text:
Sasao a Bikol
Ti Bikol wenno Bicolano ket maysa a pagsasao a maar-aramat iti Peninsula ti Bicol iti isla ti Luzon iti Filipinas.
Pannakaidasig[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Bicolano ket nabennebenneg iti tallo a grupo: Aplaya a Bikol, Kaunegan a Bikol, ken Pandan Bikol.
Aplaya[urnosen | urnosen ti taudan]
- Naga
- Agta (Isarog)
- Agta (Mt. Iraya)
- Central Bicolano / Bicolano (Naga)
- Virac
- Bicolano (Abagatan a Catanduanes)
Kaunegan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Agta (Mt. Iraga)
- Buhi-Daraga
- Bicolano (Albay)
- Iriga
- Bicolano (Iriga) / Rinconada Bicolano
Pandan (Catanduanes)[urnosen | urnosen ti taudan]
- Bicolano (Amianan a Catanduanes)
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Bikol". Glottolog 3.0 (iti Ingles). Jena, Alemania: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.


c: text/html

text:
Luna, Apayao
Ti Luna ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Apayao iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti Luna ket nabingbingay a politikal iti 22 a barbaranggay.[2]
- Bacsay
- Capagaypayan
- Dagupan
- Lappa
- Marag
- Poblacion
- Quirino
- Salvacion
- San Francisco
- San Isidro Norte
- San Sebastian
- Santa Lina
- Tumog
- Zumigui
- Cagandungan
- Calabigan
- Cangisitan
- Luyon
- San Gregorio
- San Isidro Sur
- Shalom
- Turod
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Apayao". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 25 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015] (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Apayao". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 11 Hulio 2014.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bontoc, Mountain Province
Ti Bontoc ket maysa a maika-2 a klase nga ili ken isu ti kapitolio iti probinsia ti Mountain Province iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti Bontoc ket nabingbingay a politikal iti 16 a barbaranggay.[2]
- Alab Proper
- Alab Oriente
- Balili
- Bayyo
- Bontoc Il
- Caneo
- Dalican
- Gonogon
- Guinaang
- Mainit
- Maligcong
- Samoki
- Talubin
- Tocucan
- Poblacion (Bontoc)
- Calutit
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Mountain Province". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 28 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015] (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Mountain Province". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 11 Hulio 2014.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
San Luis, Aurora
Ti San Luis ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Aurora iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti San Luis ket nabingbingay a politikal iti 18 a barbaranggay.[2]
- Bacong
- Baranggay I (Poblacion)
- Baranggay II (Poblacion)
- Baranggay III (Poblacion)
- Baranggay IV (Poblacion)
- Dibalo
- Dibayabay
- Dibut
- Dikapinisan
- Dimanayat
- Diteki
- Ditumabo
- L. Pimentel
- Nonong Senior
- Real
- San Isidro
- San Jose
- Zarah
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Aurora". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 25 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Aurora". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 8 Agosto 2014.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Plantilia:Maris ti letra
Panagusar[urnosen ti taudan]
{{Maris ti letra| | | }}
Kas pagarigan[urnosen ti taudan]
- {{Maris ti letra|blue|daytoy ket maipanggep ti mulmula}}: daytoy ket maipanggep ti mulmula:(agparang iti asul a teksto).
- {{Maris ti letra|#0033CC|daytoy ket maipanggep ti mulmula}}: daytoy ket maipanggep ti mulmula: (mabalin pay dagiti kodigo ti hex triplet)
- {{Maris ti letra||red|teksto iti nalabbasit a likudan}}: teksto iti nalabbasit a likudan:(awan ti parametro a nausar para iti maris ti teksto, ti laeng para iti maris ti likudan)
- {{Maris ti letra|red|yellow|nalabbasit a teksto iti duyaw a likudan}}: nalabbasit a teksto iti duyaw a likudan
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar
- {{maris}}


text:
Taytay, Palawan
Ti Taytay ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Palawan iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Taytay ket nabingbingay kadagiti 31 a barbaranggay.[2]
- Abongan
- Banbanan
- Bantulan
- Batas
- Bato
- Beton
- Busy Bees
- Calawag
- Casian
- Cataban
- Debangan
- Dipla
- Liminangcong
- Maytegued
- New Guinlo
- Old Guinlo
- Pamantolon
- Pancol
- Paly (Paly Island)
- Poblacion
- Pularaquen (Canique)
- San Jose
- Sandoval
- Silanga
- Alacalian
- Baras (Pangpang)
- Libertad
- Minapla
- Talog
- Tumbod
- Paglaum
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Palawan". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 28 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Palawan". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 24 Septiembre 2014.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
VIGAN CITY â Nasaysayaat laengen a nanglayus iti kuarta ta adu dagiti nabenepisiaran, ngem ti nagayus iti dara wenno kinadamsak iti politika.
Dayta ti panangiyarig ken panangiladawan a balikas maipapan ti kalepleppas nga eleksion dagiti adu nga umili a nakauman dagiti kameng ti Parish Pastoral Council for Responsible Voting ken Catholic Media Network kabayatan ti pannakiuman kadakuada iti kaaldawan ti National and Local Midterm Elections idi Mayo 13, 2019. Nagkaykaysa dagiti adu a botante a nangipeksa ti kananakem ken kaririknada maipapan ti paliiw ken padasda iti napalabas nga eleksion.
Napasnek a nakipaset dagiti 2,000 poll volunteers ti PPCRV, citizenâs arm ti Commission on Elections iti napalabas nga eleksion iti panangidaulo ni Rev. Fr. Danilo Martinez, Archdiocesan Director ti Social Action Commission, ken PPCRV Provincial Coordinator. Nakikaysa pay dagiti 41 a parokia ti Nueva Segovia iti dua a siudad ken 32 nga ili ti Ilocos Sur.
Iti kaaldawan ti eleksion a panagronda dagiti kameng ti CMN ken PPCRV kadagiti nagduduma a public schools a nausar a voting precints, adu a nakauman ti media a botante dagiti nakapaliiw nga adda dagiti pasurot dagiti kandidato ken partido ti nagpakamakam a nagiwaras iti regalo a kuarta kadagiti botante tapno agballigida iti eleksion.
âInawatmi ti kuarta nga inwarasda ta sayang ken kasapulanmi, ngem imbotosmi met latta dagiti kursunadami a kandidato,â kinuna ti maysa nga umili a taga-Narvacan.
âKanayon koma ti eleksion tapno mabenepisiaran dagiti umili ta sumangpet dagiti maibunong a kuarta ken tulong uray saanka a dumawdawat,â kinuna met ti maysa a nakauman a botante iti ili ti Cabugao.
âTinangdanandak laeng nga umay agbotos ditoy ta napalaus ti rigatmin ken kasapulak unay iti panangisakadko ti pamiliak,â kinuna met ti maysa a nataengan a babai a natiliwan a masuspetsa a flying voter iti ili a Santa Catalina.
Nagbalin a naannayas ti nagmalem nga eleksion malaksid kadagiti naireport a pannakataktak ti panagbotos gapu kadagiti insidente ti panagdadael wenno panag-malfunction dagiti voting counting machines sadiay Brgy. Camindoroan ken Sunggiam iti ili a San Juan, Brgy. Dinaratan iti Salcedo, Brgy. Suvec iti ili a Salcedo, ken dadduma pay a barangay ken ili iti Ilocos Sur.
Adda dagiti nagpalia ken nasukatan ti Security Disk Card ti VCM a naggapu pay dagiti kasukatda manipud iti Commission on Elections Regional Office iti San Fernando City, La Union. Napagtutulagan dagiti kameng ti Board of Election Inspector ken dagiti poll watchers ti PPCRV ken dagiti partido ti pannakaituloy ti panagbotos ken naurnong dagiti nausar a balota. Naaramid met ti pannakaisubo dagiti nausar a balota iti VCM apaman a nasimpada.
Naireport pay iti PPCRV Provincial Headquaters dagiti nagduduma nga
insidente ti panagiwaras iti sample ballot iti asideg dagiti presinto,
pannakabartek, ken dadduma pay a panaglabsing iti Omnibus
Election Code.
Nakaawat pay dagiti PPCRV coordinators iti report nga adda dagiti insidente nga adda dagiti local government employees a nagserbi a kameng ti BEI iti kalaksidan nga adu met dagiti makabael a mangisursuro ti Department of Education a prioridad koma a nagserbi iti eleksion.
Iti PPCRV roving sadiay eskuela iti Pangada, Santa Catalina, maysa a suspek a babai a flying voter ti naduktalan ti PPCRV pollwatcher a bimmotos iti dayta a presinto kalpasan a nakabotosen sadiay Narvacan.
Nasitar ti suspek kalpasan a nakabotos ken nadlaw ti pollwatcher ti saan a naan-anay a pannakapunas ti indelible ink iti ramayna a tammudo, ket in-verifyda ti nagan ti suspek iti COMELEC computer, ket natakuatan nga immunan a nakabotos sadiay Narvacan.
Kabayatan pay ti panag-ronda dagiti PPCRV coordinators kadagiti nagduduma a presinto kadagiti ili ken siudad, napaliiw ti kaadda dagiti kameng ti Philippine National Police.
Iti assessment ti Ilocos Sur Police Provincial Office iti panangidaulo ni Colonel Adolfo Rafanan, nagbalin a natalna ken nakappia ti eleksion iti probinsia iti laksid dagiti sumagmamano a napasamak nga insidente ti panaglabsing ti linteg.
Nagbalin a natalna ken nakappia ti eleksion babaen ti panagtitinnulong ti COMELEC nga idauluan ni Atty. Marino Salas, Provincial Election Supervisor ken dagiti security forces, PPCRV ken dadduma pay nga stakeholders iti pribado a sektor.


text:
SAN JUAN, ILOCOS SUR ÔÇô Pannakaisayangkat ti promosion ti Pikkang Falls sadiay Brgy. Malamin, San Juan, Ilocos Sur tapno makatulong iti panagdur-as ti turismo ket mabenepisiaran dagiti agnaed iti daytoy nga ili.
Dayta ti kangrunaan a kiniddaw ni Richard Agbayani, negosiante ken co-owner ti Afamosa Villas and Resort, iti Municipal Government ti San Juan ken Provincial Government of Ilocos Sur, ken opisina ti Kongresista iti Umunua a Distrito, kabayatan ti naangay a Kapihan iti Amianan Media Forum ti Ilocos Sur Integrated Press.
Impalagip ni Agbayani a nabayagen ti Pikkang Falls a maysa kadagiti kangrunaan nga atraksion dagiti turista iti San Juan, ngem agkurang ti pannakapadur-as ken promosionna. Inlawlawagna a no mapadur-as dagiti amin a tourist destinations iti San Juan ket agprogreso met ti turismo ken komersio. Impaganetgetna a dagiti atraksion dagiti turismo ket saan laeng nga agpatingga iti Vigan City, ngem uray kadagiti nagduduma nga ili iti Ilocos Sur ket addaanda kadagiti napintas a lugar a kasapulan laeng ti pannakapadur-as ken pannakatakuatna. Inyawisna iti lokal a gobierno iti panangsuportada kadagiti proyekto a mangpadur-as ti turismo. Kiniddawna met kadagiti pribado nga umili ti tulongda iti promosion ti turismo. Inallukoyna met dagiti turista a takuaten ken pasiarenda dagiti napintas ken napnuan-kaipapan a lugar iti Ilocos Sur.
Inlawlawagna ti paliiwna nga umad-adun dagiti establisimiento ti negosio ken maipatakder nga atraksion dagiti turista iti San Juan, ken dagiti resorts, ngem nakurang pay dagiti dadakkel a negosio kas ti groseria ken nakapuy pay laeng ti public market no maikompara kadagiti kabangibangna nga ili.
Sinalaysayna a naadaw ti plano ken konsepto ti Afamosa Villas and resort kadagiti nalatak a resorts iti nagduduma a pagilian. Inlawlawagna a pinatakderda ti resort sadiay Bannuar, San Juan, gapu ta patienna a nasayaat daytoy nga investment ken tapno adda pay pagnaedan ken pagtarusan dagiti sangsangaili, ken taga-San Juan nga awan ti madadaan a pagyanan no agawidda iti ilida. Inlawlawagna a ti resort-da ket mabalinda nga ipanakkel ta asideg iti National Highway, ken kompleto kadagiti amenities kas ti nalawa a function hall, restaurant, adult and kid swimming pool, ken villas a pagyanan.
Maysa ti Afamosa Villas and Resort kadagiti kaudian a nabisita ti ISIP iti San Juan, kaduana ti RS Quilala Museum and Technopark iti Brgy. Bannuar a kukua ni Engr. Roland Quilala, ken Malakas Organic Farm sadiay Brgy. Muraya, a kukua ni Robert Viloria.
Mangnamnama dagiti agtagikua kadagitoy nga establisimiento iti tulong ti Munisipal a Gobierno, Provincial Government ken ti Opisina ni 1st District Congressman Deogracias Victor Savellano para ti pannakadur-as ti turismo iti San Juan. (Eden Alviar)


text:
Domingo
Ti Domingo ket isu ti maikapito nga aldaw iti lawas idiay Filipinas ken kadagiti kaadduan a pagilian iti laud, kas ti ISO 8601. Isu ti umuna nga aldaw iti kalendario a Hudeo-Kristiano, naibaet iti Sabado ken Lunes, kadagiti pagilian a Domingo ti umuna nga aldaw iti lawasda.
Ramut iti naganna[urnosen | urnosen ti taudan]
Aggapu daytoy a balikas iti kadaanan a pagsasao a Latin a Dies Dominica wenno "Aldaw ni Apo (Hesus)". Daytoy nga aldaw ket isu ti papan pinakimisa dagiti Kristiano. Kadagiti dadduma a kultura iti lubong, nabati ti Domingo a matawagan ti "Aldaw iti Init", kas ti Sunday iti pagsasao nga Ingles.
Gapu ti pagsasao nga Espaniol (Domingo) ket maysa kadagiti annak a pagsasao iti Latin, kas ti Italiano (Domenica), Pranses (Dimanche) ken Rumaniano (Duminca), natawidna iti daytoy a sao. Idi sinakup ti Espania ti Filipinas, inampon dagiti Ilokano ti kalendario dagiti Kristiano a Kastila.


text:
Laud a Nusa Tenggara
Ti Laud a Nusa Tenggara (Indones: Nusa Tenggara Barat – NTB) ket ti probinsia ti Indonesia. Daytoy ket buklen ti akinlaud a paset ti Is-isla Basbassit a Sunda , malaksid ti Bali a daytoy ket bukod a probinsia. Ti Mataram, idiay Lombok, ket ti kapiolio ken kadakkelan a siudad iti probinsia. Ti populasion ket 4,496,855 manipud iti senso idi 2010; ti kaudian a karkulo (para iti Enero 2014) ket 4,702,389.[1] Ti kalawa ti probinsia ket 19,708.79 km2. Dagiti dua a kadakkelan nga isla iti probinsia ket ti Lombok iti laud ken ti dakdakkel nga isla Sumbawa iti daya. Dagiti isla ti Flores ken Sumba ket parte ti Daya a Nusa Tenggara.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Estimasi Penduduk Mennurat Jenis Kelamin dan Provinsi di Indonesia Tahun 2014.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Laud a Nusa Tenggara iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Laud a Nusa Tenggara manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)


text:
Pio Duran, Albay
Ti Pio Duran ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Albay iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Pio Duran ket politikal a nabingbingay iti 33 a barbaranggay.[2]
- Agol
- Alabangpuro
- Basicao Coastal
- Basicao Interior
- Banawan (Binawan)
- Binodegahan
- Buenavista
- Buyo
- Caratagan
- Cuyaoyao
- Flores
- Lawinon
- Macasitas
- Malapay
- Malidong
- Mamlad
- Marigondon
- Matanglad
- Nablangbulod
- Oringon
- Palapas
- Panganiran
- Baranggay I (Poblacion)
- Baranggay II (Poblacion)
- Baranggay III (Poblacion)
- Baranggay IV (Poblacion)
- Baranggay V (Poblacion)
- Rawis
- Salvacion
- Santo Cristo
- Sukip
- Tibabo
- La Medalla
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Albay". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 25 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Albay". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 25 Septiembre 2014.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
PubMed
Ti PubMed ket maysa a nawaya a batayan ti datos a kangrunaan a pagserrekan ti MEDLINE a batayan ti datos dagiti reperensia ken dagiti abstrakto dagiti siensia ti biag ken dagiti biomedikal a topiko. Ti Nailian a Biblioteka ti medisina ti Estados Unidos (NLM) kadagiti Nailian a Patakder ti Salun-at ket isuda ti magtartaripato ti batayan ti datos a kas parte ti sistema Entrez iti panangala ti pakaammo.
Manipud idi 1971 aginggana idi 1997, ti online a panagserrek ti MEDLINE iti kompiuterisado a batayan ti datos ti MEDLARS ket nangruna a babaen kadagiti patakder ti pakultad a kasla dagiti medikal a biblioteka. Ti PubMed, ket immuna a naipablaak idi Enero 1996, ket isu ti nagrugian ti panawen ti pribado, nawaya, ken ti agtagibalay a pagbirukan ti kompiuterisado a MEDLINE.[1] Ti sistema ti PubMed ket nawaya a naidaton iti publiko iti Hunio, 1997, idi naipakita dagiti panagbiruk ti MEDLINE babaen ti web, iti maysa a seremonia, babaen ni Bise Presidente Al Gore ti Estados Unidos.[2]
Linaon[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti maipatinayon ti MEDLINE, ti PubMed ket mangited ti panagserrek kadagiti:
- daan a reperensia manipud kadagiti naimaldit a bersion iti Index Medicus manipud idi 1951 ken nasapsapa pay;
- reperensia kadagiti dadduma a warnakan sakbay a naikabilda kadagiti pagsurotan ti Index Medicus ken MEDLINE, kas pagarigan ti Siensia, BMJ, ken ti Annals of Surgery;
- kinaudi a naikabkabil para iti maysa nga artikulo sakbay a maikabil ti pagsurotan iti Medical Subject Headings (MeSH) ken mainayon iti MEDLINE; ken
- urnong ti libro a mabalin a mgun-od ti napno a teksto ken dagiti dadduma asubpaset dagiti rehistro ti NLM.[3]
- dakamat ti PMC
Adu kadagiti rehistro ti PubMed ket aglaon kadagiti silpo dagiti napno a teksto dagiti artikulo, ken adda kadagitoy ti nawaya a magun-od, a kadawyan iti PubMed Central[4] ken dagiti lokal a kapadan a kas ti UK PubMed Central.[5]
Ti pakaammo a maipanggep kadagiti warnakan a naikabil iti PubMed ket mabirukan idiay Katologo ti NLM.[6]
Manipud idi 19 Mayo 2013, ti PubMed ket addaan kadagiti sumurok a 22.7 a riwriw dagiti rehistro manipud idi 1966, a napili manipud idi tawen ti 1865, ken napili unay agingana idi 1809; adda dagiti agarup a 500,000 a rehistro ti mainaynayon iti tunggal maysa a tawen. Iti isu met laeng a tawen, 13.1 riwriw kadagiti rehistro ti PubMed ket nailista nga adda dagiti abstraktoda, ken 14.2 riwriw kadagiti artikulo ket addan kadagiti silpo iti napno a teksto (kadagitoy ket 3.8 riwriw dagiti artikulo a mangun-od ti napno a teksto nga awan bayadna para iti sinoman nga agus-usar). Ti mangkita ti agdama a kadakkel iti kita ti batayan ti datos, imakinilia ti "1800:2100[dp]" wenno "all[sb]" iti pagbirukan a tawa ti PubMed[7]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Ti PubMed ket Agramrambak ti Maika-10 nga AnibersarionaC". Technical Bulletin. Nailian a Biblioteka ti Medisina ti Estados Unidos. 2006-10-05. Naala idi 2011-03-22.
- ^ Pakasaritaan PubMed ken MEDLINE
- ^ "PubMed: Ti Panagala ti MEDLINE iti World Wide Web". Fact Sheet. Nailian a Biblioteka ti Medisina ti Estados Unidos. 2002-06-07. Naala idi 2011-03-22.
- ^ Roberts, R. J. (2001). "PubMed Central: The GenBank of the published literature". Proceedings of the National Academy of Sciences. 98 (2): 381–382. Bibcode:2001PNAS...98..381R. doi:10.1073/pnas.98.2.381. PMC 33354. PMID 11209037.
- ^ McEntyre, J. R.; Ananiadou, S.; Andrews, S.; Black, W. J.; Boulderstone, R.; Buttery, P.; Chaplin, D.; Chevuru, S.; Cobley, N.; Coleman, L. -A.; Davey, P.; Gupta, B.; Haji-Gholam, L.; Hawkins, C.; Horne, A.; Hubbard, S. J.; Kim, J. -H.; Lewin, I.; Lyte, V.; MacIntyre, R.; Mansoor, S.; Mason, L.; McNaught, J.; Newbold, E.; Nobata, C.; Ong, E.; Pillai, S.; Rebholz-Schuhmann, D.; Rosie, H.; Rowbotham, R. (2010). "UKPMC: A full text article resource for the life sciences". Nucleic Acids Research. 39 (Database issue): D58–D65. doi:10.1093/nar/gkq1063. PMC 3013671. PMID 21062818.
- ^ "Katologo ti NLM : Dagiti warnakan a a naireperensia kadagiti Batyan a Datos ti NCBI". NCBI. 2011.
- ^ "Tulong ti PubMed. Manual ti Tulong ti NCBI". NCBI. 2005.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Opisial a website (iti Ingles)
- PubMed Mobile (iti Ingles)
- Dagiti Madal ti PubMed Online (iti Ingles)
- Tulong ti PubMed (iti Ingles)


text:
IDI 2004, iti Mindanao¬† ti maysa kadagiti dakkel a nangabakan ni Pres. Arroyo ngem minantsaan ti balligina iti alegasion ti panagsuitik gapu iti pannakaibulgar ti Hello Garci tapes a nakaipalnaadan ti mapapati a pannakipatpatang ti… Read more »
Author: Salvador A. Espejo
ITI baet ti panagturay ti 3 Gs – guns, goons and gold – iti nadumaduma a lugar iti pagilian, adda sumagmamano a banag a mangisangbay iti apagapaman a talinaay ken bang-ar iti barukong mainaig iti… Read more »
Kadagiti taga-Pampanga, ibilangda a milagro ti panangabak ni Fr. Eddie Panlilio a gobernador iti probinsiada. Kadagiti met dadduma, bileg ti tattao ti nangitag-ay ken ni Fr. Panlilio a gobernador iti baet arig kasla abut ti… Read more »
Kas panangibasurana iti petision ti dua a non-government organization a nangkiddawanna iti Comelec a ruk-atanna ti listaan dagiti nominees, inkalintegan ti Comelec a paritan ti linteg a mangiwaragawag kadagiti nominees dagiti party list groups kas… Read more »
MADAKAMAT ditoy a napilitan laeng ti Commission on Elections a nangiparuar iti listaan dagiti party-list organizations ken dagiti nominees dagitoy gapu iti pammilin ti Korte Suprema.
KAS panagtungpalna iti pammilin ti Korte Suprema, imparuar ti Commission on Elections dagiti nominees dagiti nadumaduma a party-list groups iti sanguanan dagiti alegasion a dagiti tattao nga adda iti likudan dagiti sumagmamano a grupo ket… Read more »
ITI panangpaliiw ti pagilian iti Earth Day, imballaag ni Department of Environment and Natural Resources Secratary Angelo Reyes a sangsanguentayo ti nalidem a senario mainaig iti pannakabaybay-a ken pannakaabuso ti aglawlaw. Kitaentayo dagiti sumaganad: *… Read more »
KAS NINAMNAMA, saan manen a dimmur-as ti impeachment complaint iti labes ti Kamara. Nabatad dagiti pagilasinan. Idi rugian dagiti kameng ti oposision ken nadumaduma a sektor nga ipila dagiti impeachment complaints, imbataden dagiti kaaliado ni… Read more »
YAN ti rigatna, agingga ita, di pay naaprobaran ti budget para iti 2006 ket agtartaray ti operasion ti turay babaen ti budgetna idi 2005.


text:
Estados Unidos iti Amerika
Nagsasabtan: 40°N 100°W / 40°N 100°W
Ti Estados Unidos iti Amerika (Ingles: United States of America), wenno kaadduan ket masao nga "Amerika" laeng, ket pagilian a pederal a naibatay ti linteg a republika, mabirukan iti tengnga ti kontinente ti Amianan nga Amerika, a naisadagan dagiti 48 a kontinental nga estado ken Washington, D.C., a kapitoliona, ket naisadagan pay a nagbaetan ti Taaw Pasipiko ken Taaw Atlantiko, nabeddengan ti Kanada iti amianan ken Méhiko iti abagatan. Ti estado iti Alaska ket adda idiay amianan a laud iti kontinente, nga addaan iti Kanada iti daya ken Rusia iti laud, iti ballasiw ti Nailet a Baybay Bering. Ti estado iti Hawaii ket maysa a purpuro idiay tennga a Pasipiko. Daytoy a pagilian ket addaan pay kadagiti territoriona idiay Pasipiko ken Karibe. Limapulo nga estado ti mangbukbukel daytoy a pagilian, saan a nairaman kadagiti dadduma a teritoriona.
Iti 3.79 kuadrado milia (9.83 riwriw km2) ken addaan iti sumurok a 312 riwriw a tattao, ti Estados Unidos ket isu ti maika-3 wenno maika-4 a kadakkelan a pagilian iti dagup a kalawa ti dagana, ken ti maika-3 a kadakkelan baben ti kalawa ti daga ken bilang dagiti umili. Daytoy ket maysa kadagiti kaaduan ti sabsabali nga etnisidad ket sabsabali a kultura a pagilian, ti nagbanagan daytoy ti kaaduan a panag-imigrasion manipud kadagiti sabsabali a pagilian.[7]Ti ekonomia ti Estados Unidos ket isu ti kadakkelan a nailian nga ekonomia iti lubong, nga addan ti nakarkulo a 2011GDP iti $15.1 trilion.
Dagiti patneng a tattao ket nagtaudda manipud kadagiti dagiti Paleo nga Indio nga asino dagitoy ket naggapuda idiay Asia a nagnaedanda iti ribribo a taw-tawen nga ti tattan ket ti kangrunaan a daga ti Estados Unidos. Daytoy a bilang dagiti umili a patneng nga Amerikano ket nalatak a nakissayan babaen kadagiti saksakit ket gubgubat kalpasan ti panagkolonia ti Europa. Ti Estados Unidos ket naibangon babaen kadagiti Sangapulo ket tallo a Kolonia a mabirukan iti Daya nga Aplaya iti Estados Unidos. Idi Hulio 4, 1776 ket nagisayasay da ti Panagyebkas ti Estados Unidos iti Panagwaywayas, a daytoy ket nagparangarang ti kinabukod a panagturay ken ti pannakaipatakder ti panagtintinnulongan a kappon. Dagiti nagsuppiat nga estado ket inabakda ti Imperio a Britaniko iti Rebolusionario a Gubat ti Amerika, daytoy ti immuna a nagballigi iti kolonia a gubat iti panagwaywayas.[8] Ti agdama a Batay-linteg ti Estados Unidos ket naampon idid Septiembre 17, 1787; ti panakatalgedan na iti sumaganad a tawen ket pinakabaelan na dagiti estado a paset iti nagkaykaysa a republika nga addaan iti napigsa a tengnga a gobierno. Ti Pateg dagiti Karbengan, ket naglaon kadagiti sangapulo a a pannakapasayaatan ti Batay-linteg nga ag-garantia kadagiti kaaduan a nakaisugud ken naikalintegan a karbengan, ket napatalgedan idi 1791.
Lumapus iti maika-19 a siglo ti Estados Unidos ket inyallatyiw na dagiti patneng a tribu, naala na ti territorio ti Louisiana manipud iti Pransia, Florida manipud iti Espania ken paset ti Pagilian nga Oregon manipud iti Nagkaykaysa a Pagarian, Alta California ken New Mexico manipud iti Méhiko, ken Alaska manipud iti Russia, ken innala na ti Republika iti Texas ken ti Republika iti Hawaii. Ti suppiatan a baetan ti Abagatan nga Amerika ken ti Amianan nga Amerika iti panag-padakkel ti patakder iti pannakaadipen ken dagiti karbengan ti estado napungtoten na ti Sibil a Gubat iti panawen nga 1860. Ti panangabak ti Amianan ket napawilan na ti agnayon a panaggudua iti daytoy a pagilian ken nagbanagan ti pannakagibus ti nailintegan a panagtagabu idiay Estados Unidos. Babaen ti panawennga 1870, ti nailian nga ekonomia na ket isun ti kadakkelan iti sangalubongan.[9]Ti Kastila-Amerikano a Gubat ken Umuna a Sangalubongan a Gubat ket nagpasingked iti daytoy a pagilian ti kasasaadna a kas maysa a napigsa a militar. Rimmuar manipud iti Maikadua a Sangalubongan a Gubat nga isu ti immuna a pagilian nga addaan iti nuklear nga armas ken agnanayon a kameng iti Talinaay a Konsilo Dagiti Nagkaykaysa a Pagilian, ken kultural a puersa iti sangalubongan.[10]
Dagiti linaon
- 1 Etimolohia
- 2 Heograpia ken enbironmento
- 3 Politiko a panakabingbingay
- 4 Pakasaritaan
- 5 Gobierno ken dagiti politiko
- 6 Ekonomia
- 7 Puli
- 8 Relehion
- 9 Pagsasao
- 10 Edukasion
- 11 Kultura
- 12 Dagiti nagibasaran
- 13 Dagiti akinruar a silpo
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi 1507, maysa nga Aleman a managararamid ti mapa nga agnagan ti Martin Waldseemüller ket nagaramid ti mapa iti lubong nga nainagananna ti Akinlaud a Hemisperio iti "Amerika" nainaganan daytoy iti maysa nag Italino a managsukisuk ken managararamid ti mapa a ni Amerigo Vespucci.[11]Ti akinsakbay kadagiti kolonia ti Britania ket inus-usar da daytoy baro a nagan ti pagilian idi 1776 a panagirangarang ti panagwaywayas, "ti nagtutunos a Panagyebkas kadagiti sangapulo ket tallo a nakkaykysa nag Estado iti Amerika".[12]Idi Nobiembre 15, 1777, ti Maikadua a Kontinental a Kongreso ket inampon na ti Dagiti Artikulo iti Konpederasion, a nangisao, "Ti Patakder iti daytoy a Konpedarasion ket isunto ti "Ti Estados Unidos iti Amerika". Ti Pranko-Amerikano a tul-tulag iti 1778 ket nag-usar ti "Estados Unidos iti Amianan nga Amerika", ngem manipud idi Hunio 11, 1778, ti "Estados Unidos iti Amerika" ket ti nausar kadagiti kuenta iti pannagsukat iti daytoy a pagilian, ken nagbalin nga opisial daytoy manipud idin.[13]
Ti nababa a porma "Estados Unidos"(United States) ket maysa pay a pagalagadan. Dagiti sabbali pay a porma ket ti "E.U." (U.S), ti "EUA" (USA), ken "Amerika". Ti pangsarsarita pay a nagan ket mairaman ti "E.U. iti A" (U.S. of A) ken, it sabsabali a lugar iti lubong, ti "States" (dagiti estado). Ti "Columbia", idi ket maysa a nasikat a nagan para iti Estados Unidos, a nainaganan kenni Christopher Columbus; apparang daytoy iti nagan a "Distrito iti Columbia".
Ti pagalagadan a panagtawag kadagiti umili iti Estados Unidos ket ka ti "Amerikano". Nupay a ti "Estados Unidos" ket isu ti opisial a panagsuppiat a termino, ti "Amerikano" ken "U.S." ket kadawyan a maus-usar a panagitudo a pangilasin ti pagilian ("Dagiti Amerikano a kapategan", "dagiti puersa ti U.S."). Ti "Amerikano" ket saan unay a maus-usar iti Ingles a mangitudo kadagiti tattao a saana naikonekta iti Estados Unidos.[14]
Ti panangisao nga "Estados Unidos" ket kasisigud idi a natrato a kas ad-adu ngem maysa a kas ti, "dagiti Estados Unidos ket"—a nairaman iti Maikasangapulo ket tallo a Panagpasayaat ti Batay-linteg ti Estados Unidos, a napasingkedan idi 1865. Daytoy ket kadaywan a nagbalin a natrato a kas maymaysa laeng a ks ti, "ti Estados Unidos ket"—kalpasan ti gibus iti Sibil a Gubat. Ti maymaysa a porma ket pagalagadan tattan; ti ad-adu ngem maysa a porma ket naibati iti idioma a "dagitoy Estados Unidos".[15]
Heograpia ken enbironmento[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti kalawa ti daga iti kasigkay nga Estados Unidos ket agarup a 1,900 riwriw acre (7,700,000 km2). Ti Alaska, a nailasin manipud iti kasigkay nga Estados Unidos babaen ti Kanada, ket isu ti kadakkelan nga estado iti 365 riwriw acre (1,480,000 km2). Ti Hawaii, a sumaksakop ti maysa a purpuro idiay tengnga a Pasipiko, nga abagatan a laud ti Amianan nga Amerika, ket adda ti sumurok a 4 riwriw acre (16,000 km2).[16] Ti Estados Unidos ket isu ti maikatlo wenno maikapat a kadakkelen a pagilian babaen ti dagup a kalawa iti lubong (daga ken danum), a nairanggo daytoy iti likud ti Rusia ken Kanada ken nangatngato bassit ngem wenno ti baba ti Tsina. Ti pannakairanggo ket agdumaduma segun ti panagibilang kadagiti dua a teritorio a supsupiaten babaen ti Tsina ken India ken kasano ti panagrukod ti dagup a kadakkel ti Estados Unidos: ti panagkarkulo ket sumakop manipud iti 3,676,486 kuadrado milia (9,522,055 km2)[17] aginggana iti 3,717,813 kuadrado milia (9,629,091 km2)[18] aginggana ti 3,794,101 kuadrado milia (9,826,676 km2).[19] No mairaman laeng ti kadakkel ti daga, ti Estados Unidos ket isu ti maikatlo a likudan ti Rusia ken Tsina, ken sango bassit ti Kanada.[20]
Ti aplaya a tanap iti Atlantiko a pantar ket agpastrek kadagiti ada-dayo a dagdaga dagiti agtintinnag ti bulongna a kabakiran ken dagiti agtultulatid a turod iti Piedmont. Ti Banbantay Appalachia ket bingayenna ti dumaya a pantar manipud iti Nalatak a Danaw ken dagiti karuotan iti tenga a laud. Ti Mississippi–Karayan Missouri, ti maikapat a kaatiddogan sistema ti karayan iti lubong, ket kangrunaan nga agayos ti amianan-abagatan babaen ti pusod daytoy a pagilian. Ti nadalumpinas, nalames a tay-ak iti Nalatak a Tanap ket maibistrad iti laud, a tubngaren babaen ti rehion a kabanbantayan iti abagatan adaya. Ti Kabatbatuan a Kabanbantayan, iti lumaud nga igid iti Nlatak a Tanap, ket gumay-ay iti amianan aginggana ti abagatan iti ballasiw daytoy a pagilian, nga umababot ti kanagto a nagatngato ngem 14,000 a pié (4,300 m) idiay Colorado.Iti pay adadayo a laud ket dagiti kabatbatuan a Nalatak a labneng ken dagiti desierto a kas ti Chihuahua ken Mojave. Ti Sierra Nevada ken Cascade a kabanbantayan ket umasideg ti aplaya ti Pasipiko. Nga iti 20,320 pié (6,194 m), ti Bantay McKinley ti Alaska ket isu ti katayagan a tuktok iti pagilian ken ti Amianan nga Amerika. Dagiti aktibo a bulkan ket kadaywan kadagiti Alehandro ti Alaska ken Is-isla ti Aleutia, ken ti Hawaii ket buklen dagiti isla ti bulkan. Ti nalatak a bulkan a pinasirokan ti Nailian a Parke ti Yellowstone idiay Rockies ket daytoy ti kadagkelan a langa ti bulkan iti kontinente.[21]
Ti Estados Unidos, nga adda ti nawatiwat a kadakkelna ken ti nadumaduma a heograpiko, ket mangiraman kadagiti adu a kita ti klima. Ti daya iti maika-100 a meridiano, ti klima ket sumakop manipud iti nadag-eg a kontinental iti amianan aginggana ti nadam-eg a subtropikal iti abagatan. Ti akin-abagatan nga ungto iti Florida ket tropikal, ken kasta met ti Hawaii. Ti Nalatak a Tanap a laud ti maika-100 a meridiano ket namaga bassit. Kaaduan kadagiti Lumaud a kabanbantayan ken alpino. Ti klima ti Nalatak a Labneng ket namaga,ti desierto idiay Abagatn a luad, ti Mediteraneo idiay aplaya ti California, ken naintaawan idiay aplaya ti Oregon ken Washington ken abagatan nga Alaska. Kaaduan ti Alaska ket subartiko wenno polar. Ti nakaro a tiempo ket kadaywan kadagiti naibeddeng nga estado iti Golpo ti Mehiko ken daytoy ket kanayon a makasansanay kadagiti alawig, ken kaaduan kadagiti alipugpog iti lubong ket rumsua iti uneg iti daytoy a pagilian, a nagnangruna idiay Bettang ti alipuglog ti Tengnga a laud.[22]
Ti ekolohia ti Estados Unidos ket naikapnunotan a "megadibersio": agarup a 17,000 a sebbangan dagiti vascular a mulmula oket rumsua iti kasigkay nga Estados Unidos ken Alaska, ken sumurok a 1,800 a sebbangan dagiti agsabsabong a mula ket mabirukan idiay Hawaii, ken bassit kadagitoy ti rumsua idiay kangrunaan a daga.[23] Ti Estados Unidos ket pagtaengan kadagiti ad-adu ngem 400 a sebbangan ti mamalia, 750 billit, ken 500 reptilia ken ampibio.[24] Agarup a 91,000 a sebbangan ti insekto ket nainagananen.[25] Ti Tignay ti Nadangran a Sebbangan iti 1973 ket mangsalaknib kadagiti naipangta ken nadangran a sebbangan ken dagiti pagtaenganda, a dagitoy ket palpaliiwen ti Serbiso ti Ikan ken Kaatapan ti Estados Unidos. Adda dagiti sangapulo ket walo a nailian aparke ken ginasot kadagiti sabali pay a tinartarapato ti pederal a parke, kabakiran, ken langalang a luglugar.[26] No mairaman amin dagitoy, ti gobierno ket agtagikua iti 28.8% iti kadakkel a lugar ti pagilian.[27] Kaaduan kadagitoy ket nasalakniban, ngem adda dagiti naipaupa para iti panagkulukol ti lana, panagmina, panagtarikayo, wenno panagrantso ti baka; Ti 2.4% ket maus-usar para kadagiti militar a kapanggepan.[27]
Politiko a panakabingbingay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Estados Unidos ket maysa a pederal a kappon kadagiti limapulo nga estdo. Dagiti kasisigud a sangapulo ket tallo nga estado ket dagiti simmaruno kadagiti sangapulo ket tallo a kolonia a nagrebelde iti Britaniko a panagturay. Iti nasapa a pakasaritaan iti daytoy a pagilian, adda dagiti tallo a baro nga estado a naurnong iti teritorio a naisina para kadagiti panagtunton kadagiti addan nga estado: ti Kentucky manipud iti Virginia; Tennessee manipud iti North Carolina; ken Maine manipud iti Massachusetts. Kaaduan kadagiti dadduma nga estado ket naukiran manipud kadagiti teritorio a naala babaen ti gubat wenno panaggatang babaen ti gobierno ti Estados Unidos. Maysa kadagiti malaksid nga agasmang ket buklen ti Vermont, Texas, ken Hawaii: tunggal maysa kadagitoy ket nawaya a republika sakbayda a timmipon iti kappon. Idi panawen ti Sibil a Gubat ti Amerikano, ti West Virginia ket nakisina manipud iti Virginia. Ti kabaroan nga estado ti Hawaii ket nakagun-od ti panagestado idi Agosto 21, 1959.[28] Dagti estado ket awananda ti karnegan a sumina manipud iti kappon.
Dagiti estado ket buklen ti nawatiwat a masa ti daga ti Estados Unidos; dagiti sabali pay a dua a lugar a naipanunotan nga importante a paset iti daytoy a pagilian ket dagiti Distrito iti Columbia, ti pederal a distrito nga adda ditoy ti pakabirukan ti kapitolio ti Washington; ken ti Palmyra Atol, a daytoy ket awan dagiti agtaeng ngem nainkorporado a teritorio idiay taaw Pasipiko. Ti Estados Unidos ket agtagikua pay kadagiti nagruna a teritorio ti ballasiw-taaw: ti Puerto Rico ken ti Is-isla ti Birhen ti Estados Unidos idiay Karibe; ken Amerikano a Samoa, Guam, ken ti Akin-amianan nga Is-isla ti Mariana idiay Pasipiko.[29] Dagiti naipasngay kadagiti nangruna a teritorio (malaksid ti Amerikano a Samoa) ket agtagikuada ti pannakaumili iti Estados Unidos.[30] Dagiti umili ti Amerika nga agtaeng kadagitoy a teritorio ket adda dagiti karbengan ken responsibilidad a kapadpada dagiti umili nga agteng kadagiti estado; nupay kasta, isuda ket malaksid kadagiti pederal a panagbuis ti matgedan, saan a makabutos para iti presidente, ken adda laeng ti saan a makabutos a pannakabagi iti Kongreso ti Estados Unidos.[31]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Patneng nga Amerikano ken Europeano a pagtaengan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti patneng a tatto iti kangrunaan a daga ti Estados Unidos, a mairanan dagiti patneng ti Alaska, ket naipammati a dagitoy ket immakar manipud iti Asia, a nagrugi ti nagbaetan ti 40,000 ken 12,000 a tawtawen.[32] Adda dagiti, a kas dagiti sakbay ti Columbia a kultura ti Mississippi, ket nakaparang-ay dagitoy ti masakbayan nga agrikultura, grande nga arkitektura, ken estado a lessaad ti kagimongan. Kalpasan ti panagrugi a panagtalinaed dagiti Europeano ti Kaamerikaan, adu dagiti riwriw a patneng a tattao ti Kaamerikaan ket natay manipud kadagiti peste a kas ti burtong.[33]
Idi 1492, ti Henobes nga ekplorador a ni Christopher Columbus, nga adda ti kontrata ti balangat ti Kastila, ket nakaabut kadagiti adu nga is-isla ti Karibe, a makaaramid daytoy ti immuna a panaginnasideg kadagiti patneng a tattao. Idi April 2, 1513, ti maysa aKastila a kongkistador a ni Juan Ponce de León ket simmanglad ti tinawtawaganna a ti "La Florida"—ti immuna a nadokumentuan a isasangpet ti agbalinton a ti kangrunaan nga adda iti Estados Unidos. Dagiti natalinaedan ti Kastila a rehion ket sinaruno babaen dagiti tatta nga aldawen a abagatan a laud ti Estados Unidos a nakaawis kadagiti rinibo manipud iti Mehiko. Dagiti Pranses nga agkomkomersio ti nalamuyot a dutdot ket nangibangonda kadagiti baro a pagpuestuan ti Baro a Pransia ti lawlaw ti Nalatak a Danaw; Ti Pransia ket timmunton kadagiti kaaduan a kaunegan ti Amianan nga Amerika, aginggana idiay Golpo iti Mehiko. Dagiti immuna a nagballigi a nagtalinaedan dagiti Ingles ket dagiti Kolonia iti Virginia idiay Jamestown idi 1607 ken ti Plymouth a Kolonia dagiti Peregrino idi 1620. Ti 1628 a panagdokumento babaen ti linteg ti Luek ti Massachusetts a Kolonia ket nagbanagan kadagiti adu nga allon ti panagakar; babaen idi 1634, ti New England ket pagtaenganen babaen dagiti 10,000 a kaadu dagiti Puritano. Ti nagbaetan ti naladaw a panawen ti 1610 ken ti Amerikano a Rebolusion, agarup a 50,000 a naibalbalud ket naipan kadagiti Amerikano a kolonia ti Britania. Iti rugi ti 1614, dagiti Danes ket tinalinaedanda ti baba ti Karayan Hudson, a mairaman ti Baro nga Amsterdam idiay Isla ti Manhattan.
Idi 1674, dagiti Danes ket insinada dagiti teritorioda nga Amerikano iti Inglatera; ti probinsia iti Baro nga Olanda ket pinanaganan idi ti New York. Adu kadagiti baro nga imigrante, nangnangruna ti Abagatan, ket nakontrato nga agserserbi a dagitoy ket dua a pagkatlo kadagiti amin nga imigrante ti Virginia ti nagbaetan ti 1630 ken 1680.[34] Babaen idi buelta ti maika-18 a siglo, dagiti Aprikano a tagabu ket nagbalbalinen a ti kangrunaan a taudan iti napiansaan a panagtrabaho. Iti 1729 a panagbingbingay dagiti Carolina ken ti 1732 a panagkolonia iti Georgia, dagiti sangapulo ket tallo a kolonia ti Britaniko a dagitoy ket ti nagbalin nga Estados Unidos ket napabangonda. Amin dagitoy ket adda ti lokal a gobierno a mabalin ti agbutos para kadagiti kaaduana anawaya a tao, ti panagpaadu to panaruknoy iti taga-ugma a karbengan dagiti Ingles a tao ken ti maysa a kapanunutan iti bukod a panagturay ket nagparugso ti panagsuporta ti republikanismo. Amin dagitoy ket nanglegado ti komersio ti Aprikano a tagabo. Ti kaadu ti gatad dagiti naipasngay, nababa agatad ti pnakatay, ken ti agtaltalinaed nga imigrasion, ti populasion ti kolonia ket napardas a dimakkel. Ti tignay a Kristiano a panagpabaro iti panawen ti 1730 ken 1740s a naamammoan a kas ti Nalatak a Panagriing ket nagsungrod ti panagayat iti relihion ken relihioso a panagwaya. Iti Pranses ken Indiano a Gubat, dagiti puersa ti Britaniko ket tiniliwda ti Kanada manipud kadagiti Pranses, ngem ti prankopono a populasion ket nabati a naisina babaen ti politiko manipud kadagiti akin-abagatan a kolonia. No saan a mairaman dagiti Patmeng nga Amerikano (nadayeg nga ammo kas dagiti "Ameriko nga Indiano"), a dagitoy ket naipatpatalaw, dagita a sangapulo ket tallo a kolonia ket adda idi ti populasion iti2.6 a riwriw idi 1770, agarup a maysa a pagkatlo iti Britania; gangani maysa iti lima nga Amerikano ket dagiti nangisit a tagabu.[35] Ngen ngem suheto ti Britaniko a panagbuisn, dagiti kolonia nga Amerikano ket awananda ti pannakabagi iti Parlamento iti Gran Britania.
Gobierno ken dagiti politiko[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Estados Unidos ket isu ti kadaanan a sibibiag a pederasion iti lubong. Daytoy ket maysa a batay-linteg a republika ken representatibo a demokrasia, "a ti pangturay ti kaaduan ket timnemplado babaen ti karbengan dagiti minoridad a sinalakniban babaen ti linteg".[36] Ti gobierno ket timtimbengan babaen ti sistema a panagkita ken gantingan nga inpalpalawagan babaen ti Batay-linteg nti Estados unidos, a daytoy ket agserbi a kas ti kangatuan a legado a dokumento iti daytoy a pagilian.[37] Iti Amerikano a pederalista a sistema, dagiti umili ket kadawyan a suheto dagiti tallo nga lessaaad iti gobierno, pederal, estado, ken lokal; dagiti rebbeng ti lokal a gobierno ket kadawyan a a biningbingay ti nagbaetan ti kondado ken ti munisipio a gobierno. Iti gangani amin a kaso, dagiti ehekutibo ken lehislatibo nga opisial ket mabutosan babaen ti maysa nga ad-adu ngem maysa a panagbubutos dagiti umili babaen dagiti distrito. Awan ti maibagay a pannakabagi iti lessaad a pederal, ken wan unay kadagiti nababbaba a lessaad.
Ti pederal a gobierno ket buklen dagiti tallo a sangsanga:
- Lehislatibo: Ti dua a kamara a Kongreso, a buklen ti Senado ken ti Kamara dagiti Pannakabagi, nga agaramid kadagiti pederal a linteg, agdeklara tigubat, agpasingked kadagiti tulag, adda ti bileg iti supot, ken adda ti bileg iti panagidarum, a babaen daytoy ket makaikkat kadagiti agtugtugaw a kameng iti gobierno.
- Ehekutibo: Ti presidente ket isu ti agbilbilin a daulo iti milisia, mabalin nga agbeto lehislatibo a bilbilin sakbay nga agbalinda a linteg, ken mangidutok kadagiti kameng iti Gabinete (suheto ti panagpasingked ti Senado) kendagiti nadumaduma pay nga opisial, nga agtaripato ken mangipatungpal kadagiti pederal a linteg ken annuroten.
- Ukom: Ti Kangatuan a Korte ken dagiti nababbaba a korte ti pederal, a dagiti huesna ket naidutokan babaen ti presidente a pasingkedan ti Senado, ket ibuksilanna dagiti linteg ken ibaliktadna dagiti mabirukanna a a saan naibatay ti batay-linteg.
Ti Kamara dagiti Pannakabagi ket addaanda kadagiti 435 nga agbutbutos a kamkamemng, ti tunggal maysa ket agreprepresenta ti maysa a kongresional a distrito para iti dua a tawen a panagturay. Dagiti tugaw ti kamara ket dagiti pannakabingay kadagiti estado babaen ti populasion iti tunggal sangapulo a tawen. A kas ti 2000 a senso, pito kadagiti estado ket addaanda ti kabassitan a maysa a panankabagi, bayat a ti California, ti kaaduan ti populasion nga estado, ket addan ti limapulo ket tallo. Ti Senado ket addaan dagiti 100 a kameng nga titunggal maysa nga estado ket addaan iti dua a senador, a nabutosan iti sapasap iti innem a tawen a panagturay; maysa apgkatlo kadagiti tugaw ti Senado ket agbalin a mabutosan iti tunggal maysa a sabali a tawen. Ti presidente ket agserbi ti uppat a tawen a panagturay ken saa amabalin a mabutosan iti ad-adu ngen dua. Ti presidente ket saan a mabutosan ti dagus a panagbutos, ngem babaen ti saan a dagus elektoral a kolehio a sistema a dagiti mangikeddeng a butos ket mabingbingay kadagiti estado ken ti Distrito iti Columbia. Ti Kangatuan a Korte, nga indauloan babaen ti Pangulo a Hustisia iti Estados Unidos, ket addaan iti siam a kameng, nga asserbi iti amin a panawen ti panagbiagda.
Ekonomia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti kadakkelan a siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Addaan iti kangrunaan a siudsiudad iti Estados Unidos, mainayon ti tallo a kadakkelan ti pagilian ken lubong: Ciudad ti New York, Los Angeles, ken Chicago. Ti sumagand ket ti tabla dagiti duapulo a kadakkelan a siudad iti Estados Unidos, maibatay iti senso idi 2004:
Kataoan[urnosen | urnosen ti taudan]
Puli[urnosen | urnosen ti taudan]
Relehion[urnosen | urnosen ti taudan]
Mapattapatta nga 85 porsiento dagiti Amerikano ket maibilang a Kristiano iti nadumaduma nga klase. Ti mabatbati nga kinse porsiento ket aggapu kadagiti Kinahudio, Islam, Budismo, ken kadagiti awan relihionna.
Kuna ti 2004 nga Gallup poll, kas 44 porsiento dagiti Amerikano ket minagsimba uray maminsan laeng iti lawas. Daytoy ket kadkadaywan kadagiti agnaed ti makuna nga "bible belt" iti umabagatan ken agpatengnga nga es-estado iti E.U.A. Dagiti Baptista ket kadakkelan nga grupo idiay abagatan, santo dagiti Metodista. Dagiti Romano Katoliko ket kaaduan idiay amianan-daya.
Pinagilaksid ti Relihion dagiti Nataengan nga Tattao iti Estados Unidos: 1990 ken 2001 [1]
Amin nga porsiento ket nai-adjust kadagiti tattao nga saan manginagan iti relihionna, manipud 2.3% idi 1990 ket 5.4% idi 2001
Pagsasao[urnosen | urnosen ti taudan]
Awan ti ofisial a pagsasao iti Estados Unidos nga ikalintegan ti gobierno a pederal. Maipagarup laeng nga Ingles wenno Ingles ti Amerika ti umuna wenno agmaymaysa a pagsasao ti kaaduan a katatao iti pagilian. Isu ti maar-aramat a pagsasao ti gobierno, korte, eskuelaan, midia, ken dadduma pay.
Duapulo ket pito (27) nga estado ket nagpataud iti Ingles kas opisial a lengguaheda, ngem tallo kaniada ti naginagan iti maikadua nga opisial nga pagsasaoda — Hawaii, Louisiana, ken Baro a Mexico, masurot ti Hawayano, Pranses, ken Espaniol ti napili.
Ti Espaniol ket kadakkelan a minoridad a pagsasao, aggapu gamin kadagiti managbaniaga iti Latin nga Amerika ken iti pakasaritaan a dakkel a paset ti Amerika idi, kas agpaabagatan ken agpalaud, ta isuda idi ket bagi ti Mehiko (a nagbagi ti Espania). Sa maysa pay, Espaniol iti umuna nga pagsasao ti Puerto Rico, teritorio ti Estados Unidos.
Ti kangrunaan a pagsasao nga insenial ket Senial a Pagsasao ti Estados Unidos (ASL).
Manipud idi 2004, adda ag-336 nga lengguahe iti Estados Unidos, 176 kaniada ket patneng nga pagsasao iti Amerika, idiay pagsasao dagiti Patneng nga Amerikano.
Edukasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Kultura[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "U.S. POPClock Projection". U.S. Census Bureau. automatiko a mapabaro ti karkulo.
- ^ a b c d "Estados Unidos". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 2011-10-09.
- ^ "OECD Income Distribution Database: Gini, poverty, income, Methods and Concepts". Organisation for Economic Co-operation and Development.
- ^ "Global inequality: How the U.S. compares". Pew Research.
- ^ "Income Distribution and Poverty : by country – INEQUALITY". OECD.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi Hulio 27, 2014.
- ^ Adams, J. Q., ken Pearlie Strother-Adams (2001). Dealing with Diversity. Chicago: Kendall/Hunt. ISBN 0-7872-8145-X.
- ^ Dull, Jonathan R. (2003). "Diplomasia iti Rebolusion, aginggana ti 1783", p. 352, chap. iti Ti Kadua ti Amerikano a Rebolusion, ed. Jack P. Greene and J. R. Pole. Maiden, Mass.: Blackwell, pp. 352–361. ISBN 1-4051-1674-9.
- ^ Maddison, Angus (2006). "Pakasaritaan dagiti Estadistika para iti Ekonomia ti Lubong". The Groningen Growth and Development Centre, Economics Department of the University of Groningen. Naala idi 2008-11-06.
- ^ Cohen, Eliot A. (Hulio 2004). "History and the Hyperpower". Foreign Affairs. Naala idi 2006-07-14. "Bariweswes ti Pagilian: Estados Unidos iti Amerika". BBC News. 2008-04-22. Naala idi 2008-05-18.
- ^ "Dagiti kartograpo ket inkabilda ti 'Amerika' iti Mapa idi napalabas a 500 a tawtawen". USA Today. 2007-04-24. Naala idi 2008-11-30.
- ^ "Ti Dokumento ti Linteg ti Wayawaya". Nailian nga Arkibo. Naala idi 2007-06-20.
- ^ McClure, James (2008-06-12). "Pangyuna: Ti Suppiat nga 'Umuna a Kapitolio'". YDR.com. Naala idi 2010-07-26.
- ^ Wilson, Kenneth G. (1993). Ti Columbia a Pagsurotan ti Amerikano nga Ingles. New York: Unibersidad ti Columbia a Pagmalditan, pp. 27–28. ISBN 0-231-06989-8.
- ^ Zimmer, Benjamin (Nobiembre 24, 2005). "Ti Biag Kadagitoy, Uh, Daytoy Estados Unidos". Unibersidad ti Pennsylvania—Listaan ti Pagsasao. Naala idi Pebrero 22, 2008.
- ^ Lubowski, Ruben; Vesterby, Marlow; Bucholtz, Shawn (Hulio 21, 2006). "AREI a Kapitulo 1.1: Panagusar ti Daga". Serbisio ti Panagsukisok ti Ekonomia. Naala idi Marso 9, 2009.
- ^ "Estados Unidos". Encyclopædia Britannica. Naala idi Marso 25, 2008.
- ^ "Populasion babaen ti sekso, Gatad ti Panagdakkel ti Populasion, Kalawa ti Rabaw ken Densidad" (PDF). Demographic Yearbook 2005. Dibision dagiti Estadistika ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. Naala idi Marso 25, 2008.
- ^ "Estados Unidos". The World Factbook. CIA. Septiembre 30, 2009. Naala idi Enero 5, 2010.
- ^ "World Factbook: Tabla a Pagiparisan ti Kalawa ti Pagilian". Yahoo Edukasion. Naala idi Pebrero 28, 2007.
- ^ O'Hanlon, Larry. "Nalatak a Bulkan: Ania ti adda ti sirok ti Yellowstone?". Discovery Channel. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2012-05-25. Naala idi Hunio 13, 2007.
- ^ Perkins, Sid (Mayo 11, 2002). "Bettang ti alipugpug, USA". Siensia a Damdamag. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi Hulio 1, 2007. Naala idi Septiembre 20, 2006.
- ^ Morin, Nancy. "Dagiti vascular a Mulmula iti Estados Unidos" (PDF). Mulmula. Serbiso ti Nailian a Biolohiko. Naala idi Oktubre 27, 2008.
- ^ "Sangalubongan a Kamudingan dagiti Napilia Patneng a Mula ken Sebbangan ti Ayup iti Estados Unidos". Grupo ti SDI. Pebrero 9, 2001. Naala idi Enero 20, 2009.
- ^ "Dagiti Bilang ti Insekto (Dagiti Sebbangan ken Agmaymaysa)". Instituto ti Smithsonia. Naala idi Enero 20, 2009.
- ^ "Ti Nailaian a Serbisio ti Parke ket Nagirangarang ti Panakainayon ti Dua a Baro a Unit" (Press release). Nailian aSerbisio ti Parke. Pebrero 28, 2006. Naala idi Hunio 13, 2006.
- ^ a b "Pederal a Daga ken dagiti Patakder a Panagtagikua" (PDF). Komite ti Republikano a Panagadal. Mayo 19, 2005. Naala idi Marso 9, 2009.
- ^ Borreca, Richard (Oktubre 18, 1999). "'Ti Pagtungpalan idi ket Demokrasia para iti Amin". Honolulu Star-Bulletin. Naala idi Pebrero 11, 2012.
- ^ Kitaen ti 8 U.S.C. § 1101(a)(36) ken 8 U.S.C. § 1101(a)(38) Pederal a Kodigo ti Estados Unidos, Tignay ti Imigrasion ken Pannakiilian. 8 U.S.C. § 1101a
- ^ "Panagbutos ti Presidente idiay Estados Unidos: Maysa a Pangyuna (Panid 7)" (PDF). Serbiso ti Kongresional a Panagsukisok ti Estados Unidos. Abril 17, 2000. Naala idi Enero 18, 2010.
- ^ Raskin, James B. (2003). Pangsuppiat ti Demokrasia: Ti Kangatuan a Korte Vs. ti Amerikano a Tattao. Londres ken Nueva York: Routledge, pp. 36–38. ISBN 0-415-93439-7.
- ^ "Dagiti Tattao ti Kaamerikaan". Intituto ti Smithsonian, Nailian a l Museo iti Masna a Pakasaritaan. Hunio 2004. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi Nobiembre 28, 2007. Naala idi Hunio 19, 2007.
- ^ Meltzer, D.J. (1992). "Kasano a Pinasakit ni Columbus ti Baro a Lubong: No Apay a dagiti Patneng nga Amerikano ket Madanarda kadagiti Sakit nga insangpet dagiti Europeano a Nagtalinaed?". Baro a Sientista: 38.
- ^ Russell, David Lee (2005). Ti Amerikano a Rebolusion kadagidiay Akin-abagatan a Kolonia. Jefferson, N.C., ken Londres: McFarland, p. 12. ISBN 0-7864-0783-2.
- ^ Blackburn, Robin (1998). Ti Panagaramid ti Baro a Lubong ti Panagtagabu: Manipud ti Barok aginggana ti Moderno, 1492–1800. Londre ken Nueva York: Verso, p. 460. ISBN 1-85984-195-3.
- ^ Scheb, John M., ken John M. Scheb II (2002). Pangyuna ti Amerikano a Sistema ti Legado. Florence, KY: Delmar, p. 6. ISBN 0-7668-2759-3.
- ^ Killian, Johnny H. "Batay-linteg iti Estados Unidos". Ti Opisina iti Sekretario iti Senado. Ti Opisina iti Sekretario iti Senado. Naala idi Pebrero 11, 2012.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Estados Unidos iti Wikimedia Commons
- Opisial a Web Portal ti Gobierno ti Estados Unidos Pangirugian a mapan kadagiti sitio ti gobierno
- Kamara Opisial a sitio ti Kamara dagiti Pannakabagi ti Estados Unidos
- Senado Opisial a sitio ti Senado ti Estados Unidos
- White House Opisial a sitio ti Presidente ti Estados Unidos


text:
Maika-28 a paralelo amianan
Ti maika-28 a paralelo amianan ket ti sirkulo ti latitud a 28 gradgrado iti amianan ti ekuador a plano ti Daga. Daytoy ket ballasiwenna ti Aprika, Asia, ti Taaw Pasipiko, Amianan nga Amerika ken ti Taaw Atlantiko.
Idiay Mehiko ti paralelo ket ipalawagna ti pagbeddengan a nagbaetan dagiti estado ti Baja California ken Baja California Sur.
Iti daytoy a latitud ti init ket makitkita para kadagiti 13 nga oras, 55 a minminuto iti las-ud ti solstisio ti kalgaw ken 10 nga or-oras, 22 a minminuto iti las-ud ti solstisio ti panaglalam-ek.[1]
Likmut iti lubong[urnosen | urnosen ti taudan]
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti 28° a paralelo amianan ket lumabas iti:


text:
Taga-ugma a Gresia
Ti taga-ugma a Gresia ket maysa idi a sibilisasion a tagikua ti paset ti panawen ti Griego a pakasaritaan a nagpaut manipud iti Arkaiko a paset ti panawen ti maika-8 ken maika-6 a siglo SK aginggana ti gibus ti kinaugma (ca. 600 AD). Ti dagus nga isasakbay ti daytoy a paset ti panawen ket isu idi ti panagrugi iti Nasapa a Tengnga a Panawen ken ti Bisantino a panawen.[1] Ti nairaman iti Taga-ugma a Gresia ket ti paset ti panawen ti Klasiko a Gresia, a rimamng-ay idi las-ud ti maika-5 aginggana ti maika-4 a siglo SK. Ti Klasiko a Gresia ket nangrugi kalpasan ti pannakaabug iti maysa a Persiano a panagraut babaen ti Atenio a kinapangulo. Gapu ti panagrukma babaen ni Alehandro ti Natan-ok, ti Helenistiko a sibilisasion manipud idiay Tengnga nga Asia aginggana idiay akinlaud a patingga ti Baybay Mediteraneo.
Ti klasiko a Griego a kultura, a naipangpangruna ti pilosopia, ket adda idi iti napigsa a pannakainpluensia ti Imperio a Romano, a nagawit ti bersionna daytoy kadagiti adu a paset ti rehion ti Mediteraneo ken Europa, nga iti daytoy a rason a ti Klasiko a Gresia ket sapasap a naipanunotan nga isu ti naparang-ay a kultura a nangited ti pundasion ti moderno a Akinlaud a kultura.[2][3][4][5]
KronolohiaUrnosen
Awan dagiti natalinaay wenno sangalubongan nga umannurotan a petsa para iti panagrugi wenno gibus ti Klasiko a Kina-ugma. Sapasap daytoy a naala ti kinaudi manipud iti maika-8 a siglo SK aginggana iti maika-6 a siglo AD, wenno para iti agarup a 1,300 a tawtawen.
Ti Klasiko a Kina-ugma idiay Gresia ket ket sinakbayan babaen ti Griego a Nasipnget a Panawen (c. 1100 – c. 750 SK), ti arkaeolohiko a pannakaidasig babaen ti protoheometriko ken heometriko nga estilo dagiti disenio ti bangbangao, a sinarunuan babaen ti orientalisante a Paset ti Panawen, ti maysa a napigsa nga impluensia ti Sirio-hitita, Asirio, dagiti Penisio ken Ehipsio a kultura.
Iti tinawtawid, ti Arkaiko a paset ti panawen ti taga-ugma a Gresia ket naala iti rugi ti daytoy a napigsa nga orientalisante nga impluensia idi las-ud ti maika-8 a siglo SK, a maipatinayon kadagiti dadduma a banag a nangiyeg ti alpabeto nga eskritu idiay Gresia, a daytoy ti nangmarka ti rugi ti literatura a Griego (Homero, Hesiod). Ti Arkaiko a paset ti panawen ket sinukatan ti Klasiko a paset ti panawen idi agarup a 500 SK, a daytoy ket sinarunuan met babaen ti Helenistiko a paset ti panawen idi ipupusay ni Alehandro ti Natan-ok idi 323 SK.
Ti pakasaritaan iti Gresia idi las-ud ti Klasiko a kina-ugma ket mabalin a mabingbingay manen kadagiti sumaganad a paset ti panawen:[6]
- Ti Arkaiko a paset ti panawen (c. 750 – c. 500 SK) ket surutenna, a dagiti artista ket nagararamidda ti dakdakkel a nawaya nga agtaktakder nga eskultura iti nasikkil, hieratiko a postura nga adda ti kasla naitagtagainepan nga 'arkaiko a isem'. Ti arkaiko a paset ti panawen ket kadawyan a naalala aginggana ti panagpatingga ti panakapaitalaw ti naudi a tirano iti Atenas idi 510 SK.
- Ti Klasiko a paset ti panawen (c. 500 – 323 SK) ket naidasig babaen ti estilo a naipanunotan babaen dagiti naudi a nagpalplaiiw a daytoy ket naikari (a kas ti 'klasiko')—a kas ti Partenon. Iti politiko, ti Klasiko a paset ti panawen ket tinurayan idi babaen ti Atenas ken ti Delos a Liga idi las-ud ti maika-5 a siglo, a sinukatan babaen ti Espartano a panagrukma idi las-ud ti nasapa a maiak-4 a siglo SK, sakbay a ti bileg ket naiyallatiw iti Tebas and the Beosio a Liga ken ti kanungpalanna ti Liga iti Korinto nga indauloan babaen ti Macedonia (taga-ugma a pagarian).
- Ti Helenistiko a paset ti panawen (323-146 SK) ket isu ti Griego a kultura ken bileg a naipadakkel idiay asideg ken tengnga a daya. Daytoy a paset ti panawen ket nangrugi iti ipupusay ni Alehandro ken nagpatingga iti Romano a panarukma.
- Ti Romano a Gresia, ti paset ti panawen a nagbaetan ti panagballigi ti Romano kadagiti Korinto idiay Gubat iti Korinto idi 146 SK ken ti panakabangon ti Bisansio babaen ti Konstantino a kas ti kapitolio ti Imperio a Romano idi 330 AD.
- ti kanungpalan a paset ti Kina-ugma ket isu tipaset ti panawen ti Kristianisasion idi las-ud ti kinaudi ti maika-4 aginggana ti nasapa a maka-6 a sigsiglo, nalala daytoy ti panakakompleto ti panakaipatingga ti Neoplatoniko nga Akademia babaen ni Hustiniano I idi 529 AD.
HistoriograpiaUrnosen
Ti naipakasaritaan a paset ti panawen ti taga-ugma a Gresia ket naisangsangayn iti pakasaritaan ti lubong a aks ti immuna a paset ti panawen a dagus a sinaksian iti husto a historiograpia, bayat a dagiti nasapsapa a taga-ugma a pakasaritaan ti proto-historia ket naamammoan babaen kadagiti ad-adu a naisalaysayan nga ebidensia, a kas dagiti napaspasamak a naisalaysay wenno listaan dagiti ari, ken pragmatiko nga epigrapia.
Ni Herodotus ket isu ti nawatiwat nga ammo a kas ti "ama iti pakasaritaan", ti sinuratna a pakasaritaan a daytoy ket eponimo ti amin a paset. Daytoy ket naisurat idi nagbaetan ti 450 a dekada ken 420 a dekada SK, ti sakup ti obra ni Herodotus ket umabot iti agarup a maysa a siglo kadagiti napalabas, a nagisalsalaysay kadagiti maika-6 a siglo a naipakasaritaan a pigura a kas ni Darius I iti Persia, Cambyses II ken Psamtik III, ken dagiti sapilka kadagiti maika-8 a siglo a kas ni Candaules.
Ni Herodotus ket sinaruno dagiti mannurat a kas ni Thucydides, Xenophon, Demosthenes, Plato ken Aristotle. Kaaduan kadagitoy a mannurat ket Atenio wenno pro-Atenio, nga isu nga adadu ti naamammoan a maipanggep ti pakasaritaan ken dagiti politika ti Atenas ngen ti aniaman a siudad Dagiti pannakasakupda ket napatingaan babaen ti pannakaipatengnga ti isip iti politiko, militar ken diplomatiko a pakasaritaan, a saanda nga inkaskaso ti ekonomiko ken sosial a pakasaritaan.[7]
PakasaritaanUrnosen
Arkaiko a paset ti panawenUrnosen
Idi maika-8 a siglo SK, ti Gresia ket nangrugi a rimsua manipud kadagiti Nasipnget a Paset ti Panaw a nangsaruno ti pannakarebba tienGreece began to emerge from the Dark Ages which followed the fall of the Misenika a sibilisasion. Ti Pannakaamo ti panagsurat ken panagbasa ket napukawen ken [[Lineal B|sinuratan a Misenika] ket naipatanen, ngem dagiti Griego ket nangamponda ti Penisio nga abesedario, a binalbaliwanda tapno mapartuat ti Griego a abesedario. Manipud idi agarup a maika-9 a siglo SK dagiti naisurat a rehistro ket nangrugrugida nga nagparparang.[8] Ti Gresia ket nabingbingay kadagiti adu a babassit a bukod a nagturturay a komunidad, ti maysa a tabas a kaaduan a naidiktaran babaen ti Griego a heograpia , a dagiti amin nga isla, tanap ket naisina kadagiti kaarrubana babaen ti baybay wenno dagiti kabanbantayan.[9]
Ti Lelantine a Gubat (c.710–c.650 SK) ket agdama idi a suppiat nga adda iti pannakaisalsaluminanan nga isu ti immuna a nadokumentuan a gubat iti taga-ugma a Gresia a paset ti panawen. Daytoy ket naglabanan ti nagruna a nagbaten dagiti polis (siudad) (dagiti siudad-estado) iti Chalcis ken Eretria gapu kadagiti nalames a tanap ti Lelantine iti Euboea. Dagitoy dua asiudad ket nagsagabada ti pannakaapday a kas nagbanagan iti atiddog a gubat, ngem dagiti Chalcis isuda idi ti nagballigi bassit.
Ti komersiante a klase ket rimsua idi umuna a gudua ti maika-7 a siglo, a naipakita babaen ti panangiyamammo iti panguartaan idi agarup a 680 SK.[10] Daytoy ket kasla nangiyeg kadagiti adu a irteng kadagiti adu a siudad-estado. Dagiti aristokratiko turay a naisapasap a nagituray dagiti polis ket naipangtada babaen dagiti baro a nabirukan akabaknang dagiti komersiante, a dagitoy ket nagesessem ti politiko a kabilegan. Manipud idi 650 SK ken ti sumakbayan, dagiti aristokrasia ket nakilabanda tapno saanda a mapatalaw ken masukatan babaen dagiti populista a tirano. Ti balikas ket naala manipud iti saan a makadadael a Griego tύpavvoς tyrannos, a kayatna saoen ket 'saan a pudno nga agtuturay', urayno daytpy pay ket naipakat pay kadagiti nasayaat ken dakes a daulo.[11][12]
Dagiti nagibasaranUrnosen
- Paammo
- ^ Carol G. Thomas (1988). Dagiti dalan manipud iti taga-ugma a Gresia. BRILL. pp. 27–50. ISBN 978-90-04-08846-7. Naala idi 12 Hunio 2011.
- ^ Bruce Thornton, Dagiti Griego a pamay-an: Kasano a Pinartuat dagiti Griego ti Akinlaud a Sibilisasion, Encounter Books, 2002
- ^ Richard Tarnas, Ti Regget iti Akinlaud nga Isip (New York: Ballantine Books, 1991).
- ^ Colin Hynson, Taga-ugma a Gresia (Milwaukee: World Almanac Library, 2006), 4.
- ^ Carol G. Thomas, Dagiti Dalan ti Taga-ugma a Gresia (Leiden, Olanda: E. J. Brill, 1988).
- ^ Pomeroy, Sarah B. (1999). Taga-ugma aGResia: maysa a politikal, sosial, ken kultural a pakasaritaan. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan]. ISBN 978-0-19-509742-9.
- ^ Grant, Michael (1995). Dagiti Griego ken Romano a historiador: dagiti pakaamo ken saan a pudno a pakaammo. Routledge, 1995. p. 74. ISBN 978-0-415-11770-8.
- ^ Hall Jonathan M. (2007). Ti Pakasaritaan iti Arkaiko Griego a Lubong, ca. 1200-479 SKE. Wiley-Blackwell. ISBN 978-0-631-22667-3.
- ^ Sealey, Raphael (1976). Ti pakasaritaan dagiti Griego siudad nga estado, ca. 700–338 B.C. University of California Press. pp. 10–11. ISBN 978-0-631-22667-3.
- ^ Slavoj Žižek (18 Abril 2011). Panagbiag idi Gibus ti Panawen. Verso. p. 218. ISBN 978-1-84467-702-3. Naala idi 12 Hunio 2011.
- ^ "Online a Diksionario ti Etimolohia". Etymonline.com. Naala idi 2009-01-06.
- ^ "tirano—Dagiti panangilawlawag manipud iti Dictionary.com". Dictionary.reference.com. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 25 Enero 2009. Naala idi 2009-01-06.
- Bibliograpia
- Charles Freeman (1996). Ehipto, Gresia ken Roma. Unibersidad ti Oxford University a Pagmalditan.
- Paul MacKendrick (1962). Agsao dagiti Bato ti Gresia: Ti Sarita ti Arkeolohia idiayy Dagdaga ti Gresia. St. Martin's Press.
Dadduma pay a mabasaUrnosen
- Goodrich, S. G. (1849). Ti nailadawan a pakasaritaan ti Gresia: Taga-ugma ken moderno. New York: Huntington & Savage


text:
Dagiti panagtunton ti teritorio ti Antartika
Pito nga es-estado ti mangtartaripato ti panagtunton ti teritorio kadagiti walo a teritorio idiay Antartika. Dagitoy a pagilian ket mangimaton iti lugarda a sientipiko a pagsukisokan ken dagiti pagadalan a pasilidad a idiay Antartika iti uneg ti tinuntonda a teritorio.
Naibagbaga kano a ti Tulag ti Antartiko ket mangitungkua wenno mangpasardeng kadagitoy a panagtunton. Nupay kasta, ti Artikulo IV § 2 ket mangibagbaga iti, "Awan kadagiti tignay wenno aktibidad a mapaspasamak bayat a maipatpatungpal ti agdama a tulag ket gapuanan iti daytoy a batayan para iti panangiyunayunay, panagsuporta wenno panangipaay ti panagtunton ti teritorial a kinaturay idiay Antartika. Awan ti baro a panagtunton,wenno panagpadakkel iti maysa nga adda a panagtunton, ti maiyunayunayto iti kinaturay ti teritorio bayat a maipatpatungpal ti agdama a tulag agdama a Tulag", isu a saan a mangitungkua wenno mangpaardeng kadagiti adda a panagtunton.
Dagiti linaon
Dagiti opisial a panagtunton[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti agtutuon a panagtunton[urnosen | urnosen ti taudan]
Saan a natunton[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti awanen a panagtunton[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti mabalin a masakbayan a panagtunton[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda dagiti maipagpagarup a a mabalin a maipanggep dagiti masakbayan a panagtunton. Ti Estados Unidos ken Rusia (kas sumaruno nga estado iti Kappon ti Sobiet) ket nangitaltalinaay nga addaanda iti reserba a karbenagn iti agaramid kadagiti panagtunton ket adda met dagiti panagipagpagarup a ti Brasil ket agar-aramid iti panagtunton a naibatay babaen ti 53° L ken 28° L,[1] isu a mangtuoon kadagiti panagtunton ti Arhentina ket Britaniko ngem saan a ti Chile.
Dagiti teritorio ti isla ti subantartiko[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti uppat a teritorio iti 60° Abagatan ti sirkulo ti latitud ket sagpaminsan a mainaig iti kontinente ti Antartika. Awan kadagitoy a teritorio ket addaan kadagiti indehenio a populasion.
- Isla Bouvet (Dependensia ti Norwega)
- Akin-abagatan a Terteritorio ti Pransia[2][3]
- Isla Heard ken is-isla McDonald (Akinruar a teritorio ti Australia)
- Abagatan a Georgia ken ti Is-isla ti Abagatan a Sandwich (Ballasiw taaw a teritorio ti Britaniko)
Tulag ti Antartiko[urnosen | urnosen ti taudan]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ The international politics of Antarctica. Page 119 and 124.
- ^ Dagiti distrito ti Akin-abagatan ken Antartiko a Dagdaga ti Pransia malaksid ti Daga Adelia.
- ^ Mairaman ti Naiwarwaris nga Is-isla idiay Taaw Indiano, a mainaig iti Aprika


text:
Listaan dagiti prepektura ti Hapon babaen ti populasion
Daytoy ket listaan dagiti prepektura ti Hapon babaen ti populasion.
Para kadagiti salaysay dagiti administratibo a pannakabingbingay ti Hapon, kitaen dagiti prepektura ti Hapon.
Dagiti linaon
- 1 Dagiti prepektura ti Hapon a nairanggo babaen ti populasion manipud idi Oktubre 1, 2011
- 2 Historikal a demograpia dagiti prepektura ti Hapon
- 3 Kitaen pay
- 4 Dagiti silpo ti ruar
- 5 Dagiti nagibasaran
Dagiti prepektura ti Hapon a nairanggo babaen ti populasion manipud idi Oktubre 1, 2011[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti pigura ditoy ket segun kadagiti opisial a karkulo ti Hapon manipud idi Oktubre 1, 2011,[1] malaksid kadagiti senso a naala manipud idi Oktubre 1, 2010.[2] Ti populasion ket naited segun ti de jure a konsepto ti populasion para iti panangibilang ti tattao. Iti kayatna a sawen, naibilang idi ti tao iti lugar a kadawyan a nataenganda, ken nabilang idi a kas ti populasion ti lugar a mairaman ti pagyanan. Dagiti ranggo ket naited babaen ti karkulo ti populasion manipud idi Oktubre 1, 2011.
Historikal a demograpia dagiti prepektura ti Hapon[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti populasion sakbay ti 1920 ket nakarkulo idi a naibatay iti pakaammo dagiti rehistro ti pamilia (戸籍 koseki), bayat a dagiti senso a naala iti tunggal sangkabalayan ket natengngelen iti tunggal lima a tawtawen manipud idi Oktubre 1 1920 idiay Hapon malaksid kadagiti tawen ti 1945.
Kadagiti met populasion ti prepektura sakbay idi 1945, dagiti prepektura a nangbukel iti opisial a Maitutop a Hapon wenno Nangruna a daga ti Hapon (内地 naichi, akin-uneg a dagdaga) ket isuda laeng iti naited. Prepektura ti Karafuto (樺太府 Karafuto-fu) wenno Akin-abagatan a Sakhalin ket opisial idi a nainkorporado iti Maitutop a Hapon manipud idi Marso 26, 1943 aginggana idi patingga ti Sangalubongan a Gubat II, bayat a ti Taiwan, Naabangan a Teritorio ti Kwantung, Korea ken ti Bilin ti Abagatan a Pasipiko ket natratoda a kas akinruar a terteritorio (外地 gaichi, akinruar a dagdaga). Idi patingga ti gubat, ti Hapon ket nakapukaw kadagiti tagikuana iti Akin-abagatan a Sakhalin (Karafuto-fu), Kuril Islands (parte ti Hokkaidō), Is-isla Ogasawra (parte ti Tōkyō-to), Amami ken Is-isla Tokara (parte ti Kagoshima-ken), Is-isla Daitōken Is-isla ti Ryukyu (Okinawa-ken). Para iti populasion dagiti kolonia ti dati nga Imperio ti Hapon, kitaen ti Demograpia ti Imperial a Hapon.
1948 aginggana idi 2010[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti populasion iti sumaganad a tabla ket naited segun ti de jure a konsepto iti populasion para iti panagbilang ti tatttao.
- Taudan: Senso ti Hapon (manipud idi Oktubre 1 para kadagiti tawen ti 2010, 2005, 2000, 1995, 1990, 1985, 1980, 1975, 1970, 1965, 1960, 1955 ken 1950),
- De jure a Senso ti Populasion ti Hapon (manipud idi Agosto 1, 1948),
- Senso ti Ryūkyū (manipud idi Oktubre 1, 1970, Disiembre 1, 1960 ken Disiembre 1, 1950),
- Ekstraordinario a Senso ti Ryūkyū (manipud idi Oktubre 1, 1965 ken Disiembre 1, 1955).
1920 aginggana idi 1947[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti populasion iti sumaganad atabla ket naited segun ti de facto a konsepto tipopulasion para iti panagbilang ti tattao.
- Taudan: Ekstraordinario a Senso ti Hapon (manipud idi Oktubre 1, 1947),
- Senso ti Populasion ti Hapon (manipud idi Abril 26, 1946, Nobiembre 1, 1945 ken Pebrero 22, 1944),
- Senso ti Hapon (manipud idi Oktubre 1 para kadagiti tawen ti 1940, 1935, 1930, 1925 ken 1920)
1884 aginggana idi 1918[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti populasion dagiti sumaganad a tabla ket naited segun ti A a kita ti de facto a konsepto ti populasion para iti panagbilang ti tattao a naibatay kadagiti sistema ti rehistrasion ti koseki.
- Taudan: Estatiko nga Estadistika ti Populasion ti Imperial a Hapon (manipud idi Disiembre 31 para kadagiti tawen ti 1918, 1913, 1908 ken 1903),
- Estadistika ti Populasion ti Imperial a Hapon (manipud idi Disiembre 31, 1898),
- Dagiti Tabla ti Nairehistro a Sangkabalayan ti Imperial a Hapon (manipud idi Disiembre 31 para kadagiti tawen ti 1897, 1896, 1895, 1894, 1893, 1892, 1891, 1890, 1889, 1888, 1887 ken 1886),
- Dagiti Tabla ti Nairehistro a Sangkabalayan ti Hapon (manipud idi Enero 1, 1886),
- Dagiti Tabla ti Sangkabalayan ti Hapon (manipud idi Enero 1 para kadagiti tawen ti 1885 ken 1884).
1872 aginggana idi 1883[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti populasion iti sumaganad a tabla ket naited segun dagiti konsepto ti populasion ti kasisigud a rehistro ti pamilia (本籍 honseki) para iti panagbilang ti tattao a naibatay iti sistema ti rehistrasion ti koseki.[20]
- Taudan:Dagiti Tabla ti Sangkabalayan ti Hapon (manipud idi Enero 1 para kadagiti tawen ti 1883, 1882, 1878 ken 1877),
- Dagiti Tabla ti Populasion ti Hapon (manipud idi Enero 1 para kadagiti tawen ti 1881 ken 1880),
- Dagiti Tabla ti Populasion ti Gun Ku ti Hapon (manipud idi Enero 1, 1879),
- Dagiti Tabla ti Nairehistro a Populasion ti Hapon (manipud idi Enero 1, para kadagiti tawen ti 1876, 1875, 1874 ken 1873; ken manipud idi Marso 8, 1872).
1868 aginggana idi 1871[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda dagiti nadumaduma a datos ti demograpia nga agtultuloy para kadagiti tallo nga urbano a prepektura (府 fu]),(kas ti Kyōto-fu, Ōsaka-fu ken Tōkyō-fu), dagiti 266 a dominio (藩 han), dagiti 40 a prepektura (県 ken) ken maysa a komision (使 shi) (kas ti Kaitaku-shi laeng idiay Hokkaidō) a nabiit nga adda iti baetan ti Meiji a Restorasion ken ti Panagwaswas ti sistema ti han, ngem saan met unay a nasukisok. Ti prepektural a sistema ket naipayammo laeng kadagiti imperial a teritorio (天領 tenryō) a nakagun-odan ti gobierno ti Meiji manipud iti shogunato ti Tokugawa wenno dagiti naiyalsa a nagriringgor nga apo (大名 daimyo), bayat nga adu pay laeng dagiti lugar a tagikua dagiti gobierno ti apo. Ti tabla dita baba ket buklenna ti datos ti demograpia manipud kadagiti tallo a taudan.
Taudan: (ref.1): Tabla dagiti sangkabalayan para iti shi, fu ken "ken": (Meiji-shi-yō).
- (ref.2): Ti Kokudaka ken Tabla ti Populasion ti fu, han ken "ken" (urnong ti Ōkuma Shigenobu).
- (ref.3): Bunzo Kure, "Tabla ti populasion ti estado ti fu, han ken "ken" Tōkei Shūshi (Statistics Bulletin) blng. 8 pp. 96–107 (1882). Naited pay dagiti populasion ti estado.
Dagiti datos ti estadistika ket naited manipud idi 29, 1871 (maika-29 nga aldaw iti maika-8 a bulan, Meiji 4) para iti (1), manipud idi Pebrero 2, 1869 (umuna nga aldaw iti umuna a bulan, Meiji 2) para iti (2) wenno di naikeddeng para iti (3), urayno amin dagitoy a populasion ket mabalin a naala manipud kadagiti nadumaduma a populasion ti koseki a nasukisok idi 1869 ken 1870. Inbaga ni Naotarō Sekiyama a ti populasion ti Hapon manipud idi Agosto, 1870 (maika-7 a bulan, Meiji 3) ket 32,794,897 (Kinsei Nihon jinkō-no kenkyū (Panagadal ti Populasion ti Hapon iti Nasapa a Moderno a Paset ti Panawen) (1948)).
Nalawag a ti datos ti demograpia dita ngato ket aglaon kadagiti adu a tekstual a biddut, ngem saan a mapasayaat gapu dagiti kasisigud a saan a naipablaak a reporta a naipreserba iti opisina ti Ministro ti Interior ti Hapon ket nauram kalpasan ti Nalatak a gingined ti Kantō ti 1923.
Para iti datos ti demograpia idi las-ud ti paset ti panawen ti Edo, kitaen ti Demograpia ti Hapon sakbay ti Meiji a Restorasion.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Gobierno ti Hapon
- Dagiti prepektura ti Hapon
- Listaan dagiti prepektura ti Hapon babaen ti kalawa
- Listaan dagiti prepektura ti Hapon babaen ti GDP
- Listaan dagiti siudad ti Hapon babaen ti populasion
- Listaan dagiti taga-ugma a probinsia ti Hapon
- Dagiti kodigo ti ISO 3166-2 para iti Hapon
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Opisina ti Estadistika ti Hapon
- Kindai Digital a Biblioteka iti Bibloteka ti Nailian a Dieta ti Hapon (dagiti kasisigud a teksto iti Hapon)
- Estatiko nga Estadistika ti Populasion ti Imperial a Hapon manipud idi Disiembre 31, 1918 (addaan kadagiti notasion iti Pranses)
- Estatiko nga Estadistika ti Populasion ti Imperial a Hapon manipud idi Disiembre 31, 1913 (addaan kadagiti notasion iti Pranses)
- Estatiko nga Estadistika ti Populasion ti Imperial a Hapon manipud idi Disiembre 31, 1908 (dagiti de facto a populasion manipud idi 1885 nga addaan kadagiti notasion iti Pranses)
- Dagiti Tabla ti Nairehistro a Populasion ti Hapon manipud idi Enero 1, 1874 (Hapon laeng)
- Populasion ti Hapon manipud idi Agosto 29, 1871 (Hapon laeng)
- DSpace iti Unibersidad ti Waseda
- Kokudaka ken Tabla ti populasion (Urnong ti Okuma Shigenobu, kasisigud iti teksto a Hapon)
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti karkulo ti populasion para iti Oktubre 1, 2011 ket segun kadagiti naireporta babaen ti Opisina ti Estadistika ti Hapon. Dagiti karkulo ti kalawa para iti Oktubre 1, 2011 ket segun kadagiti naireporta babaen ti Heograpikal a Panagsukisok ti Instituto ti Hapon. Kitaen ti Kalawa dagiti Prepektura ti Hapon manipud idi Oktubre 1, 2011 (Hapon laeng).
- ^ Dagiti senso ti populasion para iti Oktubre 1, 2010 ket segun iti Senso ti Populasion ti Hapon idi 2010.
- ^ Ti densidad ti populasion ti Hokkaidō ket nakarkulo a saan a nairaman dagiti lugar ti is-isla ti Habomai-guntō (99.94 km²), Shikotan-tō (253.33 km²), Kunashiri-tō (1498.83 km²) ken Etorofu-tō (3184.04 km²) (mairaman dagiti naikapet nga isla). Ti densidad ti populasion ti Shimane-ken ket nakarkulo a saan a nairaman ti lugar ti Take-shima (0.21 km²). Ti densidad ti populasion ti Hapon ket nakarkulo a saan a nairaman dagitoy a lugar.
- ^ Ti populasion dagiti 73 nga agtateng iti naisuppiatan a pagbeddengan a pagbaetan ti Nagano-ken aken Gifu-ken ket nairaman iti dagup a populasion ti Hapon. Ti Senso ti Ryūkyū idi 1960 ket naala manipud idi Disiembre 1.
- ^ Ti Ekstraordinario a Senso idi 1955 ti Ryūkyū ket naala manipud idi Disiembre 1.
- ^ Ti Senso ti Ryūkyū idi 1950 ket naala manipud idi Disiembre 1 a naibatay iti de facto a konsepto ti populasion. Ti populasion ti Ryūkyū ket mairaman ti 219,048 a ttatao ti Is-isla Amami.
- ^ Saan a nasukisok ti populasion ti Okinawa.
- ^ Nairaman ti Is-isla Ogasawara manipud idi Hunio 26, 1968.
- ^ Nairaman ti Is-isla Amami manipud idi Disiembre 25, 1953; Akin-abagatan nga Is-isla Tokara (Toshima-mura, Ōshima-gun) manipud idi Pebrero 10, 1952. Ti datos para idi 1948 ket saan a nairaman ti Akin-amianan nga Is-isla Tokara (Mishima, urayno dagitoy idi ket paseten ti Kagoshiwa.
- ^ a b Ti Okinawa babaen ti gobierno ti Sibil nga Administrasion ti Estados Unidos iti Is-isla ti Ryukyu ket naiyakar iti Hapon a kas Okinawa-ken iti Mayo 15, 1972.
- ^ a b c d e f g h i Ti Kaitaku-shi (Komision ti Panagdur-as) ket naisina kadagiti tallo a prepektura ti Sapporo-, Hakodate- ken Nemuro-ken idi Pebrero 8, 1882, ngem naitipon iti Hokkaidō-chō (Ahensia ti Hokkaidō) idi Enero 26, 1886. Ti Hokkaidō ket nagbalin a kapada dagiti sabali a prepektura idi Mayo 3, 1947 itinawaswas ti Hokkaidō-chō, ngem simple laengen a tinawtawagan iti Hokkaidō manipud idi panawen ti Hokkaidō-chō.
- ^ a b Tōkyō-fu (urbano a prepektura) nagbalin a Tōkyō-to (metropolitano) idi Hulio 1, 1943.
- ^ Ti Okinawa-ken ket nasakop idi ken nagbalin a suheto ti Militar a Gobierno ti Estados Unidos idi patingga ti Sangalubongan a Gubat II.
- ^ Ti Karafuto-fu ket nainkorporado iti Maitutop a Hapon idi Marso 26, 1943, ngem sinakop idi ken innala ti Kappon ti Sobiet idi patingga ti Sangalubongan a Gubat II.
- ^ a b c d e f g h i j Ti Ashigara-ken ket naisina idi ken naitipon iti Kanagawa- ken Shizuoka-ken idi Abril 18, 1876. Ti Hamamatsu-ken ket naitipon idi iti Shizuoka-ken idi Agosto 21, 1876. Ti pannakaitipon ti Ogasawara-tō titi Hapon internasionala nabigbigan babaen titawen ti 1876. Dagiti pito nga isla ti Izu ket nairelegadoda manipud iti Shizuoka-ken iti Tōkyō-fu (agarup a kapada dagiti agdama nga espesial a 23 ward ti Tōkyō) idi Enero 11, 1878. Ti Ogasawara-tō ket nagbalin a maysa nga administratibo a rehion ti Tōkyō-fu idi Oktubre 8, 1880. Dagiti tallo a distrito ti Tama ket nairelegadoda manipud iti Kanagawa-ken iti Tōkyō-fu idi Abril 1, 1893.
- ^ a b c d e Ti Nara-ken (kapada ti agdama nga aldaw a Nara-ken) ket naitipon idi iti Sakai-ken idi Abril 18, 1876. Ti Sakai-ken ket naitipon idi iti Ōsaka-fu idi Pebrero 7, 1881. Ti Nara-ken ket naisina idi manipud iti Ōsaka-fu idi Nobiembre 4, 1887.
- ^ a b c d e f g h i j k l m Ti Ishizuchi- ken Kamiyama-ken ket naitiponda iti Ehime-ken idi Pebrero 20, 1873. Iti isumet laeng nga aldaw, ti Kagawa-ken (kapada ti agdama nga aldaw a Kagawa-ken) ket naitipon idi iti Myōdō-ken, ngem naisina manipud iti Myōdō-ken idi Septiembre 5, 1875. Ti Toyo'oka-ken ket naisina idi ken naitipon iti Hyōgo-ken ken Kyōto-fu idi Agosto 21, 1876. Iti is met laeng nga aldaw, ti Shikama-ken ket naitipon idi iti Hyōgo-ken. Iti isu met laeng nga aldaw, ti Myōdō-ken ket aisina idi ken naitipon iti Kōchi-ken ken Hyōgo-ken (ti rehion ti Myōdō-ken ket naitipon iti Kōchi-ken ket kapada met laeng ti agdama nga aldaw a Tokushima-ken, bayat a dayta a naisilpo iti Hyōgo-ken ket ti dati a Probinsia ti Awaji). Itiisu met laeng nga aldaw, ti Kagawa-ken ket naisilpo idi iti Ehime-ken. Ti Tokushima-ken ket naisina idi manipud iti Kōchi-ken idi Marso 2, 1880. Ti Kagawa-ken ket naisina idi manipud iti Ehime-ken idi Disiembre 3, 1888.
- ^ a b c d e f g h Ti Kokura-ken ket naisilpo idi iti Fukuoka-ken idi Abril 18, 1876. Iti isu met laeng nga aldaw, ti Saga-ken (kapada ti agdama nga aldaw a Saga-ken) ket naisilpo idi iti Mizuma-ken. Ti Mizuma-ken ket naisina idi ken naisilpo iti Nagasaki- ken Fukuoka-ken, bayat a ti bassit a paset ti Fukuoka-ken ket naisilpo idi iti Ōita-ken idi Agosto 21, 1876. Ti Saga-ken naisina idi manipud iti Nagasaki-ken idi Mayo 9, 1883.
- ^ a b c d e Ti Miyakonojō-ken ket naisina idi ken naisilpo iti Kagoshima- ken Miyazakia-ken idi Enero 15, 1873. Ti Miyazaki-ken ket naisilpo idi iti Kagoshima-ken idi Agosto 21, 1876, ngem naisina idi manipud iti Kagoshima-ken idi Mayo 9, 1883.
- ^ Ti populasion ti Honseki ditoy ket nairaman dagiti imperial a pamilia.
- ^ Ti populasion ti Okinawa-ken ket ti nasukisok idi 1880. Ti panangipaammo iti sistema ti rehistrasion ti Hapon iti Okinawa-ken ket nangpasingked iti ad-adu ngem kagudua dagiti agtataeng ket saanda idi a nairaman.
- ^ Ti populasion ti Kaitaku-shi ken Ryūkyū-han ket dagiti nasukisok idi 1873. Ti petsa ti Marso 8, 1872 ket maitunos iti 29 nga aldaw ti umuna a bualan, Meiji 5 segun ti tradisional a kalendario a Hapon a nagpaso idi Disiembre 31, 1872.
- ^ a b c d e f g Ti Mizusawa-ken ket nanaganan manen idi iti Iwai-ken idi Nobiembre 22, 1875. Ti Iwai-ken ket naisina idi ken naisilpo iti Iwate- ken Miyazaki-ken idi Abril 18, 1876. Ti Iwasaki-ken ket naisina idi ken naisilpo iti Fukushima- ken Miyagi-ken idi Agosto 21, 1876. Iti isu met laeng nga aldaw, ti Wakamatsu-ken ket naisilpo idi iti Fukushima-ken.
- ^ a b c d Ti Sakata-ken ket nanaganan manen idi iti Tsuruoka-ken idi Agosto 31, 1875. Ti Tsuruoka-ken ken Okitama-ken ket naisilpoda idi iti Yamagata-ken idi Agosto 21, 1876.
- ^ a b c d e Ti Inba- ken Kisarazu-ken ketnaisilpo idi iti Chiba-ken idi Hunio 15, 1873. Ti Niihari-ken ket naisina idi ken naisilpo iti Ibaraki- ken Chiba-ken idi Mayo 7, 1875.
- ^ a b c d e f Ti Utsunomiya-ken ke naisilpo idi iti Tochigi-ken idi Hunio 15, 1873. Iti isu met laeng nga aldaw, ti Gunma-ken ken Iruma-ken ket naisilpoda iti Kumagaya-ken. Tochigi-, ti Kumagaya- ken Saitama-ken ket naurnosda manen iti Tochigi- (buklen ti kaaduan a dati ti Tochigi-ken), Gunma- (buklen ti dati a parte ti Kumagaya-kenken parte ti dati a Tochigi-ken) ken Saitama-ken (buklen ti dati a Saitama-ken ken parte ti dati a Kumagaya-ken) idi Agosto 21, 1876.
- ^ a b c Ti Kashiwazaki-ken ket naisilpo idi iti Niigata-ken idi Hunio 10, 1873. ti Aikawa-ken ket naisilpo idi iti Niigata-ken idi Abril 18, 1876.
- ^ a b c d e f g h Ti Nanao-ken ket naisina idi ken naisilpo iti Niikawa- ken Ishikawa-ken idi Oktubre 27, 1872 (maika-25 nga aldaw iti maika-9 a bulan, Meiji 5). Ti Inukami-ken ketnaisilpo idi iti Shiga-ken idi Oktubre 30, 1872 (maika-28 nga aldaw iti maika-9 a bulan, Meiji 5). Ti Asuwa-ken ket naisilpo idi iti Tsuruga-ken idi Enero 4, 1873. Ti Niikawa-ken (kaada ti agdama nga aldaw a Toyama-ken) ket naisilpo idi iti Ishikawa-ken idi Abril 18, 1876. Ti Tsuruga-ken (kapada ti agdama nga aldaw a Fukui-ken) ket naisina idi ken naisilpo iti Ishikawa- ken Shiga-ken iti Agosto 21, 1876, ngem naisina idi manipud iti Ishikawa- ken Shiga-ken apno maitipon iti Fukui-ken idi Pebrero 7, 1881. Ti Toyama-ken ket naisina idi manipud iti Ishikawa-ken idiMayo 9, 1883.
- ^ a b c Ti Chikuma-ken ket naisina idi ken naisilpo iti Nagano- ken Gifu-ken idi Agosto 21, 1876.
- ^ a b Ti Nukata-ken ket naisilpo idi iti Aichi-ken idi Disiembre 27, 1872 (maika-27 nga aldaw iti maika-11 a bulan, Meiji 5).
- ^ a b Watari-ken was annexed to Mie-ken on Abril 18, 1876.
- ^ a b c Ti Hamada-ken ket naisilpo idi iti Shimane-ken idi Abril 18, 1876. Ti Tottori-ken ket naisilpo idi iti Shimane-ken idi Agosto 21, 1876, ngem naisina manipud ti Shimane-ken idi Septiembre 12, 1881.
- ^ a b c d Ti Oda-ken ket naisilpo idi iti Okayama-ken idi Disiembre 10, 1875. Ti Hokujō-, Okayama- ken Hiroshima-ken ket naurnosda manen idi iti Okayama-ken (buklen ti dati a Hokujō-ken ken ti kaaduan ti Okayama-ken) ken Hiroshima-ken (buken i dati a Hiroshima-ken ken ti parte ti Okayama-ken) idi Abril 18, 1876.
- ^ a b c Ti Yatsushiro-ken ketnaisilpo idi iti Shirakawa-ken idi Enero 15, 1873. Ti Shirakawa-ken ket nanaganan manen idi iti Kumamoto-ken idi Pebrero 22, 1876
- ^ a b Ti Pagarian ti Ryūkyū ket opisial nga insilpo iti Hapon idi Marso 11, 1879,ngem ti gobierno ti Meiji ket trinatona ti Ryūkyū a kas parte ti Hapon sakbay iti dayta.
- ^ Nawaswas idi Agosto 9, 1871 (maika-23 nga aldaw iti maika-6 a bulan, Meiji 4) ken naisilpo idi iti Ōtsu-ken.
- ^ Nawaswas idi Hulio 19, 1871 (maika-2 nga aldaw iti maika-6 a bulan, Meiji 4) ken nabingbingay idi ken naisilpo iti Ina-ken ken Nakano-ken.
- ^ Nawaswas idi Agosto 11, 1871 (maika-25 anga aldaw iti maika-6 a bulan, Meiji 4) ken naisilpo idi iti Hamada-ken.
- ^ Nawaswas idi Agosto 5, 1871 (maiak-19 nga aldaw iti maika-6 a bulan, Meiji 4) ken naisilpo idi iti Yamaguchi-han.
- ^ Dagiti populasion babaen dagiti reperensia (1) ken (3) mairaman dagiti adda iti Ryūkyū-koku, bayat a ti populasion babaen ti reperensia (2) ket saan. Segun kenni "Hansei-ichiran", ti opulasion ti Ryūkyū ket 124,454 (51,751 a samurai ken dagiti 72,703 kadawyan), bayat nga iti nangruna a daga ket 772,354 (192,949 a samurai ken dagiti 579,405 a kadawyan), iti 896,808 (244,700 a samurai ken dagiti 652,108 a kadawyans) iti dagup.


text:
Danglas, Abra
Ti Danglas ket maysa a maikalima a klase nga ili iti probinsia ti Abra iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Danglas ket nabingbingay a political iti 7 a barbaranggay.[2]
- Abaquid
- Cabaruan
- Caupasan (Poblacion)
- Danglas and (sitio Nalutacan)
- Nagaparan
- Padangitan
- Pangal
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Abra". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 23 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015] (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Abra". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 30 Hunio 2014.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Ashoka
Ni Ashoka (Devanāgarī: अशोक, IAST: Aśoka, IPA: [aˈɕoːkə], ca. 304–232 BC), makunkuna pay a Ti Kalatakan nga Ashoka, ket maysa idi a Indiano nga emperador iti Maurya a Dinastia a nagturay ti nagistayan amin iti Indiano a subkontinente manipud idi ca. 269 BC to 232 BC.[1] Maysa kadagiti kalatakan nga emperador iti India, ni Ashoka ket nagturay ti kaaduan kadagiti agdama tatta nga India kalpasan kadagiti adu a panagsusuppiat ti militar. Ti imperiona ket nasakupan tatta nga aldaw ti Pakistan ken Apganistan iti laud, ti tatta nga aldaw a Banglades ken ti Indiano nga estado iti Assam iti daya, ken ti kaadaywan pay nga abagatan ti akin-amianan a Kerala ken Andhra Pradesh. Sinakopna ti pagarian nga agnagan ti Kalinga, a sinakop idi ti maysa kadagiti puonan a nagtaudanna a nangrugi manipud idiay Chandragupta Maurya. Ti turayna ket naikuartel idiay Magadha (ti agdama nga aldaw tatta a Bihar). Inarakupna ti Budismo kalpasan idi nasaksianna dagiti adu a natnatay iti Gubat a Kalinga, nga isuna met laeng ti nangirugi para iti essemna nga agala kadagitoy a daga. Nagiruknoy isuna iti panagparang-ay iti Budismo ti ballasiw nga Asia ken nagipatakder kadagiti monumento nga agimarmarka kadagiti naimudingan a luglugar a panagbiag ni Gautama Buda.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Thapur (1973), p. 51.


text:
Pagsasao a Mur Pano
Ti pagsasao a Mur Pano, wenno simple laeng a Pano, ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio nga insasao babaen dagiti agarup a tallo a pagkapat dagiti rinibo a mangtagtagitao ti purok ti Mur iti amianan nga aplaya ti Probinsia ti Madang, Papua Baro a Guinea. Ti nabati a pagkapat ti populasion ket agsasaoda iti Molet a kas ti nangruna a pagsasaoda.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ [1]
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Mur Pano". Glottolog 3.0 (iti Ingles). Jena, Alemania: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.


text:
Pandi, Bulacan
Ti Pandi ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Bulacan iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Pandi ket nabingbingay a politikal iti 22 a barbaranggay.[2]
- Bagbaguin
- Bagong Barrio
- Bunsuran III
- Bunsuran I
- Bunsuran II
- Cacarong Bata
- Cacarong Matanda
- Cupang
- Malibong Bata
- Malibong Matanda
- Manatal
- Mapulang Lupa
- Masagana
- Masuso
- Pinagkuartelan
- Poblacion
- Real de Cacarong
- San Roque
- Siling Bata
- Siling Matanda
- Baka-bakahan
- Santo Niño
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Bulacan". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 25 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Bulacan". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 8 Agosto 2014.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Sasao a Kalamian
Ti sasao a Kalamian (nailetra pay a kas Calamian) ket dagiti bassit a rimpuok dagiti pagsasao idiay Filipinas:
Dagitoy ketdagiti bassit a pagsasao ti Filipinas nga agtultuloy a naisurat kadagiti indihenio a sinuratan, ngem kaaduan laeng para iti daniw.
Pannakaidasig[urnosen | urnosen ti taudan]
Da Adelaar ken Himmelmann (2005) ket iramidda a ti Kalamiana maysa a nangruna a sanga ti pamilia ti Sasao a Filipino.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Kalamian". Glottolog 3.0 (iti Ingles). Jena, Alemania: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.
- ^ Another language called Tagbanwa, Aborlan Tagbanwa, ket maysa kadagiti sasao a Palawan.
- Himes, Ronald S. 2007. "The Kalamian microgroup of Philippine languages". Studies in Philippine languages and cultures 15:54-72.


text:
UTC+10:00
Ti UTC+10:00 ket panangilasin para iti timbengan ti oras manipud ti UTC iti +10. Daytoy nga oras ket inus-usar idiay:
Dagiti linaon
Kas pagalagadan nga oras (amin a paset ti tawen)[urnosen | urnosen ti taudan]
Amianan nga Asia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Rusia - Oras ti Yakutsk[1]
- Amur Oblast
- Zabaykalsky Krai
- Republika ti Sakha (akinlaud a paset)
Oceania[urnosen | urnosen ti taudan]
- Estados Unidos - Sona ti Oras ti Chamorro
- Guam (teritorio)
- Is-isla ti Akin-amianan a Mariana (mankomunidad)
- Pederado nga Es-estado ti Mikronesia
- Papua Baro a Guinea
- Australia - Akindaya nga Pagalagadan nga Oras (AEST)
Antartika[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kadagiti dadduma a kuartel idiay Antartika. Kitaen pay ti Oras idiay Antartika.
Kas pagalagadan nga oras (panaglalam-ek laeng ti Akin-abagatan a Hemisperio)[urnosen | urnosen ti taudan]
Oceania[urnosen | urnosen ti taudan]
- Australia - Akindaya nga Pagalagadan nga Oras (AEST)
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti sona ti oras ti Rusia - Dagiti agdama nga oras ti Rusia". TimeTemperature.com. Naala idi 14 Hulio 2012.


text:
1791
Ti tawen idi 1791 ket kadawyan a tawen a mangrugi iti Sabado iti kalendario a Gregoriano ken ti kadawyan a tawen a mangrugi iti Mierkoles ti nabunbuntog iti 11 nga aldaw a kalendario a Huliano.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero–Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 4 – Naawat ti Vermont a kas ti maika- 14 nga estado ti Estados Unidos.
Hulio–Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hulio 8 – Nagungunaan ni kompositor Joseph Haydn ti pammadayaw a doktorado iti musika idiay Unibersidad ti Oxford.
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 23 – James Buchanan, maika-15 a Presidente iti Estados Unidos (pimmusay 1868)
- Septiembre 4 – Jan Svatopluk Presl, Bohemiano a masna a sientista (pimmusay 1849)
- Septiembre 22 – Michael Faraday, Briton a sientista (pimmusay 1867)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Disiembre 5 – Wolfgang Amadeus Mozart, Austriano a kompositor (naipasngay 1756)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti 1791 iti Wikimedia Commons