text:
What we missed, what we wanted to read, were stories that made us care, stories that forced us to turn the page. And yes, we wanted good writing (why be satisfied with less?). But we wanted more than that. We wanted to read stories that used a lightning flash of magic as a way of showing us something we have already seen a thousand times as if we have never seen it before. Truly, we wanted it all.
…
I wanted stories, and I wanted them always, and I wanted the experience that only fiction could give me: I wanted to be inside them.
—Neil Gaiman, Introduction, Stories: All-New Tales
DIAK am-ammo ni Neil Gaiman. Ngem kuna ti anakko a tinedier, “Mama, basaem 'toy Coraline.” Impakitana ti naingpis a libro nga iti laeng akkubna, madlawkon a para ubbing. Diak inkankano idi ibagana kaniak daytoy. Ngem iti naminsan a napankami iti bookfair, indawatna a gumatangak iti libro a Smoke and Mirrors. Neil Gaiman manen. Inggatangak ngem diak inukrad ti libro. Agingga iti naminsan, indawatna, “Mama, movie marathon tayo.” Idiay a nabuyak ti sine a Coraline. Idi mabuyak daytoy, naginteresakon ken Neil Gaiman. Isu a binasak dagiti saritana iti Smoke and Mirrors. Ti makunak, awan ti sarita nga agpapada ti tema, plot, wenno pannakasuratna iti nasao a libro. Ditoy met a naamirisko nga awan ti patingga ti kabaelantayo a panunoten.
Kastoy ti kayatko nga aramiden kas mannurat: palubosak ti panunotko nga agampayag iti labes dagiti adu a nasuraten a sarita tapno mangpartuatak met iti baro a lubong a di pay naadakan ti dadduma a mannurat. Ngem mapasamak laeng daytoy no ikkak ti panawen ti bagik, saan laeng nga agbasa kadagiti naipablaaken a sarita tapno maliwliwaak, no di ket agbasaak tapno kitaek no kasano ti namay-an ti mannurat iti inaramidna a lubong ket sapulek ti nangrikepanna a ruangan ta daytoy ti luktak ket ditoyak met a mangrugi a mangsangal iti bukodko a lubong.
Tay lubong a di pay naadakan ti sabali a mannurat wenno tay lubong nga ammok a pamiliar ngem sabali ti pannakaiparangna kaniak tapno makitak ti dadduma pay a paset daytoy a kas man tay mangsirpat iti nadumaduma a paset ti maysa a nakitapan a diamante, ti kayatko koma a makita kadagiti sarita a naisalip. Ta saan kadi a daytoy ti panggep ti ania man a pasalip? Ti mangraat iti baro a dalan wenno baro a wagas ti panagimutektek?
Ngarud, ti maisalip a sarita maiduma koma kadagiti tradisional a sarita a nabasbasakon. Saan a nasken nga adda moral ti sarita. Ti sarita ket sarita laeng, daydiayen. Ket no nagballigika a nangala iti atension ti agbasbasa tapno saanna nga ibbatan ti manuskritom, sarita ngarud dayta, saan nga exposition. Dagiti ngamin dadduma, ad-adu ti sermon ken exposition, saanda nga agis-istoria a kas koma ti panangestoriak iti kasingedan a gayyemko no ania ti nagbanagan ti umuna a date-mi iti crush-ko. Kasano a mapagbalinko nga “exciting” ti panagistoriak a kas met laengen adda ti gayyemko idi mapasamak ti amin nga is-istoriaek kenkuana?
Daytoy ti karit nga inaldaw a kagubgubal ti mannurat nga agaspirar nga agsurat iti sarita. Daytoy met ngarud ti karit nga idasar dagiti agpaspasalip iti ania man a benneg ti literatura. Ket daytoy ti kayatko a makita.
Maysa pay, disiplina ti kasapulan iti panagsurat iti sarita tapno dika aglabes iti panagistoriam ket malaokam kadagiti banag a di koman rumbeng nga iramanmo. Kastoy ti inaramid ti dadduma. Limbesda iti uged ti saritada ket imbes a sumayaat ti taray ti sarita, gimminad ketdi agingga iti kayatmon nga ibbatan daytoy ta dimo metten madanon tay kayatmo a maammuan. Napintas unay tay kuna ni Neil Gaiman. No agaramidka iti sarita, nasken a saludsodem: No napasamak daytoy, ania ti sumaruno a mapasamak? Dayta ti ur-urayen ti agbasbasa, tay sumaruno a mapasamak gapu iti rinaatam a dalan. Addang kada addang, adda mapasamak ket iti tunggal addang, di mapupuotan ti agbasbasa nga iturturongen ti sumasarita ti imatang ti immun-una tapno ungpotenna ti basbasaenna.
Maysa kadagiti inlektiurko idiay Baguio idi kadagiti estudiante iti National School Papers Conference ket ti panangpili kadagiti suratenda. Kunak idi kadakuada, Mangsuratkayo iti maysa a banag a pamiliar unay kadakayo. Tay siguradokayo no ania ti sursuratenyo, iti kasta, maallukoyyo ti agbasbasa a husto ti ibagbagayo. Panagkunak, mabalin met a yaplikar daytoy iti panagsurat iti sarita. Kuna idi ni Manong Johnny Hidalgo, write about something you are familiar with. Ket kastoy met laeng ti ibagbaga dagiti nalatak a mannurat: write about something that is closest to your heart. Uray iti panagsurat iti sarita, mangpilika iti maysa a tema/isyu a magustuam ken am-ammom unay ket daytoy ti tratarem. Nasken nga agrikus dita ti saritam tapno nalawlawag a maawatan ti agbasbasa no ania ti kayatmo nga iparang. No mabalin, liklikan dagiti banag a naderderen, ketdi, mangusatka iti baro a dalan wenno baro a panangimatang iti maysa a banag. Nangusat ni Panagturpos iti baro a topiko. Nangusat met ni Tikboy iti baro a panangimatang iti maysa nga ordinario a biag.
Dagitoy ti orihinal a pilik a para iti umuna ken maikadua a puesto—“Panagturpos” ken “Tikboy Tacuboy.” Idi diak pay nabasa ti “Tikboy,” pinilik para iti umuna a puesto ti “Panagturpos.” Idi tinimbangko ti “dagsen” ti tema ken ti wagas ti pannakatratar dagiti sarita, pinilik ti Tikboy para iti umuna a puesto. Ngem idi maranggo dagiti sarita, napan iti maikadua a puesto ti Tikboy.
Inlasinko met dagitoy sumaganad a pagpilianmi para iti maikatlo ken dagiti sumarsaruno pay a ranggo: “Payak,” “Gapu ken ni Angelica,” “Nil Sine Numine,” “Cadena de Amor,” “Dalluyon,” ken “Lima a Kurengreng ti Ima a Namureng.”
Umuna unay, uray no kasla nalag-an wenno nakakatkatawa ti panangtratar ti autor iti “Tikboy Tacuboy,” nga ipagarupmo, naragsak met ti paggibusan ti sarita, sinorpresanak iti autor iti naliday a gibusna—nalidliday ngem ti gibus ti bakla a nakapukaw iti boylet-na. Nupay napaay ti bakla iti ayat makita iti sarita nga adda pay laeng point of redemption para kenkuana. Uray iti panangipagarupna ket “maibelbelleng” laeng isuna no malpasanen dagiti makarelasionna, adda gadget a makontrolna ken mabalinna nga “usaren ken ibelleng” no maumaannan. Ngem ni Tikboy, ladawan ti kinadagem a mabalin a mapasamak iti maysa a tao gapu iti naglalabbet nga impluensia ti gimong, kultura ken gasat. No agkukumplot dagitoy, trahedia ti itdenna iti biag ti maysa a tao.
Mabalin a dillawen ti agbasbasa ti kinapimpiman ni Tikboy agingga iti ipapatayna. Ngem saan kadi a daytoy ti realidad ti trahedia dagiti maipaspasuli, di maikankano, wenno maiwalwalin? Adu ti Tikboy iti gimong ngem no dadduma, malipatantayo a trataren dayta iti sarita. Ket daytoy ti gapu no apay nga inikkak iti nangato a ranggo daytoy a sarita. Narigat a pagbalinen a nakakatkatawa ti maysa a situasion a trahedia ti paggibusanna. Nagballigi ti autor a nangkulding iti riknak kas agbasbasa tapno makitak ti kinapimpiman ni Tikboy iti labes ti nakakatkatawa a pannakatratar ti sarita. Uray kasano ti panagagawa ni Tikboy tapno awaten ti mismo a pamiliana, wenno tapno mapasayaatna ti kasasaadna, adda ket adda latta tao wenno situasion nga agpilit a mangidagel kenkuana. Anian a kinamalas! Iti laeng patay a naikkan iti maiparbeng a panang-recognize ni Tikboy idi insurat ti kaanakanna iti lapidana ti ammo ti naud-udi a rumbeng koma a pudno a kinataona—ti kompleto a naganna a Rodrigo Tabaco Tacuboy Jr. Imet dayta a nagan ti pudno a kinatao a naipaidam kenkuana iti unos ti panagbiagna.
Saan kadi a kasta ti mapaspasamak iti gimongtayo? No dadduma, maikkantayo laeng ti “nagan” wenno umno a panangbigbig ti maysa a tao no pimmusayen daytoy?
Arig kastoy met ti sarita a “Panagturpos.” Naannayas ti taray ti sarita a kasla makisarsarita laeng ti karakter ti sarita iti agbasbasa. Madlaw a kabaelan a tengngelen ti mannurat ti lenguahena ta natimbeng ti panagyablatna kadagiti balikas. Saan nga agleklektiur wenno agsersermon no di ket pinalubosanna ti karakterna a mangbiag iti sarita. Kinapudnona, nangraat ti autor iti maysa pay nga isyu a di unay matrat-tratar iti literaturatayo—ti rikna dagiti bakla wenno ti kapadada ti kasasaad. Napintas ti adal nga imbati ti karakter: Gapu ta isu ti “ibelbelleng” dagiti nakarelasionna, inregalona iti bagina ti selpon nga itedna koma kas sagut iti “boylet”-na. Kasla konsolasionna laengen, nga uray no isu ti “maibelbelleng” isu ti adda poderna a “mangibelleng” iti gadget no saannan a kasapulan—uray man laeng ti alikamen ket mapadasanna nga isu ti agpapas nga agusar agingga iti um-umana ta awan ti kapasidad ti selpon a mangpanaw kenkuana. Dagitoy dua a sarita ti nakitak a maiduma kadagiti 21 a naisalip.
Agpayso a tradisional a sarita ti “Payak” ngem magustuak ti panangilaga ti autor iti metapora ti ubing ken sibong. Naannayas nupay medio atiddog. Adda pangawis ti autor ta kasla pinagabayna ti situasion ti ubing ken ti sibong. Adda kadi posibilidadna nga agbiag ti maysa a banag iti lugar a saanna a sigud a kaim-imuan? Iti kaso ti tumatayab, sibong a naisina iti pangen nga inaywanan ti tao, sapulenna kadi ti wagas dagiti papa uray dimmakkel iti sidong ti tao. No maaddaanen iti payak, sumurot kadi kadagiti padana a tumatayab? Ni Aloy nga innala dagiti agassawa iti poderda, sapulenna kadi ti nakairuamanna a langen-langen iti sidong dagiti dadakkelna? Mairuam kadi ti ubing ti bagina iti baro a pagtaenganna wenno kanayon latta kadin a mail-iliw iti pudno a pamiliana? Daytoy ti inikkan ti autor iti resolusion iti sarita.
Adda punto nga impagarupko kas agbasbasa nga idi makatayaben ti sibong, ad-adda a pilienna a suroten ti pangen ti papa ta dagitoy ngarud ti kadaraanna. Kasta met ni Aloy, ad-adda la ketdi a pilienna dagiti dadakkelna. Ket nagpukaw ti tumatayab ken ti ubing iti biag dagiti agassawa nga awanan anak. Ngem inikkan ti autor ti happy ending ti sarita. Pinagsublina dagiti dua iti sidong dagiti agassawa. Ti moral ti sarita? No dadduma, saan a kanayon a napalpalet ti dara a mangmantenir iti relasion. Naminsan pay a pinaneknekan ti sarita nga adda pagnaan ti kinaanus a “mangsibog” wenno mangpairut iti relasion. Napintas daytoy no maedit.
Napintas ti panagtaray ti sarita a “Gapu ken ni Angelica” ken nasiken ti pannakasuratna. Isyu met daytoy ti maysa a balasang nga ina a saan a nangkettel iti biag iti saklulona, nupay kaipapananna ti panangisakripisiona iti naranraniag koma a masakbayan. Nasken nga ilimedna ti kasasaadna ket yanakna ti imetna iti lugar nga awan ti makaam-ammo kenkuana. Imbatina ti anakna iti ospital a naganakanna ket intuloyna ti nakigasanggasat agingga iti nagballigi. Nagsubli iti pagadalan, nagbasa manen kas midwife ket ditoy a nasarakanna ti tinedier a nangipalagip kenkuana iti napalabasna. Napintas ti isyu a trinatar ti autor ngem adda banag a pilawek iti sarita: Idi maamiris ti bida ti biddutna ket adda metten mabalinna, saan kadi a simmiplot kenkuana a birokenna ti anakna? Wenno panggepna kadi nga ilimed ti amin agingga iti patay? Awan ti nadakamat a kasta. Uray idi nakitana ti tured ti balasitang a nangipudno ti amin kadagiti dadakkelna ken ti panangawat dagiti dadakkelna iti kasasaadna, kasla awan ti nakitak a paripirip nga adda simngay a plano a sapulenna met ti anakna itan ta nakaramut.
Gapu iti anakna a ni Angelica, nalukneng ti pusona kadagiti ubbing ken awanan asawa nga ina, ken dagiti inyanak dagitoy. Ngem awan kadi ti simngay uray apagkanito a pannakailiwna iti anakna ket inkeddengna a sapulenna daytoy? Daytoy ti maysa a nakitak a pagkapsutan ti sarita.
Nageksperimento met ti autor ti “Nil Sine Numine” iti iti sarita a mabalin a makuna a gothic, maysa a genre ti sarita a di unay masagsagid iti Literatura Ilokana. Nupay adda dagiti paset a nag-expository writing tay autor ti Nil Sine Numine, adda puntosna kaniak ta nangtratar iti dalan a di unay masursurot. Naiturongna met iti nasayaat nga ending ti saritana ngem nasken laeng a ma-edit a nasayaat sakbay a maipablaak. Wen, agpayso, adda dagiti banag iti aglawlawtayo a narigat a mailawlawag ngem saan a nasken nga ilawlawag ti autor dayta iti saritana. Umanayen ti panangipakitana iti napasamak iti painting, ti kinadatdatlag ti baka, ken no kasano a naparmek ti baka, a saanen a nasken nga ilawlawagna pay no kasano a napasamak dagitoy. Masapultayo dagiti kakastoy a sarita, uray saantayo a mamati iti kinadatdatlag.
Mabalin nga inusar ti autor ti prinsipio ti Dumaya a yin ken yang babaen dagiti aggayyem a sumasarita ken pintor. Adda dagiti misterioso a pasamak iti lubong a narigat a mailawlawag a kas koma iti itataud ti biag ti naipinta no agaramat ti pintor iti saan a gagangay a materiales iti panagpintana. Kasta met, adda dagiti banag nga agkakanaig a mabalin a saan a makita a dagus ti relasionda agingga iti saan a makita ti bunga daytoy a panagkakanaig. Kasla kastoy ti trinatar ti sarita a “Nil Sine Numine.” Ti pintor ti nangparnuay iti maysa a produkto ti arte a nangidateng iti trahedia iti sumagmamano a biag. Naaddaan iti biag ti impintana a baka a rummuar laeng iti kambas iti naituding a panawen a mainaig iti sikulo ti bulan. Ket kada maaddaan iti biag ti baka, adda maipadamag a matay. Ngem ti kasingedna a mannurat nga adda padasna iti okultismo ti nangsolbar itoy a kinadatdatlag. Nagbalin nga ordinario a painting ti baka iti kamaudiananna.
Kasla nakiro ti panagtaray ti sarita ta narigat a maawatan ti transision daytoy. Saankon a maitudo no ti autor wenno dagiti karakter ti agsarsarita gapu ta awan ti marker no kaano a maipokus ti lente ti naratibo kadagiti ima a mangikurkur-it iti sarita ken kadagiti agbibiag iti sarita. Maysa kadagiti naisalip ti nageksperimento Daytoy ti maysa a genre a saan pay a nadebelop kadatayo. Saan ngata a naan-annayas koma ti taray ti sarita no trinatar ti autor iti kombensional a wagas ti sarita?
Maysa pay nga eksperimental a sarita ti “Lima a Kurengreng ti Ima a Namureng” nga inikkak iti puntos gapu iti maiduma a panangtratar ti autor iti situasion dagiti agak-akem iti maysa nga organisasion. Inyarig ti autor ti organisasion iti maysa a kansion, a kurkurengrengen ti lima a narugit a ramay. Trinatar ti autor dagiti posible a “katatao” dagiti mangidaulo iti maysa nga organisasion ken dagiti posible a “narugit” nga interaksion a mapaspasamak iti ikub daytoy. Uray napintas a samiweng ti makurkurengreng, posible a narugit met gayam dagiti ramay a mangkurkurengreng iti daytoy. Iti umuna a panangbasa, mabalin a saan a makita daytoy kas sarita. No agbasartayo iti tradisional a panagbasa iti sarita, narigat a maapresiar dagiti kastoy a sarita. Nasken a makita ti sibubukel a metapora iti kakastoy a sarita tapno maawatan ti agbasbasa. No adda man moral a maadaw iti daytoy, nasken nga ibuksilan iti sabali a lente tapno makita. Nasken a kitaen ti relasion dagiti ramay iti kansion. Adda pilosopikal a pagbatbatayan ti autor ngem nasken laeng a makayasan ti sarita tapno nabakbaked ti pannakaisuratna. Adu ti nagsangaan ti sarita a mabalin nga ikkaten ngem makapagtakder pay laeng a kas sarita.
Adda dagiti babbai a mangem-em-em lattan iti luada wenno agtalinaedda lattan a maipaspasuli gapu ta impasagepsep kadakuada ti kultura ken kannawidan ti “panagsakripisioda kas babai, asawa, ken ina.” Kastoy ti tradision a nariingan ni Pining, maysa a babai, asawa ken ina, iti sarita a “Cadena de Amor.” Awan ti timek ni Pining iti relasionda nga agassawa. Naikadena iti relasion nga uray awanen ti ayat, nasken nga agtalinaed ta kasta ti rumbeng a mapasamak, kas makita itoy a parapo:
No mano a tawen a kararag ken araraw ken panagdawdawat iti kaasi ti inkamangna iti Namarsua. Awatenna no ania man ti gasatna. No ania ti ipalubos ti Apo. No agtultuloyen ti yaadayo ni Ramon kadakuada wenno agawid ken agpakawan, ninto Apo Dios ti makaammo, kunkunana idi. Pimmanaw ti dawel, simmangpet ni Ramon. Dimmawat ti pammakawan kenkuana. Inawatna, kas iti panangawatna iti ania man a gasatna nga ituding ti Apo. Ken para met laeng kadagiti ubbing ti inaramidna. Maagka, kinuna ni Metring kenkuana. Ngem kalpasan met laeng daydi a dawel, nautobna a naringbawanen ti pagrebbenganna iti pamilia ti nabatbati a panagayatna iti asawana, dayta ti agtaltalinaeden a riknana sipud daydi. Aramiden latta ni Ramon ti kayatna, dina pay ket naigawid ti bagina a nagkuna idi. Pagrebbenganna nga akmen ti ania man nga iturong ti Apo nga akmenna, ta mangsurot dayta iti pagayatanna. Dayta ti napateg kenkuana iti daydi a gundaway. Maysa a nasantuan a gagem a narigat a balusingsingen ti panagtalinaed a sibubukel ti pamiliana.
Kastoy ti “impasagepsep” ti simbaan ken gimong a rumbeng nga akem ti babai kas ina ken asawa. Ngem ania ti napasamak ken Pining? Marikna iti sarita ti trahedia iti biagna iti panangipakita iti autor iti sakit a sagsagabaenna. Nagbalin a pisikal a sakit ti amin ngem uray daytoy a pisikal a sakit ket imbaklayna nga agmaymaysa.
Agpayso a nasayaat a sarita ti “Panagpatubo.” Napintas pay a tema ti trinatarna ta maipapan iti politika uray iti benneg ti edukasion. Impakita ti sarita dagiti nataengan a nalpasen ti gundawayda koma a mangipakita iti galad ken kabaelanda ket nasken nga iteddan iti ub-ubing a henerasion ti gundaway a mangipakita met iti kabaelanda. Maysa a maestra ti dina kayat nga awaten nga adda dagiti moderno a wagas ti panagpatubo iti mula ket ipilitna latta ti tradisional nga ammona. Ti karona, dina maawat nga adda dagiti ub-ubbing a maestro/a a mabalin a nalalaing ngem isuna. Ket gapu iti politika dagiti mangisursuro, apektado dagiti ubing ken dagiti pasalip a pakikontesan dagitoy.
Naannayas ti sarita, naurnos ken kontrolado ti autor ti lenguahena. Ngem ti saludsod, pangkontes kadi daytoy a sarita? No idasigko daytoy kadagiti dadduma a naisalip a sarita, ditoy a naarus ti “Patubo.” Tradisionalen dagiti sarita maipapan iti panagballigi kalpasan a maparmek amin ti bida dagiti nakabalangan iti dalanna. Kastoy pay ti kaaduan a tema dagiti telenobela iti TV ken dagiti drama iti radio. Maibagasan a dagus iti rugi pay laeng nga adda risiris iti nagbaetan ti bida ken ti kontrabida ket namnamaen ngarud a mangabak ti bida iti kamaudiananna. Ti karona, saan a makapnek ti pannakasolbar ti pakontes ta imbes a ditoy ti kaingetan koma a risiris a bassit la koma a puntos ti pangabakan ti bida, pinagbalin ti autor ti kalaban ti ubing a nakisalip nga awan a pulos ti ammona iti panagparamut. Nabilbileg ngata koma daytoy a sarita no nalaing met laeng ti ubing a kaunaan a nakalpas ngem adda laeng maysa nga addang wenno ramen iti panagparamut a nalibtawanna nga isu ti nangabakan ti ubing nga aywan ti bida.
Saanko ngarud a napili ti “Panagpatubo.” Ngem gapu ta nangato ti ranggona kadagiti padak a hurado, inikkak ti puntosna kas sarita ket nagbalin a maikanem idi maranggomi amin dagiti sarita.
Maysa a nadlawko a pagkurangantayo ti panangpasiken iti maysa a sinurat. Agpayso nga adu dagiti agarapaap nga agsurat. Ngem saanna a kayat a sawen a no adda kayatmo nga iparanud ket ammom nga isurat daytoy iti papel, maysakan a mannurat. Naipasagepsep kadatayo dagiti ramen ti maysa a sarita. Ket daytoy ti tradision a pagrikrikusan ita dagiti adu a masursurat. Adda met dagiti mannurat a no dadduma, saanda a sigurado iti tema a sursuratenda ket mayaw-awan la ngarud ti saritada.
Nasiken ti sarita no makayasan amin nga agrungrungarong a di met ngarud mangi-forward itay turong ti sarita.
Adda dagiti napintas nga isyu a natratar kadagiti naisalip ngem kasla awan ti makita a turongen ti mismo a sarita. Napintas koma ti “Ti Manggagamot” no nagtalimudok iti mismo a manggagamud ti sarita. Ngem adu ti nagsangaan daytoy, a napan iti asawana, iti ipagna ken iti biagna idi ubing. Ti impagarupko, gapu ta napapatay ti sukina nga aglaklako gapu ta maipagarup a manggagamud, isu ti pagnguduan ti sarita ngem saan met gayam. Napaneknekan kadi a napapatay tay sukina gapu ta manggagamud wenno biktima laeng ti gura wenno biddut a panagipapan? Gapu iti kaadu ti nagsangaan ti sarita saankon a nakita iti gibusna ti nagbanagan ti krimen maipapan iti napapatay a maatap a manggagamud. Maysa daytoy a napintas koma nga isyu no naiturong a nasayaat ti autor ti saritana.
Maysa pay siguro a pagpampanunotan dagiti agngayangay a mannurat ket no ania dagiti mabalin a suraten a di pay naadakan a tema. Ta no dadduma, adda dagiti tema a kasla nakasimsimple isu a ditay ikankano ta nagbalindan nga ordinario a pasamak iti biagtayo. Mabalin a nairanta a naipaspasuli, nalipatan wenno nakaluban agsipud ta di kayat ti gimong a madakamat. Maysa daytoyen ti isyu ti gender nga ipagarupko a gapu no apay a naala ti “Panagturpos” ti umuna a gunggona. Kinapudnona, isu ti sigud a numeroo 1 iti listaak idi diak pay nabasa ti “Tikboy Tacuboy.” Ngem idi maamirisko ti kinadagsen ti akem ti nagan iti maysa a tao, impanko daytoy iti number 2. Daytoy ti kayatko a sawen iti pannakaiwalwalin. Agpada a di ikankano ti gimong dagiti karakter ti “Panagturpos” ken “Tikboy Tacuboy” ngem kasla nadagdagsen ti isyu ni Tikboy ta awan man la ti nakitak a “redemption” ti bida agingga iti patay. Naited laeng ti “umno” a nagan kenkuana iti lapida iti tanemna, idinto nga uray nakapimpiman ti nagbanagan ti lovelife ti gay iti “Panagturpos,” adda poder daytoy a mangsalbar pay laeng iti “nalunes” a pusona babaen iti gadget nga iggemna. Ken gapu ta silulukat ti naggibusan ti sarita, silulukat met dagiti adu a posibilidad iti biag ti bida.#


c: text/html

text:
Salaysay ni Melvin F. Bandonil
Dagiti nabaybay-an a basura a nakatambak ken agkaraiwara iti sadino la ditan a saan a makolkolekta, dagiti rason no apay nga adu dagiti peste a bao. Dagitoy ti agiwaras iti sakit a leptospirosis.
Urban rats wenno dagiti bao iti siudad nga agnanaed wenno gagangay a makita kadagiti kanal, imburnal, sewers, kadagiti basuraan, kadagiti narurugit nga arubayan iti slum area ken dadduma pay ti tuduen ni Sekretario ti Salun-at Enrique Ona a rason no apay a kellaat nga adu ti nagsakit iti leptospirosis sadiay Ologapo City. Nasuroken a 400 ti nagsakit ken 10 ti pimmusay (kabayatan a masursurat daytoy).
Nupay kasta, impasiguradon ti sekretario ti panangtamingda amin kadagiti pasiente babaen ti team ti DOH. Nangbangondan iti makeshift tentda a pagyananda a mangmonitor a nasayaat iti kasasaad dagiti pasiente. Nagibunongda metten iti ag-agas.
Iti pannarita ni Olongapo Mayor Rolen Paulino, pattapattana nga iti panagtudona iti napigsa ken panaglayus a gapuanan ti southwest monsoon idi Setiembre 23, naiyanud dagiti million ti bilangna a bao manipud iti nagpanawan a minasan, ti Pili mines sadiay Mt. Redondo, a nangisaknap iti leptospirosis bacterial infections. Pattapattaen pay ti mayor ti kinaadda iti illegal logging a mapaspasamak iti nagpanawan a minasan gapu iti kaadu dagiti troso ken pitak a naiyanud iti siudad.
Kaaduan kadagiti pasiente ti naggapu manipud kadagiti barangay ti Sta. Rita ken Old Cabalan. Iti 17 a barangay ti siudad, 3 laeng a barangay ti saan a naapektaran wenno awanan nagsagaba. Agtawen dagitoy a nagsakit iti 20 agingga 69, ken kaaduanna ti lallaki ken nagboluntario a timmulong iti rescue operation kabayatan ti layus. Ti Brgy. Sta. Rita ti kaaduan iti populasion a barangay iti Olongapo nga addaab iti 39,793 kas ibasar iti census idi 2010.
Iti panagsarita ni Dr. Jewel Manuel iti GMA News ken hospital administrator ti James Gordon Memorial Hospital a nakaipanan iti kaaduan a pasiente, kunana a naklaat dagiti umili ti siudad iti kellaat a layus ken kaunaan a naeksperiensada daytoy a klase ti didigra.
Kastoy man ti panangipalawagna: “Nabigla ang aming lungsod tulad ng pag-uusap namin ni mayor. Sa kauna-unahan pong pagkakataon, binaha po kami ng ganoong kataas, at talaga pong napakataas po ng putik at bahang inabot po namin noong September 23, 2013.”
Dayta ti mangipaneknek a ti flashflood ken mudslide ket nagtaud iti nangato a lugar.
Kaadduan kadagiti pasiente ti nairekord s naiyospital iti James Gordon Memorial Hospital. Pinagbalindan a medical wards dagiti conference rooms ken ti auditorium tapno maakomodar amin dagiti pasiente.
Pattapattaenda a manayonan pay ti bilang dagiti pasiente ta gagangay nga addaaan iti 14 nga aldaw nga incubation period ti sakit a leptospirosis.
Gapu iti dayta a bilang dagiti nagsakit ken natnatay, nangipatulod nga insigida iti 100 a hospital bed ni PNRC Chairman Richard Gordon ken dati mayor iti siudad sakbay a nagserbi a kas senador.
Ta ania ngamin aya ti Leptospirosis? Kasano a maapektaran ti tao?
Ti leptospirosis ket nakaro a sakit a maala babaen ti bakteria a leptospira a maala iti isbo dagiti bao nga agnanaed kadagiti narurugit nga arubayan; maiduma dagiti bao kadagiti taltalon iti away, daytoy ti rason no apay a manmano ti agsakit iti leptospirosis kadagiti probinsia.
Tumaud daytoy a sakit kalpasan ti layus wenno tudtudo a pannakailaok ti isbo ti bao iti tudo wenno layus. Ket iti panagbabasa dagiti addaan sugat, wenno makainumda iti narugit a danum, nagiggemda kadagiti narugit sa inyiggem iti kanen a saan a nagugas, naipaunegen ti bakteria a mangapektar ti tao.
Kas panangipalawag ni Dr. Ferdie de Guzman ti San Lazaro Hospital iti pananginterbio kenkuana ni Arnold Clavio iti GMA News: “Nasa urban sanitation ang problema ng lepto. Wala masyadong kaso ng leptospirosis sa probinsya.”
Kadagiti densely populated area, slum area, kadagiti addaan iti narurugit nga aglawlaw a pagbalbalayan dagiti adu a bao ti posible nga agsagaba itoy a sakit lalo iti panawen ti panagtutudo ken layus.
No addan pannakaapektar, gagangay a marikna ti nangato a gurigor, panagsarua, agsakit a susuop, rashes ken pannakaulaw. Agbalin a dumuyaw ti maris dagiti mata.
Kas palawag ni Dr. de Guzman, agsagaba kano dagiti nakaptanen itoy a sakit iti “depressed, confused, aggressive and sometimes psychotic—with schizophrenia and hallucinations, personality changes and violence.”
Panangprebentar a makaptan babaen ti panagdaldalus a kanayon iti arubayan tapno saan a pagbalayan dagiti bao ti kasamayan a panglapped itoy a sakit. Liklikantayo ngarud ti agnunog iti danum no panagtutudo ken panaglalayus, agusartayo iti botas ken guantes aglalo no addaantayo iti sugat tapno ditayo agsakit iti leptospirosis.#

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
MAGSINGAL, Ilocos Sur – Nabuong ti windshield ti maysa a bus gapu iti pannakabatona bayat ti panagdaliasatna iti national highway ti Barangay Barbarit, ditoy nga ili idi sardam ti Pebrero 25.
Nabigbig ti suspek a maysa nga Adress Duldulao Garcia, Jr., 35, baro, ken residente iti nadakamat a barangay.
Segun dagiti polis a nangtiliw ken ni Garcia, agpaabagatan a direksion ti Partas bus a minaneho ni Rolando Pula y Padron, 33, naasawaan, ken residente iti Barangay Nambaran, Sto. Domingo, ket idi lumasat iti Barangay Barbarit, binato ti suspek a nagtakder iti nasipnget a paset ti dayaen nga abaga ti kalsada.
Dagus a nagresponde dagiti polis nga indauluan ni PSI Jaime N. Laguesma ket naipiskotda ti suspek.
Naipan ti suspek iti police station para iti umisu a disposision.#


text:
SAN VICENTE, Ilocos Sur – Susik iti napalabas ti nakaigapu ti pannakatagbat ti maysa nga agnaed iti Barangay Pudoc, ditoy nga ili itay nabiit.
Tinagbat ni Ernesto Riodal, 44, ti kabsatna a ni Nestor Riodal, idi ginandat a pang-oren daytoy babaen ti kayo.
Segun iti report, nabartek a naggawid ni Nestor ket pinagsasawanna ti kabsatna a ni Ernesto nga agbuybuya iti telebision iti pagtaenganda sa mapapati a ginandatna a pang-oren.
Tinaray nga innala ni Ernesto ti buneng ket intagbatna iti rupa ti kabsatna.
Naglibas ni Ernesto kalpasan ti pannagbat idinto a naitaray iti ospital ni Nestor.#


text:
Kabayatanna, idi Agosto 11, 2012 (Sabado nga aldaw ti Dayo), nabubun-as dagiti nai-Dayo a nuang ken baka ket saan a narigatan a nagpili dagiti naggatang ti para-lakoda met laeng ken para-parti ti dadduma.
Nakidanggay ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. kadagiti opisiales ti Cabugao Livestock Traders Association nga idauluan ni Mr. Mariano Raciles kabayatan ti panag-Dayo. Kasta met a tumartarabay latta met da Mr. Dante Naval, Municipal Meat Inspector ken Dr. Melvin Castro, Municipal Livestock Inspector.
Maysa kadagiti kabaruanan a ramit a ginatang ti Munisipio para iti Municipal Livestock Office ket ti Computerized Weighing Scale a naisukat iti daan a pagkiluan. # (Web In-Action)


text:
MAGSINGAL, Ilocos Sur – Saan nga abalbalay ti paltog a pagay-ayaman ta posible a pakagudasan.
Leksion daytoy ni Jojo Barota y Pasco, 16, out of school youth, ken residente iti Sitio Dupit, Barangay Maratudo, ditoy nga ili, gapu ta aksidente a napaltoganna ti tumengna idi inay-ayamna ti maysa a paltog idi malem ti Nobiembre 20.
Naammuan iti panagimbestiga dagiti polis nga idi agarup 2:15 ti malem ti nadakamat a petsa bayat ti panaginana ti biktima ken dagiti kalugaranna a da Ronnel Pasco Urro, Lenmar Umbay Urro ken Aquilino Umbay Urro kalpasan ti panagtrabahoda iti kabakiran ti nadakamat a sitio, inay-ayam ni Barota ti short gauge 12 a paltogna ngem aksidente daytoy a pimmutok a nakatiruan ti makannawan a tumeng ti biktima.
Naitaray ti biktima iti Gabriela Silang General Hospital tapno maagasan ti dunorna.#


text:
CABUGAO, Ilocos Sur -Tallo pay a kaso ti naiyuli iti korte maikontra iti maysa a mannalon nga akusado pay iti sumagmamano a kaso ta saan laeng a droga no di pay paltog ken balbala ti nakumpiska iti pagtaenganna iti search operation ti kapolisan idi parbangon ti Pebrero 9.
Napilaan ni Alfredo Ullero y Racho, 52, iti kaso a panaglabsing iti Seksion 11 ken 12 ti RA 9165 ken Seksion 28 iti RA 10591 babaen ti Criminal Case Nos. 3389-K, 3390-K and 3391-K.
Nairekomenda nga agpiansa iti P200,000.00, P60,000.00 ken P80,000.00, naipila dagiti kaso ni Ullero iti Regional Trial Court ti Cabugao, Ilocos Sur.
Nupay naruk-atan ni Ullero iti kustodia ti Magsingal Police Station kalpasan a nagpiansa iti P60,000.00 ken P100,000.00 mainaig iti immun-una a kasona nga attempted murder ken frustrated murder a naipila met laeng iti nadakamat a korte iti babaen ti Criminal Case Nos. 3030-K ken 3031-K, naipan iti provincial jail sadiay Barangay Taleb, Bantay, Ilocos Sur gapu kadagiti tallo a naud-udi a kaso a sanguenna.
Maipalagip nga idi sinukisok dagiti nagtipon nga elemento ti kapolisan a pakaibilangan ti CIDG ken Magsingal police station ti balay ni Ullero sadiay Sitio Baybayabas, Barangay Maas-asin, Magsingal, Ilocos Sur idi parbangon ti Pebrero 9, nakakumpiskada iti maysa a Cal. 45 pistol NORINCO nga addaan serial no. BA32202-11-246 PA 11; maysa a magazine assembly para Cal .45; 5 a bala para Cal .45; 35 bala para Cal 5.56mm; 2 heat sealed plastic sachets a nagkarga iti mapapati a shabu; maysa a plastic sachet a nagkarga iti puraw a banag; improvised tooter; improvised scooper; getteng; ken narolio nga aluminum foil.
Inaresto pay dagiti polis ni Delicio Ullero y Racho, 46, naasawaan, barangay council-man ken residente met laeng iti nadakamat a lugar babaen ti bileg ti arrest warrant nga inyisio ni Judge Alejandro mainaig dagiti kaso nga attempted ken frustrated murder a nakaikasuan ni Alfredo Ullero.
Kabayatanna, naiyendorson ti kaso a panaglabsing iti Comelec gun ban, RA 10591 ken Section 11 iti RA 9165 maikontra ken Wyatt Valenton y Bamba, a naaresto iti drug operation sadiay Barangay San Antonio, Candon City idi 12:30 ti agsapa ti Pebrero 16.
Segun iti polis, agdagsen amin ti nakumpiska a shabu ken ni Valenton iti .1350 grams.
Manamnama met a maawis nga agpalawag ni Raymundo Pilotin Bersalona, taga-26 km. 3 Asin Road Interior, Baguio City, gapu ta naduktalan dagiti polis a nairehistro kenkuana ti nakumpiska a paltog manipud ken ni Valenton a maysa a cal. 45 Armscor M1911 pistol.
Nagpaso ti paltog idi Oktubre 28, 2013. #


text:
San Fernando, La Union. Dagiti agtutubo a manamnamanto nga agbalin teddek ti Literatura-Ilocana dagiti nangabak iti 3rd TESDA Short Story Writing Competion in Iloko a programa ti TESDA Region.
Indauluan ni Direktor Washington Agustin, ti region 1 ti panangiyawat iti premio kadagiti nangabak iti panakasayangkatna mismo idiay TESDA office idi Agosto 27, 2009.
Pakairamanan kadagiti timmabuno ket da Djuna Alcantara a coordinator ti pasalip, Edilberto Angco ken Danny Antalan a dua kadagiti judges (saan a nakadar-ay ni Joel Manuel), da Jaime Raras ken Madam Ablang ti UNP-Candon ken dagiti sumagmamano a nagannak.
Dagiti nangabak: Umuna a gungona, Maira Lourdea Arizala iti La Union iti saritana ” Ti Arapaap ni Lakay Usting”; maikaddua a gungona, Sonny A. Vila iti Ilocos Norte, “Ti TESDA iti Biag ni Rannie”; maikatlo a gunggona, Ruby Ann Aquino iti La Union iti saritana “Takiag A Katulongan”.
Dagiti dadduma pay a nangabak ket da Alma Martinez, Juditha Tipallo, Daisy Caranay, Emily Tabbal ken Raul Hadap, agpapada nga Ilocos Sur; Zaldy Fernandez itiIlocos Norte ken Ireneo Ople II iti La Union.


text:
Marktl
Ti Marktl wenno makunkuna pay a kas ti Marktl am Inn ( Bassit a tiendaan idiay karayan ti Inn),idiay Estado ti Bavaria, Alemania, idiay asideg ti Austriano a pagbeddengan, idiay distrito ti Altötting iti Ngato a Bavaria . Ti Marktl ket isu ti naikapasngayan ni Papa Benedicto XVI, a nangsaruno kenni Papa Juan Pablo II a maika-265 a daulo ti Simbaan a Romano Katoliko.
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Maika-13 a siglo - Nabangon a kas ti batayan ti bileg dagiti Konde iti Leonberg.
- 1297 - Panakabangon ti immuna a simbaan a naipammadayawan para kenni Santo Oswald iti uneg ti mitra iti Stammham[masapul ti panangilawlawag], daytoy ket naipadrino babaen ni Berengar III, Konde iti Leonberg ken inkonsekrado idi babaen ni Obispo Albert iti Chiemsee.
- 1422 - Dúke Henry XVI iti Bavaria ket nangited ti tiendaan a gundaway iti ili.
- 1477 - Dúke Louis ti Nabaknang ket nangited ti eskudo kadagiti umili iti Marktl, a nagipakpakita ti kawit ti barko ken lumagto a rukod, a kas simbolo ti panagdaliasat a komersio
- 1577 - Dúke Albert V ket nangipalubos ti panakaikabil ti maysa apadi idiay sanga ti Marktl a simbaan
- 1697 - Prinsipe-Elektor Max Emanuel ket nangurnos ti panakaipatakder ti immuna a rangtay a bumallasiw ti Karayan Inn idiay Marktl
- 1701 - Nakimat ti torre ti Santo Oswald a simbaan, a gapuanan daytoy ti panakauran ti sibubukel a tiendaan
- 1851 - Ti Marktl, ket sanga laeng ti parokia iti Stammham[masapul ti panangilawlawag], ket nagbalin a nawaya a parokia
- 1857 - Ni Obispo Heinrich von Hofstetter inkonsekradona ti kabarbaro a naipatakder ti sibaan ti parokia ni Santo Oswald
- 1871 - Ti Marktl ket nakaala ti panakaipatakder estasion ti perokaril manipud idiay Munich aginggan idiay Simbach[masapul ti panangilawlawag]
- 1919 - Ti panangibangon ti panagsalaknib a tambak idiay Karayan Inn a kas ti maysa apanagslaknid kadagiti layos
- 1927 - Panakaipasngay ni Papa Benedicto XVI; panakalpas ti immuna a konkreto a rangtay idiay Inn ken ti panakabangon ti "Neue Strasse" (Baro a Kalsada) tapno malabsan ti tiendaan
- 1965 - Panagpabaro ti parokia a simbaan ni Santo Oswald; ti parokia a salaan ket nabangon
- 1970-1972 - Dagiti dati a nawaya a munisipalidad ti Marktlberg ken Schuetzing ket nainkorporado idiay Marktl
- 1980 - Ti nabangon ti maysa a mekaniko-biolohiko a pagugasan
- 1981-1983 - Ti Bürgerhaus ("Kamara dagiti Umili") et nabangon (a mairaman ti publiko a biblioteka, dagiti kuarto para kadagiti pasamak, ti maysa a pagayayaman it skittles alley kdpy.)
- 1984-1987 - Panakabangon dagiti estasion ti brigada ti uram idiay Marktl ken Marktlberg
- 1989 - Ti pagkapetan ti Autobahn A 94
- 1996 - Panaka-desinio manen ti tiendaan a squareMarktl
- 2000 - Panaka-desinio manen ti kuadrado idiay sango ti estasion ti perokaril
- 2005 - Panakabutosan ni Papa Benedicto XVI ken panakabotelia ti pammadayawan a "Papstbier" (serbesa ni Papa) babaen ti lokala managserbesa a Weideneder tapno mailako ti publiko
- 2006 - Panagbisita ni Papa Benedicto XVI
Eskudo[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti eskudo ti Marktl ket naipabulod ti panakaitengngelna babaen ni Dúke Ludwig idi Mayo 12, 1447. Ti kawit ti agpatpataray ti bangka ket simbolo ti panagdaliasat, a daytoy ket nangruna idi ti daytoy a rehion. Ti lumagto a rukod ket simbolo ti panagkomersio dagiti bukbukel ken panagitulod. Ti Babaro a pastilasket mangitudoti panakakaduaan iti lugar iti Babaro a dukado.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Fortschreibung des Bevölkerungsstandes". Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung (iti Aleman). Enero 2018.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Marktl iti Wikimedia Commons


text:
VIGAN CITY – Mapalubosan dagiti frozen foods a maiserrek iti Vigan no la ketdi masurot dagiti agnegnegosio dagiti nakalanad iti ordinansa ti siudad, segun iti slaughterhouse master ditoy siudad.
Kinuna ni Vigan City Slaughterhouse Master Arnulfo Quitoriano nga awan pay ti napalubosan nga agiserrek iti frozen foods iti tiendaan publiko agsipud ta awan ti naan-anay a pasilidad dagiti aglako, kas iti freezer a pagistakanda kadagitoy a tagilako.
Kinuna ni Quitoriano a nailanad iti ordinansa nga adda required temperature ti lugan a nakaikabilan dagiti frozen foods kasta met iti pakaiyalisanda a pasilidad tapno mapagtalinaed ti nasayaat a kalidad dagiti tagilako.
Segun ken ni Quitoriano, sakbay nga ideliber dagiti negosiante dagiti frozen foods kadagiti kustomerda iti Vigan a pakairamanan dagiti sumagmamano nga agbagbagnet ken agar-aramid iti longganisa, aglasatda pay iti check-up manipud kenkuana tapno makita no nadalusda kasta met a masurot ti required temperature ti lugan a nakaikabilanda.#


text:
SAN FERNANDO CITY – Impakaammo ni PNP regional director Police Chief Superintendent Leopoldo N. Bataoil a napili manen ti police regional office ditoy a kasayaatan a PRO iti intero a pagilian.
Kinuna ni Bataoil a maragsakan kadagitoy a pammadayaw a naipaay iti PRO Region I nga adda iti babaenna.
Daytoy ti nagsaruno a panangabak ti PRO Region I a kasayaatan ken grand slam winner pay gapu iti pannakagun-od dagiti tallo a units ditoy ti kangatuan a puntos kadagiti amin a PRO iti nailian a panagbirok kadagiti kasayaatan a PNP Units.
Kangatuan iti nagun-od a puntos kadagiti amin a naisalip para iti kasayaatan a PNP Units iti pagilian ti PRO1 Regional Mobile Group 1 iti babaen ni Police Senior Supt. Edgar Basbas; ti Pangasinan PPO iti babaen ni Police Senior Supt. Isagani Nerez; ken ti Dagupan City Police Station iti babaen ni Police Supt. Dionicio Borromeo .
Segun ken ni Bataoil, naibatay iti pannakapili dagiti mapadayawan a PNP units iti resulta ti pinal nga ebaluasion nga insayangkat ti NHQ PNP Validation Team nga indauluan ni PDIR Charlemagne S. Alejandrino, PNP Directorate for Logistics.
Napadpadayawanen ti PRO1 manipud idi nabuangay daytoy idi 1990.
Inawatna ti best PRO award idi 1997 iti babaen ni dati a regional director ken agdama a gobernador ti Pangasinan Amado Espino, Jr., idi 2000 iti babaen ni Gen. Jose Ayap, ken idi 2006 ken 2007 iti babaen ni Bataoil.
Kinuna ni Bataoil a pinaneknekan ti opisinana a daytoy ti kasayaatan iti sapasap a pagilian idinto a dinayawna dagiti personnel agingga iti kababaan a police units gapu iti pannakitinnulongda a “nangkulding iti biag dagiti tattao, panagballigida kadagiti rupak nga awan ti naiputok a bala ken panangipakatda kadagiti paglintegan nga awanan iti buteng ken pabor.”
Iyawat ni Pres. Gloria Macapagal-Arroyo dagiti pammadayaw inton Pebrero 6 kas maysa kadagiti tampok ti panangrambak ti PNP ti maika-17 nga anibersariona.#


text:
MAGSINGAL, Ilocos Sur – Kiniddaw dagiti agmulmula iti tabako ditoy nga ili ti pannakaipasdek ti irigasion tapno adda pangawidanda iti pagsibogda iti mulada a tabako.
Segun iti dadaulo dagiti mannalon ditoy a ni George Tolentino, problemada ti danum a pagsibugda iti mulada a tabako ket nangaramidda iti resolusion a naiturong ken ni National Tobacco Administration head Edgardo Zaragoza para iti pannakaited ti makina ken pannakaipasdek ti irigasion iti Barangay Patong ken Sarsaracat a yan ti ubbog a pangawidanda iti danum.
Imbilinen ni Zaragoza kadagiti personnel ti NTA ti panangkitada no kasano a maipasdek ti irigasion para kadagiti nadakamat a barangay.#


text:
SANTIAGO, Ilocos Sur – Ginandat dagiti armado a lallaki a naglugan iti motorsiklo a patayen ti maysa a drayber ti van bayat ti panagkargana iti pasahero iti national highway sadiay Barangay Dan-ar ditoy nga ili idi agsapa ti Pebrero 24.
Segun iti police blotter, agdaldaliasat nga agpaamianan ti Hyundai Grace Van a minaneho ni Roberto Angala y Apinir, 36, naasawaan, ken residente iti Barangay Paratong, Sta. Cruz, Ilocos Sur, ngem nagsardeng iti igid ti national highway ti Barangay Dan-ar tapno agkarga iti pasahero ket inasitgan dagiti sumarsaruno a di nabigbig a lallaki a naglugan iti motorsiklo ti van sa pinaltogan ti back rider ti biktima ngem iti side window ti napuntaan.
Nagpaputok manen ti gunman ngem mapapati a nagmintis isu a naaddaan Angala iti gundaway a nangilukat iti ridaw ti van sa dimsaag.
Ngem nagpaputok manen ti gunman a nakapuntaan iti barukong ti biktima.
Naglibas a dagus dagiti suspek iti saan nga ammo a direksion, kuyogda ti paltog a naaramat iti pammaltog.
Awan ti naan-ano a pasahero.
Naitaray ti biktima iti Candon City Hospital para iti pannakataming ti sugatna.
Nangiwayat ti Santiago police iti Oplan Lambat para iti posible a rimmuaran dagiti suspek ken nakikoordinarda kadagiti kabangibang a police stations ngem mapapati a nakalusoten dagitoy.
Saan pay nga ammo ti motibo ti pammaltog.#


text:
GREGORIO DEL PILAR, Ilocos Sur – Nasurok dua gasut a kadete ken opisial ti Philippine Military Academy ti immuli iti Tirad Pass Shrine ditoy nga ili idi Mayo 5 tapno agruknoy iti maingel a bannuar, ni Hen. Gregorio del Pilar.
Agdagup iti 190 a kadete ti Class Sinag-lahi ken nasurok a 30 nga opisial ti immuli iti nasao a bantay babaen ti panangidaulo ni B/Gen. Carlos Quita, commandant of cadets ti PMA.
Sinarabo ni Del Pilar Mayor Luz Villalobos dagiti sangaili ket kimmuyog pay nga immuli iti tuktok ti Tirad Pass.
Kinuna ni Quita nga insayangkatda daytoy tapno makitada a mismo ti lugar a sinalakniban ni Hen. del Pilar tapno makalibas ni Hen. Emilio Aguinaldo iti panagturongna iti Cordillera.
Impalgak ni Quita a malaksid ti Tirad Pass Shrine, pasiarendanto pay ti Mt. Samat, Corregidor, Bataan, ken dadduma pay a lugar nga adda dakkel akemda iti historia ti pagilian ken iti militaria.
Daytoy ti maikapat a bunggoy ti PMA nga immuli iti Tirad Pass Shrine.#


text:
Talisay, Cebu
Ti Siudad ti Talisay ket maysa a maika-3 a klase a siudad iti probinsia ti Cebu iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti Talisay ket nabingbingay a politikal iti 22 a barbaranggay.[2]
- Bulacao
- Cadulawan
- Cansojong
- Dumlog
- Jaclupan
- Lagtang
- Lawaan I
- Linao
- Maghaway
- Manipis
- Mohon
- Poblacion
- Pooc
- San Isidro
- San Roque
- Tabunoc
- Tangke
- Tapul
- Biasong
- Camp IV
- Lawaan II
- Lawaan III
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Cebu". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 26 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Cebu". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 7 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
ANIA man a panagpakada, adda daytay liday/leddaang, saem/sanaang nga ukriten ken ibatina. Rikna/karirikna a di mailadawan uray pay ngata ti kalalaingan a pintor wenno mannaniw.
Ket kasta ti nariknami, Manong Buddy, iti pettat lattan nga ipapanawmo wenno panagpakadam.
Nadayyeg ti kinataomi, kasta metten dagiti ipatpategmo ken aminen a mangipatpateg kenka itoy a di ninamnama a pagteng.
Saan a di nagubbog dagiti mata dagiti mangay-ayat kenka. Wen, ta sika, Manong Buddy, a naragsak a makadendennada, makasarsarita ken kasinsinnukat ti kapanunotan, simminan itoy a biag.
Nadumaduma a dana ti inusatam. Rinaatam ti dana dagidi ubbing a tinapayam ti masakbayanda; ubbing a di laeng kapamilia wenno kabkabagian ngem ubbing a saanmo a kap-apin-ano. Iti kinaadipenmo ti tisa, saan a mabilang no mano ti nagraniag ti masakbayanda—aglalo kadagiti gingginget ti bantay a nakaipalpalladawam. Imbatim kadakuada ti kinapateg ti edukasion. Linuktam ti biag kadakuada.
Inusatam met ti dana dagiti mabukel a balikas. Impasngaymo dagiti nadumaduma a sinurat– sinurat a nangted ti adal, uray maregmeg a kuna ti dadduma; sinurat a nagsarmingan ken nangiburay kadagiti ray-aw ken pannakalinglingay. Kadagiti nakapulapolmo itoy a tay-ak, saan a di naimaldit kadakuada dagiti istilom, dagiti parsiak ti pammagbaga a nagpangalanda met a timmayaktak.
Ken adu pay a dana nga inusatam.
Ket tunggal dana wenno dalan, addaka a nagraniag. Addaka a di nakalipat kadagiti babassit, addaka a silalagip Kenkuana iti tunggal balligim, addaka a nangbaybayabay latta iti pagtaengan a binangonmo.
Isu a kasta la unayen a sanaang, leddaang, Manong Buddy, ti kellaat nga ipapanawmo.
Iti nabiit laeng a panawen a panagam-ammota, nagdakkel a banag ti impaay wenno imbatim.
Bay-annak man, Manong Buddy, ta taldiapak bassit dagiti naglabas.
Addaak idi iti hayskul idi damok a mabasa dagiti sinuratmo iti Bannawag. Saanak pay idi nga agduyos nga agsurat. Ngem managbasaak iti nasao a magasin.
Kadagidi a tawen, agsasaruno dagiti mabasbasak a saritam. Awan palabsek. Ti nagbalin a nakallalagip kaniak, daydi sarita nga Iti Kapanagan, Nalunes Dagiti Sabong. No diak mariro, nakagun-od daytoy iti pammadayaw iti maysa a pasalip.
Nakalamlamuyot ti pannakaiparang dagiti pagteng iti nasao a sarita. Nupay naundayen a panawen ti naglabas, napatak latta ditoy lagip a daydi a sarita ket napnapno iti simbolo maipanggep iti maysa a biktima ti panangrames.
Ti ammok idi, Manong Buddy, saanto nga agtugmok ti dalanta. Ngem iti kombension dagiti Ilokano a mannurat iti Narvacan (Ilocos Sur), dita ti malagipko ti immuna a nakakitaak kenka. Kas agdadamo idi, wenno mannurot laeng, saanta a naikkan ti gundaway a nagsarita. Ngem addaak la idi a pasalsali a dumdumngeg kadagiti bangolan (maysaka kadakuada, Manong) no kasta nga agiistoriada. Isu pay a maadal, kinunkunak iti unegko.
Daydi ti immuna ken maudi a gundaway a nagtugmok dagiti dalanta iti nasao a kombension. Saantan a pulos a nagsarak kadagitoy a taripnong dagiti mannurat.
Nupay kasta, ad-adda pay gayam a panagtugmok ti mapasamak. Babaen ti panangawis kaniak ni Manong Jimmy Agpalo, Jr., nasarakak ti bagik a nagsursurat met iti pagsursuratanna. Iti panagsisina dagiti mangimaton kadaydi a pagsursuratan (no diak mariro maysaka kadakuada, Manong), isu metten ti panangipatakdermo iti bukodmo a warnakan-magasin.
Iti kaadda ni Manong Jimmy a kabadangmo, naisursurotak met. Nalabit, itoy a gundaway ti pannakakitam ti reggetko nga agsurat. Isu a kasta la unayen ti ragsakko idi awisennak nga agregular iti magasin-warnakan nga imatonam. Saan laengen a dagiti sarita ken daniw (adda pay laeng idi daytoy a klase ti sinurat nga iruruarmo) laeng dagiti namnamaek a maipablaak a sinuratko.
Kinunam idi Manong Buddy a tapno matulongam ti pamiliak, uray sangkabassit la ti adda kadakayo, agkolumak no kayatko.
Nagpangaduaak idi no awatek ti awismo, Manong. Ta kunak, maikariak ngata nga agkolum?
Ngem pinatibkermo ti riknak, Manong. Ita, aglima tawento gayamen ti kolumko itoy a Pebrero. Naundayto metten bassit. Ngem kaskasdi a dimo tinungday gapu iti panagtalekmo.
Ngem ita, nagpakadakan. Awan ti nakarawak a balikas idi naammuak dayta ken ni Manang Rose a kaingungotmo. Nariknaak lattan ti naukrit a leddaang iti barukongko. Numona ket nabiitta pay laeng a nagkita iti personal. Itay laeng Nobiembre 25!
Malaglagipko ti kinasam-it ti isemyo ken ni Manang Rose a nangpasangbay kadakami(kaduak dagiti padak nga adipen met ti tisa) iti pagtaenganyo iti dayta a panag-benchmarking-mi. Nariknak iti dayta a gundaway a kasla nabayagtayon nga agaammo. Naglag-an man ti riknak. Nakasingsingedak a pinasangbayyo.
Ngem dayta gayamen ti maudi a panagkitata!
Awanen ti mabalinanmi a nabatim, Manong Buddy. Uray pay agluakami iti dara, saanmin a mapasubli pay ti karadkadmo. Ketdi, ammomi a plano ti Dios daytoy. Ta saantayto a pulos a matukod dagiti planona—planona nga iti ngudo, pagsayaatan ti tunggal maysa kadatayo.
Balonem laengen, Manong, ti kararagmi— ti panangidawdawatmi iti Namarsua ti panangkibinna kenka iti pagarianna.
Palubosandakan, Manong. Agingga iti panagkikitatayto manen!
Dios ti mangkibin, Manong Buddy!


text:
Naitudingen ti Oktubre 28-30 a pinal a petsa a pannakaangay ti BEGNAS Festival, parambak a nairanta para kadagiti Indigenous People (IPs) manipud kadagiti tribal barangays ti 14 nga upland municipalities ditoy probinsia.
Segun kada Bokal Robert Tudayan ken provincial consultant for upland municipalities Alexander Bistoyong, naibaskag metten dagiti agbalin a paset daytoy a parambak.
Iti umuna nga aldaw, Oktubre 28, mangrugi ti BEGNAS Festival babaen ti pannakalukat dagiti booth iti trade fair a pakailakuan kadagiti agduduma a produkto dagiti IPs, sa sumaruno ti panglukat a programa a pakaitampokan ti BEGNAS ritual babaen ti Federated Tribal Council, Ilocos Sur iti panangidaulo dagiti tribal elders.
Mairugi pay iti daytoy nga aldaw ti food festival.
Iti malem, maaramid dagiti indigenous games a pakairamanan ti ginnuyodan, innulian iti kawayan, kadangkadang, sanggol takiag ken sanggol gurong, relay iti panagisulbong ti panait iti dagum, panaglebbek, ken panagbayo iti bagas nga usar ti al-o ken alsong.
Iti karabianna, maangay ti Search for Baggak ti Daya 2008, maysa a salip ti pinnintasan ken sirib a pagsasalipan dagiti babbalasang a kameng ti tribu nga agedad iti 17-21.
Iti maikadua nga aldaw, tampok ti traditional music ensemble a pakipartisiparan dagiti upland municipalities (IP dominated).
Dagiti met siam a lowland municipalities nga addaan iti tribal barangays (non-IP dominated) a pakairamanan ti Sta. Cruz (13 tribal barangays), Candon City (4), Sta. Lucia (4), Tagudin (3), Sto. Domingo (1), Magsingal (1), San Juan (1) ken Cabugao (1) ti agsasalip iti chorale competition iti maudi nga aldaw ti parambak.
Aganay P1.5 million ti pondo nga inlatang ni Gov. Deogracias Victor “DV” Savellano para iti parambak nga addaan iti panggep a mangitandudo ken mangpreserba iti kannawidan a kultura dagiti umili iti kabambantayan.#


text:
SANTA, Ilocos Sur – Nakasuan iti panaglabsing iti RA 8294 da Jimmy Queddeng, Demmie Surrido, Maria Jesusa Queddeng and Esmeralda Frial, agnaed amin iti Sitio San Jose, Magsaysay District ditoy nga ili.
Nakumpiska ti dua a Gauge 12 Norinco shotgun, maysa a 9mm pistol, maysa a caliber .45 pistol, 2 a magasin ken nadumaduma a balbala iti balay ni Demmie Surrido; magasin para iti caliber 9mm Taurus iti balay ni Jimmy Queddeng; 22 live ammunitions para iti shotgun iti balay ni Maria Jesusa Queddeng; ken maysa nga M16 armalite rifle, maysa a 9mm pistol, teleskopio, magmagasin iti paltog ken nadumaduma a bala iti balay ni Esmeralda Frial.
Negatibo ti resulta ti panagsukisok iti balay ni Isidro Queddeng, Sr.
Indauluan ni Police Supt. Emmanuel H. Reyes, hepe ti Provincial Public Safety Maneuver Company, dagiti polis a nagisayangkat iti panagsukisok.#


text:
CABUGAO, Ilocos Sur – Nagkas-ang ti napasamak ti maysa a drayber agsipud ta ti mismo a manmanehuenna a dyip ti nangpilid kenkuana a puon ti nakatayanna.
Saanen a naiyabot a sibibiag iti Pira Clinic and Hospital ni Oscar Quilonio y Dela Cruz, 67, naasawaan, ken residente iti Barangay Bongtolan, Vigan City, Ilocos Sur gapu kadagiti sugatna iti nadumaduma a pasetna gapu iti pannakaatalna.
Segun iti kadua ni Quilonio a ni Jonathan Patao y Tallar, 50, naasawaan, ken residente iti Barangay Balaleng, Bantay, mapapati a bayat ti panangimaniobra ti biktima iti pampasahero a dyipna iti salogan iti las-ud ti maysa a bakante a lote iti Barangay Turod Patac idi agarup 6:05 ti malem idi Abril 15, nadlaw ni Quilonio nga adda diperensia ti under chassis ti dyip ket insardengna ti lugan sa dimsaag a saannan nga iniddep ti ignition switch sana sinirip ti under chassis.
Ngem nagsalog ti dyip ket naatalan ti biktima a naglak-amanna kadagiti serioso a sugat iti nadumaduma a paset ti bagina a puon ti nakatayanna.#


text:
Pinagyamanan ni Police Inspector Ramil A. Llarenas ti pannakaidestinona ditoy Cabugao ket impeksana ti reggetna a mangiserbi iti kabaelanna a kas pannakabagi ti linteg iti pannakamantener ti linak ken talna ditoy nga ili.
Binigbig met ni Mayor Ediboy ti pannakadutok ti Baro a PNP Deputy Chief ti ili ket pinadayawanna ti agtultuloy a napintas a serbisio ti Kapolisan ken ti Bureau of Fire Protection (BFP), Pamilia LGU agraman dagiti Opisiales Lokal a katinnulongna nga agipatpatungpal iti linteg ken serbisio para iti pagsayaatan dagiti umili. # (Web In-Action)


text:
ITI MAYSA a kumperensia ti Asia-Pacific Economic Cooperation (Apec) a naangay ditoy pagiliantayo itay nabiit, kangrunaan a topiko ti panagkurang dagiti agtutubo a makabael a trabahador iti masakbayan a no saan a maipaayan iti naan-anay nga imatang, agbalin a narikut a problema mangpadagsen kadagiti pagilian.
Annugoten dagiti lokal ken ganggannaet nga opisial ti trabaho nga agsagsagaba ti sangalubongan a labor market iti lumaklakay a puersa ti trabaho ken panagkurang kadagiti makabael nga agtutubo a trabahador.
Segun iti maysa nga autoridad, iti idadateng ti 2050, agdagupton iti 1.2 bilion dagiti agtawen iti nasurok a 50 iti Asia Pacific. Ti makadakes, manamnama nga awan ti mangsandi kadakuada iti panagretiroda.
No apay a nagbalin a kastoy ti agdama a kasasaad ti trabaho iti lubong, maigapu iti mapaliiw a nainget a kumpetision dagiti pagilian nga agukkon kadagiti makabael nga agtutubo a trabahador tapno iti pagilianda ti pangipaayan dagitoy iti kabaelan ken siribda.
Madakamat pay ditoy ti kakirang iti panggedan iti pagilian a naggapuan dagitoy nga agtutubo a mangmangged ken ti kaapiringna a nababa a sueldo ken nakamtud a benepisio tapno maguyugoyda koma nga agtalinaed iti pagilianda.
Kadagitoy a situasion, agpanaw dagiti agtutubo tapno mapanda agtrabaho iti ganggannaet a lugar ket dagiti laengen addaan edad a trabahador ti mabatbati iti pagilian.
Iti sabali a bangir, gapu kadagiti programa dagiti gobierno dagiti pagilian a mangkontrol iti populasion ken mangpaatiddog iti biag, naiwayat dagiti wagas ken programa a pangpabassit iti bilang ti pamilia ken pangidur-as iti life expentancy dagiti umili.
Ditoy pagilian, manggapun a marikna ti epekto ti panagpanaw dagiti agtutubo a propesional tapno mapanda agtrabaho iti ganggannaet a pagilian a mangited kadakuada iti “narabraber a pagaraban”.Ti makadakes, itedda dagitoy a propesional ti sirib, kabaelan, ken serbisioda iti sabali a pagilian imbes koma a ti nagappuanda a pagilian ti agnaar iti daytoy a sagudayda.
Iti panagpanawda, mapukawan ti pagilian kadagiti mannakabael nga agtutubo a pagsanggiran koma iti masakbayan inton dumteng ti panawen a panagretiro dagiti nataenganen a mangmangged.
Mangrugin a marikna ti sangalubongan daytoy a problem, pakairamanan ti pagiliantayo.
Napintas ngarud nga addang ti pannakatratar daytoy mapaspasungadan a problema tapno saan a kumarkaro ti kasasaad ti panagbiag dagiti tattao iti masakbayan a patauden ti panagkasapulan kadagiti makabael a trabahador iti bukodda a pagilian.#


text:
STA. CRUZ, Ilocos Sur – Nakurang makalawas kalpasan a naireportda a mapukpukaw, nasarakan ti dua a menor de edad iti balay ti gayyemda sadiay Barangay Gabur, ditoy nga ili.
Idi malem ti Septiembre 23, naireport da Raymund Cabato y Andon, 14; ken Marlou Callejo y Aspacio, 15, agpada a residente iti Barangay Pilar, ditoy met met laeng nga ili.
Ngem idi Septiembre 28, nasarakan dagiti dua iti balay ti gayyemda a ni Michael Valdez sadiay Barangay Gabur.
Saan a nailanad iti blotter no nagtalaw dagiti dua iti balayda,#


text:
“Cascaron! Gumatangkayo iti cascaron!” Laaw ti maysa pamaketen nga agisursursor iti saramsam. “Cascaron! Cascaron, gumatangkayo!” Sinusuonna ti bassit a labba a naglaon iti tagilakona.
Tinalliawko dagiti tallo nga annakko ken uppat nga appo, naulimekda a tumaltalliaw kaniak. Sigurado, a dida la ket ammo no ania dayta cascaron. Napaisemak. Igatangak man ida, ta maramananda met ti naimas a saramsam wenno merienda iti kalgaw ditoy Ilocos. Kalgaw, kunak, ta kasta met iti kinaadda dagiti agisursur. No panagdadapilen, panagka-cascaron metten. Kagiddan ti panagluluto ti bennal tapno agbalin a palatipot, sinakub (tagapulot a kas iti sabut a nagkinnallub), ken tagapulot. Ti cascaron ket manipud iti giniling a diket, napagbubukel ken nailuto iti manteka, ti naluto ket natudok iti sagggatlo sa maisawsaw iti malutluto a bennal, nga isu iti nangipaay iti templado a sam-it.
“Sagmamano ti lakom a binnuelos, Manang?” Dinamagko. Umasideg ti aglaklako.
Tinaldiak dagiti annak ken appoko. Nakarkaron iti pannakaikulengda. Napan pay ketdi dagiti dua a lallaki nga appo iti sangok, sada nakanganga a mangmatmatmat kaniak, dagiti matada iti agdamdamag iti dida maawatan a banag.
“Ania ti cascaron? Ania ti binnuelos” Dinamag ti inaunaan a babai.
“Isu met la nga isu. Adda mangawag iti cascaron, binuelos kadagiti dadduma. Ilokano no binuelos. Isu dayta ‘tay bitsu-bitsu iti Tagalog. Nupay kasta, agduduma iti presentasion.”
Indisso ti pamaketen ti labbana, linukipna ti abbong a puraw a lupot, sa manen dagiti bulong saba. Nagayamuom ti banglo ken imas ti tinudok a saramsam.
Nagiinnuna dagiti magagaran a mata a mangmatmat.
“Napudot pay, ading, kaim-imasanna…!” inyisem ti agtagilako.
Sakbay a makapagsaoak, nagiinnunan dagiti ima nga agpidut iti tinudok iti saggatlo a binnuelos. Naginnisemkami laengen ti aglaklako a mangbuybuya kadagiti ubbing a maragragsakan iti inda pannangan.
“Bilangem lattan, Manang, maayatan metten dagiti ubbing…!”
“Ang sarap…!”
“Parang paninda ni Nanay Beth, na sticky rice balls, kaya lang, may maliliit na seeds ang sa kanya…”
Rice ball a napalikmotan iti bukel ti lingga kayatna a sawen. Naimas ken nagita, isuna laeng ta saan a natudok, ngem nagbukbukel iti sangkasakmol. Diket ngem saa a giniling. Saan met a naisawsaw iti asukar, tagapulo wenno aniaman a pangpasam-it.
“Mas masarap ito, brown sugary balls…”
“Maraming bersiyon ng rice balls, pero ito ang pinakamasarap!”
“Carioca Ilokano version…!”
“Daytoy ti saramsam nga adu ti naganna,” kinunak iti aglaklako. Ket nangpidutak metten a, iti dua a katudok.
Nasurok a kagudua ti nasurok a sangalabba a bassit ti ginatang dagiti ubbing, ta inramanda ti sumaruno a panagmemerienda.
Idi nakapanawen ti maragragsakan nga aglako, nautobko a naliwayak iti nangibaga no adda lakona a palatipot (pulitipot kadagiti dadduma) ken balikutsa. Naim-imas a pagtempla iti kape ti balikutsa. Ti palatipot ket daytay nabasa a tagapulot, nga isu iti naynay a mausar para iti kinalti, a kas iti bayyubana, ukis ti sua a naibilag, rimas ken dadduma pay. Kinalti wenno kalti met laeng iti pangawag kadagiti banana ken camote cue.
Nupay kasta, iti panaglabas ti henerasion ken panagraira kadagiti fastfood, adda pay laeng dagiti nakaugalian a saramsam. Dagiti dadduma a nailibay, ngem nariing, naaramid iti sabali a bersyon ken presentasyon ken mailaklako kadagiti restawrant nga aglako iti nakaisigudan a saramsam ken uray iti tiendaan. Saan a maiwagat dagiti saramsam a nakaugalian, lalo dagiti naaramid manipud iti ingridientes a diket, niog ken tagapulot, ta naigamayen iti lasag ken dara ti puli, a sippannakkelen a makikompetensia kadagiti baniaga a makmakan.


text:
Pantao Ragat, Lanao del Norte
Ti Pantao Ragat ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Lanao del Norte iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Pantao Ragat ket nabingbingay a politikal iti 20 a barbaranggay.[2]
- Aloon
- Banday
- Bobonga Pantao Ragat
- Bobonga Radapan
- Cabasagan
- Calawe
- Culubun
- Dilimbayan
- Dimayon
- Lomidong
- Madaya
- Maliwanag
- Matampay
- Natangcopan
- Pansor
- Pantao Marug
- Poblacion East
- Poblacion West
- Tangcal
- Tongcopan
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Lanao del Norte". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 26 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Lanao del Norte". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 19 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
VIGAN CITY – Naangay ti maysa nga space science roadshow iti Plaza Burgos ditoy siudad itay Marso 2-4.
Nagkinnamayetan nga inrusat ti gobierno ti siudad ti Vigan, Department of Science and Technology ken ti Department of Education, mapattapatta a nasurok a 2,000 nga estudiante manipud iti nadumaduma a pagadalan iti sekundaria ken elementaria ditoy siudad ti dimmar-ay iti panaglukat daytoy.
Kinuna ni Mayor Eva Marie S. Medina a naangay ti space science roadshow tapno makatulong kadagiti estudiante iti panagadalda iti siensia.
Malaksid iti digital planetarium, naipabuya pay kadagiti estudiante ti video films manipud iti National Aeronautics and Scientific Administration a pakairaman dagiti panagbaniaga dagiti astronauts iti law-ang.#


text:
Karbon
Ti karbon /ˈkɑrbən/ (manipud ti Latin: carbo "beggang") ket isu ti kimiko nga elemento nga addaan ti simbolo iti C ken atomiko a numero iti 6. A kas kameng iti grupo a 14 idiay periodiko a lamisaan, daytoy ket saan a metal ken tetrabalente—nga agar-aramid ti uppat nga elektron a magun-od tapno agporma iti kobalente dagiti kimiko a piansa. Adda dagiti masna a rumrumsua nga isotopo, nga addaan ti 12C ken ti 13C a dagitoy ket natalna, a ti 14C ket radioaktibo, nga agrungrungsot nga addaan iti kagudua a biag iti agarup a 5,730 a tawtawen.[9] Ti Karbon ket maysa kadagiti bassit a naam-ammuan nga elemento manipud iti taga-ugma.[10][11]
Adda dagiti dadduma nga alotropo iti karbon a dagiti kalatakan a naam-ammuan a kas ti grapito, diamante, ken amorpo a karbon.[12] Dagiti maipapan ti bagi a tagikua iti karbon ket kaaduan a nadumaduma nga addan ti alotropiko a porma. Kas pagarigan, ti diamante ket masarsarang unay, ngem ti grapito ket saragasag ken nangisit. Ti diamante ket maysa kadagiti naam-ammuan a katangkenan a materiales, ngem ti grapito ket nalukneng ken makaporma ti garit iti papel (kasta iti nagan, manipud ti Griego a balikas ti "agsurat"). Ti diamante ket addaan iti nababa unay nga elektriko a konduktibidad, ngem ti grapito ket nasayaat a konduktor. Babaen ti kadawyan a kasasaad, ti diamante ket addaan iti kangatuan a kapudot ti konduktibidad kadagiti amin a naam-ammuan a materiales.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Lide, D. R., ed. (2005). CRC a Libro iti Kimiko ken Pisika (Maika-86 nga ed.). Boca Raton (FL): CRC Press. ISBN 0-8493-0486-5.
- ^ Haaland, D (1976). "Grapito-likido-sengngaw tallo a puntos ti presion ken ti densidad iti likido a karbon". Karbón. 14 (6): 357. doi:10.1016/0008-6223(76)90010-5.
- ^ Savvatimskiy, A (2005). "Dagiti rukod iti panaglunag a puntos iti grapito ken dagiti tagikua ti likido a karbon (maysa a repaso para iti 1963–2003)". Karbón. 43 (6): 1115. doi:10.1016/j.carbon.2004.12.027.
- ^ "Fourier Transform Spectroscopy of the System of CP" (PDF). Naala idi 2007-12-06.
- ^ "Fourier Transform Spectroscopy of the Electronic Transition of the Jet-Cooled CCI Free Radical" (PDF). Naala idi 2007-12-06.
- ^ "Karbón: Dagiti binario a kompuesto". Naala idi 2007-12-06.
- ^ Magnetiko a susseptibilidad dagiti elemento ken inorganiko a kompuesto, iti Libro iti Kimiko ken Pisika maika-81 nga edision, CRC press.
- ^ a b c d e Dagiti tagikua ti diamante, Ioffe Institute Database
- ^ "Carbon – Dagiti masna a rumrumsua nga isotopo". WebElements Periodiko a Lamisaan. Naala idi 2008-10-09.
- ^ "Periodiko a Lamisaan: Petsa ti Panakaduktalan". Chemical Elements.com. Naala idi 2007-03-13.
- ^ "Linia ti tiempo ti Panakaduktalan ti Elemento". Naala idi 2007-03-13.
- ^ "Lubong iti Karbón – Interaaktibo a Nano a panagkita iti Siensia ken Inhenniero nga Edukasion (IN-VSEE)". Naala idi 2008-10-09.


text:
Kriket
Ti kriket ket maysa nga ay-yam ti pang-or ken bola nga ay-ayamen a baetan ti dua a timpuyogan kadagiti 11 nga agay-ayam iti pagay-ayaman iti tengnga ti rektanggulo a 22 a yarda a kaatiddog ti pagtiruan. Ti tunggal maysa a timpuyogan ket agsisinnublatda nga agpang-or, ken mangpadas a makapuntos kadagiti taray, bayat a ti sabali a timpuyogan ket agurnong kadagiti bola. Ti tungngal maysa apanagsinnublat ket makunkuna kadagiti paset ti panagay-ayam.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Kriket iti Wikimedia Commons


text:
Tuesday, June 16, 2015
EPEKTO TI PROGRAMA TI 4 P’s ITI 1,700 A RECIPIENTS, MAAMMUAN
Cabugao, Ilocos Sur – Maang-angay ti Assessment and Evaluation kadagiti ag-1,700 a kameng (malaksid ti pamiliada) iti Pantawid Pamilyang Pilipino Program (4 P’s) iti 33 a barangay ti Munisipalidad ti Cabugao.
Segun ken ni Miss Aida S. Cueto, 4 P’s Focal Person a kabayatan a maipatpatungpal ti health care and education a kangrunaan a ramen ti programa, agtultuloy met a maedukaran dagiti kameng iti pagrebbenganda kadagiti ubbingda ken pamiliada ken kasta metten iti komunidadda a pagnanaedanda.
Iti Re-Assessment, maestudiar a naimbag ti kasasaad ti tunggal maseknan a kameng ket maiwayat ti regular update dagiti mainugot a papeles a maaramat dagiti kameng iti pannakaipatungpal ti programa. Ditoy a matakuatan no adda met la nagnaan ti serbisio a naited kadakuada ti 4 P’s kas koma iti aspeto ti salun-at, edukasion, pagbiagan, kababalin ti pamilia ken kameng ken iti talna ken naespirituan a kasasaad ti panagbiagda.
Ti 4 P’s Municipal Operations Office (MOO) ket buklen da Miss Aida Cueto, Municipal Link ken Focal Person ti 4 P’s ti Cabugao kasta met kada Ms. Jessie Ann O. Tabut, Municipal Link, Ms. Juliet P. Madriaga, Social Welfare Assistant ken ni Mrs. Wilma S. Cruz, MSWDO Staff ti Cabugao.
Tumartarabay met da MSWD Officer Mrs. Lydia S. Gazmen, MSWD Social Welfare Assistant Leonora G. Reintar.
Ti 4 P’s ket programa ti Gobierno Nasional nga ipatungpal ti LGU-Cabugao nga idauluan ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. kas kabinnuligna a mangipagteng iti napapateg a serbisio kadagiti nakurapay a pamilia a pakaseknan iti edukasion ti annak ken iti salun-atda. # (Web In-Action)
Segun ken ni Miss Aida S. Cueto, 4 P’s Focal Person a kabayatan a maipatpatungpal ti health care and education a kangrunaan a ramen ti programa, agtultuloy met a maedukaran dagiti kameng iti pagrebbenganda kadagiti ubbingda ken pamiliada ken kasta metten iti komunidadda a pagnanaedanda.
Iti Re-Assessment, maestudiar a naimbag ti kasasaad ti tunggal maseknan a kameng ket maiwayat ti regular update dagiti mainugot a papeles a maaramat dagiti kameng iti pannakaipatungpal ti programa. Ditoy a matakuatan no adda met la nagnaan ti serbisio a naited kadakuada ti 4 P’s kas koma iti aspeto ti salun-at, edukasion, pagbiagan, kababalin ti pamilia ken kameng ken iti talna ken naespirituan a kasasaad ti panagbiagda.
Ti 4 P’s Municipal Operations Office (MOO) ket buklen da Miss Aida Cueto, Municipal Link ken Focal Person ti 4 P’s ti Cabugao kasta met kada Ms. Jessie Ann O. Tabut, Municipal Link, Ms. Juliet P. Madriaga, Social Welfare Assistant ken ni Mrs. Wilma S. Cruz, MSWDO Staff ti Cabugao.
Tumartarabay met da MSWD Officer Mrs. Lydia S. Gazmen, MSWD Social Welfare Assistant Leonora G. Reintar.
Ti 4 P’s ket programa ti Gobierno Nasional nga ipatungpal ti LGU-Cabugao nga idauluan ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. kas kabinnuligna a mangipagteng iti napapateg a serbisio kadagiti nakurapay a pamilia a pakaseknan iti edukasion ti annak ken iti salun-atda. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 1:13 PM
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Sagada-Nov.6,2013-Iti naangay nga meeting ti imili ti sentro sagada idiay toking, Demang, Sagada idi December 4, Kinarit dagiti umili dagiti panglakayen nga agtimpuyog para iti panakaipreserba ken panakaituloy dagiti napipintas nga ugali ken kultura.
Iti nasao nga meeting ket natokar dagiti negatibu a maar-aramid nga possible nga mangbaliw iti napipintas a cultura ken ug-ugali dagiti umili agturong iti panakaperdi dagitoy, a kas iti panagtrabaho latta dagiti sumagmamano nga umili kadagiti talon ken garden uray no tiempo ti ubaya; ti saan nga panang-obsrba iti kinasagrado dagiti ritual a kas iti begnas, wange, dangtey ken dadduma pay.
Adda ti panagbuya nga ti dadduma kadaiti ubbing ken babaros nga makipaset kadagitoy nga ritual saan nga mapan adalen ti kaipapanan dagitoy ken ti kinasagrado da no di ket tapno makapagpapicture ken padasen laeng.
Ti dadduma pay ket umannugot da nga aramiden dagiti peke nga ritual tapno mapicture/ maifilm dagitoy uray awan iti oras ken lugar.
Adda met dagiti panawen nga mapasapa ti panangselebrar ti umili kadagitoy gapu ta adda ti agidunar iti baboy nga mausar, uray no saan pay a napapanawen.
Maar-aramid dagitoy iti diktar dagiti agidunar kadagiti kwarta man wenno baboy.
Ditoy nga Inbaga ni Councilor Jane bawing nga saan kuma nga maipalubos dagiti agshooting iti anyaman a ritual, documentary man dayta wenno saan.
Inbaga pay ni Bawing nga amin kuma nga guides iti Sagada ket maikkan iti oryentasyon no anya dagitirumbeng wenno saan nga rumbeng nga aramiden da ken ibaga da kadagiti bisita kadagitoy nasao nga okasyon.
Inbaga met ni Mrs. Solidad Belingon, Maysa nga retired teacher iti St. Mary’s school ken umili iti Sagada, “saan kuma nga ti kwarta wenno maidunar ti kitkitan tayo no di ket nangnangruna latta kuma ti pagmayatan ti ili.”
Naibaga na pay kadagiti panglakayen nga “ agkaykaysa kayo kuma nga lallakay tapno pagkaykaysaan yo dagiti ibagbaga yo ken tapno kitaen yo no kasatno nga agtultuloy dagiti napipintas nga kultura tayo.” (Igon Doco)


text:
Impasagepsep ni Mrs. Ester Aguimbag, Municipal NGO’s Coordinator ti panggep ti pannakabiag ti asosasion ken pannakairamanda kadagiti programa ken proyekto ti Gobierno Munisipal ken Ahensia kas iti DA ken DOLE a pakabenepisiaranda a sapasap nga asosasion.
Timmulong met ni Mr. Robert S. Savella, DA-LGU Technologist a nangorganisar kadagiti mangngalap. Napagnanamingan dagiti kangrunaan a maaramid a kas iti pannakapabaro ti Paglintegan, mapagtutulagan dagiti mabayadan iti rehistrasion ken indibidual a panagmiembro ken dues.
Daytoy a gannuat ket mayataday iti lungalong ti Gobierno Munisipal a pannakaibagnos dagiti saan pay a naorganisar a sektor nangruna ti mangngalap tapno saanda met a maikapis kadagiti programa ken proyekto a naprobitsar dagiti padada nga asosasion kadagiti Ahensia ti Gobierno ken ti LGU.
Dagiti napili nga opisiales ket isuda: Ronald Villanueva, Presidente; Jodel Barcellano, Bise Presidente; Victorino Solmerin, Sekretario; Glenford Villanueva, Auditor; Daniel Solima, PIO. # (Web In-Action)


text:
VIGAN CITY – Reklamo dagiti business owners a nangato unay ti garbage fee a masingir kadakuada iti panagpabaroda iti lisensiada.
Iti privilege speech ni Villanueva bayat ti session ti sangguniang panlungsod ditoy itay Enero 21, kinunana a nagreklamo dagiti negosiante nga adda iti dry goods section a nangato unay ti aganay P2,400 a garbage fee a baybayadanda iti tinawen idinto a saan met nga adu ti basurada maikumpara kadagiti dadduma nga establisimiento.
Ngem kinuna ni Vice Mayor Franz Ranches a naibasar ti agdama a mabaybayadan a garbage fee iti Vigan Revenue Code a maus-usaren iti dua a tawen.
Kinuna ti bise mayor a tinawen a reklamo dagiti business owners daytoy.
Kiniddaw ti presiding officer ken ni Konsehal Villanueva a iti naan-anay a pannakaadal dagiti reklamo. (Nemia Icari)


text:
CANDON CITY – Tallupulo ket innem a polis ti 1st Regional Public Safety Management Battalion (RPSMB) ti immawat iti sertipiko kas panagturposda iti Hand-to-Hand Combat ken Technical Rifle and Pistol Training iti programa a naangay iti grandstand ditoy idi Marso 18.
Inyunay-unay ni Police Chief Supt. Constante D. Azares, Jr, ti nasayaat a panangaramat dagiti nagturpos dagiti kabarbaro nga inadalda nangruna iti masungad nga eleksion.
Indauluan da Police Senior Supt. Alejandro M. Valerio, Jr., 1st RPSMB Battalion Commander, ken Police Chief Inspector Lambert A. Suerte, Assistant Battalion Commander ken Course Director, ti training staff ken instructors.
Naisayangkat ti panagsanay babaen ti kooperasion ti G1 Tactical Solutions, nga idadauluan ni Christopher Collins, presidente; Gary Gotidoc, director of operations/firearms instructor; ken Marck Tan, G1 instructor.#


text:
Burgos, Pangasinan
Ti Burgos ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Pangasinan iti Filipinas.
Dagiti linaon
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Burgos ket nabingbingay a politikal kadagiti 14 a barbaranggay.[2]
- Anapao (Bur Anapac)
- Cacayasen
- Concordia
- Ilio-ilio (Iliw-iliw)
- Papallasen
- Poblacion
- Pogoruac
- Don Matias
- San Miguel
- San Pascual
- San Vicente
- Sapa Grande
- Sapa Pequeña
- Tambacan
Dagiti baybay[urnosen | urnosen ti taudan]
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Pangasinan". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 28 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Pangasinan". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 2 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Maysa a pakasaritaan iti biag ti panuli a bato. Maysa a pangngarig. Ti naibelleng a bato, isu itan ti kangrunaan. Daydiay saantayo a kaykayat ken awanen pategna, isu nga imbellengtayon. Ngem saantayo a naamiris nga addaan ti kaibatogan ti amin a banag ditoy rabaw ti daga.
Kas iti pakasaritaan ni Chelsea, a naibelleng gapu ta adda nasarakan ti lalaki nga inay-ayatna a napatpateg ngem isuna; Nagsubli ti lalaki ta naamirisna a daydi imbellengna a babai, adayo a napatpateg ngem iti babai a nangisukatanna.
Tallon a tawen nga agayan-ayat da Chelsea ken Josel. Naggasat ni Chelsea, kinunkuna dagiti gagayyemda.
Ngem dimteng ti pannubok a nangpekka iti ayan-ayat da Chelsea ken Josel. Nagbaaw ti panagayat ni Josel kenkuana. Ti kangrunaan a rason, nakakitan iti sabali a babai.
Idi damo, masmasdaaw ni Chelsea iti panagbaliw ni Josel. Manmanon a sumarungkar kenkuana. Di payen awisen ni Josel a mapanda agbuya iti sine wenno mangan iti paboritoda a restaurant.
Pinalutpot ni Chelsea ni Josel. Saan met a naglibak ti lalaki. Inakona a nupay adda pay laeng panagayatna ken ni Chelsea, saanen nga isu ti kangrunaan. Addan sabali a napatpateg. Dinawat ti lalaki a gupdendan ti ayan-ayatda. Kinunana nga awanen ti serbina, isu a saanen a nasken nga agtuloy pay.
Ken ni Chelsea, nasakit dayta a napasamak. Awan ti dumana a kinasakit! Tallo a tawen a tinagibina ti relasionda Nangnamnama a tungpalen ni Josel ti karina nga agsimpadan apaman a makaurnong daytoy.
Ngem nagyaman ketdi ni Manang Ester nga ina ni Chelsea iti napasamak. Iti biangna, nasayaat ta naammuan ni Chelsea a nasapa ti kinapudno. Nasayaat ta mismo a ni Josel ti nangannugot nga addan sabali a babai iti biagna. Iti biang ti ina, dakkel a pagyamanan ni Chelsea ta naammuanna ti pudno a kinatao ni Josel ita ta dida pay nagkallaysa. Nakarkaro koman ti sakit a lak-amenna no naibaw-ing ti panagayat ni Josel iti tiempo nga agdennadan a kas agassawa.
Binallakadan ti ina ti anakna. Nga awaten ni Chelsea ti kinapudno nupay kasano ti kinasakitna. Ta ti kinapudno ti mangwayawaya ti amin. Ti kinapudno a naited ken ni Chelsea ti wayawaya a mangbirok metten iti sabali nga ayat. Ti ayat a maikari iti panagayatna.
Tapno mailiwliwag ni Chelsea ti napalabas, nagkameng iti Singles for Christ. Nagbalin a napasnek a nagserbi iti simbaan. In-inut a nalipatanna ni Josel.
Iti maysa a seminar ti Singles for Christ, naam-ammona ni Lester, maysa nga accountant. Naam-ammo pay ni Chelsea dagiti nagannak, kakabsat ken kakabagian ti lalaki idi agangay. Nasingpet ni Lester, awanan bisio ken ammona nga ibaklay ti responsibilidadna.
Di mabayag, nagdaton ti baro kenkuana. Tiningitingna ti bagina. Natakuatanna nga agayat met iti baro. Plinanodan ti kallaysada a dua.
Ngem nagsubli ni Josel. Agbabbabawi ti lalaki ta insukatna ti babai nga impatpategna idi nakasarak iti sabali. Naamirisna itan nga insukatna iti sarming laeng ti balitok nga appupona.
Nagpakpakaasi ni Josel nga agsinnublianda koma. Inkarina a no awaten pay ni Chelsea, agkallaysadan iti kabiitan a panawen.
Idi pumanaw ni Josel iti pagtaengan ni Chelsea, leppay ti abagana.
Ta impudno ni Chelsea nga addan lalaki iti biagna, a nangiyawatanna iti pammateg a saan idi a kinailalaan ni Josel. Iti pudpudno nga ayat, kasapulan ti dua a puso nga agpinnateg, nakuna ni Chelsea iti panangpaayna ken ni Josel.
No dadduma, satayo la maamiris ti kinapateg ti maysa a banag no mapukawtayo. Naladawton no maamiristayo a ti gayam imbellengtayo a bato ti kangrunaan gayam a gameng iti biagtayo.#


text:
VIGAN CITY – Naglak-am ti probinsia ti Ilocos Sur iti nakaro a didigra iti panangbasnot kenkuana ti Bagyo Mario idi rabii ti Biernes, Septiembre 19, agingga iti agsapa ti Septiembre 20.
Iti report manipud iti Provincial Disaster Risk Reduction Management Council, nagawan ti koriente iti sibubukel a probinsia idi rabii ti Biernes, Septiembre 19, gapu iti napigsa a bayakabak a binulonan pay ti napigsa nga angin a nakaigapuan iti pannakapugsat dagiti barut ti elektrisidad ken pannakatuang dagiti poste.
Iti inisial a report ti PDRRMC, nadidigra ti 129 a barangay a nakaapektaran ti 4,661 a pamilia wenno iti kadagupan a 23,671 a tattao, ken nakadadaelan a total dagiti 170 a balbalay ken partial a nakadadaelan dagiti 1,176 a pagtaengan.
Kanaig daytoy, indeklara ni Gov. Ryan Singson a maipababaen iti state of calamity ti sibubukel a probinsia gapu iti kalawa ti sinagrapna a didigra manipud ken ni Bagyo Mario tapno mapadaras ti pannakaidanon dagiti relief goods kadagiti naapektaran nga il-ili.
Kabayatanna, naireport a saan a makalasat dagiti lugan iti junction ti Narvacan, sumagmamano a paset ti Sta. Maria, ken iti Candon City a nakakubongan dagiti agbiahe.
Nupay kasta, nakalasat met laeng dagiti biahero kalpasan a naiwalin dagiti naibalangan a sanga ti kaykayo, ken panages-es met la ti dakkel a danum a nanglayus kadagiti kalsada.
Iti Vigan City, kinuna ni CDRRMC Officer Mila Alquiza nga imbakuitda iti San Julian Elementary School dagiti agnaed iti Shelterville nga adda iti asideg ti creek gapu iti napardas a panagpangato ti danum.
Nagpatulong pay ni Alquiza iti ISECO iti pannakaiwalin dagiti natuang a poste iti Barangay Bulala, Barangay IV, Barangay Beddeng Laud, ken Barangay Pantay tapno makalasat ti lugan ti rescue team para iti clearing operations para kadagiti nagpatulong a residente kadagitoy a lugar.
Dagus a nagtignay ti ISECO babaen ti tulong ni Director Jun Ramos para iti pannakaiwalin dagiti naibalangan a poste iti dalan.
Naibuang met dagiti fishcages iti Mestizo River gapu iti kapigsa ti agus ket nakabulos dagiti taraken a tilapia a mailako koman.
Iti Santa, nagpaarayat dagiti agindeg iti coastal barangays ti Barangay Tabucolan, Pasungol, ken Calungboyan gapu iti panagdinakkel ti danum. Dagus nga impatulod ti PDRRMC dagiti support group a pakaibilangan ti Philippine Army ken coast guard.
Kanaig daytoy, nagsagrap iti pammabalaw ti PAGASA gapu iti waragawagna nga adda laeng ti Ilocos Sur iti babaen ti Signal No. 1.
Kas sagudayen ti advisory manipud iti PAGASA, no Signal No. 1, agpegges ti angin iti 30-60 kilometro kada oras ket manamnama a marikna iti las-ud ti 36 nga oras. Iti kastoy a signal, maspak dagiti sanga dagiti babassit a kayo; agirig wenno mabual dagiti sumagmamano a mula a saba; maitayab ti atep dagiti balbalay a nipa ken kugon laeng; no saan a maipangato ti signal bayat ti kaaddan ti bagyo, bassit laeng wenno awan ti dadael a sagrapen dagiti madalanan a komunidad; ken dakkel ti dadael dagiti pinagayan no agbugin dagitoy.
Ngem inkalintegan ti maysa nga empleada ti PAGASA a para monitorda laeng iti data ti bagyo ket ti nasional nga opisinada ti mangideklara iti signal ti bagyo kas maibatay kadagiti ipatulodda a data.#


text:
Andidit
Dagiti andidit wenno kundidit, riari ken ninin, ket isu dagiti insekto iti urnos ti Hemiptera, suburnos ti Auchenorrhyncha (dati a nairaman iti saanen nga umiso a suburnos ti Homoptera). Dagiti andidit ket addaan dagitoy iti superpamilia ti Cicadoidea. Prominete dagiti matada, ngem saan unay a dakkel, ken naginnaddayo dagitoy a naidisso kadagiti akin-ruar a nainpabakrang a suli ti bangabangana. Dagiti payakna ket nasayaat a narang-ay, makitkita dagiti urat; dagiti dadduma asebbangan dagiti kulanit ti payak ket napno a masarang, dagiti asideg a parte ti payak dagiti dadduma met ket nakuyem wenno nasaragasag ken awan dagiti makitkita a masarang a parte kadagiti payyakda. Adda dagiti agarup a 2,500 a sebbangan dagiti andidit ket naipalpalawagen, ken adu pay dagiti nabatbati a maipalawag. Dagiti andidit ket aggigiyanda kadagiti klima a natimbeng aginggana ti tropiko nga isu dagitoy ti kaaduan a mabigbigan kadagiti amin nga insekto, gapu ti kadakkel ken ti naisangayan nga unida. Adda met dagiti sabsabali a lugar nagruna idiay Amianan nga Amerika ket nagtawtawag kadagiti andidit a kas dagiti dudon,[1] ngem dagitoy ket saan a kabagian dagiti agpayso a dudon, dagiti nadumaduma a sebbangan ti pangen dagiti rumsa.
Dagiti andidit ket saan a dakes iti tattao ken saanda a kumagat wenno agsilud, ngem mabalin a maiyallilaw ti ima wenno sabali a parte ti bagi ti tao a kas maysa a kayo wenno ungkay ken padasenda met a kanen.[2] Dagiti andidit ket addaanda ti atiddog a probossis, iti siro ti uloda, us-usarenda dagitoy nga iyusek kadagiti ungkay ti mula tapno manganda iti tubbogna. Mabalin a nasikit no matudok ti andidit ti kudil ti tao, ngem saan a makadaran daytoy. Daytoy ket mabalin a saan a panagsalaknib a reaksion ken sagpaminsan laeng daytoy a mapaspasamak. Daytoy ket mapasamak laeng no napaut a maikabil dagitoy iti parte ti bagi ti tao.
Dagiti andidit ket mabalinda nga agdadael kadagiti nadumaduma a naimuyongan nga apit, babassit a a mula, ken kaykayo, kangrunaan laeng ti panagpiglat kadagiti ukis ti kayo bayat nga agititlog ti babbai iti uneg ti sangsanga.[3][4][5]
Adu met dagiti tao iti sangalubongan nga agsidsida kadagiti andidit. Dagitoy ket naamammuan a nasidsida iti Taga-ugma a Gresia ken idiay pay Tsina, Malaysia, Burma, Latin nga Amerika, ken idiay Kongo. Ti babbai nga andidit ket naipatpategan iti kinalasagda. Dagiti kontsa ti andidit ket naus-usar a kas tradisonal a panggagas idiay Tsina.[6]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Milne, Lorus; Milne, Margery (1992). The Audubon Society Field Guide to North American Insects and Spiders. New York: Alfred A Knopf. ISBN 0-394-50763-0.
- ^ "Periodical Cicada", UMMZ, U. Mich.
- ^ "Umayen dagiti Andidit, Umayen dagiti Andidit", The New York Times, Estado nga Unibersidad ti Ohio, 27 Abril 2004.
- ^ "Dagiti Periodikal nga Andidit, Dagiti Siklo ti Biag ken Panagkukua". OSU. Naala idi 2009-09-20.
- ^ Ohio Cultivator vol. 3 No. 1 Columbus, Ohio, Enero 1, 1847. 1847. pp. 3–. Naala idi 30 Marso 2013.
- ^ Li Shizhen, Bencao Gangmu, Paset ti Insekto. 李时珍, 本草纲目, 虫部
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Craig, Owen (2001-02-17), "Kalgaw dagiti agkankanta nga andidit", Scribbly gum, AU: ABC, naala idi 2006-12-23.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Andidit iti Wikimedia Commons


text:
Karayan Jalaur
Ti Karayan Jalaur,[1] naamammuan pay a kas ti Karayan Jalaud ket isu ti maikadua a kadakkelan a karayan idiay isla ti Panay ken ti maika-17 a kadakkelan a sistema ti karayan idiay Filipinas iti termino iti kadakkel ti pagayusan a labnneng. Daytoy ket addaan ti nakarkulo a pagayusan a lugar iti 1,503 kuadrado kilometro ken agdaliasat kadagiti 123 kilometro manipud idiay taudanna aginggana ti sabanganna idiay Lingsat Guimaras. Daytoy ket atiananna ti akin-daya apaset ti isla ken lumasat babaen ti Siudad ti Passi ken dagiti ili ti Leganes, Zarraga, Dumangas, Barotac Nuevo, Pototan, Dingle, San Enrique, Dueñas, ken Calinog.[2]
Ti karayan ket nangruna iti ekonomia ti probinsia ti Iloilo. Daytoy ket mangited ti panagsibog iti taltalon ti probinsia ken taudan pay ti mainum a danum para kadagiti agtataeng.[3]
Dagiti linaon
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Pagayusan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti karayan ket addaan ti tinawen a natimbeng a panagayus iti 40.29 m³/segundo[4]
Panaglayus[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti akin-baba a gay-at ti Karayan Jalaur ket makasanay ti natiempuan a panaglayusg. No nakaro nga agtudo, kadagiti las-ud ti bulan ti Hunio–Septiembre, ti karayan ket aglippias ken layusenna dagiti kaarubayanna a lugar. Ti isla ti Panay ket mabirukan pay iti uneg ti barikes ti bagio, ken makasanay daytoy kadagiti nadumaduma a bagio iti tinawen, daytoy pay ket nangruna a banag iti panaglayus ti karayan.
Dagiti ili ken dagiti siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
- Leganes, Iloilo
- Zarraga, Iloilo
- Dumangas, Iloilo
- Barotac Nuevo, Iloilo
- Pototan, Iloilo
- Dingle, Iloilo
- San Enrique, Iloilo
- Dueñas, Iloilo
- Calinog, Iloilo
Kinapangruna ti ekonomia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Karayan Jalaur ket inus-usar a panagsibog kadagiti 15,519 hektaria iti probinsia ti Iloilo babaen ti Sistema ti Panagsibog ti Karayan Jalaur.[3]
Dagiti Serbisio ti Distrito ti Danum ti Metro Iloilo, ti mangit-ited ti mainum a danum para iti Siudad ti Iloilo ket agit-ited pay ti danum kadagiti sabali a lugar a makasapul ti danum manipud iti karayan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Iloilo – General Features (Water Resources)". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2008-03-31. Naala idi 2008-09-12.
- ^ "Rehional a Plano ti Panagrang-ay ti Laud a Visayas ti 2004–2010" (PDF). Turay ti Nailain a a Panagrang-ay ti Ekonomia(NEDA) – Rehion 6. 2004. p. 13. Naala idi 2008-09-13.
- ^ a b "Probinsia ti Iloilo – Dagiti Pakultad ti Danum". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2008-04-05. Naala idi 2008-09-12.
- ^ "Database ti Panagayus ti Karayan – Karayan Jalaur". Sentro ti Pannakatalinaay ken Global nga Enbiromento, Unibersidad ti Wisconsin. Septiembre 3, 2008. Naala idi 2008-09-13.


text:
CANDON CITY – Saan a sinardengan a kinamat dagiti polis ditoy dagiti kameng ti Budol-Budol Gang a nangbiktima iti prominente a negosiante iti Siudad ti Vigan agingga a naipiskotda dagitoy sadiay Barangay San Agustin ditoy idi malem ti Enero 6.
Napasamak ti kinnamat dagiti lugan idi ginandat ti drayber ti Mitsubishi Lancer ti aglibas a dandani nakaatalanna iti dua a polis a nangpara iti sasakayan iti checkpoint nga impasdekda iti sango ti Bagani Campo Cemetery.
Sakbayna, nangipatulod ti polis-Vigan iti flash alarm kadagiti amin a police stations a madalanan dagiti suspek apaman a naireport kadakuada ti panangbiktima ti Budol-Budol Gang ken ni Mariano Co Chan, 83, naasawaan, negosiante ken residente iti Brgy Pantay Daya, Vigan City, Ilocos Sur.
Positibo a binigbig ni Chan dagiti nangbiktima kenkuana a da Michael Dacanay y Javines, 39, naasawaan, drayber iti Mitsubishi Lancer a getaway car, ken residente iti Brgy. Tiblong, San Fabian, Pangasinan; Carlos Pingol y Madrid, 58, naasawaan, electrician, ken residente iti Brgy. Maristel, Limay, Bataan; Consolacion Santos y Ponce, 64, balo, ken residente iti Brgy. Tayabas, Tondo, Manila; Raquel Dela Cruz y Rimando, 37, naasawaan, ken residente iti Brgy. Tibong, San Fabian, Pangasinan, ken Glorie May Rimando y Genese, 25, awanan asawa, ken residente iti Sitio Bolo, Brgy. Pandan, Alaminos, Pangasinan.
Kas maibatay iti police blotter ti Vigan, idi agarup 1:55 ti malem ti Enero 6, agtaktakder ni Chan iti sanguanan ti kukuada a Felmar Furniture a masarakan iti Quezon Avenue, Barangay 3, Vigan City idi inasitgan dagiti suspek a nangiyam-ammo iti bagida a nabayagen a gayyemda.
Bayat ti panagpapatangda, inawis dagiti suspek ni Chan a mangkuyog kadakuada a mapan gumatang iti lumber sadiay Bantay ket immannugot met ti lakay.
Segun ken ni Chan, idi addadan iti Bantay, pinorsar nga innala dagiti suspek ti kuartana a P10,000.00, relona nga agbalor iti P300,000.00, ken kuentasna nga aggatad iti P200,000.00 sada naglibas a nakalugan iti Mitsubishi Lancer.
Dagus a nangiwayat ti polis-Vigan iti manhunt operation ken nangipatulod iti flash alarm iti kaparangetda a police stations para iti pannakapasardeng ti lugan dagiti suspek.
Dagus met a nangipasdek dagiti polis-Candon City iti checkpoint iti sango ti Bagani Campo Cemetery apaman a naawatda ti flash alarm manipud iti kapolisan ti Vigan City ket pinarada ti Lancer idi mapasungadanda.
Ginandat ni Javines nga atalan ti dua a polis iti pananglibasda iti checkpoint ngem kinamat ida dagiti pannakabagi ti linteg agingga iti naipiskot dagiti suspek iti sanguanan ti North Peninsula Subdivision, Barangay San Agustin.
Malaksid ken ni Javines a nanggandat a mangatal kadagiti dua a polis, naipaima dagiti uppat pay a suspek iti polis-Vigan agraman dagiti kuarta ken gameng ni Chan.#


text:
Linteg
Ti linteg ket maysa a sistema dagiti alagaden ken pagibagnosan nga ipatpatungpal babaen kadagiti sosial a patakder tapno maturayan ti panagkukua.[1] Dagiti linteg ket inar-aramid babaen dagiti gobierno, a naisangsangayan dagiti bukodda a lehislatura. Ti pagannnurotan dagiti linteg kaniada ket mabalin a maimpluensiaan babaen ti maysa a batay-linteg (naisurat wenno saan) ken iti kakarbengan a nakaisuratanna. Ti linteg ket mangsukog kadagiti politika, ekonomika ken kagimongan kadagiti di mabilbilang a waya ken agserbi a kas maysa a sosial a mamangkappia kadagiti pannnakibinang a baetan ti tattao.
Ti sapasap a paggiddiatan ket mabalin a maaramid ti baetan dagiti hurisdiksion ti sibil a linteg (mairaman ti Kanon ken Sosialista a linteg), nga iti lehislatura wenno dagiti dadduma a sentro ti bagi ket mangisurat ken mangitipon kadagiti lintegda, ken dagiti sistema ti sapasap a linteg (mairaman ti Islamiko a linteg), nga idiay ti hues ket nagaramid kadagiti napatapatan a simmarunuan a naaw-awat. Iti naipakasaritaan, dagiti relihioso a linteg ket addan ti naisangsangayn a papel iti panangikappia kadagiti sekular a banag, a dagitoy ket kastoy pay laeng a kaso kadagiti dadduma pagilian, a naisangsangayn ti Islamiko.
Ti hustisia a pamay-an ti linteg ket sapsap a nabingbingay kadagiti dua a nangruna paset. Ti kriminal a linteg ket mangipanggep kadagiti ugali a napanpanunotan a makadangran ti sosial ng aurnos ken iti nabasolan a partido ket mabalin a maibalud wenno mamulta. Ti sibil a linteg (nasken a saan a maiyallilaw kadagiti hurisdiksion ti sibil a linteg dita ngato) a mangipanggep iti pangikappiaan dagiti darum (suppiatan) a baetan dagiti tao wenno dagiti gunglo. Dagitoy a pangikappiaan ket mangited ti maysa a pakailintegan a pamuspusan (kadawyan a kuarta a pannkaidadanes) iti nangabak a nadarum.
Babaen ti sibil a linteg, dagiti sumaganad a kinapangpangruna, ken dagiti dadduma pay, nga adda: ti tulag a linteg ket mangtimbeng manipud kadagiti panaggatang ti baliete ti bus aginggana ti panagilaklako kadagiti deribatibo a pagtagilakuan. Ti tagikua linteg ket mangtimbeng ti panangiyallatiw ken titulo iti bukod a tagikua ken pudno a tagikua. Ti panagtalek a linteg ket maipakat kadagiti pundo a tinengtengngel para iti panangipaay ti ken talinaay ti pinansia. Ti tort a linteg ket mangpalubos ti panagtunton para iti panangisukat no ti maysa tagikua ti tao ket nadangran. Ti batay-linteg a linteg ket mangited ti maysa a batayan para iti panagpartuat iti linteg, ti panagsalaknib kadagiti karbengan ti nagtagitaon ken ti panagpili kadagiti politikal a pannakabagi. Ti administratibo a linteg ket inus-usar a mangrepaso kadagiti keddeng dagiti ahensia ti gobierno. Ti internasional a linteg ket mangtaripato kadagiti pannakibiang a baetan dagiti naturay nga estado kadagiti tignay a sumakop manipud ti panagtagilako aginggana ti tgnay ti militar.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Robertson, Dagiti krima iti nagtagitaoan, 90; kitaen ti "analitiko a hurisprudensia" para kadagit adu a debado no ania iti linteg; iti Ti Konsepto iti Linteg ni Hart ket nangisuppiat a ti linteg ket maysa a "sistema dagiti alagaden" (Campbell, Dagiti Parawad ti Nainkalintegn a Panagad-adal, 184); Kinuna ni Austin idi ket "ti bilin ti maysa a naturay, nga inkeddengan babaen ti panangipangta iti pammasingked" (Bix, John Austin); Nangilawlawag ni Dworkin iti linteg a kas maysa nga "interpretibo a konsepto" tapno makagun-od iti hustisia (Dworkin, Imperio ti Linteg, 410); ken ni nagsupsuppiat ni Raz a ti linteg ket maysa a "turay" tapno mamamngkappia dagiti kakayatan ti tao (Raz, Ti Turay ti Linteg, 3–36).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti naimaldit a taudan
- Akhlaghi, Behrooz (2005). "Komersiala Linteg ti Iran ken ti Baro a Linteg ti Puonan FIPPA". Iti Yassari, Nadjma. Ti Sharīʻa kadagiti Batay-linteg ti Apganistan, Iran, ken Ehipto. Mohr Siebeck. ISBN 3-16-148787-7.
- Albrow, Martin (1970). Burokrasia (Dagiti Kangrunaan a konsepto iti Politikal a Siensia). Londres: Palgrave Macmillan. ISBN 0-333-11262-8.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Linteg iti Wikimedia Commons
- JurisPedia
- Dagiti nainkalintegan nga artikulo, damdamag, ken dagiti interaktibo a mapa
- WorldLII – Instituto ti Sangalubongan a Pakaammo ti Nainkalintegan
- CommonLII – Instituto ti Mankomunidad a Pakaammo ti Nainkalintegan
- AsianLII – Instituto ti Asia a Pakaammo ti Nainkalintegan (AsianLII)
- PacLII – Instituto ti Is-isla ti Pasipiko a Pakaammo ti Nainkalintegan


text:
Abagatan a Sudan
Nagsasabtan: 8°N 30°E / 8°N 30°E
Ti Abagatan a Sudan (i/ˌsaʊθ suːˈdæn/ or /suːˈdɑːn/), opisial a ti Republika ti Abagatan a Sudan[8] ken dati a tinawtawagan ti Akin-abagatan a Sudan, ket maysa a naseraan ti daga a pagilian idiay daya-tengnga nga Aprika[8] a paset ti subrehion ti Nagkaykaysa a Pagpagilian iti Akin-daya nga Aprika.[9] Ti agdama a kapitoliona ket ti Juba, ken isu pay ti kadakkelan a siudadna. Ti kapitolio a siudad ket naplano ken sentronto a mabirukan idiay Ramciel iti masakbayan.[10] Ti Abagatan a Sudan ket bineddengan babaen ti Etiopia iti daya, ti Kenya iti abagatan a daya, ti Uganda iti abagatan, ti Demokratiko a Republika iti Kongo iti abagatan alaud, ti Republika ti Tengnga nga Aprika iti laud ken ti Republika ti Sudan iti amianan. Daytoy ket mangraman ti nalawa a kalugnakan a rehion ti Sudd, a pinorma babaen ti Puraw a Nilo ken lokal makunkuna a aks ti Bahr al Jabal.
Dagiti teritorio ti moderno nga Abagatan a Sudan ken ti Republika ti Sudan ket paset idi ti Ehipto babaen ti Muhammad Ali a Dinastia, ken tinurayan idi a kas maysa nga Anglo-Ehipsio a kondominio aginggan idi nakagun-od ti Sudan pannakawayawaya idi 1956. Kalpasan ti Umuna a Sibil a Gubat ti Sudan, ti Autonomo a Rehion ti Akin-abagatan a Sudan ket naporma idi 1972 ken nagpaut agingana idi 1983. Nangrugi ti Maikadua a Sibil a Gubat ti Sudan ket nagpatingga iti Komprehensibo a Tulagan ti Kappia idi 2005. Iti naladaw iti dayta met laeng a tawen, ti akin-abagatan nga autonomia ket naipasubli idi naporma ti maysa nga Autonomo a Gobierno ti Akin-abagatan a Sudan .
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Ti Transisional a Batay-linteg iti Republika ti Abagatan a Sudan, 2011". Gobierno ti Abagatan a Sudan. Naala idi 12 Hulio 2011. Paset 1, 6(2). "Ti Inggles ket isunto ti opisial a pangobraan a pagsasao ti Repubika ti Abagatan a Sudan".
- ^ "Iti Panagtaldiap". Official portal. Gobierno ti Abagatan a Sudan. 12 Hulio 2011. Naala idi 24 Hulio 2011.
- ^ "Saan a kontento kadagiti senso ti Sudan". News24.com. AFP. 21 Mayo 2009. Naala idi 14 Hulio 2011.
- ^ a b c d "Reporta para kadagiti Napili a Pagilian ken dagiti Suheto". World Economic Outlook Database, Abril 2013. Sangalubongan a Pundo ti Panguartaan. Abril 2013. Naala idi 18 Abril 2013.
- ^ "Gini Index". Banko ti Lubong. Naala idi 2 Marso 2011.
- ^ "Baro a pagilian, baro a numero: Kodigo ti pagilian: 211 ti opisial a nainaganan iti Abagatan a Sudan" (Press release). Kappon ti Internadional a Telekomunikasion. 14 Hulio 2011. Naala idi 20 Hulio 2011.
- ^ ".ss Domain Delegation Data". Internet Assigned Numbers Authority. ICANN. Naala idi 1 Septiembre 2011.
- ^ a b "Abagatan a Sudan". he World Factbook. CIA. 11 Hulio 2011. Naala idi 14 Hulio 2011.
- ^ "Pannakaidasig dagiti rehion ti lubong babaen ti Nagkaykaysa a Pagpagilian". UN. Naala idi 25 Septiembre 2011.
- ^ "Bariweswes ti Abagatan a Sudan". BBC. 5 Hulio 2011. Naala idi 24 Hulio 2011.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Biel, Melha Rout (2007). South Sudan after the Comprehensive Peace Agreement. Jena: Netzbandt Verlag. ISBN 978-3-937884-01-1.
- Tvedt, Terje (2004). South Sudan. An Annotated Bibliography. (2 vols) (2nd nga ed.). London/New York: IB Tauris. ISBN 1-86064-987-4.
- "Profile: Southern Sudan leader Salva Kiir". BBC Online. 5 Enero 2011. Naala idi 24 Hulio 2011.
- "No One to Intervene: Gaps in Civilian Protection in Southern Sudan" (PDF). New York: Human Rights Watch. Hunio 2009.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Abagatan a Sudan iti Wikimedia Commons
- Gobierno ti Abagatan a Sudan
- Gobierno ti Abagatan a Sudan – Mision ti Estados Unidos ken Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Gobierno ti Abagatan a Sudan – Mision ti Nagkaykaysa a Pagarian
- Gobierno ti Abagatan a Sudan a naikabil iti The World Factbook (iti Ingles)
- Kitaen ti Abagatan a Sudan iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (iti Ingles)
- Abagatan a Sudan
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Daya nga Aprika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ingles
- Dagiti pederal a pagilian
- Dagiti pederal a republika
- Dagiti dati a kolonia ti Britaniko
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 2011
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika


text:
CANDON CITY – Pinanawan dagitoy agassawa nga awan tao ti balayda idi napanda nakipagselebrar iti piesta ti barangayda ket idi agsublida, naduktalanda laengen a sinerrek ti mannanakaw ti balayda a nakakurimesan ti kuarta ken alahasda.
Nagreport dagiti agassawa a Tarcenio Sabalo, residente iti Barangay Tablac iti polis ditoy a naduktalanda a naserrek ti balayda a natakawanda iti kuarta ken assorted nga alahas.
Iti panagimbestiga dagiti polis, napan nakipagselebrar dagiti agassawa iti piesta iti barangayda ket idi naggawidda iti balayda iti agarup alas tres ti parbangon idi Hunio 2 nadanonda laengen dagiti aruatenda a naiwarawara iti suelo ti balayda ken natakawanda iti P9,000.00 a kuarta ken P10,000.00 nga assorted nga alahas.
Simrek ti/dagiti mannanakaw iti uneg ti balay babaen ti likud a ridaw ket ditoy met laeng ti rimmuaranda kalpasan ti panagtakawda.#