text:
Ayup
Ti ay-ayup ket maysa a kangrunaan a grupo ti nagdumaduma ti sellula a, dagiti eukaryote nga organismo iti panagarian ti Animalia wenno Metazoa. Dagiti plano ti bagi dumtengto nga agbalin a masimpa no isuda rumang-ay, urayno adda dagiti mapan ti pamay-an ti metamorposis kadagiti masakbayan a biagda. Kaaduan kadagiti ayup ket makagunay, a kayatna a sawen ket mabalinda ti kellat nga aggunay ken awan tulong. Dagiti amin nga ayup ket heterotropo, a kayatna sawen ket manganda kadagiti sabali nga organismo wenno dagiti produktoda para iti sostento.
Kaaduan kadagiti naamammuan nga ayup kadagiti pilo ket nagparangda kadagiti rehistro ti posil a kas maipapan ti baybay a sebbanagn idi las-ud ti Kambriano a panagbettak, idi agarup 542 a riwriw a tawtawen.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Harzsch, S.; Müller, C. H. (18 Mayo 2007). "A new look at the ventral nerve centre of Sagitta: implications for the phylogenetic position of Chaetognatha (arrow worms) and the evolution of the bilaterian nervous system". Frontiers in Zoology. 4: 14. doi:10.1186/1742-9994-4-14. PMC 1885248. PMID 17511857.
- ^ Annelid phylogeny and status of Sipuncula and Echiura
BibliograpiaUrnosen
- Klaus Nielsen. Ebolusion ti ayup: Dagiti Pannakaikabagian dagiti Sibibiag a Pilo (maika-2 nga edision). Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, 2001.
- Knut Schmidt-Nielsen. Pisiolohia ti ayúp: Panangiyampon ken Enbironmento. (maika-5 nga edision). Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, 1997.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Midia a mainaig iti Ayup iti Wikimedia Commons


c: text/html

text:
Kategoria:Dagiti artikulo
Daytoy ti kangatuan nga agpang para kadagiti amin nga artikulo iti Wikipedia. Saan a dagus nga agparang dagiti artikulo iti daytoy a kategoria, ngem agparang kadagiti nababbaba nga agpang ti subkategoria.
Adda ditoy ti dua a sistema ti subkategoria a pannakaidasig tapno mapasayaat ti panagbiruk.
- Ti umuna a sitema ket naurnos babaen ti Kategoria:Dagiti kammasapulan a kategoria. Dagitoy ket naidasig babaen ti pannakaibatay dagiti kangrunaan pannakaammuan ti nagtagitaon.
- Ti maikadua a sistema ket naurnos babaen ti Kategoria:Pannakaidasig dagiti kangrunaan a topiko. Dagitoy ket naidasig babaen ti ad-adu pay a pannakaisalaysay kadagiti pannakaammuan ti nagtagitaon.
Dagiti subkategoria
Daytoy a kategoria ket addaan kadagiti sumaganad a 3 a subkategoria, manipud iti 3 a dagup.
D
- ► Dagiti kammasapulan a kategoria (4 K)
K
- ► Katkategoria babaen ti parametro (7 K)
P
- ► Pannakaidasig dagiti kangrunaan a topiko (24 K)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Trangkaso
Ti trangkaso ket maysa a makaalis a sakit dagiti billit ken dagiti mamalia a patauden babaen dagiti RNA a birus iti pamilia ti Orthomyxoviridae, dagiti birus ti trangkaso. Dagiti kaaduan a sintoma ket dagiti lammin, gurigor, buteg, nasakit a karabukob, naut-ot a piskel, sakit ti ulo (kankanayon a nakaro), panag-uyek, kapsot/bannog ken ti saan a nasayaat a rikna.[1] Urayno daytoy ket kanknayon a maiyallilaw kadagiti sabali a kasla trangkaso a sakit, a naipangpangruna ti panateng, ti trangkaso ket nakarkaro a sakit a patauden babaen dagiti nadumaduma a kita ti birus.[2] Ti trangkaso ket mabalin a mangpataud ti alidukdok ken panagsarua, a nangnangruna iti ubbing,[1] ngem dagitoy a sintoma ket sapasap iti saan a mainaig a gastroenteritis, a sagpaminsan a san nga husto a nakunkuna a kas ti "trangkaso ti tian" wenno "24-nga oras a trangkaso".[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b "Influenza: Viral Infections: Merck Manual Home Edition". Merck. Naala idi 15 Marso 2008.
- ^ Eccles, R (2005). "Pannaka-awat kadagiti sintoma ti panateng ken trangkaso". Lancet Infect Dis. 5 (11): 718–25. doi:10.1016/S1473-3099(05)70270-X. PMID 16253889.
- ^ Tiempo ti panawen a trangkaso a maigiddiat ti Trangkaso ti tian babaen ni Kristina Duda, R.N.; Naal idi Marso 12 2007 (Website: "About, Inc., Pset ti The New York Times Company")
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Trangkaso iti Wikimedia Commons


text:
General Santos
Ti Siudad ti General Santos ket maysa a primera klase a siudad iti probinsia iti Abagatan a Cotabato iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti General Santos ket nabingbingay a politikal iti 26 a barbaranggay.[2]
- Baluan
- Buayan
- Bula
- Conel
- Dadiangas East (Poblacion)
- Katangawan
- Lagao (1st & 3rd)
- Labangal
- Ligaya
- Mabuhay
- San Isidro (Lagao 2nd)
- San Jose
- Sinawal
- Tambler
- Tinagacan
- Apopong
- Siguel
- Upper Labay
- Batomelong
- Calumpang
- City Heights
- Dadiangas North
- Dadiangas South
- Dadiangas West
- Fatima
- Olympog
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Abagatan a Cotabato". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 21 Oktubre 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Abagatan a Cotabato". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 21 Oktubre 2014.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)
- Opisial a website ti General Santos


text:
Camouflaged participants, representatives iti seminars/sports events Iti babaen daytoy nga iskema, pagparangen ti illegal nga agrekrut iti trabahador nga adda seminar wenno dakkel a pagteng, kas koma iti paay-ayam iti sports, kumperensia, konsierto wenno taripnong… Read more »
Series: Illegal recruitment: napigsa a panguartaan dagiti manangallilaw
Visa Assistance wenno Immigration Consultancy Scheme Masansan a makabasatayo a maipablaak kadagiti aginaldaw a pagiwarnak dagiti anunsio manipud iti maysa a travel consultant wenno consultancy a kaaduanna a ganggannaet a personalidad wenno kailian ngem permanenten… Read more »
Trainee-Worker Scheme Iti umuna a panagkita, awan ti aberia daytoy a wagas ti panagrekrut kadagiti trabahador, a kangrunaan a pakaseknan dagiti estudiante ken dagiti awanan iti padas iti trabaho. Iti babaen daytoy nga iskema, marekrut… Read more »
Backdoor exit Gapu iti pannakalawlaw ti pagiliantayo iti baybay, dakkel a problema dagiti autoridad ti pannakabantay dagiti nadumaduma a coastal towns. Saan ngarud a nakakaskasdaaw a masansan a makadamagtayo iti ismagling dagiti produkto, appliances ken… Read more »
Masansan ti pannakabasatayo iti diario, mangegtayo iti radio ken mabuyatayo iti telebision dagiti kakailian a biktima ti illegal recruitment wenno naabuso iti ima dagiti amoda iti ganggannaet a pagilian. Ti makapadakes unay, adun ti bilang… Read more »


text:
Distrito ti Shibetoro, Hokkaido
Iti Hapon, ti Distrito ti Shibetoro (蘂取郡 Shibetoro-gun) ket mangibagbaga iti rehion a suppitaan ti Rusia ken Hapon, nga agdama nga inadministro babaen ti Rusia. Babaen ti panangidasig ti Hapon, daytoy ket maitagikua iti Subprepektura ti Nemuro, Hokkaidō, Hapon. Ti Rawis Kamuiwakka (Ruso: Rawis Koritskiy) ket ti akin-amianan unay a punto babaen ti panagtunton ti Hapon.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Napundar daytoy idi 1869 kas parte ti Probinsia ti Chishima idi napundar dagiti 11 a probinsia ken dagiti 86 a distrito iti Hokkaidō. Ti distrito ket immuna a naglaon kadagitipurok ti Shibetoro (蘂取村) ken Otoimaushi (乙今牛村). Idi 1923, nagtipon dagiti dua apurok tapno mangbukel iti purok ti Shibetoro (Rudnaya). Idi Agosto 1945, rinaut daytoy babaen ti buyot ti Sobiet. Ti rehion ket agdama nga adda iti panagtengngel iti Pederasion ti Rusia.


text:
San Fernando, Camarines Sur
Ti San Fernando ket maysa a maika-4 a klase nga ili ken isu ti kapitolio iti probinsia ti Camarines Sur iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti San Fernando ket politikal a nabingbingay iti 22 a barbaranggay.[2]
- Alianza
- Beberon
- Bical
- Bocal
- Bonifacio (Poblacion)
- Buenavista (Poblacion)
- Calascagas
- Cotmo
- Daculang Tubig
- Del Pilar (Poblacion)
- Gñaran
- Grijalvo
- Lupi
- Maragñi
- Pamukid
- Pinamasagan
- Pipian
- Planza
- Rizal (Poblacion)
- San Joaquin
- Santa Cruz
- Tagpocol
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Camarines Sur". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 26 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Camarines Sur". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 26 Septiembre 2014.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Sagay, Negros Occidental
Ti Siudad ti Sagay ket maysa a maika-3 a klase a siudad iti probinsia ti Negros Occidental iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti Sagay ket nabingbingay a politikal kadagiti 25 a barbaranggay.[2]
- Andres Bonifacio
- Bato
- Baviera
- Bulanon
- Campo Himoga-an
- Colonia Divina
- Rafaela Barrera
- Fabrica
- General Luna
- Himoga-an Baybay
- Lopez Jaena
- Malubon
- Makiling
- Molocaboc
- Old Sagay
- Paraiso
- Plaridel
- Poblacion I (Baranggay 1)
- Poblacion II (Baranggay 2)
- Puey
- Rizal
- Sewahon I (Campo Santiago)
- Taba-ao
- Tadlong
- Vito
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Negros Occidental". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 28 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Negros Occidental". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 3 Oktubre 2014.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Kasapulan pay kadi a pagtulnogan dagiti Cristiano dagiti linteg iti Daan a Tulag?
Saludsod: Kasapulan pay kadi a pagtulnogan dagiti Cristiano dagiti linteg iti Daan a Tulag?
Sungbat: Ti tulbek tapno maawatan daytoy a saritaan ket ti pannakaawat nga ti Daan a Tulag ket naited para iti Ili nga Israel ken saan a para kadagiti Cristiano. Ti sumagmano kadagiti linteg iti Daan a Tulag ket inaramid tapno maamoan dagiti Israelita no kasano ti agtulnog iti Dios ken no anya ti maka-ayayo Kenkuana (kaspangarigan ti sangapulo a linteg). Ti panggep dagiti dadduma a linteg ket tapno maipakita no kasano ti agdayaw iti Dios. Ti dadduma met kadagitoy ket tapno aramiden a nai-dumduma ti Ili nga Israel maiparis kadagiti sabali nga ili iti lubong (kaspangarigan ti linteg ti makan ken kawes). Adu a linteg iti Daan a Tulag ti saan a para kadatayo ita. Idi natay ni Jesus idiay krus , tinuldekannan dagiti linteg ti Daan a Tulag (Taga-Roma 10:4; Taga-Galacia 3:23-25; Taga-Efeso 2:15).
Saan ketdi nga linteg ti Daan a Tulag , addatayo iti uneg ti linteg ni Cristo (Taga-Galacia 6:2) nga agkunkuna, “Ayatem ti Apo a Diosmo iti amin a pusom, iti amin a kararuam, ken iti amin a panunotmo. Daytoy ti umuna ken kangrunaan a bilin. Ti maikadua a kangrunaan a bilin umasping iti umuna, Ayatem ti padam a tao a kas iti bagim. Dagitoy dua a bilin ti pagbatayan iti entero a Linteg ni Moises ken ti pannursuro dagiti profeta.” (Mateo 22:37-40). No aramidentayo dagitoy a dua a banag, pagtulnogan tayo amin a banag nga kayat ni Jesus nga aramiden tayo, “Ta no ayatentayo ti Dios, kayatna a sawen a tungpalentayo dagiti bilbilinna. Saan a narigat a tungpalen dagiti bilbilinna” (1Juan 5:3).
Siam iti Sangapulo a bilin iti Daan a Tulag ket inulit iti Baro a Tulag (nganngani amin malaksid laeng ti linteg maipapan iti Sabbath). Ammotayon nga no amin a pusotayo ti panagayattayo iti Dios saantayon nga agrukbab iti sabali a dios wenno dios-diosan. No ayayatentayo ti padatayo a tao , saantayon ida a papatayen, saantayon ida a pagulbodan, saantayon a makikamalala maibusor kadakuada wenno alaen dagiti banag nga kukuada. Awantayon iti uneg ti linteg iti Daan a Tulag. Kasapulantayo nga ayaten ti Dios ken ti padatayo a tao ti amin a pusotayo. No pagtulnogantayo nga sitatalek dagitoy dua a bilin, amin a banag ket makapan iti rebbengda nga paglugaran.
English
Kasapulan pay kadi a pagtulnogan dagiti Cristiano dagiti linteg iti Daan a Tulag?


text:
Aritmetika
Ti Aritmetika (manipud ti Griego a balikas ti ἀpιθuός, arithmos "numero") ket isu ti kaduogan[1] ken ti pangiyunaan unay a sanga iti matematika, daytoy ket nadayeg a maus-usar, para kadagiti aramid a sumakop manipud ti inaldaw a nalaka a panagbilang aginggana kadagiti napasayaat a panagkarkulo iti siensia ken negosio. Daytoy ket mangiraman ti panagadal iti kaadu, a naipangpangruna a kas resulta kadagiti operasion a mangitipon kadagiti numero. Iti sapasap a panag-usar, daytoy ket mangitudo kadagiti nalaklaka a tagikua no agusar kadagiti tradisional nga operasion iti nakadagdagupan, nakakiskissayan, multiplikasion ken panagbingbingay kadagiti bassit a patpateg dagiti numero. Dagiti propesional a matematiko ket sagpaminsanda nga agus-usar iti termino a (nangatngato nga ) aretmetika[2] no mangibagbaga kadagiti nasaysayaat a resulta a mainaig iti teoria ti numero, ngem nasken a daytoy ket saan a maiyallilaw iti elementario nga aritmetika.
Dagiti notaUrnosen
- ^ "Matematika". Naipalawag a Siensia. Naala idi 23 Oktubre 2012.
- ^ Davenport, Harold, Ti Nangatngato nga Aritmetika: Ti Maysa a Pangyuna iti Teoria dagiti Numero (Maika-7 nga ed.), Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, Cambridge, UK, 1999, ISBN 0-521-63446-6
Dagiti nagibasaranUrnosen
- Cunnington, Susan, Ti Sarita iti Aritmetika: Ti Ababa a Pakasaritaanna ket ti Taudan ken Panagrang-ay, Swan Sonnenschein, Londres, 1904
- Dickson, Leonard Eugene, Pakasaritaan ti Teoria dagiti Numero (3 a tomo), naimaldit manen: Carnegie nga Instituto ti Washington, Washington, 1932; Chelsea, New York, 1952, 1966
- Euler, Leonhard, Dagiti Elemento ti Alhebra, Tarquin Press, 2007
- Fine, Henry Burchard (1858–1928), Ti Numero a Sistema ti Alhebra a Teoretikal ken Naipakasaritaan a Nabanagan, Leach, Shewell & Sanborn, Boston, 1891
- Karpinski, Louis Charles (1878–1956), Ti Pakasaritaan ti Aritmetika, Rand McNally, Chicago, 1925; rnaimaldit manen: Russell & Russell, New York, 1965
- Ore, Øystein, Ti Numero a Teoria ken ti Pakasaritaanna, McGraw–Hill, New York, 1948
- Weil, André, Numero a Teoria: Ti Maysa nga Arngian iti Amina Pakasaritaan, Birkhauser, Boston, 1984; narepaso: Dagiti Panagrepaso ti Matematika 85c:01004
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
- Midia a mainaig iti Aritmetika iti Wikimedia Commons
- MathWorld - artikulo a maipanggep ti aritmetika


text:
Daig
Ti daig, sarut, wenno tuberkulosis (wenno maipangyababaan iti TB tubercle bacillus) ket isu ti kadawyan, ken kadagiti adu a kaso ket makapatay, A maka-alis a sakit a gapuanan dagiti nadumaduma a kita iti mycobakteria, a kadawyan ti Mycobacterium tuberculosis.[1] Ti daig ket kadawyan a rautenna dagiti bara, ngem maapektaranna pay dagiti sabali a paset ti bagi. Daytoy ket maiwaras babaen ti angin no aguyek dagiti tao nga aktibo a naapektaran ti daig, agbaen, wenno maiyalis baaen ti respiratorio a likido babaen ti angin.[2] Ti kakaruan a makaalis ket ti asimtomatiko ken ti malmalmemng, ngem ti agarup a maysa kadagiti sangapulo a malmalmeng a pannakaalis ket agrang-ayto iti aktibo a sakit, a no saan a maagasan, ket mangpatay kadagiti ad-adu ngem 50% kadagiti naalisan.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Kumar V; Abbas AK; Fausto N; Mitchell RN (2007). Robbins a Pagibatayan ti patolohia (Maika-8 nga nga ed.). Saunders Elsevier. pp. 516–522. ISBN 978-1-4160-2973-1.
- ^ Konstantinos A (2010). "Panagsubok para iti daig". Australian Prescriber. 33 (1): 12–18.


text:
Malita, Davao Occidental
Ti Malita ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Davao Occidental iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Malita ket nabingbingay a politikal iti 30 a barbaranggay.[2]
- Bito
- Bolila
- Buhangin
- Culaman
- Datu Danwata
- Demoloc
- Felis
- Fishing Village
- Kibalatong
- Kidalapong
- Kilalag
- Kinangan
- Lacaron
- Lagumit
- Lais
- Little Baguio
- Macol
- Mana
- Manuel Peralta
- New Argao
- Pangian
- Pinalpalan
- Poblacion
- Sangay
- Talogoy
- Tical
- Ticulon
- Tingolo
- Tubalan
- Pangaleon
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Davao Occidental". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 26 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Davao Occidental". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 21 Oktubre 2014.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Pagsasao a Danes
Ti Danes (dansk, panangibalikas [danˀsɡ̊] ( denggen); dansk sprog, [ˈdanˀsɡ̊ ˈsb̥ʁɔʊ̯ˀ]) ket maysa a Pagsasao nga Amianan a Hermaniko a maisasao babaen ti agarup nga innem a riwriw a tattao, a kangrunaan idiay pagilian iti Dinamarka. Maisasao pay daytoy babaen ti 50,000 nga Aleman a Danés nga etnisidad idiay akin-amianan a pas-paset iti Schleswig-Holstein, Alemania, ken 25,000 a Danes idiay Norwéga nga addaan idiay ti minoridad a kasasaad ti pagsasao.[2] Ti Danés ket maysa a nasken a suheto iti pagadalan idiay balangat a teritoria ti Danés nga Is-isla ti Faroe (nga daytoy ket opisial pay a pagsasao kalpasan ti Faroese) kenGroenlandia (nupay kasta, ti opisial a pagsasao manipud idi 2009 ket ti Kalaallisut), ken ti sipud idi a balangat a tinengtengngel iti Islandia. Adda pay dagiti Danés a komunidad idiay Arhentina, ti Estados Unidos ken Canada. Ti Danes ket agsinnarangay a maawatan a mairan ti Norwego ken Suéko.


text:
Pagsasao a Georgiano
Ti Georgiano (ქართული ენა, panangibalikas [kʰartʰuli ɛna]) ket isu ti patneng pagsasao dagiti Georgiano ken ti opisial a pagsasao iti Georgia, a pagilian idiay Kaukaso.
Ti Georgiano ket isu ti kangrunaan a pagsasao kadagit iagarup a 4 a riwriw a tattao idiay Georgia, ken dagiti pay 500,000 iti ballasiw taaw. Isu daytoy ti literario a pagsasao para kadagiti amin a subgruppo iti Georgiano nga etniko, a mairaman dagiti makasao kadagiti sabsabali a Kartbeliano (Abagatn a Kaukasiko) a pagsasao: Dagiti Svan, dagiti Mingrelian, ken dagiti Laz. Ti Hudio-Georgiano ket maisasao pay babaen dagiti mainayon a 20,000 idiay Georgia ken 65,000 kadagiti sabsabali pay a lugar (a kangrunaan dagiti 60,000 idiay Israel).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Price (1998:80)


text:
San Emilio, Ilocos Sur
Ti San Emilio ket maysa a maikapat a klase nga ili iti probinsia ti Ilocos Sur iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti San Emilio ket nabennebenneg iti 8 a barbaranggay.[2]
- Cabaroan (Poblacion)
- Kalumsing
- Lancuas
- Matibuey
- Paltoc
- Sibsibbu
- Tiagan
- San Miliano
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Ilocos Sur". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 26 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Ilocos Sur". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 26 Hunio 2014.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Pagsasao a Sika
Ti pagsasao a Sika wenno Sikanes ket kameng ti sanag ti Tengnga a Malayo-Polinesio ti pamilai ti pagsasao ti Austronesio, ken insasao babaen ti agarup a 180,000 a tattao iti grupo ti etniko ti Sika ti isla ti Flores iti probinsia ti Daya a Nusa Tenggara, Indonesia.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Sika iti Ethnologue (Maika nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Sika". Glottolog 3.0 (iti Ingles). Jena, Alemania: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.


text:
Pagsasao a Batak Simalungun
Ti pagsasao a Batak Simalungun, wenno Simalungun, ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ti Sumatra. Daytoy ket nangruna a naisasao idiay Rehensia ti Simalungun ken Pematang Siantar, Amianan a Sumatra, Indonesia.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Batak Simalungun iti Ethnologue (Maika nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Batak Simalungun". Glottolog 3.0 (iti Ingles). Jena, Alemania: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Diksionario nga Indones-Simalungun
- Urnong ni David Goldsworthyiti Musika ti Indonesia ken Malaysia a naiyarkibo iti Paradisec a mairaman ti nawaya panagserrek kadagitirekording iti Batak Simalungun.


text:
Akinbaba a kamara
Ti akinbaba a kamara ket maysa kadagiti dua a kamara ti dua-kamara a lehislatura, ti sabali a kamara ket ti akinngato a kamara.[1]
Urayno iti opisial a puestona iti "baba" ti akinngato a kamara, kadagiti adu alehislatura iti sangalubongan, ti akinbaba a kamara ket addaan iti ad-adu a bileg.
Ti lehislatura a buklen ti maymaysa laeng a kamara ket tinawtawagan iti maysa-kamara.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Bicameralism (1997) babaen ni George Tsebelis
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Akinbaba a kamara iti Wikimedia Commons


text:
Distrito ti Nishi, Hokkaido
Ti Nishi (爾志郡 Nishi-gun) ket ti maysa a distrito a mabirukan iti Subprepektura ti Hiyama, Hokkaido, Hapon.
Manipud idi 2004, ti distrito ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 8,357 ken ti densidad ti populasion iti 21.82 a tattao tunggal maysa a km². Ti dagup a kalawa ket 382.93 km².
Dagiti ili ken dagiti purok[urnosen | urnosen ti taudan]
Panagtitipon[urnosen | urnosen ti taudan]
- Idi Oktubre 1, 2005 ti daan nga ili ti Yakumo (manipud iti Distrito ti Yamakoshi) innala iti ili ti Kumaishi (manipud iti Distrito ti Nishi, Subprepektura ti Hiyama) tapno mapartuat iti baro a naipadakkel nga ili ti Yakumo (itan ket ti kabarbaro a napartuat a Distrito ti Futami, Subprepektura ti Oshima). Ti dati nga ili ti Kumaishi ket naiyakar iti Subprepektura ti Oshima iti isu met laeng a panawen.


text:
DMOZ
Ti Open Directory Project (ODP), a naamammuan pay a kas Dmoz (manipud iti directory.mozilla.org, ti sgud a dominio a naganna), ket maysa a nadumaduma a pagsasao a nawaya a linaon a direktorio dagiti silpo ti World Wide Web. Daytoy ket tagikua ti Netscape ngem daytoy ket binagon ket tinartaripatu babaen ti maysa a komunidad dagiti boluntario nga editor.
Ti ODP ket agus-usar ti pagsasarunuan nga ontolohia a pamay-an para iti panagurnos kadagiti listaan ti sitio. Dagiti listaan ti agkapada a topiko ket naikamkameng kadagiti kategoria a mabalin a mangiraman kadagiti bas-bassit a kategoria.
Dagiti nagibasaranUrnosen
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Midia a mainaig iti DMOZ iti Wikimedia Commons
- The Open Directory Project
- Open Directory Project Blog
- DMOZ iti Curlie (iti Ingles)


text:
Siudad ti Cotabato
Ti Siudad ti Cotabato ket maysa a maika-3 a klase a siudad iti probinsia ti Maguindanao iti Filipinas. Ti Siudad ti Cotabato ket mairaman pay laeng iti rehion ti Agwaywayas a Rehion ti Bangsamoro iti Muslim a Mindanao (BARMM).
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti Cotabato ket politikal a nabingbingay iti 37 a barbaranggay.
- Bagua
- Kalanganan
- Población
- Rosary Heights
- Tamontaka
- Bagua I
- Bagua II
- Bagua III
- Kalanganan I
- Kalanganan II
- Población I
- Población II
- Población III
- Población IV
- Población V
- Población VI
- Población VII
- Población VIII
- Población IX
- Rosary Heights I
- Rosary Heights II
- Rosary Heights III
- Rosary Heights IV
- Rosary Heights V
- Rosary Heights VI
- Rosary Heights VII
- Rosary Heights VIII
- Rosary Heights IX
- Rosary Heights X
- Rosary Heights XI
- Rosary Heights XII
- Rosary Heights XIII
- Tamontaka I
- Tamontaka II
- Tamontaka III
- Tamontaka IV
- Tamontaka V
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ "Probinsia ti Maguindanao". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 28 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Maguindanao". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 21 Oktubre 2014.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
UTC+08:00
Ti UTC+08:00 ket panangilasin para iti timbengan ti oras manipud ti UTC iti +08:00. Iti ISO 8601 ti mainaig nga oras ket maisuratto a kas 2019-10-22T01:00:42+08:00.
Iti naestimado a populasion iti 1.708 a bilion nga agtataeng iti uneg ti sona ti oras, agarup a 24% iti populasion ti lubong, daytoy ti kaaduan ti populasion a sona ti oras iti lubong, ken mabalin pay a kandidato para iti Sapasap nga Oras ti ASEAN.
Daytoy a sona ti oras ket inus-usar kadagiti amin nga agsasao ti Insik a pagpagilian, ken mangited daytoy iti agpapada nga oras kadagiti sangalubongan a website ti Insik.
Ti akin-abagatn a gudua ti Bietnam (Republika ti Bietnam) ket dati idi a paset ti daytoy a sona ti oras sakbay ti panagturay ti komunista iti Abagatan idi Abril 30, 1975, ken managramid daytoy a 1 nga oras nga umuna iti Amianan a Bietnam. Kalpasan ti 1975, ti sibubukel a pagilian ket napan iti sona ti oras ti Amianan a Bietnam iti UTC+07:00.
Dagiti linaon
- 1 Kas pagalagadan nga oras (amin a paset ti tawen)
- 2 Dagiti paggiddiatan a nagbaetan ti opisal ngai UTC+08 ken heograpiko nga UTC+08
- 2.1 Luglugar a mabirukan iti kaunegan dagiti longitud ti UTC+08 nga agus-usar kadagiti sabali a sona ti oras
- 2.2 Luglugar a mabirukan iti ruar dagiti longitud ti UTC+08 nga agus-usar ti oras ti UTC+08
- 2.2.1 Lglugar a nagbaetan ti 127°30′ D ken 142°30′ D ("pisikal" nga UTC+09)
- 2.2.2 Luglugar a nagbaetan ti 97°30′ D ken 112°30′ D ("pisikal" nga UTC+07)
- 2.2.3 Luglugar a nagbaetan ti 82°30′ D ken 97°30′ D ("pisikal" nga UTC+06)
- 2.2.4 Luglugar a nagbaetan ti 67°30′ D ken 82°30′ D ("pisikal" nga UTC+05)
- 3 Kitaen pay
- 4 Dagiti nagibasaran
- 5 Dagiti silpo ti ruar
Kas pagalagadan nga oras (amin a paset ti tawen)Urnosen
Amianan nga AsiaUrnosen
Daya nga AsiaUrnosen
- Mongolia (kaaduan ti pagilian) - Oras idiay Mongolia
- Nagruna a daga ti Tsina - Pagalagadan nga Oras ti Tsina (Oras ti Beijing)
- Taiwan - Nailian nga Pagalagadan nga Oras
- Hong Kong - Oras ti Hong Kong (Pagalagadan nga Oras ti Hong Kong)
- Macao - Oras ti Macao (Pagalagadan nga Oras ti Macao)
Abagatan a daya nga AsiaUrnosen
- Filipinas - Pagalagadan nga Oras ti Filipinas
- Brunei - Pagalagadan nga Oras ti Brunei Darussalam
- Malaysia - Pagalagadan nga Oras ti Malaysia
- Singapur - Pagalagadan nga Oras ti Singapur
- Indonesia (Sentral a luglugar) - Sentral nga Oras ti Indonesia
OceaniaUrnosen
Dagiti paggiddiatan a nagbaetan ti opisal ngai UTC+08 ken heograpiko nga UTC+08Urnosen
Luglugar a mabirukan iti kaunegan dagiti longitud ti UTC+08 nga agus-usar kadagiti sabali a sona ti orasUrnosen
Daytoy ket maipanggep iti luglugar iti uneg ti 112°30′ D aginggan ti longitud ti 127°30′ D.
- Ti paset ti Indonesia, a mairaman ti siudad ti Surabaya, a UTC+07:00 ket isu ti naus-usar.
- Ti akinlaud a paspaset ti Korea, mairaman dagiti siudad ti Pyongyang ken Seoul, a ti UTC+09:00 ket isu ti naus-usar
- Ti bassit ti populasionna a paset ti Rusia, akindaya a paset ti Buryatia, wa ti UTC+09:00 ket isu ti naus-usar.
- Ti pay sabali a bassit ti populasionna a paset ti Rusia, mairaman ti siudad ti Tynda, a ti UTC+10:00 ket isu ti naus-usar.
Luglugar a mabirukan iti ruar dagiti longitud ti UTC+08 nga agus-usar ti oras ti UTC+08Urnosen
Lglugar a nagbaetan ti 127°30′ D ken 142°30′ D ("pisikal" nga UTC+09)Urnosen
- Paspaset ti akindaya a Tsina a mairaman ti akindaya ket patingga ti probinsia ti Heilongjiang.
- Akindaya unay a paspaset ti Akinlaud nga Australia.
Luglugar a nagbaetan ti 97°30′ D ken 112°30′ D ("pisikal" nga UTC+07)Urnosen
- Paspaset ti Tsina, a mairaman ti probinsia ti Guangxi ken Isla ti Hainan.
- Kaaduan ti sentrak a Mongolia ken mairaman ti kapitolio ti Ulaanbaatar.
- Peninsular a Malaysia.
- Akinlaud a paset ti Isla ti Borneo a mairaman ti akinlaud a paset ti Sarawak, Malaysia.
- Singapur
Luglugar a nagbaetan ti 82°30′ D ken 97°30′ D ("pisikal" nga UTC+06)Urnosen
- Paspaset ti Tsina
- Kaaduan ti probinsia ti Xinjiang (urauno adu kadagiti lokal ket isaadda ti pagorasanda iti UTC+06 urayno ti opisial ket ti UTC+08, iti amiaman a kaso ti trabaho ket dagiti iskedule dagiti pagtrabahuan ket dua nga oras kalpasan ti Beijing).[1] Kitaen pay ti Oras idiay Tsina.
- Kaaduan ti Tibet
- Akinlaud a Mongolia.
Luglugar a nagbaetan ti 67°30′ D ken 82°30′ D ("pisikal" nga UTC+05)Urnosen
- Paspaset ti akinlaud a Tsina a mairaman ti probinsia ti akinlaud a probinsia ti Xinjiang (urayno kaaduan dagiti lokal ket agpalpaliiw ti UTC+06 urayno ti opisial ket ti UTC+08).


text:
“AWAN bola iti hueteng itay!” nailadawak ti panaglagaw iti reaksion dagiti kailian iti dayta nga aldaw. “Kasano ngatan dagiti taya?”
Hueteng? Mabalin a siddaawen ta nabayagen a nasuktan daytoy iti kunkunada nga STL wenno Small Town Lottery. Ngem isu met ti nakairuaman dagiti umili iti dayta a kita ti ay-ayam wenno kunaentayo kad’ lattan a sugal. Saan a kasta kasikat ti STL nga awagna.
Iti isipko, nakunak a di agbayag, addanto met laeng ti STL. Na-raid (a napanunotko met laeng a dagus nga imposible ta legal gayamen daytoy, saan a kas idi iti hueteng) la siguro wenno adda teknikal a parikut.
Ngem apay ngamin a kasta la unayen ti pannakariribuk no awanen ti STL wenno dagiti makunkuna a game of chance ti Philippine Charity Sweepstake Office wenno PCSO?
Iti pakasaritaan ti kayumanggi a puli, nagbalinen a paset ti biagna ti sugal. Impluwensia daytoy dagiti ganggannaet a nangsakup iti pagilian. Ket maysa dayta maaw-awagan idi iti hueteng ti naparnuay a nakailuodan ti adu nga umili. Babaen ti panagtayada, mangnamnamada a mangabak ket makaramanda bassit iti gin-awa iti panagbiag.
A no dakkel met ti abaken, no kabaelanda ti pumusta iti dakkel, mabalin a dayta ti mangilung-aw kadakuada iti rigat. Mabalin pagpuonanda iti negosio.
Idi agtanoy, adu ti nangkontra iti hueteng ta ilegal kano. Saan a sumsumrek iti kaban ti pagilian ti mapaspastrek itoy a kita ti sugal. Masmasnop dagiti nakatugaw a lider a bumakbaknang gapu iti payola a maaw-awatda.
Nagbalin ngarud a sangalubongan a damag ti pannakatakias wenno pannakapadisi iti puesto ti dati a pangulo ti pagilian gapu iti hueteng. Nga agpapan kadagitoy, ibagbagana pay laeng nga inosente iti pammabasol kenkuana.
Ta asino ngamin, aya, ti mangaklon ti maipabpababasol kenkuana? No politikonto pay laeng, adu a pamuspusan ti maar-aramid tapno mapaneknekanna (kuno/kano) nga inosente. Ngem no ordinario nga umili, nalaka laeng a maipiskot.
Iti panagsubli ti hueteng, nagbalin daytoyen a legal babaen iti awag nga STL. Nanamnama ti panagdiretso iti kaban ti pagilian dagiti kuarta a mapastrek.
A mausar kadagiti ti gobierno para kadagiti umili!
Kangrunaanna, maipapaay a tulong kadagiti agkasapulan nga umili nga addaan iti nadagsen a sagubanit ti mapaspastrek iti lotto, kangrunaan a game of chance ti PCSO. Saan a matallikudan ti kinapudno nga adun a kailian ti agkamang iti charity ward ti PCSO para iti pinansial a tulong.
Iti pannakaipasardeng dagiti amin a game of chance ti PCSO, dakkel a pannakaikawa dagiti masao a suki dagitoy nga ay-ayam. Kadagiti mangnamnama a babaen itoy ket makalung-awda iti rigat, pannakaputed ti namnama ti kayatna a sawen.
Kabayatanna, adu dagiti ordinario nga umili ti maawanan iti panggedan. Iti tunggal ili, adun ti nagbalinen ti panagpatpatayada iti STL ti nagbalinen a regular a trabahoda. Daytoy ti pangbibiagda iti pamiliada.
Kasta man met laengen dagiti adda kadagiti outlet ti lotto iti sapasap a pagilian. Sumangkaadu met ti naawanan iti trabaho.
Ngem apay ngamin a napanunot ti agdama a pangulo ti pannakaisardeng dagitoy nga ay-ayam wenno sugal a tartarawidwidan ti PCSO?
Korupsion, dayta kano ti kangrunaan a rason.
Naduktalan kano ti gobierno a dakkel ti maaw-awan iti mapaspastrek ti PCSO iti tinawen. Manamnama a nasurok a P70 billion ti mapastrek iti tinawen ngem no apay nga adda laeng iti P12 B ti agparparang a napastrekna.
Dakkel ngarud ti mapukpukaw iti tinawen iti kaban ti pagilian!
Segun ken ni Sandra Cam a direktor ti PCSO, aramid kano dagiti heneral a kameng ti ahensia. Isuda ti mangleponglepong wenno mangyaw-awan kadagiti napastrek. Inayon pay kanon dita dagiti dadduma nga outlet a di gayam autorisado ti gobierno nga iggem wenno patpatarayen dagiti nangangato a tao iti kada probinsia. Banag a di sumsumrek iti pagilian ti mapaspastrekda.
Paneknekan daytoy nga uray napagbalinen a legal ti maysa a banag, adda latta ilegal a mapaspasamak. Wenno kinapudno a talaga a napudot ti kuarta. Ikagumaan latta no kasano ti panagakup kadagitoy a di pulos agling-et ken agbannog.
No pudno ngarud dagitoy a damag, masapul ti panagkuti ti gobierno tapno mapasungbat dagiti tao nga adda iti likudan daytoy.
Ta saan met a mairamraman dagiti ordinario nga umili iti aramidda! Sigurado ngamin a maisardengto metten ti tulong nga ipapaay ti opisina ti PCSO kadagiti agkasapulan iti pinansial a tulong nga addaan iti nakana a sagubanit.
Nupay kasta ti napasamak, impanamnama ti PCSO nga umanay pay iti makatawen ti pondoda a pangtulong kadagiti agkasapulan. Ngem maibusto daytan kalpasanna no dinto latta agsubli ti operasionda.
Adda met ketdi paripirip manipud iti gobierno a mabalin a maisublinto met laeng dagitoy a game of chance.
Apaman kano a madalusanda ti sibubukel nga ahensia!
Ngem pagam-amkan met dagiti dadduma ita ti rumrummuar a damag a mabalin a maisapribadonton ti PCSO. Sabalin ti mangpataray; sabalinton ti operator!
Ti nakas-ang, kasanon no maipaima kadagiti Tsaynis ti operasion ti PCSO?
Saan ngata a maputedto metten dagiti tulong kadagiti masaksakit?
Maawatantayo ti dedikason ti Pangulo iti panangparmekna iti kinakunniber iti pagilian. Pagaammotayo a daytoy a korupsion iti gobierno ti ad-adda a mangparparigat iti biag ti tunggal maysa. Imbes a maipaay a pagnam-ayan ti sapasap, addadad’ta dagiti agsisiim a mangsikbab kadagitoy a pagimbagan.
Saanda nga ikankano ti panagrigat dagiti kailianda. Ti napateg, ti pagsayaatanda!
Kitaen koma ngarud ti gobierno ti madagdagus a solusion ti pannakapukaw ti panggedan dagiti umili a naatalan iti pannakaisardeng amin a game of chance. Saan a rumbeng nga ibayag ti panangsolbar itoy a parikut ta saan met a mabalin nga itantan ti pannangan iti tunggal aldaw. Amangan laeng no mapanunot dagiti naawanan iti panggedan ti maikaniwas a pamuspusan tapno laeng agbiagda.
Iti pannakasursurat daytoy, maysa nga ili iti Laguna ti napaneknekan a limed ti panagsubli ti hueteng. Ipamatmatna laeng a nailasagen ti dadduma nga umili ti panangitalekna ti masakbayanna iti sugal. No saan, apay nga agtayada pay laeng itoy ilegal a sugal nga inkurimed ti pannakaipatarayna?
Ken nalawag nga indikasion nga ipamuspusanto latta ti mabisinan a pamilia ti agsapul iti iduolna kadagiti ipatpategna. A gungundawayan dagiti nabibileg tapno maituloyda ti operasionda nupay ilegal.
Iti koma ngarud iwayat nga imbestigasion ti gobierno, siguraduenna koma nga agpullo dagiti adda iti likudan ti maibagbaga a korupsion.
No ania ti naaramid iti sabsabali nga ahensia, kasta koma met ti maaramid kadagiti naduktalan a nagbasol.
Ken ni Angkuan a nangitaleksan iti masakbayanna iti sugal, maysa daytoy a pagpampanunotan. Idianna koman ti sugal ta awan a pulos ti maipaayna daytoy a pagimbagan.
Ken rugianna metten ti mangpanunot iti sabali a pamuspusan tapno biagenna ti pamiliana. Ta ditay la ammo no ania ti pagbanagan daytoy nga isyu.
Ken isardengna koman ti agkalagkalag iti ania man a matagainepna ta uray kasano kapintas ti tagainepna, bassit-usitto latta ti namnamana a makalung-aw gapu laeng iti sugal! â—Ź


text:
Plantilia:Lang-sw
Panagusar[urnosen ti taudan]
Ti plantilia ti pagsasao ti {{lang-sw}} ket mangilasin iti teksto ti Swahili. Ti termino wenno insasao ket isu laeng ti nasken a parametro. Mapormat ti teksto segun kadagiti rekomendasion iti Wikipedia:Manual of Style/Text formatting#Foreign terms; italiko para kadagiti pagsasao nga agus-usar iti alpabeto a Latin, normal kadagiti sabali.
Ti plantilia ket kadawyan a nasken a maikabil kalpasan iti patarus iti Ilokano iti ganganaet a termino wenno insasao.
Ti parametro ti
|links=no ket mangpawil a mangisilpo ti nagan ti pagsasao.
Ti parametro ti
|translit= ket mangipalubos a mangilasin ti romnisasion. Dagiti plantilia nga addaan iti daytoy a parametro ket nailistada ditoy. (Daytoy a parametro ket saan a suportaran babaen dagiti plantilia ti
lang-x para kadagiti pagsasao a naisuraten iti sinuratan a Latin.)
Ti parametro ti
|lit= ket mangpakabael iti maysa a maitedto a literal a patarus (iti Ilokano).
Dagiti parametro
compare
|italic=invert to
|italic=unset:
{{Lang-de|... ein neues Opernprojekt in Angriff: ''Das Käthchen von Heilbronn'', nach Heinrich von Kleists gleichnamigem Drama.|italic=invert}}
- Aleman: ... ein neues Opernprojekt in Angriff: Das Käthchen von Heilbronn, nach Heinrich von Kleists gleichnamigem Drama.
{{Lang-de|''... ein neues Opernprojekt in Angriff: ''Das Käthchen von Heilbronn'', nach Heinrich von Kleists gleichnamigem Drama.''|italic=unset}}
- Aleman: ... ein neues Opernprojekt in Angriff: Das Käthchen von Heilbronn, nach Heinrich von Kleists gleichnamigem Drama.
Dagiti pagarigan[urnosen ti taudan]
Dagiti sumagand a pagarigan ket mangipakita kadagiti patarus iti Aleman.
Urnosen
- Ti Weimar ket mabirukan idiay pederal nga estado iti Thuringia (
{{Lang-de|Thüringen}}).
- Dagiti managbanniaga iti Catan (
{{Lang-de|Die Seefahrer von Catan}}) ket maysa panagpaddakkel ti tabla nga ay-ayam.
- Ni Albert ti Uso (
{{Lang-de|Albrecht der Bär|links=no}})
- Naulimek Amin iti Akinlaud a Sanguanan (
{{lang-de|Im Westen nichts Neues|lit=Awan Kabarbaro iti Laud}}) ket maysa a nobela ni Erich Maria Remarque.
Pagbanagan a teksto
- Ti Weimar ket mabirukan idiay pederal nga estado iti Thuringia (Aleman: Thüringen).
- Dagiti managbanniaga iti Catan (Aleman: Die Seefahrer von Catan) ket maysa panagpaddakkel ti tabla nga ay-ayam.
- Ni Albert ti Uso (Aleman: Albrecht der Bär
- Naulimek Amin iti Akinlaud a Sanguanan (Aleman: Im Westen nichts Neues, lit. 'Awan Kabarbaro iti Laud') ket maysa a nobela ni Erich Maria Remarque.
TemplateData[urnosen ti taudan]
TemplateData para iti Lang-sw
Mangibaga kadagiti agbasbasa ti kasisigud a porma ti termino wenno insasao iti maysa a ganganaet a pagsasao.
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- {{Lang}}
- {{Pagsasao ti silpo}}
- {{sw ikono}}
- Listaan dagiti kodigo ti ISO 639-1 (dagiti kodigo ti pagsasao)


text:
Matag-ob
Ti Matag-ob ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Leyte iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Matag-ob ket politikal a nabingbingay iti 21 a barbaranggay.[2]
- Balagtas
- Bulak
- Cambadbad
- Candelaria
- Cansoso
- Mansahaon
- Masaba
- Naulayan
- Bonoy (Pob.)
- Mansalip (Pob.)
- Riverside (Pob.)
- Talisay (Pob.)
- San Dionisio
- San Marcelino
- San Sebastian
- San Vicente
- Santa Rosa
- Santo Rosario
- Jessie Pedrano
- Imelda
- Malazarte
- San Guillermo
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Leyte". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 26 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Leyte". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi Septiembre 15, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Ferdinand Magellan
Ni Ferdinand Magellan (Portuges: Fernão de Magalhães, IPA: [fɨɾˈnɐ̃w ðɨ mɐɣɐˈʎɐ̃jʃ]; Espaniol: Fernando de Magallanes, IPA: [ferˈnando ðe maɣaˈʎanes]; c. 1480 – 27 Abril 1521) ket maysa idi a Portuges nga eksplorador. Isu ket naipasngay idiay Sabrosa, idiay akin-amianan a Portugal, ken isu ket nagserbi kenni Ari Karlos I iti Espania iti panagbiruk iti maysa nga agpalaud a dalan idiay "Is-isla ti Rekado" (moderno a ti Is-isla ti Maluku idiay Indonesia).
Ti panagbanniaga ni Magellan idi 1519–1522 ket nagbalin daytoy a ti immuna a panagbanniaga tapno aglayag manipud iti Taaw Atlaniko a mapan idiay Taaw Pasipiko (a nanaganan idi daytoy a kas ti "nakappia a baybay" babaen ni Magellan; ti panaglasat ket naaramid babaen ti Kipet ni Magellan), ken isu ti immuna a bimmallasiw ti Pasipiko. Isu pay daytoy ti immuna a nakakompleto ti panag-sirkumnabigasion iti Daga, urayno ni Magellan ket saanna naileppas ti intero a panagbaniaga, nga isu ket pinatay idi panawen ti Gubat iti Mactan idiay Filipinas. (Para iti adu pay a pakaammo kitaen ti Eksplorasion iti Pasipiko).
Ni Magellan ket nangited pay ti naganna ti Magallanes a Pinguino, nga ket ti immuna a Europeano a nagiyammo,[1] ken ti Magallanes nga ul-ulep, a tattan ket naamammuan a dagiti asideg nga ansisit nga ariwanas.
Dagiti linaon
Nasapa a biag ken panagbanbanniaga[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Magellan ket naipasngay idi iti lawlaw ti 1480 baka idiay Vila Nova de Gaia, nga asideg ti Porto, idiay Probinsia ti Douro Litoral, wenno idiay Sabrosa, nga asideg ti Vila Real, idiay Probinsia ti Trás-os-Montes e Alto Douro, idiay Portugal. Isu ket anak ni Rodrigo de Magalhães, alcaide-mór iti Aveiro (1433–1500) (anak ni Pedro Afonso de Magalhães ken ti asawana a ni Quinta de Sousa) ken ti asawana a ni Alda de Mesquita ken kabsat ni Leonor wenno Genebra de Magalhães, nga asawa ni João Fernandes Barbosa.[2] Kalpasan ti ipupusay dagiti nagannak kaniana idi agtawen ti sangpulo isu ket nagbalin nga ayaban kenni Queen Leonor idiay Portuges a naarian a korte gapu ti pannakatawtawid ti pamiliana.
Idi Marso 1505, iti tawen a 25, ni Magellan ket nag-enlista kadagiti plota iti 22 a barko a naipatulod a mangsangaili kenni D. Francisco de Almeida a kas isu ti immuna a biseroy ti Portuges nga India. Urayno ti naganna ket saan nga agparang kadagiti kronika, naamammuan nga isu ket nagtalinaed idiay iti walo a tawen, idiay Goa, Cochin ken Quilon. Isu ket nakibinglay kadgiti nadumaduma a gubat, a mairaman ti gubat iti Cannanore idi 1506, nga isu ket nasugatan idiay. Idi 1509 isu ket nakilaban iti gubat iti Diu[3] ken kalpasan daytoy ket naglayag babaen ni Diogo Lopes de Sequeira iti immuna a Portuges nga embahada iti Malacca, a kaduana ni Francisco Serrão, ti gayyemna ken baka pay kasinsinna.[4] Idi Septiembre, kalpasan ti isasangpetna idiay Malacca, ti panagbaniga ket nabiktima iti maysa a pannakikumplot a nagbanagan daytoy ti panagsanod. Ni Magellan ket adda iti nangruna apapel, a nagballaag kenni Sequeira ken nangisalakan kenni Francisco Serrão, nga isu ket simmanglad.[5] Daytoy a pannakaaramid ket nakagunodanna kadagiti pammadayaw ken panakaipangato.
Idi 1511, iti babaen ti baro a gobernador a ni Afonso de Albuquerque, ni Magellan ken Serrão ket nakibinglayda iti panagrukma iti Malacca. Dagitoy dua ket nagsinada kalpasan ti daytoy a panagrukma: ni Magellan ket naipangato idi, gapu ti nabaknang a nasamsamna, ken ti panakikaduana ti maysa a Malay a kinontratona ken panagbuniagna kenni Enrique iti Malacca, ken nagsubli idiay Portugal idi 1512. Ni Serrão ket pimmanaw iti immuna a panagbaniaga a panagbiruk ti "Is-isla tiRekado" idiay Moluccas, nga isu ket nagtalinaed idiay, a nangasawa ti maysa a babai a napipud idiay Amboina ken nagbalin nga agbalbalakad ti milisia ti Sultan iti Ternate, Bayan Sirrullah. Dagiti suratna kenni Magellan ket nasunda daytoy a pannakaikeddeng, a daytoy ket nakaited dagiti pakaammo a maipanggep kadagiti teritorio nga agpatpataud ti rekado.[6][7]
Kalpasan ti panagbakasionna nga awan ti pammalubos, ni Magellan ket naawanan tiparabor. Isu ket nagserbi idiay Morocco ken nasugatan ken isu ket permanente a nagpilpilay. Isu ket napabasol pay ti awan linteg a panagkomersio kadagiti Moro. Daytoy a panagpabasol ket naisunda a saan nga husto, ngem awanen dagiti simmaruno pay a daton a panagtrabaho kalpasan idi 15 Mayo 1514. Kalpasan idi 1515, isu ket naidatonan nga agtrabaho a kas maysa a kameng iti Portuges a barko, ngem isu ket saan a naawat. Idi 1517 kalpasan ti pannakiringgorna kenni Ari Manuel I, ng aisu ket naglibak ti panagipilpilitna a mangidaulo ti panagbabiga a makaabut dagiti isla ti rekado manipud iti daya (a kas ti, bayat nga aglaylayag nga agpalaud, nga agbirbiruk a mangliklik ti nasken a panaglayag ti lawlaw ti ungto ti Aprika[8]), isu ket pimmanaw ken napan idiay Espana. Idiay Seville isu ket nakigayyem ti kapagilianna a ni Diogo Barbosa ken kalpasan daytoy inasawana ti anakna a babai babaen ti maikadua nga asawana a ni María Caldera Beatriz Barbosa[9] a nagannakda ti dua: Ni Rodrigo de Magalhães[10] ken Carlos de Magalhães, a dagitoy dua ket pimmusay idi ubingda pay. Ti asawan ket natay met idi idiy Seville idi lawlaw ti 1521.
Isu ket nagipasnek ti panagadalna kadagiti kinaudi a grapiko, nga isu ket nagsuksukisok, a kumaduaana ti kosmograpo a , ni Rui Faleiro, ti maysa a ruangan manipud iti Atlantiko amapan iti Abagatan a Pasipiko ken ti posibilidad ti Moluccas ket tagikua nga Espaniol segun ti pannakasinsina iti Tulag iti Tordesillas.
Panagbanniaga iti sirkumnabigasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Pakaammo: Espaniol a panagbiruk ti dalan nga agpalud idiay Asia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti panggep ni Christopher Columbus iti 1492–1503 a panagbanigana a mapan ti Laud ket isu idin ti kayatna a pannakabot iti Indias ket ti mangipatakder ti komersio a pannakibiang a nagbaetan ti Espania ken dagiti pagarian iti Asian. Dagiti Espaniol ket nakitada a dagiti dagdaga ti Kaamerikaan ket saan a paset iti Asia, ngem daytoy ket baro a kontinente. Ti 1494 a Tulag iti Tordesillas a naireserba para iti Portugal dagiti dumaya a dalan a malawlaw ti Aprika, ken Vasco da Gama ken dagiti Portuges ket simmangladda idiay India idi 1498. Nagbalin a masapul unay para iti Espania nga agbiruk ti baro a dalan ti komersio a mapan idiay Asia, ken kalpasan ti Junta de Toro konperensia iti 1505, ti Espaniol a Balangat ket napan nagdiskobre ti dalan a mapan iti laud. Ti Espaniol nga eksplorador a ni Vasco Núñez de Balboa ket naabotna ti Taaw Pasipiko idi 1513 kalpasan ti panagballasiwna ti Istmo iti Panama, ken ni Juan Díaz de Solís ket pimmusay idiay Río de la Plata idi 1516 bayat nga agsuksukisok ti Abagatan nga Amerika a panagserbina iti Espana.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Hogan 2008
- ^ GeneAll.net – Fernão de Magalhães, o navegador
- ^ James A. Patrick, "Rensimiento ken Panagreporma", p. 787, Marshall Cavendish, 2007, ISBN 0-7614-7650-4
- ^ William J. Bernstein, "Nadaeg a Panakitunggali: Kasano a Nasukog ti Lubong babaen ti Komersio", p.183-185, Grove Press, 2009, ISBN 0-8021-4416-0
- ^ Zweig, Stefan, "Panagrukma kadagiti Baybay – Ti Sarita ni Magellan", p.44-45, READ BOOKS, 2007, ISBN 1-4067-6006-4
- ^ Zweig, Stefan, "Panagrukma kadagiti Baybay – Ti Sarita ni Magellan", p.51, READ BOOKS, 2007, ISBN 1-4067-6006-4
- ^ R. A. Donkin, "Nagbaetan iti daya ken laud: ti Moluccas ken dagiti trapiko dagiti rekado aginggana ti isasanglad dagiti Europeano", p.29, Tomo 248 iti Pakalaglagipan iti Kagimongan ti Amerikano a Pilosopo, DIANE a Pagipablaakan, 2003 ISBN 0-87169-248-1
- ^ Mervyn D. Kaufman (2004), Ferdinand Magellan, Capstone a Pagmalditan, pp. 13, ISBN 978-0-7368-2487-3
- ^ GeneAll.net – Beatriz Barbosa
- ^ Noronha 1921.
- Beaglehole, J.C. (1966), The Exploration of the Pacific, London: Adam & Charles Black, OCLC 253002380
- Castro, Xavier de; Hamon, Jocelynn; Thomaz, Luis Filipe de Castro (2007). Le voyage de Magellan (1519–1522). La relation d'Antonio Pigafetta & autres témoignages. Paris: Chandeigne, coll. « Magellane ». ISBN 2-915540-32-2.
- Cliffe, Edward (1885). Hakluyt, Richard (ed.). "The voyage of M. John Winter into the South sea by the Streight of Magellan, in consort with M. Francis Drake, begun in the yeere 1577". The principal navigations, voyages, traffiques and discoveries of the English nation. Edinburgh, Scotland: E. & G. Goldsmid.
- Drake, Francis (1628), The world encompassed by Sir Francis Drake: being his next voyage to that to Nombre de Dios Elibron, Classics series, Issue 16 of Works issued by the Hakluyt Society, Adamant Media Corporation, ISBN 1-4021-9567-2
- Hogan, C. Michael (2008). N. Stromberg (ed.). Magellanic Penguin. GlobalTwitcher.com.
- Noronha, Dom José Manoel de (1921). Imprensa da Universidade (ed.). Algumas Observações sobre a Naturalidade e a Família de Fernão de Magalhães (iti Portuges). Coimbra: Biblioteca Genealogica de Lisboa.
- Stefoff, Rebecca (1990), Ferdinand Magellan and the Discovery of the World Ocean, Chelsea House Publishers, ISBN 0-7910-1291-3
- Suárez, Thomas (1999). Early mapping of Southeast Asia. Tuttle Publishing. ISBN 978-962-593-470-9.


text:
Baybay Botnia
Nagsasabtan: 61°30′N 19°30′E / 61.500°N 19.500°E
Ti Baybay Botnia (Sueko: Bottenhavet, Pinlandes: Selkämeri) ket isilpona ti Luek Botnia (tinawtawagan pay ti Luek ti Botnia) iti maitutop a Baltiko. Ti Kvarken ket mabirukan iti nagbaetan dagitoy dua. No agkadua, ti Baybay Botnia ken ti Luek ket mangbukel ti dakdakkel nga entidad ti heograpia, ti Golpo ti Botnia, ati ayan ti Baybay Botnia ket ti akin-abagatan a parte parte.[1] Ti sibubukel a Golpo ti Botnia ket mabirukan iti pagbaetan ti Suesia, iti laud, ti Pinlandia, iti daya, ken ti Baybay ti Åland ken ti Baybay Purpuro iti abagatan. Ti kalawa ti rabaw ti Baybay Botnia ket agarup a 79,000 km². Ti kadakkelan kadagiti ili ti aplaya, manipud iti abagatan aginggana ti amianan, ket ti Rauma ken Pori idiay Pinlandia ken ti Gävle ken Sundsvall idiay Suesia. Ti Umeå (Suesia) ken Vaasa (Pinlandia) ket mabirukan idiay kaadaywan nga amianan, idiay asideg ti Luek Botnia.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Bottenhavet" (iti Sueko). Nationalencyklopedin. Naala idi 30 Enero 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Baybay Botnia iti Wikimedia Commons


text:
Imperio nga Otomano
Ti Imperio nga Otomano[dn 4] wenno Narimbaw nga Estado ti Otomano (Otomano Turko: دَوْلَتِ عَلِيّهٔ عُثمَانِیّه Devlet-i ʿAliyye-yi ʿOsmâniyye[9] (ti pay عثمانلى دولتى Osmanlı Devleti),[dn 5] Moderno a Turko: Osmanlı Devleti wenno Osmanlı İmparatorluğu) ket maysa idi a Turko nga imperio a nagpaut manipud idi 27 Hulio 1299[10] aginggana idi 29 Oktubre 1923.[11]
Ti Imperio nga Otomano ket isu kadagiti kadakkelan ken kapautan nga imperio iti pakasaritaan; a daytoy nga Estado ti Otomano, ti politikana, supsupiat, ken kultura a tinawtawid ken ti maysa a nawatiwat a heograpia ket nagited daytoy ti maysa kadagiti kabayagan nga agnanayon a pannakasarita. Idi las-ud ti maika-16 ken maika-17 a siglo, iti kabilegan a panagsakupna babaen ti panagturay ni Suleiman ti Nadaeg , daytoy nga imperio ket isu kadagiti kabilegan nga estado iti lubong – maysa nga adu ti panaka-umili, adu ti pagsasao nga imperio a naibistrad manipud iti akin-abagatan a nagbedbeddengan iti Nasantuan a Romano nga Imperio aginggana kadagiti wayawaya iti Vienna, Naarian a Hungaria (moderno Eslobakia) ken ti Polako–Lituano a Mankomunidad iti amianan aginggana idiay Yemen ken Eritrea iti abagatan; manipud iti Arhelia iti laud aginggana ti Azerbaijan iti daya;[12] nga agtengtengngel ti kaaduan iti Abagatan a daya nga Europa, Akinlaud nga Asia ken Amianan nga Aprika.[13] Daytoy nga imperio ket naglaon kadagiti 32 probinsia ken dagiti dadduma pay a basalo nga estado, nga adda kadagitoy ket nasagepsepan iti dayta nga imperio, a dagiti dadduma ket naikkanda ti sabsabali a kita nga autonomia kadagiti sumaganan a sigsiglo.[dn 6]
A ti Konstantinopla a kas ti kapitoliona ken ti nawatiwat a panagtengngel kadagiti daga ti lawlaw ti Mediteraneo a labneng, ti imperio ket adda idi ti sentro kadagiti panagtigtignay a nagbaetan ti Akindaya ken Akinlaud a lublubong para kadagiti sumurok nga innem a siglo.
Kalpasan ti pannakabigbigan iti baro a Turko a parlamento (Nalatak a Nailian nga Asenblia iti Turkia) a naikuartel idiay Ankara, babaen ti Tulag iti Lausanne a napirmaan idi 24 Hulio 1923, ti Turko a parlamento ket nagirangarang idi 29 Oktubre 1923 ti panakabangon ti Republika ti Turkia a kas ti baro a Turko nga Estado a simmukat ken pormal a napatinggaan ti awanen nga Otomano nga Imperio, a nailinia iti tulag.[14][15][16][17][18][19][20][21] Ti Otomano a Kalipato ket naikkat idi 3 Marso 1924; dagiti turay ken tagikua ti Kalipato ket naiyalis idiay Nalatak a Nailian nga Asemblia iti Turkia.
Ibabangon ti Otomano nga Imperio (1299–1453)Urnosen
Ti panakapaay ti Seljuk a Sultanato iti Rum (c. 1300), ti Anatolia ket nabingbingay idi kadagiti nadumaduma a nawaya nga estado, dagiti nakunkuna a Ghazi nga emirato. Babaen idi 1300, ti napakapsot nga Imperio a Bisantino ket kaaduan a napukawna dagiti Anatolia a probinsiana kadagiti sangapulo a Ghazi a prinsipalidad. Maysa kadagiti Ghazi nga emirato ket ndauloan babaen ni Osman I (nga isu ti nakaalaan ti nagan nga Otomano), anak ni Ertuğrul, ti asideg ti Eskişehir idiay lumaud nga Anatolia. Iti pundasion a mito a naiyebkas iti mediebal a Turko a sarita a naam-ammuan a kas ti "Tagtagainep ni Osman", ti ubing nga Osman ket naparegget idi nga agparukma babaen ti panagsirmata iti imperio (segun ti tagtagainepna, ti imperio ket maysa a dakkel a kayo a dagiti ramutna ket nagsaknap kadagiti tallo a kontinente ken dagiti sangana ket kinalubanna ti langit).[22] Segun ti tagtagainepna ti kayo, nga isu idi ti Imperio ti Osman, ket nagited ti uppat a karayan manipud kadagiti ramutna, ti Tigris, ti Euprates, ti Nilo ken ti Danubio.[22] Ti maipatinayon, ti kayo ket lininonganna ti uppat a kabanbantayan, ti Kaukaso, ti Tauro, ti Atlas ken ti Balkan .[22] Iti las-ud ti panagturayna a kas ti Sultan, ni Osman I ket inpaatiddogna ti prontera ti Turko a pagtaengan idiay igid ti Imperio a Bisantino.
Iti daytoy a paset ti panawen, ti pormal a Otomano a gobierno ket napartuat idi a ken nadaras a nagbalbaliw dagiti patakderna kadagiti sumaganad a kabibiag ti imperio. Ti gobierno ket nagus-usar ti legado nga entidad a nakunkuna a kas ti miho sa sistema, babaen dagiti relihioso ken etniko a minoridad ket napakabaelanda a mangimaton dagiti bukodda a pannakibiang nga adda dagiti adu a pannakawaya manipud iti sentro a panagtengngel.
Gubat iti Kosovo (1389)
Gubat iti Nicopolis (1396)
Gubat iti Varna (1444)
Iti siglo kalpasan ti ipupusay ni Osman I, ti Otomano a turay ket nangrugi nga immatiddog idiay Mediteraneo ken Balkanes. Ti anak a lalaki ni Osman, a ni Orhan, ket natiliwna ti siudad ti Bursa idi 1324 ken inaramidna daytoy ti baro a kapitolio ti estado nga Otomano. Ti panakatnag ti Bursa ket nagbanagan daytoy ti panakapukaw ti Bisantino a panagtengngel ti Amianan a laud nga Anatolia. Ti nangruna a siudad ti Thessaloniki ketnatiliw idi manipud kadagiti Benisiano idi 1387. Ti panagballigi ti Otomano idiay Kosovo idi 1389 ket epektibo a nagmarka ti gibus ti Serbio a bileg iti daytoy a rehion, a nagidalan daytoy para iti Otomano a panagpadakkel idiay Europa. Ti Gubat iti Nicopolis idi 1396, a kaaduan a naipanunotan a kas ti naudi a dakkel a krusada iti Tengnga a Panawen, ket napaay a nagpasardeng ti panag-abanse dagiti nagballigi nga Otomano a Turko. Ti pannakaatiddog ti Turko a pagturayan idiay Balkanes, ti estratihiko a panagrukma iti Konstantinopla ket nagbalin a nagruna a gandat. Ti Imperio ket nagtengngel ti gangani kadagiti amin a dati a dagdaga ti Bisantino a nagpalikmut ti siudad, ngem dagiti Bisantino ket temporarioda a nabang-aranda idi rinaut ti Timur ti Anatolia idiay Gubat iti Ankara idi 1402. Isu ket nangala kenni Sultan Bayezid I a kas maysa a binaludan. Ti pannakatiliw ni Bayezid I ket nagkirokiro kadagiti Turko. Ti estado ket natnag iti maysa a sibil a gubat a nagpaut manipud idi 1402 aginggana idi 1413, a ti anak a lalaki ni Bayezid ket nakilablaban ti panakisinnarunona. Daytoy ket nagpatingga idi ni Mehmed I ket nagbali a kas ti sultan ken nagipasubli ti Otomano a bileg, a nagiyeg daytoy ti gibus ti Interregno.
Dagiti paset ti Otomano a teritorio idiay Balkan (a kas ti Thessaloniki, Masedonia ken Kosovo) ket temporario a napukaw kalpasan ti 1402, ngem dagitoy ket naipasubli met laeng babaen ni Murad II idi baetan ti 1430 ken 1450. Idi 10 Nobiembre 1444, ni Murad II ket inabakna dagiti buyot ti Hungaro, ti Polako ken Wallachia babaen ni Władysław III iti Polonia (ken ari pay ti Hungaria) ken János Hunyadi idiay Gubat iti Varna, nga isu daytoy ti naudi a Krusada iti Varna.[23][24] Kalpasan ti uppat a tawen, ni János Hunyadi ket nangisagana ti sabali pay a buyot (dagiti puersa ti Hungaro ken Wallachian ) tapno rautenna dagiti Turko, ngem isu ket inabak manen babaen ni Murad II idiay Maikadua a Gubat iti Kosovo idi 1448.
Ti anak a lalaki ni Murad II, ni Mehmed ti Agrukrukma, inurnosna manen ti estado ken ti milisia, ken nagipakita ti milisia a kalaingna babaen ti panagtiliwna ti Kontantinopla idi 29 Mayo 1453, iti edad a 21.
MilitarUrnosen
Ti immuna a militar a yunit ti estado nga Otomano ket maysa idi a buyot nga inurnos babaen ni Osman I manipud kadagiti tribu ti lallaki nga agtataeng kadagiti turod ti akinlaud nga Anatolia idi naladaw a maika-13 a siglo. Ti militar a sistema ket nagbalin a maysa a narikut nga organisasion idi rimmang-ay ti imperio. Ti Otomano a militar ket maysa a narikut a sistema ti panagkintos ken panagtengngel kadagiti suppiat. Ti kangrunaan a kuerpo ti Buyot mga Otomano ket mairaman ti Hanisaro, Sipahi, Akıncı ken Mehterân. Ti Otomano a buyot ket maysa idi kadagiti kalaingan a makilablaban a puersa ti lubong, nga isuda ti immuna a nagus-usar kadagiti muskete ken kanion. Dagiti Otomano a Turko ket nangrugrugida a nagus-usar kadagiti palkonete, a dagitoy ket ababa ngem nalawa a kanion, iti las-ud ti Sillong iti Konstantinopla (1422). Ti Otomano a kabaliero ket nagtaltalek iti kinapardas ken ti panaggungunay embes a ti nadagsen a kalasag, a nagususar kadagiti pana ket ababa nga espada nga agsaksakay kadagiti napardas a Turkoman ken Arabiano a kabalio (nagtaudan dagiti Puro a pakilumba a kabalio),[25][26] ken kankanayon nga agipakpakat kadagiti taktika a kapadpada kadagiti Mongol nga Imperio, a kas ti aginkukuna nga agsanod bayat nga agpalpalikmut ti puersa ti kabusor iti uneg ti immindayon a sukog a pormasion ken idi kuan ket pudnoda nga agraut. Ti panakapaay ti kalaing ti buyot ket nagbalin a nalawag manipud idi maika-17 a siglo ken kalpasan ti Nalatak a Turko a Gubat. Ti maika-18 a siglo ket nakakita ti bassit a panagballigi idiay Benisia, ngem idiay amianan ti Europeano a naestiluan buyot ti Rusia ket nagpilit kadagiti Otomano nga agibbet kadagiti daga.
Ti pannakamoderno ti Otomano nga Imperio idi maika-19 a siglo ket nangrugi iti milisia. Idi 1826 ni Sultan Mahmud II ket inikkatna dagiti kuerpo ti Hanisaro ken nangbangon ti moderno a buyot ti Otomano. NInagananna dagitoy a kas ti Nizam-ı Cedid (Baro nga Urnos). Ti Otomano a buyot ket isu pay ti immuna nga instituto a nangabang kadagiti gangganaet nga esperto ken nagipatulod kadgiti opisialna para iti panagsanay kadagiti Europeano a pagilian. Ti nagbanagan daytoy, ti tignay ti Katutubo a Turko ket nangrugi idi dagitoy a ubbing pay laeng ken baro a nasanay a lalaki ket nagsublida manipud kadagiti panagad-adalda.
Ti Otomano a Marina ket nawatiwat a nagparparawad ti panagpadakkel kadagiti teritorio ti Imperio idiay kontinente ti Europa. Isu ti nangirugi ti panagrukma ti Amianan nga Aprika, a nainayon ti Alheria ken Ehipto iti Otomano nga Imperio idi 1517. Iti rugi ti panakapukaw ti Alheria(1830) ken Gresia (1821), ti bileg ti Otomano a marina ken ti panagtengngel kadagiti adayo a ballasiw taaw a teritorio ket nagrugi a naapday. Sultan Abdülaziz (nagturay idi 1861–1876) ket nangpadas a nangibangon manen ti napigsa nga Otomano a marina, a nangipatakder ti kadakkelan a plota a dagiti dakdakkel laeng ket dagiti plota ti Britania ken Pransia. Ti pagaramidan ti barko idiay Barrow, Inglatera, ket isu ti immuna a nagaramid ti bukodna a submarina idi 1886 para iti Otomano nga Imperio.
Nupay kasta, ti agrebreba nga ekonomia ti Otomano ket saan a napaut a nakasaranay ti pigsa ti plota. Ni Sultan Abdülhamid II ket saan a nagtaltalek kadagiti almirante a kimmappon iti repormista a ni Midhat Pasha, ken nangitunton a ti dakkel ken nangina a plota ket awan banagna a mausar ti panagsuppiat kadagiti Ruso iti las-ud ti Ruso-Turko a Gubat (1877–1878). Kaaduan a indulinna ti plota idiay uneg ti Nabalitokan a Sara, nga idiay dagitoy a barko ket nalungsotda para kadagiti sumaganad a 30 a tawen. Kalpasan ti Katutubo a Turko Rebolusion idi 1908, ti Komite iti Kappon ken Rang-ay ket nagsukisok nga agparang-ay ti maysa a napigsa a puersa ti marina ti Otomano. Ti Pundasion ti Otomano a Marina ket nabangon idi 1910 tapno makagatang kadagiti baro a barko babaen kadagiti donasion ti publiko.
Ti pakasaritaan ti Otomano milisia a panagpatayab ket napetsaan manipud idi 1909 ti nagbaetan ti Hunio 1909 ken Hulio 1911.[27][28] Ti Otomano nga Imperio ket nangrugrugi a nangisagana dagiti immuna a pilotona ken eroplano, ken ti panakabangon ti Pagadalan ti Panagpatayab (Tayyare Mektebi) idiay Yeşilköy idi 3 Hulio 1912, ti Imperio ket nagrugrugi a nagisursuro kadagiti bukodna nga agpatpatayab nga opisial. Ti panakabangon ti Pagadalan ti Panagpatayab ket nangipardas ti panagra-ay ti programa ti milisia a panagpatayab, ken nagpaadu kadagiti bilang dagiti alistado, ken nagited kadagiti baro a piloto ti aktibo a papel iti Otomano a Buyot ken ti Marina. Idi Mayo 1913 ti immuna a naipangpangruna a Panagsanay ti Rekonosimiento a Programa ti lubong ket inrugi ti Pagadalan ti Panagpatayab ken ti immuna a sabalia rekonosimiento a dibision ket naipatakder. Idi Hunio 1914 ti maysa a baro nga akademia, ti Marina a Pagadalan ti Panagpatayab (Bahriye Tayyare Mektebi) ket nabangon idi. Ti irurugi ti Umuna a Sangalubongan a Gubat, ti modernisasion a pamay-ay ket kellaat a napasardeng. Dagiti eskuadron ti Otomano a panagpatayab ket nakilabanda kadagiti adu a sanguanan idi las-ud ti Umuna a Sangalubongan a Gubat, manipud idiay Galicia idiay laud aginggana idiay Kaukaso idiay daya ken Yemen idiay abagatan.
Dagiti notaUrnosen
- ^ Artikulo 18 iti Batay-linteg iti 1876 nainaganan nga ti Turko ket isu ti ti opisial a pagsasao, saan nga Otomano; Artikulo 18: Ti maysa a masapul para iti panagtrabaho iti panagserbi ti Estado ti maysa nga Otomano ket nasken nga ammoda ti Turko, a daytoy ket isu ti opisial a pagsasao iti Estado. Tebâ'a-i Osmâniyenin hidemât-ı devlette istihdam olunmak için devletin lisân-ı resmîsi olan Türkçeyi bilmeleri şarttır, Geoffrey L. Lewis, Ti panagreporman ti Tuko a pagsasao: Maysa a Didigra a Balligi, Oxford University Press, 1999, ISBN 978-0-19-823856-0, p. 16.
- ^ In Republika iti Ragusa a nasakupan babaen ti Otomano a panagsalaknib.
- ^ Ti Tulag iti Sèvres (10 Agosto 1920) ket napakabaelan bassit ti kaaddana iti Imperio nga Otomano. Ti Nalatak a Nailian a Gimong ket nairangarang a ti sultanato ti Otomano a naikkat manipud idi Marso 16 1920 (panagsakup ti militar iti Konstantinopla) aginggana idi Nobiembre 1 1922. Ti sangalubongan a panakabigbigan iti Nalatak a Nailian a Gimong iti Turkia ket nairangarang idi babaen ti Tulag iti Lausanne (24 Hulio 1923). Idi kuan, ti Nalatak a Nailian a Gimong iti Turkia ket nagirangarang ti sumaruno nga estado a tattan a moderno nga aldaw ket ti "Republika iti Turkia" (29 Oktubre 1923), nga isu daytoy ti panaka-gibus iti pakasaritaan ti Imperio nga Otomano.
- ^ Kadawyan a nainaganan idi a ti "Imperio nga Otomano", ti "Turko nga Imperio", ti "Otomano a Kalipato" wenno kadawyan a "Turkia" babaen dagiti kontemporariona (manipud idi 1923, ti nagan a "Imperio nga Otomano" ket isu ti naisaguday tapno maliklikan ti panaka-allilaw ti Republika iti Turkia, kitaen ti Nagnagan iti Imperio nga Otomano).
- ^ A nagrugi manipud idi maika-19 a siglo, ti nagan a Osmanlı Devleti (Otomano nga Estado) ket nagbalin a nalatak kadagiti Otomano nga umili ken dagiti opisial. Sakbay ti panawen nga 1800, ti nagan a Osmanlı Devleti ket saan nga opisial a maus-usar, ngem dagiti rehistro ket agiparparang a daytoy a nagan ket inus-usar a saan a pormal babaen dagiti umili ti Otomano.
- ^ Ti imperio ket nakaala ti temporario a panagturay kadagiti ballasiw taaw a dagdaga babaen ti panagirangarang iti panamakatalek iti Otomano a Sultan ken Kalipa, a kas iti panagirangarang babaen ti Sultan iti Aceh idi 1565, wenno babaen ti tenmporario a panagala iti is-isla a kas iti Lanzarote idiay Taaw Atlantiko idi 1585, Turkish Navy Official Website: "Atlantik'te Türk Denizciliği"
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Ti Ensiklopedia Britanika, Vol.7, Inurnos babaen ni Hugh Chisholm, (1911), 3; Konstantinopla, ti kapitolio iti Turko nga Imperio...
- ^ Britannica, Istanbul:Nga idi napabangon ti Republika ti Turkia idi 1923, ti kapitolio ket naiyakar idiay Ankara, ken ti Konstantinopla ket opisial nanaganan manen nga Istanbul idi 1930.
- ^ Yücel Karadaş, Ziya Gökalp'te Şarkiyatçılık: Doğu'nun batıcı üretimi, Anahtar Kitaplar, 2008, p. 133. (iti Turko), Osmanlı devrinde resmi dil olarak kullanılan Osmanlıca ile halk arasında konuşulan Türkçe, söz konusu dönemde kullanılan dillerdir.
- ^ Şerafettin Turan, Türk Kültür Tarihi: Türk Kültüründen Türkiye Kültürüne ve Evrenselliğe, Bilgi Yayınevi, 1990, p. 59.(iti Turko), ...devlet kuruluşlarında kullanılan Arapça – Farsça – Türkçe karışımı Osmanlıca ile halkın konuştuğu Türkçe arasındaki uçurum giderek artarken, …
- ^ Peter Turchin, Thomas D. Hall ken Jonathan M. Adams, "East-West Orientasion iti Pakasaritaan dagiti Imperio", Warnakan iti Sangalubongan a Sistema ti Panagsukisok Vol. 12 (no. 2), pp. 219-229 (2006).
- ^ Dündar, Orhan; Dündar, Erhan, 1.Dünya Savaşı, Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları, 1999, ISBN 975-11-1643-0
- ^ Salaysay ti pannakaabak: ti milisia ti Otomano idiay Balkanes, 1912–1913, Edward J. Erickson, panid 59
- ^ "Yeni Turkiye Araştırma ve Yayın Merkezi; Geleceğin Türkiye'si bambaşka olacak". Yeniturkiye.com. Naala idi 2011-11-06.
- ^ "Otomano a kuarta nga adda ti Arabiko a naisuratan". Naala idi 2010-08-26.
- ^ "Maysa a grammatiko ti pagsasao a Turko". Archive.org. Naala idi 2011-11-06.
- ^ Temel Britannica, Ana Yayıncılık-Encyclopaedia Britannica, 1992, Cilt 18, Sh. 41-96; Türkiye. ISBN 975-7760-02-1
- ^ Stephen Turnbull, Ti Imperio nga Otomano 1326–1699, Dagiti Naken a Pakasaritaan, tom. 62, Dagiti Nasken a Pakasaritaan, 2003. [manipud kadagiti artikulo ti likud nga abbong]
- ^ "Manipud ti artikulo ti Imperio nga Otomano idiay Oxford nga Online nag Islamiko a Panagadal". Oxfordislamicstudies.com. 2008-05-06. Naala idi 2010-08-26.
- ^ Ti Sultanato ket naikkat idi 1 Nobiembre 1922. Mehmed VI, ti naudi nga Otomano a Sultan, ket pimmanaw manipud idiay Istanbul idi 17 Nobiembre 1922, a daytoy ket saanna a kayat a sawen a ti Otomano nga Imperio kompleto a nagpatingga ken nagipasardeng kadagiti amin a pamay-anna.
- ^ "Napno a teksto ti Tulag itif Lausanne (1923)". Wwi.lib.byu.edu. Naala idi 26 Agosto 2010.
- ^ Böyle olunca, Türkiye, bu Devletin mirasçısı değildir; ona ardıl olan Devletlerden biridir., Seha Meray, Lozan Barış Konferansı, Tutanaklar-Belgeler (Ti Kappia a Konperensia ti Lausanne , Dagiti Minuto-Dagiti okumento), Cilt 1, Kitap 3, Ankara Üniversitesi, Siysal Bilgiler Fakültesi, 1973, p. 181. (iti Turko)
- ^ Douglas Arthur Howard, Ti pakasaritaan iti Turkia, Greenwood Publishing Group, 2001, ISBN 978-0-313-30708-9, p. 1
- ^ Ahmad Razavi, Kontinental a samang a deliminasion ken dagiti minaig a banbanag a maipapan ti taaw idiay Persiano a Golpo, Martinus Nijhoff Publishers, 1997, ISBN 978-90-411-0333-8, p. 149.
- ^ Alan Rush, Al-Sabah: Pakasaritaan ken Henealohia ti Agturturay a Pamilia ti Kuwait, 1752–1987, Ithaca Press, 1987, ISBN 978-0-86372-081-9, p. 44.
- ^ Elie Kedourie, Nationalismo idiay Asia ken Aprika, Routledge, 1974, ISBN 978-0-7146-3046-5, p. 49.
- ^ Michael Berenbaum, Abraham J. Peck, Paglaglagipan ti Holokausto a Museo ti Estados Unidos, Ti Holokausto ken Pakasaritaan: Ti Naammoan, Ti Di-naammuan, Ti Nasuppiatan, ken Ti Nausig manen, Unibersidad ti Indiana a Pagmalditan, 1998, ISBN 978-0-253-33374-2, p. 537.
- ^ a b c Lord Kinross, Dagiti Siglo ti Otomano (Morrow Quill Publishers: New York, 1977) p. 24.
- ^ Bodnar, Edward W. Ciriaco d'Ancona e la crociata di Varna, nuove prospettive. Il Veltro 27, nos. 1–2 (1983): 235–51
- ^ Halecki, Oscar, Ti Krusada iti Varna. New York, 1943
- ^ Milner Ti Godolphin nga Arabiano pp. 3–6
- ^ Wall Dagiti Nalatak nga AAgtaytaray a Kabalio p. 8
- ^ "Sarita ti Turko a Panagpatayab idiay 'Ti Turkia iti Umuna a Sangalubongan a Gubat' a website". Turkeyswar.com. Naala idi 6 Nobiembre 2011.
- ^ Hv. K. K. Mebs. ""Panakabangon" iti Turko nga Aero Puersa opisial a sapot a pagsaadan". Hvkk.tsk.tr. Naala idi 6 Nobiembre 2011.
Adu pay a mabasbasaUrnosen
- Barkey, Karen. Empire of Difference: The Ottomans in Comparative Perspective. (2008) 357pp Amazon.com, excerpt and text search
- Davison, Roderic H. Reform in the Ottoman Empire, 1856–1876 (New York: Gordian Press, 1973)
- Deringil, Selim. The well-protected domains: ideology and the legitimation of power in the Ottoman Empire, 1876–1909 (London: IB Tauris, 1998)
- Findley, Carter V. Bureaucratic Reform in the Ottoman Empire: The Sublime Porte, 1789–1922 (Princeton University Press, 1980)
- Faroqhi, Suraiya N. The Cambridge History of Turkey (Volume 3, 2006) excerpt and text search, essays by scholars
- Faroqhi, Suraiya N. and Kate Fleet, eds. The Cambridge History of Turkey (Volume 2 2012) essays by scholars
- Finkel, Caroline. Osman's Dream: The Story of the Ottoman Empire, 1300–1923. John Murray, 2005. ISBN 0-7195-5513-2. [1], excerpt and text search
- Fleet, Kate, ed. The Cambridge History of Turkey (Volume 1, 2009) excerpt and text search, essays by scholars
- Goodwin, Jason. Lords of the Horizons: A History of the Ottoman Empire (2003) excerpt and text search
- Imber, Colin. The Ottoman Empire, 1300–1650: The Structure of Power. Palgrave Macmillan, 2002. ISBN 0-333-61386-4.
- Inalcik, Halil and Quataert, Donald, ed. An Economic and Social History of the Ottoman Empire, 1300–1914. 1995. 1026 pp.
- Imber, Colin. The Ottoman Empire, 1300–1650: The Structure of Power (Palgrave Macmillan, 2002) ISBN 0-333-61386-4.
- Inalcik, Halil. The Ottoman Empire: 1300–1600 (Hachette UK, 2013)
- Inalcik, Halil, and Quataert, Donald, ed. An Economic and Social History of the Ottoman Empire, 1300–1914. 1995. 1026 pp.
- Itzkowitz, Norman. Ottoman Empire and Islamic Tradition, University of Chicago Press, 1980) ISBN 0-226-38806-9
- Kasaba, Reşat, ed. The Cambridge History of Turkey (vol 4 2008) excerpt and text search vol 4 comprehensive coverage by scholars of 20th century
- Kinross, Patrick Balfour Baron, and John Patrick Douglas Balfour Kinross. The Ottoman Centuries: The Rise and Fall of the Turkish Empire (Morrow, 1977)
- McCarthy, Justin. The Ottoman Turks: An Introductory History to 1923 1997 Questia.com, online edition
- McMeekin, Sean. The Berlin-Baghdad Express: The Ottoman Empire and Germany's Bid for World Power (2010)
- Nicolle, David. Armies of the Ottoman Turks 1300–1774 (Osprey Publishing, 1983)
- Palmer, Alan.. The Decline and Fall of the Ottoman Empire. (New York: Barnes and Noble, 1992) 306 p., maps. ISBN 0-87131-754-0
- Pamuk, Sevket. A Monetary History of the Ottoman Empire. 1999. 276 pp.
- Quataert, Donald. The Ottoman Empire, 1700–1922 (2005), standard scholarly survey excerpt and text search ISBN 0-521-54782-2.
- Shaw, Stanford J., and Ezel Kural Shaw. History of the Ottoman Empire and Modern Turkey. Vol. 1, 1977.
- Sicker, Martin. The Islamic World in Ascendancy: From the Arab Conquests to the Siege of Vienna (Praeger Publishers, 2000) online
- Sicker, Martin. The Islamic World in Decline: From the Treaty of Karlowitz to the Disintegration of the Ottoman Empire (Praeger, 2001) online
- Somel, Selcuk Aksin. Historical Dictionary of the Ottoman Empire. (2003). 399 pp.
- Stone, Norman "Turkey in the Russian Mirror" pages 86–100 from Russia War, Peace and Diplomacy edited by Mark & Ljubica Erickson, Weidenfeld & Nicolson: London, 2004 ISBN 0-297-84913-1.
- Uyar, Mesut; Erickson, Edward (2009). A Military History of the Ottomans: From Osman to Atatürk. ISBN 978-0-275-98876-0.


text:
Sasao a Laud a Papuano
Ti sasao a Laud a Papuano ket ti hipotetikal a pamilia ti pagsasao dagiti agarup a dua dosena a sasao a Papuano iti Peninsula Ulo ti Billit (Vogelkop wenno Peninsula Doberai) iti adayo nga akinlaud a Baro a Guinea ken ti isla ti Halmahera, nga insasao babaen dagiti agarup a 220,000 a tattao.
Ti kaaduan nga ammo a pagsasao a Laud a Papuano ket ti Ternate (50,000 a patneng nga agsasao), a daytoy ket rehional a lingua franca ken kakuyogna ti Tidore, dagitoy idi ti pagsasao ti kasupiat a mediebal a pagarian ti Ternate ken Tidore iti panagtagilako ti rekado
Thi lingguist anga Aleman a ni Wilhelm Schmidt ket immuna a nangisilpo ti sasao nga Ulo ti Billit ken Halmahera idi 1900. Idi 1957 insilpo pay ni HKL Cowan kaniada iti saan a sasao nga Austronesio ti Timor. Namatmati ni Stephen Wurm nga uray no adda dagiti tugot ti sasao a Laud a Papuano a mabairukan kadagiti pagsasao ti Timor, ken dagiti pay Aru ken Nalatak nga Andaman, daytoy ket gapu ti subestrato ken dagitoy a pagsasao ket nasken a maidasig a kas Trans–New Guinea, Austronesio, ken Andamanes.
Pannakaidasig[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi 2005, nagaramid ni Malcolm Ross ti tentatibo a singasing a ti sasao a Laud a Papuano ket mangporma ti maysa kadagiti tallo a sanga ti maysa a pamilia ti naipadakkel a Laud a Papuano a mangiraman pay ti isolado a pagsasao a Yawa (wenno bassit a pamilia), a dati a naikabil iti hipotetikal a pamilia ti Luek Geelvink, ken ti kabarbaro a naisingasing a pamilia ti Daya nga Ulo ti Billit – Sentani a kas ti maikatlo a sanga. Ti maitutop a Laud a Papuano ket maigiddiat manipud kadagitoy a sabali a naipadakkel a pamilia ti Laud a Papuano babaen ti kadda dagiti porma a kas ti na wenno ni para iti agmaymaysa a maikadua a persona a ("thou") pangsandi.
Ti panangidasig a maus-usar ditoy ket nagtaud kenni Wurm, ken nabaliwan tapno maipaltiing ti pannakaidasig ti Amianan a Halmahera ni Voorhoeve 1988. Ilasinna dagiti pannakabingbingay iti bukodna a panangidasig iti Papuano a kas dagiti pamilia (iti urnos ti sasao a Hermaniko), dagiti stock (iti urnos ti sasao nga Indo-Europeano), ken pilo (iti urnos ti sasao nga Aproasiatiko). Ti Laud a Papuano ket pilo iti daytoy a terminolohia.
Dagiti nodo ti agpang ti pamilia ni Wurm ket naipakita iti napuskol iti kladograma dita baba:
Saan a mangawat ti Glottolog wenno Ethnologue ti kinapudno ti singasing a Laud a Papuano.
Kaaduan dagiti pagsasao ti Daya a Nusa Tenggara ken Maluku ket agparangda nga addaan iti bassit a saan nga Austronesio nga impluensia.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Arthur Capell, 'The "West Papuan Phylum", Stephen Wurm 1977 [1975], New Guinea Area Languages and Language Study, volume 1.
- Ross, Malcolm (2005). "Pronouns as a preliminary diagnostic for grouping Papuan languages". Iti Andrew Pawley; Robert Attenborough; Robin Hide; Jack Golson (dagiti ed.). Papuan pasts: cultural, linguistic and biological histories of Papuan-speaking peoples. Canberra: Pacific Linguistics. pp. 15–66. ISBN 0858835622. OCLC 67292782.
- Voorhoeve, C. L. (1988). "The languages of the northern Halmaheran stock". Papers in New Guinea Linguistics. 26: 181–209. ISSN 0078-9135. OCLC 2729642.


text:
Sideways
Iti Sideways (Ilokano: Impabakrang) ket maysa a komedia ken drama idi 2004, insurat ken inturong babaen ni Alexander Payne a naibatay iti nobela ni Rex Pickett (ISBN 0-312-32466-9).
Pakabuklan ti istoria[urnosen | urnosen ti taudan]
Inakem ni Paul Giamatti ni Miles, maysa a mannurat a saan maipablaak, maestro iti Ingles iti maikawalo a grado, ken maysa a managayat iti arak ti bino. Kinuyogna ni gayyemna a Jack Thomas Haden Church), maysa nga aktor a dandani agkasar, a agbaniaga iti maysa lawas idiay kaubasan ti Santa Ynez, California. Ni Miles ket kayatna laeng iti aginom ken agayayam iti golf, ngem ni Jack ket planona nga agiyot iti babbae a kasanguanan nga agkasar. Idi madanonda iti papananda, maamammoda iti dua a babbai (Virginia Madsen ken Sandra Oh) a mangsabali iti biag ni Miles.