text:
Pearl S. Buck
Ni Pearl Sydenstricker Buck (Hunio 26, 1892 – Marso 6, 1973), naamammuan pay iti Insik a naganna iti Sai Zhenzhu (Insik: 賽珍珠; pinyin: Sài Zhēnzhū), ket maysa idi nga Amerikana a mannurat ken nobelista. A kas anak a babai dagiti misionario, ni Buck kaaduan a nagnanaed iti kabibiagna sakbay ti 1934 idiay Tsina. Ti nobelana a Ti Naimbag a Daga ket isu idi ti kaaduan a nalaklako a libro ti piksion idiay Estados Unidos idi 1931 ken 1932 ken nangabak iti Premio Pulitzer idi 1932. Idi 1938 isu ket nangungunaan ti Premio Nobel iti literatura "para iti nabaknang ken agpayso a deskripsion iti epiko ti biag ti mannalon idiay Tsina ken ti dagiti biograpiko nga obra maestrana." [1]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Pearl S. Buck iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig ken ni Pearl S. Buck iti Wikiquote (iti Ingles)


c: text/html

text:
Oriental Mindoro
Ti Oriental Mindoro ket maysa a probinsia iti Filipinas a masarakan iti rehion ti MIMAROPA iti Luzon, okuparanna ti akindaya a gudua ti Isla ti Mindoro. Ti kapitoliona ket ti Siudad ti Calapan. Iti daya ti probisia ket ti Baybay Sibuyan ken ti probinsia ti Romblon. Iti amianan ket ti probinsia ti Batangas, iti ballasiw ti Paso iti Isla ti Verde. Iti met abagatan ket ti Is-isla ti Semirara ti Antique.
Ti Oriental Mindoro ti taeng a probinsia ti dati a bise presidente ti Filipinas, ni Noli de Castro, a manipud iti ili ti Pola.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Nabennebenneg ti Oriental Mindoro iti 14 nga ili ken 1 a siudad.
Siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti daulo ti probinsia: Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno, Siudad ti Quezon- Naala idi 06 Enero 2013
- ^ Mimaropa Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "MIMAROPA". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion IV-B (Mimaropa)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion IV-B (Mimaropa)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion IV-B (Mimaropa)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Oriental Mindoro". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Himamaylan
Ti Siudad ti Himamaylan ket maysa a maika-3 a klase a siudad iti probinsia ti Negros Occidental iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti Himamaylan ket nabingbingay a politikal kadagiti 19 a barbaranggay.[2]
- Aguisan
- Buenavista
- Cabadiangan
- Cabanbanan
- Carabalan
- Caradio-an
- Libacao
- Mambagaton
- Nabali-an
- Mahalang
- San Antonio
- Sara-et
- Su-ay
- Talaban
- To-oy
- Baranggay I (Pob.)
- Baranggay II (Pob.)
- Baranggay III (Pob.)
- Baranggay IV (Pob.)
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ City of Himamaylan | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Akinlaud a Visayas Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion VI (Laud a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion VI (Laud a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion VI (Laud a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion VI (Laud a Visayas)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Benus
Ti Benus ket isu ti maikadua a planeta manipud iti Init, a pagtaytayyekenna ti tunggal 224.7 nga al-aldaw iti Daga. Kadagiti Ilokano, ti Benus ket ammo kadagiti nagan a baggák, kamuntatála ken palpallátok. Daytoy a planeta a ket nainaganan kenni Benus, ti Romana diosa iti ayat ken pintas. Kalpasan ti Bulan, isu daytoy ti karaniagan a masna a banag iti rabii a langit, a makaabot daytoy ti nalawag a kapigsa iti −4.6, naraniagen daytoy nga agsaruag iti anniniwan. Gapu ti Benus ket maysa nga nakapkapsut a planeta manipud iti Daga, agparang daytoy a kas saan nga umadayo iti Init: ti panagbennatna ket makadanon ti kadakkel iti 47.8°. Ti Benus ket madanonna ti karaniganna sakbay ti ileleggak ti init wenno sakbay ti ilelennek ti init, daytoy ti gapu a naamammoan a kas ti Agsapa Bituen wenno Rabii a Bituen.
Ti Benus ket naidasig a kas maysa a naindagaan a planeta ken sappaminsan a matawtawagan a kas ti "kabsat a planeta" ti Daga gapu ti agpadpada a kadakkel, grabidad, ken ti kaaduan a pannakaaramid. Ti Benus ket naabbongan ti saragasag nga ap-ap kadagiti naballatek unay nga ulep iti sulpuriko nga asido, nga agpawil a makita iti rabawna manipud iti tangatang iti makita a lawag. ti Benus ket addaan iti kapuskolan a tangatang kadagiti amin a naindagaan a planeta iti Sistema Sola, a kaaduan a nabuklan daytoy ti karbon dioksido. Ti tangatang a presion iti rabaw ti planeta ket 92 a napigpigsa ngem ti Daga. Ti Benus ket awanan ti karbon a siklo tapno makaala ti karbon para kadagiti batbato ket langlanga ti rabawna, wenno awan pay daytoy kadagiti organiko a biag nga agsagepsep iti daytoy iti biomasa. Ti Benus ket adda pammati a daytoy ket addaan idi kadagiti taaw,[2] ngem dagitoy ket bimbawbawidi ngimmato ti temperatura gapu ti timmalaw nga inbernadero a pagangayan.[3] Ti danum ket seguro a napotodisosiasion, ken, gapu ta awan ti magnetiko a lugar ti planeta, ti nawaya hidroheneo ket naitanod iti interpanetario a law-ang babaen ti solar nga angin.[4] Ti rabaw ti Benus ket namaga a desierto a langa nga addaan kadagiti kasla baldosa a batbato, a kanayon a napasadiwa babaen ti bulkanismo.
Dagiti nagibasaran Urnosen
- ^ Emily Lakdawalla, Ti langa ti Benus ket Makauma ngem ti Maipanunotam nga Aramidna, Blog ti Kagimongan ti Planeta, Sept. 21 2009 (naala idi Dis. 4 2011)
- ^ Hashimoto, G. L.; Roos-Serote, M.; Sugita, S.; Gilmore, M. S.; Kamp, L. W.; Carlson, R. W.; Baines, K. H. (2008). "Ti Felsic ti ukis ti nangato a daga idiay Benus a naipaltiing babaen ti datos ti Galileo nga Asideg nga Inpraroho a Panagmapa ti Espektrometro". Warnakan iti Heopisikal a Panagsukisok, Dagiti planeta. 113: E00B24. Bibcode:2008JGRE..11300B24H. doi:10.1029/2008JE003134.
- ^ B.M. Jakosky, "Dagiti tangatang iti Naindagaan a Planeta," iti Beatty, Petersen ken Chaikin (eds,), Ti Baro a Sistema Solar, maika-4 nga edision 1999, Sky Publishing Company (Boston) ken Cambridge University Press (Cambridge), pp. 175–200
- ^ "Caught in the wind from the Sun". ESA (Venus Express). 2007-11-28. Naala idi 2008-07-12.


text:
Salvatore Quasimodo
Ni Salvatore Quasimodo (Panangibalikas nga Italiano: [salvaˈtoːre kwaˈziːmɔdo]; Agosto 20, 1901 – Hunio 14, 1968) ket maysa idi nga Italiano a mannurat ken mannaniw. Idi 1959 nagunggunaan isuna ti Premio Nobel iti Literatura "para iti lirikal a daniwna, nga addaan ti insendio a panagyebkas ti nakalkaldaang a kapadasan iti biag iti bukod tayo a panawen". A nairaman ni Giuseppe Ungaretti ken Eugenio Montale, isu ti maysa a kangrunaan nga Italiano a mannaniw iti maika-20 a siglo.


text:
Papa Clemente IV
Ni Papa Clemente IV (23 Nobiembre 1190/1200 – 29 Nobiembre 1268), ket naipasngay idi a kas ni Gui Faucoi[1] tinawtawagan ti kinaudi a biagna a kas ni le Gros (Guy Foulques ti Nalukmeg; Italiano: Guido Fulcodi il Grosso), ket isu idi ti Papa manipud idi 5 Pebrero 1265 aginggana idi pimmusay. Isu ket nabutusan iti maysa a panagbutos a natengngel idiay Perugia a nagpaut iti uppat a bulan bayat a dagiti kardinal ket nagriringgorda no kayatda a tawagan ni Carlos iti Anjou, thi ububing a kabsat ni Ari Luis IX iti Pransia tapno mangituloy ti papa a gubat a suppiatan ti imperial a kamara ti Hohenstaufen.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Damian J. Smith, Krusada, Erehia ken Panagsaludsod kadagiti Daga ti Balangat iti Aragon, (c. 1167 - c.1276), (BRILL, 2010), 66.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Papa Clemente IV iti Wikimedia Commons


text:
Wagayway ti Alaska
Ti wagayway ti Estado ti Alaska ket naglaon kadagiti walo a nabalitokan a bitbituen, a nagbukel ti Dakkel nga Aklo ken ti Amianan a Bituen, iti maris a nangisit nga asul a lugar ti likod. Ti Dakkel nga Aklo ket maysa a asterismo idiay Konstelasion Ursa Major a naisinboloan iti uso, daytoy ket maysa nga ayup a patneng idiay Alaska. A kasla ti nailadawan iti dayta a wagayway, dagti bitbituenna ket mabalin a mausar a pagalagadan babaen dagiti agdadamo tapno mabirukanda ti Polaris ken tapno ammoda ti pudno nga amianan, a daytoy ket sabsabali unay no maipada iti magnetiko nga amianan.[1]
Daytoy a daremdem ket inaramid babaen ni Benny Benson iti Seward ken napili daytoy manipud kadagiti 700 a naipaserrek iti 1927 a salisal.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Jeff Goodman. "Magnetiko nga Amianan nga Ungto vs. Geograpiko nga Amianan nga Ungto". Kolehio ti Reich. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2008-12-31. Naala idi 2012-02-20.


text:
Kuala Lumpur
Ti Kuala Lumpur (Panangibalikas a Malayo: [ˈkwalə ˈlumpʊr])[5] ket ti nailian a kapitolio ken ti kaaduan ti populasion a global a siudad ti Malaysia.[6] Ti siudad ket sakupenna ti kalawa iti 243 km2 (94 sq mi) ken addaan iti nakarkulo a populasion iti 1.6 a riwriw manipud idi 2010.[6] Ti Kalatakan a Kuala Lumpur, ket mangsakop iti kapada a kalawa a kas ti Ginget Klang, ti maysa nga urbano nga aglomerasion iti 7.564 a riwriw tattao manipud idi 2018.[7] Daytoy ket maysa kadagiti kapardasan a dumadakkel a metropolitano a rehion idiay Abagatan a Daya nga Asia, kadagiti termino iti populasion ken ekonomia.
Ti Kuala Lumpur ket sentro ti kultura, pinansia ken ekonomia ti Malaysia. Daytoy ket ayan pay ti Parlamento ti Malaysia ken ti opisial a pagtaengan ti Yang di-Pertuan Agong, ti Istana Negara. Immuna daytoy a napadur-as a kas maysa nga ili nga agserbi kadagiti mina ti lata iti rehion idi circa 1857, sakbay a nagbalin daytoy a ti kapitolio ti Selangor idi 1880 aginggana idi 1978, ken ti kapitolio ti Malaya bsakbay ti pannakabukel ti Malaysia. Nagtultuloy ti siudad a tugaw dagiti sanga ti ehekutibo ken hustisia ti pederal a gobierno aginggana idi naiyalis dagitoy iti Putrajaya iidi nasapa a 1999.[8] Nupay kasta, adda met dagiti seksion dagiti bagi ti politika nga agdama a nabati iti Kuala Lumpur.
Ti Kuala Lumpur ket maysa kadagiti tallo a pederal a terteritorio ti Malaysia,[9] enclaved iti kaunegan ti estado ti Selangor, iti tengnga a laud nga aplaya ti Malaysia Peninsular.[10] Manipud kadagiti tawen idi 1990, nagpapel a nangsangaili ti siudad kadagiti adu a pasamak ti isport, politika ken kultura a mairaman ti 1998 Commonwealth Games ken ti 2017 Southeast Asian Games. Napardasen a napadur-as ti Kuala Lumpur kadagiti kaudian a dekada ken ayan dagiti tallo a singin a pasdek iti lubong, ti Petronas Towers, ken nagbalinen daytoy a simbolo ti panagdur-as ti Malaysia.
Dagiti nagibasaran Urnosen
- ^ "Malaya Celebrates, 1959" (iti Ingles). British Pathé. Naala idi 2 Agosto 2013.
- ^ United Nations Department of Economic and Social Affairs (2019). "World Urbanization Prospects: The 2018 Revision" (PDF) (iti Ingles). p. 77. Naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 18 Marso 2020. Naala idi 30 Marso 2020.
- ^ "Elevation of Kuala Lumpur, Malaysia Elevation Map, Topo, Contour". FloodMap.net (iti Ingles). Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 22 Agosto 2015. Naala idi 22 Agosto 2015.
- ^ "Federal Territory of Kuala Lumpur". Department of Statistics, Malaysia (iti Ingles). Naala idi 2021-07-15.
- ^ "KL Attractions, Activities & What's On in KL". Time Out Kuala Lumpur (iti Ingles). Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2014-05-30. Naala idi 27 Septiembre 2013.
- ^ a b "Malaysia: Largest Cities and Towns and Statistics of Their Population". World Gazetteer (iti Ingles). Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2012-12-16. Naala idi 2016-02-19.
- ^ "World Urbanization Prospects, The 2018 Revision" (PDF) (iti Ingles). United Nations Department of Economic and Social Affairs. 7 Agosto 2019. p. 77. Naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 18 Marso 2020. Naala idi 30 Marso 2020.
- ^ "Putrajaya – Administrative Capital of Malaysia". myGovernment (iti Ingles). Malaysia Government. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 21 Oktubre 2007. Naala idi 11 Disiembre 2007.
- ^ Jeong, Chun Hai; Nawi, Nor Fadzlina (2007). Principles of Public Administration: An Introduction (iti Ingles). Kuala Lumpur: Karisma Publications. ISBN 978-983-195-253-5.
- ^ Gwillim Law (30 Hunio 2015). "Malaysia States" (iti Ingles). Statoids. Naala idi 11 Disiembre 2007.
Dagiti akinruar a silpo Urnosen
Dagiti midia a mainaig iti Kuala Lumpur iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Kuala Lumpur manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Munisipio ti Siudad ti Kuala Lumpur
- Turismo ti Malaysia – Kuala Lumpur
- Insider Guide To Kuala Lumpur Naiyarkibo 2016-11-18 iti Wayback Machine From Pathfinder City Naiyarkibo 2016-11-18 iti Wayback Machine Dagiti Tarabay ti Panagbiahe ken Pakaammo


text:
Baybay Chileno
Ti Baybay Chileno ket ti paset ti Taaw Pasipiko a mabirukan iti laud ti nangruna a daga ti Chile. Ti opisial a panagusar ti Chile para iti Baybay Chileno ket naipalawag idi 30 Mayo 1974 idi inpablaak ti Diario oficial de la Republica de Chile ti Bilin ti Suprema #346, a nangirangarang a "dagiti danum a mangpalikmut wenno mangsagid kadagiti aplaya ti nailian a teritorio ket maammuanto a kas Mar Chileno."[1]
Dagiti ladawan[urnosen | urnosen ti taudan]
-
Ti replika ti nao ni Ferdinand Magellan iti Museo Nao Victoria iti Punta Arenas Chile, ti imminuna a barko a nanglayag iti daytoy
-
Ti Baybay Chileno
-
A dusky a dolpino]]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Decreto 346: "Denomina Mar Chileno a las aguas del mar que bañan el territorio nacional"". Ministry of Foreign Affairs. 4 June 1974. Naala idi 11 Disiembre 2012.


text:
Suez
Ti Suez (Arabiko: السويس as-Suways ;es-Sewēs, el-Sewēs panangibalikas [esseˈweːs]) ket ti puerto ti baybay a siudad (populasion ca. 497,000) idiay akin-amianan a daya ti Ehipto a mabirukan idiay amianan nga aplaya ti Golpo ti Suez (ti sanga ti Baybay Nalabbasit), idiay asideg ti akin-abagatan a patingga ti Kanal Suez, ken addaan daytoy kadagiti kapada a pagbeddengan a kas ti gobernorato ti Suez. Daytoy ket addaan kadagiti tallo a pagsangladan, ti Adabya, Ain Sukhna ken Puerto Tawfiq, ken dagiti adu a pasilidad ti puerto. No iraman dagitoy, mangpormada ti metropolitano a lugar. Dagiti linia ti perokaril ken dagiti kalsada ket mangikonekta ti siudad iti Cairo, Puerto Said, ken Ismailia.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Chrisholm, Hugh (1911), The Encyclopaedia Britannica: a dictionary of arts, sciences, literature and general information, Encyclopaedia Britannica
- Forgotten Books, The Churches and Monasteries of Egypt and Some Neighbouring Countries, Forgotten Books, ISBN 1-4400-6009-6
- Houtsma, Martijn Theodoor; Wensinck, A.J. (1993), E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913–1936, BRILL
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Suez iti Wikimedia Commons
- Suez-online.com Naiyarkibo 2019-05-18 iti Wayback Machine
- Dagiti ladawan ti kanal Suez Naiyarkibo 2013-03-14 iti Wayback Machine


text:
Etika
Ti etika, naamammoan pay a kas ti moral a pilosopia, ket maysa asanga ti pilosopia a mangiraman ti panakaisistema, panagikanawa, ken panagipatalked kadagiti konsepto kadagiti kalintegan ken dagiti dakes a panagkukua.[1] Daytoy ket manipud ti a balikas ti ethos, a kayatna saoen ket "karakter". Dagiti kangrunaan a paset ti panagadal iti etika ket mabalin a mabingbingay iti 4 a pagtignayan a luglugar:[1]
- Meta-etika, maipanggep ti teoretikal a kaibuksilan kenreperensia kadagiti moral a panagipaltiing no kasano ti panagikeddeng dagiti pateg ti kinapudnoda (no adda);
- Normatibo nga etika, maipanggep ti praktikal a kaibuksilan ti panagikeddeng ti moral a dalan ti tignay;
- Deskriptibo nga etika, naamammoan pay a kas ti maipadpada nga etika, ket isu ti panagadal dagitoi pammati a maipanggep ti moralidad ti tattao;
- Naipakat nga etika, maipanggep ti panaggun-od kadagiti pagbanagan ti moral kadagiti naisangsangayan a kasasaad;
Paammo Urnosen
Dagiti nagibasaran Urnosen
- Hoy, D. (2005), Kritikal a resistansia ti kalpasan nga estrukturalismo aginggana ti kalpasan a kritiko, Instituto ti Teknolohia ti Massachusetts, Massachusetts.
- Lyon, D. (1999), Kalpasan a modernidad, Maika-2 nga ed, Open University Press, Buckingham.
- Singer, P. (2000), Dagiti Sinursurat iti etikal a biag, Harper Collins Publishers, Londres.
Dagiti akinruar a silpo Urnosen
- Pangyuna iti Etika Naiyarkibo 2013-06-03 iti Wayback Machine babaen ni Paul Newall, para kadagiti agdadamo.
- Etika, 2d ed., 1973. babaen ni William Frankena


text:
Panateng
Ti panateng ket maipapan ti birus a makaalis a sakit iti akinngato nga alimunumon ti respiratorio a kangrunaan a mangapektar ti agong.
Dagiti sintoma ket mairaman ti panaguyek, nasakit a karabukob, runny nose, panagbaen, ken gurigor a kadawyan a maresolba kadagiti pito angginggana iti sangapulo nga aldaw, nga ada met dagiti sintoma nga agpaut aginggana dagiti tallo a lawas.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti nota
- Ronald Eccles, Olaf Weber (2009). Common cold. Basel: Birkhäuser. ISBN 978-3-7643-9894-1.


text:
Hernán Cortés
Ni Hernán Cortés de Monroy y Pizarro, Umuna a Markes ti Ginget ti Oaxaca (Panangibalikas nga Espaniol: [erˈnaŋ korˈtes de monˈroj i piˈθaro]; 1485 – Disiembre 2, 1547) ket maysa idi a Espaniol a Konkistador a nangidaulo ti ekspedision a gapuanan ti panakatnag ti Asteka nga Imerio ken nagiyeg kadagiti dakkel a paset ti kangrunaan a daga ti Mehiko babaen ti turay ti Ari ti Kastila idi nasapa a maika-16 a siglo. Ni Cortés ket paset idi ti kaputotan dagiti Espaniol a nagkolkolonisado a nagrugian ti umuna a paset ti Espaniol a kolonisasion ti Kaamerikaan.
Naipasngay idiay Medellín, Espania, iti maysa a pamilia ti saan unay a nobilidad, ni Cortés ket nangpili a mangged iti Baro a Lubong. Isu ket napan idiay Hispaniola ken kalpasan daytoy idiay Kuba, nga idiay ket nakagun-od ti maysa nga enkomienda ken, para iti nabiit a panawen, nagbalin nga alkalde (mahistrado) ti maikadua nga Espaniol nga ili a nabangon ti dayta nga isla. Idi 1519, isu ket nabutosan idi a kapitan ti maikatlo nga ekspedision idiay kangrunaan a daga, ti ekspedision a kimmadua a nagbayad. Ti pannakiringgorna iti Gobernador ti Kuba, a ni Diego Velázquez de Cuéllar, ket nagbanagan ti pannakapasardeng ti panagbaniagana, ti maysa a bilin a saan nga inkaskaso ni Cortés. Idi simmangpet iti kontinente, ni Cortés ket nagballigi a nangipakat ti estratehia a pannakikaduaan kadagiti patneng a tattao a pannakisinnupiat kadagiti dadduma. Inusarna pay ti maysa a patneng a babai, a ni Doña Marina, a kas maysa nga mangipatpatarus; nga isu kalpasan daytoy ket nangiyanak ti anak a lalaki ni Cortés. Idi nangipatulod ti Gobernador ti Kuba kadagiti emisario a mangkemmeg kenni Cortés, isu ket nangilaban kaniada ken nangabak, a nagus-usar kadagiti surok a tropa a timmulong kaniana. Ni Cortés ket dagus a nagsursurat iti ari a nagsalsaludsod ti pannakabigbig kadagiti panagballigina imbes a mapadusa iti yaalsa. Kalpasan ti pannaparukmana ti Asteka nga Imerio, ni Cortés ket nagunggunaan idi ti titulo ti Marqués del Valle de Oaxaca, bayat a ti nadaydayaw a titulo ti Birey ket naited idi ti ngato ti ranggona a natan-ok a lalaki, a ni Antonio de Mendoza. Idi 1541 ni Cortés ket nagsubli idiay Espania, nga idiay ket nakappia a pimmusay ngem idi nakarurod, kalpasan ti innem a tawen.
Gapu kadagiti kontrobersial nga inar-aramid ni Cortés ken ti kaawan kadagiti mapasingkedan a taudan ti pakaamo a maipanggep kaniana, nagbalinen a narigat ti mangikeddeng ti ania man a depinitibo a maipanggep ti personalidadna ken kapanggepanna.
Nagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Bayat nga isu ket masansana tinawtawagan iti Hernán wenno Hernando Cortés (Espaniol: [korˈteθ]), iti panawenna, tinawtawagann ti bagina iti Hernando wenno Fernando Cortés (Espaniol: [korˈtes]). Dagiti nagan a Hernán, Hernando, ken Fernando ket agpapada amin a husto dagitoy. Dagiti naudi a dua ket kadawyan a naus-usar iti las-ud ti amin a kabibiagna, ngem ti dati a naipangyababa a porma ket nagbalinen a kadawyan kadagiti Pagsasao nga Espaniol ken Ingles kadagiti moderno a panawen, ken isu ti nagan a kaaduan a pannakaammo ti tattaao ita nga aldaw.[1]
Nasapa a biag[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Cortés ket naipasngay idi 1485 idiay ili ti Medellín, idiay moderno nga aldaw nga Extremadura, Espania. Ti amana, ni Martín Cortés de Monroy, ket naipasngay idi 1449 kenni Rodrigo wenno Ruy Fernández de Monroy ken ti asawana a ni María Cortés, ket maysa idi a kapitan ti inpantria iti naisangayan a kaputotan ngem saan unay a baknang. Ti ina ni Hernán ket ni Catalina Pizarro Altamirano.[2]
Babaen ti inana, ni Hernán ket maikadua idi a kasinsin a naminsan a naikkat ni [Francisco Pizarro]], nga isu ket kanungpalan a nangparukma ti Inca nga Imperio iti moderno nga aldaw ti Peru (saan nga iyallilaw iti sabali a Francisco Pizarro a kimmuyog kenni Cortés a mangparukma dagiti Azteca), babaen dagiti nagannak kaniana a ni Diego Altamirano ken asawana ken ti kasinsinna a ni Leonor Sánchez Pizarro Altamirano, ti umuna a kasinsin ti ama ni Pizarro.[2] Babaen ti amana, ni Hernán ket namindua idi nga adayo a kabagian niwas a Nicolás de Ovando, ti makatlo a Gobernador ti Hispaniola. Ti apongna iti bangir ti amana ket anak a lalaki idi ni Rodrigo de Monroy y Almaraz, Maika-5 nga Apo ti Monroy, ken ti asawan a ni Mencía de Orellana y Carvajal.
Ni Hernán Cortés ket naibagbaga nga isu ket napudaw, managsakit nga ubing babaen ti biograpona, kapelian, ken gayyemna a ni Francisco López de Gómara. Idi agtawen iti 14,ni Cortés ket naipatulod idi nga agbasa iti Latin babaen ti ulitegna iti linteg idiay Salamanca.[3] Kalpasan ti dua a tawen, ni Cortés, ket nabannogen iti panagbasbasa, ken nagawid idiay Medellín, ken adu met a pannakariro dagiti nagannak kaniana, a nagnamnama nga isu ket makaadal para iti makagunguna a legado a pagsapulan. Nupay kasta, dagidi dua atawen idiay Salamanca, ken ti pay atiddog a paset ti panawen iti panagsanay a kas notario, nga immuna idiay Seville ken kalpasanna idiay Hispaniola, ket nangited kaniana iti pannakaammo dagiti kodigo tilinteg a nakatulong kaniana iti paneknek iti linteg a mangparukma iti Mehiko.[4]
Iti daytoy a puntos ti biagna, ni Cortés ket inbagbaga idi babaen ni Gómara nga isu ket saan a makatalna, napangas ken naluko.[4] Daytoy ket mabalin a nasayaat a panangibaga iti agtawen ti 16 nga ubing a lalaki a nagawid ken nakabiruk kaniana nga isu ket natungday babaen ti biag iti bassit nga ili ti probinsia. Babaen ti daytoy a panawen, dagiti damag kadagitipanagduktal Christopher Columbus iti Baro a Lubong ket naipadpadamag idiay Espania.
Dagiti naginbasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Kas pagarigan, ti bersion ti pagsasao nga Ingles kadagiti suratna ket tinawtawagan ti "Hernán Cortés: Dagiti Surat manipud idiay Mehiko", kdpy.
- ^ a b Machado, J. T. Montalvão, Dos Pizarros de Espanha aos de Portugal e Brasil, Author's Edition, 1st Edition, Lisbon, 1970.
- ^ Hernán Cortés
- ^ a b Hernan Cortés
Dagiti nangruna a taudan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Cortés, Hernán. Letters – available as Letters from Mexico translated by Anthony Pagden. Yale University Press, 1986. ISBN 0-300-09094-3. Available online in Spanish from an 1866 edition.
- Díaz del Castillo, Bernal. The Conquest of New Spain – available as The Discovery and Conquest of Mexico: 1517–1521 ISBN 0-306-81319-X
- López de Gómara, Francisco. Hispania Victrix; First and Second Parts of the General History of the Indies, with the whole discovery and notable things that have happened since they were acquired until the year 1551, with the conquest of Mexico and New Spain University of California Press, 1966
- Prescott, William H. History of the Conquest of Mexico, with a Preliminary View of Ancient Mexican Civilization, and the Life of the Conqueror, Hernando Cortes
- Last Will and Testament of Hernán Cortés
- Letter From Hernan Cortes to Charles the V
- Hernán Cortés Power of Attorney, 1526 From the Rare Book and Special Collections Division at the Library of Congress
- Praeclara Ferdinandi Cortesii de noua maris oceani Hyspania narratio sacratissimo... 1524. From the Rare Book and Special Collections Division at the Library of Congress
Dagiti sekondario a taudan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Conquistador: Hernan Cortes, King Montezuma, and the Last Stand of the Aztecs by Buddy Levy 2008 ISBN 978-0-553-80538-3
- Myth and Reality: The Legacy of Spain in America by Jesus J. Chao. Culture/Society Opinion. February 12, 1992. The Institute of Hispanic Culture of Houston
- Crow, John A. The Epic of Latin America. 4th ed. New York: University of California P, 1992.
- Hernando Cortés by Jacobs, W.J., New York, N.Y.:Franklin Watts, Inc. 1974.
- The World's Greatest Explorers: Hernando Cortés. Chicago, by Stein, R.C., Illinois: Chicago Press Inc. 1991.
- León-Portilla, Miguel (1992) [1959]. The Broken Spears: The Aztec Account of the Conquest of Mexico (Expanded and updated edition). Ángel María Garibay K. (Nahuatl-Spanish trans.), Lysander Kemp (Spanish-English trans.), Alberto Beltran (illus.). Beacon Press. ISBN 0-8070-5501-8.
- Maura, Juan Francisco."Cobardía, falsedad y opportunismo español: algunas consideraciones sobre la "verdadera" historia de la conquista de la Nueva España" Lemir (Revista de literatura medieval y del Renacimiento) 7 (2003): 1–29.
- Passuth, László. The Rain God cries over Mexico
- Restall, Matthew. Seven Myths of the Spanish Conquest Oxford University Press (2003) ISBN 0-19-516077-0
- Hernando Cortés by Fisher, M. & Richardson K.
- Hernando Cortés Crossroads Resource Online.
- The Conquest of America by Tzvetan Todorov (1996) ISBN 0-06-132095-1
- Thomas, Hugh (1993). Conquest: Cortés, Montezuma, and the Fall of Old Mexico ISBN 0-671-51104-1
- White, Jon Manchip. (1971) Cortés and the Downfall of the Aztec Empire ISBN 0-7867-0271-0
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Hernán Cortés iti Wikimedia Commons


text:
Papa Alejandro I
Ni Santo Papa Alejandro I ket isu ti Obispo ti Roma manipud idi agarup a 106 aginggana idi 115. Ti Annuario Pontificio (2012) ti Santa Sede ket manginagnagan kaniana a kas maysa a Romano a nagturay manipud idi 108 wenno 109 aginggana idi 116 wenno 119. Adda dagiti namatmati nga isu ket nagsagsagaba ti pannakamartir babaen ti Romano nga Emperador a ni Trajano wenno Adriano, ngem daytoy ket saan a mabalin a husto.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Papa Alejandro I iti Wikimedia Commons
Dagiti obra a mainaig ken ni Papa Alejandro I iti Wikisource (iti Ingles)


text:
Gentianales
Ti Gentianales ket ti maysa nga urnos dagiti agsabsabong a mula, a mairaman iti kaunegan ti klado ti asterids dagiti eudicotidae. Daytoy ket buklen dagiti ad-adu ngem 16,000 a sebbangan kadagiti agarup a 1,138 a henero kadagiti 5 a pamilia.[1] Ad-adu ngem 80% kadagiti sebbangan iti daytoy nga urnos ket maitagikua iti pamilia ti Rubiaceae.
Taksonomia[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti pannakaidasig ti sistema ti Dahlgren, adda idi dagiti Gentiales iti super-urnos ti Gentianiflorae (tinawtawagan pay iti Gentiananae). Mairaman dagiti sumaganad a pamilia segun ti sistema ti APG III:[1]
- Pamilia ti Apocynaceae (424 a henero)
- Pamilia ti Gelsemiaceae (2 a henero)
- Pamilia ti Gentianaceae (87 a henero)
- Pamilia ti Loganiaceae (13 a henero)
- Pamilia ti Rubiaceae (611 a henero)
Pilohenio[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti sumaganad a pilohenetiko a puonan ket naibatay kadagiti panagadal iti molekular a pilohenetiko dagiti panagsasaruno ti DNA.[2]
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Makaala ti naganna manipud iti pamilia ti Gentianaceae, a naibatay met iti nagan ti henero-kita ti Gentiana. Ti nagan ti henero ket kas pammadayaw ken ni Gentius, ti maysa nga Illyriano nga ari.
Dagiti usar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti kaaduan nga ammo a kameng ti Gentianales ket ti kape, frangipani, Gardenia, gentian, oleander, ken periwinkle.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Angiosperm Phylogeny Group (2009). "An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III". Botanical Journal of the Linnean Society. 161 (2): 105–121. doi:10.1111/j.1095-8339.2009.00996.x.
- ^ Backlund M, Oxelman B, Bremer B (2000). "Phylogenetic relationships within the Gentianales based on NDHF and RBCL sequences, with particular reference to the Loganiaceae". American Journal of Botany. 87: 1029–1043. doi:10.2307/2657003.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Gentianales iti Wikimedia Commons
Dagiti datos a mainaig iti Gentianales iti Wikispecies


text:
Plantilia:Pp-bandalismo
Panagusar
Daytoy a plantilia ket automatikona a duktalan ti agpang ti salaknib ti panagurnos iti maysa a panid ken baliwanna ti langa ken kategorisasion.
- Usaren ti
{{pp-bandalismo}}para iti kadawyan a plantilia
- Usaren ti
{{pp-bandalismo|expiry=Oktubre 20, 2023}}para iti naisangsangayan a panagpaso a petsa
- Usaren ti
{{pp-bandalismo|small=yes}}para iti bassit nga ikono dita ngato
- Usaren ti
{{pp-bandalismo|expiry={{subst:#time:F j, Y|+7 days}}}}para iti naisangsangayan a panagpaso a paset ti oras
Laglagipen a ti (UTC) ket automatikonto a mainayon.
Daytoy a plantilia ket saan a makita kadagiti saan a nasalakniban a pampanid. Pangngaasi a laglagipen a dagiti laeng administrador ti makasalaknib kadagiti panid.
- Daytoy a plantilia ket maikategoria idiay Kategoria:Dagiti nasalakniban a panid ti Wikipedia gapu ti bandalismo ken Kategoria:Dagiti panid ti Wikipedia nga addaan kadagiti saan a husto a plantilia ti salaknib.
Kitaen pay
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar


text:
Plantilia:Dagiti timbengan ti oras ti UTC
Dokumentasion ti plantilia
- Kasano ti panagtaripato ti pannakaiparang daytoy a plantilia
- Usaren ti
{{Dagiti timbengan ti oras ti UTC |state=collapsed}}tapno maipakita daytoy a plantilia iti kasasaad a (nailemmeng) narebba.
- Usaren ti
{{Dagiti timbengan ti oras ti UTC |state=expanded}}tapno maipakita daytoy a plantilia iti kasasaad a (napno a makita) naipadakkel.
- Usaren ti
{{Dagiti timbengan ti oras ti UTC |state=autocollapse}}tapno maipakita daytoy a plantilia iti kasasaad a (nailemmeng) narebba no laeng adda ti sabali a plantilia nga isu met laeng a kita iti panid.
- No naiyasentar iti sabali (kitaen ti parametro a state iti kaunegan ti kodigo ti plantilia), ti autocollapse ket isu ti kasisigud a kasasaad.


text:
Papa Cayo
Ni Santo Papa Cayo wenno Gaius ket isu ti Papa manipud idi 17 Disiembre 283 aginggana idi 22 Abril 296. Ti Kristiano a tradision ket nangikedkeddeng kanaiana nga isu ket katubo ti Dalmata a siudad ti Salona, nga itan ket ti Solin idiay asideg ti Split, ti anak a lalaki ti agnagan met laeng ti Cayo, ken maysa a kameng ti natakneng a pamilia a kabagian ni Emperador Diocleciano.[1]
Dagiti nagibasaran Urnosen
Dagiti akinruar a silpo Urnosen
Dagiti midia a mainaig ken ni Papa Cayo iti Wikimedia Commons


text:
Cotylelobium lanceolatum
Ti Cotylelobium lanceolatum ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Ti nagan ket naala manipud iti Latin (lanceolatus = iti porma iti maysa a gayang) ken mangibagbaga iti sukog ti bulong . Ti C. lanceolatum ket maysa a langit-langit a kayo, aginggana iti 45 m iti katayag a mabirukan kadagiti bakir ti kerangas kadagiti ngimmato a payo ti aplaya ken dagiti banak ti sandstone kadagiti organiko a daga kadagiti limestone.[3] Mabirukan ti sebbangan iti Peninsular a Tailandia, dagiti akindaya a lugar ti aplaya iti Malaysia Peninsular, ti Is-isla Anambas ken Borneo. Daytoy ket mabirukan iti saan a basbassit ngem dagiti dua a nasalakniban a lugar (Nailian a Parke ti Bako ken Nailian a Parke ti Gunung Mulu).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ashton, P. 1998. Cotylelobium lanceolatum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Naiyarkibo Hunio 27, 2014, iti Wayback Machine Naala idi 11 Nobiembre 2007.
- ^ a b "Cotylelobium lanceolatum". The Plant List. Naala idi 11 Nobiembre 2013.
- ^ Ashton, P. S. (Septiembre 2004). "Cotylelobium lanceolatum Craib" (PDF). Iti Soepadmo, E.; Saw, L. G.; Chung, R. C. K. (dagiti ed.). Tree Flora of Sabah and Sarawak. (free online from the publisher, lesser resolution scan PDF versions). Vol. 5. Forest Research Institute Malaysia. pp. 82–83. ISBN 983-2181-59-3. Naala idi 11 Nobiembre 2007.


text:
1967
Ti 1967 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Domingo iti kalendario a Gregoriano.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hunio 20 – Nicole Kidman, naiyanak idiay Amerika nga Australiana nga aktres
- Hunio 26 – Luisito Espinosa, Filipino a boksingero
Hulio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hulio 23 – Philip Seymour Hoffman, Amerikano nga aktor (pimmusay 2014)
Septiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Septiembre 11 – Sung Jae-ki, Koreano nga aktibista (pimmusay 2013)
Oktubre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Oktubre 28 – Julia Roberts, Amerikana nga aktres
Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Disiembre 13 – Jamie Foxx, Aprikano-Amerikano nga aktor
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hunio 10 – Spencer Tracy, Amerikano nga aktor (naipasngay 1900)
Agosto[urnosen | urnosen ti taudan]
Oktubre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Oktubre 9 – Che Guevara, Arhentino-Kubano a pisiko, politiko ken daulo ti gerilia (naipasngay 1928)
Nobiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nobiembre 5
- Vivien Leigh, Briton nga aktres (naipasngay 1913)
- Robert Nighthawk, Amerikano a musikero (naipasngay 1909)


text:
Plantilia:Lang-de
Panagusar[urnosen ti taudan]
Ti plantilia ti pagsasao ti {{lang-de}} ket mangilasin iti teksto ti Aleman. Ti termino wenno insasao ket isu laeng ti nasken a parametro. Mapormat ti teksto segun kadagiti rekomendasion iti Wikipedia:Manual of Style/Text formatting#Foreign terms; italiko para kadagiti pagsasao nga agus-usar iti alpabeto a Latin, normal kadagiti sabali.
Ti plantilia ket kadawyan a nasken a maikabil kalpasan iti patarus iti Ilokano iti gangganaet a termino wenno insasao.
Ti parametro ti
|links=no ket mangpawil a mangisilpo ti nagan ti pagsasao.
Ti parametro ti
|translit= ket mangipalubos a mangilasin ti romnisasion. Dagiti plantilia nga addaan iti daytoy a parametro ket nailistada ditoy. (Daytoy a parametro ket saan a suportaran babaen dagiti plantilia ti
lang-x para kadagiti pagsasao a naisuraten iti sinuratan a Latin.)
Ti parametro ti
|lit= ket mangpakabael iti maysa a maitedto a literal a patarus (iti Ilokano).
Dagiti parametro
compare
|italic=invert to
|italic=unset:
{{Lang-de|... ein neues Opernprojekt in Angriff: ''Das Käthchen von Heilbronn'', nach Heinrich von Kleists gleichnamigem Drama.|italic=invert}}
- Aleman: ... ein neues Opernprojekt in Angriff: Das Käthchen von Heilbronn, nach Heinrich von Kleists gleichnamigem Drama.
{{Lang-de|''... ein neues Opernprojekt in Angriff: ''Das Käthchen von Heilbronn'', nach Heinrich von Kleists gleichnamigem Drama.''|italic=unset}}
- Aleman: ... ein neues Opernprojekt in Angriff: Das Käthchen von Heilbronn, nach Heinrich von Kleists gleichnamigem Drama.
Dagiti pagarigan[urnosen ti taudan]
Dagiti sumagand a pagarigan ket mangipakita kadagiti patarus iti Aleman.
Urnosen
- Ti Weimar ket mabirukan idiay pederal nga estado iti Thuringia (
{{Lang-de|Thüringen}}).
- Dagiti managbanniaga iti Catan (
{{Lang-de|Die Seefahrer von Catan}}) ket maysa panagpaddakkel ti tabla nga ay-ayam.
- Ni Albert ti Uso (
{{Lang-de|Albrecht der Bär|links=no}})
- Naulimek Amin iti Akinlaud a Sanguanan (
{{lang-de|Im Westen nichts Neues|lit=Awan Kabarbaro iti Laud}}) ket maysa a nobela ni Erich Maria Remarque.
Pagbanagan a teksto
- Ti Weimar ket mabirukan idiay pederal nga estado iti Thuringia (Aleman: Thüringen).
- Dagiti managbanniaga iti Catan (Aleman: Die Seefahrer von Catan) ket maysa panagpaddakkel ti tabla nga ay-ayam.
- Ni Albert ti Uso (Aleman: Albrecht der Bär
- Naulimek Amin iti Akinlaud a Sanguanan (Aleman: Im Westen nichts Neues, lit. 'Awan Kabarbaro iti Laud') ket maysa a nobela ni Erich Maria Remarque.
TemplateData[urnosen ti taudan]
TemplateData para iti Lang-de
Mangibaga kadagiti agbasbasa ti kasisigud a porma ti termino wenno insasao iti maysa a gangganaet a pagsasao.
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- {{Lang}}
- Listaan dagiti kodigo ti ISO 639-1 (dagiti kodigo ti pagsasao)


text:
Polbora
Ti polbora ket isu ti immuna a kimiko nga eksplosibo ket ti is-isu laeng a naam-ammuan aginggana idi maika-19 a siglo. Daytoy ket ti panaglalaok ti asupre, uging, ken nitrato ti potasio (a ti asupre ken ti uging ket isu dagitoy ti agtigtignay a kas dagiti sungrod, bayat a ti nitro ket agob-obra a kas ti oksidante.[1][2] gapu kadagiti panaguram a tagikuana ken ti gatad ti pudot ken ti tomo ti alingasaw a mapataudna, ti polbora ket kaaduan a naus-usar a kas ti allin kadagiti paltog kenlaok dagiti palpalibang.
Ti polbora idi segun ti kaaduna a konsenso dagiti akademiko, ket naimbento idi maika-19 a siglo idiay Tsina,[3] ken ti kasapaan a nairehistro a naisurat a pormula para iti polbora ket naiparang iti teksto ti Song a Dinastia idi maika-11 a siglo, ni Wujing Zongyao.[4] Daytoy a pannakaduktal ket nakaiturongan ti pannakaparnuay ti palpalibang ken dagiti nasapa nga armas ti polbora idia Tsina. Kadagiti simmaruno a siglo kalpasan ti Insik a pannakaduktal, dagiti armas ti polbora ket nangrugrugin a nagparang iti Muslim a lubong, Europa, ken India. Ti teknolohia ket naiwarwaras manipud idiay Tsina babaen ti Tengnga a Daya wenno Sentral nga Asia, ken kalpasanna idiay Europa. Ti kaasapaan nga Akinlaud a pannakaibaga ti polbora ket nagparang kadagiti teksto a naisurat babaen ti Ingles a pilosopo a ni Roger Bacon idi maika-13 a siglo.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Jai Prakash Agrawal (2010). High Energy Materials: Propellants, Explosives and Pyrotechnics. Wiley-VCH. p. 69. ISBN 978-3-527-32610-5.
- ^ David Cressy, Saltpeter: The Mother of Gunpowder (Pagmalditan ti Unibersidad ti Oxfords, 2013)
- ^ Jack Kelly Gunpowder: Alchemy, Bombards, and Pyrotechnics: The History of the Explosive that Changed the World, Perseus Books Group: 2005, ISBN 0465037224, ISBN 9780465037223: pp. 2–5
- ^ Chase 2003:31 : "ti kasapaan a kadagiti nabati a pormula para iti polbora ket mabirukan idiay Wujing zongyao, ti obra ti militar manipud idi agarup a 1040"
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Chase, Kenneth (2003), Firearms: A Global History to 1700, Pagmalditan ti Unibersidad ti Cambridge, ISBN 0-521-82274-2.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Polbora iti Wikimedia Commons


text:
Sasao a Laud nga Ulo ti Billit
Ti sasao a Laud nga Ulo ti Billit ket ti bassit a pamilia ti saan unay nga ammo a sasao a Papuano a naisasao idiay Peninsula ti Ulo ti Billit] ti Baro a Guinea.
Ti Pamilia a Laud nga Ulo ti Billit ket ti nasayaat a naipalawag a pamilia dagiti innem a pagsasao a naisasao idiay akinlaud a patingga ti Peninsula ti Ulo ti Billit ti Baro a Guinea ken ti akindaya a parte ti isla ti Salawati iti kasumbangir ti akinlaud nga aplaya ti Ulo ti Billit.
Dagiti pagsasao[urnosen | urnosen ti taudan]
- Seget–Moi:
- Abagatan a Laud nga Ulo ti Billit:
- ?Kuwani
Ti Kuwani ket napasingkedan laeng manipud iti bugbugtong a listaan ti balikas, ngem daytoy ket nalawag a naisangayan.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Voorhoeve, C.L. 1975. West Papuan Phylum languages on the mainland of New Guinea: Bird's Head (Vogelkop) Peninsula. Papuan Languages and the New Guinea Linguistic Scene, ed. by S.A. Wurm, 717-28. (Pacific Linguistics C-38). Canberra: Pacific Linguistics.


text:
GONZAGA, CAGAYAN. Maysa ni Mrs. Marites Baltazar kadagiti mannursuro ti Gonzaga North Central School a napusgan a mangurnos kadagiti im-print-da a Learning Modules manipud iti Division Office ti Cagayan. Sakbayna, dagiti im-print-da nga in-download-da a module iti napan a tawen ti imbunongda kadagiti adalanda babaen ti pondo ti MOOE (Maintenance and Other Operating Expenses) ken no dadduma, manipud kadagiti donasion. (ROSELYN C. CAMPANO)
(Naipablaak iti Enero 16-31, 2022 a bilang.
Kadagiti kayatna ti ag-subscribe iti e-Edition, mapan iti ania man kadagitoy a link: Press Reader wenno iti Magzter.
Para iti naimaldit a kopia, ag-email iti [email protected] wenno kauman ni Boy Balanag iti CP Number 0916 269 2390
Laglagipenyo koma met, kakailian, nga i-like daytoy FB Page ti Bannawag Magazine. Dios ti agngina.)


text:
Saan a lapped ti paniempo tapno saan a makaiwaras ti LGU San Esteban kadagiti ramit a kasapulan dagiti appo a mangngalap Napintas a damag kuna ni Mayor Rj Elaydo ta saan laeng dagiti mannalon ti ipangpangruna da ta uray dagiti mangngalap naikkan damet amin ti pagsiyaatan a daytoy ket ballaigi garud naipaay ti payao kadakwada.
Segun kenni Mayor Elaydo a dagiti rehistrado a mangngalap ti naikkan ta daytoy kanaun da palagip a dagiti registered fisherman ti ipangpangruna da.Dakkel a banag daytoy kuna ni Mayor ta saan met asi asi ti bayad ti payao mausar danto manen uray no kastoy ti paniempo na a naited no pumintas ti panawen adda nakasagana nga usaren dagiti mangngalap.
Kagiddan na daytoy a panangited da ti pagsiyaatan ,ket tay kanaun a palagip ni Mayor Elaydo a liklikan kunana ti illegal fishing tapno saan a madadael ti rekord da ta ballaag na no maduktalan agaramat da ti illegal fishing saan dan pulos makaawat ti aniaman a tulong manipud gobyerno lokal.
Napalaos garud ti ragsak dagiti mangngalap a daytoy dakkel manen katulungan da kangrunaan ita a pandemya kunada nga narigat agisamira kadagiti kastoy a ramit a kasapulan da ti inda panagkalap. (DWRS Commando Radio Global)


text:
Manipud iti Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Maus-usar daytoy para iti panagpartuat ken panagtaripato kadagiti listaan ti pampanid—ken kangrunaan a para iti panggep dagiti listaan ken dagiti usarda iti artikulo ken panagtaripato ti kategoria. Saan a paset daytoy ti
isbangan ti panangikategoria ti ensiklopedia.
Adu pay a pakaammo:
Dagitoy a kategoria ket
nailemmeng kadagiti nakaikamenganna a panid—malaksid no naisaad ti maitunos a kakaykayatan ti agar-aramat. Dagitoy a kategoria ket maus-usar a panagsurot, panagpartuat ken panagurnos kadagiti listaan ti pampanid a nasken nga "
adu a maasikaso" (kas pagarigan, pampanid nga agus-usar iti nasukatanen a sintaksis), wenno mabalin a nasken koma nga urnosen ti sinoman iti kasapaan a panagaramid. Dagitoy a kategoria ket agserbi pay tapno mailasin dagiti kameng dagiti nadumaduma a listaan wenno dagiti subkategoria iti dakdakkel ken nasaysayaat a listaan ( nailasin babaen kadagiti pannakaidasig).
Daytoy ket pagsurotan a kategoria para kadagiti
dakamat ti CS1 nga agus-usar iti parametro ti
|language=vi tapno mailasin ti taudan iti
Bietnamis. Dagiti panid iti daytoy a kategoria ket nasken koma laeng nga inayon babaen dagiti plantilia ti CS1 ken Modulo:Citation/CS1.
Kitaen pay
Pampanid iti kategoria "Dagiti taudan ti pagsasao ti CS1 iti Bietnamis (vi)"
Dagiti sumaganad a 5 a panid ket adda iti daytoy a kategoria, manipud iti 5 a dagup.


text:
SIUDAD TI LAOAG – Mangipaay ti Turay ti Ilocos Norte iti premio kadagiti barangay a makapagtalinaed iti sero a kaso wenno makaikabassit iti bilang ti kaso ti coronavirus disease 2019 (COVID-19).
Iti maysa a pakaammo itay Domingo, Agosto 15, kinuna ni Gobernador Matthew Joseph Manotoc a panggep ti Barangay Incentivization Program (BIP) ti mangipaay iti cash nga insentibo kadagiti ‘kasiglatan’ a lokal a komunidad a makatengngel iti panagwaras ti bayrus kadagiti masakupanda.
Segun ken ni Manotoc, ipaayda ti gunggona kalpasan ti makabulan (manipud iti pannakaipakaammo ti nasao a premio).
Iti babaen daytoy a programa nga addaan iti uppat a level ti premio a cash a mapan a P30,000 agingga iti P120,000, ti barangay a makaipakita kadagiti kasayaatan a wagas iti panangikabassit kadagiti kaso ti COVID-19 maibasar iti color category ti lebel ti impeksion iti kada porsiento ti populasion nga addaan COVID-19, magunggonaan kalpasan ti makabulan wenno manipud Agosto 15 agingga iti Septiembre 15.
Ti color category ken deskripsionna: berde para iti low spread, amarilio para iti moderate spread, naranghado (orange) para iti high spread, ken nalabaga para iti very high spread.
Iti agdama, dua a siudad ken 21 nga ili iti Ilocos Norte malaksid iti Adams ken Carasi ti adda iti kaigetan a klase ti pannakakuarantina gapu iti agtultuloy a panagadu ti kaso ti COVID-19.
Iti pannakasursurat daytoy, addaan ti Ilocos Norte iti 4,261 nga aktibo a kaso, wenno paset ti dagup a kaso a 12,075 manipud nangrugi ti pandemia itay napan a tawen. Adda metten limmaing a 7,658 idinto a 156 ti natay.
(Damag manipud iti Philippine News Agency ken Manila Bulletin.)


text:
Tanza
Ti Tanza ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Cavite iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Tanza ket nabingbingay a politikal iti 41 barbaranggay.[2]
- Amaya I
- Amaya II
- Amaya III
- Amaya IV
- Amaya V
- Amaya VI
- Amaya VII
- Bagtas
- Baranggay I (Pob.)
- Baranggay II (Pob.)
- Baranggay III (Pob.)
- Baranggay IV (Pob.)
- Biga
- Biwas
- Bucal
- Bunga
- Calibuyo
- Capipisa
- Daang Amaya I
- Daang Amaya II
- Daang Amaya III
- Halayhay
- Julugan I
- Julugan II
- Julugan III
- Julugan IV
- Julugan V
- Julugan VI
- Julugan VII
- Julugan VIII
- Lambingan
- Mulawin
- Paradahan I
- Paradahan II
- Punta I
- Punta II
- Sahud Ulan
- Sanja Mayor
- Santol
- Tanauan
- Tres Cruses
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Tanza | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Calabarzon Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Cavite". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text: PANAGSAGANA NO ADDA GINGGINED. Tapno mayadal kadagiti mannursuro ken estudiante ti umno a proseso a masurot tapno maliklikan ti disgrasia ken pannakadangran no adda dagiti saan a mapakpakadaan a didigra a kas iti ginggined, nakipagpaset ti Namruangan Elementary School iti Cabugao, Ilocos Sur iti naangay a 2023 Third Quarter National Simultaneous Earthquake Drill (NSED) idi Septiembre 7. Karaman a naisuro kadagiti ubbing ti kasimplean a nga aramiden bayat ti ginggined a “duck, cover and hold” ken ti naannayas nga iruruarda kadagiti siled-pagadalan nga agturong iti naidesignar nga evacuation area. (Teksto: Mancielito S. Tacadena/Ladawan: Pammadayaw ti Namruangan Elementary School)


text: Paskua manen! Siraragsak dagiti mannursuro ken sumagmamano a nagannak (PTA) iti Badio Elementary School itoy nga ili a nagpaala iti pakalaglagipan a ladawan kalpasan ti panangipatakderda iti maysa a higante a Christmas Tree iti sango iti eskuela kas pangipasimudaag ti pannakipaset dagiti agad-adal, nagannak, ken mannursuro iti pannakarambak ti pannakayanak ti Mesias. Sango, nakatugaw, agpakanawan: Ma’am Claudette F. Pagdilao, Ma’am Ronnely F. Asencion, Ma’am Novelyn F. Pascua, Ma’am Marlene D. Abucay, ken Ma’am Clarita R. Sayno. Nakatakder (agpakanawan): Ma’am Heizel Espejo, Ma’am Mae Joy Corpuz, Ma’am Shirley T. Rebunal, ken Ma’am Janice P. Gajete. Adda iti likud, kanigid, dagiti timmulong a nagannak, da (agpakanawan) Ma’am Manilyn P. Reyes, Ma’am Mary Claire Viloria Coloma, ken Ma’am Kristel Ann Pajinag. (ARR)/ Naipablaak iti Bannawag, Disiembre 16-31, 2022 a bilang


text:
Nobela ni Norberto D. Bumanglag, Jr.
NAGINAD ti panagmaneho ni John ta napuskol ti trapiko a sumrek iti Tijuana. Awan ti timtimek dagiti dua a kakaduana iti lugan ngem ammona a sipsiputanda a naimbag ti gunayna. Ti lalaki iti abayna, nakaiggem iti paltog a naarpawan iti pagiwarnak ken nakapaturong kenkuana. Iti likud, nalabit a nakapaturong met ti paltog ti maysa iti likudan ti tugawna. Awan ti pagpilianna no di ti agtungpal iti pagayatan dagitoy.
Ad-addan a kasla pag-ong ti panaguyas ti luganda iti yaasidegda iti checkpoint dagiti border patrol a Mehikano. Iti nailatang a pagnaan dagiti tao, tumuyutoy dagiti ginasgasut a tao a magmagna uray no rabiin. Ti crossing ti San Diego ken Tijuana ti kaaduan iti tao nga agballasiw. Ginasut a ribu ti agballasiw iti daytoy a crossing iti inaldaw, mairaman ditoyen dagiti illegal nga umusok kadagiti landok a nayalad ken dagiti natured a mangsarukusok lattan iti checkpoint ti America.
Idi makagtengda iti checkpoint, linukatan ti lalaki nga adda iti abayna ti sarming ti tawa ti lugan. Impakita daytoy ti badge-na a dina masigurado no iti America wenno iti Mehiko ta dina naripar a nalaing. Apaman a nakastrekda iti beddeng ti Mehiko, nagsasaruno dagiti tindera iti uray no ania ditan nga immasideg iti luganda. Winagisan ti lalaki ida a kas panangibagana nga awan ti masapulda ket immadayo dagitoy. Madamdama pay, rimmasay met laeng dagiti lugan iti taltaluntonenda a kalsada. Agingga a simrekda iti maysa a bodega.
Adu ti tao iti uneg ti bodega nga agpapada nga adda bukodda nga as-asikasuen. Awan man laeng ti uray maysa a nangikaso kadakuada.
Dimsaagda iti lugan. Binilin dagiti lallaki a sumurot kadakuada. Nagturongda iti maysa a nakaparada nga SUV a Lincoln.
“Put your hands behind you,” imbilin ti maysa.
Tinaliaw ni John ti lalaki; saan a nagtungpal.
“Mabalin a sika ti mangaramid, mabalin met a dakami—pilit. Agpilika,” kinuna manen ti lalaki.
Immanges iti nauneg ni John. Impalikudna dagiti imana. Ania ti aramidenna? Adda iti Mehiko, iti pagilian a kasla bambanti ti linteg iti kinarinuker dagiti agtuturay. Awan ti makatulong kenkuana iti daytoy a lugar malaksid iti bukodna a bagi. Nariknana ti pannakaposasna. Ken ti kellaat a panangyusongda iti supot iti ulona. Naggulagol ngem nagtinnulongan dagiti dua a pinilit nga induron iti trunk ti lugan. Nanalbaag a nairikep ti trunk. Madamdama pay, nagungor ti lugan ket nariknana ti panaggunayda.
Nakasikig a nakakukot. Mariknanan ti sakit ti et-et dagiti posasna. Iti tunggal makadalanda iti uray sangkabassit a bump— dayta ti panagkunana— iti kalsada, maitar-ap ket maitim-og. Agngarngariet iti pungtotna. Kasuronna ti bagina gapu ta saan man laeng a limmaban itay. Iti panagkunana, kabaelanna a parmeken dagiti dua. Iti Marine, nasursurona ti mangkettel iti biag babaen laeng dagiti imana.
Ngem nabaw-asan bassit ti riknana iti pannakapanunotna nga adda nasken a gapuna a saan a limmaban. Addada iti Mehiko. Maymaysa laeng ti interesado kenkuana. Ni Gaspar Medalla, gapu iti atraso ti amana.
Pudno ngata nga inlemmeng ti amana ti kunkunada a 15 a milion a doliar? Ngem kasano? Saan a nalaka a mailemmeng dayta a kantidad. Mapunnona ti Mini Cooper a lugan. Ngem napasakuntip met laeng iti pannakaamirisna nga adu met ti kinalanggong a pagsiriban ti amana.
Ngem ania ti aramidenda kenkuana? Bulbuluenda tapno ibagana no sadino ti ‘yan ti kuarta? Saan. Ipangtada? Siempre. Patayenda? Dakdakkel a saan ti sungbat dayta a saludsodna. Agingga a saanda a maammuan no ‘yan dayta a kuarta, napateg ti biagna kadakuada ta isu laeng ti rangtayda iti amana.
Pagam-ammuan, kellaat a nagsardeng ti lugan. Naipaayas iti sango ti trunk. Naisan-ek. Nagbassawang. Nagallingag. Awan ti mangngegna iti ruar malaksid iti kanaktuol ti sapatos nga agturong sa iti ‘yanna.
Nailukat ti trunk. Nagaragaag ti lawag iti supot iti ulona. Binagkatda nga inruar sa pinatakderda. Napurar iti lawag dagiti silaw a naipalawlaw iti dakkel a balay iti panangikkatda iti abungotna.
“‘Yantayo?” sinaludsodna a dagus.
“Saanen a nasken dayta,” insungbat ti maysa kadagiti lallaki. Nangiruar iti bassit a tulbek sa inikkatna ti posas ni John. “Trinatardaka a naimbag iti pannakaibiahem ditoy, so I don’t want you to do anything stupid. Malaksid no kayatmo ti maitabon iti Mexico nga awan ti lapidana.”
“Pinosasannak, insupotmo ti ulok, inkalunikonnak iti trunk, dayta ti naimbag a panangtratarmo kaniak?” inngirsi ni John.
“Standard security preacaution, John…”
“And who the hell are you, a dirty cop?”
“Sumrekta,” imbilin ketdi ti lalaki.
“Saannak kadi a kapkapan sakbay nga umunegta? Amangan no adda armasko…”
“Kadisdissaagmo iti eroplano. Imposible a makailemmengka iti armas a lumugan iti eroplano kadagitoy nga aldaw. Uray no box cutter laeng, saanmo a mailemmeng. Ammom no kasano ti kanaiget itan dagiti TSA agent iti airport. Ti laeng cell phone-mo ti awitmo.”
Saan a nakauni ni John. Ngem napangirsi ta nalipatanda dagiti imana, a no dadduma, nabilbileg pay nga igam ngem ti paltog.
“Let’s go,” kinuna manen ti lalaki a nangiduron ken ni John.
Bayat ti panagturongda iti ridaw, siaannad ni John a nangadal ti aglawlaw ti balay. Ngem uray no an-anuenna nga iladawan ti aglawlaw, awan ti makitana a pakaigidiatan daytoy kadagiti dadakkel a balbalay a nakitkitanan. Nasipngeten ngem awan ti makitana a balay wenno pasdek iti aglawlaw.
Simrekda. Sa imbati ti lalaki iti salas, iti sango ti uppat a Mehikano a nakabitin dagiti paltogda iti bakrangda. Nagdadakkelen dagiti bagida. Nakaigpil iti saklay dagiti dua ket nabarabadan ti kanawan a dapanda.
Nagtarus ti lalaki a simrek iti maikadua a ridaw. Idi rummuar, nakaiggemen iti kayumangi a sobre. Inwagayway daytoy kenkuana.
“See you back in San Diego, John,” kinunana a rimmuar.
“Hope not,” insungbat ni John.
Itan, agmaymaysan iti sango dagiti nakataltalna a nababaked a Mehikano. Impalawlawna ti panagkitana. Nasulek ti imatangna iti nakakuadro iti nakalupkopan iti balitok a dakkel a ladawan ti lakay a nanumo ti langana iti gagangay laeng nga aruatna. Kas man saan a maibagay ti kinapanglaw a langa ti nailadawan iti nangina a nakaikuadruanna. Iti baba ti ladawan, rumrumsik ti apuy a sumsumged manipud iti naaronan a fireplace.
“Mi papa,” nabangag ti timek a naggapu iti likudanna. Nagpusipos ket naipasabat kenkuana ti agal-alikuno nga asuk iti rupana. Nagbaeng.
“Panagkunak ket dimo kayat ti tabako,” kinuna ti lakay.
Minatmatan ni John ti lakay a sangsanguenna. Nakitanan iti naminsan ti ladawan daytoy a kadua ti amana. Natayag. Kayumangi ngem napino ti kudilna. Agtawen ngata iti nasurok nga innem a pulo ken napuskol pay laeng ti nangisit a buokna a nalaokan iti sumagmamanon a puraw. Uray ti napuskol a napukisan a barbasna, sumagmamano payen dagiti puraw a naibingas. Natangken dagiti takiagna ngem agmiran ti panakkelen a tianna.
“Iti maysa nga aldaw, padasemto ti agtabako. Nalamlamuyot nga amang ngem iti sigarilio. Makapasalibukag ti angotna. Nangnangruna iti daytoy a nadubla pay laeng idiay Cuba,” kinuna ti lakay sa inay-ayam ti imana ti tabako.
Saan pay laeng a nakauni ni John. Masmasdaaw man iti daytoy a lakay. No drug kingpin daytoy, saan a madlaw. Natalged ti panaggunggunayna a kasla kontroladona ti amin a situasion. Ken iti dang-asna, mailangaam ti bilegna.
“Wen gayam, siak ni Gaspar. Gaspar Medalla,” inyam-ammo ti lakay ti bagina. “Saannak koma nga ibilang a ganggannaet…”
Sakbay a nakapagsao, nagkuyegyeg ti selpon ni John. Naggaraw ti imana a mangkaut iti selpon iti bolsana. Kellaat a naggigiddan a naglanitek ti uppat nga igam ket iti itatalliawna, nakapaturongen dagiti nakakasa a paltog kenkuana. Siiinayad a nangiserrek iti tangan ken tammudona iti bolsana ket inruarna ti selponna. Apagapaman a nasulek ti imatangna kadagiti dua a Mehikano a nakaaklili iti saklay iti kanigidda ken ti kinapardasda pay laeng a nangasut iti paltogda.
“Kasta ti kinapardas dagiti guardiak no makitada nga adda pagpeggadak,” kinuna ti lakay sa nagna a nagturong iti asideg ti naikuadro a ladawan.
Kinita ni John ti selponna. Adda text ni Koronel Davis. Ken voicemail iti dina matandaanan a numero. Saanna a binasa. Siiinayad a nangisubli iti selpon iti bolsana.
Dandani met latta a naggigiddan dagiti uppat a guardia a nangibalay kadagiti paltogda.
“Daytoy ti amak. Kas makitam, nanumo, napanglaw, awan ti naipagpanakkelna iti biag. Nakapuy. Awanan iti ambision. Nagbibiag iti nababa a bukodna nga arapaap. Napnek iti bukodna a biag. Inawatna ti panangikuspil ken pananggundaway kenkuana dagiti nakirkired ngem isuna. Nairanta a maysa laeng a paspasurot.”
Saan a simmungbat ni John.
“Ngem iti laksid dagita a nagkuranganna, isu ti nagbalin a kadakkelan nga impluensia ti biagko. Manipud iti kinakurapay a nariingak, nasursurok ti nagarapaap, napatangken ti riknak ken timmured ti pakinakemko. Nakitak dagiti kapatadak a nadudungrit nga ubbing a naglako iti illegal a droga a nagbalin a nabaknang. Ket nagbalinak a kas kadakuada. Dose laeng ti tawenko, addan dose nga ubbing a para lakok iti droga. Negosiante, John, nagbalinak a negosiante.” Nagpusipos ti lakay a nangsango ken ni John.
“Utangko amin daytoy iti amak, amin a naragpatko iti biag, isu ti nagbalin a bagnosko.”
“Kimmanunong koma ngata ti amayo, senior, iti panaglakoyo iti droga a mangdadael kadagiti agtutubo saan laeng nga iti Mehiko wenno iti America no di pay ket iti sibubukel a lubong?”
“Natayen,” nagkatawa ti lakay, “awanen ti maaramidna. Ket sika, idolom kadi met ti amam?”
“Saan,” insungbat a dagus ni John, sa nagwingiwing. “Saanko a raemen gapu ta diak kayat dagiti ar-aramidenna.”
Nagkatawa ni Senior Medalla. Sinusopna manen ti tabakona sa impug-awna ti asuk a nasur-obna. “Ladron ti amam…”
“Dispensarem. Ulitem man?”
“Birkog ti amam,” nagpusipos ti lakay a nangsango ken ni John.
“Nadagsen dayta a pammadakes, senior,” nasimbeng ti timek ni John nupay iti kaungganna, mangrugin a masemsem iti lakay. Nalamiis ti riknana iti amana ngem dina met maako a padaksen lattan daytoy a lakay ti amana. Liningayna a kinita dagiti badigard.
Nagkatawa manen ti lakay; kasla mangum-umsi. “Diak ipagarupko a kastana idi nagam-ammokami. Rinaemko ti pakasaritaan ti biagna. Manipud iti bassit nga ili iti Filipinas, ti kinakurapay a nagtaudanna, ti panangrugina nga agtrabaho idi sangapulo laeng ti tawenna. Nagpasaranna amin a kinarigat ngem saanna a sinamsamir gapu iti kinangato ti arapaapna, ti bumaknang tapno maaddaanka kano iti nasaysayaat a biag. Ket aramidenna ti amin, John…” Nagna ti lakay a nagturong iti lamisaanna. Inammalanna ti tabakona sa simmusop manen.
Napatilmon ni John. Kasla ammonan ti sumaruno a sawen ti lakay ket kinunana. “Awanen ti bibiangko iti biagna,” kinunana.
Nagngirsi ti lakay. Nakataltalek a ngirsi.
“Idi agturposka iti kolehio, kalpasan ti panaggastos ti amam iti adu a kuarta tapno mapagbasanaka iti University of Southern California…” Nagtukeng ti lakay iti apagapaman, timmangad.
Timmangad met ni John. Idi laeng a madlawna ti bobeda a napintaan kadagiti agtaytayab nga anghel iti puraw a law-ang.
Liningay ti lakay ni John iti apagapaman sa manen timmangad. “Saan kadi a naisangsangayan ti pintas ti pintura?” sinaludsod ni Senior Medalla.
Saan a napupuotan ni John ti nagtung-ed ta saanna a mailinged ti panagraemna iti naidumduma a pannakaipinta dagiti kasla sibibiag a ladawan dagiti anghel.
“Mano itayen ti matrikula iti USC, John?”
Kinuti laeng ti John dagiti abagana a mangiparikna iti lakay a saan nga interesado.
“Sumurok-kumurang a sangapulo ket lima a ribu a doliar iti kada semestre. Ket ti bayad ti libro, ti dormitorio, dagiti kanem, ti luganmo a dekalidad nga SUV. Asino ti nagbayad iti insurance-na? Ti gas? Ti pannakatarimaanna no madadael? Ken nagduduma pay a banag a naggastuam? No kontarem amin, kurang pay siguro ti walopulo ribu a doliar. Tinawen a ginastos ti amam dayta a kantidad, iti uppat a tawen…”
Itan, naklaat ni John. Pudno a dina man laeng pinampanunot a gimmastos ti amana iti $320,000.00 tapno agbalin laeng nga opisial ti US Marine.
“No dadduma, malipatan dagiti annak ti sakripiso dagiti nagannak. Ngem okey laeng idi ta dakkel ken narang-ay ti negosio ti amam. Pinagadalnaka pay iti Business Admin iti maysa kadagiti kalalatakan ken kanginginaan a pagadalan iti negosio iti namnamana a sikanto ti mangimaton iti negosiona.”
Immanges iti nauneg ni John. Dina ammo a dayta ti ambision ti amana. Nagenrol idi iti dayta a kurso gapu ta dinaydayawna dagiti agtrabtrabaho iti Wall Street, dagiti tao a mamaggunggunay iti negosio ti America, dagiti addaan iti bileg a mangkontrol ti panagngato wenno panagbaba ti pateg ti stocks kadagiti korporasion iti America ken iti lubong. Inarapaapna a dita ti pagtungpalanna. Ngem simmangbay ti 9-11 ket dinadael dagiti terorista dagiti arapaapna.
“Ngem ania ti inaramidmo, John? Simrekka iti US Marine. Kinamaag ti panagpaay iti Armada ti America ta kaska la robot nga adipen ti gobierno. Dayta ti nakasugatan ti rikna ti amam. Naglinglingay. Nagsugal. Nabaybay-anna ti negosiona. Agingga a nagam-ammokami iti maysa kadagiti high roller poker tournament iti MGM Grand Casino. Kas nakunak, pinagraemnak. Isu nga indiayak ti tulongko iti kompaniana.”
“Tulong wenno inusarmo laeng para iti money laundering?”
“Tapno makabangon iti pannakaitublakna.”
“Addan iti pagbaludan. Agbaybayaden kadagiti aramid a sika ti nangparnuay.”
“Malaksid kaniak!” Kellaat a ngimmato ti timek ti lakay. “Tinakawannak iti kinse milion a doliar. Ket diakon parikut no mamatika wenno saan. Awan pay ti nakaitured a nangallilaw kaniak, nangnangruna nga agtakaw kaniak, gapu ta matay ti amin a mangkontra kaniak. Saan laeng a ti amam. No di pay ket ti inam ken sika.” Kinita ti lakay ti nakalalasin a balitok ken napattokan kadagiti diamante a Rolex a relona. “Ikkanka iti gundaway a mangatur kadagiti nagbiddutan ti amam. Isublim kaniak ti kuarta a tinakawna ket ikarik nga awan ti mapasamak kadakayo,” kinunana sa inawaganna ti maysa kadagiti badigardna.
Immasideg ti badigard. Nagsaritada iti lakay iti Espaniol. Madamdama pay, nagkiriring ti selpon ni Senior Medalla. Sinungbatan ti lakay ti telepono. Nagtungtung-ed daytoy.
“Apurate!” indil-ag ti lakay sa imbabana ti selponna. Immasideg ken ni John. “Okay, John, maymaysa laeng ti saludsodek kenka. Mapangnamnamaanka kadi a mangisubli iti kuartak?”
“Awan ti ammok iti dayta a kuarta, Senior. Diak—“
Kellaat, dinanog ti lakay ti tian ni John. Nakusbo iti sakit. Lakayen ni Senior Medalla ngem napigsa pay laeng ti danogna. Sakbay a nakapaggunay, tinengngelen dagiti dua a nabaked a badigard.
“Ulitek. Mapangnamnamaanka kadi a mangisubli iti kuarta a tinakaw ti amam?” immungeten ti timek ni Senior Medalla.
“Senior…”
Nagdisso manen ti natangtangken a gemgem iti rusok ni John. Nagasug. Kayatna ti aggulagol a rumuk-at ngem napigsa unay dagiti dua a nangtengngel kenkuana. Immanges iti nauneg.
“Wen, wenno saan laeng ti kayatko a mangngeg.”
“Ngem…”
Namindua a nagdisso ti gemgem ti lakay iti rusok ni John. Ad-addan a napakukot iti sakitna. Ad-addan nga immuneg dagiti nagsasaruno nga angesna.
Pagam-ammuan, dua nga umanal-al a Mehikano ti simrek; nakaiggem dagitoy iti bassit a cooler a na-tape-an iti aglawlawna. Inyasideg ken ni Senior Medalla ti cooler. Insenias ti lakay nga idissoda iti lamisaan ti cooler. Nagtungpal ti nakabitbit iti cooler. Adda inyawat ti maysa a Mehikano a sobre iti lakay. Inawat ti lakay ti sobre sa linukatanna. Inruarna ti maysa a retrato sa impakitana ken ni John.
“Malasinmo daytoy?” sinaludsod ti lakay a nangyasideg iti rupa ni John ti ladawan.
Nagkintayeg ni John. Ladawan ti inana iti sango ti balayda idiay Ewa Beach, Hawaii. Ad-addan a nagkakamakam ti angesna.
Inruar ti lakay ti sumaruno a ladawan. Agsangsangit ti inana a tengtenglen ti dua a lallaki. Rumrumsiken dagiti mata ni John iti pungtotna. Nangmesmes ngem kas man la paralisado iti kapigsa dagiti dua a lallaki a mangtengtengngel kenkuana.
Simmaruno ti ladawan nga iniggamanda ti ima ti inana. Nakagemgem a ti laeng kikitna ti nakaunnat. A sinaruno ti ladawan ti panangiparabawda iti kikit ti inana iti langdet. Sa ti ladawan ti badang. Ti agsangsangit nga inana. Agar-arubos dagiti lua daytoy. Kasla mangmangngegna payen dagiti ikkis ti inana nga agpatulong. Sa ti panagdisso ti badang iti kikit ti inana. Ti panagpussuak ti dara. Ti pannakaibato ti kikit.
Nangemkem ni John a dina narikna a nakagatna ti bibigna. Nagtedted ti dara.
Impuruak ti lakay dagiti ladawan iti datar sa ginammatanna ti timid ni John. “Maudi a saludsodko kenka. Mapangnamnamaanka kadi a mangisubli iti kuarta a tinakaw ti amam?”
“Ti inak, sibibiag kadi?” inriaw ketdi ni John.
“Punieta!” imkisen ti lakay; pinarusokanna manen a dinanog ni John. “Talaga a natangken ti ulom!” Umap-apuy dagiti matana a nangkita ken ni John a nakisinnabat met dagiti panagkitana. Siniggawatna ti paltog ti maysa kadagiti badigardna.
(Padaanan ti tuloyna itiumay a lawas.)


text:
UTC−10:00
Ti UTC−10:00 ket ti timbengan ti oras a mangkissay kadagiti 10 nga oras manipud ti Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras (UTC). Daytoy nga oras ket inus-usar idiay:
Pagalagadan nga Oras ti Hawaii–Aleutiana (panaglalam-ek ti Akin-amianan a Hemisperio)[urnosen | urnosen ti taudan]
- Estados Unidos
- Alaska
- Is-isla ti Aleutiana (Alaska laud ti 169° 30′ Laud)
- Alaska
Kas pagalagadan nga oras (amin a paset ti tawen)[urnosen | urnosen ti taudan]
- Is-isla ti Cook (Baro a Selanda)
- Pranses a Polinesia
- Is-isla ti Kagimongan a mairaman ti Tahiti,
- Purpuro ti Tuamotu, ken
- Austral ken Is-isla ti Bass
- Estados Unidos (Sona ti Oras ti Hawaii–Aleutiana)


text:
Ferdinand Marcos
- Para iti dadduma pay a kaipapanan wenno artikulo maipapan iti Ferdinand Marcos, kitaen ti Ferdinand Marcos (panangilawlawag).
Ni Ferdinand Edralin Marcos (Septiembre 11, 1917–Septiembre 28, 1989), maysa nga Ilokano, ti maikasangapulo a presidente ti Filipinas a nagserbi manipud idi 1965 agingga iti 1986. Nagbalin a diktador idi mangrugi iti maikadua a panagakemna iti kinapresidente tapno maiturayanna ti pagilian, babaen ti panangipaulogna iti Linteg Militar idi 1972 ken panangipasdekna iti "Baro a Kagimongan" (Ingles: New Society; Tagalog: Bagong Lipunan). Ngem napatakkias ni Marcos iti puesto idi 1986 babaen ti Rebolusion iti Edsa kalpasan a nagrebelde ti dua nga Ilokano a nangangato nga opisial ti turay, ti Ministro ti Salaknib a ni Juan Ponce Enrile ken Heneral Fidel V. Ramos, ket kimmapponda kenni Corazon Cojuangco Aquino (balo ni dati a Senador Benigno S. Aquino a napapatay idi 1983), a nagbalin a presidente kalpasanna.
Naipasngay ni Marcos idiay Sarrat, Ilocos Norte, anak da Mariano Marcos ken Josefa Edralin. Idi 1937, bayat ti panageskuelana iti kinaabogado idiay Universidad ti Filipinas, naidarum ni Marcos ta napabasol a nangpapatay ken ni Diputado Julio Nalundasan, maysa a karibal ni tatangna a Mariano iti politika. Naibalud idi Nobiembre 1939, ngem nagkiddaw iti Korte Suprema iti Filipinas a depensaanna a bukod ti bagina, ket nangabak iti kasona iti sumaruno a tawen.
Nagturpos idiay Unibersidad iti Filipinas, ken nakaala iti kangatuan nga average iti panag-eksamen para kinaabogado (bar) iti Filipinas idi 1940.
Iti ud-udi a paset ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat, nagserbi ni Marcos a soldado iti Siiigam a Buyot iti Filipinas. Kalpasan ti gubat, nagbalin a katulongan ni Presidente Manuel Roxas manipud 1946 agingga iti 1947, ken miembro pay iti Kamara dagiti Pannakabagi (1949-59), ken kas senador (1963-65) a nangidauluanna iti Senado iti Filipinas kas presidente. Idi 1954, nagkasarda kenni Imelda Romualdez, maysa a Bisayana a tubo iti Leyte, a timmulong ken ni Marcos iti naballigi a panagkampaniana para iti presidente.
Kalpasan a saan nga innaganan ti Partido Liberal ni Marcos a kas opisial a kandidatoda para iti presidente, immakar isuna iti Partido Nacionalista, a nangpili kenkuana a kandidatoda a kadua ni Fernando Lopez a para iti bise presidente. Inabakda ti situtugaw idi a pangulo ken kandidato manen a ni Diosdado Macapagal kasta met ti para bise presidente a ni Genaro Magsaysay, iti eleksion idi 1965.


text:
Social Amelioration Program (SAP) Beneficiary Payout
Naaramid iti 3 aldaw a pay-out dagiti benipisyaryo iti Emergency Subsidy iti gatad a 5,500 manipud iti Social Amelioration Program (SAP) iti DSWD.
Maysa kadagiti immawat ni lolo Ricardo Ganaden, umindeg iti Brgy Poblacion, Suyo, Ilocos Sur numan pay isuna ket agkasapulan met ngem inpabus-oy na ti para kenkuana a maited iti sabali a mas nakarkaro iti kasasaad panagbiag na. Ni Apo Dios iti mangisubli iti ad adu pay a bendisyon kenka lolo🙏🙏🙏
#NAPINTAS Pamilya program
#Bayanihan to Heal As One💖💖💖


text:
Kazuo Ishiguro
Ni Kazuo Ishiguro (nayanak idi 8 Nobiembre 1954) ket ti nangabak iti Premio Nobel nga Ingles a nobelista, mannurat iti senario, ken mannurat iti ababa a sarita. Isu ket naiyanak idiay Nagasaki, Hapon; ti pamiliana ket immalisda idiay Inglatera idi 1960 idi isu ket agtawen iti lima. Nagturpos ni Ishiguro manipud iti Unibersidad ti Kent iti grado ti titulo iti Ingles ken Pilosopia idi 1978 ken nakagun-od iti master manipud iti kurso iti kreatibo a panagsurat idiay Unibersidad ti East Anglia idi 1980.
Naikeddeng ni Ishiguro a kas maysa kadagiti naselebraduan a mannurat iti piksion iti lubong iti agsasao iti Ingles, ken nakaawat isuna kadagiti uppat a nominasion iti Premio Man Booker, ken nangabak iti dayta a gunguna idi 1989, para itinobelana iti The Remains of the Day. Ti nobela ni Ishiguro idi 2005 iti Never Let Me Go, ket ninaganan idi babaen ti Time a kas ti kalaingan a nobela iti dayta a tawen, ken nairaman idi iti listaan ti magasin kadagiti 100 a kalaingan a nobela iti pagsasao nga Ingles a naipablaak idi baetan ti 1923 ken 2005. Dimmakkel iti pamilia a Hapon idiay Nagkaykaysa a Pagarian ket nangruna iti panagsuratna, gapu ta nangipakabael kaniana, ken kinunana, ti panagkita kadagiti panag manipud iti sabali a perpektibo kadagiti adu a Briton a kakaduana.[4] Ti maikapito a nobelana iti The Buried Giant, ket naipablaak idi 2015.
Idi 2017, ginungunaan ti Sueko nga Akademia ni Ishiguro iti Premio Nobel iti Literatura, ken inpalawagda isuna iti dakamatna a kas maysa mannurat "nga isu, kadagiti nobela iti nalatak a puersa ti panagrikna, ket nanglukat iti dariwangwang iti kaunegan iti alliaw a kapanunotantayo ti pannakaikapet iti lubong".[5]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Internet Movie Database (iti Ingles), panangilasin ti IMDb nm0410958, Wikidata Q37312, naala idi 17 Oktubre 2015
- ^ SNAC; naala idi: 9 Oktubre 2017.
- ^ https://brockhaus.de/ecs/julex/article/ishiguro-kazuo; naala idi: 9 Oktubre 2017.
- ^ "Kazuo Ishiguro keeps calm amid Nobel Prize frenzy". BBC. 6 Oktubre 2017.
- ^ "The Nobel Prize in Literature 2017 – Press Release". Nobel Prize. Naala idi 5 Oktubre 2017.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Kazuo Ishiguro iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig ken ni Kazuo Ishiguro iti Wikiquote (iti Ingles)


text:
Svalbard
Ti Svalbard ket maysa a purpúro idiay Artiko, a nagbuklan ti kaamianan a paset iti Norwega. Mabirukan daytoy iti amianan iti kangrunaan a daga ti Europa, ti tengnga a nagbaetan ti kangrunaan a daga ti Norwega ken ti Amianan nga Ungto. Dagitoy a grupo ti is-isla ket nakasakopda manipud iti 74° aginggana iti 81° amianan a latitud (ti kaunegan ti Sirkulo ti Artiko), ken manipud ti 10° aginggana ti 35° daya longitud. Ti Spitsbergen ket isu ti kadakkelan nga isla, a sarunuen babaen ti Nordaustlandet ken Edgeøya. Ti administribo a sentro ket ti Longyearbyen, ken dagiti pagtaengan ket mairaman ti Ruso a pagminaan a komunidad ti Barentsburg, ti pagsukisokan a komunidad iti Ny-Ålesund ken ti pagminaan a lugar iti Sveagruva. Ti purpuro ket tinurayan babaen ti Gobernador iti Svalbard.
Dagiti isla ket immunada a maus-usar a kas balienero a kampo idi maika-17 ken maika-18 a siglo, a ti kalpasanna ket pinanawan da dagitoy. Ti Panagmina ti karbon ket nangrugi iti damo ti maika-20 a siglo, ken addaan dagiti permanente a komunidad ti naipabangon. Ti Tulag a Spitsbergen iti 1920 ket maibigbigan na ti Noewego a panakaturay, ken ti 1925 Svalbard a Tignay ket nagpabalin ti Svalbard a napno a paset iti Pagarian iti Norwega. Daytoy a tignay ket isu pay ti nagpabangon ti Svalbard a kas nawaya a sona ti ekonomia ken maysa a demilitarisado a sona. Ti Norwego a Store Norske ken ti Ruso nga Arktikugol ket isuda laeng dagiti agminmina a kompania ti nabati kadagitoy nga is-isla. Ti panagsukisok ken turismo ket isun ti nagbalin a kangrunaan nga industria. Dagiti dua a kangrunaan a pasilidad ti panagsukisok ket ti Unibersidad a Sentro idiay Svalbard ken ti Svalbard Global Seed Vault. Awan dagiti kalkalsada a mangisilpo kadagitoy a pagtaengan; imbes ket agususarda iti niebe a pagluganan, eroplano, ken banbanka nga agserserbi a pagluganan kadagitoy a komunidad. Ti Eropuerto ti Svalbard , Longyear ket agserserbi a kas ti kangrunaan a pagsangladan kadagiti dadduma a paset ti Europa.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Ti populasion kadagiti pagtaengan. Svalbard". Dagiti estadistika ti Norwega. 22 Oktubre 2009. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2018-12-25. Naala idi 24 Marso 2010.
- ^ "The .bv and .sj kangtuan nga agpang a pagturayan". Norid. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2010-01-23. Naala idi 24 Marso 2010.


text:
2012
Ti tawen idi 2012 (MMXII) ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Domingo iti kalendario a Gregoriano (dominikal a letra AG), ti maika-2012 a tawen kadagiti panangikeddeng ti Kadawyan a Panawen (CE) ken Anno Domini (AD), ti maika-12 a tawen ti maika-3 a milenio, ti maika-12 a tawen iti maika-21 a siglo, ken ti maika-3 a tawen iti dekada ti tawtawen ti 2010.
Dagiti Nagkaykaysa a Pagilian a Sapasap a Gimong (Ingles: United Nations General Assembly) ket nangiparangarang a ti 2012 ket Sangalubongan a Tawen iti Mannakitinnulong.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Enero 13 - Enero 22 - Ti umuna a Panawen ti lamlam-ek nga Olimpiada dagiti Kinaagtutubo a maaramid to idiay Innsbruck, Austria.
Pebrero[urnosen | urnosen ti taudan]
Marso[urnosen | urnosen ti taudan]
Abril[urnosen | urnosen ti taudan]
Mayo[urnosen | urnosen ti taudan]
Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
Hulio[urnosen | urnosen ti taudan]
Agosto[urnosen | urnosen ti taudan]
Septiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
Oktubre[urnosen | urnosen ti taudan]
Nobiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Pebrero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero 1 – Wisława Szymborska, Polako a mannurat, nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura (naipasngay 1923)
- Pebrero 11 – Whitney Houston, Amerikana a kumakanta ken aktres (naipasngay 1963)
Mayo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mayo 16 – Ernie Chan, Filipino-Amerikano nga artista iti komiks (naipasngay 1940)
Hulio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hulio 8 – Ernest Borgnine, Amerikano nga aktor (naipasngay 1917)
- Hulio 9 – Dolphy, ari ti komedia manipud idiay Filipinas (naipasngay 1928)
Agosto[urnosen | urnosen ti taudan]
- Agosto 25 – Neil Armstrong, Amerikano nga astronauta (naipasngay 1930)
Oktubre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Oktubre 8 – Marilou Diaz-Abaya, Filipina a direktor ti pelikula (naipasngay 1955)
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti 2012 iti Wikimedia Commons


text:
Manipud iti Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Manuel L. Quezón Nagakem Nobiembre 15, 1935 – Agosto 1, 1944 Bise Presidente Sergio Osmeña Inunaan ni Emilio Aguinaldo Sinaruno ni José P. Laurel de facto Nagakem Agosto 29, 1916 – Nobiembre 15, 1935 Inunaan ni Naibangon ti puesto Sinaruno ni Manuel Roxas Nagakem Oktubre 16, 1916 – Nobiembre 15, 1935 Nagserbi kenni: Vicente Ilustre (1916–1919) Antero Soriano (1919–1925) José P. Laurel (1925–1931) Claro M. Recto (1931–1935) Inunaan ni Naibagon ti puesto Sinaruno ni Naibangon ti puesto Nagakem Nobiembre 23, 1909 – Oktubre 15, 1916 Agserserbi kenni Benito Legarda (1909–1913) and Manuel Earnshaw (1913–1916) Inunaan ni Pablo Ocampo Sinaruno ni Teodoro R. Yangco Nagakem Oktubre 16, 1907 – Nobiembre 23, 1909 A kas Daulo ti Kaaduan ti Gimong ti Filipinas Nagakem Oktubre 16, 1907 – Oktubre 16, 1916 Inunaan ni Naibangon ti puesto Sinaruno ni Filemon Perez Nagakem 1906–1907
Naiyanak (Agosto 19, 1878 1878-08-19) Baler, Filipinas Natay Agosto 1, 1944 (1944-08-01) (tawen 65) Saranac Lake, Estados Unidos Nakaipunpunan Quezon Memorial Circle, Ciudad ti Quezon, Filipinas Partido ti politika Partido Nasionalista Dadduma a kumadduaan iti politika Partido Demokrata A(s)sawa Aurora Aragón Annak Ma. Aurora Quezon Maria Zeneida Quezon-Avanceña Manuel L. Quezon, Jr. Luisa Corazon Paz Quezon Alma mater Colegio de San Juan de Letran University of Santo Tomas Pirma
Ni
Manuel Luis Quezón y Molina (Agosto 19, 1878 – Agosto 1, 1944) ket nagserbi a presidente ti Mankomunidad ti Filipinas manipud idi 1935 aginggana idi 1944. Isu ti immuna a Filipino a nangipangulo ti gobierno iti Filipinas. Ni Quezón ket naipakpakinakem babaen kadagiti adu a Filipino nga isu ti maikadua a Presidente ti Filipinas, kalpasan ni Emilio Aguinaldo (1897–1901).
Dagiti midia a mainaig ken ni iti Wikimedia Commons Manuel L. Quezon


text:
Pagsasao a Danau
Ti pagsasao a Danau (Danaw) ket ti maysa pagsasao a Mon–Khmer ti Myanmar (Burma). Daytoy ti kaaduan a managbaliw a kameng ti sanga a Palaungiko (Sidwell 2010). Ti Danau ket insasao babaen dagiti agarup a 1,000 a tattao iti asideg ti Aungban, Kalaw Township, estado ti Shan.[1] Ti Danau /dənɔ/ ket Birmano a pannakaibalikas ti etnonimo; balikasen met dagiti Danau ti grupo ti etnikoda ken ti pagsasao a kas /tʰənɔʔ/. Ti maysa maawat a karuay ket /kənɔʔ/. Ti Danau ket maysa paaweng a pagsasao nga agraman kadagiti uppat nga aweng.[2]
Ti Danau ket dagiti bassit laeng nga ammo a grupo ti etniko idiay Myanmar, ken iti pay asideg nga ili ti Aungban, daytoy ket kadawyan nga allilawen dagiti tattao daytoy a grupo iti lokal a kaaduan a Danu. Segun kadagiti historikala a pannakaibagbaga, dagiti Danu ket nagserbida a kas dagiti pumapana para ken ni Ari Alaungpaya, nga isu ti nagpundar iti Dinastia a Konbaung idi maika-18 a siglo. Nagtaeng dagiti Danu iti rehion ti Pindaya kalpasan idi nagsublida kadagiti gubat idiay Tailandia,[3] ken agsaoda iti karuay ti Birmano a naiduma babaen ti bassit a pagiddiatan iti panangibalikas. Iti sabali met dagiti Danau ket agsasaoda iti kompleto a sabali a pagsasao nga Austro-asiatiko, nga addaan kadagiti nadumaduma a binuloda a balikas manipud iti Birmano (ken kanungpalan pay a manipud iti Pali babaen ti Birmano).
Kangruaan a nagtataeng dagiti Danau kadagiti purok ti Taungbohla, Thaethit, Htinyugon, Chaunggya ken Naung In, iti asideg a distansia kadagiti ili ti Aungban ken Heho. Gapu ta dagitoy a purok ket napalikmutan babaen dagiti purok ti Pa'O, makasao met dagiti tattao a Danau iti Pa'O ken makasaoda pay iti Birmano. Uray no bassit laeng ti bilang ti populasion dagiti agsasao iti Danau, nabiag ti pagsasao ket naisursuro daytoy kadagiti ubbing. Ti agdama a kasasaad ket maigiddiat iti padto nga imbaga babaen ti lingguista a ni Gordon H. Luce idi 1965, nga idi ket tinawtawaganna ti Danau a kas 'matmatayen' a pagsasao.[4]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c Danau iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Si, Aung (2014) Danau. In: The Handbook of Austroasiatic Languages. M. Jenny & P. Sidwell (eds.). pp. 1104–1141. Brill, Leiden.
- ^ "Archive copy" (PDF). Naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 2013-07-28. Naala idi 2018-09-24.
{{cite web}}: Panagtaripato ti CS1: naiyarkibo a kopia a kas titulo (silpo)
- ^ Luce, Gordon (1965). "Danaw, a dying Austroasiatic language". Lingua. 14: 98–129. doi:10.1016/0024-3841(65)90038-0.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ti preliminario a dokumentasion ti Danau, ti maysa naisagmak a pagsasao ti Myanmar (Burma) Naiyarkibo 2016-03-22 iti Wayback Machine
- Aung Si. 2014. Documentation of Danau, an endangered language of Myanmar (Burma). Arkibo dagiti Naisagmak a Pagsasao.
- Aung Si. 2014. Documenting Bird Names in Danaw. Presentasion ti komperensia, SEALS 24.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Arkibo ti ELAR iti Dokumentasion ti Danau


text:
Papa Marcelo II
Ni Papa Marcelo II (6 Mayo 1501 – 1 Mayo 1555), naipasngay a kas ni Marcello Cervini degli Spannochi, ket isu ti Papa manipud idi 9 Abril 1555 aginggana idi 1 Mayo 1555, nga isu ti nagsukat kenni Papa Julio III. Sakbay a nagbalin a Papa isu ket maysa idi a Kardinal-Padi ti Santa Croce idiay Gerusalemme. Isu ti kinaudi a Papa a nagpili nga agtaginayon ti nakaipasngayan a naganna a kas ti panagturay a naganna kalpasan ti pannakaipangatona. Kalpasan idi pimmusay, nagpauten ti 415 tawtawen sakbay a ti maysa a Papa ket agpili ti nagan nga adda ti ordinal a bilang ti basbassit ngem IV (Juan Pablo I).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Papa Marcelo II iti Wikimedia Commons


text:
Moncada, Tarlac
Ti Moncada ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Tarlac iti Filipinas.
Dagiti baranggay Urnosen
Ti ili ti Moncada ket nabingbingay a politikal iti 37 a barbaranggay.[2]
- Ablang-Sapang
- Aringin
- Atencio
- Banaoang East
- Banaoang West
- Baquero Norte
- Baquero Sur
- Burgos
- Calamay
- Calapan
- Camangaan East
- Camangaan West
- Camposanto 1 Norte
- Camposanto 1 Sur
- Camposanto 2
- Capaoayan
- Lapsing
- Mabini
- Maluac
- Poblacion 1
- Poblacion 2
- Poblacion 3
- Poblacion 4
- Rizal
- San Juan
- San Julian
- San Leon
- San Pedro
- San Roque
- Santa Lucia East
- Santa Lucia West
- Santa Maria
- Santa Monica
- Tolega Norte
- Tolega Sur
- Tubectubang
- Villa
Demograpia Urnosen
Dagiti nagibasaran Urnosen
- ^ Municipality of Moncada | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Tengnga a Luzon Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion III (Tengnga a Luzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion III (Tengnga a Luzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion III (Tengnga a Luzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion III (Tengnga a Luzon)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Tarlac". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo Urnosen
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Papa Eleuterio
Ni Santo Papa Eleuterio (Griego: Eλeuθέpιoς) ket isu ti Obispo ti Roma manipud idi agarup a 174 aginggana idi 189 (dagiti Batikano a siudad ti 171 wenno 177 aginggana idi 185 wenno 193). Isu ket naipasngay idi idiay Nicopolis idiay Epirus. Ti naganna ket kaibuksilan ti Griego para iti nawaya.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Daytoy nga artikulo ket mangiramraman kadagiti testo manipud ti publiko a pagturayan ti Katoliko nga Ensiklopedia.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Papa Eleuterio iti Wikimedia Commons


text:
Bremen
Ti Siudad a Munisipalidad ti Bremen (Aleman: Stadtgemeinde Bremen, Panangibalikas nga Aleman: [ˈbʁeːmən] (dengngen)) ket maysa a Hanseatika a siudad idiay amianan a laud ti Alemania. Daytoy ket maysa a komersio ken industria a siudad nga adda dagiti nangruna a puerto idiay Karayan Weser, ti Bremen ket paset ti Bremen-Oldenburg a metropolitano a lugar (2.4 a riwriw a tattao). Ti Bremen ket isu ti maikatlo a kaaduan ti populasion a siudad idiay Akin amianan nga Alemania ken ti maikasangapulo idiay Alemania.
Ti Bremen ket adda ti 60 km (37 mi) iti abagatan manipud ti sabangan ti Karayan Weser idiay Baybay Amianan. Nga adda ti Bremerhaven idiay asideg ti sabangan, dagitoy dua ket buklenda dagiti estado ti Bremen (opisial a nagan: Freie Hansestadt Bremen - Nawaya a Hanseatika a Siudad ti Bremen).
Dagiti nagibasaran Urnosen
- ^ "Bevölkerungsentwicklung im Land Bremen" (PDF). Statistisches Landesamt Bremen (iti Aleman). Hunio 2021.


text:
Saeculum obscurum
Ti Saeculum obscurum (Latin: ti Nasipnget a Panawen)iket isu ti nagan a naited iti paset ti panawen iti pakasaritaan ti papa idi las-ud ti maika-10 a siglo, idi rugi ti pannakaikabil ni Papa Sergio III idi 904 ken nagpaut kadagiti innem a pulo a tawtawen aginggana iti ipupusan ni Papa Juan XII idi 964. Iti las-ud iti daytoy a panawen, dagiti Papa ket napigsa a naimpluensiaan babaen ti nabileg ken madaksen nga aristokratiko a pamilia, ti Theophylacti, ken dagiti kabagianda.
Paset ti panawen[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti paset ti panawen ket immuna idi a naisalumina ken ninaganan babaen ti Italiano a Kardinal ken historiador iti simbaan a ni Caesar Baronius iti bukodna nga Annales Ecclesiastici idi maikasangapulo ket innem a siglo.[1] Ti nangruna a nangalaan ni Baronius para iti daytoy a pakasaritaanna para iti daytoy a paset ti panawen Liutprand ti Cremona. Dagiti dadduma nga eskolar ket pinetsaanda daytoy a paset ti panawen iti nalaw-lawa ken ak-akikid, ken dagiti sabali a termino, a kas ti Pornokarasia (Aleman: Pornokratie, manipud ti pornokratiā ti Griego ti "turay ti pampam").
Ti historiador a ni Will Durant ket nangibagbaga a ti paset ti panawen manipud ti 867 aginggana ti 1049 a kas ti "kasumbangir ti kinapapa".[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Church and Society in a Crisis Age: Tenth and Eleventh Century Europe babaen ni Harlie Kay Gallatin Naiyarkibo 2009-02-01 iti Wayback Machine.
- Ti naikabil para iti Liutprand ti Cremona ti Ensiklopedia Katoliko
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dwyer, John C. (1998). Church history: twenty centuries of Catholic Christianity. Mahwah, USA.: Paulist Press. p. 155. ISBN 0-8091-3830-1.
- ^ Durant, Will. Ti Panawen ti Pammati. New York: Simon ken Schuster. 1972. p. 537


text:
Papa Benedicto XIII
Ni Papa Benedicto XIII (2 Pebrero 1650 – 21 Pebrero 1730), ket naipasngay a kas ni Pietro Francesco Orsini, ken kalpasan daytoy Prayle Vincenzo Maria Orsini, O.P., ket isu idi ti papa manipud idi 1724 aginggana idi pimmusay.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ni Papa Benedicto X ket naipanunotan tatan a kas maysa a kontrapapa. Iti dayta a panawen, nupay kasta, daytoy a kasasaad ket saan a nabigbigan ken isu nga ti papa nga opisial a tinawtawagan ti Romano Katoliko a simbaan a kas ti maikasangapulo a pudno a Papa Benedicto ket nangala ti opisiala bilang XI, a saan a ti X. Daytoy ket nangipangato ti panagbilang kadagiti amin a sumarsaruno a Papa Benedicto babaen ti maysa. Ni Papa Benedicto XI-XVI ket, manipud ti opisial a panakakita, ti maikasangapulo aginggan ti maikasangapulo ket lima a papa iti daytoy a nagan.
- ^ http://www.treccani.it/enciclopedia/papa-benedetto-xiii_%28Dizionario-Biografico%29
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Papa Benedicto XIII iti Wikimedia Commons


text:
Kas panangtulong kadagiti kakabsat tayo a mannalon wenno dagiti “Silent Frontliners”, napasamak ti panakaiwaras ti abono kadagiti mannalon ti pagay ditoy ili tayo a Santa Lucia. Daytoy ket babaen ti panangidaulo ti nasiglat ken naalibtak nga ama ti ili, Hon. Joseph Simon B. Valdez. Kadwana ti nasao nga ganuat dagiti nasaririt nga Konsehales ti ili nga idadauluan ni Vice Mayor Eduardo Toquero. Kadwada pay dagiti nagaget nga staff ti Municipal Agriculture’s Office babaen ti panangilulangalong ni Municipal Agriculturist Ronald Hernaez.
Ti nasao nga programa ket napunduan manipud ti RA 7171 Municipal Share nga aggatad ti Php 8 million.
Siraragsak a inawat dagiti mannalon ti pagay gapu ti nabara a suporta ti lokal a gobyerno kadagiti mannalon ditoy ili tayo a Santa Lucia.
Daytoy a programa ken tinawen nga maar-aramid, ta patyen unay dagiti agrebbeng nga opisyales ti ili, nga dagiti kakabsat mannalon ket isu da Sanggir ti Pagilian.


text:
Kategoria:Dagiti plantilia a maisengngat
Dagiti subkategoria
Daytoy a kategoria ket addaan laeng iti sumaganad a subkategoria.
Pampanid iti kategoria "Dagiti plantilia a maisengngat"
Dagiti sumaganad a 11 a panid ket adda iti daytoy a kategoria, manipud iti 11 a dagup.
I
- Plantilia:Infobox ahensia ti gobierno
- Plantilia:Infobox bagi ti danum
- Plantilia:Infobox biblioteka
- Plantilia:Infobox dissuor
- Plantilia:Infobox nasalakniban a lugar
- Plantilia:Infobox parke
- Plantilia:Infobox porma ti daga
- Plantilia:Infobox rangtay
- Plantilia:Infobox simsimbolo ti lugar
- Plantilia:Infobox tanap


text:
BAGUIO CITY - Malamlamayan ita ti bangkay ti duwa a minero gapu iti gas suffocation sadiay Piket, Caponga, Tublay, Benguet.
Nabigbig dagitoy ada Francis Sagudin, agtawen iti tallopulo ket siyam , tubo ti Batan, Kabayan, Benguet ken ni Marlon Agsalo, agtawen iti duwapulo ket maysa, tubo ti Betwag Caponga , Tublay, Benguet ken pada nga awanan iti asawa bayat a nabigbig ti agtagikua iti nasao a pagminasan ani Elvis Depaynos, agtawen iti tallopulo ket innem , tubo ken residente ti Shilan, La Trinidad, Benguet.
Sigun kenni PS/Supt. Rolly Albino, Chief of Police ti Tublay Municipal Police Station, agarup alas kuwatro ti malem idi kalman nga simrek iti pagminasan dagiti biktima ken rinumuarda iti pasado ala sais ti malem.
Maibasar iti report, nagsubli ni Sagudin iti uneg ti pagminasan gaputa adda ti nalipatanna, idi saan a mauray ni Agsalo ni Sagudin ket sinurotna iti uneg ti pagminasan ken ditan metten a napasamak ti nasao nga insidente.
Maipalagip nga immunan a nagbalaag ken sinuspinder ni Benguet Governor Nestor Fongwan ken Mines and Geosciences Bureau (MGB) - Cordillera ti operasyon dagiti Small Scale Mining iti probinsiya ti Benguet gapu iti agtultuloy a panagbayakabak ti tudo nga ituntunda ti southwest monsoon.


text:
LA UNION - Dead on arrival iti Ilocos Training Regional & Medical Center iti syudad ti San Fernando, ti maysa a senior citizen kalpasan a pinaltogan ti riding in tandem idiay Barangay Paringao, Bauang, La Union.
Nabigbig iti biktima a ni Antonio Niu, 62, addaan asawa, residente ti nasao a lugar.
Iti pannakiuman ti Bombo Radyo iti misis a ni Josie Niu, kinunana a nagturong ti asawana iti taltalon iti likod ti balayda, tapno agiwayway kadagiti taraken a kalding ken pakanen kadagiti papalloten a manok.
Segun kenkuana, nakitana ti riding in tandem, ngem saanna nga impagarop a ti maysa kadagiti bimmaba iti motorsiklo nga awanan iti plate number ket isu ti mangpalpaltog iti asawa na.
Dagus daytoy a nagturong iti nakapasamakan ti insidente ket ditanan a naimatangan ti nakadasay a misterna a dara-dara ken addaan tama iti paltog iti barukongna.
Iti panagresponde ti Bauang PNP ken SOCO, nakarekobre dagitoy iti dua a fired catridge ti cal. 45 nga addan iti kustodiya ti crime laboratoy para iti eksaminasyon.
Inaklon met ni Mrs. Niu nga adda ti maipagarop a nakarikyar ti biktima sakbay a napasamak ti krimen.
Inladawanna met ti nakitana a nangpaltog iti asawana a nakuttong, nakasuot iti kapote, ken naka helmet.


text:
Riyaw ti Baggao
Pusa laeng kuma ti agriyaw, ti agikkis a napalalo tapno mauksot dagiti riniburibo nga sasaibbek wenno sensentimiento. Ngem di kuma ngarud met masursurwan ti mismo nga ili wenno umili ti agbaringkwas ti sao tapno maleppedenna dagiti agay ayos nga saksakit ti nakem?
Monday, January 11, 2010
Thursday, September 3, 2009
Panagpasyar ko't Monterey California
Ti liwliwa, puseg ken pintas ti Monterey, CA,
Lauden 'toy naringgor a panagmaymaysa
Datao ditoy Dixon. Kadua dagiti gagayyem,
Tallo nga oras met ti panagpasalakan sadiay,
Ti pinagipulong iti adayo. Awan babawi nga umadayo manen,
Kasla agganat a makabaddek ti sabali a disso
Ngem pareho met laeng a langa ti kalkalsada,
Ti babbalay, ti banbantay wenno baybay
A pangsullat kadaytoy nabuttawan a namnama.
Inuksot manen ti aglawlaw 'tay siddaaw,
Agiduron paruar ti ragsak, mangpadpaddissaag ti alikuteg
Iti lugan ken mangpalpalittaak ti kamera
A mangipigpigket kadagiti isem tunggal panagpasyar sadiay.
Duapulo ken maysa a liwliwa, agsasaruno a nangindayun
Kadagiti katawa--a kasla Patapat, Ilocos Norte-- nga immuleg
Iti disso ti kapanunotan. Sadiay, sangapulo-ken-pito milya a dalan
Rinambakak manen ti iyaadayo, ti panagbaddek iti tiwel, welwel ken tiweng
Ti kapanunotan manipud sadiay ili a nakaiyanakan.
Napanunotko: adda met kastoy mi idiay ilik:
Nakarkaro pay ti dungngo ken apgad ti danum
Iti sileng iti kudil ti kabatoan ken kadaratan.
Naprespresko pay ti angin nga bumisongbisong kadagiti pingpeng,
Napigket, naayayo pay kadagiti turog dagiti bulong ken masmasetas.
Ngem adayonakon sadiay. Adayon sadiay.
Saanen magaw-at toy panunot ti tayab dagiti Agila iti malem.
Saanen a magawat toy pusok tay lagto dagiti lames iti karayan.
Adayon ti nasangpetak. Kasla kadagiti allon ditoy Monterey,
sumapsaplit laengen a lagip tay balay-kabbalayko.
Friday, July 31, 2009
Tuesday, July 22, 2008
Thursday, June 5, 2008
Friday, January 11, 2008
Pallabbet ya Migrante
Makkaraempake ya tolay,
Kan rikna, kan iliw, kan arapaap,
Nga aru ya kwartu nga ilabbet,
Nga arun ya naurnung para kinnira nga sumarabu
Inggana kakkapitwa da ankel Insong kan bakulud
Ya pansaw yaw kerandamman. H’nyan imported nga kape,
Nga gattak. Napunnun ya karton kan ham, fabangug,
Sinnun, sapatut y aru nga patenap.
H’nyan pattukaranin y itang, selfon ya waji ira,
Sakkalang, aritut y inang inggana kattu kaanakan ira
Y ararayyu nga kakkapitwa. Kumpleto dan ngammin.
Nekkan dan ngammin. Meskwela dan ngammin.
Makagatang dan kan talun, kan pattalun.
Makagatang dan kan solar, kan nakasta nga pannaidan.
Makkaralabbet ya nonot kannay.
Makkarakayab ya donggok
Kan tangatang, kanyaw lawan ya benta.
Makkarasirig ya iliw, maski isa laman
Ya kolor y langit, maski ammu na
Nga awan bullalayaw kan Dixon.
Kakkurug balattan nga mas arayyu ya talyaw ya futo
Kesa walay nga sirag.
Kakkurug balattan nga mas umarayyun ya tolay.
Kakkurug balattan nga mas umarayyun
Ta materyallin ngammin nga fattoli
Kas issa nga migrante,
Hanni maitun ya kakkurug nga pallabbet?
Panagawid ti Migrante
Agkarabakasyon ti panunot idiay Baggao
Agkaraempake datao
iti rikna, iti iliw, iti arapaap
nga adu nga kwarta ti iyawid,
Nga adun ti naipundar para kadagiti sumarabo,
Inggana kakkasinsin da uncle Insong diay bantay
Iti murdong ti lagip. Addan imported nga kape,
nga gatas. Napnon toy kahon iti ham, bangbanglo,
Luplupot, pantalon, sapatos ti adu nga tagainep.
Addan stereo ken relo ni itang, selfon kadagiti kabagis,
Singsing ken kwintas ni inang ingana kaanakan
Ti nakaatiddog nga kaputotan. Kumpleto da amin
Iti sarabo. Maikkan da amin, mapabasa da pay amin
Makagatang da ti daga, ti talunen, ti pagtalun,
Makagatang da ti solar, ti disente nga pagnaedan.
Agkaraawid ti panunot sadiay
Tayab nga tayab ti mulengleng
idiay tangatang, dita ruar ti tawa.
Sirep nga sirep toy iliw uray pay agmaymaysa
ti kolor ti langit, uray pay ammo na
nga awan bullalayaw ditoy Dixon.
Pudno gayam nga ad-adayu ti talyaw ti puso
Ngem ti walay nga sirig.
Pudno gayam nga mas umad-adayon datao.
Pudno gayam nga mas umad-adayon
ta materyal metten ti isusubli.
Kas maysa a migrante
Kasano kadi itan ti pudpudno nga panagawid?
Wednesday, January 9, 2008
first itawes attempt
Ya nonot eh ergo. Meergo.
Ya ergo eh nonot nga akkaralabbet,
Mari megawid, mari ira um-umang kanyaw
Ya nahan y arubayan,
Tu kolor da nga mangededdan kan tukar
kan ergo, kanyakan nga mergo,
kanyakan nga itawit.
Apay nga saanak makasurat ti itawes
Ti nakem ket sao. Agsasao.
Ti sao ket nakem: Nanakman, agkaraawid.
Saan maigawgawid, saanda kayat ti sumangbay ditoy
Dagiti nagan ti aglawlaw,
Dagiti kolor nga mangmangted ti tukar
Ti sarita, kanyak nga agsarsarita,
Kanyak nga itawes.