text:
Urano
Ti Urano ket isu ti maikapito a planeta manipud iti Init. Isu daytoy ti addaan iti maikatlo a rayos ti planeta ken ti maikapat a kadakkelan a masa ti planeta iti Sistema a Solar. Nainaganan daytoy manipud iti diosen ti Griego iti langit a ni Urano (Taga-ugma a Griego: Oὐpavός), ti amam ni Kronus (Saturno) ken apo ni Zeus (Hupiter). Nupay daytoy ket makita iti mata a kas dagiti klasiko a planeta, daytoy ket saan a naibigbigan a kas maysa a planeta dagiti taga-ugama nga agpalpaliiw gapu ta nalidem ken nabuntog a panagliklikmut na.[11] Ni Apo William Herschel ket nagirangaran ti pannakadiskobre na idi Marso 13, 1781, a panakapada ket ti naam-ammuan a pagbeddengan iti Sistema a Solar para iti pinakauna iti moderno a pakasaritaan. Ti Urano ket isu pay ti immuna a planeta a naduktalan babaen ti teleskopio.
Ti Urano ket kapadpadana ti panakabuklan ti Neptuno, ken dagitoy ket aggiddiatda ti kimiko a pakabuklan ngem dagiti daddadakkel a higante nga alingasaw, a Hupiter ken Saturno. Dagiti astronomo ket sagpaminsanda nga inkabkabil iti sabali a kategoria a tinawtawagan a kas dagiti "higante a yelo". Ti tangatang ti Urano, bayat a kapadpada iti kangrunaan a pakabuklan ti hidroheno ken helio ti Hupiter ken Saturno , ket aglaon kadagiti ad-adu a "yelo" a kas ti danum, amoniako ken meano, ken mairaman dagiti tugot dagiti hidrokarbon.[7] Daytoy ti kalamiisan a planetario a tangatang iti Sistema a Solar, nga adda ti kababaan a temperatura ti 49 K (−224 °C). Adda daytoy ti narikut a, nagtutuon nga ule a patakder, a naipanunotan a ti danum ti pakabuklan dagiti nababbaba nga ulep, ken ti metano ti naipanunotan a mangbukel ti ngato a tuon dagiti ulep.[7] Iti panagiddiat, ti uneg ti Urano ket kangrunaan a buklen dagiti yelo ken bato.[12]
Kasla dagiti sabali a higante a planeta, ti Urano ket adda ti maysa a singsing a sistema, ti maysa a magnetoesperio, ken dagiti nadumaduma a bulan. Ti Urano a sistema ket adda ti naisangsangayan a panakaaramid kadagiti planeta gapu ta ti aksis a panagtayyek ket nagbatuag a nakairig, a gangani iti dalumpinas ti panagtayyekna ti Init. Isu ngarud a dagiti amianan ken abagatan nga ungtona ket naisanglad diay pakakitaan ti ekuador kadagiti kaaduan a planeta.[13] Idi 1986, dagiti ladawan manipud iti Voyager 2 ket nangipakita ti Urano a kas awan ti langana a planeta iti makitkita a lawag nga awan dagiti banda ti ulep wenno dagiti bagio a nakaitaripnongan dagiti sabali a higante.[13] Dagiti naindagaan nga agpalpaliiw ket nakakitada kadagiti senial ti tiempo a panagbalbaliw ken umadadu nga aktibidad ti tiempo kadagiti napalabas a tawen iti panagasideg ti Urano ti bukodna nga ekuinosio. Ti kapardas ti angin idiay Urano ket makaabot ti 250 a metro tunggal maysa a segundo (900 km/h, 560 mph).[14]
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Pannakaduktal[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Urano ket kaaduan a napalpaliiw idin sakbay a naduktalan a kas maysa a planeta, ngem sapasap daytoy napagkamalian a kas maysa a bituen. Ti kasapaan a nairehistro a panakakita ket idi 1690 idi ni John Flamsteed napaliiwna ti planeta ti innem a beses, a nangikatologo daytoy a kas ti 34 Tauri. Ti Pranses nga astronomo a ni Pierre Lemonnier ket napaliiwna ti Urano iti sangapulo ket dua a beses idi nagbaetan ti 1750 ken 1769,[15] a mairaman kadagiti nagsasaruno a rabii.
Ni William Herschel ket pinaliiwna ti planeta idi Marso 13, 1781 bayat nga isu ket adda idiay hardin ti balayna idiay 19 New King Street idiay ili ti Bath, Somerset, Inglatera (a tattan ket ti Herschel a Museo iti Astronomia),[16] ngem immuna nga inreportana daytoy (on Abril 26, 1781) a kas maysa a "bandus".[17] Ni Herschel ket "nagaramid kadagiti serye ti panagpalpaliiw iti paralahe dagiti saan nga agkukuti a bituen",[18] a nagus-usar ti bukodna a naidaremdem a teleskopio.
Isu ket nangirehistro ti wanakanna "Idiay pagkapat nga asideg ti Z Tauri … a ti [a] Nebulusa a bituen wennobandus ngata".[19] Idi Marso 17, nga isu ket nagisurat ti, "Nagbirukak para iti Bandus wenno Nebulusa ket nabirukak a daytoy ket maysa a Bandus, gapu ta daytoy ket nagbalbaliw ti lugarna".[20] Idi inpresentana ti dinuktalanna idiay Naarian a Kagimongan, isu ket nagtultuloy a nangikeddeng nga isu ket nakabiruk ti maysa a bandus bayat a pudno a nangipadpada daytoy ti maysa a planeta:[21]
Ti kapigsa a naikabilko idi immuna a nakitak ti bandus ket 227. Manipud ti panakasanay ammok a ti diametro dagiti saan nga agkutkuti a bituen ket saan a proprsional a naipadakkel kadagiti nangatngato a kapigsa, as planets are; isu ngarud nga ikabilkon ti kapigsa iti 460 ken 932, ken nabirukak a ti diametro ti bandus ket dimmakkel a maipada ti kadakkel ti kapigsa, a kastoy koma, iti panagipagpagarup iti daytoy ket saan nga agkutkuti a bituen, bayat a ti diametro dagiti bituen a nangipadaak ket saan a dimaakkel ti kapadana a pannakaibagi. Ti maipatinayon, ti bandus ket ad-adu a naipadpadakkel iti las-ud a mabalin a maipalubusan ti lawag, a nagparang daytoy a nanakudrep ken saan a nalawag kadagitoy a nalatak a kapigsa, bayat a dagitibituen nakapreserbada kadati karanigda ken panakailaslasin manipud kadagiti rinibu a panagpalpaliiwko nga ammok a mataginayonda. Ti sumatuno ket mangipakita dagiti inpagpagaruko ket nasayaat a naipatakderan, daytoy ket mangpaneknek ti Bandus a pinalpaliiwan tayo.
Ni Herschel pinakaammoanna ti Naarian nga Astronomo, a ni Nevil Maskelyne, tinainduktalanna ken nakaawat ti nakaalalilaw a sungbat manipud kaniana idi Abril 23: "Diak ti panagtawagko daytoy. Daytoy ket kasla maysa a sapasap a planeta nga aggungunay ti maysa a pagtayyekan nga a gangani a sirkulo a kalas ti init ket maysa a Bandus nga aggungunay ti eksentriko nga elipsis. Saanak pay a nakakita ti maysa a koma wenno ipusna".[22]
Bayat a ni Herschel ket nagtultuloy a naganannad a nagpalpalawag tibaro a banagna a kas maysa a bandus, dagiti sabali nga astronomo ket nangrugrugidan a nagipagpagarup a daytoy ket saan a bandus. T Ruso nga astronomo a ni Anders Johan Lexell ket isu idi ti immuna a nagkarkulo ti panagtayyek ti baro a banag[23] ken ti gangani a sirkulo a panagtayyekna ket nagiturong kaniana a nangipatingga a daytoy ket maysa a planeta ken saan a bandus. Ti Berlin nga astronomo a ni Johann Elert Bode ket nagipalawag ti dinuktalan ni Herschel a kas ti "maysa nga aggungunay a bituen a mabalin a maipanunotan a kellaat a di am-ammo a kasla planeta a banag nga agpalpalikmut ti las-ud iti Saturno".[24] Ni Bode ket nangipatingga a ti gangani a sirkulo a panagtayyekna ket maysa a planeta ken saan a bandus.[25]
Daytoy a banag sapasapen a nawawat a kas maysa a planeta. Babaen idi 1783, ni Herschel ket bukod a nangawat ti daytoy a kinapudno kenni Joseph Banks ti presidente ti Naarian a Kagimongan: "Baabaen dagiti panagpalpaliiw dagiti nalatak nga astronomo idiay Europa maipakita a ti baro a bituen, nga addaak ti dayaw a nangitudo kaniada idi Marso 1781, ket maysa a Primario a Planeta ti bukodtayo a Sistema a Solar."[26] Iti pammadayaw kadagiti nagun-odna, ni Ari George III ket nangited kenni Herschel ti tinawen a tangdan a £200 iti kondison nga isu ket ket umalis idiay Windsor tapno ti Naarian a Pamilia ket maikkanda ti gundaway a mangusar ti teleskopiona.[27]
Panaginagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Maskelyne ket nagsalusod kenni Herschel a "mangited ti astronomiko a lubong ti parabor nga ikkan ti nagan ti planetam, nga isu daytoy ket kabukbukodam, ken dakami ket makapabaklanyan iti annong para iti panakaduktal daytoy."[28] Iti panagisungbat ti kiddaw ni Maskelyne, ni Herschel ket nangikeddeng a mangnagan ti banag ti Georgium Sidus (Bituen ni Georger), wenno ti "Georgiano a Planeta" a pammadayaw ti baro a patronna,a ni Ari George III.[29] Isu ket nangipalpalawag ti daytoy a keddeng iti maysa a surat para kenni Joseph Banks:[26]
Iti napasaw a paset dagiti panawen ti duog a panawen ti naibatay dagiti naibatay ti linteg a panaginagnagan ti Merkurio, Benus, Marte, Hupiter ken Saturno ket naited idi kadagiti Planeta, a kas dagiti nagnagan dagiti nangruna a bannuarda ken dagiti diosen. Iti agdamaga a ad-adu a pilosopiko a panawen daytoy ket narigrigat a mapalubosan ti isu met laeng apamay-an ken tawagan dagitoy a kas ti Juno, Pallas, Apollo wenno Minerva, para iti nagan ti baro a nainlangitan a bagbagi tayo. Ti umuna a pamanunotan ti ania man a naisangsangayna a pasamak, wenno namarangmang a mapagteng, ket kasla ti kronolohiana: no ti ania man a masakbayan a daytoy ket masaludsod, kaano idi a nabirukan daytoy naudi a naduktalan a Planeta? Daytoy ket mabalin a nasayaat a masungbatanto ti, 'Iti panagturay ni Ari George ti Maikatlo'.
Ti insingasing ni Herschel a nagan ket saan anadayeg iti ruar ti Britania, ken dagiti sabsabali a nagnagan ket naisingsingasing idin. Ti astronomo a ni Jérôme Lalande ket nangisingasing a managana ti palaneta iti Herschel a kas pammadayaw ti nakaduktal ti daytoy.[30] Ti Sueko nga astronomo a ni Erik Prosperin ket nangisingasing ti nagan a Neptuno a daytoy ket sinuportaran babaen dagiti astronomo a nagayat ti kapanunotan tapno maipalagip kadagiti panagbaligi ti plota ti Naarian a Marina ti Britania iti panawen ti Rebolusionario a Gubat ti Amerikano babaen ti panagtawag ti baro a planeta iti Neptuno George III wenno Neptuno Gran Britani.[23] Ni Bode ket pinilina ti Urano, ti nai-Latin a bersion ti Griego a dios ti langit, a ni Ouranos. Ni Bode ket nangisuppiat a kas ni Saturno ket ama idi ni Hupiter, ti baro a planeta ket nasken a managanan kalpasan ti ama ni Saturno.[27][31][32] Idi 1789, ti kumaduaan ni Bode iti Naarian nga Akademia a ni Martin Klaproth ket nanginagan ti baro a a naduktalaan nga elemento ti "uranio" para iti panagsuporta ti panagpili ni Bode.[33] Ti dimtengan daytoy, ti singasing ni Bode ket nagbalbalin anawatiwat a naus-usar, ken nagbalin a sapasap daytoy idi 1850 idi ti Opisina ti Nautiko nga Almanak, ti naudi a nabatbati, ket nangisukat ti panagus-usar ti Georgium Sidus iti Urano.[31]
Nomenklatura[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Urano ket isu-isu ti planeta a ti naganna ket naala manipud iti Griego a mitolohia ngem ti Romano a mitolohia: ti Griego a "Oὐpavός" ket simmangpet iti Ingles babaen ti Latin nga "Ūranus".[34] Ti panaginagan ti Urano ket "Uraniano".[35] Daytoy ket adda ti dua nga astronomiko a simbolo. Ti immuna a naisingasing, ♅,[d] ket insingasing idi babaen ni Lalande idi 1784. Iti maysa a surat para kenni Herschel, ni Lalande ket nangilawlawag a kas ti "un globe surmonté par la première lettre de votre nom" ("ti maysa a globo a napatoktokan babaen ti umuna a letra ti apelyidom").[30] Ti naudi a naisingasing, ⛢,[e] ket maysa asabali a kita dagiti simbolo para iti Marte ken ti Init gapu ta ti Urano ket isu ti Langit idi iti Griego a mitolohia, a naipanpanunotan nga inturayan babaen dagiti nagtitipon a bileg ti Init ken Marte.[36] Kadagiti pagsasao nga Insik, Hapon, Koreano, ken Bietnamis, thi nagan ti planeta ket literal a naipatarus a kas ti langit ari bituen (天王星).[37][38]
Pagliklikmutan ken pagtayyekan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Urano ket maminsan nga aglikmut iti Init iti tunggal maysa nga 84 a tawtawen ti Daga. Ti natimbengan a kaadayuna manipud iti Init ket agarup a 3 a bilion km (agarup a 20 AU). Ti karaniag ti lawag ti init idiay Urano ket agarup a 1/400 iti Daga.[39] Dagiti pagliklikmutanna nga elemento ket immuna a nakarkulo idi 1783 babaen ni Pierre-Simon Laplace.[40] Iti panakasakbayan ti panawen, dagiti madi a naggiddiatan ket nangrugi a naiparparang ti nagbaetan ti naipadto ken dagiti naipalpaliiw a pagliklikmutan, ken idi 1841, ni John Couch Adams ket immuna a nangisingasing a dagiti pagiddiatan ket mabalin a gapu ti grabitasional a panagginnuyod dagiti saan a makitkita a planeta. Idi 1845, ni Urbain Le Verrier ket nangrugrugi kadagiti nawaya a panagsuksukisokna kadagiti pagliklikmutan ti Urano. Idi Septiembre 23, 1846, ni Johann Gottfried Galle ket nakaduktal ti baro a planeta, ket ninaganan daytoy ti Neptuno, iti gangani nga asideg ti naipadto a puesto babaen ni Le Verrier.[41]
Ti panagpuspusipos a paset ti panawen ti uneg ti Urano ket 17 nga oras, 14 minutos, nga agpakanawan (retrogrado). A kas dagiti amina a higante a planeta, ti akinngato a tangatangna ket makasanay kadagit napigsa nga angin iti turong ti panagliklikmutan. Kadagiti adda a latitud, a kas ti agarup a dua a pagkatlo a kaadayo manipud iti ekuador aginggana ti abagatan nga ungto, dagiti makitkita a langa ti tangatang ket naparpardasda nga aggungunay, a makaararamid daytoy ti napno a panagtaytayyek iti basbassit ngem 14 nga oras.[42]
Pakbu a pagtayyekan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Urano ket adda ti pakbu a pagtayyekan ti 97.77 a degrado, isu a ti pagliklikmutanna a ket agarup a paralelo ti dalumpinas ti Sistema a Solar. Daytoy ket mangited kadagiti kompleto a panagbalbaliw ti tiempona a saan a maar-aramid dagiti sabali a nangruna a planeta. Dagiti sabali a planeta ket mabalin a isirmata nga agtayyek a kas ti napakbu nga agtaytayyek a tarampo iti dalumpinas ti Sistema a Solar, bayat a ti Uyano ket agtaytayyek a kas ti napakbu nga agtultulid a bola. Iti asideg ti panawen dagiti Uraniano a solstisio, ti maysa nga ungto ket kankanayon a sanguenna ti Init bayat a dagiti sabali nga ungto liklikudanda. Adda laeng ti akikid a gisla ti lawlaw ti ekuador ti makasanay ti maysa a napardas a siklo ti rabii ken aldaw, ngem no ti Init ket nababa unay iti horisonte a kasla ti polar a rehion ti Daga. Iti sabali a bangir a pagtayyekan ti Urano ti puesto dagiti ungto a panakaisangona ti Init ket baliktad. Ti tunggal maysa nga ungto ket makaala iti agarup a 42 a tawtawen ti agtultuloy a lawag ti init, a sarunuen babaen ti 42 a tawtawen ti kinasipnget.[43] Iti asideg ti pamnawen dagiti ekuinosio, ti Init ket sanguenna ti ekuador ti Urano a mangited ti maysa a paset ti panawen dagiti siklo ti aldaw-rabii a kapadpada a makitkita kadagiti sabsabali a planeta. Ti Urano ket naabotanna ti kinaudi nga ekuinosio idi Disiembre 7, 2007.[44][45]
Ti maysa apagbanagan ti pagtayyekan apuesto ket, iti katimbengan ti las-ud ti tawen, dagiti polar a rehion ti Urano ket makagun-od ti ad-adu nga enerhia manipud iti Init ngem dagiti rehionna ti ekuador. Uray kasta, ti Urano ket napudpudot idiay ekuadorna ngem dagiti ungtona. Ti panggep a mekanismo a gapuanan daytoy ket di ammo. Ti rason ti naisangsangayan a pakbu a pagtayyekan ti Urano ket saan pay unay a naamammoan, ngem ti kadawyan a panagipagarup ket iti las-ud ti pannakaporma ti Sistema a Solar, ti maysa a kapada a kadakkel ti Daga a protoplaneta ket dinungparna ti Urano, a naggappuan ti nadadael a pannakpuestona.[46] Ti abagatn nga ungto ti Urano ket gangani a dagus a naiturong idi iti Init idi las-ud ti panawen ti ilalabas a panagtayab tiVoyager 2' idi 1986. Ti pannakanagan ti daytoy nga ungto a kas ti "abagatan" ket agus-usar ti panakaipalpalawag nga inkeddeng ti Internasional a Kappon ti Astronomiko, a nainaganan a ti amianan nga ungto ti maysa a planeta wenno satelite ket nasken a ti ungto nga agturturong ti ngato ti saan nga agbalbaliw a dalumpinas ti Sistema a Solar, uray no ania man ti pagturturungan a panagtaytayyek ti planeta[47][48] Ti sabali pay a taripnong ket sagpaminsan a naus-usa, a ti amianan ken abagatn nga ungto ti maysa a bagi ket naipalpalawagan iti alagaden ti kanawan nga ima a mainaig ti turong ti pagliklikmutan.[49] Iti termino ti daytoy kinaudi a sistema ti nagsasabtan ti amianan nga ungto ti Urano ti adda ti lawag ti init idi 1986.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti panagpalpalikmut nga elemento ket itudo na ti Urano a sistema, ken dagiti napardas nga oskulador a pateg iti umisu a J2000 a panawen. Ti barisentro a kantidad ket naited ngamin ket, ti panaggiddiat iti planetario a sentro, saan da a makaala kadagiti makita a panagsuksukat ti inaldaw a panag-gunay dagiti bulan.
- ^ Naikarkulo babaen dagiti datos manipud iti Seidelmann, 2007.[5]
- ^ Karkulo ti He, H2 ken CH4 dagiti molar praksion a naibatay ti 2.3% a panagtitipon ti kaadu iti metano aginggana ti hidrogeno ken ti 15/85 He/H2 a kaadu a nairukod iti tropopausa.
- ^ Cf. (saan a nasuportaran ti amin a kita ti letra)
- ^ Cf. (saan a nasuportaran ti amin a kita ti letra)
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Seligman, Courtney. "Panagtayyek a Paset ti Panawen ken Kaatiddog ti Aldaw". Naala idi Agosto 13, 2009.
- ^ a b c d e f g h i j Williams, Dr. David R. (Enero 31, 2005). "Kinapudno a Papel tiUrano". NASA. Naala idi Agosto 10, 2007.
- ^ "Ti MeanPlane (Saan a nagbalbaliw a dalumpinas) iti Sistema Solar a lumablabas babaen ti barisentro". Abril 3, 2009. Naala idi Abril 10, 2009. (naipataud babaen ti Solex 10 sinurat babaen ni Aldo Vitagliano; kitaen pay ti Saan a nagbalbaliw a dalumpinas)
- ^ Yeomans, Donald K. (Hulio 13, 2006). "HORIZONS System". NASA JPL. Naala idi Agosto 8, 2007. Idiay sitio, mapan iti "web interface" ken pilien ti "Epemeris a Kita: DAGITI ELEMENTO", "Puntaan a Bagi: Urano a Barisentro" ken "Sentro: Init".
- ^ a b c d e f g Seidelmann, P. Kenneth; Archinal, Brent A.; A'Hearn, Michael F.; et al. (2007). "Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006". Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy. 98 (3): 155–180. Bibcode:2007CeMDA..98..155S. doi:10.1007/s10569-007-9072-y.
- ^ a b Munsell, Kirk (Mayo 14, 2007). "NASA: Eksplorasion iti Sistema a Solar: Dagiti planeta: Urano: Dagiti Kinapudno ken Bil-bilang". NASA. Naala idi Agosto 13, 2007.
- ^ a b c d Lunine, Jonathan I. (Septiembre 1993). "The Atmospheres of Uranus and Neptune". Annual Review of Astronomy and Astrophysics. 31: 217–263. Bibcode:1993ARA&A..31..217L. doi:10.1146/annurev.aa.31.090193.001245.
- ^ Feuchtgruber, H.; Lellouch, E.; Bezard, B.; Encrenaz; De Graauw; Davis (1999). "Panakita ti HD iti tangatang iti Urano ken Neptuno: mayasa a baro a pannakaala ti D/H a proporsion". Astronomia ken Astropisiko. 341: L17–L21. Bibcode:1999A&A...341L..17F.
- ^ Lindal, G. F.; Lyons, J. R.; Sweetnam, D. N.; Eshleman, V. R.; Hinson, D. P.; Tyler, G. L. (Disiembre 30, 1987). "The Atmosphere of Uranus: Results of Radio Occultation Measurements with Voyager 2". Journal of Geophysical Research. American Geophysical Union. 92 (A13): 14, 987–15, 001. Bibcode:1987JGR....9214987L. doi:10.1029/JA092iA13p14987. ISSN 0148-0227.
- ^ Conrath, B.; Gautier, D.; Hanel, R.; Lindal, G.; Marten, A. (1987). "The Helium Abundance of Uranus from Voyager Measurements". Journal of Geophysical Research. 92 (A13): 15003–15010. Bibcode:1987JGR....9215003C. doi:10.1029/JA092iA13p15003.
- ^ "MIRA a Pangpasyar kadagiti Bitbituen a Programa a Panag-adal iti Internet". Monterey a Instituto para iti Panagsukimaty iti Astronomia. Naala idi Agosto 27, 2007.
- ^ Podolak, M.; Weizman, A.; Marley, M. (Disiembre 1995). "Comparative models of Uranus and Neptune". Planetary and Space Science. 43 (12): 1517–1522. Bibcode:1995P&SS...43.1517P. doi:10.1016/0032-0633(95)00061-5.
- ^ a b Smith, B. A.; Soderblom, L. A.; Beebe, A.; Bliss, D.; Boyce, J. M.; Brahic, A.; Briggs, G. A.; Brown, R. H.; Collins, S. A. (4 Hulio 1986). "Voyager 2 in the Uranian System: Imaging Science Results". Science. 233 (4759): 43–64. Bibcode:1986Sci...233...43S. doi:10.1126/science.233.4759.43. PMID 17812889.
- ^ Sromovsky, L. A.; Fry, P. M. (Disiembre 2005). "Dynamics of cloud features on Uranus". Icarus. 179 (2): 459–484. Bibcode:2005Icar..179..459S. doi:10.1016/j.icarus.2005.07.022.
- ^ Dunkerson, Duane. "Urano—Maipanggep ti Panakaibaga, Panakabiruk, ken ti Panagipalpalawag Daytoy". thespaceguy.com. Naala idi Abril 17, 2007.
- ^ "Bath Preservation Trust". Naala idi Septiembre 29, 2007.
- ^ William Herschel; Watson, Dr. (1781). "Pannakalaglagipan ti maysa a Bandus, Babaen ni Mr. Herschel, F. R. S.; nga ikomunikado babaen ni Dr. Watson, Hun. iti Bath, F. R. S". Philosophical Transaksion ti Naarian a Kagimongan ti Londres. 71: 492–501. Bibcode:1781RSPT...71..492H. doi:10.1098/rstl.1781.0056.
- ^ Warnakan ti Naarian a Kagimongan ken Naarian nga Astronomiko a Kagimongan 1, 30, inadaw a sasao iti Miner, p. 8
- ^ Naarian nga Astronomiko a Kagimongan MSS W.2/1.2, 23; inadaw a sasao idiay Miner p. 8
- ^ RAS MSS Herschel W.2/1.2, 24, inadaw a sasao ti Miner p. 8
- ^ Warnakan ti Naarian a Kagimongan ken Naarian nga Astronomiko a Kagimongan 1, 30; inadaw a sasa iti Miner p. 8
- ^ RAS MSS Herschel W1/13.M, 14 inadaw a sasao iti Miner p. 8
- ^ a b A. J. Lexell (1783). "Recherches sur la nouvelle planete, decouverte par M. Herschel & nominee Georgium Sidus". Acta Academia Scientarum Imperialis Petropolitanae (1): 303–329.
- ^ Johann Elert Bode, Berliner Astronomisches Jahrbuch, p. 210, 1781, inadaw a sasao iti Miner p. 11
- ^ Miner p. 11
- ^ a b J. L. E. Dreyer (1912). Dagiti Sientipiko a Papel ni Apo William Herschel. 1. Naarian a Kagimongan ken Naarian nga Astronomiko a Kagimongan. p. 100. ISBN 1-84371-022-6.
- ^ a b Miner p. 12
- ^ RAS MSS Herschel W.1/12.M, 20, naadaw nga insao iti Miner p. 12
- ^ "Ti Voyager idiay Urano". Nasa Jpl. 7 (85): 400–268. 1986. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi Pebrero 10, 2006.
- ^ a b Francisca Herschel (1917). "Ti kayatna a sawen ti simbolo a H+o para iti planeta nga Urano". The Observatory. 40: 306. Bibcode:1917Obs....40..306H.
- ^ a b Littmann, Mark (2004). Dagiti Planeta iti Labes: Panangiduktal ti Akinruar a Sistema a Solar. Courier Dover Publications. pp. 10–11. ISBN 0-486-43602-0.
- ^ Daugherty, Brian. "Astronomy in Berlin". Brian Daugherty. Naala idi Mayo 24, 2007.
- ^ James Finch (2006). "Ti Agpayso a Damag ti Uranio". allchemicals.info: Ti online a rekurso ti kimiko. Naala idi Marso 30, 2009.
- ^ "Urano". Ingles a Diksionario ti Oxford (2 nga ed.). 1989.
- ^ "Uraniano, a.2 ken n.1". Ingles a Diksionario ti Oxford (2 nga ed.). 1989.
- ^ "Dagiti simbolo ti planeta". NASA a panagsukimat ti Sistema a Solar. Naala idi Agosto 4, 2007.
- ^ "Dagiti Sailormoon a Termino ken Pakaammo". The Sailor Senshi Page. Naala idi Marso 5, 2006.
- ^ "Asiatiko nga Astronomia 101". Hamilton Dagiti Agdadamo nga Astronomo. 4 (11). 1997. Naala idi Agosto 5, 2007.
- ^ "Sumaruno a Pagsardengan Urano". 1986. Naala idi Hunio 9, 2007.
- ^ George Forbes (1909). "Pakasaritaan ti Astronomia". Naala idi Agosto 7, 2007.
- ^ O'Connor, J J; Robertson, E F (1996). "Matematiko a panakaduktal dagiti planeta". Naala idi Hunio 13, 2007.
- ^ Peter J. Gierasch; Philip D. Nicholson (2004). "Uranus". NASA World Book. Naala idi Hunio 9, 2007.
- ^ Lawrence Sromovsky (2006). "Ti Hubble ket natiliwna ti naisangsangayan, a bassit a panakakita ti anniniwan ti Urano". Unibersidad ti Wisconsin Madison. Naala idi Hunio 9, 2007.
- ^ Hammel, Heidi B. (Septiembre 5, 2006). "Ti Urano ket umasidegen ti Ekuinosio" (PDF). Ti reporta manipud iti Pasadena aPanagobra ti 2006.
- ^ "Ti Hubble ket Naduktalanna ti Nasipnget nga Ulep Idiay Tangatang ti Urano". Science Daily. Naala idi Abril 16, 2007.
- ^ Bergstralh, Jay T.; Miner, Ellis; Matthews, Mildred (1991). Urano. pp. 485–486. ISBN 0-8165-1208-6.
- ^ "Reporta ti IAU/IAG a grup ti agobobra kadagiti kartograpiko a nagsasabtan ken dagiti pagtayyekan nga elemento dagiti planeta ken satelite: 2000". IAU. 2000. Naala idi Hunio 13, 2007.
- ^ "Dagiti Kartograpiko a Pagalagadan" (PDF). NASA. Naala idi Hunio 13, 2007.
- ^ "Coordinate Frames Used in MASL". 2003. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi Mayo 5, 2007. Naala idi Hunio 13, 2007.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Miner, Ellis D. (1998). Urano: Ti Planeta, Dagiti Singsing ken dagiti Satelite. New York: John Wiley ken Annak. ISBN 978-0-471-97398-0.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Urano iti Wikimedia Commons
- Ti Urano idiay Europeano nga Ahensia ti Limbang
- Dagiti kinapudno a sabanas ti Urano babaen ti NASA
- Bariweswes ti Urano idiay Sitio a Pagsukisokan ti Sistema a Solar babaen ti NASA
- Dagiti Planeta—Urano Ti alagaden dagiti ubbing iti Urano.
- Ti Urano idiay planetario a warnakan ti ladladawan ti Jet Propulsion Laboratory. (ladladawan)


c: text/html

text:
Pagsasao a Kaki Ae
Ti pagsasao a Kaki Ae, wenno Tate, ket ti pagsasao nga addaan dagiti 500 nga agsasao, kagudua ti populasion ti etniko, iti asideg ti Kerema, idiay Papua Baro a Guinea.
Dagiti pangsandi ket:
Ti Kaki Ae ket awan ti pakaigiddiatan iti /t/ ken /k/. Daytoy ket naisingasingen a kabagian ti sasao nga Eleman, ngem dagiti pannakaikapet ket agparang dagiti panagbulbulod.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Pagsasao a Kaki Ae iti Ethnologue (Maika-15 nga ed., 2005)
- ^ Kaki Ae iti Ethnologue (Maika nga ed., 2015)
- ^ a b Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Kaki Ae". Glottolog 3.0 (iti Ingles). Jena, Alemania: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Alegria, Surigao del Norte
Ti Alegria ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Surigao del Norte iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Alegria ket nabingbingay a politikal kadagiti 12 a barbaranggay.[2]
- Poblacion (Alegria)
- Alipao
- Budlingin
- Camp Eduard (Geotina)
- Ombong
- Pongtud
- San Pedro
- Ferlda
- Julio Ouano (Pob.)
- San Juan
- Anahaw
- Gamuton
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Surigao del Norte". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 30 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Surigao del Norte". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 8 Hulio 2014.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Carolus Linnaeus
Ni Carolus Linnaeus wenno Carl Linnaeus (Kasisigud a nagan iti Sueko Carl Nilsson Linnæus, 23 Mayo[nota 1] 1707 – 10 Enero 1778), naam-ammuan pay iti kinanobilidadna a kas ni Carl von Linné (tulong·pakaammo),[1] ket maysa idi a Sueko a botaniko, pisiko, ken soologo, a nangirugi kadagiti pundasion para iti moderno a pamuspusan iti binomio a nomenklatura. Isu ket naam-ammuan a kas ti ama ti moderno a taksonomia, ken naipanpanunotan pay a kas maysa kadagiti ama ti moderno nga ekolohia. Adu kadagiti sinursuratna ket naisurat iti Latin, ken ti naganna ket naipakpakita iti Latin a kas Carolus Linnæus (kalapasan idi 1761 ti Carolus a Linné).
Ni Linnaeus ket naipasngay idiay away ti Småland, idiay akin-abagatan a Suesia. Ni Linnaeus ket nakaawat ti kaaduan kadagiti nangatngato a panagadalna idiay Unibersidad ti Uppsala, ken nangrugrugi a nangit-ited kadagiti lektura iti botanika idiay idi 1730. Isu ket nagtaeng iti ballasiw-taaw idi baetan ti 1735 ken 1738, nga idiay ket nagad-adal ken nagipablaak pay ti immuna nga edision iti Systema Naturae idiay Olanda. Isu ket nagsubli met laeng idiay Suesia, nga idiay ket nagbalin a propesor iti botanika idiay Uppsala. Idi tawtawen ti 1740, isu ket naipatulod kadagiti nadumaduma a panagbanniaga iti Suesia tapno agbiruk ken mangidasig kadagiti mula ken dagiti ayup. Idi tawtawen ti 1750 ken tawtawen ti 1760, isu ket nagtultuloy a nagur-urnong ken nagidasdasig kadagiti ayup, mulmula, ken minerales, ken nagipablaak kadagiti nadumaduma a tomo. Iti panawen ti ipupusayna, isuna idin ket maysa kadagiti kaaduan a naipammadayawan a sientista idiay Europa.
Ti Sueko a pilosopo a ni Jean-Jacques Rousseau ket nangipatulod kania ti mensahe: "Ibagam kaniana a diak ammo ti nalatlatak a tao iti lubong."[2] Ti Aleman a mannurat a ni Johann Wolfgang von Goethe ket nangisurat: "Malaksid kenni Shakespeare ken ni Spinoza, Awan ti ammok a saanen a sibibiag nga ad-adu a nakaimpluensia kania."[2] Ti Sueko a mannnurat a ni August Strindberg ket insuratna ti: Ni "Linnaeus idi ti kinapudno ket maysa a mannaniw a naikeddeng a nagbalin a maysa a naturalista".[3] Kadagiti dadduma pay a nagun-odna, ni Linnaeus ket tinawtawagan idi ti Princeps botanicorum (Prinsipe dagiti Botaniko), "Ti Pliny iti Amianan," ken "Ti Maikadua nga Adan".[4]
Iti botanika, ti pangyababaan ti mannurat nga inususar a mangitudo kenni Linnaeus a kas ti turay para iti nagnagan ti sebbangan ket L.[5] Idi 1959, ni Carl Linnaeus ket nainaganan idi a kas ti lektotipo para iti Homo sapiens,[6] a kaibuksilaan a ti panagsurot kadagiti alagaden ti nomenklatura, ti Homo sapiens idi ket umisu a naipalpalawag a kas dagiti sebbangan ti ayup a nakaitagikuaan ni Linnaeus.
Dagiti linaon
Biograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Nasapa biag[urnosen | urnosen ti taudan]
Kinaubing[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Carl Linnaeus ket naipasngay idiay purok ti Råshult idiay Småland, Suesia idi 23 Mayo 1707. Isu ti kaunaan nga anaka ni Nils Ingemarsson Linnaeus ken ni Christina Brodersonia. Ti amana ket isu ti immuna iti kaputotanna a nangampon ti permanente nga apelyido. Sakbay ti dayta, dagiti kaputontanda ket nagus-usarda ti patronimiko a sistema ti panagnagan kadagiti Eskandinabo a pagilian: ti amana ket nanaganan ti Ingemarsson kalpasan ti amana a ni Ingemar Bengtsson. Idi naawat ni Nils idiay Unibersidad ti Lund, isu ket nangala ti nagan ti pamiliana. Isu ket nanagampon ti Latinado a nagan a Linnæus manipud ti higante a linden a kayo (wenno dalayap a kayo), lind iti Sueko, a nagtubtubo idiay pagnanaedan ti pamiliana.[7] Daytoy a nagan ket naipaletra nga adda ti æ a ligatura. Idi naipasngay ni Carl, isu ket nanaganan ti Carl Linnæus, iti nagan ti pamilian ti amana. Ti anakna a lalaki ket kankanayon pay a nangiletra nga adda iti æ a ligatura, iti naisusurat iti ima a dikumento ken kadagiti pablaaks.[8] Ti patonimiko ni Carl idin ket mabalin a ti Nilsson, a kas iti Carl Nilsson Linnæus.
Maysa kadagiti atiddog a linia dagiti agtaltalon ken dagiti padi, ni Nils ket maysa a idi nga agdadamo a botaniko, maysa a Luterano a ministro, ken ti koadhutor iti bassit a purok iti Stenbrohult idiay Småland. Ni Christina ket maysa nga anak a babai idi ti rektor iti Stenbrohult, a ni Samuel Brodersonius. Isu ket dimteng a naganak kadagiti tallo a babai ken maysa alalaki, ni Samuel (a dimteng a nangsaruno ti amana a kas rektor iti Stenbrohult ken nangsurat timanual iti panagtaraken ti alimbubuyog).[7][9][10] Ti maysa atawen kalpasan ti pannakaipasngay ni Linnaeus, ti apongna a ni Samuel Brodersonius ket pimmusay, ken ti amana a ni Nils ket isu ti nagbalin a rektor iti Stenbrohult. Ti pamilia ket immalis idiay rektorio manipud idiay balay ti koadhutor.[8][11]
Uray kadagiti nasapsapa a tawtawenna, ni Linnaeus ket kasla nagayayat para kadagiti mula, a naisangsangayan kadagti sabong. No idi isu ket marurod, isu ket naikikkan iti sabong, a daytoy ket dagus a nagpakalma kaniana. Ni Nils kanayon a nagasasikaso iti hardinna ken kankanayon a nangipakpakiata kadagiti sabong kenni Linnaeus ken inbagbgana dagiti naganda kaniana. Isu idin ni Linnaeus ket naikkan ti lugar a pagpatubuanna ti mulmula.[12]
Nasapa a panagadal[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ama ni Linnaeus ket isu ti nangirugrugi a nangisuro kaniana iti Latin, relihion, ken heograpia idi isu ketu bing pay laeng; ti maysa a panangilaglagip ket nangibagbaga a gapu ti panagus-usar ti pamilia iti Latin kadagiti pannakisinsinnarita, ni Linnaeus ket nakaadal ti Latin sakbay a nakaadal ti Sueko. Idi agtawen ti pito ni Linnaeus, ni Nils ket nangikeddeng a mangabang ti mangisuro kaniana. Ti nagannak kaniana ket pinilida ni Johan Telander, ti anak a lalaki ti maysa a lokal a yeoman. Ni Linnaeus ket saan a nangay-ayat kaniana, nangisursurat iti autobiograpiana a ni Telander "ket nasaysayaat idi a a mangpasardeng ti talento ti maysa nga ubing ngem ti mangparang-ay kadagitoy."[13] Kalpasan ti dua a tawen idi rugi ti pannakaisursurona, isu ket naipatulod idiay Akin-baba nga Eskuela ti Gramatika idiay Växjö idi 1717.[14] Ni Linnaeus ket sagpaminsan laeng a nagad-adal, ngem kankanayon a nanapan idiay away tapno agbiruk kadagiti mula. Isu ket nakaabot ti kinaudi a tawenna iti Akin-babba nga Eskuela idi isu ket agtawen ti sangapulo ket lima, nga insursuro idi ti ti daulo ti eskuela, a ni Daniel Lannerus, nga isu ket nagay-ayat idi ti botanika. Ni Lannerus ket nakadlaw ti panagay-ayat ni Linnaeus iti botanika ken nangited kaniana a mangipataray ti hardinna. Isu pay ti nangipaammo kaniana kenni Johan Rothman, ti estado a doktor iti Småland ken ti maysa a manursuro idiay Växjö Gimnasio. Ni Rothman ket maysa pay a botaniko ken nagpalawa ti interesado kenni Linnaeus iti botania ken timmulong kaniana a nagparang-ay ti panagayatna iti medisina.[15][16] Iti edad a 17, ni Linnaeus ket nagbalin idin a nakaammo kadagiti adda a literatura iti botania. Isu ket nangibagbaga iti warnakanna a ”agbasbasa iti aldaw ken rabii, maikabkabesak ti, Libro dagiti Hierba ni Arvidh Månsson, ti Flora Åboensis ni Tillandz, ti Serta Florea Suecana ni Palmberg, ti Bromelii Chloros Gothica ken ti Rudbeckii Hortus Upsaliensis..” [17]
Ni Linnaeus ket simmrek iti Växjö Gimnasio idi 1724, nga idiay ket nangruna a nagadal iti Griego, Hebreo, teolohia ken matematika, ti kurikulo a naidaremdem para iti ubbing a lallaki nga agsagsagana iti kinapadi.[18][19] Iti kinaudi a tawen idiaygimnasio, ti ama ni Linnaeus ket bimmisita tapno damagenna dagiti propesor no kasano nga agrangrang-ay ti panagad-adalna; iti dismayana, kaaduan kadagiti propesor ket nangibagbaga nga isunto ket saan nga agbalin a maysa nga eskolar. Ni Rothman ket saan a namatmati ti daytoy, a nangisingsingasing a ni Linnaeus ket adda masakbayanna iti medisina. Ti doktor ket nangidaton nga agnaed ni Linnaeus iti pamiliana idiay Växjö ken maisurona iti pisiolohia ken botanika. Ni Nils ket inawatna daytoy a daton.[20][21]
Dagiti pakaammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Ni Carl Linnaeus ket naipasngay idi 1707, 13 Mayo (Sueko nga Estilo) wenno 23 Mayo segun ti moderno a kalendario. Segun ti Huliano a kalendario isu ket naipasngay idi 12 Mayo. (Blunt 2004, p. 12)
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Blunt (2004), p. 171.
- ^ a b "Ania kadi dagiti inbagbaga ti tattao a maipanggep kenni Linnaeus". Linné on line. Unibersidad ti Uppsala. Naala idi 3 Oktubre 2011.
- ^ "Pimmusay ni Linnaeus". Linné on line. Unibersidad ti Uppsala. Naala idi 3 Oktubre 2011.
- ^ Broberg (2006), p. 7.
- ^ "Linnaeus, Carl (1707–1778)". Dagiti salaysay ti mannurat. Internasional a Pagsurotan ti Nagnagan ti Mula. Naala idi 1 Oktubre 2011. Kadagiti naduduog a pablaak ket sagpaminsanda a nangipangyababa iti "Linn." ket mabirukan iti (kas pagarigan: Cheeseman, T.F. (1906) - Manual ti Flora ti Baro a Selanda.
- ^ Stearn (1959), p. 4.
- ^ a b Blunt (2004), p. 12.
- ^ a b Blunt (2004), p. 13.
- ^ Stöver (1974), p. 8.
- ^ Broberg (2006), p. 10.
- ^ Quammen (2007), p. 1.
- ^ Blunt (2004), p. 15.
- ^ Blunt (2004), pp. 15–16.
- ^ Stöver (1974), p. 5.
- ^ Blunt (2004), p. 16.
- ^ Stöver (1974), pp. 5–6.
- ^ Carl von Linnés betydelse såsom naturforskare och läkare : skildringar utgifna af Kungl. Vetenskapsakademien i anledning af tvåhundraårsdagen af Linnés födelse|http://runeberg.org/linne200ar/linnebotan/0007.html
- ^ Stöver (1974), p. 6.
- ^ Blunt (2004), pp. 16–17.
- ^ Blunt (2004), pp. 17–18.
- ^ Stöver (1974), pp. 8–11.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Carolus Linnaeus iti Wikimedia Commons
Dagiti obra a mainaig kenni Carolus Linnaeus iti Wikisource (iti Ingles)


text:
Relihion
Ti relihion ket maysa nga urnong dagiti dagiti kutural a sistema, dagiti pammati a sistema, ken dagiti panirigan ti lubong a mangipanggep ti nagtagitaon tiespiritualidad ken, sagpaminsan, kadagiti moralidad.[nota 1] Dua kadagiti relihion ket addaan kadagiti salaysay, dagiti simbolol, dagiti tinawtawid ken sagrado a naipakasaritaan a maipanggepan a mangited ti kayat a sawen ti biag wenno mangipalpalawag ti puonan iti biag wenno ti law-ang. Dagitoy ket mangimaton kadagiti moralidad, etiko, relihioso a linteg wenno ti maysa a kinaykayat a kita ti biag manipud kadagiti kapanunotanda a maipanggep ti kosmos ken katutubo ti tao.
Ti balikas a relihion ket sagpaminsan a maisuksukat iti pammati wenno pammati a sistema, ngem ti relihion ket maigiddiat manipud iti pribado a pammati gapu ta daytoy ket adda ti sosial nga aspetona.[1] Adu kadagiti relihion ket adda kadagiti naurnong a panagkukua, padi, ti maysa a panagipalpalawag a mangbukel ti pannakaikappon wenno pannakaikameng, kadagiti kongregasion iti naisangsangayan a tao, kadawyan a taripnong wenno dagiti serbisio para kadagiti kapanggepan iti panagraem kadagiti dios wenno para iti kararag, dagiti nasantuan a lugar (masna wenno arkitektura), ken/wenno dagiti nasantuan a sinuratan. Ti panaksanay ti relihion ket mabalin a mangiraman pay dagiti sermon, panagirukbab kadagiti araramiden ti maysa a dios wenno dagiti dios, dagiti sakripisio, dagiti piesta, padaya, talimudaw, panakaitapog, dagiti punpon a serbisio, dagiti matrimonia a serbisio, meditasion, musika, arte, sala, dagiti publiko a serbisio, wenno dagiti dadduma pay nga aspeto iti kultura ti tao. Nupay kasta, adda dagiti kas pagarigan ti relihion nga adda bassit wenno awan kadagitoy nga aspeto ti patakder, pammati, wenno panagsanay.
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti relihion (manipud iti Daan a Pranses relihion "relihioso a komunidad," manipud iti Latin religionem (nom. religio) "panagraem ti nasagraduan, panagdayaw kadagiti dios,"[2] "obligasion, ti piansa a nagbaetan ti tao ken dagiti dios"[3]) ket naala manipud iti Latin a religiō, dagiti patingga a nagtaudan ket saan a naamammoan. Maysa a posibilidad ket ti panakaala manipud iti panakapamindua *le-ligare, a naipatarus a nasurot manipud iti Cicero a nangikapet ti lego "agbasa", a kas ti re (manen) + lego iti kapanunotan nga "agpili", "aramidem manen" wenno "aganannadka a mangusig". Dagiti moderno nga eskolar a kas ni Tom Harpur ken Joseph Campbell ket mangipabor ti pannakaala manipud iti ligare "piansa, ikapet", a mabalin a manipud iti maysa a pasaruno a re-ligare, a kas ti re (manen) + ligare wenno "ti mangikapet manen," nga inaramid daytoy a prominente babaen ni San Agostino, kalpasan ti pannakaipatarus iti Laktansio.[4][5] Ti midiebal a panagusar ket isumbangirna ti urnos iti panagitudo ti piansa dagiti komunidad a kas dagiti monastiko nga ur-urnos: "mangmangegmi ti 'relihion' iti Nabalitokan a Toson,itimays a kabaliero iti relihion iti Avys'".[6]
Segun ti pilologo a ni Max Müller, ti ramut ti Ingles a balikas a "relihion", ti Latin religio, ket kasisigud nga inususar a kayatna a sawen ket "panagraem para iti Dios wenno dagiti dios, ti naannad a panagpanpanunot kadagiti nasantuan a banbanag, pietas" (a niCicero ket ad-adu pay a pakaala a kayatna a sawen ket "salukag").[7][8] Max Müller nga inlaslasin dagiti adu a kultura ti lawlaw ti lubong, a mairaman ti Ehipto, Persia, ken India, a kas adda dagiti agpadpada nga estruktura ti bileg iti daytoy a puntos ti pakasaritaan. Ti matawtawagan tatta nga aldawen a taga-ugma a relihion, a tinawtawaganda laeng idin a ti "linteg".[9]
Adu kadagiti pagsasao nga adda dagiti balikas a mabalin a maipatarus a kas ti "relihion", ngem mabalin nga us-usarenda dagitoy ti sabsabali a pamay-an, ken adda dagiti awanan iti balikas para iti relihion. Kas pagarigan, ti Sanskrito a balikas a dharma, a sagpaminsan a maipatpatarus a kas "relihion", ket kayatna pay a sawen ket linteg. Kadagiti klasiko nga Abagatan nga Asia, ti panagadal ti linteg ket buklenna dagiti konsepto a kas ti penitensia babaen ti kinatulnog ken seremonial ken ti pay naipakat a tinawtawid. Ti mediebal a Hapon idi ununana ket adda kapadpadana a panagkappon a nagbaetan ti "imperial a linteg" ken unibersal wenno "Buda a linteg", ngem kalpasan dagitoy ket nagbalinda a nawaya taudan ti bileg.[10][11]
Awan ti pudno a kapadpada ti "relihion" iti Hebreo, ken Hudaismo ken saan a mangilasin ti nagbaetan ti relihioso, nailian, panakapuli, wenno etniko a kinasiasino.[12] Maysa kadagiti panakatengnga a konseptona ket ti "halakha", sagpaminsan a naipatpatarus a kas ti "law", a mangiyalagad ti panagsanay ken pammati ken dagiti adu nga aspeto iti inaldaw a biag.
Ti panag-uasar kadagiti sabsabali a termino, a kas ti panagannugot ti Dios wenno Islam ket maipapan kadagiti naisangsangayan a pakasaritaan ken bokabulario.[13]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Durkheim, E. (1915) Dagiti Elementario a Porma iti Relihioso a Biag. Londres: George Allen & Unwin.
- ^ Harper, Douglas. "religion". Online Etymology Dictionary.
- ^ Abababa nga Ingles a Diksionario ti Oxford
- ^ Iti Ti Pagano a Kristo: Panakaala manen ti Napukaw a Lawag. Toronto. Thomas Allen, 2004. ISBN 0-88762-145-7
- ^ In Ti Bileg iti Mito, nga adda ni Bill Moyers, ed. Betty Sue Flowers, New York, Anchor Books, 1991. ISBN 0-385-41886-8
- ^ Johan Huizinga, Ti Panakaapday ti Tengnga a Panawen (1919) 1924:75.
- ^ Max Müller, Masna a Relihion, p.33, 1889
- ^ Lewis & Short, Ti Latin a Disksionario
- ^ Max Müller. Pangyuna ti siensia iti relihion. p. 28.
- ^ Kuroda, Toshio ken Jacqueline I. Stone, nagipatarus. "Ti Imperial a Linteg ti Budista a Linteg." Hapon a Warnakan iti Relihioso a Panagadadal 23.3-4 (1996)
- ^ Neil McMullin. Ti Budismo ken ti Estado iti Maikasangapulo ket innem a siglo a Hapon. Princeton, N.J. : Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan, 1984.
- ^ Hershel Edelheit, Abraham J. Edelheit, Pakasaritaan iti Sionismo: Ti manual ken Diksionario, p.3, agdakdakamat kenni Solomon Zeitlin, Dagiti Hudio. Puli, Pagilian, wenno Relihion? ( Philadelphia: Dropsie Kolehio a Pagmalditan, 1936).
- ^ Colin Turner. Ti Islam nga awan ti Allah? New York: Routledge, 2000. pp. 11-12.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Bayat a ti relihion ket narigat a maipalpalawagan, ti maysa a pagalagadan a modelo iti relihion, a maus-usar kadagiti relihioso a panagadadal a kurso, ket indiaya idi babaen ni Clifford Geertz, a tinawtawaganna a "kultural asistema" (Clifford Geertz, Ti Relihion a kas maysa a Kultural a Sistema, 1973). Ti maysa a panagdillaw ti modelo ni Geertz babaen Talal Asad ket inkategoriana ti relihion a kas "maysa nga antropoholiko a kategoria." (Talal Asad, Ti Pannakaipatakder iti Relihion a kas maysa nga Antropolohiko a Kategoria, 1982.)
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Saint Augustine; Dagiti Konpesar ni Santo Agostino (John K. Ryan translator); Imahen (1960), ISBN 0-385-02955-1.
- Descartes, René; Dagiti Meditasion iti Umuna Pilosopia; Bobbs-Merril (1960), ISBN 0-672-60191-5.
- Barzilai, Gad; Linteg ken Relihion; Ti Internasional a Biblioteka dagiti Salaysay iti Linteg ken Kagimongan; Ashgate (2007),ISBN 978-0-7546-2494-3
- Durant, Will (& Ariel (saan a naipammadayawan)); Ti Dumaya Tawtawiden tayo; MJF Books (1997), ISBN 1-56731-012-5.
- Durant, Will (& Ariel (saan a naipammadayawan)); Ni Caesar ken Kristo; MJF Books (1994), ISBN 1-56731-014-1
- Durant, Will (& Ariel (saan a naipammadayawan)); Ti Panawen ti Pammati; Simon & Schuster (1980), ISBN 0-671-01200-2.
- Marija Gimbutas 1989. Ti Pagsasao ti Diosen. Thames ken Hudson New York
- Gonick, Larry; Ti Karikatura aPakasaritaan ti Law-ang; Doubleday, tom. 1 (1978) ISBN 0-385-26520-4, tom. II (1994) ISBN 0-385-42093-5, W. W. Norton, tom. III (2002) ISBN 0-393-05184-6.
- Haisch, Bernard Ti Teoria ti Dios: Dagiti Law-ang, Sero puntos a luglugar, ken Ania ti Kapanggepan ti Amin -- tungtungan ti siensia a suppiatan ti relihion (Pangyuna), Red Wheel/Weiser, 2006, ISBN 1-57863-374-5
- Lao Tzu; Tao Te Ching (Victor H. Mair nangipatpatarus); Bantam (1998).
- Marx, Karl; "Pangyuna iti Parawad iti Panagdillaw iti Pilosopia ti Karbengan ni Hegel", Deutsch-Französische Jahrbücher, (1844).
- Saler, Benson; "Panangipanunotan ti Relihion: Agtaltalinaay nga Antropologo, Dagiti Transendente a Patneng, ken dagiti Di-nabedbedan a Kategoria" (1990), ISBN 1-57181-219-9
- The Holy Bible, King James Version; Baro Bilioteka ti Amerikano (1974).
- The Koran; Penguin (2000), ISBN 0-14-044558-7.
- Ti Taudan ti Sibibiag ken Ipupusay, Dagiti Mito ti Arprikano a Pnakapartuat; Heinemann (1966).
- Dagiti Daniw ti Langit ken Impierno manipud iti Taga-ugma a Mesopotamia; Penguin (1971).
- Ti Almanak ti Lubong (tinawen), World Almanac Books, ISBN 0-88687-964-7.
- Ti Serotonin a Sistema ken maysa nga Spiritual Kapadasan – Amerikano a Warnakan ti Sakiatria 160:1965-1969, Nobiembre 2003.
- Batay Linteg ti Estados Unidos
- Dagiti napili nga obra Marcus Tullius Cicero
- Ti Almanak ti Lubong (para kadagiti bilang ti kumappon kadagiti nadumaduma a relihion), 2005
- Relihion [Umuna nga Edision]. Winston King. Ensiklopedia iti Relihion. Ed. Lindsay Jones. Tom. 11. maika-2 nga ed. Detroit: Macmillan Reference USA, 2005. p7692-7701.
- Dagiti Relihion ti Lubong kenSosial nga Ebolusion dagiti sibilisasion ti Daan a Lubong nga Oikumene: Ti Perspektibo ti Ballasiw a Kultura babaen ni Andrey Korotayev, Lewiston, NY: Edwin Mellen Press, 2004, ISBN 0-7734-6310-0.
- Brodd, Jefferey (2003). Dagiti Relihion ti Lubong. Winona, MN: Saint Mary's Press. ISBN 978-0-88489-725-5.
Iti relihion a panagipalpalawagan:
- Ti immuna a nagruna nga inadal: Durkheim, Emile (1976) Dagiti Elementario a Porma ken ti Relihioso a Biag. Londres: George Allen & Unwin (iti Pranses 1912, Naipatarus ti Ingles idi 1915).
- Wilfred Cantwell Smith Ti Kayat a Sawen ken Gibus iti Relihion (1962) dagiti nota a managwat ti kosepto iti relihion a kas maysa nga ideolihiko a komunidad ken sistema dagiti doktrina, a naparang-ay idi maika-15 ken maika-16 a siglo CE.
- Maysa a distilasion iti kategoria ti Lumaud a polkloriko iti relihion: Geertz, Clifford. 1993 [1966]. Ti relihion a kas maysa a sistema ti kultura. pp. 87–125 in Clifford Geertz, Ti Interpretasion dagiti Kultura: Dagiti Napili a Salaysay. Londres: Fontana a Pagmalditan.
- Ti panagtignay a panagipalpalawag: Wallace, Anthony F. C. 1966. Relihion: Ti antropolohiko a Panakaimatangan. New York: Random House. (p. 62-66)
- Maysa nga agdama aPakabuklan: Ti Sientipiko a Panagipalpalawagan iti Relihion. Babaen ni Ph.D. James W. Dow.
- Origines de l'homme – De la matière à la conscience, Yves Coppens, De Vive Voix, Paris, 2010
- La preistoria dell’uomo, Yves Coppens, Jaka Book, Milano, 2011
Dagiti Panagadadal ti Relihion kadagiti naisangsangayan a heograpiko a lugar:
- A. Khanbaghi. Ti Apoy, ti Bituen ken ti Krus: Dagiti Minoridad a Relihion iti Mediebal ken Nasapa a Moderno nga Iran (IB Tauris; 2006) 268 a pampanid. Sosial, politiko ken pakasaritaan ti kultura dagiti minoridad a relihion ti Iran, c. 226-1722 AD.


text:
VIGAN CITY — Dumanonen iti 240 dagiti positibo iti Human Immune-defficiency Virus (HIV) iti Ilocos Sur; ken 1400 ti kaso dagiti nagsikog a balasitang wenno teenage pregnancy, ken lima dagiti nagpakamatay wenno suicide cases ita a tawen.
Dagitoy nga impormasion ti inrakurak ni Sangguniang Panlalawigan Member Jaime “Jimboy” Singson, Chairman ti Committee on Health, kadagiti kameng ti media kabayatan ti naangay a media fellowship sadiay Session Hall ti Provincial Capitol, Vigan City.
Inlawlawag ni SPM Singson ti agtultuloy a panagadu iti Ilocos Sur dagiti kaso ti HIV a makaigapu iti saan pay a maagasan ken makapatay a sakit nga Acquired Immune Deficiency Syndrome (AIDS) ket kasapulan ti pannakaipaay ti naan-anay nga importansia a pannakatratarna tapno malapdan pay ti pannakayakar ti virus.
Inlalawagna a ti naireport a bilang dagiti HIV positive ket dagiti laeng nagpa-test, ken adu pay dagiti nalimed a possible a positibo iti dayta a virus a mabalin a mayakar kadagiti inosente a tattao.
Sinalaysayna ti natakuatan a kaso ti maladaga a positibo ti HIV, nga idi na-test ti inana ket naduktalan met iti dayta a virus; ngem nagkitakit ti ama a nagpa-test tapno matakuatan koma no positibo iti dayta a virus.
Impaganetgetna a saan a mapilit dagiti tattao a mapan agpa-HIV test, ngem nasayaat a boluntario nga agpa-test dagiti high risk ti lifestyle-na tapno matakuatan ken makontrol ti panagsaknap ti virus.
Impakaammona nga adun dagiti HIV testing center iti Ilocos Sur a mabalin a papanan dagiti mayat nga agpa-test. Mairaman ti Gabriela Silang General Hospital – Ilocos Sur Provincial Hospital a libre nga agisaysayangkat iti HIV test.
Inlawlawag met ni SPM Singson a napartak ti panagadu ti teenage pregnancy iti Region I pakairamanan ti Ilocos Sur gapu ti nakaro nga impluensia ti kinamodernon a panawen ken teknolohia ken panagbaybay-a dagiti nagannak gapu kadagiti adu a pakakumikomanda. Impasagepsepna a kasapulan ti pannakatarabay ken pannakaaywan dagiti agtutubo nangruna dagiti balasitang wenno teenagers tapno malapdan ti nasapa a panagsikog ken panagasawada.
Impaganetgetna a no agsikogen ti balasitang ket adu nga oportunidad ti mapukawna kas ti panagbasa iti pagadalan tapno makaileppas iti kurso para iti naraniag a masakbayan.
Impakaammo pay ni SPM Singson a makaalarma ti kaadu dagiti nairekord a kaso ti panagpakamatay wenno suicide cases iti Ilocos Sur ta umad-adun dagiti manggibus iti bukodda a biag gapu iti depression ken kinaawanen
iti namnama.
Indariragna a dagiti agsagsagaba iti depression wenno napalaus a leddaang ket kasapulanda iti suporta nangruna dagiti kapamiliada, isu a rumbeng a paliiwenda dagiti addaan iti sintoma ti depression tapno matulonganda ida ket malapdan ti panagpakamatayda.
Impakaammona nga mangiwayat ti Provincial Board iti gakat ken Provincial Government iti epektibo a programa tapno malapdan ti panagadu pay dagiti kaso ti HIV positive, teenage pregnancy ken
suicide incidents. ●


text:
Plantilia:Sasao a Borneano
Darsen a mapan iti pagdaliasatan Darsen a mapan agbiruk
Dokumentasion ti plantilia
- Kasano ti panagtaripato ti pannakaiparang daytoy a plantilia
- Usaren ti
{{Sasao a Borneano |state=collapsed}}tapno maipakita daytoy a plantilia iti kasasaad a (nailemmeng) narebba.
- Usaren ti
{{Sasao a Borneano |state=expanded}}tapno maipakita daytoy a plantilia iti kasasaad a (napno a makita) naipadakkel.
- Usaren ti
{{Sasao a Borneano |state=autocollapse}}tapno maipakita daytoy a plantilia iti kasasaad a (nailemmeng) narebba no laeng adda ti sabali a plantilia nga isu met laeng a kita iti panid.
- No naiyasentar iti sabali (kitaen ti parametro a state iti kaunegan ti kodigo ti plantilia), ti autocollapse ket isu ti kasisigud a kasasaad.


text:
Umuna a Kongreso ti Filipinas
Ti Umuna a Kongreso ti Filipinas (Filipino: Unang Kongreso ng Pilipinas) ket isu idi ti panagsasarungkar ti lehislatura ti Republika ti Filipinas, a buklen ti Senado ken Kamara ti Pannakabagi ti Filipinas manipud idi Mayo 25, 1946, aginggana idi Disiembre 13, 1949. Ti bagi ket kasisigud a naitaripnong a kas ti Maikadua a Kongreso ti Mankomunidad ti Filipinas. Idi Agosto 5, 1946, naaprobaran ti Tignay ti Republika Blng. 6, ken nanaganan manen ti bagi a kas ti Umuna a KOngreso ti Filipinas.


text:
diak kiniddaw a mainawak ngem nainawak, naipasngayak naipasngay a lenned, iti lenned
Category: Agdadamo a Mannurat
lipatenka koman, ngem sibibiag met ti batonlagip dagiti kalmanta ket agumbi ti iliwko iti lailom
naukas iti lulonan ti barikawwet ti panagsublim a segseggaak ta nagkaraip idin ti pusota a pinatapatanta pay iti dinto mapekka a kawar ti kari kasla awan mangparnuay ganna iti innak kenka pannakaipusing ngem dimteng ti… Read more »
nagtagilasagka nga arapaap ta simmangbayka a sammaked ti teddek ti panagtalek intuloyko iti nagdalliasat uray gingget ta addaka a silaw-bagnos dagiti balikas a makapakired natibkerak itan, natibkerakon a sumaranget iti pannubok ta nabileg nga igamko… Read more »
di latta mapulsot ti saludsod a maasut aldaw-malem nga agam-ampayag makaukas alipuspos a saludsod kasano a kunikonen ti sag-ot iti pudonan ti biag? agpatit manen ti pagorasan sanaltek manen ti isungbat ti utek a di… Read more »
nagrimat ti sagudayna iti mangilwengliweng a law-ang ket nakayawanak, inadipennak… ngem saanko a matagikua ta dipay nagtagilasag ti rimatna ken maysa a burburtia, burburtia ta diak a maawatan ti italtalukatikna ta toy pusok ket inidus… Read more »
Nagpanes tinubayko a sirmata Inalipugpognak ti dawel… ti damsak… Puris naidalubdob ditoy barukong Nagnunog ti saem, ti upay Tinagibik ti ut-ot Napait ti tumamdag nga isem A rangkap ni kinalupoy Ngem ti pigsak di agkismay… Read more »
Sika ti nadawdaw a pabelo Ken angin nga angsek Sika ti taraon A pagtaudan ti kired Sika ti danum A pamedped ti waw (ti natikagan a kalasugan ni arapaap) Sika ti talged-talingenngen (Ti maladladdit a… Read more »
Bay-am a lugobannak ni saem Iti saklot mangliwengliweng a sipnget Bay-am nga agaribasay dagiti lua Tapno yanudna dagiti riper ni sanaang Bay-am a sangitak agtabon a malem Ket igalutnak ti batibat a darepdep Bay-am lugobannak… Read more »


text:
Mainaig a sinuksukatan
Mangikabil iti maysa a nagan ti panid tapno makita dagiti panagbaliw kadagiti naisilpo a panid wenno iti dayta a panid. (Tapno makita dagiti kameng iti maysa a kategoria, ikabil ti Kategoria:Nagan ti kategoria). Dagiti panagbaliw kadagiti panid iti Listaan ti bambantayam ket addada iti napuskol.
- B
- Daytoy a panagurnos ket nakapartuat iti baro a panid (kitaen pay ti listaan ti baro a pampanid)
- m
- Daytoy ket bassit a panagurnos
- b
- Daytoy a panagurnos ket inaramid babaen ti bot
- D
- Urnos ti Wikidata
- (±123)
- Ti panagbaliw ti kadakkel ti panid babaen ti bilang dagiti byte
12 Disiembre 2019
- Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas 18:35 -14 Lam-ang Tungtungan aramid Tanap ti Compostela→Davao de Oro
6 Disiembre 2019
- Filipinas 19:06 -42 Lam-ang Tungtungan aramid saanen a maus-usar (via JWB)
- Modulo:Citation/CS1/Configuration 18:05 +901 Lam-ang Tungtungan aramid +remap


text:
Apganistan
Nagsasabtan: 33°N 65°E / 33°N 65°E
Ti Apganistan (Persiano/Pashto: افغانستان, Afġānistān), ket opisial nga Islamiko a Republibka iti Apganistan, ket maysa a napalikmutan ti daga a naturay nga estado a mabirukan iti tengnga ti Asia, naibuklan daytoy ti Abagatan nga Asia, Tengnga nga Asia, ken ti Tengnga a Daya. Nakarkulo nga addaan iti populasion ti agarup a 29 a riwriw, addaan iti kalawa a 647,500 km2 (250,001 sq mi), nga isu daytoy ti maika-42 a kaaduan ti bilang populasion ken ti maika-41 a kadakkelan a pagilian iti lubong. Nabeddengan babaen ti Pakistan iti abagatan a daya, Iran iti laud, Turkmenistan, Uzbekistan ken Tajikistan iti amianan, ken China iti adayo nga amianan a daya.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Chapter 2. The Society and Its Environment" (PDF). Pangadalan ti Pagilian nga Apganistán. Illinois Institute of Technology. pp. 105–06. Naala idi Oktubre 12, 2010.
- ^ a b c d "Apganistán". Internasional aPondo ti Panguartaan. Naala idi Oktubre 8, 2011.
- ^ "Gini Index". World Bank. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2014-05-11. Naala idi 2 Marso 2011.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- Apganistan
- Dagiti pagilian ti Tengnga nga Asia
- Irani a Banak
- Dagiti Islamiko a republika
- Dagiti Islamiko nga estado
- Dagiti naserraan ti daga a pagilian
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Gunglo ti Abagatan nga Asia para iti Rehional a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti pagilian ti Tengnga a Daya
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Persiano
- Dagiti republika
- Dagiti pagilian ti Abagatan nga Asia
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1709
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1747


text:
Kategoria:Heograpia ti tao
Dagiti subkategoria
Daytoy a kategoria ket addaan kadagiti sumaganad a 7 a subkategoria, manipud iti 7 a dagup.
D
- ► Dagiti sona ti oras (1 K, 12 P)
- ► Demograpiko (1 K)
H
- ► Historikal a heograpia (2 K)
K
- ► Kultural a heograpia (3 P)
M
- ► Maipapan iti politika a heograpia (11 K, 4 P)
R
- ► Heograpia ti relihion (2 K)
U
- ► Urbano a heograpia (2 K)
Pampanid iti kategoria "Heograpia ti tao"
Dagiti sumaganad a 3 a panid ket adda iti daytoy a kategoria, manipud iti 3 a dagup.


text:
Ni SHERWIN DE VERA
www.nordis.net
CANDON CITY — Kalpasan ti tallo a regular a miting ti Sangguniang Bayan ti Cervantes, Ilocos Sur, inparubaran daytoy ti Ordinance No. 358 Series of 2018 a mangiparparit ti panagsugal iti ili. Ti ordinansa a natratar idi Abril 23, Mayo 2 ken naaprubaran idi Mayo 7 ket mangipagel iti “siasinoman nga agpasugal ken agsugal” iti amin a barangay ti ili no “adda ti natayan ken fiesta iti ili.”
Iti panakiuman kenni SB Romeo Amilao, ti nangisingasing ken awtor ti ordinansa, kunana a napanunotna a napateg ti pannakaputar ti paggalagadan gaputa nakaapektaren daytoy iti “imahe ti ili ken relasyon ti kakailian.”
Nasao ni Amilao a sakbay pay ti ordinansa iti tukad munisipyo, addan ti immununa a kapada a paggalagadan a pinutar ti Barangay Commillas North ngem saan a naananay a naipatungpal.
“Isunga pinagbalinmi lattan a para ti intero nga ili tapno kasta ket maymayat ti panangipatungpal ken panangsalwadmi ti kakailian kontra ti nakaro a panagsugal,” kinuna.
Ti pannakaipasa ti ordinansa ket sinupurtaran ti simbaan a Romano Katoliko partikular dagiti kameng ti Catholic Women’s League.
Maiparit a sugal
Dagiti partikular a sugal nga innagan ti konseho ti pagannurutan ket ti sugal a bakarat, drop ball ken salisi.
Segun iti depenisyon iti ordinansa ti barakat ket maysa nga ayayam nga adda ti pagatayaam iti lamisaan a ti mausar ket baraha. Bayat a ti drop ball ket addan singgapong ken tallo a bola na nga agtinnag iti lamisaan. Adda met lang mausar a singgapong ken bola a maitinnag iti ayayam a salisi, naiduma lang daytoy iti drop ball ta ladawan ti tao ken payak ti pagtinnaganna.
Obobligaren ti paggalagadan ti siasinoman, aglalo ti Punong Barangay a mangidanun iti pulisya no adda dagiti aglabsing iti masakupanda. Kastamet nga alallukuyen daytoy dagiti relihiyoso a tumulong a mangipakaamo ti nasao a linteg.
Dagiti aglabsing karaman ti Punong Barangay nga akinsakup ti nakapasamakan ket mamulta ti P2,500. Malaksid pay daytoy ti panangipila ti lokal a gobierno ti ummannatup a kaso kadagiti agbasol.
Nagbalin a negosyo
Kuna iti maysa nga opisyal ti ili a nagbalinen a negosyo ti panagpasugal. Sistematiko ken nasaknap kanon ti panangaramat dagiti agpaspasugal aglalo kadagiti natayan babaen ti panangbayad iti pamilya.
“Ag-bid dagiti agpupuonan ti pagsugalan kadagiti minatayan, diay nangatngato ti ited iti pamilya ti natay ket isu ti mapalubusan nga agpasugal. Ti rigatna, ti opereytor ti sugalen ti mangikeddeng no mano nga aldaw ti lamay,” kuna ti nasao nga opisyal.
Inayonna a kaadduan kadagiti agpaspasugal ket saan a taga-Cervantes, no diket naggapu iti kabangibang nga ili kas iti Benguet ken Mountain Province.
Pinaneknekkan met daytoy ni Amilao. Imbingay ti konsehal nga adda payen dagiti ag-bid kadagiti natayan wenno tunggal adda okasyon a dumanon ti P180,00o tapno laeng agpasugal.
“Makitak ngamin nga agbalinen a napigsa unayen ti sugal, bumayag payen ti pannakaimasayag dagiti natay tapno laeng adda ti pagsugalan, saanen a simple a pangliwliwa koma dagiti agbantay ken makiminatay,” kunana.
Panangpino ken panangpabileg
Numapay dagus nga inaprubaran daytoy ni Mayor Paby Maggay, adda dagiti innotar na a mabaliwan.
Segun ti nakapatang ti Nordis nga opisyal ti ili, kayat ti mayor a mabaliwan ti titulo ti ordinansa tapno saan laeng a no panawen ti fiesta ken natayan a maaramat ti paggalagadan. Kastamet nga ipaypanayonna a maiparit ti ayayam a monte, maysa a popular nga ayayam usar ti baraha iti nasao nga ili.
“Inted ni mayor diay veto notes na idi Biernes (June 1) ket dagua met a natratar daytoy idi Lunes (June 7),” kuna ti opisyal.
Dinawat pay kano ni Maggay nga imbes a ti punong barangay laeng ket maikabil nga amin nga opisyal ti barangay ket mamulta no saanda nga ipadanun kadagiti maseknan no adda ti agsusugal iti baranggayda. # nordis.net


text:
Akin-amianan nga Abagatan nga Amerika
Ti Akin-amianan nga Abagatan nga Amerika ket rehion ti kontinente ti Abagatan nga Amerika. Daytoy a rehion ket addaan iti nabaknang nga adu a kita dagiti rekurso a kinamakam babaen dagiti Europeano nga eksplorador kadagiti napalabas a dua a siglo. Kaaduan dagiti kaaduan ti populasion a siudad, a kas ti Bogotá, ket mabirukan kadagiti temperado a klima ti Andes. Dagiti dadduma a siudad ket masansan a mabirukan iti aplaya dagiti tallo a nangruna a dalan ti danum a nagbeddengan ti rehion ti- Taaw Pasipiko, Taaw Atlantiko, ken ti Baybay Karibe.
Pagpagilian ti Akin-amianan nga Abagatan nga Amerika[urnosen | urnosen ti taudan]
- Colombia
- Venezuela
- Ecuador
- Guyana
- Surinam
- Pranses a Guiana
- Akin-amianan a Brasil (Amiananan, Amianan a daya, Akin-amianan a Sentro-Laud wenno Mato Grosso, kdpy).
Dagiti tallo nga Estado ti Andes iti Colombia, Ecuador, ken Venezuela ket mabirukan idiay akin-abagatan a laud a paset ti kontinente. Dagiti dua a nawaya nga estado ken agkamkammatalek nga estado ket mabirukan idiay Kabambantayan ti Guiana. Ti Guyana, Surinam ken Pranses a Guiana ket mabirukan dagitoy idiay Taaw Atlantiko.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Akin-amianan nga Abagatan nga Amerika iti Wikimedia Commons


text:
KAGIDDAN ti isasangbay ti maikainnem nga anibersario ti iduduprak ti napigsa a Bagyo Yolanda iti Pilipinas idi Nobiembre 8, 2019 a nangkettel iti nasurok a 6,000 a biag ken nangdadael ti binilion a balor ti… Read more »
Category: Salaysay
NAGNADNADEN ti layus iti kaaduan nga ili ti Cagayan nga inyeg ti Bagyo Quiel. Ita, mapaspasungadan manen ni Bagyo Ramon. Ket nupay nagnadnaden ti layus, saan pay gayam a nagnadnad ti politika/pinnolitika. Aglaylayus dagiti binnato… Read more »
NAKARO a buteng ken rigat ti pinarnuay dagiti nagsasaruno a napigsa a ginggined iti naglabas a bulan sadiay Mindanao kangrunaanna kadagiti probinsia iti Cotabato ken Davao. Naudi a dinayyeg ti Magnitude 6.5 a ginggined ti… Read more »
TAAW ti aglawlawen! Kastoy ti nagbalin a linaon ti post iti social media, aglalo iti Facebook, dagiti agindeg kadagiti ili ti probinsia ti Cagayan a sumango iti taaw-Pasipiko (wenno dagiti makunkuna nga ili iti downstream).… Read more »
May I share a beautiful poem which Fr. Jerry M. Orbos, SVD, shared in his Inquirer column “Moments,” a few years ago, titled “Alone yet not alone,” which fits the feeling I still have, as… Read more »
PANAGMULA iti tabako a birhinia ti nariingak a maysa a kangrunaan a mula iti talon ti pamiliami. Ubingak pay idi aggibus ti Dekada 60, ngem addan lagipko a no panawen ti panagapit iti tabako ket… Read more »
MAIBILANG ti danum a puon ti panagbiag ken panagprogreso ti tao, ngem no dadduma, agbalin met a gapu ti trahedia. Nalawlaw dagiti nasurok a 7,100 nga isla ti Pilipinas iti baybay, ken nagadu dagiti karayan… Read more »
TABAKO a birhinia ti mabigbig a produkto iti Kailokuan nangruna iti Ilocos Sur a nangpadur-as ti probinsia gapu ta adu dagiti negosiante, opisial ti gobierno ken pamilia dagiti mannalon ti nagprogreso ti kasasaadda. Saan a… Read more »
KALPASAn ti 19 a tawen a polio-free ti pagiliantayo, ‘Mare, adda kano manen daytoy a sakit nga agraraira. Pinasingkedan dayta ti Departamento ti Salun-at (DOH) kalpasan a nagpositibo ti maysa a biktima iti Lanao del… Read more »


text:
‚ÄúDUMAGASKA pay, konsehala!‚ÄĚ inyawis ni Manong Lito ken ni Konsehala Puring a lumabas iti kantina ni Anti Mildred. Manarimaanak a gumatang iti uppat nga itlog ken manteka a pammigatminto.
‚ÄúNey, ket madamakay‚Äô met?‚ÄĚ inyisem ni Konsehala Puring. Inasitganna ti grupo da Manong Lito a nakapuesto iti dayaen ti kantina. Madamada nga agpayso a mangsiat. Nagettaan a bisukol-Taiwan ti pulotanda a napalalon sa la unay ti adatna. Sumanul-oyda.
‚ÄúNaimbag la a pangikkat iti bambannog, konsehala,‚ÄĚ insungbat ni Manong Andoy.
‚ÄúSabagay husto dayta,‚ÄĚ inyayon ni Konsehala Puring.
Apagsagpat a singkuenta ni Konsehala Puring. Natayag ken napudaw. Nadalus nga agar-aruat. Naisput, kunami ditoy Zone 5 a purokmi a sakupna.  Ugalinan ti agpaspasiar no kastoy a mumalem.
‚ÄúAglalo ita ket permi a panagikamakam kadagiti obra iti talon, konsehala,‚ÄĚ innayon ni Manong Ben.
‚ÄúPilitek payen,‚ÄĚ inkanunong ni Angkel Biyong, ‚Äúa pariper daydiay tinalonko nupay saan pay unay a natangkenan dagiti dawada. Napigsa kano dayta sumungsungad a bagyo. Super typhoon!‚ÄĚ
‚ÄúBareng agpangato met laeng ti dalanna inton makastrek iti pagiliantayo, tata,‚ÄĚ imbagi met ni Allon, ti baro pay (duapulo ket maysana laeng) a kaduada ken katulongan ni Manong Ben iti talonna. Dati, ken ni Tata Sabas. Ngem pinanawanna ti lakay ta saan kano met a tungtungpalen daytoy dagiti karina. Kas koma iti daydi sangatungbo a kasla bonusna iti dayta a panagaapit. Ngem nalpas met laengen ti sumaruno a panagapit, saan pay a naited ti lakay.
Isu nga ita, kakaasi ni Tata Sabas nga agsapsapul iti katulonganna. Napanna idi kinapatang ni Iliong ngem saan a pinatgan ti barito. Kasano, naistorian ni Allon ken ni Iliong ti kinaimut ti lakay. Nalipatan sa ni Tata Sabas nga agbarkada dagiti dua. Damag a ni Nathan a maysa met laeng a barito iti Purok Balingagta ti uy-uyotanna a kaduana nga agtalon.
‚ÄúAdayo pay dayta a bagyo, kakabsat,‚Äô inlibbi ni Konsehala Puring.¬† ‚ÄúAdu pay ti pagbaliwan ti dalanenna. Ribu pay a kilometro sakbay a makapag-landfall. Isu a ditayo koma agdandanag.‚ÄĚ
‚ÄúWen, a, ngem arig met agpapada ti ibagbaga dagiti weder isteysion kadagiti nagduduma a pagilian, konsehala,‚ÄĚ ni Manong Ben. Nangkutsara iti pulotanda kalpasan a nalidokna ti sukatna. ‚ÄúAgasem dayta umabot iti tupipti a pigsana! Ita la a makapuotak iti kasta kapigsa a dumalan ditoy yantayo.‚ÄĚ
‚ÄúSaan nga amin nga ibagbaga dagita a weather station, kakabsat, ket husto,‚ÄĚ kunam no asino a kalaingan ni Konsehala Puring. ‚ÄúAsinoda koma a makaammo iti amin? Pagdandanagendatayo laeng, dayta ti ammok.‚ÄĚ
Napangilangilak a nangawat iti gatgatangek. Agandar manen ti kinapasaw ni Konsehala Puring. Sabagay, daytan ti indakdakkelna, a kas kuna pay ni tatang idi addaak iti elementaria. Ita nga addan bukodko a pamilia, kastana pay laeng.
Pudno a managpasiar ni Konsehala Puring. Mayat koma met dayta nga ugalina. Ngem anian ta dina pay ammo, makita wenno maibaga koma met dagiti pagimbagan ti masakupanna. Kanayonkami a maud-udi. Kas iti daydi Gulayan sa Barangay a proyektoda a lider. Naladawen idi indanonna kadakami. Ania pay, idi dumteng ti ebalwasion iti naaramid ti tunggal purok nga agsasalisal, apagtubo pay laeng dagiti mulami idinto nga agbungbungan dagiti kabalubalmi. Sa daydi pay idadateng dagiti taga-Department of Health a mangbakuna kadagiti tarakenmi nga aso. Awan ti kapurokanmi a napan iti barangay hall ta dimi met naam-ammuan.
Adda pangabil ni Konsehala Puring. Adda iti abroad ti inauna nga anakda. Ti buridekda a barito ti kabkabbalayda nga agassawa. Saanen nga agad-adal daytoy ta katulongan iti talon ni Tata Derik a lakayna. Nalawa ti daga a tawidna kadaydi nagawan a nagannakna. Ken nanayonanda pay idi addan iti abroad ti balasangna.
NASANGPETAK ni Konsehala Puring iti paraangan iti dayta a tengnga ti aldaw a panaggapuk iti eskuela. Kapatpatangna da nanang, tatang, ken dagiti kaarrrubami.
‚ÄúAddakayo met, konsehala,‚ÄĚ kinunak idi¬† alsaak ti motorko.
‚ÄúWen, mistro,‚ÄĚ kinunana. ‚ÄúUmayko man indanon ti bilin ni kapitan a rumbeng ti panagsagana itoy bagyo a sumungsungad. Ken no kasano ti proseso ti panagbakuit no kasapulan.‚ÄĚ
‚ÄúNasayaat, a, konsehala. Napigsa ngamin ni Ompong. Super typhoon a kunada! Daytoy, awan payen ti klase ta sinuspinden ni gobernador idi pay kanikadua nga aldaw. Ngem napankami latta idiay eskuela tapno kitaen dagiti mabalin pay a maipakni.‚ÄĚ
‚ÄúNgem no kaniak laeng, mistro, saanen nga umay ni Ompong,‚ÄĚ inlibbilibbina.
‚ÄúPagkunaam ngay, konsehala?‚ÄĚ
‚ÄúIbagada nga inton parbangonen ti sangpetna, mistro, ngem kitaem, nakain-init! No talaga a napigsa ken nalawa ti sakupna, bumanesbes koma itan ti angin ken addan tudona!‚ÄĚ
‚ÄúMedio adayo met pay bassit, konsehala. Dinatay pay magma-udan ita, a. Ngem iti sumagmamano nga oras laeng, mabalin a mariknatayon ti isasangbayna. Napardas ket ti pannagnana.‚ÄĚ
‚ÄúAwan‚Ķ‚ÄĚ inngilangilna, ‚Äúnagsabali ket ngatan ti dalanna. Isu a daydiay, saankon a pinariper dagitay talonmi idiay Batingil. Nakaganganus pay laeng dagiti dawada. Ad-adunto ti apitenmi no mapardanonan. Nanginanton ti irik.‚ÄĚ
‚ÄúKasanon ngay no iludek ni Ompong, konsehala?‚ÄĚ dinamag ni tatang.
Iti damagmi, nasurok bassit a sangapulo nga ektaria ti talon da Konsehala Puring idiay Batingil a sakup ti kabangibangmi nga ili. Napintas dagiti pagayna ken nakananama dagiti dawada. Sabali laeng ti agpito ektaria a kukuada iti barangaymi. Isu a limed nga ap-apalanda ni konsehala. No ar-arigen, isun sa ti kalawaan iti talon.
‚ÄúPal-id laeng ni Ompong ti umay kadatayo, manong,‚ÄĚ kasla manen kasiguraduan a nagkuna. ‚ÄúNagmayat ti tiempona!‚ÄĚ
‚ÄúDagitay, nay, adda iti batog, konsehala, pinaripermo?‚ÄĚ
‚ÄúKoma, mistro, ta ipilit ni lakay. Ngem nagdakkel a pagyamyamanak ta ita a batangmi, nagperdi ‚Äėdiay riper. Permi ngarud a siudot ni ‚ÄėPari Stanley. Nagadu pay kano nga awatda a riperen ita nga aldaw.‚ÄĚ
‚ÄúNasayaat koma ngarud no kasta a saanen nga agtuloy ni Ompong, konsehala,‚ÄĚ kinuna ni Ikit Masi.
‚ÄúPatiendak, manang!‚ÄĚ
PASADO alas dies iti rabii. Pumigpigsan ti angin iti aglawlaw. Addan karaipna a tudo. Nagiddep payen ti kuriente. Agingga nga agsagawisiw payen ti aglawlaw.
Napatanamitimak laengen.  Dakkel la ketdi ti perwisio nga ibati ni Ompong. Dakdakkel nga amang ngem daydi Lawin a nangdalapus met laeng ditoy Tanap!
Pudno, iti kabigatanna, nakalawlawag iti aglawlaw. Natuktukkol ken nasualit dagiti kayo. Adu a kaarrubami ti naitayab ti bubongna ken nagirig dagiti balayda. Naitayab met ti sim iti kosinami.  Kasla papel a kinunesna dagiti nabatbati.
Manarimaankami ken baket nga agipakni kadagiti wara iti aglawlaw idi kumaribusoda iti lipit iti amiananenmi. Indissok ti karaykay a pagdaldalusko ket napanak iti yan dagiti kaarrubami.
‚ÄúApay, angkel?‚Ä̬† inamadko ken ni Angkel Pulon nga immuna a nasungadko.
‚ÄúNi Konsehala Puring, mistro,‚ÄĚ kinunana. ‚ÄúNahayblad sa‚Ķ‚ÄĚ
‚ÄúApay?‚ÄĚ
‚ÄúPermi a rungaabna a nabigatan. Naidanon kano kenkuana nga awan ti nagmamaayan dagiti pagayda.‚ÄĚ
‚ÄúKet?‚ÄĚ
‚ÄúKellaat kano lattan a nadaleb, mistro. Dayta, umarimbanasandan a mangitaray kenkuana iti ospital. Ti makadakes, awan met ti makastrek wenno makaruar a lugan. Agsasanggala dagiti kayo a nasualit. Isu a maysanmaysa ti mapan tumulong a mangbagkat kenkuana.‚ÄĚ
Nalagipko ti imbagbaga ni Konsehala Puring iti kalleppas nga allawig.#


text:
Nailian a Parke ti Aurora Memorial
Ti Nailian a Parke ti Aurora Memorial ket nasalakniban a lugar iti Filipinas a mabirukan idiay kaunegan ti kabambantayan ti Sierra Madre a nagbaetan ti probinsia ti Nueva Ecija ken Aurora idiay Tengnga a Luzon. Ti parke ket sakupenna ti kalawa iti 5,676 nga ektaria[1] ken gumay-at kadagiti sumurok a 50 kilometro ti igid ti napintas buya a kalsada ti Bongabon-Baler. Daytoy ket nabangon idi 1937 babaen ti Proklamasion Blng. 220, ti parke ket naidaton idi iti Umuna a Balasang a ni Aurora Aragon Quezon. Daytoy idi ket addaan iti immuna a kalawa iti 2,356 nga ektaria. Babaen idi 1941, ti kadakkelna ket nagbalin a doble iti agdama a kalawana iti 5,676 nga ektaria. Ti kangatuan a paset ti parke ket naireporta iti 1,000 m, isu a ti kangrunaan a kita ti bakir iti uneg ti parke ket mabalin nga ababa a daga ti dipterocarpus, nga addaan laeng ti limitado a luglugar iti montane a bakir. Ti panagusar ti daga ti uneg ti parke ket mairaman ti permanente ket agbalbaliw nga agrikultura (kaingin) ken panagtarikayo.[2]
Kaatapan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti parke ket nairagragpat babaen ti lokal a gobierno a kas ekoturismo a pagpasiaran nga aglaon kadagiti kangrunaan a katuduan a bakir iti daytoy a paset ti rehion. Ti lokasionna idiay kabambantayan ti Sierra Madre ket mangited ti nabaknang a pagtaengan ti nadumaduma a flora ken fauna, a mairaman dagiti nadumaduma nga ampibia, dagiti reptilia (dagiti alutiit, dagiti uleg ken dagiti pag-ong) ken dagiti billit (dagiti buitre, palkon ken kali.) Daytoy ket pagtaengan pay ti Luzon Water-redstart ken ti madanar nga agila ti Filipinas.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Rehion 3 – Nasalakniban a Luglugar". Departamento ti Enbironmento ken dagiti Masna a Rekurso – Nasalakniban a Luglugar ken Opisina ti Kaatapan. Naala idi 13 Hunio 2012.
- ^ "PH 017 – Nailian a Parke ti Aurora Memorial". Birdlife International. Naala idi 13 Hunio 2012.
- ^ "Dagiti Nailian a Parke iti Luzon". VisitPhilippines.org. Naala idi 13 Hunio 2012.


text:
MONUMENTO NI RIZAL. Maysa a makaawis iti imatang dagiti sangaili nga agpasiar iti Cabugao,
Ilocos Sur ti nabiit pay a naaramid a parke iti abagatanen ti munisipio a nakaipatakderan pay ti
monumento ni Rizal. Maysa laeng daytoy kadagiti proyekto ti lokal a gobierno nga idadauluan ni
Mayor Edgardo S. Cobangbang, Jr. a naggapu iti bingay ti munisipio iti RA 7171. (SAE)
MONUMENTO NI RIZAL. Maysa a makaawis iti imatang dagiti sangaili nga agpasiar iti Cabugao, Ilocos Sur ti nabiit pay a naaramid a parke iti abagatanen ti munisipio a nakaipatakderan pay ti monumento ni Rizal. Maysa laeng daytoy kadagiti proyekto ti lokal a gobierno nga idadauluan ni Mayor Edgardo S. Cobangbang, Jr. a naggapu iti bingay ti munisipio iti RA 7171. (SAE)
Like this:
Like Loading...


text:
Ti eleksion idi 2004 ti maibilang a maysa kadagiti kakontrobersialan a pannakapili ti maysa a presidente gapu kadagiti alegasion ti panagsuitik. Kas kadagiti napalpalabas a panagpipili ditoy pagilian, immabot iti sumagmamano a lawas sakbay a naammuan ti resulta ti panagbubutos gapu iti kabayag ti manual a panagbilang kadagiti butos. Ngem iti dayta a panawen, adu dagiti mapapati a “milagro” a napasamak a nangbalbaliw iti resulta ti eleksion.
Naipasa ti linteg a pannakaiwayat ti sapasap a poll automation tapno nadaldalus ti eleksion ken nadardaras a maammuan ti resulta ti panagpipili. Ngem iti yaasideg ti umuna nga automated election ditoy pagilian inton Mayo 10, 2010, saan a mapukaw ti amak dagiti sumagmamano a sektor nga agtungpal iti didigra ti masungad a panagpipili. Ngamin, iti baet ti panangipetpetteng ti Commission on Elections a naipasdek dagiti pannalaknib tapno nadalus, awan-suitik ti eleksion iti daytoy a Mayo 2010, kapaliiwan a saan a naiwayat ti naan-anay a field test kadagiti makina a maaramat inton panagbubutos tapno masigurado ti kinatalgedda, ti wagas ti panagbutos, ti sistema ti pannakaipatulod ken pannakabilang dagiti butos, ti problema ti elektrisidad ken iti potensial a mamanipular ti sistema nga agtungpal iti pannakapaay ti eleksion. Madakamat ditoy ti kaawan ti guidelines a suroten dagiti board of election inspectors iti kanito nga agdadael dagiti makina ken kellaat a saan a panagtrabaho dagitoy gapu iti panagpukaw ti koriente.
Idi insayangkat ti Comelec ti field test kadagiti makina iti Hong Kong, dua kadagitoy ti nagdadael. No nagdadael pay dagiti makina iti Hong Kong nga addaan iti napintas nga elektrisidad ken ekselente nga IT infrastructure, anianto la ketdin iti Pilipinas nga adu dagiti lugar a saan a madanon ti elektrisidad, saan a madanon ti komunikasion, ken saan a napalanas dagiti kalsada?
Iti biangmi, kumanunongkami iti singasing a saganaan koma ti Comelec a maipakat ti manual counting dagiti butos no agdadael dagiti makina ken kellaat nga agpukaw ti koriente a posibilidad a mapasamak iti kaaldawan ti panagbubutos.
Annongen ti Comelec a salakniban ti integridad ti eleksion. Maaramidna daytoy babaen ti panangsiguradona ti kinatalged dagiti makina a maaramat ken ti saan a pannakamanipular ti sistema iti panagbilangan kadagiti butos. Iti biangmi, nakarkaro pay ti posibilidadna ti panagsuitik iti babaen ti electronics agsipud ta babaen laengen iti panangpindot iti maysa a numero ket agbaliwen ti resulta ti eleksion.
No kabaelan dagiti killo ti pampanunotna a serken dagiti kompiuter a mangiwaras iti virus ken mangtakaw kadagiti classified nga information, saan a karkardayo a maaramid met ti panagsuitik iti eleksion babaen ti poll automation.
Igunamgunammi ngarud kadagiti kailianmi ti panagridamda iti masungad a panagbubutos tapno saan a maiwayat dagiti panagsuitik a mangleplep iti pudpudno a karirikna dagiti umili a mangbutos kadagiti patienda a rumbeng a mangidaulo kadakuada.#


text:
Thursday, June 4, 2015
MITING TI FEDERATED FARMERS, NABALLIGI TI RESULTANA
Cabugao, Ilocos Sur – Naangay ti miting dagiti kameng ti nadumaduma nga Asosasion nga idauluan ti Cabugao Federated Farmer’s Association idi Hunio 2, 2015 iti Municipal Conference Building, Cabugao, Ilocos Sur.
Indauluan ni Mr. Elmer Guerrero Bromeo, Farmers Federated President dagiti nagmiting ket timmulong dagiti DA-LGU Personnel kas kada Mr. Nathaniel B. Galamgam, Farmers’ Association Coordinator, Municipal Rice Program Coordinator Nerio S. Daproza, AT, ken ni Mrs. Ester P. Aguimbag, a nangtratar/nangilawlawag kadagiti
nabukel nga Agenda para iti bulan ti Hunio 2015.
Kalpasan iti pannakaited dagiti pamanunotan ti tunggal pangulo ti Asosasion ket napasingkedan iti naan-anay a pannakigamuloda ken panagpartisiparda iti pannakapatibker ti hanay-da.
Dagiti kangrunaan nga inda trinatar ket iti nasayud a pannakaited ti Hybrid Seeds (Plant Now Pay Later Plan) iti 35 nga Asosasion (29 Packs each) kasta metten iti pannakaited ti Knapsack Sprayer babaen Iti BUB Program ti LGU-Cabugao kadagiti barangay-based associations.
Innayon ni Mr. Bromeo a nataming pay ti Financial Status ti pederasion ken dagiti wagas a pangpatibker kadagiti Asosasion a naikameng itoy nga Pederasion.
Nag-Adjourn ti Meeting iti 11:25 ti bigat iti dayta a petsa. # (Web In-Action)
Indauluan ni Mr. Elmer Guerrero Bromeo, Farmers Federated President dagiti nagmiting ket timmulong dagiti DA-LGU Personnel kas kada Mr. Nathaniel B. Galamgam, Farmers’ Association Coordinator, Municipal Rice Program Coordinator Nerio S. Daproza, AT, ken ni Mrs. Ester P. Aguimbag, a nangtratar/nangilawlawag kadagiti
nabukel nga Agenda para iti bulan ti Hunio 2015.
Kalpasan iti pannakaited dagiti pamanunotan ti tunggal pangulo ti Asosasion ket napasingkedan iti naan-anay a pannakigamuloda ken panagpartisiparda iti pannakapatibker ti hanay-da.
Dagiti kangrunaan nga inda trinatar ket iti nasayud a pannakaited ti Hybrid Seeds (Plant Now Pay Later Plan) iti 35 nga Asosasion (29 Packs each) kasta metten iti pannakaited ti Knapsack Sprayer babaen Iti BUB Program ti LGU-Cabugao kadagiti barangay-based associations.
Innayon ni Mr. Bromeo a nataming pay ti Financial Status ti pederasion ken dagiti wagas a pangpatibker kadagiti Asosasion a naikameng itoy nga Pederasion.
Nag-Adjourn ti Meeting iti 11:25 ti bigat iti dayta a petsa. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 9:54 AM
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Marso 1
Ti Marso 1 ti maika-60 nga aldaw ti tawen (maika-61 kadagiti bisiesto a tawen) iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 305 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1810[1] – Frédéric Chopin, Polako a kompositor ken pianista (pimmusay 1849)
- 1910 – David Niven, Ingles nga aktor (pimmusay 1983)
- 1994 – Justin Bieber, artista manipud idiay Kanada
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti rehistro ti pannakabunyag ket mangited iti Pebrero 22; kitaen ti Frédéric Chopin para kadagiti salaysay.


text:
SANTA, Ilocos Sur – Agpada a nakainom iti arak ti suspek ken biktima ket nagtungpal iti riri ti dida panagkinnaawatan idi bigat ti Disiembre 31 sadiay Barangay Bucalag, ditoy nga ili.
Iti report manipud iti polis ditoy nga ili, gapu iti kaaddada iti inpluensa ti arak, saan a nagkinnaawatan dagiti aguliteg ket kinabil ni Catalino Tolentino y Molina, 50, ti kaanakanna a ni Rodel Ricafort y Tolentino, 32, baro, ngem bimmiang ni Gabby Ricafort y Tolentino, kabsat ni Rodel, 23, ket binagsolna ni Catalino.
Intaray dagiti nagresponde a polis ni Catalino iti Central Ilocos Sur District Hospital, Narvacan, Ilocos Sur sa naiyalis iti Gabriela Silang General Hospital.
Naipaagas iti nasao met laeng nga ospital ni Rodel babaen ti traysikel ngem rimmuar met laeng kalpasanna.
Naikustodia ni Gabby iti police station ngem saan a narekobre ti armas nga inaramatna a pinangbagsol iti ulitegna.#


text:
NARVACAN, Ilocos Sur – Uppat ti nasugatan idi nagdinnungpar ti maysa a traysikel ken kotse iti sitio Limmansangan, Barangay Margaay ditoy nga ili.
Nadunor ni Eduardo Soriano, baro, residente iti Sulvec ditoy ken dagiti tallo a menor de edad a pasaherona idi nakidinnungpar ti traysikel a minanehona iti maysa nga Starex van a minaneho ni Celestino Manzano, 35, residente iti Baringcucurong, Suyo, Ilocos Sur.
Segun iti inbestigasion dagiti polis, oberteykan koma ni Soriano ti sarsarunuenna a lugan ngem sumungad met ti Starex a puon ti nagdinnungparanda.
Naitaray dagiti uppat iti maysa nga ospital para iti pannakaagas ti sugatda.#


text:
Magalang
Ti Magalang ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Pampanga iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti Magalang ket nabingbingay a politikal iti 27 a barbaranggay.[2]
- Camias
- Dolores
- Escaler
- La Paz
- Navaling
- San Agustin
- San Antonio
- San Francisco
- San Ildefonso
- San Isidro
- San Jose
- San Miguel
- San Nicolas 1st (Poblacion)
- San Nicolas 2nd
- San Pablo (Poblacion)
- San Pedro I
- San Pedro II
- San Roque
- San Vicente
- Santa Cruz (Poblacion)
- Santa Lucia
- Santa Maria
- Santo Niño
- Santo Rosario
- Bucanan
- Turu
- Ayala
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Pampanga". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 28 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Pampanga". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 11 Agosto 2014.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Salaysay ni Mancielito S. Tacadena
(Tuloyna)
Iti balay ti kaanakan ti baket ti nangipananda kadakami. Agbayad ti tunggal maysa iti dua gasut ket limapulo a pisos kas bayad ti iyuumianmi. Libre ti innapoy. Nagpagatangkami iti dua a manok a sidaen. Gapu ta kayatmi a ramanan ti putaheda a pinikpikan isu ngarud ti imbagami a maluto. Dagiti metten lallaki iti village ti nagboluntario a mangluto iti daytoy.
Dandanin alas kuatro ti malem idi ayabandakami nga umulog manipud iti kuartomi. Ti grupomin ti mabatekan. Gapu ta adda intugotko a bukodko a design nagpaudiak ta impa-sketch-ko pay daytoy ken Aaron Labrador, ti OJT a nalaing nga agdrowing idinto nga immunan dagiti kakaduak a nakapilin iti disenio manipud kadagiti sample ti baket.
Ni Kenneth Pajo ti insalang ni Apo Whang-od idinto a pinili ni Architech Estrelita Rugnao a pagpabatekan ni Grace Palicas nga apo ni Whang-od gapu ta nalaglag-an kan ti panagpatitna, segun kadagiti nakapatangmi a nagpabatek. Madama met a karkargaan ni Elyang Wigan, ti high shool student nga apo met laeng ni Whang-od, ti maysa a turista manipud Manila.
Apaman a nalpas ni Kenneth, timmakderen ti baket ket kinunana nga inton bigatkamin a dadduma. Mabalin a nabannogen iti nagmalem a panagubrana. Innayonna a masapul a nakadigos ken nakasaganakaminton iti alas siete y media ta dakaminto ti iyunana.
Inyawis met ti tour guide ti panangipasiarna kadakami iti natukadtukad a taltalonda iti likudan ti village. Tapno makadanonkami ditoy, limmabaskami iti kabalbalayan. Naisem dagiti tattao a kaaduanna ti babbai a madama nga agin-innaw, aglablaba wenno aglutluto. Adda grupo dagiti ubbing a simmurot iti likudanmi. Dumawdawatda iti candy. Inyawatko ti sumagmamano a piraso ti chewing gum kadakuada ket nasam-it nga isem ti insubadda. Napansinmi met dagiti tarakenda nga an-anakan a baboy nga agpagnapagna lattan kadagiti sirok ti balbalayda. Saanda a nakakulong. Kasla aso dagitoy a palagudlagod.
Idi addakamin iti taltalon, saan a naaluadan ti kaduami ti nagpukkaw gapu iti kinapintas ti aglawlaw. Nakaberberde dagiti talon gapu ta kararaep dagitoy. Nalit-aw ti danum a nanglapunos iti talon. Ngem dagus a pinasardeng isuna ti tour guide. Saankan a mabalin ti agpukkapukkaw ditoy. Ngem saanna nga imbaga ti makaigapu.
Rinugianmi ti nagala iti ladawan. Nadumaduma a posision. Nadumaduma a camera. Idi agsubsublikamin iti balay a pagyananmi, pinadasmi a binuya dagiti alami a ladawan. Dimi ammo no nairana laeng, ngem awan uray maysa a nagbalin a ladawan nga ala ti camera tay kaduami a nagpukkaw.
Kalpasan ti panangrabiimi, sinangomi ti kape a barako bayat ti panagpapatangmi. Kayatmi koma ti uminum iti serbesa wenno gin ngem saan a mabalin ta dikami pay nalpas a nagpabatek. Gapu iti bannogmi a simmang-at, nasapakami a nagidda. Nalamiis ti aglawlaw ngem mayat ti imeng ti kuartomi aglalo ket sasaggaysa kami iti pranela nga ules.
Kabigatanna, siak ti immuna a bimmangon. Alas siete pay laeng agur-urayakon iti kalapaw. Bayat ti panangurayko iti baket, namrayak ti nagbasabasa kadagiti naisurat a nagnagan dagiti naisar-ongen iti lugar. Adda pay dagiti nangibati iti calling cardda ditoy a tattoo artists. Maysa ditoy ket naggapu pay sadiay Espania.
Saan a nagbayag simmungaden ni Apo Whang-od. Immuna nga insaganana dagiti kasapulanna. Tinemplana ti tinta nga usarenna. Inruarna ti kayo a pagpatitna ken insimpana ti siit ti sua nga inyusokna iti murdong ti sangadangan a kawayan. Sakbay a sinangonak, timmangad ti baket. Maysa gayam daytoy a ritualna tunggal agsapa sakbay a rugianna ti panagtatona. Inulitna nga in-sketch ti disenio a napilik. Eksakto met idin nga immulog dagiti kakaduak. Eksakto addan mangpicture ken mang-video iti pannakabatekko.
Umuna a pak-ol pay laeng nariknakon ti saem ti siit a naitudok iti kudilko. Ditoyko a nakuna a maminlima siguro a nasaksakit daytoy no ikumpara iti pannakaikarga ti tinta usar ti moderno a tattoo machine. Mariknam ti iyuuneg ti siit iti kudilmo. Mangrugin nga agbibineg ti likudak a karkargaanna. Dinamag kaniak ni Jane no nasakit. Insungbatko met a nasaksakit toy luppo ken saksakak nga immuli. Nagkatawa. Siguradoka? kinunana. Agsaysayasayen ti dara iti likudak ket impakitana ti video. Agpayso a nadara. Nauneg ngata ti pannanakaitudok ti siit. Ngem nangato siguro ti pain tolerance-ko ta diak pay la maala ti agrupanget ken agriaw. Ad-adda a riniknak ti kettangko a nakatugaw iti nababa a bangkito.
Mapan ngata a kuarenta y singko a minutos ti proseso. No mamin-ano a naulit-ulit a nagpauneg ti siit iti isu nga isu a paset. Nagtultuloy ti panagdarana. Idi kuan pinunasan ni Apo Whang-od daytoy iti wet wipes. Sinirigna ti disenio. Napnek ngatan ket imbagana a nalpasen. Ti bayadna, sangaribu. Ginundawayak metten ti naki- photo ops ken ni Whang-od sakbay a timmakderak.
Agalas dies ngatan idi malpas amin a kaduami a mabatekan. Ket sakbay ti iyuulogmi, inyawatmi metten ti bayad ti tour guide a dua a ribu. Ket maminsan pay nakigrupokami manen ken ni Apo Whang-od para iti photo ops.
Pudno a nasaem ti tunggal iseserrek ti murdong ti siit ti sua iti kudil. Nairteng ti tunggal pak-ol ti kayo ni Apo Whang-od ngem amang a narigrigat ti idadanon iti Buscalan Village a pakasarakan kenkuana. Adu a ling-et ken bannog ti mapasaram sakbay a makasangom ti maysa kadagiti maipagpampannakkel nga artist ti pagilian. Naidumduma nga arte a mabalin a mangkompleto iti koleksionmo a tattoo. Ta uray pay agkakapintas dagiti naimarkan a tattoo iti bagim kasla mas kompleto ti koleksionmo no nakargaannaka ni Apo Whang-od. Maysa a dayaw a mapadasan ti maysa a kadaanan a wagas ti panagbatek nga iti laeng kabambantayan a paset ti Kalinga a maar-aramid.
Isu a no kayatyo ti naidumduma a klase ti adventure ita a kalgaw, imbes nga inka manen aguper iti baybay, padasem man met ti maikamang maminsan iti nature a kunada. Laglagipem laeng kaka, manipud iti iyuulim agingga iti panagawidmo, awan ti telebision ken awan signal ti selpon. Isu a mananammo a nasayaat ti ti agbakasion.#


text:
Naaramid ti panangbendision ni Apo Padi kadagiti Palmas/Ramos iti ruar ti Simbaan sakbay a naaramid ti Nasantuan a Misa (tallo a nagsaruno a Misa).
Inatendaranda pay ti nasao a Misa dagiti kaaduan nga umili ti Cabugao, Ilocos Sur kadaytoy a pakauna nga aldaw ti pannakarambak ti Semana Santa 2016.
Kabayatanna, kastoy met laeng a buya iti naimatangan iti ikub ti inaladan ti Iglesia Filipina Independiente (IFI), Brgy. Quezon, Cabugao, Ilocos Sur iti dayta met laeng a petsa a kas pangselebrar dagiti IFI Parishioners iti rugi ti kalawasan ti Semana Santa 2016.
Kanaig daytoy, iti pannaki-amad ti Web In-Action kadagiti Parish Priest, imbatadna a naurnos ken naballigi ti naaramid a selebrasion iti Simbaan kasta metten iti pannakamantener ti linak ken talna babaen iti panangtarabay dagiti agtengtengngel ti urnos ken talna. # (Web Situational Report)


text: Ni Franklin Delano Roosevelt ( /ˈroʊzəvɛlt/ wenno /ˈroʊzəvəlt/ ; Enero 30, 1882 – Abril 12, 1945), ken ammo pay babaen kadagiti umuna a letra ti naganna iti FDR, ket isu idi ti maika-32 a Presidente iti Estados Unidos (1933–1945) ken maysa a nangruna apigura kadagiti pasamak iti lubong idi panawen ti tenga ti maika-20 a siglo, isu ket nangidaulo ti Estados Unidos idi panawen ti sangalubongan a panagsagsagaba ken dagup a gubat. Ti is-isu laeng nga Amerikano a presidente ti nabutosan iti ad-adu ngem dua a termino, isu ket nangpalaka ti natibker a kumaduaan a nangbalbaliw ti Amerikano a politika para kadagiti sumakbay a dekada. Nga adda ti makapasalto a nadayeg a kanta a "Happy Days Are Here Again" (Ilokano: Dimteng Manen dagiti Naragsak nga Alaldaw) a kas ti tema ti kampaniana, ni FDR ket inabakna ti agdama a Republikano a ni Herbert Hoover idi Nobiembre 1932, iti kinaunegan ti Nalatak a Panagsagsagaba. A napaalibtak babaen ti bukodna a panagballigi ti paralitiko a panagsaksakit, ti di mapapaay nga optimismo ken aktibismo ni FDR ket nagparawad iti napabaro a nailian a kararua.[1] Isu ket asideg a nagob-obra kenniWinston Churchill ken Joseph Stalin iti pinangidaulo dagiti Kumaduaan ti panagsuppiat ti Alemania ken Hapon iti Maikadua a Sangalubongan aGubat, ngem isu ket pimmusay idi gangani nasirmataanen ti panagballigi.


text:
VIGAN CITY – Dadakkel dagiti premio nga agur-uray kadagiti kakailian no makisalida iti raffle babaen iti text messages para iti pannakaibutos ti Vigan
City a mairaman kadagiti pito a Wonder Cities of the World.
Inyussuat ti city government nga idadauluan ni Mayor Eva Marie S. Medina ti nasao a raffle babaen iti text itay lawasna kas paset iti nalawlawa a kampaniana iti maudi a rikus ti panagbubutos para iti New7WondersCities of the World.
Maiwaragawagto inton Disiembre 7 dagiti nabutosan iti New7WondersCities of the World.
Kinuna ni Medina a pito a sag-P100,000.00 ti maited a gunggona kadagiti texter a mapagasatan a mabunot ti entry numberna.
Iti pannakaisurat daytoy, madama pay nga ad-adalen dagiti agtuturay ti siudad dagiti minor prizes a maited kadagiti lucky texters.
Tunggal text a mangibutos iti Vigan iti New7WondersCities of the World ket adda sumangpet iti texter nga entry number.
Saan a makedngan ti bilang ti text votes nga isalip ti texter.
Simple laeng ti panagbutos babaen iti text: Text VIGAN, sa ipatulod iti 29290777 ket adda sumangpet a maysa nga entry number iti texter.
No ad-adu ti kayat a butos para iti Vigan, Text VIGAN5 wenno VIGAN10 sa ipatulod iti 29290777.
Segun ken ni Mayor Medina, all-out campaign ti iwayatda iti daytoy maudi a rikos iti panagbubutos para iti New7WondersCities of the World.
Iti immun-una a pannakipatpatangna iti media, pattapatta ni Medina a nakalusot ti Vigan a maysa kadagiti 14 finalists New7WondersCities of the World idi Hulio 7 babaen iti saan a nababbaba ngem 5 million a butos.
Kinuna ti mayora a back to zero manen iti daytoy maudi a rikos ti panagbubutos ket on equal footing amin dagiti finalists isu nga iwayatda ti all-out campaign tapno lumsot ti Vigan a maysa kadagiti pito a baro a pagsidsiddaawan a siudad iti sangalubongan.
Kinuna ni Medina a no mairaman ti Vigan iti New7WondersCities of the World, maminribu nga umad-adu dagiti turista nga agpasiar iti Vigan a mangpadur-as iti ekonomia ti siudad, kas iti napasamak iti Palawan idi nabutosan a maysa kadagiti New7Wonders of Nature.
Kabayatanna, agtultuloy ti panagsangpet dagiti suporta iti daytoy a kampania ti Vigan a mairaman a maysa kadagiti pito a baro a pagsidsiddaawan a siudad iti sangalubongan.
Itay Oktubre, inyussuat met ti gobierno probinsial iti pannakaituding ti maysa nga aldaw a panagpinsan amin nga empleado ti kapitolio a nangitext iti butosda iti Vigan iti New7WondersCities of the World.#