text:
Maikadua a Sangalubongan a Gubat
Ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat (Ingles: World War II), ket maysa a sangalubonagan a suppiatan a nagpaut manipud idi 1939 ken nalpas idi 1945. Kaaduan a nairaman dagiti adu a pagilian ti lubong, a nairaman dagiti Nalatak a Kabilegan, ken nakaaramid ti dua a nagsuppiat nga agkakadua a milisia: ti Agkakadua ken ti Pagtayyekan. Daytoy ti kaaduan a naisapasap a gubat ti pakasaritaan, nga adda dagiti agarup a 100 a riwriw a tattao a nagserbi kadagiti unidad ti milisia. Iti kasasaad a "dagup a gubat", dagiti kangrunaan a nakibinglay ket nagikabilda kadagiti amin nga ekonomia, industria, ken sientipiko nga abilidad para iti panagserbi gubat a ganetget, a nagborra ti panakailasin a nagbaetan dagiti paisano ken milisia a rekursos. Namarkaan baaben kadagiti naimudinganMarked a paspasamak a pannakairaman kadagiti bunton pannakapatay kadagiti paisano, a mairaman ti Holokausto ken ti is-isu a panagusar ti nuklear nga armas iti pannakigubat, a nagbanagan ti 50 riwriw aginggana ti sumurok a 70 riwriw a natnatay. Dagitoy a natnatay ket makaaramid iti daytoy a gubat ti kaaduan ti natay iti pakasaritaan ti nagtagitaoan.[1]
Urayno ti Hapon ket nakigubgubat idin iti Tsina idi 1937,[2] ti gubat ket sapasap a naibagbaga a daytoy ket nagrugi idi 1 Septiembre 1939, iti panagraut iti Polonia babaen ti Alemania, ken dagiti simmaruno a panangideklara iti gubat iti Alemania babaen ti Pranses ken kaaduan kadagiti pagilian iti Imperio a Britaniko ken Mankomunidad. Ti Alemania ket kinayatna ti agipatakder ti maysa a dakkel nga imperio idiay Europa. Manipud ti naladaw a 1939 aginggan ti nasapa a 1941, kadagiti serie iti kampania ken dagiti tulag, ti Alemania ket nagparakma wenno pinarmekna iti kaaduana a kontinente ti Europa; iti tengnga ti Nasi-Sobiet a tulagan, ti agmangngamangnga bassit a Sobiet ket napno wenno bassit a naiparukma, nasakopan ken nangsilpo ti teritorio dagiti innem a Europeano a kaarubana, ti mairaman ti Polonia. Ti Britani aken ti mankomunidad ket nabatbati nga is-isu laeng ti kangrunaan a puersa a nagtultuloy a nakilablaban a sumipiat ti Aksis, a dagiti gubat ket nararamid idiay Amianan nga Aprika ken ti pay nabayagen a Gubat ti Atlantiko. Idi Hunio 1941, ti Aksis a Europa ket nagirugi ti panagraut iti Kappon ti Sobiet, a nakaited daytoy ti panagrugi ti kadakkelan a teatro ti daga iti pakasaritaan ti gubat, a nakabedbed daytoy kadagiti kangrunaan a paset dagiti Aksis a puersa ti milisia. Idi Disiembre 1941, ti Hapon, a maipanggepanna ti mangituray iti Asia, ket timmipon iti Aksis, ti panagdaruros iti Estados Unidos ken dagiti tagikua ti Europa idiay Taaw Pasipiko, ken napardas a nangparukma ti kaaduan iti Akinlaud a Pasipiko.
Ti panagabanse ti Aksis ket naipasardeng idi 1942, kalpasan a ti Hapon ket napaay kadagiti serie iti gubgubat ken dagiti Europeano a tropa ti Aksis ket naabakda idiay Amianan nga Aprika ken, mangikeddeng, iti Stalingrad. Idi 1943, nga adda dagiti serie iti panakaabak ti Alemania idiay Dumaya a Europa, ti Aliado a panagraut iti Pasista nga Italia, ken dagiti panagballigi ti Amerikano idiay a Pasipiko, ti Aksis ket napukawna ti kaessemanna ken nangaramid kadagiti estratihiko a panagsanod kadagiti amin a sanguanan. Idi1944, dagiti lUmaud a Kumaduaan ket rinautda ti Pransia, bayat a ti Kappon ti Sobiet nakagun-od met laeng kadagiti amin a napukawna a teritorio ken rinautna ti Alemania ken dagiti kumaduaanna. Ti gubat idiay Europa ket simmardent iti panakatiliw iti Berlin babaen dagiti tropa ti Sobiet ken Polako ken ti simmaruno a awan kondisionna a panagsuko ti Alemania idi 8 Mayo 1945. Idi panawen ti 1944 ken 1945 ti Estado sUnidos ket inabakna ti marina ti Hapon ken natiliwna dagiti nangruna nga is-isla iti Laud a Pasipiko, a nangtinnag kadagiti bomba nga atomiko iti dayta a pagilian idi ti panagraut iti Hapon a Purpuro ("Balay nga Is-isla") ket nagbalin a nagarasugas. Ti gubat idiay Asia ket nagsardeng idi 15 Agosto 1945 idi ti Hapon ket immannurot a sumuko.
Ti dagup a panagballigi dagiti Kumaduaan kadagiti Aksis idi 1945 ket nagpasardeng iti daytoy a suppiat.Ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat ket nangibalbaliw ti politiko a panagitaratar ken sosial a patakder iti lubong. Ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (Ingles: UN) ket naipatakder tapno makaayaywan para iti internasional a panagtitinnulongan ken mangipawil kadagiti sumakbay a suppiatan. Dagiti nalatak a kabilegan ket isuda ti nagballigi iti gubat-ti Estados Unidos, Kappon ti Sobiet, Tsina, Britania, ken Pransia ken nagbalin dagitoy a permanente a kameng iti Salaknib a Konsilol ti Nagkaykaysa a Pagpagilian.[3] Ti Kappon ti Sobiet ken ti Estados Unidos ket rimsuada a kas kadagiti agsinuppiat a nalatak a kabilegan, a nakaaramid daytoy ti entablada ti Nalamiis a Gubat, a nagbayag para kadagiti sumaruno a 46 a tawtawen. Iti kabayatan, ti impluensi dagiti nalatak a bileg ti Europa ket nagrugrugi ti panakaapdayda, bayat a ti dekolonisasion iti Asia ken Aprika ket nagrugi. Kaaduan kadagiti pagilian a nadadaelan kadgiti industriada ket immakarda iti ekonomia a panagungar. Ti politiko a panagtitipon, a naipangpangruna ti idiay Europa, ket rimsua gapo kadagiti ganetget a panagtalinaed kadagiti pannakibiang kalpasan ti gubat.
Dagiti linaon
Kronolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti panagrugi iti gubat ket sapasap a naam-ammuan nga idi 1 Septiembre 1939, iti panagrugi ti [Panagraut iti Polonia|Aleman a panagraut iti Polonia]]; ti Britania ken Pransia ket nagideklara ti gubat iti Alemani a kalpasan daytoy ti dua nga aldaw. Dagiti sabsabali a petsa para iti panagrugi iti gubat ket mairaman ti panagrugi iti Maikadua a Gubat ti Sino-Hapon idi 7 Hulio 1937.[4][5]
Dagiti dadduma ket sumorsurotda ti Britaniko a historiador a ni A. J. P. Taylor, nga isu ket nagtengtengngel a ti Gubat ti Sino-Hapon ken ti gubat idiay Europa ken dagiti koloniana ket nagpapadada a rimsua ken dagiti dua ket naitipon idi 1941. Daytoy nga artikulo ket agususar ti kadaywan a panagipetsa. Dagiti dadduma pay a petsa ti panagrugi ket sagpaminsan a nausar para iti Maikadua a Sangalubongan a Gubat ket mairaman ti Italiano a panagraut iti Abisinia idi 3 Oktubre 1935.[6]
Ti husto a petsa iti pannakalpas ti gubat ket saan pay nga unibersal a inannurotan. Daytoy ket naipalplatiing a ti gubat ti ket nalpasan iti panagisardeng ti gubat iti 14 Agosto 1945 (V-J nga Aldaw), a saan a ti pormal a panagsulo ti Hapon (2 Septiembre 1945); iti daduma a pakasaritaan ti Europa, daytoy ket nagsardeng idi V-E nga Aldaw (8 Mayo 1945). Nupay kasta, ti Tulag iti Kappia iti Hapon ket saan a napirmaan aginggana idi 1951,[7] ken iti Alemania ket saan aginggana idi 1990.[8]
Napalabas[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Umuna a Sangalubongan a Gubat ket nangbalbaliw ti politika a mapa, ti panakaabak dagiti Katengngaan a Bileg, a mairaman ti Austria-Hungaria, Alemania ken ti Imperio nga Otomano; ken ti 1917 panag-agaw ti Bolshevik ti bileg idiay Rusia. Ti kabayatan, dagiti agdama a nangabak a Kumaduaan a kas ti Pransia, Belga, Italia, Gresia ken Romania ket nakagun-odda kadagiti teritorio, bayat nga adda dagiti baro nga estado a napartuat idi gapu ti panakarebba iti Austria-Hungria ken dagiti imperio ti Ruso ken Otomano.
Iti kalpasan a nagbanagan ti gubat, ti iredentista ken rebankista a nationalismo ket nagbalin a nangruna kadagiti adu nga estado ti Europa. Ti rebankismo ken rebankismo ket napigsa idi idiay Alemania gapu iti naisangsangayan a teritorial, kolonial, ken busbos a napukpukaw a nagun-od gapu ti Tulag iti Versailles. Babaen ti tulag, ti Alemania ket nakapukaw ti agarup a 13 a porsiento ti balayna a teritorio ti ken amin kadagiti ballasiw taaw a teritoriona, bayat a naiparparit ti panagikapet kadagiti sabsabali nga estado, ti panagsupapak ket nasken, ken naikkan ti patingga no kasano ti kadakkel ken kapabilidad ti siiigam a buyot dagiti pagilian.[9] Ti kabayatan, ti Sibil a Gubat ti Rusia ket nangirugi ti pannakapartuat iti Kappon ti Sobiet.[10]
Ti Imperio nga Aleman ket narunaw idi idiay Aleman a Rebolusion iti 1918–1919, ken napartuat ti maysa a demokratiko a gobierno, a naam-ammuan idi a kas ti Weimar a Republika. Ti pannakigubatan a paset ti panawen ket nakakita kadagiti panagriri a nagbaetan dagiti agsupsuporta dagiti baro a republika ken dagiti nagubsang a kasuppiatan dagiti kanawan ken kanigid. Urayno ti Italia ket maysa a kumaduaan ti diplomatiko a tulagan ket nakagun-od kadagiti teritorio, dagiti Italiano a nationalista ket nakaugetda gapu kadagiti nikarkari a naaramid babaen ti Britania ken Pransia a mangpatalged ti iseserrek ti Italiano iti gubat ket saan a natungpalan ti nagtutulagan ti kappia. Manipud idi 1922 aginggan idi 1925, ti pasista a tignay nga indauloan babaen ni Benito Mussolini ket nagagaw ti bileg idiay Italia nga adda ti nasionalista, totalitariano, ken panagtitipon dagiti klase a programa a nangikkat ti representatibo a demokrasia, namedmedan ti sosialista, kanigid a payak ken dagiti liberal a puersa, ken nagkamat ti maysa nga agresibo ganganaet nga annuroten a mangipunta ti panagpilit a panagpanday ti Italia a kas maysa a bileg ti lubong—ti maysa a "Baro nga Imperio a Romano".[11] Idiay Alemania, ti Nasi a Partido nga indauloan babaen ni Adolf Hitler ket nagkamkamat a mangibangon ti pasista a gobierno idiay Alemania. Ti kaadda ti rugi ti Nalatak a Panagsagsagaba, ti domestiko a panagsuporta para kadagiti Nasi ket dimmakkel ken, idi 1933, ni Hitler ket naidutok idi a kas ti Kanselor iti Alemania. Iti kalpasan a nagbanagan ti Reichstag a puor, ni Hitler ket nagpartuat ti estado a totalitariano nga adda laeng ti maymaysa a partido nga indauloan babaen dagiti Nasi.[12]
Ti Kuomintang (KMT) a partido idiay Tsina ket nangirugi ti maysa a panagkaykaysa a kampania a sumuppiat kadagiti rehional nga agtagtagikua kadagiti dagdaga ken napagkaykaysada ti Tsina idi tengnga ti 1920 a panawen, ngen isudan idin ket nairamanda ti maysa a sibil a gubat a kasuppiat kadagiti dati nga Insik a komunista a kumaduaanna.[13] Idi 1931, ti maysa a dumakdakkel a militaristiko nga Imperio a Hapon, a nabayagen a nagkamkamat ti panagimpluensia idiay Tsina[14] a kas ti umuna nga addang a nakitkita ti gobiernona a kas ti karbengan a panagturay ti Asia ti pagilian, ket inusarda ti Mukden a Pasamak a kas gapu a panagrugi ti panagraut ti Manchuria ken mangibangon ti tirtiris nga estado iti Manchukuo.[15] Gaputa nakapsut unay nga agresista ti Hapon, ti Tsina ket nagkidkidaw idiay Liaga ti Pagpagilian para iti tulong. Ti Hapon ket nagikkat manipud ti Liga ti Pagpagilain kalpasan a daytoy ket naipato para iti panagrautna ti Manchuria. Dagitoy dua apagilian ket nakilablabanda nadumaduma a gubat, iti Shanghai, Rehe ken Hebei, aginggana ti Tanggu a Panagsardeng ti Panagdangadang ket napirmaan idi 1933. Kalpasan daytoy, dagiti puersa ti Insik a boluntario ket nagtultuloyda nga agresista kadagiti panagriribok ti Hapon idiay Manchuria, ken Chahar ken Suiyuan.[16]
Ni Adolf Hitler, a kalpasan ti maysa a saan anagballigi a panagpadas a panagipalladaw ti gobierno ti Alemania idi 1923, ket nagbalin a ti Kanselor ti Alemania idi 1933. Isu ket nagikkat ti demokrasia, a nagitakder ti radikal, napaayatan ti maipapan ti puli a panagbaliw ti urnos ti lubong, ken nagrugi ti nawatiwat a panagarmas manen akampania.[17] Ti kabayatan, ti Pransia, tapno makagun-od kadagiti kumaduaanna, ket pinalubosanna ti Italia idiay Ethiopia, a kinaykayat ti Italia a tagikuen. Daytoy apasamak ket napakaro idi nasapa a 1935 iditi Teritorio iti Saar Basin ket legado idi a naitipon iti Alemania kenni Hitler ken sinuppiatna ti Tulag iti Versailles, pinardasanna ti panagarmasna manen a programa ken nagipanguna ti konskripsion.[18]
Iti panagnamnama a mapasardeng ti Alemania, ti nagkaykaysa a Pagarian, Pransia ken Italia ket nagporma ti Stresa a Sanguanan. Ti Kappon ti Sobiet, ket nadanagan gapu ti dagiti gandat ti Alemania a panagtiliw ti nawatiwat a luglugar ti dumaya a Europa, ket nagsurat ti maysa a tulagan iti agsinnaranay a panagtulong ti Pransia. Sakbay daytoy a nagrugi, ti Pranko-Sobiet a tulag ket nasken idi a mapan ti burokrasia iti Liga iti Pagpagilian, a nakaaramid daytoy nga awan ti kagatna.[19][20] Nupay kasta, idi Hunio 1935, ti Nagkaykaysa a Pagarian ket nagaramid ti maysa a nawaya a tulagan ti marina nga adda ti Alemania, a nagpasayaat dagiti dati a gawidan. Ti Estados Unidos, ket nagdandanag kadagiti napaspasamak idiay Europa ken Asia, ket nangipasa ti Neutralidad a Tignay idi Agosto.[21] Idi Oktubre, ti Italia ket rinautna ti Ethiopia, ken ti Alemania ket isisu laengen idi ti kangrunaan a Europeano a pagilian nga agsupsuporta ti panagraut. Ti Italia nangikkat ti panagsuppiatna ti gandat ti Alemania nga agsagepsep ti Austria.[22]
Ni Hitler ket kinaritna ti Versailles ken Dagiti Tulag ti Locarno a tultulag babaen ti remilitarisasion ti Rhineland idi Marso1936. Isu ket nakaawat ti bassit a panagsungbat manipud kadagiti dadduma a bileg ti Europa.[23] Idi nangrugi ti Sibil a Gubat ti Espania idi Hulio, ni Hitler ken Mussolini ket nagsuporta ti pasista ken autoritariano a puersa ti nationalista kadagiti sibil a gubatda a sumuppiat ti sinupurtaran ti Sobiet a Spaniol Republika. Dagitoy dua a bangir ket nagusar iti daytoy a suppiat ti mangpadas kadagiti baro nga armas ken pamay-an ti pannakigubat,[24] a dagiti Nationalista ket nangabakda ti gubat idi nasap a 939. Idi Oktubre 1936, ti Alemania ken Italia ket nagporma ti Roma-Berlin nga Aksis. Kalpasan ti maysa a bulan, ti Alemania ken Hapon ket nagpirmada ti Kontra-Komintern a Tulag, a tiniponan ti Italia ti simmaruno a tawen. Idiay Tsina, kalpasan ti Xi'an a Pasamak ti Kuomintang ken dagiti puersa ti komunista ket nakitinnulagda ti panagsardeng ti suppiat tapno mairepresentada ti maysa a nagkaykaysa a sanguanan a mangsuppiat ti Hapon.[25]
Dagiti pasamak sakbay ti gubat[urnosen | urnosen ti taudan]
Panagraut iti Etiopia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Maikasua nga Italo–Abisinio a Gubat ket maysa idi a nabiit a kolonial agubat a nangrugi idi Oktubre 1935ken nalpas idi Mayo 1936. Ti gubat ket naglabanan a nagbaetan dagiti siiigam a puersa ti Pagarian iti Italia (Regno d'Italia) ken dagiti siiigam a puersa iti Etiopiano nga Imperio (a naam-amm-an pay a ti Abisinio). Ti gubat ket nagbanagan ti milisia a panagsakup iti Etiopia ken ti panakaikapet kadagiti baro a napartuat a kolonia ti Italiano a Daya nga Aprika (Africa Orientale Italiana, wenno AOI); iti maipatinayon, daytoy ket nakaiparang ti kakapsut iti Liga dagiti Pagpagilian a kas maysa a puersa ti panagpreserba ti kappia. Ti Italia ken Etiopia ket kameng idi dagitoy a dua a pagpagilian, ngem ti Liga ket awan ti inaramidna nga idi ti naudi ket nalawag a naglabsing ti bukod nga Artikulo X ti Liga.[26]
Sibil a Gubat ti Españia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Alemania ken Italia ket nangipabulod ti suporta ti Nationalista nga insureksion lnga indauloan babaen ni heneral Francisco Franco idiay Espania. Ti Kappon ti Sobiet ket nagsuporta ti pannakaikapet ti adda a gobierno, ti Espaniol a REpublika, a nakapakpakita ti kumanigid a kakaykayatanna. Ti Alemani ken USSR inusarda daytoy a palikud a gubat a kas maysa nga opurtunidad a mangsubok kadagiti napasayaat nga armas ken taktika. Ti naigagara a Panagbomba iti Guernica babaen ti Aleman a Condor a Sangaarbanan idi Abril 1937 ket nagiparawad ti nawatiwat a panagdandanag a ti sumaruno a nangruna a gubat ket agiraman ti nakaro nga aligaget a panagraut a panabomba dagiti paisano.[27][28]
Panagraut ti Hapon iti Tsina[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi Hulio 1937, ti hapon ket tiniliwna ti dati nag imperial nga Insik a kapitolio iti Beijing kalpasan a nagidurog ti Rangtay Marco Polo a Pasamak, a nagpatinggaan ti Hapon a kampania a mangraut ti amin a Tsina.[29] Dagiti Sobiet ket pinardasanda apinirmaan ti maysa a di-naranggas atulag iti Tsina tapno mangipabulod ti suporta a materiales, a nagpataud ti pannakapalpas ti dati a pagtitinnulongan ti Alemania ken Tsina. Ni Heneralissimo Chiang Kai-shek nangibaniaga dagii bukodna a kalaingan a buyot tapno agsalaknib ti Shanghai, ngem kalpasan ti tallo a bulan a panakilablaban, ti Shanghai ket natnag. Dagiti Hapon ket nagtultuloyda a nagidurduron kadagiti puersa ti Insik, ti panakatiliw ti kapitolio ti Nanking idi Disiembre 1937 ket nagitalek ti Nanking a Nadawen apanagpapatay.
Idi Hunio 1938, dagiti puersa ti Insik pinasardengda dagiti panagiduron ti Hapon babaen ti panaglayos ti Duyaw a Karayan; daytoy a namayan ket nakaited ti panawen para iti panagisagana dagiti Insik kadagiti panagsalaknibda idiay Wuhan, ngem ti siudad ket natiliw idi Oktubre.[30] Dagiti panagballigi ti milisia ti Hapon ket saan a nagyeg ti panakarebba iti Insika resitansia a ninamnama a magun-od ti Hapon, embes ket ti gobierno ti Tsina ket immalis idiay kaunegan ti Chongqing ken nagtultuloy a nakigubat.[31]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Kalpasan ti panagtinnag iti Maikatlo a Republika iti Pransia idi 1940, ti de facto a gobierno ket ti Turay ti Vichy. Nagibalin kadagiti mayat dagiti pagtayyekan nga annuroten aginggana idi Nobiembre 1942 a nagbatbati a pormal nga agmangngamangnga. Ti Nawaya a Puersa a Pransia, nga agnaed idiay Londres, ket naibigbigan dagiti Agkakadua a kas ti opisial a gobierno idi Septiembre 1944.
- ^ 23 Agosto 1939, ti USSR ken Alemania nagpirma da iti saan a managriribok a tulag, sektreto a biningbingay to Daya nga Europa iti global nga inpluensia. Ti panagisardeng ti gubat ti USSR iti Hapon idi 16 Septiembre 1939; rinaut ti Polandia idi 17 Septiembre 1939; rinaut ti Pinlandia idi 30 Septiembre 1939; pinilit nga innayon dagiti estado ti Baltiko idi Hunio 1940; innala ti akindaya a Romania idi 4 Hulio 1940. idi 22 Hunio 1941, ti USSR ket rinauot babaen ti Pagtayyekan ti Europa; ti USSR ket timmipon kadagiti pagilian a makilablaban kadagiti pagtayyekan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Sommerville, Donald (2008). Ti Kompleto a Nailadawan a Pakasaritaan iti Maikadua a Sangalubongan a Gubat: Ti Autoritario apanakaidatag iti Kadaksana Suppiat iti Pakasaritaan ti Nagtagitaoan nga adda ti Panagusig dagiti Naikeddengan a Panagsarak ken Naisangayan a Nagsuppiatan. Lorenz Books. p. 5. ISBN 0-7548-1898-5.
- ^ Barrett, David P; Shyu, Lawrence N (2001). Ti Tsina iti kontra Hapon a Gubat, 1937–1945: politiko, kultura ken kagimongan. Tomo 1 kadagiti Panagadal iti moderno a Pakasaritaan ti Tsina. New York: Peter Lang. p. 6. ISBN 0-8204-4556-8.
- ^ Ti Salaknib a Konseho ti UN, naala idi Mayo 15, 2012
- ^ Chickering, Roger (2006). Ti Lubong iti Dagup a Gubat: Sangalubongan a Suppiat ken dagiti Politiko ti Panagdadael, 1937–1945. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. p. 64. ISBN 0-275-98710-8. Naala idi 15 Nobiembre 2009.
- ^ Fiscus, James W (2007). Kritikal a Perspektibo iti Maikadua a Sangalubongan a Gubat. Rosen Publishing Group. p. 44. ISBN 1-4042-0065-7. Naala idi 15 Nobiembre 2009.
- ^ (Ben-Horin, Eliahu (1943). Ti Tengnga a Daya: Nagsasabtan iti Pakasaritaan. W. W. Norton & Co. p. 169; Taylor, A. J. P (1979). Kasano ti Panagrugrugi dagiti Gubat. Hamilton. p. 124. ISBN 0241100178; Yisreelit, Hevrah Mizrahit (1965). Panagadal ti Asia ken Aprika, p. 191). Para iti 1941 kitaen ti (Taylor, A. J. P (1961). Ti Taudan iti Maikadua a Sangalubongan a Gubat. Hamilton. p. vii; Kellogg, William O (2003). Amerikano a Pakasaritaan ti Nalaka a Pamay-an. Edukasianal a Serie ni Barron. p. 236 ISBN 0764119737). Adda pay dagiti kapanunutan a ti Umuna a Sangalubongan a Gubat ken ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat ket agpadpada a paset iti "Sibil a Gubat ti Europa" wenno "Maikadua a Tallopulo a Tawen a Gubat". (Canfora, Luciano; Jones, Simon (2006). Demokrasia idiay Europa: Maysa a Pakasaritaan iti Ideolohia. Wiley-Blackwell. p. 155. ISBN 1405111313; Prin, Gwyn (2002). Ti Puso iti Gubat: Iti Bileg, Suppiat ken Obligasion iti Maikaduapulo ket Maysa a Siglo. Routledge. p. 11. ISBN 0415369606).
- ^ Masaya, Shiraishi (1990). Ti Pannakibiang ti Hapon iti Bietnam, 1951–1987. SEAP a Pagipablaakan. p. 4. ISBN 0-87727-122-4.
- ^ "Dagiti Panakibiang ti Alemania-Amerikano – Tulag iti Kinaudi a Nagbanagan a Maipangngep iti Alemania (dua a manayonan ti uppat)". Usa.usembassy.de. Naala idi 29 Enero 2012.
- ^ Kantowicz 1999, p. 149
- ^ Davies 2008, pp. 134–140
- ^ Shaw 2000, p. 35
- ^ Bullock 1962, p. 265
- ^ Preston 1998, p. 104
- ^ Myers 1987, p. 458
- ^ Smith 2004, p. 28
- ^ Coogan, Anthony (Hulio 1993). "Dagiti Boluntario a Buyot iti Amianan a daya a Tsina". Pakasaritaan Tatta nga Aldaw. 43. Naala idi 14 Nobiembre 2009.
Nupay nga adda dagiti tropa nga Insik idiay Amianan a daya a nakasanud idiay abagatan, adda dagiti napalab-og babaen dagiti nagpaspasanga Buyot tiHapon ken nakasangoda idi ti panagpili iti panagresista a daytoy ket naisuppiat kadagiti bilbilin, wenno suuko. Adda dagiti nagbilbilin a simmuko, a nakagun-od ti nagato nga opisina iti tirtiris a gobierno, ngem dagiti dadduma nakilabanda kadgiti nagparparmek. Dagiti puersa a binibilinda ket isu dagityo ti immuna a buyot dagiti boluntario
- ^ Brody 1999, p. 4
- ^ Zalampas 1989, p. 62
- ^ Record 2005, p. 50
- ^ Mandelbaum 1988, p. 96
- ^ Schmitz, David F (2001). Ti Immuna a nasirib a Tao. Rowman & Littlefield. p. 124. ISBN 0-8420-2632-0.
- ^ Kitson 2001, p. 231
- ^ Adamthwaite 1992, p. 52
- ^ Graham 2005, p. 110
- ^ Busky 2002, p. 10
- ^ Barker, A. J (1971). Invasion of Ethiopia 1936. Ballantine Books. pp. 131–2. ISBN 0-345-02462-1.
- ^ Beevor, Antony (2006). Ti Gubat par aiti Espania: Ti Sibil a Gubat ti Espania 1936–1939. Londres: Phoenix. pp. 258–260. ISBN 0-7538-2165-6.
- ^ Budiansky, Stephen (2004). Bileg ti Angin : Dagiti lallaki, Dagiti Makina, ken dagiti Kapanunotan a Nangrebulosionario ti Gubat, manipud ti Kitty Hawk aginggana ti Golpo a GubatII. Londres: Viking. pp. 209–211. ISBN 0-670-03285-9.
- ^ Fairbank, John King; Feuerwerker, Albert; Twitchett, Denis Crispin (1986). Ti Cambridge a pakasaritaan iti Tsina. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. pp. 547–551. ISBN 0-521-24338-6.
- ^ Fairbank, John King; Feuerwerker, Albert; Twitchett, Denis Crispin (1986). Ti Cambridge a pakasaritaan iti Tsina. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. p. 566. ISBN 0-521-24338-6.
- ^ Taylor, Jay (2009). Ti Heneralissimo: Ni Chiang Kai-shek ken ti panagsagsagaba para iti moderno a Tsina. Unibersidad ti Harvard a Pagmalditan. pp. 150–152. ISBN 978-0-674-03338-2.


c: text/html

text:
VIGAN CITY – Nasuktan ti provincial director ditoy gapu kadagiti nagsasaruno a pammapatay iti probinsia a pakairamanan ti pannakagudas ti maysa a barangay captain ken polis iti asideg iti provincial capitol idi Abril 11.
Ni Police Senior Supt. Reynante Partible, hepe ti police civil relations iti rehion ti natudingan nga officer in charge iti provincial command kas sukat ni Senior Supt. Eduardo Dopale a naka-on leave of absence.
Immun-una ngem daytoy, pinaayaban ni Singson ni Dopale ken dagiti hepe ti polis iti probinsia gapu iti saanna a pannakapnek iti naiwayat a panagimbestiga ti kapolisan mainaig iti pannakapapatay ni Daclapan Barangay Captain Wilfredo Terrago ken ni SPO1 Rommel Rebuldela, PNP member a nakadestino iti Ilocos Sur Provincial Police Office, Bulag, Bantay, ken nakasugatan ti maysa a bystander iti mapapati nga engkuentro iti abagatan a paset ti provincial capitol iti pasado alas dose ti malem ti Abril 11.
Iti pannakaisurat daytoy, awan pay ti naaresto a suspek iti pammapatay.
Sakbayna, rinelibo ni Dopale ni Police Supt. Elpidio Nartates, hepe ti polis ti Vigan City, gapu iti mapapati a pannakalabsing ti integrated police patrol system isu a napasamak ti pammaltog.
Bayat ti dialogo a naangay iti Baluarte a pagtaengan ti gobernador, kinondenana ti naladaw a panagresponde dagiti polis iti shooting incident gapuna a nakatakiasen dagiti nagisayangkat iti pammapatay idi makadanonda iti nakapasamakan ti krimen.
Binabalaw pay ni Singson ti kinunana a saan a nainsiriban a pannakaisayangkat ti imbestigasion ta ti met bangkay ti mapapati nga immuna a tinaming dagiti polis imbes a ti mangsalikawkaw koma kadagiti posible a rimmuaran dagiti suspek.
“Adu dagiti rimmuar a sao-sao mainaig iti napasamak… isu a masapul ti nainget nga imbestigasion tapno masolbar ti kaso,” kinuna ti gobernador.
Kanaig daytoy, impaganetget ni Partible ti naing-inget a kampania maikontra iti krimen nangruna dagiti nakainbolbaran dagiti armado a tattao a riding in tandem idinto a kiniddawna ti pannakitinnulong dagiti amin a sektor ti komunidad para iti pannakatagiben ti urnos ken talna iti probinsia.
Kinuna ni Partible nga ad-adu pay a checkpoints ti maipasdek kadagiti nadumaduma nga ili tapno adda pagaripaan dagiti dakes nga elemento nga agisayangkat iti krimen.#

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
SAN FERNANDO CITY – Three-peat ti opisina ti polis iti
rehion I ditoy kas Best Regional Office iti sapasap a pagilian.
Inawat ni Police Chief Supt. Luizo C. Ticman ti
pammadayaw ken ni Pres. Gloria Macapagal-Arroyo ken ni PNP chief
Jesus Verzosa iti seremonia a naangay iti Camp Crame itay Enero 26.
“Maragsakan ken maipagtangsitko daytoy a pammadayaw a
pammaneknek iti culture of excellence ti PRO1,” kinuna ni Ticman.
Daytoy ti maikatlo a nagsasaganad a pammadayaw a
nagun-od ti PRO1 manipud 2007 ken maikalima manipud idi 1997.
Immuna a napadayawan ti PRO1 a best police regional
office idi 1997 iti babaen ti panangidaulo ni dati a regional
director ken agdama a gobernador ti Pangasinan Amado Espino, Jr, idi
2000 iti babaen ken ni Gen. Jose Yap ken idi 2006 ken 2007 iti babaen
ti liderato ni Gen. Leopoldo N. Bataoil, agdama nga NCRPO chief.
“Pakaidayawan unay daytoy dagiti personnel ti PRO1,
manipud iti kangatuan agingga iti kababaan a level,” kinuna ni
Ticman idinto nga innayonna a bigbigenna dagitoy gapu iti naimpusuan
a panagserbida kadagiti umili ti Rehion I.
Nagyaman
pay ni Ticman kadagiti nadumaduma a non-government organizations ken
dadduma pay a sektor ti komunidad gapu iti dakkel a naitulongda iti
pannakagun-od ti PRO1 daytoy a pammadayaw.#


text:
“MAKAUMAKAYO!” makapungtotak a bigbigat iti 7-Moonstone a pagadbayserak iti dayta a Fourth Grading period. Kasano a diak agpungtot, nakawarwara ti room-mi a nadanonak. Uray iti corridor. Arig nabuntuon dagiti plastik ken papel nga imbirua dagiti tallo a pagbasuraan a para iti nadumaduma a klase ti rugit. Nakaar-ariwawada pay.
Diak nagun-uni itay simrekak. Inwarasko laeng ti panagkitak iti sibubukel a room-mi. Ngem saanda man laeng a nagkir-in. Tumagarida latta a kasla saandak a nakita. Innalak, iti suronko, ti pagakup ken ti sagad nga iit. Dinalusak ti corridor. Ngem imbes a tumulongda, ad-addan ti arimbangawda.
Sintagari a simrekak iti kuartomi apaman a naakupko ti sinagadak. Linikusko ida kadagiti tugawda. Nginilngilangilak dagiti nagadu a nagbasutanda iti tsitsiria iti sirok ti tugawda. Ngem awan latta ti riknada. Kitkitaendak laeng.
Rinugiak ti nagpidut.
Ngem awan ti common sense-da! Ilisida pay nga ipangato dagiti sakada no pidutek ti wara iti sirok ti tugawda. Suronkon!
Ngem tinimbengko ti riknak. Narigaten ti maudatal iti sanguananda a dina oras.
Tallo lawas pay laeng nga adviser-ak ti 7-Moonstone ditoy Cabaybay West National High School wenno CWNHS. Naka-homebase ngaminen ti dati nga adviser-da. Siak ti nangala iti sangapulo nga oras a Science a napanawanna. Dua a seksion dayta iti Grade 7. Kapilitan a siak payen ti timmakder nga adviser (ta ti Supreme Student Government wenno SSG laeng ti pag-co-adviser-ak), nupay awan ti pormal nga imbaga ti kabarbaro a prinsipalmi nga aglima a bulanna pay laeng.
Saanko koma nga alaen ti mapanawan a Science dagiti grade 7 ta diak a major. Ngem awanen ti mabalin a pakaitedanna kadakami a nabati nga awan adviser-anna. Awan met ngarud ti kasukatna a mangala koma kadagiti napanawanna a subject. Kapilitan a naiwaras kadakami.
Math ti major-ko. Ngem masuronak no dadduma. Awan Math nga isurok. TLE ti Grado 9 ken 10 ken Aralin Panlipunan ti Grado 9 (nupay AP 10 ti nakaibaonak a regional mass training idi summer vacation) ketdi dagiti subjects-ko. Sa itay First Semester ti Senior High School, nagisuroak iti Business Ethics ken Applied Economics.
Isu a madmadi ti riknak nga agisuro no dadduma. No kaano pay a naipanko iti MTAP Finals dagiti ubbingko iti Grade 7 a nag-coach-sak itay napan a tawen, isu ketdin ti pannakaikkat ti Math kaniak. No ania pay ti trineyningko nga AP, di met naited nga isurok idi aglukat ti klase.
Ti AP major a kaduami idi ti imbaon ti dati a prinsipalmi a maki-training para iti AP 10. Ngem nagkedked ta adda kano napateg nga asikasuenna kadayta a summer. Isu a siak ti naibaon. Ti makadakes, idi agsubliakon kalpasan ti training, sabali metten nga AP ti subject-ko. AP 9 metten! Ken awanen ti Math-ko! Insarita kano ti AP major a kaduami iti prinsipal nga AP 10 ti isurona ta dina kabisado ti AP 9 Ekonomiks. Adda ngamin computation-na. Kaim-immuanna ti dati a prinsipalmi isu a napatgan ti kiddawna.
Nasakit ti nakemko idi ngem ania ngarud, comply before you complain a kunada. Isu a diak lattan nagtagtagari. Mayat met idi agtanoy ta limmawa ti ammok kadagiti naited a subject-ko.
Iti umuna a lawasko iti Moonstone, inlawlawagko dagiti pagalagadan. Inaramidko ti kasta ta damodak a pagmaestroan. Nangnangngegkon kadagiti kakaduak no kasano ti kinatangken ti uloda. Inal-alak ngarud ida iti nababa a timek idi agpapatangkami.
Ket nasayaat met dagiti impakpakitada. Nakadalusdan no sumrekak a first period-da. Dinaydayawko dayta nga aramidda. Saanda payen nga agwarawara no saanda a kayat ti sumaruno a titserda. Iti kallabes, irantada a di serkan ti dadduma a titserda.
“Itultuloyyo koma ti kasta nga ugaliyo,” kinunkunak kadakuada. “Iti kasta, di masayang ti pagrigrigatan dagiti nagannak kadakayo.”
“Yes, sir!” sangkakunada met.
Nalakada la gayam a kapatpatang, kinunkunak iti isipko. Adda laeng iti pannakilangen kadakuada. Nasubirbiada ken natangsit ti dati nga adbayserda.
Ngem nagbiddutak gayam. Apagbiit ti kinamanakman nga impakitada.
Kinunak nga ag-floorwax-da yantangay naginiten iti dayta a maikadua a lawasko kadakuada. Ken dalusanda ti nakapuspuskolen ti tekkabna a jalousie. Ngem pulos nga inaramidda. Nadadael payen dagiti dua a dust pan-da ta pinagiinnarnis kano dagiti lallaki. Sa idi kuan, rugianda manen ti saan nga aguniporme. Pinaruarko ida iti klasek kas mayannurot iti pagalagadan ti pagadalan.
Ngem nagsao ketdin iti di malamlamut ti aso ti maysa kadakuada, ni Chardex, a nagkubuaran la unay ti darak. Minesmesannak pay a kasla kumarit. Dissuak la koma ngem nalagipko ti Child Protection Policy. Pinaayabak dagiti nagannakna. Tallo nga aldaw sakbay nga immay ni nanangna. Ngem kabayatan nga awan ti naayabanna a nagannak, diak inawat iti klasek.
Desididoak idi a mangirekomenda iti prinsipalmi a mapapanawen iti pagadalan ta adu payen dagiti nagkakauna a kaso ni Chardex. Panagsigarilio, panagkarit kadagiti kaadalanna ken saan a panaguniporme. Naka-tattoo pay idi bastosennak.
Ngem kasta unay ti pakpakaasi ni Manang Lina a nanang ni Chardex. Ikkak kano koma pay iti maysa a gundaway ti anakna. Nalunag ti riknak aglalo idi agkiddaw iti pammakawan ni Chardex. Pinagaramidko iti promissory note a no ulitenna pay ti agaramid iti maikaniwas, maipataw ti rumbeng a pannusa kenkuana. Pinirmaanda nga agina.
(ADDA TULOYNA)


text:
Deklarasion ti Wayawaya ti Filipinas
Ti Deklarasion ti Wayawaya ti Filipinas (Filipino: Pagpapahayag ng Kasarinlan ng Pilipinas) ket nairangarang idi Hunio 12, 1898 idiay Cavite II el Viejo (ita nga aldaw ket ti Kawit, Cavite), Filipinas. Iti publiko a panagbasa ti Tignay ti Deklarasion ti Wayawaya ti Filipinas (Espaniol: Acta de la proclamación de independencia del pueblo Filipino; Filipino: Paggawa ng Proklamasyon ng Kasarinlan ng sambayanang Pilipino), dagiti puersa ti yaalsa ti Filipino babaen ni Heneral Emilio Aguinaldo ket inrangarangda ti kinaturay ken wayawaya ti Is-isla ti Filipinas manipud iti kolonial a turay ti Espania.
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Pakabuklan ti pakaammo[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi 1896, nangrugi ti Yaalsa ti Filipino. Idi Disiembre 1897, nagpirma ti gobierno ti Espania ken dagiti rebolusionario iti panagpasardeng ti gubat, ti Tulag ti Biak-na-Bato, a mangibaga a nasken a bayadan dagiti Espaniol dagiti rebolusionario iti 800,000 a pisos ken ni Aguinaldo ken dagiti sabali a daulo ket ageksiloda idiay Hong Kong. Idi Abril 1898, iti irurugi ti Gubat ti Espaniol–Amerikano, ni Komodoro George Dewey a naglogun iti U.S.S. Olympia ket naglayag manipud idiay Hong Kong ken napan idiay Luek Manila a nangidaulo ti Eskuadron nga Asiatiko iti Marina ti Estados Unidos. Idi Mayo 1, 1898, inabak ti Estados Unidos dagiti Espaniol iti Gubat ti Luek Manila. Inkeddeng ni Emilio Aguinaldo nga agsubli idiay Filipinas tapno tumulong kadagiti puersa ti Amerikano a mangparukma kadagiti Espaniol. Immannurot ti Marina ti Estados Unidos a mangisubli nga aglugan iti USS McCulloch, ken idi Mayo 19, simmangpet isuna idiay Cavite.[2]
Ti Panangirangarang idi Hunio 12[urnosen | urnosen ti taudan]
Nairangarang ti wayawaya idi Hunio 12, 1898 idi pagbaetan ti alas kuatro ken alas singko iti malem idiay Cavite idiay nagpuonan a balay ni Heneral Emilio Aguinaldo kadagiti 30 a kilometro iti abagatan ti Manila. Ti pasamak ket nakakita iti panagbistrad ti Nailian a Wagayway ti Filipinas, nga inaramid idiay Hong Kong babaen ni Marcela Agoncillo, Lorenza Agoncillo, ken ni Delfina Herboza, ken ti panagtokar ti Marcha Filipina Magdalo, a kas ti nailian a kanta ti pagilian, nga ammo itan a kas ti Lupang Hinirang, a sinurat babaen ni Julián Felipe ken tinokar babaen ti banda ti panagmartsa iti San Francisco de Malabon.
Ti Tiganay ti Deklarasion ti Wayawaya ket naisagana, naisurat, ken binasa babaen ni Ambrosio Rianzares Bautista iti Espaniol. Ti Deklarasion ket pinirmaan babaen dagiti 98 a tattao, kadagitoy ket ti maysa nga opisla a buyot nga Amerikano a nakasaksi ti proklamasion. Ti kanungpalan a parapo ket mangibagbaga nga adda idi maysa nga "estranghero" a dimmar-ay kadagitoy a panagpatpatuloy, ni Mr. L. M. Johnson, naipalawag a kas "umili ti Estados Unidos, ti maysa a Koronel ti Artileria".[3] Ti proklamasion idi ti wayawaya ti Filipinas, nupay kasta, ket nailagda idi 1 Agosto, idi adun kadagiti ili ti naorganisado babaen kadagiti tarabay a binagon babaen ti Diktatorial a Gobierno ni Henral Aguinaldo.[4][5]
Intono kua idiay Malolos, Bulacan, ti Kongreso ti Malolos ket binaliwanna ti deklarasion gapu iti panangiyunay-unay ni Apolinario Mabini a saan a nagayat iti kasisigud a proklamasion a nangikabil ti Filipinas babaen ti proteksion ti Estados Unidos.
Panagsagsagaba para iti wayawaya[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti deklarasion ket saan a binigbig babaen ti Estados Unidos wenno Espania.
Intono kua idi 1898, ti Espania ket ontedna ti Filipina siti Estados Unidos iti Tulag ti Paris idi 1898 a nangipatingga ti Gubat ti Espaniol-Americkano.
Ti Rebolusionario a Gobierno ti Filipinas ket sanna a binigbig ti tulag wenno ti turay ti Amerikano, ken kanungpalan a nakilaban ken naabak iti suppiat iti Estados Unidos a kasisigud a naibagbaga babaen dagiti Amerikano a kas ti "Insureksion ti Filipino" ngem itan ket sapasap ken opisial a tinwtawagan iti Gubat ti Filipino–Amerikano, a nagpatingga idi natiliw ni Emilio Aguinaldo babaen dagiti puersa ti Estados Unidos,[6] ken nangited iti insasao nga umannamong ken umawat ti turay ti Estados Unidos iti Filipinas.[7] Daytoy ket sinaruno met idi Hulio 2, 1902, babaen ti Sekretario ti Gubat ti E.U. a ni Elihu Root a nangitelegrapo a nagpatingga ti insureksion ti Estados Unidos ken nabangonen ti probinsial a gobierno iti amin a lugar malaksid kadagiti lugar a tinagtagitao babaen dagiti tribu ti Moro.[8] Adda dagiti bassit a nagtultuloy a resistansia kadagiti napalabas a tawen.
Kalpasan ti Gubat ti Sangalubongan II, dinatonan ti wayawaya ti Estados Unidos ti Filipinas idi Hulio 4, 1946 babaen ti Tulag ti Manila.[9] Napalpaliiw idi ti Hulio 4 idiay Filipinas kas Aldaw ti Wayawaya aginggana idi Agosto 4, 1964, idi inbalakad dagiti historiador ken ti panangiyunay-unay dagiti nasionalista, Pinirmaan iti linteg ni Presidente Diosdado Macapagal ti Tignay ti Republika Blng. 4166 a mangidesignado ti Hunio 12 a kas ti Aldaw ti Wayawaya ti pagilian.[10] Dati idi a napalpaliiw ti Hunio 12 a kas Aldaw ti Wagayway ken adu kadagiti pasdek ti gobierno ket naiyunay-unayda a mangiparang ti Wagayway ti Filipinas kadagiti opisinada.
Agdama a lokasion ti Deklarasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Deklarasion ket agdama a naibalay idiay Nailian a Biblioteka ti Filipinas.[1] Daytoy ket saan apubliko a naiparparang ngem mabalin a makita no addaan iti pammalubos kasla met iti ania man a dokumento a tinengngel babaen ti Nailian a Biblioteka. Idi las-ud ti Gubat ti Filipino–Amerikano, ti gobierno ti Amerika ket tiniliwna ket inpatulodna idiay Estados Unidos dagiti agarup a 400,000 a historikal a dokumento.[11] Idi 1958, dagiti dokumento ket naited iti gobierno ti Filipinas ket kakuyogna dagiti dua nga agasmamg ti microfilm iti intero a koleksion, a ti Pederal a Gobierno ti Estado Unidos ket nangala met iti maysa.[11]
Idi met panawen dagiti tawtawen ti 1980 wenno 1990n, natakaw ti Deklarasion manipud iti Nailian a Biblioteka.[1] Kas parte ti dakdakel nga imbestigasion iti nakarkaro a panagtakaw kadagiti historikal a dokumento ken ti simmaruno a panagdawat iti publiko iti panangisubli kadagiti natakaw a dokumento, naisubli ti Deklarasion iti Nailian a Biblioteka idi D 1994 babaen ni propesor Milagros Guerrero ti Unibersidad ti Filipinas .[11]
Ti teksto ti "Tignay ti Proklamasion ti Wayawaya ti Tattao a Filipino"[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Tignay ti Proklamasion ti Wayawaya ti Tattao a Filipino (Espaniol: Acta de la proclamación de independencia del pueblo Filipino; Filipino: Paggawa ng Proklamasyon ng Kasarinlan ng sambayanang Pilipino) ket ti parte ti atiddog a linia dagiti deklarasion ti wayawaya a mairaman ti Deklarasion ti Wayawaya ti Estados Unidos. Daytoy ket mangiraman ti listaan dagiti reklamo iti gobierno ti Espania manipud iti isasangpet ni Ferdinand Magellan idi 1521 ken "dagiti dawat ti nalatak a Diktadortayo a ni Don Emilio Aguinaldo amin dagiti nasken a bileg a magpakabael kaniana a mangidiskarga kadagiti rebbengna iti Gobierno, mairaman dagiti prerogatibo iti panangited iti pardon ken amnestia."[12]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c Rufo, Aries (2008-05-26). "Court set to decide on National Library pilferage of historical documents". Abs-cbnNEWS.com/Newsbreak. Naala idi Enero 29, 2013.
Around 8,183 documents, mostly classified as Philippine Revolutionary Papers, were returned to the National Library. One University of the Philippines professor returned more than 6,000 documents. Among the retrieved documents were the manuscript of Andres Bonifacio’s trial, the Declaration of Independence, the Pact of Biac-na-Bato and Leonor Rivera’s letter to Rizal’s parents dated Dec. 10,1893.
- ^ Agoncillo, page 157
- ^ Kinuna ni Dean Conant Worcester, iti librona idi 1914 ti The Philippines: Past and Present (Worcester 1914):
- "Dagiti inbitasion iti seremonia ti deklarasion ti wayawaya ket naipatulodda kenni Almirante Dewey; ngem awan met isuna wenno dagiti sinoman nga opisialna. Daytoy idi, nupay kasta, ket importante kenni Aguinaldo nga adda met Amerikano nga adda koma idiay nga ikeddeng dagiti ummong ti tattao a repesentatibo ti Estados Unidos. Ni 'Koronel' Johnson, tidati a mangimatmaton iti otel iti Shanghai, nga adda idi idiay Filipinas a mangipabpabuya iti sinematograpo, naganos nga immannamong nga agparang iti daytoy nga okasion a kas Hepe ti Artileria ni Aguinaldo ken ti representatino ti pagilian ti Amianan nga Amerika. Ti nagann aket saan nga agparang kadagiti papel ni Aguinaldo. Daytoy ket mabalin a ti puestona a kas koronel ken hepe ti artileria ket maysa laeng a temporario leang idi a nangpakabael kaniana nga agparang a nakauniporme a maitunosto iti karakter a representatibo iti nalatak a tattao iti maysa a nadaeg nga okasion!"
- ^ Guevara, Sulpicio, ed. (1972), "Philippine Declaration of Independence", The Laws of the First Philippine Republic (The Laws of Malolos) 1898–1899., Manila: National Historical Commission, naala idi 2008-03-26. (Patarus ti Ingles babaen ni Sulpicio Guevara)
- ^ Guevara, Sulpicio, ed. (1972), "Facsimile of the Proclamation of the Philippine Independence at Kawit, Cavite, Hunio 12, 1898", The Laws of the First Philippine Republic (The Laws of Malolos) 1898–1899., Manila: National Historical Commission, naala idi 2008-03-26. (Kasisigud a naisurat iti ima iti Espaniol)
- ^ Worcester 1914, p. 175
- ^ Worcester 1914, pp. 175–176
- ^ Worcester 1914, p. 180
- ^ TREATY OF GENERAL RELATIONS BETWEEN THE UNITED STATES OF AMERICA AND THE REPUBLIC OF THE PHILIPPINES. SIGNED AT MANILA, ON 4 JULY 1946 (PDF), United Nations, naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 2009-03-26, naala idi 2007-12-10
- ^ REPUBLIC ACT NO. 4166 – AN ACT CHANGING THE DATE OF PHILIPPINE INDEPENDENCE DAY FROM JULY FOUR TO JUNE TWELVE, AND DECLARING JULY FOUR AS PHILIPPINE REPUBLIC DAY, FURTHER AMENDING FOR THE PURPOSE SECTION TWENTY-NINE OF THE REVISED ADMINISTRATIVE CODE, Chanrobles law library, Agosto 4, 1964, naala idi 2008-06-11
- ^ a b c "Asiaweek". CNN. Agosto 31, 1999. Naala idi Enero 29, 2013.
- ^ Wikisource:Philippine Declaration of Independence
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- History of the Filipino People. Teodoro A. Agoncillo
- Nailian a Biblioteka ti Filipinas
- Grupo ti Pakasaritaan ti Filipinas ti Los Angeles
- Worcester, Dean Conant (1914), The Philippines: Past and Present (vol. 1 of 2), Macmillan, naala idi 2008-01-17
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Acta de la proclamación de la independencia del pueblo Filipino Spanish version by Corpus Juris online Philippine law library
- Deklarasion ti Wayawaya ti Filipinas bersion nga Ingles babaen ti Corpus Juris online Philippine law library


text:
NARVACAN, Ilocos Sur – Iti baet a nakainom, nagmaneho latta daytoy a lalaki iti rabii ti Septiembre 4. Resulta: dinungpar ti 10-wheeler a minanehona ti maysa nga Isuzu Elf ken sinarubsobna ti maysa a balay a nakadadaelan ti patio daytoy ken ti makadagem, tallo a tattao ti natay ken karaman pay kadagiti tallo a nasugatan ken nayospital.
Iti pannakaisurat daytoy, napilaanen ni Domingo Mejia y Galvez, Jr., 36, naasawaan, ken residente iti Sonquit, Sta. Barbara, Pangasinan, iti opisina ti provincial prosecutor iti Vigan City iti kaso a reckless imprudence resulting in multiple homicide, physical injuries ken damage to property ket nairekomenda ti piansana a P30,000.
Segun iti panagimbestiga dagiti polis ditoy nga ili, idi agarup alas 9:10 ti rabii ti Septiembre 4, agdaldaliasat nga agpadaya iti national highway a sakup ti Barangay Sulvec, Narvacan, Ilocos Sur ti Hino 10-wheeler truck a minaneho ni Galvez ket gapu iti mapapati a kinapardas ti panagpatarayna, napukawna ti kontrolna iti manibela ket sinapgidna ti waiting shed ken ti PUV Vesta van a nakaparking iti akinkannigid nga abaga ti kalsada.
Mapapati a nagiwes a nagpakannawan ti truck ket kimmaut iti bangir a lane a puon ti nakadungparanna iti sumungad nga Izusu Elf a minaneho ni Gregorio Dasmariñas y Molina, 29, naasawaan, ken residente ifi Barangay Sulvec West, Narvacan, Ilocos Sur, sa kalpasanna, naisarubsob ti 10-wheeler truck iti balay ni Reynaldo Baptista y Baruela, a nakadadaelan ti patio ti balay.
Kabayatanna, gapu iti pigsa ti pannungpar, nagpusipos ti Izusu Elf ket naidungpar iti nakaparking nga owner type jeep a kukua ni Renato Aquino, residente iti Sta. Maria, Ilocos Sur.
Natay a sigida da Paulo Delos Santos y Tapiseria, 15, ken ti kabsatna a ni Christian Delos Santos y Tapiseria, 22, agpada a baro ken residente iti Sulvec, Narvacan, ken nadundunor dagiti kaduada a nakalugan iti Isuzu Elf a nainaganan Gregorio Molina, Genaro Cabatu ken Melvin Balsita.
Naitaray dagiti tallo iti Central Ilocos Sur District Hospital ngem pimmusay ni Balsita bayat ti pannakatamingna iti ospital.
Saan a nakaro dagiti sugat a nasagrap ni Galvez ngem positibo iti alkohol, segun iti doktor a nangtaming kenkuana.
Nakaro ti dadael ti PUV Vesta Van, ti owner type jeep, ti Izusu Elf ken ti Hino truck a minaneho ni Galvez.#


text:
Siled ti Kararag
Basaentayo ti Salmo 32:6-11
Dikay agbuteng— addaak kadakayo! Siak ti Diosyo— diyo ipalubos nga adda mangbutbuteng kadakayo. Papigsaen ken tulongankayo; salakniban ken isalakankayo.—Isaias 41:10
NAGTUGAWAK iti opisina ti doktor. Natalgedak a ti Dios ti makaammo kaniak kasta met a napintas ti resulta ti biopsy. Simrek ti doktor, iniggamanna ti imak, ket imbagana ti maysa a damag a diak pulos ninamnama a mangngeg. Naduktalanna nga adda nakaro a kita ti kanser ti susok ket kasapulak ti chemotherapy, lumpectomy, ken radiation. Ngem kinuna ti doktor, “Nasapa a natakuatan isu a mangnamamatayo a maagasan daytoy.”
Kasla nagtupak ti langit iti entero a biagko. Kadagiti sumaganad a lawas, situtudioak a limmasat kadagiti nagkaadu a panagpakonsultar iti doktor, nadumaduma a test iti laboratorio, pannaka-scan, panangasikaso iti insurance, ken ti panangsangok kadagiti trabahok. Kanayon a mabutbuteng ken madandanaganak. Dimteng ti aldaw a narugian ti chemotherapy.
Narigatanak kadagiti simmaruno a bulan. Ngem nakisao kaniak ti Dios babaen ti kanta. Ammok a saanak nga agmaymaysa. Kasla lumaslasatak iti nauneg a danum, ngem adda kaniak ti Dios iti tunggal addangko. Nangaramidak iti koleksion dagiti kanta nga ulit-ulitek a dengdenggen. Babaen daytoy, ti parabur ken ayat ti Dios sinuktanda dagiti panagbutengko iti ragsak. Kabayatan ti pannakaag-agas ti bagik, ag-agasan met ti musika ‘toy kararuak.
Ita, dua a tawenen nga awan ti kanserko. Ngem no mangngegko dagiti nasao a kanta, malagipko ti amin a naglasatak. Ngem kangrunaan ti amin, natalgedak nga adda kaniak ti Dios ania man ti mapasamak iti masakbayan.
Kararag: Dios ti amin a liwliwa, agyamankami iti kaaddam kadakami kadagiti narigat a panawen. Tulongannakam’ kadi a kanayon nga agpannuray iti paraburmo. Amen. Kapanunotan: Kasano man ti karigat ti paglasatak, adda kaniak ti Dios. Ikararagan: Dagiti nakalasat iti kanser.


text:
CANDON CITY – Immaboten iti 46 nga ubbing dagiti nabiktima ti dengue virus iti daytoy a siudad, ket posible nga umadu pay.
Daytoy ti naammuan iti interbio ti DZTP Radio Tirad Pass ken Tawid News Magasin ken ni Angie Rubang, agdama a sanitary inspector iti City Health Office ditoy.
“Pagsayaatanna laeng ta nasigud a napakaptan iti agas dagiti nakapet iti dengue ket saanda a kimmaro,” kinunana ni Rubang.
Impalgak ni Rubang nga agtultuloy ti panagpasuyokda kadagiti nadumaduma a barangay iti siudad tapno maliklikan ti ad-adu pay a mabiktima ti lamok nga addaan iti virus a dengue.
Kinunana a nalpasdan ti nagiwayat iti fogging operation kadagiti nadumaduma a pagadalan iti siudad.
Mainaig iti daytoy, kiniddaw ti city health office ditoy ti pannakailaltang iti pundo tapno paggatang kadagiti kemikal a maaramat iti fogging operation.
Kinuna ni Rubang nga intultuloyda met ti agisaysayangkat iti information dissemination kadagiti kakailianda nangruna iti panagdaldalus tapno makatulongda iti pannakalapped iti panagraira iti dengue fever.
“Ti panagdaldalus pay laeng ti maysa a kasamayan a panangpaksiat iti panagadu ti lamok, gapuna a daytoy met laeng ti kangrunaan nga iyunay-unaymi nga aramiden dagiti kakailian ditoy Candon City,” kinuna ni Rubang.


text:
VIGAN CITY – Sabali manen nga ubing nga agnaed iti Barangay Pagburnayan ditoy ti naireport a biktima ti dengue.
Naireport a natay iti sakit a dengue ni Raquel Gonzales, 6, residente iti daytoy a barangay.
Dua a lawas sakbayna, natay iti sakit a dengue ni Glenn Pacpaco, 9.
Segun ken ni Barangay Captain Felicisimo “Bong” Artajos, iwaywayatda iti naing-inget a programa ti sanitasion idinto nga innayonna a kiddawenna ti pannakaideklara ti barangayna nga under state of calamity tapno maaramatda ti calamity fund a pangrupak iti dengue.#


text:
Colombia
Nagsasabtan: 4°N 72°W / 4°N 72°W
Ti Colombia (/kəˈlʌmbiə/ kə-LUM-biə, wenno /θjkəˈlɒmbiə/ kə-LOM-biə), opisial a ti Republika ti Colombia (Espaniol: República de Colombia [reˈpuBlika ðe koˈlombja]), ket pagilian a mabirukan idiay amianan a laud ti Abagatan nga Amerika, a nabeddengan iti amianan a laud babaen ti Panama; iti daya babaen ti Venezuela ken Brasil; iti abagatan babaen ti Ecuador ken Peru; ken makin-binningay kadagiti patingga ti baybay iti Costa Rica, Nicaragua, Honduras, Hamaika, Republika a Dominikano ken Haiti. Daytoy ket unitario, batay-linteg a republika a buklen dagiti tallopulo ket dua a departamento.
Ti teritorio nga itan ket ti Colombia ket kasisigud idi a natagtagitao babaen dagiti indihenio a tattao a mairaman dagiti Muisca, Quimbaya, ken Tairona. Simmangpet dagiti Kastila idi 1499 ken nangirugida iti paset ti panawen iti panagrukma ken kolonisasion ken kanungpalan ti pannakapartuat ti Virreinato de la Nueva Granada), a ti kapitoliona ket ti Bogotá.[11] Ti wayawaya manipud ti Espania ket nagun-od idi 1819, ngem babaen idi 1830 ti "Gran Colombia" ket narebban babaen ti panagikkat ti Venezuela ken Ecuador. Ti ita nga aldawen a Colombia ken Panama ket nabangon a kas Republika ti Baro a Granada. Ti baro a pagilian ket pimmadas iti pederalismo a kas ti Konpederasion ti Granada (1858), ken kalpasanna ti Estados Unidos ti Colombia (1863), sakbay ti Republika ti Colombia ket naideklara idi 1886.[12] Ti Panama ket nakisina idi 1903.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "visibilización estadística de los grupos étnicos" (PDF). Censo General 2005. Departamento Administrativo Nacional de Estadistica (DANE). Naala idi 15 Hunio 2013.
- ^ Bushnell, David & Rex A. Hudson (2010) "The Society and Its Environment"; Colombia: a country study: 87. Washingtion D.C.: Federal Research Division, Library of Congress.
- ^ a b "Animated clock". Colombian State Department. Naala idi 4 Pebrero 2012.
- ^ a b c d "World Economic Outlook Database". International Monetary Fund. Oktubre 2014. Naala idi 7 Oktubre 2014.
- ^ "socio-economic policies" (PDF). dane.gov.co. Naala idi 22 Marso 2014.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ Batay-linteg ti idi 1991 (Titulo I - Maipanggep kadagiti Kammasapulan a Pamunganayan - Artikulo 10)
- ^ "LEY 47 DE 1993" (iti Espaniol). alcaldiabogota.gov.co. Naala idi 23 Pebrero 2014.
- ^ "The official Colombian time" (iti Espaniol). horalegal.sic.gov.co. Naala idi 23 Pebrero 2014.
- ^ "Decreto 2153 de 1992, articulo 20" (iti Espaniol). Presidencia de la República de Colombia. Naala idi 9 Oktubre 2013.
- ^ Nicolás del Castillo Mathieu (Marso 1992). "La primera vision de las costas Colombianas, Repaso de Historia". Revista Credencial (iti Espaniol). Naala idi 29 Pebrero 2008.
- ^ CIA world fact book. "Colombia". CIA. Naala idi 24 Mayo 2009.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Colombia iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Colombia manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Sapasap a pakaammo
- Ti Colombia iti Encyclopædia Britannica
- Kitaen ti Colombia iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (iti Ingles)
- Colombia a naikabil iti The World Factbook (iti Ingles)
- Gobierno
- Website ti gobuerno ti Colombia (iti Espaniol)
- Culture
- Ministro ti kultura (iti Espaniol)
- Heograpia
- Wikimedia Atlas iti Colombia
- Dagiti nailian a parke ti Colombia (iti Espaniol)
- Colombia
- Pagpagilian ti Komunidad ti Andes
- Dagiti pagilian ti Karibe
- Dagiti batay-linteg a republika
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Pasipiko
- Dagiti dati a kolonia ti Espania
- Dagiti republika
- Dagiti pagilian ti Abagatan nga Amerika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Espaniol
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1810
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Pagpagilian ti Abagatan nga Amerika
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
MAYSA a doktor ni Armando Garcia iti maysa a bassit ken naseksek nga ili iti Ilocos Sur. Adda bassit a klinikana ngem narigat ti panagbiag dagiti lumugar ket kaaduan a napanglaw dagiti pasientena. Kaaduan a manok, bagas, sangabulig a saba wenno makalapanda nga ikan ti pagbayad dagiti pasientena iti serbisiona ken dagiti agas a kasapulanda.
Gapu iti daytoy, saan a kuntento ni Mildred nga asawana iti biagda ket dinagdagna ti lakayna nga agpasiudadda tapno ditoyen ti pangipatakderanna iti klinikana. Saan a sinardengan ni Mildred ti asawana agingga iti saanna a napaannugot ni Dr. Garcia.
Ita, narang-ayen ti panagbiag da Dr. Garcia. Nagturpos dagiti annakna iti maysa nga eksklusibo a pagadalan ket addan natalged a panggedanda ken bukodda a pamilia. Awanen ti panggepda nga agsubli iti probinsia.
Iti sabali a bangir, maysa a mannalon ni Mang Anton iti maysa a barangay iti La Union. Tallo ti annakna Adda iti high school ti inaunaan nga anakna, iti elementaria ti inaudian.
Awan ti padanum iti lugarda ket agpampannurayda laeng iti tudo tapno mamulaan ti talonda. Masansan nga agkurang ti maapitda para iti kasapulanda.
Napanunot ni Mang Anton nga awan ti masakbayanda iti awayda. Inlakona ti dagada ket nakigasanggasat iti Manila a kaduana ti pamiliana.
Ita, agbabbabawi ni Mang Anton ta imbes a sumayaat ti panagbiagda, dimmakes pay ketdi. Narigrigat nga amang ti panagbiagda iti siudad. Agsipud ta nababa ti adalna, awan ti masnop a pagsapulanna. No dadduma, peon iti konstruksion wenno agbagkat kadagiti bagahe iti pier wenno iti tiendaan.
Tagpi-tagpi a karton ti diding abut-abot ti sim nga atep ti bassit a paggiananda iti asideg iti estero. Nakabangbangsit ti sang-aw manipud iti narugit a kanal nangruna iti kalgaw ken malayusda iti matutudo ngem kapilitan nga an-anusanda ti agindeg ditoy ta awan ti sabali a papananda.
Saan a nakapagturpos dagiti annakna ket padana nga awan ti permanente a pagsapulanda.
Kayat ni Mang Anton ti aggawid iti probinsia ngem awanen ti sublianna ta nailakona metten ti kakaisuna a dagana.
Karaman da Dr. Garcia ken ni Mang Anton kadagiti rinibribu a probinsiano a pimmanaw iti lugarda tapno agbiagda iti siudad. Isuda ti makagapu iti nakaro a panaglubo ti populasion kadagiti siudad. Urban migration, kunada iti daytoy.
Ti saludsod: apay nga adu a taga-probinsia ti pumanaw iti lugarda ket makigasanggasatda iti siudad?
Ti kinapanglaw ti biagda ti maysa a makagapu. Gapu iti arapaapda a dumur-as ti panagbiagda, adu dagiti mapan iti siudad nga agbirok iti pagsapulanda. Kadakuada, ti siudad ti yan ti makunkuna a “narabraber a pagaraban”. Ti siudad ti yan ti namnamada a naraniag a masakbayan. Iti pammatida, ditoy ti pakasarakanda iti “sangaputik a balitok” a mamagbaliw iti kasasaadda iti biag.
Malaksid iti dayta, iti siudad ti sentro ti edukasion iti pagilian. Ditoy ti pakasarakan kadagiti dadakkel nga unibersidad ken kolehio. Iti biang dagiti adu a nagannak, ti edukasion ti nabileg nga instrumento tapno umasensoda ken dagiti annakda, makastrekda iti natalged a panggedan ken mapadaras ti panagpangato ken yaasensoda iti puesto.
Ngem gapu iti umad-adu a pumanaw iti probinsia nga agtutubo ken makabael ken propesional nga umili tapno agbirokda iti nataltalged a pagsapulan iti siudad, naparnuay ti makunkuna a brain drain iti ilida.
(Maigibusto)


text:
STA. MARIA, Ilocos Sur – Dua a lalaki ti tiniliw dagiti pannakabagi ti linteg ditoy kalpasan ti pannakaawatda iti tip nga intarayda ti pundo ti maysa a barangay iti Abra.
Inaresto dagiti polis da Santiago Dasalla, 36, ken Antonio Divina, 22, agpada a residente iti Gapang, Pilar, Abra gapu iti mapapati a panangitarayda iti P9,800 a pundo ti nasao a barangay.
Naammuan iti report a nakaawat ni Barangay Captain ti Gusing Severino Dagdag iti tawag iti telepono manipud iti Barangay Captain ti Gapang Eldon Joseph Antonio a nagpatulong kenkuana para iti pannakatiliw dagiti dua a suspetsa a nakalugan iti motorsiklo ken agturong iti lugarda.
Dagdagus met a nagpatulong ni Dagdag iti polis ket nangiwayatda iti dragnet iti dalan a sumrekan dagiti suspetsa.
Nakumpiska dagiti polis iti ikut dagiti suspetsa ti P9,800 idinto a na-impound ti motorsiklo dagiti dua.
Mapapati a kabsat ni Dasalla ti barangay treasurer a nangalaanna iti kuarta.


text:
Plantilia:Ammom kadi/Hulio 13< Plantilia:Ammom kadi
- ... a ti Nalatak a Dandanaw (nailadawan) ket mangporma ti kadakkelan a grupo dagiti danaw ti nasadiwa a danum iti lubong?
- ... a ni Euklides ket sapasap a naibagbaga a kas ti "Ama ti Heometria"?
- ... a ti Nalatak a Bangen ti Raw-ang ket buklen dagiti sumurok a 2,900 nga agmaymaysa a raw-ang ken isu ti kadakkelan a sistema ti koral a raw-ang iti lubong?
- ... a ti Lagos ket maysa idi a nagan a naited para iti pagtaengan babaen dagiti Portuges a kayatna a sawen ket "dandanaw"?
- ... a ni Marie Curie ket isu ti immuna a babai a nangabak ti Premio Nobel, is-isu pay ti babai a nangabak ti dua a pagobraan, ken is-isu ti nangabak iti ad-adu ngem maysa a siensia?


text:
Monday, June 19, 2017
UPDATE TI TRABAHO DAGITI TEKNISIAN ITI WS 2017
Cabugao, Ilocos Sur - Naipatungpalen ti DA-LGU Cabugao ti inted ti PCIC nga alokasion ditoy nga ili pakaseknan iti pannaka-insure ti mula dagiti mannalon a pagay iti Wet Season 2017 (Hunio-Nobiembre).
Impamaysa dagiti Staff ti DA-LGU Cabugao nga idauluan ni Municipal Agriculturist Robert S. Savella a dinanon dagiti mannalon (by schedule) iti 33 a barangay ti Munisipalidad ket tinulonganda dagiti mannalon kadagiti papeles iti pannaka-insure dagiti mulada a pagay ita a Wet Season 2017 (Hunio-Nobiembre).
Dagitoy nga aksion ket resulta iti nakammayet a programa ti Gobierno Munisipal nga idauluan ni Mayor Josh Edward S. Cobangbang ken iti DA-RFO 1-PCIC tapno matulongan dagiti mannalon/umili iti aniaman a didigra a sumangbay iti daytoy a panagtatalon. # (Web In-Action)
Impamaysa dagiti Staff ti DA-LGU Cabugao nga idauluan ni Municipal Agriculturist Robert S. Savella a dinanon dagiti mannalon (by schedule) iti 33 a barangay ti Munisipalidad ket tinulonganda dagiti mannalon kadagiti papeles iti pannaka-insure dagiti mulada a pagay ita a Wet Season 2017 (Hunio-Nobiembre).
Dagitoy nga aksion ket resulta iti nakammayet a programa ti Gobierno Munisipal nga idauluan ni Mayor Josh Edward S. Cobangbang ken iti DA-RFO 1-PCIC tapno matulongan dagiti mannalon/umili iti aniaman a didigra a sumangbay iti daytoy a panagtatalon. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 1:10 PM
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Simple laeng a tattao ti nangputar iti liriko ken melodia iti nalatak a kansion a “Silent Night”. Ngem iti baet ti kinasimplena, nagbalin daytoy a kanta ti paskua a kinankanta dagiti minilion a tattao iti nadumaduma a paset ti lubong.
Napintas nga estoria no kasano a naipasngay daytoy a kanta. Idi aldaw ti Disiembre 24, 1818, awan ti madadaan a kantaen ti konregasion nga idauluan ni Pastor Joseph Franz Mohr. Nadadael ngamin ti organo. Nalagip ni Fr. Mohr ti pinutarna a daniw dua a tawenen ti napalabas. Daytoy ti inkeddengna a paikkan iti melodia manipud iti gayyemna a ni Franz Gruber, mangisursuro, adda ammona iti musika ken choirmaster. Inkamakam ngarud ni Gruber nga inyaramidan iti melodia tapno kantaenda iti misa iti tengnga iti rabii.
“Stille Nacht” ti orihinal a paulo ti kansion. Nakanta daytoy iti St. Nicholas Church, bassit a simbaan ti Oberndorf, Austria iti misa ti tengnga ti rabii ti Disiembre 24 idi 1818. Iti dayta a rabii, 182 a tawenen ti napalabas, naipangeg daytoy a kanta a kinompania laeng ti gitara.
Agingga ita ket misterio pay no kasano a naputar ken naikanta daytoy iti daydi a rabii. Segun iti sumagmamano a historian, nadadael ti organo ti simbaan ket kapilitan a pinaikkan ni Fr. Mohr ti melodia ti pinutarna a sinurat dua a tawenen sakbayna ken ni Gruber. Sabali a historiador ti nagkuna a kayat laeng ni Fr. Mohr ti mangipangeg iti baro a kanta ti paskua a maaramat ti gitarana.
Agtaltalinaed a misterio no kasano a nakaparnuay ti maysa nga ubing a padi iti kasta nga ingget simple ngem ingget pintas a bersionna iti pannakaipasngay ti Mesias ken no kasano a naikkan ti maysa nga ordinario a musikero-mangisursuro iti ingget lamuyot a melodia ti pinutar a daniw ti padi. Ngem aniaman ti pudno, sibabara nga inarakup ti sibubukel a sangalubongan daytoy napnuan pintas a kanta nga uray idi tiempo ti gubat ket agpada a kinanta dagiti soldado iti agsupanget nga armada.
Mapapati a kalpasan ti panangkanta da Fr. Mohr ken Gruber daytoy idi Disiembre 24 iti midnight mass idiay St. Nicholas Church, saanen a naitaltalek daytoy. Saan metten a nabirokan pay ti orihinal a komposision.
Ngem nagasat ti lubong ta nasarakan ti maysa nga agar-aramid ken agtartarimaan iti organo, ni Karl Mauracher, ti kopia ti komposision idi napanna tinarimaan ti organo iti Oberndoff ket inyawidna. Pagsayaatanna met ta nangaramid ni Gruber iti sumagmamano pay nga orchestral arrangements iti komposisionna.
Pimmusay ni Fr. Mohr a nakurapay idi 1848 agsipud ta inaramatna ti sapulna kadagiti marigrigat a nataengan ken para iti panagadal dagiti ubbing iti nakaidestinuanna a lugar iti Wagrain.
Pimmusay met ni Gruber a saan a naited kenkuana ti kredito a nangputar iti melodia ti Stille Nacht. Nupay nagsurat kadagiti otoridad ti Berlin nga isu ti komposer iti kanta, saanda a namati ket impatoda ketdi nga aramid daytoy ni Haydn, Mozart wenno ni Beethoven.
Napaneknekan laeng a ni Gruber ti pudpudno a nangaramid idi nasarakan ti mapukpukaw nga arrangement a nakakakitaan iti insurat ni Fr. Mohr iti makannawan a suli ti “Melodie von Fr. Xav. Gruber.
Naladaw man a nailinteg daytoy ngem iti kamaudianan, naited met laeng ken ni Gruber ti pudpudno a respeto ken pammadayaw gapu iti panangputarna iti melodia a kinanta dagiti nasurok 300 a kumakanta iti sangalubongan ken naiyulog iti 14 a lengguahe.#


text:
Pannakipagtaeng ti kaipapanan ti Paskua -pannakipulapol ti Dios iti tao. Ti kinaadda ti Dios kadatayo. Uray sagpaminsan nga intay pannakalipat kenkuana, saan a pumampanaw kadatayo, iti kaanoman saannatayo a pinanawan. Agnanayon latta iti sibaytayo. Saannatayo a baybay-an. Nakasagana a dumngeg ken mangtarabay, tumulong, makikadkadua ken makitaktakunaynay.
Napateg daytoy a kaadda ti Dios iti sidong ti tao. Ta daytoy ti kaipapanan ti Paskua, ayat ti Dios iti tao. Impamatmat ti Dios ti panagayatna kadatayo ta imbaonna ti kakaisuna nga anakna. Saan a naipasngay iti narangya a lugar no di ket iti nanumo a kulluong.
Itoy a Paskua, ipasngaytayo koma met dagiti galad ti panagisagut ken panagserbi. Ta daytoy a panagsisinnagut ti kaimudingan ti Paskua, panangisagut ti Namarsua ti Anakna kadagiti tattao.
Saantayi koma nga iwagat ti kaipapanan ti Paskua babaen ti panangibaliw ti imatangtayo kadagiti kabukbukodan a gagem, panggep ken awis ti gimong. Saantayo koma a gaburan ti kaipapanan ti Paskua babaen kadagiti material a banag. Ikanawatayo koma ti bagi ken pusotayo kadagiti mangiyadayo ken mangrakrak iti pudpudno a kaipapanan ti Paskua. Agpaliiwtayo. Sirmataentayo. Agusigtayo, ket matakuatantayo ti kinapudno a maiyag-agustayo laeng iti gunay ken parasapas ti gimong, saanen nga iti agus ti pudno a kaipapanan.
Ta kadagitoy a panawen, mapaliiw ken maeksperiensa ti panagbaliw ti gunay ti gimong, a no dadduma saanen a ti kaipapanan nga adda idi naipasngay iti nanumo a kulluong ti nakaisentroan ti amin. Saanen a daydiay naipasngay iti kulluong ti nakaisentroan ti selebrasion. Ad-addan a naikkan iti importansia ti paggugusto ti bagi ken pada a tao – ti sumurot iti agos ti konsumerismo.
Napaspas la unay ti panagbaliw ti panawen ken pannakaawat maipapan iti pannakaipasngay ti Mannubot gapu iti panna-kaisentro kadagiti material a banag. Ti pudno a Kristiano ket saan a paiyagus kadagiti aramid a sumiasi iti kaipapanan daytoy a pannakaipasngay. Iti panangselebrartayo iti pannakaipasngay ti Mesias, ipasngaytayo koma met dagiti galad ken talugading a mangsubbot kadagiti intay nagkurangan.
Tapno marikna ti anag ken kaipapanan itoy a Paskua, nasken ti panangutob tapno maidasig ti pannakaiyadayo ken iti pudno a kaipapanan ti Paskua.
Apaman a maidasig ti umno, agubbogto metten ti akem a nakadulin iti puso ken rikna. Agubbogton ti ayat, a kas iti panagayat ti Dios iti tao. Agubbog ti ayat ti tao iti padana a tao.
Itoy a Paskua, maiyagustayo koma iti ayat ti Dios….
Naimbag a Paskuayo amin!!!


text: Ni Jejomar "Jojo" Cabauatan Binay, Sr. (naiyanak idi Nobiembre 11, 1942), ket ammo pay a kas ni Jojo Binay wenno VPNay, ket maysa a Filipino a politiko nga isu ti maika-13 a Bise Presidente ti Filipinas manipud idi 2010. Isu ket dati a, Mayor iti Siudad ti Makati manipud idi 1986 aginggana idi 1998 ken manen idi 2001 aginggana idi 2010. Isu pay ti Presidente ti Nagkaykaysa a Suppiatan (UNO), Presidente ti Partido Demokratiko Filipino-Lakas ng Bayan (PDP-Laban), Mangipangulo ti Asia-Pasipiko a Rehion a Komite ti Eskawt, ken ti Presidente iti Eskawt dagiti Lallaki iti Filipinas.


text:
NELSON G. DALIGCON
from america with(out) love
panid 1
naawatko la idi naminsan a kalman dagiti dung-awmo, anti (35 a panid, wen binilangko). ngem kasta met la ti pinanawak, di kadi? maestraka a mangilkilo iti isaang, ma’amka a nalipstikan iti 5-6!
di kadi latta makasapul iti trabaho ni angkel? apay ket ngamin a nagbirok pay la ti maikanatad a bayad ti bannog, ammona la ngaruden a mammartek ti pabrika iti ling-et.
sabagay, (bassit a) gasolinaan laeng (kahera) ti naasian iti sangapulo a sapatosko a pinudpod ti panagsapsapulko idi dita iti pagangsan – siak nga accountancy graduate (a di
makapag-board ta di makabirok trabaho) – ni angkelto la ket ngatan nga addan rekordna?
tattoo ti kinasukir, kunam sa?
panid 5
saanen a nakakaskasdaaw no naipromot manen ni dalen. kimat a nakastrek, siempre kasta met, a, a pumangato. naasi ngamin ti diosda – kongresman pay la ita?
panid 8
lepleppas la unay ti gapas ngem agpapaisakem ni angkel angkuan ditoy suratmo iti uray igatang laeng iti dua salup a bagas? apay, din pautangan ti pakitaltalonanna? an-anuen la ngaruden ni don dagaan iti kinamalig nga irik? sabagay adut’ tarakenna a bao…
panid 11
saan siguro a nakakaskasdaaw, anti no agpatpatakder ti mansion ‘ta kaarrubatayo. hepe ti b.i.r. isuna, di met?
panid 16
ala, anti, mayoren ni jack? ket no kaeskuelaak la idi iti haiskul. makapagmayor met gayam ti uray dagmel! ay! naglaing idi nga agmarihuana. ay! namber wan pay a manninirip idi –
isu ti nakaammuanmi nga awan ti dutdot ti ilemlemmeng ‘di nagpakamatay a titsermi!
sabagay, mayor ti lilong ni jack, mayor ti amana, mayor ti inana, mayor ti manongna, mayor ti manangna.
nagtaud ngamin iti dios ti pamiliada…
panid 19
lipatemon ‘ta kunkunam a rangtay, ti pannakasemento ‘ta kalsada ken pannakatarimaan ‘ta agub-ubo a klasrummo. nalpasen ti eleksion – inton sumaruno manen a malagip dagita.
panid 23
kaano ngata a masentensiaan ni erap?
panid 27
ala, dikay madanagan iti yar-areng-engyo. uray kaskasano, adda met sagpaminsan a maidulinko iti panagak-akupko iti takki kada sarua ditoy (ammom, anti ania ketdin a bangsit ti rugit ti kano!).
pagpiaanna bassit ditoy, nangingngina bassit ti bayad ti ling-et.
panid 34
kitaem la ti biag… dakayo ti pagar-areng-engak idi iti pagpletek a mapan agbasa. ita,
maaramatdak metten a pagdung-awan…
ngem diyo koma kuna a ni daydi bassit a nangtaray iti dapan ti higante a rinabii a
pumaddapaddak iti kalapawda a rutrot ket nalibasannan ti lunod.
panid 39
awan, awan, anti, iti uray ania a suli ti lubong, ti murkat a sapsapulen ni bassit, ken amin
a babassit – ti murkat a bubuoten iti guardiado a malakanyang – nakabitin latta iti sirok ti dapan ti dios!
panid 43
p.s.
wen gayam, adda adda-sintosintona ditoy a kano (nakarkaro ketdi ti samyutong ni samko).
makaas-asawaen kano la unayen!
ket malaglagipko ngarud ni luzvimindam…#
idi nagwalay ni kristo
“makatektek met ti pananguray iti panungpalan… bumisitaak man ketdi idiay daga…”
i.
aha, adda gayam unibersidad ni san pablo ditoy! kitaem ti nakidiables (pordios, nagbasol metten ti dilam, apo), imbatik a mangasaba, insikinat’ nangipatakder iti negosio. ngem siguro
napanunotna a nalaklaka a sumrek ti kasaba no nakauniporme a sumrek dagiti adalan. adda waisna (siguro, labanderana ni lumen, apo)! sumrekak man – makikumustaak man kadagiti estudiante ken mimistra. baka ket adu ti problema ken reklamoda – baka makatulongak. ay, pablo, no agkamkamali, masermonan ti agsersermon! ngem agurayka, apay a pengpengdannak ti guardia? ania??? dagiti la nakasapatos ti mabalin, maiparit ti sumrek a nakasandalias?
ii.
daytoy kadin daydi pinanawak nga ili? ania, saan nga ili, siudad itan? ala, ala, wen… anian a rang-ay ken pintasna! nagdadakkel, nagdadaeg dagiti pasdek! nagpintasen ti hardin ti presidensia (city hall, apo)! awan pangaddul dagiti anghel, santa ken santo iti banglo ken pintas ken guapo dagiti adipen dagiti umili (bos tsip dagita, apo). dios ama, langit kad’ pay la dita yanmo – nayakar sa metten dagiti arkitekto ken inhiniero ti taengta ditoy daga? ngem saan siguro… ta agruprupa a demonio daytoy umas-asideg kaniak a naka-9mm. agurayka, agurayka, polis (apo, kunam, apo), apay a tiliwennak? ania, maiparit ti agpalpalama ditoy iliyo, este, siudadyo? bilin dayta ni senador (daytan ti baro nga awag ken ni meyor – senador-to be, apo)? saanak nga agpalpalimos – agurayka, yan ni senador-tubiyo, apay a diak makita ‘diay karuahena (ektiosmi, sumilsilap a pajero, apo), kayatko a makasarita! agpayso nga agpalpalimosak – ngem saan a ‘ta bintingmot’ dawdawatek: ti yun-unnoyko kenka, yawatmo kaniak dagiti kinamarin a basolmo. ania, trabaho ti trabaho, awan sinnaritaan-innaregluan ditoy? dios ama, dinak kad' baybay-an, tulongannak kadi a manglusot 'itoy santito nga ingget pudno iti sinapataanna!
iii.
saan nga agpayso, dida pay nakopia ti langit. ta itoy a paset ti ili, este, siudad, gumaygayebgeb nga apuy laengen ti kurangna tapno makuna a dimtengen ti impierno ditoy daga. nakaar-ariwawa ti ariangga dagiti nagduduma a tindera ken agsasabali a tagilako. dumalagudog ti paddak dagiti rineprep nga agdardaras, aglaladut ken uray dagiti din makapaddak a mangikugtakugtar kadagiti agdumadumat’ langana a wara ken rugit kadagiti dalan. makapleng ti banipbip, banapbap ti nagduduma a lugan: pedicab a kamlos, traysi nga agangkit, dyip a karag, taxi/fx a sumsumiag, bisikleta nga agkurad, oner nga agrarrarek, kotse a sumilsilap. tallo oras a sayagen ti lugan a nakapalos iti 120/kph ti sangadangan laeng a papanan – gapu iti trapik. umas-asimbuyok ti naglalaok nga asuk, karaman dagiti paypayubyoben ken sengngaw ti tig-ab dagiti agkaiwara nga unipormado a butete. ti pakabuklan dagiti kalsada: sementado, abot, lubnak. ket broom! splashsss! dios ama, anian a bastos daydiay a bmw. dinak agpayso nadamgis – ta nasigudak ti naglisi – ngem pinuruanna ‘ta lubnak ket naaksidentet’ bado ken rupak iti parsiak ti ingget bangsitna a danumdanum a pitak ken danum a pitakpitak. di man la naglukat ti tawana, linuktan ketdi ‘diay nakalugan daydiay tangguyobna sa tinalmetalmeganna: attn mntal hospi, da nklibas a
psenteyo!
iv.
ne-ne-ney, agpiestadan sa met ditoy, ta nakaar-ariwawa ken nakaad-adu man ti tao. afuu, daytoy ti kunak kadagiti estimadok nga annakko. ammoda la ngaruden a teggedda man a tegged, manglangandanto pay la a mangan, mapanunotda pay la'ng ti agbarayuboy. dida pay la'ng igatang ti gastuenda nga agpiesta iti sangabukel a sim ta di la ket agan-anus lattan dagiti napitpit a latlata kadagiti bubongan dagiti barongbarongda. ngem agur'kayo, yapay di latta maikkat dagiti soldado ti kinamannakipunsionda? ta addada a presente, binagonda pay! sa apay dagita buldoser? ne-ay ta addada met agiikkisen! ne, 'nia daydiay bra-ta-ta-tatat! piestan sa nga agpayso ta ne, kamanalbuongen! ngem agur'kayo ta plumesingak bassit ditoy likod ti dram (wen, apo, nasakit ti mabaddekan ti angesna) ta, ne, dagiti annakko, kaslada la'ng met nabuak a bunaren nga agi-ikkis nga agtatarayen iti no sadinon a suli! ania, addada naustel? mano? ania, ni kompad kuaning nairaman a narim-it iti uneg ti rinumekda a palasiona? ta apay, uray ket no bullakayanen, dina la ngatan inkarigatan nga inyaddangen dagiti nakapsuten a tumengna nga immadayon iti ammona la ngaruden a marumek a taengna? no gubat, saan a piesta ti napasamak, mano nga'd met ti kasualti a nakapatig? (he-he, apo, landok ti bagi dagita isu nga uray pinangpangen a gemgem ti mangatibelbel, ingget salun-atdanto latta nga agsubli nga agbabartek iti kampoda) ania?!
v.
agurayka man, ubing, itay pay a surotka a surot kaniak, a… kalbitka a kalbit… ania, uray lima pisos laeng? aha, agpalpalamaka gayam! ngem di kad’ maiparit ditoy ti agpalimos?
ania, lisensiadoka? naggapuan ti papelesmo? ni kabo (indemotna ni ser, apo – inspector ‘ta kunkunana)? uray pisos lattan no awan lima, apo diosko, kunam? aha, sika man pay lat’
nakalasin kaniak. anghelka nga agpayso ngem pinagrutayrutaynaka ti adu a rigat ti biag ken
adu a pannakabaybay-a. ngem ‘nakko, saan nga agig-iggem ni kristo iti kuarta. ania kad’ ti
pamay-am iti pisos? igatang iti pamedped ‘ta nabayagen nga ing-ingatam a bisin? ket no
madama ti punsion iti dayta a mansion. didaka pastreken? nakkongko, problema a talaga ti
inyasidegmo. kayatko unay a matulonganka ngem awan kuartak – madyik la’ng ti adda’t
bulsak. ngem no pagmilagruek ti litson a baka ken sangasiliasi nga innapuy iti sanguanam,
di bumurong nga iti nalaus a ragsakmo – ken pagyamanmo pay ket ngatan – yikkismo iti
sangapilipinasan a nakitam ken pinagmilagruannaka ni kristo. ket atibelbelannaka la ketdi ti rineprep a sarado – ken uray nakalukat – a katoliko. mairadio, maidiario ken maitelebisionka. baka atiwem pay ni judiel iti kinalatak. lua a dara laeng ti nakitana idinto a sangabukel a baka ti basta nanalpaak lattan iti sanguanam. ti pagproblemaak unay, amangan no asitgannakanto ti bakla a talent manager ket mapanunotmo metten ti agartista. dika aglibak, aydolmo ni fpj, ania (apo, kuna ni erap, isu kano ti sumaruno a presidente)? ngem amin a solusion, adda problemana (‘nakkuemon, apo? amin a problema adda solusionna, kunam, a, apo): urayem laeng a malpas ti punsion ken iruruar dagiti pasig a baliena a mannakipunsion. uray kitaem, sumaruno a rummuar dagiti ingget kuttong a katulong a nagawit iti sinako a nagimulsitan dagiti rawet a no manganda kiddisanda laeng ti pidutenda a nagdakkel a tinuno a lapulapu. ania, makauman ti taraon a masuksukainan iti basuraan? ania, bagkatenkan nga ipapilid tapno dardaraska a makasaklang idiay langit ket agumakan sadiay iti chickenjoy?
vi.
hay’apo, agyamanak ta nakasarakak met laeng iti simbaan. nagunegto la ketdin ti
nangipatakderan ni disipulo pedro. ne, politikon sa metten ni pedring - impanaganna metten ti simbaan (katedral, apo) iti naganna! permi pay a kadadakkel dagiti letra – kasla agreeleksion. hmmp, baam man! sumrekak ketdi ta maugasan man dagiti dimket kaniak a rugit ken yinana ti bagi nga awan met ti aw-awitenna ngem permi ketdin a dagsenna. ne-ay, makitungtong-it sa met ti ob-obraen dagiti pastor ti arban, ta apay a nagbassit dagitoy nadanonak a karnero? mabalinmo nga iladan dagiti tugaw! ken agurayka, saan sa met a karnero ‘ta adda iti asidegko? anian ti su…otna – anian dagiti barukongna, anian dagiti luppona! hmmp, ti la adda a makitkita! sige, fader, ituloymo ti sermonmo: “respetuenyo koma met ti balay ti dios. no sumrekkayo, ilemmengyo met koma, a, dagiti ‘agpaparang’ babaen iti panagsuot ti uray saan a disente basta la ketdi saan a mangibuybuyangyang. no kaskay la st queen nga umay makimisa, baka uray no ni kristo ti makatugawyo, tumangken dagiti tumangken!” (paggaak). pordios, ni fader met,
grabe! ne, kinitanak ni fader, kasla laslasinennak. nakadlaw sa iti iseserrek ni bosing. sige la’ng, fader, ituloymo ti sermonmo: “ken no sumrekkayo iti balayna, appo, a, ket agbuggo ken pumulbokay met koma, a, bassit. saankay met koma nga umay ditoy a kasla kakalkali a kamotit. kangrunaanna, agibarbas ken agpapukiskay met bassit. dikay koma met, a, umay makimisa nga aglanglanga nga ermitanio!”
“apo dios, amak a linibasak idta langit, nagdakkel gayam a kinamaag ti bumaba ditoy daga a di pay nadanon ti naikeddeng nga oras!”#
ni madaydayaw, ti tuso nga aso
dimtengka iti rutrot a kalapawmi, iti maysa a mayo. kuttongika, ti laeng tianmo ti dakkel, nagdugyotka, ginudgodka, minukatka. ken nangisit ti marismo.
iti pannakasarakko kenka, nakitak ti nagpaiduma a kapsutmo. agibar-ibar ti nainayad a pannagnam, kaska la mayang-angin. kasla masaksakitka. wenno pinakapsutnaka laeng ti nakaro a bisin. aglanglangaka ngamin a nabayagen a di nangan. adayota iti kabalbalayan ket mabalin a nayaw-awanka laeng. ngem ad-adda a pinatik nga awan ti taeng a naggapuan ken pagawidam. ta no adda koma akintaraken kenka, saan koma a kasta ti kinakakaasi ti langam.
dika koma piduten iti igid ti nakataptapok ken lasonglasong a kalsada a dandani nakapayatak kenka. ta nakurkurapaykam pay ngem bao. mannalonak nga agpayso ngem diak met kukua ti suksukayek a daga. nailumlom ken mailumlumlomkami iti utang. nganngani diak payen mapakan ti lima nga annakko, mangalaak pay iti maysa manen a palamuten? ammok a no maysakanton nga aso, agkurang ti kusto a kanen ti maysa a tao kenka. ngem kas man la agkarkararag dagiti matam, kas man yun-unnoyda: “naggapuak iti adayo a lugar,saklotennak koma ‘ta panangngaasi ket yawidnak koma, awan ti akinkukua kaniak no di ti makapidut kaniak, nakasaganaak nga agbalin nga adipen ket kas pagsubalitko, agserbiak kadakayo a napnuan-puso,ingget kinapudno, ingget sayaat…” nakitak ti langak ken langa ti pamiliak iti langam a nakakaasi unay ket
inubbaka nga inyawid. ken amangan ketdi no sikan ti intinnag ti dios a suerte a nabayagen nga
iparparintumengmi tapno agbaliw koma metten ti nagdagem man a panagbiagmi.
ammomi a manaiyonka laeng a dagsen iti nadagsen a panagbiagmi, ngem siraragsak ti pamiliak a
nangpasangbay kenka. nupay kanayon a nadalus ti kaldero uray di pay naugasan iti panagkurkurangmi iti taraon, karkarna ti aldaw nga isasangbaymo. adda nabati a sangakidkidan nga innapuy iti kaldero, adda bassit nabati a digo ti inabraw a bulong ti marunggay iti nauging a tayab. ket mabisinka a talaga, diak pay nakakirem iti mamitlo, nainnawanen ti nanganam a sabsabut.
napintas ti tiempo ket pinadigoska, sinabonanka iti nasarakak a kasla kuko ti ingpisna a mr. clean. insarunok ti napan rimmuros iti bulong ti kawkawwati, tinaltalko, pinespesko ti tubbogna ket insapsapok kadagiti paset ti bagim a kimmarayaman ti gudgodmo. simmaruno ti panangbuniagko kenka. pinanagananka iti madaydayaw, inadawko ken pakalaglagipak metten ti naganmo kadagiti pinilik nga inton bigat agbalindanton a madaydayaw a tao. saankan a pinanaganan iti marigrigat, kas iti nagan daydi natay a pusami. malas sa ti kasdiay a nagan, saan a makapagbayag ti biagna. daydinto met ngamin marigrigat, iti kanayon ngata a dina pannakakapkapnek a mangan – ta talaga a kanayon nga awan manisnis iti dulangmi kalpasan ti kaan – kinalikagumanna ti napan nakilanglang iti baboy a dakkel ken ingget rawet a taraken
ti kaarruba a mangsabsabsab iti sangakaldero a naginnawan nga innapuy. kagura ngata ti baboy ti adda kalanglangna – nangruna no ‘tay mabisin unay – sinang-abna ni bassit ken ultimot' kuttongna a pusa. napuruan ngata ket rinumek ti natatadem a ngipen ti ulo ni marigrigat. iti dayta met la a kanito, iti abay ti sangakaldero a taraon ti ayup, naidasay ti pusa ni marigrigat. dita a nakitak a siam man ti biag ‘tay bassit a pinarsua, maminsan laeng a kittab ti dakkel ken ingget rawet nga animal ket makusbo agraman ti maikasangapulo a biagna. ket dakkel ti pammatik a din maitulad ti gasatmo iti tungpal ni marigrigat. madaydayaw ti naganmo ket dagiti ammok a madaydayaw, napaut ti biagda – isuda pay ketdi, a, ti pumatpatay. ken pinanagananka iti madaydayaw tapno uray kasta ti langam – nakakaasi ken nakaar-ariek – addan dagus kakaisuna a maipagpannakkel, maipagtangsitmo: dayta naganmo.
ket nagtultuloy ti panangpadigosmi kenka, iti panangsabonmi kenka iti kasla kuko ti ingpisna a tedda a mr. clean, iti panangsapsapomi iti bagim iti tubbog ti nadekdek a bulong ti kawkawwati. nupay sangasubuan a para tao laeng ti makarkarukayko a taraon, ikarkarigatak nga ibatianka, ibatbatiandaka dagiti annakko iti kanem. ket iti panaglabas ti aldaw in-inut a simmalun-at ken dimmakkelka agingga a nagbalinka a naan-anay nga aso.
in-inut met a pimmudno ti pammatik nga agbalinkanto a madaydayaw, kas iti ibagbaga ‘ta naganmo. adun ti mangdaydayaw kenka. alla, nagpintasen nga aso, nagkyut! kunkunada. agingga a nagbalinka a naan-anay a madaydayaw. raemennakan dagiti padam nga aso, nangruna dagiti babbabassit ngem sika. pagbutbutngandakan, no saandaka a pagkurnuan, lisian wenno tarayandakan dagiti padam nga aso a makarana ti madi a papangresam. ket adu ti nangipadto nga uray pay aso idi ugma, mapagkurnomto nga aglulua iti sangom.
ngem ti rugi ti panagdakkelmo, timmanor met dagiti parikut a gubuay ti panagbalinmo nga aso.
sinuruandaka a saan a tumakki iti uneg ti kalapaw wenno sadino la ditan iti paraangan. naawatam met. ngem ti ketdin tengnga ti dalan ti pinagbalinmo a kasilias. ti parikut, mabadbaddekan met dagiti aglabas ti nagbangsit a takkim. agrekreklamoda, nangruna dagiti mapan ageskuela wenno umudong idiay ili.
sinuruandaka nga aganup iti billit. nasursuruanka met. ti madi, dimo met yawat iti amom ti
matiliwmo – ta napia la koma nga ituno. apaggammat, karemkemem met a dagus. saan a bale koma ta billit met laeng nga ingget bassit. ngem ti kadaksan, daytay nakalawlawag a manok mapagbiddutam a billit. napitloakon a nakabayad iti nginarusngosmo a manok.
sinuruandaka nga agsiput iti pusa a mangngallong. naalam met. laeng ta alistuam met a meriendaen dagiti masalbarmo a nakallong a sida.
idi agangay, kanayonmon a mapagkamalian a tinuno a lames ti sinelas dagiti kabbalaymo – pagsidsiddaawam la ket ngata no apay nga awan met siit ken ingget kulbet ti lasag dagiti biktimam. no aggatel ken makatiempoka, pagammuan ta umasuk lattan ni sinelas iti sakaanan ti agdan ket inton masarakan, pirsapirsayen ti kararuana!
agingga a dimteng ti aldaw a saan laengen a dagiti padam nga aso ti agkurno kenka. uray payen dagiti tao kabutbutengdakan. saanka met ngaminen a basta mapnek iti panagtaulmo, ad-adda ketdin a paggugustom ti agkamat iti tao. magatgatlanka a mamutbuteng, yad-addam ti makaunget no pangngegandaka iti “salaki!” wenno adda iggemda a burrarawit. ad-adda a malasen ‘tay agpanggep a mangtaray kenka. sa la in-inut nga agnadnad ti panagtaul ken idadarupmo no agtugaw ken sawen ti “madaydayaw, tu-tutu-toy, madaydayaw…” ket in-inut a makaadayo ken maispal iti peggad ti lumabas a tao. ti panagdarasudos nga iseserrek iti kalapawmi, kaipapananna iti panagsebba iti disgrasia. nasken nga ammuen pay nga umuna ti sangaili nga adda sadiay dagiti bumalay a manganawa kenka no saanna a kayat ti madimalas – maibilang kadagiti nakagatmon – sakbay a mabaddekanna ti ruangan ti inaladan.
idi damo, naayatanak iti nakitak a kinauyong ken kinaturedmo. nasayaat met, kunkunak, tapno dinakam basta mastrek ti mannanakaw – uray ammok nga awan ti agpapaus a mangserrek kadakami ta awan met ti matakawda ta kunak ngarud a nakurkurapaykam pay ngem bao.
ngem iti naminsan, sinerreknakami ti mannanakaw. ti nakakaskasdaaw, saanmi a nangngeg ti ngernger ken taulmo idi sumrek ti birkog. napuotanmi laengen iti kabigatanna a napukawankami. awanen ti paksiw a galunggong iti nalipatanmi iti bangkera a tayab – paksiw a nairanta a naitedda a pagkikiddisanmi koma a pammigat. iti bangkera a nakaaramidan ti krimen, nakakitakami iti tugot. ngem saan nga iti tao, linamma ti dapan ti aso!
ngem saan a dayta ti kakaruan a naaramidmo a krimen iti mismo a nangpidut, nangagas, nangpakan ken nangpadakkel kenka. kinagatmo ti buridekko! daldalusan ti manangna dagiti nakammelko a lames iti talon idi kellaat ti isasang-abmo. ket natiliw dagiti bibigmo ti agkutkuti pay laeng a dalag. maymaysa a dalag ken daydiay ti kadakkelan kadagiti nakammelko. nakita ni buridekko ti inaramidmo ket naalistuanna met a naikaw-it ti imana iti naikuentas kenka a tali iti napartak nga ilalabasmo iti sangona. napigsaka ngem dinaka inibbatan ni buridek ket iti nagtipon ngem nagginnuyod a pigsayo, naidaramudomkayo a dua iti daga. masayangan unay ni buridek iti kadakkel ti adda iti ngiwatmo – ita man laengen a makaramankami iti kasdiay kadakkelna a lames – napukaw iti panunotna ti mabalin a maganabna a peggad. pinilit ti maysa nga imana a ginaw-at ti dalag a nakaangkla iti bibigmo. pinadasna a ginamrut. gamrut! ngem… ngarrb! ket naregreg iti daga ti daradara a lames iti ikakali ti natatadem a ngipen iti naganus, nakuttong a takiag…
diak ammo ti agpungtot, ngem nagburek ti darak idi maammuak ti napasamak. sika, madaydayaw, uken a pinidutko, pinadakkel ken pinalamut ti pamilia a kanayon nga awan maisaangna, kasdiay ti inaramidmo? sika, a kabayatan ti panagdakkelmo kumarkaro met ti kinarawetmo, ngem ikarkarigatanmi latta a teddaandaka manipud iti pinggan ti taraon a di pay koma umanay iti akinlatok! nalagipko la ket ngarud ti kasangayko!
ket inasak dagiti buneng. saanak a nadangkok, ngem inton bigat, rambakak ti kasangayko. isukatko iti arak ti kagudua ti kararuam, ket inton bigat maangay ti kabaknangan a punsion ni marigrigat. ket amin a biktima ti amin nga aso, maawisda ket dumar-ayda ket makipagragsakda a mangraman iti imas ti karne ti maysa a madaydayaw nga aso!#


text:
Binomio a nomenklatura
Ti binomio a nomenklatura (wenno dua-nagan a nomenklatura) ket isu ti pormal a sistema a panagnagan kadagiti sebbangan kadagitiamin a sibibiag a banag babaen ti panangited iti tunggal maysa iti nagan a binuklan ti dua a paset, dagitoy dua a nagan ket agus-usar kadagiti porma ti Latin a gramatika, urayno bamalin a maibatay dagitoy manipud kadagiti sabali a pagsasao. Dagiti kastoy a nagan ket tinawtawagan ti dua a nagan , ti sientipiko a nagan; wenno tinawtawagan pay daytoy ti saan a pormal a nagan a Latin. Ti umuna apaset ket mangilasin ti henero a pakaitagikuaan ti sebbangan; ti maikadua a paset ket pakailasinan ti sebbangan iti kaunegan ti henero. Kas pagarigan, ti tattao ket tagikua ti henero ti Homo ken iti kaunegan ti henero ti sebbangan ti Homo sapiens. Ti pormal a pangyuna daytoy a sistema itipananginagan kadagiti sebbanagn ket naipammadayaw iti Sueko a sientista ani Carl Linnaeus, a nagtaudan kadagiti obrana iti Species Plantarum idi 1753.
Dagiti nota ken nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti Panagamiris ti Bilohiko a Nomenklatura
- Thi Pagsasao ti Hortilultura
- Crinan, Alexander, ed. (2007), Plant Names : Ti Alagaden para iti Hortikulturo, Agimungmungoy, Hardinero ken dagiti Estudiante (PDF), Horticultural Taxonomy Group, Royal Botanic Garden Edinburgh, naala idi 4 Hunio 2011


text:
VIGAN CITY – Nalawlawa ti sakupen ti medical mission nga angayen ti Ilocos Sur Association of Hawaii (ISAH) ita a tawen, daytoy ti impakaammo ni dati a Representative Felipe “Jun” Abinsay itay lawasna.
“Medio dakkel…” kinuna ni Abinsay bayat ti interbio kenkuana ni Jun Ramos, host ti programa a Barangay Commando Brigada, sana innayon a malaksid ti medical mission nga angayenda iti Ilocos Sur ken iti Ilocos Norte, isayangkat pay ti ISAH ti maysa a medical mission iti Parañaque ken bisitaenda ti proyektoda iti Gawad Kalinga iti Mandaluyong City.
Kinuna ti dati a representative a 40-50 ti kadagupan dagiti kameng ti delegasion a pakaibilangan dagiti doktor, narses, volunteers ken dagiti opisial ti ISAH nga agpa-Ilokos para iti medical mission nga isaysayangkat ti gungloda iti tunggal maikadua a tawen.
Maangay ti maysa a welcome reception para kadagiti sumangpet a kamkameng ti delegasion iti rabii ti Disiembre 16 iti Crisologo Street.
Kalpasanna, isayangkat ti ISAH ti medical missions iti Cabugao (Disiembre 17), Sinait (Disiembre 18), Vigan City (Disiembre 19), iti Pasuquin ken Pagudpud iti Ilocos Norte (Disiembre 21, iti Santa, Ilocos Sur (Disiembre 22) ken Santiago (Disiembre 23).
Malaksid ti medical mission iti Sinait, maangay ti maysa a pasken a pakapadayawan da Mrs. ISAH 2008-2010 Davelyn Ancheta Quijano (Sinait), 1st runner up Anna Lisa Mateo (Cabugao) ken 2nd runner up Loida Alimboyoguen Yamamoto (Vigan). Adda espesial a partisipasion dagitoy iti medical missions babaen ti panagserbida a boluntario kadagiti kailianda iti tay-ak ti salun-at.
Iti Vigan City, maangay iti malem kalpasan ti medical mission dagiti pasalip a pakaibilangan ti Singing Idol.
Kinuna ni Abinsay nga adda posibilidadna a maawis dagiti mangabak iti Singing Idol kadagiti angayen ti ISAH a pasken ditoy pagilian ken iti Hawaii.
Innayonna nga addanto pay iwarasda a sagut babaen ti Caritas Nueva Segovia kadagiti biktima ti napalabas a bagyo.
Daytoy ti maikatlo a daras a mangisayangkat ti ISAH iti medical mission ditoy probinsia ken iti Ilocos Norte, immuna idi 2005, sa idi 2007.
Dagiti participating unit organizations a kameng ti ISAH: Annak ti Sinait iti Hawaii, Sinait National High School Alumni Association of Hawaii, Cabugao Sons & Daughters Association of Hawaii, Vigan Association of Hawaii, Santanians of Hawaii-USA, ken Santegenians of Hawaii.#


text:
CABUGAO, Ilocos Sur – Saanen a naidanon ti biag ti maysa a motorista kalpasan a nainbolbar ti luganna iti aksidente iti national highway a sakup ti Barangay Sagayaden ditoy nga ili idi malem ti Septiembre 7.
Naideklara a dead on arrival iti Pira Clinic and Hospital a nakaitarayanna kalpasan ti aksidente ni Elmer Ragon y Silvania, 63, nasawaan ken residente iti Barangay Cabigbigaan, Sto. Domingo, Ilocos Sur gapu kadagiti grabe a sugatna iti ulo ken nadumaduma a paset ti bagina maigapu iti aksidente a nakainbolbaran ti motorsiklona a Euro 110 ken maysa a Ford Everest ken Montero Sport.
Nagsagrap met kadagiti sugat iti ulona ken garadgad iti dadduma a paset ti bagina ni Tricia Kate Tobias y Ragon, 8, ken residente iti Barangay Cuancabal, Cabugao, Ilocos Sur ket naipaagas nga immuna iti Pira Clinic and Hospital sa naiyalis iti Gabriela Silang General Hospital.
Saan a naan-ano ti drayber ti Ford Everest a ni Edmund Mayubay y Idica, 32, naasawaan, ken residente iti Barangay 4B Aring, Badoc, Ilocos Norte, ken ti drayber ti Montero Sport a ni Romeo Visaya y Tangonan, 43, baro, ken residente iti U2l9 Lovina Bldg. East Raya Mercedez, Pasig City.
Segun iti panagimbestiga dagiti polis, agpaamianan ti Euro 110 a minaneho ni Ragon ngem idi agdaldaliasaten iti kalsada a sakup ti Barangay Sagayaden, mapapati a kimmaut iti bangir a linia a nakagapu iti pannakasapgid ti luganna iti Ford Everest a kasabatna iti dayta a kanito.
Gapu iti daytoy, saan a nakontrol ni Ragon ti manibela ti motorsiklo ket naipayasyas ti lugan iti tengnga ti kalsada ket inatalan ti sumarsaruno a Montero Sport a puon ti nakadundunoran ti ulo ken nadumaduma a paset ti bagi ti biktima.
Kabayatanna, pimmusay ti biktima ti aksidente maysa anga aldaw kalpasan a dinungpar ti kotse iti national highway a sakup ti Barangay Bahet, San Ildefonso idi Septiembre 7.
Iti report ti polis ditoy, pimmusay ni Domingo Rapin y Ramos, 75, ken residente iti nadakamat a barangay maigapu iti aksidente a panangdungpar kenkuana ti Toyota Corolla a minaneho ni Arnel Adora y Benigno, 51, naasawaan, ken residente iti Barangay VII, Vigan City idi agarup 9:30 ti bigat ti Septiembre 7.
Naammuan iti polis a mapapati a kellaat a nagballasiw ti lakay iti bighway ket saan a nakontrol ti drayber ti manibela a puon ti pannakadungparna iti biktima.
Naitaray ti biktima iti Metro Vigan Cooperative Hospital, Bantay para iti pannakaagas dagiti nakaro a sugatna iti nadumaduma a paset ti bagina.
Iti kaudian a report, kalpasan a nagpapatang ti pamilia ti biktima ken ti drayber ti kotse a nakadungpar kenkuana, nagkikinnaawatanda a saanen nga umabot ti kaso iti korte.#


text:
STA. MARIA, Ilocos Sur – Maysa nga aldaw sakbay ti panangselebrar iti Fire Prevention Month, nauram ti maysa a pugon ken kamalig iti Barangay Ag-agrao ditoy nga ili.
Dagus a nagresponde dagiti polis ken bumbero ti Bureau of Fire Protection kalpasan a nakaawatda iti tawag iti selpon manipud ken ni Mayor Edgar Florendo nga adda uram iti nadakamat a barangay iti agarup 7:00 ti agsapa ti Pebrero 28.
Idi dimmanon dagiti bumbero iti nadakamat a barangay, nauramen dagiti pugon ken kamalig ni Pedro Doña a mapattapatta a dimmapuan ti P500,000.00 ti pategda a sanikua.
Saan a nailanad iti report no ania ti nakagapu iti uram.#


text:
Thursday, March 19, 2015
10,000 A MALUNGGAY & KATURAY SEEDLINGS, NAIWARAS ITI 33 A BARANGAY
Cabugao, Ilocos Sur –Naileppasen a naiwaras ti 10,000 a Seedlings ti Malunggay ken Katuray kadagiti 33 a barangay ti ili ita a Marso 19, 2015, segun ken ni Mr. Edgar S. Balangatan, AT, Co-Coordinator ti HVCDP a proyekto ti Department of Agriculture (DA)-RFO 1 partikular iti High Value Crops Development Program (HVCDP) babaen iti panangimaton ni Mrs. Ester P. Aguimbag, AT, iti LGU-Cabugao.
Imbaga ni MENRO Edgar S. Balangatan, AT, nga inawat dagiti Opisiales ti Barangay nga isuda ti mangiwardas iti pannakaimula dagitoy a pagimbagan ti sapasap a lumugar iti barangay.
Dagitoy nga aksion ken inisiatiba ket gubuay ti agtultuloy a pannakikammayet ti LGU-Cabugao nga idauluan ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. kadagiti Ahensia a makaited iti pagsayaatan dagiti bumarangay ken sapasap nga umili ti Cabugao, Ilocos Sur. # (Web In-Action)
Imbaga ni MENRO Edgar S. Balangatan, AT, nga inawat dagiti Opisiales ti Barangay nga isuda ti mangiwardas iti pannakaimula dagitoy a pagimbagan ti sapasap a lumugar iti barangay.
Dagitoy nga aksion ken inisiatiba ket gubuay ti agtultuloy a pannakikammayet ti LGU-Cabugao nga idauluan ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. kadagiti Ahensia a makaited iti pagsayaatan dagiti bumarangay ken sapasap nga umili ti Cabugao, Ilocos Sur. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 4:49 PM
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Kapangan, Benguet
Ti Kapangan ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Benguet iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti Kapangan ket nabingbingay a politikal iti 15 a barbaranggay.[2]
- Balakbak
- Beleng-Belis
- Boklaoan
- Cayapes
- Cuba
- Datakan
- Gadang
- Gasweling
- Kabusol
- Labueg
- Paykek
- Poblacion Central
- Pudong
- Pongayan
- Sagubo
- Taba-ao
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Benguet". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 25 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015] (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Benguet". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 10 Hulio 2014.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
VIGAN CITY – Maysa a draft resolution a pinutar ni Bise Gob. Deogracias Victor “DV” Savellano ti naidatag kabayatan ti regular session ti hunta probinsial a naangay itay lawasna a nangisingasing iti pannakaipasdek ti Botika sa Barangay kadagiti amin a barbarangay ditoy Ilocos Sur.
Kiniddaw pay ti nadakamat a resolusion ti pannakailatang iti operational fund para iti daytoy a panggep ket dagiti barangay health workers (BHW) ti mapusgan a mangtarawidwid kadagitoy nasao a Botika sa Barangay.
Ngem idi itden ni Bokal Azucena “Chuchi” Purisima, chairperson ti committee on finance and appropriation, a nakaipaimaan ti resolution, inlawlawagna ti rason no apay a di naanamongan ti singasing a naipalaon iti nadakamat a resolusion.
“Napintas ti gannuat a pannakaipasdek ti botika iti tunggal barangay ngem agparparang nga impractical daytoy a proyekto agsipud ta saan a nagbalin wenno pimmalpak dagiti immun-una a naipasdek a kas iti Botika ng Bayan,” kinuna ni Purisima.
Maipalagip nga adda idi naipasdek a Botika ng Bayan kadagiti sumagmamano nga ili ditoy probinsia ngem nagsardeng ti operasion dagitoy gapu iti maipagarup a panaglugi ken di makapnek a pannakatarawidwidda.
Nadiskarada ti singasing idi awan ti nangkanunong iti daytoy.


text:
Magallanes, Sorsogon
Ti Magallanes ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Sorsogon iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Magallanes ket politikal a nabingbingay iti 34 a barbaranggay.[2]
- Aguada Norte
- Aguada Sur
- Anibong
- Bacalon
- Bacolod
- Banacud
- Biga
- Behia
- Binisitahan del Norte
- Binisitahan del Sur
- Biton
- Bulala
- Busay
- Caditaan
- Cagbolo
- Cagtalaba
- Cawit Extension
- Cawit Proper
- Ginangra
- Hubo
- Incarizan
- Lapinig
- Magsaysay
- Malbog
- Pantalan
- Pawik
- Pili
- Poblacion
- Salvacion
- Santa Elena
- Siuton
- Tagas
- Tulatula Norte
- Tulatula Sur
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Sorsogon". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 30 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Sorsogon". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 26 Septiembre 2014.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)