text:
Imperio a Britaniko
Ti Imperio a Britaniko ket buklen dagiti masakupan, dagiti kolonia, dagiti protektorado, dagiti keddeng ken dagiti dadduma pay a teritorio a tinurayan wenno inadministro babaen ti Nagkaykaysa a Pagarian. Daytoy ket nagtaud dagiti ballasiw taaw a kolonia ken dagiti komersio a puesto nga inpabangon babaen ti Inglatera kadagidi naladaw a maika-16 kenmaika-17 a siglo. Iti katurayanna, isu daytoy idi ti kadakkelan nga imperio iti pakasaritaan ken, para iti sumurok a siglo, isu idi ti kangrunaan a bileg ti sangalubongan.[1] Babaen idi 1922 ti Imperio a Britaniko ket nagtengtenggel ti panagpallayog kadagiti sumurok a 458 a riwriw a tattao, maysa a paglima iti populasion ti lubong iti dayta a panawen,[2] ken sumakop ti nasursurok ngem 33,700,000 km2 (13,012,000 sq mi), a gangani a maysa a pagkapat iti dagup a kalawa ti daga ti Daga.[3][4] A kas ti nagbanagan daytoy, ti bukodna a politiko, linguistiko ken kultura a legado ket sapasap a nawatiwat. Idi kapigsa ti bileg ti imperio, kankanayon a makunkuna a "ti Init ket saan a lumlumnek idiay Imperioa Britaniko" gapu ti kawatiwatna ti ballasiw ti lubong ket makasigurado a ti Init ket agranraniag iti maysa kadagiti nadumaduma a teritoriona.
Idi panawen ti Tawen iti Panagduktal kadagidi maika-15 ken maika-16 a siglo, ti Portugal ken Espana ket nangirugida kadagiti panagbaniaga ti Europa a lubong, ken iti daytoy a pamay-an nakapatakder ti dakkel a imperio ti ballasiw taaw. Ti panagapapalna kadagiti naaramid a kinabaknang dagitoy nga imperio, ti Inglatera, Pransia ken ti Olanda ket nangrugida n nangibangon kadagiti kolonia ken dagiti bukodda a komersio a luglugar idiay Kaamerikaan ken Asia.[5] Dagiti serie a gubgubat kadagidi maika-17 ken maika-18 a siglo iti Olanda ken Pransia ket nangibati ti Ingletara (ken idi ti, sumaganad a kappon a nagbaetan ti Inglatera ken Eskoses idi 1707, Gran Britania) ti katurayan a bileg a kolonia idiay Amianan nga Amerika ken India. Ti pakakapukaw dagiti Sangapulo ket tallo a Kolonia idiay Amianan nga Amerika idi 1783 kalpasan ti maysa a gubat iti panagwayawaya ket nakaawan ti Britania kadagiti kadaanan ken dagiti kaaduan ti populasionna a kolonia.
Ti Panakaimatangan ti Britaniko ket naiturong idin ti Aprika, Asia ken ti Pasipiko. Kalpasan ti panakaabak iti Napoleoniko a Pransia idi 1815, ti Britain ket nagganganas ti maysa a siglo nga awan ti simmuppiat ti panagturayna, ken nagpadakkel kadagiti tinengtengngelna iti ballasiw ti lubong. Dagiti immadadu a gatad iti panagturay ket naited kadagiti bukodna a puraw nga agnanaed a kolonia, nga adda dagitoy ket naidasig manen a kas dagiti pagturayan.
Ti panagdakkel ti Alemania ken ti Estados Unidos ket namarunor ti ekonomiko a panagdaulo ti Britania babaen ti gibus iti maika-19 a siglo. Dagisi simmaruno a milisia ken ekonomika a panagirteng a nagbaetan ti Britania ken Alemania ket dagitoy ti kangrunaan a gapuanan iti Umuna a Sangalubongan a Gubat, nga iti daytoy ket ti Britania ket nadagsen a nagtaltalek kadagiti bukodna nga imperio. Ti suppiat ket nakaikabil ti dakkel a panagbusbos ken panagirteng ti populasion iti Britania, ken urayno ti imperio ket nakagun-od ti kadakkelan a panaggay-atna ti teritorio idi kalkalpas ti gubat, daytoy ket saanen nga nagmaymaysa ti industria wenno milisia a bileg. Ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat ket nakapakita kadagiti kolonia ti Britania idiay Abagatan a daya nga Asia ket nasakupan babaen ti Hapon, a daytoy ket nakadadael ti dayaw ti Britaniko ken nangipardas ti panakapaay iti imperio, urayno ti Britania ken dagiti kumaduaanna ket nagballigida. Ti India, ti kangrunaan ken kaaduan ti populasion a tagikua ti Britania, ket nakagun-od ti panakawayawaya iti dua a tawen kalpasan ti gubat.
Kalpasan ti Maikadua a sangalubongan a Gubat, a kas paset ti dakdakkel a dekolonisasion a tignay babaen dagiti Europeano a bileg, ti Britania ket kaaduan a nagited ti panakawaya dagiti teritoriona iti Imperio a Britaniko. Daytoy a pamay-an ket nalpas babaen ti panakaisubli ti Hong Kong iti Tsina idi 1997. Dagiti 14 a Ballasiw Taaw a Teritorio ti Britaniko ket nabati babaen ti Britaniko a katurayan. Kalpasan ti panakawayawaya, adu kadagiti dati a kolonia ti Britaniko ket timmiponda ti Mankomunidad dagiti Pagilian, ti maysa a nawaya nga asosasion dagiti nawaya nga estado. Dagiti sangapulo ket innem a Mankomunidad a pagilian ket makibinningayda ti bukodda a daulo iti estado, Reina Isabel II, a kas dagiti Mankomunidad a pagarian.
Dagiti taudan (1497–1583)[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti pundasion ti Imperio a Britaniko ket nabangon idi ti Inglatera ken Eskosia ket dua a sabsabali a pagarian. Idi 1496 ni Ari Enrique VII iti Inglatera, kalpasan ti panagbalballigi ti España ken Portugal kadagiti ballasiw taaw a panagsuksukimat, ket nagkomisionado kenni John Cabot tapno mangidaulo ti maysa a panagbaniaga tapno agduktal kadagiti dalanan idiay Asia babaen ti Amianan nga Atlantiko.[6] Ni Cabot ket nanglayag idi 1497, lima a tawen kalpasan ti panakaduktal ti Amerika, ken urayno isu ket simmanglad idiay aplaya ti Newfoundland (naikamalian a namatmati, a kasla ni Christopher Columbus, nga isu ket naabotna ti Asia),[7] awan ti panagpadas nga agbiruk ti maysa a kolonia. Ni Cabot ket nangidaulo manen ti maysa a panagbanniaga idiay Kaamerikaan itisumaruno a tawen ngem awanen ti nakangegan manen kadagiti barkona.[8]
Awanen kadagiti panagpadas a mangibangon kadgiti Inggles a kolonia idiay Kaamerikaan aginggan idi nagturay ni Isabel I, ti las-ud kadagiti naudi a dekada ti maika-16 a siglo.[9] Ti Protestante a Repormasion ket nakirinninggor iti Inglatera ken Katoliko nga España.[6] Idi 1562, ti Ingles a balangat ket pimmalubos kadagiti korsario a ni John Hawkins ken ni Francis Drake tapno mangrautda kadagiti tagabu kadagiti barko ti España ken Potugal idiay aplaya ti Laud nga Aprika[10] nga adda ti gandat a mangdadael iti Atlantiko a sistema ti panaglaklako. Daytoy a ganetget ket napaiden ken kapasan daytoy, idi ti Anglo-Espaniol a Gubgubat ket kimmarkaro, ni Isabel ket nangipalubos kadagiti adu paya panagraraut kadagiti puerto ti España idiay Kaamerikaan ken dagiti barko a nagsubsubli ti ballasiw ti Atlantiko, a napunno kadagiti gameng manipud ti Baro a Lubong.[11] Iti isu met laeng a panawen, dagiti makainpluensia a mannurat a kas ni Richard Hakluyt ken ni John Dee (nga isu ti immuna a nagusar ti "Britaniko nga Imperio")[12] ket nangrugrugida idi nga agitaltalmeg para iti panakabangon ti bukod nga imperio ti Inglatera. Babaen ti daytoy a panawen, ti España naitrinseradan idiay Kaamerikaan, ti Portugal ket nangibangon kadagiti luagar a paglakuan ken dagiti kota manipud kadagiti aplaya ti Aprika ken Brasil aginggan ati Tsina, ken ti Pransia ket nangrugrugi nga nagitataeng idiay Karayan San Lawrence, a ti kalpasan daytoy ket nagbalin a ti Baro a Pransia.[13]
Dagiti minulaan ti Irlanda[urnosen | urnosen ti taudan]
Nupay ti Inglatera ketnaududi kadagiti bileg ti Europa iti panagibangon kadagiti ballasiw taaw a kolonia, daytoy ket nagtigtignay idi las-ud ti maika-16 a siglo ti panagtaeng iti Irlanda, a nagalaala manipud kadagiti napaspasamak ti Normando a panagraut ti Irlanda idi 1169.[14][15] Dagiti nadumaduma a tattao a timmulong ti panakabangon kadagiti minulmulaan ti Irlanda ket nakaayayam ti maysa a paset iti nasapa a panakakolonia ti Amianan nga Amerika, a naisangsangayan ti grupo a naamaamoan akas ti Lallaki ti Laud a Pagilian.[16]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ferguson, Niall (2004). Imperio, Ti panagungar ken ti panakapaay iti Britaniko nga urnos ti lubong ken dagiti naadal para iti sangalubongan a bileg. Basic Books. ISBN 0-465-02328-2.
- ^ Maddison 2001, pp. 98, 242.
- ^ Ferguson 2004, p. 15.
- ^ Elkins2005, p. 5.
- ^ Ferguson 2004, p. 2.
- ^ a b Ferguson 2004, p. 3.
- ^ Andrews 1985, p. 45.
- ^ Ferguson 2004, p. 4.
- ^ Canny, p. 35.
- ^ Thomas, pp. 155–158
- ^ Ferguson 2004, p. 7.
- ^ Canny, p. 62.
- ^ Lloyd, pp. 4–8.
- ^ Canny, p. 7.
- ^ Kenny, p. 5.
- ^ Taylor, pp. 119,123.


c: text/html

text:
Lawas
Ti dominggo ket naibaw-ing ditoy. Nasken a saan nga iyallilaw iti Domingo.
Ti lawas wenno dominggo ket paset ti panawen a kapada ti pito nga al-aldaw. Daytoy ket ti pagalagadan a paset ti panawen nga inus-usar kadagiti siklo iti panagtrabaho nga al-aldaw ken dagiti aldaw a panaginana iti kaaduan a paset iti lubong.
Ti termino a "lawas" ket sagpaminsan pay a mangibagbaga kadagiti panaset ti panawen a mangbukel ti bassit nga al-aldaw. Kasla kadagiti "lawas" iti nagbaetan ti uppat ken sangapulo nga al-aldaw ket historikal a naus-usaren kadagiti nadumaduma a lugar.[1] Dagiti pagbaetan nga atatiddog ngem 10 nga al-aldaw ket kadawyan a saan a naitermino kadagiti "lawas" gapu ta dagitoy ket as-asidegda iti dua lawas wenno ti bulan ngem ti pito nga aldaw a lawas.
Dagit nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Englisc Rímbóc: Ti Kalendario nga Anglo-Sahon
- Chisholm, Hugh, ed. (1911). "week". Encyclopædia Britannica (Maika-11 nga ed.). Pagmalditan ti Unibersidad ti Cambridge.
- Ti bileg ti pito, The Economist, 20 Disiembre 2001.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kanta
Iti musika, ti kanta ket maysa a komposision para iti timek wenno dagiti timek, nga inar-aramid babaen ti panagkanta. Ti koro wenno insao a kanta ket mabalin a kuyogan dagiti instrumento ti musika, wenno saan a makuyogan, a kas iti kaso dagiti a cappella a kanta. Dagiti liriko (balikas) dagiti kanta ket kadawyan a poetiko, agrima, ngem mabalin met a dagitoy ket relihioso a berso wenno nawaya a prosa.
Ti kanta ket mabalin pay a maymaysa a kumakanta, maysa a dueto (dangngay-dua), trio, wenno dakdakkel a grupo a mairaman ti ad-adu a boses. Dagiti kanta nga adda ti ad-adu ngem maysa a boses ket makunkuna a dagiti koro. Dagiti kanta ti nawatiwat a mabingbingay kadagiti nadumaduma a porma, depende iti panagilasin a maus-usar. Ti maysa a pannakabingay ket ti baetan dagiti "arte a kanta", "nadayeg a kanta", ken "folk a kanta". Dagiti sabali pay a pamay-an iti panangidasig ken babaen dagiti panggep (sagrado a maigiddiat iti sekular), babaen ti estilo (sala, balada, Lied, kdpy.), wenno babaen ti panawen a nagtaudan (Renasimiento, Kontemporaneo, kdpy.).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marcello Sorce Keller (1984), "Ti Problema iti Pannakaidasig ti Panagsukisok iti Folksong: ti Ababa a Pakasaritaan", Folklore, XCV, blng. 1, 100- 104.


text:
Tenis
Ti tenis ket ay-ayam a kadawyan nga ay-ayamen ti maysa a tao a kasuppiatna ti agmaymaysa a kasupadi (agmaymaysa) wenno baetan ti dua a sankakuyogan dagiti dua nga agay-ayam (dua nga agay-ayam). Ti tunggal maysa nga agay-ayam ket agusar ti rakueta a nakuerdasan iti linas tapno matiro ti lungog a goma a bola a naabbongan ti pieltro iti ngatuen wenno lawlaw ti iket ken iti korte ti kasuppiatna. Ti gandat ti ay-ayam ket panagy-ayam ti bola iti pamay-an a ti kasuppiat ket sanna a mabalin a may-ayam ti nasayaat a panangisubli.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "ITF Dagiti Alagaden ti Tenis – Alagaden 25 (Ti Nasayaat a Panangisubli)". ITF. Naala idi 5 Mayo 2012.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Tenis idiay Wikimedia Commons


text:
Boise, Idaho
Ti Boise (i/ˈbɔɪsi/) ket isu ti kapitolio ken ti kaaduan ti populasion a siudad ti Estado ti Idaho, ken isu pay ti tugaw ti kondado ti Kondado ti Ada. Daytoy ket mabirukan idiay Karayan Boise idiay akin-abagatan a laud nga Idaho, ti populasion ti Boise ti senso idi 2010 ket 205,671, ti maika-99 a kadakkelan iti pagilian. Ti nakarkulo a populasionna idi 2013 ket 214,237.[1]
Ti metropolitano a lugar ti Siudad ti Boise-Nampa ket mangiraman kadagiti lima a kondado nga addaan iti naitiptipon a populasion iti 616,500, ti kaaduan ti populasion a metropolitano a lugar idiay Idaho. Daytoy ket aglaon kadagiti tallo a kadakkelan a siudad ti estado; ti Boise, Nampa, ken Meridian. Ti Boise ket isu ti maikatlo a kaaduan ti populasion a metropolitano a lugar iti rehion ti Amianan a laud a Pasipiko ti Estados Unidos, kalpasan ti Seattle, ken Portland.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Population Estimate, U.S. Census. "City and Town Totals: Vintage 2012".
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Boise, Idaho idiay Wikimedia Commons


text:
BAGUIO CITY - Nasarakan ti maysa a fetus iti uneg ti hotel iti siudad ti Baguio idi malem kalman sadiay Barangay Salud Mitra, Baguio City.
Maibasar iti imbestigasyon dagiti otoridad ken iti salaysay ni Luzviminda Maranag Hiponia, manager ti nasao a hotel nasarakanda ti fetus iti room no. 2 a paset ti hotel nga imatmatunna.
Sigun iti salaysay, manarimaan ti House keeping wenno panangidalimanek ti room boy dagitoy a ni Jason Walang iti nasao a kuwarto iti kalman idi nakitana ti nagsayasay a dara iti bed sheet ken iti basuraan, dagus na garud a nilukatan ti kabinet ket dita a nakitana ti fetus a nakoberan iti puraw a tuwalya ken bedsheet.
Maibasar iti panangadal dagiti otoridad, dumanon iti lima agingga innem a bulan ti nasao a fetus.
Maibasar met iti panangadal dagiti otoridad iti Guest ledger Card, nakitada ti nagan a Vinece Hernandez manipud Malabon, Manila a nagcheck-in idi pay aldaw ti Nobyembre 14 ken nagcheck-out idi Nobyembre 18 iti pangaldaw.
Maibasar iti CCTV footage, nakabado ti babai iti black sweatshirt, belt ken addaan iti katayag a 5'3" ken maatap nga agtawen iti 20 agingga't 25.
Naiturong ti fetus iti Saint Vincent Church kalpasanna ket naipa-ima iti maysa a punenarya.
Manarimaan ti follow up investigation dagiti otoridad iti nasao a kaso ti abortion.


text:
Marco Polo
Ni Marco Polo (i/ˈmɑrkoʊ ˈpoʊloʊ/; Pannakabalikas nga Italiano: [ˈmarko ˈpɔːlo]; Septiembre 15, 1254 – Enero 9, 1324) ket maysa idi a Benesiano nga agbanbaniaga nga agtagtagilako[1][2] a dagiti panagbanbaniagana ket nairehistro idiay Il Milione, ti maysa a libro a kaaduan a nagipangyuna kadagiti Europeano ti Tengnga nga Asia ken Tsina.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti pudno a nagtaudan ket di ammo, ngem ti ladawan ket nagtaud manipud pinintaan idi maika-16 a siglo idiay galeria ti Monsignor Badia idiay Roma. Naisurat: Marcus Polus venetus totius orbis et Indie peregrator primus. Daytoy ket nagparang idiay Nordisk familjebok Berg 1915, p. 1261
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ William Tait, Christian Isobel Johnstone (1843). Tait's Edinburgh magazine, Tomo 10. Edinburgh.
- ^ Hinds, Kathryn (2002). Ti Benesia ken ti Agtagtagilako nga Imperiona. New York.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Marco Polo idiay Wikimedia Commons
Dagiti ob-obra a mainaig ti Marco Polo idiay Wikisource
- Marco Polo
- Dagiti Italiano a Romano Katoliko
- 1254 a pannakaipasngay
- 1324 nga ipupusay
- Dagiti eksplorador ti maika-13 a siglo
- Dagiti ekspatriado idiay Tsina
- Dagiti eksplorador ti Asia
- Dagiti eksplorador ti Tengnga nga Asia
- Dagiti Benesiano nga eksplorador
- Dagiti Benesiano a komersiante
- Dagiti Italiano a mannurat ti panagbanbaniaga
- Tattao manipud idiay Benesia (siudad)


text:
Harry Martinson
Ni Harry Martinson (Mayo 6, 1904 – Pebrero 11, 1978) ket maysa idi a Sueko a marinero, mannurat ken mannaniw. Idi 1949 nabutosan isuna idiay Suéko nga Akademia. Nagungunaan isu a ti naikumaduaan a Premio Nobel iti Literatura idi 1974 a kaduana ti Suéko a ni Eyvind Johnson. Ti panakapili para kenni Eyvind Johnson kenni Harry Martinson ket addan ti maysa kontrobersial ngamin ket dagitoy a dua ket kameng da iti Nobel. Isuda kenni Graham Greene, Saul Bellow ken Vladimir Nabokov ket paborito a kandidato iti dayta a tawen.


text:
Nasantuan nga Imperio a Romano
Ti Nasantuan nga Imperio a Romano (HRE; Aleman: Heiliges Römisches Reich (HRR), Latin: Imperium Romanum Sacrum (IRS), Italiano: Sacro Romano Impero (SRI)) ket maysa idi a transnasional nga imperio a rimsua manipud idi 962 aginggana idi 1806 idiay Tengnga nga Europa. Tinurayan daytoy babaen ti Emperador ti Nasantuan a Romano. Ti karakterna daytoy ket bimmaliw idi panawen ti Tengnga a Panawen ken ti Nasapa a Moderno a paset ti panawen, idi ti bileg iti emperador ket nagininut a kimmapsut a naiparabor iti prinsesa. Kadagiti kinaudi a siglona, ti karakterna ket nagbalin a immasideg kadagiti kappon ti teritorio.
Dagiti teritorio ti imperio ket naipatengngaan iti Pagarian iti Alemania, ken mairaman dagiti kaarrubana ateritorio, nga idi kapigsana ket mairaman ti Pagarian iti Italia ken ti Pagarian iti Burgundy. Para iti kaaduan a pakasaritaanna, ti Imperio ket kaaduan a binuklan dagiti ginaut a babbabassit a paset, dagiti prinsipalidad, dagiti dukado, dagiti kondado, dagiti Nawaya nga Imperial a Siudad ken dagiti daddum apay a pinagturturayan.
Idi 962 Otto I ket nabalangatan nga Emperador ti Nasantuan a Romano (Aleman: Römisch-Deutscher Kaiser), uray no ti Romano nga imperial a titulo ket immuna anaipasubli kenni Karlomagno idi 800. Ni Otto ket isu ti immuna nga emperador iti daytoy a pagturayan a saan a kameng iti nasapsapa a Karolingio a dinastinia.[2] Ti kinaudi nga Emperador ti Nasantuan a Romano idi ket ni Francis II, nga isu ket nagikkat ken rinunawna ti Imperio idi 1806 idi panawen ti Napoleoniko a Gubgubat.[3] Iti bilin iti sumaganad a 1512 a Dieat iti Cologne, ti nagan ket opisial a sinukatan ti Nasantuan nga Imperio a Romano iti Aleman a Pagilian (Aleman: Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation, Latin: Imperium Romanum Sacrum Nationis Germanicæ).[4]
Dagiti teritorio ken pagturayan iti Nasantuan nga Imperio a Romano iti termino dagiti agdama nga estado ket buklen ti Alemania (malaksid ti Akin-abagatan a Schleswig), Austria (malaksid ti Burgenland), ti Republika a Tseka, Suisa ken Listenstain, ti Olánda, Belgium, Luxembourg ken Eslobenia (malaksid ti Prekmurje), ken dagiti naisangsangayan a paset iti dumaya a Pransia (a nangnangruna ti Artois, Alsace, Franche-Comté, Pranses a Flanders, Savoy ken Lorraine), akin-amianan nga Italia (a nangnangruna ti Lombardia, Piedmont, Emilia-Romagna, Tuscany, Trentino ken Abagatan a Tyrol), ken ti lumaud a Polonia (a nangnangruna ti Silesia, Pomerania ken Neumark).
Dagiti linaon
Nagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti termino a sacrum (i.e., "nasantuan" iti panunot a "naikonsagrar") a naikapet iti mediebal a Romano nga Imperio ket naus-usar manipud idi 1157, babaen ni Frederick I Barbarossa ("Nasantuan nga Imperio"; ti porma a "Nasantuan nga Imperio a Romano" ket napasingkedan manipud idi 1254 ken dagiti sumakbay).[5] Ti termino ket nainayon tapno maipakita ti panagayat ni Frederick a mangituray ti Italia ken ti Papa.[6] Sakbay idi 1157, ti pagturayan ket makunkuna laeng a kas ti Romano nga Imperio.[4]
Iti bilin ti sumaganad a Dieta idi 1512 iti Cologne, ti nagan ket opisial a sinukatan ti Nasantuan nga Imperio a Romano iti Aleman a Pagilian (Aleman: Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation, Latin: Imperium Romanum Sacrum Nationis Germanicæ).[7] Daytoy a porma ket immuna a nausar iti maysa a dokumento idi 1474.[6]
Ti Nasantuan nga Imperio a Romano ket naipanaganan manipud iti Romano nga Imperio ken naikapanunutan idi a daytoy ket katuloyna. Daytoy ket naibatay iti mediebal a konsepto iti translatio imperii.[8]
Ti Pranses a mannurat ti Panagpalpalawag a ni Voltaire ket nasagibar a nangisao a: "Daytoy nga aglalaok a rimpuok a tinawtawagan idi ken bokudna pay tinawtawagan pay tatta a ti Nasantuan nga Imperio a Romano ket saan a nasantuan, wenno Romana, wenno maysa nga imperio."[9]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Nagnagan iti Nasantuan nga Imperio a Romano iti Aleman a Pagilian kadagiti sabsabali a pagsasao:
- ^ Martin Arbage, "Otto I", iti Mediebal nga Italia: Maysa nga Ensiklopedia (Routledge, 2004), p. 810 online: "Ni Otto ket mabalin a maikapanunutan nga isu ti immuna a nagturay iti Nasantuan nga Imperio a Romano, uray no dayta a termino ket saan nga inususar aginggana idi maikasangapulo ket dua a siglo."
- ^ Bryce, James (1889). Ti Nasantuan nga Imperio a Romano. Londres: Macmillan ken Co. p. 1.
- ^ a b Peter Hamish Wilson, Ti Nasantuan nga Imperio a Romano, 1495–1806, MacMillan a Pagmalditan 1999, Londres, panid 2; Ti Nasantuan nga Imperio a Romano iti Aleman a Pagilian idi Embahada iti Pederala Republik a iti Alemania idiay Londres a sapot ti pagsaadan
- ^ Peter Moraw, Heiliges Reich, iti: Lexikon des Mittelalters, Munich & Zurich: Artemis 1977–1999, tom. 4, col. 2025–2028.
- ^ a b Joachim Whaley, ed. (2011). Ti Alemania ken ti Nasantuan nga Imperio a Romano: Tomo I: Ti Maximiliano I aginggana ti Kappia iti Westphalia, 1493-1648. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 17.
- ^ Peter Hamish Wilson, Ti Nasantuan nga Imperio a Romano, 1495-1806, MacMillan Press 1999, Londres, panid 2; Ti Nasantuan nga Imperio a Romano iti Aleman a Pagilian idiay embahada iti Pederala Republika iti Alemania idiay Londres a sapot ti pagsaadan
- ^ Whaley 2011, pp. 17-20
- ^ Kasisigud a testo: Ce corps qui s'appelait et qui s'appelle encore le saint empire romain n'était en aucune manière ni saint, ni romain, ni empire. In Essai sur l'histoire générale et sur les mœurs et l'esprit des nations, Kapitulio 70 (1756)
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Heinz Angermeier, Das Alte Reich in der deutschen Geschichte. Studien über Kontinuitäten und Zäsuren, München 1991
- Karl Otmar Freiherr von Aretin, Das Alte Reich 1648–1806. 4 vols. Stuttgart, 1993–2000
- Peter Claus Hartmann, Kulturgeschichte des Heiligen Römischen Reiches 1648 bis 1806. Wien, 2001
- Georg Schmidt, Geschichte des Alten Reiches. München, 1999
- James Bryce, Ti Nasantuan nga Imperio a Romano. ISBN 0-333-03609-3
- Jonathan W. Zophy (ed.), Ti Nasantuan nga Imperio a Romano: Maysa Manual a Diksionario. Greenwood Press, 1980
- Deutsche Reichstagsakten
- George Donaldson, Alemania: Maysa a Kompleto a Pakasaritaan. Liblibro ti Gotham, New York 1985
- Jason Phillip Coy, Benjamin Marschke, David Warren Sabean, Ti Nasantuan nga Imperio a Romano, Naipammanunutan manen, Liblibro ti Berghahn (2010)
- Joachim Whaley, TiAlemania ken ti Nasantuan nga Imperio a Romano, Tomo 1 ken 2, OUP, 2011
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Nasantuan nga Imperio a Romano idiay Wikimedia Commons


text:
Pagsasao nga Italiano
Ti Italiáno ( italiano (tulong·paammo) wenno lingua italiana) ket maysa a Romanse a pagsasao a kaaduan ti agsasao idiay Europa: Italia, Suisa, San Marino, Siudad ti Batikano, babaen dagiti minoridad idiay Malta, Monaco, Kroasia, Eslobenia, Pransia, Libya, Eritrea, ken Somalia,[2] ken babaen dagiti emigrante idiay Kaamerikaan ken Australia. Adu kadagiti agsasao ket patneng nga agsasao ti dua a pagsasao iti pagalagadan nga Italiano ken dadduma pay a rehional a pagsasao.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Eurobarometer – Dagiti Europeano ken dagiti pagsasao daPDF (485 KB), Pebrero 2006
- ^ Ethnologue a reporta para ti daytoy a pagsasao a kodigo:ita (Italy) – Gordon, Raymond G., Jr. (ed.), 2005. Ethnologue: Dagiti Pagsasao iti Lubong, Maika sangapulo ket lima nga edision. Dallas, Tex.: SIL International. Online a bersion
- ^ Dagiti pagsasao iti Italia - Ethnologue - Dagiti Pagsasao iti Lubong - Karbengan ti kopia © 2010 SIL Internasional.


text:
Letonia
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
(Naibaw-ing manipud iti Latvia)
Katkategoria:
- Letonia
- Dagiti Baltiko nga estado
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Baltiko
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Europa
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Dagiti estado a kameng ti NATO
- Akin-amianan nga Europa
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1918
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1991
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ruso


text:
Patrick Modiano
Ni Jean Patrick Modiano (Pannakabalikas a Pranses: [ʒɑ̃ paˈtʁik ˌmɔdjaˈno]; naipasngay idi 30 Hulio 1945) ket Pranses a nobelista ken ti nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura ti 2014. Isu ket dati a nangabak iti Premio Estado ti Austria para iti Europeano a Literatura idi 2012, ti Prix mondial Cino Del Ducaidi 2010 manipud ti Institut de France, ti Prix Goncourt idi 1978 para iti Rue des boutiques obscures, ken tie Grand Prix du roman de l'Académie française idi 1972 para iti Les Boulevards de ceinture. Dagiti obrana ket naipatarusen kadagiti ad-adu ngem 30 a pagsasao ken naramrambakan idiay ken iti lawlaw iti Pransia, ngem bassit laeng ti naipablaak iti Ingles idi nagungunaan isuna iti Premio Nobel.[1]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Le réseau Modiano (iti Pranses)
- Martin Chilton, "Nangabak iti Premio Nobel iti LIteratura: Patrick Modiano" (iti Ingles), The Telegraph, 9 Oktubre 2014.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Bas Wohlert, Camille (9 Oktubre 2014). "Patrick Modiano of France wins Nobel Literature Prize". The Rappler. Naala idi 9 Oktubre 2014.


text:
Linteg militar
Ti linteg militar ket maysa a sistema dagiti annuroten a mayetnag ken maipatungpal no rabsuten wenno tenglen ti maysa nga autoridad ti militar ti normal a pannakatarawidwid wenno pannakaituray ti hustisia.
Masansan a maisayangkat ti linteg militar no agbalin a nasisita a maipatungpal dagiti aramid dagiti autoridad ken organisasion a militar, nangruna no kadagiti di mapakpakadaan a pakasapulan, ken no dagiti normal nga institusion ti justicia ket saanen a makatignay wenno awananen iti bileg ken samay iti kabarbaro a situasion wenno pasamak, kas koma no adda gubat, dadakkel a kalamidad ti nakaparsuaan, riribuk a cibil, iti nasakup a teritorio wenno kalpasan ti maysa a kudeta (panangrabsut iti turay). Ti kasapulan a panangtaginayon iti urnos ken linak ti publiko kabayatan ti emerhensia ti kangrunaan a panggep ti linteg militar. Nupay kasta, ti pannakaideklara ken pannakayetnag ti linteg militar ti ar-aramaten dagiti diktadura, nangruna dagiti diktadura ti militaria, tapno maipatungpalda ti panagturayda.
Gagangay a ti linteg militar ket kissayanna dagiti personal a karbengan dagiti umili, limitaranna ti kaunday ti proseso ti pannakausig, ken iyetnagna dagiti nakarkaro a pannusa ngem iti ordinario a linteg. Iti adu a pagilian, dusa a patay ti maysa nga iyetnag ti linteg militar iti sumagmamano a krimen, uray pay no dagiti adda a masursurot a linteg ket saan a sakupen ti sistemana dagiti nasao a krimen ken pannusa.
Iti dadduma a pagilian, ipaturay ti linteg militar dagiti annuroten a kas iti curfew. Masansan nga iti babaen daytoy a sistema, ti pannakatarawidwid ken pannakaipataray ti justicia ket tengngel amin ti militaria tribunal a maaw-awagan iti korte militar. Mapagteng met ti pannakasuspende ti pannakaipatungpal ti habeas corpus.
Linteg militar iti nadumaduma a pagilian[urnosen | urnosen ti taudan]
Pilipinas[urnosen | urnosen ti taudan]
Nayetnag ti linteg militar iti Pilipinas manipud 1972 agingga iti 1981 iti babaen ti turay ni Presidente Ferdinand Marcos, tapno mapengdan ti dumakdakkel a riribuk a civil iti pagilian ken ti pangta ti panangrabsut dagiti Komunista iti turay kalpasan dagiti agsasaruno a panagbomba iti Manila. Idi damo, inawat ti kaaduan nga umili ti pannakaideklara ti linteg militar. Ngem idi agangay, immadu nga immadu ti nangtubngar iti daytoy gapu iti panaglablabes ken panagabuso iti karbengan a kas tao nga aramid ti militaria. Adu a bumusbusor iti gobierno ni Marcos ken kalabanna iti politika ti natiliw a nabalud, naparparigat, napapatay ken nagpukaw.


text:
Haiti
Ti Haiti, oficial nga nagkikilala bilang República ti Haiti (Frances: République d'Haïti; Kreyol: Repiblik Ayiti) ket maysa a lubong nga matatagpuan iti Baybay a Karibbean.
- Haiti
- Dagiti pagilian ti Karibe
- Dagiti estado a kameng ti Komunidad ti Karibe
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Pranses
- Dagiti isla a pagilian
- Latin nga Amerika
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1804
- Pakasaritaan ti Haiti
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Ampibia
Dagiti ampibia ket dagiti ektotermiko, tetrapoda a bertebrata iti klase ti Amphibia (Griego ἀuφí, amphi, "dua" + Bíoς, bios, "biag"). Dagitoy ket agnaedda kadagiti nadumaduma a pangtaengan a kaaduan kadagiti sebbangan ket agnanaed iti kaunegan ti naindagaan, posorial, arboreal wenno dagiti nasadiwa a danum nga akuatiko nga ekosistema. Dagiti ampibia ket kadawyan a mamngrugida a kas dagiti dangandangan nga agbibiag iti danum, ngem adda met dagiti sebbangan a nakaparang-ay ti naampon a panagkukua tapno maliklikan dagitoy. Ti ubing ket sapasapa mapan iti young generally undergo metamorposis manipud ti dangandangan nga awan ti asang aginggana iti porma a manakman nga agang-anges iti angin kadagiti barada. Dagiti ampibia ket usarenda dagiti kudilda a kas maysa a sekondario a rabaw ti panagangesan ken adda met dagiti bassit a naindagaan a bannasak ken dagiti tukak nga awan dagitibarana ken interoda a mangikeddeng iti kudil. Dagitoy ket superpisial a kapada dagiti reptilia ngem, no kakuyogda dagiti mamalia ken dagiti billit, dagiti reptilia ket [amniota]] ken saan a makasapul kadagiti bagi ti danum tapo agpataudda. Iti kaadda ti narikut a kammasapulanda iti panagpataud ken sumagepsep a kudkudil, dagiti ampibia ket kankanayon a dagiti ekolohiko a panagibaga ken dagiti kinaudi a dekada, addan dagiti dramatiko a pannakaapday dagiti populasion ti ampibia para kadagiti adu a sebbangan iti lawlaw ti lubong.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Blackburn, D.C. & Wake, D.B. (2011). "Klase Amphibia Gray, 1825". Iti: Zhang, Z.-Q. (Ed.), "Biodibersidad ti ayup: Ti pagsurotan ti nangatngato nga agpang ti pannakaidasig ken panagsukimat ti taksonomiko a kabaknang". Zootaxa 3148: 26–38.
Dagiti nadakamat a testo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dorit, R. L.; Walker, W. F.; Barnes, R. D. (1991). Soolohia. Saunders College Publishing. ISBN 978-0-03-030504-7.
- Stebbins, Robert C.; Cohen, Nathan W. (1995). Ti Masna a Pakasaritaan dagiti Ampibia. Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan. ISBN 978-0-691-03281-8.


text:
Concord, New Hampshire
Ti Concord /ˈkɒn.kərd/ ket isu ti kapitolio ti Estado ti New Hampshire ken tugaw ti kondado ti Kondado ti Merrimack. Ti populasionna ket 42,695 manipud ti senso ti Estados Unidos idi 2010.[1]
Ti Concord ket mairaman dagiti purok ti Penacook, Daya a Concord ken Laud a Concord.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ United States Census Bureau, American FactFinder, 2010 Census figures. Naala idi Marso 23, 2011.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Concord, New Hampshire idiay Wikimedia Commons


text:
Akinlaud nga Asia
Ti Akinlaud nga Asia, Laud nga Asia, Abagatan a laud nga Asia ket isu ti akinlaud unay a subrehion ti Asia. Ti Akinlaud nga Asia ket ti kabarbaro a termino para iti lugar a mangsakop ti Tengnga a Daya ken ti Asideg a Daya. Gapu ti eurosentrisidad iti panangibaga ti maysa a lugar a kas "daya" ti Europa, dagiti sangalubongan a gunglo ket sinukatanda ti tengnga a Daya ken Asideg a Daya iti Akinlaud nga Asia ken Laud nga Asia. Ti Laud nga Asia ken Europa ket kolektibo a naibagbaga a kas ti Akinlaud nga Eurasia.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Akinlaud nga Asia idiay Wikimedia Commons
- Mapa ti Akinlaud nga Asia babaen ti Stanford manipud idi 1885 babaen ni Edward Stanford


text:
Ibn Khaldun
Ni Ibn Khaldūn or Ibn Khaldoun (napno a nagan, Arabiko: أبو زيد عبد الرحمن بن محمد بن خلدون الحضرمي, Abū Zayd ‘Abdu r-Raḥmān bin Muḥammad bin Khaldūn Al-Ḥaḍrami, Mayo 27, 1332 AD/732 AH – Marso 19, 1406 AD/808 AH) ket maysa idi a Muslim historiograpo ken historiador nga isu ket kankanayon a naipnapanunotan a kas ti ama ti moderno a historiograpo,[n 1] sosiolohia[n 1] ken ekonomia.[1][n 2] Isu ket nadayeg a naamammoan para iti bukodna a Muqaddimah (makunkuna a Prolegomenon iti Inggles), a naduktalan idi, nausig ket napno nga immuna a kinaynayatan babaen dagiti maika-19 a siglo nga Europeano nga eskolar a ni,[2] urayno daytoy ket adda pay dagiti adu a panakaimpluensia idi maika-17 a siglo nga Otomano a historiador a kas ni Ḥajjī Khalīfa ken ni Mustafa Naima a nagkamkammatalek kadagiti teoriana tapno usigenda ti idadakkel ken panakaapday ti Otomano nga Imperio.[3] Iti kinaudi ti maika-19 a siglo, dagiti Lumaud nga eskolar ket binigbiganda nga isu ket maysa kadagiti kalatakan a pilosopo a rimmuar iti Muslim a lubong.[4]
Biograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti biag ni Ibn Khaldun ket nasayaat a nadokumentuan, gaputa isu ket nagsurat ti maysa nga autobiograpia (التعريف بابن خلدون ورحلته غربا وشرقا; Al-Taʻrīf bi Ibn-Khaldūn wa Riħlatuhu Għarbān wa Sharqān[5]) nga iti daytoy ket adda dagiti nadumaduma a dokumento a maipanggep ti biagna ket naadaw a naisasao kadagiti tunggngal maysa a a balikas. Nupay kasta, ti autobiograpia ket nagibagbaga laeng ti bassit a maipanggep ti pribado a biagna, isu a bassit laeng ti pakaammo a maipanggep ti pamiliana. Isu ket sapasap a naamammuan a kas ni "Ibn Khaldūn" manipud ti adayo a tinaudanna, isu ket naipasngay idiay Tunis idi AD 1332 (732 A.H.) iti maysa a nangatngato a klase ti Andalusiano a pamilia, ti Banū Khaldūn. Ti pamiliana, nga isuda ket nagtengtengngel kadagiti adu a nangato nga opisina idiay Andalusia, ket napanda idiay Tunisia kalpasan ti panakatnag ti Seville kadagiti Reconquista a buyot idi agarup a tengnga ti maika-13 a siglo. Babaen ti Hafsid a dinastia ti Tunisia adda dagiti pamiliana ket nagtengtengelda ti polikal nga opisina; nupay kasta ti ama ken apong ni Ibn Khaldūn ket nagikkatda manipud ti politikal a biag ken timmiponda iti maysa a mistikal a timpuyogan. Ti kabsatna a lalaki, a ni Yahya Ibn Khaldun, ket maysa pay idi a historiadora nangisursurat ti libro iti Abdalwadid a dinastia, ken isu ket inasasinado babaen ti maysa a kasuppiat gaputa isu ket ti opisial a historiograpor iti korte.[6]
Iti autobiograpiana, ni Ibn Khaldun ket nagsursuro tti tinaudanna iti paset ti panawen ni Mahoma babaen ti Arabo a tribu manipud idiay Yemen, a naisangsangayan idiay Hadhramaut, a napan idiay España idi maika-walo a siglo idi rugi ti Islamiko a panagrukma. Kadagiti bukod a balikasna: "Ken dagiti taudanmi ket manipud idiay Hadhramaut, manipud kadagiti Arabo ti Yemen, babaen ti Wa'il ibn Hajar, manipud kadagiti kalaingan nga Arabo, nalatak ken nadaydayaw." (p. 2429, Al-Waraq nga edision). Nupay kasta, ti biograpo a ni Mohammad Enan ket nagsalsalusod ti daytoy a panagtuntonna, a nangisingsingasing a ti pamilian ket mabalin a dagiti Muladi a naginkukuna nga Arabo ti tinaudanda tapno makagun-odda ti sosial a kasasaad.[7] Ni Enan ket nangibagbaga pay ti maysa a nasayaat a nadokumentuan a napalabas a tradision, a maipanggep kadagiti dadduma a grupo ti Berber, nga isuda ket nangiyallilaw a "nagpalatak" ti bagbagida manipud kadagiti Arabo a tinaudan. Ti panggep ti kasta a panagar-aramid ket kankanayon idi ti regget para iti politikal a panakaipangato. Adda dagiti nagipagpagarup a kastoy ti pamilian ni Khaldun; nangibagbaga a ni Ibn Khaldun ket produkto iti isu met laeng a Berber a tinaudan a kas dagiti patneng a kaaduan idiay lugar a nakaipasngayanna. Ti maysa a puntos a maitutop ket nangipakpakita kadagiti naisangsangayan a naipakatengngaan ti isip a panagsursurat ni Ibn Khaldun, ken ti panagay-ayat kadagiti Berber ket mangiparparang ti panagiparabor kaniada gapu ti naikeddeng a panagayat iti panagpreserba kaniada iti turayan ti naipanunotan a pakasaritaan; a dagiti agpayso nga Arabo iti panawenna ket saanda a kinaykayata ti kastoy ken isunga adda ti panagayta a panaglapped kadagitoy. Iti pay maipatinayon, ti naipangpangruna a puesto a maipanggep kadagiti Berbers kadagiti obrana ket napno a naikeddeng no maipada iti sumarragid a panagkukuana kadagiti Arabo, ken ti saanna a panagayat kadagiti kasasaad a pannakibiang iti ruar ti Maghreb. Iti pannakaigiddiatt, ni Muhammad Hozien ket nagpilpili a namatmati: "Ti saan nga husto a [Berber] nga identidad ket balin a husto iti panawen a ipapanaw dagiti tinaudan ni Ibn Khaldun idiay Andalusia ken idi napanda idiay Tunisia ken saanda a nagibalbaliw ti panagtuntonda iti Arabo a tinaudan. Urayno dagiti panawen a panagturturay dagiti Berbers iti Al-Andalus, dagiti panagturturay dagiti Almoravid ken dagiti Almohas, dagiti Ibn Khaldun ket saanda a nagtunton manen ti Berber tinaudan.".[8] daytoy a pamanunotan ket saanna nga ikaskaso ti naibagbaga a penimeno iti panagampon ti Arabo a tinaudan tapno makaala ti kadayaw.
Dagiti nota ken nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti nota
- ^ a b
- "...naipanpanunotan babaen dagiti adu a Taga-laud a kas ti husto nga ama ti historiagrapo ken sosiologo".[9]
- "Ni Ibn Khaldun ket naitunton a kas ti nagrugian ti nalatak a bilang dagiti Europeano nga agpanpanunots, a kaaduan kadagiti sosiolohista, historiador, ken dagiti pilosopo".(Boulakia 1971)
- "Ti nangbangon nga ama ti Akin-daya Sosiolohia.[10]
- Daytoy a nalatak a pamay-an ti panagbiruk ti baro a siensia ti kagimongan ket mangaramid kaniana ti nangiyuna kadagiti adu a maikasangapulo ket walo ken maikasangapulo ket siam a sigsiglo a nangitaktakder ti sistema a kas ni Vico, Comte and Marx." "A kas maysa kadagiti nasapa a nangbangon kadagiti siensia sosial...".[11]
- ^
- "Ni Ibn Khaldun ket isu ti immuna kadagiti adu nga ekonomista, isu ket aksidente ti pakasaritaan ken awan ti nagbanaganna kadagiti ebolusion ti ekonomiko a panunot...Nasken a ti naganna ket maysa kadagiti amma ti ekonomo a siensia".(Boulakia 1971)
- "Isu ket naipanpanunotan babaen dagiti adu a kas ti ama ti moderno nga ekonomiko, wenno maysa kadagiti kangrunaan. Ti Lumaud a lubong ket bigbigenda ni Khaldun a kas ti ama ti sosiolohia ngem aganannada a mangbigbig kanian a kas ti nalatak nga ekonomista a nangitakder ti immuna a pundasionna. Isu ti immuna a sistematiko a nangusig ti panagtignay ti ekonomia, ti kinapangruna ti teknolohia, espesialisasion ken ganganaet a pangtagtagilako kadagiti sobra nga ekonomiko ken ti papael ti gobierno ken dagiti agipatalinaay nga annurotenna tapno mapaadu ket mapataud ken pannagpatrabaho. Nupay kasta, isu ket nangibanag kadagiti parikut ti panakaadu ti panagbuis ,dagiti kinabassit ti serbisio ti gobierno, dagiti insentibo, institusional a pagibatayan, integ ken urnos, dagiti manamnama, produksion, ken ti teoria ti patege".Cosma, Sorinel (2009). "Ti Ekonomiko a Panagpanpanunot ni Ibn Khaldun". Ovidius University Annals of Economics (Ovidius University Press) XIV:52–57
- Dagiti dakamat
- ^ • Joseph J. Spengler (1964). "Ekonomiko a Panunot ti Islam: Ibn Khaldun", Komparatibo a panagadal ti Kagimongan ken Pakasaritaan, 6(3), pp. 268-306.
• Jean David C. Boulakia (1971). "Ibn Khaldûn: Maikasangapulo ket uppat-a Siglo nga Ekonomista", Warnakan ti Politikal nga Ekonomia, 79(5), pp. 1105-1118.
- ^ Bernard Lewis: "Ibn Khaldun idia Turkia", iti: Ibn Khaldun: Ti Mediteraneo iti maika-14 a siglo: Pannakabangon ken Panarebba dagiti Imperio, Pundasion El Legado Andalusí, 2006, ISBN 978-84-96556-34-8, pp. 376–380 (376)
- ^ Lewis, Bernard (1986). "Ibn Khaldūn iidiay Turkia". Iti Ayalon, David; Sharon, Moshe. Dagiti Panagadadal ti Islamiko a pakasaritaan ken sibilisasion: a pammadayaw kenni propesor David Ayalon. BRILL. pp. 527–530. ISBN 978-965-264-014-7.
- ^ S. M. Deen (2007) "Siensia babaen ti Islam: pannakabangon, pannakaapday ken panagpabaro". p.157. ISBN 1-84799-942-5
- ^ Inpablaak babaen ni Muħammad ibn-Tāwīt at-Tanjī, Cairo 1951
- ^ (Pranses) « Lettre à Monsieur Garcin de Tassy », Journal asiatique, troisième série, tome XII, éd. Société asiatique, Paris, 1841, p. 491
- ^ A., Ibn Khaldun: Ti Biag ken dagiti Obrana para kenni Mohammad Enan
- ^ IBN KHALDUN: Biag ken Obrana babaen ni Muhammad Hozien
- ^ Gates, Warren E. (1967). "Ti panakaiwarwaras kadagiti kapanunotan ni Ibn Khaldûn iti Klima ken Kultura". Warnakan ti Pakasaritaan dagiti Kapanunotan (Unibersidad ti Pennsylvania a Pagmalditan) 28 (3): 415–422. doi:10.2307/2708627.
- ^ Dhaouadi, M. (1 Septiembre 1990). "IBN KHALDUN: TI NANGBANGON NGA AMA TI AKINDAYA A SOSIOLOHIA". Internatsional a Sosiolohia 5 (3): 319–335. doi:10.1177/026858090005003007.
- ^ Haddad, L. (1 Mayo 1977). "TI MAIKA SANGAPULO KET UPPAT A SIGLO A TEORIA TI EKONOMIKO A PANAGDAKKEL KEN PANAGRANG-AY". Kyklos 30 (2): 195–213. doi:10.1111/j.1467-6435.1977.tb02006.x.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sasao a mainaig ti Ibn Khaldun idiay Wikiquote


text:
LA UNION - Madama iti panangtakwat dagiti otoridad iti kinasiasino iti nasarakan a bangkay ti lalaki a tumtumpaw iti kabaybayan, partikular iti baetan ti Ilocanos sur ken Ilocanos norte ditoy syudad ti San Fernando.
Iti unidentified cadaver ket immuna a nakita ni Chief Tanod Pompelo Dulay ken kabsat na a ni Samuel agarop alas 8:00 ti agsapa idi kalman.
Maibasar iti inisyal nga imbestigasyon, ti nasao a bangkay ket mapatta-patta nga agtayag ti 5”-5”2', agtawen iti baetan ti 30-40, brown complexion, panguloten ti buok na, barbasan, adda tattoo iti kannigid a barukong na, naka-gray shorts ken orange underwear, ken awanan ti suot iti ngato a paset ti bagi na.
Naamwan a nagsagaba iti pannakadun-dunor iti bagi ti nasao a lalaki.
Iti bangkay ket naiturongen iti maysa a punerya idiay Bauang, La Union para iti pannakaipasidong daytoy iti autopsy.


text:
Daytoy nga artikulo ket maipanggep ti kapitolio ti Irlanda. Para iti dadduma pay a kaipapanan wenno panagusar, kitaen ti Dublin (panangilawlawag).
Ti Dublin (/ˈdʌblɨn/; lokal a kas /ˈdʊbᵊlən/; (|Irlandés:Baile Átha Cliath, a kaibuksilanna ket "ili dagiti aglaslasat ti karayan"), pannakabalikas [blʲaˈklʲiə] wenno Áth Cliath, [aː klʲiə], sagpamisan a Duibhlinn) ket isu ti kapitolio ket ti kaaduan ti populasion a siudad idiay Irlanda.[2][3] Ti Inggles a nagan para iti siudad ket naala manipud ti Irlades a nagan ti Dubhlinn, a ti kaibuksilanna ket "nangisit nga alog". Ti Dublin ket mabirukan idiay asideg ti pagtengngaan ti daya a pantar ti Irlanda, idiay sabangan ti Karayan Liffey ken ti tengnga ti Rehion ti Dublin.


text:
Atenas
Ti Atenas (/ˈæθɨnz/;[1] Moderno a Griego: Aθήva, Athína; IPA: [aˈθina]; Katharevousa: Ἀθῆvaι, Athinai; Taga-ugma a Griego: Ἀθῆvaι, Athēnai) ket isu ti kapitolio ken kadakkelan a siudad ti Gresia. Ti Atenas ket iturayanna ti rehion ti Attica ken maysa kadagiti kaduogan a siudad ti lubong, nga adda ti nairehistro a pakasaritaan a gumay-at ti agarup a 3,400 a tawtawen. Ti Klasiko nga Atenas ket maysa idi a nabileg a siudad-estado. Ti sentro kadagiti arte, panagadadal ken pilosopia, pagtaengan ti Akademia ni Plato ken Liseo ni Aristoteles,[2][3] daytoy ket sapasap a nakunkuna a kas ti duyan ti Lumaud a sibilisasion ken nakaipasngayan ti demokrasia,[4][5] a kaaduanna gapu ti nagbanagan ti bukodna akultura ken dagiti politika anagungun-od idi las-ud ti maika-5 ken maika-4 a sigsiglo BC kadagiti nasakbayan a sigsiglo kadagiti amin a nakunkuna idia a Europeano a kontinente.[6] Tatta nga aldawen daytoy ket maysa a kosmopolitano a metropolis, ti moderno nga Atenas ket sentro ti ekonomiko, pinansia, industria, politika ken kultura a biag idiay Gresia. Idi 2008, ti Atenas ket nairanggo ti mai-ka 32 a kabaknangan a siudad ti lubong babaen ti bileg ti panagggatang[7] ken ti maika-25 a kanginaan[8] iti maysa a panagadal ti UBS.
Ti siudad ti Atenas ket adda ti populasion ti 655,780[9] (796,442 idi 2004)[10] iti uneg ti administratibo a patinggana ken ti kalawa ti daga iti 39 km2 (15 sq mi).[11] Ti urbano a lugar ti Atenas (Kalatakan nga Atenas ken Kalatakan a Piraeus) ket gumay-at ti labes ti administratibo a munisipal a patingga ti siudad, nga adda ti populasion iti 3,074,160 (idi 2011),[12] ti sumurok a kalawa iti 412 km2 (159 sq mi).[11] Segun ti Eurostat, ti Atenas a Dakdakkel nga Urbano a Sona (LUZ) ket isu ti maika-7 a kaaduan ti populasion ti LUZ iti Kappon ti Europa (ti maika-4 a kaaduan ti populasion a kapitolio a siudad iti Kappon ti Europa) nga adda ti populasion iti 4,013,368 (idi 2004). Ti Atenas ket isu pay ti akin-abagatan unay a kapitolio ti kangrunaan a daga ti Europa.
Ti tawidan ti klasiko a panawen ket makitkita pay laeng idiay siudad, a naipakpakita babaen kadagiti taga-ugma a monumento ken dagiti obra ti arte, ti kadayegan kadagitoy ket ti Partenon, a naipanpanunotan a nangruna a dulon ti nasapa a Lumaud a sibilisasion. Ti siudad ket nakataginayon kadagiti Romano ken Bisantino a monumento, ken dagiti pay basbassit a bilang kadagiti Otomano a monumento.
T Atenas ket mangibalbalay kadagiti dua a UNESCO a Tinawtawid a Sitio ti Lubong, ti Acropolis ti Atenas ken ti mediebal a Daphni a Monasterio. Dagiti dulon ti moderno a panawen, a napetsaan manipud idi panakabangon ti Atenas a kas ti kapitolio ti nawaya nga estado ti Gresia idi 1833, ket mairaman ti Heleniko a Parlamento (maika-19 a siglo) ken ti Atenas a Trilohia a buklen ti Nailian a Biblioteka ti Gresia, ti Unibersidad ti Atenas ken ti Akademia ti Atenas. Ti Atenas ket isu idi ti siudad a nangsangaili ti immuna nga moderno nga aldaw nga Ay-ayam ti Olimpiada idi 1896, ken kalpasan ti 108 tawtawen nagsangsangaili daytoy ti Kalgaw nga Olimpiada ti 2004.[13] Ti Atenas ket nakaibalbalayan ti Museo ti Nailian nga Arkeolohiko, a mangpabpabuya ti kadakkelan nga urnong ti Griego a kinaantigo, ken ti pay baro a Museo ti Acropolis.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Wells, John C. (1990). Longman a diksionario ti panagbalikas. Harlow, Inglatera: Longman. p. 48. ISBN 0-582-05383-8. naikabil "Atenas"
- ^ "Dagiti Linaon ken Pamunganayan ti Programa ti Panagkaykaysa kadagiti Arkeolohiko a Sitio ti Atenas". Heleniko a Ministro ti Kultura. www.yppo.gr. Naala idi 2000-12-31.
- ^ CNN & Associated Press (16 Enero 1997). "Ti Gresia ket nakalukat ti 'nasantuan a kopita' ti Griego nga arkeolohiko". CNN. Naidulin manipud ti kasisigud idi 6 Disiembre 2007. Naala idi 28 Marso 2007.
- ^ "Atenas". Naala idi 31 Disiembre 2008. "Ti Taga-ugma a Griego nga Athenai, ti naipakasaritaan a siudad ken kapitolio ti Gresia. Adu kadagiti kasaririt ken artistiko a kapanunotan ti klasiko a sibilisasion ket nagtaud idiay, ken ti siudad ket sapasap a naipanpanunotan a kas ti nakaipasngayan ti Lumaud a sibilisasion"
- ^ BBC Pakasaritaan iti Griego a Demokrasia – Naala idi 26 Enero 2007
- ^ Encarta Taga-ugma a Gresia manipud ti Internet nga Arkibo– Naala idi 28 Pebrero 2012. Arkibo 31 Oktubre2009.
- ^ "Dagiti mayor ti Siudad: Dagiti kabaknangan a siudad ti lubong babaen ti bileg ti panaggatang". Dagiti mayor ti Siudad. 2008. Naidulin manipud ti kasisigud idi 6 Mayo 2008. Naala idi 12 Mayo 2008.
- ^ "Dagiti mayor ti siudad: Pateg ti Panagbiag – Dagiti kanginaan a siudad ti lubong". Dagiti mayor ti siudad. 2008. Naidulin manipud ti kasisigud idi 24 Disiembre 2008. Naala idi 26 Disiembre 2008.
- ^ Heleniko a Turay ti Estadistika " PRESS RELEASE:Pablaak dagiti immun a nagbanagan ti 2011 a Senso ti Populasion", Heleniko a Turay ti Estadistika (EL.STAT.), 22 Hulio 2011. Naala idi 14 Agosto 2011.
- ^ Dagiti Kinapudno ti Atenas (2011). "Dagiti Kinapudo ken Bilang ti Atenas". aviewoncities.com. Naala idi 17 Hunio 2011. "796 442"
- ^ a b "Dagiti pannakaidasig". Helelenikoa Ministro ti Kaunegan. www.ypes.gr. Naidulin manipud ti kasisigud idi 4 Enero 2007. Naala idi 6 Enero 2007.
- ^ "EAETAT AπoYpaφn 2011". www.statistics.gr. Naala idi 22 Agosto 2011.
- ^ CNN & Sports Illustrated (5 Septiembre 1997). "Ti sentimente ket mayasa a banag a ti Atenas ket nakaala ti 2004 Olimpiada". sportsillustrated.cnn.com. Naala idi 28 Marso 2007.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Atenas idiay Wikimedia Commons
- Opisial
- Cityofathens.gr – Opisial a sapot ti pagsaadan ti Siudad ti Atenas
- Atenas
- Dagti nataengan a lugar idiay Tengnga nga Atenas (rehional a paset)
- Dagiti siudad ti Taga-ugma a Gresia
- Dagiti kapitolio idiay Europa
- Dagiti nataengan nga aplaya a lugar idiay Gresia
- Dagiti Siudad-estado
- Dagiti prepektura a kapitolio ti Gresia
- Dagiti rehional a kapitolio ti Gresia
- Dagiti nangsangaili a siudad kadagiti Ay-ayam ti Kalgaw nga Olimpiada
- Dagiti nataengan a lugar a nabangon idi maika-3 a milenio BC
- Turismo idiay Gresia
- Dagiti taga-ugma a menta
- Dagiti sitio ti arkelohiko ti Taga-ugma a Gresia idiay Gresia
- Dagiti nataengan a lugar idiay Taga-ugma a Gresia
- Dagiti Europeano a Kapitolio ti Kultura
- Dagiti Romano a sitio idiay Gresia


text:
Ariwanas
Ti ariwanas ket mays a nawatiwat, a grabitasion a panakaibedbed a sistema a buklen dagiti bituen ken dagiti estelar a tidda, maysa a interestelar apamay-an iti alingasaw ken tapok, ken nagruna ngem saan unay a maawawatan a komponente a pangpadasana a nanaganan ti nangisit a banag.[1][2] Ti balikas nga aríwánas ket naala manipud ti Griego a galaxias (YaλaEίaς), literal a kayatna asaoen ket "nagatasan", ti maysa a panagreperensia ti Nagririmpuok a Bitbituen nga ariwanas. Dagiti kas pagarigan dagiti ariwanas ket sumakop manipud dagiti ansisit nga adda dagiti basbassit ngem sangapulo a riwriw(107) a bitbituen[3] aginggan kadagiti higante nga addaan dagiti ginasut a trilion (1014) a bitbituen,[4] a ti tunggal maysa ket palpalikmutanna ti bukod ti aríwánasna a tengnga iti masa.
Ti ariwanas ket agloan kadagiti nadumaduma a bilang dagiti bituen a sistema, dagiti bituen a rimpuok ken ti kita dagiti interestelar nga ulep. Iti nagbaetan dagitoy a banbanag ket ti maysa a naingpis nga interestelar a pamay-an iti alingasaw, tapok, ken dagiti kosmiko nga anaraar. Ti nagisit a banag ket agparang ti panakaibilang para iti agarup a 90% iti masa kadagiti kaaduan nga aríwánas. Dagiti napalpaliiw a datos ket agipaltiing a dagiti nawatiwat unay a nangisit nga abot ket baka rumsuada iti tengnga kadagiti adu, wenno baka amin, nga ariwanas. Naipanunutan dagitoy a nagnangruna a mangiturturong iti aktibo a galaktiko a tengnga a mabirukan iti bugas kadagiti ariwanas. Ti Nagririmpuok a Bitbituen nga ariwanas ket agparang a mangisanglad iti maysa a kastoy a banag.[5]
Ti ariwanas ket naipakasaritaan a naikategoria segun kadagiti makitkita a sukogda; a kadaywan a maitudtudo kadagiti bukodda a makitkita a morpolohia. Ti kadaywan a porma ket ti eliptiko nga ariwanas,[6] nga adda ti basikaw nga immitlog a sukog a lawag a bariweswes. Dagiti agkusikos nga ariwanas ket nasukogda a kasla disko nga adda ti natapokan, nga agkilkillo a dagiti ima. Dagiti rinagis wenno karnarna a sukog ket naamammon dagitoy a kas dagiti rinagis nga ariwanas ken kadaywan a nagtaud manipud panagulo babaen ti grabitasional a panagguyod kadagiti kaarubana nga aríwánas. Dagiti kastoy a panakitignay a nagbaetan dagiti aríwánas, a mabalin a pagbanagan dagiti panagtitipon, a sagpaminsan nga inaramid ti naisangsangayan a panagpaadu dagiti aramid a panagporma ti bituen a magipapan dagiti agbettak a bituen nga aríwánas. Dagiti basbassit nga ariwanas ket awananda kadagiti nasupnet a patakder a maipadpatudo a kas dagiti rinagis nag aríwánas.[7]
Adda ngata dagiti agarup a 170 bilion (1.7 × 1011) nga ariwanas a mapalpaliiw a law-ang,[8][9] ken posible nga ad-adyu pay kadagiti nawatwatiwat a teoretiko a multiberso.[10] Kaaduan ket 1,000 to 100,000[11] a dagiti parsec iti diametro ken kadaywan a naisina babaen ti kaadayo iti urno s iti riwriw iti parsecs (wenno megaparsecs).[12] Ti Intergalaktiko a limbang (ti limbang a nagbaetan dagiti ariwanas) ket napnoda kadagiti naingpis nga alingasaw iti natimbengan a densidad iti basbassit ngem maysa nga atomo iti tunggal maysa a kubiko metro. Kaaduan kadagiti aríwánas ket naurnosda kadagiti pagurnosan iti asosasion a naam-ammuan a kas dagiti grupo ken rimpuok, a daytoy ket, a kadawyan daytoy nga agbalin dagiti dakdakkel a nalatak a rimpuok. Iti kadakkelan a gantingan, dagitoy nga asosasion ket sapasap dagitoy a maururnos kadagiti sabanas ken pilamento, a napalikmutan babaen dagiti nakadakdakkel a vkodapsi.[13]
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti balikas nga ariwanas ket nanalipud ti Griego a termino para iti bukod tayo nga aríwánas, galaxias (YaλaEίaς, "milky one"), wenno kyklos ("sirkulo") galaktikos ("nagatasan")[14] para iti langana iti langit. Iti Griego a mitolohia, ni Zeus ket inkabilna ti anakna a lalaki a naipasngay babaen ti mortal a babai, ti maladaga Herakles, iti suso ni Hera bayat nga isu ket nakaturturog tapno ti maladaga ket inumenna ti nadiosan a gatas ti mortal a babai ken iti gapu daytoy ket agbalinto a saan a matay. Ni Hera ket nakariing bayat nga agsussuso ken nakitana nga agayaywan ti dina amammo a maladaga: induronna ti maladaga ken pimmsuak ti gatasna iti rabii a langit, a nagpataud daytoy ti nakusnaw a lawag a natawtawaganen a kas ti Nagririmpuok a Bitbituen.[15][16]
Iti Aastronomiko a literatura, ti naipadakkel a balikas ti 'Ariwanas' ket maususar a mangitudo ti bukod tayo nga ariwanas, ti Nagririmpuok a Bitbituen, tapno mailasin manipud kadagiti bilion a sabsabali nga ariwanas. Ti Inggles a termino a Milky Way ket masurot manipud ti sarita babaen ni Chaucer:
"See yonder, lo, the Galaxyë
Which men clepeth the Milky Wey,
For hit is whyt."—Geoffrey Chaucer. Ti Balay iti Dayaw, c. 1380.[14]
Idi inaramid ni William Herschel ti bukodna a katologo dagiti nauneg a banag iti langit idi 1786, isu ket nagusar tinagan a agkusikos a nebulosa para kadagiti naisangayan a banag aka ti M31. Dagityo ket mabigbiganto a dagiti nakadakdakkel a nagtitiponan dagiti bitbituen, idi ti husto a kaadayo dagitoy abanag ket narugian a maiyamanan, ken materminodanto a ka dagiti iisla a law-ang. Nupay kasta, ti balikas a Law-ang ket naawawatan a ti kayatna a saoen ket ti intero nga irurumsua, so nga daytoy nga insao ket saan unayen a maususar ken dagiti banbanag ket nagbalin a naam-ammuan a kas dagiti aríwánas.[17]
Panagpalpaliiw a pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti realisasion a datayo ket agtaeng iti maysa nga ariwanas, ken adda idi, iti kinapudno, nga adda dagiti sabsabali nga ariwanas, dagiti paralelo a panakaduktalan a naaramid a maipanggep ti Nagririmpuok a Bitbituenp ken dagiti dadduma a nebula iti rabii a langit.
Nagririmpuok a Bitbituen[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Griego a pilosopo a ni Democritus (450–370 BC) ket nagipaltiing a dagiti naraniag a banda iti rabii a langit a tinawtawagan a Nagririmpuok a Bitbituen ket baka buklen dagiti adayo a bitbituen.[18] Aristotle (384–322 BC), nupay kasta, namatmati a ti Nagririmpuok a Bitbituen ket naaramid babaen ti "ti panaggangat iti immapuy a panagisang-aw kadagiti bituen a dagitoy ket dadakkel, adu ken nagiinnnasidegda" ken ti "panaggangat ket maaramid idiay ngato a paset iti tangatang, idiay rehion iti lubong nga agtultuloy kadagit panaggunay dagiti nailangitan."[19] Ti Neoplatonista a pilosopo a ni Olympiodorus the Younger (c. 495–570 AD) ket sientipiko idi a kritiko iti daytoy a kapanunutan, a sumupsupiat a no ti Nagririmpuok a Bitbituen ket sublinario daytoy ket nasken nga agparang a sabali kadagiti sabsabali a panawen ken luglugar iti Daga, ken daytoy ket nasken nga adda iti paralahe, na daytoy ket awan. Iti panunutna, ti Naririmpuok a Bitbituen ket maysa a nailangitanl. Daytoy a kapanunutan ket kalpasanto a makaimpluensia iti Islamiko a lubong.[20]
Segun kenni Mohani Mohamed, ti Arabiano nga astronomo a ni Alhazen (965–1037) ket nagaramid ti immuna a panagpalpaliiw ken panagrukod paralahe ti Nagririmpuok a Bitbituen,[21] ken isu ket "naikeddengna a ti gapuanan ti Nagririmpuok a Bitbituen ket awan ti paralahe, adayo unay iti Daga ken saan a tagikuaen ti tangatang."[22] Ti Persiano nga astronomo a ni Abū Rayhān al-Bīrūnī (973–1048) ket nagipaltiing a ti Nagririmpuok a Bitbituen nga ariwanas ket dagiti "umnong dagiti adu a tidda iti masna iti nebulosa a bitbituen."[23][24] Ti Andalusian nga astronomo a ni Ibn Bajjah ("Avempace", d. 1138) ket nagipaltiing a ti Nagririmpuok a Bitbituen ket naaramid kadagiti adu a bitbituen a gangani nga agaasideg ken agparang ngaagtultuloy nga imahen gapu ti nagbanagan ti to be a repraksion manipud kadagiti sublunario a materiales,[19][25] a nagdakamat kadagiti panagpalpaliiwna iti pangsilpo iti Hupiter ken Marte a kas ebidensia iti daytoy nga irurumsua no ti dua a banag ket aginnasidegda.[19] Idi maika-14 a siglo, ti Taga-Siri a naipasngay a ni Ibn Qayyim Al-Jawziyya ket nagipaltiing a ti Nagririmpuok a Bitbituen nga ariwanas ket "reprep dagiti babassit a bitbituen a naipenpen iti maysa a globo dagiti natalinaed a bitbituen".[26]
Ti pudno a paneknek ti Nagririmpuok a Bitbituen a buklen dagiti adu a bitbituen ket nanipud idi 1610 idi ni Galileo Galilei ket nagusar ti maysa a teleskopio tapno maadalna ti Nagririmpuok a Bitbituen ken naduktalanna a daytoy ket buklen dagiti adu unay a bilbilang dagiti nakusnaw a bitbituen.[27] Idi 1750 ni Thomas Wright, iti bukodna a Maysa a kasisigud wenno baro a hipotesis iti Law-ang, ket nagsirmata a (napudno) ti ariwanas ket mabalin a agliklikmut a bagi dagiti nawatiwat a bilbilang dagiti bituen a tinengtengngel babaen ti grabitasional a puersa, a kaparis ti sistema a solar iti dakdakkel a gantingan. Ti nagbanagan dagiti disko dagiti bitbituen ket makita a kas banda iti langit manipud ti perspektibo iti uneg ti disko.[28] Iti maysa a tratado idi 1755, ni Immanuel Kant inpasayaatna ti kapanunutan ni Wright a maipanggep tipatakder iti Naririmpuok a Bitbituen.
Ti immuna a panagpadas ti panagipalpalawag ti sukog iti Nagririmpuok a Bitbituen ken ti puestona iti Init ket inaramid ni William Herschel idi 1785 babaen tinaannad a panagbilang dagiti bituen kadagiti sabsabali a rehion iti langit. Isu ket napakataud iti diagrama iti sukog iti ariwanas iti sistema a solar nga asideg ti tengnga.[29] A nagusar iti napasayaat a arngian, ni Kapteyn idi 1920 ket nakasangpet iti ladawan iti bassit nga (diametto ti agarup a 15 kiloparsecs) basikaw nga immitlog nga ariwanas nga adda ti Init nga asideg ti tengnga. Ti sabali pay a pamay-an ket babaen ni Harlow Shapley a naibatay tipanagkatologo dagiti globular a rimpuok a nagiturong daytoy ti naisangsangayan a sabali a ladawan: ti maysa a dalumpinas a disko nga adda ti diametro ti agarup a 70 kiloparsecs ken ti Init ket adayo manipud ti tengnga.[28] Dagitoy dua apanagusig ket napay ti panangala ti panagsagepsep iti lawag babaen ti interestelar a tapok nga adda ti galaktiko a dalumpinas, ngem kalpasan ni Robert Julius Trumpler ket inbilangna daytoy a nagbanagan idi1930 babaen ti panagadalna dagiti nalukatan arimpuok, ti agdama a ladawan ti bukod tayo ng aariwanas, ti Nagririmpuok a Bitbituen, ket rimsua.[30]
Pannakailasin manipud kadagiti sabali a nebulosa[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi maika-10 a siglo, ti Persiano nga astronomo, a ni Abd al-Rahman al-Sufi (naamammoan iti laud a kas ni Azophi), ket nangaramit tikasapaan a nairehistro a panagpalpaliiw iti Andromeda nga Ariwanas, a nangipalpalawag a daytoy ket "bassit nga ulep".[31] Ti Andromeda nga Ariwanas ket nawaya a naduktalan manen babaen ni Simon Marius idi 1612.[31] Ni Al-Sufi ketnainagananna pay ti Dakkel a Magallanes nga Ulep, a makita daytoy manipud idiay Yemen, ngem saan a makita idiay Isfahan; daytoy ket saan a nakita dagiti Europeano aginggana idi nagbaniaga ni Magellan idi maika-16 a siglo.[32][33] Dagitoy ti immuna nga ariwanas a saan a ti Nagririmpuok a Bitbituen a napalpaliiw manipud ti Daga. Ni Al-Sufi ket nagipablaak kadagitoy a panagsukusokna iti librona a Libro dagiti Natalinaed a Bituen idi 964.
Idi 1750 ni Thomas Wright, iti bukodna a Maysa a kasisigud a teoria wenno baro a hipotesis iti Law-ang, naisipanna (nga husto) a ti Nagririmpuok a Bitbituen ket nadalumpinas a disko dagiti bituen, ken adda dagiti nebulosa a makita iti rabii a langit ket mabalin a dagiti sabsabali a Naririmpuok a Bitbituen.[28][34] Idi 1755, ni Immanuel Kant ket nangipaamo ti termino nga "isla a law-ang" para kadagitoy a adayo a nebulosa.
Ti pakaipanan ti maika-18 a siglo, ni Charles Messier ket nagumnong ti maysa a katologo a naglaon kadagti 109 a karanigan a nebulosa (nailangtan a banbanag nga agparang a kasla nebulosa), kalpasan daytoy ket sinaruno ti dakdakkel a katologo dagiti 5,000 a nebulosa nga inurnong babaen ni William Herschel.[28] Idi 1845, ni Apo Rosse ket nagaramid ti maysa a baro a teleskopio ken nakabael a namgilasin ti paggiddiatan ti basikaw nga immitlog ken agkusikos a nebulosa. Isu ket nakabael pay a nakakita ti agmaymaysa a puntos a nagtaudan kadagitoy a nebulosa, a daytoy ket nangted ti panagpasingked kadagiti nasapa kapanunutan ni Kant.[35]
Idi 1912, ni Vesto Slipher ket nagaramid kadagiti spektrograpiko a panagadal kadagiti karanigan a nagkusikos a nebulosa tapno maikeddengna no dagitoy ket naaramid manipud kadagiti kimiko a manamnama kadagiti planetario a sistema. Nupay kasta, ni Slipher ket naduktalanna a ti nagkusikos a nebulosa ket adda dagiti nagato a nalabbaga panagsukat, a daytoy ket mangitudo a dagitoy ket umadadayo iti naparpardas a gatad ngem ti panagtalaw a kinapardas ti Naririmpuok a Bitbituen. Nga isu ngarod a dagitoy ket saan a naibedbed ti grabidad ti Nagririmpuok a Bitbituen, ken dagitoy mabalin a saan a paset iti ariwanas.[36][37]
Idi 1917, ni Heber Curtis ket nakapalpaliiw ti nova a S Andromedae ti kaunegan ti "Nalatak nga Andromeda Nebulosa" (a kas ti Andromeda nga Ariwanas, ti Messier a banag a M31, a naamammoan). Iti panagbirbirukna kadagiti potograpiko a rehistro, isu ket nakabiruk pay kadagiti 11 a nova. Ni Curtis ket napaliiwna a dagiti nova ket, iti katimbengan, a 10 kinadakkel a nakuskusnaw ngem dagiti rimsua iti bukod tayo nga ariwanas. A kas ti nagbanagan daytoy isu ket nakapabael a nakaaramid ti panagkarkulo ti kaadayo kadagiti 150,000 a parsec. Isu ket nagipatakder kadagiti makunkuna a "isla a law-ang" a hipotesis, nga agibagbaga a ti agkusikos a nebulosa ket dagiti nawaya nga ariwanas.[38]
Idi 1920 ti nakunkuna a Nalatak a Suppiat ket naaramid a naggiddiatan ni Harlow Shapley ken Heber Curtis, ti kaipapanan ti kasasaad iti Nagririmpuok a Bitbituen, ti agkusikos nebulosa, ken dagiti rukod iti law-ang. Tapno masuportaranna iti daytoy a pangtunton a ti Nalatak nga Andromeda Nebulosa ket maysa nga akin-ruar nga ariwanas, ni Curtis ket nagisurat a ti langa dagiti nagisit a bet-ang a kapadpada dagiti tapok nga ulep idiay Naririmpuok a Bitbituen, ken ti pay naisangsangayan a Doppler a panagsukat.[39]
Daytoy a banag ke naipatingga a naikeddeng idi nasapa panawen ti 1920. Idi 1922, ti astronomo a ni Ernst Öpik ket nagited ti kaadayo a panagikeddeng a nagsuporta ti teoria a ti Andromeda Nebulosa ket maysa nga adayo a naisangsangayan a galaktiko a banag.[40] Ti panagususar ti 100 a pulgada a Bantay Wilson a teleskopio, ni Edwin Hubble ket nakapabael a mangsulbar dagiti akin-ruar a paset dagiti agkusikos a nebulosa a kas urnong dagiti nagmaymaysa a bituen ken nanginagan kadagiti Cepheid a panagdumaduma, a daytoy ket nangpalubos kaniana ti panagkarkulo ti kaadayo dagiti nebulosa: dagitoy ket adayoda unay nga sabali a paset iti Naririmpuok a Bitbituen.[41] Idi 1936 ni Hubble nagpataud ti maysa a pannakaidasig ti sistema para kadagiti ariwanas a maus-usar iti tatta pay nga aldaw, ti Hubble a panagsasaruno.[42]
Moderno a panagsukisok[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi 1944, ni Hendrik van de Hulst ket nagipadto a ti mikroaanda a radision iti kaatiddog ti allon iti 21 sm a nagbanagan manipud ti interestelar nga atomiko a hidroheno nga alingasaw;[43] daytoy a radiasion ket napaliiw idi 1951. Daytoy a radiasion ket nangpalubos para iti naiparang-ay a panagdal ti Ariwanas ti Naririmpuok a Bitbituen, gapu ta daytoy ket saan a naapektaran babaen ti panagsspsep ti tapok ket ti bukod a Doppler a panagsukat ket mabalin nga usaren ti panangimapa dagiti panaggunay ti alaingasaw idiay Ariwanas. Dagitoy a panagpalpaliiw ket nangiturong ti postulasion iti agtaytayyek a baras apatakder iti tengnga ti Ariwanas.[44] Nga adda dagiti napasayaat a radio a teleskopio, ti alingasaw a hidroheno ket mabalin a masurot kadagiti sabsabali nga ariwanas
Idi panawen ti 1970 naduktalan kadagiti panagadal ni Vera Rubin iti kapardas ti panagtayyek iti alingasaw kadagiti ariwanas nga adda dagiti dagup a makita a masa ket (manipud kadagiti bituen ken alingasaw) saan nga husto ti panakaibilang para iti pardas iti agtaytayyek nga alingasaw. Daytoy a problema ti ariwanas a panagtayyek ket naikapanunutan a naipalpalawag babaen ti kaadda kadagiti adu a kantidad iti saan a makita a nangisit a banag.[45][46]
Iti rugi ti panawen ti 1990, ti Hubble a Teleskopio ti Limbang ket nakapataud kadagiti napasayaat a panagpalpaliiw. Ken dagiti pay nadumaduma a banbanag, daytoy ket nangipatakder a ti napukaw a nangisit a banag iti bukod tayo nga ariwanas ket saan a buklen laeng dagiti nakusnaw ken babassit a bituen.[47] Ti Hubble a Nauneg a Lugar, ti maysa nga atiddog unay a panagiparang iti maysa nga awan ti linaon a paset iti langit, ket nakaited ti ebidensia nga adda dagiti agarup a 125 bilion (1.25×1011) nga ariwanas iti law-ang.[48] Ti panagpasayaat ti teknolohia ti panagduktal ti espektra a saan a makita ti tao (radio a telekopio, inpraroho a kamera, ken x-ray a teleskopio) ket mangpalubos ti panagduktal kadagiti sabsabali nga ariwanas a saan a maduktalan babaen ti Hubble. A naisangsangayan ti, panagsukisok ti ariwanas idiay Pagliklikan a Sona (ti rehion iti langit a nalapdanbabaen ti Naririmpuok a Bitbituen) ket nagpakita kadagiti adu a baro nga ariwanas.[49]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Sparke & Gallagher III 2000, p. i
- ^ Hupp, E.; Roy, S.; Watzke, M. (2006-08-12). "NASA ket Nakabiruk kadagiti Paneknek iti Nangisit a Banag". NASA. Naala idi 2007-04-17.
- ^ "Panangilukasan iti Virgo nga Ansisit nga Ariwanas". ESO. 2000-05-03. Naala idi 2007-01-03.
- ^ Uson, J. M.; Boughn, S. P.; Kuhn, J. R. (1990). "Ti tengnga nga ariwana iti Abell 2029 – Ti maysa a daan nalatak a higante". Siensia 250 (4980): 539–540. Bibcode:1990Sci...250..539U. doi:10.1126/science.250.4980.539.
- ^ Finley, D.; Aguilar, D. (2005-11-02). "Dagiti astronomo ket nakaal ti kaasitgan a pannakakita itiMisterioso a Bugas ti Nagririmpuok a Bitbituen". Obserbatorio ti Nailian a Radio nga Astronomia. Naala idi 2006-08-10.
- ^ Hoover, A. (2003-06-16). "Dagiti UF nga Astronomo: Ti Law-ang Nasimsimple Bassit ngem ti Nanamnama". Hubble News Desk. Naala idi 2011-03-04. Based upon:
- Graham, A. W.; Guzmán, R. (2003). "HST Potometrio dagiti Ansisit nga Basikaw nga Immitlog nga Ariwanas idiay Coma, ken ti Panagipalpalawag para iti naipasingked a Patakder a Dikotomia a nagbaetan ti Ansisit ken Naraniag a Basikaw nga Immitlog nga Ariwanas". Astronomiko a Warnakan 125 (6): 2936–2950. arXiv:astro-ph/0303391. Bibcode:2003AJ....125.2936G. doi:10.1086/374992.
- ^ Jarrett, T. H. "Near-Infrared Galaxy Morphology Atlas". Instituto iti Teknolohia ti California. Naala idi 2007-01-09.
- ^ Gott III, J. R.; et al. (2005). "Mapa iti law-ang". Astropisikal a Warnakan 624 (2): 463–484. arXiv:astro-ph/0310571. Bibcode:2005ApJ...624..463G. doi:10.1086/428890.
- ^ Mackie, G. (2002-02-01). "Ti panagkita ti Law-ang iti maysa a bukel iti Taranaki a Darat". Unibersidad ti Swinburne. Naala idi 2006-12-20.
- ^ Ti Pabrika iti Kinapudno David Deutsch - 2011
- ^ "Ti Kadakkelan a Nailadawan nga Ariwanas ni Hubble ket Mangidaton ti Baro a Nangto a Panagilawlawagan a Panakakita". NASA. 2006-02-28. Naala idi 2007-01-03.
- ^ Gilman, D. "Dagiti Ariwanas: Isla dagiti Bitbituen". NASA/WMAP. Naala idi 2006-08-10.
- ^ "Rimpuok ti Arwanas ken Dakkel a Gantingan a Patakder". Unibersidad iti Cambridge. Naala idi 2007-01-15.
- ^ a b Harper, D. "galaxy". Online Etymology Dictionary. Naala idi 2011-11-11.
- ^ Waller & Hodge 2003, p. 91
- ^ Koneãn˘, Lubomír. "Emblematiko, Agrikultura, ken Mitograpia Ti Nagtaudan ti Nagririmpuok a Bitbituen". Akademia dagiti Siensia iti Republika ti Tseko. Naidulin manipud ti kasisigud idi Hulio 20, 2006. Naala idi 2007-01-05.
- ^ Rao, J. (2005-09-02). "Sukisuken ti Pagturayan ti Pumapana". Space.com. Naala idi 2007-01-03.
- ^ Plutarch (2006). Ti Kompleto nga Obra Tomo 3: Dagiti Salaysay ken Nadumaduma. Kapitulo 3: Echo a Biblioteka. p. 66. ISBN 978-1-4068-3224-2.
- ^ a b c Montada, J. P. (2007-09-28). "Ibn Bajja". Stanford nga Ensiklopedia iti Pilosopia. Naala idi 2008-07-11.
- ^ Heidarzadeh 2008, pp. 23–25
- ^ Mohamed 2000, pp. 49–50
- ^ Bouali, H.-E.; Zghal, M.; Lakhdar, Z. B. (2005). "Pannakaidayeg iti Optikal a Penomena: Panangipatakder ti Immuna a Ibn Al-Haytham a Pagobraan iti Potograpia". Ti Edukasion ken Panagsanay kadagit Optiko ken Potoniko a Konperensia. Naala idi 2008-07-08.
- ^ O'Connor, John J.; Robertson, Edmund F., "Abu Rayhan Muhammad ibn Ahmad al-Biruni", MacTutor nga arkibo ti Pakasaritaan iti Matematika, Unibersidad ti San Andres.
- ^ Al-Biruni 2004, p. 87
- ^ Heidarzadeh 2008, p. 25, Table 2.1
- ^ Livingston, J. W. (1971). "Ibn Qayyim al-Jawziyyah: Ti Maika-14 a siglo a Salaknik iti Astrolohiko a Panakailangitan ken Alkemiko a Transmutasion". Warnakan iti Amerikano nga Oriental a Kagimongan 91 (1): 96–103 [99]. doi:10.2307/600445. JSTOR 600445.
- ^ O'Connor, J. J.; Robertson, E. F. (November 2002). "Galileo Galilei". Unibersidad iti St. Andrews. Naala idi 2007-01-08.
- ^ a b c d Evans, J. C. (1998-11-24). "Ti Ariwanas tayo". Unibersidad ti George Mason. Naala idi 2007-01-04.
- ^ Paul 1993, pp. 16–18
- ^ Trimble, V. (1999). "Robert Trumpler ken ti (Awan)panakasarang iti Limbang". Pakdaar iti Amerikano nga Astronomiko a kagimongan 31 (31): 1479. Bibcode:1999AAS...195.7409T.
- ^ a b Kepple & Sanner 1998, p. 18
- ^ "Abd-al-Rahman Al Sufi (Disiembre 7, 903 – Mayo 25, 986 A.D.)". Observatoire de Paris. Naala idi 2007-04-19.
- ^ "Ti Dakkel a Magalanes nga Ulep, LMC". Observatoire de Paris. Naala idi 2007-04-19.
- ^ Kitaen ti inadaw a sinao manipud ti Maysa a kasisigud a teoria wenno baro a hipotesis iti Law-ang ni from Wright idiay Dyson, F. (1979). Panagdisturbo ti Law-ang. Pan a Liblibro. p. 245. ISBN 0-330-26324-2.
- ^ Abbey, L. "Ti Konde iti Rosse ken ti Lebiatano iti Parsontown". Naala idi 2007-01-04.
- ^ Slipher, V. M. (1913). "Ti raniag a kinapardas iti Andromeda a Nebulosa". Pakdaar ti Lowell nga Obserbatorio 1: 56–57. Bibcode:1913LowOB...2...56S.
- ^ Slipher, V. M. (1915). "Spektrograpiko a Panagpalpaliiw iti Nebulosa". Nadayeg nga Astronomia 23: 21–24. Bibcode:1915PA.....23...21S.
- ^ Curtis, H. D. (1988). "Dagiti nova iti Agkusikos a Nebulosa ken ti Teoria nga Isla a Law-ang". Dagiti Pablaak iti Astronomiko a kagimongan iti Pasipiko 100: 6. Bibcode:1988PASP..100....6C. doi:10.1086/132128.
- ^ Weaver, H. F. "Robert Julius Trumpler". Nailain nga Akademia dagiti Siensia ti Estados Unidos. Naala idi 2007-01-05.
- ^ Öpik, E. (1922). "Maysa a karkulo iti kaadayo iti Nebulosa". Astropisikal a Warnakan 55: 406. Bibcode:1922ApJ....55..406O. doi:10.1086/142680.
- ^ Hubble, E. P. (1929). "Ti agkusikos a nebulosa a kas maysa a nailangitan a sistema, Messier 31". Astropisiskal a Warnakan 69: 103–158. Bibcode:1929ApJ....69..103H. doi:10.1086/143167.
- ^ Sandage, A. (1989). "Edwin Hubble, 1889–1953". Warnakan iti Naarian a Kagimongan ti Astronomiko iti Kanada 83 (6). Naala idi 2007-01-08.
- ^ Tenn, J. "Hendrik Christoffel van de Hulst". Estado a Unibersidad ti Sonoma. Naala idi 2007-01-05.
- ^ López-Corredoira, M.; et al. (2001). "Panagbirbiruk para iti nadalumpinas a Galaktiko a baras ken singsing idiay DENIS". Astronomia ken Astropisika 373 (1): 139–152. arXiv:astro-ph/0104307. Bibcode:2001A&A...373..139L. doi:10.1051/0004-6361:20010560.
- ^ Rubin, V. C. (1983). "Nangisit a banag kadagiti agkusikos nga ariwanas". Sientipiko nga Amerikano 248 (6): 96–106. Bibcode:1983SciAm.248...96R. doi:10.1038/scientificamerican0683-96.
- ^ Rubin, V. C. (2000). "Sangagasut a Tawen dagiti Agtaytayyek nga Ariwanas". Dagiti Pablaak iti AStronimiko a Kagimongan iti Pasipiko 112 (772): 747–750. Bibcode:2000PASP..112..747R. doi:10.1086/316573.
- ^ "Ti Hubble Nagpaay ti Pangyuna a Panagilawlawag par aiti Nangisit a Banag". Hubble News Desk. 1994-10-17. Naala idi 2007-01-08.
- ^ "Mano pay ti kaadu dagiti ariwanas?". NASA. 2002-11-27. Naala idi 2007-01-08.
- ^ Kraan-Korteweg, R. C.; Juraszek, S. (2000). "Panagmapa dagiti Nailemmeng a Law-ang: Ti panakaiwarwaras ti ariwans idiay Pagliklikan a Sona". Dagiti Pablaak iti Astronomiko a Kagimongan iti Australia 17 (1): 6–12. arXiv:astro-ph/9910572. Bibcode:1999astro.ph.10572K.
Biddut ti dakamat: Ti etiketa ti
nga addaan ti nagan ti "rmaa17_107" a naipalawag idiay
ket saan a nausar iti napalabas a testo.
Biddut ti dakamat: Ti etiketa ti
nga addaan ti nagan ti "belkora355" a naipalawag idiay
ket saan a nausar iti napalabas a testo.
Biddut ti dakamat: Ti etiketa ti
nga addaan ti nagan ti "bertin_lin1996" a naipalawag idiay
ket saan a nausar iti napalabas a testo.
nga addaan ti nagan ti "bergh1998" a naipalawag idiay
ket saan a nausar iti napalabas a testo.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Al-Biruni (2004). The Book of Instruction in the Elements of the Art of Astrology. R. Ramsay Wright (transl.). Kessinger Publishing. ISBN 0-7661-9307-1.
- Belkora, L. (2003). Minding the Heavens: the Story of our Discovery of the Milky Way. CRC Press. ISBN 0-7503-0730-7.
- Bertin, G.; Lin, C.-C. (1996). Spiral Structure in Galaxies: a Density Wave Theory. MIT Press. ISBN 0-262-02396-2.
- Binney, J.; Merrifield, M. (1998). Galactic Astronomy. Princeton University Press. ISBN 0-691-00402-1. OCLC 39108765.
- Dickinson, T. (2004). The Universe and Beyond (4th nga ed.). Firefly Books. ISBN 1-55297-901-6. OCLC 55596414.
- Heidarzadeh, T. (2008). A History of Physical Theories of Comets, from Aristotle to Whipple. Springer. ISBN 1-4020-8322-X.
- Kepple, G. R.; Sanner, G. W. (1998). The Night Sky Observer's Guide, Volume 1. Willmann-Bell. ISBN 0-943396-58-1.
- Mohamed, M. (2000). Great Muslim Mathematicians. Penerbit UTM. ISBN 983-52-0157-9. OCLC 48759017.
- Paul, E. R. (1993). The Milky Way Galaxy and Statistical Cosmology, 1890–1924. Cambridge University Press. ISBN 0-521-35363-7.
- Sparke, L. S.; Gallagher III, J. S. (2000). Galaxies in the Universe: An Introduction. Cambridge University Press. ISBN 0-521-59740-4.
- Van den Bergh, S. (1998). Galaxy Morphology and Classification. Cambridge University Press. ISBN 0-521-62335-9.
- Waller, W. H.; Hodge, P. W. (2003). Galaxies and the Cosmic Frontier. Harvard University Press. ISBN 0-674-01079-5.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Kategoria:Ariwanas idiay Wikimedia Commons


text:
The Beatles
Ti The Beatles ket Inggles a grupo ti agkankanta ti rock manipud idiay Liverpool, Inglaterra. Maibilbilang ti The Beatles a kas kapapatgan ken kababalligian a grupo ti musika iti amin a panawen, gapu iti nagun-odda a nainsapasapan a balligi iti kinalatak, pammadayaw ken impluensia a cultural. Pinattogda ti adu a rehistro iti panaglakuan ken nakaimuntarda iti nasurok a 50 a Top 40 a hit single a pakairamanan ti 20 a #1 iti Estados Unidos laeng. Mapattapatta a nakalako ti Beatles iti mapan a maysa a bilion a kopia dagiti kantada iti sangalubongan [1]. Malaksid iti dakkel ken napateg nga impluensia iti musika, ti The Beatles ket uppat kadagiti kadadakkelan a persona iti maika-20 a siglo, ken sumagmamano kadagiti kangrunaan a simbolo iti pakasaritaan ti tao.
Maaw-awagan pay kas "The Fab Four" iti Inggles, ti The Beatles ket isu da John Lennon (1940 - 1980), Paul McCartney (nayanak idi 1942), George Harrison(1943 - 2001), ken Ringo Starr (nayanak kas Richard Starkey idi 1940).


text:
Monoteismo
Ti monoteismo ket inpalplawag babaen ti Encyclopædia Britannica a kas ti pammati iti kaada iti maysa a dios wenno iti kina-agmaymaysa iti Dios.[1] Ti Oxford Diksionario iti Kristiano a Simbaan ket mangitited ti nainginget a panangipalplawag: "pammati iti maysa a personal ken trasendensia a Dios", a saan a kas iti politeismo ken panteismo.[2] Ti panangilasin ket mabalin a maaramid iti baetan ti ekklusibo a monoteismo, a naibagbaga babaen ti Hudaismo, Kristianidad ken Islam, ken dagiti mangiramraman a monoteismo ken pluriporma a monoteismo, a bayat a mangbigbig kadagiti adu a naisangayn a dios, ket mangikabil a husto iti pakaitunosan ti panagkaykaysa.[3]Ti Atenismo, Bahá'í a Pammati, Cao Dai, Kristianidad, deismo, Eckankar, Hinduismo, Islam, Hudaismo, Ravidassia, Sikismo, Tenrikyo ken Soroastrianismo ket monoteistiko amin dagitoy a relihion.[4]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Monoteismo", Britannica, Maika-15 ed. (1986), 8:266.
- ^ Cross & Livingstone, Ti Oxford a Diksionario iti Kristiano a Simbaan 1974, arte. "Monoteismo"
- ^ Encyclopædia Britannica Online, arte. "Monoteismo" Naala idi 23 Enero 2013, http://www.britannica.com/EBchecked/topic/390101/monotheism
- ^ monotheism 2012. Encyclopædia Britannica Online. Naala idi 12 Enero 2012, manipud tihttp://www.britannica.com/EBchecked/topic/390101/monotheism
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dever, William G.; (2003). Sino Kadi dagidi Nasapa nga Israelita?, William B. Eerdmans Publishing Co., Grand Rapids, MI.
- Köchler, Hans. Ti Konsepto ti Monoteismo iti Islam ken Kristianidad. Vienna: Braumüller, 1982. ISBN 3-7003-0339-4 (Google Print)
- Leibowitz, Ilya. Monoteismo iti Hudaismo a kas Mangipadpadamag iti Siensia, Eretz Acheret Magasin
- Silberman, Neil A.; ken dagiti katrabahuan, Simon ken Schuster; (2001) Ti Nakali a Biblia New York.
- Whitelam, Keith; (1997). Ti inbension iti Taga-ugma nga Israel, Routledge, New York.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti sasao a mainaig ti Monoteismo idiay Wikiquote
- About.com "Ania kadi ti Monolatrio?"
- Ensiklopedia ti Pilosopia ti Stanford
- Kristiano a Monoteismo
- Deism


text:
Lord Byron
Ni George Gordon Byron, maika-6 a Baron Byron, ken ti kinaudi George Gordon Noel, maika-6 a Baron Byron, FRS (22 Enero 1788 – 19 Abril 1824), sapasap a naamammoan a kas laeng ti Lord Byron, ket maysa idi nga Eskoses a mannaniw ken maysa a mangidaulo a pigura ti Romantiko a tignay. Kadagiti kadayegan nga obra ni Byron ket dagiti ababa a daniw ti "Ti Bababi ket Magmagna ti Kinapintas", "Epitapio iti maysa nga Aso", ken "Ti Umuna a Agek ti Ayat", a maipatinayon kadagiti salaysay a daniw ti Peregrinasion ni Childe Harold ken Don Juan. Isu ket naipanpanunotan a kas maysa kadagiti kalatakan a Britaniko a mannaniw ken agtultuloy nga adu ti mangbasbasa ken makaimpluensia.
Isu ket nagbanbaniaga tapno makilaban a kasinnupiat ti Otomano nga Imperio idiay Griego a Gubat ti Wayawaya, a dagiti Griego ket nagraraem kaniana a kas maysa a nailian abanuar.[1] Isu ket pimmusay idi agtawen ti 36 manipud ti gurigor a naalana bayat nga adda idiay Missolonghi idiay Gresia.
Ni Byron ket naramrambakan idi iti biag para iti aristokrato a nalabes a mairaman kadagiti adu nga utang, dagiti nadumaduma a panakiinnayatan, dagiti sayangguseng ti maysa nga eskandalo ti insestuoso a panakamainaigna ti kagudua a kabsatna a babai, ken ti kunabukbokadan a panagtalaw. Daytoy ket naipagpagarupan nga isu ket nagsagsagaba ti bipolar I a sakit, wenno maniaka a depresion.[2][3]
Nasapa a biag[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni John Byron ket ikallaysana ti maikadua nga asawana iti isu met laeng a rason ti panangasawana ti immuna: ti baknang ti babai.[4] Ti ina ni Byron ket nagilaklako ti dagana ken titulo tapno mabayadaan ti utang ti asawana, ken ti las-ud ti dua atawen ti dakkel nga estado, nga agpateg ti £23,500, nabarusubosen, a nangibatbati ti dati nga agtawid ti tinawen a matgedan iti laeng a £150.[5] Iti panagaramid tapno maliklikanna dagiti nagpautang, ni Catherine ket kinadkaduana ti awan bainna nga asawan idi Pransia idi 1786, ngem nagsubli met laeng idiay Inglatera idi gibus ti 1787 tapno maniyanak ti anakna a lalaki iti Inggles a daga. Isu ket naipasngay idi 22 Enero idia pagidagdagusan iti Holles Street idiay Londres.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Plomer, William (1970) [1936]. Ti Diamante ti Jannina. New York City: Taplinger Publishing. ISBN 978-0-224-61721-5. "Ni Byron ket nasken a matay pay tapno maaramid a sapasap a maawat ti pilhelenismo."
- ^ Ti Pateg ti Kreatibidad: Bipolar a Sakit ken dagiti Artista [1] naala idi 26 Disembre 2011
- ^ Lord Byron [2] naala idi 26 Disiembre 2011
- ^ "...daytoy ket naamammoan para laeng ti pakaimatangan tapno maibbatan kaniana dagiti utangna, a ni Byron ket tinawtawaganna ti babai." Ni Moore, Thomas, Dagiti Obra ni Lord Byron: Nga adda Dagiti Suratna ket Warnakan, ken ti Biagna, John Murray, 1835.
- ^ Biddut ti dakamat: Imbalido nga etiketa ti
; awan ti testo a naited para kadagiti ref a nanaganan
Galt.2C_John_1830
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Accardo, Peter X. Baybay-am a ti Satira ti Kantak: Byron’s Dagiti Inggles a Bardo ken dagiti Eskoses nga Agreprepaso. Web a pabuya, Houghton a Biblioteka, Unibersidad ti Harvard, 2011.
- Blackstone, Byron: 'Byron ken Islam: dagiti tallo nga Ero' (Warnakan ti Europeano a Panagadadal tom. 4 no. 4, Dis. 1974, 325–63).
- Crompton, Louis. Byron ken Griego nga Ayat: Homopobia idi maika-19 a Siglo nga Inglatera. Faber ken Faber, 1985.
- Drucker, Peter. 'Byron ken Otomano nga ayat: Orientalismo, Europeanisasion ken kapadpada a sekso a seksualidad idi nasapa a maikasangapulo ket siam a siglo a Lebante' (Warnakan ti Europeano a Panagadadal tom. 42 bil. 2, Hunio2012, 140-57).
- Garrett, Martin: George Gordon, Lord Byron. (Dagiti Biag dagiti Mannurat ti Britaniko a Biblioteka). Londres: Britaniko a Biblioteka, 2000. ISBN 0-7123-4657-0.
- Garrett, Martin. 'Palgrave a Literario a Diksionario ni Byron'. Palgrave, 2010. ISBN 978-0-230-00897-7
- Guiccioli, Teresa, contessa di, Biag idiy Italia ni Lord Byron, patarus. Michael Rees, ed. Peter Cochran, 2005, ISBN 0-87413-716-0.
- Grosskurth, Phyllis: Byron: Ti Pakapilawan nga Anghel. Hodder, 1997. ISBN 0-340-60753-X
- MacCarthy, Fiona: Byron: Biag ken Sarita. John Murray, 2002. ISBN 0-7195-5621-X.
- Marchand, Leslie A., editor, Edision ti Sursurat ni Byron, Unibersidad ti Harvard a Pagmalditan:
- Sursurat ken Warwarnakan ni Byron, Tomo I, 'Iti napudot a kaubingak', 1798–1810, (1973)
- Sursurat ken Warwarnakan ni Byron, Tomo II, 'Nadayeg iti panawenko', 1810–1812, (1973)
- Sursurat ken Warwarnakan ni Byron, Tomo III, 'Alas! ti ayat ti babai', 1813–1814, (1974)
- Sursurat ken Warwarnakan ni Byron, Tomo IV, 'Panagkallaysa ti sairo', 1814–1815, (1975)
- Sursurat ken Warwarnakan ni Byron, Tomo V, 'Naladaw unayen iti rabii', 1816–1817, (1976)
- Sursurat ken Warwarnakan ni Byron, Tomo VI, 'Ti lasag ket narasi', 1818–1819, (1976)
- Sursurat ken Warwarnakan ni Byron, Tomo VII, 'Nagbaetan ti dua a lubong', 1820, (1978)
- Sursurat ken Warwarnakan ni Byron, Tomo VIII, 'Naipasngay para iti suppiatan', 1821, (1978)
- Sursurat ken Warwarnakan ni Byron, Tomo IX, 'Idiay mata ti angin', 1821–1822, (1978)
- Sursurat ken Warwarnakan ni Byron, Tomo X, 'Maysa apuso para iti tungngal maysa a gasat', 1822–1823, (1980)
- Sursurat ken Warwarnakan ni Byron, Tomo XI, 'Para iti gubat ti panagwaywaya', 1823–1824, (1981)
- Sursurat ken Warwarnakan ni Byron, Tomo XII, 'Ti parikut ti maysa a pagsurotan', pagsurotan, (1982)
- Lord Byron: Napili a Sursurat ken Warwarnakan, (1982)
- McGann, Jerome: Byron ken Romantisismo. Cambridge: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan 2002. ISBN 0-521-00722-4.
- Oueijan, Naji B. Maysa a Konpendio ti Dumaya nga Elelemento iti Orientala a Sarsarita ni Byron. New York: Peter Lang Publishing, 1999.
- Prell, Donald: Ti Panagdaldaliasat kenn Byron manipud idiay Genoa aginggana idiay Cephalonia. Strand Publishing, 2009, ISBN 0-9741975-5-6.
- Prell, Donald: Lord Byron Nagranaan wenno pagtungpalan. Strand Publishing, 2009, http://www.strand-publishing.com/page6/page6.html
- Rosen, Fred: Bentham, Byron ken Gresia. Clarendon a Pagmalditan, Oxford, 1992. ISBN 0-19-820078-1.
- Thiollet, Jean-Pierre: Carré d'Art: Barbey d'Aurevilly, lord Byron, Salvador Dali, Jean-Edern Hallier, Anagramme éditions, 2008. ISBN 978-2-35035-189-6
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sasao a mainaig ti Lord Byron idiay Wikiquote
Dagiti midia a mainaig ti George Gordon Byron idiay Wikimedia Commons
Dagiti ob-obra a mainaig ti Mannurat:George Gordon Byron idiay Wikisource
- Lord Byron
- Alumni ti Kolehio ti Trinity, Cambridge
- Anglo-Eskoses
- Dagiti Baron iti noblesa ti Inglatera
- Pamilia a Byron
- Tattao nga Inggles ti Eskoses a kaputotan
- Dagiti Inggles a mannaniw
- Dagiti Kumaduaan ti Naarian a Kagimongan
- Missolonghi
- Tattao a naedukado idiay Eskuela ti Harrow
- Tattao a naedukado idiay Gramatiko nga Eskuela ti Aberdeen
- Tattao manipud idiay Londres
- Philhellenes
- Rehensia a panawen
- Dagiti romantiko a mannaniw
- 1788 a pannakaipasngay
- 1824 nga ipupusay
- Teatro ti maika-19 a siglo


text:
Richard Wagner
Ni Wilhelm Richard Wagner ( /ˈvɑːɡnər/; Pannakabalikas nga Aleman: [ˈʁiçaʁt ˈvaːɡnɐ]; 22 Mayo 1813 – 13 Pebrero 1883) ket maysa idi nga Aleman a komposer, direktor ti orkestra, direktor ti teatro ken polemista a naipangpangrunaan a naamammoan para kadagiti bukodna nga opera (wenno dagiti "musika a drama", nga isu tipanagtawtawagna kadagitoy idi). Dagti komposision ni Wagner, a naisangsangayan kadagiti naladladaw a paset ti panawenna, ket nalatakan dagitoy para kadagiti narikut a linabag, dagiti nabaknang a danggay ken orkestrasion, ken ti napasayaat a panag-usar dagiti leitmotib: dagiti tema ti musika a mainaig kadagiti agmaymaysa a karakter, luglugar, kapanunotan wenno dagiti kumplot nga elemento. Nga isu ket saan a maipadpada kadagiti dadduma a komposer, ni Wagner ket nagsurat ti musika ken libreto para kadagiti tunggal maysa nga obrana ti entablado. Dagiti dua a napili a kalatakan a naamaamoan a nanipud kadagiti obrana ket dagiti Sakay dagiti Valkyrie manipud ti opera a Die Walküre, ken ti Martsa iti Kasar (Koro iti Kasar) manipud ti opera a Lohengrin.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Paammo
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Richard Wagner idiay Wikimedia Commons


text:
Longyearbyen
Ti Longyearbyen ket isu ti kadakkelan a pagtaengan ken ti administratibo a sentro iti Svalbard, Norwega. Mabirukan daytoy idiay lumaud nga aplaya iti Spitsbergen, ti kadakkelan nga isla iti Svalbard a Purpúro, idiay akin-abagatan a bangir idiay Adventfjorden (Ilokano: ti panagsangpet a piordo), nga agnaynayon iti kaunegan ti Adventdalen (Ilokano: ti panagsangpet a ginget). Ti Gobernador iti Svalbard ken dagiti administrasion na ket agtaeng da idiay Longyearbyen.
Ti Longyearbyen ket addan ti agarup a 2,060 nga agtataeng (iti gibus ti 2007[1]). Isu daytoy ti ti pinakaamianan iti lubong nga ili, ken ti kaamianan a pagtaengan nga addaan ti populasion nga adadu ngem 1,000.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Maipanggep ti Longyearbyen manipud iti opisial a sapot a pagsaaadan. Iti Norwego. Naala idi Enero 4, 2009.
- ^ Rosenthal, Elisabeth (Marso 3, 2008). "Maysa a piltak iti Raniag iti Init ket isu ti Tinawen nga Alarma a Pagurasan". Ti New York Times. Naala idi Marso 16, 2010. ("daytoy adayo nga Artiko a pagtaengan — a makunkuna kaniana a kas ti pinakaamianan nga ili iti lubong ... Dagiti 2,000 a agtataeng idiay Longyearbyen...")


text:
Wikipedia:Awan ti personal a panagdaruros
Pangngaasi a saan nga agaramid kadagiti personal a panagdaruros iti aniaman a lugar iti Wikipedia. Agkomentario laeng kadagiti linaon, saan a dagiti agparparawad. Ti personal a panagdaruros ket saan a makatulong iti panirigan; dagitoy ket makadadael laeng iti komunidad ti Wikipedia ken mangleplep kadagiti agar-aramat manipud ti panagtulong iti panagpartuat ti nasayaat nga ensiklopedia. Dagiti makapadakes a komentario a maipanggep kadagiti sabali nga agparparawad ket mabalin nga ikkaten babaen ti sinoman nga agur-urnos. Dagiti maul-ulit wenno nakaro a personal a panagdaruros ket mabalin a pakaiturongan ti pannakaserra.


text:
Departamento ti Enbironmento ken dagiti Masna a Rekurso (Pilipinas)
Ti Departamento ti Enbironmento ken dagiti Masna a Rekurso (Filipino: Kagawaran ng Kapaligiran at Likas na Kayamanan, DENR wenno KKLK) ket ti ehekutibo a departamento ti gobierno ti Pilipinas para iti panangituray ken panangimaton ti eksplorasion, panagdur-as, panag-usar, ken konserbasion kadagiti masna a rekurso ti pagilian.
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Departamento ti Enbironmento ken dagiti Masna a Rekurso ket immuna a nabangon idi Enero 1, 1917 a kas ti Departamento ti Agrikultura ken dagiti Masna a Rekurso (DANR) babaen ti pannakaaramid ti Tignay Blng. 2666 babaen ti Komision ti Pilipinas, a naamammuan iti "Ti Maysa a Tignay a Mangurnos manen ti Ehekutibo a Departamento ti Gobierno ti Is-isla ti Pilipinas," idi 18 Nobiembre 1916. Idi 1932, ti DANR ket naurnos manen iti Departamento ti Agrikultura ken Komersio (DAC).
Idi 1947, ti tignay a panag-urnos manen ket insublina manen ti DAC iti Departamento ti Agrikultura ken dagiti Masna a Rekurso. Dagiti Masna a Rekurso nga ima ti DANR ket kanungpalan a nabaliwanen idi Mayo 17, 1974 a kas ti Departamento dagiti Masna a Rekurso. Idi Enero 30, 1987, ti Misnitro idi ket naurnos manen iti Departamento ti Enbironmento, Enerhia ken dagiti Masna a Rekurso, babaen ti Ehekutibo a Bilin Blng. 131 ken kanungpalan idi a naurnos manen iti Departamento ti Enbironmento ken dagiti Masna a Rekurso babaen ti Ehekutibo a Bilin Blng. 192 idi Hunio 10, 1987. iti agdama, ti DENR ket agob-obra iti dakkel a gatad reporestasion iti Davao.
Listaan dagiti Sekretario ti Departamento ti Enbironmento ken dagiti Masna a Rekurso[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti opisina[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Summary of Allocations | Budget ng Bayan". Budget ng Bayan. Naala idi 29 Abril 2013.


text:
Reunion.com > Worth Adams - Ann Agrimson > Edward Agan - Anna Agana
Classmates from Edward Agan to Anna Agana
Edward Agan Elaine Agan Eli Agan Elizabeth Agan Ellen Agan Emily Agan Erdem Agan Eric Agan Erica Agan Eugene Agan Fanny Agan Frances Agan Francisco Agan Franklin Agan Garry Agan Gary Agan George Agan Gladys Agan Gordon Agan Grace Agan Greg Agan Gregory Agan Hakan Agan Haley Agan Halie Agan Harold Agan Heather Agan Heidi Agan Helen Agan Herbert Agan Herman Agan Holly Agan Iris Agan Jack Agan Jackie Agan Jacqueline Agan James Agan Jane Agan Janice Agan Jason Agan Jay Agan Jayson Agan Jean Agan Jeff Agan Jeffery Agan Jeffrey Agan Jen Agan Jenna Agan Jennifer Agan Jeremy Agan Jerry Agan Jesse Agan Jessica Agan Jewel Agan Jill Agan Jim Agan Jimmy Agan Joan Agan Jobeth Agan Jodie Agan Jody Agan Joel Agan John Agan Jonathan Agan Joni Agan Jordan Agan Joseph Agan Josh Agan Joshua Agan Joy Agan Joyce Agan Judith Agan Julie Agan Justin Agan Kale Agan Kandy Agan Karen Agan Kari Agan Katelyn Agan Kathleen Agan Kathryn Agan Kathy Agan Katie Agan Kayla Agan Keith Agan Kelly Agan Kenneth Agan Kesley Agan Kevin Agan Kim Agan Kimberly Agan Kristin Agan Kristina Agan Kristine Agan Kyle Agan Lana Agan Lance Agan Larry Agan Latachia Agan Lauran Agan Laurie Agan Lawrence Agan Leland Agan Leo Agan Leslie Agan Lillian Agan Linda Agan Lisa Agan Lloyd Agan Logan Agan Lori Agan Loriann Agan Lorrayne Agan Lorrie Agan Louise Agan Lynette Agan Lynn Agan Mackey Agan Margaret Agan Maria Agan Marian Agan Marie Agan Marilyn Agan Mark Agan Marshall Agan Martha Agan Marvin Agan Mary Agan Matt Agan Matthew Agan Melinda Agan Melissa Agan Melody Agan Merlita Agan Michael Agan Michelle Agan Mike Agan Minnie Agan Misty Agan Morgan Agan Nancy Agan Nathan Agan Necati Agan Nellie Agan Nicholas Agan Nicole Agan Norma Agan Norman Agan Pamela Agan Patricia Agan Patrick Agan Paul Agan Paula Agan Pauline Agan Peggy Agan Penny Agan Phyllis Agan Ramsey Agan Randall Agan Randy Agan Ray Agan Raymond Agan Reba Agan Rebecca Agan Regina Agan Rhonda Agan Richard Agan Rick Agan Ricky Agan Robert Agan Robin Agan Rocky Agan Rodney Agan Roger Agan Ronald Agan Rose Agan Ruby Agan Russell Agan Ryan Agan Sam Agan Samuel Agan Sandra Agan Sandy Agan Sara Agan Sarah Agan Scott Agan Sean Agan Shana Agan Shane Agan Shannon Agan Sharon Agan Shauna Agan Shawn Agan Sheila Agan Shelby Agan Shelley Agan Sheree Agan Sherry Agan Shirley Agan Stacy Agan Stanley Agan Stephanie Agan Stephen Agan Steve Agan Steven Agan Sue Agan Susan Agan Suzanne Agan T Celeste Agan Tabatha Agan Tambra Agan Tammy Agan Tanya Agan Tara Agan Teanna Agan Teresa Agan Terrell Agan Terri Agan Terry Agan Thomas Agan Tia Agan Tim Agan Timothy Agan Tina Agan Tom Agan Tony Agan Tonya Agan Travis Agan Trevor Agan Truitt Agan Tyler Agan Velda Agan Vicki Agan Vickie Agan Virginia Agan Walter Agan Ward Agan Wayne Agan Whitney Agan William Agan Yvonne Agan Zachary Agan Laura Agan Dykstra Jerry Agan, Jr. Alan Agana Alvin Agana Angela Agana Anna Agana


text:
Plantilia:Mapa ti lokasion Abagatan nga Aprika
Ti Plantilia:Mapa ti lokasion Abagatan nga Aprika ket maysa a panangipalpalawag ti lokasion a mapa nga inus-usar a panagituon kadagiti panagmarka ken dagiti etiketa iti mapa ti Abagatan nga Aprika. Dagiti panagmarka ket maikabilda babaen dagiti pagsasabtan ti latitud ken longitud kadagiti kasisigud a mapa wenno dagiti kapadpada a ladawan ti mapa.
Panagusar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagitoy a panagipalpalawag ket inus-usar babaen dagiti sumaganad a plantilia no maikabil ti parametro ti "Abagatan nga Aprika":
{{Mapa ti lokasion | Abagatan nga Aprika | ...}}
{{Mapa ti lokasion adu | Abagatan nga Aprika | ...}}
{{Mapa ti lokasion+ | Abagatan nga Aprika | ...}}
{{Mapa ti lokasion~ | Abagatan nga Aprika | ...}}
Panangipalpalawag ti mapa[urnosen | urnosen ti taudan]
- nagan
- inus-usar iti kasisigud a panagipalpalawagan ti mapa (Abagatan nga Aprika)
- ladawan
- ti kasisigud a ladawan ti mapa, nga awan ti "Papeles:" " (South Africa location map.svg)
- ladawan1
- ti sabali a ladawan ti mapa, kadawyan a nadumadumaan ti rukod a mapa (South Africa physical map.svg)
- ngato
- latitud iti ngato nga igid ti mapa, iti desimal grado (-21.8)
- baba
- latitud iti baba nga igid ti mapa, iti desimal grado (-35.2)
- kanigid
- longitud iti kanigid nga igid ti mapa, iti desimal grado (16.0)
- kanawan
- longitud iti kanawan nga igid ti mapa, iti desimal grado (33.2)