text:
Dagiti ingpen ditoy ket nakakonekta iti pimmusay a kas sandi ti lagip, ayat ken iliw iti agnanayonen a kinaawanna iti denna. Itoy a punto, ti relasion ti ‘immunan’ ken dagiti ‘nabati’ ket ad-adda pay nga umamnut ken tumibker. Saan laeng nga agtaud iti ngiwat ti ayat no di pay naigamer iti dara nga agtaltalaytay kadagiti laslasag.
Adda nakaisangratan daytoy nga oral arts. Saan amin a nakamassayag ket maipaayan iti baya-o.
“The baya-o on the other hand, is done during vigils. It is however done if the dead is either an old man or old woman with children.” [4]
Saan amin a natay ket maipaayan iti baya-o. Saan a para kadagiti ubbing, agtutubo ken agkabannuag. Para laeng kadagiti nataengan. Baketen daydi Inang Carda iti edadna nga 85.
Ti bayao ket pakaadawan kadagiti tagipatgen (virtues) nga insursuro ti nakamassayag – pammagbaga, pammilin, pannursuro – dagiti linaon iti muging ken iti puso. Maysa a natakneng a wagas iti edukasion ti panangiyallatiw manen dagitoy a tagipatgen (babaen ti baya-o) kadagiti dumdumngeg lalo kadagiti ub-ubbing ken agtutubo. Lumasag a wagas no di man mailaok a linabag iti dara nga agtalaytay kadagiti ur-urat. “The baya-o extolled the virtues of the dead and sought his blessings for the community and for those who shared resources and efforts to usher the passing of the dead back to the world of their departed ancestors.” [5]
Sumagmamano laeng nga aldaw ti massayag. Saan nga agbayag. “The wake could last from three days to a week. Unnecessary noises and playing of gongs are prohibited. The only sound you will hear is the baya-o, a traditional chant performed by the elders to scold or praise the dead. [6]
Kas iti dung-aw ni Ilokano wenno ti badiw ni Ibaloi, adda latta laok ti baya-o a pammilin iti nakamassayag: (1) agtultuloy a pannarabay; (2) panangibabaet iti Namarsua; (3) ipaayna koma ti talna kadagiti pinanawanna
“The chant varies from humming, murmuring, wailing, and ends with a shout and a thud of a foot. The chant also served as a plea to the dead not to return to haunt the living, and help them instead to lead a prosperous life.” [7]
Kadagupan iti pananganalisar iti napagtitipon a kon-teksto dagiti naibaya-o iti massayag ni Inang Carda, adtoy dagiti nasirip a napagtitipon a linaon:
1. Kararag
2. Panaganinaw (mirror image)
3. Ti kinapateg ti nakaparsuaan
4. Ti tagipatgen ken kinapateg ti edukasion
5. Pammagbaga
6. Panangiyallawat ti kultura
Naiyebkas ti baya-o iti naratibo babaen kadagitoy wagas: naikansion, naidaniw, naisarita, anekdota, panamagdilig ken sarsarita.
Nupay kasta, inamin ni Domogan a narigat ti agbaya-o, ket kinunana: “Narigat-rigat piman ti agbaya-o …ti mang-rhyme…” Naglaok a Kankanaey ken Iluko wenno agbinnales ti imbaya-ona. Ket tapno di atiddog la unay, inestoriana dagiti dadduma a paset.
1. Nakapokus iti panagyaman ken bendision. Panagyaman iti Mannakabalin kadagiti amin a naiburay ken naawat a parabur. Para kadagiti naulila ken pinanawan ti kiddaw a bendision. Ken para iti isasaklang ti pimmusay iti sakaanan ti Namarsua: “Ket agbiag koma iti biag awan patingganan ti palsua a namati ti isnan ken Sika… ti kangrunaan a kararagmi itattan… Amami a nainlalangitan, ta ragsak koma ken mailisida iti disglasia dagiti pinanawan…sika koma Ama nailangitan iti mangkitakitan kadaidan…ta kas koma ti nasayaat a sursuro nga insuro ti pimmusay kadaidan… ti maimulat’ kapanunot kadagiti appona ken pinanawan… ”
2. Panaganinaw. Mirror image wenno reflection. Kastoy ti imbaya-o ni Domogan: “Daytoy anti, saan laeng a mismo a dagiti annakna ti dinungdungngona, saan laeng a ti pamiliana, no di pay ket dagiti sabsabali nga annak…isu a nasayaat a pagtuladan…nasayaat a pagsarmingan….isu a ti kararagtayo, ti Ama koma ti pakibiaganna iti agnanayon…”
Kalpasan itoy, inistoria ti raconteur a no saan a ti pammagbaga ti pimmusay, saan koma a nakapag-abogado (ken mayor ken representative ti Baguio iti kapamitlonan daras). Anti ti pangawagna. Maestrana iti Grade four. Linagipna ti panawen nga inda panagiskuela. “Kaeskuelaak idi da Fe ken Othmar…” kinunana, dagiti annak ni Inang Carda ti kayatna a sawen. Manang, ti panangawagna ken ni Manang Rose. Inestoriana pay dagiti dadduma a mannursuro a nangadal kadakuada sadiay Angaki (Quirino, Ilocos Sur itan). “Adu ti ligligatna piman idi kadakami…ken isnan anusna…isu a tinungpatungpalmi dagiti pammagbagana ket 80% kadakami amin nga ada-anna iti titulado…”
Kadagidi a panawen, dakkel unayen dayta a ratio nga 80% iti laksid ti kasulinek ti lugar ti kabambantayan. Saan laeng a ti siled a pagadalan ti agkurang no di pay ti mannursuro. Ket ditoy, inestoria ni Domogan ti panaggiddan a panangisuro ti pimmusay iti Grade three ken Grade four. “Liniblibu ay isnan natulonganna…”
(Maigibusto)


c: text/html

text:
LAOAG CITY – Maysa a resolusion ti impasa ti League of Municipalities in the Philippines (LMP) – Ilocos Norte a nangidarirag iti pannakaruk-at dagiti innem nga empleado a nadetene iti House of Representatives sipud pay idi Mayo 29.
Indagadag ti resolusion ti pannakaruk-at ti “Ilocos 6” gapu iti “humanitarian a reason” agsipud iti “pannakataktak dagiti nasken a trabaho iti inaldaw gapu iti kaawan dagiti indibidual a nakatugaw kadagiti sensitibo a posision ti gobierno probinsial”.
Kinuna ni Dingras Mayor Erdio E. Valenzuela a taktak iti pannakaipaay dagiti serbisio ti pannakadetene dagiti empleado, a kaaduanna kadakuada ti miembro iti Local Finance Committee (LFC).
Kabayatanna, saan manen a nagparang iti Court of Appeals ni House of Representatives Sergeant-at-Arms Lt. Gen. Roland M. Detabali (ret.) tapno ipresentarna dagiti innem a nakadetene nga empleado iti hearing a naangay itay Hunio 9.
Sakbayna, binallaagan ti korte ni Detabali a mapatawan iti contempt of court no mapaay manen a mangipresentar kadagiti “Ilocos 6” kalpasan a pinalugodanna ti petision nga impila da Estelito Mendoza ken ni Butch Catubay idi Hunio 1 para iti pannakaiyisio ti writ of habeas corpus.
Kanaig daytoy, kinuna ni Catubay nga ikonkonsidera dagiti empleado ti mangipila iti kriminal a kaso maikontra kadagiti House officials a nangiwayat iti “nadawel, opresibo, ken koersibo nga interogasion maikontra kadakuada a maysa a panaglabsing iti Anti-Torture Law”.
Maipalagip a nadetene dagiti innem nga empleado iti House of Representatives sipud pay idi Mayo 29 maigapu iti mapapati a panagkitakitda a mangsungbat kadagiti saludsod mainaig kadagiti behikulo a ginatang ti gobierno probinsial nga aggatad iti P66.45 million para kadagiti mannalon a nagtaud ti pondoda manipud iti bingay ti probinsia iti excise tax ti tabako wenno RA 7171.
Alegasion ni Fariñas nga inotorisar ni Governor Imee Marcos ti pannakagatang ti 115 assorted motor vehicles idi 2011 ken 2012 nga awan ti naisayangkat a public bidding ken naruk-atan dagiti pondo babaen ti cash advance a panagsalungasing iti procurement law ken ti auditing code.
Ngem kinuna ni Marcos a nasurot amin nga aplikable a linteg ken mandato a government procurement ken bidding procedures iti pannakagatang dagiti behikulo, ken otorisado ti Sangguniang Panlalawigan.
Kinuna pay ni Marcos a naipababaen ti purchases iti umisu nga audit ken post-audit examinations babaen ti Commission on Audit ket awan ti nasarakan nga iregularidad dagiti transaksion.
Kinondenar pay ni Marcos ti pannakadetene dagiti empleado ti gobierno probinsial ti Ilocos Norte kas “nasapa a panagpolitika” idinto nga indariragna ti pannakailisi koma dagiti ordinario nga empleado iti “naipanurok a pannakaaramat iti bileg”. (Tawid News/Karaman ti report ti PGIN, CMO)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Insupusop ni Mr. Balangatan a mamulaan ti Demo-Farm iti Mais (Klasika F 1 ken Tender 58), Mungbean (Wonder Variety) ken natnateng.
Ti agtultuloy a pannakai-demonstrar ti panagmula ti cash crops kas iti nadakamat a naimula uray ti summer months ket manamnama nga agballigi ti resultana gapu iti naan-anay a pannakaasikaso dagiti naimula, segun pay ken ni Mr. Balangatan.
Dagitoy a gannuat ket agtultuloy a mangkomplementar iti naregget a programa ti LGU Cabugao nga idauluan ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. iti benneg ti Agrikultura partikular iti Cash Crop a mangnayon ti masapulan dagiti mannalon. # (Web In-Action)


text:
Thursday, June 8, 2017
1st BATCH TI SPES, NAGLEPPAS TI TRABAHODA
Cabugao, Ilocos Sur – Inawat dagiti agtutubo a nagtrabaho iti Special Program for the Employment of Students (SPES) a nagbuligan ti Department of Labor and Employment (DOLE)-Vigan City ken ti LGU-Cabugao kadagiti agad-adal itay bakasion 2017.
Inawat ti First Batch (50 nga agad-adal) ti gatad a kaibatogan ti bayad ti serbisioda manipud iti HRM Office ken iti panangaprobar ni Mayor Josh Edward S. Cobangbang.
Inyawat ni Mayor Josh Edward dagiti gunggona dagiti SPES Employees iti Opisina ti Municipal Mayor a binayabay ti HRMO Staff nga idauluan ni Miss Teresita Maximina “Mimi” S. Sison. Ti naited ket pakabuklan ti 60% a mabatayan ti LGU-Cabugao idinto ta iti 40 % ti ited met ti DOLE-Vigan City.
Maibatay iti rekord ti Human Resource Management Office (HRMO) ti LGU-Cabugao, nagtrabahoda kadagiti Opisina iti nadumaduma a Departamento ti LGU a nakaidesignaranda. 30 nga aldaw ti naituyang a panagtrabaho ti tunggal maysa kadagitoy nga estudiante a naggapu kadagiti pageskuelaan.
Iti pannakiuman ti Web In-Action kadagiti nagtrabaho, imbatadda nga agyamyamanda unay iti LGU-Cabugao ta dakkel ti maitulongna iti panagtrabahoda a nakateggedanda iti gastosenda nga agbasa.
Kabayatanna, nangrugi metten dagiti 2nd Batch SPES Employees iti Hunio 2017. Maikkanda met iti maipada a pribilehio a kas iti 1st Batch. (Web In-Action)
Inawat ti First Batch (50 nga agad-adal) ti gatad a kaibatogan ti bayad ti serbisioda manipud iti HRM Office ken iti panangaprobar ni Mayor Josh Edward S. Cobangbang.
Inyawat ni Mayor Josh Edward dagiti gunggona dagiti SPES Employees iti Opisina ti Municipal Mayor a binayabay ti HRMO Staff nga idauluan ni Miss Teresita Maximina “Mimi” S. Sison. Ti naited ket pakabuklan ti 60% a mabatayan ti LGU-Cabugao idinto ta iti 40 % ti ited met ti DOLE-Vigan City.
Maibatay iti rekord ti Human Resource Management Office (HRMO) ti LGU-Cabugao, nagtrabahoda kadagiti Opisina iti nadumaduma a Departamento ti LGU a nakaidesignaranda. 30 nga aldaw ti naituyang a panagtrabaho ti tunggal maysa kadagitoy nga estudiante a naggapu kadagiti pageskuelaan.
Iti pannakiuman ti Web In-Action kadagiti nagtrabaho, imbatadda nga agyamyamanda unay iti LGU-Cabugao ta dakkel ti maitulongna iti panagtrabahoda a nakateggedanda iti gastosenda nga agbasa.
Kabayatanna, nangrugi metten dagiti 2nd Batch SPES Employees iti Hunio 2017. Maikkanda met iti maipada a pribilehio a kas iti 1st Batch. (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 2:22 PM
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Online Publishing Cooperative, Kayatyo?
June 24, 2009 Leave a comment
No malagipyo pay daydi nairugik a paskil, Nagrigat Ketdin ti Marigrigat, nairuanganko ti maysa a panggep a kas ti Ilocano Online Cooperative Publication. Desididoak iti daytoy a panggep gapu ta konbinsidoak iti tignay cooperativa. Iti daytoy a tignayan nga agob-obraak ket ammok nga adu ti maitulongna daytoy a kas alternativo a wagas ti panagbiag, alternativo ti kapitalismo ken socialismo a tignay. Ti cooperativismo ket adda iti baet dagitoy a tignayan.
Ket ammok a mabalin daytoy a tignayan a kas dalan ti pannakataginayon ti Literatura Ilokana. Adu ken adunto pay ti naayat a mangpasantak ti literatura ilokana ket babaen ti nain-cooperativaan a tignay, panagkunak ket na-an-annayas ti tarayna. Daytoy ket saan a maaramid a gunglo a kas GUMIL wenno TMI. Online daytoy a gannuat.
Sapay koma ta suportaranyo daytoy.


text:
STA. LUCIA, Ilocos Sur – Nanabtuog iti ima dagiti polis ti maysa a lalaki a nagtakaw iti 25 a sako nga irik kalpasan nga intudo ti tricycle driver a tinangdananna a mangilako kadagitoy.
Pinilaan dagiti polis ni Larry Hailar y Quitevis ti Barangay Pilar, Sta. Cruz iti robbery ket nai-docket daytoy kas NPS No. I-03-INQ-12K-00123 kalpasan ti inquest proceedings maikontra kenkuana iti provincial prosecutor’s office iti Vigan City.
Nagpulong iti polis ni Benigno Cachola y Gomez, 60, naasawaan, mannalon, ken residente iti Barangay San Juan, a natakaw ti 25 a sako ti irik nga impenpenda iti barangay hall tapno ilakoda koma iti Nobiembre 6.
Iti panagimbestiga dagiti polis, naduktalanda a nakastrek iti barangay hall dagiti mannanakaw babaen ti panangputedda iti interlinks nga alad iti akindaya a paset ti plasa. Ditoy met ti mapapati a rimmuaran dagiti suspek.
Nagsaludsod dagiti polis kadagiti palay buying stations no adda nagilako kadagiti irik ket maysa nga aggatgatang ti nakadakamat a maysa a Freddie Jandoc, taga-Barangay Turod, Sta. Cruz, ti nagpanggep a mangilako kenkuana kadagiti sinako nga irik a karga ti traysikelna ngem dina kinayat.
Nagturong dagiti polis iti balay ni Jandoc ket intudo daytoy ti maysa a Larry Hailar ken Christopher Mangurnong, taga-Barangay Angkileng, Sta. Lucia a nanangdan kenkuana a mangilako kadagiti irik.
Mapapati a nakalako ni Jandoc iti walo a sako ti irik iti buying station a kukua ni Sabel Hafalla a masarakan iti sanguanan ti tiendaan publiko ti Sta. Cruz.
Inaresto dagiti polis ni Hailar sa naipan iti police station.#


text:
VIGAN CITY – Dua a nagsina a report manipud ditoy siudad ken iti ili ti Cervantes ti nangipaduyakyak iti agsupadi a kinatao ti dua a polis: maysa ti abusado, pasensioso ti sabali.
Iti immuna nga insidente, masaklangan iti tumutop a kaso maikontra ken ni PO3 Erwin Ubasa gapu iti mapapati a panangabusona iti takemna.
Segun iti report, idi malem ti Nobiembre 13, simmangpet ni Ubasa iti sanguanan ti Hidden Garden a masarakan iti Barangay Bulala ditoy siudad ket naglalaaw a puon ti nakaalarmaan ken nagbutngan dagiti turista.
Mapapati nga adda iti inpluensia ti arak ni Ubasa iti dayta nga oras.
Kalpasanna, nakita ti polis iti sanguanan ti PCP a masarakan met laeng iti Barangay Bulala nga agsaedsaed kadagiti motorista.
Idi agarup alas 4:00 ti malem, nakadanon ni Ubasa iti Barangay Mindoro ket nagsaed ken nagtiliw kadagiti motorista ngem awan ti inyisiona a tiket.
Nagresponde dagiti polis ket insublida dagiti lugan kadagiti akinkukua.
Naireport ti polis ken ni Police Chief Inspector Antonio Lawagan Malidan, OIC, para iti pannakaipakat iti maikanatad nga aksion maikontra kenkuana.
Kabayatanna, iti insidente a napasamak iti Cervantes, Ilocos Sur, kalmado laeng ni PO2 Manuel Floebel Tiri, iti sanguanan ti panangbasbassawang kenkuana ti ama ti tiniliwda a menor de edad gapu iti panaglabsingna iti linteg-trapiko idi agsapa ti Nobiembre 19.
Segun iti report, bayat ti panagpatrolia da Tiri ken PO2 Jack Castigo, pinasardengda ni Jsam Rjay Cudiamat, estudiante iti Cervantes National High School ken residente iti Barangay Rosario, Cervantes, ken dua nga inlubbonna ket idi maduktalanda a nagpason ti lisensia ti menor de edad nga agmaneho ken di napabaro ti rehistrasion ti lugan, pinaiparkingda ti motorsiklo iti abaga ti kalsada.
Nupay kasta, pinalubosan dagiti polis dagiti estudiante a mapan agklase.
Madamdama, simmardeng iti sanguanan dagiti polis ti Isuzu Elf truck a minaneho ni Espiritu Reyes Cudiamat ket dimsaag daytoy sa makapungtot a nangibaga nga ited ni Tiri ti tulbek ti motorsiklo.
Mapapati nga arogante pay ni Reyes a nangitudotudo ken ni Tiri sa nagbalikas iti dakes.
Nupay kasta, nagtalinaed a kalmado ni Tiri sana insungbat: “Trabaho lang.”
Tapno saanen a rumaba pay ti situasion, nagturong dagiti polis iti police station, ukodda ti motorsiklo.
Iti pannakaisurat daytoy, maisagsaganan ti pannakaipila ti kaso a direct assault upon a person in authority maikontra ken ni Cudiamat.#


text:
MAGSINGAL, Ilocos Sur – Naangay itay nabiit ti reorganisasion dagiti agtartaraken iti baboy iti probinsia ditoy nga ili.
Segun ken ni Marilyn Polca, agriculture techonologist ken livestock inspector designate, nareorganisa ti grupo dagiti hog raisers ditoy nga ili idi Pebrero 5 tapno maaddaanda iti napigpigsa pay a timek para iti pannakapabileg daytoy a pagsapulanda.
Binayabay ti Departament of Agriculture ken ti committee on trade and industry nga idadauluan ni Konsehal Agustin Pichay ti pannakareorganisa dagiti agtartaraken ti baboy.
Immadu ti aginteres manen nga agtaraken iti baboy ditoy probinsia kalpasan a nangted ni Gov. (idi) Luis “Chavit” Singson iti P1.5 million a pagpuonan dagiti hog raisers.
Itultuloy met ti provincial government nga idadauluan ni Gov. Ryan Singson ti pannakaipakat ti pammilin ti dati a gobernador a saan a pannakaipalubos a maiserrek ditoy probinsia dagiti oversized a baboy nga aggapu kadagiti kabangibang a probinsia ti Ilocos Sur a probinsia tapno matapaya ti industria ti baboy iti probinsia.#


text:
Panagsagana. Panagsagana inton dumteng ti karigat ti biag – ti pudpudno a gawat. Wen, pudno la unay, nasken ti panagsagana iti biag. Saganaan ti masakbayan. Ta di masasaan a kasapulam ti taraon iti masakbayan. Saan laeng a ti pisikal a bagi ti taraonan. Nasken met a taraonan ti mental ken ispiritual a bagi. Panangtaraon iti mental a bagi ti panangadaw kadagiti sirib. Edukasion.
Iti Ebanghelio, mabasa ti panangikasaba ni Juan a Mammuniag, ket kunana ”…Isaganayo ti dalan ti Apo. Pasayaatenyo ti pagnaanna. Masapul a magaburan dagiti amin a lungog. Masimpa dagiti amin a bantay ken turod. Mapalinteg dagiti killokillo a dalan. Matarimaan dagiti lasonglasong a kalsada. Makitanto dagiti amin a tattao ti panangisalakan ti Dios…”
Ta kasano aya ti panangisagana iti dalan? Saan nga isu ti kayatna a sawen dagiti magaburan a lungog, masimpa a bantay ken turod, killo a dalan ken lasonglasong a kalsada. Metapora no di man euphemism dagita a balikas . Figure of speech. Napno kadagiti figure of speech ti Nasantuan a Biblia.
Adda palimed ti kayat a sawen ti magaburan a lungog. Adda nauneg a palimed ti maysa a tao. No palimed, siempre, awan ti asinoman a makaammo. Adda ti/dagiti basol ken nagbiddutan iti biag a naidulin iti lungog ti kinatao. Naipempenda dita nga awan a pulos ti makaammo. Ngem kinapudnona, iti biang ti tao nga addaan iti kasta a palimed, awitna dagitoy a babantot ti biag agingga a saanna a naidawatan iti pammakawan.
Dadagsen ti biag. Babantot ti biag. Uray ania ti aramiden saan a makalung-aw ta adda padagsen ti biag. Isu nga agtungtunglab ta adda nadagsen nga excess baggage. Masapul ngarud a maipakawan wenno maikompesar dagita a basol tapno magaburan metten dayta a lungog.
Nasimpa a bantay ken turod. No bantay, kunatayo, especially iti termino dagiti mannaniw (lalo dagiti imagist ken symbolist poet), nakakonektar iti rigat (a kas iti panagsang-at iti bantay), tuok, panagsagaba ken panagibtur.
Apay a nasken daytoy iti tao? Saan kadi aya a nasaysayaat nga awan dagitoy a sufferings? Apay a nasken nga agsagaba ti tao?
Adda met kaimudingan dagitoy a sufferings iti biag ta isuda ti seniales iti isusurot ken Jesus. Ta kas kunana: “Asinoman a mayat a sumurot kaniak, awitenna ti bukodna a sangol.” Sufferings met laeng ti kayat a sawen dayta sangol. Ibaklaymo dagiti rigat, tuok, panagsagaba a kas iti sangol, a kas Kenkuana idi immulog ditoy daga tapno mangisalakan. Iti idadatengna, masimpan ti bantay ken turodmo.
Naim-imbag pay ti tao ta saan a ti sufferings a naited kenkuana ti pakatayanna a kas kadagiti sasanto a natay gapu iti pammatida, nga awitda ti kinalinteg, a nangikaskasaba iti Sao ti Dios, gapu iti kinalinteg ken kinapudno.
Killo a dalan. Dagiti saan a naimbag nga aramid. Dagiti kinikillo nga aramid. Nasken a mailinteg dagiti killo nga aramid. Agdaldaliasat laeng iti daytoy a lubong ti tao. No ania ti nasayaat wenno naimbag nga aramidenna, nasken nga aramidenna itan. No agaramidka iti kinikillo iti dana ti biag nga inka taltaluntonen, saanen a maiparbeng daytoy. Panawenen ti inka panangilinteg.
Ta ania aya dagiti killo nga aramid? Nasken kadi pay a dakamaten?
Lasonglasong a kalsada. Iti lasonglasong a kalsada, pasaray maitiklebka. Bumangon, magna, maitiklebka manen ta lasonglasong ngarud ti kalsada. Saan a nalimpio. Isu a naynay ti pannakaitikleb. Naynay ti tao a maitikleb iti dana ti biag. Naynay ti panagbasolna. Agpakawan. Ngem agaramidto manen iti basol. Total nagpakawan met. Total, nakimisa met a kasla ketdin dayta pannakimisana ti lisensiana nga agaramid manen iti basol. Matarimaan koma ti lasonglasong a kalsada ti biag.
Panagisagana iti idadateng ti gawat amin dagitoy. Dagiti laeng adda dulinna ti saan nga agbisin. Ala ngarud…


text:
TI State of the Nation Address wenno SONA ket tinawen a panagdiskurso ti Presidente ti Pilipinas iti imatang ti nagtipon a sesion ti Kongreso wenno Senate ken House of Representatives kas mayataday iti 1987 Constitution. Agsarita ti Presidente iti kada maikapat a Lunes ti Hulio sadiay Plenary Hall ti Batasang Pambansa, Batasan Hills, Quezon City.
Ti SONA a maipabpabuya kadagiti telebision ken mangmangeg kadagiti radio, ket wagas tapno mapakaammuan dagiti umili iti agdama a kasasaad ti pagilian iti benneg ti ekonomia, politika ken kagimongan. Gundaway dayta ti Presidente nga irakurak dagiti plano, programa ken gapuanan ti administrasionna iti dayta a tawen agingga iti panaggibus ti terminona.
Nagbalin a sentro ti imatang ti publiko ti umuna a SONA ni Presidente Rodrigo Duterte, gapu kadagiti adu a tarigagay ken plano nga inrakurakna. Adu pay dagiti nabaliwan a tradisional nga aktibidad a naipakadawyanen kadagiti naglabas nga administrasion manipud idi nangrugi ti SONA. Kasano ken kaano pay a nangrugi ti SONA?
Idi panawen ti Umuna a Republika, ti Konstitusion a nabukel sadiay Malolos, Bulacan idi 1899, ti rebolusanario a gobierno nga indauloan ni Presidente Emilio Aguinaldo ket tinuladda ti aramid dagiti parliamentario sadiay Europa a ti Pangulo ti pagilian ket agsarita iti panaglukat ti asemblea ti lehislatura. Sagudayen ti Malolos Constitution, ti Presidente ti mangidaulo ti panaglukat ti Kongreso, ken panangipaayna ti mensahea. Nagsarita ni Aguinaldo iti Español iti Malolos Congress idi Septiembre 15, 1899, binigbigna ti pannakabukel ti umuna a legislative body iti pagilian ken Asia.
Nangrugi ti SONA idi panawen ti Mankomunidad wenno Commonwealth. Sagudayen ti Jones Act ti 1916, naipalaon ti panangited ti report ti Governor-General a dinutokan ti Presidente ti Estados Unidos. Naisurat ken nailawlawag iti report dagiti aramid ken gapuanan ti Insular Government.
Idi mabukel ti Commonwealth of the Philippines ken naaprobaran ti 1935 Constitution, nayetnag ti tinawen a report ti Presidente ti Pilipinas iti Kongreso.
Ti umuna a pormal a SONA ket inaramid ni Presidente Manuel L. Quezon sadiay Legislative Building, Manila idi Hunio 16, 1936. Naituding idi a Hunio 16 iti tinawen, ti aldaw ti pannakaiwayat ti SONA ken panangrugi ti sesion ti Kongreso kas mayataday iti Commonwealth Act No. 17. Ngem sagudayen ti Commonwealth Act No. 49, nayakar ti panaglukat ti Kongreso iti Oktobre 16 a nagbalin nga aldaw ti pannakaisayangkat ti SONA.
Idi 1937, nairana ti Oktobre 16 a Domingo, ket naisanud iti Oktobre 18 ti panaglukat ti Kongreso. Nasukatan pay ti aldaw ti panaglukat ti Kongreso iti maikapat a Lunes ti kada tawen. Inaramid ni Quezon ti naudi a SONA idi Enero 31, 1941 sakbay ti idadateng ti Maikadua a Gubat iti Lubong.
Kabayatan ti panangsakup dagiti Hapon iti Pilipinas idi tiempo ti Maikadua a Gubat iti Lubong, ni Jose Laurel, Presidente ti Japanese-sponsored puppet Second Republic, ket impaayna ti mensahena iti special session ti National Assembly nga indauloan ni Speaker Benigno S. Aquino, Sr., sadiay Legislative Building idi Oktobre 18, 1944 kalpasan ti uppat nga aldaw a pannakabangon ti maikadua a Republika. Saan dayta a naibilang a SONA ta ti 1943 Constitution ket saan a naipalaon dayta nga aramid ti Presidente.
Idi 1945 a naabaken ti panagturay dagiti Hapon ken naisubli ti Commonwealth Government, ti bicameral Congress ti Pilipinas ket naglukat idi Hunio 9, 1945, ti umuna a pasken kalpasan ti eleksion a pannakapilida idi 1941. Kabayatan ti special session, nagsarita ni Presidente Sergio Osmeña kadagiti agar-aramid iti linteg iti temporario a quarters-da sadiay Lepanto Street, Manila, ken nangipaay ti report mainaig iti trabaho nga inaramid ti Commonwealth Government kabayatan ti tallo a tawen a panagpaingna sadiay Washington, D.C. Inlawlawagna pay ti kasasaad ti Pilipinas kabayatan ti panangsakup dagiti Hapon ken binigbigna ti tulong dagiti Pilipino a gerilia kadagiti puersa dagiti Amerikano iti pannakawayawaya ti Pilipinas.
Ti naudi a report kabayatan ti Commonwealth ket inaramid ni Presidente Manuel Roxas idi Hunio 3, 1946. Ni Roxas ket impaayna pay ti umuna a SONA ti Third Philippine Republic iti sango ti Umuna a Kongreso idi Enero 27, 1947.
Nangrugi idi 1949, ti SONA ket naipaay iti natarimaan a Legislative Building, Manila. Naminsan laeng a ti Presidente ket saan a personal a nagparang iti Kongreso, idi Enero 23, 1950, ni Presidente Elpidio Quirino, nga agpapaimbag sadiay John Hopkins Hospital, Baltimore, Maryland, ket impaayna ti SONA iti nagtipon a sesion ti Kongrso babaen ti rekord. Ti SONA ket naipangeg babaen ti local radio network kabayatan ti panaglukat ti regular session ti maikadua a Kongreso.
Nagbalin a nagulo ken nadara ti SONA ni Presidente Ferdinand Marcos idi Enero 26, 1970 ta kalpasan ti panagdiskursona ken rummuardan kada First Lady Imelda Marcos ken dagiti guardiada iti Legislative Building idi sabaten ken binatobato ida dagiti adu nga agresibo nga agprotprotesta a demonstrador nga estudiante ken kameng ti Kabataang Makabayan nga indauloan ni Edgar Jopson. Kinamat ken dinangran dagiti pulis dagiti demonstrador. Dua nga estudiante dagiti natay ken 45 dagiti nakaro a nasugatan iti dayta a pagteng a nakainawan ti pannakaideklarar ti Martial Law
Ti tradision ti pannakaipaay ti SONA iti maikapat a Lunes iti Enero ket nagpatingga idi 1972 gapu ti pannakiproklamar ti Martial Law idi Setiembre 21. Manipud 1973 agingga iti 1977, ni Marcos ket impaayna ti SONA tunggal anibersario ti pannakaideklarar ti Linteg Militar. Idi nawaran ti Kongreso nagsarita ni Marcos iti Legislative Assembly sadiay Malacañang Palace. Idi 1977, ti SONA ket naaramid kabayatan ti pananglukat ti Batasang Pambansa sadiay Philippine International Convention Center.
Idi Hunio 12, 1978, naaramid ti SONA kabayatan ti panaglukat ti Batasang Pambansa iti pasdekda sadiay Batasan Hills, Quezon City. Manipud 1979 agingga iti agdama, naiwayat ti SONA iti kada maikapat a Lunes ti Hulio mayataday iti 1973 Constitution ken 1987 Constitution. Malaksid idi 1983 a ti SONA ket naaramid idi Enero 17 nga anibersario ti pannakaaprobar ti 1973 Constitution ken maikadua nga anibersario ti pannakaikkat ti Martial Law. Idi 1986, saan a nangipaay ti SONA ni Presidente Corazón Aquino kalpasan ti pannakaisaadna iti akem babaen ti EDSA People Power Revolution.
Kalpasan ti pannakaisubli ti Kongreso idi 1987, impaay ni Aquino ti umuna a SONA iti Plenary Hall ti Batasang Pambansa. Aminen a simmaruno kenkuana ket nagiwayat ti SONA iti dayta met a disso iti kada maikapat a Lunes ti Hulio.#


text:
Alvin Ailey
Ni Alvin Ailey (Enero 5, 1931 – Disiembre 1, 1989) ket maysa idi nga Aprikano-Amerikano a koreograpo ken aktibista a nagpundar iti Alvin Ailey American Dance Theater idiay Siudad ti New York. Isu ket naipammadayawan iti panangipadayeg iti moderno a sala ken nangrebolusionario iti pannakibinglay ti Aprikano-Amerikano konsierto a sala ti maika-20 a siglo. Nakagun-od ti kompaniana iti birngas it "Embahador ti Kultura iti Lubong" gapu ti adu a panagpabpabuya iti lubong. Ti obra maestra a koreograpo ni Ailey iti Revelations ket naipampamattian a ti kalaingan nga ammo ken kaaduan a nakitkita a pabuya iti moderno a sala. Idi 1977, nagungunaan ni Ailey iti Medalia Spingarn manipud iti NAACP.[1] Nakaawat isuna ti Kennedy Center Honors idi 1988, iti maysa laeng a tawen sakbay a pimmusay. Idi 2014, pinili ni Presidente Barack Obama ni Ailey a magungunaan kalpasan idi natay iti Presidensial a Medalia ti Wayawaya idi .[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Spingarn Medal Winners: 1915 To Today", NAACP.
- ^ "President Obama Names Recipients of the Presidential Medal of Freedom". White House Office of the Press Secretary. Nobiembre 10, 2014. Naala idi Nobiembre 12, 2014.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Alvin Ailey iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig kenni Alvin Ailey iti Wikiquote (iti Ingles)
- Alvin Ailey iti Internet Broadway Database
- Alvin Ailey iti Internet Movie Database
- Alvin Ailey iti Internet Off-Broadway Database
- American Ballet Theater biography
- Kennedy Center biography
- Body and Soul: The Alvin Ailey American Dance Theater from the Smithsonian Institution
- NPR: Holiday Dance at the Alvin Ailey Theater
- Dagiti obra wenno maipanggep ti Alvin Ailey kadagiti biblioteka (katologo ti WorldCat)
- National Museum of Dance
- Archive footage of Alvin Ailey Repertory Ensemble dancing Revelations in 1988 at Jacob's Pillow


text:
Sakit
Ti sakit ket isu ti saan a normal a kondision nga umapay ti bagi iti maysa nga organismo. Daytoy ket kankanayon a maiyallilaw a kas maysa a mediko a kondision a mainaig kadagiti naisangayan sintoma ken dagiti senial. Daytoy ket mabalin a gapuanan babaen dagiti banag a kasisigud a nagtaud manipud kadagiti akin-ruar a taudan, a kas ti makaalis a sakit, wenno mabalin a gapuanan babaen ti akin-uneg a pannakapaay iti annong, a kas dagiti autoimmuna a sakit. Kadagiti tao, ti "sakit" ket kadawyan a nawatiwat a naus-usar a mangitudo iti aniaman a kondision a gapuanan ti ut-ot, pannakapaay iti annong, tuok, dagiti sosial a parikut, wenno pannakatay iti tao a nasakitan, wenno dagiti kapadpada a parikut para kadagiti tao a maalisan. Iti nawatwatiwat a kapanunotan, daytoy ket sagpaminsan pay a mangiraman kadagiti dunor, disabilidad, dagiti kirokiro, dagiti sindroma, dagiti pannakaalis, dagiti nailasin a sintoma, dagiti saan a kadawyan a panagkukua, ken dagiti saan a kadawyan a panagdumadumaan iti estruktura ken annong , bayat a dagiti sabali a kontesto ken para kadagiti sabali a panggep dagitoy ket mabalin a maipanunotan a saan a malasin a katkategoria. Dagiti sakit ket kadawyan nga apektaranna ti tao a saan laeng iti pisikal, ngem ti pay panagrikna, a ti pannakaalis ken iti panagbiag kadagitoy nga adu a sakit ket makabaliw ti perspektibo ti maysa a tao iti biag ken ti bukodda a personalidad.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Sakit iti Wikimedia Commons
- Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Sakit iti Wikiquote (iti Ingles)
- Dagiti Topiko ti Salun-at


text:
BANTAY, Ilocos Sur – Maysa a trabahador ti napaltogan bayat iti panagawidna a napan gimmatang iti pangrabii ti pamiliana idi 8:05 ti rabii, Hulyo 31, 2018, iti mismo a national highway ti Bulag East, Bantay, Ilocos Sur.
Nabigbig ti biktima a ni Joseph Nabata y Nocos, 35, naasawaan, tubo iti Camalig, Albay ken agnanaed iti Naguidayan, Bantay, Ilocos Sur.
Segun iti inisial nga inbestigasion, limmugan ti biktima iti motorsiklo tapno gumatang iti pangrabii iti maysa a restoran ngem idi agawiden daytoy, pinaltogan ti di pay nabigbig a suspek iti namin-adu a daras.
Intaray dagiti nagresponde a polis ti biktima sadiay Metro Vigan Cooperative Hospital ngem natayen daytoy a dimmanon iti nasao a pagagasan.
Saan pay nga ammo no asino dagiti suspek ken no ania ti motibo ti pammaltog ken no anya a paltog ti nausar. (Tawid News Magazine)


text:
Taraka, Lanao del Sur
Ti Taraka ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Lanao del Sur iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Taraka ket nabingbingay a politikal kadagiti 43 a barbaranggay.[2]
- Bandera Buisan
- Boriongan
- Borowa
- Buadi Dingun
- Buadi Amao
- Buadi Amunta
- Buadi Arorao
- Buadi Atopa
- Buadi Dayomangga
- Buadi Ongcalo
- Bucalan
- Cadayonan Bagumbayan
- Caramat
- Carandangan Calopaan
- Datu Ma-as
- Dilabayan
- Dimayon
- Gapao Balindong
- Ilian
- Lumasa
- Lumbac Bagoaingud
- Lumbac Bubong Maindang
- Lumbac Pitakus
- Malungun
- Maruhom
- Masolun
- Moriatao Loksa Datu
- Pagalamatan
- Pindolonan
- Pitakus
- Ririk
- Salipongan
- Lumasa Proper (Salvador Conch
- Sambolawan
- Samporna Salamatollah
- Somiorang Bandingun
- Sigayan Proper
- Sunggod
- Sundig
- Supangan
- Tupa-an Buadiatupa
- Buadi Amunud
- Mangayao
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Lanao del Sur". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 26 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Lanao del Sur". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 21 Oktubre 2014.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
“After 100 days as governor, here I am – naturtured ken ad adun ti ammok panggep iti panagserbi gapu iti naitalek kanyak a responsibilidad.”
Pammasingked daytoy ni Governor Maria Jocelyn Valera-Bernos iti panagbitlana iti State of the Province Address iti maika-100 nga aldawna kas gobernador idi October 7.
Inbidana dagiti nagapuanan ti administrasyonna kadagiti naduma-duma a sektor.
Umunan iti panangpasayaat ti serbisyo iti salun-at babaen iti naan-anay a reporma iti Abra Provincial Hospital kas inkarina iti panagtugawna iti poder.
“Ti benneg ti salun-at ti kangrunaan kadagiti priorities ti administrasyonko”, kuna ni Gov. Bernos.
Naikkan atensyon ti panagkurkurang iti agas, panangnayun kadagiti agpaay a doctor, ken pannakasimpa ti naduma-duma a pasilidad ken istruktura.
Nasagid pay iti benneg ti edukasyon a na-convene ti Provincial School Board tapnun mapagsaritaan dagiti problema iti edukasyon.
Iti met benneg ti Environment, nagbalin a karit kenkuana ti panangbukel ti Executive Order a mangbil-bilin iti temporary a pannakaipasardeng ti small scale mining iti probinsya bayat ti pannaka-adal ken pannakarehistro dagiti minero iti probinsya.
Naikkan pay ti tulong dagiti inmates iti Abra Provincial Jail babaen ti skills training ken naikkanda ti pagpuonan.
Naangay pay ti job fair a ginundawayan ti ginasut a job-seekers iti probinsia.
Iti benneg ti infrastraktura, napasimpa dagiti provincial roads ken madaman ti pannakapasayaat ti Casamata Hills a nabayagen a saan a nagar-garaw.
Naiget pay ti panangsuportar ti administrasyon iti anti-drug efforts ni Presidente Duterte a nakailunsadan ti “Project Salbar”.
Napapigsa pay ti operasyon ti PDRRMC ken naikkan ti naan-anay nga atensyon dagiti ubbing iti Bahay Pagasa.
Saan met a paudi dagiti mannalon iti panagturay ti gobernador.
“I launched the Biaheng Bukid Program and committed myself to visit all the 27 municipalities tapno makiinnadalak kadakuada ken mariknada a ni Gob Joy ket kayatna a maamwan ken marikna ti adda a kasasaadda,” kuna ni Gov. Bernos.
Sumagmamano laeng daytoy kadagiti naaramidanen ti administrasyon ket iti maudi a paset ti panagbitla ti gobernador, dinawatna ti tulong ken kooperasyon ti tunggal Abrenio.
“Adu pay dagiti masapul nga aramiden tayo para iti Abra. Ket tapno maiganwat dagitoy, dawatek latta ti tulong yo amin. Ti campaign slogan ko during the campaign ket Joy HELPS. Agtultuloy latta ti ipaay ni Joy a tulong. Ngem itattan, I ask you to do the same. Please HELP Joy tapno matungpal amin nga arapaap tayo para iti Asenso Abrenio! “
Centennial Celebration
Iti maika-100 nga aldaw iti poder kas gobernador, nailunsad pay ti selebrasyon iti panagbalin a 100 a tawen ti probinsya iti umay a tawen 2017.
Adda-an tema nga [email protected]: Tradition. Celebration. Innovation.
“The timing is perfect. In my 100th day, we will launch our activities for the celebration of our 100 years as a province,” kuna ni Gov. Bernos
Naduma-duma dagiti nakalinya nga aktibidad manipod ita a bulan ti oktobre agingga inton Marso.
Karamen ti Ayug Concerts, Centennial Photo Contest, Provincial Seal Relay, pannaka-establisar ti Bazaar iti Casamata Hills ken naruay nga aktibidad iti bulan ti Marso.
Marso uno a malukatan ti Annual Bazaar wenno ti partuat ti Abra.
Marso dos ket isu ti congress day nga idauluan ni Congressman JB Bernos.
Ti Marso tres ket aldaw dagiti beterano ken senior citizens, idinto ti Childrens day ti Marso kuatro.
Aldaw met dagiti mannalon ti Marso singko ken pannakaisubli ti paay-ayam iti lumba ti kabalyo ken karerakit.
Marso sais a maimatangan ti kinapintas ken kinagwapo dagiti Abrenio babaen ti Mr.and Ms. Abra.
Aldaw met dagiti agtutubo ti Marso syete, idinto aldaw dagiti babbai ti Marso otso.
Ti Marso nuebe a kaaldawan ti Centennial celebration ket maiyuswat ti grand parade a partisiparan dagiti dua pulo ket pilo nga ili.
Naduma-duma a pammadayaw ti maiyawat kas ti 10 Outstanding Abrenio, Best Farming Practices Awards, Abra’s Finest, Abra Centenarians, Banuar Awards ken Bamboo innovation Awards.
“Let us make this centennial not just the grandest but the most meaningful Kawayan Festival that we will witness,” inggibus ti gobernador.


text:
Magnoliopsida
Ti magnoliopsida ket ti umiso a botaniko a nagan para iti klase dagiti mula nga agsabsabong. Babaen ti panangipalawag ti klase ket mangiramanto ti pamilia ti Magnoliaceae, ngem ti bukodna a sirkumskripsion ket mabalin nga agdumaduma, a mabalin nga ad-adu a mangiraman wenno saan a unay a mangiraman depende ti sistema apannkaidasig nga agdama a masarsaritaan.
- subklase Cornidae
Dagiti linaon
Magnoliopsida iti sistema ti Cronquist[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti sistema ti Cronquist ket agus-sar ti daytoy nga akin-uneg a taksonomia (iti bersion ti 1981):
- klase Magnoliopsida [= dagiti dicotyledon]
- subklase Magnoliidae
- subklase Hamamelidae
- subklase Caryophyllidae
- subklase Dilleniidae
- subklase Rosidae
- subklase Asteridae
Dagiti sistema ti Dahlgren ken Thorne[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti sistema Dahlgren ken ti sistema Thorne (1992) ket agus-usar ti nagan ti Magnoliopsida para kadagiti mula nga agsabsabong (angiospermae). Nupay kasta, ti sistem Cronquist ket nadayegen ken addaan daytoy kadagiti adu a bersion iti naipablaak iti daytoy a sistema. Kadagiti dadduma a sistema anaibatay ti Cronquist ti nagan a Magnoliopsida (iti ranggo iti klase) ket mangibagbaga kadagiti mula nga agsabsabong ( angiospermae).
- klase Magnoliopsida [= angiospermae]
- subklase Magnoliidae [= dagiti dicotyledon]
- subklase Liliidae [= dagiti monocotyledon]
Sistema Reveal[urnosen | urnosen ti taudan]
Tie istema Reveal ket agus-usar ti nagan ti Magnoliopsida para iti grupo dagiti primitibo a dicotyledon, a maipada kadagiti agarup a gudua kadagiti mula iti magnoliids:
- klase1. Magnoliopsida
- superurnos 1. Magnolianae
- superurnos 2. Lauranae
Dagiti sistema nga APG[urnosen | urnosen ti taudan]
Kadagiti APG ken sistema APG II dagiti botaniko a nagan ket naus-usar laeng iti ranggo iti urnos ken iti baba. Iti ngato ti ranggo ti urnos, dagitoy a sistema ket agus-usarda ti bukodda a nagan, a kas dagiti angiospermae, eudicotidae, monocots, rosidae, kdpy. Dagitoy a nagan ket mangibagbaga kadagiit klade (di nairanggo). Daytoy a klase ti Magnoliopsida ket saan a naipalplawag. Laglagipen a ti kapanunotan dagiti dicotyledon ket mabalin a taksonomiko a unit ket makaala ti pormal a nagan a liklikan babaen ti APG: dagiti dicot ket naikeddeng dagitoy a parapiletiko.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Magnoliopsida iti Wikimedia Commons


text:
Kolum ni Jobert M. Pacnis
(Maudi a paset)
Saan pay a mailinged nga addada met mangmolmolestia kadagiti adalanna. Nagalas a damag ngem simumulagat a kinapudno. Mapaspasamak pay uray kadagiti ubbing iti elementaria.
Sadino ti ‘yan ti kinapropesional kadayta a banag? Uray ania nga anggulo ti pangsiripan, saan a maikanatad ti kastoy.
No pay makita ni mannursuro nga umin-inum iti nasanger wenno agsigarilio, sabali ti pagkitkitaan ti tao kenkuana. Saan a propesional!
Ngem no sabsabali a titulado, kasla awan laeng. Maysa pay a bangkirig a panangkita iti kinatao.
Dagita ti kanayon a pangibagaan ti tao a saan a propesional ni mannursuro.
Ngem ti kinapudnona, addada dagiti banag a saanda a makitkita.
Pagarigan, ti kanayon a pannakaladaw ni mannursuro a sumrek iti klasena. Uray ibaga payen a lima minuto laeng. Kadawyan a mapaspasamak aglalo no panagsisinnukat iti period. Adu pay laeng ti pakaisagudanna sakbay a sumrek iti sumaruno a klasena (CP, tsismis, panagpapintas, kdpy.).
Panagtakaw iti oras daytan! Maysa a basol.
Yanna nga adat, manmano, no adda man, dagiti maipapaayan iti pannusa.
Iti pannakakompiut dagiti grado, masuot met ti kinapropesional ni mannursuro. Saan laeng nga iti laingna nga agkompiut. Ketdi, adda kadi hustisia iti panangkompiutna kadagiti grado dagiti ubbing?
Masaludsod pay, saan kadi a nagbaliwbaliw iti intedna iti ubing? Idi nagpaeksam, awan kadi ti nangipakaammuanna kadagiti sungbat?
Saan a panangibaba kadagiti mannursuro, ngem addada dagiti mangiduolen kadagiti ubbingda dagiti ipaeksamda. Saan laeng a maiparebiu. Maited payen dagiti sungbat no dadduma.
Apay a kasta?
Iti kaadu ti papel a sangsanguen ni mannursuro, saanen a kayat pay ti dadduma nga agrigat a mangipasa kadagiti ubbingna.
Kangrunaanna la unay, kayatna a nangato ti rating dagiti ubbingna tunggal grading period. Iti kasta, nangato met ti rating-na a kas mannursuro nga ilanadna iti papel nga isumitena kalpasan ti school year.
Maysa pay, adda dayta pammilin iti ngato a mass promotion. Masapul a maipasa dagiti ubbing iti ngudo ti klase.
Uray nasakit iti nakem ni mannursuro, aramidenna ti kasta tapno saan a madaksan wenno maireklamo.
Ken kayatna ngarud nga isunto laeng ti agpa-remedial classes inton bakasion? Ipaayna laengen iti pamiliana.
Isu nga ipasana lattan dagiti ubbing tapno awanen ti pampanunotenna.
Ket daytoy a pagalagadan ti mapalpaliiw a pagdakkelan ti ulo dagiti ubbing. Paglastogda a makapasadanto latta uray agkaralangan wenno ag-cutting classes-da.
Nasakit a banag daytoy kadagiti mannursuro ta marabrabngis ti kinapropesionalda. Ngem ania ngarud ti maaramidanda?
Kinapropesional.
Kadagiti programa ti ili, masmasnop latta met dagiti dumardar-ay a mannursuro no dadduma. Saanda nga ikankano ti akemda iti sosiedad.
Aglalo la ngaruden kadagiti asideg iti head-da. Pagpannurayda a saandanto met laeng a maungtan wenno maikkan iti memo. Alaenda dayta a gundaway a nayonan ti bakasionda.
Kinapropesional. No akem, akem koma latta. Saan nga agbalin a napangato, natangsit ken di mangipirpirit.
Iti met sosiedad, saan la koma a maipannurok kadagiti mannursuro ti panangpaliiw iti kinapropesional.
Saantayo man a nakaadal, no agbalintayo a napudpudno nga umili wenno makipagili, mabalin a kunaen nga imettayo ti napaypayso a kinapropesional.
Ita a panawen manen ti pannakarambak ti kasangay ti Anak Ti Tao, a kunada a panawen ti ayat, apay a ditayo ipa-Paskua ti kinapropesionaltayo iti amin nga aspeto ti panagbiag?
Mamatiak, propesionaltayo amin. Adda laeng iti panangaramat, panangipamatmattayo kadaytoy. Saan a masapul a nakapasatayo iti ania man a licensure wenno board exam.#


text:
PAYAO PARA KADAGITI MANGNGALAP. Nasagutan dagiti mangngalap iti probinsia iti payao bayat ti selebrasion ti panagkasangay ni Gov. Luis “Chavit” Singson idi Hunio 21. Karaman iti ladawan da dati a House Deputy Speaker Eric Singson, Vice Gov. Deogracias Victor Savellano ken ti
kaingungotna a ni Dina Bonnavie, Caoayan Mayor Germie Singson-Goulart, Provincial Agriculture Officer Teofilo Quintal ken dadduma pay nga opisial. (Jun Ramos, DWRS)
PAYAO PARA KADAGITI MANGNGALAP
PAYAO PARA KADAGITI MANGNGALAP. Nasagutan dagiti mangngalap iti probinsia iti payao bayat ti selebrasion ti panagkasangay ni Gov. Luis “Chavit” Singson idi Hunio 21. Karaman iti ladawan da dati a House Deputy Speaker Eric Singson, Vice Gov. Deogracias Victor Savellano ken ti


text:
VIGAN CITY – Nangitanggaya ni Gov. Luis “Chavit” Singson iti P100,000 a gunggona iti siasino man a makaited iti impormasion para iti pannakatiliw dagiti pimmatay iti dati a bise mayor ti Sto. Domingo, Ilocos Sur.
Kinuna ni Police Senior Inspector Juan Abaya, hepe ti polis ti San Ildefonso, nga intanggaya daytoy ni Singson para iti madagdagus a pannakasolbar iti pannakapapatay ni dati a bise mayor Anthony “Tonyboy” Que y Purisima, 55, naasawaan, ken residente iti Barangay Vacunero, Sto. Domingo, Ilocos Sur idi rabii ti Enero 31 iti Barangay Poblacion West, San Ildefonso.
Awan pay ti nagparang a saksi iti nasao a pammapatay.
Segun iti inisial nga inbestigasion dagiti polis, madama nga agpatpatang ti biktima ken ni Arlene Tubon y Tubon, 26, taga-Barangay Napu, Sto. Domingo, Ilocos Sur, naasawaan, iti likudan ti Recel apartment iti Barangay Poblacion West, San Ildefonso idi pinaltogan dagiti di pay nabigbig a suspek a mapapati a nagpuesto iti alad a malikudan ti biktima ken ni Tubon.
Kanaig daytoy, nangbuangay ni Police Senior Supt. Noel Baguitan Amoyen, DSC, iti investigation team a binukel dagiti polis ti provincial police office a pakairamanan ti ISCIDT ken provincial crime laboratory, tapno mangiwayatda iti naing-inget nga inbestigasion mainaig iti pannakapapatay ti dati a bise mayor.
Dua ti anggulo a kitkitaen dagiti inbestigator: no adda pannakainaigna iti politika wenno love triangle ti pammapatay.
Mapapati a maysa a Filipino American ti asawa ni Tubon nga agnanaed iti Hawaii.
Intaray dagiti nagresponde a polis ni Que iti Metro Vigan Cooperative Hospital ngem indeklara ti nangtaming kenkuana a doktor a dead on arrival.
Nakarekobre dagiti inbestigador iti tallo a kapsula ti cal .45 ken 5 a kapsula ti cal .9mm iti nakapasamakan iti krimen.
Segun ken ni Abaya, adda nakakita iti dua a tattao a nagnagna a napardas a nagpalaud sada naglugan a naglibas. Nupay kasta, saan a nailasin dagitoy agraman ti numero ti naglugananda gapu ta nasipnget.
Kinuna ni Abaya nga agtultuloy ti panagimbestigada mainaig iti nasao a pammapatay idinto a dinawatna kadagiti nakasaksi iti krimen iti iruruarda a mangted iti impormasion para iti madagdagus a pannakasolbar ti kaso.
Nagkandidato ni Que a bise mayor ti Sto. Domingo, katiket ni dati a Congressman Mariano Tajon idi napalabas nga eleksion ngem naabak.#


text:
Roy V. Aragon
Ni Roy V. Aragon (naiyanak idi Oktubre 31, 1968) ket naipasngay ken dimmakkel idiay Mabasa, Dupax del Norte, Nueva Vizcaya, Nueva Vizcaya. Fiksionista, mannaniw, agiwarwarnak (sigud nga editor-in-chief ti linawas a Valley Journal, maysa a regional newspaper a nakabase iti Bambang, Nueva Vizcaya), agipatpatarus, book editor/designer, computer specialist (hardware, networking, Linux, Windows, server administration), internet aficionado (web development, portal administration, Ilokano open source software ken web translation projects; ken blogger). Maysa a book collector ken bookworm, kaludludonna dagiti agkaiwara a liblibro iti kama wenno kuartona. Managluto pay ken mannida iti pinakbet, dinengdeng, kappukan, pinapaitan ken dadduma pay, a namkuatanna nga agbalin a serioso a food blogger (kitaen ti Pinakbet Republic, pinakbetrepublic.blogspot.com, ken sumali iti impundarna a maysa kadagiti kalalatakanen a food and drink page iti Facebook, ti Ilokano Food, facebook.com/ilokanofoods). Nakaipablaaken iti Bannawag, Liwayway, Rimat, Samtoy, Tawid, Filipino Magazin, Sunday Inquirer Magazine ken dadduma pay a pablaakan a printed, digital ken web-based. Kas mannakisalip, nagab-abak metten iti GRAAFIL, Palanca, Talaang Ginto, kdpy. Fellow iti Ilokano Fiction iti 26th U.P. Writers Workshop idi 1996. Inruarna idi 2000 ti umuna nga Ilokano e-book, ti Napili ken Saan a Napili a Dandaniw ken Dadduma Pay a Riknakem, a nakaurnongan ti 40 a dandaniwna, nga imparangkapna kas libre a ma-download iti website-na. Inruarna idi 2014 ti librona a BAGI: dandaniw a nakatiponan ti napili a dandaniwna nga Ilokano.


text:
Tuesday, March 10, 2015
“LAING TI TALUGADING,” MANGTAKUAT TI TALENTO DAGITI UMILI
Cabugao, Ilocos Sur – Nailunsad ti “Laing ti Talugading, Show Me, What You’ve Got”, kabarbaro a programa ti LGU-Cabugao nga idauluan ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. a maysa kadagiti naisangayan nga aktibidad a pangparubuat iti umadani a panagpiesta ti ili (Ragsak Cabugao Festival) inton Abril 21-25, 2015 ken mangtakuat/mangmuli kadagiti aglemlemmeng a talento/kabaelan iti amin a benneg ti kagimongan ti umili iti Cabugao, Ilocos Sur.
Nairugi ti nadakamat a pakontes idi Marso 7, 2015 (rabii ti Sabado) idiay Auditorium ti Cabugao Central Park (CCP) a no sadino a ditoy ket nagb uyaan ti naruay nga umili gapu iti makaparay-aw a parang dagiti nagpartisipar iti dayta a sardam.
Maaramid pay ti pakontes iti tallo a Sabado. Iti umuna, ket nagsasalipan dagiti agad-adal iti Sekundaria iti ili (private ken public) ket napili dita iti tallo a kangrunaan a nakisalip a maisagana a Finalist.
Kasta met ti mapasamak iti maikadua a Sabado ket buklento met dagiti agad-adal iti Elementaria ket mapilinto met ti kalaingan a tallo a mainayon a Finalist.
Iti maikatlo a Sabado, naituding nga “Open for all” daytoy a pasalip ken buklento met ti Non-Government Agencies (NGA’s) ken NGO’s dagiti agsasalisal iti maikapat a Sabado ti bulan ti Marso 2015.
Iti umuna a Sabado a pannakaaramid ti “Laing ti Talugading”, nagpaay a Program Hosts da Ms. Odette V. Somera ken ni Mr. Dharen Jake R. Garcia agpada a man gisursuro ken buklen met dagiti nagpaay a Hurado dagiti maresrespeto ti kabaelanda iti kastoy a tay-ak ti paglaingan. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 3:31 PM
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Tuesday, August 22, 2017
TRAINING SUPPLIES, NAI-TURNOVER ITI GRUPO TI RIC
Cabugao, Ilocos Sur – Naaramid ti pannakaiyallawat dagiti mausar iti panagaramidan ti sabon babaen iti panangawat dagiti kameng ti Rural Improvement Club (RIC) ti Barangay Nagsantaan ken ti Barangay Sisim, Cabugao, Ilocos Sur agraman iti Federated RIC ti Cabugao, Ilocos Sur iti Agosto 22, 2017 iti sango ti Cabugao Cultural and Sports Complex.
Indauluan ni Mayor Josh Edward S. Cobangbang iti pannakai-turnover dagiti nadakamat a materiales a binayabay dagiti Opisiales ti Barangay kadagiti lugar dagiti immawat iti nadakamat a training suppliess.
Kabayatanna, impeksa met dagiti Opisiales ti Barangay ken dagiti grupo ti kababaihan nga immawat kadagitoy iti panagyamanda iti Departament of Trade and Insdustry (DTI)-BUB Program iti panangawatda ti nadakamat a materiales kasta metten nga agyamanda met iti agtultuloy a panangtarabay ti LGU-Cabugao nga idauluan ni Mayor Josh Edward S. Cobangbang iti pannakagun-odda iti kalikagumanda.
Nakikaysa ni BUB Coordinator Edgar S. Balangatan ken kasta metten ni Barangay Captain Mario Peralta ken ni Kagawad Adora M. Ramos ti Barangay Sisim iti nadakamat a turnover. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 3:44 PM
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Tuloy ti: Dagiti Nangabak a Sarita......
First Prize Winner: 2nd Prinsesa Urduja Literary Awards, 1998,
GUMIL Pangasinan
BALLA! Kasta ti awag dagiti tao kenkuana, agraman dagiti nasisinged a kabbagianna. Ngem kunana met nga isungbat kadakuada: “Sa’nak a balla. Dakayo ti agballa. Agballa kadi ti ammona ti agsala, ti pumaltog ken ammona pay ti agkanta? Wen, nalaingak nga agkanta! Ha, ha, ha...!"
Nakatangkayagen ti init….. Hunio 12, 1977
KAS ita, adtayta manen nga agkankanta ken pasaray agsala iti abay ti agrakayan a kawayan a tawa ti kalapawda! Adda mikroponona nga ambuligan:
“Bayang magiliw, perlas ng silanganan. Alab ng…..”
“Dinak koma umay badangan ‘ta bangkag, Kosip, di ket ‘ta kantakanta ti tarabakom,” indil-ag ni amangna a kasla nakurikoran iti kinantana. “maikkannaka ‘ya ti lamot ‘ta gilgiliw!”
Insardengna ti nagkanta. Dina sinungbatan ti amana. Inlisina dagiti matana kadagiti agluomen ngem natangsit pay laeng a pispiskel ti amana a minuli ti karayan, ti bantay ken bangkag. Naguyod ketdi ti imatangna iti alipugpog iti matan-awanna a nalawa a kapanagan ti Karayan Padsan a nangiballawes a nangruros kadagiti nagangon a sanga ken bulong dagiti dangla ken dumanay ken ledda sa nayuddog a naikuruay kadagiti ummong ti sisiit iti naisang-at a ramrama iti igid ti sumilap a saraisin nga ayus. (Adda ti balayda iti nagbaetan ti agrunoron a teppang ti karayan ken iti sangapirgis a kabatuan a bangkag a kimmarayam aginggga iti puon ti kalbon a Bantay Bekkel. Putputong.)
Tumanabbaaw ti amana a timmallikud. Nagtiwatiw ti naibaina a buneng iti siketna.
“Baam kad’ ‘ta anakmo, Milio,” intubngar ni Ina Piling iti lakayna idi nagsabatda iti ridaw ti agindayon ti datarna a kosina. Naragsakan ni Jose a nakangngeg iti inana. Isu laeng ti mangkankanunong kenkuana no kasta a pagpapasan ni amangna. “ammom la ngaruden ti kasasaadna...”
“Maumaakon kadayta a conio! Naim-imbag pay a simmangpet idi a napirpirsay ta bareng adda koma nakairanudan kenkuana!” nagallungogan ti kasla naipakan a wasay a boses ti lakay.
Kellaat a nanakraad ti putek nga agdan sa nadayyeg ti basar a duag. Nagtibbayo ni Jose! Kalaban! Dayta ti kellaat a timpuar iti ulona. Dagus a nagpakleb iti datar sana impaturong ti ambuligan a petpetpetanna iti paggapuan ti danapeg.
Bang-bang-bang! impukkawna apaman a naikuadro iti ridaw ti simmagpat iti duag.
“‘Payya manen?” kasla kumilaw dagiti simmibeg a mata ni Maxi a nagsaludsod. Isu ti kassangpet nga immuli iti duag.
“‘Ta sadut a manongmo, a,” ingngirsi ti lakay ni Jose iti abay ti tawa. Nakatakderen ni Jose. “siit a talaga!”
“Milio!” ni Ina Piling. Naglua. Kinusilapan ni Maxi ti manongna. Sa nagsanaltek a bulonna ti nagwingiwing. Immuneg daytoy iti kadaklan ti balay.
Minatmatan ni Jose ti umas-asideg ken nakarupanget a kabsatna. Adda panagsenen-ti -langana a bay-on a bitbitna. Agdawdawadaw ti nalaylay a balangeg iti bibig ti bay-on.
Idi rabii, naladaw a sardam, nasiripna a dinagas manen dagiti dina am-ammo a tattao. Adda pay babbai. Bitbitna manen dayta a bay-on!
Agkalap iti ilakona a bunog ti kaaduan a trabaho ni Maxi iti aldaw nanipud pinadisi ni Don Braulio ida ken amangna a katalonan. Ngem kanayon a rumuar no madagas iti rabii. Pasaray di agawid iti no mano nga aldaw. Adda bassit nga abongna a yal-alikakana iti likudan ti balayda. Ad-adda a dita ti paggigiananna.
“Dika koma agsapul ngamin ti ubram, ‘bagis, kasta unay a rikut ti biagen,” kinunana apaman a naasitganna ni Jose sana ginuyod ti ig-iggaman daytoy nga ambuligan ngem nagpatangkenanna.
Nababbaba ni Jose, ngem ti panagkunana, mapatasanna ti pigsa ti nataytayag nga adienna. “’nia kadi manen ti ub-ubram?”
“Agkankanta.” Awan as-asi nga insungbat ni Jose. Nagtugaw iti langkapi sa kimmita iti ruar. “Luplupang hinirang manen? Ha?”
Bigla a linipak ni Maxi ti teltel ti kakaenna sana ginutad ti takiagna. “Inta ketdi agkalap, intan…” Ipilitna a patakderen.
“Diak kayat!” inwadag ni Jose. Napasanud ni Maxi iti pigsa ti pannakaiwadagna.
“Durabenka manen, ne, hmmmm!” Linayatan manen ni Maxi. “Saur! Padam la dagiti…”
“Maxi, ba’am kad’ ‘ta kabsatmon, a,” immasideg ni Ina Piling kadakuada. ‘’mom metten ti sakitna.”
Rinakep ti baket ni Jose. Agsasaibbek. Nagkatawa ni Jose sana ginuyaban ni Maxi. "Beeeee..."
“Balla!” imbales ni Maxi sana sinikkadan. “Dika kamman la…hmm…”
“Maximo,” inanawa ti baket. “dimo iramraman ‘toy kabsatmo!” Sinango manen ni Ina Piling ni Jose.
“Kosi, barok?” inaprosan ti ina ti pingping ti barona. Iti panagrikna ni Jose, kas man la apros ti nadam-eg a pul-oy nga ikurway ti karayan iti bigbigat dagiti nakersang a dakulap ti inana. “Kaano ‘ya ‘gamin nga aglaingka, barok?”
“Nalaingak met ket, he-he,” timmakder ni Jose sa nagsaludo. “denggem ket nalaingak pay a kumanta: Alab ng puso, sa dibdib mo’y buhay.….”
“Ayna, barok, aya...” nagdung-aw ti ina. Rinakepna ti siket ti anakna sana inmudumod ti rupana iti barukong daytoy. Nababasa ti tulangan a rupa a nangtangad iti agkankanta nga anakna.
“Diosko, kaasiam koma ‘toy anakkon, a…” winagwagna.
“Dimo pay ‘ya ‘gamin nalipatan ti anniniwan ti napalabasmo, barok?”
Insardengna ti nagkanta sana impaturong ti ambuligan kadagiti kellaat a nagkulipagpag a bulbulong ti saba iti abay ti tawa. Bang, bang, bang! impukkawna.
“A, barok,” winagwag manen ni Ina Piling. “Kaanoka nga umimbag?”
Kasla awan nangngeg ni Jose. Naisaltek dagiti matana kadagiti binulong ti saba a patuloy a panpanirpiren ti dimmuklos a pul-oy. Iti panagkitana kadagiti bulbulong, kasla sangapangenda a kalaban nga agar-arudok nga umay mangtagbat kenkuana! Inlayatna manen ti ambuligan:
“Bang, bang, bang… naibalesko manen ni Santos! Ha, ha, ha…”
Pangngaldaw….. Marso 9, 1974
KASLA nagkaradap nga apuy ti damag: 61st Philippine Constabulary Battalion - maipatulod idiay Mindanao iti kabiitan a panawen!
“Agpayso, sir?” dinamag ni C1C Jose Pilaspilas ken ni Kapitan Lodi, ti battalion S-1. Nagsabatda iti ridaw ti mess hall. Maysa ni Jose a cadre dagiti baro a kameng ti 61st PC Bn a madama nga agtitraining iti Kampo Castaneda, Silang, Cavite. Agturposton dagiti trainee iti basic training inton umay a lawas.
“Top Secret!” insungbat ti nabisked a kapitan kenkuana.
“Kaano, sir, ti ammom a papantayo?” impilit a dinamag ni Jose. Kayatna a maamuan. Adda amakna. Damagna a traidor dagiti MNLF a rebelde idiay Mindanao. Adu kano dagiti mayaw-awid a bangkay dagiti soldado a naipatulod sadiay. Iddepen kano pay ti NPC ti silaw dagiti kalkalsada tapno awan makadlaw kadagiti kasla agpaparada a 6 x 6 nga Army truck a naglaon kadagiti bangkay dagiti soldado a natnatay idiay Mindanao!
“What you see, what you hear, leave it here, ‘demmet!” inkusilap ti kapitan kenkuana.
“Yes, sir!” sinaluduanna. Ngem umuk-ukuok latta ti danagna. Apay a nagpisPC ngamin? Ita, saanen a makaatras. Naitayagnan ti makanawan nga imana! Naawis ngamin a simrek a PC gapu iti Martial Law. Nalatak dagiti PC. Pagsasaoda iti “pula ini”.
Maamak dagiti umili kadagiti pula ini. Kasda la ari! Maaw-awaganda iti sumarsarangsang a sir! Immapal ni Jose. Nagsardeng a nagadal iti maysa a kolehio iti siudad ti Laoag. Nagself supporting a nagbasa gapu iti napalaus a rigat. Nagdianitor iti maysa a pagsinean iti siudad. Nagkedked idi ni inangna ngem impagusna.
Ngem nagpursigi ni amangna tapno makatulong kanon kadakuada aglalo iti pannakatarimaan ti agrakayan a pagtaenganda. Makitaltalonda ken Maxi ta awan gastuen ti adienna a sumrek iti kolehio. Simrek a PC ni Jose idiay Kampo Olivas, Pampanga.Nagbasic trainingda iti Kampo Castaneda.
Kalpasan ti tallo a bulan a trainingda, nagturposda sada nagakem a kas cadre dagiti narecruit a trainees a baro a kameng ti kabbangon a batalion: ti 61st PC Bn.
Naladaw a bigat, agar-arbis….. Marso 22, 1974
ADDADAN iti kabambantayan ti Tanay, Rizal. Saanen a cadre ni Jose. Agpapatasda aminen ta nalpasdan ti basic training. Madama ti trainingda ita iti Jungle Warfare and Mountain Operation Course (JUWMOC). Cadreda dagiti naistrikto nga Scout Rangers nga Army iti Kampo Capinpin.
Ammona a maysa dayta a panangisaganada kadakuada sakbay a maipatulodda idiay Mindanao. Natuok ti kasasaadda. Saan la a dagiti naiget nga annuroten dagiti cadre ti kalabanda no di ket kangrunaan ti nadawel a panawen (managtutudo) ken dagiti nakaal-alingget a bambanag nga ikut ti nasamek a bambantay.
Tallon ti natay a kaduada. Natnagda iti rangkis bayat ti panagkaradapda iti tali iti nagbaetan ti dua a makaaliaw a rangkis. Teknik a commando crossing ken rapelling. Ngem saan a nasdaaw ni Jose iti ipapatayda. Pasawda ngamin. Dida dumdumngeg kadagiti ballaag. Durukadokda. Maymaysa laeng ti kadutdotan ni Jose: ni laeng Constable Second Class Crisanto Pallatoc - taga Dagupan, Pangasinan. Natured a mangserrek ti uray ania a banag basta kalinteganna. A
gpadada iti kapanunotan. Ninayonan ni Jose ti annadna iti bagina. Kasta met nga ingubetna ti nagensayo. Daytoy laeng ti pamuspusanna tapno makalasat iti karit daytoy a training ken ti disso a papananda a lugar dagiti kris!
MAKABULANDAN iti kabambantayan ti Tanay. Nasamek a kabambantayan a mangtubtubay ken mangikitkitikit iti kaunggan ni Jose ti nadarisay a rikna ken pudno a kaipapanan ti kinasoldado a nabungon iti umno a doktrina a kas sagudayen ti linteg. Pimmiskel dagiti lasagna ken limmawa ti sirmatana iti paniriganna iti biag ken iti aglawlawna. Simrek idi a soldado gapu laeng ta kailiwna met ti maawagan iti pula ini wenno PC ito. Ngem ita, naadalnan a narasi dagidi a panggep! Makaariek a panunoten! Panagpasindayaw! A kas kadagiti dursok ken naparammag a PC a destino iti lugarda. Ab-abusuenda ti responsibilidadda! Nabartekdan iti akemda! Imbes a salaknibanda dagiti umili, isuda pay ti mangirurumen! Ket ita, napunasen dagidi a naalas nga arapaap. Nasukatanen iti nasin-aw ken nasiken a tarigagay! No nagbalin a sabidong dagiti umili dagiti PC, ipakitananto nga isu ket maysa a pagtaklinan. Agserbinto iti sibubulos ken sidadalus a nakem!
NAKATIBTIBKER ti takder ken pagna ni Jose a nagpa-entablado iti panagturposda iti JWMOC. Nakatartaraki iti aruatna a timmigre a lupot a tanda ti kinapudno ti rikna ken nakem ken tarigagayna a makapagserbi! Nagsam-iten ti arapaap a mangtaptapaya iti barukongna. Kakangayedan nga arapaap: ti mangsalaknib iti kalintegan dagiti umili ken ti pannakatagiben ti agnanayon a linak ken talna ti ing-ingungoten a daga!
Agpakadan ti init….. Mayo 3, 1974
MAKETTANGAN ni Jose iti pimmag-ong a barko ti Navy. Surplus manipud iti militar ti Estados Unidos. No apay met ngamin a di gumatang ti gobierno kadagiti kabbaro a gamigam a pangdepensa iti pagilian.
Ngem nupay nainayad ti barko, napintas man ti panangbisngayna iti danum. Kasla mail-ilgat a lasag a maungap ti danum. No dusagen a sabten ti dalluyon ti panga ti barko – malukot a kasla agsinan-petalo iti dakkel a sabong. Ken tagipintasenna man didiay agpakpakadan a lumabbasit nga init a kasla al-alun-onen ti umang-anges a baybay.
Nalabbasit a kasla ti rupa itay ni C2C Pallatoc. Nakidinnanogan ngamin ken ni C2C Bonzo. Naluksaw itay ni Santos (awag ni Jose ken C2C Pallatoc) ta nakitana ni C2C Bonzo a nakaaruat iti uniporme nga adda patchesna a Jungle Warfare.
Rinabsut kano ni Santos ti patchesna ta saan a maikari ni C2C Bonzo a mangisuot. Dina ngamin nalpas ti training idi ta simmuko. Tinulongan ni Jose ngem nadudogen. Nabaneg a lalaki ni C2C Bonzo.
Nasapa a sardam, kalleppas ti tudo….. Mayo 9, 1974
MAIKAPITON iti rabii. Sangsangpet da Jose a napan nagpatrulia. Napalalo ti ling-etna. Danag ken buteng ti mayat nga agari iti kaungganna. Uray ni Santos, kasta met. (Addada ita ken Santos iti bunkersda. Duada ti agkabunker.) Tallo ti natay a kaduada. Maysa ni C2C Bonzo! Dua laeng ti nayawidda a bangkay. Dida nakita ti bangkay ni C2C Bonzo. Segun ti kuna ti kasquadna, naisina idi timmaray a simpok iti nasungadda a kakaykaywan. Pinilaw dagiti kasquadna ta dida naisuro.
Idi napanda binirok, awan, laksid laeng iti adu a tedted ti dara iti nabasa a daga. Pati bangkayna, dida nabirokan. Missing in action!
Agsasanggala latta ti aweng dagiti kanalbuong iti adayo nga aglawlaw nga ikuykuyog ti agat-pulbora ken naapgad nga angin. Naunget dagiti rebelde a Muslim nga ipanguluan ni Komander Salipuddin iti Sirawai, Zamboanga del Norte a simmangladanda.
Idi sangakalman a simmang-atda dita. Innem a sigud ti natay ta napasabtanda kadagiti masinggan bayat ti panagbilogda a simmang-at. No awan koma dagidi kanion ti barko ti Navy, nalabit dida koma nakasang-at a sibibiag. Ngem uray no kasla aguyek dagiti kanion ti barko, linakana a tinatek dagiti abong iti igid ti baybay nga apon dagiti rebelde- timmarayda a nagsanud. Inakoparda ti disso a kas temporario a headquartres ti batalion. Napalawlawan ti headquarters kadagiti nauuneg a bunkers a kinalida a pagyananda nga agguardia.
Napalawlawan iti nagtutuon a pinuon dagiti niog ken sandbags a saripdada iti bala dagiti rumaut a kalaban wenno pabanto. Inatepanda iti nagsusukot met laeng a sandbags. Adda metten papagda iti uneg. Natubbog ti pilaw iti labes ti kaniogan a pingir ti perimeter a pagtakuanda iti inumen (ikkanda iti halazon tablet) ken pagdigosda. Agpatruliada iti aldaw-rabii.
IDI RABII, iti iraraut da Jose iti Bario Sandania, dina malipatan daydi ballaag ni Santos kenkuana: “Joeee, ‘ta likudammm!” Tallo ngamin dagidi Muslim a naibusan ngata iti bala. Nakaiggemda iti kris a kimmaradap iti likudan ni Jose. Nalabit a nakita ida ni Santos ta sumirsirip ti kabus a bulan iti baet dagiti napuskol a kaniogan.
Aginnassidegda pay ta agka-buddyda. Sakbay a nakagunay ni Jose, rinanipak idan ni Santos. Insalakan ni Santos ti biagna!
Ngem adda nayaw-awan a bala a nangdamgis iti pispis ni Jose. Kasla nawagwag ti utekna ket simleng ti nagkitaanna. Adu ti nagsayasay a dara. Pinarautanna iti pinigisna a kamisetana. Awan ngamin helmetda. Ti kipisda a velvet a black beret laeng ti abbong ti uloda. Katorseda a rimmaut.
Nakalasatda amin. Nai-spot promotionda. Constable First Class ti ranggon ni Santos. Kabo metten ni Jose.
Nairekomenda ni C2C Bonzo iti Posthumous Award ti Gold Cross! Makaawat pay dagiti nagannak kenkuana iti dakkel a gatad a kas benepisioda iti ipapatay ti bannuar nga anakda a nangisakripisio iti biagna iti pagilianna!
Da Jose? Military Commendation Medal laeng ti nagun-odda a medalia. Ket ti pay adatna, idi makitada ti kopia ti Order of Medal, nangatngato pay ti Military Merit Medal a naawat dagiti sumagmamano nga opisialda agraman ti sarhento a clerk a nangimakinilia idinto a dida met karaman iti ranget!
AWAN a pulos inanada no ar-arigen. Mano a lawasen a panay patruliada.
Kasla ita, sangsangpetda unay a naggapu iti maysa nga operasion, ibanagda manen ti Operation WaterLily! Mission: Marebbek ti outpost dagiti rebelde iti Singian – bassit a naseksek a lugar iti nagbaetan ti Siocon ken Siboco a maipagarup a sangsangladan dagiti armas ken abasto dagiti rebelde nga agay-ayuyang iti deppaar nga amianan ti dua a probinsia ti Zamboanga – Norte ken Sur!
Kuna ti pangnamnamaan nga impormasion, agsangapulo katao kano laeng a kabusor ti mangbanbantay iti bassit ngem aktibo a pantalan. Ti squad da Jose ti napili a nangipatungpal iti dayta a mision. Ni Sarhento Lopez, tiga Iloilo, ti squad leaderda. Ni Jose ti assistant. Ni met Santos ti radioman. Pitoda amin. Agrubuatda inton parbangon.
AGKARADAPEN ti lawag. Segun iti mapa, asidegdan iti destinasionda iti Singian. Naannadda a mangtaltalunton iti bassit ken naruot a desdes a kasla dalan ti pasagad idi kellaat a nakangngegda iti nagparatipit a paltik iti di unay adayo a daramuangan ti nasungadda a kaniogan. Timmaray a nagsanud ti nagpaputok. Maymaysana. Kinamatda. Idi nakastrek daytoy iti napuskol a kaniogan, pagamuan ta simmublat a pimmaratupot ti maysa a masinggan iti nagbaetan ti dua a niog iti sumang-at a desdes. Uray la mapirpirsay dagiti natatayag a karuotan iti agsumbangir nga abaga ti nailet a dalan.
“Take cover!” impukkaw ni Sarhento Lopez bulonna a nagdive iti napuskol a karuotan iti abaga ti desdes. Gapu ta adda ni Jose iti tengnga ti dana, intupakna lattan ti bagina iti yanna.
Ngem iti panagsuek da Sarhento Lopez ken dua pay a kaduada, nakangngeg ni Jose kadagiti riaw ken asug. Ti ammona, natirada iti bala. Nagaludaid ni Jose a napan nangkita ken ni Sarhento Lopez tapno arayatenna ngem nagsidduker pay idi nakitana ti sarhento: nalsok ti bagina iti natiradan a bisbislak iti uneg ti abut!
“Sgt. Lopezz!!” imkis ni Jose. Naubon ti tengnged, boksit ken ti kanawan a luppona! Aguy-uyaoy dagiti bagis ti agnguy-an a sarhento! Narabaw dagiti agsawaw nga asugna. Agar-aruyot ti dara iti ngiwatna. Agkuykuyegyeg a nangiyawat ti dakulapna ken Jose.
Ginuyod ni Jose nga insagpat ngem nagsatan a dagus. Nagburek ti dara ni Jose. Rumanipak dagiti agbinbinnales nga ig-igam. Nagkaradap ni Jose nga immallatiw a napan iti bangir nga abaga ti desdes - iti timmapuakan dagiti dua itay. Naubonda met iti uneg ti panglawaen nga abut! Natayda metten. Kasla simged ti utek ni Jose.
‘Ninayo aminnnn! Napalaus ti pungtotna. “Call headquarters, we need reinforcement.” imbilinna ken Santos a rumanipak met ti igamnna.
“Makilabantayoooo. Adayuanyo ti karuotannnn. Napno ti tadem ditaaaa. Ditay agsanud agingga a ditay mayawid ti bangkay dagiti kaduatayooooo!” inriawna nga imbilin kadagiti natda iti grupo.
“Lion 6… Kingfisher 3, we need reinforcement, ASAP,” naggunay met a sigud ni Santos. “tallon ti natay kadakami. Grid 34367326. I repeat, 34367326… Yes, 3 casualties… YES, NOW! HURRYYY!!!”
Masirib dagiti kalaban. Inapananda ida iti bassit nga igam. Itay kinamatda sada nabatogan ti naituding a killing zone – masingganen ti intirada. Abut gayam ti agsumbangir nga abaga ti desdes a napno iti pika ken dida met makita ta nagtubuanen dagiti natatayag a samsamon ken pan-aw.
Dagiti traidor! Narubruban ti pungtot ni Jose. Sangagasut ngata a metros ti kaadayo ti yan ti rumanipak a masinggan. Kinargaanna ti grenade launcherna, pinabantuanna ti yan ti nabileg nga igam.
Namindua. Nanabtuog a natuang ti dua a puon ti niog. Natamaanna. Nagsardeng dagiti putok. Ngem addaytan a sumungad ti innem a kalaban. Rumisrisak dagiti igamda nga AK-47 bayat ti yaasidegda.
Napigpigsa ti igam dagiti tulisan ngem dagiti daan ken agrareken nga armalait dagiti soldado. Nakabaredbed ti nalabbaga a panio kadagiti lampong nga ulo dagiti rebelde. Kunam lan dida matay. Immulo ti dara ni Jose. Rimkuas iti nagpaklebanna sa nagrukob a simmarakusok a sumabat.
“Saannn!” inriaw ni Santos. Rumanipak ti igamna a nangkober ken ni Jose. Simmarakusok met nga immasideg iti likudan ni Jose.
“Agpaklebka, Joeee…” Nagrukob ni Jose iti nalabsanna a likkaong.
Naibusen ti bala ti granade launcherna. Naguyas nga immatras.
Napanna pinuros ti nakabandoleer a bala ti launcher iti nabungon ti dara a bangkay ni Sgt Lopez. Tinengngelda dayta a puesto iti uneg ngata iti beinte minutos agingga a dimteng ti maysa a helicopter nga arayat. Inleppasda ti misionda.
Inyawidda dagiti bangkay.
Agmatuon….. Pebrero 26, 1975
NAKASUBLIDAN iti headquartersda iti Bongao, Tawi-Tawi. Tallon a bulanda ditoy baro nga area of operation ti batalionda. Napalalo ti bannog ken luksaw ni Jose. Dose ti nairisang a kaduada. Innemda laeng a nakalasat. Karaman ni Santos. Imbag ta damgis laeng manen ti sugat iti ngatuen ti lapayagna ti naalana. Ngem nakulog manen ti ulona. Adu ti nadlawna a nagsasala a kasla tuktukayyak iti utekna a no maminsan, kasla mangkiki iti panunotna! Nalabon bassit ti dara a nagsayasay ngem pinarautan laeng ni Kapitan Mediola a doktor ti batalionda kalpasan a pinulagidanna iti kimmigpalen nga ointment.
“Maospitalka koma, kabo, ngem adayo ‘diay Zamboanga City a yan ti ospital.” inrungiit ti butiog a kapitan a bulon ti panagaludoyna a nagturong iti sirok ti mess tent a makidama iti sarhento a cookda.
Traidorda a talaga, nalagip manen ni Jose ti napasamak: Nagsecurityda itay agsapa kadagiti nanarses ken dodoktor a Muslim a mapan koma ag-civic action iti isla ti Ungus Matata. Ngem itay sumangsangladda iti bassit a pantalan nga adayo iti kasla agtatapaw a kabalbalayan, bigla a simmabat kadakuada dagiti kasla agtudo a bala. Naguray gayam dagiti rebelde iti bassit a pantalan. Naglingedda kadagiti kaniogan ken kapungdulan ken kakaykayuan. Adu pay nadlaw ni Jose a rebelde iti tuktok dagiti niog. Nadlawna a makigiddanda nga agpaputok no pumaratupot iti baba. Ngem dida nakalisi iti natadem nga imutektek ni Jose. Kasla nagpuros iti niog ti namsaakanna kadagiti kalaban iti ngato. Ngem inggalutda ngata ti bagida ta dagiti laeng daradara a mabisbisak a bunga ti niog ti agregreg a tumulatid iti dumarat a daga. Saan a naan-ano dagiti mangngagas malaksid iti maysa panglukmegen a di nakadissaag a dagus iti bilog sakbay a nagarbis iti buli.
Ikarigatanda koma a yawid ti bangkay dagiti kaduada ngem imposible!
Kasla kuton dagiti kalabanda. No nagbayagda a naglibas, naungkolda koma amin! Nagastian naarinebneb ti de-makina a bilogda a naglibas iti kaadu dagiti lussokna a gapuanan ti buli. Kinarsanda bayat ti yaadayoda.
NAGPUNGTOT dagiti opisiales ti batalionda iti dayta a napasamak. Segun ti impormasion, nagpakni dagiti rebelde iti isla ti Tandubas a mother campda kano. Nagsaganada a dagus kalpasan nga inanamongan ti Commodore a komander ti Sulu Sea Frontier Command (SUSEFCOM) ti kiddaw ti batalionda a rumaut iti nasao nga isla. Nagkiddawda pay iti suporta ti Navy.
Kinasao ni Jose ni Santos nga agannad. Kasta met ti kinuna ni Santos kenkuana. Nagrinnakepda.
Pimminget ti panaggayyemda. Kadagiti nagkaadun nga operasion a nagkaduaanda, natay koman ti maysa kadakuada no awan ti maysa ken maysa. Nakarkaro pay ngem agkabsat ti kinadekketda a dua. Agkabuddyda iti daytoy a lugar ti riribuk.
Pagbabakalan dagiti agkakailian nga agsusungani iti prinsipio a kas pagsasao ni Jose!
ALAS tres iti parbangon, oras a panagrubuatda a rumaut iti isla ti Tandubas. Naulimek ti aglawlaw laksid iti parusapis dagiti babassit a dalluyon ken ti dumukla-duklap a naapgad a pul-oy. Nagkaluganda ken ni Santos. Adda dua a kaduada iti bilog a taga Combat Support. Da Kabo Carbonnel ken C2C Primoneda.
Adda inluganda nga 81mm mortar ken balbala.
Kasla lumned ti maymaysa ti katigna a bilog a pump boat iti kadagsen ti base plate ti mortar.
“Nabakedka ngamin unay, kabo, He, he…” inyangaw ni Jose.
BUMANARBAREN ti lawag. Umar-arubayandan iti targetda nga isla. Nagsasaruno dagiti kasla agparada a bilbilog.
Naipakaammo iti radio ni Kabo Carbonnel nga addan ti barko ti Navy iti amiananen ti isla. Agur-urayda kano laengen iti bilin no rugiandan a pabantuan ti lugar tapno makasanglad a dagus dagiti rumaut. Iniddepda ti makina dagiti bilog idi nakaasidegdan iti ngiwat ti nagsinan letra-C nga isla. Ginaudanda laengen tapno di makadlaw dagiti rebelde a nalabit adda iti igid nga agsisiim.
Segun ti naipakaammo pay iti radio, nakasagana metten dagiti babassit a bilog ti Navy iti aglawlaw ti isla nga agtambang kadagiti kabusor nga agpanggep nga aglibas.
Umal-alikuteg dagiti dalluyon. Pagamuan, dua a bansada ti nagbusi iti igid. Makasisirap dagiti risak dagiti nabileg nga igam a kasla mangpigispigis iti sipnget sadiay.
Nagdayamudom ni Kabo Carbonnel a bulon ti panangiplastarna iti mortar. Idi naiplastarna, dina payen pinulingling ti mekanismo daytoy a mangted iti numero ti deflection ken quadrant (turongen ti bala) sana tininnagan daytoy iti bala.
Nagatras ti bangka gapu iti kidag ti mortar a nangipugso iti nagsaruno a kasla gurong a buli.
Ngem di natamaan ti kayatna a turongen ti bala. Kasano ngamin ket natiweng ti bilog a nakaimuntaran ti mortar?
Tininnagan manen ni Carbonnel iti bala ti mortar sa nagrukob. Manen ken manen.
Naguddo-uddog ti bangka. Pagamuan, rimmanipak a natukkol ti katig.
Kasla impiernon ti isla. Nakipagkanion metten ti barko ti Navy ta dadakkelen dagiti bumtak a kanalbuong a mangsilsilaw iti aplaya.
Kasla magusgusod ti barukong ni Jose a makakita kadagiti gil-ayab dagiti bettak iti sang-at!
Pagamuan, maarinebneben ti bilogda. Nabisak ti datar iti pigsa ti kidag ti mortar. Ngem asidegdan iti igid gapu iti dalluyon a mangin-iniin iti luganda.
Kinalbit ni Jose ni Santos. “Surotennak.” kinunana.
Nadagsen dagiti nakabandoleer a bala a naiputipot iti bagida ngem inkarigatanda ti nagkuy-ad a nagpaigid. Dumuklo-duklos ti angin ngem dida inkankano ti kammet ti lamiis.
Kimpetda iti naisina a katig a kawayan ti lumlumneden a bangka. Sumayengseng dagiti umap-apuy a bala iti lulonanda. Idi makaigidda, naglingedda kadagiti agrungrungarong a ramramut ti kaykayo a karkarab-asen dagiti babassit nga allon. Nakauper ti kagudua ti bagida iti danum.
Nagpaliiwda.
AGBUKAREN ti lawag. Nagtalinaed a nakarukob da Jose ken Santos iti igid. Agkarabettak dagiti nagduduma ti kalibrena a bulbuli iti sang-at ken amin a suli. Kasla impiernon ti aglawlaw. Maur-uramen dagiti balbalay iti di unay adayo a kanigidda. Agat-pulbora ken nalangsi ken agat-tinuno ti agadiwaran nga angot.
Adu dagiti nagtataray a kalaban (agsasaoda iti Muslim) iti asideg ti nagrukoban da Jose. Nalawag a maanninawanda ti langa dagiti maarakattot a kabusor. Ngem dida makalasat kadagiti igamda ken Santos.
NALAWAGEN.
Nagpigerger pay ni Jose iti naimatanganna: agkaiwarang dagiti bangkay iti umas-asuk nga aglawlaw – ubbing: lallaki, babbai; nataengan: babbaket, lallakay; taraken: pusa, aso…..
Napigispigis dagiti bagida!
Saan! Nagpaiduma ti rimsua a dina-maipalawag-a-rikna a nangbalkot iti kinataona iti dayta a darikmat.
Saanmi nga aramid dagitoy! Saan a maaramid ti soldado dagitoy kadagiti umili! Saannn… Nailagada laeng kadagiti parsua a bumusbusor iti turay iti di mayannatup nga oras ken lugar!
Kasla timmayok ti kinasimbeng ti rikna ken panunot ni Jose. Nagmulir ti utekna ket agpilit manen a rumkuas dagiti kasla tuktukayyak a ladawan. Anian! Anian a buya… anian a kinaranggas!
Gimmilap iti mugingna dagiti ladawan da Sarhento Lopez, C2C Pedrajas ken C2C Boromeo kadagiti abut idiay Singian. Anian! Napamuttaleng.
“Dumaruptan,” diningkal ni Santos. “kueemon?”
Kinagat ni Jose ti sangina. Naipigket ti imatangna kadagiti maur-uram a balbalay iti igid ti baybay ken iti sang-at. Narban ti bassit a mosque ken umas-asuk, ngem napanayag pay laeng ti nadawis a torrena nupay nagirayen. Adu met ti naiwalangen a padada a soldado. Agtatapaw dagiti dadduma. Anian!
Kasla mail-ilgaten ti panunot ni Jose. Immuna a nagkaradap ni Santos. Kinamangna ti napuskol a sinabaan iti igid ti dana a sumang-at iti mosque.
Adu dagiti putok nga aggapu iti dayta a deppaar. Uni dagiti AK-47 nga armas dagiti kalaban. Rumanipak dagiti ikkis ti masinggan ken granada nga aggapu sadiay. Uray la nagkintayeg ni Jose idi makaradapanna ti maysa a babai a nadigos iti dara – naray-ab ti bukotna!
Iti saan unay adayo nga uluanan ti bangkay, iti puon ti natulid a niog, addayta ti labus a nakalubsak nga ubing a lalaki nga agtawen ngata iti kumurang a dua! Agrungrungiit a mangmulmulmol iti kasla tammudo a kapsula. Awan sugatna!
Inasut ni Jose ti lumnek-lumtaw a kapsula iti ngiwat ti ubing. Sa dagusna a ginutta a pinagidda sana pinakleban tapno di madangran kadagiti agsasallupang manen a buli.
Dimo pay la pis-iten ‘ta sinal-it nga ubing ket rebeldento manen ‘ton dumakkel! Indurog ti gumarikgik a timek iti isipna.
Saan! Awan pakainaiganna iti daytoy a riribuk! Pinilitna a pinasimbeng ti isipna.
Inkaradapna ti ubing iti abay ti nakitana a napakleb a bilog.
Inkarigatanna nga intag-ay ti ngarab ti bilog sana inan-anat nga inserrek ti ubing iti sirok. Kimmutkot iti dumarat a daga a serkan ti angin.
Sakbay a pinanawanna, nanguros: “Kaasiam, Apo…”
Binirokna ni Santos. Awan. Nagkaradap a nagturong iti napuskol a sinabaan a nagturonganna itay. Nagpalagapag dagiti bulong ti saba iti iduduklos ti kasla umakop nga angin.
Iti nagbaetan ti natukkotukkol ken aguy-uyaoy a palatang dagiti saba, adda naipasir ni Jose a gimmilap a banag a naitag-ay.
Sa nakangngeg iti puted ken apagapaman nga asug a sinaruno ti umad-adayo a danapeg. Naguyas ni Jose nga immuneg iti kasabaan – iti naggapuan ti asug.
Nagarigengen ti riknana iti bigla a pannakakitana iti nasungadanna: “Saannn!”
Inasitganna ni Santos. “Santosss!” Inarakupna ti gayyemna. Saanen nga umang-anges! Dakkel dagiti mulagatna. Nagnganga ti ulona! Dalan ti tadem! Lumoglugsot ti utekna iti napisi a mugingna!
“Santossss!!!” Aggaapan dagiti tuktukayyak iti isipna.
“’Lungatyo ketdi aminnnnnn!!!! ‘Ninayooooo!!!” Rimkuas a timmakder. Inawtomatikna dagiti pumalakapak a kasabaan. A
gballan ti ranipak ti igamna. Simmarakusok.
“Ha, ha, ha…” Tinurongna ti dana nga umuli iti mosque. Ibalesna ni Santos!
“’Ninayo aminnnnnn!” Tinarayna ti sumang-at a dana ngem adda nanalpaak a natangken a banag a nagdisso iti gurongna idi labsanna ti napirsay a puon ti niog. Nadaleb a kasla lambaan.
Adda nangrabaw kekuana. Ni Kabo Carbonnel! Ngem dinan malasin ti padana a kabo a nakalugananna iti bilog.
Gumarutka, ingarikgik nga indurog ti utekna. Naggulagol. Naggabboda ken ni Carbonnel. Ngem napigpigsa ti gammat ti mortar man!
“’Ninammm… ibbatannakkkkk… Ha, ha, ha, ha….”
Apagsipnget….. Marso 1, 1975
MADAMA ti kanta ni Jose: “Alab ng puso, sa dibdib mo’y buhay. Lup..” Nagsardeng ta adda simrek iti kuartona. Naulod a nayuneg ti duffle bagna.
“Thank you, Lucifer, ha, ha, ha…”
Ilunlunodna daytoy kunana a sabali nga impierno a yanna ita! Kanayon nga ibagada kenkuana a pasiente iti Filipinas Medical Center.
“Ospital? Ngem apay nga adda rehas ti kuartok? Aniaak, balla? Ha, ha, ha…” ipagpaggaakna. Ngem naikeddengnan ti aglibas. Inton makipila a mapan mangan, tumalakiasto a makidupudop. Uray ta babai met ti kanayon a mangbaybayabay kenkuana.
“Ngem daddadakkel dagiti piskelna ngem siak. Ha, ha, ha…”
Bay-annan da amangna. Imbilinda kano nga umayda bisitaen ngem dinan urayen ida. Sinaluduanna ti immay nangted iti duffle bagna sana kinantaan:
“Sa dagat at bundok sa simoy at sa langit mong bughaw…” Naggarakgak ti piskelan a babai sa nakipagkanta met. Nagduetodan.
Kaltaang ti rabii….. Marso 6, 1975
NAKIGTOT ni Ama Milio iti sangpet ni Jose iti nasulinek a lugarda a Sagpatan. Naangdod ti timmigre a uniporme ti barona. Dinamagda no kasano a nakaawid.
Imbagana nga adu a trak ti pinagsisinnublatna a nagluganan. Sana innayon: “Saanak a nagplete ta PCak kano, kabutengdak ngata a singiren, ha, ha, ha…. ken pangalak koma ket ‘wammet pitakak? Ha, ha, ha….”
Rinakep ti mailiw unay nga inana: “Puonayen, barok, ‘nia ti kinkinuamon?”
Dinanog met ni Ama Milio ti inanayen nga adigi ti balay. Kunada nga isublida iti ospital ngem nagmadi ni Jose.
Pilitenda ngem dida mapilit. “Dakayon, a, ti mapan agpaagas no dakayo ti masakit. Ha, ha, ha…” Sana kinantaan ida: “May dilag ang tula at awit sa paglayang minamahal…”
Agkaradapen ti sipnget..… Marso 23, 1975
NAIYURIT ti di malansad a semsem iti langa ni Ama Milio iti isusungadna a naggapu idiay Manila - iti ospital a naglibasan ti barona. Awan kano ti makasango nga umay mangala ken Jose tapno maisubli iti ospital. Kunada kano a no nabalinanna ti naglibas, kabaelanna kano met ti agsubli. No di kano agsubli a dagus, purosendan ti naganna iti listaanda.
“Adda kadi ngamin aglibas nga agsubli? Ha, ha, ha…..” impaggaak ni Jose. Dida kano pay pulos inasikaso a nasayaat wenno binagaan la koma no ania a kita dagiti pappapeles ti kasapulanna nga ummongen idi napan dimmaw-as iti opisina ti Pension and Gratuity/Benefits Management Office iti Kampo Aguinaldo.
Nagsubli manen ni Ama Milio iti Kampo Aguinaldo kalpasan iti makabulan. Ngem dandani dida kano manen inasikaso. Napalalo a bartekna a nangikamang ken Ina Piling ti nagudilanna: “Naim-imbag pay koma kano, baket, no napigpigis ‘ta barom idiay Mindanao tapno mangtedda iti benepisio!”
Limmasag ti luksaw ti lakay ket inridisna nga inlunod ti sistema ti turay!
Inay-ayo ni Jose ti amana babaen iti kanta: “Lupang hinirang, duyan ka ng magiting… Sa manlulupig di ka pasisi…”
Ngem kinamat ti makapungtoten a lakay ti barona.
URAY napukaw ni Jose ti limbong ti isipna, sumken dagiti kanito a makarikna iti saem.
No awaganda iti balla, ti yik-ikkis ti kaungganna ti siaalumamay nga isungbatna: “Saanak a balla no di ket bannuar. Dakami ken ni Santos, ti kabuddyk a taga Pangasinan, bannuarkami a dua!”
Sana pasarunuan no kua ti nailian a kanta: “Aming ligaya na pag may mang-aapi….. Ang mamatay ng dahil sa iyo!” Ngem ad-adda a laisenda.
Naladaw a malem….. Hunio 12, 1977
AGPAKPAKADAN ti init. Agmaymaysa ni Jose iti balayda. Awan pay da amang ken inangna. Napanda pinabayo ti nautangda nga irik iti kabangibang a barangay. Mais ngaminen ti impaunegda iti napalabas a dua nga aldaw.
Immallatiw ni kabagisna a Maxi iti balayda. Nagsabatda nga agkabsat iti agdan. Mapan koma agdigos ni Jose iti karayan ta dagaangen. Napasidduker ta adda iggem ti kakaenna a sumilap nga atiddog a buneng. Ken adda pay nakaparaut a nadungrit a kamiseta iti ulona. Iti panagkita ni Jose ken ni Maxi, kasla Muslim a nakaiggem iti kris!
Inatrasanna ni Maxi. Nagpakni iti rimmuong dagiti pinuon ti saba iti ngarab ti teppang. Ngem inasitgan latta ni Maxi sana kinasao. Di inkankano ni Jose. Binuyana ketdi ti mabalbalisongsong a tapok-darat nga ay-ayamen ti bassit nga alipugpog iti kapanagan.
Umas-asideg ti alipugpog iti yanda.
Inulit manen ni Maxi ti ibagana: “Kosi, tulongannak a mangtarimaan ‘diay alad ti abongko a sinari ti letsena a gimmarut a baboy.” Nagsiudot ni Jose. Ta apay koma a tulonganna ket pulos a dina pay padap-awen uray la koma iti arubayan ti abongna? Sa kankanayonna pay a saktan ken laisen? Ditana!
“Di koma ti baboy a nangsari ti aladmo ti ‘yabam a magtulong kenka? He, he, he. .” inkatawa ni Jose.
Kellaat a linipak ni Maxi ti teltel ti kabagisna sana inlayat ti buneng nga iggemna! Nagaligagaw ni Jose a nangmatmat iti maitagtag-ay a tadem!
Naigiddato a dimmupag ti bassit nga alipugpog a nangakop kadagiti tapok iti arubayan a namagpalagapag kadagiti bulbulong iti sinabaan. Kalaban! Dayta ti dagus a nagari iti isip ni Jose. Pimmigsa ti karasakas dagiti bulong ti saba iti malikudanna. Tinangadna manen ti naitag-ay a tadem.
Nagkullayaw!T-Tagbatennakon ti….. “Rebeldeee!!!” kellaat a nairiawna a bulon ti bigla nga igigil-ayab ti pispisna ket imbulosna ti gemgemna iti panga ni Maxi. Naparusisi daytoy. Naibbatanna ti bunengna!
“N-No kasta, ammom ti…” naingariet ni Maxi ket simged dagiti matana.
Daras a bimmangon. Timmaray ni Jose. Kimmamat ni Maxi. Ngem nasikkarud ni Jose ti nagrungarong a ramut ti algarruba iti paraangan. Nadaleb. Naitupa ti pispisna iti bakrang ti alsong! Nagtiritir a nangapput iti pispisna. Nasugat. Nagsayasay ti dara. Nasakit ngem nakarikna iti naidumduma a lawag a kasla nangbalkot iti isipna!
Addaytan ni Maxi.
Sinakayanna ni Jose sana impandag dagiti tumengna kadagiti gumulagol a takiag tapno mairidis iti daga. Naggulagol ni Jose. “Max, ibbatannak!” Naggulagol manen.
“Ibbatannak, kabagis, ta…” Iti panaggulagolna, dina naigagara a naitumeng ti bukot ti agpagungganen a kakaenna. Nasaktan ket nagpaiduma a pungtot ti naimarka iti gangannaeten a tignay ni Maxi. Idi pinalusposanna dagiti ima ti manongna, insublatna a ginammatan ti al-o iti uluanan daytoy.
“Saan, kabagis, saannn…” Nasarapa ni Jose ti al-o ngem nadagsen latta iti pannakaigusodna iti mugingna! Nagtayyek ti lubong iti panagkitana. Diosko! Inapputna ti kasla nabtak a mugingna.
Agdardara!
Kasla mapigpigisen dagiti nginabras ti ulona. Nakarikna iti naapgad a banag a nagayus iti kasla nagrikki a diding ti mugingna a nangruruka a namimpinsan ti simbengna!
Dioskooo! Dinan madaeran ti saem. Nagpigerger dagiti lasagna.
I-Inan-anonakon, k-kabagis?
Rinuk-atan ni Maxi. Gumilgil-ayab dagiti matana a nangbuya iti agtirtiritir a kabsatna sa timmallikud ket nagal-aludoy nga immadayo – agingga a limnek iti salogan ti teppang.
Dioskooo! Inkarigatan ni Jose ti nagkaradap. Nabuslon latta ti panagsayasay ti dara iti mugingna a kasla mangep-ep-ep iti waw ti daga.
Kimmarkarab-as kadagiti nagbakko nga adigi ti kalapaw ta nakapuy payen ti panagkitana. Naguyas a sumagpat iti agdan. D-Dioskooo! A-apayen?
Inkagumaanna ti kimyapet kadagiti pangal.
A-A-Apayenn? A-Atibayennak k-koma, A-Apooo…
Ngem maakasen ti pigsana: kellaat a naalus-os iti agdan… nagpatangkenanna nga inarakup ti daga! @ @ @


text:
Kategoria:Demokratiko a Republika iti Kongo
Dagiti subkategoria
Daytoy a kategoria ket addaan laeng iti sumaganad a subkategoria.
Pampanid iti kategoria "Demokratiko a Republika iti Kongo"
Daytoy a kategoria ket aglaon laeng iti sumaganad a panid.
- Dagiti Bantu a pagilian ken teritorio
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Pranses
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti republika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Swahili


text:
SAAN nga agsardeng ti panangpampanunot ti lokal a gobierno ti Ilocos Sur no kasano a pasantakenna ti turismo iti probinsia. Adun a wagas ti inrusuatna tapno makaawis kadagiti turista nga umay agpasiar kadagiti historikal ken agkakapintas a lugar, kabaybayan ken simbaan, ken aggatang kadagiti maipannakkel a produkto ditoy.
Idi 2004, insayangkat ti gobierno probinsial ti Dingnguen Festival a nakaipakitaan dagiti agduduma a taraken dagiti umili ken idi Agosto itay napan a tawen, nairusat ti Ilocos Sur Heritage Culinary Tour a nakaiparamanan kadagiti naidumduma a potahe ti probinsia . Konektado metten ti probinsia iti World Wide Web babaen ti website a www.ilocossur.com.ph a gapu ti nakaawagan itan ni Gobernador Deogracias Victor “DV” B. Savellano iti Gov. 24/7.
Nupay kasta, iti panagrikna ti gobernador, kasla saan a naan-anay dagitoy tapno maitandudo ti Ilocos Sur. Ditoy a napanunotna a masapul a maaddaan met ti probinsia iti dakkel a parambak iti tinawen a mabalin nga ilinia iti Panagbenga ti siudad ti Baguio, Maskara Festival ti Bacolod City, Higantes Festival ti Angono, Rizal ken dadduma pay a parambak ditoy pagilian nga ar-araken dagiti turista. Mamati ngamin ti gobernador a babaen itoy a wagas, agdadarison met dagiti turista iti probinsiana a makatulong iti ekonomia.
Babaen ti panagparangna iti programa a “One Morning” a naipabuya iti NBN 4, IBC 13, ABC 5, ken RPN 9 idi bulan ti Oktubre, impakaammo ni Gobernador Savellano ti pannakaiselebrar ti maika-190 nga anibersario ti panagbalin ti Ilocos Sur a kas maysa a probinsia. Iti pakasaritaan ti Ilocos Sur, naideklara idi Pebrero 2, 1818 ti isisinana iti probinsia ti La Union iti abagatan ken iti Ilocos Norte iti amianan babaen ti maysa a Royal Decree nga impaulog ti Ari ti Espania.
Immuna nga inawagan ti gobernador ti nadakamat a parambak iti Ilocos Sur Week ngem idi agangay nasuktan iti KANNAWIDAN “Ylocos Festival” sumagmamano a lawas sakbay ti Enero 27-Pebrero 3 a selebrasion. Kannawidan wenno nakaugalian/nakaisigudan nga ug-ugali, kultura ken tradision ti tampok daytoy makalawas a selebrasion. Naaramat ti Ylocos, kadaanan a nagan ti lugar a kayatna a sawen, tattao iti patad (from the lowlands).
Itay Pebrero 27, naluktan ti parambak babaen ti palumba ti kabalio. Napno iti tao ti Quirino Stadium a nangsaksi iti siglat dagiti kabalieros a naglulumba a nanglikmut iti track oval. Dua a kategoria, escapo ken paso, ti nagsasalipan ti ag-50 a kabalio manipud kadagiti nadumaduma nga ili ti Ilocos Sur. Nangpangayed pay ditoy ti pannakaiparang dagiti 20 a kandidata ti Saniata ti Ilocos Sur.
Iti dayta a malem, naangay ti Misa Concelebrada iti St. Paul Cathedral iti siudad ti Vigan nga inatendaran manen ti reprep nga umili a pakairamanan dagiti empleado ti kapitolio nga indauluan ti gobernador ken dagiti dadduma pay nga opisial ti probinsia. Naangay ti misa kas pagyaman kadagiti bendision a sagsagrapen ti probinsia. Kas nadakamat ni Gov. Savellano iti kallabes, maysa pay a kayatna a maitandudo ti pilgrimage tourism iti probinsia agsipud ta adu dagiti simbaan iti probinsia a napnuan pakasaritaan a dakkel a pangawis kadagiti turista.
Kalpasan ti nadaeg a misa, nailibut dagiti agduduma a rebulto dagiti patron ti 32 nga ili ken dua a siudad ti Ilocos Sur manipud iti St. Paul Cathedral, naiparada iti aglawlaw ti Vigan sa nagpatingga met laeng iti simbaan. Karaman pay a nailibut ti agduduma nga imahe ni Birhen Maria kangrunaanna ti Patroness ti Ilocandia a ni Apo Caridad (Our Lady of Charity).
Kalpasanna, nagturong dagiti nakilibut iti Plaza Salcedo (sanguanan ti cathedral) a nakaisaganaan ti nabaknang a pangrabii. Saan nga ordinario a pangrabii daytoy agsipud ta nagaabay a nagtakder ken nagkammet amin dagiti nangrabii iti napagaabay a lamisaan a nakaiyaplagan ti bulong ti saba a nakaidarnapan dagiti nagraranudan a taraon. Kaarngi daytoy ti estilo ti pannangan dagiti soldado a boodle fight. Uray dagiti opisial ti probinsia, nagkammetda a nangan.
Iti bigat ti Enero 28, naluktan ti “Partuat ken Patanor Trade Fair” babaen ti kannawidan a ritual ti panagkararag dagiti kameng ti Bago Tribe manipud iti ili a Quirino.
Kas ninamnama, inarak manen dagiti tao dagiti tagilako. Kas suportana, naggatang met ti gobernador kadagiti amin a nakitana iti trade fair.
Ditoy a nakita ti agduduma a One Town One Product (OTOP) ti tunggal ili. Adda dita ti calamansi juice ken concentrate ti Tagudin; mani ti Sta. Lucia; diro ken kalupi (bag a naaramid iti kawayan) manipud Quirino, longganisa ken bagnet ti Narvacan; stone crafts ti San Esteban; nateng manipud Sta. Catalina; Abel ti Santiago ken Caoayan; kalamay ti Candon City; cornick ken royal bibingka ti Bantay; squash noodles ti Sto. Domingo; basi ti San Ildefonso; suka, tagapulot ken balikutsa ti Sta. Maria; ballatinaw a bagas, tapuy ken agduduma nga arak manipud iti prutas manipud kadagiti upland municipalities ken dadduma pay.
Nagbalin pay nga exhibitor ti PhilRice a nangipakitaanda kadagiti baro a farm equipments a mabalin a makapalag-an iti trabaho dagiti mannalon.
(Adda tuloyna)


text:
Naimasetera a Tsiko, Kayatmo?
Wenno mangga, sua, bayawas, makopa?
ITAY laeng nabiit, iti Agribiz Kapihan iti Harbest Events Center iti Taytay, Rizal, impakitami babaen ti Power Point dagiti nadumaduma a kayo nga agbungbunga a naimula iti container. Kalpasan ti presentasionmi, nakaad-adu dagiti naginteres nga agmula met iti bukodda a kayo nga agbunga iti container. Ngem nagkiddawda iti nayon nga impormasion no kasano nga agballigida iti daytoy a gannuat. Kinapudnona, nakaad-adu dagiti kayo nga agbunga a mabalin nga imula iti container. Kas koma kadagiti sumaganad: Mangga
Dakkel a kayo ti pagbalinan ti mangga. Ngem mabalin met nga imula daytoy iti container. Kinapudnona, addan dagiti immulami iti container a napagbungami a kas iti Millenium mango, Eating Green a naggapu iti Thailand ken uray pay ti bukodtayo a carabao mango. Idiay Davao itay nabiit, nangabak iti salip iti Kadayawan Festival ti Nam dok mai a mangga a
naimula iti container a kukua ni Lorena Tatoy.
Sua
Napintas pay nga imula iti container ti sua. Dagitoy ti barayti nga immulamin iti container— ken napagbungami: Magallanes, Viernam White, Vietnam Red, Sweet Siam, kdp. Adda dagiti barayti sua a naalsem ken di naimas ti ramanna. Isu a pilienyo dagitay naimas a barayti.
Tsiko
Dakkel met a kayo ti pagbalinan ti tsiko. Ngem mabalin met nga imula iti container ken mapagtalinaed a nababa babaen ti ‘pruning.’ Mairaman kadagiti paboritomi nga imula iti container ti Variegated, Mapino, Pineras, Yusepeng, kdp.
Bayawas
Napintas met nga imula iti container ti bayawas. Paboritomi ‘tay seedless wenno awan bukelna. Pagaayatmi pay ‘tay Vietnam pink, Señorita (babassit ti bungana), Keso de Bola, Orange (naggapu iti Taiwan), kdp.
Makopa
Nalaka a pagbungaen dagiti imported a makopa uray maimula iti container. Mairaman kadagitoy ti Mini makopa, Green Makopa, Apple Makopa ken dadduma pay a barayti. ‘Tay namarkot a makopa a maimula, mabalin nga agbungan makatawen kalpasan a maimula iti container.
Sitrus
Maibagay met iti container dagiti sitrus a kas iti kalamansi, lemon, dalandan, variegated orange, lemon, dalayap, kdp. Uray bugnay, mabalin met.
Panangtaripato
Umuna, nasken a maimula ti kayo iti napintas a potting media. Mabalin a napaglaok a garden soil (40%), organiko a ganagan (Durabloom ti paboritomi) 30 a porsiento, 30 a porsiento nga uring ti taep. No awan daytoy, mabalin lattan ‘tay taep.
Nasken met nga ipuesto ti mula iti main-initan. Gapu ta agkurang ti pangalaanna iti sustansia, nasken a masansan a maganaganan iti kemikal ken organiko nga abono. Kas koma binulan.
Saan met a liplipatan a sibugan gapu ta nalaka nga agmaga ti daga iti container. Nasayaat met no maispreyan iti foliar fertilizer tunggal sangapulo nga aldaw. Adu ti magatang a foliar fertilizer kadagiti agricultural supply.
Nasken met ti panagkissay iti di nasken a sanga (pruning) kas koma kadagiti babassit a sanga iti sirok ken iti uneg a paset ti kayo. No diyo kayat a dumakkel ti kayo, putdenyo ti pamayorna.
Panagpaadu
Mairekrekomendar a dagiti grafted ti maimula iti container tapno daras agbunga. Ngem ti paboritomi a pagpaadu iti imula iti container, isu ti panagmarkot. Dakkel a dagus no kua ti imula ket ngarud, al-alisto met laeng nga agbunga.
Padasenyo man met ti agmula iti kayo nga agbunga iti container. Masiguradok a maayatankayto.—O
Variegated chico.
Sweet dalandan.
Seedless guava.
Nasken nga isupot dagiti bunga ti daligan (balimbing), kas iti ar-aramiden ni Wendell Sarian kadagitoy bunga dagitoy a daligan tapno di kapten ti fruitfly.
Green makopa.
Sua.


text:
English - Ilocano Dictionary
Nothing - naimas na idengdeng
Incoming - agpak pakadan agawid
Juice - taga salakan ti basol tayo
Ceiling - palayaw ni celina
Say it - garampang nga babae
Rating - nagtubo nga lasag
To Call - nagsina nga tulang
To Cling - nagan ti billit
A Claw - pagga-o ti innapoy
Turn it - naka isbo ti bassit
The Goal - lider ti goin bulilit
Dully Can - pagluttuan ti makan
Table - natangkken na takki
Cotton - babassit na agkakarayam jay nasam-it
Waiting - tayaan iti numero
A Booth - nakali nga daga
Arm men - agdiga ti mabalin nga manobyo wenno nobya
Aging kit - marigatan na umanges
A Tongue - isagana para kadagiti kararwa
Back - baket nga balasang
Bug teeth - agmauyong, adda dadael utek na
Buttock - agbirok ti kabibi jay karayan
Cruising - pummurarw nga kudil no kudkudem, awan losyon na
Dog gong - timmangken nga buteg
Dog Youth - narugit ken nawara
Jack it - pagbadu a nu nalamiis
Free - pinabassit nga paggawag ken kumpare
Mutton - dakkel ti bagi na
Nursing - palayaw ni baket narcisa
Pan rest - iruar ti buteg jay agong