text:
Bangui, Ilocos Norte
Ti Bangui, wenno opisial nga ammo a kas Munisipio ti Bangui, ket maysa a maikapat a klase nga ili iti probinsia ti Ilocos Norte iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Bangui ket nabennebenneg iti 14 a barbaranggay.[2] Babaen ti keddeng ti Korte Suprema idi Agosto 10, 2012 ti baranggay San Isidro ket naiyalis manipud iti Bangui ken naikamang iti ili ti Dumalneg, Ilocos Norte.[4]
- Abaca
- Bacsil
- Banban
- Baruyen
- Dadaor
- Lanao
- Malasin
- Manayon
- Masikil
- Nagbalagan
- Payac
- San Lorenzo (Poblacion)
- Taguiporo
- Utol
Dagiti ladawan[urnosen | urnosen ti taudan]
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Bangui | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Rehion ti Ilocos Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ PR-201309-PP2-01
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion I (Rehion ti Ilocos)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion I (Rehion ti Ilocos)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion I (Rehion ti Ilocos)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion I (Rehion ti Ilocos)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Ilocos Norte". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


c: text/html

text:
Nobela
Ti nobela ket ti atiddog a naratibo a prosa a mangipalawag kadagiti karakter ken dagiti pasamak iti porma iti agsisinnaruno nga istoria. Ti kita ket adda ti naipakasaritaan a ramut kadagiti pagobraan iti mediebal ken nasapa a moderno a romansa ken iti novella. Ti naududi, ket ti maysa nga Italiano a balikas nga inus-usar a panangilawag kadagiti ababa a sarita, ket nangited ti agdama a sapasap a termino iti maika-18 a siglo.
Ti adu paya a pannkaipalawag daytoy a kita ket naipakasaritaan a narikut. Ti pannkaaramid ti naratibo, ti gandat, ti pannakaikabagian iti kinapudno, ti pannakailaslasin, ken ti panag-usar ti pagsasao ket kadawyan a natungtungan tapno maipakita dagiti artistiko a kaikarian ti nobela. Kaaduan kadagitoy a kammasapulan ket naipayammo iti literario a prosa idi maika-16 ken maika-17 a siglo, tapno makaited iti binalabala a pakailintegan ti ruar a pagobraan iti kinapudno a pakasaritaan.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Plantilia:Kategoria ti Commons-nailinia
Dagiti midia a mainaig iti Kategoria ti Commons-nailinia iti Wikimedia Commons
Mausar daytoy a plantilia iti panagpartuat ti silpo iti maysa a kategoria ti Commons. Daytoy ket para iti panagusar kadagiti "silpo ti ruar" a paset iti maysa nga artikulo.
Panagusar
{{Kategoria ti Commons-nailinia|Ursus maritimus}}
ti maiparnuay: Dagiti midia a mainaig iti Kategoria ti Commons-nailinia iti Wikimedia Commons
{{Kategoria ti Commons-nailinia|Ursus maritimus|Us-uso}}
ti maiparnuay: Dagiti midia a mainaig iti Us-uso iti Wikimedia Commons
{{Kategoria ti Commons-nailinia|Ursus maritimus|Us-uso|bullet=none}}
ti maiparnuay: Dagiti midia a mainaig iti Us-uso iti Wikimedia Commons
Kitaen pay
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar
- {{Commons}}
- {{Commons-nailinia}}
- {{Kategoria ti Commons}}
- {{Commons ken kategoria}}
- {{Commons ken kategoria-nailinia}}


text:
Lagonoy
Ti Lagonoy ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Camarines Sur iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Lagonoy ket politikal a nabingbingay iti 38 a barbaranggay.[2]
- Agosais
- Agpo-Camagong-Tabog
- Amoguis
- Bocogan
- Balaton
- Binanuahan
- Burabod
- Cabotonan
- Dahat
- Del Carmen
- Ginorangan (Genorangan)
- Gimagtocon
- Gubat
- Guibahoy
- Himanag
- Kinahologan
- Loho
- Manamoc
- Mangogon
- Mapid
- Olas
- Omalo
- Panagan
- Panicuan
- Pinamihagan
- San Francisco (Poblacion)
- San Isidro
- San Isidro Sur (Poblacion)
- San Isidro Norte (Poblacion)
- San Rafael
- San Ramon
- San Roque
- San Sebastian
- San Vicente (Poblacion)
- Santa Cruz (Poblacion)
- Santa Maria (Poblacion)
- Saripongpong (Poblacion)
- Sipaco
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Lagonoy | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Rehion ti Bicol Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion V (Rehion ti Bicol)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion V (Rehion ti Bicol)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion V (Rehion ti Bicol)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion V (Rehion ti Bicol)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Camarines Sur". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
1993
Ti 1993 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Biernes iti kalendario a Gregoriano.
PaspasamakUrnosen
NaipasngayUrnosen
PimmusayUrnosen
EneroUrnosen
- Enero 20 – Audrey Hepburn, Briton nga aktren ken aktibista (naipasngay 1920)
PebreroUrnosen
- Pebrero 27 – Lillian Gish, Amerikana nga aktres (naipasngay 1893)
MarsoUrnosen
- Marso 17 – Helen Hayes, Amerikana nga aktres (naipasngay 1900)
AbrilUrnosen
- Abril 8 – Marian Anderson, Amerikana a contralto (naipasngay 1897)
MayoUrnosen
- Mayo 26 – Fernando Lopez, Filipino nga estadista (naipasngay 1904)
HunioUrnosen
- Hunio 20 – Boris Christoff, Bulgaro a kumakanta ti opera (naipasngay 1914)
OktiubreUrnosen
- Oktubre 18 – Salvador P. Lopez, Filipino a politiko (naipasngay 1911)
- Oktubre 31 – Federico Fellini, Italiano a direktor ti pelikula (naipasngay 1920)


text:
Santa Barbara, Pangasinan
Ti Santa Barbara ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Pangasinan iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Santa Barbara ket nabingbingay a politikal kadagiti 29 a barbaranggay.[2]
- Alibago
- Balingueo
- Banaoang
- Banzal
- Botao
- Cablong
- Carusocan
- Dalongue
- Erfe
- Gueguesangen
- Leet
- Malanay
- Maningding
- Maronong
- Maticmatic
- Minien East
- Minien West
- Nilombot
- Patayac
- Payas
- Poblacion Norte
- Poblacion Sur
- Sapang
- Sonquil
- Tebag East
- Tebag West
- Tuliao
- Ventinilla (Ventinilla East)
- Primicias (Ventinilla West)
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Santa Barbara | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Rehion ti Ilocos Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion I (Rehion ti Ilocos)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion I (Rehion ti Ilocos)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion I (Rehion ti Ilocos)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion I (Rehion ti Ilocos)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Pangasinan". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Kategoria:Administrasion ti Wikipedia
Daytoy a kategoria ket ti kangatuan nga agpang a kategoria tapno maurnos ti proyekto ti Wikipedia. Dagiti panid ti proyekto ken dagiti kategoria ken naskenda koma a mairaman ditoy.
- Para kadagiti artikulo a maipanggep iti Wikipedia, kitaen ti Kategoria:Wikipedia.
Dagiti subkategoria
Daytoy a kategoria ket addaan kadagiti sumaganad a 23 a subkategoria, manipud iti 23 a dagup.
B
- Dagiti baw-ing ti Wikipedia (6 K)
C
- CatAutoTOC ti Wikipedia (1 K, 2 P)
D
- Dagiti Agar-aramat iti Ilokano Wikipedia (4 K, 64 P)
- Dagiti agar-aramat nga agbirbiruk ti tulong (awan linaon)
- Dagiti ballaag ti silo ti plantilia (awan linaon)
- Dagiti bot ti Wikipedia (1 K, 66 P)
- Dagiti sapasap a renunsia (6 P)
- Dagiti taudan ti Wikipedia (1 K)
G
- Gimong (109 P)
K
L
- Ramit ti libro ti Wikipedia (1 K, 1 P)
P
- Panagsalaknib ti panid ti Wikipedia (7 K, 2 P)
- Panangilawlawag ti Wikipedia (2 K)
- Panangilawlawag a pampanid (2 K, 303 P)
- Pannaripato ti Wikipedia (42 K)
- Dagiti papeles ti Wikipedia (1 K, 1 P)
- Dagiti plantilia ti Wikipedia (14 K, 5 P)
S
- Dagiti silpo ti Wikipedia (1 K)
U
- Umuna a Panid (5 K, 13 P)


text:
Gubat ti Tallopulo a Tawen
Ti Gubat ti Tallopulo a Tawen (1618–1648) ket maysa idi a serye ti gubgubat a nagnangruna a linabanan idiay Tengnga nga Europa, a nakairamanan dagiti kaaduan a pagilian iti Europa.[12] Daytoy ket maysa kadagiti kapautan ken nakadadael a suppiatan iti Europeano a pakasaritaan, ken ti maysa a kapautan a nagtultuloy a gubgubat iti moderno a pakasaritaan.
Dagiti puonan ti suppiat ken dagiti gandat dagiti nakibingbinglay ket narikut dagitoy, ken awan ti agmaymaysa a puonan a husto a mangipalawag ti kangrunaan a panggep para iti panagilablaban. Iti rugina, daytoy ket kaaduan a labanan a kas maysa a relihioso a gubat a nagbaetan dagiti Protestante ken Katoliko idiay Nasantuan a Romano nga Imperio, nupay dagiti suppiatan a maipanggep ti kaunegan a politika ken ti panakatimbeng ti bileg iti kaunegan ti imperio ket adda ti naisangsangayan a paepelna ti daytoy a suppiat. Iti pannakain-inut, daytoy ket dimmakkel iti sapasap a suppiat a kaaduan a naikaramanan dagiti nalatak a bileg iti dayta a panawen.[13] Iti daytoy a sapasap a paset ti gubat ket bimmasbassit a nagbalbalin a kapanggepan ti relihion ken immad-adu a panagtultuloy ti Bourbon–Habsburg a suppiatan para iti panagituray ti Europeano a politika, a nagiturong daytoy ti immad-adu a pannakakigubatan a nagbaetan ti Pransia ken ti Habsburg a kabilegan.[14]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ George Ripley, Charles Anderson Dana, Ti Amerikano a Cyclopaedia, New York, 1874, p. 250, "...ti wagayway iti Pransia ket puraw, a nawrisan ti nabalitokan a fleur de lis...". *[1] Ti kasisisgud a Wagayway ti Pransia ket nawarisan iti fleurs-de-lis. *[2]: ti kuna ti bangir ti daytoy a plata ket: "Le pavillon royal était véritablement le drapeau national au dix-huitième siecle...Vue du chateau d'arrière d'un vaisseau de guerre de haut rang portant le pavillon royal (blanc, avec les armes de France)." "Flag". Encyclopædia Britannica (iti Ingles) (Maika-11 nga ed.). 1911.: "Ti oriflamme ken ti Chape de St Martin ket nasarunuan idi gibus ti maika-16 a siglo, idi ni Enrique III., ti kinaudi ti kamara iti Valois, ket nabalangatan, babaen ti puraw a wagayway a nawariwasan iti fleurs-de-lis. Daytoy ket nakukatan met ti nadayegan a manarisan ti tallo." Ti Pransia ket simrek iti gubat idi 1635.
- ^ a b 1625–1629. Kimmaddua kadagiti Katoliko a Kabilegan 1643–1645.
- ^ Nakigubat iti Espana 1625–30 (ken Pransia 1627–29).
- ^ "a nakikadua iti buyot ni Gabriel Bethlen idi 1620." Ágnes Várkonyi: Pnawen dagiti Reporma, Magyar Könyvklub a nagipabpablaak, 1999. ISBN 963-547-070-3
- ^ "Flag". Encyclopædia Britannica (iti Ingles) (Maika-11 nga ed.). 1911.: "Ti Austriano a wagayway ket adda, iti duyaw a pagyanan, ti nangisit nga addaan iti dua nga ulona nga agila, iti barokongna ken dagiti payak ket addaan iti naipadakkel a kalasag a mangipakpakita dagiti probinsia ti imperio. Ti wagayway ket nabeddengan ti palikmutna, nabeddengan daytoy kadagiti agpapada ti igidna a trianggulo a ti murdongda ket nagsisinnublat nga umeneg ken agaparuar, dagiti murdong nga agturturong ti uneg ket nagsisinnublat a duyaw ken puraw, dagiti dadduma ket nagsisinnublatda nga eskarlata ken nangisist ." Ken ti pay, Whitney Smith, Dagiti Wagayway dagaiti masakbayan a panawen ken ti ballasiw ti lubong, McGraw-Hill, England, 1975 ISBN 0-07-059093-1, pp.114 – 119, "Ti imperial a wagayway ket nabalitokan a duyaw a pessat..a mangipakpakita ti nangisit nga agila...Ti dua tu ulona nga agila ket kinamaudianan nga inpabangon babaen ni Sigismund a kas maysa a rehente...".
- ^ Ervin Liptai: Milisia aPakasaritaan iti Hungria, Zrínyi Military Publisher, 1985. ISBN 9633263379
- ^ Hussar (Huszár) hu.wikipedia
- ^ Helmolt, Hans Ferdinand (1903). Ti Pakasaritaan ti Lubong: Lumaud nga Europa aginggana ti 1800. W. Heinemann. p. 573. ISBN 0-217-96566-0.
- ^ dagiti buyot ni Gabriel Bethlen nga addaan iti bilang a 5,000 a Hungaro ken 1,000 nga Aleman amersenario, nga adda dagiti kontra-Habsburg Hungaro a rebelde nga agdagup dagitoy iti agarup a 35,000 a tattao. László Markó: Dagiti Nalatak a Pammadayaw ti Hungaro nga Estado (Ti Magyar Állam Foméltóságai), Magyar Könyvklub 2000. ISBN 963-547-085-1
- ^ László Markó: Dagiti Nalatak a Pammadayaw ti Hungaro nga Estado (Ti Magyar Állam Foméltóságai), Magyar Könyvklub 2000. ISBN 963-547-085-1
- ^ Norman Davies, Europa, p.568
- ^ "Gubat ti Tallopulo a Tawen — Infoplease.com". www.infoplease.com. Naala idi 2008-05-24.
- ^ "::Gubat ti Tallopulo a Tawen 1621 to 1626:". historylearningsite.co.uk. Naala idi 22 Mayo 2008.
- ^ "Gubat ti Tallopulo a Tawen". Encyclopædia Britannica. Naala idi 24 Mayo 2008.


text:
Sasao a Nor–Pondo
Ti sasao a Nor–Pondo ammo pay a kas Akibaba a Sepik ket ti bassit a pamilia ti pagsasao iti akin-amianan a Papua Baro a Guinea. Nailasinda a kas pamilia babaen ni K Laumann idi 1951 babaen ti nagan a Nor–Pondo, ken nairaman idi iti awan itan a pamilia ti Sepik–Ramu ti 1973 ni Donald Laycock. Insinasina ni Malcolm Ross (2005) ti sanga a Nor ken ninagananna ti pamilia a kas Akinbaba a Sepik; idasigna a kas maysa a sanga ti pamilia ti pagsasao a Ramu–Akinbaba a Sepik. Ibati ti Ethnologue (2009) nga agkukuyog ti Nor ngem, pinangisinana iti Pondo.
PannakaidasigUrnosen
Inbagbaga ni Ross (2005) a saan amakibinningay ti Murik kadagiti pakailasinan nga /p/ kadagiti umuna- ken maikadua a pangsandi ti tao dagiti pagsasao a Kopar ken Pondo, isu a ti naud-udi ket mabalin a mangporma iti grupo: Murik vs Kopar–Pondo. Tentatibo nga insingasing ni Foley (2005) a ti Chambri ken Angoram ket mabalinda a nangruna a sanga: Nor, Chambari, Karawari–Yimas, Angoram.
Dagiti notaUrnosen
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Lower Sepik". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- Ross, Malcolm (2005). "Pronouns as a preliminary diagnostic for grouping Papuan languages". Iti Andrew Pawley; Robert Attenborough; Robin Hide; Jack Golson (dagiti ed.). Papuan pasts: cultural, linguistic and biological histories of Papuan-speaking peoples. Canberra: Pacific Linguistics. pp. 15–66. ISBN 0-85883-562-2. OCLC 67292782.


text:
Dagiti administratibo a pannakabingbingay ti Filipinas
Ti Filipinas ket nabingbingay kadagiti, manipud iti kangatuan a pannakabingbingay aginggana iti kababaan:
- Dagiti autonomo a rehion
- Dagiti kadawyan nga administratibo a rehion ket saanda a nabutosan ken dagitoy ket naikeddeng nga ima dagiti nailin a gobierno, ngem saan a dagiti kabukbokodanda a gpbierno.
- Dagiti probinsia (lalawigan, probinsiya) ken dagiti nawaya a siudad (lungsod, siyudad/ciudad, dakbayan, lakanbalen)
- Dagiti ili (bayan, balen, bungto, banwa) ken dagiti komponente a siudad (lungsod, siyudad/ciudad, dakbayan, lakanbalen)
- Baranggay (makunkuna pay a kas barrio)
Ti tunggal maysa a pannakabingbingay iti tunggal maysa nga agpang manipud kadagiti probinsia aginggana kadagiti baranggay ket isu ti yunit ti lokal a gobierno (LGU). Para kadagiti administratibo a panggep, dagiti probinsia ken dagiti siudad ket naigrupoda kadagiti rehion. Ti presidente ket addaan ti bileg nga agpartuat, mangikkat ken mangikeddeng ti pannakabukel dagiti rehion, daytoy ket maar-aramid ken masansan maikonsulta kadagiti yunit ti lokal a gobierno a maapektaran; malaksid kadagiti autonomo a rehion, a daytoy ket nasken a pasingkedan iti plebesito dagiti agtaeng kadagiti yunit ti lokal a gobierno iti pannakairamanda iti aniaman a pannakaiyasentar.
Adda pay dagiti sabali a politikal a pannakabingbingay para kadagiti sabali a sanga iti gobierno:
- Dagiti lehislatibo a distrito para iti Kamara dagiti Pannakabagi
- Dagiti maipapan ti ukoman a rehion para Dagiti Korte ti Rehional a Tribunal.
Dagiti yunit ti lokal a gobierno[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti probinsia[urnosen | urnosen ti taudan]
Amin dagiti rehion malaksid ti maysa (Metro Manila) ket nabingbingay kadagiti probinsia. Ti tunggal maysa a probinsia ket indauluan ti maysa a gobernador. Ti lehislatibo a pannakabagina ket isu ti Sangguniang Panlalawigan a binukel dagiti nadumaduma a kameng manipud kadagiti distrito ti Sanggunian, ken kaaduan kadagiti kaso ket kasigkay dagiti kongresional a distrito.
Dagiti siudad ken dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti rehion, malaksid ti kaaddada kadagiti probinsia ket mabalin pay nga addaanda kadagiti nawaya a siudad. Dagiti nawaya a siudad, a naidasig a kas urbano unay wenno dagiti nawaya a komponente a siudad, dagitoy a sisuda ket saanda nga adda iti turay ti probinsia. Dagitoy a siudad ket saan nga imatonan babaen dagiti probinsia a naginna kaniada, saan dagitoy a makibinningay kadagiti rentas ti buis iti probinsia, ken kaaduan kadagiti kaso dagiti umilida ket saanda a mabalin nga agbutos wenno agpili kadagiti probinsial nga opisina.
Dagiti siudad a politikal a paset iti probinsia ket tinawtawagan kadagiti komponente a siudad. Dagiti agbutbutos kadagitoy a siudad ket mapalubosanda nga agbutos ken tumaray kadagiti puesto iti probinsial a gobierno.
Dagiti ili ket kankanayon dagitoy a komponente dagiti probinsia, malaksid ti Pateros, Metro Manila, a daytoy ket nawaya.
Dagiti siudad ken dagiti ili ket indauluan babaen ti mayor. Ti lehislatibo nga ima dagitoy a yunit ket dagiti Sangguniang Panlungsod para kadagiti siudad ken Sangguniang Bayan para kadagiti ili, a buklen dagitoy dagiti sapasap a nabutosan a konsehal wenno dagiti dadduma pay a a kaso, babaen ti distrito ti Sanggunian .
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti siudad (komponente ken nawaya) ken dagiti ili ket mabingbingayda pay kadagiti baranggay. Ti baranggay ket isu ti kabassitan a politikal a yunit. Kadagiti adu ti populasionna a siudad, dagiti baranggay ket naigrupo kadagiti sona ken/wenno kadagiti distrito para kadagiti administratibo a panggep . Kadagiti away a lugar, dagiti sitio wenno dagiti purok ket isu dagiti waya a kinaykayat para iti panagbingbingay kadagiti baranggay para kadagiti administratibo a panggep. Ti tunggal maysa a baranggay ket indauluan babaen ti kapitan ti baranggay.
Dagiti naaladan a komunidad ket mabalinda a paset ti baranggay wenno baranggay met laeng. Kas pagarigan ti baranggay a kadua ti naaladan a komunidad ket ti Forbes Park, Siudad ti Makati.
Dagiti sitio ken dagiti purok[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti baba dagiti baranggay ket dagiti babbabassit a komunidad nga ammo a kas dagiti sitio ken dagiti purok. Saan amin a dagiti baranggay ket nabingbingay ti kastoy. Ti pannakaidauloda ket saan a bigbigan ti Unit ti Lokal a Gobierno ken saan a nabutosan kadagiti kadawyan a sapasap a panagbubutos. Dagiti sitio ken dagiti purok ket kaaduan dagitoy kadagiti bassit ti populasion, dagiti away a baranggay a mabalin nga adda dagiti nadumaduma a paset ti populasionna a naiwarwaras kadagiti nalawlawa a lugar ken napalikmutan dagiti taltalon wenno saan pay a naparang-ay a bakrang dagiti bantay, wenno dagiti pay sabsabali nga isla.
Dagiti sabali pay a pannakabingbingay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti rehion[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti rehion ket dagiti administratibo a pannakaigrupo dagiti probinsia. Amin malaksid ti maysa a rehion ti awan ti politikal a bileg, ngem daytoy laeng ket agserbi a kas administratibo a pannkaigrupo dagiti probinsia. Ti Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao ket addaan ti politikal a bileg, ken indauluan daytoy babaen ti rehional a gobernador. No ti Rehion Administratibo ti Kordiliera ket agbalin met nga autonomo, daytoy ket agbalinto met nga addaan ti politikal a bileg.
Amin malaksid ti maysa a rehion ket nabingbingay kadagiti probinsia. Ti Metro Manila (ti Nailian a Kapitolio a Rehion) ket saan a nabingbingay kadagiti probinsia, ngem embes ket dagus a nabingbingay kadagiti siudad ken dagiti ili. Dagiti siudad ken dagiti ili ti Metro Manila ket naigrupoda kadagiti awan annongna a distrito para kadagiti administratibo a panggep.
Ti Kangatuan a Korte ket, iti napalabas, ket nangikeddeng a ti rehion ket nasken a buklen ti ad-adu ngem maysa a probinsia.[1]
Dagiti lehislatibo a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti pay maipatinayon, ti Filipinas ket nabingbingay pay kadagiti lehislatibo a distrito. Dagiti lehislatibo a distrito ketmabalin nga agmaymaysa a probinsia, grupo dagiti siudad ken/wenno dagiti ili, agmaymaysa a siudad, wenno, kadagiti kaso a ti siudad ket addaan ti adu a populasion, ken grupo dagiti baranggay.
Ti panggep dagiti lehislatibo a distriko ket ti panagbutos kadagiti pannakabagi iti Kamara dagiti Pannakabagi, ken iti kaaduan dagiti kayarigan, dagiti pannakabagi pay iti Sangguniang Panlalawigan (probinsial a konsehal) wenno Sangguniang Panlungsod (konsehal ti siudad). Dagiti lehislatibo a distrito ket awan ti panagsanayda kadagiti administratibo nga annong.
No ti probinsia wenno ti siudad ket buklen laeng ti agmaymaysa a lehislatibo a distrito, makunkuna daytoy a maymaysa a distrito (kas pagarigan, ti "Maymaysa a distrito ti Siudad ti Muntinlupa").
Dagiti maipapan ti ukoman a rehion[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Filipinas ket nabingbingay kadagiti tallo pulo ket tallo a maipapan ti ukoman a rehion, para iti panggep a panangurnos ti panangsasaruno ti ukoman. Dagiti maipapan ti ukoman a rehion ket mangipakpakita pay laeng ti kasisigud a rehional a pannakaaramid ti nga inpakauna babaen ti dati a Presidente a ni Marcos.
Estadistika[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti tabla dita baba ket mangipakpakita dagiti agdama a bilang dagiti rehion, dagiti probinsia, dagiti ili, ken dagiti siudad ti Filipinas manipud idi Septiembre 15, 2015.[2]
*dagiti autonomo a rehion laeng
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Dagiti pannakabingbingay ti Filipinas iti Wikimedia Commons


text:
Laud a Java
Ti Laud a Java (Indones: Jawa Barat, naipangyababa a kas Jabar; Sundanes: ᮏᮝ ᮊᮥᮜᮧᮔ᮪ Jawa Kulon) ket ti probinsia ti Indonesia. Daytoy ket mabirukan iti akinlaud a parte ti isla ti Java ken ti kapitoliona ken kadakkelan a siudad ket ti Bandung, ngem kaaduan ti populasionna iti amianan a laud a suli ti probinsia ket agtataengda kadagiti lugar a suburbo aginggana iti dakdakkel pay nga urbano a lugar ti Jakarta, uray no ti siudad ket mabirukan iti ruar ti administratibo a probinsia. Ti populasion ti probinssia ket 46.3 a riwriw (idi 2014) ken daytoy ti kaaduan ti populasion kadagiti probinsia ti Indonesia.
Dagiti adda iti tengnga a lugar ti Bogor, ti maysa a siudad iti Laud a Java, ket addaan iti maysa kadagiti kapusekan iti densidad ti populasion iti lubong, bayat a ti Bekasi ken Depok ket respektiboda a maika-7 ken maika-10 a kaaduan iti populasion a suburbo ti lubong (ti Tangerang iti kaasideg ti probinsia ti Banten ket maika-9); idi 2014 ti Bekasi ket addaan iti 2,510,951 ken ti Depok ket addaan iti 1,869,681 nga agtataeng.[1] Amin dagitoy a siudad ket suburbano iti Jakarta.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Estimasi Penduduk Menurut Umur Tunggal Dan Jenis Kelamin 2014 Kementerian Kesehatan" (PDF). Naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 20 Pebrero 2014. Naala idi 20 Pebrero 2014.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Laud a Java iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Laud a Java manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)


text:
Pagsasao a Mandar
Ti pagsasao a Mandar (ammpo pay a kas Andian, Manjar, Mandharsche) ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio nga insasao babaen ti grupo ti etniko ti Mandar nga agtateng idiay probinsia ti Laud a Sulawesi ti Indonesia, a naipangpangruna kadagiti aplaya a rehensia ti Majene ken Polewali Mandar, ken dagiti pay bassit a pagtaengan kadagiti isla ti Distrito ti Pangkep (ammo pay a kas ti Purpuro Spermonde) ken Ujung Lero, ti bassit a peninsula idiay asideg ti Pare-Pare).
Daytoy ket naisurat iti sinuratan a Lontara (Buginese).[1]
Ti etniko a tattao a Mandar ket asidegda nga agkakabagian kadagiti tallo a sabali a grupo nga agtateng idiay Abagatan a Sulawesi: ti Bugis, Makassar, ken Toraja.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Mandar iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Mandar". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.


text:
Republika a Tseka
Nagsasabtan: 49°45′N 15°30′E / 49.750°N 15.500°E
Ti Republika a Tseka (/ˈtʃɛk/ (dengngen) CHEK;[9] Tseko: Česká republika, panangibalikas [ˈtʃɛskaː ˈrɛpuˌblɪka] (dengngen), ababa a porma ti Česko Panangibalikas a Tseko: [ˈtʃɛsko]), ket maysa a napalikmutan ti daga a pagilian idiay Tengnga nga Europa. Ti pagilian ket nabeddengan babaen ti Alemania iti laud, ti Austria iti abagatan, ti Eslobakia iti daya ken ti Polonia iti amianan. Ti kapitolio ken kadakkelan a siudadna, nga dda dagiti 1.3 a riwriw nga agnanaed, ket ti Prague. Ti Republika a Tseka ket mangiraman kadagiti naipakasaritaan a teritorio iti Bohemia ken Moravia ken ti maysa a bassit a paset ti Silesia.
Ti estado ti Tseka ket dati a naamammuan a kas Bohemia, ket naporma idi kaladawan ti maika-19 a siglo a kas maysa a bassit a dukada iti Prague, nga iti dayta a panawen ket tinurturayan babaen ti nabileg nga Imperio ti Nalatak a Moravia. Kalpasan ti pannakatnag ti Imperio idi 907, ti sentro ti bileg ket naipan manipud ti Moravia idiay Bohemia, babaen dagiti Přemyslid. Manipud idi 1002 daytoy ket pormal a nabigbigan a kas paset ti Nasantuan a Romano nga Imperio.[10][11] Idi 1212 ti dukado ket naipangato iti maysa a pagarian ken idi las-ud ti panagturay dagiti Přemyslid duke/ari ken dagiti simmarsaruno kaniada, dagiti Luxembourgs, ti pagilian ket nakaabut ti kalatakanna a gay-at ti teritorio (maika-13 – maika-14 a siglo). Idi las-ud ti Hussite a gubgubat ti pagarian ket nakasango kadagiti ekonomiko nga embargo ken dagiti krusada manipud kadagiti amin a paset ti Europa. Kalpasan ti Gubat ti Mohács idi 1526, ti Pagarian ti Bohemia ket nagininut a nadaddadael iti maysa a Habsburg a monarkia a kas maysa kadagiti tallo a nangruna a paset, a mairaman ti Arkidukado ti Austria ken ti Pagarian ti Hungaria. Ti Bohemio a Yaalsa (1618–20) a pannakaabak iti Gubat ti Puraw a Bantay, ket nangiturongan ti adu pay a pannakaipatengnga ti monarkia a mairaman ti pannakapilit a pannaka-Katoliko manen ken Pannka-Aleman manen. Iti pannakatunaw ti Nasantuan a Romano nga Imperio idi 1806, ti Bohemio a pagarian ket nagbalin a paset ti Austriano nga Imperio. Idi maika-19 a siglo dagiti Tseka a daga ket nagbalin a nabileg a balayan ti industria iti monarkia ken ti bugas ti Republika ti Czechoslovakia a naporma idi 1918, kalpasan ti pannkarebba iti Austro-Hungaro nga Imperio kalpasan ti Sangalubongan a Gubat I. Kalpasan ti 1933, ti Czechoslovakia ket nagtultuloy nga isu laeng ti demokrasia idiay tengnga ken daya nga Europa.
Kalpasan ti Munich a Tulagan, Polako a pannkaikapet ti Zaolzie ken Aleman a panagraut iti Czechoslovakia ken ti dimtengan a pannakapukaw ti namnama ti Akinlaud a sungbat ken ti panagyaman para iti pannakawaya ti kaaduan apaset ti Czechoslovakia babaen ti Nalabbasit a Buyot, ti Partido Komunista ti Czechoslovakia ket nangabak ti kaaduan kadagiti 1946 a panagbutos. Iti 1948 a kudeta, ti Czechoslovakia ket nagbalin nga inturturayan ti komunista nga estado. Idi 1968, ti immad-adu a di nakaipaneknekan ket kimmaro kadagiti panagpadas a maireporma ti turay a komunista. Dagitoy a pasamak a nakunkuna a kas dagiti Primabera ti Prague iti 1968, ket nagpatingga iti maysa a panagraut babaen dagiti buyot ti pagpagilian ti Timpuyogan ti Warsaw (a malaksid ti Romania); dagiti tropa ket naggigianda iti pagilian aginggana ti Tersiopelo a Rebolusion ti 1989 , idi narebba ti komunista a turay. Idi 1 Enero 1993, ti Czechoslovakia ket nakappi a natunaw kadagiti konstituentona nga estado, ti Republika a Tseka ken ti Eslobako a Republika.
Ti Republika a Tseka ket isu ti immuna a dati a kameng ti Comecon a nakagun-od ti kasasaad iti maysa a narang-ay a pagilian segun ti Banko ti Lubong.[12] Iti pay maipatinayon, ti pagiian ket adda ti kangtuan a panagrang-ay ti nagtagitaon idiay Tengnga ken Daya nga Europa,[13] a nairanggo a kas maysa a "Nangato Unay a Panagrang-ay ti Nagtagitaoan" a pagilian. Daytoy ket mairanggo paya a kas ti maikatlo a kakappiaan a pagilian idiay Europa ken ti kaaduan a demokratiko ken nasalun-at (babaen ti mortalidad ti maladaga) a pagilian iti rehion. Daytoy ket maysa a pluralista adu a partido a parlamentario a representatibo a demokrasia, maysa a kameng ti Kappon ti Europa, NATO, ti OECD, ti OSCE, ti Konseho ti Europa ken ti Visegrád a Grupo.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Pagsasao a Tseka". Republika a Tseka – Opisial a website. Ministro ti Ganganaet a Pannakibiang iti Tseka a Repbublika. Naala idi 14 Nobiembre 2011.
- ^ Dagiti umili a tagikua dagiti minoridad, a tradisional ken iti napaut a batayan ket agnanaed iti kaunegan ti Tseka a Republika, ket addaanda ti karbengan nga agusar ti kabukbukodanda a pagsasao iti pannakisinnarita kadagiti agturturay kadagiti sanguanan ti korte ti linteg (para iti listaan dagiti mabigbigan a minoridad kitaen ti Annuroten dagiti Nailian a Minoridad iti Gobierno ti Tseka a Republika). Ti artikulo 25 iti Tseka a Dokumento ti Linteg ti Kammasapulan kakarbengan ken dagiti Batayan a Wayawaya mangisigurado ti karbengan dagiti nailian ken etniko a minorodad para iti edukasion ken ti pannakisinnarita kadagiti agturturay iti kabukbukodanda a pagsasao. Tignay Blng. 500/2004 Coll. (Ti Administratino nga Alagaden) iti parapona iti 16 (4) (Pamay-an a Pagsasao) ket mangisigurado, a ti maysa nga umili ti Tseka a Republika, a tagikua ti nailian wenno etniko a minoridad, a tradisional ken iti kapautan nga agnanaed iti kaunegan ti teritorio ti Republika a Tseka, ket addaan ti karbengan nga agyebkas iti maysa nga administratibo nga ahensia ken ken makapan iti daytoy iti pagsasao iti minorodad. Iti kaso a ti maysa nga administratibo na ahensia ket awan ti empleado a makaammo ti pagsasao, ti ahensia ket akinrebbeng a mangala ti agipatpatarus a ti ahensia ket isu ti agbayad. Segun ti Tignay Blng. 273/2001 (Maipanggep Kadagiti Karbengan dagiti Kameng dagiti Minoridad) parapo 9 (Ti karbengan a mangusar ti pagsasao iti nailian a minoridad iti panangirebbeng kadagiti agturturay ken iti sanguanan dagiti korte ti linteg) ti isu met laeng ket maipakat pay para kadagiti kameng dagiti nailian a minoridad iti sanguanan dagiti korte ti linteg .
- ^ Ti pagsasao nga Eslobako ket mabalin a maipanunotan nga opisial a pagsasao ti Republika a Tseka babaen dagiti naisangsangayan a kabanagan, a naipalpalawag babaen dagiti nadumaduma a linteg –a kas ti linteg 500/2004, 337/1992. Taudan: http://portal.gov.cz. Cited: "Například Správní řád (zákon č. 500/2004 Sb.) stanovuje: "V řízení se jedná a písemnosti se vyhotovují v českém jazyce. Účastníci řízení mohou jednat a písemnosti mohou být předkládány i v jazyce slovenském..." (§16, odstavec 1). Zákon o správě daní a poplatků (337/1992 Sb.) „Úřední jazyk: Před správcem daně se jedná v jazyce českém nebo slovenském. Veškerá písemná podání se předkládají v češtině nebo slovenštině..." (§ 3, odstavec 1). http://portal.gov.cz
- ^ (iti Tseko) ČSÚ – Tseka nga Opisina ti Estadistika. Czso.cz. Naala idi 12 Agosto 2012.
- ^ "Population". Tseka nga Opisina ti Estadistika. 2012-10-19. Naala idi 2012-12-19.
- ^ Senso ti Populasion ken Pagbalayan 2011: Resulta ti Nangruna a nagpatinggaan. Tseka nga Opisina ti Estadistika. Naala idi 19 Disiembre 2012.
- ^ a b c d "Republika a Tseka". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 10 Oktubre 2012.
- ^ "Human Development Report 2011". Nagkaykaysa a Pagpagilian. 2011. Naala idi 5 Nobiembre 2011.
- ^ Inggles a Diksionario ti Oxford, maikadua nga edision, Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, 1989.
- ^ Mlsna, Petr; Šlehofer, F.; Urban, D. (2010). "Ti Dalan ti Tseka a Pannakabatay-linteg" (PDF). Umuna nga edidion (iti Tseko ken Ingles). Praha: Úřad Vlády České Republiky (Ti Opisina ti Gobierno ti Tseka a Republika). pp. 10–11. Naala idi 31 Oktubre 2012.
- ^ Čumlivski, Denko (2012). "800 let Zlaté buly sicilské" (iti Tseko). Dagiti Nailian nga Arkibo ti Republika a Tseka (Národní Archiv České Republiky). Naala idi 31 Oktubre 2012. Kitaen ti pateg ti
|archiveurl=(tulong)
- ^ Velinger, Enero (28 Pebrero 2006). "Ti Banko ti Lubong ket nangmarka ti Panagturpos ti Republika a Tseka iti 'Narang-ay' a Kasasaad". Radio Prague. Naala idi 22 Enero 2007.
- ^ "Reporta ti Panagrang-ay ti Nagtagitaoan ti 2009" (PDF). UNDP.org. Naala idi 25 Abril 2010.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hochman, Jiří. Naipakasaritaan a diksionario ti Estado ti Tseka (1998)
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Republika a Tseka iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Republika a Tseka manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Gobierno
- Website ti gobierno.
- Website ti Presidente.
- Portal ti Publko nga Administrasion.
- Senado.
- Pangulo ti Estado ken Kamkameng ti Gabinete.
- Sapasap a pakaammo
- Republika a Tseka a naikabil iti The World Factbook (iti Ingles)
- Wikimedia Atlas iti Republika a Tseka
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Republika a Tseka
- Dagiti naserraan ti daga a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti NATO
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Europa
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti republika
- Dagiti Eslabo a pagilian ken teritorio
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1993


text:
Renasimiento
Ti Renasimiento, manipud ti Pranses: Renaissance "pannakaipasngay manen", Italiano: Rinascimento, manipud ti rinascere "maipasngayto")[1] ket maysa idi a kultural a tignay a gimmay-at iti agarup a paset ti panawen manipud idi maika-14 aginggana ti maika-17 a siglo, a nangrugi idiay Italia idi Naladaw a Tengnga a Panpanawen ken ti kalpasanna ket naiwarwaras iti amin a paset ti Europa. Urayno ti kaada ti papel ken ti inbension ti maiyakar a kita ti metal ket nangipardas ti pannakaiwarwaras dagiti kapanunotan manipud idi naladaw a maika-15 a siglo, dagiti panagbalbaliw ti Renasimimiento ket saan nga agpapada a napadas iti ballasiw ti Europa.
A kas kultural a tignay, daytoy ket nangsakop ti pannakapasayaat iti Latin ken dagiti bernakular a literatura, a nagrugi idi maika-14 a siglo iti pannkaipangato ti panagadal a naibatay kadagiti klasikal a taudan, nga inpammadayaw dagiti kontemporario kenni Petrarch, ti panagrang-ay ti nailinia a perspektibo ken dadduma pay a pamay-an iti panangipakita ti nasaysayaat a masna a realidad iti pinintaan, ken ti nagininut ngem adu a pannakaiwarwaras ti reporma ti edukasion.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Diksionario ti Online nga Etimolohia: "Renasimiento"". Etymonline.com. Naala idi 2009-07-31.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Burckhardt, Jacob Ti Sibilisasion ti Renasimiento idiay Italia (1860), ti nadayeg a klasiko; naiyaon ken testo apanagbiru ti 2007 nga edision; ken ti pay kompleto a testo ti online
- Reynolds, L. D. ken ni Wilson, Nigel Dagiti Agsursurat ken dagiti Eskolar: Ti pagsurota ti tranmision iti Griego ken Latin a Literatura Clarendon a Pagmalditan, Oxford, 1974


text:
La Fare-les-Oliviers
Ti La Fare-les-Oliviers ket maysa a komuna ti Bouches-du-Rhône a departamento idiay akin-abagatan a Pransia.
Lokasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy ket asideg idiay Aix-en-Provence ken Salon-de-Provence.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda ti maysa a kastilio, ti Castellas, ket nabangon idi maika-10 a siglo.
Idi maika-18 a siglo, adda ti maysa a pabilion a nabangon idiay tengnga ti purok.
Klima[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti tabla dita baba ket mangipakpakita kadagiti temperatura ken panagtudtudo para iti paset ti panawen ti 1971-2000 :
Populasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti La Fare-les-Oliviers iti Wikimedia Commons


text:
Cabo Verde
Nagsasabtan: 15°55′N 23°55′W / 15.917°N 23.917°W
Ti Cabo Verde (Portuges: Cabo Verde, panangibalikas: [ˈkabu ˈveɾdɨ]), opisial a ti Republika ti Cabo Verde, ket ti maysa a purpuro ken pagilian ngai sla iti tengnga a Taaw Atlantiko, a buklen dagiti sangapulo a bulkaniko nga isla nga agraman iti naitiptipon a kalawa ti daga iti agarup a 4,033 kuadrado kilometro (1,557 sq mi).[11] Mabirukan dagitoy nga isla iti pagbaetan ti 600 aginggana iti 850 kilometro (320 aginggana iti 460 nautika milia) iti laud ti Cap-Vert a mabirukan iti akinlaud unay a punto ti kontinental nga Aprika. Ti is-isla Cabo Verde ket mangbukel iti parte ti ekorehion ti Macaronesia, a kakyogna ti Azores, ti Is-isla Canaria, Madeira, ken Is-isla Salbahe.
Saan a natagtagitao ti purpuro ti Cabo Verde aginggan aidi maika-15 a siglo, idi naduktalan dagidi eksplorador a Portuges ken sinakupda dagiti isla, ken nakapundaran daytoy iti immuna a pagtaengan dagiti Europeano iti tropiko. Gapu ta mabirukan dagiti isla ti Cabo Verde iti nasayaat a lokasion tapno agpapel iti panagtagilako ti aadipen iti Atlantiko, nagbalin a narang-ay ti Cabo Verde idi las-ud ti maika-16 ken maika-17 a siglo, ken nakaaw-awis kadagiti negosiante, dagiti korsario, ken dagiti pirata. Napakapsut ti ekonomiana idi maika-19 a siglo gapu ti supresion ti panagtagilako ti aadipen iti Atlantiko, ken adu kadagiti nagtagtagitao iti daytoy ket ket immalisda iti dayta a paset ti panawen. Nupay kasta, nagin-inut a rimmang-ay ti ekonomia ti Cabo Verde babaen ti panagbalinna a kas nangruna a sentro ti komersio ken naserbi a pagsardengan a punto iti igid ti nangruna a dalan ti panaglayag ti barko. Idi 1951, nainkorporado ti Cabo Verde a kasmaysa a ballasiw-taaw a departamento ti Portugal, ngem dagiti nagtataeng iti daytoy ket nagtultuloyda a nagkampania para iti wayawaya, a nagun-odda met idi 1975.
Manipud kadagidi nasapa a tawen ti 1990, natalinaayen ti Cabo Verde a representatibo a demokrasia, ken nagtultuloy a kas maysa kadagiti kadur-asan ken demokratiko a pagilian ti Aprika. Gapu ti kaawan dagiti masna a rekurso, ti agdurdur-as nga ekonomiana ket kaaduan a naibatay iti serbisio, nga addaan iti maysa a pannakaipatengnga iti turismo ken gangganaet a pangipuonan. Ti populasionna ket agarup a 550,000 manipud idi tengnga ti 2019 ken kaaduan kadagitoy ket aglalaok a kaputotan ti Aprikano ken Europeano, ken kaaduan a Romano Katoliko, a mangipaltiing ti legado ti turay ti Portuges. Adda met dagiti adu a komunidad ti diaspora ti Cabo Verdiano iti ballasiw iti lubong, a naipangpangruna iti Estados Unidos ken Portugal, ken ad-adu ngem dagiti agtataeng kadagiti isla. Ti Cabo Verde ket estado a kameng ti Kappon ti Aprika.
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Nanaganan ti pagilian manipud iti peninsula ti Cap-Vert, iti aplaya ti Senegal.[12] Ti nagan met a "Cap-Vert", ket nagtaud manipud iti "Cabo Verde" ("berde a rawis") iti pagsasao a Portuges, ti nagan ti rawis nga inted dagiti eksplorador a Portuges idi 1444, sakbay dagiti tawen a naduktalanda dagiti isla.
Idi 24 Oktubre 2013, ti delegasion ti pagilian iti Nagkaykaysa a Pagpagilian ket nangibagbaga a dagiti sabali a pagilian ket saanda koman nga agusar iti "Cape Verde" wenno dagiti sabali a patarus ti "Cabo Verde" akasparte ti opisial a naganna: amin dagiti pagilian ket naskenda koma nga agusar iti "Republika ti Cabo Verde" a kas ti opisial a nagan ti pagilian.[11][13] Nagus-usar dagiti agsasao iti Ingles iti nagan a "Cape Verde" para iti purpuro ken, manipud iti wayawayana idi 1975, para iti pagilian. Idi 2013, inkeddeng ti gobierno ti Cabo Verde a manipud iti daytan ket agusaren iti Portuges a nagan iti "Cabo Verde" para kadagiti opisial a panggep, a mairaman ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, uray no agsasao wenno agsursurat iti Ingles.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b "Constituição da República de Cabo Verde" (PDF). International Committee of the Red Cross databases on international humanitarian law (iti Ingles). Article 9. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi 12 Marso 2017. Naala idi 11 Marso 2017.
- ^ "Cabo Verde – Religion". Encyclopedia Britannica.
- ^ John Kerry (8 Hulio 2014). "On the Occasion of the Republic of Cabo Verde's National Day". U.S. Department of State. Naala idi 11 Hulio 2014.
On behalf of President Obama and the people of the United States, I send best wishes to Cabo Verdeans as you celebrate 39 years of independence on July 5.
- ^ Neto, Octávio Amorim; Lobo, Marina Costa (2010). "Between Constitutional Diffusion and Local Politics: Semi-Presidentialism in Portuguese-Speaking Countries". APSA 2010 Annual Meeting Paper (iti Ingles). Social Science Research Network. SSRN 1644026.
- ^ ""World Population prospects – Population division"". population.un.org. United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division. Naala idi Nobiembre 9, 2019.
- ^ ""Overall total population" – World Population Prospects: The 2019 Revision" (xslx). population.un.org (custom data acquired via website). United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division. Naala idi Nobiembre 9, 2019.
- ^ a b "Report for Selected Countries and Subjects". www.imf.org (iti Ingles).
- ^ "GINI index" (iti Ingles). World Bank. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 20 Disiembre 2013. Naala idi 16 Hunio 2021.
- ^ Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene (PDF) (iti Ingles). United Nations Development Programme. 15 December 2020. pp. 343–346. ISBN 978-92-1-126442-5. Naala idi 16 Disiembre 2020.
- ^ "People and Society – Cape Verde" (iti Ingles). Naala idi 27 Agosto 2017.
- ^ a b Tanya Basu (12 Disiembre 2013). "Cape Verde Gets New Name: 5 Things to Know About How Maps Change". National Geographic (iti Ingles). Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 13 Disiembre 2013. Naala idi 12 Disiembre 2013.
- ^ Lobban, p. 4 Naiyarkibo 25 Enero 2016 iti Wayback Machine
- ^ "Cabo Verde põe fim à tradução da sua designação oficial" [Ipatinggan ti Cabo Verde iti patarus ti opisial a designasionna] (iti Portuges). Panapress. 31 Oktubre 2013. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 17 Disiembre 2013. Naala idi 17 Disiembre 2013.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pim, J.; Pierce, C.; Watts, A. B.; Grevemeyer, I.; Krabbenhoeft, A. (5 Mayo 2008). "Crustal structure and origin of the Cape Verde Rise" (PDF). Earth and Planetary Science Letters. 272 (1–2): 422–428. Bibcode:2008E&PSL.272..422P. doi:10.1016/j.epsl.2008.05.012. Naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 6 Enero 2011.
- Carling, Jorgen (2004). "Emigration, Return and Development in Cape Verde: The Impact of Closing Borders". Population, Space and Place. 55 (10): 113–132. doi:10.1002/(SICI)1097-4679(199901)55:1 3.0.CO;2-A. PMID 10100838.
- Ramalho, R.; Helffrich, G.; Schmidt, D.; Vance, D. (2010). "Tracers of Uplift and Subsidence in the Cape Verde Archipelago". Journal of the Geological Society. 167 (3): 519–538. Bibcode:2010JGSoc.167..519R. CiteSeerX 10.1.1.173.3419. doi:10.1144/0016-76492009-056. S2CID 140566236.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Cabo Verde iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Cabo Verde manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Wikimedia Atlas iti Cape Verde
- Cabo Verde iti Curlie (iti Ingles)
- Cabo Verde
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti purpuro ti Taaw Atlantiko
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Ekonomiko a Komunidad dagiti Estado ti Laud nga Aprika
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti dati a kolonia ti Portugal
- Dagiti pagilian nga isla
- Is-isla ti Aprika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Portuges
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1975
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Komunidad ti Pagpagilian ti Pagsasao a Portuges
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Dagiti pagsasao ti Filipinas
Adda dagiti agarup a 120 aginggana kadagiti 175 a pagsasao idiay Filipinas, depende iti pamay-an ti pannakaidasig.[5] Ti uppat ket dagiti saanen a naisasao. Gangani amin ket sasao a Malayo-Polinesio, bayat a ti maysa ket Chavacano, ti maysa a kreol a naibatay iti pagsasao a Romanse. Ti dua ket opisial (Ingles ken Filipino), bayat a (manipud idi 2015) sangapulo ket siam ket dagiti opisial a katakunaynay a pagsasao.[4][6] No mairaman dagiti agsasao iti maikadua a pagsasao, ad-adu dagiti agsasao iti Filipino ngem iti Ingles idiay Filipinas.[7]
Inbagbaga ti Komisyon sa Wikang Filipino dagiti 135 nga adda a sasa a Filipino iti pagilian babaen ti bukodna a mapa iti Atlas Filipinas a naipablaak idi 2014.
Dagiti indihenio a sinuratan ti Filipinas (Kulitan, Baybayin, Tagbanwa ken dadduma pay) ket manmanoda a maus-usar; imbes ket, ti sasao a Filipino ket naisursurat ita nga aldaw iti sinuratan a Latin gapu iti kolonial a panagsanay ti Espaniol ken Amerikano. Maus-usar pay ti sinuratan nga Arabiko kadagiti lugar ti Muslim kadagiti sangkabassit a lugar idiay akin-abagatan a Filipinas. Addaita ti agdama a tiganay iti pagilian a mangipasa iti Burador a Linteg ti Baybayin, nga opisial a mangirangarang ti Baybayin a kas ti nailian a sinuratan ti panagsurat iti pagilian a maikuyog ti sinuratan a Latin. Ti Filipinas laeng ti pagilian iti ASEAN a saan nga opisial nga agusar iti ania man kadagiti bukodna a tradisional a sinuratan a panagsurat.
Dagiti nailian ken opisial a pagsasao[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti batay-linteg ti 1987 ket mangirangarang ti Filipino a kas ti nailian a pagsasao ti pagilian. Ti Filipino ken ti Ingles ket opisialda a pagsasao, nga agraman iti pannakabigbig dagiti rehional a pagsasao akas katakunaynay nga opisial kadagiti respetiboda a rehion, a mairaman ti Aklanon, Bikol, Cebuano, Chavacano, Hiligaynon, Ibanag, Ilokano, Ibatan, Kapampangan, Kinaray-a, Maguindanao, Maranao, Pangasinan, Sambal, Surigaonon, Tagalog, Tausug, Waraywaray, ken Yakan. Ti Espaniol ken Arabiko ket maital-oda a kas pagpilian ken boluntario laeng.[8]
Ti Espaniol ket isuidi ti nailian ken opisial apagsasao ti pagilian kadagiti napalabas nga ad-adu ngem tallo a siglo babaen ti turay ti kolonial nga Espaniol, ken nagbalin a lingua franca ti Filipinas kadagitisiglo ti maika-19 ken nasapa a maika-20. Idi 1863 ti maysa nga opisial a bilin ti Espaniol ket nagipaammo iti unibersal nga edukasion, a nagpartuat iti libre a publiko a panagadal iti Espaniol.[9] Daytoy pay idi ti pagsasao ti Yaalsa ti Filipino, ken ti Batay-linteg ti Malolos idi 1899 nga epektibo a nagirangarang iti daytoy a kas ti opisial a pagsasao ti Umuna a Republika ti Filipinas.[10] Ni José Rizal, ti nailian a bannuar ket kaaduan a nagsurat kadagiti obrana iti Espaniol. Ni Luciano de la Rosa ket nangipundar a ti Espaniol ket naisasao idi babaen ti dagup a 60% iti populasion idi nasapa a maika-20 a siglo a kas ti umuna, maikadua wenno maikatlo a pagsasao. Kalpasan ti panagsakop ti Amerikano ti Filipinas ken ti panagusar ti Ingles, nagin-inut a bimmassit ti panagusar ti Espanioly, a naipangpangruna kadagidi tawen ti 1940.
Dagiti indihenio a pagsasao[urnosen | urnosen ti taudan]
Segun ti Ethnologue, ti dagup dagiti 182 a patneng a pagsasao ket naisasaoda iti pagilian ken uppat kadagitoy a pagsasao ket naidasigda akas awanen: Dicamay Agta, Katabaga, Tayabas Ayta ken Villaviciosa Agta.[11] Malaksid iti Ingles, Espaniol, ken dagiti karuay ti Insik (Hokkien a Filipino, Kantones, ken Mandarin),ken Chavacano, amin dagiti pagsasao ket tagikua ti pamilia ti pagsasao a Malayo-Polinesio.
Adda dagiti 13 nga indihenio a pagsaao nga ddaan iti saan a basbassit ngem maysa a riwriw a patneng nga agsasao: ti Tagalog, Cebuano, Ilokano, Hiligaynon, Waraywaray, Kapampangan, Bikol Sentral, Pangasinan, Maranao, Maguindanao, Kinaray-a, ken Tausug. Maysa wenno ad-adu kadagitoy ket patneng a naisasao iti ad-adu ngem 90% iti populasion.
Ti pamilia ti sasao a Filipino nga inlasin babaen ni Robert Blust ket mangiraman kadagiti pagsasao ti amianan a Sulawesi ken ti pagsasao a Yami ti Taiwan, ngem sanna nga iraman ti sasao a Sama–Bajaw iti Purpuro ti Sulu ken dagiti pay daduma a sasao nga Amianan a Borneano a naisasao idiay akin-abagatan a Palawan.
Ti Eskayano ket ti maysa nga artipisial a katakunaynay a pagsasao a napartuat a kas mangisimbolo iti pagilian ti Bohol kalpasan ti Gubat ti Filipino–Amerikano. Daytoy ket inus-usar babaen dagiti agarup a 500 a tattao.
Panagsinnaranay a pannakaawat[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti sasao a Filipino ket masansana a tinawtawagan babaen dagiti Filipino a kas dagiti dialekto, gapu daytoy ti reliko saan saan a hustoa bokabulario nga inus-usar iti literatura idi las-ud ti paset ti panawen ti Amerikano (1898–1946). Bayat nga adda met dagiti ginasut a dialekto iti Filipinas, irepresenta dagitoy dagiti panagduduma dagiti saan a basbassit ngem 120 naisangayan a pagsasao, ken adu kadagitoy a pagsasao ket mangitalinaayda iti ad-adu a pagiddiatan ngem dagiti pagiddiatan dagiti napauten a pagsasao ti Europa a kas ti Pranses ken Espaniol.
Dagiti kaaduan a paggiddiatan dagiti pagsasao ket mabalin a makita kadagiti sumaganad a patarus iti nailian a pasasao iti Filipinas:
Panaggigidiat ti dialekto[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti gatad ti panaggigiddiat dagiti daialekto ket agdumaduma manipud iti baetan dagiti pagsasao. Dagiti pagsasao a kas ti Tagalog, Kapampangan ken Pangasinan ket ammo nga adaan iti moderado a panaggigiddiat ti dialekto.
Kadagiti pagsasao ti Rehion ti Bicol, nupay kasta, adda du a pagigiddiatan ti dialekto. Adda dagiti ili nga adda kadagiti bukodda a dialekto. Dita baba ket ti sentensia iti "Napautka kadi nga adda idiay Tiendaan?" a naipatarus kadagiti dadduma a karuay ti Bikol. Ti patarus ket sarunuen babaen ti dialekto ken ti maitunos a pagsasao, ken ti siudad/ili idiay Bicol a nakaisasaoan. Ti kamaudian a patarus ket iti Tagalog.
- Haloy ka duman sa saodan? (Pagalagadan nga Aplaya a Bikol, ti dialekto ti Bikol Sentral; Canaman, Camarines Sur)
- Aloy ka duman sa saodan? (Magarao, ti karuay ti Aplaya a Bikol; Magarao, Camarines Sur)
- Huray ka doon sa saodan? (Bikolano ti Akin-amia a Catanduanes wenno Bikol ti Pandan; Pandan, Catanduanes)
- Naəban ikā sadtō sāran? (Bikol Rinconada; Siudad ti Iriga)
- Nauban ikā sadtō sāran? (Bikol Rinconada; Nabua, Camarines Sur)
- Uban ika adto sa saod? (Libon, Bikol ti Albay; Libon, Albay)
- Naәgәy ika adto sa saran? (Buhinon, Bikol ti Albayl; Buhi, Camarines Sur)
- Eley ka idto sa sed? (Laud a Miraya Bikol, Bikol ti Albay; Oas, Albay)
- Na-alõy ika idto sa sâran/mercado?(Laud a Miraya Bikol, Bikol ti Albay; Polangui, Albay)
- Naulay ka didto sa saran? (Daya a Miraya Bikol, Bikol ti Albay; Daraga, Albay)
- Dugay ka didto sa mercado? (Ticao, Masbatnio; Monreal, Masbate)
- Awat ka didto sa plasa? (Gubat, Akin-abagatan a Sorsogon; Gubat, Sorsogon)
- Matagal ka ba roon sa pamilihan? (Tagalog)
Tsart a panangiyasping ti sasao a Filipino[urnosen | urnosen ti taudan]
Dita baba ket ti tsart ti sasao a Filipino. Bayat nga adda dagiti suppiatan no ania dagiti maidasig a kas pagsasao ken no ania dagiti maidasig a kas dialekto, ti tsart ket mangpasingked a ti kaaduan ket addaan iti panagpapada, ngem saanda a nga agsisinnaranay a maawatan. Naurnos dagitoy a pagsasao segun dagiti rehion a patneng a nakasasaonda (manipud iti amianan nga agpaabagatan, kalpasanna ti daya nga agpalaud).
Adda pay ti pagsasao nga insasao babaen dagiti tattao a Tao (ammo pay a kas Yami) ti Isla ti Orkidia ti Taiwan a saan a nairaman iti pagsasao ti Filipinas.Ti pagsasaoda, ti Tao (wenno Yami) ket paset ti sasao a Bataniko a mangiraman ti Ibatan, Babuyan, ken Itbayat ti Batanes.
Listaan dagiti agsasao iti tunggal maysa pagsasao[urnosen | urnosen ti taudan]
Dita baba ket ti karkulo ti populasion manipud itisenso ti Filipnas idi 2000 babaen ti Turay ti Estadistika ti Filipinas iti bilang dagiti Filipino nga agsasao kadagiti sumaganad nga 18 a pagsasao a kas patneng a pagsasao.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b "The Constitution of the Republic of the Philippines – GOVPH".
- ^ Constitution of the Philippines 1987,[1] Article XIV, Section 7.
- ^ Constitution of the Philippines 1987,[1] Article XIV, Section 6.
- ^ a b DepEd adds 7 languages to mother tongue-based education for Kinder to Grade 3. GMA News. Hulio 13, 2013.
- ^ McFarland, C. D. (1993). Subgrouping and Number of Philippine Languages.
- ^ The regional languages are the auxiliary official languages in the regions and shall serve as auxiliary media of instruction therein... Article XIV Section 7.
- ^ Dagiti Pagsasao ti Filipinas
- ^ Article XIV, Sec 7: For purposes of communication and instruction, the official languages of the Philippines are Filipino and, until otherwise provided by law, English. The regional languages are the auxiliary official languages in the regions and shall serve as auxiliary media of instruction therein. Spanish and Arabic shall be promoted on a voluntary and optional basis.
- ^ "Philippines – EDUCATION". Naala idi Marso 15, 2015.
- ^ Article 93 of the Malolos Constitution reads, "Art. 93. The use of languages spoken in the Philippines shall be optional. This use cannot be regulated except by virtue of law, and solely for acts of public authority and in the courts. For these acts the Spanish language will be used in the meantime."
- ^ Lewis, M. Paul; Simons, Gary F., dagiti ed. (2015). "Ethnologue: Languages of the World" (18 nga ed.). Dallas, Texas: SIL International.
- ^ Philippine Census, 2000. Table 11. Household Population by Ethnicity, Sex and Region: 2000
- ^ Lobel, Jason. An Satuyang Tataramon – Ethnologue. Bikol Sentral (Dagiti daialekto: Naga, Legazpi, Daet, Partido, and Virac)
- "Ethnologue report for Philippines".
- Lobel, Jason William; Wilmer Joseph S. Tria (2000). An Satuyang Tataramon: A Study of the Bikol language. Lobel & Tria Partnership Co. ISBN 971-92226-0-3.
- Malcolm Warren Mintz (2001). "Bikol". Facts About the World's Languages: an Encyclopedia of the World's Major Languages, Past and Present. ISBN 0-8242-0970-2.
- Reid, Lawrence A. (1971). Philippine minor Languages: Word lists and phonologies. University of Hawai'i Press. ISBN 0-87022-691-6.
- Rubino, Carl Ralph Galvez (1998). Tagalog-English English-Tagalog Dictionary. Hippocrene Books. ISBN 0-7818-0961-4.
- Rubino, Carl Ralph Galvez (2000). Ilocano Dictionary and Grammar. University of Hawai'i Press. ISBN 0-8248-2088-6.
- Carl Ralph Galvez Rubino. "The Philippine National Proverb". Translated into various Philippine languages. Naala idi July 28, 2005.
- Sundita, Christopher Allen (2002). In Bahasa Sug: An Introduction to Tausug. Lobel & Tria Partnership, Co. ISBN 971-92226-6-2.
- Christopher Sundita. "Languages or Dialects?". Understanding the Native Tongues of the Philippines. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2006-06-16. Naala idi July 28, 2005.
- Yap, Fe Aldave (1977). A Comparative Study of Philippine Lexicons. Institute of Philippine languages, Department of Education, Culture, and Sports. ISBN 971-8705-05-8.
- R. David Zorc (1977). "The Bisayan dialects of the Philippines: Subgrouping and reconstruction". Pacific Linguistics. C (44).
- R. David Zorc (2001). "Hiligaynon". Facts About the World's Languages: an Encyclopedia of the World's Major Languages, Past and Present.
- Joseph Reylan B. Viray (2006). "Dagang Simbahan". Makata International Journal of Poetry. 7 (12).
- Luciano de la Rosa (1960). "El Filipino: Origen y Connotación". El renacimiento filipino.
Adupay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dedaić, Mirjana N.; Nelson, Daniel N. (2003). At War With Words. Walter de Gruyter. ISBN 3-11-017649-1. Naala idi 2007-10-04.
- Hamers, Josiane F. (2000). Bilinguality and Bilingualism. Cambridge University Press. ISBN 0-521-64843-2. Naala idi 2007-10-04.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ricardo Maria Nolasco iti dibersidad dagitipagsasao ti Filipinas
- Lawrence R. Reid Panid ti web ni Dr. Lawrence A. Reid.
- Ti panagbalbaliws ti Filipno a kas nailian a Pagsasao
- Carl Rubino panid tiweb ni Dr. Carl Rubino. Ti Filipino lingguista a nagadal iti sasao a Filipino.


text:
LAOAG CITY –Kinumpirmaran ni Brgy. Chairman Marcelino Gambol iti Brgy. Sto. Tomas iti ili ti Pinili nga adda ti kabaranggayanda a lakay nga agtawen ti 71 a nagpositibo iti delta variant.
Inbatad na a gapu iti daytoy ket dagus a naipatungpal ti lockdown iti paset ti Sitio Bariquir iti nasao a barangay.
Kunana a malaksid iti nasao a sitio ket kasapulan pay nga adda ti maysa nga indibidual iti tunggal pamilya iti nabatbati nga innem a sitio iti barangayda ti rumbeng a dumalan ti RT-PCR test.
Inbatad na a daytoy kas panangsurot ti rekomendasion ti Municipal Health Office nu sadino nga aggapo iti 500 meter radius manipod iti lugar a pagnanaedan ti nagpositibo iti delta variant ti dumalan ti testing.
Immunan nga inpakaammo ni Marcelino nga itay napan a bulan ket naipan iti Mariano Marcos Memorial Hospital and Medical Center iti siudad ti Batac ti maseknan kalpasan a saan daytoy a makaanges ket ditoy a dimmalan ti RT-PCR test ken positibo ti resulta daytoy.
IInnayun na nga addan ti 14 a maibilang a primary contacts ti delta variant petient ti dimmalan iti swab test ken maiyur-uray ti resulta dagitoy.
manamnana a maiparuk-at ti resulta dagitoy inton
Kabayatanna, inbatad ni Dr. Agnes Barlahan, ti Municipal Health Officer iti ili ti Pinili a mannarimaan ti imbestigasyon iti posible a nakaalaan ti maseknan ti delat variant gapu ta saan met a rumrumuar daytoy.
Innayun na a nalpasen ti 21-days quarantine period ti maseknan sakbay a naiparuk-at ti resulta manipod iti Philippine Genome Center.


text:
Culasi
Ti Culasi ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Antique iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Culasi ket politikal a nabingbingay iti 44 a barbaranggay.[2]
- Alojipan
- Bagacay
- Balac-balac
- Magsaysay (Balua)
- Batbatan Island
- Batonan Norte
- Batonan Sur
- Bita
- Bitadton Norte
- Bitadton Sur
- Buenavista
- Buhi
- Camancijan
- Caridad
- Carit-an
- Condes
- Esperanza
- Fe
- Flores
- Jalandoni
- Janlagasi
- Lamputong
- Lipata
- Malacañang
- Malalison Island
- Maniguin Island
- Naba
- Osorio
- Paningayan
- Centro Poblacion
- Centro Norte (Pob.)
- Centro Sur (Pob.)
- Salde
- San Antonio
- San Gregorio
- San Juan
- San Luis
- San Pascual
- San Vicente
- Simbola
- Tigbobolo
- Tinabusan
- Tomao
- Valderama
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Culasi | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Akinlaud a Visayas Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion VI (Laud a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion VI (Laud a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion VI (Laud a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion VI (Laud a Visayas)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Antique". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Siudad ti Valenzuela
Ti Siudad ti Valenzuela ket maysa kadagiti siudad ken il-ili a mangbukel iti Metro Manila iti Filipinas. Kabeddengna iti daya ti Siudad ti Quezon ken ti akin-amianan a Siudad ti Caloocan, iti abagatan ti Siudad ti Malabon ken ti akin-abagatan a Siudad ti Caloocan, iti laud ti ili ti Obando iti probinsia ti Bulacan, ken iti amianan ti ili ti Meycauayan, iti Bulacan.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Nabennebenneg a politikal ti Siudad ti Valenzuela iti 32 a barbaranggay.


text:
Deklarasion ti Wayawaya ti Filipinas
Ti Deklarasion ti Wayawaya ti Filipinas (Filipino: Pagpapahayag ng Kasarinlan ng Pilipinas) ket nairangarang idi Hunio 12, 1898 idiay Cavite II el Viejo (ita nga aldaw ket ti Kawit, Cavite), Filipinas. Iti publiko a panagbasa ti Tignay ti Deklarasion ti Wayawaya ti Filipinas (Espaniol: Acta de la proclamación de independencia del pueblo Filipino; Filipino: Paggawa ng Proklamasyon ng Kasarinlan ng sambayanang Pilipino), dagiti puersa ti yaalsa ti Filipino babaen ni Heneral Emilio Aguinaldo ket inrangarangda ti kinaturay ken wayawaya ti Is-isla ti Filipinas manipud iti kolonial a turay ti Espania.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Pakabuklan ti pakaammo[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi 1896, nangrugi ti Yaalsa ti Filipino. Idi Disiembre 1897, nagpirma ti gobierno ti Espania ken dagiti rebolusionario iti panagpasardeng ti gubat, ti Tulag ti Biak-na-Bato, a mangibaga a nasken a bayadan dagiti Espaniol dagiti rebolusionario iti 800,000 a pisos ken ni Aguinaldo ken dagiti sabali a daulo ket ageksiloda idiay Hong Kong. Idi Abril 1898, iti irurugi ti Gubat ti Espaniol–Amerikano, ni Komodoro George Dewey a naglogan iti U.S.S. Olympia ket naglayag manipud idiay Hong Kong ken napan idiay Luek Manila a nangidaulo ti Eskuadron nga Asiatiko iti Marina ti Estados Unidos. Idi Mayo 1, 1898, inabak ti Estados Unidos dagiti Espaniol iti Gubat ti Luek Manila. Inkeddeng ni Emilio Aguinaldo nga agsubli idiay Filipinas tapno tumulong kadagiti puersa ti Amerikano a mangparukma kadagiti Espaniol. Immannurot ti Marina ti Estados Unidos a mangisubli nga aglugan iti USS McCulloch, ken idi Mayo 19, simmangpet isuna idiay Cavite.[2]
Ti Panangirangarang idi Hunio 12[urnosen | urnosen ti taudan]
Nairangarang ti wayawaya idi Hunio 12, 1898 idi pagbaetan ti alas kuatro ken alas singko iti malem idiay Cavite idiay nagpuonan a balay ni Heneral Emilio Aguinaldo kadagiti 30 a kilometro iti abagatan ti Manila. Ti pasamak ket nakakita iti panagbistrad ti Nailian a Wagayway ti Filipinas, nga inaramid idiay Hong Kong babaen ni Marcela Agoncillo, Lorenza Agoncillo, ken ni Delfina Herboza, ken ti panagtokar ti Marcha Filipina Magdalo, a kas ti nailian a kanta ti pagilian, nga ammo itan a kas ti Lupang Hinirang, a sinurat babaen ni Julián Felipe ken tinokar babaen ti banda ti panagmartsa iti San Francisco de Malabon.
Ti Tiganay ti Deklarasion ti Wayawaya ket naisagana, naisurat, ken binasa babaen ni Ambrosio Rianzares Bautista iti Espaniol. Ti Deklarasion ket pinirmaan babaen dagiti 98 a tattao, kadagitoy ket ti maysa nga opisial a buyot nga Amerikano a nakasaksi iti proklamasion. Ti kanungpalan a parapo ket mangibagbaga nga adda idi maysa nga "estranghero" a dimmar-ay kadagitoy a panagpatpatuloy, ni Mr. L. M. Johnson, naipalawag a kas "umili ti Estados Unidos, ti maysa a Koronel ti Artileria".[3] Ti proklamasion idi ti wayawaya ti Filipinas, nupay kasta, ket nailagda idi 1 Agosto, idi adun kadagiti ili ti naorganisado babaen kadagiti tarabay a binagon babaen ti Diktatorial a Gobierno ni Henral Aguinaldo.[4][5]
Intono kua idiay Malolos, Bulacan, ti Kongreso ti Malolos ket binaliwanna ti deklarasion gapu iti panangiyunay-unay ni Apolinario Mabini a saan a nagayat iti kasisigud a proklamasion a nangikabil ti Filipinas babaen ti proteksion ti Estados Unidos.
Panagsagsagaba para iti wayawaya[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti deklarasion ket saan a binigbig babaen ti Estados Unidos wenno Espania.
Intono kua idi 1898, ti Espania ket ontedna ti Filipina siti Estados Unidos iti Tulag ti Paris idi 1898 a nangipatingga ti Gubat ti Espaniol-Americkano.
Ti Rebolusionario a Gobierno ti Filipinas ket sanna a binigbig ti tulag wenno ti turay ti Amerikano, ken kanungpalan a nakilaban ken naabak iti suppiat iti Estados Unidos a kasisigud a naibagbaga babaen dagiti Amerikano a kas ti "Insureksion ti Filipino" ngem itan ket sapasap ken opisial a tinwtawagan iti Gubat ti Filipino–Amerikano, a nagpatingga idi natiliw ni Emilio Aguinaldo babaen dagiti puersa ti Estados Unidos,[6] ken nangited iti insasao nga umannamong ken umawat ti turay ti Estados Unidos iti Filipinas.[7] Daytoy ket sinaruno met idi Hulio 2, 1902, babaen ti Sekretario ti Gubat ti E.U. a ni Elihu Root a nangitelegrapo a nagpatingga ti insureksion ti Estados Unidos ken nabangonen ti probinsial a gobierno iti amin a lugar malaksid kadagiti lugar a tinagtagitao babaen dagiti tribu ti Moro.[8] Adda dagiti bassit a nagtultuloy a resistansia kadagiti napalabas a tawen.
Kalpasan ti Gubat ti Sangalubongan II, dinatonan ti wayawaya ti Estados Unidos ti Filipinas idi Hulio 4, 1946 babaen ti Tulag ti Manila.[9] Napalpaliiw idi ti Hulio 4 idiay Filipinas kas Aldaw ti Wayawaya aginggana idi Agosto 4, 1964, idi inbalakad dagiti historiador ken ti panangiyunay-unay dagiti nasionalista, Pinirmaan iti linteg ni Presidente Diosdado Macapagal ti Tignay ti Republika Blng. 4166 a mangidesignado ti Hunio 12 a kas ti Aldaw ti Wayawaya ti pagilian.[10] Dati idi a napalpaliiw ti Hunio 12 a kas Aldaw ti Wagayway ken adu kadagiti pasdek ti gobierno ket naiyunay-unayda a mangiparang ti Wagayway ti Filipinas kadagiti opisinada.
Agdama a lokasion ti Deklarasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Deklarasion ket agdama a naibalay idiay Nailian a Biblioteka ti Filipinas.[1] Daytoy ket saan a publiko a naiparparang ngem mabalin a makita no addaan iti pammalubos kasla met iti ania man a dokumento a tinengngel babaen ti Nailian a Biblioteka. Idi las-ud ti Gubat ti Filipino–Amerikano, ti gobierno ti Amerika ket tiniliwna ket inpatulodna idiay Estados Unidos dagiti agarup a 400,000 a historikal a dokumento.[11] Idi 1958, dagiti dokumento ket naited iti gobierno ti Filipinas ket kakuyogna dagiti dua nga agasmamg ti microfilm iti intero a koleksion, a ti Pederal a Gobierno ti Estado Unidos ket nangala met iti maysa.[11]
Idi met panawen dagiti tawtawen ti 1980 wenno 1990n, natakaw ti Deklarasion manipud iti Nailian a Biblioteka.[1] Kas parte ti dakdakel nga imbestigasion iti nakarkaro a panagtakaw kadagiti historikal a dokumento ken ti simmaruno a panagdawat iti publiko iti panangisubli kadagiti natakaw a dokumento, naisubli ti Deklarasion iti Nailian a Biblioteka idi D 1994 babaen ni propesor Milagros Guerrero ti Unibersidad ti Filipinas .[11]
Ti teksto ti "Tignay ti Proklamasion ti Wayawaya ti Tattao a Filipino"[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Tignay ti Proklamasion ti Wayawaya ti Tattao a Filipino (Espaniol: Acta de la proclamación de independencia del pueblo Filipino; Filipino: Paggawa ng Proklamasyon ng Kasarinlan ng sambayanang Pilipino) ket ti parte ti atiddog a linia dagiti deklarasion ti wayawaya a mairaman ti Deklarasion ti Wayawaya ti Estados Unidos. Daytoy ket mangiraman ti listaan dagiti reklamo iti gobierno ti Espania manipud iti isasangpet ni Ferdinand Magellan idi 1521 ken "dagiti dawat ti nalatak a Diktadortayo a ni Don Emilio Aguinaldo amin dagiti nasken a bileg a magpakabael kaniana a mangidiskarga kadagiti rebbengna iti Gobierno, mairaman dagiti prerogatibo iti panangited iti pardon ken amnestia."[12]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c Rufo, Aries (2008-05-26). "Court set to decide on National Library pilferage of historical documents". Abs-cbnNEWS.com/Newsbreak. Naala idi Enero 29, 2013.
Around 8,183 documents, mostly classified as Philippine Revolutionary Papers, were returned to the National Library. One University of the Philippines professor returned more than 6,000 documents. Among the retrieved documents were the manuscript of Andres Bonifacio’s trial, the Declaration of Independence, the Pact of Biac-na-Bato and Leonor Rivera’s letter to Rizal’s parents dated Dec. 10,1893.
- ^ Agoncillo, page 157
- ^ Kinuna ni Dean Conant Worcester, iti librona idi 1914 ti The Philippines: Past and Present (Worcester 1914):
- "Dagiti inbitasion iti seremonia ti deklarasion ti wayawaya ket naipatulodda kenni Almirante Dewey; ngem awan met isuna wenno dagiti sinoman nga opisialna. Daytoy idi, nupay kasta, ket importante kenni Aguinaldo nga adda met Amerikano nga adda koma idiay nga ikeddeng dagiti ummong ti tattao a repesentatibo ti Estados Unidos. Ni 'Koronel' Johnson, tidati a mangimatmaton iti otel iti Shanghai, nga adda idi idiay Filipinas a mangipabpabuya iti sinematograpo, naganos nga immannamong nga agparang iti daytoy nga okasion a kas Hepe ti Artileria ni Aguinaldo ken ti representatino ti pagilian ti Amianan nga Amerika. Ti nagann aket saan nga agparang kadagiti papel ni Aguinaldo. Daytoy ket mabalin a ti puestona a kas koronel ken hepe ti artileria ket maysa laeng a temporario laeng idi a nangpakabael kaniana nga agparang a nakauniporme a maitunosto iti karakter a representatibo iti nalatak a tattao iti maysa a nadaeg nga okasion!"
- ^ Guevara, Sulpicio, ed. (1972), "Philippine Declaration of Independence", The Laws of the First Philippine Republic (The Laws of Malolos) 1898–1899., Manila: National Historical Commission, naala idi 2008-03-26. (Patarus ti Ingles babaen ni Sulpicio Guevara)
- ^ Guevara, Sulpicio, ed. (1972), "Facsimile of the Proclamation of the Philippine Independence at Kawit, Cavite, Hunio 12, 1898", The Laws of the First Philippine Republic (The Laws of Malolos) 1898–1899., Manila: National Historical Commission, naala idi 2008-03-26. (Kasisigud a naisurat iti ima iti Espaniol)
- ^ Worcester 1914, p. 175
- ^ Worcester 1914, pp. 175–176
- ^ Worcester 1914, p. 180
- ^ TREATY OF GENERAL RELATIONS BETWEEN THE UNITED STATES OF AMERICA AND THE REPUBLIC OF THE PHILIPPINES. SIGNED AT MANILA, ON 4 JULY 1946 (PDF), United Nations, naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 2009-03-26, naala idi 2007-12-10
- ^ REPUBLIC ACT NO. 4166 – AN ACT CHANGING THE DATE OF PHILIPPINE INDEPENDENCE DAY FROM JULY FOUR TO JUNE TWELVE, AND DECLARING JULY FOUR AS PHILIPPINE REPUBLIC DAY, FURTHER AMENDING FOR THE PURPOSE SECTION TWENTY-NINE OF THE REVISED ADMINISTRATIVE CODE, Chanrobles law library, Agosto 4, 1964, naala idi 2008-06-11
- ^ a b c "Asiaweek". CNN. Agosto 31, 1999. Naala idi Enero 29, 2013.
- ^ Wikisource:Philippine Declaration of Independence
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- History of the Filipino People. Teodoro A. Agoncillo
- Nailian a Biblioteka ti Filipinas
- Grupo ti Pakasaritaan ti Filipinas ti Los Angeles
- Worcester, Dean Conant (1914), The Philippines: Past and Present (vol. 1 of 2), Macmillan, naala idi 2008-01-17
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Acta de la proclamación de la independencia del pueblo Filipino Spanish version by Corpus Juris online Philippine law library
- Deklarasion ti Wayawaya ti Filipinas bersion nga Ingles babaen ti Corpus Juris online Philippine law library


text:
Kanal Balintang
Ti Kanal Balintang ket ti bassit a dalan a danum a mangisina iti Batanes ken Is-isla Babuyan, isuda a dua ket tagikua iti Filipinas, iti Lingsat Luzon.
Dagiti nadayeg a pasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Insidente a panagpaltog iti 2013[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Insidente ti Guang Da Xing Blng. 28 idi 2013, ammo pay a kas ti insidente ti Kanal Balintang ket ti insidente iti panagpaltog a nakapatay a napasamak idi 9 Mayo 2013 a nairamanan ti panagkalap a bangka ti Taiwan iti Guang Da Xing Blng. 28 ken ti patrol a bangka a Maritime Control Surveillance 3001 ti Guardia ti Aplaya ti Filipinas (PCG) , a nakaiturong ti ipupusay ti mangngalap ti Taiwan a ni Hung Shih-cheng (洪石成) babaen ti panagpaltog manipud iti bangka ti Filipinas.[1] Ti Nailian nga Opisina ti Imbestigasion ket nangisingasing a mapabasol iti panagapatay dagiti walo a personel ti PCG.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Philippines admits coastguard fired at Taiwanese fishing boat | South China Morning Post". Scmp.com. Naala idi 2016-12-19.
- ^ "Balintang Channel Incident report | Official Gazette of the Republic of the Philippines". Gov.ph. 2013-08-07. Naala idi 2016-12-19.


text:
LAOAG CITY – Patien ni Mr. Karl Lenin Benigno, maysa a political analyst ditoy ciudad ti Laoag a risiris ti agbalin a laban no matuloy ti panagsango intono 2022 elections da Congresswoman Ria Fariñas ken ni Mr. Sandro Marcos, anak ni dati a senador Bongbong Marcos.
Daytoy ket kalpasan a pormalen nga inwaragawag ni Sandro Marcos ti panagkandidato na a para diputado iti umuna a distrito iti umay a panagpipili.
Inlawlawag ni Benigno a nabayagen nga adda iti turay ni Fariñas ken adon ti kapadasan na iti pulitika.
Nupay kasta, kuna na a saan a rumbeng nga iyaleng-aleng ni Sandro Marcos gapu ta awan pay pulos ti mantsa ti imahen na ken mabalin a popular choice dagiti agtutubo, malaksid pay a maysa daytoy nga highly educated.
Iti baet daytoy, inbaga ni Benigno a no adda ti kompromiso iti agsinnumbangir a partido ket mabalin nga agtaray iti kina-mayor ni Fariñas ken dakkel ti tiyansa na a mangabak kangrunaan na ket ado dagiti maibatbato a kontrobersya iti administrasyon ni Mayor Michael Marcos-Keon mainaig iti panangimanihir na iti covid-19 pandemic.
Innayon na a no mapasamak daytoy a senaryo ket maliklikan ti panaglaban da Ria Fariñas ken ni Sandro Marcos.


text:
Pagsasao a Babuza
Ti pagsasao a Babuza ket ti pagsasao a Formosano ti Babuza ken Taokas, dagiti indihenio a tattao ti Taiwan. Daytoy ket kabagian iti wenno mabalin a nagtaud manipud iti Favorlang, a naibagbaga idi maika-17 a siglo.
Ti Babuza ket naisasao idi iti kaaduan iti igid ti akinlaud nga igid ti baybay ti Taiwan. Dagiti dua nga managbalbaliw a dialektona ket ti Poavosa ken ti awanen a Taokas, ket insinsinada babaen ti Papora ken Pazeh.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Babuza iti Ethnologue (Maika-15 nga ed., 2005)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Babuza". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
Dagiti taudan[urnosen | urnosen ti taudan]
Diksionario[urnosen | urnosen ti taudan]
- Happart, Gilbertus (1840) [1650]. Dictionary of the Favorlang dialect of the Formosan language. Medhurst, W. H. Batavia.


text:
Almaty
Ti Almaty (Kasaho: AлMaTы, Almaty [ɑlmɑˈtə]; Ruso: AлMaTы [ɐlmɐˈtɨ]), dati a kas Alma-Ata (Ruso: AлMa-ATa) ken Verny (Ruso: BepHый Vernyy), ket ti kadakkelan a siudad idiay Kazakhstan, iti populasion iti 1,797,431 a tattao, agarup a 8% iti dagup a populasion ti pagilian. Daytoy ket nagserbi idi akas kapitolio ti estado ti Kazakh kadagiti nadumaduma a pormana manipud idi 1929 agingga idi 1997, babaen ti impluensia ti dati a Kappon ti Sobiet ken dagiti indutokna.[2] Ti Alma-Ata ket isu idi ti mangsangaili a siudad iti sangalubongan a komperensia ti 1978 iti Primary Health Care a nakaamponan ti Deklarasion ti Alma Ata, a nagmarka iti paradigma a panagbaliw iti global a salun-at ti publiko. Idi 1997, inyakar ti gobierno ti kapitolio idiay Astana iti amianan ti pagilian ken agarup daytoy nga agadayo iti 12 nga oras babaen ti tren.
Ti Almaty ket agtultuloy a kas nangruna a sentro ti komersio ken kultura ti Kazakhstan, ken ti pay kadakkelan a sentrona iti populasion. Ti siudad ket mabirukan iti lugar a kabanbantayan iti akin-abagatan a Kazakhstan iti sakaanan dagiti turod ti Trans-Ili Alatau iti kangato iti 700–900 m (2,300–3,000 feet), nga ayan a pagayusan iti tanap dagiti karayan ti Dakkel ken Bassit nga Almatinka.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT354434.
- ^ "HaceлeHиe". Stat.kz. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 4 Enero 2013. Naala idi 2013-01-11.
- ^ "Almaty, Kazakhstan", Encyclopædia Britannica
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Almaty iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Almaty manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Siudad ti Almaty Opisial a website


text:
Plantilia:Bulleted list
Daytoy a plantilai ket mabalin a mausar para iti panagpataud ti napungluan a listaan a kapada ti listaan ti
...  HTML. Ti kadawyan a panangipakat ket kadagiti kaunegan ti kapsion, no ti kapada ti panagsurat iti wiki (asterisks iti rugi dagiti baro a linia) ket imposible wenno saan a mabalin a mausar.
Panagusar[urnosen ti taudan]
{{bulleted list |item1 |item2 |...}}
Dagiti parametro[urnosen ti taudan]
- Dagiti pangipuesto a parametro (
1,
2,
3...) - dagitoy ti banag ti listaan. No awan dagiti adda a banag ti listaan, awan ti iparuar ti modulo.
class- ti naiduma a klase para kadagiti etiketa ti
... a manglikmut ti listaan, kas ti
plainlinks.
style- ti naiduma nga estilo ti css para kadagiti etiketa ti
... a manglikmut ti listaan, kas ti
font-size: 90%;.
list_style- ti naiduma nga estilo ti css para iti listaan. Ti pormat ket kapada a kas ti parametro ti
|style=.
item_style- ti naiduma nga estilo ti css para iti amin a banag ti listaan (dagiti etiketa ti
... ). Ti pormat ket kapada a kas ti parametro ti
|style=.
item1_style,
item2_style,
item3_style... - ti naiduma nga estilo ti css para kadagiti tunggal maysa a banag ti listaan. Ti pormat ket kapada a kas ti parametro ti
|style=.
Pagarigan[urnosen ti taudan]
[[Papeles:Example.png|thumb|100px|{{bulleted list |maysa |dua |tallo}}]]
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar
- {{unbulleted list}} / {{plainlist}}, dagiti plantilia nga agpataud iti bertikal a listaan nga awanan kadagiti pasakbay (kas dagiti awanan iti punglo, dadduma a sukog, panagbilang).
- {{ordered list}}, ti plantilia nga agpataud iti bertikal a listaan a dagiti banagna ket napasakbayan babaen dagiti umad-adu a bilang wenno dagiti letra.
- {{hlist}} / {{flatlist}}, dagiti plantilia nga agpataud kadagiti horisontal a listaan (dagiti kuerdas ti banag nga insina babaen dagiti interpunct).


text:
Pagsasao a Bikol Sentral
Ti Bikol Sentral wenno Tengnga a Bikol, kaaduan nga ammo kas ti Naga Bikol, ket ti kaaduan a naisasao a pagsasao idiay Rehion ti Bicol ti akin-abagatan a Luzon, Filipinas. Daytoy ket naisasao idiay akin-amianan ken akinlaud a parte ti Camarines Sur, ti maikadua a kongresional a distrito ti Camarines Norte, ti akindaya a parte ti Albay, ti akin-amianan a daya a parte ti Sorsogon, ti ili ti Masbate ti San Pascual, ken ti akin-abagatn a laud a parte ti Catanduanes. Dagiti agsasao iti Bikol Sentral ket mabirukan kadagiti amin a parobinsia ti Bicol ken naipangpangruna a pagsasao idiay Camarines Sur. Ti pagalagadan a porma ti espasio ti pagsasao ket naibatay iti dialekto ti Canaman.
Ti Bikol Sentral ket addaan kadagiti langa dagiti bokabulario a saan a mabirukan kadagiti sabali a pagsasao a Bikol Bikol wenno dagiti sabali a kameng ti pamilia ti pagsasao ti Tengnga a Filipino a kas ti Tagalog ken Cebuano. Ti pagarigan dagitoy a balikas a kas ti matua ken bitis a kapada met dagiti balikas ti Kapampangan a tikayatna a sawen ket laklakay saka/saksaka. Ti balikas ti banggi (rabii) ket ti pay sabali a pagarigan iti daytoy a gapu ta sabali met manipud idi kadawyan a balikas ti Bikol iti "gab-i" ngem as-asideg iti balikas iti bengi iti Kapampangan. Awan ti pormal a panagadal a maipanggep iti pannakaikabagian ti sasao a Tengnga a Luzon iti Bikol Sentral negm ti naud-udi ket addaan kadagiti nadumaduma a balikas a mabirukan met iti arkaiko a porma ti Tagalog a naisasao kadagiti probinsia ti Rizal ken Quezon a naimatmatian a ti balay ti sasao a Tengnga a Luzon a kas ti Kapampangan idiay Pampanga ken akin-abagatan a Tarlac ken sasao a Sambaliko idiay probinsia ti Zambales.
Numero[urnosen | urnosen ti taudan]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Central Bikol iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Philippine Census, 2000. Table 11. Household Population by Ethnicity, Sex and Region: 2000
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Central Bicolano". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
- Lobel, Jason William, Wilmer Joseph S Tria, and Jose Maria Z Carpio. 2000. An satuyang tataramon / A study of the Bikol language. Naga City, Philippines: Lobel & Tria Partnership, Co.: Holy Rosary Minor Seminary.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Pakaammo ti panagbiahe idiay Pagsasao a Bikol Sentral manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)