text:
Supismo
Ti Supismo wenno taṣawwuf (Arabiko: تصوّف) ket naipalplawag babaen dagti nagraraem iti daytoy a kas ti akin-uneg a , a naitalimeng a dimension iti Islam.[1][2][3] Ti agsansanay iti daytoy a tradision ket sapasap a naamammuan a kas maysa a ṣūfī (صُوفِيّ). Tagikua dagitoy ti sabsabali a ṭuruq wenno "ururnong"—dagiti kongregasion a naporma iti lawlaw ti maysa a master—a makitignay para kadagiti espiritual a taripnong (majalis), kadagiti pagtaripnongan a lugara makunkuna a kas dagiti zawiyah, Khanqah, wenno tekke.[4] Dagiti urnong a Supi turuq ket mabalinda aSunnī, Shī'ī, wenno nagtitipon a doktrina,[5] ken mabalin a matugotan dagiti adu a preseptona manipud ti Islamiko a Propeta a ni Mahoma babaen ti kasinsin ken manugangna a ni 'Alī, nga adda ti naamammuan a pnnakailaksid iti Naqshbandi a nagsursuro kadagiti taudanda baben ti immuna a Kalipa, a ni Abu Bakr.[6] Dagiti prominente nga urnong ket mairaman ti Ba 'Alawiyya, Chishti, Khalwati, Naqshbandi, Nimatullahi, Oveyssi, Qadiria Boutshishia, Qadiriyyah, Qalandariyya, Sarwari Qadiri, Shadhiliyya ken Suhrawardiyya.[7]
Dagiti Supi ket namatmatida nga agsansanayda iti ihsan (awan kurangna a panagraem) a kas inpakita ni Gabriel kenni Mahoma: "Raemem ken serbiam ni Allah a kas Isu a makitkitam ken bayat nga Isu ket maktkitam a saan pay a pannakakitkitana kenka." Dagiti Sufi ket inkedkeddengda ti bagbagida a kas ti kasisigud nga agpayso a nangiyad-addang iti daytoy a puro a porma ti Islam. Isuda ket napigsada nga agraraem kadagiti pamunganayan iti anus, kappia ken pasipismo. Ti Supismo ket suppiaten babaen dagiti Wahhabi ken Salafist a Muslim.
Dagiti klasiko nga eskolar ti Supi ket nangipalplawagda iti Supismo a kas "maysa a siensia a ti gandatna ket reparasion iti puso ken inlikudan manipud kadagiti amin ngem ti Dios".[8] Iti pagpilian,dagiti sabali a balikas iti Darqawi a manussuro ti Supi a ni Ahmad ibn Ajiba, "ti siensia babaen ti ti pannakaaamo ti maysa atao no kasano ti agbanniaga iti kaada iti nainlangitan, ti kabukbukodan panangugas ti bagi mapipud ti karugitan, ken ti panangpapintas daytoy kadagiti nadumaduma a nasayaat nga ugali".[9]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Alan Godlas, Unibersidad ti Georgia, Dagiti Adu a Dalan ti Supismo, 2000, Unibersidad ti Georgia
- ^ Nuh Ha Mim Keller, "Kasano ti panagsungbatmo iti panagtunton a ti Supismo ket Bid'a?", 1995. Ti Fatwa ket maala idiay: Masud.co.uk
- ^ Zubair Fattani, "Ti kaibuksilan ti Tasawwuf", Islamiko nga Akademia. Islamicacademy.org
- ^ Ti Baro nga Ensiklopedia ti Islam Babaen ni Cyril Glassé, p.499
- ^ Panagasaas ti Koran iti nawaya a Pannakaipatarus Neil Douglas-Klotz
- ^ Kabbani, Muhammad Hisham (2004). Klasiko nga Islam ken ti Tradision a Naqshbandi Supi. Kangatuan a Konsilio ti Islamiko iti Amerika. p. 557. ISBN 1-930409-23-0.
- ^ Ti Jamaat Tableegh ken ti Deobandis babaen ni Sajid Abdul Kayum, Kapitulo 1: Pakabuklan ken Paammo.
- ^ Ahmed Zarruq, Zaineb Istrabadi, Hamza Yusuf Hanson—"Dagiti Punganayan ti Supismo". Amal Press. 2008.
- ^ Ti Inggles apannakaipatarus babaen ti autobiograpia ni i Ahmad ibn Ajiba ket naipablaaken babaen ni Fons Vitae.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abun-Nasr, Jamil. Dagiti kOmunidad ti Muslim iti Grasia: Ti Supi a Kumadduaan iti Islamiko a Relihioso a Biag. Londres, Hurst, 2007.
- Al-Badawi, Mostafa. Nasirib a tao a Supi iti Arabia. Louisville: Fons Vitae, 2005.
- Algan, Refik & Camille Adams Helminski, dagiti nagipatarus, Init ni Rumi: Dagiti Insursuro ni Shams iti Tabriz, (Sandpoint, ID:Morning Light Press, 2008) ISBN 978-1-59675-020-3
- Ali-Shah, Omar. Dagiti Alagaden ken dagiti Limed iti Urnos ti Naqshbandi, Tractus Publishers, 1992, ISBN 978-2-909347-09-7.
- Angha, Nader. "Supismo: Ti Rangtay a Baetan dagiti Relihion". MTO Shahmaghsoudi Publications, 2002, ISBN 0-910735-55-7
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Supismo iti Wikimedia Commons


c: text/html

text:
Ti Partaan ti Karudkod ken ti Salaksak
October 8, 2008 12 Comments
Daytoy met ti padas-sarita ti maysa met nga ubing a kas met kenni Inot iti saritak a Sapatos.
****************
“Poco!Poco!” Inlaaw ti tagamuntar ket inwagisna iti kannigid nga ayanmi. Inngatona met laeng ti mankannawan nga imna a nakagemgem a kasla adda man guyguyodenna iti ngato. Paulit-ulit. Senyal ti panangyagyagna met iti makanawan a grupo a paspasanda bassit ti gumuyod. Kalpasanna, timmaneb met laeng ket idi lumung-aw, iggemna ti murdong ti bubo. Sinirutna ti reppet ket inibbatanna met laeng. Siniguradona ngata no mayat met laeng ti reppetna. Intudona ti pataw. Bangking! Nakankannigid. Ipasimudaagna a saan a nakasimpa ti bubo. Yinagyaganna manen dagiti agguyguyod ti adda ti kannawan a tali. Insardengmi bassit ti nagguyod a kas panaginanami met.
Inikkatko ti sakotek iti tali ket inunorko ti murdong ti nakadalutaytayen a tali. Rinugiak a kinawikaw. Inpusingko ti maysan a kapulsot a naguyodmi. Agpaabagatan ti agus isu a nalaglag-an ti ayanmi. Nalaklaka a guyoden. Inyabayko ti naurnosen a tali ti ayan ti kuribot. “Sapay koma ta adu met ti maalami.” Intanamitimko. “Pilat pilat,” kinunak ket inapprosak pay ti kuribot. Umuna pay laeng a wayat ngem makapautoyen. Nasakit latta ti kinnit ti init uray mumalemen. Iladladaw tayo ti agiwayat barbareng adu met ti maalatayo kuna ngamin dagiti dadduma a makidaklis. Uppat nga aldawen nga agsasaruno a sangkaakup laeng ti rupis ti tunggal maysa. Ngayemngeman pay ti pusa koma no labsen ti agsao.
Tinurongko met laeng ti grupok tapno tumulongak manen nga agguyod idi makitak ti pataw a nakasimpan. Dua nga iman ti panagsenyas ti tagamuntar. Kayatna a sawen a masapul ti panaggiddanen ti panagguyod. Nakarabawen iti raket ti tagamuntar a kasinsinko met laeng. Iggem ti makannawan nga imana ti gaud ket inruginan nga igaud nga agpaamianan. Apan tumulong sadiay bangir. Makitan ti murdong ti pakawan sadiay labes ti pantay. Ngannganin maungpot ti maikadua a tali.
Nabara ti darat. Makasinit pay laeng no mailumlom ti dapan. Inikkatko ti tsinelasko dinto ket magsat. Agungetto manen ni Inang.
Napasennaayak a nangapiras ti rupak. Tinarapnosko metten nga inamoy ti buokko ken inamlid ti agtedtedteden a ling-etko. Naapges ti ling-et a sumrek iti matak. Intalliawko ti rupak ket nasaripatpatak dagiti padak nga ubbing nga agpipinnuged. Biernes ita ket nasapa ti dismisal ti eskuela. “Imbag pay isuda ta makapaglang-ayda,” inyay-ayko iti bagik. Linugayak ti init. Nangato pay laeng. Ginuttak ti tali ket nagreklamo ti baket iti malikudak iti bigla a panaglukay ti irteng ti tali ket agistayan napatugaw.
“Tanangem met a balong.” Kinuna. “Abusta agkalatukot pay ti tumengen ngem ikarigatan pay laeng ti agguyod ‘ta ‘wan met maisakmulen dagiti addim.” Innayonna pay.
“’bag pay kenka nana ‘ta ad-adu latta ti bingaymo,” kunak koma ngem ba’am man la’ngen. Uray no panagkunak ket napigpigasaak ngem isuna ngem ad-adu latta ti mairupis kenkuana ta natataeng ngarud. Ngem, iti tawenko nga onse, nataytayagak ngem kadagiti kapatadak iti 5’2 a takderko. Mangrugin nga agpiskel dagiti laslasagko gapu ti ritur ti trabajo. Nalaklakay met ti rupak a gapuananen ti kissiit ti init. Napagbiddutandak pay naminsan a high schoolen. Ubing latta ti ubing ket basbassit latta met ti mabingay ngem kadagiti nataengan. Hay. Ad-adunto manen ‘tay bingay ti akinkukua ti daklis nga agur-uray sadiay linong. Saan sa a patas kunak koma a ngem awan met ti mabalinko. Makiguyguyodak laeng.
Asidegen ti pakawan. Addan iti pagtaptapliakan ti dalluyon. Inapura nga apan ginammatan ti maysa a natataeng a kaduami ket inbukotnan a ginuyod. Inapurak met nga apan inakup ti masangwananna anga iket.
“Sadiayka ruar a balong ta di madubsak dagiti lames.” Inlaawna kaniak. Usukek koman ti tali idi malagipko a madi. Saanyo nga usok usoken a ta tali kunada met idi naminsan. Isu met laeng a nga awan ti maalalatayo, inayonda pay. Nagadu ket nga at-attengen aya kunak koma a ngem rikusek man laengen.
“Hu, awan man laeng met muestranan, sika!” Indayamudom ti maysa.
“Makapaawan ganaska met. Addada sadiay bubon a.” Insumra met ti maikadua.
Tinaliawko ti umas-asidegen a bubo. Kasla awan manen nga agpayso. Awan pay agrisak uray naiyaw-awan laeng koma a tariptip.
*****
“’da kawadwadanna kunak man, nakkong?” Inulit ti lakay idi saanko a naimdengan ti saona.
“’wan latta, lelong,” kunak met. Intanggayak ti linaon ti kallugongko. Awan manen a talaga. Nakurang pay a sukat koma ti sabon a pagdigos no ar-arigen ti pakailakuanna. Umanay met ngatan a a maisagpaw ti nasanger a marunggay. Napia laeng met a ngem ‘tay tangad ken taliaw manen a maipangan. No maibus ket umanay met laengen a ‘tay target. He he. Target. Targeten ti tammudo ti asin a nakirog sa masilamutan ti tammudo a bulon ti innapuy.
“Su pay la’ng ‘tay kunak,” intuloy ti lakay. “Sipud pay naiyuso dayta karudkod ken daytay tri play a pagkalap, ‘wanen ti ikan.”
Wen aya. No awan ti naalami a nagdaklis, awan met ngarud ti naala dagiti nangsalloy ti daklismi nga agsadsadeng. Uray dagiti agsadeng a ket nakirang met ti maaladan. Nagpukawen ti lames. Mabutengdan. Awanen ti makalapan. Sapay no ti baybay laeng ti makuna nga awan ti akinkukua. No daga, adda titulona. No baybay a ket, nungka. Dagiti adu ti dagana, sakupenda pay laeng met ti baybay. Ipuonanda pay laeng dagitoy buklis a pagkalap.
Ti karudkod ket nadawdawel manen ngem ti daklis. Makarudkod amin a nagyan ti baybay a madalapusna. Uray selopin, ruting, darat. Amin. Naassideg dagiti minata ti iket a nausar. Manmano pay ti mausar a tattaon. Guyoden metten daytoy ti dua a bilog a demotor. Bukodanen ti akinkukua ken dagiti pasurotna a kasla gamaw wenno buli a kanayon a sikakapet ti amongda.
Ti daklis, iti sungaban, daddadakkel ti minatana. Bumasbassit nga in-inut inggana sadiay bubona a naaramid ti sinamay. Saan met a maitapog ti lima laeng. Adu ngarud bassit ti mairanud.
Daytay met three ply ket daytay iket a kasla sadeng ngem tallo ti iketna. Agrurutap nga iket. Adda daddadakkel a minata, bumasbassit inggana iti kabassitan. Awan met pakawanenna uray pay tariptip. Maipakat met daytoy babaen ti bilog a demotor. Daytay laengen a ngata panagpusot ti ikan ti pagpatulonganda iti tao no maitsamba nga adu ti maala. Ngem, uray pay, dagiti met laeng naasideg kadakuada ti makaitured a makigamulo.
Adda met idi resolusion ti konseho ti ili a kas naalimadamadko met idi ken Tatang a mangiparit kadagitoy a pagkalap. Ngem, ita, agrairada man metten.
Ibutosdakto met a. Kuna kano met idi ‘tay pulitiko nga akingapuanan ti pannakaiparit dagitoy. Ket no inparitmo met ti kakaisuna a pagbiaganmi, insumra kano met dagiti piskadores a kaaduanna a Bisaya. Kasta man idi ti nangngegko a patanganda Tatang ken dagiti kainumanna ti GSM gin. Isu, naisubli manen.
Adun dagiti Bisayano a nagdappat kadagiti ig-igid iti baybay ditoy partena ti la-ud a paset ti Pangasinan. Nalinak ti baybay ken makawayada pay. Tao dagitoy dagiti babaknang a makaipuonan ti pagkalap. Adu metten ti nakaasawa ken rimmang-ay ti biagna a Bisayano ditoy gapu ti panagkalap. Kasta met dagiti makaipuonan iti daytoy. Kasla naigameren ti lasagda ti panagkalap.
No ti daklis ket nadawel. Ket, nadawdawel pay ti tri play ken karkar, ti awagko ngarud kadagitoy ket—BUKLIS!! Impetteng ti unegko a nangusok ti ludong a rikep ti paraanganmi. Saanko pay ket napupuotanen a napagnak ti nasurok met bassit a sangakilometro a desdes nga agpadaya a dumanon ditoy putputong a kalapawmi.
Agas-asuken ti dalikanmi iti ayan ti kusina. Urayla mangurat ti tengnged ni Nanang ti panangpuyotna ti beggang. Masayangan ngata a ti maysa manen a palito ti pusporo. Anusan ni Nanang nga urnosen ti aluten ket gaburanna met laeng ti dapo no kastan a makaluto. Dayta, adda pay laeng beggang nga usarenna manen a pagpasged!
“Na a, nagballudongka manen karajo!” Inbugtak ni Nanang idi madarimumosannak a sumrek iti ruangan ti kusina. “Daytay kaldingmo ken daytay nuang, malemen, saanmo pay laeng ida napainom ken naiyapon. Immalaka ket no siasino nga imal-alaam ti kinadupek. Bayanggudaw!” Inyaributantan ni Nanang ket uray la naguyek a nakasay-op ti asuk ti dalikan a saan pay laeng simged.
“Ne!” Ket intupakko ti kallugongko iti dulang. “Makauma met ngaminen ti puro nateng nga awan pay sagpawna uray koma bugtong wenno duling a daing nga armang. Dagita ti napanak nagbayanggudawan.” Saanko pay ketdin a naallawadan ti simmungbat. Uray la napamulagat ni Nanang sa met laeng nagsabat dagiti kidayna. Mapilpilpil ti isemna a nangtaliaw kaniak. Napabainan ngata. Giniddatok metten ti rimmuar ta mabainak met a nangsungbat kenkuana. Tinurongkon ti bubon nga apanko pagtawingan ti ipainumko kadagiti tarakenko a nuang ken kalding.
“Kitam, sika! ‘dim pay met ngamin urayen a makaanges ‘ta anakmo sakbaymo a banatan.” Ti nalikudak a sao ni Tatang.
“Iyapuram ket sumipngeten. Guyodemto man pay ‘tay bareta ‘idta sirok ti kalapaw ket sapaentanto nga apan lagdaan dadiay alad. Guyodek koman ngem agsakit metten daytoy siket ken tumengko nga agrukob.” Inpakamakam ti Tatang.
Nagbalin ket ngarud a dayamudom ken dayengdeng ti ayug koma nga irubuatko. Haah! Kunak man laengen ket inpug-awko laengen ti sennaayko.
Tinarengtengko a tinupar ti ayan ti kaldingko idi mapunnok iti danum ti nagudua a dram a pagpapainumak ti nuang. Pinag-otko ti padol ket binulosak lattan ti kalding. Ammo ti kalding ti agawid ti pagaponanna. Dinagasnak pay met laeng a dinanggel daytay turo nga urbon ti kaldingko ket urayak la naparupanget ti ut-ot a nangapros ti lulodko a nadungpar ti muging ti urbon.
“ninam met!” Kinunak ket pimmidutak ti bato sako pinakamakaman a binarsak. “Uray mapilayka metten,” indayamudomko ngem saan met a napuntaan. Daytay nitib a kalding kunak idi ti gatangen ni Nanang a kas taraknek ngem saan daytoyen mestisa tapno daddadakkel met laeng ti annakna kunana met idi. Daytay nitib koma ti kayatko ta barbareng makaanak ti dua tunggal aganak. Nabibiit ti agpaadu. No makaanak ti dua a kabay-an, ad-adu koma ti pamusian. Ngem ita, turo la ket ngarud a sulpeng. Bugbugtong pay.
Bigla a nagrisak ti salaksak ket kasla man sinippayotnak pay. Simgar dagiti dutdotko. Sumipngeten ket buisit kano ti salaksak nga aguni no kasta nga agsipnget. Siniparko pay naminsan dagiti kalding ta siertoek no agturongda met laeng sadiay balay. Ad-addan ti pikarko idi makitak a turongenda ti bubon. Ab-abanda la letdi daytay sinakdok a pagpainumko ti nuang. Sal-at. Naestilo pay met daytay nuang. Saanna a kayat nga inumen ti naab-ababan ti sabali.
Nadanonko ti nuangko a nakatingngaag. Masikuran met ngatan a nakawarwar. Awan pay ket ti maarabnan ditoy nakaipagudanna. Kimmidkiden ti ruot. Nangulay-ong. Pati dengnguen, agbisinen. “Hii.” Kunak ket insaplitko ti tali a wayway ti bakrang ti nuang. Sinarunok nga inturong ti ayan ti bubon. Nagmusiig idi maangotna ti agatkalding a danum. Tinaliawnak pay. Innalak ti sabot ti abay ti dram ket rinugiak a sinabuagan ti nuang. Sukatak ti danum ti dram. Hay, anian a bannog ti marigrigaten aya.
****
“Saan koma a mabalin, Abogado.” Natangken ngem naalumamay ti sao ni Tatang a nariingak. Simmiripak ti regkang ti taleb a dumna iti kosina. Adda ni Abogado Valdejueza. Situtugaw iti bangko a naipaurnos ti dulang. Agsangsangoda ken Tatang. Saggaysada ti tasa ti kape. Adda met ni Inang a mangitutuon iti dalikan ti kaldero a pinisokanna. Sitatakder met ti drayber ti abogado ti dumna ti ruangan ti kosina. Nakaiggem met ti tasa. Puypuyotanna ti agas-asuk pay laeng a kape.
“Ibaratom koma kaniakon dayta sagat ken daytay dua a dadakkel nga aritongtong dita ayan ti nagludonanta.” Isarsarita ti abogado ngem ti panagdengngegko ket kasla maysan a bilin. Nagsapa met dagitoy a tattaon, kununak. Pinarbangonda metten ti immallatiw.
“Kasapulak koma dagita a matarikayo tapno malpas met laengen daytay patpatakderek a resthouse sadiay igid ti baybay. ‘bag la a pagpalpallaingan no kasta nga aguray datao ti maala daytay karkartayo ket.” Ipapilit latta met ti abogado. Nakitak pay a nagngirsi ti drayberna a nangidisso ti tasa a nagkapeanna iti dulang.
“Kabaelam met ti gumatang ti kayo, Abogado, no tarikayo laeng ti kasapulam. Ammom a nalpasen ti tongtongan dagiti nagannak kaniata maipanggep kadagita a kaykayo.” Inyalumamay latta ni Tatang.
“Isu ngarud nga immayak agpakpakaasi kenka Ka Mulong ta kasapulak a pagdesign daytay sagat. Matablon met a kas datar dagiti aritongtong. Nalaplapad dagitoy ngem kadagiti kadawyan a magatang.”
“Ipakpakaasik met kenka, Abogado, a saanmo koma metten a a gageman dagita ‘ta usarento met daytay kakaisuna a barota.” Insungbat met ni Tatang ket indissona ti tasana a naawanganen ti kape. Gandatenan ti tumakder.
Nagngirsi ti abogado iti pannakapabainna ngata. Bigla a timmakder ket uray la naisayyo ti nagyan ti tasana a kape. Saanna a pulos tinimtiman. Nagngiit met ti drayber ket uray la napasiddukerak a nakakita ti nakasabikel a paltog iti siketna. Nalukaisan daytoy idi ingatona ti t-shirtna a pinangpunas ti ngiwngiwna.
“Sayang. Pinarbangondaka pay met ngarud a binisita tapno presko koma ti utekmo, Ka Mulong. Laglagipem awan pay pinal a kasuratan ti panagtagikuam iti daytoy nagsaadan ti kalapawmo agraman iti dayta kunam a kaykayo. Agsubliakto ti mabiit. Pagpanpanunotam dayta!” Inpakaammo ti abogado ngem ti kunak ad-addan a pangta. Sintagari tinurongda ken ti drayberna ti ruangan ket saanna payen a sinawir a tinaliaw ni Nanang a mangguyguyod ti kayo a panangiyalay-ayna ti agrekreken nga innapuy. Kinagiddan ti panagandar ti pick-up a lugan ti abogado ket isu met ti panagtapuak dagiti manokmi. Kutakda a kutak ket inapura nga apan inabog ni Nanang.
Nagpaklebak ket nasiripko iti baet ti datar a kawayan daytay bareta a papaala ni Tatang idi sumipnget. Saanko a nasiroken idi kalman. Nakaparabaw daytoy kadagiti salansan ti naputedputed a kayo a pagtungo. Naurnos ti pannakasalansan dagiti kayo. Nagango a nalaing. Narissik dagitoy no maisungrod. Malagipko la ket ngarud ti garakgak ti apuy idi siak ti namisok.
Malagipko pay daytay umok ti kiaw sadiay sagat. Inulik idi tapno apanko kitaen ti tumungtungraraw nga annak ti billit. Ngannganin kompleto dagiti dutdotda ket kabaelandan ti tumayab. Marigatanda laeng idi a rummuar sadiay abot nga umokda. Kinautko idi ti umok ket sinaggaysak ida nga inappupo ditoy dakulapko. Anian a ragsakko idi siak ti umuna a nakakita ti umuna met laeng a payakpakda ken kayabda ti law-ang. “Pulitikiaw!” Naguni pay ti inada ngata wenno amada idi agdissoda met laeng iti asideg a kayo. Pammatalged wenno yagyag ngata ti panangituloy dagiti kaibbuang ti panagtayabda.
Malagipko pay ti panangarupmi nga agama daytay maysa puon ti aritongtong. Daytay adda ti nagsulian ti solarmi a napuotak. Pagsinnabatenmi dagiti takiagmi ti kunami idi ngem dakkel la unay ti puon ti kayo. Natayag ken napintek. Iyar-arigko man ti kayo a kas torre kadagiti suli ti pagarian a nakaidrowing idi ti librok. Adu dagiti kappakappa a dimket kadagiti sangsangana. Naberdi ken nalangto dagiti kappakappa. Narukbos met ti aritongtong. Kamang dagiti lawlawigan, alimuken ken pagaw. Nalamiis ti sirokna. Sadiay a mailinlinong daytay nuangko. Igalutko no kua ti talina iti nagrungarong a ramut.
“Umulogka met ditan, Iskuat!” Inyayab met ni Tatang kaniak.
“Agalmusal kayon, Nakkong. Agmulumogka pay.” Inyayug met ni Nanang nga addan a manggagao. “’wan metten ti kapem. Kinisnawakon a tattay ket inpasangok kada abogado.”
“Nangikirogka koman a ti bagas. Kasla saanko pay ket a nananamen daytay kape itay.”
“Ni i. Mabainak met a nga agikirog. Da met da abogado ngarud.”
“Na ay. An’a koma’t pagbainam?” Indayengdeng ni Tatang. Pinussuolanna ti platona ket rinugiannan ti nagkammet. Kinusilapak met ti agas-asuk nga innapuy ket pinattugak metten ti digo daytay inabraw a marunggay a tedda pay laeng idi malem. Adda pay met laeng dagiti naibudi a tartariptip a rupisko idi kalman. Mayaten ti kammetmi ken Tatang idi guyoden met ni Nanang ti tugaw sa met laeng limmanglang. Tapayana met ti duyogna nga ayan met laeng ti sabaw ti denengdeng.
“Tanangenyo met a ti mangan.” Inpatigmaan ni Nanang idi kasla ulo ti ukenen ti kammetmi ken Tatang.
“Aguantaam ketdi Iskuat, aldawen.” Kuna ni Tatang. Kinuykoyna ti innapuy ti pingganna. Timmakder. Tinurongna ti bangsal iti abay ti dapogan. Insawsawna ti imana iti planggana. Bitbitna ti tasa a naginumanna iti kape itay ket intarogna iti karamba a paginuman. Nagtikrab. “Dagasemto a siroken daytay baretan. Itarapnosmonto metten nga apan iwarwar dagitay kalding ken nuang. Sumarunokan sadiay ayan ti sagat. Irugita idiay ti manglagda ti alad.”
“Bareng no malpasmi inggana’t malem, Baket.” Intaliaw ni Tatang ken Nanang. “Isarunoannakam’to ti danumen, Asiang. Kargaamto lattan ‘tay tibor.”
“Wen. Idalimanekko pay dagitoy ken warsiakto pay ti pegpeg dagitay manok. Didanto manen umanarikkiak.” Insungbat met ni Nanang. “Tulongankay’to’ta.”
Inbirko ni Tatang ‘tay bunengna ket rimmuaren. Nagsalaksak manen daytay salaksak ket uray la ket nagiriag met dagiti manok nga agkarkaraykay iti arubayan. Nagsiddukerak pay. Kasla man nakaal-aliaw ti panagsippayot ti salaksak kadaytoy balaymi ita. Nairuamakon kunak ngem kasla naidumduma ita.
****
“Sapay gamden pay laeng ni Abogado daytoy sagat, Tang?”
“Pagdesiniona kano sadiay resthousena. No mabalin ket saanko koma nga ited. Napateg daytoy a sagat iti daytoy a solar.”
“Ania ngay met daytay kunana nga awan pay pakakitaan a kukuatayo daytoy daga?”
“Aguantaam ketdi ti aggalut. Adu la unay ti am-amadem.” Inbugtak ni Tatang.
Nagulimekak ket pinapasak a sinirut ti banban a galut. Naganit-it ket napugsat ket ngarud. Lipitenmi ti nagisla a kawayan ti terekdek a madre cacao. Tinaldiapak ni Tatang. Nabisked ken natayag. Isu la ketdi ti immalaak ti kinakarantiwayko. Uppat a pulona laeng ngem kasla naglakayen. Duapulo ket waloda ken Nanang kano idi agassawada. Makita a naritur ti talon. Inpunasko ti samrak iti kakasla balatong a binukelen ti ling-etko. Tinurongko ti tibor nga ayan ti danum. Adda met sadiay ni Nanang a mangpapaid ti bagina. Pagpapaidna ti kallugongna a silag. Nangisit ni Inang ngem natundiris ti agongna a binagayan ti napino ken atiddog a linabag ti buokna. Natawidko met daytoy a galadna.
“Nang, apay nga inbaga ni abogado a saan tayo kukua daytoy daga? Manipud puotko ket adda tayo met ditoyen.”
Tinaliawnak ti inak ket nagsennaay. “Awan ti kasuratan ti panagtagikuatayo iti daytoy a daga. Malaksid ti surat daydi ama ni abogado a nakailanadan nga itedna daytoy kadaydi Apongmo a Lakay kas gungonana kas katalek daydi Don Bianong, nakkong.”
****
Mumalem manen ket ngannganin malpas ti laglagdaanmi nga alad. Arig kaiwarsi pay laeng ti buggomi itattay pangaldaw, inrugimi manen a sangafamilia ti nagobra.
“Tang, saan tayo met gayam a kukua daytoy daga. Kukua met gayam da abogado. Adda ngarud rebbengena a mangala.”
Nagsennaay ti amak. “Isu nga kunak a no mabalin koma ket saanko nga ited. Daytoy daga ket kukuatayo. Bayad ti kinatudio daydi Apongmo daytoy. Gunggona ti kinaandurna a nangwais iti daytoy a dappat daydi Lakay Bianong. Sagut met daytoy daydi lakay a Don gapu ti nairut a naggayyemanda kadaydi Apongmo. Adda dagiti banag a saanto a pulos mailanad iti papel. Daytoy sagat ket isu ti tanda iti rugi ti saanen a makitaltalon a kaputotantayo.” Inikkat ti amak ti kallugongna ket inpaidna ti bagina.
“Daytay sagat sadiay suli ket saan a pulos napukanan. Saan a sinagid dagiti dua a lallakay kas tanda ti panagtalekda ti tunggal maysa. Isu ti beddeng ti masakupan daydi lakay a don ken ti masakupan metten daydi Apongmo. Daytoy ti tanda ti panagbukbukod ti pulitayo. Dagidiay met aritongtong ket nagkadduanda a tinaraken, ginaikanda ket pulos a di nasiraman no kasta nga agpuorda kano idi ditoy. Dua dagitoy aritongtong ngem dakdakkel daytay maysa. Kukuamto ti dakdakkel ket bagik met ti basbassit, kuna kano daydi lakay a Don. Adu dagiti banag a saan a mailanad wenno mailadawan iti papel, annakko. Kas koma ti adalmo iti biag iti daytoy a panagsardengmo a nagbasa. Awan ti gradom ngem ammok nga adu ti nasursurom.” Insublina ti kallugong iti ulona ket tinurongna manen ti alad. “Ay wen gayam, sadiay sirok ti aritongtong a dakkel ti paggabgabuanmi idi ket abogado idi kaskam iti edadmo.”
Nasair ket ngarud ti riknak ti panagsardengko nga agbasa. Agsardengka pay laeng nakkong kuna idi ni Nanang. Agurnongtayo pay. Awan met ngamin ti Grade 5 ken Grade 6 ditoy Landing. Ti kaasidegan nga intermedia ket sadiay Central School idiay ili. Sangapulo a pisos ti plete ti estyudante. Nagadu kami koma ditoy Landing nga intermedia ngem saan man laeng ngamin makumpleto ti gobierno nga ipatakder ti elementaria ditoy bariomi.
****
Asidegakon iti ayan ti aritongtong a dakkel a pagipagudak ken daytoy nuangko. Nakitak met a sipapaspas dagiti kalding nga apan ti kalapaw nga aponda. Nasaripatpatak ni Inang a kasta unay ti apurana nga agturong iti nangibatiak iti amak a parte ti al-aladanmi. Adda dua a tao a sumarsaruno kenkuana. Ni Abogado! Ken ti drayberna! Kasla aglala-aw ti abogado nga itudona pay ti inak. Ginuttak ti tali ti nuang ket simpok kami ti nasamek a parte ti solarmi. Maallingagko a napudot ti saritaan ti amak ken ti abogado ngem saanko a maawatan. Mangrugin nga agragutok ti barukongko ket kasla kayatko ti apan sadiay ayanda. Ngem, mabutengak met. Inrukobkon ti nagarudok. Innibatak met ti tali ti nuangkon. Nabatin. In-inut nga umad-adayoak. Ti itataliawko a panangsirip ti ayan ti kalapawmi. Nakitak ti maysa pay a tao a nakabitbit ti paltog. Atiddog. Armalayt! Paspas! Saanko nga ammo no umangesak pay wenno saanen. Saanko nga ammo no agsangitak wenno saan iti butengkon. Addaakon iti pingir ti turod a dayaen ti solarmi. Aglikawak nga apan agpatulong sadiay igid ti baybay kunak ti nakemko idi nangngegko ti agsasaruno a putok. Naguni met ti salaksak ket nagiiriag dagiti manok.
“Nanang!! Tatang!!” Inpapasko nga inlaaw ngem iti panagdengngegko ket kaslan arasaas. Umasimbuyok metten ti kalapawmi.
*****
Naarkosan ti barangay plaza. Adu ti tao. Madama ti bitla ti mayor, ni Mayor Janet Valdejueza, ti adien ni Atty. Valdejueza. Kasta met a mayat ti ngirsi ti MARO.
“Daytoy ti naisangsangayan nga aldaw kadakayo a mannalon, kakabsat. Ken kasta met a mapadayawan daytoy biang a mangiyawat ti kaubingan a beneficiario ti reforma ti daga ditoy ili tayo. Onsena laeng, umaykaman ditoy barok, Emmanuel Amparo Cruzado!”
Siak?! Beneficiario ti reforma ti daga? An-anuen pay ti daga no natayen ti agsukay! Tinallikudak ti pumaypayyapay a mayor. Dinagasko ti tibor ti gasolina nga imbatik itay iti ampir ti ruangan ti plaza ket tinurongkon ti baybay. Pukawek dagiti karudkod! Inngayemngem ti unegko. Ket naguni ti salaksak a simmipayot iti plaza. Agturongen kaniak!

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Adun dagiti agsisimparat a kapanunotan a naibatad mainaig iti hostage taking itay nabiit a nakatayan ti siam a tao a pakairamanan ti hostage taker. Kanaig daytoy, limtuad dagiti kritiko a nangbabalaw ken ni Pres. Benigno Aquino III ken dagiti opisialna iti Gabinete gapu iti saan a makapnek a panangrisutda iti problema nga impaay ti situasion a nagtungpal iti trahedia.
Imbilag ti nasao a hostage taking ti kinakurang ti eksperiensa ni Pres. Aquino ken dagiti kameng ti Gabinetena nangruna ti dadaulo ti Department of Interior and Local Government a sumango iti maysa a dakkel a parikut a kas iti pannakahold-ap ti bus a nagluganan dagiti turista nga Intsik a nagbalin a drama iti pudno a biag a nabuya pay ti sibubukel a lubong.
Ita, agpipinnasa dagiti opisial a nakaipabaklayan iti naannayas a negosasion tapno maiyadayoda iti nakaro a pannakababalaw iti makuna a palpak a pannakakisarang iti hostage taker. Saan a maikkat ti pannakakritikar ni Pres. Aquino uray iti baet ti panangikalintegan ti Malakaniang a saan a nagbaybay-a a nangmonitor iti mapaspasamak babaen ti telebision ken dagiti report manipud kadagiti napusgan a mangannong iti pannakarisut iti naparnuay a krisis.
Ala, saankamin nga aggandat a sumagpaw pay iti isyo agsipud ta pagaammomi a kaslan sandia a napespes amin a “tubbogna” nga iti pammaliiwmi, di met makaited iti naan-anay a solusion tapno saanton a maulit pay ti nakaam-ames a napagteng iti masakbayan.
Ti laeng masaritami, isardeng koma dagiti kritiko ken agtuturaytayo ti agtitinnudo no asino ti rumbeng a mataltal iti saan a makapnek a resulta ti hostage taking. Ad-adda laeng a pakaibabainan dagiti agtuturaytayo ken ti kapolisan no kastoy ti maar-aramid.
Saantayon a maisubli pay ti napasamak. Ti ket aramiden dagiti agtuturaytayo ti panagtugawda sada analisaren dagiti nagkamtudan iti negosasion ken dagiti rumbeng koma a naaramid iti dayta a situasion tapno nalapdan ti pannakagudas dagiti biag.
Kasapulan met ti kapolisantayo ti nasamsamay a wagas a panangrisut iti problema ti hostage taking. Kasta met a nakadidillaw la unay ti kaawan ti naan-anay a ramit dagiti polis kas koma iti night goggles a naaramatda koma tapno makitada ti hostage taker idi panggepda a serken ti bus.
Kinapudnona, adu dagiti naparupanget idi naammuanda a nagpraktis pay dagiti polis sakbay a timmapogda iti “gubatan”. Makunami: sabali ti maadal kadagiti libro wenno masanay kadagiti workshop iti mapasamak iti pudno a biag.#


text:
Maysa a kagawad ti barangay ti mapapati a nangbagsol iti kabarangayanna kabayatan ti kaaddada iti maysa a pasken idiay barangay Rivadavia, Narvacan, Ilocos Sur.
Ti biktima ket nabigbig iti naganna a Randy Cabuena, 21, baro, estudiante ken agnaed iti nasao a barangay. Nainaganan dagiti masuspetsa a da kagawad Robert Cabebe, 27, baro, ken maysa a managan Jojo Cabanilla.
Iti inisial a panagpalutpot ti polis, naammuan a nagsabet iti dalan ti biktima ken dagiti suspetsa kabayatan ti pasalip dagiti bakla iti plaza kas paset iti selebrasion ti piesta iti barangayda ket mapapati a binagsol dagiti naud-udi ti biktima.
Naitaray iti Reyes Clinic and Hospital ti biktima ngem gapu iti nakaro dagiti sugatna, naiyalis iti St. James Hospital, Vigan City.
Naglibas dagiti masuspetsa kalpasan iti pammagkong a mapapati nga inkuyogda ti patadem a naaramat iti krimen.
Kinuna dagiti pannakabagi ti linteg a dati a susik ti puon ti krimen ket awan pakainaiganna iti pulitika. (Danny Antalan)


text:
Nagasat dagiti kameng iti tribu ditoy Ilokos agsipud ta adda maipapaay kadakuada nga scholarship program tapno makaturposda iti kolehio ket maikkanda iti naraniag a masakbayan.
Daytoy ti inyunay-unay ni Rosalina Bistoyong, executive director ti National Commission on Indigenous People (NCIP) bayat ti simple a programa a naangay iti pagtaengan ni Dip. Eric Singson a nakaiyawatan dagiti tseke kadagiti 500 nga iskolar ti NCIP a busbosenda iti panagadalda.
Impanamnama pay ni Dip. Singson a manipud iti sigud a 1,000 nga scholars, nayonanna iti 200 tapno ad-adu pay nga ubbing ti mabenepisiaran iti nasao a programa.
Nairanta daytoy a programa ti NCIP-EAP a maited kadagiti kameng ti tribu iti Ilocos Sur nga aggapu ti pundo manipud iti Countrywide Development Fund ni Dip. Sisngson.
Maipapaay daytoy a programa kadagiti agbasbasa a kameng ti tribu ti Bago, Kankanaey wenno Tingguian, segun ken ni Bistoyong.
Kinuna ni Bistoyong nga iti kadagupan a 12 a million nga indigenous people iti pagilian, nagasgasat dagiti kameng iti tribu ti Kankanaey, Bago ken Itneg ken Tingguian iti Ilokos agsipud ta adda scholarship program a nairanta para kadakuada tapno maka-pagtuloyda nga agbasa iti kolehio.
Dinakamatna a dagiti kameng ti tribu iti sabali a rehion, saan a para iti panagkolehioda ti mait-ited kadakuada nga educational assistance no di para iti panagbasada laeng iti elementaria ken sekundaria.
Dinakamat pay ni Bistoyong nga idi nagiwaras iti tulong para iti edukasion kadagiti napanglaw ngem makabael a kameng ti indigenous communities iti Region 5, awan sangagasut a kinasangona ken agbasbasada pay iti nababa a tukad ti pagadalan, saan a kas iti Ilocos Sur a ginasut dagiti agad-adal iti kolehio.
Iti sibubukel a Region 5, partikular iti tribu ti Agta-Simarut ken Agta-Tabangnon, P300,000 laeng ti educational assistance para kadagiti school children ket para laeng daytoy iti panagbasada iti elementaria ken sekundaria, segun ken ni Bistoyong.
Inlawlawagna pay nga iti maysa a research ti UNICEF, natakuatan a kababaan iti literacy level dagiti kameng ti tribu ti Kabihog iti Camarines Sur gapuna a prioridad a matulonganda para iti panagturposda iti elementaria ken sekundaria.
Kinunana a kadagiti nadumaduma a tribu iti Ilocos Sur, adun ti nagbalin nga abogado, doktor, accountant ken nagturpos iti dadduma pay a kurso.#


text:
VIGAN CITY – Kinuna ni Gov. Deogracias Victor Savellano nga ileppas ti National Irrigation Administration ti Banaoang Pump Irrigation Project agingga iti Abril 5.
Daytoy ti deadline nga inted ni Pres. Gloria Macapagal-Arroyo kadagiti opisial ti nasao nga ahensia idi immayna binisita ti proyekto idi Enero 27, segun iti gobernador
Napunduan ti BPIP iti P2.488 bilion ket no maluktan, mapasayakanna ti 6,312 ektaria a kataltalonan a pakabenepisiaran ti 5,334 a pamilia iti Vigan City, Caoayan, Bantay, Sta. Catalina, San Vicente, San Ildefonso, Sto. Domingo ken Magsingal.#


text:
Saanen a nagusisa. Namles. Pinaayabanna ni Andre.
Nagdakiwas ti panunotna bayat ti panagdaliasatda. Apay a pinaayaban ti executive secretary?
Nagtarus iti opisina ni Executive Secretary Soliman. Ngem limmidem ti rupana idi mataldiapanna ni General Luzano a nakasikkawil iti sanguanan ti lamisaan ti sekretario.
“Agtugawka, Angelo,” kinuna ni Executive Secretary Soliman.
Nagtungpal ni Lieutenant General Castro. Inurayna ti sumaruno a sawen ti sekretario.
“Nabasak ti manipesto nga indatagmo,” kinuna ni Executive Secretary Soliman. “Sakbay nga iyumanmi iti Presidente, napagtinonganmi ken ni General Luzano a kapatangdaka nga umuna.”
“Adda kadi maisingasingyo a pakapalag-anan dagiti soldado, Mr. Secretary?” inamadna.
“Sangsanguen ita ti pagilian ti krisis iti politika ken ekonomia. Isingasingko ti panagtitipkeltayo tapno napigpigsatayo a mangrisut kadagitoy a parikut.”
“Iti nalawag a pannao, agulimekkami, Mr. Secretary?” dimmagsen ti timek ni Lieutenant General Castro.
“Agsasaruno dagiti welga ken demonstrasion,” kinuna ni General Luzano. “Umad-adu ti krimen. Pumigpigsa dagiti taga-ruar a kabusor ti turay. Tapno maguped dagitoy a riribuk, masapul ti panagkaykaysa iti AFP.”
“Kabayatanna, ipalikudtayo pay laeng dagiti an-anek-eken dagiti soldado nga adda iti babaentayo, saan a kasta, General?”
“Bassit ti parikutda no maidilig iti agdama a parikut ti pagilian,” nakuna ni Executive Secretary Soliman.
Tinaliaw ni Lieutenant General Castro ti sekretario. Ania ti impaammalda kenka? nairidisna iti unegna. Mansion iti Nueba York? Librito ti banko iti Switzerland?
“Apay a dika agbakasion?” insingasing ni General Luzano. “Agsublikanto inton natalna ti aglawlaw satayonto pagsasaritaan ti indatagmo a parikut.”
Immirut ti gemgem ni Lieutenant General Castro iti ima ti tugaw. Kellaat, nagbaliw ti panagkitana kadagiti kasangsangona. Saandan a maraem a turayen. Nagbalinda nga aplat – aplat a kimpet iti turay tapno agkunnot iti parabur!
“Ania ti makunam, Angelo?” sinaludsod ni Executive Secretary Soliman.
“Ladingitek, Mr. Secretary,” pinilitna a pasimbengen ti timekna. “Diak maitured a tallikudan lattan dagiti nagtalek kaniak.”
Timmakder ni Lieutenant General Castro. Intarengtengnan ti rimmuar.
MINATMATAN ni Lieutenant General Castro ti sampagita. Nalaylayen dagiti bulongna. Ad-adda a limmitem dagiti sangana a nagsepsepan dagiti aplat iti panangdayas ti nakusnaw a lawag ti agpakpakadan nga init.
Rinugianna a pugsitan ti mula. Nagtayab nga immadayo dagiti aplat ket nagdissoda iti bulong ti rosas. Sinurotna ida a pinugsitan agingga ti nagkuripaspasda iti daga.
Adda pannakapnek iti barukongna idi ipaknina ti pagpugsit. Tinaldiapanna ti sampagita. Makaungarto pay ngata?
Ad-adda a limmidem ti rupana idi sumiplot kenkuana ti nadara a demonstrasion iti sakaanan ti rangtay ti Mendiola idi rabii. Iti kaudian a report a naawatna, liman ti natay ken pinullo dagiti nadangran!
Narugianen ti panagsayasay ti dara, naisipna. Iyetnag kadi ti Presidente ti linteg-militar?
Kalpasan ti panagbuggona, simrek iti salas. Nadatnganna ni Jun nga agbasbasa iti sopa. Indisso daytoy ti basbasaenna sa immasideg.
“Adda koma dawatek kenka, ‘Pang,” kinuna ni Jun.
“Ania kadi?” inamadna.
“Agikkatkan a soldado, ‘Pang, ita ta nasapa pay.”
Pinerrengna ti anakna. Agikkat? Katimbeng ti biagna ti kinasoldadona!
“Matuptupraanen ti liklikudanyo, ‘Pang,” intuloy ni Jun. “Kayariganyo ti basura nga agal-alingasaw ti buyokna!”
“Adda pay nabati a sumagmamano a disente a soldado, Jun,” kinunana. “Maysaak kadakuada.”
Nagkiriring ti nalabaga a telepono. Agbitbitek ti pispisna a nangpidut iti auditibo. Dakes ti nagparikna kenkuana. Dagiti laeng opisial ti RMM ti makaammo iti numero ti teleponona.
“Tiniliw dagiti kameng ti Presidential Guard Batallion da Lieutenant Col. Santos ken tallo a junior officers, sir,” kinuna ni Col. Oandas.
“Apay?” immirut ti gemgemna iti auditibo.
“Pinanggepda kano a patayen ti Presidente!”
“Saan!” nayesngawna.
“Saan a pudno ti pammabasolda, sir,” kinuna ni Col. Oandas. “Pambar laeng dayta ni General Luzano a mangaresto kadagiti kamkameng ti Reform Military Movement. Agturongda itan iti balaymo tapno umaydaka tiliwen!”
Nagtupa ti sangi ni Lieutenant General Castro. Dina impagarup a maaramid dayta ni General Luzano.
“Ania ti aramidentayo, sir?” sinaludsod ni Col. Oandas.
Saan a nagtimek ni Lieutenant General Castro. Tinimbangna ti nakaipasungalngalanda. No matiliwda, malungsotda la ketdi iti pagbaludan. Nadagsen ti pammabasol a maikontra kadakuada. No makirangetda met, kayariganda ti simutsimot nga agsebba iti apuy!
“Napakaammuakon dagiti kakaduatayo, sir,” nagtimek manen ni Col. Oandas. “Sisasaganada a sumurot iti aniaman a pangngeddengmo.”
Nakitemna ti sangina. Kayariganda ti ayup a naipiskot iti pader. Awan ti nabati a pagpilianda!
“Ania ti pangngeddengmo, sir?”
“Ukkonem dagiti kakaduatayo,” imbilinna. “Agtitipontayo iti Kampo Crame. Ipasdektayo sadiay ti sarikedkedtayo!”
“Yes, sir.”
Indissona ti auditibo. Tinaldiapanna ni Jun a nakamulengleng kenkuana.
“Makaammokan ken ni Mamangmo,” nakunana. “Agpaknikayo!”
“Saankayo nga agmaymaysa, ‘Pang,” nakuna ni Jun. “Awagak dagiti lider dagiti nadumaduma a gunglo tapno pakaammuanda dagiti kamkameng. Agbarikadakami iti sanguanan ti Kampo Crame!”
Piniselna ti dakulap ti anakna. Tinung-edanna ni Sarhento de la Cruz. Rimmuarda iti balay. Limmuganda iti kotse. Madamdama pay, insiweten ti lugan a rimmuar iti inaladan.
Iti aglawlaw, nagkaradapen ti sipnget. Ngem iti nadalus a pingping ti langit, mangrugin nga agrimat dagiti bituen.#


text:
VIGAN CITY – Ti Ilocos Sur ti katalnaan a probinsia itay napalabas a bakal ti politika.
Daytoy ti impakaammo ni Police Regional Director ti Region I, Police Chief Supt. Leopoldo N. Bataoil bayat ti Talakayan sa Isyung Polis a naangay iti Vigan Culture and Trade Center ditoy itay nabiit.
Kinuna ni Bataoil a napili ti Ilocos Sur a katalnaan a probinsia itay napalabas nga eleksion kas naibasar iti naisubmite a comparative report dagiti provincial police offices iti Ilocos Norte, La Union, Pangasinan ken daytoy a probinsia.
Kangrunaan a topiko ti Talakayan sa Isyung Police ti pannakaammo ti kasasaad ti urnos ken talna iti rehion iti napalabas nga eleksion .
Kangrunaan a sangaili iti nasao a programa ni Bataoil a tinabunuan pay ni kabarbaro nga Ilocos Sur PNP provincial director PS/Supt. Jessie Cardona, Vigan City COP PSupt. Maximo Torricer, Candon City COP PSupt. Rey de Peralta ken dagiti dadduma pay a hepe ti polisia iti probinsia.
Segun pay iti direktor, manipud bulan ti Enero agingga iti Hunio iti daytoy a tawen, 20 porsiento ti bimmabaan ti crime incident iti Ilocos Sur idinto nga innayonna a dakkel daytoy a pakabigbigan dagiti amin a kameng ti kapolisan iti Ilocos Sur ta babaen ti panagtinnulong ti tunggal maysa ken iti komunidad, “nagun-odtayo daytoy a pammadayaw”.


text: GOVANTES DIKE. Manipud iti Bantay, Ilocos Sur, sakbay a sumrek ti maysa a sangaili wenno turista iti Vigan City, tarengtengenna ti deretso a kalsada nga addaan iti agsumbangir a dua a lane, maysa ti sumrekan nga agpaabagatan ken ti sabali a rummuaran nga agpaamianan. Daytoy ti nalatak nga akintengnga a Govantes Dike a nangbeltak iti dan-aw a namagsina iti Siudad ti Vigan ken ti ili ti Bantay a nagpaay idi panawen ti Kastila a pagdaliasatan dagiti Intsik no mapanda agimaro iti tagilakoda iti Vigan City. (Salvador A. Espejo)


text: CONSCRIPTION. Karkartiben da Vice Pres. Jejomar Binay ken Vice Gov. Deogracias Victor Savellano bayat nga inimatangan da Ilocos Norte 2nd District Cong. Imelda Romualdez Marcos, Ilocos Sur 1st District Cong. Ryan Luis Singson ken dadduma pay a sangaili ti panglukat a laso ti exhibit a “Conscription” a nakaipabuyaan dagiti kadaanan a dokumento, ladawan, ramit ken dadduma pay maipanggep iti Ilocos Sur a naisayangkat babaen ti panangidaulo ti gobierno probinsial ti Ilocos Sur ken iti pannakitinnulong ti National Archives of the Philippines ken Metropolitan Museum. (Ricardo Raguini/Mancielito S. Tacadena)


text:
Pirineos
Ti Pirineos wenno Pirineo ( Espaniol: Pirineos wenno Pirineo, Pranses: Pyrénées, Aragones: Perinés, Katalan: Pirineus, Oksitano: Pirenèus, Basko: Pirinioak wenno Auñamendiak), ket kabambantayan idiay abagatan a laud ti Europa a mangporma ti masna a pagbeddengan a nagbaetan ti Pransia ken Espania.Daytoy ket isinana ti Peninsula ti Iberia manipud kadagiti amin a kontinental a Europa, daytoy ket gumay-at iti agarup a 491 km (305 mi) manipud ti Luek ti Biskaya (Kabo Higuer) aginggana idiay Baybay Mediteraneo (Kabo ti Creus).
Iti kaaduan, ti nangruna a tuktok ket mangporma ti dakkel a panangisina a nagbaetan ti Pransia ken Espania, a naibaet iti bassit-usit a pagilian ti Andorra. Ti Balangat ti Aragon ken ti Pagarian ti Navarra ket naipakasaritaan a naigay-at kadagiti dua a bangir ti kabambantayan, nga adda ti bassit ti akin-amianan a paset ket adda itan iti Pransia ken ti dakdakkel nga akin-abagatan a paset ket paset itan ti Espania.[1][2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Pangyuna ti "Dokumento ti linteg ti Pagsasao a Katalan"
- ^ Collins Road Atlas of Europe. Londres: Harper Collins. 1995. pp. 28–29. ISBN 0-00-448148-8.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Belloc, Hilaire (1909). The Pyrenees. Methuen & Co., Londres.
- Edelmayer, Friedrich (2012). The Pyrenees Region (iti Aleman ken Inggles). Institute of European History.
- Paegelow, Claus (2008). Pyrenäen Bibliografie. Andorra, spanische & französische Pyrenäen, Pyrenees Bibliography. Andorra, Spain & French Pyrenees (iti Aleman ken Inggles). Verlag Claus Paegelow. ISBN 978-3-00-023936-6.
Mangiraman daytoy nga artikulo ti teksto manipud iti pablaak nga adda itan iti dominio a publiko: Chisholm, Hugh, ed. (1911). "nasken ti nagan ti artikulo". Encyclopædia Britannica (Maika-11 nga ed.). Pagmalditan ti Unibersidad ti Cambridge.
- Tony Milne, 10 Manuels and a Manolete, A carpark-to-peak guide to the high Pyrenees, Handmaid Books, 2013. Naipablaak it iInggles iti Kindle.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Pirineos iti Wikimedia Commons
- (iti Ingles) Opisila a website ti Nailian a Parke ti Pireneos ti Pransia
- Nalatak a Daldalan: Pirineos, manipud ti website ti Instituto de Turismo de Espania
- Dagiti Glasier ti Pirineos ti Espania
- Les Amis du Livre Pyrénéen (bibliograpia ti pakasaritaan ti Pirineos)
- Website ti 360° a Potograpia dagiti Panoramiko


text:
Nairaman iti umuna a grupo da Stephen ken Yts, agraman dagiti sumaglilima nga estudiante ti Bannuar-Moran. Kaduada ni Bong Apostol a mannursuro iti Amarao National High School iti Santa Cruz ken dagiti sumagmamano a bumarangay nga indauluan da Kapitan Danny Arciaga ken ni SBM Gumangi a nagassiw iti kinarkarton a regalo.
Kakuyogda ti maysa a soldado a nagserbi payen a guide.
Naikuyog iti maikadua a grupo da station manager Arlon ken ni Stephen, dagiti dadduma nga estudiante ti Bannuar Moran, ti guide nga Army ken bumarangay. Kumankantiaw ni Manong Willy ta naud-udida.
Adda iti maikatlo a grupo ni Madam Effy a nakasuot iti uniporme ti soldado. Naisem latta ni Ma’am uray nabannog ken pirmi’t ling-etnan.
Ti maikapat a grupo ti yan ni Racquel Laranang a kinadkadua ni Jeff Barredo, dagiti estudiante ti Bannua-Moran ken dagiti soldado a nagbalin a securityda.
Kadagiti pada a lallaki, naganas ti magna uray nasurok sangapulo a kilometro ti daliasaten. Awan nalabsanmi uray maysa a balay. Imbag la ketdin ta adu dagiti napipintas a kaduami a kapatpatangmi bayat ti panagnami.
Kuna dagiti bumarangay a maymayat iti rabii a pannagna ta nalamiis ti aglawlaw, dika unay mabannog. Ngem no aldaw, agling-etka a magna gapu iti bara ti init.
Ti sitio Kinbilibil
Sinabatdakami dagiti grupo ti nataengan ken ubbing a nakamasngaad iti paraangan ti balay a naaramid iti natablon a kayo a narra, sagat ken dadduma pay. Adda isem iti matada ken nadayaw dagiti sinangbayanmi. Adda maibagasan a panagraemda kadagiti kasangsangpet a grupo.
Naammuanmi a sangapulo ket uppat laeng ti bilang dagiti balbalay ditoy iti sitio Kinbilibil. Sangapulo ket pito met ti rehistrado a pamilia iti purok. Dayta ti gapuna a nairaman ti Linggaoa ken Kinkoop tapno ad-adu ti maserbian ti grupomi.
Dagiti kingki ken lampara ti silaw iti rabii ta awan pay laeng ti koriente a dumanon ditoy. Nupay kasta, addan dagiti nakawayat a linia. Adda kano generatorda idi a patarayenda laeng iti rabii (adda batang tunggal pagtaengan a gumatang iti gasolina) ngem manipud idi ngimmina ti magastosda, didan nagsilsilaw.
Adda iti daya ti sitio ti dakkel a bantay a nagtubuan ti naraber a kakaykayuan. Kuna dagiti agindeg nga adda pay laeng dagiti atap nga ayup kas dagiti sunggo nga agay-ayam iti ungto dagiti kawayan ken kayo, dagiti alimaong a maysa kadagiti karigatan a tiliwen ta nakakutukot iti daga, ken alingo a maanupan laeng no panagtutudo. Adda pay aggatol wenno atap a kappi, pikaw wenno atap nga aba ken dadduma pay.
Naipattopattok dagiti kataltalonan iti nadumaduma a paset ti bantay. Saan amin a paset ti kabanbantayan ket mabalin a talonen. Adayo unay iti sitioda dagiti dadduma a suksukayenda a talon.
Sa laeng bumaba dagiti agindeg iti patag no adda gagaraenda a gatangen aglalo la unay dagiti kangrunaan a kasapulanda ti inaldaw a panagbiagda. Saanda ketdi nga agparikut iti bagas ken prutas.
“Addakamin ditoy idi kalpasan iti gubat,” kinuna ti maysa a baket a nagsaludsodanmi. Saan kano a nakaanus dagiti nagpanggep idi nga aggian iti purok ket pimmanawdan. Saan nga ania a nanayonan ti bilang ti balbalayda ken panagadu dagiti ubbing nupay ganggannaet kadakuada ti programa ti turay a panangkontrol iti panaganak.
Umanay laeng a pakadamaganda iti damag manipud ti de bateria a transistor a radio.
(Adda tuloyna)


text:
ALA MAN padasem ti agtugaw lattan iti suli ti balaymo ket agpanunotka nga agpanunot iti positibo a banag, kas koma iti adda sumangpet a kuarta wenno adda sumangpet a makanmo wenno trabaho ti mangbirok kenka.
No pumudno, nalabit a maysa iti maysa a million wenno ad-adu pay ngata. Nairanrana laeng ngata dayta. Ngem no nagpanunotka iti positibo a banag ket binuyogam pay iti aramid, sabalin daytoy. No kayatmo ti maaddaan iti kuarta, nasken nga agtrabahoka. No kayatmo ti trabaho, agsapulka ta manmano a mapasamak a dayta trabaho ti agbirok kenka.
Adtoy ti maysa pay nga estoria maipapan iti positibo a panagpampanunot.
Maysa a track and field enthusiast ni Dave. Pasaray agtaray iti oval. Iti naminsan nga aldaw, naranaanna a madama ti ay-ayam a baseball. Katengngaanen ti ay-ayam. Nagdamag ni Dave no ania ti mapaspasamak idi nabatoganna ti maysa a player iti field.
“Asino ti mangab-abak?”
“Dakami!” insungbat ti player.
“Mano ti iskoren?
“25-0”
Nagsardeng ni Dave. “Tambak met gayamen! Naglaingkayon no nakaiskorkayon iti 25 idinto ta zero pay laeng ti kasalisalyo?”
“Dakami ti zero!”
Nakudkod la ket ngarud ni Dave ti di met nagatel a tuktokna. Ket kunana ti bagina: “Nakasarak sa met dataon iti bagtit a player?” Ngem sinungbatanna met laeng ti bukodna a bagi: “Awan ti bagtit a player. Ti maysa player ket malakas ang loob, matibay ang dibdib ken addaan iti strong determination.”
Iniseman ken kiniddayan pay ti player. Siguro, nadlawna ngata a naikuleng ni Dave a mangkudkudkod iti di met nagatel a tuktokna.
“Kasano a kunam a mangab-abakkayo ket zero pay met ti iskoryo?”
Wen, kasano koma a maibaga a mangab-abakda ket ibbong pay laeng ti iskorda?
“Ket no dikam pay laeng nagbat!”
Ngimmato pay dagiti kiday ni Dave ket napanganga.
“Inton dakami ti sumaruno nga agbat, uray pupuotem, saanmi laeng nga abuten ida, ad-adu pay ti iskorenmi. Isu a mangabakkami. Kastan, adtoyen ti bola. Kamatek…”
Ket binuya ni Dave ti panangkamat ti fielder iti sumsumiag a bola. Impennek daytoy ti nagtaray. Linagtona a sinippaw ti bola. Nagsultip ti reperi. Out!
No di nasippaw ti fielder ti bola, nalabit a homerun koma ti kalabanda. Immadu koma manen ti iskor.
Simmaruno met nga agmalo iti bola ti team ti nagsaludsodanna.
Insardeng ti Dave ti nagtaray ket pinaliiwna ti panagay-ayam dagiti agbebesbol. Napangilangil pay ni Dave idi nalpas ti ay-ayam. Nakaabot ken ad-adu nga amang iti lima ti iskor ti nagdamaganna itay.
“Nabara a kablaaw, gayyem!” inasitganna daytoy a linamano.
“Mamatikan iti kunak?”
“Wen…”
“Agingga nga umang-anges pay, adda namnama.”
“Hustoka. Dayawenka iti pinget ken reggetyo a mangabak. Dakkel ti nasursurok.”
Agingga nga umang-anges, adda pay laeng namnama. Anian a positibo a panagpampanunot.
Iti biag, no yaplikar met ti positibo a panagpampanunot, maliklikan ti nakana a liday, bisin ken pannakapaay. Ta dagiti makunkuna nga addaan iti strong will dagiti agballigi.
Strong will. Never say die. Daytoy a kananakem, ugali ken panagpampanunot ti namaglatak iti Team Ginebra iti PBA. Ta uray no maab-abakda wenno natambakanda, agay-ayamda pay laeng a sipipinget ken mangnamnama iti inda panangabak.
Dayta ti strong will. No yaplikar iti biag ti positibo a panagpampanunot, sigurado met ti panagballigi.


text:
Sasao a Palawan
Ti sasao a Palawan ket dagiti pagsasao ti isla ti Palawan ken dagiti kaarrubayan a babassit nga isla idiay Filipinas.
Dagitoy ket ti Palawano (a rimpuok ti dialekto), Tagbanwa Aborlan (saan ngaiyallilaw iti Tagbanwa Kalamian), ken Batak Palawan (saan nga iyallilaw iti Batak Toba).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Palawanic". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.


text:
SINAIT, Ilocos Sur – Pimmusay iti ospital a nakaitarayanna ti maysa nga agpaspasada iti traysikel a napaltogan idi agarup 11:40 iti aldaw ti Agosto 22.
Segun iti report, agpaamianan a direksion a nakasakay iti traysikelna ni Charito Salcedo y Tangonan, 46, naasawaan, residente iti Barangay Sapriana, ket idi adda iti national highway a sakup ti Barangay Jordan ditoy nga ili, inabay ti motorsiklo a nagkalubbonan ti dua a lalaki sa pinaltogan ti maysa kadagiti naglugan ti biktima.
Nakarekobre dagiti nagresponde a polis iti 4 a nakuppil a kapsula ke maysa a buli iti nakapasamakan ti krimen.
Di pay ammo ti motibo ken kinasiasino dagiti kriminal.#


text:
Nakaawatak iti surat manipud iti Philippine National Police Academy a maysaak kadagiti napili nga agbasa para iti kinaopisial. Malaksid iti kinamaestro, ambisionko ti agbalin a polis. Ngem saannak a pinalubosan ni baket. Kinunana a napeggad ti biag ti polis ket agisuroak laengen iti lugarmi. Dayta ti gapuna a saannakon a napan nagbasa iti PNPA.
Nagbirokak iti trabahok. Naalaak a trainee iti maysa a broadcast station. Para surat iti news.
Ti rigatna, iti kaaddak iti radio, immadu dagiti nagsurat a babbai kaniak. Uray ni Kristal, gimmaget a nagsurat kaniak. Pasaray awagannak iti telepono no makalagip. Diak met makaliklik a di sungbatan ta ipasa a dagus dagiti katrabahuak ti telepono kaniak no ni Kristal ti timmawag.
Nasubok payen ni Kristal ti umay agpasiar iti estasion a pagtrabahuak. Idi damok a makita, ad-addan nga immasideg ti riknak kenkuana. Adda pamuyaanna. Karuprupana ni Leila Hermosa.
Pagsayaatanna ta kaduana latta ti maysa a kaklasena. Diak kayat nga agwayaskami. Mabutengak amangan no adda mapasamak kadakami no duduakami.
Awan ti pannakaammo ni baket nga adda pumaspasiar kaniak a balasang iti pagtrabahuak. Adda met amakko iti agbalin a reaksionna no maammuanna nga iti baet ti kaaddan ti pamiliak, adda pay la sabali a babai a pangit-itedak iti panawenko.
Ngem diak ammo no apay a diak maitured nga ilatak ken ni Kristal ti pudno. Diak kayat a masugat ti riknana. Diak kayat nga aglua. Ngem mabalin a diak kayat a sabali a lalaki ti mangtagikua kenkuana. Kastoy kadi ti kinamanagimbubukodko, Manong Danny?
Maysa nga aldaw, makalawas sakbay ti Paskua, diak ninamnama nga agpasiar ni Kristal iti sarsardam iti estasion. Nabayag a diak nasubalitan dagiti suratna ta nabuntuonannak iti trabahok.
Diakto malipatan dayta nga aldaw, Manong Danny. Ditoy a nagbaliw ti turong ti biagko.
Dandanin alas siete idi ket mabisinakon. Inawisko ni Kristal a mangrabiikami iti maysa a panganan iti asideg ti estasion.
Naragsak ti panagpatpatangmi idi mangmangankamin. Arigmi ti agayan-ayat iti kinaasideg ti tugawmi.
Kalpasan ti panangrabiimi, dinamagko no ania ti gagara ni Kristal kaniak.
Nagbalin a serioso ti rupa ni Kristal. Impalgakna nga adda dakkel a problemana. Kayatna ti agpatulong kaniak.
“Ibagam bareng makatulongak,” nakunak.
“Adda agar-arem kaniak. No dadduma, kayatkon a sungbatan. Ngem no dadduma, agpangaduaak. Matiktikawak. Ania ti aramidek?” kinunana.
“Tingitingem a nalaing ti riknam,” nakunak. “No talaga nga ay-ayatem, saanmon a parigaten, sungbatamon.”
“Ngamin, addan nalimed nga ay-ayatek,” kinuna ni Kristal. “Ur-urayek laeng ti panagpudnona. Saan pay a nagpudno ngem mariknak nga adda panagayatna kaniak.”
Nabayag a diak nakatimek, Manong Danny. Nakitak kadagiti matana a siak ti lalaki a dakdakamatenna.
Iti dayta a rabii, nalipatak nga adda asawak. Iti dayta a rabii, naglemmesak iti saklot ni Kristal!
(Adda tuloyna)


text:
Henero (biolohia)
Iti biolohia, ti henero (ad-adu ngem maysa: henera) ket maysa nga ababa nga agpang a taksonomiko a ranggo nga inus-usar iti biolohiko a pannakaidasig kadagiti sibibiag ken posil dagiti organismo, a daytoy ket kas pagarigan iti panangipalplawag babaen ti henero ken differentia. Ti henera ken dagiti nangatngato a taksonomiko nga agpang a kas dagiti pamilia ket inus-usar kadagiti biodibersidad a panagad-adal, a naisangsangayan kadagiti panagadal ti posil gaputa dagiti sebbanagn ket saanda a kanayon a maikedngan a managanan ken ti henera ken dagiti pamilia ket kadawyan nga adda ti atatiddog nga estratigrapiko a sakop ngem dagiti sebbangan.[1]
Ti termino ket nagtaud manipud ti Latin genus a ti kaibuksilanna ket "taudan, pamilia, kita, lalaki wenno babai",[2] kapadpada iti Griego: Yέvoς – genos, "puli, kapuonan, kabagian".[3]
Ti pakabuklan iti maysa a henero ket naikeddeng babaen ti maysa a taksonomo. Dagiti alagaden para iti henero a pannakaidasig ket saan a nainget a naikodigo, isunga dagiti nadumaduma a turay ket kankanayon nga agpataud dagiti nadumaduma a pannakaidasig para iti henera. Iti pagsisinnurotan iti dua a nagan a sistema ti pannakaidasig, ti henero ket nangatngato ngem dagiti sebbangan ken adad iti baba ti pamilia.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Sahney, S., Benton, M.J. ken ni Ferry, P.A. (2010). "Dagiti silpo a nagbaetan ti sangalubongan a taksonomiko a dibersidad, ekolohiko a dibersidad ken ti panagpadakkel dagiti bertabrata iti daga. Ti agiwarwarnak ken mannurat a ni Rikki Voluck ket kasisigud a nakapanunot iti daytoy kapanunotan iti maysa a biolohiko a henero bayat a nagad-adal kadagiti ekosistema idiay isla ti Haiti" (PDF). Biolohia a Sursurat. 6 (4): 544–547. PMC 2936204. PMID 20106856. doi:10.1098/rsbl.2009.1024.
- ^ Diksionario ti Merriam Webster
- ^ Genos, Henry George Liddell, Robert Scott, Ti Griego -Ingles a Leksikon, iti Perseus
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nomenclator Zoologicus: Pagsurotan kadagiti amina henero ken subhenero a nagnagan iti soolohiko a nomenklatura manipud idi 1758 agingana idi 2004.
- Fauna Europaea a Batayan ti Datos para iti Taksonomia


text:
SUGPON, Ilocos Sur – Sabali manen a plantasion iti nagbeddengan ti Kibungan ken Bakun, Benguet ken daytoy nga ili ti rinaut itay Peb. ti nagbulig a bunggoy ti Philippine National Police ken Philippine Army ket pinag-ot ken pinuoranda minilion ti pategna a mula a marihuana.
Mapattapatta nga agpateg iti agarup P75 million dagiti napag-ot a mula a marihuana a naimula iti 12.5 ektaria a plantasion.
Kanaig daytoy, mismo nga inatenderan da Police Chief Supt. Leopoldo Bataoil, regional director ti PNP Region 1, Col. Loreto Rirao, commanding Officer ti 503rd Infantry Brigade a masarakan iti Narvacan, Ilocos Sur, Col. Harold Cabreros, commanding officer ti 50th Infantry Brigade ti 503rd Brigade ti Philippine Army, Mayor Fernando Quiton ti Sugpon, ken ni P/Insp. Greg Guerrero, hepe ti pulisia, ken dadduma pay a residente ken opisial ti gobierno ken polis, ti seremonial a pannakapuor dagiti naibaba a mula a marihuana iti sanguanan ti municipal hall ditoy.
Dinayaw ni Bataoil dagiti umili gapu iti panangitedda iti impormasion para iti pannakatakuat iti nasao a plantasion ti marihuana.
Indagadag ni Bataoil ti panagtitinnulong dagiti umili ken polis tapno mapugipog ti maiparparit a droga ken ti “panagsardeng dagiti agmulmula iti marihuana ta adu a problema ti ipaayna.”
Kinuna met ni Col. Rirao a posible nga imanmanehar dagiti komunista a grupo ti nasao a plantasion.
“Isaysayangkat dagiti komunista daytoy nga aramid tapno maaddaanda iti resources. Ti ayanna a dakes, illegal daytoy ken makaperdi iti salun-at, kinuna ni Col. Rirao.
Kabayatanna, kinuna ni Mayor Quiton a ti marihuana ti maysa kadagiti kayatda a mapaksiat iti ilida agsipud ta saan laeng a ti salun-at dagiti tao ti dadaelenna no di pay mairamraman a madadael ti nagan ti ilida.
“Isu nga isaysayangkatmi ti information dissemination kadagiti umili tapno maammuanda ti dakes nga epekto ti droga,” kinuna ti mayor idinto nga inyunay-unayna a saan nga iti masakupan ti Sugpon ti pakaimulmulaan dagiti marihuana no di iti tri-boundary ti munisipio ti Kibungan, Bakun ken Sugpon.
Naikkan iti medalia ken sertipiko ti pammadayaw dagiti polis ken militar a nangisayangkat iti pannakaraut iti nasao a plantasion ken pannakapag-ot ken pannakapuor dagiti mula a marihuana.


text:
NARVACAN, Ilocos Sur – Kas maysa a wagas a panangkontrol iti populasion, nangisayangkat ti municipal health office iti tubal ligation kadagiti babbai a residente ditoy.
Iti panakiuman-uman ti media ken ni Dr. Diana Lim, agdama a Municipal Health Officer iti daytoy nga ili, kinunana a maysa daytoy a programa iti salun-at ni Mayor Edgar Zaragoza tapno matulongan dagiti kailianda a babbai a mangkontrol iti pamiliada.
“Libre ti tubal ligation nga ipaay ti municipal government, tapno maikkan importansia ti programa a panagplano ti pamilia,” kinuna ni Lim.
Dinakamatna a naisayangkat ti gannuat iti Central Ilocos Sur District Hospital, ket dagiti doktor ditoy ti nangisayangkat iti tubal ligation.
Nupay kasta, inyunay-unay ni Lim a saanda a mabalin nga isayangkat ti panag-ligate no awan ti pammalubos ti asawada.
“Masapul ngamin a nagtulaganda daytoy a ganuat,” innayonna.
Kinuna ni Lim a mabalin met dagiti taga-sabali nga ili a makipaset iti daytoy a programa ngem agbayaddan.


text:
SAN FERNANDO CITY, La Union – Agdagup iti walo dagiti natay idinto a ginasut a pamilia ti naibakuit iti panangsanot ni Bagyo Juan iti rehion one. Kaadduanna kadagiti natay a biktima ti bagyo ti naireport manipud iti Pangasinan idinto a maysa ti mapapati a nalmes iti Ilocos Sur idi kangitingit ti bagyo. Nabigbig dagiti natay […]
Tag Archives | Candon City
Nagpammarang a kumander ti NPA, nakasuan iti robbery-extortion
MAGSINGAL, Ilocos Sur – Nakasuan ti maysa a mannalon a nagpammarang a kumander ti New People’s Army kalpasan ti akto a pannakatiliwna iti entrapment operation nga insayangkat dagiti polis ditoy nga ili. Naisaklang ni Maximo Usana y Guiang, 41, naasawaan, mannalon, residente iti Sitio Baet, Barangay Labut, ditoy nga ili iti robbery-extortion a nai-docket iti […]
Share:
Kaso ti dengue, umaboten iti 309: datus manipud PHO
VIGAN CITY – Umaboten iti nasurok tallo gasut ti kaso ti dengue iti Ilocos Sur, segun iti kaudian a datus nga imparuar ti Provincial Health Office. Impakaammo ni SPM Jerry Singson, chairman ti committee on health and sanitation, bayat ti session ti hunta probinsial idi Agosto 17 nga umaboten iti 309 ti kaso ti dengue […]
Share:
Ti Ilocos Sur iti uneg ti sumaruno a 10 a tawen (Tuloyna)
Image via Wikipedia Kitkitaen met ita ti gobierno probinsial ti posible a pannakausar dagiti puerto a masarakan iti Caoayan ken San Esteban tapno mapagbalin a fishing ports idinto a mapagbalin a mineral ports ti Santa Port ken Narvacan Port. Mabalinto payen dagitoy a pakailuganan dagiti produkto iti talon ken dagiti makalapan iti kabaybayan. . […]


text:
VIGAN CITY – Iti baet ti panagpeggad ni Gov. Luis “Chavit” Singson a saan a makastrek iti magic circle iti kinasenador iti nailian a panagpipili, dagiti latta Singson ti ari-ari ti politika ditoy probinsia kas ipasimudaag ti resulta ti eleksion ditoy itay Mayo 14.
No saan nga agbaliw ti trend ti panagpipili para iti kinasenador, umad-adayo ti gundaway a lumsot ni Chavit iti magic circle. Iti pannakaisurat daytoy, Mayo 18, adda pay laeng ni Singson iti maika-23 a puesto. Uray dagiti surbey ti Pulse Asia ken Social Weather Station, adda iti maika-23 agingga iti maika-25 a ranggo ni Singson, maibilang a kingmaker iti politika iti Ilocos Sur.
Iti umuna a distrito, ginabsuonan ni Ronald Singson, anak ti gobernador ni Bertrand Baterina a kinasangona.
Iti opisial a resulta manipud iti Comelec provincial office, nakagun-od ni Singson, kandidato iti babaen ti Lakas-CMD, iti 73,496 a butos idinto a 29,187 a butos ken ni Baterina, kandidato iti babaen ti Liberal Party.
Sakbay ti panagkandidatona a para congressman iti umuna a distrito, dua daras a nagtakem ni Singson kas senior board member iti Sangguniang Panlalawigan.
Sublaten ni Singson ti kinadiputado manipud ken ni Dip. Salacnib Baterina nga agturposen ti maikatlo a terminona.
Kabayatanna, iti segundo distrito, kas ninamnama aglaplapusanan a nailayon ni Dip. Eric Singson kalpasan nga imbalatna da Ernesto Antolin ken Henry Capela, agpada nga Independiente.
Agdagup iti 133,183 ti butos ni Singson maikumpara iti 1,604 a butos ni Antolin ken 3,240 a butos ni Capela.
Naglayus met iti butos ni Bokal Jeremias “Jerry” Singson (Lakas-CMD), para kinabise gobernador ket intarayanna ni Estelita Cordero, kandidato ti United Opposition.
Nakabutos ni Bokal Singson iti 75,229 idinto a 20,942 ti nabutos ni Cordero.
Iti Vigan City, iti panagsubli ni dati a Mayor Eva Marie S. Medina, anak daydi naggobernador Titong Singson, a para mayor iti siudad, awan ti timmakder a kasangona.
Nailayon met ti anak ni Dip. Singson, ni Mayor Allen Singson, iti puestona iti Siudad ti Candon.
Kasta met a nailayon ni Alfonso Singson, kabsat ti diputado, kas konsehal ti Candon City.
Iti panagbanduria dagiti ag-Singson iti probinsia, isuda pay laeng ti ari-ari ti politika agingga iti awan ti makita a napigsa a nagan a mangibalat kadakuada.


text:
Ti estado iti
Dagiti estado ket nabingbingay kadagiti kondado weeno dagiti kapada ti kondado, a mabalin a maikkan iti lokal a turay ti gobierno ngem saanda a naturay. Ti kondado wenno ti kapada ti kondado nga estruktura ket adu ti pagdumadumaanda babaen ti estado. Ti
Dagiti gobierno ti estado ket mabingayanda iti bileg babaen ti tattao (iti tunggal maysa a respektibo nga estado) babaen kadagiti bukodda nga agnmaymaysa a batay-linteg. Babaen ti panagpasingked ti Batay-linteg ti Estados Unidos, dagiti estado ket mangiyakarda kadagiti limitado a naturay a bileg iti pederal a gobierno. Iti pakasaritaan, dagiti rebbeng ti panangipatungpal ti linteg, publiko nga edukasion, publiko a salun-at, pagluganan, ken inpraestruktura ket kadawyan a naikeddeng a dagiti nangruna a responsibilidad ti estado, urayno dagitoy amin itan ket addan idi adu a pederala a panagpundo ti ken regulasion.
Kadagiti napalabas a panawen, ti Batay-linteg ti Estados Unidos ket napasayaaten, ken ti interpretasion ken panangipakat kadagiti probisionna ket nagbalbaliwen. Ti kadawyan a gaganay ket ti ipapan iti sentralisasion ken inkorporasion, a ti pederal a gobierno ket agpapel iti ad-adu a papel ngem iti dati. Adda met agtultuloy a debado kadagiti is karbengan ti estado, a maipanggep ti gay-at ken kasasaad dagiti bileg ti estado ken ti kinaturay a mainaig iti pederal a gobierno ken dagiti pay karbengan dagiti agmaymaysa a tattao. Dagiti debado kadagiti karbengan ti estado ket dagiti nakaited kadagiti banag iti panagrugi ti
Ti Kongreso ti Estados Unidos ket mabalin a mangawat kadagiti baro nga estado nga addan iti agpapada a kasaad kadagiti adda itan; daytoy ket naudi a napasamak idi 1959 baaen ti pannakaawat ti


text:
Lehislatibo a distrito iti Abagatan a Leyte
Ti Lehislatibo a Distrio iti Abagatan a Leyte ket isu ti pannakabagi iti probinsia iti Abagatan a Leyte iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas. Kasakbayan ti panagbubutos iti Abagatan a Leyte iti bukodna a pannakabagi a kas maysa a nawaya a probinsia, dagiti agdama a tinurturayan iti daytoy a probinsia ket nairepresenta a kas paset iti maikadua ken maikatlo a distrito ti Leyte manipud idi 1907 aginggana idi 1931, ken iti maikatlo a distrito manipud idi 1931 aginggana idi 1961. Manipud idi 1978 aginggana 1984 daytoy ket paset iti pannakabagi iti Rehion VIII.
Maymaysa a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Populasion (2010): 399,137
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas


text:
CABUGAO, Ilocos Sur – Umun-uneg ti misterio iti pammaltog a napasamak iti maysa a sitio ditoy kalpasan a negatibo iti pulbora ti ima dagiti dua a suspetsa.
Ngem kada barangay kapitan Edgardo Sonido ken barangay konsilman Nestor Tabula, pinatalgedan ti resulta ti paraffin test a naiwayat kadakuada nga awan ti nakainaiganda iti pammaltog iti sitio Turod Patac a nakatayan ti maysa ken nakasugatan ti tallo a tattao.
“Dakkel unay ti pannakalag-an ti pampanunotmi ta numan pay no kasta unay ti pammabpabasolda kadakami ayanmi met ti agan-annad ta… nagrigat gayam ti maisawsaw kadagitoy kastoy a paspasamak…” kinuna ni Sonido.
“Nasayaat met ti resulta ti paraffin test barbareng no malawlawagan ti pampanunot dagiti kabarangayanmi a nangitudo a dakami ken ni apo Kapitan ti nangaramid iti dayta a pammaltog,” nakuna met ni Tabula.
Kinuna ni Sonido a nagdisnudo a napan nagpaparaffin test iti Kampo Bulag (Camp Elpidio Quirino) “ta kayatmi a madalusan ti naganmi…” innayon ti barangay captain.
Natay ni Allan Tabarejo, 27, karpintero, bayat ti pannakataming ti sugatna iti ospital idinto a nasugatan da Marlon Tabula, 25, mannalon; Juan Taberna, 45, mannalon, ken ni Josephine Tumacder, 24, agpapada a residente iti sitio Turod Patac ditoy gapu iti pannakapaltogda bayat ti maysa a pasken iti balay ni Fernando Duran.
Mapapati nga intudo ti biktima sakbay a nagsatan iti anges ni Sonido a nangisayangkat iti pammaltog.
Alegasion pay a mismo a ni Sonido ti nangibalikas iti “Mataykan, Johnny,” sakbay ti pammaltog.
Imbatad met ni Mayor DioCaesar Suero nga adda pakainaigan iti politika ti pammaltog.
Ni Amelia Sunio Abarquez, ti kinasango ni Suero para mayor ditoy nga ili, ti sinuportaran ni Sonido.
Iti pannakaiuman kenkuana ti DWRS, kinuna ni Sonido nga idi mapasamak ti pammaltog, adda iti uneg ti pagtaenganna iti Madula, maysa a sitio a “sumurok-kumurang maysa kilometro ket kagudua ti kaadayona” iti Turod Patac proper a nakapasamakan ti krimen.
Kinuna ti barangay official a sumagmamano a kalugaranna ti mangpaneknek iti kaaddana iti pagtaenganna idi napasamak ti pammaltog.
Kinuna met ni Tabula a kagapgapuna a napan nangala iti sabon iti balay ti maysa nga ulitegna ket agsublin iti balayda idi makangeg iti putok.
Kinunana a tinarayna dagiti aginana sada nagpakni iti ulitegna.
Kinunana nga iti daydi met la a rabii, sinukon dagiti polis a mapan agpalawag iti municipal police station ket dita a naammuanna a maysa kadagiti suspetsa.
Kinuna ni Sonido a nupay nagsupadi ti partidoda ken Taberna, awan ti nagsinnungbatan wenno naginnuraanda.
“Ammok met ti bagik nga awan ti aramidko isu a nadalus ti konsensiak a simmurot kadakuada (polis) a napan iti Bulag,” nakuna pay ni Sonido.
“Adayo a banag a maaramidmi dayta,” kinuna ni Tabula sana innayon a “mismo pay a kaanakak ti maysa a nairaman…” #


text:
1946
Ti 1946 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Martes iti kalendario a Gregoriano.
Dagiti linaon
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Enero 5 – Diane Keaton, Amerikana nga aktres ken direktor ti pelikula
Pebrero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero 5 – Charlotte Rampling, Briton nga aktres
Marso[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 12 – Liza Minnelli, Amerikana a kumakanta ken aktres
Mayo[urnosen | urnosen ti taudan]
Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hunio 14 – Donald Trump, maika-45 a Presidente ti Estados Unidos
Agosto[urnosen | urnosen ti taudan]
- Agosto 19 – Bill Clinton, maika-42 presidente iti Estados Unidos
Oktubre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Oktubre 4 – Susan Sarandon, Amerikana nga aktres
- Oktubre 5 – Pacita Abad, Filipina a pintor (pimmusay 2004)
- Oktubre 12 – Edward S. Hagedorn, politiko manipud iti Filipinas
- Oktubre 29 – Peter Green, Briton a gitarista iti blues rock
Nobiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nobiembre 6 – Sally Field, Amerikana nga aktres
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Pebrero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero 5 – George Arliss, Ingles nga aktor (naipasngay 1968)


text:
BURGOS, Ilocos Sur – Pinaltogan ti ABC president ken kapitan ti maysa a barangay ditoy a mapapati a napan nagprobokar iti lakonda a puon ti nakagudasan ti naud-udi.
Natay ni Paterno Directo, 52, naasawaan, barangay captain ti Rissing ditoy kalpasan a pinaltogan ni Rogelio Orpilla, Sr., 55, naasawaan, kagawad, residente iti nasao met laeng a barangay.
Segun iti report, mapapati a simrek ti barangay kapitan a nakaarmas iti cal. 9mm, nagpaputok iti asideg ti pagtaengan ti kagawad ken kinaritna ti suspetsa.
Innala ti kagawad ti riplena a baby armalite sana pinaltogan iti namin-adu a daras ti biktima a nakapuntaan ti tengnged, kannigid a matana ken likud daytoy.
Dagus a natay ti barangay kapitan ket naipan iti rural health unit para iti pannakaautopsiana.
Boluntario a simmuko ti suspetsa iti polis ket impaimana ti baby armalite nga addaan iti atiddog a magasin ken 24 rounds a live ammunition.
Nakarekobre dagiti polis iti lima a kapsula ti 5.56 mm, maysa a shotgun a nagmarka iti karatay taktik, ken pito a bala iti abay ti biktima, ken cal. 9 mm Taurus iti siket daytoy.
Dati a susik dagiti dua ti mapapati a motibo ti insidente.


text:
Kategoria:Dagiti karayan ti Tsina
Dagiti subkategoria
Daytoy a kategoria ket addaan kadagiti sumaganad a 11 a subkategoria, manipud iti 11 a dagup.
D
- ► Dagiti karayan ti Gansu (1 P)
- ► Dagiti karayan ti Qinghai (1 P)
- ► Dagiti karayan ti Shaanxi (1 P)
- ► Dagiti karayan ti Shandong (1 P)
- ► Dagiti karayan ti Shanxi (1 P)
H
- ► Dagiti karayan ti Henan (1 P)
K
- ► Karayan Duyaw (1 P)
- ► Karayan Yangtze (1 P)
N
- ► Dagiti karayan ti Ningxia (1 P)
T
- ► Dagiti karayan ti Tibet (1 K, 3 P)
Pampanid iti kategoria "Dagiti karayan ti Tsina"
Dagiti sumaganad a 3 a panid ket adda iti daytoy a kategoria, manipud iti 3 a dagup.


text:
BURGOS, Ilocos Sur – Maysa a lalaki ti pinarakapak ti kalugaranna iti Barangay Mambog ditoy nga ili itay nabiit.
Segun iti report, adda iti dalan nga aggawid ni Rafael Tejada, 29, naasawaan, taga-Bulbulala-La Paz, Abra ngem agnaeden ditoy a barangay, kaduana ti kayongna, idi kellaat a nagparang ni Fernando Donito, Jr., kalugaranda, sa mapapati a pinarakapakna ti biktima.
Dagus a natay ti biktima ngem nakataray ti kayongna.
Nakarekobre dagiti polis iti 25 a kapsula a nagtaud iti M16 armalite iti nakapasamakan iti krimen.#


text:
SAN ESTEBAN, Ilocos Sur – Dinungpar ti maysa a bus ti ridaw ti pagtaengan ti maysa a mayoral candidate ditoy a nakaigapuan ti pannakasugat ti lima a tattao iti parbangon ti Abril 1.
Nakaro ti dadael ti gate ti pagtaengan ken agpapaay a Kampi headquarters ni sigud a Mayor Chester Elaydo iti San Nicolas, ditoy nga ili kalpasan a dinungpar ti Viron transit nga addaan plaka AVK-733 ken body number 2380 a minaneho ni Carlito Mabalay, residente iti barangay Buno, Matatalahib, Tarlac City.
Nasugatan ti drayber agraman da Edmund Pamani, 46, konduktor ti lugan; Basiliza Alicia Trinidad, 46, residente iti Baguio City; Ernie Banbero, 18, residente iti San Isidro, ken ni Joy Escudero, residente iti Poblacion, ditoy; agpapada a pasahero iti nasao a bus.
Naammuan iti inisial nga inbestigasion a dumsaag koman a ni Escudero ta asidegen iti pagsardenganna ngem madi nga agsikko ti lugan iti kurba-serrada a puon ti pannakaidungparna iti ridaw iti sanguanan ti pagtaengan ni Elaydo.
Naitaray dagiti biktima iti Reyes Clinic and Hospital iti Sta. Maria para iti pannakaagas dagiti sugatda.


text:
Komentario ni Eden A. Alviar
NAPEGGAD a pangta iti sangalubongan ti internasional a terorista a grupo a Daesh wenno Islamic State of Iraq and Syria (ISIS) a nagbalinen a narangranggas ngem iti sigud a nakisalinonganna a grupo nga Al Qaeda.
Naglatak ti ISIS gapu kadagiti terorismo nga insayangkatda kas ti panagatake, panagbomba, panagpuor ken panagpatay babaen ti panagputolda ti ulo. Adu a terorismo dagiti im-video dagiti Daesh sada in-upload iti internet kas paset ti propagandada iti social media.
Gapu iti epektibo a propaganda, in-inut ti panagadu dagiti terorista a grupo a buklen dagiti militante a Muslim fundamentalists a nainspirar iti ISIS. Uray iti Pilipinas ket kinompirman ti Armed Forces of the Philippines ti koneksion iti ISIS kadagiti lokal a terorista a grupo sadiay Mindanao.
Nagsapatan ni Abu Sayyaf Group Commander Isnilon Totoni Hapilon iti pangulo ti ISIS a ni Abu Bakr al-Baghdadi, ken nadutokanen kas emir wenno lider ti caliphate wenno pagturayanda a teritorio iti South East Asia. Nakipagkaysan ti Maute Group, Khalifa Islamiyah ken dadduma pay a babassit a lokal a terorista a grupo sadiay Mindanao.
Iti napasamak a riribuk sadiay Marawi City a puon ti panangideklarar ni Presidente Rodrigo Duterte iti Martial Law sadiay Mindanao ket nakaibuisanen ti nasurok a 200 a biag ken nangduprak ti nadur-as a siudad. Ti panangsakup dagiti nagtitipon a lokal a terorista a grupo a mangid-idolo iti ISIS ket ipaneknekna ti kinaranggas ti pagtaktakderan a pammati dagiti Muslim fundamentalists a nangballikog iti Islam tapno makaallukoyda kadagiti kakaduada ken makasakupda iti iturayanda a teritorio. Ti nadara ken nakaro a riribuk sadiay Marawi City ket iyanninawna ti kinaranggas dagiti kameng ken mangid-idolo iti ISIS a mangibibiag iti palso a pammati.
Ti ISIS ket nabukel ken nagramut iti grupo a Jama’at al-Tawhid wal-Jihad idi 1999 ken sigud a nakasalinong iti organisasion dagiti terorista nga Al Qaeda nga indauluan daydi Osama Bin Laden. Immuna nga am-ammo ti ISIS kas Islamic State of Iraq and the Levant (ISIL), ken iti Arabic language acronym a Daesh. Dagiti Daesh ket sursurotenda ti Wahhabi doctrine ti Sunni Islam.
Dagiti Daesh ket nakipaset iti insurhensia sadiay Iraq kalpasan ti panangraut ti puersa ti United States ken kaaliadona a pagilian idi 2003. Indeklarar ti grupo kas caliphate ti Islamic State ad-Dawlah al-Islamiyah dagiti nasakupda a teritorio. Naglatak ti ISIS iti lubong idi 2014 idi pinaksiat ken napapanawda dagiti puersa ti Iraqi government kadagiti kangrunaan a siudad iti Western Iraq, ken ti panangsakupda iti Mosul ken Sinjar a nangisayangkatanda kadagiti adu a masaker.
Indeklarar ti United Nations ken dadduma pay a pagilian a ti ISIS kas terrorist organization a naglatak kadagiti naiparuar a video ti panagputolda ti ulo kadagiti natiliwda a soldado ken sibilian pakairamanan dagiti kameng ti media ken dagiti mangidandanon ti tulong wenno aid workers. Nagdadaelda pay kadagiti lugar ken pasdek a maibilang a nasagraduan ken cultural heritage sites. Inakusaran ti UN ken Amnesty International ti ISIS a responsible kadagiti adu a panagabusar ti human rights, war crimes ken ethnic cleansing iti Northern Iraq.
Idi bimtak ti civil war sadiay Syria idi 2011, rimmaman dagiti Daesh ket inatakeda dagiti puersa ti gobierno ken rebelde. Nasakupda ti nalawa a paset iti Eastern Syria ken Eastern Iraq nga addaan ti mapattapatta nga agindeg a 3 – 8 million a tattao a nangipakatanda iti bukodda nga interpretasion iti Sharia Law. Iti panangsakupda kadagiti teritorio ti Syria, nangrugi a naawagan ti grupo kas ISIS.
Idi Hunio 2014, indeklarar dagiti Daesh ti grupoda kas Islamic State iti lubong. Ngem saan nga inawat ti UN ken dadduma pay a gobierno pakairamanan dagiti pagilian dagiti Muslim. Krinitikar dayta dagiti Muslim scholars ken dagiti karibalda a grupo iti uneg ken ruar dagiti nasakupda a teritorio.
Ti ISIS ket Salafi ken Wahhabi a grupo nga addaan iti extremist nga interpretasion ti Islam, a mangitantandudo iti religious violence, a mangibilang kadagiti Muslim a sumupiat iti interpretasionda kas mangliliput wenno kabusor. Ti pilosopia ken panggepda ket ipakita ti simbolo iti nangisit a banderada nga umasping iti inaramat a battle flag ni Propeta Muhammad a mangipakita iti nagbukel a puraw nga addaan iti surat nga “Awan ti dios malaksid iti Dios” ken “Muhammad ti Mensahero ti Dios.” Dayta a simbolo ket ipakitana ti panggep a mangisubli ti pagturayan ti nagkauna nga Islam.
Ti ISIS ket saan nga Islamic State gapu ta awan ti relihion ken estado a mangaramid ti pannakapapatay dagiti adu nga inosente a sibilian. Awan met ti gobierno a mangbigbig iti kasta a nadangkok a grupo kas Estado. Ti UN National Security Council; ti gobierno ti US, Canada, Turkey, Australia, Russia, United Kingdom, ken dadduma pay a pagilian ket awaganda ti grupo nga ISIS ngem saanda a bigbigen kas State. Dagiti met Arabo a pagilian ket ar-aramatenda ti Arabic acronym a Daesh.
Ti ISIS ket maibilang a terorista a grupo ken rumbeng a saan a mabigbig kas Islamic State ta daytoy ket maikontra iti kaipapanan ti Islam a Pammati ken pagsisinaenna dagiti Muslim, Kristiano ken dadduma pay a relihion. Daytoy a grupo ket itantandudona ti panagsaknap ti kinadangkok ken gura imbes a kappia ken ayat.
Maibasar iti report, addan kadua ti ISIS kadagiti 18 a pagilian iti lubong, ken addan agarup 30,000 a militante a kamengna. Mapagam-amkan ti ibibileg pay ti ISIS no saan a malapdan dagiti gobierno iti nagduduma a pagilian ti pannakaallukoy dagiti kameng nga adu kadakuada dagiti ubbing ken agtutubo a maalllilaw iti pammati. Nagbalinen ti terorismo a problema iti lubong a nasken nga agkaykaysa dagiti pagilian a manglapped ti panagsaknap ti buteng ken pannakaisakripisio dagiti adu a biag gapu iti palso a pammati.#


text:
Pagsasao a Swahili
Ti pagsasao a Swahili wenno Kiswahili[3] ket maysa a Bantu a pagsasao nga insasao dagiti nadumaduma nga etniko a grupo nga agtataeng kadagii nadumaduma a luglugar iti aplaya ti Kanal Mozambique manipud ti akin-amianan a Kenya aginggana ti akin-amianan a Mosambike, a mairaman ti Is-isla ti Komoros.[4] Daytoy ket maisasao pay dagiti etniko a minoridad a grupo idiay Somalia. Urayno lima a riwriw a tattao ti agsasao iti Swahili a kas ti patneng a pagsasaoda,[5] daytoy ket naus-usar a kas maysa a lingua franca iti kaaduan ti Daya nga Aprika, a kayatna a saoen ket ti dagup a bilang dagiti mangisasao ket nasurok a 60 a riwriw.[6] Ti Swahili ket agserserbi a kas maysa a nailian, wenno opisial a pagsasao, kadagiti lima a pagilian: ti Tanzania, Kenya, Uganda, ti Komoros ken ti Demokratiko a Republika iti Kongo.
Adda dagiti Swahili a bokabulario ket naala manipud ti Arabiko baaen t ad-adu ngem duapulo a siglo a pannakaiyasidegan dagiti agsasao ti Arabiko a nagtataeng idiay aplaya ti abagatan a daya nga Aprika. Daytoy ket naginaynayon pay kadagiti Persiano, Aleman, Portuges, Ingles, ken Pranses a balikas iti bokabulariona babaen ti pannakaiyasasidegna kadagiti napalabas a lima a siglo.
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Taudan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti eskolar ket awanda ti umanay a pakasaritaan wenno arkeolohiko nga ebidensia tapno mangpalubos kaniada a mangibaga ti pudno a petsa ken lugar a rimsuaan ti pagsasao a Swahili wenno ti Swahili a kultura. Nupay kasta, daytoy ket naipanpanunotan a ti tattao nga agsasao ti Swahili ket simmakupda kadagiti agdama a teritorio, a mangkepkep ti Taaw Indiano, a nanipud idi kasakbayan ti 1000 A.D. Dagiti Arabo agtagtagilako ket naam-ammuanda nga adaanda iti nawatiwat a pannakaiyasideg ti aplaya a tattao manipud ti saan a naladladaw ngem maika-6 a siglo A.D., ken ti Islam ket nangrugrugi a naiwarwaras idiay igid nga Aplaya ti Daya nga Aprika manipud idi saan a naladladaw ngem maika-9 a siglo.
Dagiti tao manipud idiay Oman [8] ken idiay Golpo ti Persia Persian ket nagtaengda idiay Purpuro ti Zanzibar, a nangtulong daytoy ti panakaiwaras tiIslam ken ti pagsasao a Swahili ken kultura nga adda dagiti nangruna paglakuan ken sentro ti kultura nga adadayo ngem ti Sofala (Mozambique) ken Kilwa (Tanzania) iti abagatan, ken Mombasa ken Lamu idiay Kenya, Barawa, Merca, Kismayo ken Mogadishu (Somalia) iti amianan, ti Is-isla ti Komoros ken akinamianan a Madagascar idiay Taaw Indiano.
Nagrugi idi agarup a 1800, dagiti agturturay ti Zanzibar ket nagurnosda panaglaklako a panagbanbaniaga idiay kaunegan ti nangruna a daga, aginggana kadagiti nadumaduma a danaw idiay Rengngat ti Daya nga Aprika ti kontinente. Dagitoy idi n ket nangipatakderda kadagiti permanente a dalan ti panaglaklako, ken dagiti agsasao ti Swahili nga aglaklako ket nagtaengda kadagiti pagsardengan kadagiti igid ti baro a dalan ti paglaklakuan. Para idi kaaduan, daytoy a pamay-an ket saan a nangiturong ti napudno a kolonisasion. Ngem ti kolonisasion ket rimsua idiay laud ti Danaw Malawi, a tattan ket ti Probinsia ti Katanga ti Demokratiko a Republika ti Kongo, a nangited ti adu a nagbalbaliw a dialekto.
Ti kasapaan a naam-ammuan a dokumento a naisurat ti Swahili ket dagiti surat a naisursurat ti Kilwa idi 1711, iti Arabiko a sinuratan. Dagitoy ket naipatulod idiay Portuges ti Mozambique ken dagiti lokal a kumaduaanda. Dagiti kasisigud a surat ket naipreserba tattan idiay Naipakasaritaan nga Arkibo ti Goa, India.[9] Ti sabali pay a taga-ugma a naisurat a dokumento ket ti maysa nga epiko a daniw iti Arabiko a sinuratan a natituloan ti Utendi wa Tambuka (Ti Pakasaritaan ti Tambuka); daytoy ket napetsaan ti 1728. Nupay kasta, ti Latin a sinuratan ket nagbalin nga isu ti pagalagadan babaen ti impluensia dagiti kolonial a bileg ti Europa
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ethnologue a listaan dagiti pagilian a ti Swahili ket naisasao
Thomas J. Hinnebusch, 1992, "Swahili", Internasional nga Ensiklopedia dagiti Lingusitika, Oxford, pp. 99–106
David Dalby, 1999/2000, Ti Linguaesperio a Rehistro dagiti Pagsasao ken Komunidad a Bitla ti Lubong, Linguasphere Press, Makadua a tomo, pg. 733–735
Benji Wald, 1994, "Sub-Sahara nga Aprika", Atlas dagiti Pagsasao iti Lubong, Routledge, pp. 289–346, mapmapa 80, 81, 85
- ^ a b Swahili reperensia iti Ethnologue (Maika-16 nga ed., 2009)
Kongo Swahili reperensia iti Ethnologue (Maika-16 nga ed., 2009)
Aplaya a Swahili reperensia iti Ethnologue (Maika-16 nga ed., 2009)
- ^ Inggles a Diksionario ti Oxford
- ^ Prins 1961
- ^ Peek, Philip M.; Yankah, Kwesi (2004). Aprikano a sarsarita: maysa nga ensiklopedia. Taylor & Francis. p. 699. ISBN 0-415-93933-X.
- ^ Irele 2010
- ^ http://wikisource.org/wiki/Baba_yetu
- ^ Kharusi, N.S. (2012) Ti etniko nga etiketa ti Zinjibari: Dagiti politika ken panagpili ti pagsasao a nagbanagan kadagiti agsasao ti Swahili idiay Oman. Dagiti etnisidad Hunio 2012 tom. 12 bil. 3 335-353, DOI: 10.1177/1468796811432681
- ^ E.A. Alpers, Marpil ken dagiti Tagabu idiay Daya a Tengan ti Aprika, Londres, 1975, pp. 98–99 ; T. Vernet, "Les cités-Etats swahili et la puissance omanaise (1650–1720), Journal des Africanistes, 72(2), 2002, pp. 102–105.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ashton, E. O. Swahili a Gramatiko: Mairaman ti intonasion. Longman House. Essex 1947. ISBN 0-582-62701-X.
- Irele, Abiola and Biodun Jeyifo. Ti Oxford ensiklopedia ti Aprikano a kapanunotan, Tomo 1. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan E.U. Siudad ti New York. 2010. ISBN 0-19-533473-6
- Blommaert, Jan: Panagikeddeng dagiti karbengan ti pagsasao: Ingles ken Swahili iti Tanzania a nabisita manen (sosiolingnguistiko a panagrangrang-ay ti Tanzania a Swahili) – Dagiti Obra a Papel ti Urbano a Pagsasao & Panakaamo ti Panagbasa ken Panagsurat, papel 23, Univbersidad ti Gent 2003
- Brock-Utne, Birgit (2001). "Edukasion para iti Amin – ti ania a pagsasao?". Oxford a Repaso iti Edukasion. 27 (1): 115–134. doi:10.1080/03054980125577.
- Chiraghdin, Shihabuddin ken Mathias Mnyampala. Historia ya Kiswahili. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. Akindaya nga Aprika. 1977. ISBN 0-19-572367-8
- Contini-Morava, Ellen. Pangnagan a Panakaidasig iti Swahili. 1994.
- Lambert, H.E. 1956. Chi-Chifundi: Ti Dialekto iti Akin-abagatan nga Aplaya ti Kenya. (Kampala)
- Lambert, H.E. 1957. Ki-Vumba: Ti Dialekto iti Akin-abagatan nga Aplaya ti Kenya. (Kampala)
- Lambert, H.E. 1958. Chi-Jomvu ken ki-Ngare: Dagiti subdialekto ti Mombasa a Lugar. (Kampala)
- Marshad, Hassan A. Kiswahili au Kiingereza (Nchini Kenya). Pundasion ti Jomo Kenyatta. Nairobi 1993. ISBN 9966-22-098-4.
- Nurse, Derek, ken Hinnebusch, Thomas J. Swahili ken Sabaki: ti linguistiko a pakasaritaan. 1993. Dagiti serie: Unibersidad ti California a Panangipablaak dagiti Lingguistika, b. 121.
- Ogechi, Nathan Oyori: "Kadagiti karbengan ti pagsasao idiay Kenya (iti legado a puesto ti Swahili idiay Kenya)", iti: Nordiko a Warnakan kadagiti Aprikano a Panagadadal 12(3): 277–295 (2003)
- Prins, A.H.J. 1961. "Dagiti agsasao ti Swahili a Tattao iti Zanzibar ken dagiti Aplaya ti Daya nga Aprika (Dagiti Arabo, Shirazi ken Swahili)". Etnograpiko a Panagsukisok iti Aprika, inurnos babaen ni Daryll Forde. Londres: Internasional nga Instituto ti Aprika.
- Prins, A.H.J. 1970. Ti Nautiko a Diksionario ti Swahili. Pangyuna a Panagdadal ti Swahili a Leksiko – 1. Dar es Salaam.
- Whiteley, Wilfred. 1969. Swahili: ti panagungar ti nailian a pagsasao. Londres: Methuen. Dagiti serie: Dagiti Panagadadal ti Aprikano a Pakasaritaan.


text:
STO. DOMINGO, Ilocos Sur – Agsakit la ketdi ti ulo daytoy a utility worker, saan a gapu iti nainumna nga arak no di gapu ta makasuan la ketdi gapu ta nakasamsam dagiti polis iti ikut ti maysa.
Iti pannakaisurat daytoy, naiyendorson iti opisina ti provincial prosecutor, Vigan City ti kaso a panaglabsing iti RA 10591 maikontra ken ni Regie Gano y Posadas, 27, utility personnel iti Philippine Science High School, ken residente iti Barangay East, San Ildefonso, Ilocos Sur.
Timmawag iti police station ti maysa a maseknan nga umili iti polis ket intimbrena ni Gano gapu iti nakadidillaw a tignayna bayat ti panaginumna iti Thorsky Videoke Bar and Grill a masarakan iti igid ti kalsada a sakup ti Barangay Camestizoan, Sto. Domingo.
Nagresponde dagiti polis ket iti panangipakatda iti Oplan Boga iti nasao a paginuman, nasukainanda nga adda ikut ni Gano a Cal. 45 pistol a nagmarka iti Colt Mk IV nga addaan iti naisulbong a magasin a nagkarga iti pito a bala. (Tawid News)


text:
VIGAN CITY – Indauluan ti simbaan ti maysa a rali kontra iti panagminas iti black sand ken political dynasty iti probinsia sadiay Plaza Burgos ditoy idi Pebrero 9.
Mapattapatta nga agdagup iti 2,000 dagiti nagrali nga indauluan ni Arsobispo ti Nueva Segovia Ernesto Salgado ken nakipartisiparan dagiti papadi, mamadre, sektor ti relihion a pakaibilangan ti Ilocos Sur Ecumenical Ministry (ISEM), ti environmentalist group a Defend Ilocos Against Mining, Catholic public schools, seminarista, estudiante ken dadduma pay a maseknan a grupo tapno protestaanda ti panagminas iti black sand ken iti dinastia politikal iti probinsia.
Addaan iti tema a “Saluadan ti Igid ti Baybay, Tubngaren ti Bileg-Kinaturay”, nangrugi ti rali iti alas dos ti malem ti Pebrero 9 a nakaipalaonan ti walk for the environment, karkararag, kankansion, solidarity statements ken nagngudo iti pannakaipatangatang ti kararag a “Bumangonka, Ilocos Sur”.
“Vox populi, vox dei (Timek dagiti tattao ti timek ti Dios),” daytoy ti kangrunaan a mensahe ni Arsobispo ti Nueva Segovia Ernesto Salgado bayat ti interbio kenkuana ti media.
Indagadag ni Salgado ti panangipapuso dagiti tattao iti awag a mangsalaknib iti aglawlaw ken denggen dagiti agtuturay ti kalikagum dagiti nakipaset iti rali.
“Ket nagtimek ti umili a tarigagayda a maisardeng ti black sand mining,” kinuna met da Father Sammy Rosimo ken Father Rabe idinto nga innayonda a “masilawan koma ti puso” dagiti maseknan iti daytoy a timek ti umili ta “isu ti timek ti Apo”.
Idi dinamag dagiti kameng ti media no asino ti partikular a kayatda a pangipaturongan iti protestada, kinuna dagiti dua a padi nga “amin a maseknan iti pannakaisayangkat daytoy black sand mining, ahensia ti gobierno, dagiti mangidadaulo ti probinsia ti Ilocos Sur ken amin nga adda pakaseknanna iti daytoy black sand mining.”
Kabayatanna, kinuna ni Gov. Luis “Chavit” Singson nga awan ti objectionna iti panagrali dagiti papadi ken dadduma pay a grupo ta adda demokrasia iti probinsia.
Nupay kasta, pinasagidanna dagiti dadduma a papadi ta saan a ti pudno ti ibagada.
Kinuna ti gobernador nga awan ti maisaysayangkat a black sand mining kadagiti lugar a madi dagiti agindeg.
Inlawlawag ti gobernador nga adda proseso ti panagminas, umuna ti panangaprobar dagiti lumugar ken maseknan nga ahensia ti gobierno no kayatda.
Innayon ni Singson a naipalubos ti panagminas kadagiti lugar a di kimmontra dagiti agindeg idinto nga inyunay-unayna nga adda met dagiti pagimbagan a maipaay dagiti agminas kas iti pannakaipasdek dagiti inprastruktura iti lugar.
Inkalintegan ni Singson a saan a black sand mining ti nakagapu iti pannakakurkor dagiti coastal barangays no di ti climate change.
“Adda dagiti lugar nga awan ti black sand mining ngem nakurokoran latta met ti igid ti baybayda,” kinuna ti gobernador.
Kinuna pay ni Singson nga awan ti kinapudnona ti alegasion a dagiti laeng opisial ti probinsia ti agimbag iti black sand mining.
“No batuendakami iti bato, batuenmi ida iti tinapay,” kinuna ti gobernador.
Mainaig iti pammabalaw dagiti papadi a kaadda ti dinastia politikal iti probinsia, insungbat ti gobernador: “mayatak, basta la ketdi adda ti linteg… surotek.” (Karaman ti report ni Danny Antalan)


text:
Tanjay
Ti Siudad ti Tanjay ket maysa a maika-4 a klase a siudad iti probinsia ti Negros Oriental iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti Tanjay ket nabingbingay a politikal iti 24 a barbaranggay.[2]
- Azagra
- Bahi-an
- Luca
- Manipis
- Novallas
- Obogon
- Pal-ew
- Poblacion I (Baranggay 1)
- Poblacion II (Baranggay 2)
- Poblacion III (Baranggay 3)
- Poblacion IV (Baranggay 4)
- Poblacion V (Baranggay 5)
- Poblacion VI (Baranggay 6)
- Poblacion VII (Baranggay 7)
- Poblacion VIII (Baranggay 8)
- Poblacion IX (Baranggay 9)
- Polo
- San Isidro
- San Jose
- San Miguel
- Santa Cruz Nuevo
- Santa Cruz Viejo
- Santo Niño
- Tugas
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Negros Oriental". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 28 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Negros Oriental". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 7 Oktubre 2014.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
MAYSA pay a wagas ti komunikasion ti dumngeg. Dumngeg tapno maanag ken maanalisar ti mensahe ti agsasao, dagiti uni, aweng, timek, ayug ken saona tapno maikkan iti kaipapanan wenno interpretasion dagitoy.
Maysa a wagas daytoy a panangawat wenno panangakseptar wenno panagkalap ti/kadagiti impormasion nga agpaay iti bukod a bagi, para iti sabali wenno iti sapasap.
Dakkel ti maitulong ti dumngeg iti panagbiag. Kaadduan iti ilgat ta 45% daytoy kadagiti amin a wagas iti komunikasion.
Dumngeg iti maysa a tao, dua wenno ad-adu a grupo wenno ania la ditan a klase ti tsanel a kas iti radio ken dadduma pay.
Ta ania aya ti importante a banag a maala no dumngeg?
1. Palawaenna ti panunot ken ammo ti maysa a tao
2. Maysa daytoy a wagas a panangala, panangakseptar ken panagkalap iti impormasion
3. Mas makainut iti oras ken panawen ti dumngeg ngem iti agbasa
4. Maysa a dana tapno agkikinnaawatan ken ikkan iti karbengan ti tunggal addang ken panirigan
Dagiti wagas a dumngeg
1. Dumngeg a nadayaw ken naulimek
2. Interesado a dumngeg
3. Addaan panggep no apay a dumngeg
4.Dumngeg a managpartuat/managparnuay
5. Dumngeg tapno mangited iti komento
Dumngeg a nadayaw ken siuulimek. Mapasamak daytoy no dumngeg iti musika, iti damag iti radio ken telebision, iti poetry reading, short story telling, iti drama iti entablado wenno iti radio ken telebision ken dadduma pay. Dumngeg a siuulimek tapno maawatan ken maimdengan a nalaing ti mensahe ken kayat a sagrapen.
Mailadawam ti tao nga interesado a dumngeg babaen ti ekspresion ti rupana ken dagiti tignayna. No naragsak ti mensahe ken nakakatkatawa, makipagkatawa; no naliday ken makapasangit, makipagsangit met. Addaan iti agus iti maibagbaga wenno iti mensahe a kayatna a masagrap ken mangngeg.
Addaan iti panggep no apay a dumngeg. Panggep para iti bukodna a bagi, para iti maysa wenno ad-adu pay a tao wenno para iti pagimbagan ti maysa a tao wenno ad-adu pay. Basta adda panggepna no apay a kayatna ti dumngeg. Maisupadi daytoy ta addaan iti depinito a panggep kalpasan a naalana ti mensahe.
Dumngeg a managparnuay ken managpartuat. Kas met laeng iti maikadua daytoy. Nalaka a mairayrayo iti dengdenggenna. No dadduma, unaanna pay ti agsaludsod no ania ti sumaruno a mapasamak gapu iti gagarna.
Dumngeg tapno agited iti komento. Dumngeg iti agsasao santo met sumublat nga agsao a mangited iti komento iti inawatna a mensahe. Mangited iti kapanunotanna maipapan iti inawatna a mensahe. Itoy a wagas, adda panagsisinnukat iti kapanunotan nga umno a wagas ti komunikasion.
Dagiti aramiden tapno nasamay a dumngeg:
1. sisasagana a dumngeg
2. iparang ti pannakaay-ayo a dumngeg
3. ikkan iti naan-anay a punto ti agsasao ken ti dumdumngeg
4. ammuen dagiti napapateg unay a puntos
5. liklikan ti nasapa a panangdillaw iti agsasao
6. liklikan ti nasapa unay a panangdillaw iti mensahe
7. liklikan a di makibiang dagiti lapped a dumngeg
Sisasagana a dumngeg. Nasken a sisasagana ti maysa a dumngeg iti topiko. Kas koma iti klase, immuna a nagreserts ti estudiante iti topiko. Kayatna ita a maammuan ken ikumpara dayta rinesertsna iti topiko tapno inton agdamag ti titser, sidadaan a sumungbat ta addan pamalpalatpatanna iti nangngegna.
Iparang ti pannakaay-ayo a dumngeg. Ipapuso ti kayatna a sawen. No madlaw ti agsasao a dumngegka a sipupuso, maikkan met (agsasao) iti ganaygay nga agipalawag ken agited iti mensahe.
Ikkan iti naan-anay a punto ti agsasao ken ti dumdumngeg. Makibiang ken makilaok ti kayatna a sawen daytoy. Dumngegka nga umuna iti agsasao, santo agdamagka met tapno mapasamak ti makunkuna a proseso ti komunikasion babaen ti panagsisinnukat iti kapanunotan, idea ken ammo wenno mensahe.
Ammuen dagiti napapateg unay a puntos. Maala ti pakabuklan dagiti napapateg a puntos no dumngeg manipud iti rugi agingga iti gibusna. No ti rugi wenno kagudua laeng ti nangngeg, saan a makuna a naan-anay daytoy ta saan a nakumpleto ti idedengngeg. Ngarud no dumngeg, nasken a makumpletom daytoy. Ad-adda pay a maawatam ken maalam a sibubukel ti pannakapnek ken ti mensahe no makumpletom ti dumngeg.
Liklikan ti nasapa a panagdillaw iti agsasao. Dumngegka man pay kadi, tapno nalawlawag a maawatam. Dika pay sumabsabad. Nasken nga urayem nga umuna nga agpalawag sakanto agsao. Ta kasano ngarud nga agkinnaawatan ti dua wenno ad-adu pay a tao no aggigiddanda nga agsao? Isu nga urayem pay a makalpas nga agpalawag ti agsasao sakanto sumaruno. Liklikam ti nasapa unay a panagdillaw iti agsasao.
Liklikan ti nasapa unay a panangdillaw iti mensahe. Ti met mensahe daytoy ti dillawen. Kas pagarigan koma ammom gayamen wenno saanmo a kayat ti topiko wenno kalpasan a naammuam ken nangngegmon ti topiko, urayem a malpas amin nga ibaga ti agsasao ta amangan no adda dimo pay ammo a kas kanayonan ti ammomon.
Liklikan a di makibiang dagiti lapped a dumngeg. Ania dagiti makunkuna a lapped? Isuda dagiti pisikal a lapped, environs wenno aglawlaw ken dadduma pay. Pisikal: kas pagarigan ta dumdumngegka ket adda mangiparit a dumngegka wenno adda tao a mangawis kenka a pumanawkayon wenno adda nasisita unay nga aramidem tapno panawam ti agsasao wenno dengdenggem. Environs wenno aglawlaw: adda dakkel a lapped iti aglawlaw, kas koma ti nariribuk, nabangsit wenno saan a maitutop a lugar. Kas pagarigan koma ta kumanabsiit ti kimat ken gurruod ken kasla insuyat ti bayakabak, siempre saan a makapagsinnukat ti dua wenno ad-adu pay a tattao iti mensahe wenno kapanunotan gapu iti agdama a situasion ti aglawlawda.
(Adda tuloyna)


text:
Tyrannosaurus
Ti Tyrannosaurus (Taga-ugma a Griego tyrannos (tύpavvoς), "tirano", ken sauros (σaῦpoς), "alutiit"[1]) ket ti henero ti coelurosauriaiano a teropoda a dinosauro. Ti sebbangan ti Tyrannosaurus rex (ti kayat a sawen ti rex ket "ari" iti Latin), ken kadawyan a naipangyababaan iti T. rex, ket maysa kadagiti kaaduan a nairepresenta kadagiti dakkel a teropoda. Ti Tyrannosaurus ket nagbiag kadagiti amin a paset iti ammo itan nga akinlaud nga Amianan nga Amerika, nga idi ket maysa nga isla a kontinente a nanaganan iti Laramidia. Ti Tyrannosaurus ket addaan idi ti nawatwatiwat a sakop ngem ti dagiti sabali a tyrannosauridae. Dagiti posil a nabirukan kadagiti nadumaduma heolohiko a pormasion a napetsaan idi panawen ti Maastrichtiense iti akinngato a Paset ti panawen ti Kretasiko ,idi napalabas a 68 aginggana ti 66 a riwriw a tawtawen.[2] Daytoy ket maysa idi kadagiti adda a naudi a saan a billit a dinosauro sakbay ti panagawan a pasamak ti Kretasiko–Paleoheno.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Tyrannosaurus". Online Etymology Dictionary.
- ^ Hicks, J.F.; Johnson, K.R.; Obradovich, J.D.; Tauxe, L.; Clark, D. (2002). "Magnetostratigraphy and geochronology of the Hell Creek and basal Fort Union Formations of southwestern North Dakota and a recalibration of the Cretaceous–Tertiary Boundary" (PDF). Geological Society of America Special Papers. 361: 35–55. doi:10.1130/0-8137-2361-2.35.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ti Lektura ni Dr Stephen Brusatte ti Unibersidad ti Edinburgh - Tyrannosaur Discoveries Feb 20, 2015
Midia a mainaig iti Tyrannosaurus iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Tyrannosaurus iti Wikiquote (iti Ingles)