text:
Jorge Luis Borges
Ni Jorge Francisco Isidoro Luis Borges (24 Agosto 1899 – 14 Hunio 1986), ammo a kas ni Jorge Luis Borges (Espaniol: [ˈxorxe ˈlwis ˈborxes] audio (tulong·paammo)), ket maysa idi nga Arhentino a mannurat ti ababa a sarita, manalaysay, mannaniw ken agipatpatarus a naipasngay idiay Buenos Aires. Dagiti obrana ket arakupenna ti "karakter ti saan a kinapudno kadagiti amin a literatura".[1] Daggiti naindayegan a liblibrona, Ficciones (1944) ken Ti Aleph (1949), ket ururnong dagiti ababa a sarita a naisilsilpo babaen dagiti sapasap a tema a kas dagiti tagtagainep, labirinto, dagiti biblioteka, sarsarming, ay-ayup, piksional a manmannurat, pilosopia, relihion ken Dios. Dagiti obrana ket nakaiparawad iti pilosopiko a literatura ken ti pay pantasia ken dagiti kita ti salamangka a realismo. Ti kita ti ket nagtigtay a sumupiat ti realismo salamangka/naturalismo ti maikasangapulo ket siam a siglo.[2][3][4] Iti kinapudno, ti kritiko a ni Angel Flores, ket isu ti immuna a nagusar ti termino, ket nangiyuna ti panangirugi ti daytoy a tignay iti Historia universal de la infamia (Ti Sangalubongan a Pakasaritaan ti Inpamia) (1935) ni Borges .[5] Adu dagiti eskolar a nagisingasing a ti nagkarkaro a panagbulsek ni Borges ket timmulong kaniana nga agpartuta kadagiti nipabpabaro a simbolo ti literario babaen ti panagpanpanunot.[6] Dagiti naladaw a panakisinnao ti daniwna nga adda dagiti kultural a pigura a kas ni Spinoza, Camões, ken Virgil.
Idi 1914 ti pamiliana ket immalisda idiay Suisa nga idiay ket simmrek a nagadal, a nakagun-od ti baccalauréat manipud iti Collège de Genève idi 1918. Ti pamilian ket kanayonda a nagbanbaniaga idiay Europa, a mairamin kadagiti ipapan idiay Espania. Idi isubsublina idiay Arhentina idi 1921, ni Borges ket nangrugrugi a nagipabalaak kadagiti daniwna ken dagiti salaysay iti surrealista a literario a warwarnakan. Isu ket nagtrabaho pay a kas bibliotekero ken lektor ti publiko. Idi 1955 isu ket naidutok a kas ti direktor ti Nailian a Publiko a Biblioteka (Biblioteca Nacional) ken propesor ti Literatura idiay Unibersdad ti Buenos Aires. Idi 1961 isu ket naamammoan ti sangalubongan apanakaikaskaso idi nakaawat ti immuna ken maymaysa laeng a Prix Internasional, a nakibinningay ti daytoy a gunguna kenni Samuel Beckett. Idi 1971 isu ket nangabak ti Premio Herusalem. Dagiti obrana ket naipatarus ken nawatiwat a naipabpablaak idiay Estados Unidos ken idiay Europa. Ni Borges ket nalaing kadagiti nadumaduma a pagsasao. Ni Borges ket nangiruknor ti naudi nga obrana, Los Conjurados (Dagiti Konspirador), iti siudad ti Hinebra, Suisa, ken isu idiay, idi 1986, ti nagpilianna a pakatayan.[7]
Ti sangalubongan a pammadayawna ket naipagtitipon idi tawtawen ti 1960, a tinulongan babaen ti "Latino Amerikano a Rang-ay" ken ti panagballigi ti Cien Años de Soledad (Sangagasut a Tawtawen a Pangmaymaysa) ni Gabriel García Márquez.[2] Ti mannurat ken mannalaysay a ni J. M. Coetzee ket nangibaga kaniana ti: "Isu, ngem adadu ngem sinoman, ket nagipabaro ti pagsasao ti piksion ken isu ti nanglukat ti dalan ti maysa a naisangsangaya a sangkaputotan dagiti Espaniol Amerikano a nobelista."[8]
Dagiti linaon
Biag ken pagsapulan[urnosen | urnosen ti taudan]
Nasapa biag ket edukasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Jorge Luis Borges ket naipasngay iti maysa nga na-edukado a tengnga a klasea pamilia idi Agosto 1899. Nasayaat ti biagda ngem saanda met a nabaknang tapno makataengda idiay puseg ti ili ti Buenos Aires. Isuda ket nagtaengda idiay Palermo, ti napangpanglaw idi a suburbo ti siudad. Ti ina ni Borges, a ni Leonor Acevedo Suárez, ket nagtaud ti maysa a tradisional a taga-Uruguay a pamilia iti "puro" a criollo (Espaniol) a kaputotan. Ti pamilia ti inana ket nairamanda idi kadagidi Europeano a panagtaeng iti Abagatan nga Amerika, ken kankanayon ti inana a nangisarsarita kadagiti kinatured a tigtignayda. Ti 1929 a libro ni Borges a Cuaderno San Martín ket nairaman ti daniw nga "Isidoro Acevedo," a nangilaglagip iti apongna a lalaki, a ni Isidoro de Acevedo Laprida, ti maysa a soldado ti Buyot ti Buenos Aires. Ti kaputotan ti Arhentino nga anogado a ni Francisco Narciso de Laprida, Acevedo ket nakilablaban idi kadagiti gubat iti Cepeda idi 1859, ti Pavón idi 1861, ken ti Los Corrales idi 1880. Ni Isidoro de Acevedo Laprida ket pimmusay ti pulmunia idiay nakaipasngayan a balay ti apokona alalalki a ni Jorge Luis Borges. Ni Borges ket dimmakkel a nakangkangeg ti naiwagwag a maipanggep ti gloria ti pamilia. Ti ama ni Borges, a ni Jorge Guillermo Borges Haslam, ket paset ti kaputotan ti Espaniol, paset a kaputotan ti Portuges, ken guddua nga Ingles, ket anak pay a lalaki ti maysa a koronel. Ni Borges Haslam, nga ti inana ket maysa nga Ingles, ket dimmakkel nga nagsasao iti Ingles idiay balayda ken kankanayon nga innal-alana ti pamialiana a nagbanbaniaga idiay Europa. Ti Inglatera ken Ingles kaaduan a nagusgustuan iti balay ti pamila.
Idi agtawen ti siam, ni Jorge Luis Borges ket inpatarusna ti Ti Naragsak a Prinsipe ni Wilde iti Espaniol. Daytoy ket naipablaak iti maysa a lokal a warnakan, ngen dagidi gayyemna ket inpagarupanda a ti agpayso a nagsurat idi ket ti amana.[9] Ni Borges Haslam ket maysa idi nga abogado ken manursuro ti sikolohia a nagsangsanglad kadagiti literario nga aspirasion. Ti kinun-kuna ni Borges iti amana "nangpadas nga agbalin a maysa a mannurat ken napaay iti daytoy a panagpadas." Nangisurat ti, "kaaduan kadagiti tattaok ket soldadoda ken Ammok a saanakto a kasta, Nababainanak, iti kasapsapaan, a nagayayat iti libro a tao ken saan a tao iti aksion."
Ni Borges ket nsursruan idi idiay balayda aginggana idi agtawen ti sangapulo ket maysa, makasasao ti dua, nagbasbasa iti Shakespeare iti Ingles idi agtawen iti sangapulo ket dua. Ti pamilian ket nagtataeng iti maysa a dakkel a balay nga adda iti maysa nga Ingles a biblioteka nga adda kadagiti sumurok a sanagaribu a tomo ti liblibro; Ni Borges ker nangibagbaga idi a "no masalsaludsod kaniak ti kangrunaan a pasamak iti biagko, Maibagbagak a ti biblioteka ti amak."[10] Ni tattangna ket nagsardeng a nagsansanay iti linteg gaputa saan unayen a makakita a dumtenganto a sakit ti anakna a lalaki. Idi 1914, ti pamilia ket immalisda idiay Hinebra, Suisa, ken nagyanda idiay kadagiti simmaruno a dekada idiay Europa. Ni Borges Haslam ket inagagasan idi babaen ti maysa nga espesialista iti mata idi Hinebra, bayat a ti anakna a lalaki ken ti anakna a babai a ni Norah ket nagbasbasada, nga idiay a nakaadal ti Pranses ni Borges junior. Isu ket nagbasbasa ti Carlyle iti Ingles, ken nangrugrugi a nagbasbasa iti pilosopia iti Aleman. Idi 1917, idi isu ket agtawen iti 18, naamammuanna ni Maurice Abramowicz ken narugi ti maysa a literario a pannakaigayyem a agpautto idi amin a kabibiagna. Isu ket nakagun-od iti baccalauréat manipud idiy Collège de Genève idi 1918.[11][Nota 1] Ti Borges a pamilia ket nangikeddeng, a gapu kadagiti politikal a riribok idiay Arhentina, nagtultuloyda a nangnaed idi Suisia idi las-ud ti gubat, a naggigianda idiay aginggana idi 1921. Kalpasan ti Sangalubongan a Guat I, ti pamilia ket ket naggigianda kadagiti nadumaduma a siudad iti tallo a tawen: ti Lugano, Barcelona, Majorca, Seville, ken Madrid.
Iti dayta apanawen, ni Borges ket nakaduktal kadagiti sinursurat ni Arthur Schopenhauer ken ti The Golem (1915) ni Gustav Meyrink a nagbalinan kadagiti nakaimpluensiaan kadagiti obrana. Idiay Espana, ni Borges ket nagbalin a kameng ti literario a tignay ti avant-garde, kontra-Modernista a Ultraista, nga inpatakder babaen ni Apollinaire ken ni Marinetti, nga aside kadagiti Imagista. Ti immuna adaniwna, "Himno iti Baybay," a naisurat iti estilo ni Walt Whitman, ket naipablaak idi iti magasin a Grecia.[12] Bayat nga adad idi idiay Espana, isu ket nakasarungkar kadagiti naidayegan nga Espaniol a mannurat, a mairaman ni Rafael Cansinos Assens ken ni Ramón Gómez de la Serna.
Nasapa a panagsursurat a pagsapulan[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi 1921, ni Borges ket nagsubli ken ti pamiliana idiay Buenos Aires. Bassit laeng ti pormal nga edukasionna, awan dagiti kualipikasionna ket bassit laeng dagiti gayyemna. Nangisursurat iti maysa agayyemna a ti Buenos Aires ket "tinurayanen babaen dagiti arriviste, babaen dagiti husto nga agtutbo nga awanan kadagiti maipapan ti isip nga alikamen, ken dagiti balasang a nadekorasionan".Intugotna ti doktrina iti Ultraismo ken nangirugi ti pagsapulanna, a nagipabpablaak kadagiti sureal a daniw ken dagiti salaysay kadagiti literario a warnakan. Idi 1930, ni Nestor Ibarra ket tinawtawaganna ni Borges ti "Nalatak nga Apostol ti Criollismo," a nagramrambak ti rehionalismo ti Latin nga Amerika.[13] Ni Borges ket nangipablaak kadagiti immuna anaipablaak a daniwna, ti Fervor de Buenos Aires, idi 1923 ken nagiparawad ti avant-garde a panagrepaso iti Martín Fierro. Ni Borges ket kimmaddua a nangipatakder kadagiti warnakan ti Prisma, ti warnakan a naiwarwaras babaen ti panagikabil kadagiti kopia kadagiti diding ti Buenos Aires, ken Proa. Iti kinaudi a biagna, ni Borges ket nagbabbabawi kadagitoy a nasapa a pablaak, ken nagpanpadas a gimmatang kadagiti amina a naamammuan a kopia tapno dagitoy ket makednganda a madadael.[14]
Babaen ti tengnga ti tawtawen ti 1930, isu ket nangrugrugi a nagsuksukimat kadagiti eksistensial a saludsod ken piksion. Nagob-obra iti maysa nga estilo a tinawtawagan ni Ana María Barrenechea iti "Irrealidad." Adu pay dagiti dadduma a mannurat ti Latin Amerika, a kas niJuan Rulfo, Juan José Arreola, ken ni Alejo Carpentier, ket nagsuksukimatda paya kadagitoy a tema, a naimpluensiaan babaen ti penomolohia ni Husserl ken ni Heidegger ken ti eksistentialismo ni Jean-Paul Sartre. Iti daytoy nga urat, ti biograpona a ni Williamson ket nangiyunayunay iti pannakadangran iti panangibatay iti maysa a nairaem iti autobiograpiko para iti linaon wenno tono kadagiti naisangsangayan nga obrana: liblibro, pilosopia ken panagpanpanunot ket kaaduan a nagtaudan kadagiti pudno nga inspirasion kaniana a kasla dagiti nasanay a panagbiagna. Manipud iti immuna a pablaak, ni Borges ket kankanayon idi a nagparparawad iti Sur (Abagatan), a nabangon idi 1931 babaen ni Victoria Ocampo. Daytoy idi ti kangrunaan a literario a warnakan ti Arhentina ken timmulong kenni Borges a makabiruk ti pammadayawna.[15] Ni Ocampo ket nangipayammo kenni Borges kenni Adolfo Bioy Casares, ti sabali pay a nadayeg a pigura iti Arhentino a literatura, nga isu ket agbalinto a kankanayon a kummaduan ken gayyemna. Isuda a dua nagsursuratda kadagiti adu nga obra, nga adda babaen dagiti nom de plume H. Bustos Domecq, a mairaman dagiti serie ti detektibo a parodia ken dagiti pantasia a sarsarita. Idi las-ud dagitoy a tawen, ti maysa a gayyem ti pamilia a ni Macedonio Fernández ket nagbalin a nagruna nga impluensia kenni Borges. Dagitoy dua ketnagituronda kadagiti pakisinnaritaan kadagidi café, away a papanan, wenno idiay bassit nga apartamento ni Fernández idiay distrito ti Balvanera district. Isu ket nagparparang iti naganna iti "Dialogo a maipanggep ti Dialogo ni Borges,"[16] a ditoy a nakisinnarita dagitoy dua ti immortalidad ti kararua.
Idi 1933, ni Borges ket nakagun-od ti editorial a pannkaidutok iti literario a suplemento ti warnakan ti Crítica, nga idiay ket immuna a nangipablaak kadagiti pirgis a kalpasanna ket naurnong a aks ti Historia universal de la infamia (Ti Sangalubongan a Pakasaritaan ti Inpamia, 1936). Ti libro ket nangiraman ti dua akita ti panagsurat. Ti immuna ket iti baetan dagiti salaysay a saan a piksion ken dagiti ababa a sarita, a nagus-usar kadagiti maipapaan ti piksion a pamay-ay a mangibaga kadagiti pudno a sarita. Ti maikadua ket buklen dagiti literario a palso, nga immununa nga inpasa ni Borges a kas dagiti pannkaipatarus dagiti annamong manipud iti nadayeg ngem saan unay a nabasbasa nga ob-obra. Kadagiti simmarsaruno a tawen, isu ket nagserbi a kas maysa a literario nga agbalbalakad para iti kamara pagipablaakan iti Emecé Editores ken linawas a nagsursurat kadagiti pablaak para iti El Hogar, a nairuar manipud idi 1936 aginggana idi 1939. Idi 1938, ni Borges ket nakabiruk ti trabaho a kas ti umuna a katakunaynay iti Munisipio a Bilioteka ti Buenos Aires idiay Miguel Cané, ti maysa a nagtrabtrabaho a klase a lugar. Bassit laeng dagiti libro idiay, a naibaga kaniana a ti papangkatologo ti ad-adu ngem sangasut a libro iti tunggal maysa nga aldaw, ket awanen ti maibati a maaramid para kadagiti dadduma nga empleado ken makitanto a kasla dakes daytoy. Ti trabaho ket inaramidna laeng iti maysa nga oras iti tunggal maysa nga aldaw ken dagiti nabati nga orasna ket naggigian idiay sirok iti biblioteka, a nagsursurat kadagiti artikulo, dagiti ababa a sarita ken dagiti pananagipatarus.
Kinaudi a pagsapulan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ama ni Borges ket pimmusay idi 1938. Daytoy idi ket partikular a tradehia para iti mannurat gapu ta asideg idi dagitoy dua. Idi bisperas ti Paskua iti dayta a tawen, ni Borges ket nagsagaba iti nakaro a dunor iti ulo; idi las-ud iti panangagas, gangani pimmusay isuna iti sepsis. Bayat idi umim-imbag manipud iti aksidente, ni Borges ket nangrugrugi a nangpadpadas iti baro nga estilo iti panagsurat nga isunto iti pagbalinan a nadayeg. Ti immuna a sarita nga insurat kalpasan ti aksidentena, "Pierre Menard, Mannurat Ti Quixote" ket naiparuar di Mayo 1939. Maysa daytoy kadagiti kadayegan nga obrana, ti "Menard" ket mangkita ti kasasaad ti panagsurat, ken ti pay pannakaikabagian a baetan ti maysa a mannurat ken ti bikodna a historikal a kontesto. Ti immuna nga urnosna kadagiti ababa a sarita, ti El jardín de senderos que se bifurcan (Ti Hardin dagiti Tenedor ti Dalan), ket nagparang idi 1941, ken kaaduan a naisurat kadagiti obra a dati a naipablaak idiay Sur. Ti titulo ti sarita ket maipanggep ti Insik a propesor idiay Inglatera, ni Dr. Yu Tsun, a nag-espia para iti Alemania idi las-ud ti Sangalubongan a Gubat I, iti maysa a panagpadas a mangpasayaat kadagiti autoridad a ti maysa a taga-Asia a tao ket makabael a mangala ti pakaammo a birbirukenda. Ti kombinasion ti libro ken bugbugto, daytoyket mabalin a mabasa kadagiti adu a waya. Babaen ti daytoy, ni Borges ket awan suppiat a nagparnuay ti hipertesto a nobela ken nangipalawag pay ti teoria iti uniberso a naibatay iti estruktura iti kasta a nobela.[17][18] Dagiti walo a sarita ket nakausar kadagiti ad-adu ngem innem a pulo a pampanid, ti libro ket kadawyan a nasayaat a naawat, ngem ti El jardín de senderos que se bifurcan ket napaay a nakaited kaniana kadagiti literario a premio a ninamnama dagiti sirkulona.[19][20]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ni Edwin Williamson ket nangisingsingasing iti Borges (Viking, 2004) a ni Borges ket saan idi a nakaturpos iti baccalauréat (pp. 79-80): "isu idi ket mabalin a saan a nagikaskaso iti baccalauréat, gaputa ginurgurana ken nagbutbuteng ti panageksamen. (iti kinapudno, isu ket saan a nakaturpos ti panagadalna ti nanagato nga eskuela)."
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Jozef, Bella. "Borges: linguagem e metalinguagem". Iti: O espaço reconquistado. Petrópolis, RJ: Vozes, 1974, p.43.
- ^ a b (Portuges) Masina, Lea. (2001) "Murilo Rubião, o mágico do conto". In: O pirotécnico Zacarias e outros contos escolhidos. Porto Alegre: L & PM, p5.
- ^ (Portuges)__, "O maravilhoso no Novo Mundo: ecologia e discurso", (1992) Ecologia e discurso. Rio de Janeiro, Tempo Brasileiro pp. 115–129.
- ^ Theo L. D’Haen (1995) "Salamangka aRealismo ken Kalpasan a modernismo: Pannakaikkat ti Sentro kadagiti Pribilihio a Sentro", iti: Louis P. Zamora ken Wendy B. Faris, Salamangka a Realismo: Teoria, Pakasaritaan ken Komunidad. Duhan ken Londres, Unibersidad ti Duke a Pagmalditan pp. 191–208.
- ^ Iti konperensiana ti "Naisalamangka a Realismo iti Espaniol Amerikano" (Nova York, MLA, 1954), nasakbayan a naipablaak iti Hispania, 38 (2), 1955. Nupay kasta, adda dagiti kritiko a mangipanunot kenni Borges iti sinarunona ken saan a maysa apudnoa salamangka realista.
- ^ Iti ababa, ti kinabulsek ni Borges ket nangiturong kaniana a nagparabor ti daniw ken dagiti ababa a salaysay ngem kadagiti nobela. Ferriera, Eliane Fernanda C. "O (In) visível imaginado em Borges". Iti: Pedro Pires Bessa (ed.). Riqueza Cultural Ibero-Americana. Campus de Divinópolis-UEMG, 1996, pp. 313–314.
- ^ Ni Borges iti Biag ken Patay Entrebista babaen ni Amelia Barili
- ^ Coetzee, J.M. "Borges's Dark Mirror", New York a Panagreprepaso ti Liblibro, Tomo 45, Bilang 16. Oktubre 22, 1998
- ^ Harold Bloom (2004) Jorge Luis Borges (Biokritiko ni Bloom) Infobase Publishing ISBN 0-7910-7872-8
- ^ Borges, Jorge Luis, "Dagiti autobiograpiko a notal", The New Yorker, 19 Septiembre 1970.
- ^ Ni Borges ken ti Piksionna: Ti Alagaden iti Isipna ken Arte (1999) Gene H. Bell-Villada, Unibersidad ti Texas a Pagmalditan, p. 16 ISBN 978-0-292-70878-5
- ^ Wilson, Jason (2006). Jorge Luis Borges. Reaktion Books. p. 37. ISBN 1-86189-286-1.
- ^ Sentro ti Borges, Unibersidad ti Pittsburgh. Naala idi 2010-08-16
- ^ Borges: Dagiti Dadduma a Panagsuksukimat 1937–1952. Napno a Pangyuna babaen ni James Irby. Unibersidad ti Texas ISBN 978-0-292-76002-8 Naala idi 2010-08-16
- ^ "Ivonne Bordelois, "The Sur Magazine" Villa Ocampo Website". Villaocampo.org. Naala idi 2011-08-24.
- ^ Borges, Jorge Luis. Trans. Mildred Boyer ken ni Harold Morland. Dreamtigers. Unibersidad ti Texas a Pagmalditan, 1985, p. 25.
- ^ Bolter, Jay David; Joyce, Michael (1987). "Hypertext and Creative Writing". Hypertext '87 Papers. ACM. pp. 41–50.
- ^ Moulthrop, Stuart (1991). "Reading From the Map: Metonymy and Metaphor in the Fiction of 'Forking Paths'". Iti Delany, Paul; Landow, George P. Hypermedia and Literary Studies. Cambridge, Massachusetts and London, England: The MIT Press.
- ^ "Borges, Jorge Luis (Vol.32)". enotes. Naala idi 2008-12-03.
- ^ Wardrip-Fruin, Noah & Montfort, Nick (2003). The New Media Reader. MIT Press.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Agheana, Ion (1988). The Meaning of Experience in the Prose of Jorge Luis Borges. Frankfurt Am Main: P. Lang. ISBN 0-8204-0595-7.
- Agheana, Ion (1984). The Prose of Jorge Luis Borges. Frankfurt Am Main: P. Lang. ISBN 0-8204-0130-7.
- Aizenberg, Edna (1984). The Aleph Weaver: Biblical, Kabbalistic and Judaic Elements in Borges. Potomac: Scripta Humanistica. ISBN 0-916379-12-4.
- Aizenberg, Edna (1990). Borges and His Successors. Columbia: University of Missouri Press. ISBN 0-8262-0712-X.
- Alazraki, Jaime (1988). Borges and the Kabbalah. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-30684-1.
- Alazraki, Jaime (1987). Critical Essays on Jorge Luis Borges. Boston: G.K. Hall. ISBN 0-8161-8829-7.
- Balderston, Daniel (1993). Out of Context. Durham: Duke University Press. ISBN 0-8223-1316-2.
- Barnstone, Willis (1993). With Borges on an Ordinary Evening in Buenos Aires. Urbana: University of Illinois Press. ISBN 0-252-01888-5.
- Barrenechea, Ana María (1965). Borges the Labyrinth Maker. Edited and Translated by Robert Lima. New York City: New York University Press.
- Bell-Villada, Gene (1981). Borges and His Fiction. Chapel Hill: University of North Carolina Press. ISBN 0-8078-1458-X.
- Bioy Casares, Adolfo (2006). Borges. City: Destino Ediciones. ISBN 978-950-732-085-9.
- Bloom, Harold (1986). Jorge Luis Borges. New York: Chelsea House Publishers. ISBN 0-87754-721-1.
- Bulacio, Cristina; Grima, Donato (1998). Dos Miradas sobre Borges. Buenos Aires: Ediciones de Arte Gaglianone. ISBN 950-554-266-6. Illustrated by Donato Grima.
- Burgin, Richard (1969) Jorge Luis Borges: Conversations, Holt Rhinehart Winston
- Burgin, Richard (1998) Jorge Luis Borges: Conversations, University Press of Mississippi
- De Behar, Block (2003). Borges, the Passion of an Endless Quotation. Albany: State University of New York Press. ISBN 1-4175-2020-5.
- Di Giovanni, Norman Thomas (1995). The Borges Tradition. London: Constable in association with the Anglo-Argentine Society. ISBN 0-09-473840-8.
- Di Giovanni, Norman Thomas (2003). The Lesson of the Master. London: Continuum. ISBN 0-8264-6110-7.
- Dunham, Lowell (1971). The Cardinal Points of Borges. Norman: University of Oklahoma Press. ISBN 0-8061-0983-1.
- Fishburn, Evelyn (2002). Borges and Europe Revisited. City: Univ of London. ISBN 1-900039-21-4.
- Frisch, Mark (2004). You Might Be Able to Get There from Here. Madison: Fairleigh Dickinson University Press. ISBN 0-8386-4044-3.
- Kristal, Efraín (2002). Invisible Work. Nashville: Vanderbilt University Press. ISBN 0-585-40803-3.
- Laín Corona, Guillermo. "Borges and Cervantes: Truth and Falsehood in the Narration”. Neophilologus, 93 (2009): 421-37.
- Laín Corona, Guillermo. "Teoría y práctica de la metáfora en torno a Fervor de Buenos Aires, de Borges”. Cuadernos de Aleph. Revista de literatura hispánica, 2 (2007): 79-93. http://cuadernosdealeph.com/revista_2007/A2007_pdf/06%20Teor%C3%ADa.pdf
- Lima, Robert (30 Marso 2014). "Borges and the Esoteric". Crítica hispánica. Special issue. Duquesne University. 15 (2). ISSN 0278-7261.
- Lindstrom, Naomi (1990). Jorge Luis Borges. Boston: Twayne Publishers. ISBN 0-8057-8327-X.
- Manguel, Alberto (2006). With Borges. City: Telegram. ISBN 978-1-84659-005-4.
- Manovich, Lev, New Media from Borges to HTML, 2003
- McMurray, George (1980). Jorge Luis Borges. New York: Ungar. ISBN 0-8044-2608-2.
- Molloy, Sylvia (1994). Signs of Borges. Durham: Duke University Press. ISBN 0-8223-1406-1.
- Murray, Janet H., Inventing the Medium, 2003
- Núñez-Faraco, Humberto (2006). Borges and Dante. Frankfurt Am Main: P. Lang. ISBN 978-3-03910-511-3.
- Racz, Gregary (2003). Jorge Luis Borges (1899–1986) as Writer and Social Critic. Lewiston: Edwin Mellen Press. ISBN 0-7734-6904-4.
- Rodríguez, Monegal (1978). Jorge Luis Borges. New York: Dutton. ISBN 0-525-13748-3.
- Rodríguez-Luis, Julio (1991). The Contemporary Praxis of the Fantastic. New York: Garland. ISBN 0-8153-0101-4.
- Sarlo, Beatriz (2007). Jorge Luis Borges: a Writer on the Edge. London: Verso. ISBN 978-1-84467-588-3.
- Shaw, Donald (1992). Borges' Narrative Strategy. Liverpool: Francis Cairns. ISBN 0-905205-84-7.
- Stabb, Martin (1991). Borges Revisited. Boston: Twayne Publishers. ISBN 0-8057-8263-X.
- Sturrock, John (1977). Paper Tigers. Oxford: Clarendon Press. ISBN 0-19-815746-0.
- Todorov, Tzvetan (1970). Introduction à la littérature fantastique. Paris: Seuil.
- Toro, Alfonso (1999). Jorge Luis Borges. Frankfurt Am Main: Vervuert. ISBN 3-89354-217-5.
- Volek, Emil (1984). "Aquiles y la Tortuga: Arte, imaginación y realidad según Borges". In: Cuatro claves para la modernidad. Analisis semiótico de textos hispánicos. Madrid.
- Waisman, Sergio (2005). Borges and Translation. Lewisburg Pa.: Bucknell University Press. ISBN 0-8387-5592-5.
- Williamson, Edwin (2004). Borges: A Life. New York: Viking. ISBN 0-670-88579-7.
- Wilson, Jason (2006). Jorge Luis Borges. London: Reaktion Books. ISBN 978-1-86189-286-7.
- Woscoboinik, Julio (1998). The Secret of Borges. Washington: University Press of America. ISBN 0-7618-1238-5.
- Mualem, Shlomy (2012). Borges and Plato: A Game with Shifting Mirrors. Madrid and Frankfurt: Iberoamericana/Vervuert. ISBN 978-8484895954.
Dagiti dokumentario[urnosen | urnosen ti taudan]
- Eduardo Montes-Bradley (Mannurat/Direktor) (1999). Harto The Borges (Feature Documentary). USA: Patagonia Film Group, US.
- Ricardo Wullicher (Direktor) (1978). Borges para millones (Feature Documentary). Arhentina.
- David Wheatley (Direktor) (1983). Profile Of A Writer: Borges and I (Feature Documentary). Arena.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Jorge Luis Borges iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig kenni Jorge Luis Borges iti Wikiquote (Ingles)
- Ronald Christ (1967). "Jorge Luis Borges, Ti Arte ti piksion Bi. 39". Paris Review.
- BBC Radio 4 a pakitungtungan a programa manipud iti In Our Time (BBC Radio 4). (Mangeg iti 45 a minuto)
- Jorge Luis Borges iti Moderno a Lubong
- Sentro nii Borges, Unibersidad ti Pittsburg.
- Dagiti Gayyem ni Jorge Luis Borges Sangalubongan a kagimongan ken dagiti Kumaduaan


c: text/html

text:
Ti Kurditan, Ortograpia, Lenguahe, Kdp.
Wen, idi pay laeng koma a kayatko a suraten daytoy ngem maituntunkua. Saan, saanak a mangited iti suhestion no di ket saritaek laeng dagiti nakunada. Adda latta met rason iti tunggal sangaduyog a singasing no di man iti uray no sangabandehado nga argumento. Karbenganda met iti madengngeg. Ket ti pangngeddeng, adda dayta kadagiti ima ti tunggal maysa no umayon wenno saan. Saanka a biangan iti pangngeddengmo. Umanayen kaniak a naisuratko dagitoy.
Dayta ti puntok iti makuna da Nid, Arsenio ken Joel.
Asinoda kunam?
Ni Nid Anima, mannurat a taga-Abra.
Arsenio Salvador, mannurat a taga-Pangasinan.
Joel Manuel a taga-Ilocos Norte. Isuda ti kayatko a sawen.
Ngamin addaanda iti sangsangakamaysa a kapanunotan nupay nagdudumada iti bersion ken interpretasion, rason ken panangimutektek.
NI NID ANIMA KEN TI ILUCO’S DEFILEMENT
Rewind. Agsublitayo iti napalabas. 1990. Abril 7, 1990. Seminar Workshop ti GUMIL La Union a napasamak a mismo iti Diego Silang Hall ti provincial capitol.
Iti dayta a seminar workshop idiay La Union, kinuestionaran ni Nid Anima ti ortograpia. Interesting kaniak idi. Apay?
Imbaga ni Nid, a nasaysayaat kano nga usaren ti sigud nga ortograpia a pakaaramatan dagiti letra “C”, ken dadduma pay. Ortograpia a kas iti “surat dagiti lallakay ken babbaket” a termino met ni apong Cles Rambaud. Adda pay ti letter “Q” ken “QUE” ken “GUI” ken dadduma pay.
Ti nangsungbat kadagiti amin a saludsod ken singasing ken argumento ni apo Nid ket ni (daydi) apo Pelagio Alcantara a nagpasken. No nakangangakami a dimngeg, dagiti laeng matada ken isem da apo Juan S. P. Hidalgo, Jr. ken apo Gobernador Justo C. Orros iti agsarsarita.
Wen met a, masdaawak met a, kadagidi. Apay a nabaliwan ngay ti ortograpia? No agbasaak ti Bannawag idi ket adda pay laeng dagiti letra “C” ken “QUE” ken “GUI” ken dadduma pay.
Sinolo da apo Pel ken Nid ti nagdiskusion kadaydi a malem maipapan dayta nasukatan nga ortograpia.
Iti kaunaan nga International Convention ti GUMIL Filipinas a napasamak sadiay Oahu, Hawaii idi Nobiembre 15-17, 2002, inulit manen ni Nid Anima ti sangaduyog a singasingna ken ti sangabandehado nga argumentona maipapan iti nasukatan nga ortograpia. Kalpasan iti sangapulo ket dua a tawen. Kastoy man ti sibubukel a manuskrito nga imbasa ni Nid Anima iti 2002 International Convention, kinopiak manipud iti Salinong Oktubre 1-31, 2005; Tawen XII, Bilang 10, panid 2 ken 5.
PAPER read by Nid Anima
during the GUMIL OAHU International
Conference on Nov. 15, 16 and 17, 2002
Venue: Philippine Consulate Center
Iluco’s Defilement
A directive by the then Director of the Institute of National Language,
Jose Villa Panganiban, brought about the cause of protest. This possibly
occurred in the late 50's or early 60's. The scope of the directive embraced as
well as encompassed all local languages and dialects, including Ilocano.
Villa Panganiban theorized that the local dialects derived their origins
from Bahasa Indonesia, which uses the letter k, and thus must conform - for
authenticity's sake. The Bannawag people then swallowed JVP's bait or ruse
hook, line and sinker. Indeed, nary a doubt was raised: nary a hesitation to
give space in raising a question.
JVP's theory was shot with flaws and the Iluco language immolated itself
invariably through the mindless adherence to the erratic directive. Let us
identify what these flaws are. One, the Iluco as much as Tagalog language
did not derive from Bahasa. Rather, they came of their own. They thrived,
grew and flourished under Hispanic influence.
Two, if the Iluco dialect must be subject to influence at all might it not be
better if the influence is wielded by a superior language and not an inferior
one? Between Bahasa and Spanish or English, there is no doubt as to which is
more superior: it is quite obvious.
A language grows by accretion. It is the element that made the English
language the most developed among its counterparts. To fill gaps in itself, it
drew a lot from Latin, Greek; French and to a lesser degree, other languages
of the world. It did this by fusing root word and prefix or if that doesn't fit,
then root word and suffix. Doing that, the word coiners arrived at the exact
term required.
But their counterparts in Iluco does it through sound association and
arrive at something absurd and ridiculous. For instance, they adopted football
into putbol. There is nothing in this word that denotes and/or connotes with
foot and ball.Ditto with birth certificate locally represented as bert
sirtipikit. Again, there is nothing in it that pertains to birth and certificate.
The same is true with other adaptations.
In trying to avoid the aforementioned stupidity, the author resorted to the
simple and logical thing, which is adopt its English counterpart in all
authenticity. There is nothing wrong in that, the English language allows it.
Sometime in 1997 or thereabouts, there appeared in the Philippines Free
Press a feature by-lined Vicente Albano Pacts . . . that is quite relevant to the
issue at bar. Mr. Pacis, it must be recalled, was a delegate to the 1935
Constitution, otherwise known as The Recto Constitution. In the
aforementioned feature, he averred that the letter c was in usage even in the
Tagalog language. I brought the matter to the attention of the Bannawag
people and they assumed the attitude as if they heard nothing.
It is understandable why the Bannawag people would behave that way. If
they did otherwise, they would then be faced with the appalling task of
overhauling the entire writings from the inception of the Villa Panganiban
directive to the present. Quite a daunting magnitude indeed!
Fellows in Iluco writing, I am sure I am not alone in this sentiment. I
urge those of you who share the same sentiment, to join me in this worthy
crusade. I have taken the first step by writing my first book in Iluco,
Tartaraudi ni Bucaneg, in the only manner it should be written. If you
adopted the same in the writing of your own books, I strongly believe you and
I can restore Iluco to its proper place. Indeed, it is not so much myself you
are helping as your very own selves - if you did just that. I brought this
matter up as food for thought, for you to think about it long and hard - and
fast! There is really no time left to dilly-dally. The ball is in your hands and
what to do with it becomes your singular responsibility.
Having said all that, I rest my case, hoping that the Almighty Allah - in
His Infinite wisdom - may look kindly upon our weaknesses and
shortcomings.
Thank you. I have spoken.
Awan surok ken kurangna. Scanned. Courtesy of Mustek Finereader.
NI ARSENIO SALVADOR KEN TI PATNENG-ILUKO
Maysa kadagiti bigbigek a kalawaan iti creative mind a mannurat nga Ilokano ket ni Arsenio Salvador. Kasla burayok a di maatianan ti creative mind daytoy a tao. Diak pay ngata makakikit. Kunam la no petpetna ti sibubukel a lubong ta kankanayon a baro dagiti idea nga agtaud iti pluma. Wen, umapalak man kenkuana. Saan laeng a basta baro ti idea nga idatagna no dipay ket nakabilbileg a kumpet iti muging iti asinoman. Kasla magneto a saan a maliklikan a basaen.
Pablisher iti pagiwarnak sadiay probinsia ti Quirino ken Isabela ken iti Baguio City. Barangay Bulletin. Barangay Journal, dagita ti nagan ti pagiwarnakna. Bangolan a mannurat iti Bannawag. Bangolan a radio scriptwriter. Isuna iti nangputar ti nalatak a serialized iti radio ken naipelikula a napauluan iti “Zhimatar.”
No mabalbalin, saan nga agsurat ni Arsenio kadagiti naintagalogan (Ilukogalog), a kas kadagitoy: naglinis (nagdalus) kumusta (mag-an), aso (angilan) ken daduma pay. Adda latta daydiay termino a patneng nga Iluko a katukad dagiti naintagalogan wenno nain-inglisan a balikasna.
Manipud iti English (Iluklish): titser (mannursuro), sori (ladingitek), may pren (gayyemko), ken dadduma pay
Nagkaduakami ken Manong Arsing (awagko kenkuana) iti Mt. Province Broadcasting Corporation a kas radio scriptwriter manipud iti 1991-1997.
“Nauuneg dagiti balikasna, diak a maawatan!” Reklamo ti madre nga editormi. Ta adda met ti editormi kadagiti script, kunayonsa. No saan a mabalin, reject met a, ket maisubli.
Nariri met a madre.
“Adda met ti target audiencena, sister. Dagiti lallakay ken babbaket. Isuda iti makaawat kadagiti balikasna. Maymayat a ta balance,” inrasonko.
No agsarsaritakami ken Manong Arsing maipapan iti ortograpia, nadamakamatna dagiti nalalaing a mannurat idi a kas kada Leon C. Pichay, Mariano Guerlan ken dadduma pay a di simmurot iti naintagalogan, nain-inglisan ken nainkastilaan a balikas.
Kunana (Mang Arsing) a no mabalin la koma ket dagiti maparnuay (mapanday) nga Iluko (coined word) ket manipud met laeng iti Iluko a saan ket a nagtaud manipud iti English ken Tagalog wenno aniaman a lenguahe.
Kas pagarigan koma, dagitoy:
ILUKLISH/SPANISH, ETC === PURE ILUKO
1) monumento (English) batonlagip
2) panyo (Spanish) lupnas (lupot a pagpunas)
3) titser (English) mannursuro
4) baso (Spanish) buyoming (buyuboy a sarming)
5) kumusta (Tagalog) mag-an
6) linis (Tagalog) dalus
7) Tengkio, tenkio (English) agyamanak
Ken adu pay dagiti termino iti Iluko a nasken a pure Iluko laeng koma kano iti pagtaudanna met laeng a saan ket a dagiti ganggannaet a lenguahe. Total, kunana, adda met ti kaimudinganna dagitoy a balikas iti Iluko apay nga umadawatayo pay laeng kadagiti gangganaet?
“Nasaok met daytoyen ken ni Apo Juan SP. Hidalgo, Jr.,” kunana pay idi. “Ania ti makunam?” Sana pay inkidag kaniak.
Ket ania ngarud ti makunak nay? Ingngilangilko laengen a ti isemko. Adda kad’ karbenganna nga agkomento ti agdadamo a mannurat maipapan iti ortograpia? Nakurang ti sangadram a danum nga ininumko isu a nagulimekak lattan.
Ken maysa, insardengko iti nagsurat kadagiti magasin ken pagiwarnak manipud iti 1990 ken nagnunogak iti radio babaen iti innak panagsurat iti iskrip ken anunsio. Karirigatan amin a suraten ti anunsio lalo dagiti five-seconds below, ngem very challenging. Sanak la nagsubli idi 1995, iti kauuyot ni JSP Hidalgo, Jr. nga agsubliak nga agsurat kadagiti babasaen.
Nakasaok met iti naminsan ti kalaingan a professor ti lingiuistika ken historia iti St. Louis University, ni Dr. Morr Pungayan, a kameng met idi iti GUMIL Baguio. “Purist…” kunana. Piurista. Patneng.
Nadanonak iti MPBC a kas scriptwriter idi 1991. Immuna a naglusolos (nagresayn per Iluklish) ngem siak ta inasikasona ti pagiwarnakna iti siudad. Inawisna ti innak met panagsurat ngem kinaykayatko ti awis ni apo Salvador Espejo nga agsurat iti Saringit Chronicle ken iti Sirmata Magasin.
Ilokanista. Kasta man iti panangawag ni Manong Arsing. Adda kano ti grupo dagiti Ilokanista iti Pangasinan. Nangipablaakda kadagiti libro ken babasaen. Ket ti kaudian a naipablaak ket maysa a libro, maysa a nobela. Gapu ta maudin dayta a libro nga ipablaakda, nagbibingayanda ti pinanidna. No makontakkonto ni Mang Arsing, siguro, napintas nga irerets daytoy a banag.
“Nagkamalika!” No isawangko daytoy a balikas ket katawaannak ta saanak kano nga Ilokano, ta balikas ti Tagalog dayta kamali. Nagbiddutka, kano ti umno. Ania pay ngarud ti kunaem ket pudno met ti kunana? Useless laengen a iti makidebate ta agdadata piman isuna a pudno.
Dinillawna pay, no apay a kaykayattayo iti agbulod kadagiti balikas idinto ta adda met ti kabukbukodantayo. Dakkel kano a sungsungbatan a basol dagiti mannurat no saanda a masalakniban ti bukodda a dila.
Annayko, nairamanak kadayta a pasagid ta agsuratak met iti Iluklish ken Ilukogalog. Agingga ita. No apay ketdi a diak pay la maiyuttot met, hehehe! Ditoy ngamin Baguio,kastoy ti panagilukoda: Iluklish.
NI JOEL KEN TI REINTELECTUALIZATION
Daytoy met ti bersion ni Joel. Reintellectualization. Nasken kano a maisubli dagiti balikas iti orihinal a taudanna…?
“Adda dagiti proposal nga usarentayo dagiti f, v, c, ñ, x ken dadduma pay. Naibasar dayta iti Español. Wen, a, napintas dagitoy ta agbalin nga intelektual a lalo ti Iluko. Kas koma kadagitoy:
unibersidad- universidad
pasilidad- fasilidad
interaktibo- interaktivo
eksorsismo- exorsismo
kualipikado- kualifikado
rebolusion- revolusion
pormal- formal
birhen- virhen
tekstura- textura
ekspresion- expresion
Kayat a sawen daytoy nga amin a natawidtayo a balikas iti Español ken English ket marespetar ti pannakabalikasna ken agingga iti kabaelantayo ti ispelingna, saan a kas iti inaramid dagiti Tagalog a nangikkat iti f, ken dadduma pay. Kadagiti napalpalabas a tawen insublida ngem kasla nakupad met ti Liwayway a mangipatungpal iti dayta.
Kas iti ar-aramiden ni Apo Johny Hidalgo iti Rimat, isubsublinan ti respeto kadagiti balikas a binulodtayo. daytoy ket para iti in-inut nga reintelektualisasion ti Iluko.
Ditay tultuladen ti Filipino a dinominaran dagiti Tagalista a di makaammo iti husto para iti lengguaheda. Kas koma iti "Diyos" a saritada. Doble ti dayta ta adda la ngarud "i" a naipanen, inikkanda pay la iti "y". No baliksenda met ket silent "y" kasla "Dios" met. Anat dida pay la pangikkatan ita "y"? Sa met ala man kitaentay dagiti balikas itan iti Filipino a patpataudenda. "Sayans" kunada payen. Ay napimpintas la ta Ilukon a ta "siensia"
No kayat a lipaten dagiti Tagalista ti tawidda kadagiti Español, isuda latta, didatay diktaran ta lengguahetay daytoy,No maaramid daytoy, adayo a gidiat ti pangitarayan ti Iluko iti daytoy sinan "nasionalista" a pagsasao a Filipino a naibatay iti Tagalog….”
Sumagmamano laeng dayta kadagiti rason ni Joel. Dagiti dadduma mabasa DITOY.
Kunana pay:
“Maysa a dackel a camali a datayo nga Ilocano, simmurot iti dictar ti Instituto ti Lenguaje Nasional a macayasan ti alfabetotayo nga Ilocano babaen iti pannacaiccat ti letra c, v, f, ñ, ch, x, ken z. Nacaladladingit a saan a naipilit dagiti editores iti cangrunaan a bunannagtayo a defendaran ti tradision ti literacy ti Lenguaje Ilocana.
Ngarud, naiccat dagitoy a letra, nausar laeng ti k iti lugar ti c, ti b iti lugar ti v, ti p iti lugar ti f, ti ni iti lugar ti ñ, ti ts iti lugar ti ch, ti ks iti lugar ti x, ken ti s iti lugar ti z. Castoy ti agtultuloy ita a mapaspasamac iti dandani isuamin a pagsasao iti sangcapuruan. Napalaus a castoy ti mapaspasamac ita iti Tagalog a pinagparangda a Filipino ket no castoy laeng, saanto a macaruc-at daytoy a pagsasao iti limbo a nangigarangugongan kencuana dagiti ultra-Nasionalista nga agpanggep a mangitag-ay iti daytoy. Ti nasakit, inraman dagitoy amin a dila iti sangcapuruan a casla ketdin cucuada amin dagitoy nupay agparparang laeng a "Tagalista" dagitoy…”
Awan iti makunak.
NI DR. LEONCIO DERRIADA, PhD
Ken ni Dr. Leoncio Derriada, commissioner ti Komisyon ng Wikang Filipino, saanna a bigbigen a ti national language ket purpuro a Tagalog. Kunana iti maysa kadagiti suratna kaniak, a ti “pudno a national language a Filipino ket buklen dagiti nagduduma a lenguahe ti pagilian…”
Kastoy man ti kuna ni Dr. Derriada, maysa a professor iti University of the Philippines Visayas (Iloilo) ken literary editor ti Home Life family Magazine: Mabasa ditoy FORUM, Ang Opisyal Na Publikasyon ni Unibersidad ng Pilipinas:
“More deliberate is my involvement in this radical , more calculated engineering of a brand of Filipino which I believe is the intention of the Philippine Constitution. The constitutional mandate is clear. The national language is not Tagalog but the natural fusion of words from Philippine languages and from Spanish, English, Chinese, Arabic and other foreign languages. Left alone, this fusion will take centuries. The development of language can be hastened if there is planning and judicious implementation.
I have always been a nationalist. I believe that the country needs a national language and the sooner we junk English as the language of instruction in our school system, the better it is for our people. I resent, however, the manner Tagalog is being forced on us as the national language contrary to the constitutional provision. I have always believed that the national language will be something like the lingua franca of Davao City where I grew up. It is a natural combination of words from different languages, mostly Tagalog and Visayan and a sprinkling of Iloko and other northern languages, Chabacano, and the ethnic languages of Mindanao.
I am not anti-Tagalog. What I oppose is its being made the national language at the expense of the other no less important Philippine languages.
So I proposed to the CCP to create a category for Tagalog in writing grants. I found it extremely anomalous and high-handed for the CCP to have a grant in Iloko, Cebuano, Hiligaynon, Bikol, English and Filipino but none in Tagalog. That meant Tagalog was Filipino - which was not true and in fact fraudulent. Some months later, the artistic director of the CCP convened a meeting of prominent writers, critics, scholars, linguists and academicians. I was tasked to defend my proposal in a somewhat high-strung discussion. I was grateful I got support from Dr. Isagani R. Cruz of De La Salle (who was not there), and Dr. Florentino Hornedo of the Ateneo de Manila. The rest were loudly antagonistic or simply indifferent. Nevertheless, I got what I wanted.
The CCP separated the Tagalog grant from the Filipino grant. The first winner of the writing grant in Filipino poetry, in Filipino that was not pure Tagalog, was John Erimil E. Teodoro of San Jose, Antique and a product of my workshops. Teodoro followed this with the first prize in the Gawad Amado Hernandez the very next year.
Ket bigbigenna dagiti mannurat a mangilalaok ti bukodda a lenguahe kadagiti sursuratenda a Tagalog a kas mangpabaknang ti nasional a lenguahe nga isu dayta ti Filipino (saan a Tagalog). Kunana iti salaysayna a naipablaak iti website ti Ateneo de Manila University, Kritika Kultura, page 6:
I also happened to be the poetry editor of Home Life, a family magazine published by the
Society of St. Paul and based in Makati. My experiment had been given more room.
In a few years, a group of writers has come up with a type of writing in Filipino that may
look and sound chabacano but to me is the true national language of the future. And I am serious inmaking it more popular and acceptable because in itself it is respectable and can express the best in
Practitioners of my idea of Filipino aside from John Iremil E. Teodoro are his fellow
Antiquenos Alex C. de los Santos, Ma. Milagros C. Geremia, Jose Edison C. Tondares and
Genevieve L- Asenjo. Prom Akian are Melchor F. Cichon, John E. Barrios and Alexander C. deJuan. From Iloilo, notable ones are Peter Solis Nery, Joenar D. Pueblo, John Carlo H. Tiampong, John Hingco, Joseph D. Espino, Vicente Handa and Mark Anthony Grejaldo.
Home Life poets outside West Visayas have taken the cue and the result is indeed interesting. Prize-winner and Baguio-based Jimmy M. Agpalo, Jr. incorporates lluko and Cordillera words into his text. Two-time prize winner Noel P. Tuazon of Bohol incorporates Cebuano words. Home Life and Palanca winner German V. Gervacio, who is from Pasig but is now based in Iligan, does the same.
Mabasa ti sibubukel a salaysay ditoy. Nairamantayo nga innaganan ni Dr. Derriada. Ngamin patientayo met a ti national language ket Filipino a saan ket a Tagalog. Ket ti Filipino ket saan a Tagalog no di ket buklen iti isu amin a lenguahe iti pagilian. No mapmapanak sadiay UP Baguio nga agdaniw ken sumarita maipapan iti literatura, kanayonko a yunay—unay kadagiti estudiante a laokanda dagiti suratenda iti bukodda a lenguahe ta kasta iti panangpabaknang ti lenguahe nasional a Filipino. Ket iti kaudian a poetry reading a napasamak sadiay UP Baguio, nalaokanen kadagiti rehional a lenguahe dagiti daniw-Tagalog. Ket iti Iluko, agtultuloy iti panangilaok ni Zig Dulay ti Iluko kadagiti daniwna a Tagalog ken ipabpablaak daytoy ti Philippine Daily Inquirer. Daytoy man ti weblog ni Zig Dulay, ditoy.
TI MAKUNA NI PAUL MORROW
Mga Salitang Siyokoy
Inaakala ng marami na hindi nababagay ang wikang Filipino sa mga pangangailangan ng mga Filipino ngayon dahil anila'y kulang daw ito sa mga salitang kailangan sa pagtalakay ng malalalim na paksa tulad ng agham, pilosopiya, teknolohiya, sining at iba pa. Ang karamihan sa mga taong may ganitong palagay ay wikang Ingles ang ginamit sa pag-aaral. Bagama't ginagamit din nila ang wikang Filipino sa pang-araw-araw na usapan, kinakapos sila sa mga salitang Filipino na maaaring gamitin sa pagtalakay ng mga malalim na bagay. Mapapansin na sa halip na pagbutihin nila ang kanilang paggamit ng sariling wikang Filipino, sinisisi ng ilan ang naturang wika sa mga pagkakataon na hindi nila maisip ang mga salitang kailangan sa pananalita. Minsan sasabihin nilang, “Hindi masasabi ‘yon sa Filipino,” o “Masyadong malalim ‘yon. Hindi maiintindihan ng iba.” Tila mas madali sa kanila ang manghiram ng isang salitang Ingles na alam na nila sa halip na buklatin ang isang diksiyunaryong Filipino. At upang mapagtakpan nila ang kanilang katamaran, huhulaan na lamang nila ang isang salitang Espanyol na sa wari nila'y katumbas ng iniisip na salitang Ingles at sasabihin na lamang na ito’y bahagi ng wikang Filipino. “Accepted na ‘yan,” anila. Kadalasan ay umuubra ang ganitong estratehiya dahil magkakahawig ang maraming salitang Ingles at Espanyol sa kahulugan at baybay. Ngunit paminsan-minsan ay pumapalpak ang ganitong hula-hula at nabibisto tuloy ang kanilang pagkukunwari kapag ginagamit nila ang mga huwad na salita na hindi tunay na Espanyol at hindi rin naman Ingles.
Tulad ng halimaw ni Dr. Frankenstein sa kuwento, na kaniyang ginawa mula sa mga bahagi ng katawan ng iba’t ibang tao, ang mga naturang salita ay binubuo ng iba’t ibang wikang banyaga ngunit hindi naman kinikilala ang mga ito saanman sa daigdig. Mga salitang siyokoy ang tawag dito ng manunulat at makatang si Virgilio S. Almario, mula sa kathang isip na taong-dagat na anyong lalaki ang katawan na may kaliskis at tila isda ang ulo. Ang tawag dito sa Ingles ay merman o kung babae ay mermaid.
Si Almario ay isang manunulat na matagal nang nagsisikap upang payamanin at paunlarin ang wikang Filipino. Ipinaliwanag niya sa isang pagtitipon ng kaniyang mga pitak, Filipino ng mga Filipino, kung paano nagkakaroon ng mga salitang siyokoy:
Ang bokabularyong siyokoy. Mas malapit sa ating wika ang bigkas sa mga salitang Espanyol. Sa gayon, malimit na isa-Espanyol ng mga akademista ang mga hiram nila sa Ingles. Ngunit dito mas lumilitaw ang kanilang kabobuhan. Dahil hindi bihasa sa Espanyol, nakalilikha sila ng mga salitang siyokoy – hindi Ingles, hindi Espanyol (gaya ng “aspeto”… na hindi aspect ng Ingles at hindi rin aspecto ng Espanyol).
(Vigilio S. Almario, Diyaryo Filipino, 1992 mula sa Filipino ng mga Filipino, 1993 p.30)
Bilang isang mag-aaral ng wikang Filipino, tinitipon ko ang mga salitang siyokoy na maaaring ikahihiya ko kung aking gagamitin. Kasama rin sa talaang ito ang mga tamang salita sa Espanyol at Ingles at ang mga katumbas sa wikang Filipino.
Manipud kadagiti inurnong ni Paul Morrow, mangadawtayo met ken inayuntayon ti Iluko a wagas iti panamagdilig. Umadawtayo iti English.
1) adventurer – (English)
Adventurero (Almario’s Siyokoy)
Aventurero (Espanyol)
Abenturero; taong mapagsapalaran (Filipino
Managdakiwas, mannakigasanggasat (Patneng nga Iluko)
Abenturero (Ilukogalog – Iluko a binulod iti Tagalog)
Adbentiurer (Iluklish)
2) dialect (English)
dayalekto (Siyokoy)
dialecto (Espanyol)
diyalekto, wika, salita (Filipino)
sao, saoda (patneng nga Iluko)
dayalek (Iluklish)
3) dialogue (English)
Dayalogo (Espanyol)
Diyalogo, salitaan, usapan, pag-uusap (Filipino
tungtongan, saritaan (patneng nga Iluko)
dayalogo (Ilukogalog)
dayalog (Iluklish)
4) grocery (English)
Groserya (Siyokoy0
Abaceria, tienda (Espanyol)
Tindahan (Filipino)
Dapon, tiangge, garreta (patneng Iluko)
Tiendaan (Ilukogalog)
Istor, market (Iluklish)
Marketan, istoran (Cordilleran Iluko)
5) contemporary (English)
Kontemporaryo (Siyokoy)
Contemporaneo (Espanyol)
Kapanahon (Filipino)
Napapanawen (Iluko)
6) comprehensive (English)
Komprehensibo (Siyokoy)
Comprensivo (Espanyol)
Masaklaw (Filipino)
Masakupan, maudaodan (Iluko)
Kinopiak ditoy.
Napintas pay ti salaysay ni Paul Morrow a napauloan iti A Brief Guide to Filipino Pronunciation a kas nayon iti pagiinnadalan.
Ken daytoy pay a salaysayna: Ang Pinagmulán ng mga Wikà ng Filipinas
Ngem kapintasan amin kaniak ti salaysay ni Paul Morrow a daytoy: Filipino@iba pa.
Kaniak a biang, agsuratak latta iti present set up ta isu iti nakairuamak. La ngaruden…
Saturday, August 26, 2006
TI KURDITAN, ORTOGRAPIA, LENGUAHE, KDP.
Ti Kurditan, Ortograpia, Lenguahe, Kdp.
10 comments:
- jfi said...
-
naigamasen manong daytoy impasangom nga articulo. Makapabussog iti utek. completos recados a kunada.
Malagipko ni Manong Joel, ti nangisursuro kaniak no kasano iti agikur-it iti sarita. Kalpasan daydi kombension iti GUMIL a naangay idiay Cagayan pinapetpetak iti saritak a pinaulluak iti "SUKDALEMAN MANONG!" ket idi ta nabasana ti sinuratko dagita iti inna impakpaka-una.
- 3:21 PM
- jim agpalo, jr. said...
-
nabara a kablaaw, jake! sika met gayam iti maysa kadagitinangabak iti sarita iti KWF! ala ket agingga kabarbaraan ti beggang ania, agawaam iti agituno...!
sangatagay a tapuy para iti panangabakmo!
- 6:51 AM
- ariel said...
-
Jake, my idol:
Sangabuyuboy a basi a nalaokan iti tapey para kenka!
- 12:55 PM
- jfi said...
-
Manong Jim,
kimmagat bassit siguro tay simana manong! Agyamannak iti kablaawyo. Nagasgasat ti Asseng ta dua a kategoria ti nangabakanna
Manong Ariel,
Agyamanak met manong. Cheers ketdi ta uray sika ket napagasatam met. Sikan sa ti number 1 iti daniw. Agwarsi tayo iti bagas!
- 9:27 AM
- jim agpalo, jr. said...
-
nakakaapalkayo...hmmn, makisalipakto metten iti sumaruno bareng no agkikitatayo iti personal
- 11:16 AM
- ariel said...
-
Mahalo, jake ken jim. kitakits, kuna dagiti Tagalog.
- 1:52 AM
- jim agpalo, jr. said...
-
agtimek koma met dagiti nangidiaya iti sangaduyog a singasing iti panagbalbaliw iti ortograpia ken lenguahe tapno nasaysayaat iti pannakaamiris kadagiti amin a palawag ket masabat dagiti umno a kaimudingan iti tunggal kapanunotan...
- 6:35 AM
- ariel said...
-
last call, kunam man, jim. narigat no aggiinnuraytay lattan?!? we move on in standardizing our language. it is high time that we did it. but the standardization ought to be based on solid linguistic and literary premises that take into account both the synchrony and diachrony of our language, not on some 'impressionistic' notions on the language.
- 9:17 AM
- Zig said...
-
sir, ittattak laeng nga nabasa daytoy blog mo, napunpunno met iti n namamayat nga sao... agyamanac unay ta naisalim jay nagan ko ditoy blg mo...
- 8:43 PM
- jim agpalo, jr. said...
-
hey, zig...yanmo? agsublika ketdi idiay UP ta isurodan ti Iluko Literature... agaplayka ketdi a mangisuro... kabaelam dayta... ni Dean Elizabeth ti nangibaga ken nagtxt kaniak..(agaw-awis pay ketdi)... umayka met makigamulo ditoy ta itakderam met ti isabela... agsuratka met iti iluko a, yos, ta di ket tagalog ken english, hehehe...
- 5:30 PM

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
AGKASAPULANDA ITI MANNURAT!!!
WANTED: scriptwriter!
For: Mt. Province Broadcasting Corporation
Contact: Kerby Rimando, cp # 09212350245
Naggaputayo met ditoy, kailian. Ken da:
Peter la Guardia
Pete Aromin
Frank Quitazol
Amor Cabaccang
Vidal Valdez
Delfin Dumayas
Ala, kadagiti interesado, kontakenna laeng ni Kerby, ti agdama nga agakakem iti KAPITAN ENTENG.... kasapulanda ti agsurat iti Kapitan Enteng ken serialized... maipatangatang dagitoy kadagiti kadadakkelana radio stations iti NL a kas iti DZCV, Tuguegarao, Cagayan; DWRV, Bayombong, Nueva Viscaya; DZWT, Baguio City, DZPA, Bangued, Abra; DZNS, Vigan City, ken posible pay kadagiti sigud a kliente ti MPBC a kas iti DZEA, Laoag City; DWDY, Isabela, ken iti maysa a radio station sadiay Alaminos City, Pangasinan...
ala ngarud...!
Tuesday, November 28, 2006
WANTED WRITERS!
AGKASAPULANDA ITI MANNURAT!!!


text:
KAMALIG
Ti Radio a kas Behikulo iti Panagsaknap ti Daniw-Amianan
JM Agpalo, Jr.
Tawid News Magasin
“Puwede kaya natin gamitin ang radyo? Hindi lang Tagalog, English at Iluko, kundi pati na rin ang ibat-ibang lenguahe ng Hilagang Luzon. Bigyan mo nga ako ng aydea…” Daytoy ti inyarungaing ni Francis “Butch” Macansantos, coordinator for Cordillera Administrative Region, National Commission for the Culture and the Arts. Dinawat ni apo Macansantos ti opinionko.
“Para sa Daniw-Amianan? Bakit hindi?” Insungbatko a dagus.
Imbagana ti pannakariing koma ti Bukanegan. Ti pannakaibasa dagiti daniw-amianan a kas iti Iluko, Nabaloi, Pangasinense, Kankanaey, Bolinawon, Kalanguya ken dadduma pay.
(Iti kaudian ngamin a Poetry Reading a napasamak idiay UP Baguio, saan laeng a Tagalog ken English ti naibasa no dipay ket Iluko, Pangasinense, Kankanaey, Bolinawon, Zambal, Kalanguya, ken Nabaloi iti tema a PANAGSUBLI. Panagsubli iti bukod a dila.)
Imbagak a napasamaken dayta. Saan laeng nga iti Baguio no di pay ket iti Pangasinan, La Union ken Ilocos Sur. Ngem naisardeng laeng gapu iti “pannakaisakripisio dagiti mannaniw.” No adda ti sukat ti plete ken kopunban ni mannaniw, posible nga agbanag a narangpaya. Ngem no awan, amangan no agunget manen daydi Jose “Pepot” Ilagan.
“Lukdityo, diyo met ibaba unay a ti katatao dagiti mannurat nga Ilokano. Propesional met dagiti mannurat. Karbenganda met a mabayadan dagiti putarda a a kas maysa a propesional.” Daytoy ti balakad daydi Pepot kadakami (kaduak daydi Bagnos Cudiama). Kaadduanna ngamin iti pikpik laeng ti sukat ti translation idi daydi apo Bagnos. Ngem idi binuangaymi B & J Iluko Writings and Translation Services, awanen iti libre.
Sadiay La Union, kastoy met laeng iti imbalakadko kadagiti grupo dagiti agtutubo a mannaniw iti La Union, Pangasinan kern Ilocos Sur iti programada iti radio. Agasem met daytan, naglatak ti programa a pannakaibasa dagiti daniw-amianan, isu a nagadu ti sponsors ti programa. Napaliiw pay dagitoy a mannaniw a saan a mapan iti estasion ti radio dagiti donasion iti programa no di ket iti store ti sumagmamano nga empleado ti estasion. Siiimatang pay dagitoy a mannaniw. Idinto ta uray koma la sukat ti plete wenno bayad ti maysa a kopunban ti maited met ti radio kadakuada.
“Lukdityo, diyo met ibaba unay a ti katatao dagiti mannurat nga Ilokano. Propesional met dagiti mannurat. Karbenganyo met a ti mabayadan…!” Imbalakadko kadagitoy a mannaniw. Kalpasan iti makalawas, naisardengen ti programada.
Kaasi met dagitoy nga agtutubo. Maayabanda nga agdaniw kadagiti parambak, a kas iti piesta iti ili wenno barangay ngem awan iti awatenda. Di man la masukatan ti pleteda.
Saan a kuestion ditoy ti bayad. Awan ti agpabayad no talaga nga awan ti pagbayad. Ngem no makita a maar-aramat laeng dagiti mannurat para iti bukod nga interest dagiti sumagmamano, sabalin a saritaan daytoy a banag.
Kadagiti Poetry Reading a dinar-ayak, nagbayadda iti PhP 2000.00-2500.00, naikkat payen ti withholding tax. Di rumbeng a mabayadan met dagiti agdaniw ken panelist iti radio, saan? No bukodda ti pagpleteda mapan iti estasion, lalo ket rabii, sinno ngarud ti mayat? Laloket naglam-ek ditoy Baguio iti rabii? Wenno saan met ket panagtutudo?
Pakpakauna iti katengngaan ti 1980’s idi kiniddaw ni Manong Bobby Gutierrez, ti King of Ilocano Songs nga agsuratak iti Bukanegan. Isuna ti direktor itoy a programa. Mai-dubbing iti Mt. Province Broadcasting Corporation ken maipatangatang kadagiti dadakkel a radio station iti Northern Luzon a kas iti DZEA, Laoag City; DZNS, Vigan, Ilocos Sur; DZPA, Bangued Abra; DZWT, Baguio City; DWRB, Bayombong Nueva Vizcaya; DZCB, Tuguegarao; ken dua pay nga estasion iti radio iti Alaminos, Pangasinan ken iti Isabela. Pinadaspadasko met. Sumagmamano laeng. (Basaen iti Iluko.com, Bukanegan ti ehemplo a sinuratko, ken naipatangatang met la daytoy kadagiti nasao a radio)
Arintapusen ti 1980’s idi inrengreng manen ni Lito Pizarro, ti simmukat a nangidirek ti Bukanegan idi inatake iti sakit ni Manong Bobby. Tulongak kano ni Amor Cabaccang. Nagsuratak ngem nabattaway. Ti dakkel a ginggined idi 1990 ti nangpasardeng kaniak nga agsurat. Nagnaedkami a sangapamilia sadiay Sual, Pangasinan.
Nagsubliak nga agsurat iti radyo. Full time (1991-1997). Ngem awanen ti Bukanegan. Ketdi, insingasingko iti kinaadda ti programa a maipatangatang dagiti daniw. Nagaramidak iti adu a daniw, ken nagusarak iti adu nga alias. Nalatak daydi a programa, ken adu ti nagaramid ken nangipatulod iti daniwda.
Kalpasan ti reorganisassion ti korporasion, ken pannakabaliw ti saadenmi a kas empleado, ken pannakaikkat dagiti benepisio a rumbeng nga awatenmi, insardengkon ti nagsurat iti daniw. In-nut met a natay ti programa nupay masukansukat ti naghost.
Ti saludsod ket epektibo kadi ti radio a kas behikulo ti dur-as ti daniw-amianan?
Saan laeng nga epektibo no dipay ket napakaepektibo.
Kinapudnona, ket sakbay nga inaramid ni Peter La. Julian a librona a napauluan iti Come Again Stranger/Umayka Manen Ganggannaet, dagiti dandaniwna iti English ken Iluko, ket immuna a rinabii a naibasa iti estasion iti radio.
Kuna ti coordinator a tumulong ti NCCA a mangited iti pinansial.
Ket dagitoy dagiti sangoen a paggastosan:
1) ti estasion ti radio ---
a) ta posible a block time ti maaramid. Bayadan dayta nga oras. Medo nakipet laeng daytoy a sistema, ta agparang a maysa laeng nga estasion ti pakadengngegan ti programa. Nagastos pay.
b) no ti radio a serken a maitulag nga agbalin ti programa a kas regular a programa iti radio, napinpintas. Ken napinpintas pay no mailako ti programa kadagiti affiliates ken kaalliado ti estasion nga estasion ti radio. Nalawlawan no kuan ti sakupen ti programa. Dua kadagiti estasion ti radio iti iti Baguio iti agprodprodius kadagiti programa nga ilakoda kadagiti kaaliadoda/affiliates a kas iti drama ken dadduma pay a pormat. Ti DZWX a maiwaras/mailako kadagiti amin a bombo radio stations iti Amianan a Luzon, ken ti Mt. Province Broadcasting Corporation a suplayer ti drama ken dadduma pay a programa kadagiti dinakamatko a radio stations. No daytoy ti mapasamak, sakupenna aminen a probinsia iti amianan. Makunan a napakaepektibon ti radio a kas behikulo iti dur-as ti daniw-amianan.
2) masapul met a masukatan ti pagplete dagiti umay agdaniw ken dagiti panelist
a) uray pagtaksi laeng met a mapan ken agawid
b) dika makaawis iti agdaniw/agpanelist iti poetry reading no dida
mabayadan, lalo ket siertoek a rabii ti maited nga slot ta daytoy laeng a kanito iti nawaya nga ere kadagiti estasion
c) napasamak iti lokal a telebision ti poetry reading ngem gapu iti kinaawan ti sukat ti bannog dagiti mannurat ken panelist, narigatda nga agawis ket naisardeng ti programa (dimmar-ayak met naminsan, nagnagnaak a napan, nagnagnaak pay a nagawid)
d) uray rabii ti ere wenno pannakaipatangatang ti programa, napinpintas pay ta ad-adu iti dumngeg. Makumikom dagiti tao iti aldaw, ken agawen ti telebision. Iti rabii a kaniton ti pannaturog, dumngeg nga umuna dagiti tao iti radio sakbay a maturogda, lalo no kalpasan a maipatangatang ti daniw ket adda ti makiddaw a kankansion-Ilokano.
3) ken dadduma pay a paggastosan iti (materials ken dadduma pay)
Dadduma pay a pakarikutan:
a) nasken ti panangadal nga umuna kadagiti posible ken rumbeng a mapasamak
b) nasken iti pannakapaadda iti target a panawen ken budget dayta a panawen.
No innem a bulan nga ere wenno makatawen, masapul nga addan dagitoy a
sidadaan sakbay a rugian ti programa
c) saan a dagiti laeng mannurat ti maawis no dipay ket amin: estudiante,
titser ken amin-amin. ###
Thursday, February 17, 2005
Daniw-Amianan iti Radio?
KAMALIG


text:
Morocco
Ti Morocco (Arabiko: المغرب al-Maghrib; Bereberes: ⴰⵎⵕⵕⵓⴽ or ⵍⵎⴰⵖⵔⵉⴱ[8] Ameṛṛuk wenno Lmaġrib); opisial a ti Pagarian ti Morocco.[2] ket isu ti akin-laud unay kadagiti pagilian ti Amianan nga Aprika. Daytoy ket maysa kadagiti tallo a pagilian (Espania, Pransia) nga addan ti aplaya iti Atlantiko ken Mediteraneo, ket addaan pay kadagiti lasonlasongan akaunegan ti bambantay. Ti Arabiko a nagan ti al-Mamlakat al-Maghribiyyah (Arabiko: المملكة المغربية), ket maipatarus iti "Ti umaud a Pagilian, ken ti Al-Maghrib (Arabiko: المغرب), wenno Maghreb, a ti kaibuksilanna ket "Ti Laud", dagitoy ket naus-usar a kas dagiti sabali a nagan.
Ti Morocco ket addaan ti populasion iti sumurok a 35 a riwriw iti kalawa iti 710,850 km2 (274,460 sq mi). Ti politikal a kapitoliona ket ti Rabat, urayno ti kadakkelan a siudad ket ti Casablanca; dagiti dadduma pay a nangruna a siudad ket mairaman ti Marrakech, Tangier, Tetouan, Salé, Fes, Agadir, Meknes, Oujda, Kenitra, ken Nador. Ti Morocco ket addaan ti pakasaritaan ti pannakawayawaya a saan a biningbingayan babaen dagiti kaarubana. Ti nabaknang a kulturana ket naglalaokan dagiti Arabo, Berber (patneng nga Aprikano) ken dagiti dadduma pay nga impluensia ti Aprikano ken Europeano.
Ti Morocco ket mangtunton ti saan a bukod nga agturturay a teritorio iti Lumaud a Sahara a kas "Dagiti Akin-abagatan a Probinsia". Ti Morocco ketinsilpona ti teritorio idi 1975 ken ti gerila a gubat kadagiti patneng a puersa ket napasardeng ti panaglalaban idi 1991. Dagiti ganetget ti Nagkaykaysa a Pagpagilian ket napaay a nangpasayaat daytoy a panagsardeng.
Ti Morocco ket maysa a batay-linteg a monarkia ng aaddaan ti nabutosan a parlamento. Ti Ari ti Morocco ket agtengtengngel kadagiti adu nga ehekutibo ken lehislatibo a bileg, a mairaman ti bileg a mangrakrak ti palamento. Ti ehekutibo a bileg ket sinansanay babaen ti gobierno ngem ti keddeng ti ari ket sapasap a makabaliw kadagiti gobierno no adda iti suppiatan. Ti lehislatibo a bileg ket naited iti gobierno ken dagiti dua a kamara ti parlamento, ti Aseblia dagiti Pannakabagi ken ti Asemblia dagiti Konsehal. Ti ari ket mabalin pay a agirangarang kadagiti bilin a tinawtawagan kadagiti dahir nga adda ti kabilegan iti linteg.
Ti kangrunaan a relihion ti Morocco ket ti Islam. Ti opisial a pagsasao ket ti Literario nga Arabiko. Naisasao pay ti Arabiko ti Morocco a naibagbaga a kas ti Dareja, Berber ken ti Pranses.
Dagiti nota ken nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b "Batay-linteg ti Morocco" (PDF). sgg.gov.ma. 2011.
- ^ a b "Morocco". World Factbook. Central Intelligence Agency.
- ^ "Batay-linteg ti Pagarian ti Morocco, I-1" (PDF). Naala idi 2013-01-09.
- ^ a b c d "Morocco". Sangalubongan a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 2012-04-18.
- ^ GINI a pagsurotan ti Banko ti Lubong
- ^ "Morocco." (Arkibo) CIA World Factbook. Naala idi 13 Oktubre 2012. "Pranses (kankanayon nga isu ti pagsasao iti negosio, gobierno, and diplomasia)"
- ^ "La Francophonie dans le monde." (Arkibo) Organisation Internationale de la Francophonie. p. 16. Naala idi 15 Oktubre 2012.
- ^ "Tamazight a nagan segun ti Institut Royal de la Culture Amazighe". Ircam.ma. Naala idi 2011-11-04.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Morocco iti Wikimedia Commons
- Pakaammo ti panagbiahe idiay Morocco manipud iti Wikivoyage (Ingles)
- Opisial a website ti gobierno ti Morocco
- Morocco
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Arabiko
- Dagiti estado a kameng ti Liga ti Arabo
- Dagiti pagilian ti Baybay Mediteraneo
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti batay-linteg a monarkia
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Pranses
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1956
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti pagilian ti Amianan nga Aprika


text:
Pagsasao nga Indones
Ti Indones[4] (Bahasa Indonesia) ket isu ti opisial a pagsasao iti Indonesia. Daytoy ket maysa a naiyalagad a rehistrar iti Malaka a dialekto iti Malayo, maysa nga Austronesio a pagsasao a naus-usaren idi a kas maysa a lingua franca iti purpuro ti Indonesia kadagiti napalabas a sig-siglo.
Ti Indonesia ket isu ti maikapat a kapusekan ti populasion a pagilian iti lubong. Iti daytoy a dakkel a populasionna, ti bilang dagiti tattao a nalaing nga agsao iti Indones ket agbalbalinen a makaabot ti agarup a 100%, nga agpabalin iti Indones, ken ti Malayo, a maysa kadagiti kaaduan a maisasao a pagsasao iti lubong.[5]
Kaaduan kadagiti Indones, malaksid ti panagsasao iti nailian a pagsasao, ket kadawyanda a nalaing nga agsao iti sabali pay a rehional a pagsaso (kas pagarigan ket mairaman ti Habanes, Minangkabau ken Sundanes) a dagitoy ket kadawyan a maus-usar kadagiti balbalay ken iti kaunegan dagiti komunidad. Kaaduan kadagiti pormal nga edukasion, ken kaasitgan amin dagiti nailian a midia ken dagiti sabsabali a kita ti pannakisarita, ket nakababalin nga inus-usar ti Indones. Idiay Daya a Timor, nga isu daytoy idi ket maysa a probinsia ti Indonesia manipud idi 1975 aginggana idi 1999, ti Indones ket isu ti mabigbigan babaen ti batay-linteg a kas maysa kadagiti dua a pagsasao ti panagobra (ti sabali pay ket ti Ingles), a kudua dagiti opisial a pagsasao iti Tetum ken Portuges.
Ti Indones a nagan para iti daytoy a pagsasao ket Bahasa Indonesia (literal a "ti pagsasao iti Indonesia"). Daytoy a sao ket sagpaminsan a mabirukan pay iti naisuratan wenno naisasao nga Ingles. Ti pay maipatinayon, daytoy a pagsasao ket sagpaminsan pay a makunkuna a kas "Bahasa" babaen dagiti agsasao iti Ingles, ngem daytoy ket kayatna a sawen laeng ket "pagsasao" ken isu ngarud a saanna a teknikal a mainaganan ti pagsasao nga Indones.
Heograpiko a pannakaiwarwaras[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi 2010, ti Indones ket addaan kadagiti 42.8 a riwriw a patneng nga agsasao, ken 154.9 a riwriw a nangisasao a kas maikadua a pagsasao,[1] a nagisasao daytoy a maikuyog dagiti lokal a nakaiyanakada a dila, ka mangited daytoy iti dagup a bilang dagiti agsasao idiay Indonesia iti 197.7 a riwriw.[1] Daytoy ket kadawyan a kas umuna a pagsasao kadagiti urbano a lugar, ken kas maikadua a pagsasao babaen dagiti agtataeng kadagiti adu pay nga away a parte ti Indonesia.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c d Badan Pusat Statistik (28 March 2013). "Penduduk Indonesia Hasil Sensus Penduduk 2010 (Result of Indonesia Population Census 2010)". pp. 421, 427. ISSN 2302-8513.
- ^ http://www.easttimorgovernment.com/languages.htm
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin; Bank, Sebastian, dagiti ed. (2016). "Indonesian". Glottolog 2.7. Jena: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.
- ^ Rubino, Carl Ralph Galvez (2000). "Indones". Ilocano Dictionary and Grammar: Ilocano-English, English-Ilocano. University of Hawaiʻi Press. p. 222. ISBN 978-0-8248-2088-6.
- ^ James Neil Sneddon. Ti Pagsasao nga Indones: Ti Pakasaritaanna ken Pabuyan iti Moderno a Kagimongan. UNSW Press, 2004. Panid 14."


text:
Richard Wagner
Ni Wilhelm Richard Wagner ( /ˈvɑːɡnər/; Panangibalikas nga Aleman: [ˈʁiçaʁt ˈvaːɡnɐ]; 22 Mayo 1813 – 13 Pebrero 1883) ket maysa idi nga Aleman a komposer, direktor ti orkestra, direktor ti teatro ken polemista a naipangpangrunaan a naamammoan para kadagiti bukodna nga opera (wenno dagiti "musika a drama", nga isu tipanagtawtawagna kadagitoy idi). Dagti komposision ni Wagner, a naisangsangayan kadagiti naladladaw a paset ti panawenna, ket nalatakan dagitoy para kadagiti narikut a linabag, dagiti nabaknang a danggay ken orkestrasion, ken ti napasayaat a panag-usar dagiti leitmotib: dagiti tema ti musika a mainaig kadagiti agmaymaysa a karakter, luglugar, kapanunotan wenno dagiti kumplot nga elemento. Nga isu ket saan a maipadpada kadagiti dadduma a komposer, ni Wagner ket nagsurat ti musika ken libreto para kadagiti tunggal maysa nga obrana ti entablado. Dagiti dua a napili a kalatakan a naamaamoan a nanipud kadagiti obrana ket dagiti Sakay dagiti Valkyrie manipud ti opera a Die Walküre, ken ti Martsa iti Kasar (Koro iti Kasar) manipud ti opera a Lohengrin.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Paammo
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Richard Wagner iti Wikimedia Commons


text:
Salt Lake City
Ti Salt Lake City, kadawyan a maipangyababaan iti Salt Lake, wenno SLC ket isu ti kapitolio ken ti kaaduan ti populasion a siudad idiay Estado ti Utah. Daytoy ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 191,180 in 2013,[1] ti siudad ket mabirukan iti bugas ti metropolitano a lugar ti Salt Lake City, ken addaan iti nakarkulo a populasion iti 1,140,483 manipud idi 2013. Ti Salt Lake City ket mabirukan pay iti dakdakkel nga urbano a lugar a naam-ammuan a kas ti Naitiptipon nga Estadistikal a Lugar ti Salt Lake City-Provo-Orem.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "United States Census Bureau, Utah incorporated places over 50,000 population estimates". census.gov. 22 Mayo 2014. Naala idi 22 Mayo 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Salt Lake City iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Salt Lake City manipud iti Wikivoyage (Ingles)


text:
Baybay Adriatiko
Ti Baybay Adriatiko ket ti bagi ti danum a mangisina ti Italiano a Peninsula manipud ti peninsula Balkan ken ti Banbantay Apenino manipud ti Alpes Dinariko ken dagiti kaabay a kabambantayan. Ti Adriatiko ket ti akin-amianan unay nga ima ti Baybay Mediteraneo, ken gumay-at daytoy manipud ti Lingsat ti Otranto (a mangikapet idiay ti Baybay Honiko) iti amianan a laud ken ti Ginget Po. Dagiti pagilian nga addaan iti aplaya iti Adriatiko ket ti Italia, Kroasia, Albania, Montenegro, Bosnia-Herzegovina, ken ti Eslobenia. Aglaon ti Adriatiko ti sumurok a 1,300 nga is-isla, kaaduan kadagitoy ket mabirukan iti igid ti akindaya nga aplaya ti Kroasia. Daytoy ket nabingbingay pay kadagiti tallo a labneng, ti akin-amianan ket isu ti kaababawan ken ti akin-abagatan ket isu ti kaadaleman, ken addaan iti kaadalem iti 1,233 metro (4,045 ft). Ti Otranto Sill, ti maysa bantay iti sirok ti danum, ket mabirukan iti pagbeddengan a pagbaetan dagiti baybay ti Adriatiko ken Honiko.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Serbia: Introduction" (PDF) (4 nga ed.). Brandt Travel Guides Ltd. 2013. Naala idi 7 Hunio 2015.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Baybay Adriatiko iti Wikimedia Commons


text:
Dagiti Kampana
DUA nga aldaw sakbay ti Paskua idi umay ni Apong Lakay ditoy Rosales tapno alaennak a mangadkadua kenkuana iti talonna idiay Carmay. Nagawid kano ngamin ti lalaki a katulonganna ta mapan maki-Paskua iti taeng dagiti kabagianna idiay ballasiw ti Agno.
Simmangpet a managsaggaysa ti addangna iti nabisilan a dalan idinto nga itektekkenna ti ballatinaw a bastonna, maysa a pakalaglagipan iti panaggobernadorsiliona idi kabambannuaganna. Naiparaut ti palloka kadagiti sakana. Iti ulona, saan a naannad ti pannakaitakkab ti kadaanan a kallugongna a buntal. Adu a rigatna a manglinteg iti takderna, ngem dina latta malapdan ti pannakaitibkolna.
Idi sumardeng iti arsadanan ti agdan, madlaw unay ti pannakabannogna nupay asideg ti pinagnana manipud iti estasion ti trak. Pinukkawannak ni nanang iti pagay-ayamak tapno atibayek ni apong nga umuli.
Immagepak iti kuribetbeten a bukot ti dakulapna, ngem idi tulongak iti yuulina, kinitanak, kinitana ti bassit nga imak a mangteng-tengngel iti takiagna sana kinuna: "Agyamanak, apok… Ngem ala, inka agay-ayamen. Kabaelak ti umuli."
Ngem saan a nagwaywayas nga umuli ta sinabat a dagus da tatang ken nanang ket inassibayda. Maysa daytoy kadagiti narasay nga isasarungkar ni apong, a mapasamak laeng iti las-ud ti dua wenno tallo a tawen. Nagtaltalinaed idiay talonna, iti nagbaetan ti Waig Andolan ken Karayan Agno, a binakirna idi kallabes a limapulo a tawen. Iti dayta a disso ti nangipaduyakyakanna kadagiti mannalon kadagiti siribna maipapan iti panagtalon, a sa laeng masinga no mapan mangopisina idiay ili, kas gobernadorsilio.
Idi bassitak pay, sangkakuna ni nanang nga ipannak iti 'yan ni apong no agsubegsubegak. Nupay dakkel ti panagtamedko ken ni apong, saan met a tao a nakabutbuteng iti panangipagarupko, ket idi natakuatan ni nanang a saanak a mabuteng ken ni apong, sinublianna ti sigud nga ar-aramatenna--ti pagbaut.
Iti maysa a lakay nga agtawen iti nasurok a sangagasut, natibker pay laeng ni apong nupay sunganien ti masansan a pannakaitibkolna a magna dayta. Nagsakit iti naminsan ket malagipko pay laeng daydi nasipnget a rabii ti Setiembre a panagkabaliomi kada manong a maysa a doktor a nagpa-Carmay. Nasarakanmi ni apong a sidadata iti papag ket dina kayat ti agas nga ipainum ti mangngagas. Kas maysa a lakay a nakapagpapasen iti biag, kinunana a no dumteng ni patay kenkuana, awan ti makaigawid.
Ta naisaganaannan ni patay. Idiay ili, saan a pa-limed ti lungon a pinaaramidna idi nasurok laeng a siam a pulo ti tawenna. Ngem inlako ni tatang daytoy napintas a lungon a nakalupkopan iti pirak idi isardeng ni apong ti panagsaludsodna maipapan itoy.
Nakakaskasdaaw, kinuna ni tatang, nga iti nagmalem iti dayta nga aldaw, saan a dinamag ni apong ti nasao a lungon, idinto a sangkasaludsodna no maisarsar-ong idi, wenno no umaway met da tatang ken nanang idiay Carmay.
Adu ti masdaaw idiay ili iti gasat ni apong a mangipapas iti panagluom ti biagna. Nakitana amin nga annakna a dimmakkel ken nangasawa, nagpamilia ken natay, ket isu, napigsa pay laeng nga agdakiwas kadagiti talon idiay Carmay a kas man makipinnaut iti daga a dinalusanna.
"Ibagak kenka ti palimed ti napaut a biag," kinunana iti nabatad a timek idi sarungkaran ni manong idiay Carmay, idi kasangsangpetna iti panagadalna iti medisina idiay siudad. "Naynay a panagtrabaho, nadalus a panunot ken nalinteg a panagbiag."
Ngem sabali ti panangipapan dagiti kaarrubana, nangruna dagiti manamati iti an-anito. Mabalin, kunada, a nangngegna ti uni dagiti kampana iti Paskua, ta atiddog kano ti biag dagiti makangngeg iti dayta naisangsangayan nga aweng ti kapatgan a rabii.
Saan a patien ni apong a dayta ti gapu ti napaut a biagna. Saan a relihioso nupay nasinged unay ti pannakainaigna iti daga, ti daga a patienna unay nga agbunga gapu iti pannakabalin ti Dios. Nabayagen daydi idadap-awna iti simbaan; idi pay laeng panawen ti rebolusion, nangrugin ti pannakatippuog ti pammatina kadagiti padi, ket nagangayanna, napukaw ti pammatina iti Simbaan.
Iti sardam a panagsasangomi a mangrabii, natalna unay ti langa-na. Naulimek iti naimas a panna-nganna. Nabayag a nangan, ket isu ti naudi. Idi malpas, kinitanak ket kinunana: "Boy, sika ti inaudian. Sumurotka kaniak idiay Carmay inton bigat, kas inaramid amin dagiti kakabsatmo idi ub-bingda. Kadkaduaennak agingga iti sumangpet 'diay katulongak."
Diak ammo ti isungbatko ket kinitak da tatang ken nanang tapno paidalanak. Kinuna ketdi ni nanang nga innawak dagiti pinggan ta isaganana dagiti ma-sapulko a sumurot ken ni apong.
NAULIMEK nga away ti Carmay. Lumasat ti kalsada probinsial iti maysa a pingirna. Maysa a disso a nagaarimuto-ngan dagiti balay a nagatep iti pan-aw ket ti balay ni apong ti kadakkelan. Kadagiti sumagmamano a rabii sakbay ti Paskua, malagipko ti panagaramid dagiti nataengan iti sinuman ken dudomen kadagiti paraanganda. Ngem naragragsak idiay ili. Adda ti Misa Aginaldo ket mangngeg dagiti musiko iti plasa, a mangriing kadagiti tattao. No makariingkamin, ituredmi ti lam-ek ket mapankami makimisa, ngem uminumkami pay nga umuna iti napudot a taho idiay kombento sakbay a sumrekkami iti simbaan. Iti saan a mabayag, buyaenmin dagiti sipapasged a kandela iti sanguanan ti altar ken denggenmi dagiti nasam-it a kanta ti Paskua. 'To no kuan, sumiripen ti init kadagiti kakaykaywan ti Bantay Balungao. Ket iti karabiyan ti Paskua, agsasalip dagiti bungbongmi ken mangbuangaykami iti sibakong orkestra a pakiPaskuami iti binalambalay.
Ngem iti balay, ni apong, linteg met ti kaipapanan ti tunggal balikas ni apong. Ta ania kadi ti Carmay iti panawen ti Paskua, no saan a nalawa a kataltalonan a naluom kadagiti dawa ti pagay a bayag; awan ti makasinga iti ulimek no saan a ti natinggaw a pukkaw ti lakay a mannalon a mangawag kadagiti annakna nga agdidigos iti karayan, wenno dagiti martines a maringgoran a mangduol kadagiti piekda iti tuktok dagiti silag.
"Saanta a maturog ditoy balay no rabii," kinuna ni apong iti sumuno nga agsapa bayat ti panamigatmi. "Maturogta idiay taltalon tapno mabantayanta dagiti maani."
Dakkel ti nagbaliwan ti panawen, masansan a kuna ni apong. Idi un-unana, no panagaani, mapatpat ti pagay, mareppet a mapempen iti kataltalonan ket santo laeng mayawid no madanon ti panagiirik.
Dakami ti miningmingmingan dagiti tattao iti agsapa a panagturongmi iti estasion ti trak; siak a maysa nga ubing a mangiturturong iti lakay a nganngani saan a makapagna gapu iti kasikkil ti pannakaalmidor ti pantalonna. Ngem maysa met a dayawko ti pannakiku-yogko ken ni apong, ta isu ti maysa kadagiti nakipagbangon iti ilimi banag nga ammo ti amin nga umili.
Idi lumabaskami iti simbaan, kinu-nak: "No saanak la a sumurot kenka, apong, agkantaak koma dita simbaan no rabii… 'ton bisperas ti Paskua…"
Nagrupanget ni apong ket iti pannakaimatangko iti pannakasuronna, saanakon a nagtimek.
IDI sumangpetkami idiay away, napintas ti panagsaknap ti lawag ti init kadagiti kataltalonan. Manipud iti bit-ang nga agturong iti balay ni apong, nalayang a maimatangan dagiti bumalbalitok a pinagayan.
Simrekkami iti dakkel a ridaw. Dagiti nabunton a mais ken napempen nga iket ti immuna a nakitak. Iti kosina, sumagmamano a manok ti agtuktuktok kadagiti naiwara a mais. Linutok ti pangrabii, ket idi agsaknap ti salemsem ti angin ti Disiembre iti sardam, imbaga ni apong a balkotek ti ules ken sumagmamano a pungan. Di nagbayag, napanna ginuyod ti ulnas ket daytoy ti nagikargaanmi kadagiti alikamenmi a maturog idiay kannag.
Saankami a nairidep a dagus idi maaplaganmin iti garami ti ulnas a pagiddaanmi. Iti 'yanmi, mangngegmi ti kanta dagiti ubbing ken ti arimbangaw dagiti agragragsak a pumurok iti asideg a kabalbalayan. Adayo ditoyen ti ili ti Rosales. Awan ti mangngegmi nga uni manipud sadiay; uray ti kanalbuong dagiti bungbong ken dagiti rebentador a masansan a sindian dagiti ubbing.
Naulimek ti aglawlaw. Ket di nagbayag, rinugian ni apong ti agsarita: dagidi aldaw a pasig pay laeng a kapan-awan daytoy a disso; dagidi aldaw a kaadda ti uleg iti tunggal regkang; dagidi aldaw a panagsalog dagiti pagayamna a Bago iti Cordillera ket umayda agisukat iti karne ti ugsa iti arado; dagidi aldaw a di pay laeng unay napegges ti Karayan Agno ken kaadu ti ikan idiay Waig Andolan, ken dagiti panawen a panagkamkamatna iti ugsa ken alingo iti paraangan ti balayna.
"Ngem nagbaliw ti panawen," kinu-nana idinto nga impug-awna ti asuk ti pinadisna, "ket naikuyog ti panagbaliw ti daga."
Sinaritana dagiti napanen a Paskua, nupay dina malagipen dagiti kangrunaan a napasamak. Sinaritana met dagiti adu a rabii a panagmaymaysana nga agbantay kadagiti pagay iti kataltalonan.
"Boy," kinunana, "makaipaay iti nasayaat a pampanunot ti ulimek iti kannag. Ditoy, a saan ket nga iti sabali a disso, no maymaysaka, as-asidegka ken ni Apo Dios."
Diak maawatan idi ti kayatna a sawen ta maysaak a sakristan idiay simbaan ket adda naisigud a pannakaawatko iti Dios ken iti relihion. Ngem siuulimek latta a dimngegak kenkuana -kadagiti di agsisilpo a saritana, maipapan iti rebolusion, agingga iti panagpukaw iti panagdengngegko ti anabaab dagiti tattao iti labes ti kalsada ket dimmagsen ti kalub dagiti matak.
Nakadungsaak ngata ta idi ma-kapuotak, saanen nga agsarsarita ni apong. Iti tangatang, nakitak ti agwaywayas a bulan; awan dagi-ti bituen. Iti rabaw ti silulukas a daga, kasla naipatugaw a pusa ti Bantay Balungao ket awan ti makasinga iti ulimek no di laeng ti areng-eng dagiti kuriat. Nalam-ek ket binalkotko ti bagik iti ules, ngem idi taliawek ni apong, awanen iti sikigak.
Nagmasngaadak ket nagtaltalangkiawak. Kinitak ti sirok ti kamantiris ken ti 'yan ti nuang nga agar-arab. Iti saan a mabayag, nakitak ni apong iti aruba-yan ti karison, tumangtangad iti nalitnaw a tangatang ket agsamsammaked iti bastonna.
Nagtaktakder sadiay iti naba-yag; diak malagip itan no kasano a kabayag. Ngem nalinteg ti panagtakderna, kas iti pika ken napnuan bileg. Timmakderak, pinukkawak ngem kasla dinak nangngeg. Idi maasitgak ket makitak ti rupana, adda agtedtedted kadagiti matana ket agay-ayus iti kirriten a pingpingna. Ngem adda naisangsangayan nga isem kadagiti apagbingngi a bibigna.
Nalagipko nga adda tultuleng-na ngem ammona nga addaak iti sikiganna ta idi agangay, kinu-nana, "Dumngegka, Boy."
Nagulimekak. Iniggamak ti nakersang nga imana.
"Dumngegka, Boy, dumngegka." Nainayad ti panagsaona.
"Ania dayta, apong?"
"Dumngegka."
Iti adayo, iti labes ti kataltalonan a 'yan ti purok dagiti mannalon, agtagtaguob ti maysa nga aso; nagbanesbes ti nalamiis nga angin; nagbanang-es ti nuang iti asidegmi ket nakabatbatad ti baresbes ti danum iti asideg a pakyas.
"Mangngegko laeng ti baresbes ti danum, ti taguob ti aso, ti angin ken ti uni dagiti kuriat," kinunak.
Kasla adayo unay ni apong. "Dagiti kampana, Boy," kinunana ket nagrimat ti lawag ti maysa nga agsapa iti rupana. "agpatpatit dagiti kampana ti Paskua!"
Ket ditoy, iti tengnga ti kataltaonan a lima a kilometro ti kaadayona iti ili ken kadagiti kampana iti simbaan, nalagipko ti sarsarita maipapan kadagiti kampana: no kasano ti panagtalinaed ti tibker ti bagida, no kasano ti pannakipinnaut ti gasat kadakuada, ta iti maysa a rabii ti Paskua, nangngegda ti aweng dagiti kampana. Ket adtoy daytoy lakay a saan a mamati iti sarsarita maipapan kadagiti kampana, a madama ita a mangal-allingag a sipapasnek iti uni dagiti kampana.
Kinitak manen ti rupana, dagiti agkurkuribetbeten a bibigna. Kinabutengko ti langana, ket iti apagkanito, nagtarayakon, kadagiti nalawa a talon, iti kapagayan, iti nagbabaetan dagiti natayag a silag, agingga idiay Carmay iti dayta nalamiis ken nasellag a kannag. Immuliak iti balay ni apong ket agrikrikab ti barukongko iti panagkurini-konko kadagiti pungan iti siled a diak tinaltaliawen ti naggapuak; ngem binabalawko ti bagik no apay a diak pinati ti kinuna ni apong maipanggep iti nangngegna tapno aglak-amak koma met iti parabur.
Idi agbannawag ti init iti Carmay ken idi dumteng ti Nasantuan nga Aldaw ti Paskua, maysa a kaarruba ni apong ti kaduak a napan iti kataltalonan. Ninamnamak a pagungtannak gapu iti panangpanawko kenkuana, ket awan ti nangibagbagaak iti naaramid agingga idi mapalabas ti sumagmamano nga oras - idi sumangpet ti kabsatko a mangngagas a nangipaneknek a daytoy apongmi a lakay a nasarakanmi a siuulimek nga agid-idda iti rabaw ti ulnas, natay gapu iti kinalakayna.
(Immuna a naipablaak iti Bannawag ken nairaman iti antolohia a Napili a Sarita Dagiti Ilokano, 1968 nga inedit ni Juan S.P. Hidalgo, Jr.)
Ni F(rancisco) SIONIL JOSE, tubo ti Cabugawan, Rosales, Pangasinan, ti Mannurat dagiti mannurat a Filipino. Naawatnan dagiti kangatuan a pammadayaw a mabalin nga ikutan ti maysa a mannurat iti Filipinas: ti Cultural Center of the Philippines Award for Literature, Ramon Magsaysay Award for Literature, ken National Artist Award for Literature, ni Apo Sionil Jose ti umuna ngata a Filipino a makagun-od iti Nobel Prize for Literature iti asideg a masakbayan. Malaglagip ni Manong Frankie kadagiti naisangsangayan a sarita ken nobelana maipapan iti Rosales.
Kunkunada (3):
- @October 16, 2004 at 5:04 PM ni , kunana...
-
adda gayam iluko a sarita ni apo f sionil jose!
- @June 9, 2005 at 11:43 AM ni asseng, kunana...
-
naipatus iti iloko daytoy apo.
ita man laengen a makapasiarak ditoy. madaman a maas-assemble ti narimrimat a rimat online. padaanan ti panaglukatna itoy septiembre.
- @June 9, 2005 at 11:43 AM ni asseng, kunana...
-
naipatus iti iloko daytoy apo.
ita man laengen a makapasiarak ditoy. madaman a maas-assemble ti narimrimat a rimat online. padaanan ti panaglukatna itoy septiembre.