text:
Dagiti lehislatibo a distrito iti Samar
Dagiti Lehislatibo a Distrito iti Samar, ket isu dagiti umuna ken maikadua a distrito, ken isu dagiti pannakabagi ti Probinsia ti Samar iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas. Ti dati a probinsia ti Samar ket nabingbingay idi kadagiti tallo a lehislatibo a distrito manipud idi 1907 aginggana idi 1965.
Ti pannakabingingayna kadagiti tallo a nadumaduma aprobinsia ket naaprobaran laeng idi ti plebesito a a naaramid a kakuyog ti panagbutos idi Nobiembre 19, 1965 a kas bilin babaen ti Republika Tignay Blng. 4221, a ti kaibuksilanna ket dagiti agbutbutos ket agbutosda par laeng kadagiti pannakabagi babaen ti daan a konpigurasion ti distrito. Kalpasan ti pannakapasingked ti RA 4221 dagiti pannakabagi ti maikadua ken maikatlo a distrito ket automatikoda a nagserbi a kas dagiti pannakabagi ti maymaysa a distrito ti Laud a Samar ken Daya a Samar, bayat a ti pannakabagi ti umuna a distrito ket agserbi laeng aginggana intono 1967, intono dagiti espeial a panagbutos ket matengngel tapno maamuan ti baro a pannakabagi para iti Amianan a Samar. Idi 1969 ti Laud a Samar ket nanaganan manen idi, ken ti laengen passit a paset ti kasisigud a di nabingbingay a probinsia ti agnaganen iti Samar.
Ti Samar ket paset idi ti pannakabagi ti Rehion VIII manipud idi 1978 aginggana idi 1984, ken manipud idi 1984 aginggana idi 1986 ken nagbutos kadagiti 2 a sapasap a pannakabgi. Idi 1986 daytoy ket naideistrito manen kadagiti dua a lehislatibo a distrito.
Dagiti linaon
Umuna a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Siudad: Siudad ti Calbayog
- Dagiti ili: Almagro, Gandara, Matuginao, Pagsanghan, San Jorge, Santa Margarita, Santo Niño, Tagapul-an, Tarangnan
- Populasion (2010): 317,183
- ^1Naidutok a kas Sekretario ti Kaunegan ken Lokal a Gobierno idi Septiembre 11, 2015.
1907–1969[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti ili: Allen, Bobon, Calbayog (nagbalin a siudad idi 1948), Capul, Catarman, Catubig, Laoang, Lavezares, Mondragon, Oquendo (naitipon iti Siudad ti Calbayog idi 1948), Palapag, Pambujan, San Antonio, Tinambacan (Weyler) (nabangon manen idi 1911, naitipon manen iti Siudad ti Calbayog idi 1948), Gamay (nabangon idi 1947), Las Navas (nabangon manen idi 1949), San Jose (nabangon amnen idi 1949), San Isidro (nabangon idi 1954), Lapinig (nabangon idi 1956), San Roque (nabangon idi 1959), Mapanas (nabangon idi 1966), San Vicente (nabangon idi 1966), Silvino Lobos nabangon idi 1967)
^1 Pimmusay iti opisina, Nobiembre 4, 1956.
^2 Pimmusay iti opisina, Agosto 24, 1967.
^3 Nabutosan a kas ti immuna nga opisial a pannakabagi ti maymaysa a distrito ti Amianan a Samar babaen ti espesial a panagbutos a natengngel idi Nobiembre 14, 1967.
Republika iti Filipinas, Komision dagiti Panagbutos (1969). Reporta ti Komision dagiti Panagbuto siti Presidente ti Filipinas ken ti Kongreso. Opisina ti Prenta.
Maika-2 a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Siudad: Siudad ti Catbalogan
- Dagiti ili: Basey, Calbiga, Daram, Hinabangan, Jiabong, Marabut, Motiong, Paranas (Wright), Pinabacdao, San Jose de Buan, San Sebastian, Santa Rita, Talalora, Villareal, Zumarraga
- Populasion (2010): 416,194
1907–1969[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti ili: Almagro, Basey, Calbiga, Catbalogan, Gandara, Sannta Rita, Santo Niño, Tarangnan, Villareal, Wright, Zumarraga, Pinabacdao (nabangon manen idi 1946), Talalora (nabangon idi 1947), Hinabangan (nabangon idi 1948), Jiabong (nabangon idi 1948), Motiong (nabangon idi 1948), Marabut (nabangon idi 1949), Daram (nabangon idi 1949), San Sebastian (nabangon idi 1950), San Jose de Buan (nabangon idi 1968), Matuguinao (nabangon idi a kas munisipal a distrito 1919)
^1 Automatiko a nagbalin a pannakabagi ti maymaysa a distrito ti Laud a Samar kalpasan ti pannakapasingked ti RA 4221.
Maika-3 a distrito (awanen)[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti ili: Balangiga, Borongan, Dolores, Guiuan, Llorente, Oras, San Julian, Sulat, Taft, Salcedo (nabangon manen idi 1908), Hernani (nabangon amnen idi 1912), Quinapondan (nabangon amnen idi 1946), General MacArthur (nabangon manen idi 1947), Mercedes (nabangon idi 1948), Can-avid (nabangon idi 1948), San Policarpo (nabangon idi 1948), Giporlos (nabangon idi 1949), Arteche (nabangon idi 1951), Maydolong (nabangon idi 1951), Balangkayan (nabangon idi 1959), Lawaan (nabangon idi 1959), Jipapad (nabangon idi 1965), Maslog (nabangon a kas munisipal a distrito idi 1919)
^1 Automatiko a nagbalin a pannakabagi ti maymaysa a distrito ti Daya a Samar kalpasan ti pannakapasingked ti RA 4221.
Maymaysa a distrito (awanen)[urnosen | urnosen ti taudan]
^1 Automatiko a nagbalina a pannakabagi ti maymaysa adistrito ti Laud a Samar kalpasan ti pannakapasingked ti RA 4221.
Sapasap (awanen)[urnosen | urnosen ti taudan]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas


c: text/html

text:
Baybay Molucca
Ti Baybay Molucca (Indones: Laut Maluku) ket mabirukan idiay akinlaud a Taaw Pasipiko, iti kaunegan ti pagilian ti Indonesia. Ti rehion ket nabaknang iti korales ken adddaan kadagiti adu a lugar a pagbatokan.
Dagiti linaon
Lokasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Baybay Molucca ket beddenganna ti Baybay Banda iti abagatan ket ti Baybay Celebes iti amianan.
Dagiti isla a mangbeddeng iti Baybay Molucca ket mairaman ti Halmahera iti amianan a daya, ti Buru ken Ceram iti tengnga, ken ti Sulawesi iti laud. Ti Is-isla Talaud iti amianan ket kadawyan a ti patingga ti baybay, babaen ti Plata Baybay Molucca, ti tektoniko a plata a nainaganan iti baybay ket gumay-at iti ad-adayo nga amianan.
Ipalawag ti Gunglo ti Internasional a Hidrograpiko (IHO) ti "Baybay Molucca" a kas maysa kadagiti danum ti Purpuro Daya nga India. Ipalawag ti IHO dagiti patingga ti Baybay Molucca a kas dagiti sumaganad:[1]
Iti amianan. Babaen ti linia manipud iti amianan a daya a patingga ti Celebes [Sulawesi] babaen dagiti Isla Siau iti abagatan a punto ti Sangi (3°21′N 125°37′E / 3.350°N 125.617°E) kalpasanna mapan iti akin-abagatan a patingga ti Grupo Talaud, babaen kadagitoy nga isla aginggana kadagiti akin-amianan a daya a patinggada (4°29′N 126°52′E / 4.483°N 126.867°E) ken kalpasanna ti linia a mapan iti Tanjong Sopi, ti akin-amianan a punto ti Isla Morotai.
Iti daya. Babaen ti laud nga aplaya ti Morotai manipud iti Tanjong Sopi ken iti ad-adayo iti abagatan ti Wajaboela (2°17′N 128°12′E / 2.283°N 128.200°E), kalpasanna ti linia a mapan iti akin-amiana a punto ti Halmahera ken agpababa iti laud nga aplayana a mapan iti Tanjong Libolo, ti akin-abagatan a patinggana.
Iti abagatan. Ti linia manipud iti akin-abagatan a patingga ti Halmahera aginggana iti amianan a punto ti Isla Bisa (Setile), kalpasanna idiay akin-amianan a patingga ti Obi Mayor, babaen iti daytoy nga isla aginggana iti Tanjong Ake Lamo, ti akin-abagatan a laud a puntona , kalpasanna mapan idiay Tanjong Dehekolano, ti akindaya a patingga ti Is-isla Soela [Sula] , iti igid dagiti akin-amianan nga aplayada iti Tanjong Marikasoe, ti akinlaud a patingga, kalpasanna ti linia iti abagatan a daya a punto ti Isla Banggai (1°43′S 123°36′E / 1.717°S 123.600°E).
Iti laud. Dagiti daya nga aplaya ti Is-isla ti Banggai ken Peleng aginggana iti amianan a Bangkalan (1°10′S 123°18′E / 1.167°S 123.300°E) kalpasanna ti linia a mapan iti Tg. Botok (Celebes) (1°04′S 123°19′E / 1.067°S 123.317°E) iti likmut iti aplaya iti Tg. Pasir Pandjang (0°39′S 123°25′E / 0.650°S 123.417°E) ken iti ballasiw iti Tg. Tombalilatoe (123°21'E) iti kasumbangir iti aplaya, kalpasanna agpangato iti daya nga aplaya a mapan iti Tg. Poeisan, ti akin-amianan a daya a patingga ti Celebes.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Baybay Molucca ket maysa idi nga aktibo a lugar a pagtagilakuan ti rekado ken ammo pay a kas ti is-isla ti rekado , ken tinengngel idi babaen dagiti 4 a sultanato. Ti Portuges, ti Olandes, Ti Britaniko, ken Ti Espaniol.
Dagiti gingined[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti baybay sismiko nga aktibo a lugar gapu ti Plata Baybay Molucca.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Lingsat ti Malacca iti laud ti Singapur.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Limits of Oceans and Seas, 3rd edition" (PDF). International Hydrographic Organization. 1953. Naala idi 7 Pebrero 2010.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
BANNA, Ilocos Norte – Dua a taga-Ilocos Sur ti napilaan iti kaso nga illegal a panagikut iti armas ken panaglabsing iti election gun ban itay nabiit ditoy.
Napilaan iti kaso nga illegal possession of firearms ken panagsalungasing iti Comelec gun ban da Walter Yadao, taga-Dadalaquiten, Sinait, Ilocos Sur ken Mark Anthony Saldivar, taga-Sto. Domingo, Ilocos Sur.
Segun iti report, natiliw dagiti dua iti follow-up operation nga insayangkat dagiti polis iti daytoy nga ili.
Da Yadao ken Saldivar dagiti maatap a suspetsa iti pannakapapatay ni Andres Peralta, coordinator ni Imee Marcos, kandidato para gobernador ti Ilocos Norte.#


text:
SANTA, Ilocos Sur – Natay ti maysa a trabahador idi nagaboran bayat ti panagtuptupingda iti asideg ti baro a rangtay iti Barangay Banaoang ditoy nga ili iti malem ti Mayo 11.
Nabigbig ti biktima a ni Johnny Bajet, 57, residente iti Barangay Pasungol ditoy met laeng nga ili. Nadunor met ti kannigid a saka ken kannawan a luppo ni Arnel Basconcillo, 32, kalugaran ni Bajet.
Segun iti report, madama nga agtuptuping da Bajet para iti alternatibo a dalan iti nadakamat a lugar idi nagreggaay ti daga a puon ti nakagaboranna.
Intaray dagiti kakaduana iti ospital ngem saandan a naiyabot a sibibiag.#


text:
VIGAN CITY – Kasapulan ti panagtignay ti kapolisan ken kasoldaduan tapno maprotektaran dagiti agindeg kadagiti sumagmamano nga upland municipalities ditoy probinsia, daytoy ti bugas ti privilege speech ni Bokal Jerry Singson iti sessionda idi Septiembre 21.
Kinuna ni Singson a masapul a “maalarma ti kapolisan ken kasoldaduantayo” mainaig kadagiti mapaspasamak kadagiti dumaya nga il-ili iti maikadua a distrito ket agtignayda tapno maited ti proteksion dagiti agindeg kadagitoy a lugar.
Dinakamat ti bokal a nakaawat iti sumagmamano a mensahe babaen ti selpon a nangibuksil iti panagamakda mainaig kadagiti agdakdakiwas a “lampong nga armado a lallaki a nagtagiuniporme iti patig ken camouflage.
“Sino dagitoy a tattao?” sinaludsod ni Singson idinto nga innayonna a “kitaen koma ti PNP, Philippine Army ken aniaman a maseknan dagitoy mapalpaliiw a kaadda dagiti agdakdakiwas nga armado a tattao tapno di maalarma dagiti umindeg ditoy probinsia.”
Maipalagip nga iti privilege speech ni Bokal Robert Tudayan, imbulgarna ti kaadda dagiti armado a tattao nga agdakdakiwas kadagiti sumagmamano a barangay ti Salcedo, Galimuyod ken Santa Lucia a nagpabigbig a kameng ti NPA a nagdawat iti bagas ken dadduma pay a taraon, nagburasda iti mangga, ken nagkammelda kadagiti lapat iti asideg iti karayan iti Galimuyod ken nagtakaw iti baka ken kalding iti Salcedo ken Sta. Lucia.
Segun iti bokal, mapapati a nagpulong dagiti agindeg iti CAFGU detachment iti Salcedo ngem saanda a naitaltalek.
Indagadag pay ni Tudayan ti pannakaimbestiga ti panagpukaw ti maysa a mannalon a managan Nicolas Ramos a napan nakiraep iti maysa a barangay iti Salcedo.
Nasarakan ti bangkay ni Ramos a naitanem ken natatek iti bala.
“Ditayo met ammo no soldado wenno NPA wenno tulisan ti nagaramid,” kinuna ni Singson idinto nga innayonna a “maalarma koma ti kasoldaduan tapno “itedda met ti naan-anay a proteksion a kasapulan dagiti umindeg ditoy probinsiatayo.”
Idi Septiembre 10, napasamak ti panagranget iti nagbaetan ti tropa ti gobierno ken dagiti local communist terrorists idi nag-engkuentroda iti nagbeddengan ti Barangay Sapang ken Pila East ti ili a Sta. Lucia.
Nagpaut iti uppat nga oras ti ranget a nakagudasan ti maysa a soldado ken maysa a sibilian.
Awan ti naireport a narsing iti biang ti NPA ngem mamati ti militar nga adda nasugatan kadakuada kas ipaneknek dagiti dara iti disso a naggianan dagitoy idi madama ti ranget.
“Kayatna a sawen, addada (NPA) ditoy,” nakuna ni Singson sana impaganetget nga “agdakiwas koma ti kasoldaduan tapno bugtakenda dagitoy nga elemento a mangmangted iti buteng kadagiti umili.#


text:
CANDON CITY – Inangay manen daytoy a siudad ti tinawen a programana para kadagiti tribu a Bago babaen ti parambak a maaw-awagan iti Tribal Festival sakbay a nagtapos ti tawen 2006.
Nairugi tinawen a parambak nga ang-angayen daytoy a siudad manipud pay idi 1996, ket makipartisipar ditoy dagiti siam a barangay a makunkuna a nagramut iti tribu dagiti Bago a pakaibilangan dagiti barangay ti Amguid, Bagani Gabor, Bagani Tocgo, Bugnay, Calaoan, Cubcubbuot, Palacapac, San Andres, ken Santo Tomas.
Iti daytoy a tawen, naangay ti parambak iti Calaoan Primary School. Kangrunaan a bisita ni Mayor Orlando Balloguing, agdama a presidente ti Bago National Cultural Society of the Philippines, Inc.
Kas paset ti agmalmalem a tribal festival, naangay ti salip dagiti nagkauna nga ay-ayam kas iti sanggol, gabbo, torsi ken tug of war ken dadduma pay a paay-ayam dagiti Bago ken dadduma pay a tribu, salip iti dallot ken panagaramidan iti tapey, arak manipud iti diket a bagas.


text:
Kudeta (25)
Simmirip ni Daniel iti peep hole. Lima a lallaki ti adda iti ridaw. Nakaiggemda amin iti paltog!
Ti Napalabas: Pinanggep da Edgar a butbutngen ni John ngem pinarmek ni John dagitoy. Kayat ni John nga ikkan iti pagnakmanna ni Edgar. Sinerrekna iti kuarto daytoy iti hotel. Nadiskarkulona ti kabaelan ni Edgar ket naisagmak koma no saan a dimteng da Daniel. Nabuya ni Loida ti naiparang a ladawan dagiti nangbomba iti Luneta ket nagapada ken Daniel. Pinagpanaw ni Loida ni Daniel. Napan sinabat ni John ni Gloria Sarandi iti LIA. Intarusna iti hotel. Nadlawna a gargarien ni Gloria isu a bimmaba ket kinasaritana da Daniel ken Jerky. Impudno dagiti dua nga isuda ti nangbomba iti Luneta. Dida ammo, addan nangkidnap ken ni Gloria. Innalada ni John iti kuerpo ti polisia ket inimbestigarda. Insardengda laeng idi dumteng ni Rommel. Inawagan dagiti nangkidnap ken ni Gloria. Dumawdawatda iti sangapulo a milion a pisos a ransom. Impakammona daytoy ken ni Mr. Bosworth ket imbilin daytoy ti panangiruarna iti pangsakana ken ni Gloria iti pundo ti CIA. Kabayatanna, napatayen da Edgar ni Eddie Quirino ken dimmanonen daytoy iti Presidente ket kayat ni Pat nga ibabawina ti ipapanna iti Ilokos. Napan sinabat ni John ni Ricky Ramirez iti LIA ngem idi addadan iti dalan, nadlawda ti mangsursurot kadakuada. Naglemmengda ket naammuanda a ni Craig Stewart, a di ammo ni John a maysa kadagiti CIA nga agpangpanggep a mangpatay iti Presidente.
“N(Maika-25 a Paset) ASKEN kadi pay a buongem ti sarming?” makasuron a kinuna ni Craig. “I could have just opened it for you. This is just a rental car you know.”
“And give you a chance to pull your weapon?” “You know I’m not gonna shoot you.” “You’re a CIA... non-trustable...” “A kas met laeng kenka.” “Let’s not waste our time, Craig...”
kinuna ketdi ni John. “What the fuck are you doing here?”
“Why, ain’t we entitled to an R&R, too?” nalastog ti panagsungbat ni Craig.
“Don’t test my patience, Craig... What the hell are you doing here? Why are you following me?”
“I didn’t know we were following you... it was a wrong vehicle...”
Nakasuron ni John. Tinibabna ti timid ti ahente babaen ti kanigidna. “Kunak a dinak kusiten!”
Naparasaw ni Craig. “Pinadaranakon!” inngariet ni Craig. Impunasna ti dakulapna iti agdardara a bibigna.
“Tuktukkolek dagiti tultulangmo no dika agsao iti pudno. Ita, apay a sursurotennak?”
“We were told you needed a help. Miss Davis is missing and the agency is interested on what happened to her.” “Agul-ulbodka.” Ket sinultak manen ni John ni Craig. “I was told to investigate the disappearance of Miss Davis... that’s it!” inriawen ni Craig.
Napaanges ni John iti nauneg. Insabikelna ti paltogna. “Go home. I don’t need your help nor the agency’s help.”
“You are a son of a bitch!” impakamakam ni Craig kabayatan ti yaadayo ni John.
“I’d been called worse than that, Craig! Have a nice day!” insungbat ni John a saanen a timmaliaw.
Agsisilpon ti rasaw ni Craig. Nalagipna nga adda pay laeng iti linia ti ambassador. Pinidutna ti selpon sa iti nababa a timek kinunana: “S-sir...”
Nagkatawa ti lakay iti bangir a linia. “Ania ti imbagak kenka, Craig? Stay away from John...” “He is crazy, sir... F__k that son of a bitch.” “Dimo padasen a kurosen ti dalanna, Craig.” “I can fight him, sir.” “Cool off. Stay with the mission. Forget about him. And as long as he is not going to interfere with you guys, leave him alone. He got his own big problems. So leave him alone, do you understand?” “Yes, sir.” “Stick with what you’re told to do. Diak kayat nga agbidduttayo. Kritikal daytoy a misiontayo, isu a diyon bibiangan ni John. Nalawag?”
“Yes, sir!”
NABANNAYATEN ti taray ti lugan da John nga agturong iti balayda. Nagulimeken ni Ricky kalpasan ti atiddog bassit a katkatawada ket ita nagmawmawen, mariribukanen ni John a mamagsisilpo kadagiti pasamak. Iti di mabayag, umay ti Presidente ditoy Ilokos tapno agsarita iti sango dagiti kameng ti League of Municipalities of the Philippines, Ilocos Norte Chapter weno ti liga dagiti mayor ditoy iti Ilocos Norte iti uneg ti kapitolio.
Ita, addan dagiti CIA ditoy Ilokos. Advance party ngata tapno maadalda ti lugar. Umayda siguro planuen no kasano a makastrekda iti kapitolio tapno maisayangkatda ti gandatda.
Immanges iti nauneg ni John. Agsusukoten dagiti pakarikutanna. Nagpukaw ni Melanie. Aginga ita, awan pay uray sangkabassit laeng a pangrugianna a mangitunda kenkuana iti yan ni Melanie. Sa ita, kinidnap met ti Abu Sayyaf ni Gloria.
Dina napuotan ti nagbassawang. Nataliaw la ket ngarud ni Ricky. “Apay?” sinaludsod ti gayyemna. “My life is getting more complicated,” insennaay ni John. “Agtataruptopen ti pakarikutan.”
“Nangted ni Deputy Bosworth iti summary maipapan iti mapaspasamak iti Filipinas, maipapan ken ni Melanie, maipapan iti babai nga agnagan iti Gloria Sarandi. Ngem ti kangrunaan nga inagapadna... lapdanta ti CIA a mangkudeta iti Presidente.” Saan a nagtimek ni John. “Asino kadi dayta Gloria Sarandi?” dinamag ni Ricky. “Ti mayor of Isabela City a nangtulong kaniak a nangdadael iti Oplan: Maharlika. Immaynak sinarungkaran ngem kinidnapda.” “Ammom no asino ti nangkidnap?” “Dakkel ti atapko a ti Abu Sayyaf. Ti pakasdaawak, no apay a ditoy pay ti nangkidnapanda idinto a nawaya met nga aramidenda idiay Basilan.” “There is a hidden agenda...” agpatpatang ni Ricky. “Siguro... Ken dumawdawat dagiti kidnaper iti 10 milion a pisos.”
“Asino kadi ni Gloria Sarandi kenka ta sika ti pangdawatanda iti ransom? Are you romantically involve with this woman?” “Shut up, Ricky... I’m engaged to Melanie.” “Okey, okey. Ngem agbayadka kadi? ““Saan a kayat ti Deputy a madadael ti panawenko a mangsolbar iti dayta a pakarikutan isu nga agbayad ti CIA...”
“Ti CIA, mangted iti ransom? Di met maiparit dayta kadakuada?”
“Maiparit... ngem I’m paying anyway.”
Napasanaltek ni Ricky. “That’s CIA anyway. Always complicated and full of intrigues. You got the money? When is the drop off?” “Agur-urayak pay laeng iti instruksion.” “How much time we have?” “Less than 24 hours.” “Do we know if the kidnappers are organized? And how many people are involved?”
“Awan pamalpalatpatak. Ti kadakkelan a problemata, saanta a maaramat dagiti sophisticated a communication systems ditoy. We can’t trace the call. We can’t use satellite.”
“Satellite...” inulit ni Ricky. “Why can’t we call the Deputy? Have him assign us one dedicated satellite to cover both our operations— ti kidnapping ken ti kudeta.”
“I don’t know if the deputy can pull a string this big. You know that we are operating against the Director’s plan. The Deputy is alone. What we are fighting against are the Director of CIA, State Department and the Department of Defense. We are alone, rogue and renegade operators. Ket no maammuanda daytoy nga ar-aramidentayo, anupendatayo ti death squad.”
“Shit,” nayesngaw ni Ricky. “I don’t even know why we are doing this. There’s not even any money involve. Just principles.”
“Yes... a belief that as a nation, we should not interfere in the sovereign power of other nations. It’s immoral then and still immoral now. Let the people of the Philippines chose their own leaders... not America.”
Immanges iti nauneg ni Ricky. “Well, kontraktorak laeng ti CIA. You are the CIA, John. So, it’s your call.”
Nangemkem ni John. “I had made up my mind, Ricky. I have to stop the coup. And God help me. Kangrunaanna...” “Kangrunaanna...?” “Ibagata man a maysaakon nga Amerikano... ngem iti kaunggan ti pusok, I’m still a Filipino!”
Nasingada iti panagkiriring ti selpon. Sabali a kiriring ket ammo lattan ni John a ti selpon ni Gloria.
“Hello,” nakaparpardas ni John a simmungbat. Impaigidna ti lugan sa nagparada.
“Naisaganam kadin ti kuarta?” saludsod ti immawag. Lalaki.
“Agturongakon iti banko. Dika madanagan, adda kuarta.”
“Ngem saan a nalaka ti mangiruar iti
dakkel a gatad!”
“Ammok dayta. Ngem dika madanagan. Adda special procedure nga ar-aramidenmi. Ikkannak iti dua nga oras...”
“Alas dies beinte ita... Sakbay ti alas dose media, umaymo ipan ti kuarta.”
“Wen,” insungbat ni John. “Ngem kayatko a makasarita ni Gloria. Kayatko a makasigurado nga awan ti dakes a napasamak kenkuana... a sibibiag pay laeng.”
“Saan a mabalin. Makasaritamto laeng inton ibagak no sadino ti pangipanam iti kuarta.”
“No saanmo maited ti sangkabassit a kidkiddawek, awan ngaruden ti nasken a pagsaritaanta. Lipatemon ti kuartam.” Ket pinuteden ni John ti linia.
Napalingay ni Ricky ken ni John. Nagkinnitada. Kamkamaten ni John ti angesna. Ammona nga umawagda kenkuana. Ammona a kasapulanda ti sangapulo a milion. Isu a nakaturong itan ti panagkitana iti selpon. Ur-urayenna nga agkiriring.
“Amangan no papatayenda ni Miss Sarandi,” nayesngaw ni Ricky. Saan a naguni ni John. Madamdama pay, nagkiriring ti selpon. “Maminsan pay a putdem ti saritaanta, papatayekon ni Miss Sarandi,” imbugkaw ti lalaki iti bangir a linia. Sinaruno ti nagsaruno nga uni ti kasla lippaak, ken asug ti maysa a babai. “John...” agsangsangit ti timek-babai. “Glory?” nayesngaw ni John. Adda asi iti timekna. “Saanmo nga ited ti dawdawatenda, John! Bay-am lattan a papatayendak,” insangit ni Gloria.
“Husto daytan!” nangngeg ni John bugkaw ti lalaki. Siguro, inyadayo daytoy ti selpon ken ni Gloria. “Napnekkan?” Ammo ni John nga isu itan ti kasarsarita ti lalaki.
Nagsawan ni John iti dakes ti lalaki. “Ulitem pay a saktan ni Gloria, sapulenka ket papatayenka!”
“Saanka laeng a mauyong, John... Nalastogka pay! Awaganka kalpasan ti forty-five minutes!” Naputolen ti linia.
Immanges ni John iti nauneg. Makasuron iti pannakangngegna iti panagikkis ni Gloria. Sinaktanda la ketdi. Agburburek ti darana. No asino man daydiay a lalaki, no agkitada, siguraduenna a papatayenna. “Ania itan?” sinaludsod ni Ricky. “Inta iti banko. Inta mangiruar iti sangapulo a milion a pisos.”
AGIL-ILAD pay laeng ni Edgar iti kamana. Nasakit ti ulona a nakariing itay. Nalabit a gapu iti kaadu a nainumda itay parbangon. Sa bigaten itay makaturog ta nagbuya pay iti nasapa a damdamag. Ti pay laeng pannakatay ni Board Member Eddie Quirino ti kabaraan a damag.
Napaisem. Nalabit, makiwar bassit ti Ilokos ita. Nangnangruna ket sumarungkar ti Presidente.
Nasinga iti panaguni ti selponna. Adda photo message manipud iti Messenger. Linuktanna. Uray la a kasla nasulnot dagiti matana iti pannakakitana iti ladawan ni John Villa a kaduana da Daniel ken Jerky.
Naparasaw. Adda ditoy dagiti dua a tao a kayatda a papatayen nga awan man laeng ti pupuotda!
Nagkiriring ti selponna. Ammona lattan no asino ti umawawag.
“Anong mga klaseng tao kayo?” agpupungtot ti timek ti heneral. “S-sir...” kasla maamak a sumungbat ni Edgar. “Nandiyan lang ang mga hinahanap ninyo, hindi pa matagpuan?”
“S-sir... nakaalaanna daytoy?” Ti ladawan ti kayat a sawen ni


text:
Uleg
Dagiti uleg ket dagiti immatiddog, awan saka, mangmangan ti ayup a reptilia iti suburnos ti Serpentes a mabalin a mailasin manipud kadagiti awan sakana ng alutiit babaen ti kaawananda kadagiti kalub ti mata ken dagiti akin-ruar a lapayag. Kasla amin dagiti squamata, dagiti uleg ket ektotermiko, amniota a bertebrata a naabbongan kadagiti nagtutuon a siksik. Adu kadagiti sebbangan ti uleg ket addaan kadagiti bangabanga nga ad-adu pay kadagiti nagsuupan ngem dagiti alutiit a tinaudanda, a mangpalubos kadagitoy nga agalun-on kadagiti sidada a dakdakkel ngem dagiti uloda nga addaan iti nalukay a pangpanga.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Uleg iti Wikimedia Commons


text:
Cuartero, Capiz
Ti Cuartero ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Capiz iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Cuartero ket politikal a nabingbingay iti 22 a barbaranggay.[2]
- Agcabugao
- Agdahon
- Agnaga
- Angub
- Balingasag
- Bito-on Ilawod
- Bito-on Ilaya
- Bun-od
- Carataya
- Lunayan
- Mahunodhunod
- Maindang
- Mainit
- Malagab-i
- Nagba
- Poblacion Ilawod
- Poblacion Ilaya
- Poblacion Takas
- Puti-an
- San Antonio
- Sinabsaban
- Mahabang Sapa
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Capiz". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 26 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Capiz". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 3 Oktubre 2014.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
SINAIT, Ilocos Sur – Iti baet ti kampania ti gobierno ditoy maikontra iti panagbungbong, adda latta dagiti natangken ti ulona.
Ngem iti daytoy a gundaway, trahedia ti dimteng iti maysa a mangngalap ta nabtak ti bungbong sakbay a naipuruakna.
Nabtakan iti bungbong ti ima ni Rolando Navarro, 17, baro, residente iti Sabangan ditoy ket naisina ti tallo a ramayna.
Naammuan iti report a bayat ti kaadda ti biktima iti kabaybayan ditoy, nakakita iti pangen dagiti lames ket sinindianna ti kuyogna nga improvised a bungbong.
Ngem sakbay a naibatona ti bungbong, bimtaken iti imana.
Masansan dagiti reklamo iti illegal a panagbungbong kadagiti kabaybayan ditoy probinsia.


text:
Saan
met a paatiw ti Vigan no pagsisipan iti adal ti pagsasaritaan.
Masarakan iti dayaen ti katedral ti Divine Word College of Vigan. Iti
amianan-a-laud ti simbaan, adda idi ti Saint Paul’s College of
Ilocos Sur nga imatonan dagiti mamadre. (Maysan
a commercial establishment ti pasdek ti SPCIS. Naiyalis ti SPCIS iti
Bantay, Ilocos Sur. – Ed.)
Iti Barangay Tamag, masarakan ti University of Northern Philippines,
ti kangrunaan nga unibersidad iti Amianan a daydaywen dagiti
agbasbasa manipud iti Abra, La Union, Cagayan, Ilocos Norte ken uray
pay dagiti taga-ballasiw-taaw kas iti Thailand, Korea ken dadduma pay
nga Asiano a pagilian.
Saan met a paudi ti Immaculate
Conception Minor Seminary ken Ilocos Sur National High School, Nan
Chong School, malaksid laeng ti Ave Maria Business School ken Macro
Computer School. Dua pay a pagadalan ti sekundaria ti naipasdek a
pagbasaan dagiti agindeg iti akindaya ken akinlaud a barbarangay iti
siudad tapno saandan a mapan pay iti poblasion.
Ngem maysa a naipangruna a sirmata
dagiti agtuturay ditoy nga indauluan ni Mayor Eva Marie S. Medina ti
pannakaisubli ti kinasiudad ti Vigan. Babaen ti maysa a resolusion
nga impasa ti Sangguniang Panlungsod ken iti panangesponsor ni
Diputado ti First District (idi) Salacnib Baterina iti gakat iti
Kamara, ken iti kaaspingna a gakat iti Senado babaen ken ni Sen.
Aquilino Pimentel, naanamongan ti panagbalin ti Vigan a maysa a
component city.
Babaen ti aglaplapusanan a butos
dagiti agnaed, naratipikar nga agbalin a siudad ti Vigan idi Enero
22, 2001.
Ar-aramiden dagiti turayen ti
Vigan amin a kabaelanda iti panagbalinna a narang-ay a siudad a di
maisakripisio ti ladawanna a “siudad iti daan a lubong”. Makita a
dida napaay gapu iti agtultuloy a pannakapreserba dagiti daan a
pagtaengan ken pasdek nga adda dakkel a pakainaiganna iti nadaeg a
pakasaritaan ti pagilian.
Gapu iti daytoy, inlista ti UNESCO
ti Vigan a kas maysa kadagiti heritage cities iti sangalubongan. Kas
maysa a tawid ti sangalubongan, pagrebbengan ti komunidad dagiti
nasion a preserbaen, taginayonen, salimetmetan ken protektaran daytoy
a siudad uray iti panawen ti gubat.
Pammaneknek pay ti panagballigi
daytoy a programa ti turay ti yaadu dagiti turista a sumarungkar iti
Vigan aglalo iti piesta ti konbersion ni San Pablo, Semana Santa ken
Tres de Mayo ken iti selebrasion ti solidaridad dagiti heritage
cities iti lubong.
Iti bulan ti Enero, malaksid ti
panangrambak iti panagsiudad ti Vigan, maselebraran pay ti konbersion
ni San Pablo, patron ti siudad, iti kinakatoliko. Iti pannakarambak
iti Semana Santa, rinibribu a sangaili ken turista ti agdudupudop iti
siudad tapno ditoyda a pabaruen ti pammatida kas katoliko. Iti umuna
a lawas ti bulan ti Mayo ti pannakarambak ti Viva Vigan Festival of
the Arts. Malaksid iti trade fair, kangrunaan a tampok ti parambak ti
Binatbatan Festival a pakaitanduduan ti produkto nga abel. Iti met
Setiembre 7 ti pannakarambak ti Heritage Cities Solidarity Day.
Malaksid kadagiti nadumaduma nga aktibidad, kangrunaan nga araken
dagiti tattao ti Repazzo de Vigan a pakabuyaan dagiti nadumaduma a
panawen a nagdalanan ti siudad, manipud idi tiempo ti Kastila, ti
idadateng dagiti Amerikano, ti pannakasakup ti Vigan kadagiti Hapon,
ti panagraira dagiti sakasaka, ti pannakaipasngay ti R.A. 7171, ti
panagbalinna a siudad ken dadduma pay a nagluposan ti siudad babaen
ti panangidaulo dagiti agtuturay.
Saan a malibak nga umad-adu dagiti
turista nga agpa-Vigan aglalo iti pannakaipasdek ti Vigan Heritage
Village. Babaen daytoy a proyekto, matarimaan ti sigud a kalalanga
dagiti napili a pagtaengan ken pasdek idi tawen 1850 agingga iti
1900.#


text:
SAN JUAN, Ilocos Sur – Apaman a pirmaan ti mayor ti certified seeds subsidy para kadagiti mannalon ditoy nga ili, maited a dagus daytoy a benepisio kadakuada.
Kinuna ni Konsehal Florante Ramos, chairman ti komite ti agrikultura, babaen daytoy nga iskema, maikkan dagiti mannalon iti 50% a discount iti gatangenda a hybrid palay seeds nga imulada iti masungad a panagtatalon.
Agpateg ti maysa sako a certified hybrid seeds iti P1,200 ket P600 laengen ti ibaklay ti rehistrado a mannalon, segun iti konsehal.
Maipatungpal a dagus daytoy a programa apaman nga aprobaran ni Mayor Bernard Sarmiento ti maaramat a pondo.#


text:
Estetika ti Pannakidangadang ti Sumagmamano nga Agtutubo a Mannaniw iti Iluko
(Papel a naibasa iti NCCA National Conference iti "Young Writers and New Writing" a naangay iti Aniceto Mansion, Vigan, Ilocos Sur, idi Enero 28-30, 1999.)
Panagparamut, Panagikonteksto
Adda nabaknang nga estetika ti pannakidangadang ti kurditan nga Iluko iti laksid ti adu a parikut ti nasao a kurditan. Sumagmamano kadagiti komtemporario a teddek ti kastoy a kita ti estetika ket da Peter La. Julian, Reynaldo A. Duque, Juan S.P. Hidalgo, Jr, ken dagiti mannaniw a kameng iti nalimed a tignay. Idinto nga addaan iti naarte a panangrienda ti klase ti artistiko a panangyasideg da Julian, Duque, ken Hidalgo, naminpinsan met a mangus-usig dagiti daniw a putar dagiti rebolusionario iti pagsasao nga Iluko. Ti paggidiatan ti nasao a dua a panangyasideg, iti paliiwko, ket segun iti rekisito ti odiens. Kadagiti mannaniw iti umuna a grupo, literate ti recipient, agbasbasa, mangsubsubaybay iti Bannawag ken mangtartarabay kadagiti publikasion ti GUMIL Filipinas. Iti sabali a bangir, dagiti rebolusionario a mannaniw ket sipupuot iti pannakabalin ti daniw kas maysa nga oral a kultura isu't gapuna a nabatad ti nain-ay-ayaman a panagaramatda kadagiti uni. Ti resulta ket maibilang iti poetik praktis dagiti nagkauna a mannarsarita, dagiti mannaniw iti parparaangan wenno dagiti agbukbukanegan.
Para ken ni (Gregorio C.) Laconsay (iti diksionariona nga Iluko-English-Tagalog Dictionary), adda dua nga agkaarngi, no di man agasmang, a kaipapanan ti balikas a dangadang: (1) gubat ken (2) pannakilaban. No amirisen, adda dimension ti pannakigubat a pannakilaban. Iti metaporikal a lebel, kasla narigat a pagsinaen ti dua a konsepto gapu ta: (1) ti pannakigubat ket pannakilaban iti maysa a gera ken (2) ti pannakilaban ket pannakisalisal iti kabusor, tao man daytoy wenno puersa wenno sistema wenno idea. Kuna ni Laconsay a ti pannakiay-ayam (literal) ket maysa a kita ti dangadang. Kasta met ti panangikalintegan kas iti debate, nga iti biang ti kurditan nga Iluko, ket masarakan iti bukanegan. Iti kastoy a panangikonteksto, makita a ti "estetika ti pannakidangadang" ket nabatad a maysa nga estetika a ti puntiriana ket ti nasukimat nga analisis iti napateg a naintaoan a padas. Itoy a papel, ti "estetika ti pannakidangadang" ket daydiay makiramraman nga artistiko nga imahinasion ken sensibilidad dagiti agtutubo a mannurat iti lengguahe nga Iluko. Ikut ti kastoy nga estetika ti kaawan ragsak iti agdama a pannakaipagna ti gimong, ti agdama a kita ken wagas ti konstruksion ti realidad, ken ti substans ti politikal a biag ti ili, ti pagilian, ken dagiti umili.
Panggep daytoy a papel nga amirisen ti artistiko nga imahinasion ti tallo a napili nga agtutubo a mannaniw iti Iluko ken ituding ti lugar ti poetik praktisda iti agdama a kasasaad iti Amianan ken iti pagilian. Kadeppaar ti kastoy a panggep ti maysa a panangkita iti "estetika ti pannakidangadang," maysa daytoy nga estratehia ti pannakiraman mainaig iti dakdakkel a panggep ti sangkailian a panagdur-as. Sumagmamano kadagiti daniw da Roy Aragon, Pete Duldulao ken Daniel Nisperos ket nasagudayan iti kastoy nga artistiko nga imahinasion. Dagitoy a tallo ket bin-ig a nagbalin a fellow iti daniw iti U.P. Writers Workshop iti Baguio. Kas mairaman kadagiti kangrunaan nga agtutubo a mannurat iti Iluko, dida man ammo, mangitudtudingda iti maysa a pagrukodan ken sukogan a mabalin a maawagan iti "new writing." Kadagiti daniw dagiti tallo ket adda sadiay dagiti nasigo a panaganalisar, natured, awan sansantuenna, managamiris.
Daniw, Protesta: Ti Protesta ket Daniw
Iti sangapulo ket lima a sample a napilik kas representatib ti obra da Aragon, Duldulao ken Nisperos (saglilimada), adda maysa a tumtumpuar a konstant: ti kinaruker ti maysa a sistema ti kagimongan nga ipaspasimudaag ti sistematisado a pannakairurumen ti kaaduan. Ti kabarbaro iti kastoy nga artistik/poetik praktis iti kurditan nga Iluko ket ti kumitment iti arte iti panangnagan iti padpadas ti pannakairurumen ken pannakaabi ken ti irreverent a panagsaludsod no apay a saan a nasayaat ti biag.
Makita ti agrebrebelde a timek ni Duldulao iti naynay nga imahen ti ili ("O ilik a baludda"), ti maysa nga imnas a Luzviminda ("Agkaykaysata, Luzviminda"), ti maysa a Luzviminda nga awanan wayawaya ("Sapsapulek ti wayawayam, Luzviminda"), ti basol a nasken a masubbot ("Ket ti basol nagsikog"), ken ti mannalon nga agbirbirok iti pannakawaya ("Kayumanggi a mannalon"). Simple dagiti balikas nga ar-aramaten ni Duldulao, maitutop dagitoy iti dawdawaten ti daniw a mayeb-ebkas iti demonstrasion dagiti mannalon iti Department of Agrarian Reform, iti taripnong dagiti mannalon iti dap-ayan wenno iti sirok dagiti narukbos a kayo iti pungto dagiti sinilong wenno iti ordinario a panaguummong a mapagsarsaritaan ti pannakairurumen. Iti estilo ni Duldulao, ti lengguahena ket daytay ti sensibilidadna ket tinubay ti away, ti padas iti nasapasap a pannakairurumen ken ti pannakaawat kadagiti pakaigapuanan. Adda sadiay ti panangtunton iti sarita ti historia kas talon ti analisisna. Ditoyna a maipatungpal ti negosasion maipapan iti no kasano a magun-odan ti hustisia.
Iti estilo, managay-ayam ti abstratisado a balikas ni Nisperos a kas man agnanaed met isuna iti "lubong dagiti idea." In-inutnaka a pakitaan kadagiti konkreto a ladawan ngem in-inayadennaka met nga itayab iti maysa pay a lebel ti pannakaawat. Agdandaniw man ni Nisperos maipapan iti maysa a baket ("Ay, kayatka a buatan, Apo Baket") wenno iti panangawisna iti maysa a sinsinan a padaya ("Maykan ta ibuyogta ti eppes a bulibol ti daniw"), adda sadiay ti "estilo a Nisperos": nasipnget ti lubong, nasipnget ti pannakairurumen, masapul ti baro a nagan ti wayawaya a kabukbukodantayo a saan ket nga iti kabusor, masapul a makawaya iti rehas ti pakasaritaan nga inikutan ti panawen. Kunaen man a "nasipnget" ti lubong ni Nisperos ("panes," "massayag," "padaya dagiti sililisay," "manto"), adda sadiay ti panangpadas nga amirisen ti pannakabalin nga adda iti "nasipnget" a kasasaad ti tao iti panangipagarup a sumangbayto met laeng ti darudar uray no daradara daytoy. Saan a maaw-awan ti satirikal a dillawna maipapan iti program ti kagimongan ti estado ("bambanti a reporma ti daga") ken agtultuloy ti panangipamatmatna iti nakakaasi a kasasaad dagiti umili: agsennaay ti kaldero, agibit ti dalikan idinto nga agluplupias ti bodega dagiti komersiante ti bisin.
Managobserba ni Aragon kadagiti inaldaw a pasamak. Saan a makaligtas kenkuana ti maipapan kadagiti fastfood chain a ti prankisada ket nagatang pay manipud iti sabali a pagilian ("Masmasdaaw ni Ambong"), ti maipapan iti awan patinggana a trahedia ti militarisasion ("Ni 'Insin Unyor a taga-Marag"), ti desperasion iti panagut-utek a kolonial ("Snoopy, ti bida nga aso"), ti nakas-ang a kasasaad ti masa ("Agkurkuranges a biag"), ti salamanka a kasasaad ("Hunio dose ni nawaya"). Ti nakalemmeng nga istratehia nga ar-aramaten ni Aragon ket ti manarsarita a poetik nga imahinasionna. Is-istoriaannaka, sarsaritaannaka laeng maipapan kadagiti "babassit" nga agbibiag: ni Insin Unyor, ni Snoopy, ni Ambong, ni nakurapay a nakarian iti gin-awa ken wayawaya. Ngem iti panagis-istoriana, alaennaka ni Aragon iti maysa a lubong a rumimatrimat ta sadiay ket saan nga agtagtagilinged ti kinapudno, saan nga im-imbentuen dagiti public relations specialists ti estado ken dagiti kaaliadoda nga institusion. Ti kinapudno ket nadara, nabangsit, makapasimron, makamurmuray, nasaem, nasugpet--iti ababa a pannao: nalawag a kinapudno. Agdadata a kinapudno: sipapaparang, awan ilemlemmengna, awan ilinglingedna.
Kadagiti nadakamat a kinse a daniw, makita ti panagsarak ti dua a timek, dua gapu ta aggapuda iti agduma a padas: ti timek ti daniw ken ti timek ti protesta. Ngem babaen ti integratib a panangmatmat iti padas ken inaldaw-aldaw a drama ti biag ti tao, kariten dagitoy a daniw ti ontolohikal a rekisito ti hustisia a kankanayon a partisano/kumadkadua iti mairurrurumen nga umili. Dillawen ti artistiko nga imahinasion iti estetika ti pannakidangadang ti maiwarwaras a kinapudno ken kaipapanan.
Protesta, Daniw: Ti Daniw ket Protesta
Kasano a mayulog iti metapora da Aragon, Duldulao ken Nisperos ti estetikada iti pannakidangadang?
Makitrantransak ni Aragon iti pakasaritaan.
Makidisdiskurso ni Duldulao iti padpadas iti away ken mannalon ken proletario.
Agluglugan ni Nisperos iti metapisikal a sensibilidad dagiti intelektual nga addaan kumitment iti pannakilaban.
Iti imahen ti "snoopy" ni Aragon, lasatenna ti nakiro a dalan ti kolonial a pakasaritaan tapno maiparupa nga: "adtoytayo: aguuyong nga aso idi, aguuyong nga aso pay laeng ita." Karaip ti ladawan iti kambas ti amerikanisado a lagip ken kapadasan ti "puppy" wenno "tuta" ket kadagiti makalagip kadagiti ebangelio kadagiti pader iti Mendiola wenno Liwasang Bonifacio wenno kadagiti konkreto a rangtay kadagiti away, natibong ti "Marcos, tuta ng Kano!" Alegoria ti nailian a kasasaad ni "Snoopy" a taraken nga aso ti agassawa a Kano nga iti panagsublida iti "land of milk and honey" ket nagsubli met ni Snoopy iti naggapuanna a basuraan. Awan pannakasubbotna ti alegoria, awan nalawag a pannakawaya. Ti pannakasubbotna ket adda iti panangipakpakdaar a ti pagilian ket kasla maysa nga "snoopy." Igunamgunam daytoy ni Aragon iti diagnosisna: ti biag ket awan patinggana a panagkuranges, awan inggana a panagkurkurang wenno pannakapapaidam kadagiti taraon dagiti mannakabalin: fried chicken, roasted lamb, tempura, whole wheat bread. Kas ken ni Nisperos, agarapaap ni Aragon, agarapaap iti napintas a biag: pino nga asin, innapuy a husto ti pannakalinayna ken kabukbukodan a talon. Agsasarak dagiti depinision da Aragon, Duldulao, ken Nisperos maipapan iti gin-awa: taltalon para iti mannalon, taraon para kadagiti mabisbisinan, tagtagainep para kadagiti agar-arapaap ken saan a mabuteng kadagiti soldado a mammapatay iti nagannak ken arapaap ("Ni Insin Unyor a taga-Marag"). Batikosen ni Aragon ti wayawaya ken kunaenna: mauyongtayo, datayo ket paktoria dagiti ilusion, ulaw-ulawtayo, nabayagen a pagpapammatiendatayo. Ni Nisperos met ket sugsog iti panangipalpalagipna nga: agmalmamalem nga agar-arapaap nga adda maluto iti dalikan ("nagmalem nga agsaraaw ti dalikan"), ti pagbagasan ket naynay a maibusan ("ugaw a pagbagasan"), ti panagilunod ti kuton, ti "mannala a bisin," ken adu pay. Adda sadiay ti nasken a maaramid, ti panangsaka iti biag ken iti wayawaya: "burakek latta no kua ti ulimek dagiti bingkol." Ken ni Duldulao met, ti protesta ket daniw, ti daniw ket protesta no ti metapora ket pagtaengan ti kinatalek iti pagilian, no ti pangngarig manipud iti napait a padas ket logos/verbum/sao ti pannakasaka. Agikari ni Duldulao iti maysa a dangadang a ti mangidaulo ket dagiti "kayumanggi nga agtutubo" a mangparmek iti traidor ("parmekenta dagiti Judas iti aglawlawta") tapno ti logos ket agbalin manen a logos, ti verbum ket agbalin a verbum ti wayawaya, ti sao ket agbalin manen a sao. Nalawag ti itsura ti kabusor para ken ni Duldulao: "Kayumanggi a didiosen." Iti samay ti logos, iti samay ti pannakilaban, maparmek met laeng dagiti didiosen, agpatingga met laeng ti panaglablabesda.
Pananggupgop
Agtaltalinaed a sibibiag ti bukel ti pannakidangadang agingga nga agtultuloy nga agtalinaed dagiti opresion, ti kaawan ti hustisia iti kagimongan. Dagiti daniw da Aragon, Duldulao, ken Nisperos ket konkreto a pammaneknek a ti estetika ti pannakidangadang ket maysa a mannakabalin nga estratehia ti panangbasa iti realidad.
Ania kadi ti kabarbaro iti estetikada?
Para kaniak, ti kabarbaro ket ti saanda a panangtallikud iti sosial a responsibilidad dagiti arteda. Maaramidanda daytoy babaen ti agtultuloy a panagputarda iti realidad, iti kinapudno, iti kaipapanan babaen dagiti kabarbaro a metapora nga inda ikurkur-it.#
[Inyulog manipud iti Filipino ni Roy V. Aragon]
Ti daniw ket para kadagiti maidaddadanes ken mapapaidaman
Pasakalye
Nagpatinggan ti panawen a mangibagbaga a ti arte ket maysa laeng nga awanan pategna a panglaglaga kadagiti balikas tapno makapartuattayo iti bullalayaw iti tangatang uray no adda lidem ti panawen.
Naggibusen ti rehimen ti kapanunotan maipapan iti arte nga agkunkuna a ti daniw ket maysa laeng a pagliwliwaan ti sarukisiok a panunot ken kananakem.
Nalpasen ti panawen a mangitantandudo a ti daniw ket maysa laeng a kinamaag nga aramid ni maysa a mannaniw a no di man agdadata a maag ket agindeg iti ere, iti aringgawis dagiti kayo, adayo iti sanaang ken leddaang ti inaldaw-aldaw a panagbiag.
Saanen nga umiso ti panagipapan a ti maysa a daniw ket partuat laeng ti maysa a sariwawek nga imahinasion ni sariwawek met laeng a mannaniw. Iti agdama a panawen a kasingin dagiti naggagabsuon a pakarikutan ken pakaidukmeman, awanen ti akem ti daniw (ket ngarud ti arte) a ti laeng aramidna ket mangiladawan kadagiti bambanag a mamagluluken iti rikna, mangted bibineg iti panunot, ken mangiregalo iti pannakalipat kadagiti trahedia, personal man wenno kolektib, iti man bukod a bagi wenno iti gimong.
Ita a panawen, naskenen ti panangipumpon kadagiti estratehia ti panagdaniw nga eskapista, bulsek, baed.
Kayatna a sawen, awanen ti lugar ti daniw a ti laeng aramidna ket agarapaap kadagiti engkanto ken marmarna ken musa tapno iti arapaap nga adda iti daniw, maiwardas ti sagrado a pananglipat iti agdama a kasasaad ti tao.
Awanen ti lugar ti daniw a manglikliklik iti simumulagat a pakarikutan. Awan ti lugar ti daniw a di makabael a mangtalado iti makagapu no apay a ni tao, ket ngarud in extenso ni Pilipino ken ni Ilokano, ket adda pay laeng iti nakain-inaka a kasasaad. Kaniak a biang, ti maysa a daniw ket daytay makabael a mangsaludsod no apay nga awan bagas iti pagbagasan no kasta a tumaogtayo tapno agapuy, no apay nga awan maisakmol uray agkiraos ti tian, no apay a maturog pay laeng ti pusa iti dalikan. Amin dagitoy a pundamental a saludsod iti inaldaw-aldaw a panagbiag, iti panagkunak, ket agaringgawisda iti dua a pakarikutan: ti kinaawan ti kinalinteg iti gumong ken kaskasdi met laeng a kinaawan panagpapada dagiti umili.
Ngamin ta ti daniw ket maysa a pagsarmingan, kuna ni Aristoteles. Pagsarmingan ti gimong, pagsarmingan ti kinaasinno, pagsarmingan ti biag--amin dagitoy--gapu ta ipakita ti awtentiko a daniw ti rupa, ti langa, ti itsura ti agdama a kasasaad ti tao--maysa a kasasaad a dumawdawat iti pannakaawat, pannakapabaro, pannakatinggar. Iti maysa a pangngarig iti Kailokuan, kayatko koma nga usaren ti ladawan ti panagtalado: ni mannaniw ken maysa a mannalado, ti daniwna ket maysa a talado, ket sakit ti gimong ti inna taladuen, ibuksilan, i-diagnose, ammuen no ania dagiti kaudian nga apay, dagiti pinal a gapu dagiti pasamak iti biag, iti gimong, iti uniberso, iti aglawlaw. No umiso ti kapanunotan a ti arte ket sarming ti biag, tallo a dadakkel a konsepto ti maipasango kadatayo, datayo nga agessem iti arte, datayo nga adipen ti arte.
Balabala ti Arte iti Gimong nga Awanan Simbeng ti Panunot
Maysa kadagiti delikado a saludsod maipapan iti relasion ti arte ken ti gimong ket daytoy: Ania koma ti akem ti nanakman nga arte iti gimong nga awanan iti simbeng ti panunot?
Ar-aramatek ti balikas nga "awanan iti simbeng ti panunot" a kas metapora, kas maysa a kita ti pangngarig. No ti tao ket awanan iti simbeng ti panunot, kunaentayo nga wanan daytoy iti naan-anay a panagnaknakem, nga awanan daytoy iti umiso a panagipapan, a saan a natalged ti panagawatna iti realidad. Maikanatad nga aramaten daytoy a ladawan--daytoy a kinaawan ti simbeng ti panunot--iti gimong nga awanan iti kinalinteg, nga awanan iti panagpapada, nga awanan iti konsepto ti imbag para iti sapasap, daytay gimong a naguduagudua, daytay gimong laeng ti managimbubukod, daytay gimong laeng dagiti darukadok ken bukatot ken papel a papel uray no adda pay sabali a mabisbisinan, uray no adda pay sabali a malislisayan, adda pay agsarsaraaw. No ti maysa a gimong ket mabaelanna a denggen ti kalembang dagiti kampana iti boksit dagiti awanan maisakmol, daytoy a gimong ket makuna nga "awanan simbeng ti panunot."
Kinuna ni Carlos Bulosan ken ni Amado Hernandez idi impupok isuna ti puppet a rehimen gapu iti panangsuportana iti Hukbalahap: "Kada balikas ket igam para iti pannakawayawaya." Iti kastoy a panagipapan, insubli ni Bulosan, maysa a sensitibo a mannurat nga Ilokano, ti papel ti balikas, iti aramid a panangbuniag iti nakain-inaka a kasasaad ti biag ti tao. No malagiptayo, segun iti daan a Tulag, maysa kadagiti bileg nga inted ni Yahweh ken ni Adan ket ti "panangitedna iti nagan kadagiti amin a pinarsua." Iti Baro a Tulag, adda reperensia ti balikas iti ebangelio ni Juan: ti balikas--ti Sao--ket nagtagilasag, nagbalin a tao. Nagbalin a tao tapno agbalin a paset ti pakasaritaan.
Saanko a gamden ti mangasaba. Impakitak laeng ti ramut ti aramid ni mannaniw babaen ti panagsubli iti maysa kadagiti puon ti konsepto ti balikas wenno sao nga ingrediente ni mannaniw iti inna panagimutektek.
No ni Adan ket naikkan iti bileg a mangbuniag iti pinarsua, maysa ngarud daytoy a bileg a saan a neutral no di ket agdadata a pannakibiag. Kayatna a sawen, no agimutektek ni mannaniw, dinto bumurong nga iti panagdaniwna ket adda latta sadiay daytoy bukodna a panangsirig iti kasasaad ti biag. No sadino ti pagtaktakderanna, daydiay metten ti puntodebista nga aramatenna tapno maimutektekanna--wenno maawatanna, wenno 'mabasana'--ti biag. Iti sabali a pangyebkas: saan ngarud nga adda iti ruar ti alad ti politika ti daniw no di ket kada daniw ket maysa met a politika.
Ania koma ti pakaseknantay' iti politika? Simple lang: kuna dagiti pilosopo, ti tao ket maysa nga ayup ngem ayup isuna a siaammo kadagiti komplikasion ti linnangen, ayup a siaammo iti kinabengbeng ti bileg ken turay no amaden ti papel dagitoy iti inaldaw-aldaw a panagbiag. Uray iti itatakderko no kua iti sanguanan koma dagiti agdengngeg iti lektiurko, iti panangtedda kaniak iti akem nga agsarita, intedda kaniak ti turay a mangyebkas kadagiti kapanunotak maipapan iti topiko nga intedda nga ilawlawagko. Ngarud, kunaek: iti amin a gundaway, iti amin nga aramid nga addaan nginabras ti relasion ti bileg, dagitoy a gundaway ket politikal, dagitoy a gundaway ket kanito a panagpannuray ken panagturay.
Ngem ania koma ti kaipapanan daytoy a konsepto iti arte, iti parikut maipapan iti panagdaniw iti Iluko?
Saan a kas karina ti mangsungbat iti kastoy a saludsod. Ngem palubosandak a mangibuksil iti apagbiit: Ti daniw, kas aramid, kas panagimutektek ni mannaniw, ket maysa nga aramid a politikal. No akinpolitika daytoy, dayta ti sabali a saludsod. Maysa laeng ti ditay matallikudan: amin a daniw, amin nga arte, ket addaan iti politika, addaanda iti diskurso maipapan iti bugas ti biag segun ti panirigan ni mannaniw, ni adipen ti arte a di mamingga a mangiparparipirip kadagiti mensahe ti uniberso a makitana.
Mangrugitay' ngarud iti maysa a proposision nga agserbi nga adigi iti diskursotayo ita: Awan arte a neutral, nga amin a kita ti arte ket adda latta iti tengnga ti pagbabalubalan, kankanayon a makibibiang, di agsarday ti inna pannakiramraman.
Rumbeng laeng ngarud a kitaen ti arte kas maysa nga aktibidad a makibibbibiang iti sinnalisalan iti gimong, a makiramraman iti ginnabbuan iti kultura ken iti panunot. Daytoy ti kayat a sawen ni Bulosan idi kinuna: agsurat ni mannurat para kadagiti maikuskuspil, para kadagiti mapapaidaman iti gimong, para kadagiti dumawdawat iti kinalinteg.
Ti Konsepto ti Arte a Kas Pagsarmingan
Maikadua a dakkel a konsepto ket maipapan iti arte a kas pagsarmingan ti biag. Ti arte kas sarming ket maysa a dakkel a problema. Akinsarming daytoy? Ania't sarsarminganna? Adda kadi umiso a silaw tapno iti kasta ket makapagsarming met laeng ti tao iti 'sarming ti arte'? Asino daytoy nga agsarsarming? Ania a kapampanunotan ti nangmuli kenkuana? Ania a klase daytoy a sarming? Flat surface kadi? Concave? Convex?
Amin dagitoy ket rumbeng unay a saludsoden. Ti gapuna ket mabalin met a sarming ti maysa a manglokloko daytoy a sarming. Kayatna a sawen ket ti sarming ket saan met a maysa nga agdadata a maag nga instrumento a no kayatmo ti agsarming ket insegida a makitamon ti langam. Depende iti kinasamay ti silaw, depende iti repleksion. Pagaayatko daytoy a pangngarig: Iti maysa a salonan wenno pagsasalaan nga addaan iti strobe lights, apay ngata a nagpipintas ken nagguguapo amin nga agsasala no kasta a nagarampang ti panagpuligos dagitoy a silaw nga addaan iti sabasabali a kolor? Idiay Manila, uso daytoy kunkunada a jeepney a 'patok.' Daytoy a dyipni ti paggugusto a luganan dagiti teenagers gapu ta addaan dagitoy iti heavy music, tipong Metallica, ken siempre, strobe lights.
Iti gundaway a kastoy, sidadata ti maysa a pananglimlimo: pudno a pagsarmingan ti arte. Ngem ti saludsod: akinkukua iti ladawan--wenno sinno daytoy a ladawan--nga iladladawan ti sarming? No kas pagarigan ta iramantay' ti konsepto ti poder wenno bileg, agbalin kadi aya, mabalin kadi aya, a daytoy tao a nabileg kayatna a ti arte ket agbalin a sarming tapno iti kasta ket mailadawan dagiti aramid a di maikanatad daytoy a tao? Iti nanumo a kapanunotak, di bumurong nga iti konsepto ti sarming, adda dagitay palso a pampanunot a mailadladawan. Adda dagitay mailadawan a pudno a di met kinapudno no di ket kinaulbod.
Ngamin ta amin nga arte ket propaganda: ipaduyakyakda dagiti ladawan ti kinapudno a nasken a tinggaren, amirisen, sitaen amangan ketdi ta saanda met a pudno. Lagipentay' ti pangngarig ti strobe lights. No kasta a rummuartay' iti salaan iti barrio hall ket luktan ti apo nga agiturturong ti flourescent light, ay! addaytan dagiti binurtong a rupa, dagiti di kimmappo a pammagi, dagiti babes, kuna dagiti babbaro, a kaing-ingas dagiti maituntuno a letson. Siempre, iti biang dagiti babbalasang, akala nila pogi-pogi ni manong na dumidiga sa kanya. Pagbukas ng ilaw, Dios ko pong mahabagin!--o, tukso, layuan mo ako!--si Tom Cruise ay sinaniban na ng ibang kaluluwa!
Babaen ti arte ket mabalintay' ti mangallilaw ken maallilaw. No ti daniw ket liklikanna nga ibugasan ti sugat ken dara ken pait ti biag, daytan! maysan daytoy a kita ti panangallilaw, inrantatay' man wenno saan. Ta ti aramid a panangallilaw ket saanna a kayat a sawen nga inrantaan laeng. Adda daytay kita ti panangallilaw a di inranranta.
Ti Biag kas Tema ti Diskurso ti Daniw
Itoy a gundaway, limitarakon ti panangtratarko iti arte babaen ti panagwerret ti argumentok iti diskurso ti daniw. Ti daniw ket maysa kadagiti kasasamayan a wagas a panagipagipasimudaag ken panagimutektek. Iti kultura nga Ilokano, uray dagiti estoriatayo, ti epikotayo a Lam-ang, kas pagarigan, ket maysa a kita ti daniw. Kayatna ngarud a sawen nga immun-una nga amang ti daniw ngem ti prosa iti balabala ti literatura, iti man padastayo nga Ilokano wenno iti padas dagiti sabsabali pay a puli.
0-0-0
TI BIAG ket maysa a pakarigatan--iti man napalabas, iti man agdama. Maysa kadagiti hermeneut ti nangideklara iti kastoy: "Life is a difficulty." Dina kinuna a narigat laeng ti biag, kinunana a ti biag ket pakarigatan. Saludsodentayo: ania koma ti kaes-eskan daytoy a tema iti pagsasaritaantay itatta?
No lagipentayo, no pudpudno met laeng a ti arte ket maysa a diskurso ken maysa a pagsarmingan, ania kadi ti inna umno nga iladawan no di ket daytoy napudpudno a kasasaad ti biag? Adda kadi pay napudpudno a kasasaad no di ti panangsirig iti biag kas maysa a pakarigatan?
Diskurso Maipapan ti Biag Manipud kadagiti Napili a Daniw iti Bannawag
Adda dua a kita ti daniw iti Bannawag: dagitoy dagitay "popular" a porma nga adda iti maikatlo a panid ti magasin, ken dagitay makunkuna a major poems a nagnagananda iti "parupa a dandaniw" numan pay iti utit ti magasin ti pakaiprintaanda. [Iti agdama, saanen a kastoy ti pannakaipablis dagiti daniw iti Bannawag. Addan nairanta a seksion ti dandaniw a kadawyan nga adda iti maika-47 a panid. --Editor, Burnay E-zine]
Arbitrario ti pannakapili dagitoy a dandaniw: maysa nga staff ti opisinami ti binilinko a mangpili iti lima a kopia ti Bannawag. Saan a naurnos dagitoy a kopia no di ket ti availability dagiti kopia ti nagibasaran ti panagpili. Kayatna a sawen ket awan ti talaga a napili. Awan ti mannaniw ti naikkan iti espesial nga importansia tapno iti kasta ket saanak a maakusaran nga agpabpaboritismo. Sangapulo a daniw ti naamiris: lima a popular ken lima met a major. Isuda dagitoy:
Popular:
* "Anting-anting" ni Prescillano Bermudez (Marso 4, 1996)
* "Ni Apo Mayor a Naluganan" ni Cles Rambaud (Hunio 3, 1996)
* "Nagbaliwen ti Panawen" ni Roland Bueno (Hunio 10, 1996)
* "Kasla Burburtia a di Maibuksilan" ni Benjamin Gapasin (Agosto 5, 1996)
* "Mangasawaakon, Inang!" ni Rogelio Valdez (Agosto 5, 1996)
Major:
* "Filipinas iti Ima dagiti Mananggundaway" ni Johmar Alvarez (Marso 4, 1996)
* "Iti Isasangbay ti Gurigor" ni Oswald Valente (Marso 4, 1996)
* "Palubosannak man, Alicia" ni Baldovino Valdez (Hunio 3, 1996)
* "Jovy" ni Eduard Britos (Hunio 3, 1996)
* "Pluma a Nakaammimi iti Daniw" ni Romeo Bantolino (Hunio 10, 1996)
Topiko dagiti "Popular" a Daniw
Iti daniw ni Bermudez, adda estoria maipapan iti naidumduma nga 'anting-anting' ni Lolo Quintin: "No malpas ti ani, agyaman dina malipatan/ Mangidaton karnet' kurarayan, mamaen ken niniogan:/ Dagitoy ti patiek nga 'anting-anting ni Lolo Quintin/ Di makabigbig letra ngem adut' inatiwna iti kinalaing!///"
Sabali ti estratehia ti panagdaniw ni Rambaud. Kas ken ni Bermudez, ages-estoria met ni Rambaud maipapan iti maysa a mayor a 'naluganan': "Espiritut' mananggungundaway kenkuana nanglugan/ Isu a gundawayanna amin a pakagundawayan/Sabali kano laeng espiritut' bulbullagaw/ Isu a liklikudanna inda pagpaggaakan.///"
Adda proposal ni Rambaud nupay saan isuna a sierto: "Wenno intay sa ketdi malmalluen, kugtakugtaran/ Buyatan danum nga agburburek ken agkibkibuar/ Umawer laeng sairo kenkuana nanglugan/ Kaasi met ni Mayor, ay-ay pay piman.///"
Di makaruk-at ni Bueno kadagiti demonyo ni lagip. Kinunana: "Ah, ta naibilangak la idi a maysa a paset/ Ti nakaallilawan a kita ti kinaulpit/ A saan a kabaelan a rupaken/ Ti narasi, awanan gaway a nakem!///"
Pasarunsunanna pay iti maysa a sermon: "Mamatika kadi itan.../ Nga uray danonem ti pungto ti lubong/ Saanto nga agbalin nga aldaw ti rabii/ Wenno mapasamak nga umuna ti babawi?///"
Diak ammo no apay a daniwan ni Gapasin ti maipapan iti kunkunana a babbalasang a 'kasla burburtia.' Kitaentay' ti linabagna: "Ay, nakakaskasdaaw man ta sumagmamano a babbalasang/ Kaarigdat' burburtia, narigat nga ibuksilan/ Dagiti tignay ken balikasda saan a maawatan/ Mangburibor iti isip, mangparnuay pakariribukan!///"
Iti udi, kinunana: "Oh, babbalasang nga inkam ipateg, ayaten ken pagtamdan/ Ipasnekyo koma nga usigen ti kinapudnot' panangipateg/ Ken panagayatmi: nadarisay ken naindaklan...///
Humour ti istratehia ni Valdez maipapan iti baro a kayatnan ti mangasawa: "Ania, mangasawaakon, inang, amang, kunam?/ Apay, adda kadin pagobraam wenno kareram?/ Aniat' ipalamutmo iti agbalinto a pamiliam?/ Adal, awananka met, nga inkam idi igunamgunam?//"
Siempre, gibusan ti baket ti sermon iti anakna iti kastoy: "Baliwam ket `ta panunotmo, balong, tapno napintastot' masakbayam/ Isaldetmot' agadal ta mayawatannakam' `ti diplomam;/ Aggaggagetka pay tapno ayonnannaka ni amam;/ Ket inton madanon dayta, ay, mangasawakanto lattan!///"
Topiko dagiti Major Poems
Iti daniw ni Alvarez, kinunana: "Wen, Filipinas, agrupsan bileg ti tanikala/ Iti birtud dagiti gambang a parupa/ Nga impatom nga isudat' rimat ti agsapa/ A mangraniag kuridemdem a namnama/ A mangibagnos masakbayan nga agkadkadapa.///"
Gibusan ni Alvarez ti daniwna babaen kadagitoy a linabag: "Ngem matiliwmo latta ketdi dagiti balikas/ A tanamitim iti bileg ti kararag/ A kakaisuna nga igammo iti pannakirupak/ Ngem inton ano, Filipinas, a makaruk-atka/ Iti di makita a pungo `ta ima?/ Agingga iti maikadua a yaay?/ Ah, Filipinas, asika pay...///"
Sabali met ti estilo ni Valente. Kenkuana, ti lubong ket agpuligos iti bukod a bagi. Manipud kadagiti balikas ni Valente, makita ti konsepto ti romantisado nga estetika: "no apay met a kabutengko ita/ ti panagtupak ti bayakabak/ pati arimukamok... idinto ta pagaayok no kua/ a sarangten ken siroksiroken tapno/ kaduaendak a mangpusipos rueda ti biag;/ no apay a kabutengko pay ita/ ti isem ti sumingsingising, apagtangkayag/ lumlumnek nga init, uray ti pul-oy/ ti presko nga angin, idinto ta dagitoy/ ti sapsapulek inaldaw a panagbiag/ ta ngamin, pasukonnak ita ti ikamen/ iti papag a pagturturogak/ a nakakumot iti napuskol nga ules...///
Ay-ayat ti tema da Valdez ken Britos. Kuna ni Valdez: "Palubosannak man ta riingek/ Ti kanta a naturog, Alicia/ Iti sagumbi ti saklotmo/ Iti sidong ti parmata/ Iti bisibis ti panunot/ Iti umok ti alintataok/ Iti panid ti napalabas.///"
Iti sumagmamano pay a linia, maiparipirip ti panagbaliwbaliw ti idea nga Alicia: babai daytoy a saan; ilina daytoy a saan.
Iti linabag ni Britos, makita dagitoy: "Bay-am a sagutanka maysa a daniw/t apno inka maimdengan riknak ken nakem/ wen, Jovy, ayat sa daytoyen/ diak koma pakabasolan no sikat' ayatek.///"
Siempre, iladawan ni Britos ni Jovy. Kinunana: "Naemma, napintas ken mannakaawat/ galad a sapsapulek maysa nga imnas/ wen isu, arapaap ti kaunggak/ Jovy, naslag a dayag.///"
Maudi 'tay daniw ni Bantolino. Panagdaniw ti prolemana. Kunana: "Kunana ngata/ Kailala ti ay-ayamko/ a pluma a nakaammimi iti daniw/ A, petpetak la ngaruden/ Ay, matnag pay laeng.../ Ti pul-oy ni ridep/ Ti nakapagligsayen nga init.///"
Kuna pay ni Bantolino: "Itay bigbigat, imetko ti raniagna/ Diak ammo nga adda balikas/ A kasungani ti singed ken ragsak/ ken gagem nakailungogan diktar-ay-ayo?/ A mangyagus apres rikna ken puso?///"
Panagamiris
Kadagiti "popular" poems, dua laeng ti makapudno: ti daniw ni Rambaud ken ti daniw ni Bermudez. Ladingitek nga ibaga a nakapuy dagiti major poems iti dua a rason: umuna, saan a nairteng ti lengguahe nga inaramat dagiti mannaniw, ken maikadua, nagkibaltang ti aramidda a mangsarming koma iti kasasaad ti biag a kas "biag ni rigat." Ni kaano man ket awan indikasion a dagitoy a dandaniw ket maisagut para kadagiti marigrigat, para kadagiti maidaddadanes, para kadagiti mapapaidaman iti gimong. Ni kaano man ket awan man laeng nasiken a prueba a naisurat dagitoy iti dara. Ni kaano man ket dida nagbalin a daraan a sao iti baet dagiti nailian ken nainkagimongan a pakaseknan. No dadduma salsaludsodek iti bagik: ammo ngata ni mannaniw nga Ilokano ti mapaspasamak iti pagilianna, iti aglawlaw, iti lubong nga adda iti ruar ti nakem ken panunot ken ti sentimientona? Napananen daytay daniw a daradara, daytay daraan a sao nga adda iti daniw a makabael a mangisarming iti kasasaad ni Ilokano iti agdama? No saan nga eskapista ti awag kadagitoy a daniw, ania koma?
Malaksid iti agdadata a panangaskasaba dagiti major poems no di man ketdi napeklan a litania laeng ti ir-iruken kas koma iti sagubanit, sakit ti nakem, panagayat, nostalgia, lagip, rigat ti panagdaniw, di kabaelan dagiti daniw a nadakamat a mangibati iti diskurso maipapan iti biag ni Ilokano a naigamer iti pitak, iti dara, iti saem. Agpatingga laeng dagiti sentimiento iti panagladladingit. Kurang dagiti major poem iti naanag a panangimutektek iti biag. Napintas koma, kas pagarigan daytay daniw ni Valente no diniskursona ti maipapan iti mortalidad ti tao no kasta a maidalit wenno maipasango kenkuana ti sagubanit.
Daydiay daniw ni Bantolino ket saan nga agsusurot ti ladawanna malaksid laeng iti makakiro a pannakaiyablat dagiti balikas.
Agar-arapaap met latta ni Valdez, ar-arapaapenna latta ti kanta nga awanan panagmawmaw. Iti baet ti pakarikutan ti gimong-Iluko, ti gimong Isabela a pagindegan ni Valdez, agar-arapaap iti kanta a di agmawmaw! Ania koma no daniwenna dagiti kurimaong ti bagas idiay Isabela, dagitay agbirkog iti bendision ti subo, dagitay agtakaw iti ammay a maidasar koma a pammigat?
Saan a daniw daytay daniw ni Britos--no tension ti pagibasaran. Ilislistana laeng ti rikriknaenna. Kinantana la koman, saanna nga indaniw.
Daytay daniw ni Alvarez ket mabalin koman no ammonat' agrienda. Ammona ti agtaladao: ammona ti mangamiris iti mapaspasamak numan pay ti panagtaladona ket adda pay laeng iti abstrak a lebel. Kayatna a sawen ket dina pay laeng kabaelan ti mangrugi iti partikular a padas isu nga agbanag a cliche dagiti balikasna. Iti reggetna a mangtingiting kadagiti parikut ti pagilian, nagbanag a cliche met dagiti solusionna. Umuna daytay kunkunana a "kararag." Kuestionable daytoy. Ibagbagana pay daytay reperensia ti panangukom, daytay kunana a "maikadua a yaay." Agat-insenso daytoy a daniw, insenso nga adayo iti umno a konteksto. Maudi daytay panangay-ayna iti pagilian: "asika pay," kuna ni Alvarez. Malaksid ta prosaic daytoy, mangibatbati pay iti peudal a kapampanunotan. Iti udina, di agballigi ni Alvarez iti diskursona maipapan iti pagilian.
No sumaen ngarud dagiti nadakamat a daniw, maymaysa laeng ti naganda: pannakapaay. Natellayda a sarming ti biag, natellayda a balikas a mangbuniag wenno mangnagan koma iti nakarikrikut a kasasaad ket ngarud dida nasarkedan ti nangibati iti leksion a mabalin koma a pagpuonan iti pannakisalisal iti biag.
Nakas-ang a panunoten ngem daytoy ti pudno: masapul ti literatura Ilokana ti nasarked a panagimutektek, nasidap a panagipapan, ken nawayawaya a panagawat kadagiti naun-uneg a kaipapanan ti biag ti tao. No kasano a diskursuen ti daniw Iluko daytoy, daytoy iti panagkunak, ti karit nga ibatbati daytoy a salaysay kadagiti aggutigot ken agngayangay nga agbalin nga adipen ti arte. Ta kas itay kunatayon, saan laeng a panaglibas ti linaon ti arte no di ket maysa a nainturedan a panangtalado iti kasasaad ni Ilokano. Panawenen tapno tallikudantay ti tradisional nga eskapismo a linaon dagiti daniwtayo. Panawenen tapno isublitay ti bileg a ti pudno a balikas laeng ti makaited.
Maudi a Balikas Para iti Estetiko a Proyekto da Bermudez ken Rambaud
Dagitoy a daniw nga agparparang iti maikatlo a panid ti Bannawag ket nakakuadro iti makunkuna nga "oral" a porma ti daniw. Idi un-unana, ti daniw ket balbaliksen, saan nga isursurat. Ti imasna, sabali la ngamin ti dawdawaten ti daniw a maisurat. Ti daniw a nairanta a mabasa ket agay-ayam iti lubong a gubuayen dagiti timek ken uni, saan nga iti lubong dagiti letra a mamatmatan. Kayatna a sawen, no oral ti porma ti daniw, nasken ngarud nga insegida ti pannakaawat no di met ketdi nakallalagip dagiti balikas tapno iti kasta ket matulongan ti panunot a mangamiris iti bugas ti daniw.
Iti sabali a bangir, ti written a porma ti daniw ket maysa nga aramid nga addaan iti engganio gapu ta manipud kadagiti milagro ti makitkita a letra, adda dagiti bugas a lumtuad kadagiti nagbabaetan dagiti balikas. Daytoy ti di pay nadiskubre dagiti adu pay a mannaniw nga Ilokano. Iti daniw ni rambaud, kas pagarigan, naannayas dagiti ordinario a balikas, simple, ordinario, mangmangngeg iti kalkalsada ken iti pagsusukmonan. Ti imasna, natured ni Rambaud nga ageksperimento kadagiti simbolo. Ti penomenon ti pannakalugan, kas pagarigan, ket saan a gagangay a penomenon no di ket penomenon iti "biag a politikal" ti maysa nga ili. Adda ditoy daytay diskurso ti madagdagullit a kinadakes, maysa a kinadakes a dagiti manglimlimo a dadaulo ti akinggapuanan. Iti sabali a panagipapan, inaramat ni Bermudez ti ladawan ti anting-anting tapno ipakitana ti maliplipatanen a pilosopia ti biag dagiti nagkauna kas ipaspasimudaag ni Lolo Quintin. Makuna nga awan irteng ti lengguahe da Bermudez ken Rambaud. Kasta ti dawdawaten dagiti daniw nga addaan oral a porma. Ti kinairteng ti estetika da Bermudez ken Rambaud ket adda iti panangay-ayamda kadagiti simbolo ken pangngarig a ramen ti awtentiko a diskurso ti arte a mannakibiang, makiramraman, managsukimat gapu ta ammona ti papelna iti gimong: ti mangiladawan iti sakit, ti mangtalado iti sakit, tapno iti kasta ket maamiris no ania ti nasamay nga atang, no ania ti kasasamayan nga agas.#


text:
SUGPON, Ilocos Sur – Nagtungpal a naliday ti panagpipiknik dagiti agkakabagian kalpasan a dua nga ubbing a kameng ti pamiliada ti nalmes bayat ti panagdidigosda iti karayan idi bigat ti Mayo 1.
Saanen a naidanon iti ospital a sibibiag da Althea Mabitasan y del Rosario, 11, residente iti Brgy. Marcos, Rosario, La Union ken Jhaziel Benito y Orpiano, 8, residente iti #17 Marigold Purok 2, San Luis Village Baguio City.
Segun iti report, napan nagpipiknik dagiti biktima, kaduada dagiti nagannak ken kakabagianda iti Amburayan River sadiay Sitio Calipayan, Barangay Pangotan, ditoy nga ili idi nadakamat a petsa.
Bayat ti panagdidigosda iti karayan, binallaagan dagiti nataengan dagiti ubbing a saanda a mapan aglalangoy iti adalem a paset ti karayan ngem mapapati a saan a tinungpal dagiti biktima a nagtungpal iti pannakalmesda.
Nasarakan dagiti nalmes idi agarup 1:30 ti malem iti dayta met la a petsa ket naitarayda iti Tagudin General Hospital Capillaris Center Tagudin, Ilocos Sur ngem naideklara nga awanen ti biag dagiti biktima.#


text:
SANTIAGO, Ilocos Sur – Nagpulong iti polis ti maysa a barangay captain a nakaawat iti pangta iti biagna babaen ti selpon itay nabiit.
Nagpulong ni Salincub Barangay Captain Manuel Ellorin iti polis nga adda naawatna a death threat manipud iti Cellphone No. 0916-7086492 a mangipangpangta kadagiti sumaganad: “natangkenka, agannadka, no kayatmo ti nasayaat”; “haanka a makibiang no kayatmo ti nasayaat” ken “agtalnaka no kayatmo ti nasayaat”.
Saan nga ammo ti barangay captain ti kinaasino ti nangpangta kenkuana. Saan met a nailanad iti blotter no ania daydiay saanna a “pakibiangan.”#


text:
Timek Ti Barangay
BGY. CABULUAN, ALCALA, CAGAYAN
Daytoy barangay ti Alcala ket masarakan iti abagatan laud iti Cagayan River. Naurnus ken naragsak daguiti agindeg iti daytoy barangay nga idaulwan ni Punong Barangay Benedicto D. Simangan ken daguiti kameng ti konseho na.
Adda metten daguiti proyekto nga naimplementar naggapu ti gobyerno municipal ken gobyerno prubinsyal babaen ti tulong ti naayat nga ama ti prubinsya iti Cagayan, Hon. Alvaro T. Antonio.
Amin daguitoy nga proyekto ket agdama nga pagnamnamayan daguiti bumarangay kas kadaguiti sumaganad:
1. Multi-purpose Hall
2. Canal Lining
3. Multi-purpose Drying Pavement
4. Re-shaping and Re-gravelling of Barangay Roads
5. Artesian Well
Itay laeng nabiit nakaawat manen daytoy barangay ti Financial Assistance naggapu ti gobyerno prubinsyal para iti pannakalippas ti Multi-purpose Hall ken Financial Assistance naggapu ti gobyerno municipal para iti pannakaipatakder ti 2 unit Artesian Well.
Kas ama ken lider iti daytoy barangay, adu pay daguiti arapaap na pagsayaatan ti barangay, ket matungpal na amin daguitoy babaen ti tulong ti ama ti Gobyerno ti Umili.
BGY. AGANI, ALCALA, CAGAYAN
Iti ili nga Alcala nga nakayanakan ti naanus nga naglabas a Mayor ken agdama ita nga Gobernador iti prubinsya iti Cagayan, Hon. Alvaro T. Antonio, isu ti nangriing kadaguiti Punong Barangay tapno pagtalinaeden nga naurnos ken addaan iti timpuyong tapno dumur-as ti kabibiag daguiti bumarangay. Daguiti agindeg ti barangay Agani ket naurnos, natalna, napakumbaba ken nadayaw.
Manipud idi panagtugaw ni Punong Barangay Sonny A. Pavo, adu metten ti naiturpos na para kadaguiti kabarangayan na:
1. Rehabilitation/Improvement ti SWIP (Sulbek)
2. Opening of farm to market road – manipud Sulbek (Zone II) feeder road connecting to barangay road (Zone IV)
3. Three (3) classroom buildings (Agbiag)
4. Rehabilitation of old classroom
Damage on Typhoon Igme with counterpart iti Barangay Agani
5. Regravelling of farm to market road
6. 3 classrooms with 20% development fund counterpart of Barangay Agani.
7. Box culvert Agani-Pussian
Dakkel unay ti panagyaman ni Punong Barangay Sonny A. Pavo ken daguiti opisyales na ken iti barangay Agani ta naited daguitoy nga tulong gapu iti liderato ni Gob. Antonio.


text:
Ni George Herbert Walker Bush (naiyanak idi Hunio 12, 1924) ket maysa nga Amerikano a politiko a nagserbi idi a kas ti maika-41 a Presidente iti Estados Unidos (1989–93). Isu ket dati a nagserbi a kas ti maika-43 a Bise Presidente iti Estados Unidos (1981–89), maysa a kongregista, maysa nga embahador, maysa a Direktor ti Tengnga a Saririt, ken ti agdama a kalakayan a sibibiag a presidente.
Ni Bush ket naipangay idi idiay Milton, Massachusetts, manipud ti maysa a Senador a ni Prescott Bush kenni Dorothy Walker Bush. Kalpasan ti panakaraut ti Pearl Harbor idi 1941, ni Bush ket intontongkuana panagbasan ti kolehio, ken nagenlista iti Marina ti Estados Unidos idi maika-18 a kasangayanna, ken isu ket nagbalin a ti kaubingan a agpatpatayab idiay Marina iti dayta a panawen. Isu ket nagserbi aginggana ti gibus ti gubat, kalpasan dayto y napan nagadal idiay Unibersidad ti Yale. Nagturpos idi 1948, isu ken ti pamiliana ket immalisda idiay Laud a Texas ken simrek ti lana a negosio, ken nagbalin a milionario babaen ti tawen iti 40.
Midia a mainaig kenni George H. W. Bush iti Wikimedia Commons


text:
Pagsasao a Vaeakau-Taumako
Tipagsasao a Vaeakau-Taumako (dati nga ammo a kas Pileni) ket ti pagsasao a Polinesio a naisasao kadagiti Is-isla Raw-ang ken kadagiti pay Isla ti Taumako (ammo pay a kas ti Is-isla Duff) iti probinsia ti Temotu iti Is-isla Solomon.
Ti pagsasao ket insasao iti amin a parte ti Is-isla Taumako, bayat nga idiay Is-sila Raw-ang, daytoy ket naisasao idiay Aua, Matema, Nifiloli, Nupani, Nukapu, ken Pileni.
Ti pagsasao ket tradisional a naikeddeng a maysa kadagiti grupo ti Futuniko iti sasao a Polinesio, ngem ti 2008 a panagadal nga eksklusibo a naibatay kadagiti ebidensia ti leksiko ket nangileppas a daytoy a pannakaikameng ket nakapsut a nasuportaran.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Næss, Åshild; Hovdhaugen, Even (2011). A Grammar of Vaeakau-Taumako. Berlin: De Gruyter Mouton. ISBN 978-3-11-023826-6.:
- Dagiti sabali a taudan
- ^ Vaeakau-Taumako iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Pileni". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.
- ^ Austronesian Basic Vocabulary Database


text:
Johannes Kepler
Ni Johannes Kepler (Aleman: [ˈkʰɛplɐ]; Disiembre 27, 1571 – Nobiembre 15, 1630) ket maysa idi nga Aleman a matematiko, astronomo ken astrologo. Isu ket maysa kadagiti nangruna a pigura ti maika-17 a siglo ti sientipiko a rebolusion, isu ket nadayeg nga ammo para iti linlinteg ti planetario a panagkuti a naipanagan kaniana, nga inkodigo babaen dagiti simmaruno nga astronomo, a nangibatay kadagiti obrana iti Astronomia nova, Harmonices Mundi, ken Epitome ti Koperniko nga Astronomia. Dagitoy nga obra ket nangited ti maysa kadagiti kammasapulan para iti teoria ni Isaac Newtoniti unibersal a grabitasion.
Dagiti paammo ken dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ti kakompletuan a biograpia ni Kepler ket ti Kepler ni Max Caspar. Ngem adda dagiti adu a kinaudi a biograpia, a kaaduan a naibatay kadagiti obra ni Caspar nga adda laeng bassit a panagsuksukimat; kaaduan kadagiti pakaammo a nadakamat manipud kenni Caspar ket mabirukan kadagiti libro babaen ni Arthur Koestler, Kitty Ferguson, ken James A. Connor. Ti Mata ti Langit ni Owen Gingerich ket naaramid manipud kadagiti obra ni Caspar a mangipuesto kenni Kepler iti nawatwatiwat nga intelektual a konteksto ti nasapa a moderno nga astronomia. Adu kadagiti naud-udi a panagadadal ket nakaipatengnga ti isip kadagiti naisangsangayan nga elemento ti biag ken obrana. Ti matematika ni Kepler, kosmolohiko, pilosopiko ken naipakasaritaan a pannakaimatangan ket kaaduan a nausig kadagiti libro ken artikulo ti warnakan, ngem ti astrolohiko nga obrana—ken ti pannakaikabagianna ti astronomia ket agtultuloy a saan a naad-adal.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Johannes Kepler iti Wikimedia Commons
Dagiti obra a mainaig kenni Johannes Kepler iti Wikisource (iti Ingles)


text:
Kadagiti taga-Pampanga, ibilangda a milagro ti panangabak ni Fr. Eddie Panlilio a gobernador iti probinsiada. Kadagiti met dadduma, bileg ti tattao ti nangitag-ay ken ni Fr. Panlilio a gobernador iti baet arig kasla abut ti dagum ti lusotanna iti kampaniana a mangited iti Pampanga iti sabali a klase ti liderato, maisupadi iti intanggaya ti nakatugaw a gobernador a naakusaran iti anomalia ken ti maysa a bokal nga asawa ti didiosen ti illegal a sugal.
Kas maibasar iti opisial a resulta ti panagbubutos manipud iti Commission on Elections, nakagun-od ni Panlilio iti 219,706 a butos. Iti sabali a bangir, nakagun-od ni Lilia Pineda, asawa ni Bong Pineda, ti maitudtudo a jueteng lord iti pagilian, ken incumbent board member iti 218,559 a butos idinto a 210,875 ti nabutos ni Gov. Mark Lapid, anak ni naabak a mayoralty candidate iti Makati City, Senador Lito Lapid.
Risiris ti panagbalubal da Panlilio ken ni Pineda. Sakbay ti pannakabilang dagiti butos iti Magalang, mangab-abak ni Pineda, ngem aglaplapusanan ti butos nga inted dagiti botante iti daytoy nga ili a nakagun-odanna iti 11,095 a butos ken nangdalebanna ken ni Pineda iti 1,147 laeng a butos.
Daytoy ti kabassitan a bilang ti butos a nangabakan ti maysa a kandidato iti Pampanga wenno uray pay iti sibubukel a pagilian.
Iti daytoy a panagballigi ni Panlilio, isu ti kaunaan a padi a Katoliko a mabutosan iti public office iti pagilian.
Ken ni Panlilio, tineggedna ti balligina idinto nga impaganetgetna a “wagas ti Dios daytoy a panawen ti panagbalbaliw ken panagserbi kadagiti parsuana, nangruna dagiti marigrigat.”
Naisalsalumina ken nasam-it ti panagballigi ni Fr. Panlilio a pabutosan a gobernador.
Naiduron laeng a nagkandidato a para gobernador kalpasan nga awan ti mayat a sumango kadagiti nakabalubalna iti politika.
Ngem saan a nakakaskasdaaw no apay nga awan ti interesado a sumango kada Lapid ken Pineda, dua a nabileg a politiko iti Pampanga. Malaksid ti kaaddada iti poder ken kaaliadoda ti agdama nga administrasion, addaanda iti kuarta ken makinaria a kangrunaan a mangitag-ay iti kandidatura ti maysa a politiko.
Ngem kadagiti taga-Pampanga, kayatda ti panagbalbaliw iti probinsiada manipud kadagiti dadauloda iti politika a nagameran iti panagkunniber ken sugal a hueteng.
Nakitada ken ni Fr. Panlilio ti raya ti namnama iti nalidem a tangatang ti politika nga adda pay gundaway nga agbaliw ti probinsiada.
Ken ni Panlilio, arigna naipit iti nagbaetan ti dua a bato kadagiti panawen a panangamirisna no ania ti surotenna: sumrek iti politika tapno isu ti mangidaulo kadagiti kailianna iti pannakaiwayat ti panagbalbaliw iti probinsiada wenno agtalinaed iti ruar ti politika ket agserbi laeng kadakuada babaen ti espiritual a panangidaulo.
Rimmimbaw kenkuana ti arungaing dagiti kailianna ket idi Marso 25, nagbakasion iti pagrebbenganna iti simbaan ket imbaskagna ti iseserrekna iti politika kas alternatibo a kandidato a pagpilian dagiti botante iti Pampanga.
Maiyarig iti agsang-at iti bantay ti iseserrek ni Panlilio iti politika.
Umuna, awan ti pammatibker wenno suporta ti Simbaan iti itatapogna iti politika.
Maikadua, awan kuarta wenno makinaria a mangiduron kenkuana iti panagkampaniana.
Maikatlo, kasangona ti dua a nabileg a politiko a kaaliado ti agdama nga administrasion.
Iti panaglabas dagiti aldaw, inanusanna ti namalaybalay iti panangipresentarna ti bagina a kandidato dagiti napanglaw ken maipapaigid iti biag.
Ditoy a naawisna ti imatang ken rikna dagiti kailianna.
Nagsangpet dagiti tulong manipud kadagiti makurkurangan iti biag — manipud iti bagas, tisirt, polieto ken panangikampaniada kenkuana.
Manipud iti sumagmamano laeng a nagboluntario a tumulong iti kandidaturana, kalas simmuyop a lobo ti iti aganay 30,000 a bilangda a pakairamanan ti 33 nga abogado a nangipatalged iti tulongda iti aniaman a sanguenna a legal nga isyo iti panagkandidatona.
Dagitoy ti nagbantay ken nangsalaknib kadagiti balota, di nangpanaw kadagiti urna iti uneg ti pasdek ti munisipio, nakipagpuypuyat ken nabisbisinan bayat ti pannakabilang dagiti butos tapno masigurado a saan a mabaliwan wenno maipanaw iti kaltaang ti rabii.
Milagro! People Power!
Ngem daytoy ti nalawag: no agtignay ken agtimek dagiti umili a sangsangkamaysa, sarutenna uray ti katangkenan nga armas dagiti nabileg ken naturay.
Daytoy ti naisalsalumina ken pudpudno a ladawan ti demokrasia iti pagilian.
Ala, nangato ti namnama dagiti umili ken ni Among Ed, kas birngasda ken ni Fr. Panlilio. No makapudno iti naipabaklay kenkuana a pagrebbengan, panawento ti makaibaga.
Ngem addakam iti likudam, Fr. Panlilio.


text:
Plantilia:Titulo nga italiko
Daytoy a plantilia ket mabalin a mausar a mangipairig kadagiti titulo ti panid. Daytoy ket nasken laeng a mausar kadagiti artikulo a makasurot ti kriteria para kadagiti titulo nga italiko.
Kadawyan a daytoy ket naikabkabil iti ngato ti artikulo.
NO SAAN A MABALIN: Padasen nga ikabil ti plantilia kalpasan ti infobox. No saan pay nga agbalin, imbes ket nga usaren ti plantilia {{DISPLAYTITLE}}; manen, daytoy ket nasken a maikabil kalpasan ti infobox.
Panagusar[urnosen ti taudan]
- Batayan a panagusar
{{titulo nga italiko}}
- Nakairig amin
{{titulo nga italiko|all=yes}}
Dagiti titulo ti artikulo ket saan a makalaon ti panangporma ti wiki, a kas ti '', isunga saan a maaramid nga italiko iti kadawyan a waya. Imbes, ket nga ikabil daytoy a plantilia iti artikulo, ken kadawyan nga iti kangatuan a paset ti artikulo. Kastoyto ti sumaganad a pagbanaganna:
- Dagiti titulo nga awan kadagiti parentesis () a napno a nakairig:
- Foo → Foo
- Tungtungan:Foo → Tungtungan:Foo
- Dagiti titulo nga aglaon kadagiti parentesis ket maipairig sakbay ti umuna a panglukat a parentesis:
- Foo (bar) → Foo (bar)
- Tungtungan:Foo (bar) → Tungtungan:Foo (bar)
- Ti panangipairig ket mabalin a mapilit kadagiti addaan ti parentesis a teksto babaen ti parametro ti
|all=yes.
Adda dagiti dadduma nga infobox nga automatiko a mangpadas a mangipairig ti titulo ti artikulo a nakairamanannda. No husto nga agbalin daytoy, saanen a masapul daytoy a plantilia. No saan nga agbalin, padasen nga ikabil ti {{Titulo nga italiko}} kalpasan ti infobox.
Datos ti plantilia[urnosen ti taudan]
TemplateData para iti Titulo nga italiko
Ti plantilia a mangpairig kadagiti titulo ti artikulo
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar


text:
QUIRINO, Ilocos Sur – Ti panagdinakkel ti karayan ti problema dagiti agindeg ditoy nga ili no panawen ti panagtutudo nangruna no adda bagyo.
Kinuna ni ni Mayor Clifford Patil-ao ti Qurino, Ilocos Sur a problemada ti panagbiaheda no matutudo agsipud ta agdinakkel dagiti karayan nangruna ti karayan iti nagbaetan ti Quirino ken Cervantes.
“No dumakkelen ti danum, uppat a barangay ti ilimi iti daya ti totally nga isolated,” kinuna ni Patil-ao.
Impalgak ti mayor nga adda nailatang a P17 milion a pondo ngem gapu iti kinawatiwatna, narigat a maileppas.#


text:
Pagay
Ti pagay ket dumakdakamat iti dua nga species (Oryza sativa ken Oryza glaberrima) ti ruot, a nativo iti tropical ken subtropical nga abagatan-a-dumaya nga Asia ken iti Aprika, a mangmangted iti nasurok a kalima (1/5) ti calorie a sagsagrapen ti tao. Maysa a tinawen a mula, ti pagay ket addaan atitiddog ken nararapis a bulong ken babassit a sabsabong. Ti babassit a bukelna ket bagas ken isu ti kangrunaan a taraon ti nasurok a kagudua ti populasion ti lubong (kaaduanna iti Asia ken Latin America). Ti pagay ti maikatlo a kadakkelan a maimulmula ken maap-apit a kas taraon iti sangalubongan (kalpasan ti mais ken trigo).


text:
HAWAII – Bisitaen ti Miss Hawaii Filipina ti Pilipinas manipud Marso 20 agingga iti Abril 3, 2010.
Paset ti gunggona ni Miss Hawaii Filipina Celina Macadangdang Hayashi ti panagbisitana iti Pilipinas iti panangabakna iti UFCH Fiesta Filipina Scholarship Pageant.
Malaksid ti panagpasiarna iti Metro Manila, sumarungkar ti grupo iti opisina ti Bannawag ken Liwayway ken pasiarenda ti Wowwowee iti ABS-CBN sadanto agpa-Ilokos tapno pasiarenda ti nagramutan dagiti Macadangdang iti Bacarra, Ilocos Norte babaen ti panangsangaili kadakuada ni Mayor Nico De Cruz.
Pasiarento pay ti grupo ti Fort Ilokandia, ti Marcos Museum, Vigan City, Kalibo, Boracay, Marco Polo, Cebu, Mactan, Tagbilaran, ken dadduma pay a lugar iti Pilipinas.#


text:
Statements: Dua a tawen a panagturay ni Pres. Duterte, Dua a tawen a panangparigat ti umili
Ti CPA-KALINGA
www.nordis.net
Ita a Hulyo 23, 2018 ket maangay manen ti maikatlo State of the Nation Address (SONA) ni President Rodrigo Duterte tapno mapan na manen ipasindayag dagiti naaramidan na kano ken programa na iti unos ti dua a tawen a panagturay na.
Ngem kadagiti a gagangay nga umili ket awan ti marikna a signipikante a panagdur-as ti panagbiag nu diket karkaru ket din mailumlom iti kinarigat gapu iti napaspas a panagngato dagiti presyo dagiti basaran a gagatangen gapu iti epekto ti Tax Reform for Acceleration and Inclusion wenno TRAIN Law nga ipanpannakkel ni Duterte. Tungpa ken parigat kadagiti umili ti panangdalapus ti TRAIN ni Duterte gapu iti saan a maatipa a panagngato dagiti magagatang idinto ta nailansa met dagiti presyo dagiti produkto dagiti mannalon ken tangdan dagiti mangmangged ken nababa nga empleyado kasta met iti awan taning a kontraktwalisasyon.
Pangta met iti kabiagan dagiti babassit nga operator ken driver ken kadagiti umili ti manarimaan nga implementasyon ti jeepney phase out iti mascara ti modernisasyon ti pampubliko a transportasyon babaen iti Department Order ti DOTr wenno Omnibus Franchisng Guidelines a naiyulog idi June 2017 a mangsukat iti amin a pampasahero a lugan iti e-jeep, solar powered jeep ken euro IV jeeps. Ultimo ti pampubliko a transportasyon ket kayat nga agawen dagiti kapitalista a korporasyon tapno pagganansyaan manipud iti inisyatiba dagiti babassit nga opereytors ken drivers nga iti nabayag panawen ket binaybay-an ti gobyerno. Nalawag nga saan a para iti umili wenno para iti mas episyente nga pampubliko a tranportasyon ti panggep ti jeepney modernization nu di ket para iti negosyo dagiti babaknang ken kapitalista a gagayyem ni Duterte. Sinu kadi ti makabael a makagatang iti 800,000 inggana 1.6 milyon a gatad ti maysa a lugan ken masapul saan a bumaba iti 15 a units/ lugan tapno makaala iti prangkisa? Iti udi na, sigurado a dagiti marigrigat a mannalon, mangmangged ken estudyante ti mangsagrap iti nakaru nga epekto na daytoy gapu iti awan mintis a panagtriple a panag-ngato ti pamasahe.
Awan naidumaan ni Duterte kadagiti sinublat na a nagturay ngem ketdi pinakaru na pay ti panangituyang kadagiti amo na a gangannaet kas iti China tapno rangsaben dagiti natural a kinabaknang para iti minas ken pangipatakderan kadagiti igante nga hydro-dam projects ken geothermal. Kasukat dagitoy dagiti inutang na a pondo ken nakapakete iti programa na a Build-Build-Build! Nu iti probinsya, adda ti siyam a gandat a maipasdek a dadakkel a dam iti karayan Chico, Saltan, Tanudan ken Pasil river a manglayus a iti nalawa a kadagaan ti Kalinga. Mainayun pay ditoy ti Chico River Irrigation Pump project nga inutang ni Duterte iti Bank of China nga aggatad 3.8 bilyon pesos.
Agkarkaradap manen ti kumpanya a Chevron kakumplot na ti NCIP-Kalinga a mangituloy iti gandat na nga agipatakder a geothermal project iti tri-boundary ti Tinglayan-Pasil-Lubuagan iti laksid iti panangsupyat dagiti maseknan nga umili. Babaen iti taktika a divide and rule ket addan dagiti sumagmamano a barangay a naallalilaw ken nangipaay iti pammalubos da. Usaren da dagiti scholarship program, infrastructures ken dadduma pay nga narugit a taktika tapno maawis da dagiti umili a mangituyang kadagiti ancestral a daga da pabor iti kumpanya.
Iti kapadasan, iti pannaka-implementar dagitoy a plano ket saan a mabigbig ti karbengan dagiti nainsigudan nga umili. Saan a nasaknap ti konsultasyon tapno maala ti usto a desisyon dagiti maseknan nga umili nu di ket dagiti laeng opisyales ken sumagmamano nga indibidwal ti kakonsulta ti NCIP ken kumpanya. Saanen a mailinged ti usto a rupa ti NCIP kas instrumento dagiti kumpanya tapno maipatungpal dagiti makadadael a proyekto da, imbes a tumakder para kadagiti nainsigudan nga umili!
Saan met a mailaksid ti probinsya ti Kalinga iti adun a listaan dagiti tokhang ken addan agarup kumurang sangapulo ti napapatay gapu iti iwaywayat ti gobyerno Duterte a gyera kontra droga. Nagbalin a lisensya daytoy tapno basta laeng pumatay kadagiti masuspetsa a drug user ken pushers ken panangbalewala iti due process.
Iti maysa a bangir, umir-irteng ti militarisasyon iti kaaw-awayan iti desperado a panggep gobyerno babaen ti Oplan Kapayapaan ti AFP a rebbeken ti CPP-NPA-NDF ken ti rebolusyunaryo a tignayan apaman nga aggibus ti 2018. Dagiti sibilyan nga umili ti kangrunaan a mangsagsagrap iti nakaru a pammutbuteng ken pannakataktak kadagiti pang-ekonomya a trabaho. Ti nakaru pay ket maysa a kangrunaan a target ti Oplan Kapayapaan ti AFP ket dagiti lehitimo organisasyon dagiti umili nga agresulta iti pannakatiliw, pannakaibalud ken panangisampa kadagiti parparbo a kaso kontra kadagiti aktibo a miembro ken lider ken kadagiti masuspetsa a supporters ti NPA.
Saan a seryoso ni Duterte tapno tumugaw para iti saritaan kappia wenno peace talk iti baet ti gobyerno ken iti CPP-NPA-NDF. Pakakitaan ti adun nga gandat ken backchannel talks dagiti agsumbangir a panel ngem iti maysa a balikas laeng ni Duterte ket nalaka a mawaswas dagitoy. Dagiti ipataw na a kondisyon nga imposible a mapasamak ket pakabuyaan laeng ti kinaawan sinseridad iti peace talk. Sayang dagiti narugian ken signipikante a nadanun ti peace talk kas iti Comprehensive Agreement on the Respect of Human Right and International Humanitarian Law (CARHRIL) kas pundasyon ti panangituloy iti saritaan kappia. Napateg ti sumaruno a paset ti peace talk a Comprehensive Agreement on Socio-Economic Reform wenno CASER tapno masungbatan ti kinamarigrigat ti umili a Pilipino ken atrasado nga agraryo ti pagilyan. Susi ti peace talk tapno mairamut ti umabot liman a dekada a gubat-sibil iti Pilipinas.
Ngem ketdi ti sungbat ni Duterte ken dagiti pasurot na ket Pederalismo! Awan ti panawen ti administrasyon nga mangsungbat iti arungaing dagiti umili gapu ta makumikom iti panangipapilit iti Pederalismo a porma ti panaggobyerno. Addang na daytoy tapno maikonsentra kanyana ti bileg ken turay iti sanguanan dagiti umad-ado a panangbatikos ken mangsupyat kadagiti programa na. Ginundawayan met daytoy dagiti oportunista a grupo iti local para iti bukod da nga interes ken pagkwartaan. Ipilit da a biagen ti nabayagen a natay a CPLA tapno pagbalinen kanu a Cordillera State Force nu agballigi ti pederalismo.
Kabayatanna, agtul-tuloy ti macho-pasista a postura ni Duterte, mangipakpakita iti kinaawan respeto na kadagiti babbai! Ti balikas na nga “uray ag-rape dagiti AFP iti tallo a babbai ket sagot na, ti okay lang nga panangpaltog dagitoy iti mabagbagi dagiti amasona a rebelde, ken ti panang agek na iti maysa a Filipina OFW idiay South Korea ket pakabuyaan iti kinaruker ken panangbastos kadagiti babbai isu’t gapu na a nagani iti adu a kritisismo gaputa ta daytoy ket nalawag nga panangtagibassit iti maysa a bulnerable a babai! Kangrunaan na, saan nga nainkalintegan dagiti wagas na nga agsao kas ama ti pagilyan, ti anya man nga rumwar iti ngiwat na ket mabalin nga ipatungpal dagiti aso aso a paspasurot ken soldados na! Ultimo ti Diyos ket saan a nakalisi iti kinarugit ti ngiwat ni Duterte iti panangibaga na a ti Diyos ket estupido.
Puno na ang Salop! Tama na, Sobra Na! Daytoy ti agallungogan a pukkaw ken unget ti nalawa umili a Pilipino. Umad-adun a bilang dagiti grupo ken organisasyon iti naduma-duma a sector ti tumaktakder ken mangsupyat kadagiti manangidadanes a programa ti rehimen Duterte.
Agpanawagan ti Cordillera Peoples Alliance iti MABTAD! Agriing kakailyan ken agtignay kontra iti tiranya ti agdama rehimen. Sisusuporta ti CPA Kalinga ken agsaludo kadagiti grupo ken sector nga tumakder ken agtignay laban kadagiti kontra-umili a programa ti rehimen. Nagrugin a nagwelga dagiti operators ken drivers kontra iti Jeepney phase out! Palawaen pay ti tignayan, kariten tayo ti amin, kangrunaan ti naruay a mannalon, kababaihan ken kabataang-estudyante kasta met dagiti tao ti simbaan, propesyunal ken dagiti justice advocates tapno tumipon iti protesta tapno labanan ti Jeepney phase-out ken TRAIN Law ken tiranya-pasismo ti estado.
TRAIN Law ibasura!
Jeepney phase-out isardeng!
Isubli ti tungtungan kappia!
Labanan ti tiranya! # nordis.net


text:
Naaramid ti seremonia idiay Barangay Cuancabal a daytoy ti pannakagetteng ti laso iti kabarbaro a pasdek ti Barangay Health Station babaen kada Mayor Josh Edward S. Cobangbang ken ni Brgy. Captain Helen S. Savellano nga inimatangan dagiti Opisiales ti Salun-at, RHU, Opisiales ti Ili ken dagiti lumugar ti Barangay Cuancabal.
Simmaruno ti panangidaulo ni Rev. Fr. Felix A. Costales iti panagkararag ken panangbendisionna iti amin a parte ti kabarbaro a pasdek a binayabay da Mayor Josh Edward; Engr. John Foz, OIC, Provincial Health Team Leader ken dagiti kakaduana; Dr. Mark-Lawrence T. Tirao, OIC Municipal Health Officer ti Cabugao; Opisiales ti Ili nga isuda Vice Mayor DJ Savellano; SBM Jayhan Alcid-Tan; SBM Dodgie Santella; MPDC/Budget Officer Florante S. Jara; Barangay Officials ken dagiti bumarangay a nagatendar.
Pinagyamanan ni Punong Barangay Helen S. Savellano dagiti amin a nakipaset iti nasao a taripnong ken kasta metten iti naballigi a pannakaipatungpal ti nadakamat nga aktibidad ken iti pannakalpas ti nadakamat a proyekto. # (Web In-Action)


text:
Malagipko man unay ti sarita a napauluan iti ‘Taraon dagiti Didiosen’ a sinurat ni Juan S. P. Hidalgo, Jr.. Ti pakasaritaan ti ubing a mangsapsapul ken ni nanangna a biniktima dagiti naranggas ken nadangkok a didiosen. Nalimed a nakastrek iti balay dagiti didiosen. Nadatnganna ti nagarbo a padaya a mapaspasamak. Mabmabsog ken agrenrennek amin dagiti didiosen iti nakaim-imas a taraon. Maay-ayatan unay dagiti didiosen iti naisagana a taraon.
Ta ania, aya, ti naimas a taraon dagiti didiosen?
Nalimed a nagusisa ti ubing iti kusina tapno takuatanna dayta naimas a taraon iti padaya dagiti didiosen. Ta apay a kasta la unayen iti panagayat dagiti didiosen iti sagana a taraon. Ngem nagkintayeg iti uray la ti ubing idi naduktalanna a ni nanangna – ni Filipinas Lazaro – ti pinarti ken inluto dagiti didiosen.
Nagbalin a naimas a taraon dagiti didiosen ni Ina Filipinas Lazaro.
Pinagpiestaan dagiti didiosen ti lasag ken dara ni Ina Filipinas Lazaro.
Anian a nagkas-ang, ta nagbibingayan dagiti didiosen ti laslasag ni Ina Filipinas Lazaro. Anian nga eksena!
Adda didiosen a nakaduktal iti ubing. Nakabkabil ken naibelleng iti langalang a kakaasi.
Tinulongan dagiti rebelde a mangbusbusor kadagiti didiosen.
Dayta ti sarita.
Maysa nga intellectual a sarita. Maysa a naisangsangayan a sarita. Maysa a pangngarig a sarita. Maysa a sarita nga iti agdama a panawen ket napapanawen (timely).
Ni Filipinas Lazaro ket ibagianna (represents) ti biang ti sibubukel a pagilian, a pagbibingayan ken pagrarangasan dagiti didiosen. Nagbalin a taraon dagiti didiosen ni Ina Ili. Ta nabileg ken nadangkok la unay dagiti didiosen. Dagiti laeng bagbagida ti ammoda ket awan bibiangda ti sapasap wenno gagangay nga umili. Awan bibiangda iti pakadadaelan ti sapasap. Awan bibiangda iti pakaseknan ti sapasap.
Ti pakasaritaan, no man maysa a fiction ket iladladawanna ti mapaspasamak iti pagilian – ti nakakaskas-ang a mapaspasamak iti pagilian. Pagrarangasanen dagiti didiosen; ket agsapsapul piman ti ubing a kapanunotan iti sungbat kadagiti naruay a saludsod ti saan nga agpulsot nga apay?
Iti agdama a panawen, pagrarangasan metten dagiti didiosen ti Makinlaud a Luzon, iti Kailokuan, iti Cagayan Valley ken iti Cordillera. Dagiti didiosen a mangparparti-mangtadtadtad iti bagi ni Ina Ili. Adda dagiti inawis dagiti didiosen a makidaya iti naipuni a taraon kadagiti kabambantayan ken uray kadagiti igid ti baybay ken sabangan.
Agreggetda a mangipauneg iti taraon nga inda pagbaknangan uray pakadadaelan ti kaaduan nangruna unay ti nakaparsuaan.
Apay a kasdiay? Saan a mapugsat dagiti agsublisubli a saludsod. Makatitileng ti kinaulimek dagiti nakatugaw iti trono; ken dagiti dadduma, dagiti nagtaud iti ngiwatda ket saan nga isu ti tignay nga inda iwaywayat ta nagduma ti sao dagiti didiosen iti aramidda. Anian a panangballaibo ken panangiyaw-awan kadagiti umili!
Pudno unay a nakiro ken saan a maawatan ti liriko ken ayug ti kansion iti panawen no madaman ti padaya dagiti didiosen. Ket iti masakbayan, maysa a naapres a dugudog ti bangungot – ti makapaaliaw a bangungot!
Iti Makinlaud a Luzon, agtultuloy latta ti black sand mining uray no inkeddengen ti DENR ti pannakaiparit daytoy gapu iti saan a pagduaduaan a didigra a pataudenna. Ngem gapu iti technicalities, saan a maiyimplimentar ti bilin agingga a saan a maresolbar ti parikut a technicalities. Saan a nalawag no ania dagita a technicalities a pagbatayan. Ngem ti nalawag, agingga saan a maresolbar dagita a technicalities, agtultuloy latta ti panagminas.
Ket kuna ngarud dagiti agkitakit iti panagminas a maresolbarton ti parikut ti technicalities no naibuston ti black sand ken nadadaelton ti lugar. Tumpuarto manen dagiti didiosen a kas bannuar ken mangitantandudo iti pakaseknan ti nakaparsuaan.
Pagikkisendanto iti kalkalsada dagiti aliporesda a pinuruakanda iti binuot a tinapa tapno bumanglo manen ti naganda.
Iti Kailokuan, 158 a mining applications ti sidadaan a mangirugin iti operasionda. Sadiay Cagayan, ket maibibiahen iti China dagiti black sand a mininasda. Ti kinabaknang ti pagilian ket maipanaw a mangpabaknang iti nabaknangen a pagilian. Ti kinabaknang ti pagilian ti pagbaknangan pay ti nabaknangen a pagilian.
Ta ania ngamin, aya, daytoy a black sand?
Ti black sand wenno magnetite. Aw-awaganda pay iti loadstone. Iti Iloko, baggiing ti napuotak a pangawag dagiti agminminas itoy sadiay Tagudin idi circa ‘60s-‘70s, babaen ti kompania ti Philmag. Ti magnetite ket napateg la unay a mineral, lalo ita a panawen a kasapulan unay.
Ta kas mabasa iti www.wiki.answers.com mabasa daytoy: Magnetite is used in many ways. Magnetite can be used as magnets, which can be used for more than just keeping paper on the fridge. It can be used to generate electricity, keep trains on the tracks, and guide your way in the wilderness. Maaramid pay daytoy a piesa ti kompiuter ken nagduduma a gadgets.
Ita a panawen ti teknolohia, ti loadstone ket napateg unay a mineral. Isu a dagiti ganggannaet ket saanda nga agpanggadua a mangikisap daytoy a kinabaknang ti ili. Ta daytoy ti ‘Taraon Dagiti Didiosen’ – ti laslasag ni Ina Ili.#


text:
CANDON CITY – Innem a pulo ket maysa ti nangala iti assessment exam nga insayangkat ti TESDA ditoy itay nabiit.
Daytoy ti naammuan ken ni Francis Toquero, agdama a City Technical Education Coordinator (CTEC) ti siudad.
Naisayangkat ti eksaminasion iti Candon Civic Center, ket malaksid kadagiti taga-Candon, adda pay dagiti nageksamen a naggapu iti sabali a munisipalidad.
Nairaman kadagiti technical courses a sinaklaw ti eksaminasion ti carpentry, masonry, mechanics, electricity, plumber, draftsman, data encoding, computer technician, cosmetology, security services, housekeeping, driving ken dadduma pay.
Paset ti caravan ti TESDA ti skills competent assessment a mangisayangkat iti eksaminasion iti nadumaduma nga ili.
Malaksid iti Candon, naisayangkat pay ti eksaminasion idiay Narvacan, San Esteban, Tagudin ken dadduma pay nga ili.
Naammuan a maikkan iti sertipiko dagiti makaruar iti nasao a test.
Kabayatanna, tallo manen a barangay ti nakaisayangkatan iti Integrated Pest Management (IPM) Kasa-kalikasan tapno agadal dagiti mannalon iti kabaruanan a teknolohia ti panagtalon iti daytoy a siudad.
Kinuna ni Elmor Leano, agdama a city agriculturist, a ti Cubcubbuot, Villarica, ken Bagani Gabor dagiti barangay a nakaisayangkatan ti panagadal iti daytoy a tawen.
Kinuna ni Mayor Allen Singson a tinawen a mangisaysayangkat ti opisina ti agrikultura ditoy Candon iti IPM classes tapno maparang-ay dagiti mannalon babaen ti ad-adu nga apitenda iti kataltalonanda babaen ti panagadalda iti umno a wagas ti teknolohia.
Sumurok-kumurangen a duapulo a barangay ti nakaisayangkatan daytoy a programa.
Tinawen a nasurok a sangagasut a mannalon ti agturpos iti daytoy a panagadal. Uray ti mayor, nakipagraep tapno maipakitana kadagiti mannalon no kasano ti kinapateg ti panangpapintas iti apit.
Kadagiti napalpalabas a bulan, naisayangkat pay ditoy ti IPM-corn ken vegetable tapno naan-anay ti panakatulong kadagiti mannalon iti baro a teknolohia iti panangpaadu iti produksion iti mais ken natnateng.