text:
Al-Ghazali
Ni Abū Ḥāmed Muḥammad ibn Muḥammad al-Ghazālī (1058–1111); (Arabiko:ابو حامد محمد ابن محمد الغزالی), naamammoan a kas ni Al-Ghazali wenno Algazel iti Lumaud a mediebal a lubong, ket maysa idi a Persiano[5] Muslim teologo, hurista, pilosopo, ken mistiko.
Ni Ghazali ket sagpaminsan a tinawtawagan babaen dagiti historiador a kas ti agmaymaysa a kaimpluensiaan a Muslim kalpasan ti Islamiko a propeta a ni Mahoma.[6] Dagiti dadduma pay ket nagdakat ti tignayna manipud ti siensia aginggana ti pammati a kas kammasapulan ti Islamiko a sientipiko a panagrang-ay.[7] Malaksid kadagiti obrana a nagballigi a nangbaliw ti dalan ti Islamiko a pilosopia—ti nasap nga Islamiko a Neoplatonismo ket naiparang-ay kadagiti batayan ti Helenestiko a pilosopia, kas pagarigan, ket naballigi unay idi a sinuppiat babaen ni Ghazali a daytoy ket saannen a nakaungar—isu ket nangiyeg pay ti ortodokso nga Islam iti panawenna a naiyasideg ti Supismo.[6] Dagiti ortodokso a teologo ket napanda pay laeng ti bukodda a dalan, ken dagiti pay mistiko, ngem dagitoy dua ket nagparang-ayda ti nakem a nagsinnaranay a panagdayaw a nangsigurado nga awan ti adu a panagipabasol a maaramid babaen ti maysa para kadagiti panagsanay ti sabsabali.[6]
Ni Ghazali ket naikkan idi ti naisangsangayan a titulo iti Hujjat al-Islam, a ti kaibuksilanna ket 'Ti Paneknek ti Islam', ti maysa a titulo a a saan a naitited ti sinoma nga eskolar wenno personalidad iti Islamiko a pakasaritaan, nga adu pay a mangipakpakita ti kasasaadna iti kaunegan ti relihion.[8] Iti pay maiptinayon, isu ket naamammuan pay dagiti dadduma a kas, "literal a ti tao a nangisalakan ti Islam."[9]
Dagiti linaon
Biag[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti tradisional a petsa ti pannakaipasngay ni al-Ghazari, a kas inted babaen ni Ibn al-Jawzi, ket idi 450 AH (Marso 1058–Pebrero 1059 CE), ngem dagiti moderno nga eskolar ket nagduduada ti kinpudno ti pakaammo ni Ibn al-Jawzi, ken nagikabilda ti petsa iti 448 AH (1056–1057 CE), a naibatay kadagiti insasao kadagiti sinursurat ken autobiograpia ni al-Ghazari.[10]:23–25 Isu ket naipasngay idiay Tabaran, ti maysa nga ili idiay distrito ti Tus, a naisanglad idiay kaunegan ti Probinsia ti Khorasan iti Persia (Iran).[10]:25
Ti kalpasan ti ipupusay a tradision, ta ti kinapudno daytoy ket sinalsaludsod kadagit agdama a kina-eskolar, ket rimsua iti ipupusay ti ama ni al-Ghazali iti kinpanglaw ken nangibati ti ubing a ni al-Ghazari ken ti kabsatna a lalaki a ni Ahmad nga inayaywana ti maysa a Sufi. Ti kontemporario ken ti immuna a biograpo ni Al-Ghazali, a ni 'Abd al-Ghafir al-Farisi, ket nangisursurat a ni al-Ghazali ket nangrugrugi a nakaal ti panagadadal iti fiqh (Islamiko a hurisprudensia) manipud kenni Ahmad al-Radhakani, ti maysa a lokal a manursuro.[10]:26–27
Isu ket nagbasa pay ababaen kenni al-Juwayni, ti naisangsangayan a hurista ken teologo ken "ti kalaingan a Muslim nga eskolar iti panawenna",[10]:29idiay Nishapur, mabalin a kalpasan timaysa apaset ti panawen a panagadadal idiay Gurgan. Kalpasan ti ipupusay ni al-Juwayni idi 1085, ni al-Ghazali ket pinanawanna ti Nishapur ken timmipon ti korte iti Nizam al-Mulk, ti nabileg a bisir a sultan iti Seljuq, a mabalin a naisentro idiay Isfahan. Kalpasan a naited kaniana ti titulo a "Kasilengan iti Relihion" ken "Kalatakan kadagiti Relihioso a Daulo", ni Nizam al-Mulk ket inpangatona ni al-Ghazali idi Hulio 1091 iti "kadayawan ken kakaritan" a manursuro iti dayta a panawen, iti Nizamiyya a madrasa idiay Baghdad.[10]:34
Isu ket napan iti maysa nga espriritual a didigra idi1095, ken dimteng a pinanawanna ti kareerna ken pimmanaw idiay Baghdad tapno mapan kano nga agperegrino idiay Meka. Nagararamid kadagiti pagimbagan ti pamiliana, inbellengna amin a kabaknangna ken nangampon ti asetiko a kabibiag. Kalpasan ti panagtataengna idiay Damascus ken Herusalem, ken ti maysa a panagbisita idiay Medina ken Meka idi 1096, isu ket nagsubli idiay Tus tapno agnaed kadagiti sumarsaruno a tawtawen iti 'uzla (panagmaymaysa). Daytoy a panagmaymaysa ket buklen ti panagliklik ti panagisursuro kadagiti talged ti estado nga institusion, uray nga isu ket nagtultuloy a nagipabpablaak, a nagawgawat kadagiti bisita, ken nagisursuro idiay zawiya (pribado a madrasa) ken khanqah (Sufi a monasterio) a binangonna.
Ni Fakhr al-Mulk, ti nalatak a bisir iti Ahmad Sanjar, ket nangidurduron kenni al-Ghazali nga agsubli idiay Nizamiyya iidiay Nishapur; ni al-Ghazali nagmarmaredmed a nagsubi idi 1106, a nagbutbuteng (kinaagpaysao) nga isu ken dagiti insursurona ket makasabat kadagiti resistansia ken kontrobersia.[10]:53-4 Isu ket nagsubli met laeng idiay Tus, ken nagmadi ti maysa akumbidar idi 1110 manipud ti nalatak a bisir a ni Muhammad I nga agsubli idiay Baghdad. Isu ket pimmusay idi 18 Disiembre 1111. Segun kenni 'Abd al-Ghafir al-Farisi isu ket adda dagiti adu nga annak a babbbai, ngem awan ti annak a lallaki.[10]:57–59
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ghazali, Frank Griffel, Sibilisasion ti Mediebal nga Islamiko, Ed. Josef W. Meri ken Jere L. Bacharach, (Taylor & Francis, 2006), 292.
- ^ Ghazali, Frank Griffel, 292.
- ^ Ti Impluensia ti Islamiko a Kapanunotan ni Maimonides Stanford nga Ensiklopedia ti Pilosopia, Hunio 30, 2005
- ^ Muslim a Pilosopia, Dagiti Islamic Parawad iti Siensia ken Matematiko, netmuslims.com
- ^ Ghazali, Ti Columbia nga Ensiklopedia, Maikanem nga Edsion 2006
- ^ a b c Ti Pammati ken Panagsanay ni Al-Ghazali. William Montgomery Watt. Naipablaak idi 1953 babaen ni George Allen ken Unwin Ltd, Londres. pp. 14-16
- ^ Sawwaf, A. (1962) al-Ghazali: Etude sur la réforme Ghazalienne dans l’histoire de son développement (Fribourg).
- ^ http://www.thepenmagazine.net/imam-ghazali-the-sun-of-the-fifth-century-hujjat-al-islam/
- ^ http://sheikhhamza.com/transcript/Alchemy-of-Happiness
- ^ a b c d e f g Griffel, Frank (2009). Pilosopiko a Teolohia ni Al-Ghazālī. Oxford: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. ISBN 978-0-19-533162-2.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Haque, Amber (2004), "Sikolohia manipud ti Islamiko a panakaimatangan: ti parawad dagiti nasapa a Muslim nga eskolar ken dagiti panagkarit ti kontemporario a Muslim a sikologo", Warnakan ti Relihion ken Salun-at, 43 (4): 357–377, doi:10.1007/s10943-004-4302-z
- Savage-Smith, Emilie (1995), "Dagiti wagas ti panapisi iti mediebal nga Islam", Warnakan ti pakasaritaan ti Medisina ken dagiti Kumaduan a Siensia, 50 (1): 67–110, doi:10.1093/jhmas/50.1.67, PMID 7876530
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Laoust, H: La politique de Gazali, Paris 1970
- Campanini, M.: Al-Ghazzali, in S.H. Nasr ken O. Leaman, Pakasaritaan ti Islamiko a Pilosopia 1996
- Watt, W. M.: Muslim nnga Intelektual: Ti Panagadal kenni al-Ghazali, Edinburgh 1963
- Zwemer, S. M. Ti Moslim nga Agsuksukisok ti Dios, New York 1920
- Nakamura, K. Al-Ghazali, Ensiklopedia ti Pilosopia
- Dougan, A. Ti Panadap-aw, Ti panagadal ti kaunegan a sursuro ti Mishkat al-Alwar (Ti Sakup a lugar dagiti Silaw) babaen ni Abdullah Dougan ISBN 0-9597566-6-3
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti obra a mainaig kenni Al-Ghazali iti Wikisource (Ingles)
Midia a mainaig kenni Al-Ghazali iti Wikimedia Commons


c: text/html

text:
Thomas A. Hendricks
Ni Thomas Andrews Hendricks (Septiembre 7, 1819 – Nobiembre 25, 1885)[1] ket maysa idi nga Amerikano a politiko a nagserbi a kas maysa a Pannakabagi ken maysa a Senador manipud idiay Indiana, ti maika-16 a Gobernador iti Indiana (1873–1877), ken ti maika-21 a Bise Presidente iti Estados Unidos (1885). Ti immuna a Demokratiko a gobernador a nabutosan idiay Akin-amianan nga Estados Unidos kalpasan ti Sibil a Gubat ti Amerikano, ken nagsalsalabnik ti Demokratiko a puesto idiay Senado ido panawen ti gubat, ni Hendricks ket napardas a dimakkel ti kadayegna kadagiti nailian apartido. Kalpasan ti dua a napaay a panagpadasna ti panagabakk ti opisina ti gobernador, ti terminona ket namarkaan babaen ti Derraaw iti 1873, a daytoy ket nangsagepsep kadagiti kaaduan nga enerhiana. Isu ket sinuppiaten ti babaen ti napigsa a kaaduan dagiti Republikano idiay Sapasap nga Asemblia ti Indiana, ken saan a nakatignay kadagiti aniaman a naisangsangayan a lehislasion. Ni Hendricks ket isu idi ti napaay a kanditato para iti Bise Presidente ti Demokratiko nga etiketa ni Samuel Tilden iti kontrobersial a panagbutos ti presidente idi 1876. Urayno ti napaay a salunatna, isu ket nangawat ti nominasion ti partidona tapno agtaray para iti Bise presidente ti panagbutos idi 1884 a kas ti kumaduaan a tumarayan ni Grover Cleveland, ken nagserbi iti dayta nga opisina aginggana ti ipupusayna kalpasan ti walo a bulan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b "Biograpia ni Thomas A Hendricks". HendricksMn.com. Naala idi 2007-01-04.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Kategoria:Thomas Hendricks iti Wikimedia Commons

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Charles Darwin
Ni Charles Robert Darwin, FRS (12 Pebrero 1809 – 19 Abril 1882) ket maysa idi nga Inggles a naturalista.[I] Isu ti nangibangon nga amin a sebbangan iti biag ket nagtaud iti napalpalabas a panawen manipud kadagiti sapasap a puonan,[1] ken nangipaltiing ti sientipiko a teoria a daytoy a panagsangsanga a tabas iti itutubo ket nagbanagan kadagiti yaaddang a tinawtawagna a masna a panagpili.[2]
Ni Darwin ket nagipablaak iti daytoy a teoria nga adda iti di-masungat nga ebidensia para iti ebolusion iti 1859 a librona nga Iti Punganay dagiti Sebbangan, a nakadaer iti sientipiko a panakailikudan dagiti nasapsapa konsepto iti [panagbarbaro dagiti sebbangan]].[3][4] Babaen idi 1870 ti sientipiko a komunidad ken kaaduan iti sapasap a publiko ket nagawaten ti ebolusion a kas maysa a kinapudno. Nupay kasta, adu dagiti kumaykayat kadagiti kasalisala panangilawlawag ken saan nga inggana idi rimsua iti moderno nga ebolusionario a sintesis manipud idi 1930s aginggana idi 1950 a kaaduan ti naparang-ay a konsenso a no ania ti masna a panagpili ti kangrunaan a mekanismo ti ebolusion.[5][6] Iti nabaliwan a porma, ti sientipiko a naiduktalan ni Darwin ket isu ti nagtipon kadagiti teoria dagiti siensia iti biag, a nagipalpalawag ti panagdumaduma iti biag.[7][8]
Ti nasap a panakainteresado ni Darwin katutubo ket nagiturong kaniana ti panagliwayna ti mediko nga edukasion idiay Unibersidad iti Edinburgh; embes ket, timmulong a nagtaluntun dagiti marino nga inbertibrado. Ti panagadalna idiay Unibersidad iti Cambridge ket nagparegta kaniana iti panagayatna para iti masna a siensia.[9] Ti bukodna a panaglayag iti lima a tawen idiay Plantilia:HMS ket nagipatakder kaniana a kas maysa a nalatak a heologo a dagiti pinalpaliiwna ken teoriana ket nagsuporta kadagiti unipormista a kapanunutan a ni Charles Lyell, ken ti panakaipablaak dagiti warnakan iti panaglayagna ket nagpalatak kanianan a kas maysa a nadayag a mannurat.[10]
Nariribukan babaen ti panakaiwarwaras dagiti kaatapana biag ken dagiti inurnongna a posil iti panaglayagna, ni Darwin ket nangrugi kadagiti naisalaysayan a panagtaluntun ken idi 1838 isu ket nangbukel ti teoriana iti masna a panagpili.[11] Uray no idi ket pinakitungtungaana iti daytoy a kapanunutanna kadagiti nadumaduma a naturalista, isu ket makasapul ti nawatiwat a tiempo a pangsukisok ken ti umuna a nasken ket ti obrana iti heolohiko.[12] Isu ket nagsursurat ti teoriana idi 1858 idi nagpatulod ni Alfred Russel Wallace ti maysa a salaysay a nagipalpalawag iti maysa a kapada a kapanunutan, a daytoy ti nangisingdat ti nasaup a panangipablaak dagitoy dua a teorada.[13] Ti obra ni Darwin ket nangipatakder ti ebulosionario a nagtaudan nga adda ti panagbalbaliw a daytoy ti naipangpangruna a sientipiko a panagilawlawag iti panakaidumaduma iti katutubo.[5] Idi 1871 sinukimatna ti ebolusion ti nagtagitaoan ken seksual a panagpili idiay Ti Nagtaudan iti Tao, ken Panagpili a Minaig iti Sekso, a sinaruno babaen ti Ti Panagisao dagiti Rikna ti Tao ken dagiti Ayup. Dagiti panagsukisokna dagiti mula ket naipablaak kadagiti serie iti liblibro, ken ti naudi a librona, ket sinukimatna dagiti alinta ken dagiti pagangayanda iti daga.[14]
Iti panak-pammadayaw ni Darwin a kas maysa a nalatak a sientista, isu ket napammadayawan babaen ti maysa a nangruna a panakaitabon a seremonia idiay Westminster Abbey, nga isu ket naitabon idiay asideg ni John Herschel ken Isaac Newton.[15] Ni Darwin nailawlawagan a kas maysa kadagiti kaimpluensian a a piguro iti pakasaritaan iti nagtagitaoan.[16][17]
Kabibiag[urnosen | urnosen ti taudan]
Kinaubing ken edukasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Charles Robert Darwin ket naipansgay idiay Shrewsbury, Shropshire, Inglatera idi 12 Pebrero 1809 idiay pagtaengan ti pamiliana, a ti Mount.[18] Isu ket ti maikalima kadagiti innem nga agkakabsat it nabaknang a doktor ken agibubos a ni Robert Darwin, ken Susannah Darwin (née Wedgwood). Isu ket apoko ni Erasmus Darwin iti bangir ti amana, ken ni Josiah Wedgwood iti bangir ti inana. Dagitoy dua apamilia ket Unitariano, nupay dagit Wedgwoods ket umamaponda ti Anglikanismo. Ni Robert Darwin, isu ket maysa a naulimek a nawaya nga agpannanunot, pinabiniaganna ti maladaga a Charles idiay Anglikano a Simbaan, ngem ni Charles ken dagiti kabsatna ket simmursurotda kenni inada idiay Unitario. Ti agtawen ti walo a Charles already ket nakaraman para iti masna apakasaritaan ken panagumnong idi simrek iti aldaw a panagadal nga inpatpaturong babaen ti managsersermon kaniana idi 1817. Iti dayta a Hulio, ti inana ket pimmusay. Manipud idi Septiembre 1818 simmurot kenni manonna a ni Erasmus a nagadal idiay asideg nga Angliano Shrewsbury nga Eskuelaa kas maysa a agkasera.[19]
Idi kalgaw ti 1825 ket nagbalin a kas maysa a kabarbaro a doktor, a timultulong iti amana a amangagas kadagiti napanglaw idiay Shropshire, sakbay a napan idiay Unibersidad iti Edinburgh nga Eskuela ti Medisina a kaduana ti kabsatna nga Erasmus idi Oktubre 1825. Nkitana adagit lektura ket nanumo ken ti siruhia ket makatuok, gapu ti daytoy saanna nga inkaskaso ti panagadalna. Isu ket nagadal ti taksidermia manipud kenni John Edmonstone, ti maysa a nawayaan a tagabu a kimmuyog kenni Charles Waterton idiay selba ti Abagatan nga Amerika, ken kanayon a nakitugtgaw iti daytoy a "makaay-ayot ken nsaririt a lakay".[20]
Iti maikadua atawen ni Darwin, simrek iti Pliniana a Kagimongan, ti maysa nga estudiante a grupo ti masna apakasaritaan a dagiti sinupiat ket naiwalang iti radikall a materialismo. Isu ket timmulong kenni Robert Edmond Grant kadagit panagsuksukisok iti anatomia ken siklo iti biag kadagiti marino nga inbertebrado idiay Firth iti Forth, ken idi 27 Marso 1827 ket nagrepresenta idiay Pliniana iti bukodna a panakaduktal a dagiti nangisit nga espora a mabirukan iti kontsa ti tirem ket itlog iti pagi a alimatek. Iti maysa nga aldaw, ni Grant ket kinayawna ti ebolusionario a kapanunutan ni Lamarck .Ni Darwin ket nasiddaaw, ngem kabasbasana laeng ti ti kapada a kanunutan ni apongna a ni Erasmus ken isu ket saan latta nga interasado.[21] Ni Darwin naumuma babaen ti kurso ti masna a pakasaritaan ni Robert Jameson a nangsakop ti heolohia a mairaman ti panagsuppiat a nagbaetan ti Neptunismo ken Plutonismo. Isu ket nagadal ti panakaidasig iti mulmula, ken timmulong iti obra kadagiti panagumnong idiay Museo ti Unubersidad, maysa kadagiti kadakkelan a Museo idiay Europa iti dayta a panawen.[22]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Coyne, Jerry A. (2009). No apay a ti Ebolusion ket Agpayso. Viking. pp. 8–11. ISBN 978-0-670-02053-9.
- ^ Larson 2004, pp. 79–111
- ^ Coyne, Jerry A. (2009). No apay a ti Ebolusion ket Agpayso. Oxford: Unibersidad ti Oxford University a Pagmalditan. p. 17. ISBN 0-19-923084-6.
Iti Ti Punganay, ni Darwin nagited ti sabali a hipotesis pra iti panagrangrang-ay, panagdumaduma, ken daremdem iti biag. Kaaduan iti dayta a libro ket agirepresenta ti ebidensia a daytoy ket saan laeng nga agsuporta iti ebolusion ngem daytoy ket agsuppiat pay iti panagparpartuat. Iti panawen ni Darwin, dagiti ebidensia kadagiti teoriana ket di-masungat ngem saan a kompleto a nakeddeng.
- ^ Glass, Bentley (1959). Dagiti sinaruno ni Darwin. Baltimore, MD: Unibersidad ti Johns Hopkins a Pagmalditan. p. iv. ISBN 0-8018-0222-9.
Tipanagilawlawag ni Darwin let maysa a nadaeg a sintesis iti ebidensia...maysa a sintesis...a di-masungat a panakaregta ken maawawatan
- ^ a b van Wyhe 2008
- ^ Bowler 2003, pp. 178–179, 338, 347
- ^ Dagiti Kompleto nga Obra ni Darwin iti Online – Biograpia. darwin-online.org.uk. Naala idi 2006-12-15
Dobzhansky 1973
- ^ A kas maysa a Darwiniano nge eskolar ni Joseph Carroll iti Unibersidad iti Missouri–Est. Ni Louis ket nangikabil idiay pangyunana iti moderno a panakaimaldit manen iti obra ni Darwin: "Ti Punganay dagiti Sebbangan ket adda dagiti naipangpangruna a panakaitunton panangkaskaso tayo. Daytoy ket maysa kadagiti dua wenno tallo a kanngrunaan nga obbra iti amin a panawen kadagiti obobra a maipammakasapulan ken agnanayon a mangbalbaliw ti panakita tayo iti lubong...Daytoy ket naipagrinnason iti naipakamaysa a nainget a panakaitunos ngem daytoy pay ket nasayaat a naibitla, naikammapanunutan a maipalpalawagan, ken retotika a di-masunagt." Carroll, Joseph, ed. (2003). Iit punganay dagiti sebbangan babaen itimasna a panagpili. Peterborough, Ontario: Broadview. p. 15. ISBN 1-55111-337-6.
- ^ Leff 2000, About Charles Darwin
- ^ Desmond & Moore 1991, pp. 210, 284–285
- ^ Desmond & Moore 1991, pp. 263–274
- ^ van Wyhe 2007, pp. 184, 187
- ^ Beddall, B. G. (1968). "Wallace, Darwin, and the Theory of Natural Selection" (PDF). Journal of the History of Biology. 1 (2): 261–323. doi:10.1007/BF00351923.
- ^ Freeman 1977
- ^ Leff 2000, Panakaitabon niDarwin
- ^ "Naipangpangruna a langa: Darwin 200". New Scientist. Naala idi 2 Abril 2011.
- ^ Hart, Michael H. (2000). The 100: A Ranking of the Most Influential Persons in History. New York: Citadel. ISBN 0-89104-175-3.
- ^ John H. Wahlert (11 Hunio 2001). "The Mount House, Shrewsbury, Inglatera (Charles Darwin)". Darwin ken Darwinism. Kolehio ti Baruch. Naala idi 26 Nobiembre 2008.
- ^ Desmond & Moore 1991, pp. 12–15
Darwin 1958, pp. 21–25
- ^ Darwin 1958, pp. 47–51
- ^ Browne 1995, pp. 72–88
- ^ Desmond & Moore 1991, pp. 42–43


text:
Golpo ti Aqaba
Ti Golpo ti Aqaba wenno Golpo ti Eilat (Arabiko: خليج العقبة, naitransliterado: Khalyj al-'Aqabah; Hebreo: מפרץ אילת, naitransliterado: Mifratz Eilat) ket ti dakkel a golpo idiay akin-amianan nga ungto ti Baybay Nalabbasit, iti daya ti Peninsula Sinai ken iti laud ti nangruna a daga ti Arabia. Ti aplayana ket nabingbingay iti nagbaetan dagiti uppat a pagilian: ti Ehipto, Israel, Hordania, ken Saudi Arabia.
Dagiti linaon
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti golpo ket daya ti Peninsula Sinai ken laud ti Peninsula Arabiano. No ti adda Golpo ti Suez iti laud, daytoy ket gumay-at manipud iti akin-amianan a paset ti Baybay Nalabbasit. Daytoy ket makaabot iti kaadalenm iti 1,850 m iti tengnga a lugarna: ti Golpo ti Suez ket nalawlawa ngem naab-ababaw ngem 100 m.
Ti golpo ket agruko iti 24 kilometro (15 mi) iti kalawaan apuntona ken gumay-at iti agarup a 160 kilometro (99 mi) iti amianan manipud iti Linglingsat ti Tiran nga idiay ti pagsabtan ti Israel iti Ehipto ken Hordania.
Gay-at[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Gunglo ti Internasional a Hidrograpiko ket mangipalawag ti akin-abagatan a patingga ti golpo a kas "Ti linia nga agtartaray manipud iti Ràs al Fasma agpaabagatan a laud iti Isla Requin (27°57′N 34°36′E / 27.950°N 34.600°E) babaen ti Isla Tiran aginggana iti abagatan a laud a punto ken kalpasanna agpalaud a paralelo (27°54'N) iti aplaya ti Peninsula Sinai".[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Limits of Oceans and Seas, 3rd edition" (PDF). International Hydrographic Organization. 1953. Naala idi 7 Pebrero 2010.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Golpo ti Aqaba iti Wikimedia Commons


text:
Doliar ti Estados Unidos
Ti doliar ti Estados Unidos (senial: $; kodigo: USD; naipangyababaan pay ti US$), ken makunkuna pay a kas ti doliar ti U.S. wenno doliar nga Amerikano, ket isu ti opisial a kuarta a pidusiario iti Estados Unidos iti Amerika ken dagiti ballasiw taaw a teritoriona. Daytoy ket nabingbingay kadagiti1oo a babbabassit a paset a makunkuna kadagiti sentabo.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Doliar ti Estados Unidos iti Wikimedia Commons


text:
Nigeria
Ti Nigeria i/naɪˈdʒɪəriə/, ket opisial a ti Pederal Republika ti Nigeria, ket maysa a pederal a batay-linteg a republika a buklen dagiti 36 nga estado ken dagiti Pederal Kapitolio a Teritorio, Abuja. Ti pagilian ket mabirukan idiay Laud nga Aprika ken makibinningay kadagiti daga a pagbeddengan iti Republika iti Benin iti laud, ti Chad ken Kameron iti daya, ken Niger iti amianan. Ti aplayana itiabagatn ket naisanglad iti Golpo iti Guinea idiay Taaw Atlantiko. Dagiti tallo a kadakkelan ken kaaduan ti impluensia nga etniko a grupo idiay Nigeria ket dagiti Hausa, Igbo ken Yoruba.
Ti Nigeria ket gangani nga agpadpada a nagudua a nagbaetan dagiti Muslim idiay Amianan ken dagiti Kristiano idiay Abagatan; adda bassit kadagiti minoridad nga agsansanay iti tradisonal a relihion. Manipud idi 2002 adda dagiti adu a sinnuppiatan, a naisangsangayan idiay Amianan a paset ti pagilian, a nagbaetan dagiti puersa ti gobierno ken dagiti Islamista a Boko Haram, dagiti militante a jihadista a nagsuksukiso a mangipatakder ti sharia a linteg.
Dagiti tattao ti Nigeria ket addaan da ti nawatiwat a pakasaritaan. Dagiti arkeolohiko nga ebidensia ket mangipakpakita a dagiti panagtaeng ti tao iti dayta a lugar ket mabalin a mapetsaan manipud idi 9000 BCE.[5] Ti lugar iti lawlaw ti Benue ken Karayan Krus ket naipanpanunotan nga isu ti kasisigud a nagtaengan dagiti Bantu migrante a nagwarwaras iti kaaduan aballasiw ti tengngal ken akin-abagatan nga Aprika kadagiti allon a nagbaetan ti Umuna a milenio BC ken ti maikadua a milenio. Ti nagan a Nigeria ket naala idi manipud ti Karayan Niger a nagayayos ti daytoy a pagilian. Dagiti Britaniko ketkinoloniaanda ti Nigeria idi kaladawan ti maika-19 a siglo ken kasapaan ti maika-20 a siglo, a nagipatakderda kadagiti administratibo a estruktura ken linteg bayat a binigbigbiganda dagiti tinawtawid a daulo. Ti Nigeria nawayaan idi 1960. Kadagiti napalabas a tawen kalpasan daytoy, nakasanay daytoy ti maysa a sibil a gubat idi pinads ti Biafra a nangipatakder ti panagwaywayas. Dagiti militar a gobierno iti panawen dagiti didigra ket nagisinnublat kadagiti kadagiti demokratiko a nabutosan a gobierno.
Ti Nigeria ket isu ti kaaduan ti populasion a pagilian idiay Aprika, ti maikapito a kaaduan ti populasion iti lubong, ken ti kaaduan ti populasion iti lubong a dagiti kaaduan ti populasionna ket nangisit.[6] Dagiti reserbana ti lana ket nakaiyeg ti adu a kuarta a napastrek ti daytoy a pagilian. Daytoy ket nailista kadagiti "Sumaruno a Sangapulo ket Maysa" nga ekonomia, ken daytoy ket kameng ti Mankomunidad dagiti Pagilian.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Nasapa a pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti tattao a Nok iti tengnga a Nigeria ket nakapataudda kadagiti kasapaan a terakota nga eskultura a nabirbirukan ti daytoy a pagilians.[7] Idiay akin-amianan a paset ti pagilian , dagiti Kano ken Katsina ket addaanda tinairehistro a pakasaritaan a napetsaan ti agarup idi 999 AD. Dagiti Hausa a pagarian ken ti Kanem-Bornu nga Imperio ket rimmang-ayda a aks dagiti komersio a lugar a nagbaetan ti Amianan ken Laud nga Aprika.
Ken idiay pay Amianan, idi rugi ti maika-19 a siglo babaen ti Usman dan Fodio, dagiti Fulani ket nangiyunada ti naisentro a Fulani nga Imperio, a nagtultuloy aginggana idi 1903 nga idi dagiti Fulani a populasion ken dagdaga ket nabingbingay kadagiti nadumaduma a kolonia ti Europa. Idi baetan ti 1750 ken 1900, maysa agingana ti dua a pagkatlo iti populasion dagiti Fulani a jihad nga estado ket binulan dagiti tagabu.[8]
Dagiti Yoruba a pagarian iti Ife ken Oyo idiay abagan a laud ti Nigeria ket nagabalinda a nadayeg idi maika-12[9][10] ken maika-14[11] a sigsiglo. Ti Yorubaa mitolohia ket mangibagbaga a ti Ile-Ife ket isu ti nagtaudan ti kaputotan ti tao ken dayoty ket inunaanna amin a sabali a sibilisasion. Ti kadaanan a pakakitaan ti panagtaeng ti tao ket mapetsaan idi maika-9 a siglo.[9] Ti Ifẹ ket nakapataud kadagiti terakota ken gambang a pigura, ken ti Ọyọ ket naigay-at idi manipud idiay limaud a Nigeria aginggana idiay Togo. Ti Pagarian iti Benin ket mabairukan idiay abagatn a laud a Nigeria. Ti kabilegan ti Benin ket nagpaut ti nagbaetan ti maika-15 ken maika-19 a siglo. Dagiti panagturturayda ket nakaabot ti kaadayo idiay siudad ti Eko (maysa a Edo a nagan a nabaliwan idi iti Lagos babaen dagiti Portuges) ken dagiti simmakbay.[12]
Ti Pagarian iti Nri dagiti tatto a Igbo ket nangrugi idi maika-10 a siglo ken nagtultuloy aginggana idi nakapukaw ti panagwayana kadagiti Britaniko idi 1911. Isu dayto ti naamammoan a kadaanan a pagarian idiay Nigeria.[13][14] Dagiti Nri ket tinurayan idi babaen dagiti Eze Nri, ken ti siudad ti Nri ket naipanunotan nga isu ti punsdasion ti Igbo a kultura. Ti Nri ken Aguleri, nga isu idiay ti Igbo a nagtaudan ti mito ti pannakapartuat, ket aad idiay teritorio iti Umeuri a sangkaputotan; makatugotda kadagiti lianiada kadagiti pariarka a ari a pigura ti Eri.[15] Dagiti kadaana a pirgis ti gamabang a naaramid ti napukaw nga allid a pamay-an idiay Laud nga Aprika ket naggapu idiay Igbo Ukwu, ti maysa a siudad ti Nri nga inpluensia.[13]
Dagiti tattao ket nagkomersioda kadagiti dagdaga kadagitikomersiante manipud idiay Amianan nga Aprika kadagiti napalabas a sigsiglo. Idi maiak-16 a siglo, dagiti Espaniol ken Portuges nga eksplorador ket isuda ti immuna a nangrugi a nagkomersio idiay Nigeria, idiay puerto a ninagananda ti Lagos ken idiay Calabar. Dgaiti Europeano ket nagkomersioda kadagiti kasapulan dgaiti tattao iti aplaya. Nakitinnulagda pay idi para iti paset iti adda idin nga Aprikano a komersio ti tagabu.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti pagsasao iti Nigeria". Ethnologue. Naala idi 12 Septiembre 2010.
- ^ a b c d "Nigeria". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 20 Abril 2012.
- ^ "Gini Index". World Bank. Naala idi 2 Marso 2011.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ McIntosh, Susan Keech, Dagiti agdama a panakaiturong ti sakbay a pakasaritaan iti laud nga Aprika. Palo Alto, California: Annual Reviews Inc., 1981. 215–258 p.: ill.
- ^ Bilioteka iti Kongreso – Dibision ti Pederal a Panagsukisok (Hulio 2008). "Bariweswes ti Pagilian: Nigeria" (PDF): 9. Naala idi 28 Disiembre 2011.
- ^ Kleiner, Fred S.; Christin J. Mamiya (2009). Dagiti Arte ti Npalabas a Panawen ni Gardner: Dagiti Saan a Lumaud a Panakasirmata (13, revised nga ed.). Cengage Learning. p. 194. ISBN 0-495-57367-1.
- ^ "Panagtagabu – Naipakasaritaan a panagsukisok – Dagiti tagabu a kagimongan". Encyclopædia Britannica aPagsurotan dagitiNangisit a Pakasaritaan. Encyclopædia Britannica. 2011. Naala idi 28 Mayo 2011.
- ^ a b Falola, Toyin; Heaton, Matthew M. (2008). Ti Pakasaritaan iti Nigeria. Unibersidad ti Cambridge University a Pagmalditan. p. 23. ISBN 0-521-68157-X.
- ^ Laitin, David D. (1986). Panagsakop ken Kultura: dagiti politika ken relihioso a panagbalbaliw dagiti Yoruba. Unibersidad iti Chicago a Pagmalditan. p. 111. ISBN 0-226-46790-2.
- ^ MacDonald, Fiona; Paren, Elizabeth; Shillington, Kevin; Stacey, Gillian; Steele, Philip (2000). Tattao iti Aprika, Tomo1. Marshall Cavendish. p. 385. ISBN 0-7614-7158-8.
- ^ Metz, Helen Chapin (1991). "Nigeria: Ti Pagilian nga Inadadal – Ti Tagabu a Komersioe". Bibliotek aiti Kongreso a Panagdadal. Naala idi 28 Mayo 2011.
- ^ a b Juang, Richard M. (2008). ti Aprika ken ti Kaamerikaan: dagiti kultura, dagiti politika, ken pakasaritaan : ti adu a disiplina nga ensiklopedia, Tomo 2. ABC-CLIO. p. 597. ISBN 1-85109-441-5.
- ^ Hrbek, Ivan (1992). Ti Aprika manipud ti maikapito aginggan ti maikasangapulo ket maysa a siglo. James Currey Publishers. p. 254. ISBN 0-85255-093-6.
- ^ Uzukwu, E. Elochukwu (1997). Panagraen a kas Pagsasao ti Bagi. Liturgical Press. p. 93. ISBN 0-8146-6151-3.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Nigeria iti Wikimedia Commons
- Dagiti artikulo nga aglaon kadagiti akinruar a silpo ti pagsasao nga Igbo
- Nigeria
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ingles
- Dagiti pederal a republika
- Dagiti dati a kolonia ti Britaniko
- G15 a pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti GPAP
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1960
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Amianan nga Aprika
Ti Amianan nga Aprika wenno Akin-amianan nga Aprika iket ti akin-amianan unay a rehion ti Aprika. No maipapan iti heograpia iti politika, ti panangipalawag ti Nagkaykaysa a Pagpagilian iti Akin-amianan nga Aprika ket mangiraman kadagiti walo a pagilian wenno terteritorio; ti Arhelia, Ehipto, Libya, Mali, Morocco, Sudan, Tunisia.[1] Algeria, Morocco, Tunisia, Libya and often Mauritania[2] ken ti Akinlaud a Sahara ken dagiti Magreb, bayat a ti Ehipto ken Sudan ket mangbukel ti Ginget Nilo (nanaganna manipud ti Karayan Nilo, nga addaan kadagiti dua a tributario; ti Puraw Nilo ken Asul Nilo). Ti Ehipto ket transkontinental a pagilian gapu ti Peninsula Sinai, a heograpiko a mabirukan iti Laud nga Asia. Ti Amianan nga Aprika ket mangiraman pay kadagiti dadduma a tagikua ti Espania (Ceuta ken Melilla ken dagiti bassit-usit nga isla ti Espania iti labes ti baybay ti Morocco). Ti Is-isla Kanaria ken ti Portuges nga Is-isla Madeira, idiay Amianan a Taaw Atlantiko iti amianan a laud ti nangruna a daga ti Aprikano, ket sagpaminsan pay a nairamraman iti panangikeddeng iti rehion.[3]
Ti pannakaigiddiat ti nagbaetan ti Amianan nga Aprika ken ti kaaduan ti Sub-Sahara nga Aprika ket historikal ken ekolohiko a nangruna gapu ti epektibo a napartuat a bangen babaen ti Desierto ti Sahara para iti kaaduan iti moderno a pakasaritaan. Manipud idi 3500 BCE, kalpasan ti kellaat a panagbalin a desierto ti Sahara gapu ti nagin-inut a panagbalbaliw ti panagtayyek ti Daga, daytoy a bangen ket kultural a nangisina ti Amianan manipud ti amin a paset ti kontinente.[4] Idi dagiti aglaylayag a sibilisasion dagiti Penisio, Griego, Romano, Muslim ken dadduma pay ket nangipalaka ti komunikasion ken ti panagakar iti ballasiw ti Baybay Mediteraneo, dagiti kultura ti Amianan nga Aprika ket nagbalinda nga asasideg a naisilpo iti Akin-abagatan a laud nga Asia ken ti Europa ngem ti Sub-Sahara nga Aprika. Adu pay ti impluensia ti Islam iti lugar, ken ti Amianan nga Aprika ket nangruna a paset ti Islamiko a lubong.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ According to UN country classification here: http://millenniumindicators.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm. The disputed territory of Western Sahara (formerly Spanish Sahara) is mostly administered by Morocco; the Polisario The term "North Africa" is thought to be a racist term because it divides Africa from its original people. Since there is currently an influx of Arabs in North Africa, many people think that the original people of North Africa are Arab, but in fact are African or Black. Front claims the territory in militating for the establishment of an independent republic, and exercises limited control over rump border territories.
- ^ Mohamed Branine, Managing Across Cultures: Concepts, Policies and Practices (2011), - p. 437, books.google.com/books?isbn=1849207291: "The Magrebian countries or the Arab countries of western North Africa (Algeria, Libya, Mauritania, Morocco and Tunisia)..."
- ^ Revisions to the Standards for the Classification of Federal Data on Race and Ethnicity
- ^ "Sahara's Abrupt Desertification Started by Changes in Earth's Orbit, Accelerated by Atmospheric and Vegetation Feedbacks". Science Daily. 1999-07-12. Naiyarkibo manipud iti ti kasisigud idi 2013-10-29.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Amianan nga Aprika iti Wikimedia Commons
- Dagiti Karbenagn ti Tao para iti Indihenio a Tattao
- Klima ti Amianan nga Aprika
- Damdamag ti Amianan nga Aprika ken dagiti panagusig
- Interaktibo a Mapa ti Aprika


text:
Metro Manila
Nagsasabtan: 14°35′N 121°00′E / 14.583°N 121.000°E
Ti Metro Manila, gagangay a maaw-awagan pay Manila laeng iti ruar ti metropolis, ket ti metropolitano a sakup a pakabirukan ti Siudad ti Manila, ti rehional a sentro iti Filipinas. Ti metropolis ket opisial a maawagan kas Nailian a Kapitolio a Rehion wenno ken buklen ti Siudad ti Manila ken dagiti 17 a siudad, a pakairamanan ti Siudad ti Quezon, ti kapitolio ti pagilian idi 1948-1976.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016


text:
Makan a la Pinoy: Meatballs ken pasta
Ni BRENDA S. DACPANO
www.nordis.net
Meatballs a nailingta iti tomato sauce tapno saan a natangken a kas ti naiprito a meatballs. Mas simple ken menos ti mantika a nakolesterol. Mabalin a kanen a solsolo ngem mayat met nga ilaok a kas sauce ti pasta. Uray ania a klase ti pasta ti mabalin nga usaren.
Ramen ti meatballs:
¼ kilo karne ti baka, giniling
¼ kilo karne ti baboy, giniling
1 carrot, ginadgad
¼ tasa bulong parsley, tinadtad
½ tasa keso, ginadgad
1-2 kutsarita asin
1 kutsarita paminta
1 itlog
¼ tasa bread crumbs
Ramen ti sauce:
2 kutsara olive oil wenno vegetable oil
3 ngipen a bawang, tinadtad
1 sibuyas, tinadtad
2-3 tasa tomato sauce
2 kutsarita asukar
asin ken paminta a pangtimpla
¼ – ½ tasa keso, ginadgad
Panangisagana:
1. Iti dakkel a malukong, paglaoken amin a ramen ti meatballs.
2. Iporma ti mixture iti nagbubukel a kasla dadakkel a bolintik.
3. Iti napuskol a kaserola, igisa ti bawang ken sibuyas iti 2 kutsara a mantika. No nagisan, ilaok ti tomato sauce. Timplaan iti bassit nga asukar, asin ken paminta. Nayunan ti ½ tasa a danum no napalet unay.
4. No nagbureken ti sauce, innayad nga itinnag ditoy dagiti meatballs. Saan a kiwaren no saan pay a naluto tapno saan a maburbor ti meatballs. Iluto iti agarup 15-20 minutos. Adawen ti meatballs ken ipaigid pay.
5. Iti isu met laeng a sauce, ilaok ditoy ti nagadgad a keso. Kiwaren agingga marunaw ti keso. Patayen ti apuyna.
6. Lutuen ti pasta segun iti instruksyon iti pakete daytoy, agingga al dente. Paik-ikan ti pasta ngem mangireserba iti sanga tasa a danum a nagpaburekan.
7. Ilaok ti pasta iti tomato sauce, kiwaren. No namaga unay, laokan ti danum a nagpaburekan iti pasta wenno patedtedan ti olive oil.
8. Adawen ti pasta ken iparabaw ditoy ti meatballs. # nordis.net