text:
Holokausto
Ti Holokausto (manipud iti Griego ὁλόkauσtoς holókaustos: hólos, "sibubukel" ken kaustós, "napuoran"),[1] a naamammoan pay a kas ti Shoah (Hebreo: השואה, HaShoah, "didigra"; Yidish: חורבן, Churben wenno Hurban,[2] manipud iti Hebreo para iti "panagdadael"), ket isu daytoy idi ti panagpatay tipuli kadagiti agaru nga innem a riwriw a Europeano a Hudio idi panawen ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat, ti maysa a programa iti sistematiko a tinalgedan ti estado a panagpapatay babaen ti Nazi nga Alemania, nga indauloan babaen ni Adolf Hitler, kadagiti amin a nasakupan ti Nazi a teritorio.[3] Kadagiti siam a riwriw a Hudio a nagtaeng idiay Europa sakbay ti Holokausto, agarup a dua apagkatlo ti nakanibusan.[4] A naisangsangayan, dagiti sumurok a maysa a riwriw a Hudio nga ub-ubing ket pinatay iti Holokausto, a kas dagiti pay agarup a dua ariwriw a Hudio a babbai ken tallo a riwriw a Hudio a lallaki.[5][6]
Adda dagiti eskolar a namatmati a ti panakailawlawag ti Holokausto kent nasken a mairaman ti panagpaty ti puli dagiti Nazi kadagiti riwriw a tatao kadagiti sabsabali a grupo, a mairaman ti Romani, dagiti kumanigid, Sobiet a balud iti gubat, Polako ken dagiti Sobiet a paisano, dagiti bakla, dagiti tattao a nabaldado, Saksi ni Hehoba ken dagiti dadduma pay a politiko ken relihiosa a kinasuppiat, a rimsua nga awan ti giddiatan no dagitoy ket Aleman wenno saan nga Aleman nga etniko a taudan. Ti panagusar daytoy a panagipalpalawag, ti dagup a bilang dagiti biktima ti Holokausto ket nagbaetan ti 11 a riwriw ken 17 a riwriw a tattao.[7]
Ti panagdadames ken panagpatay ti puli ket naiyaddang a naaramid. Dagiti nadumaduma alinteg a mangikkat kadagiti Hudio manipud iti sibil a kagimongan, most a naisangsangayan ti Linlinteg a Nuremberg, ket inaramid ti Nazi nga Aleaman sakbay ti rugi ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat. Dagiti konsetrasion a kampo ket naipatakder a dagiti naibalud ket naisuheto kadagiti obra a panagtagabu aginggana dagitoy ket natayda iti panakabannog wenno sakit. Kadagiti baro a lugar a pinarukma ti Alemania idiay dumaya a Europa, dagiti espesial a unit a tinawtawgan a ti Einsatzgruppen ket pimmatay kadagiti Hudio ken dagiti politiko a kasupiat kadagiti masa a panagpaltuog. Dagiti simmakop ket nagitunton kadagiti Hudio ken Romana maibalud kadagiti napunno ti tao a gueto sakbal a maipatulod dagitoy babaen ti tren kadagiti pagpatayana kampo , no dagitoy nga agbiagda kadagiti panagbanniaga, kaaduan kadagitoy ket pinatay kadagiti alingasaw a kamara.
Tunngal maysa a ima ti burokrasia ti Nazi nga Alemania ket nairaman kadagiti [[lohistiko] a nangiturong kadagiti pinakapatay ti puli, a nagpabalin ti Maikatlo a Reich ti tinawtawagan ti maysa a Holokausto nga eskolar iti "maysa a panagpatay ti puli nga estado".[8] Adda dagiti paggiddiatan ti kapanunotan no mano kadagita populasion ti Alemania ti nakaammo iti daytoy a pannakikumplot ti gobierno para iti Hudsio a populasion. Kaaduan kadagiti historiador ket nagitunton a dagiti sibil a populasion ket saanda nga ammo dagiti dakes a nararamid, a naipangpangruna dagiti panagipatayan a kampo, a dagitoy ket mabirukan iti ruar ti Alemania a nasakupan ti Nazi nga Europa. Ti historiador a ni Robert Gellately, ket nupay kasta, ket nangtunton a ti gobierno ket saana nagilimed iti daytoy a pannakikumplot babaen ti midia, ken dagiti paisano ket ammoda dagiti tunggal maysa nga aspeto malaksid para iti panagusar ti alingasaw a kamara.[9] Dagiti naisangsangayan a naipakasaritaan nga ebidensia ket mangitudo ti kapanunutan a ti kaaduan kadagiti biktima ti Holokausto, sakbay ti panakaitalawda kadagiti kampo, ket saanda nga ammo iti gasat nga agur-uray kaniada, wenno saanda a namatmati; naregtada a namatmati nga isuda ket maiyakar kadagiti sabali a pagnaedan.[10]
Etimolohia ken panagusar iti termino[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti termino a holokausto ket manipud iti Griego a balikas a holókauston, timaysa a ayup a sakripisio a maidaton ti maysa a dios a ti sibubukel nga (holos) ayup ket kompleto a mapuoran (kaustos).[11] Pra kadagiti ginasot a tawtawen, ti balikas a "holokausto" ket inus-usar di ti Ingles a mangitudo kadagiti nalatak a nadawel a panagpapatay, ngem manipud idi panawen ti 1960, ti termino ket nagbalin nga inusar baben dagiti eskolar ken nadayeg a mannurat a nailaslasin a panagpatay ti puli dagiti Hudio.[12] Ti menor a seria a pabuya a Holokaustot ket naipammadayawan ti panangiyamammo ti daytoy a termino kadagiti sapasap a panangisao manipud idi 1978.[13]
Ti bibliko a balikas a Shoah (שואה) (naipaletra pay a Sho'ah ken Shoa), a kayatna a sawen ket "kalamidad", ket nagbalin a pagalagadan ti Hebreo a termino para iti Holokausto a naspsapa ngem idi panawen ti 1940, a naipangpangruna idiay Europa ken Israel.[14] Ti Shoah ket kakaykata babaen dagiti adu a Hudio gapu kadagiti adu a rason, a mairaman ti makapagura a teolohiko a tabas ti balikas a "holokausto", nga itudoda ti Griego a pagano nga ugali.[15]
Dagiti Nazi ket nagus-usar ti maysa a eupemistiko a panangisao, ti "Kinaudi a Papakailawlawagan ti Hudio a Saludsod" (Aleman: Endlösung der Judenfrage), ken ti panangisao a "Kinaudi a Papakailawlawagan" ket nawatiwat a naus-usar a kas termino para iti panagpatay ti puli kadaigit Hudio. Dagiti Nazi ket inus-usarda pay ti panagisao a "lebensunwertes Leben" (Biag a di napateg ti Biag) iti panangpadas a panagitag-ay dagiti panagpapatay.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti balikas ket nabirukan bassit iti [Klasiko] a Griego a literatura iti sapasap ti maysa a daton. Ti pangilasin ὁλόkauσtoς "holókaustos], "sibubukel a napuoran", nga ad-adu a kadawyan iti kapadpada a porma manipud iti ὁλόkautoς [holókautos], ket adda iti Griego a bersion iti Hebreo a Biblia nga inusar iti Lebitiko 6,21–22 iti sumaganad a kontesto: "[…] ti naiyurno a pisi iti idaton a bukel ket idatonmonto para iti nasam-it nga ayamuom iti Apo. / Ti padi […] ket isunto ti mangidaton. Daytoy ket maysa nga alagaden para iti agnaayo iti Apo. Daytoy ket naskento a sibubukel a napuoran)."
- ^ "Holokausto," Encyclopaedia Britannica, 2009: "ti sistematiko a tinalgedan ti estado a panagpatay kadagiti innem a riwriw a Hudio a lallaki, babbai ken ub-ubbing, ken dagiti riwriw pay a dadduma babaen ti Nazi nga Alemania ken dagiti timmulong kaniana idi panawen ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat. Dagiti Nazi ket tinawtawaganda daytoy a kas ti "ti kinaudi a papakailawlawagan iti Hudio a salusod ..."
- ^ Niewyk, Donald L. Ti Columbia a Pagsurotan ti Holokausto, Pagmalditan ti Unibersidad ti Columbia, 2000, p.45: "Ti Holokausto ket sapasap a naipalpalawagan a kas ti panagpapatay kadagiti ad-adu ngem 5,000,000 a Hudio babaen ti Nazi nga Alemania ken dagiti timmulong kaniada iti panawen ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat. Dagiti Aleman ket tinawtawaganda daytoy a "ti kinaudi a pakailawlawagan iti Hudio a salusod".
- ^ "Brian Levin, Direktor, Sentro para iti Panagadal iti Gura Kinaagpatingnga, Estado nga Unibersidad ti California:". Huffingtonpost.com. Hulio 26, 2010. Naala idi 2010-07-31.
- ^ Sonja M. Hedgepeth; Rochelle G. Saidel (14 Disiembre 2010). Sekso a panagranggas kadagiti Husio a babbai idi panawen ti Holokausto. UPNE. p. 16. ISBN 978-1-58465-905-1. Naala idi 25 Enero 2012.
No dua a riwriw a Hudio a bababi tipinapatay idi panawen ti Holokausto, ti seksual a panagranggas ket maysa a lote ti bassit ngem naranggas ti lote dagiti adu.
- ^ Stephanie Fitzgerald (1 Enero 2011). Dagiti ubbing iti Holokausto. Capstone a Pagmalditan. p. 4. ISBN 978-0-7565-4390-7. Naala idi 25 Enero 2012.
Sumurok a maysa a riwriw a Hudio nga ub-ubbing ti pinapatay idi.
- ^ Ni Donald Niewyk ket nagipaltiing a ti kalawaan a panagipalpalawag, a mairaman dagiti Sobiet a natay a paisano, ket mangpataud daytoy iti dagup dagiti natay iti 17 a riwriw. Liblibro ti Google Dagiti karkulo ti dagup dagiti natay a saan a Hudio a biktima ket naindumaan babaen ti riniwriw, a gapu kadagiti nagbeddengan a nagbaetan ti panakatay babaen ti panakaidadanes ken panakatay babaen ti panagbisin ken dagiti dadduma pay a pamay-an iti kontesto iti dagup a gubat ket saan a nalawag. Iti kinadagupan, agarup a 5.7 a riwriw (78 porsiento) kadagiti 7.3 a riwriw a Hudio iti nasakupan a Europa ket nakanibusan (Gilbert, Martin. Atlas iti Holokausto 1988, pp. 242–244). Daytoy ket maisuppiat kadagiti lima aginggana ti 11 a riwriw (1.4 a porsiento aginggana ti 3.0 a porsiento) kadagiti 360 a riwriw a saan a Hudio iti tinurayan ti Aleman nga Europa. Small, Melvin kenJ. David Singer. Pagaliwaksiyan iti Panagarmas: Internasional ken sibil a Gubgubat 1816–1980 ken Berenbaum, Michael. Mosaiko dagiti Biktima: Dagiti Saan a Hudio a Naidadames ken Pinapatay babaen dagiti Nazi, New York: Unibersidad ti New York a Pagmalditan, 1990
- ^ Berenbaum, Michael. "Naskena Maammuan iti Lubong", Museo a Holokausto ti Estados Unidos, 2006, p. 103.
- ^ John Ezard (Pebrero 17, 2001). "Dagiti Alemana ket ammoda iti Holokausto a panagamak a maipanggep kadagiti pagipatayan a kampo". The Guardian. Londres.
- ^ See Leni Yahil, Ina Friedman, Haya Galai, Ti Holokaustot: ti gasat iti Europeano a Panahudio, 1932–1945, Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, 1991, p. 257; Donald L. Niewyk, Francis R. Nicosia, Ti Columbia Pagsurotan ti Holokausto, Unibersidad ti Columbia a Pagmalditan, 2000, p. 26; Gerald D. Feldman, Wolfgang Seibel, Dagiti luglugar iti Nazia Panagddadanes: Burokrasia, Negosia, ken ti Organisasion iti Holokausto, Liblibro ti Berghahn, 2006 p. 245.
- ^ Ti Siglo a Diksionario ken Siklopedia, tomo.4, p.2859
- ^ Niewyk, Donald L. (2000). Ti Columbia a Pagsurotan ti Holokausto. Pagmalditan ti Unibersidad ti Columbia. p. 45.
- ^ Ni Alan Steinweis ket nagited ti panagsukisok iti daytoy a penomena idiay Steinweis, Alan E. (2001). "Ti Holokausto ken Amerikano a Kultura: Ti Panagusig ti Kinaudi a Panakaeskolar". Dagiti Panagadal ti Holokausto ken Panagpatay ti puli. 15 (2): 296–310. doi:10.1093/hgs/15.2.296.
- ^ ""Ti Holokausto: Panagilawlawag ken Umuna Pannakitungtungan" Naiyarkibo 2021-04-22 iti Wayback Machine, Yad Vashem. Naala idi Hunio 8, 2005.
- ^ Para iti sinupiat a pannakakita iti makunkuna a makapagura a tabas iti kayat a sawen iti balikas a "holokausto", kitaen ti Petrie, Jon. "Ti Sekular a lubong 'HOLOKAUSTO': Naeskolar a Mitolohia, Pakasaritaan, ken Maika Sangapulo ket Dua a Kayat a Sawen", Warnakan iti Panagsukisokk ti Panagpatay ti puli Tomo. 2, bilang. 1 (2000): 31–63. (Para iti web a bersion iti daytoy nga artikulo kitaen ti [1] )


c: text/html

text:
Plantilia:UF-hcard-person
Ti pannakaisurat ti HTML a patauden babaen daytoy a plantilia ket mangiraman ti mikropormat ti hCard, a mangaramid a mawaswas dagiti salaysay ti tao babaen dagiti kompiuter, nga automatiko a mangitignay a mangkatologo ti artikulo iti amin a Wikipedia, wenno babaen ti ramit ti pagbasabasaor a pinaandar babaen ti agbasbasa, tapno (kas pagarigan) makainayon iti suheto iti maysa a libro ti direksion. Para iti adu pay a pakaammo kitaen dagiti mikropormat iti Wikipedia, pangngaasi a kitaen ti ti gandat ti mikropormat.
Dagiti sub plantilia[urnosen ti taudan]
Ti pakaammo ti petsa ti pannakaipasngay ("bday") ket mairamanto laeng iti mikropormat no ti {{birth date}}, {{birth date and age}}, {{birth-date}} wenno ti {{birth-date and age}} ket mausar iti infobox. (malaksid no ti petsa ket sakbay ti 1583 CE).
Tapno mairaman ti URL, usaren ti {{URL}}.
Pangngaasi a saan nga ikkaten dagiti pagarigan dagitoy a sub plantilia.
Dagiti klase[urnosen ti taudan]
Ti hCard ket agus-usar kadagiti klase ti HTML a mairaman ti:
- adr
- agent
- bday
- birthplace
- category
- country-name
- deathdate
- deathplace
- extended-address
- family-name
- fn (required)
- given-name
- honorific-prefix
- honorific-suffix
- label
- locality
- n
- nickname
- note
- org
- role
- url
- vcard
Pangngaasi a saan a baliwan ti nagan wenno ikkaten dagitoy a klase; wenno irebba dagiti naiyumok nga elemento nga agus-usar kaniada.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Modulo:Mapa ti lokasion/datos/Nepal
Ti Modulo:Mapa ti lokasion/datos/Nepal ket panangipalawag ti mapa ti lokasion nga inus-usar a panangituon iti maysa a proyeksion nga ekuirektanggular a mapa ti Nepal. Dagiti panangimarka ket naikabil babaen dagiti nagsasabtan ti latitud ken longitud iti kasisigud a mapa wenno ti kapada a ladawan ti mapa.
Panagusar
Dagitoy a panangipalawag ket inus-usar babaen dagiti sumaganad a plantilia no maawagan iti parametro ti "Nepal":
{{Mapa ti lokasion|Nepal |...}}
{{Mapa ti lokasion adu|Nepal |...}}
{{Mapa ti lokasion+|Nepal |...}}
{{Mapa ti lokasion~|Nepal |...}}
Panangipalawag ti mapa
name = Nepal
- Nagan nga inus-usar iti kasisigud a kapsion ti mapa
image = Nepal adm location map.svg
- Ti kasisigud a ladawan ti mapa, nga awan iti "Image:" , "File:" wenno "Papeles:"
image1 = Nepal rel location map.svg
- Ti maysa nga alternatibo a ladawan ti mapa, kadawyan a relief a mapa, ken mabalin a maiparang babaen dagiti parametro ti relief wenno AlternativeMap
top = 31
- Latitud iti ngato nga igid ti mapa, iti grado desimal
bottom = 26
- Latitud iti baba nga igid ti mapa, iti grado desimal
left = 79.8
- Longitud iti kanigid nga igid ti mapa, iti grado desimal
right = 88.5
- Longitud iti kanawan nga igid ti mapa, iti grado desimal
Alternatibo a mapa
Dagiti plantilia ti {{Mapa ti lokasion}}, {{Mapa ti lokasion adu}}, ken {{Mapa ti lokasion+}} ket addaanda kadagiti parametro a mangibaga iti maysa nga alternatibo a ladawan ti mapa. Ti mapa a naiparang a kas ladawan1 ket mabalin a mausar dagiti parametro ti relief wenno AlternativeMap. Dagiti pagarigan ket mabalin a mabirukan dita baba wenno iti sumagand:
- Plantilia:Mapa ti lokasion#Parametro ti Relief
- Plantilia:Mapa ti lokasion+/relief
- Plantilia:Mapa ti lokasion#Parametro ti AlternativeMap
- Plantilia:Mapa ti lokasion+/AlternativeMap
Presision
Longitud: manipud iti Laud aginggana iti Daya daytoy a panangipalawag ti mapa ket sakupenna ti 8.7 dagiti grado.
- Iti ladawan nga agakaba kadagiti 200 a piksel, a daytoy ket 0.0435 kadagiti grado tunggal maysa a piksel.
- Iti ladawan nga agakaba kadagiti 1000 a piksel, a daytoy ket 0.0087 kadagiti grado tunggal maysa a piksel.
Latitud: manipud iti Amianan aginggana ti Abagatan daytoy a panangipalawag ti mapa ket sakupenna ti 5 kadagiti grado tunggal maysa a piksel.
- Iti ladawan nga agtayag kadagiti 200 a piksel, a daytoy ket 0.025 kadagiti grado tunggal maysa a piksel.
- Iti ladawan nga agtayag kadagiti 1000 a piksel, a daytoy ket 0.005 kadagiti grado tunggal maysa a piksel.
Dagiti pagarigan nga agus-usar kadagiti plantilia ti mapa ti lokasion
Mapa ti lokasion, nga agus-usar ti kasisigud a mapa (ladawan)
{{Mapa ti lokasion | Nepal | width = 250 | lat_deg = 27.7 | lon_deg = 85.33 | label = Kathmandu }}
Mapa ti lokasion adu, nga agus-usar ti relief a mapa (ladawan1)
{{Mapa ti lokasion adu | Nepal | relief = yes | width = 250 | caption = Dagiti dua a lokasion idiay Nepal | lat1_deg = 27.7 | lon1_deg = 85.33 | label1 = Kathmandu | lat2_deg = 28.683 | lon2_deg = 80.6 | label2 = Dhangadhi }}
Mapa ti lokasion+, nga agus-usar ti AlternativeMap
{{Mapa ti lokasion+ | Nepal | AlternativeMap = Nepal relief location map.jpg | width = 250 | caption = Dagiti dua a lokasion idiay Nepal | places = {{Mapa ti lokasion~ | Nepal | lat_deg = 45.42 | lon_deg = -75.7 | label = Ottawa }} {{Mapa ti lokasion~ | Nepal | lat_deg = 28.683 | lon_deg = 80.6 | label = Dhangadhi }} }}
Kitaen pay
- Dagiti plantilia ti mapa ti lokasion
- Plantilia:Mapa ti lokasion, agiparang ti maysa a marka ken etiketa nga agus-usar ti latitud ken longitud
- Plantilia:Mapa ti lokasion adu, agiparang kadagiti marka ken etiketa aginggana iti siam
- Plantilia:Mapa ti lokasion+, agiparang ti awan patinggana a bilang dagiti marka ken etiketa
- Panagpartuat kadagiti baro a panangipalawag ti mapa
- Plantilia:Mapa ti lokasion/panagpartuat kadagiti baro a panangipalawag ti mapa, pakaammo para iti panagpartuat kadagiti baro a modulo ti panangipalawag ti mapa


text:
Pagsasao a Mato
Ti pagsasao a Mato ket tibassit a pagsasao nga Austronesio iti akin-amianan a Papua Baro a Guinea[2] iti uneg bassit iti Probinsia ti Morobe. Tinawtawagan pay ti Mato kadagiti nagan a kas ti Nenaya, Nengaya, ken Nineia.[2] Ti Mato ket addaan kadagiti dua a karuay, ti Tabares ken Remuk, ken dagitoy a karuay ket naisasaoda kadagiti tallo a sabali a purok. Bayat a ti Mato ket napalikmutan babaen dagiti nadumaduma a pagsasao, daytoy ket awan ti epektona kadagiti panagbaliw iti gramatika iti kaunegan dagiti pagbeddengan ti Mato. Ti kasaad ti lingguistiko ket natalinaay unay, gapu ti heograpikal a pannakaisina ti tattao a Mato.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Mato iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ a b Lewis, Paul; Simons, Gary; Fennig, Charles. "Mato". Ethnologue. Naala idi 21 Septiembre 2016.
- ^ Stober, Scot (Septiembre 2005). "Mato Dialect Survey" (Survey). SIL. Papua New Guinea: SIL. Naala idi 7 Oktubre 2016.
}


text:
Taiwan
Nagsasabtan: 23°30′N 121°00′E / 23.500°N 121.000°E
Ti Taiwan (/ˈtaɪˈwɑːn/ (dengngen) TY-WAHN Insik: 臺灣 or 台灣; pinyin: Táiwān; kitaen ti dita baba), opisial a ti Republika ti Tsina (ROC; Insik: 中華民國; pinyin: Zhōnghuá Mínguó), ket maysa a estado idiay Daya nga Asia. Kasisigud a naikuartel idiay nagruna a daga ti Tsina, ti Republika ti Tsina tattan ket agiturturay ti isla ti Taiwan (dati idi a naamammuan ti "Formosa"), a buklen ti sumurok a 99% iti teritoriona,[d] ken ti pay Penghu, Kinmen, Matsu, ken dagiti dadduma pay a babassit nga isla. Dagiti kaarrubana nga estado ket mairaman ti Republika ti Tattao ti Tsina iti laud, ti Hapon iti daya ken amianan a daya, ken ti Filipinas iti abagatan. Ti Taipei ket isu ti politikal a kapitoliona ken ti pay ekonomiko ken kultural a sentro ti Taiwan.[1] Ti Baro a Taipei ket isu ti kaaduan ti populasion a siudad.
Ti isla ti Taiwan ket nangruna idi a tinagtagitao babaen dagiti Taiwanes nga aborihines aginggana idi Danes a paset ti panawen iti maika-17 a siglo idi dagiti etniko nga Insik ket nagrugrugida a napnapan iti isla. Ti Qing a Dinastia ti Tsina ket pinarukmana ti Taiwan idi 1683. Babaen ti daytoy a panawen ti Taiwan ket naited idi iti Hapon idi 1895, kaaduan kadagiti agtataeng iti Taiwan idi ket Han nga INsik babaen ti kaputotan wenno babaen ti asimilasion. Ti Republka ti Tsina (ROC) ket nabangon idiay Tsina idi 1912. Iti gibus ti Sangalubongan a Gubat idi 1945, ti Hapon ket insukona ti Taiwan kadagiti milisia a puersa ti ROC para kadagiti Kumadduaan. Kalpasan ti Sibil a Gubat ti Insik, ti Partido Komunista ti Tsina ket nangala ti napno a panatengngel ti nangruna a daga ti Tsina ken nagbangon ti Republika ti Tattao ti Tsina (PRC) idi 1949. Ti ROC ket inyalisna ti gobiernona idiay Taiwan, ket ti katurayanna ket naipatingga iti Taiwan ken dagiti nakapalikmut nga isla. Idi 1971, ti PRC ket nangituloy ti tugaw ti Tsina iti Nagkaykaysa a Pagpagilian, a kasisigud idi a tinugawan ti ROC. Ti Internasional a pannakabigbig ti ROC ket naininut a nadadael gapu ta kaaduan kadagiti pagilian ket binigbigda ti PRC. Adda laeng dagiti 22 kamkameng nga estado ti Nagkaykaysa a Pagpagilian ken ti Santa Sede ti agdama nga agtartaripatu ti pormal a diplomatiko a pannakibiang iti ROC, urayno adda kadagiti saan a pormal a pakikaduaan kadagiti kaaduan nga estado babaen dagiti bukodna a representatibo nga opisina.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Waishengren kadawyan a mangitudo kadagiti tao a nagtaud manipud idiay nangruna a daga ti Tsina a napan idiay Taiwan kalpasan idi 1945, ken dagiti pay nagkamang nga Insik a napan idiay Taiwan gapu ti Sibil a Gubat ti Insik, ken dagiti kaputotanda a naipasngay idiay Taiwan. Daytoy ket saan a mangiraman kadagiti umili ti Republika ti Tattao ti Tsina a nabiit pay laeng nga immalis idiay Taiwan.
- ^ Dagiti Taiwanes nga aborihines ket opisial a naikategoria kadagiti 14 a nailaslasin nga etniko a grupo babaen ti Republika ti Tsina.
- ^ Urayno dagiti teritorio a tinegtengngel babaen ti ROC ket mangibagbaga a ti nagan ti umili ket ti "Taiwanes", adda dagiti mangikedkeddeng a daytoy ket "Insik" gapu ti panagtunton ti ROC iti amin a Tsina. Ti Taiwanes a tttao ket addaanda kadagiti nadumaduma a pamanunotan a maipanggep ti bukodda a nailian nga identidad.
- ^ Ti isla ti Taiwan ket sakupenna ti kalawa iti 36,008 km2 (13,902.8 sq mi), bayat a ti dagup a kalawa babaen ti turay ti ROC (Nawaya a Lugar) ket sakupenna ti agarup a 36,193 km2 (13,974.2 sq mi).[10]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b "Interior Minister Reaffirms Taipei is ROC's Capital". Taipei Times (iti Ingles). 5 Disiembre 2013. Naala idi 7 Disiembre 2013.
- ^ Copper, John C. (4 Hulio 2021). "Taiwan". Encyclopedia Britannica (iti Ingles). Naala idi 6 Hulio 2021.
- ^ "Indigenous Languages Development Act". Naala idi 22 Mayo 2019 – babaen ti law.moj.gov.tw.
- ^ "Hakka Basic Act" (iti Ingles). Naala idi 22 Mayo 2019 – babaen ti law.moj.gov.tw.
- ^ "2009 a Tinawen a Libro ti Republika ti Tsina / Kapitulo 2: Tattao ken Pagsasao". Gio.gov.tw. Naala idi 1 Agosto 2010.
- ^ Taiwan a naikabil iti The World Factbook (iti Ingles), Ahensia ti Sentral nga Intelihensia ti Estados Unidos.
- ^ "Ti Programa ti Humanitariano a Tulong para kadagiti Apgano a Naikamang ti ROC". Gio.gov.tw. 11 Disiembre 2001. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2004-12-15. Naala idi 2009-05-07.
- ^ "Ti Taiwanes nga opisial ti salun-at ket nainbitaran a mangpaliiw ti konperensia ti trangkaso ti billit". Gio.gov.tw. 11 Nobiembre 2005. Naala idi 2009-05-07.
- ^ "Nagan dagiti umili – Nagnagan dagiti Umili". Geography.about.com. Naala idi 2009-05-07.
- ^ a b "Bilang dagiti purok, Kaarrubaan, Sangkabalayan ken Populasion ti Agtataeng". MOI Estadistika a Serbisio ti Pakaammo. Naala idi 2 Enero 2013.
- ^ "Statistics from Statistical Bureau". National Statistics, Republic of China (Taiwan) (iti Ingles). Naala idi 15 Oktubre 2020.
- ^ "General Statistical analysis report, Population and Housing Census" (PDF). National Statistics, ROC (Taiwan) (iti Ingles). Naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 26 Disiembre 2016. Naala idi 26 Nobiembre 2016.
- ^ a b c "World Economic Outlook Database, October 2020". IMF.org. International Monetary Fund. Naala idi 23 Oktubre 2020.
- ^ "GDP: Preliminary Estimate for 2020Q4 and Outlook for 2021" (PDF). dgbas.gov.tw. Directorate General of Budget, Accounting and Statistics. Naala idi 7 May 2021.
- ^ "Percentage Share of Disposable Income by Quintile Groups of Income Recipients and Measures of Income Distribution". Naala idi 26 Hunio 2019 – babaen ti stat.gov.tw.
- ^ "Guóqíng tǒngjì tōngbào (dì 014 hào)" 國情統計通報(第 014 號) (PDF) (iti Insik). Xingzhengyuan Zhuji Zongchu. 21 Enero 2021. Naala idi 26 Enero 2021.
- ^ "ICANN Board Meeting Minutes". ICANN. 25 Hunio 2010.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Taiwan iti Wikimedia Commons
Wikimedia Atlas iti Taiwan
- Republika ti Tsina
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Insik
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Pasipiko
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Filipinas
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Abagatan Tsina
- Dagiti pagilian ti Daya nga Asia
- Dagiti pagilian nga isla
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1912


text:
Dipterocarpaceae
Ti Dipterocarpaceae ket ti pamilia dagiti 16 a henero ken agarup a 695 nga ammo a sebbangan[2] iti kangrunaan a kaykayo ti tropikal a tanap a katuduan a bakir. Ti nagan ti pamilia, manipud iti henero-kita ti Dipterocarpus, ket naala manipud iti Griego (di = dua, pteron = payak ken karpos = bunga) ken mangibaga iti dua-payak a bunga. Dagiti kadakkelan a henero ket ti Shorea (196 a sebbangan), Hopea (104 a sebbangan), Dipterocarpus (70 a sebbangan), ken Vatica (65 a sebbangan).[3] Adu kadagitoy ket dakkel a rumrummuar iti bakir a sebbangan, kadawyan nga umabot iti katayag iti 40–70 m, sumagmamano ti sumurok iti 80 m (kadagiti henero ti Dryobalanops,[3] Ti Hopea[4] ken Shorea),[4] a ti katayagan nga ammo a sibibiag nga espesimen (Shorea faguetiana) ket agtayag iti 93.0 m.[4] Dagiti sebbangan iti daytoy a pamilia ket nangruna iti panagtagilako iti kayo. Ti pannakaiwarwarasda ket pantropikal, manipud iti akin-amianan nga Abagatan nga Amerika aginggana iti Aprika, ti Seychelles, India, Indotsina, Indonesia ken Malaysia.[5] Mapasamak ti kaaduan iti dibersidad ti Dipterocarpaceae idiay Borneo.[6] Adda dagiti sebbangan nga itan ket naisagmak kas resulta iti nakaro a panagpukan, ti nakaro a di legado a panagtarikayo ken konserbasion ti habitat. Mangipaayda kadagiti napateg a kayo, dagiti aromatiko a kammasapulan a lana, balsam, dagiti tutot ken taudan dagitoy para iti plywood.
Pannakaidasig[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti pamilia ti dipterokarpo ket kadawyan a nabingbingay kadagiti dua a subpamilia:
- Dipterocarpoideae: ti kadakkelan kadagiti subpamilia, daytoy ket aglaon kadagiti 13 a henero ken agarup a 475 a sebbangan. Ti pannakaiwarwaras ket mairaman iti Seychelles, Sri Lanka, India, Abagatan a daya nga Asia aginggana iti Baro a Guinea, ken ti maysa a dakkel a pannakaiwarwaras idiay Borneo, nga idiay ket mangbukelda kadagiti kaaduan a sebbangan kadagiti tanap a kabakiran. Ti Amianan a Borneo (Brunei, Sabah ken Sarawak) ket ti kabaknagan a lugar iti lubong para kadagiti sebbangan ti dipterokarpo.[3] Ti Dipterocarpoideae ket mabalin a morpolohiko a mabingbingay kadagiti dua a grupo,[6][7] ken sagpaminsan a maus-usar dagiti nagan ti tribu ti Shoreae ken Dipterocarpeae, ngem ti henetiko nga ebidensia ket saan pay a mangsuporta daytoy a pannakabingbingay:[8][9]
- Valvate – grupo ti Dipterocarpeae (Anisoptera, Cotylelobium, Dipterocarpus, Stemonoporus, Upuna, Vateria, Vateriopsis, Vatica). Dagiti henero iti daytoy a grupo ket addaanda kadagiti valvate a sepalio iti bunga, dagiti bugbugtong a baseha, dagiti naiwarwara a kanal ti tutot, ken ti batayan a bilang ti kromosoma x = 11.
- Imbricate – grupo ti Shoreae (Balanocarpus, Hopea, Parashorea, Shorea). Dagiti henero iti daytoy a grupo ket addaanda kadagiti imbrikato a sepalio iti bunga, dagiti naigrupo a baseha, dagiti kanal ti tutot kadagiti tangente a banda, ken ti batayan a bilang ti kromosoma x = 7. Ti maysa kaudian a molekular a panagadal ket mangisingasing a Hopea ket mangbukel iti klado kadagiti seksion ti Shorea ti Anthoshorea ken Doona, ken nasken koma nga itipon iti Shorea.[8]
- Monotoideae: dagiti 3 a henero, 30 a sebbangan. Ti Marquesia ket patneng iti Aprika. Ti Monotes ket addaan kadagiti 26 a sebbangan, a naiwarwaras iti ballasiw ti Aprika ken Madagascar. Ti Pseudomonotes ket patneng iti Amasona ti Colombia.
- Pakaraimoideae: dati a naikabil ditoy ket aglaon iti bugbugtong a sebbangan, ti Pakaraimaea roraimae, a mabirukan kadagiti tangkig ti Guayanas iti Abagatan nga Amerika. Mabirukan itan a daytoy ket as-asideg a kabagian ti Cistaceae ken naikabil idiay iti APG IV (2016)[10]
Ti maysa a kaudian a henetiko a panagadal ket nakabiruk a dagiti dipterokarpo ti Asia ket agbibingayda iti sapasap a tinaudan iti Sarcolaenaceae, ti maysa a pamilia ti kayo nga endemiko iti Madagascar.[11] Daytoy ket mangisingasing a ti tinaudan dagiti dipterokarpo ket nagtaud manipud iti akin-abagatan a superkontinente ti Gondwana, ken ti sapasap a tinaudan dagiti dipterokarpo ti Asia ken ti Sarcolaenaceae ket nabirukan idi iti masa ti daga ti India-Madagascar-Seychelles kadagiti napalabas a riwriw a tawen, ken naiyawidda nga agpaamianan babaen ti India, a kanungpalan a naidungpar iti Asia ken nangipalubos a maiwarwaras dagiti dipterokarpo iti ballasiw ti Abagatan a daya nga Asia ken Malaysia. Ti immuna a pollen ti dipterokarpo ket nabirukan idiay Myanmar (nga iti dayta a panawen ket parte ti plata ti Indiano) ken napetsado manipud iti akin-ngato nga Oligoseno.[12] Agparang a ti wadan ket agin-inut nga umad-adu kadagiti termino iti dibersidad ken kaadu iti ballasiw ti rehion iti tengnga ti Mioseno[12] Nabirukan dagiti tugot ti kemikal dagiti tutot ti dipterokarpo a napetsado iti Eoseno iti India.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Angiosperm Phylogeny Group (2009). "An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III" (PDF). Botanical Journal of the Linnean Society. 161 (2): 105–121. doi:10.1111/j.1095-8339.2009.00996.x. Naala idi 2013-07-06.
- ^ Christenhusz, M. J. M. & Byng, J. W. (2016). "The number of known plants species in the world and its annual increase". Phytotaxa. 261 (3): 201–217. doi:10.11646/phytotaxa.261.3.1.
- ^ a b c Ashton, P.S. Dipterocarpaceae. In Tree Flora of Sabah and Sarawak, Volume 5, 2004. Soepadmo, E., Saw, L. G. and Chung, R. C. K. eds. Government of Malaysia, Kuala Lumpur, Malaysia. ISBN 983-2181-59-3
- ^ a b c "Borneo". Eastern Native Tree Society. Naala idi 2009-04-17.
- ^ Simon Gardner, Pindar Sidisunthorn and Lai Ee May, 2011. Heritage Trees of Penang. Penang: Areca Books. ISBN 978-967-57190-6-6
- ^ a b c Ashton, P.S. Dipterocarpaceae. Flora Malesiana, 1982 Series I, 92: 237-552
- ^ Maury-Lechon, G. and Curtet, L. Biogeography and Evolutionary Systematics of Dipterocarpaceae. In A Review of Dipterocarps: Taxonomy, ecology and silviculture, 1998. Appanah, S. and Turnbull, J. M. eds. Center for International Forestry Research, Bogor, Indonesia. ISBN 979-8764-20-X
- ^ a b S Dayanandan; P S Ashton; S M Williams; R B Primack (1999). "Phylogeny of the tropical tree family Dipterocarpaceae based on nucleotide sequences of the chloroplast RBCL gene". American Journal of Botany. 86 (8): 1182–90. doi:10.2307/2656982. JSTOR 2656982. PMID 10449398.
- ^ S. Indrioko; O. Gailing; R. Finkeldey (2006). "Molecular phylogeny of Dipterocarpaceae in Indonesia based on chloroplast DNA". Plant Systematics and Evolution. 261 (1–4): 99–115. doi:10.1007/s00606-006-0435-8.
- ^ Angiosperm Phylogeny Group (2016), "An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV", Botanical Journal of the Linnean Society, 161 (2): 105–20, doi:10.1111/boj.12385
- ^ M. Ducousso, G. Béna, C. Bourgeois, B. Buyck, G. Eyssartier, M. Vincelette, R. Rabevohitra, L. Randrihasipara, B. Dreyfus, Y. Prin. The last common ancestor of Sarcolaenaceae and Asian dipterocarp trees was ectomycorrhizal before the India-Madagascar separation, about 88 million years ago. Molecular Ecology 13: 231 January 2004.
- ^ a b Morley, R.J. 2000. Origin and Evolution of Tropical Rain Forests. Wiley-Blackwell, NY.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig iti Dipterocarpaceae iti Wikimedia Commons
- Dagiti datos a mainaig iti Dipterocarpaceae iti Wikispecies
- Center for International Forestry Research (1998). A Review of Dipterocarps: Taxonomy, ecology and silviculture (PDF version) (PDF). ISBN 978-979-8764-20-2.
- Dipterocarpaceae Data Base


text:
Taraka
Ti Taraka ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Lanao del Sur iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Taraka ket nabingbingay a politikal kadagiti 43 a barbaranggay.[2]
- Bandera Buisan
- Boriongan
- Borowa
- Buadi Dingun
- Buadi Amao
- Buadi Amunta
- Buadi Arorao
- Buadi Atopa
- Buadi Dayomangga
- Buadi Ongcalo
- Bucalan
- Cadayonan Bagumbayan
- Caramat
- Carandangan Calopaan
- Datu Ma-as
- Dilabayan
- Dimayon
- Gapao Balindong
- Ilian
- Lumasa
- Lumbac Bagoaingud
- Lumbac Bubong Maindang
- Lumbac Pitakus
- Malungun
- Maruhom
- Masolun
- Moriatao Loksa Datu
- Pagalamatan
- Pindolonan
- Pitakus
- Ririk
- Salipongan
- Lumasa Proper (Salvador Conch
- Sambolawan
- Samporna Salamatollah
- Somiorang Bandingun
- Sigayan Proper
- Sunggod
- Sundig
- Supangan
- Tupa-an Buadiatupa
- Buadi Amunud
- Mangayao
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Taraka | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ BARMM Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "BARMM". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "ARMM - Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "ARMM - Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "ARMM – Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Lanao del Sur". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Andrew Johnson
Ni Andrew Johnson (Disiembre 29, 1808 – Hulio 31, 1875) ket isu idi ti Maika-17 a Presidente iti Estados Unidos (1865–1869). A kas ti Bise Presidente iti Estados Unidos idi 1865, isu ket simmaruno a presidente kalpasan ti panakapapatay ni Abraham Lincoln. Ni Johnson ket isu idi ti nagtakem ti rugi ken nasuppiatan a Panagpatakder manen a panawen iti Estados Unidos kalpasan ti Sibil a Gubat ti Amerikano. Dagiti panagpatakder manen nga annuroten ni Johnson ket napaay a mangidegdega kadagiti karbengan dagiti Nawayaan a tagabu, ken isu ket nabileg a rinaut ti politiko a nanipud kadagiti Republikano, a nagpatinggaan daytoy ti panakaidarumna babaen ti Kamara dagiti Pannakabagi ti Estados Unidos; ngem isu ket pinakawan laeng babaen ti Senado ti E.U..
Ni Johnson, ket napanglaw a naipasngay ken iti Eskosen ken Irlandes a kaputotan, isu ket nagbalian nga agturay a mannait ket binukbukodanna ti nagadal, nagasawa ken nagannak ti lima. Isu ket nagserbi a kas konsehal ken kas Mayor iti Greeneville, Tennessee ken nagtugaw iti kamara iti Tennessee a lehislatura. Isu ket nagtugaw ti lima a nagsasaruno a termino iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Estados Unidos ken dua a termino a kas Gobernador iti Tennessee, iti amin a kas maysa a Demokratiko. Ti signatura ken ken kinaykayatanna a lehislatibo iti estado ken pederal ket ti panakairuar iti Panagtagikua ti Daga a Tignay.


text:
Dissuor Victoria
Ti Dissuor Victoria wenno Mosi-oa-Tunya (Tokaleya Tongga: Agkanagruod nga Ulep) ket dissuor a masakaran iti abagatan ti Aprika iti Ayus a Zambezi nagbaetan kadagiti paglilian a Zambia ken Zimbabwe.
Nagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipagarup ket ni David Livingstone, misionero ken eksplorador nga eskoses, ti immuna a Europeano a nakita ti dissuor. Itatta ti nagkitaanna ket napanaganan ti 'Puro a Livingstone', puro a masarakan iti Zambia. Daytoy a puro met kais-isu a daga a mapagnaan iti tengnga ti dissuor.[1] Pinanaganan ni Livingstone ti dissuor iti 'Dissuor a Victoria' tapno madayawanna ni Reyna a Victoria. Ngem, am-ammo pay met ti 'Mosi-oa-Tunya' ta nalatak, isu nga nailistaan iti World Heritage List babaen dagiti dua a nagan.[2]
Dakamat[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Livingstone Tourism Association (Inggles)
- ^ World Waterfalls Website inala idi 1 March 2007


text:
Hong Kong
Nagsasabtan: 22°18′N 114°12′E / 22.3°N 114.2°E
Ti Hong Kong[nota 3] (Insik: 香港) ket maysa nga espesial nga administratibo a rehion (SAR) ti Republika ti Tattao ti Tsina (PRC). Daytoy ket mabirukan idiay akin abagatan nga aplaya ti Tsina ken, napalikmutan babaen ti Delta ti Karayan Perlas ken Baybay Abagatan Tsina,[10] daytoy ket naamammuan iti nawatiwat a pakaimatanganna ken adalem a masna a pagsangladan. Nga adda ti masa ti daga iti 1,104 km2 (426 sq mi) ken ti maysa a populasion ti pito a riwriw a tattao, ti Hong Kong ket maysa kadagiti kapusekan ti populasion a luglugar iti lubong.[11] Ti populasion ti Hong Kong ket 95 a porsiento ti etniko nga Insik ken 5 a porsiento manipud kadagiti sabsabali.[12] Dagiti kaaduan nga Insik a Han ti Hong Kong ket kangrunaan a nagtaud manipud kadagiti siudad ti Guangzhou ken Taishan idiay kaarrubana probinsia ti Guangdong.[13]
Ti Hong Kong ket nagbalin a kolonia ti Britaniko nga Imperio kalpasan ti Umuna a Gubat ti Opio (1839–42). Daytoy idi ket kasisigud nga idiay laeng Isla ti Hong Kong, dagiti pagbeddengan ti kolonia ket napadakkel kadagiti agpang idiay Kowloon Peninsula idi 1860 ken kadagiti Baro a Teritorio idi 1898. daytoy idi ket sinakup babaen ti Hapon idi las-ud ti Pasipiko a Gubat, a kalpasan daytoy ket nagtuloy a tinengngel dagiti Britaniko aginggana idi 1997, idi ti Tsian ket nangituloy ti a nagturay.[14][15] Ti rehion ket nangikedkeddeng ti bassit laeng a pannakibiang ti gobierno baben kadagiti naisangsangayan a pammattian ti positibo a di panankibiang idi las-ud ti panawen ti kolonia.[16] Ti paset ti panawen ket adu a nakaimpluensia ti agdama a kultura ti Hong Kong, a kankanayon a naipalplawag a kas "Daya anagsabat ti Laud", ken ti panagadal a sistema, nga inus-usar a kapada bassit a mangsursurot ti sistema idiay Inglatera aginggana idi naikeddeng dagiti reporma idi 2009.[17]
Babaen ti pamunganayan ti "maysa a pagilian, dua asistema", ti Hong Kong ket adda ti naidumduma a a sistema ti politika manipud iti nangruna a daga ti Tsina.[18] Ti nawaya nga ukoman ti Hong Kong ket agob-obra babaen ti batayan a sapasap a linteg.[19][20] Ti Batayan a Linteg ti Hong Kong, ti batay-linteg a dokumentona, a mangibagbaga a ti Hong Kong ket nasken nga adda ti maysa a "nangato a degrado iti autonomia" kadagiti amin a banag malaksid ti gangganaet a panakibiang ken panagsalaknib ti milisia, mangituray ti bukodna a sistema ti politika.[21] Urayno daytoy ket adda ti agrangrang-ay nga adu a sistema apartido, adda ti bassit a grupo ti elektorado nga agtengtengngel ti gudua ti bukodna a lehislatura. Nga isu ti Mangipangulo nga Ehekutibo ti Hong Kong, ti daulo ti gobierno, ket pinilpili ti maysa a Komite ti Eleksion iti 400 aginggana ti 1,200 a kamkameng, ti maysa akasaadan a mabanaganto iti las-ud ti umuna a 20 a tawtawen ti Insik a panagturay.[22][23][24]
A kas maysa kadagiti magiyununa ti internasional a sentro ti pinansia iti lubong, ti Hong Kong ket adda iti maysa a nangruna a serbisio ti kapitalista nga ekonomia a nailasin babaen ti nababa a panagbuis ken nawaya a panagtagilako, ken ti kuarta, a doliar ti Hong Kong, ket isu ti maikawalo a kaaduan a naitagtagilako a kuarta iti lubong.[25] Ti kaawan ti pagyanan ket nataudan ti demanda para iti napuspusek a panangibangbangons, a nakaparang-ayan ti siudad iti maysa a sentro ti moderno a arkitektura ken ti katayagan a siudad iti lubong.Ti Hong Kong ket adda ti maysa kadagiti kangatuan a matgedan ti tunggal maysa a tao iti lubong.[26] Ti napusek a pagyanan ket nangiturongan pay ti naparang-ay unay a network ti pagluganan nga adda ti panaglugan ti publiko a gatad ti panabiahe iti sumurok iti 90 a porsiento, ti kangatuan iti lubong. Ti Hong Kong ket adda dagiti nadumaduma a nangato pannakairanggo iti sangalubongan kadagiti nadumaduma nga aspeto. Kas pagarigan, ti kinawaya ti ekonomiana, pinansia ken ekonomiko a pannakibinglyan, kasayaat ti biag, panangipagarup ti padaksen, Pagsurotan ti Panagrang-ay ti Nagtagitaon, kdpy., ket nangatoda amin a nairanggo.[27][28][29][30][31][32]Segun kadagiti karkulo manipud iti UN ken ti WHO, ti Hong Kong ket adda idi ti kapautan ti panagbiagiti ania man a rehion iti lubong idi 2012.[33] Ti Hong Kong ket adda pat ti kangatuan a natimbeng nga IQ score kadagiti 81 a pagilian iti lawlaw ti lubong.[34]
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti nagan a "Hong Kong" ket aproksimado a ponetiko a panagibaga ti pannakabalikas iti naisasao a Kantones wenno Hakka a nagan ti "香港", a ti kaibuksilanna ket "nabanglo a sangladan".[35] Sakbay ti 1842, ti nagan ket nangibagbaga ti bassit a waig – nga itan ket ti Pagsangladan ti Aberdeen wenno 香港仔 hoeng1 gong2 zai2 "Bassit a Hong Kong" – ti baetan ti Isla ti Aberdeen ken ti abagatan a bangir ti Isla ti Hong Kong , nga isu daytoy idi ti maysa kadagiti immuna puntos a nagsasarakan dagiti marino ti Britaniko ken dagiti lokal a mangngalap.[36]
Ti repernsia iti nabanglo ket mabalin a mangibagbaga kadagiti danum ti pagsangladan a napasam-it babaen ti ipapan ti nasadiwan a danum manipud iti Karayan Perlas, wenno manipud kadagiti paktoria ti insiensio a nangilinia ti aplaya ti amianan iti Kowloon, a naipenpen iti lawlaw ti Pagsangladan ti Aberdeen Harbour a mailuluas sakbay ti panagrang-ay ti Pagsangladan ti Victoria .[35] Idi 1842, napirmaan ti Tulagan ti Nanking, ken ti nagan a Hong Kong ket isu idi nga immuna a nairehistro kadagiti opisial a dokumento a pakabuklan ti intero nga isla.[37]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Sakbay ti kolonia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti arkeolohiko a panagad-adal ket mangsuporta ti kaadda ti tao idiay lugar ti Chek Lap Kok manipud idi 35,000 aginggana idi 39,000 a tawtawen, ken idiay Sai Kung Peninsula manipud idi 6,000 a tawtawen.[38][39][40] Ti Wong Tei Tung ken ti Three Fathoms Cove ket dagiti dua a kasapaana sitio panagtagtagitao ti tao iti [[Paleolitiko] apaset ti panawen. Daytoy ket namatmatian a ti Three Fathom Cove ket karayan a ginget a karayan a pagtaengan ken ti Wong Tei Tung ket lugar a pagpataudan ti litiko. Dagiti nakalkali a Neolitiko nga artipakto ket mangisingsingasing kadagiti kultural a paggigiddiatan manipud iti kultura ti Longshan culture idiay amianan a Tsina ken ti pagtaengan babaen ti tattao a Che sakbay ti migrasion dagiti Baiyue.[41][42] Dagiti walo a petroglipo ket naduktalan kadagiti naipalikmut nga isla, a manipud pay laeng idi Shang a Dianstia idiay Tsina.[43]
Idi 214 BC, ni Qin Shi Huang, ti immuna nga emperador ti Tsina ket pinarukmana dagiti tribu ti Baiyue idiay Jiaozhi (moderno a rehion ti Liangguang) ken imunana nga intiponna ti teritorio iti imperial a Tsina. T moderno a Hong Kong ket mabirukan idiay Nanhai a komanderia (moderno a Distrito ti Nanhai) ken idiay asideg ti taga-ugma a kapitolio a siudad ti Panyu.[44][45] Ti lugar ket naipagkaykaysa babaen ti pagarian ti Nanyue, a binagon babaen ni heneral Zhao Tuo idi 204 BC kalpasan ti pannakarebba ti Qin a Dianstia.[46] Idi ti pagarian ket pinarukama babaen ni Emperador Wu iti Han idi 111 BC, ti daga ket naikeddeng iti komendaria iti Jiaozhi babaen ti Han a Dinastia. Dagiti arkeolohiko nga ebidensia ket mangipakpakita a ti populasion ket immadu ken ti nasap a panagpataud ti asin ket rimmang-ay iti daytoy a paset ti panawen. Ti Panteon ni Lei Cheng Uk Han Tomb idiay Kowloon Peninsula ket namatmatian a nabangon idi las-ud ti Han a Dianstia.[47]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Daytoy ti opisial a naisurat iti Insik a teksto ti rehional a kayarigan iti Hong Kong, ti teksto iti Kangrunaan a Linteg iti Hong Kong, ken ti gobierno a sapot a pagsaadan ti Hong Kong,[1] nupay ti "Espesial nga Administratibo a Rehion ti Hong Kong" ken "Hong Kong" ket maal-ala.
- ^ Ti kangrunaan a Linteg ti Hong Kong ket mangibagbaga a ti opisial a pagsasao ket "Insik ken Ingles".[2][3][4] Saan nga agibagbaga no ania a pagalagadan iti "Insik". A ti Mandarin a naisurat kadagiti Napalaka nga Insik a karakter ket dagitoy ti pagalagadan ti kangrunaan a daga ti Tsina, ti Kantones ken dagiti Panarawidwidan nga Insik a karakter ket isuda ti de facto a pagalagadan idiay Hong Kong. Kitaen pay ti: Bilingualismo idiay Hong Kong.
- ^ Ti nagan ket kankanayon a naisurat iti Hongkong aginggana idi ti gobierno ket nangampon ti agdama a porma idi 1926 (Warnakan ti Gobierno ti Hongkong, Pakdaar 479, 3 Septiembre 1926). Urayno kasta, adda dagiti siglo ti kaduogan a gunglo nga agus-usar pay laeng iti nagan, a kas ti Hongkong Post, Elektrisidad ti Hongkong ken Ti Hongkong ken Shanghai Korporasion ti Panagbanko. Bayat a ti nagnagan kadagiti kaaduan a lugar idiay nangruna adaga ti Tsina ket naromanisado iti Ingles a nagus-usar ti Pinyin, ti opisial nga Ingles a nagan ket Hong Kong a saan a ti pinyin iti Xianggang.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Residents (Homepage)" (iti Ingles). GovHK. Naala idi 29 Septiembre 2010.
- ^ "Official Languages" [Dagiti Opisial a Pagsasao]. Hong Kong 2006 (iti Ingles). Gobierno ti Hong Kong. Naala idi 29 Septiembre 2010.
- ^ "Basic Law, Chapter I, Article 9" (iti Ingles). Naala idi 2021-07-16 – babaen ti basiclaw.gov.hk.
- ^ "Official Languages Ordinance" (iti Ingles). Naala idi 2021-07-16 – babaen ti Hong Kong e-Legislation.
- ^ "Population". Census and Statistics Department (iti Ingles). Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2020-06-02. Naala idi 29 Mayo 2020.
- ^ Population By-Census 2016, p. 34.
- ^ a b c d "World Economic Outlook Database, October 2020". International Monetary Fund (iti Ingles). Naala idi 20 Oktubre 2020.
- ^ Household Income Distribution 2016, p. 7
- ^ United Nations Development Programme (15 Disiembre 2020). "Human Development Report 2020" (PDF) (iti Ingles). Naala idi 15 Disiembre 2020.
- ^ "Heograpia ken Klima, Hong Kong" (PDF). Departamento dagiti Senso ken Estadistika, Gobierno ti Hong Kong. Naala idi 10 Enero 2007.
- ^ Ash, Russell (2006). Ti 10 a Kalaingan iti Amin 2007. Hamlyn (agipabpablaak). p. 78. ISBN 0-600-61532-4.
- ^ "Populasion babaen ti Etnisidad, 2001 ken 2006". Departamen to dagiti Senso ken Estadistika, Gobierno ti Hong Kong. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2007-12-08. Naala idi 4 Oktubre 2010.
- ^ Fan Shuh Ching (1974). "Ti Populasion ti Hong Kong" (PDF). Tawen a Populasion ti Lubong. Komite para iti Internastional a Koordinasion ti Nailian a Panagsukisok ti Demograpia: 18–20. Naala idi 25 Agosto 2010.
- ^ "Kimmadduaan a Panangirangarang ti Gobierno ti Nagkaykaysa a Pagarian ken Gran Britania ken Akin-amianan nga Irlanda ken ti Gobierno ti Republika ti Tattao ti Tsina iti Saludsod iti Hong Kong". Opisina ti Batay=Linteg ken Nangruna adaga a Pannakibiang, Gobierno ti Hong Kong. 19 Disiembre 1984. Naala idi 4 Oktubre 2010.
Ti Gobierno ti Republika ti Tattao ti Tsian ket nangirangarang ti panangala manen ti Hong Kong a lugar (a mairaman ti Isla ti Hong Kong, a Kowloon ken dagiti Baro a Teritorio, a kalpasan daytoy ket naibagbaga a kas ti Hong Kong) ket daytoy ti sapsap a kakaykayatan dagiti intero nga Insik a tattao, ken daytoy ket naikeddeng nga agtuloy a mangsanay ti kinaturay iti Hong Kong a mangrugi manipud inton-ano ti 1 Hulio 1997.
- ^ "Iti Daytoy nga Aldaw: 1997: Ti Hong Kong ket naited iti Insik a panagtengngel". BBC News. 1 Hulio 1997. Naala idi 9 Septiembre 2008.
- ^ "Dagiti Kasayaatan ti Panagbinglay a Sentro ti Pinansia iti Lubong". CNBC. Naala idi 30 Oktubre 2009.
- ^ "Dagiti kasayaatan a Pakabuklan ti Programa". Gobierno ti Hong Kong. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2011-09-28. Naala idi 20 Oktubre 2010.
- ^ So, Dudley L.; Lin, Nan; Poston (2001). Ti Insik a Trianggulo ti Nangruna a daga ti Tsina, Taiwan ken Hong Kong. Greenwood Publishing. pp. 13–29. ISBN 0-313-30869-1.
- ^ "Batayan a Linteg, Kapitulo IV, Paset 4". Panangiturong a Komite ti Panangipatakder ti Batayan a Linteg. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2014-12-30. Naala idi 10 Nobiembre 2009.
- ^ Russell, Peter H.; O'Brien, David M. (2001). Ukoman a Pannakawaya iti Panawen ti Demokrasia: Dagiti Kritiko a Perspektibo manipud iti lawlaw ti Lubong. Unibersidad ti Virginia a Pagmalditan. p. 306. ISBN 978-0-8139-2016-0.
- ^ Ghai, Yash P. (2000). Autonomia ken Etnisidad: Panakitinnulag kadagiti Makibinglay a Pangtunton iti Adu nga Etniko nga Es-estado. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. pp. 92–97. ISBN 978-0-521-78642-3.
- ^ "Keddeng ti Nailian a Kongreso ti Tattao iti Pamay-ay para iti Panagporma ti Umuna a Gobierno ken Umuna a Lehislatibo a Konsilo ti Espesial nga Administratibo a Rehion ti Hong Kong". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2012-01-18. Naala idi 21 Pebrero 2012.
- ^ "Panakabalbaliw ti Naikapet I iti Batayan a Linteg ti Espesial nga Administratibo a Rehion ti Hong Kong iti Republika ti Tattao ti Tsina a Maipanggep ti Pamay-ay para iti Panagpili ti Mangipangulo nga Ehekutibo ti Espesial nga Administratibo a Rehion ti Hong Kong" (PDF). Naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 2013-07-24. Naala idi 2013-02-17.
- ^ Rioni, S. G. (2002). Ti Hong Kong a naipakatengngaan ti isip: Dagiti Politikal ken Ekonomiko a Banag. Nova nga Agpabpablaak. pp. 9–10. ISBN 978-1-59033-237-5.
- ^ "Triennial Central Bank Survey: Report on global foreign exchange market activity in 2010" (PDF). Departamento ti Panguartaan ken Ekonomia. Bank for International Settlements: 12. Disiembre 2010. Naala idi 15 Oktubre 2011.
- ^ "Hong Kong". Sangalubongan a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 18 Abril 2012.
- ^ "World Competitiveness Yearbook 2006" (PDF). Imd.ch. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi 2007-03-07. Naala idi 17 Abril 2011.
- ^ "Global Competitiveness Report – Growth Competitiveness Index Ranking" (PDF). Naala idi 17 Abril 2011.
- ^ "Business Competitiveness Index – BCI" (PDF). Naala idi 17 Abril 2011.
- ^ "Corruption Perceptions Index". Transparency.org. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2011-04-16. Naala idi 17 Abril 2011.
- ^ "Dagiti Kasayaatan nga Eropuerto ti Lubong". Worldairportawards.com. Naala idi 17 Abril 2011.
- ^ "Pagsurotan ti Kinawaya ti Ekonomia". Heritage Foundation. Naala idi 1 Septiembre 2011.
- ^ "WHO: Japan report finds Hong Kong women have overtaken Japanese as longest living" [WHO: Reporta ti Hapon nakakita a ti babbai ti Hong Kong ket nalabsandan dagiti Haponesa iti kapaut ti panagbiag]. Haaretz (iti Ingles). Hulio 26, 2012. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2016-03-22. Naala idi 26 Hulio 2012.
- ^ "Countries Ranked by Average IQ" [IQ ken ti Baknang ti Pagpagilian]. Statistic Brain Research Institute (iti Ingles).
- ^ a b Room, Adrian (2005). Placenames of the World [Dagiti Nagan ti Lugar iti Lubong] (iti Ingles). McFarland & Company. p. 168. ISBN 0-7864-2248-3.
- ^ Bishop, Kevin; Roberts, Annabel (1997). China's Imperial Way [Imperial a Waya ti Tsina] (iti Ingles). China Books and Periodicals. p. 218. ISBN 962-217-511-2.
- ^ Fairbank, John King (1953). Trade and Diplomacy on the China Coast: The Opening of the Treaty Ports, 1842–1854 [Panagtagilako ken Diplomasia idiay Aplaya ti Tsinat: Ti Pannakalukat dagiti Puerto ti Tulagan, 1842–1854] (iti Ingles) (Maika-2 nga ed.). Harvard University Press. pp. 123–128. ISBN 978-0-8047-0648-3.
- ^ "The Trial Excavation at the Archaeological Site of Wong Tei Tung, Sham Chung, Hong Kong SAR". hkarch.org (iti Ingles). Enero 2006. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2010-12-27. Naala idi 21 Agosto 2010.
- ^ Qin, Hui 秦暉; Li, Gangtu 李鋼圖; Zhang, Weiqing 張偉清 (17 Pebrero 2006). "Gǎng xiàn jiù shíqì zhìzào chǎng lǐngnán huò wèi wǒ fāyuán dì" 港現舊石器制造場 嶺南或為我發源地 [Nagparang ti Paleolitiko a Sitio idiay Hong Kong, ni Lingnan ket Mabalin a Nadutalanna ti naikaispangayantayo]. Rénmín wǎng (iti Insik). Xīnhuáshè. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2011-07-16. Naala idi 21 Agosto 2010.
- ^ Tang, Chung (2005). "Kǎogǔ yǔ xiānggǎng xúngēn" 考古與香港尋根 [Timmulong Nangbiruk dagiti Arkeologo dagiti Tinaudan ti Hong Kong] (PDF). New Asia Monthly (iti Insik). Vol. 32, no. 6. pp. 6–8. Naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 2009-12-28. Naala idi 21 Agosto 2010.
- ^ Li, Hui 李辉 (2002). "Bǎi yuè yíchuán jiégòu de yīyuán èrfēn jīxiàng" 百越遗传结构的一元二分迹象 [Ti Henetiko nga Estruktura ti Baiyue a Nabingay iti Gudua] (PDF). Guǎngxī mínzú yánjiū (iti Insik). 70 (4): 26–31. Naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 2011-05-01. Naala idi 21 Agosto 2010.
- ^ "2005 Field Archaeology on Sham Chung Site" [2005 a Pagobraan nga Arkeolohia idiay Sitio ti Sham Chung]. hkarch.org (iti Ingles). Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2010-12-27. Naala idi 21 Agosto 2010.
- ^ "Declared Monuments in Hong Kong - New Territories" [Dagiti Nairangarang a Monumento idiay Hong Kong – Dagiti Baro Teritorio]. Antiquities and Monuments Office, Leisure and Cultural Services Department (iti Ingles). Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2010-12-05. Naala idi 21 Agosto 2010.
- ^ Ban Biao; Ban Gu; Ban Zhao. "地理志". Book of Han [Treatado iti Heograpia] (iti Insik). Vol. 28. Naala idi 26 Agosto 2010.
- ^ Peng, Quanmin 彭全民 (2001). "Cóng kǎogǔ cáiliào kàn hàndài shēn gǎng shèhuì" 从考古材料看汉代深港社会 [Arkeolohiko a Material Manipud iti Shenzhen-Hong Kong a Kagimongan ti Han]. Nánfāng wénwù (iti Insik). Naala idi 26 Agosto 2010.
- ^ Keat, Gin Ooi (2004). Southeast Asia: A Historical Encyclopedia, from Angkor Wat to East Timor [Abagatan a Daya nga Asia: Ti Naipakasaritaan nga Ensiklopedia] (iti Ingles). ABC-CLIO. p. 932. ISBN 1-57607-770-5.
- ^ "Archaeological Background". Hong Kong 2005 (iti Ingles). Gobierno ti Hong Kong. Naala idi 27 Agosto 2010.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Main Results (PDF). 2016 Population By-Census (Reporta). Census and Statistics Department. 2016.
- Thematic Report: Household Income Distribution in Hong Kong (PDF). 2016 Population By-Census (Reporta). Census and Statistics Department. Hulio 2017.
- Endacott, G. B (1964). An Eastern Entrepot: A Collection of Documents Illustrating the History of Hong Kong [Ti Akin-Day a Pagtagilakuan: Urnong dagiti Dokumento a Mangaladawan ti Pakasaritaan ti Hong Kong] (iti Ingles). Her Majesty's Stationary Office. p. 293. ASIN B0007J07G6.
- Fu, Poshek; Deser, David (2002). The Cinema of Hong Kong: History, Arts, Identity [Ti Sinema ti Hong Kong: Pakasaritaan, Dagiti Arte, Identidad] (iti Ingles). Cambridge University Press. p. 346. ISBN 978-0-521-77602-8.
- Hanstedt, Paul (2012). Hong Konged: One Modern American Family's (Mis)adventures in the Gateway to China (iti Ingles). Avon, MA: Adams Media. ISBN 978-1-4405-4073-8.
- Lui, Adam Yuen-chung; Hsiao, Kuo-chien; Stanley, Thomas; Lui, Cynthia Chee-nor (1990). Forts and Pirates: A History of Hong Kong [Dagiti Puerto ken dagiti Pirata: Ti Pakadsaritaan ti Hong Kong] (iti Ingles). Hong Kong History Society. p. 114. ISBN 962-7489-01-8.
- Liu, Shuyong; Wang, Wenjiong; Chang, Mingyu (1997). An Outline History of Hong Kong [Ti Maysa a Paraigid a Pakasaritaan ti Hong Kong] (iti Ingles). Foreign Languages Press. p. 291. ISBN 978-7-119-01946-8.
- Ngo, Tak-Wing (1999). Hong Kong's History: State and Society Under Colonial Rule [Pakasaritaan ti Hong Kong: Estado ken Kagimongan babaen ti Kolonial a Turay] (iti Ingles). Routledge. p. 205. ISBN 978-0-415-20868-0.
- Tsang, Steve (1995). Government and Politics: A Documentary History of Hong Kong [Gobierno ken Politika: Ti Dokumentario ti Hong Kong] (iti Ingles). Hong Kong University Press. p. 312. ISBN 962-209-392-2.
- Tsang, Steve (2007). A Modern History of Hong Kong [Ti Moderno a Pakasaritaan ti Hong Kong] (iti Ingles). I. B. Tauris. ISBN 978-1-84511-419-0.
- Welsh, Frank (1993). A Borrowed Place: The History of Hong Kong [Ti Binulod a Lugar: Ti Pakasaritaan ti Hong Kong] (iti Ingles). Kodansha International. p. 624. ISBN 978-1-56836-002-7.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig iti Hong Kong iti Wikimedia Commons
- Pakaammo ti panagbiahe idiay Hong Kong manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Wikimedia Atlas iti Hong Kong
- Hong Kong
- HongKong
- Hong Kong a naikabil iti The World Factbook (iti Ingles)
- Hong Kong iti Curlie (iti Ingles)
- Hong Kong
- Panangipalnaad ti Kangrunaan a Panagrang-ay para iti Hong Kong
- Gobierno


text:
Kadawyan a tawen
Ti kadawyan a tawen (Ingles: common year) ket maysa a makunkuna a kadawyan a kita ti kalendario a tawen. Adda daytoy ti husto a 365 nga al-aldaw ken saan a bisiesto a tawen. Ti kadawyan a tawen ket adda ti 365 nga al-aldaw ken adda met ti eksakto a 52 a lawas ken maysa pay nga aldaw, ti sumaruno a tawen ket maysa nga aldaw a naladladaw iti lawas. Iti sabali pay a panagkuna, ti kadawyan a tawen ket mangrugi ken aglabes latta iti sipud nga aldaw iti lawas. (Kaspagarigan, idi 2010, iti Enero 1 ken Disiembre 31 dagitoy dua a bulan ket nagdatengda iti aldaw a Biernes.)
- Ti 2001 ket nangrugi iti Lunes.
- Ti 2002 ket nangrugi iti Martes.
- Ti 2003 ket nangrugi iti Mierkoles.
- Ti 2005 ket nangrugi iti Sabado.
- Ti 2006 ket nangrugi iti Domingo.
- Ti 2007 ket nangrugi iti Lunes.
- Ti 2009 ket nangrugi iti Huebes.
- Ti 2010 ket nangrugi iti Biernes.
- Ti 2011 ket nangrugi iti Sabado.
- Ti 2013 ket nangrugi iti Martes.
- Ti 2014 ket nangrugi iti Mierkoles.
- Ti 2015 ket nangrugi iti Huebes.
Ti kalendario a Gregoriano, 303 iti amin kadagiti 400 a tawen ket kadawyan a tawen. Ti met kalendario a Huliano, 300 iti amin kadagiti 400 a tawen ket kadawyan a tawen. Iti kalendario a lunisolar ken ti kalendario a lunar ti kadawyan a tawen ket adda ti 354 nga aldaw.


text:
Kategoria:Dagiti baybay
Dagiti subkategoria
Daytoy a kategoria ket addaan kadagiti sumaganad a 11 a subkategoria, manipud iti 11 a dagup.
A
- Dagiti baybay ti Taaw Atlantiko (8 K, 6 P)
D
- Dagiti pingir a baybay (5 K, 1 P)
E
- Dagiti baybay ti Europa (10 K, 8 P)
M
- Mediteraneo (7 K, 2 P)
T
- Dagiti baybay ti Taaw Artiko (5 K, 10 P)
- Dagiti baybay ti Taaw Indiano (2 K, 3 P)
- Dagiti baybay ti Taaw Pasipiko (1 K, 2 P)
Pampanid iti kategoria "Dagiti baybay"
Dagiti sumaganad a 2 a panid ket adda iti daytoy a kategoria, manipud iti 2 a dagup.


text:
Isabelo de los Reyes
Ni Isabelo de los Reyes (Hulio 7, 1864 – Oktubre 10, 1938) ket maysa a nalatak a politiko, aktibista, mannurat ken agiwarwarnak idi maika-19 ken 20 a siglo.
Maysa nga Ilokano, naiyanak isuna idiay Vigan, Ilocos Sur, kada Elias de los Reyes ken iti mannaniw a ni Leona Florentino. Nagturpos iti Colegio de San Juan de Letran ken Unibersidad ti Santo Tomas ket sinurotna ni nanangna a nagbalin a mannurat. Nangged a kas editor ken agiwarwarnak idiay Manila ket isuna ti nangbangon iti El Ilocano, ti kaunaan a bernakular (iti Ilokano) a pagiwarnak iti pagilian.
Nabalo ni de los Reyes iti namitlo ket addaan iti 27 nga annak.


text:
Potosintesis
Ti potosintesis ket isu ti proseso nga us-usaren dagiti mula ken dagiti dadduma pay a autotropiko nga organismo tapno pagbaliwenda ti enerhia ti lawag, kadawyan a manipud iti Init, iti kimiko nga enerhia a mabalin a mausar a pangsungrod kadagiti tignay ti organismo. Dagiti karbohidrato, a kas dagiti asukar, ket masintesado manipud iti karbon dioksido ken danum (isu a gapuana ti nagan a potosintesis, manipud iti Griego φώto- [poto-], "lawag," ken σύvθeσις [sintesis], "pagtitiponen") iti las-ud ti proseso. Ti oksiheno ket maibbatan pay, a kaaduan kadagitoy a kas rugit a produkto. Kaaduan kadagiti mula, kaaduan kadagiti algas, ken cyanobakteria ket agaramid iti proseso ti potosintesis, ken tinawtawagn dagitoy kadagiti potoautotropo. Ti potosintesis ket mangtalinaay ti atmosperiko a kaadu ti oksiheno ken kaaduan a mangipaay kadagiti enerhia a kammasapulan para iti amin a biag iti Daga,[1] malaksid para kadagiti kuimioautotropo, a gumun-od iti enerhia babaen kadagiti oksidatibo a reaksion ti kimiko.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Bryant, D. A.; Frigaard, N. U. (2006). "Prokaryotic Photosynthesis and Phototrophy Illuminated" [Panangipalawag ti Prokariotiko a Potosintesis ken Pototropia]. Trends in Microbiology (iti Ingles). 14 (11): 488–496. doi:10.1016/j.tim.2006.09.001. PMID 16997562.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Potosintesis iti Wikimedia Commons


text:
Wikipedia:Renunsia dagiti peggad
Pangngaasi a sisasagana ka a ti pakaammo a mabirukan ditoy Wikipedia ket mabalin a saan a napudno, makayaw-awan, napeggad, makairuam, saan nga etika wenno maisuppiat iti linteg.
Addan dagiti pakaammo iti Wikipedia a makaaramid ti saan a mapamkuatan a peggad para kadagiti agbasbasa nga agpili nga agidangep wenno agusar ti pakaammo kadagiti ar-aramid da wenno idegdegan da ti panagusar ti pakaammo kadagiti sabsabali a tattao.
Awan kadagiti mannurat, agar-aramid, padrina, administrador, nagbandelismo, wenno sinoman a naikapet iti Wikipedia, iti aniaman a banag, ket ag-responsibilidad ti panagusar iti pakaammo a linaon wenno naisilpo kadagitoy a pampanid ti sapot.
Pangngaasi a mangala ka kadagiti addang a masapul tapno ti pakaammo a maalam manipud iti Wikipedia ket agpayso ken napasingkedan. Kitaem dagiti reperensia iti gibus ti pampanid. Basaem dagiti tungtungan a panid ken pakasaritaan ti panagbalbaliw tapno makitam no adda dagiti naisuppiat kadagiti linaon iti artikulo. Kitaem to manen dagiti amin a pakaammo nga addaan ti nawayaan a nagtaudan.
No ti artikulo ket naglaon kadagiti singasing a maipanggep ti napeggad, maisuppiat iti linteg, wenno saan nga etika nga araramid, laglagipen nga iti sinoman ket makaipablaak iti daytoy a pakaammo iti Wikipedia. Dagiti mannurat ket mabalin a saan da a maikari nga agited kenka ti sibubukel a pakaammo wenno ibaga da kaniam dagiti maipanggep iti makaanay a katalgedan ken dagiti pakaammuan tapno saan ka a masugatan, wenno dagiti sabali a makadadael kenka, dagiti tagikuam wenno ti pakaidayawam. No masapul mo ti balakad (kas pagarigan, pangngagas, kalintegan, panagbusbos, paannakiasawa, wenno panagtaripatu ti peggad) pangngaasi nga agbiruk ka ti na-lisensian a propesional wenno ti agamammo iti daytoy a banag.
Ti Wikipidia ket saan nga agpapada a nairepaso; bayat nga dagiti agbasbasa ket mabalin da nga agpalaing kadagiti biddut wenno agikkat kadagiti addaan ti biddut a singasing, awanen da ti kalintegan nga agaramid iti kastoy. Amin a pakaammo a mabirukan iti daytoy a pagsaadan ket awan ti naipaltiing a warantia a maitutop para iti ania man a panggep wenno panagusar.
Awan dagiti nagbanagan a ranggas ti maisuppiat a maala iti Wikipedia, a daytoy ket boluntario a gunglo iti tattao a naporma tapno makaaramid ti nalisensian ti nawaya nga online a pagadalan, kultural ken pagalaan ti pakaammo. Nait-ited a libre daytoy a pakaammo kenka ken awan ti tulagan wenno pannakaawat a baetan kenka ken ti Wikipedia a maipanggep ti panagusar wenno panagbalbaliw iti daytoy a pakaammo iti labes ti Creative Commons Attribution-Sharealike 3.0 Unported License (CC-BY-SA) ken ti GNU Free Documentation License (GFDL)
SAAN KA NGA AKTALEK TI ANIAMAN A PAKAAMMO A MABIRUKAN ITI WIKIPEDIA NGA AWAN TI NAWAYAAN A PAMMASINGKED.


text:
Plantilia:Transclude
Plantilia:{{{1}}}
Daytoy a plantilia ket ibanaganna dagiti nagan ti panid a kasla met ti panagtengngel ti proseso a panagilak-am iti plantilia babaen ti MediaWiki. Daytoy ket mangikkat kadagiti pakaallilawan no agar-aramid ti sabali a banbanag kadagiti nagan ti panid ti plantilia a kas dagiti panagisilpo.Ti kangrunaan a panagusar iti daytoy a plantilia ket ti menu ti iti ngato ti tunggal maysa a {{navbox}}, ngem daytoy ket maus-usar pay kadagiti sabali a plantilia.
Panagusar[urnosen ti taudan]
{{transclude| Plantilia:Foo }}→ Plantilia:Foo
{{transclude| Kategoria:Foo }}→ Kategoria:Foo
{{transclude| Foo }}→ Plantilia:Foo
{{transclude| :Foo }}→ Foo
{{transclude| :Papeles:Foo }}→ Papeles:Foo
Datos ti plantilia[urnosen ti taudan]
TemplateData para iti Transclude
Daytoy a plantilia ket ibanaganna dagiti nagan ti panid a kasla met ti panagtengngel ti proseso a panagilak-am iti plantilia babaen ti MediaWiki. Daytoy ket mangikkat kadagiti pakaallilawan no agar-aramid ti sabali a banbanag kadagiti nagan ti panid ti plantilia a kas dagiti panagisilpo.
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar


text:
Tropiko
Ti tropiko ket rehion ti Daga a mangpalikmut iti Ekuador. Daytoy ket limitado iti latitud babaen ti Tropiko ti Kanser iti akin-amianan a hemisperio iti 23°26′10.8″ (wenno 23.43633°) N ken ti Tropiko ti Kaprikornio iti akin-abagatan a hemisperio iti 23°26′10.8″ (wenno 23.43633°) S; dagitoy a latitud ket maitunos iti pagtayyekan a pakbo ti Daga. Ti tropiko ket makunkuna pay a kas ti tropikal a sona ken ti nabara a sona (kitaen ti heograpikal a sona). Ti tropiko ket mairaman dagiti lugar iti Daga a ti Init ket abutenna ti subsolar a puntos, ti puntos a dagus a ngato iti saan a basbassit ngem maminsan iti las-ud ti solar a tawen.
Ti tropiko ket maisalumina manipud kadagiti sabali a klimatiko ken biomatiko a rehion ti Daga, dagiti akintengnga a latitud ken dagiti rehion ti polar kadagiti aniaman a bangir ti ekuatorial a sona.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Tropiko iti Wikimedia Commons


text:
Is-isla ti Cocos (Keeling)
Ti Teritorio ti Is-isla ti Cocos (Keeling), tinawtawagan pay ti Is-isla ti Cocos ken Is-isla ti Keeling, ket territorio ti Australia a mabirukan idiay Taaw Indiano, abagatan a laud ti Isla ti Paskua ken agarup a tengnga a nagbaetan ti Australia ken Sri Lanka.
Ti teritorio ket buklen dagiti dua nga atol ken dagiti 27 koral nga isla a dua kadagitoy ti West Island ken Home Island, ket matagtagitao ken addaan iti populasion iti agarup a 600.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Is-isla ti Cocos (Keeling)". The World Factbook. CIA. Naala idi 27 Enero 2012.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Is-isla ti Cocos (Keeling) iti Wikimedia Commons
- Website ti Is-isla ti Shire ti Cocos (Keeling)
- Daytoy nga artikulo ket agilaklak-am iti material ti publiko a dominio manipud kadagiti ti CIA World Factbook dokumento"2003 edition".


text:
MusicBrainz
Ti MusicBrainz ket proyekto a mangigandat nga agpartuat ti database ti silulukat a linaon iti musika. Daytoy ket kapada ti proyecto ti freedb, napundar daytoy tapno mangsungbat kadagiti panangigawid a naikabil iti CDDB. Nupay kasta, ti MusicBrainz ket nagpadakkelen kadagiti gandatna a mangabot ti las-ud ti pagipenpenan ti metadata ti compact disc tapno agbalin a naestruktura a silulukat nga online a database para iti musika.[2][3]
Ti MusicBrainz ket mangala kadagiti pakaammo a maipanggep kadagiti artista, dagiti nairekord nga obrada, ken dagiti pannakaikabagian a nagbaetan kaniada. Dagiti nairehistro a naikabkabil ket saan a basbassit a mangala iti titulo ti album, dagiti titulo dagiti tokar, ken ti kaatiddog ti tunggal maysa a ktokar. Dagitoy a maikabkabil ket tinartaripato babaen dagiti boluntario nga editor a mangsursurot kadagiti insursurat ti komunidad nga alagaden ti estilo. Dagiti nairehistro nga obra ket makanayon pay a mangipenpen ti pakaammo a maipanggep ti petsa a pannakaipablaak ken pagilian, ti ID ti CD , arte nga akklub, akostiko a lemma ti ramay, teksto a notasion ti nawaya a porma ken dadduma pay a metadata. Manipud idi 6 Pebrero 2014, ti MusicBrainz ket naglaonen ti pakaammo kadagiti agarup a 820,000 nga artista, 1.2 a riwriw a pablaak, ken 13.1 ma riwriw a rehistro.[4]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Musicbrainz.org Site Info". Alexa Internet. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2018-07-26. Naala idi 2014-05-16.
{{cite web}}: Ad-adu ngem maysa kadagiti
|accessdate=ken
|access-date=ti nainaganan (tulong)
- ^ Highfield, Ashley. "Keynote speech given at IEA Future Of Broadcasting Conference", BBC Press Office, 2007-06-27. Naala idi 2008-02-11.
- ^ Swartz, A. (2002). "MusicBrainz: A semantic Web service" (PDF). IEEE Intelligent Systems. 17: 76–77. doi:10.1109/5254.988466.
- ^ "Database Statistics". MusicBrainz. Naala idi 2014-02-06.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti MusicBrainz iti Wikimedia Commons
- musicbrainz.org — Opisial a sitio
- - Pakaammo ti BBC a maipanggep ti Musicbraiz


text:
Tulong:Panagurnos
Ti Wikipedia ket maysa a wiki, a ti kayatna a sawen ket ti sinoman ket mabalin a makaurnos iti aniaman a saan a nasalakniban a panid ken dagus a mangpasayaat kadagiti artikulo para kadagiti amin nga agbasbasa. Saanmo a masapul ti agrehistro tapno maaramidmo iti kastoy. Ti sinoman a nakaurnosen ket naam-ammuan a kas dagiti "Wikipedista" ken, uray bassit unay dagiti inurnos, mabalin a makaipasindayag a nakatulongda no ania ita ti Wikipedia. Maidagupto amin dagitoy a panagurnos! Ti Wikipedia ket agus-usar kadagiti dua a pamay-an iti panagurnos: ti baro a VisualEditor (VE), ken ti klasiko a panagurnos babaen ti wiki a panagsurat (wikitext). Dagiti panangipalawag iti daytoy a panid ket ket mangipanggep iti wikitext a panagurnos (ti kaaduan nga inus-usar a pamay-an). Para kadagiti panangipaammo iti panagusar iti VisualEditor kitaen ti tarabay ti ti agar-aramat iti VisualEditor.
Adda met dagiti panid a nasalakniban babaen ti panagurnos. Dagitoy a panid ket addaan iti etiketa ti
Kitaen ti taudan imbes a ti maysa nga etiketa ti
Urnosen no agusar iti VisualEditor ken
Urnosen ti Taudan no agus-usar ti wiki a panagsurat. Mabalinmo pay met a saan a dagus nga urnosen dagitoy a panid, babaen ti panangited ti maysa a "kiddaw ti panagurnos" – ti maysa nga editor nga addaan iti abilidad nga agurnos iti nasalakniban a panid ket sumungbatto iti kiddawmo. Mabalinmo ti mangited iti kiddaw babaen ti panagpindut ti etiketa ti
Kitaen ti taudan iti dayta a panid ken ti panagusar ti silpo ti "Agkiddaw iti panagurnos" iti kanawan a baba.
PanagurnosUrnosen
Ti panagurnos kadagiti kaaduan a panid ti Wikipedia ket nalaka met. Pindutem laeng ti etiketa ti "urnosen" iti ngato ti panid ti Wikipedia (wenno iti silpo ti panagurnos iti paset). Daytoy ket mangipan kenka iti baro a panid nga addaan ti kahon ti teksto nga aglaon iti maurnos a teksto iti agdama a panid.
Iti daytoy a kahon, mabalinmo ti mangimakinila iti teksto a kayatmo nga inayon, nga agusar iti wiki a panagsurat tapno mapormat ti teksto ken manginayon kadagiti sabali nga elemento kasla dagiti ladawan ken dagiti tabla. Ti baras ti ramit iti ngato ti kahon ti teksto ket makatulong iti panagpormat. Ti nadaras a reperensia iti panagsurat iti wiki ket malukatan babaen ti panagpindut iti 'Tulong' iti daytoy a baras ti ramit.
Saan a mangirugi iti linia a mangrugi ti espasio malaksid no kayatmo ti naipangruna a panagpormat a pataudenna. Dagiti parapo ket mabalin a maisina babaen ti blanko a linia. Ti komunidad ti Wikipedia ket nakapadur-as iti tarabay iti estilo tapno makaaramid a maiparang dagiti artikulo ken kinapudno iti naiyalagad a porma, ken mangipalaka ti panagusar iti Wikipedia.
No manginayonka ti pakaaammo iti maysa a panid, pangngaasi a mangited kadagiti reperensia, gapu ta dagiti awan reperensiana nga insasao ket suheto iti pannakaikkat.
Pakabuklan ti inurnos (Ipalawagmo bassit dagiti binaliwam)
☐ Daytoy ket bassit a panagurnos ☑ Bantayan daytoy a panid
Babaen ti panangipablaak kadagiti binaliwan, umannurotka kadagiti Termino ti Panagusar, ken umannurotka a saanmo a waswasen nga ibbatan dagiti kontribusionmo babaen ti Lisensia ti CC BY-SA 3.0 ken ti GFDL. Umannurotka a ti maysa a silpo wenno URL ket umanayen a pammadayaw babaen ti lisensia ti Creative Commons.
Ukasen
No nalpaskan nga agurnos, mangisuratka koma iti ababa a pakabuklan ti inurnos iti bassit a pagikabilan iti baba ti pagurnosan a kahon. Mabalinmo ti agusar iti takigrapia a mangipalawag kadagiti binaliwam. Tapno makitam nokasano ti langa dagiti inurnosmo, talmegam ti buton ti "Ipakita ti ipadas". Tapno makitam dagiti paggiddiatana nagbaetan ti panid kadagiti inurnosmo ken ti dati a bersion ti panid, talmegam ti buton ti "Ipakita dagiti sinukatan" . No napagustuanka metten iti makitkitam, talmegam ti buton ti "Idulin ti panid". Dagiti binaliwam ket dagusto a makita kadagiti amin nga agar-aramat iti Wikipedia.
Nota: Saan a pirmaan ti linia ti pakabuklan ti inurnos iti ~~~~ pirmam, saan a mabalin dayta idiay.
Tungtungan (pagtungtungan) a pampanidUrnosen
Dagit ipanid ti tungtungan ket addaan iti etiketa ti "baro a paset" tapno makairugi iti baro a paset, ken maipatinayon daytoy iti etiketa ti napno a panagurnos iti panid. Pirmaam dagiti kontribusionmo iti Tungtungan a panid babaen ti panagusar kadagiti uppat a tilde (~~~~), a mangpataud iti naganmo nga agar-aramat ken ti oras/petsa.
Dagiti bassit nga inusnosUrnosen
Ti panangikur-it iti kahon ti "Daytoy ket bassit a panagurnos" mangibaga daytoy a bassit laeng dagiti paggiddiatan nga adda a nagbaetan ti bersion nga inurnosmo ken ti dati a bersion: panagsimpa ti panangiletra, panagpormat ken panagbalbaliw iti panangipakita, panagurnos kadagiti teksto nga awan ti panangibaliw iti linaon, kdpy. Ti bassit nga inurnos ket ti bersion a naipamattian iti editor a saan a makasapul iti panagrepaso ken saanto a suheto iti panagsuppiat. Ti pagpilian ti "bassit nga inurnos" ket maysa kadagiti nadumaduma a pagpilian a mabalin a magun-od laeng dagiti nakarehistro nga agar-aramat. Dagiti editor ket nasken a saanda a makarikna a ti panagmarka iti binaliwan a kas bassit a panagurnos ket makaited iti panagpabassit ti serbi iti ganetgetda.
Dagiti adu a panagurnosUrnosen
Amin dagiti editor ket maawisda nga agtured, ngem adda met dagiti nadumaduma a banag a maaramid iti agar-aramat tapno masigurado a dagiti adu a panagurnos ket nasayaat a maaramid. Sakbay a mapan nga agaramid ti adu a panagurnos, ti agar-aramat ket nasken a mangikeddeng a makitungtung kadagiti maisingasing a masukatan idiay tungtungan ti artikulo/tungtungan ti panid. Iti las-ud ti panagurnos, no agaramid ti kastoy iti napaut a panawen, ti etiketa ti
{{Maus-usar}} ket makaipabassit ti gapuanan iti suppiat ti panagurnos. No nalpasen ti panagurnos, ti panagikabil iti pakabuklan ti inurnos ket makatulongto a mangdokumento kadagiti binaliwan. Dagitoy nga addang ket makatulong iti amin a mangisigurado a dagiti adu a panagurnos ket nasayaat nga awaten ti komunidad ti Wikipedia.
Ti adu a panagurnos ket nasken a mairepaso tapno mapasingkedan iti konsenso kadagiti amin a mabanagan nga editor. Isu a ti aniaman a panagbaliw a mangbaliw ti kaibuksilan ti artikulo ket nakaro (saan a bassit), urayno ti inurnos ket maymaysa a balikas .
Awan met dagiti nasken a termino a pakaitunosam no agaramid kadagiti adu a panagurnos, ngem dagiti maisingasing dita ngato ket nagablinen a dagiti nasayaat a panagsanay. No kayatmo nga aramiden iti bukodmo a waya, ti pagbanagan dagiti inurnosmo a maurnosto manen ket nangatngato.
"Kitaen ti taudan" – nasalakniban a pampanidUrnosen
Adda met dagiti panid a nasalakniban manipud iti panagurnos. Dagitoy a panid ket addaan iti etiketa ti
Kitaen ti taudan imbes nga iti maysa nga etiketa ti
Urnosen . Mabalinmo pay met a saan a dagus nga urnosen dagitoy a panid, babaen ti panangited iti "kiddaw ti panagurnos" – ti maysa nga editor nga addaan iti abilidad nga agurnos iti nasalakniban a panid ket mangsungbatto iti kiddawmo. Mabalinmo ti mangited iti kiddaw babaen ti panagpindut iti etiketa ti
Kitaen ti taudan iti dayta a panid ken ti panagusar iti silpo ti "Agkiddaw iti panagurnos" iti kanawan a baba.
Pananginayon kadagiti reperensiaUrnosen
Adda met ti ramit ti Wikipedia:refToolbar 2.0 a nairaman iti ngato ti pagurnosan a kahon a mangpalaka ti agianayon ken umno a panagpormat kadagiti reperensia. Ti ramit ket mabalin nga agusar ti maymaysa a pirgis iti datos, a kas ti PMID wenno ISBN, tapno mapunno dagiti dadduma a salaysay. Nupay kasta, daytoy a ramit ket sagpaminsan laeng a mabalin. Ti nasaysayaat a ramit ket mabirukan ditoy: [1], ngem agdama met a nadadael.
Wiki a panagsuratUrnosen
Ti wiki a panagsurat ket ti pakaammo a saan a maiparang iti nalpasen nga artikulo. Ti wiki a panagsurat ket makita laeng iti paset ti pagurnosan ken mangibaga iti sopwer iti pannakaiparang iti artikulo. Ti batayan a listaan ti wiki a panagsurat ket mabirukan iti nadaras a reperensia.
Adu pay a pakammo iti panagurnos ti pampanid iti wikiUrnosen
PanagrugiUrnosen
Dagiti annuroten ken dagiti taripnongUrnosen
Siguraduem a mangitedka ti pakaammo a maitunos iti naisangayan a panggep iti Wikipedia, wenno ti linaonmo ket mabalin a maikkat. Mabalinmo met a kanayon nga usaren dagiti tungtungan a panid tapno makasaludsodka wenno mangpadas no maawat iti kapanunotam. Pangngasi a dagiti kontribusionmo ket masakopan babaen ti.
Makatulong a pakaammoUrnosen
- MAS/Panagurnos
- Nadaras a reperensia
- No marigatanka nga agurnos iti atiddog a panid
- No ti artikulo ket nasalakniban iti panagurnos
- Maipanggep iti pakasaritaan ti panid


text:
Pagsasao a Masbatenio
Ti Masbatenio wenno Minasbate ket ti pagsasao a Bikol-Bisaya nga insasao babaen dagiti ad-adu ngem 600,000 a tattao, a naipangpangruna idiay probinsia ti Masbate idiay Filipinas. Daytoy ket asideg unay a kabagian ti Capiznon, Hiligaynon/Ilonggo ken Waraywaray, ken amin dagitoy ketinsasao idiay Visayas. Daytoy ket naikeddeng a pagsasao a Bisakol, a ti kayatna sawen ket ti pagsasao nga agpakatengnga iti pagbaetan dagiti sasao a Bisaya ken sasao a Bikol.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Masbatenio iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)


text:
Sasao a Kalamian
Ti sasao a Kalamian (nailetra pay a kas Calamian) ket dagiti bassit a rimpuok dagiti pagsasao idiay Filipinas:
Dagitoy ketdagiti bassit a pagsasao ti Filipinas nga agtultuloy a naisurat kadagiti indihenio a sinuratan, ngem kaaduan laeng para iti daniw.
Pannakaidasig[urnosen | urnosen ti taudan]
Da Adelaar ken Himmelmann (2005) ket iramidda a ti Kalamiana maysa a nangruna a sanga ti pamilia ti Sasao a Filipino.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Another language called Tagbanwa, Aborlan Tagbanwa, ket maysa kadagiti sasao a Palawan.
- Himes, Ronald S. 2007. "The Kalamian microgroup of Philippine languages". Studies in Philippine languages and cultures 15:54-72.


text:
Daanbantayan
Ti Daanbantayan ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Cebu iti Filipinas. Iti tinawen, ti ili ti Daantayan ket agramrambak iti Piesta ti Haladaya a pammadayaw kenni Datu Daya nga isu ti nangipatakder iti daytoy nga ili.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Daanbantayan ket nabingbingay a politikal kadagiti 20 a barbaranggay.[2]
- Aguho
- Bagay
- Bakhawan
- Bateria
- Bitoon
- Calape
- Carnaza
- Dalingding
- Lanao
- Logon
- Malbago
- Malingin
- Maya
- Pajo
- Paypay
- Poblacion
- Talisay
- Tapilon
- Tinubdan
- Tominjao
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Daanbantayan | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Tengnga a Visayas Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion VII (Tengnga a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion VII (Tengnga a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion VII (Tengnga a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion VII (Tengnga a Visayas)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Cebu". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Malaysia Peninsular
Nagsasabtan: 4°0′N 102°30′E / 4.000°N 102.500°E
Ti Malaysia Peninsular (Malayo: Semenanjung Malaysia), ammo pay a kasLaud a Malaysia (dati a Malaya), ket ti parte ti Malaysia a mabirukan idiay Peninsula Malayo ken dagiti kaarrubayan nga isla. Ti kalawana ket 130,598 kuadrado kilometro (50,424 sq mi). Daytoy ket makibinningay ti pagbeddengan a daga iti Tailandia iti amianan. Iti abagatan ket ti isla ti Singapur.[1]
Iti ballasiw ti Lingsat Malaka iti laud ket mabirukan ti isla ti Sumatra (Indonesia). Ti Daya a Malaysia (idiay isla tiBorneo) ket mabirukan iti daya iti ballasiw ti Baybay Abagatan Tsina. Ti Malaysia Peninsular ket pakaibilangan ti kaaduan a populasion ken ekonomia (agarup a 80%) ti Malaysia; manipud idi 2015 ti populasionna ket agarup a 25 a riwriw.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ "Peninsular Malaysia".
{{cite journal}}: Makasapul ti dakamat journal iti
|journal=(tulong)
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Pakaammo ti panagbiahe idiay Malaysia Peninsular manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)


text:
Georges Pompidou
Ni Georges Jean Raymond Pompidou (Pranses: [ʒɔʁʒ pɔ̃pidu]; 5 Hulio 1911 – 2 Abril 1974) ket isu ti Primo Ministro ti Pransia manipud idi 1962 aginggana idi 1968, isu ti nagtengngel ti kapautan a panagtaken iti daytoy a puesto, ken kalpasanna nagbalin a Presidente ti Republika ti Pransia manipud idi 1969 aginggana idi pimmusay.
Biograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Isu ket naipasngay idi idiay komuna ti Montboudif, departamento ti Cantal idiay tengnga ti Pransia.[1] Kalpasan ti panagturposna ti literario ken dagiti humanidad idiay Lycée Louis-le-Grand, nga idiay ket ginayyemna ti taga-Senegal ken masakbayan a mannaniw ken estadista a ni Léopold Sédar Senghor, isu ket nagturpos manipud idiay École Normale Supérieure iti degrado ti Agrégation iti literatura.
Isu ket immuna a nagisursuro ti literatura idiay lycée Henri IV idiay Paris aginggana a inabangan idi 1953 babaen ni Guy de Rothschild nga agtrabaho idiay Rothschild. Idi 1956, isu ket naidutok a kas mangimaton a heneral ti dayta a banko, ti puesto a tinenggelna aginggana idi 1962. Kalpasanna, isu ket inabangan babaen ni Charles de Gaulle a mangimaton ti Pundasion Anne de Gaulle para iti sindrome ni Down (ni Anne nga anak a babai ni de Gaulle ket nagsakit ti Sindrome ni Down.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Georges Pompidou iti Wikimedia Commons
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Wall, E. H. (1976). "Pompidou, Georges Jean Raymond". Iti William D. Halsey (ed.). Collier's Encyclopedia. Vol. 19. Macmillan Educational Corporation. p. 236.


text:
1869
Ti 1869 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Biernes iti kalendario a Gregoriano.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero–Marso[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 4 – ni Ulysses S. Grant ket sinarunona ni Andrew Johnson a kas ti maika-18 a Presidente iti Estados Unidos.
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero–Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero 14 – Charles Thomson Rees Wilson, Eskoses a pisiko (pimmusay 1959)
- Marso 3 – Ramón Menéndez Pidal, Espaniol a pilologo, historiador, polklorista, ken mediebalista (pimmusay 1968)
- Marso 22 – Emilio Aguinaldo, umuna a Presidente ti Filipinas (pimmusay 1964)
- Abril 16 – Gregorio S. Araneta, Filipino nga abogado ken negosiante (pimmusay 1930)
Hulio–Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Oktubre 2 – Mohandas Karamchand Gandhi, politiko a daulo ti India, Ama iti Pagilian (pimmusay 1948)
- Nobiembre 22 – André Gide, Pranses a mannurat ken Nobel a laureado (pimmusay 1951)
- Nobiembre 30 – Gustaf Dalén, Sueko a pisiko (pimmusay 1937)
- Disiembre 31 – Henri Matisse, Pranses nga artista (pimmusay 1954)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 8 – Hector Berlioz, Pranses a kompositor (naipasngay 1803)
- Oktubre 8 – Franklin Pierce, maika-14 a Presidente iti Estados Unidos (naipasngay 1804)
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti 1869 iti Wikimedia Commons


text:
Kapitan ti maysa a barangay iti siudad ti Vigan, nagyaman kadagiti kalugaranna kalpasan ti...
VIGAN CITY - Nagyaman ni ABC President Barangay Captain Edmond Supnet iti Cabaroan Daya, Vigan City kadagiti kalugaranna kalpasan a maysa ti...
Suicide note, imbati ti nagbekkel nga ina
VIGAN CITY - Maysa nga ina iti nagpakamatay babaen ti panagbekkelna ket nangibati pay iti suicide note idiay Brgy. Nagsayaoan, Sta. Maria,...
LGU-Santa, agsapsapul kadagiti mangayat a dumalan iti Government Internship Program
VIGAN CITY - Agsapsapul ti LGU-Santa iti duapulo a qualified college graduates, dagiti nagturpos iti high school ken senior high wenno dagiti...
Lalaki a napan nangala iti police clearance-na, nakemmeg iti siudad ti Candon
VIGAN CITY - Nakemmeg ni Jose Manuel Lopez alyas Prince MJ Garcia, agtawen iti duapulo ket dua a taga-Barangay Tablac, Candon City.
Lalaki a napan ngala iti police clearance na, nakemmeg
VIGAN CITY - Nakemmeg ni Jose Manuel Lopez alyas Prince MJ Garcia, agtawen iti duapulo ket dua a taga-Barangay Tablac, Candon City.
Siam a nagaayam iti Lucky 9, nakemmeg iti ili ti San Juan
VIGAN CITY - Siam a naaktuan a nagsusugal ti nakemmeg iti naiwayat nga anti-illegal gambling operation idiay Barangay Asilang, San Juan.
Nauram a pagtaengan iti siudad ti Vigan, posible a gapu iti appliances
VIGAN CITY - Mapatta-patta a nasurok kumurang P100,000 ti gatad iti nauram a pagtaengan idiay Brgy. VII, Vigan City.
Panagtakaw makitkita a rason dagiti suspek a nangserrek ken nangpaltog ti maysa a mannalon...
VIGAN CITY - Panagtakaw iti makitkita a rason dagiti kameng ti Lidlida Municipal Police Station iti napasamak a pammaltog idiay Brgy. Poblacion...
Lalaki nga agpakamatay naisalakan dagiti kameng ti PNP ken BFP idiay ili ti Quirino
VIGAN CITY - Naisalakan ti maysa a lalaki a laborer ta ginandatna iti agpakamatay idiay ili ti Quirino. Basar...
Mister binagkong ti asawana nga adda iti parikot iti panunutna idiay Sto. Domingo
VIGAN VITY - Maysa a construction worker ti nabagkong babaen ti asawana idiay Brgy. Nambaran, Sto. Domingo. Nabigbig ti...


text:
Pakasaritaan
Ti pakasaritaan (manipud iti Griego ἱσtopίa - historia, a kayatna a sawen ket "panagsukimat, pannkaammo a naala babaen ti panagsukimat"[1]) ket maysa a sapasap a termino a mangibaga ti napalabas a paspasamak ken ti pay pannkaduktal, panangurnong, panagurnos, ken panangipakita ti pakaammo a maipanggep kadagitoy a pasamak. Daytoy a termino ket mangiraman ti kosmiko, heolohiko, ken pakasaritaan ti organiko, ngem kankanayon a maibagbaga ti kayatna a sawen ti pakasaritaan ti nagtagitaoan. Dagiti eskolar nga agsursurat ti pakasaritaan ket tinawtawagan a kas dagiti historiador.
Ti pakasaritaan ket mabalin pay a mangitudo ti akademiko a disiplina a daytoy ket agus-usar ti naratibo tapno mangkita ken mangusig ti panagsasaruno dagiti napalabas a paspasamak, ken padasenna a kitaen dagiti tabas ken gapuanan ken nagbanagan a panagikeddeng kadagitoy.[2][3]
Dagiti historiador ket sagpaminsanda a sinupsuppiatan ti kasasaad ti pakasaritaan ken ti serbina babaen ti pannakitungtungan ti panagadal ti disiplina a kas ti kabukbukodanna a gibus ken ti pamay-an ti panangited ti "perspektibo" kadagiti agdama a parikut.[2][4][5][6]
Dagiti sarita a sapasap iti naisangsangayan a kultura, ngem saan a nasuportaran babaen dagiti akinruar a taudan (a kas dagiti sarsarita a maipanggep kenni Ari Arturo) ket kadawyanda a naidasig a kas kultural a tawidan wenno dagiti sarsarita, gapu ta dagitoy ket saanda a suportaran ti "desinteresado a panagsukimat" a nasken iti disiplina ti pakasaritaan.[7][8] Dagitipasamak nga adda sakbay ti naisursurat a rehistro ket naipanpanunotan a kas dagiti kaskbayan a pakasaritaan.
Ni Herodoto, ti maika-5 a siglo B.C. a Griego a historiador ket isu ti naipanpanunotan a kas ti "ama ti pakasaritaan", ken, mairaman ti kontemporariona a ni Tucidides, ket nangtulongda a nangporma kadagiti pundasion para iti moderno a panagadal ti pakasritaan ti nagtagitaon. Dagiti impluensiada ket timmulong a nagparang-ay kadagiti nadumaduma a kita ti panangipatarus ti kasasaad ti pakasaritaan a nagbalbaliw kadagiti napalpalabas a siglo ken agtultuloy nga agbalbaliw tatta nga aldaw. Ti moderno a panagadal ti pakasaritaan ket adu ti pannakasakupna, ken mangiraman ti panagadal kadagiti naisangsangayan a rehion ken ti panagadal kadagiti topiko wenno tematiko nga elemento ti naipakasaritaan a panagsuksukimat. Kankanayon a ti pakasaritaan ket naisursuro a kas paset ti kangrunaan ken sekondario nga edukasion, ken ti akademiko a panagadal ti pakasaritaan ket maysa a nangruna a disiplina kadagiti Unibersidad a panagad-adal.
EtimolohiaUrnosen
Ti naggapuan manipud iti *weid- "ammo" wenno "kitaen" ket naikeddeng manipud "iti naaramid manen nga etimon ti wid-tor ["ti maysa a makaammo"] (a maipada iti Ingles ti wit) ti supiho a sero-grado a porma ti PIE a ramut*weid- 'kitaen' ken maikabagian pay ti Griego a eidénai, ti pannakaammo".[1][9]
Ti Taga-ugma a Griego a ἱσtopίa[10] (hístōr) ket kayatna sawen ti "panagsukimat","pannakaamo manipud iti panagsukimat", wenno "hustisia". Iti daytoy a kapanunotan a ni Aristoteles ket inusarna ti balikas iti bukodna a Πepὶ Tὰ Zῷa Ἱσtopίaι[11] (Perì Tà Zôa Historíai "Dagiti Panagsukimat kadagiti Ayup"). Ti nagtaudan abalikas ti ἵσtwp ket nasapa a naikeddeng kadagiti Homeriko a Kankanta, Heraklito, dagiti sapata nga Ateniense epebo, ken iti Boiotiko a naisursurat (iti legado a kapanunotan, iti "hustisia" wenno "saksi", wenno ti kapadpadana).
Ti balikas a naikabil iti Pagsasao nga Ingles idi 1390 nga adda ti kayatna a sawen ti "pannakaibagian kadagiti pasamak, sarita". Iti Tengnga nga Ingles, ti sapasap a kayatna sawen idi ket "sarita". Ti pannakaiparit ti iti kayatna sawen ti "rehistro kadagiti napalabas a pasamak" ket nagtaud idi naladaw a maika-15 a siglo. Daytoy ket adda pay laeng idi ti Griego a kapanunotan a ni Francis Bacon ket inus-usarna ti termino idi naladaw a maika-16 a siglo, idi nagsurat ti maipanggep ti "Masna a Pakasaritaan". Para iti kaniana, ti historia ket isu idi ti "ti pannakaammo kadagiti banag a naikeddeng babaen ti limbang ket panawen", ti kita ti pannakaammo a naited babaen ti lagip (bayat a ti siensia ket naited idi babaen ti rason, ken ti daniw ket naited idi babaen ti pantasia).
Iti maysa a panagiyebkas ti lingguistika a sintetiko a maisuppiat ti analitiko/mangisinsina a dikotomia, ti Ingles a kasla iti Insik (史 vs. 诌) ket mangibagbaga tattan ti sabali a balbalikas para iti pakasaritaan ti nagtagitaoan ken ti sapasap a panagisarsarita. Iti moderno nga Aleman, Pranses, ken kaaduan kadagiti Hermaniko ken Romanse a pagsasao, a dagitoy ket nakedngan a sintetiko ken kaaduan a nabalbaliwan ti unina, ti isu met laeng a balikas ket inususar pay laeng a kayatna a sawen ti "pakasaritaan" ken "sarita".
Ti pangilasin a naipakasaritaan ket naikeddeng manipud idi 1661, ken ti historiko ket manipud idi 1669.[12]
Ti historiador iti kapanunotan a kas ti "agsuksukimat ti pakasaritaan" ket naikeddeng manipud idi 1531. Kadagiti amin a pagsasao ti Europa, ti substantibo a "pakasaritaan" ket maus-usar pay laeng a kayatna a sawen ti "ania kadi ti napasamak kadagiti tao", ken "ti eskolar a panagadal ti napasamakd", ti naududi a kapanunotan ket sagpaminsan a nailaslasin iti dakkel a letra, a kas iti "Pakasaritaan", wenno ti balikas a historiograpo.[11]
DeskripsionUrnosen
Dagiti historiador ket nangisursuratda iti kontesto iti bukodda a panawen, ken adda dagiti panagikeddeng kadagiti agdama nga agturturay a kapanunotan no kasano ti mangipatarus ti napalabas, ken sagpaminsanda a nagsursurat tapno makaited kadagiti adal para iti bukodda a kagimongan. Kadagiti balikas ni Benedetto Croce, "Amin a pakasaritaan ket kontemporario a pakasaritaan". Ti pakasaritaan nakedngan babaen ti pannakaporma iti maysa nga 'agpayso a diskurso iti napalabas' babaen ti panagpataud iti salaysay ken dagiti panagusig kadagiti napalabas a pasamak a mainaig ti kaputotan ti nagtagitaoan.[12] Ti moderno a displina iti pakasaritaan ket naidaton iti naipatakderan a panagpataud iti daytoy a diskurso.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ a b Joseph, Brian; Janda, Richard (2008). Ti Manual dagiti Naipakasaritaan a Lingguistika. Blackwell Publishing (naipablaak idi 30 Disiembre 2004). p. 163. ISBN 978-1-4051-2747-9.
- ^ a b Richard J. Evans (2001). "Ti Dua a Rupa ni E.H. Carr". Pakasaritaan a Napakaitengngaan ti Isip, Pablaak 2: Ania kadi ti Pakasaritaan?. Unibersidad ti Londres. Naala idi 10 Nobiembre 2008.
- ^ Alun Munslow (2001). "Ania ti Pakasaritaan". Pakasaritaan a Napakaitengngaan ti Isip, Pablaak 2: Ania kadi ti Pakasaritaan?. Unibersidad ti Londres. Naala idi 10 Nobiembre 2008.
- ^ Tosh, John (2006). Ti Panagbiruk ti Pakasaritaan (Maika-4 nga ed.). Pearson Education Limited. ISBN 1-4058-2351-8.p 52
- ^ Stearns, Peter N.; Seixas, Peters; Wineburg, Sam (2000). "Pangyuna". Pannakaammo ti Panagsursuro ken Panagadadal ti Pakasaritaan, dagiti Nailian ken Internasional Perspektibo. New York & Londres: Unibersidad ti New York a Pagmalditan. p. 6. ISBN 0-8147-8141-1.
- ^ Nash l, Gary B.; Stearns, Peter N.; Seixas, Peters; Wineburg, Sam (2000). "Ti "Panagtitipon" a Paradigma iti Panagadadal ti Nasapa a Pakasaritaan ti Amerika kadagiti Pagadalan". Pannakaammo ti Panagsursuro ken Panagadadal ti Pakasaritaan, dagiti Nailian ken Internasional Perspektibo. New York & Londres: Unibersidad ti New York a Pagmalditan. pp. 102–115. ISBN 0-8147-8141-1.
- ^ Seixas, Peter; Stearns, Peter N.; Seixas, Peters; Wineburg, Sam (2000). "Schweigen! die Kinder!". Pannakaammo ti Panagsursuro ken Panagadadal ti Pakasaritaan, dagiti Nailian ken Internasional Perspektibo. New York & Londres: Unibersidad ti New York a Pagmalditan. p. 24. ISBN 0-8147-8141-1.
- ^ Lowenthal, David; Stearns, Peter N.; Seixas, Peters; Wineburg, Sam (2000). "Dagiti narikut a kasasaad ken Rag-o ti Panagad-adal ti Pakasaritaan". Pannakaammo ti Panagsursuro ken Panagad-adal ti Pakasaritaan, dagiti Nailian ken Internasional Perspektibo. New York & Londres: Unibersidad ti New York a agmalditan. p. 63. ISBN 0-8147-8141-1.
- ^ "Online a Diksionario ti Etimolohia". Etymonline.com. Naala idi 2010-05-16.
- ^ ἱσtopίa
- ^ a b Ferrater-Mora, José. Diccionario de Filosofia. Barcelona: Editorial Ariel, 1994.
- ^ a b Whitney, W. D. (1889). Ti Siglo a Diksionario; ti maysa nga ensiklopediko a leksikon iti pagsasao nga Ingles. New York: The Century Co. Page 2842.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Dagiti midia a mainaig iti Pakasaritaan iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Pakasaritaan iti Wikiquote (iti Ingles)


text:
Pagsasao a Todrah
Ti pagsasao a Todrah ket ti maysa a pagsasao nga Austroasiatiko ti Bietnam. Dagiti dua a dialekto ti Didrah ken Modrah ket naidumada unay. Dagiti agsasao ket opisial nga indasig babaen ti gobierno ti Bietnam a kas tattao a Sedang.
Pannakaiwarwaras[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Todrah (Tơ-đrá, Tơtrá, Hđrá) ket naisasao idiay Distrito ti Đắk Glei, ili ti Kon Tum, ken Distrito ti Kon Plông ti Probinsia ti Kon Tum (Le et. al 2014:175)[2]
Segun ti Ethnologue, daytoy ket naisasao idiay amianan a daya ti siudad ti Kon Tum, manipud iti Kon Hring aginggana iti Kon Braih.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Todrah iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Lê Bá Thảo, Hoàng Ma, et. al; Viện hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam – Viện dân tộc học. 2014. Các dân tộc ít người ở Việt Nam: các tỉnh phía nam. Ha Noi: Nhà xuất bản khoa học xã hội. ISBN 978-604-90-2436-8


text:
Calabarzon
Ti Calabarzon ket maysa kadagiti rehion ti Filipinas, napusgan kas Region IV-A. Ti rehional a kapitoliona ket ti Siudad ti Calamba iti probinsia ti Laguna. Addaan ti rehion iti 5 a probinsia, ti Cavite, Laguna, Batangas, Rizal, ken Quezon. Ti nagan a "Calabarzon" ket ti nagan dagitoy a 5 a probinsia.
Ti rehion ket masarakan iti umabagatan a laud ti Luzon, iti abagatan ken laud ti Metro Manila.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Calabarzon Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)


text:
Bais
Ti Siudad ti Bais ket maysa a maika-2 a klase a siudad iti probinsia ti Negros Oriental iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti Bais ket nabingbingay a politikal iti 35 a barbaranggay.[2]
- Baranggay I (Pob.)
- Baranggay II (Pob.)
- Basak
- Biñohon
- Cabanlutan
- Calasga-an
- Cambagahan
- Cambaguio
- Cambanjao
- Cambuilao
- Canlargo
- Capiñahan
- Consolacion
- Dansulan
- Hangyad
- La Paz
- Lo-oc
- Lonoy
- Mabunao
- Manlipac
- Mansangaban
- Okiot
- Olympia
- Panala-an
- Panam-angan
- Rosario
- Sab-ahan
- San Isidro
- Katacgahan (Tacgahan)
- Tagpo
- Talungon
- Tamisu
- Tamogong
- Tangculogan
- Valencia
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ City of Bais | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Tengnga a Visayas Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion VII (Tengnga a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion VII (Tengnga a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion VII (Tengnga a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion VII (Tengnga a Visayas)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)