text:
march30, 2007...
">Link
Friday, March 30, 2007
Saturday, March 24, 2007
Nolasco ken Hidalgo, keynote speakers iti 2007 Nakem Conference
Pagbuligan ti Ilokano and Philippine Drama and Film Program iti Unibersidad ti
Ti Nakem Conference ket maysa a tignayan nga addaan panggep a mangisayangkat iti sistematiko a panagadal ken panagsukisok maipapan iti pakasaritaan, pagsasao, ken produksion a kultural dagiti amin a komunidad iti deppaarna iti Amianan a Luzon a pakaibilangan ti Kailokuan, Kordiliera, ken Tanap ti Kagayan.
Inrugi da Prop. Precy Espiritu ken Dr. Aurelio Agcaoili, agpada a mangisursuro iti Ilokano, literatura, pelikula, ken drama iti babaen ti Departmento ti Hawaiian and Indo-Pacific Languages and Literatures, Unibersidad ti Hawai`i iti Manoa, ti tignayan a Nakem Conferences a maysa itan a non-profit nga organisasion ken mangimatmaton met laeng iti pannakailungalong ti International Academy for Ilokano and Amianan Studies.
Kinabinnulig da Espiritu ken Agcaoili ti pannakaisayangkat ti immuna unay a 2006 Nakem Centennial Conference da Dr. Raymund Liongson iti Philippine Studies Program ti Leeward Community College, Unibersidad ti Hawai`i; Dr. Josie Paz Clausen, maysa nga iskolar iti Philipine linguistics a propesora met laeng iti Ilokano iti UH Manoa; Lydia Abajo iti Domestic Violence Clearinghouse and Legal Hotline-Pilipina Rural Project; Dr. Estrella Pada Taong iti business sector; Cynthia Ochoa, maysa a cultural worker iti Honolulu; ken Julius Soria ken Clem Montero, agpada a manursuro iti UH Manoa. Kinabinnulig met ti Nakem Conference Secretariat ti Timpuyog, ti asosasion dagiti estudiante iti Ilokano iti UH Manoa.
Iti diskursona kas plenary speaker, ibuksilanto ni madaydayaw a Dr. Ricardo Ma. Duran Nolasco, chairman ti Komisyon ng Wikang Filipino, ti pannakapreserba ken promosion dagiti literatura, lengguahe, ken produksion a kultural kadagiti komunidad nga awan iti sentro ti administration, komersio, ken edukasion—kadagiti komunidad nga adayo iti Kamanilaan.
Iti sabali a bangir, agsaritanto met ni Mr. Juan SP Hidalgo Jr., plenary speaker iti maikatlo nga aldaw. Maysa ni
Maisayangkat met iti nasao a kumperensia ti pannakaipasdek ti Nakem Conference country chapter ken ti
Segun iti saritaan ti nagkadua a grupo ti MMSU, iti panangidaulo ni Dr. Miriam E. Pascua, presidente ti nasao nga Unibersidad ken ni Dr. Aurelio S. Agcaoili, coordinator ti program iti Ilokano, pelikula, ken drama iti UH Manoa iti administrators conference nga inangayda, a kaduada pay dagiti sabsabali nga administrador ti dua a nasao nga unibersidad iti arinunos ti 2006 iti UH Manoa, ti mapabaro nga Ilocos Research and Information Center ti nasao nga Unibersidad ti agbalin a country headquarters ti Nakem ken ti IAIAS. Kabinnulig ti MMSU ti UH iti adu a proyekto ken programa. Maysa kadagitoy a programa ti sistematiko a panakaadal ken pannakaitandudo ti kultura ken adal nga aggapu iti Ilokos ken Amianan.
Iti pannakaisayangkat ti Nakem Conference ken ti IAIAS a kas singin a tignayan, nakiramanen kadagiti immuna kolaborasion ti St. Mary’s University Research Center iti Bayombong, Nueva Viscaya; ti Pangasinan State University Graduate School iti Urdaneta, Pangasinan; ti Unibersidad ti Pilipinas iti Diliman; ti Unibersidad ti Pilipinas iti Baguio; ti University of Northern Philippines iti Vigan ken Candon; ken ti Don Mariano Marcos Memorial State University.
Maangay ti 2008 Nakem Conference iti Unibersidad ti Hawai`i iti Manoa ket iti met Unibersidad ti Pilipinas iti Baguio ti manamnama a pakaangayan ti 2009 Nakem Conference.
Para kadagiti manursuro iti eskuelas publikas ken pribado, nadawaten ti endorsement para iti daytoy a kumperensia iti opisina ni Sek. Jesli Lapus iti Departamento ti Edukasion ken ni Chairman Carlito Puno iti Commission on Higher Education.
Nagbunga ti 2006 Nakem Centennial Conference iti dua a libro a nakatiponan dagiti napili a salaysay dagiti iskolar ken ispiker: ti Saritaan ken Sukisok: Initial Proceedings of the 2006 Nakem Centennial Conference ken ti Nakem: Imagination and Critical Consciousness in Ilokano Language, Culture, and Politics.
Sinuportaran ti Filipino Centennial Celebration Commission ti napalabas a 2006 Nakem Centennial Conference.
Kadagiti cultural workers, iskolar, edukador, mannurat, ken mangil-ilala iti kultura, kananakem, ken kannawid dagiti taga-Amianan nga agngayangay nga umatendar, bisitaenyo ti conference website, philippinesonline.org/nakem2007 wenno agsurat kada: Dr. Alegria Tan Visaya iti MMSU, atvisaya@yahoo.com wenno Dr. Aurelio Solver Agcaoili, iti UH Manoa, nakemconference@yahoo.com.
Maipakaammo met a nalpasen ti pannakaawat kadagiti abstracts ket madaman ti deliberasion no ania dagiti conference papers ti maidasar iti nasao a kumperensia.
Maipakaammo met nga inton Abril 15 ti maudi nga aldaw ti pannakaawat iti rehistrasion. Mabalin ti agrehistro iti website ti kumperensia.
Makitinnulong ti Komisyon ng Wikang Filipino, Republika ti Filipinas ken ti Fil-Am Observer, warnakan iti Estado ti Hawai`i, iti pannakaisayangkat ti 2007 Nakem Conference.
Saturday, March 17, 2007
TI AWIS TI TMI
ladingitek unay iti panangpaayko iti awis.... adu pay met ti sumaruno a seminar..
Link
Sunday, March 11, 2007
Nakuyem Ti Tangatang Ita
Wen, Viriginia, adda pay laeng met a ti isisingising ti init. Apay ketdin a saanen? Saan nga agnanayon ket nakuyem ti tangatang. Sumingisingto latta met ti init, makitamto inton dumteng ti sirnaat. Saanka nga agbuteng iti idadateng ti sipnget, ta ti init ket agmulagat inton dumteng ti sirnaat.
Nasipnget dagiti isyu iti agdama. Ulsanda manen ti lubong. Ti narugit a pulitika ket kasla ulep a nangbalkot ti tangatang dagiti umili. Dugudog ti pangtana. Flash flood ket adu dagiti maiyanud iti di maiparbeng ken di umno no diman ket mairaman a madidigra dagiti inosente. Magaburan iti pitak dagiti rumbeng ken prayoridad koma nga aramiden para iti dur-asan ti sapasap. Maiyanud iti narungsot nga agus dagiti daan a kari tapno sumangbay manen ti sabali pay a kari no di man isu nga isu a kari. Saan a maliklikan iti pannakaipasir kadagiti buya a saantayo koma a kayat a mapasamak. Dagiti buya a saan koma nasken a mangkigtot ken mamutbuteng. Saan a maiparbeng a dagitoy ti maisubo ken maiduol kadagiti naganus pay nga isip. Ta ngamin no ania iti makita, isu met ti tuladen dagitoy a saringit. No makitada a nakaay-ayat wenno maayatanda la unay iti mapaspasamak iti las-ud a dida pay la maawatan ti kinapudno ken no matiliw ti interesda kadagiti pinniltakan iti rupa ken pinnabangsit ti nagan, di met masasaan nga aramidendanto met dayta a banag. Kaay-ayodanto daytoy. Agsipud ta dida pay maawatan dagita, agpisawpisawdanto, saandanto a mamingga a mangkutikot ti pakabuklanna, agingga nga agbalindanto met a tradisional a makibarbarsak, makipinnalapal. Maibilangdanto met a disipulos dagiti ubbaw a garakgak. Karamandanto kadagiti di makadlaw iti ilalabas ti lalaki a naamitan iti oras.
Wen,
Nakuyem ti tangatang ti sumungad a Mayo, gapu kadagiti saning-i dagiti saan a nagballigi: dagiti talaga a di kayat dagiti umili a pasalsali; dagiti mamati la unay iti bagina a maallilawna ti utekmo, Virginia; dagiti awanan iti karbengan nga agserbi ta makitan dagiti umili ti agsarsarwa a bulsada idinto ta agmalmalangaka pay laeng, Virginia, kadagiti naipuruak a kari; dagiti ikkis dagiti di makaawat ken dina kayat nga awaten nga isuna ket saan a nagballigi, ngamin, kayatna a subboten ti dakkel unay a nagastosna; dagiti mangipagarup a sinuitik ti kasalisalna. Manayunan manen ti bilang dagiti matmaturog ken binuot a kaso iti sala ni torogis, ken ad-adu manen iti makiraud a pagbagasan saan laeng a ti napno ti kamaligna no dipay ket makadkadan met ti agamang ti ili.
A, nakuyem ti tangatang ti Mayo ita, Virginia. Wen, makitam ita dagiti dagiti nasasam-it a dila. Makitam ita dagiti magmagna a bullagaw nga umasideg a kunam la no am-ammonaka: makilamano, makisarsarita, makiinnangaw ken makirikrikna iti agdama a rikriknaen. Umayda, wen, bumalaybalay, isuda dagiti balangkantis a propeta ta ti asukar nga agaon kadagiti bibigda ket agbalin nga apro apaman nga iti dilam ket naidisso. Umayda agwagis ken makilamano kadagiti kalkalsada: laglagipennakto, kayong; ne, kasinsin, dinakto liplipatan; dagitay inanaktan ti kasar ken buniag dita, kumpadre ken kasta met kumadre bagaam idan a didan isabali pay ti ikur-itda ta ad-adda datayo ti agsisinnaranay; anakek dayta ubbam ta kuak ti maysa a baboy ken agayabka iti ad-adu nga umay makipunsion; siak ti ninong (wenno ninang) ta iserrekonto ida no makatugawak. A, nagadu dagiti kari ken nagadu met dagiti agam-ampayag a kali.
Wen,
Saantayo koma a makiraman kadagiti makipagparti iti bukod nga ili: natingra dagiti dara, maitaray dagiti naalas-as a lasag. Saantayo a makipunsion kadagiti nangisit a gagem.
Wen,
Nakuyem ti tangatang, lalona iti Mayo, ngem iggemtayo ti lampara ti masakbayan…#
Thursday, March 08, 2007
Ti Ina Nga Ili, Inlansada iti Krus
Adu a panagilansa: binnaddekan iti ulo, nagduduma a turongen ken panangiwagayway iti kayat ken prinsipio ken kapanunotan agraman ti nagduduma nga ideolohia, kinaadu ti kumammet nga ima iti dipay naluto a saang, dagiti sarsuela ken moromoro iti entablado dagiti timmaud ken pinataud nga isyo, innem a million ti mabisbisinan a mapan agiskuela, immadu dagiti matmaturog iti bangketa idinto ta nabartekda kadagiti mansionda…a, adu ken adu a, dagiti lansa nga inda impalok iti padeppa ti ilida…
No makasao koma ni Ina Nga Ili, dagitoy la ketdi ti ibalikasna sakbay a magsatan:
1. “Ama, pakawanem ida ta dida ammo ti ar-aramidenda….” (Lucas 23:34)
Ekspertoda. Apay ketdin nga ibaga a dida ammo ti ar-aramidenda? Hello Garci. Fertilizer scam. Kanginaan a highway. Naglawagan a balse ti tokar, ngem agsalsalada iti cha-cha. Siputam ket nakammet manen ti coco levy fund. Sumagmamano laeng dagita a pakakitaan iti kinalaingda. Kasla abut nga awan ti patinggana dagiti bulsada. Iggemda dagiti ari-ari dagiti dingraw, isu a no agdiskursoda, palakpakanda met laeng ti bukodda a bagi.
Dida ammo ti ar-aramidenda? Wen, wen man laengen, ta pilitennak met la nga agwen, dida ammo ti ar-aramidenda ta dida ammo iti umabrasa. Dida ammo iti umno ken maiparbeng nga aramid. Dida ammo iti mangidaulo a kas pinusgan ti tao. Wen, dida ammo ti ar-aramidenda, ta sabali la ngarud a banag ti ekspertoda.
Nalaingda nga agdaniw kadagiti balinsuek a balikas. Makita isuda wenno ipakitada kadagiti tattao ti kinalaingda nga agkanta iti osana iti sango ti balinsuek a krus.
Nalaingda pay a mangiddep ti apuy ti lampara dagiti nagtagisilaw; ket iti amin a suli, nagsasaruno iti panagparti. Iti pagpartian; adu dagiti tinugawanda a balikas ti araraw ken saning-i ngem dida man la narikna ti bara iti ultimo kababattingan a panaas. Imkis ti lubong kadagiti panagparti ket imbayogda a sungbat ti kansion dagiti bambanti.
2. “Eli, Eli, lama sabachtani?” (Mateo 27:46)
Diosko, Diosko, apay a binaybay-am ti nakaiyanakak nga ili? Apay a pinalubosam iti inda panangilansa?
Ilansada dagiti imana tapno saan a makaanawa kadagiti aramidda. Ilansada dagiti sakana tapno saan a makataray nga agkamang kadagiti mangisakit kenkuana.
No maminsan, maawagan (pay) dagiti kuspag iti “mamasirib” ken kas idolo a kasukat ti pennek dagiti garadugod ti buksit. Ti ikakapet kadakuada ket napataud la ket ngarud ti kultura ti kinasadut. Kultura ti duol: nga anusan ti maipuruak a binuot a tinapa idinto ta kuskusayan dagiti dobermanda ti ham ken bacon. Nasipnget ti rupa ti ubing nga nagkalkalkal iti basura a mangbuybuya kadagiti agaayam iti golf; agpipinnatay dagiti nagipila kadagiti timba idinto ta pumpumsuak ti hose dagiti golf course ken iti panag-carwash. A, wen, mamati aya ti makunkuna nga agub ti aggargaradugod a buksit?
Wen, adda dayta kinamulagat: kinabullad, nakamulagat ngem di makita iti agdadata a sagmak ken pannakaikuspil. Anian a kinatadem ti utekda. Anian a kinalaingda…
Eli, eli lama sabachtani! Diosko, Diosko, apay a binaybay-am ti Inak Nga
3. Kinuna ni Jesus ken Maria nga inana: “Babai, adtoy ti anakmo.” Ket kinuna met iti adalanna (a ni Juan): “Adtoy ti inam.”(Juan 19:26-27)
Iti kambas a buya ti panawen, nagaatiddog ti ima a kimpet iti nakadakdakkel nga ima. Isuda dagiti kumammet iti panagkimar saan laeng nga iti kamalig no dipay ket dagiti nabangles a murkat a subo dagiti is-isemanda a dungrit. Nagpupuner dagiti ramramay a nangbekkel kadagiti imkis a kararua. Pinespesda ti dara a lua kadagiti kapanagan a sibug dagiti ay-ayatenda a masetas.
Ket kuna ti timek: “Babai, adtoy ti anakmo…” Nga isu met laeng ti nakalawlawag a kaipapanan ti “Babai, adtoy ti ilim…”
Ket sinungbatan ti babai ti timek: “Adtoyakon Inak Nga
Ket adda babai nga intag-ay dagiti nakaad-adu nga ima, ket pinisangna ti nangisit a telon ti pagbaludan. Ket simrek ti lawag ti namnama. Daydiay bannawag ket kinurnoan ti lubong iti apagkanito laeng. Kas iti panagtamed dagiti sabsabali a puli a managayat ti sinamar. Ay, wen, anian, nagimnasen a lang-aben ti puyupoy ti baro nga agsapa!
Ngem makakettang met gayam ti aguray iti dengngep dagiti kammuol iti rupa ken black eye ta awan met gayam ti nisnis a pangadaw ti bara ti nagpukaw nga atong. Makakettang met gayam dagiti adu a lualo ken kararag iti altar a matemtemtem. Saan a nakauray ti mabisin ket ad-adda la ngarud a nagbisinan iti saan laeng nga innapuy no dipay ket ti kararuana.
Ta idin ta nakatangkayagen ti init, makasineten ti darang ti agmatuon. Adda pay ketdin dagiti mabuya a panangipugsoda ngem iti uloda met laeng ti nagdissoan dagiti sarwada. Ne, apayen, ta naginumanda met laeng ti tinakaw a kopita
Isublida nga inwara kadagiti kalkalsada dagiti pinidutda a basura. Anian, ta awaganda ketdin a panangdalus ti pitakpitak a baboy babaen iti panangpuor kenkuana babaen ti sibubukel nga ubongna.
Dimteng latta dagiti nakaisigudan a buya ti panagilansa, a nalabit a tinawid wenno tinulad a berso ti daan a kapitolo. Copycat!
Ket ti sinamar ti baro nga agsapa, napukaw ti kaipapananna, dina madengngep ti malammin ken agpaypayegpeg a kararua.
Sabali man pay nga ina. Kasla dawat ti lucky nine, aya? Maminsan pay. Ngamin ina. Ina a nalabit a mangisalakan iti Ina nga
4. “Mawawak”(Juan 19:28)
Mawawak. Mawaw iti diro ti uyokan nga inugmokan dagiti kaarruba. Ta dagiti kuting idi a tinagtagibi isu met itan iti
Mawawak. Makawaw a denggen dagiti paulit-ulit a misterio dagiti nangisit nga anniniwan. Awan ti kaipapanan dagiti litania ti salbar. Saanen a matay dagiti puraw a rabii.
Danum! Danum! Danum… Ngem dara ti diaya manipud iti tinakaw a kopita ti maisubo, nga inton makaanges iti apagamapan bayadan met laeng iti dramdram a dara.
Makawaw, makawaw ti panaguray iti panagsubli dagiti baliodong a panunot.
Awanen ti danum. Awanen ti mainum… Mawawak…!
5. “Ibagak kenka daytoy: ita nga aldaw, makipagyankanto kaniak idiay Paraiso” (Lucas 23:43)
Napasamak daytoy idi pinabpabainan ti maysa kadagiti kriminal ti nailansa nga ili, ket kunana pay: “Saan kadi a sika ni Cristo? Isalakanmo ngarud dayta bagim ket isalakannakami met!”
Ngem binabalaw ti kaduana a kriminal a nailansa: Kuna daytoy: “Awan kadi a pulos ti panagbutengmio iti Dios? Agpapadatayo amin a madusdusa. Rebbengna nga agsagabata gapu iti inaramidta. Ngem awan dakes nga inaramid daytoy a tao. Kalpasanna, kinuna ken Jesus, “Laglagipennak Jesus, inton umayka a kas Ari.” Ket insungbat met ni Jesus: “ Ibagak kenka daytoy: Ita nga aldaw, makipagyankanto kaniak idiay Paraiso.”
Wen, tumaud no kua dagiti di makabael a mangbuybuya iti Ina Nga Ili a nakabayog iti krus ket gamdenda nga isalakan. Mangirasda. Iwarasda dagiti lampara. Paraniagenda ti aglawlaw. Ngem maawaganda dagitoy iti kriminal.
Apay maibilang kadi a panagtakaw ti panangisubli ti kukua ti Ina Nga Ili? Kaano pay a nagbalin nga aramid a krimen ti panangalaw ti malmalmes? Kaano pay a nagbalin a krimen ti panangpadagus kadagiti naamitan iti dalan?
Pakanen dagiti mabisin, painumen dagiti mawaw, saan, aya?
Adu dagiti naawagan a kriminal a nangisalakan kadagiti agtutuok; a nangited kadagiti subo a saan laeng nga iti bituka no dipay ket ti utek. Adu dagiti nangriing kadagiti agam-ammangaw ken mabatbatibat.
Ngem kalpasan ti amin a gandat ti panangisalakan, napasagda nga awanan iti kalabanlaban iti pagbababakalan dagiti prinsipio ken mulinaw a keddeng.
Iti Brgy. Tablac, ti rangtay nabangon
nagamayan iti adu a dara ti pundasion
tapno natibker illusion dagiti gandiong
ken kurimaong iti matemtemtem a gimong.
Di mapnek panagparti dagiti kumaw
ta salaan ken kantaanda pay panaggamsaw
idatonda iti rangtay amin a nagtagisilaw
nasalawda ni Kapitan Berto ket nagpukaw!
A, ti silaw! Ti silaw, tinakkabanda iti salop. Nanglangeb ti aglawlaw. Immadu ti saibbek ken saning-i. Adda marka iti muging iti kuddot ti rabii.
6. “Nalpasen.” (Juan 19:30) Kalpasan a naramanan ni Jesus daydi naalsem nga arak, daytoy ti imbagana.
Nalpasen. Nalpasen a nailansa iti krus ni Ina Nga Ili. Ngem awan iti pannakalpas iti agnanayon a puni dagiti tiri. Adu ken adu a panagparti. Ta agluplupias met ket ti siliasi nga ikurkurimed nga ibay-on dagiti para luto iti kusina ken dagiti adda iti uneg ti kusina, segun dagiti tumanabutob a kaarruba. Ngem mapili dagiti mabsog. Ay, anian a abunaw ti sagana iti punsionan dagiti didiosen.
Nalpasen a nailansa ti Ina Nga Ili…
7. “Ama, kadagita imam, yawatko ti espirituk. (Lucas 23:46)
Ama, Ama a nainlangitan, yawatmi ti espiritu ti ilimi nga inlansada. Siksika laengen ti ammomi a kamangmi itoy a sagabami..
Adu dagiti nakasarukang nga atang a balikas a bayad dagiti nakailaw-anan, ngem saan a makapudno dagiti lualo ken panagbayad. Nabileg la unay dagiti marmarna ken dagiti nasalapon iti igid ti alad ken iti bunton ta nalibeg latta ti danum ti inanger a bagbagutot.
Nagibitin ken nangiplatito iti paradipad dagiti tawa, ngem saan a nagbuteng no di ket kinatawaan dagiti aswang dagiti pinitpit a bawang.
Sinippaw dagiti atros dagiti naiwarsi a bagas iti sumipnget. Inuttotan dagiti barkes ti kumalkalawikiw nga asuk dagiti anglem.
Napirpirsayen ti nagmurengan nga ibautbaut iti adigi, ngem di maalaw ti kararua ti Ina Nga
Wen, dagiti lallakay nagidulinda iti nagluposan ti uleg tapno lumukmeg ti pitaka. Naglabusda pay a nagitukit tapno nabungbunga dagiti mulada. Insapitda ti umuna a pukis ti buok kadagiti libro tapno masirib ti anak. Ammoda ti kaipapanan tunggal taraok iti parbangon. Iti laeng inda panagtangad, ammodan ti kaipapanan ti tayab dagiti ulep, ti kiray ken panagbabatog dagiti bituen, ti kuldit ti angin. Ammodan ti kaipapanan no nababa ti tayab dagiti tuwato ken panagpalaud dagiti kannaway, iti panagpasurong dagiti ipon…ken adu pay…
A, mamasirib dagiti lallakay, a saan a natawid dagiti kaputotan a nangilansa iti Ina Nga Ili… ##
Monday, March 05, 2007
SOLID NORTH!!!
Nabileg Pay Aya Ti Solid North?
Solid North. Maysa nga Ilocano block. Kayatna a sawen ti panagkaykaysa dagiti amin nga Ilokano iti maymaysa nga itandudo nga ibutos.
Maysa a kultura ti solid north. Panagkaykaysa ni Ilokano, manipud iti rehion uno, dos, tres, Cordillera ken uray Kamanilaan ken amin a paset ti pagilian a yan ni Ilokano. Ta nagwaras met ni Ilokano. Sabali pay dagiti OFW ken dagiti agindegen iti sabali a pagilian.
Daytoy a solid north ket addan uray idi un-unana a panawen, uray idi panawen da Presidente Elpidio Quirino.
Idi panawen iti panagtakem ni Presidente Marcos, lalo pay a pimmigsa ti solid north, ket naaddaan dagiti nabibileg a politiko a kas kada Aspiras, Ablan, Albano, Agbayani, Cendana, Clave, Crisologo, Dupaya, Dy, Enrile, Estrella, Maceda, Ortega, Primicias, Valdez, Raquiza ken dadduma pay a nagturay ken nangituray. Iti Marcos regime, nasken nga armen nga umuna ni agngayangay a para senador dagiti Ilokano. Ngamin, sangsangkamaysa daytoy a puli iti inda ibotos.
Nabileg ti solid north. Ket asinoman a suportartanna a para senador, sigurado la ketdi a mangabak.
Ngem iti imasna ken paitna, nagrikki ti solid north iti pannakarippuog daydi Presidente Marcos.
Ta kalpasan iti duapulo a tawen, nagbassit ti bilang dagiti timpuar nga Ilokano iti senado, a nangiparangarang iti pannakadayyeg ti solid north iti pannakapatapuak iti poder ni daydi Presidente Marcos. Lalo ket Ilokano met laeng dagiti nangidaulo iti pannakapatapuak ti Ilocano strongman, da Gen. Fidel Ramos ken Juan Ponce Enrile. Dayta solid north ket saan a narukod ti bilegna kadagiti naglabas a nasional eleksion, gapu iti ikakayakay no diman ket panagduadua iti bilegna no diman di inikkan ti importansia. Kasla nasebseban nga atong.
Iti uneg iti duapulo a tawen, da laeng Enrile, Ramos, Flavier, (Alvarez ken Magsaysay?) ti nagngayangay iti nasional eleksion. Banag a saan nga umanay a medida wenno pagibasaran iti kinabileg no adda pay daytoy a bileg ti solid north wenno awanen kalpasan ti rehimen ni Marcos. Ngamin, iti pannakapatapuak ni Marcos, nairaman met a nagudua ti botos ni Ilokano. Saan a maawagan a solid (north) wenno sangsangkamaysa ta naisandi ti nawaywaya ken nalawlawa a kapanunotan no ania iti rumbeng ken maiparbeng a keddeng.
Nasken a maipasngay manen. Ti pannakaipasngay manen ti solid north ket kasapulan ti maysa a politiko nga agpannuray saan laeng nga iti makagargari a karisma ken napudno a panagserbi no dipay ket napaneknekan iti inna panangidaulo babaen iti pannakaited kenkuana ti respeto saan laeng nga iti lugarna no dipay ket iti sibubukel a komonidad ni Ilokano saan laeng nga iti Rehion Uno, Dos, Tres, Cordillera, iti sibubukel a pagilian no dipay ket iti sangalubongan.
Iti panagtaray ni IS Gov. Luis “Chavit” Singson para senado, matingiting, maamuan no sibibiag pay, no adda pay laeng ti pagbutbutngan a puersa ti solid north.
Aggibus ti takem ni Flavier, ket nasken ti maysa wenno ad-adu koma pay nga Ilokano iti senado a kas pannakabagina. Isu nga itoy a gundaway, mabisin ni Ilokano iti kinaadda ti mangibagi kenkuana iti senado.
Ket daytoy a pannakabisin, isu daytoy ti taraon wenno mitsa iti ibabangon manen ti solid north. Iti kaanoman, saan a kayat ni Ilokano nga awan iti mangibagi kenkuana iti senado.
Ta uray dagiti kritiko, dagiti napeklan a kritiko ni Singson, ket impasiguradoda ti suportada kenkuana, malaksid kadagiti amin a pulitiko iti amianan. Itoy a punto, adda manen dayta a panagkaykaysa ni Ilokano, a kas iti panagkaykaysa iti tagnawa wenno panagtitinnulong; nga am-ammom man wenno saan, kabusorman wenno gayyem, nasken a makibinnadang ta maysa dayta a nga Ilokano. Ni Ilokano, dinanto pulos a baybay-an ti padana nga Ilokano, iti nagan ti imbag ken pagimbagan ti sapasap.
Nabileg pay aya ti solid north? Paliiwen ti resulta ti masungad a nasional eleksion.
Iti biang ni Singson, saan laeng a ti solid north ti mangkibin kenkuana iti senado no di ket ti liga dagiti probinsia a nangiyendorso kenkuana ken ti kinapapolarna a kas kangrunaan a pigura iti pannakapatapuak ni Presidente Estrada. Ket daytoy a kinapapolarna, adda kenkuana ti kadakkelan a porsiento dagiti botante, dagiti agtutubo a nakaimatang iti inaramidna a kinabanuar. Ti naganna ket nailamina wenno dipay laeng naikkat kadagiti agtutubo. Agtaud ti kadakkelan a botosna manipud kadagiti agtutubo. Isu daytoy ti kangrunaan a rason no apay a kasapulan ti team unity ti presentena, gapu ti guyodna kadagiti agtutubo a botante. Asinoman a suportaran ti youth sector, sigurado a mangabak ta isuda ti kadakkelan a bilang dagiti botante.
Masurotan ngata ni Singson ti baddek dagiti Ilokano a naglatak ken nangidaulo iti senado a kas kada Senate president Camilo Osias ti La


c: text/html

text:
SAN FERNANDO CITY – Naangay ti Unity Run – Para sa Kabataan a nakipartisiparan dagiti police personnel, kamkameng ti AFP, running enthusiasts, estudiante ken nadumaduma a sektor itay Abril 13.
Insayangkat ti La Union Bankers Association (LUBA), nangrugi ti unity run iti sanguanan ti Thunderbird Resort a nakaangayan ti simple a seremonia a dinar-ayan a mismo ni Police Chief Superintendent Ricardo C. Marquez, PRO1 regional director.
Iti bitlana, kinuna ni Marquez nga ipaay ti panagtaray dagiti “benepisio ti salun-at kas iti pisikal ken mental a pigsa, makaturogtayo a nasaysayaat, umubing ti langatayo … ken agbiagtayo a napapaut ken naragragsak a biag.”
Impatalged ni Marquez ti panagtultuloy ti panagtrabaho ti PNP para iti kasayaatan nga interes iti rehion.
Immawat dagiti nangabak iti 3 kilometer run ken 7 kilometer run iti plake ken gunggona a kuarta.#

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
CAOAYAN, Ilocos Sur – Madama ti konstruksion ti maysa a pinakbet farm ditoy nga ili a manamnama a malpas inton Abril daytoy a tawen.
Kinuna ni Mayor Germie Singson-Goulart nga ipadpadarasna ti pannakabangon ti nasao a pinakbet farm tapno maguyugoy dagiti turista agpasiar ditoy nga ili inton Semana Santa.
Segun iti mayora, agkalesa dagiti turista manipud iti Vigan wenno sadino man a pagrubbuatanda a sumrek iti Caoayan ken mapan iti pinakbet farm sadiay Barangay Nansuagao no sadino nga adda nakasagana a pangananda, bayat nga adda cultural show a mangliwliwa kadakuada.
Kinuna ni Goulart a mabalin pay dagiti turista ti agbanniit iti lames nga ituno wenno ipritoda wenno agpuros iti aniaman nga organiko a nateng a napatanor babaen ti tulong ti Department of Agriculture.
Innayonna a maysa daytoy nga income generating project ti gobierno munisipal a mangipaay iti panggedan ken pamastrekan kadagiti lumugar.#


text:
VIGAN CITY – Mapukpukaw ti nangina a relo ti maysa a prominente a negosiante ditoy a biniktima ti Budol-Budol Gang idi Enero 6.
Naipiskot dagiti suspek sadiay Barangay San Agustin kalpasan a kinamat ida dagiti police-Candon idi ginandatda ti aglibas iti checkpoint nga impasdek dagiti pannakabagi ti linteg iti sango ti Bagani Campo Cemetery a dandani nakaatalan ti dua a polis.
Narekobre dagiti polis ti P10,000.00 a kuarta ken ti P200,000.00 ti balorna a kuentas ni Mariano Co y Chan, 83, naasawaan, negosiante ken residente iti Brgy Pantay Daya, Vigan City, Ilocos Sur ngem awan ti relona nga aggatad iti P300,000.00 iti ummong dagiti dadduma pay a relo a mapapati a kukua dagiti immuna a nabiktima ti grupo.
Mapapati a naipakni ti maysa kadagiti suspek a pakairamanan ti tallo a babai ken dua a lalaki ti relo ni Chan sakbay a natiliwda iti Barangay San Agustin, Candon City kalpasan a kinamat ida dagiti polis bayat ti panaglibasda manipud iti checkpoint a nangsaedan dagiti polis kadakuada.
Pinaglibakan dagiti suspek nga adda relo a pinorsarda nga innala manipud ken ni Chan.
Ngem kinuna ni Vigan City COP Jugith Del Prado a nainbolbaren ti grupo iti kaso ti Budol-Budol iti napalabas.
Kinuna ni Del Prado a karaman da Raquel Dela Cruz y Rimando, 37, naasawaan, ken residente iti Brgy. Tibong, San Fabian, Pangasinan, ken Glorie May Rimando y Genese, 25, awanan asawa, ken residente iti Sitio Bolo, Brgy. Pandan, Alaminos, Pangasinan, iti Budol-Budol Gang a nangbiktima iti maysa a baket a retirado nga empleada iti gobierno a taga-Tagudin ket naalaanda daytoy iti kuarta ken alahas.
Maipalagip a biniktima ti Budol-Budol Gang a pakaibilangan da Dela Cruz ken ni Rimando ni Delia Cablayan Dauz, 74, naasawaan, ken residente iti Barangay Becquez, Tagudin, Ilocos Sur idi Enero 9, 2015.
Nagpammarang ti grupo a negosiante ket ginayyemda ni Dauz ket inallukoyda daytoy a makisosio iti negosioda.
Manipud iti San Fernando City, kinuyog ti grupo ti baket agingga iti balayda sadiay Tagudin, Ilocos Sur a nangalaanna iti kuentas ken wedding ringna. Nangiyaon pay ti baket iti kuartana nga agdagup iti P400,000.00 iti maysa a bangko iti Candon City.
Nupay kasta, naapput dagiti suspek iti checkpoint nga impasdek dagiti polis-Sudipen apaman a nakaawatda iti flash alarm manipud iti polis-Candon para iti pannakasaed ti lugan dagiti suspek a nangbiktima iti baket.
Napasubli met ti negosiante ti kuarta ken alahasna.#


text:
Augusto
Ni Augusto (Latin: Imperator Caesar Divi F. Augustus,[nota 1] Septiembre 23, 63 SK – Agosto 19, 14 AD) ket isu ti nangbangon ti Imperio a Romano ket ti immuna nga Emperador, a nagturay manipud idi 27 SKn aginggana idi pimmusay idi 14 AD.[nota 2]
Dagiti paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Iti Klasiko a Latin: IMPERATOR CAESAR DIVI F AVGVSTVS.
- ^ Ti petsa ti panagturayna ket dagiti kontemporario a petsa; Ni Augusto ket nagbiag idi kadagiti dua a kalendario, ti Romano a Republikano aginggana idi 45 SK, ken ti Huliano kalpasan ti 45 SK. Gapu ti panangipanaw manipud kadagiti pinanggep ni Hulio Cesar, ni Augusto ket nangipasubli ti Huliano a kalendario idi 8 SK, ken ti panakasinnuratan a nagbaetan ti proleptika a Huliano a kalendario ken ti pudno a kalendario a napalpaliiw sakbay idi 8 SK.(Blackburn & Holford-Strevens 2003: 670–1)
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Augusto iti Wikimedia Commons


text:
AllMovie
Ti AllMovie[2] (dati idi nga All Movie Guide) ket ti maysa a website ti serbisio ti online a tarabay nga agraman iti pakaammo a maipanggep kadagiti pelikula, dagiti programa ti telebision, ken dagiti aktor ken aktres ti iskrin.[3] Ti marka ti pabrika ti AllMovie.com ken ti AllMovie ket agdama a tagikua babaen ti All Media Network.[4]
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Napundar idi ti AllMovie babaen ni arkibista ti popular a kultura Michael Erlewine, nga isu pay idi ti nagpundar iti AllMusic ken AllGame.
Ti database ti AllMovie database ket nalisensiaan idi kadagiti sangapulo a gasgasut nga agiwarwaras ken nagtagtagilako para iti sistema ti punto ti panagtagilako, dagiti website ken dagiti kiosk. Ti database ti AllMovie ket komprehensibo, mangiraman daytoy ti batayan a pakaammo ti produkto, kameng ken dagiti pammadayaw iti produksion, sipnosis ti gandat, dagiti propesional a panagrepaso, dagiti biograpia, dagiti mainaig a silpo ken dadduma pay.
Ti datos ti AllMovie ket maala idi babaen ti website ti AllMovie.com. Daytoy ket mabalin pay idi a magun-od babaen ti serbisio ti pammigbig iti midia ti AMG LASSO, a mabalin daytoy nga automatiko a mangbigbig kadagiti DVD.
Idi naladaw a 2007, ti Macrovision (itan ket ti Rovi Corporation) ket ginatangna ti AMG para iti naireporta a $72 a riwriw.[5]
Ti AllMusic.com, AllMovie.com ken AllGame.com ket inlako idi dagitoy babaen ti Rovi idi Agosto 2013 iti All Media Network, LLC. Dagiti gimmatang ken innayonda pay dagiti kasisigud a nagpundar iti SideReel ken nangipuon iti Ackrell Capital, Mike Ackrell.[6]
Dagiti opisina ti All Media Network ket mabirukan idiay San Francisco, California, ken Ann Arbor, Michigan, Estados Unidos.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Alexa Ranking". Alexa Internet. Naala idi 18 Abril 2015.
- ^ "AllMovie – Movies and Films Database". All Media Network. Naala idi Marso 29, 2014.
©2014 AllMovie, a division of All Media Network, LLC
- ^ Haddad, Michael (2005). The screenwriter's sourcebook: a comprehensive marketing guide for screen and television writers. Chicago, Ill: Chicago Review Press. p. 333. ISBN 1-55652-550-8.
- ^ "Rovi Corporation Reports Second Quarter 2013 Financial Performance Announces Agreements to Sell Rovi Entertainment Store and Consumer Website Businesses". Rovi. Hulio 21, 2013. Naala idi Oktubre 18, 2013.
- ^ "Macrovision Corporation, acquired All Media Guide Holdings, Inc.". Mandasoft. Disiembre 17, 2007. Naala idi Hunio 18, 2012.
- ^ "Digital Entertainment Veterans Launch 'All Media Network' to Perfect Digital Media Discovery". BusinessWire. Disiembre 3, 2013. Naala idi Disiembre 3, 2013.


text:
Wikipedia:Nagan ti espasio ti plantilia
Ti nagan ti espasio ti plantilia iti Wikipedia ket inus-usar a pagipenpenan kadagiti plantilia, nga aglaon iti eskritu ti wiki a mainayonto kadagiti nadumaduma a panid babaen ti panagilak-am. Ti nangruna nga annong dagiti plantilia a naikabil iti daytoy a nagan ti espasio ket ti mangtaripato ti natalinaay a panagpormat ken panagtulong iti panagdaliasat a nagbaetan dagiti artikulo, ken kadawyan a mangiraman kadagiti nadumaduma a pagpilian nga elemento a tinengtengngel babaen dagiti parametro tapno mapalubosan ti espesialisado a panagusar. Dagiti plantilia ket naus-usar a mangatibay kadagiti dakkel a karuay nga obra ti panagtariapato iti Wikipedia.
Dagiti panid iti nagan ti espasio ti plantilia ket mabalin a mailasin babaen kadagiti etiketa ti plantilia, nga agus-usar kadagiti doble a nakulot a pangrikep a kas ti
{{Panangilawlawag}} tapno mangipakita a dagitoy ket matawtawagan a kas dagiti panagilak-am nga elemento. Mabalinda pay a mailasin babaen ti pasakbay iti
Plantilia: (kas pagarigan
[[
Plantilia:Panangilawlawag
]]), a mangipakita ti silpo iti panid a dagus nga aglaon iti batayan a plantilia.
Ti tunggal maysa a plantilia ket addaan iti maipada a panid ti
Plantilia tungtungan: nga ayan a pakitungtungan dagiti editor iti desinio ken panangisayangkat iti mainaig a plantilia (kitaen ti Tulong:Panagusar kadagiti tungtungan a panid no kasano ti makibinglay kadagiti pakitungtungan ti tungtungan a panid).


text:
SANTIAGO, Ilocos Sur – Iti baet a bumasbassit ti bilangda gapu iti in-inut nga ipupusay dagiti kabaddungalanda, rinambakan latta dagiti beterano ditoy probinsia ti Araw ng Kagitingan sadiay Barangay Sabangan ditoy nga ili idi Abril 9.
Karaman dagiti timmabuno iti selebrasion dagiti beterano iti maikadua a gubat ti sangalubongan nga indauluan ni Ruben Magsi, district commander dagiti beterano iti Ilocos Sur, dagiti post commanders dagiti nadumaduma nga ili, ni Philippine Veterans Administration Officer Vicky Antiporda, ken ni Dr. Dedicacion Agatep-Reyes, asawa daydi naggobernador Dr. Godofredo S. Reyes a maysa a beterano ti gubat.
Kinuna ni Magsi a nupay bumasbassit ti bilangda a beterano ta adu kadakuadan ti di makapagna ken nakapsuten, itultuloyda latta a rambakan daytoy nga aldaw a panangipaneknek dagiti Filipino ti panagayatda iti pagilianda babaen ti pannakirupakda kadagiti ganggannaet a Hapon a nangsakup iti Filipinas idi maikadua a gubat ti sangalubongan.#


text:
Julie Andrews
Ni Dama Julia Elizabeth "Julie" Andrews, DBE (nakayanakan a nagan Wells; naiyanak idi 1 Oktubre 1935) ket maysa nga Ingles nga aktres ti entablado ken pelikula, kumakanta, mannurat, direktor ti teatro, ken sumasala.[2]
Ni Andrews kas ubing nga aktres ken kumakanta ket nagparang iti West End idi 1948, ken immuna a nagparang iti Broadway iti The Boy Friend (1954). Idi 1957, isu ket nagparang iti telebision iti titulo a papel ti musikal iti Cinderella, a nabuya dagiti sumurok a 100 a riwriw a tattao. Dimmayeg isuna kadagiti musikal a kas ti My Fair Lady (1957) ken Camelot (1960).
Immuna a nagparang ni Andrews iti pelikula iti Mary Poppins (1964) iti panangiladawanna iti titulo a papel, ken nangabak iti Kalaingan nga Aktres. Isu ket nagbida iti The Sound of Music (1965), ken inpapelna ni Maria, ken nangabak iti Gunguna ti Nabalitokan a Globo para iti Kalaingan nga Aktres iti Musikal.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ German National Library; Berlin State Library; Bavarian State Library; Austrian National Library, Integrated Authority File, naala idi 26 Abril 2014, Q36578 ti Wikidata
- ^ "Dame Julie: The Sound of Music". BBC. 31 Disiembre 1999. Naala idi 29 Enero 2007.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Julie Andrews iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig kenni Julie Andrews iti Wikiquote (iti Ingles)
- Julie Andrews iti AllMovie
- Julie Andrews iti Screenonline ti British Film Institute
- Julie Andrews iti Internet Broadway Database
- Julie Andrews iti Internet Movie Database
- Julie Andrews iti Internet Off-Broadway Database
- Julie Andrews iti TCM Movie Database
- Dagiti obra wenno maipanggep ti Julie Andrews kadagiti biblioteka (katologo ti WorldCat)


text:
Balungao, Pangasinan
Ti Balungao ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Pangasinan iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Balungao ket nabingbingay a politikal kadagiti 20 a barbaranggay.[2]
- Angayan Norte
- Angayan Sur
- Capulaan
- Esmeralda
- Kita-kita
- Mabini
- Mauban
- Poblacion
- Pugaro
- Rajal
- San Andres
- San Aurelio 1st
- San Aurelio 2nd
- San Aurelio 3rd
- San Joaquin
- San Julian
- San Leon
- San Marcelino
- San Miguel
- San Raymundo
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Pangasinan". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 28 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Pangasinan". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 2 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Dagiti Ilokano Epic a Koleksion ni Florentino H. Hornedo, Ph.D. (part 2)
TI DONYA ANNAGUD
Adtoy ngarud nga intay siripen ti maikadua nga epiko, ti Donya Annagud.
Naipablaak daytoy iti “Perceptions of Alien Intrussion in Bakun-Amburayan River Valley Oral Literature” a sinurat met laeng ni Dr. Hornedo ken naipablaak iti St. Louis University Research Journal, Volume XIX, Number 2, December 1988.
Ngem ti reference nga inaramattayo a nagsurat ket saan a dayta edited text wenno dayta naipablaak dita journal no di ket ti orihinal a manuskrito a sinurat ni Dr. Hornedo. No orihinal a manuskrito no kunatayo, daydiay manuskrito nga insubmitarna (Dr. Hornedo) iti editor ti journal, (daydi) Prof. Felino Lorente.
Kasano iti pannakaaddana kaniak ti orihinal a manuskrito a naisurat iti makinilia iti newsprint? Nalabit a daytoy ti masaludsodmo, kailian. Kastoy nay: idi siak ti copy writer, scriptwriter iti DZWT idi pakauna ti 1990’s, mapanak agpapirma ken ni Fr. Gaden (VP ti SLU ken ti hospital) iti voucher iti kinsenas ken katapusan a kas sueldok. Padagasennak latta met iti opisinana ni (daydi) Profesor Felino tapno agsasarita/agistoria ken kaduami ti assistantna nga isun iti simmukat kenkuana nga editor itan ken curator ti SLU museum, ni Ike Picpican. Mannurat met iti Ilokano ni Prof. Felino. Komentarista. Intedna kaniak daytoy nga orihinal a manuskrito ni Dr. Hornedo kalpasan a nabasana iti BANNAWAG ti salaysayko maipapan iti Bag-o. Kas iti immuna kinopiak as is a pannakaisuratna. Saanko nga inedit tapno mapreserba ti kinaorihinalna ti epiko.
DONYA ANNAGUD
Ay, maistoryak man ngarud
Ni Donya Annagud nga agbaboy ti putot
Nga sangagpa kan ti subbok
Sangaanep kan ti bukot.
Nagdidinnamag ngarud
Ni babae nga Annagud nga agili idiay Rimos.
Nadamag met ni Igorot
Nga agili idiay Bontoc
Ta baboy ni Annagud
Gapu’t mabirok na ti dilos
Ta pailado la ngarud
Asawana nga kaingungot.
Kinunana’t nagpanunot
Ni lalaki nga Igorot,
Ala asawaak a naanus
Nga kalinglingay ko kaingungot
Nga kaid-iddak pay no intan maturog.
Indak man la ipalubos
Ta innak man idiay laud
Ta innak paneknekan ni putot
No tagilako ket ngarud.
Ket inewenan na pay ngarud
Ngem agdardaraskan kunan baketna
Piman ket pinanpanunotna.
Ket daydi Igorot piman
Di kad’ simmalog
Pasaray tumaray, pasaray kan sumaytok
Ta kasta’ta pannagna ti Igorot
Piman aya nga sumalog.
Idi dumanon ngay idiay Inmayos
Nasarakanna ni Lakay Sagud
Aya nga manglanlanut,
Ti lanot ti bagbagotot
Nga inna kan paggalot
Piman aya iti abolog
Nga pangipopokannat’ manok.
Ket kunana diay Igorot,
Diak makabasol, atanod
Biangko man toy sumaludsod
No ania ti dalan nga agpalaud
Nga apan idiay ili ti Rimos
Kinuna di Igorot,
Piman aya ken ni Lakay Sagud.
Imbaga met ni Lakay Sagud
Nga surotenna tay agpalaud.
Ket laud met nga laud piman daydi Igorot,
Nasarakanna kan pay ni Lakay Cuanso nga bukatot
Nga nagkalalaw ti manok
Ken agguyguyod iti aso
Nga naggapu gayam idiay barrio ti Rimos
Nga in gayam nagbirbirok ti aso ken manok.
Kinuna manen ni Igorot,
Apay diak makabasol, atanod,
Biangko man la toy agsaludsod
Ta apay nagkalalawka iti manok,
Adda pay asom nga maguyguyod.
Isu ngad’d ti naggapuak, atanod,
Innak nagbirbirok ti aso ken manok
Ta isu iti paisangbok
Kinuna kan ni Lakay Cuanso nga bukatot.
Adinno, aya, atanod, ti dalan nga agpalaud
Kuna kan daydi Igorot;
Kuna kan met ni Lakay Cuanso nga bukatot,
Aglaud ka nga aglaud,
Makitamto dagitay nagbibinnatog
Nga nain-intar nga niyog.
Masarakamto daydiay ubbog,
Kuna ni Lakay Cuanso nga bukatot,
Di kad’ laud kan la nga laud
Diay lalaki nga Igorot.
Idi dumanon idiay ubbog,
Adda met gayam ni Donya Annagud,
Ket agsabetda pay ngarud
Ngem di met am-ammo ni Igorot
Gayam nga isu ni Donya Annagud.
Ket kuna daydi Igorot,
Diak makabasol, atanud,
Biangko man la toy agsaludsod
No adinnot’ dalan nga agpalaud
Nga apan idiay ili diay Rimos
Nga ayan ni Donya Annagud
Akin-baboy kan ti putot
Nga kas kan la bantay nga turod
Nga sangaanep kan diay bukot,
Sangaagpa kan diay subbok
Kunan daydi Igorot.
Kuna met ni Donya Annagud
Ta saanda nga agin-innammo ngarud
No isu ti gandatmo, atanod,
Inta man ngarud agkuyog.
Nagkuyogda di Igorot
Idi dumanonda idiay Rimos,
Inturong na met nga imbatog
Nga “Ala, siripem man idiay sirok.”
Siripen di Igorot
Adda met gayam diay baboy nga putot,
Adda ‘diay nga aglukluk-ob
Kuna kan di Igorot,
Diak makabasol, atanod,
Biangko man toy sumaludsod
No manot’ bayad ni putot.
Simmungbat ni babae Donya Annagud,
No dayta balor ni putot ti inka masaludsod
Irugi tad’ ta mukod agingga na idiay subbok
Ket kada bilang ti dutdot ket maysa nga pisos.
Ket kuna kan di Igorot
Biang na tay nagpanunot
Ala agurayka, atanod,
Ta sumubliak pay idiay barriok
Ta bareng no adda maitutop
Idiay inur-urnongko nga lagbok.
Kuna kan met ni Donya Annagud
Idi masibet daydi Igorot,
Apay maalanan sa ket datoy baboyko nga putot.
Kunkunana ngarud
Ket in metten nagbilbilin ni Annagud.
Kunanat’ nagsao ni Annagud,
O, baboyko nga putot,
Sumublinto ni Igorot
Ta mabayadannan sa ket dayta dutdot,
Daytoy ti bilin ko ngarud:
No umayto ni Igorot,
Umaydaka bayadan O, putot;
Siguro ta adayo pay ngarud
Idiay ili ti Bontoc,
Maunayandanto ti bannog,
Mabalin nga didanto makaturog,
Kunkuna ni Donya Annagud.
Siimemto, wen, diay Igorot
Nga siguro ipandakanto idiay sirok
Ta apandakanto igalot
Ket umulinto diay Igorot,
Lugarnanto ti makaturog,
Kinuna ni Donya Annagud
Idiay baboyna nga putot.
Idi saan a nagbayag nakaawiden daydi Igorot;
Kuna ni asawana nga naanus
Nga aya kaingungot iti uray ania nga parikut
Ania ngay kinunana piman,
Ania ngay ti napanam
Ta apay a nabayagka met gayam,
Apay adayo aya ti napanam?
Adayo pay nagrud aya nga barrio
Ngem isu daytoy insublik daytoy panunotko
Ta kayatko nga umay iyammo
Kenka a baketko.
Ket dakkel nga panagyaman
Kunana piman ni asawanan
Ta dagus ngad’ nga maammuan
Dayta nga napanam.
Kitaem man, baketko,
Di inur-ornongmo nga lagbo
Bareng no maipag-isu
Ta kuna ni Donya Annagud
Irugimi kan idiay mukod
Ti agbilang iti dutdot
Agingga kan idiay subbok
Pisos ken pisos, pisos.
Ay ket idi makitan di Igorot
Kinuenta diay pay ngarud
Ti kuarta nga sinupsupot
Bale pay la diay kinuribot.
Kuna kan diay Igorot
Saanko mannongan nga isalog
Mangalaak iti kargaderos
Nangala ti dua a nangawit iti kuarta
Sabali ti kinurkuribotda
Sabali pay diay sinupsupotda.
Idi ngay ta sumalogda
Idiay barrio ti Rimos
Ay dagus nga adda met ni Annagud
Gayam agpanpanunot.
Kinunana kan di Igorot,
Addaakon, atanod,
Ta umayko man matalun-od
Adda dagitoy kargaderos,
Kinuna kan di Igorot,
Ala kitaenta ngarud
Met laeng no maitutop.
Ay ket rinibu, ginasut-gasut
Ti awit ti dua a kargaderos
Nga kuarta nga kinurkuribot,
Bale pay la diay sinupsupot.
Idi agkuenta da ngarud
Ay agsobraanen iti dua gasut
Di kad sagtunggal gasut
Ti tangdan diay dua nga kargaderos.
Ay ket idi kano ngarud a naginnawatdan
Ken Donya Annagud,
Kuna kan ni Donya Annagud
Nga aguray ka, atanod,
Ta ipanko pay toy binugbog,
Ta adda ti ipigsa ni putot
Gayam nga sumang-at diay Bontoc.
A, ta kasasaona piman
Ta baboyna ta palubosannan
Iti met kinunana,”O, bilbilinenka, putot,
Imbagak manen ngem isurotko nga ipaannugot
Ta no dumanonkanto idiay Bontoc
Dagusemto, wen, ti gumarot,
Agtaroskanto ditoy sirok
Ta agbalinkanto nga alsong nga lussok.
Ay, di baboy nga putot
Inna met piman pinampanunot
Di kad inuggudan di Igorot
Piman aya ni putot.
Insang-atdan idiay Bontoc,
Naala da pay ngarud;
Diak ammo no mano nga orasda
Nga nagsang-at diay Bantay Panoktok
Aginggana’t idiay Bontoc.
Naunayanda met ti bannog,
Kasta met iti turog
Idi dumanonda idiay Bontoc.
Kuna met ni Igorot, “Ala agurayka nga putot
Ta innak ipapudot
Tay kanem nga binubog.”
Kinunan di Igorot idi ipanna ibaud
Impan idiay sirok nga naabulog
Iti tinalaksan nga kayo ngarud.
Ay, ket daydi Igorot insaangna pay ngarud
Gayam aya di binugbog
Ta kalalaingannanto nagrud man a nga pumudot
Inyedda na met nga inturog
Gayam daydi Igorot
Dakes ngay ta agurok
Ta naunayan nga’d ti bannog
Dikad’ tatta a ket naturog.
Dengdenggen ni putot,
Isu ti bilin ni Annagud,
Dinagusna met ti gimmarut
Ket ti inalupingping nga barot
Nga nangibaud ni Igorot.
Idi naminsan la nga nagdugos
Nagkatlo nga kapugsot
Di inalupingping nga barot
Sananto sinawang-sawang daydi abulog
Nga tinalaksan pay ngarud.
Idi ngay ta makapuot, di lalaki nga Igorot
“Sus, naunaayak sa ti bannog
Iyulogkon ti binugbog, kuna daydi Igorot
Idi iyulogna ngay di binugbog
Ket siniripna idiay sirok
Awan metten ni baboy nga putot.
Hay, nagdanag pay ngarud
Ni lalaki nga Igorot
“Asus, sus,” Kinunkunana ngarud,
Kailala ka’d pay diay naur-urnong nga lagbok.
Ania aya ti remediok
Yantangay ta addsa met asok nga pugot
Ta innak man la paisurot
Ta bareng ket no naisagud,
Kunkunan di Igorot.
Alaenna di asona nga pugot,
Itaboy-taboyna idiay ayan ti bakir
Nga interot’ samekna nga kullot-kullot
Di pay masuksok ti alibot
Di pay makayabkaban ti lamok
Ngem ali laeng ti pamsaakan
Di asona a pugot.
Awan met ti maikuyog
Ken baboy na nga putot.
Ay, ket agdanagen ngarud
Ni lalaki nga Igorot.
Ania ngata ti remediok?
Innak sa ket idiay laud
Amangan no nagtartarus
Kunan daydi Igorot.
Ala, idi kuan ket simmalog,
Napan idiay ili ti Rimos,
Napan met la nga dagdagus
Idiay balay ni Donya Annagud.
Idi dumanon di Igorot,
Kinunkunana ngarud,
Addaak manen, atanod,
Ta awanen a, ni putot.
Siak ngata ti nagerrado
Ta siak ti nakaliway ngarud
Ay dagus met nga gimmarut,
Isu nga immayak manen, Atanod,
Ta amangan no nagtarus ditoy aya sirok.
Kuna met ni Donya Annagud,
Ala isiripmo laeng, atanod,
Ta awan met nakitak nga simmalog.
Isirip la dita sirok
Ta no immay ditoy laud
Siguro adda dita sirok.
Siripen ngay ni Igorot,
Alsong met nga lussok
Ti agtultulid idiay sirok.
Umilika man, atanod,
Kuna ni Donya Annagud
Nga ingatngatona pay ngarud,
Kitaem man ketdi, atanod,
Daytoy napudaw nga luppok.
Ay, ket daydi Igorot,
Naay-ayo ngarud,
Ingngatona met nga ingngato ngarud,
Daydi pandiling ni Annagud.
Hay, bay-am ketdin ni putot.
Ipadasta, atanod,
Kinunkuna ni Donya Annagud;
Ay ket sinakayanna ngarud
Ni babae Donya Annagud.
Sudsod met nga sudsod.
Ay ket ni Donya Annagud,
Kunkunana ngarud, ay agsinatan, atanod
Ta apay mabegbegen toy alipuyok
Ta dayta aya batbatlog,
Ay sus, agbutuanton daytoy alipuyok
Ta danog met nga danog.
Saanak nga makarurod,
Naayot gayam ni Igorot.
Alaem laeng ni putot
Ta adda met dita sirok
Adda dita nga aglukluk-ob.
Idi siripen daydi Igorot
Adda met nga agpaysu ni putot
Nagbalin met la nga baboy a putot
Daydi alsong nga lussok.
Ala, innalanan ti baboyna
Piman ket insangpetna
Dika di ket inaramidda
Ti ugali ti inuuna.
Isu nga imbagada
Ania ti makabael ngata
Ngamin aya nga mangibaga
Ti ugali idi inuuna.
Inkay alaen ni Canuto
Ta isu ti makaammo,
Nalaing pay ti sapsapo.
Daydiay ti nagpatingaanna
Daydiay nga sarsarita.
------------------------------------------------------------------------------------------
KOMETARIO KEN PANIRIGAN
Ti trade connection iti nagbaetan ti highlanders ken lowlanders ti naipakita ditoy nga epiko. Daytoy a relasion ket napintek la unay. Addan daytoy a relasion uray pay idi un-unana a panawen gayam.
Adda laeng sangkabassit a boldiakisna ti epiko ngem nagmayat man iti panangibagana ta saan unay a nakaro. Maysa a makapakatawa ketdi iti panagramanko iti panangiparangna.
Dayta alsong a lussok, kaniak a biang ket metapora para iti saan a nadalus a babai. Lussok ngarud. No lussok referring to as nakittaban a mansanas with matching giggling igges winkling you kano met a, nga umis-isem. Ti alsong ket gagangay a metapora ni Ilokano iti aramid a sexual. Ket no nayunan pay iti sabali a karakteristik ti alsong, butbot, kayatna a sawen, awan iti mamaayna, ta butbot wenno awan ti importansia kenkuana nga ipaay.
Iti sabali a punto, no amirisen a nalaing, adda ti makunkuna nga exploitation a napasamak iti epiko. Dagitoy man dagiti sumagmamano a puntos a masirip:
1) Nabakbaknang ni highlander, ta sinaksako ken sinupsupot ti kuartana
2) Nupay donya ni lowlander Annagud, ti laeng karismana ken kinapintasna ken ti tarakenna a baboy ti gamengna.
3) Kas mailadawan, inaramat ti donia ti kinapintasna tapno maikutanna ken madiktaranna ni Igorot, iti man punto iti panaggiginnatang (business and trade) ken inaramatna ti pintasna tapno madiktaranna ti panunot ti highlander (iti punto a pinaulina ni highlander tapno agnaigda.) Ket sumursurot lattan ti highlander Igorot iti pagayatan ni lowlander Annagud.
Iti punto wenno iti pudno a biag, the lowlanders exploited the highlanders’ wealth.
Ti karakter a Donya Annagud ket nalabit a saan a patneng nga Ilokana. Ta ni Ilokana ket naemma. Nalabit a ni Annagud ket adda laok ti dara wenno maysa a kaputotan ti Kastilaloy ta maysa la ngarud a doya. Wennno maysa a Kastila, kunam pay ketdin a. Ta awan met ti donya ket a patneng nga Ilokana.
No ibasar kadagiti historia, dagiti Kastila, (nga ibagi ni Donya Annagud) ti kaunaan nga exploiter ti kinabaknang ni Igorot (nga ibagian ti bidatayo a lalaki). Agingga kadagitoy nga aldaw, dagiti pay laeng gangganaet ti exploiters iti Cordillera lalo dagiti minasan a kukua dagiti ganggannaet. Dagiti gangganaet a minasan a pagbalinenda mettem a sungkaan dagiti kalboenda a bambantay.
Ngem ti kangrunaan itoy nga epiko, ti raconteur wenno ni Lakay Canuto Bayang, kunana kadagiti Bontoc wenno ti bida a lalaki, Igorot. In this phrase, I assume that the Bag-o acclamation that they (Bag-os) are Igorot is remote idea. Dakami nga Igorot, kuna koma ni apo Canuto, no ibilangna ti bagina ken kapulina nga Igorot dagiti Bag-o. So therefore, the Bag-os, really, are the forgotten hillstribe of Northern Luzon. Why Northern Luzon? Ket no adda pay Bag-o iti Badoc, Pinili, Adams, Nueva Era, Solsona iti Ilocos Norte. Ni Apo Pacita Saludes, mabasa iti librona a pakasaritaan ti Badoc-Pinili a dagiti kaunaan a nagnaed kadagita nga ili wenno original settlers ket dagiti Bago. My good friend, Dr. Morr Pungayan, Ibaloi ace linguist and historian, iti naminsan insuratna iti kolumna nga “Ethnos Ibaloi” iti weekly Baguio Midland Courier ti kinaada dagiti Bago iti ili ti Adams, Nueva Era iti Ilocos Norte.
Intay ngarud taldiapan ti sabali pay nga epic.
TI DAGDAGIMUYO.
TI BALABALA:
Mannalon ni Dagdagimuyo. Mais kada karabasa dagiti mulana. Agnanaed iti purokda, ngem adda met a, ti pakarsona iti kalapoganna, a pagturoganna, paginanaanna no kasdiay a mabannog met iti ubrana kadagiti mulana. Iti asideg kadayta a kalapoganna, nagadu dagiti sunggo nga agtakaw kadagiti bunga dagiti mulana. Kustonay a, ti pamsakan dagiti sunggo kadagiti mulana no makalikod ni Dagdagimuyo.
Iti maysa nga aldaw, nga agid-idda ken agin-inana iti pakarsona ni Dagdagimuyo, rimmaut manen dagiti sunggo. Idi nakita dagiti sunggo a nakailad ni Dagdagimuyo a saan nga aggunggunay, nagpipinnapilit pay dagiti sunggo no natayen wenno sibibiag ni Dagdagimuyo. Tapno awan iti adu a riri, nasken a mapaneknekan no natay ni Dagdagimuyo wenno saan. Nangipabeggang ngarud dagiti sunggo iti landok, sadanto intudok iti purriit ni Dagdagimuyo. Kuna dagiti sunggo, no aggunay, sibibiag. No saan, natayen.
Ngem dengdenggen ni Dagdagimuyo dagiti pagdedebatean dagiti sunggo. Ket inkeddeng ni Dagdagimuyo iti saan nga agkuti uray no tudoktudokenda iti bumegbeggang a landok ti purriitna. Tapno ipagarupen a, dagiti sunggo, a natayen isuna.
Idi napnek dagiti sunggo a saan a nagkuti ni Dagdagimuyo, ipatodan a, a natayen daytoy. Pinagpiestaanen dagiti sunggo dagiti mula ni Dagdagimuyo a mais ken karabasa. Ngem nasikap dagiti sunggo, kunam sa! Saan laeng a nasikap no di ket siguristada pay. Adda ti maysa a sunggo a nagbati a nagbantay ken Dagdagimuyo ta amangan kano no agungar.
Idi nakapanaw dagiti sunggo, timmakder a dagus ni Dagdagimuyo, kinemmegna ti sunggo a nagbati ken para bantay. Pinagpudnona daytoy no sadino iti pagiduldulinan dagiti sunggo kadagiti kinabaknangda. Nagpudno met ti sunggo. Impatuldona no dinno ti pagiduldulinanda (dagiti sunggo) kadagiti kinabaknangda. Makapungtot metten ni Dagdagimuyo, pinatayna ketdi ti sunggo kalpasan a naalana ti kinabaknang dagiti sunggo.
Idi nadiskubre dagiti sungo ti natay a kaduada, nagtutulag dagitoy nga ibalesda met a, ti kapulida. Rinaut ngarud dagiti sunggo ni Dagdagimuyo, iti mismo a purok.
Ngem saan a nagpadlaw iti rurod ken gurana ni Dagdagimuyo kadagiti rimmaut a sunggo. Imbagana ketdi a, a dagitoy a sunggo ket umulida iti balayna tapno agiinumda ketdi iti arak. Sunggo la ti sunggo a. Kinayatda met ti arak. Ali, binartek a binartek ida ni Dagdagimuyo. Dida payen a makabangon iti baretekdan dagiti sungo ket inturogda lattan a, iti bartekda iti balay ni Dagdagimuyo.
Daytoy met ti inur-uray ni Dagdagimuyo a gundaway. Pinuoranna met ti balayna. Pinalawlawanna a ti apuy ti balay. Nakset dagiti bartek a sunggo!
Ngem adda ti maysa a nakalasat a nagkulimbitin iti nangato a di naabut ti apuy. Umap-apuyen ti pungot ni Dagdagimuyo. Pinanggepna met a patayen ti kakaisuna a sunggo a dipay nakset. Ngem dimteng met piman ti asi ni Dagdagimuyo, idi nakitana a masikog gayam ti sunggo. Isu nga ti inaramid ni Dagdagimuyo ket binay-anna laeng ti sunggo nga aglibas.
Ket kuna ti epiko iti udina, dayta kano ti rason ken gapuna nga adda pay laeng dagiti sunggo ta, ta immadu manen a, ti puli daydiay masikog.
TI LITERARY VALUE.
DAGITI SUNGGO. No usigen a nalaing ti karakter ti sunggo, naameng (greedy) ken mannibrong (thieves).
Isu no adda ti maysa a tao a naameng ken mannibrong, “Sunggo ti sinal-itta!” kunatayo.
Iti epiko, adda ti nadakamat a kinabaknang dagiti sunggo. Nabakbaknang pay dagiti sunggo ta adda ti dulinda a gameng ken kinabaknang. Ngem naameng pay laeng dagitopy a sunggo. Amenganda ken samsamenda pay laeng ti kinabaknang ni Dagdagimuyo.
In true-life, ni Dagdagimuyo (nga irepresentarna dagiti Bag-o), ket naglak-am iti pannakaameng ken pannakasamsam dagiti sanikuada babaen kadagiti “sunggo” a tattao. Dagiti naameng ken managsamsam a tattao.
Kasano?
Land grabbing. Nasaknap ti land grabbing iti Bagolandia idi un-unana ken uray kadagitoy a tiempo. Itoy a kaso, dakamatek ti maysa a pamilia. Ti pamiliada, dagiti kaputotanda ti nanguma ken nangdalus kadagiti talon, bangkag ken bakras dagiti bantay. Iti maysa nga aldaw simmangpet dagiti gangganaet a naggapu pay idiay Central Luzon ket adda metten ti iggemda a papeles a titulo dagiti daga. Kasano a kukuada ti daga a dida pay pulos naadakan? Saan laeng a namnaminsan a nasaksiak iti panagsangit ken panagngaretnget dagitoy a pamilia lalo idi madama ti hearing ti kaso iti Vigan. Lalo idi naabak dagitoy.
Iti Bagolandia, daytoy ti kadakkelan a parikut, ti land grabbing ken exploitation kadagiti sanikua. Saan laeng a sanikua no dipay ket dagiti natural ken human resources.
Wen, dagiti “sunggo” ti nangipaay iti exploitation. Nabaknang la ngaruden dagitoy a “sunggo,” amengan ken samsamenda pay laeng ti saanda a kukua.
Dayta ti pakaitarusan ti epiko a DAGDAGIMUYO. Addaan iti makunkuna a literary value gapu kadagiti metaphors and comparison kadagiti agbibiag ken napasamak ken iti mapaspasamak idi ken iti agdama iti Kabagoan.
TI EPIKO NI DONYA SENAS
Maysa met a humour ti epiko ni Donya Senas. Irony a makunkuna. Makapaisem ket makaray-aw iti pakabuklan ti epiko. Well, dagiti Bag-o ket ammoda met a, iti agpakatawa. A naragsakda met a tattao. A kabaelanda met ti mangray-aw ti bukoda a bagi, ti pulida wenno sabali a tattao babaen iti bukodda a literatura.
TI BALABALA:
Nakapimpintas a balasang ni Donya Senas, nga anak ni Lakay Bawas. Iti maysa nga aldaw, kiniddaw ti balasang iti amana, a mapalubosan koma a dumar-ay iti kallaysa sadiay Sto. Tomas. Uray ta kaduana met dagiti gagayyemna.
Ti ama, saanna a kayat a palubosan ti anakna. Agduadua ngamin ti ama. Ta amangan kano no makasagangda pay kadagiti nadangkok nga Igorot iti dalanda. Amangan kano no madangran pay ti balasang.
Ngem, agtutubo la ti agtutubo, adda bangbangadda. Impapilitna latta ti kayatna toy balasang. Ketdi, impasiguradona nga awan iti dakes a mapsamak kenkuana. Awitnan dagiti isagotna kadagiti agkallaysa isu nga awanen iti naaramidan ti ama.
Ngem, napalabas iti tallo nga aldaw, saan met laengen a sumangpet ti balasang. Madanagenen ti ama. Sinapulnan ti anakna. Nasarakanna ti bangkay ti balasang nga anakna a naisinan ti ulo daytoy. Nasagangna nga agpaysu dagiti nadangkok nga Igorot ket nakarangetna ida, ngem nagpinal laeng a napungsay ti ulo ti balasang.
Inyawid ni Lakay Bawas ti bangkay ti balasangna. Nalidayan unay ti ama. Ket iti dayta a panawen ti panaglidlidayna, saan met a naawanan iti namnama. Nagsapsapual iti nalaing a mangngagas a mangisubli ti biag ti anakna.
Adda ti maymaysa a mangngagas a makabael a mangbiag iti balasang. Agananaed daytoy iti gukayab iti bakras ti bantay. Ngem daytoy a mangngagas nga agnanaed a maymaysana ket addaan met iti nakaro a sakit, ti kurad! Napnapno, amaya, ti sibubukel a bagina iti kurad.
Nagpakaasi ti ama, ni Lakay Bawas, iti mangngagas (a dina pay maagasan ti bagina, hehehe!) a kitaenna koma met a, ti bangkay ti balasang. Nayat met a, ti mangngagas. Napanna kinita ti bangkay ti balasang.
Inaramid ti mangngagas ti amin a kabaelanna. Adu dagiti bulbulong kada ramramot ken no ania la ditan a pinatitiponna a pinangagas iti bangkay ti balasang.
Misterio iti amin a misterio! Milagro iti amin a milagro! Nagungar ti balasang!
Dinamag itan ni Lakay Bawas, no ania ti gungguna ni Gabat a mangngagas iti panangisublina iti biag ti balasang.
Asawaek, a, kuna met ti mangngagas a kinurad.
Siempre, agkedked a ti balasang. Naglaad la ngaruden ti mangngagas, kinurad pay! Ngiyaaa!
Ngem kuna met ni Gabat a mangngagas a kinurad, nga awan iti aniamanna kenkuana no saanda a patgan ti kayatna a gunggona iti panangisublina iti biag ti balasang. Asawaenna ti balasang, ngem dida met kayat. Isu a no dida kayat nga agassawada iti balasang, alaenna met laeng ngarud ti biag daytoy nga impabulodna.
Awan ti naaramidan ti balasang ken ti ama, no di umannugot. Nagasawa ti nakapimpintas a balasang ken ti mangngagas a kinurad. Nagnaed dagiti agassawa iti gukayab a naed ti mangnggagas.
Ket awan iti maaramidan ti sigud a nakapimpintas a balasang no di aramidenna ti akemna a kas asawa ti mangngagas. Masael payen a iti bagina. Masemsem unayen.
Ngem iti maysa nga aldaw, adda ti maysa a mula nga inyagas ni Donya Senas iti kurad ti asawana. Ali, agas. Ket naagasan ni Gabat. Timpuar met ti kinatarakinan. Daytay Taraki iti malalaki.
Ket nagbiag a siraragsak dagiti agassawa: ti napintas ken ti nataraki.
Ditan ti naggibusan ti epiko.
Nagpintas met daytoyen nga epiko ni Bag-o! Nagpintas ketdin ti pakasaritaanna! Mabalin nga iyabay ken idasig kadagiti klasiko a bunga ti literatura iti sibubukel a lubong. Kasla dagidiay istoria dagiti nalaad a prinsipe wenno bida a nagbalin a timmaraki wenno pimmintas iti udina.
TI NANGUNEG (content) TI EPIKO NI DONYA SENAS.
Life and death and resureccion manen. Ipapatay ken panagungar. Talaga a motif iti Philippine literature ti ipapatay ken panagungar, aya?
Ket saan a nailaksid ti literatura ni Bag-o.
Manen, ti raconteur, wenno ti nangiyebkas ti epiko, ket “Igorot a naranggas” kunana iti namitlo sakbay iti maika-80 a binatog ti epiko.
Mangipaneknek manen daytoy, ti kunatayo wenno ti perceptiontayo, nga acclamation a dagiti Bag-o ket saanda a maawagan iti Igorot no di ket adda iti bukodda met a puli.
Ti epiko ket inladawanna a dagiti Bag-o ket kristiano. Contrary to the opinion and theory of some writers ken kapanunotan dagiti dadduma a saan a kristiano wenno “bagong kristiyano”. Ngamin iti epiko, kuna ni Gabat, “Saanak a Dios, saanak met a propeta.”
“It shows familiarity with the Christian language,” kuna man ni Dr. Hornedo, kadaytoy a punto. Ket ayunak met unay.
TI TEMA TI EPIKO.
1. Panagtungpal kadagiti nagannak. Bangad ngamin ket ti balasang ditoy. Saana nga ammo iti agtungpal iti amana wenno kadagiti dadakkelna. Ti kayatna ket kayatna lattan. Di naisagmak, la ket ngarud, saan? Isu a napateg la unay iti panagtungpal dagiti annak kadagiti nagannak. Ta dagiti annak a saanna nga ammo a tungpalen ti builin ken pammagbaga dagiti nagannak kenkuana ket agsagrap wenno aglak-am iti disgrasia.
2. Tema ti ayat. Kasla tema iti maysa kadagiti sarita ni Columbian writer Gabriel Garcia Marquez, a “Love in the Time of Cholera.” Kunaentayo met, a daytoy a nga epiko ket “LOVE IN THE TIME OF RINGWORM.” (Ania ket daytan, kailian, hehehe!)
Iti kinapudnona, adda dagiti panawen a nagraira ti sakit nga scurvy. Saan laeng nga iti Bagolandia no di ket iti kapatagan.
3. Ti Ayat ni Gabat. Medio managimbubukoden laeng ni ‘kinurad’ a mangngagas. Ta napabiagna ngarud a ti natay, ngem ibabawina pay laeng met no saanna a maasawa ti napintas a balasang. Kas plot wenno balabala, isu dayta ngarud ti nangpasiken ti istoria.
4. Ti ayat ti balasang. Inakemna met ti akemna a kas asawa. Ket isu pay iti nakaagas iti asawana.
5. Ti ayat ti maysa nga ama. Manangisakit. Mammagbaga. Uray natayen ti anak ket agtultuloy pay laeng dayta a panagayat. Naidumduma ti ayat ti ama ditoy.
Well, napintas daytoy nga epiko.
------------------------------------------------------------------------------------------------------------
TI EPIKO NGA “INDAYUAN”
Naidumduma daytoy nga epiko. Maysa a migration epic. Nalabit a pudno. Ta no idilig iti historia, kapadana latta dagiti accounts iti pannakabuangay ti Amburayan River Valley Group a buklen dagiti ili Alilem ken Sugpon iti Ilocos Sur, dagiti ili ti Sudipen, San Gabriel ken Santol iti La Union.
Sinuratko met a kas maysa a sarita ti pannakabuangay ti Amburayan River Valley Group, base itoy nga epiko, ngem saanak a nagballigi “unay.” Nagballigi ngem saan unay. Apay? Maika-3 laeng a gungguna iti inayalatna iti pasalip ti “Upland Municipalities of Ilocos Sur USA” wenno “UMISA Awards” a nakabase sadiay California, babaen iti tulong met laeng ti GUMIL California.
TI BALABALA TI INDAYUAN
Maysa a nakapimpintas a balasang ni Indayuan. Anak da Sevilla ken Kapariaan. Daytoy a pamilia ket nailaok kadagiti nangpanaw ti lugarda ket immadayoda. Kasaknap ngamin kadaydi a panawen ti panagkabra wenno pannakaaramid kadagiti daldalan. Amin nga umili ket nasken nga agtrabaho kadagiti konstraksion. Kadagiti saanna a kayat iti agtrabaho, agbayad iti tallo a pisos. Nabalor met ngarud ti tallo a pisos kadagidi a panawen ta bayad daytan ti maysa a nuang. Nadangkok ti gobierno kadagidi a panawen. Ti gobierno dagiti Kastila a nangituray ti pagilian.
Bassit daytoy a grupo a nangliklik iti patrabaho ti gobierno. Nairaman ditoy ti pamilia ni Indayuan. Ni Lakay Salapang ti nangidaulo kadaytoy a grupo. Nagpaabagatan ti grupo. Nasken a ballasiwenda ti Karayan Amburayan (iti nagbaetan ti Ilocos Sur ken La Union). Kuna ti epiko nga awan pay ti rangtayna idi dayta. Pasig a balsa ti agiballasiw.
Idi ta nakadanon ti grupo iti Barrio Bio, (barangay ti Tagudin, a sungaban ti karayan), naginanada dita. Napanunot dagiti dua a panglakayen, Lakay Salapang ken Lakay Bukaen a nasken grupogrupo ti agsapul iti lugar a nakaikarianna.
Kuna ti epiko, sinurot ti grupo ni Lakay Salapang ti Karayan a nagpaabagatan-a-daya. Dagiti nagpaabagatan, a grupo ni Lakay Dawas, nakadanonda kano sadiay Cabanatuan (NE) ken sadiay Baler (Aurora) a kas nadakamat.
Naisurot ti pamilia ni Indayuan ken ni Lakay Salapang a nangsunson ti karayan. Agingga a nakagtengda iti namnamaenda a lugar a mangited kadakuada iti talinaay ken kappia iti biag. Pinanagananda ti lugar iti Dalawa. Ngem dida napnek iti Dalawa. Nagpasurongda pay a nagpaabagatan. Agingga nakagtengda manen iti paset a kalipayan. Pinanagananda ti lugar a Kalipayan. Nasamek a lugar ti kalipayan, isu a napanunot ni Lakay Salapang iti nagsapul iti nasaysayaat a disso. Nakitana ti gimmayaman a waig a nalames. Nataba ti dagana. Ket sadiaydan a nagnaed. Pinanagananda ti lugar iti Gayaman. Nagsapulda latta iti nalayang a lugar. Nakasarakda manen iti tay-ak ket tapno mapaneknekan no nataba ti daga, nangimula ni Lakay Salapang iti saba a balayang. Pinanagananda ti lugar iti Balbalayang. Ket iti sep-ang ti Cordillera, nataba ti daga. Ket inkeddengda a ditadan nga agnaed iti tungpal biagda. Kunada a pagsusugponanda dayta a lugar. Isu a pinanagananda ngarud ti lugar a Sugpon. Ti Sugpon ket maysa ita nga ili iti Ilocos Sur.
Dayta lugar nga immuna a dinappatanda, Dalawa, ket barangayen ti Alilem, Ilocos Sur. Dayta met lugar a nataba, a nangimulaan ni Lakay Salapan iti balayang, ken pinanagananda iti Balbalayang, ket isu pay laeng ti naganna iti agdama. Poblasion dayta ti ili ti Sugpon.
Makuna ngarud, a ti grupo nga indauloan ni Lakay Salapang iti nangbukel kadagiti ili ti Amburayan River Valley Group, pakairamanan ti pamilia ni Indayuan.
Ta kuna ngarud ni Dr. Hornedo, “Indayuan,” which is probably the micro version of the Ilocano migrant’s story who goes in quest of freedom and prosperity in a new land, arriving first as an alien, and then is made native by time and the community of his creative endevours.
Sana (Dr. Hornedo) innayon: Indayuan is a piece of oral history, particularly of the people of Sugpon. The poem in fact more the story of the founding of Sugpon than of Indayuan who is mention only in the early part of the story.
Kunatayo met: Ni Indayuan ket maysa a simbolismo iti panagsapul iti napintas a daga a kaikarian. Isu a saan unay a nadakdakamat ti balasang. Indayuan, iti ramot a balikas, ket dayo wenno ganggannaet. Ti grupo ket ganggannaetda ket agsapsapul iti napintas a lugar nga isu iti awaganda iti lugarda.
Ti raconteur, ni Lakay Canuto Bayang ket naiyanak idi 1898, naiyanak ken dimmakel kadagita nadakdakamat a lugar. Posible a kaputotan daytoy dagiti grupo ni Lakay Salapang. Maysa a madaydayaw a pangamaen (elder) ti lugar ni Lakay Canuto. Ti anak daytoy, ket kapitan iti Brgy. Porporiket ken Sangguniang Bayan iti Sudipen, La Union iti panawen a pananginterbiu kenkuana ni Dr. Hornedo idi Abril 2, 1986.
To attest, ti kinalaingna nga agiyebkas kadagiti epiko ni Lakay Canuto, naimbitaran nga agiyebkas kadagiti ammona nga epiko iti 6th National Folklore Congress a naangay sadiay St. Louis University idi Oktubre 23-25, 1988.
DAGITI DADDUMA PAY NGA EPIKO A SINUKISOK NI DR. HORNEDO
1. BIAG NI LAM-ANG. Indallot kano daytoy ni Baket Engracia Sang-et. Bersion ni Bag-o, kunamon.
2. POLIGANAY. Napintas met a balasang. Inarem dagiti dayo. Naggibus iti pannakailaksid ti bida ta di nagtungpal iti bilin dagiti nagannak kenkuana.
3. TI ALLUSAN. Kas met laeng iti “Da Delnagen ken Annusan Lumawig. Sabali laeng ti nagan dagiti agbibiag. Ngem isu nga isu a pakasaritaan. Dua babaro ti nagarem. Kinalinyas diay maysa a baro ti balasang ket natay. Inyanudda ti bangkay ti balasang iti karayan. Insubli ti baro ti anges ti balasang ket nagbiag.
CONCLUSION
Kailian, naisurat ken naiyebkas dagitoy nga epiko iti Iluko. Saan ngarud a mapagduaduaan a paset ti Literatura Ilokana dagitoy. Naipatarusda pay iti Inglis para iti panagadal iti akademia.
Laeng, kailian, maysa nga Ivatan ti nagsukisok. Apay ti maysa nga Ivatan ket isakitna ti Literatura Ilokana? Gapu ta napateg kenkuana dagitoy a sinukisokna ken sinurat, a kas kararua ti puli. Napateg dagitoy a sinurat a kas paganinawan ti napalabas ken pakaammoan iti kinaasino. Napateg unay daytoy a kas nayon iti kinabaknang ni Ilokano. Napateg unay daytoy a kas kinabaknang ti Amianan.
Kailian, maysa koma a wake up call, wenno pangriing kadagiti amin nga Ilokano, patneng man wenno Bag-o, a nasken nga ipategtayo ti bukodtayo a literatura. Ta ne, ipategto pay ti saan nga Ilokano, anianto la ketdin kenka nga Ilokano?
No adda pay laeng iti nabatbati a panangisakitmo iti kinaasinom, iti kina-Ilokanom, iti kina-Bag-om, nasken nga isakitmo met ti kararua ti pulim, ti literatura.
Para ken ni Dr. Florentino H. Hornedo, lugayandakayo itoy nga inaramidyo, sir! ##
Thursday, June 26, 2008
ILOCANO EPIC (part 2)
Dagiti Ilokano Epic a Koleksion ni Florentino H. Hornedo, Ph.D. (part 2)


text:
Aborlan, Palawan
Ti Aborlan ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Palawan iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Aborlan ket nabingbingay kadagiti 19 a barbaranggay.[2]
- Apo-Aporawan
- Apoc-apoc
- Aporawan
- Barake
- Cabigaan
- Gogognan
- Iraan
- Isaub
- Jose Rizal
- Mabini
- Magbabadil
- Plaridel
- Ramon Magsaysay
- Sagpangan
- San Juan
- Tagpait
- Tigman
- Poblacion
- Culandanum
- Marikit
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Palawan". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 28 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Palawan". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 24 Septiembre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
SAN VICENTE, Ilocos Sur – Uppat a lalaki ti nadundunor gapu iti aksidente a napasamak iti Barangay Bayubay ditoy nga ili idi agarup alas 9:00 ti rabii ti Agosto 3.
Naitaray iti ospital dagiti drayber dagiti motorsiklo agraman dagiti inlubbonda iti Metro Vigan Cooperative Hospital tapno maagasan dagiti dunorda.
Segun iti report, agpadaya a direksion ti Honda Wave a minaneho ni Jose Ridulme y Lazo, 57, naasawaan, karpintero ken residente iti Barangay Poblacion ken nakisakayan ni Eduardo Giron y Rodillas, 38, balo, mannalon ken residente iti Barangay Pudoc, ditoy met laeng nga ili ngem mapapati a kimmaut iti liniana ti napakaskas a nakasinnabatda a Mio Soul a minaneho ni Joel Riginald y Sales, 19, agbasbasa iti kolehio ken residente iti Gomez St., Vigan City ken ti back rider a ni John Bryan Corpuz y Pascua, 23, baro, estudiante, ken residente iti Barangay Banaoang, Santa, Ilocos Sur ket nasapgidna ti manibela ti immuna a puon ti nakaikrasanda.#


text:
VIGAN CITY – Siam a mabigbig nga Ilocos Surian ti pinadayawan ti gobierno probinsial idi Pebrero 4 kas panangbigbigna iti panagballigi dagitoy iti agduduma a tay-ak.
Naited ti pammadayaw a Fr. Jose Burgos Awards, ti kangatuan a pammadayaw a maipaay kadagiti annak ti probinsia bayat ti maikalima nga aldaw ti Kannawidan Ylocos Festival 2011.
Naiyawat ti tropeo kada Cirilo Lao (business), DPWH Sec. Rogelio Lazo Singson (engineering and construction), Atty. Emil Jurado (journalism), Dr. Leocadio Sebastian (agriculture and research), Grace Urbien Salvatus (academe), Gen. Diomedio Villanueva (ret.) (military services), Clemencia Parde (food processing industry), Mary Ann Armovit (music), ken Finance Sec. Cesar Purisima, (public accountancy).
Kinuna ni Vice Gov. Deogracias Victor “DV” Savellano a ti nadakamat nga award ti kangatuan a pammigbig nga ipaay ti gobierno probinsial kadagiti taga-Ilocos Sur a maipagpannakkel ti probinsia.
Nupay kaadduanen kadagiti awardees ti agnaed iti sabali a lugar, agsublida nga agsubli iti nakayanakanda a daga gapu iti daytoy a pammadayaw, innayon ni Savellano.
Daytoy ti maikapaten a tawen a mabigbig dagiti achievers a taga-Ilocos Sur sipud impasa ti sangguniang panlalawigan ti resolusion a mangpadayaw kadagiti illustrious sons and daughters ti probinsia tunggal Kannawidan Ylocos Festival.#


text:
BANAYOYO, Ilocos Sur – Narugian a maipatakder ti rangtay a mamagsilpo iti ili ti Banayoyo ken Candon City, daytoy ti impakaammo ni Mayor Severino Galanga itay nabiit.
Kinuna ni Galanga a proyekto ti Department of Agrarian Reform ti pannakaipasdek ti rangtay a mamagkamang iti Barangay Lintic ti Banayoyo ken ti Salvador Primero iti Candon City.
Innayon ni Galanga nga agdagup iti P27 milion ti nailatang manipud iti ARISP ti DAR ken adda counterpart a pondo manipud iti congressional fund ni Cong. Eric Owen Singson.
Kinuna ni Galang a dakkel a pagimbagan ti ipaay ti nasao a rangtay agsipud ta naparpartakton ti pannakaibiahe dagiti produktoda.#


text:
mabatbati 1. sin mapanawan, wenno mapanpanawan 2. sin png mabatit’ karkarma(na) 3. png maysa a duogan a pammati dagiti Ilokano maipapan iti karkarma (a maysa kadagiti uppat a kararua ti maysa a tao) a kankanayon a sumursurot iti tao uray sadinno ti papananna a gapu adda bassit kinapasiando ken kinasariwawek daytoy a karkarma, masapul nga ayaban daytoy babaen ti panangipukpukaw iti nagan ti tao (kaaduanna ket ubing) ket ibaga di agbatbati iti napanan a lugar: ‘Umaykan, Cristanta! Dika agbatbati, Crisanta!’ 4. nota bene: no saan a sumurot—wenno mabati—ti karkarma, saan a makaturog ti tao, alimbasagen, di makaidna, ket no ubing, ibit nga ibit no di man ketdi igurigorna pay
Sors: A Solver Agcaoili, Monolinggual a Diksionario ken Tesoro nga Ilokano.


text:
VIGAN CITY – Nagpangta dagiti aglaklako iti nateng ken ikan nga agwelgada no agtuloy nga aglako dagiti marginalized a mannalon ken mangngalap iti tiendaan publiko ditoy agsipud ta maapektaran ti negosioda.
“Supiatenmi ti resolusion a mangited iti maysa nga aldaw a panaglako dagiti marginalized farmers ken fishermen ditoy tiendaan ta maabogankami a natengan ken ikanan,” kinuna ti maysa nga aglaklako nga addaan iti puesto iti tiendaan.
Kinuna met ni Virginia Racho, maysa nga opisial ti gunglo dagiti aglaklako iti nateng, a planoda ti “agwelga” no agtuloy latta a matratar ti resolusion a mangited tunggal aldaw ti Mierkoles a panaglako dagiti marginalized a mannalon ken mangngalap iti tiendaan ditoy siudad iti baet a saanda a naibibiang iti public hearing.
Nupay kasta, kinorehir ni Racho a saan a welga a kas iti panagsardengda nga aglako no di mapanda ken ni mayora “dumawat iti pabor” no saan a maitaltalek ti isusupiatda iti nasao a resolusion.
Kinunana a kapatangda pay nga umuna ti presidente ti Federasion sakbay a mangiwayatda iti aniaman a tignay.
Sagudayen ti resolusion nga indatag ni Konsehal Ever Molina a maituding ti aldaw ti Mierkoles a kas market day para kadagiti “aglabbalabba” nga aglako a mannalon ken mangngalap nga agnaed ditoy siudad.
Saan nga agbayad iti entrada dagitoy iti panaglakoda iti naituding nga aldaw iti tiendaan.
Iti immun-una nga interbiona iti media, kinuna ni Molina a rumbeng laeng a saan nga agbayad iti entrada dagiti mannalon nga agilako iti apitda iti kanatenganda iti parparaangan wenno sobra iti mabanniitan wenno makalapanda a lames iti karayan wenno baybay a para iti pamiliada idinto nga inyunay-unayna a nailanad daytoy a probiso iti Local Government Code.
Ngem nagbalin a kontrobersial ti nasao a rseolusion gapu iti mapapati a saan a pannakairamraman dagiti aglaklako iti nateng ken prutas ken ikan iti tiendaan publiko ditoy iti pannakaisayangkat ti public hearing a nakaawisan dagiti amin a sektor a maseknan iti nasao a resolusion.
Iti naudi a session ti konseho idi Hulio 6, naaprobaran ti pannakaadaptar ti committee report a saanen nga agdalan pay iti sabali a hearing.
Sakbayna, nangangay ti dua a komite, ti agrikultura ken ti market and slaughterhouse, iti public hearing mainaig iti nasao a resolusion a nakaawisan dagiti nadumaduma a sektor.
Ngem dua a kameng ti komite a nagpirma iti committee report a pakaibilangan da Konsehal Henry Formoso ken Konsehal Loreto Quibilan ti nagbaliw ti panunotda ket imbabawida ti pirmada agsipud ta kasapulan pay ti sabali a public hearing tapno maala ti pagtaktakderan dagiti market vendors nangruna dagiti aglaklako iti nateng ken ikan.
Uray ni Konsehal George Villanueva, nagpirma iti committe report ngem inla-nadna nga adda reserbasionna.
Tabla ti resulta ti panagbubutos ngem pimmabor ni Vice Mayor Franz Ranches a saanen a maiwayat pay ti sabali a hearing iti baet ti panangannugotna nga adda procedural flaw ti report.
Kinuna ti maysa nga aglaklako iti nateng a maaboganda agsipud ta awanton ti umuli pay iti maikadua a kadsaaran no maipalubos ti panaglako dagiti marginalized farmers ken fishermen iti baba.
Ngem kinuna ni Molina a masapul nga adda maaramid a guidelines tapno madetermina no pudno a marginalized ti mannalon wenno mangngalap kasta met a malimitaran ti volume dagiti lakoda.#


text:
Naaramid ti Opening Program iti 1st Day, Hunio 9, 2015 iti Municipal Conference Building. Invocation ti impaay ni MAFC Rogelio Barlolong. Opening Remarks met ti inaramid ni Acting Municipal Agriculturist Robert S. Savella. Kimmablaaw ken pinagyamananna dagiti Opisiales ti BSWM ken ti LGU-Cabugao ta maisuro dagiti mannalon iti Balay-oac a manggobierno iti gimongda ken iti nasamay a panangusarda iti pasilidad a maaramid para kadakuada.
Nangipaay ti Inspirational Message ni Mayor Edgardo” Ediboy” S. Cobangbang, Jr. Kimmablaaw ken nagyaman ta naikkan ti gundaway dagiti kailianna iti panagsanay maipapan iti panangmanehar iti pasilidad nga ited ti BSWM. Dinakamatna ti kabaelan dagiti kailianna a mangprobitsar kadagiti serbisio nga ipaay dagiti maikanatad nga Ahensia tapno manayonan ti ammoda ken mapadur-asda ti sektorda a mannalon.
Bininsana pay ti pateg ti Soil Fertility Mapping a proyekto ti LGU-Cabugao a daytoy ket mangikabassit ti gastosen dagiti mannalon ken mangingato ti matgedanda iti maapitda.
Innayon ti Ama ti Ili a no mapapintas ti kasasaad dagiti mannalon ket ag-translate a pumintas ti ekonomia ti ili. Ket kinaritna dagiti partisipantes a taginayonenda ti kinamanagtungpalda ken pannakikaysada kadagiti umayda idanon a pagsayaatan tapno adda met balonen dagiti taga-BSWM nga ipannakkel iti panagawidda ket no mapasamak ti kasta ket awanen ti pangisukatak iti ragsak a magun-odtayo ket saan nga agpulsot ti kakastoy a pagimbagan uray pay kadagiti umay a henerasion, segun pay kenkuana.
Naisaganad ti Training Proper ket dagiti natratar iti umuna nga aldaw ket dagiti sumaganad:
1.Levelling of Expectations.
2.Group Awareness (Johari Window).
3.Cooperation.
4.Effective Communication.
5.Collaboration.
6.Duties and Responsibilities of Members.
Dagiti pannakabagi ti Bureau of Soils and Water Management (BSWM) dagiti kangrunaan a naglektiur kadagitoy a Topiko. # (Web In-Action)


text:
Mapukpukawen kadagiti agtutubo ken uray pay kadagiti
dadduma a nataengan iti pannakaammo iti kinapateg daytoy a petsa,
aldaw a pananglagip iti Niños Inocentes.
Saan laeng a Katoliko, uray dagiti dadduma a sanga ti
Kristianismo, ti manglagip kadaytoy nga aldaw. Isuna laeng ta
nagduduma ti aldaw a panangselebrar. Adda petsa 27 ken petsa 29. Ita
a tawen, sangkagimongan a lagipen ni Katoliko ti petsa 28.
Ta ania ngamin aya ti makunkuna a Niños
Inocentes?
Pananglagip iti pannakapapatay kadagiti rinibribu a
maladaga ken ubbing a lallaki nga agtawen agingga iti dua sadiay ili
ti Bethlehem ken ti aglawlawna idi panawen ni Ari Herodes. Iti
liturhia dagiti Griego, 14,000 dagiti napapatay. Ngem kadagiti
Syrians, immabut a 64,000 nga ubbing a lallaki ti
minasaker-pinamasaker ni Ari Herodes. Pattapattaen met dagiti
Medieval writers nga immabut iti 144,000 nga ubbing a lallaki ti
pinasalbeds ni Ari Herodes kadagiti soldadona.
Ngem kas mabasa iti Catholic Encyclopedia idi 1910,
nagbassit nga ili ti Bethlehem ken ti populasionna, isu nga innem
agingga iti duapulo laeng nga ubbing ti pattapatta a namasaker ken
sangadosena wenno ad-adu pay kadagiti aglawlaw ti Bethlehem.
Aniaman ti pudpudno a bilang, nakaam-ames a pagteng ti
pannakapapatay dagiti ubbing.
Maibilang a martir dagitoy nga ubbing. Isuda ti kaunaan
a martir iti sangalubongan. Isu a naipaay kadakuada daytoy a
pananglagip.
Ta apay a minasaker-pinasalbeds ni Ari Herodes dagiti
ubbing a lallaki sadiay Bethlehem kadaydi a panawen?
Bunga ti pungtot ni Ari Herodes. Ngamin, naipadto ti
pannakaipasngay ti Messias. Iti panangsapsapul dagiti tallo a mago
iti Mesias, napanda nagkortesia ken ni Ari Herodes. Kinuna ni Ari
Herodes nga ipakaammodanto kenkuana no masarakandan ti naipasngay a
Mesias ta mapan met agdaydayaw. Ngem kinapudnona, adda panggepna a
mangpapatay iti Mesias.
Nasarakan dagiti tallo a mago, da Gaspar, Melchor ken
Baltazar, ni ubing a Jesus. Kalpasanna, nagparang kadakuada ti maysa
nga anghel a nangibaga kadakuada nga ipaypayso ni Ari Herodes a
patayen ni ubing a Jesus.
Saannen a nagsubli dagiti tallo ken ni Ari Herodes.
Nagnada iti sabali a dalan iti panagawidda.
Nagpungtot ti nadangkok nga ari. Imbilinna ti
pannakapapatay amin a lalaki a maladaga nga agtawen agingga iti dua
iti Bethlehem ken iti aglawlaw daytoy.
Nga isu ti napasamak.
Saan la nga ammo ni Ari Herodes a sakbay ti masaker,
napanen nagpakni sadiay Egypt ti Nasantuan a Pamilia.
Mabasa iti Nasantuan a Biblia ti pannakapapatay dagiti
ubbing, iti Mateo 2: 16-18: “Napalalo ti
pungtot ni Herodes idi madlawna a sinikapan dagiti mamasirib (mago).
Iti kasta, imbilinna a mapapatay amin nga ubbing a lallaki iti ili a
Bethlehem ken kadagiti kabangibangna – dagiti agtawen iti dua wenno
nababbaba – segun iti panagparang ti bituen kas pakaammo kenkuana
dagiti mamasirib.”
Natungpal ngarud ti impadto ni profeta Jeremias:
Idiay Rama, nangngeg ti arimbangaw,
Nasaem a sangsangit ken dungdung-aw;
Dungdung-awan ni Raquel dagiti annakna,
Ta natayda amin a padapada.”
Piman dagiti inosente nga ubbing a lallaki. Niño,
ubing. Niños, ub-ubbing. Ub-ubbing nga inosente. Isu a
naawagan iti Niños Inocentes.
Martir dagitoy nga ubbing. Natayda, napapatayda iti
nagan ni Jesus. Isu a naawaganda pay iti Flores Martyrum wenno
kaunaan a martir.
Sadiay met Europa, awaganda daytoy iti Feast of
Childermas.
Mapasamak ngarud ti childermas wenno children’s mass.
Nasantuan a misa para kadagiti ubbing. Saan laeng a misa a
pananglagip kadagiti flores martyrum no di pay karamanen nga imisaan
dagiti ubbing a natay a di pay naiyanak lalo la unay dagiti bunga ti
aborsion wenno panangiregreg iti sikog. Mairaman metten ditoy dagiti
ubbing a biktima ti gubat, dagiti biktima ti kinabukatot ken
kinakurakot dagiti adda iti poder nga addaan iti dadakkel a bituka
ken bimmasisaw a buksit, dagiti biktima ti abusado a panagtakem
dagiti didiosen a saan a mabmabsog kadagiti nagduduma nga scam ken di
nainkalintegan a pananggastos iti kuarta nga imbuis dagiti kakaasi
nga umili. Dagiti biniktima dagiti saan a makaammo iti kinaameng ken
dagiti innem pay a pito a kardinal a basol nga aramid a di maikanatad
iti gimong a naikappiaan iti nagan ti Mannakabalin.#


text:
Plaridel, Misamis Occidental
Ti Plaridel ket maysa a maika-3 a klase nga ili ken isu ti kapitolio iti probinsia ti Misamis Occidental iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Plaridel ket nabingbingay a politikal iti 33 a barbaranggay.[2]
- Agunod
- Bato
- Buena Voluntad
- Calaca-an
- Cartagena Proper
- Catarman
- Cebulin
- Clarin
- Danao
- Deboloc
- Divisoria
- Eastern Looc
- Ilisan
- Katipunan
- Kauswagan
- Lao Proper
- Lao Santa Cruz
- Looc Proper
- Mamanga Daku
- Mamanga Gamay
- Mangidkid
- New Cartagena
- New Look
- Northern Poblacion
- Panalsalan
- Puntod
- Quirino
- Santa Cruz
- Southern Looc
- Southern Poblacion
- Tipolo
- Unidos
- Usocan
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Misamis Occidental". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 28 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Misamis Occidental". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 19 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Paciano Rizal
Ni Paciano Rizal (napno a nagan: Paciano Rizal Mercado y Alonso Realonda) (Marso 9, 1851 – Abril 13, 1930) ket maysa idi a Filipino a heneral ken rebolusionaro, ken ti laklakay a kabsat a lalaki ni José Rizal, ti nailian a bannuar iti Filipinas.
Dagiti linaon
Nasapa a biag[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Paciano Rizal Valdez ket naipasngay kada Francisco Engracio Rizal Mercado y Alejandro (1818–1897) ken ni Teodora Morales Alonso y Quintos (1827-1911; a ti pamiliada ket sinukatanda ti apelyidoda iti "Realonda"), a kas ti maiakdua kadagiti sangapulo ket maysa nga annak a naipasngay iti nabaknang a pamilia iti ili ti Siudad ti Calamba, Laguna, ken dimmakel a nakakitkita kadagiti abuso ti klerhia ken ti Kolonial a gobierno ti Kastila. Ti nangisursuro ken asideg a gayyemna, ni Prayle José Burgos ket napabasol idi iti Yaalsa iti Cavite idi 1872 ken pinatay met idi.[1]
Rebolusionario[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Paciano ket nakitipon ken aktibo a nangsuporta ti Tignay ti Propaganda para kadagiti sosial a reporma, ken sinuportaranna ti warnakan ti Tignay, ti Diariong Tagalog. Isu ket maysa a naganetget a mangsupsuporta ti tiganay, ken nagobra isuna iti panagkolekta kadagiti pundo tapno mabayadan dayta a naibagbaga a gunglo, ken nagdawdawat iti kuarta para iti dayta a nasionalista a warnakan.
Iidi Enero 1897, kalpasan iti pannakapatay ti ub-ubng a kabsatna a lalaki, ni Paciano ket timmipon kenni Heneral Emilio Aguinaldo idiay Cavite. Isu ket naidutok a kas grigada heneral dagiti puersa ti rebolusionario, ken nabutosan a Sekratario ti Pinansia iti Departamental a Gobierno ti Tengnga a Luzon.[1]
Idi las-ud ti [[Gubat ti Filipinas-Amerika] (1899–1913), isu ket nangimaton kadagiti puersa ti Filipino idiay Laguna. Isu ket natiliw babaen dagiti puersa ti Estados Unidos idiay Laguna idi 1900.[1] Pinarruarda isuna iti nabiit, ken nagnaed idiay Los Banos, Laguna.
Ipupusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Isu ket nagbiag iti natalna a kas maysa a mannalon, ken pimmusay idi agtawen iti 79 iti daig.[1][2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c d The National Historical Institute, Paciano A. Rizal (PDF), naala idi 2010-08-02
- ^ Smbea Mabelle, A Rizal in Los Baños, Wired! Philippines, msc.edu.ph, naala idi 2008-07-04
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Paciano Rizal iti Wikimedia Commons


text:
STA. LUCIA, Ilocos Sur – Naalarma ti hepe ti polis ditoy iti umad-adu nga insidente ti panagbansag kadagiti bus a lumabas ditoy nga ili iti rabii.
Kinuna ni Police Inspector Lawrence Calub, hepe ti polis, nga iti umuna a dua a bulan daytoy a tawen, addan pito a naireport a panakabansag ti bus a pakairamanan ti Santa Lucia Bus, Partas Trans ken Florida.
Naammuan nga awan pay ti naaresto nga akingapuanan kadagitoy a panagbansag.
Ti kaudian a pannakabansag ti maysa a bus bayat ti panagdaliasatna iti Barangay Vical idi 12:47 ti rabii ti Pebrero 13 ti kakaruan ta natay ti drayber gapu iti linak-amna a sugat gapuanan ti panagdisso ti dakkel a bato iti barukongna.
Segun iti konduktor ti bus a ni Benny Ramos, agdaldaliasat ti RCJ bus a minaneho ni June Cirilo Tacang, 27, baro, residente iti Vintar, Ilocos Norte iti nadakamat a barangay idi kellaat a nagparang ti traysikel a nagluganan dagiti suspek manipud iti laud nga agturong iti Candon City. Nagbusina ti drayber kas pammallaagna kadagiti dadduma a motorista ngem mapapati a nakapungtot ti back rider ti traysikel ket binansagna ti bus a nabuongan ti windshield ti lugan.
Mapapati a nagderetso ti bato iti barukong ti biktima.
Naitaray ni Tacang iti Sta. Lucia District Hospital ngem naideklara a dead on arrival.
Nupay kasta, awan ti naireport a nadunor a pasahero.
Sakbay ti insidente ditoy nga ili, maysa met a babai ti naireport a nadunor idi nabansag ti Partas Bus a naglugananna.
Nainaganan ti biktima a ni Rosemarie Callejo, 30, residente iti Barangay San Pedro, Narvacan, Ilocos Sur.
Iti panagimbestiga dagiti polis, agturturong iti abagatan a direksion ti Partas Bus a minaneho ni Salvador Querubin, 43, residente iti Pantay Tamurong, Caoayan, Ilocos Sur, ket idi agdaldaliasat iti sentro ti Siudad ti Candon, binansag ti di nabigbig a tao ti lugan a nakabuongan ti maikatlo a tawa manipud iti sango.
Limsut ti bato a nakapuntaan ti biktima a nakatugaw iti dumpir ti tawa.
Naitaray ni Callejo iti ospital tapno maagasan.
Iti kallabes, adda met dagiti naireport a panagubor iti bus iti ili ti Santiago ken Sta. Maria.
Iti umuna a distrito, adda met naireport a panagubor iti bus iti Bantay, Ilocos Sur.#


text:
Amadeo, Cavite
Ti Amadeo ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Cavite iti Filipinas.
Dagiti linaon
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Amadeo ket nabingbingay a politikal iti 26 barbaranggay.[2]
- Banaybanay
- Bucal
- Dagatan
- Halang
- Loma
- Maitim I
- Maymangga
- Minantok
- Pangil
- Baranggay I (Pob.)
- Baranggay X (Pob.)
- Baranggay XI (Pob.)
- Baranggay XII (Pob.)
- Baranggay II (Pob.)
- Baranggay III (Pob.)
- Baranggay IV (Pob.)
- Baranggay V (Pob.)
- Baranggay VI (Pob.)
- Baranggay VII (Pob.)
- Baranggay VIII (Pob.)
- Baranggay IX (Pob.)
- Salaban
- Talon
- Tamacan
- Buho
- Minantok Silangan
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Cavite". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 26 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Cavite". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 13 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Antonín Dvořák
Ni Antonín Leopold Dvořák (/ˈdvɔrʒɑːk/ DVOR-zhahk or /dɨˈvɔrʒæk/ di-VOR-zhak; Tseko: [ˈantoɲiːn ˈlɛopolt ˈdvor̝aːk] ( denggen); Septiembre 8, 1841 – Mayo 1, 1904) ket maysa idi a Tseka a komposer. Kalpasan ti nationalista a kas pagarigan ni Bedřich Smetana, ni Dvořák ket kankanayon a nangipamay-an kadagiti kita ti folk a musika ti Morabia ken ti bukod apanakaumilianna a Bohemia (nga idi ket paset ti Austriano nga Imperio ken itan ket mangbukel ti Republika a Tseka). Ni bukod nga estilo ni Dvořák ket naipalpalawagan a kas ti napno a pannakaipada ti nailian nga idioma ti simponiko a tradision, a nangsangsagupsop ti folk nga impluensia ket agbirbiruk kadagiti maikeddeng a pamay-an a panagusarda.[1]
Isu ket naipasngay idiay Nelahozeves, ni Dvořák ket nangipakpakita ti kinalaingna ti musika idi ubing pay laeng. Kalpasan ti panagturpos manipud iti pagadalan ti organo idiay Prague, isu ket nangrugrugi a nagsursurat kadagiti immuna a komposisionna idi isu ket agtawen ti 20. Idi tawtawen ti 1860, isu ket nagpabpabuaya a kas maysa a violista idia Bohemio nga Oekestra ti Probsional a Teatro ken nagisursuro ti piano. Idi 1873, isu ket inasawana ni Anna Čermáková, ken pinanawanna ti orkestra tapno agtrabaho a kas organista ti simbaan. Isu ket nagsursuarat kadagiti komposision iti daytoy a las-ud ti panawen. Ti musika ni Dvořák ket nakaawis ti interasado kenni Johannes Brahms, nga isu ti timultulong ti karerna; isu ket sinuportaran pay idi ti kritiko a ni Eduard Hanslick.
Kalpasan ti immuna a pnnakaipabuya ti kantatana a Stabat Mater (1880), ni Dvořák ket binisitana ti Nagkaykaysa a Pagarian ken nagbalin a nadayeg idiay; ti Maikapito a Simponiana ket naisurat idi idiay Londres. Kalpasan ti nabiit a panagkondukto idiay RFusia idi 890, ni Dvořák ket nadutokan idi a kas maysa a propesor idiay Konserbatorio ti Prague idi 1891. Idi 1892, ni Dvořák ket immalis idiay Estado sUnidos ken nagbalin a direktor ti Nailian a Konserbatorio ti Musika ti Amerika idiay Siudad ti New York, nga isu ket nagkomkompuesto pay idiay. Nupay kasta, ti maysa a suppiatan ti matgedan, ken ti pay umad-adu a pannakaibigbigan idiay Europa ken ti pannakaililiwna ket nangikeddeng kaniana nga agsubli idiay Bohemia. Manipud idi 1895 aginggana idi pimmusay, isu ket kangrunaan a nagkompuesto ti operatiko ken kamara a musika. Idi pimmusay isu ket nakaibati kadagiti saan a a nalpas nga obrana.
Kadagiti kalatakan nga obra ni Dvořák ket ti Baro a Lubong Simponia, ti "Amerikano" Kuarteto a Kuerdas, ti opera Rusalka ken ti bukodna a Tselo Konsierto iti B menor. Kadagiti basbassit nga obrana, ti maikapito a Humoresque ken ti kanta a 'Kankanta nga insursuro ti inak' ket adu a naipabpabuya ken nairekord. Isu ket nagkompuesto kadagit iopera, koro a musika, ken dagiti adu a kita ti kamara a musika, dagiti konsierto ken dagiti pay maipapan ti orkestra ken boses ken dagiti pirgis ti instrumento. Isu ket naipalpalawagan a kas 'maisuppiatan nga adu ti aramatna...a kompositor iti panawenna'.[2]
Biograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Nasapa a tawtawen[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Dvořák ket naipasngay idi idiay Nelahozeves, idiay asideg ti Prague (paset idi ti Bohemia iti Austriano nga Imperio, a tattan ket ti Republika a Tseka), isuna ti kalakayan nga anak a lalaki ni František Dvořák (1814–1894) ken ti asawana a ni Anna, née Zdeňková (1820–1882).[3] Ni František ket maysa idi a mangasero, propesional a mangay-ayan iti citara, ken maysa a mammarti. Ni Anna ket anak idi a babai ni Josef Zdeněk, ti bilanggo ni Prinsipe Lobkowitz.[4] Ni Anna ken ni František nagassawada idi Nobiembre 17, 1840.[5] ni Dvořák ket isu idi ti kinauna kadagiti sangapulo ket uppat nga annak, walo kadagitoy ti nagbiag iti kinamaladaga.[6] Ni Dvořák ket nabunigan a kas Romano Katoliko idiay simbaan ni San Andres iti purok. Dagiti tawtawen ni Dvořák idiay Nelahozeves ket natraonan iti napigsa a pammai ti Kristiano ken ti panagayat para kadagiti Bohemio nga ugali a napigsa a nakaimpluensia ti musikana.[7] Idi 1847, ni Dvořák ket simrek primario nga eskuela ket nagadal nga agay-ayam iti biolin manipud ti maestrona a ni Joseph Spitz. Ni František ket napagustuan kadagiti kalaing ti anakna. Idi agtawen iti 13, babaen ti pannkaimpluensia ti amana, ni Dvořák ket naipatulod idi idiay Zlonice tapno mapa makibalay iti ulitegna a ni Antonín Zdenĕk, isu ket nagtrabtrabao a kas maysa nga agdadamo a mammarti, nagad-adal ti Pagsasao nga Aleman, ken dimteng a nagturpos nga agbalin a biahero idi Nobiembre 1, 1856.[8]
Ni Dvořák ket nagsursuro idi ti organo, piano ken biolin manipud ti maestro a nagsursuro kaniana iti pagsasao nga Aleman a ni Anton Liehmann. Ni Liehmann ket sinursuruanna pay isuna iti teoria ti musika ken naipayamammo kadagiti kompositor iti dayta a panawen, a kinaykayatan ni Dvořák urayno ti naranggas a kapudot ti ulo ni Liehmann. Ni Dvořák immad-adu pay a nagala kadagiti panagsursuro iti organo ken dagiti panagsursuro ti teoria ti musika kenni Franz Hanke idiay Česká Kamenice, nga isu idi ti nangaw-awis ken nagpasayaat kadagiti talentona iti musika ken nangpasayaat ken isu ket naan-anus. Idi agtawen ti 16, babaen ti panagaw-awis ni Liehmann ken ni Zdenĕk, ni Dvořák ket pinalubosan idi ni František nga agbalin a maysa a musikero, iti maysa a akri nga isu ket agbalin a maysa nga organista.[9] Kalpasan ti ipapanna idiay Prague idi Septiembre 1857, ni Dvořàk ket simrek idiay Eskuela ti Organo iti siudad, a nagad-ada iti organo kenni Josef Foerster, nagkankanta kenni Josef Zvonař ken ti teoria kenni František Blažek. Isu ket nangala pay kadagiti kurso iti pagsasao tapno mapasayaat ti panagsaona iti Aleman ken nagtrabtrabaho a kas maysa a "kasiping" kadagiti nadumaduma a banda ken orkestra a kas maysa a biolista, a mairaman ti orkestra iti Kagimongan ni San Cecilia.[10] Ni Dvořák ket nagturpos manipud ti Eskuela ti Organo idi 1859. Kalpasan ti panagballigina a kas maysa nga aorganista idiai simbaan ni San Enrique, isu ket nangikeddeng a mangbukod kaniana a mangsuporta iti pinansia.[11]
Idi las-ud ti panawenna, ni Dvořák ket kankanayon idi a maysa a musikero. Idi 1858, isu ket timmipon iti orkestra ni Karel Komzák, a kaduana a nagpabpabuya kadagiti panganan idiay Prague ken kadagiti pasala.[12] Ti nangato a propesional nga agpang ti grupo ket ket nakaawis ti panangikaskaso ni Jan Nepomuk Maýr, nga isu ti nangipabuya ti sibubukel nga orkestra iti Orkestra ti Prosisional a teatro idiay Bohemia . Ni Dvořák nagay-ayam iti biola iti orkestra manipud idi 1862. Idi Hulio 1863, ni Dvořák ket nagay-ayam iti maysa aprograma a naiparaem iti Aleman a kompositor a ni Richard Wagner, nga isu idi ti nangimaton ti orkestra. Iti dayta a panawen, ni Dvořák ket nangrugrugi a nagsursurat kadagiti immun-una a nagkuerdas ti dua a kuarteto.[13] Idi 1864, ni Dvořák ket timmulag kadagiti lima a sabali a tao a makibingay ti rentana iti balay a mabirukan idiay distrito ti Žižkov, a mangiraman ti biolista a ni Mořic Anger ken ni Karel Čech, a kalpasan daytouy ket nagbalin a kumakanta.[14] Idi 1866, ni Maýr ket nasukatan idi a kas ti mangidaulo a mangimaton babaen ni Bedřich Smetana.[15][16] Isu idi ket mangmangged iti agarup a $7.50 iti maysa a bulan. Ti kankanayon a pannkasapul a mangnayon ti taudna ket nangiduron kaniana nga agisuro iti piano. Babaen dagitoy a panagisursuro ti piano ti pannakaammona ti asawana. Sigud idi nga inayatna ti estudiantena ket katrabahuanna manipud ti Probisional a Teatro, a ni Josefína Čermáková, nga isu kano idi ti gapu a pannangisuratna ti kanta a siklo iti "Sipres a Kaykayo".[17] Nupay kasata, ni Josefína Čermáková ket saan met a nagay-ayat kenni Dvořák ken dimteng met a nangasawa ti sabali a lalaki. Idi 1873 Dvořák inasawan ti ub-ubing a kabsat a babai ni Josefina, ni Anna Čermáková (1854–1931). Addaanda kadagiti siam nga annak, tallo kadagitoy ket natay a kas maladaga.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Paammo
- Dagiti nagibasaran
- ^ Clapham (1995), 765
- ^ Taruskin (2010), 754
- ^ Černušák (1963), p. 276 ("...prvorozený syn Františka D. (1814/94) a matky Anny, rozené z Uhů u Velvar (1820/82)"
- ^ Hughes, p. 22-23
- ^ Clapman, p. 3
- ^ Hughes, p. 24
- ^ Clapham (1979), p. 23
- ^ Schönzeler, p. 34 ken Kurt, pp. 13–14
- ^ Kurt, p. 14–16
- ^ Schönzeler, pp. 36–38
- ^ Schönzeler, p. 39
- ^ Clapman, p. 5
- ^ Clapman, p. 5-6
- ^ Hughes, p.35
- ^ Černušák (1963), p. 276 ("...setrval v orch. do 1871") (ni Dvořák ket pimmanaw iti Orkestra ti Probisional a Teatro ti Bohemia idi 1871),
- ^ Burghauser (2006), p. 13 ("... od roku 1866 pak pod Bedřichem Smetanou, který vystřídal Maýra ve vedení opery.")
- ^ Burghauser (2006), pp. 14-15 ("... rozsáhlý písňový cyklus Cypřiše … se pravděpodobně vztahuje přímo k osobě obdivované Josefiny ...")
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti obra a mainaig kenni Antonín Dvořák iti Wikisource (iti Ingles)
Dagiti inadaw a sasao a mainaig kenni Antonín Dvořák iti Wikiquote (iti Ingles)
Midia a mainaig kenni Antonín Dvořák iti Wikimedia Commons