text:
Ti Daga A Napnoan KariFebruary 9, 2012 by Jaime M. Agpalo, Jr. filed under Short Story | 4,150 views
Ti Daga A Napnoan Kari
Sarita Ni Jaime Martinez Agpalo, Jr.
Siak ni Lola Angela. Estoriaek ita ti credo in unum Deum. Qui locútus est per prophétas. Akmen ti ordinario a tao ti ekstra ordinario nga aramid. Kas kadaytoy lalaki, a kanawan ti panangapputna ti panulpapenna sana binuyogan iti murareg a kunam la nagbaliktad ti bituka ken bagbagisna. Nalidem ti maratimmukelen a rupa a kasungani ti mulagat ti init iti pasadon alas-nuebe iti agsapa. Natukkol ti tengngedna a kunam la bilbilangenna dagiti inayad nga addangna. Narba dagiti abagana. Uray la nagarek-ek dagiti napagsisilpo a tabtabla ken retaso ti playwod iti sangaagpa iti kalawana a talaytayan a payaten dagiti dulpet nga imitasion nga Adidas. Ngem ad-adda a minulmolan ti mugingna ti garadugod ti kawaw a buksitna. Pangrapisen daytoy a lalaki nga agtayag ngata iti lima a kadapan ken lima a pulgada ngem namsek dagiti laslasag daytoy a baro a pappapanawen ti makinkukua ti barungbarong a pagkaseraanna a naidarekdek iti ngarab ti natayen a karayan. Ti talaytayan ti mamagsisilpo kadagiti kabarungbarongan a naidarekdek iti ngarab ti karayan ken sumagpat iti akikid ken natapok a desdes a limmaksidan itan ti lalaki. Pampanunotenna no sadino iti turongenna.
Nakarikna ti lalaki iti sidduker, a kunam la no nakakita iti al-allia, ket naglisi ken nagsardeng idi nabigbigna ti maysa kadagiti tallo nga uksob nga agkabanuag a masabatna. Nabartek dagitoy no ibasar iti ibar a pannagnada. Rumrumsik dagiti mata ti maysa kadagitoy. Makaipas met ti perreng dagiti dua pay a tatoan. Aminda ket nakaputot, nakatsinelas, uksob ken buksitan.
“Hoy, bugok, dika agsubli no awan pagbayadmo! Makaramankan kaniak!” Intudo ti kalakayan kadagitoy ket kasla nagbirakak pay ti panagkita ‘toy lalaki iti ngumisit a beklat a tato iti barukong. “Adda reklamom?! Kilawek ta dalemmo…!”
“Awan, tatay…” kasla karnero a simmungbat ti lalaki.
“Mabati dagiti gargaretmo! Maalam dagitoy no makabayadkan, nalawag?!”
“W-wen, tatay Insungbat ti lalaki nga itan ket nariknana ti bara dagiti matana ken dimmagsen ti barukongna. Di nakabayad idi napalabas a bulan. Ken dina ammo no sadino iti pangalaanna iti pagbayadna itoy a bulan. Insurot ti lalaki dagiti pamulagatenna iti ibar dagiti tallo nga agsisinnaruno iti inda panangbaybay ti aggunggunggon a talaytayan. Nagbang-es ti lalaki idi kimmurikor manen iti agongna ti alingasaw-langsi a buyok ti bangkay ti karayan nga imbuyog ti umap-apros a pul-oy. Pinunas ti kanawan a dakulap ti timbog iti muging sa nagderetso a naikuraykay iti panguloten. Intuloyna a binaybay ti desdes a nangtaraigid iti dua katao a pader ti paktoria ti patis iti kanawan ken kabalangegan-pagbasuraan iti kanigid.
Daytoy a lalaki ket inunaan kadagiti sangapulo ket tallo nga agkakabsat. Sangkasapulan sangaapuyan ti pamiliada. Kayatna a tulongan dagiti dadakkelna. Kayatna a tulongan dagiti kakabsatna, lalo dagiti sumrek koman iti eskuelaan ngem nagsardengda gapu iti kinaawan iti igatangda kadagiti aramatenda iti eskuela. Saan a sementado ti kalsada iti lugarda. Adayo ti eskuela nga inda pagbasaan, a nasken a magnada iti lima a kilometro kadagiti desdes kadagiti bakras dagiti bambantay sadanto makadanon iti kamarin-nga-eskuelaan. Idi isuna iti nagiskuela, parbangon nga agrubuat ken masipngetan nga agawid. No agbagbagyo di sumrek. Nakarkaro pay idi nagiskuela iti hayskul. Masansan a di sumrek, gapu iti gubat. Saan a maipakdaar ti idadateng ti gubat. Saan a maiyanunsio ti gubat. Kadakuada, awan dumana a kinaranggas ti gubat. Kellaat lattan a dumteng dagiti armado ken dagiti soldado ket aggugubatda. Agpuorda kadagiti balbalay. Agsamsamda. Naulpit ti gubat. Awan pilienna a matay. Awan lisianna a dadaelen a sanikua ken dingoen.
Kinammet ti iliw ti barukongna a mabisin iti ayat ken pammateg. Binulosanna ti nauneg a sennaay. Nasken nga aganus. Nasken a sibbolenna ti kaibatoganna a bituen. Simmeksek itan iti muging ti lalaki dagiti nagaplayanna iti trabaho: dagiti construction site (ti kaunaan a trabahona iti Manila, a kas peon), dagiti paktoria, dagiti panaderia, iti janitorial services, kas mensahero, hardinero ken adu pay. Ngem napaay. Dina laeng maawatan, ta kalpasan a maammoanda iti kinaasinona ket no saan a ngilangil, libbi laeng iti maisungbat kenkuana. Adda pay dagiti saan a pulos nga aguni kalpasan a naamoanda iti kinaasinona, a kunam la no adaan iti makaakar a sakit. Wenno kabutengda? Ania koma iti pagbutnganda di met a terorista wenno mammapatay? Iti riang ti garitan a poloshirtna, pinug-awanna, pinunas manen ti kanawan a dakulapna dagiti timbog iti pispisna. Simmeksek dagiti naam-ammona a kaprobinsiaanna nga aglaklako kadagiti bangketa iti Quiapo. No aglakolako la ngatan? Awanto pay igatangnan iti kanenna, addantola ketdin pagpuonannan iti negosio? Nagsennaay.
Inkarina iti bagina nga uray kasano a rigatna ket nasken nga umaon iti kinakurapay. Dayta a kari ti puon ti bileg ken pingetna. Karbenganna dayta. Libre ti agarapaap. Karbengan ti asinoman a mangtunton ti gasatna.
Dipay naunnat ti natukkol a tengngedna. Narba pay laeng dagiti abaga, ken nalukot dagiti dakulapna iti uneg ti bulsa dagiti kupas a maong. Naarikap ti kanawan ti kakaisuna a sangasut a pisos. Ania ti maaramidan ti sangagasut a pisos iti biagna? Nagmalem idi kalman a saan a nangan. Nasken nga aginut. Agingga iti maibturanna pay laeng iti bisinna, dina gastuen ti kuartana. Nasken a makabirok iti trabahona iti kabiitan a panawen ta no saan matay iti bisin. Agsasamparat ti ay-ayamen ti mugingna: ti kasasaadna, ti gimong, ti pulida, dagiti kakabsatna ken dagiti dadakkelna…
Kinamangna ti awan matatao a waiting shed iti nagsulian ti agpadaya ken agpaabagatan a kalsada, agir-irig ken darumog ti atepna, narebba a diding ken nasuratsuratan kadagiti karkarna a letra. Naginana. Impusotna ti bagina iti natapok a tugawan sana insanggir. Nagdungsa. Nakaturog. Kasayaaatan amin nga aramiden ti addaan iti nabantot a sangol ket ti maturog ta malipatan no kuan ti aw-awiten a dagsen. Nupay ti turog ket saan a sungbat ti parikut, paginanaenna met ti maturtoran nga utek. Nasken met nga aginana ti utek. Mabannog met ti utek. Saan nga ikaskaso ti nabannog nga utek ti ariwawa dagiti aglabas a lugan nga agsarsarwa iti gita. Saan nga ikaskaso ti utek ti arimbangaw dagiti aglabas a tattao.
Ti kiraod ti tian ti lalaki iti nangriing kenkuana. Mangriing ti buksit nga awan iti linaonna. Buksit laeng dimo kuna, ta sapulenna met ti pannakapnek iti kinaasinona. Naginat. Nagsuyaab. Nasugpet dagiti pamulagatenna. Iti pattapattana ket adda met ngata iti maysa nga orasna a nakaturog. Ngem saan a limmag-an ti awitna a sangol iti pannakariingna. Inkeddengna manen iti magna. Nasken a makasapul iti trabaho. Mariknana ti kumanagkag a pudot ti nakamulagat nga init. Pasaray bang-esanna ti angdod ken alingasaw dagiti sementado a kalsada. Misuotanna dagiti gita nga ipugso dagiti naarimbangaw a lugan. Masemsem kadagiti agkaiwara a basura a “watering hole” dagiti dingraw, dagiti bao, dagiti pusa ken dagiti walang nga aso. Imbulsana manen dagiti imana. Naarikapna manen ti kakaisuna a kuartana. Nasken a mangipaunegen. Amangan no makulkolen dagiti bagisna ken aglukotlukot a kasla ikamen ti bitukana.
Nakarikna iti awis nakaparsuaan kalpasan a pinug-awannna namindua ti riang ti polona sana impunas dagiti dakulapna iti muging ken kadagiti pispisna, kadagiti pingping sa nagtungedda iti tengnged, sa kalpasanna impulikadna ti lanit dagiti dakulapna iti likud pantalonna. Inkuraid dagiti kanigid a ramramayna iti panguloten. Nataldiapanna ti kanawanna, beinte ngata a metros iti kaadayona, nangato a pader ti subdivision, a yan dagiti karkariton ken sarsarpaw. Iti sirok ti bassit a kayo nakitana ti maysa a lakay nga agpatpaturayok. Sadiay! Nalabsanna ti bassit a sarpaw a naaramid iti karton ken naibarteng nga ules. Naalingagna ti mamedmeddan a saibbek ken bulos nga asug. Ngem gapu iti awis ti nakaparsuaan, pinaspasannan a kinamang iti nagpaturayokan itay ti lakay.
Sinublianna ti sarpaw: agarup dua a metro por dua a metro ti kalawa ken lima akadapan iti kangatona – napagsasaip a karton iti agsinnubangir a pannakadiding ken ti naibarteng a naangpep nga ulep ti bangen tapno di makita ti linaon ti uneg; ti atep ket nagtutuon-nagsasaip a playwod ken aglatlati a sim. Nangngegna manen ti asug. Sabali pay ti saibbek ti ubing a mangiyas-asug iti bisinna. Naguni. Saan a nasungbatan. Linukipna ti naibarteng nga ules. Binang-esanna ti naikayab nga angpep ken nabara nga alingasaw. Nagtimmukel dagiti mata ti lalaki iti naimatanganna a buya: ina nga agsasaibbek a mangar-arakop iti agedad ngata iti uppat a nakakutkuttong nga ubing a babai nga agas-asug. Nakailadda iti karton. Iti sikiganda, nakamasngaad ti dungrit ubing a lalaki nga agedad ngata iti lima ken agsasaibbek met daytoy. Nagdamag ti lalaki. Ngem tinalliaw laeng ti ina. Ti linaon ti mugingna iti nangdurog tapno dapadapennna ti muging ti ubing nga ar-arakopen ti ina. Nabara ti ubing. Umap-apuy a bara. Dinamagna no adda agas nga impainumna. Nagngilangil laeng ti ina. Pangaan ken kasla nagsultopan ti leddeg dagiti mata ti kuttongit a babai a wakray ti pagat-abaga a buok a tinallikudan ti sagaysay. Nadulpet ti nalayak a bestidana ken ti ngumisit a blusa. Nangngeg toy lalaki ti arungaing ti nakadalupisak ken nakasanggir iti pader nga ubing, uksob ken nakaputot ken unnat dagiti sakana. Mabisin. Nagsabat dagiti matada iti ina. Nangeddeng ti lalaki.
Innem nga aspilet, sangabotelia a danum ken dua katudok a banana cue a sagdudua iti linaonna iti inyawatna iti ina idi nagsubli iti sarpaw. Dinagdagna a nasken a patomarenna ti anak daytoy tapno bumaba ti gurigor ti ubing. Nagyaman ti ina. Inisemanna ti ubing a lalaki iti suli a napartak iti inna panagkabukab iti dua a katudok a banana cue nga intedna itay simrek. Ad-adda a nakarikna iti bisin. Nalipatanna ti bisinna gapu kadagiti mabisin. Nagpakada. Tinangadna ti init idi nakaruar iti sarpaw kabayatan a pinasadaan dagiti dakulapna ti muging, dagiti pispis ken dagiti pingping ket ti lanit dagiti dakulap impunasna iti laylayan ti kupas a maongna. Piniselna ti panulpapenna, nagbang-es ta kasla binalayan ti angpep ti naikayab nga ules a barteng ti sarpaw. Tinangadna ti agkiamkiam nga init. Pinug-awanna manen ti barukongna.
Nagsala dagiti matana iti kanigid ken iti kanawan. Sinuma ti mugingna no sadino iti pagturonganna. Agpaabagatan. Inkedddengna a magna lattan a magna. Agsala dagiti matana iti tunggal pagtagilakoan ken establisimiento a malabsanna. Miraen ken basaenna a nalaing dagiti naipaskil kadagiti poste, pader, waiting shed ngem napaay latta. Adda sumagmamano a nabasana nga agkasapulan iti tarabaho ngem dagiti laeng nagraduar iti kolehio. Hayskul laeng ti nagtengna. Saanen a nagtuloy iti kolehio gapu iti dakkel a gubat a nangpapanaw kadakuada iti lugarda. Nadegdegan ti nariknana a bisin. Makariknan iti panagkapsut.
Thelma’s Halal Foods. Kasla mangaw-awis ti nakarikep a kantina iti kanawanna. Dinan kabaelan ti bisinna. Mariknanan ti panagtigerger dagiti laslasagna ken panaglulok dagiti susuopna. Iduronna koman ti bulong ti ridaw idi nataldiapanna dagiti agpalpalama. Maysa a babai a nagbado iti rutayrutay, kusokuso ti naangrag ken pangatiddogen a buok. Kasla nagsultopan ti bisukol dagiti mata daytoy idi nagsabatda kadagiti matana ken nagsanggir iti semento a diding ti kantina, ti kanawan nga ima daytoy ket nakadisso iti semento a kunam la no dinan maingato pay wenno dinan kabaelan pay iti dumawat kadagiti sumrek wenno rumuar iti kantina, ti puraw a blusana ket kasla timmangkenen a kaki iti kinadulpetna, ket ti suotna a bestida ket pattapattaenna nga asul-langit daytoy ngem itan ket ngumisit, dagiti unnat a dapan ti babai ket uray la timmangtangken dagiti tikkab agingga iti lukais iti pamudawen a tumeng. Iti kullapit a tengnged, minira ti lalaki naguyaoy ti kasla kikit a pendant a nasingdanan iti dumapon iti marisna a sag-ot. Nalabit a lata ti gatas ti adda iti sikiganna a kanawan nga isu iti pagitinnagan ti kaasi dagiti addaan dakkel a panagpuspuso.
Ti kanigid ti babai ket lampong nga ubing a lalaki nga agtawen ngata iti lima. Nalukaisan ti kullapit a tian ti ubing iti rutayrutay a tisiert a di masinuo daytoy lalaki no ania ti maris. Kuladongan ti rupa ti ubing a kunam la no kudilna laengen ti nangbungon kadagiti takiag ken gurongna. Nadulpet met ti putotna. Nakanganga a nakadata iti semento nga awan a pulos iti ap-apna ket nagpungananna ti nalabaga ken asul a sinelas a pagarupenna a sinelas ti ina wenno lola ngata ti ubing ti baket? Wenno kasla baket ngatan a, ti langa nupay kaub-ubingan pay laeng daytoy? Nakakayang ti ubing ket madlaw dagiti timmaken a tikkab kadagiti gurongna.
Napaanges ti lalaki. Nakammet ti pusona iti ladawan dagiti agina. Nauneg ti sennaay a binulosan ti lalaki. Inton bigat, sangaldaw, agpapadadan a dulpet iti lubong. Saan a masasaan, no di makabirok iti trabaho, maysanto metten nga agpalpalama? Kinarawana ti nabatbati a kuartana. Nangeddeng.
Nakangngeg iti sig-am. Tinaliawna ti likudanna. Nagsabat dagiti mata toy lalaki ken ti agkabanuag a nakasarukod a timmalliaw kenkuana idi nakabatog kadagiti dua a nakaay-ay-ay a parsua. Iniseman ti agkabanuag ket sinubalitan met ti lalaki. Insurot toy lalaki dagiti matana iti likud ti nakapolo iti maroon ken nakapantalon iti nangisit nga inayad iti inna pannagna ng agpaamianan.
Immanges iti nauneg toy lalaki. Tinaldiapanna manen dagiti agpalpalama. Nagpengnget dagiti pangana gapu iti saludsod a dina masungbatan: apay a naulpit ti lubong kadakuada a nakurapay? Pinuyotanna manen ti riang ti polosiertna. Dagiti dua a dakulapna ket naipalabas iti muging, kadagiti pispis, kadagiti pingping ken iti tengnged sa naipuligad ti lanit iti laylayan ti panulpetenen a maong. Tinalliawna pay naminsan dagiti agpalpalama kalpasanna mangngegen iti panagranitrit ti naiduron a bulong ti ridaw. Ngem di nadlaw ti lalaki, uray no nakadumog ti ina, nakaturong kenkuana dagiti nalanay a mata ken agpalpaliiw. Nagtungtung-ed ti ina idi nagtangep ti bulong ti ridaw. Inyangad met ti nakailad nga ubing ti rupana a timmalliaw iti ridaw.
Dua a supot ti binitbit ti lalaki. Para kenkuana ti maysa. Para kadagiti agpalpalama ti maysa. Nagsarimadeng idi nailaksid iti ridaw. Nagtalangkiaw. Dinan makita dagiti agpalpalama. Inwarasna ti panagkitana. Napaay. Intag-ayna sana linibian ti maysa a supot.
“Nagdarasdan a nakapanaw?” Kinunana a nangipalawlaw dagiti pamulagatenna, ngem napaay iti sapsapulenna. Dagiti laeng agsasallupang a naariwawa a lugan nga agsarsarwa iti gita iti maimatanganna ken dagiti kasla agdardaras iti pannagnana a tattao. Ngem, saan a bale, kuna ti lalaki iti bagina. Kanenna laengen. Nagna. Pagna a pagna. Nakadanon iti parke a dina napupuotan. Indalupisakna lattan iti bannogna a nagnagna.
Nagdalukappit. Intukolna ti kanawan a siko iti kanawan a luppona sa nagtapaya. Ngem kawaw ti mugingna.
“Wen, aya, apay diak a nangan iti uneg ti kantina?” kunana iti bagina idi inukasna ti tapayana. Dagiti ngamin agpalpalama ti linaon ti mugingna iti kinaaddana iti uneg ti kantina. Isu a di nangan.
Binukitkitanna ti maysa a supot. Kalpasan a makanna dagitoy a taraon, agsapul manen iti trabaho. Uray no ania a klase ti trabaho. Uray katulong. Basta adda. No saan a makabirok, gasatna ngatan ti matay iti bisin. Uray ta saan nga is-isuna iti matay iti bisin, adu dagiti kas kenkuana iti lubong a matayton ken natayen iti bisin.
Sadiay lugarda, narway ti bisin. Saan a ti kinasadut dagiti umili ti rason no di ket iti saan nga agpulsot a gubat. Naiyanak ti evacuation center. Dina mabilangen no namin-anon a daras a nagnaedda iti evacuation center gapu kadagiti dina mabilangen a gubat. Saan a maawatan no apay a di sumardeng ti gubat iti lugarda.
“Ania ti nadaydayaw, ti matay iti bisin wenno matay a nagtakaw gapu iti bisin?” dinamagna iti bagina. Nanglangit. “Ti la sumsumrek iti panunotmo,” sinungbatanna met laeng ti bagina. “Isu met!” Naipigsana. “Matayto met laeng amin a tao, apay a nasken a mabisinan pay nga umuna santo matay?” Limmidem ti panagkitana ket nginarietanna dagiti gitebgiteb dagiti pispisna. Nagkidem.
Nagmulagat idi agangay. Ket inkeddengna a mangisubo. In-inut iti panagkabulna. Kasla dina mangalngal ti taraon idinto ta mabisin unayen. Kasla dina matilmon ti nginalngalna ta agsasamparat dagiti saludsod a nangbalud ti mugingna. Ta ania koma pay iti rason a mangan no iti sumaruno nga aldaw ket matayto metten iti bisin? Apay a pabayagenna pay laeng iti ipapatayna iti bisin no bisinto met laeng iti pakatayanna? Nagluag ti barukongna. Saan ngatan nga agbayag ket mapukawnan ti simbeng ti panunotna?
“Nagasgasat dagiti agbagtit ta dida parikut ti pagbiagda ken trabahoda!” naisawangna manen. Nagdumog ket bimmara dagiti matana, a sinaruno dagiti natnag nga innapuy iti ngiwatna. Nariknana ti kammet ti dagaang iti agmatuonen nga init. Kasla agtayyek ti lubongna. A, mangrugin a madayyeg ti nasimbeng a panunotna!
“Aaa! Naulpit ti lubong…!” ingngarietna. Tinangadna ti dina masinuo no ania a kayo. Narasay dagiti bulong a di man la agkuti iti kinaawan iti pul-oy. Awan ti milat ti asul a langit. Kasla agkiamkiam dagiti nanglaylay a karuotan.
“Padawatannakami man, anak…” naalumamay ken nakapsut a timek.
Tinalliawna ti kanawanna.
Ti babai nga agpalpalama ken akayna ti ubing. Simken ti nabara nga apros iti barukongna kalpasan a nakasay-op iti agatrosas. Nagtalangkiaw idi kasla nakangngeg iti kankansion ngem napaay ti sapsapulen dagiti matana. Nagsabat dagiti matada iti ina. Ti marikriknana a bara ket kunam la no nasibogan iti agyelyelo a danum. Dina maawatan no apay. Dina maawatan no apay a limmag-an ti riknana. Lalo a dina maawatan no apay a naasideg ti riknana kadagiti adda iti kanawanna.
“Padawatannakami man, anak…”
Nagsaibbek ti ubing. Ibagbagana ti bisinna iti inana.
“Kanenyon daytoy ina, agsinsinkayon…”
Nagdalupisak ti ina. Impadalupisakna met ti anakna.
“Ket sika?”
“Nabsogakon…” naglibak ni lalaki. Intuloy a sinapul dagiti pamulagatenna ti summuksuknor iti agongna nga angot ti rosas. Napno ti angot ti rosas iti aglawlaw. Kasla adda isuna iti hardin. Kasla maalingagna pay laeng ti nakakapkasut a sonata ngem napaay a mangsapul no sadino iti pagtaudan daytoy. Nagngilangil. Mapukpukawna kadin ti simbeng ti panunotna? Adda kenkuanan dagiti sintomas ti panagbagtit: makaangot iti naidumduma nga ayamuom ken mangkangngeg kadagiti karkarna a timek. Minirana dagiti nakaduldulpet a kasangona. Nagtalangkiaw. Ngem duapulo ngata a metro ti kaadayo ti kaasitgan a tao kadakuada. Nataldiapanna iti kanigidna ti agkabanuag a nakatugaw iti semento a tugaw iti sirok ti kayo ken nagpannimidanna ti sarukodna ken nakataliaw kadakuada. Isu daydiay ti agkabanuag a limmabas idi addada iti sango ti kantina. Mailasinna.
Sadino ngarud ti pagtaudan ti angot rosas? Impalawlawna manen dagiti paningkitenna. Iti panagrikna ti lalaki ket kasla kumurikor iti agongna ti banglo kabayatan nga umap-apros ti puyupoy. Imposible met a dagitoy nakaduldulpet nga agpalpalama iti sangona ti pagtaudan ti banglo. A, uray ti angongna ket mangrugin nga agpalta! Sintomas iti panagbagtit… agbagtitton!
Nakangngeg iti garikgik ti babai ken lalaki iti likudan ti narukbos ken dandani pagattao a gumamela iti agarup lima a metro iti yanda. Sadiay!
“Mangankayon, Bai…”
“Agkararagtayo pay ngarud, barok. Dumawattayo iti bendision kadaytoy a taraon nga inyupresermo…”
Tinung-edanna. Iti panagsabat dagiti mata dagiti dua, kasla nakarikna ti lalaki iti lamiis manipud iti mata ti ina, a kasla nagwaras pay iti bagina – kadagiti laslasag ken kadagiti ur-uratna. Lamiis a sumsumaen ti mugingna itan iti kinakarkarna a mariknana. Kasla nakarikna iti bileg. Simmaranta. Kasla rimmagsak. Dina maawatan ti bagina. Ti minulmolan ti mugingna: Agbagtitto kadin?
Binuyana ti nanguros ti ina, nagparintumeng daytoy, pinagdippitna dagiti dakulapna sana indennes iti barukong, nagdumog ket nagtanamitim. Nakaparintumeng met ti ubing, nagdippit dagiti dakulapna a nakadennes iti barukong ken tumangtangad daytoy a nakakidem ken naulimek.
Mangngeg ti lalaki ti nakapsut ken naalumamay a kararag ti ina ngem di simmurot ti lalaki. Kararag iti kinaadda koma iti bendision iti taraon a pagsasangoanda, ti bendision a para iti lalaki a di nagpaidam a nangiyupreser ti taraon.
Nangan ti ina ken ti ubing. Binuya laeng toy lalaki iti pannangan dagiti agina. Uray no piliten ti ina a mangan ngem di nangan ti lalaki. Di ammo toy lalaki no apay a kasla napukaw a naminpinsan ti bibisinanna. Dina maawatan.
Nalpas dagiti agina. Napidut amin a murkat ket naisakmol. Kalpasanna ket nanguros ken nagkararag manen ti babai ket nagyaman iti taraon nga impaunegda. Awan ti milat ti asul a langit a makita toy lalaki. Saanna metten a marikna ti dagaang.
Nagsuyaab ti ubing. Nagilad. Nagpungananna dagiti takiagna. Immisem ti babai a nangtaliaw iti lalaki.
Timmakder ti lalaki. Nagpakada.
“Sadino ti papanam, barok?”
“Innak sapulen ni Patay, Bai…” kunana, ngem dina maawatan ti bagina no apay a naisawangna dayta.
“Bendisionannaka koma ti Dios, anak…”
“Ad-adda a kasapulanyo ti Diosyo, Bai, ngem siak. Ala, panawankayon!”
Ket pagna a pagna ti lalaki a kunam la no agturong iti chamber ti lethal injection. Natukkol ti tengngedna. Nakabulsa dagiti imana. Awanen a pulos iti maarikapna a kuarta. Pagna latta a pagna. Inkeddengna a dayta laeng iti aramidenna. Nutnutnotan ti mugingna a nasaysayaat a dayta ti aramidenna, ta inton mabannog, daytay napaksuyan unay unayen, maturogton iti mismo a yanna. Ket kaykayatnan iti saanen nga agriing. Daytay mabangungot koman wenno maatake pay ketdin a.
“Lumabanka! Laglagipem nga immayka ditoy Manila tapno makigasanggasat!” Naipigsana. Dumurdurog ti pakinakemna. “Dika sumuko!” Inulitna ken inradies ti maudi a balikas. Nagsardeng. Nalagipna dagiti damag nga adu dagiti kailianna iti rimmang-ay ti biagda ditoy a deppaar ken nangalan kadagiti pamiliada. Daytoy ti dakkel a nangdurog kenkuana tapno makigasanggasat met. Nasken a mapasamak met kenkuana daytoy. Nasken a patibkerenna ti pakinakemna. Lumaban. Nasken a maalananto ditoy ti pamiliana tapno matarayanda ti gubat ken iti kinakurapay. Nangemkem. Pinabasolna ti di agsardeng a gubat iti lugarda. Pinabasolna ti panagsamsam kadagiti dagada. Pinabasolna iti kinaawan iti saranay a dumteng kadakuada idinto ta nangnangngegna iti transistor dagiti minilmillion a tulong manipud ti gobierno ken sabsabali a nasion a para kadakuada. Dagitoy ti rason ti nasaknap nga eksudos ti kadaraanna. Agkamangda iti lugar a yan ti kinatalged, kappia ken talinaay. Agkamangda iti daga a napnoan iti kari.
“Wen, ania, di rumbeng a maawananak iti namnama.” kunana iti nakapsut a timek. Immanges ti nauneg. Impiduana.
Dinan maiyaddang dagiti sakana. Nabannog unayen. Agtinnagen dagiti kalub dagiti matana. Kayatna nga iyilad. Impalawlawna pay ti panagkitana. Nagmusiig. Ne, iti met lugar a nangpanawanna iti babai ken ti ubing ti yanna! Nagsubli a dina napupuotan? Ngem, yannan ti babai ken ti ubing? Ngem saanen nga importante kenkuana dayta. Makaturturogen. Mangrugin a lumnek ti init. Mano nga oras a nagnagna? Inyiladna lattan iti immangrag a karuotan. Nagsikig. Intulokna ti bagina a sakupen ti turog nupay mariknana ti dagaang ken nabang-i nga alingasaw ti daga.
Nakarikna iti saem. Daydiay saem a kasla natudok iti pika ti akimbaba a paragpagna. Nasaem a kumutukot. Bimmangon. Pinidutna ti bassit a banag a naitudok iti daga ken naiddaanna. Minirana.
Nanglangit idi adda ti minulmulan ti mugingna. “Natnagna? Natinnag la ketdi ti ina daytoy!” Napataliaw iti kanigidna. Ti agkabanuag a nakasarukod! Lima nga agpa ngata iti yanna. Nagsabat dagiti matada. Iniseman ti agkabanuag. Sinubalitanna. Nagsuyaab. Imbulsana ti pendant ket inyiladna. Dinan nakita ti panagtungtung-ed ti agkabanuag a nakasarukod, in-inut nga immadayo, agingga inalun-onen ti sipnget. Madamdama pay agur-uroken ti lalaki.
“Kutkutonen ken dingdingrawenkan, dugyot, dika payla bumangon!” kuna ti labus ti bagina ken napno iti tatona nga agsagsagad, nakaputot ket kadagiti tumeng daytoy pimmulipol uleg a tato. Iti kanawan a tumeng, nabasana ti SSC 321. “Tumakderkan no dimo kayat a bugbogenkan, ne!” Kasla kumilaw dagiti mata ti lumakayen, agedad ngatan ti nasurok a singkuenta ken agtayag ngata iti lima a kadapan ken buksitan ken sumilap ti kalbona.
Linidlid toy lalaki dagiti matana. Timmangad. Nakangaton ti init. Nagdardaras a pimmanaw toy lalaki idi nailayat ti nalukot a gemgem ti lakay. Dina kayat iti riribuk. Ta sadiay lugarda umok ti riribuk. Saan a riribuk iti inayanna ditoy. Naggaradugod manen ti buksitna. Saan laeng a mabisin, no di ket agalburito pay ti tianna. Pinidutna ti pagiwarnak iti rabaw ti immaratiddog a lamisaan a bato, a nalabit nga imbati wenno nabati ti kaudian a nagtugaw dita. Napia la pagpunasna iti kerretna no sadino la ditan a nalemmeng iti papananna pagpaknian. Inukradna ti pagiwarnak. Napasardeng. Binasana ti anunsio iti maysa a kolektor kadagiti relika.
Kinarawana ti bulsana. Adda! Inruarna ket minirana. Iti mugingna, kasla agparparikna a sabali daytoy a petpetna. Nalabit a namaris dagitoy no saan a pinangisit iti kabkab ken medio panagsenen.
“Ilakoksan!” naiyesngawna.
“Kukuam aya?” dinillawna ti bagina.
Minirana ti adres ti kolektor. Nalabasannan daytoy a lugar. Ditoy ti pagpagnaanna idi agtartrabaho pay laeng iti konstraksion. Inaprosanna ti kuladongan a buksitna kalpasan iti nagsasaruno a garadugod a kunam la no garadugod dagiti naunget a gurruod iti panawen ti nepnep.
Nakaangot manen ti agatrosas.
“Nagbanglon!” Impalawlawna ti panagkitana, ngem adayo ti yan dagiti grupo dagiti babbai nga agkakatawa iti yan ti semento a tugawan ken semento a lamisaan. Nariknana ti puyot ti angin. “Isuda ngata…?” Nagnan. Iti panunotna, naiyangin laeng dayta kasla banglo ti rosas.
Tinalliawna ti amianan. Ne, ti manen agkabanuag a nakasarukod iti kanigidna! Adda iti igid iti kalsada ken tumaltaliaw kenkuana nga umis-isem! Sursuroten kadi ti agkabanuag wenno nairanrana laeng nga adda daytoy iti papananna met? Ngem saanna nga inkaskaso. Saanen a napateg kenkuana daytoy a banag.
“Kasla sursurotennak ti banglo?” kunana manen ti bagina. Simgar. Dina maespeling no apay a simgar. Immanges iti nauneg. Inulitna. Ngem, dinan maangot pay ti banglo. Napartak ti pannagnana. Ti adres ti kolektor.
Religious artifacts ti kaadduan a koleksion ti Caucasian a lakay ken nalukmeg a baket a nangpastrek kenkuana. Dinamagda no ania ti masapulna. Saan a nagtimek, ta nariknana manen ti bisinna. Inyawatna lattan ti pendant iti baket. Minira ti baket. Nadlawna a napanganga ti baket a nangbidingbiding ti krusipiho.
Ti lakay ti nangawis a sumurot iti uneg ti bassit a siled. Simmurot lattan. Bassit a timbangan ken libro a nangisit ti naiparabaw iti sarming a lamisaan. Adda ti dua a tugaw iti sanguanan ti maysa ket naiyupreser iti lalaki. Ti maysa ket ginuyod ti baket sana tinugawan.
Inukrad ti lakay ti nangisit a libro. Naunnat met ti tengnged ti lalaki ken ti baket. Nakita ti lakay ti ladawan a kapada ti pendant. Innala ti lakay ti pagsiripna ket binidingbidingna a nalaing ti pendant. Inggusugosna iti nangisit ken basbassit ngem gemgem a bato. Ti nangigusugosanna ket pinatedtedanna iti likido, ket nakita toy lalaki nga immasuk ti bato sa idi kuan minulagatannan ti nakatartaranaw nga uged-uges a duyaw a nagparang iti nangisit a bato. Insaruno ti lakay a pinatedtedan ti krusipiho. Immasuk met ngem lalo a timmarnaw ti maris dagiti naibudak a batbato. Bimmusnag dagiti marisda. Tinimbang ti lakay. Impasana iti baket. Sinirip met daytoy babaen iti sangadakulapan a magnifying glass. Nalawa ti isem ti baket a nagtungtung-ed ket kinunana: “It’s a genuine monstrance in tri-color gold rays, diamond stones on cross and base and colored stones on trunk…!”
“Mabisinak unayen. Mano iti pagbayadyo, Bai?” dinamag toy lalaki. Agtigtigerger. Dina ammo no apay, naugotanen iti pigsa. Saan nga umanay ti pul-oy ti electric fan iti kanigid a suli a mangited iti bang-ar iti kasla kumusnawen a panagkitana. Siguro iti adayo a pinagnana ken bisinna. Nagkiamkiam ti panagkitana, nakakita kadagiti bituen. Nagpusipos ti lubongna. Naglusdoy iti tugawna. Nagikkis ti baket.
Idi makariing, napellesanen daytoy iti nadalus a kawes ken nakaidda iti nalamuyot a kama iti bassit a siled. Ti lakay ken baket ti immuna a nakitana. Is-iseman dagiti kolektor.
“Ni Inggo a draybermi ti nangpelles kenka. Siledna daytoy.” kuna ti lakay idi inaprosanna ti lalaki ti barukongna. Nadalus ti suotna a puraw a tisiert ken nangisit a kurduroy a pantalon.
Nagyaman. Naawis a nakilanglang a mangan – iti tinapay, fried chicken ken kape. Sa kalpasanna, inawat ti lalaki ti tseke a bayad ti inlakona. Intarapnosna nga insukat iti banko, kas bilin dagiti gimmatang. Subliannanto ti kaserana tapno agbayad ken alaenna dagiti gargaretna. Sumapulton iti sabali a pagnaedanna. Dina kayaten iti nabuyok a kabarongbarongan iti natay a karayan. Siguro, makabirokto ngatan iti trabaho. Isamirananto iti agiskuela inton makabirok iti trabaho. No di latta makabirok iti trabaho, agpatulong kadagiti naam-ammona a kaprobinsiaanna iti Quiapo. Aglakolako met kadagiti aksesoria kadagiti selpon. Addan iti pagpuonanna. Dayta ti kangrunaan iti amin, puonan, kas kuna dagiti kaprobinsiaanna.
“Kukuada daydiay. Rumbeng laeng nga isublim!” sinintir ti bagina.
“Itedko amin?” dinamagna iti bagina.
“Dumawatka a. Dida met ngata naimut a!” Inkalinteganna met laeng ti bagina.
“Dimo tagikuaen ti dimo kukua!” Nagulimek.
“Sapulem ida, a!” Kinuna manen iti bagina.
Nangeddeng. Napan iti kantina nga immuna a nakakitaanna ida.
“Adda iti agpalpalama ditoy. Idiay man ne, ti pagtugtugawanda.” Intudona iti ruar.
“Saanmi nga ammo dayta ibagbagam, mister. Iti kaanoman, saanak pay a nakakita iti agpalpalama nga immarubayan ditoy kantina.” Kuna ti kahera a nagdalungdong iti asul ken nalukmeg a babai nga agedad ngata iti kuarenta. “Piton a tawenko nga agtartrabaho iti daytoy a kantina, diak pay nakita dagita nga ibagbagam.” Nagdamag pay ti kahera kadagiti dua pay a wetres ngem ngilangil laeng ti insungbatda.
Rimmuar ti lalaki. Dina kayat iti mangipapilit. No agliblibak ti kahera, awan iti maganabna; no agsasao iti pudno, awan latta ti ganabenna ta dina makita dagiti sapsapulenna.
Pagna. Pagna. Pagna. Dina ammo ti turongenna. Nagsardeng idi nakurikoran ti agongna.
“Agatrosas!” Inkidemna iti nagsay-op. “Hmm, makapasalibukag a banglo,” nakunana. Immisem. Impalawlawna ti panagkitana. Nakatakder toy lalaki iti asideg ti silulukat a ridaw ti dakkel a pasdek. “Dita met uneg!” Naipigsana pay. “Adda la ketdi dagiti agina a sapsapulek iti uneg…” ket nagdardaras a simrek. Ti banglo ti rosas ti nangiturong kenkuana no sadino iti turongenna. Napaliiwna dagiti sumagmamano a nakaparintumeng ken nakatugaw. Naulimek ti nakalawlawa nga uneg ti pasdek. Inayad itan iti pannagna ti lalaki iti igid a sumurong iti altar.
Kellaat a nagtibbayo idi namulagatanna ti eskaparate. Nagsardeng. Linidlidna dagiti matana. Talloda. Minatmatanna ida a nalaing. Manipud saka agingga iti dapan. Pinagsisinnublatna ida a minira – ti agkabanuag a nakasarukod, ti ubing ken ti ina. Nagrupanget. Dua nga imana iti nangkuraykay kadagiti pangulotenna, aburido iti dina maawatan a mapaspasamak iti biagna. Pinongutpungotna ti pangulotenna kabayatan a nagngariet.
“Aaahh…! Mabagbagtitak metten…!” naipigsana ti timekna.
“Adda maitulongko?” kuna ti agkabannuag a nakaabito nga immasideg.
“Asinoda?” Intudona ti eskaparate.
“The Holy Family…Dimo am-ammo ida?”
“Saan, apo…”
“Asinoka? Ania ti naganmo? Taga-anoka?” Umis-isem ti nakaabito nga agedad ngata iti kuarenta, pamudawen ken nataytayag bassit ngem ti lalaki.
“Jamalul Embu Sahaba Usman Sali, apo. Maysa a Tausug, taga-Lanawan, Sumisip, Basilan. Agtawen iti duapulo ket tallo…”
Am-ammo ti Langit toy kabsattayo, kasta koma met kadakayo… #
GIBUSNA.


c: text/html

text:
Federico Fellini
Ni Federico Fellini (Pannakabalikas nga Italiano: [fedeˈriːko felˈliːni]; Enero 20, 1920 – Oktubre 31, 1993) ket maysa idi nga Italiano a direktor ti pelikula ken mannurat ti senario. Isu ket naamammoan iti naisangsangayan nga estilo a magilaok dagiti ladawan ti pantasia ken baroko, isu ket naipanpanunotan a kas maysa kadagiti kaimpluensiaan nga agararamid ti pelikula ti maika-20 a siglo, ken nawatiwat a nararaeman.[1] Isu ket nangabak kadagiti lima nga Gungguna ti Akademia|, a nagbalbalin nga isu ti tao a kaaduan a nangabak ti Oscar Kalaingan a Pelikula ti Ganganaet a Pagsasao iti pakasaritaan.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Burke ken Waller, 12
- ^ Alcinema.org (Naipatarus manipud ti Italiano: Ni "Federico Fellini ket isu ti direktor a nangabak ti kaaduan nga Oscar: 4 para iti Kasayaatan a Ganganaet a Pelikula (1957: La Strada, 1958: Dagiti Rabii ti Cabiria, 1964: 8 1/2, 1975: Amarcord) ken maysa para iti Nagun-od ti Kabibiag idi 1993.")
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Federico Fellini idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Federico Fellini idiay Wikiquote
- Pundasion ni Fellini Opisial a sitio ni Rimini (iti Italiano)
- Fondation Fellini pour le cinéma (Suisa) Opisial a Suiso a sitio (iti Pranses)
- Infobox tao nga agus-usar ti parametro ti influence
- 1920 a pannakaipasngay
- 1993 nga ipupusay
- Dagiti nangabak ti BAFTA (tattao)
- Dagiti nangabak ti Gungguna ti Europeano a Pelikula (tattao)
- Dagiti Italiano a direktor ti pelikula
- Dagiti direktor ti komersial ti telebision
- Dagiti Italiano a mannurat ti senario
- Dagiti Italiano a Romano Katoliko
- Tattao manipud idiay Rimini
- Dagiti nangabak ti David di Donatello
- Dagiti direktor ti pelikula ti pagsasao nga Inggles
- Dagiti direktor ti pelikula ti pagsasao nga Aleman
- Tattao manipud ti Probinsia ti Rimini

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Colombia
Ti Colombia (/kəˈlʌmbiə/ kə-lum-biə, wenno /θjkəˈlɒmbiə/ kə-lom-biə), opisial a ti Republika ti Colombia (Espaniol: República de Colombia [reˈpuBlika ðe koˈlombja]), ket pagilian a mabirukan idiay amianan a laud ti Abagatan nga Amerika, a nabeddengan iti amianan a laud babaen ti Panama; iti daya babaen ti Venezuela ken Brasil; iti abagatan babaen ti Ecuador ken Peru; ken makin-binningay kadagiti patingga ti baybay iti Costa Rica, Nicaragua, Honduras, Hamaika, Republika a Dominikano ken Haiti. Daytoy ket unitario, batay-linteg a republika a buklen dagiti tallopulo ket dua a departamento.
Ti teritorio nga itan ket ti Colombia ket kasisigud idi a natagtagitao babaen dagiti indihenio a tattao a mairaman dagiti Muisca, Quimbaya, ken Tairona. Simmangpet dagiti Kastila idi 1499 ken nangirugida iti paset ti panawen iti panagrukma ken kolonisasion ken kanungpalan ti pannakapartuat ti Virreinato de la Nueva Granada), a ti kapitoliona ket ti Bogotá.[5] Ti wayawaya manipud ti España ket nagun-od idi 1819, ngem babaen idi 1830 ti "Gran Colombia" ket narebban babaen ti panagikkat ti Venezuela ken Ecuador. Ti ita nga aldawen a Colombia ken Panama ket nabangon a kas Republika ti Baro a Granada. Ti baro a pagilian ket pimmadas iti pederalismo a kas ti Konpederasion ti Granada (1858), ken kalpasanna ti Estados Unidos ti Colombia (1863), sakbay ti Republika ti Colombia ket naideklara idi 1886.[6] Ti Panama ket nakisina idi 1903.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "visibilización estadística de los grupos étnicos". Censo General 2005. Departamento Administrativo Nacional de Estadistica (DANE). Naala idi 15 Hunio 2013.
- ^ Bushnell, David & Rex A. Hudson (2010) "The Society and Its Environment"; Colombia: a country study: 87. Washingtion D.C.: Federal Research Division, Library of Congress.
- ^ a b "Animated clock". Colombian State Department. Naala idi 4 Pebrero 2012.
- ^ a b c d "World Economic Outlook Database". International Monetary Fund. Oktubre 2014. Naala idi 7 Oktubre 2014.
- ^ Nicolás del Castillo Mathieu (Marso 1992). "La primera vision de las costas Colombianas, Repaso de Historia". Revista Credencial (iti Espaniol). Naala idi 29 Pebrero 2008.
- ^ CIA world fact book. "Colombia". CIA. Naala idi 24 Mayo 2009.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Colombia idiay Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Colombia manipud idiay Wikivoyage
- Sapasap a pakaammo
- Ti Colombia iti Encyclopædia Britannica
- Kitaen ti Colombia iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)
- Colombia a naikabil iti The World Factbook
- Gobierno
- Website ti gobuerno ti Colombia (Espaniol)
- Culture
- Ministro ti kultura (Espaniol)
- Heograpia
- Colombia
- Pagpagilian ti Komunidad ti Andes
- Dagiti pagilian ti Karibe
- Dagiti batay-linteg a republika
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Pasipiko
- Dagiti dati a kolonia ti Espana
- Dagiti republika
- Dagiti pagilian ti Abagatan nga Amerika
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Espaniol
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1810
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Pagpagilian ti Abagatan nga Amerika
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Papa Agapito I
Ni Santo Papa Agapito I (pimmusay idi 22 Abril 536) ket isu ti nagturay a papa manipud idi 13 Mayo 535 aginggana idi 22 Abril 536. Isu ket nasken a saan a maiyallilaw ti sabali pay a Santo Agapito, ti maysa a Nasapa a Kristiano a Martir nga adda ti rambakan nga aldaw iti 6 Agosto.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dudden, Frederick H. (1905), Gregorio ti Natan-ok, London: Longmans, Green, ken Co
- Louise Ropes Loomis, Ti Libro dagiti Papa (Liber Pontificalis). Merchantville, NJ: Evolution Publishing. ISBN 1-889758-86-8 (Naipreta manen idi 1916 nga edision. Inggles a pannakaipatarus nga adda dagiti naeskolar a pakaammo, ken dagiti panangiladawan).
- Martindale, John R.; Jones, A.H.M.; Morris, John (1992), Ti Prosopograpia ti Kinaudi a Romano nga Imperio, Tomo III: AD 527–641, Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, ISBN 0-521-20160-8
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Agapito I idiay Wikimedia Commons


text:
Amado V. Hernandez
Ni Amado Vera Hernandez (Septiembre 13, 1903—Marso 24, 1970) ket maysa a Tagalog a mannaniw, dramaturgo ken nobelista a mairaman kadagiti mannurat a Pilipino a mangsalsalimetmet ken mangitagtag-ay iti "maseknan nga arte." Iti panirigan ni Hernandez, ti ti akem ti maysa a mannurat ket agpaay a kas konsensia ti kagimongan ken kas mangpasingked iti kinaindaklan ti ispiritu ti tao iti laksid ti saan a panagpapatas ken panangidadanes. Dagiti obra ni Hernandez iti prosa a Tagalog ket naisalumina iti kaaduan. Ti nobelana a Mga Ibong Mandaragit, a sinuratna kabayatan a naikursong iti pagbaludan, ket ti umuna a socio-polical a nobela a nangipalgak iti saksakiten ti kagimongan kas naparangarang kadagiti parikut nga agrario iti dekada 50.
Naited ken ni Hernandez ti Pammadayaw a Nailian nga Artista iti Filipinas iti Literatura idi 1973.
Obra[urnosen | urnosen ti taudan]
- Bayang Malaya
- Kung Tuyo na ang Luha Mo, Aking Bayan
- Panata sa Kalayaan
- Isang Dipang Langit
- Mga Ibong Mandaragit
- Luha ng Buwaya
- Amado V. Hernandez: Tudla at Tudling: Katipunan ng mga Nalathalang Tula 1921-1970
- Langaw sa Isang Basong Gatas at Iba Pang Kuwento ni Amado V. Hernandez
- Magkabilang Mukha ng Isang Bagol at Iba Pang Akda ni Amado V. Hernandez


text:
Tattao a Pilipino
Dagiti Pilipino wenno Tattao a Pilipino dagiti patneng nga agnanaed ken umili ti Republika iti Pilipinas a masarakan iti Abagatan-a-Daya nga Asia. Ti termino a Pilipino (Pilipina no babai) ket mabalin met a dumakamat kadagiti tao a nagtaud iti Pilipinas.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Nagtitiponan dagiti Filipino nga agnanaed idiay Pilipinas ken iti sabali a pagilian
- ^ Philippines Estados Unidos Departamento iti Estados.
- ^ Pilipino nga Estadistika: US Opisina ti Senso Estados Unidos. Naala idi30 Hunio 2009
- ^ a b c d e Stock Estimates of Overseas Filipinos 2007 Report. Philippine Oversea Employment Administration. Naala idi Hulio 22, 2009.
- ^ Dagiti Pilipino idiay Malaysia. Opisina ti Pagmalditan Sekretario iti Pilipinas. Naaala idi Hulio 22, 2009.
- ^ Pilipino a Kanadiano Dagiti Estadistika ti Kanada. Naaala idi Hunio 30, 2009
- ^ "Departamento iti Ganganaet a Panakibiang dagiti Pilipino idiay Hapon". Hapon. 12 Marso 2011.
- ^ Dagiti Pilipino idiay Hong Kong Opisina dagiti Estadistika. Naaala idi Hunio 30, 2009.
- ^ Pilipino Australiano Opisina dagiti Estadistika Australia. Naala idi 30 Hunio 2009
- ^ Cittadini Stranieri. Bilancio demografico anno 2010 e popolazione residente al 31 Dicembre - Tutti i paesi di cittadinanza, Italia
- ^ Demograpiko iti Taiwan#Dagiti ganganaet nga agtaeng
- ^ Dagiti Pilipino idiay Abagatan a Korea.Kultura ken Pakaammo a Serbisio iti Korea (KOIS). Naaala idi Hulio 21, 2009.
- ^ "Sentro nga Opisina ti Estadistika dagiti Israeli". Sentro nga Opisina ti Estadistika dagiti Israeli.
- ^ "PGMA meets members of Filipino community in Spain". Pilipinas:Gov.Ph: Ti Opisial a Portal ti Gobierno iti Republika iti Pilipinas. Naala idi 1 Hulio 2006.
- ^ Dagiti Pilipino idiay Baro a Selanda. Estadistika ti New Zealand. Naala idi Hulio 2, 2009
- ^ Tattao: Pilipino, Ti Joshua a Gandat
- ^ "8 Folkemengde, etter norsk / utenlandsk statsborgerskap og landbakgrunn 1. januar 2009". Statistisk sentralbyra (Estadistika ti Norwéga). Naala idi 2009.
- ^ "Ti abababa a pakasaritaan iti Pilipinas – Panakibiang ti Olanda". Ti Embahada ti Pilipinas idiay Hague.
- ^ "Ti Pilipinas ket agpalpaliiw kadagiti kasasaad dagiti agtrabtrabaho idiay Pakistan". 5 Nobiembre 2007. Naala idi 19 Disiembre 2009.[natay a silpo]


text:
San Policarpo, Daya a Samar
Ti San Policarpo ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Daya a Samar iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti San Policarpo ket politikal a nabingbingay iti 17 a barbaranggay.[2]
- Alugan
- Bahay
- Bangon
- Baras (Lipata)
- Binogawan
- Cajagwayan
- Japunan
- Natividad
- Pangpang
- Baranggay No. 1 (Pob.)
- Baranggay No. 2 (Pob.)
- Baranggay No. 3 (Pob.)
- Baranggay No. 4 (Pob.)
- Baranggay No. 5 (Pob.)
- Santa Cruz
- Tabo
- Tan-awan
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Daya a Samar". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 14 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Daya a Visayas (Ingles) naala idi 27 Pebrero 2013
- ^ "Probinsia ti Daya a Samar". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 14 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Ocampo, Camarines Sur
Ti Ocampo ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Camarines Sur iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Ocampo ket politikal a nabingbingay iti 25 a barbaranggay.[2]
- Ayugan
- Cabariwan
- Cagmanaba
- Del Rosario
- Gatbo
- Guinaban
- Hanawan
- Hibago
- La Purisima Nuevo
- May-Ogob
- New Moriones
- Old Moriones
- Pinit
- Poblacion Central
- Poblacion East
- Poblacion West
- Salvacion
- San Antonio
- San Francisco
- San Jose Oras
- San Roque Commonal
- San Vicente
- Santa Cruz
- Santo Niño
- Villaflorida
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Camarines Sur". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 26 Septiembre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Bicol (Ingles) naala idi 05 Pebrero 2013
- ^ "Probinsia ti Camarines Sur". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 26 Septiembre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Dagiti lehislatibo a distrito iti Zamboanga del Sur
Dagiti Lehislatibo a Distrito iti Zamboanga del Sur, ket isu dagiti umuna ken maikadua a distrito ken isu dagiti pannakabagi ti Probinsia ti Zamboanga del Sur iti Kamara dagiti Pannakabagi iti Pilipinas. Ti Zamboanga del Sur ket paset idi ti pannakabagi ti Departamento ti Mindanao ken Sulu manipud idi 1916 aginggana idi 1935 ken ti Probinsia ti Zamboanga manipud idi 1935 aginggana idi 1953, idi nakagun-od ti bukodna a pannakabagi. Daytoy ket paset idi ti pannakabagi ti Rehion IX manipud idi 1978 aginggana idi 1984, ken manipud idi 1984 aginggana idi 1986, daytoy ket nagbutos kadagiti 3 a sapasap a pannakabagi, bayat a dati a paset idi ti Siudad ti Zamboanga, ken naikkan idi ti bukodna a pannakabagi. Idi 1986, daytoy ket nabingbingay kadagiti tallo a kongresional a distrito aginggana idi 2001, idi napabassit iti dua a kongresional a distrito idi ti pannakaisina ken pannakapartuat ti bukodna a maikatlo a kongresional a distrito a kas ti probinsia ti Zamboanga Sibugay.
Dagiti linaon
Umuna a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Siudad: Siudad ti Pagadian
- Dagiti ili: Aurora, Dumingag, Josefina, Labangan, Mahayag, Midsalip, Molave, Ramon Magsaysay, Sominot, Tambulig, Tukuran
- Populasion (2007): 538,578
Maika-2 a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti ili: Bayog, Dimataling, Dinas, Dumalinao, Guipos, Kumalarang, Lakewood, Lapuyan, Margosatubig, Pitogo, San Miguel, San Pablo, Tabina, Tigbao, Vincenzo A. Sagun
- Populasion (2007): 375,761
Maika-3 a distrito (awanen)[urnosen | urnosen ti taudan]
Maymaysa a distrito (awanen)[urnosen | urnosen ti taudan]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Lehislatibo a distrito iti Basilan
- Lehislatibo a distrito iti Zamboanga
- Dagiti lehislatibo a distrito iti Siudad ti Zamboanga
- Dagiti lehislatibo a distrito iti Zamboanga Sibugay
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi iti Pilipinas


text:
Wikipedia:VisualEditor
- VisualEditor
- Pagibagaan a panid (Ilokano)
- Pagibagaan a panid (Ingles) - idiay MediaWiki
- Apay a maararamid daytoy?
- Dokumentasion:
- Masansan a salsaludsod (Ingles) - idiay MediaWiki
- Panagrang-ay:
- Dagti linawas ken binulan a reporta ti kasasaad (Ingles) - idiay MediaWiki
- WMF Roadmap (Ingles) - idiay MediaWiki
- Inheniera a gangandat ti WMF, 2013-2014 (Ingles) - idiay MediaWiki
- Alagaden ti agar-aramat / Panag-usar
- Dagiti apat ti teklado
- TemplateData
- Pagsursuruan ti TemplateData
- Sentral a Pagipatarusan - idiay MediaWiki
- Kangrunaan a panid ti panagsukisok (Ingles) - idiay Meta
- Dagiti inoras nga inurnos, VisualEditor vs. wikitext
babaen ti tipo ti agar-aramat, a kas % kadagiti amin nga inurnos
- Dagiti inoras nga inurnos, VisualEditor vs. wikitext
babaen ti tipo ti agar-aramat, a kas % kadagiti amin a inurnos babaen ti tipo ti agar-aramat
- Dagiti inoras nga inurnos, VisualEditor vs. wikitext
a kas % kadagiti amin nga inurnos
- Dagiti inoras nga inurnos, VisualEditor vs. wikitext
patingga a bilang dagiti inurnos
- Dagiti inoras nga inurnos, VisualEditor vs. wikitext
patingga a bilang dagiti inurnos, babaen ti tipo ti agar-aramat
- Dagiti inaldaw a nga agur-urnos babaen ti UI
babaen ti tipo ti agar-aramat
- Dagiti inoras a naipasubli a pabagbalbaliw
babaen ti tipo ti panangisubli
-
(amin a pagkitaan
- Pagipadasan ti kinaudi a bersion ti VisualEditor - idiay MediaWiki
- Bugzilla
Naragsak nga isasangbay iti portal para iti VisualEditor, ti baro a waya iti panag-urnos iti Wikipedia nga agdama a pinarparang-ay babaen ti Pundasion ti Wikimedia. Ti panag-urnos ti Wikipedia manipud idin, iti napalabas, ket nasken ti tao ti agadal ti wikimarkup, para kadagiti kaaduan a panagbalbaliw ti artikulo. Idi 2001, daytoy nasayaat pay laeng; idi 2013, daytoy ket nagpapanaw kadagiti dadduma met a kontributor. Ti VisualEditor ket mangpalubos ti tattao nga agurnos a saan a nasken ti agadal ti wikimarkup ken addanto namnama a daytoy, ket mangawis kadagiti adu nga agbasbasa nga agbalin kadagiti editor.
Dagiti nasanay nga agur-urnos ket mabalin a kaykayatda ti dagus nga agurnos ti wikitext, ken makitkitada daytoy a naparpardas ket ad-adu nga apag-isu. Ti panagur-nos kadagiti artikulo iti puro a wikitext ket mabalin pay laeng ken agtultuloy a mabati a maysa a pagpilian; ti Pundasion ti Wikimedia ket nalawag nga awan planoda a mangikkat iti daytoy. Dagitoy dua a pagpilian ti panag-urnos ket mabalin a mastrekan manipud ti baras ti ramit iti ngato ti tunggal maysa nga artikulo ken ti panid ti agar-aramat.
Dagiti linaon
Maipanggep ti VisualEditor[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti VisualEditor ket isu ti baro, ti "bisual" a waya ti panag-urnos ti Wikipedia a mangpalubos ti tattao ti agpadawat a saan a nasken ti agadal ti wikimarkup. Daytoy ket nabayagen a magun-od a kas maysa a naiparuar nga opt-in "alpha" iti Wikipedia nga Inggles manipud idi Disiembre 2012, ken dagiti dadduma pay a 16 pagsasao manipud idi Abril 2013, ken dagiti gangani amin a pagsasao manipud idi rugi ti Hunio. A kas naipakpakita dita baba, ti timpuyogan ti VE ket mangnamnamada a mangiruar daytoy kadagiti gangani amin a Wikipedias babaen ti gibus ti Hulio, a mabalin a nagun-od amin nga agur-urnos a saan nasken a pilien, a nangrugi idiay Wikipedia nga Inggles idi Hulio 1 2013.
Para kadagiti mayat nga agusar ti VisualEditor, adda met ti alagaden ti panag-usar, ken dagiti pay listaan dagiti kadawyan nga apat ti teklado. No kayatmo ti tumulong iti panangiruar, adda met dagiti adu a maaramid a nasken a malpas. Mabalinmo ti mangawat kadagiti kanayon a panagpabaro idiay tungtungam a panid babaen ti pablaak ti VE.
Iti agdama, ti VisualEditor ket adu kadagiti bilang ti parikut. Bayat nga addanto met dagiti masarakan a parikut, ti agdama kaadu ket sana maawat ken dagiti gandat ti agparparang-ay ket ti napardas a panangikkat kaadgiti kaaduan kadagitoy a parikut. Adda met dagiti kabarbaro a langa a maaramidto pay laeng. No makasarakka ti parikut, pangngaasi ngarud a ireporta idiay pagibagaan a panid.
Dagiti limitasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti agdama a limitasion ket nailista dita baba:
- Nabuntog - Ti panangikarga kadagiti atiddog a panid iti VisualEditor ket nabaybayag ngem ti daan nga editor ti wikitext, ngem daytoy kaaduanen a napasayaat.[1]
- Dagiti artikulo, dagiti panid ti agar-aramat, tulong, kategoria ken papeles laeng – ti VisualEditor ket nakapabaelan para kadagiti espasio ti artikulo, agar-aramat, tulong, kategoria ken papeles laeng (ti panid ti agar-aramat ket mangpalubos kadagiti editor a mangbaliw kadagiti bukodda a pagipadasan). Iti masakbayan, ti VE ket mangiramanto kadagiti naipangruna a ramit ti panag-urnos a nasken para kadagiti saan nga artikulo a panid, ngem ti nakaipatengngaan ti isip dagiti agparparang-ay ket dagiti artikulo. Kadagiti panid a sabali ngem iti espasio ti artikulo ken agar-aramat, ti buton ti "Urnosen ti taudan" ket mangipan kadagiti editor iti daan nga editor ti wikitext.
- Limitado a suporta ti pagbasabasa – ti VisualEditor ket agdama amabalin laeng kadagiti kabarbaro a bersion ti Firefox, Chrome, Safari, ken Opera. Ti gandat dagiti agparparang-ay ket ti mangsuporta kadagit kinaudi a bersion ti Internet Explorer kalpasan ti kaaduaan a panagiruarda ti VisualEditor.
- Saan a makasuporta kadagiti sabali a kudil malaksid ti Vector ken Monobook. [1]
- Saan a mabalin a maka-urnos ti agmaymaysa a paset. ti VisualEditor ket agikarga ken mangited laeng ti intero a a pampanid.
- Saan a kompleto nga annong ti panag-urnos – Ti linaon dagiti "narikut" a panagporma, a mairaman kadagiti tabla ken dagiti listaan ti panangipalawag, ket mabalin a maiparang ken maurnos, ngem dagiti editor nga agus-usar ti VE ket saanda amabaliwan dagiti estruktura ken aginayon kadagti kabarbaro a maikabil, a kas dagiti maipatinayon nga aaray para iti tabla. Ti panaginayon kadagiti langa iti daytoy a lugar ket maysa kadagiti iyunay-unay dagiti agparparang-ay.
- Ti panagguyod ken panangitinnag nga annong ket saan pay a naikodigo - daytoy ket mangtaktak kadagiti banag a kasla dagiti galeria, ken mangpilit ti narikrikut a panag-urnos kadagiti sabali a langa.
- Nakapsut ti suporta ti panagreperensia (ngem sumaysayaat metten), a naipangpangruna no agus-usarka ti references toolbar ti Inggles Wikipedia a napasayaat kadagiti plantilia ti panagdakamat ken nasaysayat pay met laeng ngem ti nairaman nga annong ti VisualEditor.
- Saan a mabalin agusar ti copy-paste manipud ti maysa apanid iti sbalai a panid a saan a makapukaw kadagiti italiko, napuskol, dagiti silpo ti wiki, ken dagiti dadduma pay a markup. A naisangsangayn dagiti, pakaammo a nota ken dagiti plantilia ket saan a mabalin nga usaren ti copy-paste. Ti pananginayon ti daytoy nga annong ket nangruna a pagpasayaat.
- Pangis tikita – Dagiti agparparang-ay ket agdamada a marigrigatan iti panagaramid ti HTML a mapataud ti VE tapno kapada dagiti kankanayon a makitkita dagiti editor, isunga ti estilo ket mabalin nga agparang a kasla pangis bassit. Dagiti agparparang-ay ket kankanayon nga nga agob-obra a mangpasayaat kadagitoy, ngem ti nakaipategnaan ti isipda ket agtultuloy a mangisigurado a ti VisualEditor ket saan a kelaat a mangbaliw ti wikitext.
- Saan a makita dagiti nailemmeng a komento – Dagiti agar-aramat nga agus-usar ti VisualEditor ket saanda a makita dagiti nailemmeng a komento, kadawyan dagitoy nga aglaon kadagiti nota a makatulong iti panag-urnos kadagiti naisangayan a paset ti artikulo.
- Plantilia iti kaunegan ti plantilia - (kas iti
{{Plantilia1|{{Plantilia2}}}}) Saan a kasla ti Visual Mode nga editor ti Wikia, a mabaldadonto no ti plantilia ket aglaon ti sabali a plantilia, ti VisualEditor ti Wikimedia ket mangpalubos ti kastoy a panag-usar ken agiparangto ti husto a panangipadas. Ti problema laeng ket ti plantilia iti uneg ket mabalin laeng a mausar iti estilo ti taudan a moda, a ti kaibuksilanna ket nasken a manual nga agsuratka ti napno taudan ti kodigiti akin-uneg a plantilia idiay pagikabilan ti parametro a tawa iti akin-ruar a plantilia.
- Dagiti plantilia a "bakabutbuteng" - marigatan kadagiti plantilia a mangipasa ti bassit a saan a kompleto a kodigos, iti markup, iti sabali a plantilia wenno tabla, kasla dagiti agpunno kadagiti nadumaduma aparametro ti tabla babaen ti papangipasa, kas pagarigan,
param1|param2- daytoy ket narigat a maikodigo, ngem nasken.
- Saan a kankanayon a husto nga agusnos kadagiti testo ti silpo. Dagiti panagpadas ti panag-urnos ti umuna a letra weno let-letra iti makitkita atesto ti silpo ket pagbanagan daytoy a maikabil iti ruar ti silpo
Gapu kadagitoy a limitasion ket dagiti pay nabatbati a parikut iti VisualEditor, dagiti agparparang-ay ket a mangisingsingasingda kadagiti agus-sar ti VE a pindutenda ti "Irepaso dagiti sinukatan" sakbay nga idulin ti panid, ken ireporta dagiti aniaman a parikut a makitada.
Timetable[urnosen | urnosen ti taudan]
Kitaen idiay panid ti VisualEditor iti MediaWiki no kaanonto a mapakabaelan amin nga agar-aramat a makausar ti VisualEditor ditoy Ilokano Wikipedia.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti VisualEditor idiay Wikimedia Commons
- Ti panid a maipanggep ti VisualEditor ti mediawiki.org , a mairaman dagiti kankanayon a reporta ti kasasaad
- Ti panid a maipanggep ti Parsoid ti mediawiki.org , ti bidireksional a parser ti wiki a nagtauan ti VisualEditor ken dagiti kankanayon a reporta ti kasasaad
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagit ipanid a ti VisualEditor ket maysa apagpilian ket mangawit ti agarup a 2% ti ad-adu a Javascript, nga agarup a 0.5% iti dagup a karga ti panid. Iti pay maipatinayon, daytoy ket maminsan laeng a maikarga ken maidulin para iti panag-usar kadagiti amin a panid (aginggana intono agpaso ti pannakaidulin, kadawyan a maminsan iti linawas ).


text:
Banguingui, Sulu
Ti Banguingui (dati idi a Tongkil) ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Sulu iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Banguingui ket nabingbingay a politikal kadagiti 14 a barbaranggay.[2]
- Bakkaan
- Bangalaw
- Danao
- Dungon
- Kahikukuk
- Luuk (Pob.)
- North Paarol
- Sigumbal
- South Paarol
- Tabialan
- Tainga-Bakkao
- Tambun-bun
- Tattalan
- Tinutungan
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Sulu". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 21 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao (ARMM) (Ingles) naala idi 4 Hunio 2013
- ^ "Probinsia ti Sulu". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 21 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Siensia
Ti siensia (manipud ti Latin scientia, a kayatna a saoen ket "pannakaammo") ket maysa a sistematiko a gandat nga agpabangon ken agurnong ti pannakaammo iti porma iti masubokan a panangipalpalawag ken dagiti maipadto a maipanggep ti law-ang.[1] Iti nadaan ken asideg a makaikabagian a kayatna a sawen (nabirukan, kas pagarigan, iti Aristotle), ti "siensia" ket mangitudo ti bagi iti napatalgedan a pannakaammo, iti kita a mabalin ti lohiko ken marasonan a pannakaipalpalawag (kitaen dita Pakasaritaan ken Pilosopia baba).[2] Manipud idi klasiko a taga-ugma ti siensia a kas kita itipannakaammo ket asideg idi a maisilsilpo iti pilosopia. Idi nasapa a moderno a panawen dagiti balikas a "siensia" ken "pilosopia" ket sagpaminsan nga agsinnublat a maus-usar iti Pagsasao nga Ingglés. Babaen ti maika-17 a siglo, ti masna a pilosopia (a tatta nga aldwen ket makunkuna a "masna asiensia") ket naikapanunutan idi a nailasin a sanga iti pilosopia.[3] Nupay kasta, ti "siensia" ket nagtultuloy a naus-usar iti nalawlawa a kapanunotan a mangibaga ti napatalgedan a pannakaammo a maipangngep ti maysa a topiko, a kasla iti panagus-usar ti moderno a termino a kas ti biblioteka a siensia wenno politiko a siensia.
Iti moserno a panagusar, ti "siensia" ket kaaduan a mangitudo ti pamay-an a panagkamat ti pannakaammo, a saan laeng a ti pannakaammo a kabukbukodan. Daytoy ket "kadawyan a natrato a kasla kapadpada ti ‘masna ken maipapan ti bagi a siensia’, ken isu nga naigawidan kadagiti sanga iti panagadal a mangibaga ti penomena iti materiales aa law-ang ken dagiti bukodda a linteg, a sagpaminsan nga adda dagiti naibagbaga a pannakalaksid iti puro a matematiko. Daytoy tattan ti agturay a kapanunutan iti ordinario a panagusar."[4] Ti akakikid a kapanunutan iti "siensia" a naparang-ay dagiti sientista a kas ni Johannes Kepler, Galileo Galilei ken Isaac Newton ket nagrugida a nagannurot ti linlinteg iti katutubo a kas ti linteg iti panaggunay ni Newton. Iti daytoy a paset ti panawen kadawyan daytoy a nagbalin a nangitudtiudo ti masna apilosopia a kas ti "masna asiensiae". Kadagiti napalabas iti maika-19 a siglo, ti balikas a "siensia" ket immadu a nagbalin a maikumaduaan ti sientipiko a pamay-an, ti nadisplina a pamay-an ti panagadal ti masna a lubong, a mairaman ti pisika, kimika, heolohia ken biolohia. Idi maika-19 a siglo daytoy a ti termino a sientista ket napartuat idi babaen ti naturalista a teologo a ni William Whewell tapno mailasin kadagiti agbirbiruk ti pannakaammo iti katutubo ken dagiti agbirbiruk ti pannakaammo kadagiti sabsabali a disiplina. TiOxford nga Inggles a Diksionario ket petsaanna ti nagtaudan iti balikas a "sientista" idi 1834. Daytoy ket sagpaminsan a nangibati ti panagadal iti kapanunutan ti nagtagitaoan ken kagimongan iti maysa a nailimbo a linguistiko, a daytoy ket nasolbar babaen ti pannakaidasig dagitoy a luglugar iti akademiko a panagadal a kas ti siensia sosial. Ken dagiti pay maipada, adda dagiti sasabali pay a nangruna a lugar iti naidisiplina a panagadal ken pannakaammo nga adda tatta nga aldaw a babaen ti sapasap a pangyuna iti "siensia", a kas ti pormal a siensia ken naipakat a siensia.
Dagiti linaon
Pakasaritaan ken pilosopia[urnosen | urnosen ti taudan]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti siensia iti nawatiwat a panakaipanunutan ket rimsua sakbay ti moderno a panawen, ken kadagiti adua naipakasaritaan a sibilisasion, ngem ti moderno a siensia ket naisangsangayan unay kadagiti bukodna a arngian ken naballigi kadagiti bukodna a nagbanagan a tattan ket agipalpalawag no kasano ti siensia iti kaingetan a kapanunutan iti daytoy a termino. Iti kaaduan anasapsapa ngem ti moderno a panawen, ti maysa pay a kangrunaan a panagbuelta a puntos ket ti panagkarang-ay idi ti kalsiko a masna apilosopia iti taga-ugma nga agsasao ti Griego a lubong.
Sakbayan ti pilosopiko[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti siensia iti sigud a kapanunutanna ket maysa a balikas para iti kita iti pannakaamo (Latin scientia, ti Taga-ugma a Griego a epistemē), ngem saan a ti naipangruna a nainget a kapanunutanbalikas para iti panagbiruk iti kasta a pannakaammo. Iti panakaisangsangayn daytoy ket maysa kadagiti kita iti pannakaammo a dagiti tattao ket mabalinda ti makipakaaamo ken makibinningay. as pagarigan, ti pannakaammo a maipanggep ti panagobra iti masna a banbanag ket nabayagen a naurnong sakbay kadagiti nairehistro a pakasaritaan ken nangiturong ti panagrangrang-ay iti narikut ken konsepto a panagpanpanunnot, a kas naiparang babaen ti panakaaramid kadagiti narikut a kalendario, dagiti pamay-an para iti panagaramid kadagiti makasabidong a mula tapno mabalin a makan, ken dagiti patakder a kas dagiti piramido. Nupay kasta awan dagiti naaramid a maitunos a panagilasin a nagbaetan ti pannakaammo kadagiti banbanag nga agpayso iti amin a komunidad, ken dagiti sabsabali a kita iti komunidad a pannakaammo a kas dagiti mitolohia ken legado a sistema.
Pilosopiko a panagadal ti katutubo[urnosen | urnosen ti taudan]
Sakbay ti panakaparnuay wenno pannakaduktal iti konsepto iti "katutubo" (Taga-ugma a Griego phusis), babaen dagiti Sakbay ti Sokratiko a pilosopo, daytoy met laeng a balikas ket naususar a nangipalpalawag ti masna a "pamay-an" iti panagtubo ti mula,[6] ken ti "pamay-an" a ti, kas pagarigan, ti panagkararag ti maysa a tribu iti maysa a naisangsangayan a dios. Para iti daytoy a rason naitunton a dagitoy a lallaki ket isuda kadagiti immuna a pilosopo iti nainget a kapanunotan, ken isuda pay dagiti immuna atattao a nalawag a nangilasin ti "katutubo" ken "taripnong".[7] Ti siensia ngarud ket nailaslasin a kas ti pannakaammo iti katutubo, ken dagiti banbanag nga agpayso para iti amin a komunidad, ken ti nagan ti naipangpangruna a panagbiruk iti kasta apannakaammo idi ket ti pilosopia — ti nagturayan ti immuna a pilosopo-pisiko. Isuda ket kangrunaan laeng a dagiti agpatta-patta wenno teoretiko, a naisangsangayan nga interesado iti astronomia. Iti panakailasi, ti panagpadas ti panagusar ti pannakaammo ti katutubo tapno tuladen ti katutubo (parbo wenno teknolohia, Griegotechnē) ket nakitkita dagiti klasiko a sientista a kasla maitutop nga interesado para kadagiti nababbaba a klase nga artisano.[8]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "... ti moderno a siensia ket maysa a panaduktal ken maysa pay a panagparnuay. Daytoy idi ket maysa a naduktalan a ti katutubo ket sapasap nga agnanayon nga agtignay tapno maipalpalawag dagiti linteg ken ti pay matematiko; ken nasken dagiti panagparnuay dagiti ramramit ken pamay-an, konsepto, aparato, ken organisasion para iti panangipakita dagiti pannakakadawyan ken panangitalged kadagiti kasla linteg a panakapalplawagan." —p.vii, J. L. Heilbron, (2003, editor-in-chief) Ti Oxford a Kumaduaan ti Pakasaritaan ti Moderno a Siensia New York: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan ISBN 0-19-511229-6
- "science". Merriam-Webster Online Dictionary. Merriam-Webster, Inc. Naala idi 2011-10-16. "3 a: pannakaammo wenno sistema iti pannakaammo a sumaksakop kadagiti sapasap a kinapudno wenno panagpataray kadagitisapasap a linteg a naipangpangruna no naala ken nasubokan babaen ti sientipiko a pamay-an b: iti kastoy a pannakaammo ween iti kastoy a sistema iti pannakaammo a nmaipanggep ti maipapan ti bagi a lubong ken ti bukodna a penomena"
- ^ Aristotles, ca. maika-4 a siglo BCE "Nicomachean Ethics Book VI, and Metaphysics Book I:". "Iti sapasap ti senial iti pannakaammo wenno saan a pannakaikaskaso ket isu ti abilidad ti mangisuro, ken para iti daytoy a rason datayo ket agtenggel ti arte ngem ti panagpadas ti sientipiko a pannakaammo (epistemē); para iti artista ket makaisuro, ngem dagiti dadduma ket saan." — Aristotles. Met. 1.981b
- ^ Kas pagarigan ti Philosophiae Naturalis Principia Mathematica ni Isaac Newton (1687), ket naipatarus a "Matematiko a Pamunganayan iti Masna a Pilosopia", ken mangipanunot ti agdama idi a panagusar dagiti balikas a "masna a pilosopia", a mainaig ti "sistematiko a panagadal iti katutubo"
- ^ Oxford English Dictionary
- ^ Needham 1954, p. 150
- ^ Kitaen ti inadaw a sao idiay Homer (maika-8 a c. BCE) Odyssey 10.302-3
- ^ "TRang-ay wenno Agsubli" iti Maysa a Pangyuna ti Politiko a Pilosopia: Sangapulo a Salaysay babaen ni Leo Strauss. (Naipalawa a bersion ti Politiko a Pilosopia: Innem a Salaysay ni Leo Strauss, 1975.) Ed. Hilail Gilden. Detroit: Wayne State UP, 1989.
- ^ Strauss ken Cropsey eds. Pakasaritaan iti Politiko a Pilosopia, Maikatlo nga edision, p.209.


text:
Papa Clemente VII
Ni Papa Clemente VII (26 Mayo 1478 – 25 Septiembre1534), naipasngay a kas ni Giulio di Giuliano de' Medici, ket isu idi ti kardinal manipud idi 1513 aginggana idi 1523 ken isu ti Papa manipud idi 1523 aginggana idi 1534.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Corkery, James ken Thomas Worcester, Ti Kinapaoa manipud idi 1500: Manipud ti Italiano prinsipe aginggana ti Sangalubongan a Pastor, (Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, 2010), 29.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Clemente VII idiay Wikimedia Commons


text:
Bambang, Nueva Vizcaya
Ti Bambang ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Nueva Vizcaya iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti Bambang ket nabingbingay a politikal iti 25 a barbaranggay.[2]
- Abian
- Abinganan
- Aliaga
- Almaguer North
- Almaguer South
- Banggot (Poblacion)
- Barat
- Buag (Poblacion)
- Calaocan (Poblacion)
- Dullao
- Homestead
- Indiana
- Mabuslo
- Macate
- Manamtam
- Mauan
- Salinas
- San Antonio North
- San Antonio South
- San Fernando
- San Leonardo
- Santo Domingo (Tabangan)
- Pallas
- Magsaysay Hill
- Santo Domingo West
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Nueva Vizcaya". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 11 Hulio 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tanap ti Cagayan (Ingles) naala idi 30 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti Nueva Vizcaya". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 11 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Cagayancillo, Palawan
Ti Cagayancillo ket maysa a maika-6 a klase nga ili iti probinsia ti Palawan iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Cagayancillo ket nabingbingay kadagiti 12 a barbaranggay.[2]
- Bantayan (Pob.)
- Calsada (Pob.)
- Convento (Pob.)
- Lipot North (Pob.)
- Lipot South (Pob.)
- Magsaysay
- Mampio
- Nusa
- Santa Cruz
- Tacas (Pob.)
- Talaga
- Wahig (Pob.)
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Palawan". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 24 Septiembre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Mimaropa (Ingles) naala idi 30 Enero 2013
- ^ "Probinsia ti Palawan". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 24 Septiembre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Hornbostel–Sachs
Ti Hornbostel–Sachs (wenno Sachs–Hornbostel) ket sistem ti pannakaidasig ti instrumento ti musika nga inaramid babaen ni Erich Moritz von Hornbostel ken ni Curt Sachs, ken immuna a naipablaak iti Zeitschrift für Ethnologie idi 1914.[1] Ti maysa nga INggles a pannakaipatarus ket naipablaak iti Warnakan ti Kagimongan a Galpin idi 1961. Daytoy ti kaaduan a maus-usar a sistema ti panangidasig kadagiti instrumento ti musika babaen dagiti etnomusikologo ken organologo (tattao nga agad-adal kadagiti instrumento ti musika).
Nagibatay ni Hornbostel ken ni Sachs kadagiti kapanunitanda iti sistema a naaramid idi naladaw a maika-19 a siglo babaen ni Victor-Charles Mahillon, ti mangtartaripato kadagiti instrumento idiay Konserbatorio ti Bruselas. Ni Mahillon ket biningbingayna dagiti instrumento kadagiti uppat a nalawana kategoria segun ti kasasaad ti uni a mapataud ti materiales: batong ti angin; kuerdas; kulanit; ken ti bagi ti instrumento. Ni Mahillon ket pinatingganna ti sistemana, para iti kaaduan a paset, kadagiti instrumento a naus-usar iti klasiko a musika ti Europa. Manipud ti daytoy a batayan, ni Hornbostel ken ni Sachs ket pinadakkelda ti sistema ni Mahillon tapno mabalin ti mangidasig kadagiti aniaman nga instrumento manipud ti aniaman a kultura.
Pormal a naimodelo ti Sachs–Hornbostel iti Desimal a Pannakaidasig ti Dewey para kadagiti biblioteka. Daytoy ket addaan kadagiti pannakaidasig iti uppat a kangatuan nga agpang, ken adda met dagiti adu nga agpang iti baba daita, a maidagup iti sumurok a 300 a batayan a katkategoria.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Tomo 46 (1914) iti Zeitschrift ket magun-od iti online kadagiti nadumaduma a pormat, a kas paset ti dihital nga urnong iti Unibersidad ti Toronto. Ti artikulo babaen ni Hornbostel ken ni Sachs ken mabirukan kadagiti panid ti 553–90.


text:
Garret Hobart
Ni Garret Augustus Hobart (Hunio 3, 1844 – Nobiembre 21, 1899) ket isu iditi maiak-24 a Bise Presidente iti Estados Unidos (1897–1899), a nagserbi babaen ni Presidente William McKinley. Isu ti maikanen a bise presidente a natay bayat nga adda ti opisina.
Ni Hobart ket naipasnagay idi idiay Long Branch, New Jersey, idiay Aplaya ti Jersey, ken dimmakkel idiay asideg ti Marlboro. Kalpasan ti panakturposna idiay Kolehio ti Rutgers College, ni Hobart ket nagbasa ti linteg babaen ti taga- Paterson a nalatak nga abogado a ni Socrates Tuttle. Ni Hobart ket nagadal kenni Tuttle, ken inasawana ti anak a babai ni Tuttle. Urayno saan unay a nagginian ti korte, ni Hobart ket nagbalin a nabaknang anga aboagdo ti korporado.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Kategoria:Garret Hobart idiay Wikimedia Commons


text:
Karayan Kongo
Ti Karayan Kongo (naam-ammuan idi a kas ti Karayan Zaire ) ket maysa a karayan idiay Aprika, ken isu ti kaadaleman a karayan iti lubong, nga adda dagiti narukrukod a kaadalem iti sumurok a 220 m (720 ft).[2] Isu daytoy i maikatlo a kadakkelan a karayan iti lubong babaen ti tomo a panagayus ti danum. Iti maipatinayon, ti dagup a kaatiddogna iti 4,700 km (2,920 mi) ket managramid daytoy ti maikasiam a kaatiddogan a karayan.
To Kongo ket nakaala ti naganna manipud ti taga-ugma a Pagarian iti Kongo a nagtataeng kadagiti daga idiay sabangan ti karayan. Ti Demokratiko a Republika iti Kongo ken ti Republika iti Kongo, dagitoy dua ket mabirukay idiay igid ti daytoy a karayan, ken nanaganan manipud ti daytoy a karayan. Idi nagbaetan ti 1971 ken 1997 to gobierno idi ti-Zaire ket tinawtawaganna daytoy ti Karayan Zaire .
Dagiti linaon
Labneng ken dalan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti pagayusan a labneng ti Kongo ket sumakop ti 4,014,500 kuadrado kilometro (1,550,000 sq mi).[1] Ti panagayus ti Kongo iti sabanganna ket sumakop manipud ti 23,000 kubiko metmetro kada segundo (810,000 cu ft/s) aginggana ti 75,000 kubiko metmetro kada segundo (2,600,000 cu ft/s), nga adda ti natimbeng a 41,000 kubiko metmetro kada segundo (1,400,000 cu ft/s).[1]
Ti karayan ken dagiti tributariona ket agayus iti kaunegan dagiti bakir ti Kongo, ti maikadua a kadakkelan a katuduan a bakir a lugar iti lubong, maikadua laeng ti Katuduan a bakir ti Amasona idiay Abagatn nga Amerika. Daytoy a karayan ket adda pay ti maikadua a kadakkelan ti panagayus iti lubong, kalpasan laeng ti Amasona; ti maikatlo a labneng a pagayusan iti aniaman a karayan, kalpasan ti karayan Amasona ken Río de la Plata; ken maysa kadagiti kaadaleman a karayan iti lubong, nga adda ti kaadalen a sumurok ti 220 m (720 ft).[2][3] Gaputa ti pagayusanna ket mairaman dagiti lugar ti Amianan ken Abagatan ti ekuador, ti panagayusna daytoy ket natalnai, ngamin ket adda agtultuloy a saan a basbassit ngem maysa a paset ti karayan a makasansanay ti panagtudtudo a panawen.[4]
Dagiti taudan ti Kongo ket adda kadagidiay kabanbantayan ken dagiti bantay ti Renggat ti Daya nga Aprika, ken ti pay Danaw Tanganyika ken Danaw Mweru, a dagitoy ket mangpakan ti Karayan Lualaba , a daytoy ket agbalin a ti Kongo ti baba ti Dissuor Boyoma . Ti Karayan Chambeshi idiay Zambia ket sapasap a naalala a kas ti taudan ti Kongo a mailinia ti maawawat a panakasanay ti lubong a panag-usar ti kaatiddogan a tibutario, a kas ti Karayan Nilo.
To Kongo ket sapasap nga agayayus nga agpa-amianan manipud idiay Kisangani iti baba ti dissuor Boyoma, ken agin-inut nga agsikko iti abagatan a laud, a labsenna babaen ti Mbandaka, ken tumiptipon ti Karayan Ubangi, ken agayus idiay Alog Malebo (Stanley nga Alog). Ti Kinshasa (dati a Léopoldville) ken Brazzaville ket kasumbangir ti karayan idiay Alog, a ti karayan ket umakikid ken agtinnag kadagiti adu a katarata kadagiti nauneg a kanyon (a makunkuna a dagiti Livingstone a Disdissuor), ken labsenna ti Matadi ken Boma, ken mapan idiay baybay idiay bassit nga ili ti Muanda.
Ti Labneng ti Karayan Kongo ket maysa kadagiti naisangsangayan a pisiograpiko a paset ti dakdakkel a probinsia ti Tengnga nga Aprika, a daytoy ket agbalin a paset ti dakdakkel a nawatiwat a pisiograpiko a panakbingbingay ti Aprika.
Kinapangruna ti ekonomiko[urnosen | urnosen ti taudan]
Urayno ti Dissuor Livingstone ket mangipawil ti panagserrek ti manipud ti baybay, gangani a ti sibubukel a Kongo ket mabalin a madaliasat kadagiti paset, a naipangpangruna idiay nagbaetan ti Kinshasa ken Kisangani. Dagiti dakkel a bapor ket nagobobrada ditoy a karayan itay nabiit pay laeng. Ti Karayan Kongo ket isu pay laeng ti pagbiagan ti daga nga adda ti bassit pay laeng a kalkalsada ken perokaril.[5]
Kiten ti Dagiti Alingasaw a Bapor ti Karayan Kongo
Dagiti perokaril ket labsendan dagiti tallo a nangruna a dissuor, ken kaaduan kadagiti komersio ti Tengnga nga Aprika ket lumabas ti igid ti karayanr, a mairaman ti gambang, lana ti anaaw (a kas dagiti bukbukel), asukar, kape, ken kapas. Ti karayan ket mabalin pay a napateg para iti hidroelektriko a bileg, ken dagiti Inga a Penned ti baba ti Alog Malebo ket isu dagiti ti immuna anangusar ti karayan Kongo.
Hidro-elektriko a bileg[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Karayan Kongo ket isu ti kabilegan a karayan idiay Aprika. Iti las-ud ti nepnep adda ti sumurok a 50,000 kubiko metro (1,800,000 cu ft) ti danum ti tunggal maysa a segundo ti agayus idiay Taaw Atlantiko. Dagiti opurtunidad para iti Karayan Kongo ken dagiti tributariona tapno makapataud ti bileg manipud ti danum ket nawatiwat ngarud. Dagiti sientista ket kinarkuloda a ti sibubukel a Labneng ti KOngo ket pakadagupan para iti sangapulo ket tallo a porsiento ti sangalubongan a makapataud a bileg manipud ti danum. Daytoy ket mabalin a makaited ti umanay bileg para iti kammasapulan a bileg ti amin a sub-Sahara nga Aprika.[6]
Iti agdama adda ti agarup nga uppat a pulo a bileg manipud ti danum a pagpartuatan idiay Labneng a Kongo. Ti kadakkelan ket ti penned ti Dissuor Inga, iti agarup a 200 km (120 mi) nga abagatan a laud ti Kinshasa. Ti nadayeg a Gandat Inga ket nairugi idi agsapa ti tawtawen ti 1970 ken iti dayta a panawen isu daytoy ti immuna a nalapas a penned. Ti kasisigud a naplano ket ti panagaramid ti lima apenned nga addanto ti panagpartuat a kapasidad kadagiti 34,500 megabasio. Ti tatta nga aldawen adda ti dua a penned ti napatakderen, nga isu ti Inga I ken Inga II, nga adda dagiti dagup a sangapulo ket uppat a turbina.[6]
Idi Pebrero 2005, ti tagikua ti estado ti Abagatan nga Aprika a kompania ti bileg, nga Eskom, ket nangirangarang ti maysa a singasing tapno maipadakkel ti kapasidad ti Inga babaen dagiti panagparang-ay ken panagipatakder ti baro penned ti hidroelektriko. Ti gandat ket mangiyeg ti kangatuana panagpataud ti pasilidad ti 40 GW, a daytoy ket mamindua a dakdakkel ngem ti Tallo a Karabukod a Penned ti Tsina.[7]
Adda dagiti panagbutbuteng a dagitoy a baro a penned ti hidroelektriko ket punganayan ti panagawan kadagiti adu a sebbangan ti ikan nga endemiko ti daytoy a karayan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c d e f g Bossche, J.P. vanden; Bernacsek, G. M. (1990). Taudan a Libro para kadagiti Pangalapan a Rekurso ti Aprika, Tomo 1. Organisasion ti Makan ken Agrikultura iti Nagkaykaysa a Pagpagilian. p. 338–339. ISBN 978-92-5-102983-1.
- ^ a b Oberg, Kevin (Hulio 2008). "Panagayus ken Dadduma a Hidrauliko a Panagrukod para iti Panangilaslasin kadagiti Hidarauliuko ti Akin-baba a Karayan Kongo, Hulio 2008". U.S. Geological Survey.
- ^ "Sinampugot nga Ikan ti Kongo". National Geographic Channel. 2009.
- ^ Ti Karayan Kongo. Rainforests.mongabay.com. Naala idi 2011-11-29.
- ^ Kitaen, kas pagarigan ti, pelikula ni Thierry Michel a Karayan Kongo
- ^ a b Alain Nubourgh, Belgian Technical Cooperation (BTC). Weetlogs.scilogs.be (2010-04-27). Naala idi 2011-11-29.
- ^ Vasagar, Jeevan (Pebrero 25, 2005). "Mabalinkadi a ti $50bn a plano a mangpaamo ti nabileg a karayan ket makaiyeg ti elektrisidad iti amin nga Aprika?". World news (Londres: The Guardian). Naala idi 2010-04-30.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Karayan Kongo idiay Wikimedia Commons
- Karayan Kongo
- Dagiti karayan ti Demokratiko a Republika iti Kongo
- Dagiti karayan ti Republika iti Kongo
- Pagbeddengan ti Demokratiko a Republika iti Kongo ken Republika iti Kongo
- Dagiti karayan ti Angola
- Dagiti karayan a pagbeddengan
- Dagiti sangalubongan a karayan ti Aprika
- Pagayusan a labneng ti Kongo
- Dagiti pisiograpiko a paset


text:
Ni Joseph "Erap" Ejercito Estrada (naipasngay a kas Jose Marcelo Ejercito idi Abril 19, 1937) ket isu idi ti Maika-13 a Presidente iti Pilipinas, a nagserbi manipud idi 1998 aginggana idi 2001. Ni Estrada ket isua ti immuna a tao iti kalpasan ti EDSA a panawen a nabutosan a kas presidente ken Bise presidente.
Ni Estrada maysa a nalatak nga aktor iti pelikula, nga isu ti bida kadagiti sumurok a 100 a pelikula iti karrer a sumakop 33 a taw-tawen. Inusar na ti kalatakan na a akas maysa nga aktor ti panagballigi na iti politiko, a nagserbi a kas mayor iti San Juan para iti sangapulo ket pito a taw-tawen, a kas Senador para iti maysa a panagturay, ken kas maysa a Bise Presidente iti Pilipinas babane ti administrasion ni Presidente Fidel Ramos.


text:
Kategoria:Estados Unidos
Dagiti subkategoria
Daytoy a kategoria ket addaan ti sumaganad a 2 a subkatkategoria, manipud ti 2 a dagup.
E
- Dagiti estado ti Estados Unidos (19 K, 51 P)
H
- Heograpia ti Estados Unidos (2 K)
Pampanid iti kategoria "Estados Unidos"
Ti sumaganad a 92 a pampanid ket dagiti adda iti daytoy a kategoria, manipud ti 92 a dagup.
A
C
L
- Lansing, Michigan
- Lincoln, Nebraska
- Listaan dagiti birngas ti estado iti Estados Unidos
- Listaan dagiti estado iti Estados Unidos babaen ti kangato
- Listaan dagiti estado iti Estados Unidos babaen ti pangyababaan
- Listaan dagiti estado iti Estados Unidos babaen ti petsa a pinag-estado
- Listaan dagiti estado iti Estados Unidos babaen ti sona ti oras
- Listaan dagiti estado ken territorio iti Estados Unidos babaen iti populasion
- Listaan dagiti estado ken territorio iti Estados Unidos babaen ti densidad iti populasion
- Listaan dagiti estado ken territorio iti Estados Unidos babaen ti kadakkel
- Listaan dagiti kadakkelan a siudad iti Estados Unidos
- Listaan dagiti kanta ti estado iti Estados Unidos
- Listaan dagiti kapitolio iti Estados Unidos
- Listaan dagiti napili a pasasao ti estado ken territoria iti Estados Unidos
- Little Rock, Arkansas
- Los Angeles
M
P
S
T
- Dagiti pagilian ti Amianan nga Amerika
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Pasipiko
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Artiko
- Dagiti pederal a batay-linteg a republika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Inggles
- G8 a pagpagilian
- G20 a pagpagilian
- Dagiti republika
- Dagiti estado a kameng ti NATO
- Dagiti dati a konpederasion
- Dagiti dati a kolonia ti Britaniko


text:
Anton Chekhov
Ni Anton Pavlovich Chekhov (Ruso: AHTóH ПáBлoBич ЧéxoB, pannakabalikas [ɐnˈton ˈpavləvʲɪtɕ ˈtɕexəf]; 29 Enero 1860[1] – 15 Hulio 1904)[2] ket maysa idi a Ruso a mangngagas, dramatista ken mannurat a naipanpanunotan a maysa kadagiti kalatakan a mannurat kadagiti ababa a sarita iti pakasaritaan.[3] Ti karerna a kas maysa a dramatista ket nakapataud kadagiti uppat a klasiko ken dagiti kasayaatan nga ababa a saritana ket natengtengngel iti nangato a regget babaen dagiti mannurat ken dagiti kritiko.[4][5] Ni Chekhov ket nagsansanay a kas maysa a doktor iti kadagupan ti literio a karerna: "Ti Medisina ket isu ti kalintegan nga asawak", nga inbagana idi, "ken ti literatura ket isu ti kamalalak."[6]
Ni Chekhov ket linikudanna ti teatro kalpasan ti didigra a panakaawat ti Ti Agila ti Taaw idi 1896, ngem daytoy a pabuya ket napaungar manen a napasayaat idi 1898 babaen ti Teatro ti Moscow nga Arte ni Constantin Stanislavski, a nangisaruno pay a nangipataud ti Uliteg Vanya ni Chekhov ken nangipanguna kadagiti dua a naudi a pabuyana, Tallo nga Akkakabsat a Babbai ken ti Ti Seresa a Minuyongan. Dagitoy uppat nga obra ket nagipresenta ti karit kadagiti nagtigtignay a grupo[7] ken dagiti pay nagbuybuya, gaputa iti sukat ti naitaripnong nga aksion ni Chekhov ket nagitited ti maysa a "teatro a kasasaad ti rikna" ken ti maysa a "nailenned a biag iti testo."[8]
Ni Chekhov idi immmun-una ket nagsursurat laeng kadagiti sarita tapno makabiruk ti kuarta, negm idi dimakdakkel ti ti artistiko nga ambisionna, isu ket nagar-aramid kadagiti pomal a panagpabaro a nakaimpluensia ti ebolusion ti moderno nga ababa a sarita.[9] Ti kinasigudna a binuklan ti nasapa a panag-usar iti pamay-an ti ayus ti kaadda ti rikna, a naudi nga inampon babaen ni James Joyce ken dagiti sabali pay a modernista, a naitiptipon ti panaglikud ti moral a kinapatingga ti estruktura ti tradisional a sarita.[10] Isu ket saan a nagpakpakawan para kadagiti karikutan a naibagbaga kadagiti agbasbasa, a nagipappapilit a ti papael ti artista ket ti agsaludsod, a saan a ti agsungbat kaniada .[11]
Dagiti linaon
Biograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Kinaubing[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Anton Chekhov ket naipasngay idi 29 Enero 1860, ti maikatlo kadagiti nabiag nga nnak, idiay Taganrog, ti pangsangladan idiay Baybay Azov iidiay akin-abagatan a Ruso. Ti amana, a ni Pavel Yegorovich Chekhov, ti anak a lalaki ti dati nga adipen, a nagpatpataryan ti tiendaan ti makmakan. Ti maysa adirektor ti koro, ken deboto nga Ortodokso a Kristiano, ken pisikal a managranggas nga ama, ni Pavel Chekhov ket nakitkita idi babaen dagiti adu a historiador a kas ti modelo ti anakna a lalaki kadagiti adu nga panangiladawan ti kina-ipokrita.[12] Ti ina ni Chekhov, a ni Yevgeniya, ket nalaing a nga mangisarita a nangliwliwa kadagiti ubbing iti banbanig a sarita manipud kadagiti kimmaduaan a panagbanbanniagana iti amana a nagtagtagilako ti tela iti amin a paset ti Rusia.[13][14] "Dagiti talentomi ket naalami manipud ti amami," a linaglagip ni Chekhov, "ngem ti kararuami ket nanipud ti inami."[15] Iti kinalakay, ni Chekhov ket dinillawna ti kabsatna a lalaki a niAlexander ti panagtratona ti asawa ken annakna babaen ti panangipalplagip kaniana ti kadawel ni Pavel:
Damagekman kenka a ti a depotismo idi ken ti panagul-ulbod ti nangdadel ti kina-agtutubo ti inam. Ti depotismo ken ti panagul-ulbod ket nangputed unay ti kinaubingtayo ken makasaksakit ken nakabutbuteng ti mangpanunot daytoy. Laglagipem ti buteng ken gura a nariknatayo kadagiti panawen idi niAma ket nagal-alipunget iti pangrabii idi kaadu unay ti asin iti sopas ken tinawtawaganna tini Ina ti maysa a mauyong.[16][17]
Ni Chekhov napan ti maysa nga para iti ubbing a Griego a lallaki, a sinarunuan babaen ti Taganrog a gimnasio, nga itan ket nanagananen ti Gimnasio Chekhov, nga idiay ti naggigiananna iti maysa a tawen idi isuna ket agedad ti limapulo ket lima gapu ti pannkapaayna iti eksaminasion iti Griego.[18] Isuna ket nagkankanta iti monestario ti Griego nga Ortodokso idiay Taganrog ken iti koro ti amana. Iti maysa asurat idi 1892, isuna ket nagusar ti balikas nga "agsagsagaba" tapno mangipalawag ti kinaubingna ket nangilaglagip:
Idi siak ken ti kakabsatko a lallaki ket agtaktakder iti tengnga ti simbaan ken agkankantakami a tallo iti "Ti koma kararagko ket maipangato", wenno "Ti Boses ni Arkanghel", kadagiti amin ket kumitkita kaniami a nagrikrikna ken inap-apalanda dagiti nagannak kaniami, ngem dakami iti dayta a darikmat ket nakarikriknakami a kas dagiti bassit a balud.[19]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Daan nga estilo a petsa 17 Enero.
- ^ Daan nga estilo a petsa 2 Hulio.
- ^ "Ruso a literatura; Anton Chekhov". Encyclopædia Britannica. Naala idi 14 Hunio 2008.
- ^ "Ti Kalatan a mannurat ti ababa a sarita a nagbaiag ti aniaman a panawen." Raymond Carver (iti panagiyuna ni Rosamund Bartlett= ti Maipanggep ti Ayat ken Daddauma pay a Sarsarita', XX); "Mabalin nga isu. ti kasayaatan nga ababa asarita ti aniaman a panawen." Ti a Chekhov Leksikon, babaen ni William Boyd, The Guardian, 3 Hulio 2004. Naala idi 16 Pebrero 2007.
- ^ "Sarsarita… a dagitoy ti kangatuan a nagunodan iti prosa a salaysay." Babassit a Vodka, agtigtigab ken nakaungunget a puspusa, repaso ni George Steiner ti Ti Di Nadukatalan a Chekhov, iti The Observer, 13 Mayo 2001. Naala idi 16 Pebrero 2007.
- ^ Surat kenni Alexei Suvorin, 11 Septiembre 1888. Sursurat ni Anton Chekhov.
- ^ "Dagiti aktor ket kalkalayakatenda ni Chekhov a kasla bantay, a nasingdanda, a nakibinningay ti gloria no makapanda ti tuktok". Ni aktor Ian McKellen, a nangisasao idiay Miles, 9.
- ^ "Ni Chekhov ket nagdemdemanda ti teatro a kasasaad ti rikna." Ni Vsevolod Meyerhold, a nagisao idiay Allen, 13; "Ti nabakbaknang a nailenned a biag iti testo ket kapadpada ti adadu a kasayaat ti drama ti realismo, ti maysa nga agdepdepende kadagiti basbassit a panagibpabuya ti ruar." Styan, 84.
- ^ "Ni Chekhov ket nakunkuna nga isu ti ama ti moderno nga ababa a sarita". Malcolm, 87; "Isu ket nangiyeg kadagiti kabarbaro iti literatura." Ni James Joyce, iti Arthur Power, Panakisinnarita kenni James Joyce, Usborne Publishing Ltd, 1974, ISBN 978-0-86000-006-8, 57; "Ti panangabut ni Tchehov iti klasiko a tradision ket naisangsangayan a pasamak iti moderno a literatura", ni John Middleton Murry, iti Athenaeum, 8 Abril 1922, a naidakamat iti pangyuna ti Maipanggep ti Ayata ni Bartlett, XX.
- ^ "daytoy a panagusar ti ayus ti kaadda ti rikna ket, kadagiti kinaudi a tawtawen, ket nagbalin a batayan ti panagpabaro a luganan ti entablado ni Chekhov; ti pay panagpabarona ti piksion." Wood, 81; "Ti artista ket nasken nga isu ket saan a hustigado kadagiti bukodna a karakter ken dagiti panakisinsinnaritada, ngem saksi laeng nga awan paniriganna." Surat kenni Suvorin, 30 Mayo 1888; Iti panagsungbat ti saan a panagkayat nga insuratna a maipanggep kadagiti agtaktakaw ti kabalio (The Horse-Stealers. Naala idi 16 Pebrero 2007) a saan a nagpabpabasol kaniada, ni Chekhov ket nangibagbaga a dagiti agbasbasa ket inayonda koma ti bagbagida kadagiti awan a kabukbukodan nga elemento ti sarita. Surat kenni Suvorin, 1 Abril 1890. Sursurat kenni Anton Chekhov.
- ^ "Hustoka a nagidemanda a ti maysa nga artista ket nasken a mangala ti nasirib a panagkukua ti obrana, ngem naiyallilawmo ti dua a banag: ti panasolbar ti problema ken ti husto a panagibagbaga ti problema. Ti laeng maikadua ti nasken para iti artista." Surat kenni Suvorin, 27 Oktubre 1888. Sursurat kenni Anton Chekhov.
- ^ Wood, 78.
- ^ Payne, XVII.
- ^ Simmons, 18.
- ^ Manipud ti biograpiko a nailadladawan, a naampon manipud ti maysa apanagilaglagipan ti kabsata lalaki ni Chekhov a ni Mihail, a mangiyuna ti pannangipatarus ni Constance Garnett kadagiti surat ni Chekhov, 1920.
- ^ Sura para iti kabsatna a ni Alexander, 2 Enero 1889, iti Malcolm, p. 102.
- ^ Ti sabali pay a pakakitaan ti kinaubing ni Chekhov ket iti maysa a surat iti agipabpablaak ken gayyemna a ni Alexei Suvorin: "Manipud idi ubingak namatmatiak iti rang-ay, ken saanko a namatmati ti daytoy gaputa ti paggiddiatan a baetan ti panawen idi siak ket naimokomok ken idi nagsardenda a nagmokomok kaniak ket nakaap-aprang." Surat kenni Suvorin, 27 Marso 1894. Dagiti surat ni Anton Chekhov.
- ^ Bartlett, 4–5.
- ^ Surat kenni I.L. Shcheglov, 9 Marso 1892. Dagiti surat ni Anton Chekhov.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Anton Chekhov idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Anton Chekhov idiay Wikiquote
Dagiti ob-obra a mainaig ti Anton Chekhov idiay Wikisource
- 1860 a pannakaipasngay
- 1904 nga ipupusay
- Teatro ti maika-19 a siglo
- Anton Chekhov
- Dagiti nangabak ti Remio Pushkin
- Dagiti naipunpon idiay Novodevichy a kamposanto
- Dagiti pimmusay manipud ti tuberkulosis
- Dagiti pimmusay ti makaalis a sakit idiay Alemania
- Dagiti mangngagas a mannurat
- Taetro ti Moscow nga Arte
- Alumni ti Estado nga Unibersidad ti Moscow
- Tattao manipud idiay Taganrog
- Dagiti Ruso nga Ateista
- Dagiti Ruso a dramatista ken dramaturgo
- Dagiti Ruso a nobelista
- Dagiti Ruso nga Ortodokso a Kristiano
- Dagiti Rusao a mangngagas
- Dagiti Ruso a mannurat ti ababa a sarita
- Dagiti Ruso a komedia ken mangatkatawa


text:
Dagiti lehislatibo a distrito a nairepresenta a kas dagiti heksagon iti agpapada a kadakkel.
Dagiti lehislatibo a distrio iti Pilipinas ket dagiti pannakabingbingay dagiti pannakabagi dagiti probinsia ken dagiti siudad ti Pilipinas iti Kamara dagiti Pannakabagi. Ti immuna a pakabuklan dagiti lehislatibo a distrito ket ada iti Bilin a naikabila iti Batay-linteg. Dagiti panahbalbaliw iti pakabuklan dagiti lehislatibo a distrito ket nainayon idi a napartuat dagiti baro a probinsia ken dagiti siudad, ken ti pakabuklan ket nabaliwan babaen dagiti linteg nga inaramid babaen ti Kongreso.
Ti pannakabagi iti lehislatura ket matugotan ti taudanna idi las-ud ti panawen ti Kastila, iti ti Pilipinas ket naidatonan ti limitado unay a pannakabagi dagiti Korte ti Espaniol. Idi las-ud ti panawen dagiti Amerikano, idi napartuat ti Bilin ti 1092 ti Pilipinas, ti immuna nga Asemblia ti Pilipinas ket nabangon idi a kas ti akin-babab a kamara ken ti adda idin a Komision ti Pilipinas a kas ti akin-ngato a kamara. Ti pannakabagi iti asemblia ket nabingbibgay kadagiti probinsia iti panggep ti populasionda, no laeng awan ti probinsia nga addaan ti basbassit ngem maysa a kameng.
Idi 1916, ti Lehislatura ti Pilipinas ket binukel manen idi iti Senado a kas ti akin-ngato a kamara ken ti Asemblia ket nagtultuloy nga isu ti akin-baba a kamara. Ti Senado ket nagbutos kadagiti kameng babaen kadagiti sSenatorial a Distrito, ti pannakaigrupo dagiti probinsia ken luglugar ti pagilian, bayat a ti Asemblia ket nagtultuloyu iti waya a pannakabagina. Idi las-ud ti panawen ti Mankomunidad, naikkat ti Lehislatura ti Pilipinas, ken nabangon ti dua a kamara ti Nailian nga Asemblia, a ti pannakabagi ket kapadpada ti Asemblia ti Pilipinas - ti tunggal maysa a probinsia ket nasken nga adaan ti saan a basbassit ngem maysa a kameng depende iti populasionna.
Iti panankaipasa ti Enimienda ti 1940 iti Batay-linteg ti 1935, ti dua a kamara a Kongreso ket nabangon idi iti Kamara dagiti Pannakabagi ken ti Senado. Ti waya ti representasion ti Kamara dagiti Pannakabagi ket kasla ti Asemblia ti Pilipinas, bayat a dagiti kameng ti Senado ket iti sapasap.
Iti iyuumay ti Interim Batasang Pambansa ken ti kadawyan a Batasan idi las-ud ti turay ni Marcos, ti pannakabagi ket naar-aramid kadagiti adu a waya: kaaduan kadagiti kameng ket nabutosan babaen dagiti rehion, dagiti dadduma ket babaen ti panangikeddeng manipud kadagiti adu a paset ti kagimongan a kasla ti agtutubo ken agob-obra, ken dagiti dadduma ket kameng ti Gabinete nga inkeddeng babaen ti Presidente. Nupay kasta, iti pannakaipayammo ti Batay-linteg ti 1987, saan a naituloy idi ti Batasan ken naisubli ti Kongreso. Ti agdama a waya ti panagbutos kadagiti delegado iti Kamara dagiti Pannakabagi ket babaen kadagiti lehislatibo a distrito a nagbibingayan dagiti probinsia, dagiti siudad ken ti Metropolitano a Manila a Lugar ken babaen ti sistema ti listaan ti partido iti nairehistro ti nailian, rehional ken dagiti sektoral a partido wenno dagiti gunglo .
Manipud idi 1916 aginggana idi 1935, ti Pilipinas ket nabingbinagy kadagiti 12 a senatorial a distrito. Ti tunggal maysa a distrito, malaksid ti maika duapulo a senatorial a distrito ket agbutosda ti dua a senador iti Senado. Dagiti senador manipud ti maika-12 a senatorial a distrito ket inkeddeng babaen ti Gobernador-Heneral ti Estados Unidos. Manipud idi 1941, idi ti Senado ket naisubli, amin dagiti duapulo ket uppat a senador ket nagsisinnublat a nabutosan iti sapasap.


text:
Obwalden
Ti Obwalden (Aleman: Obwalden (tulong·paammo)) ket maysa a kanton idiay Suisa. Daytoy ket mabirukan idiay tengnga ti Suisa. Ti kapitoliona ket ti Sarnen. Daytoy a kanton ket aglaon ti heograpiko a sentro iti Suisa.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Arealstatistik Standard - Kantonsdaten nach 4 Hauptbereichen
- ^ Opisina ti Suiso a Pederal nga Estadistika – STAT-TAB Ständige und Nichtständige Wohnbevölkerung nach Region, Geschlecht, Nationalität und Alter (Aleman) Naala idi 10 Disiembre 2011
Kasilpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Kanton iti Obwalden idiay Wikimedia Commons


text:
Système universitaire de documentation
Ti système universitaire de documentation wenno SUDOC ket sistema nga inus-usar babaen dagiti biblioteka kadagiti unibersidad ti Pransia ken dagiti lugar a pagadalan tapno mangilasin, mangsurot ken mangtaripato kadagiti dokumento a tagikuada. Ti katologo, nga aglaon ti ad-adu ngem 8 a riwriw a reperensia, ket mangpalubos kadagiti estudiante ken dagiti agsuksukisok tapno makabirukda kadagiti pakaamo ti biograpia ken lokasion kadagiti sumurok a 3,400 pagdokumentuan a sentro. Daytoy ket tinartaripato babaen ti Agence bibliographique de l'enseignement supérieur.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
fr:Système universitaire de documentation


text:
Maddela, Quirino
Ti Maddela ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Quirino iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti Maddela ket nabingbingay a politikal iti 32 a barbaranggay.[2]
- Abbag
- Balligui
- Divisoria Sur (Bisangal)
- Buenavista
- Cabaruan
- Cabua-an
- Cofcaville
- Diduyon
- Dipintin
- Divisoria Norte
- Dumabato Norte
- Dumabato Sur
- Lusod
- Manglad
- Pedlisan
- Poblacion Norte
- San Bernabe
- San Dionisio I
- San Martin
- San Pedro
- San Salvador
- Santo Niño
- Santo Tomas
- Villa Gracia
- Villa Hermosa Sur
- Villa Hermosa Norte
- Ysmael
- Villa Agullana
- Poblacion Sur
- Villa Jose V Ylanan
- Jose Ancheta
- Santa Maria
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Quirino". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 11 Hulio 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tanap ti Cagayan (Ingles) naala idi 30 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti Quirino". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 11 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Taaw
Ti taaw (manipud ti Taga-ugma a Griego Ὠkeavὸς (Okeanos); ti Taaw ti Lubong ti klasiko a kinaugma[1]) ket maysa a bagi ti naapgad a danum a buklen ti dakkel a paset ti hidrospera ti planeta.[2] Iti kontesto iti Daga, daytoy ket mangitudo ti maysa wenno amin a kangrunaan a pannakbingbingay ti Taaw ti Lubong iti planeta – dagitoy ket ti, iti agpabpababa nga urnos, ket dagiti taaw ti Pasipiko, Atlantiko, Indiano, Akin-abagatn (Antartika), ken Artiko.[3][4] Ti balikas a "baybay" ket kankanayon nga agsinnublat a maus-usar iti "taaw", ngem ti nainget a panagsasao ti baybay ket ti maysa a bagi ti naapgad a danum (mabalin a ti pannakabingbingay ti Taaw ti Lubong) ti bassit wenno napno a napalikmutan babaen ti daga.[5]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Ὠkeavός". Dihital a Biblioteka ti Perseus. Naala idi Mayo 17, 2012.
- ^ "WordNet Search — taaw". Unibersidad ti Princeton. Naala idi Pebrero 21, 2012.
- ^ "taaw, n.". Inggles a Diksionario ti Oxford. Naala idi Pebrero 5, 2012.
- ^ "taaw". Merriam-Webster. Naala idi Pebrero 6, 2012.
- ^ "WordNet Search — baybay". Unibersidad ti Princeton. Naala idi Pebrero 21, 2012.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Matthias Tomczak ken J. Stuart Godfrey. 2003. Rehional nga Oceanograpia: maysa a Pangyuna. (kitaen ti sitio)
- Pope, F. 2009. Manipud kadagiti awan inggana nga ubbog ti kinasipnget nga inwarasiwas dagiti anghel ken dagiti palatiput a gameng. iti The Times. Nobiembre 23. 2009 p. 16–17.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Taaw idiay Wikimedia Commons
- Dagiti sasao a mainaig ti Taaw idiay Wikiquote
- Kitaen ti Taaw iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)
- World Oceans Day - The Ocean Project - Hunio 8
- World Oceans Day - World Ocean Network
- Taaw a Portal ti Smithsonia