text:
Panagpudot ti lubong
Ti Panagpudot ti lubong (Ingles: Global warming) ket daytoy ti panagpangato ti katimbengan a temperatura ti tangatang iti Daga ken dagiti taaw manipud idi gibus iti maika-19 a siglo ken dagiti naipadto a panagtultuloy. Manipud idi rugi ti maika-20 a siglo, ti katimbengan a temperatura ti rabaw ti Daga ket nagpangato babaen ti agarup a 0.8 °C (1.4 °F), nga addaan ti agarup a dua a pagkatlo kadagiti panagpangato ket rimsua manipud idi 1980.[2] Ti panagpudot iti klima a sistema ket awan dudua, ken dagiti sientista ket ad-adu ngem 90% a sigurado a kaaduan kadagitoy ket naaramid babaen ti immadu a konsentrasion iti inbernadero nga alingasaw a napataud babaen kadagiti aramid ti nagtagitaon a kas dagiti panagpaawan ti kabakiran ken ti panagpuor kadagiti posil a sungrod.[3][4][5][6] Dagiti a nasukimat ket mabigbigan babaen ti nailian a siensia dagiti akademia kadagiti amin a kangrunaan a naparang-ay a pagpagilian.[7][A]
Dagiti maipadpadto a modelo ti klima ket naipabuklan idi 2007 a Reporta ti Maikapat a Panagipateg (AR4) babaen ti Intergobernmental a Sangkabenneg iti Panagbalbaliw ti Klima (IPCC). Nangibagbagada nga iti las-ud ti maika-21 a siglo ti rabaw a temperatura ti lubong ket mabalin nga umad-adu a ngumato iti 1.1 iti 2.9 °C (2.0 iti 5.2 °F) para iti kababaanda a Naipangpangruna a Reporta dagiti Senario ti Sengngaw ken 2.4 iti 6.4 °C (4.3 iti 11.5 °F) para iti kangatoda.[8] Dagitoy a sakup kadagitoy a karkulo ket nagtaud manipud ti panagusar kadagiti modelo nga adda dagiti aggigiddiat a sensitibidad ti konsetrasion ti alingasaw iti inbernadero.[9][10]
Dagiti masakbayan a ballag ken mainaig a panagbalbalaiw ket maigiddiat manipud kadagiti rehion ti lawlaw ti lubong.[11] Dagiti pagtonoyan iti panagpangato ti temperatura ti lubong ket mangiraman ti maysa a panagpangato kadagiti lessaad ti baybay ken ti panagbalbaliw ti kaadu ken tabas iti tudo, ken dagiti pay mabalin a panagpadakkel dagiti subtropikal a desierto.[12] Ti panagpudot ket manamnama a napigpigsa idiay Artiko ken mainaigto iti agtultuloy a panagsanud dagiti glasier, permafrost ken yelo ti baybay. Dagiti mabalin pay a pagtonoyan iti panagpudot ket mairaman ti kankanayon nga irurumsua dagiti pasamak ti nakaro a tiempo a mairaman dagiti allon ti pudot, igaaw ken napigsa a tudo, panag-asido ti taaw ken pannakapukaw dagiti sebbangan gapu kadagiti agbalbaliw a rehimen ti temperatura. Dagiti pagtonoyan a nakaro para iti tattao ket mairaman ti seguridad ti taraon manipud kadagiti panagbabassit kadagiti maapit ken ti pannkapukaw kadagiti pagnaedan manipud ti inundasion.[13]
Dagiti maisingsingasing a panagsungbat nga annuroten iti panagpudot ti lubong ket mairaman ti panagpalag-an babaen ti panagpabassit kadagiti sengngaw, panagampon kadagiti pagtonoyanna, ken dagit mabalin a masakbayan a heoinhenieria. Kaaduan ti pagpagilian ket partido ti Pagibatayan a Taripnong ti Panagbalbaliw ti Klima ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (UNFCCC),[14] a ti dumtengan ti gandatda ket ti panagpawil kadagiti makadangran nga antropoheniko a (a kas ti, pinataud ti tao) a panagbalbaliw ti klima.[15] Dagiti Partido ti UNFCCC ket nangamponda kadagti sakup ti annuroten a naidaremdem a mangpabassit kadagiti alingasaw a sengngaw ti inarbedero[16]:10[17][18][19]:9 ken ti panagtulong ti panagampon ti panagpudot ti lubong.[16]:13[19]:10[20][21] Dagiti Partido ti UNFCCC ket nangitunosda nasken dagiti panagpabassit kadagiti sengngaw,[22] ken dagiti masakbayan a panagpudot ti lubong ket mapatinggaan ti baba ti 2.0 °C (3.6 °F) a mainaig ti pre-industrial nga agpang.[22][B] Dagiti reporta naipablaak idi 2011 babaen ti Enbironmento a Programa ti Nagkaykaysa a Pagpagilian[23] ken ti Ahensia ti Internasional nga Enerhia[24] ket mangisingsingasing a dagiti ganetget manipud ti naspsapa ngem maika-21 a siglo a panagpabassit kadagiti sengngaw ket saan a makaanay ti UNFCCC a puntaan ti 2 °C.
Napalplaliiw a panagbalbaliw ti temperatura[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti natimbeng a temperatura ti rabaw ti Daga ket ngimmato babaen ti 0.74±0.18 °C kadagit ipaset ti panawen ti 1906–2005. Ti gatad ti panagpudot kadagiti kinaudi a gudua iti dayta a paset ti panawen ket gangani nadoble para iti dayta a paset ti panawen a kas maysa a sibubukel (0.13±0.03 °C tunggal maysa a dekada, a maigiddiat ti 0.07±0.02 °C tungngal maysa a dekada). Ti pagtonoyan a isla ti urbano a pudot ket bassit laeng, a nakarkulo a pakaibilangan para iti basbassit ngem 0.002 °C iti panagpudot iti tungngal maysa a dekada manipud idi 1900.[26] Dagiti temperatura iti akin-baba a tropospera ket ngimmato iti nagbaetan ti 0.13 ken 0.22 °C (0.22 ken 0.4 °F) tunggal maysa a dekada manipud idi 1979, segun dagiti panagrukod ti satelite. Dagiti pannakbagi ti klima ket mangipakpakita ti temperatura a relatibo a natalinaayen kadagiti maysa wenno dua ribo a tawtawen sakbay ti 1850, nga adda dagiti maipapan ti rehion a panagduduma a kas ti Mediebal a Napudot a Paset ti Panawen ken ti Bassit a Panawen ti Yelo.[27]
Ti panagpudot a makitkita iti rehistro ti instrumental a temperatura ket maitunos kadagiti nawatiwat a sakop iti panagpalpaliiw, a kas nadokumentuan babaen dagiti adu a sientipiko a grupo.[28] Dagiti kas pagarigan ket mairaman ti panagpangato ti lessaad ti baybay (ti danum ket dumakkel no pumudot),[29] ti nawatiwat a pannakatunaw iti niebe ken yelo,[30] pannakaipangato ti linaon a pudott kadagiti taaw,[28] pannakaipangato ti kadam-eg,[28] ken ti nasapsapa a pannakaitutop kadagiti pasamak ti primabera,[31] e.g., ti panagsabsabong dagiti mula.[32] Ti probabilidad a dagitoy a panagbalbaliw ket nairana laeng a napasamak ket pudno a sero.[28]
Dagiti kinaudi a karkulo ti Goddard Institute for Space Studies (GISS) ti NASA ken ti National Climatic Data Center ket mangipakpakita nga idi 2005 ken 2010 ket agpadpada para iti kapudotan a tawen ti planeta manipud idi matalekan a, nawatwat a magun-od dagiti instrumento a panagrukod idi naladaw a maika-19 a siglo, a linabsanna idi 1998 babaen ti basbassit a sangkagasut a grado.[33][34][35] Dagiti karkulo babaen ti Climatic Research Unit (CRU) ket nangipakpakita nga idi 2005 a kas ti kapudotan a tawen, iti likudan ti 1998 a ti 2003 ken 2010 ket agpadpada para iti maikatlo a kapudotan a tawen, nupay kasta, "ti biddut a karkulo para kadagiti agmaymaysa a tawen ... ket saan a basbassit ngem sangapulo a beses a dakdakkel ngem ti baetan a paggiddiatan dagitoy a tallo a tawen."[36] Ti World Meteorological Organization (WMO) dagiti insasao iti kasasaad ti sangalubongan a klima idi 2010 ket nangipalpalawag a, "Ti 2010 a nominal a pateg iti +0.53 °C ket nairanggo nga immuna kadagiti 2005 (+0.52 °C) ken 1998 (+0.51 °C), urayno dagiti paggiddiatan a baetan dagitoy a tallo a tawen ket saan a estadistika a nangruna..."[37]
Dagiti temperatura idi 1998 ket saan a kadawyan a gapu ta dagiti sangalubongan a temperatura ket napektaran babaen ti Akin-abagatan a Panagpallayog ti El Niño (ENSO), ken ti kapigsaan nga El Niño iti napalabas a siglo ket napasamak iti las-ud ti dayta a tawen.[38] Ti sangalubongan a temperatura ket suheto dagiti nabiit a termino a panagbalbaliw a maituoon kadagiti napaut a pagduyosan ken mabalin a temporario a manglapped kaniada. Ti relatibo a katalinaay ti temperatura manipud idi 2002 aginggana idi 2009 ket maitunos iti kastoy a pasamak.[39][40] Idi 2010 ket El Niño pay a tawen. Iti ababa a pangbaliw ti panagpallayog, ti 2011 ket maysa idi a La Niña a tawen nga idi ket nalamlamiis ngem daytoy ket maika-11 pay a kapudotan a tawen manipud idi nairugin ti panagirehistro idi 1880. Kadagiti 13 a kapudotan a tawtawen manipud idi 1880, 11 kadagitoy ket tawtawen manipud idi 2001 aginggana idi 2011. Kadagiti kabarbaro a kinaudi a rehistro, ti 2011 ket isu idi ti kapudotan a tawen ti La Niña iti paset ti panawen manipud idi 1950 aginggana idi 2011, ken maasitganna ti 1997 a saan idi a ti kababaan a puntos iti siklo.[41]
Dagiti panagbalbaliw ti klima ket agdumaduma iti sangalubongan. Manipud idi 1979, dagiti temperatura ti daga ket ngimmato iti agarup a mamindua a naparpardas ngem dagiti temperatura ti taaw (0.25 °C tunggal maysa a dekada a maigiddiat ti 0.13 °C tunggal maysa a dekada).[42] Dagiti temperatura ti taaw ket nabunbuntog a nagpangato ngem dagiti temperatura ti daga gapu ti dakdakkel nga epektibo a kapasidad dagiti taaw ken gaputa ti taaw ket ad-adu a makapukaw ti pudot baaen ti panagbawbaw.[43] Ti akin-abagatan a Hemisperio ket masna pay a napudpudot ngem ti akin-abagatan a Hemisperio gapu ti maipapan ti meridiano a panangawit ti pudot kadagiti taaw nga adda dagiti paggiddiatan iti agarup a 0.9 petawatts nga agpaamianan,[44] nga adda ti maysa a mainayon a maited manipud dagiti albedo a paggiddiatan a nagbaetan dagiti polar a rehion. Manipud idi rugi ti industrialisasion ti interhemisperiko a paggiddiatan ti temperatura ket ngimmaton gapu ti pannakatunaw ti yelo ti baybay ken niebe idiay Amianan.[45] Dagiti natimbeng a temperatura ti artiko ket ngimmatngaton iti gangani a dua a gatad iti sangalubongan kadagiti napalabas a 100 a tawtawen, nupay kasta dagiti temperatura ti artko ket nakarkaroda pay nga agbalbaliw.[46] Urayno ad-adu pay dagiti inbernadero nga alingasaw ti naipuspusgaw iti Akin-amianan ngem ti Akin-abagatan a Hemisperio daytoy ket saan a makaited iti paggiddiatan iti panagpudot gaputa dagiti nangruna nga inbernadero nga alingasaw ket aganayda laeng nga agpaput tapno mailaokda kadagiti hemisperio.[47]
Ti termal nga inertia dagiti taaw ken dagiti nabuntog a sungbat dagiti saan a dagus a pakaibanagan ket kaibuksilanna a ti klima ket makasapul kadagiti siglo wenno napapaut tapno maipag-isu kadagiti panagbalbaliw. Dagiti panagadal ti panagikeddeng ti klima ket mangipakpakita nga urayno mapatalinaay dagiti inbernadero nga alingasaw kadagiti agpang idi 2000, ti adu pay a panagpudpudot iti agarup a 0.5 °C (0.9 °F) ket mapasamak pay laeng.[48]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti 2009 a Gibisan ti Kapudotan a Dekada a Nairehistro. NASA Imahen ti Obserbatorio ti Daga iti Dayta nga Aldaw, 22 Enero 2010.
- ^ Dagiti Pagpilian ti Klima ti Amerika. Washington, D.C.: Ti Nailian nga Akademia a Pagmalditan. 2011. p. 15. ISBN 978-0-309-14585-5.
Ti katimbengan a temperatura iti rabaew ti Daga ket ngimmato babaen ti agarup a 1.4 °F (0.8 °C) kadagiti napalabas a 100 a tawen, nga addaan ti agarup a 1.0 °F (0.6 °C) iti daytoy a panagpudot a rimsua kadagiti napalabas a tallo a dekada
- ^ "Ti panagpudo iti klima a sistema ket awan dudua, ket makitkita tattan manipud kadagiti panagpalpaliiw kadagiti panagpangato iti sangalubongan a katimbengan a temperatura ti angin ken taaw, ti agnanayon a panakatunaw iti niebe ken yelo ken panagpangato ti sangalubongan a katimbengan ti pantar ti baybay." IPCC, Sintesia a Reporta, Paset 1.1: Panagpalpaliiw ti panagbalbaliw ti klima, iti IPCC AR4 SYR 2007.
- ^ "Dagiti tallo nga inusar ket inusar a panagipalpalawag kdagiti di-nalawag nga addaan ti tunggal maysa a naisangayan a porma ti pagsasao. * * * A dagiti di-nalawag iti maysa a nisangayan a nagbanagan ket naipategan ti panagusar ti eksperto a panangipato ken estadistikal a panagusig kadagiti bagbagi ti ebidensia (a kas dagiti panagpalpaliiw wenno nagbanagan ti modelo), dagiti sumaganad a pumadpada a panakasakup ket usaren a panagiyebkas ti naipategan a probabilidad a rumsua: awan dudua >99%; nangato ti panakaagpayso >95%; agpayso >90%......" IPCC, Sintesis a Reporta, Panagtaripatu ti Di-nalawag, iti IPCC AR4 SYR 2007.
- ^ IPCC, Sintesis a Reporta, Section 2.4: Panakagupit ti panagbaliw ti klima, iti IPCC AR4 SYR 2007.
- ^ Dagiti Pagpilian ti Klima ti Amerika: Gunglo ti Panagparang-ay ti Siensia iti Panagbaliw ti Klima; Konsilo ti Nailian a Pangsukisok (2010). Panagparang-ay ti Siensia ti Panagbaliw ti Klima. Washington, D.C.: Ti Nailian nga Akademia a Pagmalditan. ISBN 0-309-14588-0.
(p1) ... adda napigsa, kredible a bagi ti ebidensia, a naibatay kadagit adu a linia ti panagsukisok, nga agdokdukumento a ti klima ket agbalbaliw ken dagitoy a panagbalbaliw ket kaaduan a gapuanan kadagiti inararamid ti nagtagitaoan. Nupay adu pay dagiti maadal, ti bugas ti the core penomeno, sientipiko a panagsalsaludsod, ken dagiti hipotesis ket natalipupos a naimatangan ken natibker a natakderan iti rupa ti nakaro a sientipiko a suppiat ken ti naannad a panagadal kadagiti sabsabali a panagipalpalawagan. * * * (p21-22) Adda dagiti daduma a sientipiko a naipatingga wenno teoria ket natalipupos a naimatangan ken nasubokan, ken nasuportaran babaen kadagiti adu a nawaya a panagpalpaliiw ken nagbanagana, a ti kababalin a dagiti sumaganad ket mabirukan a dagitoy ket saan a pudno ket mapaawanen a bassit. Iti kaytoy a naipatingga ken dagiti teoria ket naipategandan a kas maysa a naikeddeng a kinapudno. Daytoy ket kasla ti kaso para iti naipatingga a ti sistema ti Daga ket pumudpudot ken ti kaaduan iti daytoy a pangpudpudot ket gapu kadagiti inararamid ti nagtagitaoan.
- ^ "Kumaduaan nga insarita dagiti Akademia ti Siensia" (PDF). Naala idi 9 Agosto 2010.
- ^ Meehl et al., Chap. 10: Dagiti Maipadpadto a Klima ti Sangalubongan, Sec. 10.ES: Katimbengan a Temperatura, iti IPCC AR4 WG1 2007.
- ^ Schneider Von Deimling, Thomas; Held, Ganopolski, Rahmstorf (2006). "Nakarkulo a sensitibidad ti klima manipud naigrupo a simulasion ti glasial a klima". Dagiti Dinamiko ti Klima. CiteSeerX: 10
.1 .1 .172 .3264.
- ^ Meehl et al., Chap. 10: Dagiti Maipadpadto a Klima ti Sangalubongan, Paset 10.5: Panangibilang ti Sakup ti Panagbalbaliw ti Klima, iti IPCC AR4 WG1 2007.
- ^ Solomon et al., Teknikal a pakabuklan, Paset TS.5.3: Dagiti Maipadpadto a Rehional a Gatad, iti IPCC AR4 WG1 2007.
- ^ Lu, Jian; Vechhi, Gabriel A.; Reichler, Thomas (2007). "Panagpadakkel ti Hadley a selula babaen ti panagpudot ti lubong" (PDF). Sursurat ti Heopisikal a Panagsukisok. 34 (6): L06805. Bibcode:2007GeoRL..3406805L. doi:10.1029/2006GL028443.
- ^ US NRC 2012Plantilia:Full
- ^ Pagibatayan a Taripnong ti Panagbalbaliw ti Klima ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (UNFCCC) (2011), Kasasaad ti Panagpasingked ti Taripnong, Sekretariat ti UNFCCC: Bonn, Alemania: UNFCCC. Kaaduan ti pagpagilian iti lubong ket partido ti Pagibatayan a Taripnong ti Panagbalbaliw ti Klima ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (UNFCCC), a nangampon ti puntaan a 2 °C . Manipud idi 25 Nobiembre 2011, dagitoy ket partido ti 195 (194 nga es-estado ken 1 a rhional nga ekonomiko a gunglo ti panagtitipon (ti Kappon ti Europa)) iti UNFCCC.
- ^ "Artikulo 2". Pagibatayan a Taripnong ti Panagbalbaliw ti Klima ti Nagkaykaysa a Pagpagilian.
Ti dumtengan a gandat iti daytoy a Taripnong ken dagiti amiaman a mainaig a legado nga instrumento a maampon ken magun-od dagiti Konperensia dagiti Partido, segun kadagiti nangruna a probision ti Taripnong, ti panagtalinaay ti kaadu dagiti inarbedero nga alingasaw iti tangatang iti maysa nga agpang a mangpawil ti makadangran nga antropoheniko a panagbiang ti sistema ti klima. Dagiti kastoy nga agpang ket mabain a magun-od iti kaunegan ti batayan ti panawen a makaanay a mangpalubos ti ekosistema a mangampon ti masna a panagbalbaliw ti klima, tapno maisegurado ti panagpataud ti taraon ket saan a madangran ken tapno mapakabaelen ti pannakaipan ti ekonomiko a panagrang-ay iti matalinaay a pamay-an., naala manipud ti nakabangonan ti sangalubongan a tulagan a naikeddeng idi 21 Marso 1994.
- ^ a b Pagibatayan a Taripnong ti Panagbalbaliw ti Klima ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (UNFCCC) (2005), Maikanem nga Urnong ken sintesis ti immuna a nailian a panakinsinnarita manipud kadagiti Partido a saan a nairaman iti Nairaman I iti Taripnong. Palagip babaen ti sekretariat. Ehekutibo a pakabuklan. (PDF), Ginebra (Suisa): Opisina ti Nagkaykaysa a Pagpagilian idiay Ginebra
- ^ Gupta, S. et al. 13.2 Panagbalbaliw ti klima ken dagiti dadduma pay a mainaig nga annuroten, in IPCC AR4 WG3 2007.
- ^ "Ch 4: Panagbalbaliw ti klima ken pakasakbayan ti enerhia", Awan wenno awan linaon ti
|title=(tulong), in IEA 2009, pp. 173-184 (pp.175-186 of PDF)
- ^ a b Pagibatayan a Taripnong ti Panagbalbaliw ti Klima ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (UNFCCC) (2011), Urnong ken sintesis ti maikalima a nailian a panakisinnaritaan. Ehekutibo a pakabuklan. Palagip babaen ti sekretariat. (PDF), Ginebra (Suisa): Opisina ti Nagkaykaysa a Pagpagilian idiay Ginebra
- ^ Adger, et al., Kapitulo 17: Pagtonoyan ti panagampon dagit panagsanay, dagiti pagpilian, dagiti lapped ken kapasidad, Ehekutino apakabuklan, iti IPCC AR4 WG2 2007.
- ^ 6. Panagala kadagiti masapul a pundo para iti panangipabassit ken panag-ampon (PDF), iti Bangko ti Lubong (2010), 2010 a Reporta ti Panagrang-ay ti Lubong: Panagrang-ay ken Panagbalbaliw ti Klima, Washington DC, Estados Unidos: Ti Internasional a Banko para iti Panagibangon manen ken Panagrang-ayt / Ti Banko ti Lubong, pp. 262–263
- ^ a b Pagibatayan a Taripnong ti Panagbalbaliw ti Klima ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (UNFCCC) (2011), Taripnong dagiti Partido – Maika-16 a taripnong: Keddeng 1/CP.16: Dagiti Tulagan ti Cancun: Dagiti Nagbalinan dagiti obra ti Ad Hoc a Grupo ti Agob-obra iti Nabayag a Termino a Tignay ti Pagtitinnulongan babaen ti Taripnong (Inggles): Parapo 4 (PDF), Sekretariat ti UNFCCC: Bonn, Alemania: UNFCCC, p. 3 "(...) nasken dagiti adu a panagpabassit ti alingasaw a sengngaw ti inbernadero segun ti siensia, ken kas tinaidokumento iti Maikapat a Panagtonoy a Reporta ti Intergobernmental nga Entrapanio ti Panagbalbaliw ti Klima, nga adda ti panirigan ti panagpabassit ti alingasaw a sengngaw ti inbernadero tapno matengngel ti panagpangato ti natimbeng a temperatura ti lubong iti baba ti 2 °C a nangatngatao ngem dagiti preindustrial nga agpang"
- ^ Enbironmento a Programa ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (UNEP) (Nobiembre 2011), "Ehekutibo a Pakabuklan", Panagisilpo ti Baetan ti Sengngaw: Ti Sintesis a Reporta ti UNEP (PDF), Nairobi, Kenya: UNEP, p. 8, ISBN 978-92-807-3229-0 UNEP Stock Number: DEW/1470/NA
- ^ Ahensia ti Internasional nga Enerhia (IEA) (2011), "Ehekutibo a Pakabuklan (Inggles)", 2011 a Sangalubongan a Pakasakbayan ti Enerhia (PDF), Paris, Pransia: IEA, p. 2
- ^ Bindoff, N.L.; et al., "Kapitulo 5: Dagiti panagpalplaliiw: Maipapan ti Taaw a Panagbalbaliw ti Klima ken Lessaad ti Baybay", Sec 5.2.2.3 Dagiti pagbanagan para iti Balanse ti Pudot ti Daga Awan wenno awan linaon ti
|title=(tulong) , iti IPCC AR4 WG1 2007, nagbasaran babaen ti: Dagiti Grapiko ti Klima babaen ti Skeptical Science: Dagiti Komponente ti Panagpudo ti Lubong:, Skeptical Science, Dagiti komponente ti panagpudot ti lubong para iti paset ti panawen ti 1993 aginggana ti 2003 a nakarkulo manipud ti IPCC AR4 5.2.2.3
- ^ Trenberth et al., Kapitulo. 3, Dagiti panagpalpaliiw: Atmosperiko a Rabaw ken Panagbalbaliw ti Klima, Paet 3.2.2.2: Dagiti Isla ti Urbano a Pudot ken dagti Pagtonoyan ti Panagusar ti Daga, p. 244, iti IPCC AR4 WG1 2007.
- ^ Jansen et al., Kapitulo 6, Palaeoklima, Paset 6.6.1.1: Ania kadi ti Ipakita dagiti Rekonstruksion a Naibatay iti Paleoklimatiko a Pannakbagi?, pp. 466–478, iti IPCC AR4 WG1 2007.
- ^ a b c d Kennedy, J.J.; et al. (2010), "Kasano nga ammotayo no pimmudot ti lubong? iti: 2. Sangalubongan a Klima, iti: Kasasaad ti Klima idi 2009", Bull.Amer.Meteor.Soc., 91 (7): 26
- ^ Kennedy, C. (10 Hulio 2012), ClimateWatch Magazine >> Kasasaad tiKlima: Sangalubongan a Lessaad ti Baybaya idi 2011, Portal ti Serbisio ti Klima ti NOAA
- ^ "Pakabuklan para kadagiti Agar-aramid ti Annuroten", Dagiti Dagus a Pangpalplaiiw kadagiti Kinaudi a Panagbalbaliw ti Klima Awan wenno awan linaon ti
|title=(tulong), in IPCC AR4 WG1 2007
- ^ "Pakabuklan para kadagiti Agar-aramid ti Annuroten", B. Ti agdama a pannakaammo kadagiti napalpaliiw a pagbanagan iti panagbalbaliw ti klima iti masna ken enbironmento ti tao Awan wenno awan linaon ti
|title=(tulong), iti IPCC AR4 WG2 2007
- ^ Rosenzweig, C.; et al., "Kapitulo 1: Panagikeddeng ti balor dagiti Napaliiw a Panagbalbaliw ken dagiti Sunbat dagiti Masna ken Maimaton a Sistema", Paset 1.3.5.1 Dagiti panagbalbaliw iti penolohia Awan wenno awan linaon ti
|title=(tulong) , iti IPCC AR4 WG2 2007, p. 99
- ^ Cole, Steve; Leslie McCarthy. "NASA – NASA a Panagsukisok ket nakitana a ti 2010 ket Naipada ti Nairehistro a Kapudotan a Tawen" (Pabuya). Naala idi 3 Marso 2011.
- ^ Hansen, James E.; et al. (12 Enero 2006). "Goddard nga Instituto para kadagiti Panagadal ti Limbang, Panagusig ti Rabaw a Temperatura ti GISS". NASA a Goddard nga Instituto para kadagiti Panagadal ti Limbang. Naala idi 17 Enero 2007.
- ^ "Kasasaad ti Klima: Sangalubongan a Panagusig para iti Tinawen ti 2009". 15 Enero 2010. Naala idi 3 Mayo 2011.
- ^ Jones, Phil. "Pakaammo a Sabanas ti CRU blng. 1: Rehistro ti Sangalubongan a Temperatura". Unit ti Panagsukisok ti Klima, Eskuela dagiti Siensia ti Enbironmento, Unibersidad ti Daya nga Anglia. Naala idi 3 Mayo 2011.
- ^ World Meteorological Organization (2011), Insasao ti WMO iti kasasaad ti sangalubongan a klima idi 2010 (PDF), World Meteorological Organization (WMO)
- ^ Changnon, Stanley A.; Bell, Gerald D. (2000). El Niño, 1997–1998: Ti Klima a Pasamak iti Siglo. Londres: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. ISBN 0-19-513552-0.
- ^ Knight, J.; Kenney, J.J.; et al. (Agosto 2009). "Dagiti Kadi Sangalubongan a Pagduyosan ti Temperatua Kadagiti Kinaudi a Dekada ket Mangpamadi kadagiti Panangipadto ti Klima? [iti "Kasasaad ti Klima idi 2008"]" (PDF). Bull.Amer.Meteor.Soc. 90 (8): S75–S79. Naala idi 13 Agosto 2011.
- ^ Panagbuntog ti Sangalubongan a Temperatura – saan a ti gibus ti panagbalbaliw ti klima. UK Met Office. Naala idi 20 Marso 2011.
- ^ "Sentro ti Datos ti Nailian a Klima ti NOAA, Kasasaad ti Klima: Sangalubongan a Panagusig para iti Tinawen ti 2011". NOAA. 19 Enero 2012. Naala idi 31 Enero 2012.
- ^ Trenberth et al., Kapitulo 3, Dagiti Panagpalpaliiw: Atmosperiko a Rabaw ken Panagbalbaliw ti Klima, Ehekutibo a Pakabuklan, p. 237, iti IPCC AR4 WG1 2007.
- ^ Rowan T. Sutton, Buwen Dong, Jonathan M. Gregory (2007). "Daga/baybay a pannakaibagi a panagpudot a panagsungbat iti panagbalbaliw ti klima: Dagiti modelo a resulta ti IPCC AR4 ken panangipada kadagiti panagpalpaliiw". Sursurat ti Heopisikal a Panagsukisok. 34 (2): L02701. Bibcode:2007GeoRL..3402701S. doi:10.1029/2006GL028164. Naala idi 19 Septiembre 2007.
- ^ Carl, Wunsch (Nobiembre 2005). "The Total Meridional Heat Flux and Its Oceanic and Atmospheric Partition" (PDF). Warnakan iti Klima. 18 (21): 4374–4380. doi:10.1175/JCLI3539.1. Naala idi 25 Abril 2013.
- ^ Feulner, Georg; Stefan Rahmstorf, Anders Levermann, ken ni Silvia Volkwardt (Marso 2013). "Iti Taudan ti Rabaw a Temperatura ti Angin a Paggiddiatan ti Baetan dagiti Hemisperio iti Agdama nga Aldaw a Klima ti Daga". Warnakan iti Klima. doi:10.1175/JCLI-D-12-00636.1. Naala idi 25 Abril 2013.
- ^ TS.3.1.2 Spatial Distribution of Changes in Temperature, Circulation and Related Variables - AR4 WGI Technical Summary
- ^ Ehhalt et al., Kapitulo 4: Atmosperiko a Kimika ken dagiti Inbernadero nga Alingasaw, Paset 4.2.3.1: Karbon mono oksido(CO) ken hidrohenio (H2), p. 256, iti IPCC TAR WG1 2001.
- ^ Meehl, Gerald A.; et al. (18 Marso 2005). "How Much More Global Warming and Sea Level Rise" (PDF). Science. 307 (5716): 1769–1772. Bibcode:2005Sci...307.1769M. doi:10.1126/science.1106663. PMID 15774757. Naala idi 11 Pebrero 2007.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Panagpudot ti lubong iti Wikimedia Commons


c: text/html

text:
1983
Ti 1983 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Sabado iti kalendario a Gregoriano (dominikal a letra B).
Dagiti linaon
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mayo 17 – Nagpirma iti tulag ti Lebanon, Israel, ken ti Estados Unidos iti ipapanaw ti Israel manipud iti Lebanon.
- Mayo 26 – Ti napigsa a gingined ken tsunami idiay akin-amianan a Honshū, Hapon ket nakapatay kadagiti 104 ken nakadunor kadagiti 163.
- Agosto 21 – Ni Benigno Aquino, Jr., daulo ti oposision iti Filipinas, ket naasasinado idiay Manila idi kasubsublina manipud iti eksilo.
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Agosto 20 – Andrew Garfield, Briton/Amerikano nga aktor
- Septiembre 9 – Kristine Hermosa, aktres iti ABS-CBN, Siudad ti Quezon
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Enero 27 – Louis de Funès, Pranses nga aktor (naipasngay 1914)
- Abril 4 – Gloria Swanson, Amerikana nga aktres (naipasngay1899)
- Abril 30 – Muddy Waters, Amerikano a musikero (naipasngay 1913)
- Hunio 12 – Norma Shearer, Kanadiana ng aaktres (naipasngay 1902)
- Hulio 29 – David Niven, Ingles nga aktor (naipasngay 1910)
- Agosto 21 – Benigno Aquino, Jr., maysa a politiko iti Filipinas (naipasngay 1932)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Karayan Duyaw
Ti Karayan Duyaw wenno Huang He, dati a naipaletra ti Hwang Ho, ket isu ti maikadua a kaatiddogan a karayan idiay Tsina kalpasan ti Yangtze ken ti maikanem a kaatiddogan iti lubong iti nakarkulo a kaatiddog ti 5,464 kilometro (3,395 mi).[1] Daytoy ket nagtaud idiay Banbantay Bayan Har idiay probinsia ti Qinghai ti lumaud a Tsina, daytoy ket agayus kadagiti siam a probinsia ti Tsina ken maibusan idiay Baybay Bohai. Ti labneng ti Karayan Duyaw ket adda ti daya-laud a pannakagay-at ti 1900 km (1,180 mi) ken ti maysa nga amianan-abagatan a pannakagay-at ti 1100 km (684 mi). Ti dagup a kalawa ti labnengna ket 742,443 km² (290,520 mi²).
Ti Karayan Duyaw ket makunkuna a "ti duyan ti Insik a sibilisasion" a naisangsangayan ti labneng, ti ginget ti Wei a mangpisi ti ballasiw ti atiddog nga Ordos a silo – ket isu idi ti nakaipasngayan ti taga-ugma a sibilisasion ti Insik ken ti narangrang-ay a rehion iti nasapa a pakasaritaan ti Insik. Nupay kasta, dagiti kankanayon a didigra ti layus ken dagiti panagbalbaliw ti dalan a pinataudan babaen ti agtultuloy a panagpangato ti Kaadalem ti karayan, a sagpamisan a nangatngato ngem ti lessad ti kaarrubana a kataltalunan ket nakagun-od kadagiti saan a magustuan a nagnagan ti "Ladingit ti Tsina" ken "Saplit dagiti Annak a Lallaki ni Han."[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Karayan Duyaw (Huang He) Delta, Tsina, Asia
- ^ New York Times "Ti Nasikor a Karayan ket Mangipadpada ti Dalan iti Modernidad". 19 Nobiembre 2006 p. 4.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Huang He (Karayan Duyaw) iti Wikimedia Commons
- Komision ti Koserbasion:Karayan Duyaw
- Karayan Duyaw idiay Unibersidad ti Massachusetts Dartmouth


text:
Mankomunidad ti Pagpagilian
Ti Mankomunidad ti Pagpagilian, kadawyan a tinawtawagan a kas ti Mankomunidad ken dati a tinawtawagan ti Britaniko a Mankomunidad, ket maysa a intergobernamental a gunglo dagiti 54 a nawaya nga estado a kameng. Amin a kameng malaksid ti Mozambique ken ti Rwanda ket paset idi ti Britaniko nga Imperio, a naka-aramidan ti Mankomunidad.
Dagiti estado a kaemng ket agtitinnulongda iti kaunegan a batayan dagiti sapasap a pateg ken dagiti gandat, a kas naibagbaga iti Deklarasion ti Singapur. Dagitoy ket mangiraman ti panagiyaddang ti demokrasia, dagiti karbengan ti nagtagitaoan, nasayaat a panaturay, ti alagaden ti linteg, waya ti agmaymaysa a tao, egalitarianismo, nawaya panagtagilako, multilateralismo ken kappia ti lubong.[1] Ti Mankomunidad ket saan a maysa a politikal a kappon, ngem maysa a intergobernamental a gunglo nga addaan kadagiti pagilian nga addan kadagiti nadumaduma a sosial, politikal ken ekonomiko a pakaaamuan ken naikedkeddeng nga agpapada iti kasasaad. Kadgiti pakikuyogan ti pagbibingayan a paeteg, ti Mankomunidad ket makibinningay kadagiti napigsa a pannakisilpo iti panagtagilako; ti panagtagilako kadagiti sabali a kameng ti Mankomunidad ket naipakpakita nga agpakatlo aginggana iti kagudua kadagit saan a naikameng.[2]
Dagiti paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Deklarasion ti Singapur kadagiti Pamunganayan ti Mankomunidad ti 1971". thecommonwealth.org. SEkretariat ti Mankomunidad. 22 Enero 1971. Naala idi 29 Hulio 2011.
- ^ "Dagiti kameng ti Mankomudad ti ket agganganasda ti aginggan ti 50 porsiento nga pangatiwan ti panagtagilako". Kagimongan ti Naarian aMankomunidad. Naala idi 3 Pebrero 2013.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- K C Wheare, Ti Batay-Linteg nga Estruktura ti Makomunidad, Clarendon Press, 1960. ISBN 0-313-23624-0.
- W D McIntyre, Ti Alagaden ti KOntemporario a Mankomunidad, Palgrave, 2001. ISBN 0-333-96310-5.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- N Mansergh, Ti Mankomunidad iti Lubong, Unibersidad ti Toronto a Pagmalditan, 1982. ISBN 0-8020-2492-0.
- R J Moore, Panagaramid ti Baro a Mankomunidad, Clarendon Press, 1988. ISBN 0-19-820112-5.
- (Pranses) C A Auplat, Les ONG du Commonwealth contemporain: rôles, bilans et perspectives, L'Harmattan, Paris, 2003. ISBN 2-7475-5513-5.
- Timothy M Shaw, Mankomunidad: Inter- and Non-State Contributions to Global Governance, Routledge, 2008. ISBN 978-0-415-35120-1 (hbk); ISBN 978-0-415-35121-8 (pbk).


text:
Rembrandt
Ni Rembrandt Harmenszoon van Rijn (Panangibalikas nga Olandes: [ˈrɛmbrɑnt ˈɦɑrmə(n)soːn vɑn ˈrɛin], 15 Hulio 1606[1] – 4 Oktubre 1669) ket maysa idi a Olandes a pintor ken agkitkitikit. Isu ket sapasap a naipanunotan a kas maysa kadagiti kalatakan a pintor ken agprenprenta iti Europeano a pakasaritaan ti arte ken ti kangrunaan iti Olandes a pakasaritaan.[2] Dagiti naiparawadna iti arte ket dimteng idi paset ti panawen nga adda dagiti adu a kinabaknang ken kultural a nagun-odan a tinawtawagan dagiti historiador a ti Nabalitokan a Panawen ti Olanda nga idi ti Nabalitokan a Panawen ti Olanda a pinintaan, urayno ti adu a pamay-an ketalthough in many ways antitetiko iti Barok nga estilo a nagituray ti Europa, nga idi ket prolipiko unay ken napabpabaruan.
Isu ubing ket nakagun-oden ti panakaballigi a kas maysa nga agpinpinta ti retrato, dagiti sumaksakbay a tawtawen ni Rembrandt ket namarkaan kadagiti didigra ken pinansia apanagrigrigat. Urayno kastoy dagiti kinitikit ken pinintaanna ket nadayeg kadagiti amin a kabibiagna, ti dayawna a kas maysa nga artista ket nangato latta,[3] ken para kadagiti duapulo a tawen isu ket nagisursuro kadagiti nangruna nga Olandes a pintor.[4] Ti kalatakan a pinartuat a panagballigi ni Rembrandt ket naipangpangruna a naipakita kadagiti retrato dagiti kontemporariona, dagiti bukod aretrato ken dagiti panangiladawan kadagiti buya manipud ti Biblia. Dagiti kinabukbokadanna a retrato ket mangporma ti naisalsalumina ken nadekket a biograpia, a ti daytoy nga artista ket ket sinukimatna ti bagina nga awan ti palangguad ken ti adda a kapalaluan a kapasnek.[2]
Dagiti pinintaanna ken dagiti prenta isu ket nangipakpakita ti pannakaaamo iti klasiko nga ikonograpia, nga isu ket nangsukog tapno makaikabil kadagiti kamasssapulan ti bukodna a panakasanay; isu nga, ti panangiladawanna ti maysa a buya ti biblia ket nagipakaammo ti kaamuan ni Rembrandt iti naisangsangay a testo, ti panagiramanna ti klasiko nga aramid, ken dagiti panagpalpaliiwna ti Hudio a populasion ti Amsterdam.[5] Gapu ti panangiriknanan ti kasasaad ti nagtagitaon, isu ket tinawtawagan idi a "maysa kadagiti nalatak a propeta ti sibilisasion."[6]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Wenno mabalin nga 1607 a kas idi 10 Hunio 1634 a kinabukbukonna a tinunton nga isu ket agtawen ti 26. Kitaen ti Is the Rembrandt Year being celebrated one year too soon? One year too late? and (Olandes) J. de Jong, Rembrandts geboortejaar een jaar te vroeg gevierd para kadagiti taudan a maipanggep ti tawen a panakaipasngay ni Rembrandt, a naipangpangruna ti panagsuporta idi 1607. Nupay kasta adu kadagiti nagtaudan nga agtultuloy nga agus-usar ti 1606.
- ^ a b Gombrich, p. 420.
- ^ Gombrich, p. 427.
- ^ Clark, p. 203.
- ^ Clark, pp. 203–4.
- ^ Clark, p. 205.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Rembrandt iti Wikimedia Commons


text:
PAKAUNA
Idi
maipakaammo ken Obispo Mariano A. Madriaga ti gandat ni Reverendo Padre
Aloysius Proust, CICM, a mangipablaak iti sinurat ni Reverendo Padre Morice
Vanoverbergh, CICM nga Iloko Grammar,
kastoy ti insurat ti obispo: “Sapay koma ta daytoy a Gramatika ket mabirokanna ti dalanna saan laeng nga iti lamisaan wenno
kaday ti kada misionerio a maibaon iti Kailokuan no di ket kadagiti nalamiis a
fiskeria ken faktoria a pagidelataan kadagiti ikan iti Alaska, kadagiti ribu a
pagtaengan nga Ilokano iti Hawaii, Guam, ken dagiti estado ti Estados Unidos
iti Pasifiko ken iti Louisiana—wenno nasaysayaat pay koma ket kadagiti amin a
suli ti lubong a pakakitaan kadagiti Ilokano, dagiti Ilokano a di mangipalubos
a manglipat kadagiti umuna nga aweng a nanglallay kadakuada iti pannaturogda a
kas maladaga, kadagiti amin a suli a sadiay ket natun-oyanda ti balligi wenno
nakabirokanda iti nasayaat a pagbiagan.”
Nasuroken
a guduat’ siglo dayta a surat-nga-araraw ni Obispo Madriaga. Idi naipablaak ti sinurat
ni Vanoverbergh, nagbalin daytoy a libro a panuli iti reflexivo a panagadal iti
pagsasao nga Ilokano.
Iti
diakroniko a pakasaritaan ti pagsasao nga Ilokano, daytoy pay laeng a libro ti maysa
kadagiti kababagasan kadagiti amin a panagpadas a mangilawlawag iti naturalesa
daytoy a pagsasao. Agingga iti dayta a panawenna—naipablaak daytoy idi 1968—adu
dagiti imbati daytoy a libro a karit ken pannubok. Ngem nangibati met iti maysa
a banag: ti panagbalin daytoy a kas gameng iti laksid ti pannakaipapaigid
daytoy a pagsasao iti aginaldaw a panagbiag dagiti Ilokano. Daytoy a fenomenon
ti pannakaipapaigid ti pagsasao nga Ilokano ket nagbalin a mitsa ti biag—a
nagresulta iti panangabandona dagiti dadduma nga Ilokano iti bukodda a
pagsasao.
Maysa
a nakas-ang a pasamak daytoy. No panunoten a ti balay ti sansanut nga Ilokano—a
ti balay dagiti uppat a kararuana—ket ti pagsasao nga inabandona ken
ab-abandonarenda, awan ngatan nakaskas-ang pay ngem iti pasamak a manmano
laengen kadagiti patneng nga Ilokano ti addaan tured a mangilablaban iti
bukodda a pagsasao.
Adu
dagiti makaigapu no apay a kastoy ti nagbanagan ti pagsasao nga Ilokano—a kasla
man laeng naudi, tinallikudan, wenno liniputan ti panawen.
A
kas man laeng naipaspasuli—wenno impaspasuli.
A kas man laeng naiwalinwalin, naipapaigid,
naetchapuera—wenno inwalinwalin, impapaigid, inetchapuera.
No
isubli, kas pagarigan ti pananglagip iti umuna unay a dokumento iti Ilokano, ti
Doctrina Cristiana nga impablaak ni
Revereno Padre Francisco Lopez, maysa a sinurat manipud iti
panangipatarusna iti ketekismo ni
Bellarmino, adda ngarud umdas a naisurat a historia daytoy a pagsasao, ket
ngarud, awan gapuna a manglipattayo.
Ti
imasna ket kasla nalipatan—liniputan—ti panawen daytoy a lengguahe ta malaksid
laeng iti pannakaipaspasulina, saan daytoy a naikkan iti nainkalintegan a
panagrespetar kadagiti institusion ti gimong, kadagiti kultural nga aparato ti
nasion-estado.
No
ti lengguahe ti maysa a tao ket saan a mabalin a maisingay kenkuana—a saan a
mabalin a maisina ti aginaldaw a panagbiagna—saan koma a nagbanag a kastoy ti
pagsasao nga Ilokano iti unos ti uppat a siglo a nasurok manipud naipablaak ti
Ilokano a version ti Doctrina Cristiana. Agarup
aglimanton a siglo manipud idi 1620, ngem agingga ita ket sangsangkabassit-usit
ti koleksion a naisurat iti Ilokano idinto a naruay dagiti naisurat iti Tagalog
nga intandudo—ken awan-ressat nga ofisial nga itantandudo—ti gobierno ti
Filipinas.
Daytoy
di-panagparejo a panagitandudo iti nivel nga ofisial ket nagbunga iti kinaawan
balanse—ti pannakaungaw ti gagantingan—iti pannakaipromover ken pannakasustenir
dagiti dadduma pay a lengguahe iti pagilian. Dagitoy a lengguahe ti mangmangted
iti umno ken umisu a pagan-anay dagiti nagkaadu a kultura daytoy a pagilian,
ngem anian ta saanda man laeng nga importante, ken saanda nga importante gapu
ta saanda a sentral nga isiu iti pannakabukel ti “nasionalisado” a
panagpampanunot ken “nasionalisado” a wagas ti panagbiag.
Iti
pannakaitandudo ti “nailian a pagsasao” ken “nailian a kultura” a nakasentro
iti hegemoniko a prinsipio ti panagipasdek iti nasion-estado a mangbigbigbig
laeng iti poder iti sentro, nagbanag a naiwalinwalin amin nga awan iti sentro.
Ditoy a nangrugi ti ofisial a seremonia ti pannakaungaw ti multilinggual ken
multinasional a karakter ti pagilian.
Ti
inestablisar ti hegemoniko a sentro a nasion-estado ket nasion-estado ti
sumagmamano. Ti hegemoniko a nasion-estado ket efektivo a dina imbilang—wenno
dina impirpirit—ti internal a bileg ken dinamismo nga adda iti realidad ti
multiplisidad.
Ti
realidad ti multiplisidad iti kolektivo a panagbiag, a realidad iti diversidad
a natural a maimatmatangan iti nakaparsuaan ken iti sibubukel nga universo, ket
inaramid ti hegemoniko a sentro nga awanan kuenta a pasamak. Iti serie dagiti
ofisial nga aksion ti nasion-estado ket ti pananginagurarna iti sistemiko ken
sistematisado a panangungawna iti multiplisidad.
Malaksid
iti ritualistiko a panangbigbigna iti daytoy a multiplisidad babaen iti panangaramidna kadagiti lengguahe ken kultura
a kas exibit, awanen makuna pay a pamendision ti nasion-estado iti
pannakaitandudo ken pannakaitultuloy koma ti kastoy a basbas ken virtud a
tagikukua ti maysa a pagilian a kas iti Filipinas.
Iti
edukasion, kas pagarigan, dimteng iti dua nga immoral a punto daytoy nga
ofisial nga aramid ti hegemoniko a sentro: umuna,
ti pannakaipawil ken pannakaiparit a maaramat dagiti nakaiyanakan, nakasanayan,
ken nainkasigudan a lengguahe—a lengguahe iti taeng, iti komunidad, ken iti
aginaldaw a panagbiag—iti publiko a domein ti edukasion, ken ti maikadua, ti sistematiko a
pannakaipasaknap ti makunkuna a “nasionalisado” a kita ti panagbiag, ti
“nasionalisado” nga ethos, ti “nasionalisado” a panagpampanunot.
Kitaentayo
ti napasamak iti edukasion, ti maysa kadagiti kangrunaan nga instrumento iti
kultura ti nasion-estado.
Ti pagalagadan
a bilinggual nga edukasion—pagalagadan nga umok ti di-moral a panagrakrak iti
utob-nakem dagiti adalan ti ili—ti nagbalin nga instrumento ti pannakarakrak
met kadagiti adalan ti ili kadagiti nakaiyanakan, nakasanayan, ken
nainkasigudan nga adal ken ammoda.
Dawdawaten—ar-aramiden
a rekisito—ti bilinggual nga edukasion ti pannakaedukar dagiti umili nga awan
iti hegemoniko a sentro iti lengguahe nga agpada nga estranghero kadakuada! No
ti justo a prinsipio ti edukasion ket ti pannakahulma ti utob-nakem ti adalan,
kasano koma a mahulma dayta nga utob-nakem no ti mangibabaet iti daytoy a
proseso ti panaghulma—ti edukasion mismo—ket dua nga estranghero nga
instrumento?
Masapul—nasken
ken rumbeng—a jusgaantayo ti kastoy: a di moral ti kastoy nga aramid, nga
immoral daytoy gapu iti efektona, no di man ketdi immoral gapu iti intension
ken dagiti wagas nga ar-aramatenna tapno maisayangkat ti makunkuna a
lobotomisasion: ti pannakasukat ti utek dagiti adalan tapno iti kasta, iti
maisukat nga utek, ket ti utek a kayat ti nasion-estado nga agam-amangaw ken di
mangipirpirit iti nainsarikedkedan a karbengan dagiti umili iti kabukbukodanda
a lengguahe ken kultura.
Iti
naglabas a walopulo a tawen manipud idi pirmaan daydi dati a Presidente Manuel
Quezon ti acta a nangideklara iti pannakaforma iti “nailian a pagsasao”, nasaksiantayo
dagiti nagkaadu a salamangka iti nagan daytoya a “nailian a pagsasao”.
Adu
a rekursos ti nasion-estado ti naipan iti pannakapadur-as kadaytoy a “nailian a
pagsasao” ket nabati nga umap-apal dagiti “nailian” a pagsasao dagiti sabali
pay nga ili, kas koma ti ili dagiti Ilokano, ti ili dagiti Bikolano, ti ili
dagiti Ilonggo, ti ili dagiti Cebuano, ti ili dagiti Kapampangan, ti ili dagiti
Pangasinense, ti ili dagiti Waray, ti ili dagiti Maranaw, ti ili dagiti Tausog,
ken adu pay.
Dandani
agduagasut a nasion-nga-ili ti mangbukbukel iti Filipinas, ngem dudua nga “ili”
laeng ti naikkan iti basbas: ti “ili” a Tagalog, ken ti “ili” nga Ingles—dua
nga ili nga agpada nga adda iti sentro ti poder, sentro ti komersio, sentro ti
pulitika, sentro ti ekonomia. Iti sabali a bangir ket ti maregmeg dayta a
basbas manipud iti nasion-estado—no adda pay nabati a maregmeg. Dagitoy dagiti
sangsangkabadding a sangsangkamurkat a maregmeg a naipuruak dagiti
naiwalinwalin nga ili no makalagip ti mangiwalwalinwalin a nafavoran nga “ili”—ken
no makalagip ti nasion-estado.
Iti
las-ud ti walo a dekada, kastoy ti pammati a naimula iti daytoy lobotomisado nga
isip: a ti salakan ti ili—a ti salakan ti pagilian—ket adda iti nagkaysa a
pagsasao, nagkaysa nga isip, nagkaysa a panunot. Ti konseptualisasion ti
‘maysa/nagkaysa’ ket konseptualisasion nga awanan variedad, fasista, maymaysa
ken maymaysa laeng, ken aminen a kontrol iti daytoy a panagkaykaysa ket masapul
iti sistema ti pannusa. Kadagiti naglabas a panawen iti sistema ti basar nga
edukasion iti Filipinas, mamulta dagiti estudiante nga agsao iti bukodda a
pagsasao, ket ti multada ket kapateg ti panggatang iti meriendada. Wenno
pangngaldaw no ad-adu pay ti kibaltangda. Anian a panaglablabes dagitoy—anian a
kinalabes!
Itan
ta naisubli ti nakasanayan a pagsasao kadagiti eskuelaan agingga iti maikanem a
grado segun iti provision ti maysa nga acta republika iti edukasion iti
nakaiyanakan a pagsasao, maikkan manen iti nainkalintegan a publiko nga espasio
ti pagsasao nga Ilokano. Maysa daytoy a kita ti panagballigi iti
pannakidangadang iti nagan ti managwaywayas nga edukasion. Ngem daytoy ket
umuna laeng nga addang. Ti pantok ti balligi ket adda iti ngato, ket dagitoy
umuna nga addang ket adda pay laeng iti arsadanan dayta a pantok.
Iti
pannakaisurat daytoy a Gramatika ti
Kontemporaneo nga Ilokano—nga iyab-ababatayo a kas Gramatika Ilokano kadagiti sabali a bensa daytoy a libro—dagitoy
nga adalan kadagiti basar nga edukasion ti adda iti panunottayo.
Kasta
met nga adda a kas buribor ti isip—buribor nga etikal ken moral, ken ngarud
buribor a mapagparnuay—dagiti adalan iti masissistematisar ita a Panagadal
Ilokano ken Panagadal Amianan, dua nga agripping a sistema ti panagammo ken
panagadal iti kontexto ti Filipinologia. Dagitoy nga adalan ket addada kadagiti
kolehio ken universidad, ngem addada nga agpampanunot kadagiti wagas tapno
maisayangkat ti sistematiko ken mapagpalnuad a programa iti dekolonisasion iti
utek. Siaammoda iti dua a wagas ti immoral a kolonisasion: (a) ti kolonisasion
nga aggapu iti ruar, ken (b) ti kolonisasion nga aggapu iti uneg, partikular ti
aggapu iti hegemoniko a sentro ken binasbasan—ken agtultuloy a basbasbasan—ti
nasion-estado.
---
Iti
bukodko a padas a kas mangisursuro ken koordinador iti Panagadal Ilokano iti
Universidad ti Hawaii iti Manoa iti Estados Unidos, adu dagiti nagbalin a
leksion kaniak.
Umuna
daytoy ti panangbigbigko nga adda dagiti fuerza a rumbeng laeng nga akseptaren,
ken no kasapulan, rumbeng laeng a sangnguen a situtured. Kadagupan dagiti amin
nga universidad iti entiro nga Estado Unidos ken iti entiro a lubong, ti laeng
Universidad ti Hawaii iti Manoa ti addaan iti kastoy a programa a mangmangted
iti panagsanay ken mangiyal-allatiw iti abilidad iti Panagadal Ilokano kadagiti
adalan iti wagas a sistematiko, sistematisado, ken formal—ken formal gapu iti
akademiko a kontexto daytoy. Ken gapu ta daytoy a formal a panagsanay ken
panagadal ket maysa nga akademiko a digri, importante ditoy ti naurnos a
pannakaiyallatiw kadagiti ammo iti panangnamnama a maiyallatiwto met dagiti
adalan dagitoy kadagiti sumarsaruno kadakuada.
Maikadua
ti importansia ti nabukel—ti holistiko—a panangasintada iti makunkuna a
Panagadal Ilokano. Masapul ditoy ti virtud—ti nabiag a babato nga aggapu iti
naingganggantingan a panaglalaok dagiti amin nga aspekto ti panagadal iti
lengguahe nga Ilokano, ti relasion daytoy iti kultura dagiti Ilokano, ti
relasion daytoy kadagiti kultura ti Filipinas agraman iti kontexto ti
diversidad, ken ti relasion daytoy kadagiti nagduduma nga exiliko ken migrante
a komunidad nga Ilokano iti uneg ken ruar ti Filipinas.
Maikatlo
ti experimentasion—ti awanan-patingga nga experimentasion—tapno iti kasta ket
makadiskubre kadagiti baro nga ammo ken sabali a laing nga iyallatiw iti
adalan.
Daytoy
a Gramatika Ilokano ket bunga ti pito
a tawen nga experimentasion iti Universidad ti Hawaii, experimentasion a
nangrugi pay laeng iti Universidad ti Filipinas idi nangisuroak sadiay iti
pagsasao ken literatura nga Ilokano iti di-graduado ken graduado a programa.
Ti kaudian
a laboratorio daytoy a libro ket ti Ilokano 451: Structure of Ilokano. Ngarud,
agyamanak kadagiti adu a rag-ok ken ragsak, kadagiti katawa ken garakgak, ken
kadagiti reklamo ken panagyaman a naggapu kadagiti amin a nagpasar iti daytoy a
kurso. Adda nagkaykaysa nga observasion dagiti nagbalin nga adalak: Narigat,
kunada. Dagiti dadduma ket intensifikado pay a reklamo: Nakarigrigat! Ngem gapu
kadagitoy a reklamoda, pinampanunotko dagiti wagas tapno mapagbalinko a
nalag-an ti babantot nga adda iti barukong, puso, ken uppat a kararuada. Saan a
rumbeng nga isuda ti agyaman kaniak: Siak ti rumbeng nga agyaman kadakuada gapu
ta nakasursuroak—adu ti nasursurok—iti panangisurok kadakuada.
Kas
kadagiti amin a libro ti gramatika, saan a final dagiti adda ditoy.
Daytoy
ti kaunnaan a libro iti gramatika iti Ilokano a naisurat iti Ilokano, ket
ngarud, expektaren dagiti adalan, kasta metten dagiti agbasa iti daytoy, ti
nagkaadu nga experimentasion, dagiti arbitrario a solusion kadagiti diskursivo
a parikut, ken dagiti tentativo a sungbat kadagiti nagkaadu a saludsod.
Nalaklaka
nga amang ti mangiyadal iti bukod a lengguahe nga aramat dagiti kolonial a
pagsasao.
Narigrigat—ken
nakarigrigat—ti mangted iti palawag kadagiti parikut iti bukod a pagsasao,
palawag nga ibabaet met laeng mismo ti bukod a pagsasao no ti edukasion a
nasagrap iti bukod nga ili, iti bukod a pagilian, ket edukasion a kolonial,
wenno edukasion a ni kaano man ket di nangted iti gundaway tapno maedukaranka
iti bukodmo a pagsasao.
Ngem
amin dagitoy ket nagbalin a karit kaniak.
Ita,
idatonko daytoy a Gramatika ti
Kontemporaneo nga Ilokano—gramatika a naisurat iti Ilokano—iti agdama ken
sumaruno a generasion dagiti iskolar iti Panagadal Ilokano.
Sors: A Solver Agcaoili, Gramatika ti Kontemporaneo nga Ilokano (Honolulu: Undertow Books, 2013).


text:
Tanabata
Ti Tanabata (七夕 tanabata?, "Rabii daguiti Pito ("7")") wenno Festividad daguiti Bituen quet maysa na festividad ñga japonesa na maicel-celebra iti rabii ti ica-7 ñga aldao ti ica-7 ñga bulan ("七月七日" wenno "7月7日") , na derivada iti tradicional ñga festividad daguiti bituen ñga china ñga Qi Xi (七夕 "Rabii daguiti Pito"), quen daguiti tradiciones iti bon wenno obon.
Daguiti Articulos na addaen iti relacion iti daytoy[urnosen | urnosen ti taudan]
- Qi Xi
- Sekidera Komachi, maysa ñga sicat ñga obra ñga Noh na nai-set iti maysa na celebracion iti Tanabata
- Mobara Maysa ñga Festival ti Tanabata
- Chilseok


text:
Be always at war with your vices, at peace with your neighbors, and let each new year find you a better man. ~Benjamin Franklin
One thought on “HAPPY NEW YEAR!”
-
kimat
nagasat nga baro nga tawen yo amin !!!
baro tawen manen baro nga speaker nga kunada ngem nagabang da pay met laeng ! baro nga ambulansya uray pilid awan pay !!! di met ketdi agressat ti tawen nga baro! isu kitaen tayo ta ti baro tawen ited na koma ti panawen nga panagamiris ti tunggal maysa tapno kapia latta! tapno makitinnulong to manen ti entero nga bumario.↓


text:
Jul 4, 2016
Inawaganna iti longsleeve Filipino guy, ngem ne, isu met ti naasawana...
NATAYAG a lalaki, ngem medyo narapis. Guapo idi kabambanuaganna pay. Awitna dayta a langa agingga a nataengan. Iti ababa a pannao, baby face- dayta ni George Pacubas, maysa a sakada.
Ngem asino daytoy George Pacubas?
Nayanak ni George idiay Barangay Bulag, Bantay, Ilocos Sur idi Abril 23, 1923. Iti panagturongna idiay Hawaii, espesial ken nakalalagip nga aldaw para kenkuana. Rinambakan ngamin George ti panagkasangayna iti barko a nagluganna nga S.S. Maunawili idi 1946 iti panagturongna iti Maui, Hawaii, a destinona. Kadua ni George dagiti sabsabali pay a sakada a nagpirma iti kontrata ken agragut nga agtrabaho iti kataltalonan ti Hawaii para iti naraniag a masakbayan ti pamiliada.
Ket kas met kadagiti dadduma a sakada, maymaysa ti rason no apay a kayatda ti mapan iti Hawaii- "naraniag a masakbayan ken naimbag a gasat nga agpaay iti pamilia."
Maysa ni George kadagiti inesponsoran ti Hawaiian Commercial & Sugar [HC & S] Company.
Baro a buya. Baro nga aglawlaw. Baro a biag...
Simmanglad ti nagluganan a barko ni George ken dagiti sabsabali pay a lallaki iti Kahului Harbor, Maui, idi Abril 29, 1946. Sakbay a napalubosanda a bimmaba iti barko, naited kadakuada ti bukod a numero kas pammigbig ti kinataoda- ken indulin ni George dayta a numero agingga a nagretiro iti trabaho.
Dagus a nangrugi ni George iti trabaho a kas aglammua iti root [wenno cutting grasses], mule man [iturongna ti kabalio a nagkarga iti unas iti disso a pakaimulaanna], agbagkat ken agibunong kadagiti maimula nga unas, utility truck driver [agiwaras iti danum, dagiti kasapulan a supplies, kdp.] kadagiti trabahador, mud truck driver [agala ti pitak manipud iti kiskisan sana ibelleng iti pagbasuraan], ken trash trailer driver nga addaan iti PUC. Trabahona dagitoy agingga a nagretiro idi tawen 1986.
Bayat a nagtrabaho iti HC& S, nagindeg ni George iti Kampo 10 ken Hospital Camp [masarakan daytoy iti Hansen Road iti Puunene]. Makaisem ni George a manglagip kadagiti kinabbalayna iti kampo a kas kada: Pedro Pacubas, Fernando Pacubas ken Edward "Jose" Sales.
"Naragsak ti biag iti Camp 10 ken Hospital Camp," linagip ni George. Narimat dagiti mata ni George iti pananglagipna ti napalabasna iti kampo. No mabalin,
kayatna manen ti agsubli kadaydi a panawen.
Maibiliang ti kampo a kas maysa a komunidad dagiti Filipino. Masansan a marambakan ti Rizal Day ken 4th of July. Adda pay pasala a maawagan iti "ribbon dance" no sadino a dagiti lallaki ti maipareha ken agbayad tapno maisala dagiti dayag/imnas.
Linagipna pay nga adda idi "social boxes" a dagiti lallaki ti agtitinnawar. No asino ti kangatuan ti tawar, isu ti makaala iti dayta a kahon ken adda pay gundawayna a mangisala ti asinoman a balasang. Naipalaon iti daytoy a social boxes ti nagduduma a nagyanna kas iti makan, aplayanses ken no ania dita a pangay-ayo. Adu idi dagiti maimbitaran a ka-Filipinoan a babbalasang para iti daytoy a pasala.
Ket nagayat ni George ken ni Louisa...
Nangrugi ti relasion iti nagbaetan da George ken Louisa De Aquino idi yam-ammo ti Dios-ti-aluadna Mariano Patao [ama ni Linda Patao Cortez] ni George ken ni Louisa iti maysa a pasken. Nasinged nga aggayyem da Mr. Patao ken George. Nasinged met nga agpagayam ti balasang ni Mr. Patao, ni Linda ken Louisa. Agkarruba dagitoy iti Waihe'e. Agpada dagitoy a local born- nayanak ken dimmakkel iti Maui.
Iti maysa nga aldaw, idi tawen 1949, inimbitaran ni Linda ni Louisa nga agatendar iti maysa a party. Naglugan da Linda ken Louisa iti puraw a Pymouth a karro [sabali nga awag ti kotse] ni Goerge tapno itulnogna ida iti party a naangay iti Filipino Clubhouse iti Puunene.
Nataer ti langa ken takder ni George iti kawesna a "longsleeve" shirt. Nupay nakakita idin ni Louisa iti kastoy a klasena ti kawes, dinayawna ni George. Ket manipud idin, inawaganna ni George iti "Longsleeve Filipino Guy." Saan a kinagura to baro dayta nga angaw ni Louisa kenkuana. Nangrugi ketdi ti pakasaritaan ti ayatna iti dayta nga angaw, a manipud idin, nangrugi nga immasideg ti rikna ni George iti balasang. Di maungpot a panagistoria iti napalabas a pakasaritaan ti biag ti nagtungtonganda. No dadduma, agdanggayda pay nga agkatawa.
Para ken ni George, dakkel a paset ti "longsleeve" shirt-na iti pakasaritaanna ken Louisa. Daytoy ngamin a kawes nga insuotna idi damoda ti nagam-ammo ti nangitunda kadakuada iti altar.
Nagkallaysa da Goerge ken Louisa idi Hunio 12, 1954, iti St. Ann's Church iti Waihe'e. Naangay ti padaya/punsion iti St. Anthony Clubhouse idiay Lower Waiehu Beach, Wailuku.
Pannakabangon ti pamilia
Kalpasan ti kasar, nagyan da George ken Louisa iti Hospital Camp iti dua a tawen. Kalpasanna, immakarda iti Spanish A manipud tawen 1954 agingga iti 1960.
Agingga a nataenganen dagiti agkakaingungot, malagip ken kas da mangngeg pay laeng ti ringgor dagiti aglabas a truck iti natapok a kalsada iti asideg ti pagtaenganda. Ket idi tawen 1960, immakarda iti Kahului. Ditoy a rinambakan da George ken Louisa ti panagretiroda iti trabaho.
Nakem ngata ti Dios ti nangitunda kada George ken Louisa iti yaakarda iti baro a disso a 'yanda ita. Di ngamin ipagarup dagitoy nga agasawa a ditoy ti pakasarakanda ti kinaubing ken gayyem ni Louisa a ni Linda [Cortez]. Agpada ti kalsada ken dua laeng a balay ti nagbaetan dagitoy iti lungar nga ayanda iti Kahului. Pudno, agkarruba ken aggayyem dagitoy iti tunggal biag!
Lima nga annak ti naragsak a pamilia
Ni Charise, inauna. Nagturpos iti Maui Community College [MCC], nagtrabaho iti County of Maui- Clerk Office. Nayasawa ken ni Andrew Fuller, nagtrabaho iti Johnson Brothers a kas salesman. Nagtrabaho pay daytoy iti Sack and Save. Dua ti annakda: Ryan ken Jeremy.
Maikadua ni Kenneth. Nagturpos iti MCC ken nagtrabaho a kas Manager iti Local Motion Shop, Kukui Mall, Maui Nayasawa ken ni dati a Carlyn Apana, nagtrabaho daytoy iti Coldwell Banker a kas sekretaria. Uppat dagiti annakda: da Jason, Ikaika, Corbin ken Keely.
Maikatlo ni Leona. Nagturpos met iti MCC ken nagtrabaho iti 4 Star Mortgage. Nayasawa ken Duane Ah Yen, maysa a pintor. Tallo dagiti bungada: Kristi, Shauna ken Nervai.
George, Jr.- ti maikapat. Nagturpos iti MCC ken nagtrabaho a kas Correctional Officer. Nayasawa ken ni dati a June Facuri, nagtrabaho iti State Farm Insurance. Addaanda iti tallo nga annak: da Iris, Michael, Gannon ken Ramsey.
Inaudi ni Jason. Retirado iti Airforce. Nagtrabaho iti Terminix.
Ti pammagbaga ni George
-kadagiti agtutubo: "Respetaren ti pamilia. Agipakita iti napintas nga ugali. Mapan agbasa- ta ti edukasion ti tulbek ti nasayaat ken naraniag a masakbayan."
-para kadagiti kapatadana: "Agkaykaysa, adda koma kappia. Awan ti agsisinnupiat. Taripatoen ti bagi, nangruna ti salun-at. Agwatwat ken aramiden
dagiti banag a kabaelan ti bagi."
Magustoan ni George ti agtrabaho iti family garden-na. Aktibo met ni misisna iti Christ the King a kas miembro ti choir ti simbaan. Tumulong pay nga agdalus ken agdekorar iti simbaan no adda tiempo ken wayana. Aktibo da Goerge ken Louisa iti Filipino Catholic Clubs ken tumulong ti grupoda kadagiti maisayangkat a kombension ti Maui. Managpaliwada idiay Filipinas ken Las Vegas.
Ken ni George Pacubas: "Balligi a nanglukat ti dalan para iti naraniag a masakbayan ti sumaruno a henerasion dagiti agtutubo..."
INAWAGANNA ITI LONGSLEEVE FILIPINO GUY,
NGEM NE, ISU MET TI NAASAWAN...
Rudy Ram. Rumbaoa
Ammuen Pay Daytoy, Sakada
www.ammuenpaydaytoysakada.blogspot.com
www.filamobserverarticles.blogspot.com
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Kalgaw
Ti kalgaw wenno daradar ket isu ti kapudotan kadagiti uppat a kalalainganna a tiempo, ken adda iti nagbaetan ti primabera ken otonio. Iti kalgaw ti solstisio, dagiti aldaw ket napapaut ken dagiti rabii ket nabibiit, ken ti kaatiddog ti aldaw ket bumibiit nga agprogprogreso ti tiempo kalpasan ti solstisio. Ti petsa ti panagrugi ti kalgaw ket agdumaduma segun ti klima, tradision ken kultura, ngem no kalgaw idiay Akin-amianan a Hemisperio, panaglalam-ek met idiay Akin-abagatan a Hemisperio, ken no baliktaden.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Kalgaw iti Wikiquote (Ingles)
Midia a mainaig iti Kalgaw iti Wikimedia Commons


text:
Otto von Bismarck
Ni Otto Eduard Leopold, Prinsipe iti Bismarck, Duke iti Lauenburg (1 bril 1815 – 30 Hulio 1898), naamammoan a kas ni Otto von Bismarck, ket maysa idi a konserbatibo nga Aleman nga estadista a nagituray kadagiti Europeano a pannakibiang manipud idi 1860 aginggana ti pannakaikkatna idi 1890. Kalpasan kadagiti ababa a panagballigi ti gubgubat isu ket nagipagkaykaysa kadagiti nadumaduma nga estado iti maysa a nabileg nga Imperio nga Aleman babaen ti Prusiano a panangidaulo, ken nagpartuat ti maysa a "gantingan iti bileg" a nagpreserba ti kappia idiay Europa manipud idi 1871 aginggana idi 1914.
A kas ti Ministro Presidente ti Prusia idi 1862–90, ni Bismarck ket nanagipaunget ti gubat a nagaramid ti Prusia a nagturay iti Austria ken Pransia, ken nangilinia kadagiti ti likud ti Prusia dagiti babbabassit nga estado ti Aleman. Idi 1867 isu ket nagbalin pay a Kansilier ti Konpederasion ti Amianan nga Alemania. Ni Bismarck ket nangidaremdem ken nagpartuat ti Aleman nga Imperio idi 1871, nga isu ti immuna a nagbalin a Kanselor ken kaaduan a nagtengtengngel kadagiti pannakibiangna aginggana idi inikkat babaen ni Kaiser (Emperador) William II idi 1890. Ti diplomasiana iti Realpolitik ken ti nabileg a panagturayna ket nakaala kaniana ti parbo a nagan a kas ti "Landok a Kanselor". A kas ti inbaga ni Henry Kissinger, "Ti tao iti 'dara ken landok' nagsurat ti prosa iti naisangsangayan a panakaidagus ken kalawag, a maipadpada ti panakaidumdumana kenni Churchill ti panagus-usarna ti pagsasao nga Ingles."[1]
Isu ket nagusar ti gantingan iti bileg a diplomasia tapno agtultuloy nga agkappia ti Europa idi panawen nga 1870 ken panawen nga 1880. Isu ket nagpartuat ti baro a pagilian ken nagiturong ti nanam-ay nga estado. Dina kinayat ti kolonianismo ngem nagmaredmed a nangipatakder ti ballasiw taaw nga imperio idi indemanda dagiti napilpili a tattao ken pamanunotan ti masa. Ni Bismarck, ket maysa a nagraraem a Luterano ket natalek para iti arina, a gaputi daytoy ket nagited kenni Bismarck ti napno a suportana. Bayat a ti baro nga Aleman nga Imperio ket unibersal a kalintegan a panagbutos ti lallaki, dagiti nabutosan nga opisial ket awan ti agpayso a panagtengngelda ti gobierno. Ni Bismarck di-nagtaltalek ti demokrasia ken nagturay babaen ti napigsa, nasayaat a nasanay a burokrasia nga adda ti bileg a tinegtengngel ti maysa a Junker a napili a tattao a nagirepresenta kadagiti naisanglad nga aristokrasia ti daya.
Ni Bismarck, ket maysa met laeng nga aristokratiko a Junker, nga isu ket adda ti nakarit unay ken mangiturturay a personalidad. Isu ket nagtagikua ti saan laeng a ti napaut a nailian ken internasional a pannakasirmata, ngem ti pay ababa nga abilidad a naigiddanan a mangsalamangka kadagiti adu a narikut a panagrang-ay. A kas ti daulo a kinunkuna dagiti historiador a kas ti "rebolusionario a konserbatismo"[2] ni Bismarck ket nagbalin a bannuar kadagiti Aleman a nationalista; nagipatakderda kadagiti ginasut a monumento a mangidaydayaw ti ikonko a simbolo ti bnabileg a konserbatibo a dauloan. Dagiti historiador ket dinaydayawda isuna a kas maysa nga estadista timoderasion ken gantingan a nangipatpatuloy ti kapia idiay Europa ken kangrunaan nga akinrebbeng para iti panagkaykaysa ti moderno nga Alenania.
Nasapa a tawtawen[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Bismarck ket naipasngay idi idiay Schönhausen, iti nabaknang nga estado ti pamilia a naisanglad idiay laud ti Berlin idiay Prusiano a Probinsia iti Saxony. Ti amana, a ni Karl Wilhelm Ferdinand von Bismarck (Schönhausen, 13 Nobiembre 1771 – 22 Nobiembre1845), ket maysa idi nga agtagtagikua ti estado a Junker ken dati a Prusiano nga opisial ti milisia; ti inana, a ni Wilhelmine Luise Mencken (Potsdam, 24 Pebrero 1789 – Berlin), ti nasayaat nga inadalan nga anak ti nangato nga opisial ti gobierno idiay Berlin. Ti lubong ket nakakita kenni Bismarck a kas maysa a tipiko a Prusiano a Junker —ti maysa apanakailadawan nga isu ket nangawawis babaen ti panagkawwes kadagiti uniporme ti militar. Ni Bismarck ket nasayaat idi a naadalan ken kosmopolitano, a nadatonan para iti panakisinnao. Isu ket natarus ti panagsaritana ti Ingles, Pranses, Italiano, Polako, ken Ruso.[3]
Ni Bismarck nagadal idiay elementaria a pagadalan ti Johann Ernst Plamann,[4] ken ti sekondaria a pagadalan ti Friedrich-Wilhelm ken Graues Kloster . Manipud idi 1832 aginggana idi 1833 isu ket nagadal ti linteg idiay Unibersidad iti Göttingen nga isu idiay ket kameng ti Kuerpo Hannovera sakbay a simmrek idiay Unibersidad iti Berlin (1833–35).
Idiay Göttingen, ni Bismarck ket nakigayyem ti maysa nga Amerikano nga estudiante a ni John Lothrop Motley.Kalpasan daytoy ni Motley ket nagbalin nga eminente a historiador ken dilomatiko, ken maysa kadagiti kaasitgan a gayyem ni Bismarck. Idi 1839 ni Motley ket nagsurat ti maysa a nobela, ti Namnama ni Morton, wenno ti Laglagip ti maysa a Probinsial a maipanggep ti biag idiay Aleman nga unibersidad nga isu ket nagilanad kenni Bismarck a kas maysa a nadarusodos ken naguapo nga eksentriko, ngem isu pay ket narangkapan unay ken natagirayad nga agtutubo.[5]
Nupay nagnamnama ni Bismarck nga agbalin a diplomata, isu ket nangirugi ti praktikal a panagsanayna a kas maysa nga abogado idiay Aachen ken Potsdam, ken iti nabiit isu ket nagikkat, nga isu ket immuna a nakaidangran ti karerrna baaben ti pnagalan ti saan a naipalubosan a panagbakasion tapno masasurot kadagiti dua nga Inggles a bababai, nga immuna ni Laura Russell, ti kaanakan a babai ti Duke iti Cleveland, kenni Isabella Loraine-Smith, anak a babai ti nabaknang a padi. Isu ket saan a nangasawa ti daytoy a panawen. Isu ket ket nagserbi pay ti maysa atawen idiay buyot ket nagbalin nga opisial iti Landwehr (reserba), sakbay a nagsubli tapno mangtaripato dagiti estado ti pamiliana idiay Schönhausen idi pimmusay ti inana idi agtawen ti beinte.
Idi agtawen ti agarup a tallopulo ni Bismarck ket adda ti nakaro a pannakigayyemna kenni Marie von Thadden, ti kabarbaro nga asawa ti maysa a gayyemna. Babaen ti panagimpluensia ni Marie, ni Bismarck ket nagbalin a Pietista a Luterano, ken nagisurat kalpasan daytoy ti panawen nga ipupusay ni Marie (manipod ti tipos) isu ket immuna nagkarkararag manipud idi ket ubingpay laeng. Ni Bismarck ket inasawana ti kasinsin a ni Marie', ti nasudi a babai a ni Johanna von Puttkamer (Reinfeld, 11 Abril 1824 – Varzin, 27 Nobiembre 1894) idiay Alt-Kolziglow (moderno a Kołczygłowy) idi 28 Hulio 1847. Ti atiddog ken naragsak a panagassawada ket nagpataud ti tallo nga annakda, ni Herbert (b. 1849), Wilhelm (b. 1852) ken Marie (b. 1847). Ni Johanna ket managbabain, a nagretretiro ken naraem a relihioso a babai—nupay isu ket naam-ammuan para iti natadem a dilana iti naladaw a biagna—ken iti publiko a biag ni Bismarck, sagpaminsan a kinadkadua babaen ti kabsatna a babai a ni Malwine ("Malle") von Arnim.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Kissinger 2011.
- ^ Isabel V. Hull, Dagiti Napili a Kumaduaan ni Kaiser Wilhelm II, 1888–1918 (2004) p. 85
- ^ Charles Lowe (1886). Prinsipe Bismarck: Ti Naipakasaritaan a Biograpia nga Adda ti Dua a Panakailadawan. p. 538.
- ^ Field 1898, pp. 603–4.
- ^ Steinberg 2011, pp. 39–41.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Biograpiko[urnosen | urnosen ti taudan]
- Crankshaw, Edward (1981), Bismarck, The Viking Press.
- Darmstaedter, Friedrich. Ni Bismarck ken ti Panakapartuat ti makadua a Reich (2008)
- Eyck, Erich (1964), Ni Bismarck ken ti Aleman nga Imperio (pakabuklan ken mabirukan a testo).
- Feuchtwanger, Edgar (2002), Bismarck, Dagiti Naipakasaritaan a Biograpia, Routledge, 276 pp., umuna a pangrugian a puntos.
- Gall, Lothar (1986), Bismarck: Ti Puraw a Rebolusionario, 2 tom; kangrunaan nga akademiko a panagadal
- Heuston, Kimberley Burton (2010), Otto von Bismarck: Landok a Kanselor iti Alemania, Franklin Watts.
- Hollyday, FBM (1970), Bismarck, Napalpaliiw dagiti Nalatak a Biag, Prentice-Hall.
- Kent, George O (1978), Ni Bismarck ken dagiti Panawenna.
- Kissinger, Henry A (31 Marso 2011), "Otto von Bismarck, Agturay nga Estadista", The New York Times (book review).
- Lerman, Katharine Anne. Bismarck: Bariweswes iti Bileg. Longman, 2004. ISBN 0-582-03740-9; 312pp
- Ludwig, Emil (1927a), Wilhelm Hohenzollern: Dagiti Kinaudi a Kaiser, New York, popular.
- Ludwig, Emil (1927b), Bismarck: Ti Sarita iti maysa a Makilablaban, Little, Brown, nadayeg.
- Pflanze, Otto (1971) [1963], Ni Bismarck ken ti Panagrangrang-ay ti Alemania, I. Ni Bismarck ken ti Panagrangrang-ay ti Alemania: Ti paset ti Panawen iti Panagkaykaysa , 1815–1871; 3 tomo., 1963–90.
- Pflanze, Otto (Abril 1955), "NiBismarck ken ti Aleman a Nationalismo", Amerikano a Naipakasaritaan a Panagrepaso, JSTOR, 60 (3): 548–66
- Steinberg, Jonathan. Bismarck: Maysa a Biag (Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, 2011), 592 pp; napno a gantingan nga eskolar a biograpia
- Stern, Fritz (1977), Balitok ken Landok: Bismarck, Bleichröder ken ti Panagipatakder ti Aleman nga Imperio, Penguin.
- Taylor, AJP (1969), Bismarck: ti Lalaki ken ti Estadista, New York: Alfred A Knopf.


text:
Système universitaire de documentation
Ti système universitaire de documentation wenno SUDOC ket sistema nga inus-usar babaen dagiti biblioteka kadagiti unibersidad ti Pransia ken dagiti lugar a pagadalan tapno mangilasin, mangsurot ken mangtaripato kadagiti dokumento a tagikuada. Ti katologo, nga aglaon ti ad-adu ngem 8 a riwriw a reperensia, ket mangpalubos kadagiti estudiante ken dagiti agsuksukisok tapno makabirukda kadagiti pakaamo ti biograpia ken lokasion kadagiti sumurok a 3,400 pagdokumentuan a sentro. Daytoy ket tinartaripato babaen ti Agence bibliographique de l'enseignement supérieur.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
fr:Système universitaire de documentation


text:
Kasanok a Masaranget ti Sulisog?
Ania ti mabalinmo nga aramiden
Umuna, laglagipem a sika ti manungsungbat iti bukodmo nga aramid—aniaman ti aramiden dagiti gagayyemmo.
Maikadua, ammuem no ania a sulisog ti karirigatan a labanam.
Kalpasanna, isaludsodmo iti bagim, ‘Ania a gundaway a mabalin a maipasangoak iti daytoy a sulisog?’ (No addaak iti eskuelaan? No addaak iti pagtrabahuan? Dadduma pay?) Maliklikam ti sulisog no ammom dagiti gundaway a mabalin a maipasangoka iti dayta.
Ita, ammomon no ania ti aramidem. Umuna, panunotem no kasanom a malimitaran wenno naan-anay a maliklikan dayta a sulisog. (Kas pagarigan: Kalpasan ti klaseyo, no adda kaeskuelaam a kanayon a mangpilit kenka nga agsigarilio, nalabit baliwamon ti pagnaam tapno saanmo a masabat ida.) Kinapudnona: Dagiti “gagayyem” a mangpilit kenka nga agaramid iti dakes ket saan a pudno a gayyem.
Siempre, saanmo a maliklikan ti amin a sulisog. Iti di agbayag, mabalin a maipasangoka iti nakaro a sulisog—nalabit daydiay saanmo a ninamnama. Ania ti mabalinmo nga aramiden?
Ti tulbek ket agsaganaka!
Panunotem: Ammo ni Jesus no ania ti aramidenna no maipasango iti sulisog. Isu ket determinado nga agtulnog iti Amana iti amin a gundaway. (Juan 8:28, 29) No kasta, ti tulbek ket, masapul nga ammomon no ania ti aramidem sakbay pay a maipasangoka iti sulisog.
Padasem. Mangpanunotka iti dua a rason no apay a rumbeng a sarangtem ti sulisog. Kalpasanna, mangpanunotka iti dua nga aramidem a tumulong kenka a mangsaranget iti dayta.
Apay koma nga ipalubosmo a kontrolendaka dagiti dadduma? Determinadoka koma a mangaramid no ania ti umiso. (Colosas 3:5) Ken ikararagmo nga agtultuloy koma a maaramidmo dayta.—Mateo 6:13.
Ammuem ti Ad-adu Pay
TIN-EDYER
Saludsod nga Iyimtuod ti Agtutubo, Tomo 2
Ti dadduma kadagiti topiko a nailawlawag ket maipapan iti eskuelaan, panaglinglingay, kapatada, nagannak, panagbalbaliw iti biag, ti riknam, ken ti saanmo a kasekso.
AGRIINGKAYO!
No Kasano a Malabanan ti Di Nasayaat nga Impluensia ti Kakadua
Agaramid iti dakes dagiti nasingpet a tattao gapu iti di nasayaat nga impluensia ti kakadua. Ania ti masapul a maammuam maipapan iti dayta, ken kasano a malabanam?
SALUDSOD DAGITI AGTUTUBO
Kasano No Pilitendak a Makiseks?
Adda kadi pagsayaatanna no tumulokka? Pagbabawyamto ngata?


text:
Dagiti Nagkaykaysa a Pagilian
Ti Dagiti Nagkaykaysa a Pagilian, wenno United Nations (UN) iti English, ket maysa nga internasional nga organisasion a nabangon idi 1945. Awagan ti UN ti bagbagina kas maysa a "global nga asosasion dagiti govierno a mangtimtimon iti kooperasion iti internasional a linteg, internasional a seguridad, ekonomiko a panagrang-ay, ken panagpapada iti kagimongan." Impasdek ti 51 a pagilian ket agpapan iti 2005, addaan iti 1991 a kamkameng a pagilian, a pakairamanan ti agarup isuamin a mabigbig iti sangalubongan nga agwaywayas a nasnasion.


text:
1945
Ti 1945 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Lunes iti kalendario a Gregoriano.
Dagiti linaon
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Agosto[urnosen | urnosen ti taudan]
- Agosto 6 – tininnagan ti Estados Unidos iti bomba atomika ti siudad ti Hiroshima iti Hapon, iti 8:16 ti agsapa (lokal nga oras).
- Agosto 9 – nangitinnag manen ti Estados Unidos iti bomba atomika, ita iti siudad ti Nagasaki, iti 11:02 AM ti agsapa (lokal nga oras).
Oktubre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Oktubre 24 – nabangon ti Nagkaykaysa a Pagpagilian.
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Marso[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 28 – Rodrigo Duterte, maika-16 a Presidente ti Filipinas
Hulio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hulio 26 – Helen Mirren, Briton nga aktres
Oktubre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Oktubre 20 – Reynaldo A. Duque, Filipino a mannurat (pimmusay 2013)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Disiembre 9 – Yun Chi-ho, Koreano nga aktibista (naipasngay 1864)


text:
By ALYANSA DAGITI PESANTE ITI TAE’NG KORDILYERA
Ti bulan ti Oktobre ket nagbalin a Philippine Peasant Movement agsipud ta iti daytoy a bulan nga indeklara ti pimmusay a Diktador a ni Ferdinand E. Marcos, ti Presidential Decree 27, ti umuna a bogus a reporma iti daga, maysa a bulan kalpasan na nga indeklara ti Martial Law. Tinawen a laglagipen daytoy ti Philippine Peasant Movement wenno ti Kilusang Magbubukid ng Pilipinas (KMP).
Ti Alyansa dagiti Pesante iti Tae’ng Kordilyera (APIT-TAKO), ket isu ti tsapter ti KMP ditoy rehiyon tayo. Nabangon daytoy idi Oktobre 17, 2001 iti La Trinidad, Benguet iti 81 a tukad-komunidad nga organisasyon dagiti mannalon, manguma, gardinero, agpaspasto, ken agminminas nga umili kadagiti nadumaduma a paset ti Kalinga, Benguet, Mountain Province, Ifugao ken Abra. Itatta, adda daytoy iti 157 a miembro nga organisasyon iti tukad komunidad (Sitio, Barangay, Tribu) ken iti intar dagiti grupo nga awanan daga a mangmangged-talon.
Ita a tawen, agallangugan ti protesta dagiti mannalon wenno pesante iti intero a pagilyan nga idadauloan ti KMP gapu iti nakaru a panagbaybay-a ti administrasyon ti Haciendero, Papet, Pasista ken Korap a Pangulo Benigno Simeon Aquino III iti sector dagiti Mannalon. Manun a tawen ti naglabas idi maiyulog dagiti bogus a linteg kas iti P.D 27, idi panawen ni Marcos, Comprehensive Agrarian Reform Law (CARL) wenno Comprehensive Agrarian Reform Program (CARP) idi panawen ni President Corazon C. Aquino ken ti Comprehensive Agrarian Reform Program Extension with Reform (CARPER) idi panawen President Gloria Arroyo ngem agingga ita ket awan ti nagbanagan na. Pito (7) iti tunggal sangapulo (10) a mannalon ket awan ti bukod na a daga. Kaskasdi pay a kimmaru ti pananggamrud dagiti appo’t daga kadagiti dagdaga dagiti babassit a mannalon.
Ditoy Kordilyera, nabatag ti pangta ti land grabbing nangruna iti kadagaan dagiti nainsigudan nga umili. Ngem dagiti gamrud a kompanya ti enerhiya ken dagiti dadakkel kompanya ti minas ti kangrunaan a mang-ag-agaw ti kadagaan ken kinabaknang dagiti nainsigudan nga umili ti Kordilyera. Agarup nasurok a sangasut a hydro power project iti gandat dagitoy a kompanya nga ipasdek kadagiti amin a karayan ti rehiyon. Madama itan nga ipatpatakder ti HEDCOR ti Sabangan Hydropower Project iti munisipalidad ti Sabangan, Mountain Province.
Kasta met dagiti aplikasyon para iti Geothermal Power Plant ken windmill. Kasta met nga agresibo manen dagiti kompanya ti minas a mangituloy kadagiti aplikasyon da iti panagminas kas EPA,EXPA,MPSA,APSA ken FTAA. Umabot iti 482 a mining application a sadino ket addaan kalawa nga 767,385.83 ektarya wenno agarup sumurok nga apagkatlo iti kalawa ti rehiyon Kordilyera ti sakopen na.
Kalaksidan pay kadagiti madama ti operasyon na kas iti Lepanto Consolidated Mining Corporation, Philex Mining Company, Benguet Corporation. Kakunniber dagiti gamrud a kompanya ti enerhiya ken minas ti National Commission on Indigenous People (NCIP) a mangipatungpal kadagitoy a proyekto. Ti NCIP ket traidor kadagiti nainsigudan nga umili! Isuda ti mangilaklako iti ancestral land dagiti nainsigudan nga umili kadagiti gamrud a kompanya. Isunga rumbeng laeng nga iserra ti opisina ti NCIP!
Maysa pay a dakkel a pangta kadagiti mannalon wenno pesante nangruna kadagiti gardenero ket iti pannakaiyablat iti ASEAN Free Trade Agreement (AFTA) inton umay a tawen 2015 kalaksidan pay iti nakaru nga epekto ti pannakaibuyangyang ti merkado ti Pilipinas duron iti General Agreement on Tariff and Trade (GATT-WTO).
Gapu ditoy ket nalayus ti merkado ti Pilipinas kadagiti imported nga agricultural products a sadino isu ti makagapu nga adu a mannalon ken gardenero iti nalugi gaputa saan da kabaelan iti magasto iti panagtalon ken panaggarden kalaksidan pay iti nababa a presyo ti produkto dagitoy. Mas pakaruen pay ti pannaka-implementar ti AFTA inton 2015 daytoy. Saan pay a kabaelan dagiti mannalon wenno gardenero ditoy Kordilyera ti makibalubal wenno makikompitensya iti linnakuan kadagiti kabangibang a nasyon gapu iti nakaru a panagbaybay-a ti gobyerno iti sector ti agrikultura. Kasta met nga awan ti karbengan dagiti mannalon wenno gardenero a mangikeddeng iti presyo dagiti produkto da ken kasta met kadagiti agkakangina a mausar iti panagtalon ken panaggarden kas iti abono, pestisidyo, bin-i, ken dadduma pay. Mas dagiti kapitalista ti mapangngeddeng iti panagpresyo.
Kangrunaan a biktima dagiti pesante iti kaaw-awayan ti Kordilyera iti kinaranggas ken kinapasismo ti estado. Adu a pesante iti biktima ti pammapatay, pammutbuteng, panang-inbestigar ken dadduma pay a pananglabsing iti karbengan pangtao. Manun a mannalon ti pinapatay, binugbog, binutbuteng, ken tinakawan ti pasismo a soldado ti estado kas iti napasamak idiay Lacub Abra ken dadduma pay a paset ti Kordilyera.
Gapu kadagitoy a parikut a sangsangwen dagiti pesante iti intero a kordilyera ken iti intero a pagilyan, agallangugan ti protesta dagiti mannalon wenno pesante kadagiti kalkalsada iti sentro tapnu inda idanun kadagiti maseknan nga ahensya ken iti mismo a bulok a gobyerno dagitoy nga arungaing ken pakaseknan.
Pukkaw dagiti pesante!
: Patakyasin ti asyendero, puppet, pasista ken kurap a Pangulo Noynoy Aquino!
: Junk GATT/WTO!
: Junk AFTA!
: Mining Act of 1995, ibasura!
: Pondo para irigasyon saan a para korupsyon!
: NCIP traidor kadagiti naisigudan nga umili!
: Singeren dagiti berdugo ken mammatay tao nga 41st IB!
: Hustisya para kadagiti amin a biktima ti pananglabsing iti karbengan pangtao!
: Pondo para agrikultura ited kadagiti mannalon a masa!
: Genuine Agrarian Reform Bill (GARB) isabatas na!


text:
Arkitektura
Ti arkitektura (Latin architectura, manipud ti Griego a ἀpxιtέktwv – arkhitekton, manipud ti ἀpxι- "mangipangulo" ken tέktwv "agipakpatakder, allawagi, mason") ket isu dagitoy ti pamay-an ken produkto ti panagplano, panagdibuho ken panangipatakder. Ti arkitektural nga ob-obra, iti materiala porma dagiti pasdek, ket kankanayon anaipanpanunotan a kas dagiti kultural a simbolo ken kas dagiti obra ti arte. Dagiti naipakasaritaan a sibilisasion ket kankanayon a nainagnaganan kadagiti nabatbati nga arkitektural a nagungun-odda.
Ti "arkitektura" ket mabalin a mangibuksil ti:
- Ti sapasap a termino a manglawlawag kadagiti pasdek ken dagiti dadduma pay a pisikal nga estruktura.
- Ti arte ken siensia ti panagdibuho ket ti panagipatakder kadagiti pasdek ken dagiti dadduma pay a pisikal nga estruktura.
- Ti estilo ken pamay-an ti daremdem ken panangipatakder dagiti pasdek ken dagiti dadduma pay a pisikal nga estruktura.
- Ti panagsanay ti arkitekto, nga iti arkitektura ket kaibuksilanna ti panagidaton wenno panagiladawan dagiti propesional a serbisio a mainaig ti daremdem ken panangipatakder dagiti pasdek, wenno naipatakder nga enbironmento.[1]
- Ti daremdem atignay ti arkitekto, manipud ti makro nga agpang (urbano a dermdem , ladawan ti daga nga arkitektura) aginggana ti mikro nga agpang (panagaramid a salaysay ken alikamen).
- Ti termino nga "arkitektura" ket naampon idin tapno mangipalpalawag ti tignay ti panagdibuho kadagiti aniaman a sistema, ken sapasap nga inususar iti panangipalpalawag ti pakaammo a teknolohia.
Iti relasionna kadagiti pasdek, ti arkitektura ket adda ti kaipapananna iti panagplano, panagdaremdem ken panagipatakder a porma, lugar ken ambiente a mangipakita ti pamay-an, teknikal, sosial, enbironmental, ken dagiti estetika a panangimutektek. Daytoy makasapul ti kretibo a panagiturong ken koordinasion ti material, teknolohia, lawag ken anniniwan. Ti arkitektura ket buklenna pay ti dagiti pragmatiko nga aspeto a panangibanag daiti pasdek ken dagiti estruktura, a mairaman ti iskediul, panagkarkulo ti presio ken panangimaton ti panagpatakder. A kas dagit idokumentasion a pinataud babaen dagiti arkitekto, a kadawyan kadagiti panangiladawan, dagiti plano ken teknikal nga espesipikasion, ti arkitektura ket ipalpalawagna ti estruktura ken/wenno panagkukua ti maysa apasdek wenno aniaman a sabali a kita ti sistema nga isunto ti wenno ti nabangonen idi.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Gov.ns.ca". Gov.ns.ca. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 21 Hulio 2011. Naala idi 2011-07-02.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Arkitektura iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Arkitektura iti Wikiquote (Ingles)


text:
Blog
Ti blog (naipangyababa manipud ti web log)[1] ket pagtutungtungan wenno sitio ti pakaammo a naipablaak iti World Wide Web ken buklen dagiti diskreto a pablaak ken kadawyan a naiparparang iti balinsuek a kronolohiko nga urnos (ti kinaudi a pablaak ti umuna a maiparang). Idi 2009 dagiti blog ket kadawyan nga obra dagiti agmaymaysa a tao, sagpaminsan met ti bassit a grupo, ken kadawyan a mangsakop ti agmaymaysa a suheto. Iti kabiitann naparang-ay metten dagiti adu ti nagsurat a blog, dagiti pablaak nga insurat babaen ti adu a bilang dagiti mannurat ken propesinal a naurnos. Dagiti blog nga adu ti nagsurat a ket agtaud manipud kadagiti warnakan, dagiti dadduma pay a pagipablaakan ti midia, dagiti unibersidad ken dagiti dadduma pay a kapada a pakabilangan dagiti instituto para kadagiti umad-adu a bilang iti trapiko ti blog. Ti pannakaipadur-as ti Twitter ken dagiti dadduma pay a sistema ti "microblogging" ket nakatulong a mangitipon kadagiti blog nga adu ti nagsurat ken ti dagiti blog ti agmaymaysa a nagsurat kadagiti pagipablaakan ti damdamag iti kagimongan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Blood, Rebecca (Septiembre 7, 2000). "Weblogs: A History And Perspective".


text:
Kronika ti Tribal War
Sarita ni Jaime M. Agpalo, Jr.
Maika-2 a Gungguna
Salip iti Sarita 1997
UMISA-USA
Naipablaak iti BANNAWAG, Nobiembre 30, 1998.
Tribu News, Oktubre 2, 1997:
Mapagam-amkan ti pannakaburak ti pechen wenno peace pact iti nagbaetan dagiti tribu a Wang-isan ken Fichakew iti ili ti Sadanga, Mt. Province.
Nangrugi ti di panagkikinnaawatan dagiti dua a tribu idi pinenned ti Tribu Wang-isan ti Karayan Walsingi-en tapno adda pangawidanda iti danum a para kadagiti balayda ken iti nalawa a paggargardenanda iti nateng.
Saan a kinayat dagiti i-Fichakew ti naaramid ta kunada a kukuada ti karayan.
Iti record ti municipal assessor, nagbedngan dagiti dua tribu ti nasao a karayan.
Nadegdegan ti susik idi napuoran ken nadadael dagiti porma ti narugian a proyekto dagiti Wang-isan itay kallabes.
Atapen dagiti i-Wang-isan nga aramid dagiti i-Fichakew ti pammuor, a di met akuen ti naud-udi. (Jenny Osana)
-------------------------------------0O0---------------------------
Cordillera Weekly Inquirer, Oktubre 10, 1997.
SADANGA, Mt. Province --Naitaray iti health center dagiti agama a Polik-ew, 62, ken Bediong Afidchao, 35, gapu iti nakaro a pannakakabkabilda idi aldaw ti Martes, Oktubre 8.
Segun kadagiti nangarayat kadakuada, nasarakanda dagiti agama nga Afidchao nga awanan puot, daradara, adu a bukol ti rupa ken sugatda.
Iti imbestigasion, naammuan nga agturong dagiti agama iti market idi kellaat a dinarup ida dagiti ti di ammo ti bilangna a lallaki a nangkabkabil ken nangpangpang-or kadakuada agingga naawananda iti puot.
“Mailupaak ida, dagiti i-Wang-isan!” ingngariet ni Lakay Polik-ew nga inayonan ti ub-ubing nga Afidchao idi nagsaludsodan ida ‘toy reporter. (Iddo Suoc)
------------------------------------0O0--------------------------
Tribu Magazine, Oktubre 16- Setiembre 15, 1997 (Editorial):
No mausar a di maikunsolta ti kukua ti kaaduan, tumaud ti di panagkikinnaawatan gapu
iti pannakarabngis ti karbengan.
Kastoy ita ti mapaspasamak iti nagbaetan dagiti tribu ti Wang-isan ken Fichakew.
Lalo a nadegdegan ti susik iti pannakapuor ti narugian a proyekto dagiti i-Wang-isan ken
pannakakabkabil ni Ama Polik-ew Afidchao a kameng ti intugtucan (council of elders) ti
Tribu Fichakew agraman ti anakna a ni Bediong ta mabalin a daytoy ti mitsa ti panaggubat dagitoy dua a tribu.
Adda pechen dagiti dua a tribu. Ngem masansan a maburak ti katulagan no malabsing dagiti annuroten daytoy. Addan parsiak ti dara, ket masurot koma dagiti umno a wagas a pangsolbar iti parikut tapno maliklikan ti tribal war.
-----------------------------------0O0------------------------------
Tribu News, Oktubre 23, 1997:
Maysa a bangkay ti lalaki ti nasarakan a tumtumpaw iti Karayan Walsingi-en iti Sadanga, Mt. Province idi agsapa ti Biernes, Oktubre 18.
Nabigbig ti bangkay a ni Gimmu-od Wakangan, 21, baro, mannalon, ken kameng ti tribu Wang-isan.
Maatap a nakaro ti pannakaparparigat ti biktima sakbay a nagsatan ti anges ta adda sangapulo ket walo a bagsol iti nadumaduma a paset ti bagina, nasuat ti kanigid a matana, adu ti garumiad iti bagina, ken napungo dagiti imana.
Awan ti suspetsa itoy nakaam-ames a krimen. (Jenny Osana)
-----------------------------------0O0-----------------------------
Tribu News, Oktubre 30, 1997:
SADANGA, Mt. Province – Kiniddaw ti mayor daytoy nga ili nga agparbeng koma dagiti tribu ti Wang-isan ken Fichakew.
“Masurot koma ti linteg iti pannakaipagna ti hustisia a saan nga ikabil iti bukod nga ima,” impakaasi ni Mayor Jaime Ling-isen idi kalman iti miting dagiti kapitan ti barangay ken dagiti intugtucan.
Kiniddaw ti mayor daytoy gapu iti agburburek a tension iti nagbaetan ti Wang-isan ken Fichakew.
Nangrugi ti amin idi pinenned dagiti i-Wang-isan ti Karayan Walsingi-en, ngem napuoran ken nadadael ti narugian a proyekto. Atapen dagiti i-Wang-isan nga aramid dagiti i-Fichakew ti pammuor.
Sumagmamano nga aldaw kalpasanna, nakabkabil agingga iti naawanan iti puot ti intugtucan ti i-Fichakew agraman ti anakna. Atapen met ti nasao a tribu a dagiti i-Wang-isan ti akin-aramid.
Di nagbayag, bangkay met ti i-Wang-isan ti nasarakan a tumtumpaw iti nasao a karayan ket madama ita a malamlamayan. Atapen ti tribu nga aramid dagiti i-Fichakew ti pammapatay.
Kabayatanna, mabutbutengen dagiti umili iti panagbibinnales dagiti nasao a tribu iti Kaigorotan. (Jenny Osana)
-----------------------------------0O0------------------------------
Cordillera Weekly Inquirer, Nobiembre 14, 1997.
SADANGA, Mt. Province—Natambang ti walo a lallaki a pakairamanan ti dua nga ubbing idi malem ti Nobiembre 12 iti West Saddle daytoy nga ili, dua a kilometro manipud iti poblasion.
Natayen dagiti biktima nga inakop dagiti immarayat. Naglak-am dagiti biktima iti bala ti M-14, garrand, ken shotgun kas maibasar kadagiti nasarakan dagiti imbestigador a kapsula iti asideg ti nakaaramidan ti krimen.
Natatek ti naglugananda a nalabaga a Ford Fierra nga addaan iti plaka a DIE 495.
Dagiti biktima: Olsim Gaddu, 62; Imbut Gaddu, 35; Adiong Pilaksew, 28; Bintu Pilaksew, 60; Ebuk Ton-ew, 30; Kosman Dinakbe-en, 29; Pilis Gaddu, 12; ken Annut Pilaksew, 12.
Maipagarup nga agawiden dagiti biktima iti lugarda idi napasamak ti panagtambang.
Segun dagiti kabagianda dagiti biktima, naggapu dagitiy iti maysa a kaniaw idiay Barangay Mainit, Bontoc, Mt. Province.
Dipay naistablisar ti motibo ti nasao a krimen. (Iddo Su-oc)
---------------------------------0O0--------------------------------
Tribu Magazine, Oktubre 16-Setiembre 15, 1997 (Editorial):
Napasamaken! Naburaken ti pechen. Saansan a mapenned ti agus ti karayan a dara.
Binnales.Pinnatay. Innibusan ti puli. Daytoy ita ti mapaspasamak iti nagbaetan dagiti i-Wang-isan ken i-Fichakew iti Sadanga, Mt. Province.
Ngem rumbeng kadi nga agpipinnatay dagiti agkakadaraan? Nga aggiginnudas dagiti agkakapuli nga Igorot?
-------------------------------0O0----------------------------------
Tribu News, Nobiembre 27, 1997:
SADANGA, Mt. Province – Nagpipinnaltog dagiti i-Fichakew ken i-Wang-isan iti Karayan Walsingi-en itoy nga ili idi malem ti Nobiembre 25.
Nagpaut ti ranget iti agarup a lima a minuto ngem, awan ketdi iti naipadamag a nasugatan wenno napapatay.
Iti imbestigasion ti PNP, karaman iti pinnaltog dagiti kameng ti CAFGU a kabagian ken tubo kadagiti nasao a tribu.
Mainaig itoy, binabalaw ni Mayor Jaime Ling-isen itoy nga ili ti kinaawan sinseridad dagiti dua a tribu kadagiti karida a saan a dumakkel ti susikda idinto ta madaman ti konsultasion no ania iti kasayaatan nga aramiden maipanggep itoy.
Agpakpakaaasi ti mayor a solbaren koma dagiti di pagkikinnaawatan iti naikappiaan a wagas. (Jenny Osana)
------------------------------0O0-----------------------------------
Cordillera Weekly Inquirer, Nobiembre 30, 1997:
LAKE DANUM, Sagada, Mt. Province – Pinaisubli ti Batallion Commander ti 3rd IB, 5th Inf. Div., ti Philippine Army a nakabase itoy nasao nga ili dagiti armas dagiti amin a CAFGU a naidestino iti Mt. Province tapno maliklikan iti pannakaaramat dagiti nasao a paltog iti di nasayaat a wagas, kangrunaanna iti nabara a riri dagiti i-Wang-isan ken i-Fichakew iti Sadanga itoy a probinsia.
Malagip a nairaman dagiti CAFGU iti kallabes a pinnaltog iti Karayan Walsingi-en iti nasao nga ili.
Mainaig itoy, nangibaon ti commander ti Army iti maysa a tropa iti ili ti Sadanga a mangbantay iti talna ken kappia iti nasao a lugar. (Iddo Su-oc)
---------------------------0O0-------------------------------------
Tribu News, Diusiembre 4, 1997:
SADANGA, Mt. Province – Kinondena ni Mayor Jaime Ling-isen itoy nga ili ti kinaadda
dagiti kameng ti Philippine Army itoy nga ili.
Iti press conference a naangay idi kalman iti presidensia, binabalaw ni Mayor Ling-isen ti
nasao nga addang ta kayatna kano a sawen daytoy a naikkaten ti panagtalek ti military kadagiti opisial iti ili kangrunaanna iti mayor, ken ti panagtaltalek ti military kadagiti customary laws wenno bukod a paglintegan ti Kaigorotan.
Impalagip ti mayor nga addaan dagiti Igorot kadagiti costumary laws a bigbigbigen ti gobierno a pangsolbar iti kriminalidad.
“Maysa laeng a peace keeping force ti Army a katulongan ti PNP,” impalawag met ti battalion commander ti Army a nakabase iti Sagada.
Impanamnama ti commander nga awan ti pabpaboranda kadagiti dua nga agap-apa a tribu no di ket agserbida laeng a lapped ti posible a pannakaipatli manen ti ad-adu pay a biag. (Jenny Osana)
--------------------------------0O0---------------------------------
Tribu News, Disiembre 4, 1997:
BAGUIO CITY – Dua nga estudiante iti kolehio ti biktima ti pammagsol dua nga aldawen ti napalabas iti agsina a lugar itoy a siudad.
Nainaganan dagiti biktima a kas Phillip Tiotio-en, 18, baro, ken residente ti Barangay Dagsian, ken naglak-am iti pito a bagsol iti nadumaduma a paset ti bagina a puon ti nakatayanna kalpasan ti maysa nga aldaw a pannakatamingna iti Baguio General Hospital and Medical Center.
Naglak-am met ti dua a bagsol iti barukong ni Adner Pis-o, 19, baro, ken adda iti nakain-inaka a kasasaad iti SLU Sacred Heart Hospital, residente iti Barangay Honeymoon Extension.
Iti imbestigasion ti PNP, tengnga ti aldaw iti magmagna ni Tiotio-ewn iti Burnham Park a mapan agiskuela iti Baguio Colleges Foundation idi kellaat a dinarup dagiti di am-ammo a lallaki ket binagbagsolda sada nagtataray iti nadumaduma a direksion a kalpasan a naiwayatda ti panggepda.
Agawid met ni Pis-o iti sumipnget idi kellaat a binagsol dagiti nasabatna a lallaki.
Ad-adalen ti PNP ti anggulo nga adda ti pannakainaig dagitoy a dua a kaso iti tribal war iti Sadanga, Mt. Province ta agpada a taga Wang-isan dagiti biktima. (Jenny Osana)
----------------------------0O0-------------------------------------
Cordillera Weekly Inquirer, Disiembre 12, 1997:
BONTOC, Mt. Province –Namasaker ti sangapamilia babaen iti pannakatagtagbatda iti
maysa a barangay itoy nasao nga ili idi kalman.
Dagiti biktima: Pulido Kis-ingen, 44; ti asawana ni Polingay, 43; dagiti annakda a ni Wilfen,15; Danio, 12, ken Elspher, 18 balasang ken maipagarop a narames pay sakbay a napatay ta lamolamo a nasarakanda iti siledna.
Iti imbestigasion ti PNP, natakuatan ti maysa a kapurokanda a baket ti krimen idi malem kalman nga ipapanna iti naiputputong a balay dagiti Kis-ingen. Dumawat koma ti baket iti bunga ti sayote, ngem idi awan ti sumungbat iti awagna, simmirip iti regkang ti diding ti balay dagiti biktima ket nakitana dagiti bangkay.
Ad-adalen ti PNP a kanaig daytoy a krimen ti tribal war iti nagbaetan ti Fichakew ken Wang-isan ta i-Fichakew dagiti biktima. (Iddo Su-oc)
------------------------------0O0-----------------------------------
Tribu News, Disiembre 18, 1997:
BAGUIO CITY—Nangangay ti Cordillera Bodong Administration idi kalman iti miting iti Cordillera House iti Wright Park.
Napagsasaritaan iti miting ti gumilgil-ayab a susik iti nagbaetan dagiti i-Fichakew ken i-Wang-isan iti Sadanga, Mt. Province.
Nagkari dagiti uppat nga intugtucan a pannakabagi dagiti agap-apa a tribu iti pannakaisardengen ti riribuk ket solbarenda ti susik babaen iti nainkappiaan a wagas.
Indatag ti agsinnumbangir a tribu dagiti pammabasolda iti tunggal maysa ket daytoy ti ad-adalen ita tiCordillera Bodong Administration. (Jenny Osana)
------------------------------0O0-----------------------------------
Tribu Magazine, Nobiembre 16-Disiembre 15, 1997 (Editorial):
No madama ti uram, nabara ti apuy. Pudno unay daytoy a pagsasao a mayarig iti tribal war iti Mt. Province. Iti kinaadun ti negosasion nga ar-aramiden ti gobierno probinsial ken munispal, ti Cordillera Bodong Administration, ti PNP ken dagiti NGOs, ken dadduma pay a maseknan, agtultuloy latta met ti pannakalabsing dagiti napagsasaritaan maipanggep iti riri dagiti i-Wang-isan ken i-Fichakew.
Adda ti common denominator iti kaaduan a narisut a tribal war iti Cordillera, kinuna ni Prof. Sayas Pik-pikan, sociologist ken eksperto kadagiti costumary laws ti Kaigorotan. Isu daytoy ti ibaballaet a mismo ti bagi ken dara dagiti maseknan.
No kayat a palamiisen ti agburburek a dara ti tribu, nasken ti ibaballaet dagiti nalamiis a dara ti tribu wenno dagiti cooler heads.
Maibatay iti record, 87 a porsiento kadagiti tribal war ti nasolbar babaen iti ibaballaet dagiti makuna a mestiso wenno nagassawa a kameng dagiti dua a maseknan a tribu.
Ngem ti parikut ita, adda kadi nagassawa nga i-Fichakew ken i-Wang-isan? Iti record ti municipal registrar ti ili ti Sadanga, awan iti nailanad a nagassawa manipud kadagiti dua a tribu. No adda man, mabalin nga iti sabali a lugar. Ngem yanda? Apay a dida lapdan ti panagayus ti dara dagiti katriboanda?
--------------------------0O0---------------------------------------
Tribu News, Enero 9, 1998:
BAGUIO CITY – Nagrarambol dagiti i-Fichakew ken i-Wang-isan iti maysa a nalatak a
pagiinuman iti Cariño Street idi sardam ti petsa 4 itoy a bulan.
Natiliw ti PNP dagiti dadduma a karaman iti riribuk. (Jenny Osana)
-------------------------=0O0---------------------------------------
Cordillera Weekly Inquirer, Enero 9, 1998:
SADANGA, Mt. Province – Innem a katao ti nasugatan ken dua ti natay iti panagtitinnagbat ti dua a grupo dagiti lallaki iti poblasion daytoy nga ili iti tengnga ti aldaw idi Enero 5.
Saggaysa kadagiti Tribu Fichakew ken Tribu Wang-isan ti natay, idinto ta sumagmamano kadakuada ti nasugatan. (Iddo Su-oc)
-------------------0O0-------------------------------------------
Tribu News, Enero 15, 1998 (Week’s Mail):
“Makinnibuskami!” – Mulber Boting-ew, Wang-isan, Sadanga, Mt. Province.
“Agkakadalaan ni sitayo. Lumbeng ni datayo ti agkaykaysa!” – Ama Pilisen Yag-ao, Tadian, Mt. Province.
---------------------------0O0--------------------------------------
Coirdillera Weekly Inquirer, Enero 16, 1998 (Mail Box):
“Kimat laeng ti haan nga mabales-bales!” – Birtu Chacchaken, Fichakew, Sadanga, Mt. Province.
“Laglagipen ni dakayo sikami nga a-annakyo ken a-appoyo!” -- Evergreen Likyaw-en, agtawen iti 11, Bontoc, Mt. Province.
------------------------0O0-------------------------------------
Tribu News, Enero 29, 1998 (Paulo ti damag a sinurat ni Jenny Osana, karaman ti report manipud iti PIA Bontoc, CNA, ken CCNF):
WANG-ISAN KEN FICHAKEW, NAGKAPPIADAN!
---------------------------0O0--------------------------------------
Cordillera Weekly Inquirer, Enero 30, 1998 (Paulo ti damag a sinurat ni Iddo Su-oc, karaman ti report manipud iti PIA Bontoc, CCNF ken CAN):
KALPASAN TI TRIBAL WAR, GRAND CAÑAO!
-----------------------------0O0------------------------------------
Tribu Magazine, Enero 16-Pebrero 15, 1998 (“Idi Nagtimek ti Lasag ken Dara,” Salaysay ni Jenny Osana):
MAPATPATIT a gansa ti nangriing kadakami iti dayta a nakalamlam-ek nga agsapa ti Enero 27 iti tolda iti kampo ti peace keeping force ti Army a nagturoganmi kadagiti kakaduak a reporter.
“Tadek ti kappia, madam,” impalawag ni S/Sgt. Misio Pulang-iw, maysa a Kankanaey idi nagdamagak.
Nagtataraykami kadagiti kaduak a simmurot kadagiti Army. Nasaripatpatak iti teppang ti karayan a yanmi dagiti agkabannuag a babai ken lalaki ken dua nga ubbing a lalaki ken babai a pagarupek nga agtawen iti sangapulo ken mayat iti panagtadtadekda a mangrikrikus iti temtem iti tengnga ti dua a naitugkel a gayang iti kabatuan. Anian a nagdayag iti panagtadekda!
Nagpaliiwkami. Nagsangpet dagiti dadduma a tribu iti isu amin a direksion. Naggansa ken nagtadekda met iti teppang ken iti adayo ti temtem.
Iti palawag ni S/Sgt. Pulang-iw, mailiwda met ngatan iti ayug ti kappia ti Kaigorotan a nabayagen a nailibay gapu iti tribal war. Nasiputak pay a nakalua ti Kankanaey nga Army ket kasla tiptipdenna ti bagina nga agtadek.
Tantan-awannakamin ni Apo Init iti lulonan ti Bantay Giw-ing idi in-inut ti panagsangpet ti agsumbangir a grupo dagiti i-Wang-isan ken i-Fichakew. Timmibong ti aweng dagiti gansa. Rimmegta dagiti agtadtadek iti lawlaw ti temtem.
Kellaat nga ingngato ti lalaki iti temtem dagiti imana ket nagsardeng dagiti gansa. panagriknak, ti laeng banugbog ti barukongko ken arasaas ti danum ti karayan a sumsumngawan ti agtadtadek met nga asuk ti saan a simmardeng iti dayta a kanito.
Pinag-ot ti lalaki ti maysa a naitugkel a pika ket inyawatna iti ubing a babai. Pinag-ot met ti babai ti maysa pay a pika ket inyawatna iti ubing a lalaki.
Ti ubing a lalaki, kinamangna ti kanigid a yan dagiti i-Wang-isan, ket ti ubing a babai iti yan dagiti i-Fichakew.
Awan ti arimekmek. Naitugkel amin a mata kadagiti dua nga ubbing nga agturong iti dua nga ummnong. Dandani naggiddan dagiti dua nga ubbing a nangitanggaya ti pika nga iggemda iti sanguen ti dua nga ummong.
Rinuggian ti lalaki iti temtem ti naggansa, nagkimaykimay met ti babai ket linikusda ti temtem iti panagtadekda.
Siraragsak a timmipon dagiti dadduma pay a tribu a naggansa ken nagtadek iti yan ti temtem ket ti ayug ti kappia iti Kaigorotan, indaliasat ti nasalemsem a pul-oy kadagiti kabambantayan ti Cordillera.
Manipud iti ngatoen ti karayan, nasiputak ti panagampayag ti puraw a kalapati a kinagiddan ti panangawat dagiti dua a lallakay kadagiti pika a yaw-awat dagiti dua nga ubbing.
Nalagipko a nagsublisubli da Ederlyn, 30, factory worker iti Metro Manila ken anak ti i-Fichakew, ken ti asawana a ni Allit Oskinaw, 32, taxi driver iti Metro Manila met laeng ken i-Wang-isan, kadagiti tribuda tapno urnosenda ti riri iti nainkappiaan a wagas.
Iti tadekda iti daydi nga agsapa, no saan a patgan dagiti tribu ti kappia a yaw-awisda, laksidendan ti pulida agraman dagiti annakda ken dagiti sumarsaruno a kaputotanda.
Iti biang ti Kaigorotan, maibilang a kinamalas wennmo nadagsen a basol ken ni Lumauig, ti kangatuan a dios dagiti Kankanaey wenno ni Kabunian, ti kangatuan a dios dagiti Ibaloi, wenno dagiti dadduma pay a didiosen no adda katribuam a pinaguram, aglalo no maipapan daytoy iti sapasap a kappia. Sungsungbatan ti agdama a kaputotan dagiti intugtucan ken amam-a (elders) daytoy a basol.
Nabayadan ti danios perhuisio iti agsumbangir a tribu ket naisaruno ti Grand Cañao.
Matuloy met a mapenned ti Karayan Walsingi-en ket agpada a mairanud dagiti amin a tribu a magaw-idan ti karayan. ##
Monday, October 13, 2008
Kronika ti Tribal War
3 comments:
- Ka Iddo said...
-
rugiak man ti agiposte kadagiti sarita
- 6:05 AM
- sherma said...
-
Hayyo, Manong. Good evening!
Apay manong nga awan ti permalink ti title daytoy saritam? I-linkko koma idiay Award winning short stories. :-)
Adingmo Sherma
- 7:25 PM
- Ka Iddo said...
-
yimelkonto aengen kenka... kuna ni Roy, historical fiction kano daytoy a kas nadakamatna iti blogna, wen, ngata a... ngem, patienyo, bunga laeng ti panunot daytoy...
- 2:53 AM