text:
Prosa
Ti prosa ket maysa a porma iti pagsasao a kadawyan a naipakat ti gramatiko nga estruktura ken masna a panagayus ti bitla imbes nga iti ritmiko nga estruktura (a kas iti tradisional a daniw). Bayat a dagitoy ket kritiko a naisuppiatan iti pannakaaramid iti prosa, ti kinalakana ken nalukay a pannakaiplawagna ket nakaiturongan ti pannakaamponna para kadagiti kaaduan a naisasao a dialogo, kinapudno a diskurso kenti pay topikal ken binalabala a panagsurat. Daytoy ket kadawyan a naus-usar, kas pagarigan, iti literatura, dagiti warnakan, magasin, ensiklopedia, panangiwaragawag, pelikula, pakasaritaan, pilosopia, linteg ken dagiti dadduma pay a porma ti pannakisinnarita.


c: text/html

text:
Candijay, Bohol
Ti Candijay ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Bohol iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Candijay ket nabingbingay a politikal kadagiti 21 a barbaranggay.[2]
- Abihilan
- Anoling
- Boyo-an
- Cadapdapan
- Cambane
- Can-olin
- Canawa
- Cogtong
- La Union
- Luan
- Lungsoda-an
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Bohol". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 6 Oktubre 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Bohol". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 6 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Masbate
Ti Masbate ket maysa nga isla a probinsia iti Filipinas a masarakan iti Rehion ti Bicol iti Luzon. Ti kapitoliona ket ti Siudad ti Masbate. Buklen ti tallo a kangrunaan a purpuro: ti Isla ti Masbate, Isla ti Ticao ken ti Isla ti Burias.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Addaan ti Masbate iti 20 nga ili ken 1 a siudad.
Siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti daulo ti probinsia: Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno, Siudad ti Quezon- Naala idi 06 Enero 2013
- ^ Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016


text:
Cadiz, Negros Occidental
Ti Siudad ti Cadiz ket maysa a maika-2 a klase a siudad iti probinsia ti Negros Occidental iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti Cadiz ket nabingbingay a politikal kadagiti 22 a barbaranggay.[2]
- Andreas Bonifacio (Cadiz)
- Banquerohan
- Baranggay 1 Pob. (Zone 1)
- Baranggay 2 Pob. (Zone 2)
- Baranggay 3 Pob. (Zone 3)
- Baranggay 4 Pob. (Zone 4)
- Baranggay 5 Pob. (Zone 5)
- Baranggay 6 Pob. (Zone 6)
- Burgos (Cadiz)
- Cabahug
- Cadiz Viejo
- Caduha-an
- Celestino Villacin
- Daga
- V. F. Gustilo
- Jerusalem (Cadiz)
- Luna
- Mabini
- Magsaysay (Cadiz)
- Sicaba
- Tiglawigan
- Tinampa-an
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Negros Occidental". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 3 Oktubre 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Negros Occidental". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 3 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
SUHETO ITI AKKUB | ASIDEG KADIN TI PANUNGPALAN TI LUBONG?
“Panungpalan”—Ania ti Kaipapananna?
Ania ti mapanunotmo no mangngegmo ti “Asidegen ti panungpalan ti lubong!”? Mapanunotmo kadi ti asteroid nga agtupak iti daga a mangpukaw iti amin a biag? Wenno aggigiddan a kalamidad wenno didigra? Wenno panagbettak ti Gubat Sangalubongan III? Mabalin nga agdanag wenno agbuteng ti dadduma gapu kadagita nga eksena, ken adda met dagiti agduadua.
Kuna ti Biblia: “Umayton ti panungpalan.” (Mateo 24:14) Maawagan met dayta iti “naindaklan nga aldaw ti Dios” ken “Armagedon.” (Apocalipsis 16:14, 16) No maipapan iti dayta a topiko, agduduma ti ibagbaga dagiti relihion, ken karkarna ken nakabutbuteng ti kapanunotan ti kaaduan. Ngem nalawag ti kuna ti Biblia maipapan iti panungpalan—ti kaipapananna ken ti saanna a kaipapanan. Ipakita met ti Biblia no talaga nga asidegen ti panungpalan. Kangrunaanna, isurona no kasanotayo a maisalakan! Ngem ammuentay pay nga umuna dagiti di umiso a kapanunotan maipapan iti panungpalan. Kalpasanna, kitaentayo ti pudno a kaipapanan ti “panungpalan” sigun iti Biblia.
TI PANUNGPALAN KET:
SAAN A PANNAKAURAM TI INTERO A DAGA.
Kuna ti Biblia: “[Ti Dios] imbangonna ti daga kadagiti naipasdek a dissona; saanto a mapagdiwengdiweng [wenno madadael] dayta agingga iti . . . agnanayon.” (Salmo 104:5) Ipasigurado dayta ken ti dadduma pay a teksto a saanto a pulos dadaelen ti Dios ti daga ken dinanto ipalubos a madadael dayta!—Eclesiastes 1:4; Isaias 45:18.
SAAN A NAIPARNA LAENG A PASAMAK.
Ibaga ti Biblia nga adda inkeddeng ti Dios nga espesipiko a tiempo ti panungpalan. Kunana: “Maipapan iti dayta nga aldaw wenno ti oras awan ti asinoman a makaammo, uray dagiti anghel sadi langit wenno uray ti Anak, no di ti Ama. Agtultuloykayo a kumita, agtultuloykayo a siririing, ta saanyo nga ammo no kaano ti naituding a tiempo.” (Marcos 13:32, 33) Nalawag nga inkeddeng ti Dios (“ti Ama”) ti eksakto a tiempo ti panungpalan.
SAAN A MANGRUGI BABAEN TI TAO WENNO ASTEROID NGA AGTINNAG ITI DAGA.
Kasano a mangrugi ti panungpalan? Kuna ti Apocalipsis 19:11: “Nakitak ti langit a naluktan, ket, adtoy! maysa a puraw a kabalio. Ket daydiay sisasakay iti dayta maawagan Matalek ken Napudno.” Ituloy ti bersikulo 19: “Ket nakitak ti atap nga animal ken ti ar-ari ti daga ken dagiti buyotda a naurnong a sangsangkamaysa tapno makigubatda iti daydiay sisasakay iti kabalio ken agraman ti buyotna.” (Apocalipsis 19:11-21) Nupay simboliko ti kaaduan kadagita a sasao, nalawag a mangibaon ti Dios iti buyot dagiti anghel a mangdadael kadagiti kabusorna.
TI PANUNGPALAN KET:
PANAGPATINGGA DAGITI SAAN A NABALLIGI A GOBIERNO TI TAO.
Kuna ti Biblia: “Mangipasdekto ti Dios ti langit iti maysa a pagarian a saanto a pulos madadael. Ket ti met laeng pagarian saanto a mayawat iti aniaman a sabali nga ili. Rumekennanto ken pagpatinggaenna amin dagitoy a pagarian, ket dayta agtalinaedto agingga kadagiti tiempo a di nakedngan.” (Daniel 2:44) Kas nadakamat iti maikatlo a punto, madadaelto “ti ar-ari ti daga ken dagiti buyotda,” a “naurnong a sangsangkamaysa tapno makigubatda iti daydiay sisasakay iti kabalio ken agraman ti buyotna.”—Apocalipsis 19:19.
PANAGPATINGGA TI GUBAT, KINARANGGAS, KEN KINAAWAN HUSTISIA.
“[Ti Dios] pagsardengenna dagiti gubat agingga iti ungto ti daga.” (Salmo 46:9) “Dagiti napalungdo [wenno nalinteg] isuda ti agtaengto iti daga, ket dagiti awan pakababalawanna isuda ti mateddanto iti dayta. No maipapan kadagiti nadangkes, magessatdanto iti mismo a daga.” (Proverbio 2:21, 22) “Adtoy! Pagbalbalinek a baro ti amin a bambanag.”—Apocalipsis 21:4, 5.
PANAGPATINGGA DAGITI RELIHION A DI NAKAPUDNO ITI DIOS KEN TATTAO.
‘Ulbod ti sasawen dagiti propeta. Isuro dagiti papadi ti kaykayatda . . . Ngem anianto ti aramidenda inton agpatingga amin dagitoy?’ (Jeremias 5:31, Ti Baro a Naimbag a Damag Biblia) “Adunto ti agkuna kaniak iti dayta nga aldaw, ‘Apo, Apo, saankami aya a nagipadto iti naganmo, ken nangparuar kadagiti sairo iti naganmo, ken nagaramid iti adu a mannakabalin nga aramid iti naganmo?’ Ket kaskasdi nga iti dayta ipudnokto kadakuada: Saankay a pulos am-ammo! Umadayokayo kaniak, dakayo nga agar-aramid ti kinakillo.”—Mateo 7:21-23.
PANAGPATINGGA DAGITI TATTAO A MANGPAKPAKARO ITI AGDAMA A KASASAAD TI LUBONG.
Kinuna ni Jesus: “Ita daytoy ti pakaibatayan ti pannakaukom, a ti silaw immay iti lubong ngem dagiti tattao inayatda ti sipnget imbes a ti lawag, ta nadangkes dagiti aramidda.” (Juan 3:19) Dakamaten ti Biblia ti immuna a pannakadadael ti lubong idi kaaldawan ti matalek a ni Noe. “Nagpasar iti pannakadadael ti lubong iti daydi a tiempo idi nalayus iti danum. Ngem babaen iti isu met laeng a sao naidulin ti langlangit ken ti daga nga adda ita maipaay iti apuy ket maisagsaganada iti aldaw ti panangukom ken ti pannakadadael dagiti di nadiosan a tattao.”—2 Pedro 3:5-7.
Paliiwem ta ti um-umay nga “aldaw ti panangukom ken ti pannakadadael” ket kas iti pannakadadael “ti lubong” idi kaaldawan ni Noe. Ania a lubong ti nadadael? Saan a ti planetatayo, no di ket dagiti “di nadiosan a tattao”—dagiti kabusor ti Dios. Iti “aldaw ti panangukom,” madadaelto met dagidiay sipapakinakem a bumusbusor iti Dios. Ngem maisalakanto dagiti gagayyem ti Dios, kas met idi ken Noe ken ti pamiliana.—Mateo 24:37-42.
Panunotem no kasanonto kasayaat ti kasasaad ti daga kalpasan a pukawen ti Dios ti amin a kinadakes! Nalawag a ti mensahe ti Biblia maipapan iti panungpalan ket naimbag a damag, saan ket a dakes a damag. Ngem mabalin a maisaludsodmo: ‘Ibaga kadi ti Biblia no kaano nga umay ti panungpalan? Asideg kadin dayta? Kasanoak a maisalakan?’


text:
Obwalden
Ti Obwalden (Aleman: Obwalden (tulong·paammo)) ket maysa a kanton idiay Suisa. Daytoy ket mabirukan idiay tengnga ti Suisa. Ti kapitoliona ket ti Sarnen. Daytoy a kanton ket aglaon ti heograpiko a sentro iti Suisa.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Arealstatistik Standard - Kantonsdaten nach 4 Hauptbereichen
- ^ Opisina ti Suiso a Pederal nga Estadistika – STAT-TAB Ständige und Nichtständige Wohnbevölkerung nach Region, Geschlecht, Nationalität und Alter (Aleman) Naala idi 10 Disiembre 2011
Kasilpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Kanton iti Obwalden iti Wikimedia Commons


text:
Mahoma
Ni Mahoma[1] (s. 26 Abril 570 – 8 Hunio 632;[2] naisurat pay a kas Mohammad, Mohammed, wenno Muhammed; Arabiko: محمد), kadawyan a mapaspasurotan iti Moro a nagtaudan a ti "PBUH" (napno a nagan: Mohama Ibn `Abd Allāh Ibn `Abd al-Muttalib Arabiko: محمد بن عبدالله بن عبد المطلب ) ket isu idi ti nangbangon iti relihion iti Islam.[3][n 1] Isu ket naipanunotan babaen dagiti Moro ken dagiti Bahá'í nga isu ket ti babaonen ken manmadles iti Dios, ken babaen dagiti Moro ti kinaudi a nagaw-awit ti kalintegan a serye dagiti Islamiko a manmadles. Kaaduan kadagiti Moro ket maipanunutanda nga isuna ket ti kinaudi a manmadles iti Dios nga isu daytoy ipaad-adal ti Koran.[4][n 2] Dagiti Moro ket maipanunotanda nga isuna ket agipulpulang iti kasisigud a saan a nadadael a monoteistiko (maymaysa a dios) a pammati iti Adan, Noah, Abraham, Moses, Hesus ken dagiti sabsabali pay a manmadles.[5][6][7]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Kaaduan kadagiti Moro, nupay kasta, saanda a maipanunotan a ni Mahoma ket isu ti "nangbangon" iti Islam, ngamin ket segun ti Koran, ni Mahoma ket isu laeng idi ti kinaudi a serye kadagiti manmadles a pinili babaen ti Dios tapno agibaga ti nasantuan a mensahe iti Islam.
- ^ Saan amin a dagiti Moro ket namatida a ni Mahoma ket isu ti naudi a manmadles. Kas pagarigan, ti Ahmadiyya a Komunidad ti Moro ket maipanunotanda a ni Mirza Ghulam Ahmad ket maysa pay a manmadles. ("Panakapatingga iti Panakamanmadles | Hadhrat Muhammad (PUBH) ti kinaudi a manmadles". Ahmadiyya a Komunidad ti Moro.)
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Rubino, Carl Ralph Galvez (2000). "Mahoma". Ilocano Dictionary and Grammar: Ilocano-English, English-Ilocano. University of Hawaiʻi Press. p. 347. ISBN 978-0-8248-2088-6.
- ^ Elizabeth Goldman (1995), p. 63
- ^ Rodinson (2002)
- ^ Koran 33:40
- ^ Esposito (1998), p. 12.
- ^ Esposito (2002b), pp. 4–5.
- ^ F. E. Peters (2003), p. 9.


text:
Kontra Lipat, 1
THE RITES OF REMEMBRANCE On the 25th anniversary of the martyrdom of her husband Sen. Benigno “Ninoy” Aquino Jr., former President Cory Aquino and her family (with Sen. Manuel Roxas II, center, and ex-Senate President Franklin Drilon, at right) visit his grave at Manila Memorial Park. They later attend Mass at Don Bosco church in Makati which filled up with three Presidents, government officials, prominent politicians and Cory’s “yellow brigade” of yore. E. Arazas, Inquirer, August 21, 2008
Veinte singko anios a lagip, kas met iti pananglipat.
Adda la ketdi panagbaliktad ti rusok a maaliaw
iti gasat, sungani a parabur ti tarmak.
Maysa a kalbit ti gatilio ket ti magudas
a lasag a maidiaya kadagiti rapas.
Panawen idi dagiti tartaraudi a buteng
ken pannakaallilaw iti baro a tawen,
baro a gimong kas iti baro a balbalatong
ti ina kas iti ama ken aminen a mannibrong!
Maysa a kalbit ti gatilio ket matay amin
a matay, ket ti kakaisuna nga arapaap maidasay.
Piman nga iti semento a ti dara ti maingel
agsayasay. Ngem a ta ti tudo kas iti luluatyo amin
yanudna dagiti selula ti kinamaingel
ket ti sakripisio a biag ket panagungar.
Agosto idi dagiti antigo a panagibaag
iti kalawikiw. Namak man pay iti rabii a kannag
ket agarrap dagiti gundaway:
ulodenda dagiti kontra tapno kadagiti balang
a kinatured ket iti walangwalang
sadiay dagiti ganggantil nga agpatiray-ok
ket uray ti nagan a bukbukod maipasuksok
ayat laeng a maisalakan iti basol a tawid
iti ranggas dagiti mangal-alia a widawid.
Panawen daytoy dagiti aso ken uken ken buaya.
Amin a garit, kolor, maris, ken panaglanglanga.
Biagna ikalasagna, kas iti mannaniw nga agrakaya.
Isuratda pay ketdi dagiti linabag iti barsanga
tapno iti nagan ti dadaulo makapagtamedda.
Kadagiti barukong ket ti sakit ti nakem.
Agkayab dagiti nagbannogan, agtalakias
a mapan kadagiti pumanaw a gameng.
Napigsaak, kuna ti pangulo.
Lukaisanna ti kamisa-chino ket kumablaaw
ti pasindayag kas kadagiti medalia a tanso.
Kulay-ong ti rusok, ket ti pigsa sumarot
iti mata a landok, iti bisked a plastik
ken iti isem a masakit.
Ket agmartsakami kadagiti lanlansangan.
Ibir-itmi amin a rigat, ti panagsaraaw
ti boksit kas pannakawaw ti isip.
Mano pay a bulan manipud iti panangitunda
iti sementerio ti dagensen tapno maallangon
ti buteng, maalaw ti rikna a napaksuyanen?
Adu a kararag ken pakaasi manipud iti daydi
nga Agosto ti pannakaipatli. Iti mapatalakias
ti ari, kunami nga agpagungga ti panagadi
ti maadi-adi a panagbubussog ti matami.
Ngem, a, ta pamkuatan ti sabali manen a dumrigi.
A Solver Agcaoili
Hon, HI
Agosto 21, 2008


text:
Puerto Rico
Manipud iti Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Katkategoria:
- Puerto Rico
- Dagiti Karibe nga isla ti Estados Unidos
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ingles
- Dagiti dati a kolonia ti Espania
- Kalatakan nga Antillas
- Dagiti insular a lugar ti Estados Unidos
- Dagiti pagilian nga isla
- Dagiti isla ti Puerto Rico
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Espaniol
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1898
- Dagiti pagilian ti Karibe
- Dagiti agkamkammatalek a teritorio ti Amianan nga Amerika


text:
Mimar Sinan
Ni Koca Mi'mâr Sinân Âğâ (Otomano Turko: خواجه معمار سنان آغا; Moderno a Turko: Mimar Sinan, panangibalikas [miːˈmaːɾ siˈnan]) (c. 1488/1490 – Hulio 17, 1588 ket isu idi ti nangruna nga Otomano nga arkitekto (Turko: "Mimar") ken sibil nga inhenniero para kada sultan Suleiman ti Nadaeg, Selim II, ken Murad III. Isu ti nangirebbeng para iti pannakabangon kadagiti ad-adu ngem tallo gasut a nangruna a patakder ken dagiti dadduma pay a natakneng a proyekto, a kas dagiti Islamiko a pangiyunaan a pagadalan (sibyan mektebs). Dagiti nagadal kaniana ket isuda ti nangipatakder ti Meskita Sultan Ahmed idiay Istanbul, Stari Most idiay Mostar ken timmulongda a nangdisenio ti Taj Mahal iti Mughal nga Imperio. Isu ket anak ti maysa a masonero ken nakaala ti teknikal nga edukasion ken nagbalin nga inhenniero ti militar. Isu ket napardas a naipangato ken nagbalin nga opisial ken agbilbilin a Henisaro ken addaan iti pammadayaw a titulo ti ağa.[1] Isu ket nangipasayaat kadagiti kalaingna iti arkitekto ken inhennira bayat nga isu ket adda idi kadagiti kampania ti Henisaro, ken nagbalin nga eksperto ti panagibangbangon kadagiti ania man a kita ti sammakedan, ket dagiti proyekto a patakder ti militar, a kas dagiti kalsada, rangrangtay ken dagiti akuedukto.[2] Idi agtawen ti agarup a limapulo, isu ket nidutok a kas ti nangruna a naarian nga arkitekto ken nangipakpakat kadagiti nagun-od a kalaingna iti buyot iti "panagpartuatna kadagiti napintas a relihioso a pasdek" ken dagiti nadumaduma a sibiko a patakder.[2] Isu ket nagtalinaay ti daytoy a puesto ti gangani a limapuo a tawtawen.
Ti obra maestrana ket ti Meskita Selimiye idiay Edirne, ngem ti kadayegan nga obrana ket ti Meskita Suleiman idiay Istanbul. Isu ket nangidaulo ti dakkel a departamento ti gobierno ken nagisursuro kadagiti adu a timmulong kaniana, ken iti panangipaisubli, naipasalsaluminada, a mairaman ni Sedefkar Mehmed Agha, ti arkitekto ti Meskita Sultan Ahmed. Naipanunotan nga isu ti kalatakan nga arkitekto ti klasiko a paset ti panawen ti Otomano nga arkitektura, ket naipada isuna kenni Michelangelo, ti kontemporariona iti Laud.[3][4] Ni Michelangelo ken dagiti planona para iti Basilika ni San Pedro idiay Roma ket nadayeg nga ammo idi idiay Istanbul, manipud idi ni Leonardo da Vinci ken isu ket nainbetaran pay, idi 1502 ken 1505, babaen ti Otomano a Porte tapno mangited kadagiti plano para iti maysa a rangtay a a mangballasiw ti Nabalitokan a Sara.[5]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Mimar Sinan iti Wikimedia Commons


text:
Naglaon Kadi ti Biblia iti Umiso a Rekord Maipapan iti Biag ni Jesus?
Sungbat ti Biblia
Kastoy ti kuna ni Lucas a mannurat iti Biblia iti salaysayna mainaig iti biag ni Jesus: “
Natuntonkon ti amin a bambanag manipud iti pangrugian buyogen ti kinaumiso.”—Lucas 1:3.
Adda dagiti agkuna a dagiti salaysay maipapan iti biag ni Jesus a nailanad kadagiti Ebanghelio—dagiti sinurat da Mateo, Marcos, Lucas, ken Juan a kapanawenanna—ket nabaliwan idi 300’s C.E.
Nupay kasta, idi rugrugi ti 1900s, nasarakan idiay Egipto ti maysa a napateg a pirsay ti Ebanghelio ni Juan a maawagan ita iti Papyrus Ryland ken naitalimeng iti John Rylands Library, Manchester, England. Linaon dayta ti Juan 18:31-33, 37, 38 iti Biblia iti kaaldawantayo.
Dayta ti kadaanan a pirsay ti manuskrito ti Kristiano a Griego a Kasuratan. Patien ti adu nga eskolar a naisurat dayta idi agarup 125 C.E., dandani 25 a tawen laeng wenno napapaut pay kalpasan ti pannakaisurat ti orihinal a kopia. Dagiti nailanad iti pirsay ket dandani kapadpada dagiti nailanad iti naud-udi a manuskrito.
Ammuem ti Ad-adu Pay
No Apay a Mapagtalkam Dagiti Ebanghelio ti Biblia
Usigem ti pammaneknek dagiti nagkauna a manuskrito.


text:
Ania ti Panggep ti Biag?
Sungbat ti Biblia
Adu ti saludsod maipapan iti panggep ti biag, kas iti Apay nga addatayo ditoy? wenno Adda kadi panggep ti biagko? Ipakita ti Biblia a ti panggep ti biag ket maaddaan iti pannakigayyem iti Dios. Usigem dagitoy nagpateg a kinapudno nga ipalgak ti Biblia.
Ti Dios ti Namarsua kadatayo. Kuna ti Biblia: “Isu [ti Dios] daydiay nangaramid kadatayo, ket saan a datayo.”—Salmo 100:3; Apocalipsis 4:11.
Adda panggep ti Dios iti amin a pinarsuana a pakairamanantayo.
—Isaias 45:18.
Pinarsuanatayo ti Dios nga addaan iti “naespirituan a kasapulan,” agraman ti tarigagay a mangbirok iti panggep ti biag. (Mateo 5:3) Kayatna a mapennek dayta a tarigagaytayo.
—Salmo 145:16.
Mapennek ti naespirituan a kasapulantayo no makigayyemtayo iti Dios. Nupay kasla imposible para iti dadduma ti pannakigayyem iti Dios, iparparegta kadatayo ti Biblia: “Umadanikayo iti Dios, ket isu umadaninto kadakayo.”—Santiago 4:8; 2:23.
Tapno agbalin a gayyem ti Dios, masapul nga agbiagtayo a maitunos iti panggepna kadatayo. Dakamaten ti Biblia dayta a panggep iti Eclesiastes 12:13: “Agbutengka iti Dios ket tungpalem dagiti bilinna ta daytoy ti panggep a naparsuatayo.”
—Good News Translation.
Iti masanguanan, naan-anay a masagraptayto ti immuna a panggep ti Dios kadatayo inton ikkatenna ti panagsagaba ken ipaayanna iti biag nga agnanayon dagiti gagayyemna, dagidiay agdayaw kenkuana.
—Salmo 37:10, 11.
Ammuem ti Ad-adu Pay
Apay nga Adalem ti Biblia?
Mangipapaay ti Biblia kadagiti sungbat ti agkakapateg a saludsod ti minilion a tattao iti intero a lubong. Kayatmo kadi met ti matulongan?
Ania ti Panggep ti Dios Para iti Daga?
Ilawlawag ti Biblia no apay a pinarsua ti Dios ti daga, no kaano nga agpatingga ti panagsagaba, ken no ania ti agur-uray iti masanguanan para iti daga ken dagiti agnaed iti dayta.
Ania ti Pudno Maipapan iti Dios?
Maseknan kadi ti Dios kenka? Ammuem ti personalidadna ken no kasanoka a makaadani kenkuana.


text:
Pakasaritaan
Ti pakasaritaan (manipud ti Griego ἱσtopίa - historia, a kayatna a sawen ket "panagsukimat, pannkaammo a naala babaen ti panagsukimat"[1]) ket maysa a sapasap a termino a mangibaga ti napalabas a paspasamak ken ti pay pannkaduktal, panangurnong, panagurnos, ken panangipakita ti pakaammo a maipanggep kadagitoy a pasamak. Daytoy a termino ket mangiraman ti kosmiko, heolohiko, ken pakasaritaan ti organiko, ngem kankanayon a maibagbaga ti kayatna a sawen ti pakasaritaan ti nagtagitaoan. Dagiti eskolar nga agsursurat ti pakasaritaan ket tinawtawagan a kas dagiti historiador.
Ti pakasaritaan ket mabalin pay a mangitudo ti akademiko a disiplina a daytoy ket agus-usar ti naratibo tapno mangkita ken mangusig ti panagsasaruno dagiti napalabas a paspasamak, ken padasenna a kitaen dagiti tabas ken gapuanan ken nagbanagan a panagikeddeng kadagitoy.[2][3]
Dagiti historiador ket sagpaminsanda a sinupsuppiatan ti kasasaad ti pakasaritaan ken ti serbina babaen ti pannakitungtungan ti panagadal ti disiplina a kas ti kabukbukodanna a gibus ken ti pamay-an ti panangited ti "perspektibo" kadagiti agdama a parikut.[2][4][5][6]
Dagiti sarita a sapasap iti naisangsangayan a kultura, ngem saan a nasuportaran babaen dagiti akinruar a taudan (a kas dagiti sarsarita a maipanggep kenni Ari Arturo) ket kadawyanda a naidasig a kas kultural a tawidan wenno dagiti sarsarita, gapu ta dagitoy ket saanda a suportaran ti "desinteresado a panagsukimat" a nasken iti disiplina ti pakasaritaan.[7][8] Dagitipasamak nga adda sakbay ti naisursurat a rehistro ket naipanpanunotan a kas dagiti kaskbayan a pakasaritaan.
Ni Herodoto, ti maika-5 a siglo B.C. a Griego a historiador ket isu ti naipanpanunotan a kas ti "ama ti pakasaritaan", ken, mairaman ti kontemporariona a ni Tucidides, ket nangtulongda a nangporma kadagiti pundasion para iti moderno a panagadal ti pakasritaan ti nagtagitaon. Dagiti impluensiada ket timmulong a nagparang-ay kadagiti nadumaduma a kita ti panangipatarus ti kasasaad ti pakasaritaan a nagbalbaliw kadagiti napalpalabas a siglo ken agtultuloy nga agbalbaliw tatta nga aldaw. Ti moderno a panagadal ti pakasaritaan ket adu ti pannakasakupna, ken mangiraman ti panagadal kadagiti naisangsangayan a rehion ken ti panagadal kadagiti topiko wenno tematiko nga elemento ti naipakasaritaan a panagsuksukimat. Kankanayon a ti pakasaritaan ket naisursuro a kas paset ti kangrunaan ken sekondario nga edukasion, ken ti akademiko a panagadal ti pakasaritaan ket maysa a nangruna a disiplina kadagiti Unibersidad a panagad-adal.
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti naggapuan manipud iti *weid- "ammo" wenno "kitaen" ket naikeddeng manipud "iti naaramid manen nga etimon ti wid-tor ["ti maysa a makaammo"] (a maipada iti Ingles ti wit) ti supiho a sero-grado a porma ti PIE a ramut*weid- 'kitaen' ken maikabagian pay ti Griego a eidénai, ti pannakaammo".[1][9]
Ti Taga-ugma a Griego a ἱσtopίa[10] (hístōr) ket kayatna sawen ti "panagsukimat","pannakaamo manipud ti panagsukimat", wenno "hustisia". Iti daytoy a kapanunotan a ni Aristoteles ket inusarna ti balikas iti bukodna a Πepὶ Tὰ Zῷa Ἱσtopίaι[11] (Perì Tà Zôa Historíai "Dagiti Panagsukimat kadagiti Ayup"). Ti nagtaudan abalikas ti ἵσtwp ket nasapa a naikeddeng kadagiti Homeriko a Kankanta, Heraklito, dagiti sapata nga Ateniense epebo, ken iti Boiotiko a naisursurat (iti legado a kapanunotan, iti "hustisia" wenno "saksi", wenno ti kapadpadana).
Ti balikas a naikabil iti Pagsasao nga Ingles idi 1390 nga adda ti kayatna a sawen ti "pannakaibagian kadagiti pasamak, sarita". Iti Tengnga nga Ingles, ti sapasap a kayatna sawen idi ket "sarita". Ti pannakaiparit ti iti kayatna sawen ti "rehistro kadagiti napalabas a pasamak" ket nagtaud idi naladaw a maika-15 a siglo. Daytoy ket adda pay laeng idi ti Griego a kapanunotan a ni Francis Bacon ket inus-usarna ti termino idi naladaw a maika-16 a siglo, idi nagsurat ti maipanggep ti "Masna a Pakasaritaan". Para iti kaniana, ti historia ket isu idi ti "ti pannakaammo kadagiti banag a naikeddeng babaen ti limbang ket panawen", ti kita ti pannakaammo a naited babaen ti lagip (bayat a ti siensia ket naited idi babaen ti rason, ken ti daniw ket naited idi babaen ti pantasia).
Iti maysa a panagiyebkas ti lingguistika a sintetiko a maisuppiat ti analitiko/mangisinsina a dikotomia, ti Ingles a kasla iti Insik (史 vs. 诌) ket mangibagbaga tattan ti sabali a balbalikas para iti pakasaritaan ti nagtagitaoan ken ti sapasap a panagisarsarita. Iti moderno nga Aleman, Pranses, ken kaaduan kadagiti Hermaniko ken Romanse a pagsasao, a dagitoy ket nakedngan a sintetiko ken kaaduan a nabalbaliwan ti unina, ti isu met laeng a balikas ket inususar pay laeng a kayatna a saoen ti "pakasaritaan" ken "sarita".
Ti pangilasin a naipakasaritaan ket naikeddeng manipud idi 1661, ken ti historiko ket manipud idi 1669.[12]
Ti historiador iti kapanunotan a kas ti "agsuksukimat ti pakasaritaan" ket naikeddeng manipud idi 1531. Kadagiti amin a pagsasao ti Europa, ti substantibo a "pakasaritaan" ket maus-usar pay laeng a kayatna a sawen ti "ania kadi ti napasamak kadagiti tao", ken "ti eskolar a panagadal ti napasamakd", ti naududi a kapanunotan ket sagpaminsan a nailaslasin iti dakkel a letra, a kas iti "Pakasaritaan", wenno ti balikas a historiograpo.[11]
Deskripsion[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti historiador ket nangisursuratda iti kontesto iti bukodda a panawen, ken adda dagiti panagikeddeng kadagiti agdama nga agturturay a kapanunotan no kasano ti mangipatarus ti napalabas, ken sagpaminsanda a nagsursurat tapno makaited kadagiti adal para iti bukodda a kagimongan. Kadagiti balikas ni Benedetto Croce, "Amin a pakasaritaan ket kontemporario a pakasaritaan". Ti pakasaritaan nakedngan babaen ti pannakaporma iti maysa nga 'agpayso a diskurso iti napalabas' babaen ti panagpataud iti salaysay ken dagiti panagusig kadagiti napalabas a pasamak a mainaig ti kaputotan ti nagtagitaoan.[12] Ti moderno a displina iti pakasaritaan ket naidaton iti naipatakderan a panagpataud iti daytoy a diskurso.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Joseph, Brian (Ed.); Janda, Richard (Ed.) (2008). Ti Manual dagiti Naipakasaritaan a Lingguistika. Blackwell Publishing (naipablaak idi 30 Disiembre 2004). p. 163. ISBN 978-1-4051-2747-9.
- ^ a b Professor Richard J. Evans (2001). "Ti Dua a Rupa ni E.H. Carr". Pakasaritaan a Napakaitengngaan ti Isip, Pablaak 2: Ania kadi ti Pakasaritaan?. Unibersidad ti Londres. Naala idi 10 Nobiembre 2008.
- ^ Professor Alun Munslow (2001). "Ania ti Pakasaritaan". Pakasaritaan a Napakaitengngaan ti Isip, Pablaak 2: Ania kadi ti Pakasaritaan?. Unibersidad ti Londres. Naala idi 10 Nobiembre 2008.
- ^ Tosh, John (2006). Ti Panagbiruk ti Pakasaritaan (Maika-4 nga ed.). Pearson Education Limited. ISBN 1-4058-2351-8.p 52
- ^ Peter N. Stearns, Peters Seixas, Sam Wineburg (eds.), ed. (2000). "Pangyuna". Pannakaammo ti Panagsursuro ken Panagadadal ti Pakasaritaan, dagiti Nailian ken Internasional Perspektibo. New York & Londres: Unibersidad ti New York a Pagmalditan. p. 6. ISBN 0-8147-8141-1.
- ^ Nash l, Gary B. (2000). "Ti "Panagtitipon" a Paradigma iti Panagadadal ti Nasapa a Pakasaritaan ti Amerika kadagiti Pagadalan". Iti Peter N. Stearns, Peters Seixas, Sam Wineburg (eds.). Pannakaammo ti Panagsursuro ken Panagadadal ti Pakasaritaan, dagiti Nailian ken Internasional Perspektibo. New York & Londres: Unibersidad ti New York a Pagmalditan. pp. 102–115. ISBN 0-8147-8141-1.
- ^ Seixas, Peter (2000). "Schweigen! die Kinder!". Iti Peter N. Stearns, Peters Seixas, Sam Wineburg (eds.). Pannakaammo ti Panagsursuro ken Panagadadal ti Pakasaritaan, dagiti Nailian ken Internasional Perspektibo. New York & Londres: Unibersidad ti New York a Pagmalditan. p. 24. ISBN 0-8147-8141-1.
- ^ Lowenthal, David (2000). "Dagiti narikut a kasasaad ken Rag-o ti Panagad-adal ti Pakasaritaan". Iti Peter N. Stearns, Peters Seixas, Sam Wineburg (eds.). Pannakaammo ti Panagsursuro ken Panagad-adal ti Pakasaritaan, dagiti Nailian ken Internasional Perspektibo. New York & Londres: Unibersidad ti New York a agmalditan. p. 63. ISBN 0-8147-8141-1.
- ^ "Online a Diksionario ti Etimolohia". Etymonline.com. Naala idi 2010-05-16.
- ^ ἱσtopίa
- ^ a b Ferrater-Mora, José. Diccionario de Filosofia. Barcelona: Editorial Ariel, 1994.
- ^ a b Whitney, W. D. (1889). Ti Siglo a Diksionario; ti maysa nga ensiklopediko a leksikon iti pagsasao nga Ingles. New York: The Century Co. Page 2842.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Pakasaritaan iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Pakasaritaan iti Wikiquote (Ingles)


text:
Arkitektura
Ti arkitektura (Latin architectura, manipud ti Griego a ἀpxιtέktwv – arkhitekton, manipud ti ἀpxι- "mangipangulo" ken tέktwv "agipakpatakder, allawagi, mason") ket isu dagitoy ti pamay-an ken produkto ti panagplano, panagdibuho ken panangipatakder. Ti arkitektural nga ob-obra, iti materiala porma dagiti pasdek, ket kankanayon anaipanpanunotan a kas dagiti kultural a simbolo ken kas dagiti obra ti arte. Dagiti naipakasaritaan a sibilisasion ket kankanayon a nainagnaganan kadagiti nabatbati nga arkitektural a nagungun-odda.
Ti "arkitektura" ket mabalin a mangibuksil ti:
- Ti sapasap a termino a manglawlawag kadagiti pasdek ken dagiti dadduma pay a pisikal nga estruktura.
- Ti arte ken siensia ti panagdibuho ket ti panagipatakder kadagiti pasdek ken dagiti dadduma pay a pisikal nga estruktura.
- Ti estilo ken pamay-an ti daremdem ken panangipatakder dagiti pasdek ken dagiti dadduma pay a pisikal nga estruktura.
- Ti panagsanay ti arkitekto, nga iti arkitektura ket kaibuksilanna ti panagidaton wenno panagiladawan dagiti propesional a serbisio a mainaig ti daremdem ken panangipatakder dagiti pasdek, wenno naipatakder nga enbironmento.[1]
- Ti daremdem atignay ti arkitekto, manipud ti makro nga agpang (urbano a dermdem , ladawan ti daga nga arkitektura) aginggana ti mikro nga agpang (panagaramid a salaysay ken alikamen).
- Ti termino nga "arkitektura" ket naampon idin tapno mangipalpalawag ti tignay ti panagdibuho kadagiti aniaman a sistema, ken sapasap nga inususar iti panangipalpalawag ti pakaammo a teknolohia.
Iti relasionna kadagiti pasdek, ti arkitektura ket adda ti kaipapananna iti panagplano, panagdaremdem ken panagipatakder a porma, lugar ken ambiente a mangipakita ti pamay-an, teknikal, sosial, enbironmental, ken dagiti estetika a panangimutektek. Daytoy makasapul ti kretibo a panagiturong ken koordinasion ti material, teknolohia, lawag ken anniniwan. Ti arkitektura ket buklenna pay ti dagiti pragmatiko nga aspeto a panangibanag daiti pasdek ken dagiti estruktura, a mairaman ti iskediul, panagkarkulo ti presio ken panangimaton ti panagpatakder. A kas dagit idokumentasion a pinataud babaen dagiti arkitekto, a kadawyan kadagiti panangiladawan, dagiti plano ken teknikal nga espesipikasion, ti arkitektura ket ipalpalawagna ti estruktura ken/wenno panagkukua ti maysa apasdek wenno aniaman a sabali a kita ti sistema nga isunto ti wenno ti nabangonen idi.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Gov.ns.ca". Gov.ns.ca. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 21 Hulio 2011. Naala idi 2011-07-02.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Arkitektura iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Arkitektura iti Wikiquote (Ingles)


text:
Bislig
Ti Siudad ti Bislig ket maysa a maika-3 a klase a siudad iti probinsia ti Surigao del Sur iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti Bislig ket nabingbingay a politikal kadagiti 24 a barbaranggay.[2]
- Bucto
- Burboanan
- Caguyao
- Coleto
- Cumawas
- Kahayag
- Labisma
- Lawigan
- Maharlika
- Mangagoy (Puso ti siudad)
- Mone
- Pamanlinan
- Pamaypayan
- Poblacion (Tugaw ti gobierno)
- San Antonio
- San Fernando
- San Isidro (Bagnan)
- San Jose
- San Roque (Cadanglasan)
- San Vicente
- Santa Cruz
- Sibaroy
- Tabon
- Tumanan
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Surigao del Sur". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 8 Hulio 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Surigao del Sur". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 8 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Singsing ti Apuy
Ti Singsing ti Apuy ket ti maysa a lugar nga adda dagiti adu a bilang dagiti gingined ken bulkaniko a panagbettak a mapasamak iti labneng ti Taaw Pasipiko. Iti 40,000 km (25,000 mi) a sukog ti sapatos ti kabalio, daytoy ket mainaig iti gangani nga agsasauno a serie dagiti trinsera ti taaw, dagiti bulkaniko nga arko, ken dagiti bulkaniko a barikes ken/wenno dagiti panaggungunay ti plata. daytoy ket addaan kadagiti 452 va bulkan ken pagtaengan ti sumurok a 75% dagiti aktibo ken dagiti malmalmeng a bulkan iti lubong.[1] Daytoy ket sagpaminsan pay a tinawtawagan iti sirkum-Pasipiko a barikes wenno ti sirkum-Pasipiko a seismiko a barikes.
Agarup a 90%[2] kadagiti gingined iti lubong ken 81%[3] kadagiti kadakkelan a gingined iti lubong ket mapasamak iti arrubayan ti Singsing ti Apuy. Ti sumaruno a seismiko a rehion (5–6% kadagiti gingined ken 17% okadagiti kadakkelan a gingined iti lubong) ket ti Alpino a barikes, a gumay-at manipud ti Java aginggana idiay Sumatra babaen ti Himalaya, thi Mediteraneo, ken rummuar idiay Atlantiko. Ti Pantok ti Tengnga nga Atlantiko ket isu ti maikatlo a kaaduan ti gingined a barikes.[4][5]
Ti Singsing ti Apuy ket dagus a resulta dagiti plata tekonika ken ti panaggunay ken panagdudungpar dagiti litosperiko plata.[6] Ti daya paset ti singsing ket ti resulta ti Plata ti Nazca ken ti Plata ti Cocos a daytoyy naipalenned iti sirok ti aggungunay nga agpalplaud a Plata ti Abagatan nga Amerika. Ti Plata ti Cocos ket agdama a naipalplaned iti sirok ti Plata ti Karibe, idiay Tengnga nga Amerika. Ti paset ti Plata ti Pasipiko iti igid ti bassit a Plata ti Juan de Fucae ket maipalpalned iti sirok ti Plata ti Amianan nga Amrika. Iti igid ti akin-amianan a paset, ti aggungunay ti amianann a laud a plata ti pasipiko ket maipalplaned iti sirok ti arko ti Is-isla ti Aleutian. Iti ad-adayo a laud, ti plata ti Pasipiko ket maipalplaned iti igid tdagiti arko ti Peninsula ti Kamchatka iti abagatan a labes ti Hapon. Ti akin-abagatan a paset ket narikrikut, nga adda dagiti bilang ti babbabassit a plata ken panagdidinungpar iti plata ti pasipiko manipud ti Is-isla ti Mariana, ti Filipinas, Bougainville, Tonga, ken Baro a Selanda; daytoy a paset ket ilaksidna ti Australia, gapu ta daytoy ket naisanglad iti tengnga ti bukodna a tektoniko a platas. Ti Indonesia ket naisanglad iti nagbaetan ti Singsing ti Apuy iti igid ti amianan a daya nga is-isla nga asideg ken mairaman ti New Guinea ken ti Alpino a barikes iti igid ti abagatan ken laud manipud ti Sumatra, Java, Bali, Flores, ken Timor. Ti naindayegan ken aktibo a sona ti Tikor ti San Andreas ti California ket mangbaliw a tikor a mangtangdan ti paset ti Ngato ti Daya a Pasipiko iti baba ti abagatan a laud ti Estados Unidos ken Mehiko. Ti panagggunay ti tikor ket agpataud kadagiti adu a babassit a gingined, iti adu a beses iti inaldaw, a kaaduan kadagitoy ket bassit unay a marikna.[7][8] Ti aktino a Tikor Reina Charlotte idiay laud nga aplaya ti Haida Gwaii, British Columbia, Kanada, ket nagpatauden kadagiti tallo a dakkel a gingined iti las-ud ti maika-20 a siglo: ti magnitud 7 a pasamak idi 1929; ti magnitud 8.1 idi 1949 (ti kapigsaan a nairehistro a gingined ti Kanada); ken ti magnitud 7.4 idi 1970.[9]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Singsing ti Apuy - Singsing ti Apuy ti Pasipiko". Geography.about.com. 2010-06-14. Naala idi 2010-11-01.
- ^ "USGS.gov - Singsing ti Apuy". Earthquake.usgs.gov. 2012-07-24. Naala idi 2013-06-13.
- ^ Usgs Faqs (2013-05-13). "USGS.gov - Ayan ti pakasamakan dagiti gingined?". Earthquake.usgs.gov. Naala idi 2013-06-13.
- ^ U.S. Geological Survey Earthquakes FAQ.
- ^ U.S. Geological Survey Earthquakes Visual Glossary.
- ^ Moving slabs [Daytoy Dinamiko a Daga, USGS].
- ^ dagiti naudi a gingined idiay Estados Unidos - Naudi a 7 nga ladaw, USGS.
- ^ Schulz, Sandra S., ken ni Robert E. Wallace, "Thi Tikor ti San Andreas", USGS.
- ^ Dagiti Gingined iti rehion ti Reina Charlotte 1984-1996 Naala idi 2007-10-03
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Blinkhorn, Earl F (2004), Ti Singsing ti Apuy, Trafford, ISBN 1-4120-2170-7
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Dagiti mapa ti Singsing ti Apuy ti Pasipiko iti Wikimedia Commons
- Dagiti naipakasaritaan a gingined ken estadistika ti Gingined iti Heolohiko a panagsukisok ti Estados Unidos
- DESKRIPSION: "Singsing ti Apuy"
- Mapa ti Singsing ti Apuy
- Singsing ti Apuy, aktibidad ti tektonikay
- Ti agob-obra a Singsing ti Apuy


text:
Mayo 23-29
SALMO 19-25
Kanta 116 ken Kararag
Panglukat a Sasao (3 min. wenno awan pay)
GAMENG MANIPUD ITI SAO TI DIOS
“Mangted Dagiti Padto Kadagiti Detalye Maipapan iti Mesias”: (10 min.)
Sal 22:1—Ti Mesias ket agparang a binaybay-an ti Dios (w11 8/15 15 ¶16)
Sal 22:7, 8—Maumsi ti Mesias (w11 8/15 15 ¶13)
Sal 22:18—Mapagbibinnunotan ti kawes ti Mesias (w11 8/15 15 ¶14)
-
Panagkali iti Naespirituan a Gameng: (8 min.)
Sal 19:14—Ania ti maadaltayo iti daytoy a bersikulo? (w06 5/15 19 ¶7)
Sal 23:1, 2—Kasano a ni Jehova ket kas iti naayat a Pastor? (w02 9/15 32 ¶1-2)
Ania ti maadalko iti panagbasa iti Biblia ita a lawas maipapan ken Jehova?
Ania dagiti punto iti panagbasa iti Biblia ita a lawas a mausarko iti ministerio?
-
Panagbasa iti Biblia: (4 min. wenno awan pay) Sal 25:1-22
AGBALIN A MAS EPEKTIBO ITI MINISTERIO
Damo a Pannakisarita: (2 min. wenno awan pay) bh—Mangbasa iti maysa a teksto iti mobile device.
Panagsarungkar: (4 min. wenno awan pay) bh—Usaren ti feature a search iti JW Library a mangbirok iti maysa a teksto ti Biblia a mangsungbat iti saludsod ti bumalay.
Panangyadal iti Biblia: (6 min. wenno awan pay) bh 129-130 ¶11-12—Ipakita iti apagbiit iti iyad-adalan no kasanona nga usaren ti JW Library nga agsagana iti panagadal babaen ti mobile device.
PANAGBIAG KAS KRISTIANO
Kanta 55
“Dagiti Pamay-an ti Panangusar iti JW Library”—Paset 2: (15 min.) Pagsasaritaan. Ipabuya ken pagsasaritaan iti apagbiit dagiti video a Download and Manage Bibles ken Search in a Bible or Publication. Kalpasanna, pagsasaritaan ti maudi a subtema ti artikulo. Awisen ti tallaong nga ibagada dagiti dadduma pay a nangusaranda iti JW Library iti ministerio.
Panagadal ti Kongregasion iti Biblia: (30 min.) ia kap. 16 ¶1-15
Repaso ken Dagiti Maadal iti Sumaruno a Lawas (3 min.)
Kanta 139 ken Kararag


text:
Naguurnong dagiti mannalon ken nagatendar iti Field Day Site ket immuna a pinasiarda ti nakaimulaan ti Arize Bigante, TH 82 ken Malakas iti kataltalonan sada nagsubli iti pakaangayan ti programa a pagipresentaranda kadagiti datos ti wagas ti panangpatan-ayda kadagiti nadakamat a klase ti pagay.
Iti naangay a programa, impeksa ni Pug-os Brgy. Captain Arnold V. Yangat ti yaman ken ragsakda a mangabrasa kadagiti programa ti DA ken LGU’s kadagiti mannalon iti barangayda.
Napusgan ni Mr. Bert Vicente a nagipresenta ti Barangay Pug-os idinto ta ni Mr. Benjamin Castillo ti Barangay Namruangan. Natalged ti riknada a nagilawlawag ta ammodan a pimmasada iti 6.5 tonelada/ektaria nga ideal a maapit iti maysa nga ektaria itoy a panagmulada ti Hybrid Rice. Timmaud a salsaludsod ket iti panangdamagda ti kaaduan a sekretoda no kasano a nakaapit dagiti farmer-cooperators manipud iti 7 tons agingga iti 10 tons ti kada ektaria partikular ni Mr. Henry Saliganan ti Barangay Pug-os a nakaala ti 99% .
Dinayaw da OIC Director Ibea ken Provincial Agriculturist Butacion daytoy a resulta ken nagapuanan ti grupo. Ti pannakalaw-asda ti inapit iti 6.5 Tons per hectare nga ideal a pagbasaran ket mangipakita ti nadur-as nga implementasion ti programa ti panagmulaan ti Hybrid nga itantandudo ti Ahensia ken LGU’s ditoy ili a Cabugao, segun kadagiti opisiales ti DA.
Nagyaman met dagiti farmer-cooperators ket kiniddawda ti pannakaaramid manen ti Farmers Field School (FFS) iti sumarsaruno a panagmumula ti pagay a tinung-edan a dagus ti DA-RFU 1 ken DA Provincial Office.
Indauluan ni Mr. Elmer G. Bromeo, Lead Farmer Cooperator ti Barangay Pug-os ken agdama a Farmers’ Federated President iti panagyamanda kadagiti opisiales ti DA, padana a mannalon ken cooperators, bisita, kakapitanes ken iti panangtartarabay kadakuada ti Gobierno Munisipal ken DA-LGU babaen ti liderato da Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. ken Mrs. Zenaida S. Andrada, Municipal Agriculturist iti naan-anay a panagballigi daytoy a pasamak. # (JOED SABIO SAJONIA)


text:
Dagiti lehislatibo a distrito iti Lanao del Norte
Dagiti Lehislatibo a Distrito iti Lanao del Norte, ket isu dagiti umuna ken maikadua a distrito ken isu dagiti pannakabagi ti Probinsia tiLanao del Norte iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas. Ti Lanao del Norte wket paset idi ti pannakabagi ti Lanao aginggana idi 1961, idi naikkan ti bukodna a pannakabagi. Daytoy ket nagbalin idi a pannakabagi ti Rehion XII manipud idi 1978 aginggana idi 1984. Idi 1986, daytoy ket nabingbingay kadagiti dua a lehislatibo a distrito.
Ti pannakaipasa ti Republika Tignay 9724 ket nangisina ti urbano unay a siudad ti Iligan manipud ti umuna a kongresional a distrito ti Lanao del Norte tapno mangporma ti bukodna akongresional a distrito a nnagrugi kadagiti panagbutos idi 2010. Ti Republika Tignay 9774 a napartuat idi Pebrero 17, 2009 ket nangbingbingay kadagiti nabati a populasion ti probinsia kadagitoy dua a distrito.
Dagiti linaon
Umuna a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti ili: Bacolod, Baloi, Baroy, Kauswagan, Kolambugan, Linamon, Maigo, Matungao, Pantar, Tagoloan, Tubod
- Populasion (2010): 269,882 a tattao
Maika-2 a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti ili: Kapatagan, Lala, Magsaysay, Munai, Nunungan, Pantao Ragat, Poona Piagapo, Salvador, Sapad, Sultan Naga Dimaporo, Tangcal
- Populasion (2010): 338,035 a tattao
Maymaysa a distrito (awanen)[urnosen | urnosen ti taudan]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas


text:
Orhan Pamuk
Ni Ferit Orhan Pamuk (naiyanak idi 7 Hunio 1952), ammo pay a kas ni Orhan Pamuk, ket Turko a nobelista. Isuna pay ti Robert Yik-Fong Tam a Propesor iti Nagtagitaoan idiay Unibersidad ti Columbia, nga idiay ket agisursuro ti komparatibo a literatura ken mannurat.
Maysa kadagiti kalatakan a mannurat iti Turkia, dagiti obrana ket nakalako ti agarup a sangapulo ket maysa a riwriw a liblibro iti innem a pulo a pagsasao, a makaaramid kaniana ti kaaduan ti nailako iti pagilianna. Ni Pamuk ket nakaawat kadagiti adu a literario a pammadayaw, a mairaman ti Premio Nobel iti Literatura idi 2006, daytoy ti immuna a Premio Nobel a naipangunggunaan iti Turko nga umili.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Nobela[urnosen | urnosen ti taudan]
- Cevdet Bey ve Oğulları (Ni Cevdet Bey ken dagiti Annakna a Lallaki), 1982
- Sessiz Ev (Iti Naulimek a Balay), 1983
- Beyaz Kale (Iti Puraw a Kastilio), 1985
- Kara Kitap (Iti Nangisit a Libro), 1990
- Yeni Hayat (Iti Baro a Biag), 1995
- Benim Adım Kırmızı (Ti Naganko ket Nalabbasit), 1998
- Kar (Niebe), 2002
Sursurat[urnosen | urnosen ti taudan]
- Gizli Yuz (Sekreta a Rupa), pabuya, 1992
- Öteki Renkler (The Other Colors), sursurat, 1999
- İstanbul: Hatıralar ve Şehir (Istanbul: Dagiti Palpalagip ken ti Siudad), panaglaglagip, 2003


text:
Dungdungoenkanto, Unay Unay
“DIKA la ketdi umay ditoy nanumo a pagtaengak, Atty. Gonzales, no saan a napateg ti gagaram…” kalpasan a pinagtugawna ti sangaili iti immaratiddog a sopa iti salas.
“Wen, Noli. In fact, binaonnak ni papam…” imbitin ti abogado ti sumaruno a sawenna ket tinaliawna ti naulimek ken nakadumog iti wheelchair, immanges iti nauneg, sana pinerreng ni Noli.
Naawatan ni Noli ti italtalukatik dagiti mata ti abogado. Pinukkawan ni Noli ti caregiver . Kayat laket daytoy nga agsoloda nga agsao nga awan iti makangngeg. Daydiay duada laeng. Napateg la ketdi ti gagara daytoy abogado.
“Trisha, isurotmo man ni manangmo iti panagpurosmo kadagiti sabong ti rosas. Makatulong kenkuana no mainitan ken makalang-ab iti sadiwa nga angin.” Binilin ni Noli ti balasang a caregiver. Nagtung-ed ti balasang nga umis-isem ta kasla maayatan ti naka-wheelchair iti nangngegna. Insurot dagiti dua lallaki iti likudan ti dagiti rumrumuaren iti ridaw sadanto kamangen ti sementado nga alley nga agturong iti kamasetasan. Maleggakan ti init hardin. Dagiti nagduduma a masetas ket mula ti asawana idi dipay naibalud iti wheel chair.
Apaman a nakaruar dagiti dua iti salas, linukatan ti abogado ti nangisit nga attaché case a nakaparabaw iti sarming a center table. Nangiruar kadagiti papeles. Iniddep met ni ti stereo kalpasan a nagpatinggan ti sonata a “Dungdungoenkanto…”
“Please sign these papers, Noli.”
“Ta ania dagita a papeles, Atty?”
“For annulment papers iti kasaryo…”
“What?!” Naingato pay ni Noli ti timekna. Napanganga ken nagmulagat. Sanna a ninamnama dayta nga ibaga ti sangailina nga abogado. “What annulment are you talking about, attorney?”
“Look, Noli, imbaonnak laeng ni papam to do this. Ipa-annul ti kasaryo iti asawam. That’s it!” Dua nga ima iti nagkumpas, a buyog ti libbi ti agbogado a nakuttong ken agedad iti nasuroken nga innem a pulo. Iti tayagna a lima a kadapan ken siam a pulgada, bagayna la unay ti terno nga amerikana a suotna.
“To hell with that, attorney! I didn’t file any annulment case or intend to do so!”
“But this is what your father wants you to do.”
“Then tell I won’t! Kunak la no ania itayen ti napateg a gagaram, attorney, ngem gayam, kaskala aso nga agtungtungpal iti bilin ti amona.”
“I’m just doing my job, iho. Uray no agsinakayon iti asawam, agtultuloy latta met ti sustentom kenkuana ken iti anakmo. Adda iti linteg dayta.”
“Saanko a magustoan daytoy a saritaanta, attorney. No awanen iti naimbag pay nga ibagam, mabalinmon iti pumanaw. Dimo koma gamden nga uliten daytoy. Pangaasim…” Timmakder ni Noli. Nakalawlawa ti nganga ti inlukatna a ridaw. napait ti isem ti abogado a mangur-urnos kadagiti papeles sana insubli iti attaché case.
“MAMA, ala wen, aminek a saanak naimbag nga anak, ngem ikarik, agbalinak a naimbag nga asawa ken ama…” Nakadumog ni Noli a nangisawang kadayta a malem a sangailina ti inana, dua nga aldaw iti napalabas kalpasan a nasangailina ti abogado ni papana.
“Dayta ngamin ti pagayatan ni papam. Obsessionna a mamanugang ni Renely. Diak a maawatan no dadduma ti amam, anak. Diak met kabaelan a dupiren ta linteg dagiti saona?”
“Mama, ti ayat ket saan a magatadan ti kuarta. Saanko a basta lattan panawan ken isina ti asawak iti daydiay a kasasaadna. Uray kadi sika, mama, ket dinak maawatan.”
“Ladingitek iho. Agtungtungpalak laeng iti pagayatan ni papam.”
“Addaanak iti bukod a pangngeddeng, bukod a rikna, mama…”
“Ay-ayatennaka ni Renely, iho…”
“Isu laeng ti agay-ayat, mama, awan iti uray maysa a dutdotko a sumgar kenkuana!”
“Kitaem dagiti tallo a kakabsatmo. Narang-ay ti biagda ta ni papam ti nagpili iti asawada.”
“Ngem dida naragsak, mama!”
“Kuna ni papam, laksidennaka ken dinakanto ikkan iti tawidem kadagiti negosiotayo?”
“Diak pagan-ano ti kinabaknang no saanak met a nawaya ken naragsak, mama. Ladingitek unay, ngem nakaruarakon iti tangkal ni papa. Diakon kayat iti agsubli nga agpupok iti uneg. Naragsakakon nga agtaytayab iti bukodko a langit, mama. Nawaya nga agtayab ken mangbuya ti kinapintas iti ruar ti tangkal ni papa. Ay-ayatek ti asawak, mama. Ay-ayatek ti anakko. Sika ti nangisuro kaniak nga agayat, ngem apay itan a sabidongam metten ‘toy panunotko? Mama, please, ammok, mariknak, masaksaktanka iti ar-aramidem. Dimo la ketdi kayat ti mapaspasamak. Ngem awan ti timekmo…”
Saan a nakatimek ti ina nga agngilngilangil.
Inkallaysa ni Noli idi ni Adora a di immatendar dagiti dadakkelna. Ni laeng manangna a Minda ti nangbayabay kenkuana idi nagkallaysada ken Adora sadiay St. Joseph Church. Nadekket ken nasaranay ni Minda nga inaunaanda. Ni Manangna ti mangpatpataray kadagiti negosio ni papana a maysa a three star hotel ken uppat a logging house. Ti maysa pay a manangna iti mangpatpataray kadagiti beach resortda iti La Union ken Pangasinan. Ti manongenna lalaki iti kadua ni papana manarawidwid kadagiti negosioda iti Metro Manila, Clark ken iti Cavite. Nangipatakder ni Noli iti bukodna a negosio, ti Amazing Grace Travel and Tours. Immutang ken ni ninongna iti buniag iti pinangnayonna iti inutangna iti bangko a nagpuonan.
Naragsak da Noli ken Adora. Ngem kalpasan nga impasngay ni Adora ti umuna nga anakda, nagsakit ti ina iti amniotic fluid embolism. Kasla agedaden iti limapulo iti edadna a tallopulotallo. Pinalaylay ti karkarna a sakit dagiti babbai. Ngem, kasano pay itan? Balud iti wheelchair ni Adora: saan a makasao no di ket agareng-eng sana isenias dagiti agkakawweng a ramramayna; saan a makapangan no di suboan; saan a makarugit no di tulongan; nasken a digosen ken pellesan.Ti nalangto ken ni Adora ket ti isemna ken dagiti naraniag a mata; ti pingetna a makidangdangadang iti sakitna; ti reggetna nga agbiag. Saan a manhid ni Noli tapno dina marikna ti sagsagabaen ti asawana.
Ngem apay, a kayat dagiti dadakkelna a pagsinaen ida? Saan kadi nga umanay iti pannakailunodna a kas sukir nga inanak, no maawagan iti kinasukir ti inaramidna?
“AMMOK a nalidayka, Noli. Adtoyak. I love you…” nalanay dagiti mata ni Renely, ket kasla inrantana nga inikkat ti dua a butones ti nalabaga a blusana tapno ipakitana ti nabaknang a barukong daytoy. Daytoy ti dina nagayatan iti balasang, nadursok. Agkataytayagda iti lima a kadapan ken pito a pulgada. Pamudawen ti balasang ken addaan iti makaay-ayo a rupa ken immal-o a pammagi. Agkasusio ti ama ti balasang ken ni papana iti maysa a negosyo. Tapno maadaywanna idi ti balasang, nagkolehio ken nagnaeden ni Noli iti Baguio. Ngem sinurot ti balasang ket nangipatakder met iti travel agency.
Saan a nakatimek ni Noli. Saan a kinabaelan ti aircon ti opisinana ti bara a marikriknana. Masansan nga itugotna iti opisinana ni Adora. Adda pay laeng ti tugaw ken lamisaan daytoy. Ngem itay agsapa, nariinganna nga aguy-uyek ti asawana isu a dina insurot. Inliadna iti executive chair.
“Don’t tell me, a colorful ti sex life-mo iti asawam, a kasla nalaneten a petsay?” Nasarangsang ti manutsutil a katawa ti sangaili.
“Do you think is healthy to have sex with physically handicapped?” Mabusor ni Noli.
“Of course, not! Isu nga ammok, you’re a hungry horse, boy! Adtoyak. Nawayata nga aramiden no kayatmo...”
“I love my wife...”
Naggarakgak ni Renely. Timmakder. Nagpalikud daytoy sa immarakop daytoy.
Nabara ti marikrikna ni Noli. Inwadagna ti balasang. Minisuotanna.
Duuut!!! Duuutttt! Duuuuutttttt!!!
“Shit met daytan nga isturbo!” Nagtabbaaw ni Renely idi ginaw-at ni Noli ti intercom.
“Okey, please come in, Rizza…” insungbat ni Noli.
“Excuse me, Miss Buencaflor. Kasapulan a kasaritak ni sir. Mabalin?” Pinerreng ni Rizza ti sangaili. Pormal ‘toy assistant ken talken ni Noli. Best friend ni Adora.
“Renely, please, mabalin kadi?”
“Okey! Innak iti parking. Nabatik ti cigarette case.” Kunam la no pato ti iniin ti patongna a rimuar.
“Ania nga importante dayta, Rizza?”
“Sir, narigat ti makibiang, ngem apektadokami met. Imbilangmi a kabsat ni Adora. Nasao idi ni Adora ti kinaasino daydiay a babai. Umaynaka la ketdi gargarien…”
“No! Nagbiddutka…”
“Amman, sir! She’s trying to seduce you in order that our agency and her agency will merge together!”
Napaliad iti tugawna ni Noli. Nagsakuntip idi nalagipna ti nabayagen a business proposal ni Renely. Nakaangot iti nalaes nga ikan.
“What’s wrong with merging, Riz?”
“Of course, not favorable, sir! Ngingilawen ti agencyda. Nakaad-adu klientetayo. Iti merging, isu ti mangrienda ti agency ta ad-adda met nga addaka iti sibay ni Adora. Mapadakkeltayo met a bukod ti agency, sir. Intedkon kenka ti feasibility study ti expansion program. If you believe…. and trust…” Saan a nakasungbat ni Noli. Awan ti raniag dagiti mata ni Rizza a nagpakada.
Nailukat ti ridaw. Simrek ni Renely.
“How about dinner, honey?”
“Sorry, my wife and my child are waiting for me. Dinak koma metten a singaen. I need some space, please…” ket nagdardarasen ni Noli a rimmuar. Natinnag ti nakapipa a sigarilio a dipay nasindian iti ngiwat ni Renely. Nagpakada ni Noli ken Rizza ket imbilinna nga isu pay laeng iti makaammo iti agency.
“I trust you, Riz, do the best no ania ti kasayaatan iti agency. Rugiamon ti expansion program iti kabiitan a panawen…”
“Yes, sir… thank you, sir! And please take good care iti gayyemko. We love her…”
“Aramidek dayta, Riz. Saanka laeng a mapagtalkan nga empleado no di ket napateg a kabsat. Thanks, bye…!”
AMNIOTIC fluid and debris enter the maternal circulation; this may trigger a massive anaphylactic reaction, activation of the complement cascade, or both. Progression usually occurs in 2 phases. In phase I, pulmonary artery vasospasm with pulmonary hypertension and elevated right ventricular pressure cause hypoxia. Hypoxia causes myocardial capillary damage and pulmonary capillary damage, left heart failure, and acute respiratory distress syndrome. Women who survive these events may enter phase II. This is a hemorrhagic phase characterized by massive hemorrhage with uterine atony and DIC; however, fatal consumptive coagulopathy may be the initial presentation…Nagrupanget ni Noli ta dina naawatan ti basbasaenna iti monitor. Immanges iti nauneg. Nagsennaay. Minatmatanna ti asul-langit a bobeda.
“Love, it feels good to have a baby!” Kumukurikor kadagiti panarangenna daytoy kaudian a balikas a nagaon iti ngiwat ti asawana. Umis-isem idi ni Adora a nangisawang kadayta idi naipasngayna ti anakda. Kalpasan iti dua nga oras, nagkumbulsion ti ina. Comatose iti makabulan. Kastoynan idi makariing. Makatawen itan ti napalabas.
Kinaem ni Noli Sandoval dagiti sangina ngem napaay nangtiped ti nagragot a bara iti nasabang a barukongna. Kinagatna ti makimbaba a bibigna. Pinerrengna ti ladawan ti Miraculous Heart of Jesus iti bassit nga altar iti kanigidna iti computer and music room iti dua a kadsaaran a balayna. Saan! Saanak nga agsangit! Napigsaak… napigsaak! Ingngarietna pay. Ngem nakabulos latta ti paris a nagtulid kadagiti pingping. Mariknana ti panagmaymaysana ita a malem ti Domingo. Awan iti kasallabayna itoy a parikutna. Nangapput, sa dinumoganna ti keyboard.
Naitubong kadagiti sarangna dagiti kanaktuol ti sapatos iti puraw a tiles ti basar. Nataranta. Dinan kinaut ti panio iti likudan ti nangisit a pantalonna, inagawaanna a pinunas dagiti matana babaen kadagiti dakulapna. Ngem naladawen, nakastreken ti sangaili…
“Agsangsangitka?”
“N-no… nakaluaak ta nabayagakon iti sango ti kompiuter. Nabannog ngatan dagiti matak, manang.” Dina nalapdan iti nagraed.
“Dinak maallilaw, ading, I know you’re crying…” Nakatakderen ni Minda iti kanigid ni Noli ket inrukobna pay daytoy a nangmatmat kadagiti nalabaga a mata ti ama nga agsasainnek.
Saan a nakontrol ni Noli ti bagina. Lalo a bimmara ti barukongna. Naginnuna ti paris a nagtulid iti pingping. Saanen a makapaglibak. Natiliwanen. Ania pay koma ti ilibakna? Ania koma no agsangit? Apay babai laeng aya ti agsangit? Uray dagiti lallaki ket makariknada met iti saem ken panaas. Adda maitedna a bang-ar ti panagsangit.
“I-I’m alone, manang…”
“No! Adtoyak a kanayon, adingko. Dikanto baybay-an.”
“I am losing my hope…”
“Don’t give up! Lumabanka. Kabaelam. Natibkerka. Kinabaelam pay a dinupir ti bileg ni papa. Kabaelam met daytoy. Kabaelam amin, ading…” Immapungol ni manangna.
“Karma? Karma kadi daytoy iti lunod ni papa?”
“No, it is not! Maysa laeng a pannubok daytoy. Laglagipem koma, saan a suboken ti Dios ti tao iti dina kabaelan. You can…!”
“But how? Buyaek lattan ni Adora nga in-inut a matay iti inaldaw, kasta kadi, manang? I can’t help her! It hurts, manang, it hurts…!” Pinampagna ti nasabang a barukongna a binungon iti puraw ken nakipet a tisiert. Athletic ti pammagina ta atleta idi agad-adal iti kolehio.
“It hurts? Lalo a nasaksakit no dika agtignay itan. Awan ti sabali a mangtulong kenka no di met laeng dayta bagim. Bring her to life!” Inradies ti manang dagiti balikasna.
“Kasano, manang, kasano?”
“Rumuarka iti tangkalmo. Kinabaelam iti rimuar iti tangkal ni papa, patiek a kabaelam met daytoy. Iramanmo ni Adora kadagiti aramidmo iti inaldaw. Daytoy, gimmatangak ti CD, adda anag ti biag dayta umuna a kanta.” Ket timmalikuden ni manangna. Adda bitbit daytoy a makan ken mainum a naikabil iti tallo a supot a plastic a namarkaan iti Jolibee. Agturong la ketdi daytoy iti siledda ni Adora tapno pakanenna. Naynay nga aramiden ti kabsatna daytoy sipud pay nagsakit ni Adora. No dadduma, agmalmalemda ti asawana ken tallo nga annakda ditoy balayda.
Inseksekna ti CD iti combo CD/DVDRom Re-writable. Inanagna ti kansion: Minsan madarama mong kay bigat ng problema/Minsan mahihirapanka at masasabing “di ko na kaya”
Tumingin ka lang sa langit baka sakaling may masumpungan/O di kaya ako’y tawagin, malalaman mong kahit kalian
Hawak kamay, di kita iiwan sa paglakbay/Dito sa mundo ng walang katiyakan/Hawak kamay, di kita bibitawan sa paglalakbay/Sa mundo ng kawalan...
Athletic ken cycling idi isportsna. Ni Adora ti numero uno a fan daytoy. Sa la nagsardeng nga agay-ayam idi nagasawadan ta inggaedda a parang-ayen ti Amazing Grace Travel and Tour.
Nangemkem. Pinunasna dagiti luana babaen kadagiti bangad dagiti dakulapna. Nagbang-es kalpasan a pinalabsanna manen ti monitor. Tinalliawna ti altar. Dinanogna ti kanawan a dakulapna idi adda naggilap a flashbulb iti mugingna. Nairut ti kaemna a nangeddeng.
“KABAELAM? Are you serious?”
“Yes, I am, p’re…” Insungbta ni Noli. Ngem iti unegna, agduadua no kabaelanna wenno saan. Nabayagen a saan a nagtaray. Dinam malagip daydi naudi a panagtarayna.
“Nabayagen daydi naudi a panagtaraymo,” nabagas ti perreng ni Leonard, ti organizer ti 10 KM fun run ken kaduana idi nga athtletic player iti University of Baguio. Manipud iti Burnham Park Lake Drive aglikos iti Mines View Park, sa agsubli met laeng iti Burnham Park Lake Drive. Saanen a mabilang no namin-anon a tinarayna idi daytoy iti marathon ken masansan a pangiyawidanna iti tropeo.
“Saanak pay a nagkupas. Diak nga insardeng ti panagdiaging.” Naglibak.
“Good.”
“Palubosannak koma a kaduak ni Adora.”
“A-ania? What’s the big deal?” Nagmulagat pay ni Leonard. Napanganga pay.
“I’m bringing her to life…”
Bigla a nagpaggaak ni Leonard: “You…!” Napigsa pay ti panagtinniplak dagiti dakulap ti organizer ken dipay simmardeng a nagkatawa, sa pagamuan tinugkikna ti barukong ni Noli ket dina inikkat ti kanawan a tammudo iti barukong.
“What’s so funny with my idea?”
“There’s no funny with your idea. Maragsakanak la unay, p’re! You redeemed yourself!” Immarakop ni Leornard a nangpikpikpik ti likodna. “Dayta ti Noli nga am-ammok, di sumuko!”
Immanges iti nauneg. “Thank you… Thank you, p’re. Kasapulak a talaga ti tulongyo a gagayyemko.” Ket naginnibbetda.
“Life is beautiful, p’re! Grieving is out of this world!” Intanggaya ni Leonard ti kanawan a dakulapna. Ket nairut ti panagsabat dagiti dua a dakulap.
“WEN, Ka Jimmy! Addaak ditoy Burnham Park Lake Drive iti start ken isu met laengen ti finish line ti 10Km fun-run ti Saturday Circle Club. Nakasaganan dagiti makisalip iti tinnarayan a pakairaman ti kampeon idi ti marathon iti siudad, ni Mr. Noli Sandoval ken iduronna iti wheel chair ti asawana. Adda ditoy abayko dagiti agassawa.”
“Damagem man Ka Limuel no apay nga aramidenna dayta?”
“Sir, live daytoy iti DZWT Radio Patrol. Ilawlawagyo man no apay aramidenyo daytoy?”
“Agsakit ti asawak iti amniotic fluid embolism kalpasan nga inyanakna ti umuna a bungami. Agsagsagaba iti sakit a dipay masinuo no ania ti gapuna ken no kasano a maagasan. Simmaliak ta I want to bring her to life!”
“Dayta man, Ka Jimmy! Saksiantayo ita ti naidumduma a pasamak. Makasubli ngata ni Mr. Sandoval iti finish line, Ka Jimmy? Daytoy man ti saludsod dagiti adu agbuybuya.”
“Damagem, a, Ka Limuel!”
“Sir, ti panagkunayo, mangabakkayo? Kabaelanyo iti makasubli iti finish line?”
“Ti finish line ket kasla maysa laeng a tinukel ti darat iti panunot a nasken a makapanka dita iti amin a kabaelan. Ngem ti pannakisalip ken ti panagdaliasat manipud iti start agingga iti finish line ket maysa a napateg unay a kinapudno…”
“Dayta man, Ka Jimmy, ti nabagas a kapanunotan ni Mr. Sandoval!”
“Koberam, Ka Limuel! Urayek ti update!”
“Roger, Ka Jimmy…!”
Nagtanamitim ni Noli a naan-anay koma ti pigsana sakbay nga induronna ti wheel chair ni Adora. Pasang-at ti Governor Pack Road ngem nakarkaro manen iti Sunshine Park Drive. Idi makasagpatdada iti UP Drive, immanges ta agingga iti Pacdal Circle ket pataden ti kalsada. Iti pasang-at a Gibraltar Road, aglima a kilometron ti natarayda idi narikna ni Noli ti dagsen dagiti sakana. Kasla agbetted dagiti gurongna. Agkupit ti barukongna. Kasla naugotanen iti anges ket arignan aguyaoy ti dilana. Nagmagan ti karabukobna. Naibusnan ti danumna. Iti isem ni Adora nga umadaw iti pigsa ken kired kada taliawen ti asawana nga umis-isem. Naragsakan idi pinalakpakan dagiti agbuybuya idi nabatoganda Mines View Satellite Market. Ragsak a nangnayon iti kired ken pigsana. Sumagmamano a turista ti nangretrato kadakuada idi nabatoganda ti Ti Mansion.
“Water for you,” sinabat ti panukmegan nga ubing a babai idi palpalakpakanen dagiti agbuybuya iti kabalioan iti Wright Park. Nagsardeng ni Noli. Nangtung-ed ti baket a natayag ken nakuttong iti abay ti ubing idi pinerreng ni Noli.
“Thank you!” ket linukatanna ken intangad ti naibotelia a danum. Ti lamiis ti danuma dimmalan iti karabukobna ket nangipaay iti bang-ar ken lukay iti panagangesna. Pinainumna met ni Adora. “Thank you again,” tinung-edanna ti ubing ket ginandatnan nga iduron ti wheel chair.
“Wait!” ti ubing ket inabrasana ni Adora ket kinunana, “I Love you, tita. Ganyan din po, ang sasakyan ng mommy ko. Ambilis niyang tumakbo kung naglalaro kami ng habolan!”
“Do you love your mom?” kinuso ni Noli ti buok ti ubing.
“Very much po!”
“Kahit physically handicapped?”
“Kahit po! Mahal na mahal ko siya. Pati na rin si daddy at si kuya! ”
“Pabayaan mo na sila,” nagsaon ti baket. “Pasensiya na, madaldal talaga ang apo kong ito. Ipagpatuloy n’yo na. Marami na ang nagdaan.”
“Sige na, iha, thank you, ha? Babay na. Maraming salamat sa inyo!” Winagisanna dagiti agbuybuya a nagpalakpak kadakuada ket induronna manen ti wheel chair.
Dua a kilometro laengen iti kaadayoda iti finish line idi kellaat a nagpakanawan iti Jungle Town ti nalabaga a Toyota Fortuner, nagsardeng ket binalangananna ti dalanda. Nagsardeng ni Noli. Inukasna ti nalabaga a labakara a naiputipot iti tengngedna sana impunas iti rupana. Naslepen ti makin-uneg a tisiertna a pinarabawanna iti asul sweat suit ken nabasan marisan a siortna. Agay-ayus ti ling-et kadagiti simmabunganay a gurongna. Nariknana ti kinnit ti init a di napaidan ti puyupoy. Nagsig-am idi nakitana nga imbuang ti ridaw ti lugan ni papana.
“So, it’s you…!” Kuna ti ama a nagduanna iti nagbaniekes kalpasan nga inikkatna ti butones ti nangisit nga amerkana. Natadem dagiti matana a naibagsol ken ni Noli.
Nagdumog ni Noli. No mabalin dina kayat a mangngeg ni Adora ti panagsusikda nga agama lalo no maipapan iti asawana iti pagsusikanda. Tiptipdenna ti lubuag ti barukongna.
“Ania ti panangipagarupmo iti bagim, ha? Tell me!”
“Papa, please… leave us alone…” arig dina naiyesngaw.
“Bullshiit! Dika kadi mabain?”
“A-ania koma ti pagbainak, papa?” Ngimmato pay dagiti kiday ni Noli. Idinto ta nataldiapanna a nakadumog laeng a naulimek ni Adora a nangsaklot kadagiti imana.
“Bobo! Ti ar-aramidem a!”
“You mean, ibainko ti asawak, papa? No papa! I never ashamed to take my wife out in public! How can you not feel uplifted with someone like her around? If she can still manage to laugh and smile at life's simple pleasures despite her condition, all the more a person like me who can still move around and express myself freely…” Pinerrengna ti amana. Kinaemna dagiti sangina. “Asinoman a mangibain iti asawana nga addaan an-annayen, ibainna met ti kinataona, papa…”
“Sukirka ketdi nga inanak!”
“Yes, ‘pa! Sukirak no maawagan a kinasukir ti ar-aramidek. I admit it! But this time, nasken nga agbalinak a naimbag nga asawa ken ama!” Ingngatona ti timekna, ngem nagbabawi idi nagareng-eng a nagwingiwing ni Adora a nangtaltaliaw kenkuana.
“Natangken a talaga ti panagul-ulom!” Nangemkem ti ama, nalukot dagiti imana.
“Huston, dad!” Bimmaba ti panukmegen a naka-evening gown iti asul-langit.
“M-mama…!”
“Dad, please, pakawanem idan. They suffered a lot….!”
“A, bay-am ida! Saanka a makibiang!”
Inapungol ti ina ni Noli.
“I-Iove you, anak…I love you…”
“Husto daytan a drama! Let’s go!” Ket ginuyoden ti ama ti ina nga inserrek iti lugan. Kinaem ni Noli ti sangina a nangisurot kadagiti matana iti simmalogen iti laud a Toyota Fortuner. Nariknana a kasla immukrit ti bara dagiti nagtulid kadagiti pingpingna. Nginarietanna a pinespes ti labakara.
“Unggg….ungg….unggg!” agsensenias ni Adora nga agtignayen ni Noli.
Pinunas ni Noli dagiti luana babaen iti labakara. Nairut ti petpetna ti wheelchair ket impenneknan ti timmaray. Impapasna ti sakit ti nakemna iti inna panagtaray. Iti duagasut ket innem a limmaok iti tinnarayan, maika-sangagasut limapulo ket pitoda a simmangpet. Adu iti nagpalakpak kadakuada iti finish line.
“Some comments, sir,” dinamag ti crew ti local television, a nangala ti photage iti isasangpetda, “narigat kadi ti sasaaden iti addaan iti asawa a kas kenkuana?”
“No! Apay ketdin a narigat? Ti narigat ket no maiyaguskami iti liday ta sigurado la ketdi a maidissuorkami nga agpadpada iti nasipnget a lubong…”
Ni Leonard, dinillawna ni Noli: “Diak nakita ti determinasionmo a nagtaray, p’re…”
“Kurang ti praktis…” inaminna iti race organizer.
“No addanto manen fun run, will you join again?”
“Yes, please…Rugiak manen ti agsanay. Uray iti bisikleta. Kas iti sigud… ”
Kadagiti local a pagiwarnak, naikabil iti sports page ti pannakisalipda nga agassawa ken iti isasalipdanto manen kadagiti sumaruno a fun run.
KADA Domingo, no nakimisadan sadiay Pink Sisters Church iti Brent Road, itarapnos ni Noli ni Adora iti kadakkelan a mall iti siudad. Agay-ayamda kadagiti video games. Iluganna iti bump car. Saklotenna no aginternetda: online ken LAN games, chat, and surfing.Agiposteda a dua kadagiti notes, dandaniw ken ladawanda nga agassawada iti blosgsiteda, ti www.kamalig.blogspot.com. Mangaldawda ditan, sadanto agawid.
Inunnat ni Noli ti wheel chair nga innalana iti likudan ti berde nga Adventure nga imparkingna iti lower ground level, sa kalpasanna, naannad nga inubbana ti asawana sana impatugaw ken induronen ti wheel chair daytoy a nangkamang ti elevator. Sumursurot iti likudanda ni Mariel a nakaubba ken ni Rochelle. Iggem met ni Trisha dagiti dadduma pay a gamigamda. Caregiver dagitoy dua a babbalasang a susueldoan ni Noli. Kasla napespes ti pusona idi naglukat ti elevator. Innuna ti simrek, dinnuron agingga napekpek. Dida nakastrek. Nangrikep ti elevator, a kunam la no ti ridaw ti gimong iti nangrikep iti biagda.
“Thoughtless people…!” tinaliaw ni Noli ti nagtanabutob a baket a nakapantalon iti gimmatas, puraw a blusa ken gimmatas a blazer. Nagduaan pay ti baket iti nagbaniekes ken arigna iti makaunget. Pamudawen a kas ken ni Noli ken agkataytayagda ngata iti walo a kadapan ken pito a pulgada.
“Mommy, your mouth…!” nagmulagat ti lakay iti kanawan: nakapolo iti sabongan, nangisit a pantalon ken nagsapatos iti lalat. Naipinas ti pumurawen a buokna. Nasabang ti barukongna iti edadna ngata a nasurok a sisenta. Kataytayag met laeng ti baket.
“Look, dad, nakitada la ngaruden a naka-wheel chair, unaanda pay laeng!”
“No, it’s okey, nana. Nairuamkamin iti kastoy.” Insampitaw ni Noli.
“You mean, kanayon a mapasamak daytoy?”
Immisem ni Noli. Kinaykayatna iti nagulimek. Ta pudno met a kanayon a kastoy ti eksenada elevator. Yalikakana ni Adora isu a dina kayat iti makiinnuna ken makisinneksek.
Idi naglukat manen ti elevator, timmulong ti lakay ken ni Noli idinto ta ti baket ti nagpakaasi kadagiti padada nga agur-uray nga ikkanda koma iti espasio ti nakawheel chair.
“Thank you, sir, ma’am…” .
“'Niat’ naganmo, iha…”
“Ungg…ungghh..!” nagsenias ni Adora nga umis-isem.
“Adora, nana…” ni Noli ti simmungbat.
“Your sister?” binagi met ti lakay.
“No, sir, she’s my better-half. Agsakit amniotic fluid embolism kalpasan nga impasngayna ti umuna nga anakmi, ni Rochelle…” inaprosanna ti ulo ti anakda nga agsussuso iti bote ken ubba ni Mariel. Nadlaw manen ni Noli a naiturong kenkuana dagiti adu a mata. Ngem nairuamen kadagiti kakastoy nga eksena.
“AFE, the most dangerous and untreatable condition in obstetrics, right, dad?”
“Right. A rare and a very complicated maternal illness. A serious and even fatal maternal complication of delivery. While its cause is unknown, it is one of the leading causes of maternal mortality in developed countries, accounting for seven of 44 direct maternal deaths in Canada in the period 1997-2000. We need miracle to survive…” Insennaay ti lakay a nangapros iti tuktok ni Adora a naulimek a dumdumngeg, nakadumog ken nangsaklot kadagiti imana.
“Oh, there are so many miracles in every second, dad!”
“I always pray for miracle, sir, ma’am. I've never felt ashamed to take Adora out in public.”
“You should do that, iho…!” Nagduaan pay ti baket a pinekkel ti kanawan a takiag ni Noli sa nagtung-ed. Nabagas ti perrengna..
Third Level. Naglukat ti elevator. Timmulong ti lakay iti iruruarda. Nagyaman manen ni Noli kadagiti ganggannaet.
“It’s just only a mountain, son. Awan ti bantay a di mauli…” Pinekkel ti lakay ti kanawan nga abaga ni Noli.
“You know, son, nakalawlawag iti bangir ti lenned a rabii. Dika koma maawanan iti namnama,” kuna met ti baket, kalpasan nga imbesobesona ni umis-isem nga Adora.
“N-no, ma’am! Diakto maawanan iti namnama. Thank you very much for your support.” Tinipedna ti riknana ta bimmara dagiti matana. Adda pay laeng sumagmamano a mangisakit kadagiti addaan an-annayen. Dagiti kakastoy a pammakired ti kasapulanna. Thanks, Jesus Christ, I know, addaka iti sibaymi… tinangad ni Noli ti puraw a bubongan.
AUGUST 30, 2006.
“THE RACE TO UNDERSTANDING!” Banner ti sports page ti kangrunaan a weekly iti Baguio City ken iti Cordillera. Maipapan iti isasalipda iti 10Km Baguio Day Run ken ti pannakisalipda iti napalabas a fun run.
SEPTEMBER 1, 2006. Baguio Day.
“COUPLE RUNNING FOR HOPE AND MIRACLE!” Nai-box iti front-page ti local daily. Adda pay ti ladawanda nga agassawa: idurduron ni Noli ti wheelchair a kunam la no kalumlumbada ti nakakabalio iti nangisit a lalaki a nakapetpet iti kumpay a nalabit a mapan mangruot. Addaan iti caption: This is the courage of young hunband showing the world that physical disability is not a hinder but hope!
“Leonard, ania ti kayat a sawen daytoy?” Naimatangan ni Noli dagiti nakauniporme iti orange a tisiert a nagmarka iti TEAM ADORA. Iti likod daytoy naisurat ti: "Let's make room for the physically handicapped in our society by sharing with them what we enjoy."
“Your team. And our friends!”
Sumagmamano laeng kadagiti nairupaanna nga am-ammona ti nakasuot ti Team Adora, ad-adu dagiti dina am-ammo. Agtutubo ken nataengan.
“Who’s the organizer?”
“Balikbayan. Agassawa a doktor and philanthropist from Canada. Dagitoydan… Dr. Jose Reyes, and Dra. Mildred…”
“Hello, son.! Nabasadakayo kadagiti pagiwarnak ken nabuya iti telebision. Kumustakayon? ” inawat ni Noli ti kanawan nga ima ni Dr. Reyes.
“How are you, Adora?” Inarakop ti doktora ni Adora nga agar-areng-eng iti ragsakna a nakakita iti baket a nangtulong kadakuada iti mall.
“Sir, ma’am, kunak no saantayon nga agkikita!”
“Addakami ditoy tapno sumuporta kadakayo, iho. Dagitoy tisiert ne,” inyawatan ni doktora ni Noli ken imbagana nga isu iti mangbado ken ni Adora.
Saan a nakatimek ni Noli. Pinikpik ni Leonard ti abaga daytoy, sa immadayon ken nangipukkaw iti megaphone iti panagsagana dagiti partisipante ta rugiandan iti agtaray.
“Inkunsultak kadagiti gagayyemko idiay Canadian Institutes of Health Research ti kasona. Ti director ti Institute of Human Development, Child, and Youth Health agreed to help Adora. Minimal laeng ti bayad. Don’t worry, dimmawatakon iti tulong kadagiti Filipino community iti Canada. Sumagmamanon ti nangited iti pledges. Kas kuna ni nanam, nagadu ti milagro in every second!”
“Isurotdakayo idiay Ontario. Dakami iti makaammo. Agyankayo idiay balay.” Badbaduanen ti doktora ni Adora.
“Apay nga aramidenyo kadakami daytoy, sir, ma’am?”
“Agsipud ta maysaak nga ina and a physician, iho!”
“Maysaak met nga ama and a doctor, son…” Saan a nagawidan ni Noli nga inarakop ti lakay. Nakalua. Napia pay dagiti ganggannaet ta maawatanda ti kasasaadda. Dagiti dadakkelna, sadino ti yanda? Papa! Mama! imkis ti kaungganna ket lalo a bimmaa dagiti matana.
SEPTEMBER 26, 2006.
Ni Noli ti nangdigos ti asawana, kalpasan a nakarugit daytoy. Nakaemna itay dagiti bibigna iti impatugawna ti asawana iti bathtub. Templado iti nalamiis ken napudot ti danum. Imres ti asawana. Naannad dagiti imana a nangipasada ti bimpo a nasabonan iti amin a paset ti bagi ni Adora. Naannad ken nabanayad ti pananggulgolna iti siampo. Sa kalpasan a napunasanna iti tualia, inubbana manen daytoy. Pinellesanna: pink a leotard ken nalayak a sabongan a bestida. Binagtinna manen daytoy nga impatugaw wheel chair sana inturong iti sango ti tokador tapno urnosenna ti buok daytoy.
Itay pay laeng a napaliiw ni Noli a kadarato talliawen ni Adora ti nangisit a planner iti rabaw ti bassit a nagtimmukel a lamisaan iti siledda nga agassawa. Ngem saan nga ikaskaso ni Noli, ta ti mugingna, nakatuon iti panangpamagana ti buok ti asawana babaen iti hair dryer ken panangalaingagna ti kansion manipud iti IPod iti bulsana: Dungdungngoenkanto, unay unay/indayonenkanto ti sinamay/ Tultulodenkanto, naalumamay pagamoanen, inkanton mailibay…
Nagbalaw ni Noli idi itudtudo ni Adora ti planner. Madaman nga isuysuyodna ti sagaysay.
“Apay, Love?”
Isensenyas ni Adora nga alaenna ti planner. Pinidutna. Linukibna. Iti batog daytoy a petsa, nakasurat iti “It’s Family Day today!”
Nagsabat dagiti matada. nagareng-eng ti asawana. nagsenias.
“Ania, mapantayo idiay yanda manang?” Nagtung-ed ti asawana. “Ngem amangan no adda sadiay ni papa…” Insenias ni Adora ti telepono iti yan ti bassit a lamisaan iti sirok ti lampshade. “Agurayka ngarud ta awagak ni manang.”
“Adda ni papang. Duan nga aldawna. Saan a makatagtagari. Kasla adda ti nauneg a pampanunotenna. Dina met ibaga idi amadek. Ala wen, umaykayo ngarud ditoy…” kuna ti bangir a linia.
Apaman a nakastrekda iti nalawa nga inaladan, nataldiapandan ni papana a nakatugaw daytoy iti swing ken adda bassit a libro a basbasaenna. Nakaputot iti puraw, nakatisiert iti puraw ken nagsapatos met laeng iti puraw a goma. Balay ni manangna daytoy, ngem no agtalinaed iti Baguio toy amada ditoy nga agyan. Adda daytoy iti masungad kalpasan ti main gate ti Richgate Square Subdivision.
Dagiti laeng matada nga agassawa iti agsarsarita idi insimpa ni Noli ti wheel chair. Uray idi induronnan daytoy, nagtinnalliawda laeng ngem dida nagtimek. Marikna ni Noli ti tibbayo iti barukongna ken idawdawatna saanda koma nga agsubang iti amana itoy a gundaway.
“Good morning, p-papa. Happy Family Day…”
“Good morning…” insungbat ti ama ngem di timmalliaw. Nakapigket dagiti matana iti basbasaenna. Kasla awan iti aniamanna iti isasangbay dagiti agassawa.
Nagareng-eng ni Adora a mangiyaw-awat iti sangareppet a nalabaga a sabong ti rosas a pinurosna iti hardinna.
Timmaliaw ti ama. Saan a nalawag ti rupana a mangrugin a rugian iti karenken. Nakipinnerreng iti manugang. Nainayad dagiti imana ti ama a nangawat kadagiti sabong sa nagyaman. Inawatna, sinay-opna iti namindua, sa nainayad iti panangidissona iti tugaw.
“Sumrekkayon!” ni manangna a Minda. Nagpakadada nga agassawa. Nupay saan a nagtimek ken di timmalliaw ti ama, nagtungtungtung-ed daytoy.
Iti panangaldaw, dida nakasango a mangan ti ama ta rimuar daytoy.
MAKALAWAS pay iti palabsen, sadanto agpa-Canada. Simmalipda nga agassawa iti cycling fun race ti Cycling Club of Baguio City. Sang-atenda ti Kennon Road manipud iti Saytan, Rosario, La Union agingga iti Burnham Park Lake Drive. Insakay ni Noli ni Adora iti sango. Impakombertna ti bisikleta tapno umatiddog ken adda ti pagtugawan ni Adora. Naganaygay a nagpedal. Naragsak met ni Adora a mangitudtudo iti sarsaroenda a pick-up ti television crew.
“Al-alaandata iti photage, love. ”
“Ung...ung…!”
“Wen, partakak pay! Abutenta ti umuna a grupo!”
“Ung…ung… ” nagngilangil ni Adora, sana pinagtupa dagiti agkakawweng a ramayna, sa idi kuan, nagarte daytoy a kasla napaidda, sa nagungor.
“Wen, aya? Napeggad a sarunoen ti lead pack. No mapasamak ti spill, mairamanta. Namak payen no mapandaganka, Love? Aysus, yad-adayom Apo a Mannakabalin!”
Nagtungtung-ed ni Adora.
Camp 4. Patad. Kellaat a nagmenor iti sangoda ti nangisit a Ford Expedition sa nagsardeng. Naglukat ti ridaw iti batog ti drayber.
“O, inumenyo, energy drink…!” pormal ti rupa ti bimmaba ken nangitanggaya iti bote.
“Papa…!” Nagpreno ni Noli. Dimsaag. Nasileng dagiti kasla batobato a masel kadagit gurongna ken kadagiti takiagna a mangtengngel iti bisikleta.
“Pagpapigsam, alaemon…” naalumamay ti balikas ti ama.
“Papa, you mean…?”
“Ala wen, inabaknak. Inabaknak! Anak la ti anak…” Immisem ken nagngilangil ti ama.
Narikna ni Noli ti kayab ti nalamiis nga angin. Imbakalna dagiti matana iti bakras dagiti bantay iti daya ket nabuyana a nagkurno dagiti nalayog a kawayan. Immisem.
Manipud iti ridaw, timmaray ni mamana a nangapungol ken ni Adora. “Addakami a mangsuporta kadakayo. We always keep our eyes on you…” kuna ni mamana.
“Thank you, papa, mama…” Nagraed ni Noli a nangawat ti mainum. Nanglukat ken nangitangad. Ti lamiis ket sinebsebanna a naminpinsan ti lumlumuag a barukong; lamiis a kas iti aplaw ti angin a nangited iti bang-ar ken nayon a kired. Ti nabati nga apagkatlo iti botelia, impainumna amin ken ni Adora. Inisemanna ti panagsala dagiti duyaw a sabong ti marapait a nangkumot kadagiti abaga ti kasla binautan nga uleg a kalsada.
“Sige, rugianyo manen ti agsang-at. Adayo pay ti finish line. Be careful!” indagdag ti ama a nangpekkel ti kanawan nga abaga ti anak kalpasan a kinusona ti tuktok ti manugangna.
“Thank you, papa, mama…mangrugi ita, makaturogkamin iti nairut...”
“Umunakamin ta inkam alaen ni Rochelle. Urayendakayo iti finish line,” ti ina.
“Agyamankami manen, papa, mama…agannadkayo met iti dalanyo…”
Ganado nga agpedal ni Noli ta agluplupias ti barukongna iti kired ken namnama. Saanen nga agluag ti barukongna. Kasla landok dagiti gurongna a nagpedal.
“Si Apo Chios nan mang sufalit ken chaka isnan fachang ya layad ay inpa-ilam asawam, balok!” impasabat ti maysa kadagiti lima a nakabaag ken uksob a lallakay a nakaiggem iti pika ken gansa idi nabatoganda ti Lion’s Head. Isuda dagiti agpappapiktiur kadagiti turista.
“Idawat-dawatmi nan panang-ited si Apo Chios ya gabay ken dakayo…” ti maysa pay.
“Ania kano, Love?” naganangsab ni Noli ta nasang-at a lugar ditoy. Nagareng-reng ni Adora a nagngilangil.
“Iyaman kadakayo em-in amam-a! Adi kabayadan, nan nay manlaplapusanan ay layad yo ken dakami! Maid teken ay mangitauli isnan emin ay layad ya kina agyodyo no di si Apo Chios!” impukkaw ni Noli a nangtaliaw iti likudda. Nagkatawa ta intag-ay ken winagwag dagiti lallakay ti pikada. “Matago-tago tako em-in!” Impukkawna manen.
Nagsabat dagiti matada a dua. Manutsutil ti isem ni Adora, a kasna la kunkuna: dinno met a puon ti saleng ti nanglikkabam ti insungbatmo?
Naggarikgik ni Adora ken dinanggayanna. Naragsakda. Ngem ammo ni Noli, adu pay dagiti agur-uray a pannubok kadakuada, a kas iti panangsang-atda ita iti Kennon Road: nasken nga agridam ken agannad, ta agtinnag ti adu a ling-et (wenno lua pay ket ngata), adu a kired ken anus; nasken ti tured ken pigsa ti pakinakem ken uray maitutop ken rumbeng a pangngeddeng; nasken a di maawanan a panagtalek iti bagi ken iti Mannakabalin; nasken ti panagannad kadagiti rangkis, kadagiti teppang, kadagiti agtinnag a bato, kadagiti nagalis a disso, kadagiti kurbada, kadagiti masabat ken masaruno a lugan, ken kadagiti agballasiw a tao ken dingo.
“Love, iti kaanoman, diak tallikudan ti sinapataak nga ayat…” Naginnisemda…##
Friday, October 24, 2008
Posted by Ka Iddo at 6:12 AM
Labels: short story
1 comment:
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
KAPITULO 63
Nangbalakad ni Jesus Maipapan iti Pannakaitibkol ken Basol
MATEO 18:
BALAKAD MAIPAPAN ITI PANNAKAITIBKOL
NO MAKABASOL TI MAYSA A KABSAT
Kalkalpas laeng nga inladawan ni Jesus ti kababalin a masapul nga ipakita dagiti pasurotna. Matmatanda koma ti bagida kas ubbing, napakumbaba ken saan a napannakkel. Dagiti adalan tuladenda koma ni Jesus babaen ti panangtuladda iti kababalin dagiti ubbing.
Nabiit pay a nagsusupiatan dagiti apostol no asino ti katan-okan, isu a mabalin nga ibilangda a pannubngar dagiti sasao ni Jesus. Idi kuan, adda imbaga ni apostol Juan a kalkalpas pay laeng a napasamak: “Nakakitakami iti maysa a tao a mangus-usar iti naganmo a mangparparuar kadagiti demonio ket linapdanmi ta saantayo met a kadua.”
Panagkuna kadi ni Juan a dagiti laeng apostol ti adda karbenganna a mangpaimbag ken mangparuar iti demonio? No kasta, apay ngarud a kabaelan daytoy a Judio ti mangparuar kadagiti dakes nga espiritu? Mabalin a narikna ni Juan a saan koma nga agaramid kadagiti milagro daydiay a tao ta saan a makikadkadua ken Jesus ken kadagiti apostol.
Nasdaaw ni Juan idi kinuna ni Jesus: “Bay-anyo latta, ta ti asinoman a mangus-usar iti naganko a mangaramid kadagiti milagro ket saan a makapagsao a dagus iti maibusor kaniak. Ta ti saan a bumusor kadatayo ket kaduatayo. Ken asinoman a mangted iti sangabaso a danum nga inumenyo gapu ta pasurotnakayo ni Kristo, ipasiguradok a mabendisionanto.”
Iti daydi a tiempo, saan a masapul a makikuyog ken Kristo daydiay a tao tapno maibaga nga adda iti dasig ni Jesus. Saan pay idi a nabukel ti kongregasion Kristiano, isu a saanna kayat a sawen a ti lalaki ket bumusbusor wenno mangiparparegta iti palso a relihion gapu ta saan a makikuykuyog ken Jesus. Nalawag a mamati ken Jesus ti lalaki, ket ipakita ti imbaga ni Jesus a mabendisionanto ti lalaki.
Iti sabali a bangir, dakdakes no maitibkol ti lalaki gapu iti sasao ken tigtignay dagiti apostol. Kinuna ni Jesus: “Asinoman a mangitibkol kadagitoy a nanumo nga addaan pammati, nasaysayaat laengen a maigalut iti tengngedna ti dakkel a bato, sa maitapuak iti baybay.” (Marcos 9:42) Kalpasanna, imbaga ni Jesus kadagiti pasurotna a masapul nga ikkatenda ti aniaman a pakaitibkolanda, kasanoman kapateg dayta, kas iti ima, saka, wenno mata. Nasaysayaat a mapukaw dagita a napateg a bambanag ket makastrek iti Pagarian ti Dios ngem ti maaddaan kadagita ket agtungpal iti Gehenna (Tanap ti Hinnom). Mabalin a nakitan dagiti apostol daytoy a tanap iti asideg ti Jerusalem a pagpuoran kadagiti basura, isu a maawatanda nga iladawan dayta ti agnanayon a pannakadadael.
Impakdaar pay ni Jesus: “Siguraduenyo a diyo laisen ti maysa kadagitoy a nanumo, ta ibagak kadakayo a dagiti anghel idiay langit a mangay-aywan kadakuada ket kanayon nga adda iti sanguanan ni Amak nga adda idiay langit.” Kasano kapateg iti Amana dagitoy a “nanumo”? Imbaga ni Jesus ti maipapan iti maysa a tao nga addaan iti 100 a karnero ngem napukaw ti maysa. Panawanna ti 99 tapno birokenna daydiay napukaw ket no masarakanna, ad-addanto ti ragsakna iti daytoy a karnero ngem iti 99 a saan a napukaw. Kinuna pay ni Jesus: “Saan a kayat ni Amak idiay langit a mapukaw ti uray maysa laeng kadagitoy a nanumo.”
Mabalin a pampanunoten ni Jesus dagiti agsusupiat nga apostolna no asino ti agbalin a katan-okan kadakuada idi kinunana: “Agbalinkayo a kas iti asin, ket agkakappiakayo.” (Marcos 9:50) Ti asin ket mangpaimas iti taraon. Makatulong met ti piguratibo nga asin tapno nalaklaka nga akseptaren ti ibaga ti maysa ken tapno mataginayon ti talna, saan a kas ti ipaay ti panagsusupiat.
No dadduma, tumaud dagiti nakaro a di pagkikinnaawatan, ket ibaga ni Jesus no kasano a tamingen dagita. “No makabasol kenka ti kabsatmo,” kuna ni Jesus, “kasaritam a dakdakayo ket ibagam ti basolna. No dumngeg kenka, natulongam ti kabsatmo nga agbabawi.” Kasano ngay no saan a dumngeg? “Mangikuyogka iti maysa wenno dua a testigo,” imbalakad ni Jesus, “tapno malawlawagan ti amin a banag babaen ti pammaneknek ti dua wenno tallo a testigo.” No saan latta a maurnos, ibagam “iti kongregasion,” kayatna a sawen, kadagiti panglakayen a mabalin nga agdesision. No ngay saan latta a dumngeg ti nakabasol? “Ibilangmo kas kadagiti tattao iti lubong ken kas agsingsingir iti buis,” dagiti tattao a saan a kalanglangen dagiti Judio.
Masapul a suroten dagiti manangaywan iti kongregasion ti Sao ti Dios. No adda nagbasol ket masapul a madisiplina, ti pangngeddengda “nagalutanen idiay langit.” Ngem no makitada nga awan basol ti maysa, dayta ket “nawarwaranen idiay langit.” Makatulong dagitoy a pagannurotan inton mabukel ti kongregasion Kristiano. Kadagita a serioso a pagsasaritaan, kinuna ni Jesus: “No adda aguummong a dua wenno tallo a tattao gapu iti naganko, addaakto iti tengngada.”


text:
Abrasa ti Kurang ti Plumada
Dua a dadakkel nga organisassion dagiti agdadamo a mannurat ti nabayagen a nabukel: ti Timpuyog dagiti Agessem iti Literatura Dagiti Ilokano a Pintek (wenno TALDIAP) a nabuangay idi Setiembre 15, 2005; ken, ti Isagutko Kenka Writers Club (IKWC) a nabuangay idi Disiembre 22, 2006. Dagiti kameng ken opisiales ket manipud iti nagduduma a sector: estudiante, OSY, mannalon, mangngalap ken iti labor sector, nagannak, dagiti oldies but goldies, ken dadduma pay a sector.
Nangbukelda iti timpuyogda tapno lalo pay a tumibkerda. Tapno isudan a mismo iti agiinnadal.
No ti gartemda nga agsurat, kasda la nakakita iti marsaba a salamagi. Napingetda a makasursuro nga agsurat iti daniw ken sarita. Ngem saan nga umanay ti inda panagpursigi no awan iti mangabrasa kadakuada, no awan iti mangidalan kadakuada kadagiti umno nga aramidenda.
Ti saanda a pannakatarabay ket ad-adda pay iti inda panagpursigi, ket kuna ti maysa a pundador ti TALDIAP, Leonardo R. Agunoy: “Ti timpuyogmi ti konseho a pakakedngan ti parikut tapno maisarakan-maipamuspusan iti risut….”
Iti met IKWC, kuna ti agbayserda, ni Ms. Estrelita “Mama Es” Del Rosario, Station Manager 90.7 MHz FM Radyo Natin, iti pannakiumanko kenkuana idi iti aldaw ti Abril 7, 2007: “Addaanda iti regget ken napipintas dagiti kapanunotda ken paniriganda kadagiti sursuratenda, isu a naan-anay ti itedko a suporta kadakuada…”
Nakapamindua pay ketdin a, a nagpaseminar-workshop ti IKWC. Ti kaudian ket napasamak iti mismo a residente ti presidente, ni Romeo Licudine, iti Brgy. Saoat, Tagudin, Ilocos Sur Idi Abril 21, 2007. Agmalmalem nga inda panagiinnadal no kasano iti agsurat iti daniw ken sarita. Adda met ti pasalipda iti On The Spot Poetry Writing Contest kadagiti worksiapda.
Daniw ti ipangpangruna dagiti dua a timpuyog, a kas radio base wenno ad-addda a radio ti outlet dagiti putarda: ti IKWC, ti 90.7 MHz FM Radyo Natin, a masarakan iti Brgy. Magsaysay, Tagudin, Ilocos
Iti TALDIAP, maibasa dagiti daniw iti programa a para iti literatura iti CMN Radio DZEA iti Siudad ti Laoag babaen ken ni Leonard Domingo Villa, iti pannarabay ti naanus nga Station Manager, ni Rev. Fr. Nolasco “Tom” Pascua.
Malaksid iti radio, naipablaak met dagiti putar dagiti dua a timpuyog kadagiti dua a kadakkelan ken kalatakan a rehional a pagiwarnak: ti Tawid News Magazine iti Rehion I ken ti The Valley Journal iti Rehion II.
Iti Tawid, inikkak iti bennegda, (a kas editor) “Ti Benneg Dagiti Kattungbol” (The Budding Writer’s Corner) a pakabasaan kadagiti dandaniwda. Napaliiwko a nagdarasda a makasursuro ken sadiwa (fresh) dagiti idea dagitoy a mannurat. No naan-anay ti pannakatarabayda, lalo pay a bumaknang ti agamang ti Literatura Ilokana.
Kadagiti ipatpatulod ti “The Valley Journal” a kopiak babaen iti editorda, ni John Buhay, ken presidente ti Timpuyog Dagiti Mannurat iti Iluko (TMI Filipinas), napaliiwko kadgiti sinuratda iti isu met laeng a laing, panirigan, kapanunotan ken sirmata dagitoy a mannurat kadagitoy dua a timpuyog.
Kasapulan unay iti pannarabay dagiti dua a timpuyog, ta iti masakbayan, isudanto ti mangitakder ken mangparang-ay ti bukodtayo a dila.
“Apay a dimo buklen ti Timpuyog Dagiti Mannurat iti Radio,” impalapalko a karit ken ni Danny Antalan, news reporter ti Tawid News Magasin ken reporter-anchorman ti DZTP,
Abrasa iti kasapulan ti plumada tapno dumur-as pay. Kasapulanda iti nabara a takiag a sadagda iti inda panagkalatkat.
Dagiti opisiales ti IKWC: Presidente, Romeo Licudine; Bise Presidente, Guillermo Lardizabal; Sekretaria, Gliceria Manzano; Katulong a sekretaria, Ma. Corazon "Dj DM" Moria; Tesorera, Maritess Bulatao; Oditor, Jessie 'Dj Ace" Fabro; PRO's, Harry "Dj Wency" Manzano ken Alejandro Pascua, Jr.; Buss. Managers, Leo Legaspina ken Edwin Edmark de Guzman; Musa, Julie Pat Lanuza ken Adonis, Philip Binay-an. Agpaay a mamagbaga da Mayor Roque S. Verzosa, Jr. ti Tagudin, Ms. Estrellita "Mama Es" del Rosario - Station Manager 90.7 MHz Fm, Ptr. Romeo Patacsil, Ptr. Leonito Torreliza, Monica Flores ken Mr. Moises Laza.
Dagiti opisiales ti TALDIAP: President, Jorge G. Placido; Vice President, Leonardo R. Agunoy; secretary, Eroline G. Martinez; asst. Secretary, Recson Pante; treasurer, Edward F. Pasalo; auditor, Rufino C. Dugay; PIO, Emerson Ramos; bus. managers, Kerwin Domingo & Rodel Reyes; muse, Aira Rowena R. Banglas; advisers, Mr. Leonard D. Villa, Mrs. Agustina Rabago-Bugaoisan & Sr. Melanie Luz Morales, asst. station manager, CMN Radio DZEA; spiritual adviser, Rev. Fr. Nolasco “Tom” Pascua, station manager, CMN Radio DZEA; legal counsel, Atty. Mariano Nalupta, Jr.
Iti pannakiinnumanko, adda ti panagduadua ni Ms. Estrelita “Mama Es” Del Rosario, Station Manager 90.7 MHz FM Radyo Natin, iti sabali a format ti programa iti FM radio, ti kinaadda ti para iti literatura. Maam-ammo ngamin a
Ngem, insungbatko met a maysa nga innovation daytoy. Uray kadakami idiay
“Pamrayanmi laengen iti agsurat iti radio (DZEA)…” madlaw iti kinapakumbaba iti anag ti
Ngem saanda la ngata nga ammo (TALDIAP), a nagsursuratak met iti programa a naipatangatang iti DZEA! Manipud iti tawen 1991 agingga iti 1995. Babaen kadagiti dua a religious drama program: “Ti Biag Ni Jesus” ken ti “Dalan, Kinapudno, ken Biag.” Pito a tawen, (1991-1997) a nagsursuratak kadagiti sangapulo ket tallo a drama ti Catholic Media Network (CMN), a naipatangatang met laeng kadagiti amin a CMN radio iti Northern Luzon a kas iti DZCV, Tuguegarao, Cagayan; DWRV, Bayombong, Nueva Vizcaya; DZWT, Baguio City; DZPA, Bangued, Abra; DZNS, Vigan, Ilocos Sur; ti maysa pay a CMN radio iti Alaminos City, Pangasinan ken uray iti DWDY, Ilagan, Isabela. Malaksid kadagitoy sangapulo ket tallo a programa ti CMN, adda pay ti tallo a drama translation a suraten met laeng toy numo, a kas ti “Adda Latta Namnama” ti Lutherans ken kadagiti drama program dagiti ahensia-nasional.
Kasapulan a maabrasa dagitoy a budding writers. Saan laeng koma nga akem dagiti radio a nanginaw kadakuada, ti Tawid News Magasin, ken ti The Valley Journal no di ket datayo amin amin a mannurat a nakaibudaken ti naganna iti Literatura Ilokana.
Kasapulan a maabrasa dagitoy a budding writers. Saan koma ida a baybay-an; ta ti panangbaybay-a ket idatengna iti dakdakkel a posibilidad iti panaglaylay iti masakbayan, ta kaiyariganda iti bukel a nagtubo iti nabato a daga. Iti panangtagiben ti bukod a dila, uray no dida kameng iti GUMIL wenno TMI dagitoy a timpuyog, karamanda met iti panagdur-as ti Literatura Ilokana…
Ur-urayenda ti abrasam…ita koman!
“Uray no dagiti nagpalausan a makinilia la koma,” dayta man ti arungaing ti dua a grupo. Makaisemak, wen, ta iti baet nga intay panangipasulin wenno panangibaber pay ket ngatan a, kadagiti dadduma ti makinilia, isuda ket kasapulanda la unay a kas kangrunaan a gamigamda iti inda met pannakiraman a panangparangpaya ken panangpatalinaed iti agnanayon ti bukodtayo a dila.
Iti krismas parti idi 2006 a dinar-ayak, sinagutan ti GUMIL La Union ti makinilia ken liblibro ti maysa pay a timpuyog dagiti budding writers, ti Pluma ni Bucaneg, babaen iti panangidaulo ni Rodgerry Rodriguez. (Ni Romeo Licudine ti nangawat ti makinilia.) Nagdakkel ti panagpuspuso ti GUMIL La Union babaen iti panangidaulo ni Djuna Alcantara, ta dina impaidam ti aniaman a maitulongda kadagiti agdadamo ken sumingsingising a mannurat. Umadu koma ti kas kadakuada!
Ti TALDIAP ken IKWC ket agur-uray met iti abrasam, kabsat a mannurat ken patron ti Literatura Ilokana… ita koman! ##


text:
William Faulkner
Ni William Cuthbert Faulkner (naipasngay a kas ni Falkner, Septiembre 25, 1897 – Hulio 6, 1962), naam-ammuan pay a kas ni Will Faulkner, ket maysa idi nga Amerikano a mannurat ket Premio Nobel a Laureado manipud idiay Oxford, Mississippi. Ni Faulkner ket nagobra kadagiti nadumaduma a naisursurat a midia, a mairaman kadagiti nobela, dagiti ababa a sarita, ti pabuya, dandaniw, salaysay ken dagiti senario a pabuya. Isu ket nagruna a naam-ammuan ket nabigbigan para kadagiti nobela ken dagiti ababa a saritana, ken adu kadagitoy ket naidisso iti binalabala a Kondado ti Yoknapatawpha, ti maysa a lugar a pinartuat ni Faulkner a naibatay iti Kondado ti Lafayette, nga idiay ti kaaduan a nagnaedanna, ken idiay Holly Springs Kondado ti Marshall.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Obituary Dagiti Obituario ti Variety, Hulio 11, 1962.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti inadaw a sasao a mainaig kenni William Faulkner iti Wikiquote (Ingles)


text:
Sakbay ti pakasaritaan
Ti sakbay ti pakasaritaan wenno prehistoria (ti kaibuksilanna ket "sakbay ti kaadda dagiti naisurat a rehistro," manipud ti Latin a balikas para iti "sakbay," præ) ket isu ti sangapda iti panawen sakbay ti nairehistro a pakasaritaan wenno sakbay ti inbension dagiti sistema ti panagsurat. Ti sakbay ti pakasaritaan ket mabalin a mangitudo iti paset ti panawen ti kaadda ti tao sakbay ti rugi ti pannakagun-od kadagitoy a a naisurat a rehistro.[1] Iti nawatwatiwat a kaibuksilan , daytoy ket mangitudo kadagiti amin a panawen a simmarunuan ti kaadda ti tao ken ti inbension ti panagsurat. Ti arkeologo a ni Paul Tournal ket isu ti immuna a nagaramid ti termino nga anté-historique[2] iti panangipalplawag kadagiti nabirbirukanna kadagiti rukib iti akin-abagatan a Pransia.[3] Isunga, ti termino ket inus-usar idiay Pransia kadagiti tawen ti 1830 tapno mangipalawag ti panawen sakbay ti panagsurat, ken ti balikas a "prehistoriko" ket naipakaamo iti Ingles babaen ti arkeologo a ni Daniel Wilson idi 1851.[4][5]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Renfrew, Colin. Prehistoria Ti Pannakaaramid ti Nagtagitaoan. New York: Moderno a Biblioteka,2008. Prenta.
- ^ pre-historiko (Pranses)
- ^ Bruno David, Bryce Barker, Ian J. McNiven (2006). Ti arkeolohia sosial dagitipatneng a kagimongan ti Australia . Panid 55. (cf. "Ti kapada a termino ti anté-historique ket nasapsapa nga inaramid babaen ni Paul Tournal.")
- ^ Simpson, Douglas (1963-11-30). "Ni Apo Daniel Wilson ken ti Prehistoriko aPakasaritaan ti Eskosia, Ti Sentenial a Panagadal" (PDF). Dagiti Nagbanagan ti Kagimongan, 1963-1964. Naala idi 2009-02-22.
- ^ Wilson, Daniel (1851). Ti arkeolohia dagiti prehistoriko a pakasaritaan iti Eskosia. p. xiv.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Arkeolohiko a Network dagiti Limned a Ladawan ti Daga
- Ti Neandertal a sitio idiay Veldwezelt-Hezerwater, Belhika.
- Prehistoria ti Amianan a Pasipiko
- Prehistoria idiay Arhelia ken idiay Morocco [1]
- Dagiti Nasapa a Tao


text:
Sitangkai, Tawi-Tawi
Ti Sitangkai ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Tawi-Tawi iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Sitangkai ket nabingbingay a politikal kadagiti 9 a barbaranggay.[2]
- South Larap (Larap)
- Sitangkai Poblacion
- Tongmageng
- Tongusong
- Datu Baguinda Putih
- Imam Sapie
- North Larap
- Panglima Alari
- Sipangkot
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Tawi-Tawi". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 21 Oktubre 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Tawi-Tawi". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 21 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)