text:
Tuesday, September 30, 2014
TRACK AND FIELD OVAL, AGTULTULOY A MAPAPINTAS
Cabugao, Ilocos Sur – Agtultuloy ti pannakatrabaho ti Track and Field Oval a proyekto ti LGU-Cabugao ken iti LGU-Probinsial a masarakan iti abagatan ti Cabugao South Central School, Bry. Bonifacio. Cabugao, Ilocos Sur.
Segun ken ni Engr. Crescencio Marcos C. Formoso a kalpasan ti back-fill works ti nasao a pasilidad, namulaan ti carabao grass ti pagaayaman ti baseball ken softball babaen iti panagtrabaho dagiti LGU-Personnel.
Maisaruno met a maporma ken mapintaan ti disso ti pakaangayan ti dadduma nga ay-ayam a pakabuklan ti pannakaisagana ti nadakamat a pasilidad para iti District Sports Competition.
Kabayatanna, binisita ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. ti nadakamat a maar-aramid nga sports facility ket inimatanganna ti naaramid a pannakai-lay out ti disenio iti pagay-ayaman maibasar kadagiti nadumaduma nga sports events a maaramid.
Segun ken ni Mr. Ronel Ubaldo, Physical Education on School Sports (PESS) Coordinator ti Cabugao DepED District nga apaman a maileppas ti disso a pagaayaman kadaytoy a pasilidad ket manamnama a ditoy ti pakaangayan ti kaaduan nga sports events ti District Sports Competition ti Cabugao DepED District a mayeskediul inton Oktubre 13, 2014. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 4:19 PM 0 comments
RELIEF GOODS, AGTULTULOY A MAIKKAN DAGITI BIKTIMA TI BAGYO MARIO
Cabugao, Ilocos Sur – Agtigtignay latta ti nabukel a Relief Operations and Distribution Team ti Municipal Social Welfare and Development (MSWD) nga idauluan ni Mrs. Lydia S. Gazmen a kaduada dagiti pannakabagi ti 4 P’s Municipal Operations Office ket nagitedda ti Relief Goods (Bagas, Sardinas ken Payless) kadagiti naapektaran nga indibidual ken Pamilia maigapu iti idadaliasat itay nabiit ti Bagyo Mario.
Kabayatanna, simmangpet pay ti 1,000 Packs a Relief Goods iti Munisipio a naggapu iti DSWD ken 500 Packs a naggapu iti Gobierno Probinsial babaen iti itutulong ni Gov. Ryan Luis V. Singson ditoy ili a Cabugao.
Kanaig daytoy, agtultuloy latta ti Relief Operation and Distribution Team ti Munisipio kadagiti dadduma pay a barangay ti ili a nagireport iti naapektaran agingga a sapasap a maikkanda amin ti tulong dagiti maseknan a pamilia ken indibidual a nakaro a naapektaran ti naglabas a bagyo. # (Web In-Action)
Kabayatanna, simmangpet pay ti 1,000 Packs a Relief Goods iti Munisipio a naggapu iti DSWD ken 500 Packs a naggapu iti Gobierno Probinsial babaen iti itutulong ni Gov. Ryan Luis V. Singson ditoy ili a Cabugao.
Kanaig daytoy, agtultuloy latta ti Relief Operation and Distribution Team ti Munisipio kadagiti dadduma pay a barangay ti ili a nagireport iti naapektaran agingga a sapasap a maikkanda amin ti tulong dagiti maseknan a pamilia ken indibidual a nakaro a naapektaran ti naglabas a bagyo. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 1:25 PM 0 comments
INCREASE PUBLIC AWARENESS ON BENEFITS OF FOOD FORTIFICATION: FNRI NUTRITIONIST
Susana Encarnacion, a nutritionist from the Food and Nutrition Research Institute, said that there is a need to increase public awareness on the benefits of food fortification or adding micronutrients to foods which are widely consumed by the populace such as rice, noodles and cooking oil as it is an effective intervention in fighting malnutrition and mineral deficiencies among Filipinos.
She said that food fortification is an effective strategy in fighting malnutrition and public awareness on the benefits of fortified foods should be given more emphasis.
In a media forum attended by advocates of health and nutrition in Ilocos, Acting Director of the Department of Science and Technology Armando Ganal urged the participants to perform their roles of disseminating important information to reach different stakeholders in the region.
Ganal said that media play a vital role in nforming the public on facts and updates relating to societal issues including health and nutrition.
The Nutrition Communication (NUTRICOMNET) was also reorganized during the convention.
NUTRICOMNET is a network of provincial and regional media practitioners and information officers of agencies and institutions which are involved in food, nutrition and health promotion.
The network will help achieve the Millennium Development Goal in eradicating extreme poverty and hunger by 2015. (From a report of Joanne Namnama G. Parrocha, PIA, La Union)
She said that food fortification is an effective strategy in fighting malnutrition and public awareness on the benefits of fortified foods should be given more emphasis.
In a media forum attended by advocates of health and nutrition in Ilocos, Acting Director of the Department of Science and Technology Armando Ganal urged the participants to perform their roles of disseminating important information to reach different stakeholders in the region.
Ganal said that media play a vital role in nforming the public on facts and updates relating to societal issues including health and nutrition.
The Nutrition Communication (NUTRICOMNET) was also reorganized during the convention.
NUTRICOMNET is a network of provincial and regional media practitioners and information officers of agencies and institutions which are involved in food, nutrition and health promotion.
The network will help achieve the Millennium Development Goal in eradicating extreme poverty and hunger by 2015. (From a report of Joanne Namnama G. Parrocha, PIA, La Union)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 9:00 AM 0 comments
SECRETARY ROXAS CITES EARLY WARNING SYSTEM IN REDUCING STORM CASUALTIES
LAOAG CITY – Interior and Local Government Secretary Mar Roxas said the government’s early warning system has helped reduce the number of casualties and losses during typhoon situations.
He said the national government invested hundreds of millions of pesos for the procurement of radars, dopplers and other scientific gadgets to gather specific and accurate weather forecasts and alert people to prepare early.
“(Through these gadgets) we are able to alert people from 24 to 72 hours before the coming of typhoon,” Roxas said during a press briefing at the provincial capitol here.
Roxas and Presidential Spokesman Edwin Lacierda flew to Ilocos Norte last Monday and met Governor Imee Marcos and Ilocos Sur Governor Ryan Singson.
The neighboring Ilocos provinces were two of the hardest hit when Typhoon Mario barreled through northern Luzon last week.
Roxas also cited how local and national governments including the National Disaster Risk Reduction Management Council (NDRRMC) operate during a weather disturbance.
“Early warning is given to local governments which are the frontliners. National governments in the local level work on early preparation while the national disaster council supports in the recovery efforts,” Roxas said.
Roxas said the duty to respond during the 24 to 48-hour period of a storm is lodged with the local governments. The national government comes in after the 48-hour mark, he added.
“But this time, the national government responded within 48 hours by sending a C-130 air force plane to bring food packs for the victims,” he said.
He also said the importance of close coordination between and among the national government, the LGUs and the community in preparing for a typhoon. # (Adapted, Tawidnews/PIA)
He said the national government invested hundreds of millions of pesos for the procurement of radars, dopplers and other scientific gadgets to gather specific and accurate weather forecasts and alert people to prepare early.
“(Through these gadgets) we are able to alert people from 24 to 72 hours before the coming of typhoon,” Roxas said during a press briefing at the provincial capitol here.
Roxas and Presidential Spokesman Edwin Lacierda flew to Ilocos Norte last Monday and met Governor Imee Marcos and Ilocos Sur Governor Ryan Singson.
The neighboring Ilocos provinces were two of the hardest hit when Typhoon Mario barreled through northern Luzon last week.
Roxas also cited how local and national governments including the National Disaster Risk Reduction Management Council (NDRRMC) operate during a weather disturbance.
“Early warning is given to local governments which are the frontliners. National governments in the local level work on early preparation while the national disaster council supports in the recovery efforts,” Roxas said.
Roxas said the duty to respond during the 24 to 48-hour period of a storm is lodged with the local governments. The national government comes in after the 48-hour mark, he added.
“But this time, the national government responded within 48 hours by sending a C-130 air force plane to bring food packs for the victims,” he said.
He also said the importance of close coordination between and among the national government, the LGUs and the community in preparing for a typhoon. # (Adapted, Tawidnews/PIA)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 8:30 AM 0 comments
Monday, September 29, 2014
DISTRICT ESCODA CELEBRATION, NAANGAY DITOY COMPLEX
Cabugao, Ilocos Sur – Naaramid ti District Escoda Celebration iti Tema: “Imagine More” babaen kadagiti kameng ti Girl Scouts of the Philippines (GSP), Cabugao District idi Setiembre 28, 2014 iti Cabugao Cultural and Sports Complex, Brgy. Rizal, Cabugao, Ilocos Sur a nagatendaran ti 26 a pageskuelaan ti Elementaria ken tallo (3) a National High Schools ti ili a Cabugao, Ilocos Sur.
Sakbayna, naangay ti Nasantuan a Misa iti Cabugao Catholic Church sakbay ti Girl Scout Celebration iti Cabugao Cultural and Sports Complex.
Naaramid ti Re-dedication to the GS Promise and Law babaen iti Turod Girl Scout, Star Scout Promise babaen ti Aragan Star Scout, Star Scout Law ti Sabang Star Scout ken Twinkler Promise and Law babaen iti Daclapan Twinklers.
Nangipaay ti Welcome Talk ni Mrs. Estrellita M. Siruno, Principal II, Cabugao North CS ken OIC District Commissioner ti Girl Scout. Inawisna ti amin a makikaysa iti pannakaseremonia ti kabibiag ni Josefa Llanes Escoda, kangrunaan a teddek ti Girl Scouting ken maysa nga Ilokana.
Simmaruno ti Presentation of Participants thru Cheers and Yells by school babaen iti panangtarawidwid ni Mrs. Nora Quibilan sa naangay iti ESCODA CEREMONY babaen iti panangiwanwan da Mrs. Melvi S. Sajonia ken ni Mrs. Estrellita M. Siruno, agpada a Principal II ken GS Trainers, In-charge.
Nangipaay ti mensahe ni SBM Dr. Jemaima S. Tan-Yee, GS District Committee Chairman. Dinayawna ti napintas a panagkakammayet dagiti ubbing a babbai, nagannak, Guardians ken Teachers a nangtarabay kadagiti annakda a makipaset kadaytoy a programa.
Naisaruno ti Introduction of the Guest of Honor and Speaker babaen ken ni Mrs. Digna R. Talusig, GSP Field Adviser.
Nagpaay a Guest of Honor ken Speaker ni Mrs. Ma. Victoria L. Reyes, RN, Former Girl Scout. Kimmablaaw ken nagyaman ni Ma’am Victoria iti naited kenkuana a gundaway a mangipaneknek ti pateg ti Girl Scout a pakasanayan ken pakasursuruan kadagiti napapateg a galad dagiti agad-adal a babbai.
Pinadayawan met ni Mrs. Reyes dagiti ubbing, estudiante, nagannak, Guardians, Teachers, GSP Officers ken Municipal Officials kadaytoy a naballigi a pannakaseremonia iti kabibiag ni Josefa Llanes Escoda, Ilokana a Founder ti Girl Scouting.
Kalpasanna, naipaay ken ni Mrs. Reyes iti Certificate of Appreciation iti pannakaawisna a nagsarita itoy a taripnong babaen kadagiti Opisiales ti Scouting nga idauluan ni GS OIC District Commissioner Estrellita M. Siruno.
Naisaganad a nagpabuya dagiti mangibagi ti Zone 1-4, UCCP Twinklers, Senior Scouts ti Cabugao National High School, Lipit NHS, ken ti Sisim NHS.
Nag-Closing Remarks ni Mrs. Evangeline U. Seatriz, President, Cabugao GSP Troop Leaders Association.
Nagpaay nga Emcee da Ms. Catherine Margie Seatriz, Ms. Maricel Gonzales ken ni Ms. Rocilyn Sabaten. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 4:54 PM 0 comments
ZONE MEET III & IV COMPETITION, INATENDARAN DA MAYOR EDIBOY
Cabugao, Ilocos Sur – Naangay ti maikadua nga aldaw, Setiembre 26, 2014 a panagsalip dagiti umaayam a Pupils iti Elementaria kadagiti agkakadarapat a pageskuelaan ti Zone III a buklen ti Brgy. Nagsincaoan, Lipit, Cuancabal, Pila ken Sagayaden.
Naangay ti panagsasalip idiay pageskuelaan ti Pila Elementary School nga idauluan ni Head Teacher III, Mr. Donato P. Sajor.
Iti Setiembre 26, 2014, naggiddan a naangay ti nasao nga sports competition iti Zone III ken Zone IV a naangay kadagiti pageskuelaan iti Barangay Pila, Cabugao, Ilocos Sur ken iti Barangay Sisim, Cabugao, Ilocos Sur kas panagsaganadda.
Naluktan ti pay-ayam babaen iti Opening Parade a nagpartisiparan dagiti umaayam a tartarabayen dagiti Officials of the Meet kas iti Chairman ken Miembros-da iti nagduduma nga events a mapagsasalipan a kas iti Basketball, Volleyball, Chess, Badminton ken Athletics. Addaanda met iti Clerk of Course a mangtarawidwid iti rekord ti paay-ayam.
Iti panaglukat ti pay-ayam, naaramid ti ababa a programa. Nasindian ti Symbolic Athletic Torch babaen kadagiti Presidente ti Zona; naibasa iti Sportsmanship Oath ken nagsarita dagiti Presidente kadagita a Zona ken improklama ni Mr. Ronel M. Ubaldo, District PESS Coordinator ti Pormal a panaglukat ti ay-ayam.
Nangipaay manen ti Mensahe da Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. ken ni SBM Dr. Jemaima S. Tan-Yee, Commitee Chair on Education. Kangrunaan nga anag ti panagmensaheda ket iti panaglalaing koma dagiti ubbing nga atleta iti nakapilianda a pagay-ayaman ken mamantener koma iti sportsmanship a mangmuli iti natibker a kinatao ken disiplinada.
Innayon ni Mayor Ediboy iti panagyamanna kadagiti amin nga ubbing, mangisursuro, nagannak, Guardians, Opisiales ti Barangay a nakikammayet iti aktibidad ta napintas ti koordinasion ken panagtutunosda a mangipromot kadaytoy a tinawen a pasalip a paka-hulmaan dagiti ubbing nga agbalin a naresponsable nga umili.
Binayabay met da Vice Mayor Deogracias Jose Victorino H. Savellano ken kakaduada iti Konseho Munisipal nga isuda SBM Danny Q. Gazmen, SBM Atty. Bryann Jett S. Pano, SBM Josefina S. Vallejo iti panagturong ni Mayor Ediboy kadagiti pakaangayan ti Zone Meet Competition.
Nagsarita met da Barangay Captain Patricio Satumba ti Barangay Pila ken ni Brgy. Captain Ruben Siruno ti Barangay Sisim ken kasta metten a nagsarita dagiti School Heads kadagiti nadakamat a pagadalan.
Kabayatanna, mayeskediul manen ti pannakaangay ti District Meet a pagsasalipan dagiti mapili nga atleta kadagiti uppat a sona iti Cabugao DepED District iti sumaruno a bulan. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 9:31 AM 0 comments
MITING DAGITI FEDERATED SENIOR CITIZEN, NABALLIGI
Cabugao, Ilocos Sur – Naangay ti Monthly Regular Meeting ti Cabugao Faderated Senior Citizen, Cabugao, Ilocos Sur iti Senior Citizen’s Center, Brgy. Rizal, Cabugao, Ilocos Sur itay nabiit.
Kangrunaan a trinatarda ti pannakipagselebrarda iti Elderly Week ti bulan ti Oktubre 2014 ken panang-up-dateda ti Masterlist dagiti Miembros/Officers, Financial Recording ti Saranay Association ti kada barangay ken dadduma pay a pakaseknan/problema ti indibidual/grupo iti uneg ti Asosasion iti barangay ken iti Pederasion.
Maysa pay a napagnanaminganda ket iti partisipasionda ken dagiti aktibidad nga iwayatda iti panangselebrarda ti Elderly Week.
Tinamingda pay dagiti pinansial a bambanag a pakaseknan iti operasion ti Saranay ken internal a pakaseknan ti Pederasion-da. Naballigi ti panagtratarda kadagitoy a pakaseknanda. # (Web In-Action)
Kangrunaan a trinatarda ti pannakipagselebrarda iti Elderly Week ti bulan ti Oktubre 2014 ken panang-up-dateda ti Masterlist dagiti Miembros/Officers, Financial Recording ti Saranay Association ti kada barangay ken dadduma pay a pakaseknan/problema ti indibidual/grupo iti uneg ti Asosasion iti barangay ken iti Pederasion.
Maysa pay a napagnanaminganda ket iti partisipasionda ken dagiti aktibidad nga iwayatda iti panangselebrarda ti Elderly Week.
Tinamingda pay dagiti pinansial a bambanag a pakaseknan iti operasion ti Saranay ken internal a pakaseknan ti Pederasion-da. Naballigi ti panagtratarda kadagitoy a pakaseknanda. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 8:30 AM 0 comments
Friday, September 26, 2014
ZONE MEET COMPETITION TI DepED, NARUGIAN
Cabugao, Ilocos Sur – Naangay ti umuna iti dua nga aldaw (Setiembre 25-26, 2014) a panagsasalip dagiti umaayam a Pupils iti Elementaria kadagiti agkakadarapat a pageskuelaan ti Cabugao DepED District a kas ituyang ti pannakabingayda iti uppat a sona.
Iti Setiembre 25, 2014, naggiddan a naangay ti nasao nga sports competition iti Zone II ken Zone 1 a naangay kadagiti pagadalan a mangbukel itoy iti pageskuelaan iti Barangay Sabang, Cabugao, Ilocos Sur ken iti Barangay Pug-os, Cabugao, Ilocos Sur kas panagsaganadda.
Daytoy a tinawen a pasalip ket maluktan ti Opening Parade a pagpartisiparan dagiti umaayam a tartarabayen dagiti Officials of the Meet kas iti Chairman ken Miembros-da iti nagduduma nga events a mapagsasalipan a kas iti Basketball, Volleyball, Chess, Badminton ken Athletics. Addaanda met iti Clerk of Course a mangtarawidwid iti rekord ti paay-ayam.
Iti panaglukat ti pay-ayam, naaramid ti ababa a programa. Nasindian ti Torch a mangipalnaad ti rugi ti ay-ayam; maibasa iti Sportsmanship Oath ken agsarita ti Presidente iti dayta a Zona.
Nangipaay ti Mensahe da Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. ken ni SBM Dr. Jemaima S. Tan-Yee, Commitee Chair on Education. Kangrunaan nga anag ti panagmensaheda ket iti panaglalaing koma dagiti ubbing nga atleta iti nakapilianda a pagay-ayaman ken mamantener koma iti sportsmanship a mangmuli iti natibker a kinatao ken disiplinada.
Binayabay met da Vice Mayor Deogracias Jose Victorino H. Savellano ken kakaduada iti Konseho Munisipal nga isuda SBM Danny Q. Gazmen, SBM Atty. Bryann Jett S. Pano, SBM Josefina S. Vallejo ken ni ABC President, Brgy. Captain Teddy U. Soller iti panagturong ni Mayor Ediboy kadagiti pakaangayan ti Zone Meet Competition.
Panglukat a sarita ti inakem dagiti Barangay Captain kadagita a lugar iti umuna nga aldaw a da Brgy. Captain Atilano Saquiton ti Barangay Sabang ken ni Brgy. Captain Arnold V. Yangat ti Barangay Pug-os ken nagsarita met dagiti School Heads nga isuda Mr. Edison Solatre ti Sabang Elementary School ken ni Miss Mildred Naval ti Pug-os ES.
Kabayatanna, nayeskediul met ti Setiembre 26, 2014 a panagsasalip dagiti pageskuelaan a mangbukel iti Zone III ken Zone IV a maangay idiay pageskuelaan ti Barangay Pila, Cabugao, Ilocos Sur ken iti Barangay Sisim, Cabugao, Ilocos Sur kas panagsaganadda.
Kalpasan iti Zone Meet a pakapilian dagiti umaayam, maangayto ti District Meet a pagsasalipan dagiti mapili nga atleta kadagiti uppat a sona iti mayeskediul nga aldaw iti Cabugao DepED District. # (Web In-Action)
Iti Setiembre 25, 2014, naggiddan a naangay ti nasao nga sports competition iti Zone II ken Zone 1 a naangay kadagiti pagadalan a mangbukel itoy iti pageskuelaan iti Barangay Sabang, Cabugao, Ilocos Sur ken iti Barangay Pug-os, Cabugao, Ilocos Sur kas panagsaganadda.
Daytoy a tinawen a pasalip ket maluktan ti Opening Parade a pagpartisiparan dagiti umaayam a tartarabayen dagiti Officials of the Meet kas iti Chairman ken Miembros-da iti nagduduma nga events a mapagsasalipan a kas iti Basketball, Volleyball, Chess, Badminton ken Athletics. Addaanda met iti Clerk of Course a mangtarawidwid iti rekord ti paay-ayam.
Iti panaglukat ti pay-ayam, naaramid ti ababa a programa. Nasindian ti Torch a mangipalnaad ti rugi ti ay-ayam; maibasa iti Sportsmanship Oath ken agsarita ti Presidente iti dayta a Zona.
Nangipaay ti Mensahe da Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. ken ni SBM Dr. Jemaima S. Tan-Yee, Commitee Chair on Education. Kangrunaan nga anag ti panagmensaheda ket iti panaglalaing koma dagiti ubbing nga atleta iti nakapilianda a pagay-ayaman ken mamantener koma iti sportsmanship a mangmuli iti natibker a kinatao ken disiplinada.
Binayabay met da Vice Mayor Deogracias Jose Victorino H. Savellano ken kakaduada iti Konseho Munisipal nga isuda SBM Danny Q. Gazmen, SBM Atty. Bryann Jett S. Pano, SBM Josefina S. Vallejo ken ni ABC President, Brgy. Captain Teddy U. Soller iti panagturong ni Mayor Ediboy kadagiti pakaangayan ti Zone Meet Competition.
Panglukat a sarita ti inakem dagiti Barangay Captain kadagita a lugar iti umuna nga aldaw a da Brgy. Captain Atilano Saquiton ti Barangay Sabang ken ni Brgy. Captain Arnold V. Yangat ti Barangay Pug-os ken nagsarita met dagiti School Heads nga isuda Mr. Edison Solatre ti Sabang Elementary School ken ni Miss Mildred Naval ti Pug-os ES.
Kabayatanna, nayeskediul met ti Setiembre 26, 2014 a panagsasalip dagiti pageskuelaan a mangbukel iti Zone III ken Zone IV a maangay idiay pageskuelaan ti Barangay Pila, Cabugao, Ilocos Sur ken iti Barangay Sisim, Cabugao, Ilocos Sur kas panagsaganadda.
Kalpasan iti Zone Meet a pakapilian dagiti umaayam, maangayto ti District Meet a pagsasalipan dagiti mapili nga atleta kadagiti uppat a sona iti mayeskediul nga aldaw iti Cabugao DepED District. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 9:32 AM 0 comments
Thursday, September 25, 2014
SUMREKAN A DALAN ITI BRGY. SABANG, MAPAGNUMARANEN
Cabugao, Ilocos Sur – Nakongkreton ti sumrekan a kalsada kasta metten ti masungad a rangtay a mapan iti Barangay Sabang, Cabugao, Ilocos Sur, maibilang a maysa kadagiti Tourist Destination ti ili a Cabugao, Ilocos Sur ken nalatak a lugar a pakaang-angayan ti Surfing Competition.
Iti pannakiuman ti Web In-Action iti Setiembre 25, 2014, impeksa dagiti lumugar ken dagiti Opisiales ti Barangay nga idauluan ni Brgy. Captain Atilano Saquiton iti naan-anay a panagyamanda iti Gobierno Lokal ti Cabugao ken iti Gobierno Probinsial iti agtultuloy a pannakapasayaat dagiti pasilidad ken impraestruktura ti barangay a mangpasayaat pay iti aglawlaw a mangawis kadagiti Turista nga agpasiar kadaytoy a barangay.
Iti agdama, maang-angay ti Zone II Athletic Competition 2014 iti Sabang Elementary School a pagpartisiparan ditoy dagiti pageskuelaan ti Brgy. Namruangan, Daclapan, Dardarat, Sabang, Turod ken ti Salomague. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 1:45 PM 0 comments
Wednesday, September 24, 2014
SPES, INAWATDA TI GUNGGONADA ITI DOLE
Cabugao, Ilocos Sur – Inawat dagiti agtutubo a nagtrabaho iti naipatungpal nga Special Program for the Employment of Students (SPES) a nagbuligan nga inggannuat ti Department of Labor and Employment (DOLE)-Vigan City ken ti LGU-Cabugao para kadagiti nagkasapulan ti trabaho nga agad-adal itay bakasion ti Mayo 2014.
Inawatda ti tsekeda a kaibatogan ti bayad ti serbisioda manipud kada Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. ken ni Mr. Emmanuel Hagad, Head, DOLE Ilocos Sur Field Office iti Opisina ti Mayor ti ili iti Setiembre 24, 2014.
Maibatay iti rekord ti Human Resource Management Office (HRMO) ti LGU-Cabugao, umabot ti 50 nga estudiante ti naikkan iti trabaho itay Summer Vacation 2014 babaen iti panagtrabahoda kadagiti Opisina iti nadumaduma a Departamento ti LGU a nakaidesignaranda. Tallo a Batch ti naituyang a panagtrabaho dagitoy a nagaplikar nga estudiante a naggapu iti nadumaduma a barangay ti ili.
Iti pannakiuman ti Web In-Action kadagiti estudiante iti Setiembre 24, 2014, imbatad dagiti immawat ti SPES Check nga agyamyamanda unay iti LGU-Cabugao ken ti DOLE-Vigan City ta dakkel ti maitulongna iti 30 nga aldaw a panagtrabahoda a nakateggedanda iti nayon ti gastosenda. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 3:49 PM 0 comments
NAPNEK DAGITI CABUGAOENIOS TI BANAG DAGITI PROYEKTODA
Cabugao, Ilocos Sur – Kalpasan ti Flag Ceremony idi Setiembre 23, 2014, impadamag ken impeksa ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. ti ragsakna iti napintas a pagkunaan dagiti kakailian a Cabugaoenios maipapan iti pannakaibanag dagiti proyekto nga indonarda ditoy ili ti Cabugao, Ilocos Sur manipud ti rugi ti panagtakemna agingga iti agdama.
Sakbayna, ti Ama ti Ili ket naikkan ti gundaway itay nabiit a bimmisita kadagiti Cabugaoenios iti pagilian ti Amerika.
Kanaig daytoy, pinadayawan ni Mayor Ediboy iti agtultuloy a natunos a panangsangaili ti Pamilia-LGU ken dagiti umili kadagiti Balikbayans iti yuumayda a panagbakasion ditoy ili ti Cabugao ket agtultuloy koma latta iti pannakaiparikna kadakuada ti nabara a pannakasaraboda ken sangsangkamaysa koma ti panagyaman dagiti umili kadagiti proyektoda a mangnayon iti pagimbagan dagiti umili ti Cabugao, Ilocos Sur.
Kabayatanna, pinadayawan pay ti Ama ti ili iti akem dagiti Municipal Officials, MDRRMC, Municipal Police Station ken iti Bureau of Fire Protection (BFP-Cabugao) iti agtultuloy ken napintas a pannakaipaay dagiti serbisio kadagiti umili, pannakamantener ti linak ken talna ken pannakatarabay dagiti umili iti panawen dagiti napalabas a kalamidad. # (Web In-Action)
Sakbayna, ti Ama ti Ili ket naikkan ti gundaway itay nabiit a bimmisita kadagiti Cabugaoenios iti pagilian ti Amerika.
Kanaig daytoy, pinadayawan ni Mayor Ediboy iti agtultuloy a natunos a panangsangaili ti Pamilia-LGU ken dagiti umili kadagiti Balikbayans iti yuumayda a panagbakasion ditoy ili ti Cabugao ket agtultuloy koma latta iti pannakaiparikna kadakuada ti nabara a pannakasaraboda ken sangsangkamaysa koma ti panagyaman dagiti umili kadagiti proyektoda a mangnayon iti pagimbagan dagiti umili ti Cabugao, Ilocos Sur.
Kabayatanna, pinadayawan pay ti Ama ti ili iti akem dagiti Municipal Officials, MDRRMC, Municipal Police Station ken iti Bureau of Fire Protection (BFP-Cabugao) iti agtultuloy ken napintas a pannakaipaay dagiti serbisio kadagiti umili, pannakamantener ti linak ken talna ken pannakatarabay dagiti umili iti panawen dagiti napalabas a kalamidad. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 3:09 PM 0 comments
LIVELIHOOD ASSISTANCE, IMPAAY TI DOLE
Cabugao, Ilocos Sur – Naaramid ti pannakai-turn-over ti Tseke nga aggatad iti P382,000 manipud iti Department of Labor and Employment (DOLE)-Vigan City, Ilocos Sur a maited iti Cabugao Vegetable Producers and Traders Association nga idauluan ni Mr. Armando Azcueta, Presidente.
Naaramid ti Turn-over iti Opisina ti Mayor iti Setiembre 24, 2014.
Inimatangan ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. a binayabay dagiti LGU Department Heads/Personnel, Opisiales ti Asosasion ken dagiti pannakabagi ti DOLE-Vigan City nga idauluan ni Mr. Emmanuel Hagad, Head, DOLE Ilocos Sur Field Office iti pannakai-turnover ti nasao a gatad a maigatang iti Kuliglig ken Water Pump. Ited met ti LGU-Cabugao ti Counterpart-na a P120,000 a maigatang ti Hose a kanayon ti waterpump para kadagiti agusar a kameng ti Asosasion. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 1:57 PM 0 comments
NAGLEPPAS TI MASS IMMUNIZATION KADAGITI BRGYS.
Cabugao, Ilocos Sur – Nagleppas ti panangidanon dagiti Medical Personnel ti Rural Health Unit (RHU)-Cabugao nga idauluan da Dr. Bernardino M. De Gracia, OIC Municipal Health Officer ken ni Public Health Nurse Mrs. Janet Sison iti serbisio ti panagbakuna iti “Anti-Measles Rubella with Oral Polio Vaccine” kadagiti ubbing iti 33 a barangay ti ili a Cabugao, Ilocos Sur ita nga aldaw ti Setiembre 24, 2014.
Daytoy a nasaknap a panagbakuna ket maikonsentrar iti panglapped ti sakit a Kamuras, Polio, Neumonia (adda uyekna a pugiit), segun iti RHU Staff. Nabakunaan dagiti ubbing iti kada barangay ti ili a Cabugao tapno maantisiparan ti panagraira ti virus iti nasao a sakit.
Kabayatanna, pinasingkedan ni Ms. Jeannette Garcia, Public Health Sanitary Inspector iti LGU-Cabugao a napukawen ti insidente ti Dengue kasta met ti sakit a Meningococcemia maigapu ta naadalanen dagiti umili iti naan-anay a panangliklik iti pakaigapuan ti nasao a sakit babaen iti agtultuloy a panangtarabay ti LGU-Cabugao ken ti Departamento ti Salun-at (DOH) kadakuada.
Inulit ni Mrs. Garcia dagiti nasamay nga addang a pinangparmekda iti Dengue Occurrence kas iti sumaganad:
1. Iraman dagiti RHU Personnel a naibagbaga iti kada pasienteda iti inaldaw iti nasken nga aramidenda tapno maliklikan ti pannakakagat ti agranggas a lamok ken no kasano a paksiaten ida.
2. Pannakaiwayat ti nasaknap nga “Oplan Taob” a kangrunan a katinnulong ti DOH-LGU, MDRRMC ken dagiti Opisiales ti Konseho iti barangay ti ili.
3. Nakoordinar dagiti ospital pribado/pampubliko iti uneg ti ili kasta met kadagiti kadarapat nga ili tapno ti maseknan a kinapet ti dengue nga agnaed ditoy nga ili ket matulongan pay a mangsaranget kadayta a sakit.
4. Nawarasan ti amin a household ti barangay iti OV-Trap tapno masigud a makeltay ti itlog ti lamok a mangpataud ti dengue no mapalusposan a dumakkel daytoy.
5. Maaramat pay ti de-fogging iti apektado a disso no nasaknapen ti panagwaras dagita a makadangran a lamok.
6. Agtultuloy a kooperasion ti tunggal Ahensia a manglapped iti itataud daytoy a sakit. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 12:30 PM 0 comments
MAIREHISTRO TI BARO NGA ASOSASION ITI DOLE-VIGAN CITY
Cabugao, Ilocos Sur – Kalpasan ti pannakaratipikar ti pannakabukel ti Asosasion ti New Cabugao Onion and Garlic Association nga idauluan ni Mr. Henry B. Saliganan, Presidente, nairehistron ti papeles daytoy nga Asosasion iti Department of Labor and Employment (DOLE)-Vigan City.
Iti miting ti Asosasion iti Setiembre 24, 2014 iti 2nd Floor Municipal Building, Cabugao, Ilocos Sur, napagtutulaganda iti wagas a panangusardanto iti naited kadakuada a Power Sprayer kasta metten no kasano a makinegosiarda ken ni Mr. PJ Manalo a mangited ti bin-ida.
Malaksid itoy, napagnunumuanda pay no kasano a mapatibkerda ti gimongda babaen iti napintas a recording, agtultuloy a pannakikammayetda iti LGU-Cabugao ken dadduma pay nga Ahensia a maseknan a makatulong kadakuada nangrunanto iti merkado (panaglako) ti produktoda. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 12:00 PM 0 comments
Tuesday, September 23, 2014
RELIEF GOODS, NAITED KADAGITI NAAPEKTARAN TI BAGYO MARIO
Cabugao, Ilocos Sur – Nagtignay ti nabukel a Relief Operations Team ti Municipal Social Welfare and Development (MSWD) nga idauluan ni Mrs. Lydia S. Gazmen ket nagitedda ti Relief Goods (Bagas, Sardinas ken Payless) kadagiti naapektaran nga indibidual ken Pamilia maigapu iti idadaliasat ti Bagyo Mario idi Setiembre 19-21, 2014.
Immuna a nagturongan ti grupo iti Barangay Quezon, Cabugao, Ilocos Sur nga immuna a nakaisubmiter ti listaan dagiti naapektaran a pamilia (nalayus iti igid ti karayan ken Creek ken nadadaelan ti balayna) sa simmaruno iti Barangay Pug-os sa iti Barangay Aragan.
Kabayatanna, nagtignay dagiti Opisiales ti Barangay nga idauluan ti Punong Barangay kadagiti 33 a barangay ti ili ti Cabugao tapno bisitaenda dagiti naireport a naapektaran a pamilia/indibidual iti lugarda iti bagyo kasta met a tumulongda a mangtingiting iti crop damage iti benneg ti agrikultura kadagiti nagpasiar a Teknisian ti DA-lgu Cabugao a pakairamanan ti impraestruktura ken kanaigna a pasilidad ti barangay a nadadael iti idadaliasat ti Bagyo Mario.
Kanaig daytoy, agtultuloy latta ti Relief Operation and Distribution Team ti Munisipio kadagiti dadduma pay a barangay ti ili a nagireport iti naapektaran agingga a sapasap a maikkan ti tulong dagiti maseknan a pamilia ken indibidual. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 2:03 PM 0 comments
TYPHOON MARIO, NAPARDAS TI AKSION KEN TINNULONG
Cabugao, Ilocos Sur – Ilaylayat pay laeng ni Bagyo Mario ti panagdaliasatna idi malem ti Setiembre 19, 2014, dinoblen ti panagsagana ti puersa ti Municipal Disaster Risk Reduction Management Council (MDRRMC) nga idauluan da Engr. Nestor B. Somera ken ni Municipal Engineer Crescencio C. Formoso a pakairamanan ti Skeletal Force ti LGU-Cabugao ket naguurnongda iti Municipal Hall ti ili a Cabugao tapno makipagtamingda iti pakaseknan ken problema a parnuayen ti nasao a kalamidad.
Nangbukel ti MDRRMC-Cabugao iti Rescue Team ket nagpatnagda a naguray iti agpa-rescue a maapektaran kadagiti 33 a barangay kabayatan ti isasaplit ti bagyo.
Iti kaaldawan ti Setiembre 20, 2014, nagindurog ti pigsa ni Bagyo Mario iti dayta a nagmalem ket nagrekurida ti MDRRMC Team/LGU Officials kadagiti barangay partikular kadagiti dati a malaylayus a disso. Napalagipan dagiti umili babaen iti tulong dagiti Barangay Officials nga agnaed kadagiti asideg ti Karayan, Creek, rangkis agraman iti igid ti kabaybayan nga agalertoda ken ka-koordinarda dagiti Opisiales ken kameng ti maaksionan daras dagiti mapagteng a didigra.
Nakasagana met dagiti Hotline Numbers ti MDRRMC Operation Center iti Munisipio.
Kabayatanna, maaksionan met a daras dagiti masep-ak a sanga ken mabual a pinuon ti akasia/kayo iti National Highway babaen iti panagtinnulong ti Bureau of Fire and Protection (BFP-Cabugao) Team kasta metten iti Municipal Police Station Team – Cabugao, sibilian a maapektaran ken Opisiales ti Barangay iti dayta a disso nga agipakni ken mangwada iti dalan tapno naannayas ti panagdaliasat dagiti lugan. Kabayatan ti isasaplit ti bagyo, saan unay nga agbayag iti maparnuay a trapiko iti Kalsada Nasional ta nakasagana met dagiti maikinaria ti LGU-Cabugao nga agipakni kadagiti makasali ti dalan a di kabaelan ti mano-mano kasta met dagiti agsullat a rugit kadagiti drainage crossing kas idiay Barangay Cuancabal.
Iti Setiembre 21, 2014 (Domingo), kimmapsut ti epekto ti Supertyphoon Mario ngem napigsa pay laeng ti tudona agingga iti malem. Nagtalinaed dagiti Rescue Team ti MDRRMC-Cabugao iti Munisipio ken kadagiti disso nga agkasapulan ti tulong. Nagtalinaed latta ti puersa ti MDRRMC-Cabugao Team agraman kadagiti support unit kas iti PNP-Cabugao, BFP-Cabugao, Barangay Officials ken sibilian a lumugar kadagiti barangay a maseknan. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 1:53 PM 0 comments
Subscribe to: Posts (Atom)


c: text/html

text:
Papa Benedicto I
Ni Papa Benedicto I ket isu ti Papa manipud idi 2 Hunio 575 aginggana idi 30 Hulio 579.
Ni Benedicto ket anak idi a lalaki ti amana nga agnagan ti Bonifacio, ken tinawtawagan idi ti Bonosus babaen dagiti Griego. Dagiti panagrukma dagiti Lombardo ket nagparparigata ti makisinnarita iti Bisantino nga Emperador idiay Kontantinopla, a nagtunton kadagiti gundaway ti panagpasingked ti pannkabutos kadagiti papa. Isu nga adda ti panagbakante iti gangani a sangapulo ket maysa a bulan iditi nagbaetan ti ipupusay ni Papa Juan III ken ti isasangpet ti imperial a pammasingked ti pannakabutos kenni Benedicto idi 2 Hunio 575.
Ni Benedicto ket naikkan ti estado, ti Massa Veneris, idiay teritorio ti Minturnae, kenni Abado Esteban ni San Marko "idiay asideg ti diding ti Spoleto" (San. Gregorio I, Ep. ix, 87, I. al. 30). Ti panagbisin ket simmurot kadagiti Lombardo, ken kadagiti bassit a balikas ti Liber Pontificalis nga adda ti kapanggepan kenni Benedicto, a naibagbaga nga isu ket pimmusay idi katengngaan ti panagganetgetna kadagitoy a pammarigat. Isu ket naipunpon idiay bestibula ti sakritia ti daan a Basilika ni San Pedro. Iti maysa a seremonia a natengngel idi Disiembre, isu ket nang-ordinado kadagiti sangapulo ket lima a padi ken dagiti tallo a diakono ken nagkonsegrado kadagiti duapulo ket maysa nga obispo.
Bassit laeng kadagiti rehistro a panaginnatang ti ruar ti Roma ti makatulong a mangipalawag ti pakasaritaan iti daytoy a Kinapapa ti nabatbati manipud ti pabaturay ni Benedicto, ken gapu kadagiti panagsinga a gapuanan babaen dagiti Lombardo idiay Italia, isu a mabalin a bassit laeng ti nabatbati.
Adda idin dagiti sangapulo ket innem a Papa nga agnagan ti Benedicto, ken dagiti pay tallo a Kontrapapa babaen ti isu met laeng a nagan. Add dagiti nanganan kalpasan daytoy a saan unay a naamammuan a papa, ngem kaaduan ti nakaala ti katuryan a naganda manipud kenni San Benedicto ti Nursia, ti nangbangon ti Benedictino a tignay ti monastiko. Iti pannakaisangsangayan, inbaga ni Papa Benedicto XVI kalpasan ti pannakabutosna nga isu ket nareggetan babaen kenni Papa Benedicto XV, nga isu ti nangiturong ti Simbaan kadagiti panagriribok ti Sangalubongan a Gubat I, kenni San Benedicto ti Nursia.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Maysa kadagiti 16 a papa, a nainaganan kenni San Benedicto
- Mangiraman daytoy nga artikulo ti teksto manipud iti pablaak nga adda itan iti dominio a publiko: Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Benedict". Encyclopædia Britannica (Maika-11 nga ed.). Pagmalditan ti Unibersidad ti Cambridge.
- Mangiraman daytoy nga artikulo ti teksto manipud iti pablaak nga adda itan iti dominio a publiko: Herbermann, Charles, ed. (1913). "Pope Benedict I". Ensiklopedia Katolika. New York: Robert Appleton.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Papa Benedicto I iti Wikimedia Commons

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
KAMPEON!
Ni Aizalyn F. Monis (maikatlo iti kanawan), Grade 6 iti Sudipen Central School, Sudipen, La Union, iti panangyalatna iti Umuna a Gunggona iti Iloko Essay Writing Contest (Elementaria) bayat ti Ayat Festival ti probinsia ti La Union. Nairaman iti ladawan da (agpakanawan) Hon. Nancy M. Bacurnay (SPM), Gilbert del Moral (Tourism Officer-Sudipen), Rhodora M. Leal (coach), Joy Ortega, ken Adamor L. Dagang, Provincial Information and Tourism Officer. Saan a nairaman iti ladawan ni Dr. Aidena Lingbaoan-Nuesca, prinsipal ti SCS. Nagkampeon met ni Lynella P. Bogais ti Bagulin (maikatlo iti kanawan, akimbaba a ladawan) iti Salip ti Deklamasion (Elementaria). (Basaen ti mainaig a salaysay iti panid 18.)


text:
“E, Ilokano met!”
November 16, 2007 2 Comments
“Eh, Ilokano met!”Dagitoy a balikas ti kanayon a maiyebkas no kasdiay nga adda bitbitko a Bannawag ditoy opisina. Masaludsod latta kaniak no saan a narigat ti agbasa ti Ilokano. Narigat kano a maibalikas. Sus, pakawanenna kami dakayo nga an-anito dagiti bantay ditoy Amianan!
Daytoy a salusod ket simptomas ti nagudua a kinatao, nagudua a panunot ken nagudua a nakem. Wenno, agdudua a kinatao, agdudua a panunot, agpangadua a nakem!
Narigat a mabasa? Narigat a maisao? A maibalikas? Ket no inoras-oras a rummuar dita a ngiwat daytoy nga Ilokano. Daytoy ket kinapasaw, kinaulbod, kinaawan katatao, kinaawan ti kultura, kinaawan ti kinasiasino. Pulos, ibbung, buhaw, buta, papeng a panunot! A, uray ania ditan! Daytoy ket KINAAWAN.
Wen. Kinaawan kunak ta ti laksid ti kada kanito ti biag daytoy a nagsaludsod ket agisawang kadagiti balikas nga Ilokano (Iluko), maibagana pay laeng a narigat a maibalikas ti nakayanakan a pagsasao, ti sao a lubong ti bukod a kultura, ti balikas a parupa ti kinasiasino. Uray inton kaano, dinto maitarayan dagitoy a kinapudno, TI KINAAWAN, no saan a mataliaw ti bukod a sao.
Ala, kunatayo a saan a naigagara dagitoy a pannangtalikod ti bukod a sao. Ania koma ti rigaten a maibalikas?
“E, Ilokano met!” ket balikas ti saan a pannakaawat ti kinatao. Kayat tayo ti ingles, kayat tayo ti tagalog, ti sikat, ti in. Apay ti Ilokano saan nga in?!
Ngarud, daytoy ti ranget, ti dangadang. Masapul a maparot dagiti buok ti alipuspos. Ta ti baba ti alipuspos, adda ti ranget a di agressat uray agsipnget. Masapul a mapusipos ti panunot a mangsango ti bukod a pagsasao! Masapul a mapusi dagiti balintungeg a pannirigan, masapul a maparot dagiti sistema ti panagimutektek a ti lengguahe nga Ilokano ket sekun klas, a saan nga in, a saan a sikat.
Saanko a kagura ti ingles, ti tagalog ngem laeng ti dawatek, saan tayo nga ibain ti Ilokano. Isu koma ti ipangparuna tayo.


text:
James Clerk Maxwell
Ni James Clerk Maxwell FRS FRSE (13 Hunio 1831 – 5 Nobiembre 1879) ket maysa idi nga Eskoses[1] matematiko a pisiko.[2] Ti kalatakan a nagun-odna ket ti panagannurot ti klasiko nga elektromagnetiko a teoria. Daytoy ket mangitipon kadagiti amin a dati a saan a mainaig a panagpalpaliiw, dagiti eksperimento, ken dagiti ekuasion ti elektrisidad, magnetismo, ken optika iti maysa a maitunos a teoria.[3] Dagiti ekuasion ni Maxwell ket mangipakpakita a ti elektrisidad, magnetismo ken lawag ket pagbanagan ti amian a penomena, a ti elektromagnetio a lugar. Iti dimtengan daytoy, amin dagiti dadduma pay a klasiko a linteg wenno dagiti ekuasion dagitoy a displina ket naipalaka a kasokadagiti ekuasion ni Maxwell. Dagiti nagun-od ni Maxwell a maipanggep ti elektromagnetismo ket tinawtawagan ti "maikadua a nalatak a panakaykaysa iti pisika",[4] kalpasan ti immuna a naibanagan babaen ni Isaac Newton.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "James Clerk Maxwell". Encyclopædia Britannica. Naala idi 24 Pebrero 2010.
Eskoses a pisiko ket nadayeg a naam-ammuan para iti panagannurot ti elektromagnetiko a teoria
- ^ Topolohia ken Eskoses a matematiko a pisika
- ^ "James Clerk Maxwell". IEEE Global History Network. 2011. Naala idi 2011-06-21.
- ^ Nahin, P.J. (1992). "Ti Nalatak a Panagkaykaysa ni Maxwell". Spectrum, IEEE. 29 (3): 45. doi:10.1109/6.123329.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Campbell, Lewis; Garnett, William (1882). Ti Biag ni James Clerk Maxwell (PDF). Edinburgh: MacMillan. OCLC 2472869. Naala idi 2008-02-20.
- Glazebrook, R. T. (1896). James Clerk Maxwell ken ti Moderno pisika. MacMillan. ISBN 978-1-4067-2200-0.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni James Clerk Maxwell iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig kenni James Clerk Maxwell iti Wikiquote (iti Ingles)
Dagiti obra a mainaig kenni James Clerk Maxwell iti Wikisource (iti Ingles)


text:
“SIR Teody! Sir Teody!” Nalag-an a tuktok iti ridaw ti kuartok ditoy dormitorio ti nangsinga iti panagsuksukatko iti dayta nga agsapa. Naitimkak ni Ma’am Beth, ti kaduak ken kinagiddanak a simrek iti Zertie High School. Iniddepko ti bassit a telebision a pagbuybuyaak iti damag nga isu latta nga isu—dagiti agkaraiwalang a biktima ti pammapatay a maatap nga adda pakainaiganna iti maiparit nga agas.
“Apay, ma’am?” sinaludosdko apaman a naluktak ti ridaw.
“Adda makasapul kenka iti salas, sir,” kasla madandanagan ni Ma’am Beth a nagkuna.
“Asino?”
“Nagannak kano ni Darlex nga ubingmo.”
“Sige, ma’am, ta sumarunoakon.”
Immunan ni Ma’am Beth. Pinidutko dagiti ramitko iti rabaw ti lamisetak. Naminsan pay a sinirigko ti pakabuklak iti sarming.
Nagannak ni Darlex? Apay ngata?
Iti lagipko, awan ti ammok a naaramidak a babak iti ubing. Adbayserak ni Darlex iti 9-Alexandrite. Ti la nadlawak itoy uppat a bulanko pay laeng kadakuada, managuyaw ni Darlex ken sutil.
“Sika ti titser ti anakmi iti Science?” sinabetnak a dagus ti atapek nga ama ni Marlex idi sumungsungadakon iti salas. Binayabay ti asawana. Damok la ida a makita.
Iti panagkawkawes madlaw nga adda kayada. Sabagay, ditoy Zertie, bin-ig nga adda ibagbaga ti pamilia dagiti ubbingmi. Pribado ti pagadalan ket dakkel ti pagbaybayadda iti binulan.
“Wen, sir,” kinunak. “Apay kadi? Agtugawtayo koma.”
Inabaynak ni Ma’am Beth. Kapatpatangna itay dagiti agassawa sakbay a dimtengak.
“Nagkaro met laengen ti namnamay-am iti anakmi!” nagurdo ti panagsaad ti timek ni Mr. Aluigar.
“Saankayo a maawatan, sir,” sipapakumbabaak a nagkuna. Awan ti ammok a basolko. Pulos a diak pinagsawan ken nadissuan ti anakda.
“Permi met ti namnamay-am iti gradona!”
“Ania ti problema, sir? Pimmasa, saan kadi?”
“Wen, pimmasa! Ngem awanen ti namnamana pay a sumrek iti honor roll!”
“Dayta ti rimmuar iti computation-ko, sir,” inkalintegak.
“Saan a mabalin? Ania laengen ti inar-aramidmo?’ ni Mrs. Aluigar metten ti nagsao. “Dati iti honor roll ‘ta anakmi itay napalabas a tawen. Ita ta addakan, saanen nga ag-honor? Kabarbaroka laeng, kastan ti inaramidmo!”
Napangangaak.
“Kunam no asinoka?” ni manen Mr. Aluigar. “Kattiliwka pay laeng no ar-arigen ngem kastakan! Saannak kadi nga am-ammo? Siak ni Mr. Bernard Aluigar! Maysa laeng met Civil Engineer. Ken nakaasawa iti maysa a CPA!”
Urayak la naalimpayeng. Diak nakatimek a dagus. “Sir, awan ammok iti sasawenyo. No maipanggep iti grado ti anakyo, maymaysa laeng ti maipasiguradok. Saanko a pulos a dinoktor no dayta ti pangipagarupanyo.”
“Intayo iti opisina ti prinsipal!” kinuna ni Mrs. Aluigar ket inyunadan ti nagna. “Awan pay serserbi dagiti adu a maipapaay kadaytoy a pagadalan!”
Agkinkinnitakami lattan ken ni Ma’am Beth a nangipus kadagiti agassawa.
Simrekkami iti opisina ni Mrs. Lianne Dabbao a prinsipalmi. Naimbag ta addan a nadanonanmi. Sabagay, saanna nga ugali ti maladladaw.
“Nakapasiarkayo man, kakabsat,” kinuna ti prinsipalmi a sumagsagpaten nga uppat a pulo a kalgawna. Inisemanna dagiti bisita. “Agtugawkayo…”
“Kayatmi nga ireklamo daytoy baro a titser dagiti ubbing, ma’am,” kinuna ni Mrs. Aluigar a di man laeng nga immisem.
“Apay kadi, kabsat?”
“Nakaro unay ti pananggradona iti ubingmi, ma’am!” ni Mr. Aluigar. “Agasem dayta 84.6!”
“No dayta ti nabaelan ti ubingtayo, kakabsat, ket aklonentayo koma, a,” naalumamay laeng a timek ti prinsipalmi.
“Di pay saanen nga ag-honor ti anakmi, ma’am?” inkiraud ni Mrs. Aluigar. Natadem ti panangkitana kaniak. “Nalawag iti pagalagadan ti eskuela a masapul nga awan ti nababbaba ngem 85 a grado ti ubing iti ania man a subject tapno makastrek iti honor roll. Ken saan a masapul nga i-round-off dagiti grado… up to two decimal places!”
“Saanyo kadi a makitkita ti maal-ala ti anaktayo kadagiti eksam ken activity-na?” sinaludsod ni Ma’am Dabbao.
Nagkinnitada nga agassawa. “Amman, ma’am.”
“Sir Teody,” kinitanak ti prinsipalmi. “Alaem iti kuartoyo ti portfolio ti anakda,” ti yan amin nga output ti tunggal ubing ti kayatna a sawen.
Nagtungpalak a dagus. Bitbitkon ti portfolio ni Darlex idi agsubliak.
Inruar a dagus ti prinsipalmi ti linaon ti portfolio. “Pakilukat ti laptop-mo, Sir Teody. Ipakitam kadakuada ti class record-mo.”
Nagtungpalak a dagus.
“Ita, kakabsat,” ni manen Ma’am Dabbao, “kitaentayo no dagitoy pinirmaantayo nga output ti anaktayo ket isu met laeng ti adda iti record ni sir-na.”
Pudno ti kuna ti prinsipalmi. Amin a quizzes, performances ken activities dagiti ubbingmi, yawidda apaman a matsek. Ipapirmada kadagiti nagannakda sa isublida met laeng iti kabigatanna tapno mayurnos daytoy iti portfolio-da.
Gapu ta naurnos dagiti output, nalaka laeng nga indasigmi iti class record-ko iti laptop. Napaneknekan dagiti agassawa nga awan ti nabaliwan. Nakitada met a talaga a di immabot iti 85 ti grado ti ti anakda.
“Awan la kadin ti konsiderasion?” kaskasdi latta a nagubsang ti panagtimtimek ni Mr. Aluigar. “Amangan no nababa met unay ti panaggrado ‘toy kattiliw a titsertayo, ma’am?”
Ta pasagidannak latta. Sungbatak la koma ta itay pay nga agburburek ti darak ngem nariknak ti gemgem ni Ma’am Beth a nangigawid kaniak.
“We all knew the rules!” natangken ti boses ti prinsipalmi.
“Agsublikaminto la ngaruden iti sabali nga aldaw, ma’am!” kinuna ni Mrs. Aluigar. Ket inyunanan ti rimmuar. Sinaruno ti asawana. Ngem sakbay a rimmuarda, insagudda pay laeng ti natadem a kusilapda kaniak.
“Saanmo a baliwan ti grado ti anakda,” kinuna ni Ma’am Dabbao idi makalikud dagiti agassawa.
AGSAPA. Manarimaanak nga agsuksukat idi maimuttal iti buybuyaek ti natiliw dagiti pannakabagi ti linteg a drug lord kano iti ili pay met a pagisuruak.
Da Mr. ken Mrs Aluigar!
Lima kilo a shabu ti natiliw ti napagtipon a puersa dagiti polis, taga-PDEA ken NBI iti mismo a panaderia dagiti agassawa! Naipakete gayam dagitoy iti uneg dagiti arina nga us-usarenda nga agaramid iti tinapay.
Napangilangilak laengen. Ita, am-amokon no asino dagiti agassawa! —-#30.


text:
Dagiti lehislatibo a distrito iti Zambales
Dagiti Lehislatibo a Distrito iti Zambales, ket dagiti umuna ken maikadua a distrito, ket isu dagitoy ti agdama a pannakabagi iti probinsia iti Zambales ken ti nawaya a siudad ti Olongapo iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas.
Ti Zambales, a mairaman ti siudad ti Olongapo (nadokumentuan ti linteg idi 1966), ket bukbuklen ti agmaymaysa a distrito manipud idi 1972. Ti probinsia ken ti nadukomentuan a siudad ket nairepresenta iti Temporario a Nailian a Kongreso a kas paset iti Rehion III manipud idi 1978 aginggana idi 1984.
Ti Zambales ket nagbutos ti maysa a pannakabagi idiay Kadawyan a Nailian a Kongreso idi 1984, a nangipatulod ti Olongapo ti maysa a sabali a pannakabagi a kas maysa nga urbano unay a siudad. Manipud idi Pebrero 11, 1987, ti probinsia (ti Olongapo ket naigrupo manen iti daytoy) idi ket nabingbingay iti dua a kongresional a distrito babaen ti baro a Batay-linteg, ken nagbutos kadagiti kameng ti naipasubli manen a Kamara dagiti Pannakabagi a nangrugi iti dayta met laeng a tawen.
Dagiti linaon
Umuna a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Siudad: Siudad ti Olongapo1
- Munisipalidad: Castillejos, San Marcelino, Subic
- Populasion (2010): 391,626
- ^1Urbano unay a siudad manipud idi Disiembre 7, 1983. Nawaya manipud ti probinsia ken saan nga agbutos para kadagiti opisial ti probinsia. Makibutos laeng ti Zambales para kadagiti nadumaduma a nailian a lehislatura.
Maika-2 a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Munisipalidad: Botolan, Cabangan, Candelaria, Iba, Masinloc, Palauig, San Antonio, San Felipe, San Narciso, Santa Cruz
- Populasion (2010): 363,995
- ^1 Pimmusay idi Agosto 3, 2011
- ^2 Nangabak kadagiti espesial a panagbutos idi Pebrero 5, 2012.
Maymaysa a Distrito (awanen)[urnosen | urnosen ti taudan]
1907–1972[urnosen | urnosen ti taudan]
- Munisipalidad: Botolan, Iba, Masinloc, Olongapo (nominal a naikapet iti Subic 1913, nabangon manen idi 1959, nagbalin a siudad idi 1966), San Marcelino, San Narciso, Santa Cruz, Subic, Cabangan (nabangon manen idi 1907), San Felipe (nabangon manen idi 1908), San Antonio (nabangon manen idi 1908), Palauig (re-established 1909), Candelaria (nabangon manen idi 1909)
- ^1Naidutok babaen ni Presidente Elpidio Quirino a kas Sekretario ti Nailian a Salaknib idi Septiembre 1, 1950 a nagbakante ti puestona.
1984–1986[urnosen | urnosen ti taudan]
- Munisipalidad: Botolan, Cabangan, Candelaria, Castillejos, Iba, Masinloc, Palauig, San Antonio, San Felipe, San Marcelino, San Narciso, Santa Cruz, Subic
Sapasap (awanen)[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas


text:
CANDON CITY – Saanen nga immabut pay a sibibiag iti ospital ti maysa a lalaki a napaltogan iti maysa a videoke bar ditoy.
Nainaganan ti biktima a maysa a Rey Molina, 40, ken residente iti San Nicolas ditoy siudad ngem saan a nabigbig dagiti suspetsa.
Iti inbestigasion ti pulis, naammuan a nakatugaw ti biktima iti sanguanan ti counter ti Cheers Carinderia and Videoke iti Barangay Oaig Daya, idi dua a lalaki a nakakallugong ti simrek ken nagorder iti dua a botelia ti beer ken tallo a token
Segun iti maysa a saksi a managan Mylene Ramos, madama nga agtitext idi makangeg iti kanalbuong a kasaruno ti pannakatuang ti biktima.
Nagsagrap ti bida iti sugat iti kannigid a lapayag ken kannigid nga abagana. Mapapati a kalibre 45 iti igam nga inaramat dagiti suspetsa.
Insigida a naglibas dagiti suspetsa kalpasan ti pammaltog.
Naitaray iti ospital ti biktima ngem natay bayat iti pannakaagasna.


text:
PAPANAM?
Mangarruba la bassit.
Bigbigat, makitsismiska manen!
Makitsismis? Mangarruba, kunak.
Ket isu! No mangarruba, makitsismis daytan!
Mayatka kadayta? Mapanka laeng makikaarruba ngem ipapandan, diretsuendan a mapanka laeng makitsismis.
No tsismis kunatayo, iti kulturatayo a puli, negatibo dayta. Ibusen ti oras nga agpapatang iti awan kaes-eskanna a banag. Saritaen, pagsasaritaan dagiti am-ammo. Ipalgak dagiti limed a banag maipapan kadakuada. A kaaduanna, pammadpadakes. Kayat laeng nga adda pagsasaritaan. Wenno maidasar iti tungtongan. Iti kasta, “in” iti grupo.
Maipaigid ti rikna dagiti mapasakitan!
No apay ngamin a tagiragsakentayo a pagsasaritaan ti biag ti akimbiag. No maaramat koma dagitoy maib-ibus nga oras iti panagsalukag, pangparang-ay iti biag, sigurado a dakkel ti maitulongna.
Ti tsismis, talaga a nagbalinen a paset ti kulturatayo. Rumbeng koma a mapugipog daytoy. Iti ania man nga anggulo, awan ti masirig a pagsayaatanna. Dadaelenna laeng ti langenlangen kadagiti kakabsat.
Nakadanon pay ketdin iti social media ti tsismis ita. Haytek! Ad-adun ti makaammo iti pamarpardaya, adayon ti magtengna iti apagkirem a kanito.
Nasakit iti rikna no kunaenda a mapantayo laeng makitsistsismis no awan kinapudnona. Aglalo no saanmo nga ugali dayta.
Ngem kasanon no ibagada ita a ti mangarruba ket makitsismis ti kayatna a sawen? Ania ti makunam?
No mangarruba, wenno makikaarruba, mabalin nga adda laeng met nasisita a gagaratayo iti padatayo a tao. Wenno adda banag a nasken a pagsaritaan. Wenno mapatibker ti langenlangen iti nagbabaetan. Wenno adda ited a tulong iti marigrigatan a kaarruba.
No saan, adda bisitaen a masakit. Wenno adda laeng iliwen a simmangpet a di nabayag a nakitkita.
Maipalagip nga idi panawen dagiti appotayo, sakbay a sumipnget, kalpasan ti panaggapuda iti talon ken bangkag, agsasarakda iti kantina ti purok. Ditada a pagsasaritaan dagiti padasda iti agmalem a panagobra— iti lawlaw ti sangkabassit a malidok ken pulotan a kaaduanna a naala pay kadagiti pagobraanda: adobo a bisukol, naparsik nga abaleng wenno ginisar nga ararawan, wenno liningta a lames…
Wenno no saan, mapan ti maysa iti balay ti kumparena. Agsarsaritada. Padas, arapaap, ken dagiti banag a mainaig iti biag/panagbiag.
Pinnadigo iti kapanunotan.
Kadagiti kakastoy a tungtongan, panagsasango ken panagpapatang a mapatpatibker ti panagkakabsat, panagkakalugaran wenno panagkakaarruba.
Ngem iti iseserrek baro a teknolohia, in-inut a napukaw daytoy naimbag nga aramid. Manmanon a makapagpapatang dagiti agkakaarruba. Uray ubbing, saanen nga uso ti mapan makipagay-ayam a pakilangenanna kadagiti kapatadanna.
Kanigid-kanawan itan dagiti ramit, kangrunaan ti selpon, a mangag-agaw iti atension ti tunggal maysa. Mapugpugsaten ti linas ti panaglilinnangen.
A di rumbeng koma a mapasamak.
Mapasingked koma ti panagkakaarruba. Maisubli. Riknaen manen ti bara ti panagpapatang, panagpipinnadigo iti kapanunotan.
Iti inruar ti National Commission for Culture and the Arts (NCCA) iti FB page-na itay apagleppas ti selebrasion ti Bulan Ti Lengguahe, ad-adda manen a maliklikan ti pannakikaarruba, wenno panangarruba.
Impaskil daytoy ti balikas a MANGNGARRUBA (pangngalan, Iloko) a ti kano a kayatna a sawen ket PANGANGAPITBAHAY UPANG MAKIPAGTSISMISAN. Naala kano dayta iti UP Diksiyonaryong Filipino.
Kayatmo ita pay ti mangarruba no kastan ti kayatna a sawen dayta a balikas?
Makapadurmen daytoy a paskil ti NCCA. Kas nasaon, kalkalpas ti selebrasion ti Buwan ng Wika nga addaan iti tema a Filipino: Wika ng Saliksik. Ngem saan man laeng a nagsukisok a nalaing ti liderato ti NCCA no ania ti kayat a sawen dayta a balikas.
Iti ania man a panangsirig, saanto a pulos a konektado ti pannakikaarruba iti pannakitsismis.
Never, Mildred!
Mapagatapan la ngarud a daytoy a paskil ti NCCA, a dagus a pinugasda, ket nairanta (intentional) a pangtirada iti lengguahe nga Ilokano. Maipalagip nga iti kallabes, agingga ita, nainget ti panangtubngar ti lengguahe nga Ilokano iti addang ti Komisyon sa Wikang Filipino (KWF) a harmonisasyon dagiti lengguahe iti kunkunada nga Ortograpiyang Pambansa (OP).
Ti pay nakakatkatawa itoy a paskil, pangnagan (pangngalan) dayta mangngarruba ngem no apay a pangtignay (pandiwa) ti naited a depinisionna.
Ken talaga a biddut ti depinisionna. Ti pannakikaarruba wenno pananngarruba, nagramut iti pannakitinnulong, pannakibadang kadagiti kakabsat; saan a pannakitsismis.
Ipamatmat laeng daytoy a pagteng nga adda latta saksakiten ti nakem ti liderato ti nasao nga ahensia iti lengguahe nga Ilokano. Saanda ngamin a mapasurot daytoy iti kayatda a mapasamak kadagiti lengguahe iti pagilian.
No apay nga ipilitda latta ti kaadda ti nangatngato a lengguahe idinto a maitutop laeng ti panagpapada.
Kuna ngarud ni Apo Leoncio P. Deriada, Hall of Fame awardee iti Palanca iti maysa a lektiurna, nga imbasarna met laeng iti Konstitusion, a ti napaypayso a Nailian a Lengguahe ket ti napagtitipon, napagkaykaysa a nadumaduma a lengguahe ken dialekto. (The true national language is the fusion of different languages and dialects).
Kayatna a sawen, awan ti superior kada inferior. Madayaw koma ti talugading ti tunggal lengguahe. Saan nga idadanes. Ta oras a kasta, saan laeng a ti lengguahe ti naidadanes no di pay ket dagiti umili nga agsasao itoy.
Nadakamattayo idin nga agbalbaliw ti lengguahe iti panaglabas ti panawen. Rumang-ay daytoy babaen kadagiti mainayon pay a sao/balikas. Borrowerd word(s) wenno dagiti baro a partuat a balikas.
Agdalan amin a lengguahe iti dayta. Normal laeng. Para ngarud iti naan-anay a pannakapatan-ayna.
Ngem no dayta matabbirawan ti lengguahe para iti pannakaitan-ok ti maysa a lengguahe, sabali a saritaan daytan.
Sigurado a dinto agtalna dagiti maseknan nga umili.
Isu a rumbeng a kitaen dagitoy a maseknan a lider no ania ti ar-aramidenda. Pannakaitan-ok pay met ngarud kadagiti arte, kultura, ken lengguahe ti akemda. Saan a mangdadael. Ken mamagsisina kadagiti umili.
No mapanda ngata met iti gayyemda, iti kaarrubada, ket ipanalpaak kadakuada a napanda laeng nakitsismis, maaklonda ngata?
Saantayo (datayo nga Ilokano) laeng a masabet ida ita nga immaboten iti 6.4% ti inflation rate iti pagilian. Didan sa ketdi ammo a nalaingtayo nga agarnas, agsarimutmot, kadagiti mabalin a lutuen.
Ta di ket isuda ti maarnastayo a dengdengen! #


text:
SANTA CRUZ, Ilocos Sur – Kaariping ti pagrebbengan dagiti opisial ti barangay ti pannakapangta ti biagda.
Maysa a kapitan ti barangay ken kagawad ti napangtaan iti nagsina nga insidente a napasamak iti Santiago ken ditoy nga ili itay nabiit.
Napangtaan da Barangay Captain Isidro Vedania ti Barangay Pinipin ditoy ken ni Barangay Kagawad Warlito Rigor, 50, naasawaan ken agnaed iti sitio Alog, Dan-ar, Santiago, Ilocos Sur.
Segun iti kapitan ti Pinipin, mangiyuli iti darum a direct assault upon a person of authority maikontra kada Rosendo Cabalbag, Lodivico Javonitalla, Jessie Javonitalla ken Arnold Javonitalla, kabarangayanna met laeng, gapu iti panangkariarda kenkuana ken panangbugbogda iti barona.
Segun iti kapitan, matmaturogen idi nagreport ti maysa a kabarangayanna mainaig iti riribuk iti periaan iti barangayda. Nagresponde ti kapitan ket nakitana dagiti masuspetsa a mapapati a nabartek ken manggulgulo. Kadua ti kapitan ti asawana ken dagiti barangay tanod a nangpakalma kadagitoy.
Ngem idi agawiddan, impukkaw dagiti suspetsa nga “uray kapitanka, saankami a mabuteng kenka”, a kasaruno ti panangbato kenkuana ni Jessie Javonitalla. Nupay kasta, nakalisi ti kapitan.
Naganawa ti anakda ngem daytoy metten ti kinabil dagiti suspetsa.
Kabayatanna, nagpulong ni Rigor iti polis gapu iti pannakaawatna iti pangta ti biagna.
Innaganan ti kagawad dagiti nangpangta kenkuana a da Anthony Rigor ken Reynante Bongolan.
Segun iti kagawad, masansan a pangtaan dagitoy a kaarubana iti barangay.
Kinuna ti kagawad nga itay nabiit, impukpukkaw dagiti suspetsa a rummuar iti balayda ngem nagtalinaed iti uneg iti amakna mangan no dangran dagitoy.
Saan a nadakamat no ania ti puon ti nangpangtaan dagiti kalugaranna a suspetsa iti kagawad.


text:
TI materialismo
wenno kinaagum ken kinagamrud iti pirak wenno material a banag ket
maysa itan a galad ni Filipino. Marukod wenno matukadan ti amin a
banag nga intayon aramiden babaen ti kasukatna a gatad ti pirak wenno
nainlubongan a bambanag.
Awaen dagidi makunkuna nga “utang
a naimbag a nakem” wenno tay pangngarig ti lallakay a “ni ayat
subadanto met la iti ayat”, no di ket ania man nga inka maipaay
wenno magapuanan ket masapulen a masubadan wenno marukod babaen ti
gatad nga inkanto lak-amen a kas kasubalitna.
Idi un-unana nga aldaw, no
agbangonka iti balay, inka la ipakaammo kadagiti kaarrubam ket
indanto met tumulong babaen ti inda panangiyamoyo kadagiti putek,
adigi nga algarruba wenno ipil, pan-aw wenno nipa ket dagidiay awanan
kadagitoy ipaaydanto metten ti bannogda a makipagbangon iti
pagtaengan. Ti la isubalit ti agpasken tay inna panangipaay iti
mainum ken makan. Kalpasan ti trabaho, mabalinto la a mautang ti
naimbag a nakem dagiti timmulong. Isu daytoy daydi maipangpangas nga
“espiritu ti bayanihan wenno panagiinnamuyo”. Ngem itan masapul a
patganda ti bayad dagiti ipaayda a material wenno bannog babaen ti
gatad ti pirak wenno ania man a material a napateg.
Idi, dagiti kandidato a papili iti
ania man a pagsaadan inda la makilamano ken makisarita kadagiti
botantes, inda umutang iti naimbag a nakem ket maudida a mautang
kadakuada. Ita, masapulen nga adda ipapetpetmo a saan a nababbaba
ngem tay “Aquino” tapno inda isurat tay naganmo idiay balota. Ket
uray inton malpas ti panagpipili, indanto pay la rengrengen ti tulong
a pirak a para piesta, pangiruar tay masakit diay ospital, wenno
paggatang ti lungon tay minatayda. Isu a dagiti kayatna ti agserbi a
sipupudno ket agamak wenno agbutengda gapu ta awan ti kuartada nga
inda usaren a pagyaman iti botos ni botante. Isu a kaaduanna itan
tay makunkuna a “kurakot” ta ania ngarud ket masapul met nga
abrotenda tay nagastosda a nagkandidato.
Daytoy ti gapuna a saantayo a
pulos nga umasenso iti panagbiag ta ti agpaay koma a panggastos
kadagiti pannakaaramid iti kalsada, pasayak wenno pasdek ti
pagadalan, rangtay wenno ania man nga agpaay a pangpasayaat iti
biagtayo a tattao, ket mapukawda babaen ti pannakainut-inut a
makunniber babaen tay nababa ti kalidad a pasdek ta agab-abrot met
dagiti agtuturay iti adu a gastosda idi inda pinagpapili iti saadda.
Daytoy ti gapuna a dagiti appo nga agtuturay ket saanen a dagiti
imbag a maipaayda iti tattao ti ad-adda a panunotenda no di ket ti
maibulsada iti kantidad nga aggapu iti CDF wenno CIAda.
Idi un-unana a tiempo, siasino man
nga addaan saad iti gobierno ket namnamaem nga umay tumulong kenka
babaen ti inka pannangipakaammo kadagiti problemam. Kas koma ken apo
agriculturist, no maammuanna nga adda problema ni mannalon,
agtartaray a mapan tumulong a mangsolbar iti problema. Ngem itan,
saandan nga aggunay no awan ti mabalinmo nga ibaga a paglugananda,
wenno awan tay mapugpogan a kalding wenno aso a mapagsasanguan. Isu a
no dadduma ti awag ti tao kadagiti appo a “technician” ket
“picnicians”.
Kinapudnona, uray payen dagiti
dadduma a mangisursuro ket saan payen a ti masursuro dagiti ubbing
nga adalanda ti nasken no di ket tay pannakaingato ti sueldoda wenno
dagitay negosioda ti importante. Uray pay dagiti superbisorda ket
ad-adda payen diay bukodda a panguartaan ti inda ipampamaysa a di ket
tay inda panangkita a nasayaat ti panangisuro dagiti babaenda
kadagiti ubbing.
(Maituloyto)


text:
Senegal
Nagsasabtan: 14°N 14°W / 14°N 14°W
Ti Senegal i/ˌsɛnɨˈɡɔːl/ (Pranses: le Sénégal), opisial a ti Republika ti Senegal (République du Sénégal, IPA: [ʁepyblik dy seneɡal]), ket maysa a pagilian idiay akinlaudnga Aprika. Ti naganna ket naggapu iti Karayan Senegal a nakabeddenganna iti daya ken amianan. Ti Senegal ket nabeddengan ti ruar babaen ti Taaw Atlantiko iti laud, ti Mauritania iti amianan, ti Mali iti daya, ti Guinea ken Guinea-Bissau iti abagatan; ti uneg ket ganganina a napalikmutan Ti Gambia, iti amianan, daya ken abagatan, malaksid ti ababa nga aplaya ti Taaw Atlatiko ti Gambia. Ti Senegal ket sakupenna ti kalawa ti daga iti gangani a 197,000 kuadrado kilometro (76,000 sq mi), ket adda ti nakarkulo a populasion iti agarup a 13 a riwriw. Ti klima ket tropiko nga addaan ti dua a tiempo: ti namaga a tiempo ken ti panagtutudo a tiempo.
Ti Dakar, ket isu ti kapitolio a siudad iti Senegal, mabirukan daytoy idiay lumaud unay anga ungto ti pagilian idiay peninsula Cap-Vert. Ti agarup a 500 kilometro(300 mi) manipud ti aplaya, idiay Taaw Atlantiko, ket naisanglad ti Is-isla ti Cape Verde. Idi agdama ti maika-17 a siglo ken maika-18 a siglo, adun dagiti nadumadumama a puerto ti komersio, a tagikua dagiti nadumaduma nga imperio, ti naipatakder kadgiti igid ti pantar. Ti ili ti St. Louis ket nagbalin a kapitolio iti Pranses a Laud nga Aprika (Afrique occidentale française, wenno AOF) sakbay a naiyakar idiay Dakar idi 1902. Ti Dakar ti kalpasan daytoy ket nagbalin a kapitolio idi 1960 iti panawen iti panagwaywayas manipud ti Pransia.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ « La langue officielle de la République du Sénégal est le Français. Les langues nationales sont le Diola, le Malinké, le Pulaar, le Sérère, le Soninké, le Wolof et toute autre langue nationale qui sera codifiée. » − Extrait du site officiel du Example gouvernement sénégalais
- ^ ANSD (iti Pranses)
- ^ a b c d "Senegal". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 20 Abril 2012.
- ^ "Gini Index". World Bank. Naala idi 2 Marso 2011.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- Senegal
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Ekonomiko a Komunidad dagiti Estado ti Laud nga Aprika
- G15 a pagpagilian
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Pranses
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1960
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
SAN JUAN, Ilocos Sur – Awan ti maited ita a tawen a tulong kadagiti agmulmula iti tabako para iti pangpatakderda iti pugon, daytoy ti impakaammo ti maysa nga opisial ti ahensia ti tabako ditoy nga ili itay nabiit.
Kinuna ni Jose Tacla, NTA Area Supervisor, a marigatan ti ahensia nga agsingir kadagiti mannalon ti tabako a naipaayan iti loan assistance para iti panagpatakderda iti pugon.
Innayon ti nasao nga opisial a sumagmamano laeng dagiti mannalon a nakaited iti partial a bayad iti inutangda a P100,000 a pagpatakder iti pugon.
Naituding nga agbayad dagiti napautangan iti P20,000 iti kada tawen iti uneg ti lima a tawen.
Adda 10 a mannalon a mapapati a pinautangan ti NTA iti pagpatakderda iti pugon ditoy nga ili.#


text:
Abril 23
Ti Abril 23 ti maika-113 nga aldaw ti tawen (maika-114 kadagiti bisiesto a tawen) iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 252 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen.
Dagiti linaon
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1946 – Ni Manuel Roxas ket nabutosan a kas ti naudi a Presidente ti Mankomunidad ti Filipinas.
- 1990 – Ti Namibia ket nagbalin nga iti maika-160 a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian ken ti maika-50 a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian.
- 1993 – Nagbutos dagiti taga-Eritrea para iti wayawaya manipud iti Etiopia.
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1791 – James Buchanan, Amerikano a soldado, abogado, ken politiko, maika-15 a Presidente iti Estados Unidos (pimmusay 1868)
- 1858 – Max Planck, Aleman a pisiko ken akademiko, nagungunaan ti Premio Nobel iti Pisika (pimmusay 1947)
- 1902 – Halldór Laxness, taga-Islandia a mannurat ken mannaniw, nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura (pimmusay 1998)
- 1928 – Shirley Temple, Amerikana nga aktres ken diplomata (pimmusay 2014)
- 1965 – Leni Robredo, maika-14 a Bise Presidente ti Filipinas
- 1985 – Angel Locsin, Filipina nga aktres, produser, ken agdesdesinio iti moda
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1616 – William Shakespeare, Ingles nga aktor, daramaturgo, ken mannaniw (naipasngay 1564)
- 1951 – Charles G. Dawes, Amerikano a politiko, maika-30 a Bise Presidente iti Estados Unidos, nagungunaan ti Premio Nobel iti Kappia (naipasngay 1865)
- 1992 – Satyajit Ray, taga-India a direktor, produser, mannurat (naipasngay 1921)


text:
Sirkulo ti Artiko
Ti Sirkulo ti Artiko ket maysa kadagiti lima a nangruna a sirkulo ti latitud a mangmarka kadagiti mapa ti Daga. Idi 2012, daytoy ti paralelo ti latitud nga agtartaray iti 66°33′47.4″ (wenno 66.56315°) [1] itiamianan ti Ekuador.
Ti rehion ti amianan ti datoy a sirkulo ket ammo a kas ti Artiko, ken ti sona iti abagatanna ket tinawtawagan ti Akin-amianan a Temperado a Sona. Ti kapada a sirkulo ti polar iti Akin-abagatan a Hemisperio ket tinawtawaga iti Sirkulo ti Antartiko.
Ti Sirkulo ti Artiko ket ti akin-abagatan unay a latitud iti Akin-amianan a Hemisperio a ti Init ket mabalin a natalinaay nga agtultuloy iti ngato wenno baba ti horisonte para kadagiti 24 nga oras (iti solstisio ti Hunio ken solstisio ti Disiembre). Iti amianan ti Sirkulo ti Artiko, ti init ket adda iti ngato ti horisonte para kadagiti agtultuloy a 24 nga oras iti saan a basbassit ngem maminsan iti tunggal maysa a tawen (ken isu a makita iti tengnga ti rabii) ken iti baba ti horisonte para kadagiti 24 nga agtultuloy nga oras iti saan a basbassit ngem maminsan iti tunggal maysa a tawen (ken isu a saan a makita iti tengnga ti aldaw). Mapasamak dagitoy idiay Sirkulo ti Artiko, iti pamunganayan, iti eksakto a maminsan iti tunggal maysa a tawen, kadagiti soltisio ti Hunio ken Disiembre. Nupay kasta, iti panagsanay, gapu ti atmosperiko a reprasion ken dagiti anaraar, ken gapu ta ti init ket agparang a kas disko ken saan a tildek, ti paset ti minit titengnga ti rabii ket mabalin a makita iti rabii ti akin-amianan a solstisio ti kalgaw agingggana ti agarup a 50′ (90 km (56 mi)) iti abagatan ti Sirkulo ti Artiko; iti met maipada, iti aldaw ti akin-amianan a solstisio ti panaglalam-ek, ti paset ti init ket mabalin a makita aginggana iti agarup a 50′ iti amianan ti Sirkulo ti Artiko. Daytoy ket pudno iti pantar ti baybay; dumakkel dagita a patingga kadagiti kangato ti pantar ti baybay, ngem dagiti met kabambantayan a rehion awam met ti dagus a pannakatan-aw ti pudno a horisonte.
Saan a natalinaay ti puesto ti Sirkulo ti Artiko. Daytoy ket dagus nga agdepdepende iti pakbo a pagtayyekan ti Daga, nga agdumaduma kadagiti baetan ti 2° kadagiti 40,000-a tawen ti paset ti panawen, a kangrunaan gapu dagiti puersa ti allon a pagresultaan manipud iti panaglikmut ti Bulan. Ti Sirkulo ti Artiko ket agdama nga agkalkalla-utang nga agpaamianan iti kapardas iti agarup a 15 m (49 ft) iti tunggal maysa a tawen; kitaen ti sirkulo ti latitud para iti adu pay a pakaammo.
Dagiti linaon
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Bassit laeng ti tattao nga agnanaed iti amianan ti Sirkulo ti Artiko gapu ti nakaro a klima. Dagiti luagar ket natagtagitaon kadagiti rinibo a napalabas a tawen babaen dagiti indihenio a tattao. Dagiti ginasut a tawen a napalpalabas, adu dagidi tattao nga immakar manipud iti akindaya a Siberia iti ballasiw ti Lingsat Bering a napan idiay Amianan nga Amerika ken nagin-inut a nagpadaya ken nagtaeng. Kalpasanna iti nabayagen, iti historiko apanawen, adda met dagiti migrasion kadagiti lugar ti Artiko babaen dagiti Europeano ken dagiti dadduma nga imigrante.
Dagiti tallo a kadakkelan a komunidad iti amianan ti Sirkulo ti Artiko ket mabirukan idiay Rusia ken Norwega: ti Murmansk (populasion 307,257), Norilsk (175,365), ken Tromsø (71,295).
Ti Rovaniemi (idiay Pinlandia), ket naisanglad bassit iti abagatan iti linia, addaan daytoy ti populasion iti agarup a 60,000, ken ti kadakkelan a pagtaengan iti dagus nga ayan ti Sirkulo ti Artiko. Dagiti tattao ti Artiko ket mairaman dagiti Norwego nga addan iti kalakaan a klima, ken kaaduan dagiti puerto idiay Amianan ti Norwega ket awan iti yelo kadagiti amin a paset ti tawen gapu ti Gulf Stream. Ti Tromsø (idiay Norwega) ket addaan kadagiti agarup 71,000 nga agtataeng ken ti Bodø ket addaan iti agarup a 49,000.
Iti pakaigiddiatan, ti kadakkelan a komunidad ti Amianan nga Amerika iti amianan ti Sirkulo ti Artiko, ti Sisimiut (Greenland),ket addaan iti agarup a 5,000 nga agtataeng. Kadagiti komunidad ti Artiko ti Kanada ken Estados Unidos, ti Barrow, Alaska ket ti kadakkelan a pagtaengan nga addaan kadagiti agarup a 4,000 nga agtataeng
Ti Sirkulo ti Artiko ket lumabas iti Taaw Artiko, ti Peninsula ti Eskandinabia, Amianan nga Asia, Akin-amianan nga Amerika ken Greenland. Ti daga idiay Sirkulo ti Artiko ket nabingbingay kadagiti walo a pagilian: Norwega, Suesia, Pinlandia, Rusia, ti Estados Unidos (Alaska), Kanada, Dinamarka (Greenland), ken Islandia (nga idiay ket lumabas iti bassit nga isla ti Grímsey).
Ti lugar iti amianan ti Sirkulo ti Artiko ket agarup a 20,000,000 km2 (7,700,000 sq mi) ken sakupenna ti 4% iti Daga.[2]
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti Sirkulo ti Artiko ket lumabas iti:
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "''obliquity of the ecliptic (Eps Mean)''". Neoprogrammics.com. Naala idi 2014-05-13.
- ^ William M. Marsh; Martin M. Kaufman (2012). Physical Geography: Great Systems and Global Environments. Cambridge University Press. p. 24. ISBN 978-0-521-76428-5.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Sirkulo ti Artiko iti Wikimedia Commons
- Terra Incognita: Eksplorasion ti Artiko ti Kanada
- Dagiti karkulo ti temporal a panawen ©2006 babaen ni James Q. Jacobs
- Dagitinaserbi a konstansia"
- ArcticFocus Dagiti kinapudno ken damdamag a maipanggep ti Artiko


text:
Maika-70 a meridiano daya
Ti 70° a meridiano daya ti Greenwich ket ti linia ti longitud a gumay-at manipud iti Amianan nga Ungto iti ballasiw ti Taaw Artiko, Asia, ti Taaw Indiano, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti maika-70 a meridiano daya ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna ti maika-110 a meridiano laud.
Idi las-ud ti Sangalubongan a Gubat II, ti maika-70 a meridiano ket naisingasing a kas ti pannakabingay a linia para iti Asia iti nagbaetan dagiti espera ti impluensia iti Nazi nga Alemania, ti Imperio ti Hapon, ken ti Pasista nga Italia.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto[urnosen | urnosen ti taudan]
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan nga agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-70 a meridiano daya ket lumabas iti:


text:
Sab-ong Estela Bisquera- Guerrero
“AMMOYO kadin ti napintas a damag?” bangbangir ti isem ni inang a nagdamag. Nakalawlawag ti rupana ket ladawan ti kinaragsak. Inridis ni inang ti ‘ammoyo.’
Nagsig-am laeng ni amang ta ammok a kas kaniak, ammonan ti ibagbaga ni inang.
Awan nagkir-in kadakami nga agkakabsat, a kasla dimi nangngeg ti kinuna ni inang. Mayat latta ti panagarubob ni Myles, ti pito ti tawenna a buridekmi, iti digo ti puro a bulong ti marunggay a dinengdeng ni inang. Kinidkid met ni Duke ti ittip ta nakurang ti innapuy. Awan met timtimek dagiti dadduma pay a kakabsatko a makumikom a mangkimkimo kadagiti tinukel ti innapuy iti pingganda. Wen, sangapulo ket maysakami amin. Siak ti inauna.
Awan ti interesado kadakami iti ibagbaga ni inang. Nalabit, nabasan dagiti kakabsatko nga ammona ti ag-Facebook ken Instagram ti amin a paskil dagiti kabarangayanmi. Diak met ag-e-FB unay ta makasinga iti trabahok kas mannursuro. Makailuod ngamin dayta a Facebook. Kanenna ti oras a di mapupuotan.
Dagiti tumuyutoy nga agpadaya itay ti kayat nga ipadamag ni inang. Mapanda makibarato. Uso ti makibarato no kasta nga adda dakkel a suerte a natakkaban ti asino man a kabarangayanmi. Saan la a barato, mapanda pay makilanit ken makilidok. Makilanit kunada man ditoy yanmi ti mapan makipunsion. Pasaray agay-ayus ngamin a manteka ken agtigtigerger a taba ti maipasango. Aglayus met iti arak no kasta nga adda agpabunar.
Kinitak ni amang apaman a naidissok ti malukong a nagigupak iti digo. Itay pay siguro a matmatmatannak ngem diak la nakita ta inlinged ti panakkelen a malukong ti rupak.
“O, sika, Lilac, ammomon ti damag?” inridis met ni amang ti ‘ammomon.’ Nagkakatawa la ket ngarud dagiti kakabsatko ta kasla makaunget a mangsutil ti itsura ni amang.
Ni Romulo T. Ammoyo a sigud a kaeskuelaak iti elementaria ti ibagbaga da amang ken inang. Bugbugtong nga inanak. Mulong ti birngasna saan a gapu iti naganna a Romulo no di ketdi adda mulmulluongna. Bulambulanen, kunada. Nalpasna met ketdi iti hayskul ta naanus met a sumrek uray awan sumrek iti utekna
kadagiti ad-adalenmi. Paruaren met ti maestrami ta, iti bukodko a panangamiris, no itinnagna, problemananto manen no agsubli kenkuana. Maysa pay, maasian ngata met ti maestrami ta di met aglangan a pulos ni Mulong. Naimbag pay ni Nana Talin nga inangna ta kanayon nga adda ipabitbitna a dadag a papaya ken inartem no kaaldawan ti eksamen. Sa addanto pay naibigao a pansit no mapanna alaen ti report card ni Mulong.
Saan a basta pasado laeng ni Mulong tunggal panagserra ti klase. Adda pay meritorious award-na: Most Neat. Uray ngamin mulmulluong, nadalus, nalinis ken napintas dagiti pagan-anayna. Nalinis met dagiti notebook-na ta dina met ammo ti agsurat. Ken nadalus ti papelna nga ageksamen ta awan met sungbatna. Isu pay ti Most Cooperative. Dandani gatang ni Nana Talin amin a kaykay, lampaso kada floor wax nga us-usarenmi idi iti kuartomi. Di pay paudi no binnayadan iti contribution no adda proyekto ti klase.
Ngem nupay Most Cooperative, dika aglokoloko no kasangom ta no saan, amangan no bitogennaka a dina oras. Nabaked a tao ni Mulong. Nakawas pay ta innem a kadapan ken maysa a pulgada ti tayagna. Laklakaenna nga ipullasit dagiti mannibrong kada mannakiriri a kaeskuelaanmi. Pagdaksanna laeng ta malaksid iti naganna a nasayud a maisuratna, masapul nga adda palikudna no mabasa ken maawatanna ti basaenna.
Nalatak ketdi ni Mulong ditoy Barangay Kumarkaradap ta malaksid a sigud a basketball player ti barangay, iburburayna pay dagiti grasia ti pito ektaria a talonda kadagiti kapurokanmi.
Ita, nalatlatak manen ta nangabak iti nasurok a pitopulo a milion a pisos iti lotto. Diak inammo no ania a klase ti lotto ti nangabakanna ta saanak nga interesado. Adda ngamin suronko kenkuana.
Addakami pay laeng iti Grade Six idi nangrugi nga agarem kaniak ni Mulong. Idi naggraduarkamin iti hayskul, immaydak ketdin inul-uli. Ania ketdin nga unget ni inang idi ta nainsulto kano.
“Dimo la inamirisen ti anakmo sakbay nga immaymo inyamo?” imprangka ni inang ken ni Nana Talin. Nabainan, a, ni Nana Talin. Ngem natanang latta ti baket. Imbagana nga ulitendanto ti sumuknal inton addan ipagpannakkel ni Mulong. “Wen, isunto ti yuumayyo!” kinuna ni inang. Nagkolehio ni Mulong. Kina-seaman ti innalana. Ngem nalpas met la aminen a kinagiddanna, dina pay nalpas ti umuna a tukad. Idi agangay, nagsardengen. Tinamingna ti dagada. Nagtaraken iti baka ken kalding.
Idi damo, pasaray adda masangpetak a sabsabong iti sango ti balaymi. Awan ti makaibaga kadakami no asino ti naggapuanna. Dimi met maibaga a ni Mulong ta simmardeng metten a mangararubayan kaniak. Ti pagsidsiddaawak, kanayon latta met nga umay agpadigo iti uray ania ni Nana Talin. Kas respetona, awaten met latta ni inang dagitoy.
“Saan a dakes nga alaem,” kuna met ni amang. “Dimo met dinawdawat.” Ken addaan a talaga da Mulong. Hawayano daydi amana ngem kunada a saan a nag-US Citizen uray agarup tallo a dekadana idiay Hawaii. Malaksid iti nalawa a dagada a pangalaanda iti pagbiagda, dakkel pay ti pension ni Nana Talin.
“ADDA kenka no kayatmo,” naliday ti timek ni amang. Nagabaykami nga agama iti tawami.
Idi damo nga immayda immuli, awan problema ta awan mangayat kadakami aglalo la ngaruden ni inang.
Diak la kayat ti makatkatawaan, wen! imbirbirakakna pay idi. Nag-Miss Barangay Kumarkaradapak! Sa kas ken ni Mulong laeng ti pagtinnagak? Ay, pakpakawan!
Ngem ita, nagbaliwen ti angin. Ni inang itan ti kangrunaan a mangayat ken ni Mulong. Ket saanen a nasken pay a saludsoden. Nauma ngatan iti panagyanmi. Wenno kas kuna dagiti dadduma a kakabsatko, maasianen ni inang iti marunggaymi a manon a tawen a dina napadasan ti nagbulong iti uppat wenno tallo kalup-ak ta masigudmi met a natengen. Kasano ket isu met la ti kasiguan a pagtarayanmi no awan sidaenmi. Ad-adda pay a kimmurapaykami ta bimmaknang met dagiti dadakkelmi iti annak.
Ita, kayat manen ni Nana Talin ti umay umul-uli. Kayat metten nga aklonen ni inang.
Inkari kano ni Nana Talin a nupay modernon ti panawen, mangted latta ti sab-ong ken nagubbaan. Agasem, lima nga ektaria a tatalonen a daga ti sab-ong, lima gasut a ribu met ti nagubbaan ti maisaysayangguseng nga ibbatan ni Nana Talin no umanamongak nga agbalin nga asawa ni Mulong? Nagdakkel a kuarta dayta para ken ni inang, wenno para kadakami amin. “Awan sa met ti nobiom?” sinaludsod ni amang. Ammona nga awan nobiok ta diak pay napadasan ti nakirelasion. Inkarik ngamin nga ipasnekko pay ti agbirok iti kuarta tapno matulongak dagiti kakabsatko iti panagadalda. Maysa pay, diak ammo no kabutengdak dagiti lallaki ta adu met madlawko a mangsirsirig kaniak ngem dida met agarem. Ni Mulong laeng ti nakaitured a nangibaga ti ayatna kaniak. Banag a diak kayat ta mabainak pay a mangako iti bagik a ni Mulong sa met laeng ti mangayat kaniak.
“Awan pay, amang…” ti naladaw a sungbatko. Nganngani di simngaw ti timekko.
“Narigat met ngamin nga ibagak a pagustuam ni inam ta dimo met maisubli ti asawa no kua,” nasugpet ti isem ni amang.
Ammok nga angaw la ni amang ti sinaona ngem uray asino nga agparparikut a kas kaniak ti pangisawangam, madi la ketdi ti panagsaadna.
Timmangadak ta diak ammo ti isungbatko iti kinuna ni amang. Apagisu la ketdin a maisaltek dagiti matak iti panakkelen nga abut ti sim iti batogmi.
Nagwingiwingak. Agtallon a tawen a mangisursuroak ngem ti laeng diding ti balaymi a pagaayat ni inang a pangisabsab-itan kadagiti diploma kada medaliami nga agkakabsat ti napasukatak.
“Dispensarem, anakko, no marigatanka nga agdesision…” kinuna ni amang idi diak manen nagtimtimek. Nagdumogak ta diak kayat a kitaen dagiti matana a binabasan ti lua. Diak maitured a kitaen a kasta ti langana.
“Adda pay met tallo a lawas a panagpanunotko,” kinunak lattan tapno malpasen ti saritaanmi nga agama. Diak napuotan a timrem gayamen ti luak.
Apagisu la ketdin nga agtudo. Iti itatakder ni amang, nakitak ti nagtedted iti batogna. Timmangadak manen ket sinirigko ti abut ti sim. Dinagusko ti napan nangala iti timba. Intayak iti batog ti abut ti sim.
Kinapudnona, ti bubong ti balaymi ti kayatko a yuna a patarimaan no makaurnongak. Ngem narigat met ti agurnong. Ad-adda met a mapan iti kanenmi ken iti masapsapul dagiti kakabsatko iti eskuela ti masusueldok. Adda met sapul ni amang
iti sangakelleng a talonmi ngem saan a makaanay. Naim-imbag ketdi itan ta nagturposen iti vocational ti dumna kaniak ket matulongannak a mangpunno kadagiti paggastuanmi. Ngem iti kaadumi nga agkakabsat, talaga a kurang ti matgedanmi.
“URAY, Ma’am Lilac, ta milionariakanton!” naggigiddan dagiti kamaestraak a simrek iti sipimi. Pinastrek ni inang ida. Nagiinnapirda pay. Iggem ni Madam Ming ti iPhone-na. Impakitana kaniak ti impaskil ti kasinsin ni Mulong iti Facebook. Inalaan daytoy iti ladawan ti kuarta nga itedda kano a nagubbaan inton umaydak ul-ulien.
Nagsennaayak. Apay a masapul pay nga ipaskil ti kuarta?
“Naggasatka metten, sis,” binisong ni Madam Levy ti kanigid a pingpingko. “Dika mangliplipat, a, wen?”
Ania ngata ti nasayaat iti makiasawa iti kas ken ni Mulong? Nalawa ti dagana. Minilion ti kuartana. Ngem apay pay laeng nga an-anusanmi ti kakaasi a mangisursuro no sanikua ken kuarta laeng ti napateg?
“Agpautangkanto, wen?” naggiddan pay ti dua a kamaestraak a nagkuna. Nagkakatawada. Nakaragragsakda. Ti pagsiddaawak, awan man laeng ti mangngegko a pananguyawda ken ni Mulong idinto a ti dadduma kadagitoy, katkatawaanda idi agkakaeskuelaankami pay laeng iti elementaria ken hayskul? Awan met ti nagbaliw ken ni Mulong no di ti kuartana. Adda nagsala a ladawan iti panunotko. Agpipilanto ngata dagiti kamaestraak nga umay umutang kaniak? A, siakton ti agporsiento, saanen a siak ti umutang. Saanakton a kakaasi a makipila ken makiapa ta saan a maaprobaran ti loan-ko. Napintas met a buya.
“Ayna, rummuarkayo pay dita ta agmeriendakayo,” inyawag ni inang. Nakaragragsak daytoy a makangkangngeg kadagiti panangdaydayaw dagiti kamaestraak iti kinagasatko kano. Kasla pay siakon ti nangabak iti lotto iti panagkita ni inang. Diak met maipadlaw ti panagdisgustok ta amangan no dinton mayawid ni amang no mapan manen agpakni iti kakabsatna. Idi ngamin ibagak a diak kayat ti mauli, gimmura sa nagtalaw. Kapilitan a napan innala ni amang ta kabuteng met ni amang dagiti lallaki a kakabsat ni inang. Limada nga agkakabsat da inang, maymaysana a babai.
Pagrang-ayanyo la ngaruden, madikayo pay laeng? kuna kano ti maysa nga ulitegmi. Inungtanna pay ni amang ken impalagipda ti kari daytoy idi inulina ni inang. Saan a nakatimek ni
amang ta dina met natungpal ti karina a pagnam-ayenna ni inang. Dina napagbalin a sangaektaria ti sangakelleng a daga nga insab-ongna ken ni inang. Ita, daytoy ti pampandagan ni inang. Ti adatna, saan met a ni amang ti maipit, siak met!
“Talaga met ni mader, sosyal na, ha!” nagkinnikinni ni Madam Levy a rimmuar ti sipi. Simmarunokami amin. Nakigtotak pay a nakakita iti merienda nga indasar ni inang. Namnamaek ngamin a liningta a mais wenno dippig a saba ta isu ti adda no kua ngem saan ta strawberry short cake ken adda pay macaroni salad. Adda pay orange juice a pangiduron.
“Oy, immay intulod ni abalayanko,” nakaal-alisto ni inang a nangibaga.
Nagsainnek ti unegko. Abalayan ti innawagandan ken Nana Talin idinto nga adda pay tallo nga aldawko nga agpanunot. Siniguradon ni inang ti yaanamongko. Bilbilangenen ni inang ti yawatto ni Nana Talin a nagubbaan. Iti panunot ni inang, taltalonen metten ni amang ti inektaria a sab-ongda kaniak. Dagdagupenen ni inang no manonto ti maapit ken paglakuanna ti apit.
“Ay, no siak la ti na-type-an dayta a Mulong, yawidko daras,” intupak ni Madam Levy ti kasla kuribot a bagina iti tugaw. Nagit-it pay ti daanen a kawayan a tugawmi.
“Dimo dadaelen, a, ta sopami ta awan pay ‘diay igatangmi,” inkatawa ni inang. Kiniddayannak. Adda nagsigam iti yan ti ridaw. Ni amang. Kinusilapan ni inang daytoy. Di nagkir-in ni amang. Saan a pulos a nagtimek. Tinurongna ti butaka a pagin-inanaanna.
“Sus, umayka ketdi agmeriendan,” naglibbi ni inang. Idi kuan, immisem sa manen sinangona da Madam Levy.
“Ala, talaga a pudno man ‘diay kunada,” immulagat ni Madam Levy kaniak.
Nagkuretret ti mugingko ta naburburtiaanak iti kayatna a sawen. Nagpaggaak ni Madam Levy.
“Ayna, imbaga ni Madam Zeny a first love-naka kano ni Mulong,” sinipat ni Madam Levy ti kanigid nga abagak. Maestrami ken Mulong ni Madam Zeny idi Grade Six-kami. “First love never dies,” insilpo ni Madam Levy sada naginnapir ken Madam Ping. Diak napuotan ti bagik a nagmisuot ngem dinagdagusko ti immisem idi mataldiapak dagiti mata ni inang.
NASANGPETANMI dagiti kakabsatko a da Myles ken ti dua a kakaenna a nakatugaw iti pungdol iti sirok ti manggami. Kaduada ni Mulong. Agtengngan iti aldaw ket kasta unay ti dagaangna. Immutang ni inang iti nawadwad bassit iti kabsatna. Napankami naggatang iti maisagana inton bigat para iti idadanon da Mulong. Saanko a kayat ti agsagana iti uray ania ta ammok a pagrebbengan ti nalalakian ti agbalon iti makan no umayda umuli. Ngem ipapilit ni inang nga agsaganakami ta nakababain kano no awan man laeng ti idasarmi. Uray kano ta mapasublinanto met laeng. Dumagsen la ket ngarud a dumagsen ti riknak. Ngem awan met maaramidak ta uray pay ni amang, awan mababaelanna.


text:
Mannurat
Ti termino a mannurat ket mabalin a mayawag iti asino man nga agputputar iti naisurat nga obra, ngem kadawyan a ti termino a mannurat ket maidakamat kadagiti agsursurat a managputar/managpartuat wenno kas profesional, wenno kadagiti agsursurat iti adu a wagas wenno forma. Dagiti nalaing a mannurat ket maipakitada ti ammo ken laingda iti panagaramat iti balbalikas tapno maiparangarang dagiti idea ken imahen, iti panagputaran iti fiksion man wenno saan-a-fiksion nga ob-obra.
Ti maysa a mannurat ket mabalin a makaputar iti adu a wagas, a pakairamanan ti (ngem saan nga agpatingga iti): daniw, prosa, musica. Ket kas mainugot, ti maysa a mannurat ket mabalin a maysa a mannaniw, novelista, compositor, liricista, dramaturgo, mitograper, agiwarwarnak, scriptwriter iti pelicula, kdpy.
Dagiti putar dagiti mannurat ket masansan a paset ti cultural a linaon ti maysa a kagimongan, ket ti maysa a gimong ket mabalin a patgenna dagiti obra dagiti mannuratna kas maysa nga arte--wenno literatura--a kapadpad dagiti arte a visual kas iti pinta, escultura, fotograpia), musica, ken iti arte a maakem (kas iti drama, teatro, opera, musical, kdpy.).


text:
AGARAMIDKA MAN ITI COMPOST.
Punnuem ti dakkel a nangisit a plastic trash bag iti bulbulong, sangatimba a daga (agusar iti di unay dakkel a timba), ken dua rakem a 10-10-10 nga abono (10% Nitrogen, 10% Phosphorous, 10% Potassium) – wenno ‘tay gagangay nga abono a maar-aramat a pagabono kadagiti bermuda wenno crab grass. Babasaen a nasayaat dagiti bulong sa rikpan a nasayaat ti plastic bag, sa kulogkulogen tapno makiwar a nasayaat dagiti nagyanna. Kalpasanna, ipuesto ti trash bag iti main-initan wenno iti kainaran. Kalpasan ti 7-8 a bulan, addan nataba a compost-mo.


text:
Timmakder ni Mayor Fernando de la Cuesta. “Nasabrak ti panagbalbalikasmo, lalaki,” kinunana. “Dimo pay ammo a dayawen ti maysa a pasurot ti Dios.”
“Adda kadi Diosmo, Mayor?” kinuna ni Elias. “Ti la ammok a diosmo dagidiay rineppet ti lastiko nga idatag kenka dagiti kabo kalpasan ti bola ti hueteng!”
“Tarantadoka!” nakamesmes nga immaddang ni Mayor de la Cuesta.
“Sige, ituloymo ta diak pabettaken ta bangabangam!” kinuna ni Abel sana impaturong ti paltogna iti mayor.
“Naturedkayo laeng ta adda armasyo!”
“Ket sika, naturedka kadi no awan dagiti pasurotmo, mayor? Napadasam kadin ti nagna iti purok dagiti nababa ti adalna a ginundawayam ken inal-allilawmo iti nabayag a tiempo a didaka alikubkoben dagiti aso a badigardmo?” imbales ni Abel.
Kusilap ti insungbat ti mayor.
“Makaipas ti kinapudno, saan kadi, mayor?” manglalais ti timek ni Elias.
“Tanangem ti agsarsarita, agtutubo.”
“Ammok, nabilegka, Mayor. Ngem ditoy, dinakami mabutbuteng. Ditoy, saan nga agkurri ti kuartam. Ditoy, saankami a kas kadagiti takrot a kailianmi a maysa laeng a balikasmo, ibaagdan ti ipusda!”
Imbaw-ing ni Abel ti panagkitana. Matannawagannan ti eropuerto. Iti sikigan ti control tower, nataratar dagiti lugan. Ammonan a nagpakaammo ti piloto iti pannakahaydiak ti eroplano.
Naggiteb ti pispisna idi agpababa ti eroplano. Madamdama, pampanurnorenen ti sasakayan ti runway sa nagsardeng iti disso a nagrubbuatanna.
Pinaruar ni Abel dagiti piloto. Pinagtugawna ida iti abay ti stewardess.
Immaweng ti sirena. Immapiring ni Abel iti tawa. Laklakuben dagiti nadumaduma a lugan ti eroplano. Bimmaba dagiti polis sada nagpuesto iti ampir ti luganda, sisasagana dagiti paltogda.
Simrek ni Elias iti cockpit. Pinidutna ti auditibo sana kinontak ti control tower.
“Ni Major Agana daytoy,” adda simmungbat. “Siak ti hepe ti seguridad ti eropuerto. Nasaysayaat laengen a sumukokayo. No kumitakayo iti tawa, naalikubkobkayo kadagiti polis ken soldado.”
“Papanawem dagiti polis ken soldado, Major,” kinuna ni Elias. “Ita met laeng!”
“No saan….?”
“No saan, mapilitankami a pumatay!” Ikkandaka iti lima a minutos a mangpapanaw kadakuada!” intupak ni Elias ti auditibo.
Nagari ti ulimek. Kasla bomba ti pitik ti relo iti pungupunguan ni Abel a makidindinnaer iti banugbog ti barukongna. Timrem ti ling-et iti mugingna nupay nalamiis ti uneg ti sasakayan.
Nagkiring ti transmitter. Pinidutna ti auditibo. Ni Major Agana.
“Kayatko a mangeg ti pammatalgedyo nga awan ti madangran kadagiti pasahero sakbay a papanawek dagiti soldado.”
“Awan ti dakes a mapasamak kadakuada basta tungpalenyo ti bilinmi, Major,” insungbat ni Elias.
Immapiring ni Abel iti abay ti tawa sana tinannawagan dagiti nakaalikubkob a lugan. Nakaanges iti nalukay idi aglugan dagiti soldado sada pimmanaw.
Pinidut ni Elias ti auditibo. “Major Agana, kayatko a kontakem ni Baluigas,” kinunana. “Isu ti agbalin a rangtay iti dialogo iti nagbaetanmi ken iti gobernador.”
“Matungpal,” kinuna ni Mayor Agana. “Adda kadi pay sabali a kiddawenyo?
“Sumarsaruno dagiti dadduma kalpasan a makontakmi ni Baluigas.”
Kalpasan ti tallupulo a minutos, nagkiriring ti transmitter.
“Baluigas speaking,” nabosesan da Elias ken Abel ti periodista.
“Mr. Baluigas, basbasaek ti kolummo. Raemek ti kinaturedmo a mangibutaktak iti kinaruker dagiti agtuturay. Dayta ti gapuna a sika ti napilimi a mangidanon iti kiddawmi iti gobernador,” kinuna ni Elias.
“Kitaek pay nga umuna ti kasasaad dagiti pasahero.”
“Dida naan-ano.”
“Paneknekak pay.”
“Palubosandaka, Mr. Baluigas. Nasken kadi pay a palagipandaka a dika agaramid iti dimi magustuan tapno saan a maisagmak dagiti pasahero?”
“Diak kayat nga isugal ti biag dagiti pasahero.”
Di mabayag, nagsardeng ti nangisit a kotse iti sikigan ti eroplano. Dimsaag ni Baluigas. Intayagna ti imana kas panangipakaammona nga awan ti armasna.
Nagmattider ni Baluigas iti ridaw ti eroplano idinto nga impalawlawna ti panagkitana kadagiti pasahero.
“Am-ammokayo,” kinuna ni Baluigas. “Elias Malvar ken Abel Ibarra, dua a radikal nga agtutubo a masansan a mangidaulo kadagiti protesta ken rali kontra dagiti rinuker nga agtuturay.”
“Saankami a radikal, Mr. Baluigas,” kinuna ni Abel. “Kalinteganmi ti iruprupirmi.”
“Saan kadi a kinaradikal ti kastoy a wagas a panangirupir iti kalintegan?”
“Mababalawnakami kadi?” kinuna ni Elias. “Nagbalin a tuleng dagiti agtuturay iti ararawmi.”
“Ditayon a pagsupiatan dayta,” kinuna ni Baluigas. “Let’s get down to business. Ania dagiti demandayo?”
“Dua laeng, Mr. Baluigas,” kinuna ni Abel. “Kangrunaanna, kayatmi a mausig ken ikaro ni Mayor Fernando de la Cuesta iti pagbaludan ti pannakapapatay daydi Juan de la Cruz, Sr. ken iti pannakarames ni Luzviminda dela Cruz nga asawana!”
(Adda tuloyna)


text:
No maminsan, mapasamak ti panagtupar ti akem ken kinapudno ket tumaud iti pannakabalbaliw ti sursuroten. Tumaud dagiti naglalabbet a saludsod: no kasano a naaramid ken ania iti makagapu no apay a napasamak? Ania iti mapasamak iti sigud a petsa a nabalbaliwan? Ania ti implikasyon daytoy? Dagitoy dagiti isyu iti napasamak iti pannakabalbaliw ti petsa ti Aldaw ti Wayawaya.
Daytoy a sinurat, ilawlawagna laeng dagiti pasamak kadagiti isyu a nasken a masungbatan. Ti motibo itoy ket dina lilibegen ti agdama a situasion no di ket taldiapan laeng, ken iparang dagiti nangibatayan iti pannakabalbaliw. Nasken a mataldiapan met ti agdama a henerasion ti pasamak iti napalabas a mangbukel itan ti historia. Ti historia ket napateg unay a pagibatayan iti maitutop ken rumbeng nga aramiden iti isyu a tumaud. Ta tunggal pangngeddeng, adda nangibasaran nga umayon iti linteg, karbengan wenno prebilehio, aglalo no daytoy ket maysa a public servant.
“A nation is born into freedom on the day when such a people, moulded into a nation by a process of cultural evolution and sense of oneness born of common struggle and suffering, announces to the world that it asserts its natural right to liberty and is ready to defend it with blood, life, and honor.” Daytoy ti imbitla ni Presidente Diosdado Macapagal, maipapan iti panangideklarana ti Hunio 12 a kas Aldaw ti Wayawaya. Maysa palawag iti kinaadda iti wayawaya a kas inrupir dagiti umili tapno maukarkaranda iti pannakagemgem, ket agbiagda iti bukodda a disposisyon, iti bukodda a gobierno, nga awan iti pannakibiang ti sabali. Daytoy a wayawawaya ket sidadaan na irupir ken depensaan dagiti umili iti kanito a pannakabakkog wenno pannakarabngis.
Maipalagip a Hulio 4 ti sinelselebraran ti pagilian nga Aldaw ti Wayawaya idi sakbay a nagpresidente ni Diosdado Macapagal. Ngem naiyalis ti pannakaselebrar iti Hunio 12 babaen ti Republic Act No. 4166 idi August 4, 1964 ken sinaksian dagiti annak dagiti pasado a presidente ti pagilian a kas kada Carmen Melencio-Aguinaldo, Manuel Quezon Jr., Maria Osmeña-Charnley, Gerardo Roxas, Tomas Quirino, dagiti dua nga anak ti presidente, da Arturo ken Diosdado, Jr..
Tapno awan iti tumaud a riri, naideklara met a Republic Day ti Hulio 4, ti aldaw a pannakaiproklamar ti pagilian a kas maysa a republika.
Sipud met idin, Hunio 12 iti panangselebrar ti Aldaw ti Wayawaya, daytoyen iti masursurot.
Ngem saan latta a madepdep ti alingasngas iti panagbiddut iti pannakaideklara daytoy a petsa kas Aldaw ti Wayawaya, lalona kadagiti sumagmamano a historiador. Ti ngamin rason iti panagngayemngem dagiti sumupring itoy ket naibasar kadagiti datos – dagiti petsa a nakamulagat ken gumawgawawa iti maitutop a karbengan, ti pannakaited ti importansia ket nasken koma a maipaima iti umno ken maiparbeng a panangamiris; ta ti kaanoman, dinto pulos a masukatan ti kinapudno.
Ta kasano koma nga ibaga a nawaya ti maysa a nasion no adda pay laeng iti poder ti nangsakop kenkuana? Kasano koma nga ibaga a nawaya no saan pay nga indeklara ti nasion a nangsakop kenkuana?
Nagsapata dagiti dadaulo ti Filipinas iti America. Ngarud, naikumit ti soberenia ti pagilian iti America, nagbalin ti pagilian a sakupna. Sa la naisubli ti soberenia ti pagilian idi Hulio 4, 1946, ti aldaw a pannakaideklara ti panagwaywayasna.
Nupay kasta, saan met nga ideklara ti presidente ti maysa a banag no awan iti inna pagbatbatayan a linteg wenno karbengan, maysa dayta prerogatibo wenno prebilehio kas presidente.
Ni Press Secretary Rufino Hechanova, imbalakadna, “Please Mr. President, don’t act on that yet. Let us give it a thorough study….”
Ngem ni Presidente Diosdado Macapagal, innalana met ti opinion ti Legal Adviser Juan Cancio. “Johnny,” kunanana iti panagimtuodna, “Do I have the power to change Independence Day from July 4 to June 12?”
Ni Cancio insungbatna met, “Yes, sir, because July 4 is being celebrated as Independence Day not because it is so specifically designated by law but as an official holiday. Since the President has the authority to declare official holidays, you may declare June 12 as a holiday and hold an independence celebration on that day.”
Ngarud, no ibasar dagiti datos a nadakamat, adda karbengan ti presidente a mangideklara, a ti maysa nga aldaw a kas holiday. Maysa a karbengan wenno prebilihio, a kas kangatuan a takem, addaan kenkuana ti pinal a pangngeddeng. Nabileg daytoy a rason.
Iti sabali nga anggulo, apay nga intay idi a tinawen a sinelebraran ti Hulio 4 a kas Aldaw ti Wayawaya, sakbay a nagpresiden te ni Diodado Macapagal?
Idi ngamin Hulio 4, 1946 a pinatgan ti US ti wayawaya, a kas sigud a sinakopna. Daytoy a pannakaited ti wayawaya ket binigbig ti adu a pagilian. No napasamak ti pammigbig, kayatna a sawen, inakseptar ti international community dayta a banag.
Nupay kasta, ti nalawag a pagteng, binigbig met ketdi ti US iti panangideklara ni Presidente Diosdado Macapagal ti Hunio 12, a kas maadaw iti inna imbitla, a nirespeto ni Presidente Kennedy ti pangngeddeng: “It is with pleasure that I join the people of the United States in extending our best wishes and warmest congratulations to Your Excellency and the people of the Republic of the Philippines on the occasion of the Philippine Independence Day.”
Ngarud, no addan daytan a pammigbig, awan ngarud iti makita a nagbiddutan ta mismon a ti nangsakop ti pagilian iti nangipaay iti pammigbig ken nirespeto met dayta dagiti sabsabali a nasion iti sangalubongan, agingga iti agdama. #