text:
Panagpudot ti lubong
Ti Panagpudot ti lubong (Ingles: Global warming) ket daytoy ti panagpangato ti katimbengan a temperatura ti tangatang iti Daga ken dagiti taaw manipud idi gibus iti maika-19 a siglo ken dagiti naipadto a panagtultuloy. Manipud idi rugi ti maika-20 a siglo, ti katimbengan a temperatura ti rabaw ti Daga ket nagpangato babaen ti agarup a 0.8 °C (1.4 °F), nga addaan iti agarup a dua a pagkatlo kadagiti panagpangato ket rimsua manipud idi 1980.[2] Ti panagpudot iti klima a sistema ket awan dudua, ken dagiti sientista ket ad-adu ngem 90% a sigurado a kaaduan kadagitoy ket naaramid babaen ti immadu a konsentrasion iti inbernadero nga alingasaw a napataud babaen kadagiti aramid ti nagtagitaon a kas dagiti panagpaawan ti kabakiran ken ti panagpuor kadagiti posil a sungrod.[3][4][5][6] Dagiti a nasukimat ket mabigbigan babaen ti nailian a siensia dagiti akademia kadagiti amin a kangrunaan a naparang-ay a pagpagilian.[7][A]
Dagiti maipadpadto a modelo ti klima ket naipabuklan idi 2007 a Reporta ti Maikapat a Panagipateg (AR4) babaen ti Intergobernmental a Sangkabenneg iti Panagbalbaliw ti Klima (IPCC). Nangibagbagada nga iti las-ud ti maika-21 a siglo ti rabaw a temperatura ti lubong ket mabalin nga umad-adu a ngumato iti 1.1 iti 2.9 °C (2.0 iti 5.2 °F) para iti kababaanda a Naipangpangruna a Reporta dagiti Senario ti Sengngaw ken 2.4 iti 6.4 °C (4.3 iti 11.5 °F) para iti kangatoda.[8] Dagitoy a sakup kadagitoy a karkulo ket nagtaud manipud iti panagusar kadagiti modelo nga adda dagiti aggigiddiat a sensitibidad ti konsetrasion ti alingasaw iti inbernadero.[9][10]
Dagiti masakbayan a ballag ken mainaig a panagbalbalaiw ket maigiddiat manipud kadagiti rehion ti lawlaw ti lubong.[11] Dagiti pagtonoyan iti panagpangato ti temperatura ti lubong ket mangiraman ti maysa a panagpangato kadagiti lessaad ti baybay ken ti panagbalbaliw ti kaadu ken tabas iti tudo, ken dagiti pay mabalin a panagpadakkel dagiti subtropikal a desierto.[12] Ti panagpudot ket manamnama a napigpigsa idiay Artiko ken mainaigto iti agtultuloy a panagsanud dagiti glasier, permafrost ken yelo ti baybay. Dagiti mabalin pay a pagtonoyan iti panagpudot ket mairaman ti kankanayon nga irurumsua dagiti pasamak ti nakaro a tiempo a mairaman dagiti allon ti pudot, igaaw ken napigsa a tudo, panag-asido ti taaw ken pannakapukaw dagiti sebbangan gapu kadagiti agbalbaliw a rehimen ti temperatura. Dagiti pagtonoyan a nakaro para iti tattao ket mairaman ti seguridad ti taraon manipud kadagiti panagbabassit kadagiti maapit ken ti pannkapukaw kadagiti pagnaedan manipud iti inundasion.[13]
Dagiti maisingsingasing a panagsungbat nga annuroten iti panagpudot ti lubong ket mairaman ti panagpalag-an babaen ti panagpabassit kadagiti sengngaw, panagampon kadagiti pagtonoyanna, ken dagiti mabalin a masakbayan a heoinhenieria. Kaaduan ti pagpagilian ket partido ti Pagibatayan a Taripnong ti Panagbalbaliw ti Klima ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (UNFCCC),[14] a ti dumtengan ti gandatda ket ti panagpawil kadagiti makadangran nga antropoheniko a (a kas ti, pinataud ti tao) a panagbalbaliw ti klima.[15] Dagiti Partido ti UNFCCC ket nangamponda kadagti sakup ti annuroten a naidaremdem a mangpabassit kadagiti alingasaw a sengngaw ti inarbedero[16]:10[17][18][19]:9 ken ti panagtulong ti panagampon ti panagpudot ti lubong.[16]:13[19]:10[20][21] Dagiti Partido ti UNFCCC ket nangitunosda nasken dagiti panagpabassit kadagiti sengngaw,[22] ken dagiti masakbayan a panagpudot ti lubong ket mapatinggaan ti baba ti 2.0 °C (3.6 °F) a mainaig ti pre-industrial nga agpang.[22][B] Dagiti reporta naipablaak idi 2011 babaen ti Enbironmento a Programa ti Nagkaykaysa a Pagpagilian[23] ken ti Ahensia ti Internasional nga Enerhia[24] ket mangisingsingasing a dagiti ganetget manipud iti naspsapa ngem maika-21 a siglo a panagpabassit kadagiti sengngaw ket saan a makaanay ti UNFCCC a puntaan ti 2 °C.
Napalplaliiw a panagbalbaliw ti temperatura[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti natimbeng a temperatura ti rabaw ti Daga ket ngimmato babaen ti 0.74±0.18 °C kadagit ipaset ti panawen ti 1906–2005. Ti gatad ti panagpudot kadagiti kinaudi a gudua iti dayta a paset ti panawen ket gangani nadoble para iti dayta a paset ti panawen a kas maysa a sibubukel (0.13±0.03 °C tunggal maysa a dekada, a maigiddiat ti 0.07±0.02 °C tungngal maysa a dekada). Ti pagtonoyan a isla ti urbano a pudot ket bassit laeng, a nakarkulo a pakaibilangan para iti basbassit ngem 0.002 °C iti panagpudot iti tungngal maysa a dekada manipud idi 1900.[26] Dagiti temperatura iti akin-baba a tropospera ket ngimmato iti nagbaetan ti 0.13 ken 0.22 °C (0.22 ken 0.4 °F) tunggal maysa a dekada manipud idi 1979, segun dagiti panagrukod ti satelite. Dagiti pannakbagi ti klima ket mangipakpakita ti temperatura a relatibo a natalinaayen kadagiti maysa wenno dua ribo a tawtawen sakbay ti 1850, nga adda dagiti maipapan ti rehion a panagduduma a kas ti Mediebal a Napudot a Paset ti Panawen ken ti Bassit a Panawen ti Yelo.[27]
Ti panagpudot a makitkita iti rehistro ti instrumental a temperatura ket maitunos kadagiti nawatiwat a sakop iti panagpalpaliiw, a kas nadokumentuan babaen dagiti adu a sientipiko a grupo.[28] Dagiti kas pagarigan ket mairaman ti panagpangato ti lessaad ti baybay (ti danum ket dumakkel no pumudot),[29] ti nawatiwat a pannakatunaw iti niebe ken yelo,[30] pannakaipangato ti linaon a pudott kadagiti taaw,[28] pannakaipangato ti kadam-eg,[28] ken ti nasapsapa a pannakaitutop kadagiti pasamak ti primabera,[31] e.g., ti panagsabsabong dagiti mula.[32] Ti probabilidad a dagitoy a panagbalbaliw ket nairana laeng a napasamak ket pudno a sero.[28]
Dagiti kaaudian a karkulo ti Goddard Institute for Space Studies (GISS) ti NASA ken ti National Climatic Data Center ket mangipakpakita nga idi 2005 ken 2010 ket agpadpada para iti kapudotan a tawen ti planeta manipud idi matalekan a, nawatwat a magun-od dagiti instrumento a panagrukod idi naladaw a maika-19 a siglo, a linabsanna idi 1998 babaen ti basbassit a sangkagasut a grado.[33][34][35] Dagiti karkulo babaen ti Climatic Research Unit (CRU) ket nangipakpakita nga idi 2005 a kas ti kapudotan a tawen, iti likudan ti 1998 a ti 2003 ken 2010 ket agpadpada para iti maikatlo a kapudotan a tawen, nupay kasta, "ti biddut a karkulo para kadagiti agmaymaysa a tawen … ket saan a basbassit ngem sangapulo a beses a dakdakkel ngem ti baetan a paggiddiatan dagitoy a tallo a tawen."[36] Ti World Meteorological Organization (WMO) dagiti insasao iti kasasaad ti sangalubongan a klima idi 2010 ket nangipalpalawag a, "Ti 2010 a nominal a pateg iti +0.53 °C ket nairanggo nga immuna kadagiti 2005 (+0.52 °C) ken 1998 (+0.51 °C), urayno dagiti paggiddiatan a baetan dagitoy a tallo a tawen ket saan nga estadistika a nangruna..."[37]
Dagiti temperatura idi 1998 ket saan a kadawyan a gapu ta dagiti sangalubongan a temperatura ket napektaran babaen ti Akin-abagatan a Panagpallayog ti El Niño (ENSO), ken ti kapigsaan nga El Niño iti napalabas a siglo ket napasamak iti las-ud ti dayta a tawen.[38] Ti sangalubongan a temperatura ket suheto dagiti nabiit a termino a panagbalbaliw a maituoon kadagiti napaut a pagduyosan ken mabalin a temporario a manglapped kaniada. Ti relatibo a katalinaay ti temperatura manipud idi 2002 aginggana idi 2009 ket maitunos iti kastoy a pasamak.[39][40] Idi 2010 ket El Niño pay a tawen. Iti ababa a pangbaliw ti panagpallayog, ti 2011 ket maysa idi a La Niña a tawen nga idi ket nalamlamiis ngem daytoy ket maika-11 pay a kapudotan a tawen manipud idi nairugin ti panagirehistro idi 1880. Kadagiti 13 a kapudotan a tawtawen manipud idi 1880, 11 kadagitoy ket tawtawen manipud idi 2001 aginggana idi 2011. Kadagiti kabarbaro a kinaudi a rehistro, ti 2011 ket isu idi ti kapudotan a tawen ti La Niña iti paset ti panawen manipud idi 1950 aginggana idi 2011, ken maasitganna ti 1997 a saan idi a ti kababaan a puntos iti siklo.[41]
Dagiti panagbalbaliw ti klima ket agdumaduma iti sangalubongan. Manipud idi 1979, dagiti temperatura ti daga ket ngimmato iti agarup a mamindua a naparpardas ngem dagiti temperatura ti taaw (0.25 °C tunggal maysa a dekada a maigiddiat ti 0.13 °C tunggal maysa a dekada).[42] Dagiti temperatura ti taaw ket nabunbuntog a nagpangato ngem dagiti temperatura ti daga gapu ti dakdakkel nga epektibo a kapasidad dagiti taaw ken gapu ta ti taaw ket ad-adu a makapukaw ti pudot baaen ti panagbawbaw.[43] Ti akin-abagatan a Hemisperio ket masna pay a napudpudot ngem ti akin-abagatan a Hemisperio gapu ti maipapan ti meridiano a panangawit ti pudot kadagiti taaw nga adda dagiti paggiddiatan iti agarup a 0.9 petawatts nga agpaamianan,[44] nga adda ti maysa a mainayon a maited manipud kadagiti albedo a paggiddiatan a nagbaetan dagiti polar a rehion. Manipud idi rugi ti industrialisasion ti interhemisperiko a paggiddiatan ti temperatura ket ngimmaton gapu ti pannakatunaw ti yelo ti baybay ken niebe idiay Amianan.[45] Dagiti natimbeng a temperatura ti artiko ket ngimmatngaton iti gangani a dua a gatad iti sangalubongan kadagiti napalabas a 100 a tawtawen, nupay kasta dagiti temperatura ti artko ket nakarkaroda pay nga agbalbaliw.[46] Urayno ad-adu pay dagiti inbernadero nga alingasaw ti naipuspusgaw iti Akin-amianan ngem ti Akin-abagatan a Hemisperio daytoy ket saan a makaited iti paggiddiatan iti panagpudot gapu ta dagiti nangruna nga inbernadero nga alingasaw ket aganayda laeng nga agpaput tapno mailaokda kadagiti hemisperio.[47]
Ti termal nga inertia dagiti taaw ken dagiti nabuntog a sungbat dagiti saan a dagus a pakaibanagan ket kaibuksilanna a ti klima ket makasapul kadagiti siglo wenno napapaut tapno maipag-isu kadagiti panagbalbaliw. Dagiti panagadal ti panagikeddeng ti klima ket mangipakpakita nga urayno mapatalinaay dagiti inbernadero nga alingasaw kadagiti agpang idi 2000, ti adu pay a panagpudpudot iti agarup a 0.5 °C (0.9 °F) ket mapasamak pay laeng.[48]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti 2009 a Gibisan ti Kapudotan a Dekada a Nairehistro. NASA Imahen ti Obserbatorio ti Daga iti Dayta nga Aldaw, 22 Enero 2010.
- ^ Dagiti Pagpilian ti Klima ti Amerika. Washington, D.C.: Ti Nailian nga Akademia a Pagmalditan. 2011. p. 15. ISBN 978-0-309-14585-5.
Ti katimbengan a temperatura iti rabaew ti Daga ket ngimmato babaen ti agarup a 1.4 °F (0.8 °C) kadagiti napalabas a 100 a tawen, nga addaan iti agarup a 1.0 °F (0.6 °C) iti daytoy a panagpudot a rimsua kadagiti napalabas a tallo a dekada
- ^ "Ti panagpudo iti klima a sistema ket awan dudua, ket makitkita tattan manipud kadagiti panagpalpaliiw kadagiti panagpangato iti sangalubongan a katimbengan a temperatura ti angin ken taaw, ti agnanayon a panakatunaw iti niebe ken yelo ken panagpangato ti sangalubongan a katimbengan ti pantar ti baybay." IPCC, Sintesia a Reporta Naiyarkibo 2018-11-02 iti Wayback Machine, Paset 1.1: Panagpalpaliiw ti panagbalbaliw ti klima Naiyarkibo 2018-08-04 iti Wayback Machine, iti IPCC AR4 SYR 2007.
- ^ "Dagiti tallo nga inusar ket inusar a panagipalpalawag kdagiti di-nalawag nga addaan iti tunggal maysa a naisangayan a porma ti pagsasao. * * * A dagiti di-nalawag iti maysa a nisangayan a nagbanagan ket naipategan ti panagusar ti eksperto a panangipato ken estadistikal a panagusig kadagiti bagbagi ti ebidensia (a kas dagiti panagpalpaliiw wenno nagbanagan ti modelo), dagiti sumaganad a pumadpada a panakasakup ket usaren a panagiyebkas ti naipategan a probabilidad a rumsua: awan dudua >99%; nangato ti panakaagpayso >95%; agpayso >90%......" IPCC, Sintesis a Reporta Naiyarkibo 2018-11-02 iti Wayback Machine, Panagtaripatu ti Di-nalawag Naiyarkibo 2013-03-09 iti Wayback Machine, iti IPCC AR4 SYR 2007.
- ^ IPCC, Sintesis a Reporta Naiyarkibo 2018-11-02 iti Wayback Machine, Section 2.4: Panakagupit ti panagbaliw ti klima Naiyarkibo 2018-11-03 iti Wayback Machine, iti IPCC AR4 SYR 2007.
- ^ Dagiti Pagpilian ti Klima ti Amerika: Gunglo ti Panagparang-ay ti Siensia iti Panagbaliw ti Klima; Konsilo ti Nailian a Pangsukisok (2010). Panagparang-ay ti Siensia ti Panagbaliw ti Klima. Washington, D.C.: Ti Nailian nga Akademia a Pagmalditan. ISBN 0-309-14588-0.
(p1) … adda napigsa, kredible a bagi ti ebidensia, a naibatay kadagit adu a linia ti panagsukisok, nga agdokdukumento a ti klima ket agbalbaliw ken dagitoy a panagbalbaliw ket kaaduan a gapuanan kadagiti inararamid ti nagtagitaoan. Nupay adu pay dagiti maadal, ti bugas ti the core penomeno, sientipiko a panagsalsaludsod, ken dagiti hipotesis ket natalipupos a naimatangan ken natibker a natakderan iti rupa ti nakaro a sientipiko a suppiat ken ti naannad a panagadal kadagiti sabsabali a panagipalpalawagan. * * * (p21-22) Adda dagiti daduma a sientipiko a naipatingga wenno teoria ket natalipupos a naimatangan ken nasubokan, ken nasuportaran babaen kadagiti adu a nawaya a panagpalpaliiw ken nagbanagana, a ti kababalin a dagiti sumaganad ket mabirukan a dagitoy ket saan a pudno ket mapaawanen a bassit. Iti kaytoy a naipatingga ken dagiti teoria ket naipategandan a kas maysa a naikeddeng a kinapudno. Daytoy ket kasla ti kaso para iti naipatingga a ti sistema ti Daga ket pumudpudot ken ti kaaduan iti daytoy a pangpudpudot ket gapu kadagiti inararamid ti nagtagitaoan.
- ^ "Kumaduaan nga insarita dagiti Akademia ti Siensia" (PDF). Naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 2013-09-09. Naala idi 9 Agosto 2010.
- ^ Meehl et al., Chap. 10: Dagiti Maipadpadto a Klima ti Sangalubongan Naiyarkibo 2016-04-15 iti Wayback Machine, Sec. 10.ES: Katimbengan a Temperatura Naiyarkibo 2011-11-16 iti Wayback Machine, iti IPCC AR4 WG1 2007.
- ^ Schneider Von Deimling, Thomas; Held; Ganopolski; Rahmstorf (2006). "Nakarkulo a sensitibidad ti klima manipud naigrupo a simulasion ti glasial a klima". Dagiti Dinamiko ti Klima. CiteSeerX: 10.1.1.172.3264.
- ^ Meehl et al., Chap. 10: Dagiti Maipadpadto a Klima ti Sangalubongan Naiyarkibo 2016-04-15 iti Wayback Machine, Paset 10.5: Panangibilang ti Sakup ti Panagbalbaliw ti Klima, iti IPCC AR4 WG1 2007.
- ^ Solomon et al., Teknikal a pakabuklan, Paset TS.5.3: Dagiti Maipadpadto a Rehional a Gatad, iti IPCC AR4 WG1 2007.
- ^ Lu, Jian; Vechhi, Gabriel A.; Reichler, Thomas (2007). "Panagpadakkel ti Hadley a selula babaen ti panagpudot ti lubong" (PDF). Sursurat ti Heopisikal a Panagsukisok. 34 (6): L06805. Bibcode:2007GeoRL..3406805L. doi:10.1029/2006GL028443. Naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 2008-12-17. Naala idi 2013-02-11.
- ^ US NRC 2012[nasken ti napno a dakamat]
- ^ Pagibatayan a Taripnong ti Panagbalbaliw ti Klima ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (UNFCCC) (2011), Kasasaad ti Panagpasingked ti Taripnong, Sekretariat ti UNFCCC: Bonn, Alemania: UNFCCC. Kaaduan ti pagpagilian iti lubong ket partido ti Pagibatayan a Taripnong ti Panagbalbaliw ti Klima ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (UNFCCC), a nangampon ti puntaan a 2 °C . Manipud idi 25 Nobiembre 2011, dagitoy ket partido ti 195 (194 nga es-estado ken 1 a rhional nga ekonomiko a gunglo ti panagtitipon (ti Kappon ti Europa)) iti UNFCCC.
- ^ "Artikulo 2". Pagibatayan a Taripnong ti Panagbalbaliw ti Klima ti Nagkaykaysa a Pagpagilian.
Ti dumtengan a gandat iti daytoy a Taripnong ken dagiti amiaman a mainaig a legado nga instrumento a maampon ken magun-od dagiti Konperensia dagiti Partido, segun kadagiti nangruna a probision ti Taripnong, ti panagtalinaay ti kaadu dagiti inarbedero nga alingasaw iti tangatang iti maysa nga agpang a mangpawil ti makadangran nga antropoheniko a panagbiang ti sistema ti klima. Dagiti kastoy nga agpang ket mabain a magun-od iti kaunegan ti batayan ti panawen a makaanay a mangpalubos ti ekosistema a mangampon ti masna a panagbalbaliw ti klima, tapno maisegurado ti panagpataud ti taraon ket saan a madangran ken tapno mapakabaelen ti pannakaipan ti ekonomiko a panagrang-ay iti matalinaay a pamay-an., naala manipud iti nakabangonan ti sangalubongan a tulagan a naikeddeng idi 21 Marso 1994.
- ^ a b Pagibatayan a Taripnong ti Panagbalbaliw ti Klima ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (UNFCCC) (2005), Maikanem nga Urnong ken sintesis ti immuna a nailian a panakinsinnarita manipud kadagiti Partido a saan a nairaman iti Nairaman I iti Taripnong. Palagip babaen ti sekretariat. Ehekutibo a pakabuklan. (PDF), Ginebra (Suisa): Opisina ti Nagkaykaysa a Pagpagilian idiay Ginebra
- ^ Gupta, S. et al. 13.2 Panagbalbaliw ti klima ken dagiti dadduma pay a mainaig nga annuroten Naiyarkibo 2013-03-09 iti Wayback Machine, in IPCC AR4 WG3 2007.
- ^ "Ch 4: Panagbalbaliw ti klima ken pakasakbayan ti enerhia",
{{citation}}: Awan wenno awan linaon ti
|title=(tulong), in IEA 2009, pp. 173–184 (pp.175-186 of PDF)
- ^ a b Pagibatayan a Taripnong ti Panagbalbaliw ti Klima ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (UNFCCC) (2011), Urnong ken sintesis ti maikalima a nailian a panakisinnaritaan. Ehekutibo a pakabuklan. Palagip babaen ti sekretariat. (PDF), Ginebra (Suisa): Opisina ti Nagkaykaysa a Pagpagilian idiay Ginebra
- ^ Adger, et al., Kapitulo 17: Pagtonoyan ti panagampon dagiti panagsanay, dagiti pagpilian, dagiti lapped ken kapasidad, Naiyarkibo 2018-11-03 iti Wayback Machine Ehekutino apakabuklan Naiyarkibo 2013-03-10 iti Wayback Machine, iti IPCC AR4 WG2 2007.
- ^ 6. Panagala kadagiti masapul a pundo para iti panangipabassit ken panag-ampon (PDF), iti Bangko ti Lubong (2010), 2010 a Reporta ti Panagrang-ay ti Lubong: Panagrang-ay ken Panagbalbaliw ti Klima, Washington DC, Estados Unidos: Ti Internasional a Banko para iti Panagibangon manen ken Panagrang-ayt / Ti Banko ti Lubong, pp. 262–263, naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2010-03-05, naala idi 2013-02-11
- ^ a b Pagibatayan a Taripnong ti Panagbalbaliw ti Klima ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (UNFCCC) (2011), Taripnong dagiti Partido – Maika-16 a taripnong: Keddeng 1/CP.16: Dagiti Tulagan ti Cancun: Dagiti Nagbalinan dagiti obra ti Ad Hoc a Grupo ti Agob-obra iti Nabayag a Termino a Tignay ti Pagtitinnulongan babaen ti Taripnong (Ingles): Parapo 4 (PDF), Sekretariat ti UNFCCC: Bonn, Alemania: UNFCCC, p. 3 "(…) nasken dagiti adu a panagpabassit ti alingasaw a sengngaw ti inbernadero segun ti siensia, ken kas tinaidokumento iti Maikapat a Panagtonoy a Reporta ti Intergobernmental nga Entrapanio ti Panagbalbaliw ti Klima, nga adda ti panirigan ti panagpabassit ti alingasaw a sengngaw ti inbernadero tapno matengngel ti panagpangato ti natimbeng a temperatura ti lubong iti baba ti 2 °C a nangatngatao ngem dagiti preindustrial nga agpang"
- ^ Enbironmento a Programa ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (UNEP) (Nobiembre 2011), "Ehekutibo a Pakabuklan", Panagisilpo ti Baetan ti Sengngaw: Ti Sintesis a Reporta ti UNEP (PDF), Nairobi, Kenya: UNEP, p. 8, ISBN 978-92-807-3229-0 UNEP Stock Number: DEW/1470/NA
- ^ Ahensia ti Internasional nga Enerhia (IEA) (2011), "Ehekutibo a Pakabuklan (Ingles)", 2011 a Sangalubongan a Pakasakbayan ti Enerhia (PDF), Paris, Pransia: IEA, p. 2, naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 2013-10-19, naala idi 2013-02-11
- ^ Bindoff, N.L., "Kapitulo 5: Dagiti panagpalplaliiw: Maipapan ti Taaw a Panagbalbaliw ti Klima ken Lessaad ti Baybay", Sec 5.2.2.3 Dagiti pagbanagan para iti Balanse ti Pudot ti Daga
{{citation}}: Awan wenno awan linaon ti
|title=(tulong), iti IPCC AR4 WG1 2007, nagibasaran babaen ti: Dagiti Grapiko ti Klima babaen ti Skeptical Science: Dagiti Komponente ti Panagpudo ti Lubong:, Skeptical Science, Dagiti komponente ti panagpudot ti lubong para iti paset ti panawen ti 1993 aginggana ti 2003 a nakarkulo manipud iti IPCC AR4 5.2.2.3
- ^ Trenberth et al., Kapitulo. 3, Dagiti panagpalpaliiw: Atmosperiko a Rabaw ken Panagbalbaliw ti Klima Naiyarkibo 2017-09-24 iti Wayback Machine, Paet 3.2.2.2: Dagiti Isla ti Urbano a Pudot ken dagti Pagtonoyan ti Panagusar ti Daga Naiyarkibo 2014-05-12 iti Wayback Machine, p. 244 Naiyarkibo 2017-10-23 iti Wayback Machine, iti IPCC AR4 WG1 2007.
- ^ Jansen et al., Kapitulo 6, Palaeoklima Naiyarkibo 2013-11-25 iti Wayback Machine, Paset 6.6.1.1: Ania kadi ti Ipakita dagiti Rekonstruksion a Naibatay iti Paleoklimatiko a Pannakbagi? Naiyarkibo 2015-03-28 iti Wayback Machine, pp. 466–478, iti IPCC AR4 WG1 2007.
- ^ a b c d Kennedy, J.J. (2010), "Kasano nga ammotayo no pimmudot ti lubong? iti: 2. Sangalubongan a Klima, iti: Kasasaad ti Klima idi 2009", Bull.Amer.Meteor.Soc., 91 (7): 26
- ^ Kennedy, C. (10 Hulio 2012), ClimateWatch Magazine >> Kasasaad ti Klima: Sangalubongan a Lessaad ti Baybay idi 2011, Portal ti Serbisio ti Klima ti NOAA
- ^ "Pakabuklan para kadagiti Agar-aramid ti Annuroten", Archive copy, Dagiti Dagus a Pangpalplaiiw kadagiti Kinaudi a Panagbalbaliw ti Klima, naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2018-11-02, naala idi 2013-05-30
{{citation}}: Panagtaripato ti CS1: naiyarkibo a kopia a kas titulo (silpo), in IPCC AR4 WG1 2007
- ^ "Pakabuklan para kadagiti Agar-aramid ti Annuroten", Archive copy, B. Ti agdama a pannakaammo kadagiti napalpaliiw a pagbanagan iti panagbalbaliw ti klima iti masna ken enbironmento ti tao, naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2016-04-19, naala idi 2013-05-30
{{citation}}: Panagtaripato ti CS1: naiyarkibo a kopia a kas titulo (silpo), iti IPCC AR4 WG2 2007
- ^ Rosenzweig, C., "Kapitulo 1: Panagikeddeng ti balor dagiti Napaliiw a Panagbalbaliw ken dagiti Sunbat dagiti Masna ken Maimaton a Sistema", Archive copy, Paset 1.3.5.1 Dagiti panagbalbaliw iti penolohia, naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2018-11-02, naala idi 2013-05-30
{{citation}}: Panagtaripato ti CS1: naiyarkibo a kopia a kas titulo (silpo), iti IPCC AR4 WG2 2007, p. 99
- ^ Cole, Steve; Leslie McCarthy. "NASA – NASA a Panagsukisok ket nakitana a ti 2010 ket Naipada ti Nairehistro a Kapudotan a Tawen" (Pabuya). Naala idi 3 Marso 2011.
- ^ Hansen, James E. (12 Enero 2006). "Goddard nga Instituto para kadagiti Panagadal ti Limbang, Panagusig ti Rabaw a Temperatura ti GISS". NASA a Goddard nga Instituto para kadagiti Panagadal ti Limbang. Naala idi 17 Enero 2007.
- ^ "Kasasaad ti Klima: Sangalubongan a Panagusig para iti Tinawen ti 2009". 15 Enero 2010. Naala idi 3 Mayo 2011.
- ^ Jones, Phil. "Pakaammo a Sabanas ti CRU blng. 1: Rehistro ti Sangalubongan a Temperatura". Unit ti Panagsukisok ti Klima, Eskuela dagiti Siensia ti Enbironmento, Unibersidad ti Daya nga Anglia. Naala idi 3 Mayo 2011.
- ^ World Meteorological Organization (2011), Insasao ti WMO iti kasasaad ti sangalubongan a klima idi 2010 (PDF), World Meteorological Organization (WMO)
- ^ Changnon, Stanley A.; Bell, Gerald D. (2000). El Niño, 1997–1998: Ti Klima a Pasamak iti Siglo. Londres: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. ISBN 0-19-513552-0.
- ^ Knight, J.; Kenney, J.J.; et al. (Agosto 2009). "Dagiti Kadi Sangalubongan a Pagduyosan ti Temperatua Kadagiti Kinaudi a Dekada ket Mangpamadi kadagiti Panangipadto ti Klima? [iti "Kasasaad ti Klima idi 2008"]" (PDF). Bull.Amer.Meteor.Soc. 90 (8): S75–S79. Naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 2011-11-23. Naala idi 13 Agosto 2011.
- ^ Panagbuntog ti Sangalubongan a Temperatura – saan a ti gibus ti panagbalbaliw ti klima. UK Met Office. Naala idi 20 Marso 2011.
- ^ "Sentro ti Datos ti Nailian a Klima ti NOAA, Kasasaad ti Klima: Sangalubongan a Panagusig para iti Tinawen ti 2011". NOAA. 19 Enero 2012. Naala idi 31 Enero 2012.
- ^ Trenberth et al., Kapitulo 3, Dagiti Panagpalpaliiw: Atmosperiko a Rabaw ken Panagbalbaliw ti Klima Naiyarkibo 2017-09-24 iti Wayback Machine, Ehekutibo a Pakabuklan Naiyarkibo 2018-11-02 iti Wayback Machine, p. 237 Naiyarkibo 2017-10-23 iti Wayback Machine, iti IPCC AR4 WG1 2007.
- ^ Rowan T. Sutton; Buwen Dong; Jonathan M. Gregory (2007). "Daga/baybay a pannakaibagi a panagpudot a panagsungbat iti panagbalbaliw ti klima: Dagiti modelo a resulta ti IPCC AR4 ken panangipada kadagiti panagpalpaliiw". Sursurat ti Heopisikal a Panagsukisok. 34 (2): L02701. Bibcode:2007GeoRL..3402701S. doi:10.1029/2006GL028164. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2012-09-23. Naala idi 19 Septiembre 2007.
- ^ Carl, Wunsch (Nobiembre 2005). "The Total Meridional Heat Flux and Its Oceanic and Atmospheric Partition" (PDF). Warnakan iti Klima. 18 (21): 4374–4380. doi:10.1175/JCLI3539.1. Naala idi 25 Abril 2013.
- ^ Feulner, Georg; Stefan Rahmstorf; Anders Levermann; Silvia Volkwardt (Marso 2013). "Iti Taudan ti Rabaw a Temperatura ti Angin a Paggiddiatan ti Baetan dagiti Hemisperio iti Agdama nga Aldaw a Klima ti Daga". Warnakan iti Klima. doi:10.1175/JCLI-D-12-00636.1. Naala idi 25 Abril 2013.
- ^ "TS.3.1.2 Spatial Distribution of Changes in Temperature, Circulation and Related Variables – AR4 WGI Technical Summary". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2017-10-11. Naala idi 2013-05-30.
- ^ Ehhalt et al., Kapitulo 4: Atmosperiko a Kimika ken dagiti Inbernadero nga Alingasaw, Paset 4.2.3.1: Karbon mono oksido(CO) ken hidrohenio (H2) Naiyarkibo 2012-04-09 iti Wayback Machine, p. 256 Naiyarkibo 2012-01-17 iti Wayback Machine, iti IPCC TAR WG1 2001.
- ^ Meehl, Gerald A. (18 Marso 2005). "How Much More Global Warming and Sea Level Rise" (PDF). Science. 307 (5716): 1769–1772. Bibcode:2005Sci...307.1769M. doi:10.1126/science.1106663. PMID 15774757. Naala idi 11 Pebrero 2007.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Panagpudot ti lubong iti Wikimedia Commons


c: text/html

text:
Prof. Jose Maria Sison
Mangidaulo , International League of Peoples’ Struggle
Abril 26, 2011
Iti okasyon ti Cordillera Day 2011, dakami iti International League of Peoples’ Struggle ket ipaduyakyak mi ti kapupudotan a panangkablaaw ti pannakikaykaysa iti amin a delegado ken naisangsangayan a bisita ken iti amin nga umili ti Cordillera, ti pangsapasap a nangsangaili a ti Cordillera People’s A lliance ken ti lokal a nangpasangbay a Kakailian Salakniban Tay Amin a Nagtaudan (KASTAN), Timpuyog dagiti Umili iti Lacub, Bantayan Ekolohiya ken Kinabaknang (Lacub People’s Federation for Ecological and Resource Protection).
Ited mi ti kangangatoan a pammadayaw iti Cordilera People’s Alliance ken dagiti umili ti Cordillera iti napasnek a panangselebrar da iti Cordillera Day manipud 1985 a naibasar iti immunan a Macliing Memorials (1980-1984), tapno ipaganetget ti panagkaykaysa ti umili ti Cordillera para iti panangsalaknib ti nainsigudan a daga ken iti pannakidangadang para iti bukod a pangngeddeng ken nailian a demokrasya.
Nai konsagrar ti Cordillera Day babaen iti naiparukpok a dara dagiti martir, nangrugi kenni Ama Macliing Dulag ken Pedro Dungoc a nangidaulo iti pannakisaranget laban iti pinondoan ti World Bank a Chico River Basin Hydroelectric Dam Project ni diktador Ferdinand Marcos. Daytoy nga aldaw ket tinawen a selebraran dagiti umili ti Pilipinas ken iti ballasiw taaw tapno parubruben ti kolektibo a memorya tayo ken pabaroen ti komitment tayo nga itultuloy ti dangadang para iti nailian a wayawaya, demokrasya, hustisya a panggimong ken panagrang-ay para iti interes dagiti umili.
Nabagas ti agdama a tema yo, Ibiag ti Naindaklan a Pakasaritaan ti Dangadang Tayo! Lumaban para iti Daga, Biag ken Dayaw. Mainaig ditoy, importante la unay a sentroan yo dagiti napudot nga isyu a kas iti panagminas, militarisasyon, ken pananglabsing iti kalintegan-tao. Dagitoy ket mangidadanes ken manggundaway iti umili ti Cordillera ken kasapulan a natibker ken militante a labanan dagitoy nga aktibo a katinnulong ti intero nga umili a Pilipino ken dagiti umili ti lubong.
Agarup sangamilyon nga ektarya wenno 51% ti kadagaan ti Cordillera ket sakupen dagiti lisensyado nga operasyon ken nakapila nga aplikasyon dagiti transnational corporations ken dagiti kakomplot da a Filipino. Mairaman da iti panaggamgam ti daga, dagiti kinabaknang a mineral, dagiti bakir ken karayan manipud iti umili tapno gamruden da ken iti proseso ket madadael ken ma-pollute ti aglawlaw a pakadangran dagiti nainsigudan a komunidad iti Cordilera kasta met kadagiti umili iti baba.
Kasilpo ti mining ti militarisasyon ken pananglabsing ti kalintegan-tao. Tapno lippiten ti panaglaban ti umili ken ipakat dagiti dadakkel a proyekto ti minas, indeploy ti estado ti uppat a regular a batalyon ken tallo nga espesya a batalyon ti Philippine Army iti luglugar a maminas iti Cordillera. Kas resulta, agraira ti aduan ken sistematiko a panaglabsing iti kalintegan-tao.
Rumbeng a maiyaramid ti Cordillera Day 2011 iti Lacub gapu ta daytoy a munisipalidad ket nabaknang iti balitok ken sumagmamano a kompanya ti minas, kas ti Golden Lake Mineral Resources ken ti Titan Exploration and Development Corporation, ket determinado a mangkali iti sumagmamano a lugar. Importante a tumipon tayo iti umili ti Lacub iti dangadang da laban kadagiti kompanya ti minas ken ipakita kadakuada ti simpatya ken suporta tayo iti pannakilaban da.
Kanayon a mangted inspirasyon ti pananglagip ken panangipokus iti nabannuar a dangadang dagiti Tinggians ti Abra laban iti panang-logging ti bakbakit ti Cellophil Resources Corporation idi panawen ti diktadura nga US-Marcos. Manen, masapul nga adawen tayo dagiti leksyon manipud iti daytoy a nagballigi a panaglaban iti panangsango kadagiti nababara nga isyu a mangburburibor iti umili ti Cordillera iti agdama.
Umip-ipos kadagiti reaksyonaryo a nasyunal nga opisyal, ibagbaga dagiti sumagmamano nga opisyal iti probinsya ken munisipyo a ti minas ket mangted ti progreso ken panagrang-ay. Ingagara da a kalkaluban a dagiti lugar iti Cordillera kas iti Tuba, Itogon, Tublay, Kibungan ken Mankayan, a deka-dekadan a napalalo a naminas, ket awan maiparammag da no di ketdi nakaro a panagmirmiraut ken pannakaperdi ti daga. Kastoy met ti napasamak iti adu pay a mining areas kas iti Marinduque, Toledo idiay Cebu ken idiay Mindanao.
Ikarkari dagiti kompanya ti minas a tarimaanen da ti kalsada ti Lacub ken mangikabil da ti rangtay iti karayan Malanas. Siyempre aramiden da dagitoy tapno mapapardas ti operasyon da iti panagminas. Apaman a maibus da dagiti saanen a maisubli a rekurso a balitok, panawan dan a naperdi ti lugar kasta met dagiti napalalon a nausar a kalsada ken rangtay. Awan duma da kadagiti naruker a pulitiko a tinawen nga agtaktakaw ti kwarta a publiko a naisayangkat para iti panangibangon ti imprastruktura.
Dagiti proyekto iti minas ket kakuyog ti militarisasyon. Palikmutan dagiti dadakkel a semi-permanente a detatsment ti PhilippineArmy ti Lacub iti kabangibang a Lagangilang, Baay-Licuan ken Malibcong. Masansan a mangideploy ti Philippine Army kadagiti platun idiay Lacub a mangiyaramid iti makunkuna nga operasyon iti counter-insurgency. Idi 2008, kinontrol ti maysa nga Special Operations Team (SOT) ti 41st IB ti ili ti Talampac iti intero a tawen tapno buraken ti organisasyon ti umili.
Iti probinsya ti Abra, ti Philippine Army ken private armies dagiti naruker a pulitiko ket nakalawlawag a pareho nga agserserbi iti interes dagiti kompanya ti minas. Dua a batalyon ti 5th Infantry Division ket nakadeploy ditoy – ti 41st IB iti amianan ken ti 50th IB iti abagatan. Nayon pay, adda dagiti counter-insurgency strike force, ti 52nd DRC (Division Reconnaissance Company) ken ti kompanya ti 77th IB, nga agserserbi kas kuerpo ti kadre para iti paramilitary a Civilian Armed Forces Geographical Units (CAFGU).
Ti sipaparang a misyon da ket buraken ti New People’s Army (NPA) ken palubusan a gamgamen dagiti kompanya, kas kadagiti dadakkel a kompanya ti minas, dagiti natural a rekurso ken dadaelen ti environment. Ngem dagiti nainsigudan nga umili ti Lacub ket determinado a mangilaban iti kalintegan da iti ansestral a daga ken papigsaen ti bileg da. Ipampannakkel da ti napaut a pakasaritaan ti dangadang da tapno salakniban ti daga, biag ken dayaw.
Agtultuloy a bibiagen da ti naindaklan a pakasaritaan da a sentral ti pinapel da iti naimballigian a panaglaban dagiti Tinggian kadagiti operasyon ti panagtroso ti Cellophil ti diktadura a Marcos. Kanayon a sentral ti pinapel da iti pananglapped iti nadumaduma nga administrasyon a mangiyaramid iti plano ni Marcos nga ikkan ti dam ti Binongan river. Situtured ti komunidad ti Buneg, iti partikular, a nanglapped iti maysa a lokal a warlord a mangsamsam iti babassit nga usok da.
Ammo tayo nga agballigi ti Cordillera Day 2011 iti panangamiris iti sitwasyon ti Cordillera iti agraraira a konteksto ti Pilipinas ken iti lubong. Kasta met a maitudo dagiti rebbengen ti Cordillera People’s Alliance manipud iti umiso a batayan ti panangadal yo iti sitwasyon iti Abra, Apayao, Kalinga, Benguet, Ifugao, Mountain Province ken Baguio City.
Agnamnama kami a maiyaramid yo ti komprehensibo ken natadem a pannakaawat iti sitwasyon ken kadagiti karit iti Cordillera. Makatulong dagiti workshop iti regional autonomy ken bukod a pangngeddeng; panagminas: bassit ken dakkel; kalintegan-tao ken Oplan Bayanihan; climate change ken disaster management a mangitudo ken mangsango kadagiti isyu.
Mangnamnama kami iti kangatoan a balligi iti panangiyaramid yo iti Unity Pact babaen iti panangisilpo iti kinasaririt dagiti elders ken dadaulo ti tribu, ti dinamismo dagiti organisasyon masa ken dagiti kinalaing manipud iti nadumaduma a gunglo. Importante unay a dagiti elder ken dadaulo ti tribu ti mangimaton iti panangbukel ti multilateral nga unity pact a manglaban iti panangperdi ti minas ken pananglabsing iti kalintegan-tao. Iti sango ti panangpadas ti gubyerno nga aramiden ti maikatlo nga organic act para iti Cordillera autonomous region, importante met a mangiyaramid kayo ti nalawag ken natibker a posisyon maipanggep iti pudno a regional autonomy ken bukod a pangngeddeng.
Mangnamnama kami a babaen iti Cordillera Day 2011 ket mabaelan yo nga agsuma ti sitwasyon ken dagiti kapadasan iti dangadang, agadal manipud iti positibo ken negatibo a leksyon, agkonsolida kadagiti balligi, rimbawan dagiti pagkurangan ken itudo dagiti rebbengen tapno mapapigsa ti kabaelan ken kapasidad a lumaban tapno magun-od dagiti daddadakkel pay a balligi. Iti kasta, umaddang iti baro ken nangatngato a tukad ti dangadang dagiti umili ti Cordillera para iti bukod a pangngeddeng ken nailian a demokrasya.###

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Modulo:Dadduma nga usar/dok
Daytoy a modulo ket agpataud iti maysa a hatnote ti "dadduma nga usar" para iti pannagisilpo kadagiti panid ti panangilawlawag. Daytoy ket isayangkatna ti plantilia ti {{dadduma nga usar}}.
Panagusar manipud iti teksto ti wikiUrnosen
Daytoy a modulo ket saan am abalin a dagus a mausar manipud iti teksto ti wiki. Pangngaasi nga imbes nga usaren ti plantilai ti {{dadduma nga usar}}.
Panagusar manipud iti LuaUrnosen
Ti panagusar iti daytoy a modulo manipud iti Lua, umuna nga ikarga ti modulo:
local mOtheruses = require('Modulo:Dadduma nga usar')
Mabalinton nga usaren ti modulo iti sumaganad a sintaksis:
mOtheruses._otheruses(args, options)
Dagiti parametroUrnosen
- args
- Ti tabla nga galaon kadagitikuerdas iti teksto ti silpo, nga awan kadagiti pangrikep. Kas pagarigan,
{"PANID1", "PANID2#SEKSION", "PANID3|ETIKETA"}. Siguraduen nga awan dagitibaetan wenno dagiti awan pateg, gapu ta mabalin dayta a mangiyallilaw iti annong ti
mw.text.listToText()nga us-usaeren ti modulo. No saan a sigurado, usaren ti
compressSparseArray()manipud iti Modulo:Ramramit ti tabla. Mabalin daytoy nga awan linaon wenno awan pateg.
- dagiti pagpilian
- Titabala nga aglaon iti bilang ti pagpilian a nanaganan a patpateg; nasken a mangited ti saan abasbassit ngem maysa iti
options.defaultPagewenno
options.title; kadagiti kaaduan a kaso, ti panagisaad itinaudi iti
mw.title.getCurrentTitle().textket nasaysayaat. Dagiti sumagaad a pagpilian ket nasuportaran:
defaultPage: Kuerdas; kompleto a tuonenna ti naisilpo a panid no awan dagiti naited nga argumento
title: Kuerdas; isaadna ti titulo a nausar sakbay ti pasandi ti "(panangilawlawag)".
disambiguator: Kuerdas; sukatanna ti pasandi iti "panangilawlawag"
otherText: Kuerdas; sukatanna ti "usar" iti "dadduma nga usar"
-


text:
Senator Ninoy Aquino, Sultan Kudarat
Ti Senator Ninoy Aquino ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Sultan Kudarat iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Senator Ninoy Aquino ket nabingbingay a politikal iti 20 a barbaranggay.[2]
- Banali
- Basag
- Buenaflores
- Bugso
- Buklod
- Gapok
- Kadi
- Kapatagan
- Kiadsam
- Kuden
- Kulaman
- Lagubang
- Langgal
- Limuhay
- Malegdeg
- Midtungok
- Nati
- Sewod
- Tacupis
- Tinalon
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Senator Ninoy Aquino | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Soccsksargen Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion XII (Soccsksargen)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion XII (Soccsksargen)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion XII (Soccsksargen)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion XII (Soccsksargen)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Sultan Kudarat". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Awarding of Free Patent Titles
Iti naaramid nga Awarding of Free Patent Titles babaen iti programa iti Department of Environment and Natural Resources – La Union Provincial Environment and Natural Resources Office nga indaulaunda PENRO Cezar Manuel A. Cabansag, TSD – Chief Alfredo A. Racoma, Jr. ken iti RPS – Chief Myrna L. Manio.
Iti sibubukel a LGU – Sudipen nga imatmatunan ti naayat nga ina ti ili Hon. Wendy Joy D. Buquing iyebkasmi ti panagyaman iti daytoy “Handog Titulo Program” ket sapay koma ta ad-adu pay ti matulungan iti daytoy a ganuat.


text:
Plantilia:Subpanid ti dokumentasion
Ikabil daytoy kadagiti dokumentasion ti plantilia wenno modulo.
Panagusar
{{subpanid ti dokumentasion}}
Wenno
{{subpanid ti dokumentasion|[[nangruna a panid a pangisilpuan]]}}
Pannakaidumdumaan ti teksto
Tapno manual a mabaliwan ti teksto ti plantilia, mabalin a mainaganan dagiti parametro ti "
text1=tekstom ditoy" ken/wenno ti "
text2=sabali a tekstom ditoy". Ti "
text1=" ket mangbaliw ti automatiko a teksto iti umuna a linia kadagiti bukodmo a balikas. Ti "
text2=" ket mangbaliw ti automatiko a teksto iti maikadua a linia kadagiti bukodmo a balikas. No ti "
text1=" a parametro ket mainaganan nga awan ti "
text2=" a parametro, ti umuna ken maikadua a linia ti teksto ket naidumdumanto a maibatay iti teksto a naited iti parametro ti "
text1=".
Kas pagarigan a pagtuladan:
{{subpanid ti dokumentasion|text1=naidumduma nga umuna ken maikadua a linia ti teksto}}
{{subpanid ti dokumentasion|text2=naidumduma a maikadua a linia ti teksto laeng}}
{{subpanid ti dokumentasion|text1=naidumduma nga umuna a linia ti teksto|text2=naidumduma a maikadua a linia ti teksto}}
Kasano a maiparang
Daytoy a plantilia ket nasken a maikabil iti ngato dagiti panid ti "/dok". Daytoy ket agbaliw ti pannakaiparangna segun ti panagkita:
- Iti maysa a panid ti "/dok", daytoy ket agiparang ti maysa a kahon nga agipalpalawag ti dokumentasion ti plantilia wenno modulo ken agisilpo ti panid ti plantilia wenno modulo.
- Kadagiti sabali a panid (a kas ti, pampanid a mailak-am iti panid ti "/dok" ), ti plantilia wenno modulo ket saan a maiparang. Ti panid ti plantilia ket (nga aglaon ti
{{Dokumentasion}}) ket automatiko a mangibaga a ti dokumentasion ket nailak-am manipud ti maysa a subpanid.
Dagiti pamay-an
Iti pay maipatanayon iti maiparuar a mensahe, ti plantilia ket ikategoriana pay dagiti panid idiay Kategoria:Pampanid ti dokumentasion ti plantilia, Kategoria:Pampanid ti dokumentasion ti modulo ken Kategoria:Pampanid ti dokumentasion ti agar-aramat, wenno dagiti kapadpada (nanaganan manipud ti lugar ti suheto), ngem dagiti laeng dokumentasion a panid kadagiti "nagan ti espasio" nga adaan iti langa a subpanid.
Automatiko a panagikarga
Makita dita baba ti automatiko a maikarga babaen ti {{Dokumentasion/pangikarga}} no agaramid kadagiti dokumentasion a subpanid ti plantilia wenno modulo no pinduten ti silpo ti "agpartuat" ti panid ti dokumentasion.
{{Subpanid ti dokumentasion}} == Panagusar == == Kas pagarigan== == Kitaen pay ==  {{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|pagipadasan||   }}
Kitaen pay
Sapasap a pakaammo a maipanggep para kadagiti plantilia:
- Wikipedia:Dokumentasion ti plantilia
- Wikipedia:Pagipadasan ti plantilia ken pangsubok a kaskaso
- {{Dokumentasion}}
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar


text:
Kategoria:Pampanid nga agus-usar iti marebba a listaan nga agraman iti background ken text-align iti titlestyle
Daytoy a kategoria ket mangsurot kadagiti panangawag ti Modulo:Marebba a listaan nga agus-usar kadagiti parametro ti
|titlestyle= wenno
|title_style= nga agraman iti
background: ken
text-align:.
Pampanid iti kategoria "Pampanid nga agus-usar iti marebba a listaan nga agraman iti background ken text-align iti titlestyle"
Dagiti sumaganad a 20 a panid ket adda iti daytoy a kategoria, manipud iti 20 a dagup.
B
- Dagiti rehion ti Filipinas
- Akin-abagatan a Tagalog
- Rehion ti Isla ti Negros
- Namibia
- Listaan dagiti naturay nga estado ken agkamkammatalek a teritorio iti Aprika
- Akinlaud nga Asia
- Bolivia
- Euro
- Imperio a Mongol
- Imperio a Romano
- Imperio nga Espaniol
- Kappon ti Europa
- Londres
- Pagsasao a Portuges
- Pagsasao a Pranses
- Pagsasao nga Espaniol
- Romania
- Zambia
- Zimbabwe
- Felipe II ti Espania


text:
Papa Julio II
Ni Papa Julio II (5 Disiembre 1443 – 21 Pebrero 1513), nabirngasan a kas "Ti Nakabutbuteng a Papa" (Il Papa Terribile)[1] ken "Ti Mannakigubat a Papa" (Il Papa Guerriero),[2] naipasngay a kas ni Giuliano della Rovere, ket isu ti Papa manipud idi 1503 aginggana idi 1513. Ti kinapapana ket namarkaan babaen ti aktibo a ganganaet nga annuroten, ambisioso a panagipatakder kadagiti gandat, ken ti patronato para kadagiti arte - isu ket nangkomisionado ti panakadadael ken panangipatakder manen ti Basilika ni San Pedro, ken ti panagdekorasion ni Michelangelo ti kisame ti Kapilia ti Sistina.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Blech, Benjamin; Doliner, Roy. (2008). Dagiti Sekreto ti Sistene. New York, NY: HarperCollins Publishers. p. 106. ISBN 978-0-06-146904-6.
- ^ Luminarium: Papa Julio II
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Papa Julio II iti Wikimedia Commons


text:
Pagsasao a Malayo Kedah
Ti pagsasao a Malayo Kedah wenno Kedah (ammo pay a kas Pelat Utara wenno Loghat Utara 'Akin-amianan a Dialekto') makunkuna pay idiay Tailandia a kas "Satun Malay" (มลายูสตูล) ket ti karuay ti sasao a Malayano a kangrunaan a naisasao idiay akin-amianan a laud dagiti akin-amianan nga estado ti Malaysia ti Perlis, Kedah, Penang, ken akin-amianan a Perak ken dagiti akin-abagatan a probinsia ti Tailandia iti Trang, Satun ken dagiti parte ti Yala, ti panagusar ti Malayo Kedah ket historikal idi a naipaatiddog idiay amianan aginggana iti isla ti Phuket sakbay a sinukatan babaen ti pagsasao a Tailandes.
Ti Malayo Kedah ket mabalin a mabingbingay kadagiti nadumaduma a dialekto, a mairaman ti Kedah Persisiran (pagalagadan), Baling wenno Kedah Hulu, Kedah Utara, Perlis-Langkawi, Penang ken dagiti dadduma pay nga adda iti ruar ti Malaysia. Kitaen ti sasao a Malayano para iti panangiyasping dagiti dialekto ti Kedah Persisiran, Penang ken Baling.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Malayo Kedah iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)


text:
Panagsurat
Ti panagsurat ket pagsasao iti maysa a tekstual a pamay-an babaen ti panag-usar iti maysa nga agsmang dagiti senial wenno dagiti simbolo (naamammuan a kas ti panagsurat a sistema).[1] Daytoy ket nailaslasin manipud ti ilustrasion, a kas ti rukib a panangiladawan ken pinintaan, ken ti simboliko a pannkapreserba ti pagsasao babaen ti saan a ttekstual a midia , a kas ti magnetiko a sintas ti audio.
Ti panagsurat ket mabalin a nairugi a kas nagbanagan iti politikal apanagpadakkel kadagiti taga-ugma a kultura, a nakasapulda kadagiti nasayaat a pamay-an para iti panagited kadagiti pakaaammo, panangimaton kadagiti pakabilangan ti pinansia, panagidulin kadagiti naipakasaritaan a rehistro, ken dagiti kapada dagitoy nga ar-aramid. Idi agarup a maika-4 a milenio BC, ti kinarikuti panagtagilako ken administrasion iti Mesopotamia ket nadakkelanna ti memoria ti tao, ken ti panagsurat ket nagbalin a makeddengan a pamay-an iti panagrehistro ken panangirepresenta kadagiti transaksion iti maysa a permannente a porma.[2] Iti Taga-ugma nga Ehipto ken Mesoamerika ti panagsurat ket mabalin a nagtaud manipud kadagiti kalendriko ken politikal a kammasapulan para iti panagrehistro dagiti naipakasaritaan ken enbironmental a paspasamak. Ti kaduogan a naamammuan a idiay Tsina ket iti dibinasion iti naarian a korte.
Dagiti notaUrnosen
Dagiti nagibasaranUrnosen
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Dagiti midia a mainaig iti Panagsurat ti tao iti Wikimedia Commons
- Pagsasao, Panagsurat ken Alpabeto: Ti pannakisinnarita kenni Christophe Rico Damqatum 3 (2007)
- Apay nga agsurat? – ti pakasaritaan iti panagsurat ken ti alpabeto manipud ti Biblioteka ti Britaniko


text:
Papa Julio I
Ni Santo Papa Julio I, ket isu ti papa manipud idi 6 Pebrero 337 aginggana idi 12 Abril 352.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- "Santo Papa Julio I" iti 1913 katoliko nga Ensiklopedia.
- Duff, Eamon. Dagiti Santo ken Managbasol: Ti Pakasaritaan dagiti Papa, Unibersidad ti Yale a Pagmalditan, 2001, pp. 30–32. ISBN 0-300-09165-6
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Papa Julio I iti Wikimedia Commons
- Opera Omnia bbabaen ti Migne
- Pannakaipatarus iti Rehistro ti Pontipikado ni Jaffe-Kaltenbrunner. Naiyarkibo 2013-01-28 iti Wayback Machine
Orihinal a testo manipud ti maika-9 nga edisi on ti (1880) ti di nainaganan nga ensiklopidia


text:
Tulong Pinansial Babaen iti City Disaster Risk Reduction Management Office (CDRRMO) Personnels
Indanon iti Siudad ti Alaminos, Pangasinan nga idadauloan ni Hon. Arth Bryan C. Celeste iti tulong pinansial babaen iti City Disaster Risk Reduction Management Office (CDRRMO) Personnels nga ipanguloan ni Miss Mylene Manalastas para kadagiti kakailiantayo a nakaro a nadidigraan gapo ti Bagyong Maring. Ti sibubukel nga lokal a gobierno iti Sudipen nga imatmatonan iti ina iti ili Hon. Wendy Joy D. Buquing, iyebkasmi iti naimpusuan a panagyaman ta maysa iti ilimi nga napili a maikkan iti nasao nga tulong nga uray adayo ken adakami iti sabali a probinsia ken nabaelanyo iti tumulong. Dakkel daytoy a banag para iti panagbangon dagiti nadidigra. Ni Apo ti mangsubad iti kinaimbagyo.


text:
Ti panangselebrar iti maikauppat a pulo ket pito a Nutrition Month
Ti panangselebrar iti maikauppat a pulo ket pito a Nutrition Month nga addaan ti tema: “Malnutrisyon Patuloy na Labanan First 1000 Days Tutukan” sadiay Barangay San Francisco Sur itay agsapa. Nakulminar ti selebrasion babaen kadagiti nadumaduma nga aktibidades kas iti Cookfest:First 1000 days Snacks ni Mommy, Supplementary Feeding Program ken Video Presentation on the First 1000 days ni baby. Nakipartisipar iti nasao a programa iti naayat nga ina iti ilitayo Hon. Wendy Joy D. Buquing. Iti mensahe na “Intay selselebraran ti tinawen a Nutrition Month tapno maipaganetget ti kinapateg ti nutrision wenno kinapateg dagiti taraon nga ipauneg tapno naan-anay a taudan ti enerhia a mangpaganaygay ti bagi. Ngem saan laeng koma nga agpatingga tatta a bulan no di ket iti amin nga aldaw iti tawen. Ta ti nasalun-at a tao, addaan namnama; ti addaan namnama, adda amin kenkuana”.-WDB


text:
J. M. Coetzee
Ni John Maxwell "J. M." Coetzee (/kʊtˈsiːə/ kuut-SEE-ə;[1] nayanak idi 9 Pebrero 1940) ket maysa a mannurat ken akademia manipud idiay Abagatan nga Áprika. Isuna tattan ket maysa nga Australiano ken agtaeng idiay Adelaide, Abagatan nga Australia. Maysa a nobelista ken Literario a kritiko ken agipatpatarus, ni Coetzee ket namindua a nagunggunaan ti Premio Booker ken nagunggunaan ti Premio Nobel iti Literatura idi 2003.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "David Malouf a kumaduaanna ni J.M. Coetzee, Adelaide Writers Week". Naala idi 12 Pebrero 2012.


text:
Pagsasao a Danau
Ti pagsasao a Danau (Danaw) ket ti maysa pagsasao a Mon–Khmer ti Myanmar (Burma). Daytoy ti kaaduan a managbaliw a kameng ti sanga a Palaungiko (Sidwell 2010). Ti Danau ket insasao babaen dagiti agarup a 1,000 a tattao iti asideg ti Aungban, Kalaw Township, estado ti Shan.[1] Ti Danau /dənɔ/ ket Birmano a pannakaibalikas ti etnonimo; balikasen met dagiti Danau ti grupo ti etnikoda ken ti pagsasao a kas /tʰənɔʔ/. Ti maysa maawat a karuay ket /kənɔʔ/. Ti Danau ket maysa paaweng a pagsasao nga agraman kadagiti uppat nga aweng.[2]
Ti Danau ket dagiti bassit laeng nga ammo a grupo ti etniko idiay Myanmar, ken iti pay asideg nga ili ti Aungban, daytoy ket kadawyan nga allilawen dagiti tattao daytoy a grupo iti lokal a kaaduan a Danu. Segun kadagiti historikala a pannakaibagbaga, dagiti Danu ket nagserbida a kas dagiti pumapana para ken ni Ari Alaungpaya, nga isu ti nagpundar iti Dinastia a Konbaung idi maika-18 a siglo. Nagtaeng dagiti Danu iti rehion ti Pindaya kalpasan idi nagsublida kadagiti gubat idiay Tailandia,[3] ken agsaoda iti karuay ti Birmano a naiduma babaen ti bassit a pagiddiatan iti panangibalikas. Iti sabali met dagiti Danau ket agsasaoda iti kompleto a sabali a pagsasao nga Austro-asiatiko, nga addaan kadagiti nadumaduma a binuloda a balikas manipud iti Birmano (ken kanungpalan pay a manipud iti Pali babaen ti Birmano).
Kangruaan a nagtataeng dagiti Danau kadagiti purok ti Taungbohla, Thaethit, Htinyugon, Chaunggya ken Naung In, iti asideg a distansia kadagiti ili ti Aungban ken Heho. Gapu ta dagitoy a purok ket napalikmutan babaen dagiti purok ti Pa'O, makasao met dagiti tattao a Danau iti Pa'O ken makasaoda pay iti Birmano. Uray no bassit laeng ti bilang ti populasion dagiti agsasao iti Danau, nabiag ti pagsasao ket naisursuro daytoy kadagiti ubbing. Ti agdama a kasasaad ket maigiddiat iti padto nga imbaga babaen ti lingguista a ni Gordon H. Luce idi 1965, nga idi ket tinawtawaganna ti Danau a kas 'matmatayen' a pagsasao.[4]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c Danau iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Si, Aung (2014) Danau. In: The Handbook of Austroasiatic Languages. M. Jenny & P. Sidwell (eds.). pp. 1104–1141. Brill, Leiden.
- ^ "Archive copy" (PDF). Naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 2013-07-28. Naala idi 2018-09-24.
{{cite web}}: Panagtaripato ti CS1: naiyarkibo a kopia a kas titulo (silpo)
- ^ Luce, Gordon (1965). "Danaw, a dying Austroasiatic language". Lingua. 14: 98–129. doi:10.1016/0024-3841(65)90038-0.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ti preliminario a dokumentasion ti Danau, ti maysa naisagmak a pagsasao ti Myanmar (Burma)
- Aung Si. 2014. Documentation of Danau, an endangered language of Myanmar (Burma). Arkibo dagiti Naisagmak a Pagsasao.
- Aung Si. 2014. Documenting Bird Names in Danaw. Presentasion ti komperensia, SEALS 24.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Arkibo ti ELAR iti Dokumentasion ti Danau


text:
Dagiti lehislatibo a distrito iti Quezon
Dagiti Lehislatibo a Distrito iti Quezon, ket isu dagiti umuna, maikadua, maikatlo ken maikapat a distrito, ken isu dagiti agdama a pannakabagi ti Probinsia ti Quezon ken ti nawaya a siudad ti Lucena iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas.
Ti probinsia ket naamammuan idi a kas ti Tayabas aginggana idi 1949, ken nabingbingay idi daytoy kadagiti dua a distrito ti pannakabagi aginggana idi 1972. Ti Marinduque ket naududi a nairepresenta a kas paset ti maikadua a distrito ti probinsia idi 1922, kalpasan ti pannakabangonna a kas kadawyan a probinsia id 1920 a nakaited daytoy ti bukodna apannakabagi. Gapu ti nagbanagan daytoy, adda met bassit a pannaka-urnos ti pakabuklan dagiti distrito ti Tayabas tapno masukatan ti napabassit a populasion ti maikadua a distrito.
Ti probinsia ti Quezon (kaduana ti sub probinsia ti Aurora, nabangon idi 1951) ket nairepresenta idi ti Interim Batasang Pambansa a kas paset ti Rehion IV-A manipud idi 1978 aginggana idi 1984. Ti sub probinsia ti Aurora ket naudi a naiprepresenta a kas paset ti umuna a distrito ti Quezon idi 1972, ken kas paset ti sapsap a pannakabagi ti Quezon idi 1984, kalpasan ti pannakabalinna a kadawyan a probinsia idi 1979 daytoy ket naikkan ti bukodna a pannakabagi. Ti probinsia ket nagbutos kadagti uppat a sapasap a pannakabagi iti Kadawyan a Batasang Pambansa idi 1984. Daytoy ket naidistrito manen kadagiti uppat a kongresional a distrito babaen ti baro a Batay-linteg a nangrugi idi Pebrero 7, 1987, ken nagbutos kadagiti kameng iti naipasubli a Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas a nangrugi iti isu met laeng a tawen.
Urayno daytoy ket administratibo a nawaya manipud iti gobierno ti probinsia ti Quezon manipud idi Hulio 1, 1991, ti siudad ti Lucena ket agbutos ti kongresional a pannakabagi a kas paset ti maikadua a distrito, ken nagtaginayon ti karbengan dagiti umilina nga agbutos ken mabutos kadagiti opisina ti probinsia babaen ti nailaksid a naaramid iti Paset 452-c ti Kodigo ti LOkal a Gobierno ti 1991 a maipanggep ti siudad a nairangarang a kas urbano unay kalpasan idi 1986 ngem sakbay idi 1992 a ti naikalintegan a dokumento ti siudadna ti (Republika Tignay Blng. 3271) ket aglaon ti probision a nalawag a mangpalubos a makibinglay kadagiti pannakibiang ti probinsia.
Umuna a distritoUrnosen
- Siudad: : Tayabas
- Dagiti ili: Burdeos, General Nakar, Infanta, Jomalig, Lucban, Mauban, Panukulan, Patnanungan, Polillo, Real, Sampaloc
- Populasion (2015): 531,677
1907–1922Urnosen
- Dagiti ili: Atimonan, Baler, Candelaria, Casiguran, Infanta, Lucban, Lucena, Mauban, Pagbilao, Polillo, Sampaloc, Sariaya, Tayabas, Tiaong, Dolores (nabangon manen idi 1910), Laguimanoc (nabangon idi 1916)
1922–1972Urnosen
- Dagiti ili: Baler, Candelaria, Casiguran, Dolores, Infanta, Lucban, Lucena (nagbalin a siudad idi 1961), Mauban, Pagbilao, Polillo, Sampaloc, Sariaya, Tayabas, Tiaong, Burdeos (nabagnon idi 1948), General Nakar (nabangon idi 1949), Maria Aurora (nabangon idi 1950), Dipaculao (nabangon idi 1950), San Antonio (nabangon idi 1957), Panukulan (nabangon idi 1959), Jomalig (nabangon a kas munisipal a distrito idi 1961), Patnanungan (nabangon a kas munisipal a distrito idi 1961), San Luis (nabangon idi 1962), Dingalan (nabangon idi 1962), Real (nabangon idi 1963), Dinalungan (nabangon a kas munisipal a distrito idi 1966), Dilasag (nabangon idi 1969)
Maika-2 a distritoUrnosen
- Siudad: Lucena:1
- Dagiti ili: Candelaria, Dolores, San Antonio, Sariaya, Tiaong
- Populasion (2015): 694,732
- ^1 Urbano unay a siudad manipud idi Hulio 1, 1991. Administratibo a nawaya manipud iti probinsia, ngem dagiti umilina ket mapalubosan nga agbutos ken tumaray para kadagiti mabutosan nga opisina ti gobierno ti probinsia ti Quezon babaen ti Paset 452-c ti Kodigo ti LOkal a Goierno ti 1991.
- ^2 Pimmusay idi Abril 23, 1990.
1907–1922Urnosen
- Dagiti ili: Alabat, Boac, Calauag, Catanauan, Gasan, Guinayangan, Gumaca, Lopez, Mulanay, Pitogo, Santa Cruz, Torrijos, Unisan (nabangon manen idi 1909), Macalelon (nabangon manen idi 1909), Mogpog (nabangon manen idi 1910), San Narciso (nabangon manen idi 1913), Quezon (nabangon idi 1913)
1922–1972Urnosen
- Dagiti ili: Alabat, Atimonan, Calauag, Catanauan, Guinayangan, Gumaca, Lopez, Macalelon, Mulanay, Padre Burgos (Laguimanoc), Pitogo, Quezon, San Narciso, Unisan, General Luna (nabangon idi1929), San Francisco (kasisigud idi a Bondo, ken nanaganan ti Aurora) (nabangon idi 1938), Agdangan (nabangon idi 1939), Tagkawayan (nabangon idi 1940), Buenavista (nabangon idi 1950), Plaridel (nabangon idi 1962), San Andres (nabangon idi 1965)
Maika-3 a distritoUrnosen
- Dagiti ili: Agdangan, Buenavista, Catanauan, General Luna, Macalelon, Mulanay, Padre Burgos, Pitogo, San Andres, San Francisco, San Narciso, Unisan
- Populasion (2015): 439,853
Maika-4 a distritoUrnosen
- Dagiti ili: Alabat, Atimonan, Calauag, Guinayangan, Gumaca, Lopez, Perez, Plaridel, Quezon, Tagkawayan
- Populasion (2015): 456,568
Sapasap (awanen)Urnosen
Kitaen payUrnosen
Dagiti nagibasaranUrnosen
- Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas


text:
Kolera
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti kolera ket maysa a pannaka-akar iti uneg ti bassit a bagis a gapuanan babaen ti bakteria a Vibrio cholerae. Dagiti kangrunaan a sintoma ket ti nagares a buris ken panagsarrua. Ti pannakaalis ket nangruna a mapasamak babaen ti pananginum wenno pannangan ti makan a narugitan babaen ti takki (rugit a produkto) iti maysa a naalisan a tao, a mairaman ti maysa nga awan kadagiti makitkita a sintoma. Ti kakaro ti panangburis ken panagsarrua ket pakaiturongan ti napardas a pannakapukaw ti danum ken saan a nasayaat a pannakatimbeng ti elektrolito, ken ti ipapatay iti dadduma a kaso. Ti kangrunaan a panangagas ket ti oral rehidratasion a terapia, a kadawyan iti oral rehidratasion a solusion, tapno masukatan ti danum ken dagiti elektrolito. No daytoy ket saan a maibturan wenno saan a napardas a makaited ti pannakasayaat, dagiti intrabenosa a likido ket mabalin a mausar. Dagiti antibakterial nga druga ket makatulong kadagitoy a nakaro a sakit tapno agbiit ket saan a kumaro. Iti sangalubongan, daytoy makaapektar kadagiti 3–5 a riwriw a tattao ken gapuanan dagiti 100,000–130,000 a matmatay iti tinawen manipud idi 2010. Ti kolera ket maysa idi kadagiti kasapaan a makaalis nga inad-adal babaen kadagiti epidemiolohiko a pamay-an.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig iti Kolera iti Wikimedia Commons
- Kolera - Gunglo ti Salun-at ti Lubong


text:
Bello, Antioquia
Ti Bello (Panangibalikas nga Espaniol: [ˈbeʎo], [ˈbeʝo]) ket ti maysa nga ili ken munisipalidad iti Departamento ti Antioquia, Colombia ken ti maysa a suburbo ti Medellín, ti kapitolio ti departamento. Ti Bello ket parte ti Ti Lugar ti Metropolitano ti Ginget Aburrá iti departmento ti Antioquia. Daytoy ket mabeddengan iti amianan babaen ti munisipalidad ti San Pedro de los Milagros, iti daya babaen ti munisipalidad ti Copacabana, itiabagatan babaen ti munisipalidad ti Medellín ken iti laud babaen dagiti munisipalidad ti Medellín ken San Jerónimo.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Bello iti Wikimedia Commons


text:
Rosario, Batangas
Ti Rosario ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Batangas iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Rosario ket nabingbingay a politikal iti 48 a barbaranggay.[2]
- Alupay
- Antipolo
- Bagong Pook
- Balibago
- Bayawang
- Baybayin
- Bulihan
- Cahigam
- Calantas
- Colongan
- Itlugan
- Lumbangan
- Maalas-As
- Mabato
- Mabunga
- Macalamcam A
- Macalamcam B
- Malaya
- Maligaya
- Marilag
- Masaya
- Matamis
- Mavalor
- Mayuro
- Namuco
- Namunga
- Natu
- Nasi
- Palakpak
- Pinagsibaan
- Baranggay A (Poblacion)
- Baranggay B (Poblacion)
- Baranggay C (Poblacion)
- Baranggay D (Poblacion)
- Baranggay E (Poblacion)
- Putingkahoy
- Quilib
- Salao
- San Carlos
- San Ignacio
- San Isidro
- San Jose
- San Roque
- Santa Cruz
- Timbugan
- Tiquiwan
- Leviste (Tubahan)
- Tulos
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Rosario | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Calabarzon Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Batangas". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Balanga, Bataan
Ti Siudad ti Balanga ket maysa a maika-4 a klase a siudad iti probinsia ti Bataan iti Filipinas. Ti siudad ti agpapaay a kapitolio ti Bataan.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Addaan ti Siudad ti Balanga iti 25 a barbaranggay.[2]
- Bagong Silang
- Bagumbayan
- Cabog-Cabog
- Camacho (Cadre)
- Cataning
- Central
- Cupang North
- Cupang Proper
- Cupang West
- Dangcol (Bernabe)
- Doña Francisca Subdivision
- Ibayo
- Malabia
- Munting Batangas
- Poblacion Barcenas
- Pto. Rivas Ibaba
- Pto. Rivas Itaas
- Pto. Rivas Lote
- San Jose
- Sibacan
- Talisay
- Tanato
- Tenejero
- Tortugas
- Tuyo
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ City of Balanga | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Tengnga a Luzon Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion III (Tengnga a Luzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion III (Tengnga a Luzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion III (Tengnga a Luzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion III (Tengnga a Luzon)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Bataan". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)
- Sapasap a Paammo ti Siudad iti Balanga
- Siudad ti Balanga Naiyarkibo 2007-01-18 iti Wayback Machine


text:
Distrito ti Yūfutsu, Hokkaido
Ti Yūfutsu (勇払郡, Yūfutsu-gun) ket ti maysa a distrito a nabingbingay iti pagbaetan dagiti Subprepektura ti Iburi ken Kamikawa, Hokkaido, Hapon.
Dagiti ili ken dagiti purok[urnosen | urnosen ti taudan]
Subprepektura ti Iburi[urnosen | urnosen ti taudan]
Subprektura ti Kamikawa[urnosen | urnosen ti taudan]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1869 – Iti pannakapundar dagiti probinsia ken dagiti distrito ti Hokkaido, Distrito ti Yūfutsu, napartuat ti Probinsia ti Iburi
- 1897 – Naikabil babaen ti Subprepektura ti Muroran (kanungpalan a nanaganan iti Iburi)
- 1906 – Naiyakar ti Purok ti Shimukappu iti Subprepektura ti Kamikawa
- 1948 – Napundar ti Siudad ti Tomakomai, ken pimmanaw iti Distrito ti Yūfutsu
- Idi Marso 27, 2006 – Naitipon dagiti ili ti Hayakita ken Oiwake tapno mangporma iti baro nga ili ti Abira.
- Idi Marso27, 2006 – Naitipo dagiti ili ti Hobetsu ken Mukawa tapno mangporma iti baro nga ili ti Mukawa, nga itan ket addaan iti sabali a pannakaisurat.


text:
Pablo Neruda
Ti am-ammo a Pablo Neruda (Hulio 12 1904 – Septiembre 23 1973) ket parbo a nagan ni Ricardo Eliecer Neftalí Reyes Basoalto, maysa a mannurat a taga-Chile.
Mabigbig a kas maysa kadagiti kaindaklanan a mannaniw nga Español iti maika-20 a siglo, ni Neruda ket maysa a nagaget a mannurat, a dagiti putarna ket agduduma manipud kadagiti naessem a dandaniw ni ayat, surrealista a dandaniw, historikal nga ep-epiko, politikal a dandaniw, agingga iti dandaniw kadagiti gagangay a bambanag a kas iti nakaparsuaan ken iti baybay. Naited ken ni Neruda ti Premio Nobel iti Literatura idi 1971. Ti maysa a nobelista a ni Gabriel García Márquez ket kinunan idi a ni Pablo Neruda "ket maysa kadagiti kalatakan a mannaniw iti maika-20 a siglo iti ania man a pasasaao.[1] Ni Neruda ket kankanayon nga agsursurat ti berde a tinta, isu daytoy ti bukodna a maris iti namnama.
Iti unos ti panagbiagna, nalatak met ni Neruda gapu kadagiti politika a pammatina. Maysa a naregget a komunista, nagpaay kas maysa a senador ti Partido Komunista ti Chile iti Kongreso ti Chile, sakbay a napilit a napapanaw iti pagilianna.
Ti parbo a nagan ni Neruda, a nagbalin idi agangay a kalintegan a naganna, ket inadawna kenni Jan Neruda, maysa a mannurat ken mannaniw a Czech.
Kabibiag[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti obrana[urnosen | urnosen ti taudan]
Veinte poemas de amor y una canción desesperada[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti koleksion a Veinte poemas de amor y una canción desesperada (Ilokano: Duapulo a daniw ti ayat ken maysa a kanta ti pannakapaay); (Ingles: Twenty Poems of Love and a Song of Despair), a naipablaak idi 1924, ti kalatakan a dandaniw-ayat ni Neruda. Nagbalin a kontroversial dagitoy a dandaniw gapu iti eroticismona. Nupay kasta, naidaydayaw daytoy a koleksion ket naipatarus iti adu a pagsasao ket kadagiti naglabas a dekada, riniwriw a kopia daytoy ti naiwaras ken nailako gapuna a nagbalin a kalalatakan nga obra ni Neruda.
Puedo escribir los versos más tristes esta noche[urnosen | urnosen ti taudan]
Patarus iti Ilokano ti Puedo escribir los versos más tristes esta noche, ti maika-20 a daniw iti Veinte poemas de amor y una canción desesperada.
Ita a rabii makaputarak kadagiti kalilidayan a binnatog.
Isuratko, kas pagarigan: "Naburak ti rabii
ket iti adayo agkutkutimermer dagiti asul a bituen."
Agkankanta ti angin-rabii nga agwerwerret iti langit.
Ita a rabii makaputarak kadagiti kalilidayan a binnatog.
Ay-ayatenka, ket no dadduma ay-ayatennak met.
Kadagiti rabii a kas itoy baludnaka dagiti takiagko.
Ag-agkanka manen ken manen iti salinong awan patinggana a langit.
Ay-ayatennak, no dadduma ay-ayatenka met.
Kasano koma a ti uray sino dina ayaten dagiti dadakkel naglinaay a matam.
Ita a rabii makaputarak kadagiti kalilidayan a binnatog.
Tapnon panunoten nga awankan iti ikutko. Tapnon riknaen a napukawkan kaniak.
Tapnon imdengan ti naglawa a rabii, nga ad-addan a nakalawlawa gaput' kaawanmo.
Ket ti berso agtinnag iti kararua a kas iti linnaw iti karuotan.
Ania kadit' makagapu a ti ayatko dinaka mabukodan.
Naburak ti rabii ket awanka ditoy dennak.
Isu daytoy ti amin. Iti adayo adda agkankanta. Iti adayo.
Saan a mapnek 'toy kararuak a napukawnaka.
Sapsapulennaka 'toy imatangko a kas man umay kenka.
Birbirokennaka 'toy pusok, ket awanka ditoy arpadko.
Ti isu met la a rabii a mangpappapudaw iti isu met la a kaykayo.
Data, iti daydi a panawen, ket saanen a kas iti sigud.
Saankan nga ay-ayaten, pudno dayta, ngem anian ti panangayatko kenka.
Padpadasen ti timekko a sapulen ti angin a mangapiras iti panagdengngegmo.
Iti sabali. Ikutannakan ti sabali. A kas kadagiti agekko idi.
Ti timekmo. Ti nasilnag a bagim. Ti awan inggana a matam.
Saankan nga ay-ayaten, pudno dayta, ngem nalabit ay-ayatenka.
Ababa ti ayat, naunday ti manglipat.
Ta kadagiti rabii a kas itoy baludnaka dagiti takiagko,
saan a mapnek ti kararuak a napukawnaka.
Uray pay no daytoyen ti maudi a saem nga impaaymo a sagabaek,
ken dagitoy dagiti maudin a berso a suratek para kenka.
Inpatarus ni Roy V. Aragon [1]
Dagiti naawatna a pammadayaw[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Plinio Apuleyo Mendoza (1 Marso 1983). Ti kabanglo iti bayabas: Dagiti panakisao kenni Gabriel García Márquez. Verso. p. 49. Naala idi 4 Agosto 2011.


text:
SANTOL, LA UNION – Nangilatang ti Department of Tourism ti P568milion a maaramat iti pannakaaramid ti kalsada a mangsilpo kadagiti probinsia ti La Union ken Benguet.
Segun kenni Santol Mayor Magno Wailan, ti nakuna a budget ket nairaman iti 2018 General Appropriations Act ken ti proyekto ket ipatungpal ti Department of Public Works and Highways.
“This will be one of the main roads that will connect the two provinces and will help the agri-tourism project of Governor Pacoy Ortega because it will ease the time of travel in going to Baguio from the northern towns of La Union,” kinuna ni Wailan.
Innayon na pay nga iti pannakaaramid ti nakuna a kalsada, naparpardas a madanun dagiti turista manipud iti Baguio ti baybay ken dadduma pay a pagpasyaran iti La Union nangruna ti surfing areas ti San Juan ken Bacnotan. Maksayan pay ti oras ti biahe nga agturong iti Vigan City.
Ti kalsada ket agarup 20 kilometro ti kaatiddogna a dumalan ditoy Santol ken Kapangan sadiay Benguet. Jun Elias / ABN
ADIVAY GRAND CANAO
Benguet Rep. Eric Go Yap encourages the people of Benguet to support and be one in celebrating the 122nd Benguet Foundation Day as its...


text:
James K. Polk
Ni James Knox Polk (/ˈpoʊk/ "poke"; Nobiembre 2, 1795 – Hunio 15, 1849) ket isu idi ti maika-11 a Presidente iti Estados Unidos (1845–1849). Ni Polk ket naipasngay idiay Kondado ti Mecklenburg, North Carolina.[1] Isu ket nagtaeng ken nangirepresenta pay ti Tennessee. Isu ket maysa a Demokratiko, ni Polk ket nagserbi a kas ti maika-17 a Tagabitla iti Kamara dagiti Pannakabagi iti Estados Unidos (1835–1839) ken Gobernador iti Tennessee (1839–1841). Ni Polk ket isu ti surpresa a (nangisit a kabali) kandidato para iti presidente idi 1844, nga inabakna ni Henry Clay iti kasuppiatna a Partido Whig babaen ti panagikarina a mangikapet ti Texas. Ni Polk ket daulo idi ti Jacksoniano a Demokrasia iti panawen ti Maikadua a Partido a Sistema.
Ni Polk ket isu ti naudi a napigsa a sakbay ti Sibil a Gubat a presidente, ken isu ti kaasapaan nga adda dagiti nabati a naala a retrato idi agdama a nagtaken ti opisina. Isu ket naamammoan para iti panagbalballigina iti gangganaet a panakibiang. Isu ket nangipangta ti gubat iti Britania iti kapanggepana a banag no sino ti agtagikua ti Pagilian ti Oregon, ngem nagsanod met laeng ken nakbinningbingay ti panagtagikua iti daytoy a rehion iti Britania. Idi linikudan ti Mehiko ti panagikapet ti Amerika ti Texas, ni Polk ket nangidaulo iti puro a panagballigi iti Mehikano-Amerikano a Gubat, a daytoy ket nakaited ti Estados Unidos kadagiti kaaduan ken agdama a Abagatan a laud. Isu ket nagtalged ti panakaipasa iti Walker taripa iti 1846, nga adda kadagit nababa a gatad a nagpaayat iti patnengna nga Abagatan, ken isu ket nangipatakder ti panguartaan a sistema a nagpaut aginggana idi 1913.
Ni Polk ket namatmati a ti panaglukat iti Akademia ti Marina E.U. ken ti Smithsonian Institution, ti panangrugi para iti Washington a Monumento, ken ti panakairuar kadagiti immuna a selio idiay Estados Unidos.
Isu ket nagikari nga agserbi laeng iti maysa a termino ken saan a timmaray a mapabutosan manen. Isu ket pimmusay iti bayabgubong idi ti tallo a bulan a pannakalpas ti terminona.
Dagiti eskolar ket kinaykayatda nga inranggo iti listaan dagiti kalatakan a presidente para iti abilidadna nga agidisso kadagiti panungpalan ken ti panaggun-odna iti amin. Ni Polk tinawtawagan a ti "di amammo unay a naibanagan presidente"[2] iti Estados Unidos.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ James Knox Polk manipud iti PresidentialAvenue.com
- ^ Ti Nataliwaywayan a Presidente manipud iti TheDailyBeast.com


text:
Dagiti lehislatibo a distrito iti Sultan Kudarat
Dagiti Lehislatibo a Distrito iti Sultan Kudarat ket isu ti pannakabagi ti probinsia ti Sultan Kudarat iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas. Ti Sultan Kudarat ket paset idi ti pannakabagi ti Rehion XII manipud idi 1978 aginggana idi 1984. Daytoy ket immuna idi nadatonan ti bukod a pannakabagi idi 1984. Idi Oktubre 10, 2006, Ni Presidente Gloria Macapagal-Arroyo ket nangpirma ti Republika Tiganya Blng. 9357 a nagpartuat ti dua a sabali a kongresional a distrito iti probinsia.
Umuna a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Siudad: Tacurong
- Dagiti ili: Columbio, Isulan, Lambayong, Lutayan, President Quirino
- Populasion (2010): 363,719
Maika-2 a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Siudad: awan
- Dagiti ili: Bagumbayan, Esperanza, Kalamansig, Lebak, Palimbang, Sen. Ninoy Aquino
- Populasion (2010): 383,368
Maymaysa a distrito (awanen)[urnosen | urnosen ti taudan]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas


text:
“Makapabang-ar ti rikna a makasalbarka iti biag,” daytoy ti kinuna ni San Isidro nurse Reynalyn Tadeo. Ni Reynalyn ket maysa kadagiti Human Resource for Health (HRH) a nagidonar ti dara iti napasamak a bloodletting program nga insayangkat ti Department of Health (DOH) ken Red Cross Abra Chapter idi Nobiembre 28, 2019.
Agdagup iti 123 bags a dara ti nakolekta manipud iti nasao a bloodletting program. Ad-ado nga amang kompara iti 70 bags idi napan a tawen.
Ti programa ket paset iti tinawen a programa ti DOH tapno makaited iti naan-anay a supply ti dara ditoy probinsia. Dagiti HRH ken midwives ti kada munisipio manipud iti naduma-duma a paset ti Abra ti nagidonar iti dara.
Segun kenni DOH team leader Dr. Alex Bayubay, no saan a makaidonar ti mismo nga empleado ket kasapulan nga adda alaenna a mangisaop kenkuana.
Dagiti nakolekta a dara ket maited iti Abra Provincial Hospital ken Red Cross Abra Chapter tapno adda nadadaan a mausar dagiti agkasapulan a pasiente.


text:
Is-isla Babuyan
Ti Isla Babuyan ammo pay a kas ti Grupo ti Is-isla ti Babuyan, ket ti maysa a purpuro idiay Filipinas, mabirukan idiay Lingsat Luzon iti amianan ti nangruna nga isla ti Luzon. Ti purpuro ket buklen dagiti nangruna nga uppat nga isla ken dagiti mangpalikmut kaniada a babbabassit nga isla. Dagitoy a nangruna nga isla ket, iti agpakanawan manipud iti amianan a daya, ti Babuyan, Calayan, Dalupiri, Fuga, ken Camiguin. Ti is-isla Babuyan ket naisinsinada manipud iti Luzon babaen ti Kanal Babuyan, ken manipud iti probinsia ti Batanes iti amianan babaen ti Kanal Balintang.
Tattao[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti nagtaudan dagiti tattao a Babuyan ket napetsado kadagiti napalabas a tawen ti 60,000+ idi dagiti tribu ti Negrito ket tinagtagitaoda dagiti isla, kalpasanna napan dagiti Austronesio iti isla. Kadagiti naladaw a tawen ti 1580, dagiti dakkel a grupo dagiti Filipino ket pimmanawda iti nangruna daga idi nangrugi ti Espaniol a nangraut iti Filipinas. Dagiti bassit nga isla itan ket addaan kadagiti aglalaok a sabsabali a grupo ti etniko. Manipud kadagiti nasapa a tawen ti 1800, dagiti tattao manipud idiay Hawaii, Samoa, Tonga ken ti pay Hapon ket nagtataengda iti grupo dagiti isla. Bayat a dagiti patneng a tattao ket naikeddengda a Filipino, isuda ket naglalaok nga etniko ti tattao manipud iti Samoa, Hawaii, Hapon ken Tonga nga itan ket tinawtawaganda ti isla kas ti pagtaenganda.
Relihion[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda dagiti dadduma a tattao a Babuyan ket kaaduanda a politeistiko ken namatmatida kadagiti nadumaduma a dios, dagiti dadduma ket agsansanayda iti Hinduismo. Kadagiti tawen ti 1940, dagiti soldado nga Amerikano ket nangipaammoda kadagiti patneng a tattao iti relihion ti Kristiano ken itan ket 30% kadagiti patneng ket Kristianoda.
Gobierno[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti sibubukel a purpuro ket inadministro babaen ti probinsia ti Cagayan, a ti Babuyan, Calayan, Camiguin, ken Dalupiri ket isuda ti mangbukel iti ili ti Calayan[1] bayat a ti Fuga ket turayan babaen ti ili ti Aparri.[2] Ti Babuyan ken Dalupiri ket dagiti agmaymaysa a baranggay iti ili ti Calayan, ket respektiboda nanaganan iti Babuyan Claro ken Dalupiri, bayat a ti Isla Fuga ket maysa pay nga agmaymaysa a baranggay, nga agnagan pay iti Isla Fuga idiay Aparri.
Heolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akindaya nga isla ti purpuro ket parteda ti Bulkaniko nga Arko ti Luzon. Dagiti tallo a bulkan manipud kadagiti dua nga isla ket bimtakda kadagiti naipakasaritaan a panawen – ti Camiguin de Babuyanes iti Isla Camiguin,[3] ti Babuyan Claro (ammo pay a kas Bantay Babuyan) iti Isla Babuyan.[4] Ti pay sabali a bassit a bulkaniko nga isla ket mabirukan bassit iti 22 km (14 mi) iti amianan a daya ti Isla Camiguin, ti Bulkan Didicas iti Isla Didicas, ket nagbalin laeng a permanente nga isla iti las-ud ti aktibidad idi 1952.[5]
Is-isla[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sumaganad ket dagiti isla ti Babuyan ken dagiti kadennada a babassit nga isla ken batbato:[6]
- Babuyan Claro
- Isla Pan de Azucar
- Calayan
- Isla Panuitan
- Batbato Wyllie
- Camiguin
- Batbato Guinapac
- Isla Pamoctan
- isla Pinon
- Isla Dalupiri
- Bassit nga Isla ti Irao
- Isla Didicas
- Isla Fuga
- Isla Barit
- Isla Mabag
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Calayan" Naiyarkibo 2014-07-12 iti Wayback Machine. Opisial a Website ti Gobierno ti Probinsia ti Cagayan. Naala idi 2013-04-01.
- ^ "Aparri" Naiyarkibo 2016-03-05 iti Wayback Machine. Opisial a Website ti Gobierno ti Probinsia ti Cagayan. Naala idi 2013-04-01.
- ^ "Camiguin de Babuyanes". Global Volcanism Program. Naala idi 2013-04-01.
- ^ "Babuyan Claro". Global Volcanism Program. Naala idi 2013-04-01.
- ^ "Didicas". Global Volcanism Program. Naala idi 2013-04-01.
- ^ U.S. Coast and Geodetic Survey (1919). "United States Coast Pilot, Philippine Islands, Part 1", pp. 41–44. Government Printing Office, Washington.


text:
Medan Hokkien
Ti Medan Hokkien ket ti maysa a lokal a karuay ti Hokkien nga insasao babaen dagiti Insik iti Medan ken Jakarta Indonesia. Daytoy ti lingua franca iti Medan ken dagit pay sabali nga akin-amianan a siudad nga estado ti Amianan a Sumatra a mangpalikmut daytoy, ken ti maysa a subdialekto ti dialekto a Zhangzhou (漳州), a maikuyog iti adu a pannakaus-usar dagiti binulod a balikas ti Indones ken Ingles. Daytoy ket adu a naisasao a dialekto: daytoy ket karkarna a maisurat kadagiti karakter nga Insikgapu ta imparit ti Indonesia ti panagusar kadagiti karakter ti Insik iti panawen ti Baro nga Urnos, ken awan ti pagalagadan ti romanisasion.
Ti apanangiyasping ti Medan Hokkien iti dialekto a Hokkien kadagiti sabali a paggilian a kas ti Malaysia ken Singapur, maawatan pay lang bassit ti Medan Hokkien. Ti agsasao iti Medan Hokkien ket mabalin nga addaan iti kapada nga aweng kas iti agsasao idiay Malaysia ken Singapur. Ti kaasitgan a pannakaipada iti Medan Hokkien ket ti Penang Hokkien. Agpada unay dagitoy dua ken narigat a maibaga ti pagiddiatan no ti agsasao iti Medan Hokkien ket saanna nga ilaok ti pannakisarita iti pagsasao nga Indones.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Podcast ti Medan ken Penang Hokkien (iti Insik a Min Nan)


text:
John Adams
Ni John Adams (Oktubre 30, 1735 (O.S. Oktubre 19, 1735) – Hulio 4, 1826) ket maysa nga Amerikano a Nangipatakder nga Ama, ken ti maikadua a Presidente iti Estados Unidos (1797–1801). Isu ket maysa pay nga abogado, estadista, diplomatiko, politiko a teorista, ken mangiyuna a kampeon iti panagwayawayas idi 1776. Isu ket nanipud idiay New England, ni Adams, ket maysa a nadayeg nga abogado ken publiko a pigura idiay Boston, nalaing a napaadal ken nagrepresenta kadagiti Panagpalpalawag a kapategan a nagiyaddang ti republikanismo. Isu ket maysa a Pederalista, isu pay ket nagato a makaimpluensia ken maysa kadagiti nagruna a Nangipatakder nga Ama iti Estados Unidos.