text:
Tagapul-an, Samar
Ti Tagapul-an ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Samar iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Tagapul-an ket politikal a nabingbingay iti 14 a barbaranggay.[2]
- Baquiw
- Balocawe
- Guinbarucan
- Labangbaybay
- Luna
- Mataluto
- Nipa
- Pantalan
- Pulangbato
- San Vicente
- Sugod (Pob.)
- Suarez (Manlangit)
- San Jose (Pob.)
- Trinidad
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Samar". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 15 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Daya a Visayas (Ingles) naala idi 27 Pebrero 2013
- ^ "Probinsia ti Samar". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 15 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


c: text/html

text:
Albania
Ti Albania (i/ælˈbeɪniə/ al-bay-nee-ə, Albanes: Shqipëri/Shqipëria; Gheg nga Albanés: Shqipnia), opisial a naamamuan a ti Republika iti Albania (Albanes: Republika e Shqipërisë mabalikasan a Pannakabalikas nga Albanes: [ɾɛpuˈblika ɛ ʃcipəˈɾiːs]), ket maysa a naturay nga estado idiay Abagatna daya nga Europa. Nabeddengan daytoy babaen ti Montenegro iti amianan a laud, ti Kosovo iti amianan a daya, ti Republika iti Macedonia iti daya ken Gresia iti abagatan ken abagatan a daya. Addan daytoy ti pantar idiay Baybay Adriatiko iti laud, ken idiay Baybay Ionian iti abagatn a laud. Daytoy ket basbassit ngem 72 km (45 mi) manipud idiay Italia, iti ballasiw ti Ilet iti Otranto nga agisilpo ti Baybay Adriatiko idiay Baybay Ionian.
Ti Albania ket kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, NATO, ti Organisasion para iti Talinaay ken Panagtitinnulong iti Europa, Konsilo iti Europa, Organisasion ti Sangalubongan a Komersio, Organisasion iti Islamiko a Pagtitinnulongan ken maysa kadagiti kameng a nangbangon iti Kappon para iti Mediterraneano. Ti Albania ket maysa a mabalina kandidato para iti pnakaipan ti Kappon ti Europa manipud idi Enero 2003, ken pormal a nangidangep para iti panag-kameng ti Kappon ti Europa idi 28 Abril 2009.[6]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti Griego: ti daga ken dagiti tattao manipud idi gubat. James Pettifer. Penguin, 2000. ISBN 978-0-14-028899-5
- ^ 2011 a Senso
- ^ a b c d "Albania". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 1 Nobiembre 2011.
- ^ "Panakaiwarwaras ti matgedan ti pamilia – Gini a pagsurotan". The World Factbook. CIA. Naidulin manipud ti kasisigud idi 23 Hulio 2010. Naala idi 1 Septiembre 2009.
- ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2010". Nagkaykaysa a Pagpagilian. 2010. Naala idi 5 Nobiembre 2010.
- ^ "Ti Albania nangidangep para iti panag-kameng iti Kappon ti Europa". BBC News. 28 Abril 2009. Naala idi 29 Abril 2009.
- Albania
- Balkan
- Dagiti pagilian ti Baybay Mediteraneo
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Dagiti republika
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1912
- Dagiti estado a kameng ti NATO
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Lingayen, Pangasinan
Ti Lingayen ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Pangasinan iti Pilipinas. Isu ti kapitolio iti probinsia ti Pangasinan ken idiay ti nakayanakan iti dati a Presidente ti Pilipinas a ni Fidel V. Ramos.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Lingayen ket nabingbingay a politikal kadagiti 32 a barbaranggay.[2]
- Aliwekwek
- Baay
- Balangobong
- Balococ
- Bantayan
- Basing
- Capandanan
- Domalandan Center
- Domalandan East
- Domalandan West
- Dorongan
- Dulag
- Estanza
- Lasip
- Libsong East
- Libsong West
- Malawa
- Malimpuec
- Maniboc
- Matalava
- Naguelguel
- Namolan
- Pangapisan North
- Pangapisan Sur
- Poblacion
- Quibaol
- Rosario
- Sabangan
- Talogtog
- Tonton
- Tumbar
- Wawa
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Pangasinan". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Hulio 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Ilocos (Ingles) naala idi 21 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti Pangasinan". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 2 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Dhaka
Ti Dhaka (Bengali: ঢাকা, pannakabalikas Pannakabalikas a Bengali: [ˈɖʱaka]; dati a naipaletra ti Dacca,[4] nagnagan tiJahangirnagar[5] idi las-ud ti Mughal a panawen) ket isu ti kapitolio ti Banglades ken ti kangrunaan a siudad ti Dhaka a Pannakabingbingay. Ti Dhaka ket maysa a megasiudad ken maysa kadagiti kangrunaan a siudad idiay Abagatan nga Asia. Daytoy ket mabirukan idiay igid ti Karayan Buriganga. Ti Kalatakan Dhaka a Lugar ket addaan iti populasion iti agarup a 17 a riwriw manipud ti senso idi 2011, a mangaramid daytoy a primiero a siudad ken metropolitan lugar idiay Banglades.[2] Daytoy ket isu ti maika-9 a kadakkelan a siudad iti lubong [6] ken ti pay maika-28 kadagiti kapusekan ti populasion kadagitisiuda iti lubong. Ti Dhaka ket naam-ammuan a kas ti Siudad dagiti Meskita[7] ken adda dagiti 400,000 a siklo a rickshaw ng agpatpataray kadagiti kasadana ti inaldaw, ti siudad ket naipalplawagan pay a kas ti Kareton a Kapitolio ti Lubong'.[8]
Babaen ti panagturay ti Mughal idi maika-17 a siglo, ti siudad ket naam-ammuan a kas ti Jahangir Nagar.[5] Daytoy iti probinsial a kapitolio ken ti maysa a sentro ti sangalubongan a panagltagilako ti koko. Ti moderno a siudad, nupay kasta, ket nnagruna a naparang-ay idi babaen ti Britaniko a turay idi maika-19 a siglo, ken nagbalin nga isu ti maikadua a kadakkelan a siudad idiay Bengal kalpasan ti Calcutta (iti agdama ket ti Kolkata). Kalpasan ti Pannakabingay ti Bengal idi 1905, ti Dhaka ket nagbalin a kapitolio ti baro a probinsia ti Akin-daya a Bengal ken Assam ngem napukawna daytoy a kasasaad a kas maysa a probinsial a kapitolio kalpasan ti pannakawaswas ti pannakabingay idi 1911. Kalpasan ti pannakabingay ti India idi 1947, ti Dhaka ket nagbalin a ti administratibo a kapitolio ti Daya a Pakistan, ken kalpasan daytoy, idi 1971, ti kapitolio ti nawaya a Banglades. Idi laud dagiti simmarsaruno a paset ti panawen, ti siudad ket nakakita kadagiti sapsapsap riribuk; daytoy ket mairaman kadagiti adu a panagipang-al ti linteg militar, ti panakairangarang ti panagwayawayas ti Banglades, panagparukma ti milisia, dagiti pannakadadael idi las-ud ti gubat, ken dagiti masna a didigra.
Ti moderno a Dhaka ket isu ti sentro ti politikal, kulturall ken ekonomiko a biag idiay Banglades.[9] Urayno ti bukodna nga urbano nga inprastruktura ket isu ti karang-ayan iti pagilian, ti Dhaka ketagsagsabagaba manipud kadagiti urbano a parikut a kas ti karugitan ken kaadu unay ti populasion. Kadagit kinaudi a dekada, ti Dhaka ket nakakita ti pannakabaro ti pagluganan, pannakisinnarita ken dagiti publuko nga obra. Ti siudad ket makaawawis kadagiti ganganaet nga agpupuonan ken dagiti adadu a tomo ti komersio ken panaglaklako. Daytoy ket makasansanay pay kadagiti adu nga iyuumay ti tattao manipud ti amin a paset ti pagilian, daytoy ket naireporta a nakaaramid ti Dhaka ti kapardasan a dumakdakkel a siudad iti lubong.[10]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dhaka, Banglades a Mapa". National Geographic Channel. Naala idi 2009-09-06.
- ^ a b "Statistical Pocket Book, 2008" (PDF). Opisina ti Estadistika ti Banglades. Naala idi 2009-08-15.
- ^ The Daily Star Web Edition Vol. 5 Num 234. Thedailystar.net (2005-01-19). Naala idi 2010-12-18.
- ^ "PAKISTAN: Dacca, Siudad ti Natay". Time. Mayo 3, 1971. Naala idi 15 Nobiembre 2011.
- ^ a b "Maipanggep ti Dhaka". btd. Naala idi 15 Nobiembre 2011.
- ^ Banko ti Lubong (Hulio 30, 2010). Estratehia a Panagtulong ti Pagilian para iti Republika ti Tattao ti Banglades par aiti Paset ti Panawen ti FY11-14, panid 4.
- ^ "amin a maipanggep ti siudadmi". Dhaka City. Naala idi 2010-05-08.
- ^ Lawson, Alastair (2002-10-05). "Dhaka's beleaguered rickshaw wallahs". BBC News. Naala idi 2009-09-19.
- ^ "Pakaammuan ti Presio dagiti Kammasapulan a Tagilako" (php) (iti Bengali). Nailian a Portal ti SApot a Pagsaadan, Gobierno ti Banglades. Naala idi 2009-02-27.
- ^ "Peggad idiay Dhaka, ti kapardasan a dumakdakkel a siudad iti lubong". BBC News. 2010-07-07.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Sharuf Uddin Ahmed, ed. (1991). Dhaka -napalabas agdama masakbayan. Ti Asiatiko a Kagimongan, Dhaka. ISBN 984-512-335-x.
- Karim, Abdul (1992). Pakasaritaan ti Bengal, Mughal a Paset ti Panawen (I). Rajshahi.
- Pryer, Jane (2003). Kinapanglaw ken Pnakadanar kadagidiay Purok ti Napanglaw ti Dhaka : Ti Urbano Panagadal ti Matgedan. Ashgate Publishing. ISBN 0-7546-1864-1. OCLC 123337526 OCLC 243482310 OCLC 50334244 OCLC 50939515.
- Rabbani, Golam (1997). Dhaka, manipud idiay ruar a puesto ti Mughal aginggana ti metropolis. Unibersidad a Pagmalditan, Dhaka. ISBN 984-05-1374-5.
- Sarkar, Sir Jadunath (1948). Pakasaritaan ti Bengal (II). Dhaka.
- Taifoor, S.M. (1956). Panagtaldiap ti Daan a Dacca. Dhaka.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Dhaka idiay Wikimedia Commons


text:
Kanton iti Glarus
Ti Kanton iti Glarus (Pannakabalikas nga Aleman: [ˈɡlarʊs] ( denggen)) ket maysa a kanton idiay daya a tengna ti Suisa. Ti kapitoliona ket ti Glarus. Dagiti agtaeng ket mangisasao kadagiti nadumaduma a kita ti Alemaniko nga Aleman. Kaaduan kadagiti agtaeng (81%) ket mangilasin kaniada a kas Kristiano, agarup a nalaing a maigiddiat a nagbaetan dagiti Protestante ken Katoliko.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Arealstatistik Standard - Kantonsdaten nach 4 Hauptbereichen
- ^ Opisina ti Suiso a Pederal nga Estadistika – STAT-TAB Ständige und Nichtständige Wohnbevölkerung nach Region, Geschlecht, Nationalität und Alter (Aleman) Naala idi 10 Disiembre 2011
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Kanton iti Glarus idiay Wikimedia Commons


text:
Is-isla ti Marshall
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Katkategoria:
- Is-isla ti Marshall
- Dagiti pagilian idiay Oceania
- Dagiti purpuro ti Taaw Pasipiko
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Inggles
- Dagiti dati a kolonia ti Alemania
- Dagiti dati a kolonia ti Hapon
- Dagiti estado a nawaya a naigimong ti Estados Unidos
- Dagiti isla a pagilian
- Dagiti liberal a demokrasia
- Mikronesia
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1986
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Limon
Ti limon (Citrus x limon) ket maysa a bassit kankanayon a berde a mula a patneng iti Asia, ken ti immitlog a duyaw a prutasna. Ti prutas ket inus-usar para iti panagluto ken dagiti pay saan a panggep ti pangluto iti amin a sangalubongan, naipangpangruna ti tubbogna, ngen ti lasagna ken ti ukisna (nanam) ket inus-usar pay iti panagluto ken panagiyurno. Ti tubbog ti limon ket agarup a 5% aginggana ti 6% a sitriko asido, a mangited ti limon iti naalsen a nanamna. Ti naisangayan a naalsem a nanam ti limon ket mangaramid daytoy a nangruna limug kadagiti mainum ken makmakan a kas ti limonada.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti taudan ti limon ket misterioy, urayno naipagpagarup a dagiti limon ket immunada a naimula idiay Akin-abagatn nga India, akin-amianan a Burma, ken Tsina.[1][2] Ti panagadal ti henetiko a taudan ti limon ket naireporta a daytoy ket hibrido a baetan ti naalsem a narangha ken citron.[3]
Dagiti limon ket naamammuan babaen dagiti Hudio iti Herusalem, nga isuda segun kenni Josefo, ket binatbatuda ti nagkamkamali a padi idi las-ud ti piesta idi tawtawen ti 90 BC,[4] urayno ti Hudio a tradision ket mangtalinaay a daytoy ket naaramid nga inusar dagiti citron, a saan a dagiti limon.[5] Simrekkda idiay Europa idiay asideg ti akin-abagatn nga Italia iti saan a naladladaw ngem umuna a siglo AD, idi las-ud ti panawen ti Taga-ugma a Roma. Nupay kasta, dagitoy ket san nga adu a naimuymuyongan. Naipayammo kalpasanna daytoy idiay Persia ken kalpasanna idiay Irak ken Ehipto idi agarup a 700 AD. Ti limon ket ommuna anairehistro iti literatura iti maysa a maika-10 a siglo a treatado ti Arabiko iti panagtaltalon, ken inus-usar pay idi a kas maysa nga ornamental a mula kadagiti nasapa nga Islamiko a hardin.[1][2] Daytoy ket adu a naiwarwaras iti amina nga Arabiko alubong ken ti rehion ti Mediteraneo idi baetan ti 1000 ken 1150.
Ti immuna nga adu a pannakaimulmula dagiti limon idiay Europa ket nangrugi idiay Genoa idi tengnga ti maika-15 a siglo.[2] Ti limon kalpasanna daytoy ket naipayammo idiay Kaamerikaan idi 1493 idi ni Christopher Columbus ket nangiyeg kadagitibukel ti limon idiay Hispaniola kadagiti panagbanbaniagana. Ti Kastila apanagrukam iti amin a Baro a Lubong ket nangtulong ti pannakaiwarwaras dagiti bukel ti limon. Daytoy ketnangruna nga inus-usar a kas ornamental a mula ken para iti medisina.[2] Idi maika-19 a siglo, dagiti limon ket kaaduanen a naimulmula idiay Florida ken California.[6]
Idi 1747, dagiti eksperimento ni James Lind kadagiti marino a nagsagsagaba iti eskorbuto ket nairamraman ti panagnayon ti tubbog tilimon kadagiti kankanenda, urayno ti bitamina C ket saan pay idi a naamammuan.[7][8]
Ti taudan ti balikas a limon ket mabalin a ti Tengnga a Daya. Ti maysa kadagiti kasapaan a pannakaibagbaga ti "limon" ket nagparang iti maysa a dokumento idi 1420–1421. Ti balikas ket naala manipud ti Duog a Pranses tilimon, isunga ti Italiano ket limone, manipud ti Arabiko ti laymūn wenno līmūn ليمون, ken manipud ti Persiano ti līmūn لیمو, ti sapasap a termino ti citrus a prutas, a daytoy ket kapadpada ti Sanskrio ti निम्ब (nimbū, “dalayap”).[9]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Wright, A. Clifford. "Pakasaritaan ti Limonada". CliffordAWright.com.
- ^ a b c d "Dagiti taudan". limmi.it.
- ^ Gulsen, O.; M. L. Roose (2001). "Dagiti limon: Dibersidad ken Pannakaikabagian kadagiti Napili a Henero a Kita ti Citrus a kas Narukod kadagiti marka ti Nuklear a Henoma". Warnakan ti Amerikano a Kagimongan ti Hortikultural a Siensia 126: 309–317.
- ^ Ni Robin Lane Fox, The Unauthorized Version, 1992:116.
- ^ Talmud Bavli Sukkah 48b
- ^ Julia F. Morton (1987). "Dagiti prutas dagiti napudot a klima". Unibersidad ti Purdue. pp. 160–168.
- ^ {{cite web|url=http://www.kcl.ac.uk/depsta/iss/library/speccoll/exhibitions/skilsail/scurv.html%7Ctitle=Kaso 3: Medisina ti Marina: Ti Panangilaban ti Eskorbuto=|publisher=Kolehio ti Ari idiay Londres}
- ^ James Lind (1757). Ti treatado iti eskorbuto. Maikadua nga edision. Londres: A. Millar.
- ^ Douglas Harper. "Online a Diksionario ti Etimolohia".
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Limon idiay Wikimedia Commons


text:
Sergio Osmeña
Ni Sergio Osmeña y Suico (9 Septiembre 1878 – 19 Oktubre 1961) ket maysa idi a politiko a nagserbi a kas iti Maika-4 a Presidente iti Pilipinas manipud idi 1944 aginggana idi 1946. Isu idi ti Bise Presidente babaen ni Manuel L. Quezon, ken nagbalin a presidente idi pimmusay ni Quezon idi 1944,isu ti kalakayan a nagtakem a presidente iti Pilipinas a nagedad iti 65. Isu ti nagibangon ti partido Nasionalista, isuna ti immuna a Bisayano a nagbalin a Presidente iti Pilipinas.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Komisionado iti Publiko a Panagsursuro iti Pilipinas Ehekutibo a Komision idi agdama a panawen ti Hapon.


text: 1Immasideg kaniak ti maysa kadagiti pito nga angheles nga addaan iti pito a malukong ket kinunana: “Umayka, ket ipakitak kenka ti pannakadusa ti reyna ti immoralidad, dayta agdindinamag a siudad a nabangon iti asideg dagiti adu a karayan. 2Nakikamalala kenkuana dagiti ari iti daga, ket nabartek dagiti tattao iti sangalubongan iti arak ti kinaderrepna.” 3Nariknak nga addaak iti pannakabalin ti Espiritu ket impannak ti anghel iti let-ang. Nakitak sadiay ti maysa a babai a nakasakay iti narungsot nga animal a nalabaga a nasuratan ti entero a bagina kadagiti agkakadakes a nagan a maibusor iti Dios. Adda pito nga ulo ken sangapulo a sarana. 4Kolor ube ken nalabaga ti pagan-anay ti babai. Rumimatrimat dagiti alahasna a balitok, agkakapateg a bato ken perlas. Nakaiggem iti kopa a balitok a napno iti agkakaalas ken agkakarugit a banag a gapuanan ti kinaimmoralna. 5Naisurat iti mugingna ti nagan nga adda nalimed a kaipapananna: “Ti Agdindinamag a Babilonia, ina dagiti dakes a babbai ken amin a kinaderrep ditoy lubong.” 6Ket nakitak a nabartek ti babai iti dara dagiti tattao ti Dios ken iti dara dagiti martir—dagiti napapatay idi gapu iti kinapudnoda ken ni Jesus. Kasta unay siddaawko a nakakita iti babai. 7“Apay a masdaawka?” sinaludsod ti anghel kaniak. “Ibagak kenka ti nalimed a kaipapanan ti babai ken ti nagsakayanna a narungsot nga animal nga adda pito nga ulona ken sangapulo a sarana. 8Sibibiag idi ti nakitam nga animal ngem ita, natayen. Dandani rummuaren iti nakaun-uneg a yuyeng ket agturong iti pannakadadael. Dagiti tattao nga agbibiag iti daga a saan a naisurat ti naganda iti libro ti biag sakbay ti pannakaparsua ti lubong, masdaawdanto a makakita iti narungsot nga animal. Sibibiag idi ket ita, natayen, ngem agparangto manen. 9“Daytoy ti pakasapulan iti kinasirib ken pannakaawat. Dagiti pito nga ulo isuda ti pito a turod a pagtugtugawan ti babai. Iladawanda ti pito nga ari: 10Naparmeken ti lima kadakuada, agturturay pay laeng ti maysa, ket di pay immay ti maysa. Inton umay, apagbiitto laeng ti panagturayna. 11Ket ti narungsot nga animal a sibibiag idi ngem ita natayen, isu ti maikawalo nga ari a maibilang kadagiti pito—agturongen iti pannakadadael. 12“Dagiti sangapulo a sara a nakitam, isuda dagiti sangapulo nga ari a di pay nagturay, ngem agturaydanto a kaduada ti narungsot nga animal iti uneg ti maysa nga oras. 13Maymaysa ti panggep dagitoy a sangapulo, ket itedda ti pannakabalin ken turayda iti narungsot nga animal. 14Gubatendanto ti Kordero, ngem parmekento ida ti Kordero ken dagiti naayaban, napili ken mapagtalkan a pasurotna agsipud ta isu ti Apo dagiti appo ken Ari dagiti ar-ari.” 15Kinuna pay ti anghel kaniak: “Dagiti nakitam a danum a pagtugtugawan ti immoral a babai, isuda dagiti adu a tattao iti amin a puli ken pagilian. 16Guraento dagiti nakitam a sangapulo a sara ken ti narungsot nga animal ti immoral a babai. Agawendanto amin a sanikuana sada panawan a lamolamo. Kanendanto ti lasagna ket puorandanto ti nabati. 17Tinignay ida ti Dios tapno sangsangkamaysada a mangibanag iti panggepna babaen iti pannangtedda iti turayda iti narungsot nga animal agingga iti pannakatungpal dagiti sao ti Dios. 18“Ti nakitam a babai, isu ti dakkel a siudad a mangituray kadagiti ar-ari iti daga.”


text:
Henryk Sienkiewicz
Ni Henryk Adam Aleksander Pius Sienkiewicz (Polako: [ˈxɛnrɨk ˈadam alɛˈksandɛr ˈpʲus ɕɛŋˈkʲevʲit͡ʂ]; naamammuan pay iti parbo a nagan iti "Litwos" [ˈlitfɔs]; 5 Mayo 1846 – 15 Nobiembre 1916) ket maysa idi a Polako nga agiwarwarnak, nnagabak ti Premio Nobel a nobelista, ken pilantropo. Isu ket kaaduan a nailaglagipan para kadagiti bukodna a naipakasaritaan a nobela.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Henryk Sienkiewicz idiay Wikimedia Commons
- Dagiti sasao a mainaig ti Henryk Sienkiewicz idiay Wikiquote
- Obra ni Henryk Sienkiewicz iti Proyekto Gutenberg
- Dagiti obra ni Henryk Sienkiewicz iti Internet Archive


text:
Nunungan, Lanao del Norte
Ti Nunungan ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Lanao del Norte iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Nunungan ket nabingbingay a politikal iti 25 a barbaranggay.[2]
- Abaga
- Bangco
- Canibongan
- Karcum
- Dimayon
- Inayawan
- Kaludan
- Katubuan
- Cabasaran (Laya)
- Liangan
- Lupitan
- Mangan
- Malaig
- Masibay
- Poblacion (Nunungan Proper)
- Notongan
- Petadun
- Panganapan
- Pantar
- Paridi
- Rarab
- Raraban
- Rebucon
- Songgod
- Taraka
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Lanao del Norte". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 19 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Amianan a Mindanao (Ingles) naala idi 17 Abril 2013
- ^ "Probinsia ti Lanao del Norte". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 19 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Pagsasao nga Arabiko
Ti Arabiko (العَرَبِيةُ al-ʻarabiyyah [alʕaraˈbijja] ( denggen) wenno عربي ,عربى ʻarabī [ˈʕarabiː] ( denggen)) ket ti pagsasao a Klasiko nga Arabiko iti maika-6 a siglo ken dagiti moderno a simmaruno malaksid ti Maltes. Ti Arabiko ket naisasao kadagiti nalawa nga arko a gumay-at iti tengnga a Daya, Amianan nga Aprika, ken ti Sara ti Aprika. Ti Arabiko ket tagikua ti pamilia ti Apro-Asiatiko.
Ti literario a pagsasao a tinawtawagan ti Moderno a Pagalagadan nga Arabiko wenno Literario nga Arabiko, ket ti laeng opisial a porma ti Arabiko. Daytoy ket naus-usar kadagiti kaaduan a naisurat a dokumento ken kas pay dagiti pagsasao dagiti pormal nga okasion, kas dagiti lektura ken dagiti panangiwaragawag iti damdamag. Ti Morokano nga Arabiko ket opisial idi diiay Morocco iti napaut a panawen, sakbay idi ti pagilian ket timmipon iti Liga ti Arabo.
Ti Arabiko ket ti pagsasao a Sentral a Semitiko, ken asideg a kabagian iti Arameo, Hebreo, Ugaritiko ken Penisio. Ti naiyalagad a naisurat nga Arabiko ket naisalumina iti ken ad-adu a konserbatibo ngem dagiti amin a karuay ti naisasao, ken dagitoy dua ket adda iti estado a makunkuna iti diglosia, ken naus-usar nga agbay para kadagiti nadumaduma nga annong iti kagimongan.
Adda met dagiti naisasao a karuay ket agsinnaranay a saan a maawatan,[3] iti naisurat ken naisasao, ken kas iti nabukel dagiti karuay daytoy ket buklen ti sosiolingnguistiko a pagsasaolanguage. Ti kaibuksilanna daytoy iti puro a batayan iti lingguistiko ket mabalin a dagitoy ket maikeddeng a buklen ti ad-adu ngem maysa a pagsasao, ngem dagitoy ket kadawyan a naigrupoda amin a kas maymaysa a pagsasao para iti politikal/wenno relihioso a rasrason (kitaen dita baba). No maikeddeng a dagiti adu a pagsasao, daytoy ket saan a nalawag no manonto dagiti pagsasao, gapu ta dagiti naisasao a karuay ket mangporma ti dialekto a kawar nga awan dagiti nalawag a pagbeddengan. No ti Arabiko ket maikeddeng nga agmaymaysa a pagsasao, daytoy ket mabalin a naisasao babaen dagiti ad-adu ngem 420 a riwriw nga agsasao (patneng ken saan a patneng) iti Arabo a lubong,[4] ken mangaramid daytoy a maysa kadagiti gudua dosena a kaaduan a mangisasao a pagsasao iti lubong. No maikeddeng daytoy nga agsisina a pagsasao, ti kaaduan ti mangisasao a karuay ket mabalin a ti Ehipsio nga Arabiko, nga addaan kadagiti 54 a riwriw a patneng nga agsasao[5]—kenad-adu pay ngem ti ania man a sabali nga Apro-Asiatiko a pagsasao. Ti Arabiko ket liturhiko a pagsasao dagiti 1.6 a bilion a Muslim.[6][7] Daytoy ket maysa kadagiti innem nga opisial a pagsasao ti Nagkaykaysa a Pagpagilian.[8]
Ti moderno a naisurat a pagsasao (Moderno a Pagalagadan nga Arabiko) ket naala manipud ti pagsasao ti Koran (ammo a kas ti Klasiko nga Arabiko wenno Koraniko nga Arabiko). Daytoy ket kaaduan a naisursuro kadagiti eskuela, dagiti unibersidad ken naus-usar kadagiti agdumaduma a grado kadagiti lugara pagtrabahuan, govbierno ken ti midia. Dagiti dua a pormak a karuay ket naigrupoda a kas Literario nga Arabiko, a daytoy ket ti opisial a pagsasao dagiti 26 nga estado ti liturhiko a pagsasao ti Islam. Ti Moderno a Pagalagadan nga Arabiko ket kaaduan a sumurot kadagiti gramatikal a pagalagadan iti Koraniko nga Arabiko ken agus-usar iti isu met laeng a bokabulario. Nupay kasta, daytoy ket nangikkat kadagiti dadduma a gramatikal a konstruksion ken bokabulario nga awanen iti ania man a kapadana kadagiti naisasao a karuay. Kaaduan ti baro a bokabulario ket naus-usar a mangibaga kadagiti konsepto a rimsua iti kalapasan ti panawen ti Koran, ken naipangpangruna kadagiti moderno a panawen.
Ti Arabiko ket is-isu ti nabati a kameng ti dialekto a grupo ti Taga-ugma nga Amianan nga Arabiano a naibaga iti sakbay dagiti sinuratan ti Islamiko nga Arabiko a napetsaan idi maika-4 a siglo.[9]Ti ARabiko ket naisurat iti Arabiko nga alpabeto, ken daytoyket maysa nga abjad a sinuratan ken naisurat manipud ti kanawan nga agpakanigid ngem dagiti naisasao a karuay ket sagpaminsan a naisursurat iti ASCII a Latin manipud ti kanigid nga agpakanawan nga awan kadagiti naiyalagad a porma.
Ti Arabiko ket naimpluensiaan dagiti adu a pagsasao iti lawlaw ti lubong iti amin a paset ti pakasaritaan; kaaduan kadagiti naimpluensiaan a pagsasao ket ti Urdu, Persiano, Kurdo, Turko, Somali, Swahili, Bosnio, Kazakh, Bengali, Hindi, Malayo, Indones, Tigrinya, Pashto, Punjabi, Tagalog, Sindhi ken Hausa. Idi las-ud ti Tengnga a Panpanawen, ti Literario nga Arabiko ket isu idi ti kangrunaan a behikulo iti kultura idiay Europa, a naipangpangruna iti siensia, matematika ken pilosopia. Kas resulta, adu kadagiti pagsasao ti Europa ket nangbulodda met kadagiti adu a balikas iti daytoy. Adu kadagiti baliaks iti Arabko a taudan ket mabirukan pay kadagiti taga-ugma a pagsasao a kas ti Latin ken Griego. Ti Arabiko nga impluensia, a kangrunaan iti bokabulario, ket makitkita kadagiti sasao a Romanse, a naisangsangayan iti Espaniol, Katalan, Portugues, ken Sisiliano, gapu ti kaasideg dagiti sibilisasion ti Kristiano a Europeano ken Muslim nga Arabo ken ti pagsasao ti Peninsula Iberio a naibagbaga iti Arabiko a kas al-Andalus.
Ti Arabiko ket nangbulod met kadagiti balikas manipud kadagiti adu a pagsasao, a mairaman ti Hebreo, Griego, Persiano ken Siriako kadagiti nasapa a siglo, ti Turko kadagiti mediebal a panawen ken dagiti kontemporaneo nga Europeano a pagsasao kadagiti moderno a panawen, ken kaaduan manipud ti Ingles ken Pranses.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Procházka, 2006.
- ^ Wright, 2001, p. 492.
- ^ "Arabic language." Encyclopædia Britannica. 2009. Encyclopædia Britannica Online. Naala idi 29 Hulio 2009.
- ^ "World Arabic Language Day". UNESCO. 18 Disiembre 2012. Naala idi 12 Pebrero 2014.
- ^ Egyptian Arabic reperensia iti Ethnologue (Maika-16 nga ed., 2009)
- ^ "Executive Summary". The Future of the Global Muslim Population. Pew Research Center. Naala idi 22 Disiembre 2011.
- ^ "Table: Muslim Population by Country | Pew Research Center's Religion & Public Life Project". Features.pewforum.org. 2011-01-27. Naala idi 2014-05-18.
- ^ "UN official languages". Un.org. Naala idi 20 Abril 2013.
- ^ Versteegh (1997:33)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Arabic language idiay Wikimedia Commons


text:
Burkina Faso
Ti Burkina Faso (i/bərˌkiːnə ˈfɑːsoʊ/ bər-kee-nə fah-soh; Pranses: [buʁkina faso]) – ken naamammoan pay iti ababa a porma ti naganna ti Burkina – ket maysa a napalikmutan ti daga a pagilian idiay Laud nga Aprika. Daytoy ket napalikmutan babaen dagiti innem a pagilian: ti Mali iti amianan, ti Niger iti daya, ti Benin iti abagatan a daya, ti Togo ken ti Ghana iti abagatan, ken ti Côte d'Ivoire iti abagatan a laud. Ti kapitolio ti pagilian ket ti Ouagadougou.
Ti kadakkel daytoy ket 274,200 kuadrado kilometro (105,900 sq mi) nga adda ti nakarkulo a populasion ti sumurok a 15,757,000. Daytoy ket dati a tinawtawgana ti Republika ti Akin-ngato a Volta, daytoy ket nanaganan manen idi 4 Agosto 1984, babaen ni Presidente Thomas Sankara, a kayatna a saoen ket "ti daga dagiti agtaktakder a tattao" kadagiti nangruna a patneng a pagsasao ti pagilian iti Mòoré ken Dioula. Iti panakaisimbolo, ti "Burkina" ket mabalin a maipatarus iti, "tattao iti integridad", manipud ti pagsasao a Mòoré ken "Faso", ken "ama a daga" iti Dioula. Dagiti agtataeng ti Burkina Faso ket tinawtawagan akas dagiti Burkinabè ( /bərˈkiːnəbeɪ/ bər-kee-nə-bay).
Ti Burkina Faso ket nataengan manipud idi 14,000 ken 5000 BC babaen dagiti agananup-agburburas ti pagilian idiay rehion ti amianan a laud ti pagilian. Dagiti taltalon apagtataengan ket nagparparangda idi baetan ti 3600 ken 2600 BC. A tattan ket ti tengnga a Burkina Faso a nagruna a binuklan idi dagiti Mossi a pagarian. Dagitoy a pagarian ti Mossi ket nagbalin a Pranses a protektorado idi 1896. Kalpasan ti panagun-od ti panawaywaya manipud ti pransia idi 1960, ti pagilian ket napan kadagiti adu a panagbalbaliw ti gobierno aginggana idi dimteng ti agdama a pormana, ti semi-presidensial a republika. Ti presidente ket ni Blaise Compaoré.
Daytoy ket kameng ti Kappon ti Aprika, Komunidad dagiti Estado ti Sahel-Sahara, La Francophonie, Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan ken Ekonomiko a Komunidad dagiti Estado ti Aprika.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ INSD Burkina Faso (Pranses)
- ^ a b c d "Burkina Faso". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 18 Abril 2012.
- ^ "Panakaiwarwaras ti matgedan ti pamilia – Gini a pagsurotan". The World Factbook. CIA. Naala idi 1 Septiembre 2009.
- ^ CFA a Pranko BCEAO.Kodkodigo: XOF / 952 ISO 4217 a kuarta ken nagnagan ken kodigo dagiti elemento. ISO. Naala idi 8 Mayo 2009.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- de Turégano, Teresa Hoefert, Aprikano a Sinema ken Europa: Asideg a panakakita ti Burkina Faso, (European Press Academic Publishing, 2004)
- Engberg-Perderson, Lars, Panakadangran ti Panagrang-ay: Dagiti Politika, Gangandat, ken Enbironmento idiay Burkina Faso, (Praeger Publishers, 2003)
- Englebert, Pierre, Burkina Faso: Saan a Natalinaay a Panakaestado ti Laud nga Aprika, (Perseus, 1999)
- Howorth, Chris, Panagipatakder manen ti Lokal a Langa ti Daga: Panangimaton ti Enbironmento idiay Burkina Faso, (Ashgate, 1999)
- McFarland, Daniel Miles ken Rupley, Lawrence A, Naipakasaritaan a Diksionario ti Burkina Faso, (Scarecrow Press, 1998)
- Manson, Katrina ken Knight, James, Burkina Faso (Bradt a Pagsurotan ti Panagbaniaga), (Bradt a Pagsurotan ti Panagbaniaga, 2011)
- Roy, Christopher D ken Wheelock, Thomas G B, Daga dagiti Agtaytayab a Maskara: Arte ken Kutura idiay Burkina Faso: Ti Thomas G.B. Wheelock nga Urnong, (Prestel Publishing, 2007)
- Sankara, Thomas, Agsasao ni Thomas Sankara: Ti Burkina Faso a Rebolusion 1983–1987, (Pathfinder Press, 2007)
- Sankara, Thomas, Dakami ti Agtawtawid ti Rebolusion ti Lubong: Dagiti Bitla ti Rebolusion ti Burkina Faso 1983–1987, (Pathfinder Press, 2007)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Burkina Faso idiay Wikimedia Commons
- Premier Ministère opisial a portal ti gobierno (iti Pranses)
- Burkina Faso
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Ekonomiko a Komunidad dagiti Estado ti Laud nga Aprika
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Pranses
- Pranses a Laud nga Aprika
- Dagiti naserraan ti daga a pagilian
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1960


text:
Panagsurat
Ti panagsurat ket pagsasao iti maysa a tekstual a pamay-an babaen ti panag-usar iti maysa nga agsmang dagiti senial wenno dagiti simbolo (naamammuan a kas ti panagsurat a sistema).[1] Daytoy ket nailaslasin manipud ti ilustrasion, a kas ti rukib a panangiladawan ken pinintaan, ken ti simboliko a pannkapreserba ti pagsasao babaen ti saan a ttekstual a midia , a kas ti magnetiko a sintas ti audio.
Ti panagsurat ket mabalin a nairugi a kas nagbanagan iti politikal apanagpadakkel kadagiti taga-ugma a kultura, a nakasapulda kadagiti nasayaat a pamay-an para iti panagited kadagiti pakaaammo, panangimaton kadagiti pakabilangan ti pinansia, panagidulin kadagiti naipakasaritaan a rehistro, ken dagiti kapada dagitoy nga ar-aramid. Idi agarup a maika-4 a milenio BC, ti kinarikuti panagtagilako ken administrasion iti Mesopotamia ket nadakkelanna ti memoria ti tao, ken ti panagsurat ket nagbalin a makeddengan a pamay-an iti panagrehistro ken panangirepresenta kadagiti transaksion iti maysa a permannente a porma.[2] Iti Taga-ugma nga Ehipto ken Mesoamerika ti panagsurat ket mabalin a nagtaud manipud kadagiti kalendriko ken politikal a kammasapulan para iti panagrehistro dagiti naipakasaritaan ken enbironmental a paspasamak. Ti kaduogan a naamammuan a idiay Tsina ket iti dibinasion iti naarian a korte.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Panagsurat ti tao idiay Wikimedia Commons
- Pagsasao, Panagsurat ken Alpabeto: Ti pannakisinnarita kenni Christophe Rico Damqatum 3 (2007)
- Apay nga agsurat? – ti pakasaritaan iti panagsurat ken ti alpabeto manipud ti Biblioteka ti Britaniko


text:
Tao
Ti tao ket maysa a parsua, a kas ti sebbanganti tao, nga adda dagiti naisangayan a kapasidad tithat wenno dagiti gupit a mangbukel ti kinatao, a pakaiturangan a sabali a maipalplawag babaen dagiti sabali a mannurat kadagiti sabali a disiplina, ken babaen dagiti sabali a kultura kadagiti sabali a panawen ken luglugar.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Programa dagiti Karbengan ti Saan a Sebbangan ti Tao a Tao (Instituto para kadagiti Etika ken dagiti Rumrummuar a Teknolohia)


text:
Olanda
Ti Olanda (i/ˈnɛðərləndz/; Olandes: Nederland [ˈneːdərˌlɑnt] ( denggen)) ket maysa a konstituente a pagilian ti Pagarian ti Olanda, a nangruna amabirukan idiay Amianan-Laud a Europa nga adda dagiti isla idiay Karibe. Ti Nangruna a daga ti Olanda ket pagbeddenganna ti Baybay Amianan iti amianan ken laud, ti Belhika iti abagatan, ken ti Alemania iti daya, ken makibinningay dagiti maritimo a pagbeddengan[6] iti Belhika, Alemania ken ti Nagkaykaysa a Pagarian. Daytoy ket maysa a parlamentario a demokrasia a naurnos a kas maysa a unitario nga estado. Ti pagilian a kapitoliona ket ti Amsterdam ken ti tugaw ti gobierno ket Ti Hague.[7] Ti Olánda' iti pakabuklanna ket kadawyan a naibagbaga a kas Holanda, uyrayno ti Amianan ken ti Abagatan a Holanda ket agpayso laeng a dagitoy ket dua kadagiti sangapulo ket dua a probinsiana.
Ti Olanda maysa a heograpiko a naisanglad ti nababa a pagilian, nga adda iti agarup a 20% ti kalawana ken 21% kadagiti populasionna ket mabirukan ti babba ti pantar ti baybay,[8] ken 50% kadagiti dagana ket naisanglad ti basbassit ngem maysa a metro ti ngato ti pantar ti baybay.[9] Daytoy a naisalsalumina a langana ket agiparawad ti nagan ti pagilian: iti Olandes (Nederland), Inggles, ken kadagiti dadduma pay nga Europeano a pagsasao (a kas ti Aleman: Niederlande, Portuges: Países Baixos, Kroata: Nizozemska, Gales: Yr Iseldiroedd, Irlandes: An Ísiltír, Espaniol: Países Bajos, Pranses: Les Pays-Bas, Sueko: Nederländerna, Norwego: Nederland, Italiano: Paesi Bassi, Griego: Kάtw Xώpeς ken Pinlandes: Alankomaat), ti naganna ket literal a kayatna a sawen ket "(Ti) Ababa a Pagpagilian" wenno "Ababa a Pagilian". Kaaduan kadagiti lugar ti baba ti lessaad ti baybay ket inaramid ti tao, a gapuanan babaen dagiti siglo ti nawatiwat ken di nasayaat a panagtengngel ti panagala ti turba, a nagipababa ti rabaw babaen kadagiti adu a metro. Uray dagiti nalayusan alugar ti panagal kadagiti turba ket agtultuloy babaen ti panagkalkali ti karuotan. Manipud ti naladaw a maika-16 a siglo, nangrugi ti panagala manen ti daga ken ti dakkel a luglugar ti polder ket naipreserba tattan babaen kadagiti nasayaat a pagayusan a sistema nga adda dagiti tambak, dagiti kanal ket pagbombaan nga estasion. Kaaduan ti Olánda ket naporma babaen ti estuario ti tallo a nangruna a karayan ti Europa, a ti panagtitipon dagitoy kadagiti distributario ket mangporma ti delta Rin-Mosa-Eskalda. Kaaduan ti pagilian ket nadalumpinas, malaksid kadagiti bakras ti turturod idiay adayo nga abagatan a daya ken dagiti nadumaduma nga ababa turturod idiay tengnga a paspaset.
Ti Olanda ket maysa idi kadagiti immuna a pagilian a bimmutos ti parlamento. Kadagiti adu a pakaikaduaan, ti pagilian ket maysa a nangibangon a kameng ti Kappon ti Europa, NATO, OECD ken WTO. Ti Olánda ket adda ti maikasiam a kangatuan a matgedan ti tunggal maysa a tao iti lubong. No kaduanna ti Belga ken Luxembourg dagitoy ket mangporma ti ekonomiko a kappon ti Benelux. Ti pagilian ket mangsangsangaili ti Organisasion para iti Panagiparit kadagiti Kimika nga Armas ken dagiti lima a sangalubongan a korte: ti Agtultuloy a Korte ti Panagikeddeng, ti Sangalubongan a Korte ti Hustisia, ti Sangalubongan a Tribunal ti Kriminal para iti Dati a Yugoslavia, ti Sangalubongan a Korte ti Kriminal ken ti Naipangpangruna a Tribunal para iti Lebanon. Dagiti uppat nga immuna ket mabirukan idiay Ti Hague, ken ti pay ahensia ti kriminal nga intelihensia ti EU a Europol ken ti maipapan ti hustisia a panagtitinnulongan nga ahensia ti Eurojust. Daytoy ket nangiturong a panakaiparboan ti siudad a kas ti "ti legado a kapitolio ti lubong".[10] Ti Olánda ket adda ti naibatay ti paggatangan nga aglalaok nga ekonomia, a nairanngo ti maika-13 kadagiti 157 a pagilian segun ti Pagsurotan ti Nawaya nga Ekonomiko.[11] Idi Mayo 2011, nairanggo idi ti Olanda a kas ti "karagsakan" a pagilian segun kadagiti resulta babaen ti OECD.[12]
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti intero nga Olanda ket masansan a naibagbaga iti daan a pannakainaganna iti "Holanda", ngem daytoy ket nainget laeng a mangibagbaga ti Amianan ken Anagatan Holanda, dua kadagiti sangapulo ket dua a probinsia ti pagiliant, a napartuat manipud ti dati a Kondado ti Holanda. Dayta a kondado ket kangrunaan idi akondado iti ekonomia ken politika iti rehion. Iti pakasaritaan, ti Holanda ket masansan nga agserbi a kas metonimia para iti intero a pagilian. Ti panangibaga ti Olanda a kas Holanda ket pagarigan iti pars pro toto ken naikeddenga a teknikal a saan a husto[13][14] wenno inpormal,[15] depende iti kontesto, ngem nsaysayaat a maawat no mangibagbaga iti timpuyogan ti nailain a putbol.[16]
Ti De Lage landen (Dagiti Ababa a Pagilian) ket heograpiko a panangibaga iti sapasap a lugar ti Belhika, ti Olanda, ken Luxembourg, ken ammo pay a kas para iti ad-adu a heopolitiko a termino ti Benelux. Depende iti kontesto, ti panangibaga ti "Ababa a Pagpagilian" ket sagpaminsan a mainayon ti dati a tagikua ti Borgonones ken Habsburgo nga itan ket paset ti akin-amianan a Pransia (Pranses a Flanders, Pranses a Hainaut, Artois, Picardy aginggana iti Somme) ken ti dati a rehion ti Luxembourg iti likmut ti Diedenhoven ken Alemania (daya Frisia, Julich, Cleves, Bentheim, Lingen, ti rehion ti likmut ti Geldern, ti likmut ti Bitburg, dagiti dadduma amunisipalidad iti daya dagiti akindaya a probinsia nga insilpo babaen ti Prusia idi 1815, kdpy.). Thi Olanda ket addaan iti agarup a kaibuksilan akas ti Ababa a Pagpagilian, ngem iti ad-adu a historiograpiko a saad.
Idi maika limapulo a siglo ti nagan "ti Olanda" ("de Nederlanden") ket naus-usaren. Saan met daytoy a kapada ti Pransia ken Inglatera gapu ta daytoy ket awan ti etniko a taudan, ngem daytoy ket kasisigud a heograpiko a termino a mangibaga ti paggidiatan iti nangato a daga. Daytoy ket naisansanayen manipud dagitipanawen ti Romanos, wa nangisalumina iti nagbaetan dagiti probinsia ti Romano iti Germania Inferior ken Germania Superior, a mangibagbaga ti sumalog ken sumang-at a lokasion dagitoy a dua a probinsia. Dagiti nagan ti lugar iti Neder ken Nieder ket naus-usar pay laeng kadagiti nadumaduma alugar kadagiti lugar ti pagsasao ti Olandes ken Aleman. Dagiti pay termino kasla ti akinbaba a Rin ken akinbaba a Mosa ket kadawyan idi dagitoy a naus-usar (maisuppiat iti tengnga a Rin wenno akinngato a Rin).
Ti Niderlant idi Tengnga a Panpanawen ket ti rehion iti nagabetan ti Mosa ken ti Rin, ti Lugar ti Akinbaba a Rin ket nairaman itan. Ti lugar nga ammo a kas ti Oberland (Nangato a pagilian) ket naikeddeng idi nga agarup a mangrugi idiay asideg iti nangatngato a pakabirukan ti Cologne. Babaen ti panagpaatiddog, ti termino ket mabalin pay a maipakat iti delta ti Eskelda, Mosa ken Rin, ken kalpasanna maibaganto iti porma ti ad-adu ngem maysa. Gapu ti kinapangruna ti Ababa a Pagpagilian, ti nagan ket immad-adu idin a naus-usar para iti daytoy a lugar. Manipud idi agarup a 1490, dagiti probinsia ti Borgonones-Habsburgo ket naibagbaga pay dagitoy. Malaksid ti Flanders, "ti Olanda" idi ket, manipud ti tengnga ti maika-sangapulo ket innem a siglo ken ti masakbayan, ket mabalin a ti kaaduan a naus-usar.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Kasakbayan a pakasaritaan (sakbay ti 500 SK)[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti kasakbayan a pakasaritaan ti lugar nga itan ket ti Olanda ket kaaduan a sinukog babaen ti kankanayon a panagbaliw ti ababa ti ayan a heograpia. Ti kaduogan a tugot i tao (Neanderthal) idiay Olanda ket banirukan idiay pagbatuan ti Belvédère idiay asideg ti Maastricht: dagititidda ti kampo dagiti agan-anup ken agburburas manipud kadagiti 250,000 a tawe a naplabas. Kalpasan ti patingga ti panawen ti yeloe, dagitinadumaduma a Paleolitiko a grupo ket tinagtagitaoda ti lugar, ken idi agarup a 8000 SK, dagiti Mesolitiko a tribu ket nagnaedda idiay Friesland ken Drenthe, nga idia ti kakadutalan ti kaduogan a canoe iti lubong, a napetsaan iti isu met laeng a paset ti panawen.[17] Dagiti autoktono nga agan-anup ken agburburas manipud ti kultura ti Swifterbant ket naibagbaga manipud idi agarup a 5600 SK ken masakbayan.[18] Dagitoy ket napigsa a naisilpo kadagiti karayan ken nawaya a danum ken maikabagianda iti akin-abagatan nga Eskandibia a kultura ti Ertebølle (5300 SK–4000 SK). Iti laus, dagiti isu met laeng a tribu ket nangipatakderda kadagiti kampo ti panaganupan tapno aganup kadagiti ayup iti panaglalam-ek. Dagiti tattao ket napanda iti panagtaraken kadagiti dinguen idi agarup a baetan ti 4800 SK ken 4500 SK. Ti transpormasion ti agrikultura ket nagin-inut a napasamak, idi baetan ti 4300SK–4000 SK.[19] Ti kultura ti Funnelbeaker ket maysa idi nga agtaltalon a kultura a gimmay-at manipud idiay Dinamarka babaen ti akin-amianan nga Alemania aginggana idiay akin-amianan nga OLanda. Iti daytoy a panawen iti kasakbayan a panawen ti Olanda, ti immuna a nangruna atidda ket naipatakder: dagiti dolmen, dagiti monumento ti dakkel a tanem iti bato idiay Drente, ken mabalin a nabangon idi nagbaetan ti agarup a 4100 SK ken 3200 SK. Iti abagatn a laud, ti kultura ti Vlaardingen (agarup a 2600 BC), ti mays nga ad-adu a primitibo a kultura dagiti agan-anup ken agburburas ket nasayaatda met a nagbiag kadagiti paset ti panawen ti Neolitiko. .
Ti pannakabiruk ti gambang ket mangipakpakita nga adda met idi ti panagtagilako kadagii sabali a lugar idiay Europa, gapu ta ti natural a gambang ket saan amabirukan iti daga ti Olanda. Ti Panawen ti Bronse ket mabalin a nagrugi idi agarup a 2000 SK ken nagpaut aginggana idiagarup a 800 SK. Dagiti kadawyan a bronse a banag manipud ti daytoy a paset ti panawen ket mairaman dagiti kutsilio, espada, wasay, tulang ti lulod ken dagiti pulsera. Dagiti network ti pagtagilakuan iti las-ud ti daytoy a panawen ket gimmay-at kadagiti adayo a distansia. Dagiti adu a nabirukan idiay Drente dagiti karkarna ken napateg a banag, a kas dagiti lata-abolario a kuenta, ket mangisingasing a ti Drente idi ket setro ti pagtagilakuan idiay Olanda idi Panawen ti Bronse.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Europeano nga Olanda[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Europeano a lugar ti Olanda ket mabirukan iti nagbaetan dagiti latitud ti 50° ken 54° N, ken dagiti longtud ti 3° ken 8° E.
Ti OLanda ket heograpiko nga ababa unay ken nadalumpinas a pagilian, nga addaan iti agarup a 26% iti kalawana[20] and 21% of its population[8] ket mabirukan iti baba ti pantar ti baybay, ken agarup laeng a 50% iti daga ket sumurok iti maysa metro iti ngato ti pantar ti baybay. Ti pagilian iti kaaduan ket nadalumpinas, malaksid kadagiti turod iti adayo nga abagatan a daya, ken agtayag dagitoy ti saan a nangatngato ngem 321 a metmetro, ken dagiti pay dadduma nga ababa a turod iti sentral a paspase. Kaaduan kadagiti lugar iti baba ti pantar ti baybay ket inaramid ti tao, pinataud babaen ti panangiyaud ti turba wenno nagun-od babaen ti panangala manen ti daga. Manipud idi maika-16 a siglo, dagiti dakkel a lugar ti polder ket naipreserba babaen dagiti napasayaat a sistema ti pagayusan ti danum a mangiraman kadagiti tambak, kanal ken dagiti estasion ti pagbombaan. Gangani 17% iti kalawa ti daga ti pagilian ket naala manen manipud ti baybay ken manipud kadagiti danaw.
Kaaduan ti pagilian ket naporma idi babaen dagiti estuario dagiti tallo a dakkel a karayan ti Europa: ti Rin (Rijn), thi Mosa (Maas) ken ti Eskalda (Schelde), ken dagiti pay distributarioda. Ti abagatan-laud a paset ti Olanda ket aginggana ita nga aldaw ket delta ti karayan dagitoy a karayan, ti delta Rin-Mosa-Eskalda.
Ti Olanda ket nabingbingay kadagiti paset ti amianan ken abagatan babaen ti Rin, ti Waal, ti kangrunaan a distributario a sanga, ken ti Mosa. Iti napalabas dagitoy a karayan ket nagrebbeng a kas natural a bangen a nagbaetan dagiti peudo ken isu a dagitoy ket historikal a napartuat a kultural a pannakabingay, kas nakitkita kadagiti ponetiko a panagkukua a mabalin a malasin iti ania man a bangir iti tinawtawagan dagiti Olandes iti "Nalatak a Karkarayan" (de Grote Rivieren). Ti sabali pay a nangruna a sanga ti Rin, ti karayan IJssel, ket agayus idiay Danaw IJssel, ti dati a Zuiderzee ('akin-abagatan a baybay'). Kasla met ti dati, daytoy a karayan ket mangporma ti lingnguistiko a pannakabingay: dagiti tattao iti amianan a daya iti daytoy a karayan ket agsaoda kadagiti dialekto ti Ababa a Sahon nga Olandes (malaksid ti probinsia ti Friesland, nga addaan met daytoy iti bukod a pagsasao).[21]
Klima[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti predominante a direksion ti angin idiay Olanda ket abagatan-laud, nga agpataud ti moderado a klima ti baybay, nga addaan kadagiti nalamiis a kalgaw ken kalalainganna a panaglalam-ek, ken kadawyan a nadam-eg. Daytoy ket nangruna nga agpayso iti asideg ti Aplaya ti Olanda, a dagiti temperatura ket mabalin a ad-adu ngem 10 °C (18 °F) iti kangato (iti panaglalam-ek) wenno ab-ababa (iti kalgaw) ngem idiay (abagatan) daya ti pagilian.
Dagiti sumaganad a tabla ket naibatay kadagiti natimbeng a panagrukod babaen ti estasion ti tiempo ti KNMI idiay De Bilt idi baetan ti 1981 ken 2010:
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Wat is het Koninklijk wapen iti Rijkswapen? (Google translate)". Opisial a sapot ti pagsasadan ti Olandes. Naala idi 8 Agosto 2011.
- ^ a b c d "Olánda". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 6 Mayo 2011.
- ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2011". Nagkaykaysa a Pagpagilian. 2011. Naala idi 2 Nobiembre 2011.
- ^ "Wet gebruik Friese taal in het rechtsverkeer" (iti Olandes). wetten.nl. Naala idi 25 Oktubre 2010.
- ^ a b "Invoeringswet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba" (iti Olandes). wetten.nl. Naala idi 1 Enero 2011.
- ^ "Baybay Amianan". Ministro ti Salaknib. Naala idi 6 Marso 2012.
- ^ Olandes a Ministro ti Ganganaet a pannakibiang. "Maipapan ti Olanda". Naala idi 3 Marso 2011.
- ^ a b "Milieurekeningen 2008". Centraal Bureau voor de Statistiek. Naala idi 4 Pebrero 2010.
- ^ "Olanda a Pagsurotan – Dagiti Nakakaskasdaaw a kinapudno a maipanggep ti Olandas". Eupedia. 19 Abril 1994. Naala idi 29 Abril 2010.
- ^ van Krieken, Peter J.; David McKay (2005). Ti Hague: Legado a Kapitolio ti Lubong. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. ISBN 90-6704-185-8., a naisangsangayan, "Idi ti 1990 a tawtawen, idi las-ud ti termino a kas Sekretario Heneral ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, ni Boutros Boutros-Ghali ket nangirugrugi a timmawtawag Ti Hague a ti legado a kapitolio ti lubong."
- ^ Olanda, Index of Economic Freedom. heritage.org
- ^ "Ayan kadi ti karagsakan a lugar iti Daga? | The Search Office Space Blog | Searchofficespace". News.searchofficespace.com. 25 Mayo 2011. Naala idi 28 Oktubre 2011.
- ^ "The Reuters Style Guide". Naala idi 31 Marso 2014.
- ^ "The BBC News Styleguide". Naala idi 31 Marso 2014.
- ^ "Telegraph style book: places and peoples". The Daily Telegraph (London). 12 Abril 2008. Naala idi 31 Marso 2014.
- ^ "The Guardian style guide". London. Naala idi 31 Marso 2014.
- ^ Van Zeist, W. (1957), "De steentijd van Nederland", Nieuwe Drentse Volksalmanak 75: 4–11
- ^ Louwe Kooijmans, L.P., "Trijntje van de Betuweroute, Jachtkampen uit de Steentijd te Hardinxveld-Giessendam", 1998, Spiegel Historiael 33, pp. 423–428
- ^ Volkskrant 24 Agosto 2007 "Prehistoric agricultural field found in Swifterbant, 4300–4000 BC"
- ^ Schiermeier, Quirin (5 Hulio 2010). "Few fishy facts found in climate report". Nature 466 (170). doi:10.1038/466170a.
- ^ Welschen, Ad: Course Dutch Society and Culture, International School for Humanities and Social Studies ISHSS, Universiteit van Amsterdam, 2000–2005.
- ^ "Knmi.nl" (iti Olandes). Naala idi 25 Disiembre 2011.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Heograpia ken enbironmento
- Burke, Gerald L. The making of Dutch towns: A study in urban development from the 10th–17th centuries (1960)
- Lambert, Audrey M. The Making of the Dutch Landscape: An Historical Geography of the Netherlands (1985); focus on the history of land reclamation
- Meijer, Henk. Compact geography of the Netherlands (1985)
- Riley, R. C., and G. J. Ashworth. Benelux: An Economic Geography of Belgium, the Netherlands, and Luxembourg (1975) online
- Pakasaritaan
- Paul Arblaster. A History of the Low Countries. Palgrave Essential Histories Series New York: Palgrave Macmillan, 2006. 298 pp. ISBN 1-4039-4828-3.
- J. C. H. Blom and E. Lamberts, eds. History of the Low Countries (1998)
- Jonathan Israel. The Dutch Republic: Its Rise, Greatness, and Fall 1477–1806 (1995)
- J. A. Kossmann-Putto and E. H. Kossmann. The Low Countries: History of the Northern and Southern Netherlands (1987)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Olanda idiay Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Olanda manipud idiay Wikivoyage
- Sapasap a pakaammo
- Olanda a naikabil iti The World Factbook
- Kitaen ti Olanda iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)
- Wikimedia Atlas iti Olanda
- Gobierno
- Overheid.nl – Opisial a portal ti Olandes a gobierno
- Government.nl – Opisial a sapot ti pagsaadan ti Olandes a gobierno
- Estadiska ti Olanda
- Panagbanniaga
- Holland.com – Ingles a website ti opisina ti turismo ti Olanda
- netherlands-tourism.com – Tarabay ti turismo ti Olanda
- nbtc.nl – Gunglo nga akinrebbeng iti panangiragpat ti Olanda iti pagilian ken sangalubongan
- Olanda
- Benelux
- Dagiti adda ti dua a kontinente a pagilian
- Dagiti batay-linteg a monarkia
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Olandes
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti liberal a demokrasia
- Akin-abagatan nga Europa
- Akinlaud nga Europa
- Dagiti pagilian ti Karibe
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Europa
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Dagiti estado a kameng ti NATO


text:
Paul von Heyse
Ni Paul Johann Ludwig von Heyse (15 Marso 1830 – 2 Abril 1914) nailidding nga Aleman a mannurat ken agipatpatarus. Isu ket kameng dagiti dua a naipangpangruna a kagimongan a literario, tiTunnel über der Spree idiay Berlin ken ti Die Krokodile idiay Munich, isu ket nagsursurat kadagiti nobela, daniw, ken dagiti 177 nga ababa a sarita, ken dagiti agarup a sangapulo ket innem a drama. Ti dagup dagiti adu ken nadumaduma a pinataud ni Heyse ket nakaaramid kaniana ti maysa a kangrunaan a panakailadawan kadagiti Aleman a lallaki dagiti letra. Nagunggunaan isuna ti Premio Nobel iti Literatura idi 1910 "a kas paamadayaw ti naitungpal a kinaartista, a nasagepsepan iti kinapudno, nga agnanayon a nagiparang iti atiddog ket narang-ay a karrer a kas maysa a liliko a mannaniw, dramatista, nobelista ken mannurat kadagiti nalatak nga ababa a sarita iti lubong." Ni Wirsen, maysa kadagiti hues iti Nobel, ket kinunana a ti "Alemania ket awan pay ti nalatlatak a henio ti leterario iti sakbay ni Goethe." Ni Heyse ket isu ti maikapat a kalakayan a laureado iti literatura, kalpasan ni Doris Lessing, Theodor Mommsen ken Jaroslav Seifert.


text:
Prepektura ti Gifu
Ti Prepektura ti Gifu (岐阜県 Gifu-ken?) ket maysa a prepektura a mabirukan idiay rehion ti Chūbu iti tengnga iti Hapón.[2] Ti kapitoliona ket ti siudad iti Gifu.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "岐阜県の人口・世帯数人口動態統計調査結果". Prepektura a Sapot a pagsaadan ti Gifu (iti Hapón). Prepektura ti Gifu. Naala idi Septiembre 11, 2011.
- ^ Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Gifu-ken" iti Ensiklopedia ti Hapón, p. 246 idiay Liblibro ti Google; "Chūbu" iti p. 126 idiay Liblibro ti Google
- ^ Nussbaum, "Gifu" iti p. 246 idiay Liblibro ti Google


text:
Bubong, Lanao del Sur
Ti Bubong ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Lanao del Sur iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Bubong ket nabingbingay a politikal kadagiti 36 a barbaranggay.[2]
- Bagoaingud
- Bansayan
- Basingan
- Batangan
- Bualan
- Poblacion (Bubong)
- Bubonga Didagun
- Carigongan
- Bacolod
- Dilabayan
- Dimapatoy
- Dimayon Proper
- Diolangan
- Guiguikun
- Dibarosan
- Madanding
- Malungun
- Masorot
- Matampay Dimarao
- Miabalawag
- Montiaan
- Pagayawan
- Palao
- Panalawan
- Pantar
- Pindoguan
- Polayagan
- Ramain Bubong
- Rogero
- rugnan
- Salipongan
- Sunggod
- Taboro
- Dalaon
- Dimayon
- Pindolonan
- Punud
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Lanao del Sur". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 21 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao (ARMM) (Ingles) naala idi 4 Hunio 2013
- ^ "Probinsia ti Lanao del Sur". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 21 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Karl Marx
Ni Karl Heinrich Marx (5 Mayo 1818 – 14 Marso 1883) ket maysa idi nga Aleman a philosopo, ekonomista, sosiolohista, historiador, agiwarwarnak, kenrebolusionario a sosialista. Dagiti kapanunutanna ket adda dagiti naipangpangruna a papel ti panagrangrang-ay iti siensia sosial ken ti sosialista a tignay ti politiko. Isu ket nagipablaak kadagiti nadumaduma a liblibro iti dagup a kabibiagna, a ti kalatakan ket ti Ti Komunista a Warragawag (1848) ken Kapital (1867–1894); adu kadagiti abrana ket kumaduaan nga insurat ti gayyemna ken kailiana a rebolusionario a sosialisata a ni, Friedrich Engels.[4]
Isu ket naipasngay iti nabaknang a tengnga a klase a pamilia idiay Trier, a dati a ti Prusiano a Renania a makunkuna tattan a ti Renania-Palatinado, ni Marx ket nagadal idiay Unibersidad iti Bonn ken ti Unibersidad iti Berlin, nga isu ket naginterasado iti pilosopiko a kapanunutan iti Katutubo a Hegeliano. Idi 1836, isu ket nakitulag a makiasawa kenni Jenny von Westphalen, nga inasawana idi 1843. Kalpasan ti pinagadalna, isu ket nagsurat para iti maysa a radikal a warnakan idiay Cologne, ken nangrugrugi a nagobra ti teoriana iti dialektiko a materialismo. Isu ket immakar idiay Paris idi 1843, isu ket nangrugi a nagsursurat para kadagiti radikal a warnakan. Naamammoanna ni Engels idiay Paris, ken dagitoy dua ket nagtinnulogda kadagiti serie dagiti liblibro. Isu ket naipammagtalaw idiay Brussels, isu ket nagbalin a nangyuna apigura iti Liga ti Komunista, sakbay a nagsubli idiay Cologne, nga isu ket nangipatakder ti bukodna a warnakan. Idi 1849 nipammagtalaw manen ken immakar idiay Londres a kaduana ti asawana ken dagiti annakna. Idiay Londres, nga idiay ket pimmanglaw ti pamiliana, ni Marx ket nagtultuloy a nagsursurat ken nagannurot kadagiti teoriana a maipanggep ti kasasaad ti kagimongan ken no kasano pammatina a mangparang-ay, ken nagkampania para iti sosialismo ket isu ket nagbalin a maysa a naisangsangayan a pigura iti Internasional nga Asosiasion dagiti Agob-obra a tao.
Ti teoria ni Marx a maipanggep ti kagimongan, ekonomia ken politiko—a naumnong a tinawtawagan akas ti Marxismo—ket agibagbaga nga amin a kagimongan ket agparang-ay babaen ti dialektiko iti klase a panagsagsagaba: ti maysa a panagsuppiat a nagbaetan ti agtagikua a klase a daytoy ti agtengngel ti panagpataud ken ti nababbaba a klase nga agpataud kadagiti panagobra para iti dayta a sanikua. Isu ket naregget a kritiko iti agdama a sisio ekonomiko a porma iti kagimongan, kapitalismo, nga isu ket tinawtawaganna daytoy ti "diktadora iti burguesia", nga isu ket namatmati a daytoy ket pinatpatarya dagiti babaknang a klase a puro laeng para iti bukodda a pagimbagan, ken nagipadto a, a kas dagiti naplabas a sosio ekonomiko a sistema, a daytoy ket agpataudto kadagiti nakinuneg nga irteng a mangiturong ti bukodna a pannakadadael ken sikatanto babaen ti baro a sistema, ti sosialismo.[5] Isu ket nakisuppiat a babaen ti sosialismo a kagimongan daytoy ket turayan babaen dagiti agob-obra a klase a tinawtawaganna a ti "diktadora iti proletariado", ti "estado dagiti agob-obra" or "workers' democracy".[6][7] Isu ket namatmati a ti sosialismo, a daytoy, ket masukatanto babaen ti awan ti estado, a awan ti klase a kagimongan a tinawtawagan a komunismo. A mairaman pay ti pamatmatina ti di maliklikan iti sosialismo ken komunismo, ni Marx ket aktibo a nangilablaban para iti panakaisayangkat dayta dati, a nagsuppiat a dagiti sosial a teorista ken dagiti awan ti gundawayna a tattao ket naskenda nga agaramid kadagiti naurnos a tignay ti rebolusionario tapno rebbaenda ti kapitalismo ken mangisangpet ti panagbalbaliw ti sosio ekonomiko.[8][9]
Dagiti rebolusionario a sosialista a gobierno nga agtaltalek ti Marxista a konsepto ket nagala kadagiti nadumaduma a pagpagilian iti maika-20 a siglo, a nagiturong daytoy ti panakaporma kadagiti kastoy a sosisalista nga estado a kas ti Kappon ti Sobiet idi 1922 ken ti Republika dagiti Tattao iti Tsína idi 1949. Adu kadagiti kappon dagiti agob-obra a partido iti sabgalubongan ket naimpluensiaan pay babaen kadagiti Marxista a kapanunutan. Adu dagiti nadumaduma ken sabsabali a teoretiko a kita ti naparang-ay idi, a kas ti Leninismo, Stalinismo, Trotskyismo ken Maoismo. Ni Marx ket kadawyan a nakakamat, kenni Émile Durkheim ken Max Weber, a kas maysa kadagiti tallo a kangrunaan nga arkitekto iti moderno a siensia sosial.[10] Ni Marx ket naipalpalawagan a kas maysa kadagiti kaimpluensian a pigura iti pakasaritaan ti nagtagitaoan.[11][12]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Mehring, Franz, Karl Marx: Ti Pakasaritaan ti Biagna (Routledge, 2003) pg. 75
- ^ John Bellamy Foster. "Teoria iti Metaboliko a Rengngat ni Marx: Klasiko a Pundasion para iti Enbironmento a Sosiolohia", Amerikano a Warnakan iti Sosiolohia, Tomo. 105, Bilang. 2 (Septiembre 1999), pp. 366-405.
- ^ Allen Oakley, Panagkritiko iti Politiko nga Ekonomia ni Marx: 1844 to 1860, Routledge, 1984, p. 51.
- ^ "Karl Marx – Stanford nga Ensiklopedia iti Pilosopia".. Immuna a naipablaak idi Mar 26 Agosto 2003; nga adu a pannakabalbaliw idi Lunes 14 Hunio 2010. Naaa idi 4 Marso 2011.
- ^ Baird, Forrest E.; Walter Kaufmann (2008). From Plato to Derrida. Upper Saddle River, New Jersey: Pearson Prentice Hall. ISBN 0-13-158591-6.
- ^ Karl Marx: Critique of the Gotha Program (Marx/Engels Selected Works, Volume Three, pp. 13–30;)
- ^ Iti Surat manipud kenni Karl Marx a para kenni Joseph Weydemeyer (MECW TYomo 39, p. 58; )
- ^ Craig J. Calhoun (2002). Teori ati Klasiko a sosiolohiko. Wiley-Blackwell. pp. 23–24. ISBN 978-0-631-21348-2. Naala idi 5 Marso 2011.
- ^ Wheen, Francis (2002). Karl Marx: Ti Maysa a Biag. New York: Norton. Introduction.
- ^ "Max Weber – Stanford nga Ensiklopedia iti Pilosopia".
- ^ "Ni Marx ti 'kalatakan nga agpanpanunot' iti milenio". BBC News World Online. 1 Oktubre 1999. Naala idi 23 Nobiembre 2010.
- ^ Hart, Michael H. (2000). Ti 100: Panagranggo kadagiti Kaimpluensiaan a Tao iti Pakasaritaan. New York: Citadel. ISBN 0-89104-175-3.


text:
Instrumento ti teklado
Ti instrumento ti teklado ket instrumento ti musika nga inay-ayam nga agusar ti teklado. Ti kaaduan kadagitoy ket ti piano. Dagiti sabali pay a kita dagiti instrumento ti teklado ket mairaman dagiti celesta, dagiti mapandagan nga idiopono a pinaadar babaen ti teklado, dagiti carillon, dagiti instrumento nga adu ti pakaigiddiatan a kadawyan a naibalayan iti torre ti kampana dagiti simbaan wenno dagiti sabali a pasdek ti munisipalidad, ken dagiti dadduma pay a saan nga akostiko nga instrumento, a kas dagiti nadumaduma nga elektroniko nga organo, sintetisador, ken dagiti teklado a nadaremdem a mangtulad ti uni ti sabali nga instrumento ti musika.[1]
Ita nga aldaw, ti termino a "teklado" ket kaaduan a maus-usar a mangibagbaga kadagiti estilo ti teklado ti sintetisador. Babaen dagiti ramay ti sensitibo ng aagay-ayam, ti teklado ket mabalin pay a mangtengngel ti dinamika, panagsasao, panagmaris, artikulasion, ken dagiti dadduma pay nga elemento iti panangiyebkas, depende iti daremdem ken dagiti naikddeng a kapabilidad iti instrumento.[2]
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Kadagiti kasapaan nga instrumento ti teklado ket dagiti pipa nga organo, sanpona, klabikordio ken sembalo. Ti organo ket awan dudua nga isu ti kaduogan kadagitoy, ket nagparang daytoy idi maikatlo a siglo SK, urayno daytoy a nasap anga instrumento, a tinawtawagan iti hydraulis, ket saan a nagusar ti teklado iti moderno a kapanunotan. Manipud ti pannakaparnuayna idi maikasangapulo ket uppat a siglo, ti organo ket nagtultuloy nga isu laeng ti intrumento ti teklado. Masansan, a ti organo ket saan nga addan iti teklado, ngem dagiti buton wenno dagiti dakkel a pamatuagan a pinaadar babaen ti napno nga ima. Gangani amin a teklado aginggana idi maikasangapulo ket lima a siglo ket addaan kadagiti pito a natural iti tungngal maysa nga octava.
Ti klabikordio ket sembalo nagparangda idi las-ud ti maika-14 a siglo, mabalin a klabikordio ti nasapsapa. Ti sembalo ken klabikordio ket kadawyan dagitoy aginggana ti adu a pannakaammpon ti piano idi maika-18 a siglo, kalpasanna daytoy ti kadayegda ket bimmassit. Ti piano ket rebolusionario idi gaputa ti pianista ket mabalinna a baliwan ti kapigsa (wenno dinamika) iti uni babaen ti panagbaliw ti kapigsa ti tunggal maysa a panagpandag ti tekla. Ti napno a nagan ti piano ket gravicèmbalo con piano e forte a ti kaibuksilanna ket sembalo nga addaan ti naalumaymay ken napigsa ngem mabalin met a maipangyababaan iti piano-forte, a ti kaibuksilanna ket naalumaymay-napigsa iti Italiano. Iti agdama a pormana, ti piano ket produkto ti maika-20 a siglo, ken adayon a naikkat iti uniken langa manipud kadagiti "piano" nga ammo idi ni Mozart, Haydn, ke ni Beethoven. Iti kinapudno, ti moderno a piano ket adu a maigiddiat manipud kadagiti piano ti maika-19 a siglo nga inusar babaen ni Liszt, Chopin, ken ni Brahms.[3]
Dagiti instrumento ti teklado ket adu pay a naparang-ay idi nasapa a maika-20 a siglo. Dagiti nasap anga instrumento ti elektromekanikal, a kas ti Ondes Martenot, ket nagparang iti kasapaan ti dayta a siglo. Daytoy ket nangruna unay a kontribusion iti pakasaritaan ti teklado.[4]
Dagiti moderno a teklado[urnosen | urnosen ti taudan]
Adu met dagiti ganetget a naipan iti panagbiruk ti maysa nga instrumento nga aguni a kas ti piano ngem awan iti kadakkel ken kadagsen. Ti elektriko a piano ket isu dagitoy ti nasapa ganetget ti dayta, urayno dagita ket naserbi nga instrumento, saan dagitoy a nagballigi a nangawis ti panagptaud ti timbre iti piano. Dagiti elektriko ken elektroniko nga organo ket naparang-y idi isu met laeng a las-ud ti panawen.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Kelzenberg, David. "Ania kadi dagiti naipakasaritaan nga instrumento ti teklado?". David Kelzenberg. Naala idi 2012-10-25.
- ^ Kelzenberg, David. "Ania kadi dagiti naipakasaritaan nga instrumento ti teklado?". David Kelzenberg. Naala idi 2012-10-25.
- ^ Kelzenberg, David. "Ania kadi dagiti naipakasaritaan nga instrumento ti teklado?". David Kelzenberg. Naala idi 2012-10-25.
- ^ "Dagiti nota iti Piano - Dagiti nota iti Piano". Piano.about.com. Naala idi 2012-03-30.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Young, Percy M. Keyboard Musicians of the World. Londres: Abelard-Schuman, 1967. SBN 200-71497-X
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Instrumento ti teklado idiay Wikimedia Commons
- Ti kadawyan ateklado iti panawen ti MIDI
- Renanasimiento dagiti Teklado
- Dagiti Pianoforte ni Bartolomeo Cristofori
- Ania kadi dagiti naipakasaritaan nga instrumento?


text:
Kabugao, Apayao
Ti Kabugao ket maysa a primera klase nga ili ken isu ti kapitolio iti probinsia ti Apayao iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti Kabugao ket nabingbingay a politikal iti 21 a barbaranggay.[2]
- Badduat
- Baliwanan
- Bulu
- Dagara
- Dibagat
- Cabetayan
- Karagawan
- Kumao
- Laco
- Lenneng (Liyyeng)
- Lucab
- Luttuacan
- Madatag
- Madduang
- Magabta
- Maragat
- Musimut
- Nagbabalayan
- Poblacion
- Tuyangan
- Waga
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Apayao". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 11 Hulio 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti CAR (Ingles) naala idi 30 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti Apayao". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 11 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Masna a didigra
Ti masna a didigra ket isu ti nangruna makabusor a pasamak a pagbanagan manipud dagiti masna a proseso iti Daga; dagiti kas pagarigan ket dagiti layus, dagiti panagpugso ti bulkan, dagiti gingined, dagiti tsunami, ken dagiti dadduma pay a heolohiko a proseso. Ti masna a didigra ket mabalin a gapuanan ti pannakapukaw iti biag wenno pannakadadael iti tagikua, ken kadawyan a mangibati kadagiti ekonomiko a pannakadadel kadagiti malabsanna, ti kakaro daytoy ket depende iti kapinget dagiti napektaran a populasion , wenno ti abilidadda nga umimbag.[1]
Ti maysa a makabusor a pasamak ket saan a pakaipangatuan ti agpang iti didgra no mapasamak iti lugar nga awan ti madanaw a populasion.[2][3][4] Iti maysa a madanar a lugar, nupay kasta, a kas ti San Francisco, ti maysa agingined ket mabalin nga adda iti makadidigra apagbanagan ken makabati ti napaut a pannakadadael, a makasapul iti tawtawen a panagsimpa.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ G. Bankoff, G. Frerks, D. Hilhorst (eds.) (2003). Pannakadanar a Panagmapa: Dagiti Didigra, Panagrang-ay ken Tattao. ISBN 1-85383-964-7.
- ^ Luis Flores Ballesteros. "Ania kadi ti mangikeddeng ti didigra?" 54 Pesos Sep 2008:54 Pesos 11 Sep 2008. Ania kadi ti mangikeddeng ti didigra
- ^ D. Alexander (2002). Dagiti Pamunganayan ti Panagplano ti Emerhensia ken Panangimaton. Harpended: Terra publishing. ISBN 1-903544-10-6.
- ^ B. Wisner, P. Blaikie, T. Cannon, ken ni I. Davis (2004). Mariesgo - Dagiti Masna a Peggad, pannakadanar ti tattao ken dagiti didigra. Wiltshire: Routledge. ISBN 0-415-25216-4.


text:
Plantilia:Masapul a dakamaten
Panag-usar[urnosen | urnosen ti taudan]
{{Masapul a dakamaten|petsa=Marso 2015}}
Kaspagarigan[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy ket ipakita a kas pagarigan laeng.
{{Masapul a dakamaten|rason=masapul ti napudno a taudan ti insasao}}
Ti testo ti wiki ket maiparang a kas iti sumaganad:
- Daytoy ket ipakita a kas pagarigan laeng.[masapul a dakamaten]
Datos ti plantilia[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy ket isu ti dokumentasion ti TemplateData para iti plantilia nga inus-usar babaen ti VisualEditor.
Masapul a dakamaten
Daytoy a plantilia ket inus-usar a mangipakita kadagiti tunton dagiti artikulo, a naipangpangruna no adda panagdudua, a makasapul ti dakamat iti napudno a taudan.


text:
Papa Silverio
Ni Santo Papa Silverio ket isu ti Papa manipud idi 8 Hunio 536 aginggana idi Marso 537.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Louise Ropes Loomis, Ti Libro dagiti Papa (Liber Pontificalis). Merchantville, NJ: Evolution Publishing. ISBN 1-889758-86-8 (Naiprenta manen idi 1916 nga edision. Inggles a pannkaipatarus nga adda dagiti naeskolar a pakaammo, ken dagiti panangiladawan).
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Silverio idiay Wikimedia Commons
- "Pope St. Silverius". Ensiklopedia Katoliko. New York: Robert Appleton Company. 1913.


text:
Santo Tomas ken Prinsipe
Ti Santo Tomas ken Prinsipe, opisial a ti Demokrata a Republika iti Santo Tomas ken Prinsipe, ket maysa nga agsasao iti Portuges nga isla a pagilian idiay Golpo iti Guinea, iti lumaud nga ekuadorial nga aplaya iti Tengnga nga Aprika. Nabuklan daytoy ti dua nga is-isla: Santo Tomas ken Prinsipe, a mabirukan ti agarup a 140 kilometro (87 mi) nga agaddayo ken ti agarup a 250 ken 225 kilometro (155 ken 140 mi), iti amianan a lumaud nga aplaya iti Gabon. Dagitoy dua nga isla ket paset ti natayen a bulkan a kabanbantayan. Ti Santo Tomas, ti dakdakkel a isla nga akin-abagatan, ket naisanglad iti amianan iti ekuador. Nainaganan daytoy kenni Santo Tomas babaen kadagiti eksplorador a Portuges a simmanglad iti daytoy nga isla iti piesta na nga aldaw.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Departamento iti Ekonomia ken dagiti Sosial a Panakibiang Dibision ti Populasion (2009). Prospekto ti Sangalubongan a Populasion, Tabla A.1 (.PDF). 2008 a rebision. Nagkaykaysa a Pagpagilian. Naala idi 2009-03-12.
- ^ a b c d "Santo Tomas ken Prinsipe". Internasional a Pondo ti Panguartaan. Naala idi 2011-06-11.
- Santo Tomas ken Prinsipe
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti dati a kolonia ti Portugal
- Dagiti isla a pagilian
- Dagiti isla ti Aprika
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Komunidad ti Pagpagilian ti Pagsasao a Portuges
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Portuges
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1975


text:
Nabua, Camarines Sur
Ti Nabua ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Camarines Sur iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Nabua ket politikal a nabingbingay iti 42 a barbaranggay.[2]
- Angustia (Angustia Inapatan)
- Antipolo Old
- Antipolo Young
- Aro-aldao
- Bustrac
- Inapatan (Del Rosario Inapat
- Dolorosa (Dolorosa Inapatan)
- Duran (Jesus Duran)
- La Purisima (La Purisima Agu
- Lourdes Old
- Lourdes Young
- La Opinion
- Paloyon Proper (Sagrada Palo
- Salvacion Que Gatos
- San Antonio (Poblacion)
- San Antonio Ogbon
- San Esteban (Poblacion)
- San Francisco (Poblacion)
- San Isidro (Poblacion)
- San Isidro Inapatan
- Malawag (San Jose Malawag)
- San Jose (San Jose Pangaraon
- San Juan (Poblacion)
- San Luis (Poblacion)
- San Miguel (Poblacion)
- San Nicolas (Poblacion)
- San Roque (Poblacion)
- San Roque Madawon
- San Roque Sagumay
- San Vicente Gorong-Gorong
- San Vicente Ogbon
- Santa Barbara (Maliban)
- Santa Cruz
- Santa Elena Baras
- Santa Lucia Baras
- Santiago Old
- Santiago Young
- Santo Domingo
- Tandaay
- Topas Proper
- Topas Sogod
- Paloyon Oriental
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Camarines Sur". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 26 Septiembre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Bicol (Ingles) naala idi 05 Pebrero 2013
- ^ "Probinsia ti Camarines Sur". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 26 Septiembre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Roy V. Aragon
Ni Roy V. Aragon (naipasngay Oktubre 31, 1968) ket naipasngay ken dimmakkel idiay Mabasa, Dupax del Norte, Nueva Vizcaya, Nueva Vizcaya ngem agnanaeden iti Cagayan. Fiksionista, mannaniw, agiwarwarnak (sigud nga editor-in-chief ti linawas a Valley Journal, maysa a regional newspaper a nakabase iti Bambang, Nueva Vizcaya), translator, book editor/designer, computer specialist (hardware, networking, Linux, Windows, server administration), internet aficionado (web development, portal administration, Ilokano open source software ken web translation projects; ken blogger). Maysa a book collector ken bookworm, kaludludonna dagiti agkaiwara a liblibro iti kama wenno kuartona. Managluto pay ken mannida iti pinakbet, dinengdeng, kappukan, pinapaitan ken dadduma pay, a namkuatanna nga agbalin a serioso a food blogger (kitaen ti Pinakbet Republic, pinakbetrepublic.blogspot.com, ken sumali iti impundarna a maysa kadagiti kalalatakanen a food and drink page iti Facebook, ti Ilokano Food, facebook.com/ilokanofoods). Nakaipablaaken iti Bannawag, Liwayway, Rimat, Samtoy, Tawid, Filipino Magazin, Sunday Inquirer Magazine ken dadduma pay a pablaakan a printed, digital ken web-based. Kas mannakisalip, nagab-abak metten iti GRAAFIL, Palanca, Talaang Ginto, kdpy. Fellow iti Ilokano Fiction iti 26th U.P. Writers Workshop idi 1996. Inruarna idi 2000 ti umuna nga Ilokano e-book, ti Napili ken Saan a Napili a Dandaniw ken Dadduma Pay a Riknakem, a nakaurnongan ti 40 a dandaniwna, nga imparangkapna kas libre a ma-download iti website-na. No saan a makiganggantil kadagiti ingungotenna iti biag a da Jane, Sadiri, Sirmata ken Imnas, pamrayanna nga ap-aprosan dagiti nasingpet a pusana a da Maui, Gary ken Garfield a mangkadkadua kenkuana kadagiti parbangon nga agmaymaysa a kadennana ti computer, kape (pasaray pay brandy), musika, libro ken dagiti di agpakaturog nga idea a mulmulmolan ti isipna ken dildilpatan dagiti ramayna a makumikom nga agpisel ken agapros iti keyboard tapno agparuar iti balikas dagiti letra ket agimas, agalimpatok latta ti mannurat ken kinamannurat kenkuana.


text:
Tagaytay
Ti Siudad ti Tagaytay ket maysa a maika-2 a klase a siudad iti probinsia ti Cavite iti Pilipinas. Maysa kadagiti kapategan a siudad iti isla ti Luzón ken isu ti kadakkelan a siudad iti Pilipinas babaen ti kalawa.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti Tagaytay ket nabingbingay a politikal iti 34 a barbaranggay.[2]
- Asisan
- Bagong Tubig
- Calabuso (Calabuso Abagatan ken Amianan)
- Dapdap East
- Dapdap West
- Francisco (San Francisco)
- Guinhawa North
- Guinhawa South
- Iruhin East
- Iruhin South
- Iruhin West
- Kaybagal East
- Kaybagal North
- Kaybagal South (Pob.)
- Mag-Asawang Ilat
- Maharlika East
- Maharlika West
- Maitim 2nd East
- Maitim 2nd West
- Mendez Crossing East
- Mendez Crossing West
- Neogan
- Patutong Malaki North
- Patutong Malaki South
- Sambong
- San Jose
- Silang Junction North
- Silang Junction South
- Sungay East
- Sungay West
- Tolentino East
- Tolentino West
- Zambal
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Cavite". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 13 Agosto 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Calabarzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Cavite". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 13 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)
- Bacoor
- Cavite
- Dasmariñas
- Imus
- Tagaytay
- Trece Martires


text:
Dumaguete
Ti Siudad ti Dumaguete ket maysa a maika-3 a klase a siudad iti probinsia ti Negros Oriental iti Pilipinas. Ti siudad ti kapitolio, kangrunaan a sangladan ken kadakkelan a siudad ti Negros Oriental. Masarakan ti siudad iti tantanap ti abagatan-a-daya a playa ti Isla ti Negros iti asideg ti sabangan ti Karayan Banica. Kabeddengna iti amianan ti ili ti Sibulan, iti abagatan ti ili ti Bacong, ken iti laud ti ili ti Valencia. Iti daya ti siudad ket ti Baybay Mindanao ken ti Kipet ti Tañon.
Am-ammo ti Siudad ti Dumaguete kas ili ti unibersidad gapu iti kaadda ti 7 nga unibersidad ken Kolegio iti siudad. Adda iti siudad ti nalatak nga Universidad ti Silliman, ti kaunaan nga universidad iti ruar ti Manila ken ti kaunaan a Protestante a pagadalan iti Pilipinas.
Dagiti linaon
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti Dumaguete ket nabingbingay a politikal iti 30 a barbaranggay.[2]
- Bagacay
- Bajumpandan
- Balugo
- Banilad
- Bantayan
- Batinguel
- Bunao
- Cadawinonan
- Calindagan
- Camanjac
- Candau-ay
- Cantil-e
- Daro
- Junob
- Looc
- Mangnao-Canal
- Motong
- Piapi
- Baranggay 1
- Baranggay 2
- Baranggay 3
- Baranggay 4
- Baranggay 5
- Baranggay 6
- Baranggay 7
- Baranggay 8
- Pulantubig
- Tabuctubig
- Taclobo
- Talay
Dagiti litrato[urnosen | urnosen ti taudan]
-
-
Ti Jollibee idiay Siudad ti Dumaguete
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Negros Oriental". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Visayas (Ingles) naala idi 25 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Negros Oriental". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 7 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Baybay Karibe
Ti Baybay Karibe ket maysa a baybay ti Taaw Atlantiko a mabirukan kadagidiay tropiko ti Lumaud a hemisperio. Daytoy ket nabeddengan babaen ti Mehiko ken Tengnga nga Amerika iti laud ken abagatan a laud , iti amianan babaen ti Nalatlatak nga Antillas, iti daya babaen ti Basbassit nga Antillas, ken iti abagatan babaen ti Abagatan nga Amerika.[1]
Ti intero a lugar ti Baybay Karibe, dagiti nadumaduma nga isla ti Lumaud nga India, ken dagiti kaarubana nga aplaya, ket naamammoan dagitoy a kas ti Karibe. Ti Baybay Karibe ket maysa kadagiti kadakkelan a baybay ken adda ti kalawa ti agarup a 2,754,000 km² (1,063,000 kd. mi.).[2] Ti kaadaleman a puntos ti baybay ket ti Cayman a Kalasugan, a nagbaetan ti Is-isla ti Cayman ken Hamaika, iti 7,686 m (25,220 pié) a baba ti lessaad ti baybay. Ti Karibe nga pantar ket adda dagiti adu a golpo ken dagiti luek: ti Golpo ti Gonâve, Golpo ti Venezuela, Golpo ti Darién, Golfo de los Mosquitos, Golpo ti Paria ken Golpo ti Honduras.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti Baybay Karibe World Wildlife Fund. Ti sapot a pagsaadan ket naudi a naala idi 5 Disiembre 2008
- ^ Ti Baybay Karibe Amin a Baybay. Ti URL ket naudi a naala idi Mayo 7, 2006
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Snyderman, Marty (1996) Pagsurota ti Maipapan ti Baybay a Biag: Karibe-Bahamas-Florida; panid 13-14, 19. Aqua Quest Publications, Inc. ISBN 1-881652-06-8
- Glover K., Linda (2004) Pangkarit ti Patingga tiTaaw: Ti Adienda para iti Tignay; page 9. Island Press. ISBN 1-55963-755-2
- Peters, Philip Dickenson (2003) Karibe WOW 2.0; panid 100. Islandguru Media. ISBN 1-929970-04-8
- Nairiego dagiti Raw-ang idiay karibe: Metolohia ti Ekonomiko a Panagipategan , World Resources Institute 2007.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Baybay Karibe idiay Wikimedia Commons


text:
Nicolaus Copernicus
Ni Nicolaus Copernicus (Aleman: Nikolaus Kopernikus; Italiano: Nicolò Copernico; Polako: Mikołaj Kopernik (tulong·paammo); idi ubing, Niclas Koppernigk;[1] 19 Pebrero 1473 – 24 Mayo 1543) ket maysa a Renasimiento nga astronomo ken ti immuna a tao a nagannnurot to konprehensibo a heliosentriko a kosmolohia a nangiyakar ti Daga manipud ti tengnga ti law-ang.[2]
Ti napaut a panawen a libro ni Copernicus, a De revolutionibus orbium coelestium (Dagiti Rebolusion ti Nainlangitan nga Espera), a naipablaak sakbay a pimmusay idi 1543, ket kankanayon a naipanpanunotan a kas ti pangrugian a puntos ti moderno nga astronomia ket ti panangilawlawagan ti epipania a nangrugian ti sientipiko a rebolusion. Ti heliosentriko a modelona, nga adda ti Init iti tengnga ti law-ang, ket nangipakpakita a dagiti napalpaliiw a panagkutkuti dagiti nainlangitan a banag ket mabalin a maipalpalawag a saan nga ikabil a natalinaay ti Daga iti tegnga ti law-ang. Ti obrana ket nagparugso kadagiti adu pay a sientipiko a panagsuksukimat, a nagbalin a dulon iti pakasaritaan ti siensia a kankanayon anaibagbaga a kas ti Copernicano a Rebolusion.
Kadagiti kalatakan a polimatia iti Renasimiento, ni Copernicus ket maysa idi a mathematiko, astronomo, hurista nga adda ti doktorado ti linteg, pisiko, multilingualismo a poligloto, klasiko nga eskolar, agipatpatarus, artista,[3] Katoliko a kleriko, gobernador, diplomatiko ken ekonomista.
Dagiti linaon
Biag[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Nicolaus Copernicus ket naipasngay idi 19 Pebrero 1473 idiay siudad ti Toruń (Thorn), idiay probinsia ti Naarian a Prusia, idiay Balangat ti Pagarian ti Polonia.[4][5] Ti amana ket agtagtagilako manipud idiay Kraków ken ti inana ket anak a babai idi ti nabaknang nga agtagtagilako idiay Toruń.[6] Ni Nicolaus ket isu idi ti kaubingan kadagiti uppat nga ubbing. Ti kabsatna a lalaki a ni Andreas (Andres) ket nagbalin ngan Augustiniano kanon idiay Frombork (Frauenburg).[6] Ti kabsatna a babai a ni Barbara, a nainaganan kalpasan ti inana, ket nagbalin a Benediktina a madre ken, kadagiti kinaudi a tawenna, prioresa ti konbento idiay Chełmno (Kulm) ken pimmusay kalpasan idi 1517.[6] Ti kabsatna a babai a ni Katharina ket nangasara iti negosiante idiay siudad ti Toruń a ni konsehal Barthel Gertner ken nagannakda iti innem, nga inayaywanan met ni Copernicus kalpasan idi pimmusay.[6] Ni Copernicus ket saan a nakiassawa ken awanan kadagiti annak.
Pamilia ti ama[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti pamilia ti amam ket maitugotan iti purok idiay Silesia idiay asideg ti Nysa (Neiße). Ti nagan ti purok ket nagdumaduma iti pannakailetrana iti Kopernik,[7] Copernik, Copernic, Kopernic, Coprirnik, ken ita nga aldawen ket ti Koperniki.[8] Idi maika-14a siglo, dagiti kameng ti pamilia ket nangrugrugidan nga immalis kadagiti nadumaduma a siudad ti Silesia, idiay Polako a kapitolio, ti Kraków (1367), ken idiay Toruń (1400).[8] Ti ama, ni Mikołaj ti Laklakay, ket mabalin nga anak a lalaki ni Jan, ket nagtaud manipud ti linia ti Kraków.[8]
Ni Nicolaus ket nainaganan kenni amana, a naipakpakita kadagiti rehistro a kas nabaknang nga agtagtagilako iti gambang, ken kaaduan a naglaklako idiay Danzig (Gdańsk).[9][10] Isu ket immalis manipud idiay Kraków ken napan idiay Toruń idi agarup a 1458.[11] Ti Toruń, ket mabirukan idiay Karayan Vistula, ken iti dayta a panawen idi ket naikumikom iti Gubat ti Tallopulo a Tawen , a ti pagarian ti Polonia ken ti [[Konpederasion ti Prusia], ti maysa a kumadduaan dagiti siudad ti Prusia, gentria ken klerhia, ket kinalaban ti Urnos ti Teutonika para iti panagtengngel ti rehion. Iti daytoy a gubat, dagiti siudad ti Hanseatiko a kas ti Danzig ken Toruń, ti ili ni Nicolaus Copernicus, ket nangpili a mangsuporta ti Ari ti Polonia, a ni Casimir IV Jagiellon, a nangikari a mangrespeto dagiti adu tradisional a pannakawaya ti siudad, a sinuppiat babaen ti Urnos ti Teutoniko. Ti ama ni Nicolaus ket aaktibo a nakitinnignay iti politika iti dayta a panawen ken nagsuporta iti Polonia ken dagiti siudad iti panagsuppiat iti Urnos ti Teutoniko.[12] Idi 1454 isu ket nangimamagkappia kadagiti negosasion a nagbaetan ni Kardinal Zbigniew Oleśnicki ti Polonia ken dagiti siudad ti Prusia para iti panagbayad kadagiti utang iti gubat.[8] Iti Maikadua a Kappia ti Thorn, ti Urnos ti Teutoniko ket prmal a nagibbet kadagiti amin a panagtunton kadaiti akinlaud a probinsia, a ti Naarian a Prusia ket nagtultuloy a rehion ti Polonia iti simmaruno a 300 a tawtawen.
Ti ama ni Copernicus ket inasawana ni Barbara Watzenrode, ti ina ti astronomo, idi baetan ti 1461 ken 1464.[8] Isu ket pimmusay idi agarup 1483.[6]
Pamilia ti ina[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ina ni Nicolaus, a ni Barbara Watzenrode, ket anak a babai idi ti nabaknang a patrisiano a ken konsehal ti siudad ti Toruń , ni Lucas Watzenrode ti Laklakay (pimmusay idi 1462), ken ni Katarzyna (biuda ni Jan Peckau), ket naibagbaga kadagiti sabali a taudan a kas ni Katarzyna "Rüdiger gente Modlibog" (pimmusay idi 1476).[6] Ti pamilia Watzenrode, kasla met ti pamilia Kopernik, ket nagtaud manipud idiay Silesia manipud idiay asideg ti Świdnica (Schweidnitz), ken kalpasan idi 1360 ket nagtaeng idiay Toruń. Nagbalinda idia a maysa kadagiti kabaknangan ken kaimpluensiaan kadagiti patrisiano a pamilia.[6] Babaen kadagiti adu a pannakaikabagian babaen ti pannakiasawa ti Watzenrodes, ni Copernicus ket naikabagian idi kadagiti nabaknang a pamilia iti Toruń, Danzig ken Elbląg (Elbing), ken dagiti prominente a natakneng a pamilia iti Prusia: dagiti Czapski, Działyński, Konopacki ken Kościelecki.[6] Dagidi Modlibóg (ti POlako a nagan ket kaibuksilanna ti "Aglualo ti Dios") ket dagidi prominente a Polako a pamilia a nalatak nga ammon iti pakasaritaan ti Polonia manipud idi 1271.[13] Ni Lucas ken ni Katherine ket addaan idi kadagiti tallo nga annak: ni Lucas Watzenrode ti Ub-ubing (1447–1512), nga agbalinto a ti Obispo ti Warmia ken patron ni Copernicus; ni Barbara, ti ina ti astronomo (pimmusay kalpasan idi 1495); ken ni Christina (pimmusay sakbay idi 1502), nga idi 1459 ket inasawana ti mayor ket agtagtagilako iti Toruń, a niTiedeman von Allen.[6]
Ni Lucas Watzenrode ti Laklakay, ti nabaknnag nga agtagtagilako ken idi 1439–62 presidente ti hustisia, ken naikeddeng idia a kasuppiat dagiti Teutoniko a Kabaliero.[6] Idi 1453 isuidi ti delagado manipud idiay Toruń iti komperensia idiay Grudziądz (Graudenz) a nangplano ti yaalsa kaniada.[6] Iti las-ud kadagiti simmaruno a Gubat ti Tallo pulo a Tawtawen (1454–66), isu ket aktibo a nangsuporta ti ganetget ti guabat dagiti siudad ti Prusia iti adu a panangidaton ti kuarta, ken iti politikal nga aktibidad idiay Toruń kenDanzig, ken babaen ti personal a pannakilaban kadagiti gubat idiayŁasin (Lessen) ken Malbork (Marienburg).[6] Isu ket pimmusay idi 1462.[6]
Ni Lucas Watzenrode ti Ub-ubing, ti linia ti ina nga uliteg ti astronomo ken patron, ket naadalan idi idiay Unibersidad ti Kraków (itan ket ti Unibersidad ti Jagiellonia) ken kadagiti unibersidad ti Kolonia ken Bolonia. Isu ket nakaro a kasuppiat ti Urnos a Teutoniko,[14][15] ken ti Grand Master ket kinunkunana idi a kas "ti inkarnasion ti demonio".[16] Idi 1489 ni Watzenrode ket nabutosan idi a kas Obispo ti Warmia (Ermeland, Ermland) a naisuppiat iti kinaykayat ni Ari Casimir IV, a nangnagnama a mangikabil itianakna iti dayta a tugaw. Kas resulta, ni Watzenrode ket nakiringgor iti ari aginggana ti ipupusay ni Casimir IV kalpasan ti tallo a tawen.[17] Ni Watzenrode ket napakabaelan idian a mangporma kadagiti asideg a relasion kadagiti tallo a nagsasaruno a Polako a monarkia: ni Juan I Alberto, Alejandro Jagiellon, ken Sigismundo I thi Lakay. isuket gayyem idi ti nangruna nga agbalbalakad iti tunggal maysa a nagturturayr, ken ti impluensiana ket nangpapigsa unay kadagiti silpo a nagbaetan ti Warmia ken maitutop a Polonia.[16][18] Ni Watzenrode ket nagbalin a naikeddeng a ti kabilegan a tao idiay Warmia, ken ti baknangna, dagiti panankaisilpo ken ti impluensiana ket nangpalubos kaniana ti nangitalged ti edukasion ken karer ni Copernicus a kas kanon iti Katedral Frombork.[19][20]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Nicolaus Copernicus Gesamtausgabe: Urkunden, Akten und Nachrichten: Texte und Übersetzungen, ISBN 3-05-003009-7, pp. 23ff. (online); Marian Biskup: Regesta Copernicana (kalendario dagiti papel ni Copernicus), Ossolineum, 1973, p. 32 (idiay online). Daytoy a pannakailetra ti apelyidona ket naipakpakita kadagiti adu a pablaakan (Auflistung) [1]
- ^ Linton (2004, p. 39). Ni Copernicus ket saan idi a, nupay kasta, ti immuna a nangisingasing ti maysa porma ti heliosentriko a sistema. Ti maysa a Griego a matematiko ken astronomo, a ni Aristarko ti Samos, ket isu idi ti immuna a nagisingasing idi nasapsapa ngem maiaktlo a siglo BCE. Urayno kasta, bassit laeng ti ebidensia nga isu ket nakaparang-ay ti kapanunotanna iti labes ti pagibatayan laeng (Dreyer, 1953, pp. 135–48).
- ^ Ti bukod a ladawan ket timmulong a nagpasingked ti kinasiasino ti kraneo idi naduktalan idiay Katedral Frombork idi 2008. Ti [Unibersidad ti Jagiellonian]] ti Kraków ket adda ti maika-17 a siglo a kopia ti maika-16 a siglo a bukod a ladawan ni Copernicus. [2] "Copernicus," Encyclopædia Britannica, Maika-15 nga ed., 2005, vol. 16, p. 760.
- ^ Iłowiecki, Maciej (1981). Dzieje nauki polskiej (iti Polako). Warszawa: Wydawnictwo Interpress. p. 40. ISBN 83-223-1876-6.
- ^ Sheila Rabin. "Nicolaus Copernicus". Stanford Encyclopedia of Philosophy. Naala idi 22 Abril 2007.
- ^ a b c d e f g h i j k l m Dobrzycki ken Hajdukiewicz (1969), p. 4.
- ^ "Ti nagan ti purok, a kas saan me a kasla ti pamilia ti astronomo, ket naindumadumaan a naipaletra. Ti dakkel nga atla ti Alemania iti Silesia, nga inpabalaab babaen ti Wieland idiay Nuremberg idi 1731, ket inpailetrana iti Kopernik." Mizwa, p. 36.
- ^ a b c d e Dobrzycki ken Hajdukiewicz (1969), p. 3.
- ^ Bieńkowska (1973), p. 15
- ^ Rybka (1973), p. 23.
- ^ Sakolsky (2005), p. 8.
- ^ Biskup (1973), p. 16
- ^ Mizwa, 1943, p. 38.
- ^ "Idi 1512, ni Obispo Watzenrode ket kellaat a pimmusay kalpasan idi dimmar-ay iti piesta ti kasar idiay Kraków ni Ari Sigismund . Adda met dagitiadu a sayangguseng a ti obispo ket ginamot dagitiahente dagiti napauten a kabusorna, dagiti Teutoniko a Kabaliero." Hirshfeld, p. 38.
- ^ "TDagiti Watzelrodes—wenno Watzenrodes—urayno iti kasla Aleman a nagan ket ket kasla met dagiti nasayaat a Polako (kabusor dagiti Urnos a Teutoniko)." Koyre, p. 38.
- ^ a b "Ti [Watzenrode] ket kompania pay idi, ken dagiti Teutoniko a Kabaliero, a nagtaltalinaay a kankanayon a riribo, ket saanda a kinayat isuna; ti Grand Master ti urnos ket inbagana nga isu ket 'ti inkarnasion ti demonio'. Ni [Watzenrode] ket isu idi ti naitalek a gayyem dagiti nagsasaruno a tallo [Polako] nga ari: i Juan Alberto, Alejandro (saan nga iyallilaw iti nagamot a papa), ken ni Sigismundo; aken ti impluensiana ket nangpapigsa kadagiti silpo a nagbaetan ti Warmia ken ti maitutop a Polonia." Moore (1994), pp. 52, 62.
- ^ Wojciech Iwanczak (1998). "Watzenrode, Lucas". Iti Bautz, Traugott. Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL) (iti Aleman) 13. Herzberg: Bautz. col. 389–393. ISBN 3-88309-072-7.
- ^ "Ni Lucas ket nasaysayaat it ipanankigayyemna kadagiti simmaruno kaniana,ni Johann Albert (Jan Olbracht) (manipud idi 1492 aginggana idi 1501), ken kalpasanna ni Alexander (Aleksander) (manipud idi 1501 aginggana idi 1506), aken niSigismund (Zygmunt) I (manipud idi 1506)." Gassendi & Thill, p. 22.
- ^ Dobrzycki ken Hajdukiewicz (1969), p. 5.
- ^ "Tapno makagun-odpara kadagiti kaanakanna a lalaki [ni Nicolaus ken ni Andreas] ti nasken a suporta [para kadagit panagadalda idiay Italia], ti Obispo a ni [Lucas Watzenrode ti Ub-ubing] ket ginatangna dagiti pannakabutosda a kanon babaen ti kapitulo ti Frauenburg (1497–1498)." "Nicolaus Copernicus" , New Advent (online a bersion iti 1913 Catholic Encyclopedia). Naala idi 9 Hunio 2013.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sasao a mainaig ti Nicolaus Copernicus idiay Wikiquote
Dagiti midia a mainaig ti Nicolaus Copernicus idiay Wikimedia Commons


text:
Hanunó'o nga abesedário
Ti Hanunó’o ket maysa kadagiti patneng a sinuratin iti Pilipinas ken inus-usar babaen ti Mangyan a tat-tao iti abagatan a Mindoro ti panagsurat da ti Pagsasao a Hanunó’o.[1] Daytoy ket maysa nga abugida a nagtaud manipud kadagiti Indic a sinuratan, nga asideg a makaibagian iti Baybayin, ken nalatakan iti panakaisurat na nga agpatakder ken agpangato a maisurat, nga ad-adda ngem agpababa a kas dagiti amin a sinuratan (yantangay daytoy ket basbasaen a naka-ilad manipud ti kanigid a mapan iti kanawan). Kadawyan daytoy a naisurat iti kawayan babaen ti panag-usar ti buneng.[2]Ti kaadduan a naammoan a dagiti Hanunó'o a naisurat ket agdama laeng ngamin ket nalaka a madadael ti kawayan. Yantangay narigat met a masurotan dagiti pakasaritaan iti daytoy a sinuratan.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Postma, Antoon (Hulio 1971). "Contemporary Mangyan Scripts". Philippine Journal of Linguistics 2 (1): 1–12.
- ^ Rubino, Carl. "Ti Hanunoo a Sinuratan". Ancient Scripts of the Philippines. Naala idi Septiembre 2008.


text:
Paoay, Ilocos Norte
Ti Paoay ket maysa a maikapat a klase nga ili iti probinsia ti Ilocos Norte iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Paoay ket nabennebenneg iti 31 a barbaranggay.[2]
- Bacsil
- Cabagoan
- Cabangaran
- Callaguip
- Cayubog
- Dolores
- Laoa
- Masintoc
- Monte
- Mumulaan
- Nagbacalan
- Nalasin
- Nanguyudan
- Oaig-Upay-Abulao
- Pambaran
- Pannaratan (Poblacion)
- Paratong
- Pasil
- Salbang (Poblacion)
- San Agustin
- San Blas (Poblacion)
- San Juan
- San Pedro
- San Roque (Poblacion)
- Sangladan Poblacion (Nalbuan)
- Santa Rita (Poblacion)
- Sideg
- Suba
- Sungadan
- Surgui
- Veronica
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Ilocos Norte". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Hulio 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Ilocos (Ingles) naala idi 21 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti Ilocos Norte". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 27 Hunio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Departamento ti Nariño
Ti Nariño (Pannakabalikas nga Espaniol: [naˈɾiɲo]) ket departamento ti Colombia a nainagan kenni Antonio Nariño. Ti kapitolion aket ti San Juan de Pasto. aytoy ket addaan idiay laud ti pagilian, a bineddengan babaen ti Ecuador ken ti Taaw Pasipiko.
Ti Nariño ket addaan ti nadumaduma a heograpia ken ti nadumaduma aklima segun ti kangato: napudot kadagititanap iti Paipiko ken nalamiis iti kabambantayan, ngaayan dagiti kaaduan a nagtataeng, tikasasaad a maul-ulit iti turong ti amianan-abagatan. Dagiti dadduma pay a nangruna asiudad ket mairaman ti Tumaco ken Ipiales.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti teritorio ket sinakup idi las-ud ti Sakbay ti Colombia a panawen babaen dagiti nadumaduma a tribu ti Indiano, a mairaman dagiti Quillacingas, Awa, Tumas, ken dagiti grupo a paset idi ti Imperio ti Inca. Ti immuna akonkistador a simsimrek idi ti teritorio ket ni Andagoya Pascual idi 1522, a nagbanniaga manipud ti panatar ti Pasipiko ti Colombia ken inusarna ti pakaammo a naala babaen ni Francisco Pizarro tapno mangurnos ti ekspedision a nagpatingga iti panagparukma iti Peru.
Ni Juan de Ampudia ken ni Pedro de Añazco ket immunada a sinukmat ti kabanbantayan a paset ti departamento, kinomisionado babaen ni Sebastian de Belalcazar idi 1535, nga isu idin ket pinasiarna titeritorio idi 1536 ket naabutna ti Popayán ken nagpaut a nagbati idiay sakbay a nagsubli idiay España.
Dagiti munisipalidad[urnosen | urnosen ti taudan]
- Albán
- Aldana
- Ancuya
- Arboleda
- Barbacoas
- Belén
- Buesaco
- Chachagüí
- Colón (Génova)
- Consaca
- Contadero
- Córdoba
- Cuaspud
- Cumbal
- Cumbitara
- El Charco
- El Peñol
- El Rosario
- El Tablón
- El Tambo
- Francisco Pizarro
- Funes
- Guachucal
- Guaitarilla
- Gualmatán
- Iles
- Imues
- Ipiales
- La Cruz
- La Florida
- La Llanada
- La Tola
- La Unión
- Leiva
- Linares
- Los Andes
- Magui
- Mallama
- Mosquera
- Nariño
- Olaya Herrera
- Ospina
- Pasto
- Policarpa
- Potosí
- Providencia
- Puerres
- Pupiales
- Ricaurte
- Roberto Payán
- Samaniego
- San Bernardo
- Sandona
- San Lorenzo
- San Pablo
- San Pedro de Cartago
- Santa Barbara
- Santacruz
- Sapuyes
- Taminango
- Tangua
- Tumaco
- Tuquerres
- Yacuanquer
Dagiti nagidasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- (Espaniol) Opisial a website ti Gobierno ti Narino
Dagiti midia a mainaig ti Departamento ti Nariño idiay Wikimedia Commons