text:
Euro
Ti euro (senial: €; kodigo: EUR) ket isu ti opisial a kuarta ti eurosona, a buklen dagiti 19 kadagiti 28 a kamkameng nga estado ti Kappon ti Europa. Daytoy ket kuarta pay nga inus-usar babaen dagiti Instituto ti Kappon ti Europa. Ti eurosona ket buklen ti Austria, Belhika, Cyprus, Estonia, Pinlandia, Pransia, Alemania, Gresia, Irlánda, Italia, Latvia, Lithuania, Luxembourg, Malta, the Olánda, Portugal, Slovakia, Eslobenia, ken Espania.[2][3] Daytoy a kuarta ket maus-usar pay kadagiti lima a Europeano a pagpagilian isu ngarud a daytoy ket inaldaw nga inus-usar babaen dagiti 332 a riwriw a Europeano.[4] Iti patinayon, sumurok a 175 a riwriw a tattao iti sangalubongan a mairamn ti 150 a riwriw a tattao idiay Aprika ket agus-usarda kadagiti kuarta a napalseng iti euro.
Ti euro ket isu ti maikadua a kadakkelan a reserba a kuarta ken ti pay maikadua a kaaduan a naikomersio a kuarta iti lubong kalpasan ti doliar ti Estados Unidos.[5][6] Manipud idi Pebrero 2012, nga ad-adu ngem €890 bilion a maibalbalikuskos, ti euro ket adda ti kangatuan a naitipon a kuenta dagiti nota ti banko ken sensilio a [maibalbalikuskos (kuarta)|maibalbalikuskos]] iti lubong, ken linabsannan ti doliar ti E.U..[note 13] Segun ti Internasional a Pudo ti Panguartaan a karkulo iti 2008 GDP ken pagpadaan ti kapigsa ti panag-gatang kadagiti nadumaduma a kuarta, ti eurosona ket isu ti maikadua a kadakkelan nga ekonomia iti lubong.[7]
Ti nagan a euro ket opisial a naampon idi 16 Disiembre 1995.[8] Ti euro ket naiyamammo kadagiti busbos a tiendaan ti lubong a kas ti panakabilangan a kuarta idi 1 Enero 1999, a nagsukat ti dati a Europeano a Unit ti Kuarta (ECU) iti pannakaibagi ti 1:1. kadagiti sensilio ti Euro a ken dagiti nota ti banko a naiserrek nga agbalikuskos idi Enero 1 2002.[9] Bayat a ti euro ket dimteng a bimassit iti US$0.8565 ti kaunegan ti dua a bulan, daytoy ket nailaklako a nagatngato ngem ti doliar ti E.U. manipud idi gibus ti 2002, a ti kinangatuanna ket US$1.6038 idi Hulio 2008.[10]
Manipud idi naladaw a 2009 ti euro ket nairebreb iti Naturay a Europeano-utang a didigra a daytoy ket nangiturong ti pannakapartuat iti Europeano a Patakder ti Natalna a Pinansia ken dagiti pay dadduma areporma a naigandat ti panagpatalna ti kuarta. Idi Hulio 2012, ti euro ket immuna a natnag iti kaunegan ti dua a tawen iti baba ti US$1.21, kalpasan kadagiti pannakadandanagan kadagiti utang ti Gresia ken dagiti nakasikoran ti sektor ti panagbanko idiay Espania.[11]
Dagiti linaon
Administrasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti euro ket imatonan ken inadministro babaen ti naikuartel idiay Frankfurt a Banko Sentral ti Europa (ECB) ken ti Eurosistema (buklen dagiti banko sentral a pagpagilian ti eurosona. A kas nawaya banko sentral, ti ECB ket adda ti is-isu a turay a mangisaad ti annuroten ti kuarta. Ti Eurosistema ket makibinglay iti panagprenta, panangimenta ken panangiwaras dagiti nota ken dagiti sensilio kadagiti amin nga naikameng nga estado, ken ti panangipataray kadagiti sistema a panagbayad ti eurosona.
Ti 1992 a Tulagan ti Maastricht ket mangibaklay iti annong kadagiti kaaduan nga estado ti Kappon ti Europa tapno maampon ti euro kalpasan ti pannakasabat kadagiti nasken a pangbaliwen a kasapulan iti kuarta ket busbos, urayno saan pay nga inaramid daytoy amin nga estado. Ti Nagkaykaysa a Pagarian ken Dinamarka ket nakitulagda kadagiti pannakailaksid,[12] bayat a ti Suesia (a timmipon iti Kappon ti Europa idi 1995, kalpasan a napirmaan ti Tulagan ti Maastricht) ket linikudanna ti euro iti maysa reperendum idi 2003, ken liniklikanna ti obligasion a mangampon ti euro babaen ti saan a panangsabat kadagiti kammasapulan ti kuarta ken busbos. Amin a pagilian a timmipon ti Kappon ti Europa manipud idi ket nangikari a mangampon ti euro iti masakbayan.
Panangited kadagiti modalidad para kadagiti nota ti banko[urnosen | urnosen ti taudan]
Manipud idi Enero 5 002, dagiti nalilian a banko sentral (NCB) ken ti ECB ket nangited kadagiti banko nota ti euro iti pakaitunosan a batayan.[13] Dagit ibanko nota ti euro ket saan a mangipakita no ania a banko sentral ti nangited kaniada. Dagiti NCB ti Eurosistema ket naskenda a mangawat dagiti banko nota ti euro nga inparparuar babaen dagiti sabali a kameng ti Eurosistema ken dagitoy a banko nota ket saan a maisubsubli kadagiti nagtaudanda. Ti ECB ket mangited kadagiti 8% iti dagup a pateg dagiti banko nota nga inted babaen ti Eurosistema.[13] Iti panagsanay, dagiti banko nota ti ECB ket maiparparuar babaen dagiti NCB, isunga makaal-ala kadagitoy ti kapadpada a liabilidad a kapadpada ti ECB. Dagitoy a liabilidad ket mangawit ti tubo iti kangrunaan gatad ti repinansia iti ECB. Ti sabali pay a 92% kadagiti banko nota ti euro ket it-ited dagiti NCB a maibagay kadagiti respektibo a bingay iti tulbek a puonan ti ECB,[13] a nakarkulo babaen ti panag-usar ti agpaada a pannakatimbeng ti nailian a bingay ti populasion ti Kappon ti Europa ken ti nailian a bingay ti GDP ti Kappon ti Europa.[14]
Dagiti sensilo ken banko nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti euro ket nabingbingay kadagiti 100 sentabo (sagpaminsan a tinawtawagan a kas ti euro sentabo, a naipangpangruna no ilasin dagitoy manipud kadagit sabali a kuarta, ken mainagnaganan a kastoy iti sapasap a bangir kadagiti amin a sensilio ti sentabo). Kadagiti tignay ti Lehislatibo a Komunidad ti ad-adu ngem maysa a porma ti euro ken sentabo ket nailetra nga awan ti s, malaksid ti normal a panag-usar ti pagsasao nga Inggles.[15] Wenno saan, tinormal nga ad-adu ngem maysa iti Inggles ket naisingsingasing ken inus-usar,[16] nga adda dagiti adu a [[Linguistiko a parikut a maipanggep ti euro|lokal a panagduduma] a kas ti 'centime' iti Pransia.
Amin a naiparuar a sensilio ket adda iti sapasap a bangir a mangipakpakita ti denominasion wenno pateg, ken ti maysa a mapa iti likudan. Gapu ti linguistiko a kaadu ti Europa, ti Latin bersion ti abesedario ti euro ket inus-sar (a saan a kas ti saan unay a sapasap a Griego wenno Siriliko) kenArabiko a numnumero (dagiti sabali a testo ket naus-usar kadagiti nailian a bangir kadagitinailian a pagsasao, ngem dagiti sabali a testo iti sapasap a bangir ket liniklikan). Para kadagiti denominasion a malaksid dagiti 1-, 2- ken 5-sentabo a sensilio, dayta a mapa ket mangipakpakita laeng dagiti 15 a naikameng nga estado a naikaeng laeng idi naipangyuna ti euro. Idi rugi ti 2007 wenno 2008 (depende ti pagilian) ti daan a mapa ket agdama a nasuksukatan babaen ti maysa a mapa ti Europa a mangipakpakita paya kadagiti pagilian ti ruar ti Kappon a kas ti Norwega. Dagiti 1-, 2- ken 5-sentabo a sensilio, nupay kasta, ket taginayonenda ti daan a daremdemda, a mangipakpakita ti heograpiko a mapa ti Europa nga adda dagiti 15 a naikameng nga estado idi 2002 a naipangato bassit iti mapa. Amin a bangir dagitoy ket dinaremdem babaen ni Luc Luycx. Dagiti sensilo ket addaanda pay ti nailian a bangir a mangipakpakita ti ladawan a naisangayan a pinili babaen ti pagilian a nangiparuar ti sensilio. Dagiti euro a sensilio manipud kadagiti aniaman nga estado a kameng ket nawayada a maka-usar kadagiti aniaman a pagilian a nangampo ti euro.
Dagiti sensilio ket naitited kadagiti denominasion ti €2, €1, 50c, 20c, 10c, 5c, 2c, ken 1c. Tapno maliklikan ti panag-usar ti dua a kabassitan a sensilio, adda dagiti pannakisinnukat ti kuarta a naipipan kadagiti kaasitgan a lima a sentabo idiay Olanda (babaen ti boluntario a tulagan) ken idiay Pinlandia (babaen ti linteg).[17] Daytoy a panagsanay ket up-upayen babaen ti Komision, ken dagiti panagsanay dagiti aglaklako a saan a mangawat kadagiti nagato ti pategna a nota ti euro.[18]
Dagiti komemoratibo a sensilo nga adda iti €2 a pategna ket naiparuaren nga adda dagiti panagbalbaliw ti daremdem iti nailian a bangir ti sensilio. Dagitoy ket mairaman dagiti sapasap a naiparparuar a sensilio, a kas ti €2 a komemoratibo a sensilio para iti maika sangapuloket lima nga anibersario iti panagpirma ti Tulagan iti Roma, ken dagiti nailaian a naiparuar a sensilio, a aks ti sensilio a mangipalagip ti Kalgaw nga Olimpiada ti 2004 nga inparuar babaen ti Gresia. Dagityo a sensilo ket mabalin nga awaten kadagiti amin a paset ti eurosona. Dagiti kolektor a sensilio nga adda dagiti nadumaduma a denominasion ket naiparuanda payen, ngem dagitoy ket saan a naikeddeng para iti sapsapa panagbayad, ken dagitoy ket mabalin a maawat laeng iti kameng nga estado a nangiruar kaniada.[19]
Ti daremdem para kadagiti banko nota ti euro ket addaan kadagiti sapasap a daremdem kadagiti dua a bangir. Ti daremdem ket pinartuat babaen ti Austriano nga dumidibuho a ni Robert Kalina.[20] Dagiti nota ket naiparuar kadagiti €500, €200, €100, €50, €20, €10, €5. Iti tungngal maysa a nota ket addaan ti bukod a maris ken nairuknoy iti artistiko a paset ti panawen ti Europeano anga arkitektura. Ti sanguanan ti nota let nangipakpakita kadagiti tawa ken dalanan a ruangan bayat a ti likudan ket adda dagiti rangtay, a nagisimsimbolo kadagiti silpo a baetan dagiti pagilian ken iti masakbayan. Bayat a dagiti daremdem ket naipato nga awan dagiti aniaman a malasin a pakailasinan, ti immuna a daremdem babaen ni Robert Kalina ket dagiti naisangayan a rangtay, a mairaman ti Rialto ken ti Pont de Neuilly, ken dagitoy ket nabaliwan tapno sapasap ti kitada; dagiti kanungpalan a daremdem ket mangipakpakita pay laeng kadagiti asideg a pannakaipadpada kadagiti immuna nakaibatayanda; isunga dagitoy ket saan a pudno a sapasap ti kitada. Dagiti monumento ket makitkita a kapadpada dagiti nadumaduma a nailian a monumento tapno kayaten dagitoy ti sinoman.[21]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Babaen ti UNMIK nga administrasion a turong 1999/2". Unmikonline.org. Naala idi 30 Mayo 2010.
- ^ Babaen ti akin-uneg a tignay (awan ti reperensia) Kitaen pay ti Montenegro ken ti euro
- ^ A kumaduaan ti Doliar ti Zimbabwean (saanen a maus-usar manipud idi 12 Abril 2009), US$, Pound sterling, Rand ti Abagatan nga Aprika ken Pula ti Botswana
- ^ Malaksid ti akin-amianan a Cyprus nga agus-usar ti Turko a lira
- ^ A mairaman dagiti ballasiw taaw a departmento
- ^ Malaksid ti Campione d'Italia nga agus-usar ti Suiso a pranko.
- ^ Ti laeng European a paset ti pagilian ti Kappon ti Europa ken agus-usar ti euro. Ti Karibe nga Olanda ket nangipayamammo ti Doliar ti Estados Unidos idi 2011. Curaçao, Sint Maarten ken Aruba ket adda dagiti bukodda a kuarta, a napalsengan ti doliar.
- ^ "Babaen ti monetario a tulagan a nagbaetan ti Pransia (agtigtignay para iti EC) ken Monaco". Naala idi 30 Mayo 2010.
- ^ "Babaen ti monetario a tulagan a nagbaetan ti Italia (agtigtignay para iti EC) ken San Marino". Naala idi 30 Mayo 2010.
- ^ "Babaen ti monetario a tulagan a nagbaetan ti Italia (agtigtignay para iti EC) ken Siudad ti Batikano". Naala idi 30 Mayo 2010.
- ^ "Babaen ti Maikatlo a protokol iti Cyprus a pagkapet a Tulag ti Kapponti Europa ken dagiti lokal a bilin ti Britaniko" (PDF). Naala idi 2011-07-17.
- ^ "Babaen ti Tulagan ti Konsilo ti Kappon ti Europa". Naala idi 30 Mayo 2010.
- ^ Manipud idi 30 Oktubre, 2009:
Dagup a EUR a kuarta (sensilio ken nota ti banko) a maibalbalikuskos 771.5 (nota ti banko) + 21.032 (csensilio) =792.53 bilion EUR * 1.48 (gatad ti panagsukat) = 1,080 bilion USD
Dagup USD a kuarta (sensilio ken nota ti banko) a maibalbalikuskos 859 bilion USD
- "Tabla 2: Euro a nota tibanko, dagiti kuenta (EUR bilion, no saan a naibaga, saan a nasimpa babaen ti panawen)" (PDF). Sentro a Banko ti Europa. Naala idi 13 Disiembre 2009.
2009, Oktubre: Dagup a nota ti banko: 771.5 (bilion EUR)
- "Tabla 4: Euro a sensilio, dagiti kuenta (EUR a riwriw, no saan a naibaga, saan a nasimpa babaen ti panawen)" (PDF). Sentro a Banko ti Europa. Naala idi 13 Disiembre 2009.
2009, Oktubre: Dagup a sensilio: 21,032 (riwriw a EUR)
- "Money Stock Measures". Federal Reserve Statistical Release. Board of Governors of the Federal Reserve System. Naala idi 13 Disiembre 2009.
Tabla 5: Saan a Nasimpa Babaen ti Panawen a Komponente iti M1 (Bilion kadagiti doliar), saan a nasimpa babaen ti panawen, Oktubre 2009: Kuarta: 859.3 (bilion USD)
- "Euro foreign exchange reference rates". Sentro a Banko ti Europa. Naala idi 13 Disiembre 2009.
Gatad ti panagsukat 2009-10-30: 1 EUR = 1.48 USD
- "Tabla 2: Euro a nota tibanko, dagiti kuenta (EUR bilion, no saan a naibaga, saan a nasimpa babaen ti panawen)" (PDF). Sentro a Banko ti Europa. Naala idi 13 Disiembre 2009.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Opisial a dokumento ken lehislasion a mangibaga ti euro a kas "ti agmaymaysa a kuarta".
"Regulasion ti Konsilo (EC) No 1103/97 of 17 Hunio 1997 iti naisangsangay a probision a naipanggep ti panagiyamammo ti euro". Opisial a Warnakan L 162, 19 Hunio 1997 P. 0001 – 0003. Dagiti European a Komunidad. 19 Hunio 1997. Naala idi 1 Abril 2009.
Daytoy a termino ket sagpaminsan a naampon babaen ti midia (Google a papanan para kadagiti insao)
- ^ Rosenberg, Matt (23 Mayo 2010). "Dagiti pagilian ti Euro: 22 a Pagpagilian ket agus-usar ti Euro a kas ti Opisiala Kuartada". About.com. Naala idi 27 Disiembre 2010.
- ^ "Dagiti ministro ti KE ket kinayatda ti panagserrek ti Estonia iti euro". BBC News. 8 Hunio 2010. Naala idi 19 Hulio 2010.
- ^ "Ti Dagup a populasion manipud idi 1 Enero". Epp.eurostat.ec.europa.eu. 2011-03-11. Naala idi 2011-07-17.
- ^ "Triennial Central Bank Survey 2007" (PDF). BIS. 19 Disiembre 2007. Naala idi 25 Hulio 2009.
- ^ Aristovnik, Aleksander; Čeč, Tanja (30 Marso 2009). "Kompositional a panagsukisok ti Ganganaet a Reserba ti Kuarta Idi 1999–2007 a Paset ti Panawen. Ti Euro vs. Ti Doliar A kas dagiti mangyuna a Reserba ti Kuarta" (PDF). Munich Personal RePEc Archive, Paper No. 14350. Naala idi 27 Disiembre 2010.
- ^ "Reporta para kadagiti Naipili a Grupo dagiti Pagilian ken dagiti Suheto". Imf.org. 14 Septiembre 2006. Naala idi 5 Enero 2009. "Reporta para kadagiti Naipili a Grupo dagiti Pagilian ken dagiti Suheto". Imf.org. 14 Septiembre 2006. Naala idi 5 Enero 2009. "Reporta para kadagiti Naipili a Grupo dagiti Pagilian ken dagiti Suheto". Imf.org. 14 Septiembre 2006. Naala idi 5 Enero 2009.
- ^ "Europeano a Konseho ti Madrid (12/95): Dagiti Nagbanagan". Europeano a Parlamento. Naala idi 14 Pebrero 2009.
- ^ "Immuna a panagsukat (2002)". Sentro a Banko ti Europa. Naala idi 5 Marso 2011.
- ^ http://www.x-rates.com/d/USD/EUR/hist2012.html
- ^ "Dagiti sangalubongan a paklakuan idiay Espania ket natnag, nagdandanag ti Italia". 31 Mayo 2012.
- ^ "Ti Euro". Komision ti Europa. Naala idi 29 Enero 2009.
- ^ a b c Ti pakasaritaan tiBanko Sentral ti Europa, papel ken dagiti annong baben ni Hanspeter K. Scheller Maikadua a Nabaliwan nga Edision idi 2006, ISBN 92-899-0022-9 (prenta) ISBN 92-899-0027-X (online) panid 103 iti pdf nga online a bersion
- ^
"Capital Subscription". Banko Sentral ti Europa. Naala idi 18 Disiembre 2011.
Dagiti bingay ti NCBs iti daytoy a puonan ket nakarkulo babaen ti panag-usar ti tulbek a mangibanak ti repektibo a bingay ti pagilian iti populasion ken dagup a domestiko ti produkto iti Kappon ti Europa – kadagiti agpapada apannakatimbeng. Ti ECB ket pasayaatenna dagitibingay iti tungngal lima a tawen ken no adda tumipon a baro a a pagilian iti Kappon ti Europa. Ti panagpasayaat ket maaramid babaen ti batayan iti datos a naited babaen ti Komision ti Europa.
- ^ Komision ti Europa. "Panangiletra kadagiti balikas nga "euro" ken "sentabo" kadagiti opisial a pagsasao ti Komunidad a kas naus-usar kadagiti tignay ti Lehislatibo a Komunidad" (PDF). Naala idi 26 Nobiembre 2008.
- ^ Direktorado ti Komision ti Europa-Heneral para iti Panagipatarus. "Estilo a Pagsurotan ti Inggles: Ti manual para kadagiti mannurat ken agipatpatarus iti Komision ti Europa" (PDF). Naala idi 16 Nobiembre 2008.; Kappon ti Europa. "Interinstitusional nga alagaden ti estilo, 7.3.3. Dagiti alagaden para it panagiyebkas dagitipaset ti kuarta". Naala idi 16 Nobiembre 2008.
- ^ Komision ti Europa (Enero 2007). "Euro a kuarta: lima ken pamiliar". Europa (web portal). Naala idi 26 Enero 2009.
- ^ Pop, Valentina (22 Marso 2010) Ti KOmision ket agmismisuot kadagiti senial ti pagtagilakuan nga agkunkuna ti: 'dagiti nota ti €500 ket saan amaawat', EU Observer
- ^ Komision ti Europa (15 Pebrero 2003). "Komunikasion ti Komision: Ti panangiyuna kadagiti banko nota ti euro ken dagiti sensilio kalpasan ti maysa a tawen ti COM(2002) 747". Europa (web portal). Naala idi 26 Enero 2009.
- ^ "Robert Kalina, dumidibuho kadagiti banko nota ti euro, nga agob-obra idiay Oesterreichische Nationalbank idiay Vienna". Banko Sentral ti Europa. Naala idi 30 Mayo 2010.
- ^ Schmid, John (3 Agosto 2001). "Panagkitikit kadagiti Nota iti Baro nga Identidad ti Europa". International Herald Tribune. Naala idi 29 Mayo 2009.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Baldwin, Richard; Wyplosz, Charles (2004). Dagiti Ekonomika ti Europeano a Panangikaykaysa. New York: McGraw Hill. ISBN 0-07-710394-7.
- Buti, Marco; Deroose, Servaas; Gaspar, Vitor; Nogueira Martins, João (2010). Ti Euro. Cambridge: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. ISBN 978-92-79-09842-0.
- Jordan, Helmuth (2010). "Fehlschlag Euro". Dorrance Publishing.
- Simonazzi, A. ken ni Vianello, F. [2001], “Liberalisasion ti Pinansia, ti Agmaymaysa a Kuarta ti Europa ken ti Problema iti Awan Panagtrabaho”, iti: Franzini, R. and Pizzuti, R.F. (eds.), Globalisasion, Dagiti Patakder ken Sosial a Pakaitunosan, Springer Verlag, Heidelberg, ISBN 3-540-67741-0.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Euro iti Wikimedia Commons
- Dagiti opisial a website
- Ti euro
- Banko Sentral ti Europa
- Euro - dagiti nota ti banko (iti Ingles) (iti Aleman)


c: text/html

text:
Delicious: crustless pumpkin pie recipe south africa
cakes » » crustless pumpkin pie recipe south africa
…ever Search Recipes: pineapple pie recipe panlasang pinoy, mary berry pumpkin pie, pineapple pie panlasang pinoy, mary berry pumpkin pie recipe, crustless pumpkin pie recipe south africa, kuner pumpkin pie…
...ever Search Recipes: pineapple pie recipe panlasang pinoy, mary berry pumpkin pie, pineapple pie panlasang pinoy, mary berry pumpkin pie recipe, crustless pumpkin pie recipe south africa, kuner pumpkin

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Los Angeles
Ti Los Angeles (i/lɒs ˈændʒələs/ loss-AN-jə-ləs; Espaniol: [los ˈaŋxeles]), nga addaan ti populasion ti 2010 a Senso ti Estados Unidos iti 3,792,621, ket isu ti kapusekan ti populasion a siudad ti estado iti California, ken isu ti maikadua ti kaaduan ti populasion idiay Estados Unidos, kalpasan ti Siudad ti New York.[5] Adaan daytoy ti kalawa a 468.67 kuadrado milia (1,213.8 km2), ken mabirukan idiay Akin-abagatan a California. Kadawyan a namammuan babaen ti pangyababaan a L.A., daytoy a siudad ket isu ti kangrunaan a pakakitaan iti kadakkelan a Los Angeles-Long Beach-Santa Ana metropolitano estadiska a kalawa, a naglaon kadagiti 12,828,837 a tattao manipud idi 2010, ken maysa kadagiti kaaduan ti populasion a metropolitano a lugar iti lubong[6]ken ti maikadua a kadakkelan a siudad idiay Estados Unidos.[7] Ti Los Angeles ket naamammuan pay a ti tugaw iti Probinsia ti Los Angeles, ti kaaduan ti populasion ken maysa a kaaduan kadagiti nadumaduma nga etniko a probinsia iti Estados Unidos[8] idiay Estados Unidos, nga ti intero a Los Angeles a lugar ket mabigbigan a kaaduan ti nadumaduma kadagiti kadakkelan a siudad iti pagilian ti Estados Unidos.[9] Dagiti agtaeng iti daytoy a siudad ket matawtawagan nga "Anghelenos".[10]
Ti Los Angeles ket napundar idi Septiembre 4, 1781, babaen ti Kastila a gobernador a ni Felipe de Neve.[11] Daytoy ket nagbalin a paset ti Mehiko idi 1821 kalpasan ti Mehikano a Gubat ti Wayawaya.[12] Idi 1848, idi patingga ti Mehikano–Amerikano a Gubat, ti Los Angeles ken dagiti amin a paset ti California ket ginatang a kas paset ti Tulag ti Guadalupe Hidalgo, isu a daytoy ket nagbalinen a paset ti Estados Unidos.[13] Ti Los Angeles idi ket di nainkorporado a kas maysa a munisipalidad idi Abril 4, 1850, lima a bulan sakbay a ti California ket nakagun-od ti pannaka-estado.[14]
Nabirngasan a kas ti Siudad dagiti Anghel, ti Los Angeles ket maysa a mangiyun-una a sentro ti lubong iti negosio, internasional a panagtagilako, panagliwliwa, kultura, midia, moda, siensia, ay-ayam, teknolohia, ken edukasion, ken nairanggo idi a maikanem a Pagsurotan ti Sangalubongan a Siudad ken maika-13 iti Pagsurotan ti Bileg ti Siudad. Ti siudad ket pangibalbalayan kadagiti naindayegan a patakder a sumaksakup kadagiti nadumaduma a kita ti propesional ken kultural a pagobraan ken maysa kadagiti kadakkelan a makina ti ekonomia idiay Estados Unidos. Ti naitiptipon nga estadistikal a lugar (CSA) ti Los Angeles ket addaan ti dagup a metropolitano a produkto (GMP) iti $831 bilion (manipud idi 2008), a makaaramid daytoy ti maikatlo a kadakkelan iti lubong, kalpasan ti Kalatakan a Tokyo ken ti metropolitano a luglugar ti New York.[15] A kas ti pangibalbalayan a kuartel ti Hollywood, daytoy ket mangiyuna ti lubong kadagiti panagpartuat kadagiti pataud ti telebisio, video nga ay-ayam, ken nairekord a musika; daytoy ket maysa pay kadagiti mangiyuna iti panapataud kadagiti pelikula.[16] Iti pay maipatinayon, ti Los Angeles ket nagsangaili pay kadagiti Ay-ayam ti Kalgaw nga Olimpiada idi 1932 ken idi 1984.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Stafford, Leon (7 Enero 2010). "Ti Atlanta ket agobobra kadagiti panaglakoda: Ti opisina ti ehekutibo ti Konbension ket agususar kadagiti kasisigud a panaglako ti siudad". Ti Atlanta a Warnakan – Batay-linteg. p. 1. Naala idi 1 Oktubre 2011.
- ^ Smith, Jack (12 Oktubre 1989). "Ti maysa a Teflon Metropolis nga Awan dagiti Parbo a Nagan Stick". Los Angeles Times. p. 1. Naala idi 1 Oktubre 2011.
- ^ "'La-La Land,' ti diksionario a panagipalpalawag ti Los Angeles". Los Angeles Times. 25 Marso 2011. Naala idi 29 Septiembre 2011.
- ^ "Gazetteer". Opisina ti Senso ti Estados Unidos. Naala idi 28 Septiembre 2011.
- ^ "Ti Opisina ti Senso ti E.U. ket Nangiparuar ti Datos ti Populasion a Pannakaiwarwaras ken Panagbalbaliw idiay E.U. a Naibatay ti Panagusig iti 2010 a Nagbanagan ti Senso". Opisina ti Senso E.U. 24 Marso 2010. Naala idi Septiembre 28, 2011.
- ^ "Dagiti Populasion ti Siudad – Populasion ti Siudad iti Lubong, Dagiti Kadakkelan a Siudad iti Lubong". Worldatlas.com. Naala idi 28 Septiembre 2011.
- ^ "Kasaad ti Populasion ken Panagtaeng ti Balbalay: 2010 – Estados Unidos – Metropolitano nga Estadistika ti kalawa". Opisina ti Senso ti E.U. Naala idi 28 Septiembre 2011.
- ^ Les Christie (9 Agosto 2007). "Ti kaaduan kadagiti nadumaduma nga etniko a probinsia idiay Estados Unidos". CNN. Naala idi 28 Septiembre 2011.
- ^ "Dagiti Sangapulo a kaaduan ti Nadumaduama a Siudad idiay Amerika". cnbc.com. Naala idi 28 Septiembre 2011.
- ^ "Angeleno". Ti Nawaya a Diksionario. Naala idi 28 Septiembre 2011.
- ^ Barrows, H.D. (1899). "Felepe de Neve". Naipakasaritaan a Kagimongan ti Maminpat nga Akin abagatan. 4. p. 151ff. Naala idi Septiembre 28, 2011.
- ^ Estrada, William D. (Abril 15, 2008). Ti Paza ti Los Angeles: sagrado ken naisuppiatan a lugar. Unibersidad ti Texas a Pagmalditan. p. 43. ISBN 978-0-292-71755-8. Naala idi Septiembre 28, 2011.
- ^ Spencer, Jesse Ames (1866). Pakasaritaan ti Estados Unidos: Manippud kadagiti kasapaan a paset ti panawen aginggana ti administrasion ni James Buchanan. Johnson, Fry and company. p. 453. Naala idi Septiembre 28, 2011.
- ^ "Dagiti Siudad ti Kaunegan ti Kondado ti Los Angeles" (PDF). Kondado ti Los Angeles. Naala idi Septiembre 28, 2011.
- ^ "Dagiti 150 a kabaknangan a siudad iti lubong babaen ti GDP idi 2005". citymayors.com. Marso 11, 2007. Naala idi Oktubre 20, 2011. Ti listaan ket napaay a nangiraman ti Taipei.
- ^ "Ti Nigeria ket linabsanna ti Hollywood a kas ti maikadua a kadakkelan nga agpatpataud ti pelikula – UN". Copyright © United Nations 2012. 2009-05-05. Naala idi 2012-09-04.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Los Angeles iti Wikimedia Commons


text:
Pagsurotan ti Panagrang-ay ti Nagtagitaoan
Ti Pagsurotan ti Panagrang-ay ti Nagtagitaoan (Ingles: The Human Development Index (HDI)) ket naibuklan ti estadistika nga inususar ti panagi-ranggo babaen ti agpang ti "panagrang-ay ti nagtagitaoan" ken ilasin na ti "nangato unay a panagrang-ay ti nagtagitaoan", "nangato a panagrang-ay ti nagtagitaoan", "katimbengan a panagrang-ay ti nagtagitaoan", ken "nababa a panagrang-ay ti nagtagitaoan" kadagiti pagilian. Ti Pagsurotan ti Panagrang-ay ti Nagtagitaoan ket maysa a panagipadpada a panagrukod itikabayag ti panag-biag, literasia, edukasion, ken pagalagadan iti panagbiag para kadagiti pagilian ti sangalubongan. Maysa daytoy a panagrukod ti kasasaad ti biag, nangnangruna kadagiti nam-ay ti ubbing. Ususaren ti pinagilasin no ti maysa a pagilian ket narang-ay, agrangrang-ay, wenno saan unay a narang-ay, ken ti panagrukod dagiti nagbanagan dagiti annuroten ti ekonomia iti kababalin ti biag. Adaan pay dagiti HDI dagiti estado, siudad, ken dadduma pay babaen dagiti lokal nga oeganisasion wenno kompania.


text:
No está claro cuán grande es el papel de los antibióticos https://antibioticos-wiki.es en las relaciones competitivas entre los microorganismos en condiciones naturales. Zelman Waxman creía que este papel era mínimo, los antibióticos no se forman sino en culturas limpias en entornos ricos. Posteriormente, sin embargo, se descubrió que en muchos productos, la actividad de síntesis de antibióticos aumenta en presencia de otros tipos o productos específicos de su metabolismo.
Microsoft word - the people agenda.doc
DEKLARASYON DAGITI UMILI ITI ALDAW KORDILYERA 2010 PARA ITI PULITIKA TI
Dakami nga umili ti Kordilyera, a nakipaset iti selebrasyon ti maikaduwapullo ket ennem nga Aldaw
Kordilyera iti syudad ti Baguio ket nagkaykaysa iti daytoy a deklarasyon tapnu iyabante ti pulitika iti
panagbalbaliw ken agenda dagiti umili kasilpu iti umasideg a May 10 elections. Kasta met a dakami a
delegados a nagapu iti dadduma a rehyon ti Pilipinas ken ballasiw-taaw ket makikaykaysa iti daytoy a
deklarasyon. Batay kadagiti people’s agenda a napagkaykaysaan dagiti umili iti probinsya ken sektor ti
Kordilyera, nabukel daytoy a deklarasyon a nanggupgop kadagiti nababara nga isyu ken pakaseknan ti
umili iti Kordilyera.
Batay iti nabayag a kapadasan, nakita mi ti rigat ken panakaidadanes mi nga umili gapu kadagiti kontra-
umili a linlinteg ken patakaran ti gobyerno, makadadael a proyekto ken programa a maiyar - aramid iti il-
ili ken daga mi.Nangibunga dagitoy iti dakkel a problema ken riribuk kadagiti umili iti nabayag a
panawen.Nagresulta iti pannakaagaw ti nagtaudan mi a daga, pannakadadael ti aglawlaw/environment
ken pangkabiagan, pannakalabsing iti karbengan pangtao, pannakagundaway dagiti babbai, ubbing, ken
agtutubo.Dakami ti kangrunaan a mangsagsagrap iti epekto dagitoy iti aglawlaw ken panagbaliw ti klima
wenno climate change.
Ngarud, iparang ken iyebkas mi daytoy a deklarasyon kadagiti amin a kandidato ken partido kas basaran
iti programa ken plataporma da. Takderan da nu isuda ket para iti umili ken mamati iti baro a pulitika
nangnangruna kadagiti agtugaw iti posisyon ti gobyerno kalpasan ti eleksyon iti Mayo 10, 2010. Agbalin
koma daytoy a basaran ti ania man nga addang ken desisyon iti panaggobyerno a pakaseknan mi. Kasta
met nga allokuyen mi ti nalawa a publiko nga itandudo ken ipinget daytoy a deklarasyon para iti pulitika
ti panagbalbaliw uray kalpasan ti May 10 eleksyon.
Daytoy a deklarasyon ket launenna dagiti sumaganad: Mainaig iti nagtaudan a daga ken environment/kalikasan:
1. Bigbigen ti karbengan dagiti umili iti bukod a panagtagikua, panagdesisyon, panangimaneho,
panagpadur - as iti nagtaudan a daga ken kinabaknang iti Kordilyera.
2. I-review ken waswasen dagiti saan a nainkalintegan a desisyon ken aramid ti NCIP kasilpo iti
CALT/CADT ken addaan anomalya iti panagpatitulo ti daga a nangted riri iti intar ti umili.
3. Mangisayangkat iti kongkreto nga addang ken paglintegan no kasano a solbaren ti kumplikado a
problema iti daga iti Baguio a mangipateg kadagiti demokratiko a sector.
4. Bigbigen ti karbengan ken suroten ti demokratiko a proseso dagiti nainsigudan nga umili iti Free,
Prior, Informed Consent (FPIC), pammalubos wenno panangsupiat dagiti umili iti aniaman a proyekto a sumrek iti teritoryo wenno ili da. Sublian ken waswasen dagiti addaan anomalya nga FPIC certifications ti NCIP kadagiti dadakkel a kumpanya ti minas. Singeren ti NCIP.
5. Waswasen dagiti linlinteg ken patakaran ti gobyerno a manglablabsing iti karbengan tayo iti
nagdaudan a daga ken kinabaknang kas iti Philippine mining Act of 1995, R.A. 7076 wenno small scale mining law. I-review ti IPRA law ken dadduma pay a linteg a nangpakaru iti pannakalabsing dagiti kolektibo a karbengan tayo iti daga ken rekurso. Kagiddanna,adalen ken pandayen ti alternatibo ken makaumili a paglintegan iti minas.
6. Ipatungpal ti moratorium iti dadakkel a panagminas iti Kordilyera. Isigurado a mabayadan, ma-
rehabilitasyon ken maisubli dagiti dagdaga kadagiti umili nga inagaw dagiti kumpanya ti minas iti nabayag a panawen. Waswasen amin dagiti mining lease, mining patent ken dadduma pay a mining contracts. Itandudo ti tradisyunal nga SSM a control ti komunidad ken mangsalwad iti environment. Ikkan edukasyon dagiti small-scale miners tapnu baliwan ti makadadael nga SSM.
7. Singeren amin dagiti daddakkel a korporasyon a nangdadael ken nangpapanaw kadagiti umili iti
nabayag a panawen kas ti Binga Dam, Ambuklao Dam ken San Roque Dam, Cellophil Resources Corporation ken daddumapay. Pasardengen/Idekomisyon amin dagiti dam a makadadael ken manglayos kadagiti komunidad ken aglawlaw.
8. Seryoso nga imbestigaran ken singeren dagiti kumpanya a nangdadael iti aglawlaw, karayan,ken
9. Iduron ti gobyerno nga agaramid iti mapangngeddeng nga addang tapnu sanguen ti krisis ti
aglawlaw, climate change ken global warming. Waswasen ken i-review amin dagiti linlinteg ken programa a mangpakaru iti pannakadadael ken krisis iti aglawlaw kas ti Mining Act of 1995. Istrikto nga ipatungpal dagiti linlinteg a mangprotektar iti environment. Aniaman nga addang a mangsango iti climate change ket saanna labsingen ti karbengan dagiti nainsigudan nga umili.
10. Ipangpangruna ti suporta ken pondo ti gobyerno kadagiti nainsigudan nga umili kas kangrunaan a
vulnerable
iti climate change. Isayangkat ti nalawa nga edukasyon ken impormasyon no ania ti climate change ken epekto dagiti makadadael a proyekto iti aglawlaw. Isigurado ti epektibo a disaster response dagiti komunidad.
11. Seryoso a sanguen ken risuten ti problema iti basura a makadadael iti aglawlaw ken salun-at ti
umili. Seryoso nga ipatungpal ti clear air act.
12. Iyaramid ti nasaknap, nasedsed ken umannatop a people-based reforestation. Isigurado dagiti
nainsigudan a variety/klase ti kayo ti maimula nga addaan kabaelan a makapataud ti danum, mangkontrol iti panagregaay ken makatulong iti panagmayat ti klima.
13. Isigurado a masalwadan ti watersheds , madalusan ken marehab dagiti amin a karayan.
Mangaramid kadagiti kongkreto nga addang tapnu mapangngeddeng a masalakniban dagiti endangered species,
animal man wenno mula, tapno mabalanse ti aglawlaw. Maiparit koma ti nasaknap a panagbombomba ti militar ta madadael amin dagitoy karaman ti kabakiran, paggapuan ti danum dagiti umili.
14. Isigurado ti proteksyon dagiti komunidad nga addaan kadagiti naitudo nga hazard prone areas.
Laksid iti panangideklara a saan a mabalin a pagyanan, isigurado ti nalawag a relokasyon kadagiti umili. Isardeng/ikontrol ti nasaknap a panagadu dagiti realty development.
Mainaig iti karbengan pangtao
1. Pasardengen ti implementasyon ti Oplan Bantay Laya ken militarisasyon dagiti komunidad,
political killings ken panagdukot kadagiti aktibista, journalist, ken dadduma pay a mangitantandudo iti karbengan pangtao imbistigaran ken dusaen dagiti adda ti likudan kadagitoy a pananglabsing iti karbengan pangtao, kas iti rehimen ni Arroyo.
2. Seryoso nga ipatungpal dagiti katulagan a mangiparit iti panagkampo dagiti militar iti uneg ti
komunidad, sirok dagiti balay, eskwelaan, day care centers, barangay halls, health centers, dap – ay ken dadduma pay nga usar ti komunidad.
3. Ipagna ti hustisya ken ikkan kongkreto a suporta dagiti pamilya dagiti napapatay, nadukot ken
daddumapay a biktima ti terorismo ti estado.
4. Iduron ti pannakaituloy ti saritaan-kapia iti nagbaetan ti GRP iti NDFP ken GRP iti MILF para iti
pudno a linak ken kapya ditoy pagilian tayo. Dawaten ti insigida a panna-release ni Jovencio Balweg, maysa kadagiti NDFP consultants, gapu iti nakaru a sakit ken kasasaad medical.
5. Suportaran ken itandudo ti implementasyon ti rekomendasyon ni Prof. Philip Alston iti kaso
dagiti extrajudicial killings ken dadduma pay a pananglabsing iti karbengan pangtao. Tumulong iti panangbiruk kenni James Balao.
6. Iduron ti GRP a seryoso nga ipatungpal ti Comprehensive Agreement on the Respect for Human
Rights and International Humanitarian Law (CARHRIHL) ken dadduma pay nga internasyunal a tulagan ti karbengan pangtao. Kasta met ti United Declaration on the Rights of Indigenous Peoples (UNDRIP).
7. Iduron/itandudo ti pannakaipatungpal ti Anti-Torture Law (RA 9745). Imbestigaran ken dusaen
Mainaig iti trabaho, serbisyo pampubliko, ken pang-ekonomiya a panagdur-as:
1. Aniaman a pang-ekonomiya a programa ket rumbeng nga agrubwat iti pudno a panangbigbig iti
karbengan dagiti nainsigudan nga umili iti bukod a panangikeddeng, iti nagtaudan a daga, iti pudno a reporma iti daga ken nailian nga industrialisasyon.
2. Papigsaen ti panagsanggir iti bukod a kabaelan dagiti komunidad tapnu saan-nakasanggir laeng iti
importasyon ken export-oriented nga ekonomiya. Itandudo dagiti nainsigudan ken sustenable a pamay-an dagiti nainsigudan nga umili.
3. Ipangruna ti panakaipaay ti dakkel a pondo para iti kangrunaan a serbisyo a pangkasapulan dagiti
umili kas ti edukasyon, salun - at, pagbalayan, danum, kuryente, kalsada ken dadduma pay nga imprastraktura a kasapulan ti umili.
4. Itandudo ken suportaran ti P125 across the board nationwide a nayon a sweldo para kadagiti
mangmangged ken P3,000 across the board nationwide para kadagiti empleyado iti gobyerno. Iduron ti pannaited dagiti benipisyo ken proteksyon dagiti demokratiko karbengan dagitoy kas iti panangbukel ti union ken organisasyon.
5. Isigurado nga agbenipesyo dagiti umili ti ania man a proyekto ken programa a sumrek ken
6. Ikkan ti naan-anay a suporta ken subsidy ti sector ti agrikultura iti rehiyon para iti seguridad ti
makan, pagimbagan dagiti kaaduan a mannalon. Supiaten ti nasaknap nga importasyon ken papigsaen ti local nga agrikultura. Ipagna ti panagikat ti pagilian iti GATT – WTO ken waswasen/ireview dagiti linlinteg a nangpairut ditoy.
7. Itrabaho ti panangkontrol iti nangato a presyo dagiti mausar nga inputs iti agrikultura ken ikkan
suporta ken proteksyon ti karbengan dagiti mannalon.
8. Isardeng ti pribatisasyon dagiti public services kas ti hospital, danum, ken enerhiya.
9. Ikkan suporta dagiti babassit a negosyo, isardeng ti panang abog kadagiti nakukurapay nga
aglaklako iti sentro, isardeng ti pribatisasyon dagiti pampubliko a market, ken demolisyon dagiti nakukurapay nga umili.
Mainaig iti karbengan dagiti kababaihan ken ubbing:
1. Itandudo ken irespeto ti karbengan dagiti babbai, ubbing karaman dagiti bakla, tomboy wenno
2. Isigurado ti karbengan dagiti agtutubo iti edukasyon, pagtrabahoan, sports, salun – at ken
panangited iti dakkel a partisipasyon iti panagdesisyon kadagiti amin a pakaseknanda.
3. Ikkan ti naan-anay a suporta dagiti babbae para iti umno/nainkalintegan a pagtrabahoan tapno
saan a mapilitan nga agtrabaho sadiay ballasiw taaw ken maibatida dagiti annak ken pamilyada, dakes na pay ti panakabiktima dagitoy ti prostitusyon ken dadduma pay a napeggad a trabaho.
4. Isigurado nga ikkan proteksyon dagiti ubbing ken babbai babaen iti seryoso nga implementasyon
ti Anti-Violence in Women and Children Act (RA9262 ken Juvenile Justice and Welfare Act of 2006 (RA 9344), Anti-Trafficking in Persons Act (RA9208) ken Magna Carta of Women (RA 9710).
5. Isigurado a pasardengen ti nasaknap a pornography nga isu ti mangkurap iti kapanunutan dagiti
ubbing ken agtutubo a mangiduron kadagitoy iti saan a nasayaat nga aramid.
6. Isigurado ti 5% GAD (gender and development) fund ket maited kadagiti aktibidades a
mangisigurado iti women’s empowerment. Nayunna, adda koma pondo a mangsuporta kadagiti amin nga inisyatiba ti organisasyon dagiti babbai nga mangitrabtrabaho iti VAWC ken panakarespeto ti kalintegan dagiti LGBT.
Mainaig iti Panag-gobyerno ken Pudno a Regional Autonomy
1. Ipagna dagiti demokratiko a reporma iti panag-gobyerno a nakabatay iti baro a pulitika ken
panagbalbaliw kontra iti bulok, korap ken tradisyunal a pulitika. Itandudo ti kolektibo a karbengan dagiti nainsigudan nga umili iti bukod a panangikeddeng babaen ti pudno nga otonomiya.
2. Bigbigen dagiti nainsigudan nga istruktura ken proseso iti sosyo-pulitika a positibo iti husto a
panaggobyerno, panagrisut kadagiti riri iti baet dagiti il-ili ken tribu, ken iti panangipagna iti talna ken kapia. Isigurado ti demokratiko a representasyon ken partisipasyon dagiti umili iti amin a tukad ti panagobyerno, panagdesisyon ken paglintegan a makaapektar ti umili ken komunidad. Bigbigen ken papigsaen ti akem dagiti elders, pangat, peacepact holders ken lideres ti tribu ken komunidad.
3. Isigurado nga ipagna ti demokratiko a proseso nga addaan naan-anay a panawen ken tongtongan
dagiti umili maipapan iti ipagpagna manen ti gobyerno iti regional autonomy. Adalen ken pang-eggeman dagiti naadaw nga adal ti kapadasan iti dua a plebisito nu sadinnu sinupiat dagiti umili ti bogus nga otonomiya ti gobyerno.
4. Itandudo ken padur-asen dagiti positibo a nainsigudan a kultura ken tradisyunal a kaamuan ta
saan mapukaw ken pagkwartaan. Papigsaen ken padur-asen pay dagiti nainsigudan a panagtitinulong kas ti aduyon/alluyon, gamal ken daduma pay.
Source: http://www.cpaphils.org/campaigns/Cordillera%20Peoples%20Agenda42510.pdf
Cannabis use improves retention and virological outcomesin patients treated for hepatitis CDiana L. Sylvestrea,b, Barry J. Clementsb and Yvonne MalibubObjectives Despite the widespread use of polypharmacy,likely than non-users to take at least 80% of the prescribedthe management of hepatitis C virus (HCV)interferon or ribavirin, they were significantly more likely totreatment-related side-eff
ORDINE DEI CONSULENTI DEL LAVORO ASSOCIAZIONE NAZIONALE Consiglio Provinciale di Napoli CONSULENTI DEL LAVORO Unione Provinciale di Napoli Via A. De Gasperi n° 55 80133 – Napoli Prot. n° 1930/22 Circolare N° 16/2010 Agosto 2010 A tutti i colleghi(*) OPERAZIONI CON PAESI B


text:
Rangtay
Ti rangtay ket isu ti estruktura a nabangon tapno maisangdpa dagiti pisikal a tiped a kas ti bagi ti danum, ginget, wenno kalsada, para iti panggep iti panangited tipagdalanan kadagitoy a tiped. Adda dagiti adu a kita tidaremdem nga agserbi kadagiti naisangayan a panggep ken mangipakat kadagiti nadumaduma a situasion. Dagiti daremdem tirangrangtay ket aggigiddiat depende iti annong ti rangtay, ti kasasaad ti rabaw ti daga a pakaibangonan ti rangtay, ti material a mausar ti pannakabangonna ken dagiti pundo a magun-od ti pannakaaramidna.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Bridge iti Wikimedia Commons
- Dihital a Rangtay: Rangrangtay iti Maika-19 a Siglo


text:
Sasao nga Indo-Europeano
Ti sasao nga Indo-Europeano ket isu dagiti pamilia (wenno pilo) dagiti ginasut a mainaig kadagiti pagsasao ken dialekto. Adda dagiti agarup a 439 a pagsasao ken dagiti dialekto, segun ti 2009 a karkulo ti Ethnologue, agarup a kagudua (221) ket tagikua ti apo a sanga ti Indo-Aryan.[2] Daytoy ket mangiraman kadagiti nangruna nga agdma a sasao iti Europa, ti banak ti Irani, ken ti Indiano a Subkontinente, ken adu pay daytoy idi iti taga-ugma nga Anatolia. Daytoy ket addaan kadagiti napasingkedan a pannakaisurat a naiparangen manipud idi Panawen ti Bronse iti porma iti Sassao nga Anatolia ken Miseniko a Griego, ti pamilia ti Indo-Europo ket kaaduan iti pagobraan ti naipakasaritaan a lingguistika ken agtagikua ti maiakdu a kapautan a nairehistro a pakasaritaan, kalpasan laeng ti pamilia ti Apro-Asiatiko.
Ti sasao nga Indo-Europeano ket insasao babaen dagiti gangani a 3 bilion a patneng nga agsasao,[3] ti kaaduan a bilang kadagiti ania man a mabigbig a pamilia ti pagsasao. Kadagiti 20 a pagsasao a kaaduan ti bilang kadagiti patneng a mangisasao segun ti SIL Ethnologue, 12 kadagitoy ket Indo-Europeano: ti Espaniol, Ingles, Hindi, Portuges, Bengali, Ruso, Aleman, Lahnda, Marati, Pranses, Urdu, ken Italiano, dagitoy ket pakainayonanna para iti sumurok a 1.7 a bilion a patneng a mangisasao.[4] Adda met dagiti sabali a naisuppiatan a singasing a mangisilpo ti Indo-Europeano kadagiti sabali a nangruna a pamilia ti pagsasao.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Indo-Europeano". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.
- ^ "Ethnologue report for Indo-European". Ethnologue.com.
- ^ "Ethnologue list of language families". Ethnologue.com. Naala idi 2010-08-07.
- ^ "Ethnologue list of languages by number of speakers". Ethnologue.com. Naala idi 2010-08-07.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Sasao nga Indo-Europeano iti Wikimedia Commons


text:
Mamalia
Dagiti mamalia ket dagiti kameng ti klase Mammalia ( /məˈmeɪli.ə/), aganganges ti angin a bertebrado nga ay-ayup a nailaslasin babaen ti panagtagikua ti endotermia, buok, tallo a tultulang ti tengnga a lapayag, ken dagiti mamario a glandula a naipamay-an kadagiti nagannak nga ina. Kaaduan kadagiti mamalia ket agtagikuada pay dagiti ling-et a glandula ken naipangrunaan a ngipen. Ti kadakkelan a grupo dagiti mamalia, ket ti naikadkadua, adda ti kadkadua a mangpakan ti anak iti las-ud ti panagsikog. Ti utek ti mamalia, nga adda ti nakaidumdumaa a neocortex, ket timbengenna ti endotermiko ken dagiti sirkulotario a sistemac, a ti naudi a naibaga ket mangipakpakita dagiti nalabbasit a selula ti dara nga awan dagiti nukleo ken maysa nga uppat ti kamarana a puso. Dagiti mamalia ket sumakop ti kadakkel manipud ti 30–40 a milimetro (1- aginggana ti 1.5-a pulgada) manabung a kurarapnit aginggana ti 33-metro (108-pié) a asul a baliena.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Kasilpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Mamalia iti Wikimedia Commons


text:
You can now view the 2012 Sagunto Homecoming Souvenir Program online!
If the viewer above is not working for you, you can also view it by clicking here where you can also download the whole file if you wish.
Thank you to the Sagunto Association USA, headed by president Eleno ‘Boying’ Annaguey, for organizing the homecoming and putting the souvenir program together.
I thought I would share this invitation here for you who may be interested in helping the fund raising for Sison and buy ad space on the souvenir program. Our messenger, manong Judee, wrote the following:
Hello Kaillian,
Naimbag nga aldaw tayo amin Apo awan labas.
Nadanon manen ngamin ti Fiesta ti nadayaw nga ili tayo a Sison ket kasapulan da manen ti tulong tayo.
Kuna ni Apo Loejan nga into kano no 30 October ti deadline ti panagipatulod tapnon adda tiempo da nga mangaramid ti Souvenir Program. Ti sistema ti panagipatulod ti kuarta ket either western union,door to door wenno through relatives in Sison. Amin ket mainagan ken Mr Loejan Anudon, Sison Municipal Hall, Sison, Pangasinan.
Awan ti account number nga inpatulodda ngem mabalin met a kasaoyo dagiti relatives yo idiay sadanto ited ken Mr Loejan Anudon. Ti saad ni Loejan ket isu ti Information Officer ni Congresswoman Kimi Cojuanco ken isu tatta ti inkabil ni Mayora nga Chairman ti Committee on Programs para ti Fiesta 2010.
Ti aramiden tayo a communication kaniana ket via email. Ipatulodyo dagiti pictures ken correspondence iti daytoy nga address (loejan@yahoo.com). You can deal with him directly.
Ket ania ngay kailian irugi tayon nga agipatulod ti pictures tayo ta nasapa pay?
Toy siaayat nga messenger tayo,
Mr Judee Digay
Click this link to download the Sison Town Fiesta Souvenir Program Advertisement Contract


text:
Suisa
Nagsasabtan: 46°50′N 8°20′E / 46.833°N 8.333°E
Ti Suisa ket maysa a pederal a repúblika nga ti opisial nga agnagan iti Kompederasion a Suiso ken buklen ti 26 a kanton. Ti Berna ti kapitolio na daytoy. Masarakan ti pagilian iti Laud nga Europa ket kabangibang daytoy ti Alemania iti amianan, ti Pransia iti laud, ti Italia iti abagatan, ken ti Austria ken ti Liechtenstein iti daya.
Palawlawan ti daga ti pagilian a Suisa. Maibingay ti heograpia daytoy iti Alpes, iti Banak ti Suisa ken iti Jura ket 41,285 km2 ti kalawa daytoy. Kaaduan iti 7.9 a riwriw a populasion ti Suisa ket agnaed iti Banak ket ditoy a masarakan dagiti kadaklan a siudad, idinto a buklen ti Alpes ti kalawaan a paset ti teritorio daytoy. Kadagiti kadaklan a siudad ket ti dua siudad sangalubongan ken sentro ti ekonomia a Zúrich ken Ginebra.
Napaut ti pakasaritaan ti neutralidad ti Suisa ket saan pay a nakigubat daytoy iti tukad internasional sipud idi 1815 ken nagkameng laeng daytoy iti Sikakaysa a Papagilian idi 2002. Iti laksid dayta, adda activo a panggannaet a polisía daytoy ket masansan a makipaset kadagiti panagpakappia iti agduduma a paset ti lubong. Ti Suisa ti nagtaudan ti Nalabaga a Krus ket naibatay daytoyy ti adu nga organisasión internacional pakaramanan ti maikadua a kadaklan nga opisina ti Sikakaysa a Papagilian. Maysa daytoy kadagiti nagipasdek a kameng ti Asosiasión ti Nawaya a Komersio ti Europa ken paset pay ti Purok Schengen. Iti laksid dayta, saan daytoy a kameng ti Kappon ti Europa wenno ti Purok nga Ekonómiko ti Europa.
Ti nominal a pakabuklan a produkto doméstiko ti Suisa ket $75,835, ket basar iti daytoy maysa kadagiti kabaknangan a pagilian iti lubong. Adda iti Suiso ti kadaklan a kabaknang tunggal nataengan iti lubong idi 2010 ($372,692 tunggal maysa a tao). Kasta met nga adda iti Suisa ti maysa kadagiti kadaklan a balance ti kuento kas porsiento ti pakabuklan a produkto doméstiko iti lubong, ket sarunuen laeng daytoy ti sumagmamano a pagilian a productor iti lana. Agtultuloy met ti pannakaibilang ti Zúrich ken Ginebra kas maikadua ken maikatlo kadagiti siudad nga addaan iti kasayaatan a kalidad ti panagbiag iti lubong. Inkeddeng ti Sangalubongan a Forum nga Ekonomiko ti Suisa a kas maysa nga umartakan a pagilian iti lubong idi 2010, ket inkeddeng met ti Kappon ti Europa a daytoy ti kainnovativuan a pagilian.
Ti Suisa ket buklen ti tallo a kangrunaan a rehion linguistiko ken kultural. Dagitoy ti Aleman, Pranses, ken Italiano, ket mainayon pay dagiti tanap nga agsasao iti Romanse. Iti kasta a saad, ti Suia ket saan a pagilian a sibabasar iti kadawian nga etnisidad wenno pagsasao. Ti pakakaysaan ti Suisa ket sibabasar iti kadawian a pakasaritaan, iti paglalaeman a panaggatad (pederalismo, dagus a demokrasia, neutralidad) ken iti simbolismo ti Alpes. Según iti kannawidan naipasdek ti Suiso a Konpederasion idi Agosto 1 1291 ket tinawen a marambakan ti Nailian nga Aldaw ti Suisa iti dayta nga aldaw.
Dagiti paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ De jure "pederal a siudad"; de facto a kapitolio. Gapu ti pakasaritaan dagiti pederalismo a sensibilidad, ti linteg a Suiso ket saan nga agnagnagan ti pormal a kapitolio, ken addaan dagiti pagalagadan a kas dagiti korte ket addaan da ti sabsabali a lokasion.
- ^ Tinawtawid. Ti Pederal a Dokumento ti Linteg ket agibagbaga laeng a "nasapa nga Agosto" ken ti tulag ket ti pannakaipabaro iti maysa a nadaananan, nga tattan ket napukaw.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Pederal a Batay-linteg, artikulo 4, "Dagiti Nailian a Pagsasao" : Dagiti Nailian a Pagsasao ket Aleman, Pransés, Italiano ken Romansh; Pederal a Batay-linteg, artikulo 70, "Dagiti Pagsasao", parapo 1: Ti dagiti opisial a pagsasao iti Konpederasion ket Aleman, Pransés ken Italiano. Ti Romansh ket opisial to a pagsasao para iti panakisasao kadagiti tattao iti Romansh a pagsasao.
- ^ Maysa a panakayebkas iti Tagsatzung naiyebkas ti Pederal a Batay-linteg a naampon idi 12 Septiembre 1848. Ti maysa a resolusion iti Tagsatzung iti 14 Septiembre 1848 a nainaganan a dagiti kabilegan kadagiti pagadalan a naited para iti ken babaen ti 1815 a Pederal a Tulag ket agpaso iti oras ti batay-linteg iti Pederal a Konsilo, a naaramid idi 16 Nobiembre 1848.
- ^ "Kadakkel ti populasion ken ti nakaramidan ti populasion". Opisina ti Pederal nga Estadistika ti Suiso. Pederal nga Opisina ti Suiso, Neuchâtel. 2010. Naala idi 2011-04-29.
- ^ a b c d "Suisa". Internasional a Pundo ti Paguartaan. Naala idi 2010-04-21.
- ^ "Gini coefficient of equivalised disposable income (source: SILC)". Eurostat Data Explorer. Naala idi 13 Agosto 2013.
- ^ "2014 Human Development Report" (PDF). 14 Marso 2013. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- Suisa
- Dagiti Alpino a pagilian
- Tengnga nga Europa
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti pederal a pagilian
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Pranses
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Aleman
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Italiano
- Dagiti naserraan ti daga a pagilian
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Akinlaud nga Europa


text:
Mehiko
Nagsasabtan: 23°N 102°W / 23°N 102°W
Ti Estados Unidos dagiti Mehikano[14]wenno kadawyan a makunkuna a kas Mehiko[15], ket maysa nga batay-linteg a pederal a republika iti Amianan nga Amerika. Nabeddengan iti amianan iti Estados Unidos; iti abagatan ken laud babaen ti Taaw Pasipiko; iti abagatan a daya babaen ti Guatemala, Belis, ken ti Baybay Karibe; ken iti daya babaen ti Golpo ti Mehiko.[16]Naisakupan na daytoy iti nganngani a dua a riwriw a kuadrado kilometro (sumurok a 760,000 kuadrado milia),[2]Ti Méhiko ket isu ti maikalima a kadakkelan a pagilian iti Kaamerikaan babaen ti dagup a kalawa ken ti maika-13 a kadakkelan a naiwayawayas a pagilian iti lubong. Nga addan ti nakarkulo a populasion iti surmurok a 112 a riwriw,[9] isu daytoy ti maika-11 a kapusekan ti populasion ken ti kapusekan ti populasion kadagiti agsasao ti Españiol a pagilian. Ti Mehiko ket maysa a a tiponan ti muyong a nagbuklan dagiti tallo pulo ket maysa nga estado ken maysa a Pederal a Distrito, ti kapitolio a siudad.
Ti Kasakbayan ti Kolumbiano a Mehiko adu kadagiti kultura ket nataenganda dagiti napalaing a sibilisasion a kas ti Olmec, ti Toltec, ti Teotihuacan, ti Sapoteko, ti Maya ken ti Asteka sakbay nga immunada a nakakita kadagiti Europeano. Idi 1521, ti Espania nangirukma ken nangikolonisado ti teritorio manipud iti kuartelna idiay Mehiko-Tenochtitlan, a daytoy ket naadministrado a kas ti Birreinato ti Baro nga Espania. Daytoy a teritorio ket dimteng a nagbalin a ti Mehiko a kas ti panagwaywaya ket nabigbigan idi 1821. Ti kalpasan ti panagwayawaya a paset ti panawen ket naidasig idi babaen ti ekonomiko a pannakatalna, ti Mehikano-Amerikano a Gubat ken ti maipapan ti teritorio a pannakaiyakar iti Estados Unidos, ti sibil a gubat, dagiti dua nga imperio ken ti domestiko a diktadura. Ti kinaudi a naibaga ket nakaiturongan ti Mehikano a Rebolusion idi 1910, a nakaipatinggaan ti panakaiyebkas ti 1917 a Batay-linteg ken ti irurumsua ti agdama a sistema ti politika ti Mehiko. Dagiti panagbutos a natengngel idi Hulio 2000 ket nangmarka ti immuna a panangabak ti presidensia ti kasuppiatan a partido manipud iti Partido ti Institusional a Rebolusionario. Manipud idi 2006 ti pagilian ket adda iti tengnga ti maysa a druga a gubat a nakatunton kadagiti 60,000 a biag.[17]
Ti Mehiko ket maysa kadagiti kadakkelan nga ekonomia iti lubong, ken daytoy ket naipanunotan a kas maysa a rehional a bileg ken tengnga a bileg.[18][19][20][21] Iti maipatinayon, ti Mehiko ket isu idi ti immuna a kameng ti Latino Amerikano nga Organisasion para iti Ekonomiko a Panagtitinnulongan ken Panagrangrang-ay OECD (manipud idi 1994), ken naipanpanunotan a maysa nga akinngato a tengnga a matgedan a pagilian babaen ti Banko ti Lubong.[22] Ti Mehiko ket naipanpanunotan a kas maysa a baro a naindustrialisado a pagilian[23][24][25][26] ken maysa a rumrumsua a bileg.[27] Daytoy ket addaan iti maikasangapulo ket tallo a kadakkelan ti nominal GDP ken ti maikasangapulo ket maysa a kadakkelan babaen ti pagpadaan ti kapigsa ti panag-gatang. Ti ekonomiana ket napigsa a naisilpo kadagiti kumaduaanna ti Nawaya a Tulagan ti Komersio ti Amianan nga Amerika (NAFTA), a naipangpangruna ti Estados Unidos.[28][29] Ti Mehiko ket mairanggo ti maikanem iti lubong ken umuna iti Kaamerikaan babaen ti bilang ti UNESCO a Tawid a Luglugar iti Lubong nga addaan iti 31,[30][31][32] ken idi 2007 ket isu idi ti maikasangapulo a kaaduan a nabisbisita a pagilian iti lubong nga adda dagiti 21.4 a riwriw nga internasional a simmangsangpet ti tungngal maysa a tawen.[33]
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Kalpasan ti panagun-od ti Baro nga Espania ti panakawayawaya manipud iti Espania, naikeddeng daytoy a ti baro a pagilian ket managananto manipud iti kapitoliona, ti Siudad ti Mehiko, a nabangon idi 1524 iti tuon ti taga-ugma nga Aztec a kapitolio ti México-Tenochtitlan. Ti nagan ket naggapu manipud iti Pagsasao a Nahuatl, ken di ammo ti kaibuksilanna.
Ti Mēxihco ket isu idi ti Nahuatl a termino para iti puseg a daga ti Imperio ti Aztec, a nainaganan, ti Ginget ti Mehiko, ken dagiti taona, ti Mexica, ken dagiti naipalikmut a teritorio a nagbalin nga isu ti Estado ti Mehiko a kas maysa a panakabingbingay ti Baro nga Espania sakbay ti pannakawayawaya (ipada ti Latium). Daytoy ket sapasap a naipanunotanm a maysa a toponimo para iti ginget a nagbalin a ti kangrunaan nga etonimo para iti nagbanagan ti Tinallo a Kumaduaan ti Aztec, wenno ti baliktadna daytoy.
Ti pasakbay a -co ket isu ti lokatibo ti Nahuatl , a mangaramid a nagan ti lugar ti balikas. Iti labes ti daytoy, ti etimolohia ket di am-ammo. Naisingasing daytoy a naala manipud iti Mextli wenno Mēxihtli, ti nalimed a nagan para iti dios ti gubat ken patron dagiti Aztec, ti Huitzilopochtli, nga iti kaso ti Mēxihco ket kayatna a sawen ti "Lugar a pagtaengan ti Huitzilopochtli".[34] Ti sabali pay a hipotesis[35] ket mangisingasing ti Mēxihco ket naala manipud iti maysa a a panagtipon ti dua a balikas ti Nahuatl a balikas para iti "bulan" (mētztli) ken puseg (xīctli). A kayatna a sawen daytoy ti ("Lugar iti Tengnga ti Bulan") a mabalin a mangibagbaga ti puesto ti Tenochtitlan idiay tengnga ti Danaw Texcoco. Ti sistema dagiti nagsisilpo a danaw, a nakapormaan ti sentro ti Texcoco, ket adda ti porma ti maysa a kuneho, a dagiti Mesoamerikano a pareidolia a mainaig iti bulan. Ti sabali pay a hipotesis ket mangisingasing a naala daytoy manipud iti Mēctli, ti diosen ti maguey.[35]
Ti nagan ti siudad-estado ket naisurat ti Espaniol iti México nga adda iti ponetiko a pateg ti   a letra iti Mediebal nga Espaniol, a nangirepresenta ti awan timek a prikatiba a postalbeolar ti [ʃ]. Daytoy nga uni, ken ti pay natimekan a prikatiba a postalbeolar ti [ʒ], a nangirepresenta ti  , ket nagbalin ti maysa a awan timek a makedngan a prikatiba ti [x] idi las-ud ti maika-16 a siglo. Daytoy ket nangiturong ti sabsabali a pannakaibaga ti ti Méjico kadagiti nadumaduma apablaak iti Espaniol, a kangrunaan idiay Espania, nga idiay Mehiko ken dagiti pagilian nga agsasao ti Espaniol ket kinaykayatda ti panagiletra a México. Kadagiti napalabas a tawen ti Real Academia Española, nga agalalagad ti pagsasao nga Espaniol, ket nangikeddeng a dagitoy dua a kita ket mabalin a maawat iti Espaniol ngen ti maipatpatalked a panangiletra ket ti México.[36] Kaaduan kadagiti pablaak kadagiti amin nga agsasao ti Espaniol a pagilian ket sursurotendan daytoy, urayno ti pagpilia a sabali a kita ket sagpaminsan pay laeng a maus-usar.Iti Ingles, ti   iti Mexico ket saan a mangirepresenta ti kasisigud wenno ti agdama nga uni, ngem ti konsonante a rimpuok ti [ks].
Ti opisial a nagan ti pagilian ket nagbalbaliw kadagiti panagbalbaliw ti porma ti gobierno. Iti dua nga okasion (1821–1823 ken 1863–1867), ti pagilian ket naam-ammuan idi a kas ti Imperio Mexicano (Imperio Mehikano). Amin kadagiti tallo a batay-linteg (1824, 1857 ken ti 1917, ti agdama abatay-linteg) ket agus-usar ti nagan nga Estados Unidos Mexicanos[37]—wenno ti sabali a pannakaibaga nga Estados Unidos mexicanos[38] ken Estados-Unidos Mexicanos,[39] nga amindagitoy ket naipatarus ti Ilokano a kas ti "Estados Unidos dagiti Mehikano". Ti termino a República Mexicana, "Mehikano a Repubika" ket nausar idi kadagiti Linteg ti Batay-linteg ti 1836.[40]
Administratibo a pannakabingbingay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Estados Unidos dagiti Mehikano ket maysa a pederasion dagiti tallo pulo ket maysa a nawaya ken dagiti naturay nga estado, a mangporma ti maysa a kappon nga agsansanay ti grado ti pannakaturay kadagiti Pederal a Distrito ken dagiti dadduma a teritorio.
Ti tunngal maysa nga estado ket adda ti bukodna a batay-linteg, kongreso, ken maysa nga ukom, ken dagiti umili ket agbutbutos babaen ti dagus a panagbutos ti gobernador para iti innem a tawen a termino, ken dagiti pannakabangi kadagiti bukodda a maymaysa a kamara a kongreso ti estado para iti tallo a tawen a termino.[41]
Ti Pederal a Distrito ket maysa a naipangpangruna a politikla a pannakabingbingay a tagikua ti sibubukel a pederasion ken saan a ti maysa a naisangsangayan nga estado, ken iti kastoy, ad-adu ti naipatingga a lokal a papel a panagturay ngem dagiti estado ti pagilian.[42]
Dagiti estado ket nabingbingay kadagiti munisipalidad, ti kabassitan a politikal nga entidad ti administrasion iti pagilian, a tinurayan babaen ti maysa a mayor wenno presidente ti munisipio (Presidente munisipal), a binutosan babaen dagiti agtaeng babaen ti kinaadu.[43]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti taga-ugma a kultura[urnosen | urnosen ti taudan]
Arkaiko a paset ti panawen[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti kasapaan a tidda ti tao idiay Mehiko ket dagiti sangkap dagiti ramit a bato a nabirukan idiay asideg ti kampo ti apoy idiay Ginget ti Mehiko ken napetsaan babaen ti radio karbon idii circa 23,000 a tawtatwen.[44] Ti Mehiko ket isu ti lugar ti panagtaltalon ti mais ken bukbukel a gapuanan ti maysa a nagdaliasatan manipud dagiti paleo-Indiano agan-anup ken agburburas kadagiti purok ti sedentario nga agrikultura idi rugi ti 7000 BCE.
Dagiti klasiko a paset ti panawen[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti simmarsaruno a naporma a luglugar a nagtaltalonan ti mais ken dagiti kultural a kababalin a kas ti narikut a mitolohiko ken relihioso a narikut, ti maysa a vigesimal a numeriko a sistema (naibatay ti duapulo a sistema ti panagbilbilang), ket naiwarwaras kadagiti Mehikano a kultura iti sabsabali a lugar ti Mesoamerika.[45] Iti daytoy a paset ti panawen dagiti purok ket nangrugrugida a nagbalbalin a sosial a napagustuan ken naparang-ay iti maysa a Naidauluan ti hepe, ken ti panagirang-ay kadagiti dakkel a sentro ti pagseremonian.[46]
Kadagiti kasapaan a narikut a sibilisasion idiay Mehiko idi ket ti Olmec a kultura a nagrangrang-ay idiay Aplaya ti Golpo idi agarup a 1500 BCE. Ti Olmec a kababalin ti kultura ket naiwarwaras babaen ti Mehiko kadagiti sabali a pannakaporma a panawen ti kultura idiay Chiapas, ti Oaxaca ken ti Ginget ti Mehiko. Ti pannkaporma a paset ti panawen ket nakakitkita ti pannakaiwarwaras ti naisangsangayan a relihioso ken dagiti simboliko a tradision, ken dagiti pay artistiko ket dagiti arkitektural a karikutan.[47] Iti simmarsaruno a kasakbayan a klasiko a paset ti panawen, dagiti sibilisasion ti Maya ken Zapoteco ket nakaparang-ayda kadagiti narikut a sentro idiay Calakmul ken Monte Albán. Iti las-ud ti daytoy a paset ti panawen ti immuna nga gapyso a Mesoamerikano a sistema ti panagsurats ket naparang-ay kadagiti kultura ti Epi-Olmec ken ti Zapoteco, ken ti Mesoamerikano a tradision ti panagsurat ket nakaabot ti kasayaatna iti Klasiko a Maya a Hieroglipiko a sinuratan.[48]
Idiay Tengnga a Mehiko, ti karang-ayan a klasiko a paset ti panawen ket nakakita ti irarang-ay tiTeotihuacano, a nagporma ti milisia ken komersio nga imperio a ti politikal nga impluensiana ket naigay-at iti abagatan aginggana iti Maya a luglugar ken iti pay amianan. Iti paset ti panawen a karang-ayna, ti Teotihuacan, ket naglaon kadagiti kadakkelan a pyramide nga estruktura a nabangon idi kasakbayan ti Columbian nga Kaamerikaan, adda ti populasion iti nasurok a 150,000 a tattao. Iti panawen a pannakarebba ti Teotihuacán idi agarup a 600 CE, ti panagsalsalisal a baetan dagiti kangrunaan a sentro ti politiko ket nangrugrugi idiay tengnga a Mehiko a kas ti Xochicalco ken Cholula. Iti daytoy a panawen idi las-ud ti Epi-Klasiko a Nahua a tattao ket nangrugrugida nga immal-alis iti abagatan idiay Mesoamerika manipud iti Amianan, ken politikal ken kultural a nagbalbalinda a nagturturay idiay tengnga a Mexico, idi pinapanawda dagiti agsasao kadagiti pagsasao a Oto-Manguean.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Opisial a Nagan iti Pagilian". MX: Ti Presidensia ti Mehiko. 2005-03-31. Naala idi 2010-05-30.
- ^ a b Méhiko a naikabil iti The World Factbook (iti Ingles)
- ^ "Sapasap a Paammo a maipapan iti Mehiko". MX: Sekretario iti Ganganaet a Pannakibiang. 2011-04-26. Naala idi 2011-04-26.
- ^ "Encyclopaedia Britannica – Dagiti pagsasao ti Mehiko". britannica.com. 2011-04-26. Naala idi 2011-04-26.
- ^ Ti Sapasap a Linteg dagiti Karbengan ti Lingguistika para kadagiti Patneng a Tattao ket maibigbiganna amin dagiti Amerindio a minoridad a pagsasao, a mairaman ti Espaniol, a kas nailian a pagsasao ken naitimbeng nga umisu laeng kadagiti teritorio a maisasao. Ti gobierno ket maibigbigan na dagiti 62 a patneg a pagsasao, ken dagiti sabsabali a kita a saan mawawatan. "Comisión Nacional para el Desarrollo de los Pueblos Indígenas". Méhiko: CDI.
- ^ a b c Lizcano Fernández, Francisco (Mayo 2005). "Composición Étnica de las Tres Áreas Culturales del Continente Americano al Comienzo del Siglo XXI" (PDF). Convergencia (iti Espaniol). Méhiko: Universidad Autónoma del Estado de México, Centro de Investigación en Ciencias Sociales y Humanidades. 38: 185–232; table on p. 218. ISSN 1405-1435.
- ^ "Síntesis de Resultados" (PDF). Comisión Nacional para el Desarrollo de los Pueblos Indígenas. 2006. Naala idi 2010-12-22.
- ^ "Politikal a Batay-linteg dagiti Nagkaykaysa nga Estado ti Méhiko Titulo 2 Artikulo 40" (PDF). MX: SCJN. Naala idi 2010-08-14.
- ^ a b "INEGI 2010 nga Estadistika ti Senso". inegi.org.mx. Naala idi 2010-11-25.
- ^ a b c "World Economic Outlook Database, Oktubre 2010". IMF. Naala idi 5 Marso 2011.
- ^ "IMF".
- ^ "Gini Index". World Bank. Naala idi Mayo 23, 2012.
- ^ "2013 Human Development Report Statistics" (PDF). Human Development Report 2013. United Nations Development Programme. Marso 14, 2013. Naala idi Marso 16, 2013.
- ^ Rubino, Carl Ralph Galvez (2000). "Mehikano". Ilocano Dictionary and Grammar: Ilocano-English, English-Ilocano. University of Hawaiʻi Press. p. 366. ISBN 978-0-8248-2088-6.
- ^ Rubino, Carl Ralph Galvez (2000). "Mehiko". Ilocano Dictionary and Grammar: Ilocano-English, English-Ilocano. University of Hawaiʻi Press. p. 366. ISBN 978-0-8248-2088-6.
- ^ Heograpiko a Diksionario ti Merriam-Webster, Maika-3 nga ed. Springfield, MA: Merriam-Webster, Inc.; p. 733
- ^ "Quinto año de gobierno". Semanario Zeta. 2011-11-12. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2012-12-17.
- ^ James Scott, Matthias vom Hau ken David Hulme. "Ti Labes ti BICs: Dagiti estratehia ti impluensia" Kitaen ti pateg ti
|url=(tulong). Ti Unibersidad ti Manchester. Naala idi Abril 11, 2012.
- ^ "Kasano ti mangipada kadagiti rehional a bileg: dagiti panagusig a konsepto ken panagsukisok dagiti topiko" (PDF). Britaniko a Gimong ti Internasional a Panagadadal. Naala idi Abril 11, 2012.
- ^ "Ministro ti Ganganaet a Pannakibiang ti Hapon" (PDF). Naala idi 2012-05-07.
- ^ Oxford Analytica
- ^ "Pagilian ken Agpatpautang a Grupgrupo". Banko ti Lubong. Naala idi Marso 5, 2011.
Ti Akinngato a tengnga a Matgedan a naipalawagan a kas ti matgedan ti tungngal maysa a tao a nagbaetan ti $3,976 – $12,275
- ^ Paweł Bożyk (2006). "Baro a Naindustrialisado a Pagilian". Globalisasion ket Panagbalbaliw ti Ganganaet nga Annuroten ti Ekonomiko. Ashgate Publishing, Ltd. p. 164. ISBN 0-7546-4638-6.
- ^ Mauro F. Guillén (2003). "Dagiti Multinational, Ideolohia, ken Naurnos a Panagobra". Dagiti Patingnga ti Pagtutumpongan. Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan. pp. 126 (Tabla 5.1). ISBN 0-691-11633-4.
- ^ David Waugh (2000). "Dagiti Agpatpataud nga Industria (kapitulo 19), panagrangrang-ay ti Lubong (kapitulo 22)". Heograpia, Ti Napagkaykaysa nga Arngian. Nelson Thornes Ltd. pp. 563, 576–579, 633, and 640. ISBN 0-17-444706-X.
- ^ N. Gregory Mankiw (2007). Dagiti Punganayan dagiti Ekonomia. Mason, Ohio: Thomson/South-Western. ISBN 0-324-22472-9.
- ^ "G8: Nupay dagiti paggiddiatan, ti Mehiko ket Nanam-ay a kas Rumrumsua a Bileg". Ipsnews.net. Hunio 5, 2007. Naala idi Mayo 30, 2010.
- ^ Mehiko (05/09). Departamento ti Estado ti Estados Unidos. Naala idi:2009-11-25
- ^ CRS a Reporta para iti Kongreso. Serbisio ti Kongresional a Panagsukisok. Nobiembre 4, 2008
- ^ "UNESCO World Heritage Centre – World Heritage List". UNESCO. Naala idi Mayo 25, 2012.
- ^ "Mexico's World Heritage Sites Photographic Exhibition at UN Headquarters". Whc.unesco.org. Naala idi Mayo 30, 2010.
- ^ Tabla dagiti Tawid a Lugar iti Lubong babaen ti pagilian
- ^ "Turismo" (PDF). Naala idi Mayo 30, 2010.
- ^ Aguilar-Moreno, Manuel (2006). Manual ti Biag iti Asteka a Lubong. Facts of Life, Inc. p. 19. ISBN 0-8160-5673-0.
- ^ a b "Nombre del Estado de México". Gobierno ti Estado ti Mehiko. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi Abril 27, 2007. Naala idi Oktubre 3, 2007. (iti Espaniol)
- ^ http://buscon.rae.es/dpdI/SrvltConsulta?lema=méxico
- ^ "El cambio de la denominación de "Estados Unidos Mexicanos" por la de "México" en la Constitución Federal". Ierd.prd.org.mx. Naala idi Nobiembre 4, 2009.
- ^ "Constitucion Federal de los Estados Unidos Mexicanos (1824)". Tarlton.law.utexas.edu. Septiembre 2, 2009. Naala idi Oktubre 30, 2010.
- ^ "Constitución Mexicana de 1857". Tlahui.com. Naala idi Mayo 30, 2010.
- ^ Leyes Constitucionales de 1836. Cervantes Virtual
- ^ "Artikulo 116". Politikal a Batay-linteg ti Estados Unidos Mehikanos. Kongreso ti Kappon ti Estados Unidos Mehikanos. Naala idi Oktubre 7, 2007.
- ^ "Artikulo 112". Politikal a Batay-linteg ti Estados Unidos Mehikanos. Kongreso ti Kappon ti Estados Unidos dagiti Mehikano. Naala idi Oktubre 7, 2007.
- ^ "Artikulo 115". Politikal a Batay-linteg ti Estados Unidos Mehikanos. Kongreso ti Kappon ti Estados Unidos dagiti Mehikano. Naala idi Oktubre 7, 2007.
- ^ "Dagiti Patneng nga Amerikano: Dagiti Kasapaan a Panagak-akar". MSN Encarta. 2009. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi Nobiembre 1, 2009.
- ^ Kirchhoff, Paul (1943). "Mesoamérica — Sus Límites Geográficos, Composición Étnica y Caracteres Culturales". Acta Americana 1 (1): 92–107.
- ^ Carmack, Robert; et al. (1996). Ti legado ti Mesoamerika: ti pakasaritaan ken kultura ti maysa a sibilisasion ti Patneng nga Amerikano. New Jersey: Prentice Hall.
- ^ Diehl, Richard A. (2004). Dagiti Olmec : Immuna a Sibilisasion ti Amerika. Londres: Thames ken Hudson. pp. 9–25.
- ^ Sampson, Geoffrey; Dagiti sistema ti panagsursurat: Ti Linguistoko a Pangyuna, Hutchinson (Londres), 1985.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Krauze, Enrique (1998). Mehiko: Biograpia ti Bileg: Ti pakasaritaan ti Moderno a Mehiko 1810–1996. New York, New York: Harper Perennial. p. 896. ISBN 0-06-092917-0.
- Meyer, Michael C.; William H. Beezley (2000). Ti Oxford a Pakasaritaan ti Mehiko. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 736. ISBN 0-19-511228-8.
- Parkes, Henry Bamford (1972). Ti Pakasaritaan ti Mehiko (Maika-3 nga ed.). Boston: Houghton Mifflin. ISBN 0-395-08410-5.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Mehiko iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Mehiko manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Ti Presidensia ti Mehiko (iti Ingles)
- Mehiko a naikabil iti The World Factbook (iti Ingles)
- Kitaen ti Mehiko iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (iti Ingles)
- Wikimedia Atlas iti Mehiko
- Datos ti heograpia a mainaig iti Mehiko iti OpenStreetMap
- Mehiko
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Pasipiko
- Dagiti pederal a pagilian
- Dagiti pederal a republika
- Dagiti dati a kolonia ti Espania
- G15 a pagpagilian
- G20 a pagpagilian
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Espaniol
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1813


text:
Agkulibagtong, kunak gayam itay. Wen, talaga a diak patien dayta aglalo no kunaenda a nabuyogan iti napudno nga ayat. Panagkulibagtong ti rikna no kasta nga umbiendak dagiti ampiang, mabalin pay. Ngem awan ti kabuyogna a panangipateg. Normal a panagkulibagtong ti rikna. Kas iti kinanormal ti panagalipaga ti rikna ti babai ken lalaki no agdennes ti bagida.
Ngem nabalbaliwan daytoy a pammatik (nga ammok nga itay pay rugrugi, impatom la ketdi a kastoy ti tarayen dagiti pasamak) idi adda kabarbaro a kaduami a titser ditoy Cabaybay West National High School, iti ili iti dayaen ti nakayanakak.
Ni Ma’am Joelyn ti kayatko a sawen. Duapulo ket uppatna laeng. Naggapu iti kabangibangmi nga ili iti laud. Gapu ta saan a nakastrek a dagus, intarapnosna ti nangala iti National Certificate-na iti TESDA. Daytoy ti nagpangalanna a nakaala iti item iti SHS ditoy pagisursuruak. Iti TVL (technical and vocational livelihood) isuna a pakaibagayan ti innalana a Foods iti TESDA.
Dua laeng nga strand ti ipapaay ti pagadalanmi kadagiti agturpos nga ubbingmi iti JHS — ti TVL ken GAS (general academic strand). Nasurok laeng a 300 amin nga ubbingmi iti JHS ken SHS. Bassit.
Kalalainganna ti kapudaw ni Ma‚Äôam Joelyn. 5‚Äô1‚ÄĚ ti tayagna (nakitak iti impasana a dokumento). Iti rupa ken bagbagi, adda panagkakaarngida ken ni Sanya Lopez. Napudaw dagiti kumpleto a ngipenna ken umabot iti bukotna dagiti nakataytayengteng ti ngisitna a buokna. Nasam-it ti panagis-isemna a lumtawan ti sawsaway a kallidna.
Ti la unay nagtilmonak idi damo nga aldawna a nagreport iti pagadalan, isu ti nasabang a patongna ken ti nakarit a barukongna¬≠‚Äď a normal san nga umuna a miraen ti maysa a lalaki iti babai no kasta a damoda ti agkita wenno agam-ammo, uray pay maysa a propesional dayta a lalaki. Isu a pagkunkunaak a normalak pay laeng iti baet ti edadko.
Mimmimistroan ngem kadaydi a panawen, nagalikuteg ketdin ti panunotko. Naimbag ta sinipatnak manen ti kasigudko nga anghel.
Ngem ti diak malipatan, isu ti inggiteb ti bangir a pispisko: isu ti asawaemon. Gundawaymo daytan a makaasawa metten uray ta nakitam a ‚Äúsingle‚ÄĚ ti status-na.
A tinubngar ti bangir a pispis: uray ket no SINGLE no NOT AVAILABLE, lodde’!
Piman!
Aklonek, nakayawanak iti pintas ni Ma‚Äôam Joelyn‚ÄĒiti dayta damo a pannakakitak kenkuana! Dina la ngata magustuan ti panagkakaingasmi iti Nailian a Bannuar gapu iti bisngayko a kas kadagiti ladawan daytoy kadagiti libro? 5‚Äô4‚ÄĚ ti tayagko, kalalainganna iti kapudaw, apagisu laeng a pammagi ngem madlawen ti panagdakkel ti boksit. Nalabit, gapu iti pagaayatko a kape. ¬†No apay a di bumassit ket nariturak met iti trabaho. Ta nupay agisursuroak, adda sangadakulapan a bangkag a mulamulaak iti nagduduma a natnateng. Naimbag la a pangalaan iti sidaen.
Wen, ni Ma’am Joelyn ti nakadadaelan ti pammatik iti love at first sight!
Ngem diak impadpadlaw kadagiti kakaduami iti pagadalan a nganngani adiek amin ida iti bilangmi a sangapulo ket siam. Tallo laeng dagiti in-inauna ngem siak‚ÄĒ da Sir Nardex, Ma‚Äôam Vida ken Ma‚Äôam Rona nga apaglabesda a kaurenta.
Ti makadakes, no kaano pay a nagkaedadak, isu ketdin ti iruruar ti taramidong iti makanawan a pingpingko.
Ayat a di sumngaw…/Ilemmengmo‚Ķ ‚Äėta rupam lumtaw/ Taramidong‚Ķ
Kasla kanayon nga umaw-aweng kadagiti lapayagko dayta a kanta a limmatak idi agad-adalak pay iti hayskul.
Kinantiawandak la ngarud dagiti kakaduami.
‚ÄúIn-love ni Sir Jaybert?‚ÄĚ ni Ma‚Äôam Dianne ti immuna a nakadlaw iti taramidongko.
‚ÄúDakes kadi?‚ÄĚ insungbatko. Madama nga agmeriendakami ta agkasangay ni Sir Nardex. Nagpaluto iti pansit ken ni Ma‚Äôam Mary Anne nga eksperto iti kosina. Addakami amin iti office.
‚ÄúDi kad‚Äô nasayaat ta agsimpa metten,‚ÄĚ inyisem ni Sir Omar a prinsipalmi. In-inauna iti innem a tawen ngem siak.¬† ‚ÄúMalikudanen ti biahe.‚ÄĚ
A nagkakatawaanda.
‚ÄúI-push mo na ‚Äėyan, sir,‚ÄĚ uray la nagkulot ti timek ni Sir Leo. Iti kaaaplayna iti no ania la ditan a pagpapudaw, kasla naukisanen a bawang ti rupana. Ti pakakatawaak iti nalimed, kaskasdi a nangisit dagiti sikona. Sumagpaten a tallopulona. Dakkel ti panagkakaingasda ken ni Terry Onor a komediante.
‚ÄúAsino kadi ti nagasat, sir?‚ÄĚ inamad ni Ma‚Äôam Lanie a kaabayko iti lamisaan. Dumnaak iti makanigid a bakrang ti office.
‚ÄúMaammuanyonto latta,‚ÄĚ kinunak lattan. Ngem inrantak nga insagud ti panagkitak ken ni Ma‚Äôam Joelyn a nakapuesto iti likudan ni Ma‚Äôam Lanie. Napakulibagtong manen ti pusok iti panagsabat dagiti imatangmi. Inisemak a sinubadanna met iti nasam-it nga isem.
Madlaw a mababain latta ni Ma’am Joelyn. Agdua bulannanton iti pagadalanmi. Ngem kasla saan pay a naka-adjust.
Maikutak la koma dagita nga isem, inyalikuteg manen ti isipko.
Ngem papananna, aya, no napaguska iti tarigagaymo, kasla naikatos pay.
Sinukisokko a dagus ti facebook account ni Ma’am Joelyn idi damona iti pagadalan. Saanak a narigatan. Nag-friend request-ak. Ngem saanna nga in-accept.
Nalabit, natakkaban ti rekuesko, kinunkunak iti bagik. Ginasgasut ket ngata dagiti mayat a makigayyem kenkuana iti FB. Ket saanen a mabalin pay nga ag-accept ta nadanonnan ti limit ti gayyemna?
Wenno saannak a kayat a gayyem iti FB? Wenno adda nalimed a mangiparparit iti pannakigayyemna kadagiti lallaki?
‚ÄúANIA dayta pakakumikomam, sir?‚ÄĚ diak napakpakadaan ti itatakder ni Ma‚Äôam Joelyn iti abay ti lamisaanko a pangdumdumogak iti netbukko. Huwebes idi a bakantek iti maikadua a period iti malem. Duakami la a nabati iti opisinami. Adda klase dagiti kaduami. Nakiseminar ken adda rinantada iti Division dagiti dadduma.
Diak nakasungbat a dagus ta nabaludak ketdin iti nasam-it nga isemna. Ti panagkulibagtong ti rikna, adda manen a simmangbay. Namrayak lattan nga iniseman.
‚ÄúIlokano met dayta, sir‚Ķ‚ÄĚ intudona ti iskrin ti netbukko.
‚ÄúA, e‚Ķ wen!‚ÄĚ kinunak. ‚ÄúIlepleppasko man daytoy entry-k a sarita.‚ÄĚ
‚ÄúSarita?‚ÄĚ ad-addan a rimmimat dagiti matana. Ginuyodna ti monoblock a tugaw ni Ma‚Äôam Lanie ket inabaynak.
Nagadiwara ti banglona ket kasla agtatapawak iti ulep iti panagriknak. Amaya!
‚ÄúWen, man, ma‚Äôam. Ikamakamko ket ngannganin agngudo ti pakisalipak.‚ÄĚ
‚ÄúMannuratka gayam, sir,‚ÄĚ kinunana a bulonna pinalabsan ti adda iti iskrin.
‚ÄúAgbibisin a mannurat, kunam, ma‚Äôam,‚ÄĚ inyisemko.
‚ÄúMaipanggep sa met iti pamilia ti temam, sir?‚ÄĚ
‚ÄúAglalaok, ma‚Äôam. Diak ngarud ammo no pagturongan daytoy sursuratek ta adu met ti sumsumrek ita iti panunotko. Kasla diak masurot ti kayatko a suraten‚Ķ‚ÄĚ
‚ÄúAlla, basaekto man ngarud ‚Äėton malpas, sir.‚ÄĚ
‚ÄúPakaidayawak, a, ma‚Äôam, no mayanusmo a basaen. Ken nasayaat man nga agpayso ta sikanto ti umuna a mangkritik.‚ÄĚ
‚ÄúNi sir met! Para basaak la‚Äông‚Ķ‚ÄĚ
‚ÄúAmman, ma‚Äôam, urayek ti makunamto. Apagisu ta Literature ti isursurom iti English a nayon a subject-mo.‚ÄĚ
‚ÄúAgpameriendaka pay ngarud, a, tapno ikritikkonto,‚ÄĚ impallilitna.
Kunam pay, kasla kasalun-at ti kabbukar a sabong ti dragon fruit ti riknak nga agtatapaw iti dayta a gundaway. Napanak nangala iti inumenmi ken saggaysami a biskuit.
Daydi ti nangrugian ti kinadekketmi ken ni Ma’am Joelyn.
Korni, kunkunak iti nakemko no kasta a makasalawak (iti FB) kadagiti agtutubo nga agkunkuna a maris-rosas ti aglawlawda gapu ken ayat. Ngem napungtil manen dayta a pammatik gapu ken Ma’am Joelyn.
(ADDA TULOYNA)


text:
Kuba
Nagsasabtan: 22°00′N 80°00′W / 22.000°N 80.000°W
Ti Kuba, opisial a ti Republika ti Kuba, (i/ˈkjuːbə/; Espaniol: República de Cuba, panangibalikas: [reˈpuBlika ðe ˈkuBa] ( denggen)) ket maysa nga isla a pagilian idiay Karibe. Ti pagilian iti Kuba ket buklenna ti kangrunaan nga isla iti Kuba, ti Isla de la Juventud, ken dagiti nadumaduma a purpuro. Ti Havana ket isu ti kadakkelan a siudad idiay Kubá ken ti kapitolio iti daytoy a pagilian. Ti Santiago de Cuba ket isu ti maikadua a kadakkelan a siudad.[9][10] Iti amianan ti Kuba ket naisanglad ti Estado Unidos (90 a milia ti kaadayona) ken ti Bahamas, Mehiko ket addaan iti laud, ti Is-isla ti Cayman ken Hamaika ket adda iti abagatan, ken Haiti ken ti Dominikano a Republika ket adda iti abagatan a daya.
Idi 1492, Christopher Columbus ket simmanglad ken tinuntonna ti isla a tattan ket tagikuaen ti Kubá, para iti Pagarian iti Espania. Ti Kuba ket nagtalinaed a teritorio iti Espania aginggana idi nagpatingga ti Espania–Amerikano a Gubat idi 1898, ekn nakaala ti pormal a panakawayawaya manipud iti Estados Unidos idi 1902. Ti maysa a narukop a demokrasia, a kaaduan nga iturayan dagiti radikal a politika ket rimsua, a pinatangken babaen ti Kubano a batay-linteg iti 1940, ngem daytoy ket napernekan idi 1952 babaen ti dati a presidente a ni Fulgencio Batista, ken naipatakder ti maysa nga autoritario turay, a daytoy ket nagpaadu kadagiti kadaksan, panagpasardeng kadagit politika ken panagpalad kadagiti pagalagadan ti ekomonia.[11][12] ni Batista ket kanungpalan a naikkat idi Enero 1959 babaen ti Hulio 26 a tignay, ken ti maysa a baro nga administrasion ket naipatakder babaen ni Fidel Castro, a babaen idi 1965 ket nagbalin a ti maysa a partido nga estado babaen ti napaungar a ti Partido Komunista ti Kuba, nga agturturay pay laeng iti tatta nga aldaw.
Ti Kuba ket pagtaengan ti sumurok a 11 a riwriw a tattao ken isu daytoy ti kaaduan ti populasion nga isla a pagilian idiay Karibe, ken isu pay ti kadakkelan babaen ti kalawa ti lugar. Dagiti tattao, kultura, ken dagiti tinawtawid ket nakaala manipud kadagiti nadumaduma a nagtaudan, a kas kadagiti aborihinal a Taíno ken Ciboney a tattao, ti panawen iti Espaniol a kolonialismo, ti pinakayammo iti Aprikano a tagtagabu ken ti kinaasidegna iti Estados unidos.
Ti Kuba ket addaan ti 99.8% a bilang dagiti makabasa ken makasurat,[3][13] ti nababa a bilang dagiti panakatay ti maladaga ngem dagiti dadduma a naparang-ay a pagilian,[14] ken ti natimbengan a panagnamnama ti biag iti 77.64.[3] Idi 2006, ti Kubá ket isu laeng ti agmaymaysa a pagilian a nakasabat ti WWF a panagilawlawag iti nasaranay a panagrangrang-ay; nga addaan ti maysa a ekolohikal a tugot iti basbassit ngem 1.8 hektarea tunggal maysa a tao ken maysa a Pagsurotan ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaon iti sumurok a 0.8 para iti 2007.[15]
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti nagan a Kuba ket nagtaud manipud iti pagsasao a Taíno. Ti husto a kaibuksilan ti nagan ket saan a nalawag ngem mabalin maipatarus a kas idiay kaaduan ti nalames a dagaw (cubao),[16] wenno nalatak a lugar (coabana).[17]Dagiti mannurat a namatmati a ni Christopher Columbus ket Portuges et nangibagbaga a ti Cuba ket ninaganan babaen ni Columbus para iti taga-ugma nga ili ti Kuba idiay distrito ti Beja idiay Portugal.[18][19]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Sakbay ti Columbia a panawen[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Kuba ket tinataengan idi ti tattao aPatneng nga Amerikano a naamammuan akas dagiti Taíno, a tinawtawagan pay ti Arawak babaen dagiti Espaniol, ken Guanajatabey kenn tattao a Ciboney sakbay ti isasangpet dagiti Espaniol. Ti tinaudan dagitoy a Patneng nga Amerikano ket nagtaudda manipud iti nangruna adaga iti Amianan, Tengnga ken Abagatan nga Amerika kadagiti adu a nasapsapa a siglo .[20] Dagiti patneng a Taíno ket tinawtawaganda ti isla iti Caobana.[21] TDagidi Taíno ket mannalon ken dagidi Ciboney ken mannalon, mangngalap ken agananup-agburburas.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Cuban Peso Bills". Tengnga a Banko iti Kuba. Naala idi 2009-09-07.
- ^ "National symbols". Government of Cuba. Naala idi Septiembre 7, 2009.
- ^ a b c d e "CIA – The World Factbook". Cia.gov. Naala idi 2011-09-30.
- ^ a b c d Anuario Estadístico de Cuba 2010, Oficina Nacional de Estadísticas, República de Cuba. Naala idi Septiembre 30, 2011.
- ^ Ti pateg ket binukel ti kaasitgan a gasut.
- ^ "Cuba grapples with growing inequality". Reuters. Naala idi 21 Hulio 2013.
- ^ "Human Development Report 2014" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. Naala idi 2014-07-24.
- ^ Manipud idi 1993 aginggana idi 2004 ti Doliar ti Estados Unidos ket inus-usar a kumaduaan ti pisos aginggana ti doliar ket nasukatan babaen ti mabaliwan a pisos
- ^ Thomas, Hugh (Marso 1971). Kubá; ti Panangkamat ti Kawayaan. New York: Harper & Row. ISBN 0-06-014259-6.
- ^ Thomas, Hugh (1997). Ti Tagabu a Komersio: Ti Sarita iti Atlantiko a Komersio ti Tagabu, 1440–1870. New York, NY: Simon & Schuster. ISBN 0-684-83565-7.
- ^ "Dagiti insao no Senador John F. Kennedy idiay Demokratiko a Pangrabii, Cincinnati, Ohio". John F. Kennedy Presidential a Biblioteka ken Museo – Jfklibrary.org. 1960-10-06. Naala idi 2010-11-07.
- ^ Thomas, Hugh (Marso 1971). Kuba; ti Panagkamat ti Kawayaan. New York: Harper & Row. p. 1173. ISBN 0-06-014259-6.
- ^ "unstats | Millennio a Panagituding". Mdgs.un.org. 2010-06-23. Naala idi 2010-11-07.
- ^ "CIA World Factbook". Cia.gov. Naala idi 2011-09-30.
- ^ Reporta ti sibibiag a planeta
- ^ Alfred Carrada, Ti Diksionario ti Pagsasao a Taino(plato 8)
- ^ Diksionario – Taino dagiti patneng a tao ti Karibe --
- ^ Augusto Mascarenhas Barreto: O Português. Cristóvão Colombo Agente Secreto do Rei Dom João II. Ed. Referendo, Lissabon 1988. Ingles: Ti Portuges a Columbus: sekreto nga ahente ni Ari Juan II, Palgrave Macmillan, ISBN 0-333-56315-8
- ^ da Silva, Manuel L. ken Silvia Jorge da Silva. (2008). Ni Christopher Columbus idi ket Portuges, Express Printing, Fall River, MA. 396pp. ISBN 978-1-60702-824-6.
- ^ Ramón Dacal Moure, Manuel Rivero de la Calle (1996). Arte ken arkeolohia ti sakbay ti Columbia a Kuba. Unibersidad ti Pittsburgh a Pagmalditan. p. 22. ISBN 0-8229-3955-X.
- ^ "Taino a nagan para kadagiti isla". Indio.net. Naala idi 2010-11-07.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Chomsky, Aviva; Carr, Barry; Smorkaloff, Pamela Maria, dagiti ed. (2004). The Cuba Reader: History, Culture, Politics. Durham, NC & London: Unibersidad ti Duke a Pagmalditan. ISBN 978-0-8223-3197-1.
- Domínguez, Jorge I. (2003). Ti Batay-linteg ti Politikal a Transision ti Kuba: Ti Rami ti Panagtalinaay (ken Panagbalbaliw) ti 1992 a Batay-linteg (PDF). Coral Gables, FL: Instituto para dagiti Kubano ken Amerikano aPanagadal, Unibersidad ti Miami. ISBN 978-1-932385-04-5. Naala idi 19 Agosto 2012.
- Feinsilver, Julie M. (1989). "Ti Kuba a kas maysa a 'Medikal a Bileg ti Lubong': Dagiti Politika ti Simbolismo". Panagrepaso a Panagsukisok ti Latin nga Amerika. 24 (2): 1–34. JSTOR 2503679.
- Gleijeses, Piero (1994). "'Pumanawkan! Umayen dagiti Puraw a Higante!': Ti Estados UNidos, dagiti Mercenario, ken ti Kongo, 1964–1965" (PDF). Diplomatiko a Pakasaritaan. 18 (2): 207–237.
- Gleijeses, Piero (1996). "Ti Immuna nga Ipapan ti Kuba idiay Aprika: Arhelia, 1961–1965". Warnakan dagiti Panagadal ti Latin nga Amerika. 28 (1): 159–195. JSTOR 157991.
- Gleijeses, Piero (1997). "Dagiti Immuna nga Embahador: Ti Naiparawad ti Kuba iti Pannakawaya ti Guinea-Bissau". Warnakan dagiti Panagadal ti Latin nga Amerika. 29 (1): 45–88. JSTOR 158071.
- Gleijeses, Piero (2002). Dagiti Asisinnupiat a Mision: Havana, Washington, ken Aprika, 1959–1976. Chapel Hill, NC: Unibersidad ti North Carolina a Pagmalditan. ISBN 978-0-8078-2647-8.
- Ramazani, Rouhollah K. (1975). Ti Persiano a Golpo ken Kipet ti Hormuz. Alphen aan den Rijn: Sijthoff & Noordhoff. ISBN 9-0286-0069-8.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Kuba iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Kuba manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
Wikimedia Atlas iti Cuba
- Gobierno ti Kuba
- Kuba iti Curlie (iti Ingles)
- Kuba
- Dagiti pagilian ti Karibe
- Dagiti komunista nga estado
- Dagiti dati a kolonia ti Espania
- Golpo ti Mehiko
- Dagiti pagilian nga isla
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti republika
- Dagiti agmaymaysa a partido nga estado
- Dagiti sosialista nga estado
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Espaniol
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1902


text:
Augusto
Ni Augusto (Latin: Imperator Caesar Divi F. Augustus,[nota 1] Septiembre 23, 63 SK – Agosto 19, 14 AD) ket isu ti nangbangon ti Imperio a Romano ket ti immuna nga Emperador, a nagturay manipud idi 27 SKn aginggana idi pimmusay idi 14 AD.[nota 2]
Dagiti paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Iti Klasiko a Latin: IMPERATOR CAESAR DIVI F AVGVSTVS.
- ^ Ti petsa ti panagturayna ket dagiti kontemporario a petsa; Ni Augusto ket nagbiag idi kadagiti dua a kalendario, ti Romano a Republikano aginggana idi 45 SK, ken ti Huliano kalpasan ti 45 SK. Gapu ti panangipanaw manipud kadagiti pinanggep ni Hulio Cesar, ni Augusto ket nangipasubli ti Huliano a kalendario idi 8 SK, ken ti panakasinnuratan a nagbaetan ti proleptika a Huliano a kalendario ken ti pudno a kalendario a napalpaliiw sakbay idi 8 SK.(Blackburn & Holford-Strevens 2003: 670–1)
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Augusto iti Wikimedia Commons


text:
Panaganges
Ti panaganges ket isu ti proseso a mangiyuneg ken mangiruar ti angin kadagiti bara wenno ti oksiheno babaen kadagiti dadduma pay a panaganges nga organo a kas dagiti asang.[1] Dagiti kastoy a kita ti aerobiko nga organismo a kas dagiti billit, dagiti mamalia, ken dagiti reptilia ket makasapulda ti oksiheno tapno mangibbetda ti enerhia babaen ti respirasion, iti porma iti metabolismo kadagiti nabaknang kadagiti a molekula a kas ti glukosa. Ti panaganges ket maysa laeng a proseso a mangiyeg ti oksiheno iti pakasapulan iti bagi ken agikkat iti [karbon dioksido]]. Ti sabali pay a nangruna a proseso ket mangiraman ti panangunay ti dara babaen ti sistema ti panagbalikoskos[2] Ti panagsinnukat ti alingasaw ket rumsua idiay pulmonario nga [albeolo]] babaen ti pasibo a panagipan kadagiti alingasaw iti baetan ti albeolar nga alingasaw ken ti dara kadagiti kapilario iti bara . Kalpasan dagitoy a natunaw nga alingasaw ket adaan iti dara, ti puso ket pabileganna ti panagayus iti lawlaw ti bagi (babaen ti sistema ti panagbalikoskos). Ti medikal a termino para iti agin-inana a panaganges ket eupnea.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Peter Raven; George Johnson; Kenneth Mason; Jonathan Losos; Susan Singer (2007). "Ti panagtiliw ti oksiheno: Respirasion". Biolohia (8 nga ed.). McGraw-Hill Science/Engineering/Math;. ISBN 0-07-322739-0.
- ^ Kevin T. Patton, Gary A. Thibodeau (2009). Anatomia ken Pisiolohia (7 nga ed.). Mosby. ISBN 0-323-05532-X.
- Parkes M (2006). "Panaganges-panagtengngel ken ti pagsardenganna". Exp Physiol. 91 (1): 1–15. doi:10.1113/expphysiol.2005.031625. PMID 16272264. Napno a teksto


text:
Kinaagpayso
Ti kinaagpayso ket kankanayon a maus-usar iti kaibuksilan a pannakaibagay iti pudno wenno Kinapudno,[1] wenno kinamatalek iti maysa a kasisigud wenno iti maysa anga alagaden wenno kapanunotan.[1]
Ti kasumbangir ti kinaagpayso ket di kinaagpayso, a no maipada, ket mabalin a makaala timaysa a lohikal,kinapudno, wenno etikal a kaibuksilan. Ti konsepto ti kinaagpayso ket napakisinnaritaan ken naisuppiatan kadagiti nadumaduma a kontesto, a maraman ti pilosopia ken relihion. ADu kadagiti tignay ti tao nga agdepdepende iti daytoy a konsepto, a daytoy ket naipagpagarupan ngem ti suheto iti panakisinnaritaan, a mairaman ti siensia, linteg, ken inaldaw a biag.
Dagiti nadumaduma ateoria ken dagiti panirigan iti kinaagpaysao ket agtultuloy a maisuppiatan babaen dagiti eskolar ken dagiti pilosopo. Ti pagsasao ken dagiti balikas ket dagiti pamay-an nga inus-usar ti tattao a mangibaga ti pakaammo iti tunggal maysa kaniada ken ti pamay-an nga inus-usar a panangkita ti maysa a "kinaagpayso" ket naitermino iti maysa a alagaden ti kinaagpayso. Adda dagiti nagigiddiatan a panagtuton kadagiti kastoy a saludsod no ania ti mangbukel ti kinaagpayso: no ania dagiti kabaelan a banag nga agpayso ken di agpayso dagiti agibagbaga ti kinaagpayso; no kasano ti panangpalawag ken panangilasin ti kinaagpayso; mabalin kadi a mausar dagiti papel a nangipakita ken naala a pannakaammo; ken no ti kinaagpayso ket subhetibo wenno awan kapanggepan, relatibo wenno patingga.
Adu kadagiti relihion ket nangikedkeddengda a nasayaat a panakaaammo iti amin a kinaagpayso a maipanggep kadagiti amin a banag a nangikedkeddeng a gupit iti maysa a nainlangitan wenno subrenatural a parsua.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Merriam-Online a Diksionario ti Webster, kinaagpayso, 2005
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Aristoteles, "Dagiti kategoria", Harold P. Cooke (patarus), pp. 1–109 iti Aristoteles, Tomo 1, Klasiko a Biblioteka ti Loeb, William Heinemann, Londres, UK, 1938.
- Aristoteles, Iti Interpretasion", Harold P. Cooke (patarus), pp. 111–179 iti Aristoteles, Tomo 1, Klasiko a Biblioteka ti Loeb, William Heinemann, Londres, UK, 1938.
- Aristoteles, "Dagiti Kasakbayan nga Analitiko]", Hugh Tredennick (patarus.), pp. 181–531 iti Aristoteles, Tomo 1, Klasiko a Biblioteka ti Loeb, William Heinemann, Londres, UK, 1938.
- Aristoteles, "Dagiti Kasakbayan nga Analitiko", Hugh Tredennick (patarus), pp. 181–531 iti Aristoteles, Tomo 1, Klasiko a Biblioteka ti Loeb, William Heinemann, Londres, UK, 1938.
- Aristoteles, "Iti Kararua" (De Anima), W. S. Hett (patarus), pp. 1–203 iti Aristoteles, Tomo 8, Klasiko a Biblioteka ti Loeb, William Heinemann, Londres, UK, 1936.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Kinaagpayso iti Wikiquote (iti Ingles)
- Midia a mainaig iti Kinaagpayso iti Wikimedia Commons
- Ti Pangyuna ti Kinaagpayso babaen ni Paul Newall, para kadagiti agdadamo.
- Ensiklopedia ti Pilosopia ti Stanford:


text:
Pransia
Nagsasabtan: 47°N 2°E / 47°N 2°E
Ti Republika ti Pransia (Pranses: République française [ʁepyblik fʁɑ̃sɛz]), kadawyan a makunkuna a Pransia (Inglesi/ˈfræns/ FRANSS wenno /ˈfrɑːns/ FRAHNSS; Pranses: [fʁɑ̃s] ( denggen)), ket maysa a unitario a semi-presidensial a republika idiay Akinlaud nga Europa nga addan dagiti ballasiw taaw a teritorio ken is-isla a mabirukan kadagiti sabali a kontinente ken idiay taaw Indiano, Pasipiko, ken Atlantiko. Ti Metropolitano a Pransia ket igay-at na manipud idiay Baybay Mediteraneo aginggana idiay Kanal Inggles ken ti Baybay Amianan, ken manipud ti Rhine aginggana ti Taaw Atlantiko. Makunkuna daytoy a kas iti l’Hexagone ("Ti heksagono") gapu ti heometriko a tabas dagiti teritorio na. Isu daytoy ti kadakkelan a pagilian iti akinlaud nga Europa ken kukuana ti maikadua a kadakkelan a eksklusibo a sona ti ekonomia iti lubong, nga agsaksakup ti 11,035,000 km2 (4,260,000 kd mi), maikadua laeng daytoy iti Estados Unidos a (11,351,000 km2 / 4,383,000 kd mi).
Kadagiti napalabas a 500 tawtawen,[14] Ti Pransia ket maysa a nangruna a kabikegan nga addan ti napigsa a kultura, ekonomia, milisia ken politikal nga impluensia idiay Europa ken iti sangalubongan. Idi maika-17 ken maika-18 a siglo, ti Pransia ket nag-kolonia kadagiti nalatak a paset iti Amianan nga Amerika ken Abagatan a daya nga Asia; idi maika-19 ken nasapa a maika 20 a siglo, ti Pransia ket nagaramid ti maikadua a kadakkelan nga imperio iti dayta a panawen, a mairaman ti dakkel a paset iti Amianan, Laud ken Tengnga nga Aprika, Abagatan a daya nga Asia, ken adu pay a Karibe ken Is-isla ti Pasipiko.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti nagan daytoy a pagilian kadagiti rehional a pagsasao ket mairaman ti:
- Alemaniko nga Aleman: Französisch Republik;
- Basko: Frantziako Errepublika;
- Breton: Republik C'hall;
- Katalan: República Francesa;
- Korseka: Republica Francese;
- Olandes: Franse Republiek;
- Arpitano: Rèpublica francêsa;
- Aleman: Französische Republik;
- Norman: Républyique fraunceise;
- Oksitano: Republica Francesa;
- Picard: République franchoèse
- ^ (iti Pranses) Ministère de la culture et de la communication – Délégation générale à la langue française et aux langues de France. "DGLF – Langues régionales et " trans-régionales " de France". Culture.gouv.fr. Naala idi 27 Enero 2010.
- ^ a b Sibubukel a teritorio iti Republika iti Pransia, a mairaman amin ti ballasiw taaw a departamento ken dagiti teritorio, ngem saan a mairaman tiPranses a teritorio iti Terre Adélie idiay Antartika nga ti panakaturay ket nasuspende manipud ti panagpirma ti Tulag ti Antartiko idi 1959.
- ^ (iti Pranses) Datos nga Nailian a Pagadalan ti Heograpiko ti Pranses.
- ^ Datos a Rehistro ti Daga ti Pranses, a mairaman dagiti nanaw, dagiti alog ken dagiti glasier a dakdakkel ngem 1 km² (0.386 sq mi wenno 247 acre) ken dagiti pay estuario ken karkarayan.
- ^ (iti Pranses) INSEE, Gobierno iti Pransia. "Population totale par sexe et âge au 1er janvier 2011, France métropolitaine". Naala idi 20 Enero 2011.
- ^ a b c Metropolitano a Pransia laeng.
- ^ a b c d "Pransia". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 14 Oktubre 2011.
- ^ "CIA World Factbook". CIA. Naala idi 16 Abril 2013.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ Sibubukel iti Republika ti Pransia mailaksid dagiti ballasiw taaw a teritorio idiay Taaw Pasipiko.
- ^ Ballasiw taaw a teritorio ti Pranses Pransia laeng idiay Taaw Pasipiko.
- ^ Mainayon ti .fr, dudduma pay nga Internet TLD ti inususar kadagiti ballasiw taaw a Pransia départements ken dagiti teritorio: .re, .mq, .gp, .tf, .nc, .pf, .wf, .pm, .gf and .yt. Ti Pransia ket agususar pay ti .eu, a nakibingbingay kadagiti kamkameng ti Kappon ti Europa. Ti dominio ti .cat ket inus-usar idiay dagiti teritorio nga agsasao ti Katalan.
- ^ Encarta. MSN. 2008. Dagiti Nalatak a Kabilegan. Naala idi21 Disiembre 2010.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Pransia iti Wikimedia Commons
- Gobierno
- (iti Pranses) Élysée.fr – Opisial a sitio ti presidensia ti Pransia
- (iti Pranses) Opisial a sitio ti gobierno
- Opisial a sitio ti publiko a serbisio ti Pransia – Silsilpo kadagiti nadumaduma nga administrasion ken patakder
- Pangulo ti Estado ken Kamkameng ti Gabinete iti The World Factbook
- Opisial a sitio ti Nailian nga Asemblia
- Padto ti Klima
- Pransia
- Dagiti Alpino a pagilian
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti pagilian ti Baybay Mediteraneo
- Dagiti pagilian ti Taaw Indiano
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Pranses
- G8 a pagpagilian
- G20 a pagpagilian
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti NATO
- Dagiti estado a kameng ti Konsilo ti Europa
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Europa
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti republika
- Akinlaud nga Europa


text:
1868
Ti tawen idi 1868 ket ti bisiesto a tawen a mangrugi iti Mierkoles iti kalendario a Gregoriano ken ti bisiesto a tawen a mangrugi iti Lunes ti nabunbuntog iti 12 nga aldaw a Kalendario a Huliano.
Dagiti linaon
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hulio 25 – Ti Wyoming ket nagbalin a teritorio ti Estados Unidos.
- Oktubre 28 – Nangipakat ni Thomas Edison ti immuna a patentena, ti elektriko nga agirehistro ti butos.
- Nobiembre 2 – Sona ti oras: Opisial a nangampon ti Baro a Selanda ti nailian a mangpaliiw ti pagalagadan nga oras.
- Disiembre 25 – Ni Presidente ti Estados Unidos Andrew Johnson ket nangited iti awan kondision a pammakawan kadagiti amin a rebelde iti Sibil a Gubat.
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 4 – Felipe G. Calderón, Filipino nga abogado ken politiko (pimmusay 1908)
- Abril 10 – George Arliss, Ingles nga aktor (pimmusay 1946)
- Oktubre 12 – Mariano Trías, immuna a de facto a Bise Presidente ti Filipinas iti rebolusionario a gobierno (pimmusay 1914)
- Nobiembre 9 – Marie Dressler, Kanadiana nga aktres (pimmusay 1934)
- Nobiembre 22 – John Nance Garner, Bise Presidente iti Estados Unidos (pimmusay 1967)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hunio 1 – James Buchanan, maika-15 a Presidente iti Estados Unidos (naipasngay 1791)
Dagiti silo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti 1868 iti Wikimedia Commons