text:
Lingua franca
Ti lingua franca, ammo pay a kas rangtay a pagsasao, sapasap a pagsasao, pagsasao ti panagtagilako wenno behikular a pagsasao, ket ti pagsasao wenno dialekto a sistematiko nga inus-usar tapno mabalin nga agsao dagiti dua a tao a saan a makibinningay iti nakayanakan a pagsasao wenno dialekto, naisangayan daytoy no daytoy ket maikatlo a pagsasao, ken naisangayan manipud kadagiti dua a nakayanakan a pagsasao.[1]
Naparang-ay ti Lingua francas iti lawlaw ti lubong iti amin a paset ti pakasaritaan ti tao, ken sagpaminsan para kadagiti rason ti komersio (dagiti makunkuna a "pagsasao ti panagtagilako") ngem para iti pay kultura, relihion, panagpalaka ti diplomasia ken administrasion, ken kas pamay-an iti panagsinnukat ti pakaamo dagiti sientista ken dagiti dadduma nga eskolar kadagiti nadumaduma a pakipagilian. Ti termino ket nagtaud manipud iti maysa a kasta a pagsasao, Lingua Franca ti Mediteraneo.
Dagiti linaon
Dagiti pakaidumaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Lingua franca ket ti termino a naipalawag a maipapaan iti annong, ken nawaya iti pakasaritaan ti lingguistika wenno estruktura ti pagsasao:[2] ngem dagiti met pidgin ken dagiti kreol ket masansanda nga agannong a kas dagiti lingua franca, ken adu met kadagiti kasta a pagsasao ket saanda a pidgins wenno kreol.
Iti met bernakular a pagsasao, daytoy ket naus-usar a kas nakayanakan a pagsasao iti komunidad, ti lingua franca ket naus-usar iti labes dagiti pagbeddengan iti kasisigud a komunidadna, ken naus-usar a kas maikadua a pagsasao para iti pannakisinnarita dagiti grupo. Kas pagarigan, ti Ingles ket bernakular idiay Nagkaykaysa a Pagarian, ngem naus-usar a behikular a pagsasao (kas lingua franca) idiay Filipinas ken India.
Dagiti Internasional a katakunaynay a pagsasao a kas ti Esperanto ket saan unay nga adu a naapon iti sangalubongan, isu a dagitoy ket saan a maibaga a kas dagiti global a lingua franca.
Etmolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti termino a lingua franca ket nagtaud a kas nagan ti naisangayan a pagsasao a nausar idiay asideg ti akindaya a baybay Mediteraneo a kas tinangruna a pagsasao ti komersio ken diplomasia—manipud kadagiti panawen ti naladaw a mediebal ken naipangpangruna iti las-ud ti panawen ti Renasimiento, aginggana idi maika-18 a siglo. Iti dayta a panawen, dagiti agsasao ti Italiano ket kaaduan kadagiti agkomkomersio itibaybay kadagiti siudad ti puerto ti Imperio ti Otomano ken ti napalaka a bersion ti Italiano, ken mairaman dagiti adu a binulod a balikas manipud iti Griego, Daan a Pranses, Portuges, Oksitano, Espaniol, ken ti pay Arabiko ken Turko ket nagbalin pay nga adu a naisasao a kas ti "lingua franca" iti rehion.
Iti bukod met a pannakaibaga ti Lingua Franca, ti kayat a sawen ti lingua ket pagsasao (kas iti Portuges ken Italiano) - ti Franca ket mainaig iti Phrankoi iti Griego ken Faranji iti Arabiko, ken kas kapada pay iti Italiano: kadagiti amin a tallo a kaso tiliteral a kapanunotan ket "Franko", ngem daytoy a nagan ket pudno a naipakat kadagiti amina nga Akinlaud a Europeano iti las-ud ti naladaw a Paset ti Panawen ti Bisantino.[3][4][5]
Ibagbaga ti Douglas Harper Etymology Dictionary a ti termino ti Lingua Franca (kas nagan ti naisangayan a pagsasao) ket immuna idi a nairehistro iti Ingles idi las-ud dagiti tawen ti 1670,[6] ngem adda met nasapsapa a pagarigan iti panagusar ti Lingua Franca iti Ingles a napasingkedan manipud idi 1632, a nagibagbaga pay met a kas ti "Bastardo nga Espaniol".[7]
Iti kakaudian a kas idi naladaw a maika-20 a siglo, ti panagusar ti kadawyan a termino ket inngawid babaen ti dadduma a ti kayatna laeng a sawen ket ti sasao a hibrido a naus-usar a kas dagiti behikulara pagsasao (a nagtaud iti kasisigud a kaibuksilannag), ngem ita nga aldawen, daytoy ket mangibagbaga iti ania man a a behikular a pagsasao.[8]
Dagiti pagarigan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti panagusar dagiti lingua franca ketmabalin a naduduog a kas met iti pagsasao. Mabalinmet a dagitoy ket addada metten manipud idi taga-ugma. Ti Latin ken Griego a Koine ket isu dagitoy idi dagiti lingua franca dagiti imperio ti Helenestiko ken Romano; Akadio, ken kalpasanna ti Arameo, ken nagtultuloy daitoy a dagiti sapasap a pagsasao iti adu a parte ti ti Akinlaud nga Asia babaen dagiti nadumaduma a nasapa nga imperio.[9] Dagiti pagarigan dagiti lingua franca ket agtultuloy nga adu,ken adda iti tunggal kontinente. Ti kalawagan a pagarigan manipud idi nasapa a maika-21 a siglo ket ti Ingles. Adda met dagiti sabali a nadumaduma a lingua franca a sentralisado kadagiti naisangayan a rehion, kas ti Pranses, Hindi, Portuges, Espaniol, Ruso, Arabiko, Insik, ken Swahili.
Kadagiti dadduma a pagilian, ti lingua franca ket naus-usar pay a kas nailian a pagsasao; kas ti Urdu, isu daytoy ti lingua franca ti Pakistan, ken nailian pay a pagsasao. Ti Indones ket addaan met iti kapada nga annong idiay Indonesia; urayno ti Habanes ket ad-adu kadagiti patneng nga agsasao, ti Indones ketis-isu ti opisial a pagsasao ken naisasao (masansan a kas maikadua a pagsasao) iti amin a paset ti pagilian.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Viacheslav A. Chirikba, "The problem of the Caucasian Sprachbund" in Pieter Muysken, ed., From Linguistic Areas to Areal Linguistics, 2008, p. 31. ISBN 90-272-3100-1
- ^ Intro Sociolinguistics - Pidgin and Creole Languages: Origins and Relationships - Notes for LG102, - University of Essex, Prof. Peter L. Patrick - Week 11, Autumn term.
- ^ Lexico Triantaphyllide online dictionary , Greek Language Center (Kentro Hellenikes Glossas), lemma Franc ( ΦpάYkoς Phrankos) , Lexico tes Neas Hellenikes Glossas, G.Babiniotes, Kentro Lexikologias(Legicology Center) LTD Publications. Komvos.edu.gr. ISBN 960-86190-1-7. Naala idi 2015-06-18.
Franc and (prefix) franco- (ΦpάYkoς Phrankos and φpάYko- phranko-
- ^ "An etymological dictionary of modern English : Weekley, Ernest, 1865-1954 : Free Download & Streaming : Internet Archive". Archive.org. Naala idi 2015-06-18.
- ^ [1] Dictionary English Etymology - Origins - A Short Etymological Dictionary of Modern English Rouledge 1958, Parridge iti Wayback Machine (naiyarkibo 2014-10-12)
- ^ "Online Etymology Dictionary". Etymonline.com. Naala idi 2015-06-18.
- ^ Morgan, J. (1632). A Compleat History of the Present Seat of War in Africa, Between the Spaniards and Algerines. p. 98. Naala idi Hunio 8, 2013.
- ^ Webster's New World Dictionary of the American Language, Simon and Schuster, 1980
- ^ Ostler, 2005 pp. 38-40
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hall, R.A. Jr. (1966). Pidgin and Creole Languages, Cornell University Press. ISBN 0-8014-0173-9.
- Heine, Bernd (1970). Status and Use of African Lingua Francas. ISBN 3-8039-0033-6
- Kahane, Henry Romanos (1958). The Lingua Franca in the Levant.
- Melatti, Julio Cezar (1983). Índios do Brasil. São Paulo: Hucitec Press, 48th edition
- Ostler, Nicholas (2005). Empires of the Word. London: Harper ISBN 978-0-00-711871-7
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- English - ti unibersal a pagsasao iti Internet?
- Lingua franca del Mediterraneo o Sabir ni propesor Francesco Bruni (iti Italiano).
- Sample texts manipud kenni Juan del Encina, Le Bourgeois Gentilhomme, ti L'Impresario da Smyrna ni Carlo Goldoni, Diego de Haedo ken dagiti dadduma pay a taudan.
- Ti maysa apangyuna ti kasisigud a Lingua Franca ti Mediteraneo.


c: text/html

text:
Plantilia:Colombia-heograpia-pungol
- Colombia-heograpia-pungol
- Heograpia-pungol
- Pungol
Dagiti linaon
Maipanggep iti daytoy a plantilia
Daytoy a plantilia ket inus-usar a panangilasin ti pungol nga artikulo ti lokasion ti Colombia. Daytoy ket agus-usar iti meta-plantilia ti {{asbox}} a naidesinio tapno mangpalaka ti proseso iti panagpartuat ken panagtaripato kadagiti plantilia ti pungol.
Panagusar
Ti panangikabil ti
{{Colombia-heograpia-pungol}} ket agpataud ti mensahe a maipakita dita ngato, ken manginayon iti sumaganad a kategoria:
Sapasap a pakaammo
Daytoy ket isu ti plantilia ti pungol (Ingles: stub). Daytoy ket ababa laeng a panangipalawag, para iti napno a panangipalawag pangngaasi a kitaen ti Wikipedia:Pungol.
Ania kadi ti pungol?[urnosen ti taudan]
Ti pungol ket artikulo nga aglaon laeng kadagiti bassit a sentensia ken ababa laeng a mangited ti ensiklopidiko a sakop iti suheto.
Kasano a mailasin ti pungol?[urnosen ti taudan]
- No mabalin, padasen ti maitutop a plantilia ti pungol para iti artikulo. Ti napno a listaan ket mabalin a mabirukan idiay Wikipedia:Pungol.
- Mabalin ti agusar ti dua wenno ad-adu a plantilia ti pungol, no nasken, mabalin ti agusar ti uppat ngem nasken a saan nga agusar ti ad-adu ngem uppat iti ania man nga artikulo.
- Ikabil ti plantilia ti pungol iti gibus iti artikulo, kalpasan ti paset "Dagiti akinruar a silpo" , kadagiti ania man a plantilia ti panagdaliasat, ken dagiti etiketa ti kategoria. Dagitoy a plantilia ket mabalin a mainayon babaen ti pananginayon ti naganda iti uneg dagiti dua a pangrikep , a kas ti {{pungol}}.
Adu pay a pakaammo[urnosen ti taudan]
Dagiti adu pay a pakaammo ket mabirukan idiay:
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Plantilia:Hlist
Daytoy a plantilia ket agpartuat iti horisontal a listaan. Ti tunggal mysa a banag iti listaan ket mabalin a manayonan kadagit estilo ti CSS babaen iti panangikabil iti nabilangan a parametro..
Dagiti linaon
Panagusar[urnosen ti taudan]
Nalaka panagusar
{{hlist|umuna a banag|maikadua a banag|maikatlo a banag|...}}
Amin dagiti parametro
{{hlist |umuna a banag|maikadua a banag|maikatlo a banag|... |class = klase |style = estilo |list_style = estilo pra iti etiketa ti ul |item_style = estilo para kadagiti amin nga etiketa ti li |item1_style = estilo para iti umuna nga etiketa ti li |item2_style = estilo para iti maikadua nga etiketa ti li |... |indent = lennek para iti listaan }}
Dagiti parametro[urnosen ti taudan]
- Dagiti panangipuesto a parametro (
1,
2,
3...) - dagitoy ti listaan dagiti banag. No awan ti listaan dagiti banag, awan ti iparuar iti modulo.
class- ti naidumduma a klase para kadagiti etiketa ti
... a mangpalikmut iti listaan, kas iti
plainlinks.
style- ti naidumduma nga estilo ti CSS para kadagiti etiketa ti
... a mangpalikmut iti listaan, kas iti
font-size: 90%;.
list_style- ti naidumduma nga estilo ti CSS para kadagiti etiketa ti
... a mangpalikmut iti listaan. Ti pormat ket kapada met laeng a kas ti parametro ti
|style=.
item_style- ti naidumduma nga estilo ti CSS para iti listaan ti banbanag (dagiti etiketa ti
... ). Ti pormat ket kapada met laeng a kas ti parametro ti
|style=.
item1_style,
item2_style,
item3_style... - ti naidumduma nga estilo ti CSS para iti tunggal maysa a listaan ti banbanag. Ti pormat ket kapada met laeng a kas ti parametro ti
|style=.
indent- daytoy a parametro ket lennekanna ti listaan. Ti pateg ket nasken a bilang, kas iti
2. Ti lennek ket makarkuloa iti em, ken daytoy 1.6 a bees ti pateg a nainaganan. No awan ti lennek a mainaganan, thi kasisigud ket sero.
Kas pagarigan[urnosen ti taudan]
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar
- {{flatlist}}
- {{plainlist}} ken {{unbulleted list}}
- {{ordered list}} ken {{unordered list}}
- {{nowrap}}
- {{pagelist}}


text:
âASWANG! Aswang! Aswang!â Naklaatak. Irriag ti agkakaribuso iti ruar. Timek ti nabangag a baket, maar-arakattot a mangmanmandar kadagiti lallaki nga alaenda ti gayang ken tarapang. Nasken kano nga agsaganada iti idadarup ti aswang. Labananda ti mangal-alliaw iti Purok Amana!
Nagtinnalliawkami ken kasinsin Daryll, kinaubingak ken kataebak. Naibaliw dagiti matami kenni Manang Luisa, a nangawid ken nangappupo kadagiti dua nga annakna a babbai nga agtawen iti lima ken tallo, ubbana ti agmakatawen a buridek a lalaki. Nagkumegda lattan iti sofa. Agbuybuyakami iti telebision iti salas iti bunggalo a balayda iti putong a purok iti puon ti bantay.
âAnia daydiay, manang?â Dinamagko iti nangsallukob kadagiti annakna. Ni Manang Luisa ket manangen ni Daryll ken naikamang ditoy probinsia ti Bohol. Simmurotak ken Daryll nga immiliw iti kakaisuna a babai iti lima nga agkakabsat, ta kayatko met a makita ti agdindinamag a kinapintas ti lugar, isu a paborito a daywen dagiti turista ken managbaniaga.
âAdda manen daydiay makitkitada nga aswang! No maminsan agikkis iti makapaseggar. No dadduma met, duada kano. Nakabutbuteng!â
Naibuang manipud iti kusina ni kayong Berto, asawa ni Manang Luisa, a nangibilin a bantayanna dagiti annakda ta mapan tumulong kadagiti kaarrubada. Nagtinnalliawkami ken Daryll. Sintimek, sinurotmin ti likudan ni kayong Berto, a nakaiggem itan iti tarapang a ginammatanna itay a naipasanggir iti sikigan ti ridaw. Agtrabaho iti munisipio ni bayaw a kas clerk iti assessorâs office. Agpadada ken ni Manang Luisa a graduado iti marketing management, ngem kaykayatda a ni Manang Luisa ti mangaywan kadagiti annakda, total, dida met kano makurkurangan. Nalawa ngamin ti dappat ni kayong Berto a mulmulaanna iti pagay ken mais, nalawa pay ti minulanna iti kape, cacao ken dadduma pay kaykayo nga agbunga iti makan.
Nalawag ti tangatang ta nakatangkayagen ti kabus, agkiremkirem dagiti bituen. Nalawag dagiti bombillia dagiti street lights ken nataratar a balbalay. Nadagaang ti sardam ta di pulos nga aggunay uray dagiti babassit a bulbulong. Iti aglawlaw, tumanaul ken tumanaguob dagiti aso.
Sinurotmi ni kayong Berto a nangkamang iti ayan ti ummong iti tengnga ti kangrunaan a kalsada iti purok, a nakatalliawda amin iti amianan, iti tuktok dagiti balbalay. Kas iti nangngegko, dita kano ti nagkayabkaban nga aglikuslikos ti aswang, segun ti nakakita. Atiddog kano ti payakna ta dandani sangaagpa, segun ti agsasao a nangimuestra, pangrapisen ken kataytayagmi ngata ken Daryll iti lima a kadapan ken pito a pulgada. Dagiti dadduma lallaki ket sidadaan dagiti gayang, tarapang ken bunengda inkaso dumarup ti aswang iti ummong.
Ibilbilin itan ti baket a nabangag ti timekna a rondaenda ti purok ta dinto ket makabiktima ti aswang, lalo ket adda sumagmamano a masikog ken kayyanak. Kaasi met ti mabiktimana.
Nagsabat dagiti matami ken Daryll, immasideg ket nagarasaas ti kaubingak.
âMakakitata itan iti aswang. Awan aswang idiay Ilocos Sur, Kasinsin Atong!â
Renato Dazo ti naganko ken kaay-ayok ti adbentura ken kabarbaro nga eksperiensa. Bangbangir ti isemko ken nagarko pay dagiti kidayko. Adda, aya, met aswang? Kalokoan, kunak koma, ngem nagaripapaak ta amangan no mangngegda. Di tumutop iti mangsalungat iti pammati. Kas kadagiti naglabas a sumipnget ken sardam kano, nakitkitadan dayta aswang.
Nasken a diak isikkir ti pammatik nga awan aswang kadagiti mamati itoy. Di maitutop. Saan a bastabasta marebba ti nasiken a pammati lalo no daytoy ket amin a lumugar ket mamati. Maysa a kolektibo a pammati a nailasagen sipud pay panawen a di malagipen. Tapno marebba dayta a pammati, nasken a mangidatag iti kongkreto nga ebidensia ken sientipiko a panangilawlawag a di pulos maaramat ti argumento ken panangisikkir ti nariingan met a pammati. Iti ababa a pannao, aramaten ti aramid saan ket nga iti balikas iti panangsalungat itoy.
Kas piksionista, radio drama scripwriter, kontribiutor iti Tawid News Magazine, kuna a maysa laeng a bunga ti panunot ti aswang a yinabyaban ti saosao ken sinakayan dagiti radio, telebision, nangruna dagiti pagiwarnak ken magasin a nasken a mangiruar iti damag maipapan iti kolektibo a pammati tapno bumanglo ti ngilngilawen a sirkulasion. Ti aswang ken ti white lady ti papolar kadagitoy. Naalianak met itoy a pautot ngem di maar-aramat ti aswang isyu iti Ilocos Sur.
âHayun, lumilipad!â Nagkakaribuso ti ummong a mangitudtudo iti agam-ampayag.
Timmangadak. Agin-inayad nga agam-ampayag ti kunkunada nga aswang. Minulagatak, agarup maysa a metro ti payakna kasta met ti bagina. Ti konklusionko, di met billit wenno aniaman a tumatayab. No billit koma ket agpayakpak. Iti English, flying, saan a gliding a kas itoy. Dayta kadi ti aswang? Agturongen iti amianan wenno agdiretson iti kakaykaywan iti bantay?
Di makumbinsi ti mugingko iti pammatida nga aswang dayta. Pagarupek a maysa laeng dayta a tumatatayab. Segun iti langana, masiguradok a saan a panniki, basta tumatayab.
Diak ammo, no ania iti simmeksek iti panunotko ta kasla adda kayatko a paneknekan, nagkurri manen ti kinaadbenturak ken ti isportsko, running events kangrunaanna ti sprints. Timmarayak nga agturong iti amianan iti napanan ti kunada nga aswang. Makaammo ditan. Basta kamakamek uray ta agin-inayad met ken ammoek a nalaing ti detalie no ania dayta a tumatayab. Nangngegko a pagsubsubliendak ti ummong, ngem diak ida inkaskaso. Ti adda iti mugingko ket nasken a maasitgak ti kunkunada nga aswang. Lalo a pinartakak. Nupay kasta, simmeksek latta iti mugingko, amangan no agpaysu met nga adda aswang? Kasanon no pumaysu? Ania ti aramidek?
Hu, kaska la di lalaki! Dika pay la danogen met wenno rungrungdoen dagiti payakna no dangrannaka! No mabuttawan dagiti payakna, makagunay pay, aya, met! Balakad ti mugingko.
Ngem ti laengen likudanna iti nasirayak ta agturongen daytoy iti kakaykaywan a bantay. Nagtayyek dagiti bukelbukel dagiti matak iti pannakapaayko a mangtakuat iti kinaasino wenno kinannia dayta a parsua: no billit wenno maysa a mammal wenno ania? Tinandaanak ti nagturonganna. Inkamto dita a lugar no adda panawenmi. Adda atapko no ania dayta a tumatayab!
Ti aswang ket maysa a mitikal, a bunga ti panunot, nga adayo a mapasamak iti realidad. Agduma ti bunga ti panunot ken realidad nupay agpada a sallukobanda ti rikna ken panunot ti asinoman a maapektaran. Iti Ilocos, nangruna iti Ilocos Sur, awan aswang, natural dayta a banag, ta no adda, di nakapappapati maigapu iti kontradiksion iti pammati ken kababalin ti aswang. Inconsistency, kunada iti English. Di nakapappapati.
Ngem iti Visayas ken Mindanao, mamatida. Adda metten impluensiana iti Katagalogan. A kas ita, patienda a maysa nga aswang daydiay, ta adda la ngarud daytan a nariingan a pammati dagiti taga ditoy ket saanen a bastabasta madupir lattan babaen iti balikas. Narigat a makumbinsir nga itinnag ti kolektibo a pammati babaen iti balikas. Nasken ti aramid ta nabilbileg nga adayo.
Ngem no siak nga Ilokano a nangisit ti sikona, di mamati nga aswang daydiay uray no naimatangak a tumaytayab. Agingga diak maberipika a nalaing iti kinaasino ken kinaania ti tumatayab, diak met mainaganan. Ti laeng masiguradok ket saan nga aswang. Ti argumento, kastoy: ti aswang ket maysa a mitikal a bunga ti naalikuteg a panunot dagiti padak a piksionista a sinakayan dagiti periodista. Ti nakitak itay a tumaytayab nga inawagan dagiti lumugar iti aswang ket maysa a realidad ngem saan nga aswang ta maysa la ngarud a mitikal ti aswang.
No mitikal ti aswang, ania ngarud daydiay a tumatayab? Sapay koma ta pudno ti atapko!
Dimteng ti grupo dagiti lallaki a pakairamanan ni kayong Berto ken ni kasinsin Daryll.
Binabalawdak. Saan kano a rumbeng a sinarakusokko nga ima-ima ta napeggad ti aswang, nabileg unay. Atitiddog dagiti kukona ken natatadem dagiti saongna ken ngipen.
âHuwag mong uulitin, bayaw, delikado! âNung minsan nga, ilang manok, pato at ganso ang pinatay diyan sa dulo ng Purok Amana!â
Inayunan dagiti lallaki ni kayong Berto. Nataldiapak ni Daryll a bangbangir ti isemna.
âPasensya na po, pero palagay koây mas takot ang aswang sa mga Ilokano!â Inrasonko ngem di napunas ti bangbangir nga isem ni Daryll. Simrek la ket ngarud ti kinaangtot ti mugingko ket isun iti nagdas-alan ti kinasurdok. ââTulad ni Insan Daryll, takot ang aswang dâyan! Amoy na lang ng hininga at mga kilikiliây amoy bawang na!â
âItatalnam, losngi! Balbalatongem met idan a rabrabii!â Nagellek ketdi ni Insan Daryll, ngem sinenyasak nga agulimek lattan ken sumakay iti situasion.
âHindi ba, pangontra ng aswang ang bawang?â Pinerengko ida. Adu iti immayon. âKaya takot ang aswang sa mga Ilokano!â
âBakit mo nasabi âyan?â Intingig ti maysa a lakay.
âKasi po, isa po sa pangunahing produkto ng Ilocos ay bawang. Kaya, takot sa amin ang aswang. Kasi, marami kaming bawang, nagkalat lang kung saan-saan. âYan ay isang katotohanan!â
Nagtitinnaliawda. Kasla batbatokenda ti kinapudno ti impalawagko.
Simmeksek met a dagus iti mugingko, a sapay koma ta patiendak. Inabayko ni Daryll, inkurimedko a tinugkik ti likudna ta ibukingna met dataon. Kunana ketdin: âLosngim, nabasam la iti Tawid News Magazine ti salaysay ni Christine Marie R. Verzosa nga âApay Nga Awan Aswang Iti Ilocos?â dayta metten ti ibagbagam!â Indumogna pay ti bungisngisna.
Ti panagtalek ken pammati iti pada a tao ket nasamay a panangbegkes iti panaggagayyem. Nasken a maalak dayta a kompiansa iti pannakigayyemda kadakami, a kas sangsangaili iti lugar. Tapno maisapulan iti aniaman a solusion iti pakarikutan. Ti panangsaranay ti addaan kinakurang iti impormasion ket maitutop la unay. Sapay koma ta pudno ti atapko kadaydiay a tumatayab. Kapadana ket iti nabasak a libro ni Daryll maipanggep kadagiti nocturnal nga ayup wenno dagiti makakita iti rabii ngem saan iti aldaw. Timmangadak, diak koma pumalso!
(ADDA TULOYNA)


text:
MASUNGADNAN ti waig. Mangmangngegnan ti panagayus ti danum nga agpasurong iti karayan iti baba. Iti waig ti pagal-alaanda ken ni Ina Pinang iti nalukmeg ken di naataat a bennek.
Series: Ti arapaap ni Anton
NAKAANGES ni Anton iti nalukay idi sumina ti dalan da Andres.
KASLA samiweng iti panagdengngeg ni Anton ti aweng ti napatit a nagalusan ti bomba idi Maikadua a Gubat Sangalubongan a pannakakampana a naibitin iti sikigan ti Gabaldon building a yan ti Industrial Arts roomda. Dinarasna… Read more »


text:
Modulo:Mapa ti lokasion/datos/Belhika
Ti Modulo:Mapa ti lokasion/datos/Belhika ket panangipalawag ti mapa ti lokasion nga inus-usar a panangituon iti maysa a proyeksion nga ekuirektanggular a mapa ti Belhika. Dagiti panangimarka ket naikabil babaen dagiti nagsasabtan ti latitud ken longitud iti kasisigud a mapa wenno ti kapada a ladawan ti mapa.
Dagiti linaon
- 1 Panagusar
- 2 Panangipalawag ti mapa
- 3 Alternatibo a mapa
- 4 Presision
- 5 Dagiti pagarigan nga agus-usar kadagiti plantilia ti mapa ti lokasion
- 6 Kitaen pay
Panagusar
Dagitoy a panangipalawag ket inus-usar babaen dagiti sumaganad a plantilia no maawagan iti parametro ti "Belhika":
{{Mapa ti lokasion | Belhika | ...}}
{{Mapa ti lokasion adu | Belhika | ...}}
{{Mapa ti lokasion+ | Belhika | ...}}
{{Mapa ti lokasion~ | Belhika | ...}}
Panangipalawag ti mapa
name = Belhika
- Nagan nga inus-usar iti kasisigud a kapsion ti mapa
image = Belgium location map.svg
- Ti kasisigud a ladawan ti mapa, nga awan iti "Image:" , "File:" wenno "Papeles:"
image1 = Belgium relief location map.jpg
- Ti maysa nga alternatibo a ladawan ti mapa, kadawyan a relief a mapa, ken mabalin a maiparang babaen dagiti parametro ti relief wenno AlternativeMap
top = 51.8
- Latitud iti ngato nga igid ti mapa, iti grado desimal
bottom = 49.2
- Latitud iti baba nga igid ti mapa, iti grado desimal
left = 2.2
- Longitud iti kanigid nga igid ti mapa, iti grado desimal
right = 6.9
- Longitud iti kanawan nga igid ti mapa, iti grado desimal
Alternatibo a mapa
Dagiti plantilia ti {{Mapa ti lokasion}}, {{Mapa ti lokasion adu}}, ken {{Mapa ti lokasion+}} ket addaanda kadagiti parametro a mangibaga iti maysa nga alternatibo a ladawan ti mapa. Ti mapa a naiparang a kas ladawan1 ket mabalin a mausar dagiti parametro ti relief wenno AlternativeMap. Dagiti pagarigan ket mabalin a mabirukan dita baba wenno iti sumagand:
- Plantilia:Mapa ti lokasion#Parametro ti Relief
- Plantilia:Mapa ti lokasion+/relief
- Plantilia:Mapa ti lokasion#Parametro ti AlternativeMap
- Plantilia:Mapa ti lokasion+/AlternativeMap
Presision
Longitud: manipud iti Laud aginggana iti Daya daytoy a panangipalawag ti mapa ket sakupenna ti 4.7 dagiti grado.
- Iti ladawan nga agakaba kadagiti 200 a piksel, a daytoy ket 0.0235 kadagiti grado tunggal maysa a piksel.
- Iti ladawan nga agakaba kadagiti 1000 a piksel, a daytoy ket 0.0047 kadagiti grado tunggal maysa a piksel.
Latitud: manipud iti Amianan aginggana ti Abagatan daytoy a panangipalawag ti mapa ket sakupenna ti 2.6 kadagiti grado tunggal maysa a piksel.
- Iti ladawan nga agtayag kadagiti 200 a piksel, a daytoy ket 0.013 kadagiti grado tunggal maysa a piksel.
- Iti ladawan nga agtayag kadagiti 1000 a piksel, a daytoy ket 0.0026 kadagiti grado tunggal maysa a piksel.
Dagiti pagarigan nga agus-usar kadagiti plantilia ti mapa ti lokasion
Mapa ti lokasion, nga agus-usar ti kasisigud a mapa (ladawan)
{{Mapa ti lokasion | Belhika | width = 250 | lat_deg = 50.85 | lon_deg = 4.35 | label = Bruselas }}
Mapa ti lokasion adu, nga agus-usar ti relief a mapa (ladawan1)
{{Mapa ti lokasion adu | Belhika | relief = yes | width = 250 | caption = Dagiti dua a lokasion idiay Belhika | lat1_deg = 50.85 | lon1_deg = 4.35 | label1 = Bruselas | lat2_deg = 51.22 | lon2_deg = 4.40 | label2 = Antwerp }}
Mapa ti lokasion+, nga agus-usar ti AlternativeMap
{{Mapa ti lokasion+ | Belhika | AlternativeMap = Belgium relief location map.jpg | width = 250 | caption = Dagiti dua a lokasion idiay Belhika | places = {{Mapa ti lokasion~ | Belhika | lat_deg = 50.85 | lon_deg = 4.35 | label = Bruselas }} {{Mapa ti lokasion~ | Belhika | lat_deg = 51.22 | lon_deg = 4.40 | label = Antwerp }} }}
Kitaen pay
- Dagiti plantilia ti mapa ti lokasion
- Plantilia:Mapa ti lokasion, agiparang ti maysa a marka ken etiketa nga agus-usar ti latitud ken longitud
- Plantilia:Mapa ti lokasion adu, agiparang kadagiti marka ken etiketa aginggana iti siam
- Plantilia:Mapa ti lokasion+, agiparang ti awan patinggana a bilang dagiti marka ken etiketa
- Panagpartuat kadagiti baro a panangipalawag ti mapa
- Plantilia:Mapa ti lokasion/panagpartuat kadagiti baro a panangipalawag ti mapa, pakaammo para iti panagpartuat kadagiti baro a modulo ti panangipalawag ti mapa
return {
name = 'Belhika',
top = 51.8,
bottom = 49.2,
left = 2.2,
right = 6.9,
image = 'Belgium location map.svg',
image1 = 'Belgium relief location map.jpg'
}


text:
Séksual a panaginnala
- Daytoy nga articulo ket maipapan iti sexual a panaginnala wenno panagkanaig wenno panaginnayat dagiti tao. Para iti biolohikal a panagyot, kitaen ti kopulasion.
Ti séksual a panaginnala (wenno panagkanaig, panaginnayat) wenno panagyot (wenno panaginniyot) ket ti naintaoan a wagas ti kopulasion. Daytoy a panagkanaig ket mabalin a maaramid a damo babaen ti panaglinnailo dagiti pareha a mangitunda iti pannakaabbukay ti panaguttog a pakaigapuan met ti itatangar ti buto ti lalaki ken ti natural a panagbabasa ti uki ti babai. Tapno mapasamak ti séksual a panagkanaig, ti timmangar wenno timmangken a buto ket maiserrek iti uki, a mapasarunuan iti panangkuti wenno panagkinod ti uray ania kadagiti pareha tapno maiserrek-mairuar ti buto a maisublisubli iti uki. Iti kastoy a wagas, gapu iti maparnuay a risiris ken panagsibo ti dara ken dagiti panagrikna, agngudo ti aramid iti pannakarikna iti orgasmo wenno panagimas ket ditoy a maiparuar manipud iti buto ti kapsit a nairanta a mangpataba iti itlog ti babai para iti inna panagsikog.


text:
NAIGAMEREN dagiti adu a Pilipino iti nagduduma a sugal ta adu dagiti napalaus la ngaruden ti rigatda ngem agpustada latta iti namnamada a mangabakda ket dumakkel pay ti kuartada.
Narubruban ti isyu ti panagraira dagiti nagduduma a sugal iti Pilipinas kalpasan nga immandar ni Presidente Rodrigo Duterte ti pannakaisardeng dagiti amin a gambling operations ti Philippine Charity Sweepstakes Office gapu iti nakaro a kurapsion. Ngem kalpasan laeng ti uppat nga aldaw, pinaisubli met laeng ni Duterte ti operasion dagiti nagduduma a Lotto games, ket dagiti laengen suspendido ti operasionna ket Small Town Lottery, Peryahan ng Bayan ken Keno. Maibasar iti naisayangkat nga imbestigasion, dagiti laeng STL, Peryahan ken Keno dagiti adu ti anomalia iti operasionda ta dagiti operator ket suitsuitikenda ti pudno a bingay ti gobierno. Naireport a kabayatan ti uppat nga aldaw a panagsardeng ti gambling operations ti PCSO ket nagpukawda iti P250 Million a kita.
Iti agdama, agtultuloy ti kiddaw dagiti operators ken sigud nga agtatrabaho iti STL a palubosan koman ni Presidente Duterte ti operasion daytoy a sugal ta adu dagiti naawanan iti trabaho. Ngem ad-adalen pay laeng ti PCSO no rumbeng pay a maisubli ti STL, Peryahan ng Bayan ken Keno.
No man pay suspendido ti operasion ti STL, adda dagiti maipadpadamag a lugar nga adda manen bola ti illegal a sugal a hueteng. No saan nga agsubli ti legal nga STL ket mabalin nga agsaknapto manen ti operasion ti hueteng ta adda dagiti kaso a dagiti operator dagiti agpada a sugal ket dagiti isu met a gambling lord.
Agraira latta ti sugal a hueteng ta adu met latta dagiti sugador a mayat nga agtaya, ken adu latta dagiti mabenepisiaran kas kadagiti kabo wenno kobrador, rebisador, table manager ken dadduma pay nga agtatrabaho iti daytoy a sugal. Mabenepisiaran pay dagiti akinsakup a lokal nga opisial ken dagiti law enforcement agencies nangruna dagiti akinsakup a polis.
Nabayagen a kontrobersial ti panagraira ti hueteng a nangrugi ti panagrairana nangruna iti Luzon kalpasan ti 1986 EDSA People Power Revolution a nangisaad iti akem ken ni Presidente Corazon Aquino, ken nagtultuloy daytoy illegal a sugal kadagiti simmaruno nga administrasion da Presidente Fidel Ramos ken Presidente Joseph Estrada. Nagramut met iti isyu ti hueteng ti maikadua nga EDSA People Power Revolution a nangpatakias ken ni Presidente Estrada iti poder kalpasan ti pannaka-impeach-na gapu iti alegasion ti gayyemna a ni sigud nga Ilocos Sur Governor nga immawat iti hueteng payola.
Idi panawenen ni Presidente Gloria Macapagal Arroyo, saan latta a napaksiat ti hueteng ket idi 2006, naadaptar ti STL tapno mairanud ti gobierno iti sugal a hueteng.
Kadagiti naisayangkat nga imbestigasion iti Senado sakbay ti pannakaadaptar ti STL, naduktalan nga iti sugal a hueteng, kadawyan a mabenepisiaran ket dagiti lokal nga opisial ken turayen ti Philippine National Police. Ngem iti operasion ti STL, addan nailatang a porsiento a bingay ti PCSO, ken sabali pay dagiti buis a kolektaen ti Bureau of Internal Revenue.
Segun ken Senador Panfilo Lacson, sigud a hepe ti Philippine National Police a nagbalin a nainget ti krusadana kontra hueteng idi panawenna, dumanon iti billion ti mapastrek dagiti gambling operators iti huteng iti Luzon iti las-ud ti makabulan. Segun kenkuana, pinagkedkedanna dagiti million a binulan a hueteng payola idi nag-Provincial Commander iti maysa a naprogreso a probinsia iti Southern Luzon, ken dakdakkelen nga amang idi nagbalin a PNP Chief idi panawen ni Presidente Estrada a pinagkedkedanna met laeng.
Nagbalinen a dakkel nga industria ti hueteng ken STL para kadagiti operator ken dagiti agtatrabaho iti daytoy a sugal ta no billion ti mapaspastrek dagiti legal nga STL operators iti tinawen ket billion met ti mai-remitda a bingay ti gobierno, ngem kuskusitenda met ti mapastrekda.
Pudno nga adu dagiti trabahador ti STL, ngem kasano ti kasasaadda? Regularda kadi nga addaan kadagiti benepisio nga intuyang ti gobierno, kas ti panagawat ti Minimum Wage, pannakaimiembroda iti Social Security System, Philippine Health Insurance ken PAG-IBIG Fund? Saan, ta kaaduan kadagiti agtatrabaho iti STL ket dagiti kobrador a porsiento laeng dagiti maaw-awatda. Kaaduanna a dagiti maporsientoda ket maipustada met laeng kadagiti aywanda a numero.
Magustuanan dagiti dadduma a sugador ti hueteng wenno STL ta saan a kas kadagiti dadduma a sugal a mataktak dagiti trabaho ken pakakumikomanda. Mismo a dagiti kobrador ti mangdanon kadakuada nga agtaya iti balay wenno pagtrabahuanda. Kalpasan ti panagtayada ket iyurayda laengen ti rummuar a kombinasion ti numero ket maituloden kadakuada ti inabakda.
Ngem ti dakesna, kaaduan kadagiti agtaytaya iti hueteng wenno STL ket dagiti narigat ti panagbiagna. Ultimo nga igatang koman dagiti napanglaw iti kanen ken sidada ket pagtayada pay laeng, isu a no maabakda ket ad-adda pay laeng a mailuob ti panagbiagda. No ag-remit iti pudno a kantidad dagiti STL operators iti PCSO ket mairanud met ketdi dagiti marigrigat a pasiente a mapan agkiddaw iti tulong. Ngem no kusitenda ti gobierno, awan met laeng ti agsubli a tulong kadagiti napanglaw a kaaduan a nagpusta iti STL. No kasta a saan met laeng a mapasardeng ti kurapsion iti PCSO iti pannakamanehar ti STL, nasaysayaat laengen a permanenten a mapasardeng daytoy a sugal. Ngem no mapasardeng ti STL, agsubli manen ti hueteng. Karit dayta iti agdama nga administrasion no mapasardengna ti illegal a sugal ta no saan, kasano a mapasardengna ti illegal a droga ken dadduma pay a krimen?


text:
Wikipedia:Hatnote
Dagiti hatnote ket dagiti ababa a nota iti ngato ti maysa nga artikulo wenno sektion iti maysa nga artikulo. Dagiti hatnotes ket makatulong kadagiti agbasbasa iti sabali nga artikulo a mabalin a birbirukenda. Mabalin a nakasangpet dagiti agbasbasa iti artikulo nga aglaon iti hatnote gapu tanaibaw-ingda, gapu ta ti binirbiruk nga artikulo nga agus-usay iti naisangsangayan, a naipalawag a titulo, owenno gapu ta ti binirbiruk nga artikulo ken ti artikulo nga addaan iti hatnote ket addaan kadagiti agpapada a nagan. Dagiti hatnote ket mangited kadagiti silpo tapno mabalin a biruken ti artikulo wenno iti maysa a panangilawlawag a panid.
Dagiti linaon
- 1 Dagiti plantilia ti hatnote
- 1.1 Sapasap a hatnote
- 1.2 Dagiti adu pay a panid iti isu met laeng a topiko ("Adu pay a pakaammo ...")
- 1.3 Dadduma nga usar iti isumet laeng a titulo ("Para iti …, kitaen ti …")
Dagiti plantilia ti hatnote[urnosen ti taudan]
Dagiti hatnote ket nasken nga adad iti ngato unay ti panid wenno seksion.
Sapasap a hatnote[urnosen ti taudan]
Ti
{{hatnote}} ket mangpalubos iti sapasap a teksto a maipakitanto ti pormat ti hatnote. Daytoy ket maitunos no awan dagiti sabali a naisangayan a plantilia a nailista dita baba a mangiraman ti kombinasion dagiti parametro a masapaul, wenno itipon kaniada nga adu iti agmaymaysa a hatnote.
{{Hatnote|NAIDUMA A TEKSTO}}→
{{Hatnote|Para iti kaipanan iti daytoy a termino, kitaen ti [[kdpy…]]}}→
Dagiti adu pay a panid iti isu met laeng a topiko ("Adu pay a pakaammo ...")[urnosen ti taudan]
"Nangruna nga artikulo: …"[urnosen ti taudan]
Ti
{{Nangruna}} ket inus-usar a panagaramid iti nalawag nga estilo ti pakabuklan, no mausar iti pakabuklan ti seksion nga addaan pay iti sabali nga artikulo iti suheto:
{{Nangruna|Nangruna nga artikulo}}→
{{Nangruna|Nangruna nga artikulo|Article2}}→
{{Nangruna a listaan|Artikulo1}}→
"Para iti adu pay a salaysay iti …, kitaen ti …"[urnosen ti taudan]
Ti
{{Salaysay}} ket mabalin a mangsuplemento ti
{{Nangruna}} kadagiti pakabuklan ti seksion, wenno mabalin a mangibaga kadagiti adu pay a salaysay kadagiti saan a pakabuklan a seksion:
"Kitaen pay …"[urnosen ti taudan]
{{Kitaen pay|PANID TI TOPIKO|SABALI A PANID TI TOPIKO}}→
- Nota: usaren laeng ti laeng no ti SABALI A PANID TI TOPIKO ket mainaig iti agdama nga artikulo ken aglaon iti parentetiko a bukod a panangipalawag.
{{Kitaen pay2|[[DADDUMA A TOPIKO]]|[[DADDUMA A TOPIKO2]]|[[DADDUMA A TOPIKO3]] ken dadduma a teksto}}→
"Adu pay a pakaammo: …"[urnosen ti taudan]
{{Adu pay|PANID}}→
{{Adu pay|PPANID1|PANID2|PANID3}}→
{{Adu pay2|[[PANID1]], [[PANID2]], ken [[PANID#3|PANID3]]}}→
Dadduma nga usar iti isumet laeng a titulo ("Para iti …, kitaen ti …")[urnosen ti taudan]
"Daytoy a panid ketmaipanggep iti … Para iti dadduma nga usar …"[urnosen ti taudan]
Ti
{{Maipanggep}} ket ti nangruna a plantilia para iti panangibaga dagiti dadduma nga usar.
Nota. No mausar iti nangruna a nagan ti espasio, ti balikas ti "panid" kadagiti sumaganad a hatnote ket sukatan ti "artikulo".
{{Maipanggep|USAR1}}→
{{Maipanggep|USAR1||PANID2}}(No ti panangilawlawag a panid ket addaan iti sabali a nagan – Kitaen ti awan linaon a maikadua a parametro) →
{{Maipanggep|USAR1|USAR2|PANID2}}(No addaan laeng iti kaikaisuna a dadduma nga usar) →
{{Maipanggep|USAR1|USAR2|PANID2|ken|PANID3}}(Dua a pampanid para iti USAR2) →
{{Maipanggep|USAR1|USAR2|PANID2#SUBSEKSION{{!}}PANID2TITULO}}(Ti panagusar ti salamangka a balikas ti {{!}} tapno maited ti sabali a titulo ti silpo) →
{{Maipanggep|USAR1|USAR2|PANID2|USAR3|PANID3|USAR4|PANID4|USAR5|PANID5}}(No adda dagiti aginggana iti upat a dadduma nga usar – Nasken a sapasap nga agpartuat iti panangilawlawag a panid iti daytoy a punto) →
{{Maipanggep|USAR1|USAR2|PANID2|USAR3|PANID3|dadduma nga usar}}(No adda dagiti nadumaduma nga alagaden a dadduma nga usar ken ti pay panangilawlawag a panid nga agraman iti kasisigud a nagan – Laglagipen a ti maudi anagan ti panid ket saan a nainaganan) →
{{Maipanggep|USAR1|USAR2|PANID2|USAR3|PANID3|dadduma nga usar|PANID4}}(No adda dagiti nadumaduma nga alagaden a dadduma nga usar ken ti pay panangilawlawag a panid nga agraman iti saan a kasisigud a nagan) →
{{Maipanggep|USAR1|USAR2|PANID2|USAR3|PANID3|dadduma nga usar|PANID4|ken}}→
{{Maipanggep||USAR2|PANID2|USAR3|PANID3|dadduma nga usar}}(No saan a masapul nga ibaga ti pagtengngaan nga isip ti daytoy nga artikulo/panid – Kitaen ti awan linaon nga umuna a parametro) →
{{Maipanggep|||PANID1|ken|PANID2}}→
- Nota:
{{for||PANID1|PANID2}}agpataud iti isu met laeng a resulta.
{{Maipanggep|USAR1|section=yes}}→
- Nota: ti kuna daytoy a hatnote ket "seksion", imbes nga "artikulo" wenno "panid".


text:
Dagiti Paskua ti Biag ni Anib
December 4, 2009 4 Comments
Whenever I see girls and boys
Selling lanterns on the streets
I remember the Child
In the manger as He sleeps…
Napigsa la unay ti radio ti trak. Pakdaar nga addan nga aghakot ti basura.
***
Desiembre 24, 5:00 ti malem, ita a tawen.
“Tata, bumabaak man pay laeng. Masadutak nga agrikos ita ditoy village.” Kuna ni Anib idi damagen ti tsuper ti trak ti basura a naynay a sursurotanna no apay a bumaban. Malem ken bigat a sumursurot ita manipud idi nagbakasionda iti eskuelaan. Ita met laeng nga ipilitna ti bumaba. Nakakulimbaba iti bakrang ti trak, iti abay ti drayber.
Bisperas ti paskua. Nasuroken a makalawas sipud pay inaldawenna ti umagibas ditoy ngem uray koma laeng anniniwan ni Ania ket saanna man laeng nasirpat. Padasenna man a bantayan ti ruangan ti balay bareng adda rummuar wenno rummuar met ita ni Ania.
“No bigat, Tata, paskua ket adunto dagiti basura, agalasingkotayo kadi?”
“Wen, Barok. Kaadu ti basura.” Kuna ti drayber. Minuttalenganna ni Anib. Napasennaay. “Ala ket meri krismas garud, a. Sapay koma ta maawatmo a naragsak ti papaskuam. Aluadam laeng a no pagdisketarandaka dagiti guardia dita.” Ket isungona ti ruangan ti subdivision. Marikna ken maripiripna a saan a gumiddan a rummuar ita ni Anib.
Pinampag met ni Anib ti bakrang ti trak ket kinniddayanna ti dua pay a pahenante ti trak ti basura. Minulagatan met dagitoy isuna sada met laeng immisem. Binaddek met ti drayber ti akseletor a kinagiddan ti itatappuak ni Anib. Sangsangkamaysa a nauyos dagiti sinaay manipud kadagiti uppat nga agbasbasura.
“Meri krismas!” Ti naggigiddato a naibalikas.
***
Desiembre 24, 6:00 ti rabii, dua a tawenen ti napalabas.
“Nang, rabiin, saan kadi a sumangpet ni Tatang itatta?” Sinaludsod ni Ania a kinagiddan ti panangtarayna ti ruangan ti balayda. Nagdalupisak a nagkalumbaba iti paladpad ti lalaktawan ti ruangan. Tinarapnos ti mulagatna ti nakipet a lipit nga agtunda sadiay Kalsada a Dakkel.
Sumipngeten ngem adu pay laeng dagiti pumanaw ken agawid a kas ipasimudaag ti kinaadu pay laeng ti tao ti eskinita. Narigat met ngarud ti nadaras a pannagna iti daytoy a dalan. Adda kanal pingirna ket isu ti maalluadan a maasak. Isu daytoy ti pagayusan amin ngatan a mapaglabaan wenno mapagkisnugan daytoy escalon a nakairamanan daytoy barongbarongda Ania. Agtunged daytoy iti bassit a waig iti likod ti subdivision, iti bangir ti dakkel nga alad. Sinunsonen daytoy da Ania ken Manongna Anib ti maysa a Domingo idi. Ammona daytoy. Natannawaganen ni Ania ti waig. Agregreggaay ti agsumbangir nga igidna, nalidem ti danum ken pinagaponanen ti no ania ditan a basura.
Nalawa kano daytoy idi a waig kas insarita idi ni Ama Delfin, ti Tatangda Ania ken Anib, ngem in-inut a naalad-aladan, nabalaybalayan, sa adda naaramid a subdivision ket nagaburan ti dadduma a pasetna.
Nalawa met daytoy idi a lote. Kaleddaan ken manmano pay kano idi ti abong-abong. In-inut nga immadu ti nagdappat ket idi mapatakder dayta subdivision, immay aminen a napatakias idi dita, ditoy a disso. Napenpen ngarud amin nga iskuater iti daytoy a paset. Ngem uray no kasta, saan ketdi a tugpa tugpa daytoy balayda Ania. Nasemento met ken nalawa met bassit. Kas estoria ni Ama Delfin, adda met maysa idi a baknang nga immay mangpapaalis kadakuada. Ngem, nagbarikada dagiti tagaeskuater. Inpanguloan ni Ama Delfin. Saanen a naulit daydi a panagtunton daydi baknang.
“’wan met ni Tatangen…” Intanamitim manen ni Ania. “Saan met a maladaw no kua…” Pinasirna manen ti sungadan ket nakitana nga adda pay partena a saan a makapagsabat ti tao no di agsikig ti maysa. Makitana daytoy ta apagisu met iti ayan ti street light ti tengnga a paset ti atiddog met a lipit. Adda pay maysa a silaw sadiay sungaban nga isu metten ti ayan ti sari-sari storeda Ana a gayyemna. Nasipngeten ket nakagangaten dagitoy silaw ngem awan pay laeng ni Tatangna.
Uray ni Manongna nga Anib. Awan pay laeng. Simmurot a napan nagbasura. Idol ni Ania ni Manongna Anib. Walo pay laeng ti tawenna ngem natureden daytoy a sumurot ti trak ti basura. Iparit met ngamin ni Tatangna a sumurot. Kayatna met koma ti apan agpidut ti plastik. Bassit pay kano iti tawena nga uppat ken babae.
E, ania koma no babae ak? Kunana koma idi naminsan nga agpakada nga apan agpidut ti plastik dita Commonwealth Avenue ngem malagipna met laeng a bassit pay laeng unay a talaga tapno napaspas koma nga agballaballasiw dita dakkel a kalsada. Adu kanon ti ubbing a naiburandis ti utekda dita gapu kadagiti agsasallupang ken bumanesbes a lugan.
“Tulongannak laengen nga aglaba.” Kuna idi ni Ina Magda, ni Nanang ni Ania ken Anib. “Imbag laeng nga adda agbomba no kasdiay nga agkupit ti barukongko,” innayon pay idi ni Ina Magda. Adda angkit ti inada.
Isu. Naragsak met laeng nga agbomba no man pay kakaasi a mangibaba ti batuag ti gripoda.
Iyarikapan met no kua ni Nanangda ti piso no kasta a maideliberna metten ti naplantsada a nilabaanda dita bangir ti pader. Adda dua a balay nga ilablabaanda dita subdivision. Kas koma ita ket kutkutimanna ti kornik a tinarayna itattay a ginatang sadiay storeda Ana. Nambaranna metten a nangwanawan ken Tatangna. Daytoy ti tangdanna a nagbomba.
Makomikom met ti inada sadiay bassit a komedor ti balayda. Ilutona ngata a daytay kamangeg a bitbitna itay. Saborannanto manen ti knorr cube ken bassit a silver swan soy, dayta ‘adobong kangkong’ kunananto manen.
“Imaginenyo nga adodo a baboy daytan nga adda kangkongna. Naibusen daytay karne, isu a kangkong laengen ti nabati.” Daytoy ti kuna idi ni Nanangda it maysa a panaglalanglangda a mangrabii ket uray la ketdi nakapugso ni Tatangna idi. Inimasda met ketdi a daydi a kangkong. Naimas man met ngarud itan.
“Nang, rabiin. Sa’n kadi a sumangpet ni Tatang? Ni manong, ‘wan metten?” Inkalbitnan iti inada.
***
Desiembre 24, 6:30 ti rabii, ita a tawen.
“Sumipngeten…” Intanamitim ni Anib. Inyabagana ti sako a naguduanan ti plastik. Nagsursor met laeng itay nakadissaag iti daytay trak ti basura. Am-ammo met ketdi dagiti dadduma a bumalay ditoyen subdivision. Naynay met ngamin nga agur-urnong kadagiti karton, bote ken plastik no kasta a Sabado ken Domingo. Saandan a dillawen ken itawag sadiay gate nga ayan dagiti guardia no kasta a makitada isuna.
Ngem, sabali ita.
Nalpasen ti panagala ti basura ket awan koma metten ditoy a warawara. Adu met ketdi a dagiti ubbing ti subdivision nga agaayam ti turotot, lusis, ken agkerkeroling. Ngem, maiduma latta. Mailasin ti linis ti kudil ken kasta metten ti badona.
Aggangaten dagiti silaw ket in-inuten a malukaisan ti raniag dagiti bungalow ti subdivision. Nagraniag!
Inpasanggir ni Anib ti iyabadayna itay a sako ti basura a plastik ti linged ti maysa a sinankuadrado a nasemento a nakaimulaan ti boginvilla. Saan unay a nalawag ditoy. Adda dimmakkel a ficus ket nalidem bassit ti sirokna. Apagisu a sango ti bungalowda Ania. Mailinged met kadagiti nadillaw a matmata.
Wen. Malagip ni Anib. Kastoy nga oras ti estoria ni Adingna Ania idi paspasungadenna isuda ken Tatangna. Pinunasna ti ling-etna ket naggitebgiteb pay ti pangana. Intugawnan iti sirok ti ficus. Kinautna ti sangasupot a kornik ti bulsana. Minatmatanna manen ti ruangan a kulay green. Saan man laeng nga agungap.
“Ayanna ngata ni Ania?” Naitanamitim ni Anib.
***
Desiembre 24, 7:00 ti rabii, dua a tawenen ti napalabas.
“Nang! Ania! Ni Tatang!” Adayo pay laeng ti ruangan ti balayda ngem inkiraiden ni Anib. Inamlidna ti agtedteden a ling-etna. Nagpangres. Ket mangrugin nga agluait.
“Nang, ni Tatang…” Nagbarbar ti nasinggit a bosesna.
“Apay ni Tatangmo?” Iggem ni Nanangda pay laeng ti balkot ti knorr cube.
“Apay ni Tatang?” Kuna met ni Ania a mangkutkutim ti maudi a tallo a binukel ti kornik.
“Tiniliw kano ti pulis. Kuna daytay kaduana dita Commonwealth.” Insaninglot ni Anib ket indalupisakna lattan ti maikadua a pangal ti tallo tukad nga agdan ti barongbarongda.
Saan a simmangpet ni Tatangda iti dayta a rabii ti paskua. Umuna nga rabii iti puotda nga agkabsat nga awan ni Tatangda ken umuna a paskua nga awan man laeng ti pansit a nagsasanguanda. Nakairuaman ngamin ti amada nga adda latta pansit nga isangpetna. Paskua man wenno Biernes Santo, pansit latta. Immanayen ti adobo a kangkong a noche buenada. Saandan a nangrabii ta tinagtagiurayda ni Tatangda baka ketdi inimbitaan laeng dagiti pulis. Umuna a paskua a saanda nabisito ti amada.
***
Desiembre 24, 7:30 ti rabii, ita a tawen.
Binuybuya ni Anib dagiti ubbing nga agganggangat kadagiti lusis. Grupo grupo dagitoy nga agpipinnasindayag kadagiti iggemda nga abalbalay, ti baro a bado nga arruatda. Naarrianggada. Adda met dagitay agbuzzer tapno manglukat ti bumalay sadanto met laeng agkanta ti jingle bells ken felix navidad ken daytay whenever I see boys and girls selling lanterns on the street…
Adda pay maysa met laeng a grupo a dimmalan ti sangona. Pinuruakanda pay ti kendi ken tinapay. Burger sa pay ketdi. Saanna pay a linukaisan.
Tattay koma bigat, prinaktisda met koma dayta whenever I see girls and boys selling lanterns in the street… a kanta ken Ania. Addada koma metten a makisalsallupang kadagiti padada a dungrit nga ubbing a mangwagwagwag ti napitpit a tansan wenno pagtitinnik-olenda lattan, a, ti dua a bato kadagiti abay ti diding dagiti barongbarong. Naragsakda koma. Ken, libreda koma nga aglang-ay…
“Whenever there are people
Giving gifts, exchanging cards
I believe that Christmas
Is truly in their hearts…
Let’s light our Christmas trees
For a bright tomorrow
Where nations are at peace
And all are one in God…
Let’s sing Merry Christmas
And a happy holiday
This season , may we never forget
The love we have for Jesus
Let Him be the One to guide us
As another new year starts
And may the spirit of Christmas
Be always in our hearts…”
“Wen, kastoy koma met ti kantami.” Intanamitim manen ni Anib. Pinaspasurotanna itattay dagiti ubbing a nagkeroling dita ruanganda Ania. Nagkebba pay ti barukongna itay nagrekab ti gate ngem dagus met laeng a nairikep idi maiyawat ti katulong ngata ti kuarta nga ipapaskuada. Tinaray ni Anib ngem saannan a naabutan a silulukat ti ridaw. Pinadaananna no ni Adingna koma met ti mangiyawat ti papaskua dagiti sumarsaruno.
Sinipat ni Anib ti luppona a kinagat ti lamok. Indalupisakna manen iti sirok ti ficus sana pinaludipan dagiti ubbing nga agaariangga iti di unay adayo. Kinusilapanna ti nakarikep manen a ridaw. Kastoy idi…
***
Desiembre 24, 8:00 ti bigat, dua a tawenen ti napalabas.
“Manong, daytoy ti nutbokmo? Diak met ammo a basaen, e.”
“Nu, ‘ta kitaek man. Sa’nko met bagin sa ket?”
“’yanna garud de’ta kanta a weniver ngay?”
“’gurayka ‘ta basaenta man daytoy ne. Kanian Tatang.”
Desiembre 24, 6:00 ti bigat
Nagkullaisegak ket naiguyodko ti ules. Naitakkab iti ulok ngem simmirip met dagiti dapanko a dagus a sinippit dagiti lamok a nalisayan.
Anak ti kimat ti naidayamudomko nga inanusan a minuttalengan ti nakaikuadro a ladawan. NakaLCD ket tunggal sagid ket agsukansukat ti picture. Touch screeen. Sa bigla a naglidem. Agkirem-kirem. Sepia metten. Mapirpirsay pay ketdin.
Napakukotak. Ket nagduaan ti imak a pinisel ti rusokko. Naggaradugod. Hay…
Nalpas ket ngatan ti maikatlo a bansada dagiti taraok ti kawitan. Aglawagen. In-inut a nagkalma ti panagurokko. Naunnat dagiti imak ket naamilko dagiti katayko. Sinapul dagiti sakak ti tsinelas ket in-inut a nagyanasyas a nagturong ti CR. Natimonan ti rayodko ket naipisok ti angseg ti nakibor met laeng nga angseg idi sardam. Nagmurmurayan dagiti imak a sinapul ti gripo ket napusipos sa naitaya ti ngiwat a nagaponan ti nabangles a katay. Gripo kunak ti plastik a paginumami. Nawayawayaan dagiti matak ti mukat. Ket pimmigsa ti panagsay-opko iti bumbumlad a kinirog a bagas.
“’wanen ti bagas. Daytoy laengen ti pamigat.” Ni baket.
Nagkiremak.
“Da Ania ngay?” Kunak. Dagiti agkaka nga Ania ken Anib ti kayatko a saw-en.
“Nakaturogda pay..”.
“Agtagtagainepda met.” Tinaliawko dagiti ubbing.
Ammok nga adu dagiti natagtagainepko ngem nairis met aminen. Ket ita, sang-awak manen ti kape a kinirog a bagas ken ti bimmingkol a kilabban ti NFA a paluknengen ti danum ti kape. Naragsakak ketdi a mangpasungad ti panagsugigi ken panagdigosko iti uppat a tabo a danum.
Ita a bigat, ti bigat ti kalpasan ti maysa manen a kalman, urnongek amin a pappapel a naiwara iti kalsada a kasla met laeng panangalikumkomko kadagiti nairis a tagtagainepko. Iti puestok ket isu iti ayan ti amin a kinabaknang: Commonwealth Avenue. Ti dalan ti awan naidadduma a kinabaknang! Walisek amin a rugit.
Wen, ita ti bigat a bisperas ti maysa manen a paskua.
Anusak dagitoy a pappapel. Umanayto metten nga 18.25 ti urnongko a binbinteng. Inton rabii, wen, inton rabii, ikidemkonto manen ti agfastforward…
Danonenmi a sangafamilia ti narungbo a baro a tawen.
“’yanna ngay de’ta weniver, kunak ke’?” Ginutta ni Ania ti nutbok a basbasaen ni Anib. Imbag ta di nalapgis dagiti pinanidna. “’diyo met ammo’t agkanta, kunanto manen da Ninang Azon ket.”
“Naay, ket, basbasaek ngarud ‘ata nutbuk ni Tatang.” Inwagteng ni Anib ni Ania. “Ngem, diak met maawatan…gurayka man laengen ta siak ti apan mangbirok ti nutbokko. Kinopiak ken daytay insurat ni madam ket dayta a whenever…”
***
Desiembre 24, 10:00 ti rabii, ita a tawen.
Rabiin.
Nagpukawen nga in-inut dagiti ubbing ti kalsada ti subdivision. Agruar payen dagiti kotse kadagiti bungalow. Apandan makimisa. Ngem, saan pay a naglukip ti ruangan ti sango ni Anib. Masikoranen nga agur-uray. Matuokanen a malamlamok ken mangrugin nga aglamiis ti aglawlaw.
Agtultuloy ketdi ti gilap dagiti parol ken ti tanengteng dagiti silaw nga adda pay kantana. Tinaldiapan ni Anib ti nangato met a balay ti Ninang ni Ania. Doktora ti ninang ni Ania. Awan ti nakagangat a silaw iti akinngato a kadsaaran. Kayatna a saw-en nga adda amin dagiti bumalay iti baba. Ngem saan met a makita ni Anib. Nangato met ti alad.
Tinarapnos manen ti taldiap ni Anib ti nakatang-ep pay laeng a ruangan. Kasla awan ti arimekmek iti uneg ken uray man laeng ungor koma met laeng ti rummuar a lugan.
“Padaanak laengen a rummuarda nga apan makimisa.” Insennaay ni Anib.
***
Desiembre 24, 10:30 ti rabii, makatawenen ti napalabas.
“Aguantaanyo ket apan tayo man met makimisa. Bareng no sumangpettayo ket addan ni Tatangyo.” Dinagdag ni Ina Magda da Anib ken Ania.
***
Desiembre 24, 11:30 ti rabii, makatawenen ti napalabas.
“Sumurotka pay laeng ken Ninangmo Azon, Ania! Pumasiarkayto no bigat idiay balay.” Nababa ngem natangken ti panangibbet ni Nanang ni Anib. “Sumurotka pay laeng, Nakkong. Saan a sumurot ni Manongmo, a, ta da met kaduak. Agsingsingpetka, a.” Ket inrikepen ni Nana Azon ti kotse. Ammok nagikkis ni Ania iti uneg ngem saanen a nangeg pay ni Anib nga agsasaibbek.
***
Desiembre 25, 12:30 ti parbangon, makatawenen ti napalabas.
“Nang, apay? Apay a napan ni Ania idiay subdivision?” Tinaliaw ni Anib ti inana a nakadikkumer ti lamesita. Awan a pulos ti karga ita ti lamesita. Sangabaso laeng a danum a tattay pay laeng a petpetpetan ni Ina Magda. Agan-anangsab. Agkupit payen ti barukongna.
Nakadalupisak met ni Anib iti maikatlo a tukad ti agdan ti abong-abongda. Saanna pay laeng inikkat ti badona a ginatang idi ni Tatangna, kanikadua itan a tawen. Saanen nga immanay itay daydi pantalon a paris ti T-shirtna. Nagshort pant lattan, a, iti daytay unipormena ti eskuela.
Makatawen metten nga awan a pulos ti damagda iti daydi Tatangna nga inimbitaran ti pulis. Natiliw kano a manguk-uksot ti imuko a naiwawek iti boksit ti maysa nga empleado nga inagawanda ti celpon ngem ingawidna, isu, winekwekandan ti imuko. Kas kuna met laeng daydi kaduana a metro aid.
Lapsuten koma ti amana ngem tiniliw metten ti pulis. Natay daydi biktima ket naglumen metten ti amana. Ngem, siasino koma ti makaammo ti pudno?
“Apay, Nanang?” Insaibbek manen ni Anib ngem ammona a saan a sungbatan ti inanada. Nagiddep metten dagiti silaw ken parol kadagiti barongbarong a makaitured ti makonsumo a kuriente. Nasipngeten ti aglawlaw. Daydi silaw laengen sadiay tenga ti lipit ti adda. Naariwawa ketdi ti aglawlaw kadagiti agvivideoke. Adu metten ti nabartek.
Naulimek ketdi tatta a paskua. Bassit dagiti paputok.
***
Desiembre 25, 1:00 ti parbangon, ita a tawen. Hongkong.
“Ninang, daytoy man ne daydi inted ni Manong Anib a numero ti telepono ti balay ti amo ni Nanang.” Sinipit ni Ania ti nalukot a bassit a papel. In-inut nga inyasidegna iti inana ti buniag nga adda metten iti abay ti telepono ti kuartoda iti hotel.
Nagflight a nagpaHongkong ni Ina Magda idi Desiembre 29, agmaysanton a tawen ti napalabas. Immutang ken Nana Azon ti kuarta ken inpalusot met ti Doctora ti medical certificatena. Awan asthmana kunana. Saan kano a singirenen ni Nana Azon no agyanen ni Ania ti sidongna gapu ta awan met ti anakna.
“Hello, Merry Christmas, Madam. Could I talk to Ms. Magdalena Pascua?”
“Oh, Merry Christmas too. Err, Magda? How could…?” Agindidi ti babae nga adda iti bangir a linia. “Oh, she went home two months ago. She succumbed to asthma. I’m afraid but, she’s dead…” Ket nagliteng ti linia.
Nakamuttaleng met ni Nana Azon. Nagtugaw iti iking ti kama. Tinapayana ti mugingna.
Mulmulagatan met lattan ni Ania. Ur-urayenna ti ibaga ti nangampon kenkuana.
****
Desiembre 25, 1:00 ti parbangon, ita a tawen. Filipinas.
“Awan met ni Ading. Ania ngatan ti napasamakna?” Pinarukiban manen ni Anib ti maris green a gate. Kinautna ti nabati pay a kornik ket inparakupoknan amin iti ngiwatna. Kinautna ti sako ket inruarna ti nabalkot a regalona iti kabsatna.
Tinurongna ti green gate. Bitbitna ti regalona. Buzzerek man laengen inrupir ti riknana. Masikuranen nga aguray. “Itedko pay daytoy burger…”
“Buzzzz…..!”
Iti saan a nagbayag, addan yanasyas ti tsinelas. Naglukip ti ruangan, “Bakit?”
“Si Ania po?
“Wala. Merry Christmas na lang!” Ket naitang-ep ti ruangan. Induron ni Anib ngem saanen a makir-in. Umadadayo metten ti yanasyas ti tsinelas. Nagdalupisak ni Anib. Insanggirna lattan iti gate ket kasla man nauksot amin a pigsana. Nagsalupaypay dagiti imana ket naibbatanna ti petpetna itay a regalo.
“Prak!” Nanarpaak ti supot ngem saanen a nangngeg ni Anib. Agyugyogen ti abagana ket inbulosnan ti anug-ogna.
“Awanen kano ni Nanang, Ading. Daytoy ne, daytay paw-itna koma a pigurin ti anghel nga idi pay laeng a kayatmo a magatang…”Inaprosan ni Anib ti nakadalutaytay a nabalkot. “Kuamon daytoy burger…”
****
Desiembre 25, 5:00 ti bigat, ita a tawen.
“Anib! Anib…” Winagwag ti drayber ti trak ti basura ti abaga ni Anib. Pidpiduten metten ti maysa a pahinante ti sako ni Anib. Rinapit met daytay maysa ti nabalkot a regalona koma ken Adingna ken ti saan pay a nalukaisan a burger.
“Merry Christmas, Ading. Merry Christmas, Nang. Merry Christmas, Tang.” Intanamitimna ket tinnangadna ti ngannganin aglumen a baggak iti daya.
***
In every prayer and every song
The community unites
Celebrating the birth
Of our Saviour, Jesus Christ…
Let love, like the starlight
On that first Christmas morn
Lead us back to the manger
Where Christ the Child was born…
So, come let us rejoice
Come and sing a Christmas carol
With one big joyful voice
Proclaim the name of the Lord…
Aggalallangogan manen ti loud speaker ti trak. Idi simrek ti December, sinukatan ti drayber daydi dati a kanta nga “Basura nyo, Itapon-tapon nyo, basuran nyo…”
-END-


text:
KAHERA idi ni Lily iti Hot Stuff. Ditoy ti nagam-ammuanda ken ni Boy Kimat. Nakursonadaan ni Boy Kimat ni Lily ket kinabbalayna. Ngem idi nagkakaso ni Boy Kimat ken nasentensiaan, namonitor ni Jessie a nagsubli ni Lily ditoy dati a kaserana.
“No talaga a kursonadayo ni Lily, mabalintayo latta a paayaban,” inkidday ni Carla.
“Police, saan a foolish business daytoy!” insalingbat ni Melvin.
“Kaano pay?” sinaludsod ni Jessie a kasla dina nangeg ti pasagid ni Melvin.
“Dua a bulanen ti napalabas.”
“No awan ni Lily ditoy, apay a dimmagas ni Boy Kimat?” kellaat a sinaludsod ni Jessie.
“Kasano nga… di met adda iti pagbaludan ni Boy Kimat, sir?”
“Saankan nga agindidi. Adda feedback a ditoy ti nagtarusan ni Boy Kimat kalpasan a naglibas iti pagbaludan!” kinuna ni Jessie.
“Saan a nagpakastoy, sir! Saan a husto ti nasagapyo nga impormasion! Ngem dakkel a desgrasia no maammuan ni Boy Kimat nga insukaten ni Lily!”
Sineniasan ni Jessie ti babai a nakailad iti sopa nga umasideg.
“Agsaoka iti pudno, ilemlemmengyo ni Boy Kimat ditoy, ania?”
“Ne, saan, sir,” naapput ti babai ti barukongna. “Dimi kayat ti mairamraman iti basol ni Boy Kimat, sir!”
“Ania ti adres ni Lily? Sino ti sugar daddyna?”
“Sori, sir,” kinuna ni Carla. “Diak ammo. Dina kayat nga ited ti baro nga adresna. Dimi met ammo ti sugar daddyna.”
“Diak kayat ti maul-ulbod, Carla!”
“Agpayso ti ibagbagak, sir!”
“No adda tipyo maipapan ken ni Boy Kimat ken ni Lily, tawagandak iti presinto,” kinuna ni Jessie.
Rimmuarda iti balay. Nagluganda iti patrol car.
Pinidut ni Jessie ti transmitter. Tinawaganna ni Supt. Magno, ti hepeda.
“Adda suspetsak nga umar-arubayan ni Boy Kimat iti lugar da Alias Diango, sir,” kinunana. “Kasapulan ti kaduatayo nga agsiput sadiay.”
TINANGAD ni Jessie ti uppat a kadsaaran a pasdek. Kabarbaro ti pasdek ket pagopisinaan dagiti dadakkel a kompania ken korporasion. Agup-upa ti M and M Enterprises iti maikatlo a kadsaaran. Ditoy ti pagtrabtrabahuan ni Mario Corpuz a kas kahero.
Impitik ni Jessie ti sigariliona sakbay a bimmallasiw iti kalsada. Umis-isem a linugayan ti guardia. Am-ammo ni Jessie ni Dionie. Maysa kadagiti natultulonganna iti kallabes.
Tinalmeganna ti buton ti elebeytor. Madamdama, naglukat daytoy. Simrek sana intalmeg ti 3rd floor.
Sinabat ti nalamiis ken nabanglo nga angin apaman a nakadap-aw iti opisina ti M and M Enterprises.
“Adda maitulongmi, sir?” iniseman ti receptionist.
“Mabalin a kasaritak ni Mr. Vergara, ti manageryo?” kinuna ni Jessie.
Nagtelepono ti receptionist.
“Sumrekkayo kano, sir,” kinunana.
Timmakder ti manager apaman a nakastrek ni Jessie iti opisina.
“Anything I can do for you, sir?” inamad ni Mr. Vergara.
“Maipapan ken ni Mario Corpuz, Mr. Vergara. Just routine questions mainaig iti robbery attempt iti balayda.”
Nagtugaw ni Jessie. “Ania ti makunayo ken ni Mr. Corpuz kas empleado?” inamadna.
“Awan ti pamilawak kenkuana,” kinuna ni Mr. Vergara. “Mapagtalkan nga empleado.”
Adu pay dagiti sinalsaludsod ni Jessie maipapan ken ni Corpuz. Naammuanna a mannakitinnulong ken napasnek iti trabahona. Napili a most efficient employee ti kompania idi kanikadua a tawen. Isu pay ti presidente ti unionda nga empleado.
Mabigbig a pamilia ti nakaikamanganna. Maraem iti gimong ken naikappeng ti asawana kadagiti nadumaduma a gunglo a tumultulong kadagiti marigrigat.
Kinuna ni Mr. Vergara nakalangenlangennan ti nagawan nga asawa ni Corpuz ket awan ti pamilawanna kenkuana.
“Ladawanda ti pagwadan nga agassawa,” kinuna ni Mr. Vergara.
Maysa laeng ti pagkurangan dagiti agassawa. Saanda a naparaburan iti anak iti sangapulo a tawen a panagdennada nga agassawa.
Nagyaman ni Jessie. Saanen a nagbayag.
Nagmattider iti labes ti ridaw sa nangdutdot iti sigarilio. Nalimed a sineniasanna ni Dionie.
Immasideg ni Dionie. Indiayaan ni Jessie iti sigarilio.
“Damagko a pilio ni Mario Corpuz iti babai,” kinuna ni Jessie. “Agpayso kadi?”
Nagtalangkiaw ti guardia. “Off the record koma daytoy, bossing,” kinunana iti nakapsut a timek. “Diak kayat ti maisarsarak.”
“Am-ammonak, Dionie. Nakaserra ti bibigko.”
“Adda maipalpalapayag kaniak, boss, nga adda pagpatpatayan ni Mr. Corpuz. Agpapaay iti maysa a klub. Ngem diak ammo no ania a klub.”
“Ammom ti naganna?”
“Sori, sir. Sayangguseng laeng daytoy napidutko. Mabalin a saan a pudno.”
“No adda masaepmo, tawagannak, wen?” kinuna ni Jessie.
“Basta sika, bosing,” kinuna ni Dionie.
IMPITIK ni Jessie ti sigariliona iti ruar. Rimsik ti apuy iti kasipngetan. Maikatlon ti nasusopna a sigarilio.
Impasirna ti relona iti kasipngetan. Alas dosen ti ipalpalnaad ti agandap a relona.
Impalladaw ni Jessie ti panagkitana iti dua kadsaaran a balay. Awanen ti silaw iti akinngato a kadsaaran. Ti laeng bugbugtong a silaw iti ngatuen ti ridaw ti nakagangat. Nakaturogen da Alias Diango ken ti kaduana a babai?
Alas nuebe idi simmangpet ni Alias Diango. Intulod ti nangisit a kotse. Saan a bimmaba ti drayber. Ngem mailasin a nakainomda iti apagbiit a panagpatangda ken ni Diango.
Kasla alimatek ti babai a kimpet ken ni Alias Diango iti yuunegda iti inaladan. Dina nailangaan ta malaksid a pangadaywen ti yanna, ti laeng nakudrep a silaw iti nagkurusan ti nangsilnag kadakuada.
Saanen a rimmuar dagiti dua iti balay. Naggapu ti babai iti klub? Nalatak ni Diango a rapas ti imana kadagiti babbai a masikkarud kadagiti videoke bar.
Napaliad ni Jessie idi mariparna ti anniniwan nga agakar-akar iti sapideng ti kongkreto nga alad. .
Sinidolna ni Melvin sana insungo ti anniniwan.
“Salikawkawam iti likudan,” imbilinna.
Timmawag ni Jessie iti presinto. Dimmawat iti back-up. Imbagana ti lugar a yanda.
Nagarudok ni Jessie a nangkamang iti puon ti mangga iti ruar ti inaladan idinto a di sininaan ti matana ti anniniwan a simmapideng itan iti asideg ti ruangan.
Nagkul-ob ni Jessie idinto nga inurayna no ania ti sumaruno a tignay ti anniniwan.
Naganit-it iti apagapaman ti nailukat a landok a ruangan ti paraangan. Ngem awan ti naipasirna a simrek.
Nagpaliiw ni Jessie. Nagturongan ti anniniwan?
Ulimek. Panagrikna ni Jessie, nagsardeng ti panagpitik ti darikmat. Pinatademna ti panagkitana ken panagdengngegna. Inapirasna ti paltog iti siketna. Dina intaltalek dagiti sumanengseng a lamok.
Ni Boy Kimat ti datdatlag a sangaili? No isu, siguraduenna nga adda dakes a panggepna ken ni Alias Diango!
[ Adda tuloyna ]


text:
Minglanilla, Cebu
Ti Minglanilla ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Cebu iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Minglanilla ket nabingbingay a politikal kadagiti 19 a barbaranggay.[2]
- Cadulawan
- Calajo-an
- Camp 7
- Camp 8
- Cuanos
- Guindaruhan
- Linao
- Manduang
- Pakigne
- Poblacion Ward I
- Poblacion Ward II
- Poblacion Ward III
- Poblacion Ward IV
- Tubod
- Tulay
- Tunghaan
- Tungkop
- Vito
- Tungkil
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Cebu". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 26 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Cebu". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 7 Oktubre 2014.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Pagsasao a Tai Pao
Ti pagsasao a Tai Pao, ammo kadagiti taudan a Bietnamis iti Tai Hang Tong (Hàng Tong), ket ti maysa a pagsasao a Tai ti Bietnam ken Laos. Idiay Laos, daytoy ket naisasao idiay Distrito ti Khamkeut, Distrito ti Pakkading, ken Distrito ti Viengthong ti Probinsia ti Bolikhamxai.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Tai Pao iti Ethnologue (Maika nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Tai Hang Tong". Glottolog 3.0 (iti Ingles). Jena, Alemania: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.


text:
Ti Vernègues ket maysa a komuna ti Bouches-du-Rhône a departamento idiay akin-abagatan a Pransia.
Ti komuna ket buklen dagiti dua a purok: Ti Vernègues ken Cazan.
Idi Hunio 11, ti 1909 a gingined ket ti nakatayan ti dua a taga-purok ken nangdadael ti kastilio ken dagiti kaaduan a balay idiay Vernègues, a daytoy ket naipatakder manen ti nababbaba a lugar.
Ti tabla dita baba ket mangipakpakita kadagiti temperatura ken panagtudtudo para iti paset ti panawen ti 1971-2000 :
Midia a mainaig iti Vernègues iti Wikimedia Commons


text:
Sangalubongan nga Eropuerto ti Cam Ranh
Ti Sangalubongan nga Eropuerto ti Cam Ranh (IATA: CXR, ICAO: VVCR) (Bietnamis: Sân bay Quốc tế Cam Ranh) ket mabirukan idiay Luek ti Cam Ranh idiay Cam Ranh, ti maysa nga ili idiay probinsia ti Khanh Hoa idiay Bietnam. Daytoy ket serserbianna ti siudad ti Nha Trang, a daytoy ket adda ti 30 km (16 NM) a kaadayo manipud iti eropuerto.
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti eropuerto ti Cam Ranh ket binangon idi babaen ti Buyot ti Estados Unidos idi las-ud ti Gubat ti Bietnam, ken tinartaripatu babaen ti Aero Puersa ti Estados Unidos para kadagti milisai a pamay-an a kas ti Pagtayaban aKuartel ti Cam Ranh.
Idi 1972, daytoy a kuartel a naisubli ti gobierno ti Abagatan a Bietnam. Idi Abril 3, 1975, dagiti puersa ti Amianan a Bietnam ket natiliwda ti Luek ti Cam Ranh Bay ken dagiti amin a nabatbati a pasilidad. Manipud idi 1979 aginggana idi 2002, daytoy a pasilidad ket inususar ti Sobiet ken ti Aero Puersa ti Rusia gapu ti 25 atawtawen nga awan rentana a tulagan.
Idi Mayo 19, 2004, kalpasan ti adu a panagpabpabaro, ti eropuerto ket nakaawat ti immuna a komersio a panagtayab manipud idiay Hanoi. Daytoy tattan ket agtengtengngel kadagiti amin a komersio a panagpatayab ti Nha Trang, nga idi ket naipaturong idiay Eropuerto ti Nha Trang. Idi 2007, ti Cam Ranh ket naipasayaat idi a kas maysa a sangalubongan nga eropuerto. Idi Disembre, 2009 ti Sangalubongan nga Eropuerto ti Cam Ranh ket naluktan. Ti dagup a naipuonan ket agarup a 300 bilion VND.
Dagiti pasilidad[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti eropuerto ket naisanglad ti kangato iti 40 kadapan (12 m) a ngato ti natimbengan a lessaad ti baybay. Daytoy ket adda ti maysa a dalan a pagtayaban a nadesignado a 02/20 nga adda ti kongkreto a rabaw a narukodan ti 10,000 babaen ti 150 kadapan (3,048 m × 46 m).[3]
Dagiti linia ti eroplano ken dagiti papanan[urnosen | urnosen ti taudan]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "ACV: Hội nghị tổng kết công tác năm 2016 và triển khai kế hoạch năm 2017". ACV. 2017-01-20.
- ^ "Cam Ranh International Airport (CRIA)".
- ^ a b Airport information for VVCR manipud iti DAFIF (epektibo idi Oktubre 2006)
- ^ Pakaammo para iti eropuerto VVCR manipud ti Great Circle Mapper. Taudan: DAFIF (naala idiidi Okt. 2006).


text:
Enero 9
Ti Enero 9 ti maikasiam nga aldaw ti tawen iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 356 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen (357 kadagiti bisiesto a tawen).
Dagiti linaon
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1908 – Simone de Beauvoir, Pranses a peminista a mannurat (pimmusay 1986)
- 1913 – Richard Nixon, maika-37 a Presidente ti Estados Unidos (pimmusay 1994)
- 1982 – Katerina, Dukesa ti Cambridge, Briton a prinsesa ken asawa ni Prinsipe Guillermo, Duke ti Cambridge


text:
Victor Hugo
Ni Victor Hugo, wenno ti napno a nagan Victor Marie Hugo (Panangibalikas a Pranses: [viktɔʁ maʁi yɡo]; 26 Pebrero 1802 – 22 Mayo 1885) ket maysa idi a Pranses a mannaniw, nobelista, ken dramatista nga isu ti kaaduan ng ammo kadagiti amin a Pranses a Romantiko a mannurat. Idiay Pransia, ti pannakadayeg ni immuna a manipud kadagiti daniwna ken dagiti pay nobelana ken dagiti dramatiko a nagun-odanna. Kadagiti adu a tomo ti daniw ket mairaman ti, Les Contemplations ken La Légende des siècles ket naisangsangayan a naitakderan kadagiti nangato a pakaireggetan. Iti ruar ti Pransia, ti kalatakan nga obrana ket dagiti nobela a Les Misérables, 1862, ken Notre-Dame de Paris, 1831, (naamammoan pay iti Ingles a kas ti The Hunchback of Notre-Dame).
Dagiti nagibasaranUrnosen
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Midia a mainaig kenni Victor Hugo iti Wikimedia Commons


text:
Plantilia:Commons
Daytoy a plantilia ket isilpona ti maysa nga artikulo iti panid idiay Wikimedia Commons, a naglaon kadagiti palko kadagiti mainaig a ladawan.
Dagiti linaon
Panagusar
Ti panagikabil iti daytoy a plantilia iti panid, imakinilia ti {{Commons|pagename}}, nga ti pagename ket ti nagan ti panid idiay Wikimedia Commons (kasisigud a "{{PAGENAME}}", ti gibus iti panid a pinagusaran).
- Ti mapilpili a maikadua a parametro ket agited ti naiparang a silpo ti teksto.
- Ti
|position=a parametro ti maysa a tekla,
left, tapno tumpaw ti kahon iti kanigid.
- Ti panagisilpo ti Kategoria, usaren ti
{{Commons category|catname}}, a ti catname ket ti nagan ti kategoria.
Paammo:Usaren laeng ti salamangka a balikas a {{PAGENAME}} no ti titulo ti panid ditoy a wiki ket kapadpadana ti titulo ti panid idiay Commons.
Kas pagarigan
agaramid ti
agaramid ti
agaramid ti
agaramid ti
agaramid ti
Datos ti plantilia
TemplateData para iti Commons
Agpartuat ti bassit a kahon nga addaan kadagiti silpo kadagiti midia idiay Commons.
Kitaen pay
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar
- Plantilia:Commons category
- Plantilia:Commons+cat
- Plantilia:Commons-inline


text:
Pagsasao a Hebreo
Ti Hebreo wenno Ebreo (/ˈhiːbruː/) (עִבְרִית, Ivrit, Pannakabalikas a Hebreo (tulong·pakaammo)) ket maysa a Laud a Semitiko a pagsasao iti pamilia ti pagsasao nga Aproasiatika. Iti kultura, daytoy ket naipammategan dagiti Hudio ken sabsabali a a grupo ti relihion a kas iti pagsasao dagiti tattao a Hudio, uray no dagiti sabsabali a Hudio a pagsasao ket nagtaud da kadagiti diaspora a Hudio, ken ti pagsasao a Hebreo ket naus-usar pay babaen dagiti saan a grupgrupo a Hudio, a kas dagiti mainaig nga etniko a dagiti Samaritanos.
Ti Moderno a Hebreo ket maisasao babaen dagiti kaaduan a walo a riwriw a tattao idiay Israel, nga iti Klasiko a Hebreo ket inus-usar para ti panagkararag wenno panagadal dagiti Hudio a komunidad iti sanglubongan. Daytoy a pagsasao ket nasaksian manipud iti maika-10 a siglo BCE [2] iti kinaudi a Maikadua a Templo a panawen, kalpasan idi naparang-ay ti pagsasao iti Misna a Hebreo. Ti Moderno a Hebreo ket maysa kadagiti opisial a pagsasao iti Israel, a kaduana ti Arabiko.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Akademia ti Pagsasao a Hebreo (iti Hebreo) (iti Ingles)


text:
Sistema ti panaganges
Ti sistema ti panaganges wenno sistema ti respiratorio ket isu ti biolohiko a sistema a mangipan kadagiti angsen nga alingasaw iti kaunegan ken aramidenna ti panangisinnukat ti alingasaw. Kadagiti tao ken dagiti dadduma a mamalia, dagiti anatomiko a langa ti sistema ti panagangesket mangiraman ti dalan ti angin, dagiti bara, ken dagiti piskel ti panaganges. Dagiti molekula iti oksiheno ken karbon dioksido ket awan gunay a maipasinnukat, babaen ti panangisaknap, iti baetan ti akin-ruar a naalingasawan nga enbironmento ken ti dara. Daytoy a panagsinnukat ket mapasamak idiay albeolar a rehion dagiti bara.[1]Dagiti dadduma nga ayup, a kas dagiti insekto, ket addaanda iti sistema ti panaganges nga adda ti nasimple laeng nga anatomiko a langa, ken dagiti ampibia ti kudilda ket addapay ti nangruna a papel iti panangisinnukat ti alingasaw. Dagiti mula ket addaanda pay ti sistema ti panaganges ngem ti turongan ti panangisinnukat ti alingasaw ket mabalin a kasumbangir iti mabirukan kadagiti ayup. Ti sistema ti panaganges kadagiti mula ket mangiraman pay kadagiti anatomiko a langa a kas dagiti lussok itilikudan dagiti bulong a naamammuan iti stomata.[2]
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Maton, Anthea; Hopkins, Jean Susan; Johnson, Charles William; McLaughlin, Maryanna Quon; Warner, David; LaHart Wright, Jill (2010). Human Biology and Health. Englewood Cliffs: Prentice Hall. pp. 108–118. ISBN 0134234359.
- ^ West, John B. Pisiolohia ti pananganges-- dagiti kammasapulan. Baltimore: Williams & Wilkins. pp. 1–10. ISBN 0-683-08937-4.


text:
Pagsasao a Tobelo
Ti pagsasao a Tobelo (Indones: Bahasa Tobelo) ket ti pagsasao a Laud a Papuano a naisasao idiay akindaya nga isla ti Indonesia ti Halmahera ken kadagiti parte dagiti nadumaduma a kaaruba nga isla.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Tobelo iti Ethnologue (Maika nga ed., 2015)
Tugutil iti Ethnologue (Maika nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Tobelo–Tugutil". Glottolog 3.0 (iti Ingles). Jena, Alemania: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.


text:
Nunavut
Ti Nunavut /ˈnuːnəˌvʊt/ (manipud ti Inuktitut: ᓄᓇᕗᑦ) ket isu ti kadakkelan, akin amianan unay ken kabaruan a teritorio ti Kanada. Daytoy ket opisial a naisina manipud kadagiti Amianan a laud a Teritorio idi Abril 1, 1999 babaen ti Nunavut a Tignay[5]ken ti Tignay ti Panagtunton ti Daga a Tulagan ti Nunavut,[6] urayno dagiti pudno a pagbeddengan ket naippundaren manipud idi 1993. Ti pannakapartuat ti Nunavut ket nagbanagan iti immuna a nangruna a panagbalbaliw ti politika a mapa ti Kanada manipud idi naitipon ti baro a probinsia ti Newfoundland ken Labrador idi 1949.
Ti Nunavut ket buklen ti nangruna apaset ti Akin-amianan a Kanada, ken ti kaaduan iti Artiko a Purpuro ti Kanada. Ti nawatiwat a teritoriona ket mangaramid daytoy ti maikalima a kadakkelan a pannakabingbingay ti pagilian iti lubong, ken ti pay kadakkelan idiay Amianan nga Amerika. Ti kapitoliona nga Iqaluit (dati a "Luek Frobisher") idiay Isla Baffin, iti daya, ket napili idi babaen ti kapitolio a plebesito ti 1995. Dagiti dadduma pay a nangruna akomunidad ket mairaman dagiti rehional a sentro ti Rankin Inlet ken Luek Cambridge. Ti Nunavut ket mangiraman pay ti Isla Ellesmere idiay adayo nga amianan, ken ti pay dumaya ken akin-abagatan a paset ti Isla Victoria iti laud ken Isla Akimiski idiay Luek James idiay adayo nga abagatan. Daytoy llaeng ti is-isu a heo-politikal a rehion ti Kanada a saan a naikapet kadagiti pasei ti Amianan nga Amerika babaen ti kalsada.
Ti Nunavut ket isu ti kabassitan ti populasion ken ti kadakkelan ti lugar kadagiti amin a probinsia ken teritorio ti Kanada. Maysa kadagiti kaadaywan, kabassitan ti nagtataeng a rehion iti lubong, daytoy ket adda ti populasion iti 31,906,[1] a kaaduan ket dagiti Inuit, a naiwarwaras iti lugar a kapadpada a kadakkel ti Lumaud nga Europa. Ti Nunavut ket pangibalbalayanna pay ti Alert, ti akin-amianan unay nga agtultuloy a nataengan a lugar iti lubong.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c "Senso a Bariweswes ti Nunavut". Dagiti Estadistika ti Kanada. Hunio 28, 2010. Naala idi Pebrero 9, 2012.
- ^ "Gross domestic product, expenditure-based, by province and territory (2011)". Statistics Canada. Nobiembre 19, 2013. Naala idi Septiembre 26, 2013.
- ^ "The Official Flower of Nunavut Purple Saxifrage". Lehislatibo nga Asemblia ti Nunavut. 2011. Naala idi Hulio 31, 2011.
- ^ "The Official Bird of Nunavut: The Rock Ptarmigan". Legislative Assembly of Nunavut. 2011. Naala idi Hulio 31, 2011.
- ^ Hustisia Kanada (1993). "Nunavut a Tignay". Naala idi Abril 26, 2007.
- ^ Hustisia Kanada (1993). "Panagtunton ti Daga a Tulagan ti Nunavut". Naala idi Abril 26, 2007.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Nunavut iti Wikimedia Commons
- Nunavut Kavamat / Gobierno ti Nunavut: Opisial a sitio
- Nunavut iti Curlie (iti Ingles)
- Mapa a mangipakpakita kadagiti rehion ti Nunavut (manipud ti website ti Gobierno ti Nunavut)


text:
Danaw Buhi
Ti Danaw Buhi ket ti maysa a danaw a mabirukan iti Buhi, Camarines Sur iti Filipinas. Daytoy ket addaan iti kalawa iti 18 kuadrado kilometro (6.9 kuadrado milia) ken addaan iti maysa a pagtengngaan a kaadalem iti 8 metro (26 ft). Mabairukan ti danaw iti tanap a binukel babaen dagiti dua a taga-ugma a bulkan, ti Bantay Iriga (ammo pay a kas Bantay Asog) ken Bantay Malinao. Napartuat daytoy idi 1641, idi ti maysa a gingined ket nagpataud a nangrebba ti sikigan ti Bantay Asog. Ti nagresultaan a guedday ket nagpartuat iti masna a penned a naglapped iti ayus dagiti kaariping.[1] Mangisingasing pay ti sabali a teoria a daytoy ket pinartuat babaen ti panagbettak ti Bantay Asog, nga itan ketmaysa a malmalneng a bulkan.
Nadayeg ti danaw gapu ta daytoy ket maysa kadagiti bassit a bagi ti danum nga aglaon iti sinarapan (Mistichthys luzonensis) ti kabassitan a komersial a kinalkalap nga ikan iti lubong.[1]
Malaksid iti sinarapan, ti Danaw Buhi ket pagtaengan pay dagiti sabali nga organismo iti danum a kas ti Irin-irin (Redigobius bikolanus), Dalag (Channa striata), Puyo (Anabas testudineus), Kotnag (Hemiramphus sp.), Burirawan (Strophidon sathete) ken ti patneng a paltat (Clarias sp.). Dagiti sabali nga ikan a naipayammo tapno mapasayaat ti industri iti panagkalap a kas ti tilapia ti Nilo (Oreochromis niloticus), tilapia ti Mozambique (Oreochromis mossambicus), kadawyan a karpa (Cyprinus carpio) ken ti hito ti Bangkok (Clarias sp.).
Ti bakir a mangpalikmut iti danaw ket pagtaengan dagiti sabali a basbassit a 25 a sebbangan ti billit. Dagiti lima nga endemiko a sebbangan ket ti Philippine pygmy woodpecker, Philippine hanging parrot, black-naped monarch, elegant tit ken ti white-eared brown dove. Dagiti sabali pay a fauna a mabirukan iti bakir ket dagiti agaytayab nga alutiit (Draco sp.), dagiti skink, dagiti monitor nga alutiit (Varanus marmoratus), dagiti civet, dagiti kurarapnit ken ti Philippine Cynomolgus monkey (Macaca fascicularis).[2]
Ita nga aldaw ti danaw ket ti kangruanaan a taudan ti paay tidanum para iti Planta ti Hidroelektriko ti National Power Corporation. Ti planta ti koriente,a napundar idi 1952, ket agpataud iti maysa nga agpatengnga 2.8 megawatt. Daytoy ket inus-usar pay ti National Irrigation Administration a mangsibog iti saan a basbassit a 100 kuadrado kilometro (39 kuadrado milia) kadagiti ili ti Riconada a mabirukan iti salog ken ti Siudad ti Iriga.[3]
Dagiti ladawan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b "Lake Buhi on World Lakes Database". World Lakes Database. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2009-04-19. Naala idi 2008-10-15.
- ^ Rediscovering Lake Buhi
- ^ Local Government Unit: Municipality of BUHI Naiyarkibo 2007-09-30 iti Wayback Machine
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Danaw Buhi iti Wikimedia Commons
- Heograpiko a datos a mainaig iti Danaw Buhi iti OpenStreetMap


text:
Wikipedia:Dagiti agpang ti panagserrek ti agar-aramat
Ti abilidad ti kontributor nga agaramid kadagiti naisangayan a tignay iti Wikipedia ket agdepdepende iti bukodda nga agpang ti panagserrek ti agar-aramat. Daytoy ket maikeddeng no ti nakastrek iti maysa a pakabilangan, urayno ti pakabilangan ket addaan ti makaanay nga edad ken dagiti bilang dagiti inurnos, ken ania man kadagiti maipatinayon a karbengan ti manual a naited iti pakabilangan.
Ti sinoman ket makabasa iti Wikipedia. Malaksid no isuda ket naserraaan, mabalinda ti nawaya nga agurnos kadagiti kaaduan a panid a saan a nasken ti sumrek. Ti panagserrek ket mangited iti agar-aramat kadagiti adu a pagimbagan a mairaman ti abilidad ti agpartuat kadagiti baro a panid. Dagiti pakabilangan nga agpauten kadagiti naisangayan a bilang ti aldaw wenno dagiti ad-adu ngem dagiti naisangayan a bilang dagit naaramid ket automatiko a mapasingkedan. Dagiti adu pay nga agpang ti panagserrek ket nasken a manual a maited babaen ti agar-aramat nga addaan ti maitunos a turay. Ti maysa nga editor nga adu ti pannakasanayna ken nasayaat ket kaugalianna ket mabalinna ti agpadas nga agbalin a maysa nga administrador (sysop), a mangited kadagiti adu a bilang kadagiti dadduma pay a pammalubos.
Dagiti linaon
- 1 Pakabuklan
- 2 Dagiti grupo ti agar-aramat
- 2.1 Dagiti saan a nakarehistro nga agar-aramat
- 2.2 Dagiti baro nga agar-aramat
- 2.3 Dagiti automatiko a napasingkedan nga agar-aramat
- 2.4 Dagiti administrador, burokrata ken mayordormo
- 2.5 Dagiti dadduma pay a wagayway a pakabilangan
- 3 Dagiti ingganat' inggana a naserraan nga agar-aramat
- 4 Dagiti nota
- 5 Kitaen pay
Pakabuklan[urnosen ti taudan]
Amin dagiti agbisbisita iti daytoy a sitio, a mairaman dagiti saan a nakarehistro nga agar-aramat, ket paset ti grupo dagiti '*' , ken amin dagiti nakastrek nga agar-aramat ket paset pay ti grupo dagiti 'agar-aramat' . Dagiti agar-aramat ket automatikoda a maipangato kadagiti Automatiko a napasingkedan/Napatalgedan nga agar-aramat ti grupo a ti pakabilanganda ket nagpauten kadagiti uppat nga aldaw. Dagiti dadduma pay a wagayway ket maited laeng no makiddaw; a kas dagiti 'bot', ket maikkanda kadagiti pammalubos no makaipakitada iti pannakasapul kaniada (kitaen ti Wikipedia:Dagiti kiddaw dagiti pammalubos ken Wikipedia:Bots/Requests for approval). Dagiti dadduma pay a kas dagiti 'sysop' ken 'burokrata', ket maited laeng kalpasan ti pannakitungtung ti komunidad ken konsenso idiay Wikipedia:Dagiti administrador/kiddaw.
Dagiti grupo ti agar-aramat[urnosen ti taudan]
Dagiti saan a nakarehistro nga agar-aramat[urnosen ti taudan]
Dagiti kontributor a saan pay a nakapartuat iti pakabilangan wenno nakastrek ket nailaslasinda babaen ti bukoda nga IP a pagtaengan imbes a ti nagada nga agar-aramat, ken mabalinda a basaen amin a pampanid ti Wikipedia, ken agurnos kadagiti panid a saan a nasalakniban wenno nasalakniban-bassit. Mabalinda ti agpartuat kadagiti tungtungan a panid kadagiti ania man a nagan ti espasio ngem nasken a dumawatda ti tulong kadagiti dadduma a paset ti wiki. Saanda a mabalin ti agikarga kadagiti papeles ken dagiti ladawan. Nasken a sungbatanda ti CAPTCHA no kayatda ti agurnos a palairamanan ti panaginayon iti maysa wenno ad-adu a silpo ti ruar, ken agpindut tapno mapasingkedan ti agpurga kadagiti panid. Amin nga agar-aramat ket mabalinda pay ti agusisa iti sitio ti API kadagiti 500 a sangkapaset dagiti rehistro.
Dagiti baro nga agar-aramat[urnosen ti taudan]
Dagiti agar-aramat nga agur-urnos babaen ti pakabilangan nga inrehistroda ket mabalinda ti dagus nga agpartuat kadagiti panid kadagiti aniaman a nagan ti espasio malaksid ti nagan ti espasio ti MediaWiki, ken mabalinda pay ti agipatulod ti esurat kadagiti sabali nga agar-aramat no agaramidda ti maysa nga esurat a pagtaengan idiay kakaykayatan ti agar-aramat. Amin a nakastrek nga agar-aramat ket mabalinda a markaan dagiti inurnos a kas bassit. Mabalinda a purgaen dagiti panid a saan a nasken ti agpasingked, ngem naskenda pay laeng a sumungbat ti CAPTCHA no agnayon kadagiti silpo ti ruar. Mabalinda pay baliwan ti bukodda nga interface iti Wikimedia ken dagiti pagpilianna no kayatda, babaen ti Special:Preferences wenno babaen ti panagnayon ti personal a CSS wenno dagiti alagaden ti JavaScript kadagiti bukodda a papeles ti vector.css wenno vector.js.
Dagiti automatiko a napasingkedan nga agar-aramat[urnosen ti taudan]
Dagiti automatiko a napasingkedan nga agar-aramat ket dagiti agar-aramat a nakarehistro ken dagiti pakabilanganda ket nagpauten iti uppat nga aldaw. Iti maipatinayon kadagiti maaramid dagiti saan a nakarehistro nga agar-aramat, dagiti napasingkedan nga agar-aramat ket mabalinda ti agaramid kadagiti nailista dita baba:
- agikabil kadagiti kakaykayatan
- agirehistro kadagiti pampanid para kadagiti "binambantayan"
- agikarga kadagiti papeles a kas dagiti ladawan, dagiti mangngeg, ken dadduma pay idiay commons
- markaanda dagiti inurnosda a kas Bassit
- agpartuat kadagiti kabukbukodanda a panid
- agiyalis kadagiti pampanid
- agpili ken agusar kadagiti gadget a saan a kasisigud a naikabil
- agurnos kadagiti nasalakniban bassit a panid
Ti napno a listaan dagiti karbengan ken mabalin a magun-od idiay listaan dagiti karbengan.
Amin a panagurnos nga inaramid dagiti nakarehistro nga agar-aramat ket maiparang ti naganda nga agar-aramat kadagiti pakasaritaan imbes a ti IP nga adres.
Dagiti administrador, burokrata ken mayordormo[urnosen ti taudan]
Dagiti administrador[urnosen ti taudan]
Kitaen ti Wikipedia:Dagiti administrador.
Kitaen ti Special:ListUsers/sysop para iti listaan dagiti agar-aramat iti daytoy a grupo.
Dagiti burokrata[urnosen ti taudan]
Dagiti karbengan ti burokrata nga ited babaen ti konsenso ti komudida a mapalubosan a mangaramid kadagiti naisangayan a tignay para kadagiti pakabilangan dagiti sabali nga agar-aramat.
Iti agdama ti Ilokano Wikipedia ket awan dagiti agar-aramat nga addaan iti karbengan iti burokrata. No masapul ti tulong a nasken ti karnengan ti burokrata, pangngaasi ng agkiddaw ditoy.
Kitaen ti Special:ListUsers/bureaucrat para iti listaan dagiti agar-aramat iti daytoy a grupo.
Dagiti mayordormo[urnosen ti taudan]
Kitaen ti dagiti mayordormo idiay meta.
Dagiti napasingkedan nga agar-aramat[urnosen ti taudan]
Kadagiti dadduma a situasion, nasken para kadagiti pakabilangan a mailaksid manipud ti kadawyan a paset ti panawen a pammasingked. Ti grupo ti 'napasingkedan ket aglaon kadagiti isu met laeng a karbengan dagiti grupo ti 'automatiko a napasingkedan' , ngem mabalin nga ited babaen dagiti administrador no nasken.
Kitaen ti Special:ListUsers/confirmed para iti listaan dagiti agar-aramat iti daytoy a grupo.
Oauthadmin[urnosen ti taudan]
Dagiti kameng ti grupo ti agar-aramat ti Oauthadmin ket mabalindanto ti agtaripato kadagiti agus-usar iti OAuth.
Dagiti agipatpatulod ti adu a mensahe[urnosen ti taudan]
Dagiti kameng ti daytoy a grupo ket mabalinda ti agipatulod kadagiti adu a mensahe kadagiti adu nga agar-aramat iti maninsan a beses. Iti Ilokano Wikipedia dagiti laeng administrador ti napalubosan iti daytoy a karbengan.
Dagiti administrador ti interface[urnosen ti taudan]
Dagiti administrador ti interface ket addaanda iti abilidad a mangurnos kadagiti amin a panid ti CSS, JavaScriptJavaScript ken JSON (dagiti panid a kas ti MediaWiki:Common.js wenno MediaWiki:Vector.css, wenno dagiti panid ti gadget a nailista iti Special:Gadgets), dagiti panid ti CSS/JS/JSON kadagiti sabali nga espasio iti agar-aramat, ken dagiti panid ti nagan ti espasio ti Mediawiki. Ti panagserrek ti administrador ti interface, ken mairaman iti panagserrek iti sabali a grupo nga addaan iti panagserrek iti
undelete ket nasken iti panagkita kadagiti naikkaten a bersion ti panid a mabalin laeng a maurnos babaen daytoy a grupo.
Kitaen ti Espesial:ListUsers/interface-admin para iti listaan dagiti administrador ti interface.
Dagiti dadduma pay a wagayway a pakabilangan[urnosen ti taudan]
Dagiti bot[urnosen ti taudan]
Dagiti pakabilangan nga inus-usar babaen dagiti napasingkedan a bot tapno agaramid kadagiti naaprobaran a panagurnos ket mabalin a maikkan ti wagayway a kasta. Dagiti pakabilangan ti bot ket automatiko wenno semi-automatiko. Dagiti annuroten dagiti pakabilangan dagiti bot ket naiplawag babaen ti alagaden nga annuroten ti bot idiay meta.
Dagiti kontribusion dagiti bot (grupo ti agar-aramat a bot 'bot' ) ket saan a maipakpakita kadagiti kinaudi a balbaliw wenno listaan dagiti banbantayan kadagiti agar-aramat a nagpili nga agilemmeng dagiti urnos ti bot. Dagiti pakabilangan dagiti bot ket mabalinda ti agusisa iti API kadagiti sangkapaset ti 5,000 imbes nga iti 500.
Kitaen ti Special:ListUsers/bot para iti listaan dagiti agar-aramat iti daytoy a grupo.
Dagiti ingganat' inggana a naserraan nga agar-aramat[urnosen ti taudan]
Iti sapasap, dagiti karbenagn dagiti editor nga ingganat' inggana a naserraan ket nasken nga ibati a kasta. Dagiti karbengan a mainaig iti rason ti panagserra ket mabalin nga ikkaten babaen dagiti nagserra wenno nagikkat ti serra nga administrador.


text:
‚ÄúAYAT iti damo a panagkita. Mamatiak itan ta marikriknakon dayta kenka.‚ÄĚ
‚ÄúOy, mister, itay laeng a nagam-ammota a. Digdigaannak metten!‚ÄĚ
‚ÄúNo dumteng ni ayat awan ti panapanawen ken lugar.‚ÄĚ Nagngilangil a nagdumog idi naabak iti pinnerreng. ‚ÄúUray itay laeng a nagam-ammota, nariknakon ti nalaus unay a panagayatko kenka. Adda italtalukatikna a ragsak dagita matam, ti nakaragragsak a masakbayanta a dua. Ragsak nga awan ti kaparisna.‚ÄĚ
‚ÄúSabalika met, bro! Dinak pay am-ammo, ania? Addan asawak‚Ķ!‚ÄĚ
‚ÄúNatay kanon. Nasuroken nga uppat a tawen ti napalabas.‚ÄĚ
‚ÄúAsino ti nangibaga kenka?‚ÄĚ
‚Äú‚ÄėDiay baket a kasasaom itay,‚ÄĚ inyulbodko.
‚ÄúNagadu met ti babbalasang. Apay a kayatmo ti balo?‚ÄĚ
‚ÄúSika ti kayatko. Sika ti yar-arasaas ‚Äėtoy pusok. Saan a mabalin nga allilawen ti puso ta masaktan laeng daytoy. Diak met ngata pakabasolan ta ibagbagak laeng ti kinapudno.‚ÄĚ
‚ÄúNaragsakon iti kasasaadko. Pangaasim ta dinak koma armen. Diakon mangasawa. Adda panggepko iti biag tapno matulongak iti panagiskuela dagiti kakabsatko.‚ÄĚ
‚ÄúNaragsakka, wen, pudno dayta, ngem karbengam met ti agragsak iti naragragsak pay ngem iti marikriknam iti agdama. Dimo koma paidaman dayta bagim. Ubingka pay. Karbengam ti agragsak, Ida‚Ķ‚ÄĚ
Pimmerreng manen ngem awanen ti isem ken raniag dagiti matana. Sapay koma ta diak napasugkian. Saanak pay la nagtugaw ta dina met inyawis.
‚ÄúNo agawidak, yawidko koma ti ragsak, saan ket a liday.‚ÄĚ
‚ÄúKet liday a, ti yawidmo! Sori, ngem nasken nga iprangkak, awan ti banagen ti panagaremmo. Nagbiddutka iti inayat. Sumapulka laengen iti balasang a maikari kenka.‚ÄĚ
‚ÄúAnnayko‚Ķ annayko‚Ķ annayko!‚ÄĚ nagin-aapputak iti barukongko. ‚ÄúMakimatak la koman‚Ķ!‚ÄĚ
Naginrurukobak pay a nagtugaw iti abayna. Kunwari laeng tapno maabayko a dina madlawan. Ta no nagtugawak nga insegida iti abayna itay, siempre, kumayakay, ta typical ngarud dayta iti babai. No asitgam ket umadayo. No abayem, kumayakay. Isu a nasken a dadaelen nga umuna ti ikutna a poise tapno dina maaramid ti modesty, whatever.
‚ÄúDika makimat, apo, ta awan met ti bagyo‚Ķ‚ÄĚ inggarikgikna. Inyad-addak met ti naginrurukob ken nagin-aareng-eng ken nagin-aapput iti barukongko. Inkagumaak latta met nga inlagid ti takiagko iti takiagna.
‚ÄúUray no agbayakabaken iti aglatlati a barreta no agawidak met laeng nga agsangsangit,‚ÄĚ kinautko ti paniok ket naginpupunasak kampay idi iti matak.
‚ÄúAgbayakabak iti aglatlati a barreta?‚ÄĚ
‚ÄúTapno marusodanen toy pusok ket matayak metten iti tetanus!‚ÄĚ
Naggarikgik ket sinipatna ti abagak. Ginundawayak a tiniliw ti imana. Piniselko ngem rinabsutna. Pinerrengko. Siblokak koma manen ti kannigid a dakulapna, ngem nakadlaw ngatan a nadekketak ket napartak ti pananginiinna iti bagina a kimmayakay.
‚ÄúAgsasaoak iti pudno, Ida. Ay-ayatenka unay-unay. Patiennak koma, plis.‚ÄĚ
‚ÄúBaroka aya? Ket no sangadosena kanon ti putotmo?‚ÄĚ
‚ÄúBaroak met, a. Awan surok ken kurangna,‚ÄĚ naitdalanak manen!
Nagkiriring ti selpon iti bulsa ti Levisko. Ni Taba! Timmakderak a kimmayakay.
‚ÄúHello! Wen. Wen! Ania? Mangiyawidak iti babai? Wen. Aahhh, basi! Lawagem met ngamin a ti agsao! Wen, sangadram! Sige‚Ķ‚ÄĚ Isturbo. Kasano nga ammona nga addaak iti Naguilian? Nalabit , nasao ni Kumari Tessa nga idanon ni Pari Benjo ti kaanakanna..
Inaldaw nga inaremko ni Ida babaen ti text messages. Tapno saan a masulit a sumungbat, ilodak met ti selponna. No adu ti lodna isu payen ti umawag ket yibusna amin. Lalo met nga ikkak iti share-a-load tapno makasaok. Nasken nga aramidek daytoy ta mamatiak a no adda immula addanto met pagapitan.
Ngem saanko a nabola ni Ida. Diak maiyaw-awan ti alipusposna. Awan sa ti birtud kenkuana dagiti sidingan a dilak. Saan a kutonen kenkuana dagiti nasasam-it ken panangilala a balikas. Ania, narigrigat ketdin nga armen ti balo ngem ti balasang? Maysa a karit iti kinalalakik daytoy.
Agingga a dimteng ti bisperas ti kallaysa. Rabii. Kabaraanen ti sala. Iti kabigatanna ti kallaysa da Marco ken Lisette. Nairamanak a ninong. Naimbag la ketdin ta nakakobraak kadagiti adsko ta adda inggatangko iti washing machine twin tub nga inregalok. Nasken nga agpalastogak met nga agiregalo ta nayon a pogi points ken ni Ida.
‚ÄúIdauluan koma ni Ninong Mark, daytoy a sonata, apo!‚ÄĚ naiwaragawag iti mikropono.
Nagbayagkayo ketdin, itay pay laeng nga agur-urayak, indayamudomko.
‚ÄúAgsalata man, Ida. mabalin‚Ķ?‚ÄĚ
‚ÄúApay a siak ngay? Nagadu a babbalasang dita salonan.‚ÄĚ
‚ÄúBalasangka met! Umayka ketdin.‚ÄĚ
Lalo a pimmintas iti suotna a kumepkep a maong nga inasmanganna iti puraw a nakipet a tisiert. Pinunggosna ti buokna. Nakasapatos iti puraw a goma. Tiniliwko ti kanawan nga imana ket ingguyodkon nga impatengnga iti salonan. Ngem mistek! Appigudak nga agsala iti O, Naraniag A Bulan. Namitlo a nabaddekak ti sakana. Nangeddengak. Pinapuskolkon ti rupak. Uray no inillekandak, pinasukatak ti tokar iti radio operator. Total, siak ti naiwaragawag a mangidaulo. Pinilik ti kanta a Be My Lady.
‚ÄúDayta man!‚ÄĚ impukkaw ti grupo dagiti agtutubo a lallaki, ket pinurokdan dagiti nakatugaw a babbalasang. Napnon ti salonan kadagiti agtutubo. Namaymayat ngamin ti sweet music, ngem balse. Ti balse iwaneswesmo ti kasalam ket pasiarem ti salonan. Iti sweet music, agtakderkay lattan, uray bagiyo la ti aggunay, mabalinen; mas romantiko ta maiyasidegmo dayta rupam iti rupa ti kapartnermo ket malang-abmo ti angesna ken ti sang-awna no agsao. Makabartek ti sang-aw ken anges ni Ida. Kasla nagingel nga arak. Kayatko ti mabartek‚Ķ!
‚ÄúApay a dimo intugot ni baketmo ta isu koma ti partnermo?‚ÄĚ
‚ÄúEkskiusmi, baroak pay, kunak manen‚Ķ‚ÄĚ Maikatlo a pannakaitdal!
‚ÄúDi ti nobiam koma a, tapno maam-ammomi met‚Ķ?‚ÄĚ
“Sika ngarud ti nobiak. Isu ngarud nga insalaka tapno maammuandan… “
‚ÄúAnia? Di ka man‚Ķ diak pay la nagwen, ania!‚ÄĚ
‚ÄúDi wen kunamon, a‚Ķ‚ÄĚ Nagkatawa. Inawidko pay ti siketna. Arig agrinnasrasen ti bagimi a dua. Inay-ayamko dagiti ramayna a petpetko. Yong, aggurigorak sa metten!
‚ÄúDika unay a dumket ta kababain. Taltaliawennata ni Gemma nga adingko.‚ÄĚ
‚ÄúSaan a rumbeng nga ibain ti panangiparikna ti ayat, ania!‚ÄĚ ad-adda pay nga inawidko. Kinuddotnak. ‚ÄúDika mamati? Idikketmo dayta lapayagmo iti barukongko ket naganmo ti ibagbaga toy pusok.‚ÄĚ
Inibbatak ti siketna ket inaprosak ti ulona. Naglamuyoten ti buokna! Gandatko nga alalayan tapno maidekketna ti ulona iti barukongko. Ngem nagkurri ti kinapiliok ket nagdisso dagiti ramayko iti teltelna. Inaprosak ket napakiet. Yong, lalon a bimmanugbog ti barukongko!


text:
Sinursuran: Kolum ni Jobert M. Pacnis
(Tuloyna)
Para kaniak ket dagitoy man ti napintas a daniwan ken daniwen iti romantiko a panangtratar ken lirikal a wagas. Ket wen, padpadasek nga iparangarang dagitoy kadagiti surreal ken uray iti erotiko nga imahen ken panangiladawan a natawtawid wenno natultuladko met kada T.S. Eliot, Pablo Neruda, Federico Garcia Lorca. Rainer Maria Rilke, Sylvia Plath, Emily Dickinson, Mark Strand ken dadduma pay.
Diak ammo no apay a daytoy ti naturturong ti panagdaniwko. Agputputarak met no kua kadagiti mangtratar kadagiti reklamo ken komentario a sosiopolitikal ngem ad-adda a daytoy liday itan ti kangrunaan a nasumokko a trataren iti daniw.
Siguro ngamin ket naumaakon kadagiti kunaek a tradisional a panagdaniw iti Ilokano a mangdandaniw pay latta iti ayat, pammati wenno relihion, politika wenno ideolohia, kultura wenno kannawidan, ngem iti isu met la isu a pagtitinnuladanen nga estilo manipud pay angged. Saan a masapul nga agbaliw ti form ken content. Free verse latta wenno uray soneto ti form ta isun ti nakairuaman. Saan met a mabalin a mabaliwan ti content wenno ti tema kada idea ta adda kadi met aya kabarbaro pay ita? Awanen ti avant garde ita ta nakaunan a nabayag dagiti nakauna ken immuna. Ngem adda latta met pay, a, mabaliwan. Kayatko a sawen adda latta pay room for improvement iti panagdaniwtayo iti Ilokano. Tapno adda makuna a panagdur-as no di man panagbariw-as ti/iti Ilokano poetry ken iti poetics dagiti individual a mannaniw nga Ilokano.
Siguro, kayatko met a maiduma koma ti daniw ken panagdaniwko, piman.
Siguro, kayatko met ti maaddaan iti kasla kabukbukodak nga estilo wenno pakaidumaan tapno di met kunkuna no kua dagiti agkuna a ti daniwko ket kasla met la Hidalgo, Duque, La Julian, Rambaud, Padios, wenno Agcaoili. (Wen, idolok amin dagitoy a mannaniw, ket wen, nagipadpadronak met ket pinapaabayak ti sumagmamano kadagiti gusgustok a daniwda, kas gagangay iti maysa a mangrugrugi nga agputar iti daniw—ti la dakesna met ket no uray met makuna a bangolankan wenno duogankan nga agsursurat iti daniw ket dimo metten maadawyan dagiti idolom ket isu la nga isu metten a tultuladem ida wenno id-idoluem ida iti panagdaniwmo).
Ket wen, a, piman, kayatko met a ti daniw ken panagdaniwko koma ket Aragon, maam-ammo kas Aragon, saan a kas kadagiti id-idoluek.
Ngem siguro, saan met a panagpangas daytoy, wenno panangitandudo iti bukod a bagi. Saanko nga ibagbaga nga addaakon wenno I have arrived. Ta diak ammo no addaak ditoyen wenno adayo pay ti nasken a daliasatek ket adu pay a bagas ken danum ti nasken nga ibusek tapno magteng wenno madanonko ti ar-arapaapek a kaikarian nga estetika ken poetika. No adda man mabalin a makaibaga wenno makabigbig, awan sabali no di dagiti met laeng readers-ko wenno audience/recipient dagitoy a daniwko, isuda a makaapresiar wenno makaanus a mangbasa, mangbuksil wenno mangimutektek kadagiti sursuratek a daniw.
Kasdiay laeng met ti gapuna a padpadasek a maiduma ti panagdaniwko ken ti daniwek ken ti daniwak. Adda dakkel nga ambisionko iti kinamannurat wenno kinamannaniwko. Saan a tapno maam-ammo ngem ketdi tapno umammo wenno makaammo. Saan met a tapno agbalin a rebelde wenno subersibo. Diak kayat nga adda kalabanko ditoy uray ammok a nasken ti pannakirupir ket siempre no adda irupir, adda met nasken a makontra ken adda rebbengna a mabalbaliwan something somewhere along the way. Diak met kayat a sisiak laeng iti daytoy nga ambision, saan koma a siak wenno sisiak laeng. Kaykayatko nga adda kakaduak. Saan a sisiak, saan a siak daytoy no di ket ti sibubukel a kurditantayo a dakdakkel nga amang ngem iti amin kadatayo.
Barbareng ngarud makapudnoak ket adda makaduak nga agambision. Masapul ita ti ambision ken panagambision no kayattayo nga adda panagbalbaliw wenno pamalbaliwan iti panagdaniwan nga Ilokano.
Panagpadas pay laeng met ketdi daytoy a gannuatko. Testing the waters. Isu ita dagitoy inurnongko a daniw ditoy librok. Awan ketdi ti makuna a kabarbaro kadagitoy. Padaspadas la amin dagitoy. Experimento. Panagay-ayam. Madasig pay laeng a confessional poetry daytoy. ‘Tay panangikompesar kadagiti babassit a padas, babassit a rikna, babassit a basol, babassit a kinaloko nga agkasapulan iti pannakilangen, pannakaawat, pannakaaklon ken pammakawan. Wenno saan, pannakauyaw wenno pannakaumsi ken pannakaukom. Ket saan a nasken a dakkel, bassit laeng. Saan a nasken a komplikado, simple laeng. Iti daniw, saan a nasken nga iparangmo ti amin, saanmo a lablabusan nupay silalabus, ikkam iti bidang wenno duanaigna tapno uray ammo ti amin a lamolamo daytoy nga awan bra, panti wenno bripna, madi a makita dagiti mata ti pakabuklanna ngem maimatangan ti isip ken maaprosan ti rikna. Ti daniw ket burburtia, saanmo nga ipalgak wenno isuro wenno ikasaba wenno ipaannurot ti umno a sungbatna. Bay-am nga adda agtaud nga adu a sungbat, umno man wenno biddut.
(Adda tuloyna)