Kas kada Bernard Shaw ken William Shakespeare, dagiti mangiyik-ikkis ti art for art sake ken dagiti “makiramraman” iti dangadang ti gimong.
Awan met ket ti ay-ayunanmi. Mannaniwkami a “makiramraman” iti dangadang ken mannaniwkami met ti postmodernismo ken new criticism. Natural laeng dagitoy a panagppengnget ti pammati, kapanunotan ken prinsipio, ta ti tao ket tao. Natural daytoy kenkuana. Ngem, saan koma a liplipatan ti ili, lalo kadagitoy a panawen nga immadun ti karton a pagkutkukotan kadagiti bangketa a pagkutkutan ti kigaw a bullalayaw, a kas iti saan met a pananglipat ti arte a kas arte.
Dagiti panagpepengnget ti panggep ket kaipapananna a saan a masaksakit dagiti nadur-as a panunot no di ket iparangna iti sibibiag ken kumugkugtar, agbuangger a kas pasurot ti nawaya a gimong.
Ngem kangrunaan nga ingpenmi iti saan koma a panagpepengnget kadagiti kapanunotan ta uray no saan nga agpada dagitoy a dua (“art for art sake” ken napolitikaan a sinurat) agpada dagitoy a pagayusan ti sirib ni mannaniw.
Makunami, a bay-an koma ti agsumbangir a grupo ti mannaniw a mangpili iti dana a taluntonenna. Ta ti mannaniw a magmagna a bekkel ti dakkel a wanwan ket saan a makapudno iti sinuratna ket ti daniwna. Bay-an ni mannaniw nga agdakiwas iti bukodna a dana.
Bay-an koma dagiti agdandaniw iti “art for art sake” ket agdaniwda a kasta idinto ta dagiti “agdandaniw iti napolitikaan” ket bay-an koma met ida nga agdaniw iti nginabras iti panangisalakan ti agtungtunglab nga ili.
Lissian koma ti panagpepengnget. Saan a makatulong daytoy a dur-asan ti Literatura Filipiniana. Professional ken manakman amin a nalaing a mannaniw ngem ti panagpepengnget iti kapanunotan ket dagiti sumarsaruno a mannaniw ti maapektaran iti panagsisina a makitkitada kadagiti idoloda. #


c: text/html

text:
Friday, January 25, 2013
SEAWEEDS A PAMUONAN, NAITED KADAGITI FISHERFOLKS
Cabugao, Ilocos Sur – Naaramid ti opisial a pannakaiwaras dagiti maimula a seaweeds (Eucheuma) iti baybay kadagiti mabenepisiaran a mangngalap ti Cabugao sadiay Brgy. Dardarat, Cabugao, Ilocos Sur idi Enero 24, 2013.
Inimatangan dagiti Opisiales ti Munisipio kas kada Vice Mayor Danny Q. Gazmen, SB Member Benedict M. Savellano, SB Member Vicky S. Serna, SB Member Josefina S. Vallejo ken Mrs. Lydia S. Gazmen, MSWD Officer daytoy a pannakaited ti proyekto.
Nagtinnulong met da Mrs. Milagros R. Paz ken Mr. Robert S. Savella, agpada a mangimaton ti Fishery Section ti DA-LGU a nangiwardas ti pannakaiwaras dagiti seaweeds. # (Web In-Action)
Inimatangan dagiti Opisiales ti Munisipio kas kada Vice Mayor Danny Q. Gazmen, SB Member Benedict M. Savellano, SB Member Vicky S. Serna, SB Member Josefina S. Vallejo ken Mrs. Lydia S. Gazmen, MSWD Officer daytoy a pannakaited ti proyekto.
Nagtinnulong met da Mrs. Milagros R. Paz ken Mr. Robert S. Savella, agpada a mangimaton ti Fishery Section ti DA-LGU a nangiwardas ti pannakaiwaras dagiti seaweeds. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 11:13 AM
Subscribe to: Post Comments (Atom)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Quito
Ti Quito (Panangibalikas nga Espaniol: [ˈkito]) (Quechua: Kitu; Aimara: Kitu), pormal a kas San Francisco de Quito, ket ti kapitolio a siudad ti Ecuador, ken iti kangato iti 2,850 a metro (9,350 ft) iti ngato ti pantar ti baybay, daytoy ti maikadua a kangatuan nga opisial a kapitolio a siudad iti lubong kalpasan ti La Paz, Bolivia ken ti maysa a kaasitgan iti ekuador.[1] Daytoy ket mabirukan idiay labneng ti karayan ti Guayllabamba, kadagiti bakras ti Pichincha,[2] ti maysa nga aktibo nga estratobulkan iti kabanbantayan ti Andes. Iti populasion iti 2,671,191 segun ti kaadian a senso (2014), ti Quito ket ti maikadua a kaaduan ti populasion a siudad idiay Ecuador, kalpasan ti Guayaquil. Daytoy pay ti kapitolio ti probinsia ti Pichincha ken ti tugaw ti Metropolitano a Distrito ti Quito. Ti nairehistro a populasion ti kanton ket 2,239,191 nga agtataeng manipud iti nailian a senso idi 2010. Idi 2008, naidesgnado ti siudad a kas kuartel ti Kapon ti Pagpagilian ti Abagatan nga Amerika.[3]
Ti naipakasaritaan a sentro ti Quito ket addaan kadagiti maysa a kadakkelan, saan unay a nabalbaliwan ken kasayaatan a napreserba a historiko a sentro iti Kaamerikaan.[4] Ti Quito ken Kraków, Polonia, ket isuda idi dagiti immuna a nairangarang a Lugar a Tawid ti Kultura iti Lubong babaen ti UNESCO, idi 1978.[4] Ti sentral a kuadrado ti Quito ket mabirukan iti agarup a 25 a kilometro (16 mi) iti abagatan ti ekuador; ti siudad ket gumay-at iti kaasideg iti agarup a 1 a kilometro (0.62 mi) iti sero latitud. Ti maysa a monumento ken museo a mangmarka iti sapasap a lokasion ti ekuador ket lokal nga ammo a kas ti la mitad del mundo (ti tengnga iti lubong), tapno maliklikan iti pannakaallilaw, gapu ta ti balikas nga ecuador ket Espaniol para iti ekuador.[5]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Contact Us." TAME. Naala idi Marso 14, 2010.
- ^ "[1]." Petroecuador. Naala idi Pebrero 4, 2016.
- ^ "Security Watch: South American unity". International Relations and Security Network. Naala idi Agosto 1, 2008.
- ^ a b "City of Quito – UNESCO World Heritage". Whc.unesco.org. Naala idi 2010-04-30.
- ^ "How to Get to the Equatorial Monument (La Mitad Del Mundo)". USA Today. Naala idi Enero 29, 2015.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Quito iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Quito manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- "Quito". Encyclopædia Britannica. 22 (Maika-11 nga ed.). 1911.
- Opisial a website ti ili ti Quito
- Opisial a website ti turismo ti ili ti Quito
- Wikivoyage: Quito


text:
Tuesday, March 5, 2013
NAITRABAHO A COVERED CANAL TI BRGY. BACLIG, DANDANIN MAILEPPAS
Cabugao, Ilocos Sur – Dandanin a maileppas dagiti maitartarabaho a Covered Canal iti Brgy. Baclig, Cabugao, Ilocos Sur.
Iti panagbisita ti Web In-Action iti Marso 4, 2013, imbatad ti kaaduan a residente nga agindeg iti sibay ken mabatogan dagiti nakaluban a kanal a pimmintas ti buyada manipud iti dati nga open canal ta adu ti limmawaanda nga isu pay a mangpawada kadagiti dalan.
Segun ken ni Municipal Engineer Cresencio C. Formoso a napapintas dagiti kanal babaen ti panangilungalong ti Gobierno Munisipal nga idauluan ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. babaen iti pundo ti Municipal Share ti RA 7171.
Iti Aniceto Savella Street, imbaga ni Mr. Alfredo Paeste a nakontrolen ti panagibelleng ti wara iti kanal ita a nakalubanen ken maproteksionan dagiti ubbing nga agay-ayam nangruna no panagtutudo.
Ti Brgy. Baclig ket maysa kadagiti barangay ti Poblasion iti ili ti Cabugao a dumurdur-as iti panangidaulo ni Brgy. Captain Ely S. Savella. # (Web Situational Report)
Iti panagbisita ti Web In-Action iti Marso 4, 2013, imbatad ti kaaduan a residente nga agindeg iti sibay ken mabatogan dagiti nakaluban a kanal a pimmintas ti buyada manipud iti dati nga open canal ta adu ti limmawaanda nga isu pay a mangpawada kadagiti dalan.
Segun ken ni Municipal Engineer Cresencio C. Formoso a napapintas dagiti kanal babaen ti panangilungalong ti Gobierno Munisipal nga idauluan ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. babaen iti pundo ti Municipal Share ti RA 7171.
Iti Aniceto Savella Street, imbaga ni Mr. Alfredo Paeste a nakontrolen ti panagibelleng ti wara iti kanal ita a nakalubanen ken maproteksionan dagiti ubbing nga agay-ayam nangruna no panagtutudo.
Ti Brgy. Baclig ket maysa kadagiti barangay ti Poblasion iti ili ti Cabugao a dumurdur-as iti panangidaulo ni Brgy. Captain Ely S. Savella. # (Web Situational Report)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 8:49 AM
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
NAKASAYSAYANG ti napalusposan manen a gundaway tapno maisardeng koman ti aglima dekadan a nadara a ranget iti nagbaetan dagiti tropa ti gobierno ken dagiti rebelde a komunista ta imbilinen ni Presidente Rodrigo Duterte a maisardengen ti peace talk gapu ti agtultuloy a panagambus ken panagatake dagiti rebelde kadagit polis ken soldado, ken panagisayangkatda iti extortion kadagiti negosiante ken pribado a tattao.
Narurod ni Duterte iti panagatake dagiti rebelde kadagiti tropa ti gobierno kabayatan ti ceasefire ken peacetalk nangruna ti pannakaambus dagiti kameng ti Presidential Security Gruop sadiay Arakan, North Cotabato kabayatan ti panag-turongda koma sadiay Cagayan de Oro City kas advance party iti ibibisita sadiay ti Presidente idi Hulio 19, 2017. Natay iti ambus ti maysa a kameng ti CAFGU ken nasugatan dagiti innem a kameng ti PSG. Nakapungtot ti Presidente gapu ta ti PSG dagiti mangipapaay iti seguridadna ken ti pamiliana ket ibilangna dayta a panagtambang a gandat iti biagna.
Nagibbet ti Presidente kadagiti natadem a sarita iti Founding Chairman ti Communist Party of the Philippines a ni Jose Maria Sison a no napudno isuna a rebolusonario ket agawid iti Pilipinas tapno ditoy pagilian a makiranget, saan ketdi nga agindeg iti ballasiw-taaw kabayatan a makidangdangadang dagiti pasurotna ken dagiti mamati ken makisimpatia kenkuana.
Nabayagen a nawara ken nagsisina dagiti pagilian a namunganayan ti komunismo. Narpuogen ti Union Socialist Soviet Republic a sigud a nakaikappengan ti Russia ken dagiti komunista a pagilian a kaaliadona sadiay Europa ken pasetna iti Asia.
Ditoy Asia, malaksid iti North Korea nga agtaltalinaed a tradisional a komunista ti sistema ti gobierno, dagiti pagilian a China, ken Vietnam ket saanen a naan-anay a socialista a sistema ti wagas ti gannuat ti gobiernoda ta in-inut nga inlukatda dagiti ruangan dagiti pagilianda iti intero a lubong kadagiti foreign investors tapno agdur-as ti negosio ken ekonomiada.
Iti laksid a napabilangen dagiti makanigid a sektor iti salisal iti politika ta adun dagiti leftists a nagbalin a kongresista babaen ti partylist systems ket naikkanda ti gundaway nga aktibo a makipaset iti pannakaputar dagiti linteg ti pagilian, ket adu latta dagiti saan a mangabrasa iti naindemokrasiaan a sistema. Nagrigat a maawatan ti pammati ken pagtaktakderan dagiti maibilang kadagiti makanigid a grupo ta adu latta dagiti mangpili ti nadara a pannakibaka babaen ti panagusar ti armas. Aktibo pay laeng ti komunismo nga ideolohia iti Pilipinas, ken agtultuloy met ti pannakiranget dagiti rebelde kadagiti puersa ti gobierno.
Nagadun dagiti nakettel a biag iti las-ud ti 48 a tawen a panagrangranget dagiti tropa ti gobierno ken dagiti rebelde a komunista. Adun a pamilia dagiti napukawan ti ipatpategda iti biag gapu iti awan ti mamaayna a gubat. Iti panag-raranget dagiti tropa ti gobierno ken dagiti kameng ti New People’s Army, agpadpadada a maabak ta agpimpinnatay dagiti agkakadara a Pilipino.
Nakasaysayang ti gundaway a matuntonan ti mataginayon a kappia iti administrasion ni Duterte ta adu dagiti inwayatna tapno magun-odna ti talek dagiti komunista. Nangdutok iti tallo a kameng ti gabinetena a nominado dagiti makanigid a grupo. Iti rugi ti administrasion, positibo isuna a mallukoyna dagiti rebelde a komunista nga isukodan dagiti armasda ket aktibo a makipasetda iti naindemokrasiaan a sistema ti gobierno gapu ta nagbalin a propesor ti Presidente idi agbasbasa pay laeng iti kolehio ni Sison a mabigbig a lider ti CPP.
Ngem kalpasan ti makatawen, nagbaliw ti panagkita ti Presidente iti sigud a propesorna. Kinastigona ti lider dagiti komunista kabayatan ti maikadua a panagipaayna iti State of the Nation Address. Nagsarita pay ti Presidente iti entablado dagiti agral-rally iti ruar ti Batasan Pambansa kalpasan ti SONA. Kadagiti simmarasarunon a panagsa-ritana iti publiko, binabalawna dagiti rebelde nga agam-ambus ken agkikkikil wenno agisay-sayangkat ti extortion nga agpamparangda nga agkolkolekta iti revolutionary tax.
Naglibakan met ni Sison dagiti alegasion ti Presidente. Impettengna a brasbrasuen ni Duterte dagiti lider ti CPP – NDF. Inakusaran met dagiti lider ti makanigid a grupo a saan a natungpal ni Duterte dagiti adu a karina sapasap a pagimbagan nangruna para kadagiti mangmangged, taga-away, maikuskuspil ken marigrigat.
Iti laksid ti panangpasardengen ti Presidente iti peace talk ken panangibilinna a maareston dagiti NDF consultants, mangnamnama dagiti government negotiators da Labor and Employment Secretary Silvestre Bello III, ken Presidential Adviser for Peace Process Jesus Dureza ken dagiti dadduma pay a lider ti CPP ken National Demoratic Front nga agsublinto met laeng iti peace talk iti nagbaetan ti gobierno ken dagiti rebelde.
Maanninawan ti napudno a tarigagay ti Presidente a makikappia koman kadagiti rebelde a komunista nangruna iti daytoy a panawen nga agrurutap dagiti parikut ti gobierno iti pakaseknan ti urnos ken kappia iti pagilian – ti krisis sadiay Marawi City gapu kadagiti terorista a miembro ti Maute Gruop a mangid-idolo iti Islamic State of Iraq and Sysria, ti agtultuloy a terorismo nga isaysayangkat dagiti kameng ti Abu Sayyaf Gruop ken Bangsamoro Islamic Freedom Fighters ken ti pangta dagiti kameng ti Moro Islamic Liberation Front ken Moro National Liberation Front ken ti pangta ti agtultuloy a panangsakup ti China iti teritorio ti Pilipinas iti West Philippines Sea.
Inawisna pay ti Presidente dagiti NPA a makitinnulong tapno mapaksiat dagiti terorista a nangsakup iti Marawi City, ngem imbes a timmulongda, ginundawayanda ketdi ti adu a pakakumikoman dagiti kameng ti Armed Forces of the Philippines ken Philippine National Police tapno makaisayangkatda kadagiti bukodda nga operasion kontra iti gobierno.
Kadagitoy a panawen a kasapulan unay ti panagkaykaysa ken panagsisinnakit dagiti Pilipino a manglaban ti pangta ti kinaranggas, terorismo ken panagsakup dagiti ganggannaet kadagiti teritorio ti pagilian. Ngem agtultuloy met latta dagiti ranget iti baet dagiti puersa ti gobierno ken rebelde a komunista.
Nasiit ti dalan nga agturong iti mataginayon a kappia. Ngem nasken a masurotan daytoy tapno sumardengen ti pannakaibuis dagiti adu a biag. Ngem agingga nga adda dagiti Pilipino nga addaan kadagiti nalimed ken managimbubukod nga interes ket agtalinaed a naatapto latta ti naan-anay a kappia iti baet ti gobierno ken dagiti rebelde a komunista kabayatan ti agdama nga administrasion.#


text:
Nagserbisio ti nadakamat a grupo kadagiti ubbing iti Day Care Centers ti Brgy. Nagsincaoan ken Barangay Cacadiran kas nayeskediul idi Marso 1, 2012. Nagasistir da Ms. Cynthia Guimmayen, Dental Aide ni Dr. de los Reyes, Miss Giline Castillo ken Mrs. Shirley R. Solar, Personnel ti RHU Cabugao.
Kalpasan a maamiris ti ngipen ti ubing ket maited metten ti sagut a naiselopin ken naglaon ti toothbrush, toothpaste, tumbler ken Bear Brand Milk a naggapu iti LGU babaen ti panangiburay ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. ken kakibinna ti Komite ti Salun-at ken Serbisio-Sosial ti Sangguniang Bayan babaen ti panangibagi da Vice Mayor Danny Q. Gazmen ken SB Member Carlito S. Pano, M.D., Chairman kadagitoy a napateg a Komite. # (Web In Action)


text:
Online a Biblia | BARO A LUBONG A PATARUS TI NASANTUAN A KASURATAN
Kayatmo a basaen daytoy nga artikulo iti %%?
Kanta ni Solomon 5:1-16
5 “Immayak iti minuyongak,+ O kabsatko a babai,+ nobiak.+ Rinurosko ti mirrak+ agraman ti rekadok. Kinnanko ti rarak agraman ti dirok;+ ininumko ti arakko agraman ti gatasko.”“Mangankayo, O kakadua! Uminumkayo ket agbartekkayo kadagiti ebkas ti pammateg!”+2 “Nakaturogak, ngem ti pusok siririing.+ Isu daydiay ti timek ti patpatgek nga agtuktuktok!”+“Ilukatannak,+ O kabsatko a babai, kaduak a babai, kalapatik, awan pakababalawanna!+ Ta ti ulok napno iti linnaaw, dagiti tirintas ti buokko kadagiti taredted ti rabii.”+3 “‘Inuksobkon ti nagayad a pagan-anayko. Kasano nga isublik nga ikawes dayta? Binugguakon dagiti sakak. Kasano a murengak ida?’4 Ni met laeng patpatgek inuksotna dagiti imana iti abut ti ruangan, ket dagiti met laeng makin-uneg a pasetko+ nagariwawada iti unegko.5 Timmakderak, mismo a siak, tapno ilukatak daydiay patpatgek, ket dagiti bukodko nga ima nagitedtedda iti mirra ket dagiti ramayko iti likido a mirra, kadagiti lungog ti panulbekan.6 Inlukatak, mismo a siak, daydiay patpatgek, ngem daydiay met laeng patpatgek pimmanawen, isu nakalabasen. Ti mismo a kararuak rimmuar kaniak idi isu nagsao. Isu sinapulko, ngem saanko a nasarakan.+ Isu inawagak, ngem saannak a sinungbatan.7 Dagiti managwanawan+ nga agpagnapagna iti siudad nasarakandak. Kinabildak, sinugatandak. Dagiti managwanawan kadagiti pader+ inikkatda kaniak ti akaba a kagayko.8 “Pinagsapatakayo,+ O annak a babbai ti Jerusalem,+ a, no masarakanyo daydiay patpatgek,+ ibagayo kenkuana a masakitak iti ayat.”+9 “Kasano a daydiay patpatgem nangnangruna ngem iti asinoman a sabali pay a patpatgen,+ O sika a kapipintasan kadagiti babbai?+ Kasano a daydiay patpatgem nangnangruna ngem iti asinoman a sabali pay a patpatgen, iti kasta pinagsapatanaka a kas itoy?”+10 “Ni patpatgek makasisirap ken lumabbasit, ti kalalatakan iti sangapulo a ribu.+11 Ti ulona balitok, napasudi a balitok. Dagiti tirintas ti buokna raraay ti datiles. Ti nangisit a buokna umasping iti wak.12 Dagiti matana umaspingda kadagiti kalapati iti igid dagiti pagayusan ti danum, a mangdigdigus iti bagbagida iti gatas, nga agtugtugawda kadagiti ngarab.13 Dagiti pingpingna umaspingda iti maysa nga aray ti minuyongan ti rekado,+ tortorre dagiti nabanglo a yerba. Dagiti bibigna lirlirio, nga agitedtedted iti likido a mirra.+14 Dagiti imana tubtubong a balitok, a napno iti krisolito. Ti pus-ongna ket plata a marfil a nakalupkopan kadagiti safiro.15 Dagiti luppona ket ad-adigi a marmol a naisaad kadagiti sulluop a batay a napasudi a balitok. Ti langana umasping iti Libano, napili a kas kadagiti sedro.+16 Ti ngadasna bin-ig a kinasam-it, ket ti isuamin a maipapan kenkuana bin-ig a makaay-ayo.+ Daytoy isu ti patpatgek, ket daytoy ti kaduak a lalaki, O annak a babbai ti Jerusalem.”


text:
Pagibagaan a panid (iti Ingles) - idiay MediaWiki
Maipanggep
Tulong
Tumulong
Panagsukisok
• Agdama a panangusig (iti Ingles)
Dadduma pay
Ditoy Ilokano Wikipedia, mabalin aminen dagiti agar-aramat ti agurnos kadagiti panid nga agusar ti
VisualEditor (VE), wenno agusar ti klasiko panangisurat iti wiki (wikitext). Ti VisualEditor ket magun-od a kakuyogna ti kasisigud nga editor ti wikitext. Mabalin nga usaren ti VE babaen ti panagpindut ti
, ken makita daytoy kadagiti ngato ti panid, ken kaariping dagiti paulo ti paset. Mabalin pay met nga usaren ti wikitext a panag-urnos babaen ti panagpindut ti
Urnosen
Urnosen ti taudan.
Ti VE ket magun-od laeng kadagiti sumaganad a kita ti panid (nagan ti espasio:)
Artikulo
Agar-aramat
Kategoria
Tulong
Papeles (ngem saan a dagiti papeles, wenno dagiti sabali a panid, idiay Wikimedia Commons)
Tapno makaurnos ti panid nga agusar ti VisualEditor, pinduten ti etiketa ti "Urnosen" dita ngato ti panid.
Ti panaglukat ti panid para iti panag-urnos ket mabalin nga agpaut kadagiti mano a segundo, ken mabaybayag no atiddog unay.
Ti panagpindut ti etiketa ti "Urnosen ti taudan" ket manglukatanto ti klasiko nga editor ti taudan ti wikitext.
Mabalinmo pay a lukatan ti VisualEditor babaen ti panagpindut ti silpo ti "urnosen" iti tunggal maysa a paset.
Mabalin met a maluktan ti klasiko nga editor ti taudan ti wikitext babaen ti panagpindut ti silpo ti "urnosen ti taudan".
Ti baras ti ramit ti ti VisualEditor
No nalpaskan nga agur-urnos pindutem ti berde a buton ti "Idulin ti panid" iti baras ti ramit. Ti berde a buton ket saan a mabalin a pinduten no awan ti naaramid a binaliwan.
No pandagan ti berde a buton ti "Idulin ti panid" daytoy ket manglukat ti bassit a dialogo a mabalinmo a pagikabilan ti ababa a pakabuklan kadagiti inar-aramidmo, markaam dagiti inurnosmo a kas bassit, ken agpili nga agbuya kadagiti masakbayan a panag-urnos ti panid.
Ti bilang a mangipakita no kasano ti kadakkel ti espasio a nabati iti pakabuklan ti inurnosmo. Mabalinmo met nga irepaso dagiti binalnaliwam tano makaseguradoka nga agbalinda a kas naikeddengmo sakbay nga agidulinka kadagiti binaliwam.
Dagiti silpo ket mabalin a mainayon babaen ti ikono ti "Silpo" (silsilpo iti kawar) iti baras ti ramit, wenno babaen ti panag-usar ti apat
Ctrl+ K (wenno + ⌘ Command K iti Mac).
No piliem ti testo wenno ikabilmo ti panagitudom iti balikas, ti panangitalmeg ti buton ti "Silpo" ket mangisengngat ti silpo iti dayta a testo.
No man usarem ti buton wenno apat, ti dialogo ket idiay nga aglukat ken mabalin a pangimakiniliaam ti silpo. Ti VisualEditor ket mangpadas a tumolong kadagiti akin-uneg a silpo (silsilpo kadagiti sabali a panid ti Wikipedia) babaen ti panagbiruk para kadagiti kapada no mangrugika nga agmakinilia.
No nalpaskan a nangikabil wenno nakapili ti silpo, talmegam ti
, agpindut iti ruar ti kahon, wenno talmegam ti pangrikep nga ikono (<). Ti silpom ket agparang iti panid ti VisualEditor, ngem saanto pay a maidulin aginggana no idulinmo ti panid. ↵ Enter
Ti silpo iti maysa a panid ti web iti ruar ti Wikipedia, agpada met laeng ti proseso; ikabilmo met laeng ti silpo iti pagikabilan ken mainayonto a kas "akin-ruar a silpo".
Tapno mabaliwan wenno maikkat ti maysa nga addan a silpo, pinduten ti silpo iti testo, kalpasana talmegan ti ikono ti "Silpo" nga gaparang it asidegna. Mabalinmo pay a pinduten ti isu met laeng nga ikono idiay baras ti ramit wenno usaren ti
Ctrl+ K nga apat ti teklado no addaka dita.
Mabalinmo nga urnosen ti puntaan ti silpo, wenno ikkatem amin ida babaen ti panagtalmeg ti ikono ti 'Ikkaten' (basura) iti suli ti kanawan a ngato ti dialogo.
Panag-urnos kadagiti ladawan ken dagiti dadduma a papeles ti midia [ urnosen ti taudan ]
Panag-urnos ti addan a reperensia [ urnosen ti taudan ]
Ti panag-urnos ti addan a reperensia, pinduten daytoy iti testo, ken pinduten ti ikono ti "Reperensia" (marka ti libro) nga agarang iti asidegna, wenno ti maysa nga adda iti baras ti ramit.
Ti panagpindut ti ikono ti reperensia ket manglukat ti dialogo a mangiraman ti bassit a pag-urnosan, nga idiay ket mabalinmo ti agurnos ti testo ti reperensia.
Mabalinmo a pormaten a kas met laeng dagiti sabali a panid, kas pagarigan ti panagnayon ti italiko wenno dagiti silpo.
Adu kadagiti wiki nga agus-usar kadagiti plantilia tapno mangporma kadagiti reperensia segun ti naisangayan nga alagaden. Mabalinmo a maammuan daytoy no agurnoska ti maysa nga addan a reperensia a ti linaonnna ket agbalin nga asul no piliem daytoy.
Pinduten ti ikono ti Panagilak-am (pirgis ti puzzle) tapno maurnos ti linaon ti plantilia.
Ti panagpindut ti ikono ti Panagilak-am (pirgis ti puzzle) ket mangpalubos kenka ti agurnos kadagiti agmaymaysa a parametro ti plantilia.
Pinduten ti "Ipakat dagiti sinuksukatan" no nalpaskan, ken maisublika iti editor ti reperensia.
No awanen ti maurnos, pinduten manen ti "Ipakat dagiti sinuksukatan" tapno agsubli iti panid.
Panag-usar manen kadagiti addan a reperensia [ urnosen ti taudan ]
No ti panid ket aglaonen kadagiti reperensia, mabalinmo ti agpili ti agusar manen iti maysa nga adda a dakamat, no mabalin nga itunos iti testo a kayatmo a pataudan.
Tapno mausar ti addan a reperensia, ikabilmo ti pangitudom iti lugar a kayatmo a pangikabilan ti testo, ken pinduten ti ikono ti "Reperensia" (marka ti libro) iti baras ti ramit.
Idiay editor ti reperensia, pinduten ti buton nga agkuna ti "Usaren ti addan a reperensia", idiay baba a suli ti kanawan a tawa.
No adu met dagiti reperensia, mabalinmo nga usaren ti baras a pagbirukan (nanaganan ti "Ania kadi ti kayatmo nga ireperensia?") tapno maiparang laeng dagiti reperensia a maipada ti naited a testo.
Kitaen ti kayatmo manen nga usaren a reperensia dita listaan, ken piliem dayta.
Tapno makanayon ti baro a reperensia, ikabilmo ti panagitudom iti lugar a kayatmo a panginayonan ti testo, ke pindutem ti ikono ti "Reperensia" (marka ti libro) iti baras ti ramit.
Idiay editor ti reperensia, mabalinmo ti aginayon, agurno sken agpormat ti dakamatmo.
Mabalinmo nga aramiden ti reperensia amaitagikua iti naited a grupo; daytoy ket mausar a mangiparang kadagiti grupo dagiti reperensia a a mangparang iti ramit ti "Listaan ti reperensia" .
No aginaynayonka ti baro a reperensia ken kayatmo ti manginayon ti plantiliana, pinduten ti ikono ti Panagilak-am (pirgis ti puzzle) idiay baras ti ramit ti editor ti reperensia.
Kalpasanna, birukem ti plantilia a kayatmo nga usaren, inayonmo ken unosem met laeng a kas ti maysa nga addan.
Pinduten ti "Ipakat dagiti sinuksukatan" tapno makasubli iti editor ti reperensia, ken uliten manen nga "Ipakat dagiti sinuksukatan" tapno makasubli iti panid.
No awan pay ti listaan dagiti reperensia iti panid (kas pagarigan, no aginaynayonka ti immuna a reperensia iti panid), nasken nga inayonmo tapno maiparang ti testo iti reperensiam.
Ikabilmo ti panagitudom iti lugar a kayatmo nga iparang dagiti reperensia (kadawyan nga iti baba ti panid), ken pinduten ti ikono ti "Lisaan ti reperensia" (tallo a libro) tapno mainayonmo.
Ti panaginayon laeng ti listaan ti reperensia, pinduten ti "Ipakat dagiti sinuksukatan" idiay dialogo.
No nagpartuatka kadagiti grupo ti reperensia, mabalinmo nga ibaga ti grupo iti daytoy a dialogo, tapno makapili nga agiparang kadagiti reperensia a tagikua daytoy.
Ti panaginayon ti baro a plantilia iti panid , ikabilmo ti panagitudom iti lugara kayatmo a pakaisengngatan ti plantilia, ken pinduten ti ikono ti "Panagilak-am" (pirgis ti puzzle) iti baras ti ramit.
Ikabil ti nagan ti plantilia a kayatmo nga isengngat, ken pinduten ti "Agnayon ti plantilia".
Mabalinmo pay ti agurnos kadagiti plantilia nga adda met laengen iti panid babaen ti panagpili kaniada (agbalinda nga sul), ken pinduten ti ikono ti "Panagilak-am" (pirgis ti puzzle) nga agparang, wenno ti maysa nga adda iti baras ti ramit.
Ti panagnayon ti baro a plantilia wenno panaglukat ti maysa nga addan ket manglukat ti dialogo ti "Panagilak-am", nga addaan iti listaan dagiti agmaymaysa a parametro ken dagit pategda.
Mabalinmo ti aginayon kadagit parametro wenno agurnos kadagiti nailistan.
Ti panagbaliw ti pateg ti parametro, pilien ti parametro iti listaan, ken urnosen ti pategna iti kaaripingna a tawa.
No ti plantilia ket mangisengngat kadagiti sabali a plantilia, dagitoy a subplantilia ket agparangda a kas dagiti parametro. Mabalin dagitoy a maurnos wenno maikkat babaen ti panagpindut iti nagan ti subplantilia.
Dagiti baro a subplantilia ket mainayon babaen ti panagsurot kadagiti addang ti pananginayon ti parametro. Mabalin a nasken a kitaen ti dokumentsion ti plantilia tapno masegurado a nasuportaran ti subplantilia.
No nalpaskan, pinduten ti "Ipakat dagiti sinuksukatan" tapno marikpan ti dialogo ken agsubli iti editor ti panid.
No ti plantilia ket nasken a
masukatan, imakinilia ti
subst: (inayon ti kolon) sakbay ti nagan ti plantilia.
Ti automatiko a panagleppas ket saan a mabalin iti
subst:; no kayatmo ti automatiko a panagleppas, inayon laeng ti
subst: kalpasan ti pannakabirukmo ti birbirukem a plantilia.
Kalpasanna, pinduten ti berde a buton ti "Agnayon iti plantilia".
Kadawyan nga agnayon kadagiti aniaman a parametro ken "Ipakat dagiti sinuksukatan".
Saanmo a makita amaipadakkel ti plantilia iti panid iti las-ud ti pangiyunaan a paset.
No nalpaskan kadagiti panagbalbaliwmo ken nagidulinkan, ti langa ti pantilia a kas panangisukat ket makitantont.
Adda met dagiti banag, a kas dagiti galeria ti ladawan, pormula ti matematika ken dagiti tokar ti musika a saan pay a nasuportaran babaen ti VisualEditor. Aginggana no mabalindanto, nasken sa dagus nga urnosem dagitoy iti taudan ti wikitext no kayatmo a baliwan wenno agnayon kadagitoy.
Adu met dagiti editor a nasansan nga agus-usar ti panangikabil ti dagus a wikitext, a naipangpangruna ti napuskol, italiko ken dagiti silpo ti wiki. Dagiti apat ti teklado ket mangpalubos ti nadaras a panangisengngat ti maipada a pormat a saan nga agpindut kadagiti buton ti baras ti ramit. Dagiti kadawyan ng apat, ken dagiti inususar babaen dagiti editor, ket mabalin iti VisualEditor:
Apat ti PC
Aksion
Apat ti Mac
Ctrl+ B Napuskol
+ ⌘ Cmd B
Ctrl+ I Italiko
+ ⌘ Cmd I
Ctrl+ K Isengngat ti silpo
+ ⌘ Cmd K
Ctrl+ X Ikkaten
+ ⌘ Cmd X
Ctrl+ C Kopiaen
+ ⌘ Cmd C
Ctrl+ V Ipigket
+ ⌘ Cmd V
Ctrl+ Z Ukasen
+ ⌘ Cmd Z


text:
Ania ti Kuna ti Biblia?
Ania ti Pagarian ti Dios?
ADDA DAGITI MAMATI nga isimsimbolo dayta ti panagturay ti Dios iti puso ti maysa a tao. Kuna met ti dadduma a resulta dayta ti panagporsegi dagiti tattao a mangpaadda iti talna ken ayat iti intero a lubong. Ania ti makunam?
TI KUNA TI BIBLIA
“Mangipasdekto ti Dios ti langit iti maysa a pagarian a saanto a pulos madadael. . . . Rumekennanto ken pagpatinggaenna amin dagitoy a pagarian [ti tattao].” (Daniel 2:44) Ti Pagarian ti Dios ket maysa a pudpudno a gobierno.
ANIA PAY TI MAAMMUANTAYO ITI BIBLIA?
Agturay ti Pagarian ti Dios manipud langit. —Mateo 10:7; Lucas 10:9.
Ti Pagarian ti usaren ti Dios a mangaramid iti pagayatanna idiay langit ken ditoy daga.—Mateo 6:10.
Kaano nga umay ti Pagarian ti Dios?
PANAGKUNAM?
Awan makaammo
Dandanin
Saan nga umay
TI KUNA TI BIBLIA
“Daytoy naimbag a damag ti pagarian maikaskasabanto iti intero a mapagnaedan a daga maipaay a pangsaksi kadagiti amin a nasion; ket iti kasta umayton ti panungpalan.” (Mateo 24:14) No naan-anayton a naikasaba ti naimbag a damag, umayton ti Pagarian tapno pagpatinggaenna ti agdama a dakes a sistema.
ANIA PAY TI MAAMMUANTAYO ITI BIBLIA?
Awan ti asinoman ditoy daga a makaammo no kaano ti eksakto nga iyaay ti Pagarian.—Mateo 24:36.
Ipakita dagiti padto ti Biblia nga iti din agbayag, umayen ti Pagarian.—Mateo 24:3, 7, 12.


text:
David Hilbert
Ni David Hilbert, ForMemRS[2] (Aleman: [ˈdaːvɪt ˈhɪlbɐt]; Enero 23, 1862 – Pebrero 14, 1943) ket maysa idi nga Aleman a matematiko. Isu ket nabigbigan a kas maysa kadagiti kaimpluensiaan ken dagit unibersal a matematiko iti maika-19 a siglo ket ti nasapa a maika-20 a sigsiglo. Ni Hilbert ket isu ti nakaduktal ken nangirang-ay kadagiti nawatiwat a sakop kadagiti kammasapulan a kapanunotan kadagiti adu a pagobraan, a mairaman ti di agdumaduma a teoria ken ti aksiomasisasion iti heometria. Isu pay ti nangiyannurot ti teoria dagiti limbang ni Hilbert,[3] maysa kadagiti pundasion ti maiyannnong a panagusig.
Ni Hilbert ket nangampon ket naessem a nangiyaddang ti disso a teoria ni Georg Cantor ken dagiti transpinito a bilang. Ti nadayeg a kas pagarigan iti panangidaulona iti matematika iti 1900 a presentasionna kadagiti urnong ti problema a nangidisso ti dalan para kadagit iadu a panagsukisok ti matematika iti maika-20 a siglo.
Ni Hilbert ken dagiti estudiantena ket nangipadawat iti adu iti panangipatakder iti kinainget ken panagiranga-ay kadagiti nangruna a ramit nga inus-usar iti moderno a maipapan ti matematika a pisika. Ni Hilbert ket ammo a kas maysa kadagiti nagpundar iti teoria ti paneknek ken matematikal a teoria, ken ti pay maysa kadagiti immuna a nangilasin ti baetan ti matematika ken metamatematika.[4]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Richard Zach, "Programa ni Hilbert", Ti Stanford nga Ensiklopedia ti Pilosopia.
- ^ a b Weyl, H. (1944). "David Hilbert. 1862-1943". Obituary Notices of Fellows of the Royal Society. 4 (13): 547–526. doi:10.1098/rsbm.1944.0006.
- ^ "David Hilbert". Encyclopædia Britannica. 2007. Naala idi 2007-09-08.
- ^ Zach, Richard (2003-07-31). "Programa ni Hilbert". Stanford nga Ensiklopedia ti Pilosopia. Naala idi 2009-03-23.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni David Hilbert iti Wikimedia Commons


text:
Online a Biblia | BARO A LUBONG A PATARUS TI NASANTUAN A KASURATAN
Kayatmo a basaen daytoy nga artikulo iti %%?
Isaias 1:1-31
1 Ti sirmata+ ni Isaias+ nga anak ni Amoz a nasirmatana maipapan iti Juda ken Jerusalem iti al-aldaw da Ozias,+ Jotam,+ Acaz+ ken Ezekias,+ ar-ari ti Juda:+2 Dumngegkayo,+ O langlangit, ket umimdengka, O daga, ta ni met laeng Jehova nagsao: “Nangpatanor ken nangpadakkelak iti annak,+ ngem isuda immalsada maibusor kaniak.+3 Ti maysa a toro ammona unay ti nanggatang kenkuana, ket ti asno ammona unay ti pagikulluongan ti makinkukua kenkuana; ti met laeng Israel saanna a naammuan,+ ti bukodko nga ili saan a nagtignay a buyogen ti pannakaawat.”+4 Ay-ay pay ti managbasol a nasion,+ ti ili a napadagsenan iti biddut, maysa a bin-i nga agar-aramid iti dakes,+ makadadael nga annak!+ Pinanawanda ni Jehova,+ saanda a rinaem Daydiay Santo ti Israel,+ timmallikudda.+5 Sadino pay ti pakakabilanyonto iti ad-adda,+ ta mangnayonkayo pay ti iyaalsa?+ Ti intero nga ulo masaksakit ti kasasaadna, ket ti intero a puso nakapsut.+6 Manipud iti dapan ti saka agingga a mismo iti ulo awan nasalun-at a paset iti dayta.+ Sugsugat ken dundunor ken sadiwa a sapsaplit—saan ida a napespes wenno nabedbedan, awan met panangpalamuyot babaen iti lana.+7 Ti dagayo langalang,+ dagiti siudadyo napuoran iti apuy;+ ti dagayo—iti sanguananyo a mismo ib-ibusen+ dagiti ganggannaet,+ ket ti panaglangalang kas iti panangduprak dagiti ganggannaet.+8 Ket ti anak a babai ti Sion+ napanawanen a kas iti abong-abong iti kaubasan, kas iti pagsiputan a kalapaw iti talon dagiti pipino, kas iti siudad a nabangenan.+9 Malaksid no ni met laeng Jehova ti buybuyot nangibati kadatayo iti sumagmamano laeng a nakalasat,+ nagbalintayo koma a kas iti Sodoma, immarngitayo koma iti mismo a Gomorra.+10 Denggenyo ti sao ni Jehova,+ dakayo a diktador+ ti Sodoma.+ Imdenganyo ti linteg ti Diostayo, dakayo nga umili ti Gomorra.11 “Ania ti pagimbagan kaniak ti kinaadu dagiti sakripisioyo?” kuna ni Jehova. “Huston kaniak dagiti sibubukel a daton a mapuoran+ a kalakian a karkarnero+ ken ti taba dagiti napalukmeg nga animal;+ ket iti dara+ dagiti urbon a toro ken dagiti kalakian a kordero ken dagiti kalakian a kalding+ saanak a naragsakan.+12 Inton agtultuloykayo nga umay a mangkita iti rupak,+ siasino ti nangalikagum iti daytoy manipud iti imayo, nga ipayatpayatyo dagiti paraangak?+13 Isardengyon ti mangyeg iti ad-adu pay nga awanan pateg a datdaton a bukbukel.+ Insienso—nakarimrimon dayta kaniak.+ Baro a bulan+ ken sabbath,+ ti panangayab iti kombension+—diak maanusan ti panangusar iti karkarna a pannakabalin+ a maibuyog iti nadaeg a gimong.14 Dagiti baro a bulanyo ken dagiti panawen ti piestayo ginura ti kararuak.+ Nagbalinda kaniak a dadagsen;+ nabannogakon a mangan-anus kadakuada.+15 Ket inton iyukradyo dagiti dakulapyo,+ ilingedko dagiti matak manipud kadakayo.+ Uray no mamin-adu nga agkararagkayo,+ saanak nga umimdeng;+ dagiti mismo nga imayo napnoda iti panagibukbok iti dara.+16 Bugguanyo ti bagbagiyo;+ dalusanyo ti bagbagiyo;+ ikkatenyo ti kinadakes dagiti pannakilangenyo manipud sanguanan dagiti matak;+ sumardengkayo nga agaramid iti dakes.+17 Sursuruenyo ti agaramid iti naimbag;+ birokenyo ti kinahustisia;+ ilintegyo ti manangirurumen;+ mangukomkayo a maipaay iti awan amana nga ubing;+ irupiryo ti kalintegan ti balo a babai.”+18 “Umaykayo, ita, ket ilintegtayo koma ti bambanag iti nagbabaetantayo,” kuna ni Jehova.+ “Uray no ti basbasolyo kasla koma eskarlata, mapapudawdanto a kasla niebe;+ uray no nalabagada koma a kasla carmesi a lupot, agbalindanto pay ketdi a kasla delana.19 No ipakitayo ti kinatulok ket umimdengkayo, kanenyonto ti imbag ti daga.+20 Ngem no agkedkedkayo+ ket pudno a rebeliosokayo, maibuskayto babaen iti kampilan; ta ti mismo a ngiwat ni Jehova sinaona dayta.”+21 O anian ta ti matalek nga ili+ nagbalin a balangkantis!+ Napno idi iti kinahustisia;+ ti met laeng kinalinteg agdagdagus idi kenkuana,+ ngem itan manangpapatay.+22 Ti met laeng pirakmo nagbalin a naggugoran a rugit.+ Ti serbesam a trigo natibnokan iti danum.+23 Dagiti prinsipem nasungitda ken kakadua dagiti mannanakaw.+ Tunggal maysa kadakuada ket managayat iti pasuksok+ ken manangkamakam kadagiti sagut.+ Maipaay iti awan amana nga ubing saanda a mangukom; ket uray ti legal a kaso ti balo a babai saan a maawat kadakuada.+24 Gapuna ti sao ti pudno nga Apo, ni Jehova ti buybuyot, Daydiay Mannakabalin ti Israel,+ ket: “Aha! Pabang-arakto ti bagik kadagiti kalabanko, ket ibalesakto+ ti bagik kadagiti kabusorko.+25 Ket ibaw-ingkonto ti imak kenka, ket tunawekto nga ikkaten dagiti naggugoran a rugitmo a kas iti turo, ket ikkatekto amin a rugitmo.+26 Ket mangisubliakto manen kadagiti ukom maipaay kenka kas idi damo, ken kadagiti manangbalakad maipaay kenka kas idi rugi.+ Kalpasan daytoy maawagankanto iti Siudad ti Kinalinteg, Matalek nga Ili.+27 Babaen ti kinahustisia masubbotto ti mismo a Sion,+ ket dagidiay agsubsubli a kamengna, babaen ti kinalinteg.+28 Ket ti pannakarpuog dagiti managalsa ken dagiti managbasol aggiddanto,+ ket dagidiay mangbaybay-a ken Jehova aggibusdanto.+29 Ta ibaindanto dagiti nabileg a kayo a tinarigagayanyo,+ ket maab-abikayto gapu kadagiti minuyongan a piniliyo.+30 Ta agbalinkayto a kas iti dakkel a kayo a malaylaylay ti bulbulongna,+ ken kas iti minuyongan nga awanan danum.31 Ket ti nakired a tao pudno unay nga agbalinto a lapnit,+ ket ti bunga ti aramidna maysa a rissik; ket pudno unay nga agpadpadada a mapuoranto nga aggiddan, nga awan asinoman a mangiddep.”+


text:
KAPITULO 36
Impakita ti Senturion ti Nabileg a Pammati
IMMIMBAG TI ADIPEN TI MAYSA NGA OPISIAL TI ARMADA
NABENDISIONAN DAGITI ADDAAN ITI PAMMATI
Idi naipalawagen ni Jesus ti Sermon iti Bantay, napan iti siudad ti Capernaum. Ditoy, immasideg kenkuana ti dadduma a panglakayen a Judio. Imbaon ida ti maysa a lalaki a naiduma ti kasasaadna—maysa nga opisial ti armada ti Roma, maysa a senturion.
Ti adipen nga ipatpateg ti opisial ket nakaro ti sakitna ken matmatayen. Nupay ti senturion ket Gentil, kayatna ti agpatulong ken Jesus. Imbaga dagiti Judio ken Jesus a ti adipen ti opisial ket ‘nakaidda idiay balay ti senturion ta nakaro ti sakitna ken saan a makabangon.’ (Mateo 8:6) Impasigurado dagiti panglakayen a Judio ken Jesus a daytoy a senturion ket maikari a tulongan. Inlawlawagda: “Ay-ayatenna ti nasiontayo ken imbangonannatayo iti sinagoga.”—Lucas 7:4, 5.
Di nagbayag, napanen ni Jesus ken dagiti panglakayen iti balay ti opisial. Bayat nga umas-asidegda, nangibaon ti opisial kadagiti gagayyemna tapno ibagada: “Apo, saankan nga umay, ta saanak a maikari a mangpastrek kenka iti balayko. Panagriknak, saanak a maikari nga umay kenka.” (Lucas 7:6, 7) Nagsayaat dayta a kinapakumbaba nga impakita ti maysa a mangmangted iti bilin! Naiduma daytoy a lalaki kadagiti Romano a saan a nasayaat ti panangtratoda kadagiti adipenda.—Mateo 8:9.
Ammo ti senturion a saan a makilanglangen dagiti Judio kadagiti saan a Judio. (Aramid 10:28) Gapu ta mabalin a pampanunoten dayta ti opisial, imbaonna ti gagayyemna a mangibaga ken Jesus: “Ibagam laeng nga umimbag ti adipenko ket umimbagto.”—Lucas 7:7.
Nasdaaw ni Jesus idi nangngegna daytoy ket imbagana: “Kinaagpaysuanna, ita pay laeng a nakasarakak iti Israel iti kastoy kadakkel a pammati.” (Lucas 7:9) Idi nagsublin dagiti gagayyem ti senturion iti balayna, nakitada a naimbaganen ti adipen.
Idi pinaimbag ni Jesus ti adipen, impasiguradona a mabendisionan dagiti saan a Judio nga addaan iti pammati. Kinunana: “Adunto ti umay manipud iti daya ken laud a makisango iti lamisaan a kadua da Abraham, Isaac, ken Jacob iti Pagarian ti langit.” Dagiti ngay Judio nga awan pammatina? Kinuna ni Jesus a “maipuruakdanto iti kasipngetan ket agsangit ken agngaretngetda gapu iti rigat.”—Mateo 8:11, 12.
Ngarud, mailaksid dagiti Judio a saan a nangawat iti gundaway nga immuna a naited kadakuada nga agbalin a paset ti Pagarian a kadua ni Kristo. Ngem maawatto dagiti Gentil tapno makisango iti lamisaanna, “iti Pagarian ti langit.”