text:
Plantilia:Cite AV media
Daytoy a plantilia ti Panagdakamat nga Estilo 1 ket inus-usar a panagpartuat kadagiti panagdakamat para kadagiti obra nga audio ken bisual. Para iti midia iti epesodiko wenno serial a pormat, usaren ti {{cite episode}} wenno {{cite serial}}. Ti panagdakamat kadagiti nota a nailinia ken dagiti sabali a naiprenta a midia a mainaig iti audio wenno bisual a midia, usaren ti
{{cite AV media notes}} wenno
{{cite DVD notes}}.
Dagiti linaon
- 1 Panagusar
- 2 Dagiti parametro
- 2.1 Eskritu
- 2.2 COinS
- 2.3 Nasukatanen
- 2.4 Deskripsion
- 2.4.1 Dagiti mannurat
- 2.4.2 Titulo
- 2.4.3 Petsa
- 2.4.4 Nangipablaak
- 2.4.5 Edision, serserie, tomo
- 2.4.6 Dagiti lokasion ti taudan
- 2.4.7 URL
- 2.4.8 Angkla
- 2.4.9 Dagiti panangilasin
- 2.4.10 Insasao
- 2.4.11 Dagiti editor
- 2.4.12 Laysummary
- 2.4.13 Dagiti pagpilian a panangiparang
- 2.4.14 Nasken ti suskrision wenno rehistrasion
- 3 Kitaen pay
Panagusar[urnosen ti taudan]
Agkopia ti usaren a blanko a bersion. Amin a nagnagan ti parametro ket nasken a bassit a letra. Usaren ti karakter a "|" (pipa) iti nagbaetan ti tunggal maysa a parametro. Ikkaten amin a parametro a saan a maus-usar tapno maliklikan dagiti wara iti pagurnosan a tawa. Adda met dagiti wadan a mabalin a mangiraman ti agdama a petsa. No saan nga agdama ti petsa,ti panid.
Horisontal listaan:
{{cite AV media |people= |date= |year= |title= |trans-title= |medium= |language= |url= |access-date= |archive-url= |archive-date= |format= |time= |location= |publisher= |id= |isbn= |oclc= |quote= |ref= }}
Bertikal a pormat:
{{cite AV media | people = | date = | year = | title = | trans-title = | medium = | language = | url = | access-date = | archive-url = | archive-date = | format = | time = | location = | publisher = | id = | isbn = | oclc = | quote = | ref = }}
Kas pagarigan[urnosen ti taudan]
{{cite AV media | people=Fouladkar, Assad (Director) | date=Mayo 15, 2003 | title=Lamma hikyit Maryam | trans_title = When Maryam Spoke Out | medium=Motion picture | location=Lebanon | publisher=Fouladkar, Assad}}
- Fouladkar, Assad (Director) (Mayo 15, 2003). Lamma hikyit Maryam [When Maryam Spoke Out] (Motion picture). Lebanon: Fouladkar, Assad.
Dagiti parametro[urnosen ti taudan]
Eskritu[urnosen ti taudan]
Dagiti naiyumok a parametro ket agkamkammatalek kadagiti nagannak a parametroda:
- parent
- WENNO: parent2—ket mabalin a mausar imbes nga iti parent
- child—ket mabalin a mausar a kakuyog iti parent (ken di maikaskaso no ti parent ket saan a mausar)
- WENNO: child2—ket mabalin a mausar imbes nga iti child (ken di maikaskaso no ti parent2 ket saan a mausar)
- Iti nakalistaan dagiti parbo a nagan, maysa laeng kadagiti parametro ti mabalin a maipalawag; no adu kadagiti parametro ti parbo a nagan ti maipalawag, maysanto laeng iti maiparang.
Babaen ti kasisigud, dagiti agasmang dagiti pagikabilan ket napatinggaan iti tuldek (.).
COinS[urnosen ti taudan]
Daytoy a plantilia ket mangisengngat ti metadata ti COinS iti maiparuar a HTML, daytoy ket mangpalubos iti sopwer a panagtaripato ti reperensia a mangala ti bibliograpiko a metadata. Kitaen ti: Wikipedia:COinS. Kas sapasap nga alagaden, maysa laeng a banag ti datos iti tunggal maysa a parametro. Saan a mangiraman ti panangipalawag wenno sabali a teksto:
- Usaren ti
|date=27 Septiembre 2007saan a ti
|date=27 Septiembre 2007 (prenta a bersion 25 Septiembre)
Panag-usar kadagiti plantilia iti uneg ti plantilia ti dakamat, ket kadawyan a saan amaisingasing gapu ta adu kadagitoy a plantilia ket manginayon ti adu a HTML wenno CSS a maiparangto iti metadata. Dagiti pay, entidad ti HTML, kas pagarigan ti
,
–, kdpy, ket nasken a saan a mausar kadagiti parametro a mangpataud iti metadata.
Ti metadata ti COinS ket mapartuat kadagitoy a parametro:
|periodical=,
|journal=,
|newspaper=,
|magazine=,
|work=,
|website=,
|encyclopedia=,
|encyclopaedia=,
|dictionary=
|chapter=,
|contribution=,
|entry=,
|article=,
|section=
|title=
|publicationplace=,
|publication-place=
|date=,
|year=,
|publicationdate=,
|publication-date=
|series=
|volume=
|issue=,
|number=
|page=,
|pages=,
|at=
|edition=
|publisher=,
|distributor=,
|institution=
|url=
|chapterurl=,
|chapter-url=,
|contributionurl=,
|contribution-url=,
|sectionurl=
|author#=,
|Author#=,
|authors#=,
|author#-last=,
|author-last#=,
|last#=,
|surname#=
- ti aniaman kadagiti panangilasin (
|isbn=,
|issn=,
|doi=,
|pmc=, kdpy)
Nasukatanen[urnosen ti taudan]
Nasukatanenn dagiti parametro ti coauthor ken coauthors. Ti panagusar kadagitoy ket mangikabil ti panid iti Kategoria:Pampanid nga aglaon kadagiti plantilia ti dakamat nga addaan kadagiti nasukatanen a parametro. Usaren ti last# / first# wenno author wenno authors. No mausar dagiti coauthor · coauthors para iti et al, imbes ket nga usaren ti display-authors=etal.
Deskripsion[urnosen ti taudan]
Dagiti mannurat[urnosen ti taudan]
- last: Apelyido ti bugbugtong a mannurat. San nga isilpo a kas wiki—imbes ket nga usaren tiauthor-link. Para kadagiti mannurat ti korporado cwenno dagiti mannurat nga addaan laeng iti maysa a nailista a nagan babaen ti taudan, usaren ti last wenno maysa kadagiti parbo a nagannna (kas ti
|author=Bono). Dagiti parbo a nagan: last1, surname, surname1, author, author1, people.
- author: daytoy a parametro ket inus-usar a mangtengngel ti kompleto a nagan ti bugbugtong a mannurat (umuna ken apelyido) wenno mangtengngel ti korporado a mannurat. Daytoy a parametro ket nasken koma a saan nga agtengngel kadagiti nagan iti ad-adu ngem maysa a mannurat.
- first: Naited wenno umuna a nagan ti mannurat; kas pagarigan: Firstname Middlename wenno Firstname M. wenno Firstname M., Sr. Saan nga isilpo a kas wiki—imbes ket nga usaren ti author-link. Dagiti parbo a nagan: first1, given, given1. Masapul ti ti last; ti umuna anagan ket saanto a maiparang no awan linaon ti last.
- WENNO: para kadagiti adu amannurat, usaren ti last1, first1 aginggan iti lastn, firstn a ti ayan ti n ket ti ania man nga agsasaruno a bilangpara iti imaysa nga awan patingga a bilang dagiti mannurat (ti tunggal maysa a firstn ket makasapul iti maitunos a lastn). Kitaen ti dagit parametro ti display tapno mabalin no mano ti bilang dagiti mannurat iti maiparang. Dagiti parbo a nagan: surname1, given1 aginggana iti surnamen, givenn, wenno author1 taginggana iti authorn. Para iti maysa a mannurat ket ti maysa a mainayon a mannurat ti instituto, mabalin nga usaren ti
|first1=...
|last1=...
|author2=....
- author-link: Titulo ti adda nga artikulo ti Wikipedia article a maipanggep iti mannurat—saan a ti website ti mannurat; saan nga isilpo a kas wiki. Dagiti parbo a nagan: author-link1, authorlink, authorlink1, author1-link, author1link.
- WENNO: para kadagiti adu mannurat, usaren ti author-link1 aginggana iti author-linkn. Dagiti parbo a nagan: authorlink1 aginggana iti authorlinkn, wenno author1-link taginggana iti authorn-link, wenno author1link aginggana iti authornlink.
- name-list-format: iparangna dagiti mannurat ken dagiti editor iti estilo ti Vancouver no maisaad iti
vancken no ti listaan ket agusar kadagit parametro ti
last/
firstpara iti listaan ti nagan wenno nagnagan
- vauthors: insina ti kaw-it a listaan dagiti nagan ti mannurat iti estilo ti Vancouver; rikpan kadagiti doble a parentesis dagiti nagan mannurat ti korporado ken institusion:
|vauthors=Smythe JB, ((Megabux Corporation))
- author-link ken author-mask - mabalin nga usaren para kadagitiagmaymaysa a nagan iti
|vauthors=kas naipalawag dita ngato
-
- authors: Nawaya a porma kadagitinagan ti mannurat; ti panagusar iti daytoy a parametro ket saan a maisingasing gapu ta saan a makaited iti metadata ti dakamat; saan a parbo a nagan ti last
- coauthors: (nasukatanen)
Nagnagan ti coauthors. Masapul ti author, authors, wenno lastnIraman ti coauthors iti author wenno authors wenno agusar ti sabali nga authorn wenno lastn/firstn tapno mailista dagiti coauthors.
- translator-last: Apelyido ti agipatpatarus. Saan nga isilpo a kas wiki—imbes ket nga usaren ti translator-link. Dagiti parbo a nagan: translator1, translator1-last, translator-last1.
- translator-first: Dagiti naited a nagan wenno umuna a nagan ti agipatpatarus. Saan nga isilpo a kas wiki—imbes ket nga usaren ti translator-link. Dagiti parbo a nagan: translator1-first, translator-first1.
- WENNO: para kaadgiti adu nga agipatpatarus, usaren ti translator-last1, translator-first1 aginggana ititranslator-lastn, translator-firstn a ti ayan ti n ket ti ania man nga agsasaruno nga awan patinggana a bilang dagiti agipatpatarus (each translator-firstn masapul ti maitunos a translator-lastn). Dagiti parbo a nagan: translator1-last, translator1-first aginggana ti translatorn-last, translatorn-first, wenno translator1 aginggana ti translatorn.
- translator-link: Titulo ti adda nga artikulo ti Wikipedia a maipanggep iti agipatpatarus—saan a ti website ti agipatpatarus; saan nga isilpo a kas wiki. Dagiti parbo a nagan: translator-link1, translator1-link.
- WENNO: para kadagiti adu nga agipatpatarsu, usaren ti translator-link1 aginggana iti translator-linkn. Dagit iparbo a nagan: translator1-link aginggana ti translatorn-link.
- collaboration: Nagan ti grupo dagiti mannurat wenno dagiti koloborador; masapul ti author, last, wenno vauthors a mangilista ti maysa wenno ad-adu kadagiti nangruna mannurat; sarunuenna ti author name-list; sukatanna ti 'et al.' iti author name-list.
- others: Tapno mairehistro dagiti kontributor iti obra, a maraman dagit iilustrador. Para iti pateg ti parametro, isurat tiInyilustrado babaen ni John Smith.
- Nota: No agus-usar kadagiti estilo ti naipangyababa a notnota iti baba wenno parentetiko a panangireperensia kadagiti plantilia, saan nga agusar kadagiti adu a nagan iti maysa a pagikabilan gapu ta ti angkla ket saan a mangiyasping iti nailinia a silpo.
Titulo[urnosen ti taudan]
- title: Titulo ti taudan. Mabalin a maisilpo a kas wiki iti maysa nga adda nga artikulo ti Wikipedia article wenno url mabalin pay a mausar a pananginayon iti maysa nga akinruar a silpo, ngem saan nga isuda a dua. Maiparang kadagiti italiko. No naipalawag ti script-title, ti title ket agtengngel iti romanisado a transliterasion wenno titulo iti script-title.
- script-title: Kasisigud a titulo para kadagiti pagsasao a saan nga agusar iti alpabeto a naibatay ti Latin (Arabiko, Insik, Siriliko, Greek, Hebreo, Hapon, Koreano, Bietnamis, kdpy); saan nga italiko, surotenna ti naitaliko a transliterasion a naiplawag iti title. Mabalin a mapasakbayan iti maysa a kodigo ti dua a karakter nga ISO 639-1 tapno makatulong iti husto a panangiparang ti eskritu kadagiti pagbasabasa:
... |title=Tōkyō tawā |script-title=ja:東京タワー |trans-title=Tokyo Tower ...
-
- trans-title: Patarus iti Ilokano ti titulo ti taudan a nadakamat iti ganganaet a pagsasao. Mangiparang kadagiti kudrado a pangrikep kalapasan ti title; no maipalawag ti url, mairamanto ti trans-title iti silpo. Maisingasing ti panagusar ti parametro ti language.
- script-title: Kasisigud a titulo para kadagiti pagsasao a saan nga agusar iti alpabeto a naibatay ti Latin (Arabiko, Insik, Siriliko, Greek, Hebreo, Hapon, Koreano, Bietnamis, kdpy); saan nga italiko, surotenna ti naitaliko a transliterasion a naiplawag iti title. Mabalin a mapasakbayan iti maysa a kodigo ti dua a karakter nga ISO 639-1 tapno makatulong iti husto a panangiparang ti eskritu kadagiti pagbasabasa:
- Dagiti titulo nga aglaon kadagiti naisangayan a karakter ket maiparang ken saanda a husto a maisilpo malaksid no maikodigo dagita a karakter.
-
- title-link: Titlulo ti adda nga artikulo ti Wikipedia a mangipanggep iti taudan a nainaganan iti title – saan nga usaren ti adres ti web; saan nga isilpo a kas wiki. Parbo a nagan: titlelink.
- type: Mangited ti maipatinayon a pakaammo a maipanggep ti tipo ti midia iti taudan; pormat iti kaso ti sentensia. Maiparang iti parentesis a sumaruno iti titulo. Kas pagarigan: Tesis, Polieto, aklub ti CD, Pablaak ti warnakan. Parbo a nagan: medium.
Usaren ti maysa kadagiti sumaganad no maipakat: Motion picture, Television production, Videotape, DVD, Trailer, Video game, CD, Radio broadcast, Podcast.
- Dagiti parbo a nagan: medium
- chapter: Ti paulo ti kapitulo ti taudan. Mabalin nga isilpo akas wiki wenno mabalin nga agusar iti chapter-url, ngem saan nga isuda ad ua. Maiparang a kas dagiti insasao.
- script-chapter: Pauli ti kapitulo para kadagiti pagsasao a saan nga agusar iti naibatay iti Latin nga alpabeto (Arabiko, Insik, Siriliko, Griego, Hebreo, Hapon, Koreano, Bietnamis,kdpy); surotenna ti transliterasion a naipalawag iti chapter. Nasken a mapasakbayan iti maysa a dua a karakter a kodigo ti ISO 639-1 tapno makatulong kadagiti pagbasabasa a husto a mangiaparng ti eskritu:
... |chapter=Tōkyō tawā |script-chapter=ja:東京タワー |trans-chapter=Tokyo Tower ...
-
- trans-chapter: Ilokano a patarus para iti paulo ti kapitulo, no ti taudan ket nadakamat iti ganganaet a pagsasao. Maiparang kadagiti kuadrado a pangrikep kalpasan ti chapter pagikabilan; no naipalawag ti chapter-url, mairamanto ti trans-chapter iti silpo. Maisingasing nga usaren ti parametro ti language.
- script-chapter: Pauli ti kapitulo para kadagiti pagsasao a saan nga agusar iti naibatay iti Latin nga alpabeto (Arabiko, Insik, Siriliko, Griego, Hebreo, Hapon, Koreano, Bietnamis,kdpy); surotenna ti transliterasion a naipalawag iti chapter. Nasken a mapasakbayan iti maysa a dua a karakter a kodigo ti ISO 639-1 tapno makatulong kadagiti pagbasabasa a husto a mangiaparng ti eskritu:
- language: Ti pagsasao a nakaisuratan ti taudan. Maiparang kadagiti parentesis nga agraman iti "iti" sakbay ti nagan tipagsasao wenno nagnagan. Ti panagusar ti napno anagan ti pagsasao wenno ti kodigo ti ISO 639-1. No ti taudan ket agusar iti ad-adu ngem maysa a pagsasao, ilista dagitoy akas magmaymaysa, nga insina babaen ti kaw-it, kas ti
|language=Pranses, Aleman. Ti panagusar kadagiti nagan ti pagsasao wenno dagiti kodigo tipagsasao a mabigbigan babaen ti Wikimedia ket manginayon ti panid iti maitunos a kategoria ti Kategoria:Dagiti taudan manipud iti ganganaet a pagsasao ti CS1; saan nga agusar kadagiti plantilia wenno dagiti silpo ti wiki. Nota: No ti pagsasao ket "Ilokano" (wenno "ilo"), awan ti pagsasao amaiparang iti dakmat. Noa: No dua wenno ad-adu dagiti pagsasao ti mailista idiay, saanen a masapul nga iraman ti "ken" sakbay ti maudi a pagsasao. Ti "ken" ket automatiko nga isengngat babaen ti plantilia.
Petsa[urnosen ti taudan]
- date: Petsa ti nairep-reperensia a taudan. Mabalin a napno a petsa (aldaw, bulan, ken tawen) wenno sangkabassit a petsa (bulan ken tawen, tiempo ken tawen, wenno tawen). Agusar ti pormat a kas dagiti isabali a petsa ti pablaak kadagiti dakamat.[date 1] Nasken no ti year ket mausar a panangipalawag kadagiti silpo ti
{{sfn}}kadagiti nadumaduma a dakamat babaen ti isu met laeng a mannurat iti isu met laeng a tawen.[adu pay] Saan nga isilpo a kas wiki. Maiparang kalapsan dagiti mannurat ken narikpan kadagiti parentesis. No awan ti mannurat, maiparangto kalpasan ti nangipablaak. Para kadagiti maawat a pormat ti petsa, kitaen ti Tulong:Panagdakamat nga Estilo 1 § Dagiti petsa.
- Para iti aproksimado atawen, pasarunuan iti "
c.", lkasla daytoy:
|date=c. 1900.
- Para iti awanan iti petsa, wenno "di napetsado",inayon akas
|date=n.d.
- year: Tawen ti taudan a narep-reperensiaan. Maisingasing ti panagusar ti
|date=malaksid no masabat amin dagiti sumaganad a kondision:
- Ti plantilia ket agus-usar iti
|ref=harv, wenno ti plantilia ket
{{citation}}, wenno
|mode=cs2
- Ti pormat ti
|date=ket YYYY-MM-DD.
- Ti dakamat ket makasapul ti panangipalawag ti
CITEREF.
- Ti plantilia ket agus-usar iti
- orig-year: Kasisigud a pannakaipablaak a tawen; maiparang kalpasan ti petsa wenno tawen. Tapno nalawlawag, pangngaasi a mangited kadagiti espesipidad. Kas pagarigan:
|orig-year=Immuna a naipablaak idi 1859wenno
|orig-year=Naaramid idi 1904. Parbo a nagan: origyear
- df: pormat ti petsa; isaadna dagiti maiparang a petsa iti naibaga a pormat; saan a mangsuporta kadagiti sakup ti petsa wenno dagiti natiempuan a petsa. Mangawat iti maysa a pateg a mabalin a maysa kadagitoy:
dmy– isaad dagiti petsa ti pannakaipablaak iti pormat ti aldaw bulan tawen; saan a mabaliwan dagiti access- ken archive-date;
mdy– kas dita ngato para iti pormat ti bulan aldaw, tawen
ymd– kas dita ngato para iti pormat ti umuna ti tawen a numeriko ti YYYY-MM-DD
dmy-all– isaad dagiti petsa ti pannakaipablaak, access-, ken archive-date iti pormat ti aldaw bulan tawen;
mdy-all– kas dita ngato para iti pormat ti bulan aldaw, tawen
ymd-all– kkas dita ngato para iti pormat ti umuna ti tawen a numeriko ti YYYY-MM-DD
-
- ^ Dagiti petsa ti pannakaipablaak kadagiti reperensia iti kaunegan ti maysa nga artikulo ket naskenda nga adadan iti agpapada a pormat. Kitaen ti MOS:DATEUNIFY.
Nangipablaak[urnosen ti taudan]
- publisher: Nagan ti nangipablaak; mabalin a maisilpo a kas wiki no maitutop. Ti nangipablaak ket ti kompania obra a madakdakamat. Saan nga usaren ti parametro ti publisher para iti nagan ti obra (kas ti, libro, ensiklopedia, diario, magasin, warnakan, website). Saan a kadawyan a naus-usar kadagiti periodikal. Dagiti panangidesignado ti korporasion a kas ti "Ltd", "Inc" wenno "GmbH" ket kadawyan dagitoy a saan a mairamraman. Ikkaten ti nagan ti nagipablaak no kapadpada unay a kas ti nagan ti obra (kas pagarigan, Ti The New York Times Co. ket ipablaakna ti diario ti The New York Times , isu nga awan rason a nagannan ti nagipablaak). Maiparang kalpasan ti title; no maipalawag ti work, ti publisher ket marikpanto iti parentesis.
- place: Heograpiko a lugar ti pablaak; kadawyan a saan a naisilpo a kas wiki; saan nga iraman no ti obra ket mangiraman ti lokasion; kas pagarigan: The Boston Globe, The Times of India. Maiparang kalpasan ti titulo; no maipalawag ti work , ti location ket marikpanto iti parentesis. Parbo a nagan: location
- publication-place: No maysa kadagiti publication-place, place wenno location ket maipalawag, ti lokasion ket maiparangto kalpasan ti titulo; no maipalawag dagiti publication-place ken place wenno location , ti place wenno location ket maipakita kalpasan ti titulo a napasarunuan iti "written at" ken publication-place ket maipakita kalpasan ti titulo.
- publication-date: Petsa ti pablaak no sabali manipud idi naisurat ti obra. Maiparang laeng no ti year wenno date ket naipalawag ken sabali, no saan ti publication-date ket isu ti mausar ken maiparang a kas date. Usaren ti isu met laeng a pormat a kas dagiti sabali a petsa iti artikulo; saan nga isilpo a kas wiki. Sarunuenna ti publisher; no saan a naipalawag ti work , ti publication-date ket sarunuen babaen ti "published" ken marikpan kadagiti parentesis.
- via: Nagan ti nangited iti linaon (no sabali manipud iti nangipablaak). Ti via ket saan a pangsukat para iti publisher, ngem magited iti adu pay a salasay. Daytoy ket mabalin a mausar no ti nagited ti linaon ket mangirepresenta ti taudan iti pormat a saan nga ti kasisigud (kas ti NewsBank]), no ti naited nga URL ket saan a mangipalawag ti identidad ti nangited, no awan ti magun-od nga URL wenno DOI (EBSCO), no ti nangited ket agkiddaw iti atribusion, wenno kas nakiddaw iti WP:The Wikipedia Library (kas ti Credo, HighBeam). Kitaen pay dagiti parametro ti registrasion ken suskrision.
Edision, serserie, tomo[urnosen ti taudan]
- edition: No ti pablaak ket addaan ti ad-adu ngem maysa nga edision; kas pagarigan: "Maika-2", "Nabaliwan" kdpy. Maiparang a kas " ed." kalpasan daytoy a pagikabilan, isu a ti
|edition=Maika-2ket agpataud ti "Maika-2 nga ed." Saan a maiparang no naipalawag ti pagikabilan ti periodikal.
- series wenno version: No ti taudan ket paset dagiti serye, kasla ti serye ti libro wenno warnakan no ti pannakaibilang ti pablaak ket nairugi manen.
- volume: Para iti maysa a pablaak a naipablaak kadagiti nadumaduma a tomo. Maiparang kalpasan dagiti pagikabilan ti title ken series ; maiparang iti napuskol— no di kayat ti napuskol, inayon ti pakaammo ti tomo iti pagikabilan ti title .
Dagiti lokasion ti taudan[urnosen ti taudan]
- minutes: Panawen a rimsua ti pasamak iti taudan; sarunuen babaen ti "minuto iti".
- WENNO: time: Panawen a rimsua ti pasamak iti taudan; sarunuen babaen ti a testo ti "Rumsua ti pasamak iti".
- time-caption: Baliwanna ti kasisigud a testo a maiparang sakbay ti time. Parbo a nagan: timecaption.
- page: Ti bilang ti agmaymaysa a panid iti taudan a mangsuporta ti linaon. Usaren ti
|page=wenno
|pages=, ngem saan nga isuda a dua. Maiparang a sarunuen babaen ti
malaksid no maipalawag ti
p.
|nopp=y.
- WENNO: pages: Ti sakop ti pampanid iti taudan a mangsuporta ti linaon. Usaren ti
|page=wenno
|pages=, ngem saan nga isuda a dua. Isina nga agusar iti en dash (–); isina dagiti saan nga agsasaruno a panid iti koma (,); saan nga usaren tapno mangibaga ti dagup a bilang ti pampanid iti taudan. Maiparang a sarunuen babaen ti
malaksid no maipalawag ti
pp.
|nopp=y. Dagiti hyphen ket automatiko a mapagbaliwen kadagiti en dashes; no saan a maitutop dagiti hyphen, kas pagarigan: pp. 3-1–3-15, usaren ti
|at=.
- nopp: Isaad iti y tapno mapasardeng dagiti notasion ti
wenno
p.
kadagiti saan a maitutop; kas pagarigan, ti
pp.
|page=Aklub ti sanguananwenno
|pages=passim.
- nopp: Isaad iti y tapno mapasardeng dagiti notasion ti
- WENNO: at: Para kadagiti taudan a ti bilang ti panid ket saan a maitutop wenno saan a makaanay. Tuonan babaen ti
|page=wenno
|pages=. Agusar laeng ti maysa kadagiti
|page=,
|pages=, wenno
|at=.
- Kas pagarigan: panid (p.) wenno pampanid (pp.); paset wenno seksion (sec.), batong (col.), parapo (para.); track; oras, minutos ken segundo; tignay, senario, canto, libro, parte, oolio, estansa, aklub tilikud, panangilinia a notnota, indicia, kolopono, berso.
URL[urnosen ti taudan]
- url: Ti URL ti lokasion nga online a pakabirukan ti teksto ti pablaak. Saan a mausar no ti title ket naisilpo a kas wiki. No maipakat, thi silpo ket mabalin a maitudo iti naisangayan a panid wenno pampanid a naireperensia. Ikkaten dagiti adu a pagsurotan a parametro manipud kadagiti URL, kas iti
#ixzz2rBr3aO94wenno
?utm_source=google&utm_medium=...&utm_term=...&utm_campaign=.... Saan nga isilpo kadagiti ania man a komersial nga aglaklako ti libro, kasla iti Amazon.com. Dagiti imbalido nga URL, a mairaman dagiti aglaon kadagiti baetan, ket pagresutaan iti maysa a mensahe ti biddut.
- access-date: Napno apetsan no ti linaon nga intudo babaen ti url ket naudi idi a napasingkedan tapno mangsuporta iti teksto iti maysa nga artikulo; saan nga isilpo a kas wiki; masapul ti url; usaren ti isu met laeng a pormat a kas dagiti sabali a petsa dagiti panagserrek ket panangiyarkibo kadagiti dakamat.[date 1] Saan a masapul para kadagiti naisilpo a dokumento a saan nga agbaliw. Kas pagarigan, saan a nmasapul ti access-date para kadagiti silpo dagiti kopia ti naipablaak a pappapel t ipanagsukisok babaen ti DOI wenno ti naipablaak a libro, ngem saan nasken nga usaren para kadagiti silpo kadagiti artikulo ti damdamag kadagiti komersial a website (dagioty ket mabalinda nga agbaliw mannipud kadagiti panawen, urayno dagiti ket naipalaakda pay iti pisikal a medium). Laglagipen a ti access-date ket ti petsa a ti URL ket nakita idi a saan laeng a mabalin, ngem ti panagsuporta ti panangiregget a madakdakamat (a saan amabalin a maaramid ti agdama a bersion). Mabalin a nailemmeng wenno naestilo babaen dagiti nairehistro nga editor. Parbo a nagan: accessdate.
- archive-url: Ti URL ti maysa a naarkibo a kopia ti panid ti web, no wenno iti kaso a ti kasisigud nga URL ket saan a mabalin a magun-od. Kadawyan a maus-usar a mangibaga kadagiti serbisio a kas ti WebCite ken Internet Archive; masapul ti archive-date ken url. Parbo a nagan: archiveurl.
- archive-date: Petsa idi naiyarkibo ti kasisigud nga URL; inunaan babaen ti kasisigud a teksto iti "naiyarkibo manipud iti kasisigud idi". Usaren ti isu met laeng a pormat a kas dagiti sabali a petsa ti panagserrek ken arkibo kadagiti dakamat. Daytoy ket saan a nasken nga isu met laeng a pormat a nausar para kadagiti petsa ti panangipablaak.[date 1] Saan nga isilpo a kas wiki. Parbo a nagan: archivedate.
- dead-url: No ti URL ket agdama pay a mabalin,ngem napasakbayan a naiyarkibo, isaad ti
|dead-url=no. Daytoy ket mangbaliw ti pannakaiparang ti urnos a ti tiitulo ket mangitalinaay ti kasisigud a silpo ken ti naiyarkibo a silpo iti gibus.No ti kasisigud nga URL ket nasukatanan para kadagiti panggep iti spam, patalastas, wenno saan a nasayaat a mausar, ti panangisaad ti
|dead-url=unfitwenno
|dead-url=usurpedketssanto a mangisilpo ti kasisigud nga URL iti maiparang a dakamat; masapul pay laeng ti
|url=. Dagiti sabali pay a maawat a pateg ket ti y, yes, wenno true. Parbo a nagan: deadurl.
- template-doc-demo: Dagiti parametro ti arkibo ket mapasingkedanto kadagiti biddut tapno masigurado nga amin dagiti parametro ket mairaman, wenno no saan ti {{citation error}} ket maawaganto. No adda dagiti biddut, dagiti panid ti nangruna, tulong ken plantilia ket maikabil iti Kategoria:Dagiti artikulo nga addaan ti saan a husto nga eskritu ti dakamat. Isaad ti
|template-doc-demo=truetapno mabaldado ti kategorisasion; nagruna a maus-usar kadagiti dokumentasion a maiparparang ti biddut.
- format: Pormat ti obra nga inbagbaga babaen ti url; kas pagarigan: PDF, DOC, wenno XLS; maiparang iti parentesis kalpasan ti title. Ti HTML ket maipagarup a maibaga ken nasken a saan a mainaganan. Sanna a baliwan ti ikono ti silpo ti ruar. Nota: Dagiti ikono ti silpo ti ruar ket saan a mangiraman ti alternatibo a teksto; isu a saanda a manginayon ti pormat ti pakaammo para kadagiti marigatan ti panagkita.
- Dagiti URL ket nasken a mangrugi iti nasuportaran a panggep ti URI. Ti
http://ken
https://ket suportaranto amin dagiti pagbasabasa; nupay kasta, ti
ftp://,
gopher://,
irc://,
ircs://,
mailto:ken
news:ket makasapulto ti plug-in wenno akin-ruar a panangipakat ken kadawyan a liklikan daytoy. Ti panagsangaili a nagnagan ti IPv6 ket agdama a saan a masuportaran.
- No dagiti URL kadagiti parametro ti plantilia ti dakamat ket aglaon kadagiti naisangayan a karakter, dagitoy ket saanto a husto a maiparang ken maisilpo. Dagita a karakter ket nasken a porsiento a maikodigo. Kas pagarigan, ti baetan ket nasken a masukatan babaen ti
%20. Ti mangikodigo ti URL, sukatan dagiti sumaganad a karakter iti:
- Dagiti agmaymaysa a tuldek ket saan a nasken a maikodigo; nupay kasta, dagiti adu a saan a maikodigo ket maiwaswasto a kas italiko wenno napuskol a panangimarka. Dagiti agmaymaysa a nakulot a pangrikep ket saan a nasken a maikodigo; nupay kasta, ti paris a saan a maikodigo ket maiwaswasto a kas doble a pangrikep para iti panangilak-am ti plantilia.
Angkla[urnosen ti taudan]
- ref: ID para iti angkla. Babaen ti kasisigud, awan ti angkla a mapataud. Ti kadawyan a nonempty a pateg ti
|ref=IDket agpataud ti maysa nga angkla nga addaan iti naited nga ID; kasla ti mabalin a maisilpo a reperensia a mabalin a puntaan kadagiti silpo ti wiki kadagiti napno a reperensia, naipangpangruna a naserbi iti ababa a dakamat kasla dagiti ababa a nota ken parentetiko a panagreperensia. Ti nangruna a pateg ti
|ref=harvket agpataud ti maysa nga angkla a maitunos iti plantilia ti {{harv}}. Kitaen ti: Dagiti angkla para kadagiti plantilia ti panagreperensia ti Harvard.
Dagiti panangilasin[urnosen ti taudan]
- id: Ti naisangayan a panangilasin, inus-usar no awan dagiti nausar a naipakat nga espesialisado a panangilasin; silpo ti wiki wenno usaren ti plantilia no mabalin a maipakat.
Dagitoy a panangilasin ket agpartuat kadagiti silpo ken nadidesinio a mangawat ti agmaymaysa a pateg. Ti panagusar ti adu a pateg wenno sabali a teksto ket mangdadel ti silpo ken/wenno mangimbalido ti panangilasin. Iti sapasap, dagiti parametro ket naskenda mangiraman laeng ti karuay a parte ti panangilasin, kas ti
rfc=822 wenno
pmc=345678.
- arxiv: panangilasin ti arXiv ; kas pagarigan:
arxiv=hep-th/9205027(before April 2007) or
arxiv=0706.0001or
arxiv=1501.00001(manipud iti Abril 2007). Saab nga iraman dagiti nakaro a pagpaatiddog ti papaeles kas ti ".pdf" wenno ".html".
- asin: Amazon Standard Identification Number; no ti umuna a karakter ti pateg ti asin ket digit, usaren ti isbn.
- asin-tld: ASIN a kangatuan nga agpang ti dominio para kadagiti sitio ti Amazon malaksid iti Estados Unidos; dagiti mabalin a pateg:
au,
br,
ca,
cn,
co.jp,
co.uk,
de,
es,
fr,
it,
mx
- asin-tld: ASIN a kangatuan nga agpang ti dominio para kadagiti sitio ti Amazon malaksid iti Estados Unidos; dagiti mabalin a pateg:
- bibcode: Bibcode; us-usaren dagiti adu a sistema ti datos ti astronomia; kas pagarigan:
1974AJ.....79..819H
- doi: Digital object identifier; kas pagarigan:
10.1038/news070508-7. Mapasingkedan daytoy tapno masigurado a mangrugi iti (
).
10.
- doi-broken-date: Petsa idi nabirukan ti saan amabalin a DOI iti http://dx.doi.org. Usaren ti isu met laeng a pormat a kas dagiti sabali a petsa iti artikulo. Dagiti parbo a nagan: doi_brokendate, doi-inactive-date
- eissn: International Standard Serial Number para iti elektroniko a media iti serial apablaak; mabalin a sinaen dagiti walo a karaktere kadagiti dua a grupo ti uppat babaen ti panagusar ti hyphen, ngem saan a maysa nga en dash wenno baetan. Parbo a nagan: EISSN
- hdl: panangilasin ti Handle System para kadaggiti digital a banag ken dadduma pay a rekurso iti Internet. Parbo a nagan: HDL
- isbn: International Standard Book Number; kas pagarigan:
978-0-8126-9593-9. (Kitaen ti: Wikipedia:ISBN ken ISBN). Dagiti dash iti ISBN ket pagpilian, ngem kaykayat. Usaren ti pudno a naiprenta nga ISBN wenno iti libro. Usaren ti 13 a digit nga ISBN – ken mangrugi ti 978 wenno 979 – no daytoy ket mabalin a magun-od. No ti maiprenta ket ti 10 digit nga ISBN wenno iti libro, usaren daytoy. Dagiti ISBN ket mabalin a mabirukan iti panid iti pakaammo ti nagipablaak – kadawyan nga idiay likudan ti titulo ti panid – wenno iti sirok ti barcode a kas numero a mangrugi iti 978 wenno 979 (dagiti barcode a mangrugi kadagiti ania man a sabali a numero ket saan a dagiti ISBN). Para kadagiti taudan nga addaan iti naduduog a 9 a digit a sistema ti SBN, pasarunuan ti numero iti sero; isu a, ti SBN 902888-45-5 ket nasken a maikabil a kas
|isbn=0-902888-45-5. Saan a pagbaliwen ti 10 a digit nga ISBN iti 13 a digit babaen ti panagnayon laeng ti pasaruno a 978; ti maudi a digit ket panagkarkulo a panangitalek ti digit ken ti panangibaliw laeng kadagiti numero ket mang-imbalido ti ISBN. Daytoy a parametro ket nasken laeng nga agtengngel ti ISBN nga awan ti ania man kadagiti maipatinayon a karakter. Daytoy ket mapasingkedan iti kaatiddog, dagiti imbalido a karakter – kadagiti sabali ngem ti [0123456789 -] nga addaan iti "X" a maipalubos a kas maudi a karakter iti 10 a digit nga ISBN – ken ti maitutop a husto a digit. Dagiti parbo a nagan: ISBN
- ismn: International Standard Music Number; kas pagarigan:
979-0-9016791-7-7. pagpilian dagiti hyphen wenno dagiti baetan iti ISMN. Usaren ti ISMN iti pudno a nakaiprentaan wenno iti obra. Daytoy a parametro ket nasken laeng nga agtengngel ti ISMN nga awanan iti ania man a maipatinayon a karkarakter. Daytoy ket makitkita iti kaatiddog, dagiti imbalido a karakter – dagiti ania man malaksid dagiti numero, dagiti baetan, ken dagiti hyphen – ken ti maitutop a check digit. Parbo a nagan: ISMN
- issn: International Standard Serial Number; dagiti walo a karakter ket mabalin a pagsinaen kadagiti dua a grupo iti uppat babaen ti panagusar ti hyphen, ngem saan nga itimaysa a en dash wenno maysa a baetan. Parbo anagan: ISSN
- jfm: Jahrbuch über die Fortschritte der Mathematik
- jstor: reperensia a numero ti JSTOR; kas pagarigan: ti
jstor=3793107ket agpataud iti JSTOR 3793107.
- lccn: Library of Congress Control Number. No adda, dagiti pasakbay nga alpabeto a karakter ket naskenda a bassit a letra.
- mr: Mathematical Reviews
- oclc: OCLC; Online Computer Library Center ti WorldCat
- ol: panangilasin ti Open Library; saan nga iraman ti "OL" iti pateg.
- osti: Office of Scientific and Technical Information
- pmc: PubMed Central; usaren ti numero ti artikulo para iti napno a teksto ti nawaya a repositorio ti artikulo ti warnakan, kas ti
pmc=345678.Saan nga iraman ti "PMC" iti pateg. Kitaen pay ti parametro ti pmid, dita baba; dagitoy dua ket dagiti sabali a panangilasin.
- embargo: Petsa a papanan ti pmc nga agdama; no daytoy a petsa ket adda iti masakbayan, saanto a maisilpo ti pmc aginggana iti dayta a petsa.
- pmid: PubMed; agusar ti naisangayan a panangilasin. Kitaen pay ti parametro ti pmc, dita ngato; dagitoy dua ket dagiti sabali a panangilasin.
- rfc: Request for Comments
- ssrn: Social Science Research Network
- zbl: Zentralblatt MATH
Insasao[urnosen ti taudan]
- quote: Maitunos nga insasao a testo manipud ti taudan. Maiparang a naripkpan kadagiti insasao. No maited, ti panangipatingga ti panagdakamat (ti tuldek babaen ti kasisigud) ket mapasardeng, isu a ti insasao ket masapul a manginayon ti panangipatingga a tuldek.
Dagiti editor[urnosen ti taudan]
- editor-last: Apelyido ti editor. Saan nga isilpo a kas wiki—imbes ket nga usaren ti editor-link . A ti apelyido ket kadawyan nga umuna a naisurat a kas iti Insik-wenno para kadagiti mannurat ti korporasion, usaren laeng a kas editor-last tapno mairaman ti isu met laeng a pormat a kas ti taudan. Dagiti parbo a nagan: editor-last1, editor-surname, editor-surname1, editor1-last, editor, editor1.
- editor: Daytoy a parametro ket inus-usar a mangtengngel ti kompleto a nagan ti agmaymaysa nga editor (umuna ken apelyido). Daytoy a parametro ket nasken a saan nga agtengngel kadagitinagan iti ad-adu ngem maysa nga editor.
- editor-first: Naited wenno nagnagan ti editor, mairaman dagiti titulo; kas pagarigan: Firstname Middlename wenno Firstname M. wenno Dr. Firstname M., Sr. Saan nga isilpo a kas wiki—imbes ket nga usaren ti editor-link . Dagiti parbo a nagan: editor-first1, editor-given, editor-given1, editor1-first.
- WENNO: para kadagiti adu nga editor, usaren ti editor-last1, editor-first1 aginggana iti editor-lastn, editor-firstn (Dagiti parbo a nagan: editor-surnamen wenno editorn-last; editor-givenn wenno editorn-first; editorn). Para iti agmaymaysa nga editor ken timaysa nga institusional nga editor, mabalin ngausaren ti
|editor-first1=...
|editor-last1=...
|editor2=....
-
- editor-link: Titulo ti adda nga artikulo ti Wikipedia a maipanggep ti editor—saan a ti website ti editor'; saan nga isilpo a kas wiki. Dagiti parbo a nagan: editor1-link.
- WENNO: para kadagiti adu nga editor, usaren ti editor-link1 aginggana iti editor-linkn (parbo anagan editorn-link).
- name-list-format: iparangna dagiti mannurat iti estilo ti Vancouver no maisaad iti
vancken no tilistaan ket agusar kadagiti parametro ti
last/
firstpara iti listaan ti nagan wenno nagnagan.
- veditors: ti insina ti kaw-it a nagnagan ti editor iti estilot i Vancouver; rikpan kadagiti doble a parentesis dagit nagan ti korporado ken institusion:
|veditors=Smythe JB, ((Megabux Corporation))
-
-
- editor-linkn ken editor-maskn - mabalin a mausar para kadagiti agmaymaysa a nagan iti
|veditors=, a kas naiplawag dita ngato
- editor-linkn ken editor-maskn - mabalin a mausar para kadagiti agmaymaysa a nagan iti
- editors: Dagiti nawaya a porma dagiti nagan ti editor; saan a maisingasing ti panagusar daytoy a parametro; saan a parbo a nagan ti editor-last
- Pannakaiparang:
- Usaren ti display-editors tapno matengngel ti kaatiddog ti maiparang a listaan ti nagan ti editor ken ti manginagan no mairaman ti ti "et al.".
- No adda dagiti mannurat: Umuna dagiti mannurat, sarunuen babaen ti nairaman nga obra, kalpasanna "Iti" ken dagiti editor, kalpasanna ti nangruna nga obra.
- No awan dagiti mannurat: Agparang dagii editor sakbay ti nairaman nga obra; ti agmaymaysa nga editor ket sarunuen babaen ti "ed."; dagiti adu nga editor ket sarunuen babaen ti "dagiti ed."
Laysummary[urnosen ti taudan]
- lay-url: Silpo ti URL iti saan a teknikal a pakabuklan wenno panagrepaso ti taudan; ti titulo ti URL ket naisaad iti "Lay summary". Parbo a nagnagan: lay-summary, laysummary.
- lay-source: Nagan ti taudan ti laysummary. Maiparang kadagiti italiko ken sarunuen babaen ti maysa nga endash. Parbo a nagan: laysource.
- lay-date: Petsa ti pakabuklan. Maiparang kadagiti parentesis.. Parbo a nagan: laydate.
Dagiti pagpilian a panangiparang[urnosen ti taudan]
- mode: Isaadna ti elemento ti panangisina, ti kasisigud a pagpatinggaan a pangtuldek, ken ti naisangayan a kapitalisasion segun ti pateg a naited. Para iti
|mode=cs1, ti elemento a panangisina ket tuldek-kaw-it (
;); ti pagpatinggaan a pangtuldek ket tuldek(
.); no maitunos, dagiti umuna a letra dagiti naisangayan a balikas ket maipadakkel a letrai('Naala idi..'). Para iti
|mode=cs2, ti elemento a panangisina ket kaw-it (
,); saan a mainayon ti pagpatinggaan a pangtuldek; no maitunos, dagiti umuna a letra dagiti naisangayan a balikas ket sannda a maipadakkel a ('naala idi...'). Tapno matuonan ti ti pagpatinggaan a pangtuldek, usaren ti postscript.
- author-mask: Sukatanna ti nagan ti umuna a mannurat kadagiti em dash wenno teksto. Isaad ti author-mask iti numeriko a pateg iti n tapno maisaad ti dash n kadagiti kalawa ti baetan ti em; isaad ti author-maskiti pateg ti teksto tapno maiparang ti teksto nga awanan iti maipasurot a panangisina ti mannurat; kas pagarigan, "iti". Nasken pay laeng nga inayon dagit ipateg para kadagiti amin a mannurat para kadagiti panggep ti metadata. Kangrunaan a naikeddeng a mausar kadagiti bibliograpia wenno dagiti estilo ti bibliograpia a dagiti adu a nga obra babaen ti agmaymaysa a mannurat ket agsasarunoda a nailista a kas naipangyababa a notnota iti baba. Saan nga usaren iti listaan a pinataud babaen ti
{{reflist}},
wenno iti kapada gapu ta awan kontrol ti urnos a pannakaiparang dagiti reperensia. Mabali pay nga usaren ti editor-mask ken translator-mask iti isu met laeng a waya.
- display-authors: Mangtengngel iti bilang dagiti maiparang a nagan ti mannurat no maipablaak ti dakamat. Ti mangbaliw ti bilang dagit imaiparang a mannurat, isaad ti display-authors iti kayat a bilang. Kas pagarigan, ti
|display-authors=2ket mangiparang laeng dagiti umun a dua a mannurat iti maysa a dakamat. Babaen ti kasisigud, maiparang amin dagiti mannurat. Ti
|display-authors=etalket iparangna amin dagiti mannurat iti listaan a sarunuen babaen ti et al. Dagiti parbo anagan: displayauthors.
- display-editors:Mangtengngel iti bilang dagiti maiparang a nagan ti editor no maipablaak ti dakamat. Ti mangbaliw ti bilang dagiti maiparang a mannurat, isaad ti display-editors iti kayat a bilang. Kas pagarigan,
|display-editors=2ket mangiparang laeng dagiti umuna a dua nga editor iti maysa a dakamat. Babaen ti kasisigud, maiparang amin dagiti editor.
|display-editors=etalket iparangna amin dagiti editor iti listaan a sarunuen babaen ti et al. Dagiti parbo a nagan: displayeditors.
- last-author-amp: Baliwan ti panangisina iti pagbaetan dagiti dua a naudi a nagan iti listaan ti mannurat iti baetan ampersand baetan (
&) no isaad iti
y,
yes, wenno
true. Pagarigan:
|last-author-amp=yes
- postscript: Mangtengngel ti pagpatinggaan a pangtuldek para iti dakamat; kasisigud iti tuldek (
.); para iti awanan iti pagpatinggaan a pangtuldek, inaganan ti
|postscript=none– ti panangibati nga awan linaon iti
|postscript=ket kapada ti saan a panangiraman daytoy, ngem saan a nalawag. Di ikaskaso no maipalawag ti quote.
Nasken ti suskrision wenno rehistrasion[urnosen ti taudan]
Dagitoy a parametro ket manginayon ti silpo ti nota iti gibus ti dakamat:
- registration: Para kadagiti taudan ti online a makasapul ti rehistrasion, isaad ti
|registration=yes(wenno
y, wenno
true); pasarunuan babaen ti suskripsion no dagitoy dua ket maisaad.
- subscription: Para kadagiti taudan ti online a makasapul ti suskrisison, isaad ti
|subscription=yes(wenno
y,wenno
true); pasarunuan babaen ti rehistrasion no dagitoy dua ket maisaad.
Ti panangisaad ti
|registration= wenno
|subscription= iti ania man a pateg malaksid iti
y,
yes, wenno
true ket agpataudto iti mensahe ti biddut.
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar


c: text/html

text:
SALUDSOD DAGITI AGTUTUBO
Dagiti Ngay Sapata nga Agtalinaed a Birhen?
Ania ti sapata nga agtalinaed a birhen?
Ti sapata nga agtalinaed a birhen ket maysa a naisurat wenno naisawang a kari a saan a makiseks no di pay nagkasar.
Idi dekada 90, nagbalin a nalatak ti sapata nga agtalinaed a birhen idi inrugi ti Southern Baptist Convention idiay United States ti programa a “Makauray ti Pudno nga Ayat.” Dayta a programa ket napagtipon a prinsipio ti Biblia ken positibo a panangguyugoy dagiti kapatadan tapno maparegta dagiti agtutubo a saan a makiseks sakbay ti kasar.
Di nagbayag kalpasan dayta, nairugi ti umasping a programa nga addaan iti paset a maikkan dagiti nagsapata iti singsing a pirak a mangisimbolo (ken mangipalagip kadakuada) iti sapatada a saanda a makiseks no di pay nagkasar.
Epektibo kadi ti sapata nga agtalinaed a birhen?
Ti sungbat ket agdepende iti pagsaludsodam.
Sigun iti researcher a da Christine C. Kim ken Robert Rector, “natakuatan iti adu a panagadal a ti panagsapata dagiti agtutubo nga agtalinaed a birhen ket nainaig iti panangitantan wenno basbassit a gundaway a pannakiseks dagiti tin-edyer.”
Sigun iti research nga impablaak ti Guttmacher Institute, ipakita dagiti panagadal nga “adda posibilidadna a makiseks dagiti tin-edyer a ‘nagsapata nga agtalinaed a birhen’ a kas met laeng kadagiti saan a nagsapata.”
Apay a saan nga agpapada dagiti resulta?
Ti dadduma a panagadal pinagkomparada dagiti nagsapata ken saan a nagsapata a nagduma ti panangmatmatda iti pannakiseks.
Ti dadduma met a panagadal pinagkomparada dagiti nagsapata ken saan a nagsapata nga agpada ti panangmatmatda iti pannakiseks.
Ania ti ipakita ti naud-udi a nadakamat a panagadal? Ni Dr. Janet Rosenbaum, nga espesialista kadagiti isyu mainaig iti salun-at dagiti agtutubo, kunana a kalpasan ti lima a tawen, “awan nagdumaan dagidiay nagsapata ken saan a nagsapata iti kababalinda iti pannakiseks.”
Nasaysayaat a pamay-an
Nasayaat met ti panggep dagiti programa a panagsapata nga agtalinaed a birhen. Ti laeng problema, saanda a mangmangted kadagiti makatulong a prinsipio tapno matungpal dagiti nagkari ti sapatada. Adu dagiti agkari nga agtalinaed a birhen ti “saan a talaga a mangipappapuso iti sapata,” kuna ni Dr. Rosenbaum. “Ti panangliklik ket agpannuray iti determinasion ti maysa a tao, saan ketdi nga iti pannakipasetna iti maysa a programa.”
Iparparegta ti Biblia a maaddaan ti maysa a tao iti kasta a determinasion, saan a babaen iti naisurat wenno naisawang a kari no di ket babaen iti panangtulong kenkuana a maaddaan iti ‘pannakabalin ti pannakaawat a mangilasin agpadpada iti umiso ken di umiso.’ (Hebreo 5:14) Total, ti panagtalinaed a birhen ket saan laeng a tapno maliklikan ti sakit ken panagsikog. Panangipakita pay dayta iti panagraem iti Namunganay iti panagasawa.—Mateo 5:
Dagiti pagalagadan nga adda iti Biblia ket agpaay a pagimbagantayo. (Isaias 48:17) Isu nga amin a tattao, aniaman ti edadda, kabaelanda a patibkeren ti determinasionda nga agtulnog iti bilin ti Dios nga ‘adaywan ti pannakiabig.’ (1 Corinto 6:18) Iti kasta, inton makiasawadan, naan-anay a matagiragsakda ti panagdenna nga awan ti pakaburiboran ken pagbabbabawyanda, a masansan a resulta ti pannakiseks sakbay ti kasar.
Ammuem ti Ad-adu Pay
Kasanok nga Ilawlawag ti Panangmatmatko Maipapan iti Seks?
Mailawlawagmo kadi ti panangmatmatmo babaen iti Biblia no adda agdamag iti: ‘Birhenka pay laeng?’
Kasano No Pilitendak a Makiseks?
Adda kadi pagsayaatanna no tumulokka? Pagbabawyamto ngata?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
NO ANIA TI KUNA TI BIBLIA
Dagiti Pampanunotentayo
Napateg kadi no ania ti pampanunotentayo?
“Mennamennaekto ti isuamin nga aramidmo ket kadagiti pannakilangenmo maseknanakto.”—Salmo 77:12.
TI KUNA TI TATTAO
Tapno agbalinka kano a naragsak ken kontento, adu dagiti mangisingasing nga agpanunotka iti nauneg wenno agmennamennaka. Adu ti kita ti panagpanunot wenno panagmennamenna. Dadduma kadagita ket nagtaud kadagiti nagkauna a relihion iti Daya. “Masapul a maiwaksi ti amin a linaon ti isip tapno makapanunot a naimbag,” kuna ti maysa a mannurat maipapan iti dayta a banag. Ipakita ti sasaona ti ideya a ti panangiwaksi iti isip iti aniaman a pampanunoten bayat a nakapokus dayta iti espesipiko a sasao wenno ladawan ket makatulong iti natalna a panagpanunot, nalawag nga isip, ken naespirituan a pannakalawlawag.
TI KUNA TI BIBLIA
Saan nga iparparegta ti Biblia kadatayo ti kita ti panagpanunot a mangikalikagum iti panangiwaksi iti amin a pampanunoten ti isip wenno panangulit-ulit iti maysa a sao wenno sasao, a maawagan no dadduma iti mantra. Imbes ketdi, parparegtaennatayo ti Biblia a kanayon koma a panunotentayo dagiti nasayaat a bambanag kas kadagiti kababalin, pagalagadan, ken pinarsua ti Dios. (1 Timoteo 4:15) “Minennamennak ti isuamin nga aramidmo; situtulokak a nangut-utob iti aramid dagiti bukodmo nga ima,” inkararag ti maysa a matalek nga adipen ti Dios. (Salmo 143:5) Kinunana pay: “No malaglagipka idi iti rabaw ti pagiddaak, bayat dagiti panagbantay iti rabii mennamennaenka.”—Salmo 63:6.
Apay a makagunggona ti panangpanunot kadagiti nasayaat a bambanag?
“Ti puso daydiay nalinteg agmennamenna tapno makasungbat.”—Proverbio 15:28.
TI KUNA TI BIBLIA
Ti nasayaat a panagpanunot ket mangpasayaat iti personalidadtayo, iti abilidadtayo a mangkontrol iti emosion, ken iti determinasiontayo a mangaramid iti umiso. Amin dagita ket mangnayon iti pannakatarus ken pannakaawattayo iti panagsasao ken kababalintayo. (Proverbio 16:23) Makatulong met ngarud ti kasta a panagpanunot tapno naragsak ken makagunggona ti biagtayo. Maipapan iti tao a kanayon nga agpanunot maipapan iti Dios, kuna ti Salmo 1:3: “Agbalinto a kas iti kayo a naimula iti igid dagiti pagayusan ti danum, a mangipaay iti bukodna a bunga iti panawenna ket dagiti bulongna saan a malaylay, ket ti isuamin nga aramidenna agballiginto.”
Ti nauneg a panagpanunot ket mangpasayaat met iti pannakaawat ken memoriatayo. Kas pagarigan, no adalentayo ti maysa nga aspeto ti panamarsua wenno topiko iti Biblia, adu ti makapainteres a masursurotayo. Ngem no panunotentayo a naimbag dagita, makitatayo ti pakainaiganda iti maysa ken maysa ken iti nasursurotayon. Gapuna, no kasano a mapagbalin ti maysa a karpintero a napintas a balay ti nasinasina a materiales, tulongannatayo ti panagpanunot a “mangsangal” kadagiti impormasion tapno agbalin a naurnos nga estruktura.
Apay a masapul nga annadantayo no ania dagiti pampanunotentayo?
“Ti puso nagulgulib [mas traidor] ngem iti aniaman a banag ket desperado. Siasino ti makaammo iti dayta?”—Jeremias 17:9.
TI KUNA TI BIBLIA
“Manipud iti uneg, manipud iti puso dagiti tattao, rummuar dagiti makadangran a panagrasrason: dagiti pannakiabig, dagiti panagtakaw, dagiti panangpapatay, dagiti pannakikamalala, dagiti panagagum, dagiti aramid ti kinadangkes, allilaw, nalulok a kababalin, naapal a mata, . . . di kinanainkalintegan.” (Marcos 7:21, 22) Maitunos kadagita a sasao, masapul nga annadantayo no ania ti pampanunotentayo, no kasano nga annadantayo ti panagusartayo iti apuy. No saan, ti di umiso a pampanunot ket makapatanor kadagiti makapasakit a tarigagay a mabalin a narigat a kontrolen ken agresulta kadagiti dakes nga aramid.—Santiago 1:14, 15.
Iparegta ngarud kadatayo ti Biblia a panunotentayo dagiti ‘bambanag a napudno, nalinteg, nadalus, maay-ayat, naimbag, ken nadayaw.’ (Filipos 4:8, 9) No dagita a nagsayaat a banag ti panunoten ken imulatayo iti isiptayo, agapittayto kadagiti napipintas a kababalin, nasayaat a panagsasao, ken nadekket a relasion iti dadduma.—Colosas 4:6.


text:
LUGLUGAR KEN TATTAO
Panagpasiar Idiay Cameroon
POSIBLE a ti immuna a nagnaed iti Cameroon ket ti tribu a Baka—a pagaammo met kas Pygmy. Bayat ti 1500’s, simmangpet dagiti Portuguese. Kalpasan iti ginasut a tawen, sinakup dagiti Muslim a Fulani ti makin-amianan a paset ti Cameroon. Ita, 40% kadagiti umili ti Cameroon ti agkunkuna a Kristianoda, 20% ti Muslim, ken 40% ti mangan-annurot kadagiti nagkauna a relihion ti Africa.
Managpadagus dagiti agnanaed kadagiti away ti Cameroon. Makablaawan dagiti bisita ken mapasangbayda iti pagtaengan sa maidasaranda iti danum ken taraon. Maibilang a panangpabain no pagkedkedam dayta, ngem maibilang a panangpadayaw no patgam.
Mangrugi ti saritaan babaen ti panangkablaaw ken panangkomusta kadagiti miembro ti pamilia. Kaugalianda pay a komustaen uray dagiti dinguenda! “No pumanawen ti bisita, saan nga umdas ti basta panagpinnakada,” kuna ni Joseph a taga-Cameroon. “Masansan a kuyogen ti bumalay ti bisitana agingga iti kalsada ken agtultuloy ti panagsaritada. Kalpasanna, agpinnakadadan sa agawiden ti bumalay. No saan a kasta ti pannakatrato ti bisita, mabalin a mariknana a saan a naimpusuan ti pannakapasangbayna.”
No dadduma bayat a manganda, agkakapinggan dagiti aggagayyem—ken agkammetda pay no dadduma. Dayta a kaugalian idiay Cameroon ket nabileg a simbolo ti panagkaykaysa. Kinapudnona, adda pay gundaway nga usarenda dayta a mamagkappia kadagiti limmamiis ti panaggayyemda. Ti pannangan nga agkapinggan ket arigna panangibaga, “Nagkappiakamin.”


text:
Kontakennakami
Maragsakankami a tumulong kadagiti interesado iti Biblia wenno iti sangalubongan a trabahomi. Usarem ti maysa kadagitoy nga opsion iti panangkontakmo kadagiti Saksi ni Jehova iti lugaryo.
Agkiddaw iti libre a panagadal iti Biblia
Agbirok iti Kingdom Hall dagiti Saksi ni Jehova
Ammuem ti petsa ti sumaruno a tinawen a Memorial
Agbirok iti kombension dagiti Saksi ni Jehova
Bumisita iti maysa kadagiti sanga nga opisinami
Umawag wenno agsuratka kadakami babaen ti impormasion a makita iti baba
Chile
Asociación Cristiana Testigos de Jehová
Casilla 267
PUENTE ALTO
CHILE
+56 2-2428-2600
+56 2-2428-2609 (Fax)
Oras ti Opisina
Lunes agingga iti Biernes
8:00 a.m. agingga iti 12:00 p.m. ken 1:00 p.m. agingga iti 5:00 p.m.


text:
SUHETO ITI AKKUB | APAY A MAPASAMAK TI DAKES KADAGITI NAIMBAG A TATTAO?
Umad-adu ti Kinadakes!
Pagaammo a nadungngo ken naasi a babai ti 35 ti tawenna a ni Smita * a taga-Dhaka, Bangladesh. Nagaget ken naragsak nga asawa a tumultulong iti sabsabali a mangammo iti maipapan iti Dios. Ngem nakigtot ti pamilia ken gagayyemna idi kellaat a nagsakit ken natay iti uneg laeng ti makalawas!
Ni James ken ni baketna ket agtawendan iti nasurok a 30. Addaanda met iti galad a kas ken Smita. Maysa nga aldaw ti primavera, binisitada dagiti gagayyemda idiay West Coast iti United States. Ngem didan nakaawid idiay New York gapu ta naaksidenteda iti lugan nga isu ti nakatayanda. Dayta ti nagladingitan dagiti mangay-ayat kadakuada ken katrabahuanda.
Umad-adun ti kinadakes ken rigat iti nadumaduma a lugar. Matmatay dagiti sibilian ken soldado gapu iti gubat. Biktima iti krimen ken kinaranggas dagiti inosente a tattao. Mapasamak dagiti aksidente ken nakaro a sakit a mabalin a pakatayan ti maysa, aniaman ti edad wenno kasasaadna. Napukaw dagiti komunidad gapu kadagiti kalamidad. Nasaknap ti panangidumduma ken kinaawan hustisia. Nalabit napasaramon dayta.
Normal laeng ngarud nga isaludsodtayo:
Apay a mapasamak ti dakes kadagiti naimbag a tattao?
Ti Dios kadi ti mapabasol kadagita?
Naiparna laeng kadi dagiti didigra, wenno aramid ti tao?
Agrigrigat kadi ti maysa a tao gapu iti Karma, ti resulta ti inaramidna iti napalabas a panagbiagna?
No adda Dios a mannakabalin-amin, apay a dina salakniban dagiti naimbag a tattao?
Mapukawto kadi ti kinadakes ken rigat?
Tapno maammuantayo, masapul a maawatantayo ti sungbat ti dua a saludsod: Apay a mapaspasamak ti dakes, ken ania ti aramiden ti Dios?
^ par. 3 Nabaliwan ti dadduma a nagan.


text:
Apay a Binalbaliwan Dagiti Saksi ni Jehova ti Dadduma a Patpatienda?
Saan a pakasdaawan no adda masapul a mabalbaliwan iti patpatienmi. Uray idi tiempo ti Biblia, adda dagiti gundaway a masapul a balbaliwan dagiti agdaydayaw iti Dios ti kapanunotanda.
Apay a Saan a Makiramraman iti Politika Dagiti Saksi ni Jehova?
Pangta kadi ida iti seguridad ti pagilian?
Patpatien
Ania ti Patpatien Dagiti Saksi ni Jehova?
Ammuem ti ababa nga impormasion maipapan iti 15 a kangrunaan a patpatienmi.
Mamati Kadi Dagiti Saksi ni Jehova ken ni Jesus?
Ammuem no apay a napateg kadagiti pudno a Kristiano ti panamati ken ni Jesus.
Patien Kadi Dagiti Saksi ni Jehova nga Isuda Laeng ti Pudno a Relihion?
Imbaga kadi ni Jesus nga adu ti dalan nga agturong iti pannakaisalakan?
Patien Kadi Dagiti Saksi ni Jehova nga Isuda Laeng ti Maisalakan?
Ibaga ti Biblia no siasino dagiti maisalakan.
Raraemen Kadi Dagiti Saksi ni Jehova Dagiti Sabali a Relihion?
Ammuem no apay a ti panangipakita iti panagraem ket tanda ti pudno a Kristiano.
Apay a Saan nga Agpapayalison iti Dara Dagiti Saksi ni Jehova?
Nakaad-adu dagiti di umiso a kapanunotan maipapan kadagiti Saksi ni Jehova ken iti panangyalison iti dara. Ammuem ti kinapudno maipapan iti daytoy a patpatienmi.
Mamati Kadi Dagiti Saksi ni Jehova iti Creationism?
Ammom kadi a dagiti kapanunotan ti dadduma a creationist ket talaga a maikontra iti Biblia?
Patien Kadi Dagiti Saksi ni Jehova ti Daan a Tulag?
Saan kadin nga agaplikar ita ti dadduma a paset ti Biblia? Ammuem no kasano a magunggonaan dagiti Kristiano iti historikal a salaysay ken praktikal a balakad iti Hebreo a Kasuratan.
Apay a Binalbaliwan Dagiti Saksi ni Jehova ti Dadduma a Patpatienda?
Saan a pakasdaawan no adda masapul a mabalbaliwan iti patpatienmi. Uray idi tiempo ti Biblia, adda dagiti gundaway a masapul a balbaliwan dagiti agdaydayaw iti Dios ti kapanunotanda.
Apay a Saan nga Agus-usar Dagiti Saksi ni Jehova iti Krus iti Panagdaydayawda?
Nupay Kristianokami, saankami nga agus-usar iti krus iti panagdaydayawmi. Apay?
Organisasion
Apay a Mausar ti Nagan a Saksi ni Jehova?
Ammuem no nagtaudan dayta a nagan.
Mano ti Saksi ni Jehova iti Intero a Lubong?
Kitaem no kasanomi a maala ti pakadagupan ti bilang dagiti miembro ti kongregasion.
Siasino ti Nangbuangay Kadagiti Saksi ni Jehova?
Basaem no apay a ni Charles Taze Russell ket saan a nangbuangay iti baro a relihion.
Pagtataudan ti Pondo Para iti Trabaho Dagiti Saksi ni Jehova?
Ammuem no kasano nga agtultuloy a rumangrang-ay ti trabaho a panangasaba iti intero a lubong uray no awan ti maar-aramid a panagkolekta wenno panagsingir iti apagkapullo.
Mangmangted Kadi Dagiti Saksi ni Jehova iti Apagkapullo?
Inkapilitan kadi kadagiti Saksi ni Jehova ti agdonar iti espesipiko a kantidad ti kuarta?
Masuelsuelduan Kadi Dagiti Lider Dagiti Saksi ni Jehova?
Adda kadi tao a lidermi? Siasino dagiti agserserbi kas ordinado a ministro?
Addaan Kadi Dagiti Saksi ni Jehova iti Ministro a Babbai?
Ania ti papel dagiti babbai iti sangalubongan a trabaho a panangasaba dagiti Saksi ni Jehova?
Kasano ti Pannakaorganisar Dagiti Kongregasion Dagiti Saksi ni Jehova?
Ammuem no kasano nga umaw-awatkami iti pannarabay ken instruksion babaen iti daytoy nga urnos.
Ania ti Bagi a Manarawidwid Dagiti Saksi ni Jehova?
Dagiti kadi miembro ti Bagi a Manarawidwid ti lider ti organisasionmi?
Ania ti Watch Tower Bible and Tract Society?
Ania ti pakainaigan daytoy iti trabaho dagiti Saksi ni Jehova?
Pannakimiembro
Mano ti Saksi ni Jehova iti Intero a Lubong?
Kitaem no kasanomi a maala ti pakadagupan ti bilang dagiti miembro ti kongregasion.
Kasanoak nga Agbalin a Maysa a Saksi ni Jehova?
Ipakita ti Mateo 28:19, 20 ti tallo a masapul nga aramidem.
Mabalin Kadi nga Agikkat kas Saksi ni Jehova ti Maysa a Miembro?
Adda dua a pamay-an a mabalin nga agikkat ti maysa a miembromi.
Laklaksiden Kadi Dagiti Saksi ni Jehova Dagiti Dati a Miembroda?
No dadduma, nasken a mailaksid ti maysa a tao. Makatulong dayta tapno matignay nga agbalbaliw ket makasubli iti kongregasion.
Panangasaba
Apay a Mangaskasaba Dagiti Saksi ni Jehova iti Binalaybalay?
Ammuem no ania ti imbaga ni Jesus nga aramiden dagiti nagkauna nga adalanna.
Mangaskasaba Kadi Dagiti Saksi ni Jehova Tapno Laeng Maisalakanda?
Ammuem no ania ti patpatienmi maipapan iti pannakaisalakan ken no kasanotayo a maisalakan.
Apay a Kaskasabaan Dagiti Saksi ni Jehova Dagiti Addaanen iti Relihion?
Apay a kaskasabaanmi dagiti tattao nga addaanen iti relihion?
Pilpiliten Kadi Dagiti Saksi ni Jehova Dagiti Tattao a Mangsukat iti Relihionda?
Panangkomberte kadi ti panggep ti panangasaba dagiti Saksi ni Jehova iti publiko? Pilpilitenda kadi ti sabsabali a mangsukat iti relihionda?
Ania ti Panagadal iti Biblia?
Ammuem ti sungbat dagiti saludsod maipapan iti programa a libre a panagadal iti Biblia.
Trabaho Kadi Dagiti Misionero ti Ar-aramiden Dagiti Saksi ni Jehova?
Siasino ti makiramraman iti trabaho dagiti misionero ken apay? Adda kadi dagiti espesial a masansanay para iti daytoy a trabaho?
Addaan Kadi Dagiti Saksi ni Jehova iti Ministro a Babbai?
Ania ti papel dagiti babbai iti sangalubongan a trabaho a panangasaba dagiti Saksi ni Jehova?
Gimong ken Panagdaydayaw
Apay a Kingdom Hall ti Awag iti Paggigimonganyo?
Ammuem no ania ti nakaibatayan ti termino a “Kingdom Hall” ken no apay a dayta ti us-usarenmi.
Apay a Saan nga Agus-usar Dagiti Saksi ni Jehova iti Krus iti Panagdaydayawda?
Nupay Kristianokami, saankami nga agus-usar iti krus iti panagdaydayawmi. Apay?
Apay a Naiduma iti Dadduma a Relihion ti Panangselebrar Dagiti Saksi ni Jehova iti Pangrabii ti Apo?
Maawagan met iti Maudi a Pangrabii ti Apo, ken ti Pananglaglagip iti ipapatay ni Jesus, ket dayta ti kasagraduan nga okasion dagiti Saksi ni Jehova. Kitaem no ania ti kuna ti Biblia maipapan iti daytoy nga okasion.
Panangmatmat iti Biblia
Adda Kadi Bukod a Biblia Dagiti Saksi ni Jehova?
Nasaysayaat ti panangadalmo iti Biblia no agusarka iti nagduduma a patarus. Adda tallo a rason no apay nga iramanmo nga adalen ti Baro a Lubong a Patarus ti Nasantuan a Kasuratan.
Umiso Kadi ti New World Translation?
Apay a naiduma ti New World Translation iti adu a sabali a patarus?
Patien Kadi Dagiti Saksi ni Jehova ti Daan a Tulag?
Saan kadin nga agaplikar ita ti dadduma a paset ti Biblia? Ammuem no kasano a magunggonaan dagiti Kristiano iti historikal a salaysay ken praktikal a balakad iti Hebreo a Kasuratan.
Panangtulong iti Komunidad ken Takder iti Politika
Apay a Saan a Makiramraman iti Politika Dagiti Saksi ni Jehova?
Pangta kadi ida iti seguridad ti pagilian?
Apay a Saan a Makigubgubat Dagiti Saksi ni Jehova?
Pagaammo dagiti Saksi ni Jehova iti intero a lubong a saan a makigubgubat. Ammuem no apay a saankami a makigubgubat.
Tumultulong Kadi Dagiti Saksi ni Jehova iti Panagsaranay?
Ammuem no kasanomi nga ipapaay ti praktikal a tulong kadagiti nadidigra a kapammatianmi ken saan.
Biag ti Pamilia ken Personal a Biag
Agpapaagas Kadi Dagiti Saksi ni Jehova?
Kuna dagiti dadduma a saan a kayat dagiti Saksi ni Jehova ti agpaagas. Agpayso kadi dayta?
Apay a Saan nga Agpapayalison iti Dara Dagiti Saksi ni Jehova?
Nakaad-adu dagiti di umiso a kapanunotan maipapan kadagiti Saksi ni Jehova ken iti panangyalison iti dara. Ammuem ti kinapudno maipapan iti daytoy a patpatienmi.
Pagsisinaen Kadi Wenno Pabilgen Dagiti Saksi ni Jehova Dagiti Pamilia?
Maakusaran no dadduma dagiti Saksi ni Jehova a pagsisinaenda dagiti pamilia. Ngem talaga kadi a dagiti Saksi ti pagtaudan ti di panagkikinnaawatan?
Adda Kadi Pagannurotan Dagiti Saksi ni Jehova iti Pannakideyt?
Ti kadi pannakideyt ket maysa laeng a kita ti paglinglingayan?
Adda Kadi Pelikula, Libro, Wenno Kanta nga Iparparit Dagiti Saksi ni Jehova?
Ania dagiti pamunganayan a prinsipio a makatulong kadagiti Kristiano a mangpili iti paglinglingayan?
Kaugalian ken Selebrasion
Apay a Saan a Ramrambakan Dagiti Saksi ni Jehova ti Krismas?
Adu ti mangramrambak iti Krismas uray no ammoda ti nagtaudan dayta. Ammuem no apay a saan a ramrambakan dayta dagiti Saksi ni Jehova.
Apay a Saan a Selselebraran Dagiti Saksi ni Jehova ti Easter?
Ti Easter ket ibilang ti adu kas Nakristianuan a selebrasion. Apay a saan a selselebraran daytoy dagiti Saksi ni Jehova?
Apay a Saan nga Agselselebrar iti Birthday Dagiti Saksi ni Jehova?
Ammuem ti uppat kadagiti rason a mangipakita a saan nga anamongan ti Dios ti panangselebrar iti birthday.
Apay a Naiduma iti Dadduma a Relihion ti Panangselebrar Dagiti Saksi ni Jehova iti Pangrabii ti Apo?
Maawagan met iti Maudi a Pangrabii ti Apo, ken ti Pananglaglagip iti ipapatay ni Jesus, ket dayta ti kasagraduan nga okasion dagiti Saksi ni Jehova. Kitaem no ania ti kuna ti Biblia maipapan iti daytoy nga okasion.
Ania ti Patpatien ken Ar-aramiden Dagiti Saksi ni Jehova Maipapan iti Panagminatay?
Ti desision dagiti Saksi maipapan iti panagminatay ket naibatay kadagiti patpatienda maipapan iti ipapatay. Ania ngarud dagiti prinsipio a sursurotenda?
Asino Dagiti Saksi ni Jehova?
Kristiano Kadi Dagiti Saksi ni Jehova?
Pangngaasim ta ammuem no kasano a naidumakami kadagiti dadduma a relihion a maaw-awagan iti Kristiano.
Protestante Kadi Dagiti Saksi ni Jehova?
Adda dua a nakaidumaan dagiti Saksi ni Jehova kadagiti dadduma a relihion a saan a Katoliko ngem makunkuna a Kristiano.
Sekta Dagiti Amerikano Kadi Dagiti Saksi ni Jehova?
Usigem ti uppat a kinapudno maipapan iti daytoy nga internasional nga organisasion.
Maysa Aya a Kulto Dagiti Saksi ni Jehova?
Pagdiligem ti dua a gagangay a pagarup maipapan kadagiti kulto ken dagiti kinapudno maipapan kadagiti Saksi ni Jehova.


text:
Agbalinkayto a “Maysa a Pagarian ti Papadi”
“Agbalinkayto kaniak a maysa a pagarian ti papadi ken maysa a nasantuan a nasion.”—EX. 19:6.
1, 2. Apay a kasapulan a masalakniban ti kaputotan ti babai?
TI UMUNA a padto a nairekord iti Biblia ket nakapatpateg iti pannakaitungpal ti panggep ni Jehova. Idi inaramid ti pudno a Dios ti kari idiay Eden, kinunana: “Mangikabilakto ti panagginnura iti nagbaetanyo [ni Satanas] ken iti babai ken iti nagbaetan ti bin-im ken ti bin-ina.” Kasanonto kakaro dayta a panagginnura? Kuna ni Jehova a ti kaputotan ti babai ‘dunorennanto ti ulo [ni Satanas] ket isu dunorennanto ti mukod’ ti kaputotan ti babai. (Gen. 3:15) Nakaro dayta a panagginnura ta aramiden ni Satanas ti amin a pamuspusan tapno maikisapna ti kaputotan ti babai.
2 Dayta ti makagapu nga inkararag ti salmista mainaig iti ili a pinili ti Dios: “Adtoy! dagiti mismo a kabusormo agderderraawda; ket dagidiay mismo a nakaro ti pananggurada kenka intangadda ti uloda. Maibusor iti ilim sisisikap nga itultuloyda ti kompidensial a saritaanda; ket agkukumplotda maibusor kadagidiay intalimengmo. Kinunada: ‘Umaykayo ket punasentayo ida kas maysa a nasion.’” (Sal. 83:2-4) Masapul a masalakniban ti linia a pagtaudan ti kaputotan ti babai tapno saan a matalipupos ken mamulitan. Tapno maibanag daytoy ken maitungpal ti panggep ni Jehova, nangaramid iti dadduma pay a legal a katulagan.
TULAG A MANGSALAKNIB ITI KAPUTOTAN TI BABAI
3, 4. (a) Kaano a nangrugi ti Linteg ti tulag, ken ania ti inanamongan ti nasion ti Israel nga aramiden? (b) Kasano a nagserbi kas salaknib ti Linteg ti tulag?
3 Idi nagbalinen a minilion ti kaputotan da Abraham, Isaac, ken Jacob, pinagbalin ida ni Jehova kas maysa a nasion—ti nasion ti nagkauna nga Israel. Babaen ken Moises, nangaramid ni Jehova iti naisangsangayan a tulag iti dayta a nasion ket immanamong ti nasion ti Israel nga agtulnogda iti dayta. Kuna ti Biblia: “Innalana [ni Moises] ti libro ti tulag ket binasana kadagiti lapayag dagiti umili. Kalpasanna kinunada: ‘Situtulokkami a mangaramid ken agtulnog iti isuamin a sinao ni Jehova.’ Gapuna innala ni Moises ti dara [ti naisakripisio a toro] ket inwarsina kadagiti umili ket kinunana: ‘Adtoy ti dara ti tulag a pinatalgedan kadakayo ni Jehova no maipapan kadagitoy amin a sasao.’”—Ex. 24:3-8.
4 Nangrugi ti Linteg ti tulag idiay Bantay Sinai idi 1513 B.C.E. Babaen iti dayta a tulag, nagbalin ti nagkauna a nasion ti Israel kas nasion a pinili ti Dios. Ni Jehova ti nagbalin nga ‘Ukomda, Manangted-paglinteganda, ken Arida.’ (Isa. 33:22) Ipakita ti nairekord a pakasaritaan ti Israel no ania ti resulta ti panagtulnog ken ti di panangtungpal kadagiti nalinteg a pagalagadan ni Jehova. Gapu ta imparit ti Linteg ti pannakiasawa kadagiti pagano ken panagdaydayaw kadagiti palso a didios, nagserbi dayta kas salaknib tapno saan a mamulitan ti kaputotan nga agtaud iti linia ni Abraham.—Ex. 20:4-6; 34:12-16.
5. (a) Ania nga oportunidad ti impaay ti Linteg ti tulag para iti Israel? (b) Apay a linaksid ti Dios ti Israel?
5 Iti sidong ti Linteg ti tulag, adda dagiti papadi a madutokan nga agserbi iti Israel. Dagita a papadi irepresentarda ti sabali pay a grupo ti papadi nga agserbinto iti nasaysayaat a pamay-an iti masanguanan. (Heb. 7:11; 10:1) Kinapudnona, babaen iti Linteg ti tulag, naaddaan ti nasion ti Israel iti naisangsangayan nga oportunidad ken pribilehio nga agbalin a “pagarian ti papadi” no la ket ta agtulnogda kadagiti linteg ni Jehova. (Basaen ti Exodo 19:5, 6.) Ngem saan a nagtulnog ti Israel. Dida inawat ti Mesias, ti kangrunaan a paset ti kaputotan ni Abraham. Kas resultana, linaksid ida ti Dios.
6. Ania ti naibanag ti Linteg?
6 Gapu ta saanda a nagtalinaed a matalek ken Jehova, ti nasion ti Israel ket saan a nagbalin a pagarian ti papadi. Ngem dina kaipapanan a saan a naibanag ti Linteg ti panggepna. Nabukel ti Linteg tapno masalakniban ti linia a pagtaudan ti Mesias ken tapno mailasin isuna dagiti tattao. Idi nagparang ken nabigbigda ti Kristo, naitungpalen ti panggep ti Linteg. Kuna ti Biblia: “Ni Kristo ti panungpalan ti Linteg.” (Roma 10:4) Ngem mabalin a maisaludsodtayo: Siasino ngarud dagiti addaan iti oportunidad nga agbalin a pagarian ti papadi? Nangipaay ni Jehova a Dios iti sabali pay a legal a katulagan tapno mabukel ti maysa a baro a nasion.
MABUKEL TI BARO A NASION
7. Ania ti impakpakauna ni Jehova babaen ken Jeremias?
7 Mabayag pay sakbay nga agpatingga ti Linteg ti tulag, impakpakaunan ni Jehova babaen ken propeta Jeremias a mangaramidto iti “baro a tulag” iti nasion ti Israel. (Basaen ti Jeremias 31:31-33.) Naiduma dayta iti Linteg ti tulag gapu ta saanna a kalikaguman dagiti maidaton nga animal tapno mapakawan dagiti basol. Kasano a kasta?
8, 9. (a) Ania ti naibanag ti naiparukpok a dara ni Jesus? (b) Ania nga oportunidad ti naipaay kadagiti karaman iti baro a tulag? (Kitaen ti ladawan iti rugi ti artikulo.)
8 Sumagmamano a siglo kalpasanna, inrugi ni Jesus ti Pangrabii ti Apo idi Nisan 14, 33 C.E. Maipapan iti kopa ti arak, kinuna ni Jesus kadagiti 11 a matalek nga apostolna: “Daytoy a kopa kaipapananna ti baro a tulag babaen ti bileg ti darak, a maiparukpok maigapu kadakayo.” (Luc. 22:20) Sigun iti salaysay ni Mateo, kinuna ni Jesus: “Daytoy kaipapananna ti bukodko a ‘dara ti tulag,’ a maiparukpok maigapu iti adu maipaay iti pannakapakawan dagiti basol.”—Mat. 26:27, 28.
9 Ti naiparukpok a dara ni Jesus ti nangpatalged iti baro a tulag. Gapu iti dayta, nagbalin met a posible ti agnanayon a pannakapakawan dagiti basol. Saan a karaman ni Jesus iti baro a tulag. Saanna a kasapulan ti pammakawan gapu ta awan ti basolna. Ngem mabalin nga usaren ti Dios ti pateg ti naiparukpok a dara ni Jesus agpaay kadagiti kaputotan ni Adan. Mabalinna met nga amponen kas ‘annakna’ ti dadduma a matalek a tattao babaen ti panangpulotna kadakuada iti nasantuan nga espiritu. (Basaen ti Roma 8:14-17.) Yantangay ibilang ida ti Dios kas awanan basol, nagbalinda a kas ken Jesus, ti awanan basol nga Anak ti Dios. Dagitoy a napulotan ti agbalin a “makipagtawid ken Kristo” ken addaanda iti gundaway nga agbalin a “pagarian ti papadi.” Daytoy a pribilehio ti napukaw ti nasion ti Israel. Maipapan kadagiti “makipagtawid ken Kristo,” kinuna ni apostol Pedro: “Dakayo ket ‘maysa a napili a puli, maysa a naarian a kinapadi, maysa a nasantuan a nasion, maysa nga ili nga agpaay a naisangsangayan a sanikua, tapno ideklarayo a sisasaknap dagiti kinatan-ok’ daydiay nangayab kadakayo manipud iti kinasipnget nga agturong iti nakaskasdaaw a lawagna.” (1 Ped. 2:9) Talaga a nakapatpateg ti baro a tulag! Gapu iti dayta, naipaayan dagiti adalan ni Jesus iti oportunidad nga agbalin a segundario a paset ti kaputotan ni Abraham.
MANGRUGI TI BARO A TULAG
10. Kaano a nangrugi ti baro a tulag, ken apay nga idi laeng?
10 Kaano a nangrugi ti baro a tulag? Saan nga idi dinakamat dayta ni Jesus iti maudi a rabiina ditoy daga. Apay? Ngamin, masapul a maiparukpok pay nga umuna ti dara ni Jesus ken maidatag ti pategna ken Jehova idiay langit. Kasta met, kasapulan pay a maiparukpok ti nasantuan nga espiritu kadagidiay “makipagtawid ken Kristo.” Gapuna, nangrugi ti baro a tulag idi Pentecostes 33 C.E. idi napulotan iti nasantuan nga espiritu dagiti matalek nga adalan ni Jesus.
11. Kasano a nakatulong ti baro a tulag tapno agbalin dagiti Judio ken Gentil a paset ti naespirituan nga Israel? Mano dagiti karaman iti baro a tulag?
11 Nupay arigna “nagpaso” ti Linteg ti tulag idi impalgak ni Jehova babaen ken Jeremias a mangaramidto iti baro a tulag iti Israel, sa laeng nagpatingga dayta idi nangrugi ti baro a tulag. (Heb. 8:13) Babaen ti baro a tulag, agpada a naipaayan dagiti Judio ken dagiti di nakugit a Gentil iti oportunidad a makipagtawid iti Pagarian ti Dios, gapu ta ‘ti pannakakugitda isu ti pannakakugit ti puso babaen ti espiritu, ket saan a babaen ti naisurat a kodigo.’ (Roma 2:29) Ikabil ti Dios dagiti lintegna iti ‘panunotda, ken isuratna dagita iti pusoda.’ (Heb. 8:10) Ti bilang dagidiay karaman iti baro a tulag ket 144,000. Isuda ti mangbukel iti baro a nasion, ti “Israel ti Dios” wenno ti naespirituan nga Israel.—Gal. 6:16; Apoc. 14:1, 4.
12. Ania dagiti nagdumaan ti Linteg ti tulag ken ti baro a tulag?
12 Ania dagiti nagdumaan ti Linteg ti tulag ken ti baro a tulag? Ti karaman iti Linteg ti tulag ket ni Jehova ken ti nagkauna a nasion ti Israel, idinto ta ti karaman iti baro a tulag ket ni Jehova ken ti naespirituan nga Israel. Ni Moises ti manangibabaet iti Linteg ti tulag, ket ni Jesus met ti Manangibabaet iti baro a tulag. Ti nangpatalged iti Linteg ti tulag ket dara ti animal, idinto ta dara ni Jesus ti nangpatalged iti baro a tulag. Iti sidong ti Linteg ti tulag, ni Moises ti lider ti nasion ti Israel. Ni Jesus met, kas Ulo ti kongregasion, ti Lider dagiti karaman iti baro a tulag.—Efe. 1:22.
13, 14. (a) Kasano a ti baro a tulag ket nainaig iti Pagarian? (b) Ania ti kasapulan ti naespirituan nga Israel tapno mabalinda ti makipagturay ken Kristo idiay langit?
13 Kasano a nainaig ti baro a tulag iti Pagarian ti Dios? Nangpataud daytoy a tulag iti maysa a nasantuan a nasion nga addaan iti oportunidad nga agbalin nga ar-ari ken papadi iti nailangitan a Pagarian. Dayta a nasion ket isu ti segundario a paset ti kaputotan ni Abraham. (Gal. 3:29) Ti ngarud baro a tulag patalgedanna a matungpalto ti tulag ken Abraham.
14 Ti baro a tulag ti nangpataud iti naespirituan nga Israel ken dayta met ti nangpatalged kadakuada a ‘makipagtawidda ken Kristo.’ Ngem kasano a posible a makipagturay ken Jesus dagiti napulotan kas ar-ari ken papadi idiay langit? Kasapulan ti sabali pay a legal a katulagan tapno maibanag dayta.
TULAG A MANGIPAAY ITI GUNDAWAY KADAGITI DADDUMA A MAKIPAGTURAY KEN KRISTO
15. Ania a tulag ti inaramid ni Jesus kadagiti matalek nga apostolna?
15 Kalpasan nga inrugi ni Jesus ti Pangrabii ti Apo, nangaramid iti maysa a tulag kadagiti matalek nga adalanna. Maaw-awagan dayta iti tulag ti Pagarian. (Basaen ti Lucas 22:28-30.) Saan a kas iti dadduma a tulag, saan a karaman ni Jehova iti daytoy a tulag. Imbes ketdi, tulag daytoy iti nagbaetan ni Jesus ken dagiti napulotan a pasurotna. Idi kinuna ni Jesus: “Kas iti panangaramid ni Amak iti maysa a tulag kaniak,” mabalin a tuktukoyenna ti tulag nga inaramid ni Jehova kenkuana nga agbalin a “padi iti agnanayon maitunos iti kasasaad ni Melquisedec.”—Heb. 5:5, 6.
16. Ania a pribilehio ti naipaay kadagiti napulotan a Kristiano gapu iti tulag ti Pagarian?
16 Nagtalinaed ken Jesus dagiti 11 a matalek nga apostolna bayat dagiti pannakasuotna. Impasigurado kadakuada ti tulag ti Pagarian a makikaduadanto ken Jesus idiay langit ken agtugawdanto kadagiti trono kas ar-ari ken papadi. Ngem saan laeng a dagiti 11 nga apostol ti naaddaan iti kasta a pribilehio. Idi nagparang ni Jesus ken apostol Juan iti maysa a sirmata, kinunana: “Iti daydiay agballigi ipaluboskonto a makikatugaw kaniak iti tronok, kas iti mismo a panagballigik ken pannakikatugawko iti Amak iti tronona.” (Apoc. 3:21) No kasta, naaramid ti tulag ti Pagarian agpaay iti 144,000 a napulotan a Kristiano. (Apoc. 5: 9, 10; 7:4) Daytoy a tulag ti legal a nakaibatayan ti pannakipagturayda ken Kristo idiay langit. Mayarig dayta iti maysa a nobia a napili a makiasawa iti ari. Kalpasan ti kasarda, mabalinnanton ti makipagturay iti ari. Kinapudnona, dakamaten ti Biblia dagiti napulotan a Kristiano kas “nobia” ni Kristo ken “nadalus a birhen” a naitulag a mayasawa kenkuana.—Apoc. 19:7, 8; 21:9; 2 Cor. 11:2.
NATIBKER KOMA TI PAMMATITAYO ITI PAGARIAN TI DIOS
17, 18. (a) Ilawlawag iti ababa dagiti inusigtayo nga innem a tulag a nainaig iti Pagarian. (b) Ania ti panggapuantayo a maaddaan iti natibker a pammati iti Pagarian?
17 Dagiti tulag nga inusigtayo kadagitoy a dua nga artikulo ket adda pakainaiganda iti maysa wenno ad-adu pay nga aspeto ti Pagarian. (Kitaen ti tsart a “No Kasano nga Itungpal ti Dios ti Panggepna” iti napalabas nga artikulo.) Daytoy a kinapudno ti mangipaganetget a ti Pagarian ket sititibker a naibatay kadagiti legal a katulagan. Naan-anay ngarud a makapagtalektayo iti Mesianiko a Pagarian kas instrumento ti Dios a mangibanag iti orihinal a panggepna agpaay iti daga ken iti sangatauan.—Apoc. 11:15.
18 Awan duadua a mangipaay ti Pagarian kadagiti agnanayon a bendision agpaay iti sangatauan. Gapuna, sikokompiansa a maibagatayo iti sabsabali a ti Pagarian ti Dios ti kakaisuna a solusion iti amin a parikut ti sangatauan. Sapay koma ta sireregta nga ikasabatayo dayta a kinapudno!—Mat. 24:14.


text:
Liechtenstein
Ti Liechtenstein (i/ˈlɪktənstaɪn/; LIK-tin-styn; Aleman: [ˈlɪçtn̩ʃtaɪn]), opisial a ti Prinsipalidad ti Liechtenstein (Aleman: Fürstentum Liechtenstein),[6] ket ti doble a naserraan ti daga nga agsasao iti Aleman a mikroestado idiay Tengnga nga Europa.[7] Daytoy ket batay-linteg a monarkia nga addaan iti ranggo iti prinsipalidad, ken indauluan babaen ti Prinsipe ti Liechtenstein.
Ti Liechtenstein ket bineddengan babaen ti Suisa iti laud ken abagatan ken ti Austria iti daya ken amianan. Daytoy ket addaan iken ti kadakkelan ga ili ket ti Schaan.
Iti ekonomia, ti Liechtenstein ket addaan iti kangatuan a dagup ti domestiko a produkto tunggal maysa a tao iti lubong no maipagisu iti pagpadaan ti kapigsa ti panag-gatang.[8] It is ken ti pay maika-2 a kabaknangan (babaen ti rukod ti GDP tunggal maysa a tao) a pagilian iti lubong, kalpasan ti Qatar, ken addaan iti maysa kadagiti kababaan a gatad ti awan trabahona at 1.5%.
Daytoy ket maysa a alpino a pagilian, ti Liechtenstein ket kaaduan a kabambantayan, ken mangaramid daytoy a papanan dagiti agay-ayat iti isport iti panaglalam-ek. Adu dagiti mabirukan a naimumuyongan a talon ken dagiti bassit a taltalon iti abagatan (Oberland, akinngato a daga) ken amianan (Unterland, akinbaba a daga). Ti pagilian ket addaan iti napigsa a sektor ti pinasia a naisentro idiay Vaduz, ken nailasinen daytoy a kas paraiso ti buis. Ti Liechtenstein ket kameng ti Gunglo ti Nawaya aPanagtagilako ti Europa, ken, nupay saan pay a kameng ti Kappon ti Europa, makibinglay ti pagilian kadagiti Lugar ti Schengen ken Lugar ti Ekonomia ti Europa. Daytoy ket addaan pay iti kappon ti aduna ken ti kappon ti kuarta a kakuyogna ti Suisa.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Raum, Umwelt und Energie, Landesverwaltung Liechtenstein. Naala idi Oktubre 2011.
- ^ a b c [1], Amt für Statistik, Landesverwaltung Liechtenstein. Naala idi 26 Mayo 2015.
- ^ a b c d Key Figures for Liechtenstein, Landesverwaltung Liechtenstein. Naala idi 1 Hulio 2012.
- ^ a b c d World Development Indicators, World Bank. Naala idi 1 Hulio 2012. Note: "PPP conversion factor, GDP (LCU per international $)" and "Official exchange rate (LCU per US$, period average)" for Switzerland were used.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ Duden Aussprachewörterbuch, s.v. "Liechtenstein[er]".
- ^ "IGU regional conference on environment and quality of life in central Europe". GeoJournal. 28 (4). 1992. doi:10.1007/BF00273120.
- ^ CIA – The World Factbook – Country Comparison :: GDP – per capita (PPP). Cia.gov. Naala idi 2011-12-24.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Liechtenstein iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Liechtenstein manipud iti Wikivoyage (Ingles)
- Opisial a portal ti prinsipalidad ti Liechtenstein
- Ti Naprinsipe a Kamara ti Liechtenstein
- Website ti Parlamento ti Liechtenstein
- Website ti Gobierno ti Liechtenstein
- Opisal a website ti turismo ti Liechtenstein
- Statistics Liechtenstein (Aleman)
- Liechtenstein a naikabil iti The World Factbook (Ingles)
- Liechtenstein manipud ti UCB Libraries GovPubs
- Kitaen ti Liechtenstein iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)
- Bariweswes ti Liechtenstein profile manipud ti BBC News
- Wikimedia Atlas iti Liechtenstein
- Liechtenstein
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti naserraan ti daga a pagilian
- Dagiti Alpino a pagilian
- Dagiti prinsipalidad
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Aleman
- Dagiti batay-linteg a monarkia
- Dagiti liberal a demokrasia
- NUTS 1 nga estadistiko a rehion ti Kappon ti Europa
- NUTS 2 nga estadistiko a rehion ti Kappon ti Europa
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1866
- Akinlaud nga Europa
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Plantilia:Ballaag
Datoy ket isu ti plantilia ti {{ballaag}}.
Daytoy a plantilia ket nasken a mausar para kadagiti nangruna a ballaag para iti maysa nga artikulo wenno ti maysa nga agar-aramat a saan a mabalin a maiparang iti panagusar ti naisangsangayan a plantilia. Pangngaasi nga usaren no adda nakaro unay a madi a mabalin a saan a naammuan daytoy ti sabali a tattao.
Panagusar[urnosen ti taudan]
{{Ballaag|Iraman ti ballaag ditoy.}}
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar
- {{senial ti ballaag}} – bassit, nailinia a bersion para kadagiti tungtungan a panid
- {{agaluad}} – para kadagiti mensahe a mangitudo kadagiti nakaro a problema
- {{pakdaar}} – para kadagiti nagruna a komento
- {{konsenso}} – para kadagiti topiko a naibatay para kadagiti panagala ti konsenso
- {{ambox}} – ti aniaman a kita dagiti kahon ti mensahe; adda dagiti adu a dokumentasionna para kadagit nadumaduma a pagpilian


text:
Botanika
Ti botanika, siensia dagiti mula, wenno biolohia ti mula (manipud ti Taga-ugma a Griego Botάvn botane, "pagaraban, ruot, wenno lamut ti ayup" ken ti manipud ti Bόσkeιv boskein, "agpakan wenno agarab"), ket maysa a disiplina ti biolohia, ket isu ti siensia iti biag ti mula.[1][2][3] Iti tinawtawid, daytoy a siensia ket mangiraman ti panagadal dagiti hongo, algas, ken dagiti birus. Ti maysa a tao nga agadadal ti botánika ket matawtawagan a kas ti maysa a botaniko.
Ti botanika ket maabbonganna ti nawatiwat a panagsakup kadagiti sientipiko a displina a mairaman ti patakder, panagtubo, panagpatubo, metabolismo, panagrang-ay, saksakit, dagiti tagikua ti kimiko, ken dagiti ebolusionario a maikabagian dagiti taksonomiko a grupgrupo. Ti botanika ket nangrugi dagiti nasapa a panagganetget ti nagtagitaon ti panagilasin dagiti makan, makaagas ken makasabidong a mulmula, a mangaramid daytoy ti kadaanan a sanga iti siensia. Iti tattan a panawen, dagiti botaniko ket adadalenda dagiti agarup a 400,000 a sebbangan dagiti sibibiag nga organismo.
Dagiti nangrugrugian ti moderno nga estilo a panagidasig a sistema ket mabalin a matugotan kadagiti panawen ti 1500-1600 nga dagidi nadumaduma a panagipadas ket naaramid tapno maidasig a sientipiko dagiti mulmula. Kadagiti maika-19 ken maika-20 a siglo, adda dagiti nangruna a pamay-an a naparang-ay para iti panagadal dagiti mulmula, a mairaman ti mikroskopia, panagbilbilang dagiti kromosoma, ken dagiti panagusig iti kimiko ti mula. Kadagiti napalabas a dua a dekada iti maika-20 a siglo, ti DNA ket naus-usar pay ti kaaduan a kinapudno ti panagidasig kadagiti mula.
Ti botanika a panagsukisok ket mangipatengnga ti isip kadagiti populasion ti mula a grupgrupo, ebolusion, pisiolohia, patakder, ken dagiti sistematiko. Dagiti adda ti baaba a displina ti botanika ket mairaman ti agronomia, panagadal ti kabakiran, hotikultura, ken paleobotanika. Dagiti kangrunaan a sientista iti pakasaritaan ti botánika ket mairaman ni Theophrastus, Ibn al-Baitar, Carl Linnaeus, Gregor Johann Mendel, ken ni Norman Borlaug.
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Nasapa a botanika[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti pakasaritaan iti botánika ket mairaman dagiti taga-ugma a sinursuratan ken dagiti panakaidasig dagiti mulmula a mabirukan kadagiti nadumaduma a kultura. Ti kas pagarigan dagiti nasapa nga obra ti botánika ket nabirukan kadagiti taga-ugama a nasantuan a testo manipud idiay India, dagiti taga-ugma a Zoroastrian a sinursuratan,[4] ken dagiti taga-ugma nga obra dagiti Insik.
Ti moderno a botanika ket tugotenna ti ramutna manipud kadagiti napalabas a duapulo ket tallo a siglo, manipud ti Ama iti Botánika, a ni Theophrastus (c. 371–287 BC), ken maysa nga estudiante ni Aristotle. Isu ket nagparnuay ken nangipalpalawag kadagiti adu a pamunganayan iti moderno a botanika.[5] Dagiti dua a kangrunaan nga obrana, ti Panagsalsalusod kadgiti Mula ken Dagiti Gapuanan dagiti Mula ket buklen dagiti kangrunaan a parawad ti siensia ti botánika ti antigo a panawen ken dagiti Tengnga a Panawen, ken nagtengtenggel daytoy a puesto para kadagiti sangapulo ket pito a siglo kalpasan a naisurat dagitoy.[5][6] Ken manipud pay ti Gresia, ni Pedanius Dioscorides, iti tengnga ti umuna a siglo, ket nagsurat ti De Materia Medica, ti lima a tomo nga ensiklopedia a maipanggep kadagiti yerba a medisina a nawatiwat a nabasbasa para kadagiti sumurok a 1,500 a tawtawen.[7] Dagiti obra manipud ti mediebal a Muslim a lubong ket mairaman ti Nabatean Agriculture ni Ibn Wahshiyya, ti Libro dagiti Mula ni Abū Ḥanīfa Dīnawarī (828-896) , ken Dagiti Pannakaidasig ti Daga ni Ibn Bassal. Idi kasapaan ti maika-13 a siglo, ni Abu al-Abbas al-Nabati, ken ni Ibn al-Baitar (d. 1248) ket nagsuratda pay idi kadagiti maipanggep ti botanika.[8][9][10]
Nasapa a moderno a botanika[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Aleman a mangngagas a ni Leonhart Fuchs (1501–1566) ket maysa idi kadagiti "tallo nga Aleman nga ama ti botanika", a kimmaddua ni Otto Brunfels (1489–1534) ken Hieronymus Bock (1498–1554) (tinawtawagan pay ti Hieronymus Tragus).[11][12]
Ni Valerius Cordus (1515–1544) ket nagsursurat ti maysa a pharmacopoeia iti agpapaut a kinapangruna, ti Dispensatorium idi 1546.[13] Ni Conrad von Gesner (1516–1565) ken Nicholas Culpeper (1616–1654) ket nangipablaakda pay kadagiti yerba a nagsaksakup kadagiti pangngagas nga usar ti mulmula. Ni Ulisse Aldrovandi (1522–1605) ket naikedkeddeng idi a ti "ama ti masna apakasaritaan", a nairamraman ti panagadal ti mulmula. Idi 1665, a nagus-usar ti nasapa a mikroskopio, ni Robert Hooke ket nakaduktal kadagiti selula, ti maysa atermino nga inaramidna, iti tapun, ken ti nabiit a panwen kalpasan daytoy kadagiti sibibiag a kulanit.[14]
Idi las-ud ti maika-18 a siglo, dagiti sitema ti panakaidasig ket naparang-ay a maipada kadagiti diagnostiko a tulbek, a dagiti taxa ket naiparbo a naigrupo kadagiti agparis. Ti panagsasaruno dagiti tulbek ket kaykanayon a di mainaig kadagiti bukodda a masna wenno phyletic a pannakaigrupo.[15] Babaen ti maiak-18 a siglo dagiti immadadu a bilang ti baro a mulmula ket simmangpet idiay Europa manipud kadagiti baro a naduktalan a pagilian ken dagiti Europeano a kolonia ti sangalubongan ken adu dagiti bilang ti mulmula a nagbalin a mnagun-od para iti panagadal. Dagiti botaniko nga alagaden manipud ti daytoy a paset ti panawen ket manmanu aeng a nailadladawan.[16] Idi 1754 ni Carl von Linné (Carl Linnaeus) ket nangbingbingay kadagiti Pagarian ti mula kadagiti 25 iti maysa a taksonomia nga adda ti maysa nga alagaden a binomio a sistema ti panaginagan para kadagiti sebbangan ti ayup ken mula. Isu ket nagus-usar ti dua a paset a panaginagan nga ti immuna a nagan ket nangirepresenta ti henero ken ti maikadua ket dagiti sebbangan.[17] Maysa kadagiti panangidasig ni Linnaeus, ti Cryptogamia, ket nangiramraman kadagiti amin a mula nga dda kadagiti nailemmeng a reproduktibo a paspaset (dagiti lumot, dagiti hepatika ken dagiti pako), ken algas ken fungi.[18]
Ti immad-adu a pannakaaammo ti anatomia, morpolohia ken dagiti siklo ti biag, ket nangiturong ti pannakaibanagan nga adda dagiti adadu pay a masna a pakkayatan a baetan ti mulmula ngem ti seksual a sistema nga inbagbaga ni Linnaeus. Ni Adanson (1763), de Jussieu (1789), ken ni Candolle (1819) ket nagisingsingasingda amin kadagiti nadumaduma a pagpilian ti masna a sistema a nawatiwat a nasursurot. Dagiti kapanunotan ti masna apanagpili a kas maysa amekanismo ti ebolusion ket nakasapsapul kadagiti panagampon iti Candollea a sistema, a nangirugrugi kadagiti panagadal iti ebolusionario pakikabagian ken dagiti pilohenetiko a panakaidasig ti mulmula.[19][20]
Ti botanika ket nalatak a naiparparudso babaen ti panagparang ti immuna a "moderno" a libro, a Grundzuge der Wissenschaftlichen ni Matthias Schleiden, a naipablaak iti Inggles idi 1849 a kas Dagiti Pamunganayan ti Sientipiko a Botánika.[21] Ni Carl Willdenow ket nagsuksukisok ti pakaikapetan a baetan ti pannakaiwarwaras ti bukel ken distribusion, ti kasasaad ti pakaigungluan ti mula, ken ti pagbanagan ti heolohiko a pakasaritaan. Ti selula a pagtengngaan ket naduktalan idi babaen ni Robert Brown idi 1831.[22]
Moderno a botanika[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda dagiti adu a bilang ti baro a pannakaammo a nagtaud manipud ti panagadal ti modelo a mulmula a kas ti Arabidopsis thaliana. daytoy karuotan a sebbangan ti pamilia ti mustasa (Brassicaceae) ket maysa idi kadagiti immuna a mula nga adda dagiti bukodna a naipasarsaruno a henoma. Ti panangipasursaruno iti henoma ti pagay (Oryza sativa), ti bassit laeng a henomana , ken ti maysa a dakkel nga internasional a komunidad ti aksuksukisok ket nakaaramid ti pagay a kas maysa a nangruna a modelo ti sirial/ruot/monocot.[23] Ti sabali pay a sebbanagn ti ruot, ti Brachypodium distachyon ket maysa pay nga eksperimental a modelo para iti pannakaawat ti henetiko, ti maipapana ti selula ken maipapan ti molekula a biolohia.[24] Dagiti sabali paya a nangruna a maipapan ti komersio a taraon a kas ti trigo, mais, sebada, senteno, perlas a miho ken toyo ket naipasarsaruno paya dagiti henomada. Adda kadagitoy ket narigat a maipasaruno gaputa addaanda ti adadu ngem dua a haploid (n) dagiti paris ti kromosoma, ti maysa a kasasaad a kas ti polyploidy, a kadawyan iti pagarian ti mula. Ti maysa aberde nga Algas, Chlamydomonas reinhardtii, ket maysa a modelo nga organismo a naikeddeng a nangruna iti panagpasayaat ti pannakaaamo ti biolohia ti selula.[25]
Idi 1998 ti Angiosperm Phylogeny Group ket nangipablaak ti maysa a pilohenia dagiti agsabsabong a mula a naibatay kadagiti panagusig ti panagsasaruno ti DNA manipud kadagiti kaaduan a pamilia ti agsabsabong a mula. Akas ti nagbanagan daytoy nga obra, adu kadagiti saludsod no ania dagiti pamilia ti mangirepresenta ti kasapaan a sangsanga dagiti angiospermae ket nasungbatan itan. Ti panagsuksukisok no kasano a mainaig dagiti sebbanagan ti mula iti tunggal maysa ket mangpalubos kadagiti botaniko a mangpasayaat a makaawat ti pamay-an ti ebolusion dagiti mula.[26] Urayno ti panagadal dagiti modelo a mula ken ti umadadu a panagusar ti ebidensia ti DNA, adda pay laeng dagiti agdama nga obra ken pakisinnaritaan manipud kadagiti taksonomiko no kasano ti kasayaatan a panangidasig ti mulmula kadagiti nadumaduama ataxa.[27]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Liddell & Scott 1940.
- ^ Gordh & Headrick 2001, p. 134.
- ^ Online a Diksionario ti Etimolohia 2012.
- ^ Iyer 2009, p. 117.
- ^ a b Greene, Edward Lee (1909). Dulon dagiti pakasaritaan ti botanika: ti panagadal dagiti naisangsangayan a panawen iti panagrangrang-ay iti siensia ti botánika : paset 1, Sakbay ti 1562 A.D. Smithsonian Institution. pp. 140–142.
- ^ Bennett, Charles E.; Hammond, William A. (1902). Dagiti Karakter ni Theophrastus [Pangyuna]. Longmans, Green, ken Co. p. 30.
- ^ Mauseth 2003, p. 532.
- ^ Dallal 2010, p. 197.
- ^ Panaino 2002, p. 93.
- ^ Levey 1973, p. 116.
- ^ Nailian a Museo ti Gales 2007.
- ^ Yaniv & Bachrach 2005, p. 157.
- ^ Sprague 1939.
- ^ Waggoner 2001.
- ^ Scharf 2009, pp. 73–117.
- ^ Scharf 2009, pp. 73–74.
- ^ Capon 2005, pp. 220–223.
- ^ Hoek, Mann & Jahns 2005, p. 9.
- ^ Ereshefsky 1997, pp. 493–519.
- ^ Gray & Sargent 1889, pp. 292–293.
- ^ Morton 1981, p. 377.
- ^ Harris 2000, pp. 76–81.
- ^ Devos & Gale 2000.
- ^ Unibersidad ti California-Davis 2012.
- ^ Ben-Menahem 2009, p. 5370.
- ^ Chase et al. 2003, pp. 399–436.
- ^ Capon 2005, p. 223.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Botánika iti Wikimedia Commons
- Dagiti batayan ti datos ti Botánika idiay Instituto ti Hunt para iti Botaniko a Dokumentasion
- Dagiti napintas ti kalidadna a ladawan ti mulmula ken dagiti paamo a maipapan kadagitoy manipud idiay Katoliko nga Unibersidad ti Leuven
- Pakaamo a Network ti patneng a Mula
- Datos a batayan ti mula ti USDA
- Ti Virtual a biblioteka ti Botanika


text:
Bulan
Ti Bulan isisu ti masna a satelite iti Daga,[nb 4][5] ken ti maikalima a kadakkelan a satelite iti Sistema a Solar. Isu ti kadakkelan a masna a satelite iti maysa a planeta iti Sistema a Solar relative iti kaddaakel iti bukodna a nangruna, nga adda ti pagkapat ti diametro iti Daga ken 1⁄81 ti bukodna a masa.[nb 5] Ti Bulan ket isu ti maikadua a kapusekan a satelite kalpasan ti maria a maysa kadagiti karanigan a taga-ugma nga nagukisan ti naingatoan adagdaga ken narimbaw impakto ng abot. Isu daytoy ti karaniagan a banag iti langit kalpasan ti Init, uray no ti rabawna ket agpaysao pay a nasipnget, a kapadpada ti karaniag ti uging. Ti kinarimbawna iti langit ket ti kinakadawyanna a siklo dagiti paset , manipud idi taga-ugma a panawen, ket nakaaramid ti Bulan a kas myasa a naipangpangruna a kultural nga impluensia iti pagsasao, dagiti kalendario, arte ken mitolohia. Ti grabidad a panagimpluensia ti Bulan ket agpataud dagiti ugot ti taaw ken ti panagpaatiddog ti minuto iti aldaw. Ti agdama a panagliklikmut kaadayo ti Bulan, nga agarup a mamin sangpulo ket tallo ti diametro iti Daga, ket gapuanan daytoy ti panagparangna a kasla kadakdakkelna idiay langit ti Init, a mangpalubos daytoy nga apag-isu a kallobanna ti Init dagiti dagup a solar a salip.
Ti Bulan ket isu laeng ti nailangtana bagi malaksid ti Daga a ti tao ket simmanglad. Nupay ti Luna programme ti Kappon ti Sobiet ket isu ti immuna a nakaabot ti Bulan iti maysa a saan a namaneho a pagluganan ti limbang idi 1959, ti Apollo a programa ti Estados Unidos ket nakaganab ti isisu a namaneho ti tao a mision iti agdama nga aldaw, a nagrugi ti immuna a namaneho ti tao a lunar a panagliklikmut a mision babaen ti Apollo 8 idi 1968, ken innem a panagsanglad iti Bulan ti nagbaetan ti 1969 ken 1972, a ti immuna ket ti Apollo 11. Dagitoy a mision ket nagisubli kadagioti sumurok a 380 kg kadagiti lunar a bato, a dagitoy ket inusar ti panagrang-ay ti heolohika a panagawat iti nagtaudan ti Bulan, ti pormasion iti uneg ti bulkodna a patakder, ken iti napalabas a pakasaritaanna. Naipagarup a daytoy ket naporma idi 4.5 bilion a tawtawen. Ti maysa a panakaporma a teoria ket ti higante nga impakto a napasamak a nairaman ti Daga. Ti impakto a teoria ket naidudua idi 2012, kalpasan ti panagusig manen dagiti Apollo nga alagad.
Kalpasan ti Apollo 17 a mision idi 1972, ti Bulan ket binisbisita laengen babaen dagiti saan a namaneho ti tao a pagluganan ti limbang, ti nailatakan babaen ti kinaudi a Sobiet a Lunokhod rover. Manipud idi 2004, ti Hapon, Tsina, India, ti Estados Unidos, ken ti Europeano nga Ahensi ati Limbang ket nagpatulod dagitoy dagiti lunar nga agpalpalikmut. Dagitoy a pagluganan ti limbang ket nakaparawad ti panagpasingked ti panakaduktal iti lunar a danum a yelo idiay agnanayon a nalinongan nga abot dagiti ungto ken bedbed iti lunar a regolito. Adda dagiti sumakbay a naplano a mision a mapan iti Bulan, a mairamn ti maysa a gobierno ken binusbusan a pribado. Ti Bulan ket agtultuloy nga adda babaen ti Tulag ti Pangaruar a Limbnag , a nawaya sukisoken para iti amin a pagilian para kadagiti nakappi a pangngep.
Nagan ken etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti maitutop a nagan para iti masna a satelite ti Daga ket "ti Bulan".[6][7] Ti panginagan ti Inggles a moon ket naala manipud ti moone (idi agarup a 1380), a naiparang-ay manipud ti mone (1135), a naala manipud ti Daan nga Ingles mōna (a napetsaan manipud idi sakbayan ti 725), a daytoy ket, a kapada dagiti amin Hermaniko a pagsasao a kognado, a nanipud ti Proto-Hermaniko *mǣnōn.[8]
Ti kangrunaan a moderno nga Ingles a panagilasin a maipanggep ti Bulan ket lunar, a naala manipud ti Latin Luna. Ti maysa pay ngem saan a nalatak a panagilasin ket ti seleniko, a naala manipud ti Taga-ugma a Griego a Selene (Eeλήvn), a naggapuan ti pasaruno a "seleno-" (a kas iti nakaalaan ti selenograpia).[9]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti kaaduan a kuenta ket naited a naibatay ti titimbengan a karaniag manipud ti kuenta iti −12.74 a naited para iti maysa nga ekuador aginggana ti sentro ti Bulan iti kaadayo iti 378 000 km idiay NASA a kipudno a papeles a pinagibasaran aginggana ti kabassitan a kaadayo ti Daga-Bulan a naited idiay, kalpasan ti pinudno ti kinaudi para iti ekuatorial a raya ti Daga iti 6 378 km, nga agited ti 350 600 km. Ti kabassitana kuenta (para iti kaadayo ti baro a Bulan) ket naibatay iti agpadpada panakagpang nga inususar ti kaadu a distansia ti Daga–Bulan iti 407 000 km (a naited idiay kipnapudno a papeles) ken babaen ti panagkarkulo ti karaniag iti panagsilnag ti daga iti baro a Bulan. Ti karaniag iti panagsilnag ti daga ket albedo ti Daga × (raya ti Daga / Raya iti Panagtayyek iti Bulan)2 ] a minaig ti dagus a solar a panakasilnag a rumsua para iti kabus a Bulan. (Albedo ti Daga = 0.367; raya ti Daga = (polar radius × ekuatorial radius)½ = 6 367 km.)
- ^ Ti sakup ti naited a kuenta ti angular a kadakkel ket naibatay baben ti titimbengan dagiti sumaganad a kuenta a naited idiay kinapudo a papeles a pinagibasaran: iti maysa a Daga-ekuador aginggana ti Bulan-sentro a kaadayo iti 378 000 km, ti angular a kadakkel ket 1896 arkosegundo. Ti kapadpadana met laeng a kinapudno a papeles ket agited ti patingga ti Daga–Bulan a kaadayo iti 407 000 km ken 357 000 km. Para iti kadakkelan a angular a kadakkel, ti kabassitan a distansiaket nasken ipagisu para iti ekuatorial a raya ti Daga iti 6 378 km, nga agited ti 350 600 km.
- ^ Lucey et al. (2006) agited kadagiti 107 partikulo cm−3 babaen ti aldaw ken 105 particles cm−3 babaen ti rabii. Iti igid ti ekuatorial a temperatura ti rabaw iti 390 K babaen ti ken 100 K babaen ti rabii, ti umno a linteg ti alingasaw ket agitulok kadagiti presion a naited idiay infobox (binukel iti kaasitgan a urnos iti kapigsa; 10−7 Pa babaen ti aldaw ken 10−10 Pa babaen ti rabii.
- ^ Adda dagiti adu ken sabsabali a sideg ti Daga nga asteroid a mairaman ti3753 Cruithne a dagitoy ket kumaduaan nga agpalpalikmut iti Daga: dagiti pagliklikmutanda ket agpakabaelda nga umasideg iti Daga kadagiti paset ti panawen ngem agbalbaliw da met laeng kadagiti napalabas a panawen (Morais et al, 2002). Dagitoy ket quasi a satelite - dagitoy ket saan a bulbulan gapu ta saanda a palpalikmuten ti Daga. Par aiti adu pay a pakaammo, kitaen ti Dagiti sabali a bulan iti Daga.
- ^ Ti Charon ket maibagay a dakdakkel no ipada iti Pluto, ngen ti Pluto ket nabaliwan ti panakaidasigna a kas maysa nga ansisit a planeta
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Lang, Kenneth R. (2011); Ti Cambridge a Pagalagadan ti Sistema Solar, Maika-2 nga ed., Cambridge Unibersidad a Pagmalditan
- ^ a b c d e Williams, Dr. David R. (2 Pebrero 2006). "Kinapudno a Papeles ti Bulan". NASA (Nailian a Datos a Sentrso ti Siensia ti Law-ang). Naala idi 31 Disiembre 2008.
- ^ Matthews, Grant (2008). "Celestial body irradiance determination from an underfilled satellite radiometer: application to albedo and thermal emission measurements of the Moon using CERES". Applied Optics. 47 (27): 4981–93. Bibcode:2008ApOpt..47.4981M. doi:10.1364/AO.47.004981. PMID 18806861.
- ^ A.R. Vasavada, D.A. Paige, and S.E. Wood (1999). "Dagiti Asideg ti Rabaw a Temperatura idiay Merkurio ken ti Bulan ken ti Stabililidad dagiti Polar a Deposito ti Yelo". Icarus. 141 (2): 179. Bibcode:1999Icar..141..179V. doi:10.1006/icar.1999.6175.
- ^ Morais, M.H.M.; Morbidelli, A. (2002). "Ti Populasion dagiti Asideg ti Daga nga Asteroid iti Kumaduan a Panaggunay iti Daga". Icarus. 160 (1): 1–9. Bibcode:2002Icar..160....1M. doi:10.1006/icar.2002.6937. Ti dakamat ket agus-usar ti nasukatanen a parametro ti
|coauthors=(tulong)
- ^ "Panagginagan dagiti Astronomikal a Banbanag: Panangiletra dagiti nagab". Kappon ti Internadional nga Astronomiko. Naala idi 29 Marso 2010.
- ^ "Gazetteer iti Planetario a Nomenklatura: Planetario a Nomenklatura FAQ". USGS Programa ti Astroheolohia a Panagsukisok. Naala idi 29 Marso 2010.
- ^ Barnhart, Robert K. (1995). Ti Barnhart nga Ababa a Diksionario iti Etimolohia. Estado Unidos: Harper Collins. p. 487. ISBN 0-06-270084-7.
- ^ "Oxford nga Inggles a Diksionario: lunar, a. ken n.". Oxford nga Inggles a Diksionario: Maikadua nga Edision 1989. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. Naala idi 23 Marso 2010.