text:
Benus
Ti Benus ket isu ti maikadua a planeta manipud iti Init, a pagtaytayyekenna ti tunggal 224.7 nga al-aldaw iti Daga. Kadagiti Ilokano, ti Benus ket ammo kadagiti nagan a baggák, kamuntatála ken palpallátok. Daytoy a planeta a ket nainaganan kenni Benus, ti Romana diosa iti ayat ken pintas. Kalpasan ti Bulan, isu daytoy ti karaniagan a masna a banag iti rabii a langit, a makaabot daytoy ti nalawag a kapigsa iti −4.6, naraniagen daytoy nga agsaruag iti anniniwan. Gapu ti Benus ket maysa nga nakapkapsut a planeta manipud iti Daga, agparang daytoy a kas saan nga umadayo iti Init: ti panagbennatna ket makadanon ti kadakkel iti 47.8°. Ti Benus ket madanonna ti karaniganna sakbay ti ileleggak ti init wenno sakbay ti ilelennek ti init, daytoy ti gapu a naamammoan a kas ti Agsapa Bituen wenno Rabii a Bituen.
Ti Benus ket naidasig a kas maysa a naindagaan a planeta ken sappaminsan a matawtawagan a kas ti "kabsat a planeta" ti Daga gapu ti agpadpada a kadakkel, grabidad, ken ti kaaduan a pannakaaramid. Ti Benus ket naabbongan ti saragasag nga ap-ap kadagiti naballatek unay nga ulep iti sulpuriko nga asido, nga agpawil a makita iti rabawna manipud iti tangatang iti makita a lawag. ti Benus ket addaan iti kapuskolan a tangatang kadagiti amin a naindagaan a planeta iti Sistema Sola, a kaaduan a nabuklan daytoy ti karbon dioksido. Ti tangatang a presion iti rabaw ti planeta ket 92 a napigpigsa ngem ti Daga. Ti Benus ket awanan ti karbon a siklo tapno makaala ti karbon para kadagiti batbato ket langlanga ti rabawna, wenno awan pay daytoy kadagiti organiko a biag nga agsagepsep iti daytoy iti biomasa. Ti Benus ket adda pammati a daytoy ket addaan idi kadagiti taaw,[2] ngem dagitoy ket bimbawbawidi ngimmato ti temperatura gapu ti timmalaw nga inbernadero a pagangayan.[3] Ti danum ket seguro a napotodisosiasion, ken, gapu ta awan ti magnetiko a lugar ti planeta, ti nawaya hidroheneo ket naitanod iti interpanetario a law-ang babaen ti solar nga angin.[4] Ti rabaw ti Benus ket namaga a desierto a langa nga addaan kadagiti kasla baldosa a batbato, a kanayon a napasadiwa babaen ti bulkanismo.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Emily Lakdawalla, Ti langa ti Benus ket Makauma ngem ti Maipanunotam nga Aramidna, Blog ti Kagimongan ti Planeta, Sept. 21 2009 (naala idi Dis. 4 2011)
- ^ Hashimoto, G. L.; Roos-Serote, M.; Sugita, S.; Gilmore, M. S.; Kamp, L. W.; Carlson, R. W.; Baines, K. H. (2008). "Ti Felsic ti ukis ti nangato a daga idiay Benus a naipaltiing babaen ti datos ti Galileo nga Asideg nga Inpraroho a Panagmapa ti Espektrometro". Warnakan iti Heopisikal a Panagsukisok, Dagiti planeta. 113: E00B24. Bibcode:2008JGRE..11300B24H. doi:10.1029/2008JE003134.
- ^ B.M. Jakosky, "Dagiti tangatang iti Naindagaan a Planeta," iti Beatty, Petersen ken Chaikin (eds,), Ti Baro a Sistema Solar, maika-4 nga edision 1999, Sky Publishing Company (Boston) ken Cambridge University Press (Cambridge), pp. 175–200
- ^ "Caught in the wind from the Sun". ESA (Venus Express). 2007-11-28. Naala idi 2008-07-12.


c: text/html

text:
Pagsasao a Dakkel a Nambas
Ti pagsasao a Dakkel a Nambas (patneng a nagan V'ənen Taut) ket ti pagsasao a Malayo-Polinesio nga insasao babaen dagiti agarup a 1,800 a tattao (manipud iti 1983) idiay amianan a laud a Malekula, Vanuatu. Dagiti agarup a sangapulo ket siam a purok iti rehion ti Dakkel a Nambas ti Interior a Malekula ket us-usarenda ti pagsasao nga awan iti panangigiddiat iti dialekto. Daytoy ket nasayaat nga inadal kadagiti paset ti panawen iti sumurok a 10 a tawen babaen ni G. J. Fox ti maysa a misionario, nga isu ket nangipablaak iti gramatika ken diksionario idi 1979.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dakkel a Nambas iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Fox, G. J. (1979). Big Nambas Grammar. Pacific Linguistics. ISBN 0-85883-183-X.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Karachi
Ti Karachi (Karācī (tulong·pakaammo), Urdu: كراچى); Sindhi: ڪراچي) ket isu ti kadakkelan a siudad, kangrunaan a puerto ti baybay ken sentro ti pinansia ti Pakistan, ken isu pay ti kapitolio ti probinsia ti Sindh. Ti siudad ket adda ti nakarkulo a populasion ti 21 a riwriw a tattao manipud idi Abril 2012. Dagiti nagbanagan ti senso ket mangipakpakita a ti distrito ket pagtaengan dagiti sumurok a 21 a riwriw a tattao, iti densidad ti gangani a 6,000 a tattao ti tunggal maysa a kuadrado kilometro (15,500 ti tunggal kuadrado milia).[7] Ti Karachi ket isu ti kaaduan ti populasion a siudad iti pagilian, ken ti kadakkelan a siudad iti lubong no maipanggep ti populasion[8] ken isu pay ti maika-11 a kadakkelan nga urbano nga aglomerasion iti lubong.[9] Daytoy ti sentro ti panagibanko, industria, ekonomiko nga aktibidad ken panaglaklako ti Pakistan ken ti pagtaengan kadagiti kadakkelan a korporasion ti Pakistan, a mairaman dagiti maipanggep iti tela, panangipatulod, industria ti automotor, palpaliwa, dagiti arte, moda, panangipaskil, panagipablaak, panangiparang-ay ti sopwer ken mediko a panagsukimat. Ti siudad ket sentro ti nangato nga edukasion idiay Abagatan a Asia ken ti Muslim a lubong.[10]
Ti Karachi ket nairanggo a kas maysa a Beta a siudad ti sangalubongan.[11][12] Daytoy ket isu ti kapitolio ti Pakistan aginggana idi nabangon ti Islamabad a kas kapitolio tapno nasyaat a maiwarwaras dagii panagrangrang-ay iti ballasiw ti pagilian ken tapno mapawilan a maisentro idiay Karachi.[13] Ti Karachi ket isu ti pakabirukan ti Puerto ti Karachi ken Puerto Bin Qasim, dagitoy ti dua a kadakkelan ket kakumikoman a puerto ti rehion. Kalpasan ti pannakawaya ti Pakistan, ti populasion ti siudad ket dimmakkel iti ginasut a ribu kadagiti Muhajirs manipud idiay India ken dagiti dadduma pay a paset ti Abagatan nga Asia ket immayda a nangtaeng idiay Karachi.
Ti siudad ket mabirukan idiay abagatan ti pagilian, idiay igid ti aplaya a sumabtan ti Baybay Arabiano. Daytoy ket naigay-at ti a sumurok a 3,527 km2 (1,362 sq mi) iti kalawa, a gangani nga uppat a beses a dakdakkel ngem ti Hong Kong. Daytoy ket lokal a naamammuan a kas ti "Siudad dagiti Silaw" (روشنیوں کا شہر) ken "Ti Nobia dagiti Siudad" (عروس البلاد) para iti kinarag-ona, ken ti "Siudad ni Quaid" (شہرِ قائد), nga isu ti nakaipasngayan ken lugar a nakaitabonan ni Quaid-e-Azam, ti Nalatak a Daulo, (Muhammad Ali Jinnah), ti nangbangon ti Pakistan, a nangaramid a pagtaenganna ti siudad kalapasan ti pannakawaya ti Pakistan manipud iti Britaniko a Raj idi 14 Agosto 1947.
Dagiti kabsat a siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
- Puerto Louis, Mauritius manipud idi Mayo 1, 2007[14]
- Shanghai, Tsina manipud idi 15 Pebrero 1984[15]
- Hong Kong
- Jeddah, Saudi Arabia
- Tashkent, Uzbekistan
- Istanbul, Turkia
- Beirut, Lebanon
- Dhaka, Banglades
- Izmir, Turkia, manipud idi 1985
- Houston, Estados Unidos manipud idi 8 Mayo 2008[16]
- Manama, Bahrain
- Pristina, Kosovo manipud idi 24 Hulio 2008
- Dubai, U.A.E
- Kuala Lumpur, Malaysia 1 Hunio 2008
- Moscow, Rusia 28 Agosto 2011
Dagiti ladawan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Opisina ti Administrador". Metropolitano a Korporasion ti Karachi. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2013-12-30. Naala idi 2012-02-28.
- ^ "Opisina ti Administrador". Metropolitano a Korporasion ti Karach. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2012-04-29. Naala idi 2012-02-28.
- ^ "Gobierno". Distrito ti Siudad ti Gobierno ti Karachi. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2011-04-24. Naala idi 2010-08-22.
- ^ "Heograpia ken Demograpia". Distrito ti Siudad ti Gobierno ti Karachi. Naala idi 2010-08-22.[permanente a natay a silpo]
- ^ Nagkaykaysa a Pagpagilian a Reporta dagiti Urbanisasion a Prospekto ti Lubong (online a datos) Naiyarkibo 2009-12-23 iti Wayback Machine 2010 a karkulo ti populasion ti Pakistan
- ^ Helders, Stefan. "Lubong: metropolitano a luglugar". World Gazetteer. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2007-09-30. Naala idi 28 Hulio 2011.
- ^ "Archive copy". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2015-10-17. Naala idi 2012-11-01.
{{cite web}}: Panagtaripato ti CS1: naiyarkibo a kopia a kas titulo (silpo)
- ^ "Dagiti kadakkelan a siudad ken dagiti mayorda idi 2011". Dagiti Mayor ti Siudad. Naala idi 5 Pebrero 2010.
- ^ "Dagiti prospekto ti Urbanisasion ti Lubong, 2009 a panagbalbaliw (online a datos)". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2013-10-31. Naala idi 11 Mayo 2011.
- ^ "Online a Pakaaamo ti Pakistan a Siudad ti Karachi". Pakistancity.org. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2011-08-24. Naala idi 2010-05-06.
- ^ "GaWC – Ti Lubong segun ti GaWC 2008". Lboro.ac.uk. 2009-06-03. Naala idi 2009-09-14.
- ^ "GAWC a Listaan ti Pannakairannngo dagiti Siudad ti Lubong". Diserio.com. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2010-02-22. Naala idi 2009-09-14.
- ^ Dagiti Dragon ken Tigre: Ti Heograpia ti Abagatan, Daya, ken Abagatan adaya nga Asia. John Wiley & Sons. Naala idi 2012-05-04.
- ^ "Karachi: Kabsat a siudad apanagtunos iti Puerto Louis". Dawn Group of Newspapers. 2007-05-01. Naala idi 2007-12-31.
- ^ "Ganganaet a Pannakibiang ti Shanghai". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2016-03-03. Naala idi 2012-11-01.
- ^ "Dagiti Salaysay ti Damag". Siudad-Distrito Gobierno ti Karachi. 2009-05-08. Naala idi 2010-08-26.[permanente a natay a silpo]
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ti banag dagiti napanglaw nga agtataeng kadagiti daga a kammasapulan dagiti baro a gandat
- Karachi: Dagiti Panagganagam ken dagiti dakkel a gandat
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Karachi iti Wikimedia Commons


text:
Maminsan manen nga umungngonakiti daga a nagbeddenganti biagken ipapatay.Sapulek ti simmina nga ipusnga ingguyod ti nadagsen nga arapaap.Ngem no diakon mabirokan,urayek a rumusingti baro a bagi,ti baro a biag.Naramanak kampay idi ti timmayabiti rabaw dagiti tagainep;puted gayam dagiti payak.Nagtupak.Daydi kararuakiti namagan a pitak. Icarus Minsan pang ako’y hahaliksa lupang hanggananng buhayat...
Innem a Daniw
no awananakton iti marisdiakton payarkos iti tangatangagpukawak a kas asokken marunaw iti law-ang. ~ bullalayaw no awananakton iti rimattumiponak iti sipngetawanto metten ti silsilawakwenno sika a mangtangtangad kaniak. ~ baggak no diakton bumara paydinakto koma sebsebanbay-annak a dumapoiti saklot ti dalikan. ~ beggang no agangonton dagiti bulongdinakto koma purpurosensibugannak iti maudi a...
Kawar
In-inutek a dilpatan dagitikimpet a tapok iti daan nga ebkasbay-ak nga agluom,dagiti naganus a balikaspurosendanto sakbay nga agtinnag. Yaplagko dagiti dagensennga imbaklayko iti naunday,lumtuad ti limmumlom a bagi,umaddang. Baniosak ti kararua, maikkatdaydi inkawes nga unget ken guraiti innak ipapanaw,ken idadateng. agdapdapon dagiti kulalantiiti tanapiti sardam. Tanikala Dahan-dahan kong...
Northern Luzon
Introduction The two young writers from Northern Luzon who share their work in this series are both writing fellows of the Pasnaan Literary workshop for Ilokano writers of the GUMIL Filipinas (Ilokano Writers Associations of the Philippines). Pearl Lovedyn Dacuag, a published poet and broadcaster fromGamu, Isabela, won the first prize in the Ilokano poetry competition, Gabriela Prize 2020, by an...
Si Inay
Payapang-payapa ang mukha ni Inay. Bahagyang natatakpan ng make-up ang mga gatla sa kaniyang noo at nabanat ang medyo nakaluyloy na mga pisngi. Nakulayan ang mamad na mga labi. Nasasalitan ng hindi na mabilang na puti ang makapal at hindi kailanman nadaanan ng tina na buhok. At gaya ng nais niya, suot niya ang puting saya na malimit niyang gamitin sa pagdalo sa mga pagtitipong kongregasyunal...


text:
Kaimito
Ti kaimito (Chrysophyllum cainito) ket tropikal a kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket patneng ti Kalatakan nga Antila ken ti Laud nga India. Daytoy ket naiwarwarasen kadagiti tanap ti Tengnga nga Amerika ken naimuyonganen kadagiti amin a tropiko, mairaman ti Abagatan a daya nga Asia.[1] Daytoy ket napardas a dumakkel ken makaabot iti 20 metro iti katayag.
Adda met daytoy kadagiti sabsabali a nagan a mairaman ti cainito, caimito, star apple, golden leaf tree, abiaba, pomme du lait, estrella, milk fruit ken aguay. Ammo pay daytoy babaen ti sinonimo nga Achras cainito. Idiay Bietnam, daytoy ket tinawtawagan iti vú sữa (literal a: gatas ti suso).
Dagiti bulong ket kankanayon a berde, agsisinnublat, simple nga immitlog, intero nga 5–15 cm ti kaatiddogna; ti likudanna ket nasileng nga addaan iti nabalitokan a maris no makita iti adayo. Dagiti bassit-usit a sabong morado-puraw ken addaan iti nabanglo nga angot. Ti kayo ket hermaproditiko (bukod a mabungaan).
Daytoy ket addaan iti nagtimbukel, morado ti kudilna a bunga ken kadawyan a berde ti sepalono, nga addaan iti bituen a langa iti lasagna. Sagpaminsan pay nga adda dagiti berde-puraw wenno duyaw a kita daytoy a bunga. Ti kudilna ket nabaknang iti latex, ken daytoy ket ti ukisna ket saan a makan. Dagiti nadalumpinas a bukel ket natangken ken nakusnaw a kayumanggi ti marisna. Daytoy ket natiempuan ti panagbungana a kayo.
Naimbag dagiti bungana daytoy ket naimas a kanen a kas dulse; daytoy ket nasam-it ken nasaysayaat a kanen no nalamiis. Ti tubbog ti kimiko a kompuesto ti bulbulongna ket naus-usaren a pangngagas ti diabetes ken artikulay a rayuma. Ti bunga ket addaan kadagiti tagikua iti anti-oksido.,[2][3] Ti ukis ti kayona ket naikedkeddeng a toniko ken panagparugso. Ti bunga ket ket magun-od pay kadagiti tallo a maris, nangisit a morado, berde-kayumanggi ken duyaw. Ti morado a bunga ket addaan iti napuspuskol a kudil ken labanag bayat a ti berde-kayumanggi ket addaan iti naing-ingpis a kudil ken nadigdigo a lasag; to duyaw met ket saan unay nga adu ken narigat a mabirukan.
Adda dagiti asideg a kabagianna a sebbangan, tinawtawagan pay met dagitoy iti kaimito, maimuyongan dagitoy idiay Aprika, a mairaman ti C. albidum ken C. africanum.[4]
Idiay Bietnam, ti kadayegan a kita ket ti gatas a prutas ti Lò Rèn manipud idiay komuna ti Vĩnh Kim , distrito ti Châu Thành , probinsia ti Tiền Giang.
Idiay Sierra Leone daytoy a bunga ket tinawtawagan iti "Bobi wata" wenno gatas ti suso a bunga.
Iti literatura[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti nagungunaan ti Premio Nobel a mannaniw a ni Derek Walcott ket sinurnuratna ti prutas a kas simbolo ti Karibe iti unongna ti 1979 iti, Ti Pagarian ti Kaimito.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ ”Chrysophyllum cainito” at AgroForestryTree Database at http://www.worldagroforestry.org/sea/products/afdbases/af/asp/SpeciesInfo.asp?SpID=524 Naiyarkibo 2017-11-07 iti Wayback Machine.
- ^ Luo X.D., Basile M.J., Kennelly E.J.,"Dagiti polpenoliko antioksido manipud iti bungbunga ti Chrysophyllum cainito L. (Kaimito)." Warnakan ti agrikultura ken kimiko ti makan 2002 50:6 (1379–1382)
- ^ Einbond L.S., Reynertson K.A., Luo X.-D., Basile M.J., Kennelly E.J.,"Dagiti antosianino nga antioksido manipud kadagiti makan a bunga" KImiko ti Makan 2004 84:1 (23-28)
- ^ National Research Council (2008-01-25). "Star Apples". Dagiti Napukaw nga Apit ti Aprika: Tomo III: Bungbunga. Dagiti Napukaw nga Apit ti Aprika. Vol. 3. National Academies Press. ISBN 978-0-309-10596-5. Naala idi 2008-07-17.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig iti Kaimito iti Wikimedia Commons
- Dept. ti Hortikultura ti Unibersidad ti Purdue
- Bungbunga manipud idiay Amerika: Chrysophyllum cainito Naiyarkibo 2003-01-06 iti Wayback Machine
- Ti inkabil ti Quisqualis para iti C. cainito


text:
Papa Juan III
Ni Papa Juan III ket isu ti papa manipud idi 561 aginggana idi 13 Hulio 574. Isu ket naipasngay idiay Roma iti maysa a natan-ok a pamilia. Ti Liber Pontificalis ket tinawtagan isuna nga anak a lalaki ti maysa nga Anastasio. Ti tatangna ket naikkan ti titulo iti illustris, a mabalin nga isu ket maysa a vir illustris ("natan-ok a tao", ti nangato a pannakaikameng ti Romano a Senado).[1] Segun ti historiador a ni Evagrius, ti nkaipasngayan a naganna ket Catelinus, ngem nangala ti nagan a Juan idi nagbalin a papa.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Martindale, John R.; Jones, A.H.M.; Morris, John (1992), Ti Prosopograpia ti Kinaudi a Romano nga Imperio– TomoIII, AD 527–641, Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, ISBN 0-521-20160-8, p. 61
- ^ Historia Ecclesiastica 5.16
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Papa Juan III iti Wikimedia Commons


text:
Saint-John Perse
Ni Saint-John Perse (umuna a Saint-Leger Leger, a parbo a nagan ni Alexis Leger) (31 Mayo 1887–20 Septiembre 1975) ket maysa idi a Pranses a mannaniw, isu ket nagunggunaan ti Premio Nobel iti Literatura idi 1960 "para iti nagalindayag a panagluas ken mananglukat nga imahen kadagiti daniw na." Isu ket maysa pay a kangrunaan a Pranses a diplomatiko manipud idi 1914 aginggana idi 1940, a kalpasan daytoy ket nagnanayon a nagtaeng idiay Estados Unidos aginggana idi 1967.
Biograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Alexis Leger ket naipasngay idiay Pointe-à-Pitre, Guadeloupe. ti nagayad nga apong na, ket maysa a paradawat, ken nagtaeng idiay Guadeloupe idi 1815. Ni apong ken amana ket paradawat da pay; ti amana ket kameng pay ti Konsilo ti Siudad. Ti Leger a pamilia ket adda dua a bukod da a plantasion, ti maysa ket para iti kape (La Joséphine) ken ti sabali ket para iti asukar (Bois-Debout).


text:
Sasao a Tengnga a Luzon
Ti sasao a Tengnga a Luzon ket dagiti grupo ti pagsasao a tagikua ti sasao a Filipino. Dagitoy ket kaaduan a naisasao kadagiti akinlaud a paset ti Tengnga a Luzon idiay Filipinas. Maysa kaniada ket ti Kapampangan, ti kangrunaan a pagsasao ti lugar ti Pampanga-Bantay Pinatubo. Urayno kasta, urayno adda met dagiti tallo aginggana iti uppat a riwriw, daytoy ket naipangta babaen ti diaspora dagiti agsasao iti daytoy kalpasan idi panagbettak ti bulkan idi Hunio 1991. Ti globalisasion ket mangipangta pay iti pagsasao, gapu ta dagiti ub-ubbing a kaputotan ket kinaykayatda iti agsao iti Tagalog ken Ingles, ngem ti panangital-o ket ti inaldaw a panagusar ket mangpaspasayaat ti bitalidad ti Kapampangan.[1]
Internal a pannakaidasig[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti pagsasao ti Tengnga a Luzon ket dagiti sumaganad:
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Banal, Ruston (Septiembre 7, 2014). "Wear Kapampangan: T-shirt entrepreneurs seek to boost Pampanga's language". Inquirer. Naala idi Abril 24, 2015.
- Himes, Ronald S. 2012. “The Central Luzon Group of Languages”. Oceanic Linguistics 51 (2). University of Hawai'i Press: 490–537.


text:
Dagiti lehislatibo a distrito iti Cebu
Dagiti Lehislatibo a Distrito iti Cebu, ket isu dagiti umuna, maikadua, maikatlo, maikapat, maikalima ken maikanem a distrito, ken isu dagitoy ti pannakabagi ti Probinsia ti Cebu ken ti nawaya a siudad ti Mandaue iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas. Manipud idi 1907 aginggana idi 1972, ti Probinsia ti Cebu ket nabingbingay idi kadagiti pito a kongresional a distrito ken Siudad ti Cebu ket paset idi ti bukodna a pannakabagi. Manipud idi 1978 aginggana idi 1984, daytoy ket paset idi ti pannakabagi ti Rehion VII, ken manipud idi 1984 aginggana idi 1986, nagbutos daytoy kadagiti 6 a sapasap a pannakabagi.
Ti pannakabagi ti probisia a napabassit kadagiti innem a kongresional a distrito kalpasan ti pannakaisubli ti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas idi 1987 kalpasan idi naikkan ti Siudad ti Cebu ti bukodna a pannakabagi iti Kongreso.
Ti pannakaipasa ti Republika Tignay 9726 ket nangisina ti urbano unay a siudad ti Lapu-Lapu manipud ti maikanem a distrito tapno mangporma ti bukodna a kongresional a distrito a nangrugi kadagiti panagbutos idi 2010.
Umuna a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Siudad: Siudad ti Carcar, Siudad ti Naga, Siudad ti Talisay
- Dagiti ili: Minglanilla, San Fernando, Sibonga
- Populasion (2015): 709,660
1907–1972[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti ili: Bogo, Borbon Carmen, Catmon, Danao (nagbalin a siudad idi 1961), Pilar, San Francisco, Tabogon, Tudela, Poro (nabangon manen idi 1909), Sogod (nabangon manen idi 1920)
Maika-2 a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
1907–1972[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti ili: Cebu (nagbalin a siudad idi 1936), Liloan, Mandaue (nagbalin a siudad idi 1969), Opon (nagbalin a Siudad ti Lapu-Lapu idi 1961), Cordova (nabangon manen idi 1912), Compostela (nabangon manen idi 1919), Consolacion (nabangon manen 1920)
- ^1 Pimmusay idi Marso 17, 1957
1987–2015[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti ili: Alcantara, Alcoy, Alegria, Argao, Badian, Boljoon, Dalaguete, Dumanjug, Ginatilan, Malabuyoc, Moalboal, Oslob, Samboan, Ronda, Santander
Maika-3 a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Siudad: Siudad ti Toledo
- Dagiti ili: Aloguinsan, Asturias, Balamban, Barili, Pinamungahan, Tuburan
- Populasion (2015): 541,152
1907–1972[urnosen | urnosen ti taudan]
Maika-4 a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Siudad: Siudad ti Bogo
- Dagiti ili: Bantayan, Daanbantayan, Madridejos, Medellin, San Remigio, Santa Fe, Tabogon, Tabuelan
- Populasion (2015): 484,198
- ^1 Sinukatanna ni Benhur L. Salimbangon babaen ti Elektoral a Tribunal ti Kamara a naikeddeng idi Enero11, 2010. [1]
1907–1972[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti ili: Argao, Dalaguete, Sibonga, Alcoy (nabangon manen idi 1916)
Maika-5 a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Siudad: Siudad ti Danao
- Dagiti ili: Borbon, Carmen, Catmon, Compostela, Liloan, Pilar, Poro, San Francisco, Sogod, Tudela
- Populasion (2015): 558,548
- ^1 Naidutok a Sekretario ti Turismo idi Agosto 19, 2004.
- ^2 Nangrugi iti opisina idi Hunio 9, 2005.Nabutosan iti espesiala apangbutos idi Mayo 30, 2005 tapno mangkompleto ti saan pay a nagpaso a termino ni Joseph H. Durano.
1907–1972[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti ili: Alegria, Badian, Boljoon, Ginatilan, Malabuyoc, Moalboal, Oslob, Samboan, Alcantara (nabangon manen idi 1913), Santander (re-established 1917)
Maika-6 a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Siudad: Siudad ti Mandaue
- Dagiti ili: Consolacion, Cordova
- Populasion (2015): 553,894
1987–2010[urnosen | urnosen ti taudan]
1907–1972[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti ili: Aloguinsan, Barili, Dumanjug, Pinamungahan, Toledo (nagbalin a siudad idi 1960), Ronda (rnabangon manen idi 1913)
Maika- a distrito (awanen)[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti ili: Asturias, Balamban, Bantayan, Daanbantayan, Medellin, San Remigio, Tuburan, Santa Fe (nabangon manen idi 1909), Madridejos (nabangon manen idi 1916)
Sapasap (awanen)[urnosen | urnosen ti taudan]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ G.R No. 189034 Martinez vs. HRET ken ni Benhur L. Salimbangon Naiyarkibo 2016-03-04 iti Wayback Machine Naala idi Hulio 22, 2013.


text:
Tallo a Saniata
Dagiti Budista ket mabirokan nga agkamang wenno agawid iti masao nga Tallo a Saniata wenno tiratna ("triratna" iti pagsasao a Sanskrit).
- Ni Buddha
- Ti Dhamma (Dharma (Sanskrit)),
- Ti "nasudi" nga Sangha, gimong dagiti bhikku (padi) ken bhikkuni (madre) (wenno dadduma ket maikuyog iti buo nga gimong dagiti Budista iti lubong).
Ti panagkamang iti Tiratna ket makita ken masurot ti amin nga langa ti Budismo, ket isu ti umuna nga padak para kadagiti tumunos a Budista. Mabalin a maysa daytoy nga seremonia iti templo wenno mabalin met nga ikari a sibabagi, iti kangrunaan ket ti panagpili daytoy nga dalan a makuna nga "silaw" ti Budhismo (bodhi, kas iti sao nga budhi iti Tagalog). Ti panagkamang ket isu ti panagtalek ken panaglagip nga para kadagiti Budista, ti Saniata ti natalged a dalan ti wayawaya.
Kaaduan daytoy ket ilualo inaldaw.


text: Kas panakipagpaset iti maika-124th Philippine Independence Day, naangay ti Flag Raising Ceremony iti sango ti munisipyotayo babaen ti panangidaulo iti kameng ti Municipal Police Station nga idadauloan ni COP PMAJ Rommel Ramos a nagpartisiparan dagiti empleados ti local a gobierno iti Sudipen nga imatmatonan ti naayat nga ina iti ili Hon. Wendy Joy D. Buquing, grupo iti Nagpanaoan Riders ken miembro iti KKDAT pakairamanan metten iti kameng ti Bureau of Fire Protection (BFP) itay agsapa. Kalpasanna, naipatayab dagiti kalapati kas simbolo iti wayawaya.


text:
Agosto 28
Ti Agosto 28 ti maika-240 nga aldaw ti tawen (maika-241 kadagiti bisiesto a tawen) iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 125 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1899 – Chang Myon, politiko manipud iti Abagatan a Korea (pimmusay 1966)
- 1921 – Lidia Gueiler Tejada, Presidente ti Bolivia (pimmusay 2011)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- BBC: On This Day
- Today in History: August 28 Naiyarkibo 2005-10-28 iti Wayback Machine


text:
Estado ti Palestina
Nagsasabtan: 32°00′N 35°15′E / 32.000°N 35.250°E
Ti Palestina[i] (Arabiko: فلسطين Filasṭīn/Falasṭīn/Filisṭīn), opisial a nairangarang a kas ti Estado ti Palestina (Arabiko: دولة فلسطين, Dawlat Filasṭin),[1][2] ket maysa nga estado nga idi ket nairangarang iti panagtalaw idiay Alher idi 15 Nobiembre 1988, idi ti Organisasion ti Pannakawaya ti Palestina (Ingles: Palestinian Liberation Organization (PLO)) Nailian a Konsilio (Ingles: Palestinian National Counsil (PNC)) ket nagampon iti unilateral a Panakairangarang ti Panagwayawayas ti Palestina. Iti agdama a panawen ti 1988 a panakairangarang, ti PLO ket saan a nagwatawat ti panagturay ti ania man a teritorio,[7] nga adda dagiti naitunton a teritoriona ket internasional a mabigbigan a kas paset iti Israel bayat a dagiti nabati ket sinakup pay laeng babaen ti Israeli[8] Tinuntonna dagiti Palestina a teritorio (ti Gaza Strip ken ti West Bank) ken dagiti Israeli a teritorio a kasisigud nga indaton kadagiti Arabo babaen ti 1947 a Plano a Panagbenneg,[1] ken nainaganan a ti Herusalem a kas ti kapitolio iti Palestina.[ii][2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c d Panagirangarang ti Panagwayawayas ti Palestina (1988).
- ^ a b c Bissio, Robert Remo, ed. (1995). Ti Lubong: Ti Pagalagadan ti Maikatlo a Lubong 1995–96. Montevideo: Instituto del Tercer Mundo. p. 443. ISBN 978-0-85598-291-1.
- ^ "The World Factbook: Middle East: West Bank". cia.gov. Central Intelligence Agency. 7 Abril 2014. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 6 Mayo 2014. Naala idi 8 Hunio 2014.
- ^ "Estimated Population in the Palestinian Territory Mid-Year by Governorate,1997-2016". Palestinian Central Bureau of Statistics. State of Palestine. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2014-06-08. Naala idi 8 Hunio 2014.
- ^ "GINI Index: West Bank and Gaza". The World Bank: Data. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2014-06-08. Naala idi 8 Hunio 2014.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ Bercovitch ken Zartman, 2008, p. 43 (babaen ti Liblibro ti Google).
- ^ Staff (20 Pebrero 2008). "Dagiti Palestina 'Baka Agirangarang ti Estado'". BBC News. Naala idi 2011-09-27.
Ngem maysa pay a makitinnulag ken ti nangato nga opisial a ni, Saeb Erekat, ket di umanamong a ti Organisasion ti Panakawaya ti Palestina ket nagirangarangen ti pannakawayawayas idi 1988. Tattan ket masapultayo ti pudno a panagwayawayas, saan a ti maysa a panagirangarang. Masapultayo ti puno a panagwaywayas babaen ti panagsardeng ti panagsakup. Saan tayo a Kosovo. Nasakupantayo babaen ti Israeli ken para iti panagwayawayas masapul tayo a makaala ti panakawayawayas', ti kinuna ni Mr Erekat.


text:
Umuna a milenio
Ti umuna a milenio ket paset ti panawen a nangrugi idi Enero 1, AD 1, ken nagpatingga idi Disiembre 31, AD 1000, iti Kalendario a Huliano.
manipud ti agarup a 170 aginggana iti 300 a riwriw, ngem adda met dagiti nadumaduma a karkuloy; ti maysa a karkulo ket mangisingasing nga iti kinaagpayso ti populasion ti lubong ket bimmassit manipud 400 a riwriw a tattao iti 250 a riwriw a tattao.
Idiay Europa ken Mediteraneo, ti umuna a milenio ket panawen idi ti nalatak a transision. Ti maika-2 a siglo ket nakakita ti kapigsa ti Romano nga Imperio, ken sinaruno babaen ti nagin-inut a pannakapaay idi las-ud ti panawen ti Naladaw nga Kina-ugma, ti ilalatak ti Kristianidad ken dagiti Nalatak Migrasion. Ti maikadua a gudua ti milenio ketket nailaslasin a kas ti Nasapa a Tengnga a Panpanawen idiay Europa, ken minarkaan babaen ti panagpadakkel ti Viking iti laud, ti ilalatak ti Bisantino nga Imperio iti daya, ken babaen dagiti Islamiko a parukma kadagiti amin a paset ti Asideg a Daya, Amianan nga Aprika ken ti peninsula ti Iberio, ken nagpatingga iti Islamiko a Nabalitokan a Panawen (700–1200 AD).
Idiay Daya nga Asia, ti umuna a milenio ket panawen pay idi dagiti nalatak a panagpabaro ti kultura, ken naindayegan ti pannakaiwaras ti Budismo iti Daya nga Asia. Idiay Tsina, ti Han a Dinastia ket sinukatan babaen ti Jin a Dinastia ken kalpasanna ti Tang a Dinastia aginggana idi maika-10 a siglo ket nakakitita kadagiti pannakaisinsina iti paset ti panawen Dagiti Lima a Dinastia ken dagiti Sangapulo a Pagarian. Idiay Hapon, ti nakaro nga iya-adu ti populasion ken sinaruno ti panagusar kadagiti landok a ramramit babaen dagiti mannalon a nagpaadu ti produktibidad dagiti apitda. Naipatakder Ti korte Yamatot. Ti Indiano a subkontinente ket nabingbingay idi kadagiti nadumaduma a pagarian kadagiti amin a paset ti milenio.
Idiay Mesoamerika, ti umuna a milenio ket paset idi ti panawen ti nasayaat nga irarang-ay a naam-ammuan iti Klasiko a Panawen (200–900 AD). Ti Teotihuacan ket dimmakkel iti a metropolis ken ti imperiona ket tinurayanna ti Mesoamerka. Idiay Abagatan nga Amerika, sakbay ti Inca, dagiti aplaya a kultura ket rimmang-ay, ken nagpataud ti iti nasayata nga obra iti metal ken dagiti kapinuan a damdamili iti taga-ugma a lubong. Idiay Amianan nga Amerika, ti kultura ti Mississippi ket simmayaat idi patingga ti milenio ikadagiti karayan a ginget ti Mississippi ken Ohio. Adu dagiti nadumaduma asiudad ti naipatakder; ti Cahokia, ti kadakkelan, ket naibatay idi ti agdama nga aldaw iti Illinois, ken mabalin nga adda idi dagiti 30,000 a nagtataeng idi kapigsana idi 1250 AD. Ti lawlaw ti 10 a kadsaaran ti katayag a Bunton dagiti Monghe idiay Cahokia ket dakdakkel idi ngem ti Piramida iti Init idiay Teotihuacan wenno ti Nalatak a Piramida idiay Ehipto.


text:
Dagiti lehislatibo a distrito iti Ilocos Norte
Dagiti Lehislatibo a Distrito iti Ilocos Norte, ket dagiti umuna ken maikadua a distrito, ket isu dagitoy ti agdama a pannakabagi iti Probinsia iti Ilocos Norte iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas.
Daytoy a probinsia ket nabingbingay ti dua a distrito manipud idi 1907. Dagiti umuna ken maikadua a distrito iti Ilocos Norte ket isuda kadagiti kasisigud a pannakabagi a distrito manipud idi 1907 a dagitoy ket saan a nagbalbaliw ti teritorio a panakasakup, a mairaman dagiti umuna a distrito iti Albay, Ilocos Sur ken Iloilo.
Ti Ilocos Norte ket nairepresenta idi ti Temporario a Nailian a Kongreso a kas paset iti Rehion I manipud idi 1978 aginggana idi 1984, ken naelktado ti dua a pannakabagi a sapasap iti Kadawyan a Nailian a Kongreso manipud idi 1984 aginggana idi 1986. Ti Ilocos Norte ket nataginayon na ti dua a kongresional a distrito babaen ti baro a Batay-linteg a napasingkedan idi Pebrero 7, 1987, ken dagiti nabutusan a kamkameng iti naipulang a Kamara dagiti Pannakabagi a nangrugi met laeng iti dayta a tawen.
Umuna a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Siudad: Siudad ti Laoag
- Munispalidad: Bacarra, Bangui, Pasuquin, Piddig, Sarrat (San Miguel), Vintar (nabangon manen idi 1909), Burgos (Nagparitan) (nabangon manen idi 1913), Pagudpud (nabangon idi 1959), Adams (nabangon idi 1983), Carasi (nabangon idi 1983), Dumalneg (nabangon idi 1983)
- Populasion (2015): 305,774
^1 Nabutosan babaen ti naipangpangruna a panagbutos idi Nobiembre 14, 1967.
Republika iti Filipinas, Komision ti Panagbutos Elections (1969). Reporta dagiti Komision ti Panagbutos iti Filipinas ken ti Kongreso. Opisina iti Pagmalditan.
Maika-2 a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Siudad: Siudad ti Batac
- Munisipalidad: Badoc, Dingras, Paoay, San Nicolas (nabangon manen idi 1909), Solsona (nabangon manen idi 1909), Banna (Espiritu) (nabangon idi 1913), Nueva Era (nabangon idi 1919), Pinili (nabangon idi 1919), Currimao (nabangon idi 1920), Marcos (nabangon idi 1963)
- Populasion (2015): 287,307
- ^1 Naasasinado sakbay a nagtakem idi Septiembre 20, 1935.
- ^2 Nabutosan tapno lippasen na ti panagturay ni Julio Nalundasan.
- ^3 Nabutosan iti Senado idi 1959.
Sapasap (awanen)[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas


text:
Gabinete ti Filipinas
Ti Gabinete ti Filipinas Filipino: Gabinete ng Pilipinas, kadawyan a naibagbaga a kas ti Gabinete ket buklen dagiti daulo iti kadakkelan a paset ti ehekutibo a sanga ti nailian a gobierno ti Filipinas. Iti agdama, daytoy ket mangiraman kadagiti sekretario dagiti 19 nga ehekutibo a deparatemanto ken dagiti daulo ti nadumaduma a babassit nga ahensia ken dagiti opisina a subordinado iti Presidente ti Filipinas.
Dagiti sekretario ti Gabinete ket rebbengda ti mangibalakad iti Presidente kadagiti nadumaduma a pannakibiang iti estado a kas ti agrikultura, busbos, pinansia, edukasion, sosial a pagimbagan, nailian a depensa, dagiti gangganaet a pannakibiang, ken dadduma pay.
Dagitoy ket nainominado babaen ti Presidente ken maipresenta iti Komision dagiti Panangidutok, ti bagi iti Kongreso ti Filipinas a mangpasingked kadagiti amin a pannakaidutok babaen ti daulo ti estado, para iti kompirmasion wenno pannakapaay. No maaprobaran dagiti indutok babaen ti presidente, maisapatada iti opsina, makaawat iti titulo iti "Sekretario, " ken mangrugi iti annong dagiti rebbengda.


text:
Abuyog
Ti Abuyog ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Leyte iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Abuyog ket politikal a nabingbingay iti 63 a barbaranggay.[2]
- Alangilan
- Anibongon
- Buaya
- Bagacay
- Bahay
- Balinsasayao
- Balocawe
- Balocawehay
- Barayong
- Bayabas
- Buenavista
- Bulak
- Bunga
- Burubud-an
- Cagbolo
- Can-aporong
- Canmarating
- Capilian
- Cadac-an
- Combis
- Dingle
- Hampipila
- Katipunan
- Kikilo
- Laray
- Lawa-an
- Libertad
- Mahagna (New Cagbolo)
- Mag-atubang
- Mahayahay
- Maitum
- Malaguicay
- Matagnao
- Nibga
- Odiongan
- Pagsang-an
- Paguite
- Parasanon
- Picas Sur
- Pilar
- Pinamanagan
- Salvacion
- San Francisco
- San Isidro
- San Roque
- Santa Lucia
- Tabigue
- Tadoc
- New Taligue
- Old Taligue
- Tib-o
- Tinalian
- Tinocolan
- Tuy-a
- Bito (Pob.)
- Buntay (Pob.)
- Can-uguib (Pob.)
- Guintagbucan (Pob.)
- Loyonsawang (Pob.)
- Nalibunan (Pob.)
- Santa Fe (Pob.)
- Santo Niño (Pob.)
- Victory (Pob.)
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Abuyog | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Akindaya a Visayas Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion VIII (Daya a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion VIII (Daya a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion VIII (Daya a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion VIII (Daya a Visayas)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Leyte". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Palawan
Ti Palawan ket maysa nga isla a probinsia iti Filipinas a masarakan iti rehion ti Lumaud a Visayas. Ti kapitoliona ket ti Siudad ti Puerto Princesa. Dagiti isla ti Palawan ket nayurnos manipud iti dumna ti Batangas agingga iti Borneo iti abagatan-a-laud, iti nagbaetan ti Baybay Abagatan Tsína iti amianan-a-laud ken ti Baybay Sulu iti abagatan-a-daya.
Sigud a paset ti rehion ti Abagatan a Katagalogan (Rehion IV) ti Palawan, partikular iti (MIMAROPA) wenno Rehion IV-B iti Luzon. Ngem idi Mayo 23, 2005 babaen ti Bilin Ehekutibo Bilang 103 ni Presidente Gloria Macapagal Arroyo, nayakar ti Palawan iti Rehion VI (Laud a Visayas). Saan a kinayat ti kaaduan a Palaweños daytoy a panangyakar iti Palawan, ta saanda a nakonsulta maipapan itoy. Kaaduan nga ili agraman ti Siudad ti Puerto Princesa ket inkeddengda ti agtalinaed iti Rehion IV-B ngem ti umakar iti Rehion VI. Idi Agosto 19, 2005, inyetnag ti Malacañang ti Administratibo a Bilin Bilang 129 tapno marisut ti parikut ken tapno mawayat ti proseso ti pannakayalis ti Palawan manipud iti MIMAROPA iti Lumaud a Visayas.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Addaan ti Palawan iti 23 nga ili ken 1 a siudad. Adda met iti babaen ti sakup ti Palawan ti Is-isla ti Spratly wenno Grupo ti Is-isla a Kalayaan iti Baybay Abagatan Tsína, nga iruprupir ti gobierno ti Filipinas kas sakup ti teritoriona .
Siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti daulo ti probinsia: Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno, Siudad ti Quezon- Naala idi 06 Enero 2013
- ^ Mimaropa Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "MIMAROPA". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion IV-B (Mimaropa)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion IV-B (Mimaropa)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion IV-B (Mimaropa)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Palawan". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.


text:
Plantilia:Str find
1
Panagusar
{{Str find|teksto|sub_string}} = Puesto ti umuna a pagparangan ti sub_string iti teksto.
Kas pagarigan
Kadagiti kas pagarigan, ti kuerdas a biruken ket
Abcdefghijklm:
- A; 1
- a; -1
- def; 4
- klm; 11
- zyx; -1
- empty;klm;-1
- empty;empty; 1
- Sensitibo ti kadakkel ti letra.
- Mangisubli ti -1 no ti sub_string ket saan a mabirukan
- Ti puesto ti karakter ket naibatay iti 1 (saan a naibatay ti 0 based a kas kadawyan kadagiti karkulo).
- Ballaag: no ti sub_string ket awan linaon, ti kankanayon ket mangisubli ti 1 !!! Daytoy a kaso ket kankanayonto a matengngel a naipangpangruna.
Datos ti plantilia
TemplateData para iti Str find
Ti plantilia a mangbiruk ti numeriko a puesto ti umuna a pannakaiparang ti ''subkuerdas'' iti ''teksto''
Kitaen pay
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar


text:
Kategoria:Dokumentasion ti plantilia
Dagiti subkategoria
Daytoy a kategoria ket addaan kadagiti sumaganad a 4 a subkategoria, manipud iti 4 a dagup.
Pampanid iti kategoria "Dokumentasion ti plantilia"
Dagiti sumaganad a 14 a panid ket adda iti daytoy a kategoria, manipud iti 14 a dagup.
D
- Plantilia:Dagiti plantilia ti panangisilpo ti plantilia
- Plantilia:Dokumentasion
- Plantilia:Dokumentasion ti panagbaliw ti ISO 639 a nagan
- Plantilia:Dokumentasion ti panagbaliw ti ISO 639 a nagan/pagipadasan
- Plantilia:Dokumentasion ti panagbaliw ti plantilia ti ISO 3166
- Plantilia:Dokumentasion ti plantilia ti wagayway
- Plantilia:Dokumentasion ti pungol
- Plantilia:Dokumentasion/pangsubok


text:
Bales ti nakaparsuanna iti didigra a pinarnuay ni Bagyo Ineng ditoy Ilocos Norte ken dadduma a paset iti Amianan Luzon. Gubbuay ti kunkunada iti Ingles a Climate Change.
Kayatna a sawen a gapu’t “pannakarames” ti aglawlaw kas koma dagiti pagtatalonan, banbantay, kabakiran, karkarayan, wawaig, kurokor ken ubbog, di bumurong a bumales ti nakaparsua-an ket dusaenna dagiti tattao tapno agsagaba ti tuok ken rigat.
Saan nga asi-asi ti balor dagiti dinadael ni Bagyo Ineng a sansanikua ditoy probinsia, kukua ti gobierno man wenno pribado a tattao. Napagdadagupen a nasurok a Dua Bilyon a pesos ti gatad iti perdision. Amangan no ad-adu pay ngem dayta a kantidad.
Ania ti epektona daytoy a didigra? Ti sungbatna, nalitlitnaw pay ngem tay danum iti virgen nga ubbog. Ti didigra parnuayenna ti ad-adda pay a kinakurapay dagiti tattao.
No kas pagarigan immasenso bassit dagiti pobre a pamilia iti kallabes, itan kalpasan ti kalamidad, ad-adda nga agpobre manen agsipud ta nalayos met dagiti sansanikuada: narba ti kalapawda, nalungsot dagiti mulada a pagay ken natnateng, nalmes dagiti nuangda ken dadduma a dengwen.
Di tay ibinbinsa aminen ti kinapiman dagiti nabiktima iti bagyo. Iti naun-uneg a kapanunotan, naikari sa ketdi nga addanto latta nakukurapay iti kagimongantayo. Ngem adda met tay pagsasa-o: “Dagiti pobre isuda’t pudno nga annak ni Apo Dios”.#


text:
Distrito ti Shibetsu, Hokkaido
Ti Shibetsu (標津郡, Shibetsu-gun) ket ti maysa a distrito a mabirukan iti Subprepektura ti Nemuro, Hokkaido, Hapon. Manipud idi 2004, daytoy ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 30,285 ken ti dagup a kalawa iti 1309.44 km²
Ti Eropuerto ti Nakashibetsu, ti akindaya unay nga eropuerto ti Hapon, ket mabirukan idiay Nakashibetsu.
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1869 – nabingbinga ti Hokkaido kadagiti 11 a probinsia ken dagiti 86 a distrito. Naikabil ti Distrito ti Shibetsu babaen ti Probinsia ti Nemuro.
- Abril 1, 1923 – naitipon ti Purok ti Chashikotsu manipud iti Distrito ti Notsuke, Pirok ti Shibetsu ken Purok ti Ichani manipud iti Distrito ti Shibetsu, Purok ti Chuurui, Purok ti Kunnebetsu (?) ken Purok ti Sakimui?? (崎無意村) manipud iti Distrito ti Menashi tapno mangporma iti Purok ti Shibetsu (itan ket Ili ti Shibetsu) iti Distrito ti Shibetsu.
- Abril 1, 1955 – naisina ti parte ti Purok ti Betsukai iti Distrito ti Notsuke tapno mainkorporado iti Ili ti Nakashibetsu.


text:
Marcela Agoncillo
Ni Doña Marcela Mariño Agoncillo (Mariño y Coronel; Hunio 24, 1859 – Mayo 30, 1946)[1][2][3] ket maysa idi a Filipina a mabigbig a kas ti kangrunaan a nagdait iti immuna ken opisial a wagayway ti Filipinas,[4] a nakagun-odanna ti titulo "Ti Ina ti Wagayway ti Filipinas."
Ni Marcela Coronel Mariño ket naka idi a babai da Don Francisco Diokno Mariño ken Doña Eugenia Coronel Mariño, ti maysa a nabaknang a pamilia iti ilina a Taal, Batangas. Nalpas ti panagadalna iti Kolehio Santa Catalina, nakagun-od iti panagadal ni Marcela iti musika ken dagiti paglaingan a maipapan iti babbai. Iti tawen ti 30, inasawa ni Marcela Coronel Mariño ni Felipe Encarnacion Agoncillo, ti maysa nga abogado a Filipino, ken maysa a hurista, ken natubuan kadagiti innem nga annak. Ti pannakiasawana ket nakaiturongan ti maysa a nangruna a papel iti pakasaritaan ti Filipinas. Idi naeksilo ti asawana idiay Hong Kong idi las-ud ti rugi ti Yaalsa ti Filipino, ni Marcela Mariño Agoncillo ken ti amin a kameng ti pamiliana ket kimmadua kaniana ken temporario a nagtaeng idiay tapno maliklikan dagiti kontra-Filipino a panagbusbusor ti simmakup nga Espania. Bayat nga adda idiay Hong Kong, nagkiddaw ni Heneral Emilio Aguinaldo kaniana nga agdait iti wagayway a mangipresenta ti Republika ti Filipinas. Ni Doña Marcela Mariño de Agoncillo, a kakuyogna ti kabaketan nga anakna a ni Lorenza ken ti maysa a gayyemna a ni Delfina Herbosa de Natividad, ti kaanakan a babai ni Dr. Jose Rizal, dinaitda iti ima ti wagayway segun ti desinio ni Heneral Emilio Aguinaldo a kamaudian a nagbalin a ti opisial a wagayway ti Republika ti Filipinas.
Bayat a ti wagayway ket ti agnanayon a legado ni Doña Marcela Mariño de Agoncillo, nailaglagipan isuna kadagiti museo ken dagiti monumento: kas ti pangmarka idiay Hong Kong (nga idiay ti temporario a nagtaengan ti pamiliana), iti kapuonan balayna iti Taal, Batangas a naaramiden a kas maysa a museo,[5] kadagiti pinintaan babaen dagiti nadayeg a pintor ken kadagiti pay sabali a makita nga arte.
Nasapa a biag[urnosen | urnosen ti taudan]
Nayanak ni Marcela Coronel Mariño idi Hunio 24, 1859 iti Taal, Batangas, Filipinas[6] kada Don Francisco Diokno Mariño ken Doña Eugenia Coronel Mariño. Dimmakkel isuna iti kapuonan a balay Mariño iti Taal, Batangas a nabangon kadagiti tawen ti 1770 babaen dagiti apongna, da Don Andres Sauza Mariño ken Doña Eugenia Diokno Mariño.[7] Kas maysa nga anak a babai ti nabaknnag ken relihioso a pamilia,[8] naibagbaga idi ni Marcela Coronel Mariño iti bukodda nga ili a kas Roselang Bubog a ti kayatna a sawen ket "maysa a birhen a naitrono iti simbaan ti ili". Dagiti naibagbaga a sarita iti mainaig a lugar a ti tattao ket nagan-anusda nga agur-uray babaen ti salas ti simbaan para iti panagparangna iti bigat a makimisa a kuyogen babaen ti maysa balasang wenno maysa a laklakay a kabagian.[9]
Naipatulod idi ni Marcela Coronel Mariño iti maysa a kombento kalpasan ti panagadalna idiay Manila. Ti kombento a nagadalanna ket mabirukan iti Kolehio Santa Catalina dagiti Dominikano a madre, ti maysa nga eksklusibo nga eskuela para iti babbai,[10] a nabangon iti Nadidingan a Siudad ti Intramuros a nagturposanna iti elementaria ken sekondario nga edukasion. Iti kolehio, nagadal isuna iti Espaniol, musika, dagiti paglaingan a banag ti babbai ken dagiti sosial a panag-asi.[11] Sangkapaset a naggigian idi ubing iti ilida ket sangkapaset iti kombento.[12] Maitunos iti dayta, nalaing nga agdait ni Marcela.[2][13][14]
Pannakiasawa ken pamilia[urnosen | urnosen ti taudan]
Inasawa ni Marcela Coronel Mariño ni Felipe Encarnacion Agoncillo, ti maysa a nabaknang a rebolusionista a Filipino (KKK) ken ti immuna a diplomata a Filipino.[15] Isuda a dua ket tallopulo ken maysan a hues ni Felipe idi kanungpalan a nagassawada. Immalis dagiti Agoncillo manipud iti Taal iti Manila, nga iiday ket nagtaengda iti maysa a dua kadsaaran a balay iti M.H. del Pillar St., Malate, iti asideg ti simbaan ti Malate.[16][17]
Adda dagiti innem nga annakda, da Lorenza ("Enchang"), Gregoria ("Goring"), Eugenia ("Nene"), Marcela ("Celing", nanaganan manipud iti inanan gapu ta impagarupda nga isunto ti maudi nga anakda), Adela (natay idi agtawen ti tallo) ken ti buridek, Maria ("Maring", nga isu ti naudi a sibibiag nga anakda ken natay idi Hulio 6, 1995). Kaaduan kadagiti annakda a babai ket nagbalinda a manursuro. Ni Gregoria Mariño Agoncillo ket isu idi ti immuna a Filipina a nagturpos manipud iti Unibersidad ti Oxford.[16] Kalpasan ti panagturpos dagiti bakbaket nga annak a babbai, nadatonanda kadagiti puesto nga agsuro. Naidutok ni a mangisuro iti Katoliko nga Eskuela ti Malate.[18] Inregreggetda dagiti bagbagida kadagiti respektibo a pagsapulan iti panagisuro ken awan kaniada ti nagassawa. Nupay kasta, inasawa ni Maria Mariño Agoncillo ni Leoncio Noble iti kamaudian a biag ken adda met annakda: da Anita Mariño Agoncillo Noble (Miss Filipinas 1926), Froila Mariño Agoncillo Noble ken Vicente Mariño Agoncillo Noble.[16] Inay-aywanan ni Doña Marcela Mariño de Agoncillo amin dagiti annakna babai aginggana idi manakmanda. Maysa kadagiti paboritona a balakad idi ket ti "agbiag a mapagtalkan ken nasayaat, ken aggaget nga agtrabaho ken saan nga agdepende iti tagikua ti pamilia.
Malaksid kadagiti legado a serbisio nga impaay babaen ni Felipe kadagiti napanglaw,[19] ni Doña Marcela Mariño Agoncillo ken dagiti annakna a babbai ket nagpalpaliiwda iti Huebes a kas aldaw ti karidad, no adda idi maysa a maporma a linia ti tattao nga agkasapulan a dumawdawat kadagiti limos iti parangan ti Agoncillo. Awan ti ima-ima a pumanaw iti balayda. Mangiyawat ni Agoncillo kaniada iti sangasako a bagas a maipatinayon iti kuarta nga intedna kaniada. Nagpaut daytoy a panagsanay aginggana idi nagretiro ti agassawa.[16]
Eksilo iti Hong Kong[urnosen | urnosen ti taudan]
Kalpasan ti pannakaammo dagiti ti Gobernador-Heneral ti Filipinas (Basilio Augustin y Davila) a mangideprta ken ni Don Felipe Encarnacion Agoncillo, naglayag isun iti Yokohama, Hapon, nabiit a naggigian idiay aginggana idi napan idiay Hong Kong nga idiay ket kimmuyog kadagiti sabali nga eksilo a Filipino a nakabiruk iti pagkamangan idi nagrugi ti rebolusion idi 1896. Duapulo ket dua a bulan kalpasan ti ipapanaw ni Don Felipe Encarnacion Agoncillo para iti Hong Kong, dagiti Agoncillo ken ti amin a pamilia (saan pay a nayanak dagiti naudi nga annakna a babbai) ket sinarunoda isuna iti eksilo. Nagabangda iti maysa a balay iti 535 Morrison Hill iti distrito ti Wan Chai.[20] Bayat nga adda idiay Hong Kong, inyanak ni Agoncilloti maudi nga anakda idi Marso 22, 1906.[13]
Ni Don Felipe Encarnacion Agoncillo, maysa met nga eksilo, ket immawat kadagiti ania man a Filipino a napan iti balayda. Kalpasan dayta, ti lugar ket nagbalin a santuario para kadagiti sabali a rebolusionario nga eksilo a Filipino. Nagtitimpuyogda iti pagtaengan ti Agoncillo, a naipangpangruna idi las-ud dagiti kangrunaan a bulan ti Marso ken Abril 1898. Kadagitoy a tattao ket da Hen. Antonio Luna ken Heneral Emilio Aguinaldo. Ni pay Josephine Bracken, ti nobia ni Jose Rizal, ket nagkamkamang iti balayda idi impangta dagiti turay ti Espaniol a tutuokenda isuna.[10]
Ti panagaramid ti wagayway ti Filipinas[urnosen | urnosen ti taudan]
Kalpasan ti panagpirma ti Tulag ti Biak-na-Bato idi Disiembre 14, 1897, binisita ni Heneral Emilio Aguinaldo ti pagtaengan ni Agoncillo idiay Hong Kong kalapsan ti boluntario a panag-eksilo.[21] Kalpasan idi naamona ida, kiniddaw ni Heneral Emilio Aguinaldo a dagus a daiten da Doña Marcela Mariño de Agoncillo ti wagayway segun ti desinio a mangibukel kadagiti nailian a tarigagay dagiti amin a Filipino. Kalpasan ti panagawatna ti kiddaw, indelegado ni Doña Marcela Mariño Agoncillo ti kabaketan nga anakna a babai, ti lima ti tawenna a ni Lorenza Mariño Agoncillo, ken Mrs. Delfina Herbosa Natividad, ti kaanakan a babai ni Dr.José Rizal babaen ni kabsatna a Lucia, a tumulong kaniana nga agaramid ti umuna a wagayway ti Filipinas.[22][23][24]
Nabiit laeng ti proseso, ngem narigat met. Manual a nagtrabtrabaho dagiti tallo ken nagus-usarda met iti maysa a makina. Binaliwanda ti wagayway idi saan a husto ti turong dagiti raya ti init. Nagsagsagaba dagiti mata ken imada gapu ti napaut a panagtrabtrabahoda. Naaramid daytoy manipud iti 100% napino a seda a ginatangna idiay Hong Kong,[25] nabordaan ti wagayway iti balitok ken naglaon kadagiti garit iti asul ken nalabbasit ken ti maysa a puraw a trianggulo nga agraman daytoy iti init ken dagiti tallo a bituen.[19][26] Nalpas ti wagayway kalpasan ti lima nga aldaw[4] ken nagbalin nga ammo a kas ti "wagayway ti Ti Tallo a Bitbituen ken maysa nga Init".[23]
Idi Mayo 17, 1898, personal a naipatulod ti wagawyay babaen ni Agoncillo[4] ken naipakahe kadagiti aramat nga insubli ni Presidente Emilio Aguinaldo iti Manila. Naipangato daytoy a wagayway manipud iti tawa ti balay ni Aguinaldo iti Kawit, Cavite, itilas-ud ti proklamasion ti wayawaya ti Filipinas idi Hunio 12, 1898 a kinompaniaan babaen ti Nailian a Kanta ti Filipinas iti Marcha Filipina.[22][27] Nupay kasta, saanna a nasaksian daytoy nga immuna a publiko a pannakaipabuya ti wagayway wenno ti panawen idi naiyukrad iti las-ud ti Kongreso ti Malolos gapu ta ti asawna ket nagbati idiay Hong Kong ken nagbati met isuna kaniana.[28]
Iti panagsungbat iti mensahe a sinurat babaen ni Heneral Emilio Aguinaldo, insurat ni Doña Marcela Mariño de Agoncillo ti sumaganad nga insasao idi naentrebista isuna:
Iti balay iti 535 Morrison Hill, a nagtaengak ken ti pamiliak, eksilo manipud iti bukodko a pagilian iti banag iti nailian a kaso, nasayaatak met a nagundawayan a nangaramid ti immuna a wagayway ti Filipinas babaen ti turong iti maysa a natan-ok a daulo a ni Hen. Emilio Aguinaldo y Famy...Nagpaut daytoy a panagaramid ti Nailian a Wagayway iti lima nga aldaw, ken idi nalpas, Siak met laeng ti nangipatulod ken ni Hen. Emilio Aguinaldo sakbay a simmakay iti pagluganan a McCullo[ug]h...ni Hen. Aguinaldo ket ti kasayaatan a saksi a makaited ti pakaammo no datoy ket isu wenno saan a ti immuna a naipakita a wagayway iti Cavite iti rugi ti rebolusionario a gobierno a bumusor iti gobierno ti Espania kadagitoy nga isla.— Marcela Agoncillo[9]
Iti nadayeg a kultura[urnosen | urnosen ti taudan]
- Inladawan babaen ni Iza Calzado iti opisial a video ti musika ti GMA a Lupang Hinirang idi 2010
- Inladawan babaen ni Maita Ejercito iti pelikula idi 2012, El Presidente.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Miriam College Library". Mc.edu.ph. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 6 Mayo 2006.
- ^ a b Mercado, Monina A. (1977), Profiles in Achievement, Philippine Appliance Corp., p. 58, naala idi 29 Nobiembre 2007
- ^ Zaide, Gregorio F. (1968), The Philippine Revolution, Modern Book Company, pp. 194–195
- ^ a b c The Philippine Revolution, Sunday Times Magazine, 1969, p. 15, naala idi 29 Nobiembre 2007
- ^ Culture Dept. of Education, and Sports, Philippines (1989), Duyan Ng Magiting: The Folk Culture of the Southern Tagalog Region, Dept. of Education, Culture, and Sports, Republic of the Philippines, p. 180, ISBN 978-971-10-1241-0, naala idi 28 Nobiembre 2007
- ^ Zaide, Gregorio F. (1951), Great Events in Philippine History: Patriotic Calendar, M. Colcol, p. 107, naala idi 29 Nobiembre 2007
- ^ "Marcela Agoncillo Historical Landmark". National Historical Institute. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 9 Hulio 2009.
- ^ Mercado, Monina A. (1977), Profiles in Achievement, Philippine Appliance Corp., p. 7
- ^ a b "Marcela M. Aconcillo (1860–1946)". Yahoo Geocities. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2007-10-28. Naala idi 2007-11-04.
- ^ a b del Rosario, Helen O. (Hunio 12, 1998), "Marcela's feat", Philippine Daily Inquirer, The Philippine Daily Inquirer, Inc., pp. D13, naala idi 2007-11-12
- ^ "History of Sta. Catalina College". Stacatalinacollege.edu.ph. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2007-09-23. Naala idi 2007-11-21.
- ^ Mercado, Monina A. (1977), Profiles in Achievement, Philippine Appliance Corp., p. 61, naala idi 2007-11-29
- ^ a b de Ocampo, Esteban A.; Saulo, Alfredo B. (1977), First Filipino Diplomat: Felipe Agoncillo, 1859–1941, National Historical Institute, p. 170, naala idi 2007-11-28
- ^ de Ocampo, Esteban A.; Saulo, Alfredo B. (1977), First Filipino Diplomat: Felipe Agoncillo, 1859–1941, National Historical Institute, p. 174, naala idi 2007-12-01
- ^ "National Flag Day". Manila Bulletin. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi Marso 17, 2005. Naala idi 2007-11-05.
- ^ a b c d del Rosario, Helen O. (June 14, 1998), "My most memorable summer with Marcela Mariño Agoncillo", Philippine Daily Inquirer, Philippine Daily Inquirer, Inc., pp. C7, naala idi 2007-11-11[permanente a natay a silpo]
- ^ Agoncillo, Marcela Mariño (1981), Reminiscences of the Agoncillo Family, Garcia Pub. Co., p. 167, naala idi 2007-11-28
- ^ Reminiscences of the Agoncillo Family, p. 42
- ^ a b Quirino, Carlos (1995), WHO'S WHO: In Philippine History, Metro Manila, Philippines: Tahanan pacific Inc., p. 21, ISBN 971-630-046-8
- ^ "Selected Families and Individuals". Members.tripod.com. Naala idi 2007-11-05.
- ^ Saulo, Alfredo B. (1983), Emilio Aguinaldo: Generalissimo and President of the First Philippine ..., Phoenix Pub. House, p. 10, naala idi 2007-12-01
- ^ a b Agoncillo, Teodoro A. (1974), Introduction to Filipino History, Quezon City, Philippines: GAROTECH Publishing, ISBN 971-10-2409-8
- ^ a b de Viana, Augusto V. (Hunio 10, 2007). "A haven for Filipino patriots". The Sunday Times. Manilatimes.net. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi Nobiembre 25, 2007. Naala idi 2007-11-04.
- ^ Hornedo, Florentino H. "The Nation's First Flag". Filipinoheritage.com. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2007-10-30. Naala idi 2007-11-21.
- ^ The Philippine Flag, Interview with Marcela Agoncillo, Manila: Philippine Herald, Oktubre 1929, naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2009-07-09, naala idi 2008-04-22
- ^ Zaide, Gregorio F. (1979), The Pageant of Philippine History: Political, Economic, and Socio-cultural, Philippine Education Co., p. 287, naala idi 2007-11-29
- ^ The Philippine Revolution, p. 10
- ^ Mercado, Monina A. (1977), Profiles in Achievement, Philippine Appliance Corp., p. 60, naala idi 2007-11-29


text:
Ti center-mi para iti salun-at ken kinasaranta ket ti giya para iti pannakaaywanmo.
At Wellcare, we understand that your health is important to you. That's why our Health and Wellness center offers interactive tools to help you manage conditions, save money and much more.
AGBALINKA A NASALUN-AT
Palubosannakami a tumulong kenka nga agbalin a nasalun-at.
Sursuruem no kasano nga imanehar dagiti kondision kas iti nangato a presion ti dara, nangato a kolesterol, ken diabetes. Birokem ti impormasion no kasano nga isardeng ti agsigarilio ken kontrolem ti stress.
PANANGPADAKKEL KADAGITI NASALUN-AT NGA UBBING
Birokem dagiti tip a tumulong kenka nga agsapul kadagiti bakuna ken dagiti tip a mangtignay kadakuada nga agehersisio. No pagtalinaedem a nasalun-at dagiti annakmo maaramidda ti amin a kayatda nga aramiden.
SALUN-AT DAGITI BABBAI
Kinapateg ti Salun-at dagiti babbai
Ammuem dagiti espesipiko nga eksamenasion kas iti mammogram ken eksamenasion para iti cervical cancer a makatulong tapno nasapa a maammuan dagiti problema ket makaala iti tulong para iti impormasion ti panagsikog.
KRAMES HEALTH LIBRARY
Ti Krames Health library ket
ti kabaroan a pammataudan iti edukasion ti pasiente. Iti Krames Health Library, maaddaan ka ti access iti nasurok 4,000 a topiko a mainaig iti salun-at ken medikasion.
Apay a WellCare?
We are passionate about serving our members and the communities in which they live. Please watch the following video to see us in action.


text:
Pagbisita ng National Statistician and Civil Registrar General ng Philippine Statistic Authority USEC CLAIRE DENNIS S. MAPA
October 13, 2020 : Nakalalagip nga aldaw para iti Ili tayo, Inmay Binmisita iti National Statistician and Civil Registrar General iti Philippine Statistic Authority awan sabali ni USEC CLAIRE DENNIS S. MAPA. binayabayan da ATTY. SHIELA O. DE GUZMAN (Regional Director, PSA RO1), SIR REYNOR R. FERNANDO (Statistical Analyst, PSA Provincial).
Naipakita iti Nasayaat a panangpasangbay iti Grupo babaen kenni Mayor MARIO B. SUBAGAN, Dagiti Empleyado ti Municipyo ken kasta met ti panangipakat ti SUYO RONDALLA iti Naisangsangayan a Talugading ken talento da.
Napasamak iti yuumay ni Registrar General ditoy Ilitayo gapo ti Nainget a Panangmonmonitor na ti Panakaimplementar ti National ID system Registration.


text:
Harry Martinson
Ni Harry Martinson (Mayo 6, 1904 – Pebrero 11, 1978) ket maysa idi a Sueko a marinero, mannurat ken mannaniw. Idi 1949 nabutosan isuna idiay Suéko nga Akademia. Nagungunaan isu a ti naikumaduaan a Premio Nobel iti Literatura idi 1974 a kaduana ti Suéko a ni Eyvind Johnson. Ti panakapili para kenni Eyvind Johnson kenni Harry Martinson ket addan ti maysa kontrobersial ngamin ket dagitoy a dua ket kameng da iti Nobel. Isuda kenni Graham Greene, Saul Bellow ken Vladimir Nabokov ket paborito a kandidato iti dayta a tawen.


text:
Pagsasao a Somray
Ti pagsasao a Somray, wenno Akin-amianan a Chong, ket ti pagsasao a Peariko ti Cambodia. Naisasapo pay laeng ti dialekto ti Battambang, bayat a ti Siem Reap (mailetra a kas Somre iti literatura) ket awanen.
Heograpikal a pannakaiwarwaras[urnosen | urnosen ti taudan]
Naisasao ti Somray kadagiti sumaganad a lugar idiay Cambodia (Ethnologue).
- Probinsia ti Battambang: iti lugar ti Phumi Chhak Rokar
- Probinsia ti Koh Kong: iti adayo nga amianan
- Probinsia ti Pursat: dagiti dua a luagr 2, iti amiaman ken daya ken iti laud ti Phum Tasanh, ken karayan Tanyong iti likmut ti Phum Pra Moi
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Somray iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)


text:
Personal Protective Equipment (PPEs)
Kas panangipakita iti agtultuloy a panangsalaknib ken awan sarday na nga ayat iti Provincial Government of La Union nga idadaulaun ni Gobernador Francisco Emmanuel “Pacoy” R. Ortega III kadagiti Frontliners/ Modern Heroes iti ilitayo a Sudipen, naikkan dagitoy iti Personal Protective Equipment (PPEs) nga immay indanun ni Hon. Raphaelle Veronica Ortega-David a binayabayan ni VM Melvin G. Macusi.
Balon iti anak ti Gobernador iti mensahe ti amana a mangguyguyugoy kadagiti kakailian nga agpabakuna tapno adda iti proteksiontayo kontra iti COVID-19 kasta met nga inpaganetget daytoy iti agtultuloy a panangtungpaltayo kadagiti minimum health protocols.
Iti sibubukel nga LGU-Sudipen nga imatmatonan iti naayat nga ina iti ili Hon. Wendy Joy D. Buquing, agyamankami iti tulong ken suportayo ditoy nasudi nga ilimi.


text:
Lingsat Bali
Ti Lingsat Bali ket ti maysa a lingsat a mangisina iti Java ken Bali bayat a mangisilpo iti Taaw Indiano ken ti Baybay Bali. Iti kaakikidan a parte ket 2.4 kilometro (1.5 mi) iti kalawa.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Lingsat Bali ket maysa kadagiti bagi ti danum a mangpalikmut iti isla ti Bali: ti Lingsat Lombok iti daya, ti Lingsat Badung iti abagatan a daya, ti Baybay Bali iti amianan, ti Taaw Indiano iti abagatan a laud, ken ti Lingsat Bali iti laud.
Iti heolohia, dagiti dua nga isla ti Bali ken Java ket nagsilpoda aginggana idi patingga ti naudi a Panawen ti Yelo idi immadalem ti baybay ken ginuduana ti rangtay ti daga. Makibinningay isuda a dua ti parte ti plata ti tektoniko a matawtawagan iti Samang Sunda.[1]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi 28 Enero 1797 idi las-ud ti Insidente ti Lingsat Bali ti maysa nga eskuadron ti Pranses iti innem a frigate ket nasabatda ti plota ti Britaniko a Daya nga Indiaman iti Lingsat ti Bali. Naglimo iti bagbagida sagiti barko ti panagtagilako ti Britaniko a kas barbarko iti linia, ken isu daytoy ti nagpakabael a nangpasanod dagiti Pranses.
Ekolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti temperatura ti danum iti Lingsat Bali ket suheto dagiti madlaw a panagbalbaliw iti panawen, a kasakbayan nga ikeddeng babaen dagiti paset ti panawen ti nepnep. Iti las-ud ti panawen ti akin-amianan a laud a nepnep (Enero–Marso), ti agpakatengnga a temperatura ket agarup a 28-29 °C , bayat nga iti abagatan a daya (Hulio–Septiembre) bumaba ti temperatura iti 26 °C. No man ania ti panawen, ti temperatura ti danum iti akin-amianan a parte ti lingsat ket 1-1.5 a grado a nababbaba ngem iti akin-abagatan a partena. Nataltalinaay ti agpang ti kaapgad: agarup a33 ‰ iti panawen dagiti akin-amianan laud a nepnep ken agarup a 34 ‰ iti paset ti panawen ti abagatan a daya. Dagiti anud ti baybay iti lingsat ket addaan iti narikut a kompigurasion, kaaduan nga agkamkammatalek kadagiti paset ti panawen ti nepnep: itilas-ud dagiti akin-amianan a laud nga angin, kaaduan ti turong ti akin-amianan, bayat nga iti abagatan-daya ti turong ket akin-abagatan. Ti kapegges ket – aginggana iti 13 km / h – dagiti pegges ket makaabot iti akin-amianan, iti kaakikidan a parte ti lingsat.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "The Bali Strait". Naala idi 26 Hunio 2012.


text:
Plantilia:Infobox pamilia ti pagsasao
Ti plantilia ti pamilia ti pagsasao ket naus-usar para kadagiti artikulo a maipanggep kadagiti pamilia ti pagsasao ken dagiti pannakaigrupo. Daytoy ket mangited ti kadawyan a pagalagadan para iti panangipakita ti datos a maipanggep ti pamilia, ken para iti panagdalisat iti dakdakkel wenno basbassit a grupgrupo.
Panagusar[urnosen ti taudan]
{{Infobox pamilia ti pagsasao | name = nagan ti pamilia ti pagsasao #NASKEN | altname = alternatibo a nagan wenno nagnagan ti pamilia ti pagsasao | acceptance = maawat a kasasaad dagiti pagsasao a kas umiso a grupo ti henetiko | ethnicity = tattao wenno dagiti tattao nga agsasao kadagiti pagsasao a kas grupo | region = heograpiko a rehion a kangrunaan a naisasao dagiti pagsasaona | extinct = petsa a naawan ti pamilia | familycolor = maitunos a pamilia ti pagsasao #NASKEN | fam1 = ti kaaduan a mabalin a kangrunaan a maaw-awat a [[pamilia ti agsasao]] nga ayan a paset daytoy a pamilia ti pagsasao | fam2 = ti nasaysayaat a naisangsangayan a sub pamilia nga ayan a paset daytoy a pamilia | ... | fam15 = ti nasaysayaat a naisangsangayan a sub grupo nga ayan a paset daytoy a pamilia | family = ti aniaman a kayat nga ibaga | protoname = proto-lpagsasao wenno nagtaudan ti pagsasao, addaan iti maysa a naisangalen | child1 = ti pagsasao wenno grupo dagiti pagsasao a pakaitagikuaan daytoy a pamilia | child2 = sabali apagsasao wenno grupo dagiti pagsasao a pakaitagikuaan daytoy a pamilia | ... | child20 = sabali apagsasao wenno grupo dagiti pagsasao a pakaitagikuaan daytoy a pamilia | children = ti aniaman a kayat nga ibaga | map = ti mapa ti rehion a nakaisasaoan. Ti pormat ket nasken a "nagan ti mapa.pagpaatiggdog" (nga awan ti 'file/image/papeles' wenno dagiti kuadrado a pangrikep) | mapalt = kapsion para kadagiti bulsek | mapcaption = maimaldit a kapsion iti baba ti mapa. Kitaen ti {{tl|legend}} a kas makatulong a ramit. | map2 = ti maikadua a mapa (wenno ania man a ladawan) | mapalt2 = kapsion para kadagiti bulsek | mapcaption2 = kapsion iti baba ti makiadua a mapa | mapsize = tuonanna ti kasisigud a kadakkel ti mapa, nga iti agdama ket 350px. Ti pormat ket nasken a mangiraman dagiti yunit ("123px" wenno "12em"). Maapektuan dagiti du a mapa. | boxsize = tuonanna ti kasisigud a kaakaba ti infobox, iti agdama ket naisaad iti 22em. Ti pormat ket nasken a mangiraman dagiti yunit ("12em" wenno "123px"). Naserbi no ti artikulo ket addaan kadagiti nadumaduma nga infoboxes a nailinia iti batong. (Ti kahon ket automatiko a dumakkel tapno mangsimpa ti mapa a dakdakkel ngem ti kasisigud a kaakaba ti kahon.) | iso2, iso3 = kodigo ti pagsasao ti ISO 639-2 wenno -3 (kas kadagiti 'makro a pagsasao') | iso5 = kodigo ti pamilia ti pagsasao ti ISO 639-5 | iso6 = kodigo ti ISO 639-6 | lingua = ti kodigo ti Linguaspero para iti pamilia | glotto(2–5) = ti kodigo wenno dagiti kodigo ti Glottolog para iti pamilia. Isaad ti glotto iti "none" no ti Glottolog ket saanna nga ilista ti pamilia gapu ta saan a naidemonstrado (dagiti sanga ket mabalin pay laeng a mailista babaen ti glotto2–5); isaad iti "NA" no ti Glottolog ket saanna a sakupen ti ad-adu ngem maysa a pagsasao wenno sanga isau a saaan pay anga inpategan ti pamilia. | glottoname(2–5) = dagiti nagan a mausar iti reperensia ti Glottolog (mabalin a maikrrosreperensia a kas name=Glottolog kdpy.) | glottofoot = isaad iti "no" tapno mailemmeng dagiti nota ti baba ti Glottolog }}
Dagiti maris ti likudan babaen ti pamilia[urnosen ti taudan]
Dagiti pagtaripatuan a kategoria[urnosen ti taudan]
- Kategoria:Dagiti artikulo ti pagsasao nga agraman kadagiti di nasuportaran a pagikabilan ti infobox (4)
- Kategoria:Dagiti artikulo nga agraman iti saan a nainaganan a kodigo ti Glottolog (3)
- Kategoria:Dagiti pamilia nga awan ti kodigo ti Glottolog (0)
- Kategoria:Dagiti pamilia a saan a pinategan babaen ti Glottolog (0)
- Kategoria:Dagiti pamilia a pinaay babaen ti Glottolog (40)
- Kategoria:Dagiti pagsasao nga awanan kadagiti kodigo ti maris ti pamilia (0)
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar
- Plantilia:Infobox pagsasao


text:
Napetsaan iti Nobiembre 3, 1934 ti umuna a bilang ti Bannawag. Naipasngay ti Bannawag, pagyamanan ken ni Apo Magdaleno A. Abaya a nangpilpilit ken ni Don Ramon Roces, akinkukua iti Roces Publications, nga adda koma met magasin a para kadagiti Ilokano. Idi naallukoyna ‘toy Kastila a nangibilang iti bagina a Filipino, dagus met nga inayaban ni Apo Abaya dagiti gagayyemna a mannurat a da Mauro Peña (Ilocos Sur), Francisco Fuentecilla (Zambales), ken Benjamin Gray (Ilocos Sur) tapno pagtitinnulonganda nga iruar ti magasin. Napintas ti panangsarabo dagiti Ilokano iti Bannawag. Ngem idi bimtak ti Maika-2 a Gubat, naisardeng ti pannakaipablaak ti Bannawag. Sa laeng naisubli idi 1946 a nawayawayaanen ti pagilian. Ngem gapu ta adda idin idiay Mindanao ni Apo Abaya a kas mannursuro, sinublat ni Apo Gray ti kinaeditor; naala met ni Narciso Gapusan (Cauayan, Isabela) a kas managing editor; ken ni Anselmo Dacanay (La Union) a kas proofreader.
Tawen 1947 met idi agkameng iti Bannawag ni Juan Quimba (Nueva Vizcaya). Idi met 1949, nagpakada ni Gray tapno agtrabaho iti gobierno. Nakurang a tallo a tawen a nag-editor. Gapu itoy, sinublat ni Gapusan ti puestona. Idi met laeng panawen ni Gapusan a nagbalin a Liwayway Publications, Inc. ti Roces Publications.
Umuna a Bannawag nga immaldit ti LPI ti Abril 24, 1950 a bilang. Ti met laeng pamilia Roces ti kangrunaan nga agtagikua iti LPI. Idi 1953, naala met ni Nicolas Guerzon (Candon, Ilocos Sur) a literary editor. Ngem dua a tawen laeng a nagpaay ni Guerzon; simmukat iti puestona ni Marcelino A. Foronda (Santa Maria, I.S.). Apagbiit laeng ni Foronda a kas literary editor ta naaprobaran ti aplikasionna a mapan agadal idiay Espania.
Iti panagpakada ni Foronda, naawis a mangsukat kenkuana ni Constante C. Casabar (Narvacan, I.S.). Kadagidi a panawen, ni pay laeng Gapusan ti editor.
Idi nagretiro ni Gapusan idi 1961 (ag-12 a tawen a nagpaay nga editor), sinublat ni Casabar ti puestona. Napetsaan iti Agosto 21, 1961 ti bilang ti Bannawag a nagparangan ti nagan ni Casabar a kas editor. Dagiti kakaduana: Gregorio C. Laconsay (Natividad, Pangasinan), manarawidwid nga editor; David D. Campañano (Burgos, Ilocos Norte), komiks; Guillermo R. Andaya (Bacarra, Ilocos Norte), pelikula; Juan A. Alegre (Banna, Ilocos Norte), damdamag; ken Juan S.P. Hidalgo, Jr. (Rosales, Pangasinan), dandaniw. Iti bilang ti Bannawag iti “Disyembre 10, 1962,” makita nga agpapaayen nga editor ti literatura ni Andaya; damag ken pelikula met ti iggem ni Juan A. Alegre.
Nabiit laeng a nagpaay nga editor ni Casabar—apagsurok nga 4 a tawen—ta napanna sinurot ni baketna idiay Amerika. Iti bilang ti Bannawag a “Nobyembre 8, 1965,” makita iti editorial box ti Bannawag a simmukaten ni Laconsay nga editor. Naala met a baro a kameng ni Jose A. Bragado (Santa, Ilocos Sur).
Iti di met nagbayag, naawis ni Alegre nga agtrabaho iti Opisina ti Presidente iti Malakanyang. Gapu itoy, idi Oktubre 1966, naawis ni Dionisio S. Bulong (Sta, Teresita, Cagayan) a proofreader, sa kalpasanna ni Herminiano Calica (La Union). Malagip met nga idi 1966 a ti Liwayway Publications, Inc., nagbalinen a Liwayway Publishing, Inc. a ni Gen. Hanz Menzi ti presidente.
Idi 1971 a pannakaala ni Hidalgo a circulation manager ti baro nga LPI, naawis ni Ruperto Ferido (Salcedo, I.S.), maysa a mannursuro iti kolehio, a kameng ti Bannawag. Ngem apagbiit laeng a nagkameng ni Ferido ta intuloyna ti nangisuro.
Iti Agosto 13, 1973 a bilang ti Bannawag, makita a nagbaliwen ti editorial box ti Bannawag ta naital-o ni Laconsay nga assistant editorial director. Mapan a nakurang a 8 a tawen a nag-editor ni Laconsay. Simmukat ni Campañano nga editor; associate editor ni Bulong; kamkameng da Hidalgo, Bragado, Calica, ken Casimiro Is. De Guzman (Urdaneta, Pangasinan).
Idi agtengnga ti 1978, nagretiro ni Campañano (nagpaay nga editor iti dandani lima a tawen). Simmublat ni Bulong a kas editor; Hidalgo, managing editor; Bragado, literary editor; De Guzman, news editor. Naala met ni Clesencio B. Rambaud (Pinili, Ilocos Norte) a proofreader.
Idi 1983, naglusulos ni De Guzman ket naala ni Hermilinda T. Lingbaoan (Peñarrubia, Abra) a proofreader; nagbalin ni Rambaud a news editor.
Idi 1988, nakastrek ni Lingbaoan nga editor iti UP Press, ket idi Enero 16, 1989, naala ni Prudencio G. Padios (Sta. Teresita, Cagayan) a proofreader.
Tawen 1997 idi aglusulos ni Bragado a kameng ti Bannawag. Naital-o ni Rambaud a literary editor; Padios, news editor; ken naala ni Eliseo B. Contillo (Narvacan, Ilocos Sur) a proofreader.
Iti simmaruno a tawen, 1998, nagretiro met ni Hidalgo a kameng ti Bannawag. Ket idi Hulio 1998, naala a baro a kameng ni Juan Al. Asuncion (Sarrat, Ilocos Norte.)
Nagretiro ni Bulong nga editor ti Bannawag idi Abril 2005 (dandani 27 a tawen a nag-editor) ken naglusulos met ni Contillo iti dayta a tawen tapno agnaeden iti sidong ti pamiliana iti Narvacan. Iti daytoy met a tawen a simmublat ti Manila Bulletin Publishing Corp. a publisher ti Bannawag. Simmukat ni Rambaud nga editor; kakaduana da Padios, literary editor; ken Asuncion.
Nagpa-Canada met ni Padios idi Oktubre 2006. Gapu iti daytoy, naawis ni Ariel S. Tabag (Sta. Teresita, Cagayan) a kas kameng ti Bannawag. Nagbalin a literary editor ni Asuncion; poetry ken entertainment editor met ni Tabag—akem nga iggemda agingga iti agdama.
Website ti Bannawag
Hunio 1, 2021 a damo a rimmuar ti website ti Bannawag (bannawag.ph) nupay pamadpadasan laeng. Pamadpadasan nga agpayso ngem iti biang dagiti kameng ti Bannawag, maysa a napateg a paset ti pakasaritaan ti Bannawag daytoy a gannuat ta nanayonan ti wagas a panangdanonna kadagiti readers ti magasin nangruna itoy a panawen ti pandemia a malimitaran ti garaw ti tao. Daytoy met laeng a pandemia ti makaigapu iti di mapugtuan a pannakaidanon ti naimaldit a Bannawag kadagiti agbasbasa. Babaen ti website ti Bannawag, uray kaskasano, masupusopan daytoy a panagkurang.
Masansan a Salsaludsoden Dagiti Kayatda ti Agidatag iti Sinuratda iti Bannawag
Nasken kadi a maisurat iti Ilokano?
Amin nga idatag a sinurat, nasken a naisurat iti Ilokano ken saan pay a naipablaak iti ania man a magasin, libro ken kapadada, ken saan pay a naipaskil iti social media. Makiddaw kadagiti agidatag a basaenda dagiti kaudian a bilang ti Bannawag tapno maadalda no ania dagiti sinurat a maipabpablaak iti Bannawag ken no ania ti ortograpia (ispeling dagiti balikas) nga ar-aramaten ti Bannawag.
Pangipatulodan?
Nasken a maipatulod dagiti sinurat babaen ti email iti daytoy nga adres: [email protected].
Dagiti sarita, maidatag iti Literary Editor (ilanad iti Subject ti email ti: Para iti Literary Editor; dagiti daniw, maidatag met iti Poetry Editor (ilanad iti Subject ti email ti: Para iti Poetry Editor). Kadagiti agdadamo a mannurat iti daniw, maibalakad a di koma nakurkurang ngem tallo a daniw ti ipatulod. Kadagiti damoda ti agipatulod iti sinurat, maibalakad ti panangipatulodda iti ababa a pakasaritaan ti biag; adres ti pagtaengan ken mobile phone number.
Ania pay dagiti aw-awatenyo a sinurat?
Agawat pay ti Bannawag kadagiti sinurat a para kadagitoy a seksion: “Adda Latta Naasi a Tattao,” “Ti Padas a Diakto Malipatan,” “Ti Makunami,” “Personal a Salaysay,” “Sidingan a Dapan,” ken kadagiti dadduma pay a seksion a maluktan, no addanto man. No kasapulan, mairekomendar met a mapakuyogan dagiti idatag a sinurat iti/kadagiti retrato a mainaig iti sinurat ken may-email daytoy/dagitoy iti sabali a file iti JPG format. Idatag met dagitoy iti Editor (ilanad iti Subject ti email ti: Para iti Editor).
Gagangay a dagiti salaysay a maipabpablaak iti Bannawag, nakiddaw, no di man insingasing dagitoy dagiti beterano a mannurat.
Nupay kasta, agawat latta met ti magasin kadagiti di makiddaw a salaysay ken dadduma pay a sinurat a pakairamanan dagiti sarita ken daniw, ngem saan a responsibilidad ti magasin ti mangilawlawag no apay a di mabalin a maipablaak dagitoy no bilang di makapatar dagitoy iti pagrukodan dagiti maseknan nga editor.
Kasano a maammuak a nakalusot ti sinuratko?
No mabalin nga ipablaak ti sinurat, makaawat ti autor iti pakaammo manipud iti magasin nga interesado daytoy a mangipablaak iti gapuananna ken no kasano ti pannakabayadna. No awan ti maawatna a pakaammo iti di nakurkurang ngem tallo a bulan, mabalinnan a kunaen a saan a naaprobaran ti sinuratna.
Adda bayad ti sinuratko no maipablaak?
Wen, adda bayad ti maipablaak a sinurat malaksid kadagitoy a seksion: Tao, Lugar, Pasamak; Netizone; ken Ammuem Pay Dagitoy. Maipatulod ti bayad ti sinuratyo babaen ti banko (iti laeng Philtrust wenno Landbank). No maaprobaran ti sinuratyo, mapakaammuankayo tapno itedyo iti Editorial ti nagan ti banko ken account number-yo.


text:
Hagia Sophia
Ti Hagia Sophia (manipud iti Griego: ἉYίa Eoφίa, "Nasantuan a Kinasaririt"; Latin: Sancta Sophia wenno Sancta Sapientia; Turko: Ayasofya) ket ti dati a patriarko a basilika ti Griego nga Ortodokso (simbaan), ken kalpasanna ti imperial a meskita, ken itan ket museo (Ayasofya Müzesi) idiay Istanbul, Turkia. Manipud iti petsa a pannakaipatakderna idi 537 aginggana idi 1453, daytoy ket nagserbi a kas maysa a katedral ti Akindaya nga Ortodokso ken tugaw ti Iglesia ti Konstantinopla,[1] malaksid idi baetan ti 1204 ken 1261, idi daytoy ket napagbaliwen iti katedral ti Romano a Katoliko babaen ti Latin nga Imperio. Ti pasdek ket meskita manipud idi 29 Mayo 1453 aginggana idi 1931. Daytoy idi ket naisekularisado ken nalukatan a kas museo idi Pebrero 1, 1935.[2]
Ti simbaan ket nairuknoy idi iti KInasaririt ti Dios, ti Berbo, ti maikadua a persona ti Nasantuan a Trinidad,[3] ti piesta ti patronna a mapasamak iti Disiembre 25, ti komemorasion iti pannakaipasngay ti inkarnasion iti Berbo ni Kristo.[3] Urayno sagpaminsan pay a tinawtawagan a kas ti Sancta Sophia (a kas nainaganan kenni Santa Sofia), ti sophia a kas ti ponetiko a panangiletra iti Latin iti Griego a balikas para iti kinasaririt, ti napno a naganna iti Griego ket Naός tῆς ἉYίaς toῦ Θeoῦ Eoφίaς, "Altar ti Nasantuan a Kinasaririt ti Dios".[4][5] Daytoy ket naidayegan iti dakkel a simboriona, daytoy ket naikeddeng a kaipukpokan ti Bisantino nga arkitektura[6] ken naibagbaga a "nangbaliw ti pakasaritaan ti arkitektura".[7] Daytoy ket nagtultuloy nga isu ti kadakkelan a katedral para kadagiti gangani a rinibu a tawen, aginggana idi nakompleto ti Katedral Seville idi 1520. Ti agdama a pasdek ket kasisigud idi a naipatakder a kas simbaan idi baetan ti 532 ken 537 kadagiti bilin ni Bisantino nga Emperador Justiniano I ken isu idi ti maikatlo a simbaan ti Nasantuan a Kinasaririt a naipatakder iti dayta a lugar, dagiti dua a dati ket dinadael babaen dagiti nagwewelga. Daytoy ket dinaremdem babaen dagiti Griego a sientista a ni Isidoro ti Mileto ken ni Antemio ti Tralles.[8]
Ti simbaan ket nakaala ti adu nga urnong dagiti nasantuan a relikia ken nagipakpakita iti ken dadduma pay a banbanag, ti 15-metro (49 ft) a pirak nga ikonostasio . Ti kangrunaan a pakaimatangan ti Simbaan ti Akindaya nga Ortodokso kadagiti gangani a sangaribu a tawen, ti pasdek ket nakasaksi iti ekskomunikasion ti Patriarka a ni Miguel I Cerulario iti paset ni Papa Leon IX idi 1054, ti maysa a tignay a kadawyan a naikeddeng a kas ti rugi ti Nalatak a Panagsina.
Idi 1453, ti Konstantinopla ket pinarukma babaen dagiti Otomano a Turko babaen ni Sultan Mehmed II, a nagbalin iti daytoy a nangruna a simbaan ti Ortodokso a Kristianidad ket maipagbaliwen iti maysa a meskita. Bababaen iti dayta a panawen, ti simbaan ket saanen a natartaripato. Uray no kasta, ti katedral ti Kristiano ket nakaaramid iti napigsa nga impresion kadagioti baro a nga Otomano nga agturturay ken inkeddengda a pagbaliwen iti maysa a meskita.[9][10] Dagiti kampana, altar, ikonostasio, ken dagiti sakripisial a basiha ken dagiti dadduma pay a relikia ket naikkat ken dagiti mosaiko a mangipakpakita kenni Hesus, ket ni Inana a Maria, dagiti Kristiano a Santo ken dagiti anghel ket naikkatda pay wenno natakepan iti plaster. Dagiti Islamiko a langa – a kas ti mihrab, minbar, ken dagiti uppat a minaret – ket nainayon idi. Daytoy ket nagtultuloy a meskita aginggana idi 1931, idi daytoy ket narikpan iti publiko kadagiti uppat a tawen. Daytoy ket nalukatan manen idi 1935 a kas maysa a museo babaen ti Republika ti Turkia. Ti Haghia Sophia ket isu ti agdama a (2014) maikadu a a kaaduan a nabisbisita a museo idiay Turkia, ken nangaw-awis kadagiti gangani a 3.3 riwriw nga agbisbisita iti tinawen.[11]
Manipud iti immuna a pannakabaliwna aginggana iti pannakaipatakder ti asideg a dakdakkel a Meskita Sultan Ahmed (Asul a Meskita ti Istanbul) idi 1616, daytoy idi ti kangrunaa a meskita ti Istanbul. Ti Hagia Sophia ket nagserbi a kas inspirasion para kadagiti dadduma nga adu a meskita, a kas ti Asul a Meskita, ti Meskita Şehzade, ti Meskita Süleymaniye, ti Meskita Rüstem Pasha ken ti Meskita Kılıç Ali Paşa.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Immuna a simbaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti immuna a simbaan iti daytoy a lugar ket ammo idi a kas ti MeYάλn Ἐkkλnσίa (Megálē Ekklēsíā, "Nalatak a Simbaan"), wenno iti Latin "Magna Ecclesia",[12][13] gapu kadagiti dakdakkel a dimensionna no maiyasping kadagiti kontemporaneo a simbaan iti Siudad.[3] Nailukat idi 15 Pebrero 360 (idi las-ud ti turay ni Constancio II) babaen ti Ariano nga obispo a ni Eudosio ti Antiokuia,[14] daytoy ket nabangon iti asideg ti lugar nga ayan ti nakabangbangonan ti imperial a plasio. Iti asideg a simbaan ti Hagia Eirene ("Nasantuan a Kappia") ket nasapsapa a nakompleto ken nagserbi a kas katedral aginggana idi nakompleto ti Nalatak a Simbaan. Dagitoy dua a simbaan ket nagtignayda a kas dagiti nangruna a simbaan iti Bisantino nga Imperio.
Iti panagsursuratna idi 440, ni Sokrates ti Konstantinopla ket nagtunton a ti simbaan ket binangon babaen ni Constancio II, nga isu ket nagob-obra iti daytoy idi 346.[14] Ti tradision a saan a nadadaan ngem ti maika-7 – maika-8 a siglo, dagiti reporta a ti pasdek ket binangon idi babaen ni Konstantino ti Natan-ok.[14] Ni Zonaras ket inpatunosna dagitoy dua a pamanunotan, a nagsursurat a ni Constancio ket sinimpana idi ti pasdek nga inkonsekrado babaen ni Eusebio ti Nicomedia, kalpasan idi narebba.[14] Gapu ta ni Eusebio ket isu idi ti obispo ti Konstantinopla manipud idi 339 aginggana idi 341, ken ni Konstantino ket pimmusay idi 337, daytoy ket mabalin a ti immuna a simbaan ket binangon babaen ti naud-udi.[14] Ti pasdek ken nabangon a kas tradisional a nakolumnata a basilika nga addaan kadagiti galeria ken ti tarikayo nga atep. Daytoy ket sinarunuanna ti atro. Daytoy ket naitunton idi a kas maysa kadagiti naisangayan a monumento iti lubong iti dayta a panawen.
Ti Patriarka ti Konstantinopla a ni John Chrysostom ken nakisinnupiat kenni Empresa Aelia Eudoxia, asawa ni emperador Arcadio, ken naeksilo idi 20 Hunio 404. Idi las-ud dagiti simmarsaruno a yaalsa, daytoy nga immuna a simbaan ket kaaduan a napuoran.[14] Awan dagiti nabatbati iti daytoy a simbaan tatta nga aldaw.
Maikadua a simbaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti maikadua a simbaan ket inbilin idi babaen ni Teodosio II, nga isu ket nanglukat iti daytoy idi 10 Oktubre 415. Ti basilika ket addaan iti kayo nga atep ken binagon idi babaen ni arkitekto Rufino. Nairugi a nauram daytoy iti las-ud ti nariro a Gulo ti Nika ken nangpuor ti maikadua a Hagia Sophia idi 13–14 Enero 532.
Iti agdama nga aldaw adda met dagiti nabati a nadumaduma a muton ti marmol manipud iti maikadua a simbaan; kadagitoy ket riliebo a mangipakpakita kadagiti 12 a karnero a mangireprepresenta kadagit 12 nga apostol. Kasisigud idi daytoy a paset iti monumental a sumrekan iti sango, dagitoy ket adda itan idiay iti maysa a nagkalian nga abut ti asideg ti sumrekan ti museo kalpasan idi naduktalan dagitoy idi 1935 iti sirok ti akinlaud a parangan babaen ni A. M. Schneider. Ti adu a panagkalkali ket naisardeng gapu iti panagbuteng a madadael ti integridad ti pasdek.
Maikatlo a simbaan (agdama nga estruktura)[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi 23 Pebrero 532, iti manmano laeng a lawas kalpasan ti pannakadadael ti maikadua a basilika, ni Emerador Justiniano I ket nangikeddeng a mangbangon iti maiaktlo ken intero a sabali a basilika, dakdakkel ken nangayngayed ngem dagiti sinarunona.
Ni Justiniano ket pinilina ni pisiko Isidoro ti Mileto ken ni matematiko Antemio ti Tralles a kas dagiti arkitekto; nupay kasta ni Antemio ket pimmusay iti uneg ti maysa a tawen iti daytoy a panagobra. Ti panagbangon ket naibaga iti Kadagiti Pasdek (Peri ktismatōn, Latin: De aedificiis) babaen ni Bisantino a historiador Procopio. Nangiyeg ti emperador kadagiti material manipud kadagiti amin a paset ti imperio – kas dagiti Helenistiko nga adigi manipud iti Templo ni Artemisa idiay Efeso, ldagiti dakkel a bato manipud kadagiti pagbatuan iti porfido manipud idiay Ehipto, berde a marmol manipud idiay Tesalia, nangisit a bato manipud idiay rehion ti Bosporo, ken duyaw a bato manipud idiay Siria. Ad-adu ngem sangapulo a ribo ti nagob-obra. Daytoy a baro a simbaan ket konteporaneo a nabigbigan a kas nangruna nga obra iti arkitektura. Dagiti teoria ni Heron ti Alejandria ket mabalin idi a nausar tapno mabanagan dagiti parikut a naipresenta babaen ti panagbangon iti kasata a dakkel a simborio iti dakkel nga espasio. Ti emperador ken kakuyogna ti Patriarka ti Menas, ketlinukatanda ti basilika idi 27 Disiembre 537 – 5 a tawtawen ken 10 a bulbulan kalpasan ti rugi ti panagbangon.[15][16][17] Dagiti mosaiko iti uneg ti simbaan, nupay kasta, ket nakompleto laeng babaen ti turay ni Emperador Justino II (565–578).
Ti Hagia Sophia ket isu idi ti tugaw ti Ortodokso a patriarka ti Konstantinopla ken ti nangruna a lugar dagiti imperial a seremonia ti Bisantino, kas dagiti koronasion. Kasla met dagiti sabali a simbaan iti amin a paset ti Kinakristiano, ti basilika ket nangidaton iti santuario manipud iti persekusion kadagiti managlabsing iti linteg.
Dagiti gingined idi Agosto 553 ken idi 14 Disiembre 557 ket nagpataud kadagiti birri iti nangruna a simborio ken ti akindaya a gudua a simborio. Kompleto a narebba ti nangruna a simborio idi las-ud ti simmaruno a gingined idi 7 Mayo 558,[18] a nagdadael iti ambon, altar, ken ti ciborio. Ti pannakadadael ket gapu ti adu unay baklay a karga ken ti adu unay a panagtukkol a karga ti simborio a nadalumpinas unay.[15] Dagitoy ti gapu ti panagpaalas ti langa dagiti adigi a nagsarapa iti simborio.[15] Ti emperador ket nagbilin iti dagus a panagsimpa. Inbilinna daytoy kenni Isidoro ti Ub-ubing, ti kaanakan a lalaki ni Isidoro ti Mileto, nga isu ket nagus-usar kadagiti nalaglag-an a material ken inpangatona ti simborio babaen dagiti "30 a kadapan"[15] (agarup a 6.25 metro (20.5 ft)) – ken nangited daytoy iti akin-uneg a katayag ti pasdek iti 55.6 metro (182 ft).[19] Iti pay maipatinayon, ni Isidoro ket binaliwanna ti kita ti simborio, nagipatakder iti naparagpagan a simborio nga adda kadagiti pechina, a dagiti diametroda ket dagiti nagbaetan ti 32.7 ken 33.5 m.[15] Babaen kadagiti bilin ni Justiniano, walo kadagiti Korinsio nga adigi ket narakrak manipud idiay Baalbek, Lebanon, ken naipatulod idiay Konstantinopla idi agarup a 560.[20] Daytoy a panagbangon manen a mangited iti agdama a maiak-16 a siglo a porma ti simbaan, ket nakompleto idi 562. Ti Bisantino a mannaniw a ni Pablo ti Silensiario ket nagsurat iti atiddog a daniw (adda pay laeng), nga ammo kas Ekprasis, para iti panangiruknoy manenn ti basilika nga indauluan babaen ni Patriarka Eutikuio idi 23 Disiembre 562.
Idi 726, ni emperador Leon ti Isauria ket nangited kadagiti serye ti edikto kadagiti panagraraem kadagiti ladawan, ken nagbilbilin iti buyot a mangdadael amin kadagiti ikono – ken nangrugian daytoy iti paset ti panawen ti Bisantino nga ikonoklasia. Iti dayta a panawen, amin dagiti relihioso a ladawan ken dagiti estatua ket naikkat manipud iti Hagia Sophia. Kalpasan ti nabiit a panaginana babaen ti turay ni Empresa Irene (797–802), nagsubli met ti ikonoklasia. Ni Emperador Teofilo (829–842) ket napigsa idi a naimpluensiaan babaen ti Islamiko nga arte,[21] a mangiparit ti representasion dagiti sibibiag a parsua.[22] Isu ket addaan idi kaadgiti dua a napayakan a bronse a ruangan nga addaan kadagiti bukodna a monograma a naisaad idiay akin-abagatan a sumrekan ti simbaan.
Ti basilika ket nagsagsagaba iti pannakadadael, ti immuna ket ti dakkel a puor idi 859, ken manen ti maysa a gingined idi Enero 8, 869 a nakarebbaan ti gudua a simborio. Ni Emperador Basilio I ket inbilinna a masimpa ti simbaan.
Kalpasan ti nalatak a gingined idi 25 Oktubre 989 a nakarebbaan ti akinlaud nga arko ti simborio, ni Emperador Basilio II ket dinamagna ti Armenio nga arkitekto a ni Tiridates, ti nagpartuat kadagiti nalatak a simbaan ti Ani ken Argina a mangimaton kadagiti panagsimpa.[23] Binangonna manen ken pinatibkerna ti narebba nga arko ti simbaan, ken binangonna manen ti akinlaud a bangir ti simborio kadagiti 15 a paragpag ti simborio.[24] Ti kakaro ti dadael ket nakasapul iti innem a tawen iti panagsimpa ken panangibangon manen; ti simbaan ket nalukatan manen idi 13 Mayo 994. Idi patingga ti panagbangon manen, napabaro met dagiti dekorasion ti simbaan, ken mairaman kadagiti panaginayon kadagiti pinintaan dagiti uppat a dadakkel a querobin, ti baro a depiksion ni Kristo iti simborio, ken iti abside ti baro a depiksion ni Birhen Maria a nagbaetan kada apostol Pedro ken Pablo.[25] Idiay nalatak a bangir dagiti arko ket dagiti napintaan dagiti propeta ken dagiti manursuro iti simbaan.[25]
Iti librona iti De caerimoniis aulae Byzantinae ("Libro dagiti Seremonia"), ni Emperador Konstantino VII (913–919) ken nagsurat iti nasalaysayan a panaglagip kadagiti seremonia a naaramid idiay Hagia Sophia babaen ti emperador ken ti patriarka.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Müller-Wiener (1977), p. 112.
- ^ Magdalino, Paul, et al. "Istanbul: Buildings, Hagia Sophia" in Grove Art Online. Oxford Art Online. http://www.oxfordartonline.com. accessed 28 Pebrero 2010.
- ^ a b c Janin (1953), p. 471.
- ^ McKenzie, Steven L. (1998). The Hebrew Bible Today: An Introduction to Critical Issues. M. Patrick Graham. Louisville, KY: Westminster John Knox Press. p. 149. ISBN 0-664-25652-X.
- ^ Binns, John (2002). An Introduction to the Christian Orthodox Churches. Cambridge: Cambridge University Press. p. 57. ISBN 0-521-66738-0.
- ^ Fazio, Michael; Moffett, Marian; Wodehouse, Lawrence (2009). Buildings Across Time (maika-3 nga ed.). McGraw-Hill Higher Education. ISBN 978-0-07-305304-2.
- ^ Simons, Marlise (22 Agosto 1993). "Center of Ottoman Power". New York Times. Naala idi 4 Hunio 2009.
- ^ Kleiner, Fred S.; Christin J. Mamiya (2008). Gardner's Art Through the Ages: Volume I, Chapters 1–18 (maika-12 nga ed.). Mason, OH: Wadsworth. p. 329. ISBN 0-495-46740-5.
- ^ [1]." LiveScience.
- ^ "Hagia Sophia Naiyarkibo 2009-01-05 iti Wayback Machine." ArchNet.
- ^ "Top 10: Turkey's most visited museums". Hürriyet Daily News. 10 Nobiembre 2014.
- ^ Müller-Wiener (1977), p. 84.
- ^ Alessandro E. FONI; George PAPAGIANNAKIS; Nadia MAGNENAT-THALMANN. "Virtual Hagia Sophia: Restitution, Visualization and Virtual Life Simulation" (PDF). Naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 2007-07-09. Naala idi 3 Hulio 2007.
- ^ a b c d e f Janin (1953), p. 472.
- ^ a b c d e Müller-Wiener (1977), p. 86.
- ^ "The Chronicle of John Malalas," Bk 18.86 Translated by E. Jeffreys, M. Jeffreys, and R. Scott. Australian Association of Byzantine Studies, 1986 vol 4.
- ^ "The Chronicle of Theophones Confessor: Byzantine and Near Eastern History AD 284-813." Translated with commentary by Cyril Mango and Roger Scott. AM 6030 pg 316, with this note: Theophanes' precise date should be accepted.
- ^ Janin, Raymond (1950). Constantinople Byzantine (iti Pranses) (1 nga ed.). Paris: Institut Français d'Etudes Byzantines. p. 41.
- ^ "Haghia Sophia". Istanbul /: Emporis. Naala idi 4 Disiembre 2011.
- ^ "Baalbek keeps its secrets". stoneworld.
- ^ "The Abbasid palace of Theophilus: Byzantine taste for the arts of". Ingentaconnect.com. 1 Marso 2004. Naala idi 26 Pebrero 2013.
- ^ Brubaker (2011), p. 115
- ^ Maranci, Christina (Septiembre 2003). "The Architect Trdat: Building Practices and Cross-Cultural Exchange in Byzantium and Armenia]". Journal of the Society of Architectural Historians. 62 (3): 294–305.
- ^ Müller-Wiener (1977), p. 87.
- ^ a b Mamboury (1953) p. 287
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Boyran, Ebru; Fleet, Kate (2010). A social History of Ottoman Istanbul. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-19955-1.
- Brubaker, Leslie; Haldon, John (2011). Byzantium in the Iconoclast era (ca 680–850). Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-43093-7.
- Hagia Sophia Church, also known as Church of Holy Wisdom.
- Hagia Sophia. [2]. Accessed 23 Sept 2014.
- Hoffman, Volker (1999). Die Hagia Sophia in Istanbul (iti Aleman). Bern: Lang. ISBN 3-906762-81-5.
- Janin, Raymond (1953). La Géographie Ecclésiastique de l'Empire Byzantin. 1. Part: Le Siège de Constantinople et le Patriarcat Oecuménique. 3rd Vol. : Les Églises et les Monastères. Paris: Institut Français d'Etudes Byzantines.
- Mainstone, Rowland J. (1997). Hagia Sophia: Architecture, Structure, and Liturgy of Justinian's Great Church (reprint edition). W W Norton & Co Inc. ISBN 0-500-27945-4..
- Mamboury, Ernest (1953). The Tourists' Istanbul. Istanbul: Çituri Biraderler Basımevi.
- Müller-Wiener, Wolfgang (1977). Bildlexikon zur Topographie Istanbuls: Byzantion, Konstantinupolis, Istanbul bis zum Beginn d. 17 Jh (iti Aleman). Tübingen: Wasmuth. ISBN 978-3-8030-1022-3.
- Necipoĝlu, Gulru (2005). The Age of Sinan: Architectural Culture in the Ottoman Empire. Londres: Reaktion Books. ISBN 978-1-86189-244-7.
- Ronchey, Silvia; Braccini, Tommaso (2010). Il romanzo di Costantinopoli. Guida letteraria alla Roma d'Oriente (iti Italiano). Torino: Einaudi. ISBN 978-88-06-18921-1.
- Runciman, Steven (1965). The Fall of Constantinople, 1453. Cambridge: Cambridge University Press. p. 145. ISBN 0-521-39832-0.
- Turner, J. (1996). Grove Dictionary of Art. Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-19-517068-7.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Alchermes, Joseph D. (2005). "Art and Architecture in the Age of Justinian". Iti Maas, Michael (ed.). The Cambridge Companion to the Age of Justinian. Cambridge: Cambridge U.P. pp. 343–375. ISBN 978-0-521-52071-3.
- Balfour, John Patrick Douglas (1972). Hagia Sophia. W.W. Norton & Company. ISBN 978-0-88225-014-4.
- Cimok, Fatih (2004). Hagia Sophia. Milet Publishing Ltd. ISBN 978-975-7199-61-8.
- Doumato, Lamia (1980). The Byzantine church of Hagia Sophia: Selected references. Vance Bibliographies. ASIN B0006E2O2M.
- Goriansky, Lev Vladimir (1933). Haghia Sophia: analysis of the architecture, art and spirit behind the shrine in Constantinople dedicated to Hagia Sophia. American School of Philosophy. ASIN B0008C47EA.
- Harris, Jonathan, Constantinople: Capital of Byzantium. Hambledon/Continuum (2007). ISBN 978-1-84725-179-4
- Howland Swift, Emerson (1937). The bronze doors of the gate of the horologium at Hagia Sophia. University of Chicago. ASIN B000889GIG.
- Kahler, Heinz (1967). Haghia Sophia. Praeger. ASIN B0008C47EA.
- Kinross, Lord (1972). Hagia Sophia, Wonders of Man. Newsweek. ASIN B000K5QN9W.
- Kleinbauer, W. Eugene; Anthony White (2007). Hagia Sophia. London: Scala Publishers. ISBN 978-1-85759-308-2.
- Kleinbauer, W. Eugene (2000). Saint Sophia at Constantinople: Singulariter in Mundo (Monograph (Frederic Lindley Morgan Chair of Architectural Design), No. 5.). William L. Bauhan. ISBN 978-0-87233-123-5.
- Krautheimer, Richard (1984). Early Christian and Byzantine Architecture. New Haven, CT: Yale University Press. ISBN 978-0-300-05294-7.
- Mainstone, R. J. (1997). Hagia Sophia: Architecture, Structure, and Liturgy of Justinian's Great Church. London: Thames & Hudson. ISBN 978-0-500-27945-8.
- Mainstone, Rowland J. (1988). Hagia Sophia. Architecture, structure and liturgy of Justinian's great church. London: Thames & Hudson. ISBN 0-500-34098-6.
- Mango, Cyril; Ahmed Ertuğ (1997). Hagia Sophia. A vision for empires. Istanbul.
- Mark, R.; Çakmaktitle, AS. (1992). Hagia Sophia from the Age of Justinian to the Present. Princeton Architectural. ISBN 978-1-878271-11-2.
- Nelson, Robert S. (2004). Hagia Sophia, 1850–1950: Holy Wisdom Modern Monument. Chicago: University Of Chicago Press. ISBN 978-0-226-57171-3.
- Özkul, T. A. (2007). Structural characteristics of Hagia Sophia: I-A finite element formulation for static analysis. Elsevier.
- Scharf, Joachim:Der Kaiser in Proskynese. Bemerkungen zur Deutung des Kaisermosaiks im Narthex der Hagia Sophia von Konstantinopel. In: Festschrift Percy Ernst Schramm zu seinem siebzigsten Geburtstag von Schülern und Freunden zugeeignet, Wiesbaden 1964, S. 27–35.
- Swainson, Harold (2005). The Church of Sancta Sophia Constantinople: A Study of Byzantine Building. Boston, MA: Adamant Media Corporation. ISBN 978-1-4021-8345-4.
- Yucel, Erdem (2005). Hagia Sophia. Scala Publishers. ISBN 978-1-85759-250-4.
- Weitzmann, Kurt, ed., Age of spirituality: late antique and early Christian art, third to seventh century, no. 592, 1979, Metropolitan Museum of Art, New York, ISBN 978-0-87099-179-0
Dagiti artikulo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Bordewich, Fergus M., "A Monumental Struggle to Preserve Hagia Sophia" Naiyarkibo 2013-04-08 iti Archive-It, Smithsonian (magazine) magazine, Disiembre 2008
Dagiti mosaiko[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hagia Sophia, hagiasophia website Mosaics.
- MacDonald, William Lloyd (1951). The uncovering of Byzantine mosaics in Hagia Sophia. Archaeological Institute of America. ASIN B0007GZTKS.
- Mango, Cyril (1972). The mosaics of St. Sophia at Istanbul: The church fathers in the north Tympanum. Dumbarton Oaks Center for Byzantine Studies. ASIN B0007CAVA0.
- Mango, Cyril (1968). The Apse mosaics of St. Sophia at Istanbul: Report on work carried out in 1964. Johnson Reprints. ASIN B0007G5RBY.
- Mango, Cyril; Heinz Kahler (1967). Hagia Sophia: With a Chapter on the Mosaics. Praeger. ASIN B0000CO5IL.
- Teteriatnikov, Natalia B. (1998). Mosaics of Hagia Sophia, Istanbul: The Fossati Restoration and the Work of the Byzantine Institute. Dumbarton Oaks Research Library and Collection. ISBN 978-0-88402-264-0.
- Riccardi, Lorenzo (2012). Alcune riflessioni sul mosaico del vestibolo sud-ovest della Santa Sofia di Costantinopoli, in Vie per Bisanzio. VIII Congresso Nazionale dell’Associazione Italiana di Studi Bizantini (Venezia 25-28 novembre 2009), a cura di Antonio Rigo, Andrea Babuin e Michele Trizio. Bari. pp. 357–371. ISBN 978-88-7470-229-9. Naala idi 30 Septiembre 2014.
- Yücel, Erdem (1988). The mosaics of Hagia Sophia. Efe Turizm. ASIN B0007CBGYA.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Hagia Sophia iti Wikimedia Commons
Dagiti obra a mainaig iti Hagia Sophia iti Wikisource (iti Ingles)