text:
Siudad ti New York
Ti New York ket isu ti kaaduan ti populasion a siudad idiay Estados Unidos[11] ken ti sentro ti New York a Metropolitano a Lugar, ken maysa kadagiti kaaduan ti populasion a metropolitano a lugar iti lubong.[12][13][14] Ti siudad ket naipakpakuna a kas ti Siudad ti New York wenno Ti Siudad iti New York[15] tapno mailasin daytoy manipud ti Estado iti New York, a daytoy ket maysa a partena.[16] Maysa a sangalubongan nabilegan a siudad,[17] Ti mangipekpeksa ti naisangsangayan a pagbanagan iti komersio, pinansia, midia, arte, modelo, panagsukisok, teknolohia, edukasion, ken liwliwa. Ti pangibalayan ti Kuartel ti Nagkaykaysa a Pagpagilian,[18] Ti New York ket maysa a nangruna asentro para iti sangalubongan a diplomasia[19] ken nailanad a kas ti kultual a kapitolio iti lubong.[20]
Mabirukan daytoy idiay maysa kadagiti kadakkelan a masna apagsangladan iti lubong,[21] Ti Siudad ti New York City ket buklen dagiti lima a borough, a ti tungngal maysa ket mangbukel ti maysa nga estado a kondado.[22] Dagiti lima a borough—Ti Bronx, Brooklyn, Manhattan, Queens, ken Isla ti Staten—ket naipagkaykaysa iti maysa a siudad idi 1898.[23][24] Nga adda nakarkulo ti Senso a populasion ti 2011 iti 8,244,910[25] a naiwarwaras ti kalawa ti daga iti agarup laeng a 305 kuadrado milia (790 km2),[26][27][28] Ti New York ket isu ti kapusekan ti populasion a kangrunaan a siudad idiay Estados Unidos.[29] Adda dagiti 800 a kaadu dagiti pagsasao a naisasao idiay New York, a mangaramid daytoy ti naipakadumadumaan ti lisguistika a siudad iti lubong.[30] Ti populasion ti Siudad ti New York a Metropolitano a lugar ket isu ti kadakkel idiay Estados Unidos, nga adda dagiti 18.9 a riwriw ti tattao a naiwarwaras iti 6,720 kuadrado milia (17,400 km2),[31][32] ken daytoy ket paset pay ti kaaduan ti populasion a naitiptipon nga estadistiko a lugar idiay Estados Unidos nga aglaon ti 22.1 a riwriw a tattao manipud iti 2010 a Senso.[33]
Ti New York ket makasurot ti nagramutanna manipud ti 1624 a pannakabangonna a kas maysa a komersio a lugar babaen dagiti kolonista iti Olandes a Republika, ken nanaganan ti Baro nga Amsterdam idi 1626.[34] Ti siudad ken dagiti naipalawlaw ket timengtengngel babaen dagiti Ingles idi 1664[35][36] ket nanaganan manen dagitoy ti New York kalpasan ti panangited ni Ari Carlos II iti Inglatera dagiti dagit iti kabsatna, ti Duke iti York.[37][38] Ti New York ket nagserbi a kas ti kapitolio iti Estados Unidos manipud idi 1785 aginggana idi 1790.[39] Isu daytoyen ti kadakkelan a siudad ti pagilian manipud idi 1790.[40] Ti Estatua ti Libertad ket kumabkablaaw kaditi riniwriw nga imigrante idi napanda idiay Amerika babaen dagiti bapor idi naladaw a maika-19 ken maika-20 a sigsiglo[41] ken maysa a simbolo ti sangalubongan iti EStados Unidos ken ti demokrasiana.[42]
Adu kadagiti distrito ken dulon idiay Siudad ti New York ket nagbalinda a nalatak nga ammo kadagiti agarup 50 riwriw a tinawen nga agbisbisita.[43][44][45] Ti Times Square, nadayegan a kas ti "Ti Pagtutumpongan iti Lubong",[46][47][48][49][50] ket isu ti naraniga a nasilawan a pagtutumpongan a distrito ti Broadway a teatro,[51] maysa kadagiti nakumikom pagkurosan dagiti magmagna iti lubong,[52][53] ken maysa a kangrunaa a sentro ti panagpalpaliwa nga industria.[54] Ti siudad ket pangibalayan kadagiti adu a naindayegan ti lubong a rangtay, natayag a paspasdek,[55] ken dagiti parke. Ti pinansia a distrito ti Siudad ti New York, a naangklaan baaen ti Wall Street idiay Lower Manhattan, ket iu ti pamay-an a kas ti pinansia a kapitolio iti lubong[56] ken isu ti pagbalayan ti New York Stock Exchange, ti kadakkelan a stock exchange babaen ti dagup ti puonan ti paglakuan kadagiti nailista a kompaniana.[57] Ti pagtagilakuan ti real estate ti Manhattan ket maysa kadagiti kanginaan iti lubong.[58] Ti Ka-Insikan ti Manhattan ket pagibuklan ti kaaduan pagyanan dagiti Insik a tatto iti Lumaud a Hemiperio.[59][60][61][62] Mangitited daytoy ti agtultuloy a 24/7 a panagserbisio,[63] ti Subway ti New York ket maysa kadagiti kawatiwatan a napardas a pagdaliasatan a sistema iti lubong.Adda dagiti adu a kolehio ken unibersidad ti mabirukan idiay New York,[64] a mairaman ti nibersidad ti Columbia, Unibersidad ti New York, ken Unibersidad ti Rockefeller , a dagitoy ket nairanggo kadagiti 50 a rabaw iti lubong.[65]
Kakabsat a siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti New York kat adda dagiti sangapulo a kakabsat a siudad. Ti Programa ti Kabsat a Siudad ti Siudad ti New York ket napasayaat idi ken nanaganan manen ti Sangalubongan a Kaasmang ti Siudad ti New York , Inc. idi 2006 nga adda dagiti gandat a mangipalawa ti pannakitignay ti Siudad kadagiti ganganaet a siudad bayat nga agtagtaginayon kadagiti sangapulo a naipakasaritaan a maikabagianna a siudad:[66]
Kasla ti New York, amin malaksid ti Beijing ket dagiti kaaduan ti populasion a siudad kadagiti pagilianda,[68] A saan a kas ti New York, amin ngem ti Johannesburg ket agserserbi pay a kas ti de facto wenno de jure a nailian a kapitolio ti politika. Ti New York ken dagiti kakabsatna asiudad ket aminda a kangrunaan a sentro ti ekonomia, ngem adda dagiti bassit a kakabsat ti New York nga adda ti kasasaad a kas maysa a nangruna a puerto.[69]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Apay a ti Siudad ti New York ket ammo a "ti Dakkel a Mansanas" ken "Gotham?"". Dictionary.com, LLC. Naala idi 2011-06-16.
- ^ "Dagiti Pakaipakitaan a Pappanan Siudad ti New York: Kapitolio iti Lubong". Mpiweb.org. Septiembre 22, 1924. Naala idi 2011-06-16.
- ^ "Maipanggep ti Siudad ti New Yok". Ti Siudad iti New York. Naala idi 2011-06-16.
- ^ Eugene J. Sherman. "FORWARD New York – Capital of the Modern World". The Weissman Center for International Business Baruch College/CUNY 2011. Naala idi 2011-06-16.
- ^ "Siudad ti New York: Ti Kapitolio iti Lubong". 2011 Viacom International Inc. Naala idi 2011-06-16.
- ^ Michael Howard Saul (Marso 27, 2014). "New York City Population Hits Record High". The Wall Street Journal. Naala idi Marso 27, 2014.
- ^ a b "US Gazetteer files: 2010, 2000, and 1990". United States Census Bureau. Pebrero 12, 2011. Naala idi Abril 23, 2011.
- ^ ti Mayor, Siudad ti New York City Opisina iti (Enero 8, 2010). "Biograpia". New York, Siudad iti. Naala idi 2010-01-08.
- ^ "US Board on Geographic Names". United States Geological Survey. Oktubre 25, 2007. Naala idi Enero 31, 2008.
- ^ "American FactFinder". United States Census Bureau. Naala idi Enero 31, 2008.
- ^ "Dagiti Tinawen a Karkulo dagiti Nagtaeng kadagiti Nainkorporado a Luglugar iti nasurok a 100,000, Nairanggo idi Hulio 1, 2009 Populsion: Abril 1, 2000 aginggana idi Hulio 1, 2009 (SUB-EST2009-01)". Opisina ti Senso ti Estados Unidos. Naala idi 2011-04-26.
- ^ "Dagiti Kadakkelan nga Urbano a Lugar ti Lubong [Nairanggo babaen ti Populasion ti Urbano a Lugar]". Rhett Butler. 2003–2006. Naala idi 2011-04-26.
- ^ "Dagiti kadakkelan a siudad iti lubong – (babaen ti metro a populasion)". Woolwine-Moen Group d/b/a Graphic Maps. Naala idi 2011-04-26.
- ^ "Dagiti Kadakkelan nga Urbano a Lugar iti Lubong: 2008 Amin nga Urbano a Lugar 2,000,000 ken Sumurok". Wendell Cox Consultancy. Naala idi 2011-04-26.
- ^ "Welcome to the official New York City Web Site". Ti Siudad iti New York. 2011. Naala idi 2011-09-18.
- ^ "Amina a Websites ti Munisipalida ket Nailista nga Alpabetiko". Estado ti New York. Naala idi 2011-09-18.
- ^ "GLOBAL POWER CITY INDEX 2009". © 2009 The Mori Memorial Foundation. All rights reserved. Naala idi 2012-06-01.
- ^ "Sentro Dagiti Bisita ti Nagkaykaysa a Pagppagilian". Nagkaykaysa aPagpagilian. 2011. Naala idi 2011-04-26.
- ^ "Opisina ti Komision ti Mayor para iti Nagkaykaysa a Pagpagilian, Kosolar a Kuerpo ken Protokol". Ti Siudad iti New York. 2012. Naala idi 2012-02-05.
- ^ "Konsulado Heneral iti Isladia a Kultura ti New York". Konsulado a Heneral iti New York. Naala idi 2012-02-13.
- ^ "Kasano a Naaramid ti Daga". © 1996–2011, A&E Television Networks, LLC. All Rights Reserved. Naala idi 2011-09-19.
- ^ "Dagiti Borough ti Siudad ti New York". Ben Cahoon. 2002. Naala idi 2012-02-03.
- ^ "A 5-Borough Centennial Preface for Katharine Bement Davis Mini-History". Departamento ti Pagbaludan ti Siudad ti New Yorkyear=1997. Naala idi 2011-10-26.
- ^ "New York: Ti Siudad ti Kaarrubaan". Departamento ti Panagplano ti Siudad ti Siudad ti New York. Naala idi 2011-04-30.
- ^ Sam Roberts (Abril 5, 2012). "Ti Panagdakkel ti Populasion ti Siudad ti New York ket Ladsenna ti 2010 a Senso, nga Iparparang ti 2011 a Karkulo". The New York Times. Naala idi 2012-04-24.
- ^ American Fact Finder (U.S. Census Bureau): New York babaen ti ondado – Tabla GCT-PH1. Populasion, Bilang dagiti Balay, Kalawa, ken Densidad: 2000 nga agpang ti datos: SEnso ti 2000 a Pakabuklan a Papeles 1 (SF 1) 100-Porsiento ti Daos, Naala idi 2009-02-06
- ^ "Bariweswes ti NYC" (PDF). Departamento ti Panagplano ti Siudad ti Siudad ti New York. Naala idi 2008-05-22.
- ^ Roberts, Sam (Mayo 22, 2008). "Dakkel pay laenga Siudad, Ngem Saanen Unay a Dakkel". The New York Times. Naala idi 2008-05-22.
- ^ Kondado ken Siudad a Libro ti Datos:2007 (Opisina ti Senso ti Estados Unidos), Tabla B-1, Kalawa ken Polasion, Naala idi 2008-07-12.
- ^ Roberts, Sam (Abril 28, 2010). "Agdengdengngeg (ken Agiduldulin) kadagti Pagsasao iti Lubong". The New York Times. Naala idi 2010-04-29.
- ^ "Tabla GCT-PL2 - Kasasaad ti Populasion ken Panagibalayan ti Balay: 2010 - Estados Unidos -- Estadistiko a Lugar ti Metropolitano; ket para iti Puerto Rico". Opisina ti SEnso ti Estados Unidos. Naala idi 2012-03-28.
- ^ "NYC Ti Opisial a Pagsurotan nycgo.com – nyc statistics". NYC & Company. Naala idi 2011-09-17.
- ^ "Tabla GCT-PL2 - Kasaad ti Populasion ken Panagibalayan ti Balay: 2010 - Estados Unidos -- Naitiptipon nga Estadistiko a Lugar; aken para itir Puerto Rico". Opisina ti Senso ti Estados Unidos. Naala idi 2012-03-28.
- ^ "Paksaritaan ti Estados Unidos - Siudad ti New York, New York". Naala idi 2011-05-08.
- ^ Shorto, Russell (2005). Ti Isla iti Tengnga iti Lubong, Umuna nga Edision. New York: Vintage Books. p. 30. ISBN 1-4000-7867-9.
- ^ "Pakasaritaan ti Estados Unidos Siudad ti New York, New York". Naala idi 2011-05-10.
- ^ "Ti New Jersey a Kolonia". MrNussbaum.com. Naala idi 2011-05-10.
- ^ "Ni KINGSTON ket Nakaduktal kadagiti 300 a Tawtawen a Pakasaritaan ti New York kadagiti Olandes a Kolonia". Nailian a Serbisio ti Parke, Departamento ti kaunegan ti Estados Unidos. Naala idi 2011-05-10.
- ^ "Dagiti Siam a Kapitolio iti Estados Unidos". Senado ti Estados Unidos. Naala idi 2008-09-07.
- ^ "Ranggo babaen ti Populasion dagiti 100 a Kadakkelan nga Urbao a Luglugar, Alpabetiko a Nailista baben ti Estado: 1790–1990". Opisina ti Senso ti Estados Unidos. Hunio 15, 1998. Naala idi 2009-02-08.
- ^ "Estatua ti Libertad". 1996–2011, A&E Television Networks, LLC. All Rights Reserved. Naala idi 2011-05-21.
- ^ "Estatua ti Libertad". Tawid ti Lubong. © UNESCO a Sentro ti Tawid ti Lubong 1992–2011. Naala idi 2011-10-23.
- ^ Patrick McGeehan (Disiembre 20, 2011). "Gapu ti panakaiyasasiden ti Siudad Iti Maikasingkuenta a Riwriw a Bisita, Marambakanto dagiti dua a Britaniko a preha". © 2011 The New York Times Company. Naala idi 2011-12-21.
- ^ "Ti NYC ket naabutaanan ti gandat a 50 riwriw a bisbisita". © 2011 North Jersey Media Group. Disiembre 20, 2011. Naala idi 2011-12-21.
- ^ "NYC The Official Guide nycgo.com – nyc statistics". NYC & Company. Naala idi 2011-09-16.
- ^ "Dagiti Pakasaritaan dagiti Arte ken Panagliwliwa ti Dakkel a Mansanas Ti Pagtutumpongan iti Lubong". Thirteen/WNET New York 2005 Educational Broadcasting Corporation. Naala idi 2011-04-26.
- ^ "Ti Pagtutumpongan iti Lubong – Times Square ti opisial a sapot ti pagsaadan ti Times Square". Times Square District Management Association, Inc. Naala idi 2011-04-26.
- ^ "Times Square New York, NY Times Square". 2011 NYCTourist.com. Naala idi 2011-05-10.
- ^ Aditya Rangroo (Oktubre 14, 2010). "Times Square Pagtutumpongan iti Lubong ti Pakaammo ti Siudad ti New York". (C) 1980–2010 TimesSquare.com A Dataware Corporation Company. Naala idi 2012-01-22.
- ^ Allan Tannenbaum. "Ti New York idi panawen ti 70: Ti Panagipalpalagip". © The Digital Journalist. Naala idi 2011-12-17.
- ^ "Times Square". Encyclopædia Britannica. Naala idi 2011-05-10.
- ^ Joshua Pramis (Oktubre 2011). "Dagiti Kaaduan a Mabisbisita dagiti Turista iti Lubong Umuna: Times Square, Siudad ti New York". Copyright © 1997–2012 American Express Publishing Corporation. All Rights Reserved. Naala idi 2012-03-29.
- ^ "The Most Jivin' Streetscapes in the World". Luigi Di Serio. 2010. Naala idi 2011-05-10.
- ^ "New York Architecture Images- Midtown Times Square". 2011 nyc-architecture. Naala idi 2011-05-10.
- ^ "Dagiti pasdek idiay Sudad ti New York". Konsilo dagiti Natayag a Paspasdek ken Urbano a Pagtaengan. Naala idi 2011-06-08.
- ^
- "Dagiti 8 a rabaw a Siudad babaen ti GDP: Tsina vs. Ti E.U.". Copyright © 2012 Business Insider, Inc. All rights reserved. Hulio 31, 2011. Naala idi 2012-04-10.
- "Xinhua-Dow Jones International Financial Centers Development Index (2011)". CFC Holding Company, Ltd., Index Center and CME Group Index services LLC (Dow Jones Indexes). Hulio 8, 2011. p. 11. Naala idi 2012-03-11.
- "UBS may move US investment bank to NYC". e-Eighteen.com Ltd. Naala idi 2011-06-12.
- Review, Princeton; Gilbert, Nedda (Oktubre 6, 2009). Dagiti 301 a Kasayaatan a apagadalan ti Negosio ti 2010 babaen ti Princeton Review, Nedda Gilbert. Random House Information Group. ISBN 978-0-375-42959-0. Naala idi 2010-05-30.
- "Ti New York ket Linabsanna ti Londres a kas ti Pinansia a Sentro iti Bloomberg Poll". Bloomberg. Oktubre 29, 2009. Naala idi 2011-11-04.
- "Ti Buis a Kapitolio iti Lubong". The Wall Street Journal. Abril 11, 2009. Naala idi 2010-05-30.
- "JustOneMinute – Editorializing From The Financial Capital Of The World". Naala idi 2010-05-30.
- "Ti Londres ket Mabalin nga Adda kadagiti IPO ...". Marketwatch. Naala idi 2010-05-30.
- "Fondos – Londres versus Nueva York" (PDF) (iti Espaniol). Cinco Dias. Naala idi 2010-05-30.
- ^ "Market Highlights for First Half-year 2010". World Federation of Exchanges. Naala idi 2011-04-13.
- ^ "Ti Kanginaan a Paglakuan ti Real Estate iti Lubong". CNBC. Naala idi 2010-05-30.
- ^ Sarah Waxman. "Ti Pakasaritaan ti Ka-Insikan ti New York". Mediabridge Infosystems, Inc. Naala idi 2011-03-05.
- ^ "Ti Kinapudno a Sabanas ti Ka-Insikan ti Siudad ti New York". explorechinatown.com. Naala idi 2011-12-18.
- ^ David M. Reimers. Isu pay laeng ti Nabalitokan a Ruangan: ti Maikatlo .... Liblibro ti Google. Naala idi 2011-12-15.
- ^ "Ka-Insikan". Indo New York. Naala idi 2011-12-18.
- ^ Baker, Al; Pérez-Peña, Richard (Disiembre 20, 2005). "Nga Adda ti Pangdandanagan ti Terorismo, Dagiti Polis ket Agsagsaganada a Mangsalaknib ti Nadaael a Sistema". The New York Times. Naala idi 2012-02-17.
- ^ "Dagiti Kolehio ken Unibersidad ti NYC". © Mediabridge Infosystems, Inc. 1994–2011. Naala idi 2011-10-13.
- ^ "Akademiko a Pannakairanggo dagiti Unibersida iti Lubong". Arwu.org. Naala idi 2011-01-18.
- ^ "Dagiti Kaasmang a Siudad ti NYC". Ti Siudad ti New York. Naala idi 2012-08-17.
- ^ "Tel Aviv -Dagiti Kaasmang a Siudad". 2008 [1]. Naala idi 5 Disiembre 2008.
- ^ Ti The Statesman's Yearbook 2003, inurnos babaen ni Barry Turner, Palgrave Macmillan (Basingstoke, Londres ken New York), 2002, ISBN 0-333-98096-4
- ^ "Dagiti Pagilian ti Lubong", Whitaker's Almanack 1999 (Pagalagadan nga Edison), The Stationery Office, Londres, 1998, ISBN 0-11-702240-3, pampanid 781–785 & panid 907
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Belden, E. Porter (1849). New York, Napalabas, Agdama, ken Masakbayan: Buklen ti Pakasaritaan ti Siudad ti New York, ti Panakaipalpalawag iti Agdama a Kasasaadna, ket ti maysa a Karkulo ti Masakbayanna a Panagdakkel. New York: G.P. Putnam. manaipud ti Liblibro ti Google.
- Burgess, Anthony (1976). New York. New York: Little, Brown & Co. ISBN 90-6182-266-1.
- Burrows, Edwin G. & Wallace, Mike (1999). Gotham: Ti Pakasaritaan ti Siudad ti New York iti 1898. New York: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. ISBN 0195116348.
- Gandat dagiti Pederal a Mannurat (1939). Ti WPA a Pagsurotan ti Siudad ti New York (1995 reissue nga ed.). New York: The New Press. ISBN 1-56584-321-5.
- Jackson, Kenneth T., ed. (1995). Ti Ensiklopedia ti Siudad New York. New Haven: Unibersidad ti Yale a Pagmalditan. ISBN 0300055366.
- Jackson, Kenneth T.; Dunbar, David S., eds. (2005). Imperio a Siudad: Ti New York Ti Uneg dagiti Sigsiglo. Unibersidad ti Columbia a Pagmalditan. ISBN 0-231-10909-1.
- Lankevich, George L. (1998). Amerikano a Metropolis: Ti Pakasaritaan ti Sisudad ti New York. NYU Press. ISBN 0-8147-5186-5.
- White, E. B. (1949). Here is New York (2000 reissue nga ed.). Little Bookroom.
- White, Norval & Willensky, Elliot (2000). AIA a Pagsurotan ti Siudad ti New York (Maika-4 nga ed.). New York: Three Rivers Press. ISBN 0812931076.
- Whitehead, Colson (2003). Ti Koloso iti New York: Ti Siudad kadagiti 13 a Paset. New York: Doubleday. ISBN 0-385-50794-1.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Siudad ti New Yok idiay Wikimedia Commons
- NYC.gov ket isu ti opisial a website ti Siudad ti New York.


c: text/html

text:
Tambor
Ti tambor wenno bombo ket kameng ti perkusion a grupo dagiti instrumento ti musika. Iti pannakaidasig a sistema ti Hornbostel-Sachs, daytoy ket maysa a membranopono.[1] Dagiti tambor ket buklen ti saan a basbassit ngem maysa nga akustiko a kulanit, a makunkuna iti ulo ti tambor weeno kudil ti tambor , a nabennat iti maysa a kontsa ken tamboren, babaen ti ima ti agtambor, wenno iti maysa a bislak ti tambor, tapno makapatud ti uni. Adda ti kadawyan nga ulo ti awen iti bangir ti tambor, a kadawyan a natempla iti ab-ababa bassit nga awen ngem ti ngato nga ulo ti tambor. Adda dagiti dadduma a pamay-an nga inus-usar tapno mapauni dagiti tambor, a kas ti panagtulid ti tangan. Dagiti tambor ket isu dagitoy ti kaduogan ken kaaduan a mabirukan iti lubong nga instrumento ti musika, ken ti batayan a daremdem ket gangani a saan a nagbalbaliw kadagiti napalabas a rinibu a tawtawen.[1]
Amin a kita ti tambor, kas pagarigan a kasla ti timpani , ket natempala iti naisangayan nga awen. Kankanayon nga adda dagiti nadumaduma a tambor, malaksid dagiti tambor ti timpani, ket mabalin a maurnos tapno mapartuat ti aruaten ti tambor.[2]
Dagit inagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Grove, George (Enero 2001). Stanley Sadie, ed. The New Grove Encyclopædia of Music and Musicians (Maika-2 nga ed.). Grove's Dictionaries of Music. pp. Volume 5, pp638–649. ISBN 1-56159-239-0.
- ^ Black, Dave (Pebrero 1998). Drumset Independence and Syncopation (1st nga ed.). Alfred Publishing Company. pp. 4–12. ISBN 978-0-88284-899-0.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Dagiti tambor idiay Wikimedia Commons
- Kitaen ti Dagiti rekurso ti tambor iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Wikipedia:Apat
Ti apat (Ingles: shortcut) ket maysa a naipangruna a kita ti baw-ing a panid maysa a pangyababaan a silpo ti gandat ti wiki a panid wenno maysa a pasetna, kadawyan a manipud ti Wikipedia a nagan ti lugar (Ingles: Wikipedia namespace). Naus-usar dagitoy kadagiti komunidad a pampanid ken tungtungan a pampanid nga adadda ngem dagiti artikulo. No adda ti apat para iti panid wenno paset, kadawyan a naiparang ti pakaammo a kahon a nanaganan ti 'Apat':', a kasla ti makita dita ngato ti panid.
Dagiti apat ket naaramid pakainugotan dagiti agur-urnos. Mabalin ti agaramid ti ápat para ti aniaman a panid. Ti kaadda ti apat ket saan nga agipaltiing wenno paneknekanna a ti panid ket annuroten wenno pagaladagan.
Kasano ti agusar ti apat ti Wikipidia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti apat ti Wikipidia ket mabalin nga ikabil idiay Wikipedia a panagbiruk a kahon (Ingles: searchbox) tapno mapardasan ti mapan iti gandat a panid. Kas pagarigan, maimakiniliam ti WP:R idiay pagbirukan a kahon ken itakla ti "sumrek" wenno itakla ti ikono ti lente a pagpadakkel, tapno makapan idiay Wikipedia:Baw-ing a panid, embes nga imakinilya ti sibubukel a balikas.
Wenno mabalin pay nga usaren ti apat iti URL dita pagbasabasam (lIngles: browser address bar). Kas pagarigan, makitkitam tatta ti Wikepedia:Apat a panid. Ti URL para iti daytoy a panid ket //ilo.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:apat. Makapan ka manipud ditoy a mapan idiay Wikipedia:Baw-ing a panid babaen ti panag-sukat ti Wikipedia:Baw-ing WP:B idiay pagtaengan a baras, a mapipasaruno ti panag-taklam iti "enter".
Amin nga Apat ket maiparang a dadakkel a letra; nupay kasta ti panagbiruk a kahon ket saan nga sensitibo iti kadakkel ti letra. Kas pagarigan, idiay pagbirukan a kahon, maimakiniliam ti wp:b, imbes nga iti WP:B. Nupay kasta, no us-usaren ti URL wenno ti agaramid ti panilpo kadawyan a nasken nga usaren ti dadakkel a letra.


text:
Augusta, Maine
Ti Augusta ket isu ti kapitolio ti Estado ti Maine ken ti tugaw ti kondado ti Kondado ti Kennebec,[1]
Ti populasion ti siudad ket 19,136 manipud ti senso ti Estados Unidos idi 2010, ken mangaramid daytoy iti maikatlo a kabassitan a kapitolio ti estado (kalpasan ti Montpelier, Vermont ken Pierre, South Dakota) ken ti maikatlo a kadakkelan a siudad idiay Maine. Daytoy ket mabirukan idiay Karayan Kennebec.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Augusta, Maine idiay Wikimedia Commons


text:
Bubalus
Ti Bubalus ket maysa a henero dagiti kita ti baka, a ti Inggles ket agnagan iti buffalo. Dagiti sebbanagan a tagikua ti daytoy a henero ket dagiti:
- Subhenero Bubalus
- Nuang ti danum, Bubalus bubalis
- Nuang (napaamo a nuang), Bubalus bubalis carabanesis
- Nuang ti danum, Bubalus bubalis bubalis
- Naatap a nuang ti Asia, Bubalus arnee
- Ansisit a nuang ti Cebu Bubalus cebuensis †
- Antipada (bassit ti sarana a nuang), Bubalus mephistopheles †
- Tamaraw, Bubalus mindorensis
- Nuang ti Europa, Bubalus murrensis †
- Nuang ti danum, Bubalus bubalis
- Subhenero Anoa
- Anoa ti ababa a daga, Bubalus depressicornis
- Anoa ti bantay, Bubalus quarlesi


text:
Wikipedia:VisualEditor
- VisualEditor
- Pagibagaan a panid (Ilokano)
- Pagibagaan a panid (Ingles) - idiay MediaWiki
- Apay a maararamid daytoy?
- Dokumentasion:
- Masansan a salsaludsod (Ingles) - idiay MediaWiki
- Panagrang-ay:
- Dagti linawas ken binulan a reporta ti kasasaad (Ingles) - idiay MediaWiki
- WMF Roadmap (Ingles) - idiay MediaWiki
- Inheniera a gangandat ti WMF, 2013-2014 (Ingles) - idiay MediaWiki
- Alagaden ti agar-aramat / Panag-usar
- Dagiti apat ti teklado
- TemplateData
- Pagsursuruan ti TemplateData
- Sentral a Pagipatarusan - idiay MediaWiki
- Kangrunaan a panid ti panagsukisok (Ingles) - idiay Meta
- Dagiti inoras nga inurnos, VisualEditor vs. wikitext
babaen ti tipo ti agar-aramat, a kas % kadagiti amin nga inurnos
- Dagiti inoras nga inurnos, VisualEditor vs. wikitext
babaen ti tipo ti agar-aramat, a kas % kadagiti amin a inurnos babaen ti tipo ti agar-aramat
- Dagiti inoras nga inurnos, VisualEditor vs. wikitext
a kas % kadagiti amin nga inurnos
- Dagiti inoras nga inurnos, VisualEditor vs. wikitext
patingga a bilang dagiti inurnos
- Dagiti inoras nga inurnos, VisualEditor vs. wikitext
patingga a bilang dagiti inurnos, babaen ti tipo ti agar-aramat
- Dagiti inaldaw a nga agur-urnos babaen ti UI
babaen ti tipo ti agar-aramat
- Dagiti inoras a naipasubli a pabagbalbaliw
babaen ti tipo ti panangisubli
-
(amin a pagkitaan
- Pagipadasan ti kinaudi a bersion ti VisualEditor - idiay MediaWiki
- Bugzilla
Naragsak nga isasangbay iti portal para iti VisualEditor, ti baro a waya iti panag-urnos iti Wikipedia nga agdama a pinarparang-ay babaen ti Pundasion ti Wikimedia. Ti panag-urnos ti Wikipedia manipud idin, iti napalabas, ket nasken ti tao ti agadal ti wikimarkup, para kadagiti kaaduan a panagbalbaliw ti artikulo. Idi 2001, daytoy nasayaat pay laeng; idi 2013, daytoy ket nagpapanaw kadagiti dadduma met a kontributor. Ti VisualEditor ket mangpalubos ti tattao nga agurnos a saan a nasken ti agadal ti wikimarkup ken addanto namnama a daytoy, ket mangawis kadagiti adu nga agbasbasa nga agbalin kadagiti editor.
Dagiti nasanay nga agur-urnos ket mabalin a kaykayatda ti dagus nga agurnos ti wikitext, ken makitkitada daytoy a naparpardas ket ad-adu nga apag-isu. Ti panagur-nos kadagiti artikulo iti puro a wikitext ket mabalin pay laeng ken agtultuloy a mabati a maysa a pagpilian; ti Pundasion ti Wikimedia ket nalawag nga awan planoda a mangikkat iti daytoy. Dagitoy dua a pagpilian ti panag-urnos ket mabalin a mastrekan manipud ti baras ti ramit iti ngato ti tunggal maysa nga artikulo ken ti panid ti agar-aramat.
Dagiti linaon
Maipanggep ti VisualEditor[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti VisualEditor ket isu ti baro, ti "bisual" a waya ti panag-urnos ti Wikipedia a mangpalubos ti tattao ti agpadawat a saan a nasken ti agadal ti wikimarkup. Daytoy ket nabayagen a magun-od a kas maysa a naiparuar nga opt-in "alpha" iti Wikipedia nga Inggles manipud idi Disiembre 2012, ken dagiti dadduma pay a 16 pagsasao manipud idi Abril 2013, ken dagiti gangani amin a pagsasao manipud idi rugi ti Hunio. A kas naipakpakita dita baba, ti timpuyogan ti VE ket mangnamnamada a mangiruar daytoy kadagiti gangani amin a Wikipedias babaen ti gibus ti Hulio, a mabalin a nagun-od amin nga agur-urnos a saan nasken a pilien, a nangrugi idiay Wikipedia nga Inggles idi Hulio 1 2013.
Para kadagiti mayat nga agusar ti VisualEditor, adda met ti alagaden ti panag-usar, ken dagiti pay listaan dagiti kadawyan nga apat ti teklado. No kayatmo ti tumulong iti panangiruar, adda met dagiti adu a maaramid a nasken a malpas. Mabalinmo ti mangawat kadagiti kanayon a panagpabaro idiay tungtungam a panid babaen ti pablaak ti VE.
Iti agdama, ti VisualEditor ket adu kadagiti bilang ti parikut. Bayat nga addanto met dagiti masarakan a parikut, ti agdama kaadu ket sana maawat ken dagiti gandat ti agparparang-ay ket ti napardas a panangikkat kaadgiti kaaduan kadagitoy a parikut. Adda met dagiti kabarbaro a langa a maaramidto pay laeng. No makasarakka ti parikut, pangngaasi ngarud a ireporta idiay pagibagaan a panid.
Dagiti limitasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti agdama a limitasion ket nailista dita baba:
- Nabuntog - Ti panangikarga kadagiti atiddog a panid iti VisualEditor ket nabaybayag ngem ti daan nga editor ti wikitext, ngem daytoy kaaduanen a napasayaat.[1]
- Dagiti artikulo, dagiti panid ti agar-aramat, tulong, kategoria ken papeles laeng – ti VisualEditor ket nakapabaelan para kadagiti espasio ti artikulo, agar-aramat, tulong, kategoria ken papeles laeng (ti panid ti agar-aramat ket mangpalubos kadagiti editor a mangbaliw kadagiti bukodda a pagipadasan). Iti masakbayan, ti VE ket mangiramanto kadagiti naipangruna a ramit ti panag-urnos a nasken para kadagiti saan nga artikulo a panid, ngem ti nakaipatengngaan ti isip dagiti agparparang-ay ket dagiti artikulo. Kadagiti panid a sabali ngem iti espasio ti artikulo ken agar-aramat, ti buton ti "Urnosen ti taudan" ket mangipan kadagiti editor iti daan nga editor ti wikitext.
- Limitado a suporta ti pagbasabasa – ti VisualEditor ket agdama amabalin laeng kadagiti kabarbaro a bersion ti Firefox, Chrome, Safari, ken Opera. Ti gandat dagiti agparparang-ay ket ti mangsuporta kadagit kinaudi a bersion ti Internet Explorer kalpasan ti kaaduaan a panagiruarda ti VisualEditor.
- Saan a makasuporta kadagiti sabali a kudil malaksid ti Vector ken Monobook. [1]
- Saan a mabalin a maka-urnos ti agmaymaysa a paset. ti VisualEditor ket agikarga ken mangited laeng ti intero a a pampanid.
- Saan a kompleto nga annong ti panag-urnos – Ti linaon dagiti "narikut" a panagporma, a mairaman kadagiti tabla ken dagiti listaan ti panangipalawag, ket mabalin a maiparang ken maurnos, ngem dagiti editor nga agus-usar ti VE ket saanda amabaliwan dagiti estruktura ken aginayon kadagti kabarbaro a maikabil, a kas dagiti maipatinayon nga aaray para iti tabla. Ti panaginayon kadagiti langa iti daytoy a lugar ket maysa kadagiti iyunay-unay dagiti agparparang-ay.
- Ti panagguyod ken panangitinnag nga annong ket saan pay a naikodigo - daytoy ket mangtaktak kadagiti banag a kasla dagiti galeria, ken mangpilit ti narikrikut a panag-urnos kadagiti sabali a langa.
- Nakapsut ti suporta ti panagreperensia (ngem sumaysayaat metten), a naipangpangruna no agus-usarka ti references toolbar ti Inggles Wikipedia a napasayaat kadagiti plantilia ti panagdakamat ken nasaysayat pay met laeng ngem ti nairaman nga annong ti VisualEditor.
- Saan a mabalin agusar ti copy-paste manipud ti maysa apanid iti sbalai a panid a saan a makapukaw kadagiti italiko, napuskol, dagiti silpo ti wiki, ken dagiti dadduma pay a markup. A naisangsangayn dagiti, pakaammo a nota ken dagiti plantilia ket saan a mabalin nga usaren ti copy-paste. Ti pananginayon ti daytoy nga annong ket nangruna a pagpasayaat.
- Pangis tikita – Dagiti agparparang-ay ket agdamada a marigrigatan iti panagaramid ti HTML a mapataud ti VE tapno kapada dagiti kankanayon a makitkita dagiti editor, isunga ti estilo ket mabalin nga agparang a kasla pangis bassit. Dagiti agparparang-ay ket kankanayon nga nga agob-obra a mangpasayaat kadagitoy, ngem ti nakaipategnaan ti isipda ket agtultuloy a mangisigurado a ti VisualEditor ket saan a kelaat a mangbaliw ti wikitext.
- Saan a makita dagiti nailemmeng a komento – Dagiti agar-aramat nga agus-usar ti VisualEditor ket saanda a makita dagiti nailemmeng a komento, kadawyan dagitoy nga aglaon kadagiti nota a makatulong iti panag-urnos kadagiti naisangayan a paset ti artikulo.
- Plantilia iti kaunegan ti plantilia - (kas iti
{{Plantilia1|{{Plantilia2}}}}) Saan a kasla ti Visual Mode nga editor ti Wikia, a mabaldadonto no ti plantilia ket aglaon ti sabali a plantilia, ti VisualEditor ti Wikimedia ket mangpalubos ti kastoy a panag-usar ken agiparangto ti husto a panangipadas. Ti problema laeng ket ti plantilia iti uneg ket mabalin laeng a mausar iti estilo ti taudan a moda, a ti kaibuksilanna ket nasken a manual nga agsuratka ti napno taudan ti kodigiti akin-uneg a plantilia idiay pagikabilan ti parametro a tawa iti akin-ruar a plantilia.
- Dagiti plantilia a "bakabutbuteng" - marigatan kadagiti plantilia a mangipasa ti bassit a saan a kompleto a kodigos, iti markup, iti sabali a plantilia wenno tabla, kasla dagiti agpunno kadagiti nadumaduma aparametro ti tabla babaen ti papangipasa, kas pagarigan,
param1|param2- daytoy ket narigat a maikodigo, ngem nasken.
- Saan a kankanayon a husto nga agusnos kadagiti testo ti silpo. Dagiti panagpadas ti panag-urnos ti umuna a letra weno let-letra iti makitkita atesto ti silpo ket pagbanagan daytoy a maikabil iti ruar ti silpo
Gapu kadagitoy a limitasion ket dagiti pay nabatbati a parikut iti VisualEditor, dagiti agparparang-ay ket a mangisingsingasingda kadagiti agus-sar ti VE a pindutenda ti "Irepaso dagiti sinukatan" sakbay nga idulin ti panid, ken ireporta dagiti aniaman a parikut a makitada.
Timetable[urnosen | urnosen ti taudan]
Kitaen idiay panid ti VisualEditor iti MediaWiki no kaanonto a mapakabaelan amin nga agar-aramat a makausar ti VisualEditor ditoy Ilokano Wikipedia.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti VisualEditor idiay Wikimedia Commons
- Ti panid a maipanggep ti VisualEditor ti mediawiki.org , a mairaman dagiti kankanayon a reporta ti kasasaad
- Ti panid a maipanggep ti Parsoid ti mediawiki.org , ti bidireksional a parser ti wiki a nagtauan ti VisualEditor ken dagiti kankanayon a reporta ti kasasaad
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagit ipanid a ti VisualEditor ket maysa apagpilian ket mangawit ti agarup a 2% ti ad-adu a Javascript, nga agarup a 0.5% iti dagup a karga ti panid. Iti pay maipatinayon, daytoy ket maminsan laeng a maikarga ken maidulin para iti panag-usar kadagiti amin a panid (aginggana intono agpaso ti pannakaidulin, kadawyan a maminsan iti linawas ).


text:
Rachelle Ann Go
Ni Rachelle Ann Go (naipasngay idi Agosto 31, 1986) ket Pilipina a kumakanta, modelo ken aktres a nagabak kadagiti nadumaduma a salip, a ti immuna ket ti Eat Bulaga! idi isu ket agtawen laeng iti sangapulo ket maysa. Isu ket naindayegan idi nagbalin a Gran Kampeonato iti panagbiruk iti talento iti pabuya ti Search for a Star idi 2004.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "The Little Mermaid's Rachelle Ann Go Produces Own Concert". Entertainment. Philippines Broadway World.


text:
Naic, Cavite
Ti Naic ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Cavite iti Pilipinas.
Dagiti linaon
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Naic ket nabingbingay a politikal iti 30 barbaranggay.[2]
- Bagong Kalsada
- Balsahan
- Bancaan
- Bucana Malaki
- Bucana Sasahan
- Capt. C. Nazareno (Pob.)
- Calubcob
- Gomez-Zamora(Pob.)
- Halang
- Humbac
- Ibayo Estacion
- Ibayo Silangan
- Kanluran
- Labac
- Latoria
- Mabolo
- Makina
- Malainen Bago
- Malainen Luma
- Molino
- Munting Mapino
- Muzon
- Palangue 1
- Palangue 2 ken 3
- Sabang
- San Roque
- Santulan
- Sapa
- Timalan Balsahan
- Timalan Concepcion
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Cavite". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 13 Agosto 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Calabarzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Cavite". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 13 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Baguio City - Naipisok iti pagbaludan dagiti dua a babae a wanted ken suspek ti budol-budol gang a mangbikbiktima kadagiti natataengan iti siudad ti Baguio.
Nabigbig dagitoy a da Lolita delos Reyes Genesi wenno Lolita Rimando, 59-anyos ken ti kasinsinna a ni Racquel dela Cruz Genesi wennoo Racquel Rimando, 36-anyos ken agpada a residente ti San Fabian, Pangasinan bayat a ti biktima ket ni Mary Lucas, 72-anyos ken residente ti Asin Road, Baguio City.
Sigun iti biktima, manarimaan ti pananganna iti kadakkelan a mall iti siudad idi inasitgan ken nakiyam-ammo kenkuana ti maysa kadagiti suspek no sadino, kinuna daytoy nga ipaayanna ti libre a bitamina ti biktima.
Iti iruruarda, nasalawda ti maysa kadagiti suspek nga agpatpatulong a gumatang ti GI sheet agingga a ti saritaanda ket naibaw-ing iti bank book ken nakumbinsar dagiti suspek ti biktima a mangipakita iti bank book-na kadagitoy.
Sigun iti biktima, idi nakaawaid iti pagtaenganda ken makastrek iti uneg dagiti dua kadagiti suspek, binallaagan daytoy ti kabsatna a dagiti nasao a tao ket adun ti linokoda.
Dagus met a timmaray a naglibas dagiti suspek kalpasan nga inwaragawag ti kabsat ti biktima nga alaenna ti ladawan dagitoy.
Iti baet daytoy, nabaelan dagiti kaarubada a manglapped ken mangkemmeg kadagitoy.
Iti agdama ket dumanon iti nasurok dua a milyon a pisos ti balor ti kwarta ken alahas a naala dagiti suspek ti budol-budol manipud kadagiti nagduduma a biktima dagitoy iti siudad no sadino, kaaduan kadagitoy ket natataengan wenno senior citizens.


text:
Nairobi
Ti Nairobi ( /naɪˈroʊbi/) ket isu ti kapitolio ken kadakkelan asiudad ti Kenya. Ti siudad ken dagiti agpalpalikmut a lugar ket mangporma pay ti Kondado ti Nairobi. Ti nagan a "Nairobi" ket nagtaud manipud ti Maasai a balikas ti Enkare Nairobi, a maipatarus iti "nalamiis a danum", ti Maasai a nagan yi karayan Nairobi , nga isu daytoy ti nangipabulod ti nagan ti siudad. Nupay kasta, daytoy ket nadaydayeg a naamammoan a kas ti "Berde a Siudad iti Init" ken daytoy ket napalikmutan babaen kadagiti nadumaduma dumakdakkel a villa a suburbo.[1] Dagiti agtataeng ti Nairobi ket naamammoan a kas dagiti Nairobians.
Daytoy ket nabangon babaen ti Britaniko idi 1899 a kas maysa a nasimple nga estasion ti perokaril a mangisilpo ti Mombasa idiay Uganda,[2] ti iliket napardas a dimmakkel a nagbalin a ti kapitolio ti Britaniko a Daya nga Aprika idi 1907, ken dimteng a ti kapitolio ti nawaya republika ti Kenyan idi 1963.[3] Idi las-ud ti kolonia a paset ti panawen ti Kenya, ti siudad ket nagbalin a sentro ti kape ti kolonia, tsa ken sisal nga industria.[4] Ti Nairobi ket isu pay ti kapitolio ti Probinsia ti Nairobi ken ti Nairobi a Distrito. Ti siudad ket naisanglad idiay Karayan Nairobi, idia abagatn ti pagilian, ken adda ti kangato ti 1795 m ti nagto ti lessaad ti baybay.[5]
Ti Nairobi ket isu tikaaduan ti populasion a siudad idiay Daya nga Aprika, nga adda ti agdama a nakarkulo a populasion ti agarup a 3 a riwriw. Segun ti 2009 a Senso, idiay administratibo a lugar ti Nairobi, 3,138,295 kadagiti agtataeng ket adda idiay kaunegan ti 696 km2 (269 sq mi). Ti Nairobi ket agdama nga isu ti maika-12 a kadakkelan asiudad idiay Aprika, a mairaman dagiti populasion ti suburbona.
Ti Nairobi ket maysa tattan kadagiti kadayegan a siudad idiay Aprika iti politika ken pinansia.[6]Daytoy ket ibalbalayan kadagiti rinibu a negosio ti Kenya ken sumurok a 100 a nangrunama a sangalubongan akompania ken dagiti organisasion, a mairaman ti Enbiromento a Programa ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (UNEP) ken ti nangruna a panagururnosan ken kuartel para iti Magkaykaysa a Pagpagilian idiay Aprika ken Tengnga a Daya, ti Opisina ti Nagkaykaysa a Pagpahilian idiay Nairobi (UNON), ti Nairobi ket maysa a naikeddengan a sentro par aiti negosio ken kultura. Ti Nairobi Stock Exchange (NSE) ket maysa kadagiti kadakkelan idiay Aprika ken ti maikadua a kadaanan a pagsisinnukatanm iti kontinente. Daytoy ket mairanggo ti maika-4 iti termino a tomo ti panagilaklako ken adda kabaelanna a nangramid ti panaglako ti 10 a riwriw ti tunggal maysa nga aldaw.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti lugar ket saan idi a natataengan a kalugnakan aginggana ti maysa a pagipaayan a depo iti Perokaril ti Uganda ket nabangon idi 1899, a nagtungpalan a nagabalinan a kuartel ti perokaril. Ti siudad ket nainaganan iti maysa nga abut ti danum a naamammuan iti Maasai a kas ti Enkare Nairobi, a kayatna a saoen ket "lugar dagit nalamiis a danum". Daytoy ket kompletto a natarimaan idi nasapa a tawtawen ti 1900 kalpasan ti panagburak itis peste ken ti pananguram ti kasisigud nga ili. Ti lokasion ti perokaril ti Nairobi gapu ti sentral a puestona a baetan ti Mombasa ken Kampala. Napili pay daytoy gapu kadagiti adu a karayan a mabalin nga agipaay ti danum para iti kampo, ken ti kangatona ket nalamiisen tapno mausar a pagtaengan.[7] Nupay kasta, ti malaria ket nakaro a problema idi, a gapuanan ti maysa apanagpadas ti panangiyakar ti ili.[8]
Idi 1905, ti Nairobi ket sinukatanna ti Mombasa a kas ti kapitolio ti Britaniko a protektorado,[9] ken ti siudad ket dimmakkel ti lawlaw ti administrasion ken turismo, nga idi ununana ket iti porma ti panaganup ti dakkel nga ayup. Idi dagiti Britaniko a simmaksakup ket nangrugrugida nga nagsuksukiso iti rehion, nangrugrugida a nagus-usar ti Nairobi a kas ti umuna a papananda a puerto. Daytoy ti nangrugian ti lokal a gobierno ti nangbangon kadagiti adu a napintas nga otel iti siudad. Dagiti nangruna a naggigian ket dagidi Britaniko nga nagan-anup ti ayup.
Ti Nairobi ket nagtultuloy a dimmakdakkel babaen ti sakup ti Britaniko, ken adu kadagiti Briton ket nagtataengda iti kaunegan dagiti suborbo ti siuda. Idi 1919, ti Nairobi ket nairangarang a kas maysa a munisipalidad.[10] Idi Pebrero 1926, ni E.A.T. Dutton ket limmabas idiay Nairobi idi napan idiay Bantay Kenya, ken kinunana iti siudad:
Mabalinto nga iti maysa nga aldaw ti Nairobi ket maikkanto kadagiti aspalto a kalsada, nga adda dagiti abenida dagiti agsabsabong a kayo, a naaripingan babaen dagiti nasudi a paspasdek; nga adda dagiti nawaya a luglugar ken dagiti naestaduan a kuadrado; ti maysa a katedral a mainugot iti pammati ken pagilian; dagiti museo ken dagiti galeria ti arte; dagiti teatro ken dagiti publiko nga opisina. Ken nasayaaten a makunkuna a ti Gobierno ken ti Munisipalidad ket natureden a nangpadokdok ti problema ken ti maysa a plano ti ili a nagtarigaygayen a makaaramid ti Nairobi iti maysa a banag ti kinapintas ket naiinutanen a naar-aramid, ken adu kadagitoyen ti nalpas. Ngem aginggana ti dayta aplano ket mabanagan,ti Nairobi ket nasken nga agtalinaay a kas isu idi, ti nadungrit a nabiag a parsua, a saan amabalin a maysa a reina iti nakaay-ayat a pagilian.
— Dutton, [11]
Ti agtultuloy a panagpadakkel ti siudad ket nangrugrugi a nakaungetan dagiti Maasai, gaputa ti siudad ket mangal-ala kadagiti dagada iti abagatan. Daytoy ket nakaungetan pay dagiti tattao a Kikuyu, a nagkaykayat a maisubli ti daga kaniada. Kalpasan ti panakaipatingga ti Sangalubongan a Gubat II, daytoy a rasras ket rimmag-ay iti maysa a Mau Mau a rebelion. Ni Jomo Kenyatta,ti masakbayan a presidente ti Kenya, ket naibalud idi para iti pannakibiangna urayno awan ti ebidensia a mamngisilpo kaniana iti rebelion. Ti talmeg nga inpeksa dagit agtataeng iti Britaniko ket nagbanagan ti panakawayaway ti Kenyan idi1963, a nagbalinan ti Nairobi a kas tikapitolio ti baro a republika.
Kalpasan ti pannakawaya, ti Nairobi ket pimmardas a dimmakkel ket daytoy nga idadakkel ket nangtalmeg ti inprastruktura ti siudad. Dagiti pannakaputol ti elektrisidad ken dagiti kakurangan ti danum ken kankanayon a mapaspasamak, ngem kadagiti naplabas a tawtawen ti nasaysayaat a panagplano ti siudad ket nakatulong a nagpasayaat kadagitoy a problema.
Ti Embahada ti Estados Unidos, a mabirukan idi idiay puseg ti ili ti Nairobi, ket nabomba idi Agosto 1998 babaen ti Al-Qaida, a kas maysa kadagiti serie dagiti panagbomba ti embahada ti Estados Unidos. Sumurok a dua gasut kadagiti paisano ti natay. Daytoy tattan ket ket maysa a lugar ti parke a pangilaglagipan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Pulse Africa. "Nasken a saan a Malisian: Nairobi 'Berde a Siudad iti Init'". pulseafrica.com. Naala idi 2007-06-14.
- ^ Roger S. Greenway, Timothy M. Monsma, Dagiti Siudad: dagiti mision ti baro a prontera, (Baker Book House: 1989), p.163.
- ^ City-Data.com. "Nairobi History". http://www.city-data.com/. Naala idi 2008-08-25.
- ^ "Pakasaritaan - Nairobi". City-data.com. Naala idi 2010-10-18.
- ^ AlNinga. "Dagiti Mabisbisita idiay Nairobi". alninga.com. Naala idi 2007-06-14.
- ^ Bauk. "Pagalagadan ti siudad ti Nairobi ni Håvar Bauck". bauck.com. Naidulin manipud ti kasisigud idi 2007-09-09. Naala idi 2007-06-17.
- ^ UNibersidad ti Nagkaykaysa aPagpagilian. "Nairobi: Nailian a kapitolio ken rehional a sentro". unu.edu. Naala idi 2007-06-17.
- ^ Paul Reiter (5 Disiembre 2009). "Ti di umiso a kinapudno a maipanggep ti malaria". Spectator.
- ^ RCBowen Kenya. "Dagit iPagawisan ti Nairobi". kenya.rcbowen.com. Naala idi 2007-06-18.
- ^ Merriam-Webster, Inc (1997). Merriam-Heograpiko a Diksionario ti Webster. Merriam-Webster. p. 786. ISBN 0-87779-546-0.
- ^ Dutton, E.A.T. (1929) [1929]. "1". Bantay Kenya. Pangyuna babaen ni Hilaire Belloc (1 nga ed.). Londres: Jonathan Cape. pp. 1–2.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Nairobi idiay Wikimedia Commons


text:
James Watt
Ni James Watt, FRS, FRSE (19 Enero 1736 – 25 Agosto 1819)[1] ket maysa idi nga Eskoses nga inbentor ken mekanikal nga inheniero a ti panagpaspasayaatna ti Newcomen a pison a makina ket kammasapulan idi kadagiti panagbalbaliw nga inyeg babaen ti Industrial a Rebolusion idiay katutubona a Gran Britania ken ti sangalubongan.
Dagiti paammo ken dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Urayno adda dagiti natalged a taudan a nangited ti petsa ti ipupusayna a kas ti 19 Agosto 1819, amin a kontemporario a naibagbaga ket agirepreporta nga isu ket pimmusay idi 25 Agosto ken naipunpon idi 2 Septiembre. Ti petsa nga 19 Agosto ket nagtaud manipud ti biograpaiana a Ti Biaga ni James Watt (1858, p. 521) babaen ni James Patrick Muirhead. Daytoy ket makaala ti (kuma) ti lehitimado manipud ti kinapudno a ni Muirhead ket kaanakan a lalaki idi ni Watt ken isu kuma ket adu ti pannakaammona ti daytoy. Kadagiti papel ni Muirhead, ti petsa nga 25 Agosto ket naibagbaga pay kadagiti dadduma a lugar. Ti naududi a petsa ket dagiti kontemporario a reporta dagiti warnakan (kas pagarigan, panid 3 iti The Times ti 28 Agosto) ken ti dagiti pay abstrato ken kodisilio ti panagikeddeng timaudi a testamento ni to Watt. (Iti nangruna a rehistro ti panakaipunponna idiay Sibaan ti Sanata Maria (Birmingham-Handsworth) ti petsa nga ipupusay ni Watt ket saan a naibagbaga.)
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- "Dagiti saan anaipablaak a sursurat ni James Watt" iti Warnakan ti Institusion dagiti Mekanikal nga Inheniero (Londres, 1915).
- Carnegie, Andrew, James Watt Unibersidad aPagmalditan ti Pasipiko (2001) (Naimaldit manen manipud ti 1913 ed.), ISBN 0-89875-578-6.
- Dickinson, H. W. (1935). James Watt: Artesano ken Inheniero. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sasao a mainaig ti James Watt idiay Wikiquote
Dagiti midia a mainaig ti James Watt idiay Wikimedia Commons


text:
Domingo
Ti Domingo ket isu ti maikapito nga aldaw iti lawas idiay Pilipinas ken kadagiti kaadduan a pagilian iti laud, kas ti ISO 8601. Isu ti umuna nga aldaw iti kalendario a Hudeo-Kristiano, naibaet iti Sabado ken Lunes, kadagiti pagilian a Domingo ti umuna nga aldaw iti lawasda.
Ramut iti naganna[urnosen | urnosen ti taudan]
Aggapu daytoy a balikas iti kadaanan a pagsasao a Latin a Dies Dominica wenno "Aldaw ni Apo (Hesus)". Daytoy nga aldaw ket isu ti papan pinakimisa dagiti Kristiano. Kadagiti dadduma a kultura iti lubong, nabati ti Domingo a matawagan ti "Aldaw iti Init", kas ti Sunday iti pagsasao nga Ingles.
Gapu ti pagsasao nga Espaniol (Domingo) ket maysa kadagiti annak a pagsasao iti Latin, kas ti Italiano (Domenica), Pranses (Dimanche) ken Rumaniano (Duminca), natawidna iti daytoy a sao. Idi sinakup ti Espania ti Pilipinas, inampon dagiti Ilokano ti kalendario dagiti Kristiano a Kastila.


text:
Bavaria
Ti Nawaya nga Estado ti Bavaria (Aleman: Freistaat Bayern, pannakabalikas [ˈfʁaɪʃtaːt ˈbaɪ.ɐn] ( denggen)), ket maysa nga estado ti Alemania, a mabirukan idiay abagatan a daya ti Alemania. Daytoy ket addaan iti kalawa iti 70,548 kuadrado kilometro (27,200 sq mi), daytoy ket isu ti kadakkelan nga estado babaen ti kadakkel ti lugar, a mangporma iti gangani a 20% iti dagup a kalawa ti daga ti Alemania. Ti Bavaria ket isu ti maikadua a kaaduan ti populasion nga estado ti Alemania (kalpasan ti Amianan a Renania-Wespalia), nga addaan kadagiti 12.5 a riwriw nga agtataeng, nga ad-adu ngem dagiti tallo a naturay a pagilian a kabeddengna. Ti kapitolio ken kadakkelan a siudad ti Bavaria ket ti Munich, ti maikatlo a kadakkelan a siudad idiay Alemania.
Daytoy ket maysa kadagiti kaduogan nga estado idiay Europa, daytoy ket nabangon a kas maysa a dukado idi tengga ti umuna a milenio. Idi maika-17 a siglo, ti Duketi Bavaria ket nagbalin a maysa a Prinsipe-elektor ti Nasantuan a Romano nga Imperio ti Aleman a Pagilian. Ti Pagarian ti Bavaria ket rimsua manipud idi 1806 aginggana idi 1918, ken ti Bavaria manipud idin ket maysan a nawaya nga estado (republika). To moderno a Bavaria ket mangiraman pay kadagiti paset ti naipakasaritaan a rehion ti Franconia, Akin-ngato a Palatinado ken Swabia.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Fortschreibung des Bevölkerungsstandes". Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung (iti Aleman). 31 Disiembre 2011.
- ^ "GDP ti Estado". Opisina ti Portal dagiti Pederal nga Estadistika ti Alemania. Naala idi 2012-08-27.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Bavaria idiay Wikimedia Commons


text:
Nailian a parke
Ti nailian a parke ket parke nga inus-usar para kadagiti panggep ti konserbasion. Masansan daytoy a reserba ti natural, semi-natural, wenno napadur-as a daga nga inrangarang wenno tagikua ti naturay nga estado. Urayno dagiti agmaymaysa a pagilian ket aggigiddiatda a mangikeddengda dagiti bukodda a nailian a parke, adda met ti sapasap a kapanunotan: ti panagay-aywan ti naatap a katutubo para iti posteridad ken kas simbolo ti nailian a pasindayag.[1] Iti pay maipatinayon, ti maysa a sangalubongan a gunglo, ti Sangalubongan a Kappon para iti Konserbasion ti Katutubo (IUCN), ken ti bukodn a Komision ti Lubong iti Nasalakniban a Luglugar, ket nangipalawag ti "Nailian a Parke" a kas ti bukodna a Kategoria II a kita dagiti nasalakniban a lugar. Bayat a dagiti kapanunotan para iti daytoy a kita ti nailian aparke ket datin a naisingasing, ti Estados Unidos ti immuna a nagbangon ti kastoy, ti Nailian a Parke ti Yellowstone, idi 1872. Ti kadakkelan a nailian a parke iti lubong a makasabat ti panangipalawag ti IUCN ket ti Nailian a Parke ti Akin-amianan a daya ti Greenland, a nabangon idi 1974. Segun ti IUCN, adda metten dagiti 6,555 a nalian a parke iti sangalubongan manipud idi 2006 a makaabot iti daytoy a kriteria. Ti IUCN ket agdama pay laeng a matungtung kadagiti parametro ti panangipalawag ti nailian a parke.[2]
Dagiti nailian a parke ket gangani dagitoy a nakalukat kadagiti agbisbisita.Kaaduan dagiti nailian a parke ket mangited ti pagliwliwaan iti ruar ken dagiti oportunidad ti panagkampo ken dagiti pay panagadal a naikari a mangpaadal ti publiko iti kinapangruna ti konserbasion ken dagiti natural a siddaaw iti daga a pakabirukan ti nailian a parke.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Europarc Federation (eds.) 2009, Living Parks, 100 Years of National Parks in Europe, Oekom Verlag, Munchen
- ^ "Pakasaritaan dagiti Nailian a Parke". Gunglo dagiti Turay ti Nailian a Parke. Naala idi 12 Nobiembre 2012.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Nailian a parke idiay Wikimedia Commons


text:
UTC+10:00
Ti UTC+10:00 ket panangilasin para iti timbengan ti oras manipud ti UTC iti +10. Daytoy nga oras ket inus-usar idiay:
Dagiti linaon
Kas alagaden nga oras (amin a paset ti tawen)[urnosen | urnosen ti taudan]
Amianan nga Asia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Rusia - Oras ti Yakutsk[1]
- Amur Oblast
- Zabaykalsky Krai
- Republika ti Sakha (akinlaud a paset)
Oceania[urnosen | urnosen ti taudan]
- Estados Unidos - Sona ti Oras ti Chamorro
- Guam (teritorio)
- Is-isla ti Akin-amianan a Mariana (mankomunidad)
- Pederado nga Es-estado ti Mikronesia
- Papua Baro a Guinea
- Australia - Akindaya nga Alagaden nga Oras (AEST)
Antartika[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kadagit idadduma a kuartel idiay Antartika. Kitaen pay ti Oras idiay Antartika.
Kas alagaden nga oras (kalamiisan laeng ti Akin-abagatan a Hemisperio)[urnosen | urnosen ti taudan]
Oceania[urnosen | urnosen ti taudan]
- Australia - Akindaya nga Alagaden nga Oras (AEST)
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti sona ti oras ti Rusia - Dagiti agdama nga oras ti Rusia". TimeTemperature.com. Naala idi 14 Hulio 2012.


text:
Plantilia:P1
{{{1}}}
Dagiti plantilia ti P1, P2 ken P3 ket mangisubli ti umuna, maikadua ken maikatlo a saan a nainaganan a maikabil a parametro. Kas pagarigan:
- Ti
{{P1|foo|bar|baz}}ket mangisubli ti foo
- Ti
{{P2|foo|bar|baz}}ket mangisubli ti bar
- Ti
{{P3|foo|bar|baz}}ket mangisubli ti baz
Dagitoy a plantilia ket mabalin a mausar iti uneg dagiti sabali a plantilia a kas alternatibo iti annong ti parser iti {{#switch}} , tapno maisinnukat iti nagbaetan dagiti maiparuar a naibatay no ti maikabil ket "1", "2" wenno "3":
{{P{{{1}}}|maiparuar no ti 1|maiparuar no ti 2|maiparuar no ti 3}}
Ti panagusar ti
{{#switch}}, daytoy a sintaksis ket kapada iti
{{#switch:{{{1}}}|1=maiparuar no ti 1|2=maiparuar no ti 2|3=maiparuar no ti 3}}
malaksid a ti annong ti parser ket ikkatenna ti whitespace a nagbaetan dagiti parametro bayat a saan nga ikkaten ti plantilia.


text:
Daytoy a plantilia ket maus-usar kadagiti , no baliwam adunto ti makadlaw. Nasken nga umuna a subokan kadagiti subpanid ti adu a panid /pagipadasan ken /pangsubok, wenno iti bukod a subpanid. Kalpasanna mabalinton nga inayon iti maysa a panagurnos. Pangngaasi nga usigen idiay tungtunganna a panid sakbay nga isayangkat.
Ti "
Plantilia:Commons category" ket agisilpo iti maysa a "Kategoria:" nagan idiay Wikimedia Commons a paggidulinan. No ti nagan ti kategoria saan a nailetra a husto wenno awan, ti silpo ket agparang latta nga "asul" uray no napaay ti silpo. Agan-annad a kitaen dagiti panangiletra.
Panagusar
{{ Commons category}} —
agikabil kadagiti silpo a kahon nga addan ti agdama a nagan ti panid nga isu daytoy ti kategoria.
{{ Commons category| catnam}} —
agikabil kadagiti silpo a kahon nga agikapet ti titulo a
catnam.
{{ Commons category| catnam| shownam}} —
agikabil kadagiti silpo a kahon nga agiparang ti silpo a
shownam.
{{ Commons category | catnam|position=left}} —
agipatumpaw kadagiti silpo a kahon iti kanigid.
Kas pagarigan
{{Commons category|Ursus maritimus|Us-uso}}
Agaramid ti silpo ti
Commons:Category:Ursus maritimus
a maiparang a kas "
Us-uso
".
Datos ti plantilia
Daytoy ket isu ti dokumentasion ti
TemplateData para iti plantilia nga inus-usar babaen ti VisualEditor.
Commons category
Daytoy a plantilia ket agpartuat tibassit a kahon nga aglaon ti silpo iti kategoria ti commons.
Dagiti parametro ti plantilia
Parametro
Deskripsion
Kita
Kasisigud
Automatiko a pateg
Kasasaad
Nagan ti kategoria
1
Ti nagan ti kategoria ti commons a pakaisilpuan daytoy a plantilia. No awan ti pateg a maited ti nagan ti panid ket isu ti kasisigud a mausar.
string
awan linaon
awan linaon
pagpilian
Maiparang a testo
2
Ti testo nga iparang ti silpo iti agar-aramat. No awan ti pateg a maited daytoy ket agusar a kasisigud iti nagan ti kategoria wenno nagan ti panid, iti dayta nga urnos.
string
awan linaon
awan linaon
pagpilian
Puesto
position
No maiyasentar iti 'left', ti plantilia ket maipuestonto iti kanigid a bangir ti panid. Wenno saan daytoy ket kasisigud iti kanawan a bangir.
string
awan linaon
awan linaon
pagpilian
Kitaen pay


text:
Appenzell Ausserrhoden
Ti Appenzell Ausserrhoden (Aleman: Appenzell Ausserrhoden (tulong·paammo);) ket maysa a kanton idiay Suisa. Ti tugaw ti gobierno ken parlamento ket adda idiay Herisau, ti ukom a turayan ket adda idiay Trogen. Ti Appenzell Ausserrhoden ket mabirukan idiay amianan a daya ti Suisa, a mangibeddeng dagiti kanton ti San Galo ken Appenzell Innerrhoden.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Arealstatistik Standard - Kantonsdaten nach 4 Hauptbereichen
- ^ Opisina ti Suiso a Pederal nga Estadistika – STAT-TAB Ständige und Nichtständige Wohnbevölkerung nach Region, Geschlecht, Nationalität und Alter (Aleman) Naala idi 10 Disiembre 2011
Kasilpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Appenzell Ausserrhoden idiay Wikimedia Commons


text:
Nampicuan, Nueva Ecija
Ti Nampicuan ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Nueva Ecija iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Nampicuan ket nabingbingay a politikal iti 21 a barbaranggay.[2]
- Alemania
- Ambasador Alzate Village
- Cabaducan East (Poblacion)
- Cabaducan West (Poblacion)
- Cabawangan
- East Central Poblacion
- Edy
- Maeling
- Mayantoc
- Medico
- Monic
- North Poblacion
- Northwest Poblacion
- Estacion (Poblacion)
- West Poblacion
- Recuerdo
- South Central Poblacion
- Southeast Poblacion
- Southwest Poblacion
- Tony
- West Central Poblacion
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Nueva Ecija". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 11 Agosto 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Luzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Nueva Ecija". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 11 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Jomalig, Quezon
Ti Jomalig ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Quezon iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Nabingbingay a politikal ti Jomalig iti 5 a barbaranggay.[2]
- Bukal
- Casuguran
- Gango
- Talisoy (Pob.)
- Apad
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Quezon". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 16 Septiembre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Calabarzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Quezon". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 16 Septiembre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Buguias, Benguet
Ti Buguias ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Benguet iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti Buguias ket nabingbingay a politikal iti 14 a barbaranggay.[2]
- Abatan
- Amgaleyguey
- Amlimay
- Baculongan Norte
- Bangao
- Buyacaoan
- Calamagan
- Catlubong
- Loo
- Natubleng
- Poblacion (Central)
- Baculongan Sur
- Lengaoan
- Sebang
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Benguet". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 10 Hulio 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti CAR (Ingles) naala idi 30 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti Benguet". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 10 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Ticino
Ti Kanton iti Ticino wenno Ticino (Pannakabalikas nga Italiano: [tiˈtʃiːno]; Aleman: Tessin [tɛˈsiːn]; kitaen pay iti sabali a pagsasao) ket isu ti akin-abagatan unay a kanton idiay Suisa. Daytoy ket nanaganan manipud ti Karayan Ticino, daytoy ti is-isu laeng a kanton a ti Italiano ket isu laeng ti opisial a pagsasao. Ti Ticino ket pagbeddenganna ti Kanton iti Uri iti amianan, ti Valais iti laud (babaen ti Paso Novena), ti Graubünden iti amianan a daya, dagiti rehion ti Italia a Piedmont ken Lombardy iti abagatan ken palpalikmutenna ti bassit a Italiano nga exclave ti Campione d'Italia. No mairaman dagiti luglugar ti kanto iti Graubünden (Grigioni) daytoy ket mangbukel ti makunkuna nga Italiano a Suisa.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Arealstatistik Standard - Kantonsdaten nach 4 Hauptbereichen
- ^ Opisina ti Suiso a Pederal nga Estadistika – STAT-TAB Ständige und Nichtständige Wohnbevölkerung nach Region, Geschlecht, Nationalität und Alter (Aleman) Naala idi 10 Disiembre 2011
Kasilpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Kanton iti Ticino idiay Wikimedia Commons


text:
Polillo, Quezon
Ti Polillo ket maysa a maika-3 klase nga ili iti probinsia ti Quezon iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Nabingbingay a politikal ti Polillo iti 20 a barbaranggay.[2]
- Anawan
- Atulayan
- Balesin
- Bañadero
- Binibitinan
- Bislian
- Bucao
- Canicanian
- Kalubakis
- Languyin
- Libjo
- Pamatdan
- Pilion
- Pinaglubayan
- Poblacion
- Sabang
- Salipsip
- Sibulan
- Taluong
- Tamulaya-Anibong
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Quezon". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 16 Septiembre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Calabarzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Quezon". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 16 Septiembre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Mataasnakahoy, Batangas
Ti Mataasnakahoy ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Batangas iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Mataasnakahoy ket nabingbingay a politikal iti 16 a barbaranggay.[2]
- Baranggay I (Poblacion)
- Baranggay II (Poblacion)
- Baranggay III (Poblacion)
- Baranggay IV (Poblacion)
- Bayorbor
- Bubuyan
- Calingatan
- Kinalaglagan
- Loob
- Lumang Lipa
- Manggahan
- Nangkaan
- San Sebastian
- Santol
- Upa
- Baranggay II-A (Poblacion)
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Batangas". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 14 Agosto 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Calabarzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Batangas". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 14 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Biag
Ti biag ket maysa a nakailasinan a mangisalumina dagiti banag nga adda kadagiti panangisenial ken bukod a panagsaranay a pamay-an manipud kadagiti saan a kastoy,[1][2] no gaputa dagiti kastoy nga opisio ket nagsardengen (patay), wenno gapu ta awananda kadagiti kastoy nga opisio ken nailasinda a kas inanimado.[3][4] Ti biolohia ket isu ti siensia a maipanggep ti panagadal ti biag.
Ti aniaman a kasigkay a sibibiag a sistema ket tinawtawagan ti maysa nga organismo. Dagiti organismo ket mapanda kadagiti metabolismo, agtartaripatoda kadagiti homeostasis, agtagikuada kadagiti kapasidad nga agpadakkel, msumongbat kadagiti panagtignay, agpaadu ken, babaen ti masna a panagpili, makaampon kadagiti enbironmentoda kadagiti agsasaruno a kaputotan. Dagiti ad-adu pay a narikut nga organismo ket mabalinda ti makisinnarita babaen kadagiti nadumaduma pamay-an.[1][5] Dagiti nadumaduma a kita ti organismo ken mabirukan iti biospera iti Daga, ken dagiti tagikua a sapasap kadagitoy nga organismo— ti mulmula, ay-ayup, dagiti hongo, dagiti protista, arkea, ken bakteria—ket maysa a naibatay ti karbon- ken danum a porma ti selula nga adda ti narikut nga organisasion ken ti matawid a henetiko a pakaammo.
Dagiti sientipiko nga ebidensia ket nangisingsingasing a ti biag ket nangrugi iti Daga idi agarup a3.5 bilion a tawtawen.[6] Iti maysa a panagadal ti Dagiti Nailian nga Instituto ti Salun-at, dagiti mannurat ket nagpanpanunotda a no ti biolohiko a karikut ket umado unay iti las-ud ti ebolusion, ti biag ti law-ang ket mabalin a nangrugi idi "10 bilion a tawtawen"[7] - ti ad-adu ngem 5 bilion a tawtawen sakbay a rimsua ti Daga. Nupay kasta, ti mekanismo babaen ti irurumsua ti biag ditoy Daga ket di ammo urayno adu dagiti hipotesis a napagannurotan. Manipud idin, ti biag ket nagbalin ti maysa nga adu ti panagdumadumaanna iti porma, a dagiti biologo ket nangidasig kadagiti pagsasarunuan iti taxa. Ti biag ket makaungar ket rumang-ay kadagiti nawatiwat a sakup kadagiti kasasaad. Ti kaibuksilan ti biag—ti kinapangrunana, taudan, panggep, ken ti dumtengan a nakaikarian—ket maysa a sentaral a konsepto ken salusod iti pilosopia ken relihion. Ti pilosopia ken relihion ket ket nangidatonda kadagiti panangipatpatarus no kasano ti pakainaigan ti biag iti pannkaparsua ken ti kinaada ti rikna, ken kadagiti pakainaigan a banag a kas ti takder ti biag, panggep, ti konsepto ti maysa adios wenno dagiti dios, ti maysa a kararua wenno ti maysa a biag kalpasan ti ipupusay. Dagiti nadumaduma a kultura iti amin a pakasaritaan ket addaanda iti nadumaduma nga arngian kadagitoy a banag.
Urayno ti kaadda ti biag ket napasingkedan laeng ditoy Daga, adu kadagiti sientista ket namatmati a ti nainlangitan a biag ket saan a makaguyugoy, ngem mabalin. Dagiti sabali a planeta ken dagiti bulan iti Sistema a Solar ket nasuksukisoken para kadagiti ebidensia ti panagsuporta idi ti simple a biag, ken dagiti gandat a kas ti SETI ket nangpadas a mangkita kadagiti panangirangarang manipud kadagiti mabalin a sibilisasion dagiti taga sabali a daga. Segun ti panspermia a hipotesis, ti biag iti Daga ket mabalin a nagtaud manipud kadagiti layap a nagiwarwaras kadagiti organiko a molekula wenno ti simple a biag nga immuna a rimsua iti sabali a lugar.
Dagiti linaon
Dagiti nasapa a teoria[urnosen | urnosen ti taudan]
Materialismo[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda dagiti kasapaan a teoria iti biag ket dagidi materialista, a nagtengtengngel a ti amin nga adda ket banaga banag, ken ti biag ket isu laeng ti narikut a porma wenno pannakaurnos iti banag. Ni Empedocles (430 BC) ket nangsuppiat a ti amin a banag iti law-ang ket naaramid kadagiti panagtitipon dagiti uppat nga eternal nga "elemento" wenno "dagiti ramut ti amin": daga, danum, angin, ken apuy. Amin a pangbalbaliw ket naipalplawag babaen ti pannakaurnos ket pannakaurnos manen kadagitoy nga uppat nga elemento. Dagiti nadumaduma a porma iti biag ket gapuanan babaen ti maysa a nasayaat a panaglalaok dagiti elemento.[8]
Ni Democritus (460 BC) ket nagpanpanunot a ti kamamsapulan a pannakailasin ti biag ket isu ti kaadda ti kararua. Kasla met laeng dagiti taga-ugma a mannurat, isu ket nangpadpadas a nangipalpalawag ti pannakaaramid ti maysa a sibibiag a banag. Ti panangipalpalawagna idi ket dagiti naapuyan nga atomo ket isu ti mangaramid ti kararua iti isu met laeng a pamay-an a dagiti atomo ken kodapis a pakabilangan para kadagiti sabali a banag. Isu ket nangiyunay-unay iti apuy gapu ti makitkita a pannakainaigan ti baetan ti biag ken pudot, ken gapu ta ti apuy ket aggunay.[9]
Ti eternal ken saan nga agbalbaliw a balikas dagiti Porma ni Plato, ket saan a nasayaat a nairepresentar iti banag babaen ti maysa a nainlangitan nga Artisano, ket nakaro a maigiddiat kadagiti nadumaduma a mekanistiko a Weltanschauungen, a kas idi ti atomismo, babaen idi maikapat a siglo, ti kaaduan a prominente... Daytoy a panagsuppiat ket nagtultuloy iti amin a paset ti panawen ti taga-ugma lubong. Ti atomistiko a mekanismo ket napasayaat idi manipud kenni Epicuro... bayat a dagiti Istoiko ket nagamponda iti maysa a nainlangitan a teleolohia... Daytoy a pagpilian ket kasla nalaka: iti panangipakita no kasano ti naysa a naestriktura, a kadawyan a lubong ket rumsua kadagiti saan a naiturong a proseso, wenno mangikabil ti kasaririt iti sistema.[10]—R. J. Hankinson, Gapuanan ken Pannkaipalplawag iti Panunot ti Taga-ugma a Griego
Ti mekanistiko a materialismo a nagtaud iti taga-ugma a Gresia ket napaungar idi ken binaliwan babaen ti maysa a Pranses a pilosopo a ni René Descartes, nga isu ket nagtengtengngel idi a dagiti ayup ken tattao ket naaramid dagiti parte a no agtitiponda ket agannongda a kas maysa a makina. Idi maika-19 a siglo, ti panagpasayaat iti selula a teoria iti bilolohiko a siensia ket nangaw-awis iti daytoy a panirigan. Ti ebolutionario a teoria ni Charles Darwin (1859) ket maysa a mekanistiko a panangipalplawag para iti taudan dagiti sebbangan babaen ti pamay-an ti masna a panagpili.[11]
Hilomorpismo[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Hilomorpismo ket teoria (nagtaud kenni Aristoteles (322 SK)) a dagiti amin a biag ket panaglalaok ti banag ken porma. Ti biolohia idi ket maysa kadagiti nangruna nga interesado, ken adda idi dagiti adu a material iti biolohia kadagiti sinursuratna a maipanggep ti sibibiag a parsua. Iti daytoy a panirigan, amin a banag iti material nga uniberso ket addaan dagitoy ti banag ken porma, ken ti porma ti sibibiag a parsua ket ti kararuana (Griego psyche, Latin anima). Adda dagiti tallo a kita ti kararua: ti kararua ti mula ti mulmula, a gapuanan ti idadakkelda ken panaglungsot ket bukbukodanda a pakataraonan, ngem saan a gapu ti panagkuti ken panagrikna; ti kararua ti ayup, a gapuanan dagiti ayup nga agkuti ken makarikna; ken ti kararu a rasional, nga isu daytoy ti taudan ti pakinakem ken panagrason, a (namatmatian ni Aristoteles) mabirukan laeng iti tao.[12] Ti tunggal maysa a nangatngato a kararua ket adda dagiti gupitna manipud ti nabab-baba. Namatmati ni Aristoteles a bayat a rumsua dagiti banag nga awan pormana, saan a rumsua ti porma nga awan banagna, ken isunga ti kararua ket saan a mabalin a rumsua nga awan bagina.[13]
Daytoy a naibagbaga ket maitunos iti teleolohiko a panangipalpalawag iti biag, a pakaibilangan ti penomena kadagiti termino ti panggep wenno kadagusan ti gandat. Isunga ti kinapuraw ti dutdot ti polar nga uso ket naipalawag babaen ti panggepna iti parawpaw. Ti turong ti gapuanan (manipud timasakbayan ken napalabas) ket maisuppiat iti sientipiko nga ebidensia para ti masna a panagpili, a mangipalplawag kadagiti pagbanagan kadagiti termino iti napalabas a gapuanan. Dagiti biolohiko a langa ket naipalplawag babaen ti panagkita kadagiti kasayaatan a resulta ti masakbayan, ngem babaen ti panagkita kadagiti napalabas nga ebolusionario a pakasaritaan ti sebbangan, a nakaiturongan ti masna a panagpili kadagiti langa a nasalsalusod.[14]
Bitalismo[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti bitalismo ket isu ti pammati a ti pamunganayan ti biag ken saan a material. Daytoy ket nagtaud kenni Stahl (maika-17 a siglo), ket nagtengtengngel ti daytoy a panirigan aginggana idi tengnga ti maika-19 a siglo. Daytoy ket kinaynayat dagiti pilosopo a kas kenni Henri Bergson, Nietzsche, Wilhelm Dilthey,[15] dagiti anatomo a kas kenni Bichat, ken kimiko a kas kenni Liebig.[16] Ti bitalismo ket nangiramraman ti kapanunotan nga adda idi ti kammasapulan a paggiddiatan ti organiko ken inorganiko a material, ken ti pammati a ti organiko a material ket mabalin laeng a maala manipud kadagiti sibibiag a banag. Daytoy ket naisupapak idi 1828, idi ni Friedrich Wöhler ket insaganana ti urea manipud kadagiti inorganiko a materiales.[17] Daytoy Wöhler a sintesis ket naikedkeddeng a ti nangrugian ti moderno nga organiko a kimika. Daytoy ket nangruna iti pakasaritaan gapu ta immuna a napataud ti organiko a kompuesto manipud kadagiti inorganiko a reaktibo[16]
Idi las-ud ti tawtawen ti 1850, ni Helmholtz, nga inpakpakauna babaen ni Mayer, ket nangipakpakita nga awan ti mapukaw nga enerhia iti panaggunay ti piskel, nangisingasing daytoy nga awan dagiti "nangruna a puersa" a naken a mangkuti ti maysa a piskel.[18] Isu dagitoy a resulta ti panagbaybayan ti sientipiko a panagay-ayat kadagiti teoria ti bitalismo, ngem daytoy a pammati ket nagtultuloy kadagiti pseudosientipiko a teoria a kas ti homeopatia, a nagipatpatarus kadagiti sakit ken dagiti kirokiro a kas gapuanan babaen dagiti disturbo iti maysa a naipagpagarup a nangruna a puersa wenno peursa ti biag.[19]
Dagiti panangipalpalawag[urnosen | urnosen ti taudan]
Karit kadagiti sientista ken dagiti pilosopo ti mangipalawag ti biag kadagiti nalawag a termino.[20][21][22] Daytoy ket narigat gapu ta ti biag ket maysa a proseso, ken saan a puro a sustansia.[23][24] Ti ania man a panangipalplawag ket nasken a nalawa a makaanay a mansakop iti amin a biag nga ammo tayo, ken nasken a sapasap a makaanay tapno mangiraman ti biag a mabalin a kammasapulan a maigiddiat manipud ti biag iti Daga.[25][26][27]
Taudan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ebidensia ket mangisingasing a ti biag iti Daga ket ket mabalin a rimsua idi 3.7 bilion a tawtawen,[28] a dagiti kaduogan a tugot ti biag a nabirukan kadagiti posil a napetsaan manipud idi 3.4 bilion a tawtawen.[29] Iti maysa nga inadal babaen ti Dagiti Nailian a Patakder ti Salun-at, dagiti mannurat ket nangipagpagarup a no ti biolohiko a karikut ket umadu unay iti las-ud ti ebolusion, ti biag iti law-ang ket mabalin a ganganai a nangrugi idi 10 bilion a tawtawen[30][7] - dagiti bilion a tawen sakbay a rimsua ti Daga, a nagisingasing a ti Daga ket minulaan babaen ti panspermia wenno naidagusan a panspermia. Amin a naam-ammuan a porma ti biag ket makibinningay kadagiti kammasapulan a mekanismo ti molekula, a mangipakpakita ti sapasap a tinaudan; naibatay kadgitoy a panagpalpalaiiw, hipotesis iti tinaudan ti biag ket mangpadas a mangbiruk ti mekanismo a mangipalawag ti pannakaporma ti maysa a unibersal a sapasap a tinaudan, manipud kadagiti simple nga organiko a molekula babaen ti kasakbayan ti selula a biag aginggana kadagiti protoselula ken metabolismo. Nabingbingayen dagiti modelo a katkategoria ti "immuna ti gene" ken "immuna ti metabolismo", ngem ti kinaudi a pagduyosan ket ti irurumsua kadagiti hibrido a modelo a mangitipon kadagitoy dua a kategoria.[31]
Awan dagiti agdama a sientipiko a konsenso no kasano a nangrugi ti biag. NUpay kasta, kaaduan kadagiti naaw-awat a sientipiko a modelo ket mangitakder kadagiti sumaganad a panagpalpaliiw:
- Ti eksperimento Miller-Urey, ken ti obra ni Sidney Fox, ket mangipakpakita kadagiti kasasaad ti primitibo a Daga ket nagparabor kadagiti kimiko a reaksion a nangsintesado kadagiti amino asiso ken dagiti organiko a kompuesto manipud kadagiti inorganiko a tinaudan.[32]
- Dagiti Phospholipid ken kellaatda a nangporma kadagiti dua a tuon ti lipido, ti batayan nga estruktura ti maysa a kulanit ti selula.
Dagiti sibibiag nga organismo ket agsintesadoda kadagiti protina, ken dagitoy ket dagiti polimero dagiti amino asido nga agus-usar kadagiti panangiyammo a naikodigo babaen ti deoksiribonukleiko nga asido (DNA). Ti sintesis ti protina ket buklen dagiti intermediario a ribonucleiko asido (RNA) a polimero. Ti maysa a posibilidad no kasano a nangrugi ti biag ket ti pannakaiyuna dagiti gene, ken sinaruno dagiti protina;[33] ti alternatibo ket maibaga nga immuna dagiti protina kalpasanna dagiti gene.[34]
Nupay kasta, gapu ta dagiti gene ken dagiti protina ket nasken tapno mapataud ti tunggal maysa kadagitoy, ti parikut a panangikeddeng no ania ti immuna ket kasla ti manok wenno ti itlog. Kaaduan kadagiti sientista ket nangampon ti hipotesis a gapu iti daytoy, saan a mabalin a dagiti gene ken dagiti protina ket nawayada a rimsua.[35]
Isu a ti posibilidad nga immuna nga insingasing babaen ni Francis Crick,[36] ket isu ti biaga a naibatay iti RNA,[35] nga addaan kadagiti kasla DNA a tagikua ti panagipenpen ti pakaammo ken dagiti kataliktiko a tagikua dagiti dadduma a protina. Daytoy ket tinawtawagan ti RNA a hipotesis ti lubong, ken daytoy ket sinuportaran babaen ti panagpalplaiiw nga adu kadagiti kritikal a komponente dagiti selulaa (dagiti kabuntogan a nagbaliw) ket kaaduan a buklen dagitoy ti RNA. Ken dagiti pay kritikal a kumaduaan a banag ti (ATP, Acetyl-CoA, NADH, kdpy.) ket mabalin dagitoy a nukleotides wenno dagiti sustansia a nalawag a maikabagian kaniada. Dagiti kataliktiko a tagikua ti RNA ket saan pay idi a naipakpakita idi immuna a naisingasing ti hipotesis,[37] ngem pinasingkedan daytoy babaen ni Thomas Cech idi 1986.[38]
Ti maysa a parikut ti lubong ti RNA a hipotesis ket ti sisntesis ti RNA manipud ti simple nga inorganiko a tinaudan ket narigrigat ngem kadagiti organiko a molekula. Ti maysa arason ti daytoy ket dagiti tinaudan ti RNA ket natalinaayda unay ken nabuntogda a makitinnignay iti tunggal maysa babaen kadagiti ambiente a kasasaad, ken naisingasingen a dagiti sibibiag nga organismo ket mangbukel kadagitoy iti tunggal maysa a molekula sakbay ti RNA.[39] Nupay kasta, ti nagballigi a sintesis dagiti dadduma a molekula ti RNA babaen kadagitoy nga adda a kasasaad sakbay ti biag iti Daga ket nagun-oden babaen ti pananginayon kadagiti alternatibo a tinaudan iti naisangayan ngaurnos iti tinaudan ti pospato nga adda kadagiti amin a reaksion.[40] Daytoy a panagadal ket mangpabalin ti hipotesis ti lubong ti RNA.[41]
Dagiti heolohiko a natakuatan idi 2013 ket nangipakpakita a ti reaktibo a sebbangan ti posporo (kasla ti pospito) ket adu dagitoy iti taaw sakbay idi 3.5 Ga, ken ti Schreibersita ket nalaka a makitinnignay iti naibatay ti danum a glycerol tapno agpataud ti pospito ken glycerol 3-pospito.[42] Daytoy ket naipagpagarup a ti aglaon ti Schreibersita a meteorites manipud ti Naladaw a Nakaro a Panagbomba ket mabalin a nakaited ti nasapa a napabassit a posporo, a mabalin nga agtignay kadagiti prebiotiko nga organiko a molekula tapno mangporma kadagiti posporilado a biomolekula, a kasla ti RNA.
Idi 2009, dagiti eksperimento ket nangipakita ti Darwinio nga ebolusion iti maysa a dua ti komponente a sistema dagiti ensima ti RNA (ribosima) in vitro.[43] Ti obra ket naaramid iti laboratorio ni Gerald Joyce, a nangibagbaga, "Daytoy ti immuna a kas pagarigan, iti ruar ti biolohia, ti ebolusionario a panagampon ti maysa a sistema ti molekular a henetiko."[44]
Dagiti prebiotiko a kompuesto ket mabalin nga adda kadagiti ekstraterestial a tinaudan. Dagiti natakuatan ti NASA idi 2011, a naibatay kadagiti panagadal kadagiti meteorite a mabirukan iti Daga, ket mangisingasing a dagiti kompuesto ti DNA ken RNA (adenine, guanine ken dagiti maikabagian nga organiko a molekula) ket mabalin a naporna iti akinruar a limbang.[45][46][47][48]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti 'ebolusion' dagiti birus ken dagiti kapada a porma ket di pay ammo. Isunga, daytoy a pannakaidasig ket mabalin a parapiletiko gaputa ti selular a biag ket mabalin a nagtaud manipud ti saan a selular a biag, wenno polipiletikio gapu ti kinaudi a sapasap a tinaudan ket mabalin a saan a nairaman.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Koshland Jr, Daniel E. (Marso 22, 2002). "Dagiti Pito nga Adigi ti Biag". Siensia 295 (5563): 2215–2216. doi:10.1126/science.1068489. PMID 11910092. Naala idi 2009-05-25.
- ^ Ti Tawidan a Diksionario ti Amerikano iti pagsasao nga Inggles, maika-4 nga edision, inpablaak babaen ti Houghton Mifflin Company, babaen ti Answers.com:
- "Ti tagikua wenno kababalin a mangisalsalumina kadagiti sibibiag nga organismo manipud kadagiti natay nga organismo ken inanimado a banag, a nipakpakita kadagiti opisio a kas ti metabolismo, panagdakkel, reproduksion, ken ti sungbat iti panagtignay wenno ti pangampon iti enbironmento a nagtaud ti kaunegan ti organismo."
- "Ti pannakailasinan a kasasaad wenno kasasaad ti sibibiag nga organismo."
- ^ Panangilawlawag iti inanimado. WordNet a Panagbiruk babaen ti Unibersidad ti Princeton.
- ^ "Diksionario ti Merriam-Webster". Diksionario ti Merriam-Webster. Naala idi 2009-06-21.
- ^ "organismo". Maika-21 a Siglo a Diksionario ti Chambers publisher=Chambers Publishers Ltd (online nga ed.). 1999. Naala idi 2012-05-26.
- ^ "3.5 bilion tawen a deposito ti organiko ket nakaipakpakita ti taudan ti biag". Naala idi 2012-09-04.
- ^ a b Sharov, Alexei A. (12 Hunio 2006). "Ti Genome ket umad-adu a kas maysa a pagurasan para iti nagtaudan ken ti ebolusion ti biag". Biology Direct 1: 1–17. doi:10.1186/1745-6150-1-17. PMC 1526419.
- ^ Parry, Richard (Marso 4, 2005). "Empedocles". Ensiklopedia ti Pilosopia ti Stanford. Naala idi 2012-05-25.
- ^ Parry, Richard (Agosto 25, 2010). "Democritus". Ensiklopedia ti Pilosopia ti Stanford. Naala idi 2012-05-25.
- ^ Hankinson, R. J. (1997). Gapuanan ken Pannkaipalplawag iti Panunot ti Taga-ugma a Griego. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 125. ISBN 978-0-19-924656-4.
- ^ Thagard, Paul (2012). Ti Kognitibo a Siensia iti Siensia: Pannakaipalplawag, Pannakaduktal, ken maipapan ti Konsepto a Panagbalbaliw. MIT Press. pp. 204–205. ISBN 0262017288.
- ^ Aristoteles, De Anima, Libro II
- ^ Marietta, Don (1998). Pangyuna ti taga-ugma a pilosopia. M. E. Sharpe. p. 104. ISBN 0765602164.
- ^ Stewart-Williams, Steve (2010). Darwin, Dios ken ti kaibuksilan ti biag: kasano a mangisuppiat kadagiti amin ti ebolusionario a teoria a napanunot nga ammom iti biag. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. pp. 193–194. ISBN 0521762782.
- ^ Schwartz, Sanford (2009). C. S. Lewis iti Kinaudi a Prontera: Siensia ken Supernatural iti Trilohia ti Limbang. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 56. ISBN 0199888396.
- ^ a b Wilkinson, Ian (1998). "Pakasaritaan ti Klinikal a Kimika – Ni Wöhler ken ti Pannkaipasngay ti Klinikal a Kimika". Ti Warnakan ti Internasional a Pederasion ti Klinikal a Kimika ken Laboratorio a Medisina 13 (4). Naala idi 2012-06-12.
- ^ Friedrich Wöhler (1828). "Ueber künstliche Bildung des Harnstoffs". Annalen der Physik und Chemie 88 (2): 253–256. Bibcode:1828AnP....88..253W. doi:10.1002/andp.18280880206.
- ^ Rabinbach, Anson (1992). Ti Motor ti Tao: Enerhia, Bannog, ken dagiti Taudan ti Modernidad. Unibersidad ti California a Pagmalditan. pp. 124–125. ISBN 0520078276.
- ^ "Puesto a papel ti NCAHF iti Homeopatia". National Council Against Health Fraud. Pebrero 1994. Naala idi 2012-06-12.
- ^ Mullen, Leslie (Hunio 19, 2002). "Defining Life". Taudan ti Ebolusion ti Biag. Astrobiolohia. Naala idi 2012-05-25.
- ^ Emmeche, Claus (1997). "Panangipalplawag ti Biag, Panangipalplawag ti Irurumsua". Niels Bohr Institute. Naala idi 2012-05-25.
- ^ "Maipalwag tayo kadi ti Biag". Colorado Arts & Sciences. 2009. Naala idi 2009-06-22.
- ^ Mautner, Michael N. (1997). "Naidagus a panspermia. 3. Dagiti estratehia ken motibasion para iti panangimula kadagiti ulep a mangporma ti bituen". Warnakan ti Britaniko nga Interplanetario a KagimonganJ 50: 93–102. Bibcode:1997JBIS...50...93M.
- ^ Mautner, Michael N. (2000). Panangimula ti Uniberso iti Biag: Panangiseguridad iti Kosmolohiko a Kasakbayan tayo. Washington D. C.: Legacy Books (www.amazon.com). ISBN 0-476-00330-X.
- ^ Nealson, K. H.; Conrad, P. G. (Disiembre 1999). "Biag: napalabas, agdama ken masakbayan". Pilosopiko a Transaksion ti Naarian a Kagimongan dagiti Londres B a Siensia ti Biolohia 354 (1392): 1923–39. doi:10.1098/rstb.1999.0532. PMC 1692713. PMID 10670014.
- ^ McKay, Chris P. (Septiembre 14, 2004). "Ania kadi ti Biag—ken Kasano a Biruken tayo kadagiti Sabali a Lubong?". Publiko a Biblioteka ti Siensia – Biolohia 2 (2(9)): 302. doi:10.1371/journal.pbio.0020302. PMC 516796. PMID 15367939.
- ^ Mautner, Michael N. (2009). "Dagiti naipatengnga ti biag nga etika, ken ti masakbayan ti tao iti limbang". Bioethics 23 (8): 433–440. doi:10.1111/j.1467-8519.2008.00688.x. PMID 19077128.
- ^ Milsom, Clare; Rigby, Sue (2009). Pannagitaldiap kadagiti posil (Maika-2 nga nga ed.). John Wiley & Sons. p. 134. ISBN 1405193360.
- ^ Wacey, D.; Kilburn, M. R.; Saunders, M.; Cliff, J.; Brasier, M. D. (2011). "Microfossils of sulphur-metabolizing cells in 3.4-billion-year-old rocks of Western Australia". Nature Geoscience 4 (10): 698. doi:10.1038/ngeo1238.
- ^ Sharov, Alexei A.; Gordon, Richard (28 Marso 2013). "BIag Sakbay ti Daga". arXiv. arXiv:1304.3381v1. Naala idi 16 Abril 2013.
- ^ Coveney, Peter V.; Fowler, Philip W. (2005). "Panagmodelo ti karikut ti biolohia: ti maysa a perspektibo ti sientista". Warnakan ti INterface ti Naarian a Kagimongan 2 (4): 267–280. doi:10.1098/rsif.2005.0045.
- ^ "Habitabilidad ken Biolohia: Ania kadi dagiti Tagikua ti Biag?". Mision ti Phoenix Mars. Ti Unibersidad ti Arizona. Naala idi 2013-06-06.
- ^ Senapathy, Periannan (1994). Nawaya pannkaipasangay dagiti organismo. Madison, WI: Genome Press. ISBN 0964130408.
- ^ Eigen, Manfred; Winkler, Ruthild (1992). Dagiti addang para iti biag: ti perpektibo iti ebolusion (Aleman nga edision, 1987). Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 31. ISBN 019854751X.
- ^ a b Barazesh, Solmaz (Mayo 13, 2009). "Kasano a nangrugi ti RNA: Agbirbiruk dagiti Sientista kadagiti Tinaudan ti Biag". Science News. Naala idi 2012-05-25.
- ^ Watson, James D. (1993). "Prologo: dagiti nasapa pannagipagpgarup ken dagiti kinapudno a maipanggep kadagiti plantilia ti RNA". Iti Gesteland, R. F.; Atkins, J. F. The RNA World (Cold Spring Harbor, New York: Cold Spring Harbor Laboratory Press). pp. xv–xxiii.
- ^ Gilbert, Walter (Pebrero 20, 1986). "Ti Taudan ti Biag: Ti lubong ti RNA". Nature 319 (618): 618. Bibcode:1986Natur.319..618G. doi:10.1038/319618a0.
- ^ Cech, Thomas R. (1986). "Ti modelo ti nakatalisado nga RNA a replikasion ti RNA". Dagiti Nagbanagan ti Nailian nga Akademia ti Siensia ti Estados Unidos 83 (12): 4360–4363. Bibcode:1986PNAS...83.4360C. doi:10.1073/pnas.83.12.4360. Naala idi 2012-05-25.
- ^ Cech, T.R. (2011). Dagiti Lubong ti RNA iti KOntesto. Source: Departamento ti Kimika ken Biokimika, Unibersidad ti Colorado, Boulder, Colorado 80309-0215. Cold Spring Harb Perspect Biol. 2011 Peb 16. pii: cshperspect.a006742v1. doi:10.1101/cshperspect.a006742.
- ^ Powner, Matthew W.; Gerland, Béatrice; Sutherland, John D. (Mayo 14, 2009). "Sintesis ti matignay a pirimidine ribonukleotides kadagiti mabalin a kasasaad ti prebiotiko". Nature 459 (7244): 239–242. Bibcode:2009Natur.459..239P. doi:10.1038/nature08013. PMID 19444213.
- ^ Szostak, Jack W. (Mayo 14, 2009). "Dagiti Taudan ti Biag: Dagiti sistema ti kimika iti nasapa a Daga". Nature 459 (7244): 171–172. Bibcode:2009Natur.459..171S. doi:10.1038/459171a. PMID 19444196.
- ^ Pasek, Matthew A. (Hunio 18, 2013). "Ebidensia para iti reaktibo a napabassit a sebbangan ti posporo iti nasapa nga Arkea a taaw". PNAS 110 (25): 10089–10094. doi:10.1073/pnas.1303904110. Naala idi 16 Hulio 2013.
- ^ Lincoln, Tracey A.; Joyce, Gerald F. (Pebrero 27, 2009). "Bukod a Natalinaay a Replikasion ti maysa nga Ensima ti RNA". Science 323 (5918): 1229–1232. Bibcode:2009Sci...323.1229L. doi:10.1126/science.1167856. PMC 2652413. PMID 19131595.
- ^ Joyce, Gerald F. (2009). "Ebolusion ti maysa a lubong ti RNA". Cold Spring Harbor Symposium on Quantitative Biology 74: 17–23. doi:10.1101/sqb.2009.74.004. PMC 2891321. PMID 19667013.
- ^ Callahan; Smith, K.E.; Cleaves, H.J.; Ruzica, J.; Stern, J.C.; Glavin, D.P.; House, C.H.; Dworkin, J.P. (11 Agosto 2011). "Carbonaceous meteorites contain a wide range of extraterrestrial nucleobases". PNAS. doi:10.1073/pnas.1106493108. Naala idi 15 Agosto 2011.
- ^ Steigerwald, John (Agosto 8, 2011). "NASA Researchers: DNA Building Blocks Can Be Made in Space". NASA. Naala idi 2011-08-10.
- ^ ScienceDaily Staff (Agosto 9, 2011). "DNA Building Blocks Can Be Made in Space, NASA Evidence Suggests". ScienceDaily. Naala idi 2011-08-09.
- ^ Gallori, Enzo (Nobiembre 2010). "Astrokimika ken ti tinaudan ti henetiko a material". Rendiconti Lincei 22 (2): 113–118. doi:10.1007/s12210-011-0118-4. Naala idi 2011-08-11.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kauffman, Stuart. The Adjacent Possible: A Talk with Stuart Kauffman
- Seeding the Universe With Life Legacy Books, Washington D. C., 2000, ISBN 0-476-00330-X
- Walker, Martin G. LIFE! Why We Exist...And What We Must Do to Survive Dog Ear Publishing, 2006, ISBN 1-59858-243-7
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Puon ti Biag idiay Wikimedia Commons


text:
supermario23 wrote:
@babyface
wen mayat ah manong. sayang ta idi high school ak ket sumali ak ti interschool boxing tornament nangabak ak, ngem 2 kami lang nga naglaban ta awan t match da iti weight limit ko, bale 170 lbs ak idi, ket babasit dagijay sumali, isu nagshift ak ti martial arts ngem haan ko naituloy ta player ak met t basketball jay SLC tay skul mi idi high skul, bale 6ft tall ak idi, tata ket lumakay akon bale 23 yrs old na. haan nga bale manong ta nu matuloy ta boxing gym mo ket suportarak to, kanayon ko bisitaen ken agmember ak to.hehehe
Mario, isumet garud nga awan ti dakkel nga Pilipino boxer ta awan ti makalaban da. Iso haan nga ma-develop.
Uray siak nag boksing ti Golden Gloves tournmanent idi teenager-ak tunokwan pinag sardengak diayde nanang ko. Idi college-ak, nag boxing-ak ngem intramural laeng haan nga intercollegiate ta e seksekretok diay nanang ko.
Martial arts have been my hobby since high school. Nagadalak ti Tae Kwon Do for a few months. Naabut ko ti brown belt ti Sin Moo Hapkido ken black ti Kuk Sool Won(these are Korean martial arts) idiay San Francisco, Calif ken brown belt manen ti Small Circle Jujitsu. Ngem hanggan white belt laeng ti BJJ(Brazilian Jiu Jitsu) with Ralph Gracie in San Fran ta ti BJJ masapul nga ma "tap" mo o maabak mo ti higher belt kasla blue belt during sparring. Therefore, unless you can tap-out a higher belt regularly during daily sparring, you can't get promoted to a higher belt. Iso pay nga ti Rio De Janeiro, Brazil ti favorite vacation spot ko ta ibagak diay gagayyem ko ken diay gf ko ditoy nga apan-ak diay Rio De Janeiro ag training ken compete in tournaments uray no haan-ak met nga alisto..hahahaha... ngem talaga nga razon ket nagpipintas nga babae diay Rio De Janeiro, Brazil. Kasla pani supermodels magmagna diay kalsada. But lately, I've been interested in FMA(Filiipino Martial Arts) like Kali, Escrima or Arnis. I took Sayoc Kail, while in San Francisco, a few years ago. The Sayocs were the ones who choreograph the knife fight scenes for the movie "The Hunted" with Benicio Del Toro. Cge, garud, dakkel unay dayto post kon. By the way, no matuloy diay boxing gym ko dita San Fernando ket libre ti membership mo Mario. Apay adda aya ti exercise gyms, with nautilus equipments, treadmills and weights, dita San Fernando? No adda, mano ngay ti kobrar da ti membership.


text:
Panagsibog
Ti panagsibog ketisu ti artipisial a panangipakat ti danum iti daga. Daytoy ket inus-usar tapno makatulong kadagiti tinaltalon nga apit, panagtaripatu kadagiti ladawan ti daga, ken panagmula manen kadagiti nadisturbo a daga kadagiti namaga a lugar ken iti las-ud dagiti paset ti panawen iti bassit a panagtudtudo. Iti pay maipatinayon, ti panagsibog ket addaan pay a kadagiti sabali nga usar iti panagpataud ti apit, a mairaman ti panagsalaknid kadagiti mula iti panag-yelo,[1] panaglapped ti panagtubo ti ruot kadagiti talon ti bukbukel[2] ken panagtulong iti panagpawil ti konsolidasion ti daga.[3] Iti pagiddiatan, ti agrikultura nga agkamkammatalek laeng iti dagus a panagtudo ken makunkuna a pinakan ti tudo wenno panagtalon ti namaga a daga. Dagiti sistema ti panagsibog ket inus-usar pay para iti palaglapped ti tapok, panagibelleng ti rugit iti pagibellengan, ken iti panagmina. Ti panagsibog ket kadawyan nga inad-adal a kakuyogna ti pagayusan, isu daytoy ti masna wenno artipisial a panagikkat ti rabaw wenno sirok ti rabaw a danum manipud ti naited a lugar.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Snyder, R. L.; Melo-Abreu, J. P. (2005). "Salaknib ti panag-yelo:kammasapulans, panagsanay, ken ekonomia– Tomo 1" (PDF). Enbironmento ken Masna a Rekurso Serie 10. Gunglo ti Makan ken Agrikultura ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. ISSN: 1684-8241.
- ^ Williams, J. F.; S. R. Roberts, J. E. Hill, S. C. Scardaci, ken ni G. Tibbits. "Panangimaton ti Danum para iti Panagtengngel ti Ruot iti Pagay". UC Davis, Departamento dagiti Siensia ti Mula. Naala idi 2007-03-14.
- ^ USA. "Aridpoop -05-15". Naala idi 2012-06-19.
External links[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Panagsibog idiay Wikimedia Commons
- "Dagiti pamay-amn ti panagsibog". USGS. Naala idi Disiembre 8, 2005.
- Daytoy nga artikulo ket mangiramraman ti testo manipud ti naipablaak nga adda tattan iti dominio a publiko: Chisholm, Hugh, ed. (1911). Encyclopædia Britannica (Maika-11 nga ed.). Pagmalditan ti Unibersidad ti Cambridge.


text:
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Magyarország
Siak, ti agtengtengel ti karbengan ti kopia iti daytoy nga obra, ket agipablaak babaen kadagiti sumaganad a lisensia:
Maited ti pammalubos ti agkopia, agiwaras ken/wenno mangbaliw iti daytoy a dokumento babaen ti termino iti
, Bersion 1.2 wenno ti aniaman a kinaudi a bersion babaen ti GNU Free Documentation License Free Software Foundation; nga awan dagiti Sabsabali a Paset, awan dagiti Sanguan nga Aklub a Testo, ken dagiti Likudan nga Aklub a Testo. Ti kopia ti lisensia ket nairaman iti paset a natituluan ti .
GNU Free Documentation License
http://www.gnu.org/copyleft/fdl.html GFDL GNU Free Documentation License true true
Mabalinmo ti agpili kadagiti lisensia a kaykayatmo. Pakasaritaan ti papeles
Pinduten iti petsa/oras tapno makita ti papeles a kas naiparang iti dayta a panawen.
Petsa/Oras Bassit a ladawan Dagiti rukod Agar-aramat Komentario
agdama 08:29, 25 Mayo 2005 2.2 s (24 KB) Dubaduba~commonswiki *own recording Category:Hungarian pronunciation Panagusar iti papeles
Ti sumaganad a silsilpo ti panid iti daytoy a papeles:
Global a panagusar ti papeles
Dagiti sumaganad a wiki ket agus-usar iti daytoy a papeles:
Panagusar idiay be-x-old.wikipedia.org
Panagusar idiay cs.wiktionary.org
Panagusar idiay da.wikipedia.org
Panagusar idiay de.wikipedia.org
Panagusar idiay en.wikipedia.org
Panagusar idiay en.wiktionary.org
Panagusar idiay eu.wikipedia.org
Panagusar idiay fi.wikipedia.org
Panagusar idiay fi.wiktionary.org
Panagusar idiay fr.wikipedia.org
Panagusar idiay fr.wiktionary.org
Panagusar idiay it.wikipedia.org
Panagusar idiay ja.wikipedia.org
Panagusar idiay ko.wikipedia.org
Panagusar idiay ml.wikipedia.org
Panagusar idiay nah.wikipedia.org
Panagusar idiay ne.wikipedia.org
Panagusar idiay nl.wikipedia.org
Panagusar idiay pam.wikipedia.org
Panagusar idiay pl.wikipedia.org
Panagusar idiay pl.wiktionary.org
Panagusar idiay pt.wikipedia.org
Panagusar idiay roa-tara.wikipedia.org
Panagusar idiay sr.wikipedia.org
Panagusar idiay tr.wikipedia.org
Panagusar idiay zh.wiktionary.org
Daytoy a papeles ket naglaon ti naipatinayon a pakaammo, a mabalin a nainayon manipud ti dihital a kamera wenno skanner a naaramat a pangpartuat wenno pang-digitize itoy.
No ti papeles ket saan a nabalbaliwan manipud iti kasisigud a kasasaad, adda dagiti sumagmamano a salaysay a mabalin a saan a napno a maipakita ti nabaliwan a papeles.


text:
Daya a Visayas
Ti Daya a Visayas, ket maysa a rehion iti Pilipinas, a napusgan kas Rehion VIII. Paset ti Visayas, buklen ti 6 a probinsia, ti Biliran, Daya a Samar, Leyte, Amianan a Samar, Samar (Laud a Samar) ken Abagatan a Leyte. Ti rehional a sentro ket ti Siudad ti Tacloban. Dagiti kangrunaan a pagsasa a maar-aramat ket Cebuano ken Waray-Waray. Ti pagsasao a Sagul, a naglaok a Cebuano ken Waray, ket maar-aramat iti isla ti Biliran.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Daya a Visayas (Ingles) naala idi 27 Pebrero 2013


text:
Montgomery, Alabama
Ti Montgomery /mɒntˈɡʌməri/ ket isu ti kapitolio ti Estado ti Alabama, ken isu ti tugaw ti kondado ti Kondado ti Montgomery.[1] Daytoy ket nanaganan kenni Richard Montgomery, daytoy ket mabirukan idiay Karayan Alabama, idiay Aplaya a Tanap ti Golpo. Manipud idi Senso idi 2010, ti Montgomery ket addaan iti populasion iti 205,764. Daytoy ti maikadua a kadakkelan a siudad idiay Alabama, kalpasan ti Birmingham,[2] ken ti maika-103 a kadakkelan idiay Estados Unidos. Ti Estadistika a Lugar ti Metropolitano ti Montgomery ket addaan iti nakarkulo a populasion idi 2010 iti 374,536. Daytoy ti maikapat a kadakkelan a Metropolitano iti estado ken ti maika-136 kadagiti metropolitano a luglugar ti Estados Unidos.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Find a County". National Association of Counties. Naala idi 2011-06-07.
- ^ Spencer, Thomas (Pebrero 25, 2011). "2010 Census: Rural to urban shift for Alabama population". al.com. Naidulin manipud ti kasisigud idi Hunio 24, 2011. Naala idi Hunio 24, 2011.
- ^ Population in Metropolitan and Micropolitan Statistical Areas, U.S. Census Bureau, Census 2000 and 1990 Census, Disiembre 30, 2003, naala idi Septiembre 20, 2008
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Montgomery, Alabama idiay Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Montgomery manipud idiay Wikivoyage


text:
Orhan Pamuk
Ni Ferit Orhan Pamuk (naipasngay idi 7 Hunio 1952), ammo pay a kas ni Orhan Pamuk, ket Turko a nobelista. Isuna pay ti Robert Yik-Fong Tam a Propesor iti Nagtagitaoan idiay Unibersidad ti Columbia, nga idiay ket agisursuro ti komparatibo a literatura ken mannurat.
Maysa kadagiti kalatakan a mannurat iti Turkia, dagiti obrana ket nakalako ti agarup a sangapulo ket maysa a riwriw a liblibro iti innem a pulo a pagsasao, a makaaramid kaniana ti kaaduan ti nailako iti pagilianna. Ni Pamuk ket nakaawat kadagiti adu a literario a pammadayaw, a mairaman ti Premio Nobel iti Literatura idi 2006, daytoy ti immuna a Premio Nobel a naipangunggunaan iti Turko nga umili.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Nobela[urnosen | urnosen ti taudan]
- Cevdet Bey ve Oğulları (Ni Cevdet Bey ken dagiti Annakna a Lallaki), 1982
- Sessiz Ev (Iti Naulimek a Balay), 1983
- Beyaz Kale (Iti Puraw a Kastilio), 1985
- Kara Kitap (Iti Nangisit a Libro), 1990
- Yeni Hayat (Iti Baro a Biag), 1995
- Benim Adım Kırmızı (Ti Naganko ket Nalabbasit), 1998
- Kar (Niebe), 2002
Sursurat[urnosen | urnosen ti taudan]
- Gizli Yuz (Sekreta a Rupa), pabuya, 1992
- Öteki Renkler (The Other Colors), sursurat, 1999
- İstanbul: Hatıralar ve Şehir (Istanbul: Dagiti Palpalagip ken ti Siudad), panaglaglagip, 2003