text:
“SIAKON, ‘nang,” kuna ni Filipinas, agedad iti sangapulo ket dua, ket naannad ti pamudawen a kanawanna a kimmaut iti bulsa ti sabongan a daster ni Armida. Nairuar ti disposable lighter.
Nakiras. Naipidua.
Iniseman ti ina ‘toy inaunaanna a naglaglagto ken nagsigsigking itan a nangkamang iti pempen dagiti nagango a ruot, bulbulong ti saba ken nagango a bulbulong ken ruting ti kaimito ken abokado. Inalikumkom nga immuna ti ubing ti asul a dasterna, nagmasngaad, nangiras, sana insunel ti apuy.
Di maawatan ni Armida no apay a nagtibbayo iti panangmatmatna iti panagdilpadilpat ti apuy.
“Panawamon,” kinunana.
“Amangan no agiddep, ‘nang…”
“Saan, adda yabayab…”
Tinaliaw ni Armida ti panangurnos ni Junjun, agtawen iti sangapulo, ken Hannah Louise, agtawen iti walo, kadagiti binuras ni Lando nga asawana a bunga ti langka. Inisemanna ni Lando, a monumento ti kinabileg ti bagina: nupay pamandeken, nasabang ti nakaidakniran dagiti natitibker a masmasel. Nalukmeg ti petaka ni Armida iti kita ni Lando kadagiti mulada nga orens ken ti pannakitegged ti asawana kadagiti agminminas iti balitok. Nakabalayda iti dos grados a tinabla.
“Sayaatenyo nga urnosen ta umay no bigat dagiti agangkat kadagiti orens! Iramantayonton dagita!” impatigmaan ni Lando kadagiti annakna.
Naisurot ni Armida ken ni Lando a nangtangad iti asul a langit iti dayta pasadon alas dies iti agsapa. “Nagbaran ti panawen…”
“Adda manen ti peste, saan a mabugawbugaw…!” nagngayemngem ni Lando idi mataldiapanna ti kali.
“Ania la unayen aya ti paggugustona ditoy purok?”
“Naluklukmeg dagiti piek dagiti pamusiantayo ngem kadagiti sabali a barangay,” inrason ni Armida.
Nababa ti ampayag ti kali ket kunam la no adda sisiimenna ta nakadumog daytoy. Nabara ti sang-aw ti daga.
Nataldiapan ni Armida iti amianan a layang dagiti agiinnuna a piek a simmalipengpeng ken simmirok iti payak ti nagkul-ob a pamusian.
Nagsabat dagiti matada ken ni Lando.
“Ikanawayo ida. Bugiawenyo dayta a peste, Junjun!”
“Apay a naglemmeng dagiti piek iti sirok ti payak ni nanangda, ‘nang?” ginuyod ni Hannah Louise ti sabongan a dasterna.
“Tapno lemmenganda dayta kali a sumippayot kadakuada.”
“Ket no agpilit ti kali a mangsippayot kadakuada?” binagi met ni Filipinas.
“Makiranget ti ina. Bugawenyon.”
Nabuak ti paris a kalapati a taraken ni Filipinas a nagbatay iti sanga ti nalayog a sagat iti panagallangogang ti bugiaw dagiti tallo nga annak. Siniputan ni Armida ti panglabbagaen a kalapati a kababaan iti tayab nga aglikuslikos, sa nagdisso daytoy iti kanigid nga abagana, binay-anna laeng ta aramidna dayta. Idi dina masarakan no sadino ti tinurong ti puraw a kalapati, tinaldiapannan ti dumakdakkel nga apuy.
Nagbaw-ing iti kanigid iti lima a deppa iti kaadayona ket minirana dagiti naintar a tiniklis ti seedless orange a kabburasda a sangapamilia. Pinug-awanna ti barukongna. Karkarna ti dagaang ita a kalgaw ti 2005. Idi nagsabat dagiti matada, inisemanna ni Lando a mangpaypaypay iti payabyab ti nasabang ken labus a barukong daytoy.
Agkataytayagda a dua iti lima a kadapan ken lima pulgada.
Iti Barangay Didipio a lugarda, mararaem ni Lando. Nalawa ti paniriganna iti biag. Pasaray makitaripnong daytoy kadagiti panglakayen.
“Ania daydiay…?” kinuna ni Lando ket napataliawda a dua iti kakaykaywan iti laud. Makakullayaw nga ungor! Sinaruno pay ti sabali nga ungor.
Agpagungganen dagiti ungor. Iti tangatang, napartak dagiti nagduduma a billit nga umadayo iti kabakiran a yan dagiti ungor; no sadino ti inda pagbatayan, saan a mabatok ti utek ni Armida.
“Chainsaw…” naiyesngaw ni Armida.
“Rugiandan…!” nagrupanget ni Lando, nagtupa dagiti sangina ket nairteng ti danog ti nalukot a kanawan a gemgem a nagdisso iti kannigid a dakulap. Inawid ni Armida dagiti tallo nga annakna.
Ammo ni Armida dagitoy: 1989 idi nagsurbey dagiti ganggannaet ket naamirisda nga adu ti deposito ti balitok, gambang, alkaline intrusive iti ili ti Kasibu. 1994 idi inaprobaran ti gobierno ti lisensia dagiti ganggannaet nga agminas babaen iti Financial Technical Assistance Agreement. Naited kadagiti ganggannaet a minasenda ti 37,000 nga ektaria iti ili ti Kasibu ken iti paset ti probinsia ti Quirino. Agdagup iti 765 nga ektaria nga open pit mining ti panggep dagiti ganggannaet nga aramiden iti tengnga ti Barangay Didipio iti yan dagiti nasurok a duapulo nga usok dagiti pocket miners.
(Adda tuloyna)


c: text/html

text:
VIGAN CITY – Naisayangkat itay nabiit ti reshuffling dagiti election supervisors ti Commission on Elections iti Region 1 para iti natalna ken naseguridad a panagpipili inton Mayo 2013.
Naidestino ni Ilocos Sur Comelec Provincial Supervisor Rhodora Ines Arrocena sadiay La Union ket sinuktanna ni Election Supervisor Joel Ines a naiyalis sadiay Ilocos Norte a nangsuktanna ken ni Alipio Castillo III a naibaon iti Ilocos Sur.
Kabayatanna, naiyalis ni Comelec Regional Director Noli Pipo iti Region 10 idinto a simmukat kenkuana ni Election Officer Ederlino Tabilas.
Sapasap a naisayangkat ti reshuffling dagiti election supervisors idi Enero 4 kas paset ti pammilin ti Comelec Central Office tapno masigurado ti kredibilidad ti masungad a panagpipili inton Mayo 13, 2013.#

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
VIGAN CITY – Kas iti Birhinia a tabako, maipakuarta met ti excise tax a bingay dagiti agmulmula iti burley a tabako.
Kinuna ni Vice Gov. Jerry Singson a ma-monetize met ti saan pay a naited a bingay dagiti probinsia nga agmulmula iti burley a tabako tapno maalada metten ti apagda.
Nupay kasta, kinuna ni Singson a 10% laeng ti bingay ti Ilocos Sur gapu ta bassit laeng ti produksionna iti burley a tabako.
Dagiti probinsia ti Abra, Ilocos Norte, La Union dagiti kadakkelan iti produksion iti burley a tabako.#


text:
Gobierno
Ti gobierno ket nalawa a naipalplawag a kas ti administratibo nga organisasion nga addaan iti katurayan a mangituray ti maysa a politikal nga estado.[1] Iti Britaniko nga Ingles (ken dagiti Mankomunidad ti Pagpagilian), ti gobierno ket naak-akikid a mangitudtudo ti naisangsangayan nga administratibo a burokrasia nga agtengtenggel iti maysa nga estado iti naited a panawen[2]—ket naam-ammuan iti Amerikano nga Ingles a kas maysa nga administrasion. Iti Amerikano nga Ingles, ti gobierno ket mangitudtudo ti dakdakkel a sistema baaen pannakaurnos kadagiti ania man nga estado.[3] Iti adu pay a maipatinayon, ti gobierno ket sagpaminsan pay nga inus-usar iti Ingles a kas maysa a sinonimo para iti panagturay.
Iti kaso ti nalawa a pannakaipalplawag, ti gobierno ket buklen dagiti lehislador, dagiti administrador, ken dagiti arbitrador. Ti gobierno ket isu ti kabuksilan panangipatungpal ti annuroten ti estado, ken isu pay ti mekanismo para iti panangikeddeng ti annuroten ti estado. Ti porma ti gobierno, wenno ti porma ti panagturay ti estado, ket mangitudtudo ti agasmang dagiti politikal a patakder babaen ti pannaka-urnos ti gobierno.
Dagiti estado ket sinerian babaen ti maysa nga agtultuloy a panagsasaruno kadagiti nadumaduma a gobierno.[4] Kadagiti tunggal maysa nga agsasaruno a gobierno ket buklen ti maysa abagi dagiti agmaymaysa a tattao nga agtengtenggel ken agsansanay ti panagtengnggel ti politikal a panagaramid ti keddeng. Dagiti tignayda ket ti panagaramid ken pannanngipatungpal kadagiti linteg ken mangkappia kadagiti suppiatan. Kadagiti dadduma a kagimongan, daytoy a grupo ket sagpaminsan a kabukbukodan a matagtaginayon wenno tinawtawid a klase. Kadagiti dadduma pay a kagimongan, a kasla dagiti demokrasia, ti politikal a papel ket agtaltalinaay, ngem adda dagiti kanayon a panagsisinnukat ti tattao a mangpunpunno kadagiti puesto.[5]
Ti ania man a kita ti gobierno ket agdama maapektaranna dagiti tignay ti tattao kadagiti adu a nangruna a waya. Gapu ti daytoy a rason, dagiti politikal a sientista ket sapasapda nga agsupsupiat a ti gobierno ket nasken a saan a kabukbukodan a maadadal. Nagsisinnupiatda a ti gobierno ket nasken a maadal a mairaman ti antropolohia, ekonomia, pakasaritaan, pilosopia, siensia, ken sosiolohia.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Inggles a Diksionario ti Oxford" (Online nga ed.). Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. Nobiembre 2010.
- ^ Bealey, Frank, ed. (1999). "gobierno". Ti Blackwell a diksionario ti politikal a siensia: ti alagaden ti agar-aramat kadagiti terminona. Wiley-Blackwell. p. 147. ISBN 978-0631206958.
- ^ "Inggles a Diksionario ti Oxford: Amerikano nga Inggles" (Online nga ed.). Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. 2012.
- ^ Flint, Colin & Taylor, Peter (2007). Politikal a Heograpia: Ekonomia ti lubong, Pagilian-Estado, ken Lokalidad (5th nga ed.). Pearson/Prentice Hall. p. 137. ISBN 978-0-13-196012-1.
- ^ Barclay, Harold (1990). Tattao nga Awan Gobiernona: Ti Antropolohia ti Anarkia. Left Bank Books. p. 31. ISBN 1-871082-16-1.
Arnheim, M.T.W. Aristokrasia iti Griego a Kagimongan. Londres: Thames ken Hudson, 1997.


text:
ITOGON, Benguet – Sumagmamano a grupo ti gobierno ken pribado ti
nangipaay iti tulong kadagiti pamilia dagiti nakubong a minero iti
maysa a nagpanawan a pagminasan ditoy gapu iti isasangbay ti Bagyo Nina
itay nabiit.
Inkeddeng dagiti opisial daytoy nga ili ken probinsia ken dagiti pannakabagi ti Benguet Corporation ken ti Federation of Small-Scale Miners in Benguet ti panangitedda iti donasion kadagiti minero gapu iti idadawat ti tulong dagiti pamilia ken kakabagian dagitoy.
Maikkan iti P20,000 tunggal pamilia dagiti 16 a minero, naisalakan man wenno natay, kalpasan ti nasurok makalawas a pannakakubongda iti nagpanawan a pagminasan.
Malaksid iti tulong pinansial, nagiwaras ti gobierno probinsial iti bagas kadagiti pamilia dagiti biktima.
Simrek dagiti 16 a minero iti nasao a tunnel idi Septiembre 22 nga isasangbay ti Bagyo Nina.
Segun iti maysa a nakalasat, dida pay nabayag iti tunnel idi nagdarison ti dakkel a bagi ti danum ket kimmalabkabda iti nangatngato a paset tapno saanda a maiyanud wenno malapunos.
Naisalakan ti siam a minero iti rescue operations nga insayangkat dagiti boluntario a minero ken kameng ti Philippine Navy idinto nga innem ti naiyaon a bangkay.
Naisalakan da Antonio Pagulayan, Jose Panio Jr., Gerry Monyubda, Jason Himmayod, Robert Buhway, Garry Gano, Gilbert Nattem, Mario Anayasan, ken Rudy Boling Jr. ngem daksanggasat da Jojo Himmayod, Vincent Himmayod, Rudy Himmayod, Juan Himmayod, Marvin Himmayod, ken Joel Bulga.
Mapapati a sibibiag ti maysa a minero, ni Joseph Anayasan, ngem saan a masarakan dagiti rescuers iti nangibatianda.
Dandani mapukawen ti namnama dagiti rescuers nga adda maisalakanda gapu iti sumagmamanonl nga aldaw a pannakakubong dagiti minero iti tunnel1 ngem iti maikapito nga aldaw, naiyaonda a sibibiag ti maysa ket kadagiti simmarsaruno nga aldaw, nagsasaruno a naisalakan ti walo pay a minero.
Kinuna ni Paeng Valencia, mangidadaulo iti Rescue 911, a panggepdan nga isardeng ti panagbirokda iti nabatbati pay a minero agsipud ta mangrugin nga agalen dagiti rescuers ti sumagmamano a sakit a pinarnuay iti mapapati a kontaminado a danum iti tunnel.#


text: REBULTO NI SAULO. No tumangad ti turista wenno sangaili sakbay a sumrek iti ruangan ti St. Paul Cathedral, dagus a maawis ti imatangna iti rebulto ni Saulo a nakasakay iti kabalio a nagaruat iti kawes ti soldado. Maysa idi ni Saulo a Romano a soldado a pagbutbutngan dagiti kristiano gapu iti kinaulpitna ngem idi nagbaliw, nagbalin a maysa kadagiti napinget ken napudno a pasurot ni Jesus. Naipanagan ken ni Saulo wenno San Pablo ti duog a simbaan ti Siudad ti Vigan a maysa kadagiti tourist destination iti Amianan. (Tawid News)


text:
SAN EMILIO, Ilocos Sur – Lima ribu a seedlings ti mahogany, gmelina ken dadduma pay a kayo ken 1,000 a katuday ti naimula iti tree park ditoy ken iti Lidlidda, Ilocos Sur kas paset ti panangselebrar iti Aldaw ti Wayawaya itay Hunio 12.
Lima ribu a seedlings ti nainayon a naimula iti 20,000 a dadakkelen a kaykayo iti tree park, iti Burayok, ditoy nga ili babaen dagiti municipal ken barangay officials, empleado ti gobierno ken Day Care workers ken agnaed kas paset ti panangrambakda iti Independence Day itay June 12.
Kinuna ni Mayor Lorenzo Bragado bayat iti interview kenkuana nga innem a tawenen nga ar-aramidenda ti panagmula iti kaykayo tapno parangpayenda ti nasao a bantay.
“Sumurok-kumurang a 10 nga ektaria ti kalawa daytoy a kabakiran, adu ti mulami a mahogany, gmelina ken dadduma pay a kaskayo,” kinunana bayat ti interbio kenkuana ti Tawid News Magasin idinto nga innayonna nga addan 25,000 a kaykayo a naimulada iti tree park, pakairamanan ti 5,000 a seedlings a kaudian nga immulada itay Hunio 12.
“Adun ti umay agpikpiknik ditoy, nangruna iti aldaw iti Domingo, isu nga agtultuloy ti panagmulami tapno agbalin a nangayed ti tree park ken mangsalbar payen iti ubbog ti danum ditoy ilimi,” kinuna ni Bragado.
Kabayatanna, 1,000 a katuday ti naimula iti Paraesus Berde iti Lidlidda, Ilocos Sur kas paset ti panangrambak dagiti municipal ken barangay officials, empleado ken residente.
Nalataken ti Paraesus Berde gapu kadagiti rinibu a naimula a nadumaduma a kaykayo kas iti mahogany, gmelina, ken dadduma pay a forest trees, fruit trees pakairamanan ti pinya ken dadduma pay ket nangabak payen iti national award manipud iti Malakanyang.
Kinuna ni Mayor ti Lidlidda Jesus Sagay nga itultuloyna daytoy a proyektona.


text:
Liga ti Arabo
Ti Liga dagiti Arabo nga Estado (Arabiko: جامعة الدول العربية Jāmiʻat ad-Duwal al-ʻArabiyya), sapasap a tinawtawagan ti Liga ti Arabo (Arabiko: الجامعة العربية al-Jāmiʻa al-ʻArabiyya), ket maysa a rehional a gunglo dagiti Arabo nga estado iti kaunegan ken lawlaw ti Amianan nga Aprika ken Abagatan a laud nga Asia. Daytoy ket naporma idiay Cairo idi 22 Marso 1945 kadagiti immen a kameng: Ehipto, Irak, Transhordania (renamed Hordania idi 1949), Lebanon, Saudi Arabia ken Siria. Ti Yemen ket timmipon a kas kameng idi Mayo 1945. Iti agdama, ti Liga ket addaan kadagiti 22 a kameng, nupay ti pannakibinglay ti Siria ket napasardeng manipud idi Nobiembre 2011 a kas maysa a nagbanagan iti represion iti las-ud ti agdama a yaalsa.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Liga dagiti Arabo nga Estado iti Wikimedia Commons
- http://qatarconferences.org/arableaguesummit2013/arabic/
- (iti Arabiko) Ti Liga dagiti Arabo nga Estado (opisial a sitio).


text:
The Site’s Title & Purpose
Ket adda umiso a ladawan manipud ti blog ni Ka Agca. Awan pammalubosna ti pannakausar daytoy ngem ammok a daytoy ket tanda ti RUKKUAS!
Ti kadena ket isu ti lapped ti dur-as, ti lapped ti dakiwas ti waya a panunot, lapped dagiti bayanggudaw a rikna.
Ti pluma ket isu ti armas kadagiti gapu ti ranget, dagiti di agressat a ranget uray pay ti agsipnget, dagiti ranget ti sirok ti alipuspos. Ti pluma ket ti pintor a mutektek ti gabsuon ti leddaang, dagiti dayengdeng ti simron ken durmen amin a balo, ulila a karkarma, dagiti pusiaw ti kuranges a nakem.
Ti ima, ti gemgem, ti tag-ay. Daytoy ti simbolo dagiti di agressat a ranget, ti dangadang, ti baringkuas ti tagainep nga agturong ti tignay a nawaya.
Ti RUKKUAS. Daytoy ti tignay, ti panagayat ti bukod a sao, ti bukod a kultura, ti bukod a nakem, leddaang, gura, bisin. Ket, kalpasan a matalado ti gapu, ket adda RUKKUAS!
Ti BIAG. Ti sirkulo ti amin a TIGNAY, amin a RUKKUAS, ti amin a TAGAINEP.


text:
Thursday, March 5, 2015
MONTHLY MEETING TI BNS, NAARAMID
Cabugao, Ilocos Sur – Nagmiting dagiti Barangay Nutrition Scholars (BNS) itay nabiit tapno iringpasda ti reportda kadagiti aktibidadesda kadagiti barangayda nangruna dagiti binulan a reportda a pakaseknan iti trabahoda.
Dagiti kangrunaan a natratar ken napagnanamingan ket dagiti sumaganad:
1.Paanakaisubmiter ti OPT Result iti Tawen 2015.
2.Pannakaisubmiter dagiti Accomplishment Report ti Tawen 2014.
3.Pannakaisagana dagiti Barangay Nutrition Corner/Office for the Provincial Evaluation para iti B rgy. Nutrition Program Implementation.
4.Pannakaiyeskediul iti bulan ti Marso 2015 para iti Briefing/Orientation of BNC Monitoring ti Evaluation Team iti amin a barangay.
Segun pay ken ni Mrs. Joenah G. Sevilleja, Municipal Nutrition Action Officer ket maar-aramid latta iti inaldaw a pannakaipakat dagiti wagas a pangpasayaat ti programa ti Nutrision kadagiti barangay maigapu iti aktibidad dagiti Barangay Nutrition Scholars (BNS), maseknan a Komite ti Konseho ti Barangay ken ka-koordinarda pay dagiti kameng ti Barangay Health Workers (BHW’s), Community Health Team (Kalusugan Pangkalahatan) ti LGU-DOH.
Dagitoy nga aksion ken inisiatiba ket maigapu iti agtultuloy a pannakaibayog ti programa ti Nutrision iti inaldaw a suportaran ti Gobierno Munisipal nga idauluan ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. tapno mamantener ti kinasalun-at dagiti umili kangrunaan dagiti babassit nga ubbing. # (Web In-Action)
Dagiti kangrunaan a natratar ken napagnanamingan ket dagiti sumaganad:
1.Paanakaisubmiter ti OPT Result iti Tawen 2015.
2.Pannakaisubmiter dagiti Accomplishment Report ti Tawen 2014.
3.Pannakaisagana dagiti Barangay Nutrition Corner/Office for the Provincial Evaluation para iti B rgy. Nutrition Program Implementation.
4.Pannakaiyeskediul iti bulan ti Marso 2015 para iti Briefing/Orientation of BNC Monitoring ti Evaluation Team iti amin a barangay.
Segun pay ken ni Mrs. Joenah G. Sevilleja, Municipal Nutrition Action Officer ket maar-aramid latta iti inaldaw a pannakaipakat dagiti wagas a pangpasayaat ti programa ti Nutrision kadagiti barangay maigapu iti aktibidad dagiti Barangay Nutrition Scholars (BNS), maseknan a Komite ti Konseho ti Barangay ken ka-koordinarda pay dagiti kameng ti Barangay Health Workers (BHW’s), Community Health Team (Kalusugan Pangkalahatan) ti LGU-DOH.
Dagitoy nga aksion ken inisiatiba ket maigapu iti agtultuloy a pannakaibayog ti programa ti Nutrision iti inaldaw a suportaran ti Gobierno Munisipal nga idauluan ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. tapno mamantener ti kinasalun-at dagiti umili kangrunaan dagiti babassit nga ubbing. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 9:00 AM
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Baybay Beaufort
Ti Baybay Beaufort (Pranses: mer de Beaufort) ket ti pingir a baybay ti Taaw Artiko,[3] a mabirukan iti amianan ti Amianan a laud a Terteritorio, ti Yukon, ken Alaska, ti laud ti Is-isla ti Artiko ti Kanada. Ti baybay ket nainaganan kenni hidrograpo Apo Francis Beaufort. Ti nangruna a Karayan Mackenzie ket agayus idiay parte ti baybay ti Kanada, iti laud ti Tuktoyaktuk, ken isu daytoy ti maysa kadagiti bassit a permanente a pagtaengan kadagiti aplaya ti baybay.
Ti baybay ket naidasig babaen ti nakaro a klima, daytoyket nayelo iti gangani amin a paset ti tawen. Iti pakasaritaan, ti laeng akikid a dala iti 100 km (62 mi) a nakalukat iti Augosto–Septiembre iti asideg kadagiti aplayana, ngem iti kinaudi gapu ti panagbaliw ti klima idiay Artiko, ti awan yelona a lugar iti naladaw a kalgaw ket dimmakel unayen. Dagiti panagtunton a ti aplaya ti baybay ket natagtagitao idi agarup a 30,000 a tawtawen ket kaaduan a di napasingkedan (kitaen dta baba); ti agdama a densidad ti populasion ken saan unay nga adu. Ti baybay ket aglaon kadagiti adu a rekurso ti lana ken natural a gas iti sirok ti samangna, a kas idiay lugar ti Amauligak. Dagitoy ket naduktalan idi paset ti panawen a nagbaetan dagiti tawen ti 1950 ken 1980, ken dagiti eksplorasionda ket nagbalin a ti kangrunaan nga aktibidad ti tao iti dayta a lugar manipud kadagiti tawen ti 1980. Dagiti tradisional a trabaho iti panagkalap ken ti panaganup ti balyena ken leon ti baybay ket lokal laeng a nasansanay, ken awan ti komersial a kinapangruna daytoy. Kas resulta, ti baybay ket mangibalay timaysa kadagitikadakkelan a kolonia dagiti balyena a beluga, ken awan met ti ebidensia iti nakaro unay a paagkalap. Tapno mapawilan ti nakaro unay a panagkalap kadagiti danumna, nangampon ti Estados Unidos ti plano ti panagannad a panangimaton ti komersial a panagkalap idi Agosto 2009.[4] Idi Abrilof 2011 ti gobierno ti Kanada ket nagpirma iti memorandom iti panagawat kadagiti Inuvialuit a kas umuna nga addang iti panagrang-ay ti dakdakkel a plano ti panangimaton ti taaw.[5] Inrangarang ti gobierno ti Kanada idi Oktubre 2014 nga awanen ti baro a komersial a panagkalap idiay Baybay Beaufort ti maikeddeng agingana a ti panagsukisok ket makaipakitanto kadagiti matalinaay a makalap a maaramidto nga umuna a magun-od dagiti Inuvialuit.[6]
Dagiti linaon
Gay-at[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Internasional a Gunglo ti Hidrograpiko ket mangipalawag kadagiti patingga ti Baybay Beaufort a kas ti sumaganad:[7]
Iti amianan. Ti linia manipud iti Punto Barrow, Alaska, aginggan aidiay Lands End, Isla Prinsipe Patrick (76°16′N 124°08′W / 76.267°N 124.133°W).
Iti daya. Manipud ti Lands End babaen ti Abagatan a laud nga aplaya ti Isla ti Prinsipe Patrick aginggana ti Punto Griffiths, kalpasanna ti linia idiay Rawis Prinsipe Alfred, ti Amianan a laud unay ti Isla Banks, babaen ti Laud nga aplaya ti Rawis Kellet, ti Akin-abagatan a laud a punto, ken kalpasanna ti linia ti Rawis Bathurst iti nangruna a daga (70°36′N 127°32′W / 70.600°N 127.533°W).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Baybay Beaufort, Nalatak nga Ensiklopedia ti Sobiet (iti Ruso)
- ^ Baybay Beaufort, Encyclopædia Britannica on-line
- ^ John Wright (30 Nobiembre 2001). The New York Times Almanac 2002. Psychology Press. p. 459. ISBN 978-1-57958-348-4. Naala idi 29 Nobiembre 2010.
- ^ Plano ti Panangimaton ti Panagkalap ti Artiko.
- ^ Beaufort Sea Commercial Fishing Banned (CBC News 15 Abril 2011).
- ^ No new fisheries in the Arctic following federal ban
- ^ "Limits of Oceans and Seas, 3rd edition" (PDF). International Hydrographic Organization. 1953. Naala idi 6 Pebrero 2010.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- L. S. Parsons, William Henry Lear, National Research Council of Canada Perspectives on Canadian marine fisheries management, NRC Research Press, 1993 ISBN 0-660-15003-4
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- David G. Barber; Ryan Galley; Matthew G. Asplin; Roger De Abreu; Kerri-Ann Warner; Monika Pu?ko; Mukesh Gupta; Simon Prinsenberg; Stéphane Julien (2009). "Perennial pack ice in the southern Beaufort Sea was not as it appeared in the summer of 2009". Geophysical Research Letters. 36 (24): L24501. Bibcode:2009GeoRL..3624501B. doi:10.1029/2009GL041434.
- Dawn Russell (1992). "International Ocean Boundary Issues and Management Arrangements". Iti David VanderZwaag. Canadian Ocean Law and Policy. Toronto: Butterworths. pp. 463–505.
- Donat Pharand (Autumn 1984). "The Legal Regime of the Arctic: Some Outstanding Issues". International Journal. 39: 742–799. doi:10.2307/40202296.
- Karin L. Lawson (1981). "Delimiting Continental Shelf Boundaries in the Arctic: The United States—Canada Beaufort Sea Boundary". Virginia International Law Journal. 22: 221–246.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Yelo ti Baybay idiay Baybay Beaufort manipud iti NASA Earth Observatory
- Panid ti eb ti CAC (Civil Applications Committee)/USGS Global Fiducials Program


text:
Es-estado ti Andes
Ti Es-estado ti Andes ket grupo dagiti pagilian ti Abagatan nga Amerika a naipalawag babaen ti pannakibinningay ti sapasap a heograpia (ti kabambantayan ti Andes wenno kultura a kas ti Pagsasao a Quechua ken Luto ti Andes a kangrunaan a naiwaras idi las-ud ti panawen ti Imperio ti Inca, ngem idi pay sakbay ken kalpasanna.
Iti politikal a panangisao, ti Arhentina ken Chile ket kkadawyan a saan a naikeddeng a paset ti Es-estado ti Andes gapu ta awananda iti napigsa a patneng a tawid ti Andes, gapu ta dagitoy ket kultural a maipaturong iti Europa, ken gapu ta dagitoy ket saan a kamemng ti Pagpagilian ti Komunidad ti Andes (a ti Venezuela ket agdama a pumanpanaw).
Ti Andes ket sakupenna ti akinlaud a paset ti Abagatan nga Amerika, ken gumay-at kadagiti sumaganad a pagilian:
- Colombia
- Venezuela
- Ecuador
- Peru
- Bolivia
- Arhentina (saan a naikeddenga -heopolitiko- a maysa nga Estado ti Andes)
- Chile (saan a naikeddenga -heopolitiko- a maysa nga Estado ti Andes)
No maigrupo kas "ti es-estado ti Andes", ti panangiyunay-unay ket ti kabambantayan a rehion dagitoy a pagilian. Kas pagarigane, ti pampas ti Arhentina ket saan a paset ti rehion ti Andes, ngem ti akinlaud nga Arhentina ket paset ti rehion ti Andes, ken addaan iti kultural a pangtultuloy kadagiti kaarrubana iti Andes. Ti Venezuela, Colombia, Peru, Ecuador, ken Bolivia ket paset dagitoy ti Komunidad ti Andes (ti grupo ti panagtagilako), krnti tunggal maysa ket aglaon iti Katuduan a bakir ti Amasona ken dagiti taga-Amasona nga indihenio a tattao ken dagiti banbantay ti Andes.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Es-estado ti Andes iti Wikimedia Commons


text:
VIGAN CITY – Naiyulin ti darum maikontra iti maysa a drayber ti bus a nainbolbar iti pannungpar iti Barangay Aggay ditoy nga ili itay nabiit a nakatayan ti maysa nga SK chairman.
Napilaan iti reckless imprudence resulting to homicide and damage to property iti provincial prosecutor’s office ni Joseph Casada, 28, naasawaan, agnaed iti Buguey, Cagayan gapu iti pannungpar a nakatayan ni John Andre Avila, 19, baro, SK chairman iti Barangay IV, Vigan City.
Segun iti inbestigasion, head-on collision ti Florida Bus a minaneho ni Casada ken ti single motor a minaneho ni Avila a napasamak iti kalsada nasional iti Barangay Aggay, Bantay, Ilocos Sur iti alas 2:15 ti parbangon ti Enero. 27.#


text:
SANTIAGO, Ilocos Sur – Nagasat pay laeng ti maysa a lalaki ta nalasatanna ti panangpanggep ti kinaririna a manggudas kenkuana.
Nabigbig ti biktima a ni Pedro Edrada, 49, agnaed iti Barangay Bigbiga, Santiago, ditoy, kabayatan a nainaganan ti masuspetsa a ni Dionisio Pantujan, 44, natibo ti Talaytay, Argao, Cebu ngem agnaeden iti nasao met laeng a barangay.
Iti inisial nga imbestigasion dagiti panakabagi ti linteg, naammuan nga agtaktakder ti biktima iti arubayanda idi simmangpet ti suspek ket ditan a pinaltoganna ti biktima. Napuntaan ti akinkannigid a saka ti biktima ngem naikagumaanna a tinarayan ti suspetsa.
Naglibas met ti masuspetsa kalpasan ti insidente.
Naitaray ti biktima iti Candon General Hospital para iti panakaagasna.
Sigud a susik ti mapapati a motibo ti insidente.


text:
Astronomia
Ti astronomia ket maysa a masna a siensia a tulagan ti panagadal dagiti nainlangitan a banag (a kas dagiti bituen, planeta, bandús, nebula, raay ti bituen ken dagiti ariwanas) ken penomena a nagtaud ti ruar ti tangatang iti Daga (a kas ti kosmiko a lugar iti likud a panagsilnag). Mairebbeng daytoy ti ebolusion, pisika, kimiko, meteorolohia, ken panaggunay dagiti nainlangitan a banag, ken dagiti pay panagporma ken panagrang-ay iti law-ang.
Ti astronomia ket maysa kadagiti kadaanan a siensa. Dagiti prehistoriko a kultura nagibatida kadagiti astronomiko nga artepakto a kas dagiti Ehipsio a monumento, Nubiano a monumento ken Stonehenge, ken dagiti immuna a sibilisasion a kas dagiti Babiloniko, Griego, Insik, Indio, Irani ken Maya ket nagaramidda kadagiti naipamuspusan a panagpalpaliiw iti rabii a langit. Nupay kasta, ti panagparnuay iti teleskopio ket nasken sakbay a ti astronomia ket naiparang-ay iti maysa a moderno a siensia. Iti pakasaritaan, ti astronomia ket nangiraman kadagiti disiplina a nadumduma a kas dagiti astrometria, nailangtan a panaglayag, panagpalpaliiw nga astronomia, ti panagaramid kadagiti kalendario, ken astrolohia, ngem ti propesional nga astronomia iti agdama nga aldaw ket naipanunotanen a kapadpada iti agdama nga aldaw nga astropisika.
Idi panawen ti maika-20 a siglo, ti paset iti propesional nga astronomia nabingay iti panagpalpaliiw ken dagiti teoretiko a sanga. Ti panagpalpaliiw nga astronomia ket naipakatengngaan ti isip para iti panagala kadagiti datos manipud ti panagpalpaliiw kadagiti nanilangitan a banag, a dagitoy ket mausig nga agusar kadagiti kangrunaan a pamunganayan iti pisika. Ti teoretiko nga astronomia ket maidaya nga agturong ti panagrang-ay iti kompiuter wenno dagiti mausig a modelo a mangilawlawag kadagiti astrnomiko a banag ken penomena. Dagitoy dua a paset ket agraemda iti tunggal maysa, a ti teoretiko nga astronomia ket agsuksukimat ti panagipalawag ti nagbagan tipanagpalpaliiw, ken dagiti panagpalpaliiw nga inusar tapno mapasingkedan dagiti nagbanagan ti teoria.
Dagiti agdadamo nga astronomo ket naikaitedda kadagiti kontribusion kadagiti nangruna a panagduktal ti astronomia, ken ti astronomia ket maysa kadaigiti bassit laeng a siensia a dagiti agdadamo ket mabalinda a mapakabaelan iti aktibo a karebbengan, a naipangpangruna iti panagduktal ken panagpalpaliiw iti aglabas a penomena.
Ti astronomia ket saan koma a maiyallilaw iti astrolohia, ti pammati a sistema a mangitunton a ti pannakibiang ti nagtagitaoan ket mainaig kadagiti puesto dagiti nainlangitan a banag. Uray no dagitoy dua a paset ket makibinningayda ti kadawyan a nagtaudan dagitoy tattan ket interoda a naisangayan.[1]
Dagiti linaon
- 1 Dagiti balikas
- 2 Pakasaritaan
- 3 Mapalpaliiw nga astronomia
- 4 Bibliograpia
- 5 Dagiti nagibasaran
- 6 Dagiti akinruar a silpo
Dagiti balikas[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti balikas nga astronomia (manipud dagiti Griego a balikas nga astron (ἄσtpov), "bituen" ken -nomy manipud ti nomos (vόuoς), "linteg" wenno "kultura") literal a kayatna a saoen ket ti "linteg dagiti bituen" (wenno "kultura dagiti bituen" depende ti panakaipatarus).
Panagusar ti terminno nga "astronomia" ken "astropiska"[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti sapapsap, ti termino nga "astronomia" wenno "astropisika" ket mabalin nga usaren a mangitudo iti daytoy a suheto.[2][3][4] Naibatay iti nainget a panagilawlawag ti diksionario, dagiti "astronomia" ket mangitudo "ti panagadal kadagiti panggep ken banag iti ruar ti tangatang ti Daga ken dagiti bukodda a kaipappanan ti bagi ken dagiti bukodda a kimiko a tagikua"[5] ken ti "astropisika" ket mangitudo ti sanga iti astronomia a mangitulag "dagiti panagkukua, maipapan ti bagi a tagikua, ken dinamiko a panagaramid kadagiti nailangtan a banag ken penomena".[6] Adda dagiti kaso, a kas ti pannakayamammo ti immuna a libro a pagadalan a Ti Maipapan ti Bagi a Law-ang babaen ni Frank Shu, "astronomai" ket mabalin nga usaren a mangipalawag ti kababalin a panagadal iti daytoy a suheto, a ti "astropisika" ket inusar a pannakaipalawag ti maidaya ti pisika a bersion iti daytoy a suheto.[7] Nupay kasta, gapu dagiti moderno a panagsuksukisok ti astronomia ket mangitulag kadagiti suheto a maikabagian ti pisika, ti moderno nga astronomia ket mabalin a matawagan iti astropisika.[2] Adda dagiti bassit a paset, a kas ti astrometria, ket puro nga astronomia nga adadda pay ngem astropisika. Dagiti nadumaduma a departamento a pagaramidan dagiti sientista ti panagsukisok iti daytoy a suheto ket mabalin nga agusar ti "astronomia" ken "astropisika," paset a depende no ti departamento ket naipakasaritaan a kimmappon iti pisika a departamento,[3] ken adu kadagiti propesional nga astronomo ket addaanda iti pisika nga adadda ngem dagiti grado nga astronomia.[4] Maysa kadagiti agpakauna a sientipiko a warnakan iti daytoy a paset ket ti Europeano a warnakan a nanaganan ti Astronomia ken Astropisika. Dagiti agpakauna a warnakan nga Amerikano ket ti Ti Astropisika a Warnakan ken Ti Astronomiko a Warnakan.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi un-unana nga aldaw, ti astronomia ket binukel laeng ti panagpalpaliiw ken dagiti maipadpadto a panaggunay dagiti banag a makitkita babaen ti mata laeng. Kadagiti dadduma a lokasion, a kas ti Stonehenge, dagiti nasapa kultura ket nagurnosda kadagiti adu nga artipakto a mabalin a dagitoy ket adda kadagiti kapanggepan ti astronomia. Iti maipatinayon kadagiti seremonia a pangusar, dagitoy nga obserbatorio ket mabalin a mausar a panangikeddeng dagiti tiempo, ti nangruna a banag ti pannakaammo ti panagmula dagiti maapit, ken ti pay pannakaawat ti kaatiddog ti tawen.[8]
Sakbay a naparnuay dagiti ramit a kas ti teleskopio, ti nasapa a panagadal dagiti bituen ket naar-aramid laeng kadagiti lugar a mabalin a magun-od, a kas dagiti natayag a pasdek ken dagiti nangato a lugar nga inus-usar laeng ti mata. Idi rimmang-ay ti sibilisasion, a naipangpangruna idiay Mesopotamia, Tsina, Ehipto, Gresia, India, ken Tengnga nga Amerika, naaramid dagiti astronomiko nga obserbatorio, ken dagiti kapanunotan ti katutubo ti law-ang ket nangrugi a nasukisok. Kaaduan kadagiti nasapa nga astronomia ket pudno a binukel ti panagimapa kadagiti puesto dagiti bituen ken dagiti planeta, ti siensia tattan a naitudtudo a kas ti astrometrio. Manipud kadagitoy a panagpalpaliiw, dagiti nasapa a naipanpanunotan kadagiti planeta ket naporma, ken ti kasasaad ti Init, Bulan ken Daga iti law-ang ket pilosopiko a nasukisok. Ti Daga ket nainpamattian nga isu ti sentro ti law-ang a ti Init, ti Bulan ken dagiti bituen ket agpalpalikmut ti lawlawna. Daytoy ket naam-ammuan a kas ti heosentriko a modelo ti law-ang, wenno ti Ptolemaiko a sistema, a nainaganan daytoy babaen kenni Ptolomeo.[9]
Ti naisangsangayan a nangruna a nasapa a naiparang-ay ket isu idi ti panagrugi ti matematiko ken sientipiko nga astronomia, a nagrugi kadagiti Babilonio, a nangipundar kadagiti pundasion para kadagiti sumaganad nga astronomiko a tinawtawid a naparang-ay kadagiti adu a ken sabsabali a sibilisasion.[10] Ti Babilonio ket naduktalanda a dagiti lunar a salip ket nagsubsublida babaen dagiti siklo a naam-ammuan a kas ti saros.[11]
Kalpasan dagiti Babilonio, adda dagiti adu a panagrang-ay ti astronomia a naaramid idiay taga-ugma a Gresia ken ti Helenistiko a lubong. Ti Griego nga astronomia ket naiyuna a naidasig babaen ti panagsukisok ti nanakem, pisikal a panakailawlawag para iti nainlangitan a penomena.[12] Idi maika-3 a siglo BC, ni Aristarko iti Samos ket nagkarkulo ti kadakkel ti Daga, ken rinukodna ti kadakkel ken kaadayo ti Bulan ken ti Init, ken isu ti immuna a nangidiaya ti heliosentriko a modelo ti of sistema a solar. Idi maika-2 a siglo BC, ni Hiparko ket naduktalanna ti presesion, kinarkulona ti kadakkel ken kaadayo ti Bulan ken nagparnuay kadagiti kasapaan a naam-ammuan nga astronomiko a ramramit a kas ti astrolabio.[13] Ni Hiparko ket nagpartuat pay ti konprehensibo a katologo dagiti 1020 a bituen, ken kaaduan kadagiti konstelasion ti akin-amianan a hemisperio a naala manipud ti Griego nga astronomia.[14] Ti Antikythera a mekanismo (c. 150–80 BC) ket maysa idi a nasapa nga analogo a kompiuter a naidaremdem a mangkarkulo ti lokasion ti Init, Bulan, ken dagiti planeta para iti naited a petsa. Dagiti teknolohiko nga artipakto nga adda ti kapadpada a karikut ket saan a naiparuar aginggana idi maika-14 a siglo, nga idi ti mekaniko nga astronomiko a pagorasan ket rimmuar idiay Europa.[15]
Idi las-ud ti Tenga a Pnawen, ti astronomia ket kaaduan a nagtaltalinaay idiay mediebal nga Europa, aginggana idi maika-13 a siglo. Nupay kasta, ti astronomia ket rimmang-ay idiay Islamiko a lubong ken dagiti dadduma pay a paset ti lubong. Daytoy ti nakaiturongan ti pannakairuar dagiti immuna nga astronomiko nga obserbatorio iti Muslim a lubong babaen idi nasapa a maika-19 a siglo.[16][17][18] Idi 964, ti Andromeda nga Ariwanas, ti kadakkelan nga ariwanas idiay Lokal a Grupo, a naglaon ti Nagririmpuok a Bitbituen, ket naduktalan idi babaen ti Persiano nga astronomo a ni Azophi ken immun-una nga inpalpalawag idiay Libro dagiti Saan nga Agkutkuti a Bituen.[19] Ti SN 1006 a supernova, ti karaniagan nga nalawag a magnitud nga estelar a pasamak iti nairehistro apakasaritaan, ket napaliiw idi babaen ti Ehipsio Arabiko nga astronomo a ni Ali ibn Ridwan ken dagiti Insik nga astronomo idi 1006. Adda dagiti nalatak nga Islamiko nga (kadawyan ket Persiano ken Arabo) nga astronomo a nakaited kadagiti nangruna a kontribusion iti siensia ket mairaman ni Al-Battani, Thebit, Azophi, Albumasar, Biruni, Arzachel, Al-Birjandi, ken dagiti astronomo ti Maragheh ken Samarkand nga obserbatorio. Dagiti astronomo iti las-ud ti dayta a panawen ket nangipaammoda kadagiti adu nga Arabiko a nagan a tattan ket maus-usar para kadagiti agmaymaysa a bituen.[20][21] Naipampamattian pay a dagiti tidda ti nadaddadael idiay Nalatak a Zimbabwe ken Timbuktu[22] ket mabalin a nangibalay ti maysa nga astronomiko nga obserbatorio.[23] Dagiti Europeano ket datida a namatmati nga awan ti astronomiko a panagpalpaliiw iti sakbay ti kolonial a Tengnga a Panawen a sub-Sahara nga Aprika ngem dagiti moderno a nadukduktalan ket mangipakpakita ti sabali.[24][25][26][27]
Sientipiko a rebolusion[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi las-ud ti Renasimiento, ni Nicolaus Copernicus ket nangisingasing ti maysa a heliosentriko a modelo ti sistema a solar. Dagiti obrana ket insalsalakan, pinadakkel, ken sinimpa babaen ni Galileo Galilei ken Johannes Kepler. Ni Galileo ket nagpabaro babaen ti panag-usar kadagiti teleskopio tapno mapasayaat dagitipanagpalpaliiwna.[28]
Ni Kepler ket isu idi ti immuna anagaramid ti sistema a nangipalpalawag kadagii husto a salaysay ti panaggunay dagiti planeta nga adda ti Init iti tengnga. Nupay kasta, ni Kepler ket saan a nagballigi a nagaramid ti pagannurotan a teoria para kadagiti linlinteg a sinursuratna.[29] Daytoy ket naaramid babaen ti pinarnuay ni Isaac Newton a nainlangitan a dinamika ken ti linteg ti panagguyod tapno maikanungpalan a maipalpalawag dagiti panaggunay dagiti planeta. Ni Newton ket nagparang-ay pay ti agballatek a teleskopio.[28]
Dagiti adu pay a pannakaduktal ket gapu kadagiti pannakaparang-ay ti kadakkel ken kasayaat dagiti teleskopio. Adda dagiti nasaysayaat a katologo dagiti bituen a pinataud babaen ni Lacaille. Ti astronomo a ni William Herschel ket nagaramid kadagiti naisalaysayan a katologo dagiti nebulosidad ken rimpuok, ken idi 1781 nakaduktal ti planeta a Uranus, ti immuna a nabirukan a planeta.[30] Ti kaadayo ti maysa a bituen ket nairanngarang idi 1838 idi ti paralahe ti 61 Cygni ket rinukod idi ni Friedrich Bessel.[31]
Idi las-ud ti maika-18 ken 19 a sigsiglo, ti pannakaikaskaso iti tallo a bagi a parikut babaen ni Euler, Clairaut, ken ni D'Alembert ket nangiturong ti nakanatad a panagipadto kadagiti panggep a panaggunay ti Bulan ken dagiti planeta. Daytoy nga obra ket pinasayaat babaen ni Lagrange ken ni Laplace, a nangpalubos a makarkulo ti masa dagiti planeta ken bulbulan manipud kadagiti panagkutkutida.[32]
Dagiti naisangsangayan a pannakaparang-ay ti astronomia ket gapuanan ti pannakaiyamaamo ti baro a teknolohia, a mairaman ti espektroskopio ken otograpia. Ni Fraunhofer ket nakaduktal kadagiti agarup a 600 a banda ti espektro ti Init idi 1814–15, a daytoy ket, idi 1859, ni Kirchhoff ket nangipakita kadagiti taudan ti kaadda dagiti nadumaduma nga elemento. Dagiti bituen napasingkedan a kapadpada ti Init ti Daga, ngem adda dagiti nawatiwat a sakup dagiti temperatura, masa, ken kadakkel.[20]
Ti kaadda ti ariwanas ti Daga, ti Nagririmpuok a Bitbituen, a kas maysa a nailasin a grupo dagiti bituen, ket napasinkedang laeng idi maika-20 a siglo, a mairaman ti kaadda dagiti "akin-ruar" nga ariwanas, ken kalpasan ti daytoy, ti pannakaipalawag ti Law-ang, a nakitkita iti panagadayo dagiti kaaduan nga ariwanas manipud ti kaniatayo.[33] Ti moderno nga astronomia ket nakaduktal pay kadagiti adu a naisalsalumina a banbanag a kas dagiti quasar, pulsar, blazar, ken dagiti radio nga ariwanas, ken nagus-usar kadagitoy a panagpalpaliiw tapno makaparang-ay kadagiti maipapan iti bagi a teoria a mangipalpalawag kadagitoy a banbanag iti termino dagiti maipadpada a naisalsalumina a banbanag a kas dagiti nangisit nga abut ken dagiti neutron a bituen. Ti maipapan iti bagi a kosmolohia ket nakaaramid kadagiti adu a panagrang-ay idi las-ud ti maika-20 a siglo, nga adda ti modelo ti Big Bang nga adu a nasupsuportaran babaen kadagiti ebidensia nga inted babaen ti astronomia ken pisika, a kasla iti kosmiko a mikroonda a likudan a radiason, ti linteg ni Hubble, ken ti kosmolohiko a kaadu dagiti elemento. Dagiti limbang a teleskopio ket nangpalubos kadagiti panagrukod kadagiti paset ti elektromagnetiko nga espektro a kadawyan a nalappedan wenno pusasawan babaen ti tangatang.
Mapalpaliiw nga astronomia[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti astronomia, ti kangrunaan a taudan kadagiti pakaammo a maipanggep dagiti nainlangitan a bagi ken dagiti dadduma pay a banag ket ti makitkita a lawag wenno ti sapasap ti elektromagnetiko a radiasion.[34] Ti mapalpaliiw nga astronomia ket mabalin a mabingbingay babaen kadagiti napalpaliiw a rehion ti elektromagnetiko nga espektro. Adda dagiti paset ti espektro a mabalin a mapaliiw manipud ti rabaw ti Daga, bayat a dagiti dadduma a paset ket mabalin a mapaliiw laeng manipud ti nangato a lugar wenno ti limbang. Ti naisangsangayan a pakaammo kadagitoy a subpaset ket naited dita baba.
Radio nga astronomia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti radio nga astronomia ket adalenna ti radiasion dagiti kaatiddog ti allon a dakdakkel ngem ti agarup a maysa a milimetro.[35] Ti radio nga astronomia ket maigiddiat manipud kadagiti sabali a porma ti mapalpaliiw nga astronomia gapu a ti napaliiw a allon ti radio ket mabalin a matrato a kas dagiti allon ngem kas dagiti mapagtalkan a poton. Isu nag, daytyoy ket nalaklaka a marukod ti amplitud ken paset dagiti allon ti radio, a dagitoy ket saan a nalaka a maaramid kadagiti ababa a kaatiddog ti allon.[35]
Urayno adda dagiti allon ti radio a mapatpataud babaen dagiti astronomiko a banag iti porma iti sengngaw ti pudot, kaaduan kadagiti radio a sengngaw a mapalpaliiw manipud ti Daga ket makitkita iti porma iti sinkrotron a radiasion, a daytoy ket mapataud no dagiti elektron ket agbalbalatokda kadagiti magnetiko a lugar.[35] Iti maipatinayon, adda dagiti bilang dagiti espektral a linia a mapataud babaen ti interestelar nga alingasaw, a kas ti hidroheno nga espektral a linia iti 21 cm, ket mabalin a mapaliiw kadagiti atiddog nga allon ti radio.[7][35]
Adda dagiti nawatiwat a kita dagiti mapaliiw a banag iti kaatiddog ti allon nga allon ti radio, ket mairaman dagiti supernova, interestelar nga alingasaw, dagiti pulsar, ken dagiti aktibo a galaktiko a katengngaan.[7][35]
Inpranalabbasit nga astronomia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti inpranalabbasit nga astronomia ket mangipanggep ti pannakaduktal ken panagusig iti inpranalabbasit a radiasion (kaatiddog dagiti allon nga atatiddog ngem ti nalabbasit a lawag). Malaksid iti kaatiddog dagiti allon nga asideg ti makitkita a lawag, ti inpranalabbasit a radiason ket nakaro a masagsagepsep babaen ti tangatang, ken ti tangatang ket agpataud kadagiti adu a sengngaw ti inpranalabbasit. Iti gapuna daytoy, dagiti oberbatorio ti inpranalabbasit ket nasken a mabirukan iti nangato, namaga a luglugar wenno iti limbang. Ti inpranalabbaga nga espektro ket nasayaat kadagiti panagadadalkadagiti banag a nalamiis unay nga agrangarang ti makitkita a lawag, a kasla dagiti planeta ken dagiti sirkumestelar ar disko. Dagiti at-atiddog nga atiddog nga allon ti inpranalabbasit ket mabalinda pay a serrekan dagiti ulep ti tapok a manglapped ti makitkita a lawag, a mangipalubos ti panagpalpaliiw kadagiti ubbing a bituen kadagiti molekular nga ulep ken dagiti bugas dagiti ariwanas.[36] Adda dagiti molekula ket napigsada nga agraniag iti inpranalabbasit. Daytoy ket mabalin nga usaren ti panagadal ti kimika idiay limbang; ken ti naisangsangayan mabalin daytoy nga agbduktal ti danum kadagiti bandus.[37]
Optikal nga astronomia[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti naipakasaritaan, ti optikal nga astronomia, ken natawtawagan pay a kas ti makitkita a lawag nga astronomia, ket isu ti kadaanan a porma iti astronomia.[38] Dagiti optikal a ladawan ket kasisigud a nainladawan babaen ti ima. Idi naladaw a maika-19 a sigllo ken kaaduan ti maika-20 a siglo, dagiti ladawan ket naar-aramid nga inus-usar ti potograpiko nga aruaten. Dagiti moderno a ladawan ket naar-aramid iti panagusar kadagiti dihital a panagiduktalan, a naisangsangayan kadagiti panagiduktalan nga agus-usar ti nakargaan-nasilpuan nga aparato (CCDs). Nupay ti makitkita a lawag ket gumay-at manipud ti agarup a 4000 Å aginggana ti 7000 Å (400 nm aginggana ti 700 nm),[38] ti isu met laeng ng aruaten a maus-usar kadagitoy a kaatiddog ti allon ket maus-usar a panagpalpaliiw kadagiti asideg-bioleta ken asideg-inpranalabbasit a radiasion.
Ultrabioleta nga astronomia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ultrabioleta nga astronomia ket sapasap a maus-usar a mangitudo kadagiti panagpalpaliiw iti ultrabioleta a kaatiddog ti allon a nagbaetan ti agarup a 100 ken 3200 Å (10 aginggana ti 320 nm).[35] Dagiti lawag iti daytoy a kaatiddog ti allon ket masagepsep babaen ti tangatang ti Daga, isu nga dagiti panagpalpaliiw kadagitoy a kaatiddog ti allon ket nasken a maaramid manipud kadagiti nangato a tangatang wenno manipud ti limbang. Ti ultrabioleta nga astronomia ket nasaysayaat a maitutop ti panagadal ti pudot a radiasion ken dagiti espektral a sengngaw dagiti linia manipud kadagiti napudot nga asul a bituen (dagiti OB a bituen) a dagitoy ket naraniag unay iti daytoy nga allon ti banda. Daytoy ket mangiraman kadagiti asul a bituen kadagiti sabsabali nga ariwanas, a pinunpuntaan dagiti nadumaduma nga ultrabioleta a pangsuksukisok. Dagiti sabsabali a banag a kadawyan a napalpaliiw iti ultrabioleta a lawag ket mairaman dagiti planetario a nebulosa, dagiti supernova a tidda, ken dagiti aktibo a galaktiko a katengngaan.[35] Nupay kasta, ti ultrabioleta a lawag ket nalaka masagepsep babaen ti interestelar a tapok, isu a nasken ti husto a panag-paisu kadagiti ultrabioleta a panagrukod.[35]
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Forbes, George (1909). History of Astronomy. London: Plain Label Books. ISBN 1-60303-159-6. Magun-od idiay Proyekto ti Gutenberg,Google books
- Harpaz, Amos (1994). Stellar Evolution. A K Peters, Ltd. ISBN 978-1-56881-012-6.
- Unsöld, A.; Baschek, B. (2001). The New Cosmos: An Introduction to Astronomy and Astrophysics. Springer. ISBN 3-540-67877-8.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Unsöld, Albrecht; Baschek, Bodo; Brewer, W.D. (2001). Ti Baro a Kosmos : Ti Panagiyamammo ti Astronomia ken Astropisika. Berlin, New York: Springer. ISBN 3-540-67877-8.
- ^ a b Scharringhausen, B. "Usiosero ti Kaipapanan ti Astronomia: Ania kadi ti paggiddiatan a nagbaetan ti astronomia ken astropisika?". Naala idi 20 Hunio 2007.
- ^ a b Odenwald, S. "Dagiti naidulin a Saludsod ken Sungbat ti Astronomia: Ania kadi ti paggiddiatan a nagbaetan ti astronomia ken astropisika?". Naala idi 20 Hunio 2007.
- ^ a b "Penn State Erie-a Pagadalan iti Siensia-Astronomia ken Astrophisika". Naala idi 20 Hunio 2007.
- ^ "Merriam-Webster Online". Dagiti nagbanagan par aiti "astronomia". Naala idi 20 Hunio 2007.
- ^ "Merriam-Webster Online". Dagiti nagbanagan para iti "astropisika". Naala idi 20 Hunio 2007.
- ^ a b c Shu, F. H. (1982). Ti Maipapan ti Bagi a Law-ang. Mill Valley, California: Dagiti Libro ti Unibersidad ti Siensia. ISBN 0-935702-05-9.
- ^ Forbes, 1909
- ^ DeWitt, Richard (2010). "Ti Ptolemaiko a Sistema". Dagiti sirmata ti lubong: Ti Pangyuna ti Pakasaritaan ken Pilosopia ti Siensia. Chichester, Inglatera: Wiley. p. 113. ISBN 1-4051-9563-0.
- ^ Aaboe, A. (1974). "Scientific Astronomy in Antiquity". Pilosopiko a Transaksion ti Naarian a Kagimongan. 276 (1257): 21–42. Bibcode:1974RSPTA.276...21A. JSTOR 74272. doi:10.1098/rsta.1974.0007.
- ^ "Dagiti salip ken ti Saros". NASA. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 30 Oktubre 2007. Naala idi 28 Oktubre 2007.
- ^ Krafft, Fritz (2009). "Astronomia". Iti Cancik, Hubert; Schneider, Helmuth. Baro a Pauly ni Brill.
- ^ "Hiparko iti Rodas". Pagadalan iti Matematika ken Estadistika, Unibersidad ti St Andrews, Eskosia. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 23 Oktubre 2007. Naala idi 28 Oktubre 2007.
- ^ Thurston, H., Nasapa nga Astronomia. Springer, 1996. ISBN 0-387-94822-8 p. 2
- ^ Marchant, Jo (2006). "Panagsuksukisok ti napukaw nga oras". Nature. 444 (7119): 534–8. Bibcode:2006Natur.444..534M. PMID 17136067. doi:10.1038/444534a.
- ^ Kennedy, Edward S. (1962). "Panagrepaso: Ti Obserbatorio iti Islam ken ti Bukodna a Lugar iti Sapasap a Pakasaritaan ti Obserbatorio babaen ni Aydin Sayili". Isis (warnakan). 53 (2): 237–239. doi:10.1086/349558.
- ^ Micheau, Francoise. "Dagiti Sientipiko nga Instituto iti Mediebal nga Asideg a Daya": 992–3., iti (Rashed & Morelon 1996, pp. 985–1007)
- ^ Nas, Peter J (1993). Urban Symbolism. Brill Academic Publishers. p. 350. ISBN 90-04-09855-0.
- ^ Kepple, George Robert; Glen W. Sanner (1998). Ti Rabii a Langit Pagsurotan ti Agpalpaliiw, Tomo 1. Willmann-Bell, Inc. p. 18. ISBN 0-943396-58-1.
- ^ a b Berry, Arthur (1961). Ti Ababa a Pakasaritaan ti Astronomia Manipud ti Immun-una a Panawen Aginggana ti Maikasangapulo ket siam a Siglo. New York: Dover Publications, Inc. ISBN 0-486-20210-0.
- ^ Hoskin, Michael, ed. (1999). Ti Cambridge nga Ababa a Pakasaritaan ti Astronomia. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. ISBN 0-521-57600-8.
- ^ McKissack, Pat; McKissack, Frederick (1995). Ti naarian a pagarian iti Ghana, Mali, ken Songhay: biag idiay mediebal nga Aprika. H. Holt. ISBN 978-0-8050-4259-7.
- ^ Clark, Stuart; Carrington, Damian (2002). "Ti salip ket nangiyeg ti pannakaitunton ti mediebal nga Aprikano nga obserbatorio". Baro a Sientista. Naala idi 3 Pebrero 2010.
- ^ "Agsuksukisok ti Kosmiko nga Aprika ti Aprika nga astronomia". Siensia idiay Aprika. Naala idi 3 Pebrero 2002.
- ^ Jarita C. Holbrook; Medupe, R. Thebe; Urama, Johnson O. (2008). Astronomia ti Aprikano a Kultura. Springer. ISBN 978-1-4020-6638-2.
- ^ "Dagiti Aprikano ket nagad-adalda iti astronomia idi mediebal a panawen". Ti Naarian a Kagimongan. 30 Enero 2006. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 9 Hunio 2008. Naala idi 3 Pebrero 2010.
- ^ Stenger, Richard Ti bituen ket nangipalpalawag ti Aprikano a 'Stonehenge'. CNN. Disiembre 5, 2002. Naala idi 2011-12-30.
- ^ a b Forbes, 1909, pp. 58–64
- ^ Forbes, 1909, pp. 49–58
- ^ Forbes, 1909, pp. 79–81
- ^ Forbes, 1909, pp. 147–150
- ^ Forbes, 1909, pp. 74–76
- ^ Belkora, Leila (2003). Panagtartaripato kadagiti kalangitan: ti sarita ti pannakaduktaltayo iti Nagririmpuok a Bitbituen. CRC Press. pp. 1–14. ISBN 978-0-7503-0730-7.
- ^ "Elektromagnetiko nga Espektro". NASA. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 5 Septiembre 2006. Naala idi 8 Septiembre 2006.
- ^ a b c d e f g h Cox, A. N., ed. (2000). Astropisikal a Kuantidan ni Allen. New York: Springer-Verlag. p. 124. ISBN 0-387-98746-0.
- ^ Staff (11 Septiembre 2003). "No apay a ti inpranalabbasit ng astronomia ket nadayeg a topiko". ESA. Naala idi 11 Agosto 2008.
- ^ "Inpranalabbasit nga Espektroskopia – Ti Pakadagupan". NASA/IPAC. Naala idi 11 Agosto 2008.
- ^ a b Moore, P. (1997). Atlas iti Law-ang ni Philip. Gran Britania: George Philis Limited. ISBN 0-540-07465-9.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Astronomia iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Astronomia iti Wikiquote (iti Ingles)
Dagiti obra a mainaig iti Astronomia iti Wikisource (iti Ingles)
- Kosmiko a Panagbanniaga: Ti Pakasaritaan ti Sientipiko a Kosmolohia (iti Ingles)
- Astronomia ti Akin-abagatan a Hemisperio (iti Ingles)


text:
Ti Doktrina ken Katulagan ti nakatipunan dagiti nailangitan a paltiing ken dagiti pammaregta a palawag a para iti pannakaipasdek ken annuroten ti pagarian ti Dios iti daga kadagiti maudi nga aldaw. Nupay kaaduanna kadagiti benneg ti maiturong kadagiti kameng ti Ti Simbaan ni Jesucristo dagiti Santo iti Ud-udina nga Aldaw, agpaay dagiti mensahe, ballaag, ken panangigunamgunam iti pagimbagan ti sangkataw-an, ken naglaon iti awis kadagiti amin a tao iti sadino man a dumngeg iti timek ti Apo a ni Jesucristo, nga agsasao kadakuada a para iti naindagaan a kasapulanda ken ti agnanayon a pannakaisalakanda.
Kaaduanna kadagiti paltiing iti daytoy a listaan ti naawat babaen ni Joseph Smith, Jr., ti immuna a propeta ken presidente ti Ti Simbaan ni Jesucristo dagiti Santo iti Ud-udina nga Aldaw. Naited dagiti dadduma babaen dagiti simmaruno a Nagpangulo (kitaen ti paulo dagiti Benneg 135, 136, ken 138, ken dagiti Opisial a Palawag 1 ken 2).
Maysa ti libro a Doktrina ken Katulagan kadagiti kangrunaan a pagbasaan ti Simbaan a kaduana ti Biblia, ti Libro ni Mormon, ken ti Perlas a Kapatgan. Nupay kasta, naisalsalumina ti Doktrina ken Katulagan gapu ta saan a patarus dagiti nagkauna a kasuratan, ngem nagtaud iti kabaruanan ken inted ti Dios babaen dagiti pinilina a propeta a para iti pannakaisubli ti nasantuan nga aramidna ken ti pannakabangon ti pagarian ti Dios iti daga kadagitoy nga aldaw. Mangngeg kadagiti paltiing ti nalamuyot ngem natibker a timek ti Apo a Jesucristo, nga agsasao iti dispensasion ti pannakatungpal dagiti panawen; ken ti aramid a nairugi ditoy ket panagsagsagana iti maikadua a yaayna, iti pannakatungpal ken panagtutunos dagiti balikas kadagiti amin a nasantuan a propeta manipud pay idi nangrugi ti lubong.
Naipasngay ni Joseph Smith, Jr., idi Disiembre 23, 1805, idiay Sharon, probinsia ti Windsor, Vermont. Idi ubing pay, immakar ti kaamaanna iti Manchester, iti lumaud a Nueva York. Iti daydi a panagyanna iti Manchester iti panagtutubo iti 1820, idi agtawen iti sangapulo-ket-uppat, ti immuna a nakapadasanna nga agparmata, a nangsarungkaran kenkuana a mismo ti Dios, ti Agnanayon nga Ama, ken ti Anakna a ni Jesucristo. Naibaga kenkuana iti daytoy a parmata a ti pudno a Simbaan ni Jesucristo a nabangon kadagidi panawen ti Baro a Tulag, ken nangannong iti pakabuklan ti ebanghelio, awanen iti daga. Simmaruno dagiti sabali pay a nadiosan a panangibunannag a nangisuruan kenkuana dagiti adu nga anghel; naipakita kenkuana nga adda naisangsangayan a trabaho a paaramid ti Dios iti daga, ken babaen kenkuana maisubli ti Simbaan ni Jesucristo iti daga.
Iti panaglabas ti panawen, nabaelan ni Joseph Smith babaen ti nadiosan a pannarabay nga ipatarus ken ipablaak ti Libro ni Mormon. Kabayatanna naordenanda ken ni Oliver Cowdery iti Kinasaserdote nga Aaron babaen ni Juan a Mammuniag idi Mayo 1829 (kitaen ti DkK 13), ket saan a nagbayag kalpasanna naordenanda met iti Kinasaserdote a Melchizedek kadagidi nagkauna nga Apostol a da Pedro, Santiago, ken Juan (kitaen ti DkK 27:12). Simmaruno dagiti sabali a panagorden a nangitalkan kadakuada da Moises, propeta Elias, Elias, ken adu pay a nagkauna a propeta kadagiti pagrebbengan ti kinasaserdote (kitaen ti DkK 110; 128:18, 21). Dagitoy a panagorden, kinapudnona, ti pannakaisubli ti nadiosan a panagturay ti tao iti daga. Idi Abril 6, 1830, babaen ti nailangitan a panangiturong, binukel ni Propeta Joseph Smith ti Simbaan, ket kasta manen ti pannakaipagna ti Simbaan ni Jesucristo a kas teddek kadagiti tao, nga addaan iti turay a mangisuro iti ebanghelio ken mangipatungpal kadagiti ordinansa ti pannakaisalakan. (Kitaen ti Perlas a Kapatgan, Joseph Smith—Pakasaritaan 1:1–75; DkK 20.)
Naawat dagitoy sagrado a paltiing a sungbat ti kararag, kadagiti panawen a pannakasapul, ket dimteng iti kasasaad ti pudno a biag a pakainaigan dagiti pudno a tao. Dinawat ti Propeta ken dagiti kaduana ti nadiosan a pannarabay, ket dagitoy a paltiing ti mamaneknek a naawatda. Makita kadagiti paltiing ti pannakaisubli ken pannakaipalgak ti ebanghelio ni Jesucristo ken ti panangpasungad iti dispensasion ti pannakatungpal dagiti panawen. Ti panagpadaya ti Simbaan manipud iti Nueva York ken Pennsylvania, nga agturong iti Ohio, iti Missouri, iti Illinois, sa nagangayanna iti Dakkel a Lungog iti lumaud nga America, ken dagiti namainglan nga isasaranget dagiti Santo iti panangpadasda a mangbangon iti Zion iti daga kadagiti kabaruanan a panawen, naipakita met kadagitoy a paltiing.
Sumagmamano kadagiti umun-una a benneg ti nangiraman kadagiti banag a maipanggep iti pannakaipatarus ken pannakaipablaak ti Libro ni Mormon (kitaen dagiti benneg a 3, 5, 10, 17, ken 19). Adda dagiti naud-udi a benneg a nagrimatan ti aramid ni Propeta Joseph Smith iti naregta a panangipatarusna iti Biblia, nga adu kabayatanna ti naawat a naindaklan a nadoktrinaan a benneg (kitaen, kas pagarigan, dagiti benneg a 37, 45, 73, 76, 77, 86, 91, ken 132, a kadagitoy adda natarus a pannakainaigna iti patarus ti Biblia).
Kadagiti paltiing naaramid dagiti doktrina ti ebanghelio nga addaan iti palawag maipanggep kadagiti kangrunaan a banag a kas iti kasasaad ti Kinadios, ti nagtaudan ti tao, ti kinapudno ni Satanas, ti panggep ti pannakatay, ti pateg ti kinamanagtungpal, ti pannakasapul ti panagbabawi, dagiti aramid ti Nasantuan nga Espiritu, dagiti ordinansa ken panagakem maipanggep iti pannakaisalakan, ti pagtungpalan ti daga, ti masakbayan a kasasaad ti tao kalpasan ti Panagungar ken ti Panangukom, ti kinaagnanayon ti kasasaad nga agassawa, ken ti agnanayon a saaden ti kaamaan. Kasta met a maipakita ti in-inut a pannakaipalgak ti pakabuklan ti pannakaiturong ti Simbaan iti panagakem dagiti obispo, ti Umuna a Panguluen, ti Konseho dagiti Sangapulo-ket-dua, ken dagiti Pitopulo, ken ti pannakaipasdek ti sabsabali pay a mangiturong nga opisina ken korum. Kamaudiananna, ti naited a pammaneknek ken ni Jesucristo—ti kinadiosna, ti kinatan-okna, ti kinaan-anayna, ti ayatna, ken ti bilegna a mannubbot—ti mangted pateg iti daytoy a libro iti kaamaan ti tao ken adayo a napatpateg ngem iti kinabaknang iti intero a lubong.
Sumagmamano kadagiti paltiing ti naipablaak iti Zion (Independence), Missouri, idi 1833, iti paulo nga A Book of Commandments for the Government of the Church of Christ. Maipanggep iti daytoy a pablaak nangted dagiti elder ti Simbaan iti napasnek a pammaneknek a nangted ti Apo iti sinurat iti kaungganda a pudno dagitoy a paltiing. Iti panangitultuloy ti Apo a makisarita kadagiti katulonganna, naipablaak ti naikadakkel a listaan dua a tawen kalpasanna iti Kirtland, Ohio, iti paulo a Doctrine and Covenants of the Church of the Latter Day Saints. Iti daytoy a pablaak idi 1835, nainayon ti naisurat a pammaneknek dagiti Sangapulo-ket-dua nga Apostol a kas sumaganad:
Pammaneknek Dagiti Sangapulo-Ket-Dua nga Apostol iti Kinapudno ti Libro ti Doktrina ken Katulagan
Ti Pammaneknek dagiti Saksi iti Libro Dagiti Bilin ti Apo, dagiti bilin nga intedna iti Simbaanna babaen ni Joseph Smith, Jun., a natudingan babaen ti timek ti Simbaan para iti daytoy a panggep:
Dakami, ngarud, mariknami a siaayatkami a mangted iti pammaneknek iti amin a lubong ti sangkataw-an, iti tunggal parsua iti rabaw ti daga, a nangted ti Apo iti sinurat iti kaungganmi, babaen ti Espiritu Santo a naibukbok kadakami, a naited dagitoy a bilin babaen ti pammaregta ti Dios, ken mapangnamnamaan ti amin a tao ken talaga a pudno.
Itedmi daytoy a pammaneknek iti lubong, a ti Apo ti katulonganmi; ken babaen ti parabur ti Dios nga Ama, ken ti Anakna, ni Jesucristo, a napalubosankami a maikkan iti daytoy a gundaway a mangted iti daytoy a pammaneknek iti lubong, a pakaragsakanmi unay, a kanayon nga ikarkararagmi iti Apo a maisagut koma dagiti annak ti tattao iti daytoy.
Dagitoy ti nagan dagiti Sangapulo-ket-dua:
Thomas B. Marsh
David W. Patten
Brigham Young
Heber C. Kimball
Orson Hyde
Wm. E. McLellin
Parley P. Pratt
Luke S. Johnson
William Smith
Orson Pratt
John F. Boynton
Lyman E. Johnson
Kadagiti simmaruno nga edision ti Doktrina ken Katulagan, nairaman dagiti nainayon a paltiing wenno dadduma pay a banag a naisurat, kas iti pannakaawatda, ken kas iti panangawat dagiti matalek a gimong wenno taripnong ti Simbaan.
Manipud iti 1835 nga edision, nainayon metten ti pito nga agsasaruno a nadiosan nga adalen; napauluanda iti Lectures on Faith. Naisagana dagitoy a maaramat iti Pagadalan Dagiti Propeta iti Kirtland, Ohio, manipud idi 1834 agingga idi 1835. Nupay pakaisagutan para iti doktrina ken panangiwanwan, naikkaten dagitoy nga adalen iti Doktrina ken Katulagan manipud idi 1921 nga edision gapu ta saanda a naited wenno naidatag a kas paltiing iti intero a Simbaan.
Nalawag nga adda biddut a naaramid kadagiti napalabas nga edision a naipablaak iti Ingles, kangrunaanna dagiti paset ti pakasaritaan kadagiti paulo ti benneg. Iti kasta, linaon daytoy nga edision dagiti panangatur kadagiti petsa ken nagan ti luglugar ken kasta met dagiti bassit a panangatur no kasapulan. Naaramid dagitoy a panangbalbaliw tapno mayalubog dagiti inaramat kadagiti naisurat a pakasaritaan a dokumento. Sabali pay a naisangsangayan a pagsayaatan daytoy kaudian nga edision iramanna dagiti pangpasayaat kadagiti pagbasaran, dagiti paulo ti benneg, ken ti pakayababaan dagiti mapagsasaritaan, nairanta amin dagitoy a tumulong kadagiti agbasbasa a mangawat ken agragsak iti mensahe ti Apo kas naited iti Doktrina ken Katulagan.
Naglaon dagiti pakauna kadagiti benneg ti Doktrina ken Katulagan dagiti pagibasaran iti History of the Church. Pito a libro ti pakasaritaan ti paspasamak iti Ti Simbaan ni Jesucristo dagiti Santo iti Ud-udina nga Aldaw manipud idi 1820 agingga idi 1848 ti History of the Church. Gapu ta saan pay a naipatarus dagitoy a libro ken sidadaanda laeng iti Ingles, maibatay kadagiti libro ti Ingles iti daytoy a pakasaritaan dagiti naagapad a pagadawan iti History of the Church kadagiti pakauna ti benneg iti daytoy nga edision ti Doktrina ken Katulagan.


text:
Manipud iti Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Darsen a mapan iti pagdaliasatan
Darsen a mapan agbiruk
Ti
iti Karayan Amasona Abagatan nga Amerika ket isu ti maikadua a kaatiddogan a karayan iti lubong ken ti kadakkelan babaen ti panagayus ti danum iti natimbeng a panagayus a dakdakel urayno itipon dagiti pito a sumaruno a kadakkelan a karayan iti lubong. Ti Amasona ket addaan iti kadakkelan a pagayusan a labneng iti lubong, ti agarup a 7,050,000 kuadrado kilometro (2,720,000 kuadrado milia), a daytoy ket mangidagup para iti agarup a maysa a panglima ti dagup a panagayus ti karayan iti lubong.
Kadagiti kangatuan a pakagay-atanna, ti ngato ti nagsasabtan ti Karayan Negro, ti Amasona ket tinawtawagan a Solimões idiay
Brasil; nupay kasta, idiay Peru, Colombia ken Ecuador, ken dagiti pay dadduma a paset ti lubong nga agsasao iti Espaniol, daytoy a karayan ket sapasap a tinawtawagan iti Amasona kadagiti agpababa a pagayusanna manipud ti nagsasabtan ti karayan Marañón ken Ucayali idiay Peru. Ti sistema ti karayan Ucayali-Apurímac ket naipanpanunotan a kas ti kangrunaan a taudan ti Amasona.
Ti kalawa ti Amasona ket naindumadumaan iti nagbaetan ti 1.6 ken 10 kilometro (1.0 ken 6.2 mi) iti ababaw nga agpang, ngem daytoy ket dumakdakkel iti las-ud ti nabasa a tiempo iti 48 kilometro (30 mi) wenno ad-adu pay. Ti karayan ket sumrek iti
Taaw Atlantiko iti nalawa nga estuario iti agarup a 240 kilometro (150 mi) iti kalawa. Ti sabangan ti kangrunaan a sanga ket 80 kilometro (50 mi). Gapu kadagiti nawatiwat a rukrukodna, daytoy ket sagpaminsan a makunkuna a kas Ti Karayan Baybay.
Manipud kadagiti artikulo ditoy Ilokano Wikipedia:
... a ti
Himalaya (nailadawan) ket nainaganan manipud ti Sanskrito a balikas ti hima (niebe) ken ālaya (pagtaengan), a literal a maipatarus a kas ti "pagtaengan ti niebe"? ... a ti
ket isu ti kadakkelan a napudot a Sahara desierto ngem maikatlo laeng a kadakkelan a desierto iti lubong, kalpasan ti Antartika ken ti Artiko? ... a ni
a nagturay manipud idi 2 Nobiembre 1389 aginggana idi pimmusay ket isu ti naudi a Papa a nagnagan ti Papa Bonifacio IX Bonifacio? ... a ti
iti agarup a 7,000 km (4,300 mi) a kaatiddog ket isu ti kaatiddogan a kontinental a kabambantayan iti lubong? Andes ... a ni ket nakilablaban idi kadagiti duapulo ket siam a duelo? Alexander Pushkin
Kadawyan nga anatomia ti
mata
ti
tao
.
Naragsak a panagdadanon ditoy Ilokano Wikipedia, kakabsat! Ipatpategmo kadi ti kina-
Ilokanom? Ipasindayagmo kadi met ti kina-Saluyotmo? Mail-iliwanka kadi no mangngegmo ti bukodmo a sao aglalo no addaka iti ganggannaet a lugar? Kayatmo kadi a maitandudo ken maitampok ti tattao nga Ilokano ken ti pagsasaom? Tulongandakami man ngarud a mangpadakkel iti daytoy a Wikipedia para kadagiti Ilokano ken iti amin.
Saan nga iti kaadu ti artikulo ti birbirukenmi, dagiti panid ken artikulo a nabukel, nalawag, ken makita ti napatpateg. Ala, man, ngarud, sumrekka metten, a, kabsat, ta agbibinnadangtayo a mangpadur-as iti Ilokano Wikipedia!
Agdadamoka kadi? Surotem ti
pakabuklan ti Ilokano Wikipedia. Masapulmo iti tulong? Sumrekka iti
pagtitinnulongan tapno masungbatan amin a salsaludsodmo. Adda kadi an-annuroten ditoy? Siempre,
iwanwandaka ngarud. Kasano ngay ti mangirugi iti baro a panid?
Ipadigom ti kinalaingmo ditoy Ay, nagalas met!
Baliwam man kadi dagiti artikulo no mabalbalin. For non-Ilokano speakers please visit the local embassy or request help here.
Ti Wikipedia ket ibalbalayan ti
Pundasion ti Wikimedia, ti maysa a di aggan-ganansia nga organisasion a mangibalbalay kadagiti nadumaduma a proyekto:


text:
VIGAN CITY – Agtrabtrabaho dagiti lokal nga opisial iti Ilocos Sur a mangited iti solido a butos para ken ni Senadora Grace Poe.
Daytoy ti kinuna ni Diputado ti Ilocos Sur First District Ronald Singson bayat ti campaign sortie ni Poe ditoy siudad idi Abril 26.
Kinuna ni Singson a popular ni Poe kadagiti lokal nga opisial ket ar-aramidenda amin a kabaelanda tapno maited ti butos ti Solid North ken ni Poe iti eleksion inton Mayo 9.
Kinuna ni Singson a dayta ti ur-urnosenna agsipud ta nainbolbaren iti kampania ni Sen. Grace Poe idinto nga innayonna a nagpapatangdan iti pamiliana no maideliberda ti butos ti Solid North ken ni Poe.
Segun iti diputado, umun-una ni Poe kadagiti surbey iti distritona babaen ti 37 a porsiento, sarsarunuen da Vice President Jejomar Binay a nakagun-od iti 26 porsiento ken ni Davao City Mayor Rodrigo Duterte nga nakagun-od met iti 24 porsiento.
Nupay kasta, naulimek ni Governor Imee Marcos no sino ti iyendorsona para presidente idi bimmisita ni Poe iti Ilocos Norte.
Ngem natibong ti tandem a Poe-Marcos iti nasao a probinsia iti baet a ni presidential candidate Senator Miriam Defensor Santiago ti katiket tu kabsat ti gobernadora a ni Senator Ferdinand “Bongbong” Marcos, Jr. a kandidato para bise presidente.
Kinuna ni Singson nga inkarin dagiti kaaliadona iti umuna a distrito ti Ilocos Sur ti suportada ken ni Poe.
Kinuna ni Singson nga iti daytoy a panawen, agbaliwbaliw dagiti surbey no sino ti mangabak a presidente, ngem ti makunana ket daytoyen ti panawen tapno agpilitayo iti presidente.
“Ipuestotayo ti presidente a kabaelanna nga idauluan ti pagiliantayo,” paset ti bitla ni Singson bayat ti rali a naangay iti Vigan City Convention Center idi Abril 26 sana innayon a para kenkuana, “awanen sabali no di ni Senator Grace Poe ken ti Gobiernona nga addaan Puso, agsipud ta iti panagkitana, isu laeng ti addaan kabaelan a mangpataray iti gobierno a mangdengngeg kadatayo amin”.
Kabayatanna, kinuna ni Poe nga iprioridadna dagiti proyekto inprastruktura iti rehion kas iti upgrading ti airport ken seaport tapno ad-adu pay ti maawis a turista.
Kinuna ni Poe a no mangabak iti eleksion, putden ti gobiernona ti saan a nasayaat a pannakaaramat ken naladaw a pannakaruk-at ti bingay iti excise tax ti industria ti tabako.
Kinuna ni Poe nga arungaing dagiti lokal nga opisial, a kasapulan pay nga agpakpakaasida iti gobierno tapno maited daytoy (bingayda iti excise tax ti tabako).
Madakamat ditoy a ti Ilocos Sur ti kadakkelan iti produksion iti tabako nga aganay a 75 porsiento iti produksion iti sibubukel a pagilian.
“E pera naman talaga ninyo ‘yon sapagkat nasa buwis ‘yan e. Nakalaan ‘yan talaga para sa inyong probinsya. Kaya ‘pag ako ang pangulo, walang ipitan sa mga ganyan,” kinuna ni Poe.
Tallo a rehion ti mangbukel iti makunkuna a Solid North, ti Region 1 wenno ti Ilocos Region, Region 2 wenno Cagayan Valley ken ti Cordillera Administrative Region (CAR).
Addaan kadagupan 5.7 milion a rehistrado a botante dagiti tallo a rehion. Ditoy Ilocos Sur laengen ket adda nasurok a 400,000 a rehistrado a botante.#


text:
KAMPEON ITI SIGLAT AWARDS. Nakarabrabuy ti isem dagiti taga-Cabugao nga indauluan ni Mayor Edgardo S. Cobangbang, Jr. ken Vice Mayor Danny Gasmen, kaduada ni Vice Gov. Deogracias Victor Savellano a nagparetrato kalpasan ti pannakaiwaragawag ti Cabugao a kasisiglatan kadagiti nasiglat a barbarangay gapu ta ti ilida ti kaaduan iti inabak a gunggona iti Siglat Awards a maysa a
tampok nga aktibidad iti Kannawidan Ylocos Festival a naangay iti Caoayan idi Pebrero 1, 2013.
KAMPEON ITI SIGLAT AWARDS
KAMPEON ITI SIGLAT AWARDS. Nakarabrabuy ti isem dagiti taga-Cabugao nga indauluan ni Mayor Edgardo S. Cobangbang, Jr. ken Vice Mayor Danny Gasmen, kaduada ni Vice Gov. Deogracias Victor Savellano a nagparetrato kalpasan ti pannakaiwaragawag ti Cabugao a kasisiglatan kadagiti nasiglat a barbarangay gapu ta ti ilida ti kaaduan iti inabak a gunggona iti Siglat Awards a maysa a


text:
SANTA MARIA, Ilocos Sur. Maysa a mapapati nga addaan diperensia iti panunot ti nasarakan nga awan puotna gapu iti pannakakabilna iti nasapa a bigat idiay barangay Cabaroan, iti daytoy nga ili.
Nabigbig ti biktima a ni Rodolfo Domingo y Deompoc, 38, baro, ken residente iti nasao met laeng a barangay ditoy.
Mapapati nga adda diperensia iti panunot ti biktima.
Segun iti inbestigasion ti polis, nasarakan ti biktima nga awan puotna ken adda sugatna partikular iti bibig ken ulona.
Naitaray ti biktima iti Reyes Clinic and Hospital ngem natay bayat ti pannakatamingna.
Di pay ammo no ania ti motibo ti pannakakabil ti biktima. (Danny Antalan)


text:
Clinton Davisson
Ni Clinton Joseph Davisson (Oktubre 22, 1881 – Pebrero 1, 1958), ket Amerikano idi a pisiko a nagungunaan ti Premio Nobel iti Pisika idi 1937 para iti pannakaduktalna iti dipraksion ti elektron inti nadayeg nga eksperimento Davisson-Germe. Nakibinningay ni Davisson iti Premio Nobel kenni George Paget Thomson, nga isu ket nawaya a nakaduktal iti dipraksion ti eltron iti agarup nga isu met laeng a panawen idi naduktalan ni Davisson.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Comstock Prize in Physics". National Academy of Sciences. Naala idi 13 Pebrero 2011.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Clinton Davisson iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig kenni Clinton Davisson iti Wikiquote (iti Ingles)


text:
San Marino
Nagsasabtan: 43°56′30″N 12°27′30″E / 43.94167°N 12.45833°E
Ti San Marino, opisial a ti Republika ti San Marino[2][7] (i/sæn məˈriːnoʊ/ san-mə-REE-noh; Italiano: Repubblica di San Marino) ken naamammuan pay a kas ti Katalnaan a Republika ti San Marino[7] (Italiano: Serenissima Repubblica di San Marino), ket maysa nga enclave a mikroestado a napalikmutan babaen ti Italia, mabirukan daytoy idiay Italiano a Peninsula idiay amianan a daya a bangir ti Kabambantayan Apennine. Ti kadakkelna ket sumurok laeng a 61 km2 (24 sq mi) nga adda ti nakarkulo a populasion ti sumurok a 32,000. Ti kapitoliona ket ti Siudad ti San Marino. Ti San Marino ket adda ti kabassitan ti populasion kadagiti amin a kameng ti Konsilo ti Europa. ken ti maipapan ti batay-linteg a republika iti lubong, a kas ti tuloy ti monastiko a komunidad a nabangon idi 3 Septiembre 301, babaen ti kantero a ni Marinus ti Rab. Ti salaysay ket nangibagbaga a ni Marinus ket pinanawanna ti Rab, nga idi ket Romano a kolonia ti Arba, idi 257 idi ti masakbayan nga emperador, a ni Dioclesiano, ket nangited ti bilin para iti panagpatakder manen kadagiti diding ti siudad ti Rimini, a dinadael idi babaen dagiti Liburnio a pirata.
Ti batay-linteg ti San Marino, a napakabaelan idi 1600, ket naikedkeddeng babaen ti kaaduan nga isu ti kaduogan a naisurat a maus-usar pay laeng a batay-linteg iti lubong.[8] Nupay kasta, ti San Marino ket awan iti porma a batay-linteg, ngem embes ket nga iturturayan babaen ti Leges Statutae Republicae Sancti Marini, dagiti serie ti innem a libro, a naisurat iti Latin idi naladaw a maika-16 a siglo a mangibagbaga ti politikal a sistema ti pagilian, ken dagiti daduma pay a banag.[9]
Ti ekonomia ti pagilian ket nangruna nga agkamkammatalek iti pinansia, industria, dagiti serbisio ken turismo. Maysa daytoy kadagiti kabaknangan a pagilian iti lubong iti termino iti GDP (tunggal maysa a tao), nga adda dagiti bilang a maipada kadagiti karang-ayan arehion ti Europa. Ti San Marino ket naikedkeddeng nga adda ti natalinaay unay nga ekonomia, nga adda ti kabaan a gatad kadagiti awan trabaho idiay Europa, nga awan ti nailian nga utang ken adda ti maysa a pakatda a busbos.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Wayawaya iti Lubong - San Marino (2003)". Nangato a Komisioner para kadagiti Tao a Nagkamang. Naala idi 29 Disiembre 2012.
- ^ a b c d San Marino a naikabil iti The World Factbook (iti Ingles)
- ^ [1], Upeceds, Gobierno ti San Marino. Naala idi Peb.24, 2013.
- ^ a b c d Conto della Generazione dei Redditi Nazionali, Upeceds, Gobierno ti San Marino. Naala idi Hunio 6, 2010.
- ^ a b c d Dagiti Pangibagbagaan ti Panagrang-ay ti Lubong, Banko ti Lubong. Nota: "PPP a pagbaliwen a banag, GDP (LCU ti tungngal maysa a internasional a $)" para iti Italia ket nausar.
- ^ "San Marino" (PDF). Dagiti Estadistika a Programa ti UNECE. UNECE. 2009. Naala idi 13 Marso 2010.
- ^ a b "San Marino". Encyclopædia Britannica. 2012. Naala idi 1 Marso 2011.
- ^ Biblioteka ti LInteg ti Kongreso ti Estados Unidos. "Alagaden ti LInteg iti Online: San Marino". Naala idi 21 Mayo 2008.
- ^ "Ti Estados Unidos ket adda "ti kapautan a nabatbati a batay-linteg."". PolitiFact.com. Naala idi 2012-09-26.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti San Marino iti Wikimedia Commons
Wikimedia Atlas iti San Marino
- Kitaen ti San Marino iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (iti Ingles)


text:
CAOAYAN, Ilocos Sur -Nalmes ti maysa nga ubing bayat ti panagdigosna iti baybay ti Barangay Fuerte ditoy nga ili idi Nobiembre 10.
Segun iti report ti PNP ditoy, napan nagdigos ni Marve Raymund Alconcel, 6, residente ti nadakamat a barangay a saan a nasiputan ti pamiliana ket mapapati a ginuyod ti dalluyon.
Nagsawar a nagbatok dagiti immarayat nga agindeg ngem saanda a nasarakan ti ubing.
Timpaw ti biktima kalpasana ti sumagmamano a minutos ket intarayda iti Gabriela Silang General Hospital ngem naideklara daytoy a natayen.#


text:
VIGAN CITY – Posible a saanton nga agsubli pay daytoy a turista agraman pamiliana kalpasan ti dakes a padasda iti kaaddada ditoy siudad itay nabiit.
Nagreport iti polis ni Hope Namuca y Ramos, naasawaan, residente iti Marikina City nga intaray ti mannibrong ti kamerana a digicam bayat ti panagretratoda a sangapamilia iti Heritage Village idi rabii ti Agosto 28.
Kinuna ti biktima nga idi agarup alas 11:30 iti rabii ti nadakamat nga aldaw, madama ti panagretratoda ken ti pamiliana iti Crisologo Street, Barangay I, idi kellaat nga immasideg ti maysa a nakaabungot a lalaki a nagaruat iti nangisit a diaket a naglugan iti puraw a MIO sana rinabsut ti kamerana ken nagpataray a nagpadaya.
Nagsawar dagiti nagresponde a polis ngem didan nasapulan ti suspek.#


text:
Fabales
Ti Fabales ket dagiti urnos dagiti mula nga agsabsabong a nairaman iti rosid a grupo dagiti eudicot iti Grupo II ti Angiosperma Pilohenia a sistema ti pannakaidasig. Kadagiti patingga ti taksonomia a grupo dagiti organismo ti APG II, daytoy nga urnos ket mangiraman kadagiti pamilia ti Fabaceae wenno dagiti legume (mairaman dagiti subpamilia ti Caesalpinioideae, Mimosoideae, ken Faboideae), Quillajaceae, Polygalaceae wenno milkworts (mairaman dagiti pamilia ti Diclidantheraceae, Moutabeaceae, ken Xanthophyllaceae), ken Surianaceae. Babaen ti sistema Cronquist ken dagiti dadduma pay s sistema apanagidasig ti mula, ti urnos ti Fabales ket aglaon laeng ti pamilia ti Fabaceae. Dagiti dadduma a pamilia a matrato iti Fabales babaen ti APG II a panangidasig ket inkabil kadagiti sabali nga urbos babaen ti Cronquist, ti Polygalaceae iti isumet laeng nga urnosna, ti Polygalales, ken ti Quillajaceae ken Surianaceae iti kaunegan ti Rosales.
Ti Fabaceae, nga isu ti maikatlo a kadakkelan a pamilia ti mula iti lubong, ket aglaon ti kaaduan iti dibersidad dagiti Fabales, dagiti sabali a pamilia a mangbukel ti maigiddiat a basbassit a paset ti urnos ti dibersidad. Ti panagsukisok iti urnos ket kaaduan a naipatengngaan iti isip iti Fabaceae, gapu ti kaadu ti biolohiko a dibersidadna, ken ti kinapangrunana a kas dagiti masida a mula. Ti Polygalaceae ket masansanda met a nasuksukisok kadagiti pamilia ti mula, gapu ti kadakkel ti dibersidad ti henero ti Polygala, ken gapu ti kamkameng ti pamilia, kasla ti Fabaceae, a dagitoy ket sidsida a mula para kadagiti nadumaduma a sebbanagan ti Lepidoptera (kulibangbang ken burbur).[2][3] Bayat a dagiti taksonomo nga agus-usar kadagiti molekular pilohenetiko a pamay-an ket makabiruk ti napigsa a suporta para iti urnos, agtultuloy dagiti saludsod a maipanggep ti morpolohiko a pannakaikabagian ti Quillajaceae ken Surianaceae kadagiti dadduma nga urnos, gapu ti limitado a panagsukisok kadagitoy a pamilia.[4]
Pannakaiwarwaras[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Fabales ket dagiti kosmopolitano nga urnos ti mulmula, malaksid ti subpamilia ti Papilionoideae (Faboideae) ken ti Fabaceae ket adu dagitoy a naiwarwaras iti amin a parte ti Sona ti Temperado nga Amianan.[5]
Galeria[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Angiosperm Phylogeny Group (2009). "An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III" (PDF). Botanical Journal of the Linnean Society. 161 (2): 105–121. doi:10.1111/j.1095-8339.2009.00996.x. Naala idi 2013-07-06.
- ^ Janz, N; Nylin, S. (1998). "Dagiti kulibangbang ken mulmula: Ti pilohenetiko a panagadal". Ebolusion. Kagimongan para iti Panagadal ti Ebolusion. 52 (2): 486–502. JSTOR 2411084. doi:10.2307/2411084.
- ^ DeVries, PJ; Chacon, AI (1992). "Para iti nasaysayaat a pannakaawat ti mangsangaili a panagusar kenbiodibersidad iti kulibangbanga a riodinid". Warnakan ti Panagsukisok iti Lepidoptera. 31 (1–2): 103–126.
- ^ Morgan, DR; Soltis, DE; Robertson, KR (Hulio 1994). "Sistematiko ken ebolusionario a pagbanagan ti rbcL a panagduduma ti panagsasaruno ti Rosaceae". Amerikano a Warnakan ti Botanika. Botaniko a Kagimongan ti Amerika. 81 (7): 890–903. JSTOR 2445770. doi:10.2307/2445770.
- ^ Stevens, PF (Mayo 7, 2006). "Website ti Angiosperma Pilohenia". Botaniko a Hardin ti Missouri. Naala idi 2006-11-20.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Fabales iti Wikimedia Commons
Datos a mainaig iti Fabales iti Wikispecies


text:
Wayback Machine
Ti Wayback Machine ket ti dihital nga arkibo iti World Wide Web ken ti sabali a pakaammo iti Internet a pinartuat babaen ti Internet Archive, ti saan nga agganganansia a gunglo, a naikuarte idiay San Francisco, California, Estados Unidos. Daytoy ket inrugi da Brewster Kahle ken Bruce Gilliat, ken tinartaripato nga addaan iti linaon manipud iti Alexa Internet. Ti serbisio ket mangpakabael kadagiti agar-aramat ti mangkita kadagiti naarkibo a bersion ti panid ti web kadagiti napalabas a panawen, a tinawtawagan daytoy ti archive iti "tallo iti dimensionna a pagsurotan."
Manipud idi 1996, nagar-arkibodan kadagiti na-cache a pampanid kadagiti sitio ti web kadagiti dakkel a rimpuok dagiti nodo ti Linux. Bisitaaenda manen dagiti sitio iti tunggal mamin-ano a lawas ken mangarkibo iti baro a bersion no nabaliwan ti linaon. Ti keddeng ket ti mangala ken mangarkibo ti linaon a mapukawto no ti sitio ket mabaliwan wenno marikpan. Ti dakkel a sirmatada ket ti mangarkibo ti intero nga Internet.[4]
Ti nagan nga Wayback Machine ket napili idi a kas makaang-angay a reperensia iti alikamen a mangiparang-ay ti sarita iti serye ti animado a kartoon, ti The Rocky and Bullwinkle Show. iti maysa a paset iti dayta nga animado a kartoon, ti Peabody's Improbable History, dagiti bida a karakter a ni Mr. Peabody ken ni Sherman ken kankanayonda a nagus-usar iti makina ti panawen a tinawtawagan iti "WABAC machine" (naibalikas iti wayback) tapno masaksian, makisalisal iti, ken, iti masansan ngem iti saan, baliwanda dagiti nadayeg a pasamak iti pakasaritaan.[5][6]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "The Internet Archive: Building an 'Internet Library'". Internet Archive. Nobiembre 30, 2001. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2001-11-30. Naala idi Mayo 12, 2013.
The Wayback Machine was unveiled on October 24 at Berkeley's Bancroft Library.
- ^ "Archive.org Site Info". Alexa Internet. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2013-10-28. Naala idi 2013-10-29.
- ^ "Archive.org Site Overview". Alexa Internet. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2015-04-09. Naala idi 2015-04-09.
- ^ "Archive.org or Wayback Machine". cachedpages.net. Naala idi 2 Disiembre 2014.
- ^ Green, Heather (Pebrero 28, 2002). "A Library as Big as the World". BusinessWeek. Naala idi 2007-07-29.
- ^ TONG, JUDY (Septiembre 8, 2002). "RESPONSIBLE PARTY – BREWSTER KAHLE; A Library Of the Web, On the Web". New York Times. Naala idi 15 Agosto 2011.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Opisial a website
- Opisial a kapada ti Wayback Machine iti Bibliotheca Alexandrina


text:
MAGSINGAL, Ilocos Sur – Kinuna ni Mayor Arlyn A. Favis a provincial road ti kategoria dagiti nakaro ti pannakadadaelna a kalsada ditoy nga ili ket kiniddawnan iti provincial government ti pannakatamingda.
“Nabayagen a kiniddawmi iti provincial government iti pannaka-rehabilitate dagiti nakaro ti dadaelna a kalsada ngem agingga ita ket awan pay met ti aksion dagiti maseknan,” panangilawlawag ti mayora.
Adu nga umili, nangruna dagiti agnaed iti akindaya a barbarangay ditoy, ti nagkiddaw iti pannakasimpa ti nakaron iti panagrengngatna ken abut-aboten a kalsada.
“Saan koma nga urayen dagiti agrebbeng a mapasamak pay nga umuna ti aksidente sadanto aggaraw. Dida koman ipaturay nga agbalin a dakdakes ti situasion,” reaksion ti maysa nga opisial ti barangay a dina kayat ti mainaganan.
Kakaruan a paset ti nagrengngat a kalsada segun dagiti agindeg kadagiti naapektaran a luglugar dagiti kalsada manipud sitio Sagayaden, Barangay Patong nga agturong kadagiti nasulsulinek pay a barbarangay itoy nga ili.
Malaksid iti nadakamat a kalsada, nakaro pay a nagrengngat ken dandanin lumsot iti rengngat ti kalalainganna iti kadakkel a bagi ti tao iti kalsada nga agturong iti sitio Danglas, barangay Labut ken dagiti kaparangetna a luglugar.
“Nakaro ti pannakaperhuisiomi nga agdaldaliasat iti nasao a kalsada aglalo no iti panawen a matutudo,” innayon pay dagiti sumagmamano nga agindeg kadagiti nadakamat a barangay.
Kinuna ni Favis nga imbilinna ti temporario a pannakapatching dagiti nasao a kalsada a kas panagresponde ti gobierno munisipal iti kiddaw ken sentimiento dagiti maseknan a bumarangay.
“Nupay kasta, awan met lat’ kasla diay totally rehabilitated wenno balbaliw a makongkreto dagiti heavily damaged a kalsada,” innayon pay ti kaunaan a babae a mayor ti ili a Magsingal.


text:
Moda
Ti moda wenno uso ket dagiti sapasap a panangibaga para iti nadayeg nga estilo wenno panagsanay, a naipangpangruna ti kawes, kalsado, katakunaynay, pagpapintas, tub-oken ti bagi, wenno alikamen. Ti moda ket mangitudo ti maysa a naisangayan ken masansan a pagduyosan a panagkukua iti estilo a ti maysa a tao ket agkawes, ken dagiti agdama pay nga estilo iti panagkukua. Ti moda ket mangibaga pay kadagiti kabaruan a napartuat kadagiti dumidibuho ti tela.[1] Ti ad-adu a teknikal a panangibaga, ti pagan-anay, ket nagbalinen a kankanayon a naisilpo iti panangibaga ti "moda" a ti panag-usar ti immuna a naibaga ket naibatbatin kadagiti espesial a kapanunotan a kas iti nangayed a kawes wenno usar a panagmaskara, bayat a ti "moda" ket ad-adu a kaibuksilanna ti kawes ken ti panagadal iti daytoy. Urayno dagiti aspeto ti moda ket mabalin a para iti babai wenno para iti lalaki, adda met dagiti pagduyosan nga androhinia.[2][3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Moda (2012, Marso 29). Wwd. (n.d.). Naala manipud idiay http://www.wwd.com/fashion-news.
- ^ Panaglabos ti Sinema: Kawes ken identidad kadagiti pelikula - Panid 196, Stella Bruzzi - 2012
- ^ Para iti tungtungan iti usar ti panangibaga ti "moda", "bado", "kawes", ken "pagan-anay" babaen dagiti propesional kadagiti nadumaduma a disiplina, kitaen ni Valerie Cumming, Pannagawat ti Pakasaritaan ti Moda, "Pangyuna", Pagan-anay & Fashion Press, 2004, ISBN 0-89676-253-X
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Moda iti Wikimedia Commons
- Kitaen ti Moda iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (iti Ingles)


text:
Papa Pablo V
Ni Papa Pablo V (17 Septiembre 1552 – 28 Enero 1621), naipasngay a ni Camillo Borghese, ket isu idi ti Papa manipud idi 16 Mayo 1605 aginggana idi pimmusay.
Nasapa a biag[urnosen | urnosen ti taudan]
Isu ket naipasngay iti natakneng a Borghese a pamilia iti Siena a nabiit pay laeng nga immalis idiay Roma, ken ti ROMANUS ket kaaduan nga agparang kaditi sinuratanna. Isu ket nangrugi idi a kas maysa nga abogado ken nagadal idiay Perugia ken Padua.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Pablo V iti Wikimedia Commons


text:
Antilia nga Olandés
Ti Antilia nga Olandes (Danés: Nederlandse Antillen [ˈneːjərlɑntsə ˈɑntɪlə(n)] ( denggen), Papiamentu: Antia Hulandes[2]), ken saan pormal a makunkuna pay a kas iti Danes nga Antilia,[3] ket maysa idi a naturay a Karibe a pagilian iti kaunegan ti Pagarian iti Olanda, a nabuklan ti dua nga is-isla a grupo idiay Lesser nga Antilia: Aruba, Bonaire ken Curaçao (Is-isla ti ABC), idiay Leeward nga Antilia iti igid ti aplaya ti Venezuela; ken Sint Maarten, Saba ken Sint Eustatius (Is-isla ti SSS ), idiay Is-isla ti Leeward ti abagatan a daya iti Is-isla ti Birhen.
Ti Aruba ket nagikkat idi 1986 a kas maysa a naisina a pagilian iti kaunegan ti Pagarian iti Olanda, ken dagiti nabati nga Antilia nga Olandes ket nawara idi 10 Oktubre 2010,[3] a nagbanagan dagiti baro a dua a komponente a pagilian, ti Curaçao ken ti Sint Maarten, a dagiti sabsabali a is-isla ket timmiponda ti Olánda a kas ti "espesial a munisipalidad", opisial a dagiti publiko a bagi.[4]
Ti nagan nga 'Antilia nga Olandes' ket sagpaminsan pay a maus-usar a mangitudo kadagiti is-isla ti Karibe a paset iti Pagarian iti Olanda, a ti is-isla a Danes a Karibe.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Landsverordening officiële talen". wetten.nl. 28 Marso 2007. Naala idi 5 Enero 2011.
- ^ Papiamentu/Ingles Dikshonario, Ratzlaff, Betty; pg. 11
- ^ a b "Ti panagbaliw ti kasasaad ket kayatna a sawen a ti Danes nga Antilia ket awanen". BBC News. BBC. 10 Oktubre 2010. Naala idi 11 Oktubre 2010.
- ^ "Antillen opgeheven op 10-10-2010" (iti Danes). NOS. 1 Oktubre 2009. Naala idi 1 Oktubre 2009.


text:
Balbalan, Kalinga
Ti Balbalan ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Kalinga iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti Balbalan ket nabingbingay a politikal iti 14 a barbaranggay.[2]
- Ababa-an
- Balantoy
- Balbalan Proper
- Balbalasang
- Buaya
- Dao-angan
- Gawa-an
- Mabaca
- Maling (Kabugao)
- Pantikian
- Poswoy
- Poblacion (Salegseg)
- Talalang
- Tawang
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Kalinga". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 26 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015] (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Kalinga". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 11 Hulio 2014.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Plantilia:Ammom kadi/Hulio 15< Plantilia:Ammom kadi
- ... a ni Suleiman I (nailadawan) ket isu ti kapautan a nagturturay nga Emperador, Sultan tiOtomano nga Imperio ken dinaydayaw pay uray dagiti kasuppiatna?
- ... a ni René Descartes ket isu ti ammo a kas ti ama ti 'Moderno a Pilosopia'?
- ... a ni Alan Turing ket naipanpanunutan nga isu ti ama ti siensia ti kompiuter ken artipisial a kasirib?
- ... a ni Dmitri Mendeleev ket nangipadto kadagiti agpayso a tagikua ti elemento urayno dagitoy ket saan pay a naduktalan?
- ... a ti Danaw Tanganyika ket isu ti kaatiddogan a nasadiwa a danum a danaw iti lubong?


text:
Panagsibarut ti kanito
March 11, 2008 3 Comments
Awan sa metten oras a para iti daytoy lunod a panagsurat, panagpanablaag, ken ania pay a pakasikurak ditoy a lugar wenno abong. Umanay sa met laengen ti panangilukat ti tawa ken panagbilang ti simmangbay a tugtugot, yos.
Masibbarot met aminen a kanito iti panagsapul ti kakaisuna a siping kas pamedped bisin wenno saraaw ti agngangnganga a ngiwat dagiti pinutot. Duada pay laeng ket kasla met dataon agbullad a mangsango kadagiti maigabur a pappapel ditoy sanguanan. Saan payen agsusurot dagiti pirma ken kur-it. Appo ta nagrigat ket ti agsibbarot ti uray apagkanito laeng.
Itatta nga inbislinko daytoy a kur-it, adda madama nga agpaspasulpeng a dua a Branch Managers ti cooperativa ditoy ayanko nga branch. Kunak: agsursuro kayo nga agkudkod ti nagatel dita panunotyo laeng. No agtuloy kayo, saanyon a masango nga igaw-at ta ramayyo iti parte a nagatel. Yos! Nagngangada ket kasla agawidan san, he he he. Kunak manen: Agkubbo kayo a mangisakad kadagiti gagem ken arapaap dagiti pada tayo a mamirmiraut. Awan ti mauray tayo a gasat a kasla ken Marimar. Awan ngamin ti agbida a pobre, piman. No adda man, matay met ken kriminal. Animal ketdi! No adda man ti rugi laeng ket bigla met laeng a bumaknang. Ania itayen iti tawag daytoy iti latin wenno francis? A, diak ammon basta adda awagda iti sabali a pagsasao.
Ania pay ngarud, dawatekon a ti anusyo nga aguray barbarengli addanto met laeng nasayaat a maipanablaag. Agyamanak ketdi a ti kinanayon nga idadanonyo uray awan man laeng iti maidasarko a pamedped.
Agtangep pay a kadi dagiti ngiwat dagiti pitpitingko ken mangegko koma met ida nga agtik-ab.


text:
CANDON CITY – Naideklara nga awanen ti biagna iti nakaitarayanna nga ospital ti maysa a lakay gapu iti pannakadungparna bayat ti pannagnana iti abaga ti kalsada sadiay Barangay Ayudante ditoy siudad idi malem ti Abril 6.
Nabigbig ti biktima a ni Cipriano Garabiles y Cudiamat, 79, balo, ken residente iti nadakamat a barangay.
Segun iti inbestigasion, mapapati a nakadungsa ni Arnolfo Pre y Habon, 77, naasaawaan ken residente iti Barangay Barangobong, Sta. Lucia, Ilocos Sur bayat ti panagmanehona iti Mitsubishi Van ket nagpakannigid ti lugan sana dinungpar dagiti kayo ken ti biktima a magmagna iti dayta a kanito iti dayaen nga abaga ti highway.
Kinuna ni Marife Lawagan y Lucabet, 18, balasang, ken residente iti Barangay Boguibog, Salcedo, Ilocos Sur a magmagna a kasinnabatna ti biktima idi sabali ti tinurong ti van ket dinungparna ti lakay. #


text:
Sinuspende ti Philippine National Police amin a permit nga agikuyog iti paltog iti sibubukel a Pangasinan kas resulta iti pammilinna a pannakakemmeg dagiti nangpapatay ken ni Urbiztondo Mayor Ernesto Balolong Jr. a kapartiduanna iti Liberal Party.
Kas panagtungpalda iti Presidente, nangiyisio ni Chief Supt. Roman A. Felix, Police Regional Office 1 iti pammilin ken ni Senior Supt. Sterling Blanco, OIC the Police Pro-vincial Office (PPO) a nang-suspende iti panagikuyog iti armas iti ruar ti pagtaengan.
Kanaig daytoy, pimminget ti kapolisan iti panangiyimple-mentarda iti gun ban babaen ti panangipakatda kadagiti check-points ken panagmonitor kadagiti luglugar a matatao tapno masigurado ti seguridad dagiti tattao.
Maipalagip a napapatay ni Balolong agraman ti badigardna a ni POI Eliseo Ulanday ken maysa nga empleado ti munisipio nga agnagan Edmund Meneses.
Sigida a binuangay ti kapolisan ti Task Force Balolong ket dua a suspek ti inarestoda: ni Eduardo de Guzman, alias “Gading”, taga Salomague Norte; ken ni Marito Femin, 48, taga-Pangaspasan, agpada a barangay iti Bugallon. Natiliw dagiti dua iti mapapati a nagpainganda kalpasan ti pammapatay.
Ngem alegasion ti pamilia ni Balolong a dakkel a tao iti probinsia ti adda iti likud ti pammapatay agsipud ta nabayagen daytoy a kabusor ti mayor ken mapapati a nagbalballaag pay daytoy.
Iti panangibilin a mismo ti Presidente iti pannakatiliw ti mastermind iti pammapatay, kasapulan ngarud ti kapolisan ti Pangasinan iti panagtanang iti daytoy a panagimbestigada tapno ti laeng pudno a nangisayangkat iti pammapatay ti maisaklang iti linteg. Saanda koma nga agpaltuad kadagiti suspek uray no awan ti pakainaiganda iti krimen. Kasta met nga awan ti santuenda iti panangtuntonda iti hustisia, uray ania ti kinaasino ti adda iti likud ti pammapatay, uray kasano ti kadakkelna ken kabilegna iti probinsia kas alegasion ti pamilia ti biktima.
Masipsiputan ngarud ti resulta ti panagimbestiga ti kapolisan iti pannakapapatay ti mayor, ti badigardna ken maysa nga empleado ti munisipio.#


text:
Iti maysa a Martes, impakopiak kadakuada ti activity-da. Nupay agtaposen ti school year, di pay simmangpet dagiti libroda nga ited ti DepEd. Apaman a nalpasda, inggunamgunamko iti tunggal grupo ti panangalada kadagiti masapsapul yantangay simple laeng met dagitoy kas koma iti thermometer, diubos, bassit ken dakkel a baso ken napudot a danum. Alaenda iti kabigatanna.
“Yes, sir!” kasla kasiguraduan a kinunada.
Topiko pay laeng iti Maikatlo a Grading Period ti activity-da ta awan sa ti inub-ubra ti dati a titserda. Adda pay maysa a module a dina nalpas iti Maikadua a Grading Period. Isu nga imbes a rugiak dagiti topiko iti Maikapat a Grading Period, rinugiak iti sumaruno a topiko a nagleppasan ti dati a maestrada.
Ngem iti kabigatanna nga activity-mi koma, awan man la ti innalada malaksid iti maysa a thermometer. Saanko a nalapdan ti riknak. Agsasarutsot a sermon ti nalak-amda a bigbigat. Ti makadakes, uray addaak iti sanguananda, agpipinnabasolda ketdin no apay a di nagala dagiti napusgan. Idi kuan, awanen ti arindenggan. Agsisinnungbatdan. Kasla awanak iti sanguananda.
Diak napuotan a pinanabtuog ti lamisaan. Nagtalnada bassit.
“Kasano a nagngangato ti gradoyo iti Science no kasta gayam ti ugaliyo?” sinaludsodko. Nakitakon dagiti gradoda iti umuna a tallo a grading period. Uray dagiti managlangan ken manag-cutting classes, 80 plus pay laeng ti gradoda.
“Awan met inub-ubrana ni ma’am-mi idi, sir!” pagammuan ta insungbat ni Mario, maysa met kadagiti “pasaway” iti klase. Nalaing pay nga agsiggawat iti merienda dagiti kaklasena.
“Awan wenno manag-cutting classes-ka laeng?” intukodko.
“Agpayso met, sir,” indayamudomna.
“Agpayso kadi, class?” inamadko.
Nagkikinnitada laeng. Ngem nasiputak ti limed a panagtitinnung-ed dagiti adda iti honor roll. Adda la ket ngarud nagay-ayam iti panunotko. Ngem saan a naalay-ayan ti pungtotko kadakuada.
“Now,” kinunak. “just answer the questions in your activity!” Immangesak iti nauneg. “Kitaentay’ man ita no pagbanagan ti gradoyo. Those students in the honor rolls, this is a warning to you! Please don’t blame me in the future if you will not be qualified anymore in the ranking.” Sa namrayak ti nagtakder iti ridaw a nanglang-aban iti presko nga angin nga agtaud iti baybay iti amianan ti eskuelami.
Agkalmaka bagi, insennaayko.
Ngem rinugianda manen ti nagpapatang. Kasla awan ti sinaok kadakuada. Dagiti laeng adda iti honor roll ti nangdumog kadagiti obrada.
Saanakon a nagun-uni. Baka diak magawidan ti riknak ket makapagsaoak iti di malamlamut ti aso. Dayta ti likliklikak la unay ta baka no ania pay ti panunotenda.
Agkikinnatil dagiti lallaki iti makanawan a dumna iti tawa. Nupay nakakitaak kadakuada, kasla awan laeng. Namrayak ti immanges manen iti nauneg tapno maleplepan ti panagkubuar ti riknak. Pinagakar-akarko lattan ti imatangko iti uneg ti kuarto.
Ngem iti apagkirem, nagsinnultaken da Lando ken Dancel— dagiti aw-awaganda iti bulilit iti klase. Imbes nga anawaen dagiti bullakay, dinuroganda ketdin dagitoy.
Tinarayko a pinagsina dagiti dua a nagludonen iti nagbaetan dagiti tugaw. “Agtalnakayo! Awan ti babainyo!” imbugkawko. Awanen ‘tay lepleplepak a riknak.
Ngem aginningarda latta.
“Apay nga agapakayo?” inamadko. Nagtakderak iti nagbaetanda.
“Mapanna ay-ayamen a pitikpitiken dagiti lapayagko, sir,” makaluluasit ni Dancel a nagpulong.
“Agpayso kadi, ha, Lando?”
“Nagmadi met ti ikikitana kaniak, sir,” immisugsog ni Lando. “Kasla kumarkarit!”
“Saan, sir!” insalingbat a dagus ni Dancel. “Dumdumogak itay ti activity idi kinalbitna dagiti lapayagko. Idi kuan, pitikpitikennan, sir…”
“’Lapa!” inyingar ni Lando ket dinanogna manen ni Dancel. Naimbag ta nasiputak ket naallawatko ti gemgemna.
“Saanka nga agtalna, Lando?” minulagatak nga inipig.
“Agsalsalawasaw met ngamin ni Dancel, sir…” nakarit latta ti timekna. Diak nasiputan nga inkugtarna ti makanawan a sakana ket napagam-udanna ti tumeng ni Dancel.
Saanak manen a nakapagteppel. Limed a tiniritirko bassit ti inallawatko a gemgemna itay. Napaanikki. “Ania, dika pay la agtalna?” immesmesko kenkuana. “Nabastoska unayen, a! Addaak la ngaruden ditoy ngem kastaka pay laeng!” Sa kampay idi, diak inranta a nabaddekan ti sakana.
Ngem kinusilapannak ketdi ni Lando. Siakon ti kasla karitenna.
“Ania, adda reklamom?” imbugkawko. “Ayabam dagiti nagannakmo ‘ton bigat ta agpapatangtayo. Masapul a maammuanda ti kinabastosmo!”
Nagtalna ni Lando idinto nga agsasaibbek ni Dancel iti tugawna.
Nagpasangoak. Sermonen ti napan iti nabatbati nga orasko kadakuada.
“Ib-ibusenyo a talaga ti pasensiak! Makaammokayon iti Foundation! Saandak a mauray a tumulong, mangigiya kadakayo iti ipabuyayo. No awan ti maipresentayo a mass demo, gradoyo iti MAPEH ti maapektaran!”
Awan man laeng ti namalbaliwan ti reaksionda. Diak man la maanninawan ti panaglidayda koma. Kaykayatdan sa pay ti nasaok.
“Imbatinakayo ti adviser-yo a saan man laeng a naurnos dagiti dokumentoyo idinto a lineppasna ti Third Grading ditoy. Ubraek amin manipud iti First Grading a record-yo. Mangrugiak iti zero ta awan ti soft copy nga imbatina. Nalabit, gapu ta agpapan kadagitoy, awan pay ti narugianna! Sa ita, kasta ti kinalokoyo? Dikayo koma agyaman ta adda nayat nga adviser-yo! Sabagay, mabalin a kunaek a saan a siak ti adviser-yo. Awan ti imbagbaga ni prinsipal. Kinapudnona, awan idi maaramid ti baro nga schedule!” Immangesak manen iti nauneg. “Mabalin la unay idi a diak awaten ti subject-yo ta saanko a major. Ken kanayon lattan a kasta a diak a major ti isurok!” Nakadumogdan idi ipalawlawko ti panagkitak. “Ngem gapu ta maasianak kadakayo, saanak a nagrekreklamo idi ikalbit dagiti kaduak a siak ti mangiggem kadakayo. Ngem yanna ti riknayo? Naglawag ti patangantayo idi damok kadakayo! Ngem ipapaawengyo met! Inaldaw laengen a pagsakitankayo iti ulo!”
Nalpas ti oras a dida nakatimek. “Zero kayong lahat sa activity,” kinunak sakbay a rimmuarak iti siledmi.
Arig addaak pay laeng iti wangawangan ti ridaw idi agpapaggaak dagiti lallaki.
“Yahoooooo!!! Zero! Zero! Zero lahat!!!” sada pay la kinuna.
Ngem tapno saanen nga ad-adda a madadael ti aldawko, nagturongakon iti maikadua a klasek.
(ADDA TULOYNA)