text:
Lebanon
- Lebanon
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Pranses
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti Liga ti Arabo
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Arabiko
- Dagiti pagilian ti Daya a Mediteraneo
- Dagiti pagilian ti Lumaud nga Asia
- Nalames nga Immindayon
- Lebante
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti pagilian ti Tengnga a Daya
- Dagiti pagilian ti Asideg a Daya
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1943
- Lumaud nga Asia
- Akin-abagatan a Lebante


c: text/html

text:
Baranggay
- Saan nga iyalis ti baranggay iti barangay[Paammo 1], ti baranggay ket isu ti husto a panangiletra daytoy a balikas iti pagsasao nga Ilokano.
Ti baranggay[1] (am-ammo pay a kas barrio) ket ti kabassitan a benneg ti lokal a gobierno iti Pilipinas. Buklen dagiti baranggay ti maysa nga ili wenno Siudad. Manipud idi Septiembre 30, 2011 addan ti aganay a 42,026 a baranggay iti Pilipinas.[2]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti barangay ket saan nga husto a panangiletra ngem daytoy ket temporario a naibaw-ing iti daytoy nga artikulo gapu ti kaadu ti artikulo a naisilpo iti dayta a panid. Ti kayatna a saoen ti barangay iti pagsasao nga Ilokano ket bassit a banka.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Napasingkedan daytoy a panagiletra manipud ti Ilocano Dictionary and Grammar, Carl Ralph Galves Rubino, panid 98.
- ^ Pagalagadan ti Heograpia a Kodigo ti Pilipinas. Naala idi Marso 12, 2012.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Espiya Forum
Global Espiya - Regional Forums => Luzon => Ilocos - Pangasinan => Topic started by: Lokdittikiao on June 25, 2006, 08:21:04 am
-
Ania lakay...... ania iti makunam!!!
para kaniak depende laeng met iti sitwasyon!!
any violent reaction????
-
dayta iti ibagbaga da ngem dakkel nga ka-ulbudan. nalaing tay ngamin nga agbalanse ti ania man nga adda ti agdama. mapa kwarta man o ania. nasirib tayo haan nga kuripot....agbiag ti ILOCANO!!!! ;D ;D ;D
-
kusto ta kunam lakay..
awan ti ilokano nga kuripot..
nalaing tay lang nga aggasto ti kusto
isunga adu ti kwarta tayo..
hehehehehe..
-
GUSTO KO MATUTONG MAG ILOCANO TURUAN NYO NAMAN AKO MAG ILOCANO YUNG MGA BASIC SENTENCES LIKE MALIGAYANG PASKO, HAPPY NEW YEAR, BASTA YUNG MGA BASIC SENTENCES OKAY
-
madi talaga kuripot iti ilokano natipid tayo lang ngamin datayo nga ilokano ket amo tayo nga ag-prioritize iti dapat lang nga pag-gastuan iti kuwarta ken panawen tayo
-
hindi totoong kuripot ang mga ilokano......matipid lang....parang mga langgam.....pag may unos....may huhugutin.....mas maganda naman ang ganon kesa galante.......pag naubos naman ang pera mo....wala ka na rin
-
Ulbod ketdi ti nagkuna a kuripot ti ilokano, ta di na ammo sa sawen na...ti ilokano ket nasirib ta ti gatangen na wennu paggastwan na laeng ket dyay la masapol na...ket saan nga maawagan nga kuripot ti kasdyay di met kakailyan.
-
KOREK!!! datayo nga ilokano haan tayo nga gatang nga gatang gamin ti bagbagay nga di tayo met lang mausar ti nabayag. WAIS tayo gamin haan nga kasla dagita sabali nga gumatang da lattan ti gamgamit tapno IN da met kanu ah.
-
naturong ko ti adu nga lugar ti pinas, nakitak ket parepareho tay met amin. adu kaniada ti kuripot, adu met ti saan.
nabasak nga nakasurat nga kuripot kano ti ilocano jay history 1 reference nga libro mi idi college freshman nak. isu nga ti ammo ti dadduma ket kuripot tay kano. isu ngarud nga haan ko nga ammo no ania nga libro ti history ti mapagtalkan. kas koma kenni aguinaldo, 1st president kano ken hero pay - dayta ti insuro nga da kaniak manipud elem agingga ti hs agingga ti maamoak idi college nakon nga traydor gayam isuna. adu pay ti nakasurat maipanggep kadagiti heroes tayo nga haan nga agpayso wenno haan nga mapagtalkan. kas jay kuna da "history favors the winner" isu nga no sino t nangabak kinaulbod man wenno heroism, isuda ti nakasurat jay history books.
adda pa met pag asa tayo a, datayo ti future ti ili tayo, datayo ti mangi usto ti madi iti ili tayo, maliban laeng to agpalamot tayo ti sistema ket maysa tay met kadagiti lokoloko
-
GUSTO KO MATUTONG MAG ILOCANO TURUAN NYO NAMAN AKO MAG ILOCANO YUNG MGA BASIC SENTENCES LIKE MALIGAYANG PASKO, HAPPY NEW YEAR, BASTA YUNG MGA BASIC SENTENCES OKAY
kung gusto mong matotong mag ilocano tumira ka ng ilang buwan sa ilocos, yon ang pinakamadaling paraan
-
ay cacabsat! isu met ti pudno na nga daytoy puli tayo ket adda met pagka curbet na bassit. he.he.he.
-
ilokano vocabulary:
oke=pekpek
lateg=lawit
dakkel=malaki
nagdakkel ta okim=anlaki ng pekpek mo
nagbangsit ta okem=ambaho ng pekpek mo
ormot=bolbol
nagpuskol ta ormot mo=angkapal ng bolbol mo
oke'n inam=bilat ina mo(bisaya)
takke=tae
...hohum antok na ko... to be continued
-
bay am isuda .... awan met maaramid tan eh.... kasdiyay gamin ti aapong ta... hmmm ahan nga kuripot talga lng nga ammo da ti agsikip ti kwarta ......
-
>:( >:( >:( haan nga agpaypayso=apay agpaypaypay iti aso, kunada?! anya metten dagitoy nga tattao tsismis haan tayo nga kuripot us-usaren tayo laeng iti panunot tayo dagita nga agibagbaga nga kuripot tayo awan iti panunot da. isuda gastador da ditoy idiay tunno biggat awan itti kwarta dan wahahahaha sitayo adda pay laeng. daytoy itti ammok dadduma nga ilokano umutang da uray adda pay lang itti kwarta da. dagidyay kritiko itti amin nga kakabsat ko nga ILOKANO ken ILOKANA daytoy itti para kenyayo gun:: gun:: gun::
GOD BLESS TO ALL OF US!!! sayasaya:: psrulez::
-
siyak haanak nga ilocano.. ngem ti asawak ilocana.. osto mayat ta amu u nga agtipid.. awan ti makuna mi dita.. ngem haan nga kanayun nga oras osto data nga aramid u.. we should also upgrade our style and culture and lets go global.. at sana parehas kayong lumaban.. exaple nak di college ku.. ada ka eskwelak nga ilocano.. syak ket open nak ti kwarta.. ilibrek dyay fren ku nga ilocano.. ngem ni puro meten syak ti aglibren.. awan kuma ti makunak nu awan kwarta na.. ngem nu gumatang met usar na ket grabi met nga tay nangingina.. haan ku met nga babalawen ti ugali u.. mayat pay kuma ahh nga tuladan.. ngem haan nga maimarka data nga ugali u nu awan ti kina agpaysuan nah.. lets be humble and upgrade our style and lets go global na lng.. salamat apo.. abiag ti ilocano.. toast::
-
Pudno dagitti kinunayo kakabsat. Awan kinapudno na nga kuripot ti Ilokano ngem ti agpaypay-so nangisit ti siko tayo.
Hala kabsat saan ka nga aggulbuden, nangisit met tay siko-mon.
-
jak mamati nga kuripot ti ilocano, haan laeng nga gapu ta ilocano ak. ngamin dagiti naka kurkuripot nga tao nga ammok ket haan nga ilocano. maysa jay katrabahuak idi adda nak dita pinas, ngem uray ita adda nak ti usa, adda latta nakakurkuripot nga pinoy nga kadduak dito, haan da met nga ilocano. kayat da ti makalamang ngem haan da kayat malamangan uray no sentimo. narawet da ken kayatan da ti agiyawid ti makan, ngem haan da kayat ti agpadawat. tsk tsk tsk. isuda ti mangibagbaga nga kuripot ti ilocano ngem isuda ket bagbagi da laeng ti panpanunuten da, kuripot tay kano kuna da no haan da nga makalamang kanyatayo.
ngem ti kuna ni kabsat nga nangisit ti siko tayo, agpayso dejay, haan laeng nga siko, pati ti sellang, lateg, ken kilikili no dadduma laffman::
-
kasabihan da lang dayta! :P
nu paypaso nga kuripot ti ilocano ket mayaman tayo aminen ngarud! toast::
-
kasabihan da lang dayta! :P
nu paypaso nga kuripot ti ilocano ket mayaman tayo aminen ngarud! toast::
Kasabihan = Pagsa-sau
Mayaman = nabaknang
-
naminsan naglugan nak taxi mapan terminal ti bus na agpalaoag. Dawdawatan nak kitdi ti 20 pesose\n a dagdag. Sana kuna 20 latta ti inayun mon ammok met na kuripot ti ilocano (in tagalaog syempre). Kunak met idi nakababa kon aket. "Excuse me manong we're not kuripot, we just know how to value our money, tapos sabay sabing humihingi ka ng dadag eh ang lapit lang ng pinagalingan ko." tapos inikak ti sakto na pletek. ;D
-
Kasabihan = Pagsa-sau
Mayaman = nabaknang
buti na lang hindi mo ko narinig magsalita ng ilocano baka humahagalpak ka na ng tawa :( huhuhu :(
:-*
-
Haan nga agpayso. No kuripot tak, di tatta mayaman nak koman. Awan ti kapaysuan na dayta. ;)
-
kuripot iti ilokano nu iti pagigastusan na iti kwarta na ket iti ban banag nga awan iti serserbina iti panagbiyag... nalaing nga agurnung iti ilokano isu adu kwarta da... haan nga napili iti sidaen iti ilokano... uray uggot iti sayote wennu camote ket mabalin nga sidaenen... dagiti subsubra nga tinuno nga sidsida ket isagpaw da iti nateng ket dinengdengen... awan iti kuripot wennu imot nga ilokano nalalaing da lang nga agurnung ken agtipid iti kwarta.... ngem apay nay haaak met nga bumakbaknang... hehehe laffman::
-
nalaing nga talaga dagiti ilokano. kayat da pay laeng ni Imelda nga isu ti nangirurumen ti ilocandia
-
agbiag iti ILOCANO!! toast::
-
depende naman sa tao yun, kahit ilokano o hindi, pero no offense co-spy, may roomate kasi ako singkaran ng gulang, tipid at kuripot, ilokano. kakaasar na nga minsan. kasi lahat asa. kaya minsan natuto n din ako magdamot. take lang ng take, di marunong mag give.
-
laffman::
-
Nang kuna ngay? Lipakek. ::lmao
Nu adda ti kwarta ket haan tayo met nga naimot.
Nu awan ket, awan ah ti kuna tayo. Nalaing tayo lang nga agidulin ti kwarta tapnun adda ti pangalaan tayo nu adda kasapulan.
P.S. Hindi ako ganun kabihasa sa written ilocano hahahaha


text:
Aargau
Ti Aargau (Aleman Aargau (tulong·paammo);) ket maysa kadgiti akin-amianan unay a kanton idiay Suisa. Daytoy ket buklen ti akin-baba a paset ti karayan Aare, isu a ti kanton ket tinawtawgan nga Aar-gau (a kayatna a saoen ket distrito ti Aare).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Arealstatistik Standard - Kantonsdaten nach 4 Hauptbereichen
- ^ Opisina ti estadistika ti Kanton iti Aargau, MS Excel a dokumento – Bevölkerungsbestand 2011 nach Gemeinde, Geschlecht u. Nationalität (per 31. Dezember 2011) (Aleman) Naala idi 2 Mayo 2012
Kasilpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Kanton iti Aargau idiay Wikimedia Commons


text:
Barack Obama
Ni Barack Hussein Obama (nayanak idi August 4, 1961) ti maika-44 presidente iti Estados Unidos
Enero 2009[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Barack Hussein Obama, senador a Democrat ti Illinois, iti nangabak a maika-44 a presidente iti Estados Unidos idi Nobiembre 2008. Inabak na ni John McCain, senador a Republikano iti Arizona. Maysa a mulato a naipasngay ken dimmakel idiay Hawaii, isuna iti umuna a presidente iti Estados Unidos nga saan purao, kaskasdaaw gapu iti nabayag a pannakaapi dagiti nangisit iti Amerika. Ni tatangna ket maysa a Luo iti Kenya ket ni nanangna ket maysa a purao iti Kansas. Ni Joseph Biden, senador iti Delaware, iti kaduana a bise-presidente.
Dagiti ladawan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "President Barack Obama". Washington, D.C.: The White House. 2008. Naala idi Disiembre 12, 2008.


text:
Papa Pio X
Ni Papa Pio X (Eklesiastiko a Latin: Pio PP. X) (2 Hunio 1835 – 20 Agosto 1914), naipasngay a kas ni Giuseppe Melchiorre Sarto, ket isu idi ti maika-257 a Papa iti Katoliko a Simbaan, a nagserbi manipud idi 1903 aginggana idi 1914. Isu ti immuna a papa manipud idi ni Papa Pio V a nakanosisasion. Ni Pio X nanglikud ti modernista a pannakaipatarus ti Katoliko a doktrina, nga isu ket nangipakpatakder ti tinawtawid a panagiruknoy a panagsanay ken ortodokso a teologo. Ti kangrunaan a repormana ket ti panagipablaak koma ti umuna a Kodigo ti Kanon a Linteg, a daytoy ket nagurnong kadagiti linteg ti Simbaan iti maysa a tomo para ti immuna a panagpadas. isu ket maysa a pastoral a papa, a nagawawis ti kinabukodan a panagtultulnog ken ti panagbiag a mangipakita kadagiti Kristiano a pateg. Isu ket naipasngay idiay ili ti Riese, kalpasan daytoy ket nabaliwan iti "Pio X" ti nagan ti ili.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Pio X idiay Wikimedia Commons


text:
Isla
Ti maysa nga isla wenno puro ket ti aniaman a pirgis ti sub-kontinental a daga a napalikmutan babaen ti danum. Dagiti bassit unay nga isla a kas dagiti langa ti mangrugrugi nga agparparang a daga kadagiti atol ket mabalin a matawagan a kas dagiti bassit a puro. Ti pannakaigrupo ti heograpiko wenno heolohiko a mainaig nga is-isla ket tinawtawagan ti maysa a purpuro, a kas ti Pilipinas.
Ti maysa nga isla ket mabalin a maipalawag a kasta urayno ti kadda ti artipisial a rangtay ti daga, kas pagarigan ti Singapur ken ti bukodna a causeway, wenno ti nadumaduma a delta ti is-isla ti Olanda, a kas ti IJsselmonde. Adda pay dagiti luglugar a mangtalinaay ti "isla" kadagiti naganda para kadagiti naipakasaritaan a rason kalpasan ti pannakaikapet iti dakdakkel a masa ti daga babaen ti nalawa a rangtay ti daga, kas iti Isla ti Coney wenno ti Isla ti Coronado. Iti pay pannakaibaga, no ti pirgis ti daga ket naisina manipud ti nangruna a daga babaen ti kanal nga inaramid ti tao, kas pagarigan ti Peloponnese babaen ti Kanal Corinth, daytoy ket kadawyan a saan a naikeddeng a kas maysa nga isla.
Adda met dagiti dua a nangruna a kita ti is-isla: kontinental nga is-isla ken maipapan ti taaw nga is-isla. Adda pay dagiti artipisial nga isla.
Pagiddiatan ti is-isla ken dagiti kontinente[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Greenland ket isu ti kadakkelan nga isla iti lubong [1] nga addaan iti kalawa iti sumorok a 2.1 a riwriw km², bayat a ti Australia, ti kabassitan a kontinente iti lubong[2] ket addaan iti kalawa iti 7.6 a riwriw km², ngem awan ti alagaden ti kadakkel a mangigiddiat kadagiti isla kadagiti kontinente,[3] wenno dagiti bassit a puro.[4] Adda met paggiddiatan dagiti isla ken dagiti kontinente kadagiti termino iti heolohia. Dagiti kontinente ket nakatugawda iti kontinental a lithosperio a paset daytoy dagiti tektoniko a plata a tumtumpaw iti ngato ti nalunag a manto ti Daga. Ti Oseaniko a nga ukis ket paset pay dagiti tektoniko a plata, ngem napuspusekl ngem ti kontinental a litosperio, isu a daytoy ket nababa a tumpaw iti manto. Dagiti isla ketsaan dagitoy a pagpaatiddog ti aseaniko nga ukis (kas ti bulkaniko nga is-isla) wenno heolohiko dagitoy a paset ti kontinente a nakatugaw iti kontinental a litosperio (kas iti Greenland).[5] Daytoy ket agpayso para iti Australia, a nakatugaw iti kontinental a litosperio ken ti tektoniko a plata.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Joshua Calder's World Island Info". Worldislandinfo.com. Naala idi Hulio 29, 2011.
- ^ "Australia: Island or Continent?". Worldislandinfo.com. Naala idi Abril 10, 2012.
- ^ Brown, Mike. How I Killed Pluto and Why It Had It Coming. New York: Random House Digital, 2010. ISBN 0-385-53108-7
- ^ Royle, Stephen A. A Geography of Islands: Small Island Insularity. Psychology Press, 2001. pp. 7–11 ISBN 1-85728-865-3
- ^ "What is the difference between an island and continent". Wiki.answers.com. 2010-01-11. Naala idi 2013-05-02.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Is-isla idiay Wikimedia Commons
- Dagiti sasao a mainaig ti Is-isla idiay Wikiquote
- Pannakaipalawag iti isla
- Listaan dagiti isla


text:
Siudad ti Batikano
Ti Siudad ti Batikano i/ˈvætɨkən ˈsɪti/, wenno Estado ti Siudad ti Batikano,[14] iti Italiano opisial a ti Stato della Città del Vaticano (pannakabalikas [ˈstaːto della t͡ʃitˈta del vatiˈkaːno]),[15] ket maysa a napalikmutan ti daga a naturay nga siudad-estado a ti teritoriona ket buklen iti nadidingan nga enclave ti kaunegan ti siudad ti Roma, Italia. Adda daytoy ti kalawa ti agarup a44 hektaria (110 akre), ken ti populasion iti sumorok a 800.[6][16] Daytoy ket mangaramid ti Siudad ti Batikano ti kabassitan a naturay nga estado iti lubong babaen ti kalawa ken populasion.
Ti Estado ti Siudad ti batikano ket nabangon idi 1929 babaen ti Lateran a Tulag, a pinirmaan babaen ti Kardinal a Sekretario ti Estado a ni Pietro Gasparri, para kenni Papa Pio XI ken babaen ti Kangrunaan a Ministro kenDaulo iti Gobierno a ni Benito Mussolini para kenni Ari Victor Emmanuel III iti Italia.[17] Ti Estado ti Siudad ti Batikano ket naisangsangyan manipud ti Santa Sede,[18] a napetsaan daytoy manipud idi nasapa a Kristianidad ken isu ti kangrunaan a episkopal a sede dagiti 1.2 bilion a Latin ken ti Dumaya a Katoliko a kumapkappon iti sangalubongan. Dagiti bilin iti Siudad ti Batikano ket naipablaakda iti Italiano; dagiti opisial a dokumento iti Santa Sede ket kangrunaan a maited iti Latin. Dagitoy dua nga entidad ket adada dagiti naisangsangyan a pasaporte: ti Santa Sede, a saan a maysa a pagilian, ket agitited laeng iti diplomatiko ken serbisio a pasaporte, a ti Estado ti Siudad ti batikano ket agitited iti kadawyan a pasaporte. Nga iti tunggal maysa a kaso ket agitited laeng iti bassit a pasaporte.
Ti Lateran a Tulag idi 1929, a nangisangpet ti irurumsua ti siudad-estado, ket mangisao a ka kas ti baro a panakapartuat (Pangyuna ken Artikulo III), a saan a pakakitaan dagiti dakdakkel a Papa nga Estado (756–1870) a sigud idi a nagsakup ti kaaduan iti tengnga nga Italia. Kaaduan kadagityo a teritorio ket nasagepsep iti Pagarian iti Italia idi 1860, ken ti maudi a paset, ti siudad iti Roma nga adda ti Lazio, kalpasan ti sangapulo a tawen, idi 1870.
Ti Siudad ti Batikano ket maysa a eklesiastiko[6] wenno saserdote-a monarkiko[7] nga estado, a tinurayan babaen ti Obispo iti Roma—a ti Papa. Dagiti kangatuan nga opisio ti estado ket dagiti Katoliko a klerigo a nagtaud kadagiti naumaduma a pagilian. Daytoy ket naturay a teritorio iti Santa Sede (Sancta Sedes) ken ti lokasion ti pagtaengan ti Papa, a matawtawagana ti Apostoliko a Palasio.
Dagiti Papa ket kadawyan a nagtaengda iti daytoy a lugar nga idi 1929 ket nagbalin a ti Siudad ti Batikano manipud idi panakasubli manipud ti Abinion idi 1377, ngem nagtaengda pay kadagiti napalabas a panawen idiay Quirinal a Palasio idiay Roma ken sabsabali pay a lugar. Kasisigudda, a nagtaeng idiay Lateran a Palasio idiay Turod ti Caelian idiay adayo a bangir iti Roma manipud ti Batikano. Ni Emperador Konstantino ket nagited iti daytoy a lugar kenni Papa Miltiades idi 313. Ti panakapirma dagiti nagtultulagan a nangibangon ti baro nga estado ket naaramid dita naudi a patakder, a nagited ti panakaipangato ti nagan iti Lateran a Tulag, a babaen ti panakaaammo dagitoy.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti klima ti Batikano ket kapadpada ti Roma; a kalalaiganna, a Mediteraneo a klima nga adda ti nalanay, a panagtutudo iti kalamiisan a tiempo manipud ti Septiembre aginggana ti tengnga ti Mayo ken napudot, a namaga a kalgaw manipud ti Mayo aginggana ti Agostot. Adda pay dagiti lokal a langlanga, a naipangpangruna ti angep ken linnaaw, a pinataud babaen ti naisangsangayan a kinadakkel ti Basilka ni San Pedro, ti kangato, dagiti burayok ken ti kadakkel ti nasimiento a kuadrado.
Ti Siudad ti Batikono ket isu ti kabassitan nga estado, a daytoy ket agarup laeng a 44 ha (110 akre).
Idi Hulio 2007, ti Batikano ket immannurot nga agbalin ti immuna a karbon nga agmangngamangnga nga estado. Planoda a magun-od daytoy babaen ti panagtangdanan ti panagipugso ti karbona dioksido nga adda ti panakapartuat iti Kabakiran a Klima ti Batikano idiay Hungria.[19]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti agbisbisita ken turista ken saanda a mapalubusan nga agmaneho iti uneg ti Batikano no awan ti naisangyan a pammalubos, a kadawyan daytoy a maited laeng kadagiti adda kaipanggepanda iti opisina ti Batikano.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Sapot a pagsaadan ti Estado ti Siudad ti Batikano
- ^ Tulag a nagbaetan ti Santa Sede ken Italia, artikulo 26.
- ^ Ti Siudad ti Batikano ket maysa a siudad-estado
- ^ Segun ti parapo a maika-2 iti Legge sulle fonti del diritto iti 7 Hunio 1929, amin a linteg ken pagalagadan iti estado ket maipablaak iti pagsasao nga Italiano Supplemento per le leggi e disposizioni dello Stato della Città del Vaticano a naikabit iti Acta Apostolicae Sedis. Ti testo dagiti pito nga immuna a banag a naipablaak iti dayta a suplemento ket naited ditoy. Bayat a ti estado ket agus-usar laeng ti Italiano, adu pay dagiti nadumaduma a pagsasao nga inususar babaen dagiti instituto a mabirukan iti kaunegan ti estado, a kas iti Santa Sede, ti Pontipikal a Suiso a Guardia, ken ti Pontipikal nga Akademia dagiti Siensia. Ti Santa Sede ket agus-usar iti Latin a kas ti opisial a pagsasao ken Pranses a kas ti diplomatiko a pagsasao; iti maipatinayon, ti bukodna a Sekretaria iti Estado ket agus-usar iti Inggles, Aleman, Italiano, Polako, Portuges ken Espaniol. Ti Suiso a Guardia, kadagiti bilin iti parada ket nait-ited iti Aleman, ken agus-usar pay ti Pranses ken Italiano kadagiti amin nga opisial a seremoniana. Ti semi-opisial a warnakan ti Santa Sede a L'Osservatore Romano ket agus-usar iti Inggles, Pranses, Aleman, Italiano, Malayalam, Polako, Portuges ken Espaniol. Ti Radio Batikano ket agususar kadagiti 40 a pagsasao, a mairaman ti Albanes, Amharic, Arabiko, Armenio, Bielorusia, Bulgaro, Insik, Kroata, Tseko, Esperanto, Inggles, Filipino, Pranses, Aleman, Hindi, Hungaro, Italiana, Leton, Lituano, Malayalam, Polako, Portuges, Rumano, Russon, Eslobako, Eslobeno, Somali, Espaniol, Swahili, Tamil, Tigrigna, Ukraniano, ken Bietnamis.
- ^ http://www.vatican.va/holy_father/paul_vi/apost_constitutions/documents/hf_p-vi_apc_19670815_regimini-ecclesiae-universae_it.html
- ^ a b c d "Santa Sede (Siudad ti Batikano)". CIA—The World Factbook. Naala idi 9 Hulio 2011.
- ^ a b "catholic-pages.com". catholic-pages.com. Naala idi 9 Hulio 2011.
- ^ "Internet a portal iti Estado ti Siudad ti Batikano". Estado ti Siudad ti Batikano. Naala idi 9 Hulio 2011.
- ^ Nick Megoran, "Megoran" (Internasional nga Ensiklopedia iti Heograpia ti Tao, Tom. 11, Elsevier 2009 ISBN 978-0-08-044911-1), p.226
- ^ [1], The World Factbook, CIA. Naala idi 25 Enero 2012.
- ^ Manipud idi 1 Enero2002. www.vatican.va Opisina ti Santa Sede a Pagmalditan – Sapasap a Pakaammo. Naala idi 23 Oktubre 2009.
- ^ Sakbay idi 2002, ti Batikano a lira (a maipada ti Italiano a lira)
- ^ Ti ITU-T a nainagan a kodigo a 379 para iti Siudad ti Batikano. Nupay kasta, ti Siudad ti Batikano ket nairaman iti Italiano a plano ti panagnumero ken agus-usar ti pagilian ti Italia a kodigo ti 39, a sarunuen babaen ti 06 (para iti Roma) ken 698.
- ^ "Sapot a Pagsaadan ti Estado ti Siudad ti Batikano". Vaticanstate.va. Naala idi 15 Oktubre 2010.
- ^ "Stato della Città del Vaticano" ket isu ti nagan nga inus-usar iti panakaipatakder a dokumento ti estado, ti Tulag a nagbaetan ti Santa Sede ken Italia, nga artikulo 26.
- ^ "Estado ti Siudad ti Batikano". Gobierno ti Siudad ti Batikano. Naala idi 28 Nobiembre 2007.
- ^ Pangyuna iti Lateran a Tulag
- ^ "Panagtaeng ken panagtrabaho iti ballasiw-taaw - Santa Sede". Opisina ti Ganganaet ken Mankomunidad ti Nagkaykaysa a Pagarian. Naidulin manipud ti kasisigud idi 2010-04-29.
- ^ "Ti Batikan ket agbalin nga Agmangngamangnga iti Karbon". United Press International. 13 Hulio 2007. Naala idi 12 Septiembre 2009.
- Siudad ti Batikano
- Dagiti kapitolio idiay Europa
- Dagiti perigrinasion a lugar ti Katoliko
- Kristianidad idiay Europa
- Dagiti siudad-estado
- Dagiti pagilian nga enclave ti Italia
- Dagiti agdama a monarkia
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Heograpia ti Roma
- Dagiti nasantuan a siudad
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Italiano
- Dagiti naserraan ti daga a pagilian
- Dagiti Prinsipe-Obispado
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1929
- Dagiti teokrasia
- Dagiti Sitio a Tinawtawid idiay Siudad ti Batikano
- Dagiti enclave
- Dagiti siudad a napalikmutan ti sabsabali a siudad


text:
Ti España (i/ˈspeɪn/ spayn; Espaniol: España, pannakabalikas: [esˈpaɲa] ( denggen)), opisial a ti Pagarian iti España (Espaniol: Reino de España),[paammo 7][5] ket maysa a naturay nga estado ken maysa a kameng iti Kappon ti Europa a mabirukan idiay abagatan a laud nga Europa idiay Iberiko a Peninsula. Ti kangrunaan a dagana ket nabeddengan iti abagatan ken daya babaen ti Baybay Mediteraneo malaksid ti bassit a daga a nagbeddengan ti Ballasiw Taaw a Teritorio ti Britaniko iti Gibraltar; iti amianan babaen ti Pransia, Andorra, ken ti Luek Biskaya; ken iti amianan a laud ken laud babaen ti Taaw Atlantiko ken Portugal.
Ti Espaniol a teritorio ket mairaman pay ti Is-isla ti Balear idiay Mediteraneo, ti Is-isla ti Kanario idiay Taaw Atlantiko idiay pantar ti Aprika, ken dagiti dua a naturay a siudad idiay Amianan nga Áprika, Ceuta ken Melilla, a nabeddengan ti Morocco. Maysa pay, ti ili iti Llívia ket maysa nga Espaniol nga exclave a naisanglad ti uneg ti Pranses a teritorio. Nga addaan ti kalawa a 504,030 kuadrado kilometro (194,610 sq mi), isu daytoy ti maikadua a kadakkelan a pagilian idiay Lumaud a Europa ken ti Kappon ti Europa kalpasan ti Pransia, ken ti maikapat a kadakkelan a pagilian idiay Europa kalpasan ti Rusia, Ukrania ken Pransia.
Gapu ti lokasionna, ti teritorio ti España ket suheto ti adu nga akin ruar nga impluensia manipud dagiti prehistoria a panawen ken aginggana ti panakabalinna a maysa a pagilian. Ti España ket rimsua a kas maysa a naipagtitipon a pagilian idi maika-15 a siglo, kalpasan ti panagasawa iti Katoliko a Monarkia ken ti panakalpas ti panagparukma manen, wenno Reconquista, iti Iberiko a peninsula idi 1492. Daytoy ket nangruna pay a nagtaudan iti impluensia kadagiti sabsabali a rehion, naipangpangruna idi agdama a moderno a panawen, idi nagbalin a globo nga imperio a nangibati kadagiti legado iti sumurok a 500 a riwriw a nga agsasao ti Espaniol tatta nga aldaw, a makaaramid daytoy ti maikadua akaaduan ti mangisasao nga umuna a pagsasao.
Ti España ket maysa a demokrasia a naurnong iti porma iti maysa a parlamentario a gobierno babaen ti maysa a batay-linteg a monarkia. Daytoy ket maysa a narang-ay a pagilian nga addaan ti maika sangapulo ket dua a kadakkelan nga ekonomia iti lubong babaen ti nominal a GDP, ken nagato unay a pagalagadan ti panagbiag, a mairaman a ti maika sangapulo a kangatuan a ranggo ti pagsurotan ti kasayaat ti panagbiag iti lubong, manipud idi 2005. Kameng daytoy iti Nagkaykaysa a Pagpagilian, Kappon ti Europa, NATO, OECD, ken ti WTO.
EtimolohiaUrnosen
Ti pudno a naggapuan ti nagan nga España ken "Espaniol" ket nasuppiatan. Ti taga-ugma a Romano a nagan para iti Iberiko, Hispania, ket naala manipud ti naidaniw a balikas a Hesperia a mangitudo ti España, nga agiballatek ti Griego puot iti Italia a kas maysa a "lumaud a daga" wenno "daga iti lumlumnek nga init" (Hesperia, Eσπepίa iti Griego) ken España, a daytoy ket adadayo pay ngem ti laud, a kas ti Hesperia ultima.[6]
Daytoy ket baka kapadpada pay ti Puniko Ispanihad, a kayat na a saoen ket "daga dagiti koneho" wenno "igid", maysa a reperensia iti lokasion ti España idiay gibus ti Mediterraneano; Ti Romana a naaramid a sensilio iti daytoy a rehion manipud ti panagturay ni Hadrian ket agipakpakita ti maysa a babai a langa nga addaan ti koneho iti sakana.[7] Adda pay dagiti agibagbaga a ti balikas nga España ket naala manipud ti Basko a balikas nga Ezpanna a kayatna a saoen ket ti "igid" wenno "nagbeddengan", maysa pay a reperensia a ti kinapudno a ti Iberiko a peninsula ket buklenna ti abagatan a laud iti kontinente ti Europa.[6]
Ti humanista a ni Antonio de Nebrija ket nangigay-at a ti balikas a Hispania ket naggapu ti Iberiko a balikas a Hispalis, a kayatna a saoen ket ti "siudad iti lumaud a lubong". Ni Jesús Luis Cunchillos ket nangisuppiat a ti ramut ti balikas a span ket ti Penisia a balikas ti spy, a kayatna a saoen ket ti "agpanday kadagiti metal". Ngarud ket ti i-spn-ya ket kayatna a saoen ket "ti daga a pagpandayan kadagiti metal".[8]
PaammoUrnosen
- ^ Agserbi pay daytoy a kas ti Naarian a kanta
- ^ Dagiti dadduma a naturay a komunidad, Katalán, Balensiano, Galego, Basko ken Aranes (Oksitano) ket dagiti kumadua nga opisial a pagsasao. Aragones, Asturiano ken Leones ket addaan ti bassit nga opisial a pannakabigbig
- ^ Sakbay ti 1999 (babaen ti linteg, 2002) : Espaniol a Peseta.
- ^ Malaksid ti Is-isla ti Kanario, a mangsursurot ti WET (UTC) iti nalamiis a tiempo.
- ^ Malaksid ti Is-isla ti Kanario, a mangsursurot ti WEST (UTC+1) iti kalgaw a tiempo.
- ^ Ti .eu a turayan ket maus-usar pay, a pinakibinbinningay kadagiti kameng nga estado ti Kappon ti Europa. Ti pay, .cat a pagturayan ket naus-usar kadagiti teritorio nga agsasao ti Katalan.
- ^ Idiay España, dagiti sabsabali a pagsasao ket opisial a mabigbigan a maitunos ti linteg a patneng a (rehional) a pagsasao babaen ti Europeano a Dokumento ti linteg para iti Rehional wenno dagiti Rehional a Pagsasao. Iti tunggal maysa kadagitoy, ti opisial a nagan ti España ket dagiti sumaganad:
- Aragones: Reino d'Espanya, IPA: [ˈreino ðesˈpaɲa];
- Asturiano: Reinu d'España, IPA: [ˈreinu ðesˈpaɲa];
- Basko: Espainiako Erresuma IPA: [espaɲako eres̺uma];
- Katalan: Regne d'Espanya, IPA: [ˈreŋnə ðəsˈpaɲə] wenno [ˈreŋne ðasˈpaɲa];
- Galego: Reino de España, IPA: [ˈreino ðe esˈpaɲa];
- Ekstremadura: Réinu d'España, IPA: [ˈreinu ðesˈpaɲa];
- Oksitano: Reialme d'Espanha, IPA: [reˈjalme ðesˈpaɲɔ].
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ "Opisial a Bilbilang ti Populasion ti España. Ti populasion idi 1 Abril 2010". Instituto Nacional de Estadística de España. Naala idi 5 Hulio 2010.
- ^ a b c d "España". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 5 Nobiembre 2011.
- ^ "CIA World Factbook". Naala idi 13 Agosto 2008.
- ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2011". Nagkaykaysa a Pagpagilian. 2011. Naala idi 5 Nobiembre2011.
- ^ Ti Espaniol a Batay-linteg ket saan nga agipatakder ti aniaman a nagan para iti España, nupay ti balikas nga España, Estado español (Estado nga Espaniol) ken Nación española (Pagilian nga Espaniol) ket maus-usar kadagiti dokumento. Uray ngarud, ti Espaniol a Ministro iti Ganganaet a Pannakibiang ket nangipatakder ti maysa a bilin a naipablaak idi 1984 a ti denominasion nga España ken Reino de España (Pagarian iti España) ket agpadpada a umisu a mangidutoken ti España kadagiti internasional a tultulag. Daytoy a balikas, Pagarian iti España, ket kaaduan nga inus-usar babaen dagiti gobierno kadagiti amin a nailian ken internasional a pannakibiang, a mairaman dagiti ganganaet a tulag ken dagiti pay opisial a nailian a dokumento, nga isu daytoy ket mabigbigan a kas ti opisial a nagan babaen dagiti adu nga internasionaland nga organisasion. Acuerdo entre el Reino de de España y Nueva Zelanda, Acuerdo entre el reino de España y el reino de Marruecos}; lisensia pammalubos Tratado de la Unión Europea
- ^ a b Anthon, Charles (1850). Maysa a sistema iti taga-ugma ken mediebal a heograpia para iti panag-usar kadagiti pagadalan ken kolehio. New York: Harper & Brothers. p. 14.
- ^ Burke, Ulick Ralph (maika-2 nga edision, 2008). Maysa a pakasaritaan ti España manipud kadagiti Umuna a Panawen aginggana ti ipupusay ni Fernando ti Katoliko, Tomo 1. Londres: Longmans, Green & Co. p. 14. ISBN 978-1-4437-4054-8.
- ^ # ↑ Linch, John (direktor), Fernández Castro, María Cruz (del segundo tomo), Historia de España, El País, volumen II, La península Ibérica en época prerromana, pg. 40. Dossier. La etimología de España; ¿tierra de conejos?, ISBN 978-84-9815-764-2
Dagiti silpo ti ruarUrnosen
Dagiti midia a mainaig ti España idiay Wikimedia Commons


text:
Ti siensia (manipud ti Latin scientia, a kayatna a saoen ket "pannakaammo") ket maysa a sistematiko a gandat nga agpabangon ken agurnong ti pannakaammo iti porma iti masubokan a panangipalpalawag ken dagiti maipadto a maipanggep ti law-ang.[1] Iti nadaan ken asideg a makaikabagian a kayatna a saoen (nabirukan, kas pagarigan, iti Aristotle), ti "siensia" ket mangitudo ti bagi iti napatalgedan a pannakaammo, iti kita a mabalin ti lohiko ken marasonan a panakaipalpalawag (kitaen dita Pakasaritaan ken Pilosopia baba).[2] Manipud idi klasiko a taga-ugma ti siensia a kas kita itipannakaammo ket asideg idi a maisilsilpo iti pilosopia. Idi nasapa a moderno a panawen dagiti balikas a "siensia" ken "pilosopia" ket sagpaminsan nga agsinnublat a maus-usar iti Pagsasao nga Ingglés. Babaen ti maika-17 a siglo, ti masna a pilosopia (a tatta nga aldwen ket makunkuna a "masna asiensia") ket naikapanunutan idid a nailasin a sanga iti pilosopia.[3] Nupay kasta, ti "siensia" ket nagtultuloy a naus-usar iti nalawlawa a kapanunutan a mangibaga ti napatalgedan a pannakaammo a maipangngep ti maysa a topiko, a kasla iti panagus-usar ti moderno a termino a kas ti biblioteka a siensia wenno politiko a siensia.
Iti moserno a panagusar, ti "siensia" ket kaaduan a mangitudo ti pamay-an a panagkamat ti pannakaammo, a saan laeng a ti pannakaammo a kabukbukodan. Daytoy ket "kadawyan a natrato a kasla kapadpada ti ‘masna ken maipapan ti bagi a siensia’, ken isu nga naigawidan kadagiti sanga iti panagadal a mangibaga ti penomena iti materiales aa law-ang ken dagiti bukodda a linteg, a sagpaminsan nga adda dagiti naibagbaga a panakalaksid iti puro a matematiko. Daytoy tattan ti agturay a kapanunutan iti ordinario a panagusar."[4] Ti akakikid a kapanunutan iti "siensia" a naparang-ay dagiti sientista a kas ni Johannes Kepler, Galileo Galilei ken Isaac Newton ket nagrugida a nagannurot ti linlinteg iti katutubo a kas ti linteg iti panaggunay ni Newton. Iti daytoy a paset ti panawen kadawyan daytoy a nagbalin a nangitudtiudo ti masna apilosopia a kas ti "masna asiensiae". Kadagiti napalabas iti maika-19 a siglo, ti balikas a "siensia" ket immadu a nagbalin a maikumaduaan ti sientipiko a pamay-an, ti nadisplina a pamay-an ti panagadal ti masna a lubong, a mairaman ti pisika, kimika, heolohia ken biolohia. Idi maika-19 a siglo daytoy a ti termino a sientista ket napartuat idi babaen ti naturalista a teologo a ni William Whewell tapno mailasin kadagiti agbirbiruk ti pannakaammo iti katutubo ken dagiti agbirbiruk ti pannakaammo kadagiti sabsabali a disiplina. TiOxford nga Inggles a Diksionario ket petsaanna ti nagtaudan iti balikas a "sientista" idi 1834. Daytoy ket sagpaminsan a nangibati ti panagadal iti kapanunutan ti nagtagitaoan ken kagimongan iti maysa a nailimbo a linguistiko, a daytoy ket nasolbar babaen ti panakaidasig dagitoy a luglugar iti akademiko a panagadal a kas ti siensia sosial. Ken dagiti pay maipada, adda dagiti sasabali pay a nangruna a lugar iti naidisiplina a panagadal ken pannakaammo nga adda tatta nga aldaw a babaen ti sapasap a pangyuna iti "siensia", a kas ti pormal a siensia ken naipakat a siensia.
Pakasaritaan ken pilosopiaUrnosen
PakasaritaanUrnosen
Ti siensia iti nawatiwat a panakaipanunutan ket rimsua sakbay ti moderno a panawen, ken kadagiti adua naipakasaritaan a sibilisasion, ngem ti moderno a siensia ket naisangsangayan unay kadagiti bukodna a arngian ken naballigi kadagiti bukodna a nagbanagan a tattan ket agipalpalawag no kasano ti siensia iti kaingetan a kapanunutan iti daytoy a termino. Iti kaaduan anasapsapa ngem ti moderno a panawen, ti maysa pay a kangrunaan a panagbuelta a puntos ket ti panagkarang-ay idi ti kalsiko a masna apilosopia iti taga-ugma nga agsasao ti Griego a lubong.
Sakbayan ti pilosopikoUrnosen
Ti siensia iti sigud a kapanunutanna ket maysa a balikas para iti kita iti pannakaamo (Latin scientia, ti Taga-ugma a Griego a epistemē), ngem saan a ti naipangruna a nainget a kapanunutanbalikas para iti panagbiruk iti kasta a pannakaammo. Iti panakaisangsangayn daytoy ket maysa kadagiti kita iti pannakaammo a dagiti tattao ket mabalinda ti makipakaaamo ken makibinningay. as pagarigan, ti pannakaammo a maipanggep ti panagobra iti masna a banbanag ket nabayagen a naurnong sakbay kadagiti nairehistro a pakasaritaan ken nangiturong ti panagrangrang-ay iti narikut ken konsepto a panagpanpanunnot, a kas naiparang babaen ti panakaaramid kadagiti narikut a kalendario, dagiti pamay-an para iti panagaramid kadagiti makasabidong a mula tapno mabalin a makan, ken dagiti patakder a kas dagiti piramido. Nupay kasta awan dagiti naaramid a maitunos a panagilasin a nagbaetan ti pannakaammo kadagiti banbanag nga agpayso iti amin a komunidad, ken dagiti sabsabali a kita iti komunidda a pannakaammo a kas dagiti mitolohia ken legado a sistema.
Pilosopiko a panagadal ti katutuboUrnosen
Sakbay ti panakaparnuay wenno panakaduktal iti konsepto iti "katutubo" (Taga-ugma a Griego phusis), babaen dagiti Sakbay ti Sokratiko a pilosopo, daytoy met laeng a balikas ket naususar a nangipalpalawag ti masna a "pamay-an" iti panagtubo ti mula,[6] ken ti "pamay-an" a ti, kas pagarigan, ti panagkararag ti maysa a tribu iti maysa a naisangsangayan a dios. Para iti daytoy a rason naitunton a dagitoy a lallaki ket isuda kadagiti immuna a pilosopo iti nainget a kapanunotan, ken isuda pay dagiti immuna atattao a nalawag a nangilasin ti "katutubo" ken "taripnong".[7] Ti siensia ngarud ket nailaslasin a kas ti pannakaammo iti katutubo, ken dagiti banbanag nga agpayso para iti amin a komunidad, ken ti nagan ti naipangpangruna a panagbiruk iti kasta apannakaammo idi ket ti pilosopia — ti nagturayan ti immuna a pilosopo-pisiko. Isuda ket kangrunaan laeng a dagiti agpatta-patta wenno teoretiko, a naisangsangayan nga interesado iti astronomia. Iti panakailasi, ti panagpadas ti panagusar ti pannakaammo ti katutubo tapno tuladen ti katutubo (parbo wenno teknolohia, Griegotechnē) ket nakitkita dagiti klasiko a sientista a kasla maitutop nga interesado para kadagiti nababbaba a klase nga artisano.[8]
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ "... ti moderno a siensia ket maysa a panaduktal ken maysa pay a panagparnuay. Daytoy idi ket maysa a naduktalan a ti katutubo ket sapasap nga agnanayon nga agtignay tapno maipalpalawag dagiti linteg ken ti pay matematiko; ken nasken dagiti panagparnuay dagiti ramramit ken pamay-an, konsepto, aparato, ken organisasion para iti panangipakita dagiti panakakadawyan ken panagitalged kadagiti kasla linteg a panakapalplawagan." —p.vii, J. L. Heilbron, (2003, editor-in-chief) Ti Oxford a Kumaduaan ti Pakasaritaan ti Moderno a Siensia New York: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan ISBN 0-19-511229-6
- "science". Merriam-Webster Online Dictionary. Merriam-Webster, Inc. Naala idi 2011-10-16. "3 a: pannakaammo wenno sistema iti pannakaammo a sumaksakop kadagiti sapasap a kinapudno wenno panagpataray kadagitisapasap a linteg a naipangpangruna no naala ken nasubokan babaen ti sientipiko a pamay-an b: iti kastoy a pannakaammo ween iti kastoy a sistema iti pannakaammo a nmaipanggep ti maipapan ti bagi a lubong ken ti bukodna a penomena"
- ^ Aristotle, ca. maika-4 a siglo BCE "[[Nicomachean Ethics]] Libro VI, len [[Metapisika (Aristotle)|Metapisika]] Libro I:". Ti silpo ti wiki ket naikabil iti titulo ti URL (tulong) "Iti sapasap ti senial iti pannakaammo wenno saan a panakaikaskaso ket isu ti abilidad ti mangisuro, ken para iti daytoy a rason datayo ket agtenggel ti arte ngem ti panagpadas ti sientipiko a pannakaammo (epistemē); para iti artista ket makaisuro, ngem dagiti dadduma ket saan." — Aristot. Met. 1.981b
- ^ Kas pagarigan ti Philosophiae Naturalis Principia Mathematica ni Isaac Newton (1687), ket naipatarus a "Matematiko a Pamunganayan iti Masna a Pilosopia", ken mangipanunot ti agdama idi a panagusar dagiti balikas a "masna apilosopia", a minaig ti "sistematiko a panagadal iti katutubo"
- ^ Oxford English Dictionary
- ^ Needham 1954, p. 150
- ^ Kitaen ti inadaw a sao idiay Homer (maika-8 a c. BCE) Odyssey 10.302-3
- ^ "TRang-ay wenno Agsubli" iti Maysa a Pangyuna ti Politiko a Pilosopia: Sangapulo a Salaysay babaen ni Leo Strauss. (Naipalawa a bersion ti Politiko a Pilosopia: Innem a Salaysay ni Leo Strauss, 1975.) Ed. Hilail Gilden. Detroit: Wayne State UP, 1989.
- ^ Strauss ken Cropsey eds. Pakasaritaan iti Politiko a Pilosopia, Maikatlo nga edision, p.209.


text:
Nateng
Iti panagluto a termino, ti nateng ket isu ti masida a mula wenno ti pasetna, a naikeddeng para iti panagluto wenno makilaw.[1] Iti biolohiko a termino, ti "nateng" ket manginagan kadagiti kameng ti pagarian ti mula.
Ti saan a biolohiko a panangilawlawg iti nateng ket kaaduan a naibatay iti kulinario ken kultural a tradision. Malaksid kadagiti nateng, dagiti dadduma pay a kita makan a mula ket dagiti prutas, bukbukel ken dagiti nues. Dagiti nateng ket kankanayon a makmakan kadagiti salad wenno naluto kadagiti nananam wenno naapgad a luto, bayat a dagiti kulinario a prutas ket kadawyan dagitoy a nasam-it ken inus-usar para kadagiti sam-it, ngem daytoy ket saan nga unibersal nga alagaden.[1] Isunga, ti panagbingbingay ket kasla arbitrario, a naibatay kadagiti kultural a panirigan. Kas pagarigan, adda dagiti tao a mangikeddeng a dagiti uong a kas nateng urayno dagitoy ket saan a biolohiko a mulmula,[2][3] bayat a dagiti dadduma ket ikeddengda iti sabali a kategori ti makan;[4] adda met dagiti dadduma a kultura a mangigrupo kadagiti patatas kadagiti sereal a produkto a kas dagiti miki wenno bagas,[5] bayat a kaaduan kadagiti agsasao ti Inggles ket ikeddengda dagitoy a kas natnateng.
Adda met dagiti nateng a mabalin a kilawen, adda met dagiti mabalin a kaenen a maluto, ken adda met dagiti dadduma a nasken a maluto tapno mapatay dagiti masna sabidong wenno dagiti mikrobio tapnp dagitoy ket mabalin a sidaen.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Harri Vainio, Franca Bianchini (2003), Dagiti Prutas ken Nateng, IARC, p. 2
- ^ Ania kadi dagiti makmakan nga adda iti grupo ti nateng?, Departamento ti Agrikultura ti Estados Unidos., 2011-05-31, naala idi 2011-06-02, "Dagiti uong" naidasig babaen ti "Dadduma pay a nateng"
- ^ Dagitisingasing – Natnateng, Cooks.com, naala idi 2009-06-24
- ^ Dagiti Alternatibo a Maapit ken Mulmula: Natnateng ken dagiti Uong, Departamento ti Agrikultura ti Estados Unidos, 2009-06-08, naala idi 2009-06-24
- ^ Peter von Polenz (1991), Deutsche Sprachgeschichte vom Spätmittelalter bis zur Gegenwart, p. 430
Adu pay amabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Munro, Derek B., Small, E. 1997 Natnateng ti Kanada. NRC Research Press, Ottawa ISBN 978-0-660-19503-2
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Nateng idiay Wikimedia Commons


text:
Apay nga Agkararagtayo iti Nagan ni Jesus?
Sungbat ti Biblia
Masapul nga agkararagtayo iti Dios babaen iti nagan ni Jesus gapu ta daytoy laeng ti pamay-an nga inanamongan ti Dios a makaadanitayo Kenkuana. Kinuna ni Jesus: “
Siak ti dalan ken ti kinapudno ken ti biag. Awan ti umay iti Ama malaksid no baeten kaniak.” (Juan 14:6) Kinuna pay ni Jesus kadagiti matalek nga apostolna: “
Pudno unay kunak kadakayo, No dumawatkayo iti Ama iti aniaman a banag itednanto dayta kadakayo iti naganko.”—Juan 16:23.
Dadduma pay a rason nga agkararagtayo iti nagan ni Jesus
Padpadayawantayo ni Jesus ken ti Amana a ni Jehova a Dios.—Filipos 2:9-11.
Ipakpakitatayo nga ap-apresiarentayo ti ipapatay ni Jesus kas probision ti Dios a pakaisalakanantayo.—Mateo 20:28; Aramid 4:12.
Bigbigbigentayo ti naisangsangayan nga akem ni Jesus kas Mangibabaet iti Dios ken kadagiti tattao.—Hebreo 7:25.
Raraementayo ti akem ni Jesus kas Nangato a Padi a tumulong kadatayo a maaddaan iti nasayaat a takder iti imatang ti Dios.—Hebreo 4:14-16.


text:
Gabriel García Márquez
Ni Gabriel José García Márquez (Marso 6 1927 - Abril 17 2014) ket maysa idi a Colombiano a mannurat a nalatak kas nobelista ken agiwarwarnak ken aktibista iti politika. Naipasngay isuna iti ili ti Aracataca, Colombia ngem nangruna a nagnaed iti Mehiko ken Europa.
Nagtrabaho ni García Márquez a kas reporter iti pagiwarnak nga El Espectador idiay Bogotá, Colombia, ken kas ganganaet nga agiwarwarnak idiay Roma, Paris, Barcelona, Caracas, ken Siudad ti New York.
Ti Relato de un náufrago (Ilokano: Estoria ti Napukaw a Marinero) iti umunana nga limmatak nga estoria. Naipablaak nga serial iti maysa nga pagiwarnak idi 1955 santo inmaldit a nobela idi 1970. Ti Cien años de soledad (Ilokano: Sangagasut a Tawen ti Kinaagmaymaysa; Inggles: One Hundred Years of Solitude) ti kalatakan a nobelana a mabigbig gapu iti panagaramatna iti estilo nga enkanto a realismo iti panagsurat iti piksion.
Napadayawan iti Premio Nobel iti Literatura idi 1982.
Dagiti obrana[urnosen | urnosen ti taudan]
- Matmata ti Aso nga Azul (Ojos de perro azul) (1947)
- Bagyo ti Bulong (La hojarasca) (1955)
- Awan Agsursurat ken ni Coronel (El coronel no tiene quien le escriba) (1961)
- Pumpon ni Dakkel a Mama (Los funerales de la Mamá Grande) (1962)
- Ti Dakes nga Oras (La mala hora) (1962)
- Sangagasut a Tawtawen ti Kinamaymaysa (Cien años de soledad) (1967)
- Estoria ti Napukaw a Marinero (Relato de un náufrago) (1970)
- Ti Otonio ti Puonan nga Ama (El otoño del patriarca) (1975)
- Ti naliday nga estoria ni Eréndira ken ni Lelangna nga Awanan Asi (La increíble y triste historia de la cándida Eréndira y de su abuela desalmada) (1978)
- Pakasaritaan ti Naipadto nga Ipapatay (Crónica de una muerte anunciada) (1981)
- Ayat iti Tiempo ti Bayongobong (El amor en los tiempos del cólera) (1985)
- Ni Heneral iti Laberintona (El general en su laberinto) (1989)
- Perperegrino (Doce cuentos peregrinos) (1992)
- Iti Ayat ken dadduma pay a Demonio (Del amor y otros demonios) (1994)
- Damdamag iti Maysa a Naitaray (Noticia de un secuestro) (1996)
- Agbiag tapno Makaibaga (Vivir para contarla) (2002)
- Laglagipko kadagiti Naliday a Puta (Memoria de mis putas tristes) (2004)


text:
Harry Martinson
Ni Harry Martinson (Mayo 6, 1904 – Pebrero 11, 1978) ket maysa idi a Sueko a marinero, mannurat ken mannaniw. Idi 1949 nabutosan isuna idiay Suéko nga Akademia. Nagungunaan isu a ti naikumaduaan a Premio Nobel iti Literatura idi 1974 a kaduana ti Suéko a ni Eyvind Johnson. Ti panakapili para kenni Eyvind Johnson kenni Harry Martinson ket addan ti maysa kontrobersial ngamin ket dagitoy a dua ket kameng da iti Nobel. Isuda kenni Graham Greene, Saul Bellow ken Vladimir Nabokov ket paborito a kandidato iti dayta a tawen.


text:
Ti Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras (Ingles: Coordinated Universal Time (UTC)) ket isu ti kangrunaan a pagalagadan ti oras nga inususar ti lubong a panagurnos kadagit pagorasan ken oras. Maysa daytoy kadagiti sabsabali ken asideg a maikabagian a simmaruno iti Greenwich Mean Time. Dagiti server ti komputer, online a serbisio ken dadduma pay a bagbagi nga agtaltalek iti maysa a naawatan a sangalubongan nga oras ket agus-usarda ti UTC para iti daytoy a panggep. No bassit laeng ti kinaapag-isu ti masapul, dagiti kliete ket makaala da ti agdama nga UTC nga oras kadagiti adu nga opisial nga UTC internet server. No ti kinaapag-isu ket masapul a para iti sub-microsecond, dagiti kliente ket makaala da ti oras manipud kadagiti senial ti satelite. Dagiti Sona ti oras iti lawlaw ti lubong ket naibaga iti positibi wenno negatibo a supli manipud ti UTC, a kasla iti daytoy a listaan.
Ti Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras ket naibatay iti Internasional nga Atomiko nga Oras (Inggles:ternational Atomic Time (TAI)), maysa a pagalgadan ti oras a naikarkulo nga inusar ti nadagsenan a promedio iti senial a nanipud kadagiti atomiko a pagorasan a mabirukan iti 70 a nailiana laboratorio a lawlaw ti lubong.[1]Ti laeng paggiddiatan dagitoy dua ket ti UTC ket kadawyan a maipagisu babaen ti panagnayon ti maysa a tupuak a segundo tapno makaipadpada iti UTC1 iti maysa a segundo, a naipalpalawagan babaen ti Panagpalpalikmut ti Daga. Iti sumaruno a 50 a tawen agnggana ken mairaman ti 2011, addan ti dagup a 34 a tupuak a segundo ti nainayon: maysa a maika-35 a tupuak a tawen ket maisagsagana a mainayon intono 30 Hunio 2010.[2]
Ti UTC a pagalagadan ket opisial a pagalagadan idi 1961 babaen ti Radio Internasional ti Tinong a Panagkonsulta, kalpasan a rinugian babaen ti dadduma a nailian a laboratorio ti pagorasan. Daytoy a sistema ket naipagisu iti dadduma a panawen kadagiti sumaganad a taw-tawen, aginggana idi naampon ti tupuak a segundo idi 1972 tapno malakaan dagiti sumaruno a panagpaisu.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ International Bureau of Weights and Measures 2011.
- ^ "Bulletin C 43". IERS. Naala idi 2012-01-12.


text:
Pagsasao a Filipino
Ti Pagsasao a Filipino (sigud a maawagan iti Pilipino) ket ti nailian a pagsasao ken maysa kadagiti ofisial a pagsasao ti Pilipinas (kaduana ti Ingles a nailungalong iti Batay-linteg iti Pilipinas iti 1987. Ti Filipino, a maysa kameng dagiti Austronesiano a pagsasao, ti pagaladagan a pagsasao iti Tagalog. Masansan a "Filipino" ti mayawag a nagan ti amin kadagiti agduduma a pagsasao iti Pilipinas.
Nabangon ti National Language Institute idi Nobiembre 13, 1937, ket napili ti pagsasao a Tagalog kas pagbatayan ti maysa a baro a nailian a pagsasao. Idi 1961, naawagan daytoy a pagsasao iti Pilipino, sa idi nabaliwan iti Filipino iti Batay-linteg iti Pilipinas iti 1972.


text:
Hesús
Ni Hesús (Hebreo: ישו), am-ammo pay kas Hesús ti Nazareth wenno Hesús Nasareno (Hebreo: ישוע הנוצרי), ket maysa a Hudio ken isu ti nakaitalimudokan ti Kristianidad. Ti uppat nga Ebangelio (Naimbag a Damag) da Mateo, Marcos, Lucas, ken Juan dagiti kangrunaan a pakaammuan iti kabibiag ken pannursuro ni Hesús a mabigbig kas Hesukristo (Kristo Hesús) wenno Mesias iti kaaduan a Kristiano a mamati nga isuna ti Kristo wenno Mesias nga Anak ti Dios Ama.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]


text:
Estado iti Palestina
Ti Palestina[i] (Arabiko: فلسطين Filasṭīn/Falasṭīn/Filisṭīn), opisial a nairangarang a kas ti Estado iti Palestina (Arabiko: دولة فلسطين, Dawlat Filasṭin),[1][2] ket maysa nga estado nga idi ket nairangarang iti panagtalaw idiay Alher idi 15 Nobiembre 1988, idi ti Organisasion ti Panakawaya ti Palestina (Ingles: Palestinian Liberation Organization (PLO)) Nailian a Konsilo (Ingles: Palestinian National Counsil (PNC)) ket nagampon ti unilateral a Panakairangarang ti Panagwayawayas ti Palestina. Iti agdama a panawen ti 1988 a panakairangarang, ti PLO ket saan a nagwatawat ti panagturay ti aniaman a teritorio,[3] nga adda dagiti naitunton a teritoriona ket internasional a mabigbigan a kas paset iti Israel bayat a dagiti nabati ket sinakup pay laeng babaen ti Israeli[4] Tinuntonna dagiti Palestina a teritorio (ti Gaza Strip ken ti West Bank) ken dagiti Israeli a teritorio a kasisigud nga indaton kadagiti Arabo babaen ti 1947 a Plano a Panagbenneg,[1] ken nainaganan a ti Herusalem a kas ti kapitolio iti Palestina.[ii][2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c d Panagirangarang ti Panagwayawayas ti Palestina (1988).
- ^ a b c Bissio, Robert Remo, ed. (1995). Ti Lubong: Ti Pagalagadan ti Maikatlo a Lubong 1995–96. Montevideo: Instituto del Tercer Mundo. p. 443. ISBN 978-0-85598-291-1.
- ^ Bercovitch ken Zartman, 2008, p. 43 (babaen ti Liblibro ti Google).
- ^ Staff (20 Pebrero 2008). "Dagiti Palestina 'Baka Agirangarang ti Estado'". BBC News. Naala idi 2011-09-27. "Ngem maysa pay a makitinnulag ken ti nangato nga opisial a ni, Saeb Erekat, ket di umanamong a ti Organisasion ti Panakawaya ti Palestina ket nagirangarangen ti panakawayawayas idi 1988. Tattan ket masapul tayo ti pudno a panagwayawayas, saan a ti maysa a panagirangarang. Masapul tayo ti puno a panagwaywayas babaen ti panagsardeng ti panagsakup. Saan tayo a Kosovo. Nasakupan tayo babaen ti Israeli ken para iti panagwayawayas masapul tayo a makaala ti panakawayawayas', ti kinuna ni Mr Erekat."


text:
Pasig
Ti Siudad ti Pasig ket maysa kadagiti siudad ken ili a mangbukel iti Metro Manila iti Pilipinas. Sigud a kapitolio ti probinsia ti Rizal sakbay a nabukel ti Metro Manila, kabeddeng ti Pasig iti laud ti Siudad ti Quezon ken Siudad ti Mandaluyong,; iti amianan ti Siudad ti Marikina; iti abagatan ti Siudad ti Makati, ili ti Pateros, ken ti Siudad ti Taguig; ken iti daya ti ili ti Cainta iti probinsia ti Rizal.
Dagiti ladawan idiay Pasig[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Nabingbingay ti Siudad ti Pasig iti 30 a barbaranggay.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Opisial a website ti Siudad ti Pasig
- Philippine Standard Geographic Code
- 2000 Philippine Census Information


text:
Leksion 7
Ania ti Pagarian ti Dios?
1. Ania ti Pagarian ti Dios?
Ti Pagarian ti Dios ket maysa a nailangitan a gobierno. Dayta ti mangsukatto iti amin a sabsabali a gobierno ken ibanagna ti pagayatan ti Dios idiay langit ken ditoy daga. Naimbag a damag ti maipapan iti Pagarian ti Dios. Iti din agbayag, ti Pagarian ti Dios pennekennanto ti panagkasapulan ti tao iti nasayaat a gobierno. Pagkaykaysaennanto amin a sibibiag ditoy daga.—Basaem ti Daniel 2:44; Mateo 6:9, 10; 24:14.
Masapul nga adda ari ti maysa a pagarian. Dinutokan ni Jehova ti Anakna a ni Jesu-Kristo tapno agbalin nga Ari ti Pagarianna.—Basaem ti Apocalipsis 11:15.
2. Apay a ni Jesus ti kasayaatan nga Ari?
Ti Anak ti Dios ti kasayaatan nga Ari agsipud ta naasi ken sititibker nga itandudona ti umiso. (Juan 1:14) Kasta met, adda pannakabalinna a tumulong kadagiti tattao, ta manipud langit iturayannanto ti intero a daga. Kalpasan a napagungar ni Jesus, immuli idiay langit ket nagtugaw iti makannawan ni Jehova nga agur-uray iti pannakaitronona. (Hebreo 10:12, 13) Idi agangay, inikkan ti Dios iti pannakabalin tapno mangrugin nga agturay.—Basaem ti Daniel 7:13, 14.
3. Siasino dagiti kadua ni Jesus nga agturay?
Adda grupo a maawagan “sasanto” a makipagturayto ken Jesus idiay langit. (Daniel 7:27) Dagiti immuna a sasanto a napili ket dagiti matalek nga apostol ni Jesus. Agingga ita, agpilpili pay laeng ni Jehova kadagiti matalek a lallaki ken babbai kas sasanto. Kas ken Jesus, mapagungarda nga addaan iti naespirituan a bagi.—Basaem ti Juan 14:1-3; 1 Corinto 15:42-44.
Mano ti mapan idiay langit? Inawagan ida ni Jesus iti “bassit nga ipastoran.” (Lucas 12:32) Agdagupdanto iti 144,000. Kaduadanto ni Jesus a mangituray iti daga.—Basaem ti Apocalipsis 14:1.
4. Ania ti napasamak idi mangrugi nga agturay ni Jesus?
Nangrugi nga agturay ti Pagarian ti Dios idi 1914. * Ti immuna nga inaramid ni Jesus kas Ari ket intapuakna ditoy daga ni Satanas ken dagiti demoniona. Nakapungtot ni Satanas ket rinugianna a riribuken ti intero a daga. (Apocalipsis 12:7-10, 12) Sipud idin, kimmaron ti nakaay-ay-ay a kasasaad ti sangatauan. Dagiti gubat, nakaro a bisin, epidemia, ken ginggined ket paset amin ti “pagilasinan” nga asidegen ti naan-anay a panangiwanwan ti Pagarian kadagiti ar-aramid ditoy daga.—Basaem ti Lucas 21:7, 10, 11, 31.
5. Ania ti ibanag ti Pagarian ti Dios?
Babaen ti sangalubongan a panangasaba, ur-urnongen itan ti Pagarian ti Dios ti maysa a dakkel a bunggoy dagiti tattao manipud iti amin a nasion. Minilion a naemma a tattao ti agpapaiturayen ken Jesus. Ti Pagarian ti Dios ti mangsalaknibto kadakuada inton dadaelenna ti agdama a dakes a sistema ti bambanag ditoy daga. Gapuna, amin a mayat a magunggonaan iti Pagarian ti Dios ket masapul a sursuruenda ti agbalin a natulnog nga iturayan ni Jesus.—Basaem ti Apocalipsis 7:9, 14, 16, 17.
Bayat ti 1,000 a tawen, ibanagto ti Pagarian ti orihinal a panggep ti Dios para iti sangatauan. Agbalinto a paraiso ti intero a daga. Kamaudiananna, isublinto ni Jesus ti Pagarian ken Amana. (1 Corinto 15:24-26) Adda kadi am-ammom a kayatmo a pangibagaan iti maipapan iti Pagarian ti Dios?—Basaem ti Salmo 37:10, 11, 29.
^ par. 12 Para kadagiti detalye no kasano nga impadto ti Biblia ti tawen 1914, kitaem ti panid 215-218 ti libro nga Ania a Talaga ti Isursuro ti Biblia?


text:
Maurisio
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
(Naibaw-ing manipud idiay Maurisius)
Katkategoria:
- Maurisio
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti pagilian ti Taaw Indiano
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Inggles
- Dagiti dati a kolonia ti Britaniko
- Dagiti dati a kolonia ti Pransia
- Dagiti dati a kolonia ti Olanda
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Pranses
- Dagiti isla a pagilian
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1968
- Dagiti mankomunidad a republika


text:
International Standard Serial Number
Ti International Standard Serial Number (ISSN) ket ti naisangayan a numero ti walo a bilang nga inus-usar a panangilasin ti periodikal a pablaak iti naisangayan a kita ti midia.[1] Daytoy ket maaw-awat iti sangatlubongan a kas ti kammasapulan a panangilasin para iti panangigiddiat ti nagbaetan dagiti agpapada titulo ti serial ken panagpakabael kadagiti pamay-an ti panagpasingked ken panangibilin, panagtaripato ti urnos, nainkalintegan a deposito, dagiti panangipabulod dagiti biblioteka ken kdpy.[2]
No maipablaak ti periodikal, nga addaan iti agpada a linaon, iti dua wenno ad-adu a sabali a midia, mainaganan iti sabali nga ISSN iti tunggal maysa a kita ti midia – a naisangayan kadagiti kita ti naimaldit ken elektroniko a midia, a nainaganan ti naimaldit nga ISSN (p-ISSN) ken elektroniko nga ISSN (e-ISSN wenno eISSN).
Ti sistema ti ISSN ket immuna idi a naaramid a kas maysa nga internasional a pagalagadan ti ISO idi 1971 ken naipablaak a kas ti ISO 3297 idi 1975.[3] Ti subkomite ti ISO iti TC 46/SC 9 ket isu ti akinrebbeng para iti pagalagadan. Ti panangikeddeng iti naisangayan a panangilasin iti serial a kas linaon (panangisilpo kadagiti nadumaduma a midia), ti ISSN-L ket nasken a mausar, a kas inpalawag babaen tiy ISO 3297:2007.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ What is an ISSN?, ISSN International Center.
- ^ http://www.bl.uk/bibliographic/issn.html
- ^ ISSN and ISO standards, ISSN International Center, 2008.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Listan dagiti 63800 a numero ken titulo ti ISSN
- ISSN International Centre
- "Cataloging Part" (PDF), ISSN Manual, ISSN International Centre.
- How U.S. publishers can obtain an ISSN, Estados Unidos: Biblioteka ti Kongreso.
- ISSN in Canada, Biblioteka ken dagiti Arkibo ti Kanada.
- Getting an ISSN in the UK, Biblioteka ti Britaniko.
- Getting an ISSN in France (iti Pranses), Bibliothèque nationale de France
- Getting an ISSN in Germany (iti Aleman), Deutsche Nationalbibliothek


text:
Cape Town
Ti Siudad iti Cape Town (Ilokano: Siudad iti Rawis nga Ili) (Aprikaans: Kaapstad; Xhosa: iKapa) ket isu iti maikadua a kaaduan ti populasion a siudad idiay Abagatan nga Aprika. Isu iti kapitolio ti probinsia ti Lumaud a Rawis. Ditoy iti pakaaramidan ken pakabuklan iti amin nga paglintegan ita isu iti nakabatayan iti Parliamentario iti Abagatan nga Aprika ken dadduma pay nga op-opisina iti gobierno. Nalatak iti Cape Town gapu iti kinapintas iti katutubona kas iti sabanganna, dagiti agsasabali nga sabsabong idiay nakaparikos a banbantay, iti Bantay Lamisaan ken iti Punto Rawis. Iti Cape Town ket isu iti natan-okan a papanan dagiti turista iti buo nga nga Aprika.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c d "Main Place". Census 2001.
- Cape Town
- Dagiti kapitolio ti probinsia idiay Abagatan nga Aprika
- Dagiti matagtagitao nga aplaya a lugar idiay Abagatan nga Aprika
- Dagiti matagtagitao a lugar a nabangon idi 1652
- Dagiti kapitolio idiay Aprika
- Dagiti puerto a siudad idiay Abagatan nga Aprika
- Dagiti matagtagitao a lugar idiay Siudad ti Cape Town


text:
Olongapo
Ti Siudad ti Olongapo (Ingles: City of Olongapo; Tagalog: Lungsod ng Olóngapo; Sambal: Syodad nin Olónğapo), ket maysa a primera aklase ken agwaywayas a siudad iti probinsia ti Zambales iti Pilipinas. Masarakan iti siudad ti Subic Bay Freeport Zone, a sigud a kuartel militar ti Estados Unidos agingga idi 1992.
Ti nagan nga Olongapo ket naadaw manipud iti Tagalog a "Ulo ng Apo", a kayatna a sawen "ulo ti daulo."
Dagiti linaon
Gobierno[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Nabennebenneg ti Siudad ti Olongapo iti 17 a baranggay:[2]
- Asinan
- Banicain
- Barreto
- East Bajac-bajac
- East Tapinac
- Gordon Heights
- Kalaklan
- Mabayuan
- New Cabalan
- New Ilalim
- New Kababae
- New Kalalake
- Old Cabalan
- Pag-asa
- Santa Rita
- West Bajac-bajac
- West Tapinac
Dagiti mayor[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti sumaganad ket listaan dagiti Mayor a nagturay iti Olongapo kalpasan ti Gubat ti Sangalubongan II
Dagiti nadayeg nga agtataeng[urnosen | urnosen ti taudan]
- Freddie Aguilar (naipasngay1953), kumakanta
- Arnel Pineda (naipasngay 1961), Kumakanta
- K Brosas (naipasngay.1975), komidiante ken kumakanta
- Vana Bersola (naipasngay 1979),
- Rico Barrera (naipasngay1981), modelo ken aktor
- Scarlet Garcia (1985–2008), modelo
- Jackie Rice (naipasngay1990), aktres
- Megan Young (naipasngay1990), aktres
- Jake Vargas (naipasngay 1992), actor
- Lauren Young (naipasngay 1993), aktres, kabsat a babai ni Megan Young
- Kristofer Martin (naipasngay 1994), aktor
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Zambales". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 11 Agosto 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Luzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Zambales". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 11 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)
- Dagiti midia a mainaig ti Olongapo idiay Wikimedia Commons
- www.olongapocity.gov.ph


text:
San Fernando, La Union
Ti Siudad ti San Fernando ket ti kakaisuna a siudad iti probinsia ti La Union. Malaksid pay a kapitolio ti probinsia, agpapaay pay ti siudad a kas rehional a kapitolio ti Rehion ti Ilocos (Rehion I). Ti Siudad ti San Fernando ti sentro iti probinsia no maipanggep iti pinansia, politika ken ekonomia. Kaaduan nga agnaed ti siudad ket Ilokano.
Ti Siudad ti San Fernando ket maysa a primera klase a siudad ti Pilipinas, naikuyog iti umuna a distrito ti La Union.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti San Fernando ket nabingbingay iti 59 a barbaranggay.[2]
- Abut
- Apaleng
- Bacsil
- Bangbangolan
- Bangcusay
- Baranggay I (Pob.)
- Baranggay II (Pob.)
- Baranggay III (Pob.)
- Baranggay IV (Pob.)
- Baraoas
- Bato
- Biday
- Birunget
- Bungro
- Cabaroan (Negro)
- Cabarsican
- Cadaclan
- Calabugao
- Camansi
- Canaoay
- Carlatan
- Catbangen
- Dallangayan Este
- Dallangayan Oeste
- Dalumpinas Este
- Dalumpinas Oeste
- Ilocanos Norte
- Ilocanos Sur
- Langcuas
- Lingsat
- Madayegdeg
- Mameltac
- Masicong
- Nagyubuyuban
- Namtutan
- Narra Este
- Narra Oeste
- Pacpaco
- Pagdalagan
- Pagdaraoan
- Pagudpud
- Pao Norte
- Pao Sur
- Parian
- Pias
- Poro
- Puspus
- Sacyud
- Sagayad
- San Agustin
- San Francisco
- San Vicente
- Santiago Norte
- Santiago Sur
- Saoay
- Sevilla
- Siboan-Otong
- Tanqui
- Tanquigan
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti La Union". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Hulio 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Ilocos (Ingles) naala idi 21 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti La Union". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 3 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Ti Bietnamis (tiếng Việt) ket isu ti nailian ken opisial a pagsasao ti Bietnam. Daytoy ket isu ti patneng a pagsasao ti Bietnamis a tattao (Kinh), ken dagiti agarup a tallo ariwriw a ballasiw taaw a Bietnamis. Daytoy ket naisasao pay a kas maysa nga umuna wenno maikadua a pagsasao babaen dagiti adu nga etniko a minoridad ti Bietnam. Daytoy ket paset ti Austro-Asiatiko a pamilia ti pagsasao a daytoy ket adda kadagiti adu nga agsasao babaen ti naisangsangayan a paggiddiatan (adadu ngem dagiti sabali nga Austro-Asiatiko apagsasao no itipon amin dagitoy).Kaaduan ti Bietnamis a bokabulario ket binulod manipud ti Insik, ken dati a sinursurat nga inus-usar ti Insika sistema ti panagsurat, urayno ti nabalbaliwan a porma ken ken naikkan idi ti bernakulara pannakabalikas. A kas nagbanagan ti kolonia a panagturay ti Pransia, ti pagsasao ket adda a mangipakpakita kadagiti inpluensia manipud ti Pranses, ken ti Bietnamis nga abesedario (quốc ngữ) nga inus-usaren tatta nga aldaw ket maysa a Latin nga abesedario nga adda dagiti mainayon a diakritiko para kadagiti aweng ken dagiti dadaduma a bokal ken konsonante.
PaammoUrnosen
- ^ "CIA World Factbook". CIA. Naala idi 12 Abril 2012.
Kasilpo iti ruarUrnosen
Dagiti midia a mainaig ti Pagsasao a Bietnamis idiay Wikimedia Commons


text:
Ehípto
Ti Ehípto, i/ˈiːdʒɪpt/ (Arábiko: مصر, Miṣr, Ehíptio nga Arabiko: [mɑsˤɾ] ; Koptiko: Plantilia:Koptiko, Kīmi ; Sahidic a Koptiko: Plantilia:Koptiko, Kēme), opisial a ti Arábo a Republika iti Ehípto, Arabiko: جمهوريّة مصر العربيّة (tulong·paammo), ket maysa a pagilian a nagruna idiay Amianan nga Aprika, nga adda iti Sinai a Peninsula a mangbukel ti maysa a daga a rangtay idiay Abagatan a laud nga Asia. Ti Ehípto ngarud ket maysa a transkontinental a pagilian, ken maysa a nangruna a bileg idiay Áprika, ti Mediteraneo a Labneng, ti Tengnga a Daya ken ti Muslim a lubong. Mangsakop daytoy ti kalawa iti agarup a 1,010,000 kuadrado kilometro (390,000 sq mi), ti Ehípto ket nabeddengan babaen ti Baybay Mediteraneo iti amianan, ti Gaza Strip ken Israel iti amianan a daya, ti Baybay Nalabbaga iti daya, ti Sudan iti abagatan ken ti Libya iti laud.
Ti Ehípto ket maysa kadagiti kaaduan ti populasion a pagilian idiay Aprika ken ti Tengnga a Daya. Kaaduan kadagiti agarup a 81 a riwriw a tattaona ket[8] agtaeng iti igid iti Karayan Nilo, iti kalawa ti agarup a 40,000 kuadrado kilometro (15,000 sq mi), a daytoy laeng ti mabirukan a mataltalon a daga. Dagiti dakkel a lugar iti Desierto ti Sahara ket bassit laeng dagiti agtaeng. Agarup a kagudua kadagiti agtaeng iti Ehipto ket adda kadagiti urbano a luglugar, a kaaduan ket maiwarwaras iti ballasiw kadagiti napusek ti populasion a sentro iti kalatakan a Cairo, Alexandria ken dagiti daduma pay a kangrunaan a siudad idiay Nile a Delta.
Dagiti momumento idiay Ehípto a kas ti Giza a piramida a patakder ken ti bukodna a Nalatak nga Espinghe ket pinatakder babaen ti bukodna a taga-ugma a sibilisasion. Dagiti bukodna a taga-ugma a nadadael, a kas dagiti Memphis, Thebes, ken Karnak ken ti Tanap dagiti Ari iti ruar ti Luxor, ket naimudingan a pakipatengngaan iti arkeolohiko a panagadadal. Ti turismo nga industria ken ti Baybay Nalabbaga a Riviera ket pagtrabahuan dagiti agarup a 12% nga Ehipsio.
Ti ekonomia ti Ehípto ket maysa kadagiti nakadumduma iti Tengnga a Daya, nga adda kadagiti paset a kas ti turismo, agrikultura, industria ken serbisio a gangani nga agpapada ti lessaad dagiti pinataudan.
Idi kasapaan ti 2011, ti Ehípto ken napan iti maysa a rebolusion, a nagbanagan ti panakaikkat ni Presidente Hosni Mubarak kalpasan ti gangani a 30 tawtawen a nagturay.[9]
Ti panagbutos ti Presidente ket naiskediul iti Mayo 2012.
Dagiti linaon
Nagnagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti nagan nga Ehipto ket naala manipud ti taga-ugma a Griego Aígyptos (AἴYuπtoς), babaen ti Tengnga a Pranses nga Egypte ken Latin Aegyptus. Daytoy ket naipakita iti nasapa a Griego a Linear B a tabtableta a kas ti 𐁁𐀓𐀠𐀴𐀍 a-ku-pi-ti-yo. Ti panaginagan nga aigýpti-, aigýptios ket binulod idi ti Koptiko a kas ti ⲅⲩⲡϯⲓⲟⲥ/ⲕⲩⲡϯⲓⲟⲥ gyptios, kyptios, ken manipud diay iti Arabiko a kas ti قبطي qubṭī, a naipasubli a naporma iti قبة qubṭ, nga iti Inggles a Copt. Dagiti Griego a porma ket binulod manipud ti Naladaw nga Ehipto (Amarna) Hikuptah "Memphis", ti panakadadael ti nasapsapa a Ehipsio a nagan a Hwt-ka-Ptah (ḥwt-kꜣ-ptḥ), a kayatna a saoen ket "pagtaengan ti ka (kararua) ni Ptah", ti nagan ti templo iti dios a ni Ptah idiay Memphis.[10] Ni Strabo ket nangibaga ti nagtaudan ti nagan manipud ti folk nga etimolohia nga iti Aígyptos (AἴYuπtoς) ket nagbalin a kas ti kompuesto manipud ti Aigaiou huptiōs (AἰYaίou ὑπtίwς), a kayatna a saoen ket "ti baab ti Egeo".
Ti Miṣr (IPA: [mesˤr]) ket isu ti Literario nga Arabiko ken ti moderno nga opisial a nagan ti Ehipto, bayat a ti Maṣr (IPA: [mɑsˤɾ]) ket isu ti sapasap a pannakabalikas iti Ehipsio nga Arabiko. Ti nagan ket manipud ti Semitiko a punganayan, a dagus a kognado kadagiti sabali a Semitiko a balikas para iti Ehipto a kas ti Hebreo מִצְרַיִם (Mitzráyim), a literal a kayatna a saoen ket "dagiti dua nga ilet" ( ti panakaibasar ti dinastiko a panagsinsina ti ngato ken baba nga Ehipto).[11] Ti balikas ket kasisigud a nangibagbaga ti "metropolis" wenno "sibilisasion" ket ti kayatna a saoen ket "pagilian", wenno "prontera-daga".
Ti taga-ugma nga Ehipsio a nagan ti pagilian ket Kemet (km.t) ⟨𓆎𓅓𓏏𓊖⟩, a kayatna a saoen ket "nangisit a daga", a mangibagbaga ti nalames a nangisit a dagdaga ti nalayusan a tanap ti Nilo, a naisalsalunina manipud ti deshret (dšṛt), wenno "nalabbasit a daga" iti desierto.[12] Thi nagan ket naibagbaga a kas ti kēme kenkēmə iti Koptiko a paset ti pagsasao nga Ehipsio, ken nagparang idi nasapa a Griego a kas Xnuίa (Khēmía).[13] Ti sabali pay a nagan idi ket tꜣ-mry "daga ti igid ti karayan".[14] Dagiti nagan ti Akinngato ken Akinbaba nga Ehipto ket dagidi Ta-Sheme'aw (tꜣ-šmꜥw) "sedgeland" ken Ta-Mehew (tꜣ mḥw) "amianan adaga".
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ http://www.masrawy.com/News/Egypt/Politics/2012/january/11/4726021.aspx
- ^ "Dagiti Mangipatudo Manipud Nalpas a Resulta iti 2006 Senso ti Populasion a Naipada kadagiti 1996 a Senso" (PDF). Sentro nga Ahensia para iti Mobilisasion a Publiko ken dagiti Estadistika. Naala idi 15 Abril 2011.
- ^ a b c d "Ehipto". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 19 Septiembre 2011.
- ^ "Nagbanagan a Panagrangrang-ay a Nagtagitaoan 2011". Dagiti Nagkaykaysa a Pagilian. 2011. Naala idi 5 Nobiembre 2011.
- ^ Hope, Christopher; Swinford, Steven (15 Pebrero 2011). "WikiLeaks: Ti daulo ti Ehípto 'ket saan na a kayat ti agreporma'". The Daily Telegraph. Naala idi 5 Marso 2011.
- ^ "Ti Suprema Konsilo iti Siiigam a Buyot: Panagyebkas ti Batay-linteg". Pakaammo a Serbisio ti Estado ti Ehípto. 13 Pebrero 2011. Naala idi 5 Marso 2011. "Ti Mangipangulo a Suprema Konsilo iti Siiigama Buyot ket irepresenta na iti uneg ken ruar."
- ^ de Blij, H. J.; Murphy, Alexander B.; Fouberg, Erin H. (2006). Human Geography: Tattao, Lugar, ken Kultura (Maika-8 nga ed.). New York: John Wiley & Sons. p. 38. ISBN 9780471679516.
- ^ "Pagurasan ti Populasion". Sentro nga Ahensia para iti Mobilisasion iti Publiko ken dagiti Estadistika. 16 Abril 2011. Naala idi 16 Abril 2011.
- ^ "Hosni Mubarak". Naala idi 2012-05-23.
- ^ Hoffmeier, James K (1 Oktubre 2007). "Rameses of the Exodus narratives is the 13th B.C. Royal Ramesside Residence". Trinidad a Warnakan: 1.
- ^ "Biblical Hebrew E-Magazine. Enero, 2005". Ancient-hebrew.org. Naala idi 25 Agosto 2010.
- ^ Rosalie, David (1997). Dagiti Nagipatakder ti Piramide ti Taga-ugma nga Ehipto: Ti Moderno a Panagsuksukisok dagiti Mangobobra ti Paraon. Routledge. p. 18.
- ^ "Ti Ababa a Pakasaritaan ti Alkemia". UNIBERSIDAD TI BRISTOL A PAGADALAN TI KIMIKA. Naala idi 21 Agosto 2008.
- ^ Breasted, James Henry; Peter A. Piccione (2001). Dagiti Taga-ugma a Rehistro ti Ehipto. Unibersidad ti Illinois a Pagmalditan. pp. 76;40. ISBN 978-0-252-06975-8.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Daytoy nga artikulo ket agilaklak-am ti banag ti publiko a pagturayan manipud kadagiti sapot a pagsaadan weno dagiti dokumento ti CIA World Factbook.
- Daytoy nga artikulo ket agilaklak-am ti banag ti publiko a pagturayan manipud kadagiti sapot a pagsaadan weno dagiti dokumento ti Departamento ti Estado ti Estados Unidos (Dagiti paammo a Nota).
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Ehípto idiay Wikimedia Commons
- Gobierno
- Portal ti Serbisio ti Gobierno ti Ehipto (Arabiko, Inggles)
- Portal ti Pakaammo ti Ehipto (Arabiko, Inggles)
- Sentro a Suporta ti Pakaammo ken Panagikeddeng ti Ehipto (Arabiko, Inggles)
- Dagiti Serbisio ti Estado ti Ehipto (Arabiko, Inggles, Pranses)
- Apganistán
- Armenia
- Azerbaijan
- Bahrain
- Banglades
- Butan
- Brunei
- Burma (Myanmar)
- Cambodia
- Tsína
- Cyprus
- Ehipto
- Georgia
- India
- Indonesia
- Iran
- Irak
- Israel
- Hapón
- Hordania
- Kazakstan
- Amianan a Korea
- Abagatan a Korea
- Kuwait
- Kirgistán
- Laos
- Lebanon
- Malaysia
- Maldibas
- Mongolia
- Nepal
- Oman
- Pakistan
- Pilipinas
- Katar
- Rusia
- Saudi Arabia
- Singapur
- Sri Lanka
- Siria
- Tayikistan
- Tailandia
- Daya a Timor (Timor-Leste)
- Turkia
- Turkmenistan
- Dagiti Nagkaykaysa nga Emirato nga Arabo
- Uzbekistan
- Bietnam
- Yemen
- Ehipto
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti Arabo a republika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Arabiko
- Dagiti adda ti dua a kontinente a pagilian
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Nalabbasit
- Dagiti pagilian ti Baybay Mediteraneo
- Dagiti pagilian ti Daya a Mediteraneo
- G15 a pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Liga ti Arabo
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti pagilian ti Tengnga a Daya
- Amianan nga Aprika
- Dagiti pagilian ti Amianan nga Aprika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 922
- Lumaud nga Asia
- Dagiti pagilian ti akin-abagatan a Mediteraneo


text:
Ammuem no sadino ti presinto a pagbutosam!
Tulong iti Pagsapul iti Lugar a Pagbutosan ('Polling Place Locator Help')
Pagbasaan (Factsheets)
Ipaaymi kadakayo ti panid a Pagbasaan (Factsheets). Linaon daytoy a Pagbasaan dagiti dokumento a nakaibinsabinsaan dagiti impormasion a kasapulan iti eleksion. Agsasabali a topiko ti trataren ti kada Pagbasaan.
Dua ti pannakaiparang (format) daytoy a Pagbasaan:
- Adobe PDF ti pannakaiparang (format) daytoy a Pagbasaan itoy a panid. Kasapulan ti Adobe Reader tapno mabasayo ti dokumento. Mabalinyo nga i-download wenno ipan iti kompiuteryo ti Adobe Reader babaen ti panangi-klikyo iti link a makitayo iti akinkanawan a paset wenno kolum.
- Mabali met a mabasayo daytoy iti HTML a pannakaiparang (format). Maparuaryo daytoy iti HTML babaen ti panangi-klikyo itoy a link: Factsheets in HTML.
- AGNANAYON A LUMANGAN A PANAGBUTOS
- INITIATIVE KEN REFERENDUM
- POLL WATCHERS
- DAGITI OPISIAL TI PRESINTO
- PROBISIONAL A PANAGBUTOS
- ABSENTEE VOTING WENNO PANAGBUTOS A DIKAN MAPMAPAN ITI PRESINTO
- PANNAKADOBLE TI APPLIKASYON DAGITI BALOTA ITI ABSENTEE VOTER
- DAGITI MATERIALES ITI ELEKSION NGA ADDA ITI OFFICE OF ELECTIONS
- EPEKTO TI PANNAKAPABASOL TI FELONY KEN TI KALINTEGAN NGA AGBOTOS TI MAYSA NGA TAO
- LINTEG PARA MAAMUWAN ITI PAGTAENGAN
- ORAS TI PANAGRUAR PARA MAKABOTOS ITI ALDAW TI PANAGBOTOS
- DAGITI UNIPORMADO KEN SITISEN NGA ADDA ITI BALLASIW-TAAW
- PANAGREHISTRO TI BOTANTE
- DAGITI BOTANTE NGA AGKASAPULAN ITI ESPESIAL A PANNARABAY
- WIKIWIKI VOTER REGISTRATION
- PANANGKOPYA ITI WIKIWIKI VOTER REGISTRATION FORM KEN TI APPLIKASYON PARA TI ABSENTEE VOTER BALLOTA
- PANAGBUTOS ITI HAWAII
- PANNAKATARABAY DAGITI BOTANTE
- PANNAKAKUESTION TI KINAASINO TI BOTANTE
- KAPITULO 19, PANANGSALUNGASING ITI ELEKSYON
- KOMISION ITI ELEKSION
- IMPORMASION MAIPANGGEP ITI PANAGBUTOS ADMINISTRASION KEN DAGITI RESIDENTE ITI CARE FACILITY
Mabasayo pay daytoy iti sabali pay a pannakaiparang (format). No kasapulanyo ti ad-adu pay a tulong (naikadakkel a letra, material a mabalinyo a denggen, kdpy.), umawagkay laeng iti Office of Elections iti 453-VOTE (8683). Para kadagiti agnaed iti Kad arapat (wenno Kaarruba) nga Isla, libre ti yaawagyo no usarenyo ti 1-800-442-VOTE (8683). Mabalin met nga ag-emailkayo kadakami iti elections@hawaii.gov


text:
Heometria
Ti heometria (Taga-ugma a Griego: Yewuetpίa; geo- "daga", -metron "panagrukod") ket maysa a sanga ti matematika a maipanggep kadagiti salusod ti sukog, size, relatibo a puesto dagiti pigura, ken dagiti tagikua ti limbang. Ti matematiko nga agob-obra iti pagobraan iti heometria ket tinawtawagan ti heometro. Ti heometria ket nawaya a rimsua manipud kadagiti nadumaduma a kultura kas maysa a bagi iti praktikal a pannakaammo a maipanggep kadagiti katiddog, dagiti kalawa, ken dagiti tomo, nga addan kadagiti rimrimmuar nga elemento ti pormal a siensia ti matematika iti Laud iti nasapsapa a kas kenni Thales (maika-6 a siglo BC). Babaen idi maika-3 a siglo BC ti heometria ket naikabil iti maysa a aksiomatiko a porma babaen ni Euklides, a ti Euklideo a heometria ket nakaited ti alagaden para kadagiti sumakbay a siglo.[1] Ni Arkimedes ket nangiparang-ay kadagiti nasayaat a pamay-an para iti panagkarkulo kadagiti kalawa ken dagiti tomo, nga iti kaaduan a waya ket nakaipakauna ti moderno nga integral a kalulo. Ti pagobraan ti astronomia, a naipangangruna ti panangimapa kadagiti puesto dagiti bituen ken dagiti planeta iti nainlangitan a timbukel ken ti panangipalawag ti pannakaikabagian a nagbaetan dagiti pananggunay dagiti nainlangitan a bagi, ket nagserbi a kas maysa a nagruna a taudan kadagiti heometriko aparikut idi las-ud ti simmaruno a maysa ket kagudua a milenia. Ti heometria ken astronomia ket naikeddeng idi iti klasiko a lubong a kas paset ti Quadrivium, ti maysa a sanga dagiti pito nga liberal nga arte a naikedkeddenga a kammasapulan a laingan ti maysa a nawaya.
Dagiti linaon
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Martin J. Turner,Jonathan M. Blackledge,Patrick R. Andrews (1998). "Fractal geometry in digital imaging". Academic Press. p.1. ISBN 0-12-703970-8
Dagiti taudan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Boyer, C. B. Ti Pakasaritaan ti Matematika, Maikadua nga ed. rev. babaen ni Uta C. Merzbach. New York: Wiley, 1989 ISBN 0-471-09763-2 (1991 pbk ed. ISBN 0-471-54397-7).
- Nikolai I. Lobachevsky, Pangeometria, Agipatpatarus ken Editor: A. Papadopoulos, Dagiti Serie ti Tawidan ti Europeano a Matematika, Tomo 4, Kagimongan ti Europeano a Matematiko, 2010.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mlodinow, M.; Ti tawa ni Euklides (ti sarita ti heometria manipud ladagiti paralelo a linia aginggana ti geometry from parallel lines to hiperespasio), UK edn. Allen Lane, 1992.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Heometria idiay Wikimedia Commons


text:
Plantilia:Kimika-pungol
- Kimika-pungol
- Pungol
Dagiti linaon
Maipangngep daytoy a plantilia
Daytoy a plantilia ket inus-usar a panangilasin ti pungol a maipanggep ti kimika. Daytoy ket agus-usar ti meta plantilia ti {{asbox}} a naidaremdem a mangpalaka ti proseso iti panagpartuat ken panagtaripato kadagiti plantilia ti pungol.
Panag-usar
Ti panangikabil ti
{{Kimika-pungol}} ket mangaramid ti mensahe a naiparang dita ngato, ken manginayon iti artikulo ti sumaganad a kategoria:
- Kategoria:Dagiti pungol nga artikulo ti kimika (Linaon: 2)
Sapasap a pakaammo
Daytoy ket isu ti plantilia ti pungol (Ingles: stub). Daytoy ket ababa laeng a panangipalawag, para iti napno a panangipalawag pangngaasi a kitaen ti Wikipedia:Pungol.
Ania kadi ti pungol?[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti pungol ket artikulo nga aglaon laeng kadagiti bassit a sentensia ken ababa laeng a mangited ti ensiklopidiko a sakop iti suheto.
Kasano a mailasin ti pungol?[urnosen | urnosen ti taudan]
- No mabalin, padasen ti maitutop a plantilia ti pungol para iti artikulo. Ti napno a listaan ket mabalin a mabirukan idiay Wikipedia:Pungol.
- Mabalin ti agusar ti dua wenno ad-adu a plantilia ti pungol, no nasken, mabalin ti agusar ti uppat ngem nasken a saan nga agusar ti ad-adu ngem uppat iti aniaman nga artikulo.
- Ikabil ti plantilia ti pungo iti gibus iti artikulo, kalpasan ti paset "Dagiti silpo ti ruar" , kadagiti aniaman a plantilia ti panagdalisat, ken dagiti etiketa ti kategoria. Dagitoy a plantilia ket mabalin a mainayon babaen ti pananginayon ti naganda iti uneg dagiti dua a pangrikep , a kas ti {{pungol}}.
Adu pay a pakaammo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti adu pay a pakaammo ket mabirukan idiay:


text:
Papa Benedicto VII
Ni Papa Benedicto VII (pimmusay idi 10 Hulio 983) ket naipasngay idi diay Roma, anak a lalaki ni David wenno Deodatus (kabsat a lalaki ni Alberic II ti Spoleto). Sakbay ti pannakapilina a kas maysa a papa, isu ket dati a nagserbi a a kas Obispo ti Sutri. Isu ket naggapu ti maysa a nadayeg a pamilia Dagiti Konde Tusculum. Isu ket nabutosan babaen ti Romano a kleriko ken tattao idi Oktubre 974 babaen ti panakaimpluensia ni Sicco, imperiala baon ni Emperador Otto II. Isu ket naulimek a nagturay ti Roma kadagiti gangani a siam a tawtawen.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Benedicto VII idiay Wikimedia Commons


text:
John Nance Garner
Ni John Nance Garner IV (22 Nobiembre 1868 – 7 Nobiembre 1967), ket maysa idi nga Amerikano a politiko a Demokratiko ken maysa nga aboga manipud idiay Texas. Isu ket maysa idi a pannakabagi ti estado manipud idi 1898 aginggana idi 1902, ken Pannakabagi ti E.U. manipud idi 1903 aginggana idi 1933. Isu idi ti maika-44 a Tagabitla iti Kamara idi 1931–1933. Idi 1932, isu ketnabutosan a kas ti maika-32 a Bise Presidente iti Estados Unidos, a nagserbi manipud idi 1933 aginggan idi 1941. Isu ket maysa a konserbatibo a Taga-abagatan, ni Garner ket sinuppiatan dagiti panagtugaw a welga dagiti kappon ti agobobra ken ti kurang a panaggastu ti Baro a Tulag. Isu ket nakisina kenni Presidente Franklin D. Roosevelt idi kasapaan ti 1937 gapu ti banag a pabnagpadakkel ti Kangatuan a Korte, ken timmulong ti panakapaay daytoy iti panakaibatayan a daytoy ket agipatengnga unay ti adu a bileg para iti Presidente.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Kategoria:John Nance Garner idiay Wikimedia Commons


text:
Enero
Plantilia:Kalendario/DomUmunaBulanRugiMier
Ti Enero ket ti umuna a bulan ti tawen dagiti kalendario a Huliano ken Gregoriano ken maysa kadagiti pito a bulang nga addaan ti kaatidog dagiti 31 nga aldaw. Ti umuna nga aldaw ti bulan ket naam-ammuan iti Aldaw ti Baro a Tawen. Daytoy ket, iti katimbengan, ti kalamiisan a bulan ti tawen iti kaaduan a kaunegan ti Akin-amianan a Hemisperio (nga isu daytoy ti maikadua a bulan ti kalamiisan) ken ti kapudotan a bulan ti tawen iti kaaduan a kaunegan ti Akin-abagatan a Hemisperio (nga isu daytoy ti maikadua a bulan ti kalgaw). Iti Akin-abagatan a hemisperio, ti Enero ket ti tiempo a kapada ti Hulio iti Akin-amianan a Hemisperio ken ti kasumbangirna met.
Ti Enero ket mangrug iti isu met laeng nga aldaw ti lawas a kas ti Oktubre kadagiti kadawyan a tawen, ken mangrugi iti isumet laeng nga aldaw iti lawas a kas ti Abril ken Hulio kadagiti bisiesto a tawen. Iti kadawyan a tawen, ti Enero ket agpatingga iti isu met laeng nga aldaw ti lawas a kas ti Pebrero ken Oktubre iti kadawyan a tawen, ken agpatingga iti isu met laeng ng aldaw ti lawas a kas ti Hulio iti bisiesto a tawen. Kadagiti amin a tawen, ti Enero ket mangrugi ken agpatingga iti isu met laeng nga aldaw ti lawas a kas ti Mayo iti napalabas a tawen.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Enero (iti Latin, Ianuarius) ket nainaganan kenni Jano, ti dios ti ruangan; ti nagan ket addaan kadagiti nagrugian iti Romano a mitolohia, a nagtaud manipud ti Latin a balikas ti ruangan (ianua) gapu ta ti Enero ket isu ti ruangan iti tawen.
Iti tradision, ti kasisigud a kalendario ti Romano ket buklen dagiti 10 a bulan nga agdagup kadagiti 304 nga aldaw, ken ti kalamiisan ket naikeddeng nga awan bulanna a paset ti panawen. Idi agarup a 713 SK, ti semi-mitiko a simmaruno kenni Romulo, Ari Numa Pompilio, ket isuda kano ti nagnayon kadagiti ibulan ti Enero ken Pebrero, ken mangipalubos daytoy ti kalendario a mangipada ti alagaden a lunar a tawen (354 nga al-aldaw). Urayno ti Marso ket kasisigud idi nga isu ti umuna a bulan iti Kalendario ti Daan a Romano, ti Enero ket nagbalinen nga isu ti umuna a bulan ti kalendario ti tawen babaen ti Numa wenno ti Desenbirato idi agarup a 450 SK (aggigiddiat dagiti mannurat a Romano). Iti paggiddiatan, dagiti naisangayan a tawen a maipanggep kadagiti petsa ket nailasin babaen ti pananginagan dagiti dua a konsulado, nga isuda ket simrek iti opisina iti Mayo 1 ken Marso 15 aginggana idi 153 SK, idi nangrugida a simrek iti opisina idi Enero 1.
Dagiti nadumaduma a petsa ti rambakan ti Kristiano ket naus-usar para iti Baro a Tawen idiay Europa iti las-ud ti Tengnga a Panpanawen, ken mairaman ti Marso 25 ken Disiembre 25. Nupay kasta, dagiti mediebal a kalendario ket naiparparang pay laeng iti moda ti Romano kadagiti sangapulo ket dua a batong manipud ti Enero aginggana ti Disiembre. Idi rugi ti maika-i6 a siglo, dagiti pagilian ti Europa ket opisialda a nangrugrugi a nagus-usar manen ti Enero 1 a kas ti rugi ti Baro a Tawen ken sagpaminsan pay daytoy a makunkuna iti Estiklo ti Kapon gapu ta daytoy idi ti petsa ti Rambakan ti Kapon, ken isu ti maikapito nga aldaw kalpasan ti Disiembre 25.
Dagiti naipakasaritaan a nagan para it iEnero ket mairaman ti pannakaibaga a Romano, ti Ianuarius, ti Sahon a termino ti Wulf-monath (kaibuksilanna ket bulan ti lobo) ken ti panangikeddeng ni Karlomagno ti Wintarmanoth (kalamiisan / nalamiis a bulan). Iti Eslobeno, daytoy ket tradision a tinawtawagan iti prosinec. Ti nagan ket mainaig iti miho a tinapay ken ti tignay iti panagkiddaw ti banag ken immuna a naisurat idi 1466 iti manuskrito ti Škofja Loka.[1]
Segun kenni Theodor Mommsen (Ti Pakasaritaan ti Roma, tomo 4, Ti Rebolusion, ISBN 1-4353-4597-5, panid 4), ti Enero 1 ket nagbalin nga isu ti umuna nga aldaw ti tawen idi 600 AUC iti Kalendario a Romano (153 SK), gapu kadagiti didigra iti Gubat ti Lusitana. Ti Lusitana a hepe a tinawtawagan ti Punicus ket rinautna ti teritorio ti Romano, inabakna dagiti dua a Romano nga emperador, ken pinatayna met dagiti tropada. Dagiti Romano ket nangibanagda a nangipatulod ti konsulado idiay España tapno maipardas ti panagkiddawda iti tulong, "pinagbalinda pay nga inserrek ti opisina dagiti baro a konsulado kadagiti dua a bulan sakbay ti nainkalintegan a panawen" (maika-15 ti Marso).
Dagiti piesta ti Enero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nailian a bulan ti Panagyaman
- Baro a Tawen – Enero 1
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Enero idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Enero idiay Wikiquote
Pakaammo ti panagbiahe idiay Enero manipud idiay Wikivoyage
- ^ Stabej, Jože (1966). "Ob petstoletnici škofjeloškega zapisa slovenskih imen za mesece" [Iti maika-500 nga Anibersario ti Škofja Lokal a Rehistro iti Eslobeno a Nagnagan ti Bulbulan]. Loški razgledi (iti Slovene) (Muzejsko društvo Škofja Loka [Museo ti Kagimongan ti Škofja Loka]) 13. ISSN 0459-8210.


text:
San José (panangilawlawag)
Ni San José, babaen ti Baro a Bilin, ket isu ti asawa ni Maria ken amaen ni Hesus.
Ti San José ket mabalin pay a dumakamat kadagiti sumaganad:
Luglugar[urnosen | urnosen ti taudan]
Pilipinas[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti ili/siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
- San Jose, Batangas
- San Jose, Camarines Sur
- San Jose, Negros Oriental
- San Jose, Amianan a Samar
- San Jose, Nueva Ecija
- San Jose, Occidental Mindoro
- San Jose, Romblon
- San Jose, Dinagat
- San Jose, Tarlac
- San Jose de Buan, Samar
- San Jose de Buenavista, Antique
- Siudad ti San Jose del Monte, Bulacan


text:
Wikipedia:IPA para iti Ingglés
Ti panakaibalikas kadagit Ingglés a balikas iti Wikipedia ket naited iti International Phonetic Alphabet (IPA) ket inususar babaen kadagit sumaganad a panakakopia, a saan a naisangyan ti ania man a dialekto.
Tulbek[urnosen | urnosen ti taudan]
(Dagiti balikas iti babassit a letra ket isu dagitoy ti pagalagadan leksiko a disso. Dagiti balikas ti lesksiko a diso bath ken cloth ket naited ti dua a panakakopia, nga addaan ti kapada ti maysa a /ɑː/ ken ti maysa nga /æ/, ken ti /ɒ/ ken /ɔː/).
Pinagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ No adda dua a karakter ⟨ɡ⟩ ken ⟨⟩ ket saan nga agpadpada ken no ti kita ti immuna ket kasla ti ⟨Y⟩, isu nga addaan kan ti problema ti kinasigud a kita ti letram.
- ^ Ti IPA a kuenta ti letra a ⟨j⟩ ket saan a nasayaat kadagit agsasao iti Inggles. Nupay kasta, saan a rumsua iti daytoy nga uni iti bassit a balbalikas iti Inggles, a kas iti hallelujah ken Jägermeister.
- ^ Nupay ti IPA a simbolo a [r] ipatudo na ti trill, /r/ ket kaadun a maususar ngem ti /ɹ/ iti kalawaan a pankaikopia iti Inggles.
- ^ Ti /hw/ ket saan a mailaslasin manipud ti /w/ kadagiti dialekto nga addan ti wine–whine a panagtipon, a kas iti RP ken kaaduan a kitkita ti GenAm.
- ^ Adu kadagiti bilang a balikas nga Inggles, a kas iti genre ken garage, ket naibalikasan iti /ʒ/ wenno /dʒ/.
- ^ Iti kaaduan a dialekto, ti /x/ ket nasukatan babaen ti /k/ iti kaaduan a balbalikas, a mairaman ti loch. In ugh, nupay kasta, kadawyan a sinuksukatan babaen ti /ɡ/ (maysa a panangiletra a panakaibalikas), ken iti Chanukah babaen ti /h/
- ^ Dagiti saan a rhotic nga ay-ayug a kas iti RP, /r/ ket saan a balikasen malaksid no sarunuen ti bokal. Iti dadduma nga artikulo ti Wikipedia, ti /ɪər/ kdpy. ket saan a mailasin manipud ti /ɪr/ kdpy. No saan da a mailasin, dagiti atiddog a bokal ket mammaminsan da maikopia ti /iːr/ kdpy. babaen ti analogo ti bokal a saan a sinaruno babaen ti /r/. Nasken a masimpa dagitoy tapno kapadpadana ti tabla ditoy.
- ^ a b c d e Ipaammo nga adu kadagiti agsasao ket mailasinan da dagiti triptongo a monosilábikas nga addaan ti R ken disilabik a panakaammo: hour /ˈaʊər/ manipud ti plougher /ˈplaʊ.ər/, hire /ˈhaɪər/ manipud ti higher /ˈhaɪ.ər/, loir /ˈlɔɪər/ manipud tiemployer /ɨmˈplɔɪ.ər/, mare /ˈmɛər/ manipud ti player /ˈpleɪ.ər/.
- ^ Ti /ɒ/ ket san a mailaslasin manipud ti /ɑː/ kadagiti dialekto nga addaan ti tatang ken kabsat a panagtipon a kas iti GenAm.
- ^ Maibalikasan a kapadpada ti /ɛr/ iti ay-ayug nga addaan ti Mary–marry–merry merger.
- ^ Adu kadagit agsasao, kas pagarigan kaaduan idiay Canada ken kaaduan idiay Estados Unidos, ket addan da ti sabali a bokal iti price and ride. Generally, an [aɪ] is used at the ends of words and before voiced sounds, as in ride, file, fine, pie, while an [ʌɪ] is used before voiceless sounds, as in price and write. Ngamin ket ti /t/ ken /d/ ket kadawyan a maitipon iti tengnga dagiti balikas iti dagitoy a balikas, dagiti kita dagitoy a balikas, a kas iti rider ken writer, ket mabalin a mailasin laeng babaen kadagiti bokal da: [ˈɹʷaɪɾəɹ], [ˈɹʷʌɪɾəɹ]. Nupay kasta, no ti kuenta iti /aɪ/ ket saan a maipadto kadagiti dadduma a balikas, a kas iti spider [ˈspʌɪɾəɹ],[masapul a dakamaten] kadawyan a saan nga irehistro dagiti diktionario, isu nga naikkan da ti panakaikopia ditoy.
- ^ a b Naikopia a kas iti /e/ babaen kadagiti adu a diktionario.[1]
- ^ Naibalikasan a kapadpada iti /ɛr/ iti ay-ayug nga addaan ti Mary–marry–merry merger. Kadawyan a naikopiaan ti /eə/ babaen dagiti Britania a diktionario ken kasla ti /er/ babaen dagiti Amerikano. Ti OED ket agususar ti /ɛː/ para iti BrE ken /ɛ(ə)r/ para iti AmE.[2]
- ^ Ti /ɔː/ ket saan a mailasin babaen ti /ɒ/ (mailaksid ti sumakbay a /r/) kadagiti dialekto nga addaan ti cot–caught merger a kasla dagiti kitkita ti GenAm.
- ^ Kadawyan a naikopiaan ti /əʊ/ wenno /oː/.
- ^ Ti /ɔər/ ket saan a mailasin manipud iti /ɔr/ kadagiti dialekto nga addan ti horse–hoarse merger, nga agiraman kadagiti dialekto iti moderno nga Inggles.
- ^ Ti /ʊər/ ket saan a mailasin manipud iti/ɔr/ kadagiti dialekto nga addan ti pour–poor merger, mairaman kadagiti kaaduan nga ububbing nga agsasao.
- ^ Dagiti dialekto nga addaan ti yod dropping, /juː/ ket maibalikasan a kasla iti /uː/ kalpasan ti dagiti koronal a konsonante a (/t/, /d/, /s/, /z/, /n/, /θ/, ken /l/) iti kapadpadana a silabe, nga isu ti dew /djuː/ ket maibalikasan a kapadpada ti do /duː/. Kadagiti dialekto nga addan ti yod coalescence, /tj/, /dj/, /sj/ ken /zj/ ket maibalikasan da a /tʃ/, /dʒ/, /ʃ/ ken /ʒ/, so nga ti umuna a silabe ti Tuesday ket maibalikasan a kapdpada ti choose.
- ^ Daytoy a ponema ket saan a maususar ti kagudua nga akin-amianan iti England, addapay dagiti naibeddengan a paset ti Wales, ken adda dagiti nalawa a dumaya Irelanda a panagay-ayug. Dagitoy a balikas ket alaen da ti ʊ a bokal: awan ti foot–strut split.
- ^ a b Dagiti dadduma nga artikulo /ɜr/ ket naikopian da a kas ti /ɝː/, ken /ər/ kas iti /ɚ/, no saan da a mapasarunuan ti bokal.
- ^ Naibalikasan a [ə] idiay Australian ken kaaduan kadagiti dialekto ti Estados Unidos, ken ti [ɪ] iti Naala a Panakaibalikas. Adu kadagiti agsasao ket nawaya da nga agsublat ti baetan ti maysa a napabassit a [ɪ̈] ken maysa a naipabassit a [ə]. Adu kadagiti ponetista (vd. Olive & Greenwood 1993:322) ken ti OED ket agususar da ti saan nga husto nga IPA a simbolo
ɪ[3], ken Merriam–Webster agususar da ti ə̇.
- ^ Ti panakaibalikas ti [ə] kadagiti kaaduan a dialekto, ken [ɵw] wenno[əw] sakbay ti maysa pay a bokal, a kas iti cooperate. Ket mammaminsan a maibalikasan a kas sibubukel a /oʊ/, nangnangruna iti naannad a panagsao. (Bolinger 1989) Kadawyan a naikopiaan a kas iti /ə(ʊ)/ (wenno kapadpada a waya iti panagipakita ti sabsabali a nagbaetan ti /əʊ/ ken /ə/) kadagiti Britania a diktionario.
- ^ Ti panakaibalikas ti[ʊ] kadagiti kaaduan a dialekto, [ə] iti dadduma pay. Adu kadagiti agsasao ket nawaya da nga agsublat ti baetan ti maysa a napabassit a [ʊ̈] ken ti napabassit a [ə]. Ti OED ket agususar da ti saan a husto nga IPA a simbolo
ʊ[4].
- ^ Ti panakaibalikas ti /iː/ kadagiti dialekto nga addan ti happy tensing, /ɪ/ kadagiti sabsabali a dialekto. Ti Britania ket inususar idi a panakaikopia nga addaan ti /ɪ/, ngem ti OED ken dagiti sabsabali a nakaimpluensia diktionario ket agdama da a nagpabaliw iti /i/.
- ^ Maisuppiat nga awan ti panakaisabali a ponémica iti Inggles a nagbaetan ti nangruna ken maikadua a nabayat (vd. Ladefoged 1993), ngem kadawyan nga ipaammo ditoy.
- ^ Dagiti sibubukel a bokal a sumaruno ti maysa a nabayat a silabe, a kas iti ship iti battleship, ket namarkaan da ti maikadua a nabayat kadagiti dadduma a diktionario (Merriam-Webster), ngem saan kadagiti dadduma (ti OED). Dagitoy a silabe ket saan da a naibayat.
- ^ Dagiti silabe ket agpampaminsa da a nainaganan, tapno saan a makaallilaw, kas pagarigan tapno maikkat dagiti panagsasaruno dagiti bokal (moai) wenno dagiti urnong ti konsonante nga ti maysa nga agsasao iti Inggles ket mabasa na a kasla ti digraph (Vancouveria, Windhoek).