text:
Imperio nga Otomano
Ti Imperio nga Otomano[dn 3] wenno Narimbaw nga Estado ti Otomano (Otomano Turko: دَوْلَتِ عَلِيّهٔ عُثمَانِیّه Devlet-i ʿAliyye-yi ʿOsmâniyye[8] (ti pay عثمانلى دولتى Osmanlı Devleti),[dn 4] Moderno a Turko: Osmanlı Devleti wenno Osmanlı İmparatorluğu) ket maysa idi a Turko nga imperio a nagpaut manipud idi 27 Hulio 1299[9] aginggana idi 29 Oktubre 1923.[10]
Ti Imperio nga Otomano ket isu kadagiti kadakkelan ken kapautan nga imperio iti pakasaritaan; a daytoy nga Estado ti Otomano, ti politikana, supsupiat, ken kultura a tinawtawid ken ti maysa a nawatiwat a heograpia ket nagited daytoy ti maysa kadagiti kabayagan nga agnanayon a pannakasarita. Idi las-ud ti maika-16 ken maika-17 a siglo, iti kabilegan a panagsakupna babaen ti panagturay ni Suleiman ti Nadaeg , daytoy nga imperio ket isu kadagiti kabilegan nga estado iti lubong – maysa nga adu ti panaka-umili, adu ti pagsasao nga imperio a naibistrad manipud ti akin-abagatan a nagbedbeddengan iti Nasantuan a Romano nga Imperio aginggana kadagiti wayawaya iti Vienna, Naarian a Hungaria (moderno Eslobakia) ken ti Polako–Lituano a Mankomunidad iti amianan aginggana idiay Yemen ken Eritrea iti abagatan; manipud ti Arhelia iti laud aginggana ti Azerbaijan iti daya;[11] nga agtengtengngel ti kaaduan iti Abagatan a daya nga Europa, Akinlaud nga Asia ken Amianan nga Aprika.[12] Daytoy nga imperio ket naglaon kadagiti 32 probinsia ken dagiti dadduma pay a basalo nga estado, nga adda kadagitoy ket nasagepsepan iti dayta nga imperio, a dagiti dadduma ket naikkanda ti sabsabali a kita nga autonomia kadagiti sumaganan a sigsiglo.[dn 5]
A ti Konstantinopla a kas ti kapitoliona ken ti nawatiwat a panagtengngel kadagiti daga ti lawlaw ti Mediteraneo a labneng, ti imperio ket adda idi ti sentro kadagiti panagtigtignay a nagbaetan ti Akindaya ken Akinlaud a lublubong para kadagiti sumurok nga innem a siglo.
Kalpasan ti pannakabigbigan iti baro a Turko a parlamento (Nalatak a Nailian nga Asenblia iti Turkia) a naikuartel idiay Ankara, babaen ti Tulag iti Lausanne a napirmaan idi 24 Hulio 1923, ti Turko a parlamento ket nagirangarang idi 29 Oktubre 1923 ti panakabangon ti Republika ti Turkia a kas ti baro a Turko nga Estado a simmukat ken pormal a napatinggaan ti awanen nga Otomano nga Imperio, a nailinia iti tulag.[13][14][15][16][17][18][19][20] Ti Otomano a Kalipato ket naikkat idi 3 Marso 1924; dagiti turay ken tagikua ti Kalipato ket naiyalis idiay Nalatak a Nailian nga Asemblia iti Turkia.
Dagiti linaon
Ibabangon ti Otomano nga Imperio (1299–1453)[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti panakapaay ti Seljuk a Sultanato iti Rum (c. 1300), ti Anatolia ket nabingbingay idi kadagiti nadumaduma a nawaya nga estado, dagiti nakunkuna a Ghazi nga emirato. Babaen idi 1300, ti napakapsot nga Imperio a Bisantino ket kaaduan a napukawna dagiti Anatolia a probinsiana kadagiti sangapulo a Ghazi a prinsipalidad. Maysa kadagiti Ghazi nga emirato ket ndauloan babaen ni Osman I (nga isu ti nakaalaan ti nagan nga Otomano), anak ni Ertuğrul, ti asideg ti Eskişehir idiay lumaud nga Anatolia. Iti pundasion a mito a naiyebkas iti mediebal a Turko a sarita a naam-ammuan a kas ti "Tagtagainep ni Osman", ti ubing nga Osman ket naparegget idi nga agparukma babaen ti panagsirmata iti imperio (segun ti tagtagainepna, ti imperio ket maysa a dakkel a kayo a dagiti ramutna ket nagsaknap kadagiti tallo a kontinente ken dagiti sangana ket kinalubanna ti langit).[21] Segun ti tagtagainepna ti kayo, nga isu idi ti Imperio ti Osman, ket nagited ti uppat a karayan manipud kadagiti ramutna, ti Tigris, ti Euprates, ti Nilo ken ti Danubio.[21] Ti maipatinayon, ti kayo ket lininonganna ti uppat a kabanbantayan, ti Kaukaso, ti Tauro, ti Atlas ken ti Balkan .[21] Iti las-ud ti panagturayna a kas ti Sultan, ni Osman I ket inpaatiddogna ti prontera ti Turko a pagtaengan idiay igid ti Imperio a Bisantino.
Iti daytoy a paset ti panawen, ti pormal a Otomano a gobierno ket napartuat idi a ken nadaras a nagbalbaliw dagiti patakderna kadagiti sumaganad a kabibiag ti imperio. Ti gobierno ket nagus-usar ti legado nga entidad a nakunkuna a kas ti miho sa sistema, babaen dagiti relihioso ken etniko a minoridad ket napakabaelanda a mangimaton dagiti bukodda a pannakibiang nga adda dagiti adu a pannakawaya manipud ti sentro a panagtengngel.
Iti siglo kalpasan ti ipupusay ni Osman I, ti Otomano a turay ket nangrugi nga immatiddog idiay Mediteraneo ken Balkanes. Ti anak a lalaki ni Osman, a ni Orhan, ket natiliwna ti siudad ti Bursa idi 1324 ken inaramidna daytoy ti baro a kapitolio ti estado nga Otomano. Ti panakatnag ti Bursa ket nagbanagan daytoy ti panakapukaw ti Bisantino a panagtengngel ti Amianan a laud nga Anatolia. Ti nangruna a siudad ti Thessaloniki ketnatiliw idi manipud kadagiti Benisiano idi 1387. Ti panagballigi ti Otomano idiay Kosovo idi 1389 ket epektibo a nagmarka ti gibus ti Serbio a bileg iti daytoy a rehion, a nagidalan daytoy para iti Otomano a panagpadakkel idiay Europa. Ti Gubat iti Nicopolis idi 1396, a kaaduan a naipanunotan a kas ti naudi a dakkel a krusada iti Tengnga a Panawen, ket napaay a nagpasardeng ti panag-abanse dagiti nagballigi nga Otomano a Turko. Ti pannakaatiddog ti Turko a pagturayan idiay Balkanes, ti estratihiko a panagrukma iti Konstantinopla ket nagbalin a nagruna a gandat. Ti Imperio ket nagtengngel ti gangani kadagiti amin a dati a dagdaga ti Bisantino a nagpalikmut ti siudad, ngem dagiti Bisantino ket temporarioda a nabang-aranda idi rinaut ti Timur ti Anatolia idiay Gubat iti Ankara idi 1402. Isu ket nangala kenni Sultan Bayezid I a kas maysa a binaludan. Ti pannakatiliw ni Bayezid I ket nagkirokiro kadagiti Turko. Ti estado ket natnag iti maysa a sibil a gubat a nagpaut manipud idi 1402 aginggana idi 1413, a ti anak a lalaki ni Bayezid ket nakilablaban ti panakisinnarunona. Daytoy ket nagpatingga idi ni Mehmed I ket nagbali a kas ti sultan ken nagipasubli ti Otomano a bileg, a nagiyeg daytoy ti gibus ti Interregno.
Dagiti paset ti Otomano a teritorio idiay Balkan (a kas ti Thessaloniki, Masedonia ken Kosovo) ket temporario a napukaw kalpasan ti 1402, ngem dagitoy ket naipasubli met laeng babaen ni Murad II idi baetan ti 1430 ken 1450. Idi 10 Nobiembre 1444, ni Murad II ket inabakna dagiti buyot ti Hungaro, ti Polako ken Wallachia babaen ni Władysław III iti Polonia (ken ari pay ti Hungaria) ken János Hunyadi idiay Gubat iti Varna, nga isu daytoy ti naudi a Krusada iti Varna.[22][23] Kalpasan ti uppat a tawen, ni János Hunyadi ket nangisagana ti sabali pay a buyot (dagiti puersa ti Hungaro ken Wallachian ) tapno rautenna dagiti Turko, ngem isu ket inabak manen babaen ni Murad II idiay Maikadua a Gubat iti Kosovo idi 1448.
Ti anak a lalaki ni Murad II, ni Mehmed ti Agrukrukma, inurnosna manen ti estado ken ti milisia, ken nagipakita ti milisia a kalaingna babaen ti panagtiliwna ti Kontantinopla idi 29 Mayo 1453, iti edad a 21.
Militar[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti immuna a militar a yunit ti estado nga Otomano ket maysa idi a buyot nga inurnos babaen ni Osman I manipud kadagiti tribu ti lallaki nga agtataeng kadagiti turod ti akinlaud nga Anatolia idi naladaw a maika-13 a siglo. Ti militar a sistema ket nagbalin a maysa a narikut nga organisasion idi rimmang-ay ti imperio. Ti Otomano a militar ket maysa a narikut a sistema ti panagkintos ken panagtengngel kadagiti suppiat. Ti kangrunaan a kuerpo ti Buyot mga Otomano ket mairaman ti Hanisaro, Sipahi, Akıncı ken Mehterân. Ti Otomano a buyot ket maysa idi kadagiti kalaingan a makilablaban a puersa ti lubong, nga isuda ti immuna a nagus-usar kadagiti muskete ken kanion. Dagiti Otomano a Turko ket nangrugrugida a nagus-usar kadagiti palkonete, a dagitoy ket ababa ngem nalawa a kanion, iti las-ud ti Sillong iti Konstantinopla (1422). Ti Otomano a kabaliero ket nagtaltalek iti kinapardas ken ti panaggungunay embes a ti nadagsen a kalasag, a nagususar kadagiti pana ket ababa nga espada nga agsaksakay kadagiti napardas a Turkoman ken Arabiano a kabalio (nagtaudan dagiti Puro a pakilumba a kabalio),[24][25] ken kankanayon nga agipakpakat kadagiti taktika a kapadpada kadagiti Mongol nga Imperio, a kas ti aginkukuna nga agsanod bayat nga agpalpalikmut ti puersa ti kabusor iti uneg ti immindayon a sukog a pormasion ken idi kuan ket pudnoda nga agraut. Ti panakapaay ti kalaing ti buyot ket nagbalin a nalawag manipud idi maika-17 a siglo ken kalpasan ti Nalatak a Turko a Gubat. Ti maika-18 a siglo ket nakakita ti bassit a panagballigi idiay Benisia, ngem idiay amianan ti Europeano a naestiluan buyot ti Rusia ket nagpilit kadagiti Otomano nga agibbet kadagiti daga.
Ti pannakamoderno ti Otomano nga Imperio idi maika-19 a siglo ket nangrugi iti milisia. Idi 1826 ni Sultan Mahmud II ket inikkatna dagiti kuerpo ti Hanisaro ken nangbangon ti moderno a buyot ti Otomano. NInagananna dagitoy a kas ti Nizam-ı Cedid (Baro nga Urnos). Ti Otomano a buyot ket isu pay ti immuna nga instituto a nangabang kadagiti ganganaet nga esperto ken nagipatulod kadgiti opisialna para iti panagsanay kadagiti Europeano a pagilian. Ti nagbanagan daytoy, ti tignay ti Katutubo a Turko ket nangrugi idi dagitoy a ubbing pay laeng ken baro a nasanay a lalaki ket nagsublida manipud kadagiti panagad-adalda.
Ti Otomano a Marina ket nawatiwat a nagparparawad ti panagpadakkel kadagiti teritorio ti Imperio idiay kontinente ti Europa. Isu ti nangirugi ti panagrukma ti Amianan nga Aprika, a nainayon ti Alheria ken Ehipto iti Otomano nga Imperio idi 1517. Iti rugi ti panakapukaw ti Alheria(1830) ken Gresia (1821), ti bileg ti Otomano a marina ken ti panagtengngel kadagiti adayo a ballasiw taaw a teritorio ket nagrugi a naapday. Sultan Abdülaziz (nagturay idi 1861–1876) ket nangpadas a nangibangon manen ti napigsa nga Otomano a marina, a nangipatakder ti kadakkelan a plota a dagiti dakdakkel laeng ket dagiti plota ti Britania ken Pransia. Ti pagaramidan ti barko idiay Barrow, Inglatera, ket isu ti immuna a nagaramid ti bukodna a submarina idi 1886 para iti Otomano nga Imperio.
Nupay kasta, ti agrebreba nga ekonomia ti Otomano ket saan a napaut a nakasaranay ti pigsa ti plota. Ni Sultan Abdülhamid II ket saan a nagtaltalek kadagiti almirante a kimmappon iti repormista a ni Midhat Pasha, ken nangitunton a ti dakkel ken nangina a plota ket awan banagna a mausar ti panagsuppiat kadagiti Ruso iti las-ud ti Ruso-Turko a Gubat (1877–1878). Kaaduan a indulinna ti plota idiay uneg ti Nabalitokan a Sara, nga idiay dagitoy a barko ket nalungsotda para kadagiti sumaganad a 30 a tawen. Kalpasan ti Katutubo a Turko Rebolusion idi 1908, ti Komite iti Kappon ken Rang-ay ket nagsukisok nga agparang-ay ti maysa a napigsa a puersa ti marina ti Otomano. Ti Pundasion ti Otomano a Marina ket nabangon idi 1910 tapno makagatang kadagiti baro a barko babaen kadagiti donasion ti publiko.
Ti pakasaritaan ti Otomano milisia a panagpatayab ket napetsaan manipud idi 1909 ti nagbaetan ti Hunio 1909 ken Hulio 1911.[26][27] Ti Otomano nga Imperio ket nangrugrugi a nangisagana dagiti immuna a pilotona ken eroplano, ken ti panakabangon ti Pagadalan ti Panagpatayab (Tayyare Mektebi) idiay Yeşilköy idi 3 Hulio 1912, ti Imperio ket nagrugrugi a nagisursuro kadagiti bukodna nga agpatpatayab nga opisial. Ti panakabangon ti Pagadalan ti Panagpatayab ket nangipardas ti panagra-ay ti programa ti milisia a panagpatayab, ken nagpaadu kadagiti bilang dagiti alistado, ken nagited kadagiti baro a piloto ti aktibo a papel iti Otomano a Buyot ken ti Marina. Idi Mayo 1913 ti immuna a naipangpangruna a Panagsanay ti Rekonosimiento a Programa ti lubong ket inrugi ti Pagadalan ti Panagpatayab ken ti immuna a sabalia rekonosimiento a dibision ket naipatakder. Idi Hunio 1914 ti maysa a baro nga akademia, ti Marina a Pagadalan ti Panagpatayab (Bahriye Tayyare Mektebi) ket nabangon idi. Ti irurugi ti Umuna a Sangalubongan a Gubat, ti modernisasion a pamay-ay ket kellaat a napasardeng. Dagiti eskuadron ti Otomano a panagpatayab ket nakilabanda kadagiti adu a sanguanan idi las-ud ti Umuna a Sangalubongan a Gubat, manipud idiay Galicia idiay laud aginggana idiay Kaukaso idiay daya ken Yemen idiay abagatan.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Artikulo 18 iti Batay-linteg iti 1876 nainaganan nga ti Turko ket isu ti ti opisial a pagsasao, saan nga Otomano; Artikulo 18: Ti maysa a masapul para iti panagtrabaho iti panagserbi ti Estado ti maysa nga Otomano ket nasken nga ammoda ti Turko, a daytoy ket isu ti opisial a pagsasao iti Estado. Tebâ'a-i Osmâniyenin hidemât-ı devlette istihdam olunmak için devletin lisân-ı resmîsi olan Türkçeyi bilmeleri şarttır, Geoffrey L. Lewis, Ti panagreporman ti Tuko a pagsasao: Maysa a Didigra a Balligi, Oxford University Press, 1999, ISBN 978-0-19-823856-0, p. 16.
- ^ In Republika iti Ragusa a nasakupan babaen ti Otomano a panagsalaknib.
- ^ Kadawyan a nainaganan idi a ti "Imperio nga Otomano", ti "Turko nga Imperio", ti "Otomano a Kalipato" wenno kadawyan a "Turkia" babaen dagiti kontemporariona (manipud idi 1923, ti nagan a "Imperio nga Otomano" ket isu ti naisaguday tapno maliklikan ti panaka-allilaw ti Republika iti Turkia, kitaen ti Nagnagan iti Imperio nga Otomano).
- ^ A nagrugi manipud idi maika-19 a siglo, ti nagan a Osmanlı Devleti (Otomano nga Estado) ket nagbalin a nalatak kadagiti Otomano nga umili ken dagiti opisial. Sakbay ti panawen nga 1800, ti nagan a Osmanlı Devleti ket saan nga opisial a maus-usar, ngem dagiti rehistro ket agiparparang a daytoy a nagan ket inus-usar a saan a pormal babaen dagiti umili ti Otomano.
- ^ Ti imperio ket nakaala ti temporario a panagturay kadagiti ballasiw taaw a dagdaga babaen ti panagirangarang iti panamakatalek iti Otomano a Sultan ken Kalipa, a kas iti panagirangarang babaen ti Sultan iti Aceh idi 1565, wenno babaen ti tenmporario a panagala iti is-isla a kas iti Lanzarote idiay Taaw Atlantiko idi 1585, Turkish Navy Official Website: "Atlantik'te Türk Denizciliği"
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti Ensiklopedia Britanika, Vol.7, Inurnos babaen ni Hugh Chisholm, (1911), 3; Konstantinopla, ti kapitolio iti Turko nga Imperio...
- ^ Britannica, Istanbul:Nga idi napabangon ti Republika ti Turkia idi 1923, ti kapitolio ket naiyakar idiay Ankara, ken ti Konstantinopla ket opisial nanaganan manen nga Istanbul idi 1930.
- ^ Yücel Karadaş, Ziya Gökalp'te Şarkiyatçılık: Doğu'nun batıcı üretimi, Anahtar Kitaplar, 2008, p. 133. (Turko), Osmanlı devrinde resmi dil olarak kullanılan Osmanlıca ile halk arasında konuşulan Türkçe, söz konusu dönemde kullanılan dillerdir.
- ^ Şerafettin Turan, Türk Kültür Tarihi: Türk Kültüründen Türkiye Kültürüne ve Evrenselliğe, Bilgi Yayınevi, 1990, p. 59.(Turko), ...devlet kuruluşlarında kullanılan Arapça – Farsça – Türkçe karışımı Osmanlıca ile halkın konuştuğu Türkçe arasındaki uçurum giderek artarken, ...
- ^ Peter Turchin, Thomas D. Hall ken Jonathan M. Adams, "East-West Orientasion iti Pakasaritaan dagiti Imperio", Warnakan iti Sangalubongan a Sistema ti Panagsukisok Vol. 12 (no. 2), pp. 219-229 (2006).
- ^ Dündar, Orhan; Dündar, Erhan, 1.Dünya Savaşı, Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları, 1999, ISBN 975-11-1643-0
- ^ Salaysay ti pannakaabak: ti milisia ti Otomano idiay Balkanes, 1912-1913, Edward J. Erickson, panid 59
- ^ "Otomano a kuarta nga adda ti Arabiko a naisuratan". Naala idi 2010-08-26.
- ^ "Maysa a grammatiko ti pagsasao a Turko". Archive.org. Naala idi 2011-11-06.
- ^ Temel Britannica, Ana Yayıncılık-Encyclopaedia Britannica, 1992, Cilt 18, Sh. 41-96; Türkiye. ISBN 975-7760-02-1
- ^ Stephen Turnbull, Ti Imperio nga Otomano 1326-1699, Dagiti Naken a Pakasaritaan, tom. 62, Dagiti Nasken a Pakasaritaan, 2003. [manipud kadagiti artikulo ti likud nga abbong]
- ^ "Manipud ti artikulo ti Imperio nga Otomano idiay Oxford nga Online nag Islamiko a Panagadal". Oxfordislamicstudies.com. 2008-05-06. Naala idi 2010-08-26.
- ^ Ti Sultanato ket naikkat idi 1 Nobiembre 1922. Mehmed VI, ti naudi nga Otomano a Sultan, ket pimmanaw manipud idiay Istanbul idi 17 Nobiembre 1922, a daytoy ket saanna a kayat a saoen a ti Otomano nga Imperio kompleto a nagpatingga ken nagipasardeng kadagiti amin a pamay-anna.
- ^ "Napno a testo ti Tulag itif Lausanne (1923)". Wwi.lib.byu.edu. Naala idi 26 Agosto 2010.
- ^ Böyle olunca, Türkiye, bu Devletin mirasçısı değildir; ona ardıl olan Devletlerden biridir., Seha Meray, Lozan Barış Konferansı, Tutanaklar-Belgeler (Ti Kappia a Konperensia ti Lausanne , Dagiti Minuto-Dagiti okumento), Cilt 1, Kitap 3, Ankara Üniversitesi, Siysal Bilgiler Fakültesi, 1973, p. 181. (Turko)
- ^ Douglas Arthur Howard, Ti pakasaritaan iti Turkia, Greenwood Publishing Group, 2001, ISBN 978-0-313-30708-9, p. 1
- ^ Ahmad Razavi, Kontinental a samang a deliminasion ken dagiti minaig a banbanag a maipapan ti taaw idiay Persiano a Golpo, Martinus Nijhoff Publishers, 1997, ISBN 978-90-411-0333-8, p. 149.
- ^ Alan Rush, Al-Sabah: Pakasaritaan ken Henealohia ti Agturturay a Pamilia ti Kuwait, 1752–1987, Ithaca Press, 1987, ISBN 978-0-86372-081-9, p. 44.
- ^ Elie Kedourie, Nationalismo idiay Asia ken Aprika, Routledge, 1974, ISBN 978-0-7146-3046-5, p. 49.
- ^ Michael Berenbaum, Abraham J. Peck, Paglaglagipan ti Holokausto a Museo ti Estados Unidos, Ti Holokausto ken Pakasaritaan: Ti Naammoan, Ti Di-naammuan, Ti Nasuppiatan, ken Ti Nausig manen, Unibersidad ti Indiana a Pagmalditan, 1998, ISBN 978-0-253-33374-2, p. 537.
- ^ a b c Lord Kinross, Dagiti Siglo ti Otomano (Morrow Quill Publishers: New York, 1977) p. 24.
- ^ Bodnar, Edward W. Ciriaco d'Ancona e la crociata di Varna, nuove prospettive. Il Veltro 27, nos. 1–2 (1983): 235–51
- ^ Halecki, Oscar, Ti Krusada iti Varna. New York, 1943
- ^ Milner Ti Godolphin nga Arabiano pp. 3–6
- ^ Wall Dagiti Nalatak nga AAgtaytaray a Kabalio p. 8
- ^ "Sarita ti Turko a Panagpatayab idiay 'Ti Turkia iti Umuna a Sangalubongan a Gubat' a website". Turkeyswar.com. Naala idi 6 Nobiembre 2011.
- ^ Hv. K. K. Mebs. ""Panakabangon" iti Turko nga Aero Puersa opisial a sapot a pagsaadan". Hvkk.tsk.tr. Naala idi 6 Nobiembre 2011.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Barkey, Karen. Empire of Difference: The Ottomans in Comparative Perspective. (2008) 357pp Amazon.com, excerpt and text search
- Davison, Roderic H. Reform in the Ottoman Empire, 1856–1876 (New York: Gordian Press, 1973)
- Deringil, Selim. The well-protected domains: ideology and the legitimation of power in the Ottoman Empire, 1876–1909 (London: IB Tauris, 1998)
- Findley, Carter V. Bureaucratic Reform in the Ottoman Empire: The Sublime Porte, 1789–1922 (Princeton University Press, 1980)
- Faroqhi, Suraiya N. The Cambridge History of Turkey (Volume 3, 2006) excerpt and text search, essays by scholars
- Faroqhi, Suraiya N. and Kate Fleet, eds. The Cambridge History of Turkey (Volume 2 2012) essays by scholars
- Finkel, Caroline. Osman's Dream: The Story of the Ottoman Empire, 1300–1923. John Murray, 2005. ISBN 0-7195-5513-2. [1], excerpt and text search
- Fleet, Kate, ed. The Cambridge History of Turkey (Volume 1, 2009) excerpt and text search, essays by scholars
- Goodwin, Jason. Lords of the Horizons: A History of the Ottoman Empire (2003) excerpt and text search
- Imber, Colin. The Ottoman Empire, 1300–1650: The Structure of Power. Palgrave Macmillan, 2002. ISBN 0-333-61386-4.
- Inalcik, Halil and Quataert, Donald, ed. An Economic and Social History of the Ottoman Empire, 1300–1914. 1995. 1026 pp.
- Imber, Colin. The Ottoman Empire, 1300–1650: The Structure of Power (Palgrave Macmillan, 2002) ISBN 0-333-61386-4.
- Inalcik, Halil. The Ottoman Empire: 1300–1600 (Hachette UK, 2013)
- Inalcik, Halil, and Quataert, Donald, ed. An Economic and Social History of the Ottoman Empire, 1300–1914. 1995. 1026 pp.
- Itzkowitz, Norman. Ottoman Empire and Islamic Tradition, University of Chicago Press, 1980) ISBN 0-226-38806-9
- Kasaba, Reşat, ed. The Cambridge History of Turkey (vol 4 2008) excerpt and text search vol 4 comprehensive coverage by scholars of 20th century
- Kinross, Patrick Balfour Baron, and John Patrick Douglas Balfour Kinross. The Ottoman Centuries: The Rise and Fall of the Turkish Empire (Morrow, 1977)
- McCarthy, Justin. The Ottoman Turks: An Introductory History to 1923 1997 Questia.com, online edition
- McMeekin, Sean. The Berlin-Baghdad Express: The Ottoman Empire and Germany's Bid for World Power (2010)
- Nicolle, David. Armies of the Ottoman Turks 1300–1774 (Osprey Publishing, 1983)
- Palmer, Alan.. The Decline and Fall of the Ottoman Empire. (New York: Barnes and Noble, 1992) 306 p., maps. ISBN 0-87131-754-0
- Pamuk, Sevket. A Monetary History of the Ottoman Empire. 1999. 276 pp.
- Quataert, Donald. The Ottoman Empire, 1700–1922 (2005), standard scholarly survey excerpt and text search ISBN 0-521-54782-2.
- Shaw, Stanford J., and Ezel Kural Shaw. History of the Ottoman Empire and Modern Turkey. Vol. 1, 1977.
- Sicker, Martin. The Islamic World in Ascendancy: From the Arab Conquests to the Siege of Vienna (Praeger Publishers, 2000) online
- Sicker, Martin. The Islamic World in Decline: From the Treaty of Karlowitz to the Disintegration of the Ottoman Empire (Praeger, 2001) online
- Somel, Selcuk Aksin. Historical Dictionary of the Ottoman Empire. (2003). 399 pp.
- Stone, Norman "Turkey in the Russian Mirror" pages 86–100 from Russia War, Peace and Diplomacy edited by Mark & Ljubica Erickson, Weidenfeld & Nicolson: London, 2004 ISBN 0-297-84913-1.
- Uyar, Mesut; Erickson, Edward (2009). A Military History of the Ottomans: From Osman to Atatürk. ISBN 978-0-275-98876-0.
- Mangiraman daytoy nga artikulo ti teksto manipud iti pablaak nga adda itan iti dominio a publiko: Chisholm, Hugh, ed. (1911). "nasken ti nagan ti artikulo". Encyclopædia Britannica (Maika-11 nga ed.). Pagmalditan ti Unibersidad ti Cambridge.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Imperio nga Otomano iti Wikimedia Commons


c: text/html

text:
Cabugao, Ilocos Sur – Napunno ti ragragsak ti Cabugao Central Park Auditorium iti pannakaselebrar ti Administration and Balik-Cabugao Night iti Abril 24, 2013 a nagpartisiparan dagiti Municipal Officials nga idauluan ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr., Pamilia-LGU, Kakapitanes ti Barangay ken Opisiales ti Brgy-based Organizations, umili ti Cabugao ken kangrunaanna dagiti kailian a naggapu iti ballasiw-taaw manipud iti nadumaduma a nasion ken lugar iti lubong.
Pinarungbo dagiti makapikapik a samiweng a pinaruk-atan ti Flecturn Band ket saan a kinabaelan a pinarukma dagiti di agmawmaw a sonata iti alibtak ken regta dagiti sumasala a nangipamatmat iti laingda a mangkumpas kadagiti agduduma a piesa a maipatayab ti Banda a nangpadaeg ti salonan.
Iti siglat ni SB Secretary Maxfel S. Suboc a mangiwardas ti salonan, innaganan ken pinagmartsana dagiti Balikbayans ket nag-mega walk-da iti lawlaw ti salonan. Naibaet manen dagiti sonata ket mainaganan dagiti mangidaulo kadagitoy nga Opisial wenno Balikbayan a napan nagsala.
Nangipaay ti Mensahe-na ni Mayor Ediboy ket nabara ti kablaaw ken panagyamanna iti panangipateg dagiti Balikbayans ti awis ti Gobierno Munisipal a makipagrambakda ita a Piesta. Impeksana iti panagraemna iti ayat ken kabaelan dagiti Balikbayans a mangipapaay iti adu a proyekto a pagsayaatan dagiti umili ti Cabugao ket insupusopna a sapay koma ta agtultuloy dagitoy a mapasamak ita ken iti masanguanan a panawen.
Naiballaet pay ti Special number a panangipamatmat ti talento dagiti Balikbayan nga agkanta a nangray-aw iti publiko.
Naited ti pammadayaw ken premio dagiti nangabak a Float iti napasamak a Grand Parade iti Abril 24, 2013. Dagiti sumaganad a Cluster Barangay ti nagabak ket mismo a dagiti Municipal Officials nga idauluan ni Mayor Ediboy ti napan iti entablado a nagiyawat kadagiti premio.
First Prize (P50,000) – Cluster E, Brgy. Pug-os, Reppaac, Nagsantaan; Second Prize (P30,000)- Cluster F, Brgys. Quezon, Bato, Alina-ay; Third Prize (P20,000) - Cluster D, Brgys. Rizal, Bungro, Salapasap.
Dagiti Consolation Prizes: (sag-P10,000)- Cluster A, Brgys. Sabang, Daclapan, Namruangan; Cluster i, Brgys. Cacadiran, Lipit, Nagsincaoan; Cluster J, Brgys. Aragan, Sisim, Carusipan; Cluster H, Brgys. Cuantacla, Arnap, Cuancabal; Cluster B, Brgys. Dardarat, Turod, Salomague; Cluster C, Brgys. Baclig, Pila, Marga-ay; Cluster G, Brgys. Bonifacio, Turod Patac, Sagayaden; Cluster K, Brgys. Maradodon, Cael-layan, Catucdaan.
Nakitaripnong met ni Hon. DJ Savellano ken dadduma pay a bisita a nakidanggay kadagiti Balikbayans ken LGU a nakipagrambak iti dayta a rabii. # (Web In-Action)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bibcode
Ti bibcode ket maysa a panagilasin nga inususar babaen dagiti astronomiko a sistema ti datos tapno inagananna dagiti reperensia ti literatura. Ti bibcode ket naiparang-ay a mausar iti SIMBAD ken ti NASA/IPAC Ekstragalaktiko a Batayan ti datos (NED), ngem daytoy ket nawatwatiwaten a maus-usar, kas pagarigan, iti NASA nga Astropisika a Sistema ti Datos.[1][2] Ti kodigo ket adda ti naipatingga a kaatiddog dagiti 19 a karakter ken adda ti porma iti
a ti YYYY ket isu ti uppat a numero a reperensia ti tawen ken ti JJJJJ ket isu ti kodigo a mangipakita ti nakaipablaakan ti reperensia. Iti kaso ti warnakan a reperensia,ti VVVV ket isu ti numero ti tomo,ti M ket mangipakita ti paset ti warkanakan a naikapablaakan ti reperensia (a kas ti, L para kadagiti paset ti letra), ti PPPP ket mangited ti pangrugian anumero ti panid, ken ti A ket isu ti umuna a letra ti apelyido ti immuna a mannurat. Dagiti tuldek (.) ket inus-usar tapno mapunuan dagiti saan a maususar a pagikabilan ken tapno maisagapa dagiti pagikabilan kadagiti naitalinaay a kadakelda no dagitoy ket ababa unay; ti panagisagapa ket maaramid iti kanawan para iti panagipabalaak a kodigo ket iti kanigid para iti numero ti tomo ken numero ti panid.[1][2] Dagiti kas pagarigan ti kodigo ket dagiti sumaganad:
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b M. Schmitz, G. Helou, P. Dubois, C. LaGue, B. Madore, H. G. Corwin Jr., ken ni S. Lesteven (1995). "Dagiti NED ken SIMBAD a Timpuyog para iti Bibliograpiko Panagikodigo ti Reperensia". Iti Daniel Egret ken Miguel A. Albrecht. Pakaammo ken On-Line a Datos iti Astronomia. Kluwer Academic Publishers. ISBN 0-7923-3659-3. Naala idi 2011-06-22.
- ^ a b "Ti ADS a Datos, tulongan a panid". NASA ADS. Naala idi Nobiembre 5, 2007.


text:
Panggep ti Saniata Prize ti agbalin a maysa kadagiti paratignay dagiti mannaniw nga Ilokano nga agparnuay kadagiti baro a langa ti daniw nga Ilokano kabayatan met ti panagbigbigda kadagiti kannawidan a porma ti daniw nga Ilokano.
Narugian iti 2015, tinawen daytoy a pasalip. Maipaayan iti pammadayaw a Hall of Fame ti makayalat iti tallo nga Umuna a Gunggona.
Dagiti Pagalagadan:
1. Maysa a daniw laeng ti idatag. Saan a makedngan ti tema, porma wenno kaatiddog ti isalip a daniw.
2. Masapul nga orihinal, di pay naipablaak, ken nakasurat iti lengguahe nga Ilokano wenno saan a naipatarus manipud iti sabali a lengguahe ti isalip a daniw. No matakuatan a nabalusingsing daytoy a pagannurotan, maibabawi ti gunggona ket maparitanto metten a makisalip ti autor iti ania man a pasalip ti Saniata Prize.
3. Deadline ti panangidatag: Pebrero 28, 2016. Ipatulod babaen ti e-mail ti pakisalip iti asseng.tabag@gmail.com iti subject a “2nd Saniata Prize”
4. Masapul nga agusar iti nagan iti pluma (pen name) ti mannaniw. Iraman ketdi iti e-mail ti kompleto a nagan, numero iti selpon, ken adres ti pagtaengan wenno opisina.
5. Dagiti premio: 1st Prize: Php2,000.00 ken tallo a libro nga Ilokano; 2nd Prize: Php 1,200 ken dua a libro nga Ilokano; 3rd Prize: Php1,000.00 ken maysa a libro nga Ilokano.
6. Mapadayawan dagiti mangabak inton Abril 22, 2016 bayat ti kombension ti GUMIL Filipinas.
7. Makipagtagikua ti Saniata Prize kadagiti mangabak a daniw ket awan sungsungbatanna kadagiti mannaniw no bilang usarenna dagitoy iti ania man a wagas kas iti pannakaipabuya, pannakaipablaak iti magasin wenno libro, ken pannaipaskil iti social media. Agtalinaed ketdi ti copyright iti autor wenno mannaniw.


text:
5/21/12
SARITA A PARA ITI GRADE ONE
Ti Mabisin a Pusa
Sarita a Para Grade One ni ARIEL S. TABAG
Adda nakabitin a tapa
Ken lima nga ayup a mabisin unay.
Immuna a limmagto ken kimmittab ni Leon
Ket naksayan ti nakabitin a tapa.
Maikadua a limmagto ken kimmitab ni Tigre
Ket ad-adda a naksayan ti nakabitin a tapa.
Maikatlo a limmagto ken kimmitab ni Musang
Ket ad-adda a naksayan ti nakabitin a tapa.
Maikapat a limmagto ken kimmitab ni Aso
Ket ad-adda a naksayan ti nakabitin a tapa
Maikalima a kumittab ni Pusa
Ngem bassiten ken dinan malagto ti tapa.
Bassit ni Pusa.
Awan met ngarud pangulianna iti tapa.
Dina makalay-at dagiti diding a nakaikamangan
Ti pagbalaybayan a nakaibitinan ti tapa.
Kasano a makakittab ni Pusa iti naibitin a tapa?
Nangala iti lima a pungan a pagbatayanna.
Impasirokna ti umuna a pungan
Ket dandaninan magaw-at ti tapa.
Impasirokna ti maikadua a pungan
Ket ad-addan a dandanina magaw-at ti tapa.
Impasirokna ti maikatlo a pungan
Ket ad-addan a dandanina magaw-at ti tapa.
Impasirokna ti maikapat a pungan
Ket ad-addan a dandanina magaw-at ti tapa.
Impasirokna pay ti maikalima a pungan.
Ket dildilpatannan ti naibitin a tapa.
Kamaudiananna, nakakittab met laeng ni Pusa.#
(Nasurat iti Mayo 21, 2012. Mabalin a buloden ti asino man basta ipakada itoy numo iti asseng(dot)tabag(at)gmail(dot)com ken saan a mabalin nga ipablaak ta planok nga ipablaak babaen ti Kurditan Publications. Diyo tultuladen dagitay nakaiggem laeng iti draft ti sinurat nga awan naganna ket ipanda metten ti naganda kas byline, hehehe.)
Impaskil ni Asseng idi 8:05 PM No comments: Links to this post
Maipanggep iti: sarita a para grade one, sarita a para ubbing
5/4/12
BASI REPUBLIC by asseng clothes
Impaskil ni Asseng idi 10:39 PM No comments: Links to this post
Maipanggep iti: . basi republic, asseng clothes, ilocano pride
5/3/12
No Apay nga Umad-adun Dagiti Aglablaba nga Ilokana
Agyamantayo ken ni Doc. Maylem, ti other-half dagiti agassawa nga autor iti “Dear Doc” a kolum iti Bannawag. Ken agyamantayo iti Ilokana, maysa a maestra, a nagsaludsod no kasano ti aramidenna tapno kanayon a mapnek wenno agalimpatok wenno ag-orgasm.
Ket no apay nga immadun ti aglablaba nga Ilokana, basaenyo ti pinagtiponko a dua a bilang ti Bannawag (Mayo 7 ken Mayo 14, 2012 a bilang)-- ngem please, gumatangkayo latta, kadakayo a lallaki, para kadagiti assawa wenno gelprenyo:
Aniat’ Aramidek Tapno Kanayon a Mapnekak?
Dear Doc Gener ken Doc Lorna,
Agtawenak iti 39, siaasawa ken addaan iti maysa nga anak. Nagasawaak a nasapa ta agtawenak laeng idi iti 20. Naabusoak idi agtawenak iti 18. Mapampanunotko a diak kayat idi ti seks gapu iti napalabasko. Pimmusay ti immuna nga asawak iti aksidente iti lugan.
Kalpasan ti tallo a tawen, nakikabbalayak iti lalaki a natataeng ngem siak iti tallo a tawen. Ket manen, nalabit gapu iti napalabasko, saanko unay a naganas ti nakiinnala iti asawak, wenno diak pay ket kayaten ti makiinnala. Nagangayanna, nagsinakami iti kabbalayko.
Ngem iti idadatengko iti arinunos ti maikatlo a dekadak, naaddaanak iti maikatlo a kabbalay a naub-ubing ngem siak ken nakaak-aktibo iti seks. Masansan nga aginnalakami. Diak masinununo no ti napadasak a panagganas ket isu ti kunkunada nga orgasmo wenno alimpatok. Mariknak a bayat ti panaginnalami, kaslaak la nayakar iti sabali a lubong— nakakitaak kadagiti asul a raya. Iti ababa a pannao, no sero ti nariknak a ganas kadagiti dua nga immuna a lallaki iti biagko, napanen iti sangapulo.
Ti pakaseknak ita, kayatko koma a kanayon wenno tunggal makinnalaak ket mariknak a kaslaak adda iti sabali a lubong— kas iti narikriknak kadagiti naglabas. Mabalinyo kadi ti mangted iti tips tapno maaramidko daytoy?
Agyamanak la unay kadakayo nga agassawa ta napintas ti panangilawlawagyo kadagiti topiko iti kolumyo. Adu met ti maad-adalko isu a sapay koma ta manayon pay ti biagyo ken nasalun-atkayo a kanayon tapno maitultuloy pay daytoy kolumyo.--Ms. Margie O ti Solano, Nueva Vizcaya
Dear Ms. Magie O,
Agyamanak iti suratmo. Makitkitak ti kinaliday ti seksual a biagmo agingga a nasarakam ti lalaki a nangpis-it iti “on” iti seksual a biagmo. Malaksid a paset daytoy ti panagbiag, napateg a masigurado a maaramat a nasayaat it seks, ken kasta met a mananam ti imnasna.
Kas kenka, adu dagiti mamati a saanen nga agbaliw ti panirigantayo iti seks kalpasan ti kas iti nagdalanam a pannakaabuso. Ngem kinapudnona, agbaliw daytoy bayat ti panaglakay wenno panagbaket, ken kanaig daytoy ti panagbaliw met ti panagtalek iti bagi, salun-at, dagiti in-inumen nga agas, ken uray ti mismo a kapareha. Ket sika, kas indibidual, mabalin a sika ti mangipamuspusan.
Sumagmamano a babbai ti di makaammo no ania ti orgasmo wenno alimpatok. No makariknaka iti pannakalmes iti pannakarelaks, mabalin a daytoy ti kaipapananna, ket saanmo met a naabot no ti panagriknam ket “nabitinka.”
Tapno matungpal ti kalkalikagumam a naynay a panagalimpatok wenno ti mapnek iti imnas, masapul nga ipamuspusam daytoy. Masapul a managtakuatka ket ammuem no ania ti nasayaat a para kenka.
Kabayatanna, adtoy ti sumagmamano a balakad tapno maragpat ti orgasmo wenno alimpatok:
• Takuaten ti panaganges. Kaaduan a babbai ti mangtengngel iti angesda no asidegen ti panagalimpatokda a dida mapupuotan. Ngem ti nauneg a panangibulos iti anges ti ad-adda pay a mangparasuk wenno mangdagdag iti panagalimpatok. Adda met dagiti babbai a mangibaga a nalaklaka nga agalimpatokda no agasug wenno kayatda ti agriaw. No mariribukanka ta amangan no mariing ti anakmo, padasem ti agasug a nakaapput iti pungan. Agasugka no mariknam a makatulong tapno ad-adda pay nga agganaska. Adda dagiti babbai nga agasug no asidegen nga agparuar ti lalaki tapno ad-adda pay nga agganas daytoy. No naipakadawyanen kenka ti panangtengngelmo iti angesmo no asidegen ti panagalimpatokmo, agpraktiska a siksika a mangibulos iti angesmo, ken agasugka. Kadaanan a teknik ti 15-20 a panaganangsab wenno panangkamat iti anges sa mapasarunuan iti atiddog a panangibulos iti anges. Ulitem daytoy iti mamitlo kabayatan nga asidegkan iti alimpatok wenno panagorgasmo.
• Papigsaem dagiti piskel iti mabagbagim. Bayat ti yiisbom, pagsardengen ti panagayus ti isbo, bulosan sa manen pagsardengen— ip-ipitem dagiti piskel nga agtrabaho bayat ti panagalimpatok. No ngamin pagtignayem dagiti piskel iti mabagbagi no kasta a saanka nga umis-isbo, ti piskel iti rusok ken kutit ti maipit wenno mapakessen.
Ti panagpraktis bayat ti yiisbo, dita a madlawmo a maus-usarmo dagiti piskel iti mabagbagim. Ngem dimo unay sansanen ta amangan ket no maimpeksionka met. Ngem mabalinmo nga aramiden daytoy bayat ti panaglablabam, kas pagarigan.
Inton mapraktismon daytoy, mabalinmo nga ipit-ipiten dagiti piskel sa pagrelaksem sa direkta met a sagidem ‘tay aw-awagantayo iti clitoris. Mabalinmo nga aramiden daytoy bayat ti panaginnala— tunggal sumrek ni lakaymo, agrelakska, ket no rummuar, isu met ti panangipitmo.
• Padasem dagiti baro a posision. Ad-adda a mangpaalimpatok daytay palikudannaka ni lakaymo. Wenno padasem met a rabawan isuna a nakatugaw. Daytay sanguenna ti alas-sais idinto a sanguem met ti alas tres. Wenno agiddaka ket ingatona dagiti sakam sa agparintumeng iti sangom. Ipitem dagiti piskel iti kutitmo sakbay ti ipagarupmo nga asidegem ti panagalimpatokmo.
• Pagsaritaanyo ken ti doktormo ti maipanggep iti agas. Adda dagiti agas nga anti-depressants ken anti-hypertensive a mangapektar iti orgasmo dagiti babbai. Side-effect dayta. Isu a dakamatem iti doktormo no bilang agus-usarka iti kakastoy nga agas tapno masolusionanna.
• Masapul nga agpimpinnategkayo iti kapareham. Napateg daytoy ta no agpimpinnategkayo la unay, saankayo nga agbimbinnain ket nakatartarus ti agus ti panaginnala no kua. Laglagipem a no ania ti aramidenyo iti uneg ti kuartoyo a kas koma iti kasla mabisbisinan a panaginnala, palimedyo daytan ken lakaymo. Adun dagiti panagadal a manmano nga agalimpatok dagiti babbai kadagiti kasual laeng a seks wenno ‘tay kunkunada a one-night stand.
• Agbalin a managamiris. Ad-adda a magun-od ti pannakapnek iti seks ken iti relasion no amirisentayo dagiti kaparehatayo. Mangtakuat kadagiti wagas a maparagsak isuna kasta met a suplian ti panagkalikagumna a maparagsaknatayo. No agpadakayo a nakaturong ti imatangyo iti ar-aramidenyo, nagangganas ti panaginnala ket sigurado a magaw-atyo ti “langit.”
Sapay koma ta adda naadalmo iti diskusiontayo. Basta tagiragsakem laeng ti ar-aramidem ket dimo pampanunoten no aniaka wenno dagiti parikut iti biag. No makainnala, bay-am nga agari ti biolohikal a kababalin a kasapulan iti seks ken iti yaalimpatok.
Ngem saan met a kasapulan a tunggal makiinnalaka, masapul nga agorgasmoka. Nasayaaat ketdi a naynay a pampanunotem a masapul a maalam dagiti benepisio iti pannakiseks. Ti panangalimpatok ngamin, isu daytoy ti maysa kadagiti tulong ti nakaparsuaan tapno makapagrelaks ti tao. Adu dagiti maipaayna a nasayaat iti salun-at a kas koma iti panangagasna iti sakit iti ulo ken pangpaimas iti turog. Laglagipen met a ti orgasmo, ad-adda a pasam-iten ken pamarisenna ti ayan-ayat.
Dios ti agngina ti panagsuratmo. No adda pay salusodmo ket mabainka a maisurat iti daytoy a kolum, mabalin met yemailmo kadakami (Doc Gener) iti gdmaylem@yahoo.com.
--Doc Gener and Doc Lorna
Kabayatanna, adda man nasuratko a daniw gapu iti daytoy a kolum ni Dr. Maylem. Panagkunak, mabalin daytoy iti isagsaganami a libro a napauluan Alimpatok.
Adtoy man:
Tunggal Aglabaka, Dungngo
Gapu ta sika ti silaw daytoy a pagtaengan
idinto a siak ti adigi— mabatika
a mangiwanwan idinto nga agsapulak
iti pagbiag, panagkunak, tunggal aglabaka
laeng a malaglagipmo dagiti kanito a kukuata laeng:
kas iti daydi kaarigmo ti aso a nagalang-ang
ta siak ti uleg a nangsippit kadagita sellang
ket kas subadmo, nagangawannak a binekkel
nga ad-adda a nakariknaak iti kinatalged
saan a panangigalut wenno panangibalud
ta nalabit, nasanaymo iti inka panaggelgel
no kasano ti panangingariet tapno ti mureng
isu laeng ti maikkat— mabati ti lupot a nadarisay
maktanganka ammok iti inka panaglaba
ta tunggal dumtengak ken duduata
agpasaklotka kaniak
malaglagipmo ti alas tres
a panagsegsegga
idinto a malaglagipko ti alas sais
a segseggaak ti oras a panagawid
no kua kasla ubingka nga aghinete kaniak
no dadduma, sutilenka met
siak ni mannalon a mangtimon
sika ni nuangko a naandur
ti pagyamyamanak
uray nabannogka nga aglaba
maisaganam dagiti pagaayatta
a taraon— agsinsinnubota pay
a kunam la no mano aldaw
a dita nangnangan
kangrunaanna, uray saantan
nga agsarita iti balikas
mapnektan nga agtinnugmok
mata iti mata
dakulap iti dakulap
barukong iti barukong
kaunggan iti kaunggan
kararua iti kararua
iti agpatnag a kasla awan patinggana
iti ikub ti pagtaengan a binangonta…
(Mayo 3, 2012)
Impaskil ni Asseng idi 1:52 AM 2 comments: Links to this post
5/2/12
Nailugesak
Iti dua nga aldaw, nakasaksakit ti bagbagik. Kasla nagtrangkasoak a matudtudok ti bukotko. Pabasolek ti sangabagon a Marlboro black a naibusko iti panagsuratko iti sarita; ken ti rinabii a panagpuyatko iti uppat nga aldaw (wen, sinuratko laeng iti uppat nga aldaw nupay nabayagen a pinampanunotko daytoy a sarita).
Ken pabasolek pay ti sarita mismo. Panagkunak, sobra a pinagtaengko ti karakter iti kaunggak. Ket iti ipapatayna-- iti naispiritualan a pannakatay-- nairamramanak met.
Numona ta iti panagkunak, saanko pay a nalpas daytoy nga estoria. Ket bareng addanto gundaway a suratek daytoy iti amin a detalye ken posibilidadna.
Subscribe to: Posts (Atom)


text:
Peru
Ti Peru i/pəˈruː/ (Espaniol: Perú; Quechua: Perú;[5] Aimara: Piruw), opisial a ti Republika iti Peru (Espaniol: República del Perú, panangibalikas: [reˈpuBlika ðel peˈɾu] ( denggen)), ket maysa a pagilian idiay lumaud nga Abagatan nga Amerika. Nabeddengan daytoy iti amianan babaen ti Ecuador ken Colombia, iti daya babaen ti Brasil, iti abagatan a daya babaen ti Bolivia, iti abagatan babaen ti Chile, ken iti laud babaen ti Taaw Pasipiko.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ CIA, World Factbook
- ^ a b c d "Peru". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi Mayo 6, 2011.
- ^ "Gini Index". World Bank. Naala idi 2 Marso 2011.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ Ti Quechua a nagan ket us-usaren babaen ti gobierno iti Peru ket ti Perú (kitaen ti pagsasao a Quechua a bersion ti Parlamento iti Peru sapot a pagsaadan ken ti pagsasao a Quechua a bersion ti Batay-linteg iti Peru [1]), ngem ti kadawyan a Quechua a nagan ket ti Piruw
- Peru
- Pagpagilian ti Komunidad ti Andes
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Pasipiko
- Dagiti dati a kolonia ti Espania
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Pagpagilian ti Abagatan nga Amerika
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti republika
- Dagiti pagilian ti Abagatan nga Amerika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Espaniol
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1821


text:
Moscow
Ti Moscow ket isu ti kapitolio, ti kapusekan ti papulasion a siudad, ken ti kaaduan ti populasion a pederal a suheto iti Rusia. Daytoy a siudad ket maysa a nangruna iti politikal, ekonomia, kultural, siensa, relihion, busbos, edukasion ken sentro kadagiti pagluganan iti Ruso ken ti kontinente. Ti Moscow ket isu ti akin-amianan unay a dakkel a siudad iti Lubong (ngem saan nga isu ti kalamiisan), ti kapusekan ti populasion a siudad iti Europa, ken maika-6 a kadakkelan a maitutop a siudad iti lubong. Ti populasion na daytoy, segun ti 2010 a Senso, ket 11,503,501.[7] Batayan ti Forbes 2011, ti Moscow ket addaan kadagiti 79 a bilionario, naiyallatiw na ti Siudad ti New York a kas ti siudad nga addaan ti kaaduan a bilang kadagiti bilionario.[11]
Ti Moscow ket naisaad idiay Karayan Moslva idiay Tengnga a Pederal a Distrito iti Europa a Ruso. Iti kabayatan iti pakasaritaanna, daytoy a siudad ket nagserbi a kapitolio kadagiti nagsasaruno nga estado, manipud iti taga-ugma a Natan-ok a Dukesa iti Moscow ken ti simmaruno a Tsardon iti Russia ken ti Kappon ti Sobiet. Ti Moscow ti pagsaadan ti Moscow Kremlin, ken ti taga-ugma a kota nga iti daytoy nga aldaw ket isu ti pagtaengan ti Presidente ti Ruso ken iti ehukutibo a sanga iti Gobierno iti Ruso. Ti Kremlin ket isu pay ti maysa kadagiti nadumaduma a Sangalubongan a Tawidan a Sitio ditoy a siudad. Isuda a dua a siled ti parlamento iti Ruso (ti Duma ti Estado ken ti Tipunan ti muyong a Konsilo ket nakatugaw met idiay Moscow.
Ti siudad ket naiserbian babaen ti bariwakwak a naaramidan a paglugluganan, nga mairaman dagiti uppat nga internasional nga eropuerto, siam a pungto ti tren, ken maysa kadagiti kaunegan iti uneg ti daga a tubo iti lubong, ti Moscow a Metro, ket maikadua laeng iti Tokyo iti banag iti panaglugan ken maibigbigan a kas ti maysa a mohon babaen ti kinabaknag ken sabsabali nga arkitektura kadagiti isuda a 185 nga estasion.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ ПpeзидeHT Poccийckoй Фeдepaции. ykaз №849 oT 13 Maя 2000 r. «O пoлHoMoчHoM пpeдcTaBиTeлe ПpeзидeHTa Poccийckoй Фeдepaции B фeдepaлbHoM okpyre». BcTyпил B cилy 13 Maя 2000 r. OпyблиkoBaH: "CoбpaHиe зakoHoдaTeлbcTBa PФ", №20, cT. 2112, 15 Maя 2000 r. (Presidente ti Tipunan ti muyong iti Ruso. Bilin #849 iti Mayo 13, 2000 Iti Plenipotentiario a Representatibo ti Presidente iti Ruso a Pederasion iti maysa a Distrito Pederal. Nagbalin idi Mayo 13, 2000).
- ^ ГoccTaHдapT Poccийckoй Фeдepaции. №OK 024-95 27 дekaбpя 1995 r. «Oбщepoccийckий kлaccифиkaTop эkoHoMичeckиx perиoHoB. 2. ЭkoHoMичeckиe paйoHы», B peд. ИзMeHeHия №5/2001 OKЭP. (Gosstandart iti Ruso a Pederasion. #OK 024-95 Disiembre 27, 1995 Ruso a Panakaidasig dagiti Ekonomiko a Rehion. 2. Dagiti Ekonomiko a Rehion, natarimaan babaen ti Panagpasayaat #5/2001 OKER. ).
- ^ "Dagiti Piesta ken nagnangruna a petsa iti Moscow". Gobierno ti Siudad ti Moscow. Naala idi 29 Septiembre 2010.
- ^ a b "Ti Mayor ti Siudad ti Moscow". Gobierno iti Moscow. Naala idi 18 Marso 2010.
- ^ "The Moscow Statute". Moscow City Duma. Gobierno ti Moscow. 28 Hunio 1995. Naala idi 29 Septiembre 2010.
Ti kangatuan ken eksklusibo (representatibo) a bagiti estado a bileg idiay Moscow ket ti Siudad ti Moscow a Duma.
- ^ Ministro ti Ekonomiko a Panagrang-ay ti Ruso a Pederasion. Pederala Panagrehistro, Kadastre&Kartograpo a Serbisio. Nailian a Reporta ti Rusia Landuse 2008, p.187-188 (Ruso)
- ^ a b ФeдepaлbHaя cлyжбa rocyдapcTBeHHoй cTaTиcTиkи (Federal State Statistics Service) (2011). "ИHфopMaциoHHыe MaTepиaлы oб okoHчaTeлbHыx иTorax Bcepoccийckoй пepeпиcи HaceлeHия 2010 roдa (Information on the final results of the 2010 All-Russian Population Census)". Bcepoccийckaя пepeпиcb HaceлeHия 2010 roдa (2010 All-Russia Population Census) (iti Ruso). Federal State Statistics Service. Naala idi 2011-12-28.
- ^ Ti kuenta ti densidad ket nakarkulo idi babaen ti panagbingbingay ti populasion a naireporta babaen ti 2010 a Senso babaen tilugar a naipakita idiay "Lugar" a pagikabilan. Pangngaasi a laglagien a daytoy a kuenta ket mabalin a saan nga husto a ti lugar a nainaganan idi infobox ket mabalin a saan a naireporta para iti kapadpadana atawen a kas ti populasion.
- ^ ПpaBиTeлbcTBo Poccийckoй Фeдepaции. ПocTaHoBлeHиe №725 oT 31 aBrycTa 2011 r. «O cocTaBe TeppиTopий, oбpaзyющиx kaждyю чacoByю зoHy, и пopядke иcчиcлeHия BpeMeHи B чacoBыx зoHax, a Takжe o пpизHaHии yTpaTиBшиMи cилy oTдeлbHыx ПocTaHoBлeHий ПpaBиTeлbcTBa Poccийckoй Фeдepaции». BcTyпил B cилy пo иcTeчeHии 7 дHeй пocлe дHя oфициaлbHoro oпyблиkoBaHия. OпyблиkoBaH: "Poccийckaя ГaзeTa", №197, 6 ceHTябpя 2011 r. (Government of the Russian Federation. Resolution #725 iti August 31, 2011 On the Composition of the Territories Included into Each Time Zone and on the Procedures of Timekeeping in the Time Zones, as Well as on Abrogation of Several Resolutions of the Government of the Russian Federation. Nagbalin idi after 7 days following the day of the official publication).
- ^ Opisial iti amin a teritorio iti Ruso babaen ti Artikulo 68.1 iti Batay-linteg iti Ruso.
- ^ Ody, Elizabeth (2011-03-10). "Ni Carlos Slim ket isu ti umuna ti Forbes Listaan dagiti Bilionario ti Maikadua a Tawen". Bloomberg. Naala idi 2011-06-01.


text:
Tengnga nga Amerika
Ti Tengnga nga Amerika wenno Sentral nga Amerika (Espaniol: América Central, América del Centro wenno Centroamérica) ket ti akin-abagatan unay, nga ismo a paset ti kontinente ti Amianan nga Amerika, a mangikapet iti Abagatan nga Amerika iti abagatan a daya. Ti Tengnga nga Amerika bineddengan babaen ti Mehiko iti amianan, ti Colombia iti abagatan a daya, ti Baybay Karibe iti daya, ken ti Taaw Pasipiko iti laud. Ti Tengnga nga Amerika ket buklen dagiti pito a pagilian: ti Belis, Costa Rica, El Salvador, Guatemala, Honduras, Nicaragua, ken Panama. Ti naipagkaykaysa a populasion ti Tengnga nga Amerika ket ti nagbaetan ti 41,739,000 (2009 karkulo)[1] ken 42,688,190 (2012 karkulo).[2]
Ti masa ti daga ti Tengnga nga Amerika ket addaan iti kalawa iti 523,780 kuadrado kilometro (202,230 sq mi),[1] wenno gangani a 0.1% iti rabaw ti Daga. Daytoy ket paset ti hotspot ti biodibersidad ti Mesoamerika, a gumay-at manipud ti akin-amianan a Guatemala aginggana ti sentral a Panama. Gapu ti kaadda dagiti nadumaduma nga heolohiko nga aktibo a tukki ken ti Bulkaniko nga Arko ti Tengnga nga Amerika, adu dagiti seismiko nga aktibidad iti daytoy a rehion. Kanayon a mapaspasamak dagiti panagbettak ti bulkan ken dagiti gingined; dagitoy a masna a didigra ket nagresultaan dagiti adu a pannakapukaw iti biag ken adu a tagikua.
Idi panawen ti sakbay ti Colombiano, ti Tengnga nga Amerika ket natagtagitao babaen dagiti patneng a tattao ti Mesoamerika, a naipangpangruna dagiti Mayan ken dagiti Aztec. Kalpasan kadagiti panagbanbanniaga iti Kaamerikan ni Christopher Columbus, dagiti Espaniol ket nangrugrugida a nangkolonia ti Kaamerikaan. Manipud idi 1609 aginggana idi 1821, kaaduan ti teritorio ti uneg ti Tengnga nga Amerika—malaksid dagiti daga nga agbalinto iti Belis ken Panama—ket tinurayan idi a kas ti Kapitania Heneral ti Guatemala. Kalpasan ti pannakagun-od iti wayawaya manipud ti Espania idi 1821, ti dati a Kapitania Heneral ket naisilpo idi iti Umuna nga Imperio ti Mehiko, ngem intono kuan ket pimmanaw manipud ti Mehiko tapno mangporma iti Pederal a Republika ti Tengnga nga Amerika, ken nagpaut daytoy manipud idi 1823 aginggana idi 1838. Dagiti pito a pagilian a kanungpalan a nagbalin a nawaya nga autonomo a pagpagilian, a nangrugi iti Nicaragua, Honduras, Costa Rica, ken Guatemala (1838), ken sinaruno babaen ti El Salvador (1841), kalpasanna ti Panama (1903), ken ti Belis (1981). Ita nga aldaw, kalpasan ti ad-adu ngem dua gasut a tawtawen iti sosial a riribok, naranggas a suppiat ken rebolusion, panglaw, sosial nga inhustisia ken ranggas ken nakaro pay laeng iti amin a paset ti Tengnga nga Amerika.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c "Central America: strategic information". Central America economic integration and cooperation handbook. Volume 1: Strategic information, organizations and programs (2013 nga ed.). Washington, D.C.: International Business Publications, USA. 2013. p. 8. ISBN 1-4387-4280-0.
- ^ a b Index Mundi (2012). "Population – Central America & the Caribbean". Index Mundi. Naala idi 2015-01-01.
- ^ Hubbard, K (2015). "The biggest cities in Central America". Central America statistics, facts & figures for every country. New York City: About.com. Naala idi 2015-01-01.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Central America. Columbia Encyclopedia, 6th ed. 2001–6. New York: Columbia University Press.
- American Heritage Dictionaries, Central America.
- WordNet Princeton University: Central America.
- Central America. Columbia Gazetteer of the World Online. 2006. New York: Columbia University Press.
- Hernández, Consuelo (2009). Reconstruyendo a Centroamérica a través de la poesía. Voces y perspectivas en la poesia latinoamericana del siglo XX. Madrid: Visor.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Tengnga nga Amerika iti Wikimedia Commons


text:
Maggie Smith
Ni Dama Margaret Natalie Smith, CH, DBE (naiyanak idi 28 Disiembre 1934)[1] ket maysa nga Ingles nga aktres. Isu ket addaan iti adu ken nagdumaduma a pagsapulan iti entablado, pelikula ken telebision a nagpaut kadagiti innem a pulo a dekada. Nagparang ni Smith kadagiti sumurok a 50 a pelikula ken maysa kadagiti kaaduan nga ammo nga aktres iti Britania. Naidutok idi isuna a kas Komander ti Urnos ti Imperio ti Britania (CBE) idi 1970. Naidutok idi a kas Dama a Komander ti Urnos ti Imperio ti Britania (DBE) idi 1990 para kadagiti serbisio iti panangiladawan dagiti arte,[2] ken Kammeng ti Urnos dagiti Kadua ti Pammadayaw (CH) iidi 2014 para kadagiti serbisio iti drama.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Orders and decorations conferred by the crown". Debrett's. Naala idi 4 Enero 2015.
- ^ "Queen Honors Naipaul, Maggie Smith". 30 Disiembre 1989. Naala idi 1 Enero 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Maggie Smith iti Wikimedia Commons
- Maggie Smith iti Screenonline ti British Film Institute
- Maggie Smith iti Internet Broadway Database
- Maggie Smith iti Internet Movie Database
- Maggie Smith iti TCM Movie Database
- Dagiti obra wenno maipanggep ti Maggie Smith kadagiti biblioteka (katologo ti WorldCat)


text:
Relihion
Ti relihion ket maysa nga urnong dagiti dagiti kutural a sistema, dagiti pammati a sistema, ken dagiti panirigan ti lubong a mangipanggep ti nagtagitaon tii espiritualidad ken, sagpaminsan, kadagiti moralidad.[nota 1] Dau kadagiti relihion ket adda dagiti salaysay, dagiti simbolol, dagiti tinawtawid ken sagrado a naipakasaritaan a maipanggepan a mangited ti kayat a saoen ti biag wenno mangipalpalawag ti puonan iti biag wenno ti law-ang. Dagitoy ket mangimaton kadagiti moralidad, etiko, relihioso a linteg wenno ti maysa a kinaykayat a kita ti biag manipud kadagiti kapanunotanda a maipanggep ti kosmos ken katutubo ti tao.
Ti balikas arelihion ket sagpaminsan a maisuksukat iti pammati wenno pammati a sistema, ngem ti relihion ket maigiddiat manipud ti pribado a pammati gaputa daytoy ket adda ti sosial nga aspetona.[1] Adu kadagiti relihion ket adda kadagiti naurnong a panagkukua, padi, ti maysa a panagipalpalawagan a mangbukel ti panakaikappon wenno panakaikameng, kadagiti kongregasion iti naisangsangayan a tao, kadawyan a taripnong wenno dagiti serbisio para kadagiti kapanggepan iti panagraem kadagiti dios wenno para iti kararag, dagiti nasantuan a lugar (masna wenno arkitektura), ken/wenno dagiti nasantuan a sinuratan. Ti panaksanay ti relihion ket mabalin a mangiraman pay dagiti sermon, panagirukbab kadagiti araramiden ti maysa a dios wenno dagiti dios, dagiti sakripisio, dagiti piesta, padaya, talimudaw, panakaitapog, dagiti punpon a serbisio, dagiti matrimonia aserbisio, meditasion, musika, arte, sala, dagiti publiko a serbisio, wenno dagiti dadduma pay nga aspeto iti kultura ti tao. Nupay kasta, adda dagiti kas pagarigan ti relihion nga adda bassit wenno awan kadagitoy nga aspeto ti patakder, pammati, wenno panaksanay.
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti relihion (manipud ti Daan a Pranses relihion "relihioso a komunidad," manipud ti Latin religionem (nom. religio) "panagraem ti nasagraduan, panagdayaw kadagiti dios,"[2] "obligasion, ti piansa a nagbaetan ti tao ken dagiti dios"[3]) ket naala manipud ti Latin a religiō, dagiti patingga a nagtaudan ket saan a naamammoan. Maysa a posibilidad ket ti panakaala manipud ti panakapamindua *le-ligare, a naipatarus a nasurot manipud ti Cicero a nangikapet ti lego "agbasa", a kas ti re (manen) + lego iti kapanunotan nga "agpili", "aramidem manen" wenno "aganannadka a mangusig". Dagiti moderno nga eskolar a kas ni Tom Harpur ken Joseph Campbell ket mangipabor ti panakaala manipud ti ligare "piansa, ikapet", a mabalin a nanipud ti maysa a pasaruno a re-ligare, a kas ti re (manen) + ligare wenno "ti mangikapet manen," nga inaramid daytoy a prominente babaen ni San Agostino, kalpasan ti panakaipatarus iti Laktansio.[4][5] Ti midiebal a panag-usar ket isumbangirna ti urnos iti panagitudo ti piansa dagiti komunidad a kas dagiti monastiko nga ur-urnos: "mangmangegmi ti 'relihion' iti Nabalitokan a Toson,itimays a kabaliero iti relihion iti Avys'".[6]
Segun ti pilologo a ni Max Müller, ti ramut ti Inggles a balikas a "relihion", ti Latin religio, ket kasisigud nga inususar a kayatna a saoen ket "panagraem para iti Dios wenno dagiti dios, ti naannad a panagpanpanunot kadagiti nasantuan a banbanag, pietas" (a niCicero ket adadu pay a pakaala a kayatna a saoen ket "salukag").[7][8] Max Müller nga inlaslasin dagiti adu a kultura ti lawlaw ti lubong, a mairaman ti Ehipto, Persia, ken India, a kas adda dagiti agpadpada nga estruktura ti bileg iti daytoy a puntos ti pakasaritaan. Ti matawtawagan tatta nga aldawen a taga-ugma a relihion, a tinawtawaganda laeng idin a ti "linteg".[9]
Adu kadagiti pagsasao nga adda dagiti balikas a mabalin a maipatarus a kas ti "relihion", ngem mabalin nga us-usarenda dagitoy ti sabsabali a pamay-an, ken adda dagiti awanan ti balikas para iti relihion. Kas pagarigan, ti Sanskrito a balikas a dharma, a sagpaminsan a maipatpatarus a kas "relihion", ket kayatna pay a saoen ket linteg. Kadagiti klasiko nga Abagatan nga Asia, ti panagadal ti linteg ket buklenna dagiti konsepto a kas ti penitensia babaen ti kinatulnog ken seremonial ken ti pay naipakat a tinawtawid. Ti mediebal a Hapon idi ununana ket adda kapadpadana a panagkappon a nagbaetan ti "imperial a linteg" ken unibersall wenno "Buda a linteg", ngem kalpasan dagitoy ket nagbalinda a nawaya taudan ti bileg.[10][11]
Awan ti pudno a kapadpada ti "relihion" iti Hebreo, ken Hudaismo ken saan a mangilasin ti nagbaetan ti relihioso, nailian, panakapuli, wenno etniko a kinasiasino.[12] Maysa kadagiti panakatengnga a konseptona ket ti "halakha", sagpaminsan a naipatpatarus a kas ti "law"", a mangiyalagad ti panagsanay ken pammati ken dagiti adu nga aspeto iti inaldaw a biag.
Ti panag-uasar kadagiti sabsabali a termino, a kas ti panagannugot ti Dios wenno Islam ket maipapan kadagiti naisangsangayan a pakasaritaan ken bokabulario.[13]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Durkheim, E. (1915) Dagiti Elementario a Porma iti Relihioso a Biag. Londres: George Allen & Unwin.
- ^ Harper, Douglas. "religion". Online Etymology Dictionary.
- ^ Abababa nga Inggles a Diksionario ti Oxford
- ^ Iti Ti Pagano a Kristo: Panakaala manen ti Napukaw a Lawag. Toronto. Thomas Allen, 2004. ISBN 0-88762-145-7
- ^ In Ti Bileg iti Mito, nga adda ni Bill Moyers, ed. Betty Sue Flowers, New York, Anchor Books, 1991. ISBN 0-385-41886-8
- ^ Johan Huizinga, Ti Panakaapday ti Tengnga a Panawen (1919) 1924:75.
- ^ Max Müller, Masna a Relihion, p.33, 1889
- ^ Lewis & Short, Ti Latin a Disksionario
- ^ Max Müller. Pangyuna ti siensia iti relihion. p. 28.
- ^ Kuroda, Toshio ken Jacqueline I. Stone, nagipatarus. "Ti Imperial a Linteg ti Budista a Linteg." Hapon a Warnakan iti Relihioso a Panagadadal 23.3-4 (1996)
- ^ Neil McMullin. Ti Budismo ken ti Estado iti Maikasangapulo ket innem a siglo a Hapon. Princeton, N.J. : Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan, 1984.
- ^ Hershel Edelheit, Abraham J. Edelheit, Pakasaritaan iti Sionismo: Ti manual ken Diksionario, p.3, agdakdakamat kenni Solomon Zeitlin, Dagiti Hudio. Puli, Pagilian, wenno Relihion? ( Philadelphia: Dropsie Kolehio a Pagmalditan, 1936).
- ^ Colin Turner. Ti Islam nga awan ti Allah? New York: Routledge, 2000. pp. 11-12.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Bayat a ti relihion ket narigat a maipalpalawagan, ti maysa a pagalagadan a modelo iti relihion, a maus-usar kadagiti relihioso a panagadadal a kurso, ket indiaya idi babaen ni Clifford Geertz, a tinawtawaganna a "kultural asistema" (Clifford Geertz, Ti Relihion a kas maysa a Kultural a Sistema, 1973). Ti maysa a panagdillaw ti modelo ni Geertz babaen Talal Asad ket inkategoriana ti relihion a kas "maysa nga antropoholiko a kategoria." (Talal Asad, TI Pnakapatakder iti Relihion a kas maysa nga Antropolohiko a Kategoria, 1982.)
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Saint Augustine; Dagiti Konpesar ni Santo Agostino (John K. Ryan translator); Imahen (1960), ISBN 0-385-02955-1.
- Descartes, René; Dagiti Meditasion iti Umuna Pilosopia; Bobbs-Merril (1960), ISBN 0-672-60191-5.
- Barzilai, Gad; Linteg ken Relihion; Ti Internasional a Biblioteka dagiti Salaysay iti Linteg ken Kagimongan; Ashgate (2007),ISBN 978-0-7546-2494-3
- Durant, Will (& Ariel (saan a naipammadayawan)); Ti Dumaya Tawtawiden tayo; MJF Books (1997), ISBN 1-56731-012-5.
- Durant, Will (& Ariel (saan a naipammadayawan)); Ni Caesar ken Kristo; MJF Books (1994), ISBN 1-56731-014-1
- Durant, Will (& Ariel (saan a naipammadayawan)); Ti Panawen ti Pammati; Simon & Schuster (1980), ISBN 0-671-01200-2.
- Marija Gimbutas 1989. Ti Pagsasao ti Diosen. Thames ken Hudson New York
- Gonick, Larry; Ti Karikatura aPakasaritaan ti Law-ang; Doubleday, tom. 1 (1978) ISBN 0-385-26520-4, tom. II (1994) ISBN 0-385-42093-5, W. W. Norton, tom. III (2002) ISBN 0-393-05184-6.
- Haisch, Bernard Ti Teoria ti Dios: Dagiti Law-ang, Sero puntos a luglugar, ken Ania ti Kapanggepan ti Amin -- tungtungan ti siensia a suppiatan ti relihion (Pangyuna), Red Wheel/Weiser, 2006, ISBN 1-57863-374-5
- Lao Tzu; Tao Te Ching (Victor H. Mair nangipatpatarus); Bantam (1998).
- Marx, Karl; "Pangyuna iti Parawad iti Panagdillaw iti Pilosopia ti Karbengan ni Hegel", Deutsch-Französische Jahrbücher, (1844).
- Saler, Benson; "Panangipanunotan ti Relihion: Agtaltalinaay nga Antropologo, Dagiti Transendente a Patneng, ken dagiti Di-nabedbedan a Kategoria" (1990), ISBN 1-57181-219-9
- The Holy Bible, King James Version; Baro Bilioteka ti Amerikano (1974).
- The Koran; Penguin (2000), ISBN 0-14-044558-7.
- Ti Taudan ti Sibibiag ken Ipupusay, Dagiti Mito ti Arprikano a Pnakapartuat; Heinemann (1966).
- Dagiti Daniw ti Langit ken Impierno manipud ti Taga-ugma a Mesopotamia; Penguin (1971).
- Ti Almanak ti Lubong (tinawen), World Almanac Books, ISBN 0-88687-964-7.
- Ti Serotonin a Sistema ken maysa nga Spiritual Kapadasan - Amerikano a Warnakan ti Sakiatria 160:1965-1969, Nobiembre 2003.
- Batay Linteg ti Estados Unidos
- Dagiti napili nga obra Marcus Tullius Cicero
- Ti Almanak ti Lubong (para kadagiti bilang ti kumappon kadagiti nadumaduma a relihion), 2005
- Relihion [Umuna nga Edision]. Winston King. Ensiklopedia iti Relihion. Ed. Lindsay Jones. Tom. 11. maika-2 nga ed. Detroit: Macmillan Reference USA, 2005. p7692-7701.
- Dagiti Relihion ti Lubong kenSosial nga Ebolusion dagiti sibilisasion ti Daan a Lubong nga Oikumene: Ti Perspektibo ti Ballasiw a Kultura babaen ni Andrey Korotayev, Lewiston, NY: Edwin Mellen Press, 2004, ISBN 0-7734-6310-0.
- Brodd, Jefferey (2003). Dagiti Relihion ti Lubong. Winona, MN: Saint Mary's Press. ISBN 978-0-88489-725-5.
Iti relihion a panagipalpalawagan:
- Ti immuna a nagruna nga inadal: Durkheim, Emile (1976) Dagiti Elementario a Porma ken ti Relihioso a Biag. Londres: George Allen & Unwin (iti Pranses 1912, Naipatarus ti Inggles idi 1915).
- Wilfred Cantwell Smith Ti Kayat a Saoen ken Gibus iti Relihion (1962) dagiti nota a managwat ti kosepto iti relihion a kas maysa nga ideolihiko a komunidad ken sistema dagiti doktrina, a naparang-ay idi maika-15 ken maika-16 a siglo CE.
- Maysa a distilasion iti kategoria ti Lumaud a polkloriko iti relihion: Geertz, Clifford. 1993 [1966]. Ti relihion a kas maysa a sistema ti kultura. pp. 87–125 in Clifford Geertz, Ti Interpretasion dagiti Kultura: Dagiti Napili a Salaysay. Londres: Fontana a Pagmalditan.
- Ti panagtignay a panagipalpalawag: Wallace, Anthony F. C. 1966. Relihion: Ti antropolohiko a Panakaimatangan. New York: Random House. (p. 62-66)
- Maysa nga agdama aPakabuklan: Ti Sientipiko a Panagipalpalawagan iti Relihion. Babaen ni Ph.D. James W. Dow.
- Origines de l'homme - De la matière à la conscience, Yves Coppens, De Vive Voix, Paris, 2010
- La preistoria dell’uomo, Yves Coppens, Jaka Book, Milano, 2011
Dagiti Panagadadal ti Relihion kadagiti naisangsangayan a heograpiko a lugar:
- A. Khanbaghi. Ti Apoy, ti Bituen ken ti Krus: Dagiti Minoridad a Relihion iti Mediebal ken Nasapa a Moderno nga Iran (IB Tauris; 2006) 268 a pampanid. Sosial, politiko ken pakasaritaan ti kultura dagiti minoridad a relihion ti Iran, c. 226-1722 AD.


text:
Pedro ti Natan-ok
Ni Pedro ti Natan-ok, Pedro I wenno Pyotr Alexeyevich Romanov (Ruso: ПëTp AлekcéeBич PoMáHoB, ПëTp I, Pyotr I, wenno ПëTp Beли́kий, Pyotr Velikiy) (9 Hunio [D.E. 30 Mayo] 1672 – 8 Pebrero [D.E. 28 Enero] 1725)[a] ket nangituray ti Sarismo ti Rusia ken kalpasan daytoy ti Ruso nga Imperio manipud idi 7 Mayo [D.E. 27 Abril] 1682 aginggana idi pimmusay, a kimmadduan a nagturay sakbay idi 1696 iti gudua a kabsatna lalaki. Kadagiti adu a nagballigi a gubgubat isu ket nangpadakkel ti Sarismo iti maysa a dakkel nga imperio a nagbalin a nangruna a bileg ti Europa. Segun ti historiador a ni James Cracraft, isu ket nangidaulo kadagit kultural a rebolusion a nangsukat ti tradisionalista ken mediebal a sosial ken politikal a sistema iti maysa a moderno, a sientipiko, naibatay ti Europa,ken rationalista a sistem.[1]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti petsa ket intudon babaen dagiti letra "O.S." ket addada iti Huliano a kalendario nga adda ti panangrugi ti tawen a nasimpa iti 1 Enero. Amin a petsa iti daytoy nga artikulo ket Kalendario a Gregoriano (kitaen Dagiti Daan nga Estilo ken Baro nga Estilo a petsa).
Dakamat[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ James Cracraft, Ti Rebolusion ni Pedro ti Natan-ok (Unibersidad ti Harvard a Pagmalditan, 2003) online nga edision
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Pedro ti Natan-ok iti Wikimedia Commons
- Bain, Robert Nisbet (1911). "Pedro ti Rusia". Iti Chisholm, Hugh. Encyclopædia Britannica. 21 (Maika-11 nga ed.). Pagmalditan ti Unibersidad ti Cambridge. pp. 288–291.


text:
Milenio
Ti milenio ket ti paset ti panawen a kapada dagiti 1000 a tawen. Daytoy ket naala manipud iti Latin ti mille, sangaribu, ken ti annus, tawen. Daytoy ket masansan ngem saan a kankanayon a mainaig iti naisangayan a sistema ti panangipetsa.
Sagpaminsan a daytoy ket naisangayan a naus-usar para kadagiti paset ti panawen iti sangaribu a tawtawen a mangrugi iti punto a pangrugian (umuna a punto ti reperensia) ti kalendario tapno maikeddeng (kadawyan a ti tawen ti "1"), wenno dagiti naladladaw a tawen a mapamin-adu iti napno a bilang iti sangaribu a tawtawen kalpasan daytoy. Ti termino ket mabalin pay a mangitudo iti maysa a pagbaetan ti panawen a mangrugi iti ania man a petsa.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Milenio iti Wikimedia Commons


text:
Selula (biolohia)
Ti selula ket isu ti estruktural a pagibatayan, pangaramid ken ti biolohiko a paset kadagiti amina a naamammuan a sibibiag nga organismo. Daytoy ti kabassitan a paset ti biag a naidasig a kas maysa a sibibiag a banag (malaksid ti birus, nga aglaon laeng iti DNA/RNA a nabbongan kadagiti protina ken dagiti lipido), ken kadawyan a nakunkuna a ti panagaramid iti biag.
Daytoy ket buklen ti maysa a protoplasma a nakulongan iti kaunegan ti maysa a kulapot, nga aglaon kadagiti biomolekula a kas dagiti protina ken nukleiko nga asido. [1] Dagiti organismo ket mabalinda a maidasig a kas uniselular (aglaon ti maymaysa a selula; a kaaduan a mairaman ti bakteria) wenno multiselur (a mairaman dagiti mula ken dagiti ayup).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti Panagkuti dagiti Selula ken ti Panagsukog iti Bertebrado a Bagi iti Kapitulo 21 ti Molekular a Biolohia iti Selula maikapat nga edision, inurnos babaen ni Bruce Alberts (2002) inpablaak babaen ti Garland Science.
Dagiti testo ti Alberts ket mangibagbaga no kasano ti panagkuti ti "selular a panagaramid" iti panagrang-ay dagiti para. Daytoy ket sapasap pay a naipalplawag dagiti bassit a molekula a kas dagiti amino nga asido a kas "molekular a panagaramid".