text:
Dida Kayat Sinuratna Ngem Paginnagawanda Monumentona
Kalaingan a mannaniw iti Espania iti moderno a panawen. Saan laeng a mannaniw no dipay ket artist in general. Kas mannaniw, nakalawlawag dagiti balikasna kadagiti daniwna a banag a nangited iti makay-ayo a rikna kabayatan iti inka panangbasa kadagitoy a daniwna. Nagmayat iti panangay-ayamna kadagiti balikas a mangited iti nasam-it a buyog ti rikna kabayatan iti panangnanam kadagitoy a balikas. Iti ababa a pannao, eksperto kadagiti balikas ti daniw ni Lorca.
Asino kadi ni Federico Garcia Lorca? Naiyanak idi Hunio 5, 1898. Saan laeng a mannaniw no dipay ket dramaturgo, pintor, pianista ken composer. Ubing a natay, ta agtawen idi 38 idi pinapatay dagiti kameng ti Nationalist Partisans idi rugi ti Spanish Civil War. Ita a panawen, isu ti mabigbigbig a “greatest artist of modern Spain.” Imbangonan ti gobierno ti Espania ti monumento sadiay Plaza Victoria sadiay Madrid a kas pakalaglagipan kenkuana ken kadagiti napapateg a gapuananna iti arte. Isuna laeng ta iti agdama a panawen, kanayon latta a mairamraman ni Lorca ti labanan politika sadiay Espania babaen itoy a monumentona. Kas insurat ni political philosopher David Crocker, inaldaw kano nga ikkan dagiti Makakannigid (Left Wing Group) iti Espania iti nalabaga a panio iti tengnged ti monumento ni Lorca, ngem ikkaten met a dagus ti Makakannawan (Rightist Group) a makaimatang.
Ti labanan ti Makakannigid ken Makakannawan ket paset latta ni Lorca. Maibilang ngamin ni Lorca a kas tao a saan laeng nga addaan iti makaay-ayo a karisma no di ket maimpluensia lalo kadagiti sinursuratna.
Naiyanak iti maysa a baknang ken agtagikua iti nalawa a dagdaga sadiay Fuente Vaqueros, Granada. Masirib, ket sipud pay idi ubing, naikamkamengen kadagiti nadumaduma a gunglo dagiti artist. Ti kaunaan a librona a naipablaak ket ti koleksionna kadagiti dandaniw, a napauloan iti “Impresiones Y Paisajes” a naimaldit idi 1918.
Naikameng kadagiti artist iti avant-garde, a nakailibroan manen kadagiti daniwna, ti koleksion kadagiti kapipintasan amin a dandaniwna, ken napauloan iti “Romancero Gitano” wenno “Gypsy Ballads” a kas iti pannakaipatarusna iti English. Nakapulpulapolna ti maysa kadagiti kalaingan a surrealist iti lubong, ni Salvador Dali.
No iti entablado, ti sinuratna a play a napauloan iti “Mariana Pineda” ti namaglatak kenkuana. Maysa a drama iti entablado a kalatakan iti Barcelona kadagidi a panawen.
Napadasanna met iti nagnaed sadiay New York, ket nagaramid kadagiti dandaniw maipapan iti biag ken kabibiag dagiti ganggannaet, particular kadagiti imigrante. Daytoy a librona ket napauloan iti “Poeta En New York” a kunaen dagiti kritiko a maysa nga eksperimental dagiti tekniko nga inaramatna kadagitoy a dandaniwna.
Nagsubli iti Espania idi nagpatinggan ti diktadoria a panagtakem ni Primo de Rivera ken napagbalin ti Espania a kas maysa a republika. Iti panagsublina, dinutokan ti gobierno ti Espania a mangidaulo iti maysa a teatro. Ditoy manen a naglatak dagiti putarna a kas maysa a dramaturgo.
Ngem iti panagtakem ni General Felicisimo Franco, a kas pangulo ti Espania, naiparit a maipabuya iti entablado dagiti sinuratna a drama, maiparit a basaen dagiti librona ken amin a gapuanan ni Lorca. Patien ngamin ti administrasion ni Franco a maysa a makakannigid ni Lorca. Iti ipapatay ni Franco idi 1975, nairuar manen dagiti sinuratna iti publiko. Nabigbig a kas kangrunaan nga artist iti Espania iti modern times.
Isu daytoy ti gapuna, nga agingga kadagitoy nga aldaw, ket inaldaw nga ikkan dagiti Makakannigid ti nalabaga a panio ti tengnged ti monumentona a kas simbolo iti ilablaban ti Makakannigid ti Espania.
Nasayud dagiti balikas dagiti daniwna. Naidumduma dagiti balikasna. Nalalag-an ken nakalaklaka a maawatan. Mangipaneknek a ti daniw ket saan a nasken dagiti nauuneg a balikas, no di ket ti panangipaawat ti mensahe ken pakabuklan ti daniw iti nasayud ken makaay-ayo a wagas.
Dagiti daniw, dagiti sinurat a kas konsensia iti gimong iti dayta a panawen. Ngem apay itan a mabekkel dagitoy a sinurat ken ‘mapapatay’ maparitan dagitoy a mannurat/mannaiw a mangirakurak iti kinapudno? Apay a maparitan dagiti mannaniw/mannurat a mangiyebkas iti kapanunotanda? Apay a pakatayan ti maysa a mannurat dagiti sinuratna?
Saan a patas ti dangadang. Dagiti mannurat, pluma laeng ti armasda. Ania koma ti ilabanda kadagiti paltog? Saan kadi a kinatakrot nga aramid iti manggudas iti biag ti awanan gaway?
No koma ta iti sangonsangon ket agbain la unay ti napiltakan ti rupana ket agbabawi, awan koman iti agbisin pay a Filipino, awan koman ti agpalpalama a Filipino, no di ket ti pannakaiwaras iti patas ti kinabaknang ken hustisia. Ngem itoy a panawen, ditoy pagiliantayo, nabilbileg ni Pilistino ngem ni Filipino… ##
Saturday, October 28, 2006
TI PLUMA NI LORCA
Dida Kayat Sinuratna Ngem Paginnagawanda Monumentona
Thursday, October 26, 2006
William Shakespeare Issue
Ania, ni Shakespeare, di pudno a mannurat?
“Dina ammo ti agsurat. Nainagan laeng kenkuana dagiti tallopulo ket pito master pieces a play,” daytoy ti ipappapilit ti maysa a literary group sadiay London, England, ti de Vere Society.
Ket ngimmato la ket ngarud ti kiday dagiti amin nga agduyos ti literatura. Pakairamanan ‘toy author. Ngamin ti kalatakan pay laeng a mannurat iti play ket talaga kano a saanna nga ammo ti agsurat iti play?
“No agtultuloy ti pammatiyo a ni William Shakespeare a taga Stratford-Upon-Avon ti nangsurat kadagiti daydayawenyo a ‘Shakespearean play’, maibilangkayo kadagiti nangkillo ti pudno a pakasaritaan ti literatura,” daytoy ti kuna ni Richard Malim, sekretario ti de Vere Society.
Ti maysa kadagiti daydayawen a linia iti Romeo and Juliet ket ti klasiko a linia a O, Romeo, my Romeo. Where art thou my, Romeo? Maysa daytoy a figure of speech nga interrogation. Iti literatura, lalo iti literatura Ilokana, naruay met dagiti kakastoy a figure of speech. Maysa a dramatic wenno rhetoric effect a paset ti sinurat.
Ngem, dagitoy a sinurat ket saan a ni William Shaklespeare ti nangsurat a kas ipetpetteng ti de Vere Society.
“Saan! Saan a pudno dayta. Naipanagan laeng kenkuana!” Ipapilit ni Malim.
Ket asino ngarud ti pudno nga author dagitoy a play?
“Ni Edward de Vere. Isu a talaga ti nangsurat kadagitoy a play. Impanaganna laeng ken ni Shakespeare dagitoy a sinuratna. Kayat ngamin ni de Vere nga ilimed ti kinaasinona,” innayon pay ti grupo dagiti mannurat.
Asino aya ni Edward de Vere?
Maysa a nga aristokrata. Maysa a nangato a tao nga agduyos iti literatura ken nangilinged ti naganna, kuna ti grupo.
Naiyanak ni Edward de Vere, a ka maika-17th Earl of Oxford, naiyanak idi 1550 sadiay Castle of Hedingham. Nagiskuela sadiay Oxford ken Cambridge ken kanayon iti panagbiahena sadiay Europa.
Idinto a ni William Shakespeare, innayon ti grupo, ket maysa laeng a gagangay nga anak ti common tao. Nagiskuela iti formal education sadiay Stratford Grammar School.
Kasapulan ngamin kano nga ilemmeng ni de Vere ti kinaasinona iti publiko, isu nga impanaganna ken ni Shakespeare dagiti sinuratna. Ngamin simmangpet kano ni Shakespeare iti London nga awan iti makukuartana. Idinto ta ni de Vere ket maysa nga aristokrata.
“Saan a nakapappapati dagita nga ibagbagada,” kuna met ni Stanley Wells. “Ti Shakespeare ket sinurat a talaga ni William Shakespeare. Imposible a makasurat ni de Vere kadagidi a panawen ket makumikom la unay.”
Kuna pay ni Wells, nga iti kinalatak ti theater play kadagidi a panawen, imposible nga adda pay ti mailemmeng idinto ta ti tsismis ket nangato unay nga agpang iti gimong.
Iti kinalatak ni William Shakespeare, adu met dagiti mannurat a nalalatak a kinabalubalna iti kinalatak a kas kada playwright Francis Bacon ken ni mannaniw a Christopher Marlowe, a makin-author iti The Tragedy of Dr. Faustus, maysa a nalatak a karakter a nangilako ti kararuana ken Satanas.
“Ti lawag ti kinapanatiko ti adda kadagiti matada, imbes nga agidatagda iti napigsa nga ebidensia iti lawlawatenda,” innayon ni Wells iti ipetpetteng dagiti grupo dagiti mannurat.
No bilang pudno ti sasawen ti de Vere, ania ngarud ita? Apay ngarud nga agririda? Susme… makaulaw!
Saan aya a nalatlatak nga adayo ni Mark Twain ngem ni Samuel Clemens? Saan aya a nalatlatak nga adayo da Dr. Christine Marie Versoza ken Psychologist Ma. Theresa Buenaventura Santos ngem ni Jaime M. Agpalo, Jr.?
Kamatem pay laeng iti inka inyuttot? Nagmawmawen a, awanen iti banglona nga inka ipreserba, saan? Hmm… kaska la limmidok met iti sangabakig a sudo a baak a basi…. Baam man laengen! ##
(copy and paste)
http://www.deveresociety.pwp.blueyonder.co.uk/authorship_subpage.html
http://www.deveresociety.co.uk/
http://www.shakespeare-oxford.com/
Link
Sunday, October 22, 2006
WHALE SHARK!!!
Hoy, Maiparit ti Agsida iti Turati, Kunam!
Sadiay Cebu, awaganda iti balilan. Kangrunaan a pamastrekan ti turismo ti Cebu, lalo kadagiti beach resort. Agawisda kadagiti agbuya kadagitoy a balilan. Adu iti turista, local man ken ganggannaet a mapmapan iti Cebu gapu iti balilan. Ti pategna iti tunggal katao: US$ 460.00! Iti uneg ti lima nga aldaw ken uppat a rabii! Sabali laeng ti upa ti diving equipment nga agpateg iti US$ 50-70 per diving session. Sabali pay ti upa ti motorboat. Adda met bayad dagiti tour guide. No kayat iti maikkan iti sertipiko (diving certificate) kadayta a whale shark session, agpateg daytoy iti US$ 35.00. Ket nagtubo a kasla uong agadu dagiti beach resort iti Cebu gapu iti balilan. Agasem dayta a pamastrekan ti turismo iti Cebu?
Ti sistema ti whale shark tour: lima a katao laeng, maikanem ti guide. Addan ti nakasagana a motorboat ken dagiti diving equipment. Ket apaman nga adda ti agparang a whale shark, agiinnunan dagiti motorboat nga umasideg iti whale shark! Adda ti sumakay, umabay a lumangoy, agpiktiur iti abay wenno sumurot iti uneg ti danum a papanan daytoy. Sadiay Cebu ken Sorsogon, addaanda iti siam agingga iti innem a pulo ket maysa a panagparang dagiti whale shark.
Daytoy man met laengen ti kangrunaan nga atraksion iti nalatak unay nga international beach resort, ti Puerto Galera, whale shark!
Sadiay Donsol, Sorsogon, awaganda daytoy iti butanding. Kangrunaan met nga atraksion dagiti nakaad-adu a beach resort iti Sorsogon. Nalatak unay ti scuba diving ditoy gapu iti butanding. Adda pay idi iti indarumda a tallo nga agkakabsat a nagparti iti butanding.
Kulit, kuna met dagiti dadduma pay a lugar iti Katagalogan. Ngamin, ugali daytoy iti “makulit” nga agsikbab kadagiti babassit a pangen, kadagiti plankton, ket no mabsogen daytoy, agsirkosirko metten daytoy. Dayta a buya ti kaay-ayo dagiti turista, lalo kadagiti beach resort a mangipatpateg ken mangsalsaluad kadaytoy nga ikan. Ala ket, yad-adda pay met daytoy nga ikan iti agpalastog no ammo nga adu iti agbuybuya ken makiangtot kenkuana. Mannakigayyem, wen kasta ni kulit!
Iti Ilocos, awaganda met iti Turati. Iti La Union, immuna a naireport iti kinaadda iti nagparang ken binuybuyada sadiay Aringay, La Union idi bulan ti Setiembre 2006. Binaybay-an laeng dagiti mangngalap ken palpaliiwen ti Bureau of Fisheries and Aquatic Resources.
Adda met ti nagsiksikbab iti pangen ti aramang idi oras ti alas:7:00 A. M. agingga iti alas 10:00 A.M. sadiay Brgy. San Nicolas, Agoo, La Union.
“Alaem ti ladawanna!” inteksko a dagus apaman a naalak ti impormasion.
“Awan kamerak!”
“Iremediom!”
Madamdama pay: “Adda sugatna iti yan ti pigarna! Adda ti mangngalap a napan nangsakay!”
“Siputam amangan no isu met laeng (mangngalap) ti nangsugat!”
“Innak met kitaen, aglunak iti bilogko!” Motorboat ti kayatna a sawen.
No adda sugatna, adda ngarud ti nangdangran daytoy. Saan ngata aya nga ammo dagiti umili a maiparit ti agparti ken agtiliw iti turati?
Section 97 of Republic Act 8550, penalizes persons capturing, killing or trading protected and endangered marine species. Maibilang ti turati, (wenno butanding wenno balilan wenno kulit) nga endangered marine species.
Adda pay ti impaulog ti gobierno a linteg, ti Fisheries Administrative Order 193, a mangiparit iti agtiliw, agilako, gumatang, agikut, agibiahe ken aglako iti ballasiw taaw kadagiti turati (wenno whale shark) ken kadagiti pagi ken dadduma pay a mangmangan kadagiti plankton. Maiparit iti sagudayen ti FAO 193 iti mangsugat wenno mangpatay ken agparti kadagitoy a nadakamat nga ikan. Asino man a naglabsing itoy a linteg ken natiliw, mamulta iti saan a nababbaba ngem PhP 500 ken/wenno maibalud iti innem a bulan agingga iti uppat a tawen. Kadagiti met komersiante/negosiante a natiliwan a nagsalungasing iti linteg ket mamulta iti PhP5000 ken maibabawi ti lisensiana nga agnegosio.
“Adda ditoy batogmin! Buybuyaek. Dakdakkel pay ngem toy bilogko!” kuna ti impormantek. Kayatna a sawen, iti batog ti Brgy. Balawarte iti ili met laeng ti Agoo, La Union.
“Paliiwem!”
“Turikan met gayam dayta a pating!”
“Whale shark dayta!”
“Turati kunami ditoy La Union!”
Diak laeng masinuo no ania ti naganna iti Ilocos Sur. In general term, yo wenno pating lattan a. Ngem masinuok nga adda met ti agparparang kadagiti ili a pagal-alaanda iti ipon. Kaay-ayo ngamin daytoy iti agsikbab kadagiti babassit a pangen ti aramang, ipon, alidengdeng, monamon, taburkik, ken uray dagiti pangen ti bulilit. No dadduma ket adda met dagiti kinarnen a lako iti tiendaan.
Ta ania ngamin aya daytoy a whale shark? Scientific name: Rhincodon typus. Natayengteng a ngumisit nga umasul ti marisna. Batekan iti puraw. No dadduma, umatiddog dayta a batekna a puraw iti bukot agingga iti tuktokna. Ti kudilna ket napuskol ken nakulbet. Pumuraw met ti karnena. Lalona pay iti ‘agpasikat ken agpalastog’ no madlawna nga adu iti mangbuybuya kenkuana. Babattit ken naurnos dagiti ngipenna. Dadakkel daytoy, ta umabut pay iti sangapulo ket walo a metros ket dakdakkel ngem nuang ti bagina dagiti natengan. Saan a napeggad daytoy nga ikan. Laeng ta ‘makulit’ kadagiti mangngalap ket pasaray dungparenna wenno sagidenna wenno langtotenna ti nakabilog.
“Nagistayankami napattog ta dinungparnakami!” intext manen ti impormantek.
“Agaluadkayo a! Ugalina dayta makiangtot. Isu ngarud a napanaganan iti ‘kulit’ iti Katagalogan, ta nakulit a makiangtot kadagiti mangngalap!” Insungbatko met.
Masarakan iti amin a taaw daytoy a turati lalo kadagiti medio napudot a taaw nga addaan iti temperature a 21 agingga iti 26 degrees centigrade. Ti kangrunaan a mangungaw kadakuada ket ti kinaimas ti karneda nga igisa iti getta (kalpasan a napaburek ken inikkat ti kimpet a darat iti kudilna), iwaan iti pias ken tadtadan iti silit’ sairo. No saan met ket iluto iti adobo a namaga ken namanteka. Nangina met dayta dalemna pagtaudan iti squalene ken daydiay pigarna a maaramid iti sharks fin soup.
Whale sharks? Whale, baliena. Shark, yo. Ano ba talaga, kuya? Baliena wenno yo? Agsipud ta addaanda ngarud iti asang, nakulbet a kudil ken cold-blooded, maysa ngarud daytoy a yo. Ta dagiti baliena (mammals) ket warm-blooded ken addaan iti bara.
“Delikado ti biagnan, manong! Pinalawlawanen dagiti managbungbong ditoy lugarmi! Namak payen ni barsakenda iti dinamita?”
Kinnana! Dida pay ket dadaelenen ti dakkel a pamastrekan ti turismo ti Agoo? Ket ti batog dayta a yanna ket ti mismo a batog ti nalatak a beach resort? Ania palusposanda ti Whale Shark Tours? Ti turismo nga agpateg iti US$ 450.00 per participants in 5 days and 4 nights a kas idiay Sorsogon ken Cebu?
“Hoy, maiparit ti agtiliw ken agparti ken agsida iti turati, kunam!” intextko met.
“Awanen, nagpataawen. Naamak ngata iti kinaadu dagiti bilog a managbungbong a nanglawlaw kenkuana.”
Immangesak pay iti nauneg… ##
Link
Friday, October 20, 2006
Ilokano
‘Kinabutengda’ Ti Dandaniw Daytoy Nga Ilokano?
Imbes nga ipablaakda dagiti daniwna, kinabutengda ketdi. Saan laeng a dagiti daniwna ken sinursuratna ti kinabutengda, no dipay ket ti anniniwanna.
Kadagiti dadduma, ad-adda nga inayunanda ti kinamaterialistiko a banag ngem ti kinapateg ti literary value dagiti daniwna. Isu a kuna ni Epifanio San Juan iti editor ti Index, maysa babasaen iti Britania a mangsalsaluad ken di umanamong (kano wenno kampay idi) iti censorship ken persecution dagiti writers: “Mabalin ngata a kunaen dagita a Pilistino ket, sipapannakkelda la unay iti kinaaddada iti uneg ti pasdek. Nariknada iti pannakkel ta napanunotda nga awan ti kaes-eskanna ti rebolusionario a dandaniw.” Di ngamin kayat nga ipablaak ti Index dagiti daniw daytoy nga Ilokano iti laksid a kangrunaan a panggep ti babasaen ket ti saluad ken dur-as dagiti mannurat. Isu a nakapagsao met kasta ni San Juan. Siempre, asino pay koma iti mangisakit iti maysa a mannurat no di mannurat met laeng?
Idi 1984, nagarigengen ti Poet Essayist and Novelist (Philippine PEN) Conference gapu iti nabara a diskusion. Nag-walkout dagiti nalatak a mannurat nga indauloan ni Alfredo Navarro Salanga idi saan a kinanunongan ni Salvador P. Lopez ti panangkiddawda (PEN) iti pannakawayawaya daytoy nga Ilokano iti pagbaludan agraman ken ni Mila Aguilar ken innem pay a kakaduada. Iti nabara a diskusion, sinaludsod ni Pete Lacaba: “Apay a ti (Philippine) PEN ket ipaayna ti honorary membership kadagiti naibalud a mannurat iti USSR ngem dina ited dayta kadagiti Filipino (a mannurat) nga agsagsagaba iti uneg ti pagbaludan ni Marcos?”
Ilokano met laeng a mannurat ni Salvador P. Lopez, nagpresidente iti Unibersidad ti Pilipinas. Ni Pete Lacaba ket ti editor ti nagserran a Mid Week Magazine.
Nakarkaro la ket ngarud ti pannakadayyeg ti saan a panagkikinnaawatan iti uneg ti Philippine PEN. Dagiti pagiwarnak ken magasin ti nagbalin a battle ground dagiti argumentos ken kontra argumentos, palawag ken kontra palawag, iti takder ken pagtaktakderan.
“Saan a mabalin (kadagiti Filipino) ti honorary membership ta maited laeng ti kadagiti non-nationals,” kuna ti nangirupir iti kalintegan ni Lopez.
“Di baliwantayo iti general term dayta a resolusion,” singasing met ti maysa pay a nalatak nga Ilokano a mannurat iti English, ni F. Sionil Jose. Ni Lakay Sionil, a taga-Rosales, Pangasinan, isakitna met ti padana a mannurat nga Ilokano.
Iti grupo ni Salanga, ti pannakawayawaya dagiti nakabalud a mannurat ti kangrunaan kadakuada, ta no saan, kunada, awan serbina ti tema ti komperensia (PEN) kadaydi a tawen a “The Writer Under Siege.”
Under siege. Saan nga umanay nga irakurakmo a ti writers ket under siege, no di ket ti kangrunaan iti amin ket no ania ti maaramidam a solusion kadaytoy a parikut. Saan a kasapulan dagiti lip service kadagiti kakastoy a bambanag ta biag dagiti mannurat ti nakataya. Awan ti mamaayna ti addang ti gobierno a panangiyikkis iti panangkondenana iti kadadagsenan iti amin daytoy a banag no saan met laeng nga agtignay iti pannakapasardeng daytoy.
Iti agdama a panawen, ‘under siege’ manen dagiti writers. Diakon dakamaten ti bilang dagiti natay a kameng ti media ken writers group a natay iti agdama nga administrasion. Ti kinapudno a mapaspasamak ti mangiyikkis kadaytan a banag ta nabilbileg ti ikkis ti kinapudno.
Naibalud daytoy nga Ilokano gapu kadagiti dandaniwna. Ta nabileg dagiti daniwna a nagbugas iti social criticism and violence, oppression ken injustice.
Ubing pay laeng, nangrugin a nagsurat iti daniw ken sarita daytoy nga Ilokano. Iluko, siempre, dagiti immuna a sinuratna. Umuna a naipablaak ti saritana iti Bannawag, ti kangrunaan a magasin dagiti Ilokano. Ti kaunaan a librona iti dandaniw ket impablaak ni Andres Cristobal Cruz idi 1962.
Idi nagsekundaria, nagkameng (kas reporter) iti Hi-Lites iti Ateneo de Manila University. Literary Editor iti pagiwarnak ti Letran College idi immakar. Nagkolehio iti UP Diliman ket tinurposna iti tallo a tawen ti AB English idi 1959 a kas cum laude. Iti UP, nangisuro ken naluom ti utekna iti democratic revolutionary viewpoint. Kalatak idi 1950’s, wenno golden era ti nationalist writing a mangitantandudo ti revolution kadagidi a panawen. Naisurot iti bunggoy da Leopoldo Yabes (maysa pay a nalatak a mannurat nga Ilokano) ken Teodoro Agoncillo. Ngem ad-adda a nakaimpluensia kenkuana dagiti kapanunotan ni Rafael Recto maipapan iti nationalism ken anti-imperialism.
“Managbabain,” kasta man iti panangiladawan kenkuana ti nalatak a mannaniw ken edukador Virgie Moreno, kadagiti panagatendar daytoy nga Ilokano iti UP Writers Club.
Ngamin produkto dagiti Catholic Schools, ngem subersibo. Isu iti nangbuangay iti nalatak unay a grupo dagiti agtutubo, ti Kabataang Makabayan. Kaduana da Pete Daroy ken Heherson Alvarez (maysa pay a mannurat nga Ilokano) a nagpirma iti kontrata iti JD Transit a nangbunag kadagiti estudiante para iti kadakkelan pay laeng a rali a napasamak kalpasan iti World War II. Napasamak ti rali sadiay sanguanan ti Kongreso. Ditoy a natakuatan ti UP faculty ti subersibo nga aramidna, ket inikkatda a mangisuro. Iti pannakaikkatna a mangisuro, naisarwag iti UP ti pakingawan, ti panangsapul iti al-allia kadagiti anniniwan. Kadagupanna amin, immadu dagiti padana a mannursuro iti naikkat, sangadosenada aminen ket napanagananda iti “12 supernationalist.”
Mapapati nga isuna met laeng ti Amado Guerrero a nangsurat iti libro a The Philippine Society And Revolution. Mapapati pay nga instrumento iti panagsaknap ti national democratic movement idi 1960’s. Gapu itoy, naglemmeng.
Iti pannakatiliwna idi 1977, nairaman a nakumpiskar dagiti dandaniwna. Mangipaulogak ditoy iti sumagmamano a binatog ti daniwna:
Ti Gerilia Ket Kasla Mannaniw
Ti gerilia ket kasla mannaniw
Naridam iti pannakarumek dagiti bulong
Ti pannakatukkol dagiti ruting
Ti panagkalasawan ti karayan
Ti angot ti apuy
Ken ti dapo ti panagpakada
Ti gerilia ket kasla mannaniw
A naibudi kadagiti kaykayo
Kadagiti muyong ken batbato
Managduadua ngem managpennek
Mabasanat’ amin a gunay
Ken kabisadona nagduduma a ladawan
(Free thought translation iti namay-ak.)
Saan a nagbiddut ni Alfredo Navarro Salanga a nangayon iti kinapateg ti literary value kadagiti daniw daytoy nga Ilokano. Nabileg unay dagiti simile itoy a daniwna idi 1968, idi aglemlemmeng pay laeng. Itoy a daniwna, saan laeng nga iti rikna ken kinaasino iti maysa a rebulosionario iti limtuad, no dipay ket ti ‘kabarbaro’ a tema ti daniw – ti rebolusion. Daytoy a rebolusion ket timek dagiti mannaniw a di makaidna iti saan a naintaoan a kasasaad ti gimong iti panawenna. Kas madagdagullit (nga insursuratko), ti pudno a mannurat ket konsensia ti lugar a pagnanaedanna ken panawenna.
Idi natiliw iti 1977, nagputar manen ti dandaniw iti uneg ti pagbaludan daytoy nga Ilokano, a saan laeng a liwliwa no dipay ket kasilpo ti anges ti iruprupirna a prinsipio.
Mangipatarusak iti sumagmamano a binatog iti kalatakan a daniwna iti uneg ti pagbaludan a nangiladawananna iti kinabayolente:
7.
Puersado nga iniwada ti tisiertko
Ken dagiti sugat iti rupak.
Ken maysa pay a pirgis ti lupot iti umet-et-et
Kadagiti naabbongan a matak ken teltelko.
Dagiti imak ket naiposasda iti likudak
Nairutda unay ket nabibinegdan.
Naipatugawak iti palangka
A manguray iti gasatko
Iti arasaas ti kasipngetan ken kinapiman
Kadagiti ima dagiti sumagmamano a dangkok.
8.
Pagammuan, nadagsen a danog
Iti nagdisso iti tadol dagiti paragpagko
Iti barukong ken rusokko.
Idi kuan nagsasarunon ti yagyag dagiti demonio
Kadagiti saludsod, pangta ken lais
A buyog ti ad-adu pay a danog.
Ti ulimekko, sungbat ken komento
Ket nasubadan iti nadagdagsen pay a danog
Dagiti demonio a mangipangpangta
Nga ibuongda ti bangabangak iti pader.
14.
Natimudko ti anasaaas ti danum
Ken ti kirad ti plastik a timba
Ken ti dagsen ti baddek ti sapatos.
Bassit a labakarat’ naiyabbong iti rupak
Karaman ti ngiwatko; natibker dagiti ima
A nangiggem ti ulok ken nanggaput ngiwatko
Ti aruyot ti danum kinalina ti abut ti agongko
Linayusna ti ngiwatko, karabukob ken bara.
Umad-adu ti suyat a buyog ti bukbok
Dagiti saludsod, pangta ken lais.
Isun daytan, ta agkamtudak kadagiti balikas. Nupay natadem ken pumipilaw iti mapaspasamak iti gimong dagiti simile ken metaphor nga innak ikurkur-it a daniw, maarusak no maipapan iti pathos line in poetry. It’s not my forte, kunam laengen. Ammoksa ti agpakatawa ngem diak ammo ti agpasangit. Kasayaatan a rason.
Dayta a daniwna (iti ngato) ket manipud iti “Fragments of a Nightmare” ken inyulog ti UP Peryante iti Tagalog a pinauloanda iti “Pirapirasong Bangungot.” Kadatayo, pauloantayo met iti “Dagiti Linabag ti Bangungot.”
Kadagiti daniwna, daytoy nga Ilokano (lalo iti nadakamat iti ngato) inladawanna ti rigat, tuok, ken di naintaoan a sagaba ti maysa a balud ti pulitika. Nga isu daytoy la unay ti kinabutengda.
Kas ken ni Alfredo Salanga, daytoy a sinurat ket ayunanna ti literary value dagiti dandaniw daytoy nga Ilokano. Isu a nasurat daytoy a sinurat.
Ta ania ngamin aya iti makunkuna a literary value? No usigen a nalaing ti aniaman a sinurat, dagiti laeng sinurat iti usigen a saan ket karaman ti nagsurat. (Reader Response Theory, basaen ti kaipapanan iti napalabas nga isyu ti TNM.) Adda bukodna a biag, panawen ken agbibiag ken rikna dagiti daniw. Saan a ti kinaasino ti nagsurat iti importante no di ket ti sinurat. Ta daydiay sinurat ti agdadata a bunga ti literatura a saan ket a daydiay nagsurat. Aniaman iti kinaasinona, no indiayana ti bunga ti arte nga apitna, adda latta ti kaimudinganna dayta nga arte. Ti tao a nagbasan iti manghusgan no ania ti umno a kaipapananan, no pasalsali (nuisance) wenno nabalitokan nga apit dayta a bunga ti arte. Ngem kasano koma a mahusgaan ti maysa a sinurat no saan nga ipablaak ken di palubosan nga ipablaak. No koma, ta dayta a nagsurat ket saan a political detainee, mapalubosan a maipablaak. It’s unfair! Saan kadi? Ngamin, awanen dayta freedom of expression. Ti tungtongan ditoy ket saan a kinaasino ti mannaniw no di ket ti pannakaipagna iti wayawaya iti panangiyebkas iti asinoman a mayat a mangiyebkas iti rikna ken kapanunotanna. Ti kinaadda iti patas a panirigan iti amin iti salinong dagiti agigiggem iti timbangan. Nalaad a buya no dayta nalapsat a babai a nakaabungot a mangitagtag-ay iti timbangan ket butbot met gayam ti barabad dagiti matana. Ipaduyakyakna laeng dayta iti kinaadda dagiti nalimed a gagem ken kinaadda mananggundaway a bileg. Inladawantayo dayta a babai a nakabarabad tapno isimbolona iti panagpapatas. Nga isu koma iti rumbeng a mapasamak.
Daytoy nga Ilokano sarsaritaek ket naiyanak sadiay Cabugao, Ilocos Sur idi Pebrero 8, 1939. Pundador ti Communist Party of the Philippines, ni Jose Maria Sison. Mapapati nga isu met laeng, ni Armando Liwanag.
Kas kameng ti media ken kameng ti writers group iti nasuroken a dua a dekada, kumotannak met ti aligagaw iti pannakarumek dagiti nagango a bulong iti arubayan, nga adda pangta ti rippiis dagiti nabaddekan a ruting, ken mausig a nalaing ti karasakas iti kasipngetan lalo kadagiti taul iti kaltaang.
Under siege dagiti mannurat ita a panawen. Saanen a nawaya iti panagsurat kadagiti kayat a suraten. Pakailungonanen iti panangipalgak kadagiti mailemlemmeng a kinapudno. Iti tunggal impatli ken pinaginana a pluma, ad-adu pay iti sumukat kenkuana. Saan a malappedan ti tinta ti pluma, ta kas met laeng iti danum ti karayan, pennedemman daytoy, agsapul nga agsapul iti ruaranna…##
Monday, October 09, 2006
TI PANTOUM
Ti Makaulaw a Pantoum
Kalpasan daydiay Sestina, inarapaapko man manen iti mangsurat met iti PANTOUM. Ta ngamin ket adda met ti pagkaarngian dagitoy a dua. Saan ketdi a singin ngem agkaarngida man. Wenno adda iti pagpadaanda. Lalo iti panagputaran. Ket nalabit, napintas met nga ay-ayamen daytoy a berso.
Kasinsin ti Sestina kunak man. Ngem, ad-adda kano nga asideg ti Villanelle ken Triolet. Ala, wen, isuda a tallon ket adda pagpapadaanda kunam man laengen tapno awan ti riri.
Diak pay ammo dayta Triolet a kunkunada. Idinto ta dayta villanelle ket nagsursuratak met idin. Ngem diak idan masarakan no dinno kadagiti nawara a fileko. Siguro ket nairaman kadagidi naeres iti pannakakurap dagiti files iti daan a kompiuterko. Mangaramidakto met a.
Ngem anak ti kamatis a nalusak, iti naminlima a daras, diak ketdin nakaputar iti Pantoum!
Ala, iti Sestina, ti laeng maudi a balikas dagiti linia iti maulit-ulit.
Ngem iti Pantoum, dagiti linia!
Ngem mamatiak nga adda la ngata iti diak pay natakuatan a panglakagan iti panagsurat iti pantoum.
Ket inyiladko ngarud manen a binasa ti kolum ni Miriam Sagan iti Writers Digest March 2004 Issue, no kasano iti agsurat iti pantoum.
Ti naganas iti pantoum ket kaguduan dagiti linia ket naisuraten, kuna man ni Sagan, ket nakudkodko la ket ngarud ti di met nagatel a tuktokko. Kasano a nasuraten nga ibagam met ket diak la ngaruden makaputar?
Kasano ngamin aya iti agsurat iti pantoum?
Kastoy kano: (Kababaan iti uppat nga istansa.)
Line 1
Line 2
Line 3
Line 4
Line 5 (same as line 2)
Line 6 (new line)
Line 7 (same as line 4)
Line 8 (new line)
Line 9 (same as line 6)
Line 10 (new line)
Line 11 (same as line 8)
Line 12 (new line)
(the concluding stanza--in this case the 4th--consists entirely of repeated lines)
Line 13 (same as line 10)
Line 14 (same as line 3)
Line 15 (same as line 12)
Line 16 (same as line 1)
Makaulaw sa met? Dipay la kastoy, ne, namaymayatsa?
1) mangsurat iti maysa nga istansa nga addaan iti uppata binatog. Maysa nga imagistic wenno emotional.
2) piduten daydiay maika-2 ken maika-4 a binatog nga isu iti pagbalinen nga umuna ket maika-3 a binatog iti sumaruno nga istansa.
3) kasta a kasta agingga iti kayatmo a kaadu ti istansa.
4) yantangay, dagiti laeng umuna ken maika-3 a binatog iti saan a naulit, sublian ti umuna nga istansa ket piduten ida ket ikabil a maika-2 ken maika-4 a binatog iti maudi nga istansa. (Wenno pagbaliktadem met ket mabalin latta.)
Aya? Kasta aya iti agaramid iti pantoum?
Emotional wenno imagistic?
Nasaysayaat ti emotional, yong! Ammok ti agpakatawa ngem marigatanak nga agpasangit.
Imagistic ngarud a! Napipia pay.
Ngem dua nga oraskon iti sango ti kompiuter, awan iti nagbalikas a pantoum!
Napia pay daydiay sestina a, ta isuratmo nga umunan dagidiay keywords, aramidenen dagiti binatog, nasayuden iti agdaniw. Ngamin addan dagidiay ‘kimpetan’ a balikas iti ungto ti binatog.
Sinubliak manen dagiti ‘winagwagko’ a magazine kadagiti mall ken bookstand, kadagiti eskinita ken kangrunaan a kalasada. Ngem awan ti pantoum, no di laeng ti Writers Digest. Inresertsko iti internet. Ama, nagadudan!
Ngem uray ania iti ar-aramidem no di dinaka “aprosan ken kudkodan” ti musa. Ta saan met ngarud nga asi-asi a daniw. No la koma ta achmeism a daniw wenno dayta daniw a parparaangan di kasla koma a, digo ti saluyot ken susop a sinagpawan iti kinirog nga udang. Urayek laengen ti “apros ken kudkod” ti musa.
Atendarak man ti lektiur ni Prof. Ambeth Ocampo idiay UP-Baguio. Ta damagek man no apay a nagduduma ti datos ti nakaiyanakan ni Fr. Jose Apolonio Burgos. No ania ti pudno, Candon wenno Vigan.
Iti pannagnak, nasinga ti panagpampanunotko no kasano iti innak panagaramid iti pantoum.
“’Tang ‘na! Napakaigsi naman a sintas nga mokong ‘yun!” inradies pay ti estudiante a nabagi iti kaduana a nakuttong ken natayag. Agpadada a nakaigpil iti libro, isu a pagarupek latta idan nga estudiante. Sumsumrekkamin iti ruangan. Kellaat a naggillap iti mugingko.
Di kadi dayta ti maysa kadagiti kayatko a daniwen? Ti mangdaniw iti maipapan iti ababa ti kurdonna? Intugawko iti bakante a bato a tugaw. No maipapan iti ababa ti kurdonna, ket nalaka ngata nga aramiden, saan?
Makadandaniwak! Wen, ket dimteng dayta a gagar a makadandaniwak. Daytan ti apros ken kudkod ti musa. Nagdarasakon a nagawid. Bay-amon ti lektiur ni Ambeth. Suratekto lattan. Linuktak ti kompiuter. Binasak a dagus dagiti file maipapan iti panagaramid iti pantoum.
Larga, surat! Ket iti uneg laeng iti tallopulo a pulo a minutos, nalpas ti Pantoum!
Kitaem man a, no dagiti narigat a porma ti daniwen, sasaur gayam iti agputar no dika met makadandaniw? Ngem no sika ti “ap-aprosan ken kudkudkodan ti musa” kasla agayus a kassinglag a lana ti niog iti imbudo dagiti balikas!
Adtoy man ti naputarko nga imagistic pantoum:
Pantoum-Iluko: Ti Ababat’ Kurdonna
1.
diak a maawatan nga ay-ayam ti pakingawan
ti panangsapul iti al-allia kadagiti anniniwan
kalpasan iti pannangan iti naapgad a naalseman
iti dangadang ti nakem ken ti nagsat a raber ban
2.
ti panangsapul iti al-allia kadagiti anniwan
ket kasla kapet iti pisi a bulan iti kaltaang
iti dangadang ti nakem ken ti nagsat a raber ban
ti kuekong ti luansit a terredan ken naamitan
3.
ket kasla kapet iti pisi a bulan iti kaltaang
bukod a mameg a sanaang iti di maigawid a panaw
ti kuekong ti luansit a terredan ken naamitan
iti lasonglasongan a bit-ang ti naamlingan
4.
bukod a mameg a sanaang iti di maigawid a panaw
dagiti balikas ti sallabay iti panawen ti puor
iti lasonglasong a bit-ang ti naamlingan
ket panurekan iti ubet ti baso a balitok
5.
dagiti balikas ti sallabay iti panawen ti puor
ti linappedan ti nangato a timid ti gikgik
ket panurekan iti ubet ti baso a balitok
ti burandis a retrato ti naibaber a saingan
6.
ti linappedan ti nangato a timid ti gikgik
iti layag dagiti tibker ken amiris ket isudan
ti burandis a retrato ti naibaber a saingan
iti kiloan ti sagatan ken ti yakayakan ti nakem
7.
iti layag dagiti tibker ken amiris ket isudan
dagiti di pakaay-ayoan a tapat kadagiti tubtuboan
iti kiloan ti sagatan ken yakayakan iti nakem
dimteng duadua a pidut kadagiti naidisso nga iliw
8.
dagiti di pakaay-ayoan a tapat kadagiti tubtuboan
ket ti litania ti nagsapatos iti ababat’ kurdonna
dimteng duadua a pidut kadagiti naidisso nga iliw
natnang ti abaga dagiti natnga iti dangadang
9.
ket ti litania ti nagsapatos iti ababat’ kurdonna
nga agay-ayam iti di maawatan a pakingawan
ket immaldit ti nadugsak nga agikurkur-it ti biag
ti kuekong a nangan iti naapgad a naalseman
Dayta man, kailian. Nalaka met gayam iti agaramid. Lalo sika a mannaniw ket talaga makadandaniwka. Sabagay, no talaga makadandaniwka, nariribuk man ken saan iti aglawlawmo, makasuratka latta.
Wen, husto ni Miriam Sagan, nalaka laeng ti agaramid ti pantoum no narugiamon. Husto isuna, a kagudua kadagiti binatog ket naisuraten. Ngamin naulit-ulit.
Makapaisem pay iti kuna ni Sagan nga agas kano ti writer’s block ti pantoum. Ket kontraem pay laeng? Siguro a, ket, madama idi ti writer’s block isu a diak nakaputar kadagiti manon a daras a pinaggepko.
Ta ania ngamin aya ti Pantoum?
“For emotional impact, the pantoum poem is an excellent format. And while iti appears complex at first glance, this type of poem actually follows a rhythmic pattern that’s easy to follow,” kuna man ni Sagan.
Nagtaud kano idiay France ti Pantoum. Naibasar iti oral a porma manipud iti Pantun ti Malaysia.
Nupay repetons a daniw ti pantoum, mangited met iti makaay-ayo a rhythmic quality.
Ti repetons a makunkuna, kailian, ket ti kinaadda dagiti maulit-ulit a binatog wenno balikas. (Kas iti sestina.)
Padasenyo met iti mangputar, kailian. Agas kano ti writer’s block!
Naganas dagiti agay-ayam kadagiti balikas. No maganasanka nga agay-ayam iti scrabble, nagangganas pay nga adayo iti agputar iti daniw babaen kadagiti porma. Marikna no kua ti balligi ken pannakapnek. Uray no saan a maipablaak ket naan-anayen a ragsak dayta panagballigi a panangputar ken pannakapnek iti pannakabasa ti nagballigiam… ##
Wednesday, October 04, 2006
Kasano Ti Agaramid iti Sestina?
Kasano iti Agsurat iti Daniw a Sestina?
Maysa kadagiti inarapaapko a suraten ket ti daniw a sestina. Porma a sestina. Nabayagen a panggep ngem maituntunkua. Tagipintasek dagiti sestina dagiti dua a mabigbigbig a mannaniw, da Francis Macansantos, perennial lecturer iti Dumaguete Workshops ken Palanca awardee iti daniw ken ni Zenaida French, dekana iti UP in the Visayas ken premiado a mannaniw.
Kunkunak, mangsuratakto met. Lalo ket dumket met ti kinalastogko no dadduma ket kunaek met a sestina only!
A kunam la ketdin no nalaka iti agaramid iti sestina.
Okey, pinadasko iti nagaramid. Ngem iti nagmalmalem a nakasango iti kompiuter, awan iti napagbalinko a sestina. Idinto a no ti free verse no kasayudna ket dipay maorasan.
Nagbasabasaak kadagiti daniw. Pangkondision ti utek. Duapulo met a gluthapos ti natomar ken inaldaw ta mani a ngingutngot para iti sidap ti utek. Uppat nga aldaw a kondision. Okey na! Ngem nagmalmalemak latta iti sango ti kompiuter, awan iti naaramidko a sestina!
Kalpasan iti dua nga aldaw, inulitko manen, ngem saanko a kinabaelan iti nagaramid.
Nabainanak pay ketdin iti bagik. Narigat met gayam ti agaramid iti sestina!
Ngem saan a mabalin a diak a makaaramid. Pilitekto, kunkunak iti bagik.
Ket dimteng ti pasamak a dandanin nadiklawit ni Patay ti tengngedko. Naimbag la ketdin ta iti lima a tawen a panagpapaayko a kas medical columnist, adda met ti napidutko a hanggap a pinangsarapak iti wasiwas ti kumpay ti nakadalungdong a rurog.
Ket sakbay nga agballigi daytoy a nabileg a rurog, aramidekon ti sestina. Amangan no maitugotko pay iti tanemko daytoy nga arapaap.
Nagpa-Ilocosak. Tapno agsapul iti ramot ti nalabaga a pan-aw. Yuuuk, uray dika gayam a mamati no addan dagiti dua a sakam iti ngarab ti tanem nasken ti pananglamot ti bukod a sao. Awan met ngata ti mapukaw kaniak. Nabileg kano nga agas ti acute GI bleeding ti ramot ti nalabaga pan-aw. No sadino ti pangsapulan dayta a ruot. Wen, adu ti pan-aw ngem narigat a sapulen ti nalabaga ta saanda a lumaok kadagiti gagangay a pan-aw. Naisalumina wenno naisina wenno simminada iti kaadduan. Nagtubo dagitoy iti igid ti karayan ken iti nadam-eg a daga kas iti paliiwko.
Iti panagawidko pinanggepko iti agputar ti sestina iti uneg ti lugan. Nangbalonak iti sangapad a papel, blue ken red ballpen. Rinugiak ti nagikur-it. Sakbayna inresertsko manen no kasano iti agaramid iti sestina.
Addaan iti rhythmic pattern. Maysa nga excellent format ti sestina. Addaan iti innem a linia iti kadagiti umuna nga innem nga istansa. Ken tallo a sagdudua a binatog nga istansa a paraipusna.
Nalaka a, kunam? Wen, no dayta laeng a pattern, nalaka. Ngem ti rigatna ngarud ket ti rhythmic pattern daytoy. Daydiay maudi a balikas dagiti binatog ti umuna nga istansa ket isu met laeng ti maudi a balikas ti binatog dagiti sumaruno nga istansa ngem iti nagsasabalin a lugar.
Kastoy man ne ti rhythmic pattern ti original sestina:
1st stanza: 123456
2nd stanza: 615243
3rd stanza: 364125
4th stanza: 532614
5th stanza: 451362
6th stanza: 246531.
7th stanza: 25
8th stanza: 43
9th stanza: 16
Maudi a balikas ti binatog ti kayat a sawen dagita a numero.Dayta met laeng nga urnos ti urnosna kadagiti istansana.
Di kad narigat nga aramiden, saan? Nalaklaka nga adayo ti villanelle, sonnet ken dadduma pay a porpormas ken rhythmic pattern.
Karuprupa daytoy a sestina ti Pantoum.Agkasinsinda ngata. Pinadasko met namindua iti nagaramid iti pantoum ngem diak met nagballigi.
Nalpas ti lima pad paper iti kakukur-it, awan pay la ti nagbalikas a daniw. Nakadanonkamin iti San Fernando, awan pay laeng ti nagbalikas a daniw. Maysa ket kagudua nga oras ti napalabas.
Apay a sestina idinto ta mabalin met nga ay-ayamen dayta a porma? Limteng iti mugingko. Wen met a, dayta met ti aramidko no kua, baliwak dagiti rhythmic pattern. Manipud iti sestina a porma, makaaramidka iti porma a sabali, impetteng ti isipko. Wen, aya?
Binaliwak ti rhythmic pattern. Ngem isu nga isu ti napasamak. Awan iti mabukelko a sestina. Adda kamin iti Tagudin wenno tallo nga orasen a nasurok iti napalabas, saanak a makapagbalin.
Inkidemkon. Simmeksek iti utekko ti leksion iti Del Carnegie maipapan iti word correlation. No ekspertoka iti word correlation, saanka a paudi iti daniw. Ta panagay=ayam iti balikas ti word correlation kasta met ti daniw.
“Kasano pay a makastrek ‘diay anakmo no intugotmo met ta tulbek!” makarurod pay ti balkat a babai a nangmisuot iti kaduana a lalaki, a pagarupek nga agassawada. Nagpalikodda.
Makasinga met ti panagpanunot dagitoy a tattao, kunkunak payen ti bagik. No sumangkakuog met a laklakayan ta itugotna ti tulbek, ingngayemngemko met. Tulbek, hmmmn…
Tulbek? Tulbek! Wen ti tulbek! Wen, apay a diak a napanunot a dagus? Kasapulan ti tulbek tapno nalaka iti agsurat iti sestina!
Ania a tulbek? Keyword!
Panunoten wenno isurat nga umuna dagiti keyword wenno dagiti maudi a balikas dagiti binatog. Dagita ti keyword!
Okey ngarud. Nasken ti kinaadda ti keyword. Ngem ania koma nay? Nagkidemak manen. Ti met tungtongan dagiti dua a lallakay iti sanguanak a tugaw ti nangituonak ti isipko. Dimngegak iti tungtunganda. Inkeddengko nga agtaud kadakuada dagiti keyword. Maipapan iti pulitika, iti agdama a pulitika ti tungtonganda. Inkeddengko a no ania daydiay iradiesda a balikas isu ti adawek a keywords.
Nakapidutak iti innem a keywords nga isu iti insuratko, a kastoy:
Sarwa – 1
Batonlagip – 2
Trono – 3
Kuada – 4
Ay-ayamda – 5
Korona – 6
Saankon a sinurot ti usual rhytmic pattern ti original sestina. Total adda met dagiti mannaniw a di simmurot kadayta a pattern. Sestina-Iluko met daytoy a! Bukodko met a sestina.
Inkur-itko nga umuna dagiti rhythmic pattern. Ket kastoy ti inaramidko.
1st stanza: 123456
2nd stanza: 516432
3rd stanza: 246153
4th stanza: 531642
5th stanza: 162543
6th stanza: 654321
7th stanza: 34
8th stanza: 25
9th stanza: 61
Kasta a rhythmic pattern: dua a sagdudua: 2 ken 3 ken nagbinnaliktad met dagiti umuna ken maikanem kadagiti sag-iinnem nga stanza; ket kadagiti tallo a maudi nga stanza, no sumaren ida, agtotal iti 7. Bigbigen ken adalen a nalaing dagiti rhythmic pattern. Mayat met ngatan a rhythmic pattern, ania? Artistic met, saan? Ta arte met ti daniw, kunamsa! Ket maysa nga artist ti poet. Saan laeng a kadagiti balikas ti pakasarakan iti arte no dipay ket kadagiti binatog wenno rhythmic pattern.
Okey! Nakapueston dagiti keywords. Dagiti laengen mangnayon iti aramidek. Konsentret: agpupudot dagiti dua a lallalay nga agis-istoria ti maipapan iti pulitika. Nasken nga agpupudotak met. Mabusor. Masuron. Kasuronko met dagiti kasuronda.Kondisionen.Kinitak ti relok. Rinugiak ti nagikur-it. Iti uneg laeng ti tallopulo a minutos, nalapasen ti sestina!
Ket nasuratko daytoy a daniw iti uneg ti Partas. Nagganas ti agay-ayam kadagiti balikas! Uray iti uneg ti pampasahero a lugan!
Nalaka met la gayam ti agaramid ti sestina no urnosem nga umunan dagiti keywords! Kasla agigup iti digo ti saluyot ken rabong ken sabidukong a nasagpawan iti tinuno a paltat! Kasla agsurat iti gagangay a damag para iti police beat.
Daytoy man ne, ti inaramidko.
Dagiti Kappi iti Batonlagip
Ti sarming ket binurak ti sarwa
Dagiti kappi nga aggiginnuyodan iti batonlagip
Mabatbatibatda a simumulagat kadagiti trono
Saanda a malagip a dida kua ti pagarupda a kuada
Ket ti pinniltakan iti rupa iti sabali ti ay-ayamda
Ket pilitda a gun-oden ti balangkantis a korona.
Ti panangtiritir kadagiti tengged ti ay-ayamda
Ket tunggal lamotenda a sarwa ken bukodda a sarwa
Itandudoda ken idirdir-i a kas korona
Ket nagbugsoten nabaddekanda a pagarupda a kuada
Iti poder, iti kongreso ken iti senado a pagarupda trono
Isuda dagiti kappi nga aggiginnuyodan iti batonlagip
Essemanda nga ilamina iti muging ti batonlagip
Ket tapno agnanayon a matugawanda ti kuada
Nasken nga agtalinaed kadakuada ti korona
Uray no pakanenda dagiti babassit iti bukodda a sarwa
Iti tunggal kumpas dagiti ramay nga ay-ayamda
Isu nga agiinnagawda kadayta essemanda a trono
No koma puniandat’ ulila a dulang ti ay-ayamda
A kas inaramid pudpudno a nakatugaw iti trono
Awan koman iti mangan pay iti sarwa
Awan metten ti agessem iti korona
Ta iti tunggal maysa addanton kuada
Nga isu dayta ti pudpudno a tugot ken batonlagip
Ngem kaykayatda iti mangan iti sarwa
Kaykayatda iti agiinnagaw iti korona
Kaykayatda agkikinnaruskos iti batonlagip
Awan iti mayat a paatur iti ay-ayamda
Kasda arrabas nga aniaman a madalapus kuada
Ngem nangisit unay dayta gamgamenda a trono
Ta maburakto dayta a korona
Agpatingganto dayta nga ay-ayamda
Ket awanto a pulos mabati a kuada
Into bumaba ti adda iti pudno a trono
Matunawton dagita ginamgamda a batonlagip
Ta taraonda ti sarwa ti sabali ken bukodda a sarwa
Agsarsarwa dagiti agay-ayam iti trono
Ta ti batonlagip a korona ket kuada
Ti sarwa ti batonlagip
Ti korona nga ay-ayamda
Ket dagiti agay-ayam iti korona
Nanganda ken nagpakanda iti sarwa
Imblodfaceko man dagiti keywords.
Ti imasna iti agaramid iti daniw, kailian, ket saan laeng a ti panagay-ayam kadagiti balikas no dipay ket iti panagay-ayam kadagiti rhythmic pattern.
Padasem ti agaramid iti sestina a dimo insurat nga umuna dagiti keywords ket urayka la agkamulaw nga agaramid. Ngem no isuratmo nga umuna dagiti keywords ken dagiti posision dagiti keywords, nalaka la gayam ti agaramid.
Padasenyo met, kailian. Agaaramidkayo iti awanan iti keywords ken ti addaan iti keywords ket takuatenyo ti misterio ti daniw no apay nga adu dagiti agduyos ken mangipatpateg iti daniw. Uray no saan a maipablaak ti nasuratmo a daniw, umanayen daydiay satisfaction a mangited iti kired,sirmata ken namnama iti biag. Dayta satisfaction ket pannakapnek kadagiti babassit a banag a saan nga ikaskaso wenno saan nga ik-ikkan ti kaadduan. Kaaduan kunak, ta adu koman ti mannaniw.
Kas iti nasaotayon idi, ti maysa a mannaniw ket co-creator ti Namarsua, ta agparsua met iti kinapintas ti mannaniw babaen kadagiti linagana a balikas ken binatog. Saan laeng a balikas no dipay ket binatog.
Nagganas ti agay-ayam kadagiti balikas ania? Iramanmo metten ti agay-ayam kadagiti binatog ken rhythmic pattern. Rugiamon ti agsurat iti SESTINA…
Urayek ta ipablaakta iti Tawid, wen? ##


c: text/html

text:
Literatura Panagbaniaga
Maysa kadagiti ingpek a mabasa no di man masurat iti Iluko ket maipapan iti “literatura panagbaniaga” wenno travel literature. Napintas dagiti travel literature iti English a nabasbasakon kadagiti nadumaduma a magasin ken uray iti internet. Naidumduma ti ngayedda ket makaabbukay rikna. Naisalsalumina a panangiladawan iti paliiw ken eksperiensa. Tenglienda ti anges kabayatan iti panagbasa ket saan a mapupuotan a ti padas ken paliiw ti author kadaydiay a lugar nga inna nagpassiaran ket mairamanka metten nga agbasbasa a nagpassiar. Mairayoka kadagiti argumento ken komento ken kapanunotan ti author. Isu a napintek la unay dayta nga ingpen a pannakasurat.
Ket no dadduma, wenno kadagiti dadduma, pasaray awaganda daytoy iti travelogue. Ta saannaka laeng nga ipassiar daytoy a sinurat no dipay ket iparaman, ipakita, ipangngeg, iparikna ti karirikna ken situasion ti sakupen a lugar wenno luglugar a nadakamat itoy sinurat.
Ta ania ngamin daytoy a sinurat?
Travel literature is travel writing of literary value. Travel literature typically records the experiences of an author touring a place for the pleasure of travel. An individual work is sometimes called a travelogue or itinerary. Travel literature may be cross-cultural or transnational in focus, or may involve travel to different regions within the same country. Accounts of spaceflight may also be considered travel literature.
Literary travelogues generally exhibit a coherent narrative or aesthetic beyond the logging of dates and events as found in travel journals or a ship's log. Travel literature is closely associated with outdoor literature and the genres often overlap with no definite boundaries. Dayta man ti nadakamat iti reference daytoy a sinurat.
Isu nga inissemak met idi iti makaisurat piman uray maysa laeng. Ngem naituntunkua, agingga iti agdama, ket diak pay nakasurat. Nagpatingga laeng iti essem. Ngem itan tapno agminar ken agbukar manen ti essem, isu man laengen ti topikotayo itoy kolumtayo ta awan iti masiriptayo nga isurat, he-he!
Iti napaliiwko kadagiti nabasbasakon a travel literature ket agdepende iti intension wenno panggep no apay a sinurat dayta. Bukodko a paliiw dayta. Ket amin a definition maipapan itoy ket korek ken maitutop la unay. Daydiay intension ti mangidiktar no ania daytoy. Ta saan a basta suraten lattan nga awan iti pakaisangratanna wenno intension.
Maitugotam pay ditoy no ti author ket maysa a batikano a descriptive writer wenno informative writer. Agduma manen dagitoy a klase ti mannurat. Saanda a maymaysa.
Kas pagarigan, ti informative writer ket maysa a mannurat iti journal, travel guide, research guide. Masurat ti account wenno data maibasar iti nakita, nangngeg, napaliiw, ken dadduma pay. Masurat daytoy a kas factual wenno base on fact.
Iti maysa a batikano a descriptive writer, saanna a basta suraten lattan ti eksperiensana, no di ket isakabna daytoy iti porma ti sinurat nga umayon kadayta a pangngep. Masurot latta dagiti annuroten ti porma a napili. Ket mapili dagiti maidatag a detalie iti sinurat, ket iyataday daytoy iti nakaisakabanna a klase genre.
Nakadkadlaw ditoy iti panagaramat iti nabuslon a panangilawlawag. Ekspektarem ngarud iti adu a wagas ti panangilawlawag a mangtengngel ti anges iti agbasbasa tapno maiyagus iti yuyeng ti eksperiensa a basbasaenna. Namsek kadagiti adjectives, adverbs ken clauses. Agsipud ta personal nga eksperiensa, adda ngarud dagiti komento, maidatag nga argumento, kapanunotan ken naipangpangruna la unay ti panagdayaw.
Iti paliiwko adda dagiti sumagmamano nagballigi a descriptive writer a nangsurat itoy ket naisakab iti sinurat kas CHARACTER STORY. No character story no kunatayo, dua iti posible a pangisakaban itoy. (1) Masurat ditoy dagiti kababalin, aramid, ugali, pammati ti maysa a tao. 2) Masurat dagiti aramid, ugali, kababalin iti maysa a lugar (i.e., purok, barangay, ili, probinsia, kdp.).
Dayta maikadua a pannakaisurat ti character story iti naynay a maaramat iti panagsurat iti travel literature.
Ta kuna ti reference-tayo, “travel literature is defined as the narrative accounts written about an individual or group's encounter with another place…” Eksperiesa iti panagbaniaga.
Kunana pay: These writings, also referred to as travelogues, recount in detail the writer's experiences and perceptions of that place. Travel literature, however, should not be confused with travel guides, which provide readers with more pragmatic information about a specific place.
Isu a nalawag a pagdiligen dagiti sinurat segun iti intension. Ket dayta nga intension, posible nga informative wenno descriptive. No informative ti panggep, agsuratka ngarud iti travel guide. No descriptive met, isu dayta ti intay sarsaritaen.
Nupay makuna a napaypaysu nga eksperiensa ti sinurat, naisakab daytoy iti porma ken annuroten a kas maiyataday no ania a klase ken genre. Ken gagangay a ti kangrunaan a suraten ket ti naisalsalumina a makita iti dayta a lugar wenno luglugar a sakopen. Iparikna ti pitik dayta a lugar/luglugar. Ipananam kern aminen a kasapulan tapno ti sinurat ket agbalin a makaay-ayo.
Kas pagarigan koma, no iti lugar a masakopan dayta a sinurat ket maipapan iti panagbaniaga wenno panagpasiar ti maysa a ganggannaet iti sibubukel a probinsia ti Ilocos Sur. No informative dagiti laeng napipintas a banag ti maisurat. Gagangay a dagiti paset wenno lugar a yan dagiti napipintas a buya, natural man ken saan.
Ngem iti descriptive writing, saan a kastoy iti pannakaisuratna. Masapul a panunoten a nalaing ni mannurat no ania dayta a naisalsalumina a banag nga awan iti sabali a lugar. Dayta iti suratenna. Dayta a kinaisalsalumina iti iladawanna a pakaawisan iti immatang. Ta ti kinaisalsalumina ket kinaisangsangayan iti kayatna a sawen. Isu dayta ti sentro ti sinurat. Isu dayta ti pangabil ti sinurat.
Kas pagarigan manen ditoy probinsiatayo nga Ilocos Sur. Ania koma iti maisurat para iti descriptive literature nga awan iti sabsabali a lugar nga adda iti probinsia?
Kas pagarigan ta sinuratna ket maipapan iti maipapan ti eksperiensana maipapan iti lenguahe a napaliiwna iti probinsia. Addaan ti probinsia iti dua a klase ti pagsasao. Adda ti Iluko dagiti taga-patad ket adda met ti sabali nga Iluko dagiti taga-sang-at wenno iti kabambantayan. Agduma dagitoy. Isu dayta ti ikkanna iti preperensia.
Agduma ti patneng nga Iluko iti Cordilleran Iluko. Cordilleran Iluko iti pangawagtayo iti Iluko iti kabambantayan. Highland Iluko a kuna ni kalatakan a historian ken linguista iti Siudad Dagiti Saleng, ni Dr. Morr Pungayan. Katulad la unay ti Cordilleran Iluko wenno ti Iluko iti Cordillera ti Iluko dagiti Upland Town ti Ilocos Sur.
Ket agsipud ti sinuratna ket naisangsayan nga awan iti sabali a lugar, a kas iti dua a klase ti Iluko. Nayunanna met laeng maipapan iti lenguahe; ta isu ngarud ti subject a topikona. Kas pagarigan, napaliiwna manen nga agsabali ti bengngat ti Umuna a Distrito ti probinsia iti Maikadua a Distrito.
Iti Umuna a Distrito, nabasa ken nalukneng nga Iluko iti inna mangngeg. Iti Maikadua a Distrito ken nakamagmaga ken nakatangtangken ti bengngat. Di kadi naisalsalumina nga ekspiriensa ti sangsangaili a mangsurat ti travelogue ti probinsia?
Agtinnag a maysa a character story no isu ti nangisakaban, a kas iti nadakamat. Ket masapul ngarud a masurot dagiti annuroten iti panagsurat iti character story tapno maragpat ti ngayedna.
Iti rigatna wenno iti alsemna a di maikideman, manmano dagiti sinurat a rumuar a kastoy iti Iluko. No adda man dagiti mannurat a makaisurat itoy a klase, saanna a maipidua. Ti makuna a risiris itoy a klasipikasion ket nalag-an no dipay ket awan a pulos.
No ti sinurat ket ti maipapan iti kababalin, ugali ken kapanunotan ti maysa a tao, daydiay laeng met ti inka insurat ta maysa la ngarud a character story daytoy.
Descriptive writing, sometimes called "showing writing" is writing that describes a particular person, place or event in great detail. Descriptive writing uses a lot of flowery adjectives and adverbs to describe what is going on or how something appears.
Travel literature, however, should not be confused with travel guides, which provide readers with more pragmatic information about a specific place. Where travel guides are informative, travel literature is descriptive, impalawag ti referencetayo. Isu a saan koma a mariro ti asinoman a mangayat a mangsurat. @
Friday, February 18, 2011
Literatura Panagbaniaga

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
SUHETO ITI AKKUB
Rumbeng Kadi nga Agkararagka?
Mabalin a maisaludsodmo, ‘No ammo ti Dios ti amin agraman ti pampanunotek ken kasapulak, masapul pay kadi nga agkararagak?’ Nainkalintegan dayta a saludsod. Saan kadi a kinuna ni Jesus a ti Dios “ammona no ania ti bambanag a kasapulanyo sakbay pay a dawatenyo kenkuana”? (Mateo 6:8) Nabigbig daytoy ni Ari David iti nagkauna nga Israel ket insuratna: “Ta awan pay uray maysa a sao iti dilak, ngem, adtoy! O Jehova, ammomon amin dayta.” (Salmo 139:4) Apay a masapul pay nga agkararagtayo iti Dios? Tapno masungbatan dayta, ammuentayo ti kuna ti Biblia maipapan iti kararag. *
“Umadanikayo iti Dios, ket isu umadaninto kadakayo.”—Santiago 4:8
TI KARARAG PASINGEDENNATAYO ITI DIOS
Nupay ibaga ti Biblia nga ammo ni Jehova * a Dios ti amin a banag, ipakita met dayta a saan laeng nga interesado a mangammo kadagiti bambanag maipapan kadagiti agdaydayaw kenkuana. (Salmo 139:6; Roma 11:33) Ti awan limitasionna a memoria ti Dios ket saan a kas iti kompiuter a mangurnong laeng iti impormasion maipapan kadagiti tattao. Kinapudnona, interesado ti Dios kadagiti pampanunotentayo gapu ta kayatna a sumingedtayo kenkuana. (Salmo 139:23, 24; Santiago 4:8) Gapuna, pinaregta ni Jesus dagiti pasurotna nga agkararagda uray no ammo ti Amana dagiti kangrunaan a kasapulantayo. (Mateo 6:6-8) Ad-adda a sumingedtayo iti Namarsua kadatayo no ibagatayo kenkuana dagiti pakaseknantayo.
No dadduma, ditay ammo no ania a talaga ti ikararagtayo. Kadagita a gundaway, ammo ti Dios dagiti di mayebkas a rikriknatayo ken usarenna ti perpekto a pannakaammona tapno ipaayna dagiti kasapulantayo. (Roma 8:26, 27; Efeso 3:20) Ad-adda a sumingedtayo iti Dios no mabigbigtayo a tinulongannatayo iti pamay-an a ditay napuotan.
SUNGBATAN KADI TI DIOS TI AMIN A KARARAG?
Ipasigurado ti Biblia a sungbatan ti Mannakabalin-amin a Dios ti kararag dagiti matalek nga adipenna, ngem ibagana met no apay a dina sungbatan ti dadduma a kararag. Kas pagarigan, idi nakaro ti kinaranggas ti nagkauna nga Israel, binilin ti Dios ni propeta Isaias nga ibagana iti ilina: “Uray no mamin-adu nga agkararagkayo, saanak nga umimdeng; dagiti mismo nga imayo napnoda iti panagibukbok iti dara.” (Isaias 1:15) Nalawag a dagidiay di mangtungtungpal iti linteg ti Dios wenno agkararag a saan nga umiso ti motibona, dida manamnama a sungbatan ti Dios ti kararagda.—Proverbio 28:9; Santiago 4:3.
Ngem ibaga ti Biblia: “Uray ania ti dawatentayo maitunos iti pagayatanna, denggennatayo.” (1 Juan 5:14) Kayat kadi a sawen dayta a patgan a dagus ti Dios ti amin a kiddaw? Saan. Usigem ti kapadasan ni apostol Pablo. Namitlo nga impakaasina a maikkat koma ti ‘siit iti lasagna.’ (2 Corinto 12:7, 8) Mabalin nga adda nakaro a sakit ni Pablo iti mata. Makaupay la ketdi dayta kenkuana! Naikkan ni Pablo iti pannakabalin a mangagas ken mangpagungar ngem masapul nga ibturanna ti sakitna. (Aramid 19:11, 12; 20:9, 10) Nupay saan a nasungbatan ti kararagna iti pamay-an a kayatna, nagyaman latta ni Pablo iti tulong ti Dios.—2 Corinto 12:9, 10.
“Daytoy ti adda kadatayo a panagtalek kenkuana, nga, uray ania ti dawatentayo maitunos iti pagayatanna, denggennatayo.”—1 Juan 5:14
Pudno, saan a simimilagro a sinungbatan ti Dios ti kararag ti dadduma a karakter ti Biblia. (2 Ar-ari 20:1-7) Ngem uray idi tiempo ti Biblia, saan a kanayon a sungbatan ti Dios dagiti kararag. Maupay ti dadduma a manamati no kasla saan a sungbatan ti Dios ti kararagda. Insaludsod ni Ari David: “Kasanonto kabayag, O Jehova, a lipatennak? Iti agnanayon?” (Salmo 13:1) Ngem idi nabigbig ni David a masansan a tinulongan ni Jehova, ad-adda a nagtalek iti Dios. Iti isu met laeng a kararag, kinuna ni David: “No maipapan kaniak, iti naayat a kinamanangngaasim nagtalekak.” (Salmo 13:5) Kas ken David, dagiti agdaydayaw ken Jehova ita masapul nga agtultuloy nga agkararag agingga a sungbatan ti Dios dagiti kiddawda.—Roma 12:12.
NO KASANO A SUNGBATAN TI DIOS DAGITI KARARAG
Ipaay ti Dios ti kasapulantayo.
Saan a kanayon nga ipaay dagiti nagannak no ania ti kiddawen dagiti annakda iti kanito a kiddawenda dayta. Kasta met, mabalin a saan a patgan ti Dios ti dawattayo iti wagas a kayattayo ken iti kanito a kiddawentayo dayta. Ngem agtalektayo a kas iti naayat nga ama, ti Namarsua kadatayo ipaayna dagiti kasapulantayo iti umiso a tiempo ken iti umiso a pamay-an.—Lucas 11:11-13.
Ditay mapupuotan a sungbatan ti Dios dagiti kararagtayo.
Ngem kasano ngay no ikararagtayo a mabang-arantayo iti agdama a parikuttayo? Ipapantayo kadi a gapu ta awan ti namilagruan a sungbat, saan a dengdenggen ni Jehova ti kararagtayo? Maysa pay, nasayaat no panunotentayo amangan no ditay napupuotan a tinulongannatayo ti Dios. Kas pagarigan, nalabit tinulongannaka ti naayat a gayyem iti umiso a tiempo. (Proverbio 17:17) Saan ngata a tinignay ni Jehova ti nadungngo a gayyemmo tapno tulongannaka? Kasta met, mabalin a maysa a teksto iti Biblia ti ipaay ti Dios a sungbat. Mabalin nga ipaay dayta a teksto ti sirib a kasapulantayo tapno maibturantayo ti narigat a kasasaad.—2 Timoteo 3:16, 17.
Imbes nga ikkaten ti Dios dagiti problematayo, masansan a mangted iti bileg a kasapulantayo tapno maibturantayo dayta. (2 Corinto 4:7) Kas pagarigan, idi inkararag ni Jesus iti Amana nga ikkatenna ti pakarigatanna, ta maamak di la ket ta matabbaawan ti nagan ti Dios, nangibaon ni Jehova iti anghel a mangpabileg iti Anakna. (Lucas 22:42, 43) Umasping iti dayta, mabalin nga usaren ni Jehova ti nasinged a gayyem a mangparegta kenka iti tiempo a kasapulam dayta. (Proverbio 12:25) Gapu ta mabalin a saan a mapupuotan, masapul nga alertotayo koma a mangkita iti wagas a panangsungbat ti Dios iti kararagtayo.
Ammo ti Dios ti kasayaatan a panangsungbatna iti kararagtayo.
Kuna ti Biblia sungbatan ti Dios a Mannakabalin-amin ti kararag dagiti napakumbaba “iti naikeddeng a tiempo.” (1 Pedro 5:6) Gapuna, no kasla saanna a sungsungbatan ti napasnek a kiddawtayo, dina kayat a sawen a saan a maseknan ni Jehova. Imbes ketdi, gapu ta ad-adu ti pannakaammona ngem datayo, ammo ti naayat a Namarsua ti kasayaatan a tiempo a panangipaayna iti kiddawtayo.
“Agpakumbabakayo, ngarud, iti sidong ti mannakabalin nga ima ti Dios, tapno itan-oknakayo iti naikeddeng a tiempo.”—1 Pedro 5:6
Panunotem daytoy: No agkiddaw iti bisikleta ti ubing pay nga anakmo, itedmo kadi a dagus dayta? Kasanon no dina pay ammo ti agbisikleta, mabalin a saanmo pay laeng nga igatangan. Ngem mabalin nga itedmo ti kiddawna no ammonan nga usaren dayta. Kasta met, ipaay ti Dios ti umiso a ‘tarigagay ti pusotayo’ iti maitutop a tiempo no itultuloytayo nga ikararag dayta.—Salmo 37:4.
AGTALEKKA A DUMDUMNGEG NI JEHOVA
Paregtaen ti Biblia dagiti pudno a Kristiano nga agtalekda iti bileg ti kararag. Ngem mabalin a kuna ti dadduma, ‘Nalaka nga ibaga dayta ngem narigat nga aramiden.’ Pudno dayta nangruna no agib-ibturtayo iti nabayagen a problema wenno panangirurumen. Mabalin a matuokantayon nga aguray iti sungbat ti Dios. Ngem laglagipentayo nga imbaga ni Jesus nga agtultuloytayo nga agkararag.
Dinakamat ni Jesus ti ilustrasion maipapan iti napanglaw a balo a nagtultuloy a nagkiddaw iti saan a nainkalintegan a hues tapno magun-odna ti hustisia. (Lucas 18:1-3) Idi damo, saan a tinulongan ti hues, ngem kinunana met laeng idi agangay: ‘Siguraduekto a magun-odanna ti hustisia, tapno saanto nga agtultuloy nga umay kaniak.’ (Lucas 18:4, 5) Sigun iti teksto iti orihinal a lengguahe, dimngeg ti hues iti kiddaw ti balo tapno saanna a danogen ti hues, wenno iti piguratibo a pamay-an, “dadaelen ti reputasion [ti hues].” * Nupay saan a nainkalintegan ti hues, tinulonganna ti napanglaw a balo di la ket ta madadael ti reputasionna. Ngarud ad-adda nga ipaay ti naayat a Dios ti hustisia kadagidiay “umaw-awag kenkuana iti aldaw ken rabii”! Kas iti kinuna ni Jesus, ‘ipaayto a dagus ti Dios ti hustisia kadakuada.’—Lucas 18:6-8.
“Itultuloyyo ti agdawat, ket maitedto dayta kadakayo”—Lucas 11:9
Nupay mabalin a maumatayon nga agpatpatulong no dadduma, ditay koma sumuko. No itultuloytayo ti agkararag, ipakpakitatayo a kayattayo a tulongannatayo ti Dios. Mabigbigtayo met koma a sungbatan ti Dios dagiti kiddawtayo. Kas resultana, sumingedtayo kenkuana. Wen, agtalektayo a sungbatan ni Jehova dagiti umiso a kararagtayo no itultuloytayo ti agkiddaw ken ditay agduadua a denggen ti Dios dagiti kararagtayo.—Lucas 11:9.
^ par. 3 No kayattayo a denggen ti Dios dagiti kararagtayo masapul nga ipapuso ken tungpalentayo dagiti bilinna. No aramidentayo dayta, mariknatayo ti bileg ti kararag kas nailawlawag iti daytoy nga artikulo. Para iti ad-adu pay nga impormasion, kitaem ti kapitulo 17 iti libro nga Ania a Talaga ti Isursuro ti Biblia? nga impablaak dagiti Saksi ni Jehova.
^ par. 5 Jehova ti nagan ti Dios a naipakaammo iti Biblia.
^ par. 22 Idi tiempo ti Biblia, namnamaen ti Dios a mangipakita dagiti ukom iti naisangsangayan a konsiderasion kadagiti ulila ken balo.—Deuteronomio 1:16, 17; 24:17; Salmo 68:5.


text:
Daytoy ti impanamnama ni Labor Undersecretary Joel Maglunsod kalpasan a nakiuman kadagiti nadumaduma a grupo dagiti mangmangged.
Kinuna ni Maglunsod a dengdenggen ti DoLE dagiti pakaseknan dagiti mangmangged, idinto a kasapulan met ti departamento ti tulong dagitoy. Ginutigotna a makikaykaysa dagitoy iti pannakairupir dagiti karbenganda ken ireportda dagiti kompania ken employer nga abusado ken agtultuloy a mangyim-implementar iti ilegal a kontraktualisasion.
Innayon ni Maglunsod nga ikagkagumaanan ti DoLE ti mangsiput kadagiti nadumaduma a kompania iti pagilian tapno masigurado nga agtungtungpal dagitoy iti baro a department order.
(Naipablaak iti Mayo 8, 2017 a bilang.)


text:
Kolum ni Jobert M. Pacnis
(Maudi a paset)
Pudno la unay ‘tay pagsasao a dimo pay mabalin a bilangen dagiti piek no di pay napessaan dagiti itlog.
Ipamatmat daytoy nga agingga a di iggem iti dakulap, saan pay a makuna a sigurado. Wenno saan pay a kukua ti maysa a banag.
Isubom la ngaruden, matippay pay laeng, kunada pay ita.
Ken ‘tay pagsasao dagitay Anggalog a ‘pera na, naging bato pa’.
Maipalagip kenkuana ti nabiit pay nga impabuyada a dokumentario iti telebision. Maysa nga anak ti nakasapul iti rineppet a kuarta iti bolsa ti siortpant a naipalaon iti plastic container. Kalpasan dayta ti layus ket agdaldalusda iti pagtaenganda.
Impakita ti anak ti kuarta iti inana. Kasta unay ti ragsak ni nanangna. Ad-adda manen a di mailadawan ti ragsak ni tatangna a masaksakit idi makitana ti pirak. Isu gayam daytoy ti nabayagen a sapsapulenna a gastuen para iti panagpaagasna.
Nagtaud ti agarup sangagasut a ribu a pisos a kuarta iti dati nga amo ti amana a maysa a doktor. Panagyaman ti doktor iti agarup tallo a dekada a panagbalin ti amana a kas drayber daytoy.
Yanna nga adat, gapu ta nalimed ti amana, saanna nga imbagbaga iti pamiliada nga adda naawatna a kasta a gatad. Induldulinna ta naimbagto laeng nga usarenda iti masanguanan.
Pagdaksanna, iti panaglabas dagiti tawen, nalipatan ti amana no nangisuksokanna iti kuarta.
Isu a kasta la unayen ti ragsak ti ama idi masarakan ti anakna ti kuarta. Nakaluasit pay. Adda met laengen pagpaagasna!
Ngem nalpay ti abagada a sangapamilia idi naammuanda a saanen a mabalin a gastuen dagiti rineppet a kuarta. Na-demonitized gayamen dagitoy. Awanen ti pategda.
Pera na, naging bato pa, kas kunada.
Maysa a banag ti naadalna kadagita a situasion. Ti biag, saan met a sigurado.
Kayatna a sawen, dina ammo no kaano maibabawi ti angesna. Awan iti edad dayta.
Aglalo ita a kanigid-kanawan ti biktima dagiti pammapatay a mainaig iti kampania kontra iti maiparit nga agas.
Nupay ammona a nadalus ti konsensiana kadayta a banag, namak payen no adda napagurana wenno umapal kenkuana ket ipulongda a maysa a pusher wenno user?
Wenno mapagbiddutan?
Maam-amak, aklonenna dayta. No idi, iti laeng Kamaynilaan ti pakadamdamaganna kadagita matoktokhang. Ita, mapaspasamaken iti aglawlawna. Kayatna a sawen, uray iti kasulinekan, nakadanonen dagiti ima a mangdalus iti kagimongan.
Nasagangna iti social media, kabayatan kano a sibibiagka pay, ipennekmon ti agragsak, manganka kadagiti agkakaimas, a kasla ‘tay maudi nga aldawmon ditoy lubong.
Ta dimo kano ammo no kaano a kawitennaka ni Patay.
Wenno no kaano a mapagkamaliandaka a pusher wenno user!
Ngem sabali ti simmeksek iti isipna. Agbiag a kasla ‘tay maudi nga aldawna. Ngarud, annongenna latta dagiti naipakumit a trabahona. Saanna a laokan iti kalokoan. Liklikanna ti manggundaway iti padana a tao.
Agbiag iti kinasimple. Saanna a gamden ti daras a pumallangatok ngem iti met kinikillo a wagas.
Ti la ngarud mabalin nga aramidenna, kumarapet iti Dios. Italek Kenkuana ti inaldaw a panagbiag. Agkiddaw iti tulongna ta isu ti mangted kadagiti naruay a kasapulan ken pannalaknib.
Iti kaso ni Lutting ken ti kaklasena, ken uray payen dagiti kapatadanda a mannalon, saanda ngata a nagkurang ket panangkalbit kadakuada ti didigra a simmangbay?
Maysa ngamin itan a kinapudno a saanen a ngilngilinen dagiti mananlon ti Aldaw ti Panaginana ken Panagdaydayaw. Addada latta kadagiti kataltalonan nga agkuditkudit. Nalipatandan ti obligasionda iti Namarsua.
Isu nga inkeddengna nga itaklinna amin iti Dios ti aramidna. Ta inton agbilang met iti piek, sigurado ti bilangna!#


text:
Anya dagiti kababalin iti Dios? Anya ti kapada iti Dios?
Saludsod: Anya dagiti kababalin iti Dios? Anya ti kapada iti Dios?
Sungbat: Iti panagreggettayo nga sungbatan dagitoy a saludsod, pudno nga adupay ti mabalintayo a maduktalan maipapan iti Dios. Makasayaat para kadagiti mangsukisok kadagiti panangipatarus nga adda ditoy nga basaen nga umuna ti kabuklan daytoy nga artikulo; kalpasan ket sublianan ken sapulen dagiti versikulo tapno manayunan ti pannangipalawag. Ti panangdawat iti balakad kadagiti nakasurat nga Sao ti Dios ket pudno nga kasapulan agsipud ta ti Nasantoan nga Kasuratan laeng ti maikari nga pagtakderan iti kinapudno maipapan iti Dios ken aniaman a panangilawlawag wenno opinion laeng iti tao gapu iti bukodna a pannakaawat ket kurang tapno maawatan ti Dios (Job 42:7) Ti panangibaga nga kaya tayo a maawatan no siasino ti Dios babaen iti bukod a panangipapan ken kinasirib ket maysa a kinamaag ken maysa a napeggad a banag. No ti bukodtayo a panunot laeng ti usaren iti pannangilawlawag no siasino ti Dios ken no anya ti kapadana, sigurado nga agaramidtayo laeng kadagiti dios-diosan nga maibusor iti Dios nga sibibbiag (Exodos 20:3-5).
Ti Dios laeng ti nangikabil iti rugi ken patingga iti rumbeng nga maammoantayo maipapan kenkuana. Maysa kadagiti panangiladawan iti Dios ket “silaw,” nga kayat a sawen nga Isu ti addaan iti pannakaipaduyakyak maipapan iti bukodna (Isaias 60:19; Santiago 1:17). Ti pammaneknek nga ti Dios ket nangipaduyakyak iti kinapudno maipapan iti bukodna ket uray katno ket saan a rumbeng nga di ikaskaso, agsipud ta no aramiden daytoy iti tao ket sigurado nga isu ket saan a makastrek iti paginanaanna (Hebreo 4:1). Ti law-ang, ti Nasantoan nga Kasuratan, Ti naglasag a Sao (ni Jesu-Cristo) ken ti Nasantoan nga Espiritu ket agkakaddua nga agar-aramid tapno tulungannatayo nga maamammo ti pudno a Dios.
Mangrugitayo iti pannakaawat nga ti Dios iti Dakkel a Namarsua ken datayo ket paset iti pinarsuana (Genesis 1:1; Dagiti Salmo 24:1). Kinuna iti Dios nga pinarsuana ti tao babaen iti ladawanna. Ti tao ti addaan ti kangatoan nga tukad iti kinasirib iti amin nga pinarsua ken naited pay kenkuana ti pannakabalin ken karbengan tapno iturayanna amin nga pianarsua iti Dios (Genesis 1:26-28). Gapu iti panagbasol iti immuna a tao, dagiti pinarsua iti Dios nga idi rugi ket naan-anay ket nadadael. Ngem iti kinaimbag iti Dios kadagiti pinarsuana ket adda pay kenkuana (Genesis 3:17-18; Taga-Roma 1:19-20). No panpanunuten ti kaadwan kadagiti pinarsuana ken ti kinadatdatlag dagitoy, ti kinapintas ken kinaurnos dagitoy ket mangipakita kadatayo iti kinadakkel iti Dios.
Makatulong iti panagsukimattayo no anya ti kapada iti Dios babaen iti panangbiruk iti kaipapanan dagiti panangawag iti Dios nga nakasurat iti Biblia. Daytoy ket dagiti sumaganad:
Elohim- Mannakabalin a Dios, Nasantoan (Genesis 1:1)
Adonai- Dios, Agpakpakita iti pannakikaddua ti Apo iti bukodna nga ili (Exodos 4:10,13)
El Elyon- Kangatoan, mannakabalin amin a Dios (Genesis 14:20)
El Roi- Ti nabileg nga amin ket makitana (Genesis 16:13)
El Shaddai- Mannakabalin a Dios (Genesis 17:1)
El Olam- Agnanayon a Dios (Isaias 40:28)
Yahweh- Dios, ti “Siak nga,” kayat a sawen nga Isu ket sibibbiag nga agnanayon (Exodos 3:13-14)
Itulyuloytayo ti panagadal iti adupay a kababalin iti Dios. Ti Dios ket awan patinggana, Ti kaipapanan daytoy, Isu ket awan ti rugina ken awan met ti pannakalippasna. (Deuteronomio 33:27; Dagiti Salmo 90:2; 1Timoteo 1:17). Ti Dios ket saan nga agbalbaliw, Ket gapu iti daytoy Isu ket naan-anay a pagtalkan (Malakias 3:6; Numero 23:19; Dagiti Salmo 102:26-27). Awan met ti kapadpada iti Apo, Ti kaipapananna ket awan ti kapada dagiti aramidna ken ti kina-Dios Na. Isu ket naan-anay ken awan kapadana (2 Samuel 7:22; Dagiti Salmo 86:8; Isaias 40:25; Mateo 5:48). Ti Dios ken dagiti kababalinna ket saan a naan-anay nga maawatantayo babaen iti kadawyan a panunot (Isaias 40:28; Dagiti Salmo 145:3; Taga-Roma 11:33-34).
Ti Dios ket awan pabpaburanna, kaipapananna nga panpanunutenna amin a tao nga agpapada (Deuteronomio 32:4; Dagiti Salmo 18:30). Ti Dios ket mannakabalin iti amin, kabaelanna nga aramiden iti amin nga makaay-ayo kenkuana, nopay kasta amin nga aramidna ket kanayon a kumanonong iti kababalinna (Paltiing 19:6; Jeremias 32:17,27). Ti Dios ket adda iti amin a disso ken panawen; Ngem saan a kayat a sawen nga amin a banag ket Dios (Dagiti Salmo 39:7-13; Jeremias 23:23). Ammo iti Dios ti napalabas, ti madama ken masanguanan. Ammo ti Dios uray dagiti panpanunutentayo iti amin a tiempo; Ammona ti amin ket kanayonna a ipakpakita iti kinalintegna (Dagiti Salmo 139:1-5; Dagiti Proverbio 5:21).
Maymaysa laeng ti Dios ngem saan a kayat a sawen nga awan ti tallo a persona iti Dios, No diket Isu laeng ti makasungbat kadagiti kasapulan ken tarigagay dagiti puso tayo. Isuna laeng ti maikari nga daydayawen ken ayaten (Deuteronomio 6:4). Ti Dios ket nalinteg, ken gapu iti dayta saana a pinalabas iti kinadakes. Gapu ta Isu ket nasantoan ken nainkalintegan, kasapulan a sagabaen ni Jesu-Cristo iti panggeddeng iti Dios, idi impasusuon Kenkuana iti Dios ti pannusa iti basol tapno mapakawantayo (Exodos 9:27; Mateo 27:45-46; Taga-Roma 3:21-26).
Ti Dios ket ti kangatuan, ti kangatuan iti saad. Ti amin nga inaramidna, ar-aramiden ken aramiden pay ket saan a kabaelan nga lappedan iti siasinoman karaman dagiti panggepna (Dagiti Salmo 93:1; 95:3; Jeremias 23:20). Ti Dios ket Espiritu, kaipapananna nga Isu ket saan a makita (Juan 1:18; 4:24). Ti Dios ket maysa a Trinidad, kaipapananna nga Isu ket maysa a Dios iti tallo a persona ngem adda maymaysa a pagayatan ken pada a kina Dios, pannakabalin ken kinadayag. Mapaliiw nga ti umuna a versikulo iti Nasantoan nga Kasuratan ket nagkuna iti nagan nga “maysa” uray no ti ibagbagana ket tallo nga agduduma a persona: Ama-anak-Espiritu Santo (Mateo 28:19; Marcos 1:9-11). Ti Dios ket kinapundo. Isu ket agtaginayon nga awan pakapilawanna ken uray katno saanna nga supringen ti bukodna (Dagiti Salmo 117:2)
Ti Dios ket Nasatoan, nga iti kaipapananna ket awan aniaman a kinadakes Kenkuna ket kabusorna iti kinadakes. Makitkita iti Dios ti amin a kinadakes ket agpungtot gapu iti daytoy. Kadawyan a maisarsarita ti apoy iti Nasantoan nga Kasuratan no ibagbaga ti kina nasantoanna. Ti Dios ket iladladawan a kas apoy (Isaias 6:3; Habakuk 1:13; Exodos 3:2, 3, 5; Hebreo 12:29). Ti Dios ket managparabur, Karaman ditoy ti kinaimbagna, kinaanus, manang-ngaasi ken managayat- dagiti sao a nangted iti biag iti kaipapanan iti kinaimbagna. No saan a gapu iti paraburna, ti amin nga kababalinna ket isu ti mangisina kadatayo amin Kenkuana. Agyamantayo gapu ta Isu ket Dios a napnuan iti parabur, ket kayat Na nga ipaka-ammo ti bukodna kadatayo (Exodos 34:6; Dagiti Salmo 31:19; 1 Pedro 1:3; Juan 3:16; 17:3).
Daytoy ket maysa a kadawyan nga panangpadas laeng nga sungbatan ti maysa a nalawa ken nauneg nga saludsod maipapan iti Dios. Sapayla kuma ta agtuloy kayo nga agsukimat iti kinapudno maipapan iti Dios ken ti pagayatanna iti biagyo (Jeremias 29:13).
Agsubli iti kasangoan a panid ti Ilocano
Anya dagiti kababalin iti Dios? Anya ti kapada iti Dios?


text:
PARTE TI PANAGIYEBKAS-PART OF SPEECH IN ILOKANO--KDPY
PARSIAL A KODA NAARAMAT ITI DIKSIONARIO NGA ILOKANO AGRAMAN DAGITI PARTE TI PANAGIYEBKAS.
agg, aggapu: immun-una pay a naggapuan ti sao; pakaipungetan ti etimolohia (root word, stem)
aps, aposision, panangiyurnos kadagiti dua nga agpada a palikas, wenno grupo dagiti balikas a maymaysa laeng ti itudtudoda (kej. ni Gobernador Jose a mannakaawat)
ant, antonimo, kabarusngi iti kaiyulogan; kasupadi iti kaipapanan (antonym)
arg, argumento: ania man kadagiti klausula a pangnagan a derecho a mainaig iti paratignay, subjeto man daytoy, objeto a direkta, wenno objeto nga indirekta
blg, bilang, wenno numero: ania man kadagiti numero nga kardinal
dlt, dialekto (balikas a maar-aramat iti maysa wenno sumagmamano laeng a lugar; balikas a saan unay a nasaknap ti pannakausarna)
dpy, dadduma pay: mainaig ngem adda met dakkel a paggidiatan iti lexikon
dsg, dasigen: kitaen ti sabali pay a balikas tapno maawatan a nasayaat ti kaiyulogan ti agdama a balikas; ikumpara (refer to, compare)
enk, enklitiko: maysa a balikas a di unay maik-ikkan iti enfasis iti pannakabalikasna a gapu ti pannakaidekketna iti balikas nga adda iti masungadna; kej mangan + ak, manganak
erg, ergativo: maysa a balikas a mangibaga no asinno ti masarsarita iti transitivo a paratignay
etim, etimologia, wenno etimolohia; derecho a naggapuan ti sao (etymology)
exid, expresion nga idiomatiko: idiomatiko a pannakaaramat ti balikas, wenno frase (idiomatic expression)
f, feminino, maipapan iti babai (feminine)
fig, figurativo (figurative)
fok, fokus: paset ti panarita a maikkan iti importansia, wenno prominensia, kas koma ti fokus iti aktor (agtigtignay), wenno iti pasiente (mapagtignayan)
fok-akt: fokus-aktor, fokus iti aktor: maysa a tipo ti fokus iti panarita a mangmangted iti importansia wenno prominensia iti agtigtignay; maisupadi daytoy iti fokus-pasiente
fok-pas: fokus-pasiente, fokus iti pasiente: maysa a tipo ti fokus iti panarita a mangmangted iti importansia wenno prominensia iti mapagtigtignayan
frs-ms, frase a mangsarsarita: maysa a grupo dagiti balikas nga mangsarsarita iti masarsarita (subjeto) (predicative phrase)
frs-pld, frase a pangiladawan: maysa a grupo dagiti balikas a ti ulo ket ti pangiladawan
frs-png, frase a pangnagan: maysa a grupo dagiti balikas a ti ulo daytoy ket pangnagan (noun phrase)
frs-prt, frase a paratignay: maysa a grupo dagiti balikas ti a bukbuklen ti maysa a paratignay (wenno ad-adu pay) ken dagiti balikas a nakasadag iti dayta a paratignay (kas koma ti objeto, pangumpleto, wenno modifikador (verb phrase)
frs-pyb, frase a pangabay: maysa a grupo dagiti balikas a ti ulo daytoy ket pangabay; frs-prb (sin)
frs-pyn, frase a pangyuna: maysa a grupo dagiti balikas a ti ulo daytoy ket ti pangyuna (wenno preposition)
frs, frase (phrase); maysa a grupo dagiti balikas a mangbukbukel iti maysa a konseptual a yunit
gen, genero (gender): no ania ti genero ti termino, no kas pagarigan a nabatad daytoy, kas koma ti maskulino (m), wenno feminino (f); maysa laeng ti ipakita iti entrada, ket ti kadua a genero ket maipan iti utit ti entrada
hif, hifene: maysa a pangmarka a mangipakita ti panagtibnok ti dua a balikas; posible pay daytoy a wagas tapno maiyebkas ti sarimadeng (hyphen)
int, interrogativo: dagiti balikas a mangiyuna iti panagsaludsod (interrogative adverbs)
isl, islang: maysa nga informal a termino, wenno grupo dagiti balikas a mangmangngegan iti kalkalsada, kadagiti agtutubo, iti media, kultura a popular, ken sosial a media (kadagiti situasion nga informal), ken iti aginaldaw a panagbiag (slang)
kar, karaman (including)
kej, kas ejemplo, kas pannakaaramatna iti maysa a panarita (for example)
klp, kultura a popular (popular culture including social media)
kom-l, komilias a panglukat (opening quotation mark)
kom-s, komilias a pangserra, wenno panerra (closing quotation mark)
kom, komilias (quotation mark)
kmp, kumplemento: balikas, frase, wenno klausula a mangumpleto iti kaiyulogan ti predikato; wenno maysa a pangiladawan wenno pangalan nga addaan iti isu met laeng a referensia iti subjeto wenno objeto
kmp-png: kumplemento a pangnagan, kej: Seminaristakayo. (Saankayo a butangero).
kmp-pld: kumplemento a pangiladawan, kej: Napno dagiti kopita.
kop, kopula (copula)
lig, ligadura, sin panilpo (ligature)
lit, literal, kugnal nga ubog ti balikas
m, maskulino, maipapan iti lalaki (masculine)
n, numero: mainaig kadagiti sabasabali a kaitutopan ti maysa nga entrada; kas koma: n1, numero uno, wenno umuna a kaitutopan; n2, numero dos, wenno maikadua a kaitutopan, kdpy.
nb, nota bene: importante a nota (note, note well)
obj-d, objeto a direkta: ti objeto a kasapulan iti paratignay a transitivo
ono, onomatopeia: pannakaforma ti balikas manipud iti aweng wenno uni
pan-aprt, panarita nga awanan paratignay
pan-prt, panarita nga addaan paratignay
pan, panarita (sentence)
par, parapo (paragraph); sin bensa
pas, pasaludsod, wenno interrogativo (interrogative)
pau, pauni (consonant); nb, sin kaaweng (consonant)
paw, paaweng (vowel)
pgk, pagkumparaan, wenno ejemplo ti panagkumpara; iti kumpara iti maysa pay a balikas a lexikon iti daytoy a diksionario
pgl, pangilasin (article, marker)
pgl-t, pangilasin a pangtao (personal particle): ni
pkb, pangikabit (conjunction)
pkt-p, panekket-palikaw; panekket iti sango ken ungto, ken panekket iti sango, tengnga, ken ungto (circumfix); var panekket-palikawkaw
pkt-s, penekket-sango; panekket iti sango (prefix)
pkt-t, panekket-tengnga; panekket iti tengnga (infix)
pkt-u, panekket-ungto; panekket iti ungto (suffix)
pkt, panekket (affix)
pld, pangiladawan (adjective)
pna, pangsapasap nga awag (generic term)
pnd-dm, panandi a di makapagwaywayas (enclitic pronoun: -ak series, -ko series)
pnd-m, panandi a makapagwaywayas (independent pronoun)
pnd, (a pas) panandi a pasaludsod (interrogative pronoun)
pnd, panandi (pronoun)
png-pgk, pangnagan a pangkumpleto; pangnagan a pangumpleto (nominative complement; kej, siak, I am; datayo: we are; dsg ti pnd-m)
png, pangnagan (noun)
png-k, pangnagan a kumon (common noun)
png-p, pangnagan a propio (proper noun)
pos, posible (possible, but not certain; most likely)
prb-k, katipping ti pangabay a balikas, kas koma dagiti sumaganad: a, ania, bassit, -en, gayam, kadi, ket, ketdi, kano, koma, la, laeng, wen, sa, to
prb, pangabay a balikas; paraabay a balikas; tarabay a balikas (adverb): kej idiay, idi
prg, pangngarig, pagarigan, wenno figurativo a pannakaaramat ti balikas, wenno frase a mangar-aramat iti nasao a balikas (figurative)
prt-itr, paratignay nga intransitivo: maysa a paratignay a di makasapul, wenno di mangkidkiddaw iti objeto a direkta (intransitive verb)
prt-tr, paratignay a transitivo: maysa a paratignay a makasapul, wenno mangkidkiddaw iti objeto a direkta (transitive verb)
prt, paratignay (verb)
psd, paniddaaw, pangsiddaaw a balikas (exclamatory word; expression; exclamation)
psp, pangsilpo; panilpo; sin. ligadura (ligature, linker)
pyb, pangiyababaan, wenno abreviasion (abbreviation)
pyn, pangyuna (sin, preposision; preposition)
red-p, reduplikasion a parsial
red-t, reduplikasion a total
red, reduplikasion: panagulit-ulit iti maysa, dua, tallo a silaba ti balikas, wenno iti sibubukel a balikas, tapno makaparnuay iti baro a balikas
sar, sarimadeng: karakteristiko ti panangiyebkas iti maysa a balikas nga agsardeng iti baet ti dua a silaba (glottal stop, glottal catch); hifene ti maaramat a pangmarka iti sarimadeng
sin, sinonimo, kapada iti kaiyulogan; agkapareho iti kaipapanan (synonym)
sit, sita (citation, quotation)
tek, teknologia: naggapu ti maysa a balikas iti teknologia
trans, transliterasion: transliteration (iti etimologia)
spp, sabali pay a pangawag: referensia iti sabali a lengguahe iti Filipinas (another term: reference to another language in the Philippines), wenno lengguahe iti sabali a pagilian
uys, uyas: fenomenon a ti punget-a-ramut a balikas a mangrugi iti paaweng ken mangala iti panekket-sango a pamparatignay nga i- ket aguyas tapno makabukel iti aweng a ‘y’; iti kastoy a kaso, saan a mapukaw ti panekket-sango nga i-; ketdi, mainayon ti uyas iti pannakiyebkas ken pannakaisurat ti balikas
var, variedad, variant, wenno sabali pay a pannakaisurat wenno pannakaisao (variety)
No comments:
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Binayabay ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. a kaduana ni Vice Mayor Danny Q. Gazmen ken Barangay Official dagiti opisiales ken kameng ti Fishermen Associations ti Cabugao a kinuyog da Mrs. Milagros R. Paz, Municipal Fishery Coordinator ken Mr. Robert S. Savella, AT iti DA-LGU Cabugao a mangimatmaton kadagiti programa ken aktibidades iti Gobierno para kadagiti mangngalap.
Nakitaripnong met ken nakiamad ni Diputado Ryan Luis V. Singson, First District, Ilocos Sur iti napagsasaritaan a pakaseknan ken parikut dagiti mangngalap a naggapu iti nadumaduma a Coastal Municipalities ti Ilocos Sur iti dayta a dialog. Kas iti dialog dagiti mannalon iti kallabes, kayat met ti Diputado a maikkan ti atension dagiti mangngalap a mairaman iti agtultuloy a programa ken proyekto nga itandudo ti Gobierno iti sektor-agrikultura agsipud ta kaaduanna met ti agbibiag nga umili iti panagkalap.
Iti panangibinsa ni Director Domenden kadagiti nagapuanan a proyekto ti BFAR, maysa ti ili a Cabugao kadagiti kaaduan a benepisiario iti nasaknap a programa ti Ahensia kas iti pannakaited ti payao, panagdalus/panagmula ti mangrove iti katangriban, nadumaduma a seminar iti panagkalap ken pannakaprotehir ti kabaybayan.
Saan met a paudi dagiti mangngalap iti ili a Cabugao a makikammayet latta iti BFAR ken ti LGU Cabugao kadagiti naiplano a maipakat iti masanguanan (2013) kas iti Mariculture Project, NASA Units (Fish Trap), Payao, High Value Species (Hatchery), ken Aquasilvi Culture.
Daytoy a pannakaparegta dagiti mangngalap ket manaynayonan latta babaen iti agtultuloy a suporta ti Gobierno Munisipal nga idauluan ni Mayor Ediboy tapno maitag-ay ti kasasaad ti panagbiag dagiti umili nga agnanaed iti igid ti baybay. # (Web In-Action)


text:
TALLO a panagtitipon ti isagsagana ita ti National Commission for Culture and the Arts (NCCA) nga idauluan da Chairman Felipe M. De Leon Jr. ken OIC-executive director Adelina M. Suemith para iti pannakarambak ti Dayaw 2014, babaen ti panangbuangay ti Subcommission on Cultural Communities and Traditional Arts (SCCTA) ti NCCA.
Maysa iti Luzon nga iti Baguio ti pakaangayanna, babaen ti pannakitinnulong ti Negros Cultural Foundation, Inc., inton Oktubre 22 ken 23, 2014. Manamnama a tabunuan daytoy dagiti katutubo nga agnanaed iti akin-amianan a paset ti Filipinas a pakairamanan dagiti Gaddang, Isinay, Tinggian, Itneg, Ibanag, Yogad, Itawit, Malaweg, Kasiguran, Ivatan, Itbayat, Bugkalot, Isnag, Kalinga, Ifugao, Ibaloi, Kankanaey, Balangao, Bontok, Applai, Ilokano, Bolinao, Pangasinan, Tagalog, Sambal, Pampango, Ayta, Agta, Mangyan, Palawani, Molbog, Jama Mapun, Tagbanua, Pala’wan, Agutaynen, Bikolano, Batak ken Cuyunon.
Sabali met ti panagtitipon idiay Visayas inton Oktubre 27 ken 28, 2014. Maangay daytoy iti Bacolod City babaen ti pannakikammayet ti Negros Cultural Foundation, Inc. met laeng. Tabunuan met daytoy dagiti Ati, Panay Bukidnon, Waray, Abaknon, Hiligaynon, ken Cebuano.
Ti maikatlo, maangay idiay Zamboanga (Mindanao) inton Nobiembre 6 ken 7, 2014. Makitinnulong met ditoy ti Zamboanga City Indigenous Peoples Council of Leaders ken manamnama a tabunuan dagiti katutubo iti akin-abagatan a paset ti Filipinas a kas kadagiti Yakan, Subanen, Manobo, Higaonon, Bagobo, Mandaya, Mansaka, B’laan, Sangir, Ata Manobo, T’boli, Teduray, Arumanen, Mamanwa, Maranao, Magindanao, Iranun ken Tausug.
Sipud pay naipaulog ti Presidential Proclamation 1906 a nangideklara iti Oktubre a kas National Indigenous Peoples’ Month, tinawenen a rambakan ti NCCA daytoy iti nadumaduma a paset ti pagilian.
Buklen ti SCCTA ti National Committee on Northern Cultural Communities nga ipanguluan ni Edwin V. Antonio, ti National Committee on Central Cultural Communities nga ipanguluan ni Alphonsus Tesoro, ken ti National Committee on Southern Cultural Communities nga ipanguluan met ni Al-Anwar Anzar. Ni met Marichu Tellano ti hepe ti Plan/Policy Formulation, and Programming Division ken ni Renee Talavera ti section head ti SCCTA.
Para iti dadduma pay a detalye, kontaken ni Rene Sanchez Napeñas, pangulo ti NCCA Public Affairs and Information Office (PAIO) iti 527-5529 wenno 0928-5081057, ag-email iti ncca.paio@gmail.com wenno bisitaen ti Web site: www.ncca.gov.ph.. (LSF)
(Naipablaak iti Bannawag, Septiembre 22, 2014 a bilang.)


text:
Alaminos, Pangasinan
Ti Siudad ti Alaminos ket maysa a maika-4 a klase a siudad iti probinsia ti Pangasinan iti Filipinas.
Ti Siudad ti Alaminos ket ipangpanguluan ni Arthur Celeste ti agdama ken nagaget a Mayor ti sudad. Ti sentro ti siudad ket ti baranggay Poblacion. Adda produkto nga ipanpannakkel ti Alaminos, daytoy ket ti naraman a "longganisa". Ipanpannakkel pay iti Alaminos ti "Hundred Islands" ken mabirukan daytoy idiay baranggay Lucap. Ti tinawen a piesta ti siudad ket Marso 12.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti Alaminos ket nabingbingay a politikal kadagiti 39 a barbaranggay.[2]
- Alos
- Amandiego
- Amangbangan
- Balangobong
- Balayang
- Bisocol
- Bolaney
- Baleyadaan
- Bued
- Cabatuan
- Cayucay
- Dulacac
- Inerangan
- Linmansangan
- Lucap
- Macatiw
- Magsaysay
- Mona
- Palamis
- Pangapisan
- Poblacion
- Pocalpocal
- Pogo
- Polo
- Quibuar
- Sabangan
- San Jose
- San Roque
- San Vicente
- Santa Maria
- Tanaytay
- Tangcarang
- Tawintawin
- Telbang
- Victoria
- Landoc
- Maawi
- Pandan
- San Antonio (R. Magsaysay)
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Pangasinan". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Hulio 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Pangasinan". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 2 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Iti surat ni Gov. Luis “Chavit” Singson, Chairman, Provincial Nutrition Committee, kinomendaranna ti liderato ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr., Chairman, Municipal Nutrition
“May this recognition will inspire us more to continue empowering our people to actively participate in the formulations of plans and programs intended for the betterment of the lives of our constituents. With my highest esteem and warm regards!” Paset pay ti surat ni Gov. Chavit ken ni Mayor Ediboy ken dagiti umili ti Cabugao.
Kabayatan a maur-uray ti pannakapadayaw ni Saturno iti Rehion, imbatadna a naipagtengen ti gandat dagiti Federated BNS Presidents ti Ilocos Sur a bumisita iti Barangay Bonifacio ken iti Munisipalidad ti Cabugao inton Hulio 24, 2012.
Maysa pay a puonan ni Saturno ti adalna: Bachelor of Science in Psychology iti Far Eastern University (FEU) a naiturposna idi 1980. Civil Service Eligible (Professional) ni Macrina, awag dagiti gagayyemna. Produkto isuna ti Cabugao South Central School ken Cabugao Institute. # (Web In-Action)


text:
Pulupandan, Negros Occidental
Ti Pulupandan ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Negros Occidental iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Pulupandan ket politikal a nabingbingay iti 20 a barbaranggay.[2]
- Baranggay Sona 1-A (Pob.paco aplaya)
- Baranggay Sona 4-A (Pob.)
- Baranggay Sona 1 (Pob.berde nga aplaya)
- Baranggay Sona 2 (Pob.)
- Baranggay Sona 3 (Pob.)
- Baranggay Sona 4 (Pob.)
- Baranggay Sona 5 (Pob.)
- Baranggay Sona 6 (Pob.)
- Baranggay Sona 7 (Pob.)
- Canjusa
- Crossing Pulupandan
- Culo
- Mabini
- Pag-ayon
- Palaka Norte
- Palaka Sur
- Patic
- Tapong
- Ubay
- Utod
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Negros Occidental". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 3 Oktubre 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Negros Occidental". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 3 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
BIGUEÑA OF THE YEAR. Ni dati a Vigan City Mayor Eva Marie S. Medina ti napili a Bigueña of the Year ket inawatna ti pammadayaw bayat ti panangselebrar ti Vigan City iti panagbalinna a siudad itay Enero 22. Kadua ni Medina iti ladawan ti kaingungotna a ni dati a Mayor Ferdinand Medina ken ni agdama a Mayor Juan Carlo Medina. Iti babaen ti panangituray ni Medina, naglupos ti Vigan manipud iti maysa nga ordinario nga ili ket nagbalin a maysan kadagiti siudad a tourist destination iti pagilian. (Photo by Vigan City PH)
BIGUEÑA OF THE YEAR
By Tawid News Team on January 30, 2017 in Banner Photo


text:
limtawda a kas mutia iti kaltaang
iti panaglupos ti aglawlaw: pinatubo ida
ti pannakalabus ti daga iti ules ni ayat
pinabukar ida ti salemsem ti bigbigat
pinarimat ida ti raya ti init— palabbasiten
ida ti agek ti linnaaw: maimurumor ti pulida
iti pannakaarbisda iti romansa ti lubong
kadakuada. daydaywen, pagdidinnamaganda
ida: tumayok ti layap iti batogda a langit
iti panangsungbatda iti nasam-it a "wen"
dagiti mangar-arog kadakuada: ta, wen,
ti laeng lunglung-ay ken ayamuomda
di agpangngadua dagiti puso ti angin
a mangilili ken mangisala kadakuada
iti entablado ti kinarang-ay. bukodda
ti isem a yir-irair ti bara ti kablaaw
dagiti nababaked a takiag: agpasagda
man kadagiti namsek a barukong
ti uniberso, ngem awanto
ti pannakalaylayda iti panagtabon
dagiti agkubkubbon a malem. ket, wen,
maabbonganda iti ules nga imengda
iti buttaw a batibat ti law-ang. ngem adda
latta panagkupasda iti idadateng ti littugaw
iti unos ti panagbiagda: adda ngamin
kasingin ti kimat ken gurruod a bayakabak
kadagiti nalulem nga agmatuon: kiraban
ida ti nalamlamiis pay ngem bangkay
a lamiis nga agtinnag a kas ukom—
mangipalagip kadakuada a nalpasen
ti kaipapananda iti dayta a panawen
ti panagbiagda: aginanada iti naunday
a tiempo, ket iti idadatengto manen
ti gundawayda, ipakita ken iparikna
ken ipamatmatdanto manen ti sam-it
ti ayat ken kinaidumdumada a kas
mutia iti panaglupos ti aglawlaw...
--PRODIE GAR. PADIOS
Sta. Teresita, Cagayan / Alberta, Canada
(Naipablaak iti BANNAWAG, Setiembre 29, 2008.
Immuna a naipaskil iti basirepublic.blogspot.com. Nabulod ti imahen iti
www.canada-photos.com)


text:
Estoria 71: Nangikari ti Dios ti Paraiso
RETRATO daytoy ti paraiso kas mabalin nga impakita ti Dios ken mammadtona nga Isaias. Nagbiag ni Isaias kalpasan ni Jonas.
Ti paraiso kayatna a sawen “minuyongan” wenno “parke.” Saanna kadi nga ipalagip kenka ti nagpintas a hardin nga inaramid ni Jehova a Dios para kada Adan ken Eva? Addanto aldaw a ti intero a daga agbalinton a paraiso.
Imbaga ni Jehova ken mammadtona nga Isaias nga agsurat maipapan ti um-umayen a paraiso. Kunana: ‘Dagiti lobo ken kordero agtaengdanto a sitatalna. Ti urbon ti baka ken ti urbon ti leon aglanglangdanto, ket dagiti babassit nga ubbing ti mangaywanto kadakuada.’
Dadduma kunada dinto maaramid daytoy. Kunada a kanayon nga adda riribok ditoy daga, ket kankanayonto a kasta.
Ngem laglagipenyo, inkabil ti Dios da Adan ken Eva iti paraiso. Gapu laeng ta simmukirda iti Dios a napukawda ti napintas a pagtaenganda. Inkari ti Dios nga itdennanto kadagiti tattao nga agayat kenkuana dagiti bambanag a napukaw da Adan ken Eva.
Iti um-umayen a baro a paraiso, amin nasalun-atdanto ken naragsak. Isuntot’ kas pinanggep ti Dios nanipud idi punganay. Maammuantayto no kasano nga iyegto daytoy ti Dios.
Isaias 11:6-9; Apocalipsis 21:3, 4.
Dagiti Saludsod
- Siasino ni Isaias, kaano a nagbiag, ken ania ti impakita kenkuana ni Jehova?
- Ania ti kayat a sawen ti sao a “paraiso,” ket ania ti ipalagip daytoy kenka?
- Ania ti imbaga ni Jehova nga isurat ni Isaias maipapan iti baro a Paraiso?
- Apay a napukaw da Adan ken Eva ti napintas a pagtaenganda?
- Ania ti inkari ni Jehova kadagidiay mangay-ayat kenkuana?
Kanayonan a salsaludsod
- Basaenyo ti Isaias 11:6-9.
Kasano nga ipakita ti Sao ti Dios nga addanto talna iti nagbaetan dagiti animal ken dagiti tattao iti baro a lubong? (Sal. 148:10, 13; Isa. 65:25; Ezeq. 34:25)
Iti naespirituan a pamay-an, kasano a matungtungpal dagiti sasao ni Isaias kadagiti adipen ni Jehova ita? (Roma 12:2; Efe. 4:23, 24)
Siasino ti rumbeng a mapadayawan iti panagbalbaliw dagiti tattao ita ken iti baro a lubong? (Isa. 48:17, 18; Gal. 5:22, 23; Fil. 4:7)
- Basaenyo ti Apocalipsis 21:3, 4.
Kasano nga ipakita ti Kasuratan a ti pannakipagnaed ti Dios iti sangatauan kaipapananna a piguratibo, saan a pisikal, ti kaaddana ditoy daga? (Lev. 26:11, 12; 2 Cron. 6:18; Isa. 66:1; Apoc. 21:2, 3, 22-24)
Ania a kita ti lulua ken ut-ot ti mapukawto? (Luc. 8:49-52; Roma 8:21, 22; Apoc. 21:4)