text:
Baybay Kaspio
Ti Baybay Kaspio (Aserbaiyano: Xəzər dənizi, Persiano: دریای کاسپین /دریای مازندران /دریای خزر, Ruso: Kacпийckoe Mope, Kazakh: Kacпий Teңiзi, Turkomano: Hazar deňizi) ket isu ti kadakkelan a naikulong ti a bagi ti danum iti Daga babaen ti kalawa, naidumadumaan a naiklase a kas ti kadakkelan adanaw iti lubong wenno maysa a agpayso a baybay.[2][3] Ti baybay ket adda kalawa ti rabaw iti 371,000 km2 (143,200 sq mi) (a saan a mairaman ti Garabogazköl Aylagy) ken ti tomo iti 78,200 km3 (18,800 cu mi).[4] Daytoy ket adda ti maysa a endoreika a labneng (awan ti rummuaranna) ken nabeddengan iti amianan a laud babaen ti Rusia, iti laud baben ti Azerbaijan, ti abagatan babaen ti Iran, iti abagatan a laud babaen ti Turkmenistan, ken iti amianan a daya babaen ti Kazakstan.
Dagiti taga-ugma nga agtateng iti sona a lawlawna ket naipagarupda ti Baybay Kaspio a kas maysa a taaw, mabalin a gapu ti kaapgadna ken ti kasla awan ti pagpatingaanna. Daytoy ket adda ti Kaapgad ti agarup a 1.2%, agarup maysa a pagkatlo a kaapgad dagiti kaaduan a danum ti baybay.
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti balikas a Kaspio ket naal amaniud ti nagan a Caspi (Persiano: کاسپی), ti taga-ugma a tattao a nagtataeng idiay abagatan a laud a baybaya idiay Transkaukasia.[5] Ni Strabo ket insuratna a "iti pagilian dagiti Albanes ket tagikua pay ti teritorio a makunkuna iti Caspiane, a nainaganan manipud ti Kaspio a tribu, a kas met laeng iti baybay; ngem daytoy a tribu ket awanen".[6] Iti pay maipatinayon, dagiti Kaspio a Rungan, nga isu daytoy ti nagan ti rehion idiay probinsia ti Tehran iti Iran, ket maysa pay daytoy a mabalin a pirgis ti ebidensia nga immakarda idiay abagatan ti baybay. Ti Irani a siudad ti Qazvin ket makibinningay ti ramut ti naganna iti nagan ti baybay. Iti kinapudno, ti tinawtawid nga Arabiko a nagan para iti baybaya ket, Bahr al-Qazwin (Baybaya ti Qazvin).[7]
Iti klasiko a kinaugma kadagiti Griego ken dagiti Persiano daytoy ket tinawtawagan ti Taaw Hyrcania.[8] Iti Persiano a kinaugma, ken ti pay moderno nga Iran, daytoy ket makunkuna a ti baybay Mazandaran (Persiano: دریای مازندران). Idiay Iran, daytoy ket sagpamisan pay a makunkuna a kas ti Daryā-i Xazar sometimes.[9] Kadagiti Indiano daytoy ket tinawtawagan idi ti Kashyap Sagar. Kadagiti agsasao ti Turko a pagpagilian daytoy ket naamammuan iti Baybay Khazar. Dagiti daan a Ruso a taudan ket tinawtawaganda iti Khvalyn wenno Baybay Khvalis (XBaлыHckoe Mope / XBaлиcckoe Mope) manipud ti nagan a Khwarezmia.[10] Dagiti Taga-ugma nga Arabiko a taudan ket tinawtawaganda a kas ti Baḥr Gīlān (بحر جیلان) a kaibuksilanna a kas "ti Baybay Gilan".
Dagiti Turko a pagsasao ket agus-usar ti agpapada a nomenklatura a maigiddiat kadagiti Indo-Europeano a pagsasao dita ngato. Kas pagarigan, iti Turkmenistan, ti nagan ket Hazar deňizi, iti Azeri, daytoy ket Xəzər dənizi, ken iti moderno a Turko, daytoy ket Hazar denizi. Iti amin kadagitoy a kaso, ti maikadua abalikas ket kaibuksilan ti "baybay", ken ti umuna balikas ket mangitudtudo ti naipakasaritaan a Hasaro nga adda idi ti dakkel nga imperio a naikuartel idiay Amiananti Baybay Kaspio idi baetan ti maika-7 ken maika-10 a siglo.
Pisikal a pannakailadawan[urnosen | urnosen ti taudan]
Pannakaporma[urnosen | urnosen ti taudan]
Kasla ti Baybay Nangisit, ti Baybay Kaspio ket tidda ti taga-ugma a Baybay Paratethys. Ti Baybay Kaspio ket nagbalin a napalikmutan ti daga idi agarup a 5.5 a riwriw a tawtawen gapu ti tektoniko a panakaibagkat ken ti panakaibaba ti lessad ti baybay. Iti las-ud kadagiti napudot ken namaga a paset ti panawen ti klima, ti napalikmutan ti daga a baybay ket kaaduan daytoy ket namagaan, a nakadeposito kadagiti ebaporitiko a sedimento a kas ti halito a nagbalin a naabbongan babaen kadagiti naiyangin a deposito ken sinerraan a kas maysa nga ebaporitiko a baniera[11] no nalamiis, ti nabasa a klima ket punuenna ti baniera.[12] Gapu ti agpauneg a panagayus ti nasadiwa a danum, ti Baybay Kaspio ket maysa a danaw ti nasadiwa a danum iti akin-amianan a pasetna. Daytoy ket naapapgad idiay Irani nga aplaya, nga idiay pagkargaan a labneng ket adda laeng ti bassit a panagayus. Iti agdama, ti katimbengan a kaapgad ti Baybay Kaspio ket maysa a pagkatlo kadagiti taaw ti Daga. Ti Garabogazköl nga ensenada, a nagmaga idi ti panagayus ti danum manipud ti nangruna a bagi ti Baybay Kaspio ket nalappedan idi tawtawen 1980 ngem daytoy ket naipasublin, ket kankanayon a malabsanna ti kaapgad ti pateg iti 10.[2]
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Baybaya Kaspio ket isu ti kadakkelan nga adda ti uneg ti daga a bagi ti danum iti lubong ken pakaidagupan para iti 40 aginggana ti 44% iti dagup dagiti danum danaw iti lubong.[13] Dagiti aplaya ti Kaspio ket biningbingayan babaen ti Azerbaijan, Iran, Kazakstan, Rusia,ken Turkmenistan. Ti Kaspio ket nabingbingay kadagiti tallo a naisangsangayan a pisikal a rehion: ti Akin amianan, Tengnga, ken ti Akin abagatan a Kaspio.[14] Ti Akin amianan ken Tengnga apagbeddengan ket ti Mangyshlak a Pangrugian, a gayatenna ti Isla Chechen ken Rawis Tiub-Karagan. Ti Tengnga ken Akinabagatan a pagbeddengan ket ti Apsheron a Pangrugian, timaysa apaldpad ti tektoniko a taudan a nagbaetan ti kontinente ti Eurasia ken maysa a naintaawan a tidda,[15] a gumay-at babaen ti Isla Zhiloi ken Rawis Kuuli.[16] Ti luek Garabogazköl ket isu ti naapgad nga akin daya a sumrekan ti Kaspio, a paset ti Turkmenistan ket sagpaminsan a maysa a danaw gapu ti istmo a mangudua daytoy manipud ti Kaspio.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Paammo
- ^ a b van der Leeden, Troise, ken Todd, eds., Ti Ensiklopedia ti Danum. Maikadua nga Edision. Chelsea, MI: Lewis Publishers, 1990, p. 196.
- ^ a b "Baybay Kaspio - Pakaammo". Programa ti Kaspio nga Enbironmento. 2009. Naala idi 11 Septiembre 2012.
- ^ "ESA: Panagpalpaliiw ti Daga – Ti Daga manipud ti Limbang: Ti akin-abagatan a Baybay Kaspio". ESA.int. Naala idi 2007-05-25.
- ^ Bariweswes ti Danaw: Baybay Kaspio. LakeNet.
- ^ Baybay Kaspio iti Encyclopædia Britannica.
- ^ "Strabo. Heograpia. 11.3.1". Perseus.tufts.edu. Naala idi 2011-04-14.
- ^ Iran (Maika-5 nga ed., 2008), babaen ni Andrew Burke ken Mark Elliott, p. 28, Lonely Planet Publications, ISBN 978-1-74104-293-1
- ^ Hyrcania. www.livius.org. Naala idi 2012-05-20.
- ^ Dagiti Pagatianan a Labneng – Baybay Kaspio. Briancoad.com. Naala idi 2012-05-20.
- ^ Max Vasmer, Etimologicheskii slovar' russkogo yazyka, Tom. IV (Moscow: Progreso, 1973), p. 229.
- ^ Iti dinamiko a sistema, ti baniera ket maysa a lugar a pagpatinggaan dagiti naiyayus a banbanag, a naikkat manipud ti sistema.
- ^ Dagit imaipdpada a ebaporitiko ket adda idiay uneg Mediteraneo.
- ^ "Baybay Kaspio". Iran Gazette. Naala idi 2010-05-17.
- ^ Hooshang Amirahmadi (10 Hunio 2000). Ti Rehion ti Kaspio iti maysa a Pagsasabtan: Dagiti Karit ti Baro a Prontera ti Enerhia ken Panagrang-ay. Palgrave Macmillan. pp. 112–. ISBN 978-0-312-22351-9. Naala idi 20 Mayo 2012.
- ^ Khain V. E. Gadjiev A. N. Kengerli T. N (2007). "Tektoniko a taudan ti Apsheron a Pangrugian idiay Baybay Kaspio". Doklady Earth Sciences 414: 552–556. doi:10.1134/S1028334X07040149.
- ^ Henri J. Dumont; Tamara A. Shiganova; Ulrich Niermann (20 Hulio 2004). Akuatiko a Panagrukma idiay Baybaya Nagisit, Kaspio, ken Mediteraneo. Springer. ISBN 978-1-4020-1869-5. Naala idi 20 Mayo 2012.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Baybay Kaspio idiay Wikimedia Commons
- Baybay Kaspio
- Dagiti naapgad a danaw
- Dagiti kababaan a punto
- Pagbeddengan ti Azerbaijan–Iran
- Pagbeddengan ti Iran–Turkmenistan
- Pagbeddengan ti Kazakstan–Turkmenistan
- Pagbeddengan ti Kazakstan–Rusia
- Pagbeddengan ti Azerbaijan–Rusia
- Pannakibiang ti Iran–kappon ti Sobiet
- Dagiti internasional a danaw ti Asia
- Dagiti internasional a danaw ti Europa
- Dagiti naisuppiatan a teritorio idiay Asia
- Dagiti tallo a puntos a pagbeddengan


c: text/html

text:
Sangaribo ket Maysa a Rabrabii
Ti Sangaribo ket Maysa a Rabrabii (Arabiko: كتاب ألف ليلة وليلة Kitāb alf laylah wa-laylah) ket urnong dagiti Laud ken dagiti sarita ti Abagatan nga Asia ken the folk a salaysay a naurnong iti Arabiko idi las-ud ti Nabalitokan a Panawen ti Islamiko. Daytoy ket kankanayon a naamammuan iti Inggles a kas ti Arabian Nights, manipud ti immuna nga edision ti pagsasao nga Inggles (1706), a nangipakita ti titulo a kas Ti Liwliwa ti Arabiano a Rabrabii.[1]
Ti obra ket naurnong kadagit adu a napalabas a siglo babaen dagit inadumaduma a mannurat, dagidi nagipatpatarus, ken dagiti eskolar iti ballasiw ti Laud, Tengnga, Abagatan nga Asia ken Amianan nga Aprika. Dagiti sarita ket tugotanna dagiti ramutda iti taga-ugma ken mediebal nga Arabiko, Persiano, Indiano, Ehipsio ken [Mesopotamia]] a literatura. Iti naisangayan, adu kadagitoy a sarita ket kasisigud a folk a sarsarita manipud ti panawen ti Kalipato, bayat a dagiti dadduma, a naipangpangruna ti kuadro a istoria, ket kaaduan a mabalin a naala manipud ti Persiano nga obra ti Pahlavi Hazār Afsān (Persiano: هزار افسان, lit. Ti Sangaribo a Sarsarita) ken paset met a nangitalek kadagitiIndiano nga elemento.[2]
Ti sapasap kadagiti amin nga edision ti Rabrabii ket ti umuna a kuadro a sarita ti nagturturay a ni Shahryār (manipud ti Persiano: شهريار, a ti kaibuksilanna ket "ari" wenno "naturay") ken ti asawana a ni Scheherazade (manipud ti Persiano: شهرزاد,a mabalin a ti kaibuksilanna ket "iti natakneng a kaputotan"[3]) ken ti panagkuadrado a ramit a naitiptipon kadagiti amin a sarsarita. Dagiti istoria ket mangrugi maniupu ti daytoy a sarsarita; adda dagiti naikuadrado iti kaunegan dagiti sabali a sarsarita, bayat a dagiti dadduma ket mangrugi ken agpatingga iti bukodda a pakatunosan. Adda dagiti edison nga aglaon laeng kadagiti bassit a gasot a rabrabii, bayat a dagiti dadduma ket mangiraman kadagiti 1,001 wenno ad-adu pay.
Adda dagiti istoria Ti Rabrabbi, a naisangsangayn ti "Nakakaskasdaaw a Lampara ni Aladdin", "Ni Ali Baba ken dagiti Uppat a pulo a Mannanakaw" ken ti "Dagiti Pito a Panagbanbaniaga ni Sinbad ti Aglaylayag", bayat a naikeddeng a dagotyo ket pudno ti Tengnga a Daya a sarsarita, dagitoy ket saan idi a paset Ti Rabrabii kadagiti Arabiko a bersion, ngem nainayon dagityo iti urnong babaen ni Antoine Galland ken dagiti dadduma pay a Europeano nga agipatpatarus.[4] Ti nakaparang-ay ken nabaknang a dandaniw ken dagiti poetiko a bitla, dagiti kansion, kankanta, dagiti panagdungdung-aw, dagiti himno, panaglimlimos, panagdaydayaw, panagpagpakaasi, burburtia ken dagiti anotasion nga inted babaen ni Scheherazade wenno dagiti karakter ti saritana ket naisangayan iti Arabiko a bersion iti libro. Adda dagiti ababa nga aglaon laeng ti maysa a linia, bayat a dagiti dadduma ket aglaon kadagiti adadu ngem sangapulo a linia.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Kitaen ti pannakailadawan ti panid ti titulo iti Grub St nga Edision iti Yamanaka ken ni Nishio (p. 225)
- ^ Marzolph (2007), "Arabiano a Rabrabiis", Ensklopedia iti Islam (Leiden: Brill) I.
- ^ Adda dagiti eskolar a pagallilawan no ania ti husto a porma ti kasisigud a kaibuksilan ti nagan ni Scheherazade,kitaen ti ti nota iti bukod nga artikulo ti wiki ni Scheherazade a maipanggep ti daytoy a banag
- ^ John Payne, Alaeddin ken ti Naenkantuan a Lampara ken Dadduma pay a Sarsarita, (Londres 1901) ket mangited kadagiti salaysay ti pannakasarak ni Galland iti 'Hanna' idi 1709 ken ti pannakaduktal iti Bibliothèque Nationale, Paris, dagiti dua nga Arabiko a manuskrito nga aglaon ti Aladdin ken dagiti dua pat a nainayon a sarsarita. Testo iti "Alaeddin ken ti Naenkatuan a Lampara"
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Arabiano a Rabrabii idiay Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig ti Sangaribo ket Maysa a Rabrabii idiay Wikiquote

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Etika
Ti etika, naamammoan pay a kas ti moral a pilosopia, ket maysa asanga ti pilosopia a mangiraman ti panakaisistema, panagikanawa, ken panagipatalked kadagiti konsepto kadagiti kalintegan ken dagiti dakes a panagkukua.[1] Daytoy ket manipud ti a balikas ti ethos, a kayatna saoen ket "karakter". Dagiti kangrunaan a paset ti panagadal iti etika ket mabalin a mabingbingay iti 4 a pagtignayan a luglugar:[1]
- Meta-etika, maipanggep ti teoretikal a kaibuksilan kenreperensia kadagiti moral a panagipaltiing no kasano ti panagikeddeng dagiti pateg ti kinapudnoda (no adda);
- Normatibo nga etika, maipanggep ti praktikal a kaibuksilan ti panagikeddeng ti moral a dalan ti tignay;
- Deskriptibo nga etika, naamammoan pay a kas ti maipadpada nga etika, ket isu ti panagadal dagitoi pammati a maipanggep ti moralidad ti tattao;
- Naipakat nga etika, maipanggep ti panaggun-od kadagiti pagbanagan ti moral kadagiti naisangsangayan a kasasaad;
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hoy, D. (2005), Kritikal a resistansia ti kalpasan nga estrukturalismo aginggana ti kalpasan a kritiko, Instituto ti Teknolohia ti Massachusetts, Massachusetts.
- Lyon, D. (1999), Kalpasan a modernidad, Maika-2 nga ed, Open University Press, Buckingham.
- Singer, P. (2000), Dagiti Sinursurat iti etikal a biag, Harper Collins Publishers, Londres.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pangyuna iti Etika babaen ni Paul Newall, para kadagiti agdadamo.
- Etika, 2d ed., 1973. babaen ni William Frankena


text:
Panagipatarus
Ti panagipatarus ket isu ti komunikasion iti kaibuksilan ti testo iti pagsasao a taudan ti pagsasao babaen ti maysa a kapada ti testo ti pagsasao a puntaan.[1] Bayat a ti panagbarubasa ket saan a madudua a nasapsap ngem ti panagsurat, ti panangipatarus ket nangrugi laeng kalapsan ti panagparang ti naisurat a literatura; adda dagiti bassit a pannakaipatarus iti Sumerio nga Epiko ni Gilgamesh (ca. 2000 BCE) kadagiti pagsasao ti Abagatan a laud nga Asia idi maikadua a milenio BCE.[2]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti Oxford Kakuyog ti Pagsasao nga Inggles, Namit Bhatia, ed., 1992, pp. 1,051–54.
- ^ J.M. Cohen, "Panagipatarus", Ensiklopedia Amerikana, 1986, vol. 27, p. 12.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Balcerzan, Edward, ed., Pisarze polscy o sztuce przekładu, 1440-1974: Antologia (Polako a mamannnurat iti Arte ti Patarus, 1440-1974: maysa nga Antolohia), Poznań, Wydawnictwo Poznańskie, 1977.
- Bassnett, Susan (1990). Dagiti panagadal ti panagipatarus. London & New York: Routledge. ISBN 0-415-06528-3.
Dagiti silo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Panagipatarus idiay Wikimedia Commons
- Kitaen ti Panagipatarus iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)


text:
Sangalubongan a Korte ti Hustisia
Ti Sangalubongan a Korte ti Hustisia (Ingles: International Court of Justice, Pranses: Cour internationale de Justice; sapasap a tinawtawagan a kas ti Korte ti Lubong) ket isu ti kangrunaan nga ima ti hustisia iti Nagkaykaysa a Pagpagilian. Daytoy ket naikuartel idiay Palasio ti Kappia idiay Hague, Olánda. Ti kangrunaan a rebbengna ket ti mamngikeddeng kadagiti nainkalintegan a suppiat a nait-ited iti daytoy babaen dagiti estado ken ti mangited kadagiti panirigan a balakd kadagiti nainkalintegan a salusod a nait-ited babaen babaen dagiti naikeddeng nga ima ti sangalubongan, dagiti ahensia, ken ti Sapasap nga Asemblia ti Nagkaykaysa a Pagpagilian.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Rosenne S., "Ti kotre ti lubong ni Rosenne: ania kadi daytoy ken kasano nga agtignay Maika-6 nga ed (Leiden: Martinus Nijhoff, 2003).
- Dagiti Keddeng iti Korte ti Lubong
- Van Der Wolf W. & De Ruiter D., "Ti Sangalubongan a Korte ti Hustisia: Dagiti KInapudno ken dagiti Dokumento a Maipanggep ti Pakasaritaan ken Obra iti Korte" (Gimongan dagiti Sangalubongan a Korte, 2011)
External links[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Sangalubongan a Korte ti Hustisia idiay Wikimedia Commons
- Sangalubongan a Korte ti Hustisia, Opisial a sitio (Ingles)


text:
Hainismo
Ti Hainismo ket tradisional a naamammuan iti Haina darma, ket maysa a Indiano a relihgion a mangpatuldo iti maysa adalan iti saan kinaranggas kadagiti amin a sibibiag a parsua. Daytoy ket maysa kadagiti kaduogan a relihion iti lubong a matugotan kadagiti ramutna iti taga-ugma nga India.[1] Ti kinunkuna ti tradision iti daytoy a pammati ket insersermon babaen dagiti duapulo ket uppat a nagsasaruno a nangitaktakder iti pammati a naamammuan a kas ti tirthankara. Ti Hainismo ket mangiyunay-unay ti espiritual a kinawaya ken panagpapada a baetan kadagiti amin a porma ti biag. Dagit iagsansanay iti daytoy a relihion ket namatmatidad a ti di naranggas ken kabukbokodan a panagtengngel ket isu ti pamay-an a pakabalinanda a makagun-od ti pannakawaya manipud ti siklo dagiti panagungar manen.
Ti Hainismo ket maysa a relihioso a minoridad idiay India, nga adda dagiti 4.2 riwriw a sumursurot, ken dagiti sumorsurot kadagiti imigrante a komunidad idiay Belhika, idiay Estados Unidos, idiay Kanada, Hong Kong, Hapon ken Singapur.[2] Dagiti Hain ket addaanda kadagiti kangatuan a degrado iti literasia para kadagioti amin a relihioso a komunidad idiay India,[3] ken dagiti biblioteka ti manuskritoda ket isu ti kaduogan iti pagilian.[4]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Hainismo ket maysa a representatibo iti shramana a tradision, nga isu idi ket mays a saan a Vedic a tignay a maipada iti naipakasaritaan a relihion ti Vedic. Ti tunggal may kadagitoy a sanga ti taga-ugma a relihion ti Indian ket nakaimpluensia met laeng kadagiti kaniada. Ti shramana a tradision ket akinrebbeng idi para kadagiti mainaig a konsepto iti saṃsāra ken moksha.[1] Adda pay reperensia iti Rishabha, ti immuna a jaina tirthankara, iti Vedic a literatura.[5]
Ti pannakaipakita ti labus a pigura ti maysa a lalaki iti puseto nga nakatakder nga agmetmeditasion ket adu a makita idiay Ginget ti Indus a Sibilisasion, a mangipakpakita ti pannakaikapetna iti Hainismo.[6][7] Ni Ram Prasad Chanda, nga isu idi ti nangimaton ti panagkalkali iti Ginget ti Indus a Sibilisasion, ket nangibagbaga:[8]
Saan laeng a dagiti nakatugaw a diosen kadagiti selio ti Indus ket adda ida ti yoga a postura ken nakasaksi ti kaadda ti Yoga idiay Ginget ti Indus a Sibilisasion iti dayta nga adayo a panawen, dagiti agtaktakder a diosen kadagiti selio ket mangipakpakita pay ti Kayotsarga (tiagtaktakder a postura iti meditasion) a puesto. Ti postura a Kayotsarga ket naisalsalunima iti Hain. Daytoy ket maysa apostura a saan nga agtugtugaw ngem agtaktakder daytoy. Iti Adi Purana a Libro XV III, ti postura aKayotsarga ket naipalplawag iti pannakaikapet iti penitensia ni Rishabha.
Ni Pārśva ket isu ti kasapaan a tirthankara a mabalin a makedngan amapetsaan; isu ket nagbiag idi maika-9 a siglo BCE.[9] Dagiti tradision ket nangibagbaga a dagiti nagannak kenni Mahavira' ket sinursurotda dagiti insursurona. Nupay kasta, isu ket saan a maikeddeng a kas ti nangibangon ti Hainism. Ni Herman Jacobi, ti maysa a nalatak nga indologista, ket nangisurat:[5]
Awan ti maipaneknekan a ni Parshva ket isu idi ti nangbangon ti Hainism. Ti Hain a tradision ket nagkaykaysa iti panagaramid kenni Rishabha a kas tirthankara a kas ti nangibangon ket mabalin nga adda naipakasaritaan iti tradision a mangaramid kaniana iti immuna a tirthankara.
Ii maika-6 a BCE, ni Vardhamana Mahavira ket nagbalin a maysa kadagiti kaimpluensiaan a manursuro iti Hainismo.[10] Isu ket nangbangon ti dakkel a grupo dagiti disipulo a nakaadal ken simmursurot kadagiti insursurona. Dagiti disipulo ket tinawtawaganda isuna a kas ti jina, a literal a maipatarus a kas agparparikma. Dagiti kinaudi a simmursurot kaniana ket nagus-usarda ti nabaliwan a titulo a mangitudo kaniada: Hain, dagiti sumursurot ti jina.[11]
Idi las-ud ti maika-4 a siglo BCE, ti Mauryan a Dinastia ket dimteng a nagturay. Ti immuna nga emperador ti Mauryan, ni Chandragupta, ket nagbalin a Hain kadagiti kinaudi a paset ti panagbiagna. Isu idi ket disipulo ni Badhrabahu, ti maysa a Hain ācārya nga akinrebbeng para iti pannakaiyaddang ti Hainismo idiay abagatan nga India.[12] Ti Kalinga ket taengan idi dagiti Haina. Ti mannakigubat nga emperadorna a ni Kharavela[13] ket akinrebbeng idi para iti pannakaiyaddang ti Hainismo iti ballasiw ti Indiano a subkontinente. Ti taga-ugma asiudad ti Pithunda, kapitolio iti Kalinga, ket naipalplawag iti jaina a testo ti Uttaradhyana Sutra a kas maysa a nangruna a sentro idi panawen ti Mahavira, ken kankanayon idi a papanan babaen dagiti agtagtagilako manipud idiay Champa.[14] Ni Rishabha, ti immuna a tirthankara, ket rinaraeman ken dinaydayawan idi idiay Pithunda ken naamammuan a kas ti Kalinga Jina. Idi maika-4 a siglo BCE, ni Mahapadma Nanda ket pinarukmana ti Kalinga ken nangala ti maysa nga estatua ni Rishabha manipud idiay Pithunda ken inpanna idiay kapitoliona a Magadha. Ti panagraut ni Ashoka ken ti panagay-ayat ti annuroten a Budista ket nagpakaro a nagparmek kadagiti Hain iti Kalinga. Nupay kasta, idi umuna a siglo BCE ti empedor Kharvela ket pinarukmana ti Magadha, innalana ti estatua ni Rishabha ken inkabilna idiay Udaygiri, idiay asideg ti kapitoliona a Shishupalgadh. Dagiti rukib ti Khandagiri ken Udaygiri idiay asideg ti Bhubaneswar ket isu laeng dagitoy ti nabatbati a bato a monunento ti Hain idiay Orissa.[15]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Shah 1998a, p. 8
- ^ Glasenapp 1999, p. 271
- ^ 2001 a Datos ti Senso iti relihion ket naipablaak, Gobierno ti India, naala idi 1 Septiembre 2010
- ^ Dundas 2002, p. 83
- ^ a b Sangave 2001, p. 131
- ^ Rankin 2010, p. 44
- ^ Sangave 2001, pp. 107–108
- ^ Chatterjee 1932, p. 159
- ^ Charpentier 1922, p. 153
- ^ Fisher, Mary Pat (2008), Dagiti Sibibiag a Relihion (Maika-7 nga ed.), Upper Saddle River: Pearson Education, p. 120
- ^ Sangave 2001, pp. 100–101
- ^ Glasenapp 1998, p. 42
- ^ Tobias 1991, p. 100
- ^ Ghadai, Balabhadra (Hulio 2009), "Maritimo a Tawidan iti Orissa", Orissa a Panagrepaso, naala idi 12 Nobiembre 2012
- ^ Dundas 2002, pp. 113, 201
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Charpentier, Jarl (1922), "Ti Pakasaritaan dagiti Hain", Ti Cambridge a Pakasaritaan ti India (Cambridge) 1
- Chatterjee, Ramananda (1932), Ti Moderno a Panagrepaso 52, Prabasi Press Private Limited
- Cort, John E. (1995), "Dagiti Hain a Kamalig ti Pannakaammo : Dagiti Tradisional a Biblioteka idiay India", Warnakan ti Oriental a Kagimongan ti Amerikano 115 (1): 77, doi:10.2307/605310
- Dundas, Paul (2002), Dagiti Hain, Routledge, ISBN 978-0-415-26605-5
- Glasenapp, Helmuth Von (1999), Hainismo: Ti Indiano a Relihion ti Pannakisalakan, Delhi: Motilal Banarsidass, ISBN 81-208-1376-6
- Jacobi, Hermann (1884), Jaina Sutras Pasett I, Dagiti Sagrado a Libro iti Daya 22
- Jain, Jyotindra; Fischer, Eberhard (1978), Haina nga Ikonograpia, Brill Publishers, ISBN 978-90-04-05259-8
- Jaini, Padmanabh S. (1991), Henero ken Pannakisalakan: Dagiti Suppiatan ti Haina iti Espiritual a Pannakawaya iti Babbai, Unibersidad ti California, ISBN 978-0-520-06820-9, naala idi 10 Enero 2013
- Jaini, Padmanabh S. (1998), Ti Haina a Dalan iti Puripikasion, Motilal Banarsidass, ISBN 978-81-208-1578-0, naala idi 10 Enero 2013
- Jaini, Padmanabh S. (2000), Dagiti naurnog a Papel kadagiti Panagadal ti Haina, Motilal Banarsidass, ISBN 978-81-208-1691-6, naala idi 10 Enero 2013
- Koller, John M. (Hulio 2000), "Ti Syādvadā a kas ti Epistemolohiko a Tulbek iti Haina a katengngaan a Waya iti Metapisika ni Anekāntavāda", Pilosopia Daya ken Laud (Honululu) 50 (3): 628, doi:10.1353/pew.2000.0009, ISSN 0031-8221, JSTOR 1400182
- Rankin, Aidan (2010), Adu a Bangir ti Saririt: Ti Baro a Politika iti Kararua, John Hunt Publishing, ISBN 978-1-84694-277-8
- Sangave, Vilas Adinath (1980), Komunidad ti Haina (Maika-2 nga ed.), Bombay: Nadayeg a Prakashan, ISBN 978-0-317-12346-3
- Sangave, Vilas Adinath (2001), Dagiti Rupa ti Hainolohia: Napilpili Papel ti Panagsukisok iti Kagimongan ti Haina, Relihion, ken Kultura, Mumbai: Nadayeg a Prakashan, ISBN 978-81-7154-839-2
- Sangave, Vilas Adinath (2006), Dagiti Aspeto ti Haina a relihion (5 nga ed.), Bharatiya Jnanpith, ISBN 978-81-263-1273-3
- Shah, Natubhai (1998a), Hainismo: Ti Lubong dagiti Agparparikma 1, Sussex Academic Press, ISBN 978-1-898723-30-1
- Shah, Natubhai (1998b), Hainismo: Ti Lubong dagiti Agparparikma 2, Sussex Academic Press, ISBN 978-1-898723-31-8
- Shah, Umakant P. (1987), Jaina-Rupa-Mandana, Abhinav Publications, ISBN 978-81-7017-208-6
- Sethia, Tara (2004), Ahiṃsā, Anekānta ke Hainismo, Motilal Banarsidass, ISBN 978-81-208-2036-4
- Tobias, Michael (1991), Puersa ti Biag: Ti Lubong ti Hainismo, Jain Publishing Company, ISBN 978-0-87573-080-6
- Upadhye, A. N. (1982), "Mahavira ken dagiti Insursurona", iti Cohen, Richard J., Warnakan ti Oriental a Kagimongan ti Amerikano (Oriental a Kagimongan ti Amerikano) 102 (1), doi:10.2307/601199, JSTOR 601199
- Vallely, Anne (2002), Dagiti Agsalsalaknib ti Transsendente: Ti Maysa nga Etnolohia itimaysa a Komunidad ti Asetiko a Hain, Unibersidad ti Toronto a Pagmalditan, ISBN 978-0-8020-8415-6
- Vyas, R.T. (1995), Dagiti Panagadal iti arte ti Haina ken ikonograpia ken dagiti kakuyogana suheto, Abhinav Publications, ISBN 978-81-7017-316-8
- Wiley, Kristi L. (2009), Ti A aginggana ti Z iti Hainismo, Scarecrow Press, ISBN 978-0-8108-6821-2
- Williams, Robert (1991), Yoga nga Haina: Ti Panagsukisok iti Mediebal a Śrāvakācāras, Motilal Banarsidass, ISBN 978-81-208-0775-4


text:
Dalem
Ti dalem ket maysa a nangruna nga organo nga adda kadagiti bertebrata ken dagiti dadduma pay nga ayup. Adda daytoy kadagiti adu nga annong, a mairaman ti panagikkat iti rugit, biosintesis ti protina, ken ti panagpataud kadagiti biokimiko a nasken para iti pannakalpa. Tidalem ket nasken para iti panagbiag; awan ti agdama a waya a mangsukat para iti nabayag a kaawan ti annong ti dalemm, ngem adda met dagiti baro a pamay-an ti dialisis ti dalem a mabalin a mausar iti nabiit.
Daytoy nga organo ket adda ti nangruna a papel iti metabolismo ken adda dagiti nadumaduma nga annong iti bagi, a mairaman ti panagipenpen ti glukoheno, panagrungsot kadagiti nalabbasit a selula ti dara, sintesis ti protina ti plasma, panagpataud ti hormona, ken panagikkat ti rugit. Daytoy ket adda iti baba ti diapragma itipusong a rehion ti tian. Daytoy ket agpataud iti apro, ti maysa nga alkalino a kompuesto a tumolong iti pannakalpa babaen ti emulsipikasion kadagiti lipido. Ti nangato ti pannakaipangruna dagiti kulanit ti dalem ket mangtimbeng kadagitinadumaduma iti adu ti tomona a biokimiko a reaksion, a mairaman ti sintesis ken ti pannakaburak dagiti bassit ken narikut a molekula, nga adu kadagitoy ket nasken para kadagiti nangruna nga annong.[1]
Ti terminolohia a mainaig iti dalem ket kanayon a mangrugi iti hepar- wenno hepat- manipud ti Griego a balikas ti dalem, hēpar (ἧπap, ramut hepat-, ἡπat-).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Maton, Anthea; Jean Hopkins, Charles William McLaughlin, Susan Johnson, Maryanna Quon Warner, David LaHart, Jill D. Wright (1993). Biolohia ti Tao ken Salun-at. Englewood Cliffs, New Jersey, USA: Prentice Hall. ISBN 0-13-981176-1. OCLC 32308337.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Dalem idiay Wikimedia Commons


text:
Nalatak a Selio iti Estados Unidos
Great Seal of the United States
Bangir iti Selio
Dagiti salaysay
Agus-usar
Ti
Estados Unidos
Naampon
1782
Paltok
Maysa a nabalitokan a gloria, a nagparparang iti ulep, a palpalikmutan iti lugar nga asul nga addaan iti sangapulo ket tallo a maris a pirak a bit-bituen
Kalasag
sangapulo ket tallo nga agtaktakder a baras, iti maris a pirak ken nalabbaga; ken maysa a nakailad a maris nga asul
Gayamudaw
Maysa a
Paltok nga Agila a naipakita
Pasasao
E pluribus unum (iti rupa)
Annuit cœptis ken Novus ordo seclorum (iti bangir)
Sabsabali a nagyan
Iti kanawan a kabbeng ti agila ket sanga ti olibas; iti kanigid a kabbeng ket sangapulo ket tallo a pan-pana; iti sippit na ket, maysa a skroll nga addaan ti pasasao; ti bangir ket addaan iti piramida a saan pay a nalpas. Iti murdong ket maysa a mata iti uneg ti trianggulo, a napalikmutan iti gloria."
Panag-usar
Iti tungpalan,
sursurat a patente, ken adu pay
Ti
Nalatak a Selio iti Estados Unidos ket naus-usar a pamasingkedan kadagiti dokumento nga isaysayasay iti Pederal a gobierno iti Estados Unidos. Ti balikas ket inus-usar para iti pisikal a selio ken ti kadawyan a tabas. Ti Nalatak a Selio ket immuna a nau-usar iti publiko idi 1782.
Ti rupa ken bangir ti nalatak a selio ket maus-usar a nailian nga
eskudo iti Estados Unidos. [1]


text:
Plantilia:IMDb nagan
IMDb nagan iti Internet Movie Database
Daytoy ti plantilia nga agpataud kadagiti silpo iti Internet Movie Database para kadagiti nagan ti tattao iti pelikula. Daytoy ket nasken laeng a mausar ti paset "dagiti silpo ti ruar" ti maysa nga artikulo.
- Ti mangisilpo ti obra (pelikula/sine, Telebision wenno programa ti Web/serie, ay-ayam a video, kdpy.), usaren ti {{IMDb titulo}}.
- Ti mangisilpo ti naisangayan nga episode ti telebision wenno episode ti serie ti Web, usaren ti {{IMDb episode}}.
- Ti mangisilpo ti maysa listaan ti episode, usaren ti {{IMDb episodes}}.
- Ti mangisilpo ti kompania, usaren ti {{IMDb kompania}}.
- Ti mangisilpo ti karakter, usaren ti {{IMDb karakter}}.
- Ti mangisilpo ti gunguna, usaren ti {{IMDb gunguna}}.
Dagiti linaon
Panagusar[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti parametro ti required ket ti numero ti ID . Ti plantilia ket usarenna ti titulo ti artikulo a kas ti angkla a testo:
* {{IMDb nagan |ID}} * {{IMDb nagan | id = ID }}
Ti panangisilpo ti testo iti sabali ngem ti nagan ti artikulo, usaren ti maikadua a parametro:
* {{IMDb nagan|ID |Nagan}} * {{IMDb nagan | id = ID | name = Nagan}}
Ti panangisilpo ti testo manipud ti datos idiay Wikidata, saan nga agusar ti aniaman a parametro:
* {{IMDb nagan}}
Daytoy ket mabalin a mausar no ti panid ti Wikipedia ket aglaon kadagiti pangrikep ti panangipalpalawag; kas pagarigan ti panid ti John Smith (aktor) usaren ti
{{IMDb nagan|0808774|John Smith}} tapno adda ti "John Smith iti Internet Movie Database" embes a ti "John Smith (aktor) iti Internet Movie Database". Daytoy ket nasken no kayat ti aginayon ti maysa a silpo ti IMDb iti maysa nga artikulo a maipanggep sabali a tao weeno banag ngem ti naisilpo a tao (kas pagarigan, no iramannmo ti silpo ti IMDb para kenni Bette Davis iti artikulo ni Joan Crawford , nasken nga inaganam ti nagan ni Bette Davis a kas ti testo para iti silpo nga agus-usar it idaytoy a pagpilian).
Ti parametro ti
|section= ket mabalin nga iyasentar iti
award (mapili pay ti
awards) wenno
bio (mapili pay ti
biography) tapno maisilpo kadagiti gunguna wenno biograpia a paset para iti dayta a tao.
{{IMDb nagan|0000008|Marlon Brando|section=award}}mangited ti:
{{IMDb nagan|0000008|Marlon Brando|section=bio}}mangited ti:
Kas pagarigan[urnosen | urnosen ti taudan]
Datos ti plantilia[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy ket isu ti dokumentasion ti TemplateData para iti plantilia nga inus-usar babaen ti VisualEditor.
IMDb nagan
Daytoy a plantilia ket agpataud kadagiti silpo iti Internet Movie Database para kadagiti nagan ti tattao ti pelikula.


text:
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Made by
Alejandro Mery based on Image:Flag_of_Sicily.svg Stemma ufficiale della Regione Siciliana - official Coat of arms of Sicily (from Angelo Romano) which is also {{ PD-self}}
Panaglisensia [ urnosen ]
Public domain Public domain false false
Siak, ti agtengtengel ti karbengan ti kopia iti daytoy nga obra, ibbatak daytoy nga obra iti
. Daytoy ket maipakat iti sangalubongan. pagturayan a publiko
Kadagiti sabali a pagilian daytoy ket saan a mabalin a nalinteg; no kastoy ket:
Siak ket agitited ti sinoman ti karbengan nga agusar iti daytoy nga obra
para iti aniaman a panggep, nga awan dagiti kasasaad, malaksid no adda dagiti kasasaad a masapul babaen ti linteg.
Public domain Public domain false false Pakasaritaan ti papeles
Panagusar iti papeles
Ti sumaganad a silsilpo ti panid iti daytoy a papeles:
Global a panagusar ti papeles
Dagiti sumaganad a wiki ket agus-usar iti daytoy a papeles:
Panagusar idiay af.wikipedia.org
Panagusar idiay an.wikipedia.org
Panagusar idiay ar.wikipedia.org
Panagusar idiay arz.wikipedia.org
Panagusar idiay ast.wikipedia.org
Panagusar idiay az.wikipedia.org
Panagusar idiay be.wikipedia.org
Panagusar idiay bn.wikipedia.org
Panagusar idiay br.wikipedia.org
Panagusar idiay bs.wikipedia.org
Panagusar idiay ca.wikipedia.org
Kitaen
ti adu pay a global a panagusar iti daytoy a papeles.
Daytoy a papeles ket naglaon ti naipatinayon a pakaammo, a mabalin a nainayon manipud ti dihital a kamera wenno skanner a naaramat a pangpartuat wenno pang-digitize itoy.
No ti papeles ket saan a nabalbaliwan manipud iti kasisigud a kasasaad, adda dagiti sumagmamano a salaysay a mabalin a saan a napno a maipakita ti nabaliwan a papeles.


text:
Dinosauro
Ti dinosauro ket dagiti adu ti nadumaduma a kitana a grupo nga ayup ti klade Dinosauria. Immunada a nagparang idi las-ud ti Triasiko a paset ti panawen, idi agarup a 230 riwriwyears a tawtawen, ket isu dagitoy idi dagiti nagturay a naindagaan a bertebrado para kadagiti 135 riwriw a tawtawen, manipud idi rugi ti Hurasiko (idi agarup 200 riwriw a tawtawen) aginggana idi gibus ti Kretaseo (idi 65.5 riwriw a tawtawen), nga idi ti Kretaseo–Paleoheno a pasamak ti panag-awan a nagiturong ti panag-awan kadagiti kaaduan a grupo ti dinosauro idi pakalpasan ti Mesosoiko a Panawen. Dagiti posil a rehistro ket mangipakita a dagiti billit ket nagtaud manipud kadagiti teropodo dinosauro idi las-ud ti Hurasiko a Paset ti Panawen, ken naibanagan dagitoy a subgrupo dagiti dinosauro iti moderno a sistema a pannakidasig.[1][2] Adda dagiti billit a nagbiag manipud ti panag-awan a pasamak a rimsua idi 65 riwriw a tawtawen, ken dagiti putotda kat nagtultuloy kadagiti dinosauro a nagtaudan agingana tatta nga agdama nga aldaw.
Dagiti paammo ken dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Gauthier, Jacques; de Querioz, Kevin; Gall, Lawrence F. (2001). "Dagiti Nadutdutan a Dinosauro, agtaytayab a dinosauro, nabalangatan a dinosauro, ken ti nagan nga 'Aves'." (PDF). Ti Baro a Perspektibo iti Taudan ken Nasapa nga Ebolusion dagiti Billit: Nagbanagan ti Internasional a Timpuyog iti Pammadayaw kenni John H. Ostrom. Peabody a Museo iti Masna a Pakasaritaan, Unibersidad ti Yale. ISBN 0-912532-57-2. Naala idi 2009-09-22.
- ^ Zhou, Z. (2004). "Ti taudan ken nasapa nga ebolusion dagiti billit: pannakaduktal, supsuppiat, ken dagiti perspektibo manipud ti posil nga ebidensia". Naturwissenschaften 91 (10): 455–471. Bibcode:2004NW.....91..455Z. doi:10.1007/s00114-004-0570-4. PMID 15365634.


text:
LA UNION - Dead on arrival iti Bacnotan District Hospital ti maysa a mister idinto a madama pay laeng a maag-agasan iti Ilocos Training Regional Medical Center (ITRMC) San Fernando, La Union ti maysa pay nga indibidual kalpasan a nairaman dagitoy iti vehicular accident a napasamak idiay kawatiwatan ti Brgy. Guinabang, Bacnotan, La Union agarop 1:30 ita nga malem.
Nabigbig ti pimmusay a ni Leonardo Rimiedo, idinto a ti maysa pay a biktima ket ni Larry Corpuz, agpada dagitoy nga addaan ti asawa ken residente ti Brgy. Cabugao, Bacnotan, La Union.
Maibasar iti report babaen ti phone interview kenni PO1 Gemma Cayabyab, dagiti biktima ket agturturong ti amianan a direksyon no nasadino a nakalugan dagitoy ti motor a ti driver ket ni Rimiedo idinto a backride ni Corpuz idi a nakasinnabat da ti Isuzu Sportivo – ZLP-90 a minaneho ni Daniel Sabiano, residente ti Brgy. Poblacion, Sudipen, La Union idi mapasamak ti head on collision dagitoy.
Gapu iti kinapigsa ti impact ti aksidente agpada a nadalep dagiti biktima ket dagus a naiturong iti ospital.
Iti agdama ti respondent driver ket adda ita iti kustodiya ti Bacnotan PNP.


text:
Jean-Paul Sartre
Ni Jean-Paul Charles Aymard Sartre (Hunio 21, 1905 – Abril 15, 1980) ket maysa a Pranses nga eksistentialista a pilosopo, dramaturgo, nobelista ken agdildillaw iti literatura.
Napili a kas mapadayawan iti Premio Nobel iti Literatura idi 1964, ngem saanna nga inawat ti premio ta imbatadna a naynay a pagkedkedkedanna dagiti opisial a pammadayaw ken gapu ta dina kayat ti mairaman kadagiti institution.
Kabibiag[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti obrana[urnosen | urnosen ti taudan]
- L'imagination (Panagipagpagarup: Kapanunutan a Panagdillaw), 1936
- La transcendance de l'égo (Ti Panagsagudayan iti Agum) 1937
- La nausée (Alidukdok), 1938
- Le mur (Ti Taleb), 1939
- Esquisse d'une théorie des émotions (Panagiladawan ti Teoria dagiti Rikna), 1939
- L'imaginaire (Ti Panagipagpagarup), 1940
- Les mouches (Dagiti Ngilaw), 1943 - maysa a moderno a bersion ti Oresteia
- L'être et le néant (Pada a tao ken Panakaawan), 1943
- Réflexions sur la question juive (Antisenito ken Hudio; literario a, Dagiti Panagpanpanununot iti Hudio a Salusod), 1943
- Huis-clos (Awan ti Rummuaran]]), 1944
- Les Chemins de la liberté (Dalanan ti Panakawaya) trilohia, a naglaon kadagiti:
- Morts sans sépulture (Dagiti Nangabak, literatio, Panakapatay nga awan ti panakaitabon), 1946
- L'Existentialisme est un humanisme (Eksistentialismo ken Humanismo), 1946
- La putain respectueuse (Ti Siraraem a Pampam) 1946
- Qu'est ce que la littérature? (Ania iti literatura?), 1947
- Baudelaire, 1947
- Dagiti Kasasaad, 1947–1965
- Les mains sales (Dagiti Narugit nga Ima), 1948
- "Orphée Noir" (Nangisit nga Orpeo), pangyuna ti Anthologie de la nouvelle poésie nègre et malgache. inurnos babaen ni Léopold Sédar Senghor, 1948
- Le diable et le bon dieu (Ti Sairo ken ti Naimbag nga Apo), 1951
- Les jeux sont faits (Ti Ay-ayam ket Sumaruno), 1952
- Santo Sena, Aktor ken Martir, 1952
- Eksistentialismo ken dagiti Rikna ti Nagtagitaoan, 1957
- Les séquestrés d'Altona (Dagiti Naipato iti Altona), 1959
- Critique de la raison dialectique (Panagdildillaw iti Dialektiko a Rason), 1960
- Panagbirbiruk para iti Pamay-an (Inggles a patarus para iti umuna a sarita ti Panagdildillaw, Tomo I) 1962
- Les mots (Dagiti Balikas), 1964
- "Pakauna" iti libro ni Frantz Fanon a Dagiti Nakakaasi iti Daga
- L'idiot de la famille (Ti Maag iti Pamilia), 1971–1972 - ken ni Gustave Flaubert
- Cahiers pour une morale(Libro para kadagiti Etiko), 1983, 1947-48 paammo kadagiti etiko
- Les carnets de la drôle de guerre: Nobiembre 1939 - Marte 1940 (|Dagiti Diario ti Gubat: Dagiti kuaderno manipud kadagiti palso a gubat 1939-1940), 1984, dagiti kuaderno manipud kadagit panawena kapadasan ni Sartre iti Palso a Gubat iti 1939-1940
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Sartre's Debt to Rousseau" (PDF). Naala idi 2 Marso 2010.


text:
LAOAG CITY – Agtultuloy ti pannakaipatulod ti message of comfort ken kararag para ti alisto a panaglaing ti anak ni Ilocos Norte Congressman Rodolfo Fariñas a ni Board Member Ria Fariñas nga iti agdama ket addan iti St Luke's Medical Center idiay Manila.
Dagiti makaam-ammo, gagayyem, kakabagian ken dagiti umili ti Ilocos Norte ket agtultuloy ti panangikarkararag da ti panaglaingen iti kabiitan a panawen ti ubing a Fariñas iti napasamak kenkuana.
Saan met a nagpaudi ni Senador Miriam Defensor Santiago a nangipatulod ti message of comfort iti ubing a Fariñas.
Segun kenni Jesus Siazon Fariñas, maysa kadagiti kabagian dagiti Fariñas iti Ilocos Norte nga idi pay laeng damo nga aldaw ti anak ni Congressman Fariñas iti St Luke's ket nangipatulod ni Senador Santiago ti bouquet of roses iti ubing a Fariñas.
Ti bouquet of roses ket napakuyugan ti mensahe nga " Get well soon from Senator Miriam Defensor Santiago and Mr Narciso Y. Santiago Jr.
Malagip nga nag-walked out ni Sen Santiago iti hearing ti Committee on Foreign Affairs ti Commission on Appoinments kalpasan a kinuwestiyunaran ni Cong Fariñas ti quorum.
Kalpasan ti insidente ket inbaga ti senador nga pinabainan ti kongresista ngem met ti naiget anaglikudan ni Congressman Fariñas nga pinabainan na ti gayyem na a senadora.
Maysa ti ubing a Fariñas kadagiti sangapulo ket tallo a nasugatan ken natukkolan ti tulang idi naawanan ti kontrol ti lugan ni Judge Myra Shiela Nalupta Barba bayat ti tabon ti ama da a ni dati a Congressman Mariano Nalupta Jr idi Sabado, Setyembre 13.


text:
LAOAG CITY – Nagpatulong iti National Bureau of Investigation ti maysa a maatap a drug personality iti ciudad ti Laoag nga nagbalin a subject ti maysa a search warrant operation itay kallabes a lawas kalpasan a naammuan na a naplano a mamulaan ti ebidensiya babaen kadagiti kameng ti PNP Laoag.
Kinumpirmaran ni Atty Jayson Fereira, abogado ni Marwin Calina nga nagbalin a subject ti search warrant operation ti Brgy 7-B iti ciudad ti Laoag ngem negatibo ti resulta na nga nagpatulong da iti NBI kalpasan a nagpudno ti maysa nga housemate ni Calina nga kinasarita isuna ni SPO4 Rovi Manuel Balolong nga mangimula ti ebidensiya kontra kenni Calina ngem saan na nga inaramid gapu ta nakonsensiya.
Ti shabu nga maimula koma kenni Calina ket mapattapatta nga agbalor ti 400,000 agingga ti kagudua ti maysa a milyun a pisos.
Kabayatanna, naglikudan ni P/Supt Jeffrey Gorospe, OIC chief of police ti PNP Laoag ti akusasyon nga plinano da nangruna kenni SPO4 Balolong ti nagimula ti ebidensiya kontra kenni Calina.
Segun kenni Gorospe, nakaskasdaaw ti kadakel ti ebidensiya nga maipabpabasol a maimula iti nasao nga suspected drug drug personality gapu ta ti laeng makumkumpiskar da iti kaadduan nga operasyun da iti man drug buy bust wenno search warrant operation ket sumagmamano laeng a sachet ti maatap a shabu.
INpasigurado ti opisyal nga nakasagana da a dumalan ti imbestigasyun ken sumango iti aniaman a kaso a maipila kontra kadakuada..


text:
Elektron
Ti elektron (simbolo: e−
) ket maysa a subatomiko a partikula nga addaan ti negatibo nga elementario a kuriente a karga. Awan dagiti naamammoan a komponente wenno substruktura; iti sabali a baliks, daytoy ket kadawyan a naipanunutan a maysa a elementario a partikula. Ti elektron ket addan ti maysa a masa ti agarup a 1/1836 iti proton. Ti intrinsiko nga angular a darikmat (tayyek) iti elektron ket maysa a semientero a kuenta dagiti paset iti ħ, a kayatna a saoen a daytoy ket maysa a permion. Ti kontrapartikula iti elektron ket makunkuna a positron; kapadpadada daytoy ti elektron malaksid ti panag-awit ti kuriete ken dagiti dadduma a karga itikasumbangirna a senial. No ti maysa nga panagdungpar ti elektron iti maysa a positron, dagitoy dua a partikula ket baka dagupda a madadael, nga agpataud dagiti gama nga annaraar a poton. Dagiti elektron, a tagikua ti immuna a kaputotan iti lepton a pamilia ti partikula, a makibinglay iti grabitasional, nga elktromagnetiko ken nakapsot a pakipagtinnulongan.[5] Dagiti elektron, a kas dagiti amin a banag, ket addaan ti pakabuklan a mekaniko a tagikua dagiti dua a partikula ken dagiti allon, isu a dagitoy ket makidinnungpar kadagiti sabali a partikula ken mabalin a maidiprassion a kas iti lawag. Nupay kasta, daytoy a panagdua ket kasayaatan a maipakita ti panag-eksperimento kadagiti elektron, gapu ti kabassit unay ti masa. Gapu ti elektron ket maysa ap ermion, awan ti dua nga elektron ti makasakup ti agpadpada a kasasaad ti pakabuklan, babaen ti Pauli a panakailaksid a pamunganayan.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ The fractional version’s denominator is the inverse of the decimal value (along with its relative standard uncertainty of 4.2×10−13 u).
- ^ Ti karga ti elektron ket negatibo iti elementario a karga, nga addaan ti positibo a kuenta para iti proton.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dahl, P.F. (1997). Kilap dagiti annaraar iti katodo: Maysa a pakasaritaan ti Elektron ni J J Thomson. CRC a Pagmalditan. p. 72. ISBN 0-7503-0453-7.
- ^ Buchwald, J.Z.; Warwick, A. (2001). Dagiti pakasaritaan iti Elektron: Ti Panakaipasngay ti Mikropisika. MIT a Pagmalditan. pp. 195–203. ISBN 0-262-52424-4.
- ^ Thomson, J.J. (1897). "Annaraar a Katodo". Pilosopiko a Magasina 44: 293.
- ^ P.J. Mohr, B.N. Taylor, and D.B. Newell (2011), "Ti 2010 CODATA a Kuenta nga Italek iti Kangrunaan a Pisikal a Patuloy" (Web Bersion 6.0). Dagitoy a datos ket pinarangay babaen ni J. Baker, M. Douma, ken S. Kotochigova. Magun-od: http://physics.nist.gov/constants [Huebes, 02-Hun-2011 21:00:12 EDT]. Nailian a Pagadalan dagiti Pagalagadan ken Teknolohia, Gaithersburg, MD 20899.
- ^ Anastopoulos, C. (2008). Partikula wenno Allon: Ti Ebolusion itiKosepto iti Banag iti Moderno a Pisika. Princeton University Press. pp. 236–237. ISBN 0-691-13512-6.


text:
LAOAG CITY – Nakaalerto iti agdama dagiti Pinoy nga agnanaed iti Pahua town a paset ti Puna District ti Big Island, Hawaii kalpasan nga indeklara ni Hawaii County Mayor Billy Kenoi ti state of emergency gapu ti agtultuloy ti lava flow manipud iti Kilauea volcano.
Segun kenni Manny Pascua, taga Pasuquin, Ilocos Norte ken correspondent ti Bombo Radyo idiay Hawaii nga sumagmamanon a Pinoy ti nagbakwit iti nasao a lugar gapu ti posibilidad nga dumanon iti lugar da ti bumegbeggang a lava nga agay-ayus manipud iti nasao a bulkan.
Kuna ni Pascua nga karaman kadagiti Pinoy nga agnanaed iti Pahua town nga posible a turongen ti lava flow ket dagiti Ilokano manipud iti ili ti Pasuquin, Dingras, ciudad ti Laoag ken sumagmamano a paset ti Ilocos Norte ken Pilipinas.
Inbatad ni Pascua, ti lava flow ket agarup maysa a kilometro laengen ti kaadayu na sakbay a makadanon iti residential area.
Gapu iti daytoy, ti Department of Civil Defense idiay Hawaii ket awan sardeng na nga agmonmonitor iti bulkan.
Iti agdama ket 24 na oras ti panagmonitor dagiti kameng ti nasao a departamento no sadino nga uray rabii ket adda helicopter a mangiwaywayat ti aerial monitoring iti Kilauea volcano.
Segun pay kenni Pascua, saanen a daytoy ti damo a mapasamak ti lava flow idiay Big Island, Hawaii no di ket napasamak met idin sangapulo a tawenen ti napalabas idiay Calapana town no sadino nga adu a balay ti nagaburan ti pitak manipud iti bimtak a bulkan.
Malaksid kadagiti balay ket nagaburan pay ti pitak dagiti nursery nga pagtrabtrabahuan ti adu a Pinoy nga arigna nagbalin a disyerto agingga ita.
Ti Kilauea volcano ket nagbalin nga aktibo idi 1983 ken segun ti US Geological Survey ket umabot ti 61 ti recorded eruptions ti nasao a bulkan..
Idi bimtak ti Kilauea volcano idi 1983 ket 16 a balay ti nadadael iti Royal Gardens subdivision.


text:
LAOAG CITY - Addan iti kustudyar ti City Social Welfare and Development Office ditoy ciudad ti Laoag ti biktima ti panagrames nga ti suspek ket mismo nga ama na.
KUna ni Mrs Joan Pasigui ti CSWDO nagsagaba ti trauma ti biktima gapu ti napasamak kenkuana.
Ti biktima ket agtawen ti 15 idinto a ti suspek nga ama ket agtawen ti 37.
Basar ti palawag ti biktima, idi pay bulan ti Mayo iti daytoy a tawen a rinugian ti ama na a rinames ken itan ket masikog iti lima a bulan.
Imbatad ni Pasigui nga ita nga aldaw ket ipila da ti kaso kontra iti suspek nga ama kalpasan a nakumpleto amin dagiti kasapulan da a dokumento ken naawat da metten ti resulta ti medical examination ti biktima.


text:
Noli de Castro
Ni Manuel Leuterio de Castro, Jr. (naipasngay idi Hulio 6, 1949), nadayeg a naamammoan a kas ni Noli de Castro wenno "Kabayan" Noli de Castro, ket isu idi ti maika-14 a Bise Presidente iti Pilipinas (2004–2010).
Isu ket maysa a konmentarista ti radio ken telebision, ni De Castro ket nabutosan idi a kas maysa a Senador idi 2001 ken Bise Presidente idi 2004. Isu ti immuna a nawaya a kandidato ti naakala ti kangatuan a bilang dagiti butos iti maysa a senatorial a panagbutos ken immuna a nabutosan a Bise Presidente iti Pilipinas a nawaya a timmaray, nupay isu ket nagkampania kadagiti dua a panagbutos baben ti kimmaduan a nagsuporta ti pannakakandidato ken administrasion ni Gloria Macapagal-Arroyo.


text:
Literatura
Ti literatura wenno kurditan (manipud ti Latin litterae (ad-adu ngem maysa); letra) ket isu ti arte iti naisurat nga obra ken mabalin nga iti dadduma para a pasamak, ket mangitudo kadagiti eksklusibo a pannakaipablaak dagiti taudan. Ti balikas a literatura ket literal a kaibuksilan ti "dagiti banag a naaramid kadagiti letra" ken ti pars pro toto a termino "let-letra" ket sagpaminsan a naus-usar a mangibaga ti "literatura," a kas kadagiti pigura iti bitla "ar-arte ken letletra" ken "tao dagiti letra." Ti literatura ket sapasap a naidasig a kas addaan kadagiti dua a nangruna a porma ti piksion ken saan a piksion ken dua a nangruna a pamay-ay ti daniw ken prosa.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Literatura idiay Wikimedia Commons


text:
Algoritmo
Iti matematika ken siensia ti kompiuter, ti maysa nga algoritmo (i/ˈælɡərɪðəm/ al-gə-ri-dhəm) ket isu ti nagsasaruno a pamay-anipara iti panagpattapatta. Dagiti algoritmo ket inus-usar para kadagiti panagpattapatta, panagproseso ti datos, ken automado a panagrason.
Ti maysa nga algoritmo ket maysa nga makabanag a pamay-an a maiyebkas a kas listaan a mapatinggaan[1] kadagiti nasayaat a naipalawag a pangibagbagaan[2] para iti panagpattapatta iti annong.[3] Mangrugi manipud ti panangirugian a kasasaad ken ti umuna a maikabil (mabalin nga awan linaon),[4] dagitoy a pangibagbagaan ket mangipalawag ti panagpattapatta, a no matungpal, ket dumagos babaen ti mapatinggaan [5] a bilang kadagiti nasayaat a naipalawag nga agsasaruno a kasasaad, a kanungpalan nga agpataud ti "maiparuar"[6] ken agpatingga iti kanungpalan a kasasaad ti pagpatinggaan. Ti panagdaliasat manipud ti maysa a kasasaad iti sumaruno ket saan a nasken a deterministiko; adda met dagiti algoritmo, a naamammuan a kas dagiti pugto nga algoritmo, a manginayon ti pugto a maikabil.[7]
Urayno ti algorismo ni al-Khwārizmī ket maibagbaga kadagiti alagaden iti panagaramid ti aritmetiko nga agus-usar kadagiti Hindu-Arabiko a numeral ken ti sistematiko a pakailawlawagan ti linear ken dagiti kuadratiko nga ekuasion, ti pirgis a pormalisasion ti agbalinto a timoderno nga algoritmo ket nangrugi kadagiti panangipadas a mangsolbar ti Entscheidungsproblem (ti "problema ti panangikeddeng") nga insingasing babaen ni David Hilbert idi 1928. Dagiti simmaruno a pormalisasion ket naikuadro idi a kas dagiti panangipadas a mangipalawag ti "mapataudan a pannakaipattapatta"[8] wenno "mapataudan apamay-an";[9] dagita a pormalisasion ket nangiraman kadagiti Gödel–Herbrand–Kleene a panagsumro manen nga annong idi 1930, 1934 ken 1935, lambda kalkulo ni Alonzo Church idi 1936, "Pormulasion 1" ni Emil Post idi 1936, ken dagiti Turing a makina ni Alan Turing idi 1936–7 ken 1939. Ti panangited ti pormal a panangipalawag kadagiti algoritmo, a maipada iti intuitibo a pagarup, ket agtultuloy a kumarit a problema.[10]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Ti aniaman a klasikal a matematikal nga algoritmo, kas pagarigan, ket mabalin a maipalawag iti mapatinggaan a bilang dagit iInggles a balikas" (Rogers 1987:2).
- ^ Ti nasayaat a naipalawag a maipanggep iti ahente a mangitungpal ti algoritmo: "Adda met ti panagpattapatta nga ahente, kadawyan daytoy a maysa a tao, a mabalin a sumamay kadagiti pagbagbgaan ken mangtungpal kadagiti panagpattapatta" (Rogers 1987:2).
- ^ "ti maysa nga algoritmo ket maysa a pamay-an para iti panagpattapatta ti annong (a maipanggep ti napili a notasion para kadagiti sibubukel a numero) ... daytoy a pannakaipatingga (kadagiti numerikal nga annong) ket pakairesultaan iti kaawan ti pannakapukaw iti kinasapasap", (Rogers 1987:1).
- ^ "Ti maysa nga algoritmo ket addaan ti sero wenno ad-adu a naikabkabil, kasla kadagiti kaadu nga immuna a naited iti daytoy sakbay a mangrugi ti algoritmo" (Knuth 1973:5).
- ^ "Ti pamay-an anga adda amin kadagiti panangilasin ti maysa nga algoritmo malaksid a mabalin nga awan ti kinapatingga ket mabalin a matawagan ti 'panagpattapatta a pamay-an'" (Knuth 1973:5).
- ^ "Ti maysa nga algoritmo ket addaan ti maysa wenno ad-adu a maiparuar, kasla dagit ikaadu a nainaganan a maikabagian kadagiti maikabil" (Knuth 1973:5).
- ^ No man wenno saan a ti proseso nga addan ti pugto nga akin-uneg a proseso (saan a mairaman ti maikabil) ket maysa nga algoritmo ket maisuppiatan. Ni Rogers ket nangibagbaga ti kapanunotanna a: "ti panagpattapatta ket matungpat iti diskreto a nasayata ti addangna a moda, nga awan ti panag-usar kadagiti agtultuloy a pamay-an wenno dagiti analogo nga aruaten. . . matungpalto a maikeddengan, nga awan ti panag-usar kadagiti pugto a pamay-an wenno dagiti aruaten, a kas ti, dado" Rogers 1987:2.
- ^ Ni Kleene 1943 iti Davis 1965:274
- ^ Ni Rosser 1939 iti Davis 1965:225
- ^ Moschovakis, Yiannis N. (2001). "Ania kadi ti algoritmo?". Iti Engquist, B.; Schmid, W. Mathematics Unlimited — 2001 ken ti labes. Springer. pp. 919–936 (Paset II). ISBN 9783540669135.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kitaen ti Algoritmo iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)


text:
Antequera, Bohol
Ti Antequera ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Bohol iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Antequera ket nabingbingay a politikal kadagiti 21 a barbaranggay.[2]
- Angilan
- Bantolinao
- Bicahan
- Bitaugan
- Bungahan
- Canlaas
- Cansibuan
- Can-omay
- Celing
- Danao
- Danicop
- Mag-aso
- Poblacion
- Quinapon-an
- Santo Rosario
- Tabuan
- Tagubaas
- Tupas
- Obujan
- Viga
- Villa Aurora
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Bohol". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 6 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Visayas (Ingles) naala idi 25 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Bohol". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 6 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Premio Nobel
Ti Premio Nobel ket maysa a pammadayaw a mait-ited kadagiti tao ken organisasion a nakaaramid wenno nakaduktal kadagiti naisangsangayan a sukisok, nakapartuat kadagiti naidumduma a wagas ken panglakagan wenno alikamen, wenno nakaiburay iti naisalumina ken naindaklan a benepisio iti kagimongan. Daytoy a premio ket nabuangay babaen ti testamento ni Alfred Nobel, maysa a Sueko a chemist, industrialista ken imbentor ti dinamita.
Ti Premio Nobel, a mabigbig kas kangatuan a pammadayaw iti lubong iti agdama, ket tinawen a maited kadagiti sumaganad a kategoria:
- Premio Nobel iti Pisika (kedngan ti Akademia dagiti Siensia ti Naarian a Sueko)
- Premio Nobel iti Kimika (kedngan ti Akademia dagiti Siensia ti Naarian a Sueko)
- Premio Nobel iti Pisiolohia wenno Medisina (kedngan ti Instituto ti Karolinska)
- Premio Nobel iti Literatura (kedngan ti Sueko nga Akademia)
- Premio Nobel iti Kappia (kedngan ti Norwego a Komite ti Nobel Nobel, a pusgan ti Norwego Parlamento, Stortinget)
- Banko ti Sweden Premio iti Siensia Ekonomika iti Lagip ni Alfred Nobel (kedngan ti Akademia dagiti Siensia ti Naarian a Sueko)


text:
Asturias, Cebu
Ti Asturias ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Cebu iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Asturias ket nabingbingay a politikal kadagiti 27 a barbaranggay.[2]
- Agbanga
- Agtugop
- Bago
- Bairan
- Banban
- Baye
- Bog-o
- Kaluangan
- Lanao, Asturias
- Langub
- Looc Norte
- Lunas
- Magcalape
- Manguiao
- New Bago
- Owak
- Poblacion
- Saksak
- San Isidro
- San Roque
- Santa Lucia
- Santa Rita
- Tag-amakan
- Tagbubonga
- Tubigagmanok
- Tubod, Asturias
- Ubogon
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Cebu". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Visayas (Ingles) naala idi 25 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Cebu". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 7 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Selula (biolohia)
Ti selula ket isu ti estruktural a pagibatayan, pangaramid ken ti biolohiko a paset kadagiti amina a naamammuan a sibibiag nga organismo. Daytoy ti kabassitan a paset ti biag a naidasig a kas maysa a sibibiag a banag (malaksid ti birus, nga aglaon laeng iti DNA/RNA a nabbongan kadagiti protina ken dagiti lipido), ken kadawyan a nakunkuna a ti panagaramid iti biag.
Daytoy ket buklen ti maysa a protoplasma a nakulongan iti kaunegan ti maysa a kulapot, nga aglaon kadagiti biomolekula a kas dagiti protina ken nukleiko nga asido. [1] Dagiti organismo ket mabalinda a maidasig a kas uniselular (aglaon ti maymaysa a selula; a kaaduan a mairaman ti bakteria) wenno multiselur (a mairaman dagiti mula ken dagiti ayup).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti Panagkuti dagiti Selula ken ti Panagsukog iti Bertebrado a Bagi iti Kapitulo 21 ti Molekular a Biolohia iti Selula maikapat nga edision, inurnos babaen ni Bruce Alberts (2002) inpablaak babaen ti Garland Science.
Dagiti testo ti Alberts ket mangibagbaga no kasano ti panagkuti ti "selular a panagaramid" iti panagrang-ay dagiti para. Daytoy ket sapasap pay a naipalplawag dagiti bassit a molekula a kas dagiti amino nga asido a kas "molekular a panagaramid".


text:
Aliaga, Nueva Ecija
Ti Aliaga ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Nueva Ecija iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Aliaga ket nabingbingay a politikal iti 26 a barbaranggay.[2]
- Betes
- Bibiclat
- Bucot
- La Purisima
- Magsaysay
- Macabucod
- Pantoc
- Poblacion Centro
- Poblacion East I
- Poblacion East II
- Poblacion West III
- Poblacion West IV
- San Carlos
- San Emiliano
- San Eustacio
- San Felipe Bata
- San Felipe Matanda
- San Juan
- San Pablo Bata
- San Pablo Matanda
- Santa Monica
- Santiago
- Santo Rosario
- Santo Tomas
- Sunson
- Umangan
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Nueva Ecija". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 11 Agosto 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Luzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Nueva Ecija". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 11 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Listaan dagiti opisina ti estadistika idiay Alemania
Dagiti opisina ti estadistika dagiti estado ti Aleman (Aleman: Statistische Landesämter) ket isu ti mangiobra kadagiti panagurnong kadagiti opisial nga estadistika idiay Alemania ken katinnulonganna ti Pederal nga Opisina ti Estadistika.
Ti pannaikeddeng dagiti estadistika segun ti Artikulo 83 iti batay-linteg ket maararamid ti estado nga agpang.[1] Ti pederal a gobierno ket adda, babaen ti artikulo 73 § 11 iti batay-linteg, ti bukod a lehislasion para kadagiti "estadistika para kadagiti pederal a gandat."[2]
Ada dagiti 14 nga opisina ti estadiska para kadagiti 16 nga estado:
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "VIII. Die Ausführung der Bundesgesetze und die Bundesverwaltung". Bundestag. Naala idi 22 Abril 2010. (Aleman)
- ^ "VII. Die Gesetzgebung des Bundes". Bundestag. Naala idi 22 Abril 2010. (Aleman)


text:
Alilem, Ilocos Sur
Ti Alilem ket maysa a maikapat a klase nga ili iti probinsia ti Ilocos Sur iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Alilem ket nabennebenneg iti 9 a barbaranggay.[2]
- Alilem Daya (Poblacion)
- Amilongan
- Anaao
- Apang
- Apaya
- Batbato
- Daddaay
- Dalawa
- Kiat
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Ilocos Sur". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 19 Septiembre 2013.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Ilocos (Ingles) naala idi 21 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti Ilocos Sur". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 26 Hunio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Albuera, Leyte
Ti Albuera ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Leyte iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Albuera ket politikal a nabingbingay iti 16 a barbaranggay.
- Antipolo
- Balugo
- Benolho
- Cambalading
- Damula-an
- Doña Maria (Kangkuirina)
- Mahayag
- Mahayahay
- Poblacion
- Salvacion
- San Pedro
- Seguinon
- Sherwood
- Tabgas
- Talisayan
- Tinag-an
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Daya a Visayas (Ingles) naala idi 27 Pebrero 2013


text:
Kalendario
Ti kalendario ket maysa a sistema ti panangnagan kadagiti gengenned ti oras wenno panawen, kas koma iti al-aldaw. Dagitoy a nagnagan ket am-ammo kas petsa ti kalendario. Dagiti petsa ket mabalin a maibatay iti mapapati a panagkuti dagiti bambanag nga astronomikal. Ti kalendario ket maysa met a pisikal a ramit (kas koma papel) a mangiladladawan iti sistema.
Kitaen met[urnosen | urnosen ti taudan]
- Listaan ti kalkalendario
- Kalendario a Gregoriano
- Kalendario a Huliano
- liturhiko a tawen
- Kalendario dagiti santo
- Kalendario ti Kristiano
- Kalendario ti Simbaan ti Akindaya nga Ortodokso
- Panagkarkulo ti aldaw iti lawas
- Dagiti siklo
- Kalendario a Runiko
- Kalendario a Republikano a Pranses
- Kalendario ti diding
- Kalendario a Soroastriano
- iCalendar
- hCalendar


text:
Sikolohia
Ti sikolohia ket maysa nga akademiko ken maipakat a displina a mangiraman ti sientipiko a panagadal kadagiti maipapan ti isip a pamay-an ken dagiti panagkukua.[1][2] Ti sikolohia ket adda ti madagdagus a gandat ti pannakaawat dagiti agmaymaysa ken dagiti grupo babaen kadagiti panangipatakder kadagiti sapasap a pamunganayan ken panagsuksukisok kadagiti naisangsangayan a kaso,[3][4] ken babaen dagiti adu a pannakaigapo daytoy ket dumtengan a pakagandatan ti panagpasayaat ti kagimongan.[5][6] Iti daytoy a trabaho, ti propesional agob-obra wenno agsuksukisok ket tinawtawagan a kas ti maysa a sikologo, ken mabalin a maidasig a kas maysa a sosial, panagkukua, wenno kognitibo a sientista. Dagiti sikologo ket pumadasda a mangawat ti papel dagiti pamay-an ti isip iti agmaymaysa ken sosial a panagkukua, bayat nga agsuksukimat kadagiti pisiolohiko ken neurobiolohiko a pamay-an a pakaibatayan dagiti kognitibo a pamay-an ken panagkukua.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Kasano nga inlawlawagan ti APA ti "sikolohía"?". Naala idi 15 Nobiembre 2011.
- ^ "Pannakaipalpalawag ti "Sikolohia (Pagsurotan a Panid ti APA)"". Naala idi 20 Disiembre 2011.
- ^ Fernald LD (2008). Sikolohia: Dagiti innem a perspektibo (pp. 12–15). Thousand Oaks, CA: Sage Publications.
- ^ Hockenbury & Hockenbury. Psychology. Worth Publishers, 2010.
- ^ O'Neil, H.F.; cited in Coon, D.; Mitterer, J.O. (2008). Pangyuna ti sikolohía: Dagiti dalanan ti isip ken panagkukua (maika-12 ed., pp. 15–16). Stamford, CT: Cengage Learning.
- ^ "Ti mision ti APA [American Psychological Association] ket ti mangiparang-ay ti pannakapartuat, komunikasion ken pannakaipakat ti sikolohiko a pannakaammo tapno maimbagan ti kagimongan ken mapasayaat ti biag ti tattao"; APA (2010). Maipanggep ti APA. Naala idi 20 Oktubre 2010.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Sikolohia idiay Wikimedia Commons


text:
Soya
Ti soya wenno bukel ti soya (Glycine max)[2] ket sebbangan ti legume a patneng iti Daya nga Asia, daytoy ket kaaduan a nataltalon para iti makan a bukelna nga adu pay ti pakausaranna. Ti mula ket naiklase a kas asete ti bukel babaen ti Gunglo ti Taraon ken Agrikultura ti Nagkaykaysa a Pagpagilian.
Ti awan tabana a kanen a soya ket adu ken nalaka a taudan ti protina para kadagiti lamut ti ayup ken dagiti adu makmakan; Ti asete ti nateng ket ti sabali pay a produkto iti panagproseso ti apit a soya. Kas pagarigan, dagiti produkto ti soya a kas ti linabag a protina ti nateng ket limug kadagiti adu a karne ken dagiti analogo ti paggatasan.[3] Ti soya ket mangpataud kadagiti ad-adu a protina iti tunggal maysa nga acre ngem dagiti aniaman a panagusar iti daga.[4]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Glycine max". Ensiklopedia iti Biag. Naala idi Pebrero 16, 2012.
- ^ "Glycine max". Multilingual Multiscript Plant Name Database. Naala idi Pebrero 16, 2012.
- ^ Riaz, Mian N. (2006). Dagiti Panangipakat ti Soya iti Makan. Boca Raton, FL: CRC Press. ISBN 0-8493-2981-7.
- ^ "Dagiti Pagimbagan ti Soya". Nailian a Laboratorio ti Panagsukisok ti Soya. Naala idi Pebrero 16, 2012.
Dagiti obra a nadakamat[urnosen | urnosen ti taudan]
- Lim, T. K. (2012). "Glycine max". Edible Medicinal and Non-Medicinal Plants. Dordrecht, NL: Springer. pp. 634–714. doi:10.1007/978-94-007-1764-0_79. ISBN 978-94-007-1763-3.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Soya idiay Wikimedia Commons
- Kitaen ti Soya iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)
- Kitaen ti Panagluto iti Soya iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)


text:
Terorismo
Ti terorismo ket isu ti sistematiko a panagusar ti panagbutbuteng, a kadawyan a naranggas, a naipangpangruna a kas kapanggepan ti panagpilit. Iti sangalubongan a komunidad, nupay kasta, ti terorismo ket awan ti legado a kabuksilan, a panangilawlawag ti kriminal a linteg a .[1][2] Dagiti sapasap a panangilawlawag ti terorismo ket mangitudo ti laeng kadagiti naranggas a tignay a naipanggep a mangpartuat kadagiti panagbutbuteng, en naar-aramid para kadagiti relihioso, politikal wenno, ideolohiko a gandat; ken naigaggagara a puntaan wenno saan nga ikaskaso dagiti pannkatalged dagiti di makigubgubat (dagiti paisano). Adda payen dagiti panangilawlawag a mangiraman ti di nalinteg a panagranggas ken gubat. Ti panag-usar kadagiti maipadpada a taktika babaen dagiti kriminal nga organisasion para iti panagsalaknib a raketa wenno ti panangipatingpal ti maysa a kodigo ti ulimek ket kadawyan a saan a naibagbaga a kas terorismo ngem dagitoy met laeng a maipadpada a tignay ket mabalin a makuna a terorismo no daytoy ket inaramid babaen ti maysa a a naparegta ti politika a grupo. Mabalin a daytoy ket,[3] saan unay a bukodna a makaparaukma ngem babaen dagiti pagbanagan dagiti panaganannad a naaramid tapno masalakniban dagiti mabalin a biktima.[4]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Angus Martyn, Ti Karbengan ti Bukod a Panagsalaknib babaen ti Sangalubongan a Linteg-ti Sungbat kadagiti Panagraut dagiti Terorista ti 11 Septiembre, Australiano a Linteg ken Bills Digest Group, Sapot ti Pagsaadan ti Parlamento ti of Australia , 12 Pebrero 2002.
- ^ Thalif Deen. POLITIKA: Pabagsalisal a Panagilawlawag ti ti Terorismo dagiti Kameng nga Estado ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, Inter Press Service, 25 Hulio 2005.
- ^ Heinrich Böll, Fürsorgliche Belagerung (Cologne: Kiepenhauer & Witsch, 1979).
- ^ Raj Desai ken Harry Eckstein (1990). Insureksion: Ti Panagbalbaliw ti Rebelion dagiti Agtaltalon. Politika ti Lubong, 42 , pp 441-465 doi:10.2307/2010510
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sasao a mainaig ti Terorismo idiay Wikiquote
Dagiti midia a mainaig ti Terorismo idiay Wikimedia Commons
- Dagiti Taripnong ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
This symbol means that the flag is the current and official flag of the group or nation.
Panaglisensia[urnosen]
Pakasaritaan ti papeles
Pinduten iti petsa/oras tapno makita ti papeles a kas naiparang iti dayta a panawen.
Panagusar iti papeles
Ti sumaganad kadagiti 4 a silpo ti pampanid iti daytoy a papeles:
Global a panagusar ti papeles
Dagiti sumaganad a wiki ket agus-usar iti daytoy a papeles:
- Panagusar idiay af.wikipedia.org
- Panagusar idiay an.wikipedia.org
- Panagusar idiay ar.wikipedia.org
- Panagusar idiay as.wikipedia.org
- Panagusar idiay bn.wikipedia.org
- Panagusar idiay bpy.wikipedia.org
- Panagusar idiay br.wikipedia.org
Kitaen ti adu pay a global a panagusar iti daytoy a papeles.


text:
Gustav Mahler
Ni Gustav Mahler (Pannakabalikas nga Aleman: [ˈɡʊstaf ˈmaːlɐ]; 7 Hulio 1860 – 18 Mayo 1911) ket maysa idi a naladaw a Romantiko nga Austriano a komposer ken maysa kadagiti mangidadaulo a konduktor iti kaputotanna. Isu ket naipasngay idiay purok ti Kalischt, Bohemia, nga isu idi ti Austriano nga Imperio, nga itan ket ti Kaliště idiay Republika a Tseka. Ti pamilia idin ket immalis idiay asideg ti Iglau (nga itan ket ti Jihlava) nga idiay ti dimakkelan ni Mahler.
A kas maysa a kompositor, isu ket nagtignay a kas rangtay ti nagbaetan ti maika-19 a siglo nga Austro-Aleman a tawidan ken ti modernismo ti nasapa amaika-20 a siglo. Bayat nga iti kabibiagna ti kasasaadna a kas maysa a konduktor ket naibangon nga awan ti maisalsaludsod, ti bukodna amusika ket nagagun-od ti nawatiwat a kinadayeg kalpasan laeng kadagiti paset ti panawen a saan a panakabaybay-an a mairaman ti panakaiparit ti panakaipabuyana iti kaaduan aEuropa idi las-ud ti Nazi a panawen. Kalpasan ti 1945 ti musika ket naduktalan ket kinaykayatan babaen dagiti agdengdengngeg a baro a kaputotan; ni Mahler kalpasan daytoy ket nagbalin a maysa kadagiti mathen kankanayon a naipabpauya ken nairekord kadagiti amin a komposer, ti maysa a puesto position a naitultuloy kaniana aginggana ti maika-20 a siglo.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Paammo
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Gustav Mahler idiay Wikimedia Commons
- Dagiti sasao a mainaig ti Gustav Mahler idiay Wikiquote
- 1860 a pannakaipasngay
- 1911 nga ipupusay
- Dagiti klasiko a kompositor ti maika-20 a siglo
- Dagiti Austriano nga agnostiko
- Dagiti Austriano a kompositor
- Dagiti Austrino a konduktor (musika)
- Dagiti Austriano a Hudio
- Dagiti Austriano a Romano Katoliko
- Dagiti pagbaliwen ti Romano Katolisismo manipud ti Hudaismo
- Dagiti pimmusay ti septisemia
- Dagiti klasiko a musikero a Hudio
- Dagiti klasiko a kompositor a Hudio
- Tattao manipud idiay Distrito ti Pelhřimov
- Dagiti romantiko a kompositor
- Alumni ti Unibersidad ti Vienna


text:
Nagsasabtan: 34°N 81°W / 34°N 81°W / 34; -81
Ti South Carolina wenno Carolina Sur ket maysa nga estado a mabirukan idiay Nauneg nga Abagatan iti Estados Unidos. Ti South Carolina ket maysa kadagiti 13 nga orihinal a probinsia a kolonia ti Britania, ken naawatan iti kappon idi Mayo 23, 1788. Ti Columbia ti kaddakelan a siudadna ket isu met ti kapitoliona ngem ti Greenville-Spartanburg-Anderson wenno "Upstate" ti kaddakelan a metro a siudadna.
Dagiti midia a mainaig ti South Carolina idiay Wikimedia Commons


text:
Turkia
Ti Turkia (Turko: Türkiye), opisial a ti Republika iti Turkia ( Türkiye Cumhuriyeti (tulong·paammo)), ket maysa a pagilian idiay Europa a mabirukan idiay Akinlaud nga Asia (kaaduanna idiay Anatolia a peninsula) ken idiay Daya a Trasia idiay Abagatan a daya nga Europa. Ti Turkia ket nabeddengan babaen dagiti walo a pagilian: Bulgaria iti amianan a laud; Gresia iti laud; Georgia iti amianan a daya; Armenia, Azerbaijan (ti exclave iti Nakhchivan) ken Iran iti daya; ken Irak ken Siria iti abagatan a daya. Ti Baybay Mediteraneo ken Cyprus ket addada iti abagatan; ti Baybay Eheo ket adda iti laud; ken ti Baybay Nangisit ket adda iti amianan. Ti Baybay iti Marmara, ti Bosporo ken ti Dardanelo (a dagitoy ket buklenda dagiti Nailet a baybay ti Turko) ket ilasinna ti nagbeddengan a nagbaetan ti Daya a Trasia ken Anatolia; ilasinna pay ti Europa ken Asia.[5]
Ti Turkia ket maysa kadagiti innem a nawaya a Turko nga estado. Ti kaaduan iti populasion kadagitoy ket Muslim.[6] Ti opisial a pagsasao iti daytoy a pagilian ket ti Turko, a ti Kurdo ken Zazaki ket maisasao dagitoy babaen dagiti Kurdo ken Zaza, a mangbukel ti 18% iti populasion.[7]
Dagiti Oghuz a Turko ket nangrugrugida a mapmapan iti lugar a makunkuna tattan a ti Turkia (naala manipud ti Mediebal a Latin Turchia, i.e. "Daga dagiti Turko") idi maika-11 a siglo. Daytoy ket pimmardas babaen ti panagabak dagiti Seljuk kadagiti Bisantino idiay Gubat iti Manzikert.[8] Adda dagiti bassit a beyliks ken ti Seljuk a Sultanato iti Rûm a nagturay ti Anatolia aginggana ti Mongol a panagraut. Idi rugi ti maika-13 a siglo, ti Otomano a beylik ket pinagtitiponda ti Anatolia ket nagaramidda ti imperio a gumay-at ti kaaduan iti Abagatn a daya iti Europa, Lumaud nga Asia ken Amianan nga Aprika. Kalpasan ti panagrebba ti sumaganad a panakaabak ti Imperio nga Otomano idi Umuna a Sangalubongan a Gubat, adda dagiti pasetna a sinakupan babaen ti nagabak a Kumaduaan. Adda maysa a grupo dagiti ubbing a milisia nga opisial, nga indauloan babaen ni Mustafa Kemal Atatürk ken dagiti kaduana, nagaramidda ti nagballigi a sumupiat kadagiti Kumaduaan; idi 1923, nagipatakder dagitoy ti moderno a Republika iti Turkia a ni Atatürk a kas ti immuna apresidente.
Ti Turkia ket maysa a demokrata, sekular, unitario, batay-linteg a republika nga addaan ti taga-ugma a tinawtawid a kultura. Ti Turkia ket umadadu a naipatipon iti Laud babaen ti panagkameng kadagiti organisasion a kas ti Konsilo iti Europa, NATO, OECD, OSCE ken ti G-20 a dagiti kangrunaan nga ekonomia. Ti Turkia ket nangrugi a nakitulag ti napno a panagkameng iti Kappon ti Europa idi 2005, nga isu ket maysa idin a kumaduaan a kameng iti Europeano a Komunidad ti Ekonomia manipud idi 1963 ken nakadanon ti maysa a tulagan ti kappon ti aduana idi 1995. Ti Turkia ket nagtaraken iti asideg a kultural, politikal, ekonomiko ken industria a panakibiang iti Tengnga a Daya, dagiti Turko nga estado iti Tengnga nga Asia ken dagiti pagilian ti Aprika babaen ti panagkameng kadagiti organisasion a kas ti Turko a Konsilo, Nagsaupan nga Administrasion iti Turko nga Arte ken Kultura, Organisasion iti Islamiko a Panagtitinnulong ken ti Organisasion ti Ekonomiko a Panagtitinnulong.
Ti lokasion ti Turkia iti nagsasabtan ti Europa ken Asia ket mangaramid daytoy a maysa a nagruna a heostratehiko a pagilian.[9][10][11] Gapu ti naipangruna a lokasionna, dakkel nga ekonomia ken kabilegan ti militar, ti Turkia ket maysa a nangruna a rehional a bileg.[11][12]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c d "IMF World Economic Outlook Database, Abril 2012". Internasional a Pundo ti Panguartaan. 2012. Naala idi 17 Abril 2012.
- ^ "Gini a Pagsurotan". Banko ti Lubong. Naala idi 2 Marso 2011.
- ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2011" (PDF). Naala idi 2011-11-02.
- ^ Ti Turko a lira (Türk Lirası, TL) ket sinukatanna ti Baro a Turko a lira idi Enero 1, 2009.
- ^ Atlas ti Nailian aHeograpiko iti Lubong (Maika-7 nga ed.). Washington, D.C.: Nailian a Heograpiko. 1999. ISBN 0-7922-7528-4. "Europa" (pp. 68–69); "Asia" (pp. 90–91): "Ti kadawyan a maawawat a panakabingbingay a baetan ti Asia ken Europa ... ket pinorma babaen ti Banbantay Ural, Karayan Ural, Baybay Kaspio, Banbantay Kaukaso, ken ti Nangisit a Baybay nga addaan dagiti pagayusanna, ti Bosporo ken Dardanelo."
- ^ KONDA a Panagsukisok ken Konsultasion (2011-06-25). "Relihion, Sekularismo ken ti Dalungdong iti inaldaw a biag" (PDF). Milliyet. Naidulin manipud ti kasisigud idi 2009-03-25.
- ^ "Ti CIA World Factbook ket agited kadagiti 18% a Kurdo". Cia.gov. Naala idi 2011-05-16.
- ^ "Turkia – Dagiti Turko a Nagtaudan". Countrystudies.us. Naala idi 2011-05-16.
- ^ Mango, Andrew (2000). Atatürk. Overlook. ISBN 1-5856-7011-1.
- ^ Shaw, Stanford Jay; Shaw, Ezel Kural (1977). Pakasaritaan iti Imperio nga Otomano ken Moderno a Turkia; Tomo.1, Imperio iti Gazis. ti pannakabangon ken panakaawan ti Imperio nga Otomano, 1280–1808. Cambridge University Press. ISBN 0-5212-9163-1.
- ^ a b "Panagpangato tyi Turkia ken Rusia". Stratfor. 2009-03-17. Naala idi 2011-08-21.
- ^ "Ti Turkia ngata ket Taudan itif Stabilidad ti Tengnga a Daya?". heptagonpost.com. 2010-12-18. Naala idi 2011-05-16.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Turkia idiay Wikimedia Commons
- Apganistán
- Armenia
- Azerbaijan
- Bahrain
- Banglades
- Butan
- Brunei
- Burma (Myanmar)
- Cambodia
- Tsína
- Cyprus
- Ehipto
- Georgia
- India
- Indonesia
- Iran
- Irak
- Israel
- Hapón
- Hordania
- Kazakstan
- Amianan a Korea
- Abagatan a Korea
- Kuwait
- Kirgistán
- Laos
- Lebanon
- Malaysia
- Maldibas
- Mongolia
- Nepal
- Oman
- Pakistan
- Pilipinas
- Katar
- Rusia
- Saudi Arabia
- Singapur
- Sri Lanka
- Siria
- Tayikistan
- Tailandia
- Daya a Timor (Timor-Leste)
- Turkia
- Turkmenistan
- Dagiti Nagkaykaysa nga Emirato nga Arabo
- Uzbekistan
- Bietnam
- Yemen
- Turkia
- Baybay Eheo
- Dagiti adda ti dua a kontinente a pagilian
- Dagiti pagilian ti Baybay Nangisit
- Dagiti pagilian ti Baybay Mediteraneo
- Akindaya nga Europa
- Dagiti pagilian ti Daya a Mediteraneo
- Eurasia
- Dagiti pagilian idiay Europa
- G20 a pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti NATO
- Dagiti estado a kameng ti Konsilo ti Europa
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti estado ti Moderno a Turko
- Dagiti pagilian ti Asideg a Daya
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1923
- Akinlaud nga Asia
- Dagiti pagilian ti Akinlaud nga Asia


text:
Plantilia:Ammom kadi/Enero 10
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
- ... a ni Papa Gregorio X (nailadawan) ket isu idi ti napili a papa manipud ti kapautan a panagpili ti papa iti pakasaritaan ti Katoliko a Simbaan a nangrugi di 1268 aginggana idi 1271?
- ... a ti Karayan Mississippi ket isu ti kaatiddogan a sistema ti karayan iti Amianan nga Amerika?
- ... a ti Mongol nga Imperio ket isu idi ti kadakkelan nga agkakasigkay a daga nga imperio iti pakasaritaan ti nagtagitaoan?
- ... a ni Mustafa Kemal Atatürk ket naikkan idi ti apelyido nga Atatürk a kayatna a sawen ket "Ama dagiti Turko" ken maiparit nga usaren ti sinoman a tao?
- ... a ti Imperio nga Otomano ket nagpaut iti 623 a tawtawen, manipud idi 27 Hulio 1299 aginggana idi 1 Nobiembre 1922?


text:
Plantilia:Ammom kadi/Mayo 14
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
- ... a ni Grover Cleveland (nailadawan) ket is-isu laeng ti presidente ti Estados Unidos a nagserbi ti dua a saan a nagsasaruno a termino?
- ... a ti Karayan Nilo ket isu ti kaatiddogan a karayan iti lubong nga addaan iti 4,130 milia a kaatiddog?
- ... a ti Imperio a Britaniko ket simmakup idi ti kalawa a 13,012,000 kuadrado milia ken gangani daytoy a maysa a pagkapat iti dagup a kalawa ti Daga?
- ... a ni Papa Gregorio X ket nairugi ti pannakabutosna a kas papa idi 1268 ken nagpatingga idi 1271 ken isu ti kapautan ti pannakabutosna a kas papa ti pakasaritaan iti Romano Katoliko a Simbaan?
- ... a ti Tehran ket isu ti maika-32 a nailian a kapitolio ti Iran?


text:
Plantilia:Ammom kadi/Nobiembre 15
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
- ... a ti Batay-linteg iti India (nailadawan) ket isu ti kaatiddogan a naisurat a batay-linteg iti aniaman a naturay nga estado iti lubong?
- ... a ti Ehipsio a sibilisasion ket nabukel idi panawen a 3150 SK?
- ... a ti kaasitgan a bituen iti Daga ket ti Init?
- ... a ti Olimpiada ket naipammategan a kas ti kangrunaan a salisal dagiti ay-ayam iti lubong nga addaan kadagiti sumurok a 200 a pagilian a makibinglay?
- ... a ti Imperio a Romano ket nagtengngel idi kadagiti agarup nga 6.5 a riwriw a kuadrado kilometro iti rabaw ti daga?


text:
Mahabharata
Ti Mahabharata (Sanskrito Mahābhārata महाभारत, IPA: [məɦaːˈbʱaːrət̪ə]) ket maysa kadagiti dua a kangrunaan a Sanskrito nga epiko iti taga-ugma nga India, ti maysa pay a sabali ket ti Ramayana.[1]
Malaksid ti epiko apanakasalaysay ti Kurukshetra a Gubat ken ti nakaikarian dagiti prinsesa ti Kaurava ken ti Pandava, ti Mahabharata ket aglaon kadagit adu a pilosopikol ken panagraem a banag, a kas ti pannakitungtungan dagiti uppat a "gandat ti biag" wenno purusharthas (12.161). Kadagiti kangrunaan nga obra ken sarsarita ti Mahabharata ken ti Bhagavad Gita, ti sarita ti Damayanti, ken ti naipangyababaan a bersion ti Ramayana, ken ti Rishyasringa, a kanayon a naipanunotan a kas obra a kinabukbukodanda.
Iti panaikatawtawid, ti panakaisurat ti Mahabharata ket naipammadayaw kenni Vyasa. Adu dagiti naipadpadas a mangwaswas ti naipakasaritaan nga idadakkelna ken dagiti pakabuklanna a tuon. Dagiti kadaanan a paset ti testo ket saan a naipanunotan a nadadaan ngem 400 BCE, ngem ti taudan ti sarita ket mabalin a mapan ti nagbaetan ti maika-8 ken maika-9 a siglo BCE.[2] Ti testo ket mabalin a nakaabot ti kanungpalanna a porma babaen ti nasapa a Guptaa paset ti panawen (ca. maikapat a siglo CE).[3] Ti titulo ket mabalin a maipatarus a kas "ti nalatak a sarsarita ti Bhārata a dinastia". Segun ti Mahabharata, ti sarsarita ket naipaatiddog manipud ti ababa abersion ti 24,000 a berso ti tinawtawagan a Bhārata.[4]
Ti Mahabharata ket isu ti kaatiddogan a Sanskrito nga epiko.[5] Ti kaatiddogan abersionna ket sumurok a 100,000 shloka wenno sumurok a 200,000 tunggal maysa a linia ti berso (ti tunggal maysa a shloka ket maysa a kopla), ken dagiti atiddog a prosa ti pasahe. Agarup a 1.8 a riwriw a dagup dagiti balikas, ti Mahabharata ket agarup a mamin sangapulo nga at-atiddog no pagtiponen ti Iliad ken Odyssey, wenno agarup a mamin uppat nga at-atiddog ngem ti Ramayana.[6][7]Ni W. J. Johnson ket nangipadpada ti kinapangruna ti Mahabharata iti sibilisasion ti lubong iti Biblia, dagiti obra ni Shakespeare, dagiti obra ni Homer, Griego a drama, wenno ti Koran.[8]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Datta, Amaresh (2006-01-01). Ti Ensiklopedia ti Indiano a Literatura (Maikadua aTomo) (Devraj aginggaa=na ti Jyoti). ISBN 978-81-260-1194-0.
- ^ Brockington (1998, p. 26)
- ^ Van Buitenen; Ti Mahabharata – 1; Ti Libro ti Kaununaan. Panagiyammo (Panagisurat ken Petsa)
- ^ Ti kayat asaoen ti bhārata ti prohenio ti Bharata, ti naisalaysayan nga ari a naitunton a nakabiruk ti pagarian ti Bhāratavarsha.
- ^ "Mahabharata".
- ^ Spodek, Howard. Richard Mason. Ti Pakasaritaan ti Lubong. Pearson Education: 2006, New Jersey. 224, 0-13-177318-6
- ^ Amartya Sen, Ti Argumentatibo nga Indiano. Dagiti sinuratan para iti Indiano aKultura, Pakasaritaan ken ti Kinasiasino, Londres: Penguin Books, 2005.
- ^ W.J.Johnson (1998). Ti Sauptikaparvan iti Mahabharata: Ti Nadawel a Panagpapatay iti Rabii. [Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. ix. ISBN 978-0-19-282361-8.


text:
Pagsasao a Kongo
Ti pagsasao a Kongo, wenno Kikongo, ket ti pagsasao a Bantu nga insasao babaen ti tattao a Bakongo ken Bandundu nga agtataeng kadagiti tropikal a kabakiran ti Demokratiko a Republika iti Kongo, ti Republika iti Kongo ken Angola. Daytoy ket ayug a pagsasao ken mangporma iti batayan para iti Kituba, ti Bantu a kreol ken lingua franca iti amin a kaaduan ti laud a tengnga ti Aprika. Daytoy ket insasao idi baen kadagiti adu a naal-ala manipud ti rehion ket nailaklako a a kas aadipen idiay Kaamerikaan. Para iti daytoy a rason, bayat a ti Kongo ket naisasao pay laeng kadagiti naibagbaga dita ngato a pagilian, dagiti na-kreol a porma ti pagsasao ket mabirukan kadagiti rito a bitla kadagiti relihion a naibatay ti Aprika idiay Brasil, Hamaika, Kuba, Republika a Dominikano, ken naipangpangruna idiay Haiti. Daytoy ket maysa pay kadagiti taudan ti pagsasao ti Gullah a tattao ken ti Palenquero a kreol idiay Colombia. Ti kaaduan kadagiti agdama nga aldaw nga agsasao ket agtataeng idiay Aprika. Adda dagiti agarup a pito a riwriw nga agsasao iti Kongo, a mabalin nga adda met dagiti dua a riwriw a mangus-usar a kas maikadua a pagsasao. Daytoy ket batayan pay ti kreol a kaaduan a maus-usar idiay rehion ti: Kituba a tinawtawagan pay ti Kikongo de L'état wenno Kikongo ya Leta ("Kongo iti estado" iti Pranses wenno Kongo), Kituba ken Monokituba (ken ti pay Munukituba). Ti batay-linteg ti Republika iti Kongo ket us-usarenna ti nagan a Kitubà, ken ti Demokratiko a Republika iti Kongo ket us-usarenna ti termino iti Kikongo, urayno ti Kituba ket inus-usar ti administrasion.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Reperensia ti Kongo iti Ethnologue (maika-17 nga ed., 2013)
Reperensia ti Koongo iti Ethnologue (maika-17 nga ed., 2013)
Reperensia ti Laari iti Ethnologue (maika-17 nga ed., 2013)
Reperensia ti San Salvador Kongo (Abagatan) iti Ethnologue (maika-17 nga ed., 2013)
Reperensia ti Yombe iti Ethnologue (maika-17 nga ed., 2013)
- ^ Jouni Filip Maho, 2009. Napabaro a Listaan ti Guthrie iti Online
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Pagsasao a Kongo idiay Wikimedia Commons
- Diksionario ti Kongo–Inggles
- Panid iti Kongo ti PanAfrican L10n
- Bentley, William Holman (1887). Dictionary and grammar of the Kongo language, as spoken at San Salvador, the ancient capital of the old Kongo empire, West Africa. Appendix. London Baptist Missionary Society. Naala idi 2013-05-23.
- Congo kiKongo Bible : Genesis. Westlind UBS. 1992. Naala idi 2013-05-23.
- OLAC resources in and about the Koongo language


text:
Daytoy a plantilia ket agnayon kadagiti panid iti Kategoria:Dagiti papeles ti GFDL
- dw - Inaganan ti |dw=yes tapno mapasardeng ti kategorisasion a kas nawaya a midia no ti suheto ket saan a nawayas ken saan a maitunos a maiyakar idiay Wikimedia Commons.
- migration - Inaganan ti |migration=redundant tapno mapasardeng ti maikadua a kahon a maipanggep iti panangilisensia manen iti Creative Commons Attribution-ShareAlike.
Daytoy ket isu ti dokumentasion ti TemplateData para iti plantilia nga inus-usar babaen ti VisualEditor.
GFDL
Daytoy a plantilia ket agnayon kadagiti panid iti Kategoria:Dagiti papeles ti GFDL.


text:
Harrisburg, Pennsylvania
Ti Harrisburg ket isu ti kapitolio a siudad ti Estado ti Pennsylvania ken ti tugaw ti kondado ti Kondado ti Dauphin ken addaan iti populasion iti 49,673 ken isu daytoy ti maikasiam a kadakkelan a siudad idiay estado ti Pennsylvania. Daytoy ket mabirukan idiay daya a bangkag ti Karayan Susquehanna, iti 105 milmilia (169 km) laud-amianan a laud t Philadelphia ken 204 milmilia (328 km)a daya ti Pittsburgh.
Ti Estadistikal a Lugar ti Metropolitano ti Harrisburg-Carlisle, a mangiraman kadagiti kondado ti Dauphin, Cumberland, ken Perry, ket addaan ti populasion iti 509,074 idi 2000 ken dimmakkel iti 549,850 isi 2010. Ti karkulo manipud idi Hulio 1, 2007 ket nangikabil ti populasion iti 528,892, ken mangaramid daytoy iti maikalima a kadakkelan a Estadistikal a Lugar ti Metropolitano idiay Pennsylvania kalpasan ti Philadelphia, Pittsburgh, Allentown−Bethlehem−Easton (ti Lehigh Valley), ken Scranton−Wilkes Barre.[1] Ti Naitiptipon nga Estadistikal a Lugar ti Harrisburg-Carlisle-Lebanon, a mairaman ti Estadistikal a Lugar ti Metropolitano Harrisburg-Carlisle ken Lebanon, ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 656,781 idi 2007 ken isu idi daytoy ti maikapat a kaaduan ti populasion a metropolitano a lugar ti estado.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Annual Estimates of the Population of Metropolitan and Micropolitan Statistical Areas: April 1, 2000 to July 1, 2007 (CBSA-EST2007-01)" (CSV]). 2007 Population Estimates. United States Census Bureau, Population Division. 2008-03-27. Naala idi 2008-09-20.
- ^ "Table 2. Annual Estimates of the Population of Combined Statistical Areas: April 1, 2000 to July 1, 2007 (CBSA-EST2007-02)" (CSV). 2007 Population Estimates. United States Census Bureau, Population Division. 2008-03-27. Naala idi 2008-10-20.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Harrisburg, Pennsylvania idiay Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Harrisburg manipud idiay Wikivoyage


text:
Balamban, Cebu
Ti Balamban ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Cebu iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Balamban ket nabingbingay a politikal kadagiti 28 a barbaranggay.[2]
- Abucayan
- Aliwanay
- Arpili
- Bayong
- Biasong
- Buanoy
- Cabagdalan
- Cabasiangan
- Cambuhawe
- Cansomoroy
- Cantibas
- Cantuod
- Duangan
- Gaas
- Ginatilan
- Hingatmonan
- Lamesa
- Liki
- Luca
- Matun-og
- Nangka
- Pondol
- Prenza
- Singsing
- Sunog
- Vito
- Baliwagan (Pob.)
- Santa Cruz-Santo Niño (Pob.)
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Cebu". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Visayas (Ingles) naala idi 25 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Cebu". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 7 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Agoo, La Union
Ti Agoo ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti La Union iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Agoo ket nabingbingay iti 49 a barbaranggay.[2]
- Ambitacay
- Balawarte
- Capas
- Consolacion (Pob.)
- Macalva Central
- Macalva Norte
- Macalva Sur
- Nazareno
- Purok
- San Agustin East
- San Agustin Norte
- San Agustin Sur
- San Antonino
- San Antonio
- San Francisco
- San Isidro
- San Joaquin Norte
- San Joaquin Sur
- San Jose Norte
- San Jose Sur
- San Juan
- San Julian Central
- San Julian East
- San Julian Norte
- San Julian West
- San Manuel Norte
- San Manuel Sur
- San Marcos
- San Miguel
- San Nicolas Central (Pob.)
- San Nicolas East
- San Nicolas Norte (Pob.)
- San Nicolas West
- San Nicolas Sur (Pob.)
- San Pedro
- San Roque West
- San Roque East
- San Vicente Norte
- San Vicente Sur
- Santa Ana
- Santa Barbara (Pob.)
- Santa Fe
- Santa Maria
- Santa Monica
- Santa Rita (Nalinac)
- Santa Rita East
- Santa Rita Norte
- Santa Rita Sur
- Santa Rita West
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti La Union". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Hulio 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Ilocos (Ingles) naala idi 21 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti La Union". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 3 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Sinukatan a mainaig iti "Kategoria:Dagiti nagsasabtan idiay Wikidata"
Daytoy ket listaan dagiti kaudian a sinukatan kadagiti pampanid a nakasilpo manipud iti naisangayan a panid (wenno kadagiti kameng ti maysa a nainaganan a kategoria). Dagiti panid iti listaan ti bambantayam ket dagiti napuskol.
2 Hunio 2015
- (dip | hist) . . Apganistan; 01:04 . . (-47) . . CommonsDelinker (Tungtungan | aramid) (Inikkat ni INeverCry ti "National_anthem_of_Afghanistan.ogg" idiay Commons, ti intedna a rason ket: Per c:Commons:Deletion requests/File:National anthem of Afghanistan.ogg.)
29 Mayo 2015
- (dip | hist) . . m Kabasalan, Zamboanga Sibugay; 16:28 . . (-12) . . Lam-ang (Tungtungan | aramid) (nagsimpa bassit)


text:
Sri Lanka
Ti Sri Lanka (am-ammo kas Ceylon idi 1972) ket maysa nga isla a pagilian iti abagatan ti India.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Opisial a Sapot ti pagsaadan ti Gobierno ti Sri Lanka
- BBC profile iti Sri Lanka
- CIA - The World Factbook -- Sri Lanka
- Sri Lanka
- Dagiti pagilian ti Taaw Indiano
- G15 a pagpagilian
- Dagiti isla a pagilian
- Dagiti isla ti Taaw Indiano
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti Gunglo ti Abagatan nga Asia para iti Rehional a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti republika
- Dagiti sosialista nga estado
- Dagiti pagilian ti Abagatan nga Asia
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1948
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Tamil
- Dagiti mankomunidad a republika


text:
Nelson Mandela
Ni Nelson Rolihlahla Mandela (Pannakabalikas a Xhosa: [xoˈliːɬaɬa manˈdeːla]; (18 Hulio 1918 – 5 Disiembre 2013) [1] nagserbi a kas Presidente iti Abagatan nga Aprika manipud idi 1994 aginggana idi 1999, ket isu idi ti immuna nga Abagatan nga Aprikano a presidente a nabutosan ti maysa nga napno a pannakabagi a demokratiko a panagbutos. Sakbay a nagbalin a presidente, ni Mandela ket maysa idi a mannakigubat a kontra-aparteid nga aktibista, ken ti daulo ken kumadua a daulo iti Umkhonto we Sizwe, ti siigam a payyak iti Nailian a Kongreso ti Aprikano (ANC). Idi 1962 isu ket naibalud ken napadaksan iti sabotahe ken dadduma pay apabasol, ken nasentensiaan a maibalud ti napno a panagbiagna. Ni Mandela ket nagserbi iti 27 a tawtawen iti pagbaludan, ken nagyan kadagiti kaaduan a tawen idiay Isla ti Robben. Kalpasan ti panakawayana iti pagbaludan idi 11 Pebrero 1990, Ni Mandela ket nangidaulo ti partidona para kadagiti negosasion a nagbanagan ti demokrasia idi 1994. Kas iti presidente, kankanayonna nga inpauna dagiti panagtunos, bayat nga nangipakaammo kadagiti annuroten para kadagiti panagkontra ti kapanglawan ken dagiti di-katimbengan idiay Abagatan nga Aprika.[2][3]
Idiay Abagatan nga Aprika, ni Mandela ket kadawyan a naamammuan a kas ni Madiba, daytoy ket ti Xhosa a sangkabagi a nagan; wenno kas ni tata (Xhosa: ama).[4] Ni Mandela ket nakaawat kadagiti ad-adu ngem 250 a premio kadagiti sumurok a uppat a dekado, a mairaman ti 1993 a Premio Nobel ti Kappia.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Nelson Mandela – Biograpia". Nobelprize.org. Ti Pundasion ti Nobel. 1993. Naala idi 30 Abril 2009.
- ^ http://www.ceri-sciencespo.com/archive/octo99/artmk.pdf
- ^ "EISA Abagatan nga Aprika: Ti panag-presidente ni Nelson Mandela (1994-1999)". Eisa.org.za. Naala idi 2011-11-21.
- ^ Madiba’s Many Names Pundasion a Nelson Mandela