text:
Pisika
Ti piksika (manipud ti Taga-ugma a Griego: φύσις physis "katutubo") ket maysa a masna a siensia a maipanggep ti panagadal iti banag[1] ken ti bukodna a panaggunay babaen ti limbang nga oras, a mairaman dagiti minaig a konsepto a kas ti enerhia ken puersa.[2] Iti nalawlawa pay, daytoy ket ti sapasap a panagusig iti katutubo, a maaramid tapno maawatan ti panagtignay a sitatakneng iti law-ang.[3][4][5]
Ti pisika ket isu ti kadaaanan nga kadagiti akademia a disiplina, a baka isu daytoy ti kadaana babaen ti panakairamanna iti astronomia.[6] Kadagiti napalabas a milenio, ti pisika ket paset iti masna a pilosopia a mairaman ti kimika, ken dagiti pudno a sanga iti matematika, ken biolohia, ngem idi panawen ti Sientipiko a Rebolusion idi maika-16 a siglo, dagiti masna asiensia ket rimsua akas maysa a naisangsangayan a programa ti panagsukisok iti bukodda a kaenbengant.[7] Ti pisika ket ket maisabsabat kadagiti adu a interdisciplinario a luglugar ti panagsukisok, a kas ti biopisika ken kabuklan a kimika, ken dagiti pagbeddengan iti pisika ket saan a nainget a naipalpalawag. Adu dagiti kapanunutan iti pisika a kadawyan a mangipalawag ti kamasapulan a mekanismo kadagiti sabsabali a siensia, bayat nga agluklukat kadagiti baro a adalanan itipanagsukisok kadagit lugar a kas iti matematika ken pilosopia.
Ti pisika ket nakaaramid kadagitinaimudingan a parawad babaen ti panakaparang-ay kadagiti baro a teknolohia a rimsua manipud kadagiti teoretika a naparang-ay. Para iti kas pagarigan, dagitipanagrang-ay iti panakaawat iti elektromagnetismo wenno nuklear a pisika ket nagitulod ti dagus a panagrang-ay kadagiti baro a produkto a dramatiko ti panakatranspormana iti moderno nga aldaw ti kagimongan, a kas dagiti telebision, dagiti kompiuter, dagiti domestiko nga aparato, ken dagiti nuklear nga armas; ti panagrang-ay iti termodinamiko a nagitulod ti panagrangrang-ay iti industrialisaaion; ken dagiti panagrang-ay iti mekaniko ket nagiparegget ti panagrangrang-ay iti kalkulo.
[urnosen] Pakasaritaan
A kas ti naipakaammo dita baba, dagiti pamay-an a nausar ti panakaawat ti panagkukua iti masna apenomena ken dagiti nagbanaganda ket timmaud manipud ti pilosopia, a naininut a sinukatan babaen ti masna a pilosopia ken ti masna a siensia, ken ti isasangpet itimoderno a panakkonsepto iti pisika.
Ti masna a pilosopia ket adda dagiti nagtaudan idiay Gresia idi panawen ti Arkaiko a panawen, (650 BCE – 480 BCE), nga idi dagiti Pre-Sokratiko a pilosopo a kas ni Thales ket saan a namati kadagiti nalatak a masna, relihioso wenno mitolohiko a panagipalpalawagan para iti masna apenomena ken nagiproklema a ti tungngal maysa a pasamak adda iti masna gapuanan .[8] Nagitukonda kadagiti kapanunutan a napasingkedan babaen ti panagrason ken panagpalpaliiw ken adu kadagitibukodda a hipotesis ket napaneknekan a nagballaag kadagiti eksperimento,[9] kas pagarigan ti atomismo.
Ti masna a siensia ket naiparany-ay idi idiay Tsina, India ken kadagidiay Islamiko a kalipato, idi nagbaetan ti maika-4 ken maika-10 a siglo BCE. Dagiti kaadu deskripsion ket nagbalin a nadayeg kadagiti pisiko ken astronomo, kas pagarigan ni Archimedes iti pagturayan iti mekanika, estadistika ken hidrostatika. Ti eksperimental a pisika ket naipayaammo iti panageksperimento ti kapanggepan kadagiti estatiko babaen ti mediebal a Muslim a pisiko a kas ni al-Biruni ken Alhazen.[10][11]
Ti klasiko a pisika ket nagbalin a naisina a siensia idi dagiti nasapa a moderno a Europeano ket nagususarda kadagitoy nga eksperimento ken kadagiti kaadu a pamay-an tapno maduktalanda ti tattan a makunkuna a ti linlinteg iti pisika.[12][13] Ni Kepler, Galileo ken naisangsangyan a ni Newton ket nakaduktal ken nangitipon kadagiti sabsabali a linlinteg iti panaggunay.[14] Idi panawen ti industrial a rebolusion, idi immadu ti panakasapul ti enerhia, ket immadu met dagiti panagsukisok, a daytoy ti nagiturong ti panakaduktalan kadagiti baro a linteg iti termodinamiko, kimika ken elektromagnetiko.
Ti moderno a pisika ket nagrugi kadagiti obra ni Einstein kadagiti relatibidad ken kaadu a pisika.
[urnosen] Pilosopia
Iti adu a pamay-an, ti pisika ket naggapu manipud ti taga-ugma a Griego a Pilosopia. Manipud ti immuna a panagpadas ni Thales ti panagidasig kadagiti banag, aginggana ti panagikkat ni Democritus a dagiti banag ket nasken a maipabassit iti di-naidumaduma a kasasaad, ti Ptolemaiko nga astronomia iti maysa a kristalino a pirmamento, ken ti libro ni Aristoteles a Pisika (iti maysa a nasapa alibro iti pisika, a nagipadas ti panagusig ken panagilawlawag iti panaggunay manipud ti maysa a pilosopo a kapanunutan), dagiti nadumaduma a Griego a pilosopo ket nakaparangayda kadagiti bukodda a teoria iti katutubo. Ti pisika ket naamammoan idi a kas timasna a pilosopia aginggan idi maika-18 a siglo.
Babaen ti maika-19 a siglo ti pisika ket naibanaganen a kas maysa a disiplina a naisangsangayan manipud iti pilosopian ken dagiti sabsabali a siensia. Ti pisika, a kasla dagiti sabsabali a siensia, ket agtalek iti pilosopia iti siensia tapno makaited iti makaanay a deskripsion iti sientipiko a pamay-an.[15] Ti sientipiko a pamay-an ket agaramat ti maysa a priori a panagrason ken ti pay maysa a posteriori a panagrason ken ti panagusar ti Bayesian nga inperensia tapno marukod ti kammapategan iti naited a teoria.[16]
Ti panakaparang-ay iti pisika ket nakasungbat kadagiti adu a saludsod dagiti nasap a a pilosopo, ngem dagitoy ket nakaparsua met kadagiti baro a saludsod. Ti panagadal iti pilosopiko a sayasay a nakapalikmut iti pisika, ti pilosopia iti pisika, ket mangiraman kadagiti sayasay a kas ti kasasaad iti limbang ken oras, determinismo, ken metapisikal a kapanunutan a kas ti emperismo, naturalismo ken realismo.[17]
Adu kadagiti pisiko ket nagsurat kadagiti kapanggepan ti pilosopiko a nagbanagan kadagiti obrada, a kas ni Laplace, a nagipatakder ti gapuanan a determinismo,[18] ken Erwin Schrödinger, a nagsurat iti kuantum a mekanika.[19] Ti matematiko a pisiko a ni Roger Penrose ket tinawtawagan idi a ti Platonista babaen ni Stephen Hawking,[20] ti maysa a kapanunutan ni Penrose a pinatungtunganna iti librona, Ti Dalan iti Kinapudno.[21] Ni Hawking ket tinawtawagna ti bagina a kas ti maysa a "di-mababain a reduksionista" ken sumupsuiat kadagiti kapanunutan ni Penrose.[22]
[urnosen] Dagiti bugas a teoria
Nupay ti pisika ket mangidatar kadagiti nawatiwat ken nadumaduma a sistema, adda dagiti teoria nga ususaren kadagiti amin a pisiko. Tunggal maysa kadagitoy a teoria ket naekperimento a nasubokan kadagiti adu a bilbilang ken nabirukan nga husto a kas maysa a panagpattapatta iti katutubo (a adda iti naisangayan a turayan ti kinapudno). Kas pagarigan, ti teoria iti klasiko a mekanika ket husto nga inpalpalawaganna ti panaggunay dagiti banag, no met laeng dagitoy ket dakdakelda ngem dagiti atomo ken aggungunayda a basbassit ngem ti pardas iti lawag. Dagitoy a teori aket agtultuloy kadagiti aktibo a lugar ti panagsukisok, ken ti naisangayan a aspeto iti klasiko a mekanika a makunkuna a kas ti gulogulo a naduktalan idi maika-20 a siglo, taloo a siglo kalpasan ti kasisigud a pagannurotan iti klasiko a mekanika babaen ni Isaac Newton (1642–1727).
Dagiti sentro a teoria ket importante a ramramit para iti panagsukisok kadagiti naipangpangruna a topiko, ken dagiti sinoman a pisiko, uray no sabsabali ti panakaipangpangrunada, ket manamnama dagitoy a lireradoda kadagitoy. Dagityo ket mairaman dagiti klasiko a mekanika, kuantum a mekanika, termodinamiko ken estadistika amekanika, elektromagnetismo, ken espesial a relatibidad .
[urnosen] Klasiko a pisika
Ti klasiko apisika ket mairamn ti tinawtawid a sangsanga ken dagiti topiko a nabigbigan ken dagiti naparang-ay sakbay ti rugi ti maiak-20 a siglo a dagiti klasiko a mekanika, akustika, optika, thermodynamika, ken elektromagnetismo. Ti klasiko a mekanika) ket maipanggep kadagiti bagi nga inaramid babaen dagiti puersa ken dagiti bagbagi ti panagggunay ken mabalin a mabingbingay kadagiti estatika (panagadal kadagiti puersa itimaysa a bagi wenno bagbagi nga agtaltalna), kinematika (panagadal ti panaggumay nga awan ti pnakaraeman ti gapuanan), ken dinamikas (panagadal ti panaggunay ket dagiti puersa a mangarig ti daytoy); ti mekanika ket mabalin pay a mabingbingay iti natangken a mekanika ken agayos a mekanika (a naamaamo dagitoy a kas ti agtultuloy a mekanika), inaudi ket mangiramraman kadagiti sanga a kas ti hodroestatika, hidrodinamika, aerodinamika, ken pneumatika. Ti akustika, ti panagadal ti uni, ket kanayon a maikapanunotan a sanga ti mekanika gaputa ti uni ket gapuanan ti panagggunay dagiti partikula ti angin wenno banag a pagbanagan ti allon ti uni ken mabalin a maipalawag iti termino dagiti linteg ti mekanika. Dagiti kangrunaan a moderno a sanga ti akustiko ket ti ultrasonika, ti panagadal dagiti allon ti uni ti nanagato a prekuensia ti labes ti sakup ti panakangeg ti tao. Ti optika, ti panagadal ti lawag, ket saan laeng a maipanggep ti makita a lawag ngem ti pay inpraroho ken ultrabioleta a radiasion, a mangipakita kadagiti amin a penomena ti makita alawag malaksid ti bisibilidad, a kas ti, panagballatek, repraksion, panaglapped, dipraksion, panakaiwarwaras, ken polarisasion ti lawag. Ti pudot ket maysa apornma ti enerhia, ti akin-uneg nga enerhia a tagikua baben dagiti partikula a binukel dagiti sustansia; ti termodinamika ket maipanggep kadagiti panakaibagian a nagbaetan ti pudot ket dagiti sabali a porma ti enerhia. Ti elektrisidad ken magnetismo ket naadadal idi a kas agmaymaysa a sanga ti pisika manipud idi nadekket a panakaikapet a nagabetanda ket naduktalan idi nasap a maika-19 a siglo; ti maysa nga ayus ti elektrisidad ket mangited ti magnetiko a lugar ken ti agbalbaliw a magnetiko a lugar ket mangipartuat ti ayus ti elektrisidad. Ti Elektroestatika ket maipanggep kadagiti elektrisidad a karga a nakatalna, ti elektrodinamika nga adda ti aggungunay a karga, ken magnetoestatika nga adda kadagti magnetiko nga ungto a nakatalna.
[urnosen] Moderno a pisika
Ti klasiko a pisika ket sapasap a maipanggep ti banag ken enerhia iti normal a gantingan ti panagpalpaliiw, bayat a ti kaaduan ti moderno a pisika ket maipanggep ti panagkukua ti banag ken enerhia babaen kadagiti nakaro a kasasaad wenno iti dakkel unay wenno bassit unay a gantingan. Kas pagarigan, ti atomiko ken nuklear a pisika ket ti panagadal ti banag kadagiti kabasiitan a gantingan a dagiti kimiko nga elemento ket mabalin a mailasin. Ti pisika dagiti elementario a partikula ket adda pay basbassit a gantingan, gaputa daytoy ket maipanggep ti kangrunaan a paspaset ti banag; daytoy a sanga ti pisika a makunkuna pay a kas ti nagato nga enerhia a pisika gapu ti ti kanagato unay nga enerhia ti nasken a makapataud kadagiti adu a kita ti partikula kadagiti dakkel a pagipardasan ti partikula. Iti daytoy a gantingan, ti ordinario, ti sentido komon a pakinakem ti limbang, oras, banag, ken enerhia ket saanen nga umiso.
Dagiti kangrunaan a teoria ti moderno a pisika nga ket mangited ti maysa a sabali a ladawan dagiti konsepto ti limbang, oras, ken banag manipud ti nairepresenta ti klasiko a pisika. Ti kuantom a teoria ketmaipanggep ti mapagtalken, ngem ti agnanayon, a katutubo kadagiti adu a penomena iti agpang ti atomiko ken suatomiko, ken ti adda a komplementario nga aspeto dagiti partikula ken dagiti allon iti deskripsion kadagiti kasta a penomena. Ti teoria itirelatibidad ket maipanggep ti deskripsion tipenomena a maaramid ti maysa a kuadro iti reperensia a daytoy ket aggungunay iti respeto ti agpalpaliiwr; ti espesial a teoria iti relatibidad ket maipanggep ti agpapada a panaggunay iti nalinteg a linia ken ti sapasap a teoria iti relatibidadr iti naipardasan apanaggunay ken ti panakaikapetna iti grabitasion. Dagitoy dua a kuantom a teoria ken dagiti teoriada ti relatibidad ket makabiruk kadagiti pakaipakatan kadagiti amina lugar ti moderno a pisika.
[urnosen] Paggiddiatan ti klasiko ken moderno a pisika
Bayat a ti pisika ket mangipaturong ti panakaduktal kadagiti naisangalubongan a linlinteg, dagiti teoriana ket naisanlad kadagiti nalitnaw a pagturayan iti panakayatanup. A dagiti linteg iti klasiko a pisika ket pudno a mangipalpalawag kadagiti sistema a ti kinaipangpangruna ti kaatiddog ti gantingan ket dakdakkel ngem ti atomiko a gantingan ken dagiti panaggunay ket nabunbuntog ngem ti pardas iti lawag. Iti ruar iti daytoy a pagturayan, dagiti napalpaliiw ket saanda a maipada kadagiti naipadto. Ni Albert Einstein ket nagiparawad iti pagsukogan iti espesiala relatibidad, a angsukat kadagiti kapagarupan ti patingga nga oras ken limbang nga adda ti limbang nga oras ken mangipalubos iti napudno a panangipalpalawag kadagiti sitema a nangbukel nga adda kadagiti kapardas a gangani kapadpada ti pardas titi lawag. Ni Max Planck, Erwin Schrödinger, ken dagiti dadduma pay ket nangipaammo ti kuantuma mekanika, ti maysa a mabalina akapanunutan kadagiti partikula ken panagitignay a mangpalubos iti napudno a panagipalpalawag kadagiti atomiko ken subatomiko a gantingan. Kalpasan daytoy, ti teoria tikuantuma lugar ket nagitipon ti kuantuma mekanika ken espesial a relatibidad. Ti sapasap a relatibidad ket nagpalubos ti dinamiko, a killo ti limbang nga oras, a dagiti nawatiwat a sistema ken dakkel a gantingan a patakder iti law-ang ket mabalin ken nasayaat a maipalpalawag Ti sapasap a relatibidad ket saan pay a naitiptipon kadagiti sabsabali a kamasapulan a deskripsion; adda dagiti nadumaduma a kandidato kadagiti kuantum a grabidad ket agdama a maparparang-ay.
[urnosen] Pakaikabagian kadagiti sabali a paset
[urnosen] Dagiti kasapulan
Ti matematika iti lengguahe nga inusar par iti kompakto a panakailawlawag ti urnos ti katutubo, a naipangpangruna dagiti linteg ti Pisika. Daytoy ket inmatangan ken inpatakderan babaen ni Pythagoras,[23] Ni Plato,[24] Ni Galileo,[25] kenni Newton.
Dagiti teoria ti pisika ket agus-usar ti Matematika[26] tapno makagun-od ti urnos ken makaited dagiti napudno a pagannurotan, ti pudno wenno nakarkulo a panakailawlawagan, panakaaduan a nagbanagan ken dagiti maipadto. Dagiti resulta ti eksperimento iti pisika ket dagiti numerikal a panagrukod. Technologies based on Mathematics, kasla ti panagbilang ket nakaaramid ti panagbilang a pisika a kas maysa nga aktibo a lugar ti panagsukisok.
Ti ontolohia ket maysa akasapulan para iti Pisika, ngen saan a para iti Matematika. Ti kayatna a saoen daytoy ket ti Pisika ket patingga a maipanggep ti panangipalpalawag ti pudno a lubong, bayat a ti Matematika ket maipanggep kadagiti narikut a maawatan a tabas, uray pay ti labes ti pudno a lubong. Nga isu a dagiti panakaisao ti Pisika ket sintetiko, bayat a ti matematika ket analitiko. Ti matematika ket aglaon kadagiti pangipagarupan, bayat a ti Pisika ket aglaon kadagiti teoria. Dagiti Matematika a maisao ket nasken laeng a lohikal a napudno, bayat a dagiti padto ti Pisika a maisao ket nasken a maipada kadagiti napalpaliiw ken eksperimental a datos.
Ti panakailasin ket nalawag, ngem saan a nalaka makitkita. Kas pagarigan, ti Matematiko a Pisika ket isu ti panakaipakat ti Matematika iti Pisika. Dagiti pamay-anna ket Matematiko, ngem ti suhetona key Pisikal.[27] Dagiti parikut iti daytoy a paset ket mangrugi ti maysa a "Matematika a modelo ti Pisikal a kasasaad" ken maysa a "Matematika a panagipalpalawag iti Pisikal a linteg". Kadagiti amin a maisao ti matematika a maus-usar para iti pakailawlawagan ket adda ti narigat a mabirukan a Pisikal a kayatna a saoen. Tikamaudian a pakailawlawagan ket adda ti nalaklaka a mabirukan a kayatna a saoen, gupta daytoy ti birbiruken ti agsulsolbar.
Ti pisika ket sanga ti kammasapulan asiensia, a saan a ti maaramat a siensia.[28] Ti pIsika ket makunkuna pay a kas "ti kammasapulan a siensia" gapu ti suheto ti panagadal kadagiti amin a sanga ti masna asiensia a kas ti Kimika, Astronomia, Heolohia ken Biolohia ket pawpawilan babaen dagiti linteg ti pisika.[29] Kas pagarigan, ti Kimika ket ti panagadal kadagiti tagikua, patakder, ken panagsumamay iti banag (ti naipatengnga nga isipp ti kimika iti atomiko a gantingan ket ket mangilasin daytoy manipud ti pisika). Dagiti patakder ket maporma gaputa dagiti partikula ket magipeksada kadagiti elektriko a puersa iti tunggal maysa kaniada, dagiti tagikua ket mairaman ti maipapan ti bagi a panakaidasig ti naited a sustansia, ket ti panagsumamay ket nabebedan babaen kadagiti linteg ti pisika, kasla ti konserbasion ti enerhia, masa ken karga.
Ti Pisika ket maipakat kadagiti industria a kas ti inhiniera ken medisina.
[urnosen] Panakaipakat ken inpluensia
Ti naipakat a pisika ket isu ti sapasap a termino para iti panagsukisok ti pisika a maipanggep para iti naisangsangayan a panag-usar. Ti kurikulum ti naipakat a pisika ket kadawyan nga aglaon kadagiti bassit a klase iti naipakat a medisina, a kas ti heolohia wenno elektriko nga inhinniera. Daytoy ket kadawyan a maigiddiat manipud ti inhiniera gaputa ti mangipakat a pisisista ket baka saan nga agdardaremdem maysa a naisangsangayan a banag, ngem agus-usar ti panagsukisok ti pisika nga adda ti gandat a mangparang-ay ti baro a teknolohia wenno panagsolbar kadagiti parikut.
Daytoy nga arngian ket kapadpada ti naipakat a matematika. Dagiti mangipakat a pisisista ket mabalin pay nga interesadoda iti panag-usar ti pisika para iti sientipiko apanagsukisok. Kas pagarigan, dagiti tao nga agobobra ti pagipardasan a pisika ket mabalinda nga agsukisok kadaghiti nasaysayaat a panagduktal kadagiti partikula para iti panagsukisok ti teoretiko a pisika.
Ti pisika ket kaaduan a maus-usar iti inhinniera. Kas pagarigan, ti estatiko, maysa asubpaset iti mekanika, ket maus-usar iti panagipatakder kadagiti rangtay ken dagiti nadumaduma apatakder. Ti panakaawat ken panag-usar ti akustika ket nagbanagan kadagiti nasaysayaat konsierto a pagkantaan; a maipada pay, ti panag-usar kadagiti optika a mangpartuat kadagiti nasaysayaat a ramit ti optiko. Ti panakaawawat ti pisika makapabalin kadagiti napudpudno a simulador ti panagpatayab, video nga ay-ayam, ken dagiti pelikula, ken kadawyan a kammasapul iti porense a panagusig.
Ti kaadda ti pagalagadan a konsenso a dagiti linteg ti pisika ket unibersal ken san nga agbalbaliw manipud kadagiti napalabas a panawen, ti pisika ket mabalin a mausar ti panagadal kadagiti banag a nailubnak ti panakaidudua. Kas pagarigan, ti panagadal ti taudan ti Daga, ti sinoman ket mabalinda nga imodelo ti masa ti Daga, temperatura, ken ti gatad ti panagtayyek, kadagiti napalabas a panawen. Daytoy ket makapabalin para iti simulador iti inhenniera a mangpapardas kadagiti baro a panagrang-ay ti teknolohia.
Ngem adu pay dagiti interdisiplinaridad a pamay-an dagiti pisisista ken adu pay dagiti nangruna a paset a naimpluensian babaen ti pisika, a kas ti, paset iti ekonopisika ken sosiopisika.
[urnosen] Panagsukisok
[urnosen] Sientipiko a pamay-an
Dagiti pisisista ket agus-usarda ti maysa a sientipiko a pamay-an tapno masubokanda ti panakaumisu ti maysa a pisikal a teoria, nga agus-usar ti naipamay-ay nga arngian tapno maipada dagiti pagbanagan ti maisalsaludsod a teoria nga adda dagitimaitaripnong a pagbanagan a maala manipud kadagiti eksperimento ken dagiti panagpalpaliiw a naaramid a mangsubok daytoy. Dagiti eksperimento ken panagpalpaliiw ket naururnong ken maipadpada kadagiti naipadto ken hipotesis a naaramid babaen ti maysa a teoria, a mangtulong daytoy ti panagikeddeng wenno panakaisu/ aan a panakaisu ti teoria.
Dagiti teori a a kaaduan anasuportaran babaen ti datos ken saan pay a napaay kadagiti aniaman anga emperikal a panasubok ket makunkuna a dagiti sientipiko a linteg, wenno dagiti masna a linteg. Amin a teoria, a mairaman dagiti makunkuna a sientipiko a linteg, ket mabalin a masukatan babaen dagiti napudpudno, dagiti naisapasap a sinao no adda dagiti panagisuppiatan ti teoria nga addanto dagiti mabirukan a napalpaliiw a datos.[30]
[urnosen] Teoria ken eksperimento
Dagiti teoria ket agsuksukisokda ti panagrang-ay dagiti matematiko a modelo nga umannurot kadagiti adda nga eksperimento ken nagballigi a nangipadto ti sumaganad a nagbanagan, bayat a dagiti agsuksukisok ket agpanunotda ken agaramidda kadagiti eksperimento tapno subokanda kensukisokenda dagiti baro a penomena. Nupay ti teoria ken eksperimento ket mailaslasinda a naiparang-ay, dagitoy ket napigsa nga agkammasapulanda ti tunggal maysa kaniada. Ti panagrang-ay ti pisika ket kankanayon a maumay no dagiti agsuksukisok ket makaduktalda kadagiti saan a maipalawag dagiti adda a teoria, wenno no adda dagiti baro a teoria ket makaaramid kadagiti masubokan a maipadto, a mangregget kadagiti baro nga eksperimento.
Dagiti pisisista nga agobobra kadagiti panagitignay ti teoria ken eksperimento ket makunkuna a penomenologo. Dagiti penomenologo ket agkitkitada kadagiti narikut a penomena a napalpaliiw kadagiti eksperimento ken agobobrada kadagitoy tapno maibagada kadagiti kammasapulan a teoria.
Ti teoretiko a pisika ket naipakasaritaan a nakaala ti panagregget manipud ti pilosopia; ti elktromagnetismo ket naipagkaykaysa idi iti daytoy a pamay-an.[31] Ti labes ti naamammoan a law-ang, ti paset ti teoretiko a pisika ket mangipanggep pay kadagiti hipotetikal a banbanag,[32] a kas ti paralelo a law-ang, ti maysa a multiberso, ken dagiti nangatngato a dimension. Dagiti teoriata ket nagiyawagda kadagitoy a kapanunotan nga adda ti namnama a panasolbar kadagiti naisangsangayan a parikut kadagiti adda teoria. Ken nagsukisokda kadagiti pagbanagan kadagitoy a kapanunotan ken nagobobrada kadagiti masubokan a maipadto.
Ti eksperimento a pisika ket mangibaga, ken ibaga babaen ti, inhenniera ken teknolohia. Dagiti agsuksukisok a pisisista a nairaman kadagiti maaramat a panagsukisok a daremdem ken agar-aramid kadagiti eksperimento kadagiti ramramit a kas dagiti pagipardasan ti partikula ken dagiti laser, ngem dagiti nairaman ti naipakat a panagsukisok ket kadawyanda nga agobobra ti industria, nga agparparang-ay kkadagiti teknolohia a kas ti magnetiko a resonante a panagiladawan (MRI) ken dagiti transistor. Ni Feynman ket nagisurat a dagiti agsuksukisok ket mabalinda nga agsukisok kadagiti lugar a saan a suksukisoken dagiti teoriata.[33]
[urnosen] Kadakkel ken dagiti gandat
Ti pisika ket sakupenna ti ti nawatiwat nga intar ti penomena, manipud kadagiti elementario a partikula (a kas dagiti quarks, neutrinos ken elektrons) aginggana ti kadakkelan a nalatak a rimpuok dagiti ariwanas. Timairaman kadagitoy a penomena ket dagiti kangrunaan a banag a mangbukel kadagiti amin a parsua. Isu a ti pisika ket sagpaminsan a makunkuna a ti "kammasapulan a siensia".[29] Ti pisika ket mangigandat a magipalpalawag kadagiti nadumaduma a penomena a rimsua iti katutubo iti termino ti nalaklaka a penomena. Isu a, ti pisika ket mangigandat a mangikapet kadagiti parsua a mapalpaliiw ti nagtagitaon kadagiti ramut a kaso, ken isilpoda amin dagitoy a kaso.
Kas pagarigan, ti taga-ugma aTsina ket nakapalpaliiwda a dagit nisangsangayn a bato (lodestone) ket aginnasidegda babaen ti di-makitkita apuersa. Daytoy a pakagapuan makunkunan a kas ti magnetismo, ken immuna idi nga adu nga inadadal idi maika-17 a siglo. A nasapsapa bassit ngem dagiti Insik, dagiti taga-ugma a Griego ket ammoda dagiti sabsabali a banag a kas ti ambar, a no daytoy ket iradrad iti dutdot daytoy ket gapunan ti kapdpada a di-makitkita a pangtignay a nagbaetan dagitoy dua. Daytoy pay ket adu nga inadaadal idi maika-17 a siglo, ken makunkuna tattan a ti elektrisidad. Isu a, ti pisika ket nakaawaten kadagiti dua a panagpalpaliiw ti katutubo iti termino dagiti ramut a kaso (elektrisidad ken magnetismo). Nupay kasta, ti adu pay a pangobra idi maika-9 a siglo ket nagipakita a dagitoy dua ket sabsabali nga aspeto iti maysa a puersa – ti elektromagnetismo. Daytoy a pamay-an ti "panagkaykaysa" a puersa ket agtultuloy tatta nga aldaw, ken ti elektromagnetismo ken ti nakapsot a nuklear a puersa ket naipanunotanen a dua nga aspeto iti nakapsot nga elektro a panagtignay. Ti Pisika ket agnamnama a makabiruk ti patingga a rason ti (Teoria iti Amin) no apay a ti katutubo ket kastoy (kitaen ti paset ti Agdama a panagsukisok diat baba para iti adu pay a pakaammo).
[urnosen] Pinagibasaran
- ^ Ni Richard Feynman ket nagirugi kadagiti bukodna a Lektura nga adda iti atomiko a hipotesis, a kas iti kinabukodannna a nakompakto nga insao para kadagiti amin a sientipiko a pannakaammo: "No, iti adda a kataklismo, amina sientipiko a pannakaammo ket madadaelto, ken maysa laeng a sentensia ti maipasa kadagiti sumaruno a paputotanan ..., ania dagit insao nga aglaon laeng iti kaaduan a pakaammo iti kabassitan a balikas? Mamatiak ... a dagiti amin a banbanag ket maaramid kadagiti atomo – dagiti bassit a partikula nga agpalpalikmut iti agnanayon a panaggungunay, nga agawawis iti tunggal maysa kaniada no agaddayoda bassit, ngem maiyabug no maipespesda ititunggal maysa. ..." R.P. Feynman, R.B. Leighton, M. Sands (1963). Dagiti Lektura iti Pisika ni Feynman. 1. p. I-2. ISBN 0-201-02116-1.
- ^ J.C. Maxwell (1878). Banag ken Panaggunay. D. Van Nostrand. p. 9. ISBN 0-486-66895-9. http://books.google.com/?id=noRgWP0_UZ8C&printsec=titlepage&dq=matter+and+motion. "Ti maipapan ti bagi a siensia ket isu ti departamento iti pannakaammo a mangibaga ti urnos iti katutubo, wenno, iti sabali a balikas, ti kadawyan a panagsasaruno dagiti paspasamak."
- ^ H.D. Young, R.A. Freedman (2004). Unibersidad a Pisika nga adda ti Moderno a Pisika (Maika-11 ed.). Addison Wesley. p. 2. "Ti pisika ket maysa a eksperimental a siensia. Dagiti pisiko ket agpalpaliiwda ti penomena ti katutubo ken padasenda a biruken dagiti tabas ken pamunganayan a minaig kadagitoy a penomena. Dagityo a tabas ket makunkuna a maipapan ti bagi a teoria wenno, no dagitoy ket nasayaatdan a naipatakder ken adun ti panakaus-suarda, ket dagiti maipapapan ti bagi a linteg wenno dagiti pamunganayan."
- ^ S. Holzner (2006). Pisika para kadagiti masitammel. Wiley. p. 7. ISBN 0-470-61841-8. http://www.amazon.com/gp/reader/0764554336. "Ti pisika ket ti pinagadal iti lubongmo ken ti lubong ken ti nakapalikmut a law-angmo."
- ^ Paammo: Ti termino a 'law-ang' ket naipalpalawagan a kas dagiti amin a maipapan ti bagi a naparsua: ti kinadagupan iti limbang ken oras, amin a porma iti banag, enerhia ken momento, ken dagiti maipapan ti bagi a linteg ken dagiti agnanayon a mangituray kaniada. Nupay kasta, ti termino a 'law-ang' ket mabalin pay nga usaren iti sabali bassit a kabanagan iti kontesto a kapanunutan, a mangibagbaga ti konsepto a kas ti kosmos wenno ti pilosopiko a lubong.
- ^ Adda dagiti ebidensia a dagiti kasapaan a sibilisasion a napetsado iti labes ti 3000 BCE, a kas dagitiSumeriano, Taga-ugma nga Ehipsio, ken dagiti Tanap ti Indo a Sibilisasion, ket addada amin kadagiti maipadpadto a pannakaammo ken ti nasayaat a panakaawat kadagiti panaggunay iti Init, Bulan, ken bitbituen.
- ^ Ti 1620 a Novum Organum ni Francis Bacon ket naipangruna iti panagranrang-ay iti sientipiko a pamay-an.
- ^ Singer, C. Ababa a Pakasaritaan iti Siensia iti maika-19 a siglo. Streeter Press, 2008. p. 35.
- ^ Lloyd, Geoffrey (1970). Nasap a Griego a Siensia: Thales aginggan kenni Aristoteles. Londres; New York: Chatto ken Windus; W. W. Norton ken Kompania. pp. 108–109. ISBN 0-393-00583-6.
- ^ Glick, Livesey & Wallis (2005, pp. 89–90)
- ^ Mariam Rozhanskaya ken I. S. Levinova (1996), "Estatika", p. 642, iti Rashed & Morelon (1996, pp. 614–642)
- ^ Ben-Chaim, Michael (2004). Eksperimental a Pilosopia ken ti Panakaipasngay ti Emperiko a Siensia: Boyle, Locke ken Newton. Aldershot: Ashgate. ISBN 0-7546-4091-4. OCLC 57202497 53887772 57202497.
- ^ Weidhorn, Manfred (2005). Ti Tao iti Milenio: Ti Naisangsangyan nga Impakto ni Galileo iti Pakasaritaan ti Lubong. iUniverse. p. 155. ISBN 0-595-36877-8. Ni Weidhorn ket Inpakaammona ni Galili a kas ti "ama iti moderno a Pisika"
- ^ Ni Guicciardini, Niccolò (1999), Agbasbasa ti Principia: Ti Panagsupiat tiu Pamay-an ni Newton para iti Masna a Pilosopia manipud idi 1687 aginggana idi 1736, New York: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan.
- ^ Rosenberg, Alex (2006). Pilosopia iti Siensia. Routledge. ISBN 0-415-34317-8. Kitaen ti Umuna a Kapitulo para iti panakitungtungan iti pakasapulan iti pilosopia iti siensia.
- ^ Peter Godfrey-Smith (2003), Kapirulo 14 "Bayesianismo ken dagiti Moderno a Teoria iti Ebidensia" Teoria ken Kinapudno: ti panagipaammo iti pilosopia iti siensia ISBN 0-226-30063-3
- ^ Peter Godfrey-Smith (2003), Kapitulo 15 "Empirismo, Naturalismo, ken Sientipiko a Realismo?" Teoria ken Kinapudno: ti panagiyammmo iti pilosopia iti siensia ISBN 0-226-30063-3
- ^ Kitaen ti Laplace, Pierre Simon, Ti Pilosopiko a Sarita kadagiti Probabilidad, a naipatarus manipud ti maika-6 a Pranses nga edisionm babaen niFrederick Wilson Truscott ken Frederick Lincoln Emory, Dover Publications (New York, 1951)
- ^ Kitaen ti "Ti Panakaipatarus iti Kuantum a Mekanika" Ox Bow Press (1995) ISBN 1-881987-09-4. ken "Ti Panagkitak iti Lubong" Ox Bow Press (1983) ISBN 0-918024-30-7.
- ^ Ni Stephen Hawking ken Roger Penrose (1996), Ti Katutubo iti Limbang ken Oras ISBN 0-691-05084-8 p.4 "Mapanpanunutko a ni Roger ket maysa a Platonista iti pusuna ngem nasken a bukodna a sungbatan daytoy."
- ^ Roger Penrose, Ti Dalan iti Kinapudno ISBN 0-679-45443-8
- ^ Penrose, Roger; Abner Shimony, Nancy Cartwright, Stephen Hawking (1997). Ti Dakkel, ti Bassit ken Panunot ti Tao. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. ISBN 0-521-78572-3.
- ^ "Dijksterhuis (1986) Timekanisasion ti lubong a ladawan: Ni Pythagoras aginggana kenni Newton". Getcited.org. 27 Pebrero 2002. http://www.getcited.org/pub/102471397. Naala idi 30 Enero 2012.
- ^ "Ti pakasaritaan ti matematika". http://www.storyofmathematics.com/greek_plato.html. "Urayno kadawyan a maipalpalagip tatta a kas maysa a pilosopo, ni Plato ket maysa pay kadagiti kangrunaan a suki ti matematika ti taga-ugma a Gresia. Naiparegget babaen ni Pythagoras, isu ket nangibangon ti bukodna nga akademai idiay Atenas idi 387 BC, nga isu idiay ket nangipapigsa ti matematika a kas isu ti dalan ti kaaduan a panakaawat a maipanggep ti kinapudno. A naisangsangayan, nga isu ket naawis a ti heometria ket isu idi ti tulbek a panaglukat kadagiti limed ti law-ang. Ti senial a mabasa ti sumrekan ti akademia ket: “Pawilan dagiti kumneng ti heometria a sumrek ditoy.”"
- ^ "Ti pilosopia ket naisurat iti dayta a nalatak a libro nga agnanayon a makitkitatayo. A kayatko a saoen ket ti law-ang, ngem saantayo a maawatan no saantayo nga umuna nga adalen ti pagsasao ken rakemen dagiti simbolo a panakaisurat daytoy. Daytoy a libro ket naisurat ti matematik apagsasao, ken dagiti simbolo ket ket dagiti trianggulo, sirkulo ken dagiti heometriko a pigura, a no awan ti panakaitulong dagitoy ket di mabalin a maawatan ti tao ti aniaman a balikasna daytoy, ken no awan dagitoy datayo ket barengbarengtayo nga agkalkallautang iti nasipnget a laberinto." – Galileo (1623), Ti ensayador, a kas inadaw nga insao babaen ni G. Toraldo Di Francia (1976), Ti Panagusig iti Pisikal a Lubong ISBN 0-521-29925-X p.10
- ^ "Dagiti panakaipakat ti Matematika kadagiti Siensia". Math.niu.edu. 25 Enero 2000. http://www.math.niu.edu/~rusin/known-math/index/tour_sci.html. Naala idi 30 Enero 2012.
- ^ Ti panakipakat ti matematika kadagiti parikut ti pisika ken ti panagrang-ay kadagiti pamay-an a matematiko a mabalin para kadagitoy a panakipakat ken para kadagiti pagannurotan dagiti maipapan ti bagi a teoria." Ti panakaipalpalawag manipud ti Warnakan ti Matematiko a Pisika. http://jmp.aip.org/jmp/staff.jsp
- ^ Asosasion ti Amerikano para iti Panagparang-ay ti Siensia, Siensia. 1917. Panid 645
- ^ 29.0 29.1 Dagiti lektura ni Feynman iti Pisika Tomo I. Feynman, Leighton ken Sands. ISBN 0-201-02115-3 Kitaen ti Kapitulio 3 : "Tipnakaikabagian ti Pisika kadagiti Nadumaduma a Siensia" para ioti sapsap a tungtungan. Par iti pilosopiko a sayasay no dagiti dadduma a siensia ket mabalin a "rmaipabassit" iti pisika, kitaen ti reduktionismo ken dagiti espesial a siensia).
- ^ Adda dagiti pamunganayan, a kas ti linteg ti panaggunay ni Newton, ket sapasapda pay laeng a makunkuna a "linlinteg" urayno dagitoy ket saanda a namammoan a mangipatingga a kaso kadagiti baro a teoria. Isu nga, kas pagarigan, iti (1993, Luis de la Peña and Peter Hodgson, eds.) Ti Pilosopia ti Likud ti Pisika Philosophy Behind Physics ISBN 0-387-55914-0, pp 18–24 (Kapitulio 2) ni Thomas Brody , ket mangipalpalawag ti 'epistemiko a siklo' a dagitiestudiante tipisika ket nakaduktalda a ti pisika ket saan a nalpas a produkto ngem daytoy ket pamay-an iti panagpartuat ti [dayta aprodukto].
- ^ Kitaen, para iti kas pagarigan, ti inpluensia ni Kant ken Ritter kenni Oersted.
- ^ Dagiti kosepto a naibagbaga a hipotetiko ket mabalin nga agbalbaliw manipud kadagiti napalabas a panawen. Kas pagariagn, ti atoma ti maika-19 a siglo a pisika ket inuy-uyaw babaen dagiti dadduma a tao, a mairaman ti panagdillaw ni Ernst Mach ti pormulasion ti estadistiko a mekanika ni Ludwig Boltzmann. Babaen ti gibus ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat, ti atomo ket saanen a nakunkuna a hipotetiko.
- ^ Feynman, Richard (1965). Ti Karakter ti Pisikal a Linteg. ISBN 0-262-56003-8. p.157: "Iti kinapudno dagiti eksperimento ket addaanda kadagitiagmaymaysa a karakter. Isuda ket ... kankanayon nga agraramid kadagiti eksperimento iti rehion nga ammo dagiti tao a dagiti teorista ket saanda pay nakaaramid kadagiti aniaman a panagpugto. "


c: text/html

text:
Papeles:United States Navy Band - Nokoreach.ogg
- Papeles
- Pakasaritaan ti papeles
- Panagusar iti daytoy a papeles
- Sangalubongan a panag-usar ti papeles
Pakasaritaan ti papeles
Agtakla iti maysa a petsa/oras tapno makitam ti papeles iti kasisigudna a langa iti dayta nga oras.
Panagusar iti daytoy a papeles
Ti sumaganad a silpo ti panid ditoy a papeles:
Sangalubongan a panag-usar ti papeles
Dagiti sumaganad a wiki ket agus-usar iti daytoy a papeles:
- Panag-usar idiay az.wikipedia.org
- Panag-usar idiay de.wikipedia.org
- Panag-usar idiay en.wikipedia.org
- Panag-usar idiay es.wikipedia.org
- Panag-usar idiay hi.wikipedia.org
- Panag-usar idiay ku.wikipedia.org
- Panag-usar idiay ml.wikipedia.org
- Panag-usar idiay pl.wikipedia.org
- Panag-usar idiay pt.wikipedia.org
- Panag-usar idiay ru.wikipedia.org
- Panag-usar idiay simple.wikipedia.org
- Panag-usar idiay tr.wikipedia.org
- Panag-usar idiay zh.wikipedia.org

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
(Naibaw-ing manipud idiay Pluto (ansisit a planeta)
)
Ti Pluto, pormal a panakaidasig 134340 Pluto, ket isu ti maikadua a kadakkelan a naamammoan nga ansisit a planeta iti Sistema Solar (kalpasan ti Eris) ken ti maika sangapulo a kadakkelan a bagi a napalpaliiw a dagus a napakaliklikmutan ti Init. Kasisigud a naidadasig a kas ti makaasiam a planeta manipud ti Init, ti Pluto ket naidasig idi a kas maysa nga ansisit a planeta ken plutoid gapu ti panakaiduktalan a daytoy ket maysa kadagiti dakkel a bagbagi iti uneg ti Kuiper a barikes.
Kasla kadagiti kamkameng iti Kuiper a barikes, ti Pluto ket kangrunaan a nabuklan kadagiti bato ken yelo ken daytoy ket minaig a bassit laeng: agarup a maysa a pagkamnem ti masa iti Bulan ti Daga ken maysa a pagkatlo iti tomona. Addaan daytoy ti eksentriko ken napalikig unay a pagliklikmutan iti 30 aginggana ti 49 AU (4.4–7.4 bilion km) manipud ti Init. Daytoy ket ipanna ti Pluto ti sagpaminsan nga umasideg iti Init ngem ti Neptuno. Manipud idi 2011, daytoy ket 32.1 AU manipud ti Init.
[urnosen] Pinagibasaran


text:
Papeles:Ar-Gumhuriyat Misr al-Arabiyah.ogg
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Daytoy a papeles ket naggapu idiay Wikimedia Commons ken mabalin a mausar kadagiti sabsabali a gandat.
Ti pagipalpalawag na idiay pagipalpalawag a panid ti papeles ket naipakita dita baba.
Pakasaritaan ti papeles
Agtakla iti maysa a petsa/oras tapno makitam ti papeles iti kasisigudna a langa iti dayta nga oras.
Panagusar iti daytoy a papeles
Ti sumaganad a silpo ti panid ditoy a papeles:
Sangalubongan a panag-usar ti papeles
Dagiti sumaganad a wiki ket agus-usar iti daytoy a papeles:
- Panag-usar idiay cs.wikiversity.org
- Panag-usar idiay de.wikipedia.org
- Panag-usar idiay en.wikipedia.org
- Panag-usar idiay eo.wikipedia.org
- Panag-usar idiay fi.wikipedia.org
- Panag-usar idiay frr.wikipedia.org
- Panag-usar idiay fr.wikipedia.org
- Panag-usar idiay fur.wikipedia.org
- Panag-usar idiay he.wikipedia.org
- Panag-usar idiay is.wikipedia.org
- Panag-usar idiay it.wikipedia.org
- Panag-usar idiay ko.wikipedia.org
- Panag-usar idiay nds-nl.wikipedia.org
- Panag-usar idiay nl.wikipedia.org
- Panag-usar idiay rm.wikipedia.org
- Panag-usar idiay roa-tara.wikipedia.org
- Panag-usar idiay sr.wikipedia.org
- Panag-usar idiay zh-yue.wikipedia.org
- Panag-usar idiay zh.wikipedia.org


text:
Siyudad na Muntinlupa
Ipatalos yo pa ya ed salitan Pangasinan. Sarag yon dagdagan o bawasan. Salamat.
Ti Ciudad ti Muntinlupa ti kaabagatanan a ciudad ti Metro Manila, Filipinas. Kaabayna iti amianan ti Ciudad ti Taguig; iti amianan-a-laud, ti Ciudad ti Parañaque; iti laud, ti Ciudad ti Las Piñas; iti abagatan-a-laud, dagiti ili ti Bacoor, Cavite, San Pedro, Laguna, ken ti Dan-aw ti Laguna, iti daya.
Adda iti Ciudad ti Muntinlupa ti Nailian a Pagbaludan ti Bilibid, ti kadakkelan a pagbaludan iti pagilian.
Masarakan iti ciudad ti sumagmamano kadagiti kasayaatan a a comercial nga estalisimiento iti Metro Manila. Adda met ditoy ti nalatak nga Ayala Alabang Village, a pagnanaedan dagiti babaknang ken mabigbig a familia iti pagilian.
[edit] Listaan na barangay
Saray barangay no number nine:
[edit] Saray barangay ed Distrito 1
- Alabang Riles
- Ayala Alabang
- Buli
- Cupang
- Sucat
- Ilaya
[edit] Saray barangay ed Distrito 2
- Bayanan
- Poblacion
- Putatan
- Tunasan


text:
Kristo
Ti Kristo (Griego Xpισtός (Khristós) 'sinapoan') ket maysa a patarus iti Hebreo a מָשִׁיחַ (Māšîaḥ), ti Mesias, ken inususar a kas maysa a titulo para kenni Hesus iti Baro a Tulag.[3]
Dagiti simmursurot kenni Hesus ket naamammoanda a kas dagiti Kristiano (a kas dagiti Tignay 11:26) gapu ta namatmatida kenni Hesus nga isu ket ti Mesias (Kristos) a naipadto iti Hebreo a Biblia – isu ngarod a kadawyan a tinawtawaganda iti Hesukristo, a kayatna a saoen ket Hesus ti Kristos. Daytoy a balikas ket kasisigud a titulo, ngem kalpasan a nagbalin a paset iti nagan a "Hesukristo", nupay kasta daytoy ket inususar pay latta a kas maysa a titulo, nga agsinnubalit a panagusar ti Kristo Hesus, a kayatna a saoen ket "Ti Mesias Hesus". Iti kadawyan apanagusar – uray kadagiti uneg ti sekular a sirkulo – ti "Kristo" ket sapasap a natrato a kapadpada ti "Hesus iti Nasaret".[4]
Ni Hesus ket saan nga inawawat babaen dagiti kaaduan a Hudio a kas ti bukodda a Mesias.[5] Dagiti pay Kanonikal nga Ebanghelio makalaglagip kadagitio Panakailikudan ni Hesus. Nupay kasta, dagiti Nisea a Kristiano ket nagururayda ti Maikadua nga Idudumteng ni Kristo a namatmatida a tungpalennanto dagiti nabati a Mesianiko a padto ti Kristiano.
Ti lugar iti Kristiano a teolohia a matawtawagan a Kristolohia ket nagrunaan a mangipapan iti masna ken kinatao ni Hesukristo a kas nairehistro kadagiti Kanonikcal nga ebanghelio ken dagiti surat iti Baro a Tulag.[6]
[urnosen] Pinagibasaran
- ^ Ti tao a rupa ni Dios: ti Kristo nga ikono babaen ni Christoph Schoenborn 1994 ISBN 0-89870-514-2 page 154
- ^ Sinai ken ti Monasterio ni Santa Katarina babaen ni John Galey 1986 ISBN 977-424-118-5 page 92
- ^ Ni Hesus iti Pakasaritaan, Kristo iti Pammati babaen ni Thomas Zanzig 2000 ISBN 0-88489-530-0 page 33
- ^ "Etimolohia nga Online: Kristo". Etymonline.com. http://www.etymonline.com/index.php?term=Kristo. Naala idi Nobiembre 19, 2010.
- ^ Dagiti siam a saludsoden ti tattao a maipanggep ti Hudaisma babaen ni Dennis Prager, Joseph Telushkin 1981 ISBN 0-671-42593-5 page 87
- ^ Kristolohia: Ti Bibliko a, Pakasaritaan, ken Sistematiko a Panagadal kenni Hesus babaen ni Gerald O'Collins 2009 ISBN 0-19-955787-X panid 1-3


text:
Umuna a Sangalubongan a Gubat
Ti Umuna a Sangalubongan a Gubat (WWI) ket maysa idi a [sangalubongan a gubat]] a naipatengnga idiay Europa a nangrugi idi 28 HUlio 1914 ken nagpaut aginggana idi 11 Nobiembre 1918. Daytoy ket kaaduan a naamammon a kas ti Sangalubongan a Gubat wenno ti Nalatak a Gubat manipud idi nangrugi aginggana ti rugi ti Maikadua a Sanglubongan a Gubat idi 1939, ken ti Umuna aSangalubungan a Gubat wenno Sangalubongan a Gubat I manipud idin. Daytoy ket nangiraman kadagiti amin a nalatak a bileg,[5] a naaramid kadagiti dua nga nagsuppiat a kumaduaan : dagiti Kumaduaan (a naibatay ti Tinallo a Naimbag a nakem ti Nagkaykaysa a Pagarian, Pransia ken Rusia) ken dagiti tengnga a bileg (kasisigud a naipatengnga ti lawlaw ti Tinallo a Kumaduaan ti Alemania, Austria-Hungaria ken Italia; ngem, idi ti Austria–Hungaria ket nangala ti panakagura a sumuppiat ti daytoy a tulag, ti Italia ket saan a simrek ti daytoy a gubat).[6] Dagitoy a kimmaduaan ket naurnosda manen (ti Italia ket nakilaban para kadagiti Aliado), ken daytoy ket dimmakkel idi adu pay a pagilian ti simrek ti daytoy a gubat. Iti kumaudianan adda ti sumurok a 70 riwriw a milisia, a mairaman dagiti 60 riwriw nga Europeano, ti naipagaraw iti maysa kadagiti kadakkelan a gubat iti pakasaritaan.[7][8] Adda ti sumurok a 9 riwriw a nakigubgubat idi ti natnatay a kaaduan daytoy ket gapu ti panakasayaat dagiti armas, gapu kadagiti baro a teknolohia, nga awan ti mnaipada a panagrang-ay ti panagsalaknib wenno mobilidad. Daytoy ket isu ti maikanem a kaaduan dagiti natay a suppiat iti pakasaritaan ti lubong, a naikasiddongan ti dalan para kadagiti nadumaduma a panagbalbaliw ti politika a kasla dagiti rebolusion kadagiti adu a nairaman a pagilian.[9]
Dagiti nabayagan a gapuanan ti gubat ket mairaman dagiti imperialistiko a ganganaet nga annuroten dagiti nalatak a bileg idiay Europa, a mairaman ti Aleman nga Imperio, ti Austro-Hungaro nga Imperio, ti Imperio nga Otomano, ti Ruso nga Imperio, ti Britaniko nga Imperio, ti Pranses a Republika, ken Italia. Ti panaka-asasinado idi 28 Hunio 1914 ni Arkiduke Franz Ferdinand iti Austria, ti agtawid ti balangat ti Austria-Hungaria, babaen ti maysa a Yugoslabo nationalista idiay Sarajevo, Bosnia ken Herzegovina ket isu idi ti asideg a nangkalbit ti daytoy a gubat. Daytoy ket nagbanagan ti Habsburg nga ultimatum a simmuppiat ti Pagarian iti Serbia.[10][11] Adda dagiti nadumaduma a kimmadduaan a naporma kadagiti napalabas a dekada ket dagidi Ultimatum, isu ngarud a ti uneg dagiti lawas dagiti kangrunaan a bileg ket nakigubgubatdan; babaen kadagiti bukodda a kolonia, iti nabiit dayto a suppiat ket naisaknapen iti lawlaw ti lubong.
Idi 28 Hulio, ti suppiat ket naglukat babaen ti Austro-Hungaro a panag-raut iti Serbia,[12][13] a sinaruno babaen tiAleman a panag-raut iti Belga, Luxembourg ken Pransia; ken ti panag-raut ti Ruso iti Alemania. Kalpasan ti panakaipasardeng ti panag-martsa dagiti Aleman idiay Paris, ti Lumaud a Sanguanan ket nagtalinaay ti estatiko a gubat ti panagdadael ti maysa a trinsera a linia a saan a nagbalbaliw aginggan a idi 1917. Idiay Daya, ti Ruso a buyot ket nagballigi a nakilaban kadagiti Austro-Hungaro a puersa ngem naiasanudda manipud idiay Daya a Prusia ken Polonia babaen dagiti buyot ti Alemania. Adda dagiti nainayon a sanguanan ti nalukatan kalpasan ti iseserrek ti Imperio nga Otomano idi 1914, ti Italia ken Bulgaria idi 1915 ken Romania idi 1916. Ti panakarebba idi Marso 1917 ti Ruso nga Imperio , ken ti Rusia ket pinanawanna ti gubat kalpasan ti Oktubre a Rebolusion ti kaladawan dayta a tawen. Kalpasan ti 1918 nga Aleman a panag- iti igid ti lumaud a sanguananraut, dagiti Aliado ket pinasanudda dagiti buyot ti Alemania kadagiti serie ti nagballigi a panag-raut ken dagiti puersa ti Estados Unidos ket nangrugrugida a simrek kadagiti trisera. Ti Alemania, nga adda idi ti bukodna a riribok kadagiti rebolusionario iti daytoy a puntos, ket immannurot a mangisardeng ti panakilaban idi 11 Nobiembre 1918, a naamammoan kalpasan daytoy ti Panangisardeng ti gubat nga Aldaw. T gubat ket nagpatingnga iti panagballigi para kadagiti Aliado.
Dagiti napasak idiay balay a sangsanguanan ket nakaariwawada pay a kas dagiti sanguanan ti gubat, gaputa dagiti nakibingbinglay ket pimmadasda a nangipagunay kadagiti katataoanda ket ekonomia a rekurso tapno makilaban ti naindagupan a gubat. Bababen ti gibus ti gubat, uppat kadagti kangrunaan nga imperial a bileg — dagiti Aleman, Ruso, Austro-Hungaro ken Otomano nga imperio — napaawanen. Dagiti simmaruno nga estado dagiti dua nga immuna a naibaga ket napukawanda kadagiti adu a teritorio, bayat a dagiti dua a naududi a naibaga ket sibubukelda a naiwarwar. Ti mapa ti tengnga a Europa ket nailadawan idi kadagiti nadumaduma a babbabassit nga estado.[14] Ti Liga dagitiPagilian ket naporma idi nga adda ti namnama a daytoy ket mangpawil ti sabali a kastoy a suppiat. Ti Europeano a nationalismo a pinasua babaen tigubat ken dagiti panakapisi dagiti imperio, dagiti nagbanagan ti panakaabak ti Alemania ken dagiti parikut ti Tulag iti Versailles ket naipaannurotan a gapuanan a parawad ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat.[15]
[urnosen] Nagnagan
Idiay Kanada, ti Magasina ti Maclean idi Oktubre 1914 ket kinunana, "Adda dagiti gubat a bukodda a managanan. Daytoy ket ti Nalatak a Gubat."[16] Idi las-ud ti entergubat a paset ti panawen, ti gubat ket kaaduan a tinawtawagan a kas ti Sangalubongan a Gubat ken ti Nalatak a Gubat, kadagiti agsasao ti Inggles apagilian.
Kalpsan ti isasangbay ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat idi 1939, dagiti termino a Sangalubongan a Gubat I wenno ti Umuna aSangalubongan a Gubat ket nagbalin a pagalagadan dagitoy, a dagiti Britaniko ken Kanadiano a historiador ket kinaykayatda ti Umuna aSangalubongan a Gubat, ken dagiti Amerikano ti Sangalubongan a Gubat I. Dagitoy dua a termino ket naus-usar pay idi las-ud ti Entregubat a paset ti panawen. Ti termino a "Umuna a Sangalubongan Gubat" ket immuna nga inusar idi Septiembre 1914 babaen ti Aleman a pilosopo a ni Ernst Haeckel, a nangitunton a "awan dudua a ti dalan ken karakter ti nabutbutngan a 'Europeano a Gubat' ... ket agbalinto a ti umuna a sangalubongan agubat iti napno a kapanunotan ti balikas."[17] Ti Umuna a Sangalubongan a Gubat ket isu pay ti titulo ti maysa a 1920 a pakasaritaan babaen ti opisial ken agiwarwarnak a ni Charles à Court Repington.
[urnosen] Pinagibasaran
- ^ 1.0 1.1 Tucker & Roberts 2005, p. 273
- ^ "Dagiti Estadistika ti Nalatak a Gubat ti Buyot ti Britaniko". 1914-1918.net. http://www.1914-1918.net/faq.htm. Naala idi 2011-12-13.
- ^ Dagiti bilang ket para iti Imperio iti Britania
- ^ Dagiti bilang ket para iti Metropolitan a Francia ken kol-kolonia.
- ^ Willmott 2003, pp. 10–11
- ^ Willmott 2003, p. 15
- ^ Keegan 1988, p. 8
- ^ Bade & Brown 2003, pp. 167–168
- ^ Willmott 2003, p. 307
- ^ Taylor 1998, pp. 80–93
- ^ Djokić 2003, p. 24
- ^ Evans 2004, p. 12
- ^ Martel 2003, p. xii ff
- ^ Keegan 1988, p. 7
- ^ Keegan 1988, p. 11
- ^ See "great, adj., adv., and n." iti Inggles a Diksionario ti Oxford (Maikadua nga edision, 1989; online a bersion Marso 2012)
- ^ Shapiro 2006, p. 329 a naidakamat ti iti reporta idiay The Indianapolis Star, 20 Septiembrer 1914


text:
Leonardo da Vinci
Ni Leonardo da Vinci (Abril 15, 1452 – Mayo 2, 1519) ket maysa nga Italiano a Renasimiento nga arkitekto, musikero, anatomista, mammartuat, inheniero, kumikitikit, heometero, ken pintor. Maaw-awagan kas arketipo ti "tao a Renasimiento" ken kas universal a henio, ni Leonardo ket nalatak kadagiti nainlaingan a pinintaanna, kas iti Ti Maudi a Pangrabii ken ti Mona Lisa. Am-ammo pay kas nangdisenio iti naruay nga invension a nangsakbay iti moderno a teknolohia. Adu met ti naitulongna iti pannakaidur-as ti panagadal iti anatomia ken astronomia.


text:
Ni Hannibal Hamlin (Agosto 27, 1809 – Hulio 4, 1891) ket isu idi ti Maika-15 a Bise Presidente iti Estados Unidos (1861-1865), a nagserbi babaen ni Presidente Abraham Lincoln idi panawen ti Sibil a Gubat ti Amerikano. Isu idi ti immuna a Bise Presidente manipud ti Partido Republikano.
Sakbay a nabutosan idi 1860, ni Hamlin ket nagserbi idiay Senado ti Estados Unidos, idiay Kamara ti Pannakabagi, ken, ti nabiit, a kas ti maika-26 a Gobernador iti Maine.
[urnosen] Pinagibasaran
[urnosen] Kasilpo iti ruar
Dagiti midia a mainaig ti Kategoria:Hannibal Hamlin idiay Wikimedia Commons


text:
Ni John Caldwell Calhoun (/kælˈhuːn/; Marso 18, 1782 – Marso 31, 1850) ket maysa idi a mangiyununa a politiko ken politiko a teorista manipud idiay South Carolina idi panawen ti umuna akagudua ti maiak-19 a siglo. Ni Calhoun ket nalaing nga agbitbitla kadagiti amin a banbanag iti panawenna, ngem isu ket kanayon a nagiyalallatiw ti puestona. Ni Calhoun ket nangirugit ti politiko a karrerna a kas maysa a nationalista, agpabpabaro, ken nangipakpatakder ti napigsa a nailaian a gobierno ken dagiti [protektionismo|panagsalaknib a taripa]]. Kalpasan idi 1830 isu ket nagyallatiw iti karbengan ti estado, patingnga a gobierno, nulipikasion ken nawaya a komersio. Isu ket nalatak a naamammoan ti nakaro a panagdepensana iti panagtagabu a kas maysa a nasayaat a banag, ti saan a panakatalgedbna itimayoritarismo, ken ti panagiturong ti Abagatan a makisina iti Kappon.
[urnosen] Pinagibasaran
[urnosen] Kasilpo iti ruar
Dagiti midia a mainaig ti Kategoria:John C. Calhoun idiay Wikimedia Commons


text:
George Clinton (bise presidente)
Ni George Clinton (Hulio 26, 1739 – Abril 20, 1812) ketmaysa idi a Amerikano a soldado kenpolitiko, ken naipanunotan a maysa kadagiti Nangibangon nga Ama iti Estados Unidos. Isu ti immuna a Gobernador iti New York, ken ti maikapat a Bise Presidente iti Estados Unidos (1805–1812), a nagserbi babaen ni Presidente Thomas Jefferson ken James Madison. Isu kenni John C. Calhoun ket dagiti laeng dua a tao a nagserbi a kas Bise Presidente babaen kadagiti sabali a Presidente ti E.U.
[urnosen] Pinagibasaran
[urnosen] Kasilpo iti ruar
Dagiti midia a mainaig ti Kategoria:George_Clinton idiay Wikimedia Commons


text:
Nagsasabtan: 43°47′24″N 4°49′57″E / 43.79°N 4.8325°E / 43.79; 4.8325
Ti Saint-Rémy-de-Provence (Provençal Ositano: Sant Romieg de Provença iti klasiko ken Sant Roumié de Prouvènço iti Mistraliano a panangibagbaga) ket maysa a komuna ti Bouches-du-Rhône a departamento idiay akin-abagatan a Pransia.
Ti Saint-Rémy-de-Provence ket mabirukan idiay 20 km (12 mi) nga abagatan ti Avignon, iti amianan ti kabanbantayan ti Alpilles.
Ti klimaidiay Alpilles ket naipanunotan a Mediteraneo. Ti kalamiisan ket naalumaymay ken namaga, ken ti kalgaw ket napudot ken namaga. Ti kanagtuan a natimbeng a nairehistro a temperatura iti Hulio ken Agosto ket 29 °C (84 °F), ket ti kababaan iti Disiembre ken Enero ket 3 °C (37 °F). Ti katuduan ket ti bulan ti Enero nga adda ti natimbeng a 7 nga aldaw ti panagtudtudo, a no maipada ti Hulio, ti kamagaan abulan, nga adda ti natimbeng a 2 nga alaldaw a panagtudtudo. Ti rehion ti Alpilles ket makaawat ti adadu a panagtudtudo ngem ti Pranses a Rivera, nga 1–2 cm nga adadu iti tungngal maysa a tawen.
[urnosen] Pinagibasaran
[urnosen] Kasilpo iti ruar
Dagiti midia a mainaig ti Saint-Rémy-de-Provence idiay Wikimedia Commons


text:
Sopokles
Ni Sopokles ( /ˈsɒfəkliːz/; Taga-ugma a Griego: Eoφokλῆς, Sophoklēs, Griego a pannakabalikas: [sopʰoklɛ̂ːs]; c. 497/6 BC – kalamiisan 406/5 BC)[1] ket maysa kadagiti tallo a taga-ugma a Griego a trahiko a nagbiag dagiti pabuyana. Dagiti immuna a pabuyana ket naududi a naisursurat ngem kenni Eskuilo, ken nasapsapa ngem wenno kontemporario kenni Euripides. Segun ti Suda, ti maika-10 a siglo nga ensiklopedia, ni Sopokles ket nagsurat kadagiti 123 a pabuya iti las-ud ti panagbiagna, ngem adda laeng ti pito a nabatbati iti kompleto a porma: ti Ajax, Antigona, Ti Babbai ti Trachis, Edipo ti Ari, Elektra, Piloktetes ken Edipo idiay Kolono.[2] Iti gangani a 50 a tawtawen, niu Sopokles ket isu idi ti kalaingan a dramaturgo kadagiti dramatiko a panakibinglayan ti siudad-estado ti Atenas a napasamak idi las-ud dagiti relihioso a rambakan ti Lenaea ken ti Dionysia. Isu ket nakibinninglay kadagiti 30 a pagbibinglayan, ken mabalin a nagabak ti 24, ken saan a naipato ti nababbaba ngem maikadua a lugar. Ni Eskuilo ket nangabak ti 14 a pagbibinglayan, ket sagpaminsan nga inababakna ni Sopokles, bayat a ni Euripides ket nangabak laeng ti 4 a pagbibinglayan.[3]
Dagiti nadayeg a trahedia ti inladladawan ni Sopokles kenni Edipo ken Antigona: dagitoy ket sapsapda a naamammoan a kas dagiti Tebana a pabuya, urayno ti tunggal maysa a pabuya ket pudno a paset ti sabali a tetralohia, a dagiti sabsabali a kameng ket napukawda tattan. Bi Sopokles ket nangimpluensia ti panagrang-ay ti drama, a ti kinapangruna babaen ti panagnayon ti maikatlo nga aktor, nga isu daytoy ti panagpabassit ti kinapangruna ti koro iti panagipabuya ti gandat. Isu ket adadu pay a nagparang-ay pay kadagiti karakter ngem kadagiti nasapsapa adramaturgo a kas ni Eskuilo.[4]
[urnosen] Paammo
[urnosen] Dagiti silpo ti ruar
Dagiti sasao a mainaig ti Sopokles idiay Wikiquote
Dagiti ob-obra a mainaig ti Sopokles idiay Wikisource
Dagiti midia a mainaig ti Sopokles idiay Wikimedia Commons


text:
Sinukatan a mainaig iti "Méhiko"
Listaan daytoy dagiti kaudian a sinukatan kadagiti pampanid a nakasilpo manipud iti maysa a napili a panid (wenno kadagiti kameng ti maysa a nainagan a kategoria). Dagiti panid iti listaan ti bambantayam ket napuskol.
20 Nobiembre 2012
- (sabali | saritaan) . . m España; 23:31 . . (+2) . . Lam-ang (Tungtungan | aramid) (inikkat ti Kategoria:Lumaud a Europa; nainayonan ti Kategoria:Lumaud nga Europa nga inusar ti HotCat)
17 Nobiembre 2012
- (sabali | saritaan) . . m Plantilia:Infobox Pagilian; 18:27 . . (+52) . . Lam-ang (Tungtungan | aramid) (sinimpa manipud ti panagsubok idiay Plantilia:Infobox Pagilian/pagipadasan)
16 Nobiembre 2012
- (sabali | saritaan) . . m España; 22:56 . . (+11) . . Lam-ang (Tungtungan | aramid) (inikkat ti Kategoria:Dagiti bikontinental a pagilian; nainayonan ti Kategoria:Dagiti adda ti dua a kontinente a pagilian nga inusar ti HotCat)


text:
Kategoria:Imperio a Bisantino
Dagiti panid nga adda iti kategoria "Imperio a Bisantino"
Daytoy a kategoria ket aglaon laeng ti sumaganad a panid.
- Dagiti dati nga imperio
- Naladaw a kina-ugma
- Tengnga a Panawen babaen ti pagilian
- Dagiti dati nga imperio ti Europa
- Dagiti dati nga imperio ti Asia
- Mediebal a Turkia
- Dagiti estado iti mediebal nga Anatolia
- Dagiti dati a pagilian idiay Balkan
- Kristianidad iti Tengnga a Panawen
- Pakasaritaan iti Gresia
- Wikipedia a katkategoria a nainaganan kadagiti dati a pagilian
- Wikipedia a katkategoria a nainaganan kadagiti imperio


text:
Papeles:Es-España.ogg
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Daytoy a papeles ket naggapu idiay Wikimedia Commons ken mabalin a mausar kadagiti sabsabali a gandat.
Ti pagipalpalawag na idiay pagipalpalawag a panid ti papeles ket naipakita dita baba.
Notes in the original file: "Phonetic recording file recorded by me. Who Speaks is a friend of mine who gave me permission to release all rights (Public domain)"
Pakasaritaan ti papeles
Agtakla iti maysa a petsa/oras tapno makitam ti papeles iti kasisigudna a langa iti dayta nga oras.
Panagusar iti daytoy a papeles
Ti sumaganad a silpo ti panid ditoy a papeles:
Sangalubongan a panag-usar ti papeles
Dagiti sumaganad a wiki ket agus-usar iti daytoy a papeles:
- Panag-usar idiay ast.wiktionary.org
- Panag-usar idiay de.wiktionary.org
- Panag-usar idiay en.wikipedia.org
- Panag-usar idiay en.wiktionary.org
- Panag-usar idiay fr.wikipedia.org
- Panag-usar idiay ko.wikipedia.org
- Panag-usar idiay mg.wikipedia.org
- Panag-usar idiay ne.wikipedia.org
- Panag-usar idiay pl.wiktionary.org
- Panag-usar idiay ta.wikipedia.org
- Panag-usar idiay tr.wikipedia.org
- Panag-usar idiay tr.wiktionary.org
- Panag-usar idiay yo.wikipedia.org


text:
Kategoria:Sakit
Sakit: Uyek ( namaga- awan plema na ) ken Paparao/Paparaw
Agas: Saluyot ken Okra
Dagiti Ilokano ket isu ti kangrunaan nga mangimas iti Saluyot mailaok iti dinengdeng wenno inabraw. Naimas mailaok iti sabali nga nateng wenno karne ken lames. Saluyot ket kapada iti Okra nga addaan it nagalis nga usbstansya na. Napintas ken nasayaat datoy nagalis nga substansya iti Saluyot ken Okra nga pangagas iti Uyek ken Paparao/Paparaw, balkutenna iti namaga nga karabukod tapno saan nga magasgas iti kudil iti karabukod. Lumag-an iti rikna iti panaguyek, maawan iti nasikep nga barukong ken saan nga agpaparo malpas nga aguyek.
Tapno umepekto datoy nagalis nga substansya iti Saluyot ken Okra, adwen iti uminom tapno maiwasan iti panagmaga na.
Saludsod:
Dakayo makainas iti Saluyot ken Okra, ammo yo datoy?
Sinurat ni: Victoria Abat-Sauer, Germany- naiyanak idiay Aritao, Nueva Vizcaya.
Pharceutical Technical Assistant ken Pharmacist
Dagiti panid nga adda iti kategoria "Sakit"
Daytoy a kategoria ket aglaon laeng ti sumaganad a panid.


text:
Apayao
Ti Apayao ket naparikusan kadagiti probinsia ti Cagayan iti amianan ken daya, ti Abra ken Ilocos Norte iti laud, ken ti Kalinga iti abagatan. Naikuyog daytoy a probinsia iti Rehion Administratibo ti Kordiliera. Ti kapitoliona ket ti ili ti Kabugao. Sigud a ti probinsia ti Kalinga ken ti probinsia Apayao ket maymaysa a probinsia a managanan Kalinga-Apayao. Idi 1995, nagudua ti Kalinga-Apayao ket nailasin kas dua a probinsia.
[urnosen] Dagiti ili
Nabingay ti Apayao iti pito nga ili.
[urnosen] Kasilpo iti ruar
- 2010 a Senso a Pakaammo ti Pilipinas (Ingglés) naala idi 30 Abril 2012


text:
Yacon
Ti Yacón ket maysa a perennial a mula a maimulmula iti Andes ken iti nadumaduma a paset ti lubong kas iti Japon ken Filipinas (nangruna iti provincia ti Nueva Vizcaya a pakaimulmulaan ken pakailaklakuanna kas mapapati a nasamay nga agas iti diabetes). Addan ti yacón iti nasarangsang ken sumam-it nga agbagas a ramut a kaaduanna a buklen ti danum ken oligofructans.
Nupay no maminsan ket mapagbiddutan a kas singkamas, ti asideg a kabagian ti yacón ket ti mirasol (sunflower) ken ti Jerusalem artichoke.


text:
Our Lady Of Medjugorje
Messages From 1999 In Ilocano
Nobembre 25, 1999 "Dakayo nga Annak ko! Tatta ngarud awawagan kay nga agkararag ita nga agnanayon ket ti pinagawet yo ti kross ket pinagayat yo, ket sapay koma ta addaan kay ti piya. Isu ngarud, dakayo nga annak ko ket agkararag nangruna ita nga ni Jesu Kristo nga mannakabalin ket ipaspasnek yo ta puso yo. Ti pinagkararag yo tapno addaan tay ti piya ti sanga ubangan nga agnanayon isu nga agkararag kay amen tapno naragsak tay nga umawat kenkuana. Dios ti agngina ti pinagsubalet yo kanyak." 11/99
Agusto 25, 1999 "Dakayo nga Annak ko! Tatta ket awawisen kay manen ken ni Apo tay a Dios nga mannakabalen, ti color ken ugali, ket nagsao ti bassit a sabong pangep ti kenapintas ken napateg a pinagayat na kadatayo. Annak ko ipasnek yo ti agkararag agtaod ta puso yo kasla agararubus a nalammies a danom kasta met ti kinalawa ti taltalon ti pinagayat ni Apo Dios kadatayo nga penarsuwa na, isu ngarud ikararag ken agyaman tayo inted na. Dios ti agngina ti panangipateg yo ite awag ko." 08/99
Hulyo, 25 "Ayayatek nga Annakko! Itatta intayo selebraran ti pinagkararag aggapo ite naimpapusuwan. Awawagan kayo annakko nya ingkay agyaman ti apo tayo nga dios kadagite inted na kadatayo. Ararapapek nga saan laing nga panagkararag no ketdi no ti panagmaymaysa ti amen nga Puso. Agkararag kayo ite puso tayo iti panagayat ken kapiya,isu nga dakayo nga annakko, agkararag kayo ken agragsak iti gracia nga inted ti apo tayo a Dios Uray no ui satanas bet manulsolisog iti pagpiggadan, adda ak latta nga mangkitkita kadakayo iti dalan iti panagayat. Dios ti agngina iti panangipateg yo iti awag ko." 07/99
Pebrero 25, 1999 "Dakayo nga Annak ko, Tatta manen ket addaak kadakayo, ite naimbag nga aldaw ti pinagbiyag yo, ket kast met ti sakripisyo ti pinagayat ko ken ni Jesu Kristo. Dakayo nga Annak ko, lukatan yo ta puso yo, ket idawat yo amen kanyak ti ragsak, ladladinget, ken uray sangkarigatan nga pannanumuton, tapno maidawat ko ken ni Jesu Kristo ket saan met a naladinget ng agayat ket pakawanen na kayo ti piya ken ragsak kay nga agnanayon. Ngarud ita ket aw awisen kay ti pagsayaatan yo, nga annak ko ket awaten yo ta puso yo ti agkararag tapno naasideg kay ken ni Jesu Kristo. Salamat ti penagsubalet yo kanyak." 02/99
Enero 25, 1999 "Dakayo nga annak ko: Siyak manen ti umawawis kadakayo ti pinagkararag. Awan ti diyo pinagbabawe ti pinagtrabaho ta ugale ket dekay pay laeng nga makareing. Agpanonot kay koma ket agkararag, agbalew kayo ket agkararag kay a sangkapamilya. Agkabel kayo ti santo itta altar ti pamilya yo. Agkararag, agbasa kayo, mingmingan yo, ket surwen yo nga ayaten ni Apo Dios kas pinagayat ti kapuwa nga tao. Ti pinagayat ni Apo Dios kanyak kasta met kadakayo ket ipak pakaammo na tapno maisalakan na kayo. Salamat ti pinagsubalet yo kanyak" 01/99


text:
Ibn Battuta
ibn Baṭūṭah (Arábiko: أبو عبد الله محمد بن عبد الله اللواتي الطنجي بن بطوطة), wenno Ibn Battuta (ابن بطوطة), naamammoan pay a kas ni Shams ad-Din[1] (Pebrero 25, 1304–1368 wenno 1369), ket maysa idi a Berber a Muslim a Morokano nga ekplorador, a naamammoan para kadagiti bariwawa a panagbanbaniaga, a dagiti pannakaigapuna ket naipablaak iti Rihla (lit. "Baniaga"). Iti sumurok a paset ti panawen ti tallopulo a tawen,isu ket binisitana ti kaaduan a naamammoan a Islamiko a lubong ken ti pay saan a Muslim a dagdaga; dagiti panagbanbanniagana ket mairan dagiti panagbisitanan ti Amianan nga Aprika, ti Sara ti Aprika, Laud nga Aprika, Akin-abagatan a Europa ken Dumaya a Europa iiti Laud, ken ti Tengnga aDaya, Abagatan nga Asia, Tengnga nga Asia, Abagatan a daya nga Asia ken Tsina iti Daya, ti kaadayo a manglabes ti pagkatlo ti naasideg a kontemporariona a ni Marco Polo. Ni Ibn Battuta ket naipanunotan a kas maysa kadagiti kalatakan nga agbanbaniaga iti amin a panwen.[2] Isu ket nagbaniaga ti adadu ngem 75,000 milia (121,000 km), ti maysa a bilang a saan analablabsan ti sinoman nga eksplorador aginggana ti iyuumay ti ti Alibuob a Panawen kadagiti 450 a tawtawen a simmakbay.[1]
[urnosen] Paammo
- ^ 1.0 1.1 A.S. Chughtai (Marso 1990). "Ibn Battuta - ti nalatak nga agbanbaniaga". Muslim a teknolohista. http://web.archive.org/web/19990209083744/http://www.ummah.net/history/scholars/ibn_battuta/. Naala idi Abril 1, 2011.
- ^ Nehru, Jawaharlal (1989). Panagtaldiap ti Pakasaritaan ti Lubong. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 752. ISBN 0-19-561323-6. Kalpasan ti panagiparaigid ti bariwawa a dalan ni Panagbanbaniaga ni Ibn Battuta, insurat ni Nehru ti: "Daytoy ket rehistro ti baniaga a naisalsalumina ti tatta nga aldaw nga adda dagiti adu a pakaimbagan.... Iti aniaman apasamakt, ni Ibn Battuta ket mabalin a maysa kadagiti nalatak nga agbanbaniaga iti amin a panawen."
[[Kategoria:Dagiti mannurat ti panagbaniaga ti mediebal nga Islamiko]
- 1304 a pannakaipasngay
- 1369 nga ipupusay
- Maika-14 a siglo idiay Aprika
- Dagiti eksplorador ti maika-14 a siglo
- Dagiti heograpo ti maika-14 a siglo
- Tattao a Berber
- Dagiti eksplorador ti Aprika
- Dagiti eksplorador ti Arabia
- Dagiti eksplorador ti Asia
- Dagiti heograpo ti mediebal nga Islam
- Dagiti mediebal a Morokano a heograpo
- Dagiti eskolar ti Islamiko a panagadadal
- Malikis
- Marinida dinastia
- Dagiti Morokano a mannurat
- Dagiti Berber a Morokano
- Dagiti Morokano a mannurat ti panagbaniaga
- Pannakaigapu ti peregrinasion
- Tattao manipud idiay Tangier


text:
Walter Mondale
Ni Walter Frederick "Fritz" Mondale (naipasngay idi Enero 5, 1928) ket maysa nga Amerikano a politiko ti Partido Demokratiko a nagserbi idi a kas ti maika-42 a Bise Presidente iti Estados Unidos (1977–1981) babaen ni Presidente Jimmy Carter, ken Senador manipud idiay Minnesota (1964–1976). Isu ti kandidato para iti presidente ti Partido Demokratiko iti panagbutos ti presidente ti Estados Unidos idi 1984.
[urnosen] Pinagibasaran
[urnosen] Kasilpo iti ruar
Dagiti midia a mainaig ti Kategoria:Walter Mondale idiay Wikimedia Commons


text:
Augusto
Ni Augusto (Latin: Imperator Caesar Divi F. Augustus,[nota 1] Septiembre 23, 63 BC – Agosto 19, 14 AD) ket isu ti nangbangon ti Imperio a Romano ket ti immuna nga Emperador, a nagturay manipud idi 27 BCn aginggana idi pimmusay idi 14 AD.[nota 2]
[urnosen] Paammo
- ^ Iti Klasiko a Latin: IMPERATOR CAESAR DIVI F AVGVSTVS.
- ^ Ti petsa ti panagturayna ket dagiti kontemporario a petsa; Ni Augusto ket nagbiag idi kadagit dua a kalendario, ti Romano a Republikano aginggana idi 45 BC, ken ti Huliano kalpasan ti 45 BC. Gapu ti panangipanaw manipud kadagiti pinanggep ni Hulio Cesar, ni Augusto ket nangipasubli ti Huliano a kalendario idi 8 BC, ken ti panakasinnuratan a nagbaetan ti proleptika a Huliano a kalendario ken ti pudno a kalendario a napalpaliiw sakbay idi 8 BC.(Blackburn & Holford-Strevens 2003: 670–1)
[urnosen] Pinagibasaran
[urnosen] Kasilpo iti ruar
Dagiti midia a mainaig ti Augusto idiay Wikimedia Commons
- Augusto
- Dagiti karakter iti Libro VI ti Eneida
- Dagiti naiparukma a Romano nga emperador
- Dagiti imperio Romano a konsul
- Iulii
- Hulio-Klaudia adinastia
- Octavios
- Tattao manipud idiay Roma
- Republican holders of the role of pontifex maximus
- 63 BC a pannakaipasngay
- 14 nga ipupusay
- Dagiti umuna a siglo BC a Romano
- Umuna a siglo BC a klero
- Umuna asiglo a klero
- Dagiti umuna a siglo a Romano nga emperador


text:
Calabria
Ti Calabria (pannakabalikas [kaˈlaːbrja]; kadagiti Calabriano a dialekto: Calabbria wenno Calavria, iti kinaugma ket naamammoan a kas ti Bruttium wenno -dati- a kas tiItalia, ket maysa a rehion isiay akin-abagatan nga Italia, nga abagatan ti Napoles, a mabirukan idiay "ramay ti saka" ti Italiano a Peninsula. Ti kapitolio a siudad ti Calabria ket ti Catanzaro. Ti kaaduan ti populasion a siudad ti Calabria ket ti Reggio, ken daytoy pay ti tugaw ti konsilo ti gobierno ti Calabria.
Daytoy key nabeddengan iti amianan babaen ti rehion ti Basilicata, iti abagatan a laud babaen ti rehion ti Sicilia, iti laud babaen ti Baybaya Tirreno,ken iti daya babaen ti Baybay Honiko. Ti rehion ket sakupenna ti15,080 km2 (5,822 kd mi) ken adda ti populasion ti sumurok a 2 a riwriw. Ti demonimo ti Calabria iti Inggles ket ti Calabrian (Italiano: calabrese). Kadagiti taga-ugma apaset ti panawen ti nagan a Calabria ket inus-usar idi ti akin-abagatan a peninsula ti Apulia a nakunkuna pay a kas ti mikod ti Italia.
[urnosen] Pinagibasaran
- ^ http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tgs00003&plugin=1
- ^ EUROPA - Press Releases - Rehional a GDP ti tunggal maysa nga agtataeng idi 2008 GDP ti tunggal maysa nga agtataeng a sumakop manipud ti 28% aginggana ti EU27 a katimbengan idiay Severozapaden idiay Bulgaria aginggana ti 343% idiay kaunegan a Londres
[urnosen] Adu pay a mabasbasa
- Arlacchi, Pino, kenJonathan Steinberg. Mafia, Dagiti Agtaltalon ken Dagiti Nalatak nga Estado: Kagimongan iti Tinawtawid a Calabria (2009)
- Dal Lago, Enrico, ken Rick Halpern, eds. Ti Amerikano nga Abagatan ken ti Italiano a Mezzogiorno: Salaysay iti Komperatibo a Pakasaritaan (2002) ISBN 0-333-73971-X
- Dunston, Lara, kenm Terry Carter. Dagiti Agbanbaniaga ti Calabria (Dagiti Agbanbaniaga - Thomas Cook) (2009), pagsurotan a libro
- Moe, Nelson. Ti Panakaimatangan manipud idiay Vesuvius: Italiano a Kultura ken ti Akin-abagatan a Saludsod (2002)
- Schneider, Jane. Akin-abagatan a Saludsod ti Italia': Orientalismo iti Maysa a Pagilian (1998)
[urnosen] Dagiti silpo ti ruar
Dagiti midia a mainaig ti Calabria idiay Wikimedia Commons


text:
Yerevan
Ti Yerevan (Arménio: Երևան, Pannakabalikas nga Arménio: [jɛɾɛˈvɑn]) ket isu ti kapitolio ken kadakkelan a siudad iti Armenia ken maysa kadagiti kadaanan nga agnanayon a nataengan a siudad. Naisanglad daytoy ti igid ti Karayan Hrazdan, ti Yerevan ket isu ti administratibo, kultural, ken industria a sentro iti pagilian ti Armenia. Isu daytoyen ti kapitoliona manipud idi 1918, ti maikasangapulo ket tallo ti pakasaritaan iti Armenia.
Ti pakasaritaan iti Yerevan ket napetsado manipud idi maika-8 a siglo BC, a ti panakabangon ti pagsammakedan iti Erebuni idi 782 BC babaen ni Ari Argishti I idiay kalaudan nga ungto iti Tanap ti Ararat.[2]Kalpasan ti Umuna a Sangalubongan a Gubat, ti Yerevan ket nagbalin a kapitolio iti Demokratiko a Republika iti Armenia gapu kadagiti ribribo a nagbiag iti Armenio a Genosidio ket nagtaeng iti daytoy a lugar. Napardas a dimmakkel daytoy a siuadad idi maika-20 a siglo a kas ti Armenia ket nagbalian a maysa kadagiti sangpulo ket lima a republika idiay Kappon ti Sobiet. Iti limapulo a tawtawen, ti Yerevan ket nabaliwan a kas maysa nga ili nga addaan laeng ti bassit a ribo a nagtaeng iti uneg ti Ruso nga Imperio, iti kangrunaan a kultural, artistiko, ken industria a sentro, ken nagbalin pay a tugaw ti nailian a gobierno.
[urnosen] Pinagibasaran
- ^ Armstat Yerevan
- ^ Katsenelinboĭgen, Aron (1990). Ti Kappon ti Sobiet: Imperio, Pagilian ken dagiti Sistema. New Brunswick: Transaction Publishers. p. 143. ISBN 0887383327.


text:
Hangul
Ti Hangul[nb 1] (Koreano: 한글 [haːn.ɡɯl] ( denggen); naisurat a kas ti Han-geul idiay Abagatan a Korea), ket naamammoan pay a kas ti Chosŏn'gŭl (조선글) idiay Amianan aKorea, ket isu ti patneng nga abesedario ti pagsasao a Koreano. Daytoy ket napartuat idi las-ud ti Joseon a Dinastia idi 1443, ken isu pay laeng ti opisial nga abesedario ti Korea.
Ti Hangul ketmaysa nga agpayso nga abesedario nga adda dagiti 24 a konsonante ke bokal a letletra. Nupay kasta, embes a maisursurat nga agsasaruno a kas ti Latin nga abesedario, dagiti letra ti Hangul ket naigrupoda kadagiti kuadro, a kas ti 한 han, a ti tunggal a maysa ket maisurat ti maysa a silaba. Urayno ti silaba a 한 han ket kasla agmaymaysa a karakter, daytoy ket buklen ti tallo a letra: ㅎ h, ㅏ a, ken ㄴ n. Ti tunggal maysa a silabiko a kuadro ket buklen ti dua aginggana ti lima a letra, a mairaman ti saan a basbassit ngem maysa konsonante ken maysa a bokal . Dagitoy a kuadro ket maurnosda a horisonta manipud ti kanigid nga agpakanawan wenno agtakder manipud ti baba. Dagitibilang ti mabalin a kudaro ket 11,172, ngem adda dagiti basbassit a mabalin a silaba iti Koreano, ken saan nga amin a mabalin a silaba ket rumsua. Par aitimaysa a ponolohiko a panagipalpalawag, kitaen ti Koreano ponolohia.
[urnosen] Nota
[urnosen] Paammo
[urnosen] Pinagibasaran
- Chang, Suk-jin (1996). "Dagiti Snuratan ken Uni". Korean. Philadelphia: John Benjamins Publishing Company. ISBN 1-55619-728-4. (Tomo 4 itiLondres a Biblioteka ti Oriental ken Aprikano a Pagsasao).
- Hannas, William C (1997). Narikut a kasasaad ti Ortograpiko ti Asia. Unibersidad ti Hawaii a Pagmalditan. ISBN 0-8248-1892-X. http://books.google.com/books?id=aJfv8Iyd2m4C.
- Kim-Renaud, Y-K. (ed) 1997. Ti Koreano nga Abesedario: Ti Pakasaritaanna ken Patakder. Unibersidad ti Hawai`i a pagmalditan.
- Lee, Iksop. (2000). Ti Pagsasao a Koreano. (naipatarus babaen ni Robert Ramsey) Albany, NJ: Estado nga Unibersidad ti New York a Pagmalditan. ISBN 0-7914-4831-2
- Ti Ministro ti Edikasion ti Abagatan a Korea. (1988) Hangeul Matchumbeop.
- Sampson, Geoffrey (1990). Dagiti Sistema ti Panagsurat. Unibersidad ti Stanford a Pagmalditan. ISBN 978-0-8047-1756-4.
- Silva, David J. (2003). Dagiti Lumaud a Wagas para iti Pagsasao a Koreano: Ti Pakabuklan ti Mision ti Literaura ti Naladaw a Maikasangapulo ket siam ken Nasapa a Maikaduapulo a Siglo. Koreano a panagadadal. 2008, vol 26(2), pp. 270–286
- Sohn, H.-M. (1999). Ti Koreano a pagsasao. Cambridge: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan.
- Song, J,J. (2005). Ti Koreano a pagsasao: Patakder, Panag-usar ken Kontesto. Londres: Routledge.
[urnosen] Kasilpo iti ruar
Dagiti midia a mainaig ti Hangul idiay Wikimedia Commons


text:
Metropolitan iti Estados Unidos
Idiay Estados Unidos ti metropolitan nga estadistika a lugar (Ingles:metropolitan statistical area) wenno (MSA) ket maysa a heograpikal a rehion nga addaan ti kaaduan a bilang kadagiti umili iti kinabukel na ken asideg ti pinakasiglot ti ekonomia na iti amin a lugar. Dagiti kasta a rehion ket saan da a nailintegan a naikappon a kas siudad wenno ili, wenno nailintegan nga administribo a sebbangan a kas probinsia wenno naturay a nakabuklan a kasla dagiti estado. Ti pinakaipalpalawag iti maysa a metropolita a lugar ket sabsabali no ania man ti nagtaudan na. Ti maysa a kayarigan a metropolitan a lugar ket naipa-tengnga iti law-law ti maysa a dakkel a siudad nga addaan ti adu a naraman a sumayen na iti rehion. Nupay kasta, adda met dagiti metropolitan a lug-lugar nga addaan kadagiti ad-adu ngem maysa a siudad nga awan ti maysa laeng nga ili nga ag-iggem ti naraman a mangituray a takder.


text:
Dagiti Tagalog ket ti kadakkelan nga etniko a grupo iti Pilipinas. Ti nagan a "Tagalog" ket nagtaud iti balikas a taga-ilog a kayatna a sawen "tattao a taga-karayan."
Dagiti met laeng Tagalog ti kasaknapan iti Pilipinas, isuda ti mayoridad kadagiti probinsia ti Batangas, Cavite, Bulacan, Laguna, Bataan, Quezon, Camarines Norte, Marinduque, ken Rizal. Adu met ti populasion ti Tagalog kadagiti probisia ti Nueva Ecija, Tarlac, Aurora, Zambales, Oriental Mindoro, ken ti Metro Manila. Ti mabigbig nga orihinal a taeng wenno lugar dagiti Tagalog ket ti probinsia ti Batangas.


text:
Arles
Nagsasabtan: 43°40′36″N 4°37′40″E / 43.67670°N 4.6278°E
Ti Arles (Pransés a panakabalikas: [aʁl]; Ositana: Arle [ˈaʀle] iti kadawyan a klasiko a Mistraliana; Arelate iti taga-ugma a Latin) ket maysa a siudad ken komuna idiay abagatn ti Pransia, idiay Bouches-du-Rhône a departamento, nga isu daytoy ket maysa a subprepektura, idiay dati a probinsia ti Provence.
Ti dakkel a paset ti Camargue ket mabirukan iti teritotio ti komuna, a mangaramid daytoy ti kadakkelan a komuna idiay Metropolitano a Pransia iti termino ti teritorio (ngem ti Maripasoula, Pranses a Guiana ket dakdakkelda). Ti siudda ket adda ti atiddog a pakasaritaan, ken nagruna idi idiay Romano a probinsia ti Gallia Narbonensis. Dagiti Romano ken Romaniko a Monument iti Arles ket nailistada aksa dagiti UNESCO a Tinawtawid a Lugar iti Lubong idi 1981. Ti Olandes a kalpasan nga Impresionista a pintor a ni Vincent van Gogh ket nagtaeng idiay Arles idi 1888-1889 ken nagpataud kadagiti 300 pinintaan ken ladawan idi las-udti panagtaengna idiay. Ti maysa nga internasional piesta ti potograpia ket tinegtengngel idiay siudad maipud idi 1970.
[urnosen] Heograpia
Ti karayan Rhône agsina ti dua a sanga iti ngato ti karayan idiay Arles, nga agporma daytoy ti Camargue delta. Gaputa ti Camargue iti sapasap ket administratibo a paset iti Arles, ti komuna a kas sibubukel ket isu ti kadakkelan a komuna idiay Metropolitano a Pransia babaen ti teritorio,urayno ti populasionna ket adadu bassit ngem 50,000. Ti kalawana ket 758.93 km2 (293.02 kd mi), a daytoy ket maminpito a dakdakkel ngem ti kalawa ti Paris.
[urnosen] Populasion
[urnosen] Pinagibasaran
[urnosen] Kasilpo iti ruar
Dagiti midia a mainaig ti Arles idiay Wikimedia Commons


text:
Adolf Hitler
Ni Adolf Hitler (Aleman: [ˈadɔlf ˈhɪtlɐ] ( denggen); 20 Abril 1889 – 30 Abril 1945) ket maysa idi anayanak nga Austriano, Aleman a politiko ken ti daulo iti Nailian a Sosialista a Partido ti Agobobra nga Aleman (Aleman: Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (NSDAP), kadawyan a makunkuna a ti Nasi a Partido). Isu idi ti kanselor iti Alemania manipud idi 1933 aginggana idi 1945, ken diktador iti Nasi nga Alemania (a kas iti Führer und Reichskanzler) manipud idi 1934 aginggana idi 1945. Ni Hitler ket kadawyana a naikumadua ti panakbangon iti pasísta idiay Europa, Maikadua a Sangalubongan a Gubat, ken ti Holokausto.
Maysa a naarkosan a beterano iti Umuna a Sangalubongan a Gubat, ni Hitler timmipon ti Partido ti Agobobra nga Aleman, ti nagpauna iti Nasi a partido, idi 1919, ken nagbalin a daulo iti NSDAP idi 1921. Idi 1923 nagpadas isuna ti kudetá, ti makunkuna a Beer Hall Putsch, idiay Munich. Ti napaay a kudetá ket isu ti nagbanagan a panakaibalud ni Hitler, nga iti daytoy a panawen ket sinurat na ti naisurat a panglaglagip, a Mein Kampf (Ti Panagsagabak). Kalpasan ti panakawayawayaan na idi 1924, ni Hitler ket nakaganab ti suporta babaen ti panagiyaddang na ti Pan-Hermanismo, antisemitismo, ken kontrakommunismo nga addaan isuna ti natagirayad a panagbitla ken Nasi a propaganda. Kalpasan ti panakitudon na a kas ti kanselor idi 1933, binaliwan na ti Weimar a Republika iti Maikatlo a Reich, maysa daytoy a maymaysa a partido diktadora a naibatay iti totalitario ken autokratiko ideolohia iti Nasismo. Ti naisawang na a panggep idi ket ti agipabangon ti maysa a Baro nga Urnos iti kapulosan a Nasi nga Aleman a hegemonia (panagsakup) iti kontinental a Europa.
Dagiti ganganaet ken domestiko nga annuroten ni Hitler ket adda ti pagtungpalan iti panaggemgem ti Lebensraum ("pagtaengan a lugar") para iti Hermaniko a tattao. Isu ti nangiturong ti panagarmas manen ti Alemania ken ti panagraut iti Polonia babaen ti Wehrmacht idi Septiembre 1939, a nagbanagan daytoy ti panagrugi Maikadua a Sangalubongan a Gubat idiay Europa. Babaen ti panagturay ni Hitler, idi 1941 dagiti puersa ti Alemani ken dagiti kumaduaan a Europeano kaaduan a sinakopda ti Europa ken Amianan nga Aprika. Dagitoy a naganganab naininut a naipasubli, ken idi 1945 dagiti Kumadua a buyot ket inabakda ti buyot ti Alemania. Dagiti supremasista ken pinakapuli a pagayatan nga annuroten ni Hitler ket nagbanagan dagiti sistematiko a panagpapatay kadagiti sangapulo ket maysa a riwriw a tattao, a mairaman dagiti gangani nga innem a riwriw a Hudio.
Iti panungpalan nga alaldaw iti gubat, idi agdama ti Gubat iti Berlin idi 1945, ni Hitler ket inasawana ti nabayagan a kamalalana, ni Eva Braun. Idi 30 Abril 1945, kalpasan ti basbassit ngem dua nga aldaw, dagitoy dua ket nagpakamatayda tapno saanda a matiliw babaen ti Nalabbaga a Buyot, ken dagiti bangkayda napuoran.
[urnosen] Dagiti nasapa a tawen
[urnosen] Kaputotan
Ti ama ni Hitler, Alois Hitler (1837–1903), ket isu idi ti anak ti ruar ni Maria Anna Schicklgruber. Ti panakaipasngay a panakapanekan ni Alois ken saan a nanginagan ti amana, gapu daytoy ti ubing ket innalana ti apelyido ti inana. Idi 1842 ni Johann Georg Hiedler ket inasawana ni Anna. Kalpasan ti ipupusayna idi 1847 ken ti ipupusayna met idi 1856, ni Alois ket inayaywanan ti pamilia ti kabsat a lalaki ni Hiedler a ni Johann Nepomuk Hiedler.[1] Saan amnipud idi 1876 a ni Alois ket naglehitimado ken ti panagbuniagan a rehistro ket binaliwan ti maysa a padi a nasaksian ti tallo a tao.[2] Idi agururay ti tribunal idiay Nuremberg idi 1945, ti Nasi opisial a ni Hans Frank ket nagipaltiing ti kaad dagiti surat a nangitunton nga ti ina ni Alois ket naidakawat nga agtagibalay para iti maysa a Hudio a pamilia idiay Graz ken ti agtawen ti 19 nga anak a lalaki ti pamilia, a ni Leopold Frankenberger, ket isu ti nakaputot kenni Alois.[3] Nupay kasta, awan ti Frankenberger, Hudio wenno dagiti sabali pay, a nairehistro idi idiay Graz iti dayta a paset ti panawen.[4] Dagiti agipakpakasarita ket agduduada a ti matunton nga ti ama ni Alois ket maysa a Hudio.[5][6]
Iti edad a 39, ni Alois innalana ti apelyido a "Hitler", ken naipangiletra pay a kas "Hiedler", "Hüttler", wenno "Huettler"; ti nagan ket mabalin a naipakadawyan ti panungpalan a panangiletra babaen ti maysa a padi. Ti nagtaudan iti daytoy a nagan ket baka ti "maysa nga agtaeng iti kalapaw" (Pagalagadan nga Aleman Hütte), "pastor" (Pagalagadan nga Aleman hüten "ag-guardia", Inggles "heed"), wenno manipud dagiti Eslabo a balikas Hidlar ken Hidlarcek.[7]
[urnosen] Kinaubing
Ni Adolf Hitler ket naipasngay idi 20 Abril 1889 idiay Gasthof zum Pommer, maysa a pagdagusan daytoy idiay Ranshofen,[8] daytoy ket maysa a purok a naikapet idi 1938 iti munisipalidad iti Braunau am Inn, Austria-Hungarai. Isu ket ti maikapat kadagiti innem nga annak ni Alois Hitler ken Klara Pölzl (1860–1907). Dagiti kinauna a kakabsat ni Adolf – Gustav, Ida, ken Otto – ket pimmusayda a kas maladaga.[9] Idi agedad ti tallo ni Hitler, tti pamilian a ket immalis idiay Passau, Alemania.[10] Isu idiay ti nakaadalanna ti naisangyan nga baba a Babaro a dialekto, ngen saan a ti Austriano Aleman, a nakamarka daytoy ti panagbitlana iti amin a kabibiagna.[11][12][13] Idi 1894 ti pamiliana ket immalisda manen idiay Leonding (asideg ti Linz), ken idi Hunio 1895, ni Alois ket nagretiro idiay bassit a dagana idiay Hafeld, nga asideg idiay Lambach, nga isu ket nagpadas iti panagtaltalon ken panagtaripato dagti uyokan. Ni Adolf ket nagbasa idiay Fischlham. Ni Hitler ket naamanga kadagiti panakigubat kalpasan idi nakabiruk ti nailadawan a libro a maipanggep ti Pranko-Prusiano a Gubat manipud kadagiti tagikua ti amana.[14][15]
Ti inyaalisda idiay Hafeld ket naiparna iti panakairugi iti nakaro a panagringgor ti ama ken anak a lalaki a gapuanan daytoy babaen ti saan a pangsurot ni Adolf ti istrikto a displina iti eskuelana.[16] Dagiti ganetget a panagtaltalon ni Alois Hitler idiay Hafeld ket napaay, ken idi 1897 ti pamilia ket immalis idiay Lambach. Ni Hitler ket nagbasa iti maysa a Katoliko a pagadalan a maika-11 a siglo a Benediktino a monasterio, a ti pulpito ket nanakutukotan ti maysa a naestiloan a suwastika a simbolo iti eskudo ni Theodorich von Hagen, ti sigud idi nga abad.[17] Ti agwalo nga edad a Hitler ket nagadal kadagiti panagkanta, nagkanta iti koro ti simbaan, ken isu ket nagpanpanunut pay nga agbalin a maysa a padi.[18] Idi 1898 ket agnanayonda a nagsubli idiay Leonding. Ti ipupusay ti ububing a kabsatna a lalaki, a ni Edmund, manipud ti sakit a kamuras idi 2 Pebrero 1900 ket nauneg nga umapay kenni Hitler. Nagbaliw isuna manipud ti natalged ken nalaing a manakigayyem ken nalaing nga estudiante, iti naliday, nasuktu ken nasidunget nga ubing iti amana ken dagiti manursuro kaniana.[19]
Ni Alois ket nagballigi iti karerna iti opisina ti aduana ken kayatna a ti anakna ket sumurot kaniana.[20] Ni Hitler ket nagngdrama idi ti maysa nga episodio manipud iti daytoy a paset ti panawen nga isu ket intugot ti amana nga agbisita ti opisina ti aduana, a nagiladawan daytoy a kas ti napasamak a nagited ti di-makapakawan a panaggura a nagbaetan ti ama ken anak, a dagitoy dua ket napigsa ti pakinakemda.[21][22][23] Ti di-panakaikaskaso ti panagayat ti anakna a mapan nga agbasa ti klasiko a pagadalan ket ti ayatna nga agbalin a maysa nga artista, idi Septiembre 1900 ni Alois ket inpatulodna ni Adolf idiay Realschule idiay Linz.[24] (Daytoy ket isu met laeng ti nangato nga eskuela a nagbasaan ni Adolf Eichmann idi kalpasan ti 17 a tawtawen.)[25] Ni Hitler ket nagrebelde iti daytoy a keddeng, ken iti Mein Kampf nangipakaammo nga isu ket saan a nalang ti panagadalna, nga isu ket agnamnama a no makita ti amana "a ti bassit a panagrang-ayko idiay teknikal a pagadalan a ti amak ket palubosannak nga agiruknoy ti arapaapko."[26]
Ni Hitler ket nagragut iti Aleman a nationalismo manipud idi ubing pay.[27] Ni Hitler ket nagiyebkas ti panakamatalekna laeng iti Alemania, nga umuyuyaw ti maapapday a Habsburg a Monarkia ken dagiti panagturayna kadagiti adu ti nadumaduma nga etnikona nga imperio.[28][29] Ni Hitler ken dagiti gayyemna ket inususarda ti panagkablaaw a "Heil", ken nagkankantada kadagiti Aleman a nailian a kanta "Deutschland Über Alles" embes nga iti Austriano nga Imperial a kanta.[30]
Kalpasan ti kellaat nga ipupusay ni Alois idi 3 Enero 1903, ti panagadal ni Hitler naapday. Isu ket pinalubosan ti inana nga agsardeng idi otonio ti 1905.[31] Simmrek isuna idiay Realschule idiay Steyr idi Septiembre 1904; simmayaat met dagiti panagkukuana ken dagiti aramidna ken dagitoy ket nagininut a rimmmang-ay.[32] Idi otonio iti 1905, kalpasan ti pakaruarna maikadua ken panungpalan nga eksamen, ni Hitler ket pimmanaw idiay eskuelana nga awan ti tarigagay nga agpasayaat ti panagadalna wenno awan ti nalawag a planona para iti masakbayan a karrerna.[33]
[urnosen] Pinagibasaran
- ^ Maser 1973, p. 4.
- ^ Maser 1973, p. 15.
- ^ Rosenbaum 1999.
- ^ Hamann 2010, p. 50.
- ^ Toland 1992, pp. 246–47.
- ^ Kershaw 1999, pp. 8–9.
- ^ Jetzinger 1976, p. 32.
- ^ BBC News, 2011.
- ^ Shirer 1960, p. 9.
- ^ Rosmus 2004, p. 33.
- ^ Keller 2010, p. 15.
- ^ Hamann 2010, pp. 7–8.
- ^ Kubizek 2006, p. 37.
- ^ Kubizek 2006, p. 92.
- ^ Hitler 1999, p. 6.
- ^ Fromm 1977, pp. 493–498.
- ^ Hauner 1983, p. 2.
- ^ Shirer 1960, pp. 10–11.
- ^ Payne 1990, p. 22.
- ^ Kershaw 2008, p. 9.
- ^ Hitler 1999, p. 8.
- ^ Keller 2010, pp. 33–34.
- ^ Fest 1977, p. 32.
- ^ Kershaw 2008, p. 8.
- ^ Lipstadt 2011, p. 272.
- ^ Hitler 1999, p. 10.
- ^ Evans 2003, p. 163.
- ^ Bendersky 2000, p. 26.
- ^ Ryschka 2008, p. 35.
- ^ Hamann 2010, p. 13.
- ^ Kershaw 2008, p. 10.
- ^ Kershaw 1999, p. 19.
- ^ Kershaw 1999, p. 20.


text:
Listaan dagiti nasiglat nga agar-aramat
Daytoy ti listaan dagiti agar-aramat nga adda inararamidda kadagiti napalabas a 30 nga alaldaw.
- Alexander Mikhalenko (Tungtungan | aramid) [1 nga inurnos idi kalpasan ti 30 nga alaldaw]
- AvicBot (Tungtungan | aramid) [1 nga inurnos idi kalpasan ti 30 nga alaldaw]
- Avocato (Tungtungan | aramid) [1 nga inurnos idi kalpasan ti 30 nga alaldaw]
- Babel AutoCreate (Tungtungan | aramid) [1 nga inurnos idi kalpasan ti 30 nga alaldaw]
- CarsracBot (Tungtungan | aramid) [2 kadagiti inurnos idi kalpasan ti 30 nga alaldaw]
- Ciaurlec (Tungtungan | aramid) [1 nga inurnos idi kalpasan ti 30 nga alaldaw]
- CocuBot (Tungtungan | aramid) [1 nga inurnos idi kalpasan ti 30 nga alaldaw]
- CommonsDelinker (Tungtungan | aramid) [1 nga inurnos idi kalpasan ti 30 nga alaldaw]
- Daniel*D (Tungtungan | aramid) [2 kadagiti inurnos idi kalpasan ti 30 nga alaldaw]
- DarafshBot (Tungtungan | aramid) [1 nga inurnos idi kalpasan ti 30 nga alaldaw]
- Das Schäfchen (Tungtungan | aramid) [1 nga inurnos idi kalpasan ti 30 nga alaldaw]
- Digitalone (Tungtungan | aramid) [1 nga inurnos idi kalpasan ti 30 nga alaldaw]
- DixonDBot (Tungtungan | aramid) [1 nga inurnos idi kalpasan ti 30 nga alaldaw]
- EdwardsBot (Tungtungan | aramid) [3 kadagiti inurnos idi kalpasan ti 30 nga alaldaw]
- EmausBot (Tungtungan | aramid) [475 kadagiti inurnos idi kalpasan ti 30 nga alaldaw]
- Escarbot (Tungtungan | aramid) [19 kadagiti inurnos idi kalpasan ti 30 nga alaldaw]
- Ferdinando Castaldo (Tungtungan | aramid) [2 kadagiti inurnos idi kalpasan ti 30 nga alaldaw]
- GhalyBot (Tungtungan | aramid) [5 kadagiti inurnos idi kalpasan ti 30 nga alaldaw]
- HerculeBot (Tungtungan | aramid) [2 kadagiti inurnos idi kalpasan ti 30 nga alaldaw]
- HiW-Bot (Tungtungan | aramid) [3 kadagiti inurnos idi kalpasan ti 30 nga alaldaw]
- Idioma-bot (Tungtungan | aramid) (bot) [10 kadagiti inurnos idi kalpasan ti 30 nga alaldaw]
- JAnDbot (Tungtungan | aramid) [8 kadagiti inurnos idi kalpasan ti 30 nga alaldaw]
- JYBot (Tungtungan | aramid) [16 kadagiti inurnos idi kalpasan ti 30 nga alaldaw]
- JackBot (Tungtungan | aramid) [1 nga inurnos idi kalpasan ti 30 nga alaldaw]
- JackieBot (Tungtungan | aramid) [24 kadagiti inurnos idi kalpasan ti 30 nga alaldaw]
- Jfi7811 (Tungtungan | aramid) [12 kadagiti inurnos idi kalpasan ti 30 nga alaldaw]
- Joemaza (Tungtungan | aramid) [1 nga inurnos idi kalpasan ti 30 nga alaldaw]
- Justincheng12345-bot (Tungtungan | aramid) [20 kadagiti inurnos idi kalpasan ti 30 nga alaldaw]
- Kolega2357 (Tungtungan | aramid) [2 kadagiti inurnos idi kalpasan ti 30 nga alaldaw]
- LaaknorBot (Tungtungan | aramid) [5 kadagiti inurnos idi kalpasan ti 30 nga alaldaw]
- Lam-ang (Tungtungan | aramid) (administrador) [2,050 kadagiti inurnos idi kalpasan ti 30 nga alaldaw]
- MahdiBot (Tungtungan | aramid) [3 kadagiti inurnos idi kalpasan ti 30 nga alaldaw]
- Malarz pl (Tungtungan | aramid) [1 nga inurnos idi kalpasan ti 30 nga alaldaw]
- MalarzBOT (Tungtungan | aramid) [3 kadagiti inurnos idi kalpasan ti 30 nga alaldaw]
- MastiBot (Tungtungan | aramid) [8 kadagiti inurnos idi kalpasan ti 30 nga alaldaw]
- Mediran (Tungtungan | aramid) [1 nga inurnos idi kalpasan ti 30 nga alaldaw]
- MerlIwBot (Tungtungan | aramid) [936 kadagiti inurnos idi kalpasan ti 30 nga alaldaw]
- Moe Epsilon (Tungtungan | aramid) [2 kadagiti inurnos idi kalpasan ti 30 nga alaldaw]
- Nepenthes (Tungtungan | aramid) [1 nga inurnos idi kalpasan ti 30 nga alaldaw]
- Nyar94 (Tungtungan | aramid) [1 nga inurnos idi kalpasan ti 30 nga alaldaw]
- P199 (Tungtungan | aramid) [1 nga inurnos idi kalpasan ti 30 nga alaldaw]
- Pgehres (WMF) (Tungtungan | aramid) [1 nga inurnos idi kalpasan ti 30 nga alaldaw]
- PixelBot (Tungtungan | aramid) [12 kadagiti inurnos idi kalpasan ti 30 nga alaldaw]
- Ptbotgourou (Tungtungan | aramid) [19 kadagiti inurnos idi kalpasan ti 30 nga alaldaw]
- RajeshPandey (Tungtungan | aramid) [1 nga inurnos idi kalpasan ti 30 nga alaldaw]
- Rubinbot (Tungtungan | aramid) [6 kadagiti inurnos idi kalpasan ti 30 nga alaldaw]
- Ruslik0 (Tungtungan | aramid) [2 kadagiti inurnos idi kalpasan ti 30 nga alaldaw]
- Russavia (Tungtungan | aramid) [3 kadagiti inurnos idi kalpasan ti 30 nga alaldaw]
- STRONGlk7 (Tungtungan | aramid) [1 nga inurnos idi kalpasan ti 30 nga alaldaw]
- SilvonenBot (Tungtungan | aramid) [1 nga inurnos idi kalpasan ti 30 nga alaldaw]


text:
Prepektura ti Fukushima
Ti Prepektura ti Fukushima (福島県 Fukushima-ken?) ket maysa a prepektura iti Hapón a mabirukan idiay Rehion ti Tōhoku idiay isla iti Honshu.[2] Ti kapitoliona ket ti siudad iti Fukushima.[3]
[urnosen] Pinagibasaran
- ^ Nailian a Senso 2010 Dagiti Immuna a Resulta
- ^ Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Fukushima-ken" iti Ensiklopedia ti Hapón, p. 218 idiay Liblibro ti Google; "Tōhoku" iti p. 970 idiay Liblibro ti Google
- ^ Nussbaum, "Fukushima" iti p. 218 idiay Liblibro ti Google


text:
Pallang
Ti pallang (Psophocarpus tetragonolobus), ket maysa a tropical a mula a masarakan kadagiti rural a luglugar iti Papua (New Guinea) ken Abagatan-a-Daya nga Asia. Adu ti agtubtubo a pallag kadagiti napudot, nadam-eg a pagpagilian nga ecuadorial, manipud iti Filipinas ken Indonesia agingga iti India, Burma ken Sri Lanka.
Agtubo kas lanut nga agkalatkat ti pallang, maysa a muyong a perenial a mula. Ti bungana ket gagangay a 15-22 a centimetros ti kaatiddogna ken addaan iti uppat a paatiddog a bilid a kasla payak. Nadumaduma ti maris ti naganus a bunga ti pallang segun iti kitana, adda nakusnaw a berde ken adda met tanduyong (umube a nalitem). No natangkenanen ti bunga, agluom ket agbalin a maris-daga ken agungap tapno maimulsitna ti bukelna. Dagiti met sabong ti pallang ket nakusnaw a balbag.


text:
Blog
Ti blog wenno weblog (manipud kadagiti balikas a "web" ken "log"; Iloko: blag, panablaag, panablaagan) ket maysa a nakabasar iti web (internet) a pablaakan a kaaduanna nga agsasaganad nga articulo wenno salaysay maipapan iti agduduma a topiko wenno tema. Sakupen ti blaging (panagblag, panagblagmp3, panagpanablaag) dagiti online nga individual a diary wenno journal agingga kadagiti blag dagiti grupo, partido, asosasion, korporasion ken dadduma pay.
Blogger (blager) ti gagangay nga awag iti addaan iti blog ken aktibo a mangtagtaginayon iti daytoy.
[urnosen] Blogger Templates


text:
Seysheles
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
(Naibaw-ing manipud idiay Seychelles)
Katkategoria:
- Seysheles
- Dagiti Aprikano a pagilian
- Dagiti purpuro ti Taaw Atlantiko
- Dagiti pagilian ti Taaw Indiano
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Inggles
- Dagiti dati a kolonia ti Pransia
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Pranses
- Dagiti isla a pagilian
- Dagiti isla ti Aprika
- Dagiti isla ti Taaw Indiano
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1976
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Ni Lyndon Baines Johnson (Agosto 27, 1908 – Enero 22, 1973), kankanayo a naibagbagaan ani LBJ, ket isu idi ti maika-36 a Presidente iti Estados Unidos (1963–1969), ti maysa a puesto a tinakemna kalpasan ti panagserbisiona a kas ti maika-37 a Bise Presidente iti Estados Unidos (1961–1963). Isu ket maysa kadagiti uppat a tao[1] a nagserbi kadagiti amin nga uppat a bnabutosan a pederal nga opisina iti Estados Unidos: Representatibo, Senador, Bise Presidente, ken Presidente. Ni Johnson, ket maysa a Texas Demokrata, a nagserbi a kas maysa a Pannakabagi ti Estados Unidos manipud idi 1937–1949 ken kas ti maysa a Senador manipud idi1949–1961, a maraman dagiti innem a tawwn a kas Kaaduan a Daulo ti Senado ti Estados Unidos, dua kasa Daulo tiMinoridad ti Senado ken dua a kas Kaaduan a Baut ti Senado. Kalpasan ti napaay a panaglampaniana para iti Demokratiko a nominasion idi 1960, ni Johnson ket dinamag babaen ni John F. Kennedy nga isu ti tumaray a kaduana par iti 1960 a pangbutos ti presidente.
[urnosen] Pinagibasaran
[urnosen] Kasilpo iti ruar
Dagiti midia a mainaig ti Kategoria:Lyndon B. Johnson idiay Wikimedia Commons


text:
Papeles:BNP perhoofd 2011.PNG
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Daytoy a papeles ket naggapu idiay Wikimedia Commons ken mabalin a mausar kadagiti sabsabali a gandat.
Ti pagipalpalawag na idiay pagipalpalawag a panid ti papeles ket naipakita dita baba.
--165.138.145.243 13:36, 4 September 2012 (UTC)--165.138.145.243 13:36, 4 September 2012 (UTC)--165.138.145.243 13:36, 4 September 2012 (UTC)date=2012-05-09 source-unknown other_versions-p1459
this is under licence of BRKOUT Clothing
Pakasaritaan ti papeles
Agtakla iti maysa a petsa/oras tapno makitam ti papeles iti kasisigudna a langa iti dayta nga oras.
Panagusar iti daytoy a papeles
Ti sumaganad kadagiti 2 a silpo ti panid ditoy a papeles:
Sangalubongan a panag-usar ti papeles
Dagiti sumaganad a wiki ket agus-usar iti daytoy a papeles:
- Panag-usar idiay af.wikipedia.org
- Panag-usar idiay en.wikipedia.org
- Panag-usar idiay fr.wikipedia.org
- Panag-usar idiay ja.wikipedia.org
- Panag-usar idiay ka.wikipedia.org
- Panag-usar idiay nl.wikipedia.org
- Panag-usar idiay pt.wikipedia.org
- Panag-usar idiay ru.wikipedia.org
- Panag-usar idiay tl.wikipedia.org
- Panag-usar idiay tr.wikipedia.org
- Panag-usar idiay tt.wikipedia.org
- Panag-usar idiay uk.wikipedia.org
- Panag-usar idiay xmf.wikipedia.org
- Panag-usar idiay zh.wikipedia.org
Daytoy a papeles ket naglaon ti naipatinayon a pakaammo, a mabalin a nainayon manipud ti digital a kamera wenno skanner a naaramat a pangpartuat wenno pang-digitize itoy.
No ti papeles ket saan a nabalbaliwan manipud iti kasisigud a kasasaad, adda dagiti sumagmamano a salaysay a mabalin a saan a napno a maipakita ti nabaliwan a papeles.


text:
Geoffrey Chaucer
Ni Geoffrey Chaucer ( /ˈtʃɔːsər/; c. 1343 – 25 October 1400), naamaamuan a kas ti Ama ti Inggles a literatura, ket nawatiwat a naipanpanunotan nga isu ti kalatakan nga Inggles a mannaniw ti Tengnga a Panpanawen ken isu idi ti immuna a mannaniw a naipunpon idiay Suli ti Mannaniw ti Westminster Abbey. Bayat nga isu ket nakagun-od ti dayaw iti las-ud ti kabibiagna a kas maysa a mannurat, pilosopo, alkimiko ken astronomo, a nagararamid kadagiti sientipiko a tratado iti astrolabio para iti agtawen ti sangapulo nga anakna a lalaki a ni Lewis, ni Chaucer ket nagtartaripatu pay ti aktibo a karrer iti sibil a serbisio a kas maysa a burokrata, kortesano ken diplomatiko. Kadagiti adu nga obrana, a mairaman ti Ti Libro ti Dukesa, ti Kamara ti Dayaw, ti Sarita ti Nasayaat a Babbai ken Troilus ken Criseyde, isu ket naindayegan a naamammuan tatta nga aldaw para iti Dagiti Sarita ti Kanterberi. Ni Chaucer ket maysa a nangruna a pigura iti panagrang-ay ti panakalehitimado ti bernakulo, Tengnga nga Inggles, iti panawen dagiti naturay a literario a pagsasao iti Inglatera ket Pranses ken Latin.
[urnosen] Paammo
[urnosen] Pinagibasaran
- Chaucer: Dagiti Rehistro ti Biag, Martin M. Crow kenClair C. Olsen. (1966)
- Hopper, Vincent Foster, Dagiti Kantenberi a Sarita ni Chaucer (Napili): Ti maysa nga Interlinear a Panakaipatarus, Edukasional a Serie ni Barron, 1970, ISBN 0-8120-0039-0
- Morley, Henry, Ti Umuna a Panakailadawan ti Inggles a literatura, Cassell & Co., 1883, manipud ti Unibersidad ti Harvard
- Skeat, W.W., Ti Kompleto nga Obobra ni Geoffrey Chaucer. Oxford: Clarendon a Pagmalditan, 1899.
- Speirs, John, "Ti Mangararamid a Chaucer", Londres: Faber ken Faber, 1951
- Ti Igid ti Karayan a Chaucer, maika-3 nga ed. Houghton-Mifflin, 1987 ISBN 0-395-29031-7
- Ward, Adolphus W. (1907). Chaucer. Edinburgh: R. & R. Clark, Ltd
[urnosen] Dagiti silpo ti ruar
Dagiti midia a mainaig ti Geoffrey Chaucer idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Geoffrey Chaucer idiay Wikiquote
- Geoffrey Chaucer
- Dagiti panakaipunpon idiay Westminster Abbey
- Dagiti Sarita ti Kantenberi
- Dagiti Inggles nga astrologo
- Dagiti Inggles a katulong ti sibil
- Dagiti Inggles a mannaniw
- Dagiti Laureado a Mannaniw ti Britaniko
- Dagiti mediebal a mannaniw
- Dagiti kameng ti Parlamento ti Inglatera (sakbay ti-1707)
- Dagiti mannaniw ti Tengnga nga Inggles
- Dagiti pisonomista
- Dagiti Inggles a Kristiano
- Tattao manipud idiay Siudad ti Londres
- Dagiti mannurat manipud idiay Londres
- Dagiti mannurat ti maika-14 a siglo
- Tattao nga Inggles ti maika-14 a siglo
- 1343 a pannakaipasngay
- 1400 nga ipupusay


text:
Papeles:Flag of Arizona.svg
- Papeles
- Pakasaritaan ti papeles
- Panagusar iti daytoy a papeles
- Sangalubongan a panag-usar ti papeles
- Metadata
Pakasaritaan ti papeles
Agtakla iti maysa a petsa/oras tapno makitam ti papeles iti kasisigudna a langa iti dayta nga oras.
Panagusar iti daytoy a papeles
Ti sumaganad kadagiti 8 a silpo ti panid ditoy a papeles:
- Arizona
- Listaan dagiti birngas ti estado iti Estados Unidos
- Listaan dagiti estado iti Estados Unidos babaen ti petsa a pinag-estado
- Listaan dagiti estado ken territorio iti Estados Unidos babaen iti populasion
- Listaan dagiti estado ken territorio iti Estados Unidos babaen ti densidad iti populasion
- Listaan dagiti estado ken territorio iti Estados Unidos babaen ti kadakkel
- Listaan dagiti napili a pasasao ti estado ken territoria iti Estados Unidos
- Plantilia:Country data Arizona
Sangalubongan a panag-usar ti papeles
Dagiti sumaganad a wiki ket agus-usar iti daytoy a papeles:
- Panag-usar idiay af.wikipedia.org
- Panag-usar idiay als.wikipedia.org
- Panag-usar idiay am.wikipedia.org
- Panag-usar idiay an.wikipedia.org
- Panag-usar idiay ar.wikipedia.org
- أريزونا
- قالب:معطيات الولايات المتحدة
- نهر كولورادو
- سكوتسديل
- قالب:أريزونا
- مقاطعة أباتشي، أريزونا
- مقاطعة كوتشايز، أريزونا
- مقاطعة كوكونينو، أريزونا
- مقاطعة جيلا، أريزونا
- مقاطعة غراهام، أريزونا
- مقاطعة غرينلي، أريزونا
- مقاطعة لا باز، أريزونا
- مقاطعة ماريكوبا، أريزونا
- مقاطعة موهاف، أريزونا
- مقاطعة نافاهو، أريزونا
- مقاطعة بيما، أريزونا
- مقاطعة بينال، أريزونا
- مقاطعة سانتا كروز، أريزونا
- مقاطعة يافاباي، أريزونا
- مقاطعة يوما، أريزونا
- قالب:بذرة أريزونا
- ملحق:قائمة العواصم في الولايات المتحدة
- قالب:معطيات الولايات المتحدة/شرح
- قالب:معطيات أريزونا
- مستخدم:Aboluay/سيرة ذاتية
- ملحق:قائمة كنى ولايات الولايات المتحدة
- أعلام الولايات المتحدة
- فلاغستاف
- علم أريزونا
- ملحق:قائمة ولايات وأقاليم الولايات المتحدة حسب السكان
- ملحق:قائمة الولايات الأمريكية حسب معدل النمو السكاني
- Panag-usar idiay ast.wikipedia.org
- Panag-usar idiay as.wikipedia.org
- Panag-usar idiay ay.wikipedia.org
- Panag-usar idiay az.wikipedia.org
- Panag-usar idiay az.wiktionary.org
- Panag-usar idiay bar.wikipedia.org
Kitaen ti adu pay a sangalubongan a panag-usar iti daytoy a papeles.


text:
Richard Mentor Johnson
Ni Richard Mentor Johnson (Oktubre 17, 1780 wenno 1781[a] – Nobiembre 19, 1850) ket isu idi ti maikasiam a Bise Presidente iti Estados Unidos, a naserbi iti administrasion ni Martin Van Buren (1837–1841). Is-isu laeng ti bise presidente a binutusan ti Senado ti Estados Unidos babaen dagiti urnong ti Maikasangapulo ket dua a Panagpasayaat. Ni Johnson ket inrepresentana pay ti Kentucky idiay Kamara dagiti Pannakabagi ti Estados Unidos ken Senado ken nangrugi ken lineppasna ti karrerna ti politiko idiay Kamara dagiti Pannakabagi ti Kentucky.
[urnosen] Pinagibasaran
[urnosen] Kasilpo iti ruar
Dagiti midia a mainaig ti Kategoria:Richard Johnson idiay Wikimedia Commons