text:
Planeta
Ti pita wenno planeta ket maysa a nainlangitan wenno selestial a bagi a pagliklikmutan ti maysa a bituen wenno tidda ti bituen nga addaan iti naananay a dagsen tapno mapagbalin a nagtimbukel ti bukodna a grabidad, saan unay nadagsen tapno mangrugi iti termonuklear a panaglunag, ken nawadaannan ti kaarrubana a deppaar dagiti marapita wenno planetisimal.[a][1][2]
Ti kaawagan a pita ket kabbaro laeng no ipadpada iti kaawagan a planeta a naggapu pay kadagiti taga-ugma a kapanawenan. Ti balikas a pita ket naadaw manipud iti balikas a Tinggian para iti daga. Daytoy a balikas ket kognado ti Ilokano a balikas a pitak. Daytoy a kaawagan ket napili ta saan met nga awan ti posibilidad nga iti maysa a paset ti law-ang, adda dagiti planeta a maipada iti daga, no sadino ket mabalin a tumaud ti biag.
Ti kaawagan met a planeta ket manipud iti taga-ugma a pagsasao a Griego πλavήtnς aσtήp planētēs astēr a kayat na a saoen ket "agkalkalautang a bituen". Ti balikas wenno makunkuna a planeta ket taga-ugma, nga addaan kadagiti panakaamo ti pakasaritaan, siensia, mitolohia, ken relihion. Napansin dagidi nagkauna a kultura a kasla nailangitan, wenno emisario dagiti Diós. Orihinal nga adda pito a planeta. Daytoy ket relatido iti pammati dagiti Romano a dagiti pito a Dios ket agsisinnukat iti panagbantay kadagiti aramid ti lubong. Ti panagsasaruno dagitoy a dios ket umuna ti Init sumaruno ti Bulan, Márte, Merkúrio, Hupiter, Venus ken Saturno. Basar kadaytoy kadagiti nagan dagiti pito nga aldaw ti lawas malaksid iti Dominggo a naggapu iti Latin a dies Dominicus (ti aldaw ti Apo): Dominggo, Lunes (manipud iti Luna), Martes, Mierkoles, Huebes (ti Hupiter ket Iovi iti kaso a henitibo), Biernes ken Sabado.
Iti agdama, adu pay laeng dagiti mamati iti astrolohia (maysa a panagadal a nagramut iti pammati a nasantoan dagiti planeta), a mangibagbaga a ti kuti dagiti planeta ket pagbaliwen na dagiti biag dagiti tattao no pay supiaten daytoy ti sientipiko a komunidad. Iti panagabanse ti kinaammo a sientipiko, nagsabalin ti pannakasirmata dagiti tattao kadagiti planeta, adun dagiti agsusupadi a patta. Uray ita, awan pay ti di-masupiat wenno inkontestado a panakaipalpalawag no ania ti maysa a planeta. Idi 2006, ofisial nga inampom ti Kappon ti Internasional nga Astonomika (IAU) ti maysa a resolusion nga agipalpalawag kadagiti planeta iti uneg ti Sistema a Solar wenno Tutudngan ti Init. Daytoy a panagipalpalawag ket agpadpada a dinaydayaw ken binalbalaw, ken sinupsupiat dagiti sumagmamano a sientipiko.
No pay namin-adun a naisingasing a liklikawen dagiti planeta ti init, idi la maika-17 a siglo a nasuportaran dagiti pamaneknek daytoy a sirmata babaen dagiti immuna a teleskopio nga obserbasion nga astronomikal nga inaramid ni Galileo Galilei. Iti naannad nga analisis ti datos ti obserbasion, naduktalan ni Johannes Kepler a saan a nagtimbukel dagiti lilikawan wenno paliklikmutan dagiti planeta, no di ket arimbuklen wenno eliptikal. Iti isasayaat dagiti aparato ti obserbasion, nakita dagiti astronomo, a kas iti Daga, ket palpalikmuten na dagiti dadduma pay a planeta kadagiti bangking a liligusan wenno pagtayyekan, ken addaan kadagiti agpada a langa dagiti dadduma kas koma gorra ti yelo Inggles: ice-cap ken dagiti tiempo. Nanipud idi rugi ti Panawen ti Law-ang, naammoan babaen kadagiti obserbasion manipud kadagiti probo wenno panukain (panagsukisok ti limbang) nga addaan kadagiti agpapada a langa ti Daga ken dagiti dadduma a planeta kas iti bulkanismo, bagio, tektonika ken hidrolohia.
Dagiti planet a ket kadawyan a nabingbingay dagiti dua a nangruna a tipo: dadakkel, nababa ti densidadna a higánte nga alingásaw, ken babbabassit, nabato a maradaga wenno naindagaan a planeta. Iti panagipalpalawag ti IAU, adda walo a planeta iti Sistema Solar. Iti panagsasarunoda manipud iti Init, adda uppat a naindagaan, Merkurio, Venus, Daga, ken Marte, santo uppat a higante nga alingassaw, Hupiter, Saturno, Urano ken Neptuno. Laonen pay ti Sistema Solar ti lima nga ansisit a planeta wenno pita: Ceres, Pluto (ti orihinal a maikasiam a planeta ti Sistema Solar), Makemake, Haumea, ken Eris. Malaksid iti Marte, Venus, Ceres, ken Makemake, amin dagitoy ket liklikawen ti maysa wenno ad-adu pay a natural a satelite wenno allikaw wenno bulan.
Nanipud idi 1992, iti pannakaduktal kadagiti ruar-init a pita wenno extrasolar a planeta (dagiti planeta nga agliklikaw kadagiti sabali a bituen), nagrugi a maawatan dagiti sientipiko nga addaan iti pumada a karakteristika iti Daga dagiti planeta iti sibubukel a Galaxia ti Ariwanas (ti Dalan Gatas wenno Via Lactea wenno Nagririmpuok a Bituen).
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti kapanunutan dagiti planeta ket naparang-ay iti pakasaritaanna, manipud kadagiti nainlangitan nga agkalkalautang a bituen iti taga-ugma agingga kadagiti maralubong a banag ti panawen a sientipiko. Iraman pay itan ti konsepto saan laeng dagiti lubong iti Sistema Solar, no di ket pati dagiti ginasut kadagiti sabali nga extrasolar a sistema. Dagiti tinawtawid a saan a kinalawag iti panagipalpalawag kadagiti planeta ket nagbanag kadagiti adu a sientipiko a kontrobersia.
Iti taga-ugma, binigbig dagiti astronomo dagiti lawag nga agkutkuti iti tangatang. Inawagan dagiti taga-ugma a Griego πλάvnteς ἀσtέpeς (planetes asteres "agkalkalautang a bituen") wenno "πλavήtoι" (planētoi "agkalkalautang") nga iti tatata a panawen ti makunkuna a "planeta".[3] Iti taga-ugma a Gresia, Tsina, Babilonia, ken kadagiti amin a sakbay a moderno a sibilisasion,[4][5] dandani nga agnanayon a namatmatian a ti Daga ti sentro ti law-ang ken amin a sabali a planeta ket palpalikmutan na ti Daga. Ti rason para kadagitoy a pannagipagarup ket kasla agparparang a dagiti bit-bituen ken planeta ket palpalikmuten da ti Daga ti tunggal-maysa nga aldaw,[6] ken ti nalawag a sentido komun a puot a ti Daga ket nalagda ken natalinaay, ken daytoy ketsaan nga agkutkuti ngem nakatalna.
Babilonia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti immuna a sibilisasion nga addaan iti nairebbengan a teoria maipapan kadagiti planeta ket dagiti Babilonio, a nagtaeng idiay Mesopotamia idi umuna ken maikasua a mileneo BC. Ti kaduogan a sibibiag a planetario a testo nga astronomikal ket ti Babilonio a Tableta a Benus iti Ammisaduqa, maysa a kopia iti maikapito siglo SK/BC a listaan dagiti panagpalpaliiw iti panagkutkuti ti planeta a Venus, nga amangan a napetsaan iti kaunaan a maikadua a mileneo BC.Ti MUL.APIN ket maysa a paris iti kuneiporme a tab-tableta a napetsaan manipud idi maika-7 a siglo BC nga agipakita ti panagkuti iti Init, Bulan ken dagiti planeta iti maysa tawen.[7]Dagiti Baboliniko nga Astrologo ket nagaramid da kadagiti nagpaayan iti nagbalin tattan a makunkuna a Lumaud nga Astrolohia.[8]Ti Enuma anu enlil, a naisurat iti panawen a Neo-asirio idi maika-7 a siglo BC,[9]ket naglaon ti listaan dagiti Partaan ket dagiti panakaibagianda kadagiti sabsabali a selestial a penomeno a mairaman dagiti planeta.[10][11]Ti Venus, Márte, Hupiter, ken Saturno ket nainaganan babaen dagiti Baboliniko nga Astrologo. Dagitoy laeng ti naamamuan a planeta aginggana ti panakaparnuay ti teleskópio iti moderno a panawen.[12]
Greko-Romano nga astronomía[urnosen | urnosen ti taudan]
Gapu ta saan da nga interesado kadagiti nainlangitan a kasla dagiti Babilonios, dagiti taga-ugma a Griego ket immuna a saan da nga inikkan ti kinaipangruna dagiti planeta. Dagiti Pitagóriko idi maika-6 ken maika-5 asiglo BC ket nakaparang-ay da ti bukodda a teoria a maipanggep kadagiti planeta, a nabuklan ti Daga, Init, Bulan, ken dagiti planeta nga nagliklikmut ti maysa a "Tengnga nga Apuy" iti sentro ti Law-ang. Ni Pitágoras wenno ni Parménides ket isuda ti makunkuna nga immuna a nanginaganan ti rabii a bituen ken ti baggák (Venus) nga dagitoy ket maysa nga agpapada.[13] Idi maika-3 a siglo BC, Aristarko iti Samos ket nagitukon ti maysa a heliosentriko a sistema, a segun nga ti Daga ken dagiti planeta ket paliklikmuten da ti init. Nupay kasta, ti heosentriko a sistema ket isu ti nagturay aginggana ti Sientipiko a Rebolusion.
Idi panawen ti umuna siglo BC, idi agdama ti Helenistika a paset ti panawen, dagiti Griego ket nangrugida nga agiparang-ay kadagiti bukodda a panggep iti matematika par aiti panagipadto ti puseto dagiti planeta. Dagityo a kapanggepan, a naibatay iti heometria ngem saan a kas ti aritmetika dagiti Babilonio, ket daytoy ti manglabas to dagiti narigat a teoria ken kasayaat dagiti Babilonio, ken nagbanagan kadagitikaaduan a tignay ti astronomia a napalpaliiw manipud ti Daga nga inususar ti mata laeng. Dagitoy a teoria ket nakaabotda kadagiti kangatuan a panagisao iti Almagesto a sinurat babaen ni Ptolomio idi maika-2 a siglo CE. Nakakomkompleto ti panakaiturayan to modelo ni Ptolomelio a daytoy ket simmukat kadagiti amin nga obra iti astromia ken isu pay laeng ti maitudtudo nga atronomiko a testo para kadagiti i3 a pagilian iti Lumaud a lubong.[14] Kadaiti Griego ken Romano adda dagiti naamammoan a pito a planeta, ti tunggal maysa ketnagipagarup a ti agliklikmut iti Daga segun dagiti narigat a linteg inbaga ni Ptolomio. Dagitoy ket, iti dumakdakkel a panagurnos manipud ti Daga (ti panagurnos ni Ptolomio): ti Bulan, Merkurio, Benus, ti Init, Marte, Hupiter, ken Saturno.[15][14][16]
India[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi 499 CE, ti taga-India nga astronomo a niAryabhata ket nangisingasing ti planetraio a modelo a nalawag a nangitipon ti [[panagtayyek ti Daga] iti pagtayyekanna, nga isu ket nangipalplawag ti gapuanan ti maiparparang a maaw-awatan nga agpalaud a panagungunay dagiti bituen. Isu pay ket namatmati a dagiti panagtayyek dagiti planeta ket immitlog.[17] Adu kadagiti simmursurot kenni Aryabhata idiay Abagatan nga India, a dagiti pamunganayanna idiay kadagiti inaldaw a panagtayyek ti Daga, ken dagiti dadduma pay, ket sinursurot ken dagiti dadduma pay nga obrana a naibatay kaniada[18]
Idi 1500, ni Nilakantha Somayaji iti eskuela ti astronomia ken matematika ti Kerala, iti bukodna a Tantrasangraha, ti napabaro a modelo ni Aryabhata.[19] Iti bukodna nga Aryabhatiyabhasya, ti maysa a komentario para iti Aryabhatiya ni Aryabhata, isu ket nangiparang-ay ti maysa a planetario a modelo a ti Merkurio, Benus, Marte, Hupiter ken Saturno ket liklikmutenda ti Init, ken daytoy met ket likmutanda ti Daga, daytoy ket kapadpada ti Tikoniko a sistema a kalpasan daytoy nga insingasing babaen ni Tycho Brahe iti naladaw a maika-16 a siglo. Kaaduan kadagiti astronomo iti Eeskuela ti Kerala a nnagsursurot kaniana ket inaw-awatda daytoy a planetario a sistema.[19][20]
Astronomia ti mediebal a Muslim[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi maika-11 a siglo, ti panaglasat ti Benus ket pinaliiw idi babaen ni Avicenna, a nangibagbaga a ti Benus, mabalin a sagpaminsan, ket adda iti baba ti Init.[21] Idi maika-12 a siglo, ni Ibn Bajjah ket nagpaliiw idi kadagiti "dua a planeta a kas dagiti nangisit a piltak iti sanganan ti Init", nga intono kua ket nainaganan a kas ti panaglasat ti Merkurio ken Benus babaen ti Maragha nga astronomo a ni Qotb al-Din Shirazi idi maika-13 a siglo.[22] Nupay kasta, ni Ibn Bajjah ket saanna a napaliiw ti panaglasat ti Benus, ket awan ti napasamat iti kabibiagna.[23]
Europeano a Renasimiento[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti idudumteng ti Sientipiko a REbolusion, nagbalbaliw ti pannakaawat ti termino a "planeta" manipud kadagiti agbalballasiw iti langit (a mainaig iti lugar ti bituen); iti bagi nga agliklikmut iti Daga (wenno ti naipampmattianidi iti dayta a panawen); ken idi maika-16 a siglo iti banag a dagus a nagliklikmut iti Init idi nakagun-od ti pannakaawat ti heliosentriko a modelo ni Copernicus, Galileo ken ni Kepler.
Isunga ti Daga ket nairaman kadagiti listaan ti planeta,[24] bayat a nailaksid ti Init ken ti Bulan. Iti immun-una, idi naduktalan dagiti immuna a satelite ti Hupiter ken Saturno idi maika-17 a siglo, dagiti termino a "planeta" ken "satel=lite" ket nagsisinnukat ket agpapada a naus-usar – urayno ti naud-udi a naibagbaga ket nain-inut a nagbalin nga ad-adu a naus-usar kadagiti sumakbay a siglo.[25] Manipud idi tengnga ti maika-19 a siglo, ti bilang dagiti "planeta" ket napardas nga immad-adu gapu kadagiti aniaman a baro a naduktalan a banag a dagus a mangliklikmut ti Init ket nailista idi a kas maysa a planeta babaen ti sientipiko a komunidad.
Maika-19 a siglo[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi maika-19 a siglo dagiti astronomo ket nangrugrugida a namatmati a dagiti kinaudi a naduktalan a bagbagi a naidasig idi a planeta kadagiti ganganai a gudua ti siglo (a kas tiCeres, Pallas, ken ti Vesta) ket maigiddiat a sabsabali manipud kadagiti tradisonal a planeta. Dagitoy a bagiu ket nakibinningayda ti agpapada a rehion iti limbang a nagbaetan ti Marte ken Hupiter (tu barikes ti asteroid), ken addaan dagitoy ti basbassit a masaa; gapu ti nagbanagan daytoy, dagitoy ket nabaliwan ti pannakaidasigda a kas dagiti "asteroid". Iti kaawan kadagiti animan a panangipalplawag, ti maysa a "planeta" ket naawawatan idi a kas ti aniaman a "dakkel" a bagi a nangliklikmut iti Init. Gaputa adda dagiti dakkel unay a baetan ti kadakkel dagiti asteroid ken dagiti planeta, ken dagiti kaadu ti nagsasaruno a baro a naduktalan ket kasla nagpatingga idi naduktalan ti Neptuno idi 1846, awan idi ti nalawag a pannkasapul ti pormal a panangipalplawag.[26]
Maika-20 a siglo[urnosen | urnosen ti taudan]
Nupay kasata, idi maika-20 a siglo, ti Pluto ket naduktalan idi. Kalpasan dagiti immuna a panagpalplaiiw a nakaiturongan ti pammati a daytoy idi ket dakdakkel ngem ti Daga,[27] ti banag idi ket dagus nga inaw-awat a kas ti maikasiam a planeta. Ti adu pay a panagpalplalliw ket nakabiruk a ti bagi ket napudnuan a basbassit: idi 1936, ni Raymond Lyttleton ket nangisingasing a ti Pluto ket mabalin a nakatalaw a satelite ti Neptuno,[28] ken ni Fred Whipple ket nangisingasing idi 1964 a ti Pluto ket mabalin a maysa a kometa.[29] Nupay kasta, gaputa daytoy ket dakdakkel pay laeng ngem dagiti naamammuan nga asteroid ken kasla saan nga adda kadagiti dakdakkel a populasion,[30] daytoy ket nakatalinaay ti kasasaadna aginggana idi 2006.
Idi 1992, dagiti astronomo a ni Aleksander Wolszczan ken ni Dale Frail ket nangpakdaarda ti pannkaduktal kadagiti planeta iti lawlaw ti maysa a pulsar, ti PSR B1257+12.[31] Daytoy a pannakaduktal ket sapasap a naikedkeddeng a ti immuna a nalawag a pannkaduktal iti planetario a sistema iti lawlaw iti sabali a bituen. Ken idi Oktubre 6, 1995, ni Michel Mayor ken ni Didier Queloz iti Unibersidad ti Hinebra ket nangipakdaarda ti immuna nalawag a pannkaduktal iti maysa nga eksoplaneta nga agliklikmut iti maysa nga ordinario a nangruna nga agsisinnaruno a bituen (51 Pegasi).[32]
Ti pannkaduktal kadagiti ekstrasolar a planeta ket nakaituronga ti sabali pay a saan a nalawag a pannkaipalplawag iti planeta; tipuntos a ti planeta ket agbalinen a maysa a bituen. Adu kadagiti naamammuanen nga ekstrasolar a planeta ket ket ad-adu a dakdakkel ngen ti masa iti Hupiter, a ganganai a makaabut kadagiti nainlangitan a banag a tinawtawagan a kas dagiti "kayumanggi nga ansisit".[33] Dagiti kayumanggi nga ansisit ket sapsap dagitoy a naikedkeddeng a bituen gapu ti abilidadda makilunag iti deuterio, ti nadagdagsen nga isotopo ti hidrohenio. Bayat a dagiti bituen a dakdakkel ngem 75 a beses iti Hupiter ket makilunag iti hidrohenio, dagiti bituen kadagiti masa ti 13 a Hupiter ket makilunag iti deuterio. Nupay kasta, ti deuterio ket saan unay nga adu, ken kaaduan kadagiti ansisit ket nabayagdanton nga agsardeng a makitipon iti deuterio sakbay a maduktalan dagitoy, a makaaramid kaniada a narigat a malasin manipud kadagiti dakkel unay a planeta.[34]
Maika-21 a siglo[urnosen | urnosen ti taudan]
Gapu kadagiti pannkaduktal idi las-ud ti kinaudi a gudua ti maika-20 a siglo kadagti ad-adu a banag iti kaunegan ti Sistema a Solar ken dagiti dakkel a banag iti lawlaw dagiti bituen, adda dagiti suppiat a rimsua no kasano ti mangbukel ti maysa a planeta. Adda dagiti naisangayan a di pannakaitunosan no ti maysa a banag ket maikeddeng a maysa planeta no daytoy ket paset ti maysa a naisangayan a populasion a kas ti maysa nga barikes, wenno daytoy ket dakkel umayen a agpataud ti enerhia babaen ti termonuklear a panaglunag iti deuterio.
Adda dagiti umad-adu a bilang dagiti astronomo a nangitaktakder para iti Pluto a maikkat ti pannkaidasigna akas maysa a planeta, gaputa dagiti adu a kapadpadana a banag anga umab-abot ti kadakkelna ket nabirukanen iti isu met laeng a rehion iti Sistema a Solar (ti Barikes ti Kuiper) idi las-ud ti tawtawen ti 1990 ken dagiti nasapa a tawtawen ti 2000. Ti Pluto ket nabirukan idi a kas maysa a bassit a bagi iti populasion kadagiti rinibu.
Adda kadagitoy ket mairaman ti Quaoar, Sedna, ken Eris ket naibagbaga idi kadagiti nadayeg a pagiwarnakan a kas ti maikasangapulo a planeta, nupay kasat daytoy ket napay a nakaawat iti sientipiko a pannakabigbigan. Ti pannkairangarng ti Eris idi 2005, ti maysa a banag a 27% a dakdakkel ngem ti Pluto, ket nakapartuat ti kammasapulan ken ti punliko nga essem para iti opisial a pannakaipalplawag iti planeta.
Ti panangaku daytoy a problema, ti IAU ket nangirugi ti pannkapartuat ti pannakaipalplawag ti planeta, ken nagpataud iti maysa idi Agusto 2006. Ti bilang dagiti planeta ket bimmassit iti walo kadagiti dakdakkel unay a bagi nga dda iti nakaliklik ti pagtayyekanda (Merkurio, Benus, Daga, Marte, Hupiter, Saturno, Urano, ken Neptuno), ken napartuat ti maysa a baro a klase dagiti ansisit a planeta, nga immununa a naglaon kadagiti tallo a banag (Ceres, Pluto ken Eris).[35]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "IAU 2006 Sapasap a Gimong: Nagbanagan dagiti IAU Resolusion a butos". Kappon ti Internasional nga Astronomiko. 2006. Naala idi 2009-12-30.
- ^ "Ago-obra a Bunggoy dagiti Extrasolar a Planeta (WGESP) iti Kappon ti Internasional nga Astronomiko". IAU. 2001. Naala idi 2008-08-23.
- ^ H. G. Liddell and R. Scott, A Greek–English Lexicon, maikasiam nga edision, (Oxford: Clarendon Press, 1940).
- ^ Neugebauer, Otto E. (1945). "Ti Pakasaritaa ti Taga-ugma a Parikut ti Astronomia ken dagiti Pamay-an". Warnakan kadagiti Panagdal ti Asideg a Daya 4 (1): 1–38. doi:10.1086/370729.
- ^ Ronan, Colin. "Astronomia Sakbay ti Teleskopio". Astronomia idiay in Tsina, Korea ken Hapon (Walker ed.). pp. 264–265.
- ^ Kuhn, Thomas S. (1957). Ti Copernica a Rebolusion. Pagmalditan ti Unibersidad ti Harvard. pp. 5–20. ISBN 0-674-17103-9.
- ^ Francesca Rochberg (2000). "Astronomia ken dagiti Kalendario iti Taga-ugma a Mesopotamia". Iti Jack Sasson. Dagiti Sibilisasion iti Taga-ugana nga Asideg a Daya III. p. 1930.
- ^ Holden, James Herschel (1996). A History of Horoscopic Astrology. AFA. p. 1. ISBN 978-0-86690-463-6.
- ^ Hermann Hunger, ed. (1992). Astrolohika a reporta kadagiti Assyrian nga ari. Stado Archivo iti Assyria 8. Unibersidad ti Helsinki a Pagmalditan. ISBN 951-570-130-9.
- ^ Lambert, W. G.; Reiner, Erica (1987). "Babylonian Planetary Omens. Part One. Enuma Anu Enlil, Tablet 63: The Venus Tablet of Ammisaduqa". Journal of the American Oriental Society 107 (1): 93 Agsurok ti
|pages=wenno
|at=(tulong). doi:10.2307/602955. JSTOR 602955.
- ^ Kasak, Enn; Veede, Raul (2001). "Pannka-awat kadagiti Planeta iti Taga-ugma a Mesopotamia (PDF)" (PDF). Iti Mare Kõiva ken Andres Kuperjanov. Electronic Journal of Folklore (Museo ti Literaria iti Estonia) 16: 7–35. Naala idi 2008-02-06.
- ^ A. Sachs (Mayo 2, 1974). "Panagpalpaliiw nga Astronomia ti Babilonia". Dagiti Pilosopiko a Transaksion iti Naarian a Kagomongan ti Londres] (Naarian a Kagimongan ti Londres) 276 (1257): 43–50 [45 & 48–9]. Bibcode:1974RSPTA.276...43S. doi:10.1098/rsta.1974.0008. JSTOR 74273.
- ^ Burnet, John (1950). Grigo a philosoia: Thales agingga ti Plato. Macmillan and Co. pp. 7–11. ISBN 978-1-4067-6601-1. Naala idi 2008-02-07.
- ^ a b Goldstein, Bernard R. (1997). "Isalsalakan ti penomena: ti lugar iti likud ti planeta a teoria ni Ptolomio". Warnakan par iti Pakasaritaan iti Astronomia (Cambridge (UK)) 28 (1): 1–12. Bibcode:1997JHA....28....1G.
- ^ "planet, n.". Oxford nga Inggles a Diksionario. 2007. Naala idi 2008-02-07. Paammo: pilien ti Etimolohia nga etiketa
- ^ Ptolomio; Toomer, G. J. (1998). Almagesto ni Ptolomio. Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan. ISBN 978-0-691-00260-6.
- ^ J. J. O'Connor ken ni E. F. Robertson, Aryabhata ti Mankaman, arkibo ti MacTutor a Pakasaritaan ti Matematika]]
- ^ Sarma, K. V. (1997) "Astronomia idiay India" iti Selin, Helaine (editor) Ensiklopedia ti Pakasaritaan ti Siensia, Teknolohia, ken Medisina kadagiti Saan a Lumaud a Kultura, Kluwer Academic Publishers, ISBN 0-7923-4066-3, p. 116
- ^ a b =Ramasubramanian, K. (1998). "Modelo iti planetraio a panaggunay kadagiti obra dagiti astronomo ti Kerala". Bulletin of the Astronomical Society of India 26: 11–31 [23–4]. Bibcode:1998BASI...26...11R.
- ^ Ramasubramanian etc. (1994)
- ^ Sally P. Ragep (2007). "Ibn Sīnā: Abū ʿAlī al‐Ḥusayn ibn ʿAbdallāh ibn Sīnā". Iti Thomas Hockey. Ti Biograpikal nga Ensiklopedia dagiti Astronomo. Springer Science+Business Media. pp. 570–572. Bibcode:2000eaa..bookE3736.. doi:10.1888/0333750888/3736. ISBN 0-333-75088-8.
- ^ S. M. Razaullah Ansari (2002). Pakasaritaan ti oriental nga astronomia: dagiti nagbanagan dagiti 17 a nagtitinnulongan a pannakitungtungan iti maika-23 a Sapasap nga Asemblia tiSangalubongan a Kappon ti Astronomia, nga inurnos babaen ti Komision 41 (Pakasaritaan ti Astronomia), a npasamak idiay Kyoto, Agosto 25–26, 1997. Springer. p. 137. ISBN 1-4020-0657-8.
- ^ Fred Espenak. "Innem a milenio a katologo kadagiti panaglasat ti BenusS: 2000 BCE aginggana ti 4000 CE". NASA/GSFC. Naala idi 11 Pebrero 2012.
- ^ Biddut ti dakamat: Imbalido nga etiketa ti
; awan ti testo a naited para kadagiti ref a nanaganan
galileo_project
- ^ KItaen dagiti kangrunaan a dakamat idiay Linia ti panawen ti pannakaduktal kadagiti planeta ken dagiti bulan ti Sistema a Solar
- ^ Hilton, James L. (2001-09-17). "Kaano idi a Nagbalin dagiti Asteroid a kas dagiti Bassit a Planeta?". U.S. Naval Observatory. Naidulin manipud ti kasisigud idi 2007-09-21. Naala idi 2007-04-08.
- ^ Croswell, K. (1997). Planet Quest: Ti Epiko a Pannakaduktal dagiti Ganganaet a Sistema Solars. The Free Press. p. 57. ISBN 978-0-684-83252-4.
- ^ Lyttleton, Raymond A. (1936). "Kadagiti posible a resulta iti pannakasabat ti Pluto iti sitema ti Neptuno". Binulan a Pakdaar ti Naarian a Kagimongan ti Astronomia 97: 108. Bibcode:1936MNRAS..97..108L.
- ^ Whipple, Fred (1964). "Ti Pakasaritaan ti Sistema a Solar". Dagiti nagbanagan iti Nailina nga Akademia dagiti Siensia ti Estados Unidos iti Amerika 52 (2): 565–594. Bibcode:1964PNAS...52..565W. doi:10.1073/pnas.52.2.565. PMC 300311. PMID 16591209.
- ^ Luu, Jane X.; Jewitt, David C. (1996). "Ti Kuiper a Barikes". Scientific American 274 (5): 46–52. doi:10.1038/scientificamerican0596-46.
- ^ Biddut ti dakamat: Imbalido nga etiketa ti
; awan ti testo a naited para kadagiti ref a nanaganan
Wolszczan
- ^ Mayor, Michel; Queloz, Didier (1995). "Ti masa ti Hupiter a kakuyog ti solar a kita ti bituen". Nature 378 (6356): 355–359. Bibcode:1995Natur.378..355M. doi:10.1038/378355a0.
- ^ "Sapasap nga Asemblia ti IAU : Suppiat ti pannakaipalplawag iti Planeta" (.wmv). MediaStream.cz. 2006. Naala idi 2008-08-23.
- ^ Basri, Gibor (2000). "Dagiti Panagpalpaliiw kadagiti Kayumanggi nga Ansisit". Tinawen a Panagrepaso iti Astronomia ken Astropisika 38 (1): 485. Bibcode:2000ARA&A..38..485B. doi:10.1146/annurev.astro.38.1.485.
- ^ Green, D. W. E. (2006-09-13). (134340) Pluto, (136199) Eris, ken (136199) Eris I (Dysnomia). Circular No. 8747. Sentral nga Opisina para kadagiti Astronomiko a Telegrama, Sangalubongan a Kappon ti Astronomia. Naidulin manipud ti kasisigud idi Hunio 24, 2008. Naala idi 2011-07-05.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Dagiti planeta idiay Wikimedia Commons
- Website ti Sangalubongan a Kappon ti Astronomia
- Warnakan ti ladawan ti NASA
- NASA Planet Quest
- Panangiladawan a mangipada kadagiti kadakkel dagiti planeta, ti Init, ken dagiti sabali a bituen
- "Dagiti naiparuar a warnakan ti IAU manipud idi 1999 "Ti kasasaad ti Pluto: Panangipalplalawag"". Naidulin manipud ti kasisigud idi 2007-12-14.
- "Kammasapulan a maipapan ti pannakaplaneta ken ti naisingasing nga alagaden ti planetario a pannakaidasig." artikulo babaen ni Stern ken Levinson
- Dagiti naduktalan ti Panagsukisok ti Planetario a Siensia


c: text/html

text:
Daya a Visayas
Ti Daya a Visayas, ket maysa a rehion iti Pilipinas, a napusgan kas Rehion VIII. Paset ti Visayas, buklen ti 6 a probinsia, ti Biliran, Daya a Samar, Leyte, Amianan a Samar, Samar (Laud a Samar) ken Abagatan a Leyte. Ti rehional a sentro ket ti Siudad ti Tacloban. Dagiti kangrunaan a pagsasa a maar-aramat ket Cebuano ken Waray-Waray. Ti pagsasao a Sagul, a naglaok a Cebuano ken Waray, ket maar-aramat iti isla ti Biliran.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Daya a Visayas (Inggles) naala idi 27 Pebrero 2013

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Wikipedia:Annuroten ti kinapribado
- Daytoy a bersion ket saan nga opisial, ti opsial a bersion ti annuroten ti kinapribado ket mabasa idiay Annuroten ti kinapribado (Ingles a bersion). Ti tungtunganna daytoy ket mabasa idiay Tungtungan ti annuroten ti kinapribado (Ingles a bersion).
Sapasap a panakasakup[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy nga annoruten ket masakup dagiti kinabukbukodan a mainaganan a pakaamo nga inurnong wenno naipenpen babaen ti Pundasion ti Wikimedia (no iti kasta ti "Pundasion") kadagiti kukua da a server a maikabagian kadagiti gangandat ti Wikimedia (no iti kasta ti "Gangandat") ken dagiti komunidad da. Maitunos iti Annuroten ti Panagtaginayon ti Linaon, ti Nagbantayan ket agur-urnong ken agtagtaginayon ti kabassitan a bilang kadagiti kinabukbukodan a mainaganan a pakaamo a nasken ti panagtungpal ti panagpataray kadagiti kasapulan ti Gangandat.
Ti publiko ken ti pagtitinnulongan a kita kadagiti gandat[urnosen | urnosen ti taudan]
Amin a Gangandat iti Pundasio ti Wikimedia ket nagtitinnulongan a naparang-ay babaen dagiti agar-aramat nga agu-usar ti MediaWiki software. Ti sinoman nga addan ti sumrekanna nga Internet (wenno saan a maiparparit nga agaramid iti kastoy) ket maka-urnos kadagiti publiko a mabalin a maur-urno a pampanid iti dagitoy a pagsaadan a makapan wenno saan a sumrek a kasla naka-rehistro nga agar-aramat. Babaen ti panagaramid ti kastoy, dagiti agur-urnos ket makaaramid ti maipablaak a dokumento, ken ti maysa a publiko a naisurat iti amin a balikas a nainayon, kinissay, wenno sinukatan. Daytoy nga aramid ket publiko, ken dagiti agur-urnos ket mainaganan iti publiko nga isu ti mannurat kadagita a panagbalbaliw. Amin a naiparawad a naaramid iri Gandat, ken amin a magun-od iti publiko a pakaammo a maipanggep kadagitoy a parawad, ket mawaswasan a nai-lesensian ken mabalin a mawayaan a makopia, maadaw a sasaoen, mausar manen ken mabaliwan ti sabsabali a tat-tao nga addaan laeng ti bassit a pannakaiparparit.
Dagit maararamid kadagiti gandat ti Pundasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti sapasap, daytoy nga annuroten ket maidangep laeng iti pribado a pakaammo a naipenpen wenno tengtenglen babaen ti Pundasion a saan a magun-od ti publiko.
Dagiti inararamid iti Gangandat a saan a nasakupan babaen iti daytoy nga annuroten ket nairaman, ngem saan nga nagpatingga, kadagiti nagbanagan ti pagbasabasa ken dagiti panag-urnos ti panid, ti panag-usar ti wiki "e-surat ti agar-aramat" a kalangaan, ti panag-suskribir ken panagipablaak kadagiti sinangaili ti Pundasion a listaan ti e-surat, ken ti panakisasao kadagiti boluntario babaen ti naibiliete a sistema ti Nagbatayan ("OTRS"). Dagitoy a panagaramid ket mabalin a nagiparang kadagiti IP a pagtaengan ti nagparawad, ken mabalin a dagiti sabsabali a kinabukodan a pakaammo, saan a mangilaslasin kadagidiay sapasap a publiko, wenno ti naisangayan a bung-bunggoy kadagiti boluntario nga agararamid a nawayaan idiay Pundasion.
Dagiti agar-aramat ket mabalinda ti makigapuanan ti sinonoman kayatda iti ruar ti Pundasion a pagsaadan, babaen ti e-surat, IRC wenno sabsabat panakisao, wenno dagiti nawayaan a sapot ti pagsaadan, kem masapul a pategan da dagiti peggad a mairamanan, ken dagiti panakasapul da iti kabukodan a kinapribado, sakbay nga agusar kadagitoy a pamay-an ti pannakisarita.
Dagiti pakabilangan ken panagsurat ti agar-aramat[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Pundasion ket saan nga agpilpilit kadagiti agur-urnos iti agrehistro iti maysa a gandat. Ti sinomam ket maka-urnos a saan a nakastrek nga agusar iti nagan ti agar-aramat, nga iti kastoy a kaso, mainaganan da babaen ti IP a pagtaengan. Dagiti agar-aramat nga agrehistro ket mainaganan babaen ti napili a nagan ti agar-aramat. Dagiti agar-aramat ket makapili ti kontrasenias, a naitalek ken mausar a pammasingked ti integridad ti pakabilangan da. Mailaksid iti mabalin a pannakasapul iti linteg, awan ti rebbengan ti ti maysa a tao ti agibagano, wenno mannakaammo nga agisarang, kadagiti kontrasenias ti agar-aramat ken/wenno galietas nga inaramid ti panagipanagan ti agar-aranmat. No naaramiden, dagiti pakabilangan ti agar-aramat ket saanen a maikkat. Mabalin a masukatan ti nagan ti agar-aramat, depende kadagiti annuroten iti agmaymaysa a gandat. Ti Nagbatayan ket saan nga ag-garantia a no agkiddaw, ti nagan ti agar-aramat ket masukatan.
Panggep ti panagurnong iti pribado a pakaammo[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Pundasion ket patinggaan na ti panagurnong kadagiti kinabukodan a mainaganan a linaon ti agar-aramat kadagiti maipanggep ti panagrang-ay laeng kadagiti gangandat na, a mairaman ngem saan maipatingga kadagiti sumaganad:
- Ti panakaisayaat ti pubiko a pammatalgedan dagiti gandat. Ti Pundasion ket malasin na a ti ania man a sistema a nakalukat unay nga agpalubos ti kaaduan a mabalin a makibinglay iti sapasap a publiko ket mabalin a madanar kadagiti kitkita ti panag-abuso ken dakes a tignay. Ti Pundasion ken ti komunidad ti gangandat ket addaan da ti mekanismo nga agpawil wenno pamuspusan kadagitoy a panag-abuso nga ar-aramid. Kas pagarigan, no agsuksukisok ti panag-abuso iti maysa a gandat, a mairaman ti maipagarup a panag-usar kadagiti dakes a “sockpuppets” (dagiti duplikado a pakabilangan), bandelismo, panagriribuk kadagiti sabali nga agar-aramat, wenno makariri a tignay, ti IP a pagtaengan dagiti agar-aramat (a naala kadagiti listaan wenno manipud kadagit rehistro idiay database) ket mabalin a mausar a panaginagan ti nagtaudan iti abuso a panagtignay. Daytoy a pakaammo ket mabalin a maibingay babaen kadagiti agar-aramat nga addan ti administrador a karbengan nga inikkan dagiti komunidad nga agsalaknib kadagiti gangandat.
- Ti panagited kadagiti estadistika iti pagsaadan. Ti Pundasion ket agala kadagiti pagtuladan nga estadistika iti kilaw a linaon a panagsarungkar dagiti agar-aramat. Dagitoy a listaan ket mausar ti panagaramid kadagiti estadistika a pampanid ti pagsaadan; dagiti kinilaw a listaan ti linaon ket saan a maipakita iti publiko.
- Ti panag-sulbar kadagiti teknikal a parikut. Ti listaan ti linaon ket mabalin a masukimat babaen dagiti agparparang-ay iti panag-sulbar kadagiti teknikal a parikut ket ti panagsurot kadagiti nadaksan a sapot ti lawwalawwa nga agpagpadagsen iti pagsaadan.
Dagiti salaysay ti panagurnong ti linaon[urnosen | urnosen ti taudan]
Sapasap a manamnama[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti IP ken sabsabali pay a teknikal a pakaammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- No ti maysa a bisita ket agkiddaw wenno agbasa iti maysa a panid, wenno agipatulod ti e-surat iti Wikimedia server, maysa wenno adadu pay a pakaammo ti maurnong ngem iti kadawyan a maalala babaen dagiti sapot ti pagsaadan. Ti Pundasion ti Wikimedia ket mabalin nga agidulin kadagiti kinilaw a listaan iti kasta a panagginnatang, ngem dagitoy ket saan a maipablaak wenno mausar a panagsiput kadagiti naitalgedan nga agar-aramat.
- No ti maysa a panid ket maurnos ti nakastrek a mannurat, ti server ket agitaltalek nga agipenpen ti maikabagian nga IP a pakaammo para iti naipatingga a panawen. Daytoy a pakaammo ket ma-automatiko a maikkat kalpasan iti maysa a disso ti panawen. Para kadagiti mannurat a saan a sumrek, ti IP a pagtaengan ket mausar iti publiko ken agnanayon a maipammadayaw nga isu ti mannurat iti dayta a panag-urnos. Mabalin a ti sabsabali a tat-tao ti agipanagan iti dayta a mannurat manipud iti kukua na nga IP a pagtaengan a mairaman ti sabsabali a pakaammo a magun-od. Ti panag-serrek nga addan ti nai-rehistro a nagan ti agar-aramat ket agpalubos ti nasaysayaat a pagtaginayon ti kinapribado.
Dagiti galietas[urnosen | urnosen ti taudan]
- Daytoy a pagsaadan ket agibil ti maysa a temporario gimong ti galietas iti kompiuter ti agsarsarungkar no a agbisita ti Gandat a panid. Dagiti agbasbasa a saan da a panggepen ti sumrek wenno agur-nos ket mabalin da a supapakan daytoy a galietas; maikkat to daytoy ti kalpasan iti panagbasasa iti gimong. Adu pay dagiti galietas a maikabil no ti maysa ket sumrek nga agtaripatu kadagiti kasasaad ti panag-serrek. No ti sinoman ket agidulin iti nagan ti agar-aramat wenno kontrasenias iti pagbasabasa iti sinoman, dayta a pakaammo ket maidulin iti agarup a 30 nga al-aldaw, ken daytoy a pakaammo ket maipatulod to manen idiay server iti kanayon a panagsarungkar iti isu met laeng a Gandat. Dagiti agparawad nga agus-usar iti publiko a makina a saan da a kayat nga iparang dagiti nagan da nga agar-aramat kadagiti sumakbay nga agar-aramat iti dayta a makina ket nasken a dalusan da dagitoy a galietas iti kalpasan a panag-usar.
Pakasaritaan ti panid[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti inurnos wenno dagiti sabsabali a naiparawad iti maysa a Gandat kadagiti artikulo na, dagiti panid ti agar-aramat ken tungtungan a pampanid ket kadawyan nga inggana a maidulin. Ti panagikkat ti teksto manipud iti maysa a gandat ket san nga inggana a maikkat. Ti kadawyan, kadagiti gandat, ti sinoman ket mabalin da a kitaen dagiti kallabes a bersion iti maysa nga artikulo ken makita da dagiti linaon. Nupay ti maysa nga artikulo ket "naikkat", ti maysa nga agar-aramat a natalgedan ti nagatngato nga agpang ti panakastrek ket makita na pay dagiti naikkat a saan a makitkita ti publiko. Ti pakaammo ket mabalin a nga agnaynayon a maikkat babaen dagiti agar-aramat nga addan ti panagserrek kadagiti Wikimedia server, ngem maisiasi manipud ti narasay a pasamak no ti Pundasion ket nasken nga agikkat kadagiti pakasaritaan ti panag-urnos a banbanag itipanag-sungbat ti bilin ti korte wenno kapadpadana a kalintegan nga aramid, awan ti garantia ti ania man nga agnanayon a panagikkat ti mapasamak.
Dagiti parawad ti agar-aramat[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti parawad ti agar-aramat ket mailaslasin ken magun-od iti publiko. Dagiti parawad ti agar-aramat ket mailasin babaen kadagiti panaka-rehistro ken kasasaad ti panagserrek. Ti linaon iti parawad ti agar-aramat, a kas iti oras a nagur-nos ti agar-aramt ken ti bilang iti inur-nos da, ket magun-od a publiko babaen ti listaan dagiti parawad ti agar-aramat, ken dagiti nailasin a porma a naipablaak babaen dagiti sabsabali nga agar-aramat.
Panag-basbasa dagiti gandat[urnosen | urnosen ti taudan]
-
- Awan pay dagiti maala nga adadu a pakaammo iti agar-aramat ken sabsabali nga agsarsarungkar nga agbasbasa ti pampanid ngem iti kadawyan laeng a ma-alala kadagiti listaan ti server babaen dagiti sapot ti pagsaadan. Maisiasi manipud ti kilaw a linaon dita ngato a naala para iti kadawyan a pang-panggep, ti panagsarungkar kadagiti panid ket saan nga agiparang kadagiti kinasiasino ti agar-aramat iti publiko. Dagiti naala a kilaw a listaan ti linaon ket mabalina a mairaman ti IP a pagtaengan iti aniaman nga agar-aramat, ngem saan maaramid a publiko.
Panag-urnos kadagiti gandat[urnosen | urnosen ti taudan]
-
- Dagiti panag-urnos ti panid ti Gandat ket mainaganan iti nagan ti agar-aramat wenno IP a pagtaengan iti agur-urnos, ken ti pakasaritaan ti panag-urnos ket mailasin babaen ti mannurat iti listaan ti parawad . Iti kastoy a pakaammo ket agnanayon a magun-od kadagiti gandat.
- Dagiti nakstrek a naka-rehistro nga agar-aramat
- Dagiti nakastrek nga agar-aramat ket saan da nga agiparang kadagiti IP a pagtaengan iti publiko mailaksid kadagiti kaso a panag-abuso, a mairaman ti panag-bandalismo iti panid a wiki babaen ti agar-aramat wenno babaen ti sabali nga agar-aramat nga addan ti agpada nga IP a pagtaengan. Ti maysa nga IP a pagtaengan ti agar-aramat ket maipenpen kadagidiay wiki server para iti agpang a panawen, nga iti daytoy nga agdama ket mabalin a makita dagiti administradot ti server ken babaen dagiti agar-aramat a naitalgedan ti CheckUser a panagserrek.
- Pakaammo nga IP a pagtaengan, ken ti panakaikapet na ti aniaman a nagan dagiti agar-aramat a makibingay, ket mabalina a maibbatan babaen ti maysa a pasamak (kitaen dita baba).
- Dagiti agur-urnos nga agus-usar ti e-surat a server ti maysa a kompania manipud iti balay wenno ag-telecommute babaen ti maysa a DSL wenno cable Internet a panakaikapet, ket mabalin a nalaka a mainaganan babaen ti IP a pagtaengan da; nga iti daytoy a kaso ket mabalin a nalaka a mainaganan amin a naiparawad kadagiti sabsabali a Gandat nga inaramid babaen iti dayta nga IP. Ti panag-usar ti nagan ti agar-aramat ket nasaysayaat a panagtaginayon ti kinapribado iti daytoy a kasasaad.
- Dagiti saan a nakastrek a nakarehistro nga agar-aramat ken dagiti saan a nakarehistro nga agar-aramat
- Dagiti mannurat a saan a nakastrek ket mabalin a mainaganan babaen ti IP a pagtaengan. Depende ti panakaikapet ti maysa a sinoman, daytoy nga IP a pagtaengan ket mabalin a masurot iti maysa a dakkel nga agipaay ti Internet wenno ti maysa a pagadalan, lugar iti panagnegosio wenno pagtaengan. Mabalin ng ausaren dagitoy nga inpormasion a mainayon kadagiti sabsabali nga inpormasion, a mairaman ti estilo ti panag-urnos ken kakaykayatan, ti panakainagan a sibubukel ti maysa a mannurat.
- Dagiti panag-urnos ti panid ti Gandat ket mainaganan iti nagan ti agar-aramat wenno IP a pagtaengan iti agur-urnos, ken ti pakasaritaan ti panag-urnos ket mailasin babaen ti mannurat iti listaan ti parawad . Iti kastoy a pakaammo ket agnanayon a magun-od kadagiti gandat.
Dagiti pagtungtungan[urnosen | urnosen ti taudan]
-
-
- Kadagiti panid ti wiki a pagtungtungan
- Ti ania man a mabalin a maurnos a panid ket teorokamente a maysa a lokasion iti maysa a pagtungtungan. Iti sapasap, dagiti tungtungan iti gandat ti Pundasion ket rumsua kadagiti tungtungan a pampanid (kumadua kadagiti naisangyan nga agar-aramat), kadagiti tungtungan a panid ti artikulo (kumadua kadagiti naisangayan nga artikulo) wenno kadagiti panid a nainaganan a panag-usar a kas ti forum (e.g., ti Village Pump). Ti kinapribado a manamnama ket maidangep kadagiti tungtungan a panid a kapadpada ti ania man a lugar.
- Babaen ti e-surat
- Dagiti agar-aramat ket saan da a nasken nga agilista ti maysa nga e-surat a pagtaengan no agrehistro. Dagiti agar-aramat nga agited kadagiti umisu nga e-surat a pagtaengan ket makapabaelan da dagiti sabsabali a nakastrek nga agar-aramat ti agipatulod ti e-surat kaniada babaen ti wiki. No makaawat ti maysa nga e-surat manipud kadagiti sabsabali nga agar-aramat babaen iti daytoy a sistema, ti e-surat a pagtaengan ket saan a maipakitat kaniada. No agpili ti agitulod ti maysa nga e-surat kadagiti sabsabali nga agar-aramat, ti e-suratda ket maiparang nga isu ti nagipatulod.
- Ti e-surat a pagtaengan a naikabil iti kakaykayatan ti maysa atao ket mabalin nga usaren ti Pundasion para ti pannakisarita. Dagiti agar-aramat nga awanan ti umiso nga e-surat a pagtaengan ket saan da a mabalin nga agipasuli no mapukaw da ti kontrasenias. Iti daytoy a kasasaad, nupay kasta, dagiti agararamat ket mabalin da a kontaken dagiti maysa nga administrador ti server ti Wikimedia tapno makaikabil da ti baro nga e-surat a pagtaengan. Ti maysa nga agar-aramat ket mabalin na nga ikkaten ti e-surat a pagtaengan ti pakabilangan manipud iti kakaykayatan na iti aniaman nga oras tapno mapawilan ti panaka-usar da. Ti pribado a pannakisarita a nagbaetan dagiti agar-aramat ket mabalin a maidulin babaen ti panagtalek dagiti agar-aramat ken saan nga suheto daytoy ti annuroten ti Pundasion ti Wikimedia.
- Dagiti listaan ti panagsurat
- Dagiti e-surat a pagtaengan nga inusar ti panag-suskribir ken panagipablaak iti Gandat dagiti listaan ti panagsurat ket maiparang kadagiti sabsabali a nagsuskribir. Dagiti naidulin a listaan iti kaaduan a kadagitoy a listaan ti panagsurat ket publiko, ken ti panagbiruk kadagiti publiko a naidulin ket a maaramid idiay Web. Dagiti pagtaengan ti agsuskribir ket mabalin a maisao kadagiti mensahe ti sabsabali nga agar-aramat. Dagitoy nga e-surat a pagtaengan ken ania man kadagitoy a mensahe a maipatulod ti maysa a listaan ti panagsurat ket mabalin a maidulin ken mabalin nga agnanayon a magun-od ti publiko.
- Babaen ti OTRS
- Adda dagiti dadduma nga e-surat a pagtaengan (kasla dagiti info-en idiay wikimedia dot org) ket agipatulod ti surat ti maysa a timpuyog dagiti boluntario a napagtalekan babaen ti Pundasion ti agusar ti etiketa a sistema, a kas iti OTRS, tapno agsungbat. Ti surat a naipatulod iti daytoy a sistema ket saan a makita ti publiko, ngem dagiti boluntario a napili babaen ti Pundasion ket masurokan da. Ti timpuyog ti etiketa a sistema ket mabalin da a tungtungan dagiti linaon iti naawat a surat kadagiti sabsabali a nagparawad tapno nasayaat da a makasungbat. Dagiti surat kadagiti pribado a pagtaengan iti kamkameng ti Board of Trustees ken iti staff iti Pundasion ket mabalin a maipatulod iti timpuyog ti OTRS. Dagitoy a amensahe ket mabalin a maidulin babaen dagiti kamkameng ti timpuyog ti OTRS ken ti ania mannga e-surat a serbisio nga usaren da, ken mabalin da a magun-od dagitoy.
- Dagiti IRC
- Dagiti IRC a kanales ketsaan nga opisial a paset ti Pundasion ti Wikimedia ket a patpatarayen kadagiti server ti Wikimedia. Ti IP a pagtaengan dagiti agar-aramat a makisarita iti kastoy a serbisio ket mabalin a maiparang kadagiti sabsabali nga agar-aramat. Ti kinapribado ti agar-aramat ti IRC iti maysa a kanal ket mabalin laeng a masalakniban babaen kadagiti annuroten dagiti serbisio ken kanal. Dagiti sabsabali a kanal ket addaan da ti sabsabali nga annuroten no dagiti listaan ket maipablaak.
-
Panangala ken panagiyebbet ti kinabukbukodan a panakailasin a pakaammon[urnosen | urnosen ti taudan]
- Panagal
- Dagiti gandat ket nangnangruna nga ipatpatarayan dagiti agparparawad a boluntario. Some dedicated users are chosen by the community to be given privileged access. For example, for an English Wikipedia user, user access levels to Wikipedia are determined by the user's presence in various 'user groups'. User group rights and group members are reachable in every project from the Special:ListGroupRights page.
- Other users who may have access to private identifiable information include, but are not limited to, users who have access to OTRS, or to the CheckUser and Oversight functions, users elected by project communities to serve as stewards or Arbitrators, Wikimedia Foundation employees, trustees, appointees, and contractors and agents employed by the Foundation, and developers and others with high levels of server access.
- Access to and publication of this information is governed by the Access to nonpublic data policy, as well as specific policies covering some of the functions in question. Sharing information with other privileged users is not considered "distribution."
- Release — Policy on Release of Data
- It is the policy of Wikimedia that personally identifiable data collected in the server logs, or through records in the database via the CheckUser feature, or through other non-publicly-available methods, may be released by Wikimedia volunteers or staff, in any of the following situations:
- In response to a valid subpoena or other compulsory request from law enforcement,
- With permission of the affected user,
- When necessary for investigation of abuse complaints,
- Where the information pertains to page views generated by a spider or bot and its dissemination is necessary to illustrate or resolve technical issues,
- Where the user has been vandalizing articles or persistently behaving in a disruptive way, data may be released to a service provider, carrier, or other third-party entity to assist in the targeting of IP blocks, or to assist in the formulation of a complaint to relevant Internet Service Providers,
- Where it is reasonably necessary to protect the rights, property or safety of the Wikimedia Foundation, its users or the public.
- Except as described above, Wikimedia policy does not permit distribution of personally identifiable information under any circumstances.
- Third-party access and notifying registered users when receiving legal process
- As a general principle, the access to, and retention of, personally identifiable data in all projects should be minimal and should be used only internally to serve the well-being of the projects. Occasionally, however, the Foundation may receive a subpoena or other compulsory request from a law-enforcement agency or a court or equivalent government body that requests the disclosure of information about a registered user, and may be compelled by law to comply with the request. In the event of such a legally compulsory request, the Foundation will attempt to notify the affected user within three business days after the arrival of such subpoena by sending a notice by email to the email address (if any) that the affected user has listed in his or her user preferences.
- The Foundation cannot advise a user receiving such a notification regarding the law or an appropriate response to a subpoena. The Foundation does note, however, that such users may have the legal right to resist or limit that information in court by filing a motion to quash the subpoena. Users who wish to oppose a subpoena or other compulsory request should seek legal advice concerning applicable rights and procedures that may be available.
- If the Foundation receives a court-filed motion to quash or otherwise limit the subpoena as a result of action by a user or their lawyer, the Foundation will not disclose the requested information until Wikimedia receives an order from the court to do so.
- Registered users are not required to provide an email address. However, when an affected registered user does not provide an email address, the Foundation will not be able to notify the affected user in private email messages when it receives requests from law enforcement to disclose personally identifiable information about the user.
Renunsia[urnosen | urnosen ti taudan]
The Wikimedia Foundation believes that maintaining and preserving the privacy of user data is an important value. This Privacy Policy, together with other policies, resolutions, and actions by the Foundation, represents a committed effort to safeguard the security of the limited user information that is collected and retained on our servers. Nevertheless, the Foundation cannot guarantee that user information will remain private. We acknowledge that, in spite of our committed effort to protect private user information, determined individuals may still develop data-mining and other methods to uncover such information and disclose it. For this reason, the Foundation can make no guarantee against unauthorized access to information provided in the course of participating in Foundation Projects or related communities.


text:
Nobela
Ti nobela ket ti atiddog a naratibo a prosa a mangipalawag kadagiti karakter ken dagiti pasamak iti porma iti agsisinnaruno nga istoria. Ti kita ket adda ti naipakasaritaan a ramut kadagiti pagobraan iti mediebal ken nasapa a moderno a romansa ken iti novella. Ti naududi, ket ti maysa nga Italiano a balikas nga inus-usar a panangilawag kadagiti ababa a sarita, ket nangited ti agdama a sapasap a termino iti maika-18 a siglo.
Ti adu paya a pannkaipalawag daytoy a kita ket naipakasaritaan a narikut. Ti pannkaaramid ti naratibo, ti gandat, ti pannakaikabagian iti kinapudno, ti pannakailaslasin, ken ti panag-usar ti pagsasao ket kadawyan a natungtungan tapno maipakita dagiti artistiko a kaikarian ti nobela. Kaaduan kadagitoy a kammasapulan ket naipayammo iti literario a prosa idi maika-16 ken maika-17 a siglo, tapno makaited iti binalabala a pakailintegan ti ruar a pagobraan iti kinapudno a pakasaritaan.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]


text:
Pilipinas
Ti Pilipinas wenno ti Republika iti Pilipinas (Filipino: Republika ng Pilipinas; Ingles: Republic of the Philippines) ket maysa a pagilian iti Abagatan-a-Daya nga Asia. Masarakan aganay a 1,210 a kilometro (750 milia) manipud iti kadagaan ti Asia, buklen ti 7,107 nga is-isla a naipaset iti Arkipelago ti Malaya.
Ti nagan ti Pilipinas ket nanipud kenni Ruy López de Villalobos, maysa a navigador a Kastila, a nangpanagan kadagiti puro ti Samar ken Leyte kas Las Islas Felipinas kas pammadayaw kenni Ari Felipe II ti Espania, bayat ti napaay nga expedisionna idi 1543. Ti arkipelago ket am-ammo met idi iti daddduma pay a nagan ken awag kas iti Spanish East Indies, Nueva Castilla, Islas del Poniente, Islas de San Lázaro ken dadduma pay. Idi agangay, naawaganen iti Pilipinas ti sibubukel a kapuruan.
Dagiti linaon
Lokasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Mapa[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti rehion[urnosen | urnosen ti taudan]
- Rehion ti Ilocos (I)
- Cordillera Administrative Region (CAR)
- Cagayan Valley (II)
- Central Luzon (III)
- Metro Manila (NCR; MM)
- CALABARZON (IV-A)
- MIMARO (IV-B)
- Palawan (IV-C)
- Rehion ti Bicol (V)
- Western Visayas (VI)
- Central Visayas (VII)
- Eastern Visayas (VIII)
- Peninsula ti Zamboanga (IX)
- Northern Mindanao (X)
- Rehion ti Davao (XI)
- SOCCSKSARGEN (XII)
- CARAGA (XIII)
- ARMM
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Republic Act No. 8491". Republic of the Philippines. Naidulin manipud ti kasisigud idi 2007-12-05. Naala idi 2008-09-30. Link nasarungkaran manen idi Nobiembre 19, 2010
- ^ United Nations Development Programme. (2011). Table 1 – Human Development Index and its components. Human Development Report 2010 – The Real Wealth of Nations: Pathways to Human Development. Palgrave Macmillan. ISBN 978-0-230-28445-6 90101.
- ^ Lucas, Brian. (Agosto 2005). "Which side of the road do they drive on?". Naala idi 2009-02-22.
- Pilipinas
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Pasipiko
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Abagatan Tsina
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Inggles
- Dagiti dati a kolonia ti Espana
- Dagiti isla a pagilian
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti Gunglo ti Pagpagilian ti Abagatan a daya nga Asia
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti republika
- Dagiti pagilian ti Abagatan a daya nga Asia
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1565
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1898
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1946
- Bulkaniko nga arko nga is-isla


text:
Masbate
Ti Masbate ket maysa nga isla a probinsia iti Pilipinas a masarakan iti Rehion ti Bicol iti Luzon. Ti kapitoliona ket ti Siudad ti Masbate. Buklen ti tallo a kangrunaan a purpuro: ti Isla ti Masbate, Isla ti Ticao ken ti Isla ti Burias.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Addaan ti Masbate iti 20 nga ili ken 1 a siudad.
Siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti daulo ti probinsia: Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno, Siudad ti Quezon- Naala idi 06 Enero 2013
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Bicol (Inggles) naala idi 05 Pebrero 2013


text:
Abagatan a Leyte
Ti Abagatan a Leyte ket maysa a probinsia iti Pilipinas a masarakan iti rehion ti Daya a Visayas. Ti kapitoliona ket ti Siudad ti Maasin, sakupenna ti akin-abagatan a kakapat a paset ti Isla ti Leyte.
Ti isla nga ili ti Limasawa iti abatan ti probinsia ket mapapati kas lugar ti kaunaan a Kristiano a Misa iti Adayo a Daya, idi simmngalad sadiay ni Ferdinand Magellan idi 1521.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Addaan ti Abagatan a Leyte iti 18 nga ili ken 1 a komponente a siudad.
Siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti daulo ti probinsia: Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno, Siudad ti Quezon- Naala idi 12 Pebrero 2013
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Daya a Visayas (Inggles) naala idi 27 Pebrero 2013


text:
Ayúp
Ti ay-ayúp ket maysa a kangrunaan a grupo ti nagdumaduma ti sellula a, dagiti eukariota nga organismo iti panagarian ti Animalia wenno Metazoa. Dagiti plano ti bagi dumtengto nga agbalin a masimpa no isuda rumang-ay, urayno adda dagiti mapan ti pamay-an ti metamorposis kadagiti masakbayan a biagda. Kaaduan kadagiti ayúp ket makagunay, a kayatna a saoen ket mabalinda ti kellat nga aggunay ken awan tulong. Dagiti amin nga ayúp ket heterotropo, a kayatna saoen ket manganda kadagiti sabali nga organismo wenno dagiti produktoda para iti sostento.
Kaaduan kadagiti naamammoan nga ayúp kadagiti pilo ket nagparangda kadagiti rehistro ti posil a kas maipapan ti baybay a sebbanagn idi las-ud ti Kambriano a panagbettak, idi agarup 542 a riwriw a tawtawen.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Klaus Nielsen. Ebolusion ti ayúp: Dagiti Pannakaikabagian ti Sibibiag a Phyla (maika-2 nga edision). Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, 2001.
- Knut Schmidt-Nielsen. Pisiolohia ti ayúp: Panangiyampon ken Enbironmento. (maika-5 nga edision). Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, 1997.
Kasilpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Animalia idiay Wikimedia Commons


text:
Papa Pablo I
Ni Papa Pablo I (700 – 28 Hunio 767) ket isu ti papa manipud idi 29 Mayo 757 aginggana idi 28 Hunio 767. Isu ket immuna a nagserbi a kas maysa a Romano a diakono ken kankanayon a nagtrabtrabaho para iti kabsatna a lalaki, a ni Papa Esteban II, para iti panakitinnarusan kadagiti Lombardo nga ari.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Pablo I idiay Wikimedia Commons
- J. P. Kirsch (1913). "Pope Paul I". Katoliko nga Ensiklopedia. New York: Robert Appleton a Kompania.
- Plantilia:Cite NIE


text:
Papa Vigilio
Ni Papa Vigilio (pimmusay idi 7 Hunio 555) ket isu ti nagturay a papa manipud idi 537 aginggana idi 555, ket naikedkeddeng nga isu ti immuna a papa ti Bisantino a Kinapapa.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ekonomou, Andrew J. 2007. Ti Bisantino a Roma ken dagiti Griego a Papa: Dagiti Dumaya nga impluensia iti Roma ken ti kinapapa manipud kenni Gregorio ti Natan-ok aginggana kenni Zacarias, A.D. 590–752. Lexington Books.
- Louise Ropes Loomis, Ti Libro dagiti Papa (Liber Pontificalis). Merchantville, NJ: Evolution Publishing. ISBN 1-889758-86-8 (Naiprenta manen idi 1916 nga edision. Inggles a pannkaipatarus nga adda dagiti naeskolar a pakaammo, ken dagiti panangiladawan).
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Vigilio idiay Wikimedia Commons
- Katoliko nga Ensiklopedia: Papa Vigilio
- Opera Omnia babaen ni Migne Patrologia nga adda dagiti analitiko a pagsurotan


text:
Papa Esteban VI
Ni Papa Esteban VI (pimmusay idi Agosto 897) ket isu ti Papa manipud idi 22 Mayo 896 aginggana idi Agosto 897.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Daytoy nga artikulo ket mangiramramn kadagiti testo manipud ti naipablaak nga adda itan ti publiko a pagturayan: Herbermann, Charles, ed. (1913). "Papa Esteban VI". Katoliko nga Ensiklopedia. Robert Appleton a Kompania.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Esteban VI idiay Wikimedia Commons


text:
Baybay Kaspio
Ti Baybay Kaspio (Azerbaijani: Xəzər dənizi, Persiano: دریای کاسپین /دریای مازندران /دریای خزر, Ruso: Kacпийckoe Mope, Kazakh: Kacпий Teңiзi, Turkomano: Hazar deňizi) ket isu ti kadakkelan a naikulong ti a bagi ti danum iti Daga babaen ti kalawa, naidumadumaan a naiklase a kas ti kadakkelan adanaw iti lubong wenno maysa a agpayso a baybay.[2][3] Ti baybay ket adda kalawa ti rabaw iti 371,000 km2 (143,200 sq mi) (a saan a mairaman ti Garabogazköl Aylagy) ken ti tomo iti 78,200 km3 (18,800 cu mi).[4] Daytoy ket adda ti maysa a endoreika a labneng (awan ti rummuaranna) ken nabeddengan iti amianan a laud babaen ti Rusia, iti laud baben ti Azerbaijan, ti abagatan babaen ti Iran, iti abagatan a laud babaen ti Turkmenistan, ken iti amianan a daya babaen ti Kazakstan.
Dagiti taga-ugma nga agtateng iti sona a lawlawna ket naipagarupda ti Baybay Kaspio a kas maysa a taaw, mabalin a gapu ti kaapgadna ken ti kasla awan ti pagpatingaanna. Daytoy ket adda ti Kaapgad ti agarup a 1.2%, agarup maysa a pagkatlo a kaapgad dagiti kaaduan a danum ti baybay.
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti balikas a Kaspio ket naal amaniud ti nagan a Caspi (Persiano: کاسپی), ti taga-ugma a tattao a nagtataeng idiay abagatan a laud a baybaya idiay Transkaukasia.[5] Ni Strabo ket insuratna a "iti pagilian dagiti Albanes ket tagikua pay ti teritorio a makunkuna iti Caspiane, a nainaganan manipud ti Kaspio a tribu, a kas met laeng iti baybay; ngem daytoy a tribu ket awanen".[6] Iti pay maipatinayon, dagiti Kaspio a Rungan, nga isu daytoy ti nagan ti rehion idiay probinsia ti Tehran iti Iran, ket maysa pay daytoy a mabalin a pirgis ti ebidensia nga immakarda idiay abagatan ti baybay. Ti Irani a siudad ti Qazvin ket makibinningay ti ramut ti naganna iti nagan ti baybay. Iti kinapudno, ti tinawtawid nga Arabiko a nagan para iti baybaya ket, Bahr al-Qazwin (Baybaya ti Qazvin).[7]
Iti klasiko a kinaugma kadagiti Griego ken dagiti Persiano daytoy ket tinawtawagan ti Taaw Hyrcania.[8] Iti Persiano a kinaugma, ken ti pay moderno nga Iran, daytoy ket makunkuna a ti baybay Mazandaran (Persiano: دریای مازندران). Idiay Iran, daytoy ket sagpamisan pay a makunkuna a kas ti Daryā-i Xazar sometimes.[9] Kadagiti Indiano daytoy ket tinawtawagan idi ti Kashyap Sagar. Kadagiti agsasao ti Turko a pagpagilian daytoy ket naamammuan iti Baybay Khazar. Dagiti daan a Ruso a taudan ket tinawtawaganda iti Khvalyn wenno Baybay Khvalis (XBaлыHckoe Mope / XBaлиcckoe Mope) manipud ti nagan a Khwarezmia.[10] Dagiti Taga-ugma nga Arabiko a taudan ket tinawtawaganda a kas ti Baḥr Gīlān (بحر جیلان) a kaibuksilanna a kas "ti Baybay Gilan".
Dagiti Turko a pagsasao ket agus-usar ti agpapada a nomenklatura a maigiddiat kadagiti Indo-Europeano a pagsasao dita ngato. Kas pagarigan, iti Turkmenistan, ti nagan ket Hazar deňizi, iti Azeri, daytoy ket Xəzər dənizi, ken iti moderno a Turko, daytoy ket Hazar denizi. Iti amin kadagitoy a kaso, ti maikadua abalikas ket kaibuksilan ti "baybay", ken ti umuna balikas ket mangitudtudo ti naipakasaritaan a Hasaro nga adda idi ti dakkel nga imperio a naikuartel idiay Amiananti Baybay Kaspio idi baetan ti maika-7 ken maika-10 a siglo.
Pisikal a pannakailadawan[urnosen | urnosen ti taudan]
Pannakaporma[urnosen | urnosen ti taudan]
Kasla ti Baybay Nangisit, ti Baybay Kaspio ket tidda ti taga-ugma a Baybay Paratethys. Ti Baybay Kaspio ket nagbalin a napalikmutan ti daga idi agarup a 5.5 a riwriw a tawtawen gapu ti tektoniko a panakaibagkat ken ti panakaibaba ti lessad ti baybay. Iti las-ud kadagiti napudot ken namaga a paset ti panawen ti klima, ti napalikmutan ti daga a baybay ket kaaduan daytoy ket namagaan, a nakadeposito kadagiti ebaporitiko a sedimento a kas ti halito a nagbalin a naabbongan babaen kadagiti naiyangin a deposito ken sinerraan a kas maysa nga ebaporitiko a baniera[11] no nalamiis, ti nabasa a klima ket punuenna ti baniera.[12] Gapu ti agpauneg a panagayus ti nasadiwa a danum, ti Baybay Kaspio ket maysa a danaw ti nasadiwa a danum iti akin-amianan a pasetna. Daytoy ket naapapgad idiay Irani nga aplaya, nga idiay pagkargaan a labneng ket adda laeng ti bassit a panagayus. Iti agdama, ti katimbengan a kaapgad ti Baybay Kaspio ket maysa a pagkatlo kadagiti taaw ti Daga. Ti Garabogazköl nga ensenada, a nagmaga idi ti panagayus ti danum manipud ti nangruna a bagi ti Baybay Kaspio ket nalappedan idi tawtawen 1980 ngem daytoy ket naipasublin, ket kankanayon a malabsanna ti kaapgad ti pateg iti 10.[2]
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Baybaya Kaspio ket isu ti kadakkelan nga adda ti uneg ti daga a bagi ti danum iti lubong ken pakaidagupan para iti 40 aginggana ti 44% iti dagup dagiti danum danaw iti lubong.[13] Dagiti aplaya ti Kaspio ket biningbingayan babaen ti Azerbaijan, Iran, Kazakstan, Rusia,ken Turkmenistan. Ti Kaspio ket nabingbingay kadagiti tallo a naisangsangayan a pisikal a rehion: ti Akin amianan, Tengnga, ken ti Akin abagatan a Kaspio.[14] Ti Akin amianan ken Tengnga apagbeddengan ket ti Mangyshlak a Pangrugian, a gayatenna ti Isla Chechen ken Rawis Tiub-Karagan. Ti Tengnga ken Akinabagatan a pagbeddengan ket ti Apsheron a Pangrugian, timaysa apaldpad ti tektoniko a taudan a nagbaetan ti kontinente ti Eurasia ken maysa a naintaawan a tidda,[15] a gumay-at babaen ti Isla Zhiloi ken Rawis Kuuli.[16] Ti luek Garabogazköl ket isu ti naapgad nga akin daya a sumrekan ti Kaspio, a paset ti Turkmenistan ket sagpaminsan a maysa a danaw gapu ti istmo a mangudua daytoy manipud ti Kaspio.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Paammo
- ^ a b van der Leeden, Troise, ken Todd, eds., Ti Ensiklopedia ti Danum. Maikadua nga Edision. Chelsea, MI: Lewis Publishers, 1990, p. 196.
- ^ a b "Baybay Kaspio - Pakaammo". Programa ti Kaspio nga Enbironmento. 2009. Naala idi 11 Septiembre 2012.
- ^ "ESA: Panagpalpaliiw ti Daga – Ti Daga manipud ti Limbang: Ti akin-abagatan a Baybay Kaspio". ESA.int. Naala idi 2007-05-25.
- ^ Bariweswes ti Danaw: Baybay Kaspio. LakeNet.
- ^ Baybay Kaspio iti Encyclopædia Britannica.
- ^ "Strabo. Heograpia. 11.3.1". Perseus.tufts.edu. Naala idi 2011-04-14.
- ^ Iran (Maika-5 nga ed., 2008), babaen ni Andrew Burke ken Mark Elliott, p. 28, Lonely Planet Publications, ISBN 978-1-74104-293-1
- ^ Hyrcania. www.livius.org. Naala idi 2012-05-20.
- ^ Dagiti Pagatianan a Labneng – Baybay Kaspio. Briancoad.com. Naala idi 2012-05-20.
- ^ Max Vasmer, Etimologicheskii slovar' russkogo yazyka, Tom. IV (Moscow: Progreso, 1973), p. 229.
- ^ Iti dinamiko a sistema, ti baniera ket maysa a lugar a pagpatinggaan dagiti naiyayus a banbanag, a naikkat manipud ti sistema.
- ^ Dagit imaipdpada a ebaporitiko ket adda idiay uneg Mediteraneo.
- ^ "Baybay Kaspio". Iran Gazette. Naala idi 2010-05-17.
- ^ Hooshang Amirahmadi (10 Hunio 2000). Ti Rehion ti Kaspio iti maysa a Pagsasabtan: Dagiti Karit ti Baro a Prontera ti Enerhia ken Panagrang-ay. Palgrave Macmillan. pp. 112–. ISBN 978-0-312-22351-9. Naala idi 20 Mayo 2012.
- ^ Khain V. E. Gadjiev A. N. Kengerli T. N (2007). "Tektoniko a taudan ti Apsheron a Pangrugian idiay Baybay Kaspio". Doklady Earth Sciences 414: 552–556. doi:10.1134/S1028334X07040149.
- ^ Henri J. Dumont; Tamara A. Shiganova; Ulrich Niermann (20 Hulio 2004). Akuatiko a Panagrukma idiay Baybaya Nagisit, Kaspio, ken Mediteraneo. Springer. ISBN 978-1-4020-1869-5. Naala idi 20 Mayo 2012.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Baybay Kaspio idiay Wikimedia Commons
- Baybay Kaspio
- Dagiti naapgad a danaw
- Dagiti kababaan a puntos
- Pagbeddengan ti Azerbaijan–Iran
- Pagbeddengan ti Iran–Turkmenistan
- Pagbeddengan ti Kazakstan–Turkmenistan
- Pagbeddengan ti Kazakstan–Rusia
- Pagbeddengan ti Azerbaijan–Rusia
- Pannakibiang ti Iran–kappon ti Sobiet
- Dagiti internasional a danaw ti Asia
- Dagiti internasional a danaw ti Europa
- Dagiti naisuppiatan a teritorio idiay Asia
- Dagiti tallo a puntos a pagbeddengan


text:
Pagpadaan ti kapigsa ti panag-gatang
Ti pagpadaan ti kapigsa ti panag-gatang (Inggles;purchasing power parity (PPP)), ket damagen na no mano a kuarta ti masapul a panaggatang ti maysa a kapadpadana a labba iti maimbagan kadagiti dua a sabali a pagilian, ken usaren na daytoy nga agkarkulo ti husto a ganganaet a panagsukat ti kuarta. Ti panag-usar ti dayta a PPP a bilang, ti maysa a bilang ti kuarta ket adda metten ti kapada na a kabilegan ti panaggatang iti sabsabali a pagilian. Ti sabali pay a panagusar ti PPP a bil-bilang ket ti panaggiddiat iti sangalubongan a matgedan.


text:
Damascus
Ti Damascus Arabiko: دمشق / ALA-LC: Dimashq, Metropolitano nga Arabiko: Dimisheʼ ; kadawyan a naamammoan idiay Siria a kas ti ash-Sham (Arabiko: الشام / ash-Shām) ken, nabirngasan a kas ti Siudad ti Hasmin (Arabiko: مدينة الياسمين / Madīnat al-Yāsmīn), ket isu ti kapitolio ken maikadua a kadakkelan a siudad ti Syria. Daytoy ket kapitolio pay a siudad ti kadagiti 14 a gobernorato. Ken ti pay maipatinayon a maysa kadagiti kadaanan a nagtultuloy a nataengan a siudad iti lubong, ti Damascus ket maysa a nangruna a kultural ken relihioso a sentro ti Lebante. Ti siudad ket adda ti nakarkulo a populasion iti 1,711,000 (karkulo ti 2009).[1]
Daytoy ket mabirukan idiay abagatan a laud ti Siria, ti Damascus ket isu ti sentro ti dakkel a metropolitano a lugar ti 2.6 a riwriw a tattao (2004).[3] Daytoy heograpiko a naipenpen kadagiti dumaya nga arisadsad ti turod ti Kontra-Lebanon a kabanbantayan nga 80 kilometro (50 mi) iti uneg manipud ti dumaya nga aplaya ti Mediteraneo iti maysa banak a 680 metro (2,230 ft) a kangato ti lessaad ti baybay, ti Damascus ket makasansanay kadagiti namaga bassit a klima gapu ti anniniwan ti tudo a pagtonoyan. Ti Karayan Barada ket agayus idiay uneg ti Damascus.
Daytoy ket immuna a nataengan idi maika-2 a milenio BC, daytoy ket napili a kas ti kapitolio ti Umayyad a Kalipato manipud idi 661 aginggana idi 750. Kalpasan ti panagballigi ti Abasid a Dinastia, ti tugaw ti Islamiko a bileg ket naiyalis idiay Baghdad. Ti Damascus ket nakakita kadagiti politika a panakaapday iti kadagupan ti Abasid a panawen, ngem daytoy ket nakaala met laeng ti panakaisangsangayan a panakaipangruna kadagiti Ayyubid ken Mamluk a paset ti panawen. Idi las-ud ti Otomano a panagturay, ti siudad ket napno a nadaddadael bayat a nagtartaripatu ti kultural a kadayaw. Tatta nga aldaw, daytoy ket tugaw ti sentro a gobierno ken dagiti amin a ministro ti gobierno. Ti Damascus ket napili idi a kas ti 2008 nga Arabo a Kapitolio ti Kultura.[4]
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti nagan ti Damascus ket immuna a nagparang iti heograpiko a listaan ni Thutmose III a kas T-m-ś-q idi maika-15 a siglo BC.[5] Ti etimolohia ti taga-ugma a nagan ti "T-m-ś-q" ket di nakedngan, ngem daytoy ket naipagpgarupan a sakbay -Semitiko. Daytoy ket naikedkeddeng a Dimašqa iti Akadio, T-ms-ḳw iti Ehipsio, Dammaśq (דמשק) iti Daan nga ARameo ken Dammeśeq (דמשק) iti Bibliko a Hebreo. Ti Akkadian a panangiletra ket mabirukan iti Amarna a sursurat, manipud ti maika-14 a siglo BC. Kalpasanna dagiti Arameo pannakailetra iti nagan ket kankanayon a nangiramraman ti sumagpaw a resh (letra r), a mabalin a naimpluensiaan babaen ti ramut tit dr, a kayatna a saoen ket "pagnaedan". Isunga, ti Qumraniko a Darmeśeq (דרמשק), ken Darmsûq (ܕܪܡܣܘܩ) iti Siriako.[6][7] Ti INggles ken Latin a nagan ti siudad ket "Damascus" a naala manipud ti Griego: Aauaσkός, a nagtaud iti Arameo: דרמשק; "ti nasayaat a nasibugan a lugar".[8][9] Iti Arabiko, ti siudad ket tinawtawagan iti Dimashqu sh-Shām (دمشق الشام), urayno daytoy ket naipababa iti Dimashq wenno ash-Shām babaen dagiti umili ti Damascus, iti Siria ken dagiti daddum a pay nga Arabo nga agkakaarruba. Ti Ash-Shām ket maysa nga Arabiko a termino para iti "Lebante" ken para iti "Siria"; ti naudi a naibagbaga, ken naisangsangayan ti naipakasaritaan a Kalatakan a Siria, ket tinawtawagan ti Bilādu sh-Shām (بلاد الشام / "daga ti Lebante").
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Burns, Ross (2005). Damascus: Ti Pakasaritaan. Routledge. ISBN 978-0415413176.
- Jill, Dukesa iti Hamilton (2002). Umuna idiay Damascus: Ti sarita ti Australiano Lawag a Kabalio ken Lorenzo iti Arabia. ISBN 0-7318-1071-6.
- Aharoni, Yohanan; Avi-Yonah, Michael (1977). Ti MacMillan nga Atlas ti Biblia. Carta Ltd. ISBN 0-7318-1071-6.
- Cammelli, Stefano (2006). Il Minareto di Gesù. Il Mulino.
- ICOMOS Ti Tawidan a Madangran 2001/2002: Damascus, Ti Nangruna a Dunaya a Mediteraneo a Sito a Madangran
- Siria, Naipakasaritaan a Damascus: Ti Pannkadadael iti Duog a Siudad
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Sentro nga Opisina dagiti Estadistika idiay Siria: Kapitulo 2: Populasion ken Demograpiko a Panangibagbaga Tabla 3: Karkulo dagiti Populasion ti pudno nga agtataeng idiay Siria idi 31 Disiembre 2011 bababen ti Mohafazat ken innem (iti rinibu)
- ^ Albaath.news inbaga babaen ti gobierno ti gonernador ti Damascus, Siria (Arabiko), bril 2010
- ^ Sentro nga Opisina dagiti Estadistika ti Siria Senso ti Syria 2004
- ^ "دمشق عاصمة الثقافة العربية 2008". Damascus.org.sy. Naala idi 20 Hunio 2010.
- ^ Listaan I, 13 iti J. Simons, Manual para iti Panagadal iti Ehipsio dagiti Topograpiko a Listaan a mainaig iti Lumaud nga Asia, Leiden 1937. Kitaen pay ti Y. AHARONI, Ti Daga ti Biblia: Ti Naipakasaritaan a Heograpia, Londres 1967, p147, Blng. 13.
- ^ "(kadagiti Panagrepaso ti Libro) ''Taga-ugma a Damascus: Ti Naipakasaritaan a Panagadal ti Siria Siudad-Estado manipud kadagiti Kasapaan a Panawen Aginggana ti Pannkatnagna kadagiti Asirio idi 732 BC.'', Wayne T. Pitard. Mannurat a nagrepaso: Paul E. Dion, ''Warknakan dagiti Amerikano nga Eskuela iti Oriental a Panagsukisok'', Blng. 270, Taga-ugma a Siria. (Mayo, 1988), p. 98". Links.jstor.org. Naala idi 20 Hunio 2010.
- ^ "''Ti Stele a Naipammadayaw kenni Melcarth babaen ni Ben-Hadad iti Damascus'', Frank Moore Cross. ''Warknakan dagiti Amerikano nga Eskuela iti Oriental a Panagsukisok'', Blng. 205. (Peb., 1972), p. 40". Links.jstor.org. Naala idi 20 Hunio 2010.
- ^ "Online Diksionario ti Etimolohia". Etymonline.com. Naala idi 20 Hunio 2010.
- ^ "Damascus – Wiktionario". En.wiktionary.org. 9 Mayo 2010. Naala idi 20 Hunio 2010.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Damascus idiay Wikimedia Commons


text:
Botanika
Ti botanika, siensia dagiti mula, wenno biolohia ti mula (manipud ti Taga-ugma a Griego Botάvn botane, "pagaraban, ruot, wenno lamut ti ayup" ken ti manipud ti Bόσkeιv boskein, "agpakan wenno agarab"), ket maysa a disiplina ti biolohia, ket isu ti siensia iti biag ti mula.[1][2][3] Iti tinawtawid, daytoy a siensia ket mangiraman ti panagadal dagiti hongo, algas, ken dagiti birus. Ti maysa a tao nga agadadal ti botánika ket matawtawagan a kas ti maysa a botaniko.
Ti botanika ket maabbonganna ti nawatiwat a panagsakup kadagiti sientipiko a displina a mairaman ti patakder, panagtubo, panagpatubo, metabolismo, panagrang-ay, saksakit, dagiti tagikua ti kimiko, ken dagiti ebolusionario a maikabagian dagiti taksonomiko a grupgrupo. Ti botanika ket nangrugi dagiti nasapa a panagganetget ti nagtagitaon ti panagilasin dagiti makan, makaagas ken makasabidong a mulmula, a mangaramid daytoy ti kadaanan a sanga iti siensia. Iti tattan a panawen, dagiti botaniko ket adadalenda dagiti agarup a 400,000 a sebbangan dagiti sibibiag nga organismo.
Dagiti nangrugrugian ti moderno nga estilo a panagidasig a sistema ket mabalin a matugotan kadagiti panawen ti 1500-1600 nga dagidi nadumaduma a panagipadas ket naaramid tapno maidasig a sientipiko dagiti mulmula. Kadagiti maika-19 ken maika-20 a siglo, adda dagiti nangruna a pamay-an a naparang-ay para iti panagadal dagiti mulmula, a mairaman ti mikroskopia, panagbilbilang dagiti kromosoma, ken dagiti panagusig iti kimiko ti mula. Kadagiti napalabas a dua a dekada iti maika-20 a siglo, ti DNA ket naus-usar pay ti kaaduan a kinapudno ti panagidasig kadagiti mula.
Ti botanika a panagsukisok ket mangipatengnga ti isip kadagiti populasion ti mula a grupgrupo, ebolusion, pisiolohia, patakder, ken dagiti sistematiko. Dagiti adda ti baaba a displina ti botanika ket mairaman ti agronomia, panagadal ti kabakiran, hotikultura, ken paleobotanika. Dagiti kangrunaan a sientista iti pakasaritaan ti botánika ket mairaman ni Theophrastus, Ibn al-Baitar, Carl Linnaeus, Gregor Johann Mendel, ken ni Norman Borlaug.
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Nasapa a botanika[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti pakasaritaan iti botánika ket mairaman dagiti taga-ugma a sinursuratan ken dagiti panakaidasig dagiti mulmula a mabirukan kadagiti nadumaduma a kultura. Ti kas pagarigan dagiti nasapa nga obra ti botánika ket nabirukan kadagiti taga-ugama a nasantuan a testo manipud idiay India, dagiti taga-ugma a Zoroastrian a sinursuratan,[4] ken dagiti taga-ugma nga obra dagiti Insik.
Ti moderno a botanika ket tugotenna ti ramutna manipud kadagiti napalabas a duapulo ket tallo a siglo, manipud ti Ama iti Botánika, a ni Theophrastus (c. 371–287 BC), ken maysa nga estudiante ni Aristotle. Isu ket nagparnuay ken nangipalpalawag kadagiti adu a pamunganayan iti moderno a botanika.[5] Dagiti dua a kangrunaan nga obrana, ti Panagsalsalusod kadgiti Mula ken Dagiti Gapuanan dagiti Mula ket buklen dagiti kangrunaan a parawad ti siensia ti botánika ti antigo a panawen ken dagiti Tengnga a Panawen, ken nagtengtenggel daytoy a puesto para kadagiti sangapulo ket pito a siglo kalpasan a naisurat dagitoy.[5][6] Ken manipud pay ti Gresia, ni Pedanius Dioscorides, iti tengnga ti umuna a siglo, ket nagsurat ti De Materia Medica, ti lima a tomo nga ensiklopedia a maipanggep kadagiti yerba a medisina a nawatiwat a nabasbasa para kadagiti sumurok a 1,500 a tawtawen.[7] Dagiti obra manipud ti mediebal a Muslim a lubong ket mairaman ti Nabatean Agriculture ni Ibn Wahshiyya, ti Libro dagiti Mula ni Abū Ḥanīfa Dīnawarī (828-896) , ken Dagiti Pannakaidasig ti Daga ni Ibn Bassal. Idi kasapaan ti maika-13 a siglo, ni Abu al-Abbas al-Nabati, ken ni Ibn al-Baitar (d. 1248) ket nagsuratda pay idi kadagiti maipanggep ti botanika.[8][9][10]
Nasapa a moderno a botanika[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Aleman a mangngagas a ni Leonhart Fuchs (1501–1566) ket maysa idi kadagiti "tallo nga Aleman nga ama ti botanika", a kimmaddua ni Otto Brunfels (1489–1534) ken Hieronymus Bock (1498–1554) (tinawtawagan pay ti Hieronymus Tragus).[11][12]
Ni Valerius Cordus (1515–1544) ket nagsursurat ti maysa a pharmacopoeia iti agpapaut a kinapangruna, ti Dispensatorium idi 1546.[13] Ni Conrad von Gesner (1516–1565) ken Nicholas Culpeper (1616–1654) ket nangipablaakda pay kadagiti yerba a nagsaksakup kadagiti pangngagas nga usar ti mulmula. Ni Ulisse Aldrovandi (1522–1605) ket naikedkeddeng idi a ti "ama ti masna apakasaritaan", a nairamraman ti panagadal ti mulmula. Idi 1665, a nagus-usar ti nasapa a mikroskopio, ni Robert Hooke ket nakaduktal kadagiti selula, ti maysa atermino nga inaramidna, iti tapun, ken ti nabiit a panwen kalpasan daytoy kadagiti sibibiag a kulanit.[14]
Idi las-ud ti maika-18 a siglo, dagiti sitema ti panakaidasig ket naparang-ay a maipada kadagiti diagnostiko a tulbek, a dagiti taxa ket naiparbo a naigrupo kadagiti agparis. Ti panagsasaruno dagiti tulbek ket kaykanayon a di mainaig kadagiti bukodda a masna wenno phyletic a pannakaigrupo.[15] Babaen ti maiak-18 a siglo dagiti immadadu a bilang ti baro a mulmula ket simmangpet idiay Europa manipud kadagiti baro a naduktalan a pagilian ken dagiti Europeano a kolonia ti sangalubongan ken adu dagiti bilang ti mulmula a nagbalin a mnagun-od para iti panagadal. Dagiti botaniko nga alagaden manipud ti daytoy a paset ti panawen ket manmanu aeng a nailadladawan.[16] Idi 1754 ni Carl von Linné (Carl Linnaeus) ket nangbingbingay kadagiti Pagarian ti mula kadagiti 25 iti maysa a taksonomia nga adda ti maysa nga alagaden a binomio a sistema ti panaginagan para kadagiti sebbangan ti ayup ken mula. Isu ket nagus-usar ti dua a paset a panaginagan nga ti immuna a nagan ket nangirepresenta ti henero ken ti maikadua ket dagiti sebbangan.[17] Maysa kadagiti panangidasig ni Linnaeus, ti Cryptogamia, ket nangiramraman kadagiti amin a mula nga dda kadagiti nailemmeng a reproduktibo a paspaset (dagiti lumot, dagiti hepatika ken dagiti pako), ken algas ken fungi.[18]
Ti immad-adu a pannakaaammo ti anatomia, morpolohia ken dagiti siklo ti biag, ket nangiturong ti pannakaibanagan nga adda dagiti adadu pay a masna a pakkayatan a baetan ti mulmula ngem ti seksual a sistema nga inbagbaga ni Linnaeus. Ni Adanson (1763), de Jussieu (1789), ken ni Candolle (1819) ket nagisingsingasingda amin kadagiti nadumaduma a pagpilian ti masna a sistema a nawatiwat a nasursurot. Dagiti kapanunotan ti masna apanagpili a kas maysa amekanismo ti ebolusion ket nakasapsapul kadagiti panagampon iti Candollea a sistema, a nangirugrugi kadagiti panagadal iti ebolusionario pakikabagian ken dagiti pilohenetiko a panakaidasig ti mulmula.[19][20]
Ti botanika ket nalatak a naiparparudso babaen ti panagparang ti immuna a "moderno" a libro, a Grundzuge der Wissenschaftlichen ni Matthias Schleiden, a naipablaak iti Inggles idi 1849 a kas Dagiti Pamunganayan ti Sientipiko a Botánika.[21] Ni Carl Willdenow ket nagsuksukisok ti pakaikapetan a baetan ti pannakaiwarwaras ti bukel ken distribusion, ti kasasaad ti pakaigungluan ti mula, ken ti pagbanagan ti heolohiko a pakasaritaan. Ti selula a pagtengngaan ket naduktalan idi babaen ni Robert Brown idi 1831.[22]
Moderno a botánika[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda dagiti adu a bilang ti baro a pannkaammo a nagtaud manipud ti panagadal ti modelo a mulmula a kas ti Arabidopsis thaliana. daytoy karuotan a sebbangan ti pamilia ti mustasa (Brassicaceae) ket maysa idi kadagiti immuna a mula nga adda dagiti bukodna a naipasarsaruno a henoma. Ti panangipasursaruno iti henoma ti pagay (Oryza sativa), ti bassit laeng a henomana , ken ti maysa a dakkel nga internasional a komunidad ti aksuksukisok ket nakaaramid ti pagay a kas maysa a nangruna a modelo ti sirial/ruot/monocot.[23] Ti sabali pay a sebbanagn ti ruot, ti Brachypodium distachyon ket maysa pay nga eksperimental a modelo para iti pannakaawat ti henetiko, ti maipapana ti selula ken maipapan ti molekula a biolohia.[24] Dagiti sabali paya a nangruna a maipapan ti komersio a taraon a kas ti trigo, mais, sebada, senteno, perlas a miho ken toyo ket naipasarsaruno paya dagiti henomada. Adda kadagitoy ket narigat a maipasaruno gaputa addaanda ti adadu ngem dua a haploid (n) dagiti paris ti kromosoma, ti maysa a kasasaad a kas ti polyploidy, a kadawyan iti pagarian ti mula. Ti maysa aberde nga Algas, Chlamydomonas reinhardtii, ket maysa a modelo nga organismo a naikeddeng a nangruna iti panagpasayaat ti pannakaaamo ti biolohia ti selula.[25]
Idi 1998 ti Angiosperm Phylogeny Group ket nangipablaak ti maysa a pilohenia dagiti agsabsabong a mula a naibatay kadagiti panagusig ti panagsasaruno ti DNA manipud kadagiti kaaduan a pamilia ti agsabsabong a mula. Akas ti nagbanagan daytoy nga obra, adu kadagiti saludsod no ania dagiti pamilia ti mangirepresenta ti kasapaan a sangsanga dagiti angiospermae ket nasungbatan itan. Ti panagsuksukisok no kasano a mainaig dagiti sebbanagan ti mula iti tunggal maysa ket mangpalubos kadagiti botaniko a mangpasayaat a makaawat ti pamay-an ti ebolusion dagiti mula.[26] Urayno ti panagadal dagiti modelo a mula ken ti umadadu a panagusar ti ebidensia ti DNA, adda pay laeng dagiti agdama nga obra ken pakisinnaritaan manipud kadagiti taksonomiko no kasano ti kasayaatan a panangidasig ti mulmula kadagiti nadumaduama ataxa.[27]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Liddell & Scott 1940.
- ^ Gordh & Headrick 2001, p. 134.
- ^ Online a Diksionario ti Etimolohia 2012.
- ^ Iyer 2009, p. 117.
- ^ a b Greene, Edward Lee (1909). Dulon dagiti pakasaritaan ti botanika: ti panagadal dagiti naisangsangayan a panawen iti panagrangrang-ay iti siensia ti botánika : paset 1, Sakbay ti 1562 A.D.. Smithsonian Institution. pp. 140–142.
- ^ Bennett, Charles E.; Hammond, William A. (1902). Dagiti Karakter ni Theophrastus [Pangyuna]. Longmans, Green, ken Co. p. 30.
- ^ Mauseth 2003, p. 532.
- ^ Dallal 2010, p. 197.
- ^ Panaino 2002, p. 93.
- ^ Levey 1973, p. 116.
- ^ Nailian a Museo ti Gales 2007.
- ^ Yaniv & Bachrach 2005, p. 157.
- ^ Sprague 1939.
- ^ Waggoner 2001.
- ^ Scharf 2009, pp. 73–117.
- ^ Scharf 2009, pp. 73–74.
- ^ Capon 2005, pp. 220–223.
- ^ Hoek, Mann & Jahns 2005, p. 9.
- ^ Ereshefsky 1997, pp. 493–519.
- ^ Gray & Sargent 1889, pp. 292–293.
- ^ Morton 1981, p. 377.
- ^ Harris 2000, pp. 76–81.
- ^ Devos & Gale 2000.
- ^ Unibersidad ti California-Davis 2012.
- ^ Ben-Menahem 2009, p. 5370.
- ^ Chase et al. 2003, pp. 399–436.
- ^ Capon 2005, p. 223.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Botánika idiay Wikimedia Commons
- Dagiti batayan ti datos ti Botánika idiay Instituto ti Hunt para iti Botaniko a Dokumentasion
- Dagiti napintas ti kalidadna a ladawan ti mulmula ken dagiti paamo a maipapan kadagitoy manipud idiay Katoliko nga Unibersidad ti Leuven
- Pakaamo a Network ti patneng a Mula
- Datos a batayan ti mula ti USDA
- Ti Virtual a biblioteka ti Botanika


text:
Kabalio
Ti kabalio (Equus ferus caballus)[2][3] ket maysa kadagiti dua a sibibiag a subsebbangan iti Equus ferus, wenno ti naatap a kabalio. Daytoy ket maysa a pangis a ramay ti saka nga ungulado a mamalia a tagikua ti taksonomiko a pamilia ti Equidae. Ti kabalio ket rimmang-ay kadagiti napalabas a 45 aginggana ti 55 a riwriw a tawtawen manipud ti bassit nga adu ti ramay ti sakana nga ayup iti dakkel, maymaysa ti ramay ti sakana nga ayup iti tatta nga aldaw. Ti tattao ket nangrugrugida a nangpaamo kadagiti kabalio idi panawen ti 4000 BC, ken dagiti panagpaamo ket namatmatian nga adun manipud babaen idi 3000 BC. Dagiti kabalio iti subsebbangan ti caballus ket napaamodan, urayno adda dagiti napaamo a populasion ket addaanda kadagiti kaatapan a kas dagiti ablo a kabalio. Dagitoy nga ablo a populasion ket saanda nga agpaysao a naatap a kabalio, gaputa daytoy a termino ket inus-usar a mangilasin kadagiti kabalio a saanpay a napaamo, kasla dagiti naisagmak a kabalio ni Przewalski, dagiti naisina a susebbangan, ken ti isu laengen ti nabatbati nga agpayso a naatap a kabalio. Adda dagiti adu, a naipangpangruna a bokabulario a naus-usar a panangilasin kadagiti konsepto a mainaig iti kabalio, a mangsakop kadagiti amin manipud ti anatomia aginggana kadagiti agpang ti biag, kadakkel, dagiti maris, dagiti marka, dagiti puli, panagkutkuti, ken panagkukua.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Linnaeus, Carolus (1758). Systema naturae per regna tria naturae :secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. 1 (Maika-10 ed.). Holmiae (Laurentii Salvii). p. 73. Naala idi 2008-09-08.
- ^ a b Grubb, P. (2005). "Urnos a Perissodactyla". Iti Wilson, D. E.; Reeder, D. M. Dagiti Sebbangan ti Mamalia iti Lubong (Maika-3 nga ed.). Unibersidad ti Johns Hopkins a Pagmalditan. pp. 630–631. ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494.
- ^ Internasional a Komision iti Soolohiko a Nomenklatura (2003). "Panag-usar kadagiti 17 a naisangayan a nagan a naibatay kadagiti naatap a sebbangan nga inunaan babaen ti wenno kontemporeario kadagiti naibatay iti napaamo nga ayup (Lepidoptera, Osteichthyes, Mammalia): nakonserba. pamanunotan ti 2027 (Kaso 3010)". Bull.Zool.Nomencl. 60 (1): 81–84. Naidulin manipud ti kasisigud idi 2007-08-21.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Equus caballus idiay Wikimedia Commons


text:
Kitaen ti taudan para iti Modulo:Panagtengngel ti kategoria
Awan ti pammalubosmo nga agurnos iti datoy a panid, gapu ti sumaganad a rason:
Mabalinmo a kitaen ken tuladen ti taudan daytoy a panid:
Dagiti plantilia a naaramat iti daytoy a panid:
- Plantilia:Adu a panag-usar (urnosen)
- Plantilia:Dokumentasion (kitaen ti taudan) (nasalakniban-bassit)
- Plantilia:Dokumentasion a subpanid (urnosen)
- Plantilia:Ombox (urnosen)
- Plantilia:Pp-meta (urnosen)
- Plantilia:Pp-meta/kita ti panid (kitaen ti taudan) (nasalakniban)
- Plantilia:Pp-plantilia (kitaen ti taudan) (nasalakniban)
- Plantilia:Tl (urnosen)
- Modulo:Dagiti argumento (kitaen ti taudan) (nasalakniban-bassit)
- Modulo:Dokumentasion (kitaen ti taudan) (nasalakniban-bassit)
- Modulo:Dokumentasion/pannakaaramid (kitaen ti taudan) (nasalakniban-bassit)
- Modulo:HtmlBuilder (kitaen ti taudan) (nasalakniban-bassit)
- Modulo:Kahon ti mensahe (kitaen ti taudan) (nasalakniban-bassit)
- Modulo:Kahon ti mensahe/pannakaaramid (kitaen ti taudan) (nasalakniban-bassit)
- Modulo:Panagduktal ti nagan ti espasio (kitaen ti taudan) (nasalakniban-bassit)
- Modulo:Panagduktal ti nagan ti espasio/datos (kitaen ti taudan) (nasalakniban-bassit)
- Modulo:Panagduktal ti nagan ti espasio/pannakaaramid (kitaen ti taudan) (nasalakniban-bassit)
- Modulo:Panagtengngel ti kategoria (kitaen ti taudan) (nasalakniban-bassit)
- Modulo:Panagtengngel ti kategoria/dok (urnosen)
- Modulo:Wensaan (kitaen ti taudan) (nasalakniban-bassit)
Agsubli idiay Modulo:Panagtengngel ti kategoria.


text:
Plantilia:Str index
Panag-usar[urnosen | urnosen ti taudan]
{{str index|testo|numero}} = Mangisubli ti nabilangan a karakter ti testo.
Umuna a batayan: ti umuna a karakter ket nabilangan ti 1, ken dadduma pay. Ti aniaman a mangiyuna ken maudi a whitespace ket maikkat manipud ti kuerdas sakbay ti panagbiruk.
No ti makiddaw a puesto ket negatibo, daytoy nga pamay-an ket agbirukto ti kuerdas nga agbilbilang manipud ti kinaudi a karakter. Iti sabali pay a panagkuna, numero = -1 ket kapadpada ti panagdamag para iti kinaudi a karakter iti kuerdas.
Ti makiddaw a puesto a kapadpada ti sero wenno ti adda ti maysa a pateg nga at-atiddog ngem ti kuerdas ket mangaramid ti maysa a biddut.
Daytoy a pamay-an ket nasayaat a mangisubli ti maysa a baetan ti karakter (' ') no ti napili a puesto ket aglaon ti baetan.
Kas pagarigan[urnosen | urnosen ti taudan]
{{str index|0123456789ABCDEF|15}}→ E
{{str index|0123456789ABCDEF|18}}→ Biddut ti Modulo String: Ti pagsurotan a kuerdas ket saan a masakup


text:
Atenas
Ti Atenas (/ˈæθɨnz/;[1] Moderno a Griego: Aθήva, Athína; IPA: [aˈθina]; Katharevousa: Ἀθῆvaι, Athinai; Taga-ugma a Griego: Ἀθῆvaι, Athēnai) ket isu ti kapitolio ken kadakkelan a siudad ti Gresia. Ti Atenas ket iturayanna ti rehion ti Attica ken maysa kadagiti kaduogan a siudad ti lubong, nga adda ti nairehistro a pakasaritaan a gumay-at ti agarup a 3,400 a tawtawen. Ti Klasiko nga Atenas ket maysa idi a nabileg a siudad-estado. Ti sentro kadagiti arte, panagadadal ken pilosopia, pagtaengan ti Akademia ni Plato ken Liseo ni Aristoteles,[2][3] daytoy ket sapasap a nakunkuna a kas ti duyan ti Lumaud a sibilisasion ken nakaipasngayan ti demokrasia,[4][5] a kaaduanna gapu ti nagbanagan ti bukodna akultura ken dagiti politika anagungun-od idi las-ud ti maika-5 ken maika-4 a sigsiglo BC kadagiti nasakbayan a sigsiglo kadagiti amin a nakunkuna idia a Europeano a kontinente.[6] Tatta nga aldawen daytoy ket maysa a kosmopolitano a metropolis, ti moderno nga Atenas ket sentro ti ekonomiko, pinansia, industria, politika ken kultura abiag idiay Gresia. Idi 2008, ti Atenas ket nairanggo ti mai-ka 32 a kabaknangan a siudad ti lubong babaen ti bileg ti panagggatang[7] ken ti maika-25 a kanginaan[8] iti maysa a panagadal ti UBS.
Ti siudad ti Atenas ket adda ti populasion ti 655,780[9] (796,442 idi 2004)[10] iti uneg ti administratibo a patinggana ken ti kalawa ti daga iti 39 km2 (15 sq mi).[11] Ti urbano a lugar ti Atenas (Kalatakan nga Atenas ken Kalatakan a Piraeus) ket gumay-at ti labes ti administratibo a munisipal a patingga ti siudad, nga adda ti populasion iti 3,074,160 (idi 2011),[12] ti sumurok a kalawa iti 412 km2 (159 sq mi).[11] Segun ti Eurostat, ti Atenas a Dakdakkel nga Urbano a Sona (LUZ) ket isu ti maika-7 a kaaduan ti populasion ti LUZ iti Kappon ti Europa (ti maika-4 a kaaduan ti populasion a kapitolio a siudad iti Kappon ti Europa) nga adda ti populasion iti 4,013,368 (idi 2004). Ti Atenas ket isu pay ti akin-abagatan unay a kapitolio ti kangrunaan a daga ti Europa.
Ti tawidan ti klasiko a panawen ket makitkita pay laeng idiay siudad, a naipakpakita babaen kadagiti taga-ugma a monumento ken dagiti obra ti arte, ti kadayegan kadagitoy ket ti Partenon, a naipanpanunotan a nangruna a dulon ti nasapa a Lumaud a sibilisasion. Ti siudad ket nakataginayon kadagiti Romano ken Bisantino a monumento, ken dagiti pay basbassit a bilang kadagiti Otomano a monumento.
T Atenas ket mangibalbalay kadagiti dua a UNESCO a Tinawtawid a Sitio ti Lubong, ti Acropolis ti Atenas ken ti mediebal a Daphni a Monasterio. Dagiti dulon ti moderno a panawen, a napetsaan manipud idi panakabangon ti Atenas a kas ti kapitolio ti nawaya nga estado ti Gresia idi 1833, ket mairaman ti Heleniko a Parlamento (maika-19 a siglo) ken ti Atenas a Trilohia a buklen ti Nailian a Biblioteka ti Gresia, ti Unibersidad ti Atenas ken ti Akademia ti Atenas. Ti Atenas ket isu idi ti siudad a nangsangaili ti immuna nga moderno nga aldaw nga Ay-ayam ti Olimpiada idi 1896, ken kalpasan ti 108 tawtawen nagsangsangaili daytoy ti Kalgaw nga Olimpiada ti 2004.[13] Ti Atenas ket nakaibalbalayan ti Museo ti Nailian nga Arkeolohiko, a mangpabpabuya ti kadakkelan nga urnong ti Griego a kinaantigo, ken ti pay baro a Museo ti Acropolis.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Wells, John C. (1990). Longman a diksionario ti panagbalikas. Harlow, Inglatera: Longman. p. 48. ISBN 0-582-05383-8. naikabil "Atenas"
- ^ "Dagiti Linaon ken Pamunganayan ti Programa ti Panagkaykaysa kadagiti Arkeolohiko a Sitio ti Atenas". Heleniko a Ministro ti Kultura. www.yppo.gr. Naala idi 200–12–31.
- ^ CNN & Associated Press (16 Enero1997). "Ti Gresia ket nakalukat ti 'nasantuan a kopita' ti Griego nga arkeolohiko". CNN. Naidulin manipud ti kasisigud idi 6 Disiembre 2007. Naala idi 28 Marso 2007.
- ^ "Atenas". Naala idi 31 Disiembre 2008. "Ti Taga-ugma a Griego nga Athenai, ti naipakasaritaan a siudad ken kapitolio ti Gresia. Adu kadagiti kasaririt ken artistiko a kapanunotan ti klasiko a sibilisasion ket nagtaud idiay, ken ti siudad ket sapasap a naipanpanunotan a kas ti nakaipasngayan ti Lumaud a sibilisasion"
- ^ BBC Pakasaritaan iti Griego a Demokrasia – Naala idi 26 Enero 2007
- ^ Encarta Taga-ugma a Gresia manipud ti Internet nga Arkibo– Naala idi 28 Pebrero 2012. Arkibo 31 Oktubre2009.
- ^ "Dagiti mayor ti Siudad: Dagiti kabaknangan a siudad ti lubong babaen ti bileg ti panaggatang". Dagiti mayor ti Siudad. 2008. Naidulin manipud ti kasisigud idi 6 Mayo 2008. Naala idi 12 Mayo 2008.
- ^ "Dagiti mayor ti siudad: Pateg ti Panagbiag – Dagiti kanginaan a siudad ti lubong". Dagiti mayor ti siudad. 2008. Naidulin manipud ti kasisigud idi 24 Disiembre 2008. Naala idi 26 Disiembre 2008.
- ^ Heleniko a Turay ti Estadistika " PRESS RELEASE:Pablaak dagiti immun a nagbanagan ti 2011 a Senso ti Populasion", Heleniko a Turay ti Estadistika (EL.STAT.), 22 Hulio 2011. Naala idi 14 Agosto2011.
- ^ Dagiti Kinapudno ti Atenas (2011 [kinaudi a panakapabaro]). "Dagiti KInapudo ken Bilang ti Atenas". aviewoncities.com. Naala idi 17 Hunio 2011. "796 442"
- ^ a b "Dagiti panakaidasig". Helelenikoa Ministro ti Kaunegan. www.ypes.gr. Naidulin manipud ti kasisigud idi 4 Enero 2007. Naala idi 6 Enero 2007.
- ^ "EAETAT AπoYpaφn 2011". www.statistics.gr. Naala idi 22 Agosto 2011.
- ^ CNN & Sports Illustrated (5 Septiembre 1997). "Ti sentimente ket mayasa a banag a ti Atenas ket nakaala ti 2004 Olimpiada". sportsillustrated.cnn.com. Naala idi 28 Marso 2007.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Atenas idiay Wikimedia Commons
- Opisial
- Cityofathens.gr – Opisial a sapot ti pagsaadan ti Siudad ti Atenas
- Atenas
- Dagti nataengan a lugar idiay Tengnga nga Atenas (rehional a paset)
- Dagiti siudad ti Taga-ugma a Gresia
- Dagiti kapitolio idiay Europa
- Dagiti nataengan nga aplaya a lugar idiay Gresia
- Dagiti Siudad-estado
- Dagiti prepektura a kapitolio ti Gresia
- Dagiti rehional a kapitolio ti Gresia
- Dagiti nangsangaili a siudad kadagiti Ay-ayam ti Kalgaw nga Olimpiada
- Dagiti nataengan a lugar a nabangon idi maika-3 a milenio BC
- Turismo idiay Gresia
- Dagiti taga-ugma a menta
- Dagiti sitio ti arkelohiko ti Taga-ugma a Gresia idiay Gresia
- Dagiti nataengan a lugar idiay Taga-ugma a Gresia
- Dagiti Europeano a Kapitolio ti Kultura
- Dagiti Romano a sitio idiay Gresia


text:
Plantilia:Clear left
Agpataud ti:

Panag-usar[urnosen | urnosen ti taudan]
{{Clear left}}: Mangaramid kadagiti linaon nga umar-ariping iti kanigid nga agparang iti baba ti immuna nga materiales nga umar-ariping iti kanigid. Ti testo ket a sumurotto iti kanigid a bangir.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Plantilia:Clear right (urnosen tungtungan silpo pakasaritaan), tapno mataktak ti linaon aginggana no makompleto ti kanigid a bangir ti panid.
- Plantilia:Clear (urnosen tungtungan silpo pakasaritaan), tapno mataktak ti linaon aginggana no makompleto dagiti dua a bangir ti panid.
- Plantilia:- (urnosen tungtungan silpo pakasaritaan), kapadpada ti
{{Clear}}, ngem teknikal a maigiddiat.


text:
Kirgistán
Ti Kirgistán ( /ˈkɜrɡɨstæn/ kur-gi-stan;[8] Kirgiz ken Ruso: KыprызcTaH, Kirgistán, wenno Kиprизия, Kirgiziya), opisial a ti Kirgistán a Republika, ket maysa kadagiti innem iti lubong a nawaywayaan a Turko nga estado (a mairaman ti Turkia, Azerbaijan, Turkmenistan, Uzbekistan ken Kazakhstan). Mabirukan daytoy idiay Tengnga nga Asia, a napalikmutan ti dagdaga ken kabanbantayan, ti Kirgistán ket naibeddengan babaen ti Kazakhstan iti amianan, Uzbekistan iti laud, Tajikistan iti abagatan a laud ken Tsína iti daya. Ti kapitoliona ken ti kadakkelan a siudad ket ti Bishkek.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Batay-linteg". Gobierno iti Kirgistán. Naala idi 2009-09-23. "
Artikulo 5
1. Ti naestaduan a pagsasao iti Kirgistán a Republika ket isun to ti Pagsasao a Kirgistán.
2. Idiay Kirgistán a Republika, ti pagsasao a Ruso ket usaren a kas iti opisial a pagsasao."
- ^ CIA World Factbook para iti Kirgistán
- ^ Lenta.ru: CпиkepoM kиprизckoro пapлaMeHTa cTaл copaTHиk пpeзидeHTa(Russian)
- ^ Ti parlamento iti Kirgistán ket nagbutos iti baro a tagabitla (Ruso)
- ^ Departamento iti Ekonomia ken Sosial a Pankibiang Dibision ti Populasion (2009). Prospekto ti Populasion iti Lubong, Tabla A.1 (PDF). 2008 rebision. Nagkaykaysa a Pagpagilian. Naala idi 2009-03-12.
- ^ a b c d "Kirgistán". Internasional a Pondo ti Panguartaan. Naala idi 2011-04-30.
- ^ "Human Development Report 2009: Kirgistan". Ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. Naala idi 2009-10-18.
- ^ Ti pannakabalikas ket sabsabali. Dagiti pay daduma ket ti /ˈkɜrɡɨstɑːn/ kur-gi-stahn, i/kɜrɡɨˈstɑːn/ kur-gi-stahn wenno /kɜrɡɨˈstæn/ kur-gi-stan, ken i/ˈkɪərɡɨstɑːn/ keer-gi-stahn
- Kirgistan
- Dagiti pagilian ti Tengnga nga Asia
- Dagiti naserraan ti daga a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad dagiti Nawaya nga Estado
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti moderno a Turko nga estado
- Dagiti republika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ruso
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1991
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Sereal
Dagiti sereal ken dagiti ruot (kamkameng ti monocot a pamilia ti Poaceae, a naamammuan pay a kas ti Gramineae)[1] a nataltalon para kadagiti makan a bukel ti bagasda (iti botanika, ti maysa a kita ti prutas a tinawtawagan ti caryopsis), a buklen ti endospermo, bungag, ken tuyo. Dagiti bukel ti sereal ket ad-adu a nataltalon ken mangited ti ad-adu nga enerhia ti makan iti sangalubongan ngem ti aniaman a kita ti apit; isu a dagitoy ket dagiti nangruna nga apit.
Iti masna a pormada (a kas iti sibubukel a bukel), dagitoy ket nabaknang a taudan dagiti bitamina, dagiti mineral, dagiti karbohidrato, dagiti taba, dagiti lana, ken protina. Nupay kasta, no dagitoy ket mapapino babaen ti panagikkat ti tuyo ken bungag, ti mabatbati nga endospermo ket kaaduanna ti karbohidrato ken awan daytoy kadagiti kaaduan a sabsabali a taraon. Kadagiti dadduma nga agrangrang-ay a pagilian, ti bukel nga adda ti porma iti bagas, trigo, miho, wenno mais ket mangbukel ti kaaduan nga inaldaw a taraon. Kadagiti narang-ay a pagilian, ti panangan ti sereal ket kalalainganna laeng ken agdumaduma ngem adu met laeng.
Ti balikas a sereal ket nagtaud manipud ti Ceres, ti ngan ti Romano a diosa ti ani ken agrikultura.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Dagiti sereal idiay Wikimedia Commons


text:
Wikipedia:Dagiti administrador
Ti administrador ket maawagan pay iti sysop. Dagiti sysop ket mapalubosan ken addaan karbengan a makaaramid iti bambanag ditoy Wikipedia a saan a kabalinan ti dadduma nga agus-usar. Para iti naannayas ken naurnos a panangtalinaed ken panangtaginayon daytoy iti Wikipediatayo. Agpaay met para iti seguridad ken paglaingan ti Wikipedia tapno saan pagang-angawan wenno dadaelen dagiti manglokloko (vandals).
Ngem laglagipen a dagiti sysop ket saan a maidumduma wenno adda ti naisangsangayan a katurayan a maipapan kadagiti nasken a maipan a panid wenno artikulo. Kapadada met laeng ti amin ditoy ti maysa nga agar-aramat.
Dagiti linaon
Listaan dagiti administrador[urnosen | urnosen ti taudan]
Kiaten ti listaan dagiti administrador
Dagiti banag a maaramid dagiti administrador[urnosen | urnosen ti taudan]
- Agikkat iti panid, kitaen ti Wikipedia:Kiddaw para ti panagikkat no kayat a makiddaw a maikkat.
- Agsaluad wenno agsalaknib , mangikkat iti saluad dagiti panid, ken mangbaliw kadagiti nasalakniban a pampanid .
- Pengdan dagiti agar-aramat a mangdadael iti pampanid, kitaen ti Wikipedia:Adda agdama a bandalismo.
- Kitaen pay listaan dagiti inaramid dagiti adminstrador - Naserraan, Nasalakniban a panid, ken dagiti Naikkat.
Nominasion ken kiddaw para iti panag-administrador[urnosen | urnosen ti taudan]
No kayatmo ti agbalin nga administrator kitem ti kiddaw para iti panag-administrador.


text:
Penned ti Tallo a Baw-ang
Ti Penned ti Tallo a Baw-ang ket maysa a hidroelektriko a penned a sangadpaanna ti Karayan Yangtze babaen ti ili ti Sandouping, a mabirukan idiay Distrito ti Yiling, Yichang, ti probinsia ti Hubei, Tsina. Ti Penned ti Tallo a Baw-ang ket isu tikadakkelan a estasion ti elektrisidad iti termino iti naikabil a kapasidad (22,500 MW). Idi 2012, ti kaadu ti elektrisidad a pinartuat ti penned ket kapadpadana idi ti kaadu a pinartuat babaen ti Penned Itaipu. [1]
Malaksid para iti pagawitan ti bapor, ti gandat ti pened ket nakompleto ken napno nga agtartaray manipud idi Hulio 4, 2012,[2][3] idi dagiti naudi a nangruna a turbina iti sirok ti daga nga estasion ket nangrugi iti panagpataud. Ti tunggal maysa a turbina ket adda ti kapasidad iti 700 MW.[4] Ti bagi ti penned ket nalpas idi 2006. Ti panangikapet kadagiti 32 a turbina ti penned kadagiti dua a basbassit a generator (50 MW iti tunggal maysa) tapno mabileganna laeng ti estasion, ti dagup kapasidad ti mapataud nga elektrisidad tipenned ket 22,500 MW.[5][6]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "2012年三峡工程建设与运行管理成效十分显著".
- ^ "三峡工程最后一台机组结束72小时试运行". ctg.com.cn. Naala idi 2012-06-23.
- ^ "Sirok ti daga nga estasion ti elektrisidad ti Tallo a Baw-ang ken ti mekanikal nga aruaten ket naipasa iti produksion" (iti Insik). Korporasion ti Tallo a Baw-ang ti Tsina. Naala idi 8 Hulio 2012.
- ^ "三峡工程左右岸电站26台机组全部投入商业运行" (iti Insik). Gandat a Korporasion ti Tallo a Baw-ang ti Tsina. 2008-10-30. Naala idi 2008-12-06.
- ^ ":: Ti dakkel a pagurnongan ti danum ti Tallo a Baw-ang ket inpangatoda ti danum iti tarheta nga agpanghl". Xinhua. 2008-10-07. Naala idi 2010-11-23.
- ^ "nangrugin ti Panagsubok ti Kinaudi a Turbina ti Penned ti Tallo a Baw-ang ti Tsina". Inventor Spot. Naala idi 2011-05-15.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Penned ti Tallo a Baw-ang idiay Wikimedia Commons