text:
Datu Paglas, Maguindanao
Ti Datu Paglas ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Maguindanao iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Datu Paglas ket nabingbingay a politikal kadagiti 23 a barbaranggay.[2]
- Alip (Pob.)
- Bonawan
- Bulod
- Damalusay
- Damawato
- Datang
- Elbebe
- Kalumenga (Kalumanga)
- Katil
- Lipao
- Lomoyon
- Madidis
- Makat
- Malala
- Mangadeg
- Manindolo
- Mao
- Napok
- Palao sa Buto
- Poblacion
- Puya
- Salendab
- Sepaka
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Maguindanao". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 21 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao (ARMM) (Ingles) naala idi 4 Hunio 2013
- ^ "Probinsia ti Maguindanao". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 21 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


c: text/html

text:
Basel-Stadt
Ti Basel-Stadt ( Basel-Stadt (tulong·paammo); Siudad ti Basel; wenno Basle-Ville) ket maysa kadagiti 26 a Dagiti kanton iti Suisa. Ti siudad ti Basel ken dagiti munisipalidad ti Bettingen ken Riehen ket isu ti mangbuket ti daytoy a teritorio.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Arealstatistik Standard - Kantonsdaten nach 4 Hauptbereichen
- ^ Dagiti estadistika ti Kanton iti Basel-Stadt, MS Excel a dokumento – Bevölkerung nach Wohnviertel im März 2012 (Aleman) Naala idi 3 Mayo 2012
Kasilpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Kanton iti Basel-Stadt iti Wikimedia Commons

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Suso
Ti termino a suso, aam-ammo pay kas Latin a mamma iti anatomia, ket ti akingngato a vetral a rehion ti barukong ti maysa nga ayup partikular dagiti mammalia, a pakairaman ti tao. Kasta met a dagiti suso ket paet ti bagi ti mamali nga ayup nga addaan iti organo nga agpatubbog iti gatas a maaramat a pangpakan kadagiti maladaga.
Ngem uray ti lalaki a tao ket addaan met iti suso a nakayanakan nga addaan met kadagiti kagrunaan a pagtubbogan ti gatas. Ngem nupay addaan ti lalaki dagiti gladula ti mammaria nga agpataud iti gatas, saan a maaramat dagitoy nupay iti sumagmamano a kaso ket adda dagiti lalaki nga agpammukel dagiti susoda, a maawagan iti gynecomastia.
Dagiti suso ket nabungon iti kudil; tunggal suso ket addaan iti mungay a linikmut ti areola. Ti areola ket addaan maris a lumabbaga wenno ngumisit a kayumanggi, awanan buok, ken addaan kadagiti glandula a sebaceous. Dagiti daddadakkel a glandula a mammaria iti uneg ti suso ti pagtaudan ti gatas, addaanda iti sumagmamano a lobule, ket ti tunggal suso ket addaan 10-20 a lactiferous a pagayusan a mangpatubbog iti gatas kadagiti lobule a mangitunda iti mungay a no sadino dagiti pahayusan ket addaan bukodna a paglukatan.


text:
Nunavut
Ti Nunavut /ˈnuːnəˌvʊt/ (manipud ti Inuktitut: ᓄᓇᕗᑦ) ket isu ti kadakkelan, akin amianan unay ken kabaruan a teritorio ti Kanada. Daytoy ket opisial a naisina manipud kadagiti Amianan a laud a Teritorio idi Abril 1, 1999 babaen ti Nunavut a Tignay[5]ken ti Tignay ti Panagtunton ti Daga a Tulagan ti Nunavut,[6] urayno dagiti pudno a pagbeddengan ket naippundaren manipud idi 1993. Ti pannakapartuat ti Nunavut ket nagbanagan iti immuna a nangruna a panagbalbaliw ti politika a mapa ti Kanada manipud idi naitipon ti baro a probinsia ti Newfoundland ken Labrador idi 1949.
Ti Nunavut ket buklen ti nangruna apaset ti Akin-amianan a Kanada, ken ti kaaduan iti Artiko a Purpuro ti Kanada. Ti nawatiwat a teritoriona ket mangaramid daytoy ti maikalima a kadakkelan a pannakabingbingay ti pagilian iti lubong, ken ti pay kadakkelan idiay Amianan nga Amerika. Ti kapitoliona nga Iqaluit (dati a "Luek Frobisher") idiay Isla Baffin, iti daya, ket napili idi babaen ti kapitolio a plebesito ti 1995. Dagiti dadduma pay a nangruna akomunidad ket mairaman dagiti rehional a sentro ti Rankin Inlet ken Luek Cambridge. Ti Nunavut ket mangiraman pay ti Isla Ellesmere idiay adayo nga amianan, ken ti pay dumaya ken akin-abagatan a paset ti Isla Victoria iti laud ken Isla Akimiski idiay Luek James idiay adayo nga abagatan. Daytoy llaeng ti is-isu a heo-politikal a rehion ti Kanada a saan a naikapet kadagiti pasei ti Amianan nga Amerika babaen ti kalsada.
Ti Nunavut ket isu ti kabassitan ti populasion ken ti kadakkelan ti lugar kadagiti amin a probinsia ken teritorio ti Kanada. Maysa kadagiti kaadaywan, kabassitan ti nagtataeng a rehion iti lubong, daytoy ket adda ti populasion iti 31,906,[1] a kaaduan ket dagiti Inuit, a naiwarwaras iti lugar a kapadpada a kadakkel ti Lumaud nga Europa. Ti Nunavut ket pangibalbalayanna pay ti Alert, ti akin-amianan unay nga agtultuloy a nataengan a lugar iti lubong.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c "Senso a Bariweswes ti Nunavut". Dagiti Estadistika ti Kanada. Hunio 28, 2010. Naala idi Pebrero 9, 2012.
- ^ "Gross domestic product, expenditure-based, by province and territory (2011)". Statistics Canada. Nobiembre 19, 2013. Naala idi Septiembre 26, 2013.
- ^ "The Official Flower of Nunavut Purple Saxifrage". Lehislatibo nga Asemblia ti Nunavut. 2011. Naala idi Hulio 31, 2011.
- ^ "The Official Bird of Nunavut: The Rock Ptarmigan". Legislative Assembly of Nunavut. 2011. Naala idi Hulio 31, 2011.
- ^ Hustisia Kanada (1993). "Nunavut a Tignay". Naala idi Abril 26, 2007.
- ^ Hustisia Kanada (1993). "Panagtunton ti Daga a Tulagan ti Nunavut". Naala idi Abril 26, 2007.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Nunavut iti Wikimedia Commons
- Nunavut Kavamat / Gobierno ti Nunavut: Opisial a sitio
- Kitaen ti Nunavut iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)
- Mapa a mangipakpakita kadagiti rehion ti Nunavut (manipud ti website ti Gobierno ti Nunavut)


text:
Plasma (pisika)
Ti plasma (manipud ti Griego ti πλάσua, "ti aniaman a naporma"[1]) ket maysa kadagiti uppat a kammasapulan a kasasaad ti banag (dagiti dadduma ket ti natangken, likido, ken alingasaw). Ti panangpapudot ti alingasaw ket mabalin a maionisado dagiti bukodna amolekula wenno dagiti atomo (panagpabassit wenno panagpaadu ti bilang dagiti elektron kaniada), isunga ti panangibalin daytoy iti plasma, nga aglaon kadagiti nakarga a partikula: dagiti positibo nga ion ken dagit negatibo nga elektron wenno ion.[2] Ti ionisasion ket mabalin a madurogan babaen ti dadduma pay a pamay-an, kasla iti napigsa nga elektromagnetiko a lugar nga ipakat babaen ti agipataud ti laser wenno microwave, ken kuyogan daytoy babaen ti panangisina kadagiti piansa ti molekula, no adda. Ti plasma ket mabalin pay a mapartuat babaen ti panangipakat iti maysa nga eletriko a lugar iti alingasaw, a tipakaipakatan a proseso ket ti diskarga ni Townsend.
Ti kaadda ti bassit a bilang dagiti agaw-awit ti karga ket mangaramid ti plasma a konduktibo iti elektriko tapno napigsa a mangsunbat kadagiti elektromagnetiko a lugar. Isunga ti plasma ket addaan kadagiti tagikua a saan a kapadpada dagiti natangken, likido, wenno dagiti alingasaw ken naikedkedeng a naisangsangayan a kasasaad ti banag. Kasla ti alingasaw, ti plasma ket awanan ti depinitbo a sukog wenno depenitibo a tomo malaksidno daytoy ket maikabiliti maysa paglaonan; saan a kasla ti alingasaw, babaen ti impluensia ti magnetiko a lugar, daytoy ket mabalin a mangporma kadagiti estruktura a kas dagiti pilamento, dagiti silnag, ken dagiti doble a tuon. Adda dagiti kadawyan aplasma ket mabirukan kadagiti bituen ken dagiti senial ti neon. Iti law-ang, ti plasma ket isu ti kaaduan a kasasaad ti banag para iti kadawyan a banag, a kaaduan kadagitoy ket narasay a intergalaktiko a plasma (a nangruna ti intracluster medium) ken dagiti bituen. Kaaduan kadagiti pannakaawat kadagiti plasma ket nagtaud iti panagsukisok iti natengngel a nuklear a panaglunag ken bileg ti panaglunag, a ti pisika ti plasma ket mangited kadagiti sientipiko a batayan.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ πλάσua, Henry George Liddell, Robert Scott, Ti Griego-Inggles a Leksikon, iti Perseus
- ^ Luo, Q-Z; D'Angelo, N; Merlino, R. L. (1998). Kelaat a pannakaporma ti negatibo a plasma ti ion 5 (8). Departamento ti Pisika ken Astronomia. Naala idi 2011-11-20.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Plasma iti Wikimedia Commons


text:
Wikipedia:Panagilak-am
Ti panagilak-am ket isu ti panagiraman iti linaon ti maysa a dokumento iti sabali a dokumento babaen ti reperensia. Iti Wikipedia, daytoy ket mangibagbaga ti maysa a pamay-an ti sopwer ti MediaWiki a mangpalubos a mairaman ti linaon ti maysa a panid iti linaon ti sabali a panid, babaen ti panagikabil ti reperensia manipud iti taudan a panid idiay witext ti puntaan a panid. Dagiti panagbalbaliw a maar-aramid iti maysa a panid ket automatiko a maiballatek kadagiti amin a panid a nakailak-aman ti panid. Ti panid a panggepen a mailak-am kadagiti sabsabali a panid ket isu ti makunkuna a plantilia.


text:
84a tawenen a nabalo.h Saan a pimmampanaw iti Templo. Aldaw-rabii a nagdaydayaw iti Dios, nagay-ayunar ken nagkarkararag.
1Kadagidi nga aldaw, impaulog ni Emperador Augusto ti bilin a mailista ti amin nga umili iti Imperio ti Roma. 2Daytoy ti umuna a sensus a naaramid idi madama a gobernador ni Kirenio idiay Siria. 3Iti kasta, napan ti tunggal maysa iti ilina tapno agpailistada. 4Agsipud ta nagtaud ni Jose iti kaputotan ni David, pimmanaw iti ili a Nazaret idiay Galilea, ket napan iti ili a Betlehem idiay Judea. Idiay Betlehem ti nakayanakan ni ari David. 5Kadua ni Jose ni Maria a naitulag nga asawaenna iti panagdaliasatna. Masikog idi ni Maria 6ket idi addada idiay Betlehem, dimteng ti oras a panagpasngayna. 7Inyanakna ti inauna nga anakna a lalaki ket binungonna iti lampin sana impaidda iti kulluong ta awan pagyananda iti pagdagdagusan. 8Iti dayta a paset ti pagilian, adda sumagmamano nga agpaspastor nga adda idi iti away nga agbambantay kadagiti karneroda iti rabii. 9Nagparang kadakuada ti maysa nga anghel ti Apo, ket sinilnagan ida ti dayag ti Apo. Napalalo ti butengda, 10ngem kinuna ti anghel kadakuada, “Dikay agbuteng! Addaak ditoy a mangyeg kadakayo iti naimbag a damag a pakaragsakanyo, wen, dakayo ken dagiti amin a tattao. 11Ita nga aldaw, ditoy ili ni David, naipasngay ti mangisalakan kadakayo—ni Cristo nga Apo! 12Daytoy ti pagilasinanyo: masarakanyonto ti maysa nga ubing a nabungon iti lampin ken nakaidda iti kulluong.” 13Pagammoan, adda dakkel a nailangitan a bunggoy a nagparang iti asideg ti anghel. Ikankantada dagiti pagdaydayaw iti Dios: 14“Gloria iti Dios iti kangatoan a langit! Ket ditoy daga, kappia ken talna kadagiti tattao a pakaragsakanna!” 15Apaman a nakapanaw dagiti angheles nga agsubli sadi langit, kinuna dagiti agpaspastor iti maysa ken maysa, “Intayon idiay Betlehem! Intayo kitaen daytoy napasamak nga impakaammo ti Apo kadatayo!” 16Nagdardarasda ngarud a napan. Nasarakanda da Maria ken Jose, ken ti ubing a nakaidda iti kulluong. 17Idi makitada ti maladaga, sinaritada kadakuada ti imbaga ti anghel maipapan iti ubing. 18Nasdaaw amin a nakangngeg iti impadamagda. 19Tinandaanan ken pinampanunot ni Maria amin dagitoy. 20Nagsubli dagiti agpaspastor a mangikankanta kadagiti pagdaydayaw iti Dios gapu kadagiti amin a nangngeg ken nakitada. Napasamak ti amin kas imbaga kadakuada ti anghel. 21Kalpasan ti walo nga aldaw, dimteng ti tiempo a pannakakugit ti ubing, ket napanaganan iti Jesus. Daytoy ti impanagan kenkuana ti anghel sakbay ti pannakainawna. 22Dimteng ti tiempo a panangtungpal da Jose ken Maria iti seremonia ti pannakadalus, kas mayannurot iti Linteg ni Moises. Impanda ngarud ti ubing idiay Jerusalem tapno idatonda iti Apo 23kas nailanad iti linteg ti Apo: “Maidaton iti Apo ti amin nga inauna a lalaki.” 24Napanda tapno mangidatagda met iti sakrifisio a sangaparis a pagaw wenno dua a sibong ti kalapati, kas mayannurot iti linteg ti Apo. 25Iti dayta a tiempo, adda lakay nga agnagan Simeon nga agnaed idiay Jerusalem. Naimbag ken managbuteng iti Dios ket padpadaananna ti pannakaisalakan ti Israel. Adda kenkuana ti Espiritu Santo. 26Impaltiing kenkuana ti Espiritu Santo a dinto matay agingga iti makitana ti Cristo nga inkari ti Apo. 27Babaen iti panangidalan ti Espiritu, simrek ni Simeon iti Templo. Idi impan dagiti nagannak ti ubing a Jesus idiay Templo tapno aramidenda kenkuana ti ibilin ti Linteg, 28sinakruy ni Simeon ti ubing ket nagyaman iti Dios. Kinunana: 29“Ita, ta tinungpalmon ti karim, O Apo, Palubosamon a pumusay a sitatalna toy adipenmo. 30Ta nakitakon kadagiti bukodko a mata ti panangisalakanmo, 31Nga insaganam iti imatang dagiti amin a tattao: 32Maysa a silaw a mangipakaammo kadagiti Hentil ti pagayatam. Ken mangyeg iti dayaw iti ilim nga Israel.” 33Nasdaaw dagiti nagannak iti ubing iti sinao ni Simeon maipapan kenkuana. 34Binendisionan ida ni Simeon. “Pinili ti Dios daytoy nga ubing a pakadadaelan ken pakaisalakanan ti adu iti Israel,” kinunana ken ni Maria. “Naituding a pagilasinan a suppiatento ti adu a tattao. 35Iti kasta, mailatakto dagiti nalimed a pampanunotda. Ket ta pusom salputento ti ladingit a kas natadem a kampilan.” 36Adda met maysa a profeta a baket unayen. Isu ni Ana nga anak ni Fanuel iti tribu ti Aser. Pito a tawen a nagdennada iti asawana 37ket 84 a tawenen a nabalo. Saan a pimmampanaw iti Templo. Aldaw-rabii a nagdaydayaw iti Dios, nagay-ayunar ken nagkarkararag. 38Iti daydi met la nga oras, simmangpet ni Ana ket nagyaman iti Dios sa nagsao maipapan iti ubing kadagiti amin nga agur-uray iti panangwayawaya ti Dios iti Jerusalem. 39Idi naaramiden da Jose ken Maria ti amin nga ipaannurot ti linteg ti Apo, nagsublida iti ilida a Nazaret idiay Galilea. 40Dimmakkel ken pimmigsa ti ubing. Napnoan iti sirib ket adda kenkuana ti parabur ti Dios. 41Tinawen a mapan dagiti nagannak ken ni Jesus idiay Jerusalem iti Fiesta ti Paskua. 42Idi agtawen ni Jesus iti sangapulo ket dua, napanda nakifiesta a kas kadawyanda. 43Idi nalpasen ti fiesta ket agaw-awiddan, nagbati ni Jesus idiay Jerusalem a di ammo dagiti nagannak kenkuana. 44Impagarupda nga adda iti bunggoyda. Maysa nga aldawda a magmagna idi madlawda nga awan ni Jesus, isu a sinapsapulda kadagiti kakabagian ken gagayyemda. 45Agsipud ta dida masarakan, nagsublida idiay Jerusalem tapno sapulenda sadiay. 46Iti maikatlo nga aldaw, nasarakanda ni Jesus idiay Templo. Makikatkatugaw kadagiti mamaestro a Judio. Agdengdengngeg ken agsalsaludsod kadakuada. 47Nagsiddaaw amin a nakangngeg kenkuana gapu kadagiti nainsiriban a sungbatna. 48Nasdaaw dagiti nagannak kenkuana idi makitada. “Anakko,” kinuna ni inana, “apay nga inaramidmo daytoy kadakami? Kasta unay ti danagmi ken ni amam a mangbirbirok kenka.” 49“Apay aya a binirbirokdak?” insungbat ni Jesus. “Diyo kadi ammo a masapul nga addaak iti balay ni Amak?” 50Ngem dida naawatan ti imbagana kadakuada. 51Nakikuyog ni Jesus kadakuada a nagawid idiay Nazaret, ket sadiay, nagbalin a natulnog nga anak. Sinalimetmetan amin dagitoy ni inana iti pusona. 52Dimmakkel ni Jesus iti bagi ken nagbalin a masirib. Naay-ayo kenkuana ti Dios ken dagiti tattao.
Copyright
Learn More


text:
Hainismo
Ti Hainismo ket tradisional a naamammuan iti Haina darma, ket maysa a Indiano a relihgion a mangpatuldo iti maysa adalan iti saan kinaranggas kadagiti amin a sibibiag a parsua. Daytoy ket maysa kadagiti kaduogan a relihion iti lubong a matugotan kadagiti ramutna iti taga-ugma nga India.[1] Ti kinunkuna ti tradision iti daytoy a pammati ket insersermon babaen dagiti duapulo ket uppat a nagsasaruno a nangitaktakder iti pammati a naamammuan a kas ti tirthankara. Ti Hainismo ket mangiyunay-unay ti espiritual a kinawaya ken panagpapada a baetan kadagiti amin a porma ti biag. Dagit iagsansanay iti daytoy a relihion ket namatmatidad a ti di naranggas ken kabukbokodan a panagtengngel ket isu ti pamay-an a pakabalinanda a makagun-od ti pannakawaya manipud ti siklo dagiti panagungar manen.
Ti Hainismo ket maysa a relihioso a minoridad idiay India, nga adda dagiti 4.2 riwriw a sumursurot, ken dagiti sumorsurot kadagiti imigrante a komunidad idiay Belhika, idiay Estados Unidos, idiay Kanada, Hong Kong, Hapon ken Singapur.[2] Dagiti Hain ket addaanda kadagiti kangatuan a degrado iti literasia para kadagioti amin a relihioso a komunidad idiay India,[3] ken dagiti biblioteka ti manuskritoda ket isu ti kaduogan iti pagilian.[4]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Hainismo ket maysa a representatibo iti shramana a tradision, nga isu idi ket mays a saan a Vedic a tignay a maipada iti naipakasaritaan a relihion ti Vedic. Ti tunggal may kadagitoy a sanga ti taga-ugma a relihion ti Indian ket nakaimpluensia met laeng kadagiti kaniada. Ti shramana a tradision ket akinrebbeng idi para kadagiti mainaig a konsepto iti saṃsāra ken moksha.[1] Adda pay reperensia iti Rishabha, ti immuna a jaina tirthankara, iti Vedic a literatura.[5]
Ti pannakaipakita ti labus a pigura ti maysa a lalaki iti puseto nga nakatakder nga agmetmeditasion ket adu a makita idiay Ginget ti Indus a Sibilisasion, a mangipakpakita ti pannakaikapetna iti Hainismo.[6][7] Ni Ram Prasad Chanda, nga isu idi ti nangimaton ti panagkalkali iti Ginget ti Indus a Sibilisasion, ket nangibagbaga:[8]
Saan laeng a dagiti nakatugaw a diosen kadagiti selio ti Indus ket adda ida ti yoga a postura ken nakasaksi ti kaadda ti Yoga idiay Ginget ti Indus a Sibilisasion iti dayta nga adayo a panawen, dagiti agtaktakder a diosen kadagiti selio ket mangipakpakita pay ti Kayotsarga (tiagtaktakder a postura iti meditasion) a puesto. Ti postura a Kayotsarga ket naisalsalunima iti Hain. Daytoy ket maysa apostura a saan nga agtugtugaw ngem agtaktakder daytoy. Iti Adi Purana a Libro XV III, ti postura aKayotsarga ket naipalplawag iti pannakaikapet iti penitensia ni Rishabha.
Ni Pārśva ket isu ti kasapaan a tirthankara a mabalin a makedngan amapetsaan; isu ket nagbiag idi maika-9 a siglo BCE.[9] Dagiti tradision ket nangibagbaga a dagiti nagannak kenni Mahavira' ket sinursurotda dagiti insursurona. Nupay kasta, isu ket saan a maikeddeng a kas ti nangibangon ti Hainism. Ni Herman Jacobi, ti maysa a nalatak nga indologista, ket nangisurat:[5]
Awan ti maipaneknekan a ni Parshva ket isu idi ti nangbangon ti Hainism. Ti Hain a tradision ket nagkaykaysa iti panagaramid kenni Rishabha a kas tirthankara a kas ti nangibangon ket mabalin nga adda naipakasaritaan iti tradision a mangaramid kaniana iti immuna a tirthankara.
Ii maika-6 a BCE, ni Vardhamana Mahavira ket nagbalin a maysa kadagiti kaimpluensiaan a manursuro iti Hainismo.[10] Isu ket nangbangon ti dakkel a grupo dagiti disipulo a nakaadal ken simmursurot kadagiti insursurona. Dagiti disipulo ket tinawtawaganda isuna a kas ti jina, a literal a maipatarus a kas agparparikma. Dagiti kinaudi a simmursurot kaniana ket nagus-usarda ti nabaliwan a titulo a mangitudo kaniada: Hain, dagiti sumursurot ti jina.[11]
Idi las-ud ti maika-4 a siglo BCE, ti Mauryan a Dinastia ket dimteng a nagturay. Ti immuna nga emperador ti Mauryan, ni Chandragupta, ket nagbalin a Hain kadagiti kinaudi a paset ti panagbiagna. Isu idi ket disipulo ni Badhrabahu, ti maysa a Hain ācārya nga akinrebbeng para iti pannakaiyaddang ti Hainismo idiay abagatan nga India.[12] Ti Kalinga ket taengan idi dagiti Haina. Ti mannakigubat nga emperadorna a ni Kharavela[13] ket akinrebbeng idi para iti pannakaiyaddang ti Hainismo iti ballasiw ti Indiano a subkontinente. Ti taga-ugma asiudad ti Pithunda, kapitolio iti Kalinga, ket naipalplawag iti jaina a testo ti Uttaradhyana Sutra a kas maysa a nangruna a sentro idi panawen ti Mahavira, ken kankanayon idi a papanan babaen dagiti agtagtagilako manipud idiay Champa.[14] Ni Rishabha, ti immuna a tirthankara, ket rinaraeman ken dinaydayawan idi idiay Pithunda ken naamammuan a kas ti Kalinga Jina. Idi maika-4 a siglo BCE, ni Mahapadma Nanda ket pinarukmana ti Kalinga ken nangala ti maysa nga estatua ni Rishabha manipud idiay Pithunda ken inpanna idiay kapitoliona a Magadha. Ti panagraut ni Ashoka ken ti panagay-ayat ti annuroten a Budista ket nagpakaro a nagparmek kadagiti Hain iti Kalinga. Nupay kasta, idi umuna a siglo BCE ti empedor Kharvela ket pinarukmana ti Magadha, innalana ti estatua ni Rishabha ken inkabilna idiay Udaygiri, idiay asideg ti kapitoliona a Shishupalgadh. Dagiti rukib ti Khandagiri ken Udaygiri idiay asideg ti Bhubaneswar ket isu laeng dagitoy ti nabatbati a bato a monunento ti Hain idiay Orissa.[15]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Shah 1998a, p. 8
- ^ Glasenapp 1999, p. 271
- ^ 2001 a Datos ti Senso iti relihion ket naipablaak, Gobierno ti India, naala idi 1 Septiembre 2010
- ^ Dundas 2002, p. 83
- ^ a b Sangave 2001, p. 131
- ^ Rankin 2010, p. 44
- ^ Sangave 2001, pp. 107–108
- ^ Chatterjee 1932, p. 159
- ^ Charpentier 1922, p. 153
- ^ Fisher, Mary Pat (2008), Dagiti Sibibiag a Relihion (Maika-7 nga ed.), Upper Saddle River: Pearson Education, p. 120
- ^ Sangave 2001, pp. 100–101
- ^ Glasenapp 1998, p. 42
- ^ Tobias 1991, p. 100
- ^ Ghadai, Balabhadra (Hulio 2009), "Maritimo a Tawidan iti Orissa", Orissa a Panagrepaso, naala idi 12 Nobiembre 2012
- ^ Dundas 2002, pp. 113, 201
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Charpentier, Jarl (1922), "Ti Pakasaritaan dagiti Hain", Ti Cambridge a Pakasaritaan ti India (Cambridge) 1
- Chatterjee, Ramananda (1932), Ti Moderno a Panagrepaso 52, Prabasi Press Private Limited
- Cort, John E. (1995), "Dagiti Hain a Kamalig ti Pannakaammo : Dagiti Tradisional a Biblioteka idiay India", Warnakan ti Oriental a Kagimongan ti Amerikano 115 (1): 77, doi:10.2307/605310
- Dundas, Paul (2002), Dagiti Hain, Routledge, ISBN 978-0-415-26605-5
- Glasenapp, Helmuth Von (1999), Hainismo: Ti Indiano a Relihion ti Pannakisalakan, Delhi: Motilal Banarsidass, ISBN 81-208-1376-6
- Jacobi, Hermann (1884), Jaina Sutras Pasett I, Dagiti Sagrado a Libro iti Daya 22
- Jain, Jyotindra; Fischer, Eberhard (1978), Haina nga Ikonograpia, Brill Publishers, ISBN 978-90-04-05259-8
- Jaini, Padmanabh S. (1991), Henero ken Pannakisalakan: Dagiti Suppiatan ti Haina iti Espiritual a Pannakawaya iti Babbai, Unibersidad ti California, ISBN 978-0-520-06820-9, naala idi 10 Enero 2013
- Jaini, Padmanabh S. (1998), Ti Haina a Dalan iti Puripikasion, Motilal Banarsidass, ISBN 978-81-208-1578-0, naala idi 10 Enero 2013
- Jaini, Padmanabh S. (2000), Dagiti naurnog a Papel kadagiti Panagadal ti Haina, Motilal Banarsidass, ISBN 978-81-208-1691-6, naala idi 10 Enero 2013
- Koller, John M. (Hulio 2000), "Ti Syādvadā a kas ti Epistemolohiko a Tulbek iti Haina a katengngaan a Waya iti Metapisika ni Anekāntavāda", Pilosopia Daya ken Laud (Honululu) 50 (3): 628, doi:10.1353/pew.2000.0009, ISSN 0031-8221, JSTOR 1400182
- Rankin, Aidan (2010), Adu a Bangir ti Saririt: Ti Baro a Politika iti Kararua, John Hunt Publishing, ISBN 978-1-84694-277-8
- Sangave, Vilas Adinath (1980), Komunidad ti Haina (Maika-2 nga ed.), Bombay: Nadayeg a Prakashan, ISBN 978-0-317-12346-3
- Sangave, Vilas Adinath (2001), Dagiti Rupa ti Hainolohia: Napilpili Papel ti Panagsukisok iti Kagimongan ti Haina, Relihion, ken Kultura, Mumbai: Nadayeg a Prakashan, ISBN 978-81-7154-839-2
- Sangave, Vilas Adinath (2006), Dagiti Aspeto ti Haina a relihion (5 nga ed.), Bharatiya Jnanpith, ISBN 978-81-263-1273-3
- Shah, Natubhai (1998a), Hainismo: Ti Lubong dagiti Agparparikma 1, Sussex Academic Press, ISBN 978-1-898723-30-1
- Shah, Natubhai (1998b), Hainismo: Ti Lubong dagiti Agparparikma 2, Sussex Academic Press, ISBN 978-1-898723-31-8
- Shah, Umakant P. (1987), Jaina-Rupa-Mandana, Abhinav Publications, ISBN 978-81-7017-208-6
- Sethia, Tara (2004), Ahiṃsā, Anekānta ke Hainismo, Motilal Banarsidass, ISBN 978-81-208-2036-4
- Tobias, Michael (1991), Puersa ti Biag: Ti Lubong ti Hainismo, Jain Publishing Company, ISBN 978-0-87573-080-6
- Upadhye, A. N. (1982), "Mahavira ken dagiti Insursurona", iti Cohen, Richard J., Warnakan ti Oriental a Kagimongan ti Amerikano (Oriental a Kagimongan ti Amerikano) 102 (1), doi:10.2307/601199, JSTOR 601199
- Vallely, Anne (2002), Dagiti Agsalsalaknib ti Transsendente: Ti Maysa nga Etnolohia itimaysa a Komunidad ti Asetiko a Hain, Unibersidad ti Toronto a Pagmalditan, ISBN 978-0-8020-8415-6
- Vyas, R.T. (1995), Dagiti Panagadal iti arte ti Haina ken ikonograpia ken dagiti kakuyogana suheto, Abhinav Publications, ISBN 978-81-7017-316-8
- Wiley, Kristi L. (2009), Ti A aginggana ti Z iti Hainismo, Scarecrow Press, ISBN 978-0-8108-6821-2
- Williams, Robert (1991), Yoga nga Haina: Ti Panagsukisok iti Mediebal a Śrāvakācāras, Motilal Banarsidass, ISBN 978-81-208-0775-4


text:
Ti Managbasol a Kararua
awan basol
ti naindagaan a bagi
tapno aglak-am ti dusa,
ti ulpit a pagipapasan ti panunot.
basol ti kararua ken panunot
isuda ti mangguyod,
a mangirarem
ken mangisagmak nga agturong
iti umap-apoy a buli.
Ti Nagbanagan Dagiti 12 a Disipulo
Kalpasan ti pannakailansa ni Jesus, dua laeng kadagiti apostolesna ti nadakamat ti nasantuan a biblia no ania ti nagbanaganda dagitoy da James (ti anak a lalaki ni Zebedee), a pinapatay ni Herod Agrippa I babaen ti panangputolda ti ulona idi 44 AD ken ni Judas Escariote a nagbekkel kalpasan a natay ni Kristo.
Babaen kadagiti sinurat dagiti nagkakauna a Kristiano ket natunton no ania ti nagbanagan dagitoy a disipulo.
Manipud iti Damascus Friends
Babaen kadagiti sinurat dagiti nagkakauna a Kristiano ket natunton no ania ti nagbanagan dagitoy a disipulo.
Manipud iti Damascus Friends
Ti Silaw iti Ungto ti Lubong
Ti MY DYING BRIDE ket maysa doom metal band a nubukel idi 1990 (Grade six-nak laeng idi) sadiay England. No kunada a doom metal, maysa daytoy a klase ti heavy metal a kanta nga addaan iti liriko ti pannakaupay, aligagaw ken pannakatay. No adda Gothic iti Literatura ken Arkitektura, ti doom metal ket maysa pay a klase ti Gothic ken maaw-awagan dagitoy a banda iti Gothic Metal Bands.
Naintrigaak laeng kadaytoy maysa a kanta ti My Dying Bride ta nalalalo met ti kaatiddogna ken namisterioan dagiti binatogna. Idi denggeg ti kanta kasla man agdandaniw.
- - - - -
The Light at the End of the World
by My Dying Bride
An isle, a bright shining isle
stands forever, alone in the sea
Of rock and of sand and grass
and shale, the isle bereft of trees.
- Small. A speck in the wide blue
sea. 'Tis the last of all the land.
A dweller upon our lonesome
isle, the last, lonely man? -
By the Gods he is there to
never leave, to remain all his
life. His punishment for
evermore, to attend the
eternal light.
The lighthouse, tall and brilliant
white, which stands at the end
of the world. Protecting ships
and sailors too, from rock they
could be hurled
Yet nothing comes and nothing
goes 'sept the bright blue sea.
Which stretches near and far
away, 't is all our man can see.
Though, one day, up high on
rock, a bird did perch and cry.
An albatross, he shot a glance,
and wondered deeply, why?
Could it be a watcher sent?
A curse sent from the Gods,
who sits and cries and stares at him,
the life that they have robbed.
Each year it comes to watch
over him, the creature from above.
Not a curse but a reminder of
the woman that he loved.
- Oh weary night, under stars,
he'd lay and gaze.
Up towards the moon and stars.
The suns dying haze.
Time and again, Orion's light
filled our man with joy.
Within the belt, he'd see his love,
remembering her voice -
The twinkle from the stars above
bled peace into his heart
As long as she looks down on him
he knows they'll never part
One day good, one day bad
The madness, the heat, the sun,
Out to sea, he spies upon land.
His beloved Albion.
Cliffs of white and trees of green
Children run and play,
'My home land' he cries and weeps,
why so far away?
Eyes sore and red. Filled with tears,
he runs towards the sea.
To risk his life, a worthy cause,
for home he would be.
Into the sea, deep and blue,
the waters wash him clean.
Awake. He screams. Cold with sweat.
And Albion a dream.
- Such is life upon the isle,
of torment and woe.
One day good. One day bad.
And some days, even hope.
The light at the end of the world
burns bright for mile and mile
Yet tends the man, its golden glow,
in misery all the while?
For fifty years he stands and waits,
atop the light, alone.
Looking down upon his isle
the Gods have made his home -
The watcher at the end of the world
through misery does defile.
Remembers back to that single night
and allows a tiny smile.
(His sacrifice was not so great,
he insists upon the world.
Again he would crime,
Again he would pay,
for one moment with the girl)
Her hair, long and black it shone,
The dark, beauty of her eyes,
Olive skin and warm embrace,
her memory never dies.
'Twas years ago, he
remembers clear
the life they once did live.
Endless love and lust for life,
they promised each would give.
Alas, such love and laughter too,
was short as panting breath
For one dark night, her soul
was kissed
by the shade of death.
(Agony, like none before,
was suffered by our man.)
who tends the light now
burning bright
on the very last of land.
(Anger raged and misery too
like nothing ever before.)
He cursed the Gods and man
and life,
and at his heart he tore.
- A deity felt sympathy
and threw our man a light
'Your woman you may see again,
for a single night. -
But think hard and well young man,
there is a price to pay:
to tend the light at the end of
the world
is where you must stay.
Away from man and life and love.
Alone you will be.
On a tiny isle. A bright shining isle
in the middle of the sea.'
- 'I'll tend the light, for one more night
with the woman whom I love',
screamed the man, with tearful eyes,
to the deity above.
And so it was that very night
his lover did return.
To his arms and to their bed,
together they did turn.
In deepest love and lust and passion
entwined they did fall.
Lost within each other's arms
they danced (in lover's ball). -
- Long was the night filled with love.
For them the world was done.
Awoke he did to brightest light,
his woman and life had gone.
To his feet he leapt. To the sea he looked.
To the lighthouse on the stone.
The price is paid and from now on
he lives forever alone.
Fifty years have passed since then
and not a soul has he seen.
but his woman lives with him still
in every single dream.
'Tis sad to hear how young love has died
to know that, alone, someone has cried.
but memories are ours to keep.
To live them again, in our sleep.-
Nabalitokan a Tawid
Agyamanak kadagiti editor ta naikkan ti gundaway ti maysa a saritak a nairaman kadaytoy nainbalitokan a patawid ti Literatura Ilokana para kadagiti sumarsaruno a kapututan.
Manayonan manen ti stock-ko. Diak pay gamin nakalako kadagiti libro a naipablaak 'di last year ta pulos padawat amin, ngem di bale ta manglukatakto ti bookstore nga Ilokano a lilibro ti linaonna.
Tagnawa Met Ti Panangyikub Iti Nabalitokan A Tawid
PANAWEN itan ti panangipan iti ikub dagiti sinurattayo tapno ditanto a mapili dagiti agbaakan iti sarusar ti kurditan. Ket kas itay napan a tawen, tagnawa manen daytoy a panangyikub kadagiti gapuanan.
Itay napan a tawen, dua a libro ti tinagnawa dagiti mannurat nga Ilokano babaen ti panangidiaya ti GUMIL Filipinas. Maysa nga antolohia dagiti sarita ken maysa nga antolohia dagiti daniw.
Iti daytoy a panaggiikub, adda laeng 18 a sarita a napili. Nataladan a kasta agsipud iti diktar ti espasio. Inkeddeng met ti GUMIL Filipinas nga ita a tawen, maipangpangpangruna dagiti sarita a nagtalimudok wenno naiparnged wenno nagayuyang iti kulturatayo a tawidtayo.
Apay ngata ngamin a nagpateg ti tawid? Aglalo la ngaruden no dayta a tawid ket kultura ken tradision ti maysa a puli. Aglalo la ngaruden no dayta a tawid ket kasla ipus ti alibungabong nga agpukaw iti payak ti angin. Wenno kas iti lagip ti panagrubrob ti nakiras a palito, maiddepen daytoy iti panaglabas dagiti darikmat.
Pudno a ti sarita produkto met laeng ti panaglilimog ti kapadasan, ti adal, ti kultura, ti aglawlaw ti maysa nga autor. Nagduduma dagiti bitek, ti ritmo, ti allangogan dagitoy a kas iti panagduduma ti aglawlaw a nakaipalaisan itan ni Ilokano, ni Filipino.
Dagiti sarita a nayikub iti daytoy a libro makuna nga inlugandan ti kinamoderno ti biag, dagiti baro a padasna, dagiti agdama a kinapudno a mutmuttalalenganna.
Adda dagiti sarita a nagayuyang iti parikut ti agassawa wenno parikut iti pannakiayan-ayat. Maibilang kadagitoy ti sarita ti “Ti Doliar Ni Ben” ni Mighty C. Rasing ken “Ti Dianitor” ni Norberto D. Bumanglag, Jr. ken “Ti Ayat Ni Loreta” ni Francisco T. Ponce.
Iti sarita ni Rasing, maysa a moderno a panirigan ti agtutubo a naasawaan nga adda nanangna nga agpawpaw-it manipud sadiay ballasiw-taaw ti naipaduyakyak. Iti daytoy a sarita, ti kinaduoy ti biag agsipud iti foreign aid a makuna ti nawarwar, iti kasta, kondenarentayo ti panangtallikudna iti kulturatayo a ti maysa a tao agbiagto babaen ti ling-et ti mugingna.
Iti sarita ni Bumanglag, parikut met ti Filipino a naasawaan iti sabali a daga ti nataming. Baringring ta maysa a manedier ti janitorial services ngem saanna a madalusan ti balayna— adda ngatngato ti purua ti asawana a nangyadayo iti riknana iti lakayna ken nangrubrob metten iti panagsikko ti lalaki iti nalinteg a dana agingga a nasulisog iti awis ti maysa a Mehikana a sumurot kenkuana nupay saan a naituloy ket naurnos met laeng ti pamiliana.
Nakisina met ti manangen ti kangrunaan nga agbibiag iti asawana iti sarita ni Ponce, ket maal-alia met daytoy iti nagbalin a kaayan-ayatna. Isubli daytoy a sarita kadatayo dagiti naglabas a ngatangata ni ayat a mabalin a nangted kadatayo kadagiti napuyatan a rabii.
Adda met sarita a nagtalimudok iti parikut iti kasanguanan wenno kabayatan ti panangasawa a kas iti “Ti Lalaki A Pakaikamangak” ni Jovito F. Amorin ken iti “Ti Ated” ni Julio V. Belmes.
Sarita a panagtured tapno masurot laeng ti diktar ti puso ti sarita ni Amorin. Uray madi ti sangkaili no mayat ti agaddani. Dayta a pammati ti kulturatayo ti iruprupir ti sarita ta nupay adu nga ublag ti linak-am ti bida ken sinubok pay ti lalaki a pakaikamanganna, nagballigi ti bida. No datayo ti maipasungalngal iti kastoy, kabaelantayo met laeng ngata?
Ania ti mapasamak iti kultura ti maysa a puli inton maaringanen daytoy iti kinamoderno ti aglawlaw? Daytoy ti nagayuyangan ti sarita ni Belmes. Napno daytoy kadagiti elemento ti kultura ken no ania dagiti napasamak nga adaptasion ken pannakadismular daytoy iti dupir ti agdaman a panawen.
Napeklan met a sarita maipapan iti kultura ken tradision ti “Apo Annu, Ma-king” a sarita ni Benjamin P. Pacris. Matakuatantayo ti kinaasinotayo, nga adda gayam dagiti grupo kadatayo a Filipino nga addaan iti ammo a mayasping kadagiti malalaki a sibilisasion iti pannakadaing dagiti bangkay gapu iti pammati iti immortalidad. Lawlawagan ti sarita ti saludsod no adda met laeng inalat ti etnokulturatayo a kas puli wenno awan. Adda, dayta ti sungbatna.
Adda met sarita a masnop nga alegoria iti relasiontayo kadagiti ganggannaet. Daytoy ti nagayuyangan ti “Desgrasiado” a sarita ni Joel B. Manuel. Ti agtultuloy a panangisanggirtayo kadagiti ganggannaet tapno mabigbigtayo a kas tao, ti pannakabekkel ti ‘lategtayo’ a kas puli, ti impakita ti sarita tapno bibientayo koma ti bagbagitayo ket sursuruentayo ti tumpaak kadagiti bukodtayo a dapan.
Saan nga amin nga agballigi, nasken a nakaturpos iti white-collared course, dayta met ti tagibugas ti sarita a “Dagiti Arapaap Ni Lakay Belong” ni Vicente P. Palcong. Intiempo daytoy a sarita a mangpilit kadatayo a mangamiris iti ar-arapaapentayo unay a biag— iti opisina a de-aircon iti sango dagiti papeles. Ipasirpat daytoy ti sarita ti alternatibo a posibilidad— panangusar iti takiag kadagiti tekniko a pagsapulan a kas wanes iti balligi.
Nagramut a pammati a no mayanaken ti tao, naimapan kenkuana ti kinasuertena wenno kinamalasna. Agkurri latta ti karapote (wenno kaporriti wenno boniti), dayta ti kunaen dagiti babbaket ken lallakay. Dayta met ti tulang ti sarita a “Karapote” ni Ariel S. Tabag.
Maysa a moderno a trahedia ti “Rissik Ti Sipnget Iti Kaltaang Ti Immuging A Rabii” ni Clarito G. De Francia. Trahedia dagiti babassit nga agsipud iti kinababassitda nga aglak-am iti pait, maabbukay ti asitayo nga agkuna: ania ti maaramidak kas maysa a pinarsua tapno maksayan koma dagiti kas kada Kulat, Lumen ken Junjun?
Sabali met a trahedia ti imparang ti “Bannuar” ni Roy V. Aragon. Maysa a parsua a nagbalin a kas iti kinawaya ti kulibangbang iti langalang nga agsisip iti sabong, ngem kasapulan met laeng a makilangen kadagiti mangibagbaga a balang isuna. Uray kaskasano, mapadasanna met ti agayat ken agruknoy nupay patay ti apitenna iti ima ti agtagikua iti sabong. Manen, kunaentayo, ania ti biag ta kastoy ti kinadangkok, kastoy ti kinatirina?
Adda met sarita a nainsimboluan a kas iti sarita a “Payong” ni Jake F. Ilac. Pinayonganna manipud iti sakit ti ulo dagiti pagpapaayanna. Nagbalin ti bida a para sada iti tudo ti pannakaibabain ti kompaniada. Agingga a naamirisna a dayta ti nagbalin nga akemna iti kompania ket inkeddengnan nga allawatenna ti maididiaya a pagsapulan. Iti maysa a punto ti panagbiagtayo, kunaentayo a datayo ti napayongan wenno datayo ti nangpayong iti padatayo a tao.
Maysa met a simbolo ti “Panaglabus” a sarita ni Jaime G. Raras. Pananguksob iti kawes ti kinamadre agsipud iti ilululok iti sulisog. Ngem kas iti literal a panaglabus, adu dagiti pakaibabaan ti kinatao, nalabit pay maipagarup a pannusa a lak-amen iti pannakauyos ti kinamongha. Ti panaglabus mangipakita iti nakaparsuaan, ti panagsubli ken panagbalin a napudno iti nakaparsuaan ti tao.
Sabali pay a simbolo ti “Dagiti Babbassit A Tugot” ni Sherma E. Benosa, ti kakaisuna a babai nga autor a nairaman iti daytoy a libro. Panagkabaw ti maysa a nataengan, panagsubli iti kinainosente. Nabatad iti daytoy a sarita a rumbeng nga ipategtayo met dagiti kanito ti panagkabaw a kas met kadagiti kanito ti panagtumpaak ti maysa nga ubing, agsipud ta isurona ti kinamanagriknatayo nga iti masanguanan, aglabastayonto met iti dayta.
Mangkiki met iti aayek-ekan ti sarita a “Ti Napili, Makapilit’ Durgi” ni Efren A. Inocencio. Babaen ti panangpili dagiti turayen ti pagadalan kadagiti mangisuro iti kinder, impaneknek ni Inocencio ti kinapudno dayta a pagsasaotayo no managpilitayo unay. Daytoy ti mapasamak no palugodantayo unay ti riknatayo a nga agbalin a kangrunaan a pagrukodantayo. Kasta ti adal a madukal iti daytoy.
Sabali pay a makakiki a sarita ti “Antokoy, Para Mayor” ni Mancielito S. Tacadena. Babaen ti makapaisem a wagas, impakita ni Tacadena ti kinapudno a ti agmula, agapitto. Ibati met ti sarita ti kastoy a pagpampanunotan: Aniaman a dana iti biag a surotem, uray pay ti dana a saan a kayat a suroten ti kaadduan, no agbalinka a napudno iti danam, masurotamto ti papanam.
Pannakabalud ken pannakawayawaya, dayta met ti nagayuyangan ti sarita a “Ti Lubong Ni Catalina” ni Freddie Pa. Masuli. Maysa a makapaladingit a trahedia iti biag dagiti dadduma a babbai nga imbes nga agbalinda a kakibin dagiti assawada, agbalinda ketdi a balud wenno kasangkapan dagitoy. Daytoy a sarita itundanatayo iti saludsod: ania ti rumbeng a panangsirig ni lalaki iti kinalupoy ti babai?
Nasidek kadagiti pagsasao a di pumalso ti sarita nga “Idi Agawid Ni Ka Marta” ni Federico T. Ilac, Jr. Maibilang ditoy ti pammatitayo a ti adal agbalin a kalasag, agbalin nga igam a makirupak iti biag. Kasla pinaneknekan met dagiti mangnginum iti purok ti sabali pay a kinapudno a ti makaturog, makamukat, ti nasalukag agbiag.
Dagitoy dagiti sarita a nailagom iti daytoy a pagbasaan. Saanmi a kunaen nga awanan biddut dagitoy ngem ketdi awanan biddut dagitoy iti panangallawatda kadagiti tagipatgen ni Ilokano, ni Filipino, ket immalditda dagitoy iti rupa ti dinto maumag a yano nga agbalin a rukod-tanda (kilometer post, koma) iti kaminorial ti Kurditan Samtoy.
Ken wen, tagnawa met ti panangyikub iti nabalitokan a tawid.
JUAN AL. ASUNCION
JOEL B. MANUEL
ARIEL S. TABAG
Abril, 2011
(Naadaw daytoy manipud iti pakauna ti Nabalitokan a Tawid, Antolohia Dagiti 18 a Sarita Dagiti Ilokano.)
Links:
- http://www.facebook.com/notes/ariel-tab%C3%A1g/tagnawa-2011-ti-gf-nabalitokan-a-tawid/10150212588088268
- http://feedproxy.google.com/~r/PakarsoNiIlokano/~3/wk_OJjoCe5Q/tagnawa-met-ti-panangyikub-iti.html
Shakespeare, Imbentor Wenno Agbubulod?
Imbentor wenno agbubulod? Daytoy ti nabayagen a pagdidiniskusionan dagiti linguista maipapan ken ni William Shakespeare, ti katan-okan a mannurat iti amin a panawen gapu iti panagusarna kadagiti balikas iti amin a sunursuratna a kas iti Romeo and Juliet, Julius Caesar, Macbeth, Hamlet, King Lear, Othello.
No malagiptayo pay a kaadduan kadagiti sinursurat daytoy nalatak a mannurat ket addaan dagitoy iti glosario (glossary) tapno ipalawagna ti kayat a sawen ti tunggal balikas a maawatan ti agbasbasa. Ditoy siguro a nangrugi ti panagimbentona kadagiti sao. Ngem kuna met dagiti dadduma a nangbulod laeng ni Shakespeare iti sabali a pagsasao. Kas koma iti ‘accused’ a naggapu iti Latin nga ‘acusio'.
Agsipud ta ni Shakespeare ket maysa nga Englishman. Patien met dagiti dadduma daytoy:
Dagitoy dagiti sao a kunkuna dagiti iskolar a pattapattaenda nga inimbento ni Shakespeare:
No malagiptayo pay a kaadduan kadagiti sinursurat daytoy nalatak a mannurat ket addaan dagitoy iti glosario (glossary) tapno ipalawagna ti kayat a sawen ti tunggal balikas a maawatan ti agbasbasa. Ditoy siguro a nangrugi ti panagimbentona kadagiti sao. Ngem kuna met dagiti dadduma a nangbulod laeng ni Shakespeare iti sabali a pagsasao. Kas koma iti ‘accused’ a naggapu iti Latin nga ‘acusio'.
Agsipud ta ni Shakespeare ket maysa nga Englishman. Patien met dagiti dadduma daytoy:
"English is a language born out of ancient roots, it is NOT. Hungarian is, Italian is, Greek is, Spanish is, et al. English is not, English has been borrowing, stealing, taking, absorbing and, hell, mangling words for the past 400 years (possibly less)."Ket agingga kadagitoy agbulbulod latta ti English kadagiti sao iti agduduma a pagsasao ket pasaray no dadduma ket tagikuaenna payen.
Dagitoy dagiti sao a kunkuna dagiti iskolar a pattapattaenda nga inimbento ni Shakespeare:
- Accused
- Addiction
- Advertising
- Amazement
- Arouse
- Assassination
- Bandit
- Bedroom
- Beached
- Blanket
- Bump
- Cater
- Champion
- Countless
- Epileptic
- Fixture
- Flawed
- Generous
- Hint
- Lonely
- Mimic
- Negotiate
- Obscene
- Premeditated
- Rant
- Summit
- Torture
- Varied
- Worthless
- Zany
Nauspak a Daga
Daytoy ngatan a painting ti kanginaan a gappuanan ti maysa a Filipino ken iti intero a depaar ti Southeast Asia. Agasem met ta nailako daytoy iti HK$ 8,420,000 wenno P46,995,832.65 iti maysa nga auction nga inorganisa ti Sotheby’s Modern and Contemporary Southeast Asian Paintings sadiay Hong Kong idi Abril 4 kadaytoy a tawen.
Daytoy graphite, oil, ken acrylic a naimaldit iti kambas, ket agdagup iti sukat a 60 inches width ken 155 3/4 inches length ket partuart ti sikat a pintor a ni Ronald Ventura a pinauluanna iti "Grayground".
Daytoy 37 years old a pintor ket graduado ti Fine Arts iti Unibersidad ti Santo Tomas.
Ni Angkel Badol ken ti Mamaw
NI ANGKEL BADOL KEN TI MAMAW
MADAMAK a sagsagaysayen ti munmunieka nga inregalo ni Angkel Badol a kabsat ni Mamang idi napalabas a paskua idi manabtuog ti ridaw ti sala.
“Al-alia!” Inriawko. Naipalladawko ti ig-iggemak a sagaysay ken ti ay-ay-ayamek. Pimmardas ti banitog ti pusok. Nagtaraynak iti ayan ni Mamang a madama nga aglutluto iti pangrabiimi.
Inarayatnak met ni Mamang a nangarakup kaniak idi agsabetkami iti ridaw ti kosina.
“Apay, nakkongko?” inubbanak sanak binisong iti pingping. Nagsardeng ti kasla marba a barukongko itay.
“Adda burangen a nakastrek iti balaytayo, Mamang!” Intudok ti sala a nakakitaak iti tao a sinilnagan ti nagtimbukel a bulan.
Ubba-ubbanak a napanmi sinirip ti sala. Nagkidemak a nangarakup ken ni Mamang. Insubsobko ti rupak iti tengngedna tapno diak makita ti burangen.
“Badol, an’a manen daytoy?” Idissonak koma ni mamang iti tugaw ngem inirutak ti arakupko kenkuana. Tinaliawko ti burangen a nakauldag itan iti sopa.
“Nakainumak laeng bassit, Manang!” Nagpaggaak ti napigsa ni Angkel Badol. Wara-wara ti buok daytoy ken uray la matmatnag ti katayna. Ti badona nangirngir. Dagiti matana ket nakalablabbaga a kasla kumilaw.
“Kanayonem metten ti kastoy agingga idi nakapanaw ni Nanding. Laglagipem a sika ti nangibilinanna kadakami nga agina.“ Inbugkaw ni Mamang. Nakaruretret ti muging ni Mamang. Kabutengko no kastoy a makaunget ni Mamang. Kasla idi binaotnak ta diak kayat ti agdigos.
Saan a simmungbatan ni Angkel. Pinidutna ketdi ti munmunieka a naiwara iti suelo.
“AJ, ‘basangko, umayka man ditoy. Bisongem man ni angkelmo!” Inayabannak ket inyawatna kaniak ti ay-ayam. Narugitan ti bado ti munmuniekak gapu iti narugit nga ima ni Angkel.
Bimmabaak iti siket ni Mamang. Immasidegak sako binisong daytoy a situtudio. Inarakupnak ngem dinak inibbatan. Nagriawnak ta diakon makaanges. Saan nga agpada ti angot ni Angkel ita ken idi nabartek idi maika-innem a kasangayko. Agpitunton ti tawenko no Mayo. Sinipat ni Mamang daytoy.
“Ania ti kukuemon. Umulika iti kuartom, Badol!” binugtak ni Mamang ni Angkel a kasla manok. Nagdardaras nga immuli met ni Angkel. Naidungpar pay ti bakrangna iti takiag ti agdanan.
“Mamang, apay kasdiay ni Angkel ita?” dinamagko ni Mamang a kinibinnak a nagpakosina.
“Naluganan ni Angkelmo iti mamaw. Isu a kasdiay.”
“Kasla kadi daydiay ubing a linuganan ti espiritu a kaarubatayo, Mamang?” Nakitak gamin ti kaarubami nga ubing nga agpaspasikkil ken agtaytayyek dagiti matana. Intaray dagiti Mamang ken Papangna iti albulario.
“Wen, kasla kasdiay. No lugannannaka ti mamaw ket agbaliw ti ugalim. Isu nga agsingsingpetka, wen?”
Nagtung-edak. Agdamagak koma pay ngem sinubuannakon ni Mamang iti kanek a dinengdeng.
Idi malpas kami a mangan ken ni Mamang ket nagpakadduak a maturog iti kuartomi. Diak kayat ti agmaymaysa. Amangan ta may sumirip ti mamaw ket lugannannak. Diak kayat ti agbalin a dakes. Gapu ta kabutengko la unay ti mamaw ket nagpapikpikak tapno maalak ti turogko.
KINABIGATANNA. Nagtarosak a napan kinita ti kuarto ni Angkel Badol. Amangan ta nakapanawen ti nanglugan kenkuana a mamaw.
Nasingpet ni Angkel Badol kaniak. Kanayonnak nga igatangan ti kanek no aggapu iti trabahona a kas kartero. Ngem nagbaliw iti ugali daytoy sipud naikkat iti trabaho. Awan kanon ti surat nga ibunongda kadagiti balbalay. Ngem uray no kasdiay ni Angkel ket ay-ayatek latta. Kasla isun ti papangko. Napan kano gamin ti amak a nakitegged sadiay ballasiw taaw.
“Angkel Badol! Angkel Badol!” Inwalinko ti kurtina ti ridaw. Ngem awan ti nakaidda iti katre. Napauyekak gapu iti angot dagiti rungrong iti datar a kayo. Naiwara dagitoy iti agduduma a paset ti kuarto. Adda pay dagiti tubo kada silsileng a papel. Inapputko ti agongko.
“Mamang! Mamang! Ayan ni Angkel Badol?” Dinamagko iti inak nga agkaykaykay iti paraanganmi.
“Nasapa a dinagas dagiti ballog a gagayyemna. Diak ammo no nagturturonganda manen.”
“Amangan ta lugananto manen ti mamaw no sumangpet, Mamang.” Nalagipko manen ti napasamak idi rabii ken dagiti napalpalabas nga aldaw. Mabutengak manen.
“Dika madanagan ta pinapanko ni lilongmo ditoy tapno adda kaduata.” Pinidil ni Mamang ti nalukmeg a rupak. Kunkunada karuprupak ti inak. Kapipintasan kano kadagiti amin a babbai ti inak kuna met ni Papang idi adda pay.
MALEM. Inawisnak ti gayyemko a mapankami iti balayda. Nagpakadaak ken ni Mamang ket pinalubosannak. Dua a balay laeng ti nagbaetanmi iti balay ti gayyemko. Ket idi makadanonkami iti batog ti balay ti gayyemko, nakitak ni Angkel Badol iti tindaan. Kadduana ti tallo a gayyemna. Nakaipit kadagiti ramayda ti sigarilio. Saggaysada pay ti bote ti arak. Dagiti pantalonda kasla man dagitay makitkitak iti taltalon a puros pirgipirgis.
Nakitaknak ni Angkel Badol ket pinayapayannak.
“‘Basangko alaem daytoy kendi.” Inawatko a dagus ti intedna. Paboritok ‘gamin ti kendi aglalo daydiay adda tsokolate iti tengngana. Isu siguro a naibus ti ngipenko.
“Tenkio, Angkel!” Binisongko manen ni Angkel a kas tanda ti panagyamanko kenkuana. Idi kuan ken napanakon kadagiti padak nga ubbing nga agay-ayam. Imbingayak dagiti kaay-ayamko. Kuna gamin ni Mamang. No ania kano ti adda kaniak ket ibingayak ti padak a tao.
Idi agawidak ket awanen da Angkel iti batog tindaan. Diak nasiputan isuda a pimmanaw.
Sumrekak pay laeng iti alad idi makitak ni Lilong. Nakatugaw daytoy iti butaka. Ganganin puraw amin a buokna. Agpaypayubyob daytoy iti tabako. Isu daytoy ti amada Mamang ken ni Angkel Badol. Agnaed daytoy iti away.
“Lilong!” Inarakupko daytoy sako ginuyod ti dakulapna ket indennepko iti mugingko.
“Kaasiannaka ti Dios, Apok!”
Inbilin ni Mamang nga agmanoak kano kadagiti nataengan a kas tanda ti panagdaydayaw kadakuada.
NARIINGNAK iti napigsa a kanalbaag ti ridaw iti bangir a kuarto. Nakaturognak a kinankantaan ni Lilong iti saklotna idi malpas ti pangrabiimi. Inur-uraymi gamin ni Angkel Badol a sumangpet. Uray siak ket inurayko met ta bareng adda pasarabona kaniak.
Agdardaras dagiti danapeg manipud iti baba nga agpangato iti agdanan. Mangngegko nga ung-ungtan da Lilong ken Mamang ni Angkel Badol. Nangato ti boses ni Angkel a simmungbat. Nagkummotak. Mabutengak manen. Naluganan manen ti mamaw ni Angkel.
“Ania daytoy a nasumsumokmo, Badol!” Timek ni Lilong daydiay.
“Rummuarka dita, Badol. Agsaritata iti nalapat.” Pinasarunuan met ni Mamang.
“Saan a siak ti akin-aramid kadaydiay kunak ket. Naganawaak laeng. Di kayo kadi makaawat.” Nauneg ti timek ni Angkel. Adda siguron iti uneg ti kuartona. Sabali a talagan ni Angkel. Di san panawan ti mamaw.
Nakangeggak iti panangbanitog ti ridaw. Uray kasano a pilit da Lilong ken Mamang a parruaren ni Angkel ket dida naparruar. Angingga a naumada.
UNI ti wangwang ti polis ti nangriing kaniak kinabigatanna. Timman-awak iti tawa. Nagparabawna iti tugaw tapno makitak a nalaing. Nakaparada ti lugan iti batogmi. Kitkitaen met dagiti kaarubami dagitoy.
Rimmuarak. Kinitak ti kuarto ni Angkel Badol a kasango laeng ti kuartomi ken ni Mamang. Nakakandado daytoy. Siguro inkandado ni Lilong tapno saan a makalibas ti mamaw. Bimmabaak. Nakitak ni Mamang iti likudan ni Lilong. Simmalupengpengak iti pandilingna.
“Ania kadi ti basol ti anakko, Apo!” ni Lilong ti makisarsarita kadagiti polis.
“Adda gamin nangibaga a kaduana ti nakadangran iti maysa a baro dita bangir a barangay, Ama, kumbidarenmi laeng koma sadiay presinto.”
“Pangngaasiyo, Apo ta diyo dangdangran ti anakko. Adda dita ngato a matmaturog!”
Imbabada ni Angkel Badol. Nalalaad itan ti langa ni Angkel ta ganganin di agsagaysay. Adda namagaan a dara iti abaga ti badona. Nakadungdungrit ni Angkel. Nagsangitak ta diak kayat a pumanaw ni Angkel.
“Angkel!” Kinitanak ngem kasla dinakon mailasin dagiti nalabbaga a matana.
PERMI ti ragsakko idi kinuna ni Mamang a bisitaenmi ni Angkel Badol. Ni Lilong nagsubli iti away ta kaykayatna kano sadiay a mangkitkita kadagiti mulana. Ni Papang sumangpet metten inton umay a lawas. Dua a kasangayko nga awan isuna.
Kaserserra ti klasemi iti maikadua a tukad ti elementaria. Siak ti first honor manen.
Binitbitko ti basket a pasarabomi. No siak idi ti paspasarabuan ni Angkel, siak met ita ti mangpasarabo kenkuana. Saan a kendi no ketdi prutas nga agduduma. Kuna gamin ti maestrami a napimpintas dagitoy ngem kadagiti magatang iti tindaan.
“Naimbagan ngatan ni Angkel itan, Mamang?”
“Wen, a, nakkong! Kuna ti doctor ganganin a rummuar iti center.”
“Maminpinsanton a mapapanaw ti mamaw iti bagina?”
“Basta tulunganna ti bagina.” Indiretso dagiti polis iti rehabilitation center ni Angkel ta napukawnan ti panunotna. Napasingkedanda met a saan daytoy a karaman iti napasamak a krimen.
Apagserrekmi pay laeng ken ni Mamang iti center ket timmarayaakon nga immuneg a nangsapul iti kuarto ni Angkel. Nakitak met a dagus. Kas iti dati nakamuttaleng latta daytoy a nakatallikod.
“Angkel Badol!” Tinalliawnak ket immisem. Nalawag ti rupana. Dagiti matana nasileng.
Ganganin rummuar ni Angkel. Pimmanawen ti mamaw! - 0
Subscribe to: Posts (Atom)


text:
Propaganda
Ti propaganda ket maysa a porma ti pannakisarita a maigandat iti panag-impluensia ti wagas ti maysa a komunidad para iti kaso wenno puesto babaen ti panagpresenta laeng ti maysa a bangir ti argumento. Ti propaganda ket kadawyan a naululit ken naiwarwaras kadagiti nadumaduma a kita ti midia tapno makapartuat ti napili a resulta kadagiti wagas ti agbybuya.
A maigiddiat ti saan a agpilpili ti bangir a panagited ti pakaammo, ti propaganda, iti pannakaiyunaanna a kapanunotan, ket agirepresenta ti pakaammo a kangrunaan a mangimpluensia ti maysa nga agbuybuya. Ti propaganda ket kadawyan a mangitited kadagiti kinapudno a napilpili (isu a mabalin a agululbod babaen ti panangikkat) tapno paregtaenna ti naisangsangayan a sintesis, wenno agususar kadagiti nakargaan a mensahe tapno agpataud ti nariknaan ngem ti naikeddengan a panagsungbat iti pakaaammo a nairepresenta . Ti kinaykayat a resulta ket ti panagbalbaliw ti wagas iti suheto kadagiti puntaan nga agbuybuya tapno mapaadu ti politiko nga ahenda. Ti propaganda ket mabalin a mausar a kas maysa a porma ti politiko a pannakigubat.
Bayat a ti termino a propaganda ket napaneknekan a nakaala ti napigsa a pannkaibaga babaen ti pannakaigimongna kadagiti kaaduan a bukodna a manipulatibo ken patriotera a kas pagarigan ti (a kas ti Nazi a Propaganda a nausar a mangpaneknek ti Holokausto), ti propaganda iti kasisigud a kapanunutan id ket agmangngamangnga, ken mabalin a mangitudo kadagiti panag-usar idi a sapasap nga awan ti kababalinna wenno saan a makapadakes, a kas ti publiko a rekomendasion ti salun-at, dagiti senial a nga agpagparegta kadagiti umili a makibinglay iti maysa a senso wenno panagbutos, wenno dagiti mensahe nga agpagparegta kadagiti tao nga agireprta kadagiti krima kadagiti mangipatpatungpal ti linteg, ken dagiti daddum apay.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Propaganda iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Propaganda iti Wikiquote (Ingles)


text:
Ekonomika
Ti ekonomika ket isu ti siensia sosial a mangusig ti produksion, panangiwarwaras, ken panagibus kadagiti tagilako ken dagiti serbisio. Ti termino nga ekonomika ket nagtaud manipud ti Taga-ugma a Griego oἰkovouίa (oikonomia, "panangimaton ti sangkabalayan, administrasion") manipud ti oἶkoς (oikos, "balay") + vόuoς (nomos, "ugali" wenno "linteg"), isunga "dagiti alagaden ti balay wenno sangkabalayan)".[1] Ti politikal nga ekonomia ket isu idi ti nasapsapa a nagan ti suheto, ngem dagiti ekonomista idi kaldawan ti maika-19 a siglo ket nangisingasingda a ti "ekonomika" a kas ti ab-ababa a termino para iti "ekonomiko a siensia" a nagliklik pay ti ak-akikid a politikal nga interesado a kaibuksilan ken kasla kapadpada ti porma iti "matematika", "etika", ken kdpy.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Harper, Douglas (Nobiembre 2001). "Online a Diksionario ti Etimolohia – Ekonomia". Naala idi Oktubre 27, 2007.
- ^ • Ni Marshall, Alfred, ken ni Mary Paley Marshall (1879). Ti Ekonomika ti Industria, Macmillan, p. 2.
• Jevons, W. Stanley (1879). Ti Teoria ti Politikal nga Ekonomia, Maika-2 nga ed., Macmillan. p. xiv.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- McCann, Charles Robert, Jr., 2003. Ti Elgar Diksionario dagiti Insasao ti Ekonomika, Edward Elgar. Pangipadasan.
- Pokrovskii, Vladimir N. (2011) Ekonodinamika. Ti Teoria ti Sosial a Produksion, Springer, Berlin.
- Fabian Lindner, Puonan
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Ekonomika iti Wikimedia Commons
- Kitaen ti Ekonomika iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)


text:
Mula
Ti mulmula, ken tinawtawagan pay a berde a mulmula (Viridiplantae iti Latin), ket dagiti sibibiag nga organismo ti pagarian a Plantae a mairaman dagiti adu ti selula a grupo a kas dagiti agsabsabong a mula, konipera, pako ken lumot, ken dagiti pay, depende ti panagilawlawag, ti berde nga algas, ngen saan a dagiti nalabbasit wenno kayumanggi ruot ti taaw a kas dagiti kuelpo, wenno dagiti kudetdet wenno bakteria.
Dagiti berde mula ket nadidingan ti selula nga adda ti selulusa ken naidasdasig a makaala ti kaaduan nga enerhia manipud ti lawag ti init babaen ti potosintesis nga inus-usar ti kloropila a linaod kadagiti kloroplasto, a dagitoy ti mangited ti marisda a berde. Adda dagiti múla a parasitiko ken mabalin a saan nga agpataud kadagiti kadawyan a dagup ti kloropila wenno potosintesia. Dagiti múla ket naidasigda pay babaen ti seksula a panagpatubo, modular ken awan inggana a panagtubo, ken ti maysa a panagbalbaliw dagiti kaputotan, urayno ti aseksual a panagpatubo ket kadawyan, ken adda dagiti mula maminsan laeng nga agsabong bayat a dagiti dadduma adaanda ti maysa laeng a sabong.
Ti apag-isu a bilang ket narigat a maammuan, ngem , adda dagiti agarup a 300–315 a ribu dagiti sebbangan ti mulmula, a kaaduan kadagitoy ket, adda ti 260–290 a ribu, ket dagiti agbukbukel a mula (kitaen ti tabla dita baba).[2] Dagiti berde a mula ket kaaduan a mangitited ti nawaya nga oksiheno ken kaaduan kadagitoy a batayan dagiti ekolohia ti Dadga, a naipangpangruna iti daga. Dagiti mula a naipalpalawag a kas dagiti bukel, prutas ken nateng ket mangporma kadagiti kammasapulan a makmakan ti tao, ken naipaamo dagitoyen kadagiti napalabas a milenio. Dagiti mula ket pasayaatenda ti biagtayo a kas dagiti sabong ken ornamento. Iti kinaudi adu kadagitoy ket nagserbida a taudan kadagiti kaaduan a medisina ken druga. Ti sientipiko a pabagadal kadagitoy ket naam-ammuan a kas ti botanika.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Haeckel G (1866). Generale Morphologie der Organismen. Berlin: Verlag von Georg Reimer. pp. vol.1: i–xxxii, 1–574, pls I–II; vol. 2: i–clx, 1–462, pls I–VIII.
- ^ http://www.iucnredlist.org/documents/summarystatistics/2010_1RL_Stats_Table_1.pdf
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Mula iti Wikimedia Commons


text:
Taga-ugma a Gresia
Plantilia:Pakasaritaan iti Gresia
Ti taga-ugma a Gresia ket maysa idi a sibilisasion a tagikua ti paset ti panawen ti Griego a pakasaritaan a nagpaut manipud ti Arkaiko a paset ti panawen ti maika-8 ken maika-6 a siglo BC aginggana ti gibus ti kina-ugma (ca. 600 AD). Ti dagus nga isasakbay ti daytoy a paset ti panawen ket isu idi ti panagrugi iti Nasapa a Tengnga a Panawen ken ti Bisantino a panawen.[1] Ti nairaman iti Taga-ugma a Gresia ket ti paset ti panawen ti Klasiko a Gresia, a rimamng-ay idi las-ud ti maika-5 aginggana ti maika-4 a siglo BC. Ti Klasiko a Gresia ket nangrugi kalpasan ti panakaabug iti maysa a Persiano a panagraut babaen ti Atenio a kinapangulo. Gapu ti panagrukma babaen ni Alehandro ti Natan-ok, ti Helenistiko a sibilisasion manipud idiay Tengnga nga Asia aginggana idiay lumaud a patingga ti Baybay Mediteraneo.
Ti klasiko a Griego a kultura, a naipangpangruna ti pilosopia, ket adda idi ti napigsa a panakainpluensia ti Imperio a Romano, a nagawit ti bersionna daytoy kadagiti adu a paset ti Mediteraneo a rehion ken Europa, nga iti daytoy a rason a ti Klasiko a Gresia ket sapsap a naipanunotan nga isu ti naparang-ay a kultura a nagited ti pundasion ti moderno a Lumaud a kultura.[2][3][4][5]
Dagiti linaon
Kronolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Awan dagiti natalinaay wenno sangalubongan nga umannurotan a petsa para iti panagrugi wenno gibus ti Klasiko a Kina-ugma. Sapasap daytoy a nalala ti kinaudi manipud ti maika-8 a siglo BC aginggana ti maika-6 a siglo AD, wenno para iti agarup a 1,300 a tawtawen.
Ti Klasiko a Kina-ugma idiay Gresia ket ket sinakbayan babaen ti Griego a Nasipnget a Panawen (c. 1100 - c. 750 BC), ti arkaeolohiko a panakaidasig babaen ti protoheometriko ken heometriko nga estilo dagiti disenio ti bangbangao, a sinarunuan babaen ti orientalisante a Paset ti Panawen, ti maysa a napigsa nga inpluensia ti Sirio-hitita, Asirio, dagiti Penisio ken Ehipsio a kultura.
Iti tinawtawid, ti Arkaiko a paset ti panawen ti taga-ugma a Gresia ket naala iti rugi ti daytoy a napigsa nga orientalisante nga inpluensia idi las-ud ti maika-8 a siglo BC, a maipatinayon kadagiti dadduma a banag a nangiyeg ti abesedario nga eskritu idiay Gresia, a daytoy ti nangmarka ti rugi ti Griego a literatura (Homer, Hesiod). Ti Arkaiko a paset ti panawen ket sinukatan ti Klasiko a paset ti panawen idi agarup a 500 BC, a daytoy ket sinarunuan met babaen ti Helenistiko a paset ti panawen idi ipupusay ni Alehandro ti Natan-ok idi 323 BC.
Ti pakasaritaan iti Gresia idi las-ud ti Klasiko a kina-ugma ket mabalin a mabingbingay manen kadagiti sumaganad a paset ti panawen:[6]
- Ti Arkaiko a paset ti panawen (c. 750 - c. 500 BC) ket surutenna, a dagiti artista ket nagararamidda ti dakdakkel a nawaya nga agtaktakder nga eskultura iti nasikkil, hieratiko a postura nga adda ti kasla naitagtagainepan nga 'arkaiko a isem'. Ti arkaiko a paset ti panawen ket kadawyan a naalala aginggana ti panagpatingga ti panakapaitalaw ti naudi a tirano iti Atenas idi 510 BC.
- Ti Klasiko a paset ti panawen (c. 500 - 323 BC) ket naidasig babaen ti estilo a naipanunotan babaen dagiti naudi a nagpalplaiiw a daytoy ket naikari (a kas ti 'klasiko')—a kas ti Partenon. Iti politiko, ti Klasiko a paset ti panawen ket tinurayan idi babaen ti Atenas ken ti Delos a Liga idi las-ud ti maika-5 a siglo, a sinukatan babaen ti Espartano a panagrukma idi las-ud ti nasapa a maiak-4 a siglo BC, sakbay a ti bileg ket naiyallatiw iti Tebas and the Beosio a Liga ken ti kanungpalanna ti Liga iti Korinto nga indauloan babaen ti Macedonia (taga-ugma a pagarian).
- Ti Helenistiko a paset ti panawen (323-146 BC) ket isu ti Griego a kultura ken bileg a naipadakkel idiay asideg ken tengnga a daya. Daytoy a paset ti panawen ket nangrugi iti ipupusay ni Alehandro ken nagpatingga iti Romano a panarukma.
- Ti Romano a Gresia, ti paset ti panawen a nagbaetan ti panagballigi ti Romano kadagiti Korinto idiay Gubat iti Korinto idi 146 BC ken ti panakabangon ti Bisansio babaen ti Konstantino a kas ti kapitolio ti Imperio a Romano idi 330 AD.
- ti kanungpalan a paset ti Kina-ugma ket isu tipaset ti panawen ti Kristianisasion idi las-ud ti kinaudi ti maika-4 aginggana ti nasapa a maka-6 a sigsiglo, nalala daytoy ti panakakompleto ti panakaipatingga ti Neoplatoniko nga Akademia babaen ni Hustiniano I idi 529 AD.
Historiograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti naipakasaritaan a paset ti panawen ti taga-ugma a Gresia ket naisangsangayn iti pakasaritaan ti lubong a aks ti immuna a paset ti panawen a dagus a sinaksian iti husto a historiograpia, bayat a dagiti nasapsapa a taga-ugma a pakasaritaan ti proto-historia ket naamammoan babaen kadagiti ad-adu a naisalaysayan nga ebidensia, a kas dagiti napaspasamak a naisalaysay wenno listaan dagiti ari, ken pragmatiko nga epigrapia
Ni Herodotus ket isu ti nawatiwat a naamammoan a kas ti "ama iti pakasaritaan", ti sinuratna a pakasaritaan a daytoy ket eponimo ti amin a paset. Daytoy ket naisurat idi nagbaetan ti 450 a dekada ken 420 a dekada BC, ti sakup ti obra ni Herodotus ket umabot ti agarup a maysa a siglo kadagiti napalabas, a nagisalsalaysay kadagiti maika-6 a siglo a naipakasaritaan a pigura a kas ni Darius I iti Persia, Cambyses II ken Psamtik III, ken dagiti sapilka kadagiti maika-8 a siglo a kas ni Candaules.
Ni Herodotus ket sinaruno dagiti mannurat a kas ni Thucydides, Xenophon, Demosthenes, Plato ken Aristotle. Kaaduan kadagitoy a mannurat ket Atenio wenno pro-Atenio, nga isu nga adadu ti naamammoan a maipanggep ti pakasaritaan ken dagiti politika ti Atenas ngen ti aniaman a siudad Dagiti panakasakupda ket napatingaan babaen ti panakaipatengnga ti isip iti politiko, milisia ken diplomatiko a pakasaritaan, a saanda nga inkaskaso ti ekonomiko ken sosial a pakasaritaan.[7]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Arkaiko apaset ti panawen[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi maika-8 a siglo BC, ti Gresia ket nangrugi a rimsua manipud kadagiti Nasipnget a Paset ti Panaw a nangsaruno ti panakarebba tienGreece began to emerge from the Dark Ages which followed the fall of the Misenika a sibilisasion. Ti Panakaamo ti panagsurat ken panagbasa ket napukawen ken Misenika asinuratan ket naipatanen,ngem dagiti Griego ket nangamponda ti Penisio nga abesedario, a binalbaliwanda tapno mapartuat ti Griego a abesedario. Manipud idi agarup a maika-9 a siglo BC dagiti naisurat a rehistro ket nangrugrugida nga nagparparang.[8] Ti Gresia ket nabingbingay kadagiti adu a babassit a bukod a nagturturay a komunidad, ti maysa a tabas a kaaduan a naidiktaran babaen ti Griego a heograpia , a dagiti amin nga isla, tanap ket naisina kadagiti kaarrubana babaen ti baybay wenno dagiti kabanbantayan.[9]
Ti Lelantine a Gubat (c.710–c.650 BC) ket agdama idi a suppiat nga adda ti panakaisalsaluminanan nga isu ti immuna a nadokumentuan a gubat iti taga-ugma a Gresia a paset ti pamnawen. Daytoy ket naglabanan ti nagruna a nagbaten dagiti polis (siudad) (dagiti siudad-estado) iti Chalcis ken Eretria gapu kadagiti nalames a tanap ti Lelantine iti Euboea. Dagitoy dua asiudad ket nagsagabada ti panakaapday a kas nagbanagan iti atiddog a gubat, ngem dagiti Chalcis isuda idi ti nagballigi bassit.
Ti komersiante a klase ket rimsua idi umuna a gudua ti maika-7 a siglo, a naipakita babaen ti panagiyamammo iti panguartaan idi agarup a 680 BC.[10] Daytoy ket kasla nangiyeg kadagiti adu a irteng kadagiti adu a siudad-estado. Dagiti aristokratiko turay a naisapasap a nagituray dagiti polis ket naipangtada babaen dagiti baro a nabirukan akabaknang dagiti komersiante, a dagitoy ket nagesessem ti politiko a kabilegan. Manipud idi 650 BC ken ti sumakbayan, dagiti aristokrasia ket nakilabanda tapno saanda a mapatalaw ken masukatan babaen dagiti populista a tirano. Ti balikas ket naala manipud ti saan a makadadael a Griego tύpavvoς tyrannos, a kayatna saoen ket 'saan a pudno nga agtuturay', urayno daytpy pay ket naipakat pay kadagiti nasayaat ken dakes a daulo.[11][12]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Paammo
- ^ Carol G. Thomas (1988). Dagiti dalan manipud ti taga-ugma a Gresia. BRILL. pp. 27–50. ISBN 978-90-04-08846-7. Naala idi 12 Hunio 2011.
- ^ Bruce Thornton, Dagiti Griego a pamay-an: Kasano a Pinartuat dagiti Griego ti Lumaud a Sibilisasion, Encounter Books, 2002
- ^ Richard Tarnas, Ti Regget iti Lumaud nga Isip (New York: Ballantine Books, 1991).
- ^ Colin Hynson, Taga-ugma a Gresia (Milwaukee: World Almanac Library, 2006), 4.
- ^ Carol G. Thomas, Dagiti Dalan ti Taga-ugma a Gresia (Leiden, Olanda: E. J. Brill, 1988).
- ^ Pomeroy, Sarah B. (1999). Taga-ugma aGResia: maysa a politikal, sosial, ken kultural a pakasaritaan. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan]. ISBN 978-0-19-509742-9.
- ^ Grant, Michael (1995). Dagiti Griego ken Romano a historiador: dagiti pakaamo ken saan a pudno a pakaammo. Routledge, 1995. p. 74. ISBN 978-0-415-11770-8.
- ^ Hall Jonathan M. (2007). Ti Pakasaritaan iti Arkaiko Griego a Lubong, ca. 1200-479 BCE. Wiley-Blackwell. ISBN 978-0-631-22667-3.
- ^ Sealey, Raphael (1976). Ti pakasaritaan dagiti Griego siudad nga estado, ca. 700–338 B.C.. University of California Press. pp. 10–11. ISBN 978-0-631-22667-3.
- ^ Slavoj Žižek (18 Abril 2011). Panagbiag idi Gibus ti Panawen. Verso. p. 218. ISBN 978-1-84467-702-3. Naala idi 12 Hunio 2011.
- ^ "Online a Diksionario ti Etimolohia". Etymonline.com. Naala idi 2009-01-06.
- ^ "tirano—Dagiti panangilawlawag manipud iti Dictionary.com". Dictionary.reference.com. Naidulin manipud ti kasisigud idi 25 Enero 2009. Naala idi 2009-01-06.
- Bibliograpia
- Charles Freeman (1996). Ehipto, Gresia ken Roma. Unibersidad ti Oxford University a Pagmalditan.
- Paul MacKendrick (1962). Agsao dagiti Bato ti Gresia: Ti Sarita ti Arkeolohia idiayy Dagdaga ti Gresia. St. Martin's Press.
Dadduma pay a mabasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Goodrich, S. G. (1849). Ti nailadawan a pakasaritaan ti Gresia: Taga-ugma ken moderno. New York: Huntington & Savage


text:
Ensiklopedia
Ti maysa nga ensiklopedia ket maysa a nakatiponan dagiti ammo wenno pannakaammo ti tattao. Daytoy a termino ket naggapu iti balikas a Griego nga eYkύkλιoς πaιδeίa, enkyklios paideia ("iti uneg ti sirkulo ti pangisuro"). Manipud iti balikas a eYkύkλιoς, a kayatna a sawen ket circuit shaped a buklen dagiti balikas a kύkλoς wenno circuit ken πaιδeίa, wenno pangisuro/pangsuro.
Dagiti ensiklopedia ket mabalin a naglaon iti nalawa a pannakaammo iti agduduma a sakup (Ti Encyclopædia Britannica ti maysa a mabigbig a pagarigan), wenno mabalin a naglaon laeng iti maipapan iti maysa a partikular a sakup (kas koma dagiti ensiklopedia ti medisina wenno filosofia). Adda met dagiti ensiklopedia a naglaon iti topiko maipapan iti maysa a partikular a cultura wenno nailian a panirigan, kas koma iti Great Soviet Encyclopedia.


text:
1Ita, saritaek ti maipapan iti taraon a naidaton kadagiti didiosen. Agpayso ti makunkuna nga “adda amin ammotayo.” Nupay kasta, ti ammo mamagtangsit. Ngem ti ayat, mangparang-ay. 2Ti mangipagarup nga adda ammona, awan pay ti ammona a kas iti rumbeng a pannakaammona. 3Ngem ti agayat iti Dios, ammo ti Dios. 4Ngarud, no maipapan iti pannangan iti taraon a naidaton kadagiti didiosen, ammotayo a ti didiosen awan ti napudpudno nga iladawanna; ammotayo a maymaysa laeng ti Dios. 5Ta uray no adda dagiti makunkuna a “dios,” idiay langit wenno ditoy daga—ket pudno nga adu ti “dios” ken adu ti “appo”— 6ngem kadatayo, maymaysa laeng ti Dios. Isu ti Ama a namarsua iti amin a banag ket gapu kenkuana, agbiagtayo. Maymaysa met ti Apo nga isu ni Jesu-Cristo. Naparsua ti amin a banag babaen kenkuana ket agbiagtayo gapu kenkuana. 7Ngem saan nga ammo ti amin a tao daytoy a kinapudno. Adda dagiti tattao a nairuam nga agrukbab kadagiti didiosen, ket agpapan ita, no kanenda ti kasta a taraon, ipagarupda a ti kinnanda ket taraon dagiti didiosen. Gapu ta nakapsut ti konsensiada, kunada a matulawanda iti dayta a taraon. 8Ngem saan a pasayaaten ti taraon ti pannakilangentayo iti Dios. Awan mapukawtayo no ditayo mangan ket awan met magun-odtayo no mangantayo. 9Nupay kasta, agannadkayo amangan no daytoy a wayawayayo ti pakairuboan kadagiti nakapsut ti pammatina. 10Kas pagarigan, no sika nga adda “ammona,” mangmanganka iti uneg ti templo dagiti didiosen. No makitanaka ti maysa a tao a nakapsut ti konsensiana, saan kadi a mapatured a mangan met iti taraon a naidaton kadagiti didiosen? 11Gapu iti “pannakaammom,” madadaelto ti kabsatmo a nakapsut ti konsensiana, ti kabsatmo a nakaigapuan ti pannakatay ni Cristo! 12Iti kasta, makabasolka ken ni Cristo ta nagbasolka kadagiti kakabsatmo ket sinugatmo ti nakapsut a konsensiada. 13Ngarud, no ti taraon ti pakaigapuan ti panagbasol ti kabsatko, pulos a diak agsidan iti karne tapno saan a matnag iti basol.
Copyright
Learn More


text:
Hornbostel–Sachs
Ti Hornbostel–Sachs (wenno Sachs–Hornbostel) ket sistem ti pannakaidasig ti instrumento ti musika nga inaramid babaen ni Erich Moritz von Hornbostel ken ni Curt Sachs, ken immuna a naipablaak iti Zeitschrift für Ethnologie idi 1914.[1] Ti maysa nga INggles a pannakaipatarus ket naipablaak iti Warnakan ti Kagimongan a Galpin idi 1961. Daytoy ti kaaduan a maus-usar a sistema ti panangidasig kadagiti instrumento ti musika babaen dagiti etnomusikologo ken organologo (tattao nga agad-adal kadagiti instrumento ti musika).
Nagibatay ni Hornbostel ken ni Sachs kadagiti kapanunitanda iti sistema a naaramid idi naladaw a maika-19 a siglo babaen ni Victor-Charles Mahillon, ti mangtartaripato kadagiti instrumento idiay Konserbatorio ti Bruselas. Ni Mahillon ket biningbingayna dagiti instrumento kadagiti uppat a nalawana kategoria segun ti kasasaad ti uni a mapataud ti materiales: batong ti angin; kuerdas; kulanit; ken ti bagi ti instrumento. Ni Mahillon ket pinatingganna ti sistemana, para iti kaaduan a paset, kadagiti instrumento a naus-usar iti klasiko a musika ti Europa. Manipud ti daytoy a batayan, ni Hornbostel ken ni Sachs ket pinadakkelda ti sistema ni Mahillon tapno mabalin ti mangidasig kadagiti aniaman nga instrumento manipud ti aniaman a kultura.
Pormal a naimodelo ti Sachs–Hornbostel iti Desimal a Pannakaidasig ti Dewey para kadagiti biblioteka. Daytoy ket addaan kadagiti pannakaidasig iti uppat a kangatuan nga agpang, ken adda met dagiti adu nga agpang iti baba daita, a maidagup iti sumurok a 300 a batayan a katkategoria.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Tomo 46 (1914) iti Zeitschrift ket magun-od iti online kadagiti nadumaduma a pormat, a kas paset ti dihital nga urnong iti Unibersidad ti Toronto. Ti artikulo babaen ni Hornbostel ken ni Sachs ken mabirukan kadagiti panid ti 553–90.


text:
Kategoria:Agar-aramat pl
Midia a mainaig iti Agar-aramat pl iti Wikimedia Commons
Ikameng daytoy a kategoria amin dagiti agar-aramat a makasao iti pagsasao a Polako babaen ti kalaingda nga agpang a mangisao.
{{#babel:pl-0}}
{{#babel:pl-1}}
{{#babel:pl-2}}
{{#babel:pl-3}}
{{#babel:pl-4}}
{{#babel:pl-5}}
{{#babel:pl-N}}
Dagiti subkategoria
Daytoy a kategoria ket addaan kadagiti sumaganad a 2 a subkategoria, manipud iti 2 a dagup.
1
- Agar-aramat pl-1 (1 K, 1 P)
N
- Agar-aramat pl-N (1 K, 9 P)
Pampanid iti kategoria "Agar-aramat pl"
Dagiti sumaganad a 10 a panid ket adda iti daytoy a kategoria, manipud iti 10 a dagup.


text:
Grenada
Manipud iti Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Katkategoria:
- Grenada
- Dagiti pagilian ti Karibe
- Dagiti estado a kameng ti Komunidad ti Karibe
- Dagiti batay-linteg a monarkia
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ingles
- Dagiti dati a kolonia ti Britaniko
- Dagiti dati a kolonia ti Pransia
- Dagiti pagilian nga isla
- Lesser Antilles
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1974
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Taga-ugma nga Ehipto
Ti taga-ugma nga Ehipto ket maysa idi a taga-ugma a sibilisasion ti Akin-amianan a daya iti Aprika, a kaaduan ti igid ti baba a gay-atan ti Karayan Nile nga iti tatta nga aldaw ket ti pagilian iti Ehípto. Ti Ehipsio a sibilisasion ket nabukel idi panawen ti 3150 BC (babaen ti binnagbagaan nga Ehipsio a kronolohia)[1] a ti politikal a panagtitipon iti Ngato ken Baba nga Ehipto babaen ti immuna a paraón.[2] Ti pakasaritaan iti taga-ugma nga Ehipto ket rimsua kadagiti serie dagiti natalna a Pagarian, a naisina babaen dagiti panawen dagiti mainaig a yaalsa a makunkuna a dagiti Agtengnga a Panawen: ti Daan a Pagilian iti Nasapa a Gambang a Panawen, ti Tengnga a Pagarian iti Tengnga a Gambang a Panawen ken ti Baro a Pagarian iti Naladaw a Gambang a Panawen. Ti Ehipto ket nakagaw-at ti patingga ti kabileganna iti panawen ti Baro a Pagarian, idiay Ramesside paset ti panawen, kalpasan daytoy simrek iti maysa a paset ti panawen iti nabuntog a panagapday. Ti Ehipto ketnaparukma babaen kadagiti agsasaruno a ganganaet a kabilegan ( amairaman ti Persiano a panagturay) iti daytoy a Naladaw a Paset ti Panawen. Iti nagbanagan ti ipupusay ni Alehandro ti Natan-ók, maysa kadagiti heneralna, ni Ptolemy Soter, ket inbangonna ti kenkuana a kas ti agturay iti Ehipto. Daytoy a Ptolemaiko a Dinastia ket nagturay iti Ehipto aginggana idi 30 BC, idi daytoy ket nabatuag iti Romano nga Imperio ken nagbalin a Romano a probinsia.[3]
Ti panaballigi ti taga-ugma a sibilisasion ti Ehipto ket nagun-od babaen ti abilidadna nga umampon kadagiti kasasaad iti Tanap ti Karayan Nilo. Dagiti maipadto a panaglayus ken dagiti natengngel a panagsibog iti nalames a tanap ket nagpataud kadagiti apit, a daytoy ket nangsungrod ti sosial a panagrang-ay ken kultura. Gapu ti kaadu ti nabatbati a rekurso, ti administrasion ket nagitalged ti panagala kadagiti mineral iti tanap ken dagiti nakapalikmut a rehion a desierto, ti nasapa a panagrangrang-ay iti maysa a nawaya a sistema ti panagsurat, ti organisasion dagiti naurnong a panagbangon ken dagiti agrikultura a gandat, komersio kadagiti nakapalikmut a rehion, ken ti maysa a milisia a naipanggep a mangatiw dagiti ganganaet a kabusor ken pagipatalgedan panagturay ti Ehipto. Ti panagpaayat ken panag-urnos kadagitoy nga araramid ket burokrata dagiti napili a tattao nga eskriba, dagiti relihioso a daulo, ken dagiti administrador a tinengtengngel babaen ti Paraon a nagpatalged ti panagtitinnulong ken panagkaykaysa dagiti Ehipsio a tattao iti kontesto iti napasayaat a sistema dagiti relihioso a pammati.[4][5]
Dagiti adu a naitungpal dagiti taga-ugma nga Ehipsio ket mairaman ti panagipagbatuan, panagtukod ken dagiti pamay-an ti panagbangon a dagitoy ket nangipakabael ti panagaramid dagiti nagdakkel a piramida, dagiti templo, ken dagiti obelisko; ti maysa a sistema dagiti matematika, ti maysa a naipakat ken naisumamay a sistema iti medisina, panagsibog a sistema ken dagiti pamay-an ti panagpataud ti agrikultura, dagiti immuna a naamammoan a barko, dagiti Ehipsio a porselana ken dagiti pamay-ay ti sarming, dagiti baro a porma iti literatura, ken ti kasapaan a naamammoan a tulag ti kappia.[6] ti nabati ken kabayagan a legado ti Ehipto. Dagiti bukodna nga arte ken arkitektura ket kaaduan dagitoy a kinopkopia, ken dagiti tagikuana nga antigo ket inaw-awit kadagiti adayo a suli iti lubong. Dagiti nagdadakkelan a dadael ket nagparegget kadagiti kapanunutan dagiti agbanbaniaga ken mannurat kadagiti napalabas a siglo. Ti baro a panagrespeto para kadagiti antigo ken naitukiten iti nasapa a moderno a paset ti panawen ket nangiturong iti sientipiko a panag-usig iti Ehipsio a sibilisasion ken nalatlatak a panagyaman kadagiti bukodna a legado ti kultura.[7]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Nilo ket isu ti patataudan ti pagbiagan iti daytoy a rehion para iti kaaduana a pakasaritaan ti nagtagitaoan.[8] Ti nalames a paglayusan a tanap iti Nilo ket nagited kadagiti nagtagitaoan ti oportunidad nga agparang-ay ti nataengan nga agrikultura nga ekonomia kenti maysa a nsaysayaat, naisentro a kagimongan a nagpakabael a pasuli iti pakasaritaan ti sibilisasion ti nagtagitaoan.[9] Dagiti nomadiko a moderno a tao nga agananup-agburburas ket nagrugida a nagnaed idiay tanap ti Nilo ti agtarus ti gibus iti Tengnga a Pleistoseno idi agarup a 120 a tawtawen. Idi naladaw a Paleolitiko a paset ti panawen, ti namaga a klima iti Akin-amianan nga Aprika ket pimmudmudot ken nagmagmaga, a nangpilit ti populasion iti daytoy a lugar ti agkonsentrado iti igid iti daytoy a rehion.
Predinastiko a paset ti panawen[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti Predinastiko ken Nasapa a Dinastiko a panawen, ti Ehipsio a klima ket saan a namagmaga ngem iti tatta nga aldaw. Dagiti dadakkel a rehion iti Ehipto naabbongan kadagiti kakaykayoan a sabana ken laslasaten babaen dagiti pangen iti agararab nga ungulata. Dagiti rukbos ken ayup ket adaduda kadagiti amin a kapalikmutan ken ti rehion ti Nile ket nagsuporta kadgiti dakkel a populasion kadagiti agtaytayab nga ayup nga agnanaed iti danum. Ti panagananup ket kadawyan nga aramid para kadagiti Ehipsio, ken daytoy pay ti paset ti panawen a dagiti adu nga ayup ket immuna a napaamo.[10]
Idi agarup a 5500 BC, dagiti bassit a tribu nga agnanaed idiay tanap tyi Nilo ket nagrang-ay kadagiti serie iti kultura nga agiparparang ti natalinaed a panagtengngel iti agrikultura ken ayup a panagtaltalon, ken mailasinda kadagiti seramika ken dagiti banag a tagikuada, a kas ti sagaysay, pulseras, ken dagiti abolario. Ti kadakkelan kadagitoy a kultura iti ngato nga (Akin-amianan) Ehipto, ti Badari a daytoy ngata ket nagtaud idiay Lumaud a Disierto, ket naamammoan daytoy kadagiti nasayaat a seramiko, dagiti bato a ramit, ken ti panag-usarna iti gambang.[11]
Idiay Akin-amianan nga Ehipto, ti Badari ket sinaruno babaen dagiti Amratian ken Gerzean,[12] a nagisangpet kadagiti napasayaat a teknolohia. Iti Gerzian a panawen, adda dagiti nasapa nga abidensia a panakaammoan ti Asideg a Daya, a naisangsangayan ti Kanaan ken ti Biblos pantar.[13]
Idiay Akin-amianan nga Ehipto, ti Naqada a kultura, a kapadpada ti Badari, ket nagrugi a nagpadakkel iti igid ti Nilo idi 4000 BC. A kas kasapsapa ti Naqada I a Paset ti Panawen, dagiti predinastiko nga Ehipsio ket gimmatang kadagiti obsidiano manipud idiay Ethiopia, nga inususar a panagsukok kadagiti dapig ken sabsabali a banag manipud ti alipaga.[14] Iti agarup a paset ti panawen iti 1,000 a tawtawen, ti Naqada a kultura ket nakaparang-ay manipud kadagiti bassit a komunidad ti agtaltalon iti maysa a nabileg a sibilisasion a dagiti daulona ket kompleto nga agtengtengngel kadagiti tattao ken rekursos iti tanap ti Nilo.[15] Nagbangbangon ti maysa a sentro ti bileg idiay Hierakonpolis, ken kalpasan daytoy idiay Abidos,dagiti daulo ti Naqada III ket nagpadakkel ti panagtengngelda iti agpa-amianan nga Ehipto iti igid ti Nil.[16] Nakiginnatangda pay kadagiti Nubia iti abagatan, ti oasis iti lumaud a desierto iti laud, ken dagiti kultura iti dumaya a Mediteraneo ken Asideg a Daya iti daya.[16] Ti naaria a Nubian a pannakaitabon idiay Qustul ket nagpataud kadagiti artipakto a nagawit kadagiti kas pagarigan a dinastiko a simbolo ti Ehipsio, a kas ti balangat iti Ehipto ken palkon.[17][18]
Ti Naqada a kultura ket nagaramid kadagiti nadumaduma a pagpilian kadagiti materiales a tagilako, a mangipakpakita ti panagdakdakkel ti bileg ken kabaknang dagiti napili a tattao, ken dagiti pay inususar ti kangimongan a banbanag, amairaman dagiti sagaysay, bassit nga estatua, napintaan a bangbanga, dagiti napintas a naarkosan a bato a putik, dagiti kosmetiko a paleta, ken dagiti alahas a balitok, lapis, ken marpil. Nagparang-ayda pay kadagiti seramiko a pagpasileng a naamammoan a kas ti porselana, a dagitoy ket inusar iti Romano a Paset ti Panawen a panagarkos kadagiti tasa, anting-anting, ken dagiti pigurina.[19] Idi panawen ti kinaudi a predinastiko a paset, ti Naqada a kultura ket nangrugrugi nga agususar kadagiti naisuusrat a simbolo a dagitoy ket nagbanagan ti napno a sistema dagiti heroglipiko para iti panagsurat ti taga-ugma nga Ehipsio a pagsasao.[20]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Kronolohia". Dihital nga Ehipto para kadagiti Unibersidad, Unibersidad a Kolehio ti Londres. Naala idi 25 Marso 2008.
- ^ Dodson (2004) p. 46
- ^ Clayton (1994) p. 217
- ^ James (2005) p. 8
- ^ Manuelian (1998) pp. 6–7
- ^ Clayton (1994) p. 153
- ^ James (2005) p. 84
- ^ Shaw (2002) pp. 17, 67–69
- ^ Shaw (2002) p. 17
- ^ Ikram, Salima (1992). Dagiti napili a puted: Panagpataud ti karne iti taga-ugma nga Ehipto. Unibersidad iti Cambridge. p. 5. ISBN 978-90-6831-745-9. OCLC 60255819. Naala idi 22 Hulio 2009. LCCN 1997-140867
- ^ Hayes (1964) p. 220
- ^ Childe, V. Gordon (1953), "Baro a lawag iti kadaanan unay nga Asideg a Daya" (Praeger a Pabpablaak)
- ^ Patai, Raphael (1998), "Annak ni Noe: Hudio nga Agbanbabiaga iti Baybay iti Taga-ugma a panawen" (Princeton Uni a Pagmalditan)
- ^ Dagiti mannurat a ni Barbara G. Aston, James A. Harrell, Ian Shaw (2000). Paul T. Nicholson ken Ian Shaw. "Bato," iti Taga-ugma nga Ehipsio a Materiales ken Teknolohia, Cambridge, 5–77, pp. 46–47. Also note: Barbara G. Aston (1994). "Dagiti Taga-ugma nga Ehipsio a Bato a Basina," Studien zur Archäologie und Geschichte Altägyptens 5, Heidelberg, pp. 23–26. (Kitaen ti on-line a naipablaak: [1] ken [2].)
- ^ "Kronologo iti Naqada a Paset ti Panawen". Dihital nga Ehipto para kadagiti Unibersidad, Unibersidad a Kolehio Londres. Naala idi 9 Marso 2008.
- ^ a b Shaw (2002) p. 61
- ^ Emberling, Geoff (2011). Nubia: Taga-ugma a Pagpagarian iti Aprika. New York: Instituto iti Pagadalan iti Taga-ugma a Lubong. p. 8. ISBN 978-0-615-48102-9.
- ^ "Ti Qustul a Pagsegged ti Insenso".
- ^ "Porsela kadagiti sabsabali a paset ti panawen". Dihital nga Ehipto para kadagti Unibersidad, Unibersidad a Kolehio Londres. Naala idi 9 Marso 2008.
- ^ Allen (2000) p. 1


text:
1Awan duadua a maawatanyo ti ibagak, kakabsatko, agsipud ta ammoyo amin ti maipapan iti linteg. Iturayan ti linteg ti tao bayat ti panagbiagna laeng. 2Ti naasawaan a babai ti alaentayo a pangarigan. Ikeddeng ti linteg a maisinggalut iti asawana bayat ti panagbiag ti lalaki. Ngem apaman a matay ti asawana, mawayawayaanen iti linteg a nangisinggalut kenkuana. 3Ngarud, no makikabbalay ti babai iti sabali a lalaki idinto a sibibiag pay laeng ti asawana, makikamalala iti imatang ti linteg. Ngem no matay ti asawana, siwayawaya iti imatang ti linteg ket saan nga agbasol iti pannakikamalala no makiasawa manen. 4Kasta met kadakayo, kakabsatko. Nataykayon iti imatang ti Linteg, ta pasetnakayo ti bagi ni Cristo. Agpaaykayo itan kenkuana a napagungar tapno nabungatayo nga agserbi iti Dios. 5Ta idi agbibiagtayo a mayannurot iti lasag, nagturay kadagiti bagbagitayo dagiti tarigagay a nangiturong kadatayo nga agbasol a pinarasuk ti Linteg ket nagserbitayo nga agpaay iti patay. 6Ngem ita, nawayawayaantayon iti Linteg, agsipud ta nataytayo—no maipapan iti linteg a nangbalud idi kadatayo. Saantayon nga agserbi iti daan a wagas ti naisurat a linteg, no di ket iti baro a wagas ti Espiritu. 7Ania ngarud ti kunatayo? Kunatayo kadi a dakes ti Linteg? Saan! Ngem ti Linteg ti nangipakaammo kaniak no ania ti basol. Diak koma naammoan no ania ti panagagum no di kinuna ti Linteg: “Dimo aguman ti kukua ti sabali a tao.” 8Ngem iti daytoy a bilin, nasarakan ti basol ti gundawayna a mangpataud kaniak iti amin a kita ti kinaagum. Ta no awan ti linteg, natay ti basol. 9Agbibiagak met idi iti laksid ti linteg. Ngem idi immay ti bilin, nagbiag ti basol 10ket natayak. Ti bilin a mangted koma iti biag, inyegna ketdi kaniak ti patay. 11Ta babaen iti bilin, nasarakan ti basol ti gundawayna a mangallilaw ken mangpatay kaniak. 12Ngarud, nasantoan ti Linteg. Nasantoan, nalinteg ken naimbag met ti bilin. 13Ngem kayatna kadi a sawen a ti naimbag inyegna ti ipapatayko? Saan! Aramid ti basol daytoy. Inaramatna ti naimbag a pangpatay kaniak tapno maipakita no ania ti basol. Iti kasta, babaen iti bilin, maipakita ti kinadakes ti basol. 14Ammotayo a naespirituan ti Linteg. Ngem maysaak laeng a tao, ket nailakoak a kas tagabu ti basol. 15Diak maawatan ti ar-aramidek. Ta diak aramiden dagiti kayatko nga aramiden. Aramidek ketdi dagiti kagurak. 16No aramidek dagiti diak kayat nga aramiden, maipakita a bigbigek a naimbag ti Linteg. 17Saan ngarud a siak ti agaramid iti daytoy, no di ket ti basol nga adda kaniak. 18Ammok a saan nga agnaed kaniak ti kabaelan nga agaramid iti naimbag—kayatko a sawen, ti kababalinko a kas tao. Nupay kayatko ti agaramid iti naimbag, diak latta maaramid. 19Diak maaramid dagiti naimbag a kayatko nga aramiden, ngem aramidek ketdi ti dakes a diak kayat nga aramiden. 20No aramidek ti diak kayat nga aramiden, kayatna a sawen a saanen a siak ti akin-aramid, no di ket ti basol nga adda kaniak. 21Mabigbigko ngarud daytoy a paglintegan: No kayatko ti agaramid iti naimbag, maiturongak met nga agaramid iti dakes. 22Pagay-ayatan ti kaunggan a kinataok ti linteg ti Dios. 23Ngem sabali a linteg ti makitak nga adda iti bagik—maysa a linteg a mangbusor iti linteg nga anamongan ti nakemko. Pagbalinennak a balud daytoy a linteg ti basol nga adda iti bagik. 24Anian a kinadaksanggasatko! Siasino ti mangispal kaniak iti daytoy bagi a pakaigapuan ti ipapatayko? 25Yaman pay iti Dios, ta adda ni Apotayo a Jesu-Cristo a mangisalakan kaniak! Daytoy ngarud ti kasasaadko: Ti nakemko laeng ti mabalinko a pagserbi iti linteg ti Dios, ngem ti bagik, agserbi iti linteg ti basol.
Copyright
Learn More


text:
Dipolog
Ti Siudad ti Dipolog ket maysa a maika-3 a klase a siudad ken isu ti kapitolio iti probinsia ti Zamboanga del Norte iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti Dipolog ket nabingbingay a politikal kadagiti 21 a barbaranggay.[2]
- Barra (Pob.)
- Biasong (Pob.)
- Central (Pob.)
- Cogon
- Dicayas(Pob.)
- Diwan
- Estaka (Pob.)
- Galas (Pob)
- Gulayon (Pob.)
- Lugdungan
- Minaog(Pob.)
- Miputak (Pob.)
- Olingan(Pob.)
- Punta
- San Jose
- Sangkol
- Santa Filomena
- Santa Isabel
- Sicayab
- Sinaman
- Turno
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Zamboanga del Norte". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 17 Oktubre 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Zamboanga del Norte". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 17 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Moscow
Ti Moscow ket isu ti kapitolio, ti kapusekan ti papulasion a siudad, ken ti kaaduan ti populasion a pederal a suheto iti Rusia. Daytoy a siudad ket maysa a nangruna iti politikal, ekonomia, kultural, siensa, relihion, busbos, edukasion ken sentro kadagiti pagluganan iti Ruso ken ti kontinente. Ti Moscow ket isu ti akin-amianan unay a dakkel a siudad iti Lubong (ngem saan nga isu ti kalamiisan), ti kapusekan ti populasion a siudad iti Europa, ken maika-6 a kadakkelan a maitutop a siudad iti lubong. Ti populasion na daytoy, segun ti 2010 a Senso, ket 11,503,501.[7] Batayan ti Forbes 2011, ti Moscow ket addaan kadagiti 79 a bilionario, naiyallatiw na ti Siudad ti New York a kas ti siudad nga addaan ti kaaduan a bilang kadagiti bilionario.[11]
Ti Moscow ket naisaad idiay Karayan Moslva idiay Tengnga a Pederal a Distrito iti Europa a Ruso. Iti kabayatan iti pakasaritaanna, daytoy a siudad ket nagserbi a kapitolio kadagiti nagsasaruno nga estado, manipud iti taga-ugma a Natan-ok a Dukesa iti Moscow ken ti simmaruno a Tsardon iti Russia ken ti Kappon ti Sobiet. Ti Moscow ti pagsaadan ti Moscow Kremlin, ken ti taga-ugma a kota nga iti daytoy nga aldaw ket isu ti pagtaengan ti Presidente ti Ruso ken iti ehukutibo a sanga iti Gobierno iti Ruso. Ti Kremlin ket isu pay ti maysa kadagiti nadumaduma a Sangalubongan a Tawidan a Sitio ditoy a siudad. Isuda a dua a siled ti parlamento iti Ruso (ti Duma ti Estado ken ti Tipunan ti muyong a Konsilo ket nakatugaw met idiay Moscow.
Ti siudad ket naiserbian babaen ti bariwakwak a naaramidan a paglugluganan, nga mairaman dagiti uppat nga internasional nga eropuerto, siam a pungto ti tren, ken maysa kadagiti kaunegan iti uneg ti daga a tubo iti lubong, ti Moscow a Metro, ket maikadua laeng iti Tokyo iti banag iti panaglugan ken maibigbigan a kas ti maysa a mohon babaen ti kinabaknag ken sabsabali nga arkitektura kadagiti isuda a 185 nga estasion.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ ПpeзидeHT Poccийckoй Фeдepaции. ykaз №849 oT 13 Maя 2000 r. «O пoлHoMoчHoM пpeдcTaBиTeлe ПpeзидeHTa Poccийckoй Фeдepaции B фeдepaлbHoM okpyre». BcTyпил B cилy 13 Maя 2000 r. OпyблиkoBaH: "CoбpaHиe зakoHoдaTeлbcTBa PФ", №20, cT. 2112, 15 Maя 2000 r. (Presidente ti Tipunan ti muyong iti Ruso. Bilin #849 iti Mayo 13, 2000 Iti Plenipotentiario a Representatibo ti Presidente iti Ruso a Pederasion iti maysa a Distrito Pederal. Nagbalin idi Mayo 13, 2000).
- ^ ГoccTaHдapT Poccийckoй Фeдepaции. №OK 024-95 27 дekaбpя 1995 r. «Oбщepoccийckий kлaccифиkaTop эkoHoMичeckиx perиoHoB. 2. ЭkoHoMичeckиe paйoHы», B peд. ИзMeHeHия №5/2001 OKЭP. (Gosstandart iti Ruso a Pederasion. #OK 024-95 Disiembre 27, 1995 Ruso a Panakaidasig dagiti Ekonomiko a Rehion. 2. Dagiti Ekonomiko a Rehion, natarimaan babaen ti Panagpasayaat #5/2001 OKER. ).
- ^ "Dagiti Piesta ken nagnangruna a petsa iti Moscow". Gobierno ti Siudad ti Moscow. Naala idi 29 Septiembre 2010.
- ^ a b "Ti Mayor ti Siudad ti Moscow". Gobierno iti Moscow. Naala idi 18 Marso 2010.
- ^ "The Moscow Statute". Moscow City Duma. Gobierno ti Moscow. 28 Hunio 1995. Naala idi 29 Septiembre 2010. "Ti kangatuan ken eksklusibo (representatibo) a bagiti estado a bileg idiay Moscow ket ti Siudad ti Moscow a Duma."
- ^ Ministro ti Ekonomiko a Panagrang-ay ti Ruso a Pederasion. Pederala Panagrehistro, Kadastre&Kartograpo a Serbisio. Nailian a Reporta ti Rusia Landuse 2008, p.187-188 (Ruso)
- ^ a b ФeдepaлbHaя cлyжбa rocyдapcTBeHHoй cTaTиcTиkи (Federal State Statistics Service) (2011). "ИHфopMaциoHHыe MaTepиaлы oб okoHчaTeлbHыx иTorax Bcepoccийckoй пepeпиcи HaceлeHия 2010 roдa (Information on the final results of the 2010 All-Russian Population Census)". Bcepoccийckaя пepeпиcb HaceлeHия 2010 roдa (2010 All-Russia Population Census) (iti Ruso). Federal State Statistics Service. Naala idi 2011-12-28.
- ^ Ti kuenta ti densidad ket nakarkulo idi babaen ti panagbingbingay ti populasion a naireporta babaen ti 2010 a Senso babaen tilugar a naipakita idiay "Lugar" a pagikabilan. Pangngaasi a laglagien a daytoy a kuenta ket mabalin a saan nga husto a ti lugar a nainaganan idi infobox ket mabalin a saan a naireporta para iti kapadpadana atawen a kas ti populasion.
- ^ ПpaBиTeлbcTBo Poccийckoй Фeдepaции. ПocTaHoBлeHиe №725 oT 31 aBrycTa 2011 r. «O cocTaBe TeppиTopий, oбpaзyющиx kaждyю чacoByю зoHy, и пopядke иcчиcлeHия BpeMeHи B чacoBыx зoHax, a Takжe o пpизHaHии yTpaTиBшиMи cилy oTдeлbHыx ПocTaHoBлeHий ПpaBиTeлbcTBa Poccийckoй Фeдepaции». BcTyпил B cилy пo иcTeчeHии 7 дHeй пocлe дHя oфициaлbHoro oпyблиkoBaHия. OпyблиkoBaH: "Poccийckaя ГaзeTa", №197, 6 ceHTябpя 2011 r. (Government of the Russian Federation. Resolution #725 iti August 31, 2011 On the Composition of the Territories Included into Each Time Zone and on the Procedures of Timekeeping in the Time Zones, as Well as on Abrogation of Several Resolutions of the Government of the Russian Federation. Nagbalin idi after 7 days following the day of the official publication).
- ^ Opisial iti amin a teritorio iti Ruso babaen ti Artikulo 68.1 iti Batay-linteg iti Ruso.
- ^ Ody, Elizabeth (2011-03-10). "Ni Carlos Slim ket isu ti umuna ti Forbes Listaan dagiti Bilionario ti Maikadua a Tawen". Bloomberg. Naala idi 2011-06-01.


text:
Siudad ti Masbate
Ti Siudad ti Masbate ket maysa a maika-4 a klase a siudad ken isu ti kapitolio iti probinsia ti Masbate iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti Masbate ket nabingbingay a politikal kadagiti 30 a barbaranggay.[2]
- Anas
- Asid
- B. Titong
- Bagumbayan
- Bantigue
- Bapor (Poblacion)
- Batuhan
- Bayombon
- Biyong
- Bolo
- Cagay
- Cawayan Exterior
- Cawayan Interior
- Centro (Poblacion)
- Espinosa
- F. Magallanes
- Ibingay
- Igang
- Kalipay (Poblacion)
- Kinamaligan
- Malinta
- Mapiña
- Mayngaran
- Nursery
- Pating (Poblacion)
- Pawa
- Sinalongan
- Tugbo
- Ubongan Dacu
- Usab
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Masbate". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 26 Septiembre 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Masbate". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 26 Septiembre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
San Nicolas, Ilocos Norte
Ti San Nicolas ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Ilocos Norte iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti purok ti San Nicolas ket nabennebenneg iti 24 a barbaranggay.[2]
- San Francisco (Poblacion)
- San Ildefonso (Poblacion)
- San Agustin
- San Baltazar (Poblacion)
- San Bartolome (Poblacion)
- San Cayetano (Poblacion)
- San Eugenio (Poblacion)
- San Fernando (Poblacion)
- San Gregorio (Poblacion)
- San Guillermo
- San Jose (Poblacion)
- San Juan Bautista (Poblacion)
- San Lorenzo
- San Lucas (Poblacion)
- San Marcos (Payas)
- San Miguel (Poblacion)
- San Pablo
- San Paulo (Poblacion)
- San Pedro (Bingao)
- San Rufino (Poblacion)
- San Silvestre (Poblacion)
- Santa Asuncion (Samac)
- Santa Cecilia (Barabar)
- Santa Monica (Nagrebcan)
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Ilocos Norte". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Hulio 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Ilocos Norte". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 27 Hunio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Guipos, Zamboanga del Sur
Ti Guipos ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Zamboanga del Sur iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Guipos ket nabennebenneg iti 17 a barbaranggay.[2]
- Bagong Oroquieta
- Baguitan
- Balongating
- Canunan
- Dacsol
- Dagohoy
- Dalapang
- Datagan
- Guling
- Katipunan
- Lintum
- Litan
- Magting
- Poblacion (Guipos)
- Regla
- Sikatuna
- Singclot
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Zamboanga del Sur". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 17 Oktubre 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Zamboanga del Sur". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 17 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)