text:
Urano
Ti Urano ket isu ti maikapito a planeta manipud ti Init. Isu daytoy ti addaan ti maikatlo a rayos ti planeta ken ti maikapat a kadakkelan a masa ti planeta iti Sistema a Solar. Nainaganan daytoy manipud ti diosen ti Griego iti langit a ni Urano (Taga-ugma a Griego: Oὐpavός), ti amam ni Kronus (Saturno) ken apo ni Zeus (Hupiter). Nupay daytoy ket makita iti mata a kas dagiti klasiko a planeta, daytoy ket saan a naibigbigan a kas maysa a planeta dagiti taga-ugama nga agpalpaliiw gapu ta nalidem ken nabuntog a panagliklikmut na.[11] Ni Apo William Herschel ket nagirangaran ti pannakadiskobre na idi Marso 13, 1781, a panakapada ket ti naam-ammuan a pagbeddengan iti Sistema a Solar para iti pinakauna iti moderno a pakasaritaan. Ti Urano ket isu pay ti immuna a planeta a naduktalan babaen ti teleskopio.
Ti Urano ket kapadpadana ti panakabuklan ti Neptuno, ken dagitoy ket aggiddiatda ti kimiko a pakabuklan ngem dagiti daddadakkel a higante nga alingasaw, a Hupiter ken Saturno. Dagiti astronomo ket sagpaminsanda nga inkabkabil iti sabali a kategoria a tinawtawagan a kas dagiti "higante a yelo". Ti tangatang ti Urano, bayat a kapadpada iti kangrunaan a pakabuklan ti hidroheno ken helio ti Hupiter ken Saturno , ket aglaon kadagiti adadu a "yelo" a kas ti danum, amoniako ken meano, ken mairaman dagit tugot dagiti hidrokarbon.[7] Daytoy ti kalamiisan a planetario a tangatang iti Sistema a Solar, nga adda ti kababaan a temperatura ti 49 K (−224 °C). Adda daytoy ti narikut a, nagtutuon nga ule a patakder, a naipanunotan a ti danum ti pakabuklan dagiti nababbaba nga ulep, ken ti metano ti naipanunotan a mangbukel ti ngato a tuon dagiti ulep.[7] Iti panagiddiat, ti uneg ti Urano ket kangrunaan a buklen dagiti yelo ken bato.[12]
Kasla dagiti sabali a higante a planeta, ti Urano ket adda ti maysa a singsing a sistema, ti maysa a magnetoesperio, ken dagiti nadumaduma a bulan. Ti Urano a sistema ket adda ti naisangsangayan a panakaaramid kadagiti planeta gapu ta ti aksis a panagtayyek ket nagbatuag a nakairig, a gangani iti dalumpinas ti panagtayyekna ti Init. Isu ngarud a dagiti amianan ken abagatan nga ungtona ket naisanglad diay pakakitaan ti ekuador kadagiti kaaduan a planeta.[13] Idi 1986, dagiti ladawan manipud ti Voyager 2 ket nangipakita ti Urano a kas awan ti langana a planeta iti makitkita a lawag nga awan dagiti banda ti ulep wenno dagiti bagio a nakaitaripnongan dagiti sabali a higante.[13] Dagiti naindagaan nga agpalpaliiw ket nakakitada kadagiti senial ti tiempo a panagbalbaliw ken umadadu nga aktibidad ti tiempo kadagiti napalabas a tawen iti panagasideg ti Urano ti bukodna nga ekuinosio. Ti kapardas ti angin idiay Urano ket makaabot ti 250 a metro tunggal maysa a segundo (900 km/h, 560 mph).[14]
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Pannakaduktal[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Urano ket kaaduan a napalpaliiw idin sakbay a naduktalan a kas maysa a planeta, ngem sapasap daytoy napagkamalian a kas maysa a bituen. Ti kasapaan a nairehistro a panakakita ket idi 1690 idi ni John Flamsteed napaliiwna ti planeta ti innem a beses, a nangikatologo daytoy a kas ti 34 Tauri. Ti Pranses nga astronomo a ni Pierre Lemonnier ket napaliiwna ti Urano iti sangapulo ket dua a beses idi nagbaetan ti 1750 ken 1769,[15] a mairaman kadagiti nagsasaruno a rabii.
Ni William Herschel ket pinaliiwna ti planeta idi Marso 13, 1781 bayat nga isu ket adda idiay hardin ti balayna idiay 19 New King Street idiay ili ti Bath, Somerset, Inglatera (a tattan ket ti Herschel a Museo iti Astronomia),[16] ngem immuna nga inreportana daytoy (on Abril 26, 1781) a kas maysa a "bandus".[17] Ni Herschel ket "nagaramid kadagiti serie ti panagpalpaliiw iti paralahe dagiti saan nga agkukuti a bituen",[18] a nagus-usar ti bukodna a naidaremdem a teleskopio.
Isu ket nangirehistro ti wanakanna "Idiay pagkapat nga asideg ti Z Tauri ... a ti [a] Nebulusa a bituen wennobandus ngata".[19] Idi Marso 17, nga isu ket nagisurat ti, "Nagbirukak para iti Bandus wenno Nebulusa ket nabirukak a daytoy ket maysa a Bandus, gaputa daytoy ket nagbalbaliw ti lugarna".[20] Idi inpresentana ti dinuktalanna idiay Naarian a Kagimongan, isu ket nagtultuloy a nangikeddeng nga isu ket nakabiruk ti maysa a bandus bayat a pudno a nangipadpada daytoy ti maysa a planeta:[21]
Ti kapigsa a naikabilko idi immuna a nakitak ti bandus ket 227. Manipud ti panakasanay ammok a ti diametro dagiti saan nga agkutkuti a bituen ket saan a proprsional a naipadakkel kadagiti nangatngato a kapigsa, as planets are; isu ngarud nga ikabilkon ti kapigsa iti 460 ken 932, ken nabirukak a ti diametro ti bandus ket dimmakkel a maipada ti kadakkel ti kapigsa, a kastoy koma, iti panagipagpagarup iti daytoy ket saan nga agkutkuti a bituen, bayat a ti diametro dagiti bituen a nangipadaak ket saan a dimaakkel ti kapadana a pannakaibagi. Ti maipatinayon, ti bandus ket adadu a naipadpadakkel iti las-ud a mabalin a maipalubusan ti lawag, a nagparang daytoy a nanakudrep ken saan a nalawag kadagitoy a nalatak a kapigsa, bayat a dagitibituen nakapreserbada kadati karanigda ken panakailaslasin manipud kadagiti rinibu a panagpalpaliiwko nga ammok a mataginayonda. Ti sumatuno ket mangipakita dagiti inpagpagaruko ket nasayaat a naipatakderan, daytoy ket mangpaneknek ti Bandus a pinalpaliiwan tayo.
Ni Herschel pinakaammoanna ti Naarian nga Astronomo, a ni Nevil Maskelyne, tinainduktalanna ken nakaawat ti nakaalalilaw a sungbat manipud kaniana idi Abril 23: "Diak ti panagtawagko daytoy. Daytoy ket kasla maysa a sapasap a planeta nga aggungunay ti maysa a pagtayyekan nga a gangani a sirkulo a kalas ti init ket maysa a Bandus nga aggungunay ti eksentriko nga elipsis. Saanak pay a nakakita ti maysa a koma wenno ipusna".[22]
Bayat a ni Herschel ket nagtultuloy a naganannad a nagpalpalawag tibaro a banagna a kas maysa a bandus, dagiti sabali nga astronomo ket nangrugrugidan a nagipagpagarup a daytoy ket saan a bandus. T Ruso nga astronomo a ni Anders Johan Lexell ket isu idi ti immuna a nagkarkulo ti panagtayyek ti baro a banag[23] ken ti gangani a sirkulo a panagtayyekna ket nagiturong kaniana a nangipatingga a daytoy ket maysa a planeta ken saan a bandus. Ti Berlin nga astronomo a ni Johann Elert Bode ket nagipalawag ti dinuktalan ni Herschel a kas ti "maysa nga aggungunay a bituen a mabalin a maipanunotan a kellaat a di am-ammo a kasla planeta a banag nga agpalpalikmut ti las-ud iti Saturno".[24] Ni Bode ket nangipatingga a ti gangani a sirkulo a panagtayyekna ket maysa a planeta ken saan a bandus.[25]
Daytoy a banag sapasapen a nawawat a kas maysa a planeta. Babaen idi 1783, ni Herschel ket bukod a nangawat ti daytoy a kinapudno kenni Joseph Banks ti presidente ti Naarian a Kagimongan: "Baabaen dagiti panagpalpaliiw dagiti nalatak nga astronomo idiay Europa maipakita a ti baro a bituen, nga addaak ti dayaw a nangitudo kaniada idi Marso 1781, ket maysa a Primario a Planeta ti bukodtayo a Sistema a Solar."[26] Iti pammadayaw kadagiti nagun-odna, ni Ari George III ket nangited kenni Herschel ti tinawen a tangdan a £200 iti kondison nga isu ket ket umalis idiay Windsor tapno ti Naarian a Pamilia ket maikkanda ti gundaway a mangusar ti teleskopiona.[27]
Panaginagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Maskelyne ket nagsalusod kenni Herschel a "mangited ti astronomiko a lubong ti parabor nga ikkan ti nagan ti planetam, nga isu daytoy ket kabukbukodam, ken dakami ket makapabaklanyan iti annong para iti panakaduktal daytoy."[28] Iti panagisungbat ti kiddaw ni Maskelyne, ni Herschel ket nangikeddeng a mangnagan ti banag ti Georgium Sidus (Bituen ni Georger), wenno ti "Georgiano a Planeta" a pammadayaw ti baro a patronna,a ni Ari George III.[29] Isu ket nangipalpalawag ti daytoy a keddeng iti maysa asurat para kenni Joseph Banks:[26]
Iti napasaw a paset dagiti panawen ti duog a panawen ti naibatay dagiti naibatay ti linteg a panaginagnagan ti Merkurio, Benus, Marte, Hupiter ken Saturno ket naited idi kadagiti Planeta, a kas dagiti nagnagan dagiti nangruna a bannuarda ken dagiti diosen. Iti agdamaga a ad-adu a pilosopiko a panawen daytoy ket narigrigat a mapalubosan ti isu met laeng apamay-an ken tawagan dagitoy a kas ti Juno, Pallas, Apollo wenno Minerva, para iti nagan ti baro a nainlangitan a bagbagi tayo. Ti umuna a pamanunotan ti ania man a naisangsangayna a pasamak, wenno namarangmang a mapagteng, ket kasla ti kronolohiana: no ti ania man a masakbayan a daytoy ket masaludsod, kaano idi a nabirukan daytoy naudi a naduktalan a Planeta? Daytoy ket mabalin a nasayaat a masungbatanto ti, 'Iti panagturay ni Ari George ti Maikatlo'.
Ti insingasing ni Herschel a nagan ket saan anadayeg iti ruar ti Britania, ken dagiti sabsabali a nagnagan ket naisingsingasing idin. Ti astronomo a ni Jérôme Lalande ket nangisingasing a managana ti palaneta iti Herschel a kas pammadayaw ti nakaduktal ti daytoy.[30] Ti Sueko nga astronomo a ni Erik Prosperin ket nangisingasing ti nagan a Neptuno a daytoy ket sinuportaran babaen dagiti astronomo a nagayat ti kapanunotan tapno maipalagip kadagiti panagbaligi ti plota ti Naarian a Marina ti Britania iti panawen ti Rebolusionario a Gubat ti Amerikano babaen ti panagtawag ti baro a planeta iti Neptuno George III wenno Neptuno Gran Britani.[23] Ni Bode ket pinilina ti Urano, ti nai-Latin a bersion ti Griego a dios ti langit, a ni Ouranos. Ni Bode ket nangisuppiat a kas ni Saturno ket ama idi ni Hupiter, ti baro a planeta ket nasken a managanan kalpasan ti ama ni Saturno.[27][31][32] Idi 1789, ti kumaduaan ni Bode iti Naarian nga Akademia a ni Martin Klaproth ket nanginagan ti baro a a naduktalaan nga elemento ti "uranio" para iti panagsuporta ti panagpili ni Bode.[33] Ti dimtengan daytoy, ti singasing ni Bode ket nagbalbalin anawatiwat a naus-usar, ken nagbalin a sapasap daytoy idi 1850 idi ti Opisina ti Nautiko nga Almanak, ti naudi a nabatbati, ket nangisukat ti panagus-usar ti Georgium Sidus iti Urano.[31]
Nomenklatura[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Urano ket isu-isu ti planeta a ti naganna ket naala manipud ti Griego a mitolohia ngem ti Romano a mitolohia: ti Griego a "Oὐpavός" ket simmangpet iti Ingles babaen ti Latin nga "Ūranus".[34] Ti panaginagan ti Urano ket "Uraniano".[35] Daytoy ket adda ti dua nga astronomiko a simbolo. Ti immuna a naisingasing, ♅,[d] ket insingasing idi babaen ni Lalande idi 1784. Iti maysa a surat para kenni Herschel, ni Lalande ket nangilawlawag a kas ti "un globe surmonté par la première lettre de votre nom" ("ti maysa a globo a napatoktokan babaen ti umuna a letra ti apelyidom").[30] Ti naudi a naisingasing, ⛢,[e] ket maysa asabali a kita dagiti simbolo para iti Marte ken ti Init gaputa ti Urano ket isu ti Langit idi iti Griego a mitolohia, a naipanpanunotan nga inturayan babaen dagiti nagtitipon a bileg ti Init ken Marte.[36] Kadagiti pagsasao nga Insik, Hapon, Koreano, ken Bietnamis, thi nagan ti planeta ket literal a naipatarus a kas ti langit ari bituen (天王星).[37][38]
Pagliklikmutan ken pagtayyekan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Urano ket maminsan nga aglikmut iti Init iti tunggal maysa nga 84 a tawtawen ti Daga. Ti natimbengan a kaadayuna manipud ti Init ket agarup a 3 a bilion km (agarup a 20 AU). Ti karaniag ti lawag ti init idiay Urano ket agarup a 1/400 iti Daga.[39] Dagiti pagliklikmutanna nga elemento ket immuna a nakarkulo idi 1783 babaen ni Pierre-Simon Laplace.[40] Iti panakasakbayan ti panawen, dagiti madi a naggiddiatan ket nangrugi a naiparparang ti nagbaetan ti naipadto ken dagiti naipalpaliiw a pagliklikmutan, ken idi 1841, ni John Couch Adams ket immuna a nangisingasing a dagiti pagiddiatan ket mabalin a gapu ti grabitasional a panagginnuyod dagiti saan a makitkita a planeta. Idi 1845, ni Urbain Le Verrier ket nangrugrugi kadagiti nawaya a panagsuksukisokna kadagiti pagliklikmutan ti Urano. Idi Septiembre 23, 1846, ni Johann Gottfried Galle ket nakaduktal ti baro a planeta, ket ninaganan daytoy ti Neptuno, iti gangani nga asideg ti naipadto a puesto babaen ni Le Verrier.[41]
Ti panagpuspusipos a paset ti panawen ti uneg ti Urano ket 17 nga oras, 14 minutos, nga agpakanawan (retrogrado). A kas dagiti amina a higante a planeta, ti akinngato a tangatangna ket makasanay kadagit napigsa nga angin iti turong ti panagliklikmutan. Kadagiti adda a latitud, a kas ti agarup a dua a pagkatlo a kaadayo manipud ti ekuador aginggana ti abagatan nga ungto, dagiti makitkita a langa ti tangatang ket naparpardasda nga aggungunay, a makaararamid daytoy ti napno a panagtaytayyek iti basbassit ngem 14 nga oras.[42]
Pakbu a pagtayyekan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Urano ket adda ti pakbu a pagtayyekan ti 97.77 a degrado, isu a ti pagliklikmutanna a ket agarup a paralelo ti dalumpinas ti Sistema a Solar. Daytoy ket mangited kadagiti kompleto a panagbalbaliw ti tiempona a saan a maar-aramid dagiti sabali a nangruna a planeta. Dagiti sabali a planeta ket mabalin a isirmata nga agtayyek a kas ti napakbu nga agtaytayyek a tarampo iti dalumpinas ti Sistema a Solar, bayat a ti Uyano ket agtaytayyek a kas ti napakbu nga agtultulid a bola. Iti asideg ti panawen dagiti Uraniano a solstisio, ti maysa nga ungto ket kankanayon a sanguenna ti Init bayat a dagiti sabali nga ungto liklikudanda. Adda laeng ti akikid a gisla ti lawlaw ti ekuador ti makasanay ti maysa a napardas a siklo ti rabii ken aldaw, ngem no ti Init ket nababa unay iti horisonte a kasla ti polar a rehion ti Daga. Iti sabali a bangir a pagtayyekan ti Urano ti puesto dagiti ungto a panakaisangona ti Init ket baliktad. Ti tunggal maysa nga ungto ket makaala iti agarup a 42 a tawtawen ti agtultuloy a lawag ti init, a sarunuen babaen ti 42 a tawtawen ti kinasipnget.[43] Iti asideg ti pamnawen dagiti ekuinosio, ti Init ket sanguenna ti ekuador ti Urano a mangited ti maysa a paset ti panawen dagiti siklo ti aldaw-rabii a kapadpada a makitkita kadagiti sabsabali a planeta. Ti Urano ket naabotanna ti kinaudi nga ekuinosio idi Disiembre 7, 2007.[44][45]
Ti maysa apagbanagan ti pagtayyekan apuesto ket, iti katimbengan ti las-ud ti tawen, dagiti polar a rehion ti Urano ket makagun-od ti adadu nga enerhia manipud ti Init ngem dagiti rehionna ti ekuador. Uray kasta, ti Urano ket napudpudot idiay ekuadorna ngem dagiti ungtona. Ti panggep a mekanismo a gapuanan daytoy ket di ammo. Ti rason ti naisangsangayan a pakbu a pagtayyekan ti Urano ket saan pay unay a naamammoan, ngem ti kadawyan a panagipagarup ket iti las-ud ti pannakaporma ti Sistema a Solar, ti maysa a kapada a kadakkel ti Daga a protoplaneta ket dinungparna ti Urano, a naggappuan ti nadadael a pannakpuestona.[46] Ti abagatn nga ungto ti Urano ket gangani a dagus a naiturong idi iti Init idi las-ud ti panawen ti ilalabas a panagtayab tiVoyager 2' idi 1986. Ti pannakanagan ti daytoy nga ungto a kas ti "abagatan" ket agus-usar ti panakaipalpalawag nga inkeddeng ti Internasional a Kappon ti Astronomiko, a nainaganan a ti amianan nga ungto ti maysa a planeta wenno satelite ket nasken a ti ungto nga agturturong ti ngato ti saan nga agbalbaliw a dalumpinas ti Sistema a Solar, uray no aniaman ti pagturturungan a panagtaytayyek ti planeta[47][48] Ti sabali pay a taripnong ket sagpaminsan a naus-usa, a ti amianan ken abagatn nga ungto ti maysa a bagi ket naipalpalawagan iti alagaden ti kanawan nga ima a mainaig ti turong ti pagliklikmutan.[49] Iti termino ti daytoy kinaudi a sistema ti nagsasabtan ti amianan nga ungto ti Urano ti adda ti lawag ti init idi 1986.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti panagpalpalikmut nga elemento ket itudo na ti Urano a sistema, ken dagiti napardas nga oskulador a pateg iti umisu a J2000 a panawen. Ti barisentro a kantidad ket naited ngamin ket, ti panaggiddiat iti planetario a sentro, saan da a makaala kadagiti makita a panagsuksukat ti inaldaw a panag-gunay dagiti bulan.
- ^ Naikarkulo babaen dagiti datos manipud ti Seidelmann, 2007.[5]
- ^ Karkulo ti He, H2 ken CH4 dagiti molar praksion a naibatay ti 2.3% a panagtitipon ti kaadu iti metano aginggana ti hidrogeno ken ti 15/85 He/H2 a kaadu a nairukod iti tropopausa.
- ^ Cf. (saan a nasuportaran ti amin a kita ti letra)
- ^ Cf. (saan a nasuportaran ti amin a kita ti letra)
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Yeomans, Donald K. (Hulio 13, 2006). "HORIZONS System". NASA JPL. Naala idi Agosto 8, 2007. Idiay sitio, mapan iti "web interface" ken pilien ti "Epemeris a Kita: DAGITI ELEMENTO", "Puntaan a Bagi: Urano a Barisentro" ken "Sentro: Init".
- ^ Seligman, Courtney. "Panagtayyek a Paset ti Panawen ken Kaatiddog ti Aldaw". Naala idi Agosto 13, 2009.
- ^ a b c d e f g h i j Williams, Dr. David R. (Enero 31, 2005). "Kinapudno a Papel tiUrano". NASA. Naala idi Agosto 10, 2007.
- ^ "Ti MeanPlane (Saan a nagbalbaliw a dalumpinas) iti Sistema Solar a lumablabas babaen ti barisentro". Abril 3, 2009. Naala idi Abril 10, 2009. (naipataud babaen ti Solex 10 sinurat babaen ni Aldo Vitagliano; kitaen pay ti Saan a nagbalbaliw a dalumpinas)
- ^ a b c d e f g Seidelmann, P. Kenneth; Archinal, Brent A.; A'Hearn, Michael F.; et al. (2007). "Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006". Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy. 98 (3): 155–180. Bibcode:2007CeMDA..98..155S. doi:10.1007/s10569-007-9072-y.
- ^ a b Munsell, Kirk (Mayo 14, 2007). "NASA: Eksplorasion iti Sistema a Solar: Dagiti planeta: Urano: Dagiti Kinapudno ken Bil-bilang". NASA. Naala idi Agosto 13, 2007.
- ^ a b c d Lunine, Jonathan I. (Septiembre 1993). "The Atmospheres of Uranus and Neptune". Annual Review of Astronomy and Astrophysics. 31: 217–263. Bibcode:1993ARA&A..31..217L. doi:10.1146/annurev.aa.31.090193.001245.
- ^ Lindal, G. F.; Lyons, J. R.; Sweetnam, D. N.; Eshleman, V. R.; Hinson, D. P.; Tyler, G. L. (Disiembre 30, 1987). "The Atmosphere of Uranus: Results of Radio Occultation Measurements with Voyager 2". Journal of Geophysical Research. American Geophysical Union. 92 (A13): 14,987–15,001. Bibcode:1987JGR....9214987L. doi:10.1029/JA092iA13p14987. ISSN 0148-0227.
- ^ Conrath, B.; Gautier, D.; Hanel, R.; Lindal, G.; Marten, A. (1987). "The Helium Abundance of Uranus from Voyager Measurements". Journal of Geophysical Research. 92 (A13): 15003–15010. Bibcode:1987JGR....9215003C. doi:10.1029/JA092iA13p15003.
- ^ Feuchtgruber, H.; Lellouch, E.; Bezard, B.; Encrenaz; De Graauw; Davis (1999). "Panakita ti HD iti tangatang iti Urano ken Neptuno: mayasa a baro a pannakaala ti D/H a proporsion". Astronomia ken Astropisiko. 341: L17–L21. Bibcode:1999A&A...341L..17F.
- ^ "MIRA a Pangpasyar kadagiti Bitbituen a Programa a Panag-adal iti Internet". Monterey a Instituto para iti Panagsukimaty iti Astronomia. Naala idi Agosto 27, 2007.
- ^ Podolak, M.; Weizman, A.; Marley, M. (Disiembre 1995). "Comparative models of Uranus and Neptune". Planetary and Space Science. 43 (12): 1517–1522. Bibcode:1995P&SS...43.1517P. doi:10.1016/0032-0633(95)00061-5.
- ^ a b Smith, B. A.; Soderblom, L. A.; Beebe, A.; Bliss, D.; Boyce, J. M.; Brahic, A.; Briggs, G. A.; Brown, R. H.; Collins, S. A. (4 Hulio 1986). "Voyager 2 in the Uranian System: Imaging Science Results". Science. 233 (4759): 43–64. Bibcode:1986Sci...233...43S. doi:10.1126/science.233.4759.43. PMID 17812889.
- ^ Sromovsky, L. A.; Fry, P. M. (Disiembre 2005). "Dynamics of cloud features on Uranus". Icarus. 179 (2): 459–484. Bibcode:2005Icar..179..459S. doi:10.1016/j.icarus.2005.07.022.
- ^ Dunkerson, Duane. "Urano—Maipanggep ti Panakaibaga, Panakabiruk, ken ti Panagipalpalawag Daytoy". thespaceguy.com. Naala idi Abril 17, 2007.
- ^ "Bath Preservation Trust". Naala idi Septiembre 29, 2007.
- ^ William Herschel; Watson, Dr. (1781). "Pannakalaglagipan ti maysa a Bandus, Babaen ni Mr. Herschel, F. R. S.; nga ikomunikado babaen ni Dr. Watson, Hun. iti Bath, F. R. S". Philosophical Transaksion ti Naarian a Kagimongan ti Londres. 71: 492–501. Bibcode:1781RSPT...71..492H. doi:10.1098/rstl.1781.0056.
- ^ Warnakan ti Naarian a Kagimongan ken Naarian nga Astronomiko a Kagimongan 1, 30, inadaw a sasao iti Miner, p. 8
- ^ Naarian nga Astronomiko a Kagimongan MSS W.2/1.2, 23; inadaw a sasao idiay Miner p. 8
- ^ RAS MSS Herschel W.2/1.2, 24, inadaw a sasao ti Miner p. 8
- ^ Warnakan ti Naarian a Kagimongan ken Naarian nga Astronomiko a Kagimongan 1, 30; inadaw a sasa iti Miner p. 8
- ^ RAS MSS Herschel W1/13.M, 14 inadaw a sasao iti Miner p. 8
- ^ a b A. J. Lexell (1783). "Recherches sur la nouvelle planete, decouverte par M. Herschel & nominee Georgium Sidus". Acta Academia Scientarum Imperialis Petropolitanae (1): 303–329.
- ^ Johann Elert Bode, Berliner Astronomisches Jahrbuch, p. 210, 1781, inadaw a sasao iti Miner p. 11
- ^ Miner p. 11
- ^ a b Dreyer, J. L. E., (1912). Dagiti Sientipiko a Papel ni Apo William Herschel. 1. Naarian a Kagimongan ken Naarian nga Astronomiko a Kagimongan. p. 100. ISBN 1-84371-022-6.
- ^ a b Miner p. 12
- ^ RAS MSS Herschel W.1/12.M, 20, naadaw nga insao iti Miner p. 12
- ^ "Ti Voyager idiay Urano". Nasa Jpl. 7 (85): 400–268. 1986. Naiyarkibo manipud iti ti kasisigud idi Pebrero 10, 2006.
- ^ a b Francisca Herschel (1917). "Ti kayatna a sawen ti simbolo a H+o para iti planeta nga Urano". The Observatory. 40: 306. Bibcode:1917Obs....40..306H.
- ^ a b Littmann, Mark (2004). Dagiti Planeta iti Labes: Panangiduktal ti Akinruar a Sistema a Solar. Courier Dover Publications. pp. 10–11. ISBN 0-486-43602-0.
- ^ Daugherty, Brian. "Astronomy in Berlin". Brian Daugherty. Naala idi Mayo 24, 2007.
- ^ James Finch (2006). "Ti Agpayso a Damag ti Uranio". allchemicals.info: Ti online a rekurso ti kimiko. Naala idi Marso 30, 2009.
- ^ "Urano". Inggles a Diksionario ti Oxford (2 nga ed.). 1989.
- ^ "Uraniano, a.2 ken n.1". Inggles a Diksionario ti Oxford (2 nga ed.). 1989.
- ^ "Dagiti simbolo ti planeta". NASA a panagsukimat ti Sistema a Solar. Naala idi Agosto 4, 2007.
- ^ "Dagiti Sailormoon a Termino ken Pakaammo". The Sailor Senshi Page. Naala idi Marso 5, 2006.
- ^ "Asiatiko nga Astronomia 101". Hamilton Dagiti Agdadamo nga Astronomo. 4 (11). 1997. Naala idi Agosto 5, 2007.
- ^ "Sumaruno a Pagsardengan Urano". 1986. Naala idi Hunio 9, 2007.
- ^ George Forbes (1909). "Pakasaritaan ti Astronomia". Naala idi Agosto 7, 2007.
- ^ O'Connor, J J ken Robertson, E F (1996). "Matematiko a panakaduktal dagiti planeta". Naala idi Hunio 13, 2007.
- ^ Peter J. Gierasch ken Philip D. Nicholson (2004). "Uranus". NASA World Book. Naala idi Hunio 9, 2007.
- ^ Lawrence Sromovsky (2006). "Ti Hubble ket natiliwna ti naisangsangayan, a bassit a panakakita ti anniniwan ti Urano". Unibersidad ti Wisconsin Madison. Naala idi Hunio 9, 2007.
- ^ Hammel, Heidi B. (Septiembre 5, 2006). "Ti Urano ket umasidegen ti Ekuinosio" (PDF). Ti reporta manipud ti Pasadena aPanagobra ti 2006.
- ^ "Ti Hubble ket Naduktalanna ti Nasipnget nga Ulep Idiay Tangatang ti Urano". Science Daily. Naala idi Abril 16, 2007.
- ^ Bergstralh, Jay T.; Miner, Ellis; Matthews, Mildred (1991). Urano. pp. 485–486. ISBN 0-8165-1208-6.
- ^ "Reporta ti IAU/IAG a grup ti agobobra kadagiti kartograpiko a nagsasabtan ken dagiti pagtayyekan nga elemento dagiti planeta ken satelite: 2000". IAU. 2000. Naala idi Hunio 13, 2007.
- ^ "Dagiti Kartograpiko a Pagalagadan" (PDF). NASA. Naala idi Hunio 13, 2007.
- ^ "Coordinate Frames Used in MASL". 2003. Naiyarkibo manipud iti ti kasisigud idi Mayo 5, 2007. Naala idi Hunio 13, 2007.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Miner, Ellis D. (1998). Urano: Ti Planeta, Dagiti Singsing ken dagiti Satelite. New York: John Wiley ken Annak. ISBN 978-0-471-97398-0.
Dagiti silpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Urano iti Wikimedia Commons
- Ti Urano idiay Europeano nga Ahensia ti Limbang
- Dagiti kinapudno a sabanas ti Urano babaen ti NASA
- Bariweswes ti Urano idiay Sitio a Pagsukisokan ti Sistema a Solar babaen ti NASA
- Dagiti Planeta—Urano Ti alagaden dagiti ubbing iti Urano.
- Ti Urano idiay planetario a warnakan ti ladladawan ti Jet Propulsion Laboratory. (ladladawan)


c: text/html

text:
KAPITULO 14
Nasursurona ti Agbalin a Naasi
1. Ania a panagdaliasat ti agur-uray ken Jonas, ken ania ti pampanunotenna maipapan iti destinasionna?
ADU la ketdi ti panawen ni Jonas nga agpanunot. Dandani idin agdaliasat iti nasurok a 800 a kilometro, nga agpaut iti agarup makabulan wenno nasursurok pay. Masapul nga ikeddengna nga umuna no manglinteg wenno manglikaw iti nataltalged a dalan. Kalpasanna, lumasat kadagiti tanap ken kabambantayan. Magna pay idi iti igid ti nalawa a Desierto ti Siria, agballasiw kadagiti karayan a kas iti dakkel a Eufrates, ken makidagus kadagiti ganggannaet iti ili ken purok ti Siria, Mesopotamia, ken Asiria. Bayat ti panaglabas dagiti aldaw, pampanunotenna ti pagbutbutnganna a destinasion, ti siudad a dandaninan madanon—ti Nineve.
2. Kasano a nasursuro ni Jonas a saanna a maitarayan ti annongenna?
2 Maysa laeng ti masigurado ni Jonas: Dinan mabalin a tallikudan daytoy nga annongen. Inaramidna dayta idin. Kas naadaltayo iti immun-una a kapitulo, ni Jehova siaanus nga insurona ni Jonas babaen iti napigsa a bagyo iti baybay ken simimilagro nga inispalna babaen ti dakkel nga ikan. Tallo nga aldaw kalpasanna, ni Jonas sibibiag nga insarwa ti ikan iti igid ti baybay. Gapu ta nasdaaw ni Jonas iti napasamak, nagbalinen a napakumbaba ken natulnog.—Jonas, kap. 1, 2.
3. Ania a galad ti impakita ni Jehova ken Jonas, ngem ania ti tumaud a saludsod?
3 Idi imbilin ni Jehova a mapan ni Jonas idiay Nineve iti maikadua a gundaway, situtulnog a nagpadaya ti mammadto para iti dayta a nawatiwat a biahe. (Basaem ti Jonas 3:1-3.) Ngem naan-anay ngata a nagbalbaliw ti kababalinna gapu iti panangdisiplina kenkuana ni Jehova? Kas pagarigan, naasian kenkuana ni Jehova, inalawna manipud pannakalmes, dina dinusa gapu iti panagrebeldena, ken inikkanna iti maikadua a gundaway a mangitungpal iti annongenna. Kalpasan dagitoy, nagbalin kadi a naasi ni Jonas kadagiti sabsabali? Para kadagiti imperpekto a tattao, masansan a narigat a sursuruen ti agbalin a naasi. Kitaentayo no ania ti masursurotayo kadagiti nakaipasanguan ni Jonas.
Ti Mensahe ti Panangukom ken ti Di Ninamnama a Reaksion
4, 5. Apay a tinukoy ni Jehova ti Nineve kas “dakkel a siudad,” ken ania ti isuro dayta kadatayo maipapan ken Jehova?
4 Saan a kas ken Jehova ti panangmatmat ni Jonas iti Nineve. Mabasatayo: “Ita ti mismo a Nineve maysa idi a siudad a dakkel iti Dios.” (Jon. 3:3) Iti surat ni Jonas, namitlo a dinakamatna ti panangtukoy ni Jehova iti “Nineve a dakkel a siudad.” (Jon. 1:2; 3:2; 4:11) Apay nga ibilang dayta ni Jehova a dakkel, wenno napateg a siudad?
5 Ti Nineve ket maysa kadagiti nagkauna a siudad nga imbangon ni Nimrod kalpasan ti Layus. Maysa dayta a nalawa ken buklen ti sumagmamano a siudad. Kasapulam ti tallo nga aldaw a pannagna tapno malikmutmo ti intero a siudad. (Gen. 10:11; Jon. 3:3) Agparang a napintas a lugar ti Nineve, nga addaan kadagiti nangayed a templo, natibker a pader, ken dadduma pay a pasdek. Ngem saan a dagitoy ti namagbalin iti dayta a siudad a napateg ken Jehova a Dios. Dagiti tattao ti napateg kenkuana. Dakkel ti populasion ti Nineve. Iti laksid ti kinadakes dagiti tattao, maseknan kadakuada ni Jehova. Napateg kenkuana ti biag ti tao ken ti posibilidad ti tunggal indibidual nga agbabawi ken agaramid iti umiso.
6. (a) Apay nga imbilang ni Jonas a nakaam-amak ti Nineve? (Kitaem met ti footnote.) (b) Ania ti masursurotayo iti panangasaba ni Jonas?
6 Idi dimteng ni Jonas idiay Nineve, ad-adda a napabutngan gapu iti nagdakkel a populasionna a nasurok a 120,000. * Maysa nga aldaw a nagdaliasat nga agturong iti sentro ti siudad, nalabit tapno kitaenna no sadino ti kasayaatan a pangrugianna a mangipakaammo iti mensahena. Kasanona a nakasarita dagiti tattao? Ammona kadi ti agsao iti lengguahe dagiti Asirio? Wenno simimilagro kadi nga impaay ni Jehova dayta nga abilidad? Ditay ammo. Mabalin nga iti panangipakaammo ni Jonas iti mensahe, inusarna ti lengguahena a Hebreo sa adda nangipatarus iti dayta kadagiti taga-Nineve. Aniaman kadagita, simple ti mensahena ngem nalabit saan a magustuan dayta dagiti tattao: “Uppat a pulo laengen nga aldaw, ket ti Nineve maduprakto.” (Jon. 3:4) Situtured a nagsao ken inulit-ulitna ti mensahena. Iti panangaramidna iti dayta, nangipakita iti naisangsangayan a kinatured ken pammati, dagiti galad nga ad-adda a kasapulan ita dagiti Kristiano.
Simple ti mensahe ni Jonas ngem nalabit saanda a magustuan dayta
7, 8. (a) Ania ti reaksion dagiti tattao iti Nineve iti mensahe ni Jonas? (b) Ania ti reaksion ti ari ti Nineve iti inwaragawag ni Jonas?
7 Naala ni Jonas ti atension dagiti taga-Nineve. Nalabit insaganana ti bagina iti naranggas a reaksionda. Ngem adda nakaskasdaaw a napasamak. Immimdeng dagiti tattao! Kasla apuy a nagramaram ti mensahena. Di nagbayag, nagdinamag iti intero a siudad ti impadto ni Jonas a pannakadadael. (Basaem ti Jonas 3:5.) Nabaknang man ken napanglaw, nabileg ken nakapuy, ubing ken nataengan—nangipakitada amin iti panagbabawi. Saanda a nangan. Idi agangay, nadamag met dayta ti ari.
8 Natignay met ti ari nga agbabawi. Gapu iti panagbutengna iti Dios, inikkatna ti naarian a pagan-anayna, insuotna ti nakersang a lupot a kas iti inkawes dagiti iturayanna, ken ‘nagtugaw pay ketdi iti dapdapo.’ Babaen iti suporta ‘dagiti naindaklan,’ wenno natatan-ok, nangipaulog iti linteg tapno agbalin nga opisial ti panagayunar nga inrugi dagiti umili. Imbilinna iti amin nga agkawesda iti nakersang a lupot, uray dagiti dinguen. * Sipapakumbaba a binigbigna a dakes ken naranggas dagiti iturayanna. Mangnamnama ti ari a lumukneng ti puso ti pudno a Dios no makitana ti panagbabawida, isu a kinunana: ‘Agbaw-ing koma ti Dios manipud sumsumged nga ungetna, tapno iti kasta saantayo a mapukaw.’—Jon. 3:6-9.
9. Ania ti pagduaduaan dagiti kritiko maipapan kadagiti taga-Nineve, ngem kasanotay nga ammo a nagbiddutda?
9 Pagduaduaan ti dadduma a kritiko ti kasta a napartak a panangipakita iti panagbabawi dagiti taga-Nineve. Ngem kuna dagiti eskolar ti Biblia a ti kasta a tignay ket maitunos iti kultura dagiti nagkauna a tattao a mamati iti an-anito ken alisto nga agbalbaliw ti kababalinda. Maysa pay ammotayo a nagkamali dagiti kritiko ta idi agangay tinukoy a mismo ni Jesu-Kristo ti panagbabawi dagiti taga-Nineve. (Basaem ti Mateo 12:41.) Ammo ni Jesus ti ibagbagana gapu ta naimatanganna dagidi a pasamak manipud langit. (Juan 8:57, 58) Iti kinapudnona, ditay koma ipapan nga imposible nga agbabawi ti maysa a tao kasanoman ti kinadakesna. Ni Jehova laeng ti makabasa iti puso ti maysa a tao.
Ti Nagdumaan ti Kinaasi ti Dios ken ti Kinainget ti Tao
10, 11. (a) Ania ti reaksion ni Jehova iti panagbabawi dagiti taga-Nineve? (b) Apay a masiguradotayo a saan a nagbiddut ni Jehova iti pangngeddengna a mangukom?
10 Ania ti reaksion ni Jehova iti panagbabawi dagiti taga-Nineve? Idi agangay, insurat ni Jonas: “Ti pudno a Dios nakitana dagiti aramidda, a timmallikudda iti dakes a dalanda; ket iti kasta nagladingitan ti pudno a Dios ti didigra a sinaona nga ipagtengna kadakuada; ket saanna nga impagteng dayta.”—Jon. 3:10.
11 Kayatna kadi a sawen a nagkamali ni Jehova iti pangngeddengna a mangukom iti Nineve? Saan. Kuna ti Biblia a naan-anay ti kinahustisia ni Jehova. (Basaem ti Deuteronomio 32:4.) Ipakpakitana laeng a bimmaaw ti nainkalintegan a pungtot ni Jehova iti Nineve. Napaliiwna ti panagbalbaliw dagiti tattao ken nakitana a saanen a maitutop ti dusa nga ipagtengna koma kadakuada. Gundaway dayta tapno ipakitana ti asina.
12, 13. (a) Kasano nga impakita ni Jehova nga isu ket nainkalintegan, mannakibagay, ken naasi? (b) Apay a saan nga ulbod ti impadto ni Jonas?
12 Ni Jehova ket saan a nainget, nakayakay, ken naulpit a Dios a kas iti masansan a panangiladawan dagiti lider ti relihion. Imbes ketdi, Isu ket nainkalintegan, mannakibagay, ken naasi. No ikeddengna a dusaen dagiti nadangkes, pakdaaranna pay nga umuna ida babaen kadagiti pannakabagina ditoy daga gapu ta maragsakan a makakita kadagiti nadangkes nga agbabawi ken agbalbaliw a kas kadagiti taga-Nineve. (Ezeq. 33:11) Kinuna ni Jehova ken propeta Jeremias: “Iti aniaman a kanito a panagsaok maibusor iti maysa a nasion ken maibusor iti maysa a pagarian a parutek dayta ken rugpuek ken dadaelek, ket dayta a nasion pudno nga agbaw-ing manipud iti kinadakesna a maibusor iti dayta nagsaoak, pagladingitakto met ti didigra a pinanunotko nga ipakat iti dayta.”—Jer. 18:7, 8.
Maragsakan ti Dios a makakita kadagiti nadangkes nga agbabawi ken agbalbaliw a kas kadagiti taga-Nineve
13 Ulbod kadi ti impadto ni Jonas? Saan, gapu ta naibanag ti panggep ni Jehova a mangted iti pakdaar. Naited dayta a pakdaar gapu iti dakes nga aramid dagiti taga-Nineve, ngem nagbalbaliwda. No agsubli manen dagiti taga-Nineve iti dakes nga aramidda, ipatungpal ti Dios ti kasta met laeng a panangukomna kadakuada. Kasta ti eksakto a napasamak idi agangay.—Sof. 2:13-15.
14. Ania ti reaksion ni Jonas iti panangngaasi ni Jehova iti Nineve?
14 Ania ti reaksion ni Jonas idi saan a dimteng ti pannakadadael iti tiempo a ninamnamana? Mabasatayo: “Ken Jonas, nupay kasta, makaparurod unay dayta, ket nagpudot buyogen ti unget.” (Jon. 4:1) Nagkararag pay ketdi ni Jonas iti pamay-an a kasla babbabalawenna ti Mannakabalin-amin! Imparipirip pay ni Jonas a nasaysayaat a nagtalinaed la koman iti balayna, iti nakayanakanna a daga. Kunana nga ammona a saan a talaga nga ipagteng ni Jehova ti didigra iti Nineve, ket dayta ti pinagpambarna no apay a naglibas a nagturong idiay Tarsis. Kiniddawna a nasaysayaat laengen ti matay ngem ti agbiag.—Basaem ti Jonas 4:2, 3.
15. (a) Ania ti nakaigapuan iti panagsakit ti nakem ni Jonas? (b) Ania ti imbaga ni Jehova iti maup-upay a propetana?
15 Ania ti pakaburiboran ni Jonas? Ditay ammo no ania ti agtartaray iti panunotna, ngem ammotayo nga impakaammona kadagiti umili ti pannakadadael ti Nineve. Namatida ken Jonas isu a saanen a madadael ti Nineve. Mabuteng kadi a maumsi wenno maawagan kas ulbod a mammadto? Aniaman kadagita ti rason, saan a maragsakan iti panagbabawi dagiti tattao wenno iti panangipakita ni Jehova iti asi. Imbes ketdi, kasla umukuok ti sakit ti nakemna, ay-ayenna ti bagina, ken mariknana a nadadaelen ti reputasionna. Ngem nabatad nga adda naimbag a nakita ti naasi a Dios iti daytoy maup-upay a propetana. Imbes a dusaenna ni Jonas gapu iti kinaawan panagraemna, siaalumamay nga inyimtuod ni Jehova daytoy a mamagpanunot a saludsod: “Umiso kadi nga agpupudotka buyogen ti unget?” (Jon. 4:4) Simmungbat kadi ni Jonas? Saan nga ibaga ti Biblia.
16. Kadagiti ania a pamay-an a saan maitunos ti panangmatmat ti dadduma iti panangmatmat ti Dios, ken ania ti masursurotayo iti ulidan ni Jonas?
16 Nalakatayo la nga ipapan a nasukir ni Jonas, ngem laglagipentayo a gagangay laeng kadagiti imperpekto a tattao ti saan nga umanamong iti pagayatan ti Dios. Patien ti dadduma a rumbeng a nalapdan koma ni Jehova ti trahedia wenno ukomenna a dagus dagiti dakes a tattao wenno pagpatinggaenna itan ti dakes a sistema ti bambanag iti lubong. Ti ulidan ni Jonas ipalagipna kadatayo a no saantay nga umanamong iti pagayatan ni Jehova a Dios, masapul a balbaliwantayo a kanayon ti panangmatmattayo saan ket a ti panangmatmat ti Dios.
Insuro ni Jehova ti Maysa a Leksion ken Jonas
17, 18. (a) Ania ti inaramid ni Jonas idi pimmanaw idiay Nineve? (b) Ania ti epektona ken Jonas ti panangpatubo ni Jehova iti mula a tabungaw?
17 Pimmanaw iti Nineve ti naliday a mammadto, ngem saan a nagawid no di ket nagpadaya, iti kabambantayan tapno matannawaganna ti rehion. Nangaramid iti bassit nga abong-abong ket sadiay a naguray no ania ti mapasamak iti Nineve. Nalabit a mangnamnama pay laeng a maimatanganna ti pannakadadael ti siudad. Kasano nga insuro ni Jehova daytoy natangken ti ulona a lalaki tapno agbalin a naasi?
18 Iti nagpatnag, nangpatubo ni Jehova iti tabungaw. Idi nakariing ni Jonas, nakitana daytoy a nalangto ken dadakkel ti bulongna a mula nga ad-adda a manglinong kenkuana ngem iti abong-abongna. Gapuna, “ni Jonas nangrugi nga agrag-o iti kasta unay” gapu iti mula, a nalabit imbilangna dayta a milagro kas tanda ti pamendision ken anamong ti Dios. Ngem saan a pinatubo dayta ni Jehova tapno laeng adda paglinongan ni Jonas ken bumaaw ti di nainkalintegan a pungtotna. Kayatna a danonen ti puso ni Jonas. Gapuna, nangaramid ti Dios iti sabali pay a milagro. Nangusar iti igges a mangpapatay iti mula. Kalpasanna, nangpataud iti “mangparkag a wayaway nga angin” agingga a “mataltalimudaw” ni Jonas gapu iti pudot. Naupay manen ti mammadto, isu nga indawatna iti Dios a matay la koman.—Jon. 4:6-8.
19, 20. Kasano a nakirinnason ni Jehova ken Jonas maipapan iti mula a tabungaw?
19 Inyimtuod manen ni Jehova no umiso ti panagpungtot ni Jonas iti ipapatay ti tabungaw. Imbes nga agbabawi, inkalintegan ni Jonas ti bagina, a kunkunana: “Umiso nga agpupudotak buyogen ti unget, agingga iti ipapatay.” Panawenen tapno isuro ni Jehova ti maysa a leksion ken Jonas.—Jon. 4:9.
20 Ti Dios nakirinnason ken Jonas, a kinunana a maldaangan ti mammadto iti ipapatay ti maysa a mula a nagtubo laeng iti agpatnag, a dina met immula wenno pinatubo. Kalpasanna, kinuna ti Dios: “Iti biangko, saanak kadi a rumbeng a maasian iti Nineve a dakkel a siudad, nga iti dayta adda nasurok a sangagasut ket duapulo a ribu a tattao a saan a pulos makaammo iti nagdumaan ti makannawanda ken ti makannigidda, malaksid pay kadagiti adu a naamo nga animal?”—Jon. 4:10, 11. *
21. (a) Ania ti inusar ni Jehova a mangisuro ken Jonas? (b) Kasano a matulongannatayo ti salaysay maipapan ken Jonas a mangusig iti bagbagitayo?
21 Makitayo kadi ti napateg a leksion nga isursuro ni Jehova? Saan a ni Jonas ti nangpatubo iti dayta a mula. Iti kasumbangirna, ni Jehova ti Gubuayan ti biag dagiti taga-Nineve ken mangsussustiner kadakuada a kas iti ar-aramidenna iti amin a parsuana ditoy daga. Apay a napatpateg pay ken Jonas ti maysa a mula ngem iti biag ti 120,000 a tattao, malaksid pay kadagiti dinguenda? Gapu ngata ta pinalubosan ni Jonas ti bagina nga agbalin nga agimbubukodan? Maasian iti mula gapu laeng ta adda maalana a pagimbagan iti dayta. Saan ngata a ti pungtotna iti Nineve ket maigapu iti agimbubukodan a motibo—ti tarigagayna a di maibabain ken tapno mapaneknekan nga umiso ti impadtona? Tulongannatayo ti pakasaritaan ni Jonas a mangusig iti bagbagitayo. Asino kadatayo ti saan nga agannayas nga agbalin a managimbubukodan? Rumbeng nga agyamantayo ken Jehova ta siaanus nga isursuronatayo nga agbalin a naparabur ken naasi, a kas kenkuana!
22. (a) Ania ti epektona ken Jonas ti nagsayaat a panangisuro ni Jehova maipapan iti asi? (b) Ania a leksion ti masapul a masursurotayo?
22 Ti saludsod ket, Naipapuso kadi ni Jonas dayta a leksion? Ti libro ti Biblia a Jonas ket nagngudo iti saludsod ni Jehova a di nasungbatan. Mabalin nga ibaga ti dadduma a kritiko a di pulos simmungbat ni Jonas. Ngem ti kinaagpaysuanna, adda sungbatna. Ti mismo a libro. Ipakita ti ebidensia a ni Jonas ti nangisurat iti libro a naipanagan kenkuana. Panunotenyo dayta a mammadto a nakasublin iti nakayanakanna a daga ken mangisursurat iti daytoy a salaysay. Mailadawantayo la ketdi ti maysa a natataengan, nasirsirib, napakpakumbaba a lalaki nga agwingwingiwing, kas panangipakita iti panagbabawina, bayat nga isursuratna ti kamalina, ti panagrebeldena, ken ti panagkedkedna a mangipakita iti asi. Nalawag a nakasursuro ni Jonas manipud iti nagsayaat a panangisuro kenkuana ni Jehova. Nasursurona ti agbalin a naasi. Kastatayo met kadi?—Basaem ti Mateo 5:7.
^ par. 6 Napattapatta a ti Samaria, ti kabesera ti sangapulo a tribu ti Israel, ket addaan iti agarup 20,000 agingga iti 30,000 nga umili idi kaaldawan ni Jonas—basbassit ngem iti kakapat ti populasion ti Nineve. Idi panawen ti kinarang-ayna, nalabit ti Nineve ti kadakkelan a siudad iti lubong.
^ par. 8 Agparang a karkarna daytoy a detalye, ngem talaga a napasamak dayta idi nagkauna a tiempo. Sigun iti Griego a historiador a ni Herodotus, dagiti nagkauna a Persiano nagladingitda iti ipapatay ti dungdungnguenda a heneral babaen ti panangiramanda kadagiti dinguenda iti kaugalianda a panagleddaang.
^ par. 20 Idi kinuna ti Dios a di ammo dagiti tattao ti nagdumaan ti makannawan ken makannigidda, ipaspasimudaagna a saanda nga ammo dagiti pagalagadanna.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Naga, Camarines Sur
Ti Siudad ti Naga ket maysa a maika-2 a klase a siudad iti probinsia ti Camarines Sur iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti Naga ket nabingbingay a politikal kadagiti 27 a barbaranggay.[2]
- Abella
- Bagumbayan Norte
- Bagumbayan Sur
- Balatas
- Calauag
- Cararayan
- Carolina
- Concepcion Grande
- Concepcion Pequeña
- Dayangdang
- Del Rosario
- Dinaga
- Igualdad Interior
- Lerma
- Liboton
- Mabolo
- Pacol
- Panicuason
- Peñafrancia
- Sabang
- San Felipe
- San Francisco (Poblacion)
- San Isidro
- Santa Cruz
- Tabuco
- Tinago
- Triangulo
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Camarines Sur". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 26 Septiembre 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Camarines Sur". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 26 Septiembre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Organisado a Maitunos iti Libro ti Dios
“Buyogen ti sirib, ni met laeng Jehova imbangonna ti daga. Buyogen ti panangilasin impasdekna a sititibker ti langlangit.”—PROV. 3:19.
KANTA: 105, 107
1, 2. (a) Ania ti kuna ti dadduma maipapan iti kapanunotan nga adda organisasion ti Dios? (b) Ania ti usigentayo iti daytoy nga artikulo?
ADDA kadi organisasion ti Dios? “Saanmo a kasapulan ti organisasion a mangiwanwan kenka,” kuna ti dadduma. “Kasapulam laeng ti personal a relasion iti Dios.” Umiso kadi dayta? Ania a talaga ti agpayso?
2 Iti daytoy nga artikulo, usigentayo dagiti ebidensia a ni Jehova, ti Dios ti urnos, ket awan kapadana nga Organisador. Usigentayo met no kasano koma nga agtignaytayo maitunos iti panangiwanwan a maaw-awattayo iti organisasion ni Jehova. (1 Cor. 14:33, 40) Idi umuna a siglo C.E. ken iti kaaldawantayo, nakatulong ti Kasuratan iti naindagaan a paset ti organisasion ni Jehova tapno nasaknap a maikasaba ti naimbag a damag. Gapu ta sursurotentayo ti Biblia ken tungtungpalentayo dagiti instruksion ti organisasion, itantandudotayo ti kinadalus, talna, ken panagkaykaysa iti intero a kongregasion.
NI JEHOVA, TI AWAN KAPADANA NGA ORGANISADOR
3. Apay a kombinsidoka a ni Jehova ket awan kapadana nga Organisador?
3 Paneknekan ti panamarsua a ti Dios ket awan kapadana nga Organisador. Kuna ti Biblia: “Buyogen ti sirib, ni met laeng Jehova imbangonna ti daga. Buyogen ti panangilasin impasdekna a sititibker ti langlangit.” (Prov. 3:19) Dagiti laeng ‘pingir ti daldalan’ ti Dios ti ammotayo, ken ti laeng “arasaas ti maysa a banag ti nangngegan kenkuana.” (Job 26:14) Nupay bassit laeng ti ammotayo maipapan kadagiti planeta, bituen, ken galaksi, bigbigentayo a nakaur-urnos dagitoy. (Sal. 8:3, 4) Naglaon dagiti galaksi iti minilion a bituen, ket nakaur-urnos ti panaggaraw dagitoy iti law-ang. Dagiti planeta iti solar system rikrikusenda ti init a kasla sipapakumbaba nga agtultulnogda iti linteg ti trapiko. Talaga a ti makapaamanga a kinaurnos ti uniberso ti makatulong kadatayo a mangbigbig a ni Jehova, daydiay sisisigo a “nangaramid iti langlangit” ken daga, ti maikari iti pammadayaw, kinasungdo, ken maikari a pagserbiantayo.—Sal. 136:1, 5-9.
4. Apay a nagadu a saludsod ti saan a masungbatan ti siensia?
4 Adun ti impalgak ti siensia maipapan iti uniberso ken iti daga a pagtataengantayo, ket adu ti naitulong dagita iti panagbiagtayo. Ngem adu a saludsod ti saan a masungbatan ti siensia. Kas pagarigan, saan a masigurado dagiti astronomo no kasano a timmaud ti uniberso wenno no apay nga addatayo iti planeta a Daga nga addaan iti nakaad-adu a biag. Saan met a masungbatan ti kaaduan no apay a tartarigagayan unay ti tao ti agbiag nga agnanayon. (Ecl. 3:11) Apay a nagadu dagiti nagpapateg a saludsod a saan a masungbatan? Maysa a rason ket gapu ta adu a tattao ken sientista ti saan a mamati nga adda Dios ken iparparegtada ti teoria ti ebolusion. Ngem iti Libro ni Jehova, sungbatanna dagiti saludsod a mangburburibor kadagiti tattao.
5. Ania dagiti mangipakita a nakadependetayo kadagiti linteg ti nakaparsuaan?
5 Agpampannuraytayo kadagiti saan nga agbalbaliw ken mapagtalkan a linteg nga insaad ni Jehova iti nakaparsuaan. Dagiti elektrisian, tubero, inheniero, piloto, doktor—agdependeda amin kadagiti linteg ti nakaparsuaan tapno maaramidda ti trabahoda. Kas pagarigan, ammo dagiti doktor nga agpapada ti ayan dagiti paset ti bagi ti tao. Gapuna, saanen a masapul a sapulen ti maysa a doktor no sadino ti ayan ti puso ti pasientena. Ken amintayo, tungtungpalentayo dagiti linteg ti nakaparsuaan. Mabalin a pakatayantayo pay ketdi no kontraentayo ti linteg ti grabidad!
INORGANISAR TI DIOS
6. Apay a namnamaentayo nga organisado dagiti agdaydayaw ken Jehova?
6 Talaga a makapaamanga ti kinaurnos ti uniberso. Gapuna, namnamaentayo ngarud a kayat ni Jehova nga organisado dagiti agdaydayaw kenkuana. Kinapudnona, impaay ti Dios ti Biblia a mangiwanwan kadatayo. No saantayo nga agpaiwanwan iti organisasion ti Dios ken kadagiti paglinteganna, saan a naragsak ti biagtayo ken adu ti parikuttayo.
7. Ania ti mangipakita nga organisado a libro ti Biblia?
7 Ti Biblia ket saan a koleksion dagiti di agtutunos a literatura dagiti Judio ken Kristiano. Imbes ketdi, organisado a libro dayta—maysa nga obra maestra nga impaisurat ti Dios. Agkokonektar dagiti libro ti Biblia. Manipud Genesis agingga iti Apocalipsis, maymaysa ti tema ti Biblia—ti pannakaalangon ti kinasoberano ni Jehova ken ti pannakatungpal ti panggepna iti daga babaen ti Pagarianna nga iturayan ni Kristo, ti naikari a ‘bin-i.’—Basaen ti Genesis 3:15; Mateo 6:10; Apocalipsis 11:15.
8. Apay a maibagatayo nga organisado dagiti Israelita?
8 Ti ili ti nagkauna nga Israel ket maysa a pagarigan iti kinaorganisado. Kas pagarigan, iti Mosaiko a Linteg, adda idi babbai a naorganisar nga agserbi iti pagserkan ti tolda ti gimong. (Ex. 38:8) Organisado met ti panagakar dagiti Israelita ken ti pannakayakar ti tabernakulo. Idi agangay, inorganisar met ni Ari David ti annongen dagiti Levita ken dagiti papadi. (1 Cron. 23:1-6; 24:1-3) No agtulnog idi dagiti Israelita ken Jehova, ipaayna kadakuada ti kinaurnos, talna, ken panagkaykaysa.—Deut. 11:26, 27; 28:1-14.
9. Ania ti mangipakita nga organisado ti kongregasion Kristiano idi umuna a siglo?
9 Organisado ti kongregasion Kristiano idi umuna a siglo, ken nagunggonaanda iti panangiwanwan ti bagi a manarawidwid, a buklen dagiti apostol idi damo. (Ara. 6:1-6) Idi agangay, dadduma a kakabsat a lallaki ti nainayon iti dayta a bagi a manarawidwid. (Ara. 15:6) Naipaay dagiti balakad ken instruksion babaen iti naipaltiing a sursurat nga insurat dagiti miembro wenno nasinged a katrabahuan ti bagi a manarawidwid idi umuna a siglo. (1 Tim. 3:1-13; Tito 1:5-9) Kasano a nagunggonaan dagiti kongregasion iti panagtulnogda iti panangiwanwan ti bagi a manarawidwid?
10. Ania ti resulta ti panagtulnog dagiti nagkauna a kongregasion kadagiti bilin nga impaay ti bagi a manarawidwid? (Kitaen ti ladawan iti rugi ti artikulo.)
10 Basaen ti Aramid 16:4, 5. Dagiti agdaldaliasat a kakabsat nga imbaon ti bagi a manarawidwid inranudda “dagiti bilin a napagtitinongan dagiti apostol ken lallakay nga adda idiay Jerusalem.” Gapu ta tungtungpalen dagiti kongregasion dagita a bilin, ‘nagtultuloy a mapatibker ti pammatida ken umadu ti bilangda iti inaldaw-aldaw.’ Adda kadi masursurotayo iti daytoy a salaysay ti Biblia a mayaplikartayo iti organisasion ti Dios ita?
AGTUNGTUNGPALKA KADI ITI INSTRUKSION?
11. Ania koma ti aramiden dagiti nadutokan a lallaki no makaawatda iti instruksion manipud iti organisasion ti Dios?
11 Ania koma ti aramiden dagiti miembro ti Komite ti Sangay wenno Komite ti Pagilian (Country Committee), dagiti manangaywan iti sirkito, ken dagiti panglakayen iti kongregasion no adda maawatda nga instruksion manipud iti organisasion ti Dios ita? Ibaga kadatayo ti Libro ni Jehova nga agbalintayo koma a natulnog ken managpasakup. (Deut. 30:16; Heb. 13:7, 17) Saan a mabalin ti managreklamo wenno rebelioso nga ugali iti organisasion ti Dios, ta dagita ti mangdadael iti ayat, talna, ken panagkaykaysa ti kongregasion. Siempre, awan ti matalek a Kristiano a mayat a mangtulad ken Diotrefes, nga awan panagraemna ken saan a nasungdo. (Basaen ti 3 Juan 9, 10.) Isaludsodtayo iti bagitayo: ‘Mapabpabilegko kadi ti espiritualidad dagiti adda iti aglawlawko? Situtulokak kadi a mangawat ken mangsuporta kadagiti instruksion nga ipapaay dagiti mangidadaulo?’
12. Ania a panagbalbaliw ti naaramid iti pannakadutok dagiti panglakayen ken ministerial nga adipen?
12 Usigentayo ti maysa a desision a nabiit pay nga inaramid ti Bagi a Manarawidwid. Iti artikulo a “Salsaludsod Dagiti Agbasbasa” iti ruar ti Pagwanawanan a Nobiembre 15, 2014, nadakamat dagiti panagbalbaliw no kasano a madutokan dagiti panglakayen ken ministerial nga adipen. Dinakamat ti artikulo nga inanamongan ti bagi a manarawidwid idi umuna a siglo a dagiti agdaldaliasat a manangaywan ti mangdutok kadagiti agserbi a lallaki. Maitunos iti dayta nga urnos, manipud idi Septiembre 1, 2014, dagiti manangaywan iti sirkito ti mangdutoken kadagiti agbalin a panglakayen ken ministerial nga adipen. Am-ammuen ti manangaywan iti sirkito dagiti nairekomenda ken makikadua kadakuada iti ministerio no posible. Paliiwenna met ti pamilia ti kabsat a nairekomenda. (1 Tim. 3:4, 5) Siaannad nga usigen ti bagi dagiti panglakayen ken ti manangaywan iti sirkito dagiti Nainkasuratan a kualipikasion dagiti agbalin a ministerial nga adipen ken panglakayen.—1 Tim. 3:1-10, 12, 13; 1 Ped. 5:1-3.
13. Kasano a maipakitatayo nga agtultulnogtayo kadagiti instruksion nga ipapaay dagiti panglakayen?
13 Masapul a surotentayo dagiti instruksion a naibatay iti Biblia manipud kadagiti panglakayen. Dagitoy a nasungdo a pastor iti organisasion ti Dios agpapaiturongda kadagiti “makapasalun-at,” wenno makagunggona, nga instruksion a masarakan iti Libro ti Dios. (1 Tim. 6:3) Lagipentayo ti balakad ni Pablo maipapan kadagiti nagulo iti kongregasion. Dadduma ti ‘saan a pulos nga agtrabaho no di ket makibibiangda iti saanda a pakaseknan.’ Nalawag a binagbagaan ida dagiti panglakayen ngem saanda a nangipangag. Ania idi ti inaramid ti kongregasion kadagiti kasta a tattao? Imbaga ni Pablo: “Pagtalinaedenyo a namarkaan daytoy a tao, isardengyo ti makitimpuyog kenkuana.” Balanse dayta a balakad ta saan met a maibilang kas kabusor dagiti kasta a tattao. (2 Tes. 3:11-15) Ita, mabalin a mangted dagiti panglakayen iti mangpakdaar a palawag maipapan iti maysa nga agtultuloy nga agaramid iti saan a nasayaat ti epektona iti kongregasion, kas iti pannakiinnarem iti saan a Saksi. (1 Cor. 7:39) Ania ti reaksionmo no kasapulan a mangipaay dagiti panglakayen iti kasta a palawag? No am-ammom no asino ti karaman iti situasion a nadakamat iti palawag, agannadka kadi iti pannakilangenmo kenkuana? Ti naayat a pannakaseknanmo ken ti natibker a takdermo ti mangtignay iti namarkaan tapno agbalbaliw. [1]
TAGINAYONEN TI KINADALUS, TALNA, KEN PANAGKAYKAYSA
14. Kasano a makatulongtayo iti kinadalus ti kongregasion?
14 Makatulongtayo iti naespirituan a kinadalus ti kongregasion babaen ti panangsurottayo iti bilin a masarakan iti Sao ti Dios. Usigentayo ti napasamak iti nagkauna a Corinto. Inkagumaan ni Pablo ti nangasaba iti dayta a siudad, ken impatpategna dagiti padana a “sasanto” sadiay. (1 Cor. 1:1, 2) Ngem naburiboran la ketdi idi asikasuenna ti problema a mainaig iti seksual nga immoralidad a mapalpalubosan iti dayta a kongregasion! Imbilin ni Pablo kadagiti panglakayen a mayawat ken Satanas ti immoral a tao—kayatna a sawen, mailaksid. Tapno agtalinaed a nadalus ti kongregasion, masapul nga ikkaten dagiti panglakayen ti “lebadura.” (1 Cor. 5:1, 5-7, 12) No suportarantayo ti desision dagiti panglakayen a mangilaksid iti maysa a nakabasol a saan nga agbabbabawi, makatulongtayo a mangtaginayon iti kinadalus ti kongregasion. Mabalin a makatulong met dayta tapno matignay ti nakabasol nga agbabawi ken agpakawan ken Jehova.
15. Kasano a mataginayontayo ti talna iti kongregasion?
15 Adda pay sabali a problema a masapul a marisut idi idiay Corinto. Idardarum ti dadduma a kakabsat sadiay dagiti kapammatianda. Nagpateg ti insaludsod ni Pablo kadakuada: “Apay a dikay koma lattan baybay-an a maranggasankayo?” (1 Cor. 6:1-8) Adda met dagiti kasta a problema ita. No dadduma, madadael ti talna iti nagbabaetan dagiti kakabsat gapu iti pannakalugi iti negosio ken mabalin a gapu iti akusasion a panangsaur. Indarum ti dadduma dagiti kakabsatda, ngem makatulong kadatayo ti Libro ti Dios a mangbigbig a nasaysayaat ti malugi ngem ti mangibabain iti nagan ti Dios wenno mangdadael iti talna iti kongregasion. [2] Tapno marisut dagiti nadagsen a problema ken di panagkikinnaawatan, iyaplikartayo koma ngarud ti balakad ni Jesus. (Basaen ti Mateo 5:23, 24; 18:15-17.) No kasta ti aramidentayo, makatulongtayo iti panagkaykaysa ti organisasion ni Jehova.
16. Apay a namnamaentayo nga agkaykaysa dagiti adipen ti Dios?
16 Ipakita ti Libro ni Jehova no apay a namnamaentayo nga agkaykaysa dagiti adipenna. Inkanta ti salmista: “Adtoy! Anian a nagimbag ken anian a makaay-ayo a dagiti agkakabsat agnaedda a sangsangkamaysa buyogen ti panagtutunos!” (Sal. 133:1) No agtulnog idi ken Jehova dagiti Israelita, naurnos ken agkaykaysada. Impadto ti Dios ti masanguanan dagiti adipenna. Kinunana: “Sangsangkatunos nga isaadkonto ida, kas maysa nga arban iti kulongan.” (Mik. 2:12) Kasta met, impakpakauna ni Jehova babaen ken propeta Sofonias: “Itdekto kadagiti ili ti panagbalbaliw nga agturong iti nasin-aw a pagsasao [ti Nainkasuratan a kinapudno], tapno isuda amin umawagda iti nagan ni Jehova, tapno agserbida kenkuana iti abagan-abaga [wenno, sangsangkamaysa nga agdayawda kenkuana].” (Sof. 3:9) Anian a yamantayo ta addaantayo iti pribilehio nga agkaykaysa nga agdayaw ken Jehova!
17. Tapno mataginayon ti panagkaykaysa ken kinadalus iti kongregasion, kasano koma a tamingen dagiti panglakayen dagiti nadagsen a basol?
17 Tapno mataginayon ti panagkaykaysa ken kinadalus iti kongregasion, masapul nga asikasuen a dagus dagiti panglakayen dagiti hudisial a bambanag iti naayat a pamay-an. Ammo ni Pablo a ti panagayat ni Jehova ket saan a naibatay iti emosion ken saanna a konsintiren ti dakes nga aramid. (Prov. 15:3) Gapuna, insurat ni Pablo ti Umuna a Corinto, maysa a prangka ngem naayat a surat. Sumagmamano a bulan kalpasanna, insuratna ti Maikadua a Corinto. Ipakita dayta ti panagrang-ay ti kongregasion ti Corinto gapu ta inyaplikar dagiti panglakayen ti balakad ni Pablo. No makaaramid iti kamali ti maysa a Kristiano ngem saanna a napupuotan, ikagumaan dagiti panglakayen a siaalumamay nga aturen.—Gal. 6:1.
18. (a) Ania ti naitulong ti balakad nga adda iti Sao ti Dios kadagiti kongregasion idi umuna a siglo? (b) Ania ti mailawlawag iti sumaruno nga artikulo?
18 Nalawag a ti naipaltiing a balakad iti Libro ti Dios ket nakatulong kadagiti Kristiano idi umuna a siglo idiay Corinto ken iti dadduma pay a kongregasion tapno mataginayon ti kinadalus, talna, ken panagkaykaysa kadagiti kongregasionda. (1 Cor. 1:10; Efe. 4:11-13; 1 Ped. 3:8) Kas resultana, dakkel ti naaramidan dagiti kakabsattayo iti ministerioda idi a tiempo. Kinaagpaysuanna, maibaga ni Pablo a ti naimbag a damag “naikaskasaba iti isuamin a parsua nga adda iti baba ti langit.” (Col. 1:23) Maisaksaknap ita iti intero a lubong ti pannakaammo maipapan kadagiti nagsasayaat a panggep ti Dios. Resulta dayta ti panagregget dagiti manangaskasaba a miembro ti nagkaykaysa nga organisasion. Ipakita ti sumaruno nga artikulo ti dadduma pay nga ebidensia a dagitoy a manangaskasaba ket talaga nga ipatpategda ti Biblia ken desididoda a mangidaydayaw iti Soberano nga Apo Jehova.—Sal. 71:15, 16.
^ [1] (parapo 13) Kitaen ti Organisado a Mangaramid iti Pagayatan ni Jehova, p. 134-136.
^ [2] (parapo 15) Para iti ad-adu pay nga impormasion maipapan kadagiti situasion no agdesision ti maysa a Kristiano a mangidarum iti kapammatianna, kitaen ti Agtalinaedka iti Ayat ti Dios, p. 223, ftn.


text:
Talakag, Bukidnon
Ti Talakag ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Bukidnon iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Talakag ket nabingbingay a politikal iti 29 a barbaranggay.[2]
- Basak
- Baylanan
- Cacaon
- Colawingon
- Cosina
- Dagumbaan
- Dagundalahon
- Dominorog
- Lapok
- Indulang
- Lantud
- Liguron
- Lingi-on
- Lirongan
- Santo Niño (Lumbayawa)
- Miarayon
- Baranggay 1 (Pob.)
- Baranggay 2 (Pob.)
- Baranggay 3 (Pob.)
- Baranggay 4 (Pob.)
- Baranggay 5 (Pob.)
- Sagaran
- Salucot
- San Antonio
- San Isidro
- San Miguel
- San Rafael
- Tagbak
- Tikalaan
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Bukidnon". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 19 Oktubre 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Bukidnon". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 19 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
DOMINICAN REPUBLIC
Dati nga Ateista nga Aktibista Ngem Adipen ti Dios Itan
Juan Crispín
NAYANAK 1944
NABAUTISARAN 1964
ABABA A PAKASARITAANNA Dati nga ateista ngem 50 a tawenen a simamatalek nga agserserbi ken Jehova.
IDI agtutuboak, maup-upayak gapu iti panaggiginnura a mapaspasamak kadagiti relihion. Diak idi maawatan no apay a saan a pagpatinggaen ti Dios ti kinapanglaw ken di kinahustisia, ken no apay a saan nga ar-aramiden ti adu a relihioso a tattao ti ibagbaga ti Biblia. Isu a nagbalinak nga ateista ken patiek a ti laeng panagbalbaliw iti politika ti makasolbar kadagiti parikut iti lubong.
Idi 1962, rinugiak ti agbasa iti magasin nga Agriingkayo! Idi 1963, immanamongak a makipagadal iti Biblia kadagiti Saksi ni Jehova. Dakkel ti epekto kaniak dagiti naadalko. Naawatak a saan a ti Dios ti mapabasol kadagiti kinaranggas nga ar-aramiden dagiti nadumaduma a relihioso a grupo, ken adda naayat a panggepna iti sangatauan. Dua a bulan kalpasan a nangrugiak nga agadal, ibagbagakon iti sabsabali a suktanto ti Pagarian ti Dios daytoy dakes a sistema. Nabautisaranak idi 1964, ken nadutokanak kas special pioneer idi 1966. Mamatiak nga inispal ti kinapudno ti biagko gapu ta adu kadagiti agtutubo nga aktibista a kakaduak idi ti siraranggas a napapatay, naibalud, wenno nagtalaw iti pagilian. Ateistaak idi nga awanan namnama, ngem agyamyamanak ken Jehova, a mangikarkari iti nalinteg a baro a lubong, ta binalbaliwanna ti biagko ket nagbalinak nga adipenna.


text:
Eskudo ti Suisa
Ti eskudo ti Suisa ket agiparang ti agpadpada a puraw a Griego a krus a kasla iti wagayway ti Suisa, ngem iti nalabbaga a kalasag. Ti langa iti eskudo wenno kalasag ket nalatak a sabsabali, ngem ti pederal a resulosion iti 12 Disiembre 1889 para iti eskudoket agbilin nga ti uppat nga imima ket addan ti agpapada a kaatiddog, nga iti panakaibagi kadagiti kalawa da iti 7:6, ken mairaman ti maysa a pinintaan nga eskudo.
Kasla ti wagayway ti Suiso, ti eskudo ket inus-usar ti adu a banbanag, kasla iti, Pranko a Suiso, dagiti numero ti plato ti karro ti Suisa, ken dagiti namarkaan ti Suiso a komersio ti ruar akas dagiti buyot ti Suiso a kutsilio.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pederal a naikeddeng iti 12 Desiembre 1889 para iti eskudo:


text:
Ti Politika ni Mannurat ken ti Tema ti Alienation
JM Agpalo, Jr.
Tawid News Magasin
Ania aya ti kapintasan a suraten? Daytoy man ti naynay a masalsaludsod kaniak, lalo dagiti agdadamo a mannurat.
Kaniak a biang, narigat a sungbatan daytoy. Ngamin, ti saludsod ket kasla agdamdamag no ania iti kaimasan a luto ti adobo. Well, nagduduma a bersion ti adobo. A kas met ti nagduduma a klase ti suraten.
Kas iti adobo, adda latta met a ‘tay naidumduma, naisangsangayan iti amin a bersion. Kastoy met laeng ti napintas a suraten.
Kastoy man met laengen iti saludsod ni Josephine de la Cruz ken dagiti kakaduana nga estudiante ti St. Louis University, idi inenterbiuda ‘toy biang idi tawen 2000 a kas nangabak iti 1st Prize Palanca Awards.
Kastoy man met laengen ti saludsod da Kristel Ramos ken Divina Ambrosio, dagiti estudiante ti Social Science iti UP Baguio idi inenterbiuda ‘toy biang a kas maysa a mannaniw iti Siudad Dagiti Saleng idi napalabas a tawen.
Kastoy man met laengen ti naibato kaniak a saludsod iti open forum kalpasan ti Poetry Reading sadiay Baguio Colleges Foundation idi 2000. Kaduak a nagreading ditoy dagiti tallo a propesora iti UP Baguio ken ti Palanca Awardee for Poetry Francis “Frank” Cimatu.
Uray dagiti naglektiurak iti panagsuratan ti sarita a kas sadiay Tayug National High School ken sadiay Bantay, Ilocos Sur ket kastoy man met laengen ti saludsodda.
Ta ania aya ti kapintasan a suraten?
Ngarud a. Ania aya ti napintas a suraten?
Ti kunak a ket no napintas ti suratem wenno ti topikom wenno subject mattermo, uray no adda ti kuskuselna ti pannakasuratna ket napintas latta iti serrekna kadagiti mannakaawat. Saan a ti pannakasuratnan ti kitaen no di ket ti pakabuklan ti sarita wenno ti estoria a sinurat.
Kaadduan kadagiti sungbatko ket ti pannakapili dagiti suraten, iti man daniw wenno iti sarita.
Masapul a suraten dagiti naisalsalumina. Naisangsangayan. Naidumduma. Ta dagitoy dagiti makaawis iti immatang kadagiti agbasbasa. Daytay adda ti ibatina kalpasan a nabasa. No ania man daytoy a naibati, isu dayta ti naisalsalumina, naisangsangayan ken naidumduma kadagiti gagangay a sinurat.
`“The rise of the novel is tied to objective changes in Philippine society…”
Kastoy man ti kuna ni Dr. Resil Mojares ti University of San Carlos, Cebu City iti librona a napauloan iti “The Origins and Rise of the Filipino Novel”.
“Maysa kadagiti kalaingan a kritiko iti literatura ni Resil,”
Daytoy ti nakuna ni apo Juan S. P. Hidalgo, Jr. iti maysa a chance conversation ken panangdamagko iti katatao ti kritiko. Kuna ni apo Resil Mojares ditoy a nakatali wenno nairaked dagiti nobela (wenno sinurat kunatayo lattan) para iti panagbalbaliw ti kasasaad ti gimong. Kayatna ngarud a sawen, a nasken ti pannakipaset ni mannurat iti panagbalbaliw ti gimong a saan laeng a mangray-aw, mangpasangit, mabutbuteng, blah, blah, blah!
“Ti daniw, kas aramid, kas panagimutektek ni mannaniw, ket maysa nga aramid a
politikal… amin a daniw, amin nga arte, ket addaan iti politika, addaanda iti diskurso maipapaniti bugas ti biag segun ti panirigan ni mannaniw, ni adipen ti arte a di mamingga a mangiparparipirip kadagiti mensahe ti uniberso amakitana. Awan arte a neutral, nga amin a kita ti arte ket adda latta iti tengnga ti pagbabalubalan, kankanayon a makibibiang, di agsarday ti inna pannakiramraman…”
Daytoy ti opinion ni Dr. Ariel S. Agcaoili, a kas imbaga ni Roy V. Aragon iti Introduksionna iti libro a Duyog Ti Singasing I – ti nakaurnongan dagiti sinurat maipapan iti daniw nga impablaak ti Tawid News Magasin.
No intay ngarud sumaen ti opinion da Mojares ken Agcaoili, nakabatbatad a maysa a politikal ti panagsurat. Ni mannurat a kas maysa a politiko. Dagiti sinurat ni mannurat ti makunkuna a political agenda wenno isu dayta ti platapormana iti panagbalbaliw ti gimong nga agturong iti narang-ay ken nakappia a panagbiag.
“Although Bulosan’s works are authobiographical, they are a reconstruction not of his personal life, but of the general condition of the working class.”
Daytoy ti nakuna ni Petronilo Bn. Daroy iti sinuratna a “Carlos Bulosan: The Politics of Literature”, St. Louis University Quaterly, 1968.
Ne, kailian, saan laeng a da Mojares ken Agcaoili ti mangibagbaga iti napolitikaan a sinurat. Pati pay ni Daroy. Ti kaipapanan ti imbaga ni Daroy ket saan laeng koma a para iti bukod a bagi wenno interest ti suraten no di ket para iti pagimbagan ti sapasap. Ngarud, no kayat iti agsurat iti napintas (a sinurat), nasken ngarud a, a daytoy ket napolitikaan. Isu daytoy ti politika ni mannurat para iti social change, intelectual intelectual change, spiritual change, moral change ken iramanen ti emotional change.
“I hope to find in (the social critics of his time such as Dreiser, Anderson, Lewis,
Hemingway, Caldwell, and Steinbeck) a weapon strong enough to blast the walls
that imprisoned the American soul. But merely describing the disease – they did
not reveal any evidence that they know how to eradicate it…”
Daytoy met ti opinion ni Susan Evangelista iti sinuratna maipapan iti “My Education” ni Carlos Bulosan, Ateneo de Manila University Press, 1985.
Ket ti Ilocano soul wenno kararua ni Ilocano, nakabalud kadi met? Saan laeng a maymaysa a pagbaludan no di ket naalud-alod a pagbaludan ti nakaibaludan ni kararua ni Ilokano. Ket awan iti asinoman a makabael a mangiruar iti daytoy a pagbaludan ti kararua ni Ilocano no di met laeng ni Ilokano a mismo. Ket kas politika dagiti natatarnaw a kapanunotan ti mannurat, kas politiko kadagiti nabibileg a balikas ti maysa a mannurat, akemna ngarud nga alut-oten, akemna nga iruar ti kararua ni Ilokano a balud iti damsak, kinakurapay, kinawatakwatak ken blah, blah, blah, blah! Front-liner iti panagbalbaliw ti gimong, komonidad ken iti panawenna ti maysa a mannurat.
“…ethnocentrism, self-alienation and crisis identity, lack of linguistic unity,
cultural dislocation, artistic divisiveness and fragmented diminishing
audiences, and evasion of the humanist commitment to literature as a human
institution…”
Daytoy kano ti bunga ti kolonialismo, a kas iti kuna ni Lucila Hosillos iti sinuratna a “Breakling Through the Wayang Screen: Literary Interdependence among New Literature in Southeast Asia,” Diliman Review 1984.
Puonayen, kailian, imbinsabinsan a mismo ni Hosillos dagiti pagbaludan wenno nakaibaludan a mismo ti kararua ni Asiano, ta karaman met ni Ilocano a kas maysa nga agindeg iti Southeast Asia.
Saggaysaentayo ngarud nga ibuksilan:
1) ethnocentrism---kaplastikan man daytoy, kailian. Plastik kadagiti amin a plastic. Kadagiti agtutubo iti agdama adun iti saan a makabasa iti Iluko. Saan a dayta pannakabasa ti rason dita no apay a dida kayat ti agbasa iti Iluko, ngamin kaykayatda a basaen ti Tagalog wenno English. Ken no dadduma pay kaykayatda ti ag-Tagalog ken ag-English ngem ti ag-Iluko ta kabainda ti bukodda a pagsasao. Agpaliiwka, kailian, lalo kadagiti ummong dagiti agtutubo. Iti Kailokoan, ibain met ni taga-surong nga isuna ket taga-surong. Kasla tagibassitenna ti bagina. Ni met taga-patad mas superior ti panagkitana ti bagina ngem ni taga-surong. Uray kadagitoy a panawen ket adda pay laeng daytoy. Nakabalud pay laeng ti kararua ni Ilokano iti pagbaludan nga ETHNOCENTRISM. No diak nagbiddut, iti annual conference ti Federation of Provincial Press Club ken Publisher’s Association of the Philippines a dinar-ayak, kastoy ti nalawag nga ehemplo ti lawlawatek. Manipud iti eksperiensa ni Asst. Prof. Jaime Raras ti University of Northern Philippines-Candon City Campus, a kas iti panangisaritana iti tungtonganmi maipanggep ti pasalip ti sarita a para kadagiti taga-surong wenno Upland Municipalities of Ilocos Sur. Dinamag ni Raras kadagiti estudiantena no asino ti agindeg kadagiti sangapulo ket uppat nga upland municipalities of Ilocos Sur. Awan a pulos ti nangitayag ti imana, ngem adu kano iti nagdumog. Sinaggaysa ni Raras a dinamag no sadino ti lugar ti tunggal estudiante.
“Pinapispisak a dagiti naglibak a lallaki. Dandanik la katosan dagiti naglibak a babbai. Agasem, nasurok a kagudua iti klasek ket taga-surong? Linektiurak a, ida, maipapan iti panangipateg ti puli…”
Kalpasan kadaydi, tunggal pasalip ti Upland Municipalities of Ilocos Sur, adun dagiti simmalip, lalo kadagiti estudiante ni Raras. Iti irony ken imasna, kunam, kailian, inabakdak pay dagitoy nga agdadamo a mannurat! He-he-he-! Third Prize (sarita, diak nakisalip kadagiti dadduma kategoria) laeng ti nadilamotak. At least, adun ti kaduak a mangiyik-ikkis a no kabaelan dagiti taga-patad iti agsurat kabaelanmi met a taga-surong! Wen sipapannakkelak a mangibaga a taga-surongak met, kailian. Taga-bambantay no isu. Maysa a Bago no isu. Igorot-nga-Ilokano no isu. Ilokano-nga-Igorot no isu. Kankanaey-Ilokano wenno Ilokano-Kankanaey no isu. Ngem ti Filipino a mangibain ti nagtaudanna a puli, mabainto met a mangibaga a maysa a Filipino. No mabain a mangitandudo nga isuna ket Ilokano, mabainto met a mangibaga nga isuna ket Filipino.
2) self-alienation and crisis identity---isu daytoy ti mangibain iti kinaasinona, mabain a mangibaga nga isuna ket Bago wenno Ilokano. Mabain nga agbasa iti Iluko wenno agimbabain nga agbasa iti Iluko isu a kaykayatna ti Tagalog ken English. Mabain nga ag-Iluko isu nga agtag-Tagalog ken agin-e-English. Panagriknana ngamin ket sikat, nalatak la unay no daytoy ket agbasa ken agsao iti ganggannaet uray pay no adda daytoy iti Kailokoan. No Tagalog, English, Pangasinense, Nabaloi, Kankanaey ti pagsasao ti kasasaom, wen kasaom ida iti maawatanda ta dida la ngarud met maawatan ti Iluko. Natural laeng dayta. Ngem Englishem ti saan pay a nakadap-aw ti hayskul iti away ti Kailokoan tapno ipakitam, iparupam laeng nga edukadoka, ngarud sika daytay nagiskuela ngem saan a nakaadal. Adda parikutmo maipapan iti crisis identity wenno self-alienation ta inyadayom dayta bagim iti pudno a kinaasinom. Ken adu pay a bersion itoy, lalo kadagiti adda ti an-annayenna a nangipusing ti bagida iti gimong, wenno ti gimong ti nangipusing kadakuada.
3) lack of linguistic unity----sabali ti Lowland Iluko ken ti Upland Iluko. Agsabali ti kayat a sawen ti patopat ti Ilocos Sur ken La Union. Agsabali ti agbansag ti Ilocos Sur ken Pangasinan. Agpada ti samsaping ti Pangasinan ken Ilocos Norte idinto ta sabali ti samsamping ti Ilocos sur. A, adu dagiti nagdudumaan iti Iluko. Isu nga idiay http://www.Iluko.com ket agpipinnapilit dagiti dap-ayero ti maipapan iti re-intelectualization iti Iluko. Maysanmaysa ket adda ti makunana. Ngem iti pananganalisarko kadagiti ibagbagada, awan man la ti nangdakamat met no apay a timpuar ti LACK OF LINGUISTIC UNITY. No ania ti puon daytoy. Makisawsawak koma iti saritaanda, ngem saan a napintas ti makidebate iti tao a saanmo nga am-ammo ta kaadduan no dipay isuda (dap-ayero) ket nakaabungot.
4) cultural dislocation---adun dagiti tagipatgen (values) ni Ilokano a napukaw. Iti laengen pannanganan ket maysamaysan ti mangbagtin ti platona sana sanguen ti telebision kabayatan ti pannangan. Pati orasion, mapukpukawen. Adu ken adu dagiti napukaw a tagipatgen ni Ilokano iti agdama a panawen. Saantayon a saggaysaen no di ket paliiwentayo iti uneg a mismo ti pamilia ken iti komunidad. Ti rigatna, daytoy a cultural dislocation ti in-inut met a nangpatay iti kina-Ilokano. Saan laeng a cultural dislocation no di pay morally dislocating effect of our higher educational system, a kas iti tema ti sarita ni Antonio S. Encarnacion a napauluan iti “Kampanario”. Dagiti edukado ket baybay-anda dagiti saan a nakaadal. Dagiti edukado nga annak ket bay-anda dagiti saan a nakaadal a nagannak. Kinaawan ti modo wenno naimbag a nakem ti kayat a sawen dagitoy a cultural dislocation ken morally dislocating effect of our higher educational system.
5) artistic divisiveness and fragmented diminishing audiences---- kinaawan iti panagkaykaysa. Pinnangatuan iti isbo. Kaniakania uttot. Innuttotan. No dimo kayat ni kastoy ta dimo gusto ti aramidna, inka ken ni kasdiay nga isu iti inka idaydayaw, ket kagiddan iti pananglais ni daydiay. Kasla kappi nga aggiginnuyodan iti alat ti angpep nga antukab. Ngem no sumaen ti amin, padapada dayta nga aramid ni Ilokano, padapada nga Ilokano. Isu a ti nasken koma ket ti panangitandudo ti aramid, partuat, putar ni Ilokano napintas man ken saan unay a napintas, agdadamo man ken saan ti nangaramid, nabaknang man ken saan ti nangaramid, adda man ti an-annayenna wenno awan ti nangaramid, edukado man ken saan ti nangaramid.
6) evasion of the humanist commitment to literature as a human institution---nadlawko, lalo iti salip ti sarita, kadagiti naisalip a sarita, manmano ti mangtratar ti humanism. Kasla saan nga ammo ni Ilokano iti agdama ti HUMANISM. Naimbag la ketdin ta adda ti Juan S. P. Hidalgo, Jr., Lorenzo Tabin, Agustin D. C. Rubin, ken dadduma pay nga agsursurat maipapan iti humanism. Ulitentayo man ti kunana: EVASION OF THE HUMANIST COMMITMENT TO LITERATURE AS A HUMAN INSTITUTION! Nairuam ngamin dagiti mannurat a dadduma, no dipay ket kaadduanna a, ti agbatay iti REALISM. Realista dagitoy. Ti sarita ket nasken a nakapappapati. Ngem kasano ti pangngarig a sarita? Dagiti sarita a saan a ti kinapudno wenno realismo ti dakdakamatenna no di ket adda ti kayat a sawen ti lablabidenna?
Iti Literatura Ilokana, saan ngata evasion wenno panangliklik ti mapaspasamak no di ket mabilbilang ti makaammo iti agsurat iti kastoy? Nalabit a wen. Ngamin naipangpngruna dagiti sinurat a ti targetna ket para iti komersial ken entertainment a saan ket a para iti naun-uneg a kaipapanan ti literatura ken sinurat a taraon ti isip ken kararua.
“Abakek. Abakek isuna, ngamin ket awan ti nasuratna a humanism. Dagiti
pangngarig. Ad-adda a dagiti sinuratna ket agbatay iti realistiko a pasamak.”
Daytoy man ti palawag ni Juan S. P. Hidalgo, Jr. iti maysa a chance conversation iti maysa a GUMIL Filipinas Convention sadiay Suso Beach Sta. Maria , Ilocos Sur. Imbagak ngamin kenkuana ti nasao ni Dr. Noemi Ulep Rosal iti sinuratna nga Introduksion iti libro “Silang Nagigising sa Madaling-Araw” ti Ateneo de Manila University Press, 1993. Ti paulo ti Introduksion ket “Ang Nobelang Iloko at si Constante Casabar.” Imbasa met laeng ni Dr. Rosal daytoy iti GUMIL Convention sadiay Suso, a kagiddan ti panaglektiur/panagsarita met ni Dr. Agcaoili ti maipapan ti alienation kadagiti daniw dagiti taga-Hawaii, a kas iti nadakamat iti immuna. Kastoy ti kuna ni Dr. Rosal:
“… iwinaksi ni Casabar ang kombensyonal na estilo ng mga nobelistang nauna sa
kanya – ang mahaba at sanga-sangang banghay ng kuwento at ang madalas na
paggamit ng mabulaklak, sentimental, masalimuot at maligoy na pangungusap.”
Binaliwan ni Casabar ti taray ti sinurat. Simrek daytoy iti napudpudno a pasamak. Napakarealistiko a pasamak. Ala ket editor ti Bannawag ni apo Casabar. Ngem sabali dagiti putar ni apo Hidalgo, a maikumpara kadagiti putar ni Casabar. Isu a kinasaok idi ni apo Hidalgo maipapan kadaytoy a banag. Managpaliiwka met, kuna ket idi ni apo Hidalgo kaniak, sana inyangaw no asino ti kakaisuna a mannurat ti Iluko a no agsurat ket agsasainnek? Ket am-amirisek amin a, a basbasaek ken dagiti putar ti asinoman a mannurat. Husto ti kuna ni apo Hidalgo, no agdaniw daytoy a mannurat ket agsasainnek latta. Diak ammo no apay. Adun ti daniwna a nabasak ngem agsasainnek latta. Siguro a ket napintas nga adalen ken ammoen no apay nga agsasainnek. Idi ngarud paseminar ti Poet Essayist and Novelist (PEN) of the Philippines sadiay Oasis Resort, San Fernando, La Union, kasaritak koma ‘toy idolok a mannaniw no apay nga agsasainnek ti daniwna, ngem nasinga laeng ti tungtonganmi iti idadateng ken pannakipatpatang ni Dr. Isagani Cruz. Sipud idin ingpek lattan a makatungtongkon ni mannaniw no apay nga agsasainnek. Daytoy a mannaniw ket ni Manang Emma Sol. Aguinaldo ti Ilocos Norte.
No inrugi ni Casabar ti realismo, inrugi met ni Hidalgo ti humanismo. Makasurat met ni Hidalgo iti realismo.
Adda ti taray dagiti sarita-Iluko a kas no ibasar kadagiti nag-editor ti Bannawag. Idi sinublat ni Jose Asia Bragado ti kina-editor, napimpinsan a napunas dagiti humanismo a sarita ket ad-adda a timpuar dagiti maaksion la unay a sarita. Dagiti nakaad-adu a conflict situation iti sarita. Dagiti sarita a marisiris la unay. Sa la adda tumpuar dagiti sarita a humanismo ken plot-less a sarita kadagiti nangabak iti salip.
Kailian, adu pay ken adu pay dagiti nakaibaludan ni Ilokano. Saan laeng a ni Ilokano ti naibalud no dipay ket dagiti mannuratna, ta saan a makaadak kadagiti dadduma pay a sanga, klase, genre iti sinurat.
“Isu met la nga isu! Di met la agbaliwen.”
Daytoy ti komento ni apo Prescillano Bermudez, Sr. maipapan kadagiti sarita a mabasbasa. Napasamak daytoy iti maysa a taripnong dagiti kameng ken opisiales ti GUMIL Pangasinan iti pagtaengan ni Fernando B. Sanchez sadiay Burgos Street, San Nicolas, Pangasinan. Kameng ti board of directors ‘toy biang, kailian, a kas pasado a presidente ti GP.
Kasano koma ngarud nga agbaliw ket ala latta met ti panagnunog kadagiti sinurat a pangkomersial wenno entertainment.
Isu a kuna ni Dr. Mario G. R. Rosal iti sinuratna a “The Iloco Short Story in the 1960’s and the Early 1970’s and the Theme of Alienation,” St. Louis Research Journal (Journal of the Graduate School of Arts and Sciences):
“In most, if not all instances, the spirit of social commitment and protest has
become primary character of the experience of alienation in this country as
expressed in our literature. To our writers, however, in Iloco that spirit came
relatively late…”
Husto ti paliiw ni apo Rosal. Naladaw a naipangato ti agpang dagiti sinurat. Isu a maud-udi a kanayon ni Ilokano no maipapan iti tema ti suraten. Ngamin, manmano dagiti sinurat nga addaan iti politika. Nagnunog dagiti mannurat iti komersial a sinurat wenno pang-entertainment. Iti rason ngamin itoy, nangrugi dagiti sinurat nga Iluko a para iti entertainment.
Nasken a napolitikaan dagiti sinurat a kas kuna da Dr. Ariel S. Agcaoili, Petronilo Bn. Daroy ken Resil Mojares. Ngem nakisang pay laeng dagiti sinurat a napolitikaan. Saan pay laeng nga umanay a mangwayawaya ti nakabalud a kararua ni Ilokano.
Ne, kailian, di kad uppaten dagitoy a madaydayaw a kritiko ti Literatura Filipina ti mangibagbaga a nasken a napolitikaan ti sinurat?
“…attempt to get rid of chaotic personality through the power of medium,”
Kastoy met ti opinion kano no T. S. Eliot, a kas iti nasao ni Epifanio San Juan iti sinuratna a “Philippine Literature in Crisis: An Interrogation, St. Louis University Quarterly.
Dayta a medium a kukuna dita ni Eliot ket dagiti sinurat. Siguro a ket isu ngata a, nga imparabur ti Namarsua ti talento ti panagsuratan ken ni mannurat tapno iti kasta ket katulonganna a mangirakurak, mangpaadda ken mangitandudo iti nalinteg, nakappia ken nadur-as a biag ti tao. Tapno makaalut-ot ni Ilokano iti nakaikulonganna.
TI TEMA NGA ALIENATION
Anansata, naglektiur ni Dr. Ariel S. Agcaoili maipapan iti “tema ti alienation” kadagiti dandaniw dagiti taga-Hawaii ti GUMIL Filipinas Convention sadiay Suso Beach. Dinakamat ni Dr. Agcaoili a kinaisalsalumina, kinaisangsangayan ken kinaidumduma ti tema dagiti daniw dagiti taga-Hawaii a maikumpara kadagiti daniw iti Ilocos. Mangisursuro idi ni Dr. Agcaoili sadiay UP Diliman.
Uray ni Dr. Leoncio Deriada, ti UP Visayas ket nasaona met babaen iti suratna ‘toy numo toy biang ti kinapintas ti tema nga alienation.
Uray ni Dr. Florentino Hornedo ti Ateneo de University ken University of Sto. Tomas ket sinuratna met ti maipapan iti kinapintas alienation a kas topiko, ken kas mabasa iti salaysayna maipapan iti Bago Oral Arts.
Kastoy met ti kuna ni Valerio L. Nofuente, iti sinuratna a “Sikolohiya ng Pagkasal sa Maikling Kuwento ni Lorenzo G. Tabin,” Philippine Collegian, 1975 a kas inadaw ni Dr. Mario Rosal iti sinuratna a “The Iloco Short S0tory in the 1960’s and the Early 1970’s and the Theme of Alienation:
“The theme of social alienation rendered from a psychological and
autobiographical perspective is in fact the strongest point in the fiction of Tabin, a major contemporary writer in Iloco who has actually undergone the same
subhuman conditions in which many of his characters in his stories are entrapped. In his rendition of said theme, the hero’s or heroine’s state of being boxed in a cheap, dirty, narrow dilapidated room emerges as the eloquent symbol of the sordid human condition that is alienating man in our kind of social system.”
Ngarud, maysa daytoy a mangipaneknek ti tema nga alienation wenno ginaganggannaet ti tao ket napintas a suraten.
Ngem kadagiti amin a nangdakamat iti maipapan iti tema nga alienation, ni Dr. Mario G. R. Rosal ti nangibinsabinsa dagiti tema iti alienation. Saan laeng a maysa a topiko no di ket imbinsabinsana ti/dagiti posible a suraten maipapan iti tema nga alienation.
Iti palawag ni Dr. Agcaoili, mabasa ti kinaganggannaet ni Ilokano iti Hawaii kadagiti dandaniwda. Ganggannaetda iti daga a yanda.
Iti palawag ni Dr. Deriada, ti kinaganggannaet ti kinaasino ti napigsa a kidag ti suraten. Ti kayatna a sawen ti kinaasino ditoy ket saan laeng nga iti bukod a bagi, ti kina-Filipino, kina-Ilokano, no dipay ket a kas tao iti dumaldaliasat ditoy lubong.
Ken Dr. Hornedo, impeksana ti kinagangganaet ti maysa a puli a nagdappat iti maysa a lugar, nga iti panaglabas ti panawen, nagpukaw dayta a kinaganggannaet ket nagbalin dagita a ganggannaet iti lugar a kasla patubo iti dayta a lugar.
Uray ni apo Juan S. P. Hidalgo, Jr., patienna met ti kinapintas ti tema nga alienation. GUMIL Filipinas Convention 1990, Bangued, Abra. Alasdos ngata iti parbangon. Sumagmamanokami laeng ngatan a mannurat iti nanglawlaw ken ni apo Hidalgo tapno agimtuod maipapan iti literatura. Agingga dimteng ti topiko ti kritisismo. Kadagidi a panawen, 1990 ken sakbayna, nagpipintas dagiti kritisismo dagiti hurado a naipabpablaak. Ngem gapu iti panagriri ti maysa kadagiti nangabak iti salip ken ti pangta ti damsak, diak ammo no apay a naisardengen ti kritisismo. Isu pay ngatan a, a nakuna ni Dr. Mario Rosal a naudin ni Ilokano. Siguro, kinaarsagid ken saan pay laeng a sisasagana dagiti mannurat a makritikar ti sinuratda. Dagiti sisasagana ket dagiti laeng nakapadas a dimmar-ay kadagiti workshops. Siguro, nakaadayo koman ti kritisismo ti Literatura Ilokana no saan a daydiay a pagteng. Agurayka, limmaksidak metten, hehehe! Kuna idi ni apo Hidalgo (adda pay laeng kaniak ti mapirpirpir a notbok a nangisuratak ti imbagana, ken naipintan iti utekko):
“…napintas dagiti naisangsangayan, naisalsalumina ken naidumduma a tema…”
Ket innagananna dagiti malalaki a mannurat iti lubong a nasken a basaen dagiti sinuratda ta makaali kano iti isip ken makaited iti inspirasion iti panagsurat no di man ridaw iti nalawlawa a panagimutektek iti literatura. Intuloy pay ni apo Hidalgo:
“…dagitoy a sinurat ket pinadasda nga inimpluensiaan wenno binalbaliwan saan
laeng a ti kasasaad ti kinaasino a kas indibidual no dipay ket ti gimong…”
Kastoy man ti panangibinsabinsa ni Dr. Mario G. R. Rosal ti tema ti alienation iti sinuratna “The Iloco Shrot Story in the 1960’s and the Theme of Alienation, “ St. Louis Reserch Journal, 1983:
“The causes of alienation come in various forms, but usually fall under
one or a combination of the following general categories: economic causes
(e.g. dire poverty and oppression of the working class); social and political
causes (e.g. the pain of racial and class discrimination and political oppression);
bureaucratic causes (e.g. the oppressive and dehumanizing effect of bureaucratic
system in which one finds himself trapped); educational causes (e.g. the dislocating effect of a defective educational system undergone by youth); and future shock (e.g. the dislocating effect of the speed of change in the contemporary world). There are other causes, of course, that may not conveniently fall under any of these general categories like for instance the pain of religious discrimination and the trauma of war.”
Ngarud, daytoy ti sungbat iti saludsod no ania ti kapintasan a suraten. Agsurat iti napolitikaan ken iti tema ti alienation.
Napalo no dipay la mangabak met dagiti agar-arapaap a mangabak met iti salip kalpasan a nabasana daytoy a sangaduyog a singasing.
Ala ngarud, kailian, babayu! ##
Wednesday, January 26, 2005
TI POLITIKA NI MANNURAT KEN TI TEMA TI ALIENATION
Ti Politika ni Mannurat ken ti Tema ti Alienation
6 comments:
- abril said...
-
nagbaknang ket ti impormasion daytoy nga artikulomon, mang jim! manmano dagiti kastoy a sinurat a makatulong iti panagsurat. ala man, manong, banat latta!
- 10:45 AM
- ariel said...
-
Patgen a Jim:
Kastoy ti pamatiak: saan nga agbiag a nasalun-at ti maysa a literatura no awan dagiti kritiko. Sapay ta anusam ti panagasam iti natademen a sirmatam. Agbiagka!
- 5:57 PM
- jim agpalo, jr. said...
-
agyamanakami apo abril ken apo ariel iti nakunayo...agawalonton a tawen daytoy a kolum a nangrugi iti Sirmata Magasin, sa naiyalis iti Saringit Magasin, sa manen napan iti Saringit Chronicle, sa ita, Tawid NewsMagasin...agingga adda ti pagipablaakan, agsurat latta datao, hehehe!
kumustakayo met ditan apo ariel, matuloy kad iti panangisuromon dita UH? naimbag ngarud a damag!
mustaka met dita canada, abril?
- 8:40 AM
- ariel said...
-
Dear Jim:
No adda asi ti apo a namarsua ket baka mangrugiakton a mangisuro ditoy UH iti daytoy a tawen. Kaykayatko ditoy UH ta Ilokano ti isurok--ta makapagserbi datao kadagiti kailian. Sapay ta maikarkari datao ditoy.
Agsubliak pay laeng ita nga aldaw (jan 31) idiay LA tapno tarimaanek ti mapanawak no agbalbalinto daytoy panagakarko. Ala, jim, masapulnaka ti literatura ti amianan a kas kritiko. Ikipasmo kadi latta.
Nagtengkon ti estado iti isip a saan a mabalin nga Ilokano laeng ti kankununongantayo, datayo a taga lumaud nga umanianan. Agapon ti kararua ken nakemtayo iti plural a kultura ken pagsasao iti amianan a luzon ken ti panagkunag, agkibaltangto ti literatura ilokana no dina iraman ti pangasinense, ibalo, ifugao, ibanag, isinay, kdpy. Adal iti Amianan, kunak koma: Amianan Studies; Araling Amianan!!!!!
Ania't makunayo, apo Jim?
Maysa tangguap ti tafey para kenka!
Ariel A
- 6:40 AM
- jim agpalo, jr. said...
-
Napintas a damag apo Ariel A! Mayat man no mangisurokan idta UH. Nabara a kablaaw! Amianan Studies? Kanunongak la unay daytoy. No adda ti makunkuna a Philippine Studies, di adda met ti Amianan Studies? Iti panagsuksukisokko kadagiti suratek iti kolumko, naam-ammok dagiti agsuksukisok met a propesor kadagiti nagduduma nga unibersidad...napintas dagiti Ivatan literature idiay Batanes nga ikut ni Prof. Hornedo, ket patiek la unay a paset wenno sanga kunata lattan iti Amianan Literature daytoy...ti Bago Oral Arts, a paset met laeng ti Amianan Literature (ad-adu ketdi ti Iluko daytoy ngem ti Kankanaey, bale naglaok)...wen, agingga palubosannak ni Apo Badong Espejo nga agsurat iti kolumko iti Tawid, agtultuloy latta iti innak panagsurat maipapan iti literatura iti amianan...iti rigatna laeng, madlawen a saanen a masirip dagiti babassit a letra gapu iti napasamak iti kanigid a mata, isu nga adunti makita nga error...ngem saan a daytoy ti lapped...pasensia laeng, hehehe!
Nabara a kablaaw met ken ni Ariel T! simmagpaten iti estado ti naasawaan ni apo reberendo, hehehe!
dua a napintas a damag manipud kadagiti dua nga ariel, hehehe! agbiagkayo a dua!
- 5:33 PM
- ariel said...
-
Dear Jim,
Konggrats kenka. Ilalaemnakam kadi latta. Konggrats met ken ni atanud ariel t. wa-wow, maysa manen a nataraki nga umaayat/agay-ayat.
adda bangbangonenmi a 2nd international conference a pagbibinnuligan ti gumil oahu, u of hawaii/ilokano lang and lit program (ken adu pay nga ahensia) inton agosto 2006. bale duakami ken ni prop. espiritu (UH) ti mangor-organisa ngem adda iti sibaymi ti gumil oahu.
panggep daytoy a komperensia a paggugungluen dagiti amin a mangisakit/agsuksukisok/agparpartuat iti maipapan iti kultural ken kannawid iti ilokano (a pakairamanen ti sibubukel a kaamiananan. adda dagiti panel nga aggapu kadagiti unibersidad iti sabali a pagilian, iti hapon, iti uk, iti pilipinas, iti usa.
adu't pagkukumperensiaan ket dagitoy dagiti sumagmamano: theory and practice of amianan & iluko studies; language and literature; linguistics, orthography, standardization; criticism and cultural production, creative writing poster workshops, confluence/nexus of amianan cultures vis-a-vis philippine studies; proposal for the establishment of departments of iluko language and literature in the premier universities of the region/s, etc.
pangngaasim, apo jim, ta umayka makiatendar. dagiti koma kakaduatayo iti gumil blog ket umayda tapno no maisayangkat dagiti pagsasaritaantayo iti blog, aya!
special mention koma ditoy da roy ken joel m a kasta unay ti pamasaakanda kadagiti obserbasionda.
the date: august 2006. centennial ti umuna a grupo dagiti sakada.
toast to you--maysa a tangguap ti tafey,
ariel a
- 6:38 AM


text:
Sasao a Batak
Ti Sasao a Batak ket insasao babaen dagiti Batak ti Amianan a Sumatra, Indonesia.
Iti naipakasaritaan daytoy ket naisurat iti Batak a sinuratan ken ti Latin a sinuratan ket isu itan ti kaaduan a maus-usar iti panagsurat.
Adda met dagiti naikeddeng a du a nangruna a grupo ti pagsasao ti Batak, ti Akin-amianan a Batak ken Akin-abagatan a Batak. Ti Simalungun ket naikeddengen a maysa nga intermidiario, ngem ti kinaudi a panagadal ket nangisingasing a paset dayta ti grupo ti Akin-abagatan a Batak.[2] Iti kaunegan ti Akin-amianan a Batak, ti maysa a panagadal ket nangibagbaga a 76% dagiti magsinnaranay a balikas a nagbaetan ti Karo ken Batak, 81% iti Pakpak, ken 80% iti Simalungun, ken 30% iti Malay (Indonesian).[3] Ti Karo ken Toba Batak ket agsinnaranay a maawatan.
- Akin-amianan a Batak: Pak-Pak Dairi, Karo
- Akin-abagatan a Batak (Tobaic): Simalungun, Angkola–Batak Mandailing, Batak Toba
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin; Bank, Sebastian, dagiti ed. (2016). "Toba–Batak". Glottolog 2.7. Jena: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.
- ^ Comparative Austronesian dictionary Vol. 1. babaen ni Darrell Tryon, Shigeru Tsuchida et al. p421 et seq
- ^ Ti Austronesio a sasao ti Asia ken Madagascar. K. Alexander Adelaar, Nikolaus Himmelmann, p. 535


text:
DAGITI TAMPOK ITI NAPALABAS A TAWEN
Pannakaidedikar Dagiti Sangay
“AGLIPLIPPIAS ti pusok iti ragsak,” kinuna ti maysa a sister nga immatender iti pannakaidedikar ti sangay ti Madagascar idi Sabado, Enero 24, 2015. Naragsakan isuna ken ti 583 a dadduma pay a bisita idi nakitada ti baro a residence building a 19 ti kuartona, ti napadakkel a dining room, ken ti na-renovate a kitchen. Napalawa dagiti opisina ti Service Department, Accounting Department, ken Local Design/Construction Department. Adda met dagiti naaramid a baro nga studio para iti Audio/Video Department ken Sign Language Department, ken nabukel ti Braille Transcription Department. Kalpasan a naisalaysay ti pakasaritaan ti trabaho a panangasaba idiay Madagascar, naragsakan dagiti bisita a dimngeg iti palawag ti dedikasion nga impaay ni Mark Sanderson, a miembro ti Bagi a Manarawidwid.
Nabang-aran ti ili ni Jehova idiay Jakarta, Indonesia, idi nages-es ti layus iti siudad sakbay ti pannakaidedikar dagiti baro a pasilidad ti sangay idi Pebrero 14, 2015. Ti dadduma nga opisina ti sangay ket adda itan iti maika-31 a kadsaaran ti maysa a patakder nga 42 ti kadsaaranna. Aggigian met dagiti Bethelite iti 12 a kadsaaran ti maysa a patakder iti asidegna. Masarakan met ti dadduma a departamento kadagiti nababbaba a patakder iti asidegna. Ni Anthony Morris, a miembro ti Bagi a Manarawidwid, ti nagpalawag iti dedikasion. Iti simmaruno nga aldaw, adda 15,257 a napan iti maysa a soccer stadium tapno agdengngeg iti palawagna a natemaan iti “Itultuloyyo ti Agibtur Para iti Aramid a Naimbag.” Nai-hook-up ti programa iti 41 a dadduma pay a lokasion nga inatenderan ti 11,189 a kakabsat. Dayta pay laeng ti kadakkelan a panagtataripnong ti ili ni Jehova idiay Indonesia! Kinuna ti maysa kadagiti kaunaan a misionero idiay Indonesia a ni Ronald Jacka: “Idi simmangpetak idi 1951, adda laeng 26 nga agibumbunannag iti intero a pagilian. Ngem ita, nasurok a 26,000 ti immatender iti daytoy nga espesial a programa. Talaga a binendisionan ni Apo Jehova ti ilina ditoy Indonesia!”


text:
NO ANIA TI KUNA TI BIBLIA
Panagdenna Sakbay ti Kasar
Dakes kadi ti panagdenna sakbay ti kasar?
“Ta daytoy ti pagayatan ti Dios, . . . nga adaywanyo ti pannakiabig.”—1 Tesalonica 4:3.
TI KUNA TI TATTAO
Iti dadduma a kultura, maipalubos ti seksual nga aktibidad ti dua nga adulto a di pay nagkasar. Iti dadduma a lugar, awan pagdaksanna ti sumagmamano a kita ti seksual a panaglinnailo dagiti di pay nagkasar nga agtutubo.
TI KUNA TI BIBLIA
Us-usaren ti Biblia ti sao a “pannakiabig” para iti sumagmamano a kita ti seksual nga aktibidad ti dua a di pay nagkasar. Namnamaen ti Dios a dagiti agdaydayaw kenkuana ket ‘adaywanda ti pannakiabig.’(1 Tesalonica 4:3) Karaman ti pannakiabig kadagiti nadagsen a basol a kas iti pannakikamalala, espiritismo, panagbarbartek, idolatria, panangpapatay, ken panagtakaw.—1 Corinto 6:9, 10; Apocalipsis 21:8.
APAY A PAKASEKNAM DAYTA?
Ti maysa a rason ket ti pakdaar ti Biblia a ti “Dios ukomennanto dagiti mannakiabig.” (Hebreo 13:4) Napatpateg pay, no agtulnogtayo kadagiti linteg ti Dios maipapan iti seksual a kinadalus, pampaneknekantayo nga ay-ayatentayo ni Jehova a Dios. (1 Juan 5:3) Iti met biangna, bendisionanna dagidiay mangipangag kadagiti bilinna.—Isaias 48:18.
Immoral kadi ti aniaman a kita ti seksual a panaglinnailo dagiti di pay nagkasar?
“Ti pannakiabig ken tunggal kita ti kinarugit wenno kinaagum saan koma nga uray madakamat iti nagtetengngaanyo.”—Efeso 5:3.
TI KUNA TI TATTAO
Patien ti adu a malaksid iti seksual a panagdenna, awan pagdaksanna ti seksual a panaglinnailo ti dua a di pay nagkasar.
TI KUNA TI BIBLIA
No dakamaten ti Biblia dagiti immoral a seksual nga aramid, saan la a ti pannakiabig ti karaman no di ket uray ti seksual a ‘kinarugit’ ken “nalulok a kababalin.” (2 Corinto 12:21) Nalawag nga adda nadumaduma a kita ti seksual a panaglinnailo a kagura ti Dios no aramiden dagiti saan a nagkasar, uray no dida aktual a nagdenna.
Daytoy ngarud ti pakagupgopan ti mensahe ti Biblia maipapan iti seksual a panagdenna: Ti seksual a panaglinnailo ket para laeng iti nagkasaren a lalaki ken babai. Kondenaren met ti Biblia ti “naagum a panaggartem iti sekso.” (1 Tesalonica 4:5) Ania ti kayatna a sawen daytoy? Usigem ti maysa a pagarigan nga agpada nga agaplikar iti lalaki wenno babai: Mabalin a determinado ti maysa a babai a di makidenna iti nobiona. Ngem adda met dagiti seksual a pannakilinnailo nga ar-aramidenna kenkuana. Ipakpakita dayta nga ag-aguman wenno gargartemanda ti maysa a banag a dida kukua. Gapuna, nakabasolda iti “naagum a panaggartem iti sekso.” Kondenaren ti Biblia ti kasta a seksual a kinaagum.—Efeso 5:3-5.
Kasanom a maliklikan ti seksual nga immoralidad?
“Adaywanyo ti pannakiabig.”—1 Corinto 6:18.
APAY A PAKASEKNAM DAYTA?
Sigun iti Biblia, dagidiay makidenna sakbay ti kasar ket agpegpeggad a mapukawda ti pannakigayyemda iti Dios.—Colosas 3:5, 6.
TI KUNA TI BIBLIA
Balakadan ti Biblia dagiti tattao nga ‘adaywanda ti pannakiabig.’ (1 Corinto 6:18) Kaipapananna a masapul nga ikagumaan ti maysa nga indibidual a naan-anay nga adaywan ti aniaman a mangsulisog kenkuana nga agaramid iti seksual nga immoralidad. (Proverbio 22:3) Kas pagarigan, tapno makapagtalinaed a nadalus iti moral, nasken a di makisinninged kadagiti di mangikankano kadagiti prinsipio ti Dios maipapan iti seksual a pannakidenna. Namakdaar ti Biblia: “Daydiay makipagna kadagiti masirib a tattao agbalinto a masirib, ngem daydiay addaan kadagiti pannakilangen kadagidiay maag nakadakdakesto ti pagtungpalanna.”—Proverbio 13:20.
Dagiti immoral a kapanunotan nga ipaspastrektayo iti isiptayo ket mabalin met nga agresulta iti seksual nga immoralidad. (Roma 8:5, 6) No kasta, nainsiriban a liklikantayo dagiti musika, videos, pagbasaan, ken dadduma pay a mangipakpakita iti di maitutop a seksual nga aramid wenno aniaman a mangitantandudo iti seksual a kababalin a kagura ti Dios.—Salmo 101:3.
Ammuem ti Ad-adu Pay
Mabalin Kadi ti Agkabbalay Sakbay ti Kasar?
Ammuem no ania ti kuna ti Biblia maipapan iti ayat, seks, ken panagkabbalay.


text:
Plantilia:Dokumentasion ti pungol
Daytoy ket isu ti plantilia ti pungol (Ingles: stub). Daytoy ket ababa laeng a panangipalawag, para iti napno a panangipalawag pangngaasi a kitaen ti Wikipedia:Pungol.
Dagiti linaon
Ania kadi ti pungol?[urnosen ti taudan]
Ti pungol ket artikulo nga aglaon laeng kadagiti bassit a sentensia ken ababa laeng a mangited ti ensiklopidiko a sakop iti suheto.
Kasano a mailasin ti pungol?[urnosen ti taudan]
- No mabalin, padasen ti maitutop a plantilia ti pungol para iti artikulo. Ti napno a listaan ket mabalin a mabirukan idiay Wikipedia:Pungol.
- Mabalin ti agusar ti dua wenno ad-adu a plantilia ti pungol, no nasken, mabalin ti agusar ti uppat ngem nasken a saan nga agusar ti ad-adu ngem uppat iti ania man nga artikulo.
- Ikabil ti plantilia ti pungol iti gibus iti artikulo, kalpasan ti paset "Dagiti silpo ti ruar" , kadagiti ania man a plantilia ti panagdaliasat, ken dagiti etiketa ti kategoria. Dagitoy a plantilia ket mabalin a mainayon babaen ti pananginayon ti naganda iti uneg dagiti dua a pangrikep , a kas ti {{pungol}}.
Adu pay a pakaammo[urnosen ti taudan]
Dagiti adu pay a pakaammo ket mabirukan idiay:
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar
Panagusar[urnosen ti taudan]
Daytoy a plantilia ket us-usaren babaen ti Plantilia:Asbox tapno maiparang ti sapasap a dokumentasion para kadagiti amin a plantilia ti pungol.
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar