text:
Sarming
Ti sarming wenno paganninawan ket maysa a bang a manganninaw ti lawag iti waya a kkaduan a mangpreserba ti kasisigud a kasayaatna a kasaruno iti pannakaiyasidegna iti sarming.
Adda met dagiti sarming a mangsagat kadagiti dadduma a kaatiddog ti allon, bayat a mangpreserba kadagiti dadduma akaatiddog ti allon iti anninaw. Daytoy ket sabali manipud ti dadduma a manganninaw ti lawag a banbanag a saan a mangpreserba ti kasisigud a senial ti allon malaksid ti maris ken mangiwaras ti maanninaw a lawag. Ti kaaduan anaamammuan a kita ti sarming ket ti plano a sarming, a daytoy ket addaan ti nadalumpinas a rabaw. Dagiti bakkpg a sarming ket naus-usar met, tapno mapataud ti naipadakkel wenno napakissayan a ladlawan wenno pannakaipatengnga ti lawag weenno simple laeng a marungad ti maaninawan a ladawan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Sarming iti Wikimedia Commons


c: text/html

text:
Etanol
Ti etanol makunkuna pay a ti etiliko nga alkohol, puro nga alkohol, alkohol ti bukbukel, wenno mainum nga alkohol, ket maysa a nalaka nga agbalbaliw, aggil-ayab, awan maris a likido nga adda ti estruktural a pagannurotan iti CH3CH2OH, kankanayon daytoy a naipangyababaan a kas ti C2H6O. Daytoy ket sikoaktibo a druga ken maysa kadagiti kaduogan a naamammuan a pangpalpaliwa a druga, ti etanol ket agpataud ti kasasaad a naamammuan a kas ti pannakabartek ti alkohol no inumen daytoy. Daytoy ket ket kalatakan a kas ti kita ti alkohol a mabirukan kadagiti mainum nga alkohol, daytoy ketmaus-usar pay kadagiti termometro, kas maysa a panagnawnaw, ken kas maysa a sungrod. Iti sapasap a panag-usar, daytoy ket simple laeng a tinawtawagan ti alkohol wenno arak.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Etanol iti Wikimedia Commons

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mulien ti Literatura ti tao
Adda dagiti mangayat iti literatura, idinto ta adda met dagiti saan unay a mangayat. Natural laeng daytoy. Adda ti paggugusto ken kaay-ayo nga adayo ken kabaliktad ti panagraman ti sabali. Adda kabukbukodan a panagraman tunggal maysa. Awan ti maaramidan dita. Isu daytoy ti topiko nga intay pagsasaritaan, dagiti bambanag no apay a makaay-ayo ti literatura no ikumpara kadagiti sabali pay a pagduyosan.
Pagwerretenna ti literatura ti utek. Isu a no kayatmo ti agpasiar iti yuyeng a kayatmo, literatura ti basaem ta itayabnaka dayta imahinasionmo. Ipannaka iti kayatmo a papanan. Ket no addaanka iti agong ti mannurat nakarkaro manen nga ad-adu ti pakairanudam a pagimbagan – iti man pantok ni balligi ken iti pinansial a makapnek iti pirpirmi, karamanen dita ti yaadu ti am-ammom ken makaam-ammo kenka, umadu dagiti gagayyem ken agraem kenka gapu iti naidumduma a talugadingmo. Dumteng kenka ti naresga ken nasalun-at nga aglawlaw. No nawerret ti utek, ipaayna ti adu a banag a makapaganetget.
Isuro ti literatura ti tao a mangisagana a mangsango iti aniaman a situasion a dumteng – kellaat man wenno saan – ken agbalin nga eksperto iti komunikasion. Isurona no ania ti komunikasion ken kasano a pakairanudan. Ta ti tao a dina ammo ti pasikutsikot ti komunikasion, dina met ammo ti agsurat ken mangapseptar kadagiti sinurat. Namnamaem a nawerret ti utek ti tao nga eksperto iti komunikasion ket ammona met nga isurat dagitoy iti pakairanudanna ken iti pakairanudan ti amin.
Isurona ti literatura ti tao no kasano ti agdasig ken aganalisar. Ti makiinnabuyog iti aniaman a bambanag, ti panangtimbang ken panangamiris iti agsumbangir tapno makapataud iti kapkapnekan a bunga ket maresolba dagiti timpuar a lapped a mangsinga ti dur-asan; manggutugot nga agsaludsod kadagiti namnamaen a nakudrep a ladawan tapno maited iti nalawlawag a kaipapanan; aganalisar ken agdasig kadagiti detalye tapno maibuksil ti ad-adda pay a pannakaawat; ken dadduma pay a pakairanudan itoy a banag ta daytoy nga abilidad ken talento ket maibilang a kangrunaan a kasapulan iti biag.
Ipaganetget ken isuronatayo a bennaten pay ti pannakaawattayo. Ti addaan iti at-atiddog a kordon ket ad-adayo kenkuana ti indulto a pakaitebbagan ken pakaikursongan; isuronatayo a mangkita ti lubong a kas iti panagkita dagiti sabali ti lubong ken ti lubong ti sabali. Isuronatayo ti literatura no ania ti aramidentayo tapno at-atiddog ti pannakaawattayo. Napateg unay daytoy, ta no nangednged ti pannakaawattayo kadagiti bambanag a nasken unay, ababa ken nailet unay ti espasio a paggargarawan. Isu nga atitiddog ti pannakaawat dagiti mannurat ta ti literatura ti gapuna nga addaanda iti nawaya ken naraniag a lubong.
Isuronatayo ti literatura a maaddaan iti alerto a pannakaammo kadagiti kabarbaro a kapanunotan ken idea ken no kasano nga usaren dagitoy para iti bukod a pakairanudan ken pakairanudan ti kaadduan ken isu amin nga awan ti labasna. Dagiti kabarbaro a kapanunotan ken idea ti ridaw dagiti makapnek a panagbalbaliw ti biag. Dagiti kabarbaro nga idea wenno kapanunotan ti mangpabaro ken mangbalbaliw ti amin.
Kaipapanan. Dagiti bunga ti literatura ket isuronatayo a mangammo iti kaipapanan dagiti amin nga ar-aramidentayo; gutugotennatayo a mangammo no ania ti naun-uneg a kaipapanan ti biag babaen kadagiti ar-aramidentayo; isu a maipaay met ti ad-adu pay a panagamiris nga isu ti mangmuli kadagiti kababalin, ugali, agraman dagiti kapanunotan a pakairanudan; iti kasta, maaddaantayo iti tured, pigsa ken pinget a makibalubal ken mangisikkir ti presensia iti daytoy a lubong. Iti ababa a pannao, maaddaantayo iti biag a napnuan kaipapanan.
Ited ti literatura ti naidumduma a panagbaniaga. Babaen ti panagpasiar kadagiti nadumaduma a lugar – nga addaan iti nagsasabali a kultura, tradision, pammati, aw-awid, aramid, naisalsalumina ken kabukbukodan a kinabaknang ken dadduma pay. Agpasiar babaen ti mystical, pantasia, adbentura, kinapudno wenno realismo, iti nakabutbuteng, iti lubong ti katataw-an ken al-alia, iti mahika ken dadduma pay. Maammuantayo amin dagitoy ken mapanan uray babaen laeng ti intay panagbasa iti bunga ti literatura.
Makaited iti inspirasion ken ganaygay ti literatura. Kalpasan ti pannakabasa iti bunga ti literatura ket maaddaanka met iti motibasion a mangaramid wenno mangsurot iti kas ti nabasam no di man iduronnaka a mangaramid, mangtulad wenno mangparnuay iti nasaysayaat ken napimpintas pay. Ket gapu ta addaankan iti inspirasion, addan kadagiti dakulapmo ti balligi iti amin a gannuat.
Makaited iti nagduduma a riknatTi literatura – sumangbay kenka kabayatan ti inka panagbasa – naragsak, naliday, iti panawen ti gura ken ayat, iti sakit ken salun-at, iti nasipnget ken nalawag, iti napait ken nasam-it a biag ken dadduma pay.
Sumagmamano laeng dagitoy ti pakairanudantayo iti literatura.#
Share:
Monday, April 23, 2012
Mulien ti Literatura ti tao
Mulien ti Literatura ti tao


text:
Congratulations kadagiti nangabak!
Thursday, June 28, 2007
Dagiti Nangabak iti TESDA (Maika-2 a Pasalip)
Congratulations kadagiti nangabak!
Wednesday, June 06, 2007
Pinoy: Adipen (Manen!) Iti Bukod Nga
NAKAKAALARMA iti nakadaras la unay a panagadu iti bilang dagiti kaso iti National Labor Relations Commission maikontra kadagiti South Koreans. Ad-adu pay nga amang ti kasoda ngem kadagiti lokal nga agpatpatrabaho. Iti rigatna, kaadduan kadagitoy a biktima dagitoy a ganggannaet ket dagiti professionals, a kas kadagiti tutors, IT Specialist, HRM graduates.
Saan pay laeng a naibilang ditoy dagiti kaso dagiti naabuso iti kalinteganna nga adda iti domestic jobs wenno dagiti nagserbi a kas babaonen, para luto, agtagibalay, para aw-awir, agtagilako ken dadduma pay. Kaaduan kadagitoy iti saanen a nagkamang iti NLRC, gapu iti saan laeng a kinakurang iti ammoda maipapan kadagiti Labor Laws, no di ket kinaawan iti turedda a sumango kadagiti kakastoy a situasion iti biagda.
Nalabit a ti kinaawan iti busbosenda ken iti agpang ti kapanunotanda a didanto met laeng maikaskaso agsipud ta babassitda laeng nga umili. Saan ngamin a maikkat kadagiti babassit nga umili iti kinapateg ti panawen ken ti sangkabassit a kuartada (no adda). Isu nga ikidemda laeng ti rimsua a pinataud iti pannakatagaboda ken pannakaabuso ti kalinteganda a kas mangmangged. Wenno kas iti gagangay a sawen, “ti Dios laengen iti makaammo kadakuada.” Isu a didan busbosen pay ti iggemda a kuarta para laeng iti saanda a namnamaen a bunga iti ilabanda. Napatpategan nga amang no ania iti adda iti dakulap ta addan dayta. Saanen a nasken a mapukaw pay. Itoy a panirigan, ti kalintegan ket ad-adda pay a naabuso.
Anansata, adda dagiti nagtured a nangilaban ti kalinteganda. Ngem ad-adu ti bilang dagiti saan a nakaitured. Itoy a punto, a kinaawan iti tured ket ad-adda pay a ginundawayan dagiti ganggannaet iti inda panagabuso. Lalo la ket ngarud nga imbabada iti saan a nainpropesionalan a pasueldo kadagiti obrero. Ket iti panunot dagitoy a ganggannaet, kabaelanda a gemgeman ni Pinoy iti mismo nga ilina. Kabaelanda a tagaboen ni Pinoy iti mismo a nakaiyanakanna a daga.
Atiw payen ti maysa a security guard nga agsusueldo iti minimum wage dagitoy a professionals. Saan laengen a banag a nakakatkatawa no dipay ket maysan a banag a makapasuron. Napipia pay dagiti aglaklako iti taho, puto ken dagiti agbanbanana cue ta amangan no doble pay iti masapulanda kadayta sapul dagitoya biktima daghiti ganggannaet.
Ti kinaadu dagiti awanan iti trabaho iti gapuna, isu a mapasamak iti panangpetpet iti tadem ti kutsilio. A gagangay met a pakasugatan ken pagsayasayan iti dara.
Apay a saan nga agtignay dagiti agrebbeng kadaytoy? Apay a nga itulok lattan dagitoy nga agrebbeng nga ikuspil dagiti ganggannaet dagiti Pinoy iti mismo nga ilina?
Piman a Pinoy. Adipen iti bukodna nga ili. Ngem apay a di agtignay dagiti makunkuna nga agserserbi kadagiti umili? Apay a di agtignay dagiti mangririenda ti turay ti ili?
Saan laeng a di nainkalintegan a panagpatrabaho ti aramid dagitoy a gangganaet iti pagilian no di ket maibilangen a saanen a makatao nga aramid.
Dagitoy a South Koreans, sueldoanda laeng ti maysa a mannursuro iti Php25.00 iti maysa nga oras wenno duagasut a pisos iti walo nga oras a kas inkeddeng ti linteg nga oras ti panagtrabaho. Nababbaba nga amang daytoy ngem ti naikeddeng a minimum a sueldo a nasurok a duagasut a pisos. Kasta man met laeng ti isueldoda kadagiti IT specialist nga agtrabaho kadagiti call centers ken computer shops, ken kadagiti HRM graduates kadagiti restaurants ken bars. Sabali pay kadagiti obrero kadagiti spa, saloon ken beauty parlors.
Per ora a trabaho. Kontrata iti dua a tawen ti trabaho. Sa manen mai-renew kalpasan nga agpaso ti kontrata. Ngem iti rigatna, adu dagiti obrero nga umabuten iti makatawen wenno dua a tawen iti inda panagtrabaho, kastoy pay laeng iti sasaadenda: ab-ababa ngem iti minimum wage ken kinawan iti benepisio.
Adun dagiti dimlaw, ngem adu latta met ti kimmagat gapu iti kinaawan iti mastrekan.
Kastoy ti kinarigat ti trabaho iti pagilian. Yannan daydi kari a sangapulo a million a trabaho?
Maibilang a panaglabsing iti labor laws ti contractual basis a panagpatrabaho. Ngem isu met iti mapaspasamak. Dagitoy kadi a contractual basis dagiti ganggannaet ti naikari idi a sangapulo a million a trabaho? Dagitoy kadi a pannakaadipen ti naikarti a trabaho ken tapno dumakkel laeng ti datos ti saan a maawatan a datos ti estadistika ti employment?
Piman a Pinoy. No mapan mangged iti sabali a nasion, nasken nga agpatagabo pay daytoy. Sagrapenna amin a pannaakaabuso, iti man pisikal ken mental ken ti homesick. Ngem no adda met iti bukodna a nasion isu latta met nga isu a matagabo ken maabuso kadagiti ganggannaet.
No maaramid dagitoy a gangganaet iti panagabuso kadagiti obrero ditoy pagilian, anianto la ketdi ngatan iti bukodda a nasion?
Piman a Pinoy!
Nakadidillaw ti makunkuna a Korean wave. Nagbatay laeng iti rason nga inda panagiskuela ditoy pagilian. Ngem daytoy a rason ket maysa laeng a nga allilaw. Permanenten iti inda panagnaed.
Iti Siudad ti Baguio, nagadun dagiti negosio dagiti Koreans. Kasta met kadagiti dadduma pay a key cities ti pagilian. Nagduduma ti negosioda. Adu metten dagiti nakagatang kadagiti balbalay ken loteda. Kadagiti dadduma, nagaramatda pay iti dummy tapno maliklikanda ti saritaan a legal maipapan iti inda panagtagikua iti sanikua.
Iti NLRC Baguo, duapulo ket dua iti kinednganda a kaso kontra dagiti South Koreans iti 2006. Adu pay dagiti nakapending a kas. Ngem, dagiti naidarum, timmakiasdan iti siudad. Nakakagteng ti nakaaalarma a situasion iti konseho ket napasamak iti nainget unay a panagadal ken panagsukisok itoy a banag. Ngem agsipud ta dagitoy a maseknan ket gangganaet, ad-adda ngarud a sakupen daytoy ti foreign service ken immigration law ken dagiti polisia ken paglintegan maipapan kadagitoy a gangganaet. Isu nga awan iti naaramidan ti siudad.
Iti rigatna, nakaluklukay la unay dagiti paglintegan iti foreign service. Sa dina pay ammo a protektaran dagiti umilina. No dina maprotektaran dagiti obrero iti bukodna nga ili, anianto la ketdin kadagiti adda iti sabali a nasion? Isu nga adu dagiti maabuso a kakailian nga obrero iti sabali a nasion gapu iti kinaawan iti bael ti foreign service a mangguped uray no iliklik man laeng dagiti kakastoy a pasamak.
Iti ngamin polisia ti gobierno ket agsadsadag laeng iti “pannakatagabo” a saan ket nga agpannuray koma iti “laing, sirib ken teknolohia nga ikut ti human resourcesna. Saan a maiparbeng a tignay a nasken koma nga adalen ken usigen a nalaing dagiti agkalalaing nga economic managers ti pagilian. Saanda koma nga agpannuray kadagiti sapul dagiti OFW ta maysa daytoy a kinakuneng nga aramid no di man kinaadda iti maiduldulin nga asok a nakalluban iti salop ti bukod nga interes ken panggep.
Agpatagabo iti ballasiw taaw. Ket iti naminsan, sipapannakkel pay ti presidente a nangiwaragawag iti panangipatulod kadagiti supermaids! No saan nga agipatulod, agawis kadagiti agpuonan iti legal a negosio. Iti rigatna, adda latta met dagiti sumapit nga agnegosio kadagiti illegal, a kas iti produksion ti maiparit a droga, illegal a call centers (awanan permit ken agaramat kadagiti pirated softwares), kadagiti saan a nairehistro nga eskuelaan. Kaadduanna kadagiti illegal a negosio iti pakapasamakan kadagiti panagabuso kadagiti obrero. Agsipud iti kinalukay unay ti foreign policies ti pagilian, saan a mapengdan iti ad-adda pay a bileg ti “Korean wave” a mangitaneb kadagiti Pinoy.
Sadiay Bacolod City, adda dagiti sumagmamano a kaso ti sexual harassment kontra dagitoy a gangganaet ken dagiti tutors wenno mangisursuro kadagitoy iti eskuelaan. Kadagiti dadduma, ti tutoring ket karaman payen iti panagbalin a “yaya” ken domestic helper. Iti kaso ti sexual harassment, ti pay tutor ti nagsagaba iti “pannakapukaw” ta kalpasan iti daydi a semester, awanen iti mangayat kenkuana nga agisuro. Ngarud, naisardeng met daytoy iti inna panagadal iti abogasia. Ta estudiante daytoy ket ti tutoring laeng ti pangal-alaanna iti pagiskuelana. Adda ti sumagmamano a nangipaay iti tulong-legal kenkuana. Ngem pimmanawen iti pagilian ti abusado a Koreano. Daytoy ti maysa kadagiti abut ti linteg wenno abut dagiti polisia ti gobierno maipapan kadagiti gangganaet. No nakabasol ni gangganaet, mapalubosan a pumanaw iti pagilian a dina man la sinungbatan ti ti nagbasolanna. Ngem no ni Pinoy iti nagbasol iti sabali a pagilian, saan man laeng a maikkan iti due process a kas naituding iti kalintegan ti tao (human rights law). Nagasaten no di agawid a nakalungon.
Saan a kaso iti racial ken wenno foreign relations ti kangrunaa a panggep daytoy a sinurat no di ket ti pannakaidatag ti respeto ti kalintegan ti amin a maseknan. Dayta respeto ket napateg la unay a kadagiti obrero a Pinoy tapno ad-adda pay iti inda panagited iti naan-anay a siribda kadagitoy a ganggannaet no isuda met iti marespeto ken maikkan iti naan-anay ken makapnek a subad iti itedda kadagitoy a gangganaet.
Ngem no awan daytoy a respeto, kasla met dimtengda iti balay nga awan iti as-asinna. Kasla immulida iti balay a nakaliktad ti agdanna. Dimtengda nga iti puntoda ket mangisaknap iti saan a nasayaat a tagipatgen ken panangipakita iti kinaawan iti galad iti nasayaat a sursuro. Isu nga immayda tapno makasursuroda? Nasken ngarud iti inda met panangipaay kadayta a respeto kadagiti obreroda.
Saan koma met a matmaturog iti pansitan ti gobierno kadagiti kaso iti panaglabsing iti labor laws ken panaglabsing iti kalintegan ti tao. Saan a sakopen ti foregn service policy dagitoy a panagabuso. Saan koma liklikan dagitoy a kaso gapu laeng iti foreign relations. Ta gagangay ngamin a maamak ti gobierno a maaddaan iti iti rikki iti relasion ti dua a nasion no ipaay dagiti estrikto a pagannurotan. Isu a nabtak pay ketdi dayta pinggan a losa a nakaisuratan iti naynay a palusot, “isolated case…” A nalaklaka laeng iti mangiwaragawag iti isolated case ngem ti mangipaay iti hustisia. Wenno napatpateg dayta relasion ti dua a nasion ngem dagiti naabuso. Iri rigatna dayta a punto met ti ad-adda a mangimameg iti pannakaabuso, ta maab-abuso la ngaruden isu pay laeng ti agtentekio.
Adu unayen dagiti napasamak a panagabuso. Ket no saan nga agtignay ti gobierno sabali manen a panagadipen ti parikut iti agdama a henerasion a kas iti panagadipen idi panawen ti Kastila, Hapon ken dagiti Amerikano.
Kadagiti kakastoy a panagabuso ket maysa met nga addang iti panangsakop iti maysa a puli. No abusoem ti maysa a puli, ket saan a pumalag wenno saanna nga ikaskaso dayta a panagabuso, ta paset dayta ti kulturana a “hospitality” ken managbabain kadagiti ganggannaet, ad-adda pay nga aramiden dagitoy nga abusado.
Ngamin, iti pannakaabuso ken saan a panagtimek wenno saan man laeng a panangikaskaso ket maibilang met a saan a panangrespeto ti bukod a bagi. Kasano ngarud nga irespetonaka ti ganggannaet no dimo met ammo a protektaran ti bukodmo a bagi?
Kasano ngarud nga irespetonaka ti ganggannaet no di met irespeto ken salakniban ti gobierno dagiti obrerona? Kasano nga irespeto dagitoy a gangganaet dagiti linteg ti pagilian no ti mismo a gobierno ket dina ammo nga irespeto dagiti umilina? Kadagiti dadduma a kaso, ti pay nababa nga umili ti agsagrap iti pannakadillaw ngem kadagiti nagabuso kenkuana. Banag a saan a patas ti timbangan dagiti babassit nga umili ken dagiti nabungkong ti bulsana.
Umanay kadi lattan dayta panagbalin ni Pinay a kas supermaid? Wenno lamiongen wenno patayyeken ti alipuspos dagiti OFW a kabarbaro a banuar ti panawen? Idinto ta adda latta dagiti tignay a no saan a panangsaklot kadagiti dakulap ket panagkaradap dagiti dakulap iti sirok dagiti lamisaan? Adu unayen dagiti dakulap nga agar-arikap iti sirok ti lamisaan nga isu iti nangiduron ken ni obrero iti pader ken mangkammet ti tadem ti kutsilio. Makita dagiti seniales: ti kinauneg ti gayunggayong a nagbaetan ti nangato ken ababa nga umili; ti tamtambutiogan a lakay ket ti rutayrutay nga ubing a nakaiggem iti per-ak a latok ken nakadumog a nakaluspak iti iti abay ti binuntuon a basura a teritorio dagiti dingraw, kuttongit a pusa ken aso a “self supporting.”
Tagabo iti bukodna nga ili ni Pinoy! Ngem kaanonto ti panagtignay? Kaanonto ti panagpatingga ti pannakatagabo?#
Monday, June 04, 2007
Ania, maiparit ti agsao iti Iluko?
KABAYATAN iti yaalsa dagiti rehional a lenguahe kontra iti English, kustounay met ti namsakaan ni Tagalog=P/Filipino iti rehion amianan. Napartak la unay iti inna panagwaras. Kasla apuy a nagkayamkam.
In-inut ti panagrunot ti dila ni Ilokano. Kasla agrungrong. Wenno beggang nga in-inut nga umpaag agingga ipalaiston ti angin ti dapo. Ket iti masungad nga aldaw, maysanto laengen a pakasaritaan. Napait a pakasaritaan. Pakasaritaan a mantsa ti puli. Tumaud ti crisis identity.
No dadduma, ut-utobek a nalaing dagiti rason no apay a napartak ti panagrunot ti Iluko kadagiti key cities iti Amianan:
No ag-Ilukoka, maawatandaka a dagus, aniaman ti lenguahena. Ti Iluko iti pagsasabatan. Ti lenguahe a pagkikinnaawatan. Dagiti di Ilokano, pilitenda iti agsursuro wenno umawat iti Iluko.
Isu a sinursuro ni Pangalatok ti ag-Iluko. Kasta met kadagiti nasurok a sangagasut a tribu iti Cordillera nga addaan iti pinullo a lenguahe. Agsasabatda iti Iluko tapno agkikinnaawatanda. Iluko amin a sao.
Cordilleran Iluko. Highland Iluko a kuna ni kalatakan a historian ken linguista iti siudad, Dr. Morr Pungayan. Katulad la unay ti Cordilleran Iluko ti Iluko dagiti
“Apay mettenen, piman! Madiyo ti agayab-ayab ta nakiumay mit siak!”
“Naimas-imas ti ulokmo ya! Liingenda pay la sika?”
“Win koma a, piman! Ta napadas-padasak mit ti agdigos iti kumamat-kamat a danum!”
“Intakonto manenen a!”
Napukawpukaw, este, dika met ngata a mapukaw, ta nalawag met latta a maawatan ti Cordi Iluko, saan?
Kadagiti tungtongan, Cordi Iluko latta ti mangngegmo, uray iti amin a suli.
1995. Napalabas ti nasurok a maysa a dekada. Nagbaliwen ti pul-oy ti angin. Saanen nga iti Iluko iti pagsasabatan no di ket iti Tagalog=P/Filipino.
“Idi a, wen, agbasakami iti Bannawag tapno makasursurokami nga agsao iti Ilokano (ti terminona, ken generally). Ta di met agkikinnaawatan no di agilokano,” inyisem iti baket iti simmangbayanmi iti dakkel a balay iti Brgy. Brooks Point iti siudad, idi inyam-ammonak ti Ibanag (i-Abulog) a kumparik, a kas mannurat.
Bimmattaway ti agiluko. Immadu dagiti Anggalog. Itoy a panawen, hybrid ti Iluko. Kadagiti agtutubo, narasayen. Ad-adun ti Tagalog. Ket iti sumaruno pay a dekada, wenno ab-ababa pay ngata, ti Tagalogton a kas lingua franca ti siudad.
URDANETA.
“Apay ngay, ket no kai-Ilokanoan met ti Urdaneta? Apay a Tagalog ti saoyo?”
“Adun ti Tagalog sadiay.”
“Insurom met dagiti annakmon?”
Nagkatawa laeng.
No agbakasionda ditoy
“Apay nga isurom ti Tagalog kadakuada ket Ilokanokayo?” inulitko iti naminsan.
“Iparit ti maestrada no agilokanoda! Mamultada pay a!”
Annayko!
“Tapno saandanton a agbeddal, di isuron kadakuada.”
No further comment.
“Pagsilsilawanmi idi tukak, ditoy a lugar. Kataltalonan. Dayta rangtay dita laud, iti sirokna ti pagsayotak iti agsapa sakbay nga innak agiskuela. Kasilpo dayta a karayan ti sabangan idta laud, daydiay rangtay iti abay ti
“Tagalogda met gayam ditoy, papang!” Indillawnan idi nalikmotmin ti akimbaba a kadsaaraan ti mall. Addakamin iti ngato. Serkenmi amin a puesto. Agbuybuyakamin iti ladawan kadagiti paskil kadagiti sinean.
Yos. Naiyaw-awanak, iti kaiistoriak iti napalabas!
“Tagalogda aya?”
“Dimo napansin? Amin a napananta…” Napansin. Idtoy siudad, natayen a balikas dayta nadlaw.
Inserrekko iti department store. Nagintatawarak iti sopa. Agsasaokami latta ti buridekko iti Iluko. Palpaliiwek met ti saleslady. Pagamuan, nagsao iti Iluko ngem nakapsut. Kasla binawina met laeng a dagus iti inna panag-Iluko kalpasan a nagtalangkiaw. Kasla adda kabutengna.
Ti ur-urayek a gundaway a mulmulmulan ti mugingko!
“Apay nga agtag-Tagalogkayo ket Ilokanokayo met? Ilokano met ti
“Patakaran ngamin, kuya. Tagalog ti panagsaomi kadagiti amin a customer.”
“Tapno maawatan amin a kustormeryo, kasta kadi?”
“Wen, kuya.”
Saanakon a nagdamag.
Uray no awan ti gagarak, nagpa-Candonak. Nagpaliiw iti uneg ti mall. Ket natakuatak, a Tagalog ti saludsod no ania ti gatangem.
Iti mabiit, addanton ti mall met dita Narvacan. Mabangon idiay Brgy. Limmansangan. Addanto la ketdi met ti posiblena, ti tagalogization a mapasamak.
Kadagitoy nga eksperiensa, adda ti tallo a kangrunaan a rason no apay a nasaknap la unay ti tagalogization kadagiti key cities.
1. Edukasion. Iparit ti eskuelaan iti panagsao iti Iluko, ngem no Tagalog ket saan
2. komersialismo ken negosio
3. migration
1) EDUKASION. Iparit ti eskuelaan (iti high school) iti agsao iti Iluko. Multa, piso tunggal balikas! (Iti agdama a panawen.)
Nasken nga English wenno Tagalog. Kangrunaanna la unay ti English. Ngem iti panagsasarita, mabalin ti Tagalog wenno English wenno Taglish.
Early martial law days.
Pinadasko idi nga inlaban ti kalintegak nga agsao iti Iluko kadagiti napili a lugar: alley, ground, library, wenno iti ababa a pannao, no saan a madama iti klase. No madama ti klase, speak English! Wenno Tagalog no isu.
Ngem, napaayak. Ngamin, kas panangilawlawag ti Sister Principal, adda pinirmaak a weaver, sakbay a nagenrolak a surotek amin a pagannurotan, reglamento ken pagayatan ti eskuelaan. Binasak nga immuna sakbay a pinirmaak. (Wen, aya.) Iti panangpirmak, immannugotak. Ania pay iti naaramidak? Reglamento ti eskuelaan ti speak English. Nagdadakkel dagiti maisurat iti pader ken iti ngatoen ti pisara.
Awan iti masaok itoy a banag iti eskuela publika.
Idi elementariakami, Iluko ken English ti medium of instruction. Adda pay la idi Iluko a libro, a para kadagiti gred wan.
Iti sekondaria, nanayunan ti dua, naikkatan ti maysa! Ania daytoy?
Maiparit ti Iluko, ngem saan ti Tagalog. Sa ket simmapit pay ti Spanish a subject! (Naikkat a subject idi addaakon iti maikadua a tukad).
Ayyuya ngay? I’d rather speak English than Tagalog! kunak metten a. Mamultaka iti binting. Nangina dayta binting ta maminliman a plete iti kalesa. Wenno nikel laeng ti sangapug-ong a singkamas wenno sangaagpa nga unas a kabukaben iti panagawid a magmagna. Sangakilometro ti watiwat ti
Eksperiensa daytoy a kas estudiante iti private school.
Itoy a punto, agsao wenno agsursuro ti anak iti ganggannaet a sao: Tagalog wenno English wenno isuda a dua. Awitda daytoy nga inda panagsursuro iti balbalayda wenno kadagiti ummongda, tapno adda makasursuroda a naimbag. Tapno agbalinda a fluent.
Iti pamilia, awan ngata ti nagannak a mangiparit wenno manglapped iti anak nga agsao iti English wenno Tagalog no kayatna iti agsao. Ngamin, ammo met dagitoy a nagannak, a mamulta ni anak no agsao iti Iluko iti eskulaan. Isu a bay-anna lattan nga agsaoda iti Tagalog wenno English tapno makasursuroda. Wenno saan, ket korihirenda iti inda panagsao tapno agbalinda ketdi a fluent. Ultimo aso ken pusa ken aniaman a pet, ket English no di man Tagalog ti pannakisarita.
Ta asino koma ti nagannak a mayat a maudi ti anakna iti eskuelaan? Asino met ti nagannak a kayatna ti anakna a maudi wenno iti worst, ket maawagan ti anakna a kuneng, munnel, tabbed, dagmel ken bobo ta dina ammo ti agsao iti Tagalog ken English iti eskuelaan?
Ken, asino ti makapaneknek a ti dina ammo ti agsao iti fluent English ken Tagalog ket kuneng, munnel, tabbed, dagmel ken bobo?
(Saan met ngata a kuneng, munnel, tabbed, dagmel ken bobo dagiti Hapon, Espaniol, Aleman, Frances ken dadduma pay a non-English speaking country, lalo dagiti nararang-ay a nasion. Ngem ni P/Filipino, a maikatlo a kaadduan iti agsasao iti English ket mamirmiraut? Diak a maawatan!)
Itoy a siapel ken situasion, nangurungoren ni Iluko. Nangulitagtagen. Nagkuripaspasen, agingga matayton.
Ngarud, iparit ti eskuelaan ti agsao iti Iluko. Maysa kadagiti dakkel nga ilgat ti pannakatay ti bukod a lenguahe.
No dadduma, mismisuotak ti pasamak: mapantayo iti eskuela tapno agadal ken manayunan iti ammo. Ngem apay itan a mapantayo iti eskuelaan tapno patayentayo met ti bukodtayo a dila? (
Saan kadi nga adda ti dakkel a biddut dita wenno siak iti nagbiddut iti dakkel?
Wenno pudno, ket ngata a, a ti sistema ti edukasion ket pinatayna dagiti rehional a lenguahe? Wenno, ngata a, depektibo ti sistema ti edukasion iti kinaadun dagiti masirib ken maimpluensia a mangtimtimon?
2) KOMERSIALISMO. Idi sakbay a naipatakder ti Shoe Mart iti Baguio, dakkel nga ilgat ti agsasao iti Iluko. Ngem iti isasangbay ti SM, a timmipon iti grupo da Maharlika Livelihood Center, Center Mall, Abanao Square ken Cooyeesan Mall, nakaparpartaken ti panagbassit ti ilgat ti agsasao iti Iluko.
Iti Urdaneta, ti Magic ken CSI mall ket manipud iti
Dagitoy a mall iti nangiyeg kadagitoy a luglugar kadagiti non-Iluko speaking. Natural, Tagalog ti lingua franca. Iti panagtulid ti panawen, ad-addan a narimbawan ti Iluko.
Isu a dikan masdaaw no mapanka iti mall kadagitoy a lugar, no Tagalog iti pannakisaoda kenka, iti dua a rason: a) saanda nga Ilokano; b) reglamento ti management a kas marketing technique.
3) MIGRATION. Dakkel ti ilgat ti migrasion a paset ti tagalogization. Umuna, dagiti non-Iluko speaking nga empleado dagiti mall ken ti pamiliada nga awitda ta adda la ngarud dita ti trabahoda. Maikadua, umad-adu nga umad-adu ti papolasion dagiti Muslim traders ken dadduma pay a non-Iluko speaking traders kadagiti nadakamat a lugar. Ket agsasao met dagitoy ti Tagalog. Dakkel met ti impluensia nga ibunga ti ilgatda. Maikatlo, gapu ta adda ti trabaho a masapulan (kadagiti mall) adu met iti dumayo a makipagnaed, iti dua a rason: agnegosio ken agtrabaho.
Favorable ti komersio ken negosio no adu ti tao. No adu ti komersio ken negosio, adu met ti trabaho, siempre.
Agpaamianan ti tugot ti tagalogization. Napartak la unay iti inna panagsaknap.
Kadagiti laengen tallo nga a nainaganan nga ilgat, ket umanayen a mangpatay ti lenguahe ni saluyot.
No damagem no kasano a lappedan ti tagalogization, saanko a masungbatan dayta. Ngamin, addaanak met iti tallo a rason.
1) diak a nasursuro dayta iti eskuelaan, ta ti nasursurok ken no kasano ti agsao iti gangganaet a lenguahe (a di siaannugot ti riknak ken napilitanak laeng tapno maliklikak ti multa a binting tunggal balikas.)
2) obligadoak met nga agsao iti Tagalog iti pagtagilakoak iti nateng ken prutas, ta amkek met a panawandak ti/dagiti customer ken didak gatangan no didak maawatan wenno mabainda a gumatang no dikam agkinnaawatan
3) daytoy a parikut ket saanko a kabukbukodan a parikut no di ket sapasap. Ngarud, sapasap met laeng koma wenno kaadduan iti agtignay, a saan ket a sisiak wenno sumagmamano laeng. Kas indibidual, kas ama, kas writer, kas komersiante, kas umili, adu ken adu a banag ken immatang ti nasken nga iseksek iti priority.
Maibilang met ngata daytoy a sinurat, a kas umuna nga addang iti taldiap ken tignay maipapan iti ipapatay ti bukod a dila….#


text:
Monday, February 17, 2014
Ti namsek a karakter ken ti pungan a kas behikulo ti nangrugian ken naggibusan ti sarita ken nagsakayan ti palimed, ti panangliklik a mangiladawan iti nalaad a pagteng, ti tema ti sarita, dagiti nagpintasan ti “Ti Palimed ni Katugangak” a sarita ni Aileen D. Serrano, ken nangabak iti Maika-3 a Gunggona, Salip iti Sarita iti Ilokano, 2013 Carlos Palanca Memorial Awards for Literature, Ilocano Category. Adu pay iti nakitami a nagpintasanna ngem dagiti nainaganan laeng ti inkam trataren ken bukitkitan.
Simple laeng ti sarita. Gagangay. Namin-adun a nakabasatayo iti kastoy a sarita. Naulit-ulit, nupay kasta, adda met pangabigna nga isu iti mangipaay iti pannakapnek kalpasan a nabasa.
Lalo ti kaimudingan ni Celia Rodriguez ken ti pungan ti Nanang Ipang, nga isu pay ti nangibun-ay ti isem ken panagtung-ed, naisalsalumina dagitoy a nangpapintas.
No agbasaka iti sarita, lalo no sika ket maibilang nga agpalpaliiw iti panagtulid kadagiti babasaen, sapulen wenno urayen nga adda ti pakaisagudan wenno adda ti banag a mangipaay iti pannakaisab-it iti immatang.
Ania ti signipikante ni Celia Rodriguez iti sarita?
Nadakamat laeng iti apagapaan. Dayta ti rumbeng a mapasamak iti panangiyarig. Isu nga ababa laeng met. Ababa ngem dakkel ti kaipapananna wenno akemna iti sarita.
“Minatmatak ti rupana. Uray agkurkuretreten dagiti pingping ken mugingna, saan a mailibak a napintas ni Nanang Ipang idi kabambanuaganna. Naingpis dagiti bibigna, pangmaratiddogen dagiti kurimatmatna, ken kimmampuso ti rupana. Saan a paatiw ken ni Celia Rodriguez nga artista...”
Inyarig ti autor ti kangrunaan a karakter ti saritana ken ni Celia Rodriguez. Iti pelikula, maysa a signature a kontrabida ni Celia Rodriguez. Saanen a nasken nga iladawan ti kinaasinona ta dayta ti iladladawan ti kangrunaan a karakter, ni Nanang Ipang. Ala-Celia Rodriguez ni Nanang Ipang.
Kangrunaan a karakter, kunatayo manen ta ni la ngarud Nanang Ipang ti masarsarita. Isu ngarud a napauloan iti “Ti Palimed ni Katugangak” ken ti secondary character ket ni Odette, nga isu iti manarsarita.
Ni Odette ket addaan iti karakterisassion a di pulos agbaliw, no ania daydiay inkawes ti autor kenkuana, isun dayta, a saanen a pulos nga agbaliw, natural laeng dayta ta secondary character wenno supporting role. Kastoy ti panangilawlawag ti About.com maipapan kadagiti minor a karakter iti sarita.
A flat character is a minor character in a work of fiction who does not undergo substantial change or growth in the course of a story. Also referred to as “two-dimensional characters” or “static characters,” flat characters play a supporting role to the main character, who as a rule should be round.
Ni ala-Celia Rodriguez a Nanang Ipang, ti addaan iti round character.
A round character is a major character in a work of fiction who encounters conflict and is changed by it, kuna met laeng ti reperensiatayo.
Ni Nanang Ipang, nga addaan iti kababalin a managuyaw, managtagibassit iti manugangna nga ni Odette. Ngem iti udina, agbalbaliw daytoy. Ta timmaud met laeng dagita a negatibo nga aramidna gapu iti frustrations iti arapaapna iti biag. Dayta ngamin pannakapaay ken pannakakeltay iti arapaap ti biag ti gagangay a mamagbaliw iti maysa a tao; ket no saan a maalwadan isu daytoy iti mangikarangukong wenno mangitinnag iti tao iti abut nga awan patinggana.
Kastoy man iti panagbabawi ni Nanang Ipang ken ti pannakaidatag ti frustrations-na iti biag ken isu iti rason no apay a nag-ala-Celia Rodriguez iti tratona ken Odette.
“Dakkel ti nagkurangak kenka, nakkong. Inrantaka a pinaspasakitan idi ta no mabalbalin ket saan koma a sika ti kayatko a maasawa ni Ronnie.” Nakigtotak a nakangngeg iti kinapudno manipud iti katugangak. “Inrantak a pinagsaksakit ti nakemmo ta kayatko koma idi nga agtalawka sakbay a nagkasarkayo iti anakko. Adda Hawayana a yasawami koma ken ni Ronnie ta kayatko koma met a maalanakto idiay Hawaii tapno idiaykamin nga agnaed. Ngem iti panagpaut ti panagdendennayo, nakitak no kasano nga inaywanam ti pamiliayo. Dimmakkel a nasisingpet ken masisirib dagiti annakyo a babbai. Awanen ti mabalinko pay a dawaten.”
Nasayaat laeng ta balitok ti panagpuspuso ni Odette. Balitok a manugang ken ammona a tarabayen ken aywanan ti pamiliana, dayawen ken asikasoen ti nataengan a nakaikamanganna.
Karakter a naibugas iti kababalin dagiti Ilokano. Maysa a tagipatgen (values) a rumbeng laeng a taginayunen ken saluadan. Naisalsalumina ken nanakem a talugading.
Nupay mangrugin iti pannakaisawsawna iti nagduduma a tibnok iti nagduduma a puli ken bunga iti aglawlawna, natayengteng pay laeng daytoy a galad ken ugali ni Ilokano, nga inladawan ti sarita. The gem of the story. Ti tagipatgen nga ibati ti sarita iti muging dagiti riders. Ta no awan daytoy iti sarita, ti literatura ket awan met iti kaimudinganna malaksid iti entertainment. Ti bunga ti arte ket adda latta nga adda ibatina a pagsayaatan, pagdur-asan, mangitag-ay iti kabibiag, mangirugi iti panagbalbaliw no di man isu ti ingpen a ladawan ti humanidad. Ken kanayon nga ipalagip dagiti agpakontes iti panangiladawan iti napipintas nga ugali ken kababalin ni Ilokano. Ket maysa daytoy a sarita a nangiladawan iti manakem a kababalin.
Ket ti met nadungrit a pungan? Ania met ti kaimudinganna iti sarita?
Sizzling hot. Ti pangpaimas iti panagkaldo, nangpananam iti sarita. Nangiruangan iti sarita ken dayta metten a punto iti ayan ti rugi ti nangigibusanna. Isu ti nangipasakayanna ti redeeming quality ti sarita—ti panangallangon, panangsubbot iti nagbiddutan, ti panagbabawi—a rumbeng laeng a mapasamak. Adda subad ti kinaimbag nga aramid. Affirmation ti flat character ni Odette. Affirmation ti round character ni Nanang Ipang—ta no maminsan, saan laeng nga ibaga, ipakita, ken dadduma pay dagiti pammaneknek iti kinasiken ti karakter no di ket maipasango met iti pannakatingiting wenno pannubok ti ikutna a saguday.
Iti panangiparang ti pungan ket lukat, bagi, ken paggibusan ti sarita wenno iti direkta a pannao, ti palimed ni Nanang Ipang. Kastoy man ti pannakaiparang ti eksena.
“Kinepkepanna ti paggugustona a pungan a dina pulos kayat a palabaan uray no kasano iti panangal-allukoymi. Nakarugrugit ken nakaang-angsegen ngem kasla isu ti duayyana no makepkepanna daytoy. Ibagana a saan a makaturog no saanna a rakeprakepen. Apaenna amin a mangig-iggem.”
Iti utek ni managpaliiw a rider, damagenna met iti bagina no ania ti kaipapanan dayta nakarugrugit ken nakaang-angseg a pungan. Dagiti addaan iti mata a panagpaliiw, sublianna ti paulo. Ti ngamin paulo, usually a pakakitaan no ania ti masarsarita. Ania ngamin ti masarsarita?
Ta ania ngamin ti masarsarita? Ti palimed ni katugangak. Ania dayta a palimed? Nasken nga ituloy a basaen tapno maammuan. Isu daytoy iti agserbi a kas sima ti immatang tapno ituloy a basaen ti sarita ta naimulan iti panunot iti kinaadda ti palimed, ken no ania ti relasion dayta a palimed iti pungan. Addan ti sisiimen wenno palpaliiwen ti rider.
Iti panagtultuloy a pannakaibukirad ti palimed, mabasa daytoy nga ad-adda pay a mangpikapik kadagiti agbasbasa.
“Agurayka, anakko,” kinunana. Inyawatna ti nadungrit a salladayna kaniak. “Alaem daytoy ta isu laeng ti mabalinko nga isubad iti adu nga an-anusmo kaniak.
Saanko nga impadlaw ti pannakaalumiimko. Timmakderak a nangawat iti pungan. Immisemak a nagyaman.
Ti balikas a laba ti kangrunaan nga aramiden ti Odette ta dayta la ngarud ti rumbeng koma a maaramid, a kas nadakamat iti pannakailukat, ti kinaadda ti palimed; nga isu iti pannakawarwar ti palimed no ania dayta. Aramiden ngarud ni Odette iti pananglaba iti pungan—iti panangsukatna iti paneksekan wenno seksek.
Ti pannakalukat ti palimed.
“Ngem napaumelak iti naimuttalat kadagiti matak. Maysa a pareha ti balitok nga aritos nga addaan iti bato a diamante a kas kadadakkel dagiti kuko ti kikitko. Adda pay dua a balitok a pulseras, maysa a balitok a kuentas, ken maysa a singsing a diak ammo no ania a klase ti batbato dagiti naimula iti aglawlaw daytoy ta agsasabali met ti maris no maipasir iti lawag ti bombilia. Naglaok a silver ken balitok ti mismo a singsing. Nalabit nga awan ti makaammo maipanggep kadagitoy. Idi mangrugin nga agkapsut ni Nanang Ipang, maysaak a nakaimatang iti panagpengnget dagiti dua nga annakna a babbai. Pinaginnagawan dagitoy ti jewelry box-na a naglaon kadagiti antigo nga alahas a tinawidna pay laeng kano kadagiti dadakkelna.
“Alaem daytoy ta isu laeng ti mabalinko nga isubad iti adu nga an-anusmo kaniak.”
Iti lennekan, naulimek. Ngem no adda maulinigan a babassit nga asug ken unnoy, isu dayta ti araraw ti parsua a sitatakder iti nagbaetan ti aldaw ken rabii, a sakbay a dumteng ti transition mapanawanna koma ti lubong a natalinaay, nga awanan laok a nangisit a babak—ta segun dagiti addaan nawada a muging, dagiti nangisit a babak ti mangpadagsen iti panaglayag nga agturong iti nakaimudingan. Ket ti panagbabawi kadagiti inar-aramid a di maiparbeng lalo iti pada a tao, kadagiti kameng ti pamilia ket adda pay laeng kaimudinganna, a kas ibasar iti pannursuro iti nariingan a pammati; iti sarita, adda daytoy nga araraw-panagbabawi...
“Apo, dimo kadin paatiddogen ti panagtutuokko. Mabainakon ken ni Odette a manugangko a nakaan-anus kaniak uray no saan a nasayaat ti panangtratarko idi kenkuana. Naimbag pay ket isuna ta maserbiannak, ngem dagiti annakko a babbai a di pay makaitured nga umay mangsirip kaniak, ken mangkita no sibibiagak laeng wenno saanen. Idawdawatko laengen, Apo, a saanmo koma a pukpukawen daytoy a kakaisuna a nakemko, ta diak kayat a marigatan dagiti mangtaraken kaniak. Alaennak kadin, Apo, iti kabiitan a panawen...”
Nasaksian ni Odette iti panagkararag-pannakisao ni Nanang Ipang iti Namarsua ket nanggegna ti araraw daytoy. Maysa nga eksena a mangsubok manen ti kabaelan ti Odette nga agdesision iti maiparbeng...
Matukay ket maaringan ti addaan nalukneng a panagpuspuso ta ngamin ti kararag ket personal nga unnoy ken pannakisao iti Namarsua.
No personal a komunikasion, ti kayatna a sawen ket kabukbukodan a preperensia, nga awanan iti inpluensia nga agtaud iti sabali a tao wenno iti banag a nakaited iti motibo a nangigutugot a mangaramid kadayta a banag.
Maitutop laeng iti pannakisarita ti asinoman iti Mannakabalin a Namarsua, aglalo no kaaddan iti ngangitingitan iti panagtabon ti init wenno twilight zone. Aramid daytoy dagiti dadduma pay a relihion a saan a sakupen ti Kristianismo.
Daytoy a paset ti istoria degdeganna ti pammati iti asinoman a napasnek a makabasa. Makaimpluensia ken makapatignay rikna a situasion.
Ta saan kadi a daytoy ti tarigagayan ti amin, ti kinaadda iti kinatalinaay inton dumteng ti panungpalan?
Nabaknang a kapanunotan.
No taldiapan met ti ugali ken tabas ti naretor, ni Odette, adda makita a rason no apay a saan nga agbaliw ti riknana iti nakaikamanganna ta ammona a tingitingen ti mapaspasamak nga isu iti gamuloenna iti inaldaw-aldaw.
“...Impariknana idin kaniak a saannak a kayat a manugang ngem saanko met sinubadan iti gura. Dinayawko ketdi babaen ti panagayat ken panangasikasok ken lakayko.”
Saan a sinubadan ni Odette ti negatibo a nariknana ken ni Nanang Ipang no di ket impariknana, impakitana a natakneng a naikamang. Awan kenkuana ti balikas a ngipen iti ngipen ken kaarngina.
Ammona a basaen ti situasion ken pagsasaadanna isu a kabaelanna a timbengen dagiti pasamak. Nabasana no apay a nadagsen ti rikna ni Nanang Ipang kenkuana ta gapu daytoy iti frustrations wenno arapaapna a makaturpos koma met iti kursona ni Ronnie nga anak daytoy. Gagangay a marikna ti maysa a nagannak dayta ket pabasolenna ti naikamang wenno agdas-al iti naikamang ti gura. Ngem agbaaw met laeng dayta inton maipakita ti panagayat ken panangipateg iti pamilia.
Saan a nagimula iti sakit ti nakem ken saan a nagibalbales.
“Nagpangngaduaak no sumrekak iti kuarto wenno saan. Inkeddengko a baybay-ak ni Nanang Ipang tapno makapagwayas a mangipeksa kadagiti im-impenna. Maawatak a kasapulanna ti sumagmamano a kanito a panagwaywayas tapno makapagpanunot ken mangutob iti nagbanagan dagiti nasayaat ken dagiti madi nga inar-aramidna iti padana a tao. Adu pay dagiti simmaruno a sinasaona ngem saankon a dinengngeg. Kasla inalasko ti bagik a mangsiim ken manguray kadagiti dadduma pay nga isawangna. Umanayen a naamuak nga agbabbabawin kadagiti panangin-insultona kaniak idi nabiitak pay a naikamang kadakuada.”
Ti maysa pay a nakitami a naisangsangayan iti sarita ket ti point of view. Maysa a first person participant. Partisipante wenno supporting role laeng ti akem ti narrator (ni Odette).
Ti maysa pay a first person point of view ket ti “I” wenno “siak” ti kangrunaan a bida. Ni “siak” ti kangrunaan nga agakem, ni “siak” pay ti narrator.
Iti pammaliiwtayo, ti point of view a first person participant ket manmano a mausar iti Ilocano literature. Saan nga ammo no apay. Nalabit a saan a papolar wenno makatikaw. Dagiti laeng makaidasig ti kaipapanan ken pagdumaan ti flat character ken round character dagiti nagballigi itoy a nangusar itoy point of view.
Well written a sarita. Maikari ti naipaay a pammadayaw.
Nabara a kablaaw iti autor! #
Posted by Ka Iddo at 11:43 AM
No comments:
Subscribe to: Post Comments (Atom)