text:
Aug 13, 2015
Maikabassit ti pannakaaramat ti painkillers no dumngeg iti musika sakbay ken kalpasan ti operasion
Maikabassit ti pannakaaramat ti painkillers no dumngeg iti musika sakbay ken kalpasan ti operasion
Ni Rudy Ram. Rumbaoa
LONDON [Reuters]- Kuna dagiti Briton a sientista nga iti panagdengngeg ti musika sakbay, bayat, ken kalpasan ti operasion ket maikkatan iti ut-ot a sagabaen ti maysa a pasiente, makarikna iti komportable/awan karigatrigat ken maikabassit ti pannakaaramat ti medisina a pangpatay iti ut-ot [painkillers].
Kalpasan ti pannakarepaso ti ebidensia ti agarup 7,000 a pasiente, kuna dagiti sientista a mapalubosan dagiti pasiente a mangpili ti musika a kayatda a denggen sakbay nga agdalan iti operasion.
Ngem nagballaag met la dagitoy a sientista a saan koma a lapdan wenno pakibiangan ti musika ti komunikasion ti medical team bayat iti pannakaisayangkat ti operasion.
Inlawlawag ni Catherine Meads manipud iti Brunei Universitiy ken maysa kadagiti nangidaulo iti panagsukisok, "Natalged ti musika, non-invasive, kalakaan a panangibalballaet/wenno proseso ti panangibabaet a rumbeng la koma ken sisasagana a maipaay iti asino man nga agdalan iti operasion."
Dagiti sientista ti nangisayangkat ti meta-analysis iti amin a naipablaak a randomized trials [wenno awanan iti partikular a panggep ti pammadasan/ispesipiko a gandat] tapno makita no kasano a maikompera ti musika iti gagangay a pannakataming ti pasiente [standard care] wenno iti saan a pannakaaramat ti medisina a maiballaet kas iti panangmasahe ken panangliwliwa no adda maitulongna iti alisto a panaglaing ti mays a tao nga agdalan iti operasion.
Iti resulta ti panagadal a naipablaak iti The Lancet Journal, naduktalan a mainanaan, awan unay pagrigatan/pagparikutan dagiti pasiente kalpasan ti operasion. Nairakurak pay ti pannakapnek [dagitoy a pasiente] iti panagdengngegda ti musika kalpasan ti operasion. Iti ababa a pannao, naalay-ayan ti rikna dagitoy iti panagdandanagda. Nainanaan, komportable, relaks.
Kuna pay dagiti nagadal a saan unay a masapul ti medisina a para ut-ot ken nairakurak a naiyababa wenno naipabassit ti ut-ot a marikna dagiti pasiente no maikompera a naited kadakuada ti medisina a mangtengngel ti panagut-ot.
Kuna dagiti sientista a nasamay ken epektibo para kadagiti pasiente ti agdengngeg iti musika uray ana nga oras wenno tiempo sakbay ken bayat [ti operasion] ta ipaay/iturongna ti napintas a panagdur-as kalpasan ti operasion.
Inako ni Martin Hirsch iti Queen Mary University of London ken maysa kadagiti nangidaulo ti panagadal, "Naaramaten daytoy a teknik/wagas uray pay idi panawen ni Florence Nightingale. Adda positibo a pagsayaatan/resulta ti agdengngeg iti musika bayat iti pannakaisayangkat ti operasion- ta pagkalmaenna ti rikna ken ikabassitna ti pannakarikna ti ut-ot. Nupay kasta, saggaysa a madutdot dagitoy a duktal tapno agtultuloy a maadal a nasayaat."
"Nalawag ti resulta ken klaro ti mensahe ti panagadal," inlawlawag met ni Paul Glasziou iti Australia Bond University, iti komento a sinuratna iti The Lancet Journal. "Musika ti kasimplian ken kalakaan a maiballaet,"
Plano ita dagiti sientista a nagadal nga iyam-ammo daytoy a teknik iti The Royal London Hospital kadagiti babbai nga agdalan iti Caesarian sections ken addaan iti hysteroscopy.
Mar 6, 2015
LIMA A RASON NO APAY A MABANNOGKA
ni Rudy Ram. Rumbaoa
MASANSAN a makoreher ti kaawan iti enerhia ti bagi babaen iti panagdiyeta ken panagwatwat. Ngem ti pudno a rason ket mabalin a makagapu iti kinakurang ti danum nga ipauneg iti bagi.
Ibilang pay dagitoy a mangdegdeg iti kondision:
Sleep Disorder:
Dua ti am-ammo a klase ti saan a naurnos a pannaturog-- ti "Obstructive Sleep Apnea" ken "Restless Legs Syndrome"-- dagitoy ti rason ken maatap a mabalin a mangsinga ti napintas ken naannayas a panagturog iti rabii.
Madlaw ti sleep apnea babaen iti abnormal a panaganges gapu iti makunkuna nga interminente wenno adda banag a makabangen iti akinngato a paset ti tubong a pagangsan bayat ti panagturog. Ti panagurok ket maysa a simtomasna, nupay saan amin a tattao nga agurok ket adda problemana iti apnea.
Sabali pay a pagilasinan no agsagsagaba iti sleep apnea ket ti kaadda iti "scalloping" wenno makita ti sinan-arkos iti ungto ti dila. Mabalin a maigapu daytoy iti impresion dagiti ngipen ken ipasimudaagda nga adda dagiti banag a mangbangen iti tubong a pagangsan wenno adda met pakainaiganna iti kadakkel ti dila iti ngiwat.
No dadduma, mapagkamalian dagiti ubbing nga agsagsagaba iti sleep apnea.
No saan, addaanda iti attention-deficit disorder-- gapu iti kinakurang ti turogda iti rabii.
Ti restless legs syndrome ket maysa a garaw/tignay a mangriribuk kadagiti luppo a rason no apay a kanayon a mariing ti maysa a tao iti pannaturogna. Masansan a matawid daytoy a klase ti sakit. Mabalin met a makagapu daytoy iti panagkurang iti landok [iron] kadagiti agdadagsen wenno masikog.
Iti naammuan ti National Institute of Health [NIH], adda agarup 12 agingga iti 18 a milion nga Amerikano ti agsagsagaba iti sleep apnea, ken agpangato iti 10% dagiti agtutubo nga addaan iti restless legs.
Mamati dagiti eksperto nga adda sabali pay a makagapu iti daytoy. Ti aramiden, saan nga agalumiim nga agsaludsod iti doktormo.
Ania ti aramiden? Umuna, masapul ti pannakaduktal ti puon ti sakit.
Mabalin met a maobserba ti pannaturog tapno mapagadalan no ania ti mangriribuk iti daytoy. Ken ti doktor ti mabalin a mandetermina wenno mangduktal no ania ti kasayaatan ken kasamayan nga agas a para iti nasao a sakit. Kaaduan nga agsagsagaba iti sleep apnea ti maagasan.
Thyroid conditions:
Sukog-kulibangbang ti thyroid gland a masarakan iti asideg iti Adam's apple. Saan nga apektaran dagiti dadduma a glands ti panagproseso ti bagi no kas bilang addaanka iti daytoy a sakit-- kas koma iti metabolismo, panagdakkel, pitik ti puso, temperatura ti bagi, lebel ti enerhia, rikna, cholesterol levels ken panagtubo iti buok, ti kudil ken kuko.
Ti thyroid disorder ti maysa kadagiti kangrunaan a glandular disorders.
Apektaranna ti nasurok a 20 a milion nga Amerikano-- saan pay nainayon ditoy ti 13 a milion a di pay makaammo nga addaanda iti daytoy a sakit. Ad-adda a dagiti babbai ti maapektaran iti daytoy a sakit. Naammuan a mangpataud iti bannog iti agpada nga underactive ken overctive thyroid.
Kadagiti amin a kaso ti thyroid, ti underactive ti kangrunaan a mangapektar iti nasao a nasakit gapu iti Hashimoto Desease-- isu daytoy ti mangted ti riribuk iti panagtrabaho ti autoimmune nga umatake iti thyroid.
Alisto a panakabannog, nasadut nga aggunay ti bagi, rikna ti pannakapaksuy, ken panagpanateng iti maibilang a simtomasna.
Ania ti aramiden? Ti kasayaatan a pannakaagasna ket ti panangbalanse iti panagtrabaho ti thyroid babaen iti panangsubok ti dara iti thyroid stimulating hormone wenno TSH. No maduktalan ti kina-abnormal, ad-adu a pagsubok ti maisayangkat. Maagasan daytoy a sakit babaen kadagiti kabaroanan nga agas iti agdama.
Diabetes:
Nagbalin nga epidemic proportions ti diabetes iti US. Naapektaran ti agarup 23.6 a milion nga Amerikano.
Ti "Type I Diabetes," masansan a masarakan daytoy a sakit kadagiti ubbing ken agtutubo--a kayatna a sawen, saan a makapataud iti umno wenno bukodna nga insulina ti pancreas.
Iti "Type II Diabetes," ti agtultuloy nga agpataud iti bulod nga insulina ti pancreas-- ngem mapukaw ti bagi ti panagrespondena iti hormones. Daytoy a kondision iti maawagan ti "Insulin Resistance."
Pannakabannog ti kangrunaan a simtomas ti agpada a klase ti sakit.
Iti panagsukisok ti American Diabetes Association, naduktalanda nga adda 24% kadagiti tattao ti addaan iti diabetes a dida ammo nga adda kadakuada dayta a sakit, ken agarup 57 a milion ti makuna a "pre-diabetes."
Kayatna a sawen nga apagkapat kadagiti Amerikano ti agsagsagaba iti diabetes wenno pre-diabetes.
Alisto ti panagtaud ti simptomas daytoy. Malaksid iti pannakabannog, komon pay kadagiti tattao a makaekspiriensa iti panagbaba ti timbang ti bagi [nangruna a makita iti tian], yaadu ti maipauneg a taraon, pannakawaw, masansan a panagisbo ken nakudrep a panagkita ti mata.
Ania ti aramiden? Ti naimbag a damag: Tumulong ti Type II Diabetes ken uray pay mangsalaknib ti umno a panagdiyeta, panagwatwat, ken panangibaba iti timbang.
Iti kaso ti Type I Diabetes, kasapulan ti insulin therapy.
Maduktalan ti diabetes babaen iti simple a pannakaala ti dara para iti panagsubok.
Depression:
Masansan a ti dipresion ti mangmaskara wenno mangsallukob iti pannakabannog. Naapektaran ti nasurok a 20 a milion nga Amerikano ken isu ti kangrunaan a pakaigapuan ti kinaawan a mabalbalinan ti maysa a tao [disability].
Nupay kasta, adun ti nagdur-asan ti benneg iti therapies ken medisina-- in-inut nga agpukaw daytoy a sakit.
Saan amin a dipresion ket agtalinaed iti panunot. Mabalin a maapektaran ti sibubukel a bagi ken ti salun-at. Importante ti panangtulong kadagiti tattao nga addaan iti daytoy a sakit.
Ania ti aramiden? Ipudno wenno ibaga iti doktor wenno therapist dagiti simtomas a tumaud ken madlaw. Ti panangipudno dagitoy a simtomas ti tumulong kadagiti doktor a mangbigbig no ania ti rumbeng a maaramid ken no kasano ti pannakaagasna. Mabalin pay nga aramiden ti doktor ti "talk therapy."
Dua ti klase ti "Talk Therapy:"
Cognitive behavior therapy- tumulong a mamagbaliw ti negatibo a banag ken ti Interpersonal therapy- ipamaysa daytoy a mangtrabaho iti pagsayaatan ti pannakariribuk ti relasion wenno rikna.
Kaaduan a terapista ti mangirekomenda iti kombinasion ti medikasion ken talk therapy kas agasna.
Anemia:
Komon daytoy a kondision, nangruna no bumaba ti bilang ti nalabbaga a dara wenno red blood cells-- selula a mangawit iti oksiheno ken karbon dayoksayd iti nagbaetan ti bara ken dadduma pay a paset ti bagi.
Gapu ta basbassit ti oksiheno a maidanon iti piskel ken tissues, insigida a makarikna iti bannog. Mabalin pay a maekspiriensa ti panagkurang iti panaganges wenno napaspas a pulso.
Nagduduma dagiti klase ti anemia, ngem kangrunaan a makagapu iti nababa a level wenno bilang ti iron [landok]-- nga agresulta iti panagdara-- iti uneg wenno ruar ti bagi.
Maysa kadagiti lima a babbai, kagudua dagiti masikog ken 3% a lallaki iti US ti agsagsagaba iti daytoy a porma wenno klase ti anemia. Kadagiti babbai, ti panagbinulan ti makagapu ti iron deficiency. Dagiti sabsabali a makagapu kas iti panagdara iti uneg ti bagi a gapu iti ulser, colon polyp wenno early colon cancer.
Ania ti aramiden? Simple a pagsubok iti dara-- kas iti CBC wenno complete blood count, ti mangduktal iti anemia. Mabalin pay nga agipauneg iti suplimento a landok no adda iron deficiency gapu iti anemia. Ngem kangrunaanna, masapul a maduktalan no ania ti makagapu ti panagdara.**
Jun 7, 2014
Tapno Malapdan iti Panagpukaw ti Tulang
Tapno Malapdan iti Panagpukaw ti Tulang
ni Rudy Ram. Rumbaoa
Dagiti Kangrunaan a Tulbek a Manglapped iti Panagpukaw ti Tulang
Kasarita ti doktor maipanggep iti Osteoporosis
-ipudno iti doktor no mamin-ano nga agipaunegka iti bitamina, calcium supplements ken dadduma pay a medikasion, kangrunaan ti amin, isalpika/isao ti agbalin a side effects ti tomarem.
-no karugrugim a nag-menopause, wenno addaanka ti problema iti uterus ken ovary sakbay ti "natural" a menopause, saludsoden iti doktor no mabalinka a masubok para iti bone-density.
-no agdama nga agus-usarka iti medikasion a mangproteher dagiti tulang, saludsoden no maipalubos iti blood ken urine testing a mabalin a pangammuan no makatulong met laeng ti agas a tumtomarem, ken amangan no kasapulam iti napigpigsa a medikasion.
-dika agnerbios kadagiti madamdamagmo maipanggep iti hormone therapy, bisphosphonates wenno sabsabali pay a pagsubok. Dika agalumiim wenno mabain. Damagen iti doktor no ania dagitoy.
-agdamag iti registered dietician maipapan ti reperensia a makatulong a manggun-od iti bone-density foods wenno makatulong nga agpili iti suplimento iti taraon nga ipaunegmo.
-no madanaganka iti pannakatukkol dagiti tulang gapu iti pannakatnagmo wenno panagwatwatmo, damagen iti doktor ti mabalin nga ibalakad ken maitulongna kenka.
-damagen iti doktor ti maipanggep iti bone-density testing ken bone-density protecting medicine no adda pakasaritaan ti pamiliam iti osteoporosis. No adda pakasaritaam iti nabayag a kaawan ti panagbinulan, malaksid iti panagsikog, nakapuy a panagipauneg iti calcium, no agdamaka a ma-chemotheray para iti kanser, no naipaayanka iti organ transplant, wenno nagusar iti long-term steroid medications para iti kondision ti lupus, arhthritis, asthma, ken skin conditions.
Ti Bitamina
-ipakita iti tunggal panagadal: Dagiti babbai nga addaan iti aglapunosan a kalsium ken bitamina D ti ad-adda a makagun-od ken mabenipisiaran iti nasalsalun-at a tulang ngem kadagiti saan a pulos
mangpadas nga agipauneg iti nasao a bitamina. Masarakan ken maawat dagitoy a taraon manipud iti dairy products, iti berde a natnateng kas iti kale ken broccoli, ken sabsabali pay a taraon kas iti salmon ken almonds--ken suplimento manipud iti multivitamins ken calcium chews. Kapintasan no makaipauneg ti maysa a tao iti calcium manipud 1,200 agingga iti 1,500 milligrams iti tunggal aldaw, ken 800 a yunits ti bitamina D iti inaldaw.
Agbalin nga aktibo
-ania man kadagitoy: magna, agtaray, agsala, weight lifting ken ania a klase nga aktibidad a mamagbalin dagiti tulang nga agbagkat iti nadagsen ti makatulong iti panagdakkel ti selula ti tulang.
Ikabassit/Isardeng dagitoy nga ipauneg
-No agsigarilio wenno agtabako, aginum iti nasanger-- nasaysayaat a putden wenno isardeng a mamimpinsan daytoy a bisio. Napimpintas ti panagsagepseg ti bagi iti kalsium.
Kasapulan ti pannakasubok
-No agdamaka nga ag-menopause wenno naglabesen, nasayaat no masubokka para iti bone-density wenno ti makuna a DEXA scan-- maysa daytoy a rayo-X a pagsubok iti patong ken gulugod/duri a dimo marikna iti ania man nga ut-ot. Maaramid ti umuna kalpasan a sumrek iti menopause period. No ti score ket 1-agingga iti 2.4, kayatna a sawen a mangrugin nga agpukaw ti tulang, no 2.5 wenno nangatngato, kayatna a sawen- osteoporosis.
Tumaren dagiti medisina iti husto nga oras
-no inresetaannaka ti doktor iti medisina a para osteoporosis, masapul a tungpalen ti oras a panagtomar. Dika agsadsadut.
-adda dagiti grupo ti agas a maawagan iti bisphosphonates ken sabsabali pay a medisina a ti akem dagitoy ket mangagas iti osteoporosis ken osteopenia ti maipauneg iti regular nga oras ken aldaw tapno agtrabaho a husto iti bagi apaman a maipaunegda. Uray agdamaka nga agtomtomar iti calcium wenno bitamina D, masapul latta nga ipaunegmo ida. Saludsoden iti doktor no kasapulan ti pagsubok iti dara wenno isbu tapno maammuan no makatulong met laeng dagiti agas nga ipaunegmo.
Ti ngay hormones?
-saan a para iti mabayag a sulosion. Mabalin a makaalaka iti sangkabassit a benepisio mainaig iti tulang iti kasukat ti hormone therapy a temporario a mangbang-ar ti simtomas ti menopause, ngem saan koma nga ibilang a long-term solution gapu ta mabalinna nga iyeg ti risgo iti salun-at.
Regular a pagsubok
-no regular nga agipapaunegka iti steroid medicines, wenno addaanka iti cancer ken transplant, agannad. Dagiti medisina karaman ti prednisone, ken sabsabali a steroids, chemotherapy drugs ken anti-injection drugs ti mangpaalisto iti panagpukaw ti tulang. Imprtanten ngarud iti regular a pagsubok.
Nakabutbuteng para kadatayo amin ti osteoporosis, ngem adun ti nagdur-asan ti medisina. Nasken laeng a maammuan ken aksionan tapno maital-o ti tsansa a maaddaan iti nasalun-at a tulang.
Ti Panagwatwat Ipaayna iti Napigpigsa a Tulang
Makatulong ti panagwatwat ken resistance training a mangbangon iti napigpigsa a tulang ken pagtalinaedenna ti bone mass nga addan kenka. Daytoy ket agpayso nangruna kadagiti babbai ta isuda ti alisto/nalaka a maakaran wenno matignay iti panagpukaw ti tulang. Tapno mapagtalinaed a napigsa ti tulang, aramiden met dagiti babbai iti weight bearing exercices kas iti pannagna, jogging ken jumping rope--ta dakkel ti epekto daytoy iti tulang. Para kadagiti saan a makaaramid iti high-impact exercise, makatulong iti susuop ti panagdalus iti arubayan.
Nupay kasta, nasaysayaat met laeng ti inaldaw a panagwatwat. Maaramid laeng ti resistance training iti tunggal sabali nga aldaw wenno mamitlo iti maysa a lawas. Ngem agdepende daytoy a work-out no ania dagiti mabalin a makaipawil kas koma iti exercise history ti babai, overall fitness ken dagsen. Makapagwatwat dagiti dadduma a babbai iti napapaut nga oras; dagiti dadduma, mangrugida iti bassibassit a minuto agingga a maikaadu.
Masapul met a konsultaren ti physical therapist wenno ti athletic trainer para iti husto a bilang ti dagsen ti work-out, ta agdepende daytoy met laeng iti indibidual nga agwatwat. No nagwatwatka iti sobra, ammom a nasakit ti bagim nangruna kadagiti susuopmo iti sumuno a bigat. Mangrugi iti kaustoan a dagsen a namnamaem a maaramidmo manipud iti 15 agingga iti 20 a panangulit-ulit.
Saan koma a gamden nga aramiden dagiti impact-loading exercises ta ad-adda a yegna ti ut-ot iti arthritis, nangruna iti patong ken mukod. Rumbeng nga annadan dagiti babbai daytoy a klase ti panagwatwat. Ketdi, ibilang ti nalawa a range of motion kas iti panaglangoy wenno panagbisekleta. Dagitoy a klase ti panagwatwat ti makatulong a mangpapigsa iti piskel ken pagtalinaedenna nga awan ti dagsen iti susuop nga agresulta iti nasalsalun-at a tulang.*
May 27, 2014
Many parents not following safe infant sleep practices
Many parents not following safe infant sleep practices
ALTHOUGH a national campaign emphasizing the importance of safe sleeping practices for babies is credited with slashing the rate of sudden infant death syndrome (SIDS) and reducing infant death from other sleep-related causes, new studies pinpoint areas where additional work is needed.
According to research being presented today at the Pediatric Academic Societies meeting in Vancouver, 19% of mothers report that they usually share a bed with their baby, an increasingly common practice that's been shown to make infants nearly three times more likely to die from SIDS than infants who sleep alone.
The bed-sharing rate was highest among Hispanic mothers (28%), compared with black (18%) and white mothers (14%), according to the research led by pediatrics professor Eve Colson of Yale University School of Medicine.
"Bed sharing is definitely on the rise," say Colson, who analyzed a nationally representative sample of 1,031 mothers recruited from 32 hospitals across the country for this new study.
Research she published last year using surveys of 19,000 caregivers in 48 states found that from 1993 to 2010 the incidence of baby bed-sharing or co-sleeping more than doubled from 6.5% to 13.5%.
Mom discusses her bed-sharing decision.
Based on the new data analysis, the overall rate for usually putting an infant to sleep in the prone or stomach-down position, also considered a high-risk practice, was just 9%, on target with national reduction goals, Colson says. However, the practice was reported by 20% of black mothers, compared with 10% of white and 6% of Hispanic mothers.
According to the Centers for Disease Control and Prevention, the government's Back to Sleep education campaign, first introduced in 1994, has reduced the rate of SIDS by 50%, but that decline stalled as rates of other sleep-related causes of infant death, such as accidental suffocation, have increased.
In 2012, the campaign was renamed Safe to Sleep and expanded to encompass all sleep-related, sudden unexpected infant deaths (SUID) as well as highlight theAmerican Academy of Pediatrics' recommendations for reducing them.
In addition to always putting babies on their backs to sleep and eliminating bed-sharing, the AAP recommendations include avoiding bumpers and soft, loose bedding, not letting babies overheat, and keeping them away from smokers and places where people smoke.
SIDS is the leading cause of death among infants between 1 month and 1 year of age, according to the CDC. In 2010, the most recent year that statistics were available, 2,063 deaths were reported as SIDS; 918 as cause unknown; and 629 as accidental suffocation and strangulation in bed.
It's not clear what causes SIDS, nor is there an absolute understanding of how back-sleeping protects infants, says Colson, although some ideas include "that it offers better exposure to fresh air, and the system that allows you to wake up when you're (having breathing difficulties) is better activated when you're on your back."
Another new study to be presented at the PAS conference shows that back-sleeping for infants varies widely by state and is particularly low among preterm babies two to four months after discharge from the hospital.
"The more preterm the babies were, the less likely they were to be placed on their back," says study leader Sunah Hwang, a neonatologist at Boston Children's Hospital and South Shore Hospital.
"That's particularly worrisome given that these are more vulnerable infants who are at higher risk for SIDS, sleep-related deaths and other complications," Hwang says.
Only 60% of the earliest preterm infants (born 27 weeks or less) were usually positioned on their back for sleep by parents, compared with 62% of infants born 28-33 weeks, 63% of late-preterm infants (born 34-35 weeks) and 68% of full-term infants (born at 37 to 42 weeks).
The analysis, based on data collected from new mothers of 392,397 infants born in 36 states between 2000 and 2011 also found that Louisiana had the lowest back-sleeping rate (47%) for all infants (preterm and full-term), followed by Alabama and Mississippi (49% each). Wisconsin had the highest rate (81%), followed by Wyoming and Minnesota (79% each).
In 2011, the overall back-sleeping rate was 70%, says Hwang, adding that "even in the worse performing states there has been improvement."
New parents get a ton of advice from well-meaning family and friends that can affect how they put their babies to sleep, along with media ads that may show babies in attractive but unsafe sleep environments, says Linda Fu, a pediatrician at Children's National Medical Center, in Washington, D.C. She was not involved in the new study.
At the same time, parents have to make decisions about how they will best handle exhausting middle-of-the-night wake-up calls, Fu says. But "for certain things where there's such a preponderance of evidence there's no leeway," she says. "The safest position and place for infants when sleeping is on their back and in a separate crib or bassinet next to their parents, not in the bed with them."
May 14, 2014
No Apay a Parugsuen ti Aroma ti Riknatayo?
No Apay a Parugsuen ti Aroma ti Riknatayo?
Ni Rudy Ram. Rumbaoa
NAGBALIN a pakaseknantayo ti auxillary sense of smell ken ti sexual messages nga ibaklay/idanon ti pheromones. Kasano ngay ti kangrunaan a pagawatan ti pagangot? Mariing wenno parugsuen kadi ti bangbanglo ken angot ti bagi ti seksualidadtayo? Makatulong kadi daytoy a mangted iti napintas a rikna para iti romansa?
Tapno adda sungbat ken ebidensia, pasiarentayo man ti multi-billion dollar nga industria ti bangbanglo. Kasta metten a kitaentayo ti sientipiko nga ebidensia no adda man. Daytoy maibasar no kasano nga awaten ti agong ti panagangot a konektado iti utek.
Makaparugso kadi ti Aroma?
Kadagiti lima a pagawatan, ti laeng pagawatan ti panagangot ti saan a dumalan iti cerebral cortex- ti makuna a "pannakonsensia" wenno "panunot" a parte ti utek. Ti agong awatenna ti angot a maidirekta iti limbi center, parte ti utek a mangtengngel iti sex drivetayo, emosion, ken sensual a memoria. No ti maangot ken parugsuen, riingen wenno gargariennatayo, kalbitenna ti emosion, wenno riribukenna ti memoria, ket ti konsensiatayo ket saannan a matengngel iti isungbatayo.
Kas pagarigan, no maipugso wenno maipuyot ti sandalwood, maysa a bangbanglo a kanayon a kasla naikawesen iti tao a ditayo paggugusto. Iti dayta met la a kanito, supringen ti pagayatantayo, ket maipalagip dayta a tao kadatayo. Ket ti memoria itugotna dayta nga emosion a kannayonna ti tao. Pagammuam mariknatayo ti panagpungtot, sutilen wenno singasingaen, wenno madiprestayo a ditayo ammo ti makagapu. Ket gapu iti dayta a pagteng, awatentayo ti di mailawlawag a ditayo ammo manipud iti dayta a tao. Dayta nga angot ket agnanayonen a konektado iti negatibo nga emosion iti limbic brain.
Ti Aromatherapy
-ibutaktakna ti bileg ti phyto [mula] chemicals ken ipakitana kadatayo no kasano ti panakaaramat ti aromatic oils ti mula iti nagduduma a wagas ken usarna.
-tapno parugsuen/pasiglaten wenno pabang-aren/palag-anenna ti bagi.
-tapno mariing/parugsuen/gargarienna ti naulimek nga emosion.
-tapno ital-ona ti rikna.
-tapno baliwan/pabaruenna ti estado ti panunot.
-tapno padur-asenna psychic ken espiritual a kaammuan.
-tapno partuatenna ti ania man nga aromatic ambiance nga intay tarigagayan.
Kas met la iti herbal, ti aroma ken aromatic plant oils ket mabalin a pasiglatenna ti seks iti dua a wagas: umuna, babaen iti direktiba a gargarienna ti bagi; ken maikadua, babaen iti panangitedna ti itatal-o ti emosion a kondusib iti panakinaig.
Dagiti esensial a lana ket masansan a maaramat kas inhalants, wenno mailaokda iti base oils [kas iti grapeseed wenno almond], ken pagmasahe iti kudil.
Dagitoy ti liklikan:
-saan nga iyasideg ti esensial a lana iti asideg dagiti mata.
-kanayon a gamporan ti lana sakbay nga ipakat iti bagi ta makairitar daytoy iti kudil.
-no agdadagsenka wenno addaan iti sensitibo a kudil wenno alergi, pagadalan a naimbag ti maipapan ti lana sakbay a padasen.
-gapu ta lunagenna ti latex, saan ngarud a maaramat daytoy iti kondom a pagpagalis. Makairitar pay ti esensial a lana iti mucous membranes.
Dagiti Erotika a Bangbanglo/Angot a Mangparugso/Mangpasiglat iti Bagi
Ti Ambergris, cinnamon bun ken dadduma a food aromas, jasmine, musk, neroli, patchouli, rose, sandalwood ken ylang-ylang ket natural nga erotika a bangbanglo wenno angot nga addaan iti pisikal [masansan a hormonal] nga epekto a mangpasiglat ti seks. Kaaduan kadagitoy ket adda kannayonna nga emosional a benepisio.
Ambergris
Aroma: sweet, mild, pleasant earthy.
Iti Asia, naaramat ti ambergris kas aprodisiak. Naawagan iti lung sien hiang, "dragon spittle perfume." Addaan daytoy iti naisangsangayan nga angot. Nangina ti bayad ti ambergris. Maaramat daytoy iti napino a bangbanglo tapno agbayag ken soften floral frangrances. Ti angot ti ambergris ket agtalinaed iti kudil iti sumagmamano nga aldaw uray pay ulit-uliten a buggoan ti danum. Ti maysa a katedted iti pahina ti libro, ti banglo daytoy ket agtalinaed iti kuarenta a tawen. Nabileg pay daytoy kas aprodisiak no ipauneg.
Magatang laeng ti ambergris iti synthetic form. Malako kas fragrant oil babaen dagiti manufaktoria ti aromatherapy products ken addaan iti ingridiente iti adu a wagas ti floral perfumes.
Cinnamon Bun
Aroma: warm, pleasant, sweet, spicy
Segun ken ni Dr. Alan R.Hirsch, maysa a neurologist ti Smell and Taste Treatment and Research Foundation of Chicago, ti dalan nga agturong iti puso ti lalaki ket babaen iti tian daytoy- via ti aroma a taraon. Kuna ni Hirsch iti panagsukisokna, ti aromas kas iti angon ti cinnamon buns ket sexual stimulating ken mausar kas aprodisiak.
Iti nasao a pagsubok no apay a magargari dagiti lallaki, rinukod ni Hirsch ti epekto ti nagduduma nga angot iti dara nga agayus nga agturong iti boto wenno mabagbagi ti lalaki. Naaramat ti nagduduma a bangbanglo kas iti musk, rose, lily of the valley, lavander ken baby powder, kasta metten dagiti nagduduma nga aromas kas iti kalluto a cinnamon buns, pumpkin pie, pizza, karne ken popcorn. Ti resulta? Awan kadagitoy nga angot ti nangibaba wenno nangikabassit ti panagayus ti dara nga agturong iti boto. Nagipakita iti positibo nga epekto ti amin nga angot a nasubok, ngem adda sumagmamano a makagargari nga angot no kumpara iti sabali. Bassit ti maited a panggargari ti cranberries ta agpatak a dua laeng a porsiento ti panagngato ti panagayus ti dara. Kas met iti aroma ti baby powder, parsley ken rosas- bassit ti iburayda a panggargari.
Dagiti karaman a nangato iti sensual scale ket ti pizza, doughnuts ken oranges. Dagiti tallo a kangatuan a kombinasion iti angot ket ti 1. pumpkin pie ken lavander 2. doughnuts ken licorice 3. pumpkin pie ken licorice. Nagipakita amin dagitoy iti panagngato ti panagayus ti dara iti boto.
-ti lavander ket kangrunaan a sexually stimulating scent para kadagiti lallaki nga addaan iti sexual partners a kanayon nga agusar iti bangbanglo.
-dagiti makarikna iti panakapnek iti seks ti kangrunaan a gargraien ti banglo ti strawberries.
-ti vanilla ti kangrunaan a sexual stimulating scent para kadagiti nataenganen a lallaki.
-ti kangrunaan a makaited iti kinaaktibo ti seks kadagiti lallaki ket masarakan iti grupo ti angot ti lavander, cola ken oriental spice.
Jasmine
Aroma: exotic, intoxicating, full, rich, heavy, sweet.
Iti nagkauna a panawen, nagbalin nga intoxicating ti jasmine ket dinayawda daytoy kas nabileg nga aprodisiak iti agpada a lallaki ken babbai. Nadagsen ti angot ti jasmine, sensual ken nganngani kualidad ti animal a kaarngi iti musk ti epekto ti kina-aprodisiakna. Ti jasmine, nabilbileg nga amang daytoy ngem iti reyna, ti rosas. Makuna a napino ti banglona, floral ken masculine- ti epektona iti agpada a pisikal ken emosion.
Makuna a patangkenen ti jasmine ti mabagbagi ti lalaki. Ti aromatherapy, maaramat nga agas ti kina-inutil, low libido ken prostate problems.
Suberbo ta pasiglatenna ti emosion. Stimulant ken antidepressant, napateg ta ital-ona ti emosion iti seks. Dadduma nga usarna: jasmine oil, mailaok a para iti massage oil, maipakat kas agas iti namaga wenno sensitibo a kudil, taramidong ken pabaruenna ti agrakayan a kudil. Maaramat pay a mailaok ken maisapsapo iti muging ti ulo a mangpukaw ti sakit ti ulo.
Musk
Aroma: musky, dark, masculine, animal-like.
Maawagan pay iti bangbanglo ti seks, uniberso nga aprodisiak. Naadaw ti naganna iti Sanskrit a balikas ti ukel-ukel, ken natural a tipo a bangbanglo a produkto dagiti lallaki. Saan a maymaysa a bangbanglo ngem ketdi, termino para iti musky-type odors a produkto ti male hormones. Maaramat pay ti musk iti mula a pagatrakar iti pollinators kas iti musk melon, musk hyacinths, musk orchids, musk pears, musk seeds, muscatels ken musk rose.
Addaan ti lana ti musk iti male pheromone alpha-androsterol, a manggargrai babaen ti VNO kasta metten iti babaen ti pagawatan ti pagangot.
Neroli
Aroma: Fresh, floral, spiciy, refreshing, sweet.
Maysa daytoy a bangbalo ti sabong ti orange. Naadaw ti naganna iti 17th century Italian Princess of Neroli, Anna Maria de la Tremoille, a nagyam-ammo ti nasao a bangbanglo kenkuana iti Pransia. Ti sensual aroma ti orange blossom ket addaan iti aprodisiak manipud pay iti ancient times. Maysa daytoy a paggugusto a bangbanglo ni Cleopatra.
Makapainana, makapabang-ar ket ital-ona ti espiritu ti Neroli. Ipababana ti anxiety a konektado iti sex, self-confidence ken mild euphoria.
Nangina ti Neroli ta masapul a pataudem ti tinotonelada nga orange blossom tapno maparuar ti neroli oil. Dadduma nga usarna: maaramat kas inhalant wenno bath oil tapno mairidepka, para relaks ken agas ti agsagsagaba ken dipresion. Mailaok iti base oil kas ti grapeseed sweet almond, pagmasahe iti kudil ken padur-asenna ti sirkulasion.
Patchouli
Aroma: Animal-like, musky, pungent, penetrating, persistent.
Naus-usaren ti pachouli kas aprodisiak iti naglabas a siglos. Paborito a ramen para ti love potion ken addaan iti nabileg nga angot. Ruk-atan ti pachouli ti inhibitions ken gutigotenna dagiti agayan-ayat a mangibaga ti kasapulanda ti seks. Apektaranna pay ti pituary gland tapno pasiglatenna ti produksion ti hormones. Sumamay daytoy no pagayatan ti agpada a lovers.
Ti banglo ti pachouli ket padur-asenna ti tawen/edad kas iti arak. Agabayag ti aroma iti kawes uray pay mamin-ano a malabaan daytoy. Dadduma nga usarna: Iti aromatherapy, maaramat kas inhalant a mangkalma ken antidepressant. Gubatenna ti kinalukmeg. Iti Asia, aramatenda daytoy a mangpapanaw kadagiti kulibangbang. Mailaok iti base oil, maipakat iti ruar a pagagas iti namaga, taramidong ken problema ti seborrhea, acne, ken dermatitis.
Rose
Aroma: sweet, floral, warm, intense, rich, evocative.
Nagbalin a napateg a sabong ti rose gapu iti itdenna a banglo. Addan ti rose kadagidi nagkauna a tiempo ken naaramat daytoy iti seremonia ti relihion ken magical ceremonies ken kas aprodisiak- nangruna kadagiti babbai. Nailasin daytoy kas herb of Venus, ti planeta nga agturay iti sexual organs ken sexual love. Maaramat ti sabong ti rosas para iti kallaysa.
Ited ti ayamuom ti rosas ti ayat, nadisenio a panggargari iti maysa nga agayat.
Iti agdama, agtultuloy ti rosas kas maysa kadagiti kangrunaan ken napateg a sabong. Ti rosas ket maysa nga aprodisiak iti adu a rason. Umuna, iladawanna ti kinasensualna. Maikadua, addaan iti evocative properties. Ibatina iti memoria iti kina-erotika. Ken ti rosas ket emotional aphrodisiac a mangital-o ti rikna a pagimbagan ken ragsak- gapu ta addaan iti phenyl ethanol, ken narkotiko. Ikabassitna ti anxiety a konektado iti seks ken makatulong a pagagas iti kina-inutil wenno marigatan ti lalaki a mangriing ti mabagbagina gapu iti rason nga emosion.
Dadduma nga usarna: lang-aben nga agas ti sakit ti ulo, dipresion, emotional shoch, wenno liday. Ti rose oil ket mailaok iti base oil a maipakat a pagagas iti eczema, taramidong, namaga ken congested pores.
Sandalwood
Aroma: musky, deep, woody, masculine, sweet, teancious.
Agang-angot daytoy kas alpha-androsterol, maysa a male pheromone nga adda iti ling-et ti lalaki. Tenglen ti sandalwood ti hormone ken epekto ti pituary gland.
Popular daytoy iti agpada a lallaki ken babbai. Agtrabaho ti banglona iti emosion ken iti bagi. Antidepressant ken partuatenna ti kaustoanna nga euphoria ken pagawatan ti pagimbagan. Pagagas iti inuntil.
Ylang-Ylnag
Aroma: extremely sweet, soft, floral, sensual.
Maysa nga aprodisiak gapu iti epektona iti emosion, nupay ti kina-aromana ket dina gargarien ti adrenal glands. Agtrabaho kas antidepressant. Pabang-arenna ti stress ken anxiety: mamagkalma ti emosion.
Ylang-ylang kayatna a sawen, "sabong dagiti sabong," gapu ti kayo ti sabong ket nasam-it, nadagsen ken sensual nga aroma. Dadduma nga usarna: lang-aben a pagagas iti insomnia wenno di panakaturog, ibabana ti presion ti dara, ibannayatna ti alisto a panaganges ken pulso ti puso. No sobra a konsentrasion iti ylang-ylang, pataudenna ti panagsarua wenno sakit ti ulo.*
Apr 5, 2014
Bantayan Dagiti Sakit a Mainaig iti Pudot
Bantayan Dagiti Sakit a Mainaig iti Pudot
ni Rudy Ram. Rumbaoa
SAAN laeng a dagiti nataengan no di pay dagiti ubbing ken agtutubo ti mairisgo iti pannakapataud dagiti sakit a mainaig iti pudot gapu iti abilidad ti bagi nga agresponde iti pudot iti panawen ti tikag.
Ti "heat stress, heat fatigue [paksuy gapu iti pudot], heat syncope [gulpe a panagulaw kalpasan ti panagwatwat iti pudot], heat cramps ken heat exhaustion-" amin dagitoy ket porma ti "hyperthermia," ti naipanagan iti amin a klase ti heat-related illnesses wenno dagiti sakit a manaig iti pudot.
Dagiti simptomas a karaman isu dagitoy: sakit ti ulo, panagsarua, panagsakit dagiti piskel ken panagkapsut/pannakabannog kalpasan a maidarang iti pudot. No adda pamatiam nga agsagsagabaka manipud kadagitoy a klase ti sakit a mainaig iti pudot, dagusen ti agpakonsulta iti doktor.
*Isingasing ti National Institute of Health [NIH] dagiti sumaganad:
-no dagiti agsagsagaba iti daytoy kas kadagiti nataengan, ubbing ken agtutubo- iyadayo ida iti pudot ket mapan iti nalamlamiis a disso.
-uminum iti adu a danum, tubbog ti prutas ken vegetable juices.
-guyugoyen/piliten dagiti maseknan nga agidda nga agdata ken agkalma, iti nalamiis a disso.
-agdigus iti nalamiis a danum.
Ti heat stress ket tumaud nangnangruna kadagiti nataengan iti ania man nga oras bayat iti napudot a tiempo, karaman ditoyen a pakaalan isu iti uneg dagiti pagtaengan nga awanan iti air condition wenno bentilador.
Ti aktual a heat stroke ket maisupadi iti simple a heat stress, ket ad-adda a makapadanag ken serioso daytoy, nangnangruna kadagiti agpeggad ken kasapulan iti madagdagus a pannakataming iti medikal. Patay ti ibunga wenno pagresultaan no awan ti alisto a pannakataming ti maseknan babaen kadagiti trained medical personnel.
No ti tao nga agsagaba iti heat stroke ket addaan daytoy iti 104 degrees a temperatura ti bagi ken adda dagiti napeggad a pagilasinan ti simtomas kas iti confusion [mariribukan/makusso-kusso a panagpanunot], narungsot, sabali nga ugali, pannakatalimudaw, staggering, napigsa ken napaspas a pulso, namaga a kudil, saan nga aglin-et wenno coma. Ti Heat Stroke ket serioso ken masapul ti madagdagus a pannakataming iti medikal.
*Adtoy ti listaan ti NIH dagiti kangrunaan a makagapu no apay a mairisgo ti salun-at dagiti nataengan iti sakit a mainaig iti pudot:
-maigapu iti tawen ti tao ti pagbaliwan ti kudil kas iti nabannayat a sirkulasion ti dara ken saan a makapataud iti ling-et.
-sakit iti puso, bara ken bato [kidney], ken dadduma pay a klase ti sakit a makaigapu iti panagkapu/panagkapsut wenno gurigor.
-nangato a presion ti dara wenno dadduma pay a kondision a makaigapu iti panagbaliw iti ipauneg a taraon [kas pagarigan: maiparit iti agipauneg iti asin].
-maigapu iti medisina nga ipapauneg kas iti agas a para iti puso ken alta presion, sedatives ken tranquilizers [kombinasion a medisina].
-sobra a kinalukmeg wenno kinakuttong.
-no tiempo iti napudot a tiempo, rumbeng koma nga agyan iti nalamiis a lugar, nangnangruna a maliklikan ti polusion a makaapekto ken mangdegdeg iti sakit. Ken saan a rumbeng iti sobra a panagwatwat no napudot ti tiempo.
Insingasing pay ti NIH nga uminum iti adu a danum iti tiempo ti pudot- nangnangruna koma nga ipauneg ti danum wenno prutas ken tubbog dagiti natnateng. Liklikan ti panaginum iti caffaine wenno alkohol a mangdegdeg iti pannakapukaw ti danum iti bagi.
*Tsek-apen ti Nangato a Presion ti Dara
-Dagiti di maresolba a problema ti alta presion ket agtennag daytoy iti nakaam-ames ken serioso a sakit. Ket pudno daytoy, iti US, iti tunggal 1 kadagiti tallo nga Amerikano ti addaan iti daytoy a parikut. Maysa daytoy kadagiti kangrunaan a makagapu iti atake ti puso, stroke, kidney failure ken dadduma pay, ken kangrunaan a makagapu ti makapatay a sakit kadagiti umili ti America.
No maminsan, awan ti pagilasinan ti simtomas agingga a maperdi ti maysa kadagiti kangrunaan nga organo ti bagi...ket dagiti mismo a diabetic ti masansan a biktima ti sakit.
Adda naimbag a damag, dagiti agay-aywan/mannaripato wenno caregivers ti ayan ti umuna a depensa tapno matakuatan ti kinangato ti presion ti dara. Ngem ti dakes a damag, no dadduma, kaaduan a caregivers karaman ditoy dagiti dodoktor ti di mangikaskaso ti nangato a presion ti dara kadagiti nataengan, kunada, normal a paset ti panaglakay wenno panagbaket. Saan koma. Rumbeng koma a maipababa ti normal a rukod ti dara no kas pagarigan madiskobre ti alta presion.
Segun iti NIH, no addaan iti rukod ti dara nga 140/90mmHg wenno nangatngato pay- maikonsidera daytoy a nangato a rukod. Ti normal a rukod ti presion ti dara ket nababbaba ngem 120/80mmHg.
No nangato unay ti rukod ti presion ti dara dagiti nataengan, sika wenno iti am-ammoyo, dagusen ti agturong iti ospital. Mabalin a daytoy nga aramidem ket masalbar ti biag ti asino man, karaman ti bagim, wenno malapdan ti mapaspasangasangan nga isasangpet ti stroke ken atake iti puso.*
ni Rudy Ram. Rumbaoa
SAAN laeng a dagiti nataengan no di pay dagiti ubbing ken agtutubo ti mairisgo iti pannakapataud dagiti sakit a mainaig iti pudot gapu iti abilidad ti bagi nga agresponde iti pudot iti panawen ti tikag.
Ti "heat stress, heat fatigue [paksuy gapu iti pudot], heat syncope [gulpe a panagulaw kalpasan ti panagwatwat iti pudot], heat cramps ken heat exhaustion-" amin dagitoy ket porma ti "hyperthermia," ti naipanagan iti amin a klase ti heat-related illnesses wenno dagiti sakit a manaig iti pudot.
Dagiti simptomas a karaman isu dagitoy: sakit ti ulo, panagsarua, panagsakit dagiti piskel ken panagkapsut/pannakabannog kalpasan a maidarang iti pudot. No adda pamatiam nga agsagsagabaka manipud kadagitoy a klase ti sakit a mainaig iti pudot, dagusen ti agpakonsulta iti doktor.
*Isingasing ti National Institute of Health [NIH] dagiti sumaganad:
-no dagiti agsagsagaba iti daytoy kas kadagiti nataengan, ubbing ken agtutubo- iyadayo ida iti pudot ket mapan iti nalamlamiis a disso.
-uminum iti adu a danum, tubbog ti prutas ken vegetable juices.
-guyugoyen/piliten dagiti maseknan nga agidda nga agdata ken agkalma, iti nalamiis a disso.
-agdigus iti nalamiis a danum.
Ti heat stress ket tumaud nangnangruna kadagiti nataengan iti ania man nga oras bayat iti napudot a tiempo, karaman ditoyen a pakaalan isu iti uneg dagiti pagtaengan nga awanan iti air condition wenno bentilador.
Ti aktual a heat stroke ket maisupadi iti simple a heat stress, ket ad-adda a makapadanag ken serioso daytoy, nangnangruna kadagiti agpeggad ken kasapulan iti madagdagus a pannakataming iti medikal. Patay ti ibunga wenno pagresultaan no awan ti alisto a pannakataming ti maseknan babaen kadagiti trained medical personnel.
No ti tao nga agsagaba iti heat stroke ket addaan daytoy iti 104 degrees a temperatura ti bagi ken adda dagiti napeggad a pagilasinan ti simtomas kas iti confusion [mariribukan/makusso-kusso a panagpanunot], narungsot, sabali nga ugali, pannakatalimudaw, staggering, napigsa ken napaspas a pulso, namaga a kudil, saan nga aglin-et wenno coma. Ti Heat Stroke ket serioso ken masapul ti madagdagus a pannakataming iti medikal.
*Adtoy ti listaan ti NIH dagiti kangrunaan a makagapu no apay a mairisgo ti salun-at dagiti nataengan iti sakit a mainaig iti pudot:
-maigapu iti tawen ti tao ti pagbaliwan ti kudil kas iti nabannayat a sirkulasion ti dara ken saan a makapataud iti ling-et.
-sakit iti puso, bara ken bato [kidney], ken dadduma pay a klase ti sakit a makaigapu iti panagkapu/panagkapsut wenno gurigor.
-nangato a presion ti dara wenno dadduma pay a kondision a makaigapu iti panagbaliw iti ipauneg a taraon [kas pagarigan: maiparit iti agipauneg iti asin].
-maigapu iti medisina nga ipapauneg kas iti agas a para iti puso ken alta presion, sedatives ken tranquilizers [kombinasion a medisina].
-sobra a kinalukmeg wenno kinakuttong.
-no tiempo iti napudot a tiempo, rumbeng koma nga agyan iti nalamiis a lugar, nangnangruna a maliklikan ti polusion a makaapekto ken mangdegdeg iti sakit. Ken saan a rumbeng iti sobra a panagwatwat no napudot ti tiempo.
Insingasing pay ti NIH nga uminum iti adu a danum iti tiempo ti pudot- nangnangruna koma nga ipauneg ti danum wenno prutas ken tubbog dagiti natnateng. Liklikan ti panaginum iti caffaine wenno alkohol a mangdegdeg iti pannakapukaw ti danum iti bagi.
*Tsek-apen ti Nangato a Presion ti Dara
-Dagiti di maresolba a problema ti alta presion ket agtennag daytoy iti nakaam-ames ken serioso a sakit. Ket pudno daytoy, iti US, iti tunggal 1 kadagiti tallo nga Amerikano ti addaan iti daytoy a parikut. Maysa daytoy kadagiti kangrunaan a makagapu iti atake ti puso, stroke, kidney failure ken dadduma pay, ken kangrunaan a makagapu ti makapatay a sakit kadagiti umili ti America.
No maminsan, awan ti pagilasinan ti simtomas agingga a maperdi ti maysa kadagiti kangrunaan nga organo ti bagi...ket dagiti mismo a diabetic ti masansan a biktima ti sakit.
Adda naimbag a damag, dagiti agay-aywan/mannaripato wenno caregivers ti ayan ti umuna a depensa tapno matakuatan ti kinangato ti presion ti dara. Ngem ti dakes a damag, no dadduma, kaaduan a caregivers karaman ditoy dagiti dodoktor ti di mangikaskaso ti nangato a presion ti dara kadagiti nataengan, kunada, normal a paset ti panaglakay wenno panagbaket. Saan koma. Rumbeng koma a maipababa ti normal a rukod ti dara no kas pagarigan madiskobre ti alta presion.
Segun iti NIH, no addaan iti rukod ti dara nga 140/90mmHg wenno nangatngato pay- maikonsidera daytoy a nangato a rukod. Ti normal a rukod ti presion ti dara ket nababbaba ngem 120/80mmHg.
No nangato unay ti rukod ti presion ti dara dagiti nataengan, sika wenno iti am-ammoyo, dagusen ti agturong iti ospital. Mabalin a daytoy nga aramidem ket masalbar ti biag ti asino man, karaman ti bagim, wenno malapdan ti mapaspasangasangan nga isasangpet ti stroke ken atake iti puso.*
Mar 22, 2014
No Dumteng ti Pannakakellaat
No Dumteng ti Pannakakellaat
ni Rudy Ram. Rumbaoa
ni Rudy Ram. Rumbaoa
MASANSAN a dumteng iti pagtaengan dagiti kellaat a pagkasapulan. Kanayon a maisagmak dagiti ubbing. Ngem ditoy met a makasursuroda no maminsan babaen iti panangpadasda wenno panangusisada iti nadumaduma a bambanag. Saan koma a masdaaw dagiti nagannak no maisagmak uray pay dagiti nasayaat nga ubbing. Ngem masapul nga ammuenda dagiti aramidenda no dumteng dagitoy a kellaat a pagkasapulan.
Aniat' Aramiden No Masinit Wenno Mapuoranka?
-nakaro ti pannakasinit wenno pannakapuor saan laeng a gapu iti sakit ti disso a nasinit wenno napuoran, no di pay gapu iti panagbaliw a maaramid iti nadumaduma a paset ti bagi. Dagitoy ti masansan a kellaat a mapasamak iti uneg ti pagtaengan. Masinit dagiti ubbing gapu iti napudot a danum wenno dalikan, pagsilawan, rebentador, gurabis, plansa kdp. Agtaud iti kadakkelan a peggad iti daytoy nakaro a pannakakigtot nga uray la aglammin ken agpigerger ti nauram wenno nasinit nangruna no nakaro ken dakkel ti paset ti nauram wenno nakulapsitan.
No nakaro ti pannakauram:
-mabalin nga agpeggad ti nauram gapu iti panagsayasay ti adu a tubbog ti bagi, nangruna kadagiti ubbing.
-mabalin a madangran dagiti bekkel ken salsalamagi a managan iti adrenal ken dadduma pay nga organo ti bagis.
-patauden ti bassit a pannakapuor ti panagbaliw ti sukog nangruna no adda nauram iti batog ti nagsuopan, kas iti tumeng.
-tumaud ti dakkel a piglat nangruna no nauneg ti nauram a paset.
-no nauram ti nagsuopan ket agbaliw ti langana gapu iti piglat, mabalin a maikkat dayta gapu iti operasion- plastic surgery a makuna.
Panangagas:
Maagasan dagiti babassit a sinit wenno nauram iti uneg ti pagtaengan.
-lag-anen a basaen ti nasinit wenno nauram a paset babaen ti panagaramat ti danum a saan unay a nalamiis ken sabon.
-sapoan iti petrolatum wenno baselina.
-abbongan iti nadalus a lupot ken bedbedan wenno ikkan iti adhesive tape.
-tumulong ti ap-apna a mangep-ep iti nakaro nga ut-ot ken manglapped ti panagsayasay ti tubbog ti bagi.
-no nakaro ti ut-ot, ikkan ti pain killer wenno aspirina.
-kitaen no masalakniban ti agsagaba manipud iti tetanus.
-igunamgunam dagiti doktor ti pannakainyeksion.
No Nakaro ti Pannakauram:
Masansan a mairaman dagiti akin-uneg a paset ti kudil ket tumaud ti kapuyo wenno lupsit.
-dalusan ti paset ti nauram aglalo no narugit babaen ti panagaramat ti danum ken sabon.
-sapoan daytoy iti baselina sa bungonen iti nadalus a lupot ken bedbedan.
-no nakaro unay ken nalawa ti paset ti nauram, maidagus koma iti kaasitgan nga ospital.
-napeggad ti pannakauram aglalo no ti nauram ket ti rupa, dapan, dakulap wenno dagiti mabagbagi.
-no adda puot ti nagsagaba gapu iti pannakakigtotna, painumen ti saggabassit a danum a naipaanem-em.
-an-anaten nga ipan iti ospital.
-no awan puot ti maysa a tao, saan a pulos a painumen iti uray ania a mainum.
Napeggad ti mauram nangruna no kimika- kas iti asido ket mabalin a tumaud iti nauneg a piglat.
-dagusen a pigisen wenno ray-aben ti lupot a nasibugan iti kimika ket madalusan ti nasibugan a paset iti adu a danum.
-bay-an nga agayus ti danum iti disso a nasibugan.
-no nakaro ken napigsa ti naisuyat nga asido, ap-apan ti nasinit a paset iti lupot a naibasa iti nadanuman ti baking soda.
-maagasan ti masinit iti asido nga addaan alkali babaen iti panangisapsapo iti suka.
-maagasan dagiti sinit a gapuanan ti carbolic acid babaen iti panangisapsapo iti alkohol.
-no nakaro unay, idagdagus nga ipan iti kaasitgan nga ospital.
Maagasan dagiti sinit a gapu iti alibungubong:
-kas met ti pannakaagas dagiti sabali a sinit wenno pannakauram, no marikna ti tao ti panagkapsutna- ikkan iti naipapudot a danum nga inumenna.
-no awanan puot, bay-an a nakaidda- saan nga ikkan ti aniaman nga inumenna.
Pannakaltot:
-padumogen ti naltotan sa timpagen ti bukotna iti puon dagiti aklo-aklona.
-mabalin a pagpakleben ti ubing nga aguyaoy ti ulo ken ti abagana sa timpagen ti napigsa ti bukotna.
-no ubing a bassit ti naltotan, iggaman dagiti palay-palayna nga ibalinsuek ket timpagen ti bukotna. Mabalin a masukto ti aniaman a banag a nagbati iti karabukobna.
-no narigat ti panaganges ti ubing, idagus nga ipan iti ospital.
Pannakapaltog ken Pannakabagkong:
Napeggad ti sugat nangruna no adda natukkol a tulang wenno nairaman dagiti lalaem- kas iti puso, bara, bituka wenno bagis.
Ania ti aramiden?
-pagiddaen ti pasiente.
-abbongan ti sugat iti nadalus a lupot ket bedbedan- ipan a dagus iti ospital.
-no adda nasugat iti lalaemna-abbongan iti nadalus a lupot [sterile dressing] ket babasaenyo. Aramaten ti napudot bassit a danum. Ipan a nakaidda iti ospital. Pabassiten ti panagsayasay ti dara.
-no adda sugat iti barukong, ikalub ti ima iti sugat ket dagusen nga ikkan iti napuskol ken nadalus a lupot ti rabaw ti sugat tapno saan a sumrek ti angin- makasinga daytoy iti panaganges ti nasugatan.
-no dakkel ti sugat- idagus nga ipan ti nasugatan iti ospital.
Pannakakuriente:
Madangran ti nerbio ken mauram ti kudil ken dadduma a paset iti baba ti kudil. No napigsa ti pannakakoriente, mabalin nga agsardeng ti panagpitik ti puso wenno agtaytayegteg dagiti piskelna. Uray no nababa ti boltahe ti kuriente, napeggad latta nangruna no nabasa ti kudil. No nabaybayag iti pannakaidekket iti kuriente, napegpeggad met laeng.
Ania ti aramiden?
-apaman a naltat ti kuriente, dagusen ti panangisubli ti anges ti nakuriente. Mangayab iti doktor.
-no agsardeng ti panagpitik ti puso, ituloy iti panangipasubli ti anges agingga a napigsa ken regular.
-wenno itaray iti ospital.
Pannakatalimudaw:
Mabalin nga agparang ti natalimudaw a kasla matmaturog ngem sabali daytoy a pannaturog gapu ta awanan iti puot iti kasta saan a mariing. Uray kasano a pukkaw wenno pananggunggong, saanto a makariing. Mabalin a nagtaud daytoy iti nakaro a pudot wenno gapu iti pannakabartek. Agbatay ti pannakaagas daytoy iti nakaigapuananna.
No makasarakkayo iti tao a naawanan iti puot ket nagidda iti daga:
-sapulen ti sugat a makaigapu, adda kadi sugat iti ulona? Dakdakkel kadi ti tao-tao ti maysa a matana ngem ti maysa? Nagsagaba kadi daytoy iti stroke? Adda kadi pagilasinan a nasabidongan? Adda kadi nagawan a botelia ti makabartek a mainum? Wenno nakuriente kadi?
Ania ti aramiden?
-mangayab a dagus iti doktor- bay-an a nakaidda ti masakit.
-no nalabbaga ti maris ti rupana, itag-ayyo bassit.
-saan nga ikkan iti aniaman a makan wenno mainum.
-pagsikigen ti rupana tapno saan a maltotan- aglalo no agsarsarua.
-no nalusiaw ti rupana ken nakapsut ti pulso- ibaba ti ulo, nababbaba ngem iti bagi.
-no nalitem ti rupana- nakaro ti stroke a dimteng kenkuana. Masapul nga aglistokayo amangan no agsardeng ti panagangesna. Agpaayab a dagus iti doktor wenno ambulansia. Kabayatanna, ikarigatan nga ipasubli ti angesna. Iluten dagiti ima ken saka tapno ti panagtaray ti dara. Aramaten ti oxygen no adda.
-idagus nga itaray iti ospital.
Panagkapsut ken Pannakaulaw:
Tumaud manipud iti sumagmamano a makagapu- kas iti bisin, bannog, danag ken uray pay panakakigtot. Wenno gapu iti dunor, panagdara iti uneg ken nakaro nga ut-ot.
Giddato lattan a marikna ti panagkapsut ken panaglusdoy ken mapukaw ti pigsa a tumakder. No damo, marikna ti pannakaulaw a kasla agpusipos ti datar. No makagidda ti maulaw, mabalin a saan a mapukaw ti puotna ngem mabalin met nga agkapsut ti pulso.
Ania ti aramiden?
-pagdumogen agingga a dumanon ti ulona iti baet dagiti tumengna.
-no saan, pagiddaen nga agdata a nababbaba ti ulona ngem ti bagina. Sadagan dagiti sakana tapno agtaray ti dara nga agturong iti pusona.
-bay-an a nakaidda agingga a maungaran.
Epilepsy wenno Kissiw:
Nakadadanag a mapasamak iti maysa a tao. Giddato lattan a maidaleb ti tao iti daga ket mapukaw ti puotna. Iti sumagmamano a kanito, agsardeng ti panagangesna ket aglitem. Sarunoen ti panagkissiw wenno panagkuyegyeg dagiti dadduma a paset ti bagi. Aglabutab ti ngiwat. Kalpasanna, agtalna nga agkuyegyeg, agsubli ti panaganges ken agsubli ti maris ti kudil.
Ania ti Aramiden?
-iyadayo dagiti mabalin a makasugat iti bagina.
-palukayan ti aniaman a nairut a kawesna- no mabalin, matingalan ti nagbaetan ti ngipenna tapno saanna a makagat ti dilana.
-diyo bay-an a malamiisan.
-saan nga ikkan iti aniaman a makan wenno mainum.
-no damona ti agkissiw, mangayab iti doktor wenno ipan a dagus iti ospital.
Panagatake wenno Apoplexy:
Masansan a mapasamak daytoy nangruna kadagiti lallakay ken babbaket, dumteng met daytoy no dadduma kadagiti agtutubo.
No nakaro ti atake, mapukaw ti puot ken nauneg ti panagangesna, sarunoen ti ababa a tiempo inton kasla agsardengen ti panagangesna- kaipapanan a napeggad ti panakadangran ti utek. Agparang ti dakdakkel ti tao-tao ti maysa a mata ngem ti sabali. Agkapuy ti kagudua ti bagi ket agdiwig pay ti ngiwat.
Ania ti aramiden?
-pagiddaen nga agdata, sadagen ti barukong ken bukotna.
-saan nga ikkan iti aniaman a makan ken inumen kabayatan ti umuna a panakaatakena.
-no agsarua, pagsikigenyo ti rupana tapno nawaya nga agsayasay ket saan a maltotan.
-saan a bay-an a lumamiis.
-diyo panawan agingga a sumangpet ti arayat wenno doktor.
Napalalo a Pannakabartek:
Adu a tao ti pilayen ken patayen ti alhokol ken dadduma pay a makabartek ngem iti sabali a kita ti makasabidong.
Nasurok ngem kagudua dagiti aksidente iti lugan ti makagapu iti panakabartek.
Ania ti aramiden?
-no pudno a nabartek ket naawanan iti puot ti mammartek, bay-an ta iturog ti bartekna tapno mausawan.
-no sinan-bartek, daytoy ti mangted ti riribuk- masapul ti pannakatengngelna. Mabalin nga ituloyna ti aginum agingga iti aglusdoy iti bartekna.
-liklikan koma dagiti agtutubo ti aginum.*
Posted by rudy ram. rumbaoa at 9:53 AM No comments: Links to this post
Labels: Apoplexy, Epilepsy/Kissiw, Informative Article, Mapuoran, Masinit, Panagkapsut, Pannakaatake, Pannakabagkong, Pannakabartek, Pannakakuriente, Pannakaltot, Pannakapaltog, Pannakatalimudaw, Pannakaulaw
Subscribe to: Posts (Atom)


c: text/html

text:
Ikaw (Ilokano Version)
No agsapsapulkayo iti mayat a kanta para iti panagkallaysayo wenno no kayatyo a kantaen daytoy iti ipatpategyo, denggenyo ti Ilokano version ti kanta nga “Ikaw” a pinutar ni Louie Ocampo ken George Canseco. Ti Ilokano adaptation ti lyrics-na ket naggapu met kenni Cles Rambaud ken Mighty Rasing.
Sika
Sika
ti inted ti Namarsua
Sungbat toy ararawko
Tapno iti amin a panawen
Iti tunggal kanito
ti ayatek ket sika
Sika
ti silaw toy lubongko
kapisi daytoy nay puso
Dinto aggibus toy ayatko
Awan sabali dungngo
No di met laeng sika
Ti amin nga innak gamden
ti gapu ket sika
Numan dumteng ti masakbayan
Datonko iti kas kenka
Kurang ti amin nga al-aldaw
Tapno mariknam ti pategmo
Tunggal kanito toy biagko
Ti ayatek ket sika

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
extracurriculares
Friday, June 22, 2012
sad ending :(
Thursday, July 7, 2011
GAMENG
Nu lumgak ti init iti let-ang,
Innak maamiris kinapateg ti nakaiparswaan.
Kinapintas ti lubong nga intay pagnanaedan,
Impaay ti APO tapno intay pagbiyagan.
Intay kuma salimetmeten
Tapno adda met mausar dagiti sumaruno nga kaputotan.
Nasiyaat nga sursuro, ken pagulidanan
Dagiti ub-ubbing intay ida patawidan.
Saan nga anyaman nga banag nu di ket adal nga kapatgan
Iti puso ken panunot isu't inda pangimulaan.
Mausar iti inaldaw-aldaw sadinnu man ti papanan
Gameng nga inted ti DIOS nga dinto pulos maartapan..
this is a poem written by a brethren in the person of Bro. Johnny Baruela last june 21, 2011
4th day ng pagtitinda ng mga kktk ng c5..


text:
Ilocano Alamo Literature
IMBAGA NI JESUS MAADDAAN NI SATANAS ITI IGLESIA KEN GOBIERNO
Ni Pope Francis Nasarakan a Nagbasol iti Panagkumaw kadagiti Ubbing, Panagrames ken Pammapatay Droƫ Beendere
DAGITI FLYING SAUCERS KET PADTO KADAGITI MAUDI NGA AL-ALDAW
Pakadagupan ti Investigative Journal a Programa iti Radio ni Greg Anthony iti First Amendment Radio Agosto 7, 2014
TI KAKAISUNA A DALAN A RUMMUARAN
TALLO A SAAN A NABALLIGI A GANDAT A PANANGPARMEK ITI DIOS
ITED KADI TI DIOS ITI BABAI TI KALINTEGAN NGA AG-ABORT NO BIKTIMA ISUNA ITI PANANGRAMES?
Inawatmo kadin wenno awatem kadi ti marka ti ayup?
Ti nagdumaan iti pannakaisalakan ken relihion
DAGITI NAILANGITAN NGA ANGHEL A NAKATALINAED ITI RABAW TI PLANETA TAYO
DAGITI PAGSIDSIDDAAWAN SADI LANGIT KEN PAGILASINAN DITOY DAGA
It armada ken puersa ti dios iti tangatang (Dagiti Tagabantay)
DAGITI DADDUMA NGA ANNAK NI MARIA Aduda Dagitoy
DAGITI MANNAKIGUBAT ITI LET-ANG
ABUSO A SEKSUAL TI KatoliKO KEN SANGALUBONGAN A KINARUNGSOT
To request CD's, cassette tapes, The Messiah Book, and
literature for distribution
e-mail:
Tony Alamo Christian Ministries
or write:
Tony Alamo, World Pastor
Tony Alamo Christian Ministries Worldwide
P. O. Box 2948
Hollywood, CA 90078 U.S.A.
Twenty-four hour prayer and information line:(661) 252-5686
fax (661) 252-4362


text:
Damdamag
Irugi Dagiti Saksi ni Jehova Dagiti Serye ti “Tuladenyo ni Jesus!” a Kombensionda iti 11 a Siudad iti US
Mangrugi ita a lawas dagiti kombension idiay California, Hawaii, Maine, Massachusetts, New Jersey, New York, Oregon, ken Wisconsin. Nakaeskediul ti agarup 5,000 a kombension iti 92 a dagdaga agingga iti Enero 2016.
Dagiti Kaso iti Korte ken Kalintegan ti Tao
Makonkonsiensia Dagiti Hues No Mapilitanda a Di Ikabilangan ti Konsiensia ti Dadduma
Makonkonsiensia dagiti hues iti makitkitada a kinaawan hustisia kadagiti maibalud gapu iti panagkedkedda nga agsoldado imbes a maraem dagiti kalinteganda.


text:
Pal-paltiing
Inkayon iti amin a lugar...
Friday, July 15, 2011
Natakawankami
Wednesday, February 4, 2009
Pardasan
Mangidawatak ti bassit a dispensa gapu ti diak pinagsurat ditoy a nabayag. Adu la unay (kankanayon ngem pudno latta) ti ar-aramidek a kas estudyante kadagiti naduma-duma a bambanag, medisina man wenno kastila, nga apagbulan ko laeng nga inrugi ken ingaget la unay. Makitkitak ngamin ti mabalin nga maited iti daytoy nga lengguwahe, ken anianto dagiti maited daytoy nga gundaway ken tsansa iti masakbayan nga panagserbik a kas doktor ti medisina.
Adu la unay ti responsibilidad ti doktor, gapu ti insuro kadakami ditoy UP, nga agbalin kami a kas five-star physician. Iti sabali nga sao, agbalin kami koma nga social mobilizer, patient educator, researcher, leader ken clinician. Dagitoy ti sirmata nga namnamaen ti UP nga makita kadagiti graduatesna.
Ket daytoyto ti pagkarigatanmi iti sumaruno pay a... dandani duwa tawen laengen. Mabiit gayamen.
{}{}{}{}{}{}{}
San Ignacio, tulungannakami.
Monday, October 20, 2008
Baro a Rotation
Panagrugina pay laeng, nalasinmin nga narigaten wenno makunami iti ospital a "toxic" iti daytoy a rotation. Masapul ti agriing ti nasapa unay tapno makaattend iti staff conference ti binigat. Ket saan a katawaan unay ti kinaestriktoda ti skedyul. No saanka makasangpet ti 7 ti agsapa iti conference, naladaw kan. Ket adda manen make-up duty!
Sapay koma makasurvive ak.
Sumarunonto dagiti sarita maipapan dagiti experiencesko a kas junior member ti medical team iti obstetric-gynecologic team ti PGH.
San Gerardo, patron dagiti masikog, ikararagandakami.
Wednesday, October 15, 2008
Differentials, ken Salun-at kadagiti Probinsya
Inayon pay kadagita ti agpresentar ti case presentation, nga maysa a pamuspusan dagiti medical consultants ken residents nga maammuan a nalaing dagiti narigat unay a kaso, wenno dagiti naisalsalumina nga kaso. Ar-aramiden dagiti amin nga ospital daytoy a kas research ken development dagiti staffda.
Karigatan manen kadagiti case presentations ti agpakita ti differentials. Dagitoy ti mapan-panunotmi nga sakit nga adda iti pasyentemi kalpasan ti panangkunsidera kadagiti senyales ken sintomasna. Babaen ti panangaramid ti differentials, nayonento iti daytoy nga aktibidad ti kinasariritmi a maka-"recognize" iti sakit, tapno sakto met ti maitedmi nga agas wenno "surgical procedure" a kasapulan unay ti pasyente.
Kadagiti kaaduan a medical student, ti mangipresentar ti case ket daytoy unay dagiti kabutbutngan gapu ta adu unay dagiti agsaludsod ken agbirok kenka ti impormasyon a kasapulan unay tapno makabirok ti "sakto" a diagnosis. Kamaudiananna ket ti estudyante met lang ti mapabainan, ta maipakitanto iti sango ti entero a department no kasano't kinaawan-ammo ti estudyante maipapan iti kaso nga naited kenkuana.
Third year daytoy. Narigat, ngem ibagbaga dagiti laklakay ngem kadakami iti medical team nga narigat unay pay ti sumaruno a tawen: fourth year, clerkship year. Ta saan lang a case presentations ti isaganami a linawas lang, masapul nga agsagana iti INALDAW, INORAS ket iti tunggal TRENTA MINUTOS, depende kadagiti pasyente no kasapulanda nga maimonitor iti tunggal maysa oras, wenno trenta minutos. Adda ngamin pasyente nga, kas pangarigan, silver nitrate poisoning patient, nga inoras ti monitoring ti vital signs (blood pressure, temperature, respiratory rate ken heart rate). Adda met dagiti dandani matay a pasyente (nangruna no dengue shock syndrome, ti nakaro unay a stage ti dengue) nga mas intensive ti monitoring.
Ngem iti tengnga kadagiti rigat iti uneg ti med school, maysa kadagiti mangibatbati ti isem iti nabannog unay a bagi ket ti isem met laeng dagiti pasyente, no agyamandanto gapu iti intedmo kadakuada nga naimpusuan ken nasayaat a serbisyo.
Nupay kasta, masdaawak la unay no adda masarakanko nga pasyente nga padak nga Ilokano nga mabalin met koman nga nagpakonsulta kadagiti bukodtayo nga ospital iti Norte. Apay ngata napuersada pay nga mapan Maynila? Awan unay serbisyo kadagiti probinsyal nga ospitaltayo. Wen, makapa-homesick unay ti makangeg ti tattao nga agsasao ti bukodmo a pagsasao, ngem, sapay koma, didanto masapul nga agbiahe iti dandani kagudua't aldaw tapno makapakunsultada laeng iti ospital nga nasayaat ken kumpleto ti pasilidad.
Sapay koma, dagiti ospital tayo iti Ilocos, iti Pangasinan, ken iti entero a Norte ket maipaayan ti gubyerno ti pasilidad a mangited kadakuada ti pannakabalin nga mangpatalinaed ti salun-at kadagiti il-ili tayo.
Salun-at kadagiti probinsya!
Friday, October 3, 2008
Kinauneg ti Rikna ken Ayat
Ngem adda met dagiti panawen a kasla awan metten ti makaited ti solusyon kadagiti parikuttayo, a kasla awan metten ti makaikkat ti kinawawtayo iti uneg dagiti pus-pusotayo. Nalaka la unay ti mangibaga nga ti Diyos ti asitgan ket agkararag tayo Kenyana, ngem adda latta dagiti panawen nga narigat unay, uray laeng ti agparintumeng ken iserra dagiti mata bayat ti naimpusuan a panagkararag.
Iti sabali a bangir, adda met dagiti bambanag iti daytoy a biag a makaited a sidadagus ti ragsak, dagiti nailubongan a bambanag nga mabalin nga makaikkat ti kinawaw tayo iti kararwa a dagus, ngem adda latta maibati iti un-uneg dagiti pusotayo. Daytoy ti nakaro unay a sulisog ko itatta, ti agsurot kadagiti nailubongan a kalikagumko tapno dagus a masolbaran ti kasla kina-awan-ragsak iti biagko.
Apok ken Diosko, tulungannak nga birukennaka unay ditoy uneg ti pusok, ket sapay koma, diak malipatanto nga addaka kaniak, ket naun-uneg pay a lugar ti inka pinagtaengam idi pay laeng ti tiempo ti bautismok. Adtoyka iti pusok, naun-uneg pay ngem kadagiti dadduma a bambanag a nailubongan nga mansulsulisog kaniak nga panunuten nga isuda ti "natural" kaniak ket saan nga Sika. Nupay kasta, Apo, mail-iliwak Kenka unay. Umayka mangiparikna kaniak ti kinaaddam ditoy pusok ken kararwak. Amen.
Friday, September 26, 2008
Biag a kas Estudyante't Medisina
Ngem itatta, isaritak pay laeng ti biagko itatta a kas estudyante ti Medisina. Ti karigatan ti agistorya iti Ilokano ket saanak nga "sanay" kadagiti dadduma nga termino, kas pangarigan, "uyek" para iti "cough." Pasensyaendakon apo.
Maikatlok nga tawenkon iti Medisina, ket nagrugi kamin nga agsangsango kadagiti pasyente iti ospital. Itatta, ag-rorotate ak iti Pediatrics: ubbing dagiti pasyentemi. Ma-imagine yo la siguro no anya't kita ti pediatric ward, ket nalaaw gapu kadagiti sangit ken ikkis dagiti ubbing nga tud-tuduken dagiti nars, clerk, intern wenno duktor ti injection tapno mangted agas wenno mangala't dara.
Iti levelko a kas third year, clinic duty pay laeng ti masapul nga aramidenmi. Ti karigatan iti daytoy a trabaho ket saan met iti proseso ti pannakitungtong kadakuada, ta uray siasinoman ket mabalin met nga agsaludsod dagiti marikrikna ti pasyente, dagiti pagdandanaganna maipapan iti sakitna, kas kadagidiay.
Ngem inayon pay kadagidiay ti kasapulan met nga adalen dagiti implikasyon ken rason no apay, kas pangarigan, naggurigor ti maysa a pasyente kalpasan ti mano nga aldaw.
Masapul nga masungbatmi dagiti amin nga idamag kadakami ti propesor a mapanto agrounds ken kamustaen dagiti pasyente. Rumbeng nga malagip nga dagidiay propesor ken residente laeng ti "authorized" nga mangted ti prescription, ngem idamdamagda kadakami no anyanton ti itedda nga agas, no anyanton ti makatulong a sisasayaat kadagiti pasyente mi.
Idi kalman, nagreportkami maipapan iti panaguyek ken ti maysa a sakit a maawag nga acute epiglottitis. Silaladawak nga simmangpet iti lecture room, nupay nga siak pay ti agreport.
Adiay ti maysa pay a parikutko iti napal-palabas nga aldaw... no kasano nga saan a maladaw kadagiti klasek. Atoy module rotationko itatta ket strikto la unay, imbagada nga maiparit unay ti maladaw ta mangdusada kano a kas "make-up duty." Iti sabali a panangibaga, no maladawak iti aglabas trenta minutos, i-make upko kano adiay ti 3 oras iti duty iti emergency room. Ngamin, agrugikam nga agduty iti emergency room iti sumaruno a lawas. 12-hour duties dagidiay, agrugi iti 4 a malem, ket malpas iti 4 nga agsapa. No adda inayon pay nga make-up hoursko, anian a nagbayagen ti dutyk!
So far, naibagada kaniak nga 8 oras la kanon ti inayon iti duty hours ko. Hayyy!
Sapay koma ta mabaliwkon ti skedyulko, ti oras ti panagriing nga inaldaw, tapno saan manayonen pay ti oras nga imake-up ko!
{}{}{}{}{}{}{}
San Cosmas ken San Damian, patron dagiti mangmangted ti agas ken salun-at, ikararagdakami.
Monday, August 25, 2008
Panagsurat iti Ilokano
Nabayag la unay daytoy tarigagay ko nga agaramid ti kastoy a blog tapno maaccustom ak nga agusar ti Ilokano iti panagsurat ken iti panagblog. Ket gapu ta inkabil ko laeng ti addressna daytoy nga blog iti discernment blog ko (Meditations of a Discerning Soul), dakkel met ti tsansa nga dagiti makabasa iti daytoy nga blogko ket ammoda metten ti mapaspasamak iti daytoy a biagko: agpampanunotak nga sumrek iti biag ti kinapadi.
Gapu ta daytoy ti umuna nga post ko, makaexpectar kayo met nga makakita kayonto ti bar-baro pay a maisurat iti daytoy a biag, ket inayon ko pay dagiti maikabil a widgets iti daytoy nga blog, kas met dagiti links.
Iti sumarunonto!
{}{}{}{}{}{}{}{}
Nasantoan nga Ina ti Manaoag, ikaasinakami. Amen.


text:
Kasano aya ti agsurat iti Sarita?
Padpadasek agsurat iti sarita ngem daksanggasat ta diak sa met matiambaan ti ritmo ken ti istilona! Kaslaak la agdandaniw latta uray no sarita ti isursuratko.
Ay Apo! Kasano aya ti agsurat iti sarita?
Kapampanunotan iti Gran Torino, Pelikula ni Clint Eastwood
Kas tay nadakamatko iti naudi nga impostek. Adtoy man ti sumagmamano a kapanunotak iti nabuyak a pelikula ni Clint Eastwood a napauloan Gran Torino.
Daytoy a pelikula ket maipapan iti biag ni Walt Kowalski, maysa nga Amerikano a beterano ti gubat idiay Korea. Napalangguad ken awan bibiangna kadagiti kaarrubana nga Asyano. Racist la ketdi a. Nu malagipyo dagiti immun-una a pelpelikulana, nabatad ti kina-Dirty Harryna. Nu sagidem la bassit ket iruarna ti paltogna. Aglemmengkan nu kasdiay ti mapasamak.
Gapu kadagiti kapadasanna iti gubat, nagbalin ni Kowalski a napno iti unget ket gura iti pusona. Naglukat ti pelikula iti pannakaitabon ti asawana. Nalabit diay baketna ti kakaisuna a naimbag a banag iti biagna. Add pay gayam maysa, diay 1952 Gran Torino a kotsena. Anian a nagguapo daydiay a vintage car!
Kalpasan ti sumagmamano nga aldaw, naam-ammona dagiti kaarrubana. Asyanoda dagitoy a maaw-awagan iti Hmong, maysa a tribu iti yan ti Laos ken Vietnam. Saan a magustuan ni Kowalski dagiti ar-aramid dagitoy a Hmong. No mabalbalin ket di na pay kayat a papaddakan ti paraanganna iti siasinoman kadagitoy a kaarrubana.
Ngem agmaymaysa ni Kowalski iti balayna. Dagiti annakna, pimmanawdan ket adda bukoddan a biag. Ngem ti kaarrubana, kaduada latta dagiti nataenganen a kamkameng ti pamilia.
Nagbaliw ti biag ni Kowalski idi dandani tinakaw ni Thao, ti bumarito a kaarrubana, ti kotsena a Gran Torino! Nagserbi ti bumarito kenkuana iti sumagmamano nga aldaw tapno maikarona ti basolna.
Nagbalin la ket ngarud a kasla tatang ni Thao ket sinursuroanna ti ubing nga agbalin a malalaki! Iti saan a nabayag, inggatanganna iti gamitna a pagkarpintero, inserrekna iti trabaho ket tinulunganna nga agbalin a lalaki!
Nagbalin met daytoyen a gayyem dagiti kaarrubana. Nakipangan, nakipatang, nakiinnestoria ken rimmagsak ti pusona kas naimatangan da Sue, Thao ken ni Yum Yum.
Maysa kadagiti parikut ita ti Estados Unidos ket ti kinaawan respeto dagiti adu nga ubbing ken ti panagmiembroda kadagiti gangs. Iti Gran Torino, adda maysa a gang dagiti Asyano met laeng a nangdangran kenni Thao ken ti kabsatna a ni Sue.
Gapu ta nagbalinen a nadekket iti puso ni Kowalski dagitoy nga ubbing, sinugodna ti maysa kadagitoy a gangsters ket binugbogna. Bimmales met dagitoy a gangsters. Idi kuan pinaltuganda ti balay da Sue ken Thao ket rinames ken binugbogda pay ni Sue.
Idi damo, ti ammok ket mangala ni Kowalski iti palpaltog ken granada sa na balsen dagitoy nga awanen bain a gangsters! Nagbiddutak!
Ti inaramidna ketdi ket inkulongna ni Thao iti balayna sa napanna rinaut dagiti gangsters. Ngem ti armasna ket ti sigarilyo ken lighterna.
Natay ni Kowalski. Ngem ti pannakatayna ti nagbalin a pannakasubbot ken pannakaisalakan ti pusona. Di na kinayat a makapatay ni Thao ta agbalin dayta a dadagsen iti puso ken konsensia ni Thao aginga a sibibiag.
Iti kamaudiananna, natiliw dagiti pulis dagiti gangsters ket naibaludda. Nagbalin met a bagani ti komunidad ni Kowalski. Uray ti Padi ti Simbaan a nakaimassayaganna ket nasursuroan iti naun-uneg a kaipapanan ti biag ken patay!
Makapalua daytoy a pelikula. Uray ti maysa a lakay a napnoan iti emosyonal a dadagsen ket masubbot ti panagayat ken panagbalinna a kas ama ken gayyemda Thao, Sue ken ti pamilyada.
Nupay naganus pay ti acting dagiti agtutubo itoy a pelikula, mayat a buyaen ti pannakadebelop ti karakter ni Kowalski ken ti twist ti estoria iti kamaudiananna.
No adda panawenyo, buyaenyo daytoy a pelikula!
Basaen ditoy ti Gran Torino Movie Review iti Ingles manipud iti Penstalker Movie Blog.
Umuna a Poste iti Tawen 2009
Power to the Regions! Regional Music, movies, TV shows and Blogs
Naglaing man dagitoy a Kapampangan! Agasem, nakapagprodyusdan iti bukodda a teleserye! Napauloan daytoy iti "Kalam." Ti kaipapanan daytoy a sao iti Iluko ket "gamud" ken "kulam" met iti Tagalog.
Dagiti karakter nga ipakita daytoy a teleserye ket dagiti datdatlag ken nakaskasdaaw a naparsua kas koma iti mangkukulam, mambabarang ken ti magkukusim. Adda pay dagiti tikbalang ken dadduma pay nga enkanto. Ti pagmayatanna daytoy, dagitoy a pinarsua ket agbibiag a kas normal a tattao-adda trabahoda ken awan met pakakitaan nga naidumdumada. Gandat dagiti prodyuser na daytoy nga ipakita ti kultura dagiti Kapampangan.
Sapay la koma ta uray dagiti Ilocano ket makaaramid met iti kastoy a proyekto... Uray no Ilocano indie film la koma. Maysa kadagiti nalatak nga indie filmmakers ni Kidlat Tahimik a taga-Benguet. Ti pagaammok ket agsasao met daytoy iti Iluko nupay Igorot isuna.
Adtoy pay ti maysa nga barbaro a website a natakuatak. Ti Archipelage Music ket mangipakpakita ken mangipadpadengngeg kadagiti kankanta nga naggapu kadagiti rehiyones ti Pilipinas. Adda man nangngegko idiay nga rap version ti Manang Biday! Mayat met!
Agtultuloy koma dagiti kastoy a proyekto. Nagbayagen a Tagalog ti kankanayon a mangmangngeg kadagiti FM stations iti pagiliantayo. Rumbeng met ita nga selebrarantayo ti nadumaduma a kultura ti Filipino!
Kablaawak Dagiti Nangabak iti Umuna a Premyo Rey Duque
Idi October 26, 2008, simmurotak kadagiti dadduma pay a kamkameng ti GUMIL Metro Manila idiay pagtaenganda Apo Reynaldo A. Duque tapno masaksiak ti pannakabigbig dagiti nangabak iti Umuna a Premyo Rey Duque. Adtoy man ti listaan dagiti nangabak:
First Prize: Jovito Amorin Kabbalay
Second Prize: Sherma E. Benosa Dagiti Babassit nga Alipugpog
Third Prize: Aida Tiama Ni Angkel Bartolome
Nasayaat la unay ta nangisponsor ni Apo Rey Duque iti kastoy a pasalip. Maysa isunan kadagiti mabigbigbig nga pundasyon ti Literatura Ilocana ken uray pay iti Tagalog gapu iti nasuroken a sangagasut a pammadayaw nga naawatna! agraman ti panagbalin a Hall of Famer iti Palanca Memorial Awards.
Panawen met kanon ti panangibingayda iti blessings a naawatda, kas kinuna ni Manang Tess, ti dungdungngoen nga asawa ni Mang Rey. Dagiti nagbalin a hurado ket da Juan SP Hidalgo Jr. Jose Bragado, ken Prof. Honor Blanco Cabie.
Panagsurat iti Iluko
Itoy napan a lawasna, October 24-25, 2008, nagawidak idiay Isabela tapno agatendar iti Convention ti Timpuyog Dagiti Mannurat iti Iluko. Naangay daytoy a Convention idiay Camp Samal, Arcon, Tumauini, Isabela. Adu dagiti naadalko iti daytoy a Kumbensiyon. Mayat met ti nagbalin a pannakitungtongko kadagiti bangolan a mannaniw ken mamannurat. Nagsasarak kami sadiay da Dr. Jaime Raras, Prescillano Bermudez, Clarito De Francia, Rodel Ramos, Franklin Macugay, Rogie Baysa, Mindo Aquino, kdpay. Adu met dagiti estudyante ti high school nga immay. Maragsakannak man ta uray nu uubbingda pay ket mangrugidan iti panagadal ken panagsurat iti Literatura Ilocana. Rumbeng laeng met ah tapno agtultuloy latta ti kultura ti Saluyot!
Nagpintasen nga agpayso ti ili ti Tumauini. Agpayso nga adu ti nagappuanan ti mayor da a ni Arnold S. Bautista. Agasem, sigud a 3rd class municipality ti Tumauini iti napalabas a walo a tawen ngem ita ket First Class municipality daytoyen! Talaga met a nalaing ni Apo Mayor Bautista! Sapay la koma ta agtultuloy dagiti gapuananna!
Nagdengngegak iti sumagmamano a lektyur a naggapu kadagiti beteranon iti Literatura idiay Isabela kas kada Manong Mindo Aquino (Sarita), Clarito de Francia (Daniw), ken Mar Llarenas (Feature Writing). Nabagas dagiti lektyurda ken makaguyugoy iti rikna nga agsurat!
Nabayagak metten nga agsursurat iti dandaniw. Nu kitaenyo dagiti insursurat ko ditoy a blog ken dagiti naipablaaken iti Bannawag, adda metten a sumagmamano nga dandaniwko. Ngem nu agsurat iti sarita? Hmm.. Ay na Apo! Ket marigatanak met! Kasla met la tay naatap a balasang nga di agpaarem kaniak ti kayarigan ti panagsuratko iti Sarita!
Saan a bale ta adu dagiti napidut ko iti pannakitabunok iti daytoy a Kombensiyon. Nainspirarnak nga agtultuloy nga agsurat ken mangtakuat kadagiti parmata a namagbalin kaniak a paset ti Puli dagiti naayat iti Saluyot!
Manipud ita, mangidedikarak iti panawen, uray nu maysa laeng nga oras iti inaldaw tapno iti kasta makapagsuratak iti sarita wenno daniw.
Parmata Podcast: Ipapanaw: Maysa a Daniw
Denggenyo man papagayam daytoy panagbasak iti maysa a daniw ko nga napauloan Ipapanaw.
Dagiti Pimmudno a Padto dagiti Mannurat iti Science Fiction
Idi naminsan a nagdakiwasak iti maysa a Booksale branch idiay UN Avenue, adda nakitak a libro nga insurat ni Arthur Clarke, maysa a nalatak a Science Fictionist ken Scientist. Isu ti nangsurat iti A Space Odyssey nga pelikula met ni Stanley Kubrick.
Ti pamagat ti libro ken 1984: Spring A Choice of Futures. Koleksiyon daytoy dagiti pammaliiw ni Arthur Clarke iti Science Fiction ken iti panagdur-as ti teknolohiya. Ti nakaskasdaaw idiay, 1984 na nga insurat daydiay ket napanunotnan ti isasangpet ti laptop, ti inawaganna a "wristwatch telephone" nga ti awag tayo met ita ket "mobile phone" wenno "cellular phone". Idi basbasaek ti salaysayna a napauloan "Beyond the Global Village" diak malapdan ti agsiddaaw. Naglaing la ketdi daydiay a tao ta nakitana nu ania ti sumangbay.
Awan met siguro ti nakaskasdaaw unay iti daydiay. Maysa a nalatak a scientist ni Dr. Clarke ket nalabit ammo na dagiti adu a "scientific procesess and possibilities" base iti lebel ti pannakaammoda idi. Naipablaak ti libro na idi dua laeng ti tawen ko. Ket makapasiddaaw a talaga ta nagadu kadagiti paliiw na ti pimmudno. Adtoy man ta mangadawak iti sumagmamano a paset ti "Beyond the Global Village."
"...more and more businessmen, well-heeled tourists and virtually all newspersons will be carrying attache-case-sized units that will permit direct two-way communication with their homes or offices, via the most convenient satellite. These wil provide voice, telex and video facilities.... As these units become cheaper, smaller adn more universal, they will make travelers totally independent of national communications systems."
Kastoy dagiti computerda idi.
Wen, addan ditoy nagbabaetan tayo ti impadto ni Dr. Clarke a tumaud. dagiti attache-case-sized units ket isu tatta dagiti laptops nga us-usaren dagiti kaadduan a travelers. Adda metten mobile internet ita. Nu la ketdi adda signal ti mobile phone mo wenno ti USB kit nga inted ti Smart wenno Globe ket mabalin mon ti makakonek iti Internet uray pay sadino ti yanmo. Nakalawlawag ti sirmata ken parmata daytoy a tao ta nakitana dagiti tumaud a gamgamit tayo itoy a henerasyon!
Mas interesante pay ditoy ti implikasyon dagitoy a gamgamit. Gapu ta dagiti indibidwal ket saandan a masakop a kankanayon ti kontrol dagiti gobyerno iti lubong. Kuna pay ni Dr. Clarke, "...uray pay nu iparit dagiti adu a papagilian ti pannakausar dagitoy a gamgamit, awan ti mabalinda. Ti alternatibo ket pannakatay ti ekonomiyada. Nu kasta ti mapasamak, saan nga agbayag ket awanen ti umay a turista ken industria." (translation ko daytoy) Pudno la unay. Kitaen tayo ti kasasaad ti China. Uray nu napigsa ti censorship sadiay, adu latta ti makaruar nga impormasyon ken adu met ti maiwaragawag nga mensahe ken pannakaammo.
Nu kayat tayo a kas pagilian ken nasyon ti dumur-as iti daytoy a panawen, rumbeng laeng nga ikkantayo iti umno nga atensiyon ti Siyensiya ken literatura. Dagiti mamannurat a kas kada H.G. Wells, Edward Bellamy, Arthur Clarke kdpy ket nagsuratda iti fiksyon nga naibasar iti syensiya. Nu aramidentayo met ti kasta, dumakkel ti pannakaawat dagiti kakabsat nga Ilocano iti sensiya ken nalabit dagiti uubbing ken agtutubo, dumakkel pay ti interesda kadagitoy nga sabjek.
Sibibiagak Pay Met!
Nabayag metten ah diay naudi nga insurat ko ditoy a blog. Nagbalinak met ngamin a busy kadagiti nagadu unay nga aramid ti organisasyon mi iti national level ti United Methodist Youth Fellowship in the Philippines. Dispensaren yo gagayyem.
Adda ka dita a nag-National Youth Conference kami idi maudi a lawas ti Abril idiay San Nicolas, Pangasinan. Isu metten ti rason nu apay a saanak a nakadar-ay iti Kumperensiya ti GUMIL Filipinas idiay syudad ti Cauayan iti probinsiyak pay a mismo—Isabela.
Idi Mayo met, napanak idiay Jimalalud, Negros Oriental. Kasdiay gayam ti rikna ti ganggannaet aya. Adda kad’ta a tricycle driver a manggundaway kenka gapu ta agdadamo ka ken ‘di mo maawatan ti pagsasaoda. Naikapisak man idiay. Diak a maawatan ti pagsasao dagiti kakabsat tayo a Bisaya, Ilonggo, ken Waray! Ngem anian a pintas ti buya ti baybay sadiay. Immuli kam’ pay iti maysa a farm iti tuktok ti bantay. Na-ah. Makabannog! Ngem idi adda kami idiay ngaton, nagpennek kami met iti bunga ti mangga ken sarguelas. Nagimas!
Adda pay gayam ti makanda sadiay nga idik la nga naramanan. Agasem, dagiti Bisaya ket agilingta da man ti naganus a dippig a saba sadanto isawsaw iti bagguong! Naimas met gayyem! Ngem nu damdamom ket kasla agsiddaaw ka. Idiay met laeng ti damo a nakaramanak iti giniling a mais nga inaramid da nga innapoy! Mayat kano daytoy para kadagiti boksingero ta basbassit ti nagyanna nga asukar. Ket nu diabetic ka a ket, safety daytoy a kanen uray nu makaadu ka.
Nagpintas pay ti buya ti baybay sadiay. Nu agbiyahe ka koma nga agpa-Norte, adda iti makattigid mo dagiti bambantay, adda met iti makannawan ti baybay. Nagmayat a buybuyaen ti baybay ken riknaen ti pul-oy ti nadalus nga angin nga agtaud iti baybay.
Idi agawidakon, nagtarusak pay iti Syudad ti Cebu. Addaak met la idiayen a ket sulitekon ti panagdaliasat. Nu mapanka idiay Cebu manipud Negros, mabalin ka nga aglugan iti pump boat—kasla man dagiti Bangka a de-motor nga usaren dagiti mangngalap iti panangkalapda iti ikan manipud iti baybay. Gapu ta nagdanag dagiti kakaduami a babbai nga aglugan iti pump boat, naguray kami iti bus nga agturong idiay San Carlos City. Adda ngamin ti daong sadiay ken Fastcraft nga agturong idiay Toledo City, Cebu Province. Ania ket kabayagen ti panaguray ti lugan! Narigat gayam ti land transportation idiay Negros. Ti kadakkelan a linya ti bus sadiay, ti Ceres Bus, ti akin-iggem kadagiti adayo a ruta.
Kalpasan ti dua nga oras ket nakadanon kami met idiay San Carlos. Imbag kunayo ta nakamakammi pay ti last trip ti Fastcraft a mapan Toledo! Whew! Idi makadanon kami idiay Toledo, nangan kami la biit sa kami manen naglugan iti bus nga agturong iti mismo a syudad ti Cebu. Kalpasan iti dua pay nga oras, nakadanon kami met laeng idiay Cebu. Makabannog. Nagbiyahe kami it nasurok kaguddua nga aldaw. Ngem mayat latta ta adu met dagiti luglugar nga idik la a nakita.
Idi met napan a lawas, napanak diay Baguio. Agbakasyonak ti kunak sakbayak nga agsurat ken agtrabaho manen. Awan pay dua nga aldaw ko sadiay ket neh, inatakeak metten ti tuko! Ania ketdi daytoyen a chickenpox! Wrong timing! Awan nabalinak ah nu di nagawid kinabigatanna. Sayang pay ketdi ti oras nga impapan ko idiay Baguio. Ti napasyar ko laeng ket ti Asin Hotsprings idiay Tuba, Benguet. Isu nga nu makabakbakasyon kayo gagayyem, al-alluadanyo tapno saan kayo nga agsakit. Ti kuna ngata ti Apo a ket masapul ko’t aginana pay! Heheh.
Ngem dikay’ madanagan. Sibibiagak pay met ket adtoy agsubsubli nga ag-blag. Makapaapal man ketdi ni manong Roy Aragon ta nagadun ti nasurat na iti blog na nga Ilocano.
Aklunek, dakdakkel ti panawen a naibukbok ko kadagiti blog ko iti ingles. Ti pay ket nakuna ni manong Jaime Raras ket amangan la ketdi nu English metten ti itantandudok. Saan met nga iti kasdiay. Ngem manggedak ngamin a kas freelance writer ket dagiti suratek ket adda amin iti lengguwahe ti Ingles. Daytoy ngamin ti mangbibiag kaniak. Nu diak agsurat iti ingles ket diak metten a mangan ta awan suweldok nukua. Heheh.
Ala ngaruden, agsubli subli kayo latta ditoy nanumo a blog ko ta ituloy ko man ti agblog maipapan kadagiti palpaliiw iti pagilian tayo ken pannakaipablaak dagiti maputar ko a dandaniw wenno sarita. Agingga iti sumaruno a panagtutukkuog tayo!


text:
“Libro Ilokano 2015: 1st Ilokano Book Fair” will take place on July 30 and 31 at the University of Northern Philippines (UNP) Auditorium in Vigan City.
This is an initiative of GUMIL Filipinas (GF) and the UNP Center for Ilokano Studies, in cooperation with the National Book Development Board (NBDB), and the Komisyon sa Wikang Filipino (KWF).
Main focus will be a book market of Ilokano books published by GF and other independent publishers; and there will also be book launchings of books on contemporary Ilokano fiction and children’s literature.
The country’s major bookstores and publishers, such as National Bookstore, UP Press, Anvil, Lampara, Adarna, KWF, Librong Lira, and Visprint, will represent also their best editions: from fiction to educational literature.
» Read more
Umuna nga Ilokano Book Fair a maangay babaen ti GUMIL Filipinas, University of Northern Philippines, National Book Development Board (NBDB), Komisyon sa Wikang Filipino (KWF) ken dagiti nadumaduma a publisher kas iti Visprint, Saniata Publications, KWF, UP Press, Anvil, National Bookstore, Lampara, Adarna, ken dadduma pay.
Maangay iti UNP, Vigan City inton Hulio 30-31, 2015. Marugian ti panaglako kadagiti libro iti Hulio 30 idinto nga iti Hulio 31, maangay dagiti lektiur maipapan iti literatura ken panagilibro babaen dagiti am-ammo a mannurat a Tagalog ken Ilokano.
» Read more
Ni Mighty C. Rasing
Nagadu ti virus a mabalin a mangperdi iti kompiutertayo. Malagipyo pay tay “I love you virus”? Dinadaelna ti adu a kompiuter ti Pentagon, ti sentro dagiti dadaulo ti militar ti Estados Unidos. No kanayon nga usarem ti kompiutermo, makapasuron no bumuntog wenno agsardeng ti kompiutermo.
Tapno maliklikan ti pannakadadael ti kompiutermo, protektaram ketdi babaen kadagiti sumaganad a libre nga anti-virus.
Avira. Daytoy ti us-usarek nga antivirus. Nabileg ken nasamay. No adda inserrekmo a USB drive nga adda virus-na iti kompiutermo, ma-detect a dagus ti Avira. Mabalinmo pay nga i-download ken yinstall ti Avira toolbar iti browsermo kas koma iti Mozilla Firefox wenno Google Chrome, mabalinmo pay nga usaren dagiti online tools ti Avira kas koma iti ad blocker, social networking protection, ken antiphishing tool. (Pagpapatangantayonto iti sabali a panawen daytoy phishing.) Segun iti website ti Avira, nai-download-en daytoy iti nasurok a 300 million a daras. I-download ti Avira itoy a link: http://www.avira.com/en/avira-free-antivirus. » Read more
Ni Mighty C. Rasing
Idi napan a lawas, imbinsa-binsatayo ditoy Haytek dagiti apps a mabalin a mangisuro kadagiti ubbing iti panagbilang, panagbasa, ken iti panangpresiar iti musika. Adtoy ti sumagmamano pay nga apps a pangisuro kadagiti ubbing.
Kids Draw-Color Hygiene Story. Interactive ebook daytoy nga app. Coloring book ken story book a pakasursuroan dagiti ubbing iti umno a kinadalus iti bagi ken iti aglawlaw. Makasursuroda pay a mangbigbig kadagiti sukog (shapes) ken maris (color). Mabalinda pay a matakuatan no adda talentoda nga ag-drowing. Ngem no awan, agikur-itda lattan iti no ania nga uged iti smartphone wenn tablet.
» Read more
Ni Mighty C. Rasing
Malagipyo pay dagiti immun-una a binasbasatayo idi ubbingtayo pay? Malaksid iti komiks ti Bannawag Adda diay “Mga Unang Hakbang sa Pagbasa” a binabalaw met ni Bob Ong iti librona nga ABNKKBSNPLAko.
Idi siak ti ubing, puro libro kas kada papel ken lapis ti iggemmi. Ngem ita, puro met tablet ti iggemen a pagay-ayaman dagiti ubbing aya?
Uray ngarud ubing a nasurok la a maysa tawen, ikkam iti iPad wenno Android smartphone, kalpasan ti sumagmamano a kanito, ammonan no ania ti kudit-kuditenna.
Tapno saan laeng a Temple Run wenno Candy Crash ti ay-ayamenda, padasenyo man nga install dagiti sumaganad nga apps. » Read more
Mighty C. Rasing
Idi naminsan a bulan, ania ket a dandanagkon ta dina met kayaten ti ag-start up diay laptopko. Ti dakesna, adda sadiay amin a napapateg a filesko. Ket no na-corrupt diay hard drive, kasanon ngay? Narigat met a saggaysaek nga isurat manen dagidiay a files.
Uray dagiti ladawan ti inauna nga anakmi manipud naipasngay, adda sadiay. Uray ni misisko a ket madanagan ta kasanomi ngarud nga isubli dagiti panawen tapno mapiktiuranmi manen ni Baby Malcolm?
Impanko a dagus iti repair shop diay laptopko. Ti kuna diay technician, masapul a sukatan ti hard drive ti laptopko. Kayatna sawen, masapul met nga ireinstall ti Windows 7 nga Operating Systemna, agraman dagiti program nga us-usarek. » Read more
Ni Mighty C. Rasing
Para kadakami a mannurat, napateg unay a maisurat dagiti kapanunotan nga umapay kadakami, ta no saan ngamin a maisurat, naglaka a malipatan. Sapay dumteng dagitoy a kapanunotan kabayatan nga adda ar-aramidenmi. Mabalin nga umapay dagitoy kabayatan ti biyahe iti uneg ti jeepney wenno LRT, kabayatan a magmagna, wenno na-stranded ngata iti pagurayan ti lugan gapu iti napigsa a tudo.
I-text-ko lattan nokua iti bukodko a numero dagiti kapanunotak. Ngem manipud idi addan Android smartphone-ko, natakuatak dagiti apps a pangikur-itan kadagitoy a kapanunotan. No adda smartphone-mo, dagitoy man dagiti mabalinmo nga usaren.
Saan la a dagiti bukod a kapanunotam ti maisuratmo ditoy. No makimitingka, mabalinmo nga usaren dagiti sumaganad nga Apps. » Read more
Ni Mighty C. Rasing
Maysa kadagiti karigatan nga aramiden iti lubong ti aguray: diay nakapilaka a gumatang ti tiketmo iti terminal ti bus; wenno agur-urayka iti katungtongmo idinto a maysa orasen ti napalabas manipud nag-text iti “asidegakon.” Nakarkaro met a masikoranak no addaak iti bus kabayatan ti nakaro a trapik!
Idi kolehioak ket saan pay nga uso dagiti Smartphones, kanayon nga adda libro iti bag-ko. Kadawyan, Science Fiction ken Fantasy a sinurat da Tolkien, CS Lewis, Robert Heinlein, Frank Herbert ken dadduma pay, ti balonko tapno saanak a ma-boring nga aguray wenno ma-traffic.
No nairana a hardbound diay basbasaek, nadagsen met ti bag nga awitko. Imbag ita ta mabalinen ti agidownload kadagiti ebook apps iti Android phones wenno iPhone ket uray sangagasut a libro, mabalin a balonen sadino man ti papanak.
No managbasakayo a kas kaniak, dagitoy dagiti mairekomendak nga apps. » Read more
Ni Mighty C. Rasing
Malagipko daydi inangmi a baket—managdengngeg iti radio. No kasta nga agaayamkami nga ubbing iti agsapa wenno iti rumabii, kadawyan a mangngegmi dagiti drama iti radio. Agingga ita ket matandaanak pay met ni Doming iti “Doming-Doming Mabalin Amin”. Uray da Baket Bitang ken Lakay Patti, iramanyo payen ni Lakay Bianong, ken asino ti makalipat iti “Pagsarmingan”?
Idi kuan, maysaakon a teenager. Daytoy met FM radio ti nakailuodak. Pagaayatko a denggen ti Rivermaya kas kada Eraserheads.
Ita, panawenen ti internet, kasla mapukpukaw metten ti essem dagiti agtutubo (ken uray pay dagiti dadduma a nataengan) nga agdengngeg iti estasion ti AM wenno FM iti radio. Kasla kaykayatda itan ti agbuya iti music videos iti YouTube. Mabalinmo met ngamin nga i-download dagiti video sadiay, ikabilmo iti mp3 player wenno iti smartphone-mo, mayaten. (Tratarentayonto dayta iti sabali nga isyu daytoy a kolum.)
Dagiti kakailiantayo nga adda iti ballasiw-taaw, mailiwda met kadagiti kankanta ken programa a naggapu ditoy pagiliantayo—nangruna dagiti naggapu iti kailokuan, di ketdin? Uray dakami nga adda ditoy siudad, awan met pagdengganmi iti Ilocano nga istasion piman. » Read more
Ni Mighty C Rasing
Makapadanag aya no mapukaw dagiti files-mo no madadael ti hard drive ti kompiutermo. No awan back-up nga inaramidmo, kasanon?
Imbag ta adu metten dagiti timmaud nga online apps tapno mai-save-mo dagiti files-mo iti kompiutermo ken iti web. Maaw-awagan dagitoy iti Cloud storage solutions. Kastoy man ti pamay-am tapno mausarmo dagitoy nga online services.
Umuna, ag-sign up-ka kadagiti sumaganad nga online services:
Google Drive. Kukua ti Google, Inc. daytoy a service. Mabalinmo nga usaren daytoy no adda Gmail account-mo. Iti amin a Google accounts-mo, mabalinmo nga usaren ti agingga 15 GB ket awan pulos bayadam. Ngem dayta a 7GB, isu ti space allocation-mo iti amin a producto ti Google kas koma iti email, Google Drive, ken dagiti ladawan a mai-upload iti Google+ Photos. No kayatmo ti 100 GB iti Google Drive, agbayadka iti $1.99 a binulan. Mapanka laeng iti http://drive.google.com tapno agsign-up.
» Read more


text:
Ania ti Panggep ti Biag?
Sungbat ti Biblia
Adu ti saludsod maipapan iti panggep ti biag, kas iti Apay nga addatayo ditoy? wenno Adda kadi panggep ti biagko? Ipakita ti Biblia a ti panggep ti biag ket maaddaan iti pannakigayyem iti Dios. Usigem dagitoy nagpateg a kinapudno nga ipalgak ti Biblia.
Ti Dios ti Namarsua kadatayo. Kuna ti Biblia: “Isu [ti Dios] daydiay nangaramid kadatayo, ket saan a datayo.”—Salmo 100:3; Apocalipsis 4:11.
Adda panggep ti Dios iti amin a pinarsuana a pakairamanantayo.
—Isaias 45:18.
Pinarsuanatayo ti Dios nga addaan iti “naespirituan a kasapulan,” agraman ti tarigagay a mangbirok iti panggep ti biag. (Mateo 5:3) Kayatna a mapennek dayta a tarigagaytayo.
—Salmo 145:16.
Mapennek ti naespirituan a kasapulantayo no makigayyemtayo iti Dios. Nupay kasla imposible para iti dadduma ti pannakigayyem iti Dios, iparparegta kadatayo ti Biblia: “Umadanikayo iti Dios, ket isu umadaninto kadakayo.”—Santiago 4:8; 2:23.
Tapno agbalin a gayyem ti Dios, masapul nga agbiagtayo a maitunos iti panggepna kadatayo. Dakamaten ti Biblia dayta a panggep iti Eclesiastes 12:13: “Agbutengka iti Dios ket tungpalem dagiti bilinna ta daytoy ti panggep a naparsuatayo.”
—Good News Translation.
Iti masanguanan, naan-anay a masagraptayto ti immuna a panggep ti Dios kadatayo inton ikkatenna ti panagsagaba ken ipaayanna iti biag nga agnanayon dagiti gagayyemna, dagidiay agdayaw kenkuana.
—Salmo 37:10, 11.
AMMUEM TI AD-ADU PAY
Apay nga Adalem ti Biblia?
Mangipapaay ti Biblia kadagiti sungbat ti agkakapateg a saludsod ti minilion a tattao iti intero a lubong. Kayatmo kadi met ti matulongan?
Ania ti Panggep ti Dios Para iti Daga?
Ilawlawag ti Biblia no apay a pinarsua ti Dios ti daga, no kaano nga agpatingga ti panagsagaba, ken no ania ti agur-uray iti masanguanan para iti daga ken dagiti agnaed iti dayta.
Ania ti Pudno Maipapan iti Dios?
Maseknan kadi ti Dios kenka? Ammuem ti personalidadna ken no kasanoka a makaadani kenkuana.


text:
Ituloy ti GUMIL Filipinas (GF), ti gunglo dagiti mannurat nga Ilokano iti Filipinas ti pannakabangon ti “Balay ti GUMIL” iti Suso Beach, Sta. Maria, Ilocos Sur.
Daytoy ti napagnunumuan dagiti kameng ti GF Board nga idauluan ni GF President Arthur P. Urata, Sr. iti naangay nga special meeting ti gunglo idi Hunio 23, 2013 sadiay Narvacan ken Sta. Maria, Ilocos Sur.
Maibatay iti napagnunumuan, agpaay a library ken agamang kadagiti gapuanan dagiti kameng ti gunglo. Maawaganto daytoy iti “Dr. Godofredo S. Reyes Memorial Hall” babaen ti pammalubos ni Dr. Dedicacion A. Reyes a kaingungot daydi Dr. Reyes.
Narugian a nabangon ti pasdek iti sakup ti 162 a metro kuadrado a lote nga indonar dagiti agassawa a Reyes.
Iti sabali a bangir, angayen ti gunglo ti maikadua a regular board meeting-na ita a tawen inton Agosto 24 babaen ti panangsangaili ni Estela Bisquera Guerrero, auditor ti GF, iti pagtaenganda iti Tuding, Itogon, Benguet.
Iti daytoy a miting a maidatag iti GF ti tarigagay ti ania man a provincial chapter a mang-host iti sumaruno a kombension. (Rey Andres)
(Naipablaak iti Bannawag, Hulio 15, 2013 a bilang.)