text:
Wikipedia:Annuroten ti kinapribado
- Daytoy a bersion ket saan nga opisial, ti opsial a bersion ti annuroten ti kinapribado ket mabasa idiay Annuroten ti kinapribado (Ingles a bersion). Ti tungtunganna daytoy ket mabasa idiay Tungtungan ti annuroten ti kinapribado (Ingles a bersion).
Sapasap a panakasakup[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy nga annoruten ket masakup dagiti kinabukbukodan a mainaganan a pakaamo nga inurnong wenno naipenpen babaen ti Pundasion ti Wikimedia (no iti kasta ti "Pundasion") kadagiti kukua da a server a maikabagian kadagiti gangandat ti Wikimedia (no iti kasta ti "Gangandat") ken dagiti komunidad da. Maitunos iti Annuroten ti Panagtaginayon ti Linaon, ti Nagbantayan ket agur-urnong ken agtagtaginayon ti kabassitan a bilang kadagiti kinabukbukodan a mainaganan a pakaamo a nasken ti panagtungpal ti panagpataray kadagiti kasapulan ti Gangandat.
Ti publiko ken ti pagtitinnulongan a kita kadagiti gandat[urnosen | urnosen ti taudan]
Amin a Gangandat iti Pundasio ti Wikimedia ket nagtitinnulongan a naparang-ay babaen dagiti agar-aramat nga agu-usar ti MediaWiki software. Ti sinoman nga addan ti sumrekanna nga Internet (wenno saan a maiparparit nga agaramid iti kastoy) ket maka-urnos kadagiti publiko a mabalin a maur-urno a pampanid iti dagitoy a pagsaadan a makapan wenno saan a sumrek a kasla naka-rehistro nga agar-aramat. Babaen ti panagaramid ti kastoy, dagiti agur-urnos ket makaaramid ti maipablaak a dokumento, ken ti maysa a publiko a naisurat iti amin a balikas a nainayon, kinissay, wenno sinukatan. Daytoy nga aramid ket publiko, ken dagiti agur-urnos ket mainaganan iti publiko nga isu ti mannurat kadagita a panagbalbaliw. Amin a naiparawad a naaramid iri Gandat, ken amin a magun-od iti publiko a pakaammo a maipanggep kadagitoy a parawad, ket mawaswasan a nai-lesensian ken mabalin a mawayaan a makopia, maadaw a sasaoen, mausar manen ken mabaliwan ti sabsabali a tat-tao nga addaan laeng ti bassit a pannakaiparparit.
Dagit maararamid kadagiti gandat ti Pundasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti sapasap, daytoy nga annuroten ket maidangep laeng iti pribado a pakaammo a naipenpen wenno tengtenglen babaen ti Pundasion a saan a magun-od ti publiko.
Dagiti inararamid iti Gangandat a saan a nasakupan babaen iti daytoy nga annuroten ket nairaman, ngem saan nga nagpatingga, kadagiti nagbanagan ti pagbasabasa ken dagiti panag-urnos ti panid, ti panag-usar ti wiki "e-surat ti agar-aramat" a kalangaan, ti panag-suskribir ken panagipablaak kadagiti sinangaili ti Pundasion a listaan ti e-surat, ken ti panakisasao kadagiti boluntario babaen ti naibiliete a sistema ti Nagbatayan ("OTRS"). Dagitoy a panagaramid ket mabalin a nagiparang kadagiti IP a pagtaengan ti nagparawad, ken mabalin a dagiti sabsabali a kinabukodan a pakaammo, saan a mangilaslasin kadagidiay sapasap a publiko, wenno ti naisangayan a bung-bunggoy kadagiti boluntario nga agararamid a nawayaan idiay Pundasion.
Dagiti agar-aramat ket mabalinda ti makigapuanan ti sinonoman kayatda iti ruar ti Pundasion a pagsaadan, babaen ti e-surat, IRC wenno sabsabat panakisao, wenno dagiti nawayaan a sapot ti pagsaadan, kem masapul a pategan da dagiti peggad a mairamanan, ken dagiti panakasapul da iti kabukodan a kinapribado, sakbay nga agusar kadagitoy a pamay-an ti pannakisarita.
Dagiti pakabilangan ken panagsurat ti agar-aramat[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Pundasion ket saan nga agpilpilit kadagiti agur-urnos iti agrehistro iti maysa a gandat. Ti sinomam ket maka-urnos a saan a nakastrek nga agusar iti nagan ti agar-aramat, nga iti kastoy a kaso, mainaganan da babaen ti IP a pagtaengan. Dagiti agar-aramat nga agrehistro ket mainaganan babaen ti napili a nagan ti agar-aramat. Dagiti agar-aramat ket makapili ti kontrasenias, a naitalek ken mausar a pammasingked ti integridad ti pakabilangan da. Mailaksid iti mabalin a pannakasapul iti linteg, awan ti rebbengan ti ti maysa a tao ti agibagano, wenno mannakaammo nga agisarang, kadagiti kontrasenias ti agar-aramat ken/wenno galietas nga inaramid ti panagipanagan ti agar-aranmat. No naaramiden, dagiti pakabilangan ti agar-aramat ket saanen a maikkat. Mabalin a masukatan ti nagan ti agar-aramat, depende kadagiti annuroten iti agmaymaysa a gandat. Ti Nagbatayan ket saan nga ag-garantia a no agkiddaw, ti nagan ti agar-aramat ket masukatan.
Panggep ti panagurnong iti pribado a pakaammo[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Pundasion ket patinggaan na ti panagurnong kadagiti kinabukodan a mainaganan a linaon ti agar-aramat kadagiti maipanggep ti panagrang-ay laeng kadagiti gangandat na, a mairaman ngem saan maipatingga kadagiti sumaganad:
- Ti panakaisayaat ti pubiko a pammatalgedan dagiti gandat. Ti Pundasion ket malasin na a ti ania man a sistema a nakalukat unay nga agpalubos ti kaaduan a mabalin a makibinglay iti sapasap a publiko ket mabalin a madanar kadagiti kitkita ti panag-abuso ken dakes a tignay. Ti Pundasion ken ti komunidad ti gangandat ket addaan da ti mekanismo nga agpawil wenno pamuspusan kadagitoy a panag-abuso nga ar-aramid. Kas pagarigan, no agsuksukisok ti panag-abuso iti maysa a gandat, a mairaman ti maipagarup a panag-usar kadagiti dakes a “sockpuppets” (dagiti duplikado a pakabilangan), bandelismo, panagriribuk kadagiti sabali nga agar-aramat, wenno makariri a tignay, ti IP a pagtaengan dagiti agar-aramat (a naala kadagiti listaan wenno manipud kadagit rehistro idiay database) ket mabalin a mausar a panaginagan ti nagtaudan iti abuso a panagtignay. Daytoy a pakaammo ket mabalin a maibingay babaen kadagiti agar-aramat nga addan ti administrador a karbengan nga inikkan dagiti komunidad nga agsalaknib kadagiti gangandat.
- Ti panagited kadagiti estadistika iti pagsaadan. Ti Pundasion ket agala kadagiti pagtuladan nga estadistika iti kilaw a linaon a panagsarungkar dagiti agar-aramat. Dagitoy a listaan ket mausar ti panagaramid kadagiti estadistika a pampanid ti pagsaadan; dagiti kinilaw a listaan ti linaon ket saan a maipakita iti publiko.
- Ti panag-sulbar kadagiti teknikal a parikut. Ti listaan ti linaon ket mabalin a masukimat babaen dagiti agparparang-ay iti panag-sulbar kadagiti teknikal a parikut ket ti panagsurot kadagiti nadaksan a sapot ti lawwalawwa nga agpagpadagsen iti pagsaadan.
Dagiti salaysay ti panagurnong ti linaon[urnosen | urnosen ti taudan]
Sapasap a manamnama[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti IP ken sabsabali pay a teknikal a pakaammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- No ti maysa a bisita ket agkiddaw wenno agbasa iti maysa a panid, wenno agipatulod ti e-surat iti Wikimedia server, maysa wenno adadu pay a pakaammo ti maurnong ngem iti kadawyan a maalala babaen dagiti sapot ti pagsaadan. Ti Pundasion ti Wikimedia ket mabalin nga agidulin kadagiti kinilaw a listaan iti kasta a panagginnatang, ngem dagitoy ket saan a maipablaak wenno mausar a panagsiput kadagiti naitalgedan nga agar-aramat.
- No ti maysa a panid ket maurnos ti nakastrek a mannurat, ti server ket agitaltalek nga agipenpen ti maikabagian nga IP a pakaammo para iti naipatingga a panawen. Daytoy a pakaammo ket ma-automatiko a maikkat kalpasan iti maysa a disso ti panawen. Para kadagiti mannurat a saan a sumrek, ti IP a pagtaengan ket mausar iti publiko ken agnanayon a maipammadayaw nga isu ti mannurat iti dayta a panag-urnos. Mabalin a ti sabsabali a tat-tao ti agipanagan iti dayta a mannurat manipud iti kukua na nga IP a pagtaengan a mairaman ti sabsabali a pakaammo a magun-od. Ti panag-serrek nga addan ti nai-rehistro a nagan ti agar-aramat ket agpalubos ti nasaysayaat a pagtaginayon ti kinapribado.
Dagiti galietas[urnosen | urnosen ti taudan]
- Daytoy a pagsaadan ket agibil ti maysa a temporario gimong ti galietas iti kompiuter ti agsarsarungkar no a agbisita ti Gandat a panid. Dagiti agbasbasa a saan da a panggepen ti sumrek wenno agur-nos ket mabalin da a supapakan daytoy a galietas; maikkat to daytoy ti kalpasan iti panagbasasa iti gimong. Adu pay dagiti galietas a maikabil no ti maysa ket sumrek nga agtaripatu kadagiti kasasaad ti panag-serrek. No ti sinoman ket agidulin iti nagan ti agar-aramat wenno kontrasenias iti pagbasabasa iti sinoman, dayta a pakaammo ket maidulin iti agarup a 30 nga al-aldaw, ken daytoy a pakaammo ket maipatulod to manen idiay server iti kanayon a panagsarungkar iti isu met laeng a Gandat. Dagiti agparawad nga agus-usar iti publiko a makina a saan da a kayat nga iparang dagiti nagan da nga agar-aramat kadagiti sumakbay nga agar-aramat iti dayta a makina ket nasken a dalusan da dagitoy a galietas iti kalpasan a panag-usar.
Pakasaritaan ti panid[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti inurnos wenno dagiti sabsabali a naiparawad iti maysa a Gandat kadagiti artikulo na, dagiti panid ti agar-aramat ken tungtungan a pampanid ket kadawyan nga inggana a maidulin. Ti panagikkat ti teksto manipud iti maysa a gandat ket san nga inggana a maikkat. Ti kadawyan, kadagiti gandat, ti sinoman ket mabalin da a kitaen dagiti kallabes a bersion iti maysa nga artikulo ken makita da dagiti linaon. Nupay ti maysa nga artikulo ket "naikkat", ti maysa nga agar-aramat a natalgedan ti nagatngato nga agpang ti panakastrek ket makita na pay dagiti naikkat a saan a makitkita ti publiko. Ti pakaammo ket mabalin a nga agnaynayon a maikkat babaen dagiti agar-aramat nga addan ti panagserrek kadagiti Wikimedia server, ngem maisiasi manipud ti narasay a pasamak no ti Pundasion ket nasken nga agikkat kadagiti pakasaritaan ti panag-urnos a banbanag itipanag-sungbat ti bilin ti korte wenno kapadpadana a kalintegan nga aramid, awan ti garantia ti ania man nga agnanayon a panagikkat ti mapasamak.
Dagiti parawad ti agar-aramat[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti parawad ti agar-aramat ket mailaslasin ken magun-od iti publiko. Dagiti parawad ti agar-aramat ket mailasin babaen kadagiti panaka-rehistro ken kasasaad ti panagserrek. Ti linaon iti parawad ti agar-aramat, a kas iti oras a nagur-nos ti agar-aramt ken ti bilang iti inur-nos da, ket magun-od a publiko babaen ti listaan dagiti parawad ti agar-aramat, ken dagiti nailasin a porma a naipablaak babaen dagiti sabsabali nga agar-aramat.
Panag-basbasa dagiti gandat[urnosen | urnosen ti taudan]
-
- Awan pay dagiti maala nga adadu a pakaammo iti agar-aramat ken sabsabali nga agsarsarungkar nga agbasbasa ti pampanid ngem iti kadawyan laeng a ma-alala kadagiti listaan ti server babaen dagiti sapot ti pagsaadan. Maisiasi manipud ti kilaw a linaon dita ngato a naala para iti kadawyan a pang-panggep, ti panagsarungkar kadagiti panid ket saan nga agiparang kadagiti kinasiasino ti agar-aramat iti publiko. Dagiti naala a kilaw a listaan ti linaon ket mabalina a mairaman ti IP a pagtaengan iti aniaman nga agar-aramat, ngem saan maaramid a publiko.
Panag-urnos kadagiti gandat[urnosen | urnosen ti taudan]
-
- Dagiti panag-urnos ti panid ti Gandat ket mainaganan iti nagan ti agar-aramat wenno IP a pagtaengan iti agur-urnos, ken ti pakasaritaan ti panag-urnos ket mailasin babaen ti mannurat iti listaan ti parawad . Iti kastoy a pakaammo ket agnanayon a magun-od kadagiti gandat.
- Dagiti nakstrek a naka-rehistro nga agar-aramat
- Dagiti nakastrek nga agar-aramat ket saan da nga agiparang kadagiti IP a pagtaengan iti publiko mailaksid kadagiti kaso a panag-abuso, a mairaman ti panag-bandalismo iti panid a wiki babaen ti agar-aramat wenno babaen ti sabali nga agar-aramat nga addan ti agpada nga IP a pagtaengan. Ti maysa nga IP a pagtaengan ti agar-aramat ket maipenpen kadagidiay wiki server para iti agpang a panawen, nga iti daytoy nga agdama ket mabalin a makita dagiti administradot ti server ken babaen dagiti agar-aramat a naitalgedan ti CheckUser a panagserrek.
- Pakaammo nga IP a pagtaengan, ken ti panakaikapet na ti aniaman a nagan dagiti agar-aramat a makibingay, ket mabalina a maibbatan babaen ti maysa a pasamak (kitaen dita baba).
- Dagiti agur-urnos nga agus-usar ti e-surat a server ti maysa a kompania manipud iti balay wenno ag-telecommute babaen ti maysa a DSL wenno cable Internet a panakaikapet, ket mabalin a nalaka a mainaganan babaen ti IP a pagtaengan da; nga iti daytoy a kaso ket mabalin a nalaka a mainaganan amin a naiparawad kadagiti sabsabali a Gandat nga inaramid babaen iti dayta nga IP. Ti panag-usar ti nagan ti agar-aramat ket nasaysayaat a panagtaginayon ti kinapribado iti daytoy a kasasaad.
- Dagiti saan a nakastrek a nakarehistro nga agar-aramat ken dagiti saan a nakarehistro nga agar-aramat
- Dagiti mannurat a saan a nakastrek ket mabalin a mainaganan babaen ti IP a pagtaengan. Depende ti panakaikapet ti maysa a sinoman, daytoy nga IP a pagtaengan ket mabalin a masurot iti maysa a dakkel nga agipaay ti Internet wenno ti maysa a pagadalan, lugar iti panagnegosio wenno pagtaengan. Mabalin ng ausaren dagitoy nga inpormasion a mainayon kadagiti sabsabali nga inpormasion, a mairaman ti estilo ti panag-urnos ken kakaykayatan, ti panakainagan a sibubukel ti maysa a mannurat.
- Dagiti panag-urnos ti panid ti Gandat ket mainaganan iti nagan ti agar-aramat wenno IP a pagtaengan iti agur-urnos, ken ti pakasaritaan ti panag-urnos ket mailasin babaen ti mannurat iti listaan ti parawad . Iti kastoy a pakaammo ket agnanayon a magun-od kadagiti gandat.
Dagiti pagtungtungan[urnosen | urnosen ti taudan]
-
-
- Kadagiti panid ti wiki a pagtungtungan
- Ti ania man a mabalin a maurnos a panid ket teorokamente a maysa a lokasion iti maysa a pagtungtungan. Iti sapasap, dagiti tungtungan iti gandat ti Pundasion ket rumsua kadagiti tungtungan a pampanid (kumadua kadagiti naisangyan nga agar-aramat), kadagiti tungtungan a panid ti artikulo (kumadua kadagiti naisangayan nga artikulo) wenno kadagiti panid a nainaganan a panag-usar a kas ti forum (e.g., ti Village Pump). Ti kinapribado a manamnama ket maidangep kadagiti tungtungan a panid a kapadpada ti ania man a lugar.
- Babaen ti e-surat
- Dagiti agar-aramat ket saan da a nasken nga agilista ti maysa nga e-surat a pagtaengan no agrehistro. Dagiti agar-aramat nga agited kadagiti umisu nga e-surat a pagtaengan ket makapabaelan da dagiti sabsabali a nakastrek nga agar-aramat ti agipatulod ti e-surat kaniada babaen ti wiki. No makaawat ti maysa nga e-surat manipud kadagiti sabsabali nga agar-aramat babaen iti daytoy a sistema, ti e-surat a pagtaengan ket saan a maipakitat kaniada. No agpili ti agitulod ti maysa nga e-surat kadagiti sabsabali nga agar-aramat, ti e-suratda ket maiparang nga isu ti nagipatulod.
- Ti e-surat a pagtaengan a naikabil iti kakaykayatan ti maysa atao ket mabalin nga usaren ti Pundasion para ti pannakisarita. Dagiti agar-aramat nga awanan ti umiso nga e-surat a pagtaengan ket saan da a mabalin nga agipasuli no mapukaw da ti kontrasenias. Iti daytoy a kasasaad, nupay kasta, dagiti agararamat ket mabalin da a kontaken dagiti maysa nga administrador ti server ti Wikimedia tapno makaikabil da ti baro nga e-surat a pagtaengan. Ti maysa nga agar-aramat ket mabalin na nga ikkaten ti e-surat a pagtaengan ti pakabilangan manipud iti kakaykayatan na iti aniaman nga oras tapno mapawilan ti panaka-usar da. Ti pribado a pannakisarita a nagbaetan dagiti agar-aramat ket mabalin a maidulin babaen ti panagtalek dagiti agar-aramat ken saan nga suheto daytoy ti annuroten ti Pundasion ti Wikimedia.
- Dagiti listaan ti panagsurat
- Dagiti e-surat a pagtaengan nga inusar ti panag-suskribir ken panagipablaak iti Gandat dagiti listaan ti panagsurat ket maiparang kadagiti sabsabali a nagsuskribir. Dagiti naidulin a listaan iti kaaduan a kadagitoy a listaan ti panagsurat ket publiko, ken ti panagbiruk kadagiti publiko a naidulin ket a maaramid idiay Web. Dagiti pagtaengan ti agsuskribir ket mabalin a maisao kadagiti mensahe ti sabsabali nga agar-aramat. Dagitoy nga e-surat a pagtaengan ken ania man kadagitoy a mensahe a maipatulod ti maysa a listaan ti panagsurat ket mabalin a maidulin ken mabalin nga agnanayon a magun-od ti publiko.
- Babaen ti OTRS
- Adda dagiti dadduma nga e-surat a pagtaengan (kasla dagiti info-en idiay wikimedia dot org) ket agipatulod ti surat ti maysa a timpuyog dagiti boluntario a napagtalekan babaen ti Pundasion ti agusar ti etiketa a sistema, a kas iti OTRS, tapno agsungbat. Ti surat a naipatulod iti daytoy a sistema ket saan a makita ti publiko, ngem dagiti boluntario a napili babaen ti Pundasion ket masurokan da. Ti timpuyog ti etiketa a sistema ket mabalin da a tungtungan dagiti linaon iti naawat a surat kadagiti sabsabali a nagparawad tapno nasayaat da a makasungbat. Dagiti surat kadagiti pribado a pagtaengan iti kamkameng ti Board of Trustees ken iti staff iti Pundasion ket mabalin a maipatulod iti timpuyog ti OTRS. Dagitoy a amensahe ket mabalin a maidulin babaen dagiti kamkameng ti timpuyog ti OTRS ken ti ania mannga e-surat a serbisio nga usaren da, ken mabalin da a magun-od dagitoy.
- Dagiti IRC
- Dagiti IRC a kanales ketsaan nga opisial a paset ti Pundasion ti Wikimedia ket a patpatarayen kadagiti server ti Wikimedia. Ti IP a pagtaengan dagiti agar-aramat a makisarita iti kastoy a serbisio ket mabalin a maiparang kadagiti sabsabali nga agar-aramat. Ti kinapribado ti agar-aramat ti IRC iti maysa a kanal ket mabalin laeng a masalakniban babaen kadagiti annuroten dagiti serbisio ken kanal. Dagiti sabsabali a kanal ket addaan da ti sabsabali nga annuroten no dagiti listaan ket maipablaak.
-
Panangala ken panagiyebbet ti kinabukbukodan a panakailasin a pakaammon[urnosen | urnosen ti taudan]
- Panagal
- Dagiti gandat ket nangnangruna nga ipatpatarayan dagiti agparparawad a boluntario. Some dedicated users are chosen by the community to be given privileged access. For example, for an English Wikipedia user, user access levels to Wikipedia are determined by the user's presence in various 'user groups'. User group rights and group members are reachable in every project from the Special:ListGroupRights page.
- Other users who may have access to private identifiable information include, but are not limited to, users who have access to OTRS, or to the CheckUser and Oversight functions, users elected by project communities to serve as stewards or Arbitrators, Wikimedia Foundation employees, trustees, appointees, and contractors and agents employed by the Foundation, and developers and others with high levels of server access.
- Access to and publication of this information is governed by the Access to nonpublic data policy, as well as specific policies covering some of the functions in question. Sharing information with other privileged users is not considered "distribution."
- Release — Policy on Release of Data
- It is the policy of Wikimedia that personally identifiable data collected in the server logs, or through records in the database via the CheckUser feature, or through other non-publicly-available methods, may be released by Wikimedia volunteers or staff, in any of the following situations:
- In response to a valid subpoena or other compulsory request from law enforcement,
- With permission of the affected user,
- When necessary for investigation of abuse complaints,
- Where the information pertains to page views generated by a spider or bot and its dissemination is necessary to illustrate or resolve technical issues,
- Where the user has been vandalizing articles or persistently behaving in a disruptive way, data may be released to a service provider, carrier, or other third-party entity to assist in the targeting of IP blocks, or to assist in the formulation of a complaint to relevant Internet Service Providers,
- Where it is reasonably necessary to protect the rights, property or safety of the Wikimedia Foundation, its users or the public.
- Except as described above, Wikimedia policy does not permit distribution of personally identifiable information under any circumstances.
- Third-party access and notifying registered users when receiving legal process
- As a general principle, the access to, and retention of, personally identifiable data in all projects should be minimal and should be used only internally to serve the well-being of the projects. Occasionally, however, the Foundation may receive a subpoena or other compulsory request from a law-enforcement agency or a court or equivalent government body that requests the disclosure of information about a registered user, and may be compelled by law to comply with the request. In the event of such a legally compulsory request, the Foundation will attempt to notify the affected user within three business days after the arrival of such subpoena by sending a notice by email to the email address (if any) that the affected user has listed in his or her user preferences.
- The Foundation cannot advise a user receiving such a notification regarding the law or an appropriate response to a subpoena. The Foundation does note, however, that such users may have the legal right to resist or limit that information in court by filing a motion to quash the subpoena. Users who wish to oppose a subpoena or other compulsory request should seek legal advice concerning applicable rights and procedures that may be available.
- If the Foundation receives a court-filed motion to quash or otherwise limit the subpoena as a result of action by a user or their lawyer, the Foundation will not disclose the requested information until Wikimedia receives an order from the court to do so.
- Registered users are not required to provide an email address. However, when an affected registered user does not provide an email address, the Foundation will not be able to notify the affected user in private email messages when it receives requests from law enforcement to disclose personally identifiable information about the user.
Renunsia[urnosen | urnosen ti taudan]
The Wikimedia Foundation believes that maintaining and preserving the privacy of user data is an important value. This Privacy Policy, together with other policies, resolutions, and actions by the Foundation, represents a committed effort to safeguard the security of the limited user information that is collected and retained on our servers. Nevertheless, the Foundation cannot guarantee that user information will remain private. We acknowledge that, in spite of our committed effort to protect private user information, determined individuals may still develop data-mining and other methods to uncover such information and disclose it. For this reason, the Foundation can make no guarantee against unauthorized access to information provided in the course of participating in Foundation Projects or related communities.


c: text/html

text:
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Deskripsion
World Nominal GDP 2010.svg
A world map of countries by gross domestic product (nominal) for the year 2010 according to IMF. English:
Carte du produit intérieur brut des pays de la planète (nominal) pour l'année 2010. Français :
Mapa do produto interno bruto nominal dos países para o ano de 2010 segundo o FMI. Português:
> US$ 1 000 billions
999 - 200 billions
199 - 10 billions
< 10 billions
No data
Petsa
17 Pebrero 2011
Taudan
Mannurat
Siak, ti agtengtengel ti karbengan ti kopia iti daytoy nga obra, ket agipablaak babaen kadagiti sumaganad a lisensia:
Maited ti pammalubos ti agkopia, agiwaras ken/wenno mangbaliw iti daytoy a dokumento babaen ti termino iti
, Bersion 1.2 wenno ti aniaman a kinaudi a bersion babaen ti GNU Free Documentation License Free Software Foundation; nga awan dagiti Sabsabali a Paset, awan dagiti Sanguan nga Aklub a Testo, ken dagiti Likudan nga Aklub a Testo. Ti kopia ti lisensia ket nairaman iti paset a natituluan ti .
GNU Free Documentation License
http://www.gnu.org/copyleft/fdl.html GFDL GNU Free Documentation License true true
Mabalinmo ti agpili kadagiti lisensia a kaykayatmo. Pakasaritaan ti papeles
Panag-usar ti papeles
Ti sumaganad a silsilpo ti panid iti daytoy a papeles:
Global a panag-usar ti papeles
Dagiti sumaganad a wiki ket agus-usar iti daytoy a papeles:
Panag-usar idiay en.wikipedia.org
Panag-usar idiay fr.wikipedia.org
Panag-usar idiay it.wikipedia.org
Panag-usar idiay pt.wikipedia.org
Panag-usar idiay sh.wikipedia.org
Panag-usar idiay sr.wikipedia.org
Panag-usar idiay uk.wikipedia.org
Panag-usar idiay ur.wikipedia.org
Daytoy a papeles ket naglaon ti naipatinayon a pakaammo, a mabalin a nainayon manipud ti dihital a kamera wenno skanner a naaramat a pangpartuat wenno pang-digitize itoy.
No ti papeles ket saan a nabalbaliwan manipud iti kasisigud a kasasaad, adda dagiti sumagmamano a salaysay a mabalin a saan a napno a maipakita ti nabaliwan a papeles.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sahara
Ti Sahara (Arabiko: الصحراء الكبرى, Aṣ-Ṣaḥrā´ al-Kubrā, "Ti Nalatak a Desierto") ket isu daytoy ti kadakkelan a napudot desierto iti lubong ken ti maikatlo a kadakkelan a desierto, kalpasan ti Antartika ken ti Artika.[1] Nga adda ti sumurok a 9,400,000 kuadrado kilometro (3,600,000 sq mi), daytoy ket kaaduan a sakupenna ti Amianan nga Aprika, a makaaramid daytoy ti gangani a kadakdakkel ti Tsina wenno ti Estados Unidos. Ti Sahara ket maigay-at manipud ti Baybay Nalabbasit, ken mairaman dagiti paset ti aplaya ti Mediteraneo, aginggana kadagiti kaigidan ti Taaw Atlantiko. Iti abagatan, daytoy ket naipatinggaan babaen ti Sahel, ti barikes ti namaga bassit a tropikal a sabana a buklen ti akin-amianan a rehion ti tengnga ken lumaud a Sub-Sahara nga Aprika.
Adda dagiti karuburuban ti darat ket magaw-atna ti 180 metro (590 ft) iti kangato.[2] Ti nagan ket nagtaud manipud ti Arabiko a balikas ti desierto: (صَحراء ṣaḥrāʾ [sˤɑħrɑːʔ] ( denggen)).[3][4]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Ti Kadakkelan a Desierto ti Lubong". Naala idi 2011-12-30.
- ^ Arthur N. Strahler and Alan H. Strahler. (1987) Moderno a Maipapan ti Bagi a Heograpia Maikatlo nga Edision. New York: John Wiley & Sons. Page 347
- ^ "Sahara." Online a Diksionario ti Etimolohia. Douglas Harper, Historiador. Naala idi Hunio 25, 2007.
- ^ "Inggles-Arabiko nga online a diksionario". Online.ectaco.co.uk. 2006-12-28. Naala idi 2010-06-12.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Michael Brett ken Elizabeth Frentess. Dagiti Berber. Blackwell Publishers, 1996.
- Charles-Andre Julien. Pakasaritaan ti Amianan nga Aprika: Manipud ti Arabo a Panagrukma aginggana ti 1830. Praeger, 1970.
- Abdallah Laroui. Ti Pakasaritaan ti Maghrib: Ti Interpretibo a Salaysay. Princeton, 1977.
- Hugh Kennedy. Muslim España ken Portugal: Ti Politikal a Pakasaritaan ti al-Andalus. Longman, 1996.
- Richard W. Bulliet. Ti Kamelio ken ti Pilid. Unibersidad ti Harvard a Pagmalditan, 1975. Naipablaak manen nga adda ti baro a aklobna Unibersidad ti Columbia a Pagmalditan, 1990.
- Eamonn Gearon. Ti Sahara: Ti Kultural a Pakasaritaan. Liblibro ti Signal, UK, 2011. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, USA, 2011.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Sahara idiay Wikimedia Commons
- Maipanggep ti sirok a rabaw a hidrolohia ti Sahara ken ti naplano a panag-usar kadagiti akuipero
Nagsasabtan: 23°04′47″N 12°36′44″E / 23.079732°N 12.612305°E


text:
Lengguahe ti panangprograma
Ti Lengguahe a pamprograma ket teknikal a estandar wenno pagwadan ti pakitinnarusan nga agpalaka iti panangyebkas dagiti bilin nga ipatungpal ti kompiuter. Bukbuklenna ti pagalagaden ti gramatika ken ti semantika nga agdutdutok iti lengguahe ti komputasion.
Ti lengguahe ti panangprograma ket palakaenna ti panangpadutok a maitumpong ti sumaruno:
- Datos a tungpalen ti kompiuter
- Pagidissuan ti datos
- Pagidulinan ti datos
- Pagipatarusan ti datos
- Pagaramidna kadagiti datos bababen ti dadduma a pasamak
Masapol nga aglasat ti lengguahe ti panangprograma babaen ti pananggupgup (compilation). Kayat a saoen, maipatarusto ti lengguahe iti lengguahe ti makina, wenno maipatarusto tapno maipatungpal ti kompiuter. Adda met ti lengguahe ti scripting nga dida a masapol a maigupgup, ngem tungpalen ti mangpatpatarus (interpreter) tapno agtaray ket saanto a masapol a maigupgop.
Dadduma a lengguahe ti pamprograma wenno ti scripting:
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kayo ti pakasaritaan dagiti komputasional a lenguahe (iti Inggles)
- Listaan dagiti komputasional a lenguahe (iti Inggles)
- Ulidan ti komputasional a lenguahe (iti Espaniol)


text:
Asteroid
Dagiti asteroid ket dagiti bassit a planeta (bassit a bagbagi ti Sistema Solar ken dagiti ansisit a planeta) a saan a dagiti bandus, a naipangpangruna kadagiti adda iti akin-uneg a Sistema a Solar. Dagitoy ket tinawtawagan pay idi a kas dagiti planetoid, a naipangpangruna dagiti dadakkel. Dagitoy a termino aket naipakasariaan a naipakpakat idi iti aniaman nga astronomiko a banag nga agpalpalikmut iti Init a saan a nangipakpakita ti disko iti maysa a planeta ken saan a napaliiwan nga adda dagiti pannakailasinan itimaysa nga aktibo a bandus, ngem kas dagiti bassit a banag iti akin-ruar a Sistema a Solar a naduktalan, dagiti nalaka nga agbalbaliw a nakaibaytayan ti rabawda ket nabirukan idi a kapadpada dagiti bandus, ken isu a dagitoy ket kankanayon a nailaslasin manipud kadagiti tradisional nga asteroid.[1] Isunga ti termino nga asteroid ket kaaduan a nagbalinen a naipangpangruna a mangitudo kadagiti bassit a bagiu iti akin-uneg a Sistema a Solar aginggana iti pagtayyekan ti Hupiter. Dagitoy ket naigrupoda kadagiti akin-ruar a bagi nga centaur, dagitii Neptuno a troyan trojan, ken dagiti trans-Neptunio a banag a kas dagiti bassit a planeta, a daytoy ti termino a kinaykayat kadagiti sirkulo ti astronomikow.[2] Iti daytoy nga artikulo ti termino nga "asteroid" ket mangitudo kadagiti bassit a planeta iti akin-uneg a Sistema a Solar.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti asteroid". NASA – Jet Propulsion Laboratory. Naala idi 13 Septiembre 2010.
- ^ Asimov, Isaac, ken ni Dole, Stephen H. Dagiti Planeta para iti Tao (New York: Random House, 1964), p.43.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Asteroids idiay Wikimedia Commons


text:
Anime
Ti anime (アニメ anime?, [a.ni.me] ( denggen); Ingglési/ˈænɨmeɪ/ wenno /ˈɑːnɨmeɪ/ wenno /ˈænɨmə/; anə-may wenno ani-may) ken dagiti Hapon nga animado a pataud a mangipakpakita ti inladawan ti ima wenno animasion ti kompiuter. Ti balikas ket naipangyabaan a pannkabalikas ti "animasion" iti Hapon. Ti pannangibaga nga "anime", ket saan a rimmuar aginggana idi tengnga ti tawtawen ti 1980,[1] ken ti naikeddeng a kaibuksilan daytoy a panangibaga ket sagpaminsan nga agdumaduma depende iti kontesto.[2] Kadagiti Hapon, ti termino ket pannangibaga kadagiti amin nga animasion.[3] Iti INggles, ti termino ket naipalawagan a kas naala ti Hapon nga estilo ti animasion a masansan a nailaslasin babaen kadagiti namarisan a grapiko, dagiti natinggaw a karakter ken dagiti pantastiko a tema.[4][5] Ti pannakaarngi nga estilo iti kaibuksilan ket mabalin a manglukat ti posibilidad a ti anime ket mapataud kadagiti sabali a pagilian, malaksid ti Hapon.[6][7][8] Ngem ita pay, para iti kinalaka, adu kadagiti Taga-laud ket nainget a kitkitaenda ti anime a kas animasion a produkto ti Hapon.[5]
Bayat a ti kasapaan a naamammuan nga animasion ti Hapon ket napetsaan manipud idi 1917, ken adu met dagiti kasisigud nga animasion ti Hapon ket napataud kadagiti simmakbay a dekada. Ti pannakailasin ti estilo ti anime ket naparang-ay idi tawtawen ti 1960 ken naisangayan ti obra ni Osamu Tezuka ken nagbalin a naamammuan iti ruar ti Hapon idi tawtawen ti 1980.[9] Adu kadagiti agbuybuya ti anime idiay Hapon ken pannakabigbig iti sangalubongan. Dagiti agiwarwaras ket mabalinda ti agipablaak ti anime babaen ti panagiwaragawag ti telebision, dagus iti video, wenno iti teatro, ken ti pay online.
Ti anime ket kangrunaan nga inus-usar dagiti serie ti animado a telebision, dagiti napili a pelikula, ken dagiti naibatay ti Internet panagipablaak. Adda met dagitoy dua nga inladawan ti ima ken animado ti kompiuter nga anime. Ti estilo ket inus-usar kadagiti ay-ayam ti video ken dagiti panagipaskil. Ngem dagitoy ket saan a nalawag ti etiketana a kas anime ngem babaen met ti bukodda a midia. Iti pay maipatinayon, ti anime ket kaaduan a buklenna, no saan nga amin, dagiti henero ti piksion.[10] Iti kanungpalan, ti anime ket agus-usar kadagiti nadumaduma a midia kas tataudan, a naisangsangayan ti maimaldit a midia, kasla ti manga, literatura, ken dagiti dadduma pay nga obra. Iti iyaadu ti pagtagilakuan ti anime idiay Hapon, daytoy ket nakagun-od met ti kinadayeg idiay Daya ken Abagatan a daya nga Asia. Ti anime ket agdama anadayeg kadagiti nadumaduma a rehion iti lubong.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Diksionario a REperensia ti Etimolohia: Anime". Etymonline. Naala idi 2013-04-22.
- ^ Brown, Steven T. Cinema Anime. Palgrave Macmillan, 2006, p. 7
- ^ "Ania kadi ti Anime?". Lesley Aeschliman. Bellaonline. Naidulin manipud ti kasisigud idi 7 Nobiembre 2007. Naala idi 2007-10-28.
- ^ "Anime". Merriam-Webster. 2011. Naala idi 2012-03-09.
- ^ a b "Lexicon - Anime". AnimeNewsNetwork. ANN. Naala idi 2013-06-13.
- ^ Rush, Amanda (2013-07-12). "FEATURE: Inside Rooster Teeth's "RWBY"". Crunchyroll. Naala idi 2013-07-18.
- ^ O'Brien, Chris (2012-07-30). "Mabalin kadi dagiti Amerikano ti agaramid ti Anime?". The Escapist. The Escapist. Naala idi 2013-07-17.
- ^ Fakhruddin, Mufaddal. "'Torkaizer', Middle East's First Anime Show". IGN. Naala idi 2013-06-12.
- ^ "'Cross-Cultural Spread' of Anime Discussion". ANN. 2001-11-26.
- ^ "an·i·me". Longman English Dictionary Online. 2012. Naala idi 2012-09-20.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Anime idiay Wikimedia Commons
- Kitaen ti Anime idiay Gandat ti Nawaya a Direktorio (Ingles)


text:
UTC−11:00
Ti UTC−11:00 iket timbengan ti oras a mangkissay kadagiti 11 nga oras manipud ti Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras (UTC).
Kas alagaden nga oras (amin a paset ti tawen)[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy nga oras ket maus-usar idiay:
- Amerikano a Samoa (Estados Unidos) - SST - Alagaden nga Oras ti Samoa
- Niue (NZ) - Oras ti NUT-Niue
- Atoll ti Midway (teritorio ti Estados Unidos nga addaan kadagiti temporario a naestasion nga empleado), Isla ti Jarvis ken Atoll ti Palmyra (di matagtagitato a terteritorio ti Estados Unidos)


text:
Kategoria:Pampanid nga agus-usar kadagiti dakamat nga addaan ti daan nga estilo ti di nalawag a naibaga nga et al.
|displayauthors=maisingasing (kasisigud a nailemmeng ti mensahe ti biddut)
Sakbay ti pannakapayammo kadagiti naibatay ti Lua a dakamat, ti panagporma dagiti plantilia ti dakamat ket naidaremdem a mangsuporta ti saan nga ad-adu ngem siam a mannurat. No siam (wenno ad-adu) a parametro ti mannurat ti nainaganand, ti plantilia ket mangiparanto ti walo a nagnagan ti mannurat a sinaruno babaen ti "et al." tapno mangipakita a napasardeng ti listaan. Adda dagiti editor a nagkamkammatalek iti daytoy a panagkukua tapno mangiraman ti etiketa ti "et al." . Kas pagarigan:
Dagiti plantilia ti dakamat a naibatay ti Lua ket makalaonda ti maysa a bilang dagiti mannurat. A kas dagiti daan a plantilia, dagiti plantilia a naibatay ti Lua ket nalawag a mangiraman ti maysa nga etiketa ti "et al." nga adda iti parametro ti
|displayauthors=.
Ti daan nga estilo dagiti plantilia ket nangsuporta kadagiti kaaduan a siam a mannurat. Dagiti baro a plantilia a naibatay new Lua ket saanna a maammuan no dagiti editor ket nagpartuatda kadagiti dakamat nga addan ti apag-isu a siam a mannurat gaputa adda laeng dagiti siam a mannurat wenno, gapu ta dagiti dakamat ti daan nga estilo ket limitado laeng dagiti siam a mannurat. Daytoy a mensahe ti biddut ket ireporta dagiti dakamat nga addan kadagiti apag-isu a siam a mannurat ngem awan ti
|displayauthors=. Tapno mapreserba ti panagkukua dagiti dakamat ti daan nga estilo, dagiti dakamat a naibatay ti Lua ket agiparang ti "et al." a mangsukat ti maikasiam a mannurat.
Ti mangsolbar daytoy a biddut, inayon dagiti nabatbati a mannurat iti dakamat wenno iyasentar ti
|displayauthors= iti
8 wenno ti basbassit a pateg tapno mapasardeng ti listaan ti mannurat. No adda met ti apag-isu a siam a mannurat, iyasentar met ti
|displayauthors= ti
9 wenno ad-adu tapno maiparang amin dagiti siam a mannurat nga awan ti "et al."
Dagiti panid nga addaan ti kastoy a biddut ket automatiko a maikabil iti Kategoria:Pampanid nga agus-usar kadagiti dakamat nga addaan ti daan nga estilo ti di nalawag a naibaga nga et al.[a]
Idi las-ud ti panagparang-ay ti Panagdakamat nga Estilo 1, adu kadagiti baro a mensahe ti biddut ket nailemmeng. Dagiti nailemmeng a mensahe ket naiparang idi nairugrugi ti panagparang-ay. Dagiti editor a kumayat a makakita amin a mensahe ti biddut ti CS1 ket mabalinda a makita babaen ti panagikabil idiay bukodda a sapasap wenno kudil iti CSS a makita diata baba:
.citation-comment {display: inline !important;} /* Ipakita amin a mensahe ti biddut ti Panagdakamat nga Estilo 1 */
Amin dagiti mensahe ti biddut ket naiparangen isunga daytoy a css ket saanen a nasken.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti panid iti espasio ti Agar-aramat, Tungtungan, Agar-aramat tungtungan, Wikipedia tungtungan, Papeles tungtungan, Plantilia tungtungan, Tulong tungtungan, Kategoria tungtungan, Modulo tungtungan, ken MediaWiki tungtungan ket saan a mairaman kadagiti kategoria ti pagsurotan ti biddut.
Pampanid iti kategoria "Pampanid nga agus-usar kadagiti dakamat nga addaan ti daan nga estilo ti di nalawag a naibaga nga et al."
Ti sumaganad a 3 a pampanid ket dagiti adda iti daytoy a kategoria, manipud ti 3 a dagup.


text:
Departamento ti Cauca
Ti Cauca ket maysa a Departamento ti Colombia. Daytoy ket mabirukan idiay abagatan a laud ti pagilian, a sumangsango ti Taaw Pasipiko iti laud, ti Departamento ti Valle del Cauca iti amianan, ti Departamento ti Tolima iti amianan a daya, ti Departamento ti Huila iti daya ken ti Departamento ti Nariño iti abagatan, dagiti departamento ti Putumayo ken Caqueta ket mabirukan ken mangibeddeng ti abagatan a daya a paset ti Cauca. Dayty ket sumakop ti dagup a kalawa ti 29,308 km², ti maika-13 a kadakkelan idiay Colombia. Ti kapitoliona ket ti siudad ti Popayán. Ti isla ti Malpelo ket tagikua ti daytoy a departamento. Daytoy ket mabirukan idiay abagatan alaud ti pagilian idiay asideg ti Andes (nagbaetan ti 00°58'54"N ken 03°19'04"N latitud, 75°47'36"W ken77°57'05"W longitud). Ti kalawa daytoy ket mangiraman ti 2.56% ti daytoy a pagilian. Ti Cauca ket naipanunotan nga isu ti 'episentro' ti naarmasan a suppiat ti Colombia manipud idi 2011.[2]
Dagiti munisipalidad[urnosen | urnosen ti taudan]
- Almaguer
- Argelia
- Balboa
- Bolívar
- Buenos Aires
- Cajibio
- Caldono
- Caloto
- Corinto
- El Tambo
- Florencia
- Guapi
- Inza
- Jambalo
- La Sierra
- La Vega
- Lopez
- Mercaderes
- Miranda
- Morales
- Padilla
- Paez
- Patia
- Piamonte
- Piendamó
- Popayán
- Puerto Tejada
- Purace
- Rosas
- San Sebastian
- Santander de Quilichao
- Santa Rosa
- Silvia
- Sotara
- Suarez
- Sucre
- Timbio
- Timbiqui
- Toribio
- Totoro
- Villa Rica
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "DANE". Naala idi Pebrero 13, 2013.
- ^ http://www.elmundo.es/america/2011/05/27/colombia/1306511810.html
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Cauca idiay Wikimedia Commons
- Pakaammo ti panagbiahe idiay Cauca manipud idiay Wikivoyage
- Opisial a website


text:
Animasion
Ti animasion ket isu ti napardas a panangiparang ti panagsasaruno dagiti saan nga agkutkuti a ladawan ken/wenno dagiti banag tapno makapartuat ti maysa nga ilusion ti panaggunay. Ti kadawyan a pamay-an ti panangirepresenta ti animasion ket ti maysa a pelikula wenno programa ti video, urayno adda met dagiti sabali pay a pamay-an. Daytoy a kita ti presentasion ket kadawyan a matungpal iti panag-usar ti kamera ken ti maysa a pagbuyaan ti proyektor wenno kompiuter a makabael a mangpapardas ti siklo babaen dagiti ladawan iti maysa apanagsasaruno. Ti animasion ket mabalin a maaramid itiinaramid ti ima nga arte, inaramid ti kompiuter a ladawan,wenno tallo a dimension a banbanag, a kas dagiti tirtiris wenno dagiti pugura a naaramid ti pila, wenno panagtitipon kadagitoy a pamay-an. Ti puesto ti tunggal maysa a banag iti naisangayan a ladawan ket mainaig tipuesto iti dayta banag kadagiti napalabas ken dagiti sumaganad a ladawan tapno ti tunggal maysa a banag ket nawaya nga agparang a nasayaat ti kuti ti ayosna iti tunggal maysa. Ti pramit a panagbuya ket agiparang kadagitoy a ladawan iti napardas a panagsasaruno, kadawyan dagitoy a 24, 25, wenno 30 a kuadro tunggal maysa a segundo.
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti balikas nga animasion ket nagtaud manipud ti Latin a balikas ti animātiō, "ti tignay a panangiyungar iti biag"; manipud ti animō ("mangited ti biag") ken -ātiō ("ti tignay").
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Animasion idiay Wikimedia Commons
- Kitaen ti Animasion idiay Gandat ti Nawaya a Direktorio (Ingles)
- Dagiti Eksperimental a Pamay-an ti Animasion
- Ti panagaramid ti 8-minuto nga ababa a kartun
- "Animando", ti 12 a minuto a pelikula a mangipakpakita kadagiti 10 a nadumaduma apamay-an ti animasion (ken mangisuro ti panagusar kaniada).


text:
Juana ti Arko
Ni Juana ti Arko (Pranses: Jeanne d'Arc,[2] IPA: [ʒan daʁk]; ca. 1412[3] – 30 Mayo 1431), a parbo ti nagan a kas "Ti Katulong iti Orléans" (Pranses: La Pucelle d'Orléans), ket maysa a bannuar ti Pransia ken maysa a Romano Katoliko a santo. Isu ket naipasngay a kas maysa a mannalon a babai iti tatta nga aldawen ti akindaya a Pransia. A timmunton ti nainlangitan a pannakaiturong, isu ket nangidaulo ti buyot ti Pransia kadagiti nangruna a panagballigi idi las-ud ti Gubat ti Sangagasut a Tawtawen, a nagited ti pakadalanan ti pannakabalangat ni Karlos VII iti Pransia. Isu ket natiliw babaen dagiti Borgona, ket naisubli ket naipasukat iti kuarta kadagiti Inggles, naidarum babaen dagiti nagkaykayat ti Inggles nga Obispo iti Beauvais a ni Pierre Cauchon para kadagiti panagpabasol a "insubordinasion ken heterodoksia",[4] ken idi ket pinuoran iti pasok para iti herehia idi idu ket agtawen ti 19.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ http://www.chemainustheatrefestival.ca/season_saint_timeline.html
- ^ Ti naganna ket naisursuta kadagiti nadumaduma a kita, a naisangsangayan idi masakbayan ti tengnga ti maika-19 a siglo. Kitaen ti Pernoud ken Clin, pp. 220–221. Adda ti reporta nga isu ket nagpirpirma ti naganna akas ti "Jehanne" (kitaen ti www.stjoan-center.com/Album/, paspaset 47 ken 49; daytoy ket naipaammo pay iti Pernoud ken Clin).
- ^ Dagiti moderno a pakabuklan ti biograpia ket mangipanpaneknek a ti pannakaipasngayna ket idi Enero 6 para kenni Juana. Iti kinapudno, nupay kasta, isu ket makakarkulo laeng ti bukodna a tawen. Amin dagiti saksi ti panagisubli ti sigud a kasasaad a tribunal ket nagkarkarkulo ti tawenna urayno adu kadagitoy a tattao ket dagiti apongna ken manganak a tatangna. Ti Enero 6 a panagtunton ket naibatay iti maysa a taudan: ti maysa a surat manipud kenni Apo Perceval de Boullainvilliers idi 21 Hulio 1429 (kitaen ti Juana ti Arko Nga Agmaymaysa ken ti Saksina ni Pernoud, p. 98: "Ni Boulainvilliers ket agibagbaga ti pannakaipasngayna idiay Domrémy, ken isu ti nangited kaniatayo ti petsa, a mabalin nga isu daytoy ti pudno, a nagibaggaga nga isu ket naipasngay iti rabii ti Piesta dagiti Tallo nga Ari, Enero 6"). Ni Boulainvilliers, nupay kasta, ket saan idi a manipud idiay Domrémy. Daytoy a pasamak ket mabalin a saan a nairehistro. Ti pannakasanay dagiti parokia a rehistro para kadagiti saan a nalatak a pannakaipasngay ket saan a nagrugrugi aginggana kadagiti adu a simmarsaruno a kaputotan.
- ^ Marina Warner, Juana ti Arko, Ladawan ti Babai a Kinatured, p.5
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- DeVries, Kelly (1999). Juana ti Arko: Ti Daulo ti Milisia. Stroud, Gloucestershire: Sutton Publishing. ISBN 0-7509-1805-5. OCLC 42957383.
- Famiglietti, Richard C. (1987). Naarian ngaIntriga: Didigra idiay Korte ni Karlos VI 1392–1420. AMS a panagadadal dagiti Tengnga a Panawen, 9. New York: AMS Press. ISBN 0-404-61439-6.
- Lucie-Smith, Edward (1976). Juana ti Arko. Bristol: Allen Lane. ISBN 0-7139-0857-2.
- Oliphant, Mrs. (Margaret) (Hunio 2002) [1896]. Jeanne d'Arc: Ti Biagna ken Ipupusay. Heroes of the Nations. IndyPublish.com. ISBN 978-1404310865.
- Pernoud, Régine; Marie-Véronique Clin (1999). Juana ti Arko: Ti Saritana. inpatarus ken binaliwan babaen ni Jeremy duQuesnay Adams; inurnos babaen ni Bonnie Wheeler. New York: St. Martin's Press. ISBN 9780312214425. OCLC 39890535.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Juana ti Arko idiay Wikimedia Commons


text:
Aritmetika
Ti Aritmetika (manipud ti Griego a balikas ti ἀpιθuός, arithmos "numero") ket isu ti kaduogan[1] ken ti pangiyunaan unay a sanga iti matematika, daytoy ket nadayeg a maus-usar, para kadagiti aramid a sumakop manipud ti inaldaw a nalaka a panagbilang aginggana kadagiti napasayaat a panagkarkulo iti siensia ken negosio. Daytoy ket mangiraman ti panagadal iti kaadu, a naipangpangruna a kas resulta kadagiti operasion a mangitipon kadagiti numero. Iti sapasap a panag-usar, daytoy ket mangitudo kadagiti nalaklaka a tagikua no agusar kadagiti tradisional nga operasion iti nakadagdagupan, nakakiskissayan, multiplikasion ken panagbingbingay kadagiti bassit a patpateg dagiti numero. Dagiti propesional a matematiko ket sagpaminsanda nga agus-usar iti termino a (nangatngato nga ) aretmetika[2] no mangibagbaga kadagiti nasaysayaat a resulta a mainaig iti teoria ti numero, ngem nasken a daytoy ket saan a maiyallilaw iti elementario nga aritmetika.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Matematika". Naipalawag a Siensia. Naala idi 23 Oktubre 2012.
- ^ Davenport, Harold, Ti Nangatngato nga Aritmetika: Ti Maysa a Pangyuna iti Teoria dagiti Numero (Maika-7 nga ed.), Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, Cambridge, UK, 1999, ISBN 0-521-63446-6
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Cunnington, Susan, Ti Sarita iti Aritmetika: Ti Ababa a Pakasaritaanna ket ti Taudan ken Panagrang-ay, Swan Sonnenschein, Londres, 1904
- Dickson, Leonard Eugene, Pakasaritaan ti Teoria dagiti Numero (3 a tomo), naimaldit manen: Carnegie nga Instituto ti Washington, Washington, 1932; Chelsea, New York, 1952, 1966
- Euler, Leonhard, Dagiti Elemento ti Alhebra, Tarquin Press, 2007
- Fine, Henry Burchard (1858–1928), Ti Numero a Sistema ti Alhebra a Teoretikal ken Naipakasaritaan a Nabanagan, Leach, Shewell & Sanborn, Boston, 1891
- Karpinski, Louis Charles (1878–1956), Ti Pakasaritaan ti Aritmetika, Rand McNally, Chicago, 1925; rnaimaldit manen: Russell & Russell, New York, 1965
- Ore, Øystein, Ti Numero a Teoria ken ti Pakasaritaanna, McGraw–Hill, New York, 1948
- Weil, André, Numero a Teoria: Ti Maysa nga Arngian iti Amina Pakasaritaan, Birkhauser, Boston, 1984; narepaso: Dagiti Panagrepaso ti Matematika 85c:01004
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Aritmetika idiay Wikimedia Commons
- MathWorld - artikulo a maipanggep ti aritmetika


text:
Ateísmo
Ti ateísmo , iti maysa a nawatiwat a kapanunotan, ket ti panaglikudan ti pammati iti kaada kadagti kinadios.[1][2] Iti naakakikid a kapanunotan, ti ateísmo ket ti naisangsangayan a puesto nga awan dagiti kinadios.[3][4][5] A ti panakairaman unay, ti ateísmo ket ti kaawan ti pammati ti irurumsua kadagiti aniaman a kinadios.[4][5][6] Ti ateísmo ket maigiddiat ti teismo,[7][8] nga iti sapasap a terminona ket ti pammati nga adda ti maysa adios.[8][9]
Ti termino nga ateísmo ket nagtaud manipud ti Griego a ἄθeoς (atheos), a kayatna asaoen ket "awan ti dios (wenno awan dagiti dios)", nga inususar a kas ti panagdadael a termino a maipakat kadagiti maikapanunot a mangilikud kadagiti dios a karkararagan babaen dagiti dakdakkel a kagimongan. Ti adda a panakaiwaran ti nawaya a panunot, eskeptiko a panagusig, ken dagiti simmarsaruno a panagadu ti panagdillaw iti relihion, ti panakaipakat iti daytoy a termino ket bimmassit ti kalawana. Dagiti immuna a tattao a nagilasin kaniada a nagususar ti balikas nga "ateista" ket nagnaed idi maika18 a siglo.[10]
Dagiti ateista ket maimatonan nga eskeptiko kadagiti panagtunton a datdatlag, a nagdakamatda ti kinaawan ti panagpalpaliiw nga ebidensia para kadagiti kinadios. Ti managpanunot para iti saan mamatmati iti aniaman a dios ket mairaman ti problema iti diablo, ti panagsuppiat manipud ti bangking a palgak, ken ti panagsuppiat manipud ti saan a panakamatmati. Dagiti sabali pay a panagsuppiat para iti ateísmo ket maisakup manipud ti pilosopiko aginggana ti sosial ken aginggana ti naipakasaritaan. Urayno adda dagiti ateista a nakaampon kadagiti sekular pilosopia,[11][12] awan ti maysa nga ideolohia wenno agasmang dagiti ugali a kapponan dagiti ateista.[13] Adu kadagiti ateista nga agtengtengngel a ti ateísmo ket adadu a naagum a panakakita ti lubong ngen ti teismo, ken isu ngarud a daytoy ket ti dagsen iti paneknek ket saan a maisanglad a mangipaneknek ti ateista ti kaadda iti Dios, ngem ti teista ti mangted ti nakem para iti teismo.[14]
Ti ateísmo ket maawawat kadagiti bassit nga uneg ti relihion ken naikararua a sistema ti pammati, a mairaman ti Hainismo, Budismo, Hinduismo, Neopagano a tigtignay[15] a kas ti Wicca,[16] ken dagiti di-teistiko a relihion. Ti Hainismo ken dagiti dadduma a porma iti Budismo ket saanda a mangitakder ti pammati kadagiti dios,[17] a ti Hinduismo ket agtengngengela ti ateísmo ket umiso, ngem adda dagiti pagadalan a makakitkita ti dalan iti maysa nga ateista ket narigat a masurotan kadagiti banag ti panakakararua.[18]
Gaputa dagiti konsepto ti ateísmo ket nadumaduma, ti panagilasin ti kaadu dagiti ateista nga adda ti lubong tatta nga ladaw ket narigat.[19] Segun ti maysa a karkulo, dagiti ateista ket buklen ti agarup a 2.3% iti populasion ti lubong, ken dagiti pay 11.9% ket saan a relihioso.[20] Segun ti sabali pay, dagiti gatad ti bukod a nagreporta ti ateísmo ket kaaduan kadagiti Lumaud a pagiliana, a dagitoy ket adda dagati nadumaduma a degrado: ti Estados Unidos (4%), Italia (7%), Espania (11%), Gran Britania (17%), Alemania (20%), ken Pransia (32%). Segun ti maysa a reporta idi 2009 babaen ti Amerikano a Panagsukisok ti Reliohioso a Panakailasin, dagiti tattao nga agitunton a kumappon ti "awan ti relihion" ket mangbukel kadagiti 15% iti populasion ti Estados Unidos.[21]
Dagiti linaon
Dagiti panangilawlawag ken panangilasin[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti mannurat ket saanda nga umanamong no kasano ti kasayaatan a panagipalawag ken panangidasig ti ateismo,[22] a nagisupsuppiat no ania dagiti nalatak a masna nga entidad a pakaipakatan dagitoy, no dagitoy ket panagitalgedan a kabukodanna wenno gapu ti kaawanna, wenno makasapul ti siaammo, a nalawag a panaglikud. Ti ateismo ket naikapanunotan a maipadpada ti agnostisismo,[23][24][25][26][27][28][29] ken naisupadi pay daytoy.[30][31][32] Ti nadumaduma a kita ti kategoria ket naus-usar a panagilasin kadagiti nadumaduma aporma ti ateismo.
Sakup[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda dagiti saan a nalawag ken kontrobersia a maipanggep ti panagipalpalawagan ti ateismo ket taudan manipud ti karigat ti panakaabot ti konsenso para iti panagipalpalawag kadagiti balikas a kas ti kinadios ken dios'. Ti kinaadadu ngem maysa a paggidgiddiatan dagiti panakapartuat ti Dios ken dagiti kinadios ket mangiturong kadagiti naidumaduma a kapanunotan a maipanggep ti panakaipakat ti ateismo. Dagiti taga-ugma a Romano ket pinabasolda dagiti Kristiano nga isuda ket ateista gapu ti saanda apanagraem kadagiti pagano a kinadios. Nain-inot, a dagitoy a panagsirmata ket napaay ti panakapaborna gapu ti teismo ket naawaawatan a kas mangbukel ti pammati kadagiti aniaman a kinasantuan.[33]
No ti kapanggepan ti sakup iti datdatlag a linikudan, ti ateismo ket mabalin a mangsuppiat ti aniaman mmanipud ti kaadda ti kinadios, aginggana ti kaadda ti aniaman a espiritual, nalatak a masna, wenno dagiti transsendental a konsepto, a kas kadagiti Budismo, Hinduismo, Hainismo kenTaoismo.[34]
Natalipuspos nga isuppiat ti nalawag[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti panangipalpalawag ti ateismo ket agdumaduma pay iti degrado a konsiderasion ti panakaikabil ti kapanunotan kadagiti dios tapno matawagan ti maysa nga tao ket ateista. Ti ateismo ket sagpaminsan pay a naipalpalawag a ti nalaka a panakairaman ti kaawan ti pammati ti kaaada dagiti kinadios. Daytoy a nawatiwat a panangipalpalawag ket mangiraman kadagiti kayananak ken dagiti attao a saan pay a naisarsarak kadagiti teistiko a kapanumotan. Idi nabaybayag pay ngem idi 1772, ni Baron d'Holbach ket kinunana nga "Amin nga ubbing ket nayaka nga Ateista; awan ti kapanunotanda iti Dios."[35] Ti kapada pay daytoy, ni George H. Smith (1979) ket nagisingasing a: "Ti tao nakaamo ti teismo ket maysa nga ateista gaputa isu ket saan a namatmati ti dios. Dagyto y a kategoria ket mangiraman ti ubing nga adda ti konseptona a makaawat kadagiti banag a maipanggep, ngem isu ket saan pay a siaammo kadagittoy a panggep. Ti kinapudno a daytoy nga ubing ket saan a namatmati ti dios ket mangikari kaniana aks maysa nga ateista."[36] Ni Smith ket nangaramid ti termino a natalipuspos nga ateismo tapno mangitudo ti "kaawan ti teistiko a pammati nga awan ti siaammo a panaglikud ti daytoy" ken nalawag nga ateismo tapno mangitudo ti nasapsapasap a panagipalpalawag ti siaammo a saan a panakamatmati. Ni Ernest Nagel ket suppiatenna ti panagilawlawag ni Smith iti ateismo a kas laeng ti "kaawan ti teismo", a nagawawat laeng ti nalawag nga ateismo a kas ti agpayso nga "ateismo".[37]
Positibo nga isuppiat ti negatibo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti pilosopo a kas ni Antony Flew[38] ken ni Michael Martin[33] ken adaanda ti sabsabali a positibo (napigsa/natangken) nga ateismo nga adda ti negatibo (nakapsot/nalukneng) nga ateismo. Ti positibo nga ateismo ket isu ti nalawag a panagpaneknek nga awan dagiti dios. Ti negatibo nga ateismo ket mangiraman kadagiti amin a aporma ti saan a teismo. Sgun ti daytoy a panakaikategoria, ti sinoman a saan a teista ket negatibo wenno positibo nga ateista. Dagiti termino a nakasot kennapigsa ket kabarbaroda laeng, bayat a dagiti termino a negatibo ken positibo nga ateismo ket nadadaan ti nagtaudanda, a dagitoy ket naus-usar (kadagiti nadumaduma apamay-an) iti pilosopiko a literatura[38] ken dagiti Katoliko nga apolohetiko.[39] Babaen ti daytoy a panakisina ti ateismo, kaaduan kadagiti agnostiko ket maikarida a kas dagiti negatibo nga ateista.
Bayat a ni Martin, kas pagarigan, ket mangipatpataged a ti agnostiko ket buklenna ti negatibo nga ateismo,[26] kaaduan kadagiti agnostiko ketmakakita kadagiti kapanunotanda a naisangsangayn manipud ti ateismo,[masapul a dakamaten] a mabilinda a mangusig a saan a mangpaneknek ngem ti teismo wenno makasapul ti kapadpadana a pakinakem.[40] Ti panagipatalgedan ti panakaala ti pannakaammo para iti weeno ti panagisuppiat ti kaadda ti dios ket sagpaminsan a nakitkita a daytoy ket mangitudo a ti ateismo ket makasapul ti nasken a pammati.[41] Ti sapasap a panagsungbat dagiti ateista ti daytoy a suppiatan ket mairaman ti saan pay a napasingkedan a relihioso a preposisio ket marembengan kadagiti kaaduan a saan a pamakamatmati a kas dagit amin a sabsabali a saan pay a napasingkedan a preposision,[42] ket ti saan a pannakaipasingkedan ti kaadda ti dios ket saan nga agibagbaga ti kapadpadan a probabilidad ti aniaman kadagioy a posibilidad.[43] Ti Eskoses a pilosopo a ni J. J. C. Smart ketnagisuppiat pay a "sagpaminsan a ti maysa a tao ket ilanadna ti bagina, urayno nasgedan unay, a kas maysa nga agnostiko gapu ti di mataldedan a panagisapasap ti pilosopiko nga eskeptisismo a mangikkat kadatayo manipud ti panagibaga nga ammotayo amin ti uray ania, malaksid ngata dagiti kipapudno ti matematika ken pormal a lohiko."[44]Gapu ti daytoy, adda dagiti mannurat nga ateista akas ni Richard Dawkins ket kaykayatda ti panagilasin ti teista, agnostiko ken ateista ti panakairaman ti maysa a espektro iti teistiko a probabilidad—ti pannakabalin a ti tunggal maysa ket mangibaga ti panagisao a ti "Dios ket adda".[45]
Panangilawlawag a kas di mabalin wenno di agnanayon[urnosen | urnosen ti taudan]
Sakbay ti maika-18 a siglo, ti kaadda ti Dios ti sapasap nga inawawat idiay lumaud a lubong a ti panakabalin ti agpayso ng ateismo ket sinalsalusod. Daytoy ket tinawtawagan akas ti teistiko innatismo—ti pakinakem nga amin a tattao ket namatmati iti Dios manipud idi naipasngayda; iti uneg daytoy a kapanunotan ket ti pammati a dagiti ateista ket agliblibakda.[46]
Adda pay ti puesto a mangitunton a dagiti ateista ket napardasda a namatmati ti Dios ti oras dagiti didigra, a dagiti ateista ket makaararamid kadagiti insasao ti ipupusay, wenno ti "awan dagiti ateista idiay trinsera."[47] Adda pay dagiti kas pagarigan a mangsuppiat kadagitoy, kadagitoy ket ti kas pagarigan ti literal a "ateista idiay trinsera."[48]
Adda dagit ateista ket nagdudua ti kammasapulan ti termono nga "ateismo". Idiay librona Surat para iti Kristiano a Pagilian, ni Sam Harris ket nagsurat ti:
Iti kinapudno, ti "ateismo" ket maysa atermino a nasken koma a saan a rimsua. Awan ti sinoman a manginagan kaniada a kas maysa a "saan nga astrologo" wenno a "saan nga alkimista." Awantayo kadagiti balikas para kadagiti tattao nga agdudua a ni Elvis ket sibibiag pay wenno dagitiganganaet ket nagbaniagada ti ariwanas tapno ramesenda dagiti rantsero wenno dagiti bakada. Ti ateismo ket dagiti laeng uni nga aramid dagiti narasonan a tattao no adda dagiti saan a napasingkedan a relihioso a pammati.[49]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Nielsen 2011: “Embes nga inagbaga a ti maysa nga ateista ket ti sinoman a namatmati a saan nga agpaysao wenno mabalin a saan nga agpayso nga adda ti maysa a Dios, ti nasaysayaat a panakaidasig iti ateismo ket bullen ti narigrigat a pangitunton a ti maysa nga ateista ket ti sinoman nga aglikud ti pammati ti Dios kadagiti sumaganad a rason...: para iti maysa nga antropomorpiko a Dios, ti ateista ket likudanna ti pammati iti Dios gaputa saan nga agpayso wenno mabalin a saan nga agpayso nga add ti maysa a Dios; para iti maysa a di-antropomorpiko a Dios... gaputa ti maysa a konsepto iti kastoy Dios ket awan ti kayatna asaoen, saan amaawatan, maisuppiat, saan maipanunotan, wenno makaallilaw; para iti Dios a mailadladawan babaen dagiti moderno wenno kontemporario a teologo wenno pilosopo... gaputa ti konsepto iti Dios a maisalsalusod ket kasta laeng a maskaraanna ti maysa nga ateistiko a sustansia—a kas ti, "Dios" ket maysa laeng a nagan para iti ayate, wenno ... maysa a simboliko a termino para kadagiti moralidad a kaumnoan.”
- ^ Edwards 2005: “Ti panagipapalawagmi, ti maysa nga ‘ateista’ ket ti maysa a tao a manglikud ti pammati iti Dios, urayno adda ti pammategan wenno saan a ti rason ti panaglikud ket ti matunton a ti ‘Dios ket adda’ ket mangiyebkas ti saan nga agpayso a preposison. Dagiti tattao ket sagpaminsanda nga agamampon iti panaglikud kadagiti puesto para iti rason ngem ti maysa a saan nga agpayso a preposision. Daytoy ket sapasap kadagiti kontemporario a pilosopo, ken dagitoy ket agpayso a sapasap kadagiti nasapsapa a sigsiglo, ti paglikud kadagiti puesto iti banag a daytoy ket awan ti kayatna asaoen. Sgpaminsay pay, a ti maysa ateoria ket maliklikudan kadagiti banag a kadagiti kabanagan a daytoy ket nadalus wen redundante wenno agpapaos, ken adu pay dagiti konsiderasion iti maysa anaisangsangayan a kontesto a sapasap nga umannurot a mangbukel ti nasayaat a nagbanagan para iti panaglikud a panagtalged.”
- ^ Rowe, William L. (1998). "Ateismo". Iti Edward Craig. Routledge nga Ensiklopidia iti Pilosopia. Taylor & Francis. ISBN 978-0-415-07310-3. Naala idi 2011-04-09. "A kas sapasap a maawawatan, ti ateismo ket ti puesto a mangpatalged ti kaawan iti Dios. Isu ngarud a ti maysa nga ateista ket ti sinoman a saan a namatmati iti Dios. Ti maysa pay a kayat a saoen ti "ateismo" ket ti awann apammati ti kaada iti Dios, ngem ti positibo a pammati iti kaawan ti Dios. ...ti maysa nga ateista, iti nalawlawa a kapanunotan iti daytoy a termino, ket ti sinoman a saan a namatmati kadagiti amina porma iti kinadios, a saan laeng nga iti Dios iti tinawtawid a teologo ti Lumaud."
- ^ a b Harvey, Van A. "Agnostisismo ken Ateismo", iti Flynn 2007, p. 35: “Dagiti termino nga ATEISMO ken AGNOSTISISMO ket mangipautang kaniada kadagiti dua a sabsabali a panagipalpalawag. Ti umuna ket nakaala ti negatibo nga a dagitoy dua ket sakbay ti Griego a theos (dibinidad) ken gnosis (ti panakaammo) a kayatna asaoen ket ti ateismo ket ti kaawan ti pammati kadagiti dios ken ti agnotisismo ket ti awan ti pannakaammo iti naisangsangayan a suheto ti banag. Ti maikadua apanagipalpalawag ket alaenna ti kayat a saoen ti ateismo a ti nalawag a panagsuppiat ti kaada dagiti dios ken ti agnotisismos a kas ti puesto ti maysa a tao, a gapu ti kaada ti maysa a dios ket saan a maammoan, atipaenna ti panagikeddeng kadagitoy... Ti immuna ket adadu a mangiraman ken makabigbig laeng kadagiti dua a pagpilian: No mamati kadagiti dios wenno saan. Iti kasta, isu ngarud a daytoy ket awan ti maikatlo a pagpilian, a kas dagiti tinunton dagiti tumawtawag kaniada nga agnostiko. A dagitoy ket awan pammati, dagitoy ket puno nga ateista. Ngem ti kaadu pay, gapu ti kaawan ti pammati ket isu ti kognitibo a puesto a panakaipasngay ti sinoman, ti dagsen ti panagpaneknek ket adda kadagiti agipakpatader ti relihioso a pammati. Dagitimangipakpatakder ti maikadua a panagipalpalawag, babaen ti paggiddiatan, ket nangibagbagada a ti immuna apanagipalpalawag ket nawatiwat unay gaputa mangiraman kadagiti awan ti pannakaammona nga ububbing a mairaman kadagiti agrsibo ken nalawagan nga ateista. Iti kasta, daytoy ket saan a mabalin nga amponen ti publiko.”
- ^ a b Simon Blackburn, ed. (2008). "atheism". Ti Oxford Diksionario iti Pilosopia (2008 nga ed.). Oxford: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. Naala idi 2011-12-05. "Ti adda wenno awan iti pammati nga adda ti maysa a dios, wenno ti pammati nga awan daytoy. Sagpaminsan a bukodna a naipanunotan n daytoy ket adadu a naipammatian ngen daytoy ket agnotisismo laeng, urayno dagiti ateista ket agisunbatda a ti sinoman ket maysa nga ateista kadagiti kaaduan a dios, isu nga agpasangoda iti maysa laeng nga agpang."
- ^ "atheism". Diksionario ti Oxford. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. Naala idi 2012-04-09.
- ^ "Dagiti panangipalpalawagan: Ateismo". Departamento dagiti Relihioso a Panagadadal, Unibersidad iti Alabama. Naala idi 2011-04-09.
- ^ a b Inggles a Diksionario ti Oxford (2nd nga ed.). 1989. "Pammati ti maysa a dios, wenno kinadios, a kas maisuppiat ti ateísmo"
- ^ "Merriam-Webster Online a Diksionario". Naidulin manipud ti kasisigud idi 14 Mayo 2011. Naala idi 2011-04-09. "pammati ti kaada ti dios wenno dagiti dios"
- ^ Armstrong 1999.
- ^ Honderich, Ted (Ed.) (1995). "Humanismo". Ti Oxford Kumaduaan ti Pilosopia. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p 376. ISBN 0-19-866132-0.
- ^ Fales, Evan. "Naturalismo ken Pisikalismo", iti Martin 2006, pp. 122–131.
- ^ Baggini 2003, pp. 3–4.
- ^ Stenger 2007, pp. 17–18, nga agdakdakamat ti Parsons, Keith M. (1989). Ti Dios ken ti Dagsen ti Paneknek: Plantinga, Swinburne, ken ti Panagusig a Panagsalaknib ti Teismo. Amherst, New York: Prometheus Books. ISBN 978-0-87975-551-5.
- ^ Carol S. Matthews (19 Oktubre 2009). Baro a Sirmata Baro a Puso Napabaro a Panagtawag - Maikadua a tomo. Biblioteka ni William Carey. ISBN 978-0-87808-364-0. "Nupay dagiti Neo-Pagano ket makibinningayda ti panagitalek ti katutubo ken kararua adda dagiti naidumaduma a pammati ken panagkasanay. Adda dagiti ateista, dagiti dadduma ket politeista (adda dagiti nadumaduma a dios), dagiti dadduma ket panteista (amin ket Dios) ken dagiti dadduma pay ket panenteista (adda amain iti Dios)."
- ^ Carol S. Matthews (19 Oktubre 2009). Dagiti Baro a Relihion. Chelsea House Publishers. ISBN 978-0-7910-8096-2. "Awan dagiti sangalubongan a panagsirmata a dagiti amin a tinengtengngel ti Neo-Pagano/Wiccan. Maysa nga online a nagtaudan ti pakaammo ket mangipakita a depende no kasano ti panagipalawag ti termino a Dios, mabalin a dagiti Neo-Pagano a maidasig a kas dagiti monoteista, duoteista (dua adios), politeista, panteista, wenno ateista."
- ^ Kedar, Nath Tiwari (1997). Komparatibo a Relihion. Motilal Banarsidass. p. 50. ISBN 81-208-0293-4.
- ^ Chakravarti, Sitansu (1991). Hinduismo, maya apamay-an ti biag. Motilal Banarsidass Publ. p. 71. ISBN 978-81-208-0899-7. Naala idi 2011-04-09. "Segun ti Hinduismo, ti dalan ti ateista ket narigat a masurotan kadagiti banag ti panakakararua, ngem daytoy ket maysa nga umiso."
- ^ Zuckerman, Phil (2007). Martin, Michael T, ed. Ti Cambridge a Kumaduaan ti Ateísmo. Cambridge, England: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. p. 56. ISBN 978-0-521-60367-6. OL 22379448M. Naala idi 2011-04-09.
- ^ "Sangalubonagn a Namatmati dagiti Amina Relihion babaen ti Innem a Luglugar ti Kontinente, Tengnga ti-2005". Encyclopædia Britannica. 2005. Naala idi 2007-04-15.
- 2.3% dagiti Ateista: Dagiti tattao a magiyebebkas ti ateismo, eskeptisimo, dinamatmati, wenno irrelihion, a mairamraman dagiti militante a kontra relihioso (panagsuppiat ti amin a relihion).
- 11.9% Saan a relihioso: Dagiti tattao a magiyebebkas ti kaawan ti relihion, saan a namatmati, agnostiko, nawaya nga agpanpanunot, di-interesado, wenno dagiti saanen a namatmati a sekularista a di nangikaskaso kadagit amin arelihion ngen saan a militante.
- ^ "Dagiti Topiko ti Times: Ateismo". The New York Times. 2009-04-27. Naala idi 2012-06-12.
- ^ "Ateismo". Encyclopædia Britannica. 1911. Naidulin manipud ti kasisigud idi 12 Mayo 2011. Naala idi 2011-04-09. "Ti termino a kas sapasap nga inus-usar, nupay kasta, dayto ket saan unay a naipalpalawagan. Dagiti kayatna asaoen ket nadumaduma (a) segun kadagiti nadumduma akita ti panangipalpalawag ti kinadios, ken naipangpangruna ti (b) a segus ti kas daytoy (i.) inkarkaro nga inampon babaen ti maysa a nagpanpanunot a kas masa a deskripsion ti bukodna a puseto ti teolohiko, wenno (ii.) inpakat baben ti maysa nga agasmangdagiti agpanpanunot kadagiti kasuppiatda. A kas ti (a), masinunuo a ti ateismo manipud tipuesto ti Kristiano ketsabali a panakakonsepto no maipadad ti ateismo a kas naawatan babaen ti maysa Deista, timaysa a Positibista, ti maysa a sumursurot kenni Euhemerus wenno Herbert Spencer, wenno ti maysa a Budista."
- ^ Martin 1990, p. 467-468: "Iti nadayeg a kapanunotan ti maysa nga agnostiko ket ti saan a namatmati wennoawan pammatina nga adda ti Dios, bayat a ti ateista ket saan a namatmati nga adda ti Dios. Nupay kasta, daytoy sapasap a paggiddiatan ti agnostiko ken ateismo ket mabalin laeng no awan ti mangpagarup nga ti ateismo ket kayatna asaoen ket positibo nga ateismo. Iti nadayeg a kapanunotan, ti agnotisismo ket kapasdpadana ti negatibo nga ateismo. Gaputa ti negatibo nga ateismo babaen ti panangipalpalawag ket kayatna asaoen ket saan nga agtengtengngel ti konsepto ti Dios, daytoy ket maipada no namatmati wenno saan a namatmati ti Dios."
- ^ Flint 1903, pp. 49–51: "Ti ateista nupay kasta ket mabalin a, ken saan a kankanayon a, maysa nga agnostiko. Adda dagiti agnostiko nga ateismo wenno ateistiko nga agnostiko wenno ateistiko nga agnotisismo, ken ti panagtiptipon ti ateismo iti agnotisismo a no mainaganan ket kadawyan daytoy."
- ^ Holland, Aaron. "Agnosticism", in Flynn 2007, p. 34: "Daytoy ket nagruna a maipalagip a daytoy a panakaipatarus ti agnotisismo ket maipada ti teismo wenno ateismo, gaputa naipakeddeng laeng daytoy a ti pannakaammo ti kaadda ti Dios ket saan a magun-od."
- ^ a b Martin 2006, p. 2: "Ngem ti agnotisismo ket maipada ti negatibo nga ateismo gaputa ti agnotisismo ket buklenna ti negatibo nga ateismo. Gaputra ti agnotiko ket saan a namatmati iti Dios, isuda babaen ti panangipalpalawag ket negatibo nga ateista. Daytoy ket saan a mangibagbaga a ti negatibo nga ateismo ket buklenna ti agnotisismo.Ti negatibo nga ateista ket mabalin a saan anamatmati ti Dios ngem saan a nasken."
- ^ Barker 2008, p. 96: "Dagiti tattao ket nagsidsiddaawda a makangeg no ibagak a siak ket maysa nga ateista ken maysa nga agnostiko, gaputa ipagarupda a daytoy ket mangpakapsot ti panagikeddengko. Kankanayo nga isungsungbatko ti ti maysa a saludsod a kas ti, "Garud ket, sika kadi ket Republikano wenno Amerikano?" Dagitoy dua a balikas ket agserbi kadagiti sabali a konsepto ken saanda nga agpadpada nga eksklusibo. Ti agnotisismo ket mangibagbaga ti pannakaammo; ti ateismo ket mangibagbaga ti pammati. Ti kuna ti agnostiko ket, "AWan ti pannakaammok nga adda ti Dios." Ti kuna ti ateista ket, "AWan ti pammatik anga adda ti Dios." Mabalinmo a ti maminsan a mangkuna dagitoy dua. Adda dagiti agnostiko ket ateistiko ken adda kadagitoy ket teistiko."
- ^ Besant, Annie. "Apay koma aMaparukma dagiti Ateista?". iti Bradlaugh 1884, pp. 185–186: "Dagiti ateista ket agur-urayda para iti paneknek ti Dios. Aginggana ti isasangpet ti paneknek isu ket agbatbati, a kas ti imbagbaga ti naganna, nga awan ti Dios. Ti isipna ket nawaya kadagiti amain a baro a kinapudno, kalpasan ti panakalabasna ti agbanbantay ti Rason idiay ruangan."
- ^ Holyoake, George Jacob (1842). "Mr. Mackintosh's New God". Ti Orakulo iti Rason, Wenno, Naimulasan ti Pilosopia 1 (23): 186. "Iti panakaisuppiat, Siak, a kas mays anga Ateista, nga agibagbaga a saanak a makakita ti umanay a rason a mamatmati nga adda ti maysa a dios. Saanak nga aginkukuna nga ammok nga adda ti dios. Ti napno a saludsod ti kaadda ti dios, pammati wenno saan a panakapammati, ti saludsod ti probabilidad wenno ti improbabilidad,saan a tipannakaammo."
- ^ Nielsen 2011: "ateismo, iti sapasap, ti panagdillaw ken ti panaglukud ti metapisikal a pammati iti Dios wenno espiritual a parsua. A kas ti, a kadawyan a mailaslasin manipud ti teismo, a mangipatalged ti kinaagpayso ti nailangitan ken kadawyan nga agsuksukisok a manipakita ti kaaddana. Ti ateismo ket mailaslasin pay manipud ti agnotisismo, a mangiukat ti saludsod no adda ti dios, a mangibagbaga a mangbirbiruk a ti saludsod ket saan a nasungbatan wenno saan a mabalin a masungbatan."
- ^ "Atheism". Encyclopædia Britannica Concise. Merriam Webster. Naala idi 2011-12-15. "Panagdillaw ken panaglikud ti metapisikal a pammati iti Dios wenno nailangitan a parsua. A saan a kapadpada ti agnotisismo, a mangilukat ti saludsod no adda ti maysa a Dios, ti ateismo ket maysa a positibo a panaglikud. Daytoy ket naramurtan kadagiti nadumaduma sistema ti pilosopia."
- ^ "Atheism". Encyclopædia Britannica. 1911. Naidulin manipud ti kasisigud idi 12 May 2011. Naala idi 2011-04-09. "Ngem ti dogmatiko nga ateismo ket manmano laeng nomaipada ti eskeptikal a kita, a daytoy ket kapadpada ti agnotisismo gaputa daytoy ket likudanna ti kapasidad ti isip ti tao nga agporma manipud kadagiti aniaman a panagpartuat ti Dios, ngem daytoy ket maigiddiat manipud daytoy gaputa ti agnostiko ket agtengtengngel laeng ti naatipa a panagikeddeng, nupay, iti panakasanay, ti agnotisismo ket maitutop ti pagbanagan ti ugali para iti relihion a narigat a mailasin manipud ti maysa a pasibo wenno agresibo nga ateismo."
- ^ a b Martin 2006.
- ^ "Atheism as rejection of religious beliefs". Encyclopædia Britannica 1 (15th nga ed.). 2011. p. 666. 0852294735. Naidulin manipud ti kasisigud idi 12 Maya 2011. Naala idi 2011-04-09.
- ^ d'Holbach, P. H. T. (1772). Nasayaat a Nakem. Naala idi 2011-04-07.
- ^ Smith 1979, p. 14.
- ^ Nagel, Ernest (1959). "Dagiti Pilosopiko a Konsepto ti Ateismo". Dagiti Kangrunaan a Pammati: Dagiti Relihioso a Pilosopia ti Nagtagitaoan. Sheridan House. "Maawatakto babaen ti "ateismo" ti panagdillaw ken panaglikud kadagiti kangrunaan a panagtuntonkadagiti nadumaduma a kita ti teismo... ti ateismo ket nasken a saan a a mainaganan ti nasaragasag a saan apanakamatmati... Isu a, ti maysa nga ubing a saan pay a nakaawat ti relihioso a panagibagbagaan ken saan pay a nakangeg ti kapanggepan ti Dios, ket saan nga ateista – gaputa saanna a liklikudan ti anaiaman a teistiko a panagtunton. Timaipada pay ket ti kaso ti laklakay , no isu ket nagikkat manipud ti pammati ti amana nga awan ti panagpanunot wenno gapu ti nabatad a saan a panakamatmati ti aniaman kapanggepan ti teolihiko, ket saan nga ateista – gaputa ti kastoy a laklakay ket ssan a mangkarkarit ti teismo ken saan ng aagibagbaga ti aniaman a panunot iti dayta a suheto."
reprinted in Critiques of God, edited by Peter A. Angeles, Prometheus Books, 1997.
- ^ a b Flew 1976, pp. 14ff: “Iti daytoy nga interpretasion ti ateosmo ket agbalin a:ti saan a positibo nga agipatpatalged ti kaadda ti Dios; ngem ti sinoman a saan a teista. Palubosan dakami, para kadagiti sumakbay a sisasagana reperensia, a mangipangyuna dagit ietiketa ti ‘positibo nga ateista’ para iti dati ken ‘negatibo nga ateista’ para iti kinaudi.”
- ^ Maritain, Jacques (July 1949). "Iti Kayat a Saoen ti Kontemporario nga Ateismo". Ti Panagrepaso dagiti Politika 11 (3): 267–280. doi:10.1017/S0034670500044168.
- ^ Kenny, Anthony (2006). "No Apay a Saanak nga Ateista". Ti Ania a Pamatika. Continuum. ISBN 0-8264-8971-0. "Ti pudno a kasisigud ket saan a teismo wenno ateismo, ngem agnotisismo ... ti panagtunton ti pannakaamo ket nasken a mapasingkedan; ti panakanengnengan ket nasken laeng a maikompesar."
- ^ O'Brien, Breda (2009-07-07). "Adu kadagiti ateista nga amammok ket napudno nga addada idiay nangato a lugar idiay lanegit". Irish Times. Naidulin manipud ti kasisigud idi 20 Mayo 2011. Naala idi 2011-04-09.
- ^ Baggini 2003, pp. 30–34. "A nakaro a mangitunton a saoenmi koma a 'Saanak a mamati wenno saan a pakamatmatian a ti Papa ketmaysa robot', wenno 'Wenno ti panaganko ti daytoy a tsokolate ket agpabalin kaniak nga elepante Siak ket kompleto ak nga agnostiko'. Iti kaawan kadagiti aniaman a nasayaat a rason ti pannakamatmati kadagitoy a nakadidillaw a panagitunton, adda ami kadagiti karbengan a saan a mamati kadagitoy, saan kami nga agiatatipa ti panagikeddeng."
- ^ Baggini 2003, p. 22. "Ti kaawan ti panagpasingked ket saan a kapanggepan para iti panagatipa ti pammati. Daytoy ket gapu ti kaawan ti patingga a panagpasingked mabalinmi pay laeng ti naparmek nga ebidensia wenno panangipalpalawag a nasaysayaat ngem ti alternatibo."
- ^ Smart, J.C.C. (2004-03-09). "Ateismo ken Agnitisismo". Stanford nga Ensikloedia ti Pilosopia. Naala idi 2011-04-09.
- ^ Dawkins 2006, p. 50.
- ^ Cudworth, Ralph (1678). Ti Agpayso nga Sirib ti Sistema iti Law-ang: ti umuna apaset, kadagiti amain a rason ken pilosopia ti ateismo ket sinuppiatan ken ti dipannakabalinna ket naipakita.
- ^ Kitaen ti, kas pagarigan, "Dagiti ateista ket tumawtawag ti daulo ti simbaan a mangisubli ti insulto". 1996-09-03. Naidulin manipud ti kasisigud idi 15 Mayo 2011. Naala idi 2011-04-09.
- ^ Lowder, Jeffery Jay (1997). "Ti ateismo ken kagimongan". Naidulin manipud ti kasisigud idi 22 May 2011. Naala idi 2011-04-09.
- ^ Harris 2006, p. 51.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Armstrong, Karen (1999). Pakasaritaan iti Dios. Londres: Vintage. ISBN 0-09-927367-5.
- Baggini, Julian (2003). Ateismo: Ti maysa nga Ababa a Pangyuna. Oxford: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. ISBN 0-19-280424-3.
- Barker, Dan (2008). Awanan ti Dios: No Apay a ti maysa a Ebanghelio anga aAgsersermon ket Nagbalin a Maysa kadagiti mangidaulo ti Ateista ti Amerika. New York: Ulysses a Pagmalditan. ISBN 9781569756775. OL 24313839M.
- Bradlaugh, Charles; et al. (1884). Ti Ateistiko nga Entablada. Londres: Freethought Publishing.
- Dawkins, Richard (2006). The God Delusion. Bantam Press. ISBN 0-593-05548-9.
- Edwards, Paul (2005) [1967]. "Atheism". Iti Donald M. Borchert. Ti Ensiklopedia iti Pilosopia. Tomo. 1 (2nd nga ed.). MacMillan Reference USA (Gale). p. 359. ISBN 978-0-02-865780-6.
- Flew, Antony (1976). Ti Panagipagarup ti Teismo, ken dagiti dadduma pay a Pilosopiko a Salaysay iti Dios, Wayawaya, ken Immortalidad. New York: Barnes and Noble.
- Flint, Robert (1903). Agnostisismo: Ti Croall a Lektura para iti 1887–88. Ni William Blackwood ken dagiti Annakna a Lallaki. OL 7193167M.
- Flynn, Tom, ed. (2007-10-25). Ti Baro nga Ensiklopedia iti Di-namatmati. Prometheus Books. ISBN 9781591023913. OL 8851140M.
- Harris, Sam (2005). Ti Panakalpas iti Pammati: Reliiion, Aligaget, ken ti Sumakbayan iti Rason. W. W. Norton & Company.
- Harris, Sam (2006-09-19). Ti Surat a Para iti Maysa a Kristiano a Pagilaian. Knopf. ISBN 978-0-307-27877-7. OL 25353925M.
- Harris, Sam (Abril 2006a). "Ti Mitolohia iti Gulogulo a Sekular a Moralidad". Nawaya a Panagsukisok 26 (3). ISSN 0272-0701. Naala idi 2011-04-09.
- Hitchens, Christopher (2007). ti dios ket Saan a Nalatak: No Kasano a Makasabidong ti Relihion kadagiti Amin. Random House.
- Hume, David (1779). Dagiti panagsarsarita a Maipanggep ti Masna a Relihion. Londres. OL 7145748M.
- Hume, David (1748). Ti Panagsukisok a Maipangnngep ti Panakaawat ti Nagtagitaoan. Londres.
- Landsberg, Mitchell (2010-09-28). "Dagiti ateista, dagiti agnostiko a kaaduan ti paanakaammo a maipanggep ti relihion, kinuna ti panagsukisok". Los Angeles Times. Naidulin manipud ti kasisigud idi 11 Mayo 2011. Naala idi 2011-04-08.
- Martin, Michael (1990). Ateismo: Ti maysa a Pilosopiko a Panagikeddeng. Philadelphia: Unibersidad ti Temple a Pagmalditan. ISBN 978-0-87722-642-0. OL 8110936M. Naidulin manipud ti kasisigud idi 19 Mayo 2011. Naala idi 2011-04-09.
- Martin, Michael, ed. (2006). Ti Cambridge Kumaduaan ti Ateismo. Cambridge: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. ISBN 0-521-84270-0. OL 22379448M. Naala idi 2011-04-09.
- Nielsen, Kai (2011). "Ateismo". Encyclopædia Britannica. Naala idi 2011-12-06.
- Rafford, R. L. (1987). "Ateopobia—ti maysa a pangyuna". Relihioso a Nagtagitaoan 21 (1): 32–37.
- Russell, Bertrand (1957). No Apay a saanak a Maysa aKristiano, ken dagiti dadduma pay a salaysay a maipanggep ti relihion ket dagiti minaig a suheto. Simon ken Schuster.
- Sartre, Jean-Paul (2001) [1946]. "Eksistentialismo ken Nagtagitaoan". Iti Priest, Stephen. Jean-Paul Sartre: Dagiti Kangrunaan a Sinursurat. Londres: Routledge. p. 45. ISBN 0-415-21367-3.
- Sartre, Jean-Paul (2004) [1946]. "Dagiti etiko ti maysa nga eksistentialista". Iti Gensler, Harry J.; Spurgin, Earl W.; Swindal, James C. Dagiti etiko: Dagiti Kontemporario a Mabasbasa. Londres: Routledge. p. 127. ISBN 0-415-25680-1.
- Shermer, Michael (1999). No Kasanotayo a Namatmati: Siensia, Eskeptisismo, ken ti panagbiruk para iti Dios. New York: William H Freeman. ISBN 0-7167-3561-X.
- Smith, George H. (1979). Ateismo: Ti Kaso a Mangisuppiat ti Dios. Buffalo, New York: Prometheus Books. ISBN 0-87975-124-X. LCCN 79002726. OL 4401616M.
- Stenger, Victor J. (2007). Dios: Ti Napaay nga Hipotesis—No Kasano a ti Siensia ket Nagiparang nga Awan ti Dios. Amherst, New York: Prometheus Books. ISBN 978-1-59102-652-5.
- Stenger, Victor J. (2009-09-22). Ti Baro nga Ateismo: Ti Panangitakder ti Siensia ken Rason. Prometheus. ISBN 1-59102-751-9. Naala idi 2009-07-23.
- Zuckerman, Phil, ed. (2010). Ateismo ken sekularidad. Santa Barbara, Calif. [u.a.]: Praeger. ISBN 978-0-313-35183-9.
- Zdybicka, Zofia J. (2005). "Ateismo". Iti Maryniarczyk, Andrzej. Unibersal nga Ensiklopedia iti Pilosopia 1. Polish Thomas Aquinas Association. Naala idi 2011-04-09.


text:
Babai
Ti babai (ad-adu ngem maysa: babbai wenno dagiti babai) ket isu ti a tao a babai wenno manakman a babai a tao. Ti termino a babai ket kadawyan a naibagbaga para iti maysa a manakman a tao a babai, ti termino a balasang ket isu ti kadawyan a termino para iti ubing a babai wenno balasitang. Nupay kasta, ti termino a babai ket isu ti inususar a termino a manginagan ti babai a tao, urayno ania ti edad, a kas ti insasao a "Karbengan ti babbai". Dagiti babai ket kadawyanda a makaipasngay, ngem ti babai a nakapanen iti pingga ket saandan a makaanak.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Chafe, William H., "Ti Amerikano a Babai: Ti Agbalbaliw a Sosial, Ekonomiko, Ken Politikal a Pappapelna, 1920–1970", Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, 1972. ISBN 0-19-501785-4
- Internasionala nga ensiklopedia ti babba ti Routledge, 4 a tomo., ed. babaen ni Cheris Kramarae ken Dale Spender, Routledge 2000
- Bababai iti pakasaritaan ti lubong : ti biograpiko nga ensiklopedia, 17 a tomo., ed. babaen ni Anne Commire, Waterford, Conn. [kdpy.] : Yorkin Publ. [kdpy.], 1999–2002
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Babbai idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Babbai idiay Wikiquote
- Pakasaritaan
- Relihion


text:
Kamerun
- Kamerun
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Inggles
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Pranses
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1960
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti mankomunidad a republika


text:
Papa Bonifacio VIII
Ni Papa Bonifacio VIII (c. 1235 – 11 Oktubre 1303), ket naipasngay idi a kas ni Benedetto Gaetani, ket isu idi ti Papa iti Katoliko a Simbaan manipud idi 1294 aginggana idi 1303. Tatta nga aldaw, isu ket mabalin a mailaglagipan para kadagiti pnakiringgorna kenni Dante, nga isu ket nangikabil kaniana idiay Walo a Sirkulo iti Impierno idiay Divina Commedia, kadagiti simonista.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Bonifacio VIII idiay Wikimedia Commons


text:
Nagdidinnungpar
Iti Nagdidinnungpar ket maysa nga pelicula a drama nga indirecto ni Paul Haggis. Nangabak daytoy iti maika-78 a Pammadayaw nga Oscar para iti kalaingan a pelicula iti 2005. Inyawidna pay iti pammadayaw para iti kalaingan nga screenplay a orihinal ken kalaingan iti film editing.
Immuna nga naipabuya idiay Toronto Film Festival idi Setiembre 2004. Daytoy nga istoria ket maipanggep iti pinagsisinnupiat ken racismo dagiti tattao idiay Los Angeles nga agsasabali ti puli ken kasasaad ti biag.


text:
Arhelia
Ti Arhelia i/ælˈdʒɪəriə/ (Arabiko: الجزائر, al-Jazā'ir; Berber ken Arheliano nga Arábiko: Dzayer wenno Ldzayer, opisial a ti Demokratiko a Republika ti Tattao ti Arhelia (Al Jumhuriyah al Jazairiyah ad Dimuqratiyah ash Shabiyah), ken pormal a makunkuna pay a kas ti Demokrata ken Popular a Republika ti Arhelia,[11] ket maysa a dakkel a pagilian idiay Maghreb a rehion iti Amianan a laud iti Aprika. Ti Arhel ket isu ti kapitolio ken kaaduan ti populasion a siudad.
Ti teritorio iti tatta nga aldawen nga Arhelia ket pagtaengan idi kadagiti adu a taga-ugma a kultura, a mairaman dagiti Ateriano ken Kapsiano a kultura. Ti lugarna ket tinurayan idi babaen dagiti adu nga imperio ken dinastia, a mairaman ti taga-ugma a Numida, Kartahineses, dagiti Romano, dagiti Bandalo, dagiti Bisansio, dagiti Arabo nga Umayyad, Berber Fatimids ken Almohads ken kalpasan dagitoy ti Turko nga Otomano.
Ti Arhelia ket maysa a semi presidential a republika a buklen dagiti 48 a probinsia ken dagiti 1541 a komuna. Nga adda ti populasion ti sumurok a 37 a riwriw, isu daytoy ti maika-34 a kaaduan ti populasion iti lubong. Daytoy ket maysa aliguistiko nga Arabo a pagilian nga adda pay dagiti dadduma a dialekto. Ti ekonomiana ket naibatay ti lana, a nagsagsagaba kadagiti Olandes a sakit. Ti Sonatrach, ti nailian a kompania ti lana, ket isu ti kadakkelan a kompania idiay Aprika. Ti Arhelia ket adda ti maikadua a kadakkelan a buyot idiay Aprika ken idiay Arabo a lubong, kalpasan ti Ehipto, ken estratihiko a kumaduaanna ti Rusia ken Tsina ken dagiti nagtaudan ti armas.
Nga adda ti dagup a kalawa iti 2,381,741 kuadrado kilometro (919,595 sq mi), ti Arhelia ket isu ti maikasangapulo a kadakkelan a pagilian iti lubong ken ti kadakkelan idiay Aprika.[12] Ti pagilian ket nabeddengan iti amianan adaya babaen ti Tunisia, iti daya babaen ti Libya, iti laud babaen ti Morocco, iti abagatan alaud babaen ti Lumaud a Sahara, Mauritania, ken Mali, iti abagatan adaya babaen ti Niger, ken iti amianan bababen ti Baybay Mediteraneo. Manipud idi 2012, ti Arhelia ket adda ti nakarkulo a populasion iti 37.1 a riwriw.[13] Ti Arhelia ket kameng ti Kappon ti Aprika, tie Arabo a Liga, OPEC ken ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, ken maysa a nagbangon a kameng ti Kappon ti Arabo a Maghreb.
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti nagan ti pagilian ket naala manipud ti siudad ti Arhel. Ti sapasap a kaaduan nga etomolohia ket mangisilpo ti nagan ti siudad iti al-Jazā'ir (الجزائر, "Dagiti Isla"), ti napabassit a porma manipud ti daan anagan ti siudad a Jazā'ir Banī Mazghanna (جزائر بني مزغنة, "Isoisla dagiti Mazghanna a Tribu"),[14][15] nga inpakat baben dagiti mediebal a heograpo a kas ni al-Idrisi. Dagiti dadduma pay ket ket isurotda iti Ldzayer, ti Maghrebi nga Arabiko ken Berber para iti "Arhelia" a mabalin a maikabagian ti Zirid a Dinastia nga Ari a ni Ziri ibn-Manad ken ti nangbangon ti siudad iti Arhel.[16]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Arhelia ket nataenganen manipud idi 10,000 BC, aks ti naibaga idiay Nailian a Parke ti Tassili. Dagiti patneng a tatato iti akin-amianan nga Aprika ket naisalsalumina a patneng a populasion, a tinawtawagan a kas dagiti Berber[17] babaen dagiti Griego ken dagiti Romano, ken kalpasan daytoy dagiti Arabo.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Idiay Arhelia, Tamazight ket batay-linteg a mabigbigan a kas maysa a nailian a pagsasao. Ti Arhelino a gobierno ket mabigbiganna a dagiti sabsabali a kita iti Dagiti pagsasao a Berber idiay Arhelia ket nailian ken rehional a pagsasao a nasken a masalakniban. Ti opisial a nagan ti Alheria iti Berber ket dagiti sumaganad:
- Dagiti pagsasao a Berber, Tifinagh a naisuratan: ⵜⴰⴳⴷⵓⴷⴰ ⵜⴰⵎⴳⴷⴰⵢⵜ ⵜⴰⵖⴻⵔⴼⴻⵏⵜ ⵜⴰⵣⴰⵢⵔⵉⵜ
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ (28 Nobiembre 1996). Batay-linteg iti Arhelia, Art. 11 (iti Arábiko).Opisina iti Presidente iti Arhelia. Naala idi 15 Septiembre 2011.
- ^ (28 Nobiembre 1996). Batay-linteg iti Arhelia Art. 11. Opisina iti Presidente iti Arhelia. Naala idi 15 Septiembre 2011.
- ^ (28 Nobiembre 1996). Batay-linteg ti Arhelia Art. 3. Opisina iti Presidente iti Arhelia. Naala idi 21 Septiembre 2011.
- ^ a b c d Database (Septiembre 2011). "5. Reporta para kadagiti Napili a Pagilian ken Suheto". World Economic Outlook Database. Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 8 Oktubre 2011.
- ^ Staff (saan a napetsado). "Panakaiwarwaras ti matgedan ti pamilia – Gini a pagsurotan". The World Factbook. Ahensia ti Sentral a Pagsiiman. Naidulin manipud ti kasisigud idi 23 Hulio 2010. Naala idi 1 Septiembre 2009.
- ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2011. Agdama a Pagsurotan ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan". Nagkaykaysa a Pagpagilian. Naala idi 2 Nobiembre 2011.
- ^ Mabalin kadi ti Nagkaykaysa a Pagarian ti agmaneho ti kanawan? mapa idiay BBC
- ^ Staff (10 Abril 2010). "Présentation de l'Algérie" (["Presentasion ti Arhelia"]) (iti Pranses). Pranses a Ministro iti Ganganaet ken Europeano a Panakibiang. Naala idi 15 Septiembre 2011.
- ^ "L'Algérie crée une académie de la langue amazigh" (iti Pranses).
- ^ "La mondialisation, une chance pour la francophonie" (iti Pranses).
- ^ Radicati di Brozolo, Luca G. (1990). "Benemar v. Embahada iti Demokrata ken Popular Republika iti Arhelia". Amerikano a Warnakan iti Internasional a Linteg 84 (2): 573–577. doi:10.2307/2203476.
- ^ CIA World Factbook. Naala idi 10 Hulio 2012.
- ^ Staff (undated). "Population et Démographie" [Populasion ken dagiti Demograpiko] (iti Pranses). Opisina dagiti Nailian nga Estadistika ti Arhelia. Naala idi 15 Septiembre 2011.
- ^ al-Idrisi, Muhammad (Maika-12 a siglo). Nuzhat al-Mushtaq.
- ^ Abderahman, Abderrahman (1377). Pakasaritaan ti Ibn Khaldun – Tomo 6.
- ^ Etymologie du toponyme "Aldjazair". Scribd.com. Naala idi 14 Mayo 2012.
- ^ Brett, Michael; Fentress, Elizabeth (1997). "Dagiti Berbers iti Kina-ugma". Dagiti Berber. Wiley-Blackwell. ISBN 978-0-631-20767-2. Naala idi 2 Pebrero 2010.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Arhelia idiay Wikimedia Commons
- Arhelia
- Dagiti Arabo a republika
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Arabiko
- Dagiti pagilian ti Baybay Mediteraneo
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Pranses
- G15 a pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti GPAP
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Liga ti Arabo
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti pagilian ti Amianan nga Aprika
- Dagiti republika
- Dagiti pagilian ti Akin-abagatan a Mediteraneo
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1962
- Dagiti pagilian ti Laud nga Aprika


text:
Nynorsk
Ti Nynorsk, Neo Norwego wenno Baro a Norwego[1] ket maysa nga opisial nga alagaden para iti pagsasao a Norwego, a kakuyogna met ti Bokmål. Ti alagaden a pagsasao ketkasisigud idi a pinartuat babaen ni Ivar Aasen idi las-ud ti maika-19 a siglo, tapno makaited ti Norwego nga alternatibo iti pagsasao a Danés a kadawyan a naisurat idiay Norwega iti dayta a panawen. Ti opisial nga alagaden iti Nynorsk ket kanungpalanen wenno adun a nabaliwan, ken ti bassit a sangkapaset ti purista a populasion ti Nynorsk ket nagtaltalinaayda iti dati nga Aasen, a naamammuan daytoy iti Høgnorsk (Nangato wenno Naipangato a Norwego).
Kadagiti lokal a komunidad, 27% kadagiti munisipalidad ti Norwega ket inrangarangda ti Nynorsk a kas ti opisial a porma ti pagsasaoda, ken dagitoy ket mangbukel ti agarup a 12% iti Norwego a populasion. Ti Nynorsk ket isu ti kaaduan a porma ti kadagit iuppat a pagilian ti Rogaland, Hordaland, Sogn og Fjordane ken Møre og Romsdal, a no agtitipon dagitoy ket mangbukel ti rehion ti Vestlandet.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dictionary.com Unabridged (v 1.1 nga ed.). Random House, Inc.;
- ^ "Språkstatistikk – nokre nøkkeltal para iti norsk". Naala idi 2007-09-12.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Noregs Mållag manipud ti gunglo a mangipakpatakder ti Nynorsk.
- Norsk Målungdom Norsk Målungdom gunglo dagiti katutubo ti Noregs Mållag.
- Ivar Aasen-tunet
- Norsk programvareblogg programa ti kompiuter iti Nynorsk.
- Sidemålsrapport – reporta iti kasasaad iti Nynorsk ken Bokmål kadagiti sekondario nga esjuela ti Norwega.


text:
California
Nagsasabtan: 37°N 120°W / 37°N 120°W
Ti California ket maysa nga estado idiay kalaudan iti Estados Unidos iti America. Isu iti estado nga kaaduan ti tao, iti bilang ken iti paggapuanda nga agsasabali a puli, ken iti geografiana. Makita ditoy iti kangatuan ken kababaan nga punto iti buo ti kontinental nga Estados Unidos. No maisa nga nawaya a pagilian iti California, isu iti maikalima a kadakkelan a ekonomia iti lubong.
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Govierno[urnosen | urnosen ti taudan]
Heografia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ecolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Economia[urnosen | urnosen ti taudan]
Katatao[urnosen | urnosen ti taudan]
Populasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti California iti estado a kaaduan iti populasion ti Estados Unidos — nasurok ngan 12 porsiento iti Americano ket maibilang a Californiano. Manipud 2004 adda 35,893,799 nga populasion iti California. 9,400,000 kadagitoy ket ganganaet a naiyanak (26.5% iti populasion), ket mapatta nga 2,209,000 kadagitoy a ganganaet ket ilegal (6.2% iti populasion iti California).
Puli[urnosen | urnosen ti taudan]
Kitaem ditoy para iti dadduma pay nga informasion maipanggep dagiti puli iti Estados Unidos.
Awan iti mabigbig nga kadakkelan a bileg ti puli iti California. Isu iti maikatlo nga estado a dagiti minoria nga puli, no pagtitiponen, iti mayoria, kas iti Hawaii ken New Mexico. Dagiti Puppuraw (saan nga Hispano) pay laeng iti kadakkelan ngem saan nga isudan iti mayoria gapu iti pinagsangpet dagiti nagadu nga imigrante iti Latino America ken Asia. Dagiti Hispano ket kakatlodan iti populasion iti California, mapatta nga isuda iti agbalin nga mayoria iti estado intono 2040. Iti California pay iti estado nga addaan iti maikadua a kadakkelan a populasion kadagiti Asiano (masurotna iti Hawaii).
Kaaduan dagiti Mexicano ket agnanaedda idiay abagatan ken tengnga iti California. Aleman ken Irish nga puli iti kaaduan kadagiti puppuraw ket naiwarasda amin iti California. Dagiti Asiano ket aggigianda a kaaduan iti ciudciudad ken masurot a purpurok iti San Francisco, Los Angeles ken San Diego. Dagiti Intsik ken Filipino iti kadakkelan a populasion nga Asiano iti California.
Lengguahe[urnosen | urnosen ti taudan]
60.5% iti agnanaed iti California nga mangrugi iti tawen ti lima ket makasao iti English idiay balayda ket 25.8% iti Espanol. Intsik iti maikatlo (2.6%), santo Tagalog (2.0%) ken Vietnamese (1.3%). Nasurok nga sangagasut iti maibilang nga patneng a pagsasao iti California, ususaren dagiti nabati nga grupo iti American Indian. Kaaduan dagitoy ket matmatayen a pagsasao. Manipud 1986, English iti ofisial nga pagsasao iti California.
Relihion[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti relihion iti California:
- Cristiano – 75%
- Protestante – 38%
- Baptista – 8%
- Presbiteriano – 3%
- Metodista – 2%
- Luteriano – 2%
- Sabali nga Protestante – 23%
- Romano Catolico – 34%
- Sabali nga Cristiano – 3%
- Protestante – 38%
- Hudio – 2%
- Sabali nga relihion – 3%
- Saan nga relihioso wenno awan relihionna – 20%
Kas kadagiti dadduma nga lumaud a estado iti Estados Unidos, dagiti Californiano nga saan manginagan wenno awan relihionna ket nangatngato a porsiento no maiyasping kadagiti sabali nga paset iti pagilian.
Dagiti importante nga siudad ken ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda 478 a siudad iti California, kaaduan kadagitoy ket adda idiay maysa nga metropolis iti estado. 68% iti populasion ti California ket agnaed idiay dua nga kadakkelan a metropolis, iti Los Angeles Metro ken iti Lo-ok iti San Francisco.
- Nasurok nga 10,000,000 (urban)
- Nasurok nga 5,000,000 (urban)
- Nasurok nga 2,500,000 (urban)
- Nasurok nga 1,000,000 (urban)
- Nasurok nga 500,000 (urban)
- Nasurok nga 250,000 (urban)
Pinagadal ken Ay-ayam[urnosen | urnosen ti taudan]
Universidad[urnosen | urnosen ti taudan]
Ay-ayam[urnosen | urnosen ti taudan]
- Los Angeles Angels of Anaheim
- Los Angeles Dodgers
- Oakland Athletics
- San Diego Padres
- San Francisco Giants
National Basketball Association
Women's National Basketball Association
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Government Code Section 420-429.8". State of California Legislative Council. Naala idi Disiembre 24, 2009.
- ^ California — Languages. Census. Naala idi 2010-04-15.
- ^ "Whitney". NGS data sheet. U.S. National Geodetic Survey. http://www.ngs.noaa.gov/cgi-bin/ds_mark.prl?PidBox=GT1811. Naala idi Oktubrer 20, 2011.
- ^ a b "Elevations and Distances in the United States". United States Geological Survey. 2001. Naala idi Oktubre 21, 2011.
- ^ a b Elevation adjusted to North American Vertical Datum of 1988.
- ^ Ti tuktok iti Bantay Whitney ket isu tu kangatuan a murdong iti Estados Unidos.
- ^ "Elevations and Distances in the United States". Reston, Virginia: USGS. Abril 29, 2005. Naala idi Oktubre 24, 2011. Kinasigud a naipablaak idi 1995.
- ^ Coté, John (Disiembre 31, 2010). "Lt. Gov.-elect Gavin Newsom to be sworn in by Jan. 10". SFGate.com (Hearst Newspapers). Naala idi Enero 3, 2010.