text:
10/30/11
Karapote
Tabag, Ariel S. Karapote. (Anthology of 13 Ilocano short stories.) Makati City: GUMIL Filipinas and Norielyn C. Tabag, 2011. Hardbound, 156 pages.
Sangkabassit A Pakauna
NASUERTE, kunak, kadagiti sarita a nairaman iti daytoy nga antolohia ta manmano met ti ababa a sarita nga Ilokano ti mailibro. No apay a 13, gapu ta mamatiak nga awan iti numero ti kinamalas.Manipud iti 2003 agingga iti 2010 a nasurat dagiti sarita a nairaman ditoy— nupay naipablaak iti 2011 ti “Ti Balay”. Iti ababa a pannao, nasurat dagitoy a sarita kabayatan ti umuna a dekada a panagsursuratko (naipablaak iti Bannawag ti umuna a saritak idi 2001) nga ibilangko met nga umuna nga addangko iti literatura.
Kas naibagbagakon, kayatko la unay a mailibron dagitoy tapno maidalimanekkon, ken maibinglayko manen, ket marugiakon man metten ti maikadua a dekada wenno yaaddang.
Sumagmamano kadagitoy ti nangabak kadagiti salip, ken naipablaaken kadagiti antolohia nga impablaak ti GUMIL Filipinas. Ngem nairamanda iti daytoy a libro gapu ta mamatiak, karamanda iti 13 a nasusuerte a sarita a nasuratko.
Kinutik bassit dagiti sarita manipud iti orihinal a pannakaipablaakda iti Bannawag. Kas iti panangipatarusko amin a Tagalog a dialogue, iti Ilokano. Naamirisko a naglasatda met laengen iti “panagsagatko”— manipud iti pannakangngeg, pannakarikna, pannakapanunot— isu nga insuratko ida iti wagas kas piksionista a managpartuat kadagiti karakter ken situasion, nupay naibasar met latta iti posibilidad ken kinapudno.
Inurnosko met ti libro wenno pinagsasaganadko dagiti sarita segun iti tiempo ti ti pannakaisuratda tapno matakuatanyo met a mangbasa, Appo a managbasa, ti panagdur-asko— no adda man— kas mannurat.
Dios ti agngina, ket sapay koma ta adda maagsawyo kadagitoy a partuat.
ARIEL S. TABAG
Quezon City
Abril 4, 2011
Pakamakam:
Agyamanak iti pammalubos ti publisher ti Bannawag— ti Liwayway Publishing Inc. (nangrikepen) ken ti Manila Bulletin Publishing Corp.— nga immun-una a nakaipablaakan dagiti sarita a natipon iti daytoy a libro.
Sudario: Nobiembre 10, 2003; 1001 a Kalsada iti Siudad (ti baro a bersion ti Ambong: Hulio 12, 2004); Eman: Agosto 8, 2005; Dagiti Samiweng ti Angin: Hulio 24, 2006; Maris ti Birhen: Oktubre 30, 2006; Littugaw: Abril 7, 2008; “Tom & Jerry”: Oktubre 27, 2008; Dagiti Ayup iti Bantay Quimmallugong: Abril 27, 2009; Tapingaran: Setiembre 28, 2009; Voice Tape: Oktubre 25, 2010; Karapote: Agosto 9, 2010; Riting: Nobiembre 15, 2010; Ti Balay: Enero 10, 2011.
Impaskil ni Asseng idi 10:35 PM No comments: Links to this post
Maipanggep iti: ariel s. tabag, ilokano book, ilokano fiction
ILOCANO BOOKS FOR SALE
WEN, ADDA PAY MAGATANG, APO!
New, old, and rare Ilocano books for sale, written by Ilocano authors and published by GUMIL Filipinas and its chapters in Ilocos and Cagayan Valley regions, and in Hawaii.
Pick your choice, apo:
Asuncion, Juan Al., et al, eds. Nabalitokan a Tawid. (Anthology of Ilocano short stories.) Quezon City: GUMIL Filipinas, 2011. Foldcote. 198 pages.
Tabag, Ariel S. Karapote. (Anthology of 13 Ilocano short stories.) Quezon City: GUMIL Filipinas and Norielyn C. Tabag, 2011. Hardbound, 156 pages.
Duque, Reynaldo A. No Agsuratka iti Daniw. (How to Write Poetry). Parañaque: El Niño Publishing House, 2010. Foldcote, 290 pages.
Benosa, Sherma E. Dagiti Babassit nga Alipugpog (And other Stories). Manila: NCCA and Ateneo Press, 2010.
Asuncion, Juan Al., et al, eds. 29 a Napili a Sarita iti Iluko. (Anthology of 29 Ilocano short stories.) Quezon City: GUMIL Filipinas, 2010. Foldcote. 235 pages.
Manuel, Joel B. and Ariel S. Tabag, eds. Kastoy nga Imbunubonmi Dagiti Balikas. (Anthology of Ilocano poems by 30 Ilocano poets.) Quezon City: GUMIL Filipinas, 2010. Foldcote. 91 pages.
Cabie, Honor Blanco, et al, eds. Batonlagip. (Anthology of Ilocano short stories.) Manila: GUMIL Metro Manila, 2010. Foldcote. 135 pages.
Asuncion, Juan Al., et al., eds. Anaraar. (Anthology of Ilocano short stories.) Makati: GUMIL Metro Manila, 2001. Foldcote.
Rambaud, et al., eds. Saguday. (Anthology of Ilocano short stories.) Makati: GUMIL Metro Manila, 2000. Foldcote. 162 pages.
Corpuz, Samuel. Susan. (Ilocano novelette.) Quezon City: Juan S.P. Hidalgo Jr. Creative Enterprises, 1996. Pocketbook, 50 pages.
Rojas, Guillermo R. Saibbek. (Ilocano novelette.) Quezon City: Juan S.P. Hidalgo Jr. Creative Enterprises, 1996. Pocketbook, 48 pages.
Benosa, Manuel D. Ogie & Sher. (Ilocano novelette.) Quezon City: Juan S.P. Hidalgo Jr. Creative Enterprises, 1996. Pocketbook, 49 pages.
Duque, Reynaldo A., ed. Alintatao. (Anthology of Ilocano short stories and poems.) Makati: GUMIL Filipinas, 1981. Fold Cote. 144 pages.
Bragado, Jose A. and Pascual, Benjamin M. Pamulinawen. (Anthology of Ilocano poems, 1949-1975.) Manila: GUMIL Filipinas, 1976. Perfect binding, 145 pages.
Hidalgo, Juan S.P., ed and trans. Napili a Sarita Dagiti Aleman. (Anthology of German short stories edited and translated to Ilocano.) Quezon City: Ilokano Publishing House, 1970. Hard cover. 156, pages.
Hidalgo, Juan S.P. Bituen ti Rosales ken Dadduma Pay a Sarita. (Anthology of Ilocano short stories.) Quezon City: Ilokano Publishing House, 1969. Hard cover. 210 pages.
(ILOCANO BOOKS FOR SALE list will be updated from time to time. If you're interested, just e-mail me at asseng(dot)tabag(at)gmail(dot)com for the complete pricelist. Ilocano books are also available at all Powerbooks branches nationwide. )
Impaskil ni Asseng idi 7:55 PM No comments: Links to this post
Maipanggep iti: ilocano books, ilocano fiction, ilocano literature, libro
10/26/11
da-lá-gan
dalagan (da-lá-gan) png: katre para sa bagong panganak; agdalágan pnd: pagpapalakas ng isang bagong panganak na babae
Sa mga Ilokano, hindi ginagamit— madalang, kung gamitin man— ang salitang “bagong panganak” o “kapapanganak” (kaippasngay; kayyanak), dahil may mga nalilito kung ang sanggol ba o ang nanganak ang tinutukoy. Sa halip, ginagamit ang salitang ‘agdalagan’ para tukuyin ang bagong panganak na misis.
May mga insidente na kapag ang Ilokano ang nakikipag-usap sa isang Tagalog at maririnig ang “bagong panganak”, malilito siya kung alin itong tinutukoy, kung ang misis ba na nanganak o ang sanggol na ipinanganak.
Sa madaling sabi, maliwanag lamang sa isipan ng isang Ilokano na ang misis ang tinutukoy kung tinawag itong agdalagan.
Ang agdalagan ay pagpapalakas ng bagong panganak sa isang katre na ang tawag ay dalagan. Ayon sa Iluko-English-Tagalog Dictionary (Phoenix Publishing House, 1993) ni G. Greg Laconsay, yari ito sa kawayan na sinadyang ginawa para sa ‘agdalagan’. Medyo mas angat ang bandang ulunan nito kaysa sa paanan (tingnan ang larawan na guhit ni Rico Rival mula sa epikong "Biag ni Lam-ang" na muling inilathala ng Bannawag simula nitong Oktubre 31, 2011 na issue ng naturang magasin; ang eksena ay bagong panganak si Ina Namongan kay Lam-ang na siya mismo ang nailarawang bata).
Halimbawa:
“Di pay makapaspasiar ni Saling, a, ta agdalagan pay laeng.” (Hindi pa nakagagala si Saling kasi agdalagan. = Hindi pa nakagagala si Saling kasi bagong panganak.)
Sa paggamit ng salitang agdalagan, maliwanag kaagad na ang tinutukoy ay ang misis na bagong panganak.
Sa mga ibang bahagi ng Ilokos, tinatawag itong balítang.
Sa mga Ilokano, hindi ginagamit— madalang, kung gamitin man— ang salitang “bagong panganak” o “kapapanganak” (kaippasngay; kayyanak), dahil may mga nalilito kung ang sanggol ba o ang nanganak ang tinutukoy. Sa halip, ginagamit ang salitang ‘agdalagan’ para tukuyin ang bagong panganak na misis.
May mga insidente na kapag ang Ilokano ang nakikipag-usap sa isang Tagalog at maririnig ang “bagong panganak”, malilito siya kung alin itong tinutukoy, kung ang misis ba na nanganak o ang sanggol na ipinanganak.
Sa madaling sabi, maliwanag lamang sa isipan ng isang Ilokano na ang misis ang tinutukoy kung tinawag itong agdalagan.
Ang agdalagan ay pagpapalakas ng bagong panganak sa isang katre na ang tawag ay dalagan. Ayon sa Iluko-English-Tagalog Dictionary (Phoenix Publishing House, 1993) ni G. Greg Laconsay, yari ito sa kawayan na sinadyang ginawa para sa ‘agdalagan’. Medyo mas angat ang bandang ulunan nito kaysa sa paanan (tingnan ang larawan na guhit ni Rico Rival mula sa epikong "Biag ni Lam-ang" na muling inilathala ng Bannawag simula nitong Oktubre 31, 2011 na issue ng naturang magasin; ang eksena ay bagong panganak si Ina Namongan kay Lam-ang na siya mismo ang nailarawang bata).
Halimbawa:
“Di pay makapaspasiar ni Saling, a, ta agdalagan pay laeng.” (Hindi pa nakagagala si Saling kasi agdalagan. = Hindi pa nakagagala si Saling kasi bagong panganak.)
Sa paggamit ng salitang agdalagan, maliwanag kaagad na ang tinutukoy ay ang misis na bagong panganak.
Sa mga ibang bahagi ng Ilokos, tinatawag itong balítang.
Impaskil ni Asseng idi 11:52 AM 1 comment: Links to this post
Maipanggep iti: dalagan, ilocano culture, motherhood, nursing, post-natal
10/20/11
SADDAM
Saddam
Sarita ni ARIEL S. TABAG
Idi pay, ti palimed nga uk-ukopan ti tunggal maysa kadakuada, tumungtungraraw ti ipusna…
i.
NATAY kanon ni Saddam!
Dayta ti dimteng kaniak a damag iti kaaddak idiay barangaymi iti dayta a Paskua 2006; nagawidak idi manipud iti Manila a pangisursuruak iti haiskul.
Saan a ni Saddam Hussein a nadangkok a lider ti Iraq no di ketdi ni Buenaventura Palor, wenno Angkel Buen, daytoy a Saddam. Ta no idiay Namruangan, Sta. Maria, Cagayan a lugarmi a birngasenda uray ni Apo Jesucristo iti Papa Jesus, awan sabali nga ibilangda a Saddam no di ni Angkel Buen uray kasano ti kinalatakna idi iti lubong daytoy pudpudno a Saddam Hussein.
Nakalalagip ti ipupusay ni Angkel Buen. Iti bisperas ti ipapatayna, nagmalmalem sa nagpatpatnag sa gistayan manen nagmalmalem a nagtoktokar ‘diay component-na— naikonekta met iti trumpa. Naimbag laeng ta nalpasen ti Paskua ket agsasamusam ti padaya isu a nagbalin a kasla soundtrack dagiti reunion, pabunar, ken pabuniag ti kalalainganna ti pigsana manipud iti balay ni Saddam a naisaad iti turod iti daya ti bario a maysa a pasto laeng ti baetna iti kamposanto ti ili.
Sa ket agarup nagmalmalem a sao a sao ni Anti Babit, ti kakaisuna a babai ken buridek a kabsat ni nanang. Kasano ngamin, aya, ta adda kano ti asawana, ni Angkel Boting iti balay ni Saddam ket nagin-inumda. Nalabit nadegdegan pay ti gurana ta adda pay sadiay ni Amboy, ti buridek iti dua nga annakda, nga inusar da Angkel Boting a para gatang iti Red Horse nga inumenda.
“Di koma iraremda latta ti bagbagida iti arak basta dida agiramraman! Bagastiokininana ketdi! Pakawanennak, Apo!” Uray la inkirkiraid ni Anti Babit.
Ket sakbay a lumnek ti init iti dayta nga aldaw, saanen a nakateppel ni Anti Babit. Idi nagsardeng ti tokar, impapanko lattan a nakadanonen sadiay ti ikitko. Ngem apagbiit met laeng a nagsardeng ti tokar. Pagam-ammuan, naipatayab manen ti sonata a “Sa Mata Makikita,” sa ti “Kahit Konting Pagtingin.” Madamdama pay biit, addadan— immuna ni Anti Babit a makasangsangit, sa manguddakudday a simmaruno dagiti agama nga Angkel Boting ken Amboy.
Gapu ta ti ubong laeng ti baboy ti nagbabaetanmi kada Anti Babit, natibong latta a nangnangngegmi ti kinunkunana: “Ania ketdi, aya, ti naipakpakan kadakayo dayta a Saddam? Di pay la makimat amin a baien ditoy lubong! Ket umuna dayta a Saddam!”
Ni Saddam, baien? Ay, nakaro met a pungtot ni Anti.
Idi addaak iti haiskul a sumagmamanon a bulan nga adda impatakderna a pagpukisan, kas gagangay kadagiti kalugarak, sinutilda ni Saddam.
“Mayat man met ti panagamayo, aya, ken Angkay Martin,” kinuna ti diak nagananen nga agkabannuag. “Mammukiska, mangngugit ni tatangmo. Ni tatangmo, paguapuenna ti buto, sika paguapuem met ti tao!”
Kunam pay, dua a bitog ti impakatna iti bakrang ti nagsao. Sa linengngesna ket pagam-ammuan, asidegen ti rupa ‘diay nagsao iti takki ti aso nga adda iti igid ti kalsada.
Sa laeng nakasao dagiti nakaimatang a pakairamanak idi addan ni Saddam a mangtaltalunton iti tambak nga agturong iti naiputputong a balayna.
“Dim’ kad’ nadamag a nagenrol iti karate sakbay a napan ‘diay Kuwait?” adda nangikissiim. Idi agarmaren iti pungdol daytoy binitog ni Saddam, kapilitanen a naburak ti ummong ta di ket ad-adda a dakes ti banagna.
Sipud met idin, no angawenda man ti kinamammukis wenno awaganda iti Saddam, siguraduenda nga umuna nga awan daytoy iti asideg.
Isu a daydi panangibaga ni Anti Babit a baien ni Saddam, siguradoak a gapu iti pungpungtotna iti naynay nga awan dagiti agamana iti balayda.
Agsublitayo iti pannakatay ni Saddam.
Nagpatpatnag dayta a tokar iti trumpana ket pagsayaatanna iti kinaputputongna, di unay nariribuk dagiti bumario, lalo ket panawen met ti Paskua. Ngem idi maaldawan manen iti kabigatanna a di met laengen agsardeng ti tokar, nadlawkon a no kua tumannawag ni Angkel Boting iti daya nga abagatan nga ayan ti balay ni Saddam. Iti pattapattak nga apagwagsak ti buggona iti pangngaldaw, nagdardarasen ni Angkel Boting a napan iti ayan ni Saddam. Di met unay nabayag, umananges-anges metten ni Amboy nga immay iti arubayanmi— iggemna ti selponna a nalabit inawaganna ni tatangna nga immay iti arubayanmi.
“Anti, Anti, natay kano metten ni Angkel Buen!” kinuna ‘toy kasinsinko. Nagsangit pay. Alasek man, aya, ti panagsangitna ta graduating met idin iti haiskul ti loko.
“Ania? Ania kan’ impatayna?” nagdappuor ni nanangna manipud iti kosina. Ngem awanen ni Amboy ta naglaglagtiten a napan met idiay ayan ni Saddam.
Ti estoria ni Angkel Boting, nadanonna kano ni Saddam a nakatugaw a nakadumog iti lakasa. Ket idi kinutina, sangsangkasurot metten a natulid. (Nagparparikutan pay met idi dagiti taga-puneraria nga inunnat.)
Batibat. Dayta ti kuna dagiti bumario nga impatayna. No siak met ti mangan-anag, napalaluanna ti imminum. Ta kuna ‘diay nagsakadaan ni Amboy, lima a kahon ti naala ni Amboy ket ad-adda met a nagbuybuyada laeng nga agama iti panagin-inum ni Saddam. Na-high blood la ketdi ni Saddam bayat ti pannaturogna. Naubing— treintay saisna laeng.
ii.
KARABIYANNA met laeng, napankami a sangapamilia nakimassayag. Adda ti atong iti sakaanan ti turod. Naamirisko a kasta gapu ta iti arubayan, napidipid pay laeng dagiti masetas ni Saddam. Naammuak nga impagel ni Angkel Boting a pinakuti.
Karkardayo ti kinaawan dagiti dadakkel ni Saddam, malaksid kadagiti asideg a kakabagianda. Gapu ta umuna a rabii, kas kadagiti dadduma a massayag iti lugarmi, sa pay la lepleppas ti Paskua, pangrasayen pay laeng ti tao. Adda dagiti aglanglanga nga estudiante iti haiskul nga agar-aramid iti sabsabong manipud iti papel de hapon. Adda met dagiti agay-ay-ayam iti T or C. Adda dua a lamisaan dagiti agsusugal.
Inam-amirisko ti balay ni Saddam. Nupay medio nasingedak met kenkuana, diakon naginlalaing a napan nangsirip kadagiti dadduma a pasetna. Narigat no amangan no siak ti umuna a pagpariknaanna. Ta idi sibibiag pay, nakaan-annad kadagiti alikamenna. Wenno dina itulok a bastabasta lattan serken ti tao ti kosina wenno kuartona iti baba.
“Ditakayo latta arubayan ken store,” kunana. Ngem iti panagpatulongna kaniak a nagluto iti naminsan a panagkasangayna iti balayna, nakadaldalimanek ti kosinana. Mabain ti ngilaw nga agdisso iti lababo a baldosa no pasawen ti agsao.
Daydi met ti pannakadlawko iti kinapudaw dagiti sakana ta masansan met a nakapadiama wenno naka-jeans no kasta a mamukis. Nalabit tapno nawaywaya nga agtignay iti panaglutona. Napudaw a kunam la no saan a main-initan. Ken awan ti madlawmo a barbonna isu a nakapatpatak ti piglat iti kanawan a luppona— iti babaen ti putol ti maong a shorts-na.
“Naan-ano dayta, Angkel?” kinunak nga indusngo ti piglat.
Nagkatawa nga immuna iti napigsa. Sa kinunana: “Idi napankam nangrabong ken Boting. Nagsinnutilkami ket diak nakitkita daydi nakatungraraw a puted ti kawayan. Dayta naipas.”
Naipas, kinunana ngem kasla tagiragsakenna met ti pannakaipasna. Ta nagrimrimat dagiti matana. Ket no kasdiay ti langana, ay, umarngi man met ken ni Piolo Pascual gayam.
iii.
TALLO nga aldaw a naimassayag ni Saddam. A-treinta a nagpumpon ta kuna ni Lilong Martin nga amana, dida kayat ti adda massayagna iti Baro a Tawen, a kunam la no nakapagbayagda met idi napanda naminsan timman-aw.
Karkardayo ti kinapuskol dagiti nakipamumpon ken ni Saddam. Kaaduanna a kasadarak— agtawenak iti 28 idi— dagiti nakipamumpon. Nadlawko a ti grupomi nga agkakaeskuelaan ti kataengan— agkakaeskuelaan iti pribado nga eskuelaan iti bariomi isu a saan laeng a bumario dagitoy no di pay ket adda dagiti taga-kabangibang nga ili.
Apay a kasta?
Sumagmamano a bulanna laeng idiay Kuwait ni Saddam. Nagawid gapu iti panagbettak ti Gulf War. Dayta, wen, dayta ti nakapanagananna iti Saddam. Ad-adda a pananglais iti kinadaksanggasatna a nagabrod ngem iti talugading koma ni Saddam Hussein a nadangkok ken authoritarian.
Kabigatanna ketdi daydi isasangpetna, napan idiay Aparri. Malagipko ta nagpakuyog man met laeng ken ni Angkel Boting ken nairana nga agrubrubuatak a mapan makikontes iti salip iti Math idiay ili a kas pannakabagi dagiti Grade Six iti bariomi. Idi sumangpetda, addan baklayda a component ken dadduma pay a ramit. Di pay nagtabon ti init, immawengen ti sonata manipud iti balay ni Saddam. Ay, ket kasla bunar a nasukit dagiti bumario ta di pay nagbugi dagiti pagay, adda ketdin agpasala? Gayam, ni Saddam. Nagtibong ket ti timeknan a nangkablaaw iti bario. Kunana a panglinglingayna kano kadagiti bumario. Mayat met ta manmano pay met la ti adda telebisionna idi ken awan pay ti cable iti ilimi. Sa pinagsasarunona a pinatokar ti “Faithful Love” kada “Ikaw Pa Rin” ni Ted Ito ken ti ‘walang-kamatayang’ “Can’t Be With You Tonight?”.
Dita a nangrugi ti akemna a kasla disc jockey. Kampay idi, adda nag-request iti sonata manipud ken ni kastoy a pulano a maisagut ken ni kasta a pulana. Ayna, ta binigat a kasta, agarup alas siete agingga iti alas nuebe. “Bagtit,” kunkuna dagiti tattao idi damo, a, ngem kasla metten makaapiang a droga nga idi madudogen dagiti bumario, nagbalinen a paset ti inaldaw a panagbiagda.
Iti daydi met laeng damo a panagpatokarna ti nangipakaammuanna nga iti kabigatanna, Sabado dayta, maluktanen ti Buen’s Barbershop iti mismo a balayna. Ket kas sagutna kadagiti bumario, libre. Apo, ket kasla ‘tay makipila iti trigo a rasion dagiti Amerikano ti plastarmi a napan nagpapukis. Army cut kaniak ta isu ti kinayat ni nanang tapno kano maikkat dagiti nagadu a tarakenko a kuto.
Dita a nangrugi nga immadu ti tao iti arubayan ni Saddam. Ta malaksid nga agpukis, adda bassit nga store-na. Awan ketdi ti kaduana ta impasigudna nga agtaltalek lattan ket makaammon ti gumatang a mangibati iti bayad ti pidutenna ta adda met pricelist iti ridaw ti store, wenno mini-grocery, kunak lattan ta sika ngarud ti mangpidut iti gatangem.
Maysa a makaay-ayo kadagiti agpapukis— a napagdidinnamagan— ti kinalag-an ti imana a mamukis. No trim laeng ti ipaaramidmo iti buokmo, saan payen nga agusar iti sagaysay no di ket dagiti ramayna. Apo ket naganas met ta makaariek a mailagidlagid dagiti nalamuyot a ramayna iti teltel kada lapayag.
Agingga a nagbalin nga ayuyang dagiti estudiante ti balay ni Saddam, nangruna no kasta a lunch break ta nasigo met ti dalan a mapan dita— lasatem la ti sumagmamano a kinelleng, addakan iti nakadasan a turod nga amarilio a pila a kasinnango laeng ti elementaria ti bario, a kaabay met ti pribado a high school. Ad-adda ketdi a dagiti haiskul ti nages-estambay iti balayna; abogendakami pay ketdi nga adda iti elementaria, nga isu met ti inaramidmi idi dakami ti adda iti haiskul.
Ay, ket adu a panagpapagayam ken ayan-ayat ti nasangal iti arubayan ken uneg ti balay ni Saddam. Gagangay iti high school life a kunada, panawen ti panagtakuat ken panagsangal kadagiti nakalalagip a relasion, iti man lalaki wenno babai; nainseksualan man wenno purpuro a panagrukbab iti kinatao ti tunggal maysa wenno pannakapnek iti sidong ti maysa. A dagitoy a relasion, makuna a natibtibker ken nakalalagip ta pammaneknek la ngarud ti naburnok a bilang dagiti nakipamumpon ken ni Saddam. Karkardayo ketdi ta saan dagitoy a nagmamangit no di ket kasla nagbalin a reunion ti pumpon— kinnomusta iti nagbalin a biag ni kastoy wenno ni kasta; no nagkatuloyan met la da kastoy wennno ni kasta; ken siempre, malaglagip ti kinamanagparabur ni Saddam a no dadduma, masansan pay ketdi, agpa-discount iti pukis no di man agpautang ket bayadam iti kumporme, uray jokes a nakakorkorni basta adda bassit basbastosna.
iv.
NI met laeng Amboy ti ammok a napan nagdalus iti balay ni Saddam, maysa nga aldaw kalpasan ti Baro a Tawen 2007 wenno tallo nga aldaw kalpasan a naipumpon. Nagistayan naggiddankami a nagpa-abagatan ta manglintegak kadagiti kinelleng a mapan met iti bangkagmi ta nagtulagkami ken tatang a yalaannak iti kalog a yawidko iti Manila.
“Maituredmo?” kinunak a saan a pangbutbuteng no di ket panangyalikaka iti mabalin nga aramiden ni nanangna kenkuana.
Insungbat ketdi ni Amboy a mailalaan kadagiti alikamen ni Saddam. Kunana nga ikargana iti lakasa dagiti nasisita sa paipasagadna ken ni Angkel Boting. Makaammo kanon no kagura ni nanangna. No di awaten ni nanangna, mapanna kanon ipan no kua idiay ayan ni Piling a manangna a naikamang iti Mission.
Sa kunana: “Manong, dim’ kayat nga alaen ‘diay gitara ken silindrona?”
Urayak la nagkiet. Pudno a naayatak iti musika a patiek a maysa kadagiti nakaaw-awisak iti balay ni Saddam ta sinursuruannak nga aggitara ken agsilindro. Ngem maalumiimak man, aya, a mangtagikua iti ramit ti natay, nangrunan, a, dagitoy instrumento a no agtokarka met ngarud ket nagadu a laglagip ti umay iti utekmo a kaaduan met ngarud ket makapasangit.
“Kuam lattan, Ading,” kinunakon. Ibagak koma nga ilakona laengen ngem amangan ta puon met laeng ti pakapilpilawanna.
Apagapaman a nagmattiderak idi makabatogak iti ayan ti turod a nagsaadan ti balay ni Saddam. Pudno a naiputputong. Ngem no addaka iti daydi nga ayanko, sangagasut a metro iti kaadayona agingga iti balay ni Saddam, makitam ti kinadaegna nangruna ket mangrugi idin a lumtuad dagiti sabong ti bougainvilla, euphorbia, daisy ken dadduma pay a mula.
Ket malaglagipko la ket ngarud daydi sapaw nga impatakderna iti sango ti balayna, kasla ketdin naisaad a pagwanawanan ti bario ta nalayang a makitam ti pakabuklan ti bario ngem didaka ania a makita ta adda naglinged a panakkelen a puon ti kallupit.
Dita a sinursuruannak ni Saddam nga aggitara. Ken agsilindro. Nakalalagip a sakbay ti tunggal panagpasursurok— iranak no kasta a dandanin lumnek ti init iti Domingo (awan ti matatao iti balayna ta manglangan nga aglako ken agpukis iti kasta nga aldaw a pannakimisana iti bigat ken panangpapintasna met iti arubayanna iti malem)— estoriaenna ti panagayatda ken Angkel Boting iti musika. Aggitara ni Angkel Boting ket isu met ti agsilindro.
“Ay, kasla diak kayat nga agpatingga ti tokar no kasta, Ansit,” kunkunana a makais-isem a mangperperreng iti agtabon nga init.
Sa ipakurengrengna kaniak ti gitara, ket ammalanna metten ti silindrona.
v.
ITI daydi met laeng nga aldaw a panagpabangkagko, nasabatko ni Lilong Martin iti karayan.
“Nalpasen ti gulgol, lilong?” kinunak nga ad-adda koma a pangablaaw.
“Lokditmo met, mistro,” kinunana ketdin a nagdusngiit. “Napanak nakipagburak iti rama,” indusngona ti alat iti siketna. “Sinno ti gulgolak? Ni Saddam? Idi kinaperka pay laeng, a, loko ket ginulgolakon.”
Pinilitko ti immisem. Talaga a dina naiwagat ti kinarugit ti ngiwatna. Numona ta kasla makitkitak kenkuana ni Leo Martinez a no makakita iti tsiks, aggunaygunay ti imingna.
Nalagipko la ket ngarud daydi agsapa sakbay a nagkasar da Angkel Boting ken Anti Babit, nagsiwarak ti damag a pinagtampong ni Lilong Martin ni Saddam.
“Mangibabainka, litsi!” kinunana kano. Inramramanna kano pay a pinagsasawan ni Angkel Boting nga imian iti daydi a rabii kada Saddam.
“Pagtim-ogek dagita batbatillogyo, lolokdit, wen!” kinunana kano pay.
Naimbag laeng ta nagpabus-oy met ti asideg a kabagianda a Hawayano nga akinkukua iti turod. Ket dita nga impatakder ni Saddam ti balayna, nga idi damo, kalkalapaw laeng.
Diakon malagip no ania ti insungbatko sakbay a nagsinakami ken Lilong Martin. Ta malagipko lattan ti ngirsina no kasta nga ayabannakami nga ubbing nga agpipila iti sangona. Naynay a kinunkunana: “’Mod’toy dagita butbutoyo ta lusientayo. Nalaklakanton a kugiten.”
Malagipko ta malagipko lattan ti ngirsina idi ilagidlagidna ti labaha iti pangasaan idinto nga agtigtigergerak nga agngalngalngal iti bayabas iti dayta a kalgaw a nagpakugitak. Addakami iti maysa a nasamek a turod a kakinnusay laeng ti turod nga ayan ti balay ni Saddam. Agur-uray dagiti lima pay a makugit iti asideg laeng. Dina pinaasideg ida tapno dida kano agdanag no makitada ti makugit.
Intangkulong nga immuna ni Lilong Martin ti Ginebra San Miguel nga intedko kas sukat ti panagpakugitko.
“’Piakay’ pay a kugkugitek ta adda pakairanudan. Ti nakidiablo a Saddam ta naggapu’t Kuwait ket ultimo nadangro a bangbanglo, awan pay, litsi!” Nagpugtit.
“Ket awan sa met ania nga inyawidna, lilong, ta mano a bulan met laeng,” kinunak.
“No di ket nagpupuniponan ‘ti kinalaglag, a!” kinunana manen. “Agabrod-abrod sa agawid. No di ket apon ti amin a kinatakrot!” Nagpugtit manen. Sa apagapaman a nagtalangkiaw.
“Ali, ikastoymon tapno nalaklaka,” kinunana ket rinugiannan a pinekpekkelan ti kimriiten a mabagbagik.
Anian a pannakaupal dayta a panagpakugit.
vi.
AGRUBRUBUATAKON nga agpa-Manila idi agapo ni Amboy. Makaluluasit. Nalagipko la ketdin ‘diay bida ti “Ang Pagdadalaga ni Maximo Oliveros” iti langana. Diaske, nakunak iti nakemko.
Adda iggemna a nangisit a frame.
“Diak ammo ti aramidek kadaytoy, Manong,” kinunana sa in-inayad nga impasangona kaniak ti frame. Nakitak dita ti ladawan da Angkel Boting ken Saddam— agkatkatawada a nagginnabbay.
Apagapaman a nailabegak. Ngem inallangonko met laeng ti riknak.
“Ket kunam met nga ipanmo iti lakasa?” Adda dagiti kayatko a saludsoden. Wenno ibaga. Ngem daydi lattan ti naisawangko.
“Paipasagadko ngarud ken ni tatang ‘diay lakasa idiay ayan da manang. Ngem amangan no aggagatel ni inang a mapan agsukain.”
Ne, ta nadlawko ketdin dagiti apagapaman a lipstick ken eye shadow iti rupa ni Amboy. Emo, nakunak lattan iti nakemko, ti aglatlatak a fashion, kababalin, wenno lifestyle dagiti agtutubo.
“’Mod’toy ta ipanko ‘diay kuartok,” kinunak ket anian a rimat dagiti agar-arimasa a matana.
Idi addaak iti kuarto, nadarimusmosak a simmangpet ni nanang. Inallingagko.
“Awan itan, a, Amboy ti mangmangted iti sidayo,” kinuna ni nanang.
“Okey laeng, anti. Dinakam met pagsidaen a talaga ni nanang,” kinuna ni Amboy.
Nalagipko a malaksid iti panagmasetas, naayat nga agmulamula iti nateng ni Saddam. Ken naayat nga agipadigo kada Anti Babit. Paitedna ken ni Amboy. Ngem sumangkautro met ni anti, no masida koma kas iti tinola a manok, no saan a dakami ti pangipasaanna, iti uray asino a kaarruba. No met natnateng a naynay a tarong ken okra, mapanna met pailako ken ni Piling, idi di pay naasawaan daytoy.
“Agbutengka iti kasta a ‘diarmo, Babit,” sinumaria iti naminsan ni nanang ni anti. “Grasia dayta. Yad-adayom, Apo, ta no dakayo ti tallikudan ti grasia.”
“Uray agdildilkami iti asin, manang,” kinuna ni anti, “dinakto mapakan iti it-ited dayta a Saddam. Sa dayta grasia, diak ammo ngem kasla tinallikudannakamin sipud nakiasawaak iti dayta a Boting nga apon san dagiti amin a kinasadut ditoy lubong!”
Nagsay-a manen ni nanang. Nalabit, karkarawaenna met ti ibagana iti kaanakanna. “Ket no ngamin ni tatangmo koma ti pagmulamulaem, ‘pia la nga adda pangarimutmotan iti sidaen.”
“Ibagakto, anti,” timek ni Amboy.
Idi rummuarak iti kuarto, kinunak: “Okeyen, Amboy.”
Dagus metten a nagpakada ni Amboy.
vii.
“APAY a kasta laengen ti panagbarkada da Angkel Boting ken Saddam?” nakunak iti naminsan ken ni nanang. Wagasko dayta a mangirugi laeng iti patanganmi ken nanang iti panaggayyem da Angkel Boting ken Saddam. Ta ammok ti kinapasigda ta kasla la ngarud agkabsatkami ken Anti Babit iti kinaasideg ti baetmi— walo a tawen laeng. Kasla pay ketdin uppatkami nga agkakabsat, a, ta kankanayondak met nga itugot no mapanda agaayam iti no sadino dita.
“Ket talloda man met a nagkakaubingan,” kinuna ni nanang. Sipud kano nagkakaadalanda iti Grade One— ta agpada met a taga-abagatan da Angkel Boting ken Saddam— saanen a mapagsina ti anniniwanda.
“Ti atapko, adda inaramid daytoy Saddam a di nagustuan ni antim,” aleng-aleng a kinuna ni nanang.
Pinampanunotko no ania dayta ngem awan met ti maarikapko. Nagtungtung-edak lattan.
viii.
TALAGA a di immammingaw ni Anti Babit iti massayag ni Saddam.
“Ania la unayen ti basol kenka daydiay gayyemmo?” kinuna ni nanang. Inawisnak a kaduana a mangbagbaga ken ni anti ta bareng denggennak kano a maysa a maestro.
“Awan ti gayyemko a Saddam!” inlig-is ni Anti Babit. Nagbaw-ingak ta diak kayat a perngen dagiti makaipas matana.
“Ne, ne, di la ketdin sumgar iti ibagbagana ni daytoy! Natay la ngaruden ‘diay tao!”
“Ali, inkayo idiay ayanna! Ayonanyo amin ida!”
Nagbiragsot a rimmuar ni nanang. Nagbatiak. Nakamattiderkami a dua ken anti. In-inut, nakitak ti maysa a Judy Ann Santos a kasla nakutoran a kakok— di makaperreng kaniak. Inasitgak. Iniggamak ti ulona. Ket inyasidegko ti rupana iti barukongko. Dayta man laengen ti panaginnasidegmi sipud panagasawana. Numona ta isu kano met ti nangay-aywan kaniak idi bassitak pay.
Nayugyog dagiti abagana agingga a nalayus ti barukongko iti luana. Pinengdak ti riknak. Inyaw-awanko. Ngem di met nakaidna dagiti matak kadagiti nagulo a ramit iti salas, ken iti nasipnget a kosina.
“Diak ammo no maawatannak, balong,” kinuna ni Anti.
“Amman, anti,” kinunak a pinikpik ti abagana.
Rimmuarak met laeng idi agangay. Inkeddengko a diakon sumurot iti massayag.
Nakunak iti nakemko: Ania ngata koma no kasta a langa ti isarangna ken ni Angkel Boting tapno agbaliw met ti asawana iti kayat ni anti a panagbalbaliw?
Napanak iti likudan ti balaymi ket natannawagak ti nakarangrangrang a turod nga ayan ti balay ni Saddam. Idi man laengen naimassayag nga immadu ti tao iti balayna, sipud iti daydi Lunes Paskua ti 2003 a panangibaba ti Barangay Council iti desisionna: masapul a rikpanen ni Saddam ti store ken barbershop-na gapu iti panangisagmakna kadagiti agtutubo.
Indauluan ni Anti Babit dagiti nagreklamo. Kasano ngamin, aya, ta dua a bulan pay sa agmartsa iti dayta a panagtuturpos iti haiskul, masikog metten ni Piling a manangen ni Amboy?
Ket ni Saddam ti pabasolen ni Anti Babit. Kinonsintirna kano dagiti ubbing a nagsisinnarak iti balayna. Ne, ta nagadu metten ti naawis ni Anti Babit a nagreklamo. Uray dagiti nagsikog met idi nabayagen a tiemtiempo, nagreklamoda metten. Ta ni kano Saddam ti mangyawis pay iti kuarto iti baba. Ti makadakes, adda pay ketdin lallaki a mangibaga a nagbaybayadda kano kenkuana a kasla ketdin inaramidna a motel dayta.
Diak ammo no pudno dagita. Ta siempre, adda latta dagiti mangipakat iti pagsasao a ti nabunga a mangga, isu ti uborenda.
Agasem met ngamin ket in-inut metten a naglupos ti panagbiag ni Saddam nupay ti kakaisuna a multicab laeng ti adda a luganna nga impapaipasadana iti adayon a kaanakanna. Napabakudanna ti intero a turod. Napasementona ti dos grado a balayna. Nakaaramid iti naisina a barbershop.
Ngem nangabak da Anti Babit. Naipaserrada ti store ken barbershop ni Saddam. Kangrunaan ti amin, ad-adda a linibian ti tao ni Saddam. Managisagmak, kunkunada.
Manipud idin, manmanon a rummuar ni Saddam. Agingga a nailakona ti multicab-na.
Ngem apagbiit met la ti kunak a panagballigi ni Anti Babit. Ta no tunggal umawag ni nanang, ipadamagna a madama manen ti apa da Anti Babit ken Angkel Boting— di maibalbalay ni Angkel Boting ta naynay nga adda iti balay ni Saddam.
Ken kas nakunak, iti karabiyan ti pannakayetnag ti desision ti Konseho ti Barangay, kasla sutil met dagiti agtutubo a napan ketdin nagraragsak iti balay ni Saddam— panangipakitada kano iti simpatiada ken ni Saddam. Napanak met immammingaw biit uray no sinumarianak ni nanang. Ta mamatiak met nga addaan kabukbukodan a panunot dagiti nagsikog a kas iti kasinsinko a ni Piling, wenno dakkel ti porsientona a dagiti met laeng nagannak ti ayanna.
Ket kas sagudayen ti desision, maserraanen dayta a lugar kadagiti agtutubo nga awan met ania a pakaseknanna ken ni Saddam.
ix.
NASAPA a nagasawa da Anti Babit ken Angkel Boting. Dayta, a, ket naamiriskon idi maskedanen ti panunotko. Addada laeng iti umuna a tukad ti kolehio iti Cagayan State University iti Aparri a nagbasaanda man met laeng a tallo. ‘Tay kunada a dina naipapas ti nagbalasang.
“Naal-ala iti panagbuybuyada iti sine,” kinuna idi ni tatang. Sumagmamano laeng a bulan kalpasan daydi panangitugotda kaniak a tallo a nagbuyakami iti pelikula ni FPJ a “Kapag Lumaban Ang Api.”
Ni la ngarud Saddam ti nakakarera kadakuada a tallo. Nag-self-supporting iti Aparri School of Arts and Trade. Nangala iti kinakarpentero.
Ni nanang ti immuna a nakadlaw ti panagdul-o-dul-o ni Anti Babit. Iti balaymi a naggigian ni anti ta uliladan a demmang ken nanang. Adda met ti kakaisuna a kabsatna a lalaki idiay Ilokos. Isu a ni tatang ken dagiti uliteg ni nanang ti nangpaayab iti parientes ni Angkel Boting idi inako met laeng ni Anti Babit a masikog kalpasan ti sangapagassawaan a lipak ni nanang kenkuana.
“Ania ti napasamak, Boting?” kinuna ti maysa nga uliteg da nanang.
“Ket naminsan met la a kin-od, angkel,” kinuna ni Angkel Boting. Dagus met nga ingguyodnak ni nanang nga impan iti kosina ta tulongak kano nga agisagana iti patupat a merienda dagiti nagpapatang.
x.
TI lagip ti kadangkokan a pagayam ta napudno daytoy iti naynay a panangilagidlagidna iti panunot kadagiti makaaliaw a pasamak nupay pilpilitem a dagiti koma namamaris ken nasasam-it a kanito.
Tunggal malagipko ni Saddam, saan a maaw-awan ti pannakalagipko iti damo a pannakabuyak iti sine idiay Aparri. Naimnas a lagip ti panagbuya iti sine iti maysa a siam ti tawenna nga ubing. Ti adatna, mapukaw dayta nga imnas no malagipko ti pelikula, ti “Kapag Lumaban Ang Api” ni Fernando Poe Jr. ket maaliawak no kasano a pinadso ti maysa a tao ti nakaad-adu a kabusor, uray ibilangmo dagitoy a kabusor a nadadangkok met a basalios ti maysa a nadangkok met a tao. Ta napampanunot met ti maysa nga ubing a kas kaniak a kasanon dagiti nabati met dagitoy a basalios a pamilia?
Ngem nalabit, ad-adda a napalag-an koma ti riknak no saan a mismo a ni Angkel Boting ti nangestoria kaniak no kasano a pinatpat ni FPJ babaen ti machine gun-na dagiti basalios a kasla lattan gagangay nga unas.
Ta diak nalpas ti sine. Idi nairurumen la unayen ni FPJ, indukitkon ken ni Anti Babit ti iruruarmin iti pagsinean. “Rumabiin, anti,” kinunak.
Dagus met nga insungbat ni anti a nangkalbit ken ni Saddam iti abay ni Angkel Boting (nagtengngaan da anti ken Saddam ni Angkel Boting): “Inka man kuyogen, Buen, ni Ansit. Igatangam iti ice cream no isu.”
Nalatak a pagsinean ti Ryan Cinema iti Aparri kadagidi a tawen. Ket addada aglako iti pop corn kada ice cream iti sangona. Sumanamtek ni Saddam a nangiggem iti takiagko sa pinadaplisanna pay iti tapis ti teltel ni Angkel Boting. Ditoy nga immuna a nagatapak a nasakit ti nakemna a masolo ni Angkel Boting ni Anti Babit.
“Bussogenka iti ice cream ta aggayyemta, Ansit, wen?” kinuna ni Saddam kaniak. Tung-edak a tung-ed. Naragsakanak ta nakalawlawag pay met la gayam iti ruar. Inggatangannak pay iti lollipop.
Apagisu a naitig-abko ti Coca-Cola a nangisit (kasta ti awagko iti Coke idi), idi rummuar da Angkel Boting ken Anti Babit— agpadpadada a nakais-isem ken agsinsinnikilda.
Mapilpilit ti isem ni Saddam a kasla ’tay kabusor ni FPJ. Ngem kasla Paquito Diaz latta a nagngirsi ket kinunana: “Babit, diak agipulpulong basta aggagayyemtayo ingga’t inggana, a?”
Nagmalangaak iti ngednged ti tung-ed ni Anti. Ngem naisursurotak a nagkatawa idi nagkatawa ni Saddam iti nakasarsarangsang.—O
Naipablaak iti Bannawag, Oktubre 31, 2011 a bilang. Umuna a Gunggona, Salip iti Sarita iti Iluko (Ilokano), 61st Don Carlos Palanca Memorial Awards for Literature. Pammadayaw ti susanolmetti.com ken Google dagiti naaramat a ladawan.
Sarita ni ARIEL S. TABAG
Idi pay, ti palimed nga uk-ukopan ti tunggal maysa kadakuada, tumungtungraraw ti ipusna…
i.
NATAY kanon ni Saddam!
Dayta ti dimteng kaniak a damag iti kaaddak idiay barangaymi iti dayta a Paskua 2006; nagawidak idi manipud iti Manila a pangisursuruak iti haiskul.
Saan a ni Saddam Hussein a nadangkok a lider ti Iraq no di ketdi ni Buenaventura Palor, wenno Angkel Buen, daytoy a Saddam. Ta no idiay Namruangan, Sta. Maria, Cagayan a lugarmi a birngasenda uray ni Apo Jesucristo iti Papa Jesus, awan sabali nga ibilangda a Saddam no di ni Angkel Buen uray kasano ti kinalatakna idi iti lubong daytoy pudpudno a Saddam Hussein.
Nakalalagip ti ipupusay ni Angkel Buen. Iti bisperas ti ipapatayna, nagmalmalem sa nagpatpatnag sa gistayan manen nagmalmalem a nagtoktokar ‘diay component-na— naikonekta met iti trumpa. Naimbag laeng ta nalpasen ti Paskua ket agsasamusam ti padaya isu a nagbalin a kasla soundtrack dagiti reunion, pabunar, ken pabuniag ti kalalainganna ti pigsana manipud iti balay ni Saddam a naisaad iti turod iti daya ti bario a maysa a pasto laeng ti baetna iti kamposanto ti ili.
Sa ket agarup nagmalmalem a sao a sao ni Anti Babit, ti kakaisuna a babai ken buridek a kabsat ni nanang. Kasano ngamin, aya, ta adda kano ti asawana, ni Angkel Boting iti balay ni Saddam ket nagin-inumda. Nalabit nadegdegan pay ti gurana ta adda pay sadiay ni Amboy, ti buridek iti dua nga annakda, nga inusar da Angkel Boting a para gatang iti Red Horse nga inumenda.
“Di koma iraremda latta ti bagbagida iti arak basta dida agiramraman! Bagastiokininana ketdi! Pakawanennak, Apo!” Uray la inkirkiraid ni Anti Babit.
Ket sakbay a lumnek ti init iti dayta nga aldaw, saanen a nakateppel ni Anti Babit. Idi nagsardeng ti tokar, impapanko lattan a nakadanonen sadiay ti ikitko. Ngem apagbiit met laeng a nagsardeng ti tokar. Pagam-ammuan, naipatayab manen ti sonata a “Sa Mata Makikita,” sa ti “Kahit Konting Pagtingin.” Madamdama pay biit, addadan— immuna ni Anti Babit a makasangsangit, sa manguddakudday a simmaruno dagiti agama nga Angkel Boting ken Amboy.
Gapu ta ti ubong laeng ti baboy ti nagbabaetanmi kada Anti Babit, natibong latta a nangnangngegmi ti kinunkunana: “Ania ketdi, aya, ti naipakpakan kadakayo dayta a Saddam? Di pay la makimat amin a baien ditoy lubong! Ket umuna dayta a Saddam!”
Ni Saddam, baien? Ay, nakaro met a pungtot ni Anti.
Idi addaak iti haiskul a sumagmamanon a bulan nga adda impatakderna a pagpukisan, kas gagangay kadagiti kalugarak, sinutilda ni Saddam.
“Mayat man met ti panagamayo, aya, ken Angkay Martin,” kinuna ti diak nagananen nga agkabannuag. “Mammukiska, mangngugit ni tatangmo. Ni tatangmo, paguapuenna ti buto, sika paguapuem met ti tao!”
Kunam pay, dua a bitog ti impakatna iti bakrang ti nagsao. Sa linengngesna ket pagam-ammuan, asidegen ti rupa ‘diay nagsao iti takki ti aso nga adda iti igid ti kalsada.
Sa laeng nakasao dagiti nakaimatang a pakairamanak idi addan ni Saddam a mangtaltalunton iti tambak nga agturong iti naiputputong a balayna.
“Dim’ kad’ nadamag a nagenrol iti karate sakbay a napan ‘diay Kuwait?” adda nangikissiim. Idi agarmaren iti pungdol daytoy binitog ni Saddam, kapilitanen a naburak ti ummong ta di ket ad-adda a dakes ti banagna.
Sipud met idin, no angawenda man ti kinamammukis wenno awaganda iti Saddam, siguraduenda nga umuna nga awan daytoy iti asideg.
Isu a daydi panangibaga ni Anti Babit a baien ni Saddam, siguradoak a gapu iti pungpungtotna iti naynay nga awan dagiti agamana iti balayda.
Agsublitayo iti pannakatay ni Saddam.
Nagpatpatnag dayta a tokar iti trumpana ket pagsayaatanna iti kinaputputongna, di unay nariribuk dagiti bumario, lalo ket panawen met ti Paskua. Ngem idi maaldawan manen iti kabigatanna a di met laengen agsardeng ti tokar, nadlawkon a no kua tumannawag ni Angkel Boting iti daya nga abagatan nga ayan ti balay ni Saddam. Iti pattapattak nga apagwagsak ti buggona iti pangngaldaw, nagdardarasen ni Angkel Boting a napan iti ayan ni Saddam. Di met unay nabayag, umananges-anges metten ni Amboy nga immay iti arubayanmi— iggemna ti selponna a nalabit inawaganna ni tatangna nga immay iti arubayanmi.
“Anti, Anti, natay kano metten ni Angkel Buen!” kinuna ‘toy kasinsinko. Nagsangit pay. Alasek man, aya, ti panagsangitna ta graduating met idin iti haiskul ti loko.
“Ania? Ania kan’ impatayna?” nagdappuor ni nanangna manipud iti kosina. Ngem awanen ni Amboy ta naglaglagtiten a napan met idiay ayan ni Saddam.
Ti estoria ni Angkel Boting, nadanonna kano ni Saddam a nakatugaw a nakadumog iti lakasa. Ket idi kinutina, sangsangkasurot metten a natulid. (Nagparparikutan pay met idi dagiti taga-puneraria nga inunnat.)
Batibat. Dayta ti kuna dagiti bumario nga impatayna. No siak met ti mangan-anag, napalaluanna ti imminum. Ta kuna ‘diay nagsakadaan ni Amboy, lima a kahon ti naala ni Amboy ket ad-adda met a nagbuybuyada laeng nga agama iti panagin-inum ni Saddam. Na-high blood la ketdi ni Saddam bayat ti pannaturogna. Naubing— treintay saisna laeng.
ii.
KARABIYANNA met laeng, napankami a sangapamilia nakimassayag. Adda ti atong iti sakaanan ti turod. Naamirisko a kasta gapu ta iti arubayan, napidipid pay laeng dagiti masetas ni Saddam. Naammuak nga impagel ni Angkel Boting a pinakuti.
Karkardayo ti kinaawan dagiti dadakkel ni Saddam, malaksid kadagiti asideg a kakabagianda. Gapu ta umuna a rabii, kas kadagiti dadduma a massayag iti lugarmi, sa pay la lepleppas ti Paskua, pangrasayen pay laeng ti tao. Adda dagiti aglanglanga nga estudiante iti haiskul nga agar-aramid iti sabsabong manipud iti papel de hapon. Adda met dagiti agay-ay-ayam iti T or C. Adda dua a lamisaan dagiti agsusugal.
Inam-amirisko ti balay ni Saddam. Nupay medio nasingedak met kenkuana, diakon naginlalaing a napan nangsirip kadagiti dadduma a pasetna. Narigat no amangan no siak ti umuna a pagpariknaanna. Ta idi sibibiag pay, nakaan-annad kadagiti alikamenna. Wenno dina itulok a bastabasta lattan serken ti tao ti kosina wenno kuartona iti baba.
“Ditakayo latta arubayan ken store,” kunana. Ngem iti panagpatulongna kaniak a nagluto iti naminsan a panagkasangayna iti balayna, nakadaldalimanek ti kosinana. Mabain ti ngilaw nga agdisso iti lababo a baldosa no pasawen ti agsao.
Daydi met ti pannakadlawko iti kinapudaw dagiti sakana ta masansan met a nakapadiama wenno naka-jeans no kasta a mamukis. Nalabit tapno nawaywaya nga agtignay iti panaglutona. Napudaw a kunam la no saan a main-initan. Ken awan ti madlawmo a barbonna isu a nakapatpatak ti piglat iti kanawan a luppona— iti babaen ti putol ti maong a shorts-na.
“Naan-ano dayta, Angkel?” kinunak nga indusngo ti piglat.
Nagkatawa nga immuna iti napigsa. Sa kinunana: “Idi napankam nangrabong ken Boting. Nagsinnutilkami ket diak nakitkita daydi nakatungraraw a puted ti kawayan. Dayta naipas.”
Naipas, kinunana ngem kasla tagiragsakenna met ti pannakaipasna. Ta nagrimrimat dagiti matana. Ket no kasdiay ti langana, ay, umarngi man met ken ni Piolo Pascual gayam.
iii.
TALLO nga aldaw a naimassayag ni Saddam. A-treinta a nagpumpon ta kuna ni Lilong Martin nga amana, dida kayat ti adda massayagna iti Baro a Tawen, a kunam la no nakapagbayagda met idi napanda naminsan timman-aw.
Karkardayo ti kinapuskol dagiti nakipamumpon ken ni Saddam. Kaaduanna a kasadarak— agtawenak iti 28 idi— dagiti nakipamumpon. Nadlawko a ti grupomi nga agkakaeskuelaan ti kataengan— agkakaeskuelaan iti pribado nga eskuelaan iti bariomi isu a saan laeng a bumario dagitoy no di pay ket adda dagiti taga-kabangibang nga ili.
Apay a kasta?
Sumagmamano a bulanna laeng idiay Kuwait ni Saddam. Nagawid gapu iti panagbettak ti Gulf War. Dayta, wen, dayta ti nakapanagananna iti Saddam. Ad-adda a pananglais iti kinadaksanggasatna a nagabrod ngem iti talugading koma ni Saddam Hussein a nadangkok ken authoritarian.
Kabigatanna ketdi daydi isasangpetna, napan idiay Aparri. Malagipko ta nagpakuyog man met laeng ken ni Angkel Boting ken nairana nga agrubrubuatak a mapan makikontes iti salip iti Math idiay ili a kas pannakabagi dagiti Grade Six iti bariomi. Idi sumangpetda, addan baklayda a component ken dadduma pay a ramit. Di pay nagtabon ti init, immawengen ti sonata manipud iti balay ni Saddam. Ay, ket kasla bunar a nasukit dagiti bumario ta di pay nagbugi dagiti pagay, adda ketdin agpasala? Gayam, ni Saddam. Nagtibong ket ti timeknan a nangkablaaw iti bario. Kunana a panglinglingayna kano kadagiti bumario. Mayat met ta manmano pay met la ti adda telebisionna idi ken awan pay ti cable iti ilimi. Sa pinagsasarunona a pinatokar ti “Faithful Love” kada “Ikaw Pa Rin” ni Ted Ito ken ti ‘walang-kamatayang’ “Can’t Be With You Tonight?”.
Dita a nangrugi ti akemna a kasla disc jockey. Kampay idi, adda nag-request iti sonata manipud ken ni kastoy a pulano a maisagut ken ni kasta a pulana. Ayna, ta binigat a kasta, agarup alas siete agingga iti alas nuebe. “Bagtit,” kunkuna dagiti tattao idi damo, a, ngem kasla metten makaapiang a droga nga idi madudogen dagiti bumario, nagbalinen a paset ti inaldaw a panagbiagda.
Iti daydi met laeng damo a panagpatokarna ti nangipakaammuanna nga iti kabigatanna, Sabado dayta, maluktanen ti Buen’s Barbershop iti mismo a balayna. Ket kas sagutna kadagiti bumario, libre. Apo, ket kasla ‘tay makipila iti trigo a rasion dagiti Amerikano ti plastarmi a napan nagpapukis. Army cut kaniak ta isu ti kinayat ni nanang tapno kano maikkat dagiti nagadu a tarakenko a kuto.
Dita a nangrugi nga immadu ti tao iti arubayan ni Saddam. Ta malaksid nga agpukis, adda bassit nga store-na. Awan ketdi ti kaduana ta impasigudna nga agtaltalek lattan ket makaammon ti gumatang a mangibati iti bayad ti pidutenna ta adda met pricelist iti ridaw ti store, wenno mini-grocery, kunak lattan ta sika ngarud ti mangpidut iti gatangem.
Maysa a makaay-ayo kadagiti agpapukis— a napagdidinnamagan— ti kinalag-an ti imana a mamukis. No trim laeng ti ipaaramidmo iti buokmo, saan payen nga agusar iti sagaysay no di ket dagiti ramayna. Apo ket naganas met ta makaariek a mailagidlagid dagiti nalamuyot a ramayna iti teltel kada lapayag.
Agingga a nagbalin nga ayuyang dagiti estudiante ti balay ni Saddam, nangruna no kasta a lunch break ta nasigo met ti dalan a mapan dita— lasatem la ti sumagmamano a kinelleng, addakan iti nakadasan a turod nga amarilio a pila a kasinnango laeng ti elementaria ti bario, a kaabay met ti pribado a high school. Ad-adda ketdi a dagiti haiskul ti nages-estambay iti balayna; abogendakami pay ketdi nga adda iti elementaria, nga isu met ti inaramidmi idi dakami ti adda iti haiskul.
Ay, ket adu a panagpapagayam ken ayan-ayat ti nasangal iti arubayan ken uneg ti balay ni Saddam. Gagangay iti high school life a kunada, panawen ti panagtakuat ken panagsangal kadagiti nakalalagip a relasion, iti man lalaki wenno babai; nainseksualan man wenno purpuro a panagrukbab iti kinatao ti tunggal maysa wenno pannakapnek iti sidong ti maysa. A dagitoy a relasion, makuna a natibtibker ken nakalalagip ta pammaneknek la ngarud ti naburnok a bilang dagiti nakipamumpon ken ni Saddam. Karkardayo ketdi ta saan dagitoy a nagmamangit no di ket kasla nagbalin a reunion ti pumpon— kinnomusta iti nagbalin a biag ni kastoy wenno ni kasta; no nagkatuloyan met la da kastoy wennno ni kasta; ken siempre, malaglagip ti kinamanagparabur ni Saddam a no dadduma, masansan pay ketdi, agpa-discount iti pukis no di man agpautang ket bayadam iti kumporme, uray jokes a nakakorkorni basta adda bassit basbastosna.
iv.
NI met laeng Amboy ti ammok a napan nagdalus iti balay ni Saddam, maysa nga aldaw kalpasan ti Baro a Tawen 2007 wenno tallo nga aldaw kalpasan a naipumpon. Nagistayan naggiddankami a nagpa-abagatan ta manglintegak kadagiti kinelleng a mapan met iti bangkagmi ta nagtulagkami ken tatang a yalaannak iti kalog a yawidko iti Manila.
“Maituredmo?” kinunak a saan a pangbutbuteng no di ket panangyalikaka iti mabalin nga aramiden ni nanangna kenkuana.
Insungbat ketdi ni Amboy a mailalaan kadagiti alikamen ni Saddam. Kunana nga ikargana iti lakasa dagiti nasisita sa paipasagadna ken ni Angkel Boting. Makaammo kanon no kagura ni nanangna. No di awaten ni nanangna, mapanna kanon ipan no kua idiay ayan ni Piling a manangna a naikamang iti Mission.
Sa kunana: “Manong, dim’ kayat nga alaen ‘diay gitara ken silindrona?”
Urayak la nagkiet. Pudno a naayatak iti musika a patiek a maysa kadagiti nakaaw-awisak iti balay ni Saddam ta sinursuruannak nga aggitara ken agsilindro. Ngem maalumiimak man, aya, a mangtagikua iti ramit ti natay, nangrunan, a, dagitoy instrumento a no agtokarka met ngarud ket nagadu a laglagip ti umay iti utekmo a kaaduan met ngarud ket makapasangit.
“Kuam lattan, Ading,” kinunakon. Ibagak koma nga ilakona laengen ngem amangan ta puon met laeng ti pakapilpilawanna.
Apagapaman a nagmattiderak idi makabatogak iti ayan ti turod a nagsaadan ti balay ni Saddam. Pudno a naiputputong. Ngem no addaka iti daydi nga ayanko, sangagasut a metro iti kaadayona agingga iti balay ni Saddam, makitam ti kinadaegna nangruna ket mangrugi idin a lumtuad dagiti sabong ti bougainvilla, euphorbia, daisy ken dadduma pay a mula.
Ket malaglagipko la ket ngarud daydi sapaw nga impatakderna iti sango ti balayna, kasla ketdin naisaad a pagwanawanan ti bario ta nalayang a makitam ti pakabuklan ti bario ngem didaka ania a makita ta adda naglinged a panakkelen a puon ti kallupit.
Dita a sinursuruannak ni Saddam nga aggitara. Ken agsilindro. Nakalalagip a sakbay ti tunggal panagpasursurok— iranak no kasta a dandanin lumnek ti init iti Domingo (awan ti matatao iti balayna ta manglangan nga aglako ken agpukis iti kasta nga aldaw a pannakimisana iti bigat ken panangpapintasna met iti arubayanna iti malem)— estoriaenna ti panagayatda ken Angkel Boting iti musika. Aggitara ni Angkel Boting ket isu met ti agsilindro.
“Ay, kasla diak kayat nga agpatingga ti tokar no kasta, Ansit,” kunkunana a makais-isem a mangperperreng iti agtabon nga init.
Sa ipakurengrengna kaniak ti gitara, ket ammalanna metten ti silindrona.
v.
ITI daydi met laeng nga aldaw a panagpabangkagko, nasabatko ni Lilong Martin iti karayan.
“Nalpasen ti gulgol, lilong?” kinunak nga ad-adda koma a pangablaaw.
“Lokditmo met, mistro,” kinunana ketdin a nagdusngiit. “Napanak nakipagburak iti rama,” indusngona ti alat iti siketna. “Sinno ti gulgolak? Ni Saddam? Idi kinaperka pay laeng, a, loko ket ginulgolakon.”
Pinilitko ti immisem. Talaga a dina naiwagat ti kinarugit ti ngiwatna. Numona ta kasla makitkitak kenkuana ni Leo Martinez a no makakita iti tsiks, aggunaygunay ti imingna.
Nalagipko la ket ngarud daydi agsapa sakbay a nagkasar da Angkel Boting ken Anti Babit, nagsiwarak ti damag a pinagtampong ni Lilong Martin ni Saddam.
“Mangibabainka, litsi!” kinunana kano. Inramramanna kano pay a pinagsasawan ni Angkel Boting nga imian iti daydi a rabii kada Saddam.
“Pagtim-ogek dagita batbatillogyo, lolokdit, wen!” kinunana kano pay.
Naimbag laeng ta nagpabus-oy met ti asideg a kabagianda a Hawayano nga akinkukua iti turod. Ket dita nga impatakder ni Saddam ti balayna, nga idi damo, kalkalapaw laeng.
Diakon malagip no ania ti insungbatko sakbay a nagsinakami ken Lilong Martin. Ta malagipko lattan ti ngirsina no kasta nga ayabannakami nga ubbing nga agpipila iti sangona. Naynay a kinunkunana: “’Mod’toy dagita butbutoyo ta lusientayo. Nalaklakanton a kugiten.”
Malagipko ta malagipko lattan ti ngirsina idi ilagidlagidna ti labaha iti pangasaan idinto nga agtigtigergerak nga agngalngalngal iti bayabas iti dayta a kalgaw a nagpakugitak. Addakami iti maysa a nasamek a turod a kakinnusay laeng ti turod nga ayan ti balay ni Saddam. Agur-uray dagiti lima pay a makugit iti asideg laeng. Dina pinaasideg ida tapno dida kano agdanag no makitada ti makugit.
Intangkulong nga immuna ni Lilong Martin ti Ginebra San Miguel nga intedko kas sukat ti panagpakugitko.
“’Piakay’ pay a kugkugitek ta adda pakairanudan. Ti nakidiablo a Saddam ta naggapu’t Kuwait ket ultimo nadangro a bangbanglo, awan pay, litsi!” Nagpugtit.
“Ket awan sa met ania nga inyawidna, lilong, ta mano a bulan met laeng,” kinunak.
“No di ket nagpupuniponan ‘ti kinalaglag, a!” kinunana manen. “Agabrod-abrod sa agawid. No di ket apon ti amin a kinatakrot!” Nagpugtit manen. Sa apagapaman a nagtalangkiaw.
“Ali, ikastoymon tapno nalaklaka,” kinunana ket rinugiannan a pinekpekkelan ti kimriiten a mabagbagik.
Anian a pannakaupal dayta a panagpakugit.
vi.
AGRUBRUBUATAKON nga agpa-Manila idi agapo ni Amboy. Makaluluasit. Nalagipko la ketdin ‘diay bida ti “Ang Pagdadalaga ni Maximo Oliveros” iti langana. Diaske, nakunak iti nakemko.
Adda iggemna a nangisit a frame.
“Diak ammo ti aramidek kadaytoy, Manong,” kinunana sa in-inayad nga impasangona kaniak ti frame. Nakitak dita ti ladawan da Angkel Boting ken Saddam— agkatkatawada a nagginnabbay.
Apagapaman a nailabegak. Ngem inallangonko met laeng ti riknak.
“Ket kunam met nga ipanmo iti lakasa?” Adda dagiti kayatko a saludsoden. Wenno ibaga. Ngem daydi lattan ti naisawangko.
“Paipasagadko ngarud ken ni tatang ‘diay lakasa idiay ayan da manang. Ngem amangan no aggagatel ni inang a mapan agsukain.”
Ne, ta nadlawko ketdin dagiti apagapaman a lipstick ken eye shadow iti rupa ni Amboy. Emo, nakunak lattan iti nakemko, ti aglatlatak a fashion, kababalin, wenno lifestyle dagiti agtutubo.
“’Mod’toy ta ipanko ‘diay kuartok,” kinunak ket anian a rimat dagiti agar-arimasa a matana.
Idi addaak iti kuarto, nadarimusmosak a simmangpet ni nanang. Inallingagko.
“Awan itan, a, Amboy ti mangmangted iti sidayo,” kinuna ni nanang.
“Okey laeng, anti. Dinakam met pagsidaen a talaga ni nanang,” kinuna ni Amboy.
Nalagipko a malaksid iti panagmasetas, naayat nga agmulamula iti nateng ni Saddam. Ken naayat nga agipadigo kada Anti Babit. Paitedna ken ni Amboy. Ngem sumangkautro met ni anti, no masida koma kas iti tinola a manok, no saan a dakami ti pangipasaanna, iti uray asino a kaarruba. No met natnateng a naynay a tarong ken okra, mapanna met pailako ken ni Piling, idi di pay naasawaan daytoy.
“Agbutengka iti kasta a ‘diarmo, Babit,” sinumaria iti naminsan ni nanang ni anti. “Grasia dayta. Yad-adayom, Apo, ta no dakayo ti tallikudan ti grasia.”
“Uray agdildilkami iti asin, manang,” kinuna ni anti, “dinakto mapakan iti it-ited dayta a Saddam. Sa dayta grasia, diak ammo ngem kasla tinallikudannakamin sipud nakiasawaak iti dayta a Boting nga apon san dagiti amin a kinasadut ditoy lubong!”
Nagsay-a manen ni nanang. Nalabit, karkarawaenna met ti ibagana iti kaanakanna. “Ket no ngamin ni tatangmo koma ti pagmulamulaem, ‘pia la nga adda pangarimutmotan iti sidaen.”
“Ibagakto, anti,” timek ni Amboy.
Idi rummuarak iti kuarto, kinunak: “Okeyen, Amboy.”
Dagus metten a nagpakada ni Amboy.
vii.
“APAY a kasta laengen ti panagbarkada da Angkel Boting ken Saddam?” nakunak iti naminsan ken ni nanang. Wagasko dayta a mangirugi laeng iti patanganmi ken nanang iti panaggayyem da Angkel Boting ken Saddam. Ta ammok ti kinapasigda ta kasla la ngarud agkabsatkami ken Anti Babit iti kinaasideg ti baetmi— walo a tawen laeng. Kasla pay ketdin uppatkami nga agkakabsat, a, ta kankanayondak met nga itugot no mapanda agaayam iti no sadino dita.
“Ket talloda man met a nagkakaubingan,” kinuna ni nanang. Sipud kano nagkakaadalanda iti Grade One— ta agpada met a taga-abagatan da Angkel Boting ken Saddam— saanen a mapagsina ti anniniwanda.
“Ti atapko, adda inaramid daytoy Saddam a di nagustuan ni antim,” aleng-aleng a kinuna ni nanang.
Pinampanunotko no ania dayta ngem awan met ti maarikapko. Nagtungtung-edak lattan.
viii.
TALAGA a di immammingaw ni Anti Babit iti massayag ni Saddam.
“Ania la unayen ti basol kenka daydiay gayyemmo?” kinuna ni nanang. Inawisnak a kaduana a mangbagbaga ken ni anti ta bareng denggennak kano a maysa a maestro.
“Awan ti gayyemko a Saddam!” inlig-is ni Anti Babit. Nagbaw-ingak ta diak kayat a perngen dagiti makaipas matana.
“Ne, ne, di la ketdin sumgar iti ibagbagana ni daytoy! Natay la ngaruden ‘diay tao!”
“Ali, inkayo idiay ayanna! Ayonanyo amin ida!”
Nagbiragsot a rimmuar ni nanang. Nagbatiak. Nakamattiderkami a dua ken anti. In-inut, nakitak ti maysa a Judy Ann Santos a kasla nakutoran a kakok— di makaperreng kaniak. Inasitgak. Iniggamak ti ulona. Ket inyasidegko ti rupana iti barukongko. Dayta man laengen ti panaginnasidegmi sipud panagasawana. Numona ta isu kano met ti nangay-aywan kaniak idi bassitak pay.
Nayugyog dagiti abagana agingga a nalayus ti barukongko iti luana. Pinengdak ti riknak. Inyaw-awanko. Ngem di met nakaidna dagiti matak kadagiti nagulo a ramit iti salas, ken iti nasipnget a kosina.
“Diak ammo no maawatannak, balong,” kinuna ni Anti.
“Amman, anti,” kinunak a pinikpik ti abagana.
Rimmuarak met laeng idi agangay. Inkeddengko a diakon sumurot iti massayag.
Nakunak iti nakemko: Ania ngata koma no kasta a langa ti isarangna ken ni Angkel Boting tapno agbaliw met ti asawana iti kayat ni anti a panagbalbaliw?
Napanak iti likudan ti balaymi ket natannawagak ti nakarangrangrang a turod nga ayan ti balay ni Saddam. Idi man laengen naimassayag nga immadu ti tao iti balayna, sipud iti daydi Lunes Paskua ti 2003 a panangibaba ti Barangay Council iti desisionna: masapul a rikpanen ni Saddam ti store ken barbershop-na gapu iti panangisagmakna kadagiti agtutubo.
Indauluan ni Anti Babit dagiti nagreklamo. Kasano ngamin, aya, ta dua a bulan pay sa agmartsa iti dayta a panagtuturpos iti haiskul, masikog metten ni Piling a manangen ni Amboy?
Ket ni Saddam ti pabasolen ni Anti Babit. Kinonsintirna kano dagiti ubbing a nagsisinnarak iti balayna. Ne, ta nagadu metten ti naawis ni Anti Babit a nagreklamo. Uray dagiti nagsikog met idi nabayagen a tiemtiempo, nagreklamoda metten. Ta ni kano Saddam ti mangyawis pay iti kuarto iti baba. Ti makadakes, adda pay ketdin lallaki a mangibaga a nagbaybayadda kano kenkuana a kasla ketdin inaramidna a motel dayta.
Diak ammo no pudno dagita. Ta siempre, adda latta dagiti mangipakat iti pagsasao a ti nabunga a mangga, isu ti uborenda.
Agasem met ngamin ket in-inut metten a naglupos ti panagbiag ni Saddam nupay ti kakaisuna a multicab laeng ti adda a luganna nga impapaipasadana iti adayon a kaanakanna. Napabakudanna ti intero a turod. Napasementona ti dos grado a balayna. Nakaaramid iti naisina a barbershop.
Ngem nangabak da Anti Babit. Naipaserrada ti store ken barbershop ni Saddam. Kangrunaan ti amin, ad-adda a linibian ti tao ni Saddam. Managisagmak, kunkunada.
Manipud idin, manmanon a rummuar ni Saddam. Agingga a nailakona ti multicab-na.
Ngem apagbiit met la ti kunak a panagballigi ni Anti Babit. Ta no tunggal umawag ni nanang, ipadamagna a madama manen ti apa da Anti Babit ken Angkel Boting— di maibalbalay ni Angkel Boting ta naynay nga adda iti balay ni Saddam.
Ken kas nakunak, iti karabiyan ti pannakayetnag ti desision ti Konseho ti Barangay, kasla sutil met dagiti agtutubo a napan ketdin nagraragsak iti balay ni Saddam— panangipakitada kano iti simpatiada ken ni Saddam. Napanak met immammingaw biit uray no sinumarianak ni nanang. Ta mamatiak met nga addaan kabukbukodan a panunot dagiti nagsikog a kas iti kasinsinko a ni Piling, wenno dakkel ti porsientona a dagiti met laeng nagannak ti ayanna.
Ket kas sagudayen ti desision, maserraanen dayta a lugar kadagiti agtutubo nga awan met ania a pakaseknanna ken ni Saddam.
ix.
NASAPA a nagasawa da Anti Babit ken Angkel Boting. Dayta, a, ket naamiriskon idi maskedanen ti panunotko. Addada laeng iti umuna a tukad ti kolehio iti Cagayan State University iti Aparri a nagbasaanda man met laeng a tallo. ‘Tay kunada a dina naipapas ti nagbalasang.
“Naal-ala iti panagbuybuyada iti sine,” kinuna idi ni tatang. Sumagmamano laeng a bulan kalpasan daydi panangitugotda kaniak a tallo a nagbuyakami iti pelikula ni FPJ a “Kapag Lumaban Ang Api.”
Ni la ngarud Saddam ti nakakarera kadakuada a tallo. Nag-self-supporting iti Aparri School of Arts and Trade. Nangala iti kinakarpentero.
Ni nanang ti immuna a nakadlaw ti panagdul-o-dul-o ni Anti Babit. Iti balaymi a naggigian ni anti ta uliladan a demmang ken nanang. Adda met ti kakaisuna a kabsatna a lalaki idiay Ilokos. Isu a ni tatang ken dagiti uliteg ni nanang ti nangpaayab iti parientes ni Angkel Boting idi inako met laeng ni Anti Babit a masikog kalpasan ti sangapagassawaan a lipak ni nanang kenkuana.
“Ania ti napasamak, Boting?” kinuna ti maysa nga uliteg da nanang.
“Ket naminsan met la a kin-od, angkel,” kinuna ni Angkel Boting. Dagus met nga ingguyodnak ni nanang nga impan iti kosina ta tulongak kano nga agisagana iti patupat a merienda dagiti nagpapatang.
x.
TI lagip ti kadangkokan a pagayam ta napudno daytoy iti naynay a panangilagidlagidna iti panunot kadagiti makaaliaw a pasamak nupay pilpilitem a dagiti koma namamaris ken nasasam-it a kanito.
Tunggal malagipko ni Saddam, saan a maaw-awan ti pannakalagipko iti damo a pannakabuyak iti sine idiay Aparri. Naimnas a lagip ti panagbuya iti sine iti maysa a siam ti tawenna nga ubing. Ti adatna, mapukaw dayta nga imnas no malagipko ti pelikula, ti “Kapag Lumaban Ang Api” ni Fernando Poe Jr. ket maaliawak no kasano a pinadso ti maysa a tao ti nakaad-adu a kabusor, uray ibilangmo dagitoy a kabusor a nadadangkok met a basalios ti maysa a nadangkok met a tao. Ta napampanunot met ti maysa nga ubing a kas kaniak a kasanon dagiti nabati met dagitoy a basalios a pamilia?
Ngem nalabit, ad-adda a napalag-an koma ti riknak no saan a mismo a ni Angkel Boting ti nangestoria kaniak no kasano a pinatpat ni FPJ babaen ti machine gun-na dagiti basalios a kasla lattan gagangay nga unas.
Ta diak nalpas ti sine. Idi nairurumen la unayen ni FPJ, indukitkon ken ni Anti Babit ti iruruarmin iti pagsinean. “Rumabiin, anti,” kinunak.
Dagus met nga insungbat ni anti a nangkalbit ken ni Saddam iti abay ni Angkel Boting (nagtengngaan da anti ken Saddam ni Angkel Boting): “Inka man kuyogen, Buen, ni Ansit. Igatangam iti ice cream no isu.”
Nalatak a pagsinean ti Ryan Cinema iti Aparri kadagidi a tawen. Ket addada aglako iti pop corn kada ice cream iti sangona. Sumanamtek ni Saddam a nangiggem iti takiagko sa pinadaplisanna pay iti tapis ti teltel ni Angkel Boting. Ditoy nga immuna a nagatapak a nasakit ti nakemna a masolo ni Angkel Boting ni Anti Babit.
“Bussogenka iti ice cream ta aggayyemta, Ansit, wen?” kinuna ni Saddam kaniak. Tung-edak a tung-ed. Naragsakanak ta nakalawlawag pay met la gayam iti ruar. Inggatangannak pay iti lollipop.
Apagisu a naitig-abko ti Coca-Cola a nangisit (kasta ti awagko iti Coke idi), idi rummuar da Angkel Boting ken Anti Babit— agpadpadada a nakais-isem ken agsinsinnikilda.
Mapilpilit ti isem ni Saddam a kasla ’tay kabusor ni FPJ. Ngem kasla Paquito Diaz latta a nagngirsi ket kinunana: “Babit, diak agipulpulong basta aggagayyemtayo ingga’t inggana, a?”
Nagmalangaak iti ngednged ti tung-ed ni Anti. Ngem naisursurotak a nagkatawa idi nagkatawa ni Saddam iti nakasarsarangsang.—O
Naipablaak iti Bannawag, Oktubre 31, 2011 a bilang. Umuna a Gunggona, Salip iti Sarita iti Iluko (Ilokano), 61st Don Carlos Palanca Memorial Awards for Literature. Pammadayaw ti susanolmetti.com ken Google dagiti naaramat a ladawan.
Impaskil ni Asseng idi 11:15 AM No comments: Links to this post
Maipanggep iti: friendship, homosexuality, ilocano fiction, love, marriage, saddam, sarita nga ilokano
10/19/11
Masaker Tallo Aldaw Sakbay ti Agtapos ti Bulan
NAKABARDAY kadagiti diario ti agdama a panunot ken aw-awid dagiti umili (kuna dagiti dadduma, dagiti agiwarwarnak met laeng): ama a nangsikog iti putotna; ina a nangsamal kadagiti annakna...
Idinto a dagiti agparpartuat iti samiweng, agtitiponda kadagiti sirok dagiti agrakrakaya a pasdek a masansan a pagdudukotan dagiti polis tapno maiparammag nga adda ar-aramidenda malaksid iti makilumba iti agdadagsen— iti ababa a pannao, ti mangsaklot kadagiti boksitda. Di makapagkitakit dagitoy nga agparpartuat ta aruatenda pay laeng, pammanekneken a dida maibilang itoy a gimong nga iturturong dagiti agpampanunot a polis. Dagiti pintor, iti sabali a bangir, ibistida kadagiti diding dagiti imahinasionda ngem iti aramiden a mantel dagiti politiko wenno negosiante nga agparparikut a makaduktal iti kapartakan a paggastosan.
Magmagnakami a saankami nga agdidinnungpar kadagiti pasilio, lansangan ken eskinita ngem agsasallupang dagiti kayatmi a papanan ken aramiden.
Aggigiddan ti idadateng dagiti abiso: ti koriente, ti danum, dagiti kinalikaguman ti sabali a pangpatinuynoy kadagiti di maiturturong a kinaragutmi.
Ket awan duliananmi kadagiti kadete a tumakder nga agaabay iti maysa laeng a sao ti negosiante nga agparparikut a makaduktal iti kapartakan a paggastosan: ta kayatmi ti agungar iti maikatlo nga aldaw kalpasan ti pannakamasakermi.
Nasurat iti arinunos ti Tawen 2009
Idinto a dagiti agparpartuat iti samiweng, agtitiponda kadagiti sirok dagiti agrakrakaya a pasdek a masansan a pagdudukotan dagiti polis tapno maiparammag nga adda ar-aramidenda malaksid iti makilumba iti agdadagsen— iti ababa a pannao, ti mangsaklot kadagiti boksitda. Di makapagkitakit dagitoy nga agparpartuat ta aruatenda pay laeng, pammanekneken a dida maibilang itoy a gimong nga iturturong dagiti agpampanunot a polis. Dagiti pintor, iti sabali a bangir, ibistida kadagiti diding dagiti imahinasionda ngem iti aramiden a mantel dagiti politiko wenno negosiante nga agparparikut a makaduktal iti kapartakan a paggastosan.
Magmagnakami a saankami nga agdidinnungpar kadagiti pasilio, lansangan ken eskinita ngem agsasallupang dagiti kayatmi a papanan ken aramiden.
Aggigiddan ti idadateng dagiti abiso: ti koriente, ti danum, dagiti kinalikaguman ti sabali a pangpatinuynoy kadagiti di maiturturong a kinaragutmi.
Ket awan duliananmi kadagiti kadete a tumakder nga agaabay iti maysa laeng a sao ti negosiante nga agparparikut a makaduktal iti kapartakan a paggastosan: ta kayatmi ti agungar iti maikatlo nga aldaw kalpasan ti pannakamasakermi.
Nasurat iti arinunos ti Tawen 2009
Impaskil ni Asseng idi 9:36 AM No comments: Links to this post
Maipanggep iti: prose poem, sarindaniw
10/18/11
haikulokano dagiti sabong
::
rosas ken lirio
nagsampaga't kaunggan:
imnas, sagrado
::
amarilio a sabong
agsampagaka
polebel 'toy barukong
rosas ken lirio
nagsampaga't kaunggan:
imnas, sagrado
::
amarilio a sabong
agsampagaka
polebel 'toy barukong
10/16/11
saan a makabannog ti agdaniw. ta iti panagdaniw laeng a makainana ti mannaniw a rikna. iti panangikur-it a makarikna iti langit. ad-adda a di makainana ti mannaniw no pengdam iti panagdaniwna.
ast
101711
ast
101711
10/15/11
No Bilinen ti Taaw Dagiti Dalluyon
SILALAGIP dagiti tarukoy iti rangtay a daga ket isapsapatada ti panagkinnamang koma itan dagiti silaw ti lampitaw ken ti rinibu a rimat ti siudad. Nagtengdan ti nagpatinggaan dagiti rukib ket agarapaapda kadagiti abut a mangliwengliweng a mangitunda kadakuada iti panagpatingga ti yaabut ket sitatalinaaydan nga agkukot— sinanam-ay.
Kastoy met laeng dagiti umili daytoy away a mangnamnama iti parabur ti taaw.
Dida impagarup nga impasngay dagiti dalluyon ti diosa ti taaw— nupay binulod dagiti matana ti balbag ti tangatang; idinto a ti buokna, ti ginget dagiti bakir: datdatlag ngarud ti pettat nga ilulutuad ti didiosen— naganantayo iti E— iti aplaya ta iwaragawagna nga inyula dagiti elektroniko a bituen. Ngem ad-adda a nakadatdatlag ti mabalin a panagawaawen ti bileg dagiti didiosen wenno naisangsangayanen ti kabaelan dagiti gagangay a tao, ayup ken ikan. Ta agpapadan dagiti parsua malaksid kadagiti bisti ken batek.
Paneknekan ni E ti bilegna babaen ti panangpaltuadna iti baybay kadagiti nadadaeg a ramit. Sakbayna, agbayakabak iti pirak ken amin a ganggannaet a ramit ket isalamangkerona nga iserrek kadagiti boksit— inton agsasaruno dagiti tig-ab, agturong dagiti pirak ken ganggannaet a ramit iti pispis ken kuppokuppo. Ikannawag ni E a dagiti nadadaeg a ramit ti manglinglingay kadagiti kunana nga ulila nga aplaya ken sumsumga nga away. Kinadatdatlag manen ti pannakaanamong dagiti binalikasna.
Ad-adda a mangdurog dagitoy a ramit ni E. Ti naragsak, ad-adda a pinaragsakda. Ti naliday, ad-adda a pinalidayda. Ti narugso, ad-adda a rimmugso. Ni pang-aw, ad-adda a pimmang-aw. Ni nasam-it dagiti balikasna, nagsabong iti nagraraay dagiti dilana. Ti agmaymaysa, ad-adda a nailanglangi. Ti nababa, ad-adda a naibabbaba.
Ti ketdi kinaay-ayda ti ad-adda a bimmilegan daytoy a didiosen nga inawagantayo iti E.
Ket dagiti rimat dagiti lampitaw, naisab-it iti amin a suli ken ginget ta kuna ni E, ti nalawag ti kaipapanan ti kinaragsak a kaipapanan met ti biag.
NASAKSIAN amin daytoy dagiti linnaaw, pussuak, arbis, bayakabak. Inkeddengda a riingen ti taaw a nakaul-ulimek. Ta narugnay daydi rangtay a daga tapno mapagsisina dagiti tunggal isla para iti bukodda nga umili nga addaan iti kabukbukodan a kurditan, samiweng ken talugading a mangamiris iti naimbag para iti bukodda a pagimbagan.
Ta ania koma ti bileg daytoy a didiosen no bilinen ti baybay dagiti dalluyon tapno in-inutenda nga itakdang ti apgad ket masamal ti sangkaislaan?
Saan ketdi. Adda bukod a wagas ti danum. Kabaelanna a layusen ken layusen ti isla agingga a silalamolamo laengen daytoy. Umang-anges ketdi. Ken nadadaeg iti isisirip ti Daya.
Idinto a ni E, sinuot dagiti dalluyon ti bilegna. Kalpasanna, naitakdang a silalamolamo. Ken saanen nga umang-anges.
Nasurat iti maysa nga aldaw nga agbagbagyo iti arinunos ti 2009.
Kastoy met laeng dagiti umili daytoy away a mangnamnama iti parabur ti taaw.
Dida impagarup nga impasngay dagiti dalluyon ti diosa ti taaw— nupay binulod dagiti matana ti balbag ti tangatang; idinto a ti buokna, ti ginget dagiti bakir: datdatlag ngarud ti pettat nga ilulutuad ti didiosen— naganantayo iti E— iti aplaya ta iwaragawagna nga inyula dagiti elektroniko a bituen. Ngem ad-adda a nakadatdatlag ti mabalin a panagawaawen ti bileg dagiti didiosen wenno naisangsangayanen ti kabaelan dagiti gagangay a tao, ayup ken ikan. Ta agpapadan dagiti parsua malaksid kadagiti bisti ken batek.
Paneknekan ni E ti bilegna babaen ti panangpaltuadna iti baybay kadagiti nadadaeg a ramit. Sakbayna, agbayakabak iti pirak ken amin a ganggannaet a ramit ket isalamangkerona nga iserrek kadagiti boksit— inton agsasaruno dagiti tig-ab, agturong dagiti pirak ken ganggannaet a ramit iti pispis ken kuppokuppo. Ikannawag ni E a dagiti nadadaeg a ramit ti manglinglingay kadagiti kunana nga ulila nga aplaya ken sumsumga nga away. Kinadatdatlag manen ti pannakaanamong dagiti binalikasna.
Ad-adda a mangdurog dagitoy a ramit ni E. Ti naragsak, ad-adda a pinaragsakda. Ti naliday, ad-adda a pinalidayda. Ti narugso, ad-adda a rimmugso. Ni pang-aw, ad-adda a pimmang-aw. Ni nasam-it dagiti balikasna, nagsabong iti nagraraay dagiti dilana. Ti agmaymaysa, ad-adda a nailanglangi. Ti nababa, ad-adda a naibabbaba.
Ti ketdi kinaay-ayda ti ad-adda a bimmilegan daytoy a didiosen nga inawagantayo iti E.
Ket dagiti rimat dagiti lampitaw, naisab-it iti amin a suli ken ginget ta kuna ni E, ti nalawag ti kaipapanan ti kinaragsak a kaipapanan met ti biag.
NASAKSIAN amin daytoy dagiti linnaaw, pussuak, arbis, bayakabak. Inkeddengda a riingen ti taaw a nakaul-ulimek. Ta narugnay daydi rangtay a daga tapno mapagsisina dagiti tunggal isla para iti bukodda nga umili nga addaan iti kabukbukodan a kurditan, samiweng ken talugading a mangamiris iti naimbag para iti bukodda a pagimbagan.
Ta ania koma ti bileg daytoy a didiosen no bilinen ti baybay dagiti dalluyon tapno in-inutenda nga itakdang ti apgad ket masamal ti sangkaislaan?
Saan ketdi. Adda bukod a wagas ti danum. Kabaelanna a layusen ken layusen ti isla agingga a silalamolamo laengen daytoy. Umang-anges ketdi. Ken nadadaeg iti isisirip ti Daya.
Idinto a ni E, sinuot dagiti dalluyon ti bilegna. Kalpasanna, naitakdang a silalamolamo. Ken saanen nga umang-anges.
Nasurat iti maysa nga aldaw nga agbagbagyo iti arinunos ti 2009.
Impaskil ni Asseng idi 1:45 AM No comments: Links to this post
Maipanggep iti: ariel s. tabag
10/9/11
Dagiti Proyektok a Nobela
TALLO a nobela— maysa iti prosa ken dua iti komiks wenno graphic— ti panggepko a suraten iti kabiitan a panawen.
Umuna daytoy prosa. Ti working title-na ket “Sabong ti Kandaruma”. Kinapudnona, idi pay apagtapog ti 2006— kalpasan a nakapagbasaak kadagiti nobela ni Fyodor Dostoevsky— a nainawko daytoy a nobela. Ammokon ti pagtarayanna, am-ammokon dagiti karakterna. Kinapudnona, addan nasuratko a lima a chapter. Daksanggasat ta saan a nakapasa iti pagrukodan ti Bannawag idi indatagko.
Awan ketdi ti planok a mangibasura. Gapu ta masayanganak iti material. Nalabit, baliwak ti estilo ti pannakasuratna. Baliwak ti kasasaad ti sumagmamano nga agbibiag. Sa idatagko manen iti editorial ti Bannawag.
Apay a masayanganak la unay iti material? Naka-set ngamin daytoy iti fictitious nga ili iti Cagayan— ti Sta. Maria a mabalin a pakadagupan ti amin nga ili iti amianan-a-daya a Cagayan. Ket dagiti pasamak, nagupugop met a pasamak iti nasao a probinsia ken kabangibangna payen.
Iti pattapattak, mapan a duapulo a chapter daytoy. Ket wen, nadagsen iti barukong ti temana. Isu a kunak a baliwak ti atakena tapno iti kasta, medio lumag-an iti part-ko kas mannurat, ken iti biang dagiti agbasa.
Kasano kadagsenna? Anak ti napapatay a mayora ti bida a maysa nga agpadpadi. Asino ti nangpapatay iti ina ti bida? Definitely, saan a dagiti kalabanna iti politika, ken ad-adda a saan a dagiti rebelde.
Maysa a nobela a mangipaduyakyak a dagiti adda iti sentro ti kagimongan ket not necessarily nga isuda ti morally upright.
MAIKADUA a planok a suraten ket daytoy agmakatawenen a planomi ken ti maysa a graphic artist iti Manila Bulletin, ni Greco Milambiling a putot ni Apo Tito Milambiling a masansan a mang-illustrate kadagiti salaysay idi ni Jose A. Abletez.
Maysa a komiks nga agatiddog iti duapulo a panid. Black and white ket panggep a Tagalog ti dialogue-na—nupay kunak nga addanto koma met bersionna iti Ilokano. Ket panggep met a self-publishing daytoy kas iti nangrugrugian dagiti creator ti Trece graphic series. Wen, saanko a panggep nga idatag para iti Bannawag.
Daytoy estoria ket immuna a napanunotko a suraten a prosa. Ngem gapu ta kasla adu ti aksionna, inkeddengko a suraten a para komiks. Maysa pay gayam a rason a saan a para Bannawag ket nakabutbuteng la unay ken bayolente a saan a naisangrat para kadagiti ubbing a babassit. “Sagad” ti pampanunotek a paulona ket maipanggep daytoy iti maysa a dati a gerilia nga iti panagpanaw dagiti Hapon iti Filipinas, nagbalin a tulisan, killer, ken rapist. Dua ti pagaayatna nga aramiden, agurnong iti kanigid a lapayag dagiti lallaki, ken agbilang iti mayalana a birhen.
MAIKATLO ti nobela a komiks met laeng. Kinapudnona, immun-una a na-conceptualize-ko daytoy ngem iti “Aggay, ti Maingel iti Cagay-an”. Ngem naipaigid gapu iti mismo a balabala a nakaisakaban ti estoria ti maysa a lalaki a mangbirok iti amana. Panggepko ngamin nga estoria koma daytoy ti kaunaan nga Ilokano nga MMA welterweight champion.
Medio sabali estilona ta babaen koma daytoy a komiks, kayatko koma nga ilawlawag dagiti teknikalidad ti MMA. Ngem agdependento dayta iti mapagpapatangan iti editorial gapu ta panggepko nga idatag koma para iti Bannawag.
Dakkel ngamin nga ikonsidera pay dagiti illustrator. Nalabit gapu iti kinababa ti bayadda, agsasadutda nga agdrowing ket madida maikkan iti hustisia ti nobela. Dayta met ti panggapuak no kua a mapukawan iti ganas.
Nupay kasta, kas nakunak, daytoy MMA ti skeleton-na. Ngem ti estoria ket dagiti sindikato iti droga, sugal, carnapping, ken dadduma pay iti Filipinas. Iti estoria, kanaig ditoy ti ama ti bida a napilitan a nangpanaw iti bida gapu ta kayatna nga iliklik daytoy iti kinapeggad ti ayanna a lubong.
Ket iti panangtunton kenkuana ti putotna, a nagna iti dalan ti street fighting ken mix martial arts, ditoy a masaksian dagiti narurungsot a panaggugubal iti uneg ken ruar ti rueda.
KABAYATANNA, addaak iti katengngaan ti maysa a book project a pakainaigan ti sangapulo ket tallo nga ubbing a mannurat nga Ilokano. Ket dakkel ti pakainaiganna daytoy agdama a proyektok no apay a sinuratko daytoy ababa a salaysay.
Gapu ta kayatko nga i-pressure ti bagik ket malpasko koman iti kabiitan a panawen daytoy agdama a proyektok.
Pakamakam: madama gayam a pespesek ti creative juices-ko para iti maysa nga album a buklen dagiti Ilokano a rock a kankanta.
No diak pay la ma-pressure kadagitoy, timmangkenen ti kinasadutko.#
AST
Oktubre 9, 2011
Umuna daytoy prosa. Ti working title-na ket “Sabong ti Kandaruma”. Kinapudnona, idi pay apagtapog ti 2006— kalpasan a nakapagbasaak kadagiti nobela ni Fyodor Dostoevsky— a nainawko daytoy a nobela. Ammokon ti pagtarayanna, am-ammokon dagiti karakterna. Kinapudnona, addan nasuratko a lima a chapter. Daksanggasat ta saan a nakapasa iti pagrukodan ti Bannawag idi indatagko.
Awan ketdi ti planok a mangibasura. Gapu ta masayanganak iti material. Nalabit, baliwak ti estilo ti pannakasuratna. Baliwak ti kasasaad ti sumagmamano nga agbibiag. Sa idatagko manen iti editorial ti Bannawag.
Apay a masayanganak la unay iti material? Naka-set ngamin daytoy iti fictitious nga ili iti Cagayan— ti Sta. Maria a mabalin a pakadagupan ti amin nga ili iti amianan-a-daya a Cagayan. Ket dagiti pasamak, nagupugop met a pasamak iti nasao a probinsia ken kabangibangna payen.
Iti pattapattak, mapan a duapulo a chapter daytoy. Ket wen, nadagsen iti barukong ti temana. Isu a kunak a baliwak ti atakena tapno iti kasta, medio lumag-an iti part-ko kas mannurat, ken iti biang dagiti agbasa.
Kasano kadagsenna? Anak ti napapatay a mayora ti bida a maysa nga agpadpadi. Asino ti nangpapatay iti ina ti bida? Definitely, saan a dagiti kalabanna iti politika, ken ad-adda a saan a dagiti rebelde.
Maysa a nobela a mangipaduyakyak a dagiti adda iti sentro ti kagimongan ket not necessarily nga isuda ti morally upright.
MAIKADUA a planok a suraten ket daytoy agmakatawenen a planomi ken ti maysa a graphic artist iti Manila Bulletin, ni Greco Milambiling a putot ni Apo Tito Milambiling a masansan a mang-illustrate kadagiti salaysay idi ni Jose A. Abletez.
Maysa a komiks nga agatiddog iti duapulo a panid. Black and white ket panggep a Tagalog ti dialogue-na—nupay kunak nga addanto koma met bersionna iti Ilokano. Ket panggep met a self-publishing daytoy kas iti nangrugrugian dagiti creator ti Trece graphic series. Wen, saanko a panggep nga idatag para iti Bannawag.
Daytoy estoria ket immuna a napanunotko a suraten a prosa. Ngem gapu ta kasla adu ti aksionna, inkeddengko a suraten a para komiks. Maysa pay gayam a rason a saan a para Bannawag ket nakabutbuteng la unay ken bayolente a saan a naisangrat para kadagiti ubbing a babassit. “Sagad” ti pampanunotek a paulona ket maipanggep daytoy iti maysa a dati a gerilia nga iti panagpanaw dagiti Hapon iti Filipinas, nagbalin a tulisan, killer, ken rapist. Dua ti pagaayatna nga aramiden, agurnong iti kanigid a lapayag dagiti lallaki, ken agbilang iti mayalana a birhen.
MAIKATLO ti nobela a komiks met laeng. Kinapudnona, immun-una a na-conceptualize-ko daytoy ngem iti “Aggay, ti Maingel iti Cagay-an”. Ngem naipaigid gapu iti mismo a balabala a nakaisakaban ti estoria ti maysa a lalaki a mangbirok iti amana. Panggepko ngamin nga estoria koma daytoy ti kaunaan nga Ilokano nga MMA welterweight champion.
Medio sabali estilona ta babaen koma daytoy a komiks, kayatko koma nga ilawlawag dagiti teknikalidad ti MMA. Ngem agdependento dayta iti mapagpapatangan iti editorial gapu ta panggepko nga idatag koma para iti Bannawag.
Dakkel ngamin nga ikonsidera pay dagiti illustrator. Nalabit gapu iti kinababa ti bayadda, agsasadutda nga agdrowing ket madida maikkan iti hustisia ti nobela. Dayta met ti panggapuak no kua a mapukawan iti ganas.
Nupay kasta, kas nakunak, daytoy MMA ti skeleton-na. Ngem ti estoria ket dagiti sindikato iti droga, sugal, carnapping, ken dadduma pay iti Filipinas. Iti estoria, kanaig ditoy ti ama ti bida a napilitan a nangpanaw iti bida gapu ta kayatna nga iliklik daytoy iti kinapeggad ti ayanna a lubong.
Ket iti panangtunton kenkuana ti putotna, a nagna iti dalan ti street fighting ken mix martial arts, ditoy a masaksian dagiti narurungsot a panaggugubal iti uneg ken ruar ti rueda.
KABAYATANNA, addaak iti katengngaan ti maysa a book project a pakainaigan ti sangapulo ket tallo nga ubbing a mannurat nga Ilokano. Ket dakkel ti pakainaiganna daytoy agdama a proyektok no apay a sinuratko daytoy ababa a salaysay.
Gapu ta kayatko nga i-pressure ti bagik ket malpasko koman iti kabiitan a panawen daytoy agdama a proyektok.
Pakamakam: madama gayam a pespesek ti creative juices-ko para iti maysa nga album a buklen dagiti Ilokano a rock a kankanta.
No diak pay la ma-pressure kadagitoy, timmangkenen ti kinasadutko.#
AST
Oktubre 9, 2011
Impaskil ni Asseng idi 1:15 AM No comments: Links to this post
Maipanggep iti: ariel s. tabag
10/6/11
panagpatubo iti pasengseng
nasaem ti agpatubo iti pasengseng
nalabit gapu ta lumtuad iti suli ti kanigid a gugot
iti puon ti urat a kumamang iti puso
bettakenna ti lasag iti panga, ken agluptak
ti agarup amin nga uneg ti ngiwat— narigat
ti agngalngal; agramaram ti sakit iti tengnged,
teltel, iti sibubukel a rupa agingga iti tagainep.
iti panagtubo ti pasengseng, malagipmo
dagiti naglabas a nasasaem a kanito:
ti pannakadilnak ti dilam iti kape a kinirog a bagas,
ti pannakagasangmo iti silit’ sairo, ti damo
a pannakapaay ken ni ayat, ti pannakatagibassit
iti sango ti klase, wenno iti sango ti katalonan
a mangiparparupa a makitaltalonka laeng ket isuna
ti akinkukua iti talon, ti pannadunggiar ti tumeng
gapu iti pannakatulid ti damo nga isasakaymo iti bisikleta
wenno ti pannakasagud ti abagam iti panagwang-it
ti di pay nakapon a bumaro a nuang,
ti pannakakugitmo wenno ti kantiaw dagiti kapatadam
a limnek ti mabagbagim gapu ta mabutengka
iti labaha, ti pannakaareglo dagiti nangtagbat
iti maysa a mannalon, ti pannakaipasagad iti kalsada
ti bangkay ti kaarrubam a nasingpet a baro a maatap
a nagpabantay a putot ti natagtagbat a mannalon…
amin dagitoy, umayda nga agsasaruno a saem
no di man sangsangkamaysa gapu ta pilpilitem
a yaleng-aleng daytoy saem ti pasengseng
kayatmo a tagibassiten ket awan ti karbenganna
a mangadipen kenka wenno mangburibor kenka
ta nalpasamon dagiti daddadakkel pay a saem.
ti adatna ta sulisogen dagitoy napalabas a saem
dagiti agdama ken masakbayan a panagduadua
a mabalin a mangipaay kenka iti daddadakkel manen
a saem, uray pay dagiti awan met pakaibiangam
koma a bambanag ngem siempre, nangnangruna
dagiti direkta a mangipalayto kenka iti saem
ta uray ania ngamin ti aramidem, kasla lumabas laengen
a gagangay nga angin dagiti napalabas a nasasam-it a lagip
a kinapudnona, awanen ti sam-itna, idinto a ti saem
uray iti adayon a napalabas, sukitenna ti pusom
nga inkamang met ngarud ti urat iti agtubtubo ita
a pasengseng…
Oktubre 7, 2011
Impaskil ni Asseng idi 8:47 PM No comments: Links to this post
Maipanggep iti: ilocano poetry
Subscribe to: Posts (Atom)


c: text/html

text:
Friday, November 26, 2010
PROYEKTO NI CONG. RONALD V. SINGSON ITI CABUGAO, NAINAGURASIONAN
Cabugao, Ilocos Sur (Nobiembre 26, 2010) - Naluktan ken nainogararan ti tallo a kadisso a proyekto a naggapu iti Congressional Fund ni Congressman Ronald V. Singson kas iti Multipurpose Building ti Barangay Sisim a nakaigastuan ti P300,000.00, ti Drainage System ti Barangay Daclapan a napunduan ti P540,000.00 ken lima a Farm-to-market roads a masarakan iti Brgys. Salapasap, Daclapan, Arnap, Turod-Patac ken Sisim a napunduan ti sag-P 1 Milion babaen ti panangbendision ni Rev. Fr. Juan Joyful Taqueban iti panangimatang dagiti Barangay Officials ken mannalon kadagita a nadakamat a barangay.
Naaramid pay iti cutting of ribbon iti nadakamat nga inaugural blessings babaen ti panagtinnulong da Vigan City Vice Mayor Ryan Luis V. Singson, a nangirepresentar ken ni Congressman Ronald V. Singson , ken ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. Adda met iti nasao nga okasion da Ilocos Sur SK Federated President DJ Savellano ken ni Vice Mayor Danny Q. Gazmen.
Impeksa dagiti opisiales ti barangay ken mannalon ti panagyamanda iti naited a pagimbagan ti komunidadda. Naaramid ti pangngaldaw iti pagtaengan ni Brgy. Captain Ruben Siruno iti Barangay Sisim kalpasanna. # (Printed, Anara-ar Nov.-Dec. 2010)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 2:10 PM 0 comments
Thursday, November 25, 2010
MAYOR EDIBOY, NAAWIS A NAGATENDAR TI ANIBERSARIO TI BALAY TARIPATO
Cabugao, Ilocos Sur (Nobiembre 25, 2010) – Naawis ni Mayor Ediboy S. Cobangbang, Jr. a nagatendar iti pannakaselebrar ti umuna nga anibersario ti Balay Taripato Annex iti ili idi Nobiembre 24, 2010.
Impeksa ni Mayor Ediboy ti panangbigbigna ti pateg ti kakastoy a programa ti Gobierno a pannakaipamaysa ti pakaseknan dagiti nataengan tapno maiparikna ti ayat ken dungngo a kaikarian da lolo ken lola a saan koma a mabaybay-an ti kasasaadda tapno mananamda pay ti sam-it ti biag.
Innayon ni Mayor Ediboy a maibilang dagiti senior citizen a kangrunaan a maasikaso ti pakaseknan ken pagsayaatanda manipud nagtugaw a mangidaulo iti ili. Ingunamgunamna ti pannakitinnulong met dagiti umili a makidanggay kadaytoy a naindaklan a gannuat para kadagiti kumapsuten a nataengan.
Nupay kasta, imbatad ni Provincial Social Welfare and Development Officer Ferdinand “Joy” R. Concepcion nga agtultuloy nga agawat ti Balay Taripato kadagiti nataengan nga awan ti pagtaenganna, mabaybay-an ken manamnama a mangasikaso kenkuana.
Maited ti kasapulan dagiti residente a nataengan nupay inamin ti PSDWO nga saan nga umdas ti bilang dagiti Caregiver ken Nurses nga agasikaso iti unos ti 24 nga oras. Nupay kasta, idawdawat met ti DSWD Officer kadagiti agas-asikaso iti Balay Taripato nga ipanda koma ti amin a kabaelanda nga agserbi kadagiti residente a nataengan.
Innayon pay ti PSWDO a sakbay a maiserrek ti nataengan iti Balay Taripato, maiyasideg pay nga umuna iti opisina ti Municipal Social Welfare Development Office tapno maamiris no kaikarianna ti maikkan ti pannakaasikaso babaen itoy a programa ti Gobierno Probinsial.
Iti agdama, adda duapulo a residente iti Balay Taripato nga as-asikasuen ti sangapulo ket dua (12) a caregivers ken nurses. # (Reprinted, Tawidnews 2010)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 10:12 AM 0 comments
TARAY BARANG-AY ITI KASANGAY NI VICE GOV DV, NAKIPASET NI MAYOR EDIBOY
Cabugao, Ilocos Sur (Nobiembre 25, 2010) –Paset ti pannakaipromot ti Demonstration Farm ti Gobierno Probinsial ti Brgy. Labnig, San Juan, Ilocos Sur kas maysa nga eco-tourism, inorganisar ti Development of Vigorous Body Thru Sports (DVBS) ti Taray Barang-ay a mangpangayed ti selebrasion ti panagkasangay ni Vice Governor DV Savellano.
Mismo a nakiraman da Vice Gov. DV Savellano ken Mayor Ediboy S. Cobangbang, Jr. iti 12 kilometros a kawatiwat ti dinaliasatda a panangtarabayda kadagiti 189 a nagrehistro a marathoners a nakisalip. Naimbitaran dagiti empleado ti Municipal Hall ti Cabugao a nakipartisipar babaen iti panangidaulo ni Mayor Ediboy.
Nangrugi ti grupo dagiti nagtaray manipud iti Demo-Farm ti Barangay Labnig a nagturong iti poblasion ti ili a San Juan, Ilocos Sur sada nagrikus iti poblasion ti ili ti Cabugao ken nagtungpalda iti disso ti Demo-Farm. Makapnek dagiti naited a gunggona dagiti nangabak.
Ti Barang-ay ket agpapaay a demo-farm campus ti Ilocos Sur Community College, Vigan City a no sadino a ditoy ket nairubuat ti Ladderized Agriculture Course ken pagpatanoran kadagiti nangato ti pulina a dinguen ken nakalidad a mulmula a mangbagnos iti pannakaidur-as ti Agrikultura babaen iti programa ti Gobierno Probinsial nga idadauluan da Governor Luis “Chavit” Singson ken Vice Governor DV Savellano. # (Source, Anara-ar, Nov.-Dec. 2010)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 9:04 AM 0 comments
Monday, November 15, 2010
BILANG TI 5,000 A MANNALON, NAIKKAN TI LIBRE NGA ABUNO
Cabugao, Ilocos Sur – Aganay a P2.5 milion ti pategna nga Ammonium Phosphate ti naited, saggaysa a sako ti tunggal mannalon babaen ti Municipal Share ti pundo ti RA 7171 idi Nobiembre 8, 2010 sadiay Cabugao Cultural and Sports Complex, Brgy. Rizal, Cabugao, Ilocos Sur.
Iti simple a seremonia, naited ti libre a ganagan iti 5,000 a bilang ti mannalon babaen ti panagibunong dagiti pannakabagi ti DA-LGU iti imatang ti Ama ti Probinsia, Gobernador Luis “Chavit” Singson a kaduana da Vice Governor Deogracias Victor Savellano ken Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr.
Imbatad ni Mayor Ediboy a dagiti mannalon ti nakaigapuan ti pannakapaadda daytoy a pundo ti RA 7171 ket isuda ti umuna a mangsagrap ngem dagiti laeng hushusto nga agtaltalon ti makaawat kas ipasingked ti Farmers’ ID System a programa ti DA-LGU ken ti Gobierno Lokal a pannaka-masterlist dagiti mannalon. Ti Farmers’ ID nga ikutda ket ipakitada tapno mabenepisiaranda iti daytoy a proyekto ken iti amin a subsidies nga itden pay ti Gobierno Lokal ken dagiti maseknan nga Ahensia a tumultulong kadagiti mannalon.
Ita pay, innayon ni Mayor Ediboy a naaprobaranen babaen ti Sangguniang Bayan ti P7.5 milion a pundo para kadagiti mannalon itoy a Dry Season Crop 2010-2011 (Nobiembre-Mayo) tapno mayagpang ni mannalon ti kalidad ti produktona. Naituding daytoy a pundo a maaramat tunggal cropping season tapno saan a marigatan dagiti mannalon nga agbirok ti puonan ngem maipannuray ti umuna nga implementasionna ken kadagiti sumagsaganad a panagtatalon kadagiti rehistrado a gunglo dagiti mannalon.
Dinayaw ni Gov. Chavit Singson ti impamatmat ti LGU Cabugao a pannakaurnos ti mannalon ti ili ket mamati ti Gobernador nga agbanag a naballigi daytoy a gannuat gapu ta marikna dagiti mannalon ti pannakatulong ken pannakaipangrunada.
Binigbig met ni Vice Gov. DV Savellano daytoy a gannuat ti Gobierno Lokal ti Cabugao a pannakaipamaysa ti pakaseknan dagiti mannalon ket dinakamatna ti sangkamaysa a direksion a taluntonen ti Gobierno Lokal ken Gobierno Probinsial no proyekto a para iti umili ti mapagsasaritaan.# ( Insurat ni Joed Sajonia/Anara-ar)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 9:04 AM 0 comments
Subscribe to: Posts (Atom)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Geoffrey Rush
Ni Geoffrey Roy Rush (naiyanak idi 6 Hulio 1951) ket maysa nga Australiano nga aktor ken produser ti pelikula. Ni Rush ket isu ti kaubingan kadagiti tattao a nangabak ti "Tallo a Balangat iti Panagarte": ti Gunguna ti Akademia, ti Primetime Emmy Award, ken ti Tony Award.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Geoffrey Rush". Front Row. 1 Mayo 2013. BBC Radio 4. Naala idi 2014-01-18.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Geoffrey Rush iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig kenni Geoffrey Rush iti Wikiquote (Ingles)


text:
1917
Ti 1917 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Lunes iti kalendario a Gregoriano (dominikal a letra G).
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Enero 22 – Sangalubongan a Gubat I: Ni Presidente ti Estados Unidos Woodrow Wilson ket timmawag iti "kapia nga awan balligi" idiay Alemania.
Marso[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 4 – Inrugi ni Presidente ti Estados Unidos Woodrow Wilson ti maikadua a terminona.
- March 10 – Ti Probinsia ti Batangas ket pormal a napundar a kas maysa kadagiti immuna nga enkomienda ti Filipinas.
Mayo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mayo 4 – Nick Joaquin, Filipino a nobelista (pimmusay 2014)
Di ammo ti petsa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nabangon idiay Beijing ti Agpayso a Simbaan ni Jesus.
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Enero 5 – Jane Wyman, Amerikana nga aktres, immuna nga asawa ni Ronald Reagan (pimmusay 2007)
- Enero 24 – Ernest Borgnine, Amerikano nga aktor (pimmusay 2012)
Mayo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mayo 29 – John F. Kennedy, maika-35 a Presidente iti Estados Unidos (pimmusay 1963)
Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hunio 30 – Susan Hayward, Amerikana nga aktres (pimmusay 1975)
Agosto[urnosen | urnosen ti taudan]
- Agosto 22 – John Lee Hooker, Aprikano-Amerikano a musikero (pimmusay 2001)
Septiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Septiembre 11 – Ferdinand Marcos Maika-10 a Pangulo ti Filipinas (pimmusay 1989)
Oktubre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Oktubre 22 – Joan Fontaine, Briton-Amerikana nga aktres (pimmusay 2013)
Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Disiembre 21 – Heinrich Böll, Aleman a mannurat, nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura (pimmusay 1985)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 8 – Arsenio Cruz-Herrera, Filipino nga abogado ken politiko (naipasngay 1863)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti 1917 iti Wikimedia Commons