text:
Panagamiris iti Daniw nga Ekspresionismo
(kolum,duyog)
Maysa kadagiti karirigatan nga amirisen a daniw ti ekspresionismo. Makapatunglab a batoken ti perlas nga ikutna.
Mabatok kadi? Wen, apay ket a saanen.
Maala kadi ti perlasna? Wen, apay ket a saanen.
Mabatok ken maala ti perlasna ngem saan amin. Saan a naan-anay a matagikua dayta a perlas a gameng, ta kukua dayta ti nangputar. Insangrat laeng ni nangputar ti putarna a kas behikulo tapno iruarna ti adda nga ir-iruken ti riknana. Iruarna no ania dayta a kayatna a daniwen. No ania man daytoy, nawaya a kas kawaya ti ulep nga agbaniaga iti law-ang.
Ta ania ngamin aya ti makunkuna nga ekspresionismo?
Expresionism--- works of art and literature in which the representation of reality is distorted to communicate an inner vision. The expressionist transforms nature rather than imitates it.
EKSPRESIONISMO----panangidatag ti kapanunotan, marikrikna, ken panirigan ti author iti maysa a banag, buya, langa ken dadduma pay a siwawaya la unay ken saanna a bigbigen dagiti nainsigudanen ken nalalataken a porma wenno presentasion. Daytoy a klase ti panagiparang ket sinarina ti alad ti realismo wenno ti nagbiag a panagiparang. Nakawaywaya ni author ditoy a nangiyebkas ti aniaman a kayatna a yebkas babaen iti daniw iti wagas a kayatna. Kastoy daytoy a teoria.
Ket tapno matiliw ti kaaasitgan amin a kaipapanan ti daniw, nasken ti panangaramat ti nauneg a panagamiris ken panagimutektek.
Nupay saan a matiliw ti eksakto a kaipapanan ti daniw ngem iti biang ti kritiko ken nangamiris, isu met daytoy ti ammona a kaaasitgan iti amin nga interpretasion ti kinaania ken kinaapay ti daniw.
Iti relasion ti kritiko ken ti author, agpadpadada a dua nga addaan iti nawaya a panirigan. No nakawaywaya ni author a nangisurat ti kayatna nga insurat, kasta met ti nangamiris ken nangimutektek. Isu a saan a makuna a sangagasut a porsiento nga eksakto nga interpretasion, ngem makuna met nga isu ti kaasitgan iti amin. Ta ti laeng mannurat ti makaibaga iti eksakto a kaipapanan ti daniwna.
Saan nga agdadamo kaniak daytoy a wagas ti panagiparang iti daniw. Uray idi saanak pay laeng a mannurat ket maysa kadagitoyen a porma ti daniw ti kaykayatko a basbasaaen ken tiltiliwen dagiti ipusda. A, saanak a nagarapaap nga agbalinto met a kas iti author no di ket umanayen ti pannakapnekko a mangiyebkas met iti bagik a “kasta ti ammok a kaipapanan dayta a daniw.”
Iti kaudian a National Convention ti GUMIL Filipinas sadiay Sto. Nino Beach, Santa, Ilocos Sur, adda ti maysa a nangikontes ti kastoy a porma a daniw. Siak ti maysa kadagiti hurado iti On the Spot Poetry Writing Contest. Nabayag nga inamirisko ti daniw. Nasken ti panagpagnapagna tapno matiliw ti “baddek” ti tunggal linia. Pangatiddogen ti daniw, sa ket up-uppat laeng a letra met ti inaramatna, dagiti letra A, B, C, D.
Kastoy man ti malagipko a grupo dagiti binatog ti daniwna:
ABCD
ABCD
A
A
A
AB
AB
ABC
ABCD
ABCD
A.
Iti pangatioddogen a daniw, naganasansa ti author adda dagiti linia a nasobraanna. Adda met nagkurang wenno limmagto. Adda ti nagappigud.
Kalpasan a nammuan ti resulta ti kontes, inasitgannak ti author ket dinamagna no ania ti kapanunotak iti daniwna. Inlawlawagko kenkuana a kontodo pay demonstrasion, uray isuna ket simmurot iti ar-aramidek. Kalpasanna, naamiris ngata ni author a talaga a nagbiddut ta kinudkodnan ti teltena, a diak ammo no nagatel wenno saan ket immisemen. Naraniag latta dagiti matana ta uray no saan a nangabak daytoy a daniwna, inyalat met ti sabali pay a daniwna (dua ti entrina) ti Maika-2 a Gungguna ti On the Spot Poetry Writing Contest nga inesponsoran ti Matshushita Corporation babaen ken ni apo Angel Calso a PR man.
Iti kabayagkon nga agam-amiris kadagiti daniw ken sarita, a diak man ammo no apay mas mas gustok pay ti agamiris ngem ti agsurat uray idi saanak pay laeng a mannurat. Natakuatak a ti kaasitgan a “pangtiliwan” ti ipus dagiti makunkuna nga ekspresionismo a daniw ket ti cadence, rhythm, beat, half-cadence, half-beat, half-rhythm ken kaarngida. Makita dagitoy babaen iti kanta.Ta daniw met dagiti kanta, kunayonsa! Daniw a nakawesan laeng iti nota.
Kadagiti dadduma, kaarngina dagitoy dagitay man ipapaeksamda nga ABSTRACT REASONING. A nasken a tiliwem ti ipusda. Ta talaga a makuna nga atap dagitoy a bunga ti panunot. Ngem no matiliw, ken ammomon ti pasikutsikut daytoy, maam-ammon metten dagiti nalalatak a mannurat iti lubong a “nagay-ayam” ti isipda ditoy a wagas, a kas kada: iti daniw, nalatak ditoy ni Arthur Rimbaud ken Charles Baudelaire ken dadduma pay; iti nobela, da Fyodor Dostoevsky, James Joyce, Virginia Woolf, and William Faulkner, kdp; iti painting, da Vincent Van Gogh, Paul Gauguin, ken Edvard Munch, kdp; iti drama, da Kaiser, Toller, ken Wedekind, kdp; a, aduda, kailian!
Maysa laeng met daytoy kadagiti a Principles of Psychology. Pagarigan laengen, kuna ni Friedrich Nietzsche: “God is Dead!” Ket wen a. No ti Dios ket Kappia. Ti Kappia ket Dios. No natay ti Dios, di natay met ti kappia? Iti literal, kayatna a sawen, no saan a nabigbig ti Dios, awan ti kappia, ta ti Dios ket isu met laeng ti kappia. Dayta man a lohika!
Ta adda met lohika dagiti sinurat.
Ta adda met sikolohia dagiti sinurat.
Dagiti kakastoy a sinurat ket saanna laeng a batoken ti kinauneg ti isip dagiti dear readers no di pay ipaayna ti rangtay ti naun-uneg a pannakaawat kadagiti ad-adu pay nga agur-uray a sinurat a nasken nga awaten ken ibagasan.
Kastoy ngamin ti makunkuna nga arte iti literatura. Nasken nga ibagasan samonto kanen, a kas iti kinaimas ti mangan iti tsokolate no ikkaten ti ukisna wenno balkotna. No dimo maukkisan, saan a para kenka. Para iti sabali. Bay-an ngarud nga agtungpal daytoy a sinurat para iti nakaisangratanna.
Ket nasken ti pannakidanggay iti allon ti daniw babaen kadagitoy a “pangtiliwan” tapno maibuyog ti rikna kabayatan iti panangamiris. No saan a maibuyog ti rikna, wenno saan nga itulok ti rikna a maiyagus iti agus ti daniw, makuna a saan a makaparnuay iti makapnek a resulta ti panagamiris. Saan nga umanay dayta buya a naibaskag. Saan nga umanay dayta buya a naisurat, ta saan a dita ti yan ti kinapintas ti daniw ta adda iti unegna. Nasken ngarud a serkem dayta a daniw iti unegna tapno mabuyam ti kinapintasna. Ditoy metten a maamirismo ti kinaania ken kinaapay dayta a daniw.
Iti napalabas a sinurattayo maipapan iti daniw, nadakdakamattayon daytoy a banag. Naisuratda payen iti libro a DUYOG TI SINGASING I. Dagidiay ngay daniw a kas iti maysa a tulnek (period) iti tengnga ti koponban, dagiti dandaniw a naputar babaen kadagiti panagay-ayam kadagiti tutulnekan ti makinilia (keyboard itan kadagiti haytek) ken adu pay a panagay-ayam ti author ken ti isip ti author ket pagamuan nakaputaren iti daniw a naisupadi kadagiti kaadduan no dipay ket isu amin a daniw.
Ti pannakaputar ti daniw ditoy ket kabayatan nga agay-ayam ti utek ti author. No ania dayta nga ay-ayamen ti utekna, nawaya met daytoy a nangisurat. Ti resulta, isu dayta ti maaw-awagan iti ekspresionismo—nawaya a panangibaskag iti no ania dayta nga “inay-ayam” ti utek.
Isu a nasken met ti “pannakiay-ayam” iti kararua ti daniw tapno maammuan ken makatiliw kadagiti palimedna. Nasken nga ag-binding-kayo met a dua, sakayto agay-ayam iti bending. (Adda latta a ti bending ko kayatyo nga ay-ayamen.)
Mangitedak ngarud man ti maysa nga ehemplo ti daniw. Daniw ti maysa kadagiti mabigbigbig a mannaniw iti Iluko iti agdama a panawen, ni Roy Aragon. (dinawatko ti pammalubosna a mausar daytoy daniwna).
annay
1) ay!
2) naa...
3) naa...
4) naa...
5) naay... naay!
6) ay!
7) ay, ay, ay, ay!
8) naay... naay... naay!
9) ay!
10) aya? naa... ay!
11) ay, ay, aya? aya? naay!
12) ay... naa... naa... naay, ay, ay, ay...
13) ayna... ayna... ay... ay... AYYYYY...
14) ayna, ayna, ayna, ayna, ayna, ayna!!!
15) annay..! annanay... ayna, ayna, annay..! annay!!! annay!!!
16) naa! naa! naay! ay! ayna... ayna! nanay! nanay!!!
17) ayna!!! ayna!! ayna! ayna, ayna... ayna aya!
18) aynaaynaaynaaynaaynaaynaaynaaynaaynaaynaaynaaynaaynaaya.....
19) ayaaynaaynaaynaayna.. ayna, aya, AYNAAAAA... ay... ay... ay...AYYYYY!
20) ayna... ay, ay, ayna...
21) ay...
22) ay...
23) ay...
24) ay... aya... aya...
25) yanna?
26) yanna? yanna?
27) yanna? yanna? yannan?
28) yanna? yanna?
29) yanna?
30) yannan!
Daniw ni:Roy V. Aragon
Mabasa, Dupax del Norte
Nueva Vizcaya
Adda dagiti tallo dita a balikas a nakapital. Iti linia 13 ken 19. Siak iti nangkapital kadagita. Saan a nakapital iti orihinal a manuskrito. Kinapitalko ta dayta ti nakitak ken naamirisko a kabayatan ti panagay-ayam ti isip ti author ket “nasubraanna” wenno bileg ngata ti pulso ti ket dina napuotan a simmubra ti litek dagiti letra. Makuna a maysa typo error. Ta ngamin no pumitik no kuan ti pulso ti mayso a mannurat ket no dina maaguantaran ti pulsona ket mapasamak ti panagsobra no diman ti panagkamtud.
Wenno dayta ngata met ti nagkamtudak iti panangamiris ken panangimutektekko? Ti laeng author ti makaibaga.
Kapada met laeng daytoy a daniw dayta nay ABCD a daniw nga immuna a nadakamat.
TI INTERPRETASIONKO ITI DANIW NI ARAGON.
Talo a letra ti inaramat ti author ditoy: A, Y, N.
No mano ti bilang ti letra, isu a talaga ti bilangna ken bilang nga irepresentarna, a kas koma kadagitoy a linia:
1) ay!
2) naa...
3) naa...
4) naa...
5) naay... naay!
6) ay!
7) ay, ay, ay, ay!
Interpretasion:
1) 1-1!
2) 1-2…
3) 1-2…
4) 1-2…
5) 1-2-1…1-2-1!
6) 1-1
7) 1-1, 1-1, 1-1, 1-1!
No agaramat iti exclamation point, natural a nangato a timek daytoy a kas iti sagudayen dagiti linteg ti diacritical marks in writing. No comma, aggudeng, no ellipses met (dagiti grupo ti tulnek) normal a pannakaibalikas.
No suroten daytoy nga interpretasion agingga iti gibus, madlawtayo a ti narrator ditoy ket maysa a command leader wenno platoon leader wenno adjutant wenno asino la ditan a makabael a mangkoman wenno mangimando ti maysa a martsa wenno parada.
Tapno matiliwmo ti imasna dear readers, nasken ngarud a kompasam dagiti diktar wenno ti ibagbaga ti command leader, nasken nga agmartsaka met. No maturposmo ti martsa ket maapresiarmo ti naited kenka a command, maapresiarmo metten ti kinapateg ti daniw. Makuna metten a natiliwmo ti kayat a sawen ti daniw.
Saan laeng nga iti marsta ti pakaaramatanna ti command, no dipay ket iti diaging. Padasem nga ikabesa ti command daytoy a daniw ket isu ti kompasam a command kabayatan iti inka panadiaging ket saanka unay a mabannog ta maysan daytoy a CHANT.
Ti CHANT ket katukadna met laeng ti kanta.
Ket no limmansad iti puso ken riknam ti command ti daniw, itayoknaka metten iti yuyeng ti kinadayag ti daniw. Ti daniw a kas arte. Ti daniw a kas ekspresion.
Ti daniw a kas expressionismo.
Ti daniw a nawaya a dinaniw ti author.
Ti daniw a nawaya nga inamiris ken immutektekan dagiti managayat nga agamiris ken agimutektek. ##
Monday, November 08, 2004
Panagamiris iti Daniw nga Ekspresionismo
Panagamiris iti Daniw nga Ekspresionismo
4 comments:
- rva said...
-
agyamanak, mang jim... sapay koma ngarud ta makadaniwakto manen ken -to latta iti kasta ken kakasta a daniw!
rva
- 7:58 AM
- jim agpalo, jr. said...
-
wen a, makaputarkanto latta, apay ketdin a saan...
aluadam laeng a, ta kuna ti maysa a kritisismo a nabasak ket no saan kano a gagaraen nga aramiden dagiti kakastoy a daniw, aminen a naputar ket bunga ti panangipila ti "holiday" no di ket kangitingitan a ti holiday, hehehe! narigat kano nga aramiden ti kakastoy aglalako no bagsakka idi iti philosopy (logic)...
- 8:40 AM
- Mang Usting said...
-
Hi Jimmy,
Dinagdagam manen ti panagraemko kadakayo. No gagangay laeng nga agbasbasa (reader) a kas kaniak saanna a maamiris ti Annay, yanna. Iwalinna-nga-iwalin. Makunana a saan a daniw! Congrats Roy!
Padaananmi dagiti umay a paliiwyo kadagiti dadduma a daniw ken sarita. Makatulong unay kadakami dagiti wagas a panagamirisyo.
Komustakayo. Ita laeng a nasakarak daytoy nga umokmo.
- 8:12 PM
- jim agpalo, jr. said...
-
basta mannaniw ti nangaramid iti daniw, daniw a talaga a dayta, Mang Usting...adda iti readers daytan a mangawat...no dina maawatan, saan a para kenkuana dayta a daniw...ta ngamin tunggal daniw ket adda ti nakaisangratanna...
- 4:59 PM


c: text/html

text:
Panagpudot ti lubong
Ti Panagpudot ti lubong (Ingles: Global warming) ket daytoy ti panagpangato ti katimbengan a temperatura ti tangatang iti Daga ken dagiti taaw manipud idi gibus iti maika-19 a siglo ken dagiti naipadto a panagtultuloy. Manipud idi rugi ti maika-20 a siglo, ti katimbengan a temperatura ti rabaw ti Daga ket nagpangato babaen ti agarup a 0.8 °C (1.4 °F), nga addaan ti agarup a dua a pagkatlo kadagiti panagpangato ket rimsua manipud idi 1980.[2] Ti panagpudot iti klima a sistema ket awan dudua, ken dagiti sientista ket ad-adu ngem 90% a sigurado a kaaduan kadagitoy ket naaramid babaen ti immadu a konsentrasion iti inbernadero nga alingasaw a napataud babaen kadagiti aramid ti nagtagitaon a kas dagiti panagpaawan ti kabakiran ken ti panagpuor kadagiti posil a sungrod.[3][4][5][6] Dagiti a nasukimat ket mabigbigan babaen ti nailian a siensia dagiti akademia kadagiti amin a kangrunaan a naparang-ay a pagpagilian.[7][A]
Dagiti maipadpadto a modelo ti klima ket naipabuklan idi 2007 a Reporta ti Maikapat a Panagipateg (AR4) babaen ti Intergobernmental a Sangkabenneg iti Panagbalbaliw ti Klima (IPCC). Nangibagbagada nga iti las-ud ti maika-21 a siglo ti rabaw a temperatura ti lubong ket mabalin nga umad-adu a ngumato iti 1.1 iti 2.9 °C (2.0 iti 5.2 °F) para iti kababaanda a Naipangpangruna a Reporta dagiti Senario ti Sengngaw ken 2.4 iti 6.4 °C (4.3 iti 11.5 °F) para iti kangatoda.[8] Dagitoy a sakup kadagitoy a karkulo ket nagtaud manipud ti panagusar kadagiti modelo nga adda dagiti aggigiddiat a sensitibidad ti konsetrasion ti alingasaw iti inbernadero.[9][10]
Dagiti masakbayan a ballag ken mainaig a panagbalbalaiw ket maigiddiat manipud kadagiti rehion ti lawlaw ti lubong.[11] Dagiti pagtonoyan iti panagpangato ti temperatura ti lubong ket mangiraman ti maysa a panagpangato kadagiti lessaad ti baybay ken ti panagbalbaliw ti kaadu ken tabas iti tudo, ken dagiti pay mabalin a panagpadakkel dagiti subtropikal a desierto.[12] Ti panagpudot ket manamnama a napigpigsa idiay Artiko ken mainaigto iti agtultuloy a panagsanud dagiti glasier, permafrost ken yelo ti baybay. Dagiti mabalin pay a pagtonoyan iti panagpudot ket mairaman ti kankanayon nga irurumsua dagiti pasamak ti nakaro a tiempo a mairaman dagiti allon ti pudot, igaaw ken napigsa a tudo, panag-asido ti taaw ken pannakapukaw dagiti sebbangan gapu kadagiti agbalbaliw a rehimen ti temperatura. Dagiti pagtonoyan a nakaro para iti tattao ket mairaman ti seguridad ti taraon manipud kadagiti panagbabassit kadagiti maapit ken ti pannkapukaw kadagiti pagnaedan manipud ti inundasion.[13]
Dagiti maisingsingasing a panagsungbat nga annuroten iti panagpudot ti lubong ket mairaman ti panagpalag-an babaen ti panagpabassit kadagiti sengngaw, panagampon kadagiti pagtonoyanna, ken dagit mabalin a masakbayan a heoinhenieria. Kaaduan ti pagpagilian ket partido ti Pagibatayan a Taripnong ti Panagbalbaliw ti Klima ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (UNFCCC),[14] a ti dumtengan ti gandatda ket ti panagpawil kadagiti makadangran nga antropoheniko a (a kas ti, pinataud ti tao) a panagbalbaliw ti klima.[15] Dagiti Partido ti UNFCCC ket nangamponda kadagti sakup ti annuroten a naidaremdem a mangpabassit kadagiti alingasaw a sengngaw ti inarbedero[16]:10[17][18][19]:9 ken ti panagtulong ti panagampon ti panagpudot ti lubong.[16]:13[19]:10[20][21] Dagiti Partido ti UNFCCC ket nangitunosda nasken dagiti panagpabassit kadagiti sengngaw,[22] ken dagiti masakbayan a panagpudot ti lubong ket mapatinggaan ti baba ti 2.0 °C (3.6 °F) a mainaig ti pre-industrial nga agpang.[22][B] Dagiti reporta naipablaak idi 2011 babaen ti Enbironmento a Programa ti Nagkaykaysa a Pagpagilian[23] ken ti Ahensia ti Internasional nga Enerhia[24] ket mangisingsingasing a dagiti ganetget manipud ti naspsapa ngem maika-21 a siglo a panagpabassit kadagiti sengngaw ket saan a makaanay ti UNFCCC a puntaan ti 2 °C.
Napalplaliiw a panagbalbaliw ti temperatura[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti natimbeng a temperatura ti rabaw ti Daga ket ngimmato babaen ti 0.74±0.18 °C kadagit ipaset ti panawen ti 1906–2005. Ti gatad ti panagpudot kadagiti kinaudi a gudua iti dayta a paset ti panawen ket gangani nadoble para iti dayta a paset ti panawen a kas maysa a sibubukel (0.13±0.03 °C tunggal maysa a dekada, a maigiddiat ti 0.07±0.02 °C tungngal maysa a dekada). Ti pagtonoyan a isla ti urbano a pudot ket bassit laeng, a nakarkulo a pakaibilangan para iti basbassit ngem 0.002 °C iti panagpudot iti tungngal maysa a dekada manipud idi 1900.[26] Dagiti temperatura iti akin-baba a tropospera ket ngimmato iti nagbaetan ti 0.13 ken 0.22 °C (0.22 ken 0.4 °F) tunggal maysa a dekada manipud idi 1979, segun dagiti panagrukod ti satelite. Dagiti pannakbagi ti klima ket mangipakpakita ti temperatura a relatibo a natalinaayen kadagiti maysa wenno dua ribo a tawtawen sakbay ti 1850, nga adda dagiti maipapan ti rehion a panagduduma a kas ti Mediebal a Napudot a Paset ti Panawen ken ti Bassit a Panawen ti Yelo.[27]
Ti panagpudot a makitkita iti rehistro ti instrumental a temperatura ket maitunos kadagiti nawatiwat a sakop iti panagpalpaliiw, a kas nadokumentuan babaen dagiti adu a sientipiko a grupo.[28] Dagiti kas pagarigan ket mairaman ti panagpangato ti lessaad ti baybay (ti danum ket dumakkel no pumudot),[29] ti nawatiwat a pannakatunaw iti niebe ken yelo,[30] pannakaipangato ti linaon a pudott kadagiti taaw,[28] pannakaipangato ti kadam-eg,[28] ken ti nasapsapa a pannakaitutop kadagiti pasamak ti primabera,[31] e.g., ti panagsabsabong dagiti mula.[32] Ti probabilidad a dagitoy a panagbalbaliw ket nairana laeng a napasamak ket pudno a sero.[28]
Dagiti kinaudi a karkulo ti Goddard Institute for Space Studies (GISS) ti NASA ken ti National Climatic Data Center ket mangipakpakita nga idi 2005 ken 2010 ket agpadpada para iti kapudotan a tawen ti planeta manipud idi matalekan a, nawatwat a magun-od dagiti instrumento a panagrukod idi naladaw a maika-19 a siglo, a linabsanna idi 1998 babaen ti basbassit a sangkagasut a grado.[33][34][35] Dagiti karkulo babaen ti Climatic Research Unit (CRU) ket nangipakpakita nga idi 2005 a kas ti kapudotan a tawen, iti likudan ti 1998 a ti 2003 ken 2010 ket agpadpada para iti maikatlo a kapudotan a tawen, nupay kasta, "ti biddut a karkulo para kadagiti agmaymaysa a tawen ... ket saan a basbassit ngem sangapulo a beses a dakdakkel ngem ti baetan a paggiddiatan dagitoy a tallo a tawen."[36] Ti World Meteorological Organization (WMO) dagiti insasao iti kasasaad ti sangalubongan a klima idi 2010 ket nangipalpalawag a, "Ti 2010 a nominal a pateg iti +0.53 °C ket nairanggo nga immuna kadagiti 2005 (+0.52 °C) ken 1998 (+0.51 °C), urayno dagiti paggiddiatan a baetan dagitoy a tallo a tawen ket saan a estadistika a nangruna..."[37]
Dagiti temperatura idi 1998 ket saan a kadawyan a gapu ta dagiti sangalubongan a temperatura ket napektaran babaen ti Akin-abagatan a Panagpallayog ti El Niño (ENSO), ken ti kapigsaan nga El Niño iti napalabas a siglo ket napasamak iti las-ud ti dayta a tawen.[38] Ti sangalubongan a temperatura ket suheto dagiti nabiit a termino a panagbalbaliw a maituoon kadagiti napaut a pagduyosan ken mabalin a temporario a manglapped kaniada. Ti relatibo a katalinaay ti temperatura manipud idi 2002 aginggana idi 2009 ket maitunos iti kastoy a pasamak.[39][40] Idi 2010 ket El Niño pay a tawen. Iti ababa a pangbaliw ti panagpallayog, ti 2011 ket maysa idi a La Niña a tawen nga idi ket nalamlamiis ngem daytoy ket maika-11 pay a kapudotan a tawen manipud idi nairugin ti panagirehistro idi 1880. Kadagiti 13 a kapudotan a tawtawen manipud idi 1880, 11 kadagitoy ket tawtawen manipud idi 2001 aginggana idi 2011. Kadagiti kabarbaro a kinaudi a rehistro, ti 2011 ket isu idi ti kapudotan a tawen ti La Niña iti paset ti panawen manipud idi 1950 aginggana idi 2011, ken maasitganna ti 1997 a saan idi a ti kababaan a puntos iti siklo.[41]
Dagiti panagbalbaliw ti klima ket agdumaduma iti sangalubongan. Manipud idi 1979, dagiti temperatura ti daga ket ngimmato iti agarup a mamindua a naparpardas ngem dagiti temperatura ti taaw (0.25 °C tunggal maysa a dekada a maigiddiat ti 0.13 °C tunggal maysa a dekada).[42] Dagiti temperatura ti taaw ket nabunbuntog a nagpangato ngem dagiti temperatura ti daga gapu ti dakdakkel nga epektibo a kapasidad dagiti taaw ken gaputa ti taaw ket ad-adu a makapukaw ti pudot baaen ti panagbawbaw.[43] Ti akin-abagatan a Hemisperio ket masna pay a napudpudot ngem ti akin-abagatan a Hemisperio gapu ti maipapan ti meridiano a panangawit ti pudot kadagiti taaw nga adda dagiti paggiddiatan iti agarup a 0.9 petawatts nga agpaamianan,[44] nga adda ti maysa a mainayon a maited manipud dagiti albedo a paggiddiatan a nagbaetan dagiti polar a rehion. Manipud idi rugi ti industrialisasion ti interhemisperiko a paggiddiatan ti temperatura ket ngimmaton gapu ti pannakatunaw ti yelo ti baybay ken niebe idiay Amianan.[45] Dagiti natimbeng a temperatura ti artiko ket ngimmatngaton iti gangani a dua a gatad iti sangalubongan kadagiti napalabas a 100 a tawtawen, nupay kasta dagiti temperatura ti artko ket nakarkaroda pay nga agbalbaliw.[46] Urayno ad-adu pay dagiti inbernadero nga alingasaw ti naipuspusgaw iti Akin-amianan ngem ti Akin-abagatan a Hemisperio daytoy ket saan a makaited iti paggiddiatan iti panagpudot gaputa dagiti nangruna nga inbernadero nga alingasaw ket aganayda laeng nga agpaput tapno mailaokda kadagiti hemisperio.[47]
Ti termal nga inertia dagiti taaw ken dagiti nabuntog a sungbat dagiti saan a dagus a pakaibanagan ket kaibuksilanna a ti klima ket makasapul kadagiti siglo wenno napapaut tapno maipag-isu kadagiti panagbalbaliw. Dagiti panagadal ti panagikeddeng ti klima ket mangipakpakita nga urayno mapatalinaay dagiti inbernadero nga alingasaw kadagiti agpang idi 2000, ti adu pay a panagpudpudot iti agarup a 0.5 °C (0.9 °F) ket mapasamak pay laeng.[48]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti 2009 a Gibisan ti Kapudotan a Dekada a Nairehistro. NASA Imahen ti Obserbatorio ti Daga iti Dayta nga Aldaw, 22 Enero 2010.
- ^ Dagiti Pagpilian ti Klima ti Amerika. Washington, D.C.: Ti Nailian nga Akademia a Pagmalditan. 2011. p. 15. ISBN 978-0-309-14585-5.
Ti katimbengan a temperatura iti rabaew ti Daga ket ngimmato babaen ti agarup a 1.4 °F (0.8 °C) kadagiti napalabas a 100 a tawen, nga addaan ti agarup a 1.0 °F (0.6 °C) iti daytoy a panagpudot a rimsua kadagiti napalabas a tallo a dekada
- ^ "Ti panagpudo iti klima a sistema ket awan dudua, ket makitkita tattan manipud kadagiti panagpalpaliiw kadagiti panagpangato iti sangalubongan a katimbengan a temperatura ti angin ken taaw, ti agnanayon a panakatunaw iti niebe ken yelo ken panagpangato ti sangalubongan a katimbengan ti pantar ti baybay." IPCC, Sintesia a Reporta, Paset 1.1: Panagpalpaliiw ti panagbalbaliw ti klima, iti IPCC AR4 SYR 2007.
- ^ "Dagiti tallo nga inusar ket inusar a panagipalpalawag kdagiti di-nalawag nga addaan ti tunggal maysa a naisangayan a porma ti pagsasao. * * * A dagiti di-nalawag iti maysa a nisangayan a nagbanagan ket naipategan ti panagusar ti eksperto a panangipato ken estadistikal a panagusig kadagiti bagbagi ti ebidensia (a kas dagiti panagpalpaliiw wenno nagbanagan ti modelo), dagiti sumaganad a pumadpada a panakasakup ket usaren a panagiyebkas ti naipategan a probabilidad a rumsua: awan dudua >99%; nangato ti panakaagpayso >95%; agpayso >90%......" IPCC, Sintesis a Reporta, Panagtaripatu ti Di-nalawag, iti IPCC AR4 SYR 2007.
- ^ IPCC, Sintesis a Reporta, Section 2.4: Panakagupit ti panagbaliw ti klima, iti IPCC AR4 SYR 2007.
- ^ Dagiti Pagpilian ti Klima ti Amerika: Gunglo ti Panagparang-ay ti Siensia iti Panagbaliw ti Klima; Konsilo ti Nailian a Pangsukisok (2010). Panagparang-ay ti Siensia ti Panagbaliw ti Klima. Washington, D.C.: Ti Nailian nga Akademia a Pagmalditan. ISBN 0-309-14588-0.
(p1) ... adda napigsa, kredible a bagi ti ebidensia, a naibatay kadagit adu a linia ti panagsukisok, nga agdokdukumento a ti klima ket agbalbaliw ken dagitoy a panagbalbaliw ket kaaduan a gapuanan kadagiti inararamid ti nagtagitaoan. Nupay adu pay dagiti maadal, ti bugas ti the core penomeno, sientipiko a panagsalsaludsod, ken dagiti hipotesis ket natalipupos a naimatangan ken natibker a natakderan iti rupa ti nakaro a sientipiko a suppiat ken ti naannad a panagadal kadagiti sabsabali a panagipalpalawagan. * * * (p21-22) Adda dagiti daduma a sientipiko a naipatingga wenno teoria ket natalipupos a naimatangan ken nasubokan, ken nasuportaran babaen kadagiti adu a nawaya a panagpalpaliiw ken nagbanagana, a ti kababalin a dagiti sumaganad ket mabirukan a dagitoy ket saan a pudno ket mapaawanen a bassit. Iti kaytoy a naipatingga ken dagiti teoria ket naipategandan a kas maysa a naikeddeng a kinapudno. Daytoy ket kasla ti kaso para iti naipatingga a ti sistema ti Daga ket pumudpudot ken ti kaaduan iti daytoy a pangpudpudot ket gapu kadagiti inararamid ti nagtagitaoan.
- ^ "Kumaduaan nga insarita dagiti Akademia ti Siensia" (PDF). Naala idi 9 Agosto 2010.
- ^ Meehl et al., Chap. 10: Dagiti Maipadpadto a Klima ti Sangalubongan, Sec. 10.ES: Katimbengan a Temperatura, iti IPCC AR4 WG1 2007.
- ^ Schneider Von Deimling, Thomas; Held, Ganopolski, Rahmstorf (2006). "Nakarkulo a sensitibidad ti klima manipud naigrupo a simulasion ti glasial a klima". Dagiti Dinamiko ti Klima. CiteSeerX: 10
.1 .1 .172 .3264.
- ^ Meehl et al., Chap. 10: Dagiti Maipadpadto a Klima ti Sangalubongan, Paset 10.5: Panangibilang ti Sakup ti Panagbalbaliw ti Klima, iti IPCC AR4 WG1 2007.
- ^ Solomon et al., Teknikal a pakabuklan, Paset TS.5.3: Dagiti Maipadpadto a Rehional a Gatad, iti IPCC AR4 WG1 2007.
- ^ Lu, Jian; Vechhi, Gabriel A.; Reichler, Thomas (2007). "Panagpadakkel ti Hadley a selula babaen ti panagpudot ti lubong" (PDF). Sursurat ti Heopisikal a Panagsukisok. 34 (6): L06805. Bibcode:2007GeoRL..3406805L. doi:10.1029/2006GL028443.
- ^ US NRC 2012Plantilia:Full
- ^ Pagibatayan a Taripnong ti Panagbalbaliw ti Klima ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (UNFCCC) (2011), Kasasaad ti Panagpasingked ti Taripnong, Sekretariat ti UNFCCC: Bonn, Alemania: UNFCCC. Kaaduan ti pagpagilian iti lubong ket partido ti Pagibatayan a Taripnong ti Panagbalbaliw ti Klima ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (UNFCCC), a nangampon ti puntaan a 2 °C . Manipud idi 25 Nobiembre 2011, dagitoy ket partido ti 195 (194 nga es-estado ken 1 a rhional nga ekonomiko a gunglo ti panagtitipon (ti Kappon ti Europa)) iti UNFCCC.
- ^ "Artikulo 2". Pagibatayan a Taripnong ti Panagbalbaliw ti Klima ti Nagkaykaysa a Pagpagilian.
Ti dumtengan a gandat iti daytoy a Taripnong ken dagiti amiaman a mainaig a legado nga instrumento a maampon ken magun-od dagiti Konperensia dagiti Partido, segun kadagiti nangruna a probision ti Taripnong, ti panagtalinaay ti kaadu dagiti inarbedero nga alingasaw iti tangatang iti maysa nga agpang a mangpawil ti makadangran nga antropoheniko a panagbiang ti sistema ti klima. Dagiti kastoy nga agpang ket mabain a magun-od iti kaunegan ti batayan ti panawen a makaanay a mangpalubos ti ekosistema a mangampon ti masna a panagbalbaliw ti klima, tapno maisegurado ti panagpataud ti taraon ket saan a madangran ken tapno mapakabaelen ti pannakaipan ti ekonomiko a panagrang-ay iti matalinaay a pamay-an., naala manipud ti nakabangonan ti sangalubongan a tulagan a naikeddeng idi 21 Marso 1994.
- ^ a b Pagibatayan a Taripnong ti Panagbalbaliw ti Klima ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (UNFCCC) (2005), Maikanem nga Urnong ken sintesis ti immuna a nailian a panakinsinnarita manipud kadagiti Partido a saan a nairaman iti Nairaman I iti Taripnong. Palagip babaen ti sekretariat. Ehekutibo a pakabuklan. (PDF), Ginebra (Suisa): Opisina ti Nagkaykaysa a Pagpagilian idiay Ginebra
- ^ Gupta, S. et al. 13.2 Panagbalbaliw ti klima ken dagiti dadduma pay a mainaig nga annuroten, in IPCC AR4 WG3 2007.
- ^ "Ch 4: Panagbalbaliw ti klima ken pakasakbayan ti enerhia", Awan wenno awan linaon ti
|title=(tulong), in IEA 2009, pp. 173-184 (pp.175-186 of PDF)
- ^ a b Pagibatayan a Taripnong ti Panagbalbaliw ti Klima ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (UNFCCC) (2011), Urnong ken sintesis ti maikalima a nailian a panakisinnaritaan. Ehekutibo a pakabuklan. Palagip babaen ti sekretariat. (PDF), Ginebra (Suisa): Opisina ti Nagkaykaysa a Pagpagilian idiay Ginebra
- ^ Adger, et al., Kapitulo 17: Pagtonoyan ti panagampon dagit panagsanay, dagiti pagpilian, dagiti lapped ken kapasidad, Ehekutino apakabuklan, iti IPCC AR4 WG2 2007.
- ^ 6. Panagala kadagiti masapul a pundo para iti panangipabassit ken panag-ampon (PDF), iti Bangko ti Lubong (2010), 2010 a Reporta ti Panagrang-ay ti Lubong: Panagrang-ay ken Panagbalbaliw ti Klima, Washington DC, Estados Unidos: Ti Internasional a Banko para iti Panagibangon manen ken Panagrang-ayt / Ti Banko ti Lubong, pp. 262–263
- ^ a b Pagibatayan a Taripnong ti Panagbalbaliw ti Klima ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (UNFCCC) (2011), Taripnong dagiti Partido – Maika-16 a taripnong: Keddeng 1/CP.16: Dagiti Tulagan ti Cancun: Dagiti Nagbalinan dagiti obra ti Ad Hoc a Grupo ti Agob-obra iti Nabayag a Termino a Tignay ti Pagtitinnulongan babaen ti Taripnong (Inggles): Parapo 4 (PDF), Sekretariat ti UNFCCC: Bonn, Alemania: UNFCCC, p. 3 "(...) nasken dagiti adu a panagpabassit ti alingasaw a sengngaw ti inbernadero segun ti siensia, ken kas tinaidokumento iti Maikapat a Panagtonoy a Reporta ti Intergobernmental nga Entrapanio ti Panagbalbaliw ti Klima, nga adda ti panirigan ti panagpabassit ti alingasaw a sengngaw ti inbernadero tapno matengngel ti panagpangato ti natimbeng a temperatura ti lubong iti baba ti 2 °C a nangatngatao ngem dagiti preindustrial nga agpang"
- ^ Enbironmento a Programa ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (UNEP) (Nobiembre 2011), "Ehekutibo a Pakabuklan", Panagisilpo ti Baetan ti Sengngaw: Ti Sintesis a Reporta ti UNEP (PDF), Nairobi, Kenya: UNEP, p. 8, ISBN 978-92-807-3229-0 UNEP Stock Number: DEW/1470/NA
- ^ Ahensia ti Internasional nga Enerhia (IEA) (2011), "Ehekutibo a Pakabuklan (Inggles)", 2011 a Sangalubongan a Pakasakbayan ti Enerhia (PDF), Paris, Pransia: IEA, p. 2
- ^ Bindoff, N.L.; et al., "Kapitulo 5: Dagiti panagpalplaliiw: Maipapan ti Taaw a Panagbalbaliw ti Klima ken Lessaad ti Baybay", Sec 5.2.2.3 Dagiti pagbanagan para iti Balanse ti Pudot ti Daga Awan wenno awan linaon ti
|title=(tulong) , iti IPCC AR4 WG1 2007, nagbasaran babaen ti: Dagiti Grapiko ti Klima babaen ti Skeptical Science: Dagiti Komponente ti Panagpudo ti Lubong:, Skeptical Science, Dagiti komponente ti panagpudot ti lubong para iti paset ti panawen ti 1993 aginggana ti 2003 a nakarkulo manipud ti IPCC AR4 5.2.2.3
- ^ Trenberth et al., Kapitulo. 3, Dagiti panagpalpaliiw: Atmosperiko a Rabaw ken Panagbalbaliw ti Klima, Paet 3.2.2.2: Dagiti Isla ti Urbano a Pudot ken dagti Pagtonoyan ti Panagusar ti Daga, p. 244, iti IPCC AR4 WG1 2007.
- ^ Jansen et al., Kapitulo 6, Palaeoklima, Paset 6.6.1.1: Ania kadi ti Ipakita dagiti Rekonstruksion a Naibatay iti Paleoklimatiko a Pannakbagi?, pp. 466–478, iti IPCC AR4 WG1 2007.
- ^ a b c d Kennedy, J.J.; et al. (2010), "Kasano nga ammotayo no pimmudot ti lubong? iti: 2. Sangalubongan a Klima, iti: Kasasaad ti Klima idi 2009", Bull.Amer.Meteor.Soc., 91 (7): 26
- ^ Kennedy, C. (10 Hulio 2012), ClimateWatch Magazine >> Kasasaad tiKlima: Sangalubongan a Lessaad ti Baybaya idi 2011, Portal ti Serbisio ti Klima ti NOAA
- ^ "Pakabuklan para kadagiti Agar-aramid ti Annuroten", Dagiti Dagus a Pangpalplaiiw kadagiti Kinaudi a Panagbalbaliw ti Klima Awan wenno awan linaon ti
|title=(tulong), in IPCC AR4 WG1 2007
- ^ "Pakabuklan para kadagiti Agar-aramid ti Annuroten", B. Ti agdama a pannakaammo kadagiti napalpaliiw a pagbanagan iti panagbalbaliw ti klima iti masna ken enbironmento ti tao Awan wenno awan linaon ti
|title=(tulong), iti IPCC AR4 WG2 2007
- ^ Rosenzweig, C.; et al., "Kapitulo 1: Panagikeddeng ti balor dagiti Napaliiw a Panagbalbaliw ken dagiti Sunbat dagiti Masna ken Maimaton a Sistema", Paset 1.3.5.1 Dagiti panagbalbaliw iti penolohia Awan wenno awan linaon ti
|title=(tulong) , iti IPCC AR4 WG2 2007, p. 99
- ^ Cole, Steve; Leslie McCarthy. "NASA – NASA a Panagsukisok ket nakitana a ti 2010 ket Naipada ti Nairehistro a Kapudotan a Tawen" (Pabuya). Naala idi 3 Marso 2011.
- ^ Hansen, James E.; et al. (12 Enero 2006). "Goddard nga Instituto para kadagiti Panagadal ti Limbang, Panagusig ti Rabaw a Temperatura ti GISS". NASA a Goddard nga Instituto para kadagiti Panagadal ti Limbang. Naala idi 17 Enero 2007.
- ^ "Kasasaad ti Klima: Sangalubongan a Panagusig para iti Tinawen ti 2009". 15 Enero 2010. Naala idi 3 Mayo 2011.
- ^ Jones, Phil. "Pakaammo a Sabanas ti CRU blng. 1: Rehistro ti Sangalubongan a Temperatura". Unit ti Panagsukisok ti Klima, Eskuela dagiti Siensia ti Enbironmento, Unibersidad ti Daya nga Anglia. Naala idi 3 Mayo 2011.
- ^ World Meteorological Organization (2011), Insasao ti WMO iti kasasaad ti sangalubongan a klima idi 2010 (PDF), World Meteorological Organization (WMO)
- ^ Changnon, Stanley A.; Bell, Gerald D. (2000). El Niño, 1997–1998: Ti Klima a Pasamak iti Siglo. Londres: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. ISBN 0-19-513552-0.
- ^ Knight, J.; Kenney, J.J.; et al. (Agosto 2009). "Dagiti Kadi Sangalubongan a Pagduyosan ti Temperatua Kadagiti Kinaudi a Dekada ket Mangpamadi kadagiti Panangipadto ti Klima? [iti "Kasasaad ti Klima idi 2008"]" (PDF). Bull.Amer.Meteor.Soc. 90 (8): S75–S79. Naala idi 13 Agosto 2011.
- ^ Panagbuntog ti Sangalubongan a Temperatura – saan a ti gibus ti panagbalbaliw ti klima. UK Met Office. Naala idi 20 Marso 2011.
- ^ "Sentro ti Datos ti Nailian a Klima ti NOAA, Kasasaad ti Klima: Sangalubongan a Panagusig para iti Tinawen ti 2011". NOAA. 19 Enero 2012. Naala idi 31 Enero 2012.
- ^ Trenberth et al., Kapitulo 3, Dagiti Panagpalpaliiw: Atmosperiko a Rabaw ken Panagbalbaliw ti Klima, Ehekutibo a Pakabuklan, p. 237, iti IPCC AR4 WG1 2007.
- ^ Rowan T. Sutton, Buwen Dong, Jonathan M. Gregory (2007). "Daga/baybay a pannakaibagi a panagpudot a panagsungbat iti panagbalbaliw ti klima: Dagiti modelo a resulta ti IPCC AR4 ken panangipada kadagiti panagpalpaliiw". Sursurat ti Heopisikal a Panagsukisok. 34 (2): L02701. Bibcode:2007GeoRL..3402701S. doi:10.1029/2006GL028164. Naala idi 19 Septiembre 2007.
- ^ Carl, Wunsch (Nobiembre 2005). "The Total Meridional Heat Flux and Its Oceanic and Atmospheric Partition" (PDF). Warnakan iti Klima. 18 (21): 4374–4380. doi:10.1175/JCLI3539.1. Naala idi 25 Abril 2013.
- ^ Feulner, Georg; Stefan Rahmstorf, Anders Levermann, ken ni Silvia Volkwardt (Marso 2013). "Iti Taudan ti Rabaw a Temperatura ti Angin a Paggiddiatan ti Baetan dagiti Hemisperio iti Agdama nga Aldaw a Klima ti Daga". Warnakan iti Klima. doi:10.1175/JCLI-D-12-00636.1. Naala idi 25 Abril 2013.
- ^ TS.3.1.2 Spatial Distribution of Changes in Temperature, Circulation and Related Variables - AR4 WGI Technical Summary
- ^ Ehhalt et al., Kapitulo 4: Atmosperiko a Kimika ken dagiti Inbernadero nga Alingasaw, Paset 4.2.3.1: Karbon mono oksido(CO) ken hidrohenio (H2), p. 256, iti IPCC TAR WG1 2001.
- ^ Meehl, Gerald A.; et al. (18 Marso 2005). "How Much More Global Warming and Sea Level Rise" (PDF). Science. 307 (5716): 1769–1772. Bibcode:2005Sci...307.1769M. doi:10.1126/science.1106663. PMID 15774757. Naala idi 11 Pebrero 2007.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Panagpudot ti lubong iti Wikimedia Commons

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
TULONG PARA ITI PAMILIA | PANANGPADAKKEL ITI ANNAK
No Agulbod ti Anakmo
TI PROBLEMA
Agay-ay-ayam ti lima ti tawenna nga anakmo iti bangir a kuarto. Pagammuan ta adda nangngegmo a nabuong. Tinaraymo ti anakmo ket nakitam a nakatakder iti abay ti nabuong a porselana a plorera. Makitam iti rupana nga isu ti makimbasol.
“Sika ti nakabuong?” sisiserioso nga insaludsodmo.
“Saan Mommy!” insigida nga insungbatna.
Saan a dayta ti damo a natiliwam ti anakmo nga agdadata nga agul-ulbod. Rumbeng kadi a madanaganka?
TI MASAPUL A MAAMMUAM
Amin a panagulbod ket dakes. Kuna ti Biblia a karimon ni Jehova a Dios ti “ulbod a dila.” (Proverbio 6:16, 17) Adda nadagsen a dusa nga impataw ti Linteg a naited iti Israel iti asinoman a nangallilaw iti padana a tao.—Levitico 19:11, 12.
Ngem saan nga agpapada ti amin a panagulbod. Dadduma a panagulbod ket nairanta a mangdangran iti sabali. Adda met ti agulbod gapu ta napilitan, nalabit tapno maliklikanna ti maibabain wenno madusa. (Genesis 18:12-15) Nupay di umiso ti amin a panagulbod, adda dagiti nadagdagsen a kita ti panagulbod. No nagulbod ti anakmo, ikabilangam ti edadna ken ti rason nga inaramidna dayta.
Rumbeng a korehirem bayat nga ubing pay ti anakmo. “Napateg a masursuro dagiti annak ti panangibaga iti kinapudno, nangruna no narigat nga aramiden dayta,” insurat ni Dr. David Walsh. “Dagiti relasion ket nakadepende iti panagtalek ken ti panagulbod dadaelenna dayta a panagtalek.” *
Ngem dika agdanag. Saan a gapu ta nagulbod ti anakmo ket agbalbalinen a dakes. Tandaanam ti kuna ti Biblia: “Ti kinamaag naisinggalut iti puso ti maysa nga ubing.” (Proverbio 22:15) Adda dagiti ubbing a mangipakpakita iti kasta a kinamaag babaen ti panagulbodda. Nalabit ipagarupda a dayta ti panglakaanda a mangliklik iti pannakadusada. Napateg ngarud no kasano ti reaksionmo iti dayta.
TI MABALINMO NGA ARAMIDEN
Ikagumaam nga ammuen no apay nga agul-ulbod ti anakmo. Mabuteng kadi a madusa? Dina kadi kayat a madismayaka? No agimbento kadagiti estoria tapno pagbilibenna dagiti gagayyemna, gapu ngata ta dina pay maawatan ti nagdumaan ti realidad ken pantasia? No ammom ti rason nga agul-ulbod ti anakmo, nasaysayaat ti panangkorehirmo kenkuana.—Prinsipio ti Biblia: 1 Corinto 13:11.
No dadduma, diretsaem imbes a saludsodam. Iti nadakamaten nga eksena, ti ina a makaammon iti agpayso a napasamak sisiserioso nga insaludsodna iti anakna: “Sika ti nakabuong?” Nagulbod ti ubing, nalabit gapu ta mabuteng nga ungtan ni nanangna. Ngem imbes a mangakusar ti panagsaludsodna, ipapantayon a basta kinuna ti ina: “Alla, nabuongmo ti plorera!” Yantangay diniretsana imbes a nagsaludsod, dina naikkan iti gundaway ti anakna a masulisog nga agulbod—ken matulonganna a makasursuro a kanayon nga agbalin a napudno.—Prinsipio ti Biblia: Colosas 3:9.
Komendaram ti panagbalinna a napudno. Natural a kayat ti annak a paragsaken dagiti nagannakda, isu a gundawayam dayta. Ibagam iti anakmo a nakapatpateg a prinsipio iti pamiliayo ti panagbalin a napudno isu a namnamaem nga agbalin isuna a kasta.—Prinsipio ti Biblia: Hebreo 13:18.
Ipaawatmo iti anakmo a ti panagulbod dadaelenna ti panagtalek ken kasapulan ti nabayag a tiempo sakbay a maisubli dayta. Tapno agtultuloy nga ipakitana ti nasayaat a kababalin, komendaram no ibagana ti agpayso. Kas pagarigan, mabalin nga ibagam, “Maragsakanak nakkong ta napudnoka.”
Mangipakitaka iti ulidan. Sigurado a dimo manamnama nga agbalin a napudno ti anakmo no mangngegna nga ibagam ti kas iti “Ibagam nga awanak” no dimo kayat ti makisarita iti immawag iti telepono wenno “Diak makapanaw ta agsakitak” idinto ta ti agpayso, kayatmo laeng ti agrelaks.—Prinsipio ti Biblia: Santiago 3:17.
Usarem ti Biblia. Dagiti prinsipio ken salaysay ti Biblia maipapan kadagiti pudno a pakasaritaan iti biag isursuroda ti panagbalin a napudno. Ti libro nga Agsursuroka iti Naindaklan a Mannursuro nga impablaak dagiti Saksi ni Jehova ket makatulong kenka a mangipasagepsep iti anakmo kadagiti prinsipio ti Biblia. Ti kapitulo 22 ket napauluan iti “No Apay a Saantayo Koma nga Agulbod.” (Kitaem ti naadaw iti dayta iti kahon a “ Libro a Makatulong iti Anakmo.”)
^ par. 11 Manipud iti libro a No: Why Kids—of All Ages—Need to Hear It and Ways Parents Can Say It.
Ammuem ti Ad-adu Pay
Agsolsolo a Nagannak: Mangikeddengka Kadagiti Nasayaat a Moral a Prinsipio
Kasano a makatulong kenka dagiti prinsipio ti Biblia tapno maisurom dagiti nasayaat a prinsipio kadagiti annakmo?


text:
Saludo para kadagiti Immuna a Sakada itoy a Selebrasion ti Sentenario, Maluktan iti Disiembre 10, 2005
Salaysay da Amado Yoro ken Melchor Agag
“Napateg unay ti kaipapanan ni Sakada iti biagko,” kinuna ni Mrs. Nenita Diga, maysa kadagiti imigrante a nakaumay met ditoy Hawaii gapu iti panangibilangna a ti gundawayna nga immay ket maigapu kadagiti immuna a nagdappat a kadaraan. Dati a maestra idiay Sta. Maria, Ilocos Sur..” No awan ni Apo a Sakada, mabalin nga awanak koma met ditoy Hawaii ita. Ni Sakada ti nanglukat ti ruangan ti kaaddak ditoy. Saan koma a kastoy ti biagko no awan ni Sakada. Nagtrabahoda a sipapasnek, nagrigatda iti plantasion dagiti kaunasan ken pinia. Inturedda ti pudot, ken bannog iti agmalem. Ti dadduma a matgedanda ket ipaw-itda iti ilida tapno adda nayon ti pagadal dagiti annakda a napanawan….”. kasla saan a mauma ni Nana Nenita a mangipeksa iti nalaus a panagyaman ken panangbigbigna iti napalabas a gapuanan dagiti kadaraan iti pannakadasdas ti dalan ti panagrang-ay iti Hawaii. Naandur, nagaget, naanus, saan a nasukr ngem natudio ngamin dagiti Ilokano iti pannakitegged. Iti sabali a pannao, saanda a basta sumangdo a dagus, ngem inurayda ti pannakabigbigda iti aramid ken kabaelan, ket pagangayanna, isudan ti daulo.
Adu pay dagiti sabsabali a nangipeksa iti panagraemda kadagiti sakada iti daydi naangay a seminar nga inangay ti Gumil Hawaii idi Setiembre 5, 2005 iti pagtaengan ti presidenteda ni M/M Brigido Daproza iti Waipahu.
Kas tema ti on the spot iti brief essay writing contest: “Ania ti Kaipapanan ti Biagmo Itoy Selebrasion ti Maika-100 a tawen dagiti Sakada”. Nakipartisipar dagiti kameng ti GH ken dagiti nakiseminar/workshop. Nagpili da Mrs. Pacita Saludes, Cleo Bala Casino ken toy nagsurat.
Iti agdanggay a ganetget ken panagsagana ti selebrasion, umayen ti opisial a pannakalukat ti maikasangagasut nga anibersario dagiti Sakada. Disiembre 10, 2005 babaen iti Filipino Centennial Celebration Commission [FCCC] a pannakidanggay ti First Hawaiian Bank [FHB], a maluktan ken maangay iti Hawaii Convention Center. Atendaran dagiti nangato a turayen iti gobierno a pakairamanan dagiti delegasion ti Hawaii idiay US Congress, dua a senador, da Senador Deniel Inouye, Daniel Akaka, dua a Congressmen da Neil Abercrombie ken Ed Case, Gobernador Linda Lingle, Mayor Mufi Hannemann, iti Honolulu, ken dadduma pay a turayen.
Maaramid ti opisial a proklamasion, adda met mangibagi ti gobierno ti Filipinas nga aggapu iti Philippine Consulate General, Honolulu, ket iti karabiyanna, Commemorative Dinner nga agpateg iti $75.00 tunggal maysa. Ni Dr. Serafin Jun Colmenares ken kakaduana ti mangimaton itoy a panaglukat.
Disiembre 17, 2005 ti pannakalukais [unveiling] ti Sakada Statue & marker, idiay daan nga Olaa Sugar Plantation, idiay Big Island. Ipanguluan ni Governor Linda Lingle dagiti dadduma pay nga opisial ti gobierno, dignitario, lider ti komunidad. Ni Dr. Fred Soriano iti Hilo ti nangaramid itoy nga estatua a naggapu iti solid, hard “blue-rock” ket ditoy met a maikitikit dagiti 15 a Filipino nga immuna unay a nagsangpet iti Hawaii da:1. Antonio Gironella, 14; 2. Francisco Gironella, 18; 3. Vicente Gironella, 19; 4. Celestino Cortez, 19; 5. Julian Galmen, 20; 6. Mariano Cortez, 21; 7. Martin de Jesus, 22; 8. Mariano Gironella, 23; 9. Apolonio Ramos, 26; 10. Emiliano Dasulla, 26, naasawaan; 11.Cecilio Sagun, 27, naasawaan; 12. Prudencio Sagun, 28,naasawaan; 13. Marcelino Bello, 28; 14. Filomeno Rebollido, 30; 15. Simplicio Gironella, 56, naasawaan. (Ni Simplicio Gironella ti ama da Antonio, Francisco, Vicente, and Mariano Gironella) Following the first arrival, here came the different waves of Filipino Immigrations: 1. First Waves – December 20, 1906- 1919; 2. Second Waves – 1920-1929 In 1925 about 50% Filipinos –sugar plantation workers. Pablo Manlapit led a fight for higher pay and better home; 3. Third Waves – 1930- 1934. The Tyding McDuffie Independence Act/Commonwealth; 4. Fourth Waves – 1946. Mass migration (Gran Exodus). Port Salomague, Cabugao, Ilocos Sur. Vigan, Ilocos Sur as a Recruiting Center via SS Maunawili and SS Falcon 5. Fifth Waves – 1965.
Kas paset ti pananglukat, adu dagiti nadumaduma nga aktibidad a pakairamanan iti cooking demonstration, lechon, fashion show contest. Mairaman met a mabigbig dagiti kangrunaan a Filipino iti Big Island a maipangpangruna gapu kadagiti propesion, tay-ak iti pagsapulan wenno pagsiriban.
Dagiti kameng ti Big Island Filipino Centennial Celebration Commission mairaman da Mayor Harry Kim, Honorary Chair, Commissioner Cornelia “Coco” Anguay, Chair; Mildred Asuncion, sekretaria; Thelma Merino, tesorera; Dagiti mangibagi kadagiti nadumaduma a distrito: Lito Asuncion, South Hilo; Lorraine Mendoza, Wainaku-Pepeekeo; Romel Dela Cruz, Laupahoehoe-Waimea; Gilbert Pagat ken Rose Bautista, Kohala; Dr. Dominador Genio ken Alan Salazar, Kailua-Kona; Rusty Obra ken Hilaria Panglao, Ka’u-Ocean view-Pahala; Estrella Balbag, Keeau-Pahoa; Elmer Gorospe, ILWU; Roxcie Waltjen, City Parks & Recreation.
Standing Committee: Margarita “Dayday” Hopkins, Lito Asuncion, Toni Lambayan, Carol Brown, Lorraine Godoy, Edwin Ranan, Elmer Gorospe, Adrel Vicente, Dr. Barbara Arthurs, Nick Los Banos, Romel Dela Cruz, Dr. Dominador Genio, Jr., Mildred Asuncion, Christina Ranan, Rose Bautista, Jeremy Agag, Melchor Agag, Jr.
Maangay met ti Centennial Kick-off iti Maui iti Disiembre 17, 2005 babaen iti Centennial Committee nga ipanguluan ni Vince Bagayo ken kakaduana iti Maui. Ni Judge Artemio Baxa ti commissioner a mangibagi iti Maui
Kalpasan daytoy a grand opening, agtultuloy dagiti aktibidad iti makatawen ti selebrasion babaen iti adu nga aktibidad a pakipartisiparan ti adu a gunglo iti komunidad. Aggibus no Disiembre 17, 2006.
Saluduantayo dagiti appo a sakada nga immuna a nangdana ti dalantayo.
Sangagasut a tawen ti napalabas, dagiti immuna a nakontrata a trabahador ti simmangpet iti daga a Hawaii. Intugotda ti pateg ken balor ti daan a lubongda ken tinarakenda a nasayaat ti kari ti darepdep ken arapaap ti America.
Dagiti nga immuna a simmangpet ti makuna a sakada.
Umaykayon…….tumipon ken padasen ti naragsak a seremonia daytoy selebrasion ti sentenario ti panagsanglad dagitoy a sakada.
Sabado, Disiembre 10, 2005
Nabaknang a pakasaritaan, serbisio dagiti nadumaduma a, proklamasion, paglinglingayan addanto ni Jordan Segundo. Addanto pangaldaw. Adda libre a Bus kadagiti mapili a lugar. Silulukat iti publiko. Iti ad-adu nga impormasion, awagan da Ethel Ward 235-8589 wenno JP Orias 387-8297. awagan ni Lynne Gutierrez maipapan iti libre a Bus a pagluganan.
Panglagip a panangrabii, Hilton Hawaiian Village Hotel, Coral Ballroom. Adda maiparang a Video, Pannakabigbig dagiti sibibiag a sakada, pananglinglingay ti ABS-CBN, adu a salsala. $75.00 ti maysa a tiket. $2000.00 no esponosran ti maysa a lamisaan a sangapulo ti laonenna. Para iti tiket ken dadduma nga impormasion, awagan ni Jun Colmenares 485-0390 wenno 349-9319 wenno Leo Gozar iti 230-0088
Sabado, Disiembre 17, 2005
Malukaisan ti Estatua ti Sakada iti Keeau, Big Island iti alas nuebe iti bigat agpatingga iti alas dos iti malem. Maawis ti publiko. Panangwarwar ti abbong, pangngaldaw, pananglinglingay. Para iti ad-adu nga impormasion, kontaken ni Margarita Hopkins 961-0319, Lito Asuncion 959-2255 wenno Coco Anguay 982-9023
Para iti ad-adu nga impormasion itoy agmakatawen a kalendario dagiti aktibidad, bisitaen ti website filipinosinhawaii100.org
Daytoy ti maysa a taldiap ti nabasami: Babaen ti “An Act for Government of Masters & Servants” Hawaii Legislature of 1850 naaprobaran ti linteg a mapalubosan dagiti agpategged wenno kompania tapno agalada kadagiti trabahador iti ganggannaet a pagilian. Sakbay ti panagsangpet dagiti Filipino iti Hawaii, addan dagiti sabali a nasion wenno rasa nga immuna kas iparang dagitoy nga urnos iti panagsangpetda:
- Chinese, 1852;
- South Sea Islanders, 1859-1865;
-Japanese, 1868;
- Portuguese, 1878;
- Norwegians, 1881;
- Germans, 1881;
- Puerto Rican, 1900;
- Korean, 1903;
- Filipinos, 1906;
- Spaniards, 1907.
Inkeddeng ti Hawaii Sugar Planters Assn (HSPA) ti mapan agrekrut ti trabahadorna iti Filipinas babaen iti pannakabagina nga agnagan A. F. Judd a napan iti Manila, ket adda dagiti sangapulo ket lima [ 15 ] nga immuna a naurnosna ken bin-ig nga Ilokano ken bin-ig a lallaki a naglugan iti SS Doric nga immuna a simmanglad iti Honolulu port idi Disiembre 20, 1906 ket kalpasanna naitarusda iti Ola’a Sugar Plantation iti Big Island. Dagiti kinse a lallaki: Antonio Gironella, 14 Francisco Gironella, 18 Vicente Gironella, 19 Celestino Cortez, 19 Julian Galmen, 20 Mariano Cortez, 21 Martin de Jesus, 22 Mariano Gironella, 23 Apolonio Ramos, 26 Emiliano Dasulla, 26 Cecilio Sagun, 27 Prudencio Sagun, 28 Marcelino Bello, 28 Filomeno Rebollido, 30 Simplicio Gironella, 56 (Ni Simplicio Gironella ti ama da Antono, Francisco, Vicente, ken Mariano Gironella)
Disiembre 17, 2005 ti pannakalukais [unveiling] ti Sakada Statue & marker, idiay daan nga Olaa Sugar Plantation, idiay Big Island. Kalpasanna, makatawen ti selebrasion babaen iti adu nga aktibidad a pakipartisiparan ti adu a gunglo iti komunidad. Aggibus no Disiembre 17, 2006.
Sumagmamano a rason no apay a nagpa-Hawaii dagiti Filipino. Nupay adda idi panagkedkedda nga umay iti Hawaii, ngem gapu ta adda met dagiti napintas a madamdamagda a kasla Gloria ti Hawaii, kas paraiso ti ragsak ken kinasaliwanwan. Immayda ngarud tapno agurnong ti adu a kuarta ket no makaurnongda, mabalin nga agsublida met la iti pagilian tapno mabalinda ti gumatang iti nalawlawa a daga a pagsanikuaanda. Mabalinda ti aggatang iti daga ken lote sa bangonanda iti balay.
Sumagmamano ken kangrunaan a rason no apay a kaayatanda dagiti trabahador a Filipino aglalo dagiti Ilokano:
Malaksid a kaaduanna ti addaan iti padas iti talon, patien dagiti agpatarabaho a ni kadaraan aglalo ni Ilokano ket:
Nagaget
Naanus
Natudio
Naandur
Managtungpal
1981 idi maigamgamuloak met iti Sakada affairs, iti 75th Anniversary nga indauluan ni Ambassador Juan Dionisio, sa ti 46 Sakada nga indauluan ni Cisco Ugale para iti 50th anniversary ken ni Rep Jun Abinsay. Nasken koma a pagbalinen a balligi daytoy maika-100 a tawen. Adu ti kaipapanan ti selebrasion. Dagiti nagduduma a padas, pannakigasanggasat dagiti nagkauna. Adda pay-balligi. Adda lagip iti kaunasan-kapiniiaan iti pannangged ken pannakatrato iti pannakitrabaho. Itan ti intayo met panangipakita ti panagyaman ken panangbigbig kadagiti amma, inna ken kakabsat a nangdesdes ti agdama a Hawaii. Maminsan la a mapasamak iti biagtayo iti las-ud ti sangagasut a tawen.
Tema: Filipinos in Hawaii: 100 years and Beyond
Dagiti kameng ti komision
1. Mr. Elias Beniga – Chairman
2. Mr. Jake Manegdeg – Vice Chairman
3. Mr. Eddie Agas, Sr. – Oahu Community Liaison
4. Ms. Cornelia Anguay – Big Island Community Liaison
5. Dr. Belinda Aquino – Chair, Global Conference & Trade Expo
6. Judge Artemio Baxa – Maui Community Liaison
7. Mrs. Leticia Castillo – Lanai Community Liaison
8. Dr. Serafin ‘Jun’ Colmenares –Chair, Opening & Closing Ceremonies
9. Mr. Leo Rojas Gozar – Chair, Festival & Cultural Arts
10. Dr. Raymund Liongson – Chair, Logo/Theme & Commemorative Book
11. Mr. Oscar Portugal – Kauai Community Liaison
12. Mr. Homer Rabara – Chair, Historical
13. Mr. Ben Saguibo – Treasurer & Finance Chair
14. Mr. Anacleto “Lito” Alcantra - Member
15. Mr. Amado I. Yoro – Chair, Media, Communication & Publicity
Umawag iti 845-3100 no adda kayatyo nga ammuen maipapan iti sentenario. Adda met toll free 1-866-509-FCCC [3222], ket madadaan toy kabsatyo a mangala ken mangsungbat iti saludsodyo.
***********
adda nayonna
ni Ben Saguibo kas naisangsangayan a lider dagiti mangmangged
Maikadua a paset
Ben Saguibo: naidumduma a lider dagiti mangmangged
Amado I. Yoro
Gapu iti aglaplapusanan a panagserbina iti komunidad ken kangrunaan iti Union dagiti mangmangged iti man construction ken non-construction industry iti Hawaii, naikkan ni Ben Saguibo, mabigbigbig a lider iti pammadayaw [standing ovation] kenkuana idi Oktubre 19, 2005, Fairmont Orchid Hotel iti North Kohala a nakaangayan ti maika-23 nga agtinawen a kombension ti Laborers’ International Union of North America [LIUNA] AFL-CIO idi Oktuber 18-22, 2005.
Aganay a limagasut dagiti timmabuno a gagayyem, kameng ti LIUNA, Local 368, ti pamilia ken dagiti agraem kenkuana.
Nupay nayanak ni Ben idiay Bacarra, Ilocos Norte, immay nagubing ken dimmakkel iti kampo ti kaunasan iti Waialua Sugar Plantation iti Waialua. Inkaubingna ti panagnegosio ket no kasdiay a saan a sumrek nga agtrabaho iti kapiniaan, makategged ni Ben iti kuartana babaen iti panagideliberna iti aginaldaw a pagiwarnak. Idi agadal iti Waialua High School, napaliiw a dagus ti maestrana a malaksid a naasintar ken sumrek iti klasena iti umisu nga oras, managdayaw ken napasnek iti panagbasa ni Ben.
Idi nasapa a paset ti 1950’s nga isu metten a bumangbangon a mangpasubli ti dati a kasasaad ken itatakder ti Hawaii gapu iti epekto nga imbati ti sangalubongan a gubat a maikadua [ WWII] nasarakan laengen ni Ben ti bagina nga addan nga agtrabaho iti construction, project by project, paycheck to paycheck. Gapu ta adda met kenkuana ti puso a kinapatriota, inkeddeng ni Ben ti sumrek iti National Guard Reserves tapno agserbi iti pagilian. Nagretiro a kas Sergeant First Class idi 1989.
Simnek met ti pana ni Kupido ket idi 1950, inkallaysana ti kaayan-ayatna a ni Eleanor ket aginggana ita, iti nasuroken a limapulo a tawen a kallaysada, naparaburanda iti tallo nga annak da Alan, Clayton, ken Cynthia.
Idi agbalin nga Estado ti Hawaii idi 1959, isu met ti pannakadutok ni Ben a kas job steward babaen ken ni Elmo Samson, teddek ti Local Union 368.
Agtrabaho nga inaldaw iti konstraksion iti ania man a panawen, tudo, init. Iti rabii, agboluntario a mapan kadagiti balbalay dagiti tattao tapno agawis kadagiti agbalin a kameng ti Union. Rinagpat ni Ben ti agdama a puestona babaen iti anep, agawana ken saldet nga agtrabaho ken mangidaulo.
Iti nasayaat a kababalin ken galadna nga agtrabaho ket nadaras a nabigbig ken nagunggonaan. Nadaras a naikkan ti gundaway a mangidaulo kas porman a mangkita kadagiti kakaduana a mangmangged. Intedna ti panawenna ket kinuna: “idi maikkanak ti akem, innalak a serioso ket saanak a nagpamayan tapno magun-odko ti panagtalek ti pakitrabahuak kasta met dagiti idauluak.”
Gapu ti balligi ni Ben a nangpasayaat ken nangpaadu ti kameng ti union, idi 1961, naikkanen ti full time organizer, ken mabayadan payen saanen a gratis a serbisio. Pagsayaatan unayen ti dumakdakkel a pamiliana para iti agserbi kadakuada.
Binusbos ni Ben dagiti saan a mabilbilang nga oras kas “talking story” a mangam-ammo kadagiti tattao, ti man grupo dagiti agpatpategged ken mangmangged, tapno agiserrek iti adu a kameng.
Nalaing nga agluto ni Ben. Saanna a sanudan ti panagisagana iti nasayaat a kanen para kadagiti awaganna iti “da bruddahs”
Iti uneg ti union, ammona ti ar-aramidenna tapno maguyugoyna dagiti kakaduana a mangisagana kadagiti estrahedia ti politika ken iti panangipakaammona iti mapaspasamak iti union. Napagbalinna ida nga aktibo.
Nangrugi ni Ben a timmapog iti politika ti union idi nasapa a 1970 kas auditor, simmaruno nabotosan a Recording Secretary ket nagangayanna a nagun-odna a a kas Business Manager idi 1987 ket nainayon a kas pagrebbenganna iti nagtipon a saad ti Secretary-Treasurer idi 1993, ks kangatuan a puesto iti Local 368. Malaksid iti union, nagserbi wenno agdama nga agserbi pay ni Ben iti nadumaduma a puesto iti community trusts, boards, committees, executive councils and alliances. Saan a makideman ngem bigbigen dagiti nadumaduma a lider adda iti gobierno kas iti senador, gobernador, mayor, dagiti adda iti militaria, dagiti dagiti gagayyem ken kameng, dakkel ti panangbigbig ken panagraemda itoy Ilokano a lider
Ibilangna a kangrunaan a nagpuonanna iti balligi ti pigsa ti suporta ti pamiliana. Tallo nga annak, pito nga appoko ken maysa nga apo a babai iti tumeng.
Binigbig ken naikkan ti pammadayaw babaen iti panangyawat kenkuana ni Rocco Davis, Special Assistant to the General President Terry O’Sullivan. Iti komperensia kinablaawan met ni Terry O’Sullivan ni Ben Saguibo, babaen iti teleconference call a nagkunaanna: “the best labor leader in Hawaii Local 368”.
Malaksid iti regular a trabaho ni Ben a kas Business Manager, Secretary-Treasurer, Local 368 AFL-CIO, maited pay la ni Ben ti panawenna nga agserbi iti komunidad. Isu ti agdama a tesorero iti Filipino Centennial Celebration Commission ad-adda nga am-ammo nga Act 159 ti komite a mangisagana iti pannakaplano, pannakaisagana iti makatawen a selebrasion ti maikasangagaust nga anibersario ti panagsangpet dagiti immuna a sakada a kinontrata ti Hawaiian Sugar Planter Assn nga agtrabaho kadagiti plantasion ti unas iti Hawaii. Isu pay ti agdama a Chairman ti Finance Committee iti nasao a komision.
Daytoy ti surat ni gobernador Benjamin J. Cayetano idi dutokanna ni Ben Saguibo a kas maysa kadagiti 15 a komisioner ti Filipino Centennial Celebration Commission:
November 2002
“It is my pleasure to appoint you to FCCC until December 31, 2006. You have a vital role to perform which will place many demands your time and energy. I am confident, however, that your background and expertise, you will contribute significantly as a member of the Commission. I thank you for your willingness to serve in this capacity.
(SGD) Benjamin J. Cayetano
Governor of Hawaii
Idi 1996, maysa kadagiti pinadayawan ti United Filipino Council of Hawaii a kas Progress Awardee, Labor and Construction Category. Pinullo metten dagiti sertipiko ken plake kas mangpaneknek nga adun ti nagapuananna a saan a para kenkuana ngem para iti sapasap a Local 368.


text:
Ni Jobert M. Pacnis
Bayat ti panagibturko iti sagubanit, adu dagiti gundaway a mapaluaak aglalo no kasta a malagipko dagiti napanawak nga ubbing. Tallo bulan laeng (Hulio-Setiembre) a naisurok ida. Diak simrek iti Hunio ta isu met ti kaaddak iti ospital. Ket no naan-anay koman ti panagimbagko kadayta a Setiembre, nalabit a napanakon iti Manila idi tumawag ti nagaplayak. Diakon nagreport iti Oktubre agpapan kadagitoy ta di met laengen maaw-awan ti madi a marikriknak. Adun ti nagpakpakitaak, doktor man wenno albulario.
Wen, mapaluaak aglalo no mabasak dagiti mensahe dagiti estudiantek iti selponko. Kas man la maysaak nga ama wenno manong kadakuada. Makapatangar iti lapayag!
Uray idi addaak pay laeng iti NCCFI, adu met dagiti padasko nga isu ti nagbalin a rason no apay a nagbayagak ditoy iti baet dagiti nadakamatkon a parikut. Awan pay idi ti pamiliak ket impabus-oykon ti panawenko kadagiti ubbing, awansan ti imbatik para iti bagik, para iti pagsayaatanda.
Saan laeng a problema dagiti ubbingko iti uneg ti pagadalan ti nayebkasda kaniak. Uray pay iti uneg ti pagtaenganda! Adu nga estoria ti diak ninamnama a mangngegan. Nakariknaak iti ragsak kadagita ta ipakitana laeng ti panagtalekda kaniak.
Nadlawko met a naayatan dagiti ubbing ta siak ti maestroda iti Math (ken Physics idi agangay). Saanen a kas idi a kagurgurada daytoy a subject. Estoriaenda kaniak no kasta a break-mi a no Math kanon ti subject-da idi elementariada, mabutengdan. Abusta kano nagrigat, terror pay ti titserda.
Naimbag kano ta naanusak ken nalawag ti panagisurok– saan nga iti panangbagkat iti bukod a bangko.
Ammok daytan a problema ta napadasak met idi nagbasaak. Isu a nabalabalakon ti estratehiak idi agbayagakon nga agisuro.
Kadaytoy a panangkapet kaniak ti sakit, saan laeng nga iti text ti nangidanonan dagiti ubbing ti panangipategda kaniak.
Sinarungkarandak iti ospital ken uray ditoy balay. Uray no ilingedda, masiputak latta ti panagluasitda iti pannakaimatangda iti rigatko.
Saan laeng a dayta. Maysa a nagannak ti mismo a naggasto maipakitanak laeng iti mangngagas a nakaagas kadakuada. Diak ninamnama daytoy. Ngem kinuna ti nagannak a kas panangsubsubadna kano iti kinasayaatko iti anakda aglalo iti panawen a problemado daytoy.
Anian, nakunak. Kastoy gayam ti rikna ti maipatpateg a mannursuro!
Ita, uray manon a tawen nga awanak iti NCCFI, saan latta a nakalipat dagiti dati nga adalak. Makapatpatangko pay laeng ida babaen ti text ken email. Agyamyamanda. Aglalo ita ta nakapasadan iti board ti kurso nga innalada. Ita a sursuratek daytoy, adda manen immay simmarungkar nga estudiantek pay la idi iti NCCFI. Dagiti met di nakapagtuloy, innaladak a ninong dagiti annakda!
Wen, paseten ti biagko ti panagisuro. Ipatpategko la unay. Teaching is the noblest profession, kunada itay iti English.
Awan ti idawdawatko iti Namarsua no di sapay la koma ta makasubliak met laeng nga agisuro iti umay a panagseserrek. Mailiwakon a mangikur-it ti tisa iti agkupkuplaten a blakbordmi. Mailiwak metten a dumngeg kadagiti makatitileng nga ubbing. Ken dumngeg manen kadagiti estoriada.
Adda agdamdamag kaniak no mapanakon iti public ta naipasak metten ti kinamannursuro idi Setiembre 2008. Daytoy ti sungbatko: aglaplapusanandan iti public. Masaksakit dagiti pribado a pagadalan itoy nga ili. Saan man a siak ti naan-anay a makaagas, ngem kayatko ti agbalin a paset iti panagimbag– kas iti panagbalin a paset dagiti mangipatpateg kaniak nga ubbing iti panagimbagko.#


text:
Idadauluan ni Jehova ti Ilina
“Idalannaka a patinayon ni Jehova.”—ISA. 58:11.
KANTA: 152, 22
1, 2. (a) Ania ti nakaidumaan dagiti mangidadaulo kadagiti Saksi ni Jehova kadagiti lider ti dadduma a relihion? (b) Ania ti adalentayo iti daytoy nga artikulo ken iti sumaruno?
“ASINO ti lideryo?” Masansan a maisaludsod dayta kadagiti Saksi ni Jehova. Saan a nakaskasdaaw dayta! Iti adu a relihion, maysa a babai wenno maysa a lalaki ti agakem a lider, wenno pangulo. Ngem saantayo a kasta. Imbes ketdi, ipagpannakkeltayo nga ibaga a saan nga imperpekto a tao ti Lidertayo. Agtultulnogtayo iti panangidaulo ni Kristo, kas iti panagtulnogna iti panangidaulo ti Amana a ni Jehova.—Mat. 23:10.
2 Ngem adda makitkita a grupo dagiti lallaki a mangidadaulo iti organisasion ti Dios ita—“ti matalek ken masirib nga adipen.” (Mat. 24:45) Kasano ngarud a masiguradotayo a ni Jehova ti mangidadaulo kadatayo babaen iti di makita nga Anakna? Iti daytoy nga artikulo ken iti sumaruno, adalentayo no kasano nga iti uneg ti rinibun a tawen, inwanwan ni Jehova ti dadduma a tattao tapno mangidaulo. Mausig kadagitoy nga artikulo ti tallo nga ebidensia a talaga a ni Jehova ti nangiwanwan kadagidi a lider, a mangpaneknek nga isu ti pudno a Lider ti ilina, manipud idi agingga ita.—Isa. 58:11.
ADDAANDA ITI NASANTUAN NGA ESPIRITU
3. Apay a nabaelan ni Moises nga idauluan ti Israel?
3 Ti nasantuan nga espiritu ti nangpabileg kadagiti pannakabagi ti Dios. Usigentayo ti maipapan ken Moises, a nadutokan nga agbalin a lider dagiti Israelita. Ania ti nakatulong kenkuana a mangitungpal iti nadagsen a responsabilidadna? Inkabil ni Jehova “iti uneg [ni Moises] ti mismo a nasantuan nga espirituna.” (Basaen ti Isaias 63:11-14.) Babaen ti panangipaayna ken Moises iti nasantuan nga espiritu, intultuloy ni Jehova nga idauluan ti ilina.
4. Kasano a nailasin dagiti Israelita nga agtigtignay ken Moises ti espiritu ti Dios? (Kitaen ti ladawan iti rugi ti artikulo.)
4 Gapu ta saan a makita a puersa ti nasantuan nga espiritu, kasano nga ammo dagiti Israelita nga agtigtignay dayta ken Moises? Nakaaramid ni Moises kadagiti milagro ken nayam-ammona ti nagan ti Dios ken Faraon babaen iti nasantuan nga espiritu. (Ex. 7:1-3) Gapu iti nasantuan nga espiritu, napatanor met ni Moises dagiti nagsasayaat a kualidad kas iti ayat, kinaemma, ken kinaanus, isu a nakualipikar a mangidaulo kadagiti Israelita. Talaga a naiduma kadagiti naranggas ken naagum a lider ti dadduma a nasion! (Ex. 5:2, 6-9) Nalawag ti ebidensia: Ni Jehova ti nangpili ken Moises a mangidaulo iti ilina.
5. Ilawlawagmo no kasano a tinulongan ni Jehova ti dadduma nga Israelita a mangidaulo iti ilina.
5 Impaay met ni Jehova ti nasantuan nga espirituna kadagiti lallaki a simmaruno a nangidaulo iti ilina. “Ni Josue nga anak ni Nun napno iti espiritu ti kinasirib.” (Deut. 34:9) “Ti espiritu ni Jehova binalkutna ni Gideon.” (Uk. 6:34) Ken “ti espiritu ni Jehova nangrugi nga agtignay ken David.” (1 Sam. 16:13) Nagpannuray dagitoy a lallaki iti tulong ti espiritu ti Dios, ket tinulongan ida dayta nga espiritu a mangaramid kadagiti banag a saanda koma a kabaelan nga aramiden a bukbukodda. (Jos. 11:16, 17; Uk. 7:7, 22; 1 Sam. 17:37, 50) Ni Jehova ti naidaydayaw gapu kadagidiay a nakaskasdaaw a pasamak.
6. Apay a kayat ni Jehova a raemen ti ilina dagiti lider ti Israel?
6 Ania koma ti reaksion dagiti Israelita ta nalawag a tultulongan ti nasantuan nga espiritu dagidiay a lallaki? Idi nagreklamo dagiti tattao iti panangidaulo ni Moises, insaludsod ni Jehova: “Kasanonto kabayag a saannak a raemen daytoy nga ili?” (Num. 14:2, 11) Kinapudnona, ni Jehova ti nangpili kada Moises, Josue, Gideon, ken David a mangirepresentar kenkuana kas Lider. No agtulnog idi dagiti tattao kadagitoy a lallaki, ni Jehova ti talaga a pagtultulnoganda kas Liderda.
TINULONGAN IDA DAGITI ANGHEL
7. Kasano a tinulongan dagiti anghel ni Moises?
7 Tinulongan dagiti anghel dagiti pannakabagi ti Dios. (Basaen ti Hebreo 1:7, 14.) Inusar ni Jehova dagiti anghel a mangibaon, mangtulong, ken mangiwanwan ken Moises. Imbaon ti Dios ni Moises “agpadpada a kas agturay ken manangispal babaen ti ima ti anghel a nagparang kenkuana iti siitan a bassit a kayo.” (Ara. 7:35) “Baeten kadagiti anghel,” inyallatiw ni Jehova ti Linteg, ket inusar ni Moises dayta a mangisuro kadagiti Israelita. (Gal. 3:19) Imbaga ni Jehova ken Moises: “Iturongmo ti ili iti disso a sinaok kenka. Adtoy! Ti anghelko mapanto iti sanguanam.” (Ex. 32:34) Awan ti ibaga ti Biblia nga adda nakita dagiti Israelita nga anghel a nangaramid kadagita. Ngem nalawag nga adda naidumduma a pannakabalin a timmulong ken Moises a mangisuro ken mangiwanwan kadagiti tattao.
8. Kasano a tinulongan dagiti anghel da Josue ken Ezekias?
8 Idi natayen ni Moises, sinublat ni Josue nga idauluan ti ili ti Dios. Pinabileg ti “prinsipe ti buyot ni Jehova” tapno idauluanna dagiti Israelita a makigubat kadagiti Canaanita, ket nangabakda. (Jos. 5:13-15; 6:2, 21) Idi agangay, naipasango ni Ari Ezekias iti nagdakkel a puersa militar dagiti Asirio a nakasaganan a mangraut iti Jerusalem. Iti maysa laeng a rabii, “ti anghel ni Jehova rimmuar ket nangkabil iti sangagasut walopulo ket lima a ribu.”—2 Ar. 19:35.
9. Saan kadin nga agtulnog dagiti Israelita kadagiti pannakabagi ti Dios gapu ta imperpekto dagitoy? Ilawlawagmo.
9 Siempre, nupay perpekto dagiti anghel, imperpekto dagiti lallaki a tinulonganda. Adda gundaway a saan nga inturong ni Moises ti dayaw ken Jehova. (Num. 20:12) Saan a kiniddaw ni Josue ti panangiwanwan ti Dios sakbay a nakitulag kadagiti Gabaonita. (Jos. 9:14, 15) Iti apagbiit a panawen, ‘timmangsit ti puso’ ni Ezekias. (2 Cron. 32:25, 26) Ngem nupay imperpekto dagitoy a lallaki, manamnama a suroten dagiti Israelita ti panangidauloda. Tultulongan ida ni Jehova babaen kadagiti mannakabalin nga anghelna. Wen, talaga nga idadauluan ni Jehova ti ilina.
INWANWAN IDA TI SAO TI DIOS
10. Kasano nga inwanwan ti Linteg ti Dios ni Moises?
10 Inwanwan ti Sao ti Dios dagiti pannakabagina. Sigun iti Biblia, maawagan a “linteg ni Moises” ti Linteg a naited iti Israel. (1 Ar. 2:3) Nupay kasta, kuna ti Kasuratan a ni Jehova ti Manangted-linteg, ket masapul nga agtulnog ni Moises iti dayta a Linteg. (2 Cron. 34:14) Kalpasan nga inted ni Jehova dagiti instruksion ti pannakaibangon ti tabernakulo, “inaramid ni Moises ti maitunos iti isuamin nga imbilin kenkuana ni Jehova. Inaramidna ti kasta met laeng.”—Ex. 40:1-16.
11, 12. (a) Ania idi ti masapul nga aramiden ni Josue ken dagiti ari a nangituray iti ili ti Dios? (b) Ania ti naitulong ti Sao ti Dios kadagiti lider ti ili ti Dios?
11 Idi ni Josue ti nangidaulon iti Israel, nagaramid iti bukodna a kopia ti Sao ti Dios. Naibaga kenkuana: “Masapul nga iti nababa a timek agbasaka iti dayta iti aldaw ken rabii, tapno maannadam nga aramiden ti maitunos iti isuamin a naisurat iti dayta.” (Jos. 1:8) Kasta met ti inaramid dagiti ar-ari a simmaruno a nangituray iti ili ti Dios. Obligadoda nga inaldaw a mangbasa iti Linteg, mangkopia iti dayta, ken ‘salimetmetanda amin dagiti sao daytoy a linteg ken dagitoy nga alagaden babaen ti panangaramid kadakuada.’—Basaen ti Deuteronomio 17:18-20.
12 Ania ti naitulong ti Sao ti Dios kadagiti lallaki a nangidaulo? Usigentayo ti ulidan ni Ari Josias. Idi nasarakan ti dokumento a naglaon iti Mosaiko a Linteg, imbasa ti sekretario ni Josias dayta kenkuana. * Ania ti inaramid ti ari? “Apaman a nangngeg ti ari ti sasao ti libro ti linteg, dagus a rinay-abna dagiti kawesna.” Ngem saan la a dayta ti inaramidna. Babaen ti panangiwanwan ti Sao ti Dios, situtured nga indauluan ni Josias ti kampania a mangdadael iti ulbod a panagdaydayaw ken nangyurnos iti naisangsangayan a selebrasion para iti Paskua. (2 Ar. 22:11; 23:1-23) Gapu ta nagpaiwanwan ni Josias ken ti dadduma a matalek a lider iti Sao ti Dios, situtulokda a mangbaliw ken manglawlawag kadagiti bilin nga ipapaayda iti ili ti Dios. Dagidi a panagbalbaliw ti nakatulong iti nagkauna nga ili ti Dios a mangaramid iti pagayatanna.
13. Ania ti nakaidumaan dagiti lider ti ili ti Dios kadagiti lider dagiti pagano a nasion?
13 Talaga a naiduma dagiti matalek nga ar-ari kadagiti lider ti dadduma a nasion nga agpampannuray laeng iti limitado a sirib ti tao! Iti sidong ti panangidaulo dagiti Canaanita, ar-aramiden dagiti tattao dagiti nakadakdakes a banag, kas iti homoseksualidad, panangidaton iti ubbing, pannakidenna iti kapamilia wenno animal, ken nakaro nga idolatria. (Lev. 18:6, 21-25) Kasta met, dagiti lider ti nagkauna a Babilonia ken Egipto saanda a sursuroten ti inted ti Dios a bilin mainaig iti kinamanagdaldalus, a maitutop laeng sigun iti siensia. (Num. 19:13) Naiduma ti nagkauna nga ili ti Dios ta nakitada nga itantandudo dagiti matalek a liderda ti naespirituan, moral, ken pisikal a kinadalus. Nalawag a ni Jehova ti mangidadaulo kadakuada.
14. Apay a dinisiplina ni Jehova ti dadduma a lider ti ilina?
14 Saan a sinurot ti dadduma nga ari a nangituray iti ili ti Dios dagiti bilin ti Dios. Dagiti lider a saan a nagtulnog ken Jehova, saanda met nga inawat ti panangiwanwan ti nasantuan nga espiritu ti Dios, dagiti anghelna, ken ti Saona. Dinisiplina wenno sinuktan ni Jehova dagidiay a lider. (1 Sam. 13:13, 14) Ngem idi agangay, nangdutok iti lider a natantan-ok ngem iti asinoman kadagiti lallaki nga inusarna.
NANGDUTOK NI JEHOVA ITI PERPEKTO A LIDER
15. (a) Kasano nga impakita dagiti propeta nga adda umay a naidumduma a lider? (b) Asino ti naipadto a lider?
15 Ginasut a tawen a nasaksakbay nga impadto ni Jehova a mangdutok iti awan kaaspingna a lider para iti ilina. “Maysa a mammadto manipud iti tengngam, manipud iti kakabsatmo, a kas kaniak, ti ibangonto ni Jehova a Diosmo maipaay kenka,” kinuna ni Moises kadagiti Israelita. “Rebbeng nga umimdengkayo kenkuana.” (Deut. 18:15) Impakpakauna ni Isaias nga agbalinto Daydiay kas “panguluen ken komandante.” (Isa. 55:4) Ken napaltiingan ni Daniel a mangisurat maipapan iti iyaay ti “Mesias a Panguluen.” (Dan. 9:25) Maysa pay, imbaga ni Jesu-Kristo nga isuna ‘ti Panguluen’ ti ili ti Dios. (Basaen ti Mateo 23:10.) Ni Jesus ket situtulok a sinurot dagiti adalanna, ken masiguradoda nga isu ti pinili ni Jehova. (Juan 6:68, 69) Apay a mamatida a ni Jesu-Kristo ti inusar ni Jehova a mangidaulo iti ilina?
16. Ania ti mangpaneknek a pinabileg ti nasantuan nga espiritu ni Jesus?
16 Pinabileg ti nasantuan nga espiritu ni Jesus. Idi nagbautisar ni Jesus, nakita ni Juan a Mammautisar “ti langlangit a mabisbisngay, ken, kasla kalapati, ti espiritu a bumabbaba kenkuana.” Kalpasanna, “tinignay ti espiritu tapno mapan idiay let-ang.” (Mar. 1:10-12) Iti intero a ministerio ni Jesus ditoy daga, ti nasantuan nga espiritu ti Dios ti timmulong kenkuana nga agaramid kadagiti milagro ken agsao nga addaan iti autoridad. (Ara. 10:38) Kanayonanna, ti nasantuan nga espiritu ti nangpataud ken Jesus iti perpekto a bunga, a pakairamanan ti ayat, rag-o, ken nabileg a pammati. (Juan 15:9; Heb. 12:2) Awan ti sabali a lider a nakaipaay iti kasta kabileg nga ebidensia. Pinili ni Jehova ni Jesus.
17. Kasano a tinulongan dagiti anghel ni Jesus?
17 Tinulongan dagiti anghel ni Jesus. Kalpasan la unay a nabautisaran ni Jesus, “immay dagiti anghel ket nangrugida nga agserbi kenkuana.” (Mat. 4:11) Sumagmamano nga oras sakbay ti ipapatayna, “nagparang kenkuana ti maysa nga anghel manipud langit ket isu pinabilegna.” (Luc. 22:43) Agtalek ni Jesus a mangibaon ni Jehova iti anghel no kasapulan tapno maitungpalna ti pagayatan ti Dios.—Mat. 26:53.
18, 19. Kasano nga inwanwan ti Sao ti Dios ti biag ken pannursuro ni Jesus?
18 Inwanwan ti Sao ti Dios ni Jesus. Nagpaiwanwan ni Jesus iti Kasuratan manipud pay rugi ti ministeriona. (Mat. 4:4) Kinapudnona, nagtulnog iti Sao ti Dios uray agingga iti ipapatayna iti kayo a pagtutuokan. Naglaon pay kadagiti nakotar a padto maipapan iti Mesias dagiti maudi a sasaona sakbay a nauyos ti biagna. (Mat. 27:46; Luc. 23:46) Iti kasunganina, saan nga ikabilangan idi dagiti lider ti relihion ti Sao ti Dios no maikontra dayta kadagiti tradisionda. Inadaw ni Jesus dagiti sasao ni Jehova manipud ken propeta Isaias, ket kinunana maipapan kadakuada: “Daytoy nga ili dayawennak babaen kadagiti bibigda, ngem ti pusoda adayo kaniak. Kinaubbaw nga agtultuloyda nga agdayaw kaniak, agsipud ta isuroda ti bilbilin dagiti tattao kas doktrina.” (Mat. 15:7-9) Mabalin kadi a mangpili ni Jehova iti mangidaulo iti ilina manipud kadagidiay a lallaki?
19 Nagpaiwanwan ni Jesus iti Sao ti Dios saan laeng a kadagiti aramidenna no di ket uray iti pannursurona. Idi naipasango kadagiti isyu mainaig iti relihion, saan a nagpannuray iti nalawa a pannakaammona ken iti awan kaaspingna a kapadasanna. Imbes ketdi, nagpannuray iti Kasuratan. (Mat. 22:33-40) Ken imbes nga ipagpannakkelna kadagiti dumdumngeg kenkuana ti biagna idiay langit wenno ti panangparsua iti uniberso, “linuktanna a naan-anay ti pampanunotda tapno matarusanda ti kaipapanan dagiti Kasuratan.” (Luc. 24:32, 45) Impatpateg ni Jesus ti Sao ti Dios, ket magagaran idi a mangibaga iti dayta iti dadduma.
20. (a) Kasano nga impakita ni Jesus ti panagpasakupna iti Dios? (b) Iti nagdumaan da Jesus ken Herodes Agripa I, ania ti maadaltayo maipapan iti panangpili ni Jehova iti lider?
20 Nupay nasdaaw dagiti dumdumngeg kadagiti “makaay-ayo a sasao” ni Jesus, inturongna ti dayaw iti Mannursurona, ni Jehova. (Luc. 4:22) Idi pinadayawan ti maysa a baknang ni Jesus babaen ti panangawagna iti “Naimbag a Mannursuro,” sipapakumbaba a kinuna ni Jesus: “Apay nga awagannak iti naimbag? Awan asinoman a naimbag, malaksid ti maysa, ti Dios.” (Mar. 10:17, 18) Naiduma unay dayta iti kababalin ni Herodes Agripa I, a nagbalin nga ari, wenno lider, ti Judea agarup walo a tawen kalpasanna. Iti maysa a padaya para kadagiti natan-ok a tattao, “kinawesan ni Herodes ti bagina iti naarian a kawes.” Gapuna, impukkaw dagiti tattao: “Timek ti maysa a dios, ket saan a timek ti tao!” Naragsakan ni Herodes iti dayta a pammadayaw. Ania ti simmaruno a napasamak? “Dagus a kinabil ti anghel ni Jehova, agsipud ta saanna nga inted ti dayag iti Dios; ket kinnan dagiti igges ket nauyos ti biagna.” (Ara. 12:21-23) Sigurado nga awan ti mangibaga a pinili ni Jehova ni Herodes kas lider. Iti sabali a bangir, adu ti impakita ni Jesus a pammaneknek nga isu ti dinutokan ti Dios, ken kankanayon nga indaydayawna ni Jehova kas ti Kangatuan a Lider ti ilina.
21. Ania ti usigentayo iti sumaruno nga artikulo?
21 Saan laeng a sumagmamano a tawen ti panagbalin ni Jesus kas lider. “Isuamin nga autoridad naiteden kaniak idiay langit ken ditoy daga,” kinunana kalpasan ti panagungarna. “Ket, adtoy! addaak kadakayo iti amin nga al-aldaw agingga iti panungpalan ti sistema ti bambanag.” (Mat. 28:18-20) Ngem kas di makita nga espiritu idiay langit, kasano a maidauluan ni Jesus ti ili ti Dios ditoy daga? Asino ti usaren ni Jehova a mangidaulo iti ilina babaen ti panangidaulo ni Kristo? Ken kasano a mailasin dagiti Kristiano dagiti pannakabagi ti Dios? Mausig iti sumaruno nga artikulo ti sungbat dagita.
^ par. 12 Mabalin a daytoy ti orihinal a dokumento nga insurat ni Moises.


text:
Plantilia:Nangruna nga artikulo
No dakkel ti artikulo ti Wikipedia, masansan daytoy a maisurat iti estilo ti pakapukpukan. Daytoy a plantilia ket inus-usar kalpasan ti paulo ti pakapukpukan, tapno maisilpo iti sub-topiko ti artikulo a naipukpukan. Para iti espasio ti kategoria, pangngaasi nga imbes ket nga usaren ti {{Kat nangruna}}.
Ti panagusar iti daytoy a plantilia ket nasken nga usaren laeng kadagiti panggep a naibaga dita ngato. Daytoy ket saan nga usaren a kas pangsukat kadagiti nailinia a silpo wenno plantilia ti {{Adu pay}}. Ti naud-udi ket inus-usar dagiti seksion ket mangipadakkel iti naisangayan nga aspeto iti topiko imbes a mangipukpok iti artikulona.
Daytoy a plantilia ket nasken a saan a mausar kadagiti pangyuna a seksion. Ti pangyuna a seksion ket kankanayon a pakapukpukan iti bukodna nga artikulo, ken saan nga ania man a sabali; iti kasta, ti laeng maitunos a puntaan para iti silpo ti {{nangruna nga artikulo}} iti pangyuna a seksion ket ti laeng artikul, ngem saan met a naserbi. Ti {{Broader}} ket mabalin a nasaysayaat iti daytoy a kaso.
Panagusar[urnosen ti taudan]
- Nalaka a panagusar
- {{nangruna nga artikulo|panid}}
- Amin dagiti parametro
- {{nangruna nga artikulo | panid1 | panid2 | panid3 | ... | l1 = etiketa1 | l2 = etiketa2 | l3 = etiketa3 | ... | selfref = yes}}
Dagiti parametro[urnosen ti taudan]
1,
2,
3, ... - dagiti panid a pagisilpuan. No awan ti maibaga a nagnagan ti panid, ti agdama a nagan ti panid ti mausar imbes a (nga awanan iti pasruno ti nagan ti espasio). Dagiti kategoria ken dagiti papeles ket automatikoda a mapatalawan iti colon trick, ken dagiti silpo kadagiti seksion ket automatikoda a mapormat a kas panid § seksion, imbes nga iti kasisigud ti MediaWiki iti panid#seksion.
l1,
l2,
l3, ...; dagiti pagpilian nga etiketa para iti tunggal maysa a panid a pagisilpuan (daytoy ket para kadagiti artikulo no mausarto ti naipipa a silpo). Laklagipen a dagiti surok a parametro ket agus-usarda iti bassit a letra iti 'L', kas pagarigan,
l1, not
L1. (
etiketa 1,
etiketa 2,
etiketa 3, ... para iti daytoy a plantilia ket saan a mabalin)
selfref- no maisaaditi "yes", "y", "true" wenno "1", manginayon ti klase ti CSS iti "selfref". Daytoy ket inus-usar a mangibaga ti buko a reperensia iti Wikipedia. Kitaen ti Plantilia:Selfref para iti adu pay a pakaammo. Nasken laeng daytoy kadagiti artikulo ken dagiti sabali a linaon (kas dagiti plantilia) nga agparangto kadagiti artikulo, ken saan a nasken a mainayon para iti panagusar iti daytoy a palntilia kadagiti panid ti nagan ti espasio ti
Wikipedia:.
Dagiti pagarigan[urnosen ti taudan]
{{nangruna nga artikulo}}→Nangruna nga artikulo: Nangruna nga artikulo
{{nangruna nga artikulo|Artikulo}}→Nangruna nga artikulo: Artikulo
{{nangruna nga artikulo|Artikulo#Seksion}}→Nangruna nga artikulo: Artikulo § Seksion
{{nangruna nga artikulo|Artikulo#Seksion|l1=Naiduma nga etiketa ti seksion}}→Nangruna nga artikulo: Naiduma nga etiketa ti seksion
{{nangruna nga artikulo|Artikulo1|Artikulo2|Artikulo3}}→
{{nangruna nga artikulo|Artikulo1|l1=Naiduma nga etiketa 1|Artikulo2|l2=Naiduma nga etiketa 2}}→Dagiti nangruna nga artikulo: Naiduma nga etiketa 1 ken Naiduma nga etiketa 2
{{angruna nga artikulo|(15760) 1992 QB1|l1={{mp|(15760) 1992 QB|1}}}}→Nangruna nga artikulo: (15760) 1992 QB1
Dagiti biddut[urnosen ti taudan]
No saan a nainaganan ti nagan ti umuna a panid a kayat nga isilpo, ti nagan ti agdama a panid (nga awan iti pasaruno iti nagan ti espasio) ket isunto ti mausar:
-
Nangruna nga artikulo: Nangruna nga artikulo
Awan dagiti maiparang a biddut gapu ti saan a husto a panagusar kadagiti parametro wenno dagiti sabali a panagusar (kas no saan a mairaman ti ti umuna a parametro, dagiti dadduma a parametro ket mabalinda a mausar urayno ti immuna ket awan linaon (ken automatiko a mapunnuan iti nagan ti agdama a panid (nga awan iti pasaruno iti nagan ti espasio)), dagiti senial ti equals ket mabalin a mausar a kas maysa kadagiti parametro, ken mabalin a mausar ti plantilia babaen ti dagus a panagtawag iti modulo (babaen ti panagusar ti "#invoke")). Kas pagarigan, daytoy ket saan a kaso para iti {{kitaen pay}}.
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar


text:
DAMDAMAG ITI LUBONG
Maipapan iti Relihion
Ti relihion ket maysa koma a puersa iti panagkaykaysa. Ngem masansan a dayta ti pakaigapuan ti gulo ken kinaawan panagtalek.
Lubong
Nasurok a 75% iti populasion ti lubong ti agnanaed kadagiti pagilian a nainget dagiti restriksionda iti relihion, gapu man dayta kadagiti pagannurotan ti gobierno wenno pananggura ti kagimongan. Iti nabiit pay a lima a tawen, dandani nagdoble ti bilang dagiti nasion a pakapaspasamakan ti panangabuso iti babassit a grupo ti relihion.
PANUNOTEM: Ania ti agduduma a rason a kagura ti dadduma a tattao ti relihion?
England
Iti diario nga Observer, insurat ti dati a Prime Minister a ni Tony Blair a ti “di umiso a panangusar iti relihion” ti gagangay a makagapu kadagiti nabiit pay nga aramid ti terorismo. “Dagiti gubat ita a siglo,” innayonna, “ket saan a kangrunaan a maigapu iti nakaro a napolitikaan nga ideolohia
PANUNOTEM: Apay a ti relihion ti masansan a pakaigapuan ti panagsisina?
Australia
Impadamag ti Australian Bureau of Statistics a kinuna ti 1 iti kada 5 nga Australiano nga awan ti relihionda. Uray pay no “adda relihionda, dina kayat a sawen nga aktiboda a makipaspaset kadagiti narelihiosuan nga aktibidad,” kuna ti report. Kinse la a porsiento kadagiti lallaki ken 22% kadagiti babbai a miembro ti relihion ti mangibagbaga nga aktiboda a makiparpartisipar iti narelihiosuan wenno naespirituan a grupo.
PANUNOTEM: Ania dagiti dakes a kababalin a makita iti kaaduan nga organisado a relihion ita?
Ammuem ti Ad-adu Pay
Adda Kadi Relihion a Mapagtalkam?
Adda kadin relihion a nakaupayam? No kasta, mabalin a saankan nga agtalek iti aniaman a relihion. Kasano a makatulong ti panagadal ti Biblia?
Apay a Saan a Makiramraman iti Politika Dagiti Saksi ni Jehova?
Pangta kadi ida iti seguridad ti pagilian?


text:
SUHETO ITI AKKUB: RUMBENG KADI NGA AGTALEKKA ITI RELIHION?
Apay a Nasken a Sukimatem ti Relihionmo?
Ipapanmo a masapul nga agpaoperaka gapu iti grabe a sakit. Naan-anay la ketdi ti panagtalekmo iti doktor a mangopera kenka gapu ta nakadepende kenkuana ti biagmo. Saan kadi a nainsiriban no ammuem ti kapadasanna nga agopera?
Kasta met, nasayaat no sukimatem a naimbag ti relihionmo. No miembroka iti maysa a relihion, arigna italekmo kenkuana ti relasionmo iti Dios. Ramanen daytoy ti namnamam a maisalakan.
Nangted ni Jesus iti pagalagadan a makatulong kadatayo a mangilasin no umiso ti relihiontayo. Kinunana: “Tunggal kayo maammuan babaen iti bukodna a bunga.” (Lucas 6:44) Kas pagarigan, no sukimatem ti maysa a relihion, ania ti makitam a bungana? Ipangpangruna kadi dagiti liderna ti kuarta? An-annuroten kadi dagiti miembrona dagiti prinsipio ti Biblia maipapan iti pannakigubat ken moral? Kangrunaanna, adda kadi relihion a maikari a pagtalkan? Awisendaka a mangusig kadagita iti sumaganad nga artikulo.
“Tunggal kayo maammuan babaen iti bukodna a bunga.”—Lucas 6:44


text:
Ti Biblia Balbaliwanna ti Biag
KASANO a nagbalin a naragsak ken naballigi nga asawa ken ama ti maysa a lalaki a nakalkaldaang ti panagubingna? Ania ti nangtignay iti maysa a babai nga adu ti bisiona a mangbalbaliw iti biagna? Basaem ti salaysayda.
“Panagriknak, Awan Serserbik.”—VÍCTOR HUGO HERRERA
- PANNAKAYANAKNA: 1974
- NAKAYANAKANNA: CHILE
- PAKASARITAANNA: DATI A MANGNGINUM
TI NAPALABASKO:
Naipasngayak iti siudad ti Angol iti makin-abagatan a Chile. Diak pulos am-ammo ni tatangko. Idi tallo pay la ti tawenko, immakarkami nga agiina iti Santiago. Nagnaedkami iti barongbarong iti lugar dagiti iskuater. Maymaysa ti kasilias iti iskuater ken agsakdokami iti fire hydrant.
Kalpasan ti agarup dua a tawen, inikkannakami ti gobierno iti bassit a balay. Nakalkaldaang ta nagraira ditoy ti panagdroga, panagbartek, krimen, ken prostitusion.
Naminsan, adda naam-ammo ni Nanang a maysa a lalaki, nga idi agangay, isu ti nakiasawaanna. Mammartek ti agsiuman kaniak. Kabkabilennakami ken Nanang. Masansan nga agsangsangitak no awan makakitkita, ket tartarigagayak nga adda koma amak a mangsalaknib kaniak.
Nupay nagaget nga agtrabaho ni Nanang tapno para iti kasapulanmi, napanglawkami latta. No kasta a mabisinkami, pulbos a gatas laeng ken asukar ti kanenmi. Pasaray agtan-awkami ken manong iti tawa ti kaarruba tapno makabuyakami iti TV. Ngem naminsan, natiliwannakami ti kaarrubami, isu a daydin ti maudi a panagbuyami.
Sagpaminsan, no saan a nakainum ti agsiuman kadakami, igatangannakami iti kanenmi ken manongko. Naminsan, inggatangannakami iti bassit a TV. Dayta ti maysa kadagiti tiempo a malagipko a naragsakak.
Agtawenakon iti 12 idi nasursurok ti agbasa. Makatawen kalpasanna, nagsardengakon nga ageskuela ket nangrugiakon nga agtrabaho. Kalpasan ti trabaho, makikaduaak kadagiti nataengan a katrabahuak a mapan kadagiti party. Sadiay nga agbartek ken agdrogakami, agingga a naadiktoakon.
Idi agtawenakon iti 20, naam-ammok ni Cati, idi agangay nagkasarkami. Idi damo, nasayaat ti kasasaadmi. Idi kuan, nagsubliak manen iti dati a kabibiagko ket dakdakes pay ti nagbalinak. Ngem napampanunotko a mabalin a maibaludak wenno matayak gapu iti ar-aramidek, ta ipalpalak-amko iti anakko a ni Víctor dagiti napasarak idi ubingak pay. Maladingitanak, kagurak ti bagik, ken panagriknak, awan serserbik.
Idi 2001, dua a Saksi ni Jehova ti simmarungkar iti pagtaenganmi, ket nangrugi ni Cati a nakipagadal iti Biblia kadakuada. Iranranudna met kaniak ti maad-adalna. Gapu ta kayatko a maammuan ti maad-adalna, nangrugiak met nga agadal ti Biblia. Idi 2003, nabautisaran ni Cati kas maysa kadagiti Saksi ni Jehova.
NO KASANO A BINALBALIWAN TI BIBLIA TI BIAGKO:
Naminsan, nabasak ti Ruth 2:12 a kunaenna a gunggonaan ni Jehova dagidiay addaan pammati nga agkamang kenkuana. Naamirisko a no agbalbaliwak, maay-ayok ti Dios ket gunggonaannak. Masansan a mabasak iti Biblia a kondenarenna ti panagbartek. Nakatulong kaniak ti sasao iti 2 Corinto 7:1. Iparegta dayta a teksto a “dalusantayo koma ti bagbagitayo iti tunggal pakatulawan.” Isu nga insardengkon dagiti bisiok ken dakes a kababalinko. Idi damo, marigatanak nga agteppel ngem kanayon a suportarannak ni Cati.
Nagikkatak iti trabahok gapu ta dakkel ti impluensia dagiti katrabahoak nga agsigarilio ken uminum. Nupay awan makukuartami bayat ti kaawan ti trabahok, ad-adu ti tiempok nga agadal iti Biblia. Idi laeng a rimmang-ayak iti naespirituan. Saan a pulos nagsapul ni Cati iti ad-adu a material ngem iti kabaelak nga ipaay. Saan met a nagreklamo iti simple a panagbiagmi. Agyamanak unay iti naayat a suportana.
In-inut a simmingedak kadagiti Saksi. Tinulongandak a mangtarus a nupay nababa ti adalko, ipatpateg ni Jehova ti napasnek a tarigagayko nga agserbi kenkuana. Dakkel ti naitulongna iti pamiliami ti nakitami nga ayat ken panagkaykaysa iti kongregasion Kristiano. Ita pay laeng a napasaranmi ti kasta a talna. Idi Disiembre 2004, nagpabautisarak met.
NO KASANO A NAGUNGGONAANAK:
Napaneknekak nga agpayso dagiti sasao ni Jehova a nairekord iti Isaias 48:17 a kunana: “Siak, ni Jehova, ti Diosmo, Daydiay mangisursuro kenka tapno magunggonaam ti bagim.” Napalalo ti siddaaw ni Nanang ken adingko iti panagbalbaliwko, isu a nagadalda metten iti Biblia. Maragsakan met uray dagiti kaarrubak a naidumaak itan, ken nakaragragsaken ti pamiliami.
Addaanak iti asawa a mangay-ayat iti Dios ken mangibilang kaniak kas mapagtalkan a kadua ken gayyem. Nupay diak am-ammo ni tatangko, insuronak ti Biblia a mangpadakkel iti tallo nga annakko. Raraemendak, ngem ti kapatgan, am-ammoda ni Jehova kas pudno a persona, ken dimmakkelda a mangay-ayat kenkuana.
“Nupay diak am-ammo ni tatangko, insuronak ti Biblia a mangpadakkel iti tallo nga annakko”
Agyamanak unay ta iti laksid ti saan a nasayaat a kasasaadko idi ubingak, inikkannak ni Jehova iti gundaway nga agbalin a naragsak.
“Nagbalinak a Managpungpungtot ken Agresibo.”—NABIHA LAZAROVA
- PANNAKAYANAKNA: 1974
- NAKAYANAKANNA: BULGARIA
- PAKASARITAANNA: AGLAKLAKO IDI ITI DROGA
TI NAPALABASKO:
Naipasngayak idiay Sofia, Bulgaria. Kalkalainganna ti kasasaad ti panagbiag ti pamiliami. Innem laeng ti tawenko idi pinanawannakami ni Tatang ket kasta unay ti leddaangko. Panagriknak, kasla nabaybay-anak ken di maikari a maipakitaan iti ayat. Bayat nga agmatmataenganak, nagbalinak a rebelioso, managpungpungtot ken agresibo.
Nagtalawak iti pagtaenganmi idi agtawenak iti 14. Masansan a takawek ti kuarta ni Nanang ken dagiti apongko. Kanayon nga adda makaririk iti eskuelaan gapu ta agresiboak. Kas resultana, nayakar-akarak iti lima a nagduduma nga eskuelaan iti sumagmamano laeng a tawen. Tallo laeng koman a tawen malpasakon nga ageskuela, ngem simmardengak. Imoral ti panagbiagko. Nagbalinak nga adikto iti sigarilio ken marihuana. Nalaingak nga uminum, ayuyangko dagiti party, ken naglakoakon iti droga. Panagriknak, awan serserbi ti agbiag ditoy lubong nga ayan dagiti agsagsagaba ken matmatay a tattao, isu nga agragragsakak lattan iti inaldaw.
Idi 1998, idi 24 ti tawenko, naarestoak iti airport ti São Paulo, Brazil, gapu iti panaglakok iti droga. Nasentensiaanak iti 4 a tawen a pannakaibalud.
NO KASANO A BINALBALIWAN TI BIBLIA TI BIAGKO:
Idi 2000, nangrugi a bumisita dagiti Saksi ni Jehova iti pagbaludan, maminsan iti makalawas. Nakaan-anus kaniak ni Marines a maysa kadagiti Saksi, isu a natignayak a mangammo iti ad-adu pay maipapan iti Biblia. Gapu ta awan pay ammok idi maipapan kadagiti Saksi ni Jehova, dinamagko kadagiti padak a balud no ania ti makunada. Nasdaawak ta negatibo ti imbaga ti kaaduan kadakuada. Kinuna ti maysa a balud a mabalinko ti makimiembro iti aniaman a relihion malaksid kadagiti Saksi ni Jehova. Gapu iti imbagana, ad-adda pay a kayatko a maammuan no apay a kagurada unay dagitoy a tattao. Idi agangay, naamirisko a gapu gayam ta pudno ti relihionda. Kinapudnona, kunaen ti Biblia a maidadanesto dagidiay napasnek a pasurot ni Jesus.—2 Timoteo 3:12.
Natudinganak idi nga agtrabaho iti administration building ti pagbaludan. Naminsan, bayat nga addaak iti bodega, nakasarakak kadagiti kahon a naglaon kadagiti daan a magasin * a Pagwanawanan ken Agriingkayo! Innalak dagiti magasin iti seldak ket binasak. Bayat ti panagbasak, kas man la nakasarakak iti ubbog iti tengnga ti desierto. Yantangay adu ti tiempok, adu nga oras nga agbasaak iti Biblia iti inaldaw.
Naminsan, pinaayabandak iti opisina. Ninamnamak a mawayawayaanakon, isu nga inurnongko amin a gargaretko, nagpakadaak kadagiti padak a balud, sa nagtarayak a napan iti opisina. Ngem idi dimtengak sadiay, naammuak nga adda manen baro a kasok. Addaanak kano kadagiti peke a dokumento. Kas resultana, nasentensiaanak manen iti dua a tawen a pannakaibalud.
Naupayak idi damo, ngem kalpasan ti sumagmamano nga aldaw, nabigbigko a bendision gayam dayta. Nupay adun ti naammuak maipapan iti Biblia, kayatko latta idi nga itultuloy ti dati a wagas ti panagbiagko kalpasan a mawayawayaanak. Kasapulak ti ad-adu pay a tiempo tapno agbalbaliw.
No dadduma mariknak a saanak a maikari kas maysa nga adipen ti Dios. Ngem inut-utobko dagiti sasao iti 1 Corinto 6:9-11. Mabasa iti dayta a teksto nga idi umuna a siglo C.E., dadduma a Kristiano ti dati a mannanakaw, managbarbartek, ken manangkikil sakbay a nagserbida ken Jehova. Ngem nagbalbaliwda babaen ti tulong ni Jehova. Naparegtaak iti ulidanda.
Nalaka laeng a naisardengko ti dadduma a bisiok kas iti panagdroga. Ngem narigatanak a nangisardeng iti panagsigariliok gapu ta naglabas pay ti nasurok a makatawen sakbay a naisardengko dayta. Nakatulong kaniak ti panangammok iti dakes nga epekto ti panagsigarilio iti salun-at. Ngem ti kangrunaan a nakatulong kaniak ket ti masansan a panagkararag ken Jehova.
“Nasarakakon ti kasayaatan nga Ama—daydiay saan a pulos mangbaybay-a kaniak!”
Bayat a sumingsingedak ken Jehova, in-inut a mariknakon a napategak. Natukay ti riknak kadagiti sasao iti Salmo 27:10 a kunana: “No kas pagarigan ti bukodko nga ama ken ti bukodko nga ina pinanawandak, ni met laeng Jehova pidutennakto.” Nabigbigko a nasarakakon ti kasayaatan nga Ama—daydiay saan a pulos mangbaybay-a kaniak! Adda panggep itan ti biagko. Idi Abril 2004, innem a bulan kalpasan a nawayawayaanak, nabautisaranakon kas maysa kadagiti Saksi ni Jehova.
NO KASANO A NAGUNGGONAANAK:
Naragsakak itan. Awanen ti bisiok ken nasaysayaat metten ti salun-at ken riknak ngem idi agtutuboak pay. Naragsak ti panagasawak ken nasingedak iti nailangitan nga Amak a ni Jehova. Nakasarakak iti adu nga amma, inna, kakabsat a lallaki ken babbai iti ummong dagiti agdaydayaw kenkuana. (Marcos 10:29, 30) Agyamanak ta adda nakitada a naimbag kaniak, sakbay pay a naamirisko dayta.
No dadduma, makonsiensiaak gapu iti napalabasko. Ngem maliwliwaak ta iti kari ti Dios a baro a lubong, ‘saanton a malagip’ dagiti dakes a kapadasan. (Isaias 65:17) Kabayatanna, nakatulong kaniak dagiti kapadasak tapno agbalinak a naasi kadagidiay addaan iti kasta a parikut. Gapuna, adda met pagimbagan ti napalabasko. Kas pagarigan, no makipaspasetak iti Nakristianuan a ministerio, saanak a marigatan a makisarita kadagiti adikto iti droga, mammartek, wenno kriminal ken awan ti idumdumak. Kombinsidoak a no nakapagbalbaliwak tapno maay-ayok ni Jehova, ammok a kabaelan met ti asinoman!
^ par. 29 Impablaak dagiti Saksi ni Jehova.


text:
Kumalarang, Zamboanga del Sur
Ti Kumalarang ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Zamboanga del Sur iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Kumalarang ket nabingbingay a politikal iti 18 a barbaranggay.[2]
- Bogayo
- Bolisong
- Boyugan East
- Boyugan West
- Bualan
- Diplo
- Gawil
- Gusom
- Kitaan Dagat
- Lantawan
- Limamawan
- Mahayahay
- Pangi
- Picanan
- Poblacion
- Salagmanok
- Secade
- Suminalum
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Zamboanga del Sur". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 17 Oktubre 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Zamboanga del Sur". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 17 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Basel-Stadt
Ti Basel-Stadt ( Basel-Stadt (tulong·paammo); Siudad ti Basel; wenno Basle-Ville) ket maysa kadagiti 26 a Dagiti kanton iti Suisa. Ti siudad ti Basel ken dagiti munisipalidad ti Bettingen ken Riehen ket isu ti mangbuket ti daytoy a teritorio.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Arealstatistik Standard - Kantonsdaten nach 4 Hauptbereichen
- ^ Dagiti estadistika ti Kanton iti Basel-Stadt, MS Excel a dokumento – Bevölkerung nach Wohnviertel im März 2012 (Aleman) Naala idi 3 Mayo 2012
Kasilpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Kanton iti Basel-Stadt iti Wikimedia Commons


text:
Akinlaud a Hemisperio
Ti Akinlaud a Hemisperio ket ti heograpikal a termino para iti gudua ti Daga ta naisanglad iti laud ti Kangrunaan a Meridiano (a mangballasiw ti Greenwich, Londres, Nagkaykaysa a Pagarian) ken ti daya ti Antimeridiano, ti sabali a gudua daytoy ket tinawtawagan ti Akindaya a Hemisperio.[1]
Iti daytoy a kapanunotan, ti Akinlaud a Hemisperio ket buklen ti Kaamerikaan, dagiti akinlaud a paset ti Europa ken ti Aprika, ti adayo nga akindaya nga ungto ti Rusia, dagiti nadumaduma a teritorio idiay Oceania, ken ti paset ti Antartika, bayat a saan a mangiraman dagiti dadduma nga Is-isla ti Aleutiana iti abagatan a laud ti nangruna a daga ti Alaska.
Ti termino ket masansan a naus-usar iti politikal a retoriko tapno mangibaga laeng ti Amianan ken Abagatan nga Amerika (wenno ti Baro a Lubong) ken dagiti kadenna nga isla; nupay kasta, ti Akinlaud a Hemisperio ket teknikal a mangiraman amin kadagiti teritorio a naibagbaga dita ngato.
Iti maysa a ganetget tapno maipalawag ti Akinlaud a Hemisperio a kas dagiti paset ti lubong a saan a paset ti Daan a Lubong, adda met dagiti proyeksion nga agus-usar ti maika-20 a meridiano laud ken ti diametriko a kasumbangir iti maika-60 a meridiano daya tapno maipalawag ti hemisperio.[2][3] Daytoy a proyeksion ket saan a mangiraman dagiti nangruna a daga ti Europa ken Aprika ken ti bassit a paset ti amianan a daya a Greenland, ngem mangiraman ti ad-adu nga akindaya a Rusia ken Oceania (kasla ti Baro a Selanda).
Ti populasion ti heograpiko anga Akinlaud a Hemisperio ket sumurok iti maysa a bilion.
Ti kangatuan a bantay iti Akinlaud a Hemisperio ket ti Aconcagua iti 6,960.8 metro (22,837 ft). [4]
Pagpagilian kadagiti dua a hemisperio[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti adda dita baba listaan ket dagiti pagilian nga adda kadagiti Akinlaud ken Akindaya a Hemisperio iti Reperensia ti Meridiano ti IERS, iti urnos manipud ti amianan aginggana iti abagatan:
- Nagkaykaysa a Pagarian
- Dinamarka (gapu ti Greenland ken ti Is-isla ti Peroe; ti nangruna a daga ti Dinamarka ket intero a naisanglad iti akindaya a hemisperio).
- Norwega (gapu ti Jan Mayen; ti nangruna a daga ti Norwega ket intero a naisanglad iti akindaya a hemisperio).
- Olanda (Ti is-isla ti Olanda a Karibe ket intero a naisanglad iti kaunegan ti akinlaud a hemisperio bayat a ti Europeano nga Olanda ket intero a naisanglad iti akindaya a hemisperio).
- Pransia
- Espania
- Arhelia
- Mali
- Burkina Faso
- Togo
- Ghana
Ti adda dita baba a listaan ket dagiti pagilian nga adda kadagiti Akinlaud ken Akindaya a hemisperio iti igid ti maika-180 a meridiano, iti urnos manipud ti amianan aginggana ti abagatan:
- Pederasion ti Rusia
- Estados Unidos (is-isla ti Estados Unidos)
- Kiribati
- Tuvalu
- Wallis ken Futuna (Pransia)
- Fiji
Pagpagilian nga adda iti Akinlaud a Hemisperio ngem saan nga iti Kaamerikaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sumaganad a pagilian ket naisanglad iti ruar ti Kaamerikaan ngem paset wenno intero nga adda iti kaunegan ti Akinlaud a Hemisperio.
- Arhelia
- Amerikano a Samoa (Estados Unidos)
- Burkina Faso
- Kabo Berde
- Is-isla ti Cook (Baro a Selanda)
- Is-isla ti Peroe (Dinamarka)
- Fiji
- Pransia (Metropolitano)
- Gambia
- Ghana
- Greenland (Dinamarka) (nota: heograpiko a paset ti Amianan nga Amerika, ngem politikal a paset ti Europa[5][6])
- Guinea
- Guinea-Bissau
- Islandia
- Irlanda
- Pantar ti Marpil
- Kiribati
- Liberia
- Mali
- Mauritania
- Morocco
- Niue (Baro a Selanda)
- Portugal
- Rusia
- Samoa
- Senegal
- Sierra Leone
- Espania
- Togo
- Tokelau (Baro a Selanda)
- Tonga
- Tuvalu
- Nagkaykaysa a Pagarian
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Britannica
- ^ Olson, Judy M (1997), "Projecting the hemisphere", iti Robinson, Arthur H; Snyder, John P, Panangipada ti proyeksion ti mapa no masapul, Bethesda, MD: Cartography and Geographic Information Society, American Congress on Surveying and Mapping.
- ^ "Western Hemisphere", Merriam-Webster's Geographical Dictionary (maika-3 nga nga ed.), Springfield, MA: Merriam-Webster, 2001, p. 1294.
- ^ "Informe científico que estudia el Aconcagua, el Coloso de América mide 6960,8 metros" [Scientific Report on Aconcagua, the Colossus of America measures 6960,8m] (iti Espaniol). Universidad Nacional de Cuyo. 2012. Naala idi Septiembre 3, 2012.
- ^ http://www.eldey.de/English/sights/neighbours/greenland/greenland.html
- ^ http://www.nationalgeographic.co.uk/faq/geography.html