text:
Bituen
Ti maysa a bituen ket maysa a nasabang, naraniag a nagbukel iti plasma a tengtenglen babaen ti grabidad. Iti kalpasan ti kabibiagna, ti maysa a bituen ket aglaon pay kadagiti napusek a banag. Ti kaasitgan a bituen iti Daga ket ti Init, nga isu daytoy ti taudan ti kaaduan iti enerhia iti Daga. Dagiti nadumaduma a bituen ket makita manipud iti Daga iti rabii, no dagitoy ket saan a malemmengan babaen ti tangatang a penomena, agparparang dagitoy a kas dagiti reprep dagiti nagtalinaed a naraniag a puntos gapu ti kaadayoda unay. Naipakasaritaan a, dagiti kalatakan a bituen iti nailangitan a nagbukel ket naigrupoda kadagiti konstelasion ken asterismo, ken dagiti karaniagan a bituen ket nakaganabda kadagiti maitutop a nagnagan. Adu dagiti katologo ti bituen a naumnong dagiti astrolgo, a mangited ti pagalagadan kadagiti pagnaganan ti bituen.
Para iti paset ti kabibiagna, ti maysa a bituen ket agraniag gapu ti thermonuklear a panaglunag iti hidroheno iti bukodna a bugas ken agibbet kadagiti enerhia nga agballiasat iti uneg ti bituen ken daytoy ket agraniag idiay ariwanas. Gangani amin a masna a rumrumsua nga elemento a nadagdagsen ngem helio ket napartuat babaen dagiti bituen, babaen ti estelar a nukleosintesis iti panawen a kabibiagda wenno babaen ti supernova a nukleosintesis no bumtak dagiti bituen. Dagiti astronomo ket maikeddengda ti masa, tawen, kimika a pakabuklan ken dagiti dadduma pay a tagikua iti bituen babaen ti panagpalpaliiw iti bukodda nga espektro, karaniag ken panag-gunay iti limbang. Ti dagup a masa iti maysa a bituen ket isu ti kangrunaan a pannakaikeddeng iti bukodna nga ebolusion ken ti sumaganad a pagbanaganna. Dagiti sabsabali pay a a pakailasinan iti maysa a bituen ket maikeddeng babaen ti bukodna nga ebolusionario a pakasaritaan, a mairaman ti diametro, panagtayyek, panag-gunay ken temperatura. Ti panaggandat iti temperatura kadagiti adu a bituen iti giddiatan ti panagraniagda, a makunkuna akas ti Hertzsprung–Russell a diagrama (H–R a diagrama), ket agpalubos ti tawen ken ebolusionario a kasasaad ti panakaikeddeng ti maysa a bituen.
Ti maysa a bituen ket mangrugi a kas maysa nga agrebba nga ulep iti materiales a kangrunaan a buklen ti hidroheno, a mairaman ti helio ken tugot dagiti nadagdagsen nga elemento. Kalpasan ti estelar a bugas ket napuseken, adda dagiti hidroheno nga agnanayon nga agbalin iti helio babaen ti panagaramid iti nuklear a panaglunag.[1] Dagiti nabati a kaunegan dagiti bituen ket awitenda dagiti enerhia manipud ti bugas babaen ti panagtipon iti panagraniag ken kombeksion a panagaramid. Ti presion ti kaunegan ti bituen ket pawilanna ti panagrebba unay babaen ti bukodna agrabidad. Kalpasan a maibus ti hidroheno a sungrod iti bugas, ti maysa a bituen nga adda ti mamin 0.4 a kadakkel ti masa iti Init[2] ket bumsog nga agbalin iti maysa a nalabbaga a higante, iti dadduma a kaso ket aglunag dagiti nadagdagsen a elemento iti bugas wenno iti kontsa a nagpalikmut iti bugas. Ti bituénen ket agbalin iti maysa a napusek a banag, nga agpabalin ti paset iti nabag iti interestelar a katutubo, no daytoy ket agporma it maysa a baro a kaputotan dagiti bituén nga adda ti dakdakkel a bilang dagiti nadagdagsen nga elemento.[3]
Ti binario ken dagiti adu ti bituenna a sistema ket a mangbukel iti dua wenno adadu pay a bituen a naibedbed babaen ti grabidad, ken sapasap a dagitoy ket agpinnalpalikmut iti tunggal maysa kadagiti natalna a pagliklikmutan. No adda kastoy a dua a bituen ket adda iti asideg a panagpalpalikmut, ti grabidad a panaggunayda ket makaited daytoy ti banag ti ebolusionda.[4] Dagiti bituen ket makaporma manipud ti paset iti dakdakkel a bedbed ti grabidad a patakder, a kas ti maysa a raay wenno maysa nga ariwanas.
Dagiti linaon
Pakasaritaan ti panagpalpaliiw[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipakasaritaan, a dagiti bituen ket naipangpangruna kadagiti sibilisasion iti lubong. Dagitoy ket paset iti relihioso a pannakasanay ken inus-usar para iti nailangtan a panaglayag ken a panangidaya. Adu kadagiti taga-ugma nga astronomo ket namatmati a dagiti bituen ket agnanayon a naikabil ti maysa a nailangitan a nagbukel, ken dagitoy ket saan nga agbalbaliw. Babaen ti pagbibinnagbagaan, dagiti astronomo ket ingrupoda dagiti bituen kadagiti konstelasion ken inusarda dagitoy ti panasurot kadagiti panagkuti dagiti planeta ken ti pannakayamammo ti puesto ti Init.[5] Ti panagkuti ti Init kadagiti lugar ti likud dagiti bituen (ken ti horisonte) ket inususar ti panagaramid dagiti kalendario, a dagitoy ket mabalin nga usaren ti panagtimbeng ti pannakasanay ti agrikultura.[7] Ti kalendario a Gregoriano, ket agdama nga inususar ti gangani amin a luglugar iti lubong, daytoy key maysa a solar a kalendario a naibatay iti anggulo ti paliklikmutan a patayyekan ti Daga a minaig ti bukodna a bituen, ti Init.
Ti kadaanan a napudno a napetsaan a mapa ti bituen ket nagparang idi taga-ugma a Ehipsio nga astronomia idi 1534 BC.[8] Dagiti kasapaan a naam-ammuan a katologo ti bituen ket gimupgop babaen dagiti taga-ugma a Babiloniko nga astronomo iti Mesopotamia idi naladaw a maika-2 a milenio BC, idi panawen ti Kasita paset ti panawen (ca. 1531–1155 BC).[9]
Ti immuna a katologo ti bituen iti Griego nga astronomia ket pinartuat babaen ni Aristillus idi agarup a 300 BC, a tinulongan ni Timokaris.[10] Ti bituen a katologo iti Hipparchus (maika-2 a siglo BC) ket nairaman ti 1020 a bitbituen ken inusar ti panagumnong ti katologo ni Ptolomeo.[11] Ni Hipparchus ket naam-ammuan para iti panakaduktalan iti immuna a nairehistro a nova (baro a bituen).[12] Adu kadagiti konstelasion ken nagnagan ti bituen ket inus-usar tatta nga aldaw ket manipud ti Griego nga astronomia.
Nupay ti naipanunotan a dagiti kalangitan ket saan nga agbalbaliw, dagiti Insik nga astronomo ket ammoda nga agparang dagiti baro a bituen.[13] Idi 185 AD, isuda dagiti immuna a nagpaliiw ken nagisurat ti kapanggepan ti maysa a supernova, a naam-ammuan tattan a ti SN 185.[14] Ti karaniagan nga estelar a napasamak iti nairehistro a pakasaritaan ket isu idi ti SN 1006 a supernova, a napaliiw idi 1006 ken insurat ti kapanggepanna babaen ti Ehipsio nga astronomo a ni Ali ibn Ridwan ken dagiti nadumaduma nga Insik nga astronomo.[15] Ti SN 1054 a supernova, a nagipasngay iti Rasa a Nebula, ket pinalpaliiw pay dagiti Insik ken Islamiko nga astronomo.[16][17][18]
Dagiti Mediebal nga Islamiko nga astronomo ket nagited ti Arabiko a nagnagan dagiti adu a bituen nga inus-usar pay laeng iti tatta nga aldaw, ken nagparnuayda kadagiti adu nga astronomiko nga instrumento a makabilang kadagiti puesto dagti bituen. Inaramidda ti immuna a dakkel nga obserbatorio instituto a pagsukisokan, a naipangpangruna para iti kapangngepan ti panagpataud dagiti Zij a katologo ti bituen.[19] Kadagitoy ket, ti Libro dagiti Natalinaed a Bituen (964) ket sinurat babaen ti Persiano nga astronomo a ni Abd al-Rahman al-Sufi, a nagpaliiw kadagiti adu a bitbituen, dagiti raay ti bituen (mairaman ti Omicron Velorum ken Raay ni Brocchi) ken dagiti ariwanas (mairaman ti Andromeda nga Ariwanas).[20] Segun kenni A. Zahoor, idi maika-11 a siglo, ti Persiano a erudito nga eskolar a ni Abu Rayhan Biruni ket inlawlawagna a ti Nagririmpuok a Bitbituen nga ariwanas a kas maysa kadagiti adu a pedaso nga adda dagiti tagikua iti nebula a bitbituen, ken nagited pay dagiti latitud kadagiti nadumaduma a bitbituen idi agdama ti maysa a bulan a salip idi 1019.[21]
Segun kenni Josep Puig, ti Andalusiano nga astronomo a ni Ibn Bajjah ket nagidangep a ti Nagririmpuok a Bitbituen ket naaramid kadagiti adu a bituen a gangani nga agkakapet ken nagparang a kas agtultuloy a imahen gapu ti nagbanagan iti repraksion manipud ti sublunario a materiales, a nagdakamat ti panagpalpaliiwna iti panagsilpo iti Hupiter ken Marte idi 500 nga AH (1106/1107 AD) a kas ebidensia.[22]
Dagiti nasapa nga astronomo ti Europa a kas ni Tycho Brahe ket nakaitudo kadagiti baro a bituen iti langit a rabiii (kalpasan daytoy ket nainaganan a kas ti novae), nga agipalpaltiing a dagiti kalangitan ket mabalbaliwan. Idi 1584 ni Giordano Bruno ket nagipalpaltiing a dagiti bituen ket kasla iti Init, ken baka adda met dagiti nadumaduma a planeta, a mabalin pay a kasla ti Daga, nga agpalpalikmut kaniada,[23] ti maysa a kapanunutan a nasapsapa a naipalpaltiing babaen dagiti taga-ugma a Griego a pilosopo, a ni Demokrito ken Epikuro,[24] ken babaen ti and medibal nga Islamiko a kosmologo[25] a kas ni Fakhr al-Din al-Razi.[26] Babaen ti sumaganad a siglo, ti kapanunutan a dagiti bitbituen ket kapada ti Init ket nakaabot kadagiti konsenso manipud kadagiti astronomo. Ti panangipalpalawag no apay a dagitoy a bitbituen ket saanda nga agipakat ti dagup a panagguyod idiay Solar a Sistem, ni Isaac Newton ket nangipaltiing a dagiti bituen ket naipadpada a naiwarwaras iti aniaman a direksion, ti maysa a kapanunutan a nasingdat babaen ti teologo a ni Richard Bentley.[27]
Ti Italiano nga astronomo a ni Geminiano Montanari ket nagirehistro a nakapalpaliiw kadagiti panagdumaduma a karaniag iti bituen nga Algol idi 1667. Ni Edmond Halley ket nagipablaak ti immuna a panagrukod iti maitutop a panaggunay ti dua a paris ti asideg a "agtaltalinaed" a bitbituen, a nangipakpakita a dagitoy ket nagbalbaliwda ti puesto manipud idi panawen dagiti taga-ugma a Gresia astronomo a ni Ptolemy ken Hipparchus. Ti immuna a dagus a panagrukod ti adayo nga bituen (61 Cygni iti 11.4 a lawag a tawtawen) ket naaramid idi 1838 babaen ni Friedrich Bessel a nagus-usar ti paralahe a pamay-an. Dagiti paralelo a panagrukod ket nagipakpakita ti nawatiwat a panagsisina dagiti bituen iti kalangitan.[23]
Ni William Herschel ket isu idi ti immuna nga astronomo a nangpadas a nangkita ti pannakaiwarwaras dagiti bituen iti langit. Idi panawen ti 1780, isu ket nagaramid kadagiti serie ti gantingan iti 600 turturong, ken nagbilang kadagiti bituen ken nagpalpaliiw kadagiti tunggal maysa a linia ti pannakakita. Manipud iti daytoy isu ket nagipatingga a dagiti bilang ti bituen ket imad-adu iti maysa a bangir ti langit, iti turong ti bugas ti Nagririmpuok a Bitbituen . Ti anakna alalaki a ni John Herschel ket nagpadas manen iti daytoy a panagadal idiay abagatan a hemisperio ken nabirukanna ti maysa a kapadpada a panagadu iti isu met laeng a pagturongan.[28] Itipatinayon kadagiti nadumaduma a nagun-odanna, ni William Herschel ket naam-ammuan pay para iti pannakaduktalna nga adda dagiti bituen a saan nga aggigian ti siu met laeng a linia ti panakakita, ngem dagitoy pay ket maipapan ti bagi a kumaduaan nga aggporma dagiti binario a bituen a sistema.
Ti siensia ti nainlangitan a espektroskopia ket napionero babaen ni Joseph von Fraunhofer ken Angelo Secchi. Babaen ti panagipadpada ti espektra dagiti bituen a kas ti Sirius iti Init, isuda ket nabirukanda dagiti paggiddiatan iti kapigsa ken bilang dagiti panagsagsagepsep ti linlinia—ti nalidem a nailangitan nga espektra gapu ti panagsagepsep iti naisangsangayan prekuensia babaen ti tangatang. Idi 1865 ni Secchi ket nangrugi a nagidasig kadagiti bituen kadagiti espektral a kitkita.[29] Nupay kasta, ti moderno a bersion iti nainlangitan a pannakaidasig a pamay-an ket inaramid babaen ni Annie J. Cannon idi panawen ti 1900.
Ti panagpalpaliiw kadagiti doble a bituen ket nakaala ti adu a kangrunaan idi maika-19 a siglo. Idi 1834, ni Friedrich Bessel nagpalpaliiw kadagit panagbalbaliw ti maitutop a panaggunay ti bituen a Sirius, ken nagipagarup ti nailemmeng a kaduana. Ni Edward Pickering ket isu ti immuna a nakaduktal ti espektrokopiko a binario idi 1899 nga idi nakapaliiw ti periodiko a panagpisi ti espektral a linlinia ti bituen a Mizar iti maysa a 104 nga aldaw a paset ti panawen. Dagiti naisalaysay a panagpalpaliiw dagiti adu a binario a bituen a sistema ket inurnong babaen dagiti astronomo a kas ni William Struve ken S. W. Burnham, a nangpalubos a maammuan manipud ti panagkarkulo kadagiti masa ti bituen dagiti pagtayyekan nga elemento. Ti immuna asungbat ti daytoy a parikut ti panakaala pagtayyekan dagiti binario a bituen manipud ti teleskopio a panagpalpaliiw ket inaramid idi babaen ni Felix Savary idi 1827.[30] Ti maikaduapulo a siglo ket nakakita ti imad-adu a napardas a panagabanse iti sientipiko a panagadal kadagiti bituen. Ti potograpo ket nagbalin a napateg a ramit ti astronomiko. Ni Karl Schwarzschild ket naduktalanna a ti maris ti maysa a bituen, ken gapu ti temperaturana, nabalinna a maikeddeng babaen ti panagipada ti panakakita a kadakkel a maipada ti potograpiko a kadakkel. Ti panakarang-ay ti potoelektriko a potometro ket nangpalubos ti napudno a panagrukod iti kadakkel kadagiti nadumaduma a paggiddiatan ti kaatiddog ti allon. Idi 1921 ni Albert A. Michelson ket nagaramid ti immuna a panagrukod iti nainlangitan a diametro a nagusar ti maysa a interperometro iti Hooker a teleskopio.[31]
Ti nangruna a konsepto nga obra iti maipapan ti bagi a pannakaibatay dagiti bituen ket rimsua idi ppanawen ti immuna a dekada iti maikaduapulo a siglo. Idi 1913, ti Hertzsprung-Russell a diagrama ket naaramid, a nangipangato ti astropisika a panagadal kadagiti bituen. Dagiti nagballigi a modelo ket naparang-ay tapno maipalpalawag dagiti kaunegan ti bituen ken ti nainlangitan nga ebolusion. Ti espektra dagiti bituen ket nagballigi pay a naipalpalawag babaen kadagiti panagrang-ay ti kuantum a pisika. Daytoy ket nangpalubos ti nagbuklan a kimiko iti nanilangitan a tangatang.[32]
A malaksid dagiti supernova, dagiti agmaymaysa a bituen ket nangrunadan a napalpaliiw ti bukodtayo a Lokal a Grupo kadagiti ariwanas,[33] ken naipangpangruna ti makitkita a aset ti Nagririmpuok a Bitbituen (a kas naipakita babaen ti naisalaysay a katologo dagiti bituen a magun-od para iti bukodtayo nga ariwanas).[34] Ngem adda dagiti bituen a napalpaliiw idiay M100 nga ariwanas ti Nagririmpuok a Virgo, nga agarup a 100 a riwriw a lawag ti tawtawen manipud ti Daga.[35] Idiay Lokal a Nalatak a Nagririmpuok mabalin a makita dagiti nagririmpuok a bitbituen, ken dagiti agdama a teleskopio ket mabalinda a paliiwen dagiti nakusnaw nga agmaymaysa a bitbituen idiay Lokal a Nagririmpuok—ti kaadaywan a naresolba a bitbituen ket sumuroka sangagasut a riwriw a lawag ti tawtawen ti kaadayona[36] (kitaen ti Cepheids). Nupay kasta, ti ruar ti Lokal a Nalataka ripuok dagiti ariwanas, awan dagiti bituen wenno agmaymaysa a bitbituen wenno rimpuok dagiti bituen ti napalpaliiw. Malaksid laeng ti nakusnaw a ladawan ti dakkel a rimpuok ti bituen a naglaon kadagiti ginasut a ribo a bitbituen a mabirukan ti maysa a bilion a lawag ti tawtawen ti kaadayona[37]—sangapulo a beses nga ad-adayo ngem ti dati a napalpaliiw a rimpuok ti bituen.
Dagiti pannakatudonan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti konsepto iti konstelasion ket naam-ammuan a rimsua idi paset ti panawen a Babilonikoi. Dagiti taga-ugma a nagbuybuya ti langit ket nagipagarup a dagiti prominente a panakaurnos dagiti bituen ket nagpormada kadagiti tabas, ken isosioda dagitoy a naisangsangayan nga aspeto iti katutubo wenno dagiti bukodda a mito. Sangapulo ket dua kadagitoy a pormasion ket naisanglad ti igid ti banda iti ekliptiko ken dagitoy ket nagbalin a batayan iti astrolohia.[38] Kaaduan kadagiti prominente unay nga agmaymaysa a bitbituen ket naikkanda kadagiti nagan, a naisangsangayan ti dagiti panakatudonan ti Arabiko wenno Latin.
Ken dagiti pay dadduma a konstelasion ken ti Init, dagiti bituen a kas ti kinabuklan ket adda dagiti bukodda a mmito.[39] Kadagiti Taga-ugma a Griego, adda dagiti "bituen", a namammoan a dagiti planeta (Griego πλavήtnς (planētēs), a kayatna a saoen ket "agkalkallautang"), ket nagirepresenta kadagiti nadumaduma dios, a nagtaudan ti nagan dagiti planeta Merkurio, Benus, Marte, Hupiter ken Saturno.[39] Ti ( Urano ken Neptuno ket Griego ken dagiti Romano a dios pay, ngem awan kadagitoy a planeta ti naam-ammuan idi Taga-ugma gapu ti nalidem a raniagda. Dagiti naganda ket inpatudo babaen dagiti naud-udi nga astronomo.)
Idi circa 1600, dagiti nagnagan ti konstelasion ket inus-usar a panaginagan dagiti bituen kadagiti maipada a rehion iti langit. Ti Aleman nga astronomo a ni Johann Bayer ket nagpartuat kadagiti serie a mapmapa dagiti bituen ken nagipakat dagiti letra a kas dagiti pannakatudonan ti bitbituen ti tunggal maysa a konstelasion. Kalpasan daytoy ti maysa a numero a sistema a naibatay ti kanawan a panagpangato ti bituen ket naimbento ken nainayon ti katologo ti bituen ni John Flamsteed idiay librona a "Historia coelestis Britannica" (ti 1712 nga edision), a daytoy a numero a sistema a tinawtawagan a Flamsteed a pangitudonan wenno Flamsteed a panagnumero.[40][41]
Babaen ti linteg ti limbang, ti laeng internasional a mabigbigan a turay para iti panagnagan kadagiti nainlangitan a bagbagi ket ti Kappon ti Internasional nga Astronomiko (IAU).[42] Adda dagiti nadumaduma a kompania nga agilaklako kadagiti nagan ti bituen, a ti Britanikoa Biblioteka ket tinawtawganna a kas ti saan a naalagad a komersial a negosio.[43][44] Nupay kasta, ti IAU ket nakisina manipud kadagiti komersio a pannakasanay, ken dagitoy a nagan ket saan a mabigbigan babaen ti IAU wenno inus-usarda.[45] Ti kastoy a maysa a kompania nga agnagnagan ket ti Internasional a Rehistro ti Bituen, a daytoy ket, idi panawen ti 1980, ket napabasol idi ti ulbod a pannakasanay gapu ti panagiparangna a dagiti naipatudo a nagan ket opisial. Daytoy saanen a maaramid a pannakasanay ti ISR ket inpormal a naibaga a maysa nga ulbod ken maysa a suitik,[46][47][48][49] ken ti Departamento ti Siudad ti New York iti Pannakibiang ti Aggatgatang ket nagited kadagiti panaglabsing a maisuppiat ti ISR para iti panagaramid kadagitoy suitik pannakasanay ti komersio.[50][51]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Bahcall, John N. (2000-06-29). "Kasano nga Agraniag ti Init". Pundasion ti Nobel. Naala idi 2006-08-30.
- ^ Richmond, Michael. "Ti kinaudi nga agpang iti ebolusion para dagiti ababaab ti masa a bituén". Pagadalan iti Teknolohia ti Rochester. Naala idi 2006-08-04.
- ^ "Estelar nga Ebolusion ken Ipapatay". NASA Observatorium. Naala idi 2006-06-08.
- ^ Iben, Icko, Jr. (1991). "Ebolusion ti maysa ken binario a bituen". Astropisika a Warnakan Suplemento a Serie. 76: 55–114. Bibcode:1991ApJS...76...55I. doi:10.1086/191565.
- ^ a b Forbes, George (1909). Pakasaritaan iti Astronomia. Londres: Watts & Co. ISBN 1-153-62774-4.
- ^ Hevelius, Johannis (1690). Firmamentum Sobiescianum, sive Uranographia. Gdansk.
- ^ Tøndering, Claus. "Other ancient calendars". WebExhibits. Naala idi 2006-12-10.
- ^ von Spaeth, Ove (2000). "Panagipetsa ti Kadaanan nga Ehipsio a Mapa ti Bituen". Sentaurus Internasional a Mahasina iti Pakasaritaan ti Matematika, Siensia ken Teknolohia. 42 (3): 159–179. Naala idi 2007-10-21.
- ^ Amianan, John (1995). Ti Norton a Pakasaritaan iti Astronomia ken Kosmolohia. New York ken Londres: W.W. Norton & Company. pp. 30–31. ISBN 0-393-03656-1.
- ^ Murdin, P. (Nobiembre 2000). "Aristillus (c. 200 BC)". Ensiklopedia iti Astronomia ken Astropisika. Bibcode:2000eaa..bookE3440 Kitaen ti
|bibcode=length (tulong). doi:10.1888/0333750888/3440. ISBN 0-333-75088-8.
- ^ Grasshoff, Gerd (1990). Ti pakasaritaan ti katologo ti bituen ni Ptolomeo. Springer. pp. 1–5. ISBN 0-387-97181-5.
- ^ Pinotsis, Antonios D. "Astronomia iti Taga-ugma a Rodas". Paset iti Astropisika, Astronomia ken Mekaniko, Departamento iti Pisika, Unibersidad itiAthens. Naala idi 2009-06-02.
- ^ Clark, D. H.; Stephenson, F. R. (Hunio 29, 1981). "Ti Naipakasaritaan a Supernovae". Supernovae: Ti panagkita iti agdama a panagsukiso; Nagbanagan dagiti Instituto ti Nasayaat a Panagadal. Cambridge, Inglatera: Dordrecht, D. Reidel Publishing Co. pp. 355–370. Bibcode:1982sscr.conf..355C.Panagtaripato ti CS1: Adu a nagnagan: authors list (link)
- ^ Zhao, Fu-Yuan; Strom, R. G.; Jiang, Shi-Yang (2006). "Ti Saili a Bituen iti AD185 Baka ngata Daytoy ket maysa a Supernova". Insika Warnakan iti Astronomia ken Astropisika. 6 (5): 635–640. Bibcode:2006ChJAA...6..635Z. doi:10.1088/1009-9271/6/5/17.Panagtaripato ti CS1: Adu a nagnagan: authors list (link)
- ^ "Dagiti Astronomo ket Nagpalseng ti Karaniagan a Bituen iti Pakasaritaan". NAOA News. Marso 5, 2003. Naala idi 2006-06-08.
- ^ Frommert, Hartmut; Kronberg, Christine (Agosto 30, 2006). "Supernova 1054 – Pannakapartuat ti Rasa a Nebula". SEDS. Unibersidad iti Arizona.Panagtaripato ti CS1: Adu a nagnagan: authors list (link)
- ^ Duyvendak, J. J. L. (Abril 1942). "Ti sumarsaruno pay a Datos nga Agibakbaklay ti pannakainaganan iti Rasa a Nebula nga adda ti Supernova iti 1054 A.D. Paset I. Ti Taga-ugma a Kronika ti Akindaya". Pannakaipablaak ti Astronomiko a Kagimongan ti Pasipiko. 54 (318): 91–94. Bibcode:1942PASP...54...91D. doi:10.1086/125409.
Mayall, N. U.; Oort, Jan Hendrik (Abril 1942). "Ti sumarsaruno pay a Datos nga Agibakbaklay ti pannakainaganan iti Rasa a Nebula nga adda ti Supernova iti 1054 A.D. Paset II. Ti Astronomiko a Pannakakita". Panakaipablaak ti Astronomiko a Kagomongan ti Pasipiko. 54 (318): 95–104. Bibcode:1942PASP...54...95M. doi:10.1086/125410.
- ^ Brecher, K. (1983). "Taga-ugma a rehistro ti Rasa a Nebula supernova". Ti Obserbatorio. 103: 106–113. Bibcode:1983Obs...103..106B.
- ^ Kennedy, Edward S. (1962). "Review: Ti Obserbatorio iti Islam ken ti Lugarna iti Sapasap a pakasaritaan iti Obserbatorio babaen ni Aydin Sayili". (warnakan). 53 (2): 237–239. doi:10.1086/349558.
- ^ Jones, Kenneth Glyn (1991). Nebulae ni Messier ken dagiti raay ti bituen. Pagmalditan ti Unibersidad ti Cambridge. p. 1. ISBN 0-521-37079-5.
- ^ Zahoor, A. (1997). "Al-Biruni". Unibersidad ti Hasanuddin. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2008-06-26. Naala idi 2007-10-21.
- ^ Montada, Josep Puig (Septiembre 28, 2007). "Ibn Bajja". Stanford nga Ensiklopedia iti Pilosopia. Naala idi 2008-07-11.
- ^ a b Drake, Stephen A. (Agosto 17, 2006). "Ababa a Pakasaritaan iti Nangato nga Enerhia (X-ray & Gamma-Ray) nga Astronomia". NASA HEASARC. Naala idi 2006-08-24.
- ^ "Dagiti Exoplaneta". ESO. Hulio 24, 2006. Naala idi 2006-10-11.
- ^ Ahmad, I. A. (1995). "Ti nagbanagan iti Qur'anic a kosepto iti astronomiko a penomena iti Islamiko a sibilisasion". Vistas iti Astronomia. 39 (4): 395–403 [402]. Bibcode:1995VA.....39..395A. doi:10.1016/0083-6656(95)00033-X.
- ^ Setia, Adi (2004). "Ni Fakhr Al-Din Al-Razi iti Pisika ken Katutubo iti Maipapan ti Bagi a Lubong: Ti Immuna a Panakakita". Islam ken Siensia. 2. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2012-07-10. Naala idi 2010-03-02.
- ^ Hoskin, Michael (1998). "Ti Kuenta dagiti Naidulin iti Panagsurat ti Pakasaritaan iti Astronomia". Siensia nga Instituto ti Limbang a Teleskopio. Naala idi 2006-08-24.
- ^ Proctor, Richard A. (1870). "Adda kadi kadagiti nebulusa ket bituen a sistema?". Katutubo. 1 (13): 331–333. Bibcode:1870Natur...1..331P. doi:10.1038/001331a0.
- ^ MacDonnell, Joseph. "Angelo Secchi, S.J. (1818–1878) ti Ama iti Astropisika". Unibersidad ti Fairfield. Naala idi 2006-10-02.
- ^ Aitken, Robert G. (1964). Dagiti Binario a Bituen. New York: Dover Publications Inc. p. 66. ISBN 0-486-61102-7.
- ^ Michelson, A. A.; Pease, F. G. (1921). "Panagrukod iti diametro ti Alpha Orionis nga inusar ti interperometro". Astropisika a Warnakan. 53: 249–259. Bibcode:1921ApJ....53..249M. doi:10.1086/142603.
- ^ Unsöld, Albrecht (2001). Ti Baro a Kosmos (Maika-5 nga ed.). New York: Springer. pp. 180–185, 215–216. ISBN 3-540-67877-8.
- ^ a kas ti Battinelli, Paolo; Demers, Serge; Letarte, Bruno (2003). "Pangsukisok ti Karbon a Bituen idiay Lokal a Grupo. V. Ti ruar a disko iti M31". Ti Astronomiko a Warnakan. 125 (3): 1298–1308. Bibcode:2003AJ....125.1298B. doi:10.1086/346274.
- ^ "Ti Milenio a Bituen Atlas ket agmarka ti pannakalpas ti Hipparcos a Mision ti ESA". ESA. Disiembre 8, 1997. Naala idi 2007-08-05.
- ^ Villard, Ray; Freedman, Wendy L. (Oktubre 26, 1994). "Ti Hubble a Teleskopio ti Limbang ket Nagrukod ti Napudno a Kaadayo ti Kaadaywan nga Ariwanas". Hubble Site. Naala idi 2007-08-05.
- ^ "Ti Hubble ket Nalpasna ti Walo a Tawen a Ganetget a Mangrukod ti Dumakdakel a Law-ang". Hubble Site. Mayo 25, 1999. Naala idi 2007-08-02.
- ^ "Ti UBC Prof., alumnus ket nakaduktal kadagiti adayo a rimpuok ti bituen: a maysa a bilion a lawag ti tawen ti kaadayona". UBC Public Affairs. Enero 8, 2007. Naala idi 2007-08-02.
- ^ Koch-Westenholz, Ulla; Koch, Ulla Susanne (1995). Mesopotamia nga astrolohia: pangyuna ti Babilonio ken Asiriano nailangitan a pannakadios. Pagipablaakan nga Intituto ti Carsten Niebuhr. 19. Museo a Tusculanum a Pagmalditan. p. 163. ISBN 87-7289-287-0.
- ^ a b Coleman, Leslie S. "Dagiti mito, Sarsarita ken Tinawtawid a pannakaammo". Frosty Drew nga Obserbatorio. Naala idi 2012-06-15.
- ^ "Naming Astronomical Objects". Kappon ti Internasional nga Astronomiko (IAU). Naala idi 2009-01-30.
- ^ "Panaginagan dagiti Bituen". Dagiti Estudiante para iti Panagsukisok ken Panagrang-ay iti Limbang (SEDS). Naala idi 2009-01-30.
- ^ Lyall, Francis; Larsen, Paul B. (2009). "Kapitulio 7: The Moon and Other Celestial Bodies". Linteg ti Limbagng: Maysa Tratado. Ashgate Publishing, Ltd. p. 176. ISBN 0-7546-4390-5.
- ^ "Panagnagan dagiti bituen". Siensia nga Astropisiko nga Organisasion. 2005. Naala idi 2010-06-29.
- ^ "Renunsia: Naganan ti maysa abituen, naganan ti maysa a rosas ken dadduma pay, kapadpadana a negosio". Biblioteka ti Britaniko. Ti Gimong ti Britaniko a Biblioteka. Naala idi 2010-06-29.
- ^ Andersen, Johannes. "Panaggatng dagitiBituen ken Nagnagan ti Bituen". Kappon ti Internasional nga Astronomiko. Naala idi 2010-06-24.
- ^ Pliat, Phil (Septiembre 2006). "Panagitinnag ti nagan: Kayatmo ti agbalin a maysa a Bituen?". Eskeptiko nga Agsuksuisok. 30.5. Naala idi 2010-06-29.
- ^ Adams, Cecil (Abril 1, 1998). "Makabayadka ti $35 tapno managanan ti maysa a bituen para kenka?". The Straight Dope. Naala idi 2006-08-13.
- ^ Golden, Frederick; Faflick, Philip (Enero 11, 1982). "Siensia: Nailangtan aPanunot wenno Kosmiko a Panagsuitik?". Times Magazine. Time Inc. Naala idi 2010-06-24.
- ^ Di Justo, Patrick (Disiembre 26, 2001). "Gumatang ti maysa a Bituen, Ngem saanmo a Kukua". Wired. Condé Nast Digital. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2012-12-09. Naala idi 2010-06-29.
- ^ Plait, Philip C. (2002). Dakes nga astronomia: dagiti miskonsepto ken madi a panagusar a naiparang, manipud ti astrolohia aginggan ti panagsanglad iti bulan 'angaw'. John Wiley and Sons. pp. 237–240. ISBN 0-471-40976-6.
- ^ Sclafani, Tom (Mayo 8, 1998). "Ti Komisioner ti Pannakibiang dagiti Aggatgatang a ni Polonetsky ket Nagballag kadagiti Gumatgatang: "Ti Panagggatang ti maysa a Bituen Ket saan a Makaaramid kaniam ti Kasta"". Sentro ti Nailian nga Astronomia ken Ionosperio, Aricebo nga Obserbatorio. Naala idi 2010-06-24.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pickover, Cliff (2001). The Stars of Heaven. Oxford University Press. ISBN 0-19-514874-6.
- Gribbin, John; Gribbin, Mary (2001). Stardust: Supernovae and Life—The Cosmic Connection. Yale University Press. ISBN 0-300-09097-8.
- Hawking, Stephen (1988). A Brief History of Time. Bantam Books. ISBN 0-553-17521-1.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Bituen iti Wikimedia Commons
- Kaler, James. "Portraits of Stars and their Constellations". University of Illinois. Naala idi 2010-08-20.
- "Query star by identifier, coordinates or reference code". SIMBAD. Centre de Données astronomiques de Strasbourg. Naala idi 2010-08-20.
- "How To Decipher Classification Codes". Astronomical Society of South Australia. Naala idi 2010-08-20.
- "Live Star Chart". Dobsonian Telescope Community. Naala idi 2010-08-20. Kitaen dagiti bituen iti ngato ti lokasionmo
- Prialnick, Dina; et al. (2001). "Stars: Stellar Atmospheres, Structure, & Evolution". University of St. Andrews. Naala idi 2010-08-20.


c: text/html

text:
Tabango, Leyte
Ti Tabango ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Leyte iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Tabango ket politikal a nabingbingay iti 13 a barbaranggay.[2]
- Butason I
- Butason II
- Campokpok
- Catmon
- Gimarco
- Gibacungan
- Inangatan
- Manlawaan
- Omaganhan
- Poblacion
- Santa Rosa
- Tabing
- Tugas
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Leyte". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 26 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Leyte". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi Septiembre 15, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Oksiheno
Ti oksiheno ( /ˈɒksɨdʒɨn/ OK-si-jin) ket isu ti elemento nga addaan ti atomiko a numero iti 8 ken nairepresenta babaen ti simbolo nga O. Ti naganna ket naala manipud iti Griego a ramut a ὀEύς (oxys) ("asido", literal a "natadem", a mangitudo ti naalsem a nanam iti asido) ken ti -Yevής (-genēs) ("agpadpataud"), gapu ta idi daytoy a nanaganan, addan ti biddut a kapanunutan nga amin nga asido ket makasapul ti oksiheno ti panakabukelda. Iti pagalagadan a temperatura ken presion, ti dua nga atomo iti daytoy nga elemento ket agpiansa tapno agporma ti dioksiheno, maysa daytoy a pusasaw nga asul, awan ti ayamuom, awan ti nanam a diatomiko nga alingasaw nga ti pormulana ket ti O2.
Ti oksiheno ket kameng iti chalcogen a grupo idiay periodiko a lamisaan ken daytoy ket nakaro a reaktibo a saan a metal nga elemento nga aggaggagana nga agporma kadagiti kumadua (a kas dagiti oksido) a gangani kadagiti amin a dadduma nga elemento. Ti oksiheno ket maysa a napigsa nga oksido nga ahente ken daytoy ket addaan ti maikadua a kangatuan ti elektronegatibidad kadagiti amin nga elemento (ti laeng pluor ti addaan ti nagatngato nga elektronegatibidad).[1] Bababen ti masa, ti oksiheno ket isu ti maikatlo a kaaduan nga elemento iti law-ang, kalpasan ti hidróheno ken helio[2] ken ti kaaduan nga elemento babaen ti masa iti rabaw a natangken ti daga, a makaaramid daytoy ti gangani a kagudua iti masa ti rabaw a natangken. Ti nawaya nga Panakaaduan dagiti kimiko nga elemento is too kimikalio unay a reaktibo iti Daga no awan ti photosintetiko nga aksion dagiti agbibiag nga organismo, nga agusar ti enerhia ti lawag ti init tapno agpataud ti elemental nga oksiheno nga agtaud ti danum. Ti elemental nga O2 ket mangrugi laeng nga agpaadu idiay atmospera kalpasan ti ebolusionario a panagparang kadagitoy nga organismo, iti agarup idi a 2.5 a bilion a tawtawen.[3] Ti diatomiko nga oksiheno nga alingasaw ket buklenna ti 20.8% iti tomo iti angin.
Gapu ta buklenna ti kaaduan a masa iti danum, ti oksiheno ket buklenna ti kaaduan a masa kadagiti agbibiag nga aorganismo (kas pagarigan, agarup a dua pagkatlo ti masa ti bagi ti tao). Amin kadagiti kangrunaan a klase iti patakder ti molekula iti sibibiag nga organismo, a kas dagiti protina, dagiti karbohidrato, ken dagiti taba,ket aglaonda ti oksiheno, a kas dagiti pay kangrunaan a kumadua nga inorganiko a mangbukel kadagiti kontsa ti ay-ayup, ngipen, ken tulang. Ti elemental nga oksiheno ket mapataud babaen ti sianobakteria, algas ken mulmula, ken mausar dagitoy iti selular a panaglinget para iti amin a narikut a biag. Ti oksiheno ket makasabidong kadagiti anaerobio nga obligado nga organismo, a dagitoy ket ti kaaduan a porma dagiti nasap a biag iti Daga aginggana ti O2 ket nangrugi nga immadu iti atmospera. Ti maysa pay a porma ti (alotropo) iti oksiheno, osono (O3), ket tumulong dagitoy a mangsalaknib ti biospera manipud iti ultrabioleta a radiasion nga addaan ti nagato a kangato ti daga nga osono a rutap, ngem daytoy ket rugitan iti asideg ti rabaw a daytoy ket produkto iti narugit nga asuk. Iti nagatngato pay a nababa nga orbita ti daga nga altitud nga atomiko nga oksiheno ket adu dagitoy idiay ken daytoy ket punganay pay iti panagrunot parakadagit pagluganan ti limbang.[4]
Ti oksiheno ket nawaya a duktalan babaen ni Carl Wilhelm Scheele, idiay Uppsala, idi 1773 wenno nasapsapa pay, ken ni Joseph Priestley idiay Wiltshire, idi 1774, ngem ni Priestley ket isu ti naikkan ti prioridad gapu ta ti obrana ket immuna a naipablaak. Ti nagan nga oksiheno ket naaramid idi 1777 bababen ni Antoine Lavoisier,a dagiti panag-eksperimentona iti Oksiheno ket nakatulong a nagikkat ti panagtalek ti nalatak idi a plogiston a teoria iti panag-uram ken panag-runot. Ti oksiheno ket pinataud ti industria babaen ti praksional nga alambike iti nalikido nga angin, ti panagusar dagiti seolita nga addaan iti presion a panagsiklo tapno mapaadu ti oksiheno manipud iti agin, elektrolisis iti danum ken dadduma pay a pamuspusan. Dagiti us-usar ti oksiheno ket mairaman kadagiti panagtaud iti asero, dagiti plastik ken dagiti tela; propulsor ti kuitis; oksiheno aterapia; ken suporta ti biag kadgiti eroplano, dagiti submarino, panagbaniaga ti limbang ken dagiti panagbatok ti adalem a danum.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "WebElements Periodiko a Lamisaan dagiti Elemento | Oksíheno | Elektronegatibidad". Webelements.com. Naala idi 2011-11-07.
- ^ Emsley 2001, p.297
- ^ "NASA Research Indicates Oxygen on Earth 2.5 Billion Years ago" (Press release). NASA. 2007-09-27. Naala idi 2008-03-13.
- ^ "Panagrunot ti atomiko a oksihena". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi Hunio 13, 2007. Naala idi 2009-08-08.


text:
Pandag, Maguindanao
Ti Pandag ket maysa nga ili iti probinsia ti Maguindanao iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Pandag ket nabingbingay a politikal kadagiti 8 a barbaranggay.[2]
- Kabuling
- Kayaga
- Kayupo (Cuyapo)
- Lepak
- Lower Dilag
- Malangit
- Pandag
- Upper Dilag
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Maguindanao". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 28 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Maguindanao". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 21 Oktubre 2014.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Pagsasao a Habanes
Ti Pagsasao a Habanes[1] ti pagsasao dagiti tattao a Habanes iti tengnga ken daya a paset ti puro ti Java, iti Indonesia. Adda pay sumagmamano a kagimongan dagiti agsasao iti Habanes iti amianan a pantar ti laud a Java. Isu ti agtutubo a pagsasao ti nasurok 75 000 000 a katao.
Paset ti pamilia nga Austronesio ti Habanes, ket adda kainaigan daytoy iti Indones ken dadduma pay a karuay ti Malayo. Agsasao pay iti Indones ti kaadduan nga agsasao iti Habanes para kadagiti panggep nga opisial ken komersial ken iti komunikasion kadagiti di Habanes nga Indones.
Iti ruar ti Indonesia, adda sumagmamano a sangkaarrubaan nga agsasao iti Habanes kadagiti pagilian a kas iti Malaysia ken Singapur. Iti Surinam, adda dagiti Habanes ti puonna nga agsasao iti kreol a nagtaud itoy a pagsasao. Kangrunaan a masarakan dagiti agsasao ti Habanes iti Malaysia iti Selangor ken Johor.
Pakauna[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Habanes ket paset ti Sundiko a sub-sanga ti Lauden a Malayo-Polinesio (maawagan pay iti Hesperonesiano) a sanga ti Malayo-Polinesio a sub-pamilia ti pamilia nga Austronesiano. Nasinged ti kainaigan daytoy iti Malay, Sundanes, Madures, Balines, ket addaan met daytoy iti nakapkapsut a kainaigan kadagiti pagsasao ti Sumatra, Borneo, ken ti Filipinas. Masasao ti Habanes iti Tengnga ken Daya a Java, pati pay iti amianan a pantar ti Laud a Java. Pangkurditan a pagsasao met daytoy iti Madura, Bali, Lombok, ken iti deppaar ti Sunda iti Laud a Java. Pagsasao ti naarian a korte daytoy iti Palembang, Abagatan a Sumatra, ingga a binusor dagiti Olandes ti palasioda idi maika-18 a siglo. Mabalin a bigbigen ti Habanes kas maysa kadagiti klasiko a pagsasao iti lubong ta addaan daytoy iti dakkel a kurditan a manappat iti nasurok sangapulo ket dua a siglo. Binglayen dagiti eskolar ti ebolusion ti Habanes iti uppat a paset:
- Taga-ugma a Habanes, sipud iti maika-9 a siglo
- Akintengnga a Habanes, sipud iti maika-13 a siglo
- Baro a Habanes, sipud iti maika-16 a siglo
- Moderno a Habanes, sipud iti maika-20 a siglo (saan a kadawyan a maar-aramat daytoy a pannakaidasig)
Maisursurat ti Habanes iti naisuratan a Habanes, naisuratan nga Arabo-Habanes, naisuratan nga Arabo (nabaliwan para iti Habanes), ken iti naisuratan a Latin.
Ti Habanes ket Austronesio a pagsasao nga addaan iti kaaduan nga agtutubo nga agsasao nupay saan nga opisial daytoy iti sadinoman. Sasawen ken maawatan daytoy ti agarup 85-riwriw a tattao. Di nakurang ngem 45% ti dagup a populasion ti Indonesia ti addaan iti poon a Habanes wenno agnanaed iti lugar a kaaduan a pagsasao ti Habanes. Lima iti innem a pangulo ti Indonesia sipud idi 1945 ti Habanes ti addaan iti poon a Habanes. Isu ngarud nga addaan iti Habanes iti dakkel nga impluensia iti ebolusion ti Indones, ti nailian a pagsasao ti Indonesia ken maysa a moderno a dialekto ti Malay.
Addaan iti tallo a kangrunaan a dialekto ti moderno a Habanes: Tengnga a Habanes, Daya a Habanes, ken Laud a Habanes. Adda lugar ti dialekto sipud iti Banten iti lauden amin ti Java ingga iti Banyumangi, iti akindaya amin a suli ti puro. Amin a dialekto ti Habanes ket addaan iti sumurok-kumurang a pada a panagkinnaawatan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Rubino, Carl Ralph Galvez (2000). "Habanes". Ilocano Dictionary and Grammar: Ilocano-English, English-Ilocano. University of Hawaiʻi Press. p. 210. ISBN 978-0-8248-2088-6.


text:
Pagsasao a Malayo Kedah
Ti pagsasao a Malayo Kedah wenno Kedah (ammo pay a kas Pelat Utara wenno Loghat Utara 'Akin-amianan a Dialekto') makunkuna pay idiay Tailandia a kas "Satun Malay" (มลายูสตูล) ket ti karuay ti sasao a Malayano a kangrunaan a naisasao idiay akin-amianan a laud dagiti akin-amianan nga estado ti Malaysia ti Perlis, Kedah, Penang, ken akin-amianan a Perak ken dagiti akin-abagatan a probinsia ti Tailandia iti Trang, Satun ken dagiti parte ti Yala, ti panagusar ti Malayo Kedah ket historikal idi a naipaatiddog idiay amianan aginggana iti isla ti Phuket sakbay a sinukatan babaen ti pagsasao a Tailandes.
Ti Malayo Kedah ket mabalin a mabingbingay kadagiti nadumaduma a dialekto, a mairaman ti Kedah Persisiran (pagalagadan), Baling wenno Kedah Hulu, Kedah Utara, Perlis-Langkawi, Penang ken dagiti dadduma pay nga adda iti ruar ti Malaysia. Kitaen ti sasao a Malayano para iti panangiyasping dagiti dialekto ti Kedah Persisiran, Penang ken Baling.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Malayo Kedah iti Ethnologue (Maika nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Kedah Malay". Glottolog 3.0 (iti Ingles). Jena, Alemania: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.


text:
Pagsasao a Biga
Ti pagsasao a Biga ket ti nakaro nga inimpluensiaan ti Papuano a pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay Laud a Papua iti abagatan ti isla ti Misool.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nawaya a panagserrek iti Paradisec iti urnong ni George Grace kadagiti manuskrito manipud iti Unibersidad ti Hawai'i.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Biga iti Ethnologue (Maika nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Biga". Glottolog 3.0 (iti Ingles). Jena, Alemania: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.


text:
Pagsasao a Kaulong
Ti pagsasao a Kaulong, wenno Pasismanua, ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio nga insasao babaen dagiti agarup a a 4000 a tattao kadagiti kalikudan ti Distrito ti Kandrian, Probinsia ti Laud a Baro a Britania, Papua Baro a Guinea iti isla ti Baro a Britania.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Kaulong iti Ethnologue (Maika nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Kaulong". Glottolog 3.0 (iti Ingles). Jena, Alemania: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.


text:
Geoffrey Chaucer
Ni Geoffrey Chaucer ( /ˈtʃɔːsər/; c. 1343 – 25 Oktubre 1400), naamaamuan a kas ti Ama ti Ingles a literatura, ket nawatiwat a naipanpanunotan nga isu ti kalatakan nga Ingles a mannaniw ti Tengnga a Panpanawen ken isu idi ti immuna a mannaniw a naipunpon idiay Suli ti Mannaniw ti Westminster Abbey. Bayat nga isu ket nakagun-od ti dayaw iti las-ud ti kabibiagna a kas maysa a mannurat, pilosopo, alkimiko ken astronomo, a nagararamid kadagiti sientipiko a tratado iti astrolabio para iti agtawen ti sangapulo nga anakna a lalaki a ni Lewis, ni Chaucer ket nagtartaripatu pay ti aktibo a karrer iti sibil a serbisio a kas maysa a burokrata, kortesano ken diplomatiko. Kadagiti adu nga obrana, a mairaman ti Ti Libro ti Dukesa, ti Kamara ti Dayaw, ti Sarita ti Nasayaat a Babbai ken Troilus ken Criseyde, isu ket naindayegan a naamammuan tatta nga aldaw para iti Dagiti Sarita ti Kanterberi. Ni Chaucer ket maysa a nangruna a pigura iti panagrang-ay ti panakalehitimado ti bernakulo, Tengnga nga Inggles, iti panawen dagiti naturay a literario a pagsasao iti Inglatera ket Pranses ken Latin.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Chaucer: Dagiti Rehistro ti Biag, Martin M. Crow kenClair C. Olsen. (1966)
- Hopper, Vincent Foster, Dagiti Kantenberi a Sarita ni Chaucer (Napili): Ti maysa nga Interlinear a Panakaipatarus, Edukasional a Serie ni Barron, 1970, ISBN 0-8120-0039-0
- Morley, Henry, Ti Umuna a Panakailadawan ti Inggles a literatura, Cassell & Co., 1883, manipud ti Unibersidad ti Harvard
- Skeat, W.W., Ti Kompleto nga Obobra ni Geoffrey Chaucer. Oxford: Clarendon a Pagmalditan, 1899.
- Speirs, John, "Ti Mangararamid a Chaucer", Londres: Faber ken Faber, 1951
- Ti Igid ti Karayan a Chaucer, maika-3 nga ed. Houghton-Mifflin, 1987 ISBN 0-395-29031-7
- Ward, Adolphus W. (1907). "Chaucer". Edinburgh: R. & R. Clark, Ltd.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Geoffrey Chaucer iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig kenni Geoffrey Chaucer iti Wikiquote (iti Ingles)


text:
Suleiman I
Ni Suleiman I ( /ˌsʊlɪˈmɑːn/; Otomano a Turko: سلطان سليمان اول, Sultān Suleimān-i evvel or قانونى سلطان سليمان, Kānūnī Sultān Suleimān, Moderno a Turko: I. Süleyman (Panangibalikas a Turko: [sylejˈmɑn]) wenno Kanuni Sultan Süleyman; 6 Nobiembre 1494 – c. 5 Septiembre 1566) ket idu idi ti maikasangapulo ken kapautan a nagturturay nga Emperador, Sultan ti Otomano nga Imperio, manipud idi 1520 aginggana idi pimmusay idi 1566. Isu ket naamammoan ti Laud a kas ni Suleiman ti Nadaeg[1] ken idiay Daya, a kas ni "Ti Agit-ited ti Linteg" (Turko: Kanuni; Arabiko: القانونى, al‐Qānūnī), para iti kompleto a panangibangonna manen ti legado a sistema ti Otomano. Ni ket nagbalin a prominente a monarkia ti maika-16 a siglo nga Europa, a nagturturay idi ti kinapigsa ti milisia, politikal ken ekonomiko a bileg ti Otomano nga Imperio. Ni Suleiman ket kinabukodanna nga indauloan dagiti buyot ti Otomano iti panagrukmada kadagiti pammasakedan ti Belgrado, Rodas, ken ti kaaduan ti Hungaria sakbay a napasardeng ti panagiparukmana idiay Sillong ti Vienna idi 1529. Isu ket ti kaaduan a nagikapet ti Tengnga a Daya iti pannakisuppiatna kadagiti Safavid ken dagiti dakkel a paset ti Amianan nga Aprika ken ti kaadadayo ti laud a kas ti Arhelia. Babaen ti turayna, ti Otomano a plota ket nangiturturay kadagiti baybay manipud ti Mediteraneo aginggana idiay Baybay Nalabbasit ken ti Golpo Persiano.[2]
Iti panangidaulona ti agpadpadakkel nga imperio, ni Suleiman ket binukbukodanna a nagipatakder kadagiti panagsuksukat ti lehislatibo a mainaig ti kagimongan, edukasion, panagbuis, ken kriminal a linteg. Ti kanonikal a lintegna (wenno ti Kanuns) ket nagsimpa ti porma ti imperio kadagiti siglo. Ni Suleiman ket saan laeng a maysa a naisangsangayan a mannaniw ken mammanday ti balitok; isu ket nagbalin pay a nalatak a patron ti kultura, a nagtartaripato ti nabalitokan a panawen ti artistiko, literario ken ti panagrang-ay ti arkitektura ti Otomano nga Imperio.[3] Isu ket nagsasao iti lima a pagsasao: Otomano a Turko, Arabiko, Chagatai (dialekto Dagiti pagsasao a Turko ken kabagian ti Uyghur ken Uzbek), Persiano ken Serbio.
Iti pannakisina ti Otomano a tradision, ni Suleiman ket nangasawa ti maysa a babai ti harem, a ni Roxelana, a nagbalin a ti Sultan Hürrem; dagiti intignayna a kas maysa a reina iti korte ken ti kinabilegna iti Sultan ket nagpadayeg kaniana. Ti anakda a lalaki, a ni Selim II, ket sinarurona ni Suleiman kalpasan ti ipupusayna idi 1566 kalpasan ti panagturay ti 46 a tawtawen.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Suleiman I iti Wikimedia Commons


text:
Nicole Kidman
Ni Nicole Mary Kidman, AC (naiyanak idi 20 Hunio 1967) ket maysa nga Australiana nga aktres ken produser ti pelikula.[3] Dagiti papel a nagpadayeg kenni Kidman dagiti pelikula idi 1989 iti Dead Calm ken dagiti serye ti telebision iti Bangkok Hilton. Isu ket nagparparang kadagiti nadumaduma a pelikula kadagiti nasapa a tawen ti 1990, ken nagabalin a nabigbigan iti sanglubongan para kadagiti panangiladawanna iti pelikula ti Days of Thunder (1990), ti Far and Away (1992), ken ti Batman Forever (1995). Dagiti dadduma pay a nagballigi a pelikula ket simmaruno kadagiti naladaw a tawen ti 1990. Ti panangiladawanna iti musikal iti Moulin Rouge! (2001) ket isu ti nakagun-odanan iti maikadua a Gunguna ti Nabalitokan a Globo para iti Kalaingan nga Aktres – Musikal ti Pelikula wenno Komedia ken ti immuna a nominasionna para iti Kalaingan nga Aktres. Ti panangiladawan ni Kidman a kas ni Virginia Woolf iti drama a pelikula ti The Hours (2002) ket nakaawat iti nasayaat a pannakabigbig ken nakagun-odanna iti Kalaingan nga Aktres, ti Gunguna ti BAFTA para iti Kalaingan nga Aktres iti Pangyuna a Papel, ti Gunguna ti Nabalitokan a Globo para iti Kalaingan nga Aktres – Drama ti Pelikula ken ti Gunguna ti Piesta ti Pelikula ti Berlin para iti Kalaingan nga Aktres iti Internasional a Piesta ti Pelikula ti Berlin.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Nicole Kidman". Integrated Authority File. Naala idi 9 Abril 2014.
- ^ SNAC; naala idi: 9 Oktubre 2017.
- ^ "Nicole Kidman sweats new producer role". The Independent. Londres. 18 Septiembre 2011. Naala idi 25 Marso 2011.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Nicole Kidman iti Wikimedia Commons
- Nicole Kidman iti Curlie (iti Ingles)
- Nicole Kidman iti Internet Movie Database
- Nicole Kidman iti Internet Broadway Database
- Nicole Kidman iti Box Office Mojo
- Nicole Kidman iti AllMovie
- Dagiti obra wenno maipanggep ti Nicole Kidman kadagiti biblioteka (katologo ti WorldCat)


text:
Kangrunaan a meridiano
Ti kangrunaan a meridiano ket ti meridiano, kas iti, linia ti longitud, a ti longitud ket naipalawag a ti 0°. Ti kangrunaan a meridiano ken ti kasumbangirna iti sistema ti 360°, ti maika-180 a meridiano (iti 180° longitud), ket mangporma ti nalatak a sirkulo.
Daytoy a nalatak a sirkulo ket bingayenna ti espero, a kas, ti Daga, kadagiti dua a hemisperio. No agusar kadagiti direksion iti Daya ken Laud manipud iti naipalawag a kangrunaan a meridiano, dagtoyton ket mabalin a matawagan iti Akindaya a Hemisperio ken Akinlaud a Hemisperio.
Ti kangrunaan a meridiano ket ultimato nga arbitrario, a saan a kas ti ekuador, a naikeddeng babaen ti pagtayyekan ti paglikmutan—ken dagiti nadumaduma at aripnong ket nausaren wenno naibalakad kadagiti sabai a rehion kadagiti amin a napalabas a pakasaritaan.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Kangrunaan a Meridiano, geog.port.ac.uk
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Kangrunaan a meridiano iti Wikimedia Commons


text:
Kategoria:Rusia
Dagiti subkategoria
Daytoy a kategoria ket addaan kadagiti sumaganad a 2 a subkategoria, manipud iti 2 a dagup.
H
- ► Heograpia ti Rusia (7 K)
E
- ► Dagiti pungol nga artikulo ti Rusia (1 K, 1 P)
Pampanid iti kategoria "Rusia"
Daytoy a kategoria ket aglaon laeng iti sumaganad a panid.
- Dagiti pagilian ti Daya nga Asia
- Dagiti pagilian ti Tengnga nga Asia
- Dagiti pagilian ti Akinlaud nga Asia
- Dagiti adda ti dua a kontinente a pagilian
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Akindaya nga Europa
- Dagiti Eslabo a pagilian ken teritorio
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ruso
- Dagiti republika
- Dagiti pagilian ti Baybay Nangisit
- Dagiti estado a kameng ti Konsilo ti Europa
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Baltiko
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Pasipiko
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Artiko
- Dagiti pagilian idiay Asia
- G8 a pagpagilian
- G20 a pagpagilian
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Azerbaijani


text:
Paria
Ti paria (Ingles: bitter gourd, Tagalog: ampalaya), ket ti masida a bunga ti tropikal ken subtropikal a mula a Momordica charantia, a maibilang a kapapaitan iti amin a masida a nateng. Ti bunga ken dagiti naganus nga uggot ken bulong ti paria ket mabalin a sidaen. Ti bunga ti paria ket isu ti maysa a kangrunaan a ramen a nateng ti pinakbet, nalatak a luto iti nateng dagiti Ilokano.
Ti nagtaudan a lugar ti paria ket saan a masinunuo malaksid a naisigud daytoy a mula kadagiti tropiko a lugar. Kaaduan a maimulmula ti paria iti Abagatan nga Asia ken Abagatan-a-Daya nga Asia, kasta met iti Tsina ken iti Karibe. Maar-aramat iti luto dagiti Intsik kas napait a pangtempla. Matartaraken met iti intero nga India ket sadiay maar-aramid kas maysa a chip wenno sangkap a maawagan iti karela chips a paggugusto unay dagiti Indiano. Manmano ketdi a mailaok iti dadduma pay a nateng gapu iti nakaro a kinapait daytoy.
Iti sangalubongan, adu ti pakaaramatan ti paria a kas tradisional nga agas. Adda samayna a pangagas iti impeksion ti HIV. Iti medisina nga ayurvedic iti India, nalatak ti paria kas "mula nga insulin" ket maisingsingasing kadagiti addaan diabetes.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Paria iti Wikimedia Commons


text:
HUNIO 3. Panagseserrekyo manen, Amboy. Saanmo koman a nayonan pay ti bakasionmo. Saanmon nga uliten ti inaramidmo itay napan a tawen. Maikatlon a lawas ti Hunio idi sumrekka. No apay a pinalugodandaka, a, a kasta dagiti dadakkelmo!
Awan met pay laeng ti regular a klase iti umuna a lawasna, dayta lattan ti nagsangsanggiranyo a rason. Ania pay, addada a dagus nalibtawam nga eksamen.
Masaludsodko ita, nakasaganaka kadi met laengen? Wenno adda pay laeng ti riknam iti panaglang-ay, iti panagpalpaliwa, ken iti ay-ayam wenno iti barkada?
Nagpardas ti dua a bulan a bakasion, saan kadi, Amboy? Kasla kaano laeng, kunada. Ita, adtoy manen ti kinapudno a masapul a sumrekkan iti pagadalan. Idiam manen ti panaglang-ay ken pannakiay-ayam. Sanguen ti biag ti maysa nga adalan. Rumbeng nga ad-adu ti panawenmo iti panagbasam ngem iti panaglang-ay.
Iti panagbakasionmo, adu la ketdi met ti natawingmo nga adal kadagiti nagbalin a padasmo. Padas iti nagpaspasiaram a disso. Sapay koma ta nagbalinka nga ahente ti kinamanagdaldalus kadagiti napnapanam.
Wenno kinatakneng.
Pagarigan, dagiti tourist spots a pinasiarmo. Sapay ta saanka a basta lattan nagiwara kadagiti basura. Wenno nagdadael kadagiti nadalanam. Ken panagbandalmo.
Ta idi pay nga insurodaka da nanang ken tatangmo iti naimbag nga aramid. A sinupusopan dagiti naanus ken mannakaawat a mannursurom.
Iti kada naglang-ayam, adal dagiti babassit nga aksidente a nalak-amam. Kas koma iti simple a pannakaitikleb. Iti ragsakmo siguro a nakakita iti kayaw ti lagoon, baybay, burayok wenno kueba a damom laeng a maimatangan, saanmon a napanunot dagiti mabalin a disgrasia a masagrapmo.
Adal met a di magatadan dayta rikna nga immapay kenka idi mingmingmingam ti nakangayngayed a nakaparsuaan a pinasiarmo. Simmangbay la ketdi dita puso ken panunotmo a masapul koma a mataginayon dagitoy a buya tapno addanto pay a makita ken pagnumaran ti sumarsaruno a henerasion.
Iti pannakiay-ayam kadagiti kabaddungalan, adu latta, ammok, Amboy, ti natawingmo nga adal. Panangawat iti pannakaabak iti ay-ayam, maysa a nabalitokan nga aramid. Ta saanka met a kanayon a mangabak iti ania man nga ay-ayam wenno salisal.
Ket idakdakkelmo koma dayta. Dimo tultuladen dagita makitkitam a nakiay-ayamda iti politika, ngem saanda a maaklon a naabakda. Nasaur wenno nasuitikda kano laeng. Masdaawak ngarud kadakuada no apay a linipatda metten ti nabalitokan nga aramidda idi kasda pay laeng kenka.
Igunamgunamko ngarud a dimto liplipatan, kadagiti masungad nga aldaw, ti mangaklon iti pannakaabak wenno pannakapaay kadagiti ania man a serken a banag wenno laban. Kasta laeng ti tayyek ti biag. Adda mangabak/agballigi. Adda met maabak/mapaay.
Ngem dina kayat a sawen nga iti pannakabaabak wenno pannakapaay, dita metten nga agngudo ti gagem nga agballigi. Rangtay ket koma daytoy nga ad-adda a mangitunda kenka iti naranga nga arapaapmo.
Saan kadi nga iti pay pannakigamulom kadagiti kabaddungalam, immirut ti
panag-
lalangenyo. Imbilangyo la ngaruden nga agkakabsatkayo. Panagkakabsat a di rumbeng a maguped laeng iti awan kaes-eskanna a banag a masagang iti masanguanan.
Adal dayta a napateg iti panagbiag. Kunada ngarud a no man is an island. Nakapatpateg la unay ti panagkakabsat. Saanmo a magatadan ti ragsak nga ipaayna.
Ngem no apay nga iti agdama a panawen, mapugpugsat ti tali ti panaglalangen. Pinnadakes, apal ken politika. Dagita ti kangrunaan a rason no apay.
Iti aglawlawmo, kitaem, nagadu nga agkakabagian ti dinadael ti politika! Ken apal!
Ammok pay a medio simkad ti riknam idi maturtoranka a nangaywan iti/kadagiti addim. Ken no kasta pagdalusen ken paginnawennaka ni nanangmo.
Ammom kadi a dagitoy a babassit nga aramid/naipaaramid kenka ket dakkel met nga adal no usigen a naimbag?
Isagsaganadaka laeng iti biag a mabalin a masagangmo. Masapul ti anus ken kinagaget. Matay a simumulagat ti siaasino man a di agkuti wenno agsalukag.
Iti igagatangmo kadagiti kantina, naigunamgunam ti panagdaydayawmo. Gumatangak man, anti/angkel… kasta.
Kasta met no nataengan dagiti bisita iti balayyo. Naisuro kenka ti umno a panagdayaw.
Dagita a bambanag, adal a rumbeng nga itukitmo iti kinataom. Saan laeng nga iti pagadalan ti pakatawingam kadagiti adal a kayatmo. Kangrunaan ketdi a maannongam dagitoy kadagiti aginaldaw a padas ken aramidmo.
Kadagiti libro, wen, addada dita dagiti adal a serserkam iti inaldaw. Ngem saanda a magatadan dagiti adal a masursurom iti aglawlaw, padas ken aramidmo.
Ngem diak nga ibagbaga a saanmo gayam a masapul ti sumrek iti pagadalan tapno makaadalka.
Dakkel a biddut dayta. Masapul ti tunggal maysa kadatayo ti agadal. Aglalo ita ta sumnek ti rigat ti biag/panagbiag. Igammo daytoy a makibalubal iti biag.
No inayonmo ti masakdom iti aglawlaw, di kad nagsayaat a denggen no kunadanto kenka: dayta, a, adda adal ken sursurona!
Ammom ngamin, Amboy, adu ita ti nakaadal nga agpayso ngem awan ti sursurona. Nakangatngato pay, a, ti adalda. Ngem pulos nga awan ti sursuroda. Atiwda pay dagiti di nakastrek a pulos iti pagadalan.
Kayatmo ti kas kadakuada? Siempre, saan? Ngarud, masapul nga isaganam ti masakbayam.
Sumrekka iti pagadalan. Ipamaysam ti agbasa. Saanka nga agpatpatuleng.
Agsaganaka ngaruden. Adtoyen ti sabali pay nga agpang ti arapaapmo a pagbalinan a biag.
Iti panagsagana, saanna a kayat a sawen a masapul ti baro a kawes, bag, sapatos, ramit iti pagadalan ken gadget.
Namaterialan a banag dagita. Ad-adda laeng a dika makapokus iti panagbasam no adda dayta gadget a pampanunotem. Mabalin a makatulong kenka daytoy aglalo ita ta napegges metten ti taray ti edukasion. Ngem ad-adda a makaidagel kenka. Agawenna ti panawenmo nga agbasa koma.
Aglalo no saanmo nga ammo a lapdan ti bagim.
Ti panagsagana nga ibagbagak, isu dayta panangisaganam iti bagim, riknam ken panunotmo.
Masapul a nasalun-atka tapno awan sawsawir ti aginaldaw a panagbasam. Addaanka iti enerhia a mangagsep kadagiti amin a mayadal kenka. Isu nga ipategmo ti salun-atmo. Madagdagullit a di unay kadagiti tsitsiria, sopdrinks ken natataba. Ipangruna dagiti nateng ken prutas.
Ti riknam met, masapul nga addaanka iti puso a manangipateg. Ipategmo dagiti kaadalam, dagiti makapulapolmo iti pagadalan. Dagitoy ti makatulong kenka. No awan ti kaap-apam wenno karirim, nalag-an laeng ti taray ti panagadalmo.
A mangpalag-an met iti panunotmo ket ad-adda a maagsepmo ti ad-adalem!
O, ania, nakasaganaka ngaruden?
Sapay ta makitakanto, kaduam dagiti nagannak kenka, nga umuli iti entablado ‘ton aggibus ti klase.
Saan a makitaka kadagiti kalkalsada ta pinagsardengdakan a pinagbasa! Gapu iti kinalokom! Gudlak, Amboy!


text:
Louvre
Ti Musée du Louvre (Panangibalikas a Pranses: [myze dy luvʁ])—iti Ilokano, ti Museo ti Louvre wenno simple laeng a Ti Louvre—ket maysa kadagiti kadakkelan a museo iti lubong, ken maysa a naipakasaritaan a monumento. Ti sentral a dulon ti Paris, Pransia, daytoy ket mabirukan idiay Kanawan nga Igid ti Seine iti umuna a distrito ti Pransia. Adda dagiti gangani a 35,000 a banbanag manipud ti prehistoria aginggana ti maika-21 a siglo ti naipabpabuya iti kalawa iti 60,600 kuadrado metro (652,300 kuadrado pie). Adda dagiti 8 a riwriw a bumisbisita iti daytoy iti tunggal maysa a tawen, ti Louvre ket isu ti kaaduan a mabisbisita a musseo iti lubong.[1]
Ti museo ket naibalbalayan idiay Palasio Louvre (Palais du Louvre) a ti nangruggianna ket maysa apagsammakedan a nabangon idi naladaw a maika-12 a siglo babaen ni Felipe II. Dagiti tidda ti pagsammakedan ket mabalin pay laeng a makita idiay sirok ti museo. Ti pasdek namin adun a naipadakkel manipud ti agdama a Palasio Louvre. Idi 1682, ni Louis XIV ket pinilina ti Palasio ti Versailles para iti bukodna a balay, ken inbatina ti Louvre a kas maysa a nangruna a lugar a pagipabuyaan ti naarian nga urnong , a mairaman ti urnong ti 1692 ti taga-ugma a Griego ken Romano nga eskultura.[2] Idi 1692, ti pasdek ket inaramat babaen ti Académie des Inscriptions et Belles Lettres ken ti Académie Royale de Peinture et de Sculpture, a nagtengngel idi 1699 kadagit immuna a serie dagiti salon. Ti Académie ket nagtultuloy a naggigian idiay Louvre kadagiti napalabas a 100 a tawtawen.[3] Idi las-ud ti Pranss a Rebolusion, ti Nailian nga Asemblia ket nagbilin a ti Louvre ket nasken a mausar a kas maysa a museo, tapno maidaya dagiti maestra obra ti pagilian.
Ti museo ket nalukatan idi Agosto 10 1793 iti panangipabuya kadagiti 537 a pinintaan, ti kaaduan kadagitoy nga obra ket naarian ken dagiti tiniliw a tagikua ti simbaan. Gapu kadagiti problema ti estruktura ti pasdek, ti museo ket narikpan idi 1796 aginggana idi 1801. Ti kadakkel ti urnong ket immadu babaen ni Napoleon ken museo ket nabaliwan ti naganna iti Musée Napoléon. Kalpasan ti pannakaabak ni Napoleon idiay Waterloo, adu kadagiti obra a tiniliw babaen dagiti buyotna ket naipulang kadagiti kasisigud a nagtagikua. Ti urnong ket naipa-adu pay idi las-ud kadagiti panagturturay ni Louis XVIII ken ni Carlos X, ken idi las-ud ti Maikadua nga Imperio ti Pransia ti museo ket nakagun-od kadagiti 20,000 a piraso. Dagiti tinengtengngel ket in-inut nga immad-adu babaen dagiti donasion ket dagiti regalo manipud ti Maikatlo a Republika. Manipud idi 2008, ti urnong ket nabingbingay kadagiti walo a departamento: dagiti Ehipsio nga Antikuidad; dagiti Antikuidad ti Asideg a Daya; Griego, Etruskano, ken dagiti Antikuidad ti Romano; Islamiko nga Arte; Eskultura; Dagiti dekoratibo nga Arte; dagiti Pinintaan; Dagiti Prenta ken dagiti Panangiladawan.
Dagiti nota ken nagibasaranUrnosen
- ^ Travel + Leisure. "World's Most-Visited Museums". Naala idi 31 Oktubre 2012.
- ^ "Website ti Louvre- Chateau aginggan ti Museo, 1672 ken 1692". Louvre.fr. Naala idi 21 Agosto 2011.
- ^ "Website ti Louvre- Chateau aginggana ti Museo 1692". Louvre.fr. Naala idi 21 Agosto 2011.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
- Midia a mainaig iti Louvre iti Wikimedia Commons
- Opisial a website


text:
Wikipedia:Pampanid ti agar-aramat
Dagiti panid ti agar-aramat ket dagiti panid iti nagnagan ti espasio iti Agar-aramat ken Agar-aramat tungtungan , ken naserbi para iti panagurnos ken panagtulong ti obra nga ar-aramiden dagiti agar-aramat iti Wikipedia, ken palakaenna ti pannakitignay ken pannakibingay dagiti agar-aramat. Dagiti panid ti agar-aramat ket kangrunaan a para iti interpersonal a pannakitungtung, pakpakdaar, pangsubok ken dagiti burador, ken, no kayat, mabalin nga usaren para iti limitado nga autobiograpiko ken personal a linaon. Dagit panid ti agar-aramat ket mabalin a personal a magun-od dagiti agar-aramat iti Wikipedia para kadagiti panggep a maitunos iti gandat ti Wikipedia ken maawat babaen ti komunidad; Ti Wikipedia ket saan a blog, mangited iti espasio iti web, wenno sitio ti sosial a network.


text: Ni James Madison, Jr. (Marso 16, 1751 (O.S. Marso 5) – Hunio 28, 1836) ket maysa idi nga Amerikano nga estadista ken politiko a teorista, ti maikapat a Presidente iti Estados Unidos (1809–1817). Isu ket naikabkablaawan akas ti “Ama iti Batay-linteg” para iti kaipangrunaanna iti panagburador iti Batay-linteg iti Estados Unidos ken kas ti kangrunaan a nangipatakder ken nagsurat iti Bilin dagiti Karbengan iti Estados Unidos.[1] Isu ket nagserbi a kas maysa a politiko ti kaaduana apanagbiagna. A kasla dagiti nanipud ti Virginia nga estadista iti panagtagabu a kagimongan,[2] isu ket nagtagikua kadagiti tagabu a kas paset dagiti napili; isu ket nakatawid ti bukodna a plantasion a tinawtawagan a kas ti Montpelier, ken nagtagikua kadagiti ginasut a tagabu iti panawen ti kabibiagna tapno agtalon ti tobako ken dagiti dadduma pay a maapit.


text:
Wikipedia:Annuroten ti nagan ti agar-aramat
Mabalinmo ti agaramid ti pakabilangan tapno ti naganmo nga agar-aramat ket maipakita a kaariping kadagiti inur-urnosmo. Ti nagan ti agar-aramat ket maysa a waya ti panangipakita no sino ti nagurnos ti maysa a panid. Daytoy ket makatulong kadagiti agar-armat a makitungtung ken makatulong pay ti panangidulin kadagiti rehistro. Mabalinmonton ti agpartuat ti bukodno a panid a naitituluan ti naganmo nga agar-aramat, ken tungtungam a panid, a mabalin a pangibatian dagiti dadduma nga agar-aramat kadagiti mensahe kaniam.
Ti naganmo nga agar-aramat ket mabalin a saan a ti pudno a naganmo, ngem aluadam ken saayatem met ti agpili ti naganmo.
Dagiti linaon
Annuroten dagiti mapakagura a nagan[urnosen ti taudan]
Ti nagan a piliem ket nasken a saan a mapakagura wenno makasungani ti sinoman . Pangngaasi a laglagipem a ti tattao nga agur-urnos ditoy ket naggapuda kadagiti nadumaduma a lugar ken sabsabali a kultura. Kitaen dita baba dagiti alagaden tapno maliklikan ti manggura ti tattao:
- Liklikan nga usaren dagiti nagan ti tattao iti politika, militar wenno relihion wenno dagiti pasamak.
- Liklikan ti agpili kadagiti nagan nga amangan a makapagura. Nasken a ti naganmo ket saan a mangisingasing a sika ket agtengtengel kadagiti puesto iti politika, relihion wenno dagiti pammati a mabalin a makasungani ti dadduma a tao.
- Saanka nga agtulad kadagiti kapadpada a nagan ti sabsabali nga agar-aramat.
- Dagiti makapagura wenno makasungani a nagan ket mabalin a mangpawil wenno mariribokan dagiti dadduma a agar-aramat a tumulong ditoy Wikipedia.
- Adda met dagiti dadduma a nagan a saan a makapagura ngem dagitoy ket makaipakita ti napigsa a panirigan wenno relihioso unay. Dagitoy a nagan ket upayen ngem saan a maiparit ngem mabalin dagitoy a gapuanan kadagiti pannakisinnungat.
- Pangngaasi a saan nga usaren dagiti nagan nga addaan iti "bot" gaputa dagitoy ket mabalin a makaiyallilaw kadagiti agar-aramat a bot nga us-usaren a panagtaripato iti Wikipedia. Dagitoy ket saan a makapagura ngem saan a maipalubos.
- No adda dagiti agreklamo a maipanggep ti naganmo, pangngaasi a panunotem a baliwam. No adu unay ti agar-aramat nga agreklamo, makiddawto a baliwam ken no saanmo nga ikkaten, dagiti administrador ket mabalindanto nga ikkaten nga awan pakdaarna.
- Liklikan ti agpartuat kadagiti panangipaksil a nagan ti agar-aramat.
- Dagiti maigaggagara a makapagura, makasungani wenno bastos unay a nagan ti agar-aramat ken mabalinto nga ikkaten dagiti administrador nga awan pakdaarna.
Kasano ti mangbaliw ti naganmo[urnosen ti taudan]
Ti Ilokano Wikipedia ket agdama nga awan dagiti burokrata a maka-aramid ti tignay a panagsukat ti nagan ti agar-aramat ngem mabalin ti agkiddaw ditoy.
Panagikkat ken panagitipon kadagiti nagan ti agar-aramat[urnosen ti taudan]
Ti Ilokano Wikipedia ket agdama nga awan dagiti burokrata a maka-aramid ti tignay a panagikkat ken panagitipon kadagiti nagan ti agar-aramat ngem mabalin ti agkiddaw ditoy.
Annuroten ti panagusar kadagiti nadumaduma a nagan[urnosen ti taudan]
Awan ti alagaden a mangiparit ti panagusar ti ad-adu ngem maysa a nagan ti nagar-aramat, ngem nasken a saanmo nga usaren dagitoy kadagiti dakes nga aramid. Nasken a saanmo nga usaren ti mamin-adu a panagbutos manipud kadagiti dadduma a naganmo.


text:
Piano
Ti piano ket instrumento ti musika a maay-ayam nga agusar ti teklado. Daytoy ket kaaduan a maus-usar iti klasikal ken musika a jazz para kadagiti solo panagpabuya, grupo a panag-usar, musika ti kamara ken akompania ken para iti panagpartuat ken ensayo. Urayno ti piano ket saan a nalaka a mabagkat ken masansan a nangina, ti bersatilidadna ket kadayegna ket nakaaramid daytoy ti maysa kadagiti kaaduan a naamammuan nga intrumento ti musika iti lubong.
Ti piano ket kadawyan nga adaan iti kayo a kaha a mangpalikmut ti kaha ti aweng ken dagiti metal a a kuerdas. Dagiti metal a kuerdas ket mapuntaan (babaen dagiti akin-uneg a naikabit a muton ti kayo) no dagiti tekla ket maipababa a mapandagan. Ngem no ti naisangayan a tekla ket ibbatan ti agpiano, ti panagpigerger ti kuerdas ket agsardengto, ken kanungpalan a mangpasardeng ti uni nga araramiden dayta a tekla. Ti nota ket mabalin a maipaatiddog babaen ti panag-usar kadagiti pedal (kadawyan a dagiti piano ket addaan kadagiti dua wenno tallo a pedal) a naikabit iti bababa ti piano iti asideg ti saka ti agpiano.
Ti panagpandag ti tekla iti teklado ti piano ket gapuanan ti nataparan a (kadawyan nga iti pieltro) a martilio ti mangpunta kadagiti paslep a kuerdas. Dagiti martilio ket agballatekda, ken dagiti kuerdas ket agtuloyda nga agpigerger iti bukodda a prekuensia ti aweng.[1] Dagitoy a panagpigerger ket maipan babaen ti rangtay iti kaha ti aweng a nasaysayaat a panangisilpo ti akostika nga enerhia iti angin. Napigpigsanto ti uni ngem ti dagus a mapataud dagiti kuerdas. No maibbatan ti kuerdas, ti apagador ket mangpasardeng ti panagpigerger ken uni ti kuerdas.
Ti balikas a piano ket naipangyababaan manipud ti porma ti pianoforte (PF), ti Italiano a balikas paara it intrumento (a nagtaud met manipud kadagiti dati a termino ti gravicembalo col piano e forte ken fortepiano). Dagiti Italiano a termino ti musika iti piano ken forte ket mangibaga ti "naalumaymay" ken "napigsa",[2] iti daytoy a kontesto a mangibagbaga kadagiti paggigiddiatan iti kapigsa ti uni a patauden ti instrumento a maisungbat iti sag-id kadagiti tekla ti agpiano: ti kinapardas ti panagpandag ti tekla, kapigsa ti puersa a panagpunta ti martilio kadagiti kuerdas, ket napigpigsanto ti uni iti nota a mapataud.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ John Kiehl. "Hammer Time". Panangipakita a Gandat ti Wolfram.
- ^ Percy A. Scholes (1975), Oxford a Kakuyog iti Muska, maikasangapulo nga ed., Oxford ken New York: Oxford Unibersidad ti Pagmalditan ISBN 0 19 311306 6
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Piano iti Wikimedia Commons


text:
Ti mani ken ti dangadang dagiti mannalon ti Ilocos Sur (1/4)
Ni SHERWIN DE VERA
www.nordis.net
UMUNA A PASET
Dandanni pangaldaw ti Marso 18 idi sumangpet kami iti balay ni Manong Romy Rabang, punong barangay ti Conconig East, Sta. Lucia iti Ilocos Sur ken lider ti Sta. Lucia Peanut Growers Association (SPGA). Panggepmi nga idokumento ti maiyaramid a dayalogo iti baet dagiti mannalon ti mani ken dagiti komersyante.
Nabara ti panangpasangbay kadakami ni Manong Romy. Dati kamin a nagsabsabat isu a dagusko a nilamano ti ama ti barangay, ket kalpasan ti kinnumusta, inyam-ammok ti kaduak.
Bigla a nalagipko a kastoy met lang a tiempo idi naudi kami a nagkita, pareho a sirkumstansya ngem nagduma a panggep. Bulan ti Pebrero 2016 idi napanak iti lugar para iti panagsukisok kas researcher ti Katinnulong Daguiti Umili ti Amianan, Incorporated-Regional Development Center for Northern Luzon, maysa a non-government institution a nakabase iti Syudad ti Baguio.
Ti nasao nga opisina ket mangipapaay ti serbisyo kas ti panagsukisok, babassit a proyekto a sosyo-ekonomiko, treyning ken panag-relief no adda dagiti sumangbay a didigra kadagiti komunidad ken organisasyon ti umili iti Amianan a Luzon.
Agtaltalinaed a parikut
Bayat ti panagisagana ken panangiyuray ti pangaldaw, inrugimin ti nagistorya. Adda bassit panangsagidmi kasilpo ti pannakatiliw ken pannakabaludko gapu iti parparbo a kaso a rebelyon, ngem iti kabuklan ket kasilpo ti maangay a dayalogo ken kasasaad dagiti mannalon ti mani ti linaon ti tungtongan.
“Adda latta ti panangloko dagiti buyers, ti maysa ket diay istilo a kunami a ‘stop buying’, ibagada a saan nga aggala dagiti pagilakuanda idiay Manila wenno Urdaneta, ket no mabayagan dagiti nakamula a mani, mapilitanen nga ilako dagiti mannalon uray no nalaka,” kuna ni Manong Romy.
Malaksid iti dinakamatna nga isyu, naduktalak a nagtultuloy dagiti siguden a parikutda mainaig ti nababa a presyo ti produktoda ken kurang a suporta manipud ti gobyerno bayat iti panagistoryana. Kadagsenan nga imbingayna ket ti saan a panangipatungpal dagiti komersyante ken ti lokal a gobyerno ti katulagan wenno Memorandum of Agreement (MOA) a nabukel idi 2016.
Kunana a babaen ti panagpursige ken sangsangkamaysa a tignay dagiti mannalon, naiyaramid ti maysa a dyalogo iti baet ti mannalon ken dagiti walo a kangrunaan komersyante idi Marso 6, 2016. Ti negosasyon ket indauluan ti SPGA ken inwanwan ti Solidarity of Peasants Against Exploitation (Stop Exploitation). Nakipagpaset met ti lokal a gobyerno babaen kada Rodolfo Valdez ken Simeon Salgado, kas mangibagi ti Sangguniang Bayan (SB).
Iti nasao a panagsasango, nabukel ti maysa a katulugan iti baet dagiti traders ken mannalon. Kangnuaan a linaon ti tulagan dagiti sumaganad: (1) panangsustenar dagiti komersyante ti mapagtulagan a presyo sakbay ti panagpaparut ken pannakailako ti mani; (2) panangisigurado ken panangbayad ti usto a kilo ti magatang a mani para lako wenno maala a bin-i manipud kadagiti komersyante; (3) panangsurot ti kangatuan nga agraraira a presyo; ken (4) regular a panangisayangkat ti dyalogo.
“Kalpasan ti tungtongan, mayat pay iti mano a lawas ngem idi bimmayag ket nagsubli manen dagiti wagas ti buyers ken saanda a sinustenar diay kasilpo ti panangsurot ti kangatuan a presyo ken panangikkat ti resiko,” palawagna idi kinamustak no kasano ti napasamak kalpasan ti dyalogo.
Paset ti LGU
Alas dos ti aldaw ti naikeddeng a rugi ti dayalogo ngem awan pay alauna ket napan kamin kada kapitan iti multi-purpose center ti barangay. Nasangpettanmin idiay dagiti lider ti Stop Exploitation, ken kakaduana a lider ken kameng ti SPGA.
Malasin ti gagar ken interes dagiti mannalon iti aktibidad. Adayo pay ti naikkeddeng nga oras ngem adu kadakuadan ti agsangpet. Dagusda a napan iti pagrehistruan ken nangala ti maiwarwaras a polyetos a naglaon ti maidatag a kadawatan.
Bayat ti panakiinistoryami kadagiti lider-mannalon, nakunada Zaldy Alfiler, pangkabuklan a sekretaryo ti Stop Exploitation, ken ni Mang Romy a kas panangaklon ti responsibilidadda a mangipakaammo iti konseho ken tumulong iti panangipatungpal, nakipinnirma met dagiti mangibagi ti SB iti katulagan idi 2016.
Iti malagipda ket naikkan ti kopya ti katulagan ti opisina ti SB, malaksid pay ti kopya a naiyawat kada Valdez ken Salgado kalpasan ti dyalogo. Kastamet a naipatuludan ti kopya dagiti nakipagpaset ken saan a nakaatendar a komersyante ti mani.
Iti panakiuman kada sangguniang bayan Valdez, agdama a mangidadaulo ti Committee on Agriculture, ken Rex Costales, kameng ti nasao a komite, inrasonda a saan a naikkan ti atensyon dagiti isyu gapu ta awan ti nangidanon ti reklamo.
“Awan ti naaramid nga addang tapno siguraduen ti panangipatungpal ti tulagan gapu ta awan met ti report ti mannalon ti mani nga adda ti kastoy. Nagrigat met ngarud, ta kasla koma kaniak nga agmulmula ti mani ngem makaunaak ngamin a makaapit ken makalako isu a nangatngato ti presyo,” kuna ni Valdez.
Numanpay bigbiggenna, kas maysa kadagiti nakipagpirma ti MOA nga adda ti nagkapuyan gapu ta kalpasan ti napasamak a dayalogo ket awan ti naiyaramid ti konseho nga aktibidad.
Pinaneknekan met daytoy ni Costales. Kunana nga awan ti iwaywayat ti konseho a konsultasyon. Innayonna pay a numanpay ammoda nga adda ti MOA, impagarupda nga awan ti problema.
Para iti dua a lider-mannalon, narabaw ti rason a dakdakamaten dagiti opsiyal. Kunada a dagiti ilanlanadda a rason ket mangipakita a kayatda a liklikan ti rebbengenda gapu ta uray awan ti MOA, responsibilidadda nga ammoen dagiti parikut ti mannalon kas nabotosan nga opisyal. # nordis.net


text:
Pagsasao a Quang Lam
Ti pagsasao a Quảng Lâm ket ti maysa a saan anaidasig, saan unay a nakedngan a pagsasao nga Austroasiatiko a naisasao idiay komuna ti Quảng Lâm, Distrito ti Mường Nhé, Probinsia ti Điện Biên, iti akin-amiana a laud a Bietnam. Ni laeng Nguyễn Văn Huy (1975) ti addaan iti dokumentasion iti Quang Lam. Ilista ti Ethnologue ti Quang Lam a kas alternatibo a nagan para iti Kháng.[1]
Pannakaidasig[urnosen | urnosen ti taudan]
Ipagpagarup ni Nguyen (1975)a ti Quang Lam a mabalin nga asideg a kabagian ti Kháng (agdumaduma a naidasig a kas pagsasao a Palaungiko wenno Khmuiko), ngem daytoy ket nasken pay a mapasingkedan. Bassit ti datos ken naipresenta laeng iti ortograpia a Bietnamis (Quốc Ngữ). Dagiti agsasao iti Quang Lam ket agtuntonda nga awananda iti maysa nga autonimo, ken simple laeng a tawtawaganda ti bagbagida iti "Brển Quảng Lâm." Ti Balikasda iti 'tao' ket p'xinh ken isu pay ti nagan para iti Bit (Psing).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nguyễn Văn Huy (1975). "Về nhóm Kháng ở bản Quảng Lâm". In, Ủy ban khoa học xã hội Việt Nam: Viện dân tộc học. Về vấn đề xác định thành phần các dân tộc thiểu số ở miền bắc Việt Nam, 429-443. Hà Nội: Nhà xuất bản khoa học xã hội.


text:
Saint-Rémy-de-Provence
Ti Saint-Rémy-de-Provence (Provençal Oksitano: Sant Romieg de Provença iti klasiko ken Sant Roumié de Prouvènço iti Mistraliano a panangibagbaga) ket maysa a komuna ti Bouches-du-Rhône a departamento idiay akin-abagatan a Pransia.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Saint-Rémy-de-Provence ket mabirukan idiay 20 km (12 mi) nga abagatan ti Avignon, iti amianan ti kabanbantayan ti Alpilles.
Klima[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti klima idiay Alpilles ket naipanunotan a Mediteraneo. Ti panaglalam-ek ket naalumaymay ken namaga, ken ti kalgaw ket napudot ken namaga. Ti kangatuan a natimbeng a nairehistro a temperatura iti Hulio ken Agosto ket 29 °C (84 °F), ket ti kababaan iti Disiembre ken Enero ket 3 °C (37 °F). Ti katuduan ket ti bulan ti Enero nga adda ti natimbeng a 7 nga aldaw ti panagtudtudo, a no maipada ti Hulio, ti kamagaan abulan, nga adda ti natimbeng a 2 nga alaldaw a panagtudtudo. Ti rehion ti Alpilles ket makaawat ti ad-adu a panagtudtudo ngem ti Pranses a Rivera, nga 1–2 cm nga ad-adu iti tungngal maysa a tawen.
Populasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Saint-Rémy-de-Provence iti Wikimedia Commons


text:
Ilocos Norte
Ti Ilocos Norte ket maysa a probinsia iti Filipinas a karaman iti Rehion ti Ilocos (Rehion I) iti Luzon. Ti Siudad ti Laoag ti ngulona. Kaabayna dagiti probinsia ti Cagayan ken Apayao iti daya, ti Abra ken Ilocos Sur iti abagatan Sangsanguen ti Ilocos Norte iti laud ti Baybay Abagatan Tsina ken iti amianan, ti Lingsat ti Luzon.
Addaan ti Ilocos Norte iti 21 nga ili ken dua a siudad. Nasurok nga 97 porsiento iti katataona ket Ilokano. Romano Katoliko ken Aglipayano iti kangrunaan nga relihion iti probinsia.
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Nairuam iti amianan ti Luzon nga makita dagiti gangannaet a tattao aggapu kadagiti negosiante iti Tsína, Hapon, India, ken iti peninsula ti Malaysia sakbay nga dimmisaag dagiti Kastila iti maika-16 nga siglo. Dagiti agnaed nga Ilokano ken Tinggian iti masasao nga Ilocos Norte tatta ket managsinnukatda iti balitok para seda, dagiti nadamili, ken nadumaduma pay a banbanag. Manipud idi, iti Laoag ti kadakkelan nga pagilian iti amianan, kaduana iti Vigan iti probinsia ti Ilocos Sur.
Nagbalin nga Ilocos Norte idi Pebrero 2, 1818, idi ginuddua dagiti Kastila iti probinsia ti Ilocos. Iti abagatan ket nanaganan iti Ilocos Sur.
Dagiti siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti daulo ti probinsia: Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno, Siudad ti Quezon- Naala idi 12 Pebrero 2013
- ^ Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016


text:
Friedrich Nietzsche
Ni Friedrich Wilhelm Nietzsche (Oktubre 15, 1844–Agosto 25, 1900) ket maysa a naindaklan a naimpluensia a pilosopo, sikolohia, ken pilologo nga Aleman. Maysa isuna a napeklan a kritiko ti Kristianismo, Utilitarianismo, idealismo nga Aleman, romantisismo nga Aleman, ken ti sapasap a modernidad.
Dakkel ti nagapuananna ket maysa isuna a napateg a pammakauna ti maika-20 a siglo nga existensialismo, maysa a paratignay iti post-structuralismo ken maysa nga impluensia iti postmodernismo.
Nalatak ni Nietzsche kas maysa nga existensialista a filosopo a nangibatad a "natayen ti Dios" ngem nupay kasta daytoy a batad ket maibilang a maysa kadagiti saan a unay a maaw-awatan iti amin a literatura ti maika-19 a siglo. Saan a literal a a pisikal a natayen ti Dios ditoy ngem ketdi dayutoy a panangisao ket maysa a kontroversial a panangibaga ni Nietzsche a ti Dios ket naikupinen iti biag ti kaaduan a tattao uray saanda a madmadlaw. Ti "pannakatay ti Dios" ket maysa a wagas a panangideklara a dagiti tao ket didan mamatpati iti urnos ti sangkataw-an. Ti ipapatay ti Dios, segun ken ni Nietzsche, ket saan laeng a panangiwaksi iti urnos a cosmic wenno pisikal ngem ketdi panangiwaksi met kadagiti naan-anay a tagipatgen, ti panangiwaksi iti pammati iti maysa nga objetibo ken sanglubongan a morales a linteg. Mangitunda daytoy iti nihilismo ket isu ti inobra ni Nietzsche ti mangsapul iti solusion tapno maadal manen dagiti fundacion dagiti naintaoan a tagipatgen.


text:
PANNAKAPATIBKER ti relasion a panagayyem ti Pilipinas ken China para ti pannakapadur-as ti ekonomia, teknolohia ken enerhia; ken pannakasaluad ti kappia iti West Philippine Sea wenno South China Sea.
Dayta ti ipampanakkel dagiti opisial ti administrasion a nagun-od ti Pilipinas kabayatan ti ibibisita ni Chinese President Xi Jinping iti pagilian. Nabara ti panangpasangbay ni Presidente Rodrigo Duterte iti Chinese President iti Malacañang a nakapirmaan iti 29 a bilateral agreements dagiti dua a pagilian pakaseknan ti komersio, teknolohia, enerhia, panagtinnulong iti pannakabukibok dagiti natural resources iti West Philippine Sea wenno South China Sea, ken ti pannakapatalinaed ti kappia iti dayta a mapagin-innagawan a teritorio ti pagilian.
Napagtulagan pay ti panangipaay ti China iti tulong ken pautang para kadagiti adu a proyekto ken programa ti Pilipinas. Ngem addan dagiti ekonomista a nagballaag a nasken a maadal a nasayaat dagiti kondision ken panggep dagiti financial assistance and foreign grants manipud iti China ta amangan no dakes ti ibungana gapu ta limmubon ti utang ti Pilipinas ket amangan no mailumlomton ti pagilian.
Maysa kadagiti naindaklan a plano ti proyekto ket ti pannakabangon ti multi-million ti balorna a Filipino – Chinese Friendhip bridge a mabangon sadiay Sta, Cruz, Manila a mangrangtay iti Pasig River. Ngem saan pay a narugian ti proyekto ket kontraenen dagiti conservationists ta maapektaran dagiti kadaanan ken napnuan-kaipapanan a pasdek pakairamanan ti St. Augustine Church a maysa kadagiti uppat a kadaanan a simbaan iti Pilipinas a binigbig a World Heritage Site ti United Nations Educational, Social and Cultural Organization.
Namnamaen dagiti economic managers ni Presidente Duterte a dakkel ti maipaay ti pannakapasinged ti trade relations ti Pilipinas ken China ta mabigbigen a higante ti ekonomiana. Patienda nga iti agtultuloy nga idadakkel dagiti komersio iti China ket mairanud ti Pilipinas gapu ti panagkarrubada a pagilian.
Positibo dagiti diplomats iti Department of Foreign Affairs ti Pilipinas nga iti ibibisita ti Chinese President iti Pilipinas ken ti nasinged a pannakilangen ni Presidente Duterte ken ni President Jinping ket nakappia a maresolbar ti isyu ti panaginnagaw iti teritorio iti West Philippine Sea wenno South China Sea. Napagtulagan ti joint exploration iti dayta a lugar a nabaknang kadagiti nagduduma a mineral resources ken natural gas a mabalin a pamataudan iti enerhia.
No man pay patien dagiti adu a nangato nga opisial ti agdama nga administrasion a nasayaat ti ibunga ti pannakapasinged ti pannakilangen ti Pilipinas iti China, agdudua met dagiti dadduma a lider ti pagilian iti sinseridad ti Chinese government iti pannakilangenda kadagiti Pilipino gapu iti agtultuloy a panangsakupda kadagiti teritorio iti Pilipinas iti West Philippine Sea.
Iti laksid nga inkeddengen ti International Tribunal a paset ti Pilipinas dagiti sinakup ti China, saanda a bigbigen ti panggeddeng, ket itultuloy a sakupen ti dandani intero a paset ti South China Sea iti las-ud ti 9 Dash Line a nagbasaranda iti panangtagikuada iti dayta a paset kabaybayan.
Kalaksidan ti panagtalinaed dagiti barko ti Chinese Coast Guard iti paset ti kabaybayan ti Pilipinas, nakaaramiden ti China kadagiti artipisial nga isla, ken military facilities pakairamanan ti runway, hangar ken weather station. Iti agtultuloy a panagbangon ti China kadagiti pasilidad iti dayta a paset ti kabaybayan nga abay laeng ti international route para kadagiti barko ti nagduduma a pagilian, mapagam-amkan ti panakakontrolto dagiti agdaliasat a foreign vessels a mabalin a pagtaudan ti riribuk.
Mainayon kadagiti napirmaanen a katulagan iti nagbaetan dagiti dua a presidente, adda dagiti sektor a nangkiddaw iti pannakalapped koma dagiti adu nga illegal a droga a maiserserrek iti pagilian. Saan a mailibak a kaaduan kadagiti natiltiliw iti Pilipinas a drug lord ken bulto ti illegal a droga ket naggapuda iti China.
Idi nabiit pay ni Presidente Duterte iti turay, imbagana ti atapna a posible nga state-sponsored ti panagaramid ken panaglako ti illegal a droga. Ngem nagbaliw ti tono ti Presidente kalpasan ti ibibisitana iti China ken nakarian kadagiti nagduduma a tulong. No sinsero ti Presidente iti kampania ti administrasionna kontra panagsaknap ti illegal a droga, napateg a kiddawenna iti gobierno ti China ti pannakalapped ti panagraira daytoy nga illegal a droga a nagbalinen a peste iti kagimongan gapu iti dakes nga ipaayna.
Bimmisita man wenno saan ni Presidente Xi Jinping iti Pilipinas, ken iti laksid dagiti isyu iti nagbaetan ti China ken ti pagilian, ket saanen a mapagduduaan ti kinasinged ti relasion dagiti Pilipino ken Tsino. Sakbay pay a dimteng dagiti Kastila ken Amerikano iti Pilipinas ket nabayagen nga agbibinnisita iti pagilian dagiti Pilipino ken Tsino gapu iti barter trade ken agkarrubada.
Dayta ti gapu nga adu dagiti Tsino ken mestizo a Pilipino iti pagilian. Manipud pay idi un-una a panawen agingga iti agdama, mabigbig dagiti Tsino a nalaing ken nasikap a negosiante iti Pilipinas. Mabigbig dagiti adu a Chinese ken Filipino-Chinese businessmen kadagiti kabaknangan a negosiante iti Pilipinas. Nagbalinen a pagrukodan ti panagprogreso ti maysa nga ili iti Pilipinas ti kaadda dagiti baknang a negosiante a Tsino iti sakupda. Adu a lokal a negosio kadagiti ili ken siudad iti intero a pagilian ket kukua dagiti Tsino a negosiante, kabayatan a dagiti Pilipino ket masusuelduan a trabahadorda. Uray dagiti nakatugaw a nangato ken lokal nga opisial ti gobierno iti Pilipinas ket nagtaudda iti kaputotan wenno addaanda iti dara a Tsino.
Kadagiti nagkakauna a tawen, natagtagibaba dagiti produkto a naaramid sadiay China gapu ta nababbaba ti kalidadda ngem dagiti naaramid iti Pilipinas, Japan, United States ken dadduma pay a nadur-as a pagilian. Ngem nagrairan iti Pilipinas dagiti kangrunaan a produkto manipud China kas dagiti lugan, communication gadgets, nagduduma nga alikamen, ken uray dagiti taraon. Itantandudo met latta dagiti Pilipino ta nalaklakada nga amang ngem dagiti lokal a partuat wenno naggapu kadagiti nadur-as a pagilian.
Iti panangpasinged ti relasion ti Pilipinas ken China, pinasingkedan koma dagiti presidente ti dua a pagilian ti kaipapanan ti pudno nga aggayyem a panangipaay iti tulong nga awan ti kaibatoganna a supapak; ken napudno a panagkaykaysa para iti nadur-as ken nakappia a rehion. Ngem kasano nga ipaneknek ti gobierno ti China ti kinapudno ti pannakipagayamna no agtultuloy met ti panangsakupna iti teritorio ti Pilipinas, ken awan-sarday met dagiti aggapu iti pagilianda nga illegal a droga?


text:
Agosto 31
Ti Agosto 31 ti maika-243 nga aldaw ti tawen (maika-244 kadagiti bisiesto a tawen) iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 122 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen.
Dagiti linaon
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1897 – Fredric March, Amerikano nga aktor (pimmusay 1975)
- 1907 – Ramon Magsaysay, maika-7 a Presidente ti Filipinas (pimmusay 1957)
- 1986 – Rachelle Ann Go, maysa nga artista
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 2009 – Eraño Manalo, Iglesia ni Cristo (naipasngay 1925)


text:
BitTorrent
Ti BitTorrent ket nagan ti maysa a client application wenno programa para iti torrent, maysa a pangibingay iti file a protocol a peer-to-peer (P2P), a pinarnuay ni Bram Cohen, maysa a programmer. Nadisenio ti BitTorrent a pagiwaras ken pakaiwarasan ti dadakkel a kantidad ti datos ngem saanna nga apektaran ti kunsumo iti taudan a server ken bandwidth wenno pegges ti network.
Ti orihinal nga aplikasion a BitTorrent ket naisurat iti Python a pagiprograma ket ti taudan a kodigona ket nairurar iti babaen ti Lukat a Taudan a Licensia a BitTorrent. Ti nagan a "BitTorrent" ket dumakdakamat iti protocol a pangiwaras, ti orihinal a pang-cliente nga aplicasion, ket ti tipo a file a
.torrent.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- BitTorrent
- BitTorrent Tracker Support
- Bitgle - the bit torrent search engine powered by Google CSE


text:
Kategoria:Agar-aramat no
Midia a mainaig iti Agar-aramat no iti Wikimedia Commons
Ikameng daytoy a kategoria amin dagiti agar-aramat a makasao iti pagsasao a Norwego babaen ti kalaingda nga agpang a mangisao.
{{#babel:no-0}}
{{#babel:no-1}}
{{#babel:no-2}}
{{#babel:no-3}}
{{#babel:no-4}}
{{#babel:no-5}}
{{#babel:no-N}}
Dagiti subkategoria
Daytoy a kategoria ket addaan kadagiti sumaganad a 3 a subkategoria, manipud iti 3 a dagup.
0–9
- ► Agar-aramat no-1 (1 K, 2 P)
- ► Agar-aramat no-2 (1 K, 3 P)
N
- ► Agar-aramat no-N (1 K, 7 P)
Pampanid iti kategoria "Agar-aramat no"
Dagiti sumaganad a 12 a panid ket adda iti daytoy a kategoria, manipud iti 12 a dagup.


text:
Eskudo ti Suisa
Ti eskudo ti Suisa ket agiparang ti agpadpada a puraw a Griego a krus a kasla iti wagayway ti Suisa, ngem iti nalabbaga a kalasag. Ti langa iti eskudo wenno kalasag ket nalatak a sabsabali, ngem ti pederal a resulosion iti 12 Disiembre 1889 para iti eskudoket agbilin nga ti uppat nga imima ket addan ti agpapada a kaatiddog, nga iti panakaibagi kadagiti kalawa da iti 7:6, ken mairaman ti maysa a pinintaan nga eskudo.
Kasla ti wagayway ti Suiso, ti eskudo ket inus-usar ti adu a banbanag, kasla iti, Pranko a Suiso, dagiti numero ti plato ti karro ti Suisa, ken dagiti namarkaan ti Suiso a komersio ti ruar akas dagiti buyot ti Suiso a kutsilio.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pederal a naikeddeng iti 12 Desiembre 1889 para iti eskudo:


text:
Reproduksion
Ti reproduksion wenno panagpaadu ket isu ti biolohiko a proseso babaen dagiti baro a "kaputotan" dagiti agmaymaysa nga organismo ket mapaadu manipud kadagiti "nagannak kaniada". Ti reproduksion ket kammasapulan a langa kadagiti amin nga ammo a biag; ti tunggal maysa nga organismo ket adda gapu ti resulta iti reproduksion wenno panagpaadu. Dagiti ammo a pamay-an ti reproduksion ket adu a naigrupo kadagiti dua a kangrunaan a kita: seksual ken aseksual.
Iti aseksual a reproduksion, ti agmaymaysa ket mabalin nga agpaadu nga awan ti pannakairaman ti sabali nga agmaymaysa iti dayta a sebbangan. Ti pannakabingbingay ti selula ti bakterial iti dua a selula ket maysa a kas pagarigan iti aseksual a reproduksion. Ti aseksual a reproduksion ket saan, nupay kasta, a naipatingga kadagiti agmaymaysa ti selulana nga organismo. Kaaduan kadagiti mula ket addan ti abilidad ti aseksual a panagpaadu ken dagiti sebbangan ti kuton a Mycocepurus smithii ket naipanpanunotan nga agpaadu babaen kadagiti aseksual a pamay-an.
Ti seksual a reproduksion ket kadawyan a makasapul ti pannakairaman ti dua nga indibidual wenno dagiti gameto, maysa iti tunngal maysa a kasumbangir a sekso. Ti panagpaadu dagiti oeganismo ken mabalin pay a mapasamak babaen ti klonasion.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Tobler, M. & Schlupp,I. (2005) Parasites in sexual and asexual mollies (Poecilia, Poeciliidae, Teleostei): a case for the Red Queen? Biol. Lett. 1 (2): 166-168.
- Zimmer, Carl. Parasite Rex: Inside the Bizarre World of Nature's Most Dangerous Creatures, New York: Touchstone, 2001.
- "Allogamy, cross-fertilization, cross-pollination, hybridization". GardenWeb Glossary of Botanical Terms (2.1 nga ed.). 2002.
- "Allogamy". Stedman's Online Medical Dictionary (27 nga ed.). 2004.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Reproduksion iti Wikimedia Commons


text:
Gloria, Oriental Mindoro
Ti Gloria ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Oriental Mindoro iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Gloria ket nabingbingay kadagiti 27 a barbaranggay.[2]
- Agsalin
- Agos
- Andres Bonifacio
- Balete
- Banus
- Banutan
- Buong Lupa
- Bulaklakan
- Gaudencio Antonino
- Guimbonan
- Kawit
- Lucio Laurel
- Macario Adriatico
- Malamig
- Malayong
- Maligaya (Poblacion)
- Malubay
- Manguyang
- Maragooc
- Mirayan
- Narra
- Papandungin
- San Antonio
- Santa Maria
- Santa Theresa
- Tambong
- Alma Villa
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Oriental Mindoro". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 28 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Oriental Mindoro". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 24 Septiembre 2014.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Wimbledon
Nagsasabtan: 51°26′1.48″N 0°12′50.63″W / 51.4337444°N 0.2140639°W
Dagiti Kampeonato ti Wimbledon wenno simple laeng a ti Wimbledon (saan pay a pormal a tinawtawagan "Ti Britaniko a Nawaya"), ket isu ti kaduogan ken kangayedan a torneo iti tenis iti lubong, ken nawatiwat a naipanpanunotan a daytoy ti kadakkelan ken ken ti kadayawan.[1][2][3][4] Daytoy ket tinengtengngel idiay Timpuyogan ti Amin nga Inglatera idiay Wimbledon, Londres manipud idi 1877. Daytoy ket maysa kadagiti uppat a Grand Slam a torneo ti tenis, dagiti tallo pay a nangruna ket ti Australiano a Nawaya, Pranses a Nawaya ken ti Estados Unidos a Nawaya. Ti Wimbledon ket isu-isu pay laeng ti Kangrunaan a maay-ayam iti ruot, ti kasisigud a rabaw ti ay-ayam, nga isu daytoy ti nangited ti kasisigud a nagan iti "karuotan a tenis".
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^
Clarey, Christopher (7 Mayo 2008). "Tradisional a Kamaudianan: Ni Nadal kenni Federer". The New York Times. Naala idi 17 Hulio 2008.
Federer said[:] 'Kayatak ti maki-ay-ayam kaniana, a naipangpangruna ditoy Wimbledon, ti kadayawan a torneo nga adda.'
- ^ Will Kaufman & Heidi Slettedahl Macpherson, ed. (2005). "Tenis". Ti Britaniko ken Kaamerikaan. 1 : Kultura, Politika, ken pakasaritaan. ABC-CLIO. p. 958. ISBN 1-85109-431-8.
daytoy umuna a kampeonato ti tenis, a kalpasan daytoy ket nagbalin iti Torneo ti Wimbledon ... ket agtultuloy a kas ti kadayawan a pasamak iti lubong.
- ^ "Ti dayaw ti Wimbledon ken no apay a naipanpanunotan nga isu ti kadayawan". iloveindia.com. Naala idi 14 Septiembre 2010.
- ^ "Ni Djokovic inpalplawagna ti Wimbledon a kas "ti kadayawan a pasamak"". BBC News. 26 Hunio 2009. Naala idi 14 Septiembre 2010.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Wimbledon iti Wikimedia Commons
- Opisial a website


text:
Representatibo a demokrasia
Ti Representatibo a demokrasia (wenno di dagus a demokrasia, wenno representatibo a republika) ket ti kita ti demokrasia a napundar iti pamunganayan dagiti nabutosan nga opisial a mangirepresenta iti grupo ti tattao, a maigiddiat iti dagus a demokrasia.[1] Gangani amin dagiti moderno nga Akinlaud nga estilo a demokrasia ket dagiti kita ti representatibo a demokrasia; kas pagarigan, ti Nagkaykaysa a Pagarian ket maysa a batay-linteg a monarkia, ti Irlanda ket maysa nga unitario a parlamentario a republika, ken ti Estados Unidos ket maysa a pederal a republika.[2]
Daytoy ket maysa nga elemento iti isuda a dua a parlamentario ken ti presidensial a sistema ti gobierno ken kadawyan nga inus-usar it maysa nga akinbaba a kamara a kas ti Kamara ti Commons (Nagkaykaysa a Pagarian), Lok Sabha (India) wenno Dáil Éireann (Republika ti Irlanda), ken mabalin a malappedan babaen dagiti panangigawid ti batay-linteg a kas ti maysa nga akinngato a kamara. Naipalawag daytyen babaen dagiti dadduma a politikal a teorista a mairaman da Robert A. Dahl, Gregory Houston ken Ian Liebenberg a kas poliarkia.[3][4] Iti kaunegan daytoy, ti bileg ket addaan kadagiti pannakabagi a binutosan babaen ti tattao.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Victorian Electronic Democracy, Final Report – Glossary". 28 Hulio 2005. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 13 Disiembre 2007. Naala idi 14 Disiembre 2007.
- ^ Loeper, Antoine (2016). "Cross-border externalities and cooperation among representative democracies". European Economic Review. 91: 180–208. doi:10.1016/j.euroecorev.2016.10.003 – babaen ti ebscohost.
- ^ Houston, G F (2001) Public Participation in Democratic Governance in South Africa, Pretoria: Human Sciences Research Council HSRC Press
- ^ Dahl, R A (2005) 'Is international democracy possible? A critical view'. In Sergio Fabbrini (editor) Democracy and Federalism in the European Union and the United States: Exploring post-national governance: 195 to 204 (Chapter 13), Abingdon on Thames: Routledge
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Representatibo a demokrasia iti Curlie (iti Ingles)


text:
Foobar
Dagiti termino ti foobar (/ˈfuːbɑr/), fubar, wenno foo, bar, baz ken qux (sabali pay, quux) ket sagpaminsan dagitoy nga inus-usar a pagikabilan a nagnagan iti panagprograma ti kompiuter wenno dokumentasion a mainaig iti kompiuter.[1] Naus-usar dagitoyen a nagan kadagiti entidad a kas dagiti karuay, annong, ken bilin a ti panggepna ket saan a nangruna ken agserbi laeng a mangipakita ti konsepto. Dagitoy a balikas ket awan ti kaibuksilanna iti daytoy a panagusar. Ti foobar ket sagpaminsan a maus-usar nga agmaymaysa; foo, bar, ken baz ket sagpaminsan pay dagiti a maus-usar, mo masapul ti adu nga entidad.
Pagarigan a panagusar iti kodigo[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti wadana kodigo ti pagarigan iti Kumusta Lubong, ti foo ken bar ket inus-usar a mangiladawan ti konkatenasion ti kuerdas:
/* Kodigo ti C */
#include
int main()
{
const char *foo = "Kumusta";
const char *bar = "Lubong!";
fprintf(stdout, "%s %s\n", foo, bar);
return 0;
}
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ D. Eastlake III; et al. (2001). "Etymology of "Foo"". Internet Engineering Task Force. Naala idi 2007-11-05.


text:
Sala
Ti sala ket maysa a tipo ti arte ken kadawyan a mangiraman iti panagggunay ti bagi, ken kadawyan daytoy a ritmiko ken iti samiweng. Daytoy ket naararamid kadagit iadu a kultura a kas porma ti managrikna a panagiyebkas, sosial a pannakitignay, wenno panagwatwat, iti maysa a espiritual wenno ti panagpabuya, ken masansan pay nga inus-usar a panangiyebkas kadagiti kapanunotan wenno panangibaga ti istoria. Ti sala ket mabalin pay a maikeddeng a kas maysa a porma ti di berbo a pannakisinnarita a nagbaetan ti tattao wenno dagiti ayup, kasla dagiti sala ti uyokan ken dagiti tabas ti panagkukua kasla dagiti sala ti panaginnala.
Dagiti panangipalpalawag no ania ti pakabuklan ti sala ket segun kadagiti sosial ken kultural nga ugali ken dagiti sensibilidad ti estetika, artistiko ken moral.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti nota
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Sala iti Wikimedia Commons
- Chisholm, Hugh, ed. (1911). Encyclopædia Britannica (Maika-11 nga ed.). Pagmalditan ti Unibersidad ti Cambridge. .
- Dagiti naipakasaritaan a panangiladawan ti panagsala manipud idi 3300 S.K. aginggana idi 1911 A.D. manipud idiay Gandat ti Gutenberg
- Nailian a Museo ti Sala ti Estados UNidos ken Salas ti Dayaw