text:
Abagatan nga Amerika
Ti Abagatan nga Amerika ket ti kontinente a mabirukan idiay Akinlaud a Hemisperio, kaaduan idiay Akin-abagatan a Hemisperio, nga adda met bassit a paset idiay Akin-amianan a Hemisperio. Daytoy ket mabalin pay a maikeddeng a kas maysa a subkontinente ti Kaamerikaan.[1]
Daytoy ket nabeddengan iti laud babaen ti Taaw Pasipiko ken iti amianan ken daya babaen ti Taaw Atlantiko; Amianan nga Amerika ken ti Baybay Karibe ket mabirukan iti amianan a laud. Daytoy ket mangiraman kadagiti sangapulo ket dua a naturay nga estado – ti Arhentina, Bolivia, Brasil, Chile, Colombia, Ecuador, Guyana, Paraguay, Peru, Surinam, Uruguay, ken Venezuela – ken dagiti dua a saan a naturay a lugar –ti Pranses a Guiana, ken ti maysa a ballasiw taaw a departamento ti Pransia, ken ti Is-isla ti Malvinas, ti Teritorio ti Ballasiw Taaw ti Britaniko (ngem sinuppiat babaen ti Arhentina). Iti pay maipatinayon iti daytoy, ti is-isla ABC ti Olanda ket mabalin a maikeddeng a paset ti Abagatan nga Amerika.
Ti Abagatan nga Amerika ket addaan iti kalawa iti 17,840,000 a kilometro kuadrado (6,890,000 sq mi). ti populasionna manipud idi 2005 ket nakarkulo iti sumurok a 371,090,000. Ti Abagatan nga Amerika ket maikapat iti ranggo babaen ti kalawa (kalpasan ti Asia, Aprika, ken Amianan nga Amerika) ken maikalima iti populasion (kalpasan ti Asia, Aprika, Europa, ken Amianan nga Amerika).
Kaaduan ti populasion ket agtataeng idiay asideg ti akinlaud wenno akindaya nga aplaya ti kontinente bayat a ti akin-uneg ken ti adayo nga abagatan ken manmano a natagtagitao. Ti heograpia ti akinlaud nga Abagatan nga Amerika ket kaaduan iti banbantay ti Andes; iti pakaigiddiatan, ti akindaya paset ket aglaon kadagiti kabambantayan a rehion ket ti dakkel a tantanap nga ayan dagiti karayan a kas ti Amasona, Paraná ken ti ayus ti Orinoco. Kaaduan ti kontinente ket naisanglad iti tropiko.
Ti kultural ken etniko a pakakitaan ti kontinente ket adda iti taudanna iti pannakitignay kadagiti indihenio a tattao kadagiti nagparukma a Europeano ken dagiti imigrante ken, kaaduan a lokal, kadagiti Aprikano nga aadipen. Naikkan iti atiddog a pakasaritaan iti kolonialismo, kaaduan dagiti taga-Abagatan nga Amerika ket agsasao iti Portuges wenno Espaniol, ken dagiti kagimongan ken dagiti estado ket sapasap a mangipaltiing kadagiti Akinlaud a tradision.
Dagiti linaon
- 1 Heograpia
- 2 Pakasaritaan
- 3 Pagpagilian ken terteritorio
- 4 Politika
- 5 Ekonomia
- 6 Dagiti nagibasaran
- 7 Dagiti silpo ti ruar
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Abagatan nga Amerika ket sakupenna ti akin-abagatan a paset ti masa ti daga ti Amerika. Ti kontinente ket sapasap a napatinggaan iti amianan a laud babaen ti taudan ti danum ti Darién iti igid ti pagbeddengan ti Colombia–Panama, urayno adda met dagiti mangikeddeng a ti pagbeddengan imbes a ti Kanal Panama. Iti heopolitika ken heograpika[2] amin ti Panama – a mairaman ti paset ti daya ti Kanal Panama iti ismo – ket kadawyan a mairaman iti Amianan nga Amerika[3][4][5] ken kadagiti pagpagilina ti Sentral nga Amerika.[6][7] Gangani amin ti nangruna a daga ti Abagatan nga Amerika ket nakatugaw iti Plata ti Abagatan nga Amerika.
Ti Abagatan nga Amerika ket balay ti kangatuaan a saan a nalappedan a dissuor iti lubong, ti Dissuor Anghel idiay Venezuela; ti kangatuan nga agmaymaysa a tinnag a dissuor ti Dissuor Kaieteur idiay Guyana; ti kadakkelan a karayan (babaen ti tomo), ti Karayan Amasona; ti kaatiddogan a kabambantayan, ti Andes (a ti kangatuan a bantayna ket ti Aconcagua iti 6,962 m [22,841 ft]); ti kamagaan a saan a polar a lugar iti daga, ti Desierto Atacama;[8][9][10] ti kadakkelan a katuduan a bakir, ti Katuduan a bakir Amasona; ti kangatuan a kapitolio a siudad, La Paz, Bolivia; ti kangatuan a komersial a madalisiat a danaw iti lubong, Danaw Titicaca; ken, malaksid dagiti pagsukisokan nga estasion idiay Antartika, ti akin-abagatan unay a permanenta a natagtagitao a komunidad iti lubong, ti Puerto Toro, Chile.
Ti kangrunaan a rekurso ti mineral ti Abagatan nga Amerika ket balitok, pirak, gambang, mina ti landok, lata, ken petroleo. Dagitoy a rekurso a mabirukan idiay Abagatan nga Amerika ket nakaited ti adu a matgedan kadagiti pagilianna a naipangpangruna kadagiti panawen ti gubat wenno napardas nga idadakkel ti ekonomia babaen dagiti industrialisado a pagpagilian. Nupay kasta, ti konsentrasion iti panagpataud ti maysa a nangruna a tagilako nga eksport ket masansan a nanglapped ti panagdur-as ti debersidad dagiti ekonomia. Ti panagbalbaliw dagiti presio dagiti tagilako kadagiti sangalubongan a pagtagilakuan ken nakaiturongan ti historikal dagiti nangruna a nangato ken dagiti ababa kadagiti ekonomia kadagiti estado ti Abagatan nga Amerika, ken masansan nga agpataud kadagiti nakaro nga instabilidad ti politika. Daytoy ket pakaiturongan kadagiti ganetget a mangidibersidad ti panagpataud a mangiyadayo manipud ti panangitalinaay kadagiti ekonomia a naidedikado iti maysa a nangruna nga eksport.
Ti Abagatan nga Amerika ket maysa kadagiti kaaduan a biodibersidad a kontinente iti lubong. Ti Abagatan nga Amerika ket balay kadagiti adu a makaay-ayo ken dagiti naisangayan a sebbangan dagiti ayup a mairaman ti llama, anaconda, piranha, jaguar, vicuña, ken tapir. Ti katuduan a bakir ti Amasona ket agtagikua ti nangato a biodibersidad, nga aglaon ti nangruna a proporsion dagiti sebbangan iti Daga.
Ti Brasil ket isu ti kadakkelan a pagilian idiay Abagatan nga Amerika, sumakop daytoy iti kagudua ti kalawa ti daga ken populasion ti kontinente. Dagiti nabati a pagilian ken dagiti teritorio ket nabingbingay kadagiti tallo a rehion Ti Es-estado ti Andes, ti Guianas ken ti Akin-abagatan a Balisongsong.
Dagiti kaariping nga isla[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti tradision, ti Abagatan nga Amerika ket mangiraman pay kadagiti asideg nga isla. Ti Aruba, Bonaire, Curaçao, Trinidad, Tobago, ken ti pederal nga agkamkammatalek ti Venezuela ket nakatugaw iti akin-amianan a kontinental a samang ti Abagatan nga Amerika ken dagitoy ket masansan a mairamraman a kas paset ti kontinente . Iti heopolitika, dagiti isla nga estado ken dagiti ballasiw taaw a teritorio ti Karibe ket sapasap a naigrupo a kas paset ti Amianan nga Amerika, gapu ta isuda ket ad-adayo idiay Plata Karibe, urayno ti San Andres ken Providencia ket politikal a paset ti Colombia ken ti Isla Aves ket tinengtengngel babaen ti Venezuela.[5][11][12]
Dagiti sabali nga isla a mairaman iti Abagatan nga Amerika ket ti Is-isla Galápagos a tagikua ti Ecuador ken ti Isla Paskua ti Panagunagr (idiay Oceania ngem tagikua ti Chile), Isla Robinson Crusoe, Chiloé (dagitoy dua ket tagikua ti Chile) ken Tierra del Fuego (nagbaetan a pinagbingayan ti Chile ken Arhentina). Idiay Atlantiko, ti Brasil ket tagikuana ti Fernando de Noronha, Trindade ken Martim Vaz, ken ti Purpuro SanPedro ken San Pablo, bayat a ti Is-isla Maldivas ket tinurayan babaen ti Nagkaykaysa a Pagarian, a ti panangiturayna iti is-isla ket sinuppiat babaen ti Arhentina. Ti Is-isla Abagatan a Georgia ken ti Abagatan a Sandwich ket mabalin pay a mainaig iti Abagatan nga Amerika wenno ti Antartika.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Prehistoria[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Abagatan nga Amerika ket naipampamattian a naisilpo idi iti Aprika manipud ti naladaw a Panawen Paleosoika aginggana ti nasapa a Panawen Mesosoika, aginggana idi nagsisina ti nalatak a kontinente ti Pangaea idi agarup a tawtawen ti napalabas ti 225 a riwriw. Isu a ti Abagatan nga Amerika ken ti Aprika ket makibinningay kadagiti agpapada a posil ken dagiti tuon ti bato.
Ti Abagatan nga Amerika ket naipagpagarup nga isu ti immuna a tinataengan babaen ti tattao idi dagiti tattao ket binalballasiwda ti Rangtay ti Daga ti Bering (itan ket ti Lingsat Bering) idi saan a nakurkurang ngem 15,000 ya tawtawen ti napalabas manipud ti teritorio nga ita nga aldawen ket ti Rusia. Immakarda a nagpa-abagatan babaen ti Amianan nga Amerika, ken kanungpalan a naabotanda ti Abagatan nga Amerika babaen ti Ismo ti Panama.
Ti immuna nga ebidensia iti kaadda ti puli ti tattao idiay Abagatan nga Amerika ket napetsaan idi agarup a 9000 BC, idi dagiti karabasa, dagiti sili ken bukbukel ket nairugrugi a naimuyongan a makan kadagiti kabanbantayan iti Labneng Amasona. Dagiti ebidensia ti damdamili ket adu a mangisingasing a ti manioc, nga agdama pay laeng a nagruna a makan tatta nga aldaw, ket naimuymuyongan idi iti nasapsapa a kas idi 2000 BC.[13]
Babaen idi 2000 BC, adu kadagiti agrariano a komunidad ket nagtataeng kadagiti amin a paset ti Andes ken dagiti nakapalikmut a rehion. Ti panagkalap ket immadu a panagsanay iti igid ti aplaya, ken nangtulong daytoy iti pannakaaramid ti ikan a kas nangruna taudan ti taraon. Dagiti sistema ti panagsibog ket naparang-ay pay iti daytoy a panawen, ken nagtulong daytoy iti idudur-as ti maysa nga agrariano a kagimongan.[13]
Dagiti kultura ti Abagatan nga Amerika ket nangrugrugida a nagpaamo kadagiti llama, vicuña, guanaco, ken alpaca kadagiti kabanbantayan ti Andes idi circa 3500 BC. Malaksid kadagiti usarda a kas taudan ti karne ken dutdot, dagitoy nga ayup ket naus-usar pay para iti panangilugan dagiti tagilako.[13]
Dagiti kasakbayan ti Colombiano a sibilisasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti idudur-as ti panagpatubo ti mula ken ti ipaparang dagiti pagtaengan ti tao ket nangpalubos para kadagiti adu ken nagtutuon a rugrugi dagiti sibilisasion idiay a Abagatan nga Amerika.
Maysa kadagiti kasapaan nga ammo a sibilisasion idiay Abagatan nga Amerika ket idiay Norte Chico, idiay sentral nga aplaya ti Peru. Urayno daytoy ket kultura ti kasakbayan ti seramiko, ti monumental nga arkitektura ti Norte Chico ket maipada kadagiti piramida ti Taga-ugma nga Ehipto. Ti agturturay a klase ti Norte Chico ket nangipatakderda ti network ti pagtagilakuan ken nagparang-ay iti agrikultura ket kalpasann sinaruno daytoy ti Chavín babaen idi 900 BC, segun kadagiti dadduma a karkulo ken dagiti dagiti arkeolohiko a nabirbiruk. Dagiti artipakto ket nabirukan iti lugar a tinawtawagan iti Chavín de Huantar iti moderno a Peru iti kangato iti 3,177 metmetro. Ti sibilisasion ti Chavín ket nagpaut idi 900 BC aginggana idi 300 BC.
Idiay sentral nga aplaya ti Peru, idi agarup a rugi ti umuna a milenio AD, dagiti kultura ti Moche (100 BC – 700 AD, idiay akin-amianan nga aplya ti Peru), Paracas ken Nazca (400 BC – 800 AD, Peru) ket rimmang-ay nga addaan kadagiti sentralisado nga estado nga addaan iti permanente a milisia ken nangpaspasayaat iti agrikultura babaen ti panagsibog ken dagiti baro nga estilo ti seramiko nga arte. Idiay Altiplano, Tiahuanaco wenno Tiwanaku (100 BC – 1200 AD, Bolivia) nangimatonda iti dakkel a network ti komersio a naibatay iti relihion.
Idi agarup a maika-7 a siglo, ti Tiahuanaco ken Wari wenno ti Huari nga Imperio (600–1200, Sentral ken akin-amianan a Peru) ket nagpadakkel kadagiti impluensiada kadagiti amina a rehion ti Andes, ken nagipang-al ti urbanismo ti Huari ken ti relihioso nga ikonograpia ti tiahuanaco.
Dagiti Muisca ket isuda idi dagiti nangruna nga indehenio a sibilisasion nga itan ket ti moderno a Colombia. Nangipatakderda ti konpederasion dagiti adu a sangkatipunan, wenno cacicazgos, ken addaan dagitoy iti nawaya a network iti bukodda a panagtagtagilako. Isuda idi ket dagiti mammanday tibalitok ken mannalon.
Dagiti dadduma pay a nangruna a kultura ti kasakbayan a Columbiano ket mairaman dagiti Cañari (idiay abagatan sentral nga Ecuador), Chimu nga Imperio (1300–1470, akin-amianan nga aplaya ti Peru), Chachapoyas, ken dagiti pagarian ti Aymara (1000–1450, Bolivia ken akin-abagatan a Peru).
Inkabkabilda idi ti kapitoliuoda idiay nalatak a siudad ti Cusco, ti sibilisasion ti Inca ket nagturturay kadagit irehion ti Andes manipud idi 1438 aginggana idi 1533. Ammo daytoy a kas ti Tawantin suyu, ken "ti daga dagiti uppat a rehion," iti pagsasao a Quechua, ti sibilisasion ti Inca ket naisangayan unay ken nadur-as. Ti panagturay ti Inca ket naigay-at iti gangani a sangagasot a lingguistiko wenno dagiti etniko a komunidad, agarup a 9 aginggana ti 14 a riwriw a tattao ket naisilpo babaen ti 25,000 a kilometro ti sistema ti kalsada.
Ti Mapuche idiay Sentral ken Akin-abagatan a Chile ket nanglikud kadagiti Europeano ken Chileno nga agtataeng, ken nangigakat iti Gubat Arauco para kadagii ad-adu ngem 300 a tawtawen.
Pagpagilian ken terteritorio[urnosen | urnosen ti taudan]
Politika[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi las-ud ti immuna a dekada ti maika-21 a siglo, dagiti gobierno ti Abagatan nga Amerika ket napnapanda iti politikal a kanigid, nga addaan dagiti daulo a sosialista a nabutosan idiay Chile, Uruguay, Brasil, Arhentina, Ecuador, Bolivia, Paraguay, Peru ken Venezuela. Kaaduan dagiti pagilian idiay Abagatan nga Amerika ket umad-adua nga agus-usar kadagiti proteksionista nga annuroten, ken mangparparigat ti nasaysayaat a panagkaykaysa ti kontinente.
Iti kinaudi, naporma ti maysa nga entidad ti gobierno ket naporma a manggandat a mangitipon dagiti dua nga adda a kappon tiaduana: ti Mercosur ken Komunidad ti Andes, ken mangporma ti maikatlo a kadakkelan a grupo ti pagtagilakuan iti lubong.[22] Daytoy a baro a gunglo ti politika nga ammo a kas ti Kappon ti Pagpagilian ti Abagatan nga Amerika ket mangigandat a mangipatakder ti nawaya nga iya-akar ti tattao, panagdur-as ti ekonomia, ti sapsap nga annuroten ti depensa ken ti panagikkat kadagiti taripa.
Ekonomia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Abagatan nga Amerika ket agdepdepende iti eksport dagiti napataud a tagilako ken dagiti masna a rekurso ngem iti katimbeng iti lubong; dagiti eksport ti tagilako manipud ti kontinente idi ket 16% iti GDP iti maysa a batayan ti panankisinnukat, no maiyasping iti 25% para iti lubong a kas bsibubukel.[23] Ti Brasil (ti maikapito a kadakkelan nga ekonomia iti lubong ken ti kadakkelan idiay bagatan nga Amerika) ket mangiyuna kadagiti termino dagiti eksport ti tagilako iti $251 bilion, ken sarunuen daytoy babaen ti Venezuela iti $93 bilion, Chile iti $86 bilion, ken Arhentina iti $84 bilion.[23]
Ti pagbaetan ti ekonomia a a nagbaetan dagiti napanglaw ken dagiti nabaknang kadagiti kaaduan a pagilian ti Abagatan nga Amerika ket dakdakkel ngem itikaaduan dagiti dadduma a kontinente . Ti kabaknangan a 10% ketmakaawat iti sumurok a 40% iti matgedan ti pagilian idiay Bolivia, Brasil, Chile, Colombia, ken Paraguay,[24] bayat a ti kapanglawan a 20% ket makaawat iti 3% wenno basbassit idiay Bolivia, Brasil, ken Colombia.[25]
Dagiti kadakkelan a siudad babaen ti ekonomia idiay Abagatan nga Amerika idi 2010[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "South America". Encyclopædia Britannica.
- ^ Cohen, Saul Bernard. 2003. "North and Middle America" (Ch. 5). Geopolitics of the World System, ISBN 0847699072
- ^ "Americas" Standard Country and Area Codes Classifications (M49), United Nations Statistics Division
- ^ "North America". Atlas of Canada. 2003-11-14. Naala idi 2012-05-21.
- ^ a b North America Atlas National Geographic
- ^ "Panama". Britannica.com. 1999-12-31. Naala idi 2012-05-21.
- ^ "Panama". CIA – The World Factbook. Cia.gov. Naala idi 2012-05-21.
- ^ "Parts of Chile's Atacama Desert haven't seen a drop of rain since recordkeeping began. Somehow, more than a million people squeeze life from this parched land". National Geographic Magazine. Naala idi 2009-04-18.
- ^ "Driest Place | Driest Desert Atacama Desert". Extremescience.com. 2007-01-25. Naala idi 2009-04-18.
- ^ McKay, C. P. (Hunio 2002). "Two dry for life: The Atacama Desert and Mars" (PDF). Ad Astra. 14 (3): 30.
- ^ South America Atlas National Geographic
- ^ "United Nations Statistics Division- Standard Country and Area Codes Classifications (M49)". Unstats.un.org. 2011-09-20. Naala idi 2012-05-21.
- ^ a b c O'Brien, Patrick. (General Editor). Oxford Atlas of World History. New York: Oxford University Press, 2005. pp. 25
- ^ a b Dagiti karkulo ti kalawa ti daga ken populasion ket naala manipud tiThe 2008 World Factbook nga agdama nga agus-usar ti datos ti Hulio 2007, malaksid no sabali ti naibaga.
- ^ Ti La Paz ket ti administratibo a kapitolio ti Bolivia;
- ^ Mairaman ti Isla ti Paskua ti Panangungar idiay Taaw Pasipiko, ti teritorioti Chile ket masansan a maikabkabil tidiay Oceania. Ti Santiago ket ti administratibo a kapitolio ti Chile; Ti Valparaíso ket ti lugar dagiti miting ti lehislatibo.
- ^ Tinunton babaen ti Arhentina.
- ^ "Falkland Islands: July 2008 population estimate". Cia.gov. Naala idi 2012-05-21.
- ^ (Enero 2009) INSEE, Gobierno ti Pransia. "Population des régions au 1er janvier" (iti Pranses). Naala idi 2009-01-20.
- ^ Tinunton babaen ti Arhentina; the Abagatan a Georgia ken ti Is-isla ti Abagatan a Sandwich idiay Abagatan Taaw Atlantiko ket kadawyan a mainaig iti Antartika (gapu tikaasideg) ken awanan iti permanente a populasion, ken agsangsangaili laeng ti periodiko a grupo ti agarup a 100 nga agsuksukimat ken agbisbista.
- ^ http://country-facts.findthedata.org/q/240/2390/What-is-the-capital-city-of-South-Georgia-And-The-South-Sandwich-Islands-a-country-in-the-continent-of-Oceania
- ^ "Globalpolicy.org". Globalpolicy.org. 2008-10-29. Naala idi 2010-10-24.
- ^ a b c "Country Comparison:Exports". The World Factbook. CIA. 2011.
- ^ "Income share held by lowest 20%". The World Bank. 2011.
- ^ a b c "World Economic Outlook Database". IMF. Abril 2012. Naala idi 2012-05-24.
- ^ "Human Development Report 2011. Human development indices. p.23" (PDF). The United Nations. Naala idi 2011-05-24.
- ^ "Poverty headcount ratio at $2 a day (PPP) (% of population)". The World Bank. 2011.
- ^ "Falkland Islands". The World Factbook. CIA. 2011.
- ^ "Guyane" (PDF). IEDOM. 2009.
- ^ "Global city GDP rankings 2008–2025". Pricewaterhouse Coopers. Naala idi 31 Hulio 2010.
- ^ "Demographia World Urban Areas p.22" (PDF). Demographia. Abril 2012.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Abagatan nga Amerika iti Wikimedia Commons


c: text/html

text:
Adolf Hitler
Ni Adolf Hitler (Aleman: [ˈadɔlf ˈhɪtlɐ] ( denggen); 20 Abril 1889 – 30 Abril 1945) ket naiyanak idi nga Austriano, Aleman a politiko ken ti daulo iti Nailian a Sosialista a Partido ti Agobobra nga Aleman (Aleman: Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (NSDAP), kadawyan a makunkuna a ti Nasi a Partido). Isu idi ti kansilier ti Alemania manipud idi 1933 aginggana idi 1945, ken diktador iti Nasi nga Alemania (a kas iti Führer und Reichskanzler) manipud idi 1934 aginggana idi 1945. Ni Hitler ket kadawyana a naikumadua ti panakbangon iti pasísta idiay Europa, Maikadua a Sangalubongan a Gubat, ken ti Holokausto.
Maysa a naarkosan a beterano iti Umuna a Sangalubongan a Gubat, ni Hitler timmipon ti Partido ti Agobobra nga Aleman, ti nagpauna iti Nasi a partido, idi 1919, ken nagbalin a daulo iti NSDAP idi 1921. Idi 1923 nagpadas isuna ti kudetá, ti makunkuna a Beer Hall Putsch, idiay Munich. Ti napaay a kudetá ket isu ti nagbanagan a panakaibalud ni Hitler, nga iti daytoy a panawen ket sinurat na ti naisurat a panglaglagip, a Mein Kampf (Ti Panagsagabak). Kalpasan ti panakawayawayaan na idi 1924, ni Hitler ket nakaganab ti suporta babaen ti panagiyaddang na ti Pan-Hermanismo, antisemitismo, ken kontrakommunismo nga addaan isuna ti natagirayad a panagbitla ken Nasi a propaganda. Kalpasan ti panakitudon na a kas ti kanselor idi 1933, binaliwan na ti Weimar a Republika iti Maikatlo a Reich, maysa daytoy a maymaysa a partido diktadora a naibatay iti totalitario ken autokratiko ideolohia iti Nasismo. Ti naisawangna a panggep idi ket ti agipabangon ti maysa a Baro nga Urnos iti kapulosan a Nasi nga Aleman a hegemonia (panagsakup) iti kontinental nga Europa.
Dagiti ganganaet ken domestiko nga annuroten ni Hitler ket addaan iti pagtungpalan iti panaggemgem ti Lebensraum ("pagtaengan a lugar") para iti Hermaniko a tattao. Isu ti nangiturong ti panagarmas manen ti Alemania ken ti panagraut iti Polonia babaen ti Wehrmacht idi Septiembre 1939, a nagbanagan daytoy ti panagrugi Maikadua a Sangalubongan a Gubat idiay Europa. Babaen ti panagturay ni Hitler, idi 1941 dagiti puersa ti Alemani ken dagiti kumaduaan a Europeano kaaduan a sinakopda ti Europa ken Amianan nga Aprika. Dagitoy a naganganab naininut a naipasubli, ken idi 1945 dagiti Kumadua a buyot ket inabakda ti buyot ti Alemania. Dagiti supremasista ken pinakapuli a pagayatan nga annuroten ni Hitler ket nagbanagan dagiti sistematiko a panagpapatay kadagiti sangapulo ket maysa a riwriw a tattao, a mairaman dagiti gangani nga innem a riwriw a Hudio.
Iti panungpalan nga al-aldaw iti gubat, idi agdama ti Gubat iti Berlin idi 1945, ni Hitler ket inasawana ti nabayagan a kamalalana, ni Eva Braun. Idi 30 Abril 1945, kalpasan ti basbassit ngem dua nga aldaw, dagitoy dua ket nagpakamatayda tapno saanda a matiliw babaen ti Nalabbaga a Buyot, ken dagiti bangkayda napuoran.
Dagiti nasapa a tawen[urnosen | urnosen ti taudan]
Kaputotan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ama ni Hitler, Alois Hitler (1837–1903), ket isu idi ti anak ti ruar ni Maria Anna Schicklgruber. Ti pannakaipasngay a pannakapanekan ni Alois ken saan a nanginagan ti amana, gapu daytoy ti ubing ket innalana ti apelyido ti inana. Idi 1842 ni Johann Georg Hiedler ket inasawana ni Anna. Kalpasan ti ipupusayna idi 1847 ken ti ipupusayna met idi 1856, ni Alois ket inay-aywanan ti pamilia ti kabsat a lalaki ni Hiedler a ni Johann Nepomuk Hiedler.[1] Saan amnipud idi 1876 a ni Alois ket naglehitimado ken ti panagbuniagan a rehistro ket binaliwan ti maysa a padi a nasaksian ti tallo a tao.[2] Idi agur-uray ti tribunal idiay Nuremberg idi 1945, ti Nasi opisial a ni Hans Frank ket nagipaltiing ti kaad dagiti surat a nangitunton nga ti ina ni Alois ket naidakawat nga agtagibalay para iti maysa a Hudio a pamilia idiay Graz ken ti agtawen ti 19 nga anak a lalaki ti pamilia, a ni Leopold Frankenberger, ket isu ti nakaputot kenni Alois.[3] Nupay kasta, awan ti Frankenberger, Hudio wenno dagiti sabali pay, a nairehistro idi idiay Graz iti dayta a paset ti panawen.[4] Dagiti agipakpakasarita ket agduduada a ti matunton nga ti ama ni Alois ket maysa a Hudio.[5][6]
Iti edad a 39, ni Alois innalana ti apelyido a "Hitler", ken naipangiletra pay a kas "Hiedler", "Hüttler", wenno "Huettler"; ti nagan ket mabalin a naipakadawyan ti panungpalan a panangiletra babaen ti maysa a padi. Ti nagtaudan iti daytoy a nagan ket baka ti "maysa nga agtaeng iti kalapaw" (Pagalagadan nga Aleman Hütte), "pastor" (Pagalagadan nga Aleman hüten "ag-guardia", Ingles "heed"), wenno manipud dagiti Eslabo a balikas Hidlar ken Hidlarcek.[7]
Kinaubing[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Adolf Hitler ket naipasngay idi 20 Abril 1889 idiay Gasthof zum Pommer, maysa a pagdagusan daytoy idiay Ranshofen,[8] daytoy ket maysa a purok a naikapet idi 1938 iti munisipalidad iti Braunau am Inn, Austria-Hungarai. Isu ket ti maikapat kadagiti innem nga annak ni Alois Hitler ken Klara Pölzl (1860–1907). Dagiti kinauna a kakabsat ni Adolf – Gustav, Ida, ken Otto – ket pimmusayda a kas maladaga.[9] Idi agedad ti tallo ni Hitler, tti pamilian a ket immalis idiay Passau, Alemania.[10] Isu idiay ti nakaadalanna ti naisangyan nga baba a Babaro a dialekto, ngen saan a ti Austriano Aleman, a nakamarka daytoy ti panagbitlana iti amin a kabibiagna.[11][12][13] Idi 1894 ti pamiliana ket immalisda manen idiay Leonding (asideg ti Linz), ken idi Hunio 1895, ni Alois ket nagretiro idiay bassit a dagana idiay Hafeld, nga asideg idiay Lambach, nga isu ket nagpadas iti panagtaltalon ken panagtaripato dagti uyokan. Ni Adolf ket nagbasa idiay Fischlham. Ni Hitler ket naamanga kadagiti pannakigubat kalpasan idi nakabiruk ti nailadawan a libro a maipanggep ti Pranko-Prusiano a Gubat manipud kadagiti tagikua ti amana.[14][15]
Ti inyaalisda idiay Hafeld ket naiparna iti panakairugi iti nakaro a panagringgor ti ama ken anak a lalaki a gapuanan daytoy babaen ti saan a pangsurot ni Adolf ti nainget a displina iti eskuelana.[16] Dagiti ganetget a panagtaltalon ni Alois Hitler idiay Hafeld ket napaay, ken idi 1897 ti pamilia ket immalis idiay Lambach. Ni Hitler ket nagbasa iti maysa a Katoliko a pagadalan a maika-11 a siglo a Benediktino a monasterio, a ti pulpito ket nanakutukotan ti maysa a naestiloan a suwastika a simbolo iti eskudo ni Theodorich von Hagen, ti sigud idi nga abad.[17] Ti agwalo nga edad a Hitler ket nagadal kadagiti panagkanta, nagkanta iti koro ti simbaan, ken isu ket nagpanpanunut pay nga agbalin a maysa a padi.[18] Idi 1898 ket agnanayonda a nagsubli idiay Leonding. Ti ipupusay ti ububing a kabsatna a lalaki, a ni Edmund, manipud ti sakit a kamuras idi 2 Pebrero 1900 ket nauneg nga umapay kenni Hitler. Nagbaliw isuna manipud ti natalged ken nalaing a manakigayyem ken nalaing nga estudiante, iti naliday, nasuktu ken nasidunget nga ubing iti amana ken dagiti manursuro kaniana.[19]
Ni Alois ket nagballigi iti karerna iti opisina ti aduana ken kayatna a ti anakna ket sumurot kaniana.[20] Ni Hitler ket nagngdrama idi ti maysa nga episodio manipud iti daytoy a paset ti panawen nga isu ket intugot ti amana nga agbisita ti opisina ti aduana, a nagiladawan daytoy a kas ti napasamak a nagited ti di-makapakawan a panaggura a nagbaetan ti ama ken anak, a dagitoy dua ket napigsa ti pakinakemda.[21][22][23] Ti di-panakaikaskaso ti panagayat ti anakna a mapan nga agbasa ti klasiko a pagadalan ket ti ayatna nga agbalin a maysa nga artista, idi Septiembre 1900 ni Alois ket inpatulodna ni Adolf idiay Realschule idiay Linz.[24] (Daytoy ket isu met laeng ti nangato nga eskuela a nagbasaan ni Adolf Eichmann idi kalpasan ti 17 a tawtawen.)[25] Ni Hitler ket nagrebelde iti daytoy a keddeng, ken iti Mein Kampf nangipakaammo nga isu ket saan a nalang ti panagadalna, nga isu ket agnamnama a no makita ti amana "a ti bassit a panagrang-ayko idiay teknikal a pagadalan a ti amak ket palubosannak nga agiruknoy ti arapaapko."[26]
Ni Hitler ket nagragut iti Aleman a nationalismo manipud idi ubing pay.[27] Ni Hitler ket nangiyebkas ti pannakamatalekna laeng iti Alemania, nga umuyuyaw ti maapapday a Habsburg a Monarkia ken dagiti panagturayna kadagiti adu ti nadumaduma nga etnikona nga imperio.[28][29] Ni Hitler ken dagiti gayyemna ket inususarda ti panagkablaaw a "Heil", ken nagkankantada kadagiti Aleman a nailian a kanta "Deutschland Über Alles" imbes nga iti Austriano nga Imperial a kanta.[30]
Kalpasan ti kellaat nga ipupusay ni Alois idi 3 Enero 1903, ti panagadal ni Hitler naapday. Isu ket pinalubosan ti inana nga agsardeng idi otonio ti 1905.[31] Simmrek isuna idiay Realschule idiay Steyr idi Septiembre 1904; simmayaat met dagiti panagkukuana ken dagiti aramidna ken dagitoy ket nagin-inut a rimmmang-ay.[32] Idi otonio iti 1905, kalpasan ti pakaruarna maikadua ken panungpalan nga eksamen, ni Hitler ket pimmanaw idiay eskuelana nga awan ti tarigagay nga agpasayaat ti panagadalna wenno awan ti nalawag a planona para iti masakbayan a karrerna.[33]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Maser 1973, p. 4.
- ^ Maser 1973, p. 15.
- ^ Rosenbaum 1999.
- ^ Hamann 2010, p. 50.
- ^ Toland 1992, pp. 246–47.
- ^ Kershaw 1999, pp. 8–9.
- ^ Jetzinger 1976, p. 32.
- ^ BBC News, 2011.
- ^ Shirer 1960, p. 9.
- ^ Rosmus 2004, p. 33.
- ^ Keller 2010, p. 15.
- ^ Hamann 2010, pp. 7–8.
- ^ Kubizek 2006, p. 37.
- ^ Kubizek 2006, p. 92.
- ^ Hitler 1999, p. 6.
- ^ Fromm 1977, pp. 493–498.
- ^ Hauner 1983, p. 2.
- ^ Shirer 1960, pp. 10–11.
- ^ Payne 1990, p. 22.
- ^ Kershaw 2008, p. 9.
- ^ Hitler 1999, p. 8.
- ^ Keller 2010, pp. 33–34.
- ^ Fest 1977, p. 32.
- ^ Kershaw 2008, p. 8.
- ^ Lipstadt 2011, p. 272.
- ^ Hitler 1999, p. 10.
- ^ Evans 2003, p. 163.
- ^ Bendersky 2000, p. 26.
- ^ Ryschka 2008, p. 35.
- ^ Hamann 2010, p. 13.
- ^ Kershaw 2008, p. 10.
- ^ Kershaw 1999, p. 19.
- ^ Kershaw 1999, p. 20.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Christopher Columbus
Ni Christopher Columbus (Italiano: Cristoforo Colombo; Espaniol: Cristóbal Colón; sakbay idi 31 Okrubre 1451 – 20 Mayo 1506) ket maysa idi nga eksplorador, kolonisador,ken nabigador, a naipasngay idiay Republika iti Genoa, a tatta nga aldawen ket ti akin-laud a Italia.[2][3][4][5] Babaen ti panagikeddeng dagiti Katoliko a monarkia iti Espania, isu ket nakakompleto kadagiti uppat a panagdaliasat iti ballasiw ti Taaw Atlantiko a nangiturong ti sapasap a Europeano a panakaamoan dagiti Amerikano a kontinente. Dagitoy a panagdaliasat, ken dagiti ganetgetna a mangipatakder kadagiit agtultuloy a pagtaengan idiay isla ti Hispaniola, ket nangirugi ti panmay-an ti Espaniol a kolonisasion, a nagisakbayan ti sapasap a Europeano a kolonisasion a nagbalin a naamammoan a kas ti "Baro a Lubong".
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti ladawan ni Christopher Columbus – Dagiti panid ti monumento ni Columbus. Vanderkrogt.
- ^ Christopher Columbus Encyclopædia Britannica. 2010. Encyclopædia Britannica Online. 8 Hunio 2010.
- ^ Eskolastiko a Manursuro – Christopher Columbus (1451–1506) Dagiti Rekurso ti Panagisursuro, Dagiti Maisingasinga Libro ti Ubbing, ken dagiti Aktibidad ti Estudiante. Milton Meltzer. Mannurat, Ni Columbus ken ti Lubong a Nagpalawlaw Kaniana.
- ^ World Book – Columbus, Christopher "Columbus, Christopher". Ti World Book Store ket adda dagiti ensiklopedia, diksionario, atlas, tulong ti panagobra, tulong ti panagadal, ken pagsurotan ti kurikulum. 2010
- ^ Questia – COLUMBUS, CHRISTOPHER "Columbus, Christopher". Questia – Ti Online a Biblioteka dagiti Libro ken Warnakan. 2010
Dagiti Pakailaglagipan kenni Columbus: Wenno, Urnong dagiti Pudno a Dokumento iti Dayta a Narambakan a Nabigador (panid 9) Taudan a pagilian: USA. Pampanid: 428. Nangipabaak: BiblioBazaar. Petsa a panakaipablaak: 2010-01-01.
Pakasaritaan ti Patneng nga Amerikano para kadagiti Sinantao (panid 127) Dagiti mannurat: Dorothy Lippert, Stephen J. Spignesi ken Phil Konstantin. Paperback: 364 a pampanid. Nangipablaak: For Dummies. Petsa a panakaipablaak: 2007-10-29.
Dagiti tattao ti Karibe: ti maysa nga ensiklopedia ti arkeolohia ken tinawtawid a kultura (p. 67) Mannurat: Nicholas J. Saunders. Hardcover: 399 a pampanid. Nangipablaak: ABC-CLIO. Petsa a Panakipablaak: 15 Hulio 2006.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Christopher Columbus iti Wikimedia Commons


text:
Galen
Ni Aelius Galenus wenno Claudius Galenus (Septiembre 129 AD – c. 200/c. 216), nadaydayeg nga ammo a kas ni Galen ti Pergamon (moderno nga aldaw ti Bergama, Turkia), ket maysa idi a prominente a Romano (ti Griego nga etnisidad) mangngagas, sirhano ken pilosopo.[1][2][3] Nga isu ti lkalaingan kadagiti amin a mediko a managsuksukisok ti kinaugma, ni Galen ket adu a nangiparawad ti pannakaawat kadagiti nadumaduma a sientipiko a disiplina, a mairaman ti anatomia,[4] pisiolohia, patolohia, parmakolohia,[5] ken neurolohia, ken ti pay pilosopia[6] ken lohika.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Biag, patay, ken panagpalpaliwa idiay Romano nga Imperio". David Stone Potter, D. J. Mattingly (1999). Unibersidad it Michigan a Pagmalditan. p.63. ISBN 0-472-08568-9
- ^ "Galen iti panagpadpadara: ti panagadal kadagiti taudan, panagrang-ay, ken ti kinapudno kadagiti kapanunotanna, nga adda dagiti naipatarud kadagiti tallo nga obra". Peter Brain, Galen (1986). Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. p.1. ISBN 0-521-32085-2
- ^ Nutton Vivian (1973). "Ti Kronolohia ti Nasap a Karrer ni Galen'". Classical Quarterly. 23 (1): 158–171. PMID 11624046. doi:10.1017/S0009838800036600.
- ^ Ni Galen kadagiti naapektaran a paset
- ^ Ni Galen iti parmakolohia
- ^ Ni Galen iti Utek
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Brock, Arthur John (1929). Griego a Medisina, Dagiti Naala a Nailadawan kadagiti Mediko a Mannurat manipud kenni Hipokrates aginggana kenni Galen. London: Dent.
- Galen (1991). Iti terapiutiko a pamay-an. R.J. Hankinson, trans. Oxford: Clarendon a Pamalditan. ISBN 0-19-824494-0.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti inadaw a sasao a mainaig kenni Galen iti Wikiquote (iti Ingles)


text:
Kayo
Iti botanika, ti kayo ket maysa a mula nga adda dagiti immatiddog a sanga, wenno bunged, a mangsupsuporta kadagiti bulong wenno sangsanga.
Iti daddumapay a panag-usar, ti panangipalpalawag ti kayo ket mabalin nga ak-akikid, a mairaman laeng dagiti natarikayo a mulmula, dagiti laeng mula a mausar a kas tarikayo, dagiti laeng mula a a nainaganan iti katayag wenno dagiti laeng perenial a sebbangan. Iti nawatwatiwat, dagiti kayo ket mairaman dagiti nataytayag a anaaw, dagiti kayo a pako, dagiti saba ken kawayan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Kaykayo iti Wikimedia Commons


text:
Pagaleg tu Kinariku nga Mannanayun
“Iyusa nu nga pakikkofun i kukua ira nga neravvunan.”—LUC. 16:9.
KANSION: 32, 154
1, 2. Taw nga sistema na ganna-gannug, ngatta kanayun nga egga lagapa i mariga nga totolay?
I SISTEMA na ekonomia ta maddaggun ay marake anna ari patas. Awan tu serbi na pagaleg tu trabahu na kabataan ira. Pappeligrowan na aru i inangoda tapenu makangay ta mas mariku ira nga nasion. Napakaru i mariga, maski ta progresibo ira nga nasion. Mas dumaka-dakal i diferensia na mariku ta mariga. Segun ta bagu nga pattantia, mapantayan na kinariku na 1 porsiento na pinakamariku ira ta mundo i kinariku na 99 porsiento nga nabattang. Maski mariga makumpirma yatun nga numero, awan tu makakontra nga binillion nga totolay i talaga mariga, tapus makalanno i kinariku na karuan adde ta aru nga henerasion. Nalippawa ni Jesus yaw nga realidad nga kunna: “Kanayun nga egga i mariga ira ta pallevu nu.” (Mar. 14:7) Ngatta ta egga i kunnatun nga padduruma?
2 Nalippawa ni Jesus nga ari manguli i maddaggun nga sistema na ekonomia adde ta paddattal na Pappatulan na Dios. Kavulu ta parte na mundo ni Satanas i pulitikal anna relihioso nga elemento, minakkakkam nga sistema na komersio, nga nirepresenta na “komersiante ira” ta Nepakannammu 18:3. Mapattalupaddian na aripan ira na Dios nga interamente nga ari makisali ta pulitika anna falso nga relihion, ngem aru nira i marigatan nga interamente nga isinna i baggida ta komersial nga parte na mundo ni Satanas.
3. Anni ira nga pakkiavu i ikonsidera tam?
3 Bilang Cristiano, usitakkattam nakuan tu mapia i pagimamma tam ta maddaggun nga sistema na komersio gukaban na pangiyavu ta baggi tam: ‘Kunnasì meyusa i material ira nga pakkukuà tapenu mepasingakku i kinamatalo ta Dios? Kunnasì mapakarianan i kelagum ku ta komersialismo? Anni ira nga ekspiriensa i nangipasingan nga buu i pattalo na totolay na Dios taw nga mariga nga pallevu?’
I ILUSTRASION NA ARI MATUNUNG NGA KATIWALA
4, 5. (a) Anni nga situasion i neparubang ta katiwala ta ilustrasion ni Jesus? (b) Anni nga tabarang i niyawa ni Jesus ta disipulosna?
4 Bibbigan i Lucas 16:1-9. Makapa-interes i ilustrasion ni Jesus meyannung ta ari matunung nga katiwala. Kabalin nga akusan tu gastaderu, nangipasingan tu ‘kalalaki nga marremedio’ (“praktikal nga sirib,” NW) yatun nga katiwala tapenu ‘makikkofun’ turi ta makoffun sa sonu malsa yaya bilang katiwala. * Siempre ari pagaramman ni Jesus i disipulosna nga mangngua tu marake nga gannug tapenu mapaliag taw nga mundo. Kinagina nga i kunnatun ay ugali na “tolay toye ta davvun,” ngem inusana yatun nga ilustrasion tapenu mapalawan i punto.
5 Ammu ni Jesus nga gittana katiwala nga neparubang ta mariga nga situasion, kawagan na aru ta disipulosna nga mattrabahu taw nga ari patas nga mundo na komersio. Yatutta pinagaramna ira: ‘Iyusa nu nga pakikkofun i kukua ira nga neravvunan tapenu sangaw nu mofu ngana, alawatan kamu [ni Jehova anna ni Jesus] ta mannanayun nga paddianan.’ Anni i magigiammu tam ta tabarang ni Jesus?
6. Kunnasi tam nammuan nga ari tu parte na gakkag na Dios i maddaggun nga sistema na komersio?
6 Manawag nga kinagi na Biblia nga ari tu parte na gakkag na Dios i komersialismo—i darogas nga pagganansia. Pinagustuan ni Jehova si Adan anni Eva ta pakawagadda turi ta Eden. (Gen. 2:15, 16) Turi kua, napeggan tu masanto nga espiritu i ollu-siglo nga kongregasion na nazelugan ira, yatutta “awan nira tu nangibilang ta anni laman nga egga sa tu kukua na laggapa, nu ari i kukua ira na tadday ay kukua da ngamin.” (King. 4:32) Kinagi ni profeta Isaias i tiempo sonu ngamin nga totolay ay talaga makapagayaya ta material nga ganna-gannug ta mundo. (Isa. 25:6-9; 65:21, 22) Ngem ta maddaggun, kawagan na disipulos ni Jesus i “praktikal nga sirib” tapenu makapattrabahu nga usan i “kukua ira nga neravvunan” naw nga mundo durante nga mapagayaya i Dios.
MASIRIB NGA PANGUSA TA NERAVVUNAN IRA NGA PAKKUKUA
7. Anni nga tabarang i mabibbig ta Lucas 16:10-13?
7 Bibbigan i Lucas 16:10-13. Nakikofun i katiwala ta ilustrasion ni Jesus para ta personal nga pakabenefisiowanna. Ngem, pinagaram ni Jesus i disipulosna nga makikofun ta egga ira ta langi ta ari makasarili ira nga gakkag. Ta tumunug ira nga bersikulo na ilustrasion, egga i koneksion na pangusa ta “kukua ira nga neravvunan” ta kinamatalo ta Dios. Kayà kagian ni Jesus nga mapakurug tam nga ‘matalo ittam nga makkargo’ nu makontrol tam i kinariku nga malà tam. Kunnasi?
8, 9. Mangistoria nu kunnasi mangipasingan tu kinamatalo i tanakuan ta pangiyusada ta ari matunung nga kinarikuda.
8 I kapianan nga kuan tapenu mapakurug ta baggi tam nga matalo tam ay gukaban na finansial nga donasion ta interu-mundo nga pallayyagayya nga neprofesiya ni Jesus. (Mat. 24:14) Egga i tadday nga abbing ta India nga egga i baddi nga pattubunganna tapus sesenu nga mangipay tu barya, maski paga ari makagatang tu gayamanna. Nu mapannu ngana yatun, idonana para ta trabahu nga pallayyagayya. Egga gapa pammulan tu niyog na tadday nga brother ta India tapus naddona yaya tu aru nga niyog ta Malayalam remote translation office. I rasonna ay megafu ta kawagan na ofisina nga gumatang tu niyog, mas mapia i direkta nga pangisuplayna nira anne ta pangiyawana tu kuartu. Praktikal nga kinasirib yatun. Kunnatun gapa i wawwaragi ira ta Greece nga regular nga maddona tu olive oil, keso, anna tanakuan paga nga makan ta familia na Bethel.
9 Egga i brother ta Sri Lanka nga maddian ngana ta abroad, nga ipeyusana i balena para ta study anna asembli ira anna paddianan na ngamin-tiempo ira nga wawwaragi. Sakrifisio ta finansial yatun para ta brother ngem dakal nga uffun ta lokal ira nga publisher nga awan tu awawayyada. Ta nasion nga megamma i pallayyagayya, ipeyusa na wawwaragi i babaleda bilang Kingdom Hall tapenu makapaggarammammung i papayunir anna i tanakuan nga marigatan ta finansial.
10. Anni ira nga bendision i malawà tam nu minangngiyawa tam?
10 Ipasingan natun ira nga ehemplo nu kunnasi mepasingan na totolay na Dios nga ‘mekatalo ira ta baddi,’ ta pangiyusada ta material nga gannug, nga baddi i balorna kumpara ta espiritual nga kinariku. (Luc. 16:10) Anni i matageno danaw nga kofun ni Jehova meyannung ta sakrifisioda? Malippawada nga marresulta ta “mannanayun” nga kinariku i pabbalin tu minangngiyawa. (Luc. 16:11) Kagian na sister nga regular nga maddona para ta Pappatulan: “Megafu ta kanayun nga pangibillè tu material, makakkasta i panageno ku ta baggì ta nappasa nga daga-ragun. Nasifu ku nga nu kanayun nga mangiyawa ta material, mas minangngiyawa i disposisiokku ta tanakuan. Mas minammakoma ngà, mapasensia, anna mabì ku nga alawatan i pakkadismaya anna tabarang.” Nammuan na aru nga makoffun ta espiritual i pabbalin tu minangngiyawa.—Sal. 112:5; Prov. 22:9.
11. (a) Ngatta pangipasingan tu “praktikal nga sirib” i pangiyawa tam? (b) Kunnasi i pakka-uffu-uffun ta finansial na totolay na Dios? (Innan i letratu ta gafu na artikulo.)
11 I pangiyusa ta material ira nga pakkukua para ta interes na Pappatulan ay pangipasingan tu “praktikal nga sirib” ta tadday paga nga gannug. Ipamavulunna yatun nga approbetsattam i situasiottam tapenu uffunan i tanakuan. Maski ariattam makapasserbi tu ngamin-tiempo onu makali ta lugar nga dakal i pakawaganna, makoffun ittam lagapa ta tanakuan. (Prov. 19:17) Makoffun i boluntario ira nga donasion ta passuplay tu literatura anna passuporta ta pallayyagayya ta teritoria ira nga mariga ngem progresibo ta espiritual. Ta aru nga dagun, ta nasion ira nga gittana Congo, Madagascar, anna Rwanda, talaga mangina i Biblia. Nu mittan katumbasna i tanga-ligguan onu tanga-vulan nga sueldu. Maruddu nga mappili i wawwaragi nu gumatang ira tu makan para ta familiada onu mapeggan ira tu Biblia. Ngem, megafu ta kontribusion na aru anna pakka-uffu-uffun ta finansial, nasuportan na organisasion ni Jehova i translation anna pangitaneg tu Biblia ta kada miembro na familia anna ta mabisin ta espiritual ira nga estudiante ta Biblia. (Bibbigan i 2 Corinto 8:13-15.) Yatutta, awayyana nga makikofun kani Jehova danuri mangiyawa anna i mangalawa.
LIMITADU NGA ‘IKABA-KABA I BAGGI TAM TA KUKUKUAN NA TOTOLAY IRA’
12. Kunnasi nipasingan ni Abraham i pattalona ta Dios?
12 Tapenu mabbalin tu kofun ni Jehova, limitattam i pakisali ta komersialismo anna iyusa i situasiottam tapenu magaleg tu “mannanayun” nga kinariku. Sigga-paran nga pinanawan ni Abraham—tolay nga egga i pangurugna—i mariku nga Ur tapenu maddian ta tolda anna makikofun kani Jehova. (Heb. 11:8-10) Kanayun yaya nga nattalo ta Dios bilang Paggafuan na kurug nga kinariku, nga arianna vuluvuga inaleg i bentaha ta material, nga mangipasingan tu kawan na pattalo. (Gen. 14:22, 23) Kunnatun i pangurug nga ipagaram ni Jesus, nga kunna ta riku nga tolay: “Nu ikaya mu tu awan tu pakkurangam-mu, em-mu nga ilaku ngamin i kukuam ira anna iyawa mu i pallakuam-mu ta mariga ira; ay riku ka noka ta langi. Ay manoli ka anna tumuttul ka ngana niakan.” (Mat. 19:21) Awan tu pangurug natun nga lalaki gittana pangurug ni Abraham, ngem mananawag nga nattalo ta Dios i tanakuan.
13. (a) Anni nga tabarang i niyawa ni Pablo kani Timoteo? (b) Kunnasi tam meyaplika i tabarang ni Pablo?
13 Si Timoteo ay lalaki nga egga pangurugna. Kabalin yaya nga tinukoy ni Pablo nga “mekatalo nga suddalu ni Cristo Jesus,” kunna paga: “I suddalu nga egga ta serbisiu ay kagumanan na nga pagustuan i ofisial na. Ay gafu taw, arian na nga ikaba-kaba i baggi na ta kukukuan na totolay ira nga ari nga suddalu.” (2 Tim. 2:3, 4) Iyaplika na disipulos ni Jesus ta maddaggun kunne na gapa i muturu tu tadday million ira nga ministro i tabarang ni Pablo nu ipamavulun na situasiodda. Ta pangibitada ta panenta na advertisement anna na mundo, meraddammadda yaw nga prinsipio: “I minaggikkaw ay aripan na mappekkaw.” (Prov. 22:7) Kakayà ni Satanas nga ufutattam i tiempo anna sikattam tapenu mappa-aripan ta komersialismo na mundona. Awayya tam melammag ta gata-gatu tu aru nga dagun megafu ta desisiottam ira. Mamakadammo ta finansial i daka-dakal nga loan ta balay, mangina nga paga ta takay, maski i magarbo nga kasal. Makepasingattam tu praktikal nga sirib nu pasimpleyattam i pattoletam anna pakarianan i gatu anna gastus. Megafu tatun, mas makapasserbi ittam ta Dios anne ta maddaggun nga sistema na komersio.—1 Tim. 6:10.
14. Anni nakuan i determinasiottam? Mangiyawa tu angngarigan ira.
14 Nelagum ta pappasimple tu pattolay i kapeggan tu prayoridad. Egga i tadday nga magatawa nga makakkasta i negosioda. Kayàda nga manoli ta ngamin-tiempo nga ministerio ngem kawagan nga ilakuda i negosioda, i barangay, anna tanakuan paga nga materialda. Tapus, nabboluntario ira ta konstruksion ta world hedkuarter ta Warwick, New York. Espesial nga bendision i nalawàda ta passerbi ta Bethel ta piga nga ligguan kavulu i anada nga babay anna i atawana, kunne na gapa i magana na brother, nga nattrabahu gapa ta Warwick. Egga i tadday nga payunir nga sister ta Colorado, U.S.A., nga nakaleg tu part-time nga trabahu ta bangku. Nagustuadda i attrabahuna yatutta na-oferan tu permanente nga posision nga triple i suelduna. Ngem megafu ta malsa natun i fokusna ta ministerio, nammanakitanna yatun. Piga laman yaw ta ehemplo ira ta ari mabilang nga sakrifisio na aripan ira ni Jehova. Ipasingan na kunnatun nga determinasion nga pangipollu ta interes na Pappatulan nga mas tagibalorattam i pakikkofun ta Dios anna i espiritual nga kinariku anne ta meyawa ira na komersio na mundo.
NU MAFFALIU I MATERIAL NGA KINARIKU
15. Anni nga kinariku i mangiyawa tu kadakallan nga pagayaya?
15 Ari tu kanayun nga indikasion na bendision na Dios i material nga kinariku. Bendisionan ni Jehova danuri ‘mapia i pangnga-pangnguada.’ (Bibbigan i 1 Timoteo 6:17-19.) Angngariganna, turi ta nammuan ni Lucia * nga taga-Italy i pakawagan tu ministro ira ta Albania, nagali yaya tatun turi ta 1993 nga awan tu trabahuna, ngem buu i pattalona kani Jehova. Nabbalin yaya tu malalaki ta lengguahe nga Albanian anna noffunan i maturu tu 60 nga mappabawtismo. Ari tu mallayyagayya i kakaruan ta totolay na Dios ta kunnatun nga progresibo nga teritoria, ngem tagibaloradda ta mannanayun i anni laman nga kuattam tapenu uffunan i tanakuan nga malegan anna mattalupaddian ta dalan na inango.—Mat. 6:20.
16. (a) Anni i mesimmu ta maddaggun nga sistema na komersio? (b) Kunnasi afektan na pakannammu tam ta mappange i pagimamma tam ta material nga kinariku?
16 Kinagi ni Jesus: “Sangaw nu mofu ngana [i kukua ira nga neravvunan],” ari nga ‘nu mofu ngana.’ (Luc. 16:9) Awan tu kuenta na krisis nga nesimmu ta bangku anna ekonomia taw nga pangurianan ira nga aggaw kumpara ta mesimmu ta interu mundo ta mappange. Siguradu nga madaral i interu nga sistema ni Satanas—i pulitikal, relihioso, anna komersio. Niprofesiya da profeta Ezekiel anna Zefanias nga mabbalin tu awan tu balor na vulawan anna pira, nga gagangay ta komersio ta aru nga siglo. (Eze. 7:19; Zef. 1:18) Anni i matageno tam nu nammuattam ta panuppalan na pattoletam taw nga mundo anna nalippawa tam nga nisakrifisio tam i kurug nga kinariku para ta “kukua ira nga neravvunan”? Gitta tam i tadday nga tolay nga nattrabahu ta interu pattolena para ta aru nga kuartu, ngem nammuanna nga feke yatun. (Prov. 18:11) Wan, maffaliu noka i kunnatun nga kinariku, yatutta ariattam wawanan i oportunidad nga usan yatun tapenu ‘makikofun’ ta egga ira ta langi. Mamarriku nittam ta espiritual i anni laman nga kuattam para ta papprogreso na interes na Pappatulan ni Jehova.
17, 18. Anni i bendision para ta kokkofun na Dios?
17 Sonu duttal i Pappatulan na Dios, awan ngana tu renta anna loan, aru anna libre ngana i makan, awan ngana tu mattaki. Talaga magayaya noka i neravvunan nga familia ni Jehova ta kapianan nga malàda ta davvun. Mabbalin tu paddekora onu pappaguapa i vulawan, pira, anna mangina nga bata-batu, ari tu para ta sobra nga pagunnug onu ta negosio. Libre ngana laman noka i makasta ira nga klase na kayu, batu, anna balayang ta pappataddag tu makasta nga babalay. Uffunan ittam na kokkofuttam megafu ta kayàda kuan yatun, ari tu para ta kuartu. Normal ngana laman noka i pabbirillay ta kinariku na davvun.
18 Parte laman yaw na ari mapaga-pagan nga rensia para ta nakikofun ta egga ira ta langi. Tulu-tuloy noka i pagayaya na neravvunan nga maddayarayaw kani Jehova sonu ginnadda i kagian ni Jesus: “Sikamu i totolay nga binendisionan na Yamà! Tullung kamu ta pammagurayan na nga neparan nga paddianan nu namegafu gari paga ta nikaparo na mundo.”—Mat. 25:34.
^ par. 4 Ari kinagi ni Jesus nga fustu yatun nga akusasion. I Griego nga termino nga netransleyt tu “nidanug” ta Lucas 16:1, egga i posibilidadna nga i katiwala ay napara-parake. Ngem nakafokus si Jesus ta reaksion na katiwala, ari nga ta rason na kalsana.
^ par. 15 Mabibbig i istoria na pattolay ni Lucia Moussanett ta Hunio 22, 2003, nga isyu na Gumising!, p. 18-22.


text:
PARIGAN I PANGURUGDA | ENOC
“Napagayayana i Dios”
NABAYAG nga nattolay si Enoc. Awayyana tu mariga para nittam nga nonopan yatun, ngem nattolay yaya tu 365 nga dagun
Egga ta peligro si Enoc. Nonopammu nga mattattammang yaya, anna agga-nonona i reaksion na totolay ta mensahena nga naggafu ta Dios. Talaga makaporay ira anna ikalussoda yaya. Firmi i gazzida ta mensahena anna ta Dios nga naddog sa. Ariadda makaya matakitan si Jehova nga Dios ni Enoc, ngem siguradu nga makayada matakitan yaw nga tolay! Siguru nanono ni Enoc nu masinganna paga i familiana. Nanonona pano i atawana anna ánana nga babbay onu si Matusalem nga anana onu i afuna nga si Lamec? (Genesis 5:21-23, 25) Yaw ngana kari i pagaddetanna?
Mediu misterioso nga karakter ta Biblia si Enoc. Mabibbig laman ta tallu nga teksto ta Biblia i meyannung sa. (Genesis 5:21-24; Hebreo 11:5; Judas 14, 15) Ngem fustu ngana danatun tapenu makilala tam yaw nga tolay nga egga dakal nga pangurugna. Egga kari sussuportammu nga familia? Neparubakka ngana kari ta situasion nga mawag tu itaddaggammu i ammum nga fustu? Nu kunna, aru i magigiammum ta pangurug ni Enoc.
“NITULU-TULOY NI ENOC I LIMINAKAG KAVULU I KURUG NGA DIOS”
Marake ngana i totolay turi ta neyana si Enoc. Mekapitu ngana yaw nga henerasion ta linia ni Adan. Aranni paga i totolay ta kinaperfekto nga nawawan da Adan anni Eva. Yatun ta apiddu paga i inangoda. Ngem grabe i dake na moral anna espiritualidadda. Sobra i kinavayolenteda. Namegafu yatun ta mekadua nga henerasion, turi pinatay ni Cain i wagina nga si Abel. Tadday ta gaka ni Cain i nabbalin tu mas vayolente anna minangngibalo anne kani Cain! Ta mekatallu nga henerasion, mas naddake i situasion. Namegafu nga agalan na totolay i ngagan ni Jehova, ngem ari nga tapenu dayawan. Ariadda nirespetu i sagrado nga ngagan na Dios.
Gagangay i kunnatun nga marake nga relihion ta tiempo ni Enoc. Durante nga magadulto si Enoc, mawagna i mappili. Pariganna kari i totolay ta kaggawanna? Onu aleganna i kurug nga Dios, si Jehova, i namaratu ta langi anna davvun? Awayyana tu napaguyu si Enoc kustu nammuanna i meyannung kani Abel, nga natay nga martir megafu ta fustu nga paddayarayawna kani Jehova. Naddesision si Enoc nga parigan yaya. Kagian nittam na Genesis 5:22: “Nattulu-tuloy nga liminakag si Enoc kavulu i kurug nga Dios.” Ipasingan natun nga teksto nga si Enoc ay makadios nga tolay ta ari makadios nga mundo. Yaya i ollu nga tolay nga nakagi ta Biblia tu kunnatun.
Nakagi gapa tatun nga teksto nga nattulu-tuloy nga liminakag si Enoc kavulu si Jehova kabalinna nabbalin tu yama kani Matusalem. Familiadu ngana gafu si Enoc kustu mga 65 anios yaya. Egga atawana nga ari nengaganan ta Biblia, anna ari nekagi i karu na “ána [na] nga lallaki anna babbay.” Nu lumakag i yama kavulu i kurug nga Dios durante nga suportanna i familiana, mawag tu tangngallanna ira mekunnay ta dala-dalan na Dios. Nalippawa ni Enoc nga ekspektan ni Jehova nga mabbalin yaya tu matalo ta atawana. (Genesis 2:24) Siguradu nga kingnguana i ngamin nga mawayyana nga tudduan i ánana meyannung kani Jehova nga Dios. Anni resultana?
Baddi laman i rekord ta Biblia meyannung tatun. Awan tu nekagi meyannung ta pangurug na ana ni Enoc nga si Matusalem, i pinakamabayag nga nattolay segun ta Biblia, nga natay turi ta tiempo na Delubio. Ngem nakka-ana si Matusalem nga mangngagan tu Lamec. Nappang-abut paga si Lamec anna i kakayna nga si Enoc tu maturu tanga siglo. Ziminakal si Lamec nga matuyag i pangurugna. Ininspiran yaya ni Jehova tu mapprofesiya meyannung kani Noe, nga anana, anna natuppal yatun kabalin na Delubio. Gitta na kakayna nga si Enoc, nakagi gapa nga liminakag si Noe kavulu i kurug nga Dios. Ari vuluvuga nakilala ni Noe si Enoc. Ngem egga makasta nga nipamana ni Enoc. Awayya nga nammuan ni Noe yatun ta mismu yamana nga si Lamec, onu ta kakayna nga si Matusalem onu kani Jared nga yama ni Enoc, nga natay kustu 366 anios si Noe.
Nonopammu i nadduman ni Enoc anna ni Adan. Perfekto si Adan, ngem nakaliwa yaya kani Jehova anna nangipamana ta gaka-gakana tu rebelyon anna ziga-riga. Si Enoc gapa, maski nu imperfekto, liminakag yaya kavulu i Dios anna nangibattang ta gaka-gakana tu makasta nga pamana na pangurug. Natay si Adan turi ta 308 anios si Enoc. Naddaddam kari i familia ni Adan turi ta natay yaw nga makasarili nga ginafuadda? Ariattam ammu. Ngem “nitulu-tuloy ni Enoc i liminakag kavulu i kurug nga Dios.”
Nu egga i sussuportammu nga familia, makagigiammu ka ta pangurug ni Enoc. Importante nga mangiyawa tu material nga kawagan na familia, ngem mas importante i espiritual nga kawagadda. (1 Timoteo 5:8) Meyawamu yatun gukaban na kukukuammu ari tu gukaban na uvovug laman. Nu lumakag ka kavulu i Dios gitta ni Enoc, nga mappagiya ta estandarte na Dios, egga gapa makasta nga mepamanam ta familiam
DATI “NGANA NGA KINAGI NI ENOC”
Awayyana tu natageno ni Enoc nga magitetadday yaya nga maddayaw ta Dios ta mundo nga awan tu pangurugna. Ngem napansin kari yaya na Diosna nga si Jehova? Wan. Zimittal i tiempo nga nakiyuvovug si Jehova taw nga matalo nga aripanna. Zinog na Dios si Enoc tapenu ikagi i mensahena para ta totolay ta kaggawanna. Pinabbalinna gafu tu profeta si Enoc, i ollu nga profeta nga nepay i mensahena ta Biblia. Ammu tam yaw megafu ta kabalin na aru nga siglo, nitura ni Judas nga wagi ni Jesus ta yena, i meyannung taw nga profesiya ni Enoc. *
Anni i niprofesiya ni Enoc? Kunnaw: “Duttal noka i Yafu tuange ta rinivu-rivu nga masanto nga anghel na ira tapenu panunnutan na ngamin i totolay. Tagarulian na ngamin i totolay nga ari minangngikakua ta Dios megafu ta marakay nga kikkingngua da tuange ta ngamin nga marakay nga inuvovug da nga mekontra ta Dios!” (Judas 14, 15) Dakal i pangurug ni Enoc nga magga mesimmu yatun, nga gitta na natuppal ngana na Dios i profesiya. Kunnatun gabbalaman i aru nga profesiya kabalin natun. Yaw i punto: Kakkagian na profeta i tadday nga gannug nga siguradu nga mesimmu anna para sa ay nesimmu ngana!
Anni pano i natageno ni Enoc kustu ipakannammuna yatun nga mensahe gukaban na pangilayyagayya ta ngamin? Madammo i mensahe
Makoffun nittam i ehemplo ni Enoc tapenu pannonopan nu kaparehu kari na pagimamma na Dios i pagimamma tam ta mundo. Yatun nga sentensia nga magutu nga kinagi ni Enoc gari ay kurug lagapa adde ta kaggawattam. Mekunnay ta kinagi ni Enoc, nangirattal si Jehova tu Delubio kontra ta marake nga mundo ta tiempo ni Noe. Kunnatun gabbalaman i mesimmu ta aranni ngana nga mappange. (Mateo 24:38, 39; 2 Pedro 2:4-6) Ta maddaggun, nakaparan ngana i Dios kavulu i masanto nga anghelna ira tapenu sentensian i marake nga mundo. Mawag tu ipafutu na kada tadday nittam i mensahe ni Enoc anna ikagi gapa ta tanakuan. Awayyana tu duma i pangurug na familia anna kokkofuttam. Nu mittan, matageno tam nga magitetadday ittam. Ngem ari vuluvuga pinanawan ni Jehova si Enoc; kunnatun gapa ta matalo ira nga aripanna ta maddaggun!
‘NEYALI TAPENU ARIANNA MASINGAN I PATAY’
Kunnasi natay si Enoc? Kagitta na mas misterioso i istoria na patena anne ta pattolena. Mabibbig ta Genesis: “Nitulu-tuloy ni Enoc i liminakag kavulu i kurug nga Dios. Tapus nawawan ngana yaya, ta ina yaya na Dios.” (Genesis 5:24) Kunnasi nga ina na Dios si Enoc? Nipakanawag ni apostol Pablo: “Gafu ta pangurug ay neyali si Enoc tapenu arianna masingan i patay, anna ari yaya malegan maski sitaw megafu ta niyali yaya na Dios; ta nigena neyali ay nalawana i pamakurug nga talaga napagayayana i Dios.” (Hebreo 11:5, NW) Anni i kayà kagian ni Pablo ta kinagina nga “neyali si Enoc tapenu arianna masingan i patay”? Kagian na karuan nga Biblia nga ina na Dios si Enoc ta langi. Ngem imposible yatun. Segun ta Biblia, si Jesu-Cristo i pinaka-ollu nga napaginnolay nga minay ta langi.
Kunnasi gafu nga “neyali” si Enoc tapenu arianna “masingan i patay”? Awayyana tu sesenu nga ina ni Jehova i inango ni Enoc tapenu arianna maekspiriensa i mataka-taki nga patay. Ngem nigena yatun, nalawa ni Enoc “i pamakurug nga talaga napagayayana i Dios.” Kunnasi? Nigena nga natay, posible nga nakalawa si Enoc tu sirmata naggafu ta Dios, awayyana tu i paraiso nga davvun. Tatun nga manawag nga pamakurug na fabor ni Jehova, nakkatrug si Enoc ta patay. Meyannung kani Enoc anna ta tanakuan nga matalo nga lallaki anna babbay, kinagi ni Pablo: “Ngamin danaw nga totolay ay natay nga sigga-angngurug.” (Hebreo 11:13) Kabalin natun, posible nga inaleg na kumokkontra ira sa i baggina, ngem “ari yaya malegan maski sitaw,” awayyana tu megafu ta nitagu ni Jehova tapenu ariadda daralan onu usan ta falso nga paddayarayaw. *
Durante nga nononopattam yatun nga nebase-Biblia nga rason, usattam i imahinasiottam tapenu meyilustra nu kunnasi natay si Enoc. Nonopan yaw nga posible nga eksena. Nababbannag ngana si Enoc ta pattammangna. Ala-alegan yaya na kumokkontra ira sa, nga grabe i porayda megafu ta mensahena. Nakaleg si Enoc tu pattaguanna anna nagibannag tu manganannuan, ngem ammuna tu egga lagapa yaya ta peligro. Agga-innag sa i vayolente nga kapatena. Kustu nagibannag, naddasal yaya ta Diosna. Tapus, napeggan yaya tu imammo. Tadday nga manawag nga sirmata i gittana nangiyangay sa ta arayyu nga lugar.
Nonopan yatun nga nasinganna, mundo nga kuruga neruma ta mundo nga dianna. Para sa, kasikkasta na hardin na Eden, ngem awan tu kerubin nga magguardia tapenu ari makatallung i totolay. Aru i lallaki anna babbay
Yatun i situasionna adde ta maddaggun—nakakatrug ta patay, nga nemmuguran ta awan tu limitasionna nga memoria ni Jehova nga Dios! Gitta na nipromesa ni Jesus, duttal noka i aggaw nga ngamin nga egga ta memoria na Dios ay makaginna ta ngaral ni Cristo anna mallawan ira ta livudda, anna malukag ira ta makakkasta anna memammo nga napabagu nga mundo.
Kayàmu kari i makangay tatun? Nonopammu nu kunnasi kasaya nga makilala si Enoc. Aru i magigiammu tam sa! Makagina nittam i fustu nga nesimmu sa. Ngem egga mas importante nga mawag tu magigiammu tam. Kabalinna kinagi i meyannung kani Enoc, niyammung ni Pablo: “Nu awan tu angngurug na tolay, arian na nga awayya nga mapagayaya i Dios.” (Hebreo 11:6) Makakkasta yatun nga rason tapenu parigattam i matuyag nga pangurug ni Enoc!
^ par. 14 Ipilit na karuan nga iskolar ta Biblia nga nabbase si Judas ta apokripal nga libru nga nagalang tu Libru ni Enoc, ngem ari tu siguradu nu sitaw naggafuanna yatun nga libru nga kagiadda tu nitura ni Enoc. Eksakto i pakkagina yatun meyannung ta profesiya ni Enoc, ngem puede nga nala yatun ta dadana nga referensia nga awan ngana—tadday nga netura nga dokumento onu neyistoria. Awayyana tu yatun gapa i referensia ni Judas, onu nammuanna kani Jesus i meyannung kani Enoc, megafu ta nasingan ni Jesus turi egga yaya ta langi i pattolay ni Enoc.
^ par. 20 Siniguradu gapa na Dios nga ari meyusa ta falso nga paddayarayaw i baggi da Moises anni Jesus.


text:
Leksion 15
Apay a Nasken nga Agtultuloyka?
1. Kasanoka a magunggonaan no agtultuloyka nga agadal iti Biblia?
Awan duadua a napabileg ti panagayatmo ken Jehova iti panangusigmo iti daytoy a sumario dagiti kangrunaan a sursuro ti Biblia. Masapul a mataginayon a nasged dayta nga ayat. (1 Pedro 2:2) Agpannuray ti namnamam a biag nga agnanayon iti panangitultuloymo nga umadani iti Dios babaen ti panangadal iti Saona.—Basaem ti Juan 17:3; Judas 21.
Bayat nga umad-adu ti pannakaammom iti Dios, bumilbileg met ti pammatim. Ti pammati ti tumulong kenka tapno maay-ayom ti Dios. (Hebreo 11:1, 6) Dayta ti mangtignay kenka nga agbabawi ken mangaramid kadagiti makagunggona a panagbalbaliw iti biagmo.—Basaem ti Aramid 3:19.
2. Kasano a magunggonaan ti sabsabali iti pannakaammom maipapan iti Dios?
Gagangay laeng a kayatmo nga ipakaammo iti sabsabali dagiti naadalmo—magagarantayo amin a mangipakaammo iti naimbag a damag. Bayat nga itultuloymo nga adalen ti Biblia, masursurom nga usaren dayta a mangilawlawag iti pammatim ken Jehova ken iti naimbag a damag.—Basaem ti Roma 10:13-15.
Gagangay a dagiti gagayyem ken kakabagiantayo ti umuna a pangipakaammuantayo iti naimbag a damag. Nataktikaka koma. Imbes nga ibagam a palso ti relihionda, iranudmo ti maipapan kadagiti karkari ti Dios. Laglagipem met a masansan nga ad-adda a maallukoy dagiti tattao iti naimbag a kababalinmo imbes nga iti ibagbagam.—Basaem ti 2 Timoteo 2:24, 25.
3. Ania a relasion iti Dios ti matagiragsakmo?
Ti panagadal iti Sao ti Dios tulongannaka a rumang-ay iti naespirituan. Inton agangay, mabalin a maaddaanka iti naisangsangayan unay a relasion ken Jehova. Kinapudnona, agbalinka a kukuana kas paset ti pamiliana.—Basaem ti 2 Corinto 6:18.
4. Kasano a maitultuloymo ti rumang-ay?
Rumang-ayka iti naespirituan no itultuloymo nga adalen ti Sao ti Dios. (Hebreo 5:13, 14) Kiddawem iti maysa kadagiti Saksi ni Jehova a tulongannaka a mangadal iti Biblia nga usarenyo ti libro nga Ania a Talaga ti Isursuro ti Biblia? Bayat nga umad-adu ti pannakaammom iti Sao ti Dios, ad-addanto met a naballigi ti biagmo.—Basaem ti Salmo 1:1-3; 73:27, 28.
Ti gubuayan ti naimbag a damag ket ni Jehova, ti naragsak a Dios. Mabalinmo ti suminged kenkuana babaen ti pannakisinningedmo kadagiti tattao nga agdaydayaw kenkuana. (Hebreo 10:24, 25) No itultuloymo a pagreggetan a paragsaken ni Jehova, magun-odmo ti pudpudno a biag—ti biag nga agnanayon. Talaga a ti iyaadani iti Dios ti kasayaatan pay laeng a mabalinmo nga aramiden.—Basaem ti 1 Timoteo 1:11; 6:19.
Ammuem ti Ad-adu Pay
GIMONG
Ania ti Maar-aramid iti Kingdom Hall?
Kitaem a mismo ti maar-aramid iti uneg ti Kingdom Hall.
PROGRAMA A PANAGADAL ITI BIBLIA
Apay nga Adalem ti Biblia?
Mangipapaay ti Biblia kadagiti sungbat ti agkakapateg a saludsod ti minilion a tattao iti intero a lubong. Kayatmo kadi met ti matulongan?
ANIA A TALAGA TI ISURSURO TI BIBLIA?
Umadanika iti Dios Babaen ti Kararag
Denggen kadi ti Dios ti kararagmo? Tapno masungbatan dayta a saludsod, nasken a maawatam no ania ti isursuro ti Biblia maipapan iti kararag.


text:
Ania Dagiti Tulbek iti Panangtarus iti Biblia?
Sungbat ti Biblia
Ilawlawag a mismo ti Biblia no ania ti masapul nga aramidem tapno matarusam dayta. Aniaman ti kasasaadmo iti biag, ti mensahe ti Dios a nailanad iti Biblia ket “
saan a nakarigrigat kenka, saan met nga adayo.”—Deuteronomio 30:11.
Tulbek iti panangtarus iti Biblia
Maaddaanka iti umiso a kababalin. Akseptarem ti Biblia kas Sao ti Dios. Agbalinka a napakumbaba, yantangay kagura ti Dios ti natangsit. (1 Tesalonica 2:13; Santiago 4:6) Nupay kasta, saanka a basta mamatpati lattan—kayat ti Dios nga usarem ti ‘
pannakabalinmo nga agrason.’—Roma 12:1, 2.
Agkararagka maipaay iti sirib. “
Dika agkammatalek iti bukodmo a pannakaawat,” kuna ti Proverbio 3:5. Imbes ketdi, ‘
itultuloymo ti dumawat iti Dios’ iti sirib tapno matarusam ti Biblia.—Santiago 1:5.
Regular nga agadalka. Dakdakkel ti magunggonam iti panagadalmo iti Biblia no regular nga aramidem dayta saan ket a sagpaminsan laeng.—Josue 1:8.
Topiko por topiko nga adalem. Ti topiko por topiko a panagadal, nga usigem no ania ti kuna ti Biblia maipapan iti maysa a topiko wenno suheto, ket epektibo a pamay-an tapno maammuam no ania ti isursuro ti Kasuratan. Mangrugika kadagiti pamunganayan a sursuro, sa isarunom nga adalen dagiti naun-uneg a topiko. (Hebreo 6:1, 2) Matakuatamto a mabalinmo a pagdidiligen dagiti teksto ken masursuromto a dagiti nagduduma a paset ti Biblia ti mangilawlawag met laeng iti linaonna, uray kadagiti paset a “
narigat a maawatan.”—2 Pedro 3:16.
Agpatulongka. Iparparegta ti Biblia nga agpatulongtayo kadagiti makatarus iti Biblia. (Aramid 8:30, 31) Mangituktukon dagiti Saksi ni Jehova iti libre a programa iti panagadal iti Biblia. Kas kadagiti nagkauna a Kristiano, us-usarenda ti Kasuratan a tumulong kadagiti sabsabali a mangtarus iti talaga nga isursuro ti Biblia.—Aramid 17:2, 3.
Bambanag a dimo kasapulan
Nailubongan a sirib wenno nangato nga adal. Natarusan dagiti 12 nga apostol ni Jesus ti Kasuratan ken insuroda dayta kadagiti sabsabali, uray no imbilang dagiti dadduma a tattao dagiti apostol kas “
awan adalna ken gagangay.”—Aramid 4:13.
Kuarta. Libre a maammuam no ania ti isursuro ti Biblia. Imbaga ni Jesus kadagiti adalanna: “
Inawatyo nga awan bayadna, itedyo nga awan bayadna.”—Mateo 10:8.


text:
LEKSION 12
Kunnasi Maorganisa i Pallayyagayyami?
Nekagi ni Jesus nige na patayna: “Yaw nga mapia nga dumug na Pappatulan ay melayyagayya ta interu nga paddianan nga davvun nga pamakurug ta ngaming nga nasion, kabalinna, duttal ngana i panuppalan.” (Mateo 24:14) Ngem kunnasi nga matuppal yaw? Gukaban na panuttul ta ehemplo ni Jesus gari ta keggana ta davvun.
Angngayammi i totolay ta mismu nga baleda. Sinanay ni Jesus i apostolna ira nga mangilaygayya ta mapia nga dumug ta babalay. (Mateo 10:11-13; Kingngua 5:42; 20:20) Egga natunno nga teritoria nga pallaygayyadda. (Mateo 10:5, 6; 2 Corinto 10:13) Kunnatun gapa ta maddaggun, naorganisa tu mapia i pallayyagayyami anna egga natunno nga teritoria nga trabahuan na kada kongregasion. Gukaban na yaw, matuppalmi i bilin ni Jesus nga “mallaygayya ta totolay anna mamakurug tu mapia.”
Kuammi i adde na mawayyami nga malaygayyan i totolay maski sitaw. Nangipasingan gapa si Jesus tu ehemplo gukaban na pallayyagayya ta publiko nga lugar
Egga kari mapanonomu nga puedem pangikagianan ta mapia nga dumug na Pappatulan na Dios? Iyesplikam i efekto na yaw nisa ta mappange. Ariammu iyetù yaw nga mensahe nga mangiyawa tu iddanama. Ikagim yaw nira ta ngaming nga oportunidad!
Anni nga “mapia nga dumug” i mawag nga melayyagayya?
Kunnasi nga paparigan na Saksi ni Jehova i pallaygayya ni Jesus?


text:
Shokugeki no Souma: Ni no Sara Sub Español
Segunda temporada.
Descargar Shokugeki no Souma: Ni no Sara Sub Español
- Shokugeki no Souma: Ni no Sara 13 Sub Español
- Shokugeki no Souma: Ni no Sara 12 Sub Español
- Shokugeki no Souma: Ni no Sara 11 Sub Español
- Shokugeki no Souma: Ni no Sara 10 Sub Español
- Shokugeki no Souma: Ni no Sara 9 Sub Español
- Shokugeki no Souma: Ni no Sara 8 Sub Español
- Shokugeki no Souma: Ni no Sara 7 Sub Español
- Shokugeki no Souma: Ni no Sara 6 Sub Español
- Shokugeki no Souma: Ni no Sara 5 Sub Español
- Shokugeki no Souma: Ni no Sara 4 Sub Español
- Shokugeki no Souma: Ni no Sara 3 Sub Español
- Shokugeki no Souma: Ni no Sara 2 Sub Español
- Shokugeki no Souma: Ni no Sara 1 Sub Español


text:
Panawen ti Landok
Ti Panawen ti Landok ket isu ti paset ti panawen a sapasap a napasamak kalpasan ti Panawen ti Bronse, a minarkaan babaen ti adu a panagusar ti landok. Ti nasapa a paset ti panawen iti daytoy a panawen ket nailaslasin babaen ti adu a panag-usar iti landok wenno aserol. Ti pannakaammpo dagiti kastoy a material ket naitumpong kadagiti sabali a panagbalbaliw iti kagimongan , a mairaman iti pagigiddiatan iti panagsanay ti agrikultura. Ti Panawen ti Landok a kas maysa nga Arkeolohiko a termino ket mangibagbaga ti kasasaad iti sibilisasion ken kultura ti tattao nga agus-usar ti landok a kas ti material a ramit ti panagtagbat ken armas.[1] Ti Panawen ti Landok ket isu ti maikatlo a nangruna a paset ti panawen iti sistema ti tallo a panawen a pinartuat babaen ni Christian Thomsen (1788–1865) pata iti panangidasig kadagiti taga-ugma a kagimongan ken dagiti prehistoriko nga agpang iti progreso.[2]
Iti pakasaritaan ti arkeolohia, ti taga-ugma aliteratura iti Panawen ti Landok ket mairaman dagiti kasapaan a naipreserba a testo iti manuskrito t tradision. Ti Sanskrito a literatura ken ti Insik a literatura ket rrimmang-ay idi Panawen ti Landok . Dagiti sabali pay a testo ket mairaman dagiti Avesta a Gatha, ti Veda ti India ken dagiti kaduogan a paset ti Hebreo a Bilia. Ti kangrunaan a langa a mangilasin ti Panawen ti Landok manipud kadagiti sinarunona a panawen ket ti panangipakaammo dagiti alpabetiko a karakter, ken ti dimtengan ti panagrang-ay ti naisurat a sao a nangpakabael ti literatura ken ti historiko a rehistro.[1]
Ti rugi ti Panawen ti Landok idiay Europa ken dagiti kaarubana alugar ket nailaslasin babaen ti naisangayan a porma dagiti implemento, dagiti armas, dagiti persoanal nga ornamento, ken bangbanaga, ken dagiti pay sistema iti naarkosana daremdem, a dagitoy amin ket maigiddiat manipud kadagiti sinaruno ti panawen ti bronse.[1] Ti obra dagiti mammanday iti panagparang-ay kadagiti implemento ken dagiti armas ket pinannday iti sukog, ken, kas ti nagbanagan, ket nagin-inut a pimmanaw manipud dagiti estereotipo a porma dagiti sinarunoda iti bronse, a dagidi ket naidamili, ken ti sistema ti panagarkos, nga idi Panawen ti Bronse ketdagidi laeng nalaka a panagul-ulit dagiti linia a tabas, ket nakaiturongan ti sistema dagiti nasuko a linia ken dagiti agay-ayus a daremdem[1] Ti termino a "Panawen ti Landok" ket addaan laeng ti nababa a pateg ti kronolohia, gaputa saan a nagpapada a nangrugi iti ballasiw ti intero a lubong[3] Dagit ipetsa ken dagiti kontesto ket agdumadumada depende kadagiti rehion, ken ti panagsisinnaruno ti panpanawen ket saan nga agpayso para iti tunggal maysa a paset ti rabaw ti Daga. Adda dagiti lugar, a kas dagiti isla ti Abagatn a Pasipiko, ti uneg ti Aprikaa, ken dagiti paset ti Amianan ken Abagatan nga Amerika, a ti tattao ket dagus a linabsanda ti panag-usar ti bato tapno agusarda ti landok nga awan ti panangibaetan ti panawen ti bronse.[1]
Ti Panawen ti Landok ket isu ti maikatlo iti sistema ti tallo a panawen iti arkeolohia, a mangbingbingay prehistoriko a teknolohia ti tao iti tallo a paset ti panawen:
- Ti Panawen ti Bato
- Ti Panawen ti Bronse
- Ti Panawen ti Landok
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Waldbaum, Jane C. Manipud ti Bronse aginggana ti Landok. Göteburg: Paul Astöms Förlag (1978): 56-8
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c d e The Junior Encyclopædia Britannica: Ti reperensia a biblioteka iti sapasap a pannakaammo. (1897). Chicago: E.G. Melvin.
- ^ C. J. Thomsen ken ni Jens Jacob Asmussen Worsaae ket isuda ti immuna a nangipakat ti sitema kadagiti artipakto.
- ^ Chisholm, H. (1910). Ti Encyclopædia Britannica. New York: Ti Encyclopædia Britannica Co.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Sapasap
- Ti sitio a maipanggep ti Panawen ti Landok ti Britania manipud ti resourcesforhistory.com
- Maipanggep ti Panawen ti Landok it Tsina ken Europa
- Dagiti pablaak
- Andre Gunder Frank ken ni William R. Thompson, Ti nasapa Panawen ti Landok a panagpadakkel ti ekonomia . Amerikano nga Instituto iti Arkeolohia, San Francisco, Ca., Enero, 2004.
- Damdamag
- Dagiti adu a pannakaipunpon ket mangisingasing ti naranggas a pannakapatay iti turod a puerto ti Panawen ti Landok. Dagiti arkeologo ket nakabirukda ti ebidensia ti naranggas a pannakapatay a mangisilpo ti Panawen ti Landok a pannakigubatan idiay turod a puerto idiay Derbyshire. BBC. 17 Abril 2011


text:
Ania ti Kuna ti Biblia?
Agbibiagtayo kadin iti ‘maudi nga al-aldaw’?
Panagkunam?
Wen
Saan
Siguro
Ti kuna ti Biblia
“Kadagiti maudi nga aldaw dumtengto dagiti napeggad a tiempo a narigat a pakilangenan.” (2 Timoteo 3:1) Dagiti padto ti Biblia ken dagiti pasamak ita ket ebidensia nga addatayon iti ‘maudi nga al-aldaw.’
Ania pay ti maammuantayo iti Biblia?
Dagiti gubat, bisin, ginggined, ken epidemia ti makapapatay a sakit ket tanda ti maudi nga al-aldaw.—Mateo 24:3, 7; Lucas 21:11.
Bayat ti maudi nga al-aldaw, kumaro ti kinadakes dagiti tattao ken dida kayat ti agpaidalan iti Dios.—2 Timoteo 3:2-5.
Ania ti masakbayan nga agur-uray kadagiti tattao?
Adda dagiti mamati . . . nga agpatingga ti maudi nga al-aldaw iti pannakadadael ti daga ken ti amin a tao, ngem patien ti dadduma a sumayaatto ti kasasaad. Ania ti makunam?
Ti kuna ti Biblia
“Dagiti nalinteg tagikuaendanto ti daga, ket agtaengdanto nga agnanayon iti dayta.”—Salmo 37:29.
Ania pay ti maammuantayo iti Biblia?
Agpatingga ti maudi nga al-aldaw iti pannakaikkat ti amin a kinadakes.—1 Juan 2:17.
Agbalinto a paraiso ti daga.—Isaias 35:1, 6.


text:
LA UNION – Imbasura ti korte ti kaso a panaglabsing iti R.A. 10591 wenno Comprehensive Firearms and Ammunition Regulation Act a naidatag kontra kenni Marcus Corpuz ti Barangay Paringao, Bauang, La Union.
Daytoy ket kalpasan a mapaneknekan iti korte, a lisensiyado dagiti tallo a paltog a kinumpiskar dagiti pulis manipud iti balay ni Corpuz.
Imprenisinta ni Marcus babaen ti bukodna nga abogado iti amin a dokumento a mangpaneknek legal ken lisensiyado dagiti paltogna.
Kalpasan a paboran ti korte ken nangidatag ni Marcus iti motion to quash ken motion to dismiss.
Gapu iti pannakaibasura ti kaso, naisubli ti P100,000 a nagpiyansa ni Corpuz.
Maipalagip a nangisayangkat ti search operation dagiti kameng ti Bauang Police Station iti balay ti suspek babaen ti bileg ti search warrant nga inyatnag ni Judge Romeo Atillo Jr. ti RTC Br 31 idiay Agoo, La Union gapu ti maipagarup a panaglabsingna ti R.A. 10591
Immuna a dimmipensa ni Marcus a rehistrado ken lisensiyado dagiti paltogna babaen ti panangiparang kadagiti dokumento, ngem saan a namati ti raiding team.


text:
1918
Ti 1918 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Martes iti kalendario a Gregoriano.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 17 – William Holden, Amerikano nga aktor (pimmusay 1981)
- Hulio 14 – Ingmar Bergman, Sueko a direktor ti pelikula (pimmusay 2007)
- Hulio 18 – Nelson Mandela, Presidente ti Abagatan nga Aprika ken nagungunaan ti Premio Nobel iti Kappia (pimmusay 2013)
- Nobiembre 4 – Art Carney, Amerikano nga aktor (pimmusay 2003)
- Nobiembre 9 – Spiro Agnew, maika-39 a Bise Presidente ti Estados Unidos (pimmusay 1996)
- Disiembre 11 – Aleksandr Solzhenitsyn, Ruso a mannurat (pimmusay 2008)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 20 – Karl Ferdinand Braun, Aleman a pisiko (naipasngay 1850)
- Hunio 4 – Charles W. Fairbanks, maika-26 a Bise Presidente ti Estados Unidos (naipasngay 1852)


text:
“Siasino a Pudpudno ti Matalek ken Masirib nga Adipen?”
“Siasino a pudpudno ti matalek ken masirib nga adipen a dinutokan ni apona a mangaywan kadagiti katulongna.”—MAT. 24:45.
1, 2. Siasino ita ti us-usaren ni Jesus a mangpakan kadatayo? Apay a nasken nga ammotayo no siasino ti matalek nga adipen?
“KAKABSAT, diak mabilangen no mano a daras a nakabasaak kadagiti impablaakyo nga artikulo a naglaon iti kasapulak nga impormasion iti tiempo a kasapulak unay.” Kasta ti insurat ti maysa a sister kas panagyamanna kadagiti kakabsat nga agtrabtrabaho iti sangalubongan a hedkuartertayo. Kasta met kadi ti panagriknayo? Adu kadatayo ti kasta. Pakasdaawantayo kadi dayta? Saan.
2 Ti maaw-awattayo a naintiempuan a naespirituan a taraon ket pammaneknek a ni Jesus, ti Ulo ti kongregasion, tungtungpalenna ti karina a mangpakan kadatayo. Siasino ti us-usarenna a mangaramid iti dayta? Idi impaayna ti pagilasinan ti kaaddana, kinunana nga usarenna “ti matalek ken masirib nga adipen” a mangipaay iti ‘taraon iti umiso a tiempo’ kadagiti katulongna. * (Basaen ti Mateo 24:45-47.) Dayta a matalek nga adipen ti us-usaren ni Jesus a mangpakan kadagiti pudno a pasurotna iti daytoy a tiempo ti panungpalan. Nasken nga ammotayo no siasino ti matalek nga adipen. Ti naespirituan a salun-attayo ken ti relasiontayo iti Dios ket agpannuray iti dayta nga adipen.—Mat. 4:4; Juan 17:3.
3. Ania ti kuna dagiti publikasiontayo maipapan iti pangngarig mainaig iti matalek nga adipen?
3 Kasanotayo ngarud a tarusan ti pangngarig ni Jesus maipapan iti matalek nga adipen? Iti napalabas, kastoy ti kuna dagiti publikasiontayo: Idi Pentecostes 33 C.E., dinutokan ni Jesus ti matalek nga adipen a mangaywan kadagiti katulongna. Ti adipen irepresentarna ti amin a napulotan a Kristiano ditoy daga kas maysa a grupo iti aniaman a tiempo manipud idi. Dagiti katulong ket isu met laeng dagiti napulotan kas indibidual. Idi 1919, dinutokan ni Jesus ti matalek nga adipen nga agaywan “kadagiti amin a sanikuana”—amin nga interes ti Pagarianna ditoy daga. Nupay kasta, ipakita ti ad-adda pay a naannad a panangadal ken nainkararagan a panangusig a kasapulan a malawlawagan ti pannakaawattayo iti sasao ni Jesus maipapan iti matalek ken masirib nga adipen. (Prov. 4:18) Usigentayo ti pangngarig ken no kasano a mairamantayo iti dayta, idiay man langit wenno ditoy daga ti namnamatayo.
KAANO A MATUNGPAL TI PANGNGARIG?
4-6. Apay a maikunatayo a nangrugi laeng a matungpal kalpasan ti 1914 ti pangngarig ni Jesus maipapan iti matalek nga adipen?
4 Ti konteksto ti pangngarig maipapan iti matalek ken masirib nga adipen ipakitana a nangrugi a matungpal dayta, saan nga idi Pentecostes 33 C.E., no di ket iti daytoy a tiempo ti panungpalan. Kitaentayo no kasano nga iturongnatayo ti Kasuratan iti daytoy a konklusion.
5 Ti pangngarig maipapan iti matalek nga adipen ket paset ti padto ni Jesus maipapan iti “pagilasinan ti kaadda[na] ken ti panungpalan ti sistema ti bambanag.” (Mat. 24:3) Ti umuna a paset ti padto, a nailanad iti Mateo 24:4-22, ket dua ti kaitungpalanna. Ti umuna ket manipud 33 C.E. agingga iti 70 C.E. Ti maikadua ken dakdakkel a kaitungpalanna ket iti kaaldawantayo. Kayatna kadi a sawen nga adda met dua a kaitungpalan ti sasao ni Jesus maipapan iti matalek nga adipen? Saan.
6 Mangrugi iti Mateo 24:29, agsasao ni Jesus kangrunaanna maipapan kadagiti mapasamak iti kaaldawantayo. (Basaen ti Mateo 24:30, 42, 44.) Maipapan iti mapasamak kabayatan ti dakkel a rigat, kinunana a dagiti tattao “makitadanto ti Anak ti tao nga um-umay kadagiti ulep ti langit.” Ket iti sasaona a nairanta para kadagiti sibibiag kabayatan ti maudi nga al-aldaw, indagadagna ti panagsalukag, a kunkunana: “Saanyo nga ammo no ania nga aldaw nga umay ti Apoyo” ken, “Iti oras a saanyo nga ipagarup nga isu dayta, ti Anak ti tao umay.” * Iti daytoy a konteksto—idi agsasao maipapan kadagiti mapasamak iti maudi nga al-aldaw—insalaysay ni Jesus ti pangngarig maipapan iti matalek nga adipen. Maikunatayo ngarud a ti sasaona maipapan iti matalek nga adipen ket nangrugi laeng a matungpal kalpasan ti 1914, ti tawen a panangrugi ti maudi nga al-aldaw. Nainkalintegan ti kasta a konklusion. Apay?
7. Ania a napateg a saludsod ti rimsua idi mangrugi ti panawen ti panagani, ken apay?
7 Panunotentayo biit ti saludsod a: “Siasino a pudpudno ti matalek ken masirib nga adipen?” Idi umuna a siglo, saanen a kasapulan pay nga isaludsod dayta. Kas nakitatayo iti napalabas nga artikulo, nabalinan dagiti apostol ti mangaramid kadagiti milagro ken mangipaay pay ketdi kadagiti namilagruan a sagut kas pammaneknek a supsuportaran ida ti Dios. (Ara. 5:12) Isu nga apay koma a kasapulan pay a saludsoden no siasino a talaga ti dinutokan ni Kristo a mangidaulo? Ngem idi 1914, naiduma unayen ti kasasaad. Ti panawen ti panagani ket nangrugi iti dayta a tawen. Dimteng met laengen ti tiempo a panamaglalasin kadagiti dakes a ruot ken trigo. (Mat. 13:36-43) Idi mangrugin ti panawen ti panagani, adda rimsua a napateg a saludsod: Yantangay adu a sinsinan Kristiano ti agkunkuna nga isuda ti pudno a paspasurot ni Jesus, kasano a mailasin dagiti trigo—dagiti napulotan a Kristiano? Masarakan ti sungbat iti pangngarig maipapan iti matalek nga adipen. Dagiti napulotan a pasurot ni Kristo ti matartaraonan idi a naimbag iti naespirituan.
SIASINO TI MATALEK KEN MASIRIB NGA ADIPEN?
8. Apay a maiparbeng laeng a ti matalek nga adipen ket buklen dagiti napulotan a Kristiano?
8 Ti matalek nga adipen ket buklen la ketdi dagiti napulotan a Kristiano ditoy daga. Maawaganda iti “naarian a kinapadi” ken nadutokanda a ‘mangideklara a sisasaknap kadagiti kinatan-ok daydiay nangayab kadakuada manipud iti kinasipnget nga agturong iti nakaskasdaaw a lawagna.’ (1 Ped. 2:9) Maiparbeng laeng a dagiti kameng dayta a “naarian a kinapadi” ket direkta a makiraman a mangisuro iti kinapudno kadagiti kapammatianda.—Mal. 2:7; Apoc. 12:17.
9. Dagiti kadi amin a napulotan ditoy daga ti mangbukel iti matalek nga adipen? Ilawlawagyo.
9 Dagiti kadi amin a napulotan ditoy daga ti mangbukel iti matalek nga adipen? Saan. Kinaagpaysuanna, saan nga amin a napulotan ket mangipapaay iti naespirituan a taraon kadagiti kapammatianda iti intero a lubong. Karaman kadagiti trigo dagiti napulotan a kakabsat a mabalin nga agserserbi kas ministerial nga adipen wenno panglakayen iti kongregasion. Mangisursuroda iti binalaybalay ken iti kongregasion, ken sisusungdo a supsuportaranda ti panangiwanwan ti hedkuarter. Ngem saanda nga aktual a mangipapaay iti naespirituan a taraon kadagiti kakabsat iti intero a lubong. Adda met dagiti napakumbaba a kakabsat a babbai a karaman kadagiti napulotan, ket pulos a saanda nga agak-akem kas mannursuro iti kongregasion.—1 Cor. 11:3; 14:34.
10. Siasino ti matalek ken masirib nga adipen?
10 Siasino ngarud ti matalek ken masirib nga adipen? Kas iti inaramid idi ni Jesus, a pinakanna ti adu babaen kadagiti ima ti sumagmamano, dayta nga adipen ket buklen ti maysa a bassit a grupo dagiti napulotan a kakabsat a lallaki a direkta a mangisagsagana ken mangipapaay iti naespirituan a taraon kabayatan ti kaadda ni Kristo. Iti intero a perido ti maudi nga al-aldaw, dagiti napulotan a kakabsat a lallaki a mangbukel iti matalek ken masirib nga adipen ket agserserbi iti hedkuarter. Kadagiti kallabes a dekada, dayta nga adipen ket isu ti Bagi a Manarawidwid dagiti Saksi ni Jehova. Ngem imutektekantayo a nupay saan a maymaysa a tao ti mangbukel iti “adipen,” nadeskribir dayta iti pangngarig ni Jesus kas maymaysa nga adipen. No ngarud adda dagiti desision nga aramiden ti Bagi a Manarawidwid, aramidenda dagita kas grupo.
SIASINO DAGITI KATULONG?
11, 12. (a) Ania ti dua nga akem a naited iti matalek ken masirib nga adipen? (b) Kaano a dinutokan ni Jesus ti matalek nga adipen a mangaywan kadagiti katulongna, ken siasino ti pinilina?
11 Paliiwenyo ta iti pangngarig ni Jesus, adda dua nga agduma nga akem a naited iti matalek ken masirib nga adipen. Ti umuna, mangaywan kadagiti katulong; ti maikadua, agaywan kadagiti amin a sanikua ti apo. Tangay iti daytoy laeng tiempo ti panungpalan a matungpal ti pangngarig, dagita a dua nga akem ket maited ngarud kalpasan ti 1914, ti panangrugi ti kaadda ni Jesus kas Ari.
12 Kaano a dinutokan ni Jesus ti matalek nga adipen a mangaywan kadagiti katulongna? Tapno masungbatan dayta, subliantayo ti 1914—ti panangrugi ti panawen ti panagani. Kas naammuantayon, adu a grupo ti agkunkuna a Kristiano iti daydi a tiempo. Iti ania a grupo ti pangpilian ni Jesus iti dutokanna a matalek nga adipen? Nasungbatan dayta a saludsod kalpasan nga immay ni Jesus ken ti Amana a nangsukimat iti templo, wenno ti naespirituan nga urnos iti panagdaydayaw, manipud 1914 agingga iti nasapa a paset ti 1919. * (Mal. 3:1) Naragsakanda a nakakita iti bassit a grupo dagiti nasungdo nga Estudiante ti Biblia a pudno a mangipatpateg ken Jehova ken iti Saona. Siempre, kasapulan a madalusanda, ngem sipapakumbaba a timmulokda a madalusan kabayatan ti ababa a panawen ti pannakasubok ken pannakagugor. (Mal. 3:2-4) Dagidiay a matalek nga Estudiante ti Biblia ket isu dagiti pudno a Kristiano a trigo. Idi 1919, nangpili ni Jesus kadagiti makabael a napulotan a kakabsat a lallaki manipud kadakuada nga agserbi kas ti matalek ken masirib nga adipen ken dinutokanna ida a mangaywan kadagiti katulongna.
13. Siasino ti karaman kadagiti katulong, ken apay?
13 Siasino ngarud dagiti katulong? Iti ababa a pannao, isuda dagidiay mapakan. Iti rugrugi ti maudi nga al-aldaw, bin-ig a napulotan dagiti katulong. Idi agangay, ti dakkel a bunggoy dagiti sabsabali a karnero ket karamanen kadagiti katulong. Ti sabsabali a karnero ita ti mangbukel iti kadakkelan a paset ti “maysa nga arban” nga idadauluan ni Kristo. (Juan 10:16) Agpada a mabembenepisiaran dagita a dua a grupo iti isu met laeng a naintiempuan a naespirituan a taraon nga ipapaay ti matalek nga adipen. Dagiti ngay kameng ti Bagi a Manarawidwid a mangbukel ita iti matalek ken masirib nga adipen? Nasken met a mapakan iti naespirituan dagitoy a kakabsat. Gapuna, sipapakumbaba a bigbigenda a kas indibidual, maibilangda met a katulong a kas iti amin a dadduma pay a pudno a pasurot ni Jesus.
14. (a) Ania a responsabilidad ti naipabaklay iti matalek nga adipen? Ania ti karaman iti dayta? (b) Ania ti impakdaar ni Jesus iti matalek ken masirib nga adipen? (Kitaenyo ti kahon a “No Dayta a Dakes nga Adipen . . . ”)
14 Nadagsen a responsabilidad ti impabaklay ni Jesus iti matalek ken masirib nga adipen. Idi panawen ti Biblia, ti mapagtalkan nga adipen, wenno mayordomo, ket agay-aywan iti sangakabbalayan. (Luc. 12:42) Naipabaklay ngarud iti matalek ken masirib nga adipen ti responsabilidad a mangaywan iti sangakabbalayan ti pammati—amin a banag ditoy daga a kukua ni Kristo. Karaman iti dayta a responsabilidad ti panangaywan kadagiti material a sanikua, panangisagana iti programa iti asamblea ken kombension, panangidaulo iti trabaho a panangasaba, ken panangaramid kadagiti naibatay iti Biblia a literatura a mausar iti ministerio, iti personal a panagadal, ken kadagiti gimong ti kongregasion. Dagiti katulong ket agpampannuray kadagiti amin a naespirituan a probision nga ipapaay ti matalek nga adipen.
MADUTOKAN NGA AGAYWAN KADAGITI AMIN A SANIKUA TI APO—KAANO?
15, 16. Kaano a dutokan ni Jesus ti matalek nga adipen nga agaywan kadagiti amin a sanikuana?
15 Kaano nga aramiden ni Jesus ti maikadua a panangdutok—ti ‘panangaywan kadagiti amin a sanikuana’? Kinuna ni Jesus: “Naragsak dayta nga adipen no iti idadateng ni apona masarakanna nga ar-aramidenna ti kasta! Pudno kunak kadakayo, Dutokannanto nga agaywan kadagiti amin a sanikuana.” (Mat. 24:46, 47) Imutektekanyo ta aramiden ni Jesus ti maikadua a panangdutok kalpasan ti idadatengna ken masarakanna a ti adipenna “ar-aramidenna ti kasta,” kayatna a sawen, simamatalek a mangipapaay iti naespirituan a taraon. No kasta, saan nga aggiddan dagita a dua a panangdutok. Tapno matarusantayo no kasano ken no kaano a dutokan ni Jesus ti adipen nga agaywan kadagiti amin a sanikuana, adda dua a banag a nasken nga ammuentayo: no kaano ti iyaayna ken no ania ti karaman kadagiti sanikuana.
16 Kaano ti idadateng ni Jesus? Masarakan ti sungbat iti konteksto. Laglagipenyo nga iti panangdakamat dagiti immun-una a bersikulo maipapan iti ‘iyaay’ ni Jesus, ti sao nga ‘iyaay’ tuktukoyenna ti tiempo inton umay ni Jesus a mangukom ken mangdusa kadagiti nadangkes iti panungpalan daytoy a sistema. * (Mat. 24:30, 42, 44) Gapuna, ti “idadateng” wenno ‘iyaay’ ni Jesus, a nadakamat iti pangngarig maipapan iti matalek nga adipen, ket mapasamak kabayatan ti dakkel a rigat.
17. Ania ti karaman kadagiti sanikua ni Jesus?
17 Ania ti karaman kadagiti ‘amin a sanikua’ ni Jesus? Saan laeng a dagiti sanikua ni Jesus ditoy daga ti tuktukoyen ti sao nga “amin.” Kinapudnona, dakkel ti autoridad ni Jesus idiay langit. “Isuamin nga autoridad naiteden kaniak idiay langit ken ditoy daga,” kinunana. (Mat. 28:18; Efe. 1:20-23) Karaman itan kadagiti sanikuana ti Mesianiko a Pagarian, a nagbalin a kukuana manipud idi 1914, ket makipagturayto iti dayta dagiti napulotan a pasurotna.—Apoc. 11:15.
18. Apay a maragsakanto ni Jesus a mangdutok iti matalek nga adipen nga agaywan kadagiti amin a sanikuana?
18 Ania ngarud ti konklusiontayo? Inton umay mangukom ni Jesus kabayatan ti dakkel a rigat, masarakannanto ti matalek nga adipen a sisusungdo a mangipapaay iti naintiempuan a naespirituan a taraon kadagiti katulong. Maragsakanto ngarud ni Jesus a mangaramid iti maikadua a panangdutok—ti panangaywan kadagiti amin a sanikuana. Dagidiay mangbukel iti matalek nga adipen madutokandanto nga agaywan kadagiti amin a sanikua ni Jesus inton awatenda ti nailangitan a gunggonada, ti pannakipagturayda ken Kristo.
19. Dakdakkel kadi a gunggona idiay langit ti awaten ti matalek nga adipen ngem kadagiti amin a dadduma pay a napulotan? Ilawlawagyo.
19 Dakdakkel kadi a gunggona idiay langit ti awaten ti matalek nga adipen ngem kadagiti amin a dadduma pay a napulotan? Saan. Ti gunggona a naikari iti maysa a bassit a grupo iti maysa a partikular a tiempo ket mabalin nga isunto met laeng ti gunggona nga awaten dagiti dadduma. Kas pagarigan, usigentayo ti imbaga ni Jesus kadagiti 11 a matalek nga apostolna iti daydi rabii sakbay ti ipapatayna. (Basaen ti Lucas 22:28-30.) Inkarina iti dayta a bassit a grupo dagiti lallaki a nagsayaat a gunggona ti agur-uray kadakuada gapu iti kinamatalekda. Makipagturaydanto kenkuana kas ar-ari. Ngem tawtawen kalpasanna, kinunana nga amin dagiti 144,000 agtugawdanto kadagiti trono ken makipagturayda kenkuana. (Apoc. 1:1; 3:21) Iti umasping a pamay-an, kas nadakamat iti Mateo 24:47, inkarina a maysa a bassit a grupo dagiti tattao—dagiti napulotan a kakabsat a lallaki a mangbukel iti matalek nga adipen—ti madutokanto nga agaywan kadagiti amin a sanikuana. Kinapudnona, amin dagiti 144,000 makiramandanto iti dakkel nga autoridadna idiay langit.—Apoc. 20:4, 6.
20. Apay a dinutokan ni Jesus ti matalek nga adipen? Ania ngarud ti determinasionmo?
20 Babaen ti matalek ken masirib nga adipen, pakpakanen ni Jesus ti adu babaen kadagiti ima ti sumagmamano, kas iti inaramidna idi umuna a siglo. Dinutokan ni Jesus dayta a matalek nga adipen tapno masigurado a dagiti pudno a pasurotna—karamanda man kadagiti napulotan wenno iti sabsabali a karnero— ket agtultuloy a maipaayan iti naintiempuan a naespirituan a taraon kabayatan ti maudi nga al-aldaw. Determinadotayo ngarud koma a mangipakita iti apresasiontayo babaen ti sisusungdo a panangsuportatayo kadagiti napulotan a kakabsat a lallaki a mangbukel iti matalek ken masirib nga adipen.—Heb. 13:7, 17.
^ par. 2 Parapo 2: Iti maysa a gundaway sakbayna, nangisalaysay ni Jesus iti umasping a pangngarig a nangdakamatanna iti “adipen” kas maysa a “mayordomo” ken dagiti “katulong” kas “bagi dagiti agserserbi kenkuana.”—Luc. 12:42-44.
^ par. 6 Parapo 6: Ti ‘iyaay’ (iti Griego, er′kho·mai) ni Kristo ket naiduma iti ‘kaaddana’ (pa·rou·si′a). Nangrugi ti di makita a kaaddana sakbay ti iyaayna a mangukom.
^ par. 12 Parapo 12: Kitaenyo ti artikulo nga “Adtoy! Addaak Kadakayo iti Amin nga Al-aldaw” iti daytoy a ruar, panid 10-12, parapo 5-8.
^ par. 16 Parapo 16: Kitaenyo ti artikulo nga “Ibagam Kadakami, Kaanonto a Mapasamak Dagitoy a Banag?” iti daytoy a ruar, panid 7-8, parapo 14-18.


text:
Laklaksiden Kadi Dagiti Saksi ni Jehova Dagiti Dati a Miembroda?
Saanmi a laklaksiden dagiti bautisado a Saksi ni Jehova a saanen a mangaskasaba ken nalabit nagsardeng payen a makitimpuyog kadagiti kapammatianda. Kinapudnona, ikagkagumaanmi a tulongan ken pasublien ti espiritualidadda.
Saanmi met nga ilaksid a dagus ti maysa a tao a nakaaramid iti nadagsen a basol. Ngem no nakairuamanen ti bautisado a Saksi a salungasingen ti moral a pagalagadan ti Biblia ken saan nga agbabawi, isu ket mailaksid. Nalawag a kuna ti Biblia: “
Ikkatenyo ti nadangkes a tao iti tengngayo.”—1 Corinto 5:13.
Kasano no mailaksid ti maysa a lalaki ngem Saksi ni Jehova latta ti asawa ken annakna? Mapugsat ti naespirituan a singgalutda, ngem agtalinaed ti relasionda kas pamilia. Agtultuloy ti relasion ti agassawa ken ti panagpipinnateg ken linnangen dagiti kameng ti pamilia.
Dagiti nailaksid ket mabalin latta a tumabuno kadagiti gimongmi. No kayatda, mabalin a maipaayanda met iti naespirituan a balakad manipud kadagiti panglakayen iti kongregasion. Ti panggep ket tapno matulongan ti tunggal indibidual a makualipikar manen nga agbalin a Saksi ni Jehova. Dagiti nailaksid a nagsardengen nga agaramid iti dakes ken sipapasnek a kayatda ti agbiag maitunos kadagiti pagalagadan ti Biblia ket maawat manen iti kongregasion.


text:
SALUDSOD DAGITI AGTUTUBO
Kasanok a Sanguen ti Panagdandanag?
Ania ti pagdandanagam?
Marikriknam met kadi no dadduma dagitoy?
“Kanayon a pampanunotek dagiti posible a mapasamak, ‘Kasanon no maaksidenteak iti lugan?’ ‘Kasanon no madisgrasia ti eroplano a nagluganak?’ Pakadanagak dagiti bambanag a saan a rumbeng a pagdanagan unay ti balanse a tao.”—Charles.
“Kanayon a madandanaganak. Kaslaak la hamster nga agtartaray iti agtaytayyek a pilid nga awan pakadandanonanna. Trabahoak la a trabaho ngem awan met malmalpasko!”—Anna.
“No ibagbagada a nagmayaten ta ages-eskuelaak pay laeng, kunkunak no kua iti bagik, ‘Dida la ammo no kasano karigat ti ageskuela!’”—Daniel.
“Panagriknak, kaslaak la kanayon a matartaranta. Kanayonko a pampanunoten no ania ti sumaruno a mapasamak wenno no ania ti sumaruno nga aramidek.”—Laura.
Realidad: Agbibiagtayo iti ibagbaga ti Biblia a “napeggad a tiempo a narigat a pakilangenan.” (2 Timoteo 3:1) Gapu iti dayta, no kasano a madandanagan dagiti adulto, kasta met dagiti agtutubo.
Kanayon kadi a dakes ti panagdanag?
Saan. Kinaagpaysuanna, kuna ti Biblia a gagangay laeng a madanagantayo para iti pagsayaatan dagiti ipatpategtayo.—1 Corinto 7:32-34; 2 Corinto 11:28.
Kasta met, aminentayo a talaga a dakkel ti maitulong ti panagdanag tapno agtignaytayo. Kas pagarigan, ipapantayon nga adda eksamyo iti eskuelaan inton umay a lawas. Gapu ta madanaganka, agrebiuka ita a lawas ket mabalin a dayta ti tumulong kenka tapno nangatngato ti maalam a grado!
Agserbi met a pakdaar kenka ti panagdanag. “Mabalin a madanaganka ta ammom a madi ti ar-aramidem ket masapul a balbaliwam dayta tapno saankan a makonkonsiensia,” kuna ti tin-edyer a ni Serena.—Ikompara ti Santiago 5:14.
Realidad: Pagimbagam ti panagdanag no la ketdi ta tignayennaka nga agaramid iti umiso.
Ngem kasanon no kanayon la a negatibo ti mapampanunotmo gapu iti panagdandanag?
Pagarigan: “Madanaganak no mapanunotko dagiti mabalin a resulta ti narigat a situasion,” kuna ti 19 anyos a ni Richard. “Sangkapanunotko ti situasion agingga a perminton ti danagko.”
Kuna ti Biblia a ti natalna wenno ‘natalinaay a puso isu ti biag ti bagi.’ (Proverbio 14:30) Ngem adu ti saan a nasayaat nga epekto ti panagdanag, kas iti sakit ti ulo, pannakaulaw, sakit ti tian, ken napartak a panagpitik ti puso.
Ania ti mabalinmo nga aramiden no kasla pagdaksam imbes a pagsayaatam ti panagdanag?
Ti mabalinmo nga aramiden
Ammuem no nainkalintegan ti pagdandanagam. “Naiduma ti panangpampanunot kadagiti responsabilidadmo iti sobra a panangpampanunot kadagita. Malagipko ’diay ibagbagada a ti panagdandanag ket kasla buabo (rocking chair). Agpayso nga adda ar-aramidem ngem awan met magapgapuanam.”—Katherine.
Kuna ti Biblia: “Siasino kadakayo nga iti panagbalinna a maringgoran [wenno iti panagdandanagna] manayonanna iti maysa a kasiko ti kaatiddog ti biagna?”—Mateo 6:27.
Ti kaipapananna: No saannaka a matulongan ti panagdanag a mangbirok iti solusion, nayonanna laeng ti problemam wenno dayta pay ketdi ti agbalin a problemam.
Ti laeng koma pakadanagam ket ti bambanag iti agdama nga aldaw. “Panunotem, ti kadi pagdandanagam ita ket napateg pay laeng inton bigat? inton umay a bulan? inton umay a tawen? kalpasan ti lima a tawen?”—Anthony.
Kuna ti Biblia: “Dikay pulos maringgoran maipapan iti sumaganad nga aldaw, ta ti sumaganad nga aldaw addaanto kadagiti bukodna a pakaringgoran.”—Mateo 6:34.
Ti kaipapananna: Awan unay serserbina no pakadanagam dagiti problema iti sumaruno nga aldaw, a dadduma kadagita ket mabalin a saanto pay ketdi a mapasamak.
Sursuruem nga akseptaren ti dimo mabaliwan. “Ti kasayaatan a maaramidam ket saganaam dagiti situasion agingga a posible, ngem akseptarem nga adda dagiti situasion a saanmo a kontrolado.”—Robert.
Kuna ti Biblia: “Ti lumba awan kadagiti nasiglat, . . . ti parabur awan met uray kadagidiay addaan pannakaammo; agsipud ta ti tiempo ken ti di mapakpakadaan a pasamak mapagteng kadakuada amin.”—Eclesiastes 9:11.
Ti kaipapananna: No dadduma, saanmo a mabaliwan dagiti situasion ngem mabalinmo a baliwan ti panangmatmatmo kadagita.
Tarusam a naimbag ti situasionmo. “Masapul a tarusak ti intero a situasion ken diak problemaen dagiti detalye. Masapul nga ammuek no ania dagiti mas importante ket dagita ti pangusarak iti pigsak.”—Alexis.
Kuna ti Biblia: ‘Siguraduenyo ti napatpateg a bambanag.’—Filipos 1:10.
Ti kaipapananna: Basbassit ti posibilidad a madanagan dagidiay mangtarus a naimbag iti situasionda.
Makisaritaka. “Idi dandani 11 ti tawenko, napalalo ti danagko no aggapuak iti eskuelaan ta mabutengak iti mapasamak kabigatanna. Dumdumngeg no kua da nanang ken tatangko bayat nga ibagbagak ti marikriknak. Imbag laengen ta addada. Mapagtalkak ida isu a maibagak amin kadakuada. Tinulongannak dayta a mangsango iti sumaruno nga aldaw.”—Marilyn.
Kuna ti Biblia: “Ti panagdanag nga adda iti puso ti maysa a tao isunto ti mamagrukob iti dayta, ngem ti naimbag a sao isu ti mamagrag-o iti dayta.”—Proverbio 12:25.
Ti kaipapananna: Mabalin a makaipaay ni nanang wenno ni tatangmo, wenno ti maysa a gayyemmo kadagiti makatulong a suhestion no kasano a maksayan ti panagdandanagmo.
Agkararagka. “Ti panagkararag ken ti panangipigsa iti dayta tapno mangngegko ti bosesko ket makatulong kaniak. No kasta ti aramidek, maisaok ti pakadanagak imbes a pampanunotek laeng dayta. Ipalagip met kaniak daytoy a dakdakkel ni Jehova ngem iti pakadanagak.”—Laura.
Kuna ti Biblia: “Iyallatiwyo [iti Dios] ti isuamin a pakaringgoranyo, agsipud ta isu maseknan kadakayo.”—1 Pedro 5:7.
Ti kaipapananna: Ti kararag ket saan a pamay-an a pangsolbartayo iti problematayo. Dayta ket aktual a pannakisarita ken Jehova a Dios a mangikarkari: “Dika agbuteng, ta addaak kenka. Dika agtalangkiaw [wenno agdanag], ta siak ti Diosmo. Patibkerenkanto. Pudno a tulongankanto.”—Isaias 41:10.