text:
INTERBIU | FENG-LING YANG
No Apay a Mamati iti Dios ti Maysa a Microbiologist
Ni Feng-Ling Yang ket maysa a senior research assistant iti central research academy iti Taipei, Taiwan. Naipablaaken dagiti gapuananna kadagiti pagiwarnak maipapan iti siensia. Mamati idi iti teoria ti ebolusion ngem nagbalbaliw dayta. Ininterbiu ti Agriingkayo! maipapan iti siensia ken no apay a mamati iti Dios.
Ibagam man kadakami ti biagmo idi ubingka pay.
Nakakurkurapay dagiti nagannakko, ken saan nga ammo ni nanangko ti agbasa. Agtartarakenkami idi kadagiti baboy ken agmulmula ti natnateng iti lalayusen a lugar nga asideg iti siudad ti Taipei. Insuro kaniak dagiti nagannakko ti kinapateg ti kinagaget ken sinuruandak pay a tumulong iti sabsabali.
Relihioso kadi ti pamiliam?
Taoismo ti relihionmi. Agat-atangkami idi iti “Nailangitan a Dios” ngem awan a pulos ti ammomi maipapan kenkuana. Sangkapanunotko idi: ‘Apay ngata nga agsagsagaba dagiti tattao? Apay a ti la bagbagida ti pampanunoten dagiti tattao?’ Binasak dagiti libro maipapan iti Taoismo, Budismo, ken ti pakasaritaan dagiti pagilian iti Laud ken Daya. Nakimismisaak pay ketdi iti nadumaduma a relihion. Ngem saan latta a nasungbatan dagiti saludsodko.
Apay nga inadalmo ti siensia?
Magustuak ti matematika ken pagsidsiddaawak dagiti pisikal ken kemikal a linteg a mangkonkontrol iti pakabuklan dagiti bambanag. Isuamin, manipud iti naglawa nga uniberso agingga kadagiti nagbabassit a mikrobio, adda pakabuklanda ken adda dagiti pagannurotan a mangkonkontrol kadagita ket kayatko a matarusan dagita.
Apay a mamatika idi a pudno ti teoria ti ebolusion?
Awan ngamin ti sabali a pagpilian a naisuro kaniak. Manipud haiskul agingga iti unibersidad, ti ebolusion laeng ti mangmangngegko nga ilawlawagda. Ken gapu ta maysaak a researcher iti life science, manamnama idi nga akseptarek ti ebolusion.
Gapu ta maysaak a researcher iti life science, manamnama idi nga akseptarek ti ebolusion
Apay a rinugiam a binasa ti Biblia?
Idi 1996, napanak idiay Germany tapno rugiak ti postgraduate studies-ko. Iti simmaganad a tawen, naam-ammok ti maysa a babai nga agnagan Simone a maysa kadagiti Saksi ni Jehova. Impakitana kaniak dagiti sungbat ti Biblia kadagiti saludsodko. Naginteresak idi imbagana nga ilawlawag ti Biblia ti panggep ti biag. Sipud idin, pinarbangonen a bumangonak iti 4:30 tapno agbasa iti Biblia iti maysa nga oras. Kalpasanna, agpagnapagnaak tapno agpanunotak a naimbag. Iti simmaruno a tawen, nabasak ti intero a Biblia. Bilibak iti kinaumiso dagiti padtona. In-inut a nakombinsirak a ti Biblia ket nagtaud iti Dios.
Ania dagiti napanunotmo maipapan iti nagtaudan ti biag?
Bayat a pinampanunotko a naimbag daytoy idi maudi a paset ti 1990’s, naamiris dagiti molecular biologist a mas komplikado gayam ti chemistry dagiti sibibiag a banag ngem iti dati a pagarupda. Siempre, nabayagen nga ammo dagiti sientista a dagiti protina kadagiti sibibiag a selula ti kakomplikaduan a molekula. Ngem taktakuatenda itan no kasano a ti intero a grupo dagiti protina ket organisado a mangbukel kadagiti nagsayaat a makina nga addaan kadagiti agan-andar a piesa. Nasurok a 50 a protina ti mabalin a mangbukel iti maysa a makina dagiti molekula. Ken uray ti kasimplean a selula ket agkasapulan iti agduduma a makina—kas pagarigan, tapno mangpataud iti enerhia, tapno mangkopia iti impormasion, ken tapno mangkontrol iti aniaman a sumrek kadagiti kulapot.
Ania ngay ti konklusionmo?
Pinampanunotko, ‘Apay a nagsayaat ti pannakadisenio dagita a makina ti protina?’ Iti dayta a tiempo, kasta met laeng ti saludsod ti adu a sientista gapu iti dida ninamnama a kinakomplikado ti pakabuklan ti selula. Adda propesor ti biochemistry iti United States a nangipablaak iti libro a mangikalintegan a komplikado dagiti makina ti molekula kadagiti sibibiag a selula isu a saan a mabalin a basta timmaud lattan dagita. Mamatiak iti dayta. Kombinsidoak a talaga a naparsua ti biag.
Pinampanunotko, ‘Apay a nagsayaat ti pannakadisenio dagita a makina ti protina?’
Apay a nagbalinka a maysa kadagiti Saksi ni Jehova?
Bilibak ta uray adda idi sakit ni Simone, linawas nga umaynak latta iyadalan iti Biblia uray no agbiahe iti 56 a kilometro. Naammuak a bayat ti panagturay dagiti Nazi iti Germany, adda dagiti Saksi a naibalud kadagiti kampo konsentrasion gapu ta neutralda iti politika. Nagustuak unay ti kinaturedda. Gapu iti panagayat dagiti Saksi iti Dios, kayatko ti agbalin a maysa kadakuada.
Adda kadi naitulong kenka ti panamati iti Dios?
Kuna dagiti katrabahuak a naragragsakak itan. Nababa ngamin idi ti panagkitak iti bagik isu a diak imbagbaga no sadino ti dimmakkelak ken no siasino dagiti nagannakko. Ngem naadalko iti Biblia a saan a ti kasasaad ti biag ti maysa a tao ti napateg iti Dios. Kinapudnona, ni Jesus ket napadakkel iti nalabit nakurapay a pamilia a kas kaniak. Ay-aywanak itan dagiti nagannakko ken maragragsakanak a mangyam-ammo kadakuada kadagiti gagayyemko.
Ammuem ti Ad-adu Pay
Naparsua Kadi ti Biag?
Napateg no ania ti patpatiem maipapan iti nangrugian ti biag.


c: text/html

text:
2013
Ti tawen idi 2013 (MMXIII) ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Martes iti kalendario a Gregoriano (dominikal a letra F), ti maika-2013 a tawen kadagiti panangikeddeng ti Kadawyan a Panawen (CE) ken Anno Domini (AD), ti maika-13 a tawen ti maika-3 a milenio, ti maika-13 a tawen iti maika-21 a siglo, ken ti maika-4 a tawen iti dekada ti tawtawen ti 2010.
Dagiti linaon
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero[urnosen | urnosen ti taudan]
Pebrero[urnosen | urnosen ti taudan]
Marso[urnosen | urnosen ti taudan]
Abril[urnosen | urnosen ti taudan]
Mayo[urnosen | urnosen ti taudan]
Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
Hulio[urnosen | urnosen ti taudan]
Agosto[urnosen | urnosen ti taudan]
Septiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
Oktubre[urnosen | urnosen ti taudan]
Nobiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Pebrero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero 21 – Magic Slim, Amerikano a kumakanta ket gitarista iti blues (naipasngay 1937)
Abril[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 8 – Reynaldo A. Duque, Filipino a mannurat (naipasngay 1945)
Hulio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hulio 12 – Pran, taga-India nga aktor (naipasngay 1920)
- Hulio 26 – Sung Jae-ki, Koreano nga aktibista (naipasngay 1967)
Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Disiembre 14 – Peter O'Toole, Briton-Irlandes nga aktor (naipasngay 1932)
- Disiembre 15 – Joan Fontaine, Briton-Amerikana nga aktres (naipasngay 1917)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti 2013 iti Wikimedia Commons

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ekolohia
Ti ekolohia (manipud ti Griego: oἶkoς, "balay"; -λoYίa, "panagadal iti"[A]) ket isu ti sientipiko a panagadal kadagiti panagkakabagian dagiti sibibiag nga organismo iti tunggal maysa kaniada ken dagiti bukodda nga abiotiko nga enbironmento. Dagiti topiko a kinaynaytan dagiti ekologo ket mairaman ti dibersidad, pannakaiwarwaras, kaadu (biomasa), bilang (populasion) dagiti organismo, ken ti pay pagbibinglayan a baetanda iti kaunegan ken dagiti ekosistema. Dagiti ekosistema ket buklen dagiti dinamiko a pannakitignay a paset a mairaman dagiti organismo, dagiti komunidad a pakabuklanda, ken dagiti saan nga agbibiag a komponente iti enbiromentoda.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Ekolohia iti Wikimedia Commons


text:
Rehion ti Chūbu
Ti rehion ti Chūbu (中部地方 Chūbu-chihō?) ket isu ti tengnga a rehion iti Honshū, ti kangrunaan nga isla ti Hapon. Ti Chūbu ket addaan iti populasion ti agarup a 21,886,324 manipud idi 2008.
Ti rehion ti Chūbu, ket kayatna a sawen ket ti "tengnga a rehion", ket buklenna dagiti siam a prepektura (ken): Aichi, Fukui, Gifu, Ishikawa, Nagano, Niigata, Shizuoka, Toyama, Yamanashi,[1] ken ti Mie.[2]
Mabirukan daytoy ti dagus a nagbaetan ti rehion ti Kantō ken ti rehion ti Kansai kenmairaman ti kangrunaan a siudad iti Nagoya ken ti atiddog nga igid ti aplaya ti Pasipiko ken Baybay ti Hapon , ken ti adu a pagaliwaksayan a banbantay, ken ti Bantay Fuji.
Daytoy a rehion ket isu ti kalawaan a paset iti Honshū ken ti tengnga a paset ket buklen dagiti nangato a kabanbantayan. Ti Alpes ti Hapon ket bingayenna ti pagilian iti Pasipiko a bangir, nga ammo a ti sanguanan ti Hapón, wenno Omote-Nihon (表日本?) nainit iti kalamiisan, ken ti bangir ti Baybay ti Hapon, wenno Ura-Nihon (裏日本?), ti likud ti Hapon, addaan ti niebe iti panaglalam-ek.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Chūbu" iti Ensiklopedia ti Hapón, p. 126 iti Liblibro ti Google.
- ^ sapot ti pagsaadan ti Prepektura ti Mie: Maipapan ti Mie (pdf)


text:
Ti Bileg ti Sao ti Dios iti Pamilia a Hindu
DIAK pulos malipatan ti sangapamiliaan a panammigatmi idi agsapa ti Lunes, Agosto 22, 2005. Agngangabit idi ti biagko ta adda dakkel a tumor iti utekko. Kalpasan a nagkararag ni lakayko a Krishna, kinasaritak ti pamiliak.
“Mapanak iti ospital para iti naselan nga operasion,” kinunak, “isu a nakasaganakayo koma aniaman ti mapasamak. Inyurnoskon ti pumponko no bilang ta saanak a makalasat. Kadakayo nga agserserbi ken Jehova, agtultuloykayo koma. Kadagiti dadduma, ipakaasik kadakayo nga agpayadalkayo iti Biblia ken tumabunokayo kadagiti Nakristianuan a gimong. Iti kasta, maaddaankayo met iti namnama iti umay a baro a lubong a sadiay dagiti pudno nga agdaydayaw iti Dios agbiagdanto nga agnanayon nga addaan perpekto a salun-at iti paraiso a daga.”
Sakbay nga estoriaek ti nagbanagan ti operasionko, palubosandak a mangisalaysay iti napalabasko ken no kasano a naam-ammok ti pudno a Dios.
Ti Pannakapadakkelko kas Maysa a Hindu
Agnanaedkami a sangapamiliaan iti dakkel a balay a naaramid iti landok ken kayo, iti maysa a turod iti igid ti baybay iti siudad ti Durban, South Africa. Tapno makapankami iti makinsango a ruangan ti balaymi, umulikami iti 125 a tukad manipud iti kangrunaan a kalsada nga adda iti baba. Dayta nga agdan ket agturong iti naruot a dalan a mapan iti gate a landok. Iti maysa a sikigan ti gate, adda groto a pagdaydayawan ni lolak. Napno dayta iti ladawan ken imahen dagiti didios ti Hindu. Kinuna ni lolak a “nayanakak agpaay iti groto” (mandir kī baccā, iti Hindi) ken nayanakak kano gapu kadagiti didiosen a pagdaydayawanmi. Iti batog daytoy a groto, adda nasileng a nalabaga nga agdan nga agturong iti makinsango a ruangan. Nagdakkel ti balaymi ta adda atiddog a pasiliona, dakkel a kosina nga adda uging a paglutuanna, pito a siled, ken maysa pay a kuarto a naisilpo iti balay. Agkakabbalaykami amin a 27, agraman dagiti lolo ken lolak, ni tatangko, tallo nga angkelko, maysa nga antik, ken ti pamiliada.
Saan a nalaka nga ipaay ti kasapulan ti dakkel a pamilia. Ngem ti panagkakabbalaymi ti namagkaykaysa kadakami ken nangyeg iti adu a naragsak a pakalaglagipan. Pagtitinnulongan dagiti uppat nga agaabirat ti trabaho iti balay, a pakairamanan ni nanangko a Gargee Devi. Agsisinnublatda nga agdalus ken agluto. Ni Lolo ti ulo ti sangakabbalayan, ken isu ti mangipaay iti taraon ti intero a pamilia. Kada Mierkoles, mapan makitienda da Lolo ken Lola iti taraonmi iti makalawas. Nakaugalianmi ti agtugaw iti sirok ti saleng a tumannawag iti tanap iti baba bayat nga ur-urayenmi ida a sumangpet nga aggapu iti ili. Apaman a makitami ida a dumsaag iti bus a nakaawit iti dakkel a basket, agtaraykami nga umulog iti 125 a tukad tapno tulonganmi ida a mangawit kadagiti ginatangda.
Adda natayag a kayo ti palma iti hardinmi a nangaramidan dagiti billit a mynah iti umokda. Mangngegmi a kanayon ti unida ta tumanayabda iti paraangan. Masansan nga agtugaw ni Lola iti agdan iti makinsango a ruangan sa agestoria kadakami, a kasla ibagbagana ti kaipapanan ti uni dagiti mynah. Adu dagiti nagsasayaat a pakalaglagipak iti dayta a pagtaengan! Naragsakkami nga agkakabbalay kas maysa a dakkel a pamilia. Agkakatawa, agsasangit, agririnnanud, ken agaayamkami. Kangrunaan ti amin, ditoy a naammuanmi ti maipapan iti Namarsua kadatayo a ni Jehova, ken ti Anakna a ni Jesu-Kristo.
Sakbay a naammuanmi ti maipapan ken Jehova, adu a ritual ti inan-annurotmi iti panagdayawmi kas Hindu. Kanayon met a mangangaykami kadagiti dadakkel a padaya, sa mangawiskami kadagiti bisita tapno agdayaw kadagiti nadumaduma a didiosen. No dadduma, maluganan ni lolak ken makikomunikar kadagiti espiritu, ket iti katengngaan ti rabii, mangidatonkami kadagiti animal tapno maay-ayomi dagiti espiritu. Nalatak met ni lolok iti komunidad gapu iti kontribusionna iti pannakaibangon dagiti eskuelaan ken templo dagiti Hindu.
No Kasano a Nasarakanmi ti Kinapudno Maipapan ken Jehova
Idi 1972, nagsakit ni lolok ket natay. Kalpasan laeng ti sumagmamano a bulan, ni antik nga Indervathey a maawagan met iti Jane, inawatna dagiti magasin a Pagwanawanan ken Agriingkayo! a naggapu iti dua a Saksi ni Jehova. Makonsiensia ta dina pinastrek ida iti balaymi. Saankami ngamin a makisarsarita kadagiti Saksi. Ngem iti simmaruno nga ibibisitada, pinastrek ida ni Anti Jane ken inyebkasna kadakuada ti problemana maipapan iti panagbarbartek ni angkelko. Sugsugsogan ngamin dagiti kaarruba ken kakabagianmi nga idiborsionan ni angkelko. Inlawlawag dagiti Saksi ti panangmatmat ti Dios iti panagasawa. (Mateo 19:6) Nagustuan ni antik ti balakad ken kari ti Biblia maipapan iti nasaysayaat a biag ditoy daga iti masanguanan. * Inkeddengna ti saan a makisina ken angkelko, sa nangrugin nga agpayadal iti Biblia kadagiti Saksi. Nupay iti salas ti balaymi ti pagad-adalanda, dumdumngeg met ti dadduma nga abiratna kadagiti kuartoda.
Idi agangay, nakipagadal metten iti Biblia ti amin nga abiratna. Masansan met nga estoriaen ken ilawlawag kadakami ni Anti Jane dagiti naammuanna ken nabasana iti libro a Panagimdeng iti Naindaklan a Mannursuro. * Bimmusor dagiti angkelko idi naammuanda a makipagad-adal iti Biblia dagiti antik. Innala ti maysa kadagiti angkelko ti amin a literatura agraman ti Biblia sa pinuoranna. Pinagsasawandakami ken kinabkabildakami gapu iti pannakigimongmi. Ni Tatang laeng ti saan a bimmusor ken dinakam pulos linapdan nga agadal maipapan ken Jehova. Intultuloy ti uppat nga agaabirat ti nakigimong isu nga immuneg ti panagayatda ken Jehova a Dios.
Idi 1974, nabautisaran ni Anti Jane kas maysa kadagiti Saksi ni Jehova, kalpasanna simmaruno met ni Nanang ken ti dadduma nga antik. Idi agangay, insardengen ni lolak dagiti ritual ti relihion dagiti Hindu. Adu a tawen a simmursurotak a tumabuno kadagiti Nakristianuan a gimong. Kalpasanna, iti dakkel a kombension dagiti Saksi ni Jehova, maysa a Saksi nga agnagan iti Shameela Rampersad ti nagsaludsod, “Kaanoka nga agpabautisar?” Kinunak, “Diak pay mabalin ti agbautisar ta awan met ti nangyadal iti Biblia kaniak.” Imbagana nga iyadalannak. Iti simmaruno a kombension, idi Disiembre 16, 1977, nabautisaranakon. Kamaudiananna, 18 ti nabautisaranen kadagiti 27 a miembro ti pamiliami. Ngem idi maoperaanak, maysa pay laeng a Hindu ni tatangko a Sonny Deva.
“Dikay Maringgoran iti Aniaman”
Dakkel ti naitulong kaniak ti sasao iti Filipos 4:6, 7 nangruna idi nadayagnos nga adda dakkel a tumor iti utekko. Kastoy ti mabasa kadagita a bersikulo: “Dikay maringgoran iti aniaman, no di ket iti amin a banag babaen iti kararag ken araraw agraman panagyaman maipakaammo koma dagiti dawatyo iti Dios; ket ti talna ti Dios a mangringbaw iti isuamin a panunot saluadannanto dagiti pusoyo ken dagiti pannakabalin ti isipyo babaen ken Kristo Jesus.” Kasla imposible ti saan a “maringgoran” nangruna no naibaga kenka nga agngangabiten ti biagmo. Nagsangitak idi damo, ngem kalpasanna, nagkararagak ken Jehova. Sipud idin, nariknak “ti talna ti Dios a mangringbaw iti isuamin a panunot.”
Arigna iniggaman ni Jehova a Dios ti makannawan nga imak ket pudno nga indalannak. (Isaias 41:13) Tinulongannak a situtured a mangilawlawag kadagiti doktor a masapul nga agtulnogak iti bilin ti Biblia a liklikan ti dara. (Aramid 15:28, 29) Kas resultana, immanamong ti siruhano ken ti anestesiologo a mangopera kaniak a saan a mangyalison iti dara. Kalpasanna, imbaga ti siruhano a naballigi ti operasion ken naikkaten ti tumor. Imbagana pay nga ita laeng a nakakita iti pasiente a nagpartak a naimbagan iti maysa a naselan nga operasion ti utek.
Tallo a lawas kalpasanna, bayat nga agpapaimbagak pay laeng iti pagtaenganmi, nangyadalakon iti Biblia uray addaak pay laeng iti kamak. Iti ngudo ti maikapito a lawas, nakapagmanehoakon, nakaruarakon a mangasaba, ken nakigimongakon. Agyamanak unay iti tulong dagiti Kristiano a kakabsatko a nangkadua kaniak iti panangasaba. Siguraduenda nga adda kaduak ken natalged a makaawidak. Napartak ti panagimbagko gapu iti kanayon a panagimdengko kadagiti audio recording ti Biblia ken ti panangipamaysak kadagiti naespirituan a bambanag.
Maragsakanak met ta kalpasan ti operasionko, nagpayadal metten ni Tatang iti Biblia kadagiti Saksi. Nabautisaran idi agtawen iti 73, ken sireregta itan nga agserserbi ken Jehova. Nasurok nga 40 a miembro ti pamiliami ti kaduamin nga agdaydayaw ken Jehova. Nupay naapektaran ti panagkita ti makannigid a matak ken napagkakamang laengen iti metal ti bangabangak, segseggaak ti tiempo inton ni Jehova pagbalinenna “a baro ti amin a bambanag” iti Paraiso ditoy daga.—Apocalipsis 21:3-5.
Agyamanak ta addaanak iti nadungngo nga asawa nga agserserbi kas Kristiano a panglakayen. Tultulongannak met ti napintas a balasangko a ni Clerista bayat nga itultuloyko ti agserbi kas amin-tiempo nga ebanghelisador. Sibabaknang a binendisionan ni Jehova a Dios ti ministeriok. Adu ti natulongak nga iyad-adalak iti Biblia a makapasar iti bileg ti Sao ti Dios. Nasuroken a 30 kadakuada ti nagdedikar iti Dios ken nabautisaran.
Aglaplapusanan ti namnamak a mangsegsegga iti tiempo inton ispalennatayo ni Jehova a Dios iti sistema ti bambanag a napno iti panagsagaba ken iturongnatayo iti paraiso a daga.
^ par. 12 Para iti kanayonan nga impormasion maipapan iti panggep ti Dios ditoy daga, kitaem ti kapitulo 3 iti libro nga Ania a Talaga ti Isursuro ti Biblia? nga impablaak dagiti Saksi ni Jehova.
^ par. 13 Impablaak dagiti Saksi ni Jehova ngem saanen a mayim-imprenta.


text:
Malagipyo Kadi?
Binasayo kadi a naimbag dagiti nabiit pay a ruar Ti Pagwanawanan? Bueno, kitaenyo no masungbatanyo dagiti sumaganad a saludsod:
Kaano a “nangasaba [ni Jesus] kadagiti espiritu a sibabalud”? (1 Ped. 3:19)
Agparang a kalpasan ti panagungar ni Jesus, impakaammona kadagiti dakes nga espiritu ti nainkalintegan a pannusa a lak-amendanto.—6/15, panid 23.
Ania dagiti tallo a problema a pakaipaspasanguan dagiti nakiasawa manen?
Isu dagitoy: panangikompara iti immuna nga asawada iti agdama nga asawada; pannakilangen kadagiti dati a gagayyem a saan unay a makaam-ammo iti baro nga asawada; panagtalek iti baro nga asawada gapu ta di matalek ti immuna nga asawada.—7/1, panid 9-10.
Kaano nga ukomen ni Jesus dagiti tattao kas karnero wenno kalding? (Mat. 25:32)
Inton umay ni Jesus a mangukom kadagiti tattao bayat ti dakkel a rigat, kalpasan a madadael ti palso a relihion.—7/15, panid 6.
Kaano nga agsangit ken agngaretnget dagiti nakillo a nadakamat iti pangngarig maipapan kadagiti trigo ken dakes a ruot? (Mat. 13:36, 41, 42)
Bayat ti dakkel a rigat inton maamirisda a saandan a maliklikan ti pannakadadaelda.—7/15, panid 13.
Kaano a natungpal ti sasao ni Jesus maipapan iti matalek ken masirib nga adipen? (Mat. 24:45-47)
Nangrugi a natungpal dayta, saan nga idi Pentecostes 33 C.E., no di ket kalpasan ti 1914. Idi 1919, nadutokan ti adipen a mangaywan kadagiti katulong ti sangakabbalayan, a pakairamanan ti amin a Kristiano a matartaraonan iti naespirituan.—7/15, panid 21-23.
Kaano a dutokan ni Jesus ti matalek nga adipen a mangaywan kadagiti amin a sanikuana?
Iti pay laeng masanguanan, bayat ti dakkel a rigat inton awaten ti matalek nga adipen ti nailangitan a gunggona.—7/15, panid 25.
Kaipapananna kadi a dakes wenno saan a napateg ti dadduma a karakter iti Biblia gapu ta saan a nadakamat ti naganda?
Saan. Agpada nga adda dagiti naimbag ken dakes a tattao a di nainaganan iti Biblia. (Ruth 4:1-3; Mat. 26:18) Dua laeng kadagiti matalek nga anghel ti nadakamat ti naganda iti Biblia.—8/1, panid 10.
Malaksid iti pannakabalin manipud iti Dios, ania ti nakatulong kadagiti 230 a Saksi tapno malasatanda ti nawatiwat a martsa manipud kampo konsentrasion iti Sachsenhausen?
Nupay kimmapsutda gapu iti bisin ken sakit, intultuloyda ti nagpipinnabileg tapno makapagtultuloyda a magna.—8/15, panid 18.
Apay a makapabileg kadatayo ti salaysay maipapan iti ibaballasiw dagiti Israelita iti Karayan Jordan nga agturong iti Naikari a Daga?
Nupay agliplipias idi ti danum ti karayan, pinagsardeng ni Jehova ti ayusna tapno makaballasiw ti ilina. Napabileg la ketdi ti pammati ken panagtalekda kenkuana gapu iti dayta, ket mapabilegtayo met iti daytoy a salaysay.—9/15, panid 16.
Ania ti nabatad maipapan iti masansan a panangdakamat ti Biblia kadagiti kolor?
Ti panangusar ti Biblia kadagiti kolor ipakpakitana nga ammo ti Dios ti epekto ti kolor iti emosion ti tao ken iti pananglagip kadagiti bambanag.—10/1, panid 14-15.
Kasano a matungtungpal ita ti padto iti Mikias 5:5 maipapan kadagiti duke ken papastor?
Naammuantayo a ti ‘pito a pastor ken walo a duke’ iti Mikias 5:5 ket tumukoy kadagiti nadutokan a panglakayen iti kongregasion, a mangpabpabileg iti ili ti Dios tapno makapagsaganada iti naipadto nga iraraut.—11/15, panid 20.
Ania ti sumagmamano a rason no apay a kasapulantayo ti Dios?
Kasapulantayo ti nasayaat a panangiwanwan ken solusion iti problematayo, nga agpada nga ipapaay ti Dios. Tulongannatayo met a maaddaan iti nasayaat ken naragsak a biag, ken tungpalennanto dagiti karina a nailanad iti Saona tapno maibanagna dagita.—12/1, panid 4-6.


text:
Estoria 46: Ti Bakud ti Jerico
ANIAT’ nangituang kadagitoy a bakud ti Jerico? Kasla daytat’ natiruan ti dakkel a bomba. Ngem kadagidiay nga al-aldaw awan bombada. Maysa manen a milagro ni Jehova dayta. Adalentayo no kasano a napasamak dayta.
Imbaga ni Jehova ken Josue: ‘Sika ken ti buybuyotmo lawlawenyonto ti siudad a maminsan iti uneg ti innem nga aldaw. Awitenyonto kadakayo ti lakasa ti tulag. Pito a papadi ti magna nga umun-una iti dayta ken puyotenda ti tangguyobda.’
‘Iti maikapito nga aldaw, lawlawenyo ti siudad iti mamimpito a daras. Kalpasanna pagunienyo ti tangguyobyo ti mabayag. Ket tunggal maysa ti agpukkawto ti napigsa. Ket ti bakud marbanto.’
Ni Josue ken dagiti tattao inaramidda kas imbilin ni Jehova. Mabalin a nagbuteng dagiti kabusor ti ili ti Dios idi makitada ida nga agmarmartsa. Makitam kadi ti nalabaga a tali nga agbitbitin manipud bintana? Makimbintana iti dayta? Wen, inaramid ni Rahab kas imbaga dagiti dua nga espia nga aramidenna.
Kamaudiananna, iti maikapito nga aldaw, narba dagiti bakud kas kinuna ni Jehova. Kuna ni Josue: ‘Patayenyo amin nga adda iti siudad ken puoranyo amin. Alaenyo laeng dagiti pirak, balitok, suer ken landok, ket itedyo ida iti paggamengan iti tolda ni Jehova.’
Ibaga ni Josue kadagiti dua nga espia a mapan ken iruarda ni Rahab ken ti pamiliana manipud balayda. Isu ken ti pamiliana ti naisalakan, kas inkari dagiti espia kenkuana.
Josue 6:1-25.
Dagiti Saludsod
- Ania ti imbaga ni Jehova nga aramiden dagiti buyot ken dagiti papadi iti uneg ti innem nga aldaw?
- Ania ti aramidenda iti maikapito nga aldaw?
- Kas makitam iti ladawan, ania ti mapaspasamak iti bakud ti Jerico?
- Apay nga adda nalabaga a tali a nakabitin iti bintana?
- Ania ti imbaga ni Josue nga aramiden dagiti buyotna kadagiti tattao ken iti siudad, ngem ania ti aramidenda kadagiti pirak, balitok, suer, ken landok?
- Ania ti naibaga nga aramiden dagiti dua nga espia?
Kanayonan a salsaludsod
- Basaenyo ti Josue 6:1-25.
Kasano a ti panagmartsa dagiti Israelita iti aglawlaw ti Jerico ket umasping iti panangasaba dagiti Saksi ni Jehova kadagitoy maudi nga aldaw? (Jos. 6:15, 16; Isa. 60:22; Mat. 24:14; 1 Cor. 9:16)
Kasano a natungpal ti padto a nairekord iti Josue 6:26 agarup 500 a tawen kalpasanna, ken ania ti maadaltayo iti daytoy maipapan iti sao ni Jehova? (1 Ar. 16:34; Isa. 55:11)
Ammuem ti Ad-adu Pay
Sinurot ni Rahab Dagiti Instruksion
Nakalasat ti maysa a pamilia idi narba dagiti pader ti Jerico.


text:
PAKASARITAAN TI BIAG
Dagiti Bendision iti ‘Mainugot a Panawen ken iti Nariribuk a Panawen’
NAYANAKAK idi Marso 1930 iti purok ti Namkumba, iti asideg ti siudad ti Lilongwe, iti pagilian a maawagan itan iti Malawi. Matalek nga agserserbi ken Jehova ti pamiliami. Idi 1942, indedikarko ti biagko iti Dios ken nabautisaranak iti maysa kadagiti napintas a karayan iti lugarmi. Iti simmaruno a 70 a tawen, inkagumaak nga aramiden ti imparegta ni apostol Pablo ken Timoteo: “Ikasabam ti sao, naganetgetka koma iti dayta iti mainugot [wenno, nasayaat] a panawen, [ken] iti nariribuk a panawen.”—2 Tim. 4:2.
Ti damo nga ibibisita da Nathan H. Knorr ken Milton G. Henschel iti Malawi idi 1948 ti nangpatanor iti tarigagayko nga agserbi ken Jehova iti amin-tiempo. Maay-ayatanak no malaglagipko dagiti makaparegta a komento dagidiay a pannakabagi manipud iti sangalubongan a hedkuarter dagiti Saksi ni Jehova iti Brooklyn, New York. Agarup 6,000 ti bilangmi a nakatakder iti napitak a kataltalonan bayat a dimngegkami iti makapabileg a palawag ni Brother Knorr a napauluan iti “Permanent Governor of All Nations.”
Naam-ammok ti maysa a napintas a sister nga agnagan Lidasi a padak a dimmakkel iti pamilia a Saksi. Agpadakami iti kalat nga agserbi iti amin-tiempo a ministerio. Nagkasarkami idi 1950, ket idi 1953 duan ti annakmi. Nupay adu ti responsabilidadmi kas nagannak, inkeddengmi nga agbalinak a regular pioneer. Dua a tawen kalpasanna, naawisak nga agserbi kas special pioneer.
Di nagbayag, naikkanak iti pribilehio a mangbisita kadagiti kongregasion kas manangaywan iti sirkito. Iti tulong ni Lidasi, naipaayko ti material ken naespirituan a kasapulan ti pamiliak bayat nga agbisbisitaak iti sirkito. * Ngem kaskasdi a kayatmi ti agkadua iti amin-tiempo a ministerio. Babaen ti nasayaat a panagplano ken kooperasion ti lima idin nga annakmi, nakapagserbi met laeng ni Lidasi iti amin-tiempo a ministerio idi 1960.
Kadagita a nasayaat a tiempo, natagiragsakmi ti nagserbi kadagiti kakabsat iti nadumaduma a kongregasion. Nakadandanonkami iti napintas a kabambantayan ti Mulanje iti abagatan ken iti nalinak a Lake Malawi, a masakupanna ti gistay intero a makindaya a paset ti pagilian. Nagtultuloy nga immadu ti bilang dagiti agibumbunannag ken kongregasion kadagiti sirkito a nagserbianmi.
Nagunggonaankami iti Asamblea Distrito a “Courageous Ministers” idi 1962. Dagidi a naespirituan nga okasion ti nangisagana kadakami para iti nariribuk a tiempo a dandani idin dumteng. Iti simmaruno a tawen, bimmisita manen ni Brother Henschel iti Malawi ket naangay ti maysa nga espesial a kombension iti ruar ti siudad ti Blantyre a tinabunuan ti agarup 10,000. Dayta a kombension ti nakatulong kadakami nga agibtur kadagiti suot a dandanimi idin mapasaran.
DIMTENG TI NARIRIBUK A TIEMPO
Idi 1964, nagpasar dagiti Saksi iti nakaro a pannakaidadanes gapu ta nagkedkedda a makinamin iti politika. Nadadael ti nasurok a 100 a Kingdom Hall ken nasurok a 1,000 a pagtaengan dagiti Saksi. Ngem naitultuloymi a bisitaen dagiti kongregasion agingga a pinaritan ti gobierno ti Malawi dagiti Saksi idi 1967. Nakompiskar ti amin a sanikua ti sanga nga opisina iti Blantyre, naideporta dagiti misionero, ken naibalud ti adu a Saksi, a pakairamananmi ken Lidasi. Idi nawayawayaankami, siaannad nga intultuloymi a bisitaen dagiti kongregasion.
Maysa nga aldaw idi Oktubre 1972, immay rimmaut iti pagtaenganmi ti agarup sangagasut a miembro ti maysa a napolitikaan a grupo a pagaammo kas Malawi Youth League. Ngem maysa kadagiti miembroda ti immun-una ket imbagana nga aglemmengak ta kayatdak kano a papatayen. Imbagak ken baketko ken kadagiti annakmi nga aglemmengda iti kasabsabaan iti asidegmi. Inalistuak met ti immuli iti dakkel a kayo ti mangga, ket nakitak no kasano a dinadaelda ti balaymi ken amin a sanikuami.
Karamankami kadagiti rinibu a Saksi a pimmanaw iti Malawi idi kimmaro ti pannakaidadanes. Nagyan ti pamiliami iti maysa a kampo a pagkamangan iti makinlaud a Mozambique agingga idi Hunio 1974. Iti dayta a tiempo, naibaonkami ken Lidasi kas special pioneer iti Dómue, Mozambique, iti asideg ti beddeng ti Malawi. Nagtultuloykami iti dayta nga annongen agingga idi 1975, idi nawayawayaan ti Mozambique manipud iti panangituray ti Portugal. Kas resultana, ti pamiliak agraman ti dadduma pay a Saksi ket napasubli iti Malawi nga ayan dagiti pinanawanmi a mangidaddadanes kadakami.
Idi nakasublikamin iti Malawi, nadutokanak a mangbisita kadagiti kongregasion iti kabesera a siudad ti Lilongwe. Iti laksid ti pannakaidadanes ken adu a rigat, immadu ti bilang ti kongregasion kadagiti sirkito a nagserbianmi.
TINARABAYNAKAMI NI JEHOVA
Naminsan, naranaanmi ti miting ti maysa a napolitikaan a partido iti maysa a purok a napananmi. Naammuan ti dadduma a sumupsuporta iti dayta a partido a Saksikami, ket pinagtugawdakami iti abay dagiti agtutubo a kameng ti Malawi Young Pioneers. Nagkarkararagkami ken Jehova a tulongan ken iwanwannakami ta dimi ammo ti aramidenda kadakami. Idi nalpasen ti miting, rinugiandakami a kabilen. Ngem adda baket a timmaray nga immasideg ket impakaasina: “Huston, maasiankayo koma kadakuada! Kaanakak daytoy a lalaki. Bay-anyo koman a pumanaw!” Kinuna ti nangidaulo iti miting: “Sige, bay-anyo idan!” Dimi ammo no apay nga imbaga dayta ti baket idinto ta saanmi met a kabagian. Patienmi a dayta ti sungbat ni Jehova iti kararagmi.
Idi 1981, nasabetmi manen ti dadduma a miembro ti Malawi Young Pioneers. Innalada dagiti bisikletami, dagiti bagahemi, dagiti kinarton a libromi ken dagiti rekord ti sirkito. Nakataraykami ket napankami iti balay ti maysa a panglakayen. Nagkarkararagkami manen. Madanagankami no ania ti aramidenda kadagiti naalada a rekord ti sirkito. Idi linuktanda dagita, nakitada dagiti surat a nayadres kaniak a naggapu iti nadumaduma a paset ti Malawi. Nagbutengda ta impagarupda a maysaak nga opisial ti gobierno. Gapuna, dagus nga insublida kadagiti panglakayen dagita a rekord.
Iti sabali pay a gundaway, nagsakaykami iti bangka a bumallasiw iti maysa a karayan. Tserman ti napolitikaan a partido iti dayta a lugar ti makinkukua iti bangka, ket kayatna a kitaen ti political party card ti amin a pasahero. Idi asidegen kadakami, nabigbigna ti maysa a mannanakaw a sapsapulen dagiti autoridad. Nagkakaribuso dagiti pasahero isu a saan a naituloy ti panagbirokna kadagiti party card. Nariknami manen ti naayat a pannarabay ni Jehova.
NAARESTO KEN NAIBALUD
Maysa nga aldaw idi Pebrero 1984, bayat nga agturturongak iti Lilongwe tapno ipatulodko dagiti report a mapan iti sanga nga opisina iti Zambia, pinasardengnak ti maysa a polis ket rinekisana ti bagko. Adda sumagmamano a nakitana a literatura ti Biblia, isu nga impannak iti presinto sa kinabkabilnak. Pinarautannak ken impannak iti selda nga ayan dagiti agtatakaw.
Iti simmaruno nga aldaw, impannak ti hepe ti polisia iti sabali a selda, a sadiay a nangaramid iti dokumento nga agkuna: “Siak, Trophim R. Nsomba, agikkatakon a Saksi ni Jehova tapno mawayawayaanak.” Ngem kinunak: “Diak agikkat a Saksi ni Jehova. Saanak laeng a nakasagana a maparautan, nakasaganaak pay a matay.” Nagkedkedak nga agpirma. Nakaunget ti hepe ket sipipigsa a dinanogna ti lamisaan. Uray la nagtaray nga immay ti polis iti bangir a kuarto tapno kitaenna ti napasamak. Imbaga kenkuana ti hepe: “Di kayat daytoy a lalaki a pirmaan ti dokumento nga isardengnan ti mangasaba. Pagpirmaem ngarud nga isu ket maysa a Saksi ni Jehova tapno maibalud idiay Lilongwe.” Madandanagan ti dungdungnguek nga asawa no anian ti napasamak kaniak. Sa la naipadamag kenkuana dagiti kakabsat ti ayanko kalpasan ti uppat nga aldaw.
Nasayaat ti pannakatratok iti presinto ti Lilongwe. Imbaga kaniak ti hepe: “Para kenka daytoy a sangaplato nga innapuy ta naibaludka gapu iti Sao ti Dios. Ti dadduma ditoy ket naibalud gapu ta nagtakawda.” Kalpasanna, naipanak iti Kachere Prison, a sadiay a naipupokak iti lima a bulan.
Maragsakan ti warden ta naipanak sadiay. Kayatnak a pagbalinen a “pastor” ti pagbaludan. Inikkatna ti agdama a pastor ket imbagana kenkuana: “Diak kayaten nga isurom ditoy ti Sao ti Dios, ta naibaludka gapu ta nagtakawka iti kapiliayo!” Isu a siak ti nangisuro iti Biblia iti linawas a gimong para kadagiti balud.
Idi agangay, kimmaro ti kasasaad. Pinilitdak dagiti opisial ti pagbaludan a mangibaga no mano ti bilang dagiti Saksi iti Malawi. Idi saanda a napnek iti sungbatko, kinabkabildak agingga a naawananak iti puot. Iti sabali pay a gundaway, dinamagda no sadino ti ayan ti hedkuartertayo. Kinunak: “Simple laeng ti saludsodyo, ket daytoy ti sungbat.” Naragsakan dagiti polis ket inrugida nga irekord ti ibagak. Inlawlawagko a ti hedkuarter dagiti Saksi ni Jehova ket nailadawan iti Biblia. Nasdaawda, ket insaludsodda, “Ayanna iti Biblia?”
“Iti Isaias 43:12,” insungbatko. Binirokda sada binasa a naimbag: “‘Dakayo dagiti saksik,’ kuna ni Jehova, ‘ket siak ti Dios.’” Namitlo a binasada dayta sa dinamagda: “Kasano koma nga adda ditoy Biblia ti hedkuarter dagiti Saksi ni Jehova imbes nga idiay America?” Imbagak kadakuada: “Uray dagiti Saksi ni Jehova idiay America ibagada a daytoy a teksto met laeng ti mangiladawan iti hedkuarterda.” Gapu ta diak imbaga ti kayatda a maammuan, nayakarak iti Dzaleka Prison, iti amianan ti Lilongwe.
DAGITI BENDISION URAY ITI NARIRIBUK A TIEMPO
Idi Hulio 1984, naikaduaak iti 81 a Saksi nga adda iti Dzaleka Prison. Napusek dayta iti 300 a balud, ket aglilinnetletkami a maturog iti suelo wenno datar. In-inut a nangbukelkami a Saksi iti babassit a grupo tapno inaldaw nga usigenmi ti maysa a teksto ti Biblia, a nagduduma ti mangisingasing. Dayta ti nangpabileg unay kadakami.
Idi agangay, dakami a Saksi ti pinagkakadua ti warden. Sililimed nga imbaga kadakami ti maysa a guardia: “Saandakayo a kagura ti gobierno. Adda dua a rason no apay nga ibalbaluddakayo: Madanagan ti gobierno amangan no papatayendakayo dagiti Young Pioneers, ken gapu ta ikaskasabayo nga adda dumteng a gubat, madanagan ti gobierno amangan no mabuteng dagiti soldado ket aglemmengda bayat dayta a gubat.”
Idi Oktubre 1984, naayabankami iti korte. Nasentensiaankami amin iti dua a tawen a pannakaibalud. Kas iti dati, naikaduakami kadagiti saan a Saksi. Ngem impakaammo ti warden iti amin: “Saan nga agsigsigarilio dagiti Saksi ni Jehova. Isu a dakayo a guardia, dikay agdawdawat kadakuada iti sigarilio ken diyo ida ibabaon a mangala iti beggang tapno sindianda ti sigarilioyo. Ad-adipen ida ti Dios! Amin a Saksi ni Jehova ket masapul a mamindua a maikkan iti taraon iti inaldaw, ta addada ditoy saan a gapu ta nakaaramidda iti krimen no di ket gapu iti pammatida iti Biblia.”
Adda dadduma pay a naitulong ti nasayaat a reputasionmi. No nasipnget wenno agtudtudo, saan a maipalubos a ti la adda pappapanan dagiti balud. Ngem napalubosankami a mapan iti kaykayatmi ta ammoda a saanmi a gandaten ti aglibas. Kinaagpaysuanna, idi nagsakit ti maysa a guardia bayat a bambantayannakami nga agtrabtrabaho iti taltalon, binagkatmi nga insubli iti pagbaludan tapno maagasan. Ammo dagiti opisial ti pagbaludan a mapagpiarankami. Gapu iti nasayaat a reputasionmi, nakitami nga indaydayaw dagiti guardia ti nagan ni Jehova.—1 Ped. 2:12. *
DIMTENG MANEN TI NASAYAAT A TIEMPO
Idi Mayo 11, 1985, nawayawayaanak iti Dzaleka Prison. Nakaragragsakak ta kaduak manen ti pamiliak! Agyamyamankami ken Jehova ta tinulongannakami nga agtalinaed a matalek bayat dagidiay a nariribuk a tiempo. Nariknami ti kas iti insurat ni apostol Pablo: “Saanmi a tarigagayan nga ignorantekayo, kakabsat, maipapan ti rigat a napasamak kadakami . . . Napalalo ti saanmi a pannakasigurado uray pay kadagiti biagmi. Iti kinapudnona, nariknami iti unegmi nga inawatmi ti sentensia nga ipapatay. Daytoy ket tapno makapagtalekkami, saan nga iti bagbagimi, no di ket iti Dios a mangibangon kadagiti natay. Manipud iti kasta a dakkel a banag a kas iti ipapatay inispalnakami.”—2 Cor. 1:8-10.
Adda idi dagiti gundaway a kunami no mataykamin. Ngem kanayon nga inkararagmi ken Jehova nga ikkannakami iti tured ken sirib tapno agtalinaedkami a napakumbaba ket maitultuloymi nga ipadayag ti naindaklan a naganna.
Binendisionan ni Jehova ti panagserbimi, bayat dagiti nasayaat a tiempo kasta met dagiti nariribuk a tiempo. Ita, maragsakankami a makakita iti sanga nga opisina iti Lilongwe a nalpas idi tawen 2000, kasta met iti pannakaibangon ti nasurok a 1,000 a baro a Kingdom Hall iti intero a Malawi! Talaga a nakaskasdaaw dagitoy a bendision ni Jehova, a para kadakami ken Lidasi ket kasla tagtagainep laeng! *
^ par. 7 Dagiti brother nga addaan iti menor de edad nga annak ket saanen a maawis nga agserbi iti sirkito.
^ par. 30 Para iti kanayonan a detalye maipapan iti pannakaidadanes idiay Malawi, kitaen ti 1999 Yearbook of Jehovah’s Witnesses, panid 171-223.
^ par. 34 Bayat a maisagsagana daytoy nga artikulo, natay ni Brother Nsomba iti edad a 83.


text:
Kontakennakami
Maragsakankami a tumulong kadagiti interesado iti Biblia wenno iti sangalubongan a trabahomi. Usarem ti maysa kadagitoy nga opsion iti panangkontakmo kadagiti Saksi ni Jehova iti lugaryo.
Agkiddaw iti libre a panagadal iti Biblia
Agbirok iti Kingdom Hall dagiti Saksi ni Jehova
Ammuem ti petsa ti sumaruno a tinawen a Memorial
Agbirok iti kombension dagiti Saksi ni Jehova
Bumisita iti maysa kadagiti sanga nga opisinami
Umawag wenno agsuratka kadakami babaen ti impormasion a makita iti baba
Costa Rica
ASOCIACION DE TESTIGOS DE JEHOVA
Apartado 187-3006
40104 BARREAL DE HEREDIA
COSTA RICA
+506 2208-5700
Oras ti Opisina
Lunes agingga iti Biernes
8:00 a.m. agingga iti 5:00 p.m.


text:
Bantay Malindang
Ti Bantay Malindang ket kompleks a bulkan a mabirukan idiay probinsia ti Misamis Occidental idiay akin-abagatan nga isla ti Mindanao, Filipinas. Ti saan unay a naad-adal a kabambantayan ket naporma babaen dagiti nadumaduma nga aktibidad ti bulkan nga adda met kadagiti ket naipakasaritaan, a maipakpakita babaen ti kaadda kadagiti dua a kaldera, a napalikmutan babaen dagiti nangato a diding ti bato,dagiti eskoria a kono, dagiti sullat ti simborio ti bulkan, dagiti dua nga asupre a napudot nga ubbog, ken ti abut ti bulkan a danaw a nanaganan iti Danaw Duminagat. Dagiti ampiteatro nga estruktura ket addaan kadagiti adu a pannakaiwarwaras dagiti bulkaniko a bato, dagit inaugingan a tarikayo a mabirukan kadagiti piroklastiko a deposito. Ti intero a bantay ket ket naguduagudua babaen dagiti nadumaduma a nginget ken rangkis a mangaramid ti lasonglasong a langa ti dagana ken dagiti nabakiran a bakrasna ket naabungotan iti napintas a buya.[5]
Dagiti linaon
Pannakaidasig[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Bantay Malindang ket awan kadagiti naamammuan a panagbettak ken naidasig a kas di aktobo babaen ti Instituto ti Bulkanolohia ken Seismolohia ti Filipinas.[6]
Masna a Parke ti Bantay Malindang[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Bantay Malindang ken ti sibubukel a Kabambantayan ti Malindang ket addaan ti makaay-ayo a kalidad manipud kadagiti dissuorna, abut ti bulkan a danaw ken ti napuskol a birhen a kabakiran a mangbalay kadagiti adu a kita ti manmano a sebbangan ti flora ken fauna. Idi Hunio 19, 1971, ti lugar ket nairangarang a kas Nailian a Parke ti Bantay Malindang babaen ti Republika Tigna Blng. 6266. Babaen ti pannakabangon ti Sistema ti Nailain a Naipagtitipon a Nasalakniban a Luglugar (NIPAS) idi 1992, ti parke ket naidasig manen ken nanaganan manen idi a kas ti Masna a Parke ti Kabambantayan ti Bantay Malindang idi Agosto 2, 2002 babaen ti Proklamasion Blng. 228.
Ti parke ket sakupenna dagiti tallo a probinsia - ti Misamis Occidental, Zamboanga del Sur ken Zamboanga del Norte - ken mangsakop ti kalawa iti 53,262 hektaria (131,610 akre) a daytoy ket agarup a 33,000 hektaria (82,000 akre) wenno 62% iti nabatbati a kabakiran. Agarup a 20,000 hektaria (49,000 akre) ket nataltalon ken tinataengan babaen dagiti indihenio a tattao a kaaduanna ket ti tribu ti Subanon.[5][7]
Kinapangruna iti ekonomia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Bantay Malindang ken kaaripingna a kabambantayan ket lugar a pagayusan a labneng a pagayusan ti danum manipud kadagiti 49 a karkarayan ken dagiti alog, ken dagiti nadumaduma a waig. Daytoy ket mangited ti mainum a danum para iti domestiko, agrikultura ken dagiti dadduma pay a panag-usar dagiti adu-adu ngem maysa a riwriw nga agtataeng iti Misamis Occidental ken dagiti dumaya a paset ti Zamboanga del Norte ken Zamboanga del Sur.[8]
Tawid a Parke ti ASEAN[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy ket nairangarang a kas Tawid a Parke (AHP) ti Gunglo ti Pagpagilian ti Abagatan a daya ti Asia (ASEAN) idi las-ud ti Maika-13 Oktubre 13, 2011 idiay Cambodia. Dagiti sabali a tallo a Tawid a Parke ti Filipinas ket ti Bantay Nailian a Parke ti Iglit-Baco idiay Mindoro, Kabambantayan ti Bantay Mount Kitanglad idiay Bukidnon, ken ti Masna aParke ti Bantay Apo idiay Davao.[9]
Daytoy ket opisial a naipayuna ido Agosto 4, 2012, idi las-ud ti Maika-2 a Konperensia ti Tawid a Parke ti ASEAN (AHP), nga inusponsoran babaen ti Sentro ti ASEAN para iti Bio-dibersidad (ACB) idiay Siudad ti Oroquieta.[10]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Listaan dagiti aktibo a bulkan ti Filipinas
- Listaan dagiti mabalin nga aktibo a bulkan ti Filipinas
- Listaan dagiti di aktibo a bulkan ti Filipinas
- Listaan dagiti nasalakniban a lugar ti Filipinas
- Instituto ti Bulkanolohia ken Seismolohia ti Filipinas
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c de Ferranti, Jonathan; Maizlish, Aaron. "Banbantay ti Filipinas - 29 a Panpantok ti Bantay nga addaan ti Prominensia iti 1,500 metero wenno ad-adu". Naala idi 2008-10-29.
- ^ "Bantay Malindang, Filipinas". Peakbagger.com. Naala idi 2008-11-05.
- ^ a b "MBariweswes ti Bantay Malindang iti Programa ti Global a Bulkanismo". Nailian a Museo ti Masna a Pakasaritaan (Smithsoniano). Naala idi 2008-10-28.
- ^ Merrill, Elmer D. (1907_06). "Ascent of Mount Halcon", p.180. Philippine Journal of Science, Vol.II No.3.
- ^ a b "Nailian a Parke ti Kabambantayan ti Bantay Malindang iti Tawid ti Lubong ti UNESCO". UNESCO. Naala idi 2008-10-28.
- ^ (2008-07-30). "Listaan dagiti Di aktibo a Bulkan Paset 5". PHIVOLCS. Naala idi 2011-03-27.
- ^ "Nailian a Parke ti Bantay Malindang". Naiyarkibo manipud iti ti kasisigud idi 2009-10-26. Naala idi 2008-10-28.
- ^ "Nailaina a Parke ti Kabambantayan ti Bantay Malindang" (PDF). Departmentamento ti Enbironmento ken dagiti Masna a Rekurso. Naala idi 2008-10-28.
- ^ http://www.mb.com.ph/articles/341060/mindanaos-mount-malindang-range-natural-park-declared-asean-heritage-park#.UQNlQh329y4
- ^ http://pia.gov.ph/news/index.php?searchID=malindang&article=1451343449808


text:
Hoy, Maiparit ti Agsida iti Turati, Kunam!
Sadiay Cebu, awaganda iti balilan. Kangrunaan a pamastrekan ti turismo ti Cebu, lalo kadagiti beach resort. Agawisda kadagiti agbuya kadagitoy a balilan. Adu iti turista, local man ken ganggannaet a mapmapan iti Cebu gapu iti balilan. Ti pategna iti tunggal katao: US$ 460.00! Iti uneg ti lima nga aldaw ken uppat a rabii! Sabali laeng ti upa ti diving equipment nga agpateg iti US$ 50-70 per diving session. Sabali pay ti upa ti motorboat. Adda met bayad dagiti tour guide. No kayat iti maikkan iti sertipiko (diving certificate) kadayta a whale shark session, agpateg daytoy iti US$ 35.00. Ket nagtubo a kasla uong agadu dagiti beach resort iti Cebu gapu iti balilan. Agasem dayta a pamastrekan ti turismo iti Cebu?
Ti sistema ti whale shark tour: lima a katao laeng, maikanem ti guide. Addan ti nakasagana a motorboat ken dagiti diving equipment. Ket apaman nga adda ti agparang a whale shark, agiinnunan dagiti motorboat nga umasideg iti whale shark! Adda ti sumakay, umabay a lumangoy, agpiktiur iti abay wenno sumurot iti uneg ti danum a papanan daytoy. Sadiay Cebu ken Sorsogon, addaanda iti siam agingga iti innem a pulo ket maysa a panagparang dagiti whale shark.
Daytoy man met laengen ti kangrunaan nga atraksion iti nalatak unay nga international beach resort, ti Puerto Galera, whale shark!
Sadiay Donsol, Sorsogon, awaganda daytoy iti butanding. Kangrunaan met nga atraksion dagiti nakaad-adu a beach resort iti Sorsogon. Nalatak unay ti scuba diving ditoy gapu iti butanding. Adda pay idi iti indarumda a tallo nga agkakabsat a nagparti iti butanding.
Kulit, kuna met dagiti dadduma pay a lugar iti Katagalogan. Ngamin, ugali daytoy iti “makulit” nga agsikbab kadagiti babassit a pangen, kadagiti plankton, ket no mabsogen daytoy, agsirkosirko metten daytoy. Dayta a buya ti kaay-ayo dagiti turista, lalo kadagiti beach resort a mangipatpateg ken mangsalsaluad kadaytoy nga ikan. Ala ket, yad-adda pay met daytoy nga ikan iti agpalastog no ammo nga adu iti agbuybuya ken makiangtot kenkuana. Mannakigayyem, wen kasta ni kulit!
Iti Ilocos, awaganda met iti Turati. Iti La Union, immuna a naireport iti kinaadda iti nagparang ken binuybuyada sadiay Aringay, La Union idi bulan ti Setiembre 2006. Binaybay-an laeng dagiti mangngalap ken palpaliiwen ti Bureau of Fisheries and Aquatic Resources.
Adda met ti nagsiksikbab iti pangen ti aramang idi oras ti alas:7:00 A. M. agingga iti alas 10:00 A.M. sadiay Brgy. San Nicolas, Agoo, La Union.
“Alaem ti ladawanna!” inteksko a dagus apaman a naalak ti impormasion.
“Awan kamerak!”
“Iremediom!”
Madamdama pay: “Adda sugatna iti yan ti pigarna! Adda ti mangngalap a napan nangsakay!”
“Siputam amangan no isu met laeng (mangngalap) ti nangsugat!”
“Innak met kitaen, aglunak iti bilogko!” Motorboat ti kayatna a sawen.
No adda sugatna, adda ngarud ti nangdangran daytoy. Saan ngata aya nga ammo dagiti umili a maiparit ti agparti ken agtiliw iti turati?
Section 97 of Republic Act 8550, penalizes persons capturing, killing or trading protected and endangered marine species. Maibilang ti turati, (wenno butanding wenno balilan wenno kulit) nga endangered marine species.
Adda pay ti impaulog ti gobierno a linteg, ti Fisheries Administrative Order 193, a mangiparit iti agtiliw, agilako, gumatang, agikut, agibiahe ken aglako iti ballasiw taaw kadagiti turati (wenno whale shark) ken kadagiti pagi ken dadduma pay a mangmangan kadagiti plankton. Maiparit iti sagudayen ti FAO 193 iti mangsugat wenno mangpatay ken agparti kadagitoy a nadakamat nga ikan. Asino man a naglabsing itoy a linteg ken natiliw, mamulta iti saan a nababbaba ngem PhP 500 ken/wenno maibalud iti innem a bulan agingga iti uppat a tawen. Kadagiti met komersiante/negosiante a natiliwan a nagsalungasing iti linteg ket mamulta iti PhP5000 ken maibabawi ti lisensiana nga agnegosio.
“Adda ditoy batogmin! Buybuyaek. Dakdakkel pay ngem toy bilogko!” kuna ti impormantek. Kayatna a sawen, iti batog ti Brgy. Balawarte iti ili met laeng ti Agoo, La Union.
“Paliiwem!”
“Turikan met gayam dayta a pating!”
“Whale shark dayta!”
“Turati kunami ditoy La Union!”
Diak laeng masinuo no ania ti naganna iti Ilocos Sur. In general term, yo wenno pating lattan a. Ngem masinuok nga adda met ti agparparang kadagiti ili a pagal-alaanda iti ipon. Kaay-ayo ngamin daytoy iti agsikbab kadagiti babassit a pangen ti aramang, ipon, alidengdeng, monamon, taburkik, ken uray dagiti pangen ti bulilit. No dadduma ket adda met dagiti kinarnen a lako iti tiendaan.
Ta ania ngamin aya daytoy a whale shark? Scientific name: Rhincodon typus. Natayengteng a ngumisit nga umasul ti marisna. Batekan iti puraw. No dadduma, umatiddog dayta a batekna a puraw iti bukot agingga iti tuktokna. Ti kudilna ket napuskol ken nakulbet. Pumuraw met ti karnena. Lalona pay iti ‘agpasikat ken agpalastog’ no madlawna nga adu iti mangbuybuya kenkuana. Babattit ken naurnos dagiti ngipenna. Dadakkel daytoy, ta umabut pay iti sangapulo ket walo a metros ket dakdakkel ngem nuang ti bagina dagiti natengan. Saan a napeggad daytoy nga ikan. Laeng ta ‘makulit’ kadagiti mangngalap ket pasaray dungparenna wenno sagidenna wenno langtotenna ti nakabilog.
“Nagistayankami napattog ta dinungparnakami!” intext manen ti impormantek.
“Agaluadkayo a! Ugalina dayta makiangtot. Isu ngarud a napanaganan iti ‘kulit’ iti Katagalogan, ta nakulit a makiangtot kadagiti mangngalap!” Insungbatko met.
Masarakan iti amin a taaw daytoy a turati lalo kadagiti medio napudot a taaw nga addaan iti temperature a 21 agingga iti 26 degrees centigrade. Ti kangrunaan a mangungaw kadakuada ket ti kinaimas ti karneda nga igisa iti getta (kalpasan a napaburek ken inikkat ti kimpet a darat iti kudilna), iwaan iti pias ken tadtadan iti silit’ sairo. No saan met ket iluto iti adobo a namaga ken namanteka. Nangina met dayta dalemna pagtaudan iti squalene ken daydiay pigarna a maaramid iti sharks fin soup.
Whale sharks? Whale, baliena. Shark, yo. Ano ba talaga, kuya? Baliena wenno yo? Agsipud ta addaanda ngarud iti asang, nakulbet a kudil ken cold-blooded, maysa ngarud daytoy a yo. Ta dagiti baliena (mammals) ket warm-blooded ken addaan iti bara.
“Delikado ti biagnan, manong! Pinalawlawanen dagiti managbungbong ditoy lugarmi! Namak payen ni barsakenda iti dinamita?”
Kinnana! Dida pay ket dadaelenen ti dakkel a pamastrekan ti turismo ti Agoo? Ket ti batog dayta a yanna ket ti mismo a batog ti nalatak a beach resort? Ania palusposanda ti Whale Shark Tours? Ti turismo nga agpateg iti US$ 450.00 per participants in 5 days and 4 nights a kas idiay Sorsogon ken Cebu?
“Hoy, maiparit ti agtiliw ken agparti ken agsida iti turati, kunam!” intextko met.
“Awanen, nagpataawen. Naamak ngata iti kinaadu dagiti bilog a managbungbong a nanglawlaw kenkuana.”
Immangesak pay iti nauneg… ##
Link
Sunday, October 22, 2006
WHALE SHARK!!!
Hoy, Maiparit ti Agsida iti Turati, Kunam!
8 comments:
- abril said...
-
uray ditoy west coast ti Canada, mang jim, uso met ditoy ti whale watching. agbayadka nga aglugan iti motor boat ket agpataawkayo a mapan mangbuya kadagiti bunggoy dagiti agtatapaw a baliena.napigsa a pamastrekan iti turismo ditoy. ngem diak pay napadasan ta nangina ti bayadan. uray ket nagum-umaak a ngasublisubli iti taaw idi addaak idiay buguey, cagayan, kunkunak lattan. ken wen, uray idi napankami idiay camiguin island, pangen ti dolphins (lumbalumba ti awagmi)ti nasalawmi iti taaw.
- 10:40 PM
- rva said...
-
nagpintas man daytoy salaysaymo, mang jim! i-bannawagmo koma daytoy tapno mabasa ti adu. nin sa met danilo caburian daydiay nangi-txt kenkan iti kaadda ti butanding idiay la union?
gayyem abril, mayat koma no adda met maisar-ong a butanding kadagiti baybaytayo ditoy cagayan. isu pay a pamastrekan iti turismo. ken wen gayam, diak ammo no dinno a paset dita canada ti yan da mang prodie. ammo siguro da asseng, damagekto man. no kua, mangbukelkay' koma iti gumil canada dita. adu kay' metten dita a mannurat nga ilokano.
- 8:48 AM
- jim agpalo, jr. said...
-
abril: white shrak watching ti kalatakan ita... nangina nga agpaysu ti bayad ta agluganka itibarko a mapan sadiay Indian Ocean... nalatak daytoy a mapastrekan ti turismo sadiay south africa... nauyong dagiti white shark ta agsikbabda, ngem adda ti kulongan dagiti divers a mangbuya iti yaasideg dagitoy a white shark... adu ti baliena dita cagayan iti babuyan channel...pangepangenda ngem awan la ngata iti makapanunot a pagbalinenda a negosyo para iti turismo...
roy: koma ti kunak, ngem agkurang ita ti salaysay ti tawid, isu nga impankon iti tawid...ti parikutko ita no kasano iti agikabil kadagiti ladawanna, hehehe! ninikon ti maysa a local turist from umingan, pangasinan sana in-email kaniak...isubmitarko laengen iti BFAR para iti documentation
- 10:23 AM
- abril said...
-
kusto ta kunam, mang jim, aduda idiay babuyan channel, maysaak met a nakasaksi iti bangkay ti baliena a naisadsad idiay aplaya ti Aparri; sa inung-ungtak tay apongko a lakay ta adda naisadsad a baliena idiay barriomi (diak ammo no sibibiag pay ngem sadiwa kano pay laeng ti kitana, addaak idiay Aparri idi napasamak daytoy), ket ania pay, napipirangandan a sangabarrio iti karnena.
- 5:35 PM
- jim agpalo, jr. said...
-
NAGPIPIRANGAN --- nagbibingayan...kabarbaro a balikas kaniak dayta... pati sabungayan ket SUSOP kunayo dita cagayan, aya? kasta ti awag dagiti estudiante a sukik iti nateng...
- 10:23 AM
- abril said...
-
sabunganay, kunami met laeng idiay Cagayan, mang jim; idiay Isabela ti nakangngegak iti susop.
- 9:20 PM
- Omar Cruz said...
-
These articles are fantastic; the information you show us is interesting for everybody and is really good written. It’s just great!! Do you want to know something more? Read it...:Great investment opportunity in Costa Rica: jaco beach resort, best western hotel jaco beach, map jaco beach costa rica. Visit us for more info at: http://www.jaco-bay.com/
- 12:59 AM
- marion said...
-
I recently came accross your blog and have been reading along. I thought I would leave my first comment. I dont know what to say except that I have enjoyed reading. Nice blog. I will keep visiting this blog very often.
Alena
http://smallpet.info
- 4:48 PM


text:
Pagsasao nga Arabiko
Ti Arabiko[4] (العَرَبِيةُ al-ʻarabiyyah [alʕaraˈbijja] ( denggen) wenno عربي ,عربى ʻarabī [ˈʕarabiː] ( denggen)) ket ti pagsasao a Klasiko nga Arabiko iti maika-6 a siglo ken dagiti moderno a simmaruno malaksid ti Maltes. Ti Arabiko ket naisasao kadagiti nalawa nga arko a gumay-at iti tengnga a Daya, Amianan nga Aprika, ken ti Sara ti Aprika. Ti Arabiko ket tagikua ti pamilia ti Apro-Asiatiko.
Ti literario a pagsasao a tinawtawagan ti Moderno a Pagalagadan nga Arabiko wenno Literario nga Arabiko, ket ti laeng opisial a porma ti Arabiko. Daytoy ket naus-usar kadagiti kaaduan a naisurat a dokumento ken kas pay dagiti pagsasao dagiti pormal nga okasion, kas dagiti lektura ken dagiti panangiwaragawag iti damdamag. Ti Morokano nga Arabiko ket opisial idi diiay Morocco iti napaut a panawen, sakbay idi ti pagilian ket timmipon iti Liga ti Arabo.
Ti Arabiko ket ti pagsasao a Sentral a Semitiko, ken asideg a kabagian iti Arameo, Hebreo, Ugaritiko ken Penisio. Ti naiyalagad a naisurat nga Arabiko ket naisalumina iti ken ad-adu a konserbatibo ngem dagiti amin a karuay ti naisasao, ken dagitoy dua ket adda iti estado a makunkuna iti diglosia, ken naus-usar nga agbay para kadagiti nadumaduma nga annong iti kagimongan.
Adda met dagiti naisasao a karuay ket agsinnaranay a saan a maawatan,[5] iti naisurat ken naisasao, ken kas iti nabukel dagiti karuay daytoy ket buklen ti sosiolingnguistiko a pagsasaolanguage. Ti kaibuksilanna daytoy iti puro a batayan iti lingguistiko ket mabalin a dagitoy ket maikeddeng a buklen ti ad-adu ngem maysa a pagsasao, ngem dagitoy ket kadawyan a naigrupoda amin a kas maymaysa a pagsasao para iti politikal/wenno relihioso a rasrason (kitaen dita baba). No maikeddeng a dagiti adu a pagsasao, daytoy ket saan a nalawag no manonto dagiti pagsasao, gapu ta dagiti naisasao a karuay ket mangporma ti dialekto a kawar nga awan dagiti nalawag a pagbeddengan. No ti Arabiko ket maikeddeng nga agmaymaysa a pagsasao, daytoy ket mabalin a naisasao babaen dagiti ad-adu ngem 420 a riwriw nga agsasao (patneng ken saan a patneng) iti Arabo a lubong,[6] ken mangaramid daytoy a maysa kadagiti gudua dosena a kaaduan a mangisasao a pagsasao iti lubong. No maikeddeng daytoy nga agsisina a pagsasao, ti kaaduan ti mangisasao a karuay ket mabalin a ti Ehipsio nga Arabiko, nga addaan kadagiti 54 a riwriw a patneng nga agsasao[7]—kenad-adu pay ngem ti ania man a sabali nga Apro-Asiatiko a pagsasao. Ti Arabiko ket liturhiko a pagsasao dagiti 1.6 a bilion a Muslim.[8][9] Daytoy ket maysa kadagiti innem nga opisial a pagsasao ti Nagkaykaysa a Pagpagilian.[10]
Ti moderno a naisurat a pagsasao (Moderno a Pagalagadan nga Arabiko) ket naala manipud ti pagsasao ti Koran (ammo a kas ti Klasiko nga Arabiko wenno Koraniko nga Arabiko). Daytoy ket kaaduan a naisursuro kadagiti eskuela, dagiti unibersidad ken naus-usar kadagiti agdumaduma a grado kadagiti lugara pagtrabahuan, govbierno ken ti midia. Dagiti dua a pormak a karuay ket naigrupoda a kas Literario nga Arabiko, a daytoy ket ti opisial a pagsasao dagiti 26 nga estado ti liturhiko a pagsasao ti Islam. Ti Moderno a Pagalagadan nga Arabiko ket kaaduan a sumurot kadagiti gramatikal a pagalagadan iti Koraniko nga Arabiko ken agus-usar iti isu met laeng a bokabulario. Nupay kasta, daytoy ket nangikkat kadagiti dadduma a gramatikal a konstruksion ken bokabulario nga awanen iti ania man a kapadana kadagiti naisasao a karuay. Kaaduan ti baro a bokabulario ket naus-usar a mangibaga kadagiti konsepto a rimsua iti kalapasan ti panawen ti Koran, ken naipangpangruna kadagiti moderno a panawen.
Ti Arabiko ket is-isu ti nabati a kameng ti dialekto a grupo ti Taga-ugma nga Amianan nga Arabiano a naibaga iti sakbay dagiti sinuratan ti Islamiko nga Arabiko a napetsaan idi maika-4 a siglo.[11]Ti ARabiko ket naisurat iti Arabiko nga alpabeto, ken daytoyket maysa nga abjad a sinuratan ken naisurat manipud ti kanawan nga agpakanigid ngem dagiti naisasao a karuay ket sagpaminsan a naisursurat iti ASCII a Latin manipud ti kanigid nga agpakanawan nga awan kadagiti naiyalagad a porma.
Ti Arabiko ket naimpluensiaan dagiti adu a pagsasao iti lawlaw ti lubong iti amin a paset ti pakasaritaan; kaaduan kadagiti naimpluensiaan a pagsasao ket ti Urdu, Persiano, Kurdo, Turko, Somali, Swahili, Bosnio, Kazakh, Bengali, Hindi, Malayo, Indones, Tigrinya, Pashto, Punjabi, Tagalog, Sindhi ken Hausa. Idi las-ud ti Tengnga a Panpanawen, ti Literario nga Arabiko ket isu idi ti kangrunaan a behikulo iti kultura idiay Europa, a naipangpangruna iti siensia, matematika ken pilosopia. Kas resulta, adu kadagiti pagsasao ti Europa ket nangbulodda met kadagiti adu a balikas iti daytoy. Adu kadagiti baliaks iti Arabko a taudan ket mabirukan pay kadagiti taga-ugma a pagsasao a kas ti Latin ken Griego. Ti Arabiko nga impluensia, a kangrunaan iti bokabulario, ket makitkita kadagiti sasao a Romanse, a naisangsangayan iti Espaniol, Katalan, Portugues, ken Sisiliano, gapu ti kaasideg dagiti sibilisasion ti Kristiano a Europeano ken Muslim nga Arabo ken ti pagsasao ti Peninsula Iberio a naibagbaga iti Arabiko a kas al-Andalus.
Ti Arabiko ket nangbulod met kadagiti balikas manipud kadagiti adu a pagsasao, a mairaman ti Hebreo, Griego, Persiano ken Siriako kadagiti nasapa a siglo, ti Turko kadagiti mediebal a panawen ken dagiti kontemporaneo nga Europeano a pagsasao kadagiti moderno a panawen, ken kaaduan manipud ti Ingles ken Pranses.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Procházka, 2006.
- ^ Wright, 2001, p. 492.
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin; Bank, Sebastian, dagiti ed. (2016). "Arabiko". Glottolog 2.7. Jena: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.
- ^ Rubino, Carl Ralph Galvez (2000). "Arabiko". Ilocano Dictionary and Grammar: Ilocano-English, English-Ilocano. University of Hawaiʻi Press. p. 52. ISBN 978-0-8248-2088-6.
- ^ "Arabic language." Encyclopædia Britannica. 2009. Encyclopædia Britannica Online. Naala idi 29 Hulio 2009.
- ^ "World Arabic Language Day". UNESCO. 18 Disiembre 2012. Naala idi 12 Pebrero 2014.
- ^ Egyptian Arabic reperensia iti Ethnologue (Maika-16 nga ed., 2009)
- ^ "Executive Summary". The Future of the Global Muslim Population. Pew Research Center. Naala idi 22 Disiembre 2011.
- ^ "Table: Muslim Population by Country | Pew Research Center's Religion & Public Life Project". Features.pewforum.org. 2011-01-27. Naala idi 2014-05-18.
- ^ "UN official languages". Un.org. Naala idi 20 Abril 2013.
- ^ Versteegh (1997:33)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Pagsasao nga Arabiko iti Wikimedia Commons


text:
Floridablanca, Pampanga
Ti Floridablanca ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Pampanga iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti Floridablanca ket nabingbingay a politikal iti 33 a barbaranggay.[2]
- Anon
- Apalit
- Basa Air Base
- Benedicto
- Bodega
- Cabangcalan
- Calantas
- Carmencita
- Consuelo
- Dampe
- Del Carmen
- Fortuna
- Gutad
- Mabical
- Malabo
- Maligaya
- Nabuclod
- Pabanlag
- Paguiruan
- Palmayo
- Pandaguirig
- Poblacion
- San Antonio
- San Isidro
- San Jose
- San Nicolas
- San Pedro
- San Ramon
- San Roque
- Santa Monica
- Solib
- Valdez
- Mawacat
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Pampanga". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 11 Agosto 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Pampanga". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 11 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Floridablanca, Pampanga iti Wikimedia Commons
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Rajah Buayan, Maguindanao
Ti Rajah Buayan ket maysa nga ili iti probinsia ti Maguindanao iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Rajah Buayan ket nabingbingay a politikal kadagiti 11 a barbaranggay.[3]
- Baital
- Bakat
- Dapantis
- Gaunan
- Malibpolok
- Mileb
- Panadtaban
- Pidsandawan
- Sampao
- Sapakan (Pob.)
- Tabungao
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti baro nga ili ti Rajah Buayan ket napartuat idi babaen ti Autonomia a Tignay ti Muslim a Mindanao Blng. 166
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Maguindanao". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 21 Oktubre 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Maguindanao". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 21 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
DAGITI LADAWAN
ITI NARAY-AB A KAMBAS
UMUNA A GUNGGONA:
Salip iti Sarita 1998, Princesa Urduja Lite-rary Awards, GUMIL Pangasinan
Sarita ni Art Tolentino Ignacio
BALLA! Kasta ti awag dagiti tao kenkuana, agraman dagiti nasisinged a kabbagianna. Ngem kunana met nga isungbat kadakuada: “Sa’nak a balla. Dakayo ti agballa. Agballa kadi ti ammona ti agsala, ti pumaltog ken ammona pay ti agkanta? Wen, nalaingak nga agkanta! Ha, ha, ha.….”
Nakatangkayagen ti init….. Hunio 12, 1977
KAS ita, adtayta manen nga agkankanta ken pasaray agsala iti abay ti agrakayan a kawayan a tawa ti kalapawda! Adda mikroponona nga ambuligan. “Bayang magiliw, perlas ng silanganan. Alab ng…..”
“Dinak koma umay badangan ‘ta bangkag, Kosip, di ket ‘ta kantakanta ti tarabakom,” indil-ag ni amangna a kasla nakurikoran iti kinantana. “maikkannaka ‘ya ti lamot ‘ta gilgiliw!” Insardengna ti nagkanta. Dina sinungbatan ti amana. Inlisina dagiti matana kadagiti agluomen ngem natangsit pay laeng a pispiskel ti amana a minuli ti karayan, ti bantay ken bangkag. Naguyod ketdi ti imatangna iti alipugpog iti matan-awanna a nalawa a kapanagan ti Karayan Padsan a nangiballawes a nangruros kadagiti nagangon a sanga ken bulong dagiti dangla ken dumanay ken ledda sa nayuddog a naikuruay kadagiti ummong ti sisiit iti naisang-at a ramrama iti igid ti sumilap a saraisin nga ayus. (Adda ti balayda iti nagbaetan ti agrunoron a teppang ti karayan ken iti sangapirgis a kabatuan a bangkag a kimmarayam aginggga iti puon ti kalbon a Bantay Bekkel. Putputong.)
Tumanabbaaw ti amana a timmallikud. Nagtiwatiw ti naibaina a buneng iti siketna.
“Baam kad’ ‘ta anakmo, Milio,” intubngar ni Ina Piling iti lakayna idi nagsabatda iti ridaw ti agindayon ti datarna a kosina. Naragsakan ni Jose a nakangngeg iti inana. Isu laeng ti mangkankanunong kenkuana no kasta a pagpapasan ni amangna. “ammom la ngaruden ti kasasaadna...”
“Maumaakon kadayta a conio! Naim-imbag pay a simmangpet idi a napirpirsay ta bareng adda koma nakairanudan kenkuana!” nagallungogan ti kasla naipakan a wasay a boses ti lakay.
Bigla a nanakraad ti putek nga agdan sa nadayyeg ti basar a duag. Nagtibbayo ni Jose! Kalaban! Dayta ti bigla a timpuar iti ulona. Dagus a nagpakleb iti datar sana impaturong ti ambuligan a petpetpetanna iti paggapuan ti danapeg. Bang-bang-bang! impukkawna apaman a naikuadro iti ridaw ti simmagpat iti duag.
“‘Payya manen?” kasla kumilaw dagiti simmibeg a mata ni Maxi a nagsaludsod.
“‘Ta sadut a manongmo, a,” ingngirsi ti lakay ni Jose iti abay ti tawa. Nakatakderen. “siit a talaga!”
“Milio!” ni Ina Piling. Naglua.
Kinusilapan ni Maxi ti manongna. Sa nagsanaltek a bulonna ti nagwingiwing. Immuneg daytoy iti kadaklan ti balay. Minatmatan ni Jose ti umas-asideg ken nakarupanget a kabsatna. Adda panagsenen-ti -langana a bay-on a bitbitna. Agdawdawadaw ti nalaylay a balangeg iti bibig ti bay-on. Idi rabii, naladaw a sardam, nasiripna a dinagas manen dagiti dina am-ammo a tattao. Adda pay babbai. Bitbitna manen dayta a bay-on! Agkalap iti ilakona a bunog ti kaaduan a trabaho ni Maxi iti aldaw nanipud pinadisi ni Don Braulio ida ken amangna a katalonan. Ngem kanayon a rumuar no madagas iti rabii. Pasaray di agawid iti no mano nga aldaw. Adda bassit nga abongna a yal-alikakana iti likudan ti balayda. Ad-adda a dita ti paggigiananna.
“Dika koma agsapul ngamin ti ubram, ‘bagis, kasta unay a rikut ti biagen,” kinunana apaman a naasitganna ni Jose sana ginuyod ti ig-iggaman daytoy nga ambuligan ngem nagpatangkenanna. Nababbaba ni Jose, ngem ti panagkunana, mapatasanna ti pigsa ti nataytayag nga adienna. “’nia kadi manen ti ub-ubram?”
“Agkankanta.” Awan as-asi nga insungbat ni Jose. Nagtugaw iti langkapi sa kimmita iti ruar.
“Luplupang hinirang manen? Ha?” Bigla a linipak ni Maxi ti teltel ti kakaenna sana ginutad ti takiagna. “Inta etdi agkalap, intan…” Ipilitna a patakderen.
“Diak kayat!” inwadag ni Jose. Napasanud ni Maxi iti pigsa ti pannakaiwadagna.
“Durabenka manen, ne, hmmmm!” Linayatan manen ni Maxi. “Saur! Padam la dagiti…”
“Maxi, ba’am kad’ ‘ta kabsatmon, a,” immasideg ni Ina Piling kadakuada. ‘’mom metten ti sakitna.” Rinakep ti baket ni Jose. Agsasaibbek. Nagkatawa ni Jose sana ginuyaban ni Maxi.
“Balla!” imbales ni Maxi sana sinikkadan. “Dika kamman la…hmm…”
“Maximo,” inanawa ti baket. “dimo iramraman ‘toy kabsatmo!”
Sinango manen ni Ina Piling ni Jose. “Kosi, barok?” inaprosan ti ina ti pingping ti barona. Iti panagrikna ni Jose, kas man la apros ti nadam-eg a pul-oy nga ikurway ti karayan iti bigbigat dagiti nakersang a dakulap ti inana. “Kaano ‘ya ‘gamin nga aglaingka, barok?”
“Nalaingak met ket, he-he,” timmakder ni Jose sa nagsaludo. “denggem ket nalaingak nga agkanta: Alab ng puso, sa dibdib mo’y buhay.….”
“Ayna, barok, aya...” nagdung-aw ti ina. Rinakepna ti siket ti anakna sana inmudumod ti rupana iti barukong daytoy. Nababasa ti tulangan a rupa a nangtangad iti agkankanta nga anakna. “Diosko, kaasiam koma ‘toy anakkon, a…” winag-wagna. “Dimo pay ‘ya ‘gamin nalipatan ti anniniwan ti napalabasmo, barok?”
Insardengna ti nagkanta sana impaturong ti ambuligan kadagiti kellaat a nagkulipagpag a bulbulong ti saba iti abay ti tawa. Bang, bang, bang! impukkawna.
“A, barok,” winagwag manen ni Ina Piling. “Kaanoka nga umimbag?” Kasla awan nangngeg ni Jose. Naisaltek dagiti matana kadagiti binulong ti saba a patuloy a panpanirpiren ti dimmuklos a pul-oy. Iti panagkitana kadagiti bulbulong, kasla sangapangenda a kalaban nga agar-arudok nga umay mangtagbat kenkuana! Inlayatna manen ti ambuligan: “Bang, bang, bang… naibalesko manen ni Santos! Ha, ha, ha…”
Pangngaldaw….. Marso 9, 1974
KASLA nagkaradap nga apuy ti damag: 61st Philippine Constabulary Battalion - maipatulod idiay Mindanao iti kabiitan a panawen!
“Agpayso, sir?” dinamag ni C1C Jose Pilaspilas ken ni Kapitan Lodi, ti battalion S-1. Nagsabatda iti ridaw ti mess hall. Maysa ni Jose a cadre dagiti baro a kameng ti 61st PC Bn a madama nga agtitraining iti Kampo Castaneda, Silang, Cavite. Agturposton dagiti trainee iti basic training inton umay a lawas.
“Top Secret!” insungbat ti nabisked a kapitan kenkuana.
“Kaano, sir, ti ammom a papantayo?” impilit a dinamag ni Jose. Kayatna a maamuan. Adda amakna. Damagna a traidor dagiti MNLF a rebelde idiay Mindanao. Adu kano dagiti mayaw-awid a bangkay dagiti soldado a naipatulod sadiay. Iddepen kano pay ti NPC ti silaw dagiti kalkalsada tapno awan makadlaw kadagiti kasla agpaparada a 6 x 6 nga Army truck a naglaon kadagiti bangkay dagiti soldado a natnatay idiay Mindanao!
“What you see, what you hear, leave it here, ‘demmet!” inkusilap ti kapitan kenkuana.
“Yes, sir!” sinaluduanna. Ngem umuk-ukuok latta ti danagna.
Apay a nagpisPC ngamin? Ita, saanen a makaatras. Naitayagnan ti makanawan nga imana! Naawis ngamin a simrek a PC gapu iti Martial Law. Sikat dagiti PC. Pagsasaoda iti “pula ini”. Maamak dagiti umili kadagiti pula ini. Kasda la ari! Maaw-awaganda iti sumarsarangsang a sir! Immapal ni Jose. Nagsardeng a nagadal iti maysa a kolehio iti siudad ti Laoag. Nagself supporting a nagbasa gapu iti napalaus a rigat. Nag-dianitor iti maysa a pagsinean iti siudad.
Nagkedked idi ni inangna ngem impagusna. Ngem nagpursigi ni amangna tapno makatulong kanon kadakuada aglalo iti pannakatarimaan ti agrakayan a pagtaenganda. Makitaltalonda ken Maxi ta awan gastuen ti adienna a sumrek iti kolehio.
Simrek a PC ni Jose idiay Kampo Olivas, Pampanga.Nagbasic trainingda iti Kampo Castaneda. Kalpasan ti tallo a bulan a trainingda, nagturposda sada nagakem a kas cadre dagiti narecruit a trainees a baro a kameng ti kabbangon a batalion: ti 61st PC Bn.
Naladaw a bigat, agar-arbis….. Marso 22, 1974
ADDADAN iti kabambantayan ti Tanay, Rizal. Saanen a cadre ni Jose. Agpapatasda aminen ta nalpasdan ti basic training. Madama ti trainingda ita iti Jungle Warfare and Mountain Operation Course (JUWMOC). Cadreda dagiti naistrikto nga Scout Rangers nga Army iti Kampo Capinpin. Ammona a maysa dayta a panangisaganada kadakuada sakbay a maipatulodda idiay Mindanao. Natuok ti kasasaadda. Saan la a dagiti naiget nga annuroten dagiti cadre ti kalabanda no di ket kangrunaan ti nadawel a panawen (managtutudo) ken dagiti nakaal-alingget a bambanag nga ikut ti nasamek a bambantay.
Tallon ti natay a kaduada. Nat-nagda iti rangkis bayat ti panagkaradapda iti tali iti nagbaetan ti dua a makaaliaw a rangkis. Teknik a commando crossing ken rapelling. Ngem saan a nasdaaw ni Jose iti ipapatayda. Pasawda ngamin. Dida dumdumngeg kadagiti ballaag. Durukadokda. Maymaysa laeng ti kadutdotan ni Jose: ni laeng Constable Second Class Crisanto Pallatoc - taga Dagupan, Pangasinan. Natured a mangserrek ti uray ania a banag basta kalinteganna. Agpadada ti kapanunotan. Ninayonan ni Jose ti annadna iti bagina. Kasta met nga ingubetna ti nagensayo. Daytoy laeng ti pamuspusanna tapno makalasat iti karit daytoy a training ken ti disso a papananda a lugar dagiti kris!
MAKABULANDAN iti kabamban-tayan ti Tanay. Nasamek a kabamban-tayan a mangtubtubay ken mangikitkitikit iti kaunggan ni Jose ti nadarisay a rikna ken pudno a kaipapanan ti kinasoldado a nabungon iti umno a doktrina a kas sagudayen ti linteg. Pimmiskel dagiti lasagna ken limmawa ti sirmatana iti paniriganna iti biag ken iti aglawlawna. Simrek idi a soldado gapu laeng ta kailiwna met ti maawagan iti pula ini wenno PC ito. Ngem ita, naadalnan a narasi dagidi a panggep! Makaariek a panunoten! Panagpa-sindayaw! A kas kadagiti dursok ken naparammag a PC a destino iti lugarda. Ab-abusuenda ti responsibilidadda! Nabartekdan iti akemda! Imbes a salaknibanda dagiti umili, isuda pay ti mangirurumen! Ket ita, napunasen dagidi a naalas nga arapaap. Nasukatanen iti nasin-aw ken nasiken a tarigagay! No nagbalin a sabidong dagiti umili dagiti PC, ipakitananto nga isu ket maysa a pagtaklinan. Agserbinto iti sibubulos ken sidadalus a nakem!
NAKATIBTIBKER ti takder ken pagna ni Jose a nagpa-entablado iti panagturposda iti JWMOC. Nakatartaraki iti aruatna a timmigre a lupot a tanda ti kinapudno ti rikna ken nakem ken tarigagayna a makapagserbi! Nagsam-iten ti arapaap a mangtaptapaya iti barukongna. Kakangayedan nga arapaap: ti mangsalaknib iti kalintegan dagiti umili ken ti pannakatagiben ti agnanayon a linak ken talna ti ing-ingungoten a daga!
Agpakadan ti init….. Mayo 3, 1974
MAKETTANGAN ni Jose iti pimmag-ong a barko ti Navy. Surplus manipud iti militar ti Estados Unidos. No apay met ngamin a di gumatang ti gobierno kadagiti kabbaro a gamigam a pangdepensa iti pagilian. Ngem nupay nainayad ti barko, napintas man ti panangbisngayna iti danum. Kasla mail-ilgat a lasag a maungap ti danum. No dusagen a sabten ti dalluyon ti panga ti barko – malukot a kasla agsinan-petalo iti dakkel a sabong. Ken tagipintasenna man didiay agpakpakadan a lumabbasit nga init a kasla al-alun-onen ti umang-anges a baybay. Nalabbasit a kasla ti rupa itay ni C2C Pallatoc. Nakidinnanogan ngamin ken ni C2C Bonzo. Naluksaw itay ni Santos (awag ni Jose ken C2C Pallatoc) ta nakitana ni C2C Bonzo a nakaaruat iti uniporme nga adda patchesna a Jungle Warfare. Rinabsut ni Santos ti patchesna ta saan a maikari ni C2C Bonzo a mangi-suot. Dina nalpas ti training idi ta simmuko. Tinulongan ni Jose ngem nadu-dogen. Nabaneg a lalaki ni C2C Bonzo.
Nasapa a sardam, kalleppas ti tudo….. Mayo 9, 1974
MAIKAPITON iti rabii. Sangsangpet da Jose a napan nagpatrulia. Napalalo ti ling-etna. Danag ken buteng ti mayat nga agari iti kaungganna. Uray ni Santos, kasta met. (Addada ita ken Santos iti bunkersda. Duada ti agkabunker.) Tallo ti natay a kaduada. Maysa ni C2C Bonzo! Dua laeng ti nayawidda a bangkay. Dida nakita ti bangkay ni C2C Bonzo. Segun ti kuna ti kasquadna, naisina idi timmaray a simpok iti nasungadda a kakaykaywan. Pinilaw dagiti kasquadna ta dida naisuro. Idi napanda binirok, awan, laksid laeng iti adu a tedted ti dara iti nabasa a daga. Pati bangkayna, dida nabirokan. Missing in action!
Agsasanggala latta ti aweng dagiti kanalbuong iti adayo nga aglawlaw nga ikuykuyog ti agat-pulbora ken naapgad nga angin. Naunget dagiti rebelde a Muslim nga ipanguluan ni Komander Salipuddin iti Sirawai, Zamboanga del Norte a simmangladanda. Idi sangakalman a simmang-atda dita. Innem a sigud ti natay ta napasabtanda kadagiti masinggan bayat ti panagbilogda a simmang-at. No awan koma dagidi kanion ti barko ti Navy, nalabit dida koma nakasang-at a sibibiag. Ngem uray no kasla aguyek dagiti kanion ti barko, linakana a tinatek dagiti abong iti igid ti baybay nga apon dagiti rebelde- timmarayda a nagsanud. Inakoparda ti disso a kas temporario a headquartres ti batalion. Napalawlawan ti headquarters kadagiti nauuneg a bunkers a kinalida a pagyananda nga agguardia. Napalawlawan iti nagtutuon a pinuon dagiti niog ken sandbags a saripdada iti bala dagiti rumaut a kalaban wenno pabanto. Inatepanda iti nagsusukot met laeng a sandbags. Adda metten papagda iti uneg. Natubbog ti pilaw iti labes ti kaniogan a pingir ti perimeter a pagtakuanda iti inumen (ikkanda iti halazon tablet) ken pagdigosda. Agpatruliada iti aldaw-rabii.
IDI RABII, iti iraraut da Jose iti Bario Sandania, dina malipatan daydi ballaag ni Santos kenkuana: “Joeee, ‘ta likudammm!” Tallo ngamin dagidi Muslim a naibusan ngata iti bala. Nakaiggemda iti kris a kimmaradap iti likudan ni Jose. Nalabit a nakita ida ni Santos ta sumirsirip ti kabus a bulan iti baet dagiti napuskol a kaniogan. Aginnassidegda pay ta agka-buddyda. Sakbay a nakagunay ni Jose, rinanipak idan ni Santos. Insalakan ni Santos ti biagna! Ngem adda nayaw-awan a bala a nangdamgis iti pispis ni Jose. Kasla
nawagwag ti utekna ket simleng ti nagkitaanna. Adu ti nagsayasay a dara. Pinarautanna iti pinigisna a kamisetana. Awan ngamin helmetda. Ti kipisda a vel-vet a black beret laeng ti abbong ti uloda.
Katorseda a rimmaut. Nakalasatda amin. Naspot promotionda. Constable First Class ti ranggon ni Santos. Kabo metten ni Jose. Nairekomenda ni C2C Bonzo iti Posthumous Award ti Gold Cross. Makaawat pay dagiti nagannak kenkuana iti dakkel a gatad a kas benepi-sioda iti ipapatay ti bannuar nga anakda a nangisakripisio iti biagna iti pagilianna! Da Jose? Military Commendation Medal laeng ti nagun-odda a medalia. Ket ti pay adatna, idi makitada ti kopia ti Order of Medal, nangatngato pay ti Military Merit Medal a naawat dagiti sumagmamano nga opisialda agraman ti sarhento a clerk a nangimakinilia idinto a dida met karaman iti ranget!
AWAN a pulos inanada no ar-arigen. Mano a lawasen a panay patruliada. Kasla ita, sangsangpetda unay a naggapu iti maysa nga operasion, ibanagda manen ti Operation WaterLily! Mission: Marebbek ti outpost dagiti rebelde iti Singian – bassit a naseksek a lugar iti nagbaetan ti Siocon ken Siboco a maipagarup a sangsangladan dagiti armas ken abasto dagiti rebelde nga agay-ayuyang iti deppaar nga amianan ti dua a probinsia ti Zamboanga – Norte ken Sur! Kuna ti pangnamnamaan nga impormasion, agsangapulo katao kano laeng a kabusor ti mangbanbantay iti bassit ngem aktibo a pantalan. Ti squad da Jose ti napili a nangipatungpal iti dayta a mision. Ni Sarhento Lopez, tiga Iloilo, ti squad leaderda. Ni Jose ti assistant. Ni met Santos ti radioman. Pitoda amin. Agrubuatda inton parbangon.
AGKARADAPEN ti lawag. Segun iti mapa, asidegdan iti destinasionda iti Singian. Naannadda a mangtaltalunton iti bassit ken naruot a desdes a kasla dalan ti pasagad idi kellaat a nakangngegda iti nagparatipit a paltik iti di unay adayo a daramuangan ti nasungadda a kaniogan. Timmaray a nagsanud ti nagpaputok. Maymaysana. Kinamatda. Idi nakastrek daytoy iti napuskol a kaniogan, pagamuan ta simmublat a pimmaratupot ti maysa a masinggan iti nagbaetan ti dua a niog iti sumang-at a desdes. Uray la mapirpirsay dagiti natatayag a karuotan iti agsumbangir nga abaga ti nailet a dalan.
“Take cover!” impukkaw ni Sarhento Lopez bulonna a nagdive iti napuskol a karuotan iti abaga ti desdes. Gapu ta adda ni Jose iti tengnga ti dana, intupakna lattan ti bagina iti yanna. Ngem iti panagsuek da
Sarhento Lopez ken dua pay a kaduada, nakangngeg ni Jose kadagiti riaw ken asug. Ti ammona, natirada iti bala. Nagaludaid ni Jose a napan nangkita ken ni Sarhento Lopez tapno arayatenna ngem nagsidduker pay idi nakitana ti sarhento: nalsok ti bagina iti natiradan a bisbislak iti uneg ti abut!
“Sgt. Lopezz!!” imkis ni Jose. Naubon ti tengnged, boksit ken ti kanawan a luppona! Aguy-uyaoy dagiti bagis ti agnguy-an a sarhento! Narabaw dagiti agsawaw nga asugna. Agar-aruyot ti dara iti ngiwatna. Agkuykuyegyeg a nangiyawat ti dakulapna ken Jose. Ginuyod ni Jose nga insagpat ngem nag-satan a dagus. Nagburek ti dara ni Jose.
Rumanipak dagiti agbinbinnales nga ig-igam. Nagkaradap ni Jose nga immallatiw a napan iti bangir nga abaga ti desdes - iti timmapuakan dagiti dua itay. Naubonda met iti uneg ti panglawaen nga abut! Natayda metten. Kasla simged ti utek ni Jose. ‘Ninayo aminnnn! Napalaus ti pungtotna.
“Call headquarters, we need reinforcement.” imbilinna ken Santos a rumanipak met ti igamnna. “Makilaban-tayoooo. Adayuanyo ti karuotannnn. Napno ti tadem ditaaaa. Ditay agsanud agingga a ditay mayawid ti bangkay dagiti kaduatayooooo!” inriawna nga imbilin kadagiti natda iti grupo.
“Lion 6… Kingfisher 3, we need reinforcement, ASAP,” naggunay met a sigud ni Santos. “tallon ti natay kadakami. Grid 34367326. I repeat, 34367326… Yes, 3 casualties… YES, NOW! HURRYYY!!!”
Masirib dagiti kalaban. Inapananda ida iti bassit nga igam. Itay kinamatda sada nabatogan ti naituding a killing zone – masingganen ti intirada. Abut gayam ti agsumbangir nga abaga ti desdes a napno iti pika ken dida met makita ta nagtubuanen dagiti natatayag a samsamon ken pan-aw. Dagiti traidor!
Narubruban ti pungtot ni Jose. Sangagasut ngata a metros ti kaadayo ti yan ti rumanipak a masinggan. Kinargaanna ti grenade launcherna, pinabantuanna ti yan ti nabileg nga igam. Namindua. Nanabtuog a natuang ti dua a puon ti niog. Natamaanna. Nagsardeng dagiti putok. Ngem addaytan a sumungad ti innem a kalaban. Rumisrisak dagiti igamda nga AK-47 bayat ti yaasidegda. Napigpigsa ti igamda ngem dagiti daan ken agrareken nga armalait dagiti soldado. Nakabaredbed ti nalabbaga a panio kadagiti lampong nga ulo dagiti rebelde. Kunam lan dida matay. Immulo ti dara ni Jose. Rimkuas iti nagpaklebanna sa nagrukob a simmarakusok a sumabat. “Saannn!” inriaw ni Santos. Rumanipak ti igamna a nangkober ken ni Jose. Simmarakusok met nga immasideg iti likudan ni Jose. “Agpaklebka, Joeee…”
Nagrukob ni Jose iti nalabsanna a likkaong. Naibusen ti bala ti granade launcherna. Naguyas nga immatras. Napanna pinuros ti nakabandoleer a bala ti launcher iti nabungon ti dara a bangkay ni Sgt Lopez.
Tinengngelda dayta a puesto iti uneg ngata iti beinte minutos agingga a dimteng ti maysa a helicopter nga arayat. Inleppasda ti misionda. Inyawidda dagiti bangkay.
Agmatuon….. Pebrero 26, 1975
NAKASUBLIDAN iti headquarters-da iti Bongao, Tawi-Tawi. Tallon a bulanda ditoy baro nga area of operation ti batalionda. Napalalo ti bannog ken luksaw ni Jose. Dose ti nairisang a kaduada. Innemda laeng a nakalasat. Karaman ni Santos. Imbag ta damgis laeng manen ti sugat iti ngatuen ti lapayagna ti naalana. Ngem nakulog manen ti ulona. Adu ti nadlawna a nagsasala a kasla tuktukayyak iti utekna a no maminsan, kasla mangkiki iti panunotna! Nalabon bassit ti dara a nagsayasay ngem pinarautan laeng ni Kapitan Mediola a doktor ti batalionda kalpasan a pinulagidanna iti kimmigpalen nga ointment.
“Maospitalka koma, kabo, ngem adayo ‘diay Zamboanga City a yan ti ospital.” inrungiit ti butiog a kapitan a bulon ti panagaludoyna a nagturong iti sirok ti mess tent a makidama iti sarhento a cookda.
Traidorda a talaga, nalagip manen ni Jose ti napasamak: Nagsecurityda itay agsapa kadagiti nanarses ken dodoktor a Muslim a mapan koma ag-civic action iti isla ti Ungus Matata. Ngem itay sumangsangladda iti bassit a pantalan nga adayo iti kasla agtatapaw a kabalbalayan, bigla a simmabat kadakuada dagiti kasla agtudo a bala. Naguray gayam dagiti rebelde iti bassit a pantalan. Naglingedda kadagiti kaniogan ken kapungdulan ken kakaykayuan. Adu pay nadlaw ni Jose a rebelde iti tuktok dagiti niog. Nadlawna a makigiddanda nga agpaputok no pumaratupot iti baba. Ngem dida nakalisi iti natadem nga imutektek ni Jose. Kasla nagpuros iti niog ti namsaakanna kadagiti kalaban iti ngato. Ngem inggalutda ngata ti bagida ta dagiti laeng daradara a mabisbisak a bunga ti niog ti agregreg a tumulatid iti dumarat a daga.
Saan a naan-ano dagiti mangngagas malaksid iti maysa panglukmegen a di nakadissaag a dagus iti bilog sakbay a nagarbis iti buli. Ikarigatanda koma a yawid ti bangkay dagiti kaduada ngem imposible. Kasla kuton dagiti kalabanda. No nagbayagda a naglibas, naungkolda koma amin! Nagastian naarinebneb ti de-makina a bilogda a naglibas iti kaadu dagiti lussokna a gapuanan ti buli. Kinarsanda bayat ti yaadayoda.
NAGPUNGTOT dagiti opisiales ti batalionda iti dayta a napasamak. Segun ti impormasion, nagpakni dagiti rebelde iti isla ti Tandubas a mother campda kano. Nagsaganada a dagus kalpasan nga inanamongan ti Commodore a komander ti Sulu Sea Frontier Command (SUSEFCOM) ti kiddaw ti batalionda a rumaut iti nasao nga isla. Nagkiddawda pay iti suporta ti Navy.
Kinasao ni Jose ni Santos nga agannad. Kasta met ti kinuna ni Santos kenkuana. Nagrinnakepda. Pimminget ti panaggayyemda. Kadagiti nagkaadun nga operasion a nagkaduaanda, natay koman ti maysa kadakuada no awan ti maysa ken maysa. Nakarkaro pay ngem agkabsat ti kinadekketda a dua. Agkabuddyda iti daytoy a lugar ti riribuk. Pagbabakalan dagiti agkakailian nga agsusungani iti prinsipio a kas pagsasao ni Jose!
ALAS tres iti parbangon, oras a panagrubuatda a rumaut iti isla ti Tandubas. Naulimek ti aglawlaw laksid iti parusapis dagiti babassit a dalluyon ken ti dumukla-duklap a naapgad a pul-oy. Nagkaluganda ken ni Santos. Adda dua a kaduada iti bilog a taga Combat Support. Da Kabo Carbonnel ken C2C Primoneda. Adda inluganda nga 81mm mortar ken balbala. Kasla lumned ti maymaysa ti katigna a bilog a pump boat iti kadagsen ti base plate ti mortar. “Nabakedka ngamin unay, kabo, He, he…” inyangaw ni Jose.
BUMANARBAREN ti lawag. Umar-arubayandan iti targetda nga isla. Nagsasaruno dagiti kasla agparada a bilbilog. Naipakaammo iti radio ni Kabo Carbonnel nga addan ti barko ti Navy iti amiananen ti isla. Agur-urayda kano laengen iti bilin no rugiandan a pabantuan ti lugar tapno makasanglad a dagus dagiti rumaut. Iniddepda ti makina dagiti bilog idi nakaasidegdan iti ngiwat ti nagsinan letra-C nga isla. Ginaudanda laengen tapno di makadlaw dagiti rebelde a nalabit adda iti igid nga agsisiim. Segun ti naipakaammo pay iti radio, nakasagana metten dagiti babassit a bilog ti Navy iti aglawlaw ti isla nga agtambang kadagiti kabusor nga agpanggep nga aglibas. Umal-alikuteg dagiti dalluyon.
Pagamuan, dua a bansada ti nagbusi iti igid. Makasisirap dagiti risak dagiti nabileg nga igam a kasla mangpigispigis iti sipnget sadiay. Nagdayamudom ni Kabo Carbonnel a bulon ti panangiplastarna iti mortar.
Idi naiplastarna, dina payen pinulingling ti mekanismo daytoy a mangted iti numero ti deflection ken quadrant (turongen ti bala) sana tininnagan daytoy iti bala. Nagatras ti bangka gapu iti kidag ti mortar a nangipugso iti nagsaruno a kasla gurong a buli. Ngem di natamaan ti kayatna a turongen ti bala. Kasano ngamin ket natiweng ti bilog a nakaimuntaran ti mortar? Tininnagan manen ni Carbonnel iti bala ti mortar sa nagrukob. Manen ken manen. Naguddo-uddog ti bangka. Rimmanipak a natukkol ti katig.
Kasla impiernon ti isla. Nakipagkanion metten ti barko ti Navy ta dadakkelen dagiti bumtak a kanalbuong a mangsilsilaw iti aplaya. Kasla magusgusod ti barukong ni Jose a makakita kadagiti gil-ayab dagiti bettak iti sang-at! Pagamuan, maarinebneb ti bilogda. Nabisak ti datar iti pigsa ti kidag ti mortar. Ngem asidegdan iti igid gapu iti dalluyon a mangin-iniin iti luganda. Kinalbit ni Jose ni Santos. “Surotennak.” kinunana. Nadagsen dagiti nakabandoleer a bala a naiputipot iti bagida ngem inkarigatanda ti nagkuy-ad a nagpaigid. Dumuklo-duklos ti angin ngem dida inkankano ti kammet ti lamiis. Kimpetda iti naisina a katig a kawayan ti lumlumneden a bangka. Suma-yengseng dagiti umap-apuy a bala iti lulonanda. Idi makaigidda, naglingedda kadagiti agrungrungarong a ramramut ti kaykayo a karkarab-asen dagiti babassit nga allon. Nakauper ti kagudua ti bagida iti danum. Nagpaliiwda.
AGBUKAREN ti lawag. Nagtalinaed a nakarukob da Jose ken Santos iti igid. Agkarabettak dagiti nagduduma ti kalibrena a bulbuli iti sang-at ken amin a suli. Kasla impiernon ti aglawlaw. Maur-uramen dagiti balbalay iti di unay adayo a kanigidda. Agat-pulbora ken nalangsi ken agat-tinuno ti agadiwaran nga angot. Adu dagiti nagtataray a kalaban (agsasaoda iti Muslim) iti asideg ti nagrukoban da Jose. Nalawag a maanninawanda ti langa dagiti maarakattot a kabusor. Ngem dida makalasat kadagiti igamda ken Santos.
NALAWAGEN. Nagpigerger pay ni Jose iti naimatanganna: agkaiwarang dagiti bangkay iti umas-asuk nga aglawlaw – ubbing: lallaki, babbai; nataengan: babbaket, lallakay; taraken: pusa, aso….. Napigispigis dagiti bagida! Saan! Nagpaiduma ti rimsua a dina-maipalawag-a-rikna a nangbalkot iti kinataona iti dayta a darikmat. Saanmi nga aramid dagitoy! Saan a maaramid ti soldado dagitoy kadagiti umili! Saannn… Nailagada laeng kadagiti parsua a bumusbusor iti turay iti di mayannatup nga oras ken lugar!
Kasla timmayok ti kinasimbeng ti rikna ken panunot ni Jose. Nagmulir ti utekna ket agpilit manen a rumkuas dagiti kasla tuktukayyak a ladawan. Anian! Anian a buya… anian a kinaranggas! Gimmilap iti mugingna dagiti ladawan da Sarhento Lopez, C2C Pedrajas ken C2C Boromeo kadagiti abut idiay Singian. Anian! Napamuttaleng.
“Dumaruptan,” diningkal ni Santos. “kueemon?” Kinagat ni Jose ti sangina. Naipigket ti imatangna kadagiti maur-uram a balbalay iti igid ti baybay ken iti sang-at. Narban ti bassit a mosque ken umas-asuk, ngem napanayag pay laeng ti nadawis a torrena nupay nagirayen. Adu met ti naiwalangen a padada a soldado. Agtatapaw dagiti dadduma. Anian!
Kasla mail-ilgaten ti panunot ni Jose. Immuna a nagkaradap ni Santos. Kina-mang-na ti napuskol a sinabaan iti igid ti dana a sumang-at iti mosque. Adu dagiti putok nga aggapu iti dayta a deppaar. Uni dagiti AK-47 nga armas dagiti kalaban. Rumanipak dagiti ikkis ti masinggan ken granada nga aggapu sadiay.
Uray la nagkintayeg ni Jose idi makaradapanna ti maysa a babai a nadigos iti dara – naray-ab ti bukotna! Iti saan unay adayo nga uluanan ti bangkay, iti puon ti natulid a niog, addayta ti labus a nakalubsak nga ubing a lalaki nga ag-tawen ngata iti kumurang a dua! Agrung-rungiit a mangmulmulmol iti kasla tam-mudo a kapsula. Awan sugatna! Inasut ni Jose ti lumnek-lumtaw a kapsula iti ngiwat ti ubing. Sa dagusna a ginutta a pinagidda sana pinakleban tapno di madangran kadagiti agsasallupang manen a buli. Dimo pay la pis-iten ‘ta sinal-it nga ubing ket rebeldento manen ‘ton dumakkel! Indurog ti gumarikgik a timek iti isipna. Saan! Awan pakainaiganna iti daytoy a riribuk! Pinilitna a pinasimbeng ti isipna. Inkaradapna ti ubing iti abay ti nakitana a napakleb a bilog. Inkarigatanna nga intag-ay ti ngarab ti bilog sana inan-anat nga inserrek ti ubing iti sirok. Kimmutkot iti dumarat a daga a serkan ti angin. Sakbay a pinanawanna, nanguros: “Kaasiam, Apo…”
Binirokna ni Santos. Awan. Nagkaradap a nagturong iti napuskol a sinabaan a nagturonganna itay. Nagpalagapag dagiti bulong ti saba iti iduduklos ti kasla umakop nga angin. Iti nagbaetan ti natukkotukkol ken aguy-uyaoy a palatang dagiti saba, adda naipasir ni Jose a gimmilap a banag a naitag-ay. Sa nakangngeg iti puted ken apagapaman nga asug a sinaruno ti umad-adayo a danapeg. Naguyas ni Jose nga immuneg iti kasabaan – iti naggapuan ti asug. Nagarigengen ti riknana iti bigla a pannakakitana iti nasungadanna: “Saannn!” Inasitganna ni Santos. “Santosss!” Inarakupna ti gayyemna. Saanen nga umang-anges! Dakkel dagiti mulagatna. Nagnganga ti ulona! Dalan ti tadem! Lumoglugsot ti utekna iti napisi a mugingna! “Santossss!!!” Aggaapan dagiti tuktukayyak iti isipna. “’Lungatyo ketdi aminnnnnn!!!! ‘Ninayooooo!!!”
Rimkuas a timmakder. Inawtomatikna dagiti pumalakapak a kasabaan. Agballan ti ranipak ti igamna. Simmarakusok. “Ha, ha, ha…” Tinurongna ti dana nga umuli iti mosque. Ibalesna ni Santos! “’Ninayo aminnnnnn!” Tinarayna ti sumang-at a dana ngem adda nanalpaak a natangken a banag a nagdisso iti gurongna idi labsanna ti napirsay a puon ti niog. Nadaleb a kasla lambaan. Adda nangrabaw kekuana. Ni Kabo Carbonnel. Ngem dinan malasin ti padana a kabo a nakalugananna iti bilog. Gumarutka, ingarikgik nga indurog ti utekna. Naggulagol. Naggabboda ken ni Carbonnel. Ngem napigpigsa ti gammat ti mortar man! “’Ninammm… ibbatannakkkkk… Ha, ha, ha, ha….”
Apagsipnget….. Marso 1, 1975
MADAMA ti kanta ni Jose: “Alab ng puso, sa dibdib mo’y buhay. Lup..” Nagsardeng ta adda simrek iti kuartona. Naulod a nayuneg ti duffle bagna. “Thank you, Lucifer, ha, ha, ha…” Ilunlunodna daytoy kunana a sabali nga impierno a yanna ita! Kanayon nga ibagada kenkuana a pasiente iti Filipinas Medical Center. “Ospital? Ngem apay nga adda rehas ti kuartok? Aniaak, balla? Ha, ha, ha…” ipagpaggaakna.
Ngem naikeddengnan ti aglibas. Inton makipila a mapan mangan, tumalakiasto a makidupudop. Uray ta babai met ti kanayon a mangbaybayabay kenkuana. “Ngem daddadakkel dagiti piskelna ngem siak. Ha, ha, ha…” Bay-annan da amangna. Imbilinda kano nga umayda bisitaen ngem dinan urayen ida. Sinaluduanna ti immay nangted iti duffle bagna sana kinantaan: “Sa dagat at bundok sa simoy at sa langit mong bughaw…” Naggarakgak ti piskelan a babai sa nakipagkanta met. Nagduetodan.
Kaltaang ti rabii….. Marso 6, 1975
NAKIGTOT ni Ama Milio iti sangpet ni Jose iti nasulinek a lugarda a Sagpatan. Naangdod ti timmigre a uniporme ti barona. Dinamagda no kasano a nakaawid. Imbagana nga adu a trak ti pinagsisinnublatna a nagluganan. Sana innayon: “Saanak a nagplete ta PCak kano, kabutengdak ngata a singiren, ha, ha, ha…. ken pangalak koma ket ‘wammet pitakak? Ha, ha, ha….”
Rinakep ti inana: “Puonayen, barok, ‘nia ti kinkinuamon?” Dinanog met ni Ama Milio ti inanayen nga adigi ti balay. Kunada nga isublida iti ospital ngem nagmadi ni Jose. Pilitenda ngem dida mapilit. “Dakayon, a, ti mapan agpaagas no dakayo ti masakit. Ha, ha, ha…” Sana kinantaan ida: “May dilag ang tula at awit sa paglayang minamahal…”
Agkaradapen ti sipnget..… Marso 23, 1975
NAIYURIT ti di malansad a semsem iti langa ni Ama Milio iti isusungadna a naggapu idiay Manila - iti ospital a naglibasan ti barona. Awan kano ti makasango nga umay mangala ken Jose tapno maisubli iti ospital. Kunada kano a no nabalinanna ti naglibas, kabaelanna kano met ti agsubli. No di kano agsubli a dagus, purosendan ti naganna iti listaanda. “Adda kadi ngamin aglibas nga agsubli? Ha, ha, ha..” impaggaak ni Jose.
Dida kano pay pulos inasikaso a nasayaat wenno binagaan la koma no ania a kita dagiti pappapeles ti kasapulanna nga ummongen idi napan dimmaw-as iti opisina ti Pension and Gratuity/Benefits Management Office iti Kampo Aguinaldo.
Nagsubli manen ni Ama Milio iti Kampo Aguinaldo kalpasan iti makabulan. Ngem dandani dida kano manen inasikaso. Napalalo a bartekna a nangikamang ken Ina Piling ti nagudilanna: “Naim-imbag pay koma kano, baket, no napigpigis ‘ta barom idiay Mindanao tapno mangtedda iti benepisio!” Limmasag ti luksaw ti lakay ket inridisna nga inlunod ti sistema ti turay! Inay-ayo ni Jose ti amana babaen iti kanta: “Lupang hinirang, duyan ka ng magiting… Sa manlulupig di ka pasisi…” Ngem kinamat ti makapungtoten a lakay ti barona.
URAY napukaw ni Jose ti limbong ti isipna, sumken dagiti kanito a makarikna iti saem. No awaganda iti balla, ti yik-ikkis ti kaungganna ti siaalumamay nga isungbatna: “Saanak a balla no di ket bannuar. Dakami ken ni Santos, ti kabuddyk a taga Pangasinan, bannuarkami a dua!” Sana pasarunuan no kua ti nailian a kanta: “Aming ligaya na pag may mang-aapi….. Ang mamatay ng dahil sa iyo!” Ngem ad-adda a laisenda.
Naladaw a malem….. Hunio 12, 1977
AGPAKPAKADAN ti init. Agmaymaysa ni Jose iti balayda. Awan pay da amang ken inangna. Napanda pinabayo ti nautangda nga irik iti kabangibang a barangay. Mais ngaminen ti impaunegda iti napalabas a dua nga aldaw. Immallatiw ni kabagisna a Maxi iti balayda. Nagsabatda nga agkabsat iti agdan. Mapan koma agdigos ni Jose iti karayan ta dagaangen. Napasidduker ta adda iggem ti kakaenna a sumilap nga atiddog a buneng. Ken adda pay nakaparaut a nadungrit a kamiseta iti ulona. Iti panagkita ni Jose ken ni Maxi, kasla Muslim a nakaiggem iti kris!
Inatrasanna ni Maxi. Nagpakni iti rimmuong dagiti pinuon ti saba iti ngarab ti teppang. Ngem inasitgan latta ni Maxi sana kinasao. Di inkankano ni Jose. Binuyana ketdi ti mabalbalisongsong a tapok-darat nga ay-ayamen ti bassit nga alipugpog iti kapanagan. Umas-asideg ti alipugpog iti yanda. Inulit manen ni Maxi ti ibagana: “Kosi, tulongannak a mangtarimaan ‘diay alad ti abongko a sinari ti letsena a gimmarut a baboy.” Nagsiudot ni Jose. Ta apay koma a tulonganna ket pulos a dina pay padap-awen uray la koma iti arubayan ti abongna? Sa kankanayonna pay a saktan ken laisen? Ditana!
“Di koma ti baboy a nangsari ti aladmo ti ‘yabam a magtulong kenka? He, he, he. .” inkatawa ni Jose. Bigla a linipak ni Maxi ti teltel ti kabagisna sana inlayat ti buneng nga iggemna! Nagaligagaw ni Jose a nangmatmat iti maitagtag-ay a tadem! Naigiddato a dimmupag ti bassit nga alipugpog a nangakop kadagiti tapok iti arubayan a namagpalagapag kadagiti bulbulong iti sinabaan.
Kalaban! Dayta ti dagus a nagari iti isip ni Jose. Pimmigsa ti karasakas dagiti bulong ti saba iti malikudanna. Tinangadna manen ti naitag-ay a tadem. Nagkullayaw!T-Tagbatennakon ti…..
“Rebeldeee!!!” kellaat a nairiawna a bulon ti bigla nga igigil-ayab ti pispisna ket imbulosna ti gemgemna iti panga ni Maxi. Naparusisi daytoy. Naibbatanna ti bunengna!
“N-No kasta, ammom ti…” naingariet ni Maxi ket simged dagiti matana. Daras a bimmangon. Timmaray ni Jose. Kimmamat ni Maxi. Ngem nasikkarud ni Jose ti nagrungarong a ramut ti algarruba iti paraangan. Nadaleb. Naitupa ti pispisna iti bakrang ti alsong! Nagtiritir a nangapput iti pispisna. Nasugat. Nagsayasay ti dara. Nasakit ngem nakarikna iti naidumduma a lawag a kasla nangbalkot iti isipna!
Addaytan ni Maxi. Sinakayanna ni Jose sana impandag dagiti tumengna kadagiti gumulagol a takiag tapno mairidis iti daga. Naggulagol ni Jose. “Max, ibbatannak!” Naggulagol manen. “Ibbatannak, kabagis, ta…” Iti panaggulagolna, dina naigagara a naitumeng ti bukot ti agpagungganen a kakaenna. Nasaktan ket nagpaiduma a pungtot ti naimarka iti gangannaeten a tignay ni Maxi. Idi pinalusposanna dagiti ima ti manongna, insublatna a ginammatan ti al-o iti uluanan daytoy. “Saan, kabagis, saannn…” Nasarapa ni Jose ti al-o ngem nadagsen latta iti pannakaigusodna iti mugingna! Nagtayyek ti lubong iti panagkitana. Diosko! Inapputna ti kasla nabtak a mugingna. Agdardara! Kasla mapigpigisen ti ulona. Nakarikna iti naapgad a banag a nagayus iti kasla nagrikki a diding ti mugingna a nangruruka a namimpinsan ti simbengna!
Dioskooo! Dinan madaeran ti saem. Nagpigerger dagiti lasagna. I-Inan-anonakon, k-kabagis? Rinuk-atan ni Maxi. Gumilgil-ayab dagiti matana a nangbuya iti agtirtiritir a kabsatna sa timmallikud ket nagal-aludoy nga immadayo – agingga a limnek iti salogan ti teppang.
Dioskooo! Inkarigatan ni Jose ti nagkaradap. Nabuslon latta ti panagsayasay ti dara iti mugingna a kasla mangep-ep-ep iti waw ti daga. Kimmarkarab-as kadagiti nagbakko nga adigi ti kalapaw ta nakapuy payen ti panagkitana. Naguyas a sumagpat iti agdan. D-Dioskooo! A-apayen? Inkagumaanna ti kimyapet kadagiti pangal. A-A-Apayenn? A-Atibayennak k-koma, A-Apooo…
Ngem maakasen ti pigsana: bigla a naalus-os iti agdan… nagpatangkenanna nga inarakup ti daga!ö