text:
Polbora
Ti polbora ket isu ti immuna a kimiko nga eksplosibo ket ti is-isu laeng a naam-ammuan aginggana idi maika-19 a siglo. Daytoy ket ti panaglalaok ti asupre, uging, ken nitrato ti potasio (a ti asupre ken ti uging ket isu dagitoy ti agtigtignay a kas dagiti sungrod, bayat a ti nitro ket agob-obra a kas ti oksidante.[1][2] gapu kadagiti panaguram a tagikuana ken ti gatad ti pudot ken ti tomo ti alingasaw a mapataudna, ti polbora ket kaaduan a naus-usar a kas ti allin kadagiti paltog kenlaok dagiti palpalibang.
Ti polbora idi segun ti kaaduna a konsenso dagiti akademiko, ket naimbento idi maika-19 a siglo idiay Tsina,[3] ken ti kasapaan a nairehistro a naisurat a pormula para iti polbora ket naiparang iti teksto ti Song a Dinastia idi maika-11 a siglo, ni Wujing Zongyao.[4] Daytoy a pannakaduktal ket nakaiturongan ti pannakaparnuay ti palpalibang ken dagiti nasapa nga armas ti polbora idia Tsina. Kadagiti simmaruno a siglo kalpasan ti Insik a pannakaduktal, dagiti armas ti polbora ket nangrugrugin a nagparang iti Muslim a lubong, Europa, ken India. Ti teknolohia ket naiwarwaras manipud idiay Tsina babaen ti Tengnga a Daya wenno Sentral nga Asia, ken kalpasanna idiay Europa. Ti kaasapaan nga Akinlaud a pannakaibaga ti polbora ket nagparang kadagiti teksto a naisurat babaen ti Ingles a pilosopo a ni Roger Bacon idi maika-13 a siglo.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Jai Prakash Agrawal (2010). High Energy Materials: Propellants, Explosives and Pyrotechnics. Wiley-VCH. p. 69. ISBN 978-3-527-32610-5.
- ^ David Cressy, Saltpeter: The Mother of Gunpowder (Pagmalditan ti Unibersidad ti Oxfords, 2013)
- ^ Jack Kelly Gunpowder: Alchemy, Bombards, and Pyrotechnics: The History of the Explosive that Changed the World, Perseus Books Group: 2005, ISBN 0465037224, ISBN 9780465037223: pp. 2–5
- ^ Chase 2003:31 : "ti kasapaan a kadagiti nabati a pormula para iti polbora ket mabirukan idiay Wujing zongyao, ti obra ti militar manipud idi agarup a 1040"
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Chase, Kenneth (2003), Firearms: A Global History to 1700, Pagmalditan ti Unibersidad ti Cambridge, ISBN 0-521-82274-2.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Polbora iti Wikimedia Commons


c: text/html

text:
Nailian a Biblioteka ti Israel
Ti Nailian a Biblioteka ti Israel (National Library of Israel – NLI; Hebreo: הספרייה הלאומית, romanisado: HaSifria HaLeumit; Arabiko: المكتبة الوطنية في إسرائيل), dati a Nailian ken Unibersidad a Biblioteka ti Hudio (Jewish National and University Library – JNUL; Hebreo: בית הספרים הלאומי והאוניברסיטאי, romanisado: Beit Ha-Sfarim Ha-Le'umi ve-Ha-Universita'i), ket ti biblioteka a nairegget iti panagurnong kadagiti gameng ti kultura iti Israel ken iti tawid ti Hudio. Agtengngel iti biblioteka kadagiti ad-adu ngem 5 a riwriw a libro, ken mabirukan iti kampus ti Givat Ram iti Unibersidad ti Hebreo iti Herusalem.
Agtagikua ti Nailian a Biblioteka iti kadakkelan nga urnong iti Hebraica ken Judaica, ken repositorio daytoy dagiti adu a karkarna ken naisangayan a manuskrito, liblibro ken dagiti artipakto.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti pannakapundar ti Nailian ken Unibersidad a Biblioteka ti Hudio ket kapanunotan idi ni Joseph Chazanovitz (1844–1919). Ti kapanunotanna ket ti agpartuat iti maysa a "balay para kadagiti amin nga obra kadagiti amin a pagsasao ken dagiti literatura nga addaan kadagiti mannurat a Hudio, uray no agpartuatda kadagiti gangganaet a kultura." Nakaurnong ni Chazanovitz kadagiti agarup a 15,000 a tomo a kanungpalan a nagbalin a ti bugas ti biblioteka.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Nailian a Biblioteka ti Israel iti Wikimedia Commons

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
SIUDAD TI SAN FERNANDO, LA UNION – Maysa kadagiti espesyal nga paset iti 19th Cityhood Foundation Anniversary ti siudad ket ti Agri-Tourism Trade Fair a nangipasindayag kadagiti best agricultural products ti local villagers, nabingay iti 12 distrito, nga nalukatan para ti publiko sadiay sango ti City Hall idi Marso 11, 2017.
Ti 12 nga distrito ket binukel ti 59 nga barangay, naipakita dagiti produkto manipud ti Income Generating Projects (IGPs), maibilang ditoy ti lemongrass tea, native vegetables, fruits, sugarcane vinegar, ken bamboo handicrafts. Amin dagitoy ket naponduan ti city government.
Kadagiti kangrunaan nga mabirbiruk nga produkto ken exhibits ket prutas ken natnateng, dagiti nangusar ti organic fertilizers ken fishery products kas kuma ti home-made sardines, ken smoked fish.
Naipakita met iti trade fair ti kumpetisyun nga Pinaka-pinakbet nga isu ti kangrunaan nga vegetable ingredients para ti pinakbet Ilokano nga kadakkelan, kadagsenan, kaatidugan ken kabassitan.
Iti best cooking skills, malaksid ti aggapu ti barangay IGPs, maysa nga kumpetisyon nga IGP Fusion Cooking Contest, nga nausar dagiti residente ti IGPs tapno mapabro ti maysa nga cooked dish products.
Tema para daytoy nga tawen ket, “Sabay-sabay, Pantay-pantay” ket produkto ti transisyon ti siudad para ti baro nga bisyon: A people’s city whose citizens are economically and socially empowered, with a vibrant local economy, disaster resilient communities and competent leaders espousing fair play.
Maiwaragawag met ti best designed-booth, nga ti mangabak ket makagun-od ti premyo nga kwarta, manipud kadagiti 12 nga distrito intono Marso 17 a nairana iti “Liga ng mga Barangay” night program.
Rangta ti IGPs nga makaaramid ti good economic business environment kasta met nga mai-promote ti One Town One Product ti siudad.
Guest of honor ken speaker ni Director Daria Mingaracal ti Department of Trade and Industry a nangibaga kadagiti mannalon nga surwan ken pagadalen dagiti ub-ubing nga henerasyon ti pinagtalon tapno masustenar ti food production para iti masakbayan.
Binendisyunan ni Rev. Fr. Roberto Benito Collado, parish priest ti St. William the Hermit, dagiti 12 booths. Ti panaglukat ti trade fair ket kooperasyon da Mayor Hermenegildo “Dong” Gualberto, Vice-Mayor Alfredo Pablo R. Ortega, Board member Jay-jay Orros, City Councilors John Orros, Ernesto Rafon, Mario Lacsamana, Antonio Jucar, Department of Trade and Industry, City Agriculture, City Local Economy and Business Development, Information and Tourism, ken barangay officials ken empleado ti siudad.
Pormal nga maiselebrar ti Foundation Day inton Marso 20 kasta met agibus ti trade fair nu Marso 31. Erwin Beleo / ABN
CONTRACT SIGNING AGREEMENT OF LA TRINIDAD THERAPHY CENTER FOR CHILDREN WITH DISABILITIES
represented by Mayor ROMEO K. SALDA and Dr. ANTONETTE P. AGPAS, Health Service Office, herein after to as the party of the first part and...


text:
Pantar ti baybay
Ti pantar ti baybay wenno lessaad ti baybay datum a mangirepresenta ti natimbeng a katayag ti rabaw ti taaw (kasla ti tengnga a puntos a nagbaetan ti medio a nangato nga atab ken ti medio a nababa nga atab); naus-usar daytoy a kas ti alagaden iti panangipagarup ti kangato ti daga.[1] Ti pantar ti baybay ket addan pay ti nangruna a papel iti panaglayag iti baybay a kas ti grapika ti datum ken abiasion, a ti presion ti alagaden a pantar ti baybay ket inus-usar a kas ti panagrukod a datum iti altitud kadagiti lessaad ti panagpatayab. Ti panagduktal kadagiti napaut tu terminona a panagdumaduma iti medio a pantar ti baybay ket makasapul ti naannada panagrukod ngem maikated ti pakaammo iti panagbalbaliw ti klima. Ti pantar ti baybay ket mangsungbat kadagiti nadumaduma nga impluensia ket kaaduan a nagdumaduma kadagiti napalabas a heoliko a panawen. Iti agdama, ti pantar ti baybay ket ngumatngaton, a dagiti sientista ket nangidakamat a kas ebidensia a mangsuporta ti panirigan a ti pumudpudoten ti sistema ti klima.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ What is "Mean Sea Level"? Proudman Oceanographic Laboratory
- ^ Solomon et al., Technical Summary, Section 3.4 Consistency Among Observations Naiyarkibo 2018-11-02 iti Wayback Machine, iti IPCC AR4 WG1 2007; Hegerl et al., Executive summary, Section 1.3: Consistency of changes in physical and biological systems with warming Naiyarkibo 2017-05-14 iti Wayback Machine, iti IPCC AR4 SYR 2007.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Pantar ti baybay iti Wikimedia Commons


text:
Pagsasao a Wolio
Ti pagsasao a Wolio ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay Bau-Bau iti Isla Buton, iti abagatan a daya ti Sulawesi, Indonesia. Daytoy ket ammo pay a kas Buton, daytoy ti pagsasao ti panagtagilako ken ti dati a pagsasao ti korte ti Sultan iti Baubau. Ita nga aldaw, daytoy ket opisial a rehional a pagsasao; dagiti senias ti kalsada ket naisuratda iti Wolio a nausar ti sinuratan nga Arabiko.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Wolio iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)


text:
Istituto Centrale per il Catalogo Unico
The Sentral nga Instituto para iti Agmaymaysa a Katologo (Italiano: Istituto centrale per il catalogo unico) (wenno ti nabukel a nagan iti Sentral nga Instituto para iti Agmaymaysa a Katologo dagiti biblioteka ti Italia ken bibliograpiko a pakaammo) ket maysa nga Italiano nga ahensia ti gobierno a napartuat idi 1975 tapno sukatanna ti Centro nazionale per il catalogo unico (Nailian a Sentro ti Agmaymaysa a Katologo), nga isu met ket napartuat idi 1951 tapno mangipatakder ti agmaymaysa a katologo kadagiti amin a biblioteka ti pagilian.
Tatta nga aldaw, ti instituto ket mangimaton ti maysa a network ti ICT a tinawtawagan ti Serbisio ti Nailian a Biblioteka (Servizio bibliotecario nazionale, wenno SBN); daytoy ket sumungbat iti, ken agbalbalakad iti teknikal ken sientipiko iti Direzione Generale per i Beni librari, gli Istituti culturali ed il Diritto d'autore (Departamento ti liblibro, dagiti kultural nga instituto ken karbengan ti kopia) iti kaunegan ti Ministro ti Kultural a Tawid ken dagiti Aktibidad.


text:
WorldCat
Ti WorldCat ket ti maysa a naikaykaysa a katologo a mangibilang iti urnong dagiti 72,000 a biblioteka kadagiti 170 a pagilian ken teritorio[1] a makibinglay iti gobal a kooperatibo ti Online Computer Library Center (OCLC). Daytoy ket ipataray babaen ti OCLC Online Computer Library Center, Inc.[2] Dagiti agsuskribir a kameng dagiti biblioteka ket agtitinnulongda a mangtaripato iti database ti WorldCat, ti kadakkelan a bibliograpiko a database iti lubong. Ti OCLC ket mangaramid a nawaya a magun-od ti WorldCat kadagiti biblioteka, ngem ti katologo ket isu ti pundasion para kadagiti sabali serbisio ti suskrision ti OCLC (kas ti panagbibingay kadagiti rekurso ken ti panagtaripato ti urnong).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Inside WorldCat". Online Computer Library Center. Naala idi Pebrero 11, 2018.
- ^ "What is WorldCat?". worldcat.org. Naala idi 13 Pebrero 2015.


text:
Hulio 29
Ti Hulio 29 ti maika-210 nga aldaw ti tawen (maika-211 kadagiti bisiesto a tawen) iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 155 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1900 – Eyvind Johnson, Sueko a mannurat, nagungunaan iti Premio Nobel iti Literatura (pimmusay 1976)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1890 – Vincent van Gogh, pintor nga Olandes iti Olanda (naipasngay 1853)
- 1983 – David Niven, Ingles nga aktor (naipasngay 1910)


text:
Sumba
Ti Sumba (Indones: Pulau Sumba) ket timaysa nga isla iti akinday nga Indonesia, daytoy ket maysa kadagiti Is-isla Basbassit a Sunda, ken adda daytoy idiay probinsia ti Daya a Nusa Tenggara. Ti Sumba ket addaan it kalawa iti 11,153 kuadrado kilometro (4,306 kuadrado milia), ket ti populasionna ket 656,259 segun ti senso idi 2010. Iti amianan a laud ti Sumba ket ti Sumbawa, iti amianan a daya, iti ballasiw ti Lingsat Sumba (Selat Sumba), ket ti Flores, iti daya, iti ballasiw ti Baybay Savu, ket ti Timor, ken iti abagatan, iti ballasiw ti parte ti Taaw Indiano, ket ti Australia.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Sumba iti Wikimedia Commons
- Pakaammo ti panagbiahe idiay Sumba manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)


text:
Pateros
Ti Pateros ket maysa nga ili iti Metro Manila iti Filipinas. Nalatak ti Pateros iti industria ti pagtaraknan iti pato ken ti balut, ti nalingta a napessaan nga itlog ti pato wenno itik.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Addaan ti Pateros iti 10 a barbaranggay:
- Aguho
- Magtanggol
- Martires Del 96
- Poblacion
- San Pedro
- San Roque
- Santa Ana
- Santo Rosario-Kanluran
- Santo Rosario-Silangan
- Tabacalera
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Pateros | (DILG)
- ^ "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ NCR Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Nailian a Kapitolio a Rehion (NCR)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Nailian a Kapitolio a Rehion (NCR)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Nailian a Kapitolio a Rehion (NCR)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Nailian a Kapitolio a Rehio (NCR)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Metro Manila, 4th (Not a Province)". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Sasao a Dani–Kwerba
Ti sasao a Dani–Kwerba ket ti hipotetikal a pamilia ti pagsasao nga insingasing babaen ni Arthur Capell idi 1962 ken inampon babaen ni Wurm a kas paset ti bukodna a pilo ti Trans–Baro a Guinea (TNG). Inkeddeng manen ni Malcolm Ross ti sasao a Dani iti pannakaisilpo ti Laud a Trans–Baro a Guinea ken ti sasao a Kwerba iti bukodna a pamilia ti Tor–Kwerba, iti isuda amin iti ruar ti Trans-Baro a Guinea.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dani-Kwerba iti MultiTree (saanen a mablin manipud idi 2014)


text:
Plantilia:Ballaag
Datoy ket isu ti plantilia ti {{ballaag}}.
Daytoy a plantilia ket nasken a mausar para kadagiti nangruna a ballaag para iti maysa nga artikulo wenno ti maysa nga agar-aramat a saan a mabalin a maiparang iti panagusar ti naisangsangayan a plantilia. Pangngaasi nga usaren no adda nakaro unay a madi a mabalin a saan a naammuan daytoy ti sabali a tattao.
Panagusar[urnosen ti taudan]
{{Ballaag|Iraman ti ballaag ditoy.}}
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar
- {{senial ti ballaag}} – bassit, nailinia a bersion para kadagiti tungtungan a panid
- {{agaluad}} – para kadagiti mensahe a mangitudo kadagiti nakaro a problema
- {{pakdaar}} – para kadagiti nagruna a komento
- {{konsenso}} – para kadagiti topiko a naibatay para kadagiti panagala ti konsenso
- {{ambox}} – ti aniaman a kita dagiti kahon ti mensahe; adda dagiti adu a dokumentasionna para kadagit nadumaduma a pagpilian


text:
Maipakat ti Executive Order OCT-02 s., 2021, ni Gov. Joy Bernos manipud October 25-November 10, 2021, tapno maprebentaran ti panagwaras ti COVID-19 kabayatan ti panagobserbar iti Undas 2021.
Dagitoy ti pagannurotan a nailanad iti nasao nga Order:
- Inton 25-28, 2021, ken November 3-10 , 2021 a mailukat dagiti amin a kampo santo manipud 6am-5pm
- Nakarikep ti amin a kampo santo inton October 29 – November 2, 2021
- 30% venue capacity ti maipalubos
- Dagiti laeng fully vaccinated ti mapalubusan. Kasapulan ti vaccination card sakbay a makastrek iti kampo santo.
- Malimitaran iti 10 a kameng ti maysa a pamilya ti mabalin nga aggigidan a mapan agbisita
Maiparit met dagiti sumaganad iti uneg ken aglawlaw ti kampo santo:
- Dagiti ubbing ken nataengan
- Panaglako ti aniaman a makan ken mainom
- Arak
- Armas, buneng, ken dadduma pay a natadem a banag
- Napipigsa nga speaker
- Banag a mausar it panagsugal
Dagiti LGU, PNP, ken barangay officials ken dadduma pay nga ahensia a maseknan ti mangiwanwan iti screening kadagiti sumrek iti kampo santo tapno maisierto a maipatungpal dagiti pagannurotan.
#Undas2021#ProvincialAntiCovidTaskForce#AllSoulsDay#EOOCT022021#JoyHELPSandBeyond#Covid19


text:
Silang, Cavite
Ti Silang ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Cavite iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Silang ket nabingbingay a politikal iti 64 barbaranggay.[2]
- Adlas
- Balite I
- Balite II
- Balubad
- Batas
- Biga I
- Biga II
- Biluso
- Buho
- Bucal
- Bulihan
- Cabangaan
- Carmen
- Hukay
- Iba
- Inchican
- Kalubkob
- Kaong
- Lalaan I
- Lalaan II
- Litlit
- Lucsuhin
- Lumil
- Maguyam
- Malabag
- Mataas Na Burol
- Munting Ilog
- Paligawan
- Pasong Langka
- Baranggay I (Pob.)
- Baranggay II (Pob.)
- Baranggay III (Pob.)
- Baranggay IV (Pob.)
- Baranggay V (Pob.)
- Pooc I
- Pooc II
- Pulong Bunga
- Pulong Saging
- Puting Kahoy
- Sabutan
- San Miguel II
- San Vicente I
- Santol
- Tartaria
- Tibig
- Toledo
- Tubuan I
- Ulat
- Acacia
- Anahaw I
- Ipil I
- Narra I
- Yakal
- Anahaw II
- Banaba
- Hoyo
- Ipil II
- Malaking Tatyao
- Narra II
- Narra III
- San Miguel II
- San Vicente II
- Tubuan II
- Tubuan III
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Silang | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Calabarzon Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Cavite". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
UNIX
Iti damdamona, ti Unix wenno UNIX ket sistema ti panangpaandar iti kompiuter a pinataud ti maysa a grupo iti Bell Labs ti AT&T agramanda Ken Thompson, Dennis Ritchie ken Douglas McIlroy. Ti agdinama a sissistema nga Unix a ket napisida iti nagaddu a sanga. Pinapataudda ti AT&T (ti mamartuat) ken dadduma pay a gunglo digitoy a sanga.
Iti agdama, The Open Group (maysa a gunglo ti pagwadan ti industria) ket ag-akua ti marka ti pabrika nga UNIX'.
Digiti sissitema nga ummanugot iti Single UNIX Specification laeng ket maikarida iti galad a "UNIX", digita dadduma ket "Kas UNIX" ("Unix-like" iti Ingles).


text:
Luna, La Union
Ti Luna ket maysa a maikapat a klase nga ili iti probinsia ti La Union iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Luna ket nabingbingay iti 40 a barbaranggay.[2]
- Alcala
- Ayaoan
- Barangobong
- Barrientos
- Bungro
- Buselbusel
- Cabalitocan
- Cantoria No. 1
- Cantoria No. 2
- Cantoria No. 3
- Cantoria No. 4
- Carisquis
- Darigayos
- Magallanes
- Magsiping
- Mamay
- Nagrebcan
- Nalvo Norte
- Nalvo Sur
- Napaset
- Oaqui No. 1
- Oaqui No. 2
- Oaqui No. 3
- Oaqui No. 4
- Pila
- Pitpitac
- Rimos No. 1
- Rimos No. 2
- Rimos No. 3
- Rimos No. 4
- Rimos No. 5
- Rissing
- Salcedo
- Santo Domingo Norte
- Santo Domingo Sur
- Sucoc Norte
- Sucoc Sur
- Suyo
- Tallaoen
- Victoria
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Luna | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Rehion ti Ilocos Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion I (Rehion ti Ilocos)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion I (Rehion ti Ilocos)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion I (Rehion ti Ilocos)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion I (Rehion ti Ilocos)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti La Union". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Plantilia:P2
{{{2}}}
Dagiti plantilia ti P1, P2 ken P3 ket mangisubli ti umuna, maikadua ken maikatlo a saan a nainaganan a maikabil a parametro. Kas pagarigan:
- Ti
{{P1|foo|bar|baz}}ket mangisubli ti foo
- Ti
{{P2|foo|bar|baz}}ket mangisubli ti bar
- Ti
{{P3|foo|bar|baz}}ket mangisubli ti baz
Dagitoy a plantilia ket mabalin a mausar iti uneg dagiti sabali a plantilia a kas alternatibo iti annong ti parser iti {{#switch}} , tapno maisinnukat iti nagbaetan dagiti maiparuar a naibatay no ti maikabil ket "1", "2" wenno "3":
{{P{{{1}}}|maiparuar no ti 1|maiparuar no ti 2|maiparuar no ti 3}}
Ti panagusar ti
{{#switch}}, daytoy a sintaksis ket kapada iti
{{#switch:{{{1}}}|1=maiparuar no ti 1|2=maiparuar no ti 2|3=maiparuar no ti 3}}
malaksid a ti annong ti parser ket ikkatenna ti whitespace a nagbaetan dagiti parametro bayat a saan nga ikkaten ti plantilia.
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar


text:
Quezon
Ti Quezon ket maysa a probinsia iti Filipinas a masarakan iti rehion ti CALABARZON iti Luzon. Ti kapitoliona ket ti Siudad ti Lucena. Kabeddengna dagiti probinsia ti Aurora iti amianan, Bulacan, Rizal, Laguna ken Batangas iti laud, ken dagiti probinsia ti Camarines Sur ken Camarines Norte iti daya. Sakupen pay ti Quezon dagiti Is-isla ti Polillo iti Baybay Filipinas.
Sigud a maaw-awagan iti Kaliraya wenno Kalilayan idi un-unana, sa idi kuan ket Tayabas, napanaganan ti provincia iti Quezon kas pammadayaw ken ni Manuel L. Quezon, ti presidente ti Filipinas idi panawen ti Mankomunidad, a naggapu iti ili ti Baler a sigud a maysa kadagiti ili ti Quezon (ili itan ti probincsia ti Aurora).
Adda iti probinsia ti nalatak a Bantay Banahaw, maysa a natay a bulkan, a pappapanan dagiti turista. Napno ti bantay iti ispiritual a mistisismo ket adu a kulto ken gunglo a relihioso ti agnanaed iti bantay. Naruay a deboto ti mangsarsarungkar iti Banahaw iti kada Cuaresma. Ti met laeng Banahaw ti mangmangted iti enerhia a geothermal iti Makban Geothermal Power Plant.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Addaan ti Quezon iti 39 nga ili ken 2 a siudad.
Siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
- Agdangan
- Alabat
- Atimonan
- Buenavista
- Burdeos
- Calauag
- Candelaria
- Catanauan
- Dolores
- General Luna
- General Nakar
- Guinayangan
- Gumaca
- Infanta
- Jomalig
- Lopez
- Lucban
- Macalelon
- Mauban
- Mulanay
- Padre Burgos
- Pagbilao
- Panukulan
- Patnanungan
- Perez
- Pitogo
- Plaridel
- Polillo
- Quezon
- Real
- Sampaloc
- San Andres
- San Antonio
- San Francisco (Aurora)
- San Narciso
- Sariaya
- Tagkawayan
- Tiaong
- Unisan
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti daulo ti probinsia: Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno, Siudad ti Quezon- Naala idi 06 Enero 2013
- ^ Calabarzon Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Quezon". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.


text:
1Dimteng kaniak ti sao ni Yahweh a kunana,
2“Anak ti tao, isangom ti rupam kadagiti bantay ti Israel ket agipadtoka kadagitoy.
3Kunaem, 'Banbantay ti Israel, denggenyo ti sao ni Yahweh nga Apo! Kastoy ti kuna ni Yahweh nga Apo kadagiti bantay ken kadagiti turod, kadagiti igid ti waig, ken kadagiti tanap: Denggenyo! Iyegko ti kampilan maibusor kadakayo, ket dadaelekto dagiti nangangato a lugaryo.
4Ket mabaybay-anto dagiti altaryo ken madadaelto dagiti adigiyo, ket ibellengkonto dagiti natay a tattaoyo iti sangoanan dagiti didiosenda.
5Iwalangkonto dagiti bangkay dagiti tattao ti Israel iti sangoanan dagiti didiosenda, ken maiwarawaranto dagiti tulangyo iti aglawlaw dagiti altaryo.
6Sadinoman a pagnaedanyo, dagiti siudad ket madadaelto ken dagiti nangangato a lugar ket mabaybay-anto, isu a dagiti altaryo ket madadael ken mabaybay-anto. Ket madadael ken mapukawto dagitoy, maputedto dagiti adigiyo ken mapunasto dagiti nagbannoganyo.
7Adunto dagiti natay iti nagtetengngaanyo, ket maammoanyonto a Siak ni Yahweh!
8Ngem mangibatiakto iti dadduma kadakayo, ken addanto sumagmamano a makalisi iti kampilan kadagiti nasion, inton naiwarawarakayo iti entero a pagilian.
9Ket dagidiay makalibas, malagipdakto kadagiti nasion a nakaipananda kas balud, a nagladingitak gapu iti saan a napudno a pusoda a nangtallikud kaniak ken gapu ta dagiti didiosenda ti pinilida a nagdaydayawan. Ket makitanto kadagiti rupada ti pannakadurmenda kadagiti bagbagida gapu iti kinadakesda ken gapu kadagiti amin a makarimon a naaramidda.
10Iti kasta, maammoandanto a Siak ni Yahweh. Daytoy ti makagapu a kinunak nga iyegko kadakuada daytoy a pagdaksanda.
11Kastoy ti kuna ni Yahweh nga Apo: Itipatyo dagiti imayo ken agtabbugakayo! Kunaenyo, “Asikami pay!” gapu kadagiti makarimon nga aramid iti balay ti Israel! Ta mataydanto babaen iti kampilan, nakaru a panagbisin ken didigra.
12Ti adda iti adayo ket matayto babaen iti didigra, ken ti adda iti asideg ket matayto babaen iti kampilan. Dagidiay mabati ken makalasat ket mataydanto iti nakaro a panagbisin; iti kastoy a wagas a maipalak-amko ti kasta unay a pungtotko kadakuada.
13Ket maammoanyonto a Siak ni Yahweh, inton maiwalang dagiti natay kadakuada iti ayan dagiti didiosenda, iti aglawlaw dagiti altarda, iti tunggal nangangato a turod—kadagiti amin a tuktok ti bantay, ken iti tunggal sirok ti nalangto a kayo ken iti dakkel a puon ti kayo a lugo—dagiti lugar a pagpupuoranda kadagiti insenso nga agpaay kadagiti amin a didiosenda.
14Ipakitakto ti pannakabalinko ket pagbalinekto a langalang ti daga ket awan serserbina, manipud iti let-ang agingga idiay Dibla, iti amin a lugar a pagnanaedanda. Ket maammoandanto a Siak ni Yahweh.”


text:
Mansanas
Ti mansanas (manipud iti Espaniol: Manzana) ket isu ti pomo a bunga ti kayo ti mansanas, iti sebbangan ti Malus domestica iti rosas a pamilia (Rosaceae). Daytoy ket maysa kadagiti kaaduan a naimuyongan nga agbungbunga a kayo, ken ti kaaduan nga ammo iti ania man a kamkameng iti henero ti Malus nga inus-usar babaen ti tattao. Dagiti mansanas ket dumakkelda kadagiti bassit nga agtintinnag iti bulong a kaykayo. Daytoy a kayo ket nagtaud manipud diay Tengnga nga Asia, nga idiay ket mabirukan pay laeng dagiti naatap a tinaudanna a Malus sieversii. Dagiti mansanas ket naimuyonganen kadagiti napalabas a rinibu a tawen idiay Asia ken Europa, ken naisangpet idiay Amianan nga Amerika babaen dagiti kolonista a Europeano. Dagiti mansanas ket adda idin kadagiti mitolohia ken dagiti relihion kadagiti adu a kultura, a mairaman ti Nordika, Griego ken dagiti Kristiano a tradision. Idi 2010, ti henoma a bunga ket naala ti kodigona, nakaiturongan daytoy ti baro a pannakaawat dagiti panagtengngel ti sakit ken ti panagpili ti panagmula iti panagpataud ti mansanas.
Adda dagiti ad-adu ngem 7,500 nga ammo a kultibar dagiti mansanas, nagbanagan daytoy kadagiti adu a sakop ti kinaynayat a pakailasinan. Dagiti nadumaduma a kultibar ket naar-aramid para kadagiti nadumaduma a raman ket panagusar, mairaman daytoy iti panagluto, nasadiwa a pannangan ken panagpataud iti cider.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dickson, Elizabeth E. (2014). "Malus pumila". Iti Flora of North America Editorial Committee (ed.). Flora of North America North of Mexico (FNA). Vol. 9. New York and Oxford – babaen ti eFloras.org, Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA.
{{citation}}: Akinruar a silpo iti
(tulong)
|via=
- ^ Wendy L. Applequist (2014), "Report of the Nomenclature Committee for Vascular Plants: 66: (1933). To conserve Malus domestica Borkh. against M. pumila Miller, M. communis Desf., M. frutescens Medik., and Pyrus dioica Moench (Rosaceae). Proposed by G.-Z. Qian, L.-F. Liu & G.-G. Tang in Taxon 59(2): 650–652. 2010. Votes: 6–11–1 (not recommended)", Taxon, 63 (6): 1358–1371, doi:10.12705/636.20
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Mansanas iti Wikimedia Commons


text:
ADVISORY NO. 37-2021
Maipakaammo nga adda 21 NEW CONFIRMED COVID-19 CASES tayo. Daytoyen iti kaadwan a kaso tayo manipud nangrugi daytoy a pandemya, ket ti agdama, addan 36 ACTIVE CASES ti ili tayo a Suyo. Talaga nga nu adda maysa a maakaran iti sakit a COVID-19 ket possible a maakaran dagiti nasinged nga kapinpinnulapol kangrunaan ti miembro ti pamilya. Basaentayo dagiti detalye iti daytoy nga ADVISORY NO. 37-2021 para ti naan-anay a pannakaammo.
#bakunadoatprotektado #bakunadong_suyonian
#Napintas_suyo #followprotocols


text:
Tulong:Espesial a panid
Dagiti espesial a panid ket pampanid nga awan iti wikitext, ngem mapataud babaen ti sopwer no masapul. Dagitoy ket mabirukan iti nagan ti espasio ti "Espesial:". Saan a mabalin ti agaramid iti baw-ing iti espesial a panid, wenno agpartuat iti normal a pampanid a mangrugi iti pasakbay ti "Espesial:" .
Dagiti espesial a panid ket kadawyan a mangala kadagiti argumento. Sagpaminsan a dagitoy ket maited kalpasan iti slash (kas iti Espesial:Log/block); kadagiti sabali a kaso mausar met ti panagtawag ti index.php, a kas ti https://ilo.wikipedia.org/w/index.php?title=Espesial:RecentChanges&days=3&limit=10. Ti pay linaon dagiti dadduma nga espesial a pampanid ket agdepdepende kadagiti kakaykayatan a naisaaden babaen ti agar-aramat, kas ti klasiko wenno napasayaat a Kaudian a Balbaliw, ti bilang dagiti titulo iti Kaudian a Balbaliw ken ti listaan ti bambantayan, kdpy.
Dagiti espesial a panid ket mabalin a maserrekan manipud iti Espesial:Specialpages, a mabirukan iti baras ti igid iti tunggal maysa a panid iti Wikipedia. Daytoy ket mabirukan idiay paset ti Ramramit.
Panagbaliw iti espesial a pampanidUrnosen
Urayno dagiti espesial a panid ket saanda a mabalin a maurnos, dagitoy ket kadawyan nga aglaon iti pagalagadan a teksto a mabalin a mabaliwan (babaen laeng dagiti administrador). Daytoy a teksto ket mailaon kadagiti panid ti nagan ti espasio ti MediaWiki. Ti mangbiruk ti husto a paset ti teksto, kitaen ti Espesial:AllMessages. Ti mangisingasing iti panagbaliw, mangibati iti maysa a kiddaw ti {{urnosen ti nasalakniban}} iti tungtungan a panid ti maitutop a panid ti MediaWiki. Ti maysa nga administrador ket mangaramidto ti panagbaliw no dayta ket maitunos.


text:
UTC−12:00
Ti UTC−12:00 ket timbengan ti oras a mangkissay kadagiti 12 nga oras manipud ti Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras (UTC).
Kas pagalagadan nga oras (amin a paset ti tawen)[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Isla ti Baker ken Isla ti Howland (saan a matagtagitao nga is-isla a tagikua ti Estados Unidos) ken ti pay Laud a Linia ti Intersional a Petsa ti (Ingles: International Date Line West (IDLW)) ket addaan iti daytoy a sona ti oras.
Ti UTC−12 ket nautikal a sona ti oras a buklen dagiti akin-ngato a baybay a nagbaetan ti 180° lken longitud ti 172°30′L. Kissayan kadagiti sangapulo ket dua nga oras manipud ti Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras tano magun-od ti oras iti daytoy a sona ti oras. Dagiti bapor nga agus-usar ti daytoy nga oras ket isuda ti maudi a mangirugi ti tunggal maysa nga aldaw ti kalendario.
Dagiti pannakailasin ti sona ti oras a mangpaliiw ti UTC-12[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda met dagiti bilang ti matagtagitao nga isla a naisanglad iti kaunegan dagiti patingga ti longitud iti daytoy a sona ti oras, ngem awan kadagitoy ti agus-usar ti petsa ken oras ti UTC-12. Imbes ket nga agus-usarda ti oras ken petsa (wenno petsa laeng) kadagiti kaarubada a sona, kadawyan daytoy gapu ta tagikuada ti, politikal, iti maysa a grupo ti isla a dagiti sabali a naikameng ket kaaduan a naisanglad kadagiti kaarrubada a sona.
Gapu ta ti sona ti oras ti IDLW ket mangirepresenta ti kaudian a lugar iti Daga nga addaan iti aniaman a petsa, daytoy ket sagpaminsan a naus-usar kadagiti kasapulan a malpas ken tinawtawagan a kas ti Aniaman a lugar iti Daga (AoE).
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- UTC+12:00
- UTC+14:00, ti umuna a sona ti oras a mamngirugi ti baro nga aldaw
- Is-isla ti Howland ken Baker


text:
Sulop
Ti Sulop ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Davao del Sur iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Sulop ket nabingbingay a politikal iti 25 a barbaranggay.[2]
- Balasinon
- Buguis
- Carre
- Clib
- Harada Butai
- Katipunan
- Kiblagon
- Labon
- Laperas
- Lapla
- Litos
- Luparan
- Mckinley
- New Cebu
- Osmeña
- Palili
- Parame
- Poblacion
- Roxas
- Solongvale
- Tagolilong
- Tala-o
- Talas
- Tanwalang
- Waterfall
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Sulop | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Rehion ti Davao Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion XI (Rehion ti Davao)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion XI (Rehion ti Davao)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion XI (Rehion ti Davao)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion XI (Rehion ti Davao)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Davao del Sur". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
1987
Ti 1987 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Huebes iti kalendario a Gregoriano.
PaspasamakUrnosen
NaipasngayUrnosen
MayoUrnosen
- Mayo 15 – Jennylyn Mercado, Filipina nga aktres, kumakanta, ken mannurat iti kanta
HunioUrnosen
- Hunio 22 – Lee Min Ho, taga-Abagatan a Korea nga aktor ken modelo
PimmusayUrnosen
HunioUrnosen
- Hunio 13 – Geraldine Page, Amerikana nga aktres (naipasngay 1924)
- Hunio 22 – Fred Astaire, Amerikano a kumakanta, sumasala, ken aktor (naipasngay 1899)
AgostoUrnosen
- Agosto 29 – Lee Marvin, Amerikano nga aktor (naipasngay 1924)


text:
Claveria Covid-19 Update as of September 28, 2021
Ita nga aldaw, September 28,2021 ket adda nainayon nga 17 nga baro nga kaso, 8 nga recoveries ken 1 nga death isu nga iti agdama ket addaan tayon iti 92 nga aktibo nga kaso ti Covid ditoy ili. Makipagladingit ken makipagkararag tayo ti pamilya iti Kalugaran tayo a pimusay a taga Barangay Taggat Norte.
Kasta pay nga intayo idawat iti nainget a panagtulnog iti amin nga health protocols. Rumuar tay laeng uneg binalayan tayo para iti nasisita a panggep. Agyaman ken agan annad tayo amin!


text:
1810
Ti 1810 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Lunes iti kalendario a Gregoriano ken ti kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Sabado iti nabunbuntog iti 12 nga aldaw a kalendario a Huliano.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 1[1] – Frédéric Chopin, Polako a kompositor ken pianista (pimmusay 1849)
- Marso 2 – Papa Leon XIII, naipasngay a kas ni Vincenzo Gioacchino Raffaele Luigi Pecci (pimmusay 1903)
- Hulio 5 – P. T. Barnum, Amerikano a politiko ken negosiante (pimmusay 1891)
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti rehistro ti pannakabunyag ket mangited iti Pebrero 22; kitaen ti Frédéric Chopin para kadagiti salaysay.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti 1810 iti Wikimedia Commons


text:
APEKTADO TI AFRICAN SWINE FEVER ITI PROBINSYA, TAMINGEN!
Iti laksid ti kinaiget ti probinsya nga ipatungal dagiti restriksyon ita a panawen ti Covid-19 pandemya, addan pito(7) a munisipyo nga apektado ti ASF(African Swine Fever), halos apagkatlo ti 23 nga ili ti probinsya.
Napalaus unay a liday ti marikna dagiti agtartaraken ti baboy gapu ti umad-adu a kaso ti ASF iti probinsya. Itay napalabas a lawas, adda manen tallo(3) a munisipyo a naideklara a red zone(infected zone) gapu ti ASF. Nainayon a red zone ita nga Agosto ket dagiti munispyo ti Vintar, Banna ken Carasi. Imun-unan a naidekla a red zone ti Solsona, Marcos, Nueva Era ken Dingras idi Hunyo ken Hulyo.
Ginasut-gasut a baboy ti natay tunggal munisipyo gapu ti naiyetnag a 500 meters diameter radius kas quarantine area manipud ti naideklara nga index case(umuna a baboy wenno farm a naidokumento nga apektado ti ASF). Babaen daytoy a patakaran, ma-obliga amin nga adda taraken na a baboy iti uneg ti quarantine area nga ideklara dagiti baboy ket mai-subject iti mass culling wenno insigida a pannakatay dagiti baboy sakbay a maikali. Pagarigan idiay Vintar ken Banna, nasurok innem a gasut(600) a baboy ti apektado ti ASF iti ili da.
Natulnog dagiti umili a timmungpal iti nasao a patakaran uray ammo da a dakkel a lugi ti ipaay na iti nasao a pasamak. Iti bangir na, saan a naan-anay a nasurot iti nailanad iti AO(Administrative Order) # 22, series of 2020 wenno Guidelines on Swine Depopulation after ASF Confirmation, ti Department of Agriculture. Inlawag daytoy nga AO # 22 nga ipatungpal ti humane culling maiyannatop iti Animal Welfare Act ken saluadan ti salun-at dagiti agindeg iti naikeddeng a quarantine area. Partikular iti ili a Banna, problema itan dagiti umili ti agalingasaw a bangsit manipud nakaikalian dagiti baboy.
Nagdeklara ni Presidente Duterte ti State of Calamity gapu ti ASF ket adda nailatang a pondo ti Department of Agriculture(DA) a pagbayad kadagiti natay a baboy kas indemnification. Manipud iti nasao a pondo, mabayadan ti Ph 5,000 tunggal baboy a natay. Ngem dagiti hog raisers nga apektado ti ASF iti probinsya, awan man laeng insigida nga ayuda a naipaay kaniada ken awan namnama a mabayadan dagiti natay a baboy da. Dagiti laeng naka-insurance a taraken a baboy ti manamnama a mabayadan ngem iyuray pay daytoy iti innem a bulan no maaprubaran wenno saan.
Apaman nga umad-adu ti kaso ti Covid-19, umad-adu met ti kaso ti ASF. Kas iti panangtaming ti Covid-19 pandemya, palpak ti Rehimeng Duterte ken Department of Agriculture (DA) iti panangtaming ken panangpaksyat ti panagraira ken panagsaknap ti ASF iti pagilyan. Binaybay-an ti gubyerno ti pannakapilay ti industrya ti baboy iti pagilyan. Kas ti covid-19, awan agresibo ken aktibo a mass testing ken contact tracing a maar-aramid. Kaipapanan daytoy ti panagsagaba ti seguridad ti taraon, partikular ti pagkasapulan tayo ti karne ti baboy.
Idi 2019, ti DA ket nagdeklara ti outbreak ti ASF ngem daytoy gayam ket pamuspusan ti ahensya tapno umado ti maangkat a karne ti baboy kas panagtulnog iti Agreement on Agriculture nga inyetnag ti WTO(World Trade Organization). Itay Marso, naipadamag ti “tongpats scheme” nga aramid ti DA. Iti nasao a “tongpats scheme”, ti DA ket agsingir ti Ph 5 inggana Ph 7 kada kilo a ma-import a karne ti baboy. Ket balak ti DA nga ingato ti MAV(Minimum Access Volume) wenno quota iti import iti tinawen nga ingkeddeng ti WTO, manipud 54,000 MT(metric tons) agbalin a 400,000 MT ken pababaen ti taripa manipud 30% ket agbalin laengen a 5%. No mapasamak ti kayat ti DA, tinawen a Ph 6 B ti maala ti DA babaen ti “tongpat scheme”. Nalawag a saan a dagiti umili nga agtartaraken ti baboy iti agnam-ay no di ket ti DA ken sumagmamano laeng a bilang ti pork importers iti pagilyan.
Masapul ngarud a papigsaen ti panagkaykaysa dagiti mannalon ken hog raisers nga iriing iti gubyerno ken maseknan nga ahensya iti pannakaited ti insigida nga ayuda ken maikkan ti alternatibo a pangkabiagan(alternative livelihood) dagiti apektado ti ASF. Agridam met ti umili tapno naan-anay a masurot ti AO #22, series of 2020 ti DA tapno masalwadan ti salun-at dagiti umili ken aglawlaw. Kasta pay a maiyaramid ti mass culling a maikanatad iti Animal Welfare Act.
Kangrunaan na, tamingen ken solbaren ti ASF babaen ti nalawa a testing kadagiti baboy, makaala ti bakuna iti kabiitan a panawen, mangilatang ti naan-anay a pondo ti gobyerno tapno saan a mapukaw ti industrya ti baboy iti pagilyan ken tulungan a makarekober daytoy ken masapul nga umikkaten ti pagilyan iti World Trade Organization(WTO).
ALYANSA DAGITI MANNALON ITI ILOCOS NORTE(AMIN)
Agosto 25, 2021


text:
Lingsat San Juanico
Ti Lingsat San Juanico (Filipino: Kipot ng San Juanico) ket ti akikid a lingsat iti rehion ti Akindaya a Visayas idiay Filipinas.[1] Daytoy ket mangisina iti is-isla ti Samar ken Leyte, ken mangikapet iti Luek Carigara (Baybay Samar) iti Luek San Pedro (Golpo Leyte). Daytoy ket agarup a 38 kilometro (24 mi) iti kaatiddog, ken iti kaakikidan a puntona, ti lingsat ket agarup laeng a 2 kilometro (1.2 mi) iti kalawa.
Daytoy ket ballasiwen babaen ti Rangtay San Juanico. Ti linia ti elektrisidad ti HVDC Leyte–Luzon ket ballasiwenna ti Lingsat San Juanico a kas linia iti tuktok iti 11°23′36″N 124°59′04″E / 11.39333°N 124.98444°E, nga adda iti torre iti saan a matagtagitao nga isla iti lingsat. Ti puerto ti Siudad ti Tacloban, ti kangrunaan a puerto ti Daya a Visayas, ket mabiruka idiay Luek Cancabato iti akin-abagatan a sumrekan ti lingsat.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "San Juanico Strait: Philippines". Geographical Names. Geographic.org. Naala idi Oktubre 28, 2013.
- ^ "Port Mananagement Office of Tacloban". Philippine Ports Authority. Naala idi Oktubre 28, 2013.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig iti Lingsat San Juanico iti Wikimedia Commons


text:
Guinea-Bissau
Ti Guinea-Bissau (Portuges: Guiné-Bissau), opisial a ti Republika ti Guinea-Bissau (Portuges: República da Guiné-Bissau [ʁɛˈpuBlikɐ ðɐ ɣiˈnɛ Biˈsaw]), ket ti pagilian iti Laud nga Aprika a mangsakup iti 36,125 kuadrado kilometro (13,948 sq mi) ken agraman iti nakarkulo a populasion iti 1,874,303.[2][3]
Ti Guinea-Bissau ket parte idi ti pagarian ti Gabu, ken parte pay ti Imperio a Mali. Nagtaltalinaay dagiti parte daytoy a pagilian aginggana idi maika-18 a siglo, bayat a dagiti dadduma ket tinurayan babaen ti Imperio a Portuges manipud idi maika-16 a siglo. Idi maika-19 a siglo, daytoy ket nakolonisado a kas Guinea a Portuges. Kalpasan ti wayawaya a nairangarang idi 1973 ken nabigbig idi 1974, ti nagan ti kapitoliona iti Bissau, ket nairaman iti nagan ti pagilian tapno mapawilan iti pannakaiyallilaw iti Guinea (dati a Guinea a Pranses). Ti Guinea-Bissau ket addaan iti pakasaritaan iti saan a natalged a politiko manipud iti nawayaan, ken maymaysa laeng ti nabutosan a presidente (José Mário Vaz) ti nagballigi a nagserbi iti napno a lima a tawen a termino.
14% laeng ti populasion ti makasao iti saan a kreolisado a Portuges, a naitakder a kas opisial ken nailian a pagsasao. Adda ti Portuges iti panagtultuloy a kreol iti Crioulo, ti maysa a kreol a Portuges nga insasao babaen dagiti kagudua ti populasion (44%) ken adda iti dakdakkel a bilang dagiti agsasao iti daytoy a kas maikadua a pagsasao. Dagiti nabati ket agsasaoda kadagiti nadumaduma a patneng a pagsasao ti Aprika. Adda dagiti nadumaduma a relihion iti Guinea-Bissau ken adda met maysa ti kaaduan. Ibagbaga ti CIA World Factbook (2018) nga adda dagiti agarup a 40% dagiti Muslim, 22% dagiti Kristiano, 15% dagiti Animista, ken 18% dagiti di naikeddeng wenno sabali. Ti per-capita a dagup ti domestiko a produkto ket maysa kadagiti kababaan iti lubong.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Guinea-Bissau" – Field Listing: Nationality. Naiyarkibo 2015-06-26 iti Wayback Machine The World Factbook 2013–14. Washington, DC: Central Intelligence Agency, 2013. Naala idi 15 Hulio 2015.
- ^ a b ""World Population prospects – Population division"". population.un.org. United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division. Naala idi Nobiembre 9, 2019.
- ^ a b ""Overall total population" – World Population Prospects: The 2019 Revision" (xslx). population.un.org (custom data acquired via website). United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division. Naala idi Nobiembre 9, 2019.
- ^ a b c d "Guinea-Bissau". International Monetary Fund. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 11 Nobiembre 2018. Naala idi 18 Oktubre 2018.
- ^ "2016 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2016. pp. 21–25. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi 18 Hulio 2017. Naala idi 21 Marso 2017.
Daytoy nga artikulo ket agilaklak-am iti material ti publiko a dominio manipud kadagiti website wenno dagiti dokumento ti CIA World Factbook.
Adu pay mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abdel Malek, K.,"Le processus d'accès à l'indépendance de la Guinée-Bissau", In : Bulletin de l'Association des Anciens Elèves de l'Institut National de Langues et de Cultures Orientales, N°1, Avril 1998. – pp. 53–60
- Forrest, Joshua B., Lineages of State Fragility. Rural Civil Society in Guinea-Bissau (Ohio University Press/James Currey Ltd., 2003)
- Galli, Rosemary E, Guinea Bissau: Politics, Economics and Society, (Pinter Pub Ltd., 1987)
- Lobban Jr., Richard Andrew and Mendy, Peter Karibe, Historical Dictionary of the Republic of Guinea-Bissau, third edition (Scarecrow Press, 1997)
- Vigh, Henrik, Navigating Terrains of War: Youth And Soldiering in Guinea-Bissau, (Berghahn Books, 2006)
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Guinea-Bissau iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Guinea-Bissau manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Bariweswes ti Guinea-Bissau manipud iti BBC News
- Guinea-Bissau a naikabil iti The World Factbook (iti Ingles)
- Guinea-Bissau manipud iti UCB Libraries GovPubs
- Guinea-Bissau iti Encyclopædia Britannica
- Guinea-Bissau iti Curlie (iti Ingles)
- Wikimedia Atlas iti Guinea-Bissau
- Opisial a website
- Guinea-Bissau
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Ekonomiko a Komunidad dagiti Estado ti Laud nga Aprika
- Dagiti dati a kolonia ti Portugal
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Komunidad ti Pagpagilian ti Pagsasao a Portuges
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Portuges
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1974


text:
UTC+09:00
Ti UTC+09:00 ket panangilasin para iti timbengan ti oras manipud ti UTC iti +09.
Idi las-ud dagiti panagsakop ti Hapon (iti Borneo, Burma, Hong Kong, Daya nga India ti Olandes, Malaya, Pilipinas, Singapur, ken Pranses nga Indotsina), daytoy ket inus-usar idi a kadawyan nga oras a kakuyogna ti Tokyo aginggana ti pannakatnag ti Imperio ti Hapon.
Kas pagalagadan nga oras (amin a paset ti tawen)Urnosen
Amianan nga AsiaUrnosen
Daya nga AsiaUrnosen
OceaniaUrnosen
Abagatan a daya nga AsiaUrnosen
- Indonesia (akindaya) - Akindaya nga Oras ti Indonesia
- Moluccas
- Papua ken Laud a Papua (Baro a Guinea ti Indonesia)
- Daya a Timor - Oras idiay Daya a Timor
Kitaen payUrnosen
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ a b "Dagiti sona ti oras ti Rusia - Dagiti agdama nga oras ti Rusia". TimeTemperature.com. Naala idi 14 Hulio 2012.


text:
Istanbul
Ti Istanbul (napakasaritaan a ti Bisansio ken Konstantinopla),[2] ket isu ti kadakkelan a siudad iti Turkia, a pagtaengan ti populasion iti 13,483,052 idi 2011.[3] Maysa a megasiudad, isu daytoy kultural, ekonomia, ken busbos a sentro iti daytoy a pagilian, nairanggo daytoy a kas maysa a alpha(-) lubong a siudad babaen ti GaWC idi 2010.[4]
Mabirukan daytoy idiay amianan a laud iti Turkia, ken naisanglad daytoy idiay ilet ti Bosphorus ken buklennan ti masna a puerto nga ammo a ti Nabalitokan a Sara. Dagitoy dua ket naigay-atda idiay Europeano a (Thrace) ken Asiano nga (Anatolia) a bakbakrang ti lingsat, ti Istanbul ket isu ti agmaymaysa a siudad iti lubong a naisanglad kadagiti dua a kontinente. Sakupenna daytoy dagiti 39 a distrito dagiti probinsia ti Istanbul.[5] Ti kalatakan nga Istanbul a metropolitano a lugar ket agtengngel ti 18% iti populasion ti Turkia idi 2010. Ti populasion ti metro a lugar ket nakarkulo ti agarup a 19 a riwriw a tattao [6] ken nairanggo a kas ti maika-7 a kapardasan a dumakdakkel a metro idi 2011.[7]
Idi agdama nga atiddog a pakasaritaanna, ti Istanbul ket nagserbi a kas ti kapitolio iti Romano nga Imperio (330–395), ti Akindaya a Romano (Bisantino) nga Imperio (395–1204 ken 1261–1453), ti Latin nga Imperio (1204–1261), ken ti Otomano nga Imperio (1453–1922). Idi ti baro a Republika iti Turkia ket nairangarang idi 1923, ti Ankara ket napili a kas ti kapitoliona.
Dagiti pakasaritaan a luglugar ti Istanbul ket nainayon iti Listaan ti Lugar a Tawid ti Lubong ti UNESCO idi 1985.[8] Nanaganan daytoy a kumaduaan a Europeano a Kapitolio iti Kultura para iti 2010 ken ti Europeano a Kapitolio dagiti Ay-ayam para iti 2012.[9] Ti Istanbul ket isu ti agdama a aggay-at a mangisaili ti Kalgaw nga Olimpiada ti 2020 .[10]
Toponimia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti immuna nga ammo a nagan ti siudad ket ti Bisansio (Griego: BuZάvtιov, Byzántion), a nagtaud manipud iti nagan ti ari, Byzas, a nagbangon ti koloniana idi agarup a 660 BC.[a][16] Kalpasan a nakadanon ni Konstantino ti Natan-ok idiay baro nga akindaya a kapitolio ti Imperio a Romano idi 330 AD, ti siudad ket kaaduan nga ammo a kas ti Konstantinopolis (Ingles: Constantinople), a daytoy ket, a kas ti Nai-Latin a porma ti Kwvσtavtιvoύπoλις (Kōnstantinoúpolis), a kayatna a sawen ket ti "Siudad ni Konstantino".[16] Isu ket nangpadas pay a nangipatakder ti nagan a Nea Roma ("Baro a Roma"), ngem daytoy ket saan a nakagun-od iti nawatiwat a panagusar.[17] Ti Konstantinpla ket nagtultuloy nga isu ti sapasap a nagan ti siudad iti Laud aginggana ti pannakabangon ti Turko a Republika, ken ti Kostantiniyye (Otomano a Turko قسطنطينيه) ket isu idi ti kangrunaan a nagan a naus-usar babaen dagiti Otomano idi las-ud ti panagturayda. Nupay kasta, ti panagusar ti Konstantinopla a panangibaga ti siudad idi las-ud ti Otomano a paset ti panawen (manipud iti tengnga ti maika-15 a siglo) ket naipanunotan tattan a saan a politikal a husto, urayno daytoy ket saan a naipakasaritaan nga husto, babaen dagiti Turko.[18]
Babaen ti maika-19 a siglo, ti siudad ket nakagun-oden kadagiti adu a bilang ti nagnagan a naus-usar babaen dagiti gangganaet wenno dagiti Turko. Dagiti Europeano ket nagus-usarda ti Kontantinopla a panakaitudo ti sibubukel a siudad, ngem nagus-usarda ti nagan a Stamboul—a kasla dagiti panagusar dagiti Turko a panagipalpalawag ti nadidingan a peninsula a nagbaetan ti Nabalitokan a Sara ken ti Baybay ti Marmara.[18] Ti Pera (manipud iti Griego a balikas ti "ballasiw") ket naus-usar idi ti panagipalpalawag ti luagar a nagbaetan ti Nabalitokan a Sara ken ti Bosporo, ngem dagiti Turko ket nagus-usarda ti nagan a Beyoğlu, a naususar pay laeng tatta nga aldaw.[19] Ti Islambol (a mabalin a kayatna a sawen ket "Siudad ti Islam" wenno "Napno ti Islam") ket sagpaminsana a naipakpakatawa a naususar a mangitudo ti siudad, ken daytoy ket naikitikit pay kadagiti Otomano a sinsilio,[20] ngem ti pammatia daytoy ket isu ti taudan ti agdama a nagan, nga İstanbul, ket saan a naipamatian gapu ta ti naududi a naibaga ket ket nabayagen nga adda sakbay a ti naibaga nga immun-una ken adda idian sakbay a pinarukma ti siudad babaen dagiti Otomano ken Muslim.[16]
Iti etomolohiko, ti nagan nga İstanbul (Panangibalikas a Turko: [isˈtanbuɫ], iti lokal a pannakaibaga [ɯsˈtambuɫ]) ket naala manipud iti Mediebal a Griego a balikas a "eἰς tὴv Πόλιv" [is tin ˈpolin]/[istimbolin], a kayatna asaoen ket "idiay siudad wenno "mapan idiay siudad". Daytoy ket mangipakpakita ti kasasaadna nga is-isu ti kangrunaan a siudad kadagiti a lugar, a kasla tattan a panagibagbaga dagiti tttao ti lokal a panagibagbagada kadagiti asideg nga urbano a sentro a kas "ti Siudady". Ti nagan ket mabalin paya dagus a nagtaud manipud iti nagan a Kontantinopla, no maikkat dagiti dua nga immuna a silaba.[16] Iti moderno a Turko, ti nagan ket naisurat a kas ti İstanbul, nga adda ti natuldokan nga İ, a kas ti Turko nga abesedario ket mangilaslasin ti nagbaetan ti maysa a natuldokan ken di natuldokan nga I. Ken, bayat a ti panagpapigsa iti Ingles ket iti umuna a silaba (Is), iti Turko daytoy ket adda ti maikadua a silaba (tan).[21] Ti İstanbul ket opisial idi a naampon a kas ti is-isu a nagan ti siudad idi 1930.[22][23] Ti tao a manipud iti siudad ket maysa nga İstanbullu (ad-adu ngem maysa: İstanbullular), urayno ti Istanbulite ket maus-usar itiInggles.[24]
Dagiti paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti pundasion ti Byzantion (Bisansio) ket sagpaminsan, a naipangpangruna iti ensiklopediko wenno dagiti dadduma a maikatlo a taudan, ket naikeddengan a naikabil idi 667 BC. Nupay kasta, dagiti historiador ket sinuppiatda ti pudno a tawen a pannakabangon ti siudad. Ti sapasap a naidakdakamat ket ti obra ti maika-5 a siglo a BC a historiador a ni Herodoto, a nangibagbaga a ti siudad ket nabangon kalpasan ti sangapulo ket pito a tawen idi nabangon ti siudad ti Chalcedon,[11] a rimsua idi agarup a 685 BC. Nupay kasata, ni Eusebius, a bayat a nagituntunos nga idi 685 BC a kas ti tawen a nabangon ti Chalcedon, ket nangikabkabil ti pannakabangon ti Byzantion iti 659 BC.[12] Kadagiti adu pay a historiador, ni Carl Roebuck ket nangisingasing ti panawen ti 640 BC[13] bayat a dagiti dadduma ket nagisingasingda ti naladladaw. Iti maipatinayon, ti pannakaipabangon a petsa ti Chalcedon ket suheto ti pannakaisuppiat; bayat nga adu kadagiti nagtaudan ket mangikabilda idi agarupa a 685 BC,[14] dagiti dadduma pay ket mangikabilda ti 675 BC[15] wenno ti pay 639 BC (nga adda ti Byzantion a pannakabangon a naikabil idi 619 BC).[12] A kas, adda dagiti nagtaudan a nagpilpili ti panagitudoda ti pannakabangon ti Bisansio a mabirukan iti maika-7 a siglo BC.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Pagadalan ti Tuko nga Estadistika: Populasion dagiti Sentro ti Ili ken Probinsia idiay Tukia". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2012-07-08. Naala idi 2012-04-06.
- ^ Britannica, Istanbul Naiyarkibo 2007-12-18 iti Wayback Machine:Idi ti Republika ti Turkia ket nabangon idi 1923, ti kapitoliona ket naiyakar idiay Ankara, ken ti Konstantinopla ket opisial idi a nanaganan ti Istanbul idi 1930.
- ^ "Archive copy". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2012-07-08. Naala idi 2012-04-06.
{{cite web}}: Panagtaripato ti CS1: naiyarkibo a kopia a kas titulo (silpo)
- ^ "Ti Lubong babaen ti GaWC 2010". GaWC Research Network. Naala idi 12 Marso 2012.
- ^ "Metropolitano a Munisipalidad ti Istanbul: Dagiti distrito ti Istanbul". Ibb.gov.tr. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2020-04-13. Naala idi 28 Mayo 2009.
- ^ "Archive copy". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2011-09-13. Naala idi 2012-04-06.
{{cite web}}: Panagtaripato ti CS1: naiyarkibo a kopia a kas titulo (silpo)
- ^ http://www.istanbulview.com/istanbul-ranks-worlds-7th-fastest-growing-metro-area/
- ^ "UNESCO | Dagiti pakasaritaan a luglugar iti Istanbul". Whc.unesco.org. Naala idi 28 Mayo 2009.
- ^ "ACES> Balay". ACES. Naala idi 5 Disiembre 2010.
- ^ "Media". Olympic.org. Naala idi 15 Septiembre 2011.
- ^ TDagiti Pakasaritaan ni Herodoto 4.144, a naipatarus iti De Sélincourt 2003, p. 288
- ^ a b Isaac 1986, p. 199
- ^ Roebuck 1959, p. 119 , a naibaga pay idiay Isaac 1986, p. 199
- ^ Lister 1979, p. 35
- ^ Freely 1996, p. 10
- ^ a b c d Room 2006, pp. 177
- ^ Gregory 2010, pp. 62–3
- ^ a b Masters & Ágoston 2009, p. 286
- ^ Masters & Ágoston 2009, pp. 226–7
- ^ Finkel 2005, pp. 57, 383
- ^ Göksel & Kerslake 2005, p. 27
- ^ Room 2006, pp. 177–8
- ^ Göktürk, Soysal & Türeli 2010, p. 7
- ^ Keyder 1999, p. 95


text:
Lugar a Tawid ti Lubong
Ti Lugar a Tawid ti Lubong ket ti maysa a dulon wenno lugar, pinili babaen ti Gunglo ti Nagkaykaysa a Pagpagilian para iti Edukasion, Siensia ken Kultura (UNESCO) para iti kaadda iti kinapangruna iti kultura, pakasaritaan, siensia wenno sabali pay a porma ti kinapangruna, a nainkalintegan sinalakniban babaen dagiti sangalubongan a tulagan. Maukom a nangruna dagitoy a lugar para kadagiti kolektibo ken preserbatibo a panagkayats iti nagatagitaon.
Tapno mapili, nasken a ti maysa a Lugar a Tawid ti Lubong ket maysa a naidasigen a dulon, naisangayan iti repekto a kas maysa a heograpiko ken historiko a mailasin a lugar nga addaan iti espesial a kinapangruna iti kultural wenno pisikal (kas ti maysa a taga-ugma a rebbek wenno historikal nga estruktura, pasdek, siudad, kompleks, desierto, bakir, isla, danaw, monumento, bantay, wenno lugar ti kaatapan[1][2]). Mabalin daytoy a mangisimudaag iti maysa a nasaknap nga aramid ti nagtagitaoan, ken agserbi a kas ebidensia iti pakasaritaan ti kinasiribtayo iti planeta.[3]
Naikeddeng dagiti lugar para iti praktikal a konserbasion para iti amin a kaputotan, a no saan suhetonto iti riesgo manipud iti panaglabsing ti tao wenno ayup, no di-masiput/di-matengngel/di-magawidan a panagserrek, wenno pangta manipud iti lokal nga administratibo a kinaliway. Dagiti lugar ket beddengan babaen ti UNESCO a kas dagiti nasalakniban a sona.[4] Ti listaan ket taripatuen babaen ti sangalubongan a Programa ti Tawid ti Lubong nga adminitruen babaen ti Komite ti Tawid ti Lubong ti UNESCO, buklen dagiti 21 a "papartido ti es-estado" a pinili babaen ti bukodda a Sapasap nga Asemblia.[5]
Ti programa ket mangikatologo, manginagan, ken mangkonserba kadagiti lugar a naisangayan iti kinapangruna iti kultura wenno katutubo tii sapsap a kultura ken tawid ti nagtagitaoan. Babaen dagiti naisangayan a kasasaad, dagiti nailist a alugar ket mabalinda ti mangala kadagiti pundo manipud iti Pundo ti Tawid ti Lubong. Ti programa ket nangrugi iti Kombension a Maipanggep iti Panagsalaknib iti Tawid ti Kultura ken Katutubo ti Lubong,[6] which was adopted by the General Conference of UNESCO on 16 November 1972. Since then, 193 state parties have ratified the convention, making it one of the most widely recognised international agreements and the world's most popular cultural programme.
Idi 1978 ti siudad ti Quitoket nakaala iti pannakaisalumina a kas ti immuna a siudad iti lubong a nairangarang a kas Lugar a Tawid ti Lubong ti UNESCO. Iti isu met laeng a tawen, ti Kraków iti Polonia ket nanaganan pay idi a kas maysa a Lugar a Tawid ti Lubong ti UNESCO.[7][8]
Manipud idi Hulio 2019, ti dagup iti 1,121 a Luglugar a Tawid ti Lubong (869 a maipapan iti kultura, 213 a maipapan iti katutubo, ken 39 nga aglalaok a tagtagikua) ket adda iti ballasiw dagiti 167 a pagilian. Ti Tsina ken Italia, isuda a dua ken addaan kadagiti 55 a lugar, kaaduan iti ania man a pagilian, sarunuen babaen ti Espania (48), Alemania (46), Pransia (45), India (38), ken Mehiko (35).[9]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ann Marie Sullivan, Cultural Heritage & New Media: A Future for the Past, 15 J. Marshall Rev. Intell. Prop. L. 604 (2016) THE JOHN MARSHALL REVIEW OF INTELLECTUAL PROPERTY LAW
- ^ Allan, James R.; Kormos, Cyril; Jaeger, Tilman; Venter, Oscar; Bertzky, Bastian; Shi, Yichuan; MacKey, Brendan; Van Merm, Remco; Osipova, Elena; Watson, James E.M. (2018). "Gaps and opportunities for the World Heritage Convention to contribute to global wilderness conservation". Conservation Biology. 32 (1): 116–126. doi:10.1111/cobi.12976. PMID 28664996.
- ^ Centre, UNESCO World Heritage. "The Criteria for Selection". whc.unesco.org (iti Ingles). Naala idi 1 Pebrero 2018.
- ^ "World Heritage". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 30 Hunio 2009.
- ^ "The World Heritage Committee". UNESCO World Heritage Site. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 9 Nobiembre 2006. Naala idi 14 Oktubre 2006.
- ^ Convention Concerning the Protection of World's Cultural and Natural Heritage Naiyarkibo 2010-07-04 iti Wayback Machine
- ^ https://www.cnn.com/travel/article/unesco-first-12-world-heritage-sites/index.html
- ^ https://whc.unesco.org/en/list/&order=year
- ^ Centre, UNESCO World Heritage. "UNESCO World Heritage Centre – World Heritage List". whc.unesco.org (iti Ingles). Naala idi 2018-07-03.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Lugar a Tawid ti Lubong iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Lugar a Tawid ti Lubong manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Pagserrekan ti Lugar a Tawid ti Lubong ti UNESCOl – Opisial a website (iti Ingles ken Pranses)
- Ti Listaan ti Lugar a Tawid ti Lubong


text:
1845
Ti tawen idi 1845 ket ti kadawyan a tawen a mangrugi iti Mierkoles iti kalendario a Gregoriano ken ti kadawyan a tawen a mangrugi iti Lunes ti nabunbuntog iti 12 nga aldaw a kalendario a Huliano.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero–Marso[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 3 – Naawat ti Florida a kas ti maika-27 nga estado ti Estados Unidos.
- Marso 4 – Sinaruno ni James K. Polk ni John Tyler a kas Presidente iti Estados Unidos.
Abril–Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hunio 8 — Pimmusay ni Andrew Jackson.
Hulio–Septiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hulio 4 – Nagtutumpong dagiti delegado ti Austin, Texas tapno agpartuat iti batay-linteg ti estado.
Oktubre–Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Disiembre 29 – Naawat ti Texas a kas ti maika-28 nga estado ti Estados Unidos.
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero–Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 27 – Wilhelm Conrad Röntgen, Aleman a pisiko, nagungunaan ti Premio Nobel iti Pisika (pimmusay 1923)
- Abril 24 – Carl Spitteler, Suiso a mannurat, nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura (pimmusay 1924)
Hulio–Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Agosto 16 – Gabriel Lippmann, Pranko-Luksemburgo a pisiko ken imbentor (pimmusay 1921)
- Disiembre 8 – Herbert Giles, Briton a sinologo ken diplomata (pimmusay 1935)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero–Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hunio 8 – Andrew Jackson, maika-7 a Presidente iti Estados Unidos (naipasngay 1767)
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti 1845 iti Wikimedia Commons


text:
Guarne
Ti Guarne ket ti maysa a munisipalidad iti Departamento ti Antioquia, Colombia. Parte ti subrehion ti Akindaya nga Antioquia. Daytoy ket mabirukan iti 24 km iti daya ti Medellín.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti immuna a nagtataeng iti Guarne ket dagidi Indiano a Tahamíesa nagtaud manipud iti Karayan Nare. Idi 1541, simrek ni Alvaro Mendoza iti lugar ti Guarne, ngem saan a nakabiruk iti balitok ken nagsubli idiay Ginget ti Aburrá. Idi 1640, nagbirbiruk iti balitok, da Kapitan Fernando del Toro Zapata ken Diego Beltran del Castillo ket simmangpetda idiay Guarne. Dagiti immuna a nagtataeng a saan nga Amerindiano iti Guarne ket dagidi aadipen. Idi 1757, ti Guarne ket nagbalin a parte ti Rionegro, ken idi 1814, pinartuat ni Juan del Corral ti Ili ti Guarne.


text:
Pagsasao a Hawayano
Ti pagsasao a Hawayano[3] (Hawayano: ʻŌlelo Hawaiʻi ket ti pagsasao a Polinesio a mangala ti nagan iti Hawaiʻi, ti kadakkelan nga isla iti tropikal a purpuro ti Amianan a Pasipiko nga idiay met ti nakapadur-asanna. Ti Hawayano, kakuyogna ti Ingles, ket isu ti opisial a pagsasao ti estado ti Hawaii. Inpundar babaen ni Ari Kamehameha III ti immuna a batay-linteg ti pagsasao a Hawayano idi 1839 ken 1840.
Gapu kadagiti nadumaduma a rason, a mairaman ti lehislasion ti teritorio a mangitakder ti Ingles a kas ti opisial a pagsasao kadagiti eskuela, ti bilang dagiti patneng nga agsasao ti Hawayano ket nagin-inut a bimmassit idi las-ud ti paset ti panawen manipud kadagiti tawen ti 1830 aginggana kadagiti tawen ti 1950. Ti Hawayano ket sinukatanen babaen ti Ingles iti innem kadagiti pito a matagtagitao nga isla. Idi 2001, dagiti patneng nga agsasao iti Hawayano ket nagdagup iti basbassit ngem 0.1% iti dagup a populasion ti estado. Nadanagan met dagiti lingguista ti pakaikarian iti daytoy ken dagiti dadduma a madangran a pagsasao.[4][5]
Urayno kasta, mamipud iti circa 1949 aginggana iti agdama ng aaldaw, adda metten nagin-inut nga iyaadu iti panangikaskaso ken iti panangiragpat iti pagsasao. Ti publiko a panangitinep ti pagsasao a Hawayano kadagiti pasakbay iti panageskuela a tinawtawagan iti Pūnana Leo ket nairugida idi 1984; dagiti dadduma pay a panagitinep nga eskuela ket simmaruno kalpasan dayta. Dagiti immuna nga estudiante a nangrugi iti panangitinep a pasakbay iti panageskuela ket nagtuposda itan iti kolehio ken adu metten dagiti nalaing nga agsao iti Hawayano. Inako ti pederal a gobierno daytoy a panagdur-as. Kas pagarigan, ti Hawaiian National Park Language Correction Act ti 2000 ket binaliwanna dagiti nagan dagiti nadumaduma a nailian a parke idiay Hawaiʻi, ken nagiyalalagad daytoy iti panangiletra iti Hawayano.[6]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Lyovin (1997:258)
- ^ U.S. Census (2010)
- ^ Rubino, Carl Ralph Galvez (2000). "Pagsasao a Hawayano". Ilocano Dictionary and Grammar: Ilocano-English, English-Ilocano (iti Ingles ken Ilokano). University of Hawaiʻi Press. p. 210. ISBN 978-0-8248-2088-6.
- ^ kitaen ti (Hinton & Hale 2001)
- ^ "The 1897 Petition Against the Annexation of Hawaii". National Archives and Records Administration.
- ^ Hawaiian National Park Language Correction Act of 2000 (S.939)
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hinton, Leanne; Hale, Kenneth (2001). The Green Book of Language Revitalization in Practice (iti Ingles). Academic Press.
- Lyovin, Anatole V. (1997). An Introduction to the Languages of the World (iti Ingles). New York: Oxford University Press, Inc. ISBN 0-19-508116-1.
- U.S. Census (Abril 2010). "Table 1. Detailed Languages Spoken at Home and Ability to Speak English for the Population 5 Years and Over for the United States: 2006–2008" (MS-Excel Spreadsheet). American Community Survey Data on Language Use (iti Ingles). Washington, DC, USA: United States Census Bureau. Naala idi Mayo 7, 2012.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ulukau – Elektroniko a biblioteka ti Hawaii, mairaman dagiti diksionario ti Ingles/Hawayano
- Listaan dagiti bokabulario ti Hawayano Naiyarkibo 2010-02-09 iti Wayback Machine


text:
Charles Thomson Rees Wilson
Ni Charles Thomson Rees Wilson (14 Pebrero 1869 – 15 Nobiembre 1959) ket maysa idi nga Eskoses a pisiko ken meteorolohiko a nagungunaan iti Premio Nobel iti Pisika para iti panagparnuayna iti kamara ti ulep.
Biograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Wilson ket naipasngay idi idiay parokia ti Glencorse, Midlothian ti mannalon a ni John Wilson, ken ti inana a ni Annie Clerk Harper. Kalpasan idi pimmusay ti amana idi 1873, ti pamiliana ket immalis idiay Manchester. Isu ket nagadal idiay Kolehio ni Owen, nagadal iti biolohia ken nagnamnama nga agbalin a mediko. Kalpasanna, isu ket napan idiay Kolehio Sidney Sussex, Cambridge nga idiay ket nagbalin nga interesado iti pisika ken kimika.[1]
Kalpasan iti dayta, ni Wilson ket nagay-ayat a nag-interesado iti meteorolohia, ken idi 1893 isu ket nangrugrugi a nagadal kadagiti ulep ken dagiti tagikuada. Isu ket nagtrabaho met bassit iti obserbatorio idiay Ben Nevis, nga idiay ket nagaramid kadagiti obserbasion iti panagporma ti ulep. Nangpadas met nangtulad ti epekto iti basbassit a gantingan iti laboratorio idiay Cambridge, ken nangpadakkel ti naangep nga angin iti uneg ti narikepan a kamara. Kalpasanna, isu ket nag-eksperimento iti panagpartuat kadagiti ipus ti ulep iti kamarana a pinataud babaen dagiti ion ken radiasion. Para iti panagparnuay ti kamara ti ulep isu ket nagungunaan iti Premio Nobel idi 1927.
Inasawa ni Wilson ni Jessie Fraser idi 1908, ti anak a babai ti ministro manipud idiay Glasgow, ken dagiti agassawa ket addan iti uppat nga annak. Isu ket pimmusay idiay asideg ti Edinburgh, ken kadua met idi ti pamiliana.
Nakaam-ammuan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti abut ti bulkan ti Wilson iti Bulan ket kimmadduan a nainaganan kaniana, ni Alexander Wilson ken ni Ralph Elmer Wilson.
Dagiti pormasion ti Panagababaw ti Ulep ni Wilson, a rumsua kalpasan ti dakkel a panagbettak, ket nainaganan pay kaniana.
Ti Kagimongan Wilson, ket nainaganan pay maniana.
Dagiti arkibo ni Charles Thomson Rees Wilson ket tinartaripato babaen ti Ar-arkibo ti Unibersidad ti Glasgow.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Wilson, Charles Thomson Rees (WL888CT)". A Cambridge Alumni Database. University of Cambridge.
- Asimov's Biographical Encyclopedia of Science and Technology, Isaac Asimov, 2nd ed., Doubleday & C., Inc., ISBN 0-385-17771-2.


text:
Suisa
Nagsasabtan: 46°50′N 8°20′E / 46.833°N 8.333°E
Ti Suisa ket maysa a pederal a repúblika nga ti opisial nga agnagan iti Kompederasion a Suiso ken buklen ti 26 a kanton. Ti Berna ti kapitolio na daytoy. Masarakan ti pagilian iti Laud nga Europa ket kabangibang daytoy ti Alemania iti amianan, ti Pransia iti laud, ti Italia iti abagatan, ken ti Austria ken ti Liechtenstein iti daya.
Palawlawan ti daga ti pagilian a Suisa. Maibingay ti heograpia daytoy iti Alpes, iti Banak ti Suisa ken iti Jura ket 41,285 km2 ti kalawa daytoy. Kaaduan iti 7.9 a riwriw a populasion ti Suisa ket agnaed iti Banak ket ditoy a masarakan dagiti kadaklan a siudad, idinto a buklen ti Alpes ti kalawaan a paset ti teritorio daytoy. Kadagiti kadaklan a siudad ket ti dua siudad sangalubongan ken sentro ti ekonomia a Zúrich ken Ginebra.
Napaut ti pakasaritaan ti neutralidad ti Suisa ket saan pay a nakigubat daytoy iti tukad internasional sipud idi 1815 ken nagkameng laeng daytoy iti Sikakaysa a Papagilian idi 2002. Iti laksid dayta, adda activo a panggannaet a polisía daytoy ket masansan a makipaset kadagiti panagpakappia iti agduduma a paset ti lubong. Ti Suisa ti nagtaudan ti Nalabaga a Krus ket naibatay daytoyy ti adu nga organisasión internacional pakaramanan ti maikadua a kadaklan nga opisina ti Sikakaysa a Papagilian. Maysa daytoy kadagiti nagipasdek a kameng ti Asosiasión ti Nawaya a Komersio ti Europa ken paset pay ti Purok Schengen. Iti laksid dayta, saan daytoy a kameng ti Kappon ti Europa wenno ti Purok nga Ekonómiko ti Europa.
Ti nominal a pakabuklan a produkto doméstiko ti Suisa ket $75,835, ket basar iti daytoy maysa kadagiti kabaknangan a pagilian iti lubong. Adda iti Suiso ti kadaklan a kabaknang tunggal nataengan iti lubong idi 2010 ($372,692 tunggal maysa a tao). Kasta met nga adda iti Suisa ti maysa kadagiti kadaklan a balance ti kuento kas porsiento ti pakabuklan a produkto doméstiko iti lubong, ket sarunuen laeng daytoy ti sumagmamano a pagilian a productor iti lana. Agtultuloy met ti pannakaibilang ti Zúrich ken Ginebra kas maikadua ken maikatlo kadagiti siudad nga addaan iti kasayaatan a kalidad ti panagbiag iti lubong. Inkeddeng ti Sangalubongan a Forum nga Ekonomiko ti Suisa a kas maysa nga umartakan a pagilian iti lubong idi 2010, ket inkeddeng met ti Kappon ti Europa a daytoy ti kainnovativuan a pagilian.
Ti Suisa ket buklen ti tallo a kangrunaan a rehion linguistiko ken kultural. Dagitoy ti Aleman, Pranses, ken Italiano, ket mainayon pay dagiti tanap nga agsasao iti Romanse. Iti kasta a saad, ti Suia ket saan a pagilian a sibabasar iti kadawian nga etnisidad wenno pagsasao. Ti pakakaysaan ti Suisa ket sibabasar iti kadawian a pakasaritaan, iti paglalaeman a panaggatad (pederalismo, dagus a demokrasia, neutralidad) ken iti simbolismo ti Alpes. Según iti kannawidan naipasdek ti Suiso a Konpederasion idi Agosto 1 1291 ket tinawen a marambakan ti Nailian nga Aldaw ti Suisa iti dayta nga aldaw.
Dagiti paammoUrnosen
- ^ De jure "pederal a siudad"; de facto a kapitolio. Gapu ti pakasaritaan dagiti pederalismo a sensibilidad, ti linteg a Suiso ket saan nga agnagnagan ti pormal a kapitolio, ken addaan dagiti pagalagadan a kas dagiti korte ket addaan da ti sabsabali a lokasion.
- ^ Tinawtawid. Ti Pederal a Dokumento ti Linteg ket agibagbaga laeng a "nasapa nga Agosto" ken ti tulag ket ti pannakaipabaro iti maysa a nadaananan, nga tattan ket napukaw.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Pederal a Batay-linteg, artikulo 4, "Dagiti Nailian a Pagsasao" : Dagiti Nailian a Pagsasao ket Aleman, Pransés, Italiano ken Romansh; Pederal a Batay-linteg, artikulo 70, "Dagiti Pagsasao", parapo 1: Ti dagiti opisial a pagsasao iti Konpederasion ket Aleman, Pransés ken Italiano. Ti Romansh ket opisial to a pagsasao para iti panakisasao kadagiti tattao iti Romansh a pagsasao.
- ^ Maysa a panakayebkas iti Tagsatzung naiyebkas ti Pederal a Batay-linteg a naampon idi 12 Septiembre 1848. Ti maysa a resolusion iti Tagsatzung iti 14 Septiembre 1848 a nainaganan a dagiti kabilegan kadagiti pagadalan a naited para iti ken babaen ti 1815 a Pederal a Tulag ket agpaso iti oras ti batay-linteg iti Pederal a Konsilo, a naaramid idi 16 Nobiembre 1848.
- ^ "Kadakkel ti populasion ken ti nakaramidan ti populasion". Opisina ti Pederal nga Estadistika ti Suiso. Pederal nga Opisina ti Suiso, Neuchâtel. 2010. Naala idi 2011-04-29.
- ^ a b c d "Suisa". Internasional a Pundo ti Paguartaan. Naala idi 2010-04-21.
- ^ "Gini coefficient of equivalised disposable income (source: SILC)". Eurostat Data Explorer. Naala idi 13 Agosto 2013.
- ^ "2014 Human Development Report" (PDF). 14 Marso 2013. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.


text:
Danaw Victoria
Ti Danaw Victoria (Nam Lolwe iti Luo) ket maysa kadagiti Nalatak a Danaw ti Aprika. Ti danaw ket nainaganan kenni Reina Victoria ti Nagkaykaysa a Pagarian, babaen ni John Hanning Speke, ti immuna a Europeano a nakaduktal iti danaw.
Iti kalawa ti rabaw ti 68,800 kuadrado kilometro (26,600 sq mi), ti Danaw Victoria ket isu ti kadakkelan a danaw idiay Aprika babaen ti kalawa, ken isu ti kadakkelan a tropikal a danaw iti lubong. Ti Danaw Victoria ket isu ti maikadua a kadakkelan a nasadiwa a danum a danaw iti lubong babaen ti kalawa ti rabaw; ti laeng Danaw Superior idiat Amianan nga Amerika ti dakdakkel. Iti termino ti tomo, ti Danaw Victoria ket isu ti maikasiam a kadakkelan a kontinental a danaw, ken aglaon ti danum ti agarup a 2,750 kubiko kilometro (2.2 bilion acre-pié).
Ti Danaw Victoria kaaduam a makaawat ti danumna manipud iti dagus a panagtudo wenno manipud kadagiti ginasut a babbassit a waig. Ti kadakkelan a waig nga gayayus iti daytoy a danaw ket ti Karayan Kagera, a naisanglad ti sabanganna idiay laud nga aplaya ti danaw. Dua akarayan ti pumanaw ti daytoy a danaw, ti Puraw a Nilo (naamammoan a kas ti "Victoria Nilo" gapu ta panawanna ti danaw), nga agayus idiay Jinja, Uganda idiay amianan nga aplaya ti danaw, ken ti Karayan Katonga nga agayus idiay Lukaya idiay laud nga aplaya a kumapet ti danaw idiay Danaw George.[1]
Ti Danaw Victoria ket sakupenna ti ababaw a depresion idiay Aprika ken adda ti kaadalem ti 84 m (276 ft) ken ti natimbeng a kaadalem ti 40 m (130 ft).[2] Ti pagayusanna a lugar ket sakupenna ti 184,000 a kuadrado kilometro (71,040 sq mi). Ti danaw ket adda ti aplaya ti 4,828 km (3,000 mi), nga adda dagiti isla a mangbukel ti 3.7% ti kaatiddogna,[3] ken nabingbingay kadagti tallo a pagilian: ti Kenya (6% wenno 4,100 km2 wenno 1,600 sq mi), ti Uganda (45% wenno 31,000 km2 wenno 12,000 sq mi) ken Tanzania (49% wenno 33,700 km2 wenno 13,000 sq mi).[4]
Ti danaw ket agsupsuporta ti kadakkelan a panagkalap ti kaunegan a daga ti Aprika.
Heolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Danaw Victoria ket adda, iti las-ud ti heolohiko a pakasaritaannna, ket napan kadagiti panagbalbaliwna a sumakup ti agdama nga ababawg depresion, babaen kadagiti mabalin a serye ti ad-adu a babassit a danaw.[3] Dagiti heolohiko a bugas a naala idiay lansadna ket mangipakpakita ti Danaw Victoria ket kompleto a namagaan ti saan a basbassit ngem tallo a beses manipud idi naporma.[5] Dagitoy a siklo a panagmagmaga ket mabalin a mainanig kadagiti paawen ti yelo, a dagiti panawen idi ti tudo ket bimasbassit iti sangalubongan.[5] Ti kinaudi a panagmaga ti Danaw Victoria ket idi 17,300 a tawtawen, ken napunno manen idi agarup a rugi ti 14,700 a tawtawen. No maipapana ti heolohiko, ti Danaw Victoria ket ubing pay laeng – nga agarup ti 400,000 a tawtawen – ken daytoy ket naporma idi dagiti agpalpalaud nga ayus dagiti karayan ket napennedan babaen ti maysa nga agpangato a naipalladaw nga naukisan a muton.[5]
Daytoy a heolohiko a pakasaritaan ket nagparawad ti dramatiko a cichlid nga esesiasion a mangilaslasin ti ekolohiana, ken dagiti pay dadduma a Nalatak a Danaw ti Aprika,[6] ngem adda dagiti agsuksukisok a mangsuppiat dagitoy, a mangsuppiat a bayat a ti Danaw Victoria ket adda iti kinaababaw idi baetan ti18,000 ken 14,000 a tawtawen, ken nagmaga ti ti maminsan iti dayta a las-ud ti panawen, awan ti ebidensia kadagiti nabatbati nga alog wenno dagiti kalugnakan a makitkita iti kaunegan ti namagaan a labneng. No adda dagiti kastoy a langa, mabalin a bassitda laeng idi, ababaw, balibeg, ken/wenno naapgad, ken isunga adu a maigiddiat manipud iti danaw nga ita nga aldawen ket nakaamponan dagiti sebbangan.[7]
Ti kaababaw ti Danaw Victoria, dagiti napatinggaan a panagayus ti uneg ti karayan, ken ti nalawa a rabawna no maipada ti tomona ket makaaramid daytoy a madanar kadagiti pagbanagan dagiti panagbalbaliw ti klima.
Hidrolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Danaw Victoria ket gangani a nakaal-ala kadagiti amin a (80%) a danumna manipud iti dagus a panagtudtudo.[3] Ti natimbengan a panagbawbaw ti danaw ket baetan ti 2.0 ken 2.2 metro (6.6 ken 7.2 ft) ti tunggal maysa a tawen, gagani a maninpamindua ti panagtudtudo kadagiti lugar ti igid ti karayan.[8] Idiay Kenya a Sektor, dagiti kangrunaan a makaimpluensia a karayan ket ti Sio, Nzoia, Yala, Nyando, Sondu Miriu, Mogusiken ti Migori. No maitiptipon, dagitoy a karayan ket mangiparawad pay ti ad-adu a danum iti danaw ngem ti kadakkelan nga agay-ayus ti uneg a karayan, ti Kagera, a sumrek iti danaw manipud iti laud.[9] Ti danaw ket rummuar nga agayus idiay Puraw a Nilo ken ti Karayan Katonga, a dagitoy dua ket paset ti akin-ngato a sistema ti karayan ti Nilo.
Ti danaw ket mangipakpakita kadagiti eutropiko a kasasaad. Idi 1990–1991, dagiti konsetrasion ti oksiheno iti nailalaok a tuon ket nangatngato ngem idi 1960–1961, nga adda ti ganganai nga agtultuloy a nakaro a pannakaipasagepsep kadagiti rabaw ti danum. Dagiti konsetrasion ti oksiheno kadagiti [[Hypolimnion|hipolimnetiko a danum] (a kas ti tuoon ti danum nga adda ti sirok iti termoklina, ket saan nga maiwarwaras, ken kankanayon a nalamiis) ket nababbaba dagitoy idi 1990–1991 para iti napapaut a paset ti panawen ngem idi 1960–1961, nga adda dagiti pateg iti basbassit ngem 1 mg tunggal maysa a litro (< 0.4 gr/ku pie) a rumrumsua iti danum nga ab-ababaw ngem 40 metro (130 ft) no maipada iti ab-ababaw nga irurumsua ti ad-adu ngem 50 metro (160 ft) idi 1961. Dagiti panagbalbaliw ti pannaka-oksiheno ket naikedkeddeng a kapadpada dagiti panagrukod kadagiti nagatngato ti algasna a biomasa ken panagpataud.[10] Dagitoy a panagbalbaliw ket ngimmatngatao gapu kadagiti adu a rason: dagiti adu a panagur-uram iti kaunegan ti labnengna,[11] iro ken dapo a naideposito kadagiti nawatiwat a paset ti danaw; manipud iti ngimmatngato a taraon a nagay-ayus ti uneg babaen kadagiti karayan,[12] ken manipud iti ngumatngato a panagrugit a mainaig ti panagtataeng kadagiti igid ti aplayana.
Ti panagawan dagiti cichlid a henero ti Haplochromis ket naipabasol pay iti eutropikasion ti danaw. Ti kalames dagiti tropikal a danum ket agkamkammatalek iti gatad a pannakaiyeg a panakailaok dagiti taraon. Dagiti makaimpluensia a karayan ti Danaw Victoria ket mangited laeng ti bassit a taraon iti danaw no mainaig ti kadakkelna. Gapu ti daytoy, kaaduan kadagiti taraon ti Danaw Victoria ket naipagpagarup a naiduldulin kadagiti deposito ti lansad ti danaw.[3][13] No ti agmaymayasa, daytoy mulmula a banag ket agin-inu a malungsot. Dagiti lasag ti ayup ket naparpardasda a malungsot, nupay kasta, isunga ti kalames ti danaw ket agkamkammatalek iti kapardas dagitoy a taraon a maala dagiti ikan ken dadduma pay nga organismo.[13] Adda laeng bassit a panagdudua a ti Haplochromis ket adda idi ti nangruna a papel iti panangisubli kadagiti detrito ken plankton kadagiti pannakailalaok.[14][15][16] Adda dagiti 80% dagiti sebbangan ti Haplochromis a mangmangan kadagiti detrito, ken makapada a makabael mangkaan kaniada, dagitoy ket nangirepresenta ti nailet, kaunegan a panagusar manen a sistema, nga agiyak-akar kadagiti taraon ken biomasa nga agpangato ken horinsontal babaen ti batong ti danum, ken mangtimbeng ti danaw babaen panagkaan dagiti tao ken naindagaan nga ayup ken tattao.[14] Ti panagikkat kadagiti Haplochromis, nupay kasta, ket mabalin a nagparawad ti ngumatngato a ka-adda dagiti panagsabong ti alagas,[12][15][16] a mabalin pay a nagtaudan dagiti adu a pannakatay ti ikan.[12]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ J.-P. vanden Bossche, G. M. Bernacsek (1990). "Danaw Victoria". Taudan a libro para iti uneg ti daga a rekurso ti pangalapan ti Aprika. Tomo 1. CIFA a Teknikal a Papel Blng. 18/1. Organisasion ti Taraon ken Agrikultura. pp. 83–87. ISBN 92-5-102983-0.
- ^ Nagkaykaysa aPagpagilian, Panagrang-ay ken Panagitunos kadagiti Linteg ti Enbironmento Tomo 1: Reporta iti legado ken Patakder a Banbanag idiay Labneng ti Danaw Victoria, Nagkaykaysa a Pagpagilian, 1999, panid 17
- ^ a b c d C. F. Hickling (1961). Tropical Inland Fisheries. London: Longmans.
- ^ J. Prado, R. J. Beare, J. Siwo Mbuga & L. E. Oluka, 1991. Ti katologo dagiti pamay-an tipanagkalap ekn ramit nga inus-usar idiay Danaw Victoria. UNDP/FAO Rehional a Gandat para iti Panagrang-ay ti Kaunegan a Pangngalapan (IFIP), FAO RAF/87/099-TD/19/91 (En). Roma, Organisasion ti Taraon ken Agrikultura.
- ^ a b c John Reader (2001). Aprika. Washington, D.C.: Kagimongan ti Nalian a Heograpiko. pp. 227–228. ISBN 0-7922-7681-7.
- ^ Christian Sturmbauer; Sanja Baric; Walter Salzburger; Lukas Rüber; Erik Verheyen (2001). "Dagiti panagbalbaliw ti lessad ti danaw ket mangurnos kadagiti henetiko a panagsasabat dagiti cichlid nga ikan kadagiti danaw ti Aprika" (PDF). Ti Molekular a Biolohia ken Ebolusion. 18: 144–154. PMID 11158373. Naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 2011-07-16. Naala idi 2013-02-20.
- ^ J. C. Stager & T. C. Johnson (2008). "Ti naladaw a Pleistocene a panagmaga ti Danaw Victoria ken ti taudan bukodna nga endemiko a biota". LongmansHidrobiologia. 596 (1): 5–16. doi:10.1007/s10750-007-9158-2.
- ^ Simeon H. Ominde (1971). "Rural nga akonomia idiay Laud aKenya". Iti S. H. Ominde (ed.). Dagiti Adalen ti Heograpia ti Daya nga Aprika ken Panagrang-ay. Londres: Heinemann Educational Books Ltd. pp. 207–229. ISBN 0-520-02073-1.
- ^ P. J. P. Whitehead (1959). "Ti karayan a panagalapan ti Kenya 1: Probinsia ti Nyanza". Warnakan ti Agrikultura ti Daya nga Aprika ken Pagbakiran. 24 (4): 274–278.
- ^ R. E. Hecky; F. W. B. Bugenyi; P. Ochumba; J. F. Talling; R. Mugidde; M. Gophen; L. Kaufman (1994). "Panagikkat ti oksineho iti adalem a danum ti Danaw Victoria, Daya nga Aprika". Limnolohia ken Oseanograpia. 39 (6): 1476–1481. JSTOR 2838147.
- ^ R. E. Hecky (1993). "Ti eutropikasion ti Danaw Victoria". Verhandlungen der Internationale Vereinigung für Limnologie. 25: 39–48.
- ^ a b c Peter B. O. Ochumba & David I. Kibaara (1989). "Panagpalplaiiw kadagiti asul-berde a sabsabong ti alaga kadagiti nawaya a danum ti Danaw Victoria, Kenya". Warkan ti Aprikano nga Ekolohia. 27 (1): 23–34. doi:10.1111/j.1365-2028.1989.tb00925.x.
- ^ a b R. S. A. Beauchamp (1954). "Pangalapan a panagsukisok idiay Daya nga Aprika". Warnakan ti Agrikultura ti Daya nga Aprika. 19 (4): 203–207.
- ^ a b Les Kaufman (1992). "Katastropiko a panagbalbaliw kadagiti nabaknang ti sebbangan nga ekosistema ti nasadiwa a danum: dagiti adalen ti Danaw Victoria". Bioscience (warnakan). 42 (11): 846–858. JSTOR 1312084.
- ^ a b Les Kaufman & Peter Ochumba (1993). "Ebolusionario ken koserbasion a biolohia dagiti cichlid nga ikan a kas naipakita babaen dagiti amin a tidda ti ayup idiay akin-amianan a Danaw Victoria". Konserbasion a Biolohia. 7 (3): 719–730. doi:10.1046/j.1523-1739.1993.07030719.x. JSTOR 2386703.
- ^ a b Tijs Goldschmidt, Frans Witte & Jan Wanink (1993). "Dagiti agsariap a pagbanagan ti panangiyammo ti Nile perch dagiti sebbangan ti detrivorous/phytoplantivorous iti sublitoral a luglugar ti Danaw Victoria". Konserbasion a Biolohia Biology. 7 (3): 686–700. doi:10.1046/j.1523-1739.1993.07030686.x. JSTOR 2386700.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Danaw Victoria iti Wikimedia Commons


text:
Sasao nga Akin-amianan a Luzon
Ti sasao nga Akin-amianan a Luzon (ammo pay a kas ti Sasao a Kordiliera) ket maysa kadagiti bassit a naitakder a dakkel a grupgrupo iti kaunegan ti sasao a Filipino. Dagitoy ket kaaduan a mabirukan idiay ken iti likmut ti Sentral a Kordiliera iti akin-amianan a Luzon idiay Filipinas. Dagiti nangruna a pagsasaona ket ti Ilokano, Pangasinan ken Ibanag.
Akin-uneg a pannakaidasigUrnosen
Addaan daytoy kadagiti sumurok nga uppat a pulo a mainaig a pagsasao, dita baba ket ti pannakaidasig para iti sasao nga Akin-amianan a Luzon:
- Ilokano
- Tanap ti Cagayan
- Abagatan–Tengnga a Kordiliera
- 1. Alta
- 2. Tengnga a Kordiliera
- Isinai
- Kalinga-Itneg
- Itneg
- Kalinga
- Nuklear a Kordiliera
- Ifugao
- Bontok-Balangao
- Balangao
- Bontok-Kankanaey
- 3. Akin-abagatan a Kordiliera
- Akin-amianan a daya a Luzon[1]
- Agta ti Dicamay †
- Arta
Dagiti grupo ti etnikoUrnosen
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Robinson, Laura C. and Jason William Lobel (2013). "The Northeastern Luzon Subgroup of Philippine Languages." Oceanic Linguistics 52.1 (2013): 125-168.


text:
Plantilia:Pp-plantilia
Daytoy ket ti pakdaar ti salaknib ti {{pp-plantilia}} .
Daytoy ket maus-usar kadagiti nasalakniban a plantilia ken kadagiti nasalakniban a panid ti ladawan.
Daytoy a plantilia ket saan nga agparang kadagiti panid a saan a nasalakniban, imbes ket agireporta kadagiti biddut. Pangngaasi a laglagipen a dagiti laeng administrador ti makasalaknib kadagiti panid, daytoy a plantilia ket agibaga laeng ti pannakasalaknib a kasasaad ti maysa a panid.
Daytoy a plantilia ket saan a manual a maikabkabil kadgiti panid ti plantilia, gapu ta daytoy ket automatiko nga ikarkarga babaen ti plantilia ti {{Dokumentasion}} kadagiti nasalakniban a panid ti plantilia. Dagiti nasalakniban a plantilia (napno wenno bassit laeng) ket nasken nga adda dagiti dokumentasion nga subpanid (/dok) tapno ti aniaman nga agur-urnos ket mabalinda a pabaruen ti dokumentasion, dagti kategoria ken silpo ti interwiki ti plantilia. Kitaen ti panagdokumentasion ti plantilia para iti ad-adu pay a paammo.
Daytoy a plantilia ket automatikona a duktalan ti agpang ti salaknib ti panagurnos (bassit wenno napno) iti maysa a panid, ken no adda ti maysa a plantilia wenno panid ti ladawan, ken baliwanna ti langa ken ti pannakaikategoria ti panid.
- Usaren ti
{{pp-plantilia}}para iti kadawyan a langa (bassit nga ikono dita ngato).
- Usaren ti
{{pp-plantilia|small=no}}para iti dakkel a kahon ti mensahe. Kadagiti panid ti laawan mangidiaya kami nga usaren ti dakkel a kahon. (Nasken pay a nasayaat nga inayon ti {{nocommons}} a kahon kadagiti nasalakniban a panid ti ladawan, tapno maipalagip kadagiti tattao a ti ladawan ket nasken a saan nga ikkaten urayno adda sabali a kopia idiay Commons.)
No ti {{pp-plantilia}} ket mainayon iti nasalakniban a plantilia, nasken nga ikabil ti uneg ti
...  nga etiketa (no saan,daytoy ket agparang kadagiti amin a panid a nakausaran daytoy a plantilia, a daytoy ket pagbanagan dagiti biddut a mensahe). Kadagiti panid ti ladawan ti etiketa ti   ket saan a nasken.
Kitaen pay
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar


text:
Wikipedia:Maipanggep
Ti Wikipedia ket maysa nga ensiklopedia nga addaan ti nawaya a linaon a nakatiponan/pakatiponan dagiti sinurat ken/wenno patarus dagiti nagparawad iti sangalubongan. Maysa a wiki daytoy a pagsaadan a kaipapananna a nawaya a baliwan ti asino man ti ania man nga artikulo ditoy.
Ti Wikipedia ket maysa a marka ti pabrika ti Wikimedia Foundation, Inc.
Adda iti babaen ti GNU Free Documentation License (GFDL) amin a teksto iti Wikipedia, kasta met ti kaaduan kadagiti ladawan wenno imahen ken dadduma pay a linaonna. Agtalinaed ti karbengan ti panagtagikua kadagiti contributor kabayatan a paspasingkedan met ti GFDL a nawaya ken libre a maidaya ken maiwaras dagiti linaon.