text:
Hainismo
Ti Hainismo ket tradisional a naamammuan iti Haina darma, ket maysa a Indiano a relihgion a mangpatuldo iti maysa adalan iti saan kinaranggas kadagiti amin a sibibiag a parsua. Daytoy ket maysa kadagiti kaduogan a relihion iti lubong a matugotan kadagiti ramutna iti taga-ugma nga India.[1] Ti kinunkuna ti tradision iti daytoy a pammati ket insersermon babaen dagiti duapulo ket uppat a nagsasaruno a nangitaktakder iti pammati a naamammuan a kas ti tirthankara. Ti Hainismo ket mangiyunay-unay ti espiritual a kinawaya ken panagpapada a baetan kadagiti amin a porma ti biag. Dagit iagsansanay iti daytoy a relihion ket namatmatidad a ti di naranggas ken kabukbokodan a panagtengngel ket isu ti pamay-an a pakabalinanda a makagun-od ti pannakawaya manipud ti siklo dagiti panagungar manen.
Ti Hainismo ket maysa a relihioso a minoridad idiay India, nga adda dagiti 4.2 riwriw a sumursurot, ken dagiti sumorsurot kadagiti imigrante a komunidad idiay Belhika, idiay Estados Unidos, idiay Kanada, Hong Kong, Hapon ken Singapur.[2] Dagiti Hain ket addaanda kadagiti kangatuan a degrado iti literasia para kadagioti amin a relihioso a komunidad idiay India,[3] ken dagiti biblioteka ti manuskritoda ket isu ti kaduogan iti pagilian.[4]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Hainismo ket maysa a representatibo iti shramana a tradision, nga isu idi ket mays a saan a Vedic a tignay a maipada iti naipakasaritaan a relihion ti Vedic. Ti tunggal may kadagitoy a sanga ti taga-ugma a relihion ti Indian ket nakaimpluensia met laeng kadagiti kaniada. Ti shramana a tradision ket akinrebbeng idi para kadagiti mainaig a konsepto iti saṃsāra ken moksha.[1] Adda pay reperensia iti Rishabha, ti immuna a jaina tirthankara, iti Vedic a literatura.[5]
Ti pannakaipakita ti labus a pigura ti maysa a lalaki iti puseto nga nakatakder nga agmetmeditasion ket adu a makita idiay Ginget ti Indus a Sibilisasion, a mangipakpakita ti pannakaikapetna iti Hainismo.[6][7] Ni Ram Prasad Chanda, nga isu idi ti nangimaton ti panagkalkali iti Ginget ti Indus a Sibilisasion, ket nangibagbaga:[8]
Saan laeng a dagiti nakatugaw a diosen kadagiti selio ti Indus ket adda ida ti yoga a postura ken nakasaksi ti kaadda ti Yoga idiay Ginget ti Indus a Sibilisasion iti dayta nga adayo a panawen, dagiti agtaktakder a diosen kadagiti selio ket mangipakpakita pay ti Kayotsarga (tiagtaktakder a postura iti meditasion) a puesto. Ti postura a Kayotsarga ket naisalsalunima iti Hain. Daytoy ket maysa apostura a saan nga agtugtugaw ngem agtaktakder daytoy. Iti Adi Purana a Libro XV III, ti postura aKayotsarga ket naipalplawag iti pannakaikapet iti penitensia ni Rishabha.
Ni Pārśva ket isu ti kasapaan a tirthankara a mabalin a makedngan amapetsaan; isu ket nagbiag idi maika-9 a siglo BCE.[9] Dagiti tradision ket nangibagbaga a dagiti nagannak kenni Mahavira' ket sinursurotda dagiti insursurona. Nupay kasta, isu ket saan a maikeddeng a kas ti nangibangon ti Hainism. Ni Herman Jacobi, ti maysa a nalatak nga indologista, ket nangisurat:[5]
Awan ti maipaneknekan a ni Parshva ket isu idi ti nangbangon ti Hainism. Ti Hain a tradision ket nagkaykaysa iti panagaramid kenni Rishabha a kas tirthankara a kas ti nangibangon ket mabalin nga adda naipakasaritaan iti tradision a mangaramid kaniana iti immuna a tirthankara.
Ii maika-6 a BCE, ni Vardhamana Mahavira ket nagbalin a maysa kadagiti kaimpluensiaan a manursuro iti Hainismo.[10] Isu ket nangbangon ti dakkel a grupo dagiti disipulo a nakaadal ken simmursurot kadagiti insursurona. Dagiti disipulo ket tinawtawaganda isuna a kas ti jina, a literal a maipatarus a kas agparparikma. Dagiti kinaudi a simmursurot kaniana ket nagus-usarda ti nabaliwan a titulo a mangitudo kaniada: Hain, dagiti sumursurot ti jina.[11]
Idi las-ud ti maika-4 a siglo BCE, ti Mauryan a Dinastia ket dimteng a nagturay. Ti immuna nga emperador ti Mauryan, ni Chandragupta, ket nagbalin a Hain kadagiti kinaudi a paset ti panagbiagna. Isu idi ket disipulo ni Badhrabahu, ti maysa a Hain ācārya nga akinrebbeng para iti pannakaiyaddang ti Hainismo idiay abagatan nga India.[12] Ti Kalinga ket taengan idi dagiti Haina. Ti mannakigubat nga emperadorna a ni Kharavela[13] ket akinrebbeng idi para iti pannakaiyaddang ti Hainismo iti ballasiw ti Indiano a subkontinente. Ti taga-ugma asiudad ti Pithunda, kapitolio iti Kalinga, ket naipalplawag iti jaina a testo ti Uttaradhyana Sutra a kas maysa a nangruna a sentro idi panawen ti Mahavira, ken kankanayon idi a papanan babaen dagiti agtagtagilako manipud idiay Champa.[14] Ni Rishabha, ti immuna a tirthankara, ket rinaraeman ken dinaydayawan idi idiay Pithunda ken naamammuan a kas ti Kalinga Jina. Idi maika-4 a siglo BCE, ni Mahapadma Nanda ket pinarukmana ti Kalinga ken nangala ti maysa nga estatua ni Rishabha manipud idiay Pithunda ken inpanna idiay kapitoliona a Magadha. Ti panagraut ni Ashoka ken ti panagay-ayat ti annuroten a Budista ket nagpakaro a nagparmek kadagiti Hain iti Kalinga. Nupay kasta, idi umuna a siglo BCE ti empedor Kharvela ket pinarukmana ti Magadha, innalana ti estatua ni Rishabha ken inkabilna idiay Udaygiri, idiay asideg ti kapitoliona a Shishupalgadh. Dagiti rukib ti Khandagiri ken Udaygiri idiay asideg ti Bhubaneswar ket isu laeng dagitoy ti nabatbati a bato a monunento ti Hain idiay Orissa.[15]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Shah 1998a, p. 8
- ^ Glasenapp 1999, p. 271
- ^ 2001 a Datos ti Senso iti relihion ket naipablaak, Gobierno ti India, naala idi 1 Septiembre 2010
- ^ Dundas 2002, p. 83
- ^ a b Sangave 2001, p. 131
- ^ Rankin 2010, p. 44
- ^ Sangave 2001, pp. 107–108
- ^ Chatterjee 1932, p. 159
- ^ Charpentier 1922, p. 153
- ^ Fisher, Mary Pat (2008), Dagiti Sibibiag a Relihion (Maika-7 ed.), Upper Saddle River: Pearson Education, p. 120
- ^ Sangave 2001, pp. 100–101
- ^ Glasenapp 1998, p. 42
- ^ Tobias 1991, p. 100
- ^ Ghadai, Balabhadra (Hulio 2009), "Maritimo a Tawidan iti Orissa", Orissa a Panagrepaso, naala idi 12 Nobiembre 2012
- ^ Dundas 2002, pp. 113, 201
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Charpentier, Jarl (1922), "Ti Pakasaritaan dagiti Hain", Ti Cambridge a Pakasaritaan ti India (Cambridge) 1
- Chatterjee, Ramananda (1932), Ti Moderno a Panagrepaso 52, Prabasi Press Private Limited
- Cort, John E. (1995), "Dagiti Hain a Kamalig ti Pannakaammo : Dagiti Tradisional a Biblioteka idiay India", Warnakan ti Oriental a Kagimongan ti Amerikano 115 (1): 77, doi:10.2307/605310
- Dundas, Paul (2002), Dagiti Hain, Routledge, ISBN 978-0-415-26605-5
- Glasenapp, Helmuth Von (1999), Hainismo: Ti Indiano a Relihion ti Pannakisalakan, Delhi: Motilal Banarsidass, ISBN 81-208-1376-6
- Jacobi, Hermann (1884), Jaina Sutras Pasett I, Dagiti Sagrado a Libro iti Daya 22
- Jain, Jyotindra; Fischer, Eberhard (1978), Haina nga Ikonograpia, Brill Publishers, ISBN 978-90-04-05259-8
- Jaini, Padmanabh S. (1991), Henero ken Pannakisalakan: Dagiti Suppiatan ti Haina iti Espiritual a Pannakawaya iti Babbai, Unibersidad ti California, ISBN 978-0-520-06820-9, naala idi 10 Enero 2013
- Jaini, Padmanabh S. (1998), Ti Haina a Dalan iti Puripikasion, Motilal Banarsidass, ISBN 978-81-208-1578-0, naala idi 10 January 2013
- Jaini, Padmanabh S. (2000), Dagiti naurnog a Papel kadagiti Panagadal ti Haina, Motilal Banarsidass, ISBN 978-81-208-1691-6, naala idi 10 January 2013
- Koller, John M. (July 2000), "Ti Syādvadā a kas ti Epistemolohiko a Tulbek iti Haina a katengngaan a Waya iti Metapisika ni Anekāntavāda", Pilosopia Daya ken Laud (Honululu) 50 (3): 628, doi:10.1353/pew.2000.0009, ISSN 00318221, JSTOR 1400182
- Rankin, Aidan (2010), Adu a Bangir ti Saririt: Ti Baro a Politika iti Kararua, John Hunt Publishing, ISBN 978-1-84694-277-8
- Sangave, Vilas Adinath (1980), Komunidad ti Haina (2nd ed.), Bombay: Nadayeg a Prakashan, ISBN 978-0-317-12346-3
- Sangave, Vilas Adinath (2001), Dagiti Rupa ti Hainolohia: Napilpili Papel ti Panagsukisok iti Kagimongan ti Haina, Relihion, ken Kultura, Mumbai: Nadayeg a Prakashan, ISBN 978-81-7154-839-2
- Sangave, Vilas Adinath (2006), Dagiti Aspeto ti Haina a relihion (5 ed.), Bharatiya Jnanpith, ISBN 978-81-263-1273-3
- Shah, Natubhai (1998a), Hainismo: Ti Lubong dagiti Agparparikma 1, Sussex Academic Press, ISBN 978-1-898723-30-1
- Shah, Natubhai (1998b), Hainismo: Ti Lubong dagiti Agparparikma 2, Sussex Academic Press, ISBN 978-1-898723-31-8
- Shah, Umakant P. (1987), Jaina-Rupa-Mandana, Abhinav Publications, ISBN 978-81-7017-208-6
- Sethia, Tara (2004), Ahiṃsā, Anekānta ke Hainismo, Motilal Banarsidass, ISBN 978-81-208-2036-4
- Tobias, Michael (1991), Puersa ti Biag: Ti Lubong ti Hainismo, Jain Publishing Company, ISBN 978-0-87573-080-6
- Upadhye, A. N. (1982), "Mahavira ken dagiti Insursurona", iti Cohen, Richard J., Warnakan ti Oriental a Kagimongan ti Amerikano (Oriental a Kagimongan ti Amerikano) 102 (1), doi:10.2307/601199, JSTOR 601199
- Vallely, Anne (2002), Dagiti Agsalsalaknib ti Transsendente: Ti Maysa nga Etnolohia itimaysa a Komunidad ti Asetiko a Hain, Unibersidad ti Toronto a Pagmalditan, ISBN 978-0-8020-8415-6
- Vyas, R.T. (1995), Dagiti Panagadal iti arte ti Haina ken ikonograpia ken dagiti kakuyogana suheto, Abhinav Publications, ISBN 978-81-7017-316-8
- Wiley, Kristi L. (2009), Ti A aginggana ti Z iti Hainismo, Scarecrow Press, ISBN 978-0-8108-6821-2
- Williams, Robert (1991), Yoga nga Haina: Ti Panagsukisok iti Mediebal a Śrāvakācāras, Motilal Banarsidass, ISBN 978-81-208-0775-4


c: text/html

text: 1Napan ken ni Jesus dagiti sumagmamano a Fariseo ken Saduceo. Kas pangsuot kenkuana, kiniddawda nga iparanganna ida iti milagro a pakakitaan a naggapu sadi langit ti pannakabalinna. 2Ngem kinuna ni Jesus, “No lumlumnek ti init, kunayo, ‘Nasayaat ti tiempo ita ta nalabaga ti tangatang.’ 3Iti agsapa, kunayo met, ‘Agtudo ita ta nalabaga ken nasipnget ti tangatang.’ Maibagayo ti tiempo babaen iti panangkitayo iti tangatang. Ngem diyo maibaga ti kaipapanan dagiti mapaspasamak kadagitoy a panawen! 4Anian a nagdakes dagiti tattao kadagitoy nga aldaw! Awan pammatida iti Dios. Agkiddawkayo iti milagro? Awan ti maipakita kadakayo no di laeng ti milagro ni Jonas.” Iti kasta, pinanawan ida ni Jesus. 5Idi nakaballasiwen dagiti adalan iti dan-aw, natakkuatanda a nalipatanda ti nagbalon iti tinapay. 6“Agsiputkayo,” kinuna ni Jesus kadakuada. “Agannadkayo iti lebadura dagiti Fariseo ken Saduceo.” 7Nagsasaritaanda ti sinaona. “Imbagana daytoy ta awan ngamin balontayo a tinapay,” kinunada. 8Ammo ni Jesus ti pagsasaritaanda ket sinaludsodna, “Apay a pagsusuppiatanyo ti kaawan balonyo a tinapay? Nagbassit ketdin ti pammatiyo! 9Dikayo pay la makaawat? Nalipatanyo kadin daydi panangpispisik iti lima a tinapay a naipakan kadagiti limaribu a tattao? Mano a basket ti pinunnoyo kadagiti natda? 10Wenno dagiti pito a tinapay a naipakan kadagiti uppat a ribu a tattao? Mano a basket ti pinunnoyo kadagiti natda? 11Diyo pay la maawatan aya a saan a maipanggep iti tinapay ti sarsaritaek kadakayo? Alluadanyo ti lebadura dagiti Fariseo ken Saduceo!” 12Naawatanen dagiti adalan a saan a ti lebadura a pagaramid iti tinapay ti kuna ni Jesus nga annadanda, no di ket ti pannursuro dagiti Fariseo ken Saduceo. 13Idi dimteng ni Jesus iti disso nga asideg iti ili ti Cesarea Filipos, sinaludsodna kadagiti adalanna, “Siasino ti Anak ti Tao iti panagkuna dagiti tattao?” 14“Sika kano ni Juan a Mammuniag,” insungbatda. “Kuna met ti sumagmamano a sika ni Elias. Kuna pay dagiti dadduma a sika ni Jeremias wenno maysa kadagiti profeta.” 15“Ket dakayo,” sinaludsod ni Jesus, “siasinoak iti panagkunayo?” 16“Sika ti Cristo, ti Anak ti sibibiag a Dios,” insungbat ni Simon Pedro. 17Kinuna ni Jesus, “Nagasatka, Simon nga anak ni Jonas. Saan a tao no di ket ni Amak sadi langit ti nangipaltiing kenka iti daytoy a kinapudno. 18Ibagak ngarud kenka a sika ket Pedro. Iti rabaw daytoy a bato, bangonekto ti iglesiak ket uray ni patay dinto agballigi kenkuana. 19Itedkonto kenka dagiti tulbek ti Pagarian ti Langit. Ti aniaman nga iparitmo ditoy daga, maiparitto met sadi langit. Ket ti aniaman nga ipalubosmo ditoy daga, maipalubosto met sadi langit.” 20Kalpasanna, imbilin ni Jesus kadagiti adalanna nga awan ti pangibagbagaanda nga isu ti Cristo. 21Manipud idin, impakaammo ni Jesus kadagiti adalanna: “Masapul a mapanak idiay Jerusalem ket adu ti sagabaek a pamarparigat dagiti panglakayen, dagiti panguloen a papadi ken dagiti mamaestro iti Linteg. Mapapatayakto ngem mapagungarakto iti maikatlo nga aldaw.” 22Inyadayo bassit ni Pedro ni Jesus sana binabalaw. “Apo, saan koma a kasta ti sasawem,” kinunana. “Saanto a maaramid kenka dayta.” 23Sinango ni Jesus ni Pedro ket kinunana, “Adaywannak, Satanas! Maysaka a lapped iti dalanko agsipud ta saan a ti pagayatan ti Dios ti pampanunotem no di ket ti pagayatan ti tao.” 24Kalpasanna, kinuna ni Jesus kadagiti adalanna: “Ti agtarigagay a sumurot kaniak masapul a tallikudanna ti bagina, ibaklayna ti krusna, ket surotennak. 25Ta ti siasinoman a mangipatpateg iti biagna, mapukawnanto. Ngem ti siasinoman a mangyawat iti biagna gapu kaniak, maisalakannanto. 26Adda aya magunggona ti tao no matagikuana ti entero a lubong ngem mapukawna met ti biagna? Awan! Awan ti maited ti tao a pangsubbot iti biagna. 27Ta dandanin umay ti Anak ti Tao agraman dagiti anghelesna. Umay iti dayag ni Amana, ket gunggonaannanto ti tunggal maysa kas mayannatup kadagiti aramidna. 28Laglagipenyo nga adda sumagmamano kadakayo ditoy a saanto pay a matay agingga a makitada ti Anak ti Tao nga umay nga Ari.”

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Umuna a Sangalubongan a Gubat
Ti Umuna a Sangalubongan a Gubat (WWI) ket maysa idi a sangalubongan a gubat a naipatengnga idiay Europa a nangrugi idi 28 HUlio 1914 ken nagpaut aginggana idi 11 Nobiembre 1918. Daytoy ket kaaduan a naamammon a kas ti Sangalubongan a Gubat wenno ti Nalatak a Gubat manipud idi nangrugi aginggana ti rugi ti Maikadua a Sanglubongan a Gubat idi 1939, ken ti Umuna a Sangalubungan a Gubat wenno Sangalubongan a Gubat I manipud idin. Daytoy ket nangiraman kadagiti amin a nalatak a bileg,[5] a naaramid kadagiti dua nga nagsuppiat a kumaduaan : dagiti Kumaduaan (a naibatay ti Tinallo a Naimbag a nakem ti Nagkaykaysa a Pagarian, Pransia ken Rusia) ken dagiti tengnga a bileg (kasisigud a naipatengnga ti lawlaw ti Tinallo a Kumaduaan ti Alemania, Austria-Hungaria ken Italia; ngem, idi ti Austria–Hungaria ket nangala ti panakagura a sumuppiat ti daytoy a tulag, ti Italia ket saan a simrek ti daytoy a gubat).[6] Dagitoy a kimmaduaan ket naurnosda manen (ti Italia ket nakilaban para kadagiti Aliado), ken daytoy ket dimmakkel idi adu pay a pagilian ti simrek ti daytoy a gubat. Iti kumaudianan adda ti sumurok a 70 riwriw a milisia, a mairaman dagiti 60 riwriw nga Europeano, ti naipagaraw iti maysa kadagiti kadakkelan a gubat iti pakasaritaan.[7][8] Adda ti sumurok a 9 riwriw a nakigubgubat idi ti natnatay a kaaduan daytoy ket gapu ti panakasayaat dagiti armas, gapu kadagiti baro a teknolohia, nga awan ti mnaipada a panagrang-ay ti panagsalaknib wenno mobilidad. Daytoy ket isu ti maikanem a kaaduan dagiti natay a suppiat iti pakasaritaan ti lubong, a naikasiddongan ti dalan para kadagiti nadumaduma a panagbalbaliw ti politika a kasla dagiti rebolusion kadagiti adu a nairaman a pagilian.[9]
Dagiti nabayagan a gapuanan ti gubat ket mairaman dagiti imperialistiko a ganganaet nga annuroten dagiti nalatak a bileg idiay Europa, a mairaman ti Aleman nga Imperio, ti Austro-Hungaro nga Imperio, ti Imperio nga Otomano, ti Ruso nga Imperio, ti Britaniko nga Imperio, ti Pranses a Republika, ken Italia. Ti panaka-asasinado idi 28 Hunio 1914 ni Arkiduke Franz Ferdinand iti Austria, ti agtawid ti balangat ti Austria-Hungaria, babaen ti maysa a Yugoslabo nationalista idiay Sarajevo, Bosnia ken Herzegovina ket isu idi ti asideg a nangkalbit ti daytoy a gubat. Daytoy ket nagbanagan ti Habsburg nga ultimatum a simmuppiat ti Pagarian iti Serbia.[10][11] Adda dagiti nadumaduma a kimmadduaan a naporma kadagiti napalabas a dekada ket dagidi Ultimatum, isu ngarud a ti uneg dagiti lawas dagiti kangrunaan a bileg ket nakigubgubatdan; babaen kadagiti bukodda a kolonia, iti nabiit dayto a suppiat ket naisaknapen iti lawlaw ti lubong.
Idi 28 Hulio, ti suppiat ket naglukat babaen ti Austro-Hungaro a panag-raut iti Serbia,[12][13] a sinaruno babaen ti Aleman a panag-raut iti Belhika, Luxembourg ken Pransia; ken ti panag-raut ti Ruso iti Alemania. Kalpasan ti panakaipasardeng ti panag-martsa dagiti Aleman idiay Paris, ti Lumaud a Sanguanan ket nagtalinaay ti estatiko a gubat ti panagdadael ti maysa a trinsera a linia a saan a nagbalbaliw aginggan a idi 1917. Idiay Daya, ti Ruso a buyot ket nagballigi a nakilaban kadagiti Austro-Hungaro a puersa ngem naiasanudda manipud idiay Daya a Prusia ken Polonia babaen dagiti buyot ti Alemania. Adda dagiti nainayon a sanguanan ti nalukatan kalpasan ti iseserrek ti Imperio nga Otomano idi 1914, ti Italia ken Bulgaria idi 1915 ken Romania idi 1916. Ti panakarebba idi Marso 1917 ti Ruso nga Imperio , ken ti Rusia ket pinanawanna ti gubat kalpasan ti Oktubre a Rebolusion ti kaladawan dayta a tawen. Kalpasan ti 1918 nga Aleman a panag- iti igid ti lumaud a sanguananraut, dagiti Aliado ket pinasanudda dagiti buyot ti Alemania kadagiti serie ti nagballigi a panag-raut ken dagiti puersa ti Estados Unidos ket nangrugrugida a simrek kadagiti trisera. Ti Alemania, nga adda idi ti bukodna a riribok kadagiti rebolusionario iti daytoy a puntos, ket immannurot a mangisardeng ti panakilaban idi 11 Nobiembre 1918, a naamammoan kalpasan daytoy ti Panangisardeng ti gubat nga Aldaw. T gubat ket nagpatingnga iti panagballigi para kadagiti Aliado.
Dagiti napasak idiay balay a sangsanguanan ket nakaariwawada pay a kas dagiti sanguanan ti gubat, gaputa dagiti nakibingbinglay ket pimmadasda a nangipagunay kadagiti katataoanda ket ekonomia a rekurso tapno makilaban ti naindagupan a gubat. Bababen ti gibus ti gubat, uppat kadagti kangrunaan nga imperial a bileg — dagiti Aleman, Ruso, Austro-Hungaro ken Otomano nga imperio — napaawanen. Dagiti simmaruno nga estado dagiti dua nga immuna a naibaga ket napukawanda kadagiti adu a teritorio, bayat a dagiti dua a naududi a naibaga ket sibubukelda a naiwarwar. Ti mapa ti tengnga a Europa ket nailadawan idi kadagiti nadumaduma a babbabassit nga estado.[14] Ti Liga dagitiPagilian ket naporma idi nga adda ti namnama a daytoy ket mangpawil ti sabali a kastoy a suppiat. Ti Europeano a nationalismo a pinasua babaen tigubat ken dagiti panakapisi dagiti imperio, dagiti nagbanagan ti panakaabak ti Alemania ken dagiti parikut ti Tulag iti Versailles ket naipaannurotan a gapuanan a parawad ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat.[15]
Dagiti linaon
- 1 Nagnagan
- 2 Sapasap a pakasaritaan
- 3 Didigra ti Hulio 1914
- 4 Progreso ti gubat
- 5 Dagiti nagibasaran
- 6 Dagiti silpo ti ruar
Nagnagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Idiay Kanada, ti Magasina ti Maclean idi Oktubre 1914 ket kinunana, "Adda dagiti gubat a bukodda a managanan. Daytoy ket ti Nalatak a Gubat."[16] Idi las-ud ti entergubat a paset ti panawen, ti gubat ket kaaduan a tinawtawagan a kas ti Sangalubongan a Gubat ken ti Nalatak a Gubat, kadagiti agsasao ti Inggles apagilian.
Kalpsan ti isasangbay ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat idi 1939, dagiti termino a Sangalubongan a Gubat I wenno ti Umuna aSangalubongan a Gubat ket nagbalin a pagalagadan dagitoy, a dagiti Britaniko ken Kanadiano a historiador ket kinaykayatda ti Umuna aSangalubongan a Gubat, ken dagiti Amerikano ti Sangalubongan a Gubat I. Dagitoy dua a termino ket naus-usar pay idi las-ud ti Entregubat a paset ti panawen. Ti termino a "Umuna a Sangalubongan Gubat" ket immuna nga inusar idi Septiembre 1914 babaen ti Aleman a pilosopo a ni Ernst Haeckel, a nangitunton a "awan dudua a ti dalan ken karakter ti nabutbutngan a 'Europeano a Gubat' ... ket agbalinto a ti umuna a sangalubongan agubat iti napno a kapanunotan ti balikas."[17] Ti Umuna a Sangalubongan a Gubat ket isu pay ti titulo ti maysa a 1920 a pakasaritaan babaen ti opisial ken agiwarwarnak a ni Charles à Court Repington.
Sapasap a pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi maika-19 a siglo, dagiti kangrunaan a bileg ti Europa ket nangiyunayunayda kadagiti pamay-an tapno matalinaay ti balanse tibileg iti amin a Europa, ken isu ti nagbanagan ti kaada ti narikut a network kadagiti panagkakadua ti politikal ken militar iti amin a paset ti kontinente babaen idi 1900.[6] Dagitoy ket nangrugi idi 1815, babaen ti Nasantuan a a Kumadduaan a nagbaetan ti Prusia, Rusia, ken Austria. Kalpasan daytoy, idi Oktubre 1873, ti Kanselor ti Alemania a ni Otto von Bismarck nakitulag iti Liga dagiti Tallo nga Emperador (Alemania: Dreikaiserbund) a nagbaetan dagiti monarkia ti Austria-Hungaria, Rusia ken Alemania. Napaay daytoy a tulagan gaputa ti Austria-Hungaria ken Rusia ket saanda a nagtutulag ti annuroten a maipanggep ti Balkan , daytoy ti nangtunpalan ti pannakaporma ti kumadduaan ti Alemania ken Austria-Hungaria idi 1879 a tinawtawagan ti Dua a Kumadduan. Daytoy ket nakitkita idi a kas pamay-an iti panagsuppiat ti impluensia ti Rusia kadagiti Balkan iti agtultuloy a pannakakapsot ti Otomano nga Imperio.[6] Idi 1882, daytoy a kumadduaan ket naipadakkel tapno mairaman ti Italia a nagtungpalan ti Tinallo a Kumaduaan.[18] Ni Bismarck ket nangiyunay-unay a nagob-obra tapno maipan a kadua ti Rusia ti Alemania tapno maliklikan ti dua ti sanguannna a gubat iti Pransia ken Rusia. Idi naipangato ni Wilhelm II iti trono a kas Emperador ti Alemania (Kaiser), Ni Bismarck ket napilit nga agretiro ken dagiti kumaduaan a sistemana ket nagin-inut napaay ti panakayunay-unayna. Kas pagarigan, ti Kaiser ket nagmadi a mangpabaro ti Panangiseguro manen a Tulag iti Rusia idi 1890. Kalpasan ti dua a tawen, ti Kumadduaan ti Pranko-Ruso ket napirmaan idi tappno mangkontra ti puersa ti Tinallo a Kumadduaan. Idi 1904, Ti Britani aketnangpirma kadagiti serie ti tulagan iti Pransia, ti Entente Cordiale, ken idi 1907, ti Britania ken Rusi aket nagpirmada ti Konbension ti Anglo-Ruso. Bayat a dagitoy a tulagan ken saan a pormal a nakikadua ti Britania iti pransia wenno Rusia, nangaramid daytoy ti pannakabael ti Britaniko iti iseserrek iti masakbayan a suppiat a pakairamanan iti pransia wenno Rusia, ken ti sistema ti dagiti tulagan ti nagsisilpo a ket naamammuanton a kas ti Triple Entente.[6]
Ti bileg ti ekonomia ken industri ati Alemania ket dimmakkel unayen kaplasan ti panagkaykaysa ket pundasion ti Imperio idi 1871. Manipud idi tawtawen ti 1890, ti gobierno ni Wilhelm II ket nagus-usar iti daytoy a batayan tapno mangiraem kadagiti adu a rekurso ti ekonomia para iti panangipatakder ti Kaiserliche Marine (Imperial a Marina ti Alemania), naipatakder daytoy babaen ni Admiral Alfred von Tirpitz para iti panagsasilsal iti Naarian a marina ti Britaniko para iti supremasia ti marina iti lubong.[19] A kas nagbanagan daytoy, ti tunggal maysa a pagilian ket nagregget a nangipatakder ti nasaysayaat iti termino dagiti puonan a bapor. Ti pannakairugi ti Plantilia:HMS idi 1906, ti Imperio ti Britaniko ket nangipadakkel ti adu a panangatiwna iti Aleman a kasalisalna.[19] Dagiti armas a lumbaan a nagbaetan ti Britania ken Alemania ket nagtungpalan ti pannakaipadakkelna iti amin a Europa, dagiti amin a nangruna a bileg ket nangiraraem kadagiti batayan ti indudtriada a mangipataud kadagiti ramit ken dagiti arama a nasken para iti pan-Europeano a suppiat.[20] Idi baetan ti 1908 ken 1913, ti militar a panaggastos dagiti bileg ti Europa ket dimmakkel babaen ti 50%.[21]
Ti Austria-Hungari aket nakibinglayda iti didigra ti Bosnia iti 1908–1909 babaen ti opisial a panangikapet ti dati a teritorio ti Otomano iti Bosnia ken Herzegovina, ken sinakopna manipud idi 1878. Daytoy ket nakaungetan ti Pagarian ti Serbia ken ti patronatona, ti Pan-Eslabiko ken Ortodokso a Ruso nga Imperio.[22] Ti politiko a maniobra ti Rusoiti rehion ket nangpaay kadagiti tulagan ti kappia, nangrugrugi idin dagitoy a madaddadael ken naamammuan idi dagitoy a kas "ti polbera ti Europa".[22] Idi 1912 ken idi 1913, ti Umuna a Gubat ti Balkan ket nagbaetan a linabanan idi ti Liga ti Balkan ken ti nagsisina nga Imperio ti Otomano. Ti resultaan ti Tulag ti Londres ket nagpaadu a nangpabassit ti Imperio ti Otomano, ken nangpartuat daytoy ti nawaya nga Estado ti Albania bayat a nangpadakkel daytoy kadagiti tinengtengngel a teritorio ti Bulgaria, Serbia, Montenegro, ken Gresia. Idi rinaut ti Bulgaria ti Serbia ken Gresia idi Hunio 16 1913, nakapukawanna daytoy ti kaaduan ti Macedonia iti Serbia ken Gresia ken ti Akin-abagatn a Dobruja iti Romania iti 33 nga aldaw a Maikadua a Gubat ti Balkan, ken nangpaadu daytoy ti pannkariribok ti rehion.[23]
Didigra ti Hulio 1914[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi Hunio 28 1914, ni Gavrilo Princip, ti maysa nga estudiante a Bosnio a Serbo ken kameng ti Katutubo ti Bosnia, ket pinatayna ti agtawid ti trono ti Austro-Hungaro, a ni Arkhduke Franz Ferdinand ti Austria, idiay Sarajevo, Bosnia.[24] Daytoy ket nangrugian ti maysa a bulan ti diplomatiko a maniobra a nagbaetan ti Austria-Hungaria, Alemania, Rusia, Pransia, ken Britania a tinawtawagan ti Didigra ti Hulio. Ti panagayat ti pnangipatingga ti pannakibiang ti Serbia idiay Bosnia – ti Nangisit nga Ima ket nangited kenni Princip ken dagiti grupona kadagiti bomba ken dagiti pistola, inadalnda, ken tinulonganda a bimmallasiw iti pagbeddengan, ken dagiti Austriano ket hustoda anamatmati a dagiti opisial ti Serbia ken dagiti opisial ket nairamramanda[25] – Ti Austria-Hungaria ket nangipatulod ti Hulio nga Ultimatum iti Serbia, dagitoy idi dagiti sangapulo a serie dagiti demanda a naigaggagara a saan a mabalin nga awaten , ken naikeddeng a mangkasir ti gubat iti Serbia.[26] Idi nakitulag laeng ti Serbia kadagiti walo a demanda, ti Austria-Hungaria ket nangirangaran ti gubat idi Hulio 1914. Ni Strachan ket nangisuppia, a "No man daytoy ket ekuiboko ken nasapa a sungbat babaen ti Serbia ken makaaramid ti giddiatan ti panagkukua ti Austria-Hungaria ket madudua. Ni Franz Ferdinand ket saan idi a kita ti personalidad a nagay-ayat ti kinadayeg, ken ti pannkapaayna ket saan a nangipakita ti nakaro a panagladingit ti imperio".[27]
Ti Imperio ti Ruso, ket saan a nagay-ayat a mangpalubos ti Austria-Hungari a mangikkat ti impluensia kadagiti Balkan, ken ti panagsuporta ti napauten a Serbo a prodihia , ti Rusia ket nagbilbilin ti mobilisasion kalpasan ti maysa ng aladaw.[18] Ti Imperio ti Alemania ket naggunay met idi Hulio 30 1914, a nnagisagsagana mangipakat ti "Plano Schlieffen", a nangiplano ti napardas, ken dakkel a panagraut iti Pransia tapno mangikkat ti buyot ti Pransia, ken agsikko a mapan iti daya ken mangsuppiat iti Rusia. Ti Gabineta ti Pransia ket nanglikud ti presion ti miltar ti dagus a panaggunayna, ken nagbilin ti panagsubli kadagit itropana iti 10 km manipud ti pagbeddengan tapno maliklikan ti insidente. Ti Pransia ket naggunay laeng idi rabii ti Agosto 2, idirinaut ti Alemania tiBelhika ken rinautna dagiti tropa ti Pransia. Ti Alemania ket nangirangarang ti gubat iti Rusia itiisu met laeng nga aldaw.[28] Ti Britani aketnangirangarang ti gubat iti Alemania idi Agosto 4 1914, kalpasan ti maysa a "saan a nasayaat a sungbat" iti Britaniko nga ultimatum a nasken a matalinaay neutral ti Belhika[29].
Progreso ti gubat[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti lukat dagiti panaggugura[urnosen | urnosen ti taudan]
Pannaka-allilaw ti Tengnga a Bilbileg[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti estratehia ti Tengnga a Bilileg ket nakasagaba kadagiti di nasayaat a komunikasion. Ti Alemania ket nangikari a mangsuporta ti panagraut ti Austria-Hungaria iti Serbia, ngem ti panangipatarus ti kaibuksilanna daytoy ket adu ti naggigiddiatanna. Dagiti dati a nasubokan a plano a ti panangipan kadagiti tropa ket nabaliwan idi sapa ti 1914, ngen dagiti sukat ket saan pay a nasubokan kadagiti panagsanay. Dagiti daulo ti Austro-Hungaro ket namatmatida a ti Alemania ket kallubanna ti akin-amianan a pagbeddenganna iti Rusia.[30]Nupay kasta, ti Alemania ket nakitkitana ti Austria-Hungari aket kaaduan amangidagus kadagiti tropana a mangsuppiat iti Rusia, bayat a mangidatar iti Pransia. Daytoy a pannka-allilaw ket nangpilit ti Buyot ti Austro-Hungaro a mangbingay kadagiti puersana kadagiti sanguanan a baetan ti Russia ken Serbia.
Idi Septiembre 9 1914, ti Septemberprogramm, ti mabalin a plano a nangisalaysay ti naisangyan a gandat ti gubat ti Alemania ken dagiti kondison a susukimaten ti Alemania a mangpapilit kadagiti Bileg ti Kumadduaan, ket inwaragawag idi babaen ti Kanselor ti Alemania, a ni Theobald von Bethmann-Hollweg ngem daytoy ket saan nga opisial a naampon
Dagiti kampania ti Aprika[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti immununa a panaglalaban iti gubat ket nakairamanna ti Britaniko, Pransia, ken dagiti kolonial a puersa ti Aleman idiay Aprika. Idi Agosto 7, dagiti tropa ti Pransia ken Britania ketrinautda ti Alemani a protektorado ti Togoland. Idi Agosto 10, dagiti puersa ti Alemania idiay Abagatan a laud nga Aprika ket rinautda ti Abagatan nga Aprika; dagiti naiwarwara ken narungsot a pannakilablaban ket nagtultuloy kadagiti nabati a paset a panawen ti gubat. Dagiti kolonial a puersa ti Alemania idiay Daya nga Aprika ti Alemania, nga indauluan babaen ni Koronel Paul von Lettow-Vorbeck, ket nakilabanda iti maysa a kampania ti gerila a pannakigubatan idi las-ud ti Umuna aSangalubongan a Gubat ken simmukoda laeng kalasan ti dua a lawak idi naipakat ti panagsardeng ti gubat idiay Europa.[31]
Kampania ti Serbia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Austria ket nagraut ken kinalabanna ti buyot ti Serbia idiay Gubat ti Cer ken ti Gubat ti Kolubara idi rugi ti Agosto 12. Kalpasan dagiti dua a lawas, dagiti panagraut ti Austria ket naipasanod nga adu dagiti napukpukaw, daytoy tinangmarka kadagiti adu nga immuna a panagballigi iti gubat dagiti Kumadduaan ken nangpukaw ti namnama ti napardas a panagballigi ti Austro-Hungaro. A kas nagbanagan daytoy, ti Austria ket napilitan a nangibati ti dakkel a puersa iti sanguanan ti Serbia,isu daytoy ti nangpakapsot kadagiti ganetgetna a sumuppiat aiti Rusia.[32] Ti panangabak ti Serbia iti Austro-Hungaro a panagraut idi 1914 ket mangiraman kadagiti nangruna a panangatiw a panagballigi iti naudi a siglo.[33]
Dagiti puersa ti Alemania idiay Belhika ken Pransia[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi rugi ti Umuna a Sangalubongan a Gubat, ti buyot ti Alemania ket nangitungpal ti nabaliwan a bersion ti Plano Schlieffen. Daytoy ket nangimartsa kadagiti buyot ti Alemania idiay neutral a Belhika ken idiay Pransia, sakbay a nagsikko nga agpa-abagatan tapno palikmutanna ti buyot ti Pransia idiay pagbeddenagn ti Alemania.[10] Gaputa ti Pransia ket nangirangarang nga isu ket "adaan ti waya nga agtignay iti kaso a makiginnubat ti Alemania ken Rusia", ti Alemania ket nagur-uray ti posibildad ti maysa a panagraut iti Pransia iti maysa asangaunan ken babaen iti Rusia iti sabali pay a sanguanan. Tapno masabat iti kastoy a senario, ti Plano Schlieffen Plan ket nangibagbaga a ti Alemani a ket nasken a napardas nga abakenna ti pransia (a kasla iti napasamak iti Gubat ti Pranko-Prusia iti 1870–71). Daytoy ket nangisingsingasing pay a tapno maulit ti napardas a panagballigi idiay laud, ti Alemania ket nasken a saan nga agraut babaen ti narigat a langa ti daga iti Alsace-Lorraine (nga addaan ti dagus a pagbeddenagan itilaud ti karayan Rin), embes ket ti kapanunotan ket ti mangpadas a pardasan a lappedan ti Paris manipud ti Kanal Inggles ken ti panagtulong ti Britaniko, ken alaenna ti Paris, ken isuto daytoy ti kanungpalan ti panangabak ti gubat. Dagiti buyot ket maiyakarto idiay daya tapno sabtenna ti Rusia. Namatmatida a ti Rusia ket makasapul ti nabayag a paset ti panawen ti mobilisasion sakbay nga agbalinto nga agpayso a mangpangta kadagiti Tengnga a Bileg.
Ti laeng adda a plano ti Alemania para iti animan a gubat ket dagiti panagmartsa dagiti buyot ti Alemania idia Belhika. Ti Alemaniaket kinaykayatna nga a nawaya makuyogan a mapan idiay Bekhiaka (ken kasisigud pay nga idiay Olanda, ken plano a linikudan ni babaen ni Kaiser Wilhelm II) tapno rautenna ti Pransia. Ti neutral a Belhika ket linikudanna daytoy a kapanunotan, isunga dagiti Aleman ket nangikeddeng nga embes a mangraut babaen idiay Belhika. Ti Pransia ket kinayatna met nga iyakar dagiti puersana idiay Belhika, ngem dati a saan a kinayat Belhika daytoy a "singasing", iti namnama a maliklikan ti aniaman a gubat iti daga ti Belhika. Iti kanungpalanna, kalpasan ti panagraut ti Alemania, ti Belhika ket pimmadas a nangitipon ti buyotna iti buyot ti Pransia (ngem ti daj=kkel a paset ti buyot ti Belhika ket nagsanod idiay Antwerp nga idiay ti nakapilitanda a simmuko idi napukawen ti amin a namnama iti tulong).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Tucker & Roberts 2005, p. 273
- ^ "Dagiti Estadistika ti Nalatak a Gubat ti Buyot ti Britaniko". 1914-1918.net. Naala idi 2011-12-13.
- ^ Dagiti bilang ket para iti Imperio iti Britania
- ^ Dagiti bilang ket para iti Metropolitan a Francia ken kol-kolonia.
- ^ Willmott 2003, pp. 10–11
- ^ a b c d Willmott 2003, p. 15
- ^ Keegan 1988, p. 8
- ^ Bade & Brown 2003, pp. 167–168
- ^ Willmott 2003, p. 307
- ^ a b Taylor 1998, pp. 80–93
- ^ Djokić 2003, p. 24
- ^ Evans 2004, p. 12
- ^ Martel 2003, p. xii ff
- ^ Keegan 1988, p. 7
- ^ Keegan 1988, p. 11
- ^ See "great, adj., adv., and n." iti Inggles a Diksionario ti Oxford (Maikadua nga edision, 1989; online a bersion Marso 2012)
- ^ Shapiro 2006, p. 329 a naidakamat ti iti reporta idiay The Indianapolis Star, 20 Septiembrer 1914
- ^ a b Keegan 1998, p. 52
- ^ a b Willmott 2003, p. 21
- ^ Prior 1999, p. 18
- ^ Fromkin 2004, p. 94
- ^ a b Keegan 1998, pp. 48–49
- ^ Willmott 2003, pp. 2–23
- ^ Willmott 2003, p. 26
- ^ Stevenson 1996, p. 12
- ^ Willmott 2003, p. 27
- ^ Strachan 2003, p. 68
- ^ Willmott 2003, p. 29
- ^ "Daily Mirror Headlines: Ti Panangirangarang ti Gubat, Naipablaak idi Agosto 4 1914". BBC. Naala idi 9 Pebrero 2010.
- ^ Strachan 2003, pp. 292–296, 343–354
- ^ Farwell 1989, p. 353
- ^ Tucker & Roberts 2005, p. 172
- ^ John R. Schindler (1 Abril 2002). "Didigra idiay Drina: Ti Buyot ti Austro-Hungaro idiay Serbia, 1914". Wih.sagepub.com. Naala idi 2013-03-13.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Umuna a Sangalubongan a Gubat idiay Wikimedia Commons


text:
Papa Agapito I
Ni Santo Papa Agapito I (pimmusay idi 22 Abril 536) ket isu ti nagturay a papa manipud idi 13 Mayo 535 aginggana idi 22 Abril 536. Isu ket nasken a saan a maiyallilaw ti sabali pay a Santo Agapito, ti maysa a Nasapa a Kristiano a Martir nga adda ti rambakan nga aldaw iti 6 Agosto.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dudden, Frederick H. (1905), Gregorio ti Natan-ok, London: Longmans, Green, ken Co
- Louise Ropes Loomis, Ti Libro dagiti Papa (Liber Pontificalis). Merchantville, NJ: Evolution Publishing. ISBN 1-889758-86-8 (Naipreta manen idi 1916 nga edision. Inggles a pannakaipatarus nga adda dagiti naeskolar a pakaammo, ken dagiti panangiladawan).
- Martindale, John R.; Jones, A.H.M.; Morris, John (1992), Ti Prosopograpia ti Kinaudi a Romano nga Imperio, Tomo III: AD 527–641, Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, ISBN 0-521-20160-8
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Agapito I idiay Wikimedia Commons


text:
Louis Pasteur
Ni Louis Pasteur ( /ˈluːi pæˈstɜr/, Pransés: [lwi pastœʁ]; Disiembre27, 1822 – Septiembre 28, 1895) ket maysa idi a Pranses a kimiko ken mikrobiolohista nga isu idi ket ti kangrunaa a nanagbangon ti medikal a mikrobiolohia. Isu ket nailaglagipan para kadagiti naisangsangayan apanakaduktal kadagiti kaso ken panagpawil kadagiti sakit. Dagit naduktalanna ket nagpabassit kadagiti ipupusay manipud ti puerperal a gurigor, ken nagpartuat kadagiti immuna a bakuna para iti balla ken anthrax. Dagiti eksperimentona ket nangsuporta ti [mikrobio a teoria ti sakit]]. Isu ket nadayeg a naamammoan iti sapasap a publiko para iti panaginbento ti maysa apamay-an a mangagas ti gatas ken bino tapno mapawilan dagitoy a gapuanan ti sakit, ti maysa a pamay-an a makunkuna a pasteurisasion. Isu ket naipanpanunotan a kas maysa kadagiti tallo a nangbangon ti mikrobiolohia, a kumaduanna ni Ferdinand Cohn ken ni Robert Koch.
Ni Pasteur ket nakaaramid paty kadagiti adu a panakaduktal iti pagobraan ti kimika, a naisangsangayan ti molekular a batayan para iti asimetria dagiti kristal. Isu ket naipunpon idiay sirok ti Instituto Pasteur idiay Paris idi maysa a napintas a panteon a naabbongan kadagiti ladawan dagiti nagun-odna iti Bisantino a mosaiko.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Asimov, Biograpiko nga Ensiklopedia ti Siensia ken Teknolohia ni Asimov Maikadu a nabaliwan nga edision
- ^ Campbell, D. M. (Enero, 1915). "Ti Pasteur nga Instituto ti Paris". Amerikano a Warnakan ti Beterinario a Medisina (Chicago, Ill.: D. M. Campbell) 10 (1): 29–31. Naala idi Pebrero 8, 2010.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Debré, P.; E. Forster (1998). Louis Pasteur. Baltimore, Maryland: Unibersidad ti Johns Hopkins a Pagmalditan. ISBN 0-8018-5808-9.
- Duclaux, E.Inpatarus babaen ni Erwin F. Smith ken Florence Hedges (1920). Louis Pasteur: Ti Pakasaritaan ti Maysa nga Isip. Philadelphia, Pennsylvania: Kompani ati W. B. Saunders. Di ammo a parametro ti
|unused_data=di naikaskaso (tulong)
- Geison, Gerald L. (1995). Ti Pribado a Siensia ni Louis Pasteur. Princeton, New Jersey: Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan. ISBN 0-691-03442-7.
- Latour, Bruno (1988). Ti Pasteurisasion ti Pransia. Boston: Unibersidad ti Harvard a Pagmalditan. ISBN 0-674-65761-6.
- Martínez Báez, Manuel (1972). Vida de Pasteur (Biag ni Pasteur). Mehiko: Fondo de Cultura Económica. ISBN 968-16-5053-0.
- Williams, Roger L. (1957). Alingasaw a silaw ken Anniniwan: Ti Lubong ni Napoleon III, 1851-1870. NY: Kompania Macmillan. ISBN 0-8371-9821-6.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Louis Pasteur idiay Wikimedia Commons
Dagiti ob-obra a mainaig ti Louis Pasteur idiay Wikisource
Dagiti sasao a mainaig ti Louis Pasteur idiay Wikiquote


text:
Ebolusion
Ti Ebolusion ket ti aniaman a panagbalbaliw iti ballasiw dagiti agsasaruno a kaputotan iti tinawtawid a panakaisdasig dagiti biolohiko a populasion. Ti ebolusionario a yaaddang ket nakaited ti pannakparsua ti dibersidad kadagiti agpang iti biolohiko ngal organisasion, a mairaman dagiti sebbangan, agmaymaysa nga organismo ken molekula a kas ti DNA ken dagiti protina.[1]
Ti Biag iti Daga ket nagtaud ken nagbalbaliw manipud ti mays a sangalubongan a sapasap a tinaudan idi agarup a 3.7 bilion a tawtawen. Ti panagulit a espesiasion ken ti pagkaadaywan iti biag ket mabalin a naamammoan manipud ti nagbibingayan nga agasmang iti biokimiko ken and morpolihika a pakailiddingan, wenno babaen ti nagbibingayn a DNA a nagsasarunuan. Dagitoy a homologo a pakailiddingan ken dagiti nagsasarunuant ket agpapada kadagiti sebbangan a nakibinningay itay nabiit a sappasap a tinaudan, ken mabalin a mausar daytoy ti panagpabaro dagiti ebolusionario a pakasaritaan, a panagusar kadagiti adda tattan a sebbangan ken ti nairehistro a posil. Dagiti adda tattan a tabas iti biodibersidad ket sinukog dagitoy babaen ti espesiasion ken babaen ti panagawan.[2]
Ni Charles Darwin ket isu idi ti immuna a nangannurot ti maysa a sientipiko a suppiat para iti teoria iti ebolusion babaen ti kaibuksilan iti masna a panagpili. Ti ebolusion babaen ti masna a panagpili ket maysa a yaaddang a naala manipud iti tallo a kinapudno a maipanggep kadagiti populasion: 1) adadu dagiti maiyanak ngem dagitanto agbiag, 2) dagiti pakailiddingan ket naidumaduma kadagiti agmaymaysa, a pagturongan dagit sabsabali a grado panagbiag ken panagpartuat, ken 3) dagiti paggidditan ti pakailiddingan ket tinawtawid.[3] Isu nga, no dagiti kameng itimaysa a populasion ket matay dagitoy ket sukatan babaen ti annak dagiti nagannak a nasaysayaat ti iruruam ti panagbiag ken panagpartuat iti enbironmento a nagtaudan ti masna a panagpilian. Daytoy a yaaddang ket agpartuat ken agpreserba kadagiti pakailiddingan a a kasla maibagay para iti karebbengan a papel nga aramidenda.[4] Ti masna a panagpili ket isu laeng ti naamammoan a gapu iti panakaruam, ngem saan a daytoy laeng ti gapu iti ebolusion. Adda pay dagiti, saan a naruam a gapu iti ebolusion a mairaman ti panagbalbaliw kenhenetiko a daluson.[5]
Idi nasapa a maika-20 a siglo, dagitihenetiko ket naitiptipon iti teoria iti ebolution ni Darwin babaen ti masna a panagpili babaen ti displina dagiti henetiko ti populasion. Ti kinapangruna ti masna a panagpili a kas gapuanan iti ebolusion ket nawawat idi kadagiti sangsanga iti biolohia. Santo maysa, dagitisigud a kapanunutan a maipapan iti ebolusion, a kas ti ortohenesis ken "progress" ket nagbalin a daanen.[6] Dagiti sientista ket agtultuloyda ti panagadal kadagiti nadumaduma nga agpang iti ebolusion babaen ti panagporma ken panagsubok kadagiti forming and testing hipotesis, nga agipakpatakder kadagiti sientipiko a teoria, nga agususar ti dato sti panagpalpaliiw, ken panagaramid kadagiti ksperimento iti pagtaengan ken ti laboratorio. Dagiti biologo ket umannurotda a ti tinaudan nga adda dagiti panagbalbaliw ket maysa kadagiti kapudnoan a naipatakderan a kinapudno iti siensia.[7] Dagiti naduktalan iti ebolusionario a biolohia ket nakaaramid kadagiti nangruna a nagbanagan a saan laeng kadagiti tinawtawid a sanga iti biolohia, ngen dagiti pay dadduma a disiplina ti akademia (a kas ti, antropolohia kensikolohia) ken iti pay sapasap a kagimongan.[8][9]
Pakasaritaan ti ebolusionario a kapanunotan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti singasing a ti maysa a kita ti ayup ket ket mabalin a nagtaud manipud timaysa nga ayup iti sabali a kita ket naggapu kadagiti immuna a sakbay ti Sokratiko a Griego a pilosopo, a kas ni Anaksimandro ken Empedokles.[10][11] No maigiddiat kadagitoy a materialistiko a kapanunutan, no Aristotle ket naawatanna nga amin a masna a banbanag,a saan laeng a dagiti sibibiag a banbanag, a kas saan a perpekto a kinaagpayso kadagiti sabsabali nga agtagtaginayona masna a posibilidad, a naamammoan a kas ti "porporma", "kapanunutan", wenno (iti Latin a panagipatarus) "sebbangan".[12][13] Daytoy ket paset ti bukodna a teleolohiko a panakaawatan iti katutubo nga amin a banbanag ket adda dagiti naisangayan a papel iti panagay-ayam iti maysa a nailangitan a kosmiko nga urnos. Dagit panakadumaduma iti daytoy a kapanunutan ket nagbalin a pagalagadan kadagiti panakaawat iti Tengnga aPanawen, ken naitipon dagityo iti Kristiano a panagadal, ngem ni Aristotle ket saan a nagitonton a dagiti agpayso a kita dagiti ayup ket maipada iti tunggal maysa nga adda ti agpayso a metapisikal a porma, ken naisangsangayan a nagited kadagiti kas pagarigan no kasano ti irurumsua dagiti baro a kita ti sibiiag a banbanag.[14]
Idi maika-17 a siglo ti baro a pamayan iti moderno a siensia ket linikudanda ti pamay-an ni Aristotle, ken nagbirukda kadagitipanagilawlawag iti masna a penomena iti termino dagiti linteg iti katutubo a dagitoy ket agpapada kadagiti amin a makitkita a banbanag, ken saanda a nasapulan anga agipagarup kadagiti aniaman nga agnanayon a masna a kategoria, wenno aniaman a nailangitan a kosmiko ng aurnos. Ngem daytoy baro a pamay-an ket nabuntog nakaramut kadagiti biolohiko a siensia, a dagitoy ket ti naudi a lugar iti konsepto iti agnaynayon a masna a kitkita. Ni John Ray ket nagusar kadagiti sigud nga adadu a sapasap a termino para kadagiti agnanayon a masna a kitkita a, "sebbangan", a mangidangep kadagiti kita ti ayup ken mula, ngen saan a kasla ni Aristotle, isu ket nainget a naginagan ititunggal maysa a kita iti sibibiag a banag a kas dagiti sebbangan, ken nagipaltiing a ti tunggal maysa a sebbangan ket mabalin a maipalpalawag babaen kadagiti langa a rumsua kaniada iti tunggal maysa a kaputotan.[15] Dagitoy a sebbangan ket dinaremdem babaen ti Dios, ngem agipakpakita kadagiti paggiddiatan a gapuanan baben dagiti lokal a kasasaad. Ti biolohiko a panakaidasig ket inpakaammo babaen ni Carolus Linnaeus idi 1735 nga isu ket kinapunutanna pay a dagiti sebbangan a kas agnanayon babaen ti nailangitan a plano.[16]
Dagiti dadduma a naturalista iti daytoy a panawen ket nagipagpagarupda iti ebolusionario a panagbalbaliw dagiti sebbangan kadagiti napalabas a panawen segun kadagiti masna a linteg. Insurat ni Maupertuis idi 1751 dagiti masna a panagbalbaliw a napasamak iti lasud ti reproduksion ken nagur-urnong kadagiti adu a kaputotan tapno agpataud kadagit adu a sebbangan.[18] Ni Buffon ket nangisingasing a dagiti sebbangan ket mabalinda nga agbaliw kadagiti sabali nga organismo, ken ni Erasmus Darwin ket nangisingasing nga amin a nabara ti darana nga ayup ket mabalin a nagtaud manipud ti agmaymaysa a mikro-organismo (wenno "pilamento").[19] Ti immuna a napno nga ebolusionario a plano idi ket ti teoria ti "transmutasion" idi 1809 niLamarck [20] a nagpanpanunot ti kellaat a kaputotan a nagtultuloy a nagpatpataud kadagiti simple a porma iti biag ken nangparang-ay ti nalatlatak a kinarikut kadagiti paralelo a tinaudan nga adda iti maysa atinawidan a progresibo a tendensia, ken iti dayta a lokal nga agpang dagitoy a tinaudan ket nangampon ti enbironmento babaen ti panagtawid kadagiti panagbalbaliw a gapuanan babaen ti panag-usar wenno saan a panag-usar kadagiti nagannak.[21][22] (Ti naud-udi a proseso ket nanungpalan a tinawagn ti Lamarckismo.)[21][23][24][25] Dagitoy a kapanunotan pinabasbasol babaen ti dagiti sigud a kas panagipagpagarup ken agkuran ti emperiko a suporta. Naisangsangayan idi daytoy ni Georges Cuvier a nagiyunayunay a dagiti sebbanagn ket saan nga agkakabagian ken natalinaay, dagiti panagpapadada ket mangipakpakita ti nainlangitan a daremdem para kadagiti kammasapulan nga annong. Iti agdama, dagiti kapanunotan ni Ray iti managayta a daremdem ket naparang-ayen babaen ni William Paley iti maysa a natural a teolohia a nagisingasing kadagiti narikut a panagampon a kas ebidensia iti nainlangitan a daremdem, ken dinaydayawan idi Charles Darwin.[26][27][28]
Ti kritikal a panagsina manipud ti konsepto dagiti natalinaay a sebbanagn iti bilolohia ket nangrugi iti teoria ti ebolusion babaen ti masna a panagpili, nga inannurotan babaen ni Charles Darwin. Gapu ti impluensia babaen ti Maysa a Salaysay iti Pamunganayan ti Populasion babaen ni Thomas Robert Malthus, inbagbaga ni Darwin a ti idadakkel ti populasion ket pakaituronganto iti maysa a "salisal ti kaadda" a dagiti nasayaat a panagdudumaan ken agballigi ken dagiti dadduma ket mapaay. Iti tunggal maysa a kaputotan, adu kadagiti putot ti saan nga agbiag iti tawen ti reproduksion gapu kadagiti limitado a rekurso. Daytoy ket mabalin nga isu ti nangiplawag ti dibersidad dagiti ayuop ken mulmula manipud ti sapasap a tinaudan babaen ti panagobra dagiti masna a linteg nga isu met laeng para kadagiti amin a kita ti parsua.[29][30][31][32] Ni Darwin ket nagparparana-ay idi ti teoriani iti "masna apangpili" manipud idi 1838 ken ti masakbayan aginggana idi ni Alfred Russel Wallace ket nangipatulod kaniana ti agpadpada met laeng a teoria idi 1858. Dagitoy dua lalaki ket inpresentada dagiti nailasin a pappapel idiay Linneo a Kagimongan ti Londres.[33] Idi gibus ti 1859, ti pablaak ni Darwin iti Iti Tinaudan dagiti Sebbanagan ket nasayaat a nangipalawag ti masna a pangpili ken iti waya a nakaiturongan ti immadadu a panagawat ti Darwinio nga ebolusion. Inpakat ni Thomas Henry Huxley dagiti kapanunotan ni Darwin iti tattao, nagus-usar ti paleontolohia ken komparatibo nga anatomy tapno makaited ti napigsa nga ebidensia a ti tattao ken dagiti bakes ket nagbibingayda kadagiti sapasap a tinaudan. Adda dagiti dadduma a nadisturbo babaen ti daytoy gaputa daytoy ket nangibagbaga a ti tattao ket awan ti naisangayan a lugar iti uniberso.[34]
Dagiti apag-isu a mekanismo iti tawidan ti reproduktibo ken ti taudan dagiti baro a kababalin ket nagtultuloy a misterio. Iti pannkaipan ti daytoy a patingga, nagparang-ay ni Darwin kadagiti probisional a teoriana iti pangenesis.[35] Idi 1865 ni Gregor Mendel ket nangireporta a dagiti kababalin ket tinawtawid iti maipadto pamay-an babaen ti nawaya pagpilian ken panaglalasin dagiti elemento (kanungpalan a naamammuan iti gen). Dagiti linteg ni Mendel iti panagtawid ket kanungpalan a nangsukat kadagiti kaaduan a teoria ti pangenesis ni Darwin.[36] Ni August Weismann ket nagaramid ti nagruna apanagilasin a baetan ti dagiti selula ti mikrobio (kassit ken dagiti itlog) ken dagiti somatiko a selula iti bagi, nagipakpakita a ti tawidan ket lumabas babaen ti laeng ti linia ti mikrobio. Insilpo ni Hugo de Vries ti teoria ti pangenes ni Darwin iti teoria ti ti panagilasin ti selula ti mikrobio/soma ni Weismann ken nangisingasing a ti pangenes ni Darwin ket naikapet dagitoy kadagiti tengnga ti selula ken no iyebkas mabalin a dagitoy ket umalisda iti sitoplasma tapno baliwanda ti estruktura dagiti selula. Ni De Vries ket maysa pay kadagiti nagsuksukimat a nagpadayeg kadagiti obra ni Mendel, a namatmati a dagiti Mendelio a kababalin ken maipada kadagiti maiyakar a matawid a pagdumadumaan a kakuyog ti linia ti mikrobio.[37] Tapno maipalawag dagiti tinaudan ti pagdumadumaan, ni De Vries ket nagparang-ay ti teoria ti mutasion a nakaiturongan ti temporario a panagriringgor dagiti namatmati ti ebolusion ni Darwin ken dagiti biometriko a kimmuyog kenni de Vries.[22][38][39] Idi sikko ti maika-20 a siglo, dagidi pionero iti pagobraan ti populasion dagiti henetiko, a kas ni J.B.S. Haldane, Sewall Wright, ken ni Ronald Fisher, ket nangipatakderda kadagiti pundasion ti ebolusion kadagiti adu ti estatistiko a pilosopia. Ti saan a pudno a kontradiksion a baetan ti teoria ni Darwin, dagiti henetiko a mutasion, ken ti Mendelio a tawidan ket naitunos.[40]
Idi tawtawen ti 1920 ken tawtawen ti 1930 ti sintesis ti moderno nga ebolusion ket nangikapet ti masna a panagpili, teoria ti mutasion, ken ti Mendelio a tawidan iti nagkaykaysa a teoria a sapasap a maipakat iti aniaman a sanga ti biolohia. Ti moderno a sintesis ket nakabael a nangipalawag dagiti tabas a napalpaliiw kadagiti amin a sebbangan kadagiti populasion, babaen dagiti pagdalisatan a posil iti palaeontolohia, ken uray dagiti narikut a mekanismo ti selula iti maparang-ay a biolohia.[22][41] Ti pannakaipablaak ti estruktura ti DNA babaen ni James Watson ken ni Francis Crick idi 1953 ken nangipakita ti pisikal a batayan para iti tawidan.[42] Ti Molekular a biolohia ket nangpasayaat ti panagawat tayo ti pannakaikabagian a baetan ti henotipo ken penotipo. Naramid par dagiti panagpasayaat iti pilohenetika a sistemika, a mangimapa dagiti panagdaliasat a kababalin iti komparatibo ket masubokan a batayan babaen ti pannakaipablaak ti panag-usar dagiti ebolusionario a puon.[43][44] Idi 1973, ti ebolusionario a biologo a ni Theodosius Dobzhansky ket sinuratna ti "awan ti nasayaat a kaipapanan iti biolohia malaksid iti pannakaipalawag ti ebolusion", gaputa daytoy ket nangiyeg ti pannakaipalawag kadagiti pannakaikabagian dagiti immuna nagsisina a kinapudno itimasna a pakasaritaan iti maysa a nasayaat a maawatan a pannakaipalpalawag ti bagi ti pannakaammo a mangipalawag ken mangipadto kadagiti adu a mapaliiw a kinapudno a maipanggep ti biag iti daytoy a planeta.[45]
Manipud idi, ti moderno a sintesis ket immad-adun a napasayaat tapno mangipalawag ti biolohiko a penomena kadagiti amin a napno ken panangitipon a gatad ti biolohiko a pagsasarunuan, manipud kadagiti gene aginggana kadagiti sebbanagn. Daytoy a pagpaatiddog ket tinawtawagan iti "eco-evo-devo".[46][46][47][48]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Hall, B. K.; Hallgrímsson, B., eds. (2008). Strickberger's Evolution (maika-4 ed.). Jones ken Bartlett. p. 762. ISBN 0-7637-0066-5.
- ^ Cracraft, J.; Donoghue, M. J., eds. (2005). Panagummong ti kayo iti biag. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 592. ISBN 0-19-517234-5.
- ^ Lewontin, R. C. (1970). "Dagiti paset tipanagpili". Tinawen aPanagrepaso iti Ekolohia ken Sistematiko 1: 1–18. JSTOR 2096764.
- ^ Darwin, Charles (1859). "XIV". Iti Punganay dagiti Sebbengan. p. 503. ISBN 0-8014-1319-2.
- ^ Kimura M (1991). "Ti masna teoria iti molekular nga ebolusion: ti panarepaso ti itay bnabiit anga ebidensia". Jpn. J. Genet. 66 (4): 367–86. doi:10.1266/jjg.66.367. PMID 1954033.
- ^ Provine, W. B. (1988). "Panagrang-ay ti ebolusion ken kaibuksilan iti biag". Ebolusionario a panagrang-ay. Unibersidad iti Chicago a Pagmalditan. pp. 49–79.
- ^ Nailian nmg aAkeademia iti Siensia nga Inttituto iti Medisina (2008). Siensia, Ebolusion, ken Panagparpartuat. Pagmalditan ti Nailian nga Akademia. ISBN 0-309-10586-2.
- ^ Moore, R.; Decker, M.; Cotner, S. (2009). Kronolohia iti Ebolusion-Panagparpartuiat a Kontrobersia. Greenwood. p. 454. ISBN 0-313-36287-4.
- ^ Futuyma, Douglas J., ed. (1999), Ebolusion, Siensia, ken Kagimongan: Ebolusionario a Siensia ken ti Programa ti Nailian a Panagsukisok, Opisina iti Unibersidad a Pagipablaakan, Rutgers, Ti Estado nga Unibersidad iti New Jersey
- ^ Kirk, Geoffrey; Raven, John; Schofield, John (1984a). Dagiti Sakbay ti Sokratiko a Pilosopo: Ti maysa a kritiko a Pakasaritaan nga adda dagiti Pagpilian ti Testo (Maika-3 ed.). Chicago: Ti Unibersidad iti Chicago a Pagmalditan. pp. 100–142. ISBN 0-521-27455-9.
- ^ Kirk, Geoffrey; Raven, John; Schofield, John (1984b). Dagiti Sakbay ti Sokratiko a Pilosopo: Ti maysa a kritiko a Pakasaritaan nga adda dagiti Pagpilian ti Testo (Maika-3 ed.). Chicago: Ti Unibersidad iti Chicago a Pagmalditan. pp. 280–321. ISBN 0-521-27455-9.
- ^ Torrey, F.; Felin (1937). "Ni kadi Aristotle ket maysa nga ebolusionalista?". TIi Pagkapat a Panagrepaso iti Biolohia 12 (1): 1–18. JSTOR 2808399.
- ^ Hull, D. L. (1967). "Dagiti metapisika iti ebolusion". Ti Britaniko a Warnakan para iti pakasaritaan iti Siensia 3 (4): 309–337. JSTOR 4024958.
- ^ Mason, Ti Pakasaritaan dagitiSiensia pp 43–44
- ^ Mayr Panagrang-ay iti biolohiko a kapanunutan p256; ti kasisigud ket ni Ray, Pakasaritaan dagiti Mula. 1686, patarus ni E. Silk.
- ^ "Carl Linnaeus - berkeley.edu". Naala idi Pebrero 11, 2012.
- ^ Darwin, F. (1909). Dagiti pundasion iti tinaudan dagiti sebbangan, ti panagiladawan a sinurat idi 1942 babaen ni Charles Darwin. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. p. 53.
- ^ Bowler, Peter J. 2003. Ebolusion: ti pakasaritaan ti maysa kapanunotan. Berkeley, CA. p73–75
- ^ "Erasmus Darwin - berkeley.edu". Naala idi Penrero 11, 2012.
- ^ Lamarck (1809) Philosophie Zoologique
- ^ a b Margulis, Lynn; Fester, René (1991). Ti simbiosis a kas taudan ti ebolusionario nga panagpabaro: Espesiasion ken morphenesis. The MIT Press. p. 470. ISBN 0-262-13269-9.
- ^ a b c Gould, S.J. (2002). Ti Estruktura ti Ebolusionary a Teoria. Cambridge: Belknap Press (Unibersidad ti Harvard a Pagmalditan). ISBN 978-0-674-00613-3.
- ^ Ghiselin, Michael T. (Septiembre/Oktubre1994). "Awan kaipapananna kadagiti libro ti eskuela: 'Ti Naipagpagarup a Lamarck'". The Textbook Letter. The Textbook League. Naala idi Enero 23, 2008.
- ^ Magner, Lois N. (2002). Ti Pakasaritaan dagiti Siensia ti Biag (Maikatlo ed.). Marcel Dekker, CRC Press. ISBN 978-0-203-91100-6.
- ^ Jablonka, E.; Lamb, M. J. (2007). "Précis ti ebolusion kadagiti uppat a dimension". Dagiti Siensia ti Panagkukua ken Utek 30 (4): 353–392. doi:10.1017/S0140525X07002221.
- ^ Burkhardt, F.; Smith, S., eds. (1991). Ti Sursurat ni Charles Darwin 7. Cambridge: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. pp. 1858–1859.
- ^ Sulloway, F. J. (2009). "Apay a linikudan ni Darwin ti nasirib a daremdem". Journal of Biosciences 34 (2): 173–183. doi:10.1007/s12038-009-0020-8. PMID 19550032.
- ^ Dawkins, R. (1990). Blind Watchmaker. Penguin Books. p. 368. ISBN 0-14-014481-1.
- ^ Sober, E. (2009). "Baliktad kadi ti panagsurat ni Darwin ti tinaudan?". Dagiti Nagbanagan ti Nailian nga Akademia dagiti Siensia 106 (S1): 10048–10055. Bibcode:2009PNAS..10610048S. doi:10.1073/pnas.0901109106.
- ^ Mayr, Ernst (2001) Ania kadi ti ebolusion. Weidenfeld & Nicolson, Londres. p165
- ^ Bowler, Peter J. (2003). Ebolusion: ti pakasaritaan ti maysa a kapanunotan. Berkeley: Unibersidad ti California a Pagmalditan. pp. 145–146. ISBN 0-520-23693-9. page 147"
- ^ Sokal RR, Crovello TJ (1970). "Ti konsepto dagiti biolohiko a sebbanagan: Ti kritikal nga ebaluasion" (PDF). The American Naturalist 104 (936): 127–153. doi:10.1086/282646. JSTOR 2459191.
- ^ Darwin, Charles; Wallace, Alfred (Agosto 1858). "Iti Gaganay dagiti Sebbangan nga agporma kadagiti Nadumaduma a Kita; ket iti Perpetuasion dagiti Nadumaduma a Kita ken dagiti Sebbangan babaen ti Masna a Pamay-an ti Panagpili". Soolohiko a Warnakan ti Linneo a Kagimongan 3 (2): 45–62. doi:10.1111/j.1096-3642.1858.tb02500.x. Naala idi Mayo 13, 2007.
- ^ "Encyclopædia Britannica Online". Britannica.com. Naala idi Enero 11, 2012.
- ^ Liu, Y. S.; Zhou, X. M.; Zhi, M. X.; Li, X. J.; Wan, Q. L. (2009). "Dagiti kontribusion ni Darwin iti henetiko". J Appl Genet 50 (3): 177–184. doi:10.1007/BF03195671. PMID 19638672.
- ^ Weiling F (1991). "Naipakasaritaan a panagdal: Johann Gregor Mendel 1822–1884". Am. J. Med. Genet. 40 (1): 1–25; tungtungan 26. doi:10.1002/ajmg.1320400103. PMID 1887835.
- ^ Wright, S. (1984-06-15). Eboludion ken dagiti Henetika dagiti Populasion, Tomo 1: Dagiti Pundasion ti Henetiko ken Biometriko. Unibersidad ti Chicago a Pagmalditan. p. 480. ISBN 0-226-91038-5.
- ^ Will Provine (1971). Dagiti Taudan dagiti Henetiko ti Teoretiko a Populasion. Unibersidad ti Chicago a Pagmalditan. ISBN 0-226-68464-4.
- ^ Stamhuis, Meijer and Zevenhuizen. Hugo de Vries iti tawidan, 1889–1903. Estadistika, Mendelio a linlinteg, pangenes, dagiti mutasion., Isis. 1999 Jun;90(2):238-67.
- ^ Quammen, D. (2006). Ti nakedked a Mr. Darwin: Maysa nga intimado a panagiladawan kenni Charles Darwin ken ti panagaramid ti teoriana iti ebolusion. New York, NY: W.W. Norton & Company.
- ^ Bowler, Peter J. (1989). Ti Mendelio a Rebolusion: Ti Irurumsua dagitiHereditario a Konsepto iti Moderno a Siensia ken Kagimongan. Baltimore: Unibersidad ti Johns Hopkins a Pagmalditan. ISBN 978-0-8018-3888-0.
- ^ Watson, J. D.; Crick, F. H. C. (1953). "Molekular nga estruktura dagiti nukleiko nga asido: Ti estruktura para iti deoksiribose nukleiko nga asido". Nature 171 (4356): 737–738. Bibcode:1953Natur.171..737W. doi:10.1038/171737a0. PMID 13054692.
- ^ Hennig, W.; Lieberman, B. S. (1999). Pilohenetika a sistematika (Baro nga edision (Mar 1, 1999) ed.). Unibersidad ti Illinois a Pagmalditan. p. 280. ISBN 0-252-06814-9.
- ^ Pilohenetika: Teoria ken panagsanay ti pilohenetika a sistematika (Maikadua nga ed.). Wiley-Blackwell. 2011. p. 390. doi:10.1002/9781118017883.fmatter.
- ^ Dobzhansky, T. (1973). "Awan ti nasayaat a kaipapanan iti biolohia malaksid iti pannakaipalawag ti ebolusion". The American Biology Teacher 35 (3): 125–129. doi:10.2307/4444260.
- ^ a b Kutschera U, Niklas K (2004). "Ti moderno a teoria ti biolohiko nga ebolusion: maysa a napadakkel a sintesis". Naturwissenschaften 91 (6): 255–76. Bibcode:2004NW.....91..255K. doi:10.1007/s00114-004-0515-y. PMID 15241603.
- ^ Cracraft, J.; Bybee, R. W., eds. (2004). Ebolutsionario a siensia ken kagimongan: Panagisursuro dagiti baro a henerasion. Dagiti Nabaliwan a Nagbanagan ti Timpuyogan ti BSCS, AIBS. Chicago, IL.
- ^ Avise, J. C.; Ayala, F. J. (2010). "In the Light of Evolution IV. Ti Kasasaad ti Tao (pangyuna)". Dagiti Nagbanagan ti Nailian nga Akademia dagiti Siensia ti Estados Unidos 107 (S2): 8897–8901. doi:10.1073/pnas.100321410.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Ebolusion idiay Wikimedia Commons


text:
Sangalubongan a Pagalagadan a Numero ti Libro
Ti Sangalubongan a Pagalagadan a Numero ti Libro (Ingglés: International Standard Book Number) naidumduma a kumersyal a numero[1] ti pinagilasin ti libro a naibasar iti 9 a numero iti Pagalagadan a Panag-numero iti Libro (Ingglés: Standard Book Numbering (SBN)) nga inaramid ni Gordon Foster, nga isu ket maysa a maestro idiay Trinity a Kolehio idiay Dublin.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Adda met dagiti agipablaak nga agikabil iti ISBN iti adu ket maysa a titulo — a kas ti immuna a libro iti The Ultimate Alphabet ken The Ultimate Alphabet Workbook agpadpadada amin iti ISBN da, 0-8050-0076-3. Adda met dagiti libro nga addaan ti sabsabali da nga dagiti ISBN: Ti Aleman, ti maikadua nga edision a pagsasao ti Emil und die Detektive ket adda ISBN na a 87-23-90157-8 (Dinamarka), 0-8219-1069-8 (Estados Unidos), 91-21-15628-X (Suésia), 0-85048-548-7 (Inglatera) ken 3-12-675495-3 (Alemania).


text:
Cuenca, Batangas
Ti Cuenca ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Batangas iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Cuenca ket nabingbingay a politikal iti 21 a barbaranggay.
- Balagbag
- Bungahan
- Calumayin
- Dalipit East
- Dalipit West
- Dita
- Don Juan
- Emmanuel
- Ibabao
- Labac
- Pinagkaisahan
- San Felipe
- San Isidro
- Baranggay 1 (Pob.)
- Baranggay 2 (Pob.)
- Baranggay 3 (Pob.)
- Baranggay 4 (Pob.)
- Baranggay 5 (Pob.)
- Baranggay 6 (Pob.)
- Baranggay 7 (Pob.)
- Baranggay 8 (Pob.)
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti daulo ti ili ken siudad: Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno, Siudad ti Quezon- Naala idi 31 Enero 2013
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Calabarzon (Ingglés) naala idi 29 Mayo 2012


text:
San Petersburgo
Ti San Petersburgo (Rúso: CaHkT-ПeTepбypr, tr. Sankt-Peterburg; IPA: [sankt pʲɪtʲɪrˈburk] ( denggen)) ket maysa a siudad ken maysa a pederal a suheto (maysa a pederal a siudad) iti Rusia a mabirukan idiay Karayan Neva idiay ungto ti Golpo iti Pinlandia idiay Baybay Baltiko. Idi 1914 ti nagan ti siudad ket nabaliwan iti Petrograd (Rúso: ПeTporpaд; IPA: [pʲɪtrɐˈgrat]), idi 1924 nabaliwan iti Leningrad (Rúso: ЛeHиHrpaд; IPA: [lʲɪnʲɪnˈgrat]) ken idi 1991 naipasubli met laeng iti San Petersburgo.
Iti Ruso a literatura, dagiti di pormal a dokumento, ken bitla, ti "Santo" (CaHkT-) ket kadawyan a saan a mainaynayon, a ti maikabkabil laeng ket ti Petersburgo (ПeTepбypr, Peterburg). Iti kadawyan a panagisasao dagiti Ruso mabalin nga itintinnagda pay ti "-burg" (-бypr), a maibati laeng ti Peter (ПиTep, Rúso: [ˈpʲitʲɪr]).
Ti San Petersburgo ket nabangon babaen ti Sar a ni Pedro ti Natan-ok idi Mayo 27 [D.E. 16] 1703. Manipud idi 1713 aginggana idi 1728 ken manipud idi 1732 aginggana idi 1918, ti San Petersburgo ket isu idi ti imperial a kapitolio iti Rusia. Idi 1918 ti sentro a bagi ti gobierno ket immalis manipud idiay San Petersburgo (nga idi ket ti Petrograd) idiay Moscow.[9] Daytoy ti maikadua a kadakkelan asiudad ti Rusia kalpasan ti Moscow nga adda dagiti gangani a 5 riwriw nga agtataeng. Ti San Petersburgo ket maysa a nagruna a Europeanoa sentro ti kultura, ken maysa pay a nagruna Ruso a puerto idiay Baybay Baltiko.
Ti San Petersburgo ket kadawyan a naipalpalawagan a kas ti Kalaudan a siudad iti Rusia.[10] Daytoy pay ti akin-amianan unay a siudad iti lubong nga adda ti populasion ti sumurok a maysa a riwriw (ti Helsinki ket adadayo iti amianan.). Ti Naipakasaritaan a Sntro iti San Petersburgo ken dagiti Mainaig a Grupo dagiti Monumento ket buklen ti maysa a UNESCO a Tinawtawid a Lugar ti Lubong . Ti San Petersburgo ket pagtaengan pay Ti Ermita, ti maysa kadagiti kadakkelan a museo ti arte iti lubong.[11] Adda dagiti adu a bilang dagiti ganganaet a konsulado, internatsional a korporasion, banbanko ken dagiti dadduma pay a negosio ket mabirukan idiay San Petersburgo.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti Sueko ng agakolkoloni ket nangipatakderda idi ti Nyenskans, a pagsammakedan, idiay sabangan ti Karayan Neva idi 1611, idiay daga a tinawtawagan ti Ingermanland.[12] Ti bassit nga ili a tinawtawagan ti "Nyen" ket dimmakdakkel iti lawlaw daytoy.
Ni Pedro ti Natan-ok ket nagay-ayat idi kadagiti panagbanbaniaga ti taaw ken dagiti maritimo a pannakibiang, ken nangipangpanggep a makagun-od ti Rusia iti maysa a pagsangladan, tapno makalinnako kadagiti maritimo a pagilian.[13] Isu ket nakasaksapul ti nasaysayaat a pagsangladan ngem ti Arkhangelsk, nga adda idiay amianan ti Baybay Puraw ken narikpan kadagiti barko ti bulbulan ti las-ud ti tiempo ti kalamiisan.
Idi Mayo 12 [D.E. 1] 1703, idi las-ud ti Nalatak nga Akin amianan a Gubat, ni Pedro ti Natan-ok ket natiliwna ti Nyenskans, ken ti asideg a masakbayan ket sinukatann ti pagsammakedan. Idi Mayo 27 [D.E. 16] 1703,[14] idiay asasideg ti estuario (5 km/3 a milia iti uneg ti daga manipud ti golpo), idiay Isla Zayachy (Hare), isu ket nangrugi a nangipatakder ti Pedro ken Pablo a Pagsammakedan, nga isu daytoy ti immuna ladrilio ken bato a pasdek iti baro a siudad.[15]
Ti siudad ket binangon babaen dagidi reklutado nga agtaltalon manipud kadagiti amin a paset ti Rusia; adda pay dagiti adu a balud ti Sueko a nairamraman kadagiti napalbas a tawen[16] babaen ti panangimaton ni Alexander Menshikov. Adda dagiti rinibu nga aadipen a pimmusay a nagbangbangon ti siudad.[17] Kalpasan daytoy ti siudad ket nagbalin nga isu ti sentro ti Gobierno ti San Petersburgo. Ni Pedro ket inyalisna ti kapitolio manipud idiay Moscow idiay San Petersburgo idi 1712, sakbay ti 9 tawtawen ti Tulag ti Nystad iti 1721 a nakaipatinggaan ti gubat; isu ket nangibagbaga ti San Petersburgo a kas ti kapitolio (wenno tugaw ti gobierno) a nasapsapa ngem idi 1704.[13]
Idi las-ud kadagiti immuna a nasapsapa a tawen, ti siudad ket rimmang-ay ti lawlaw ti Kudarado Tinidad idiay kanawan nga igid ti Neva, idiay asideg ti Pedro ken Pablo a Pagsammakedan. Nupay kasta, ti San Petersburgo ket nangrugrugin a dimakdakkel babaen ti plano. id las-ud ti 1716, ni Domenico Trezzini ket nangibagbaga ti gandat nga to ayan ti sentro ti siudad ket mabirukan idiay Isla Vasilyevsky ken nasukogan babaen ti maysa a rektanggulo a parilia dagiti kanal. Ti ganday ket saan a nalpas, ngem makitkita pay laeng kadagiti tabas kadagiti kalsada. Idi 1716 Pedro ti Natan-ok ket indutokna ni Jean-Baptiste Alexandre Le Blond a kas ti mangidaulo nga arkitekto ti San Petersburgo.
Dagiti paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ ПpeзидeHT Poccийckoй Фeдepaции. ykaз №849 oT 13 Maя 2000 r. «O пoлHoMoчHoM пpeдcTaBиTeлe ПpeзидeHTa Poccийckoй Фeдepaции B фeдepaлbHoM okpyre». BcTyпил B cилy 13 Maя 2000 r. OпyблиkoBaH: "CoбpaHиe зakoHoдaTeлbcTBa PФ", №20, cT. 2112, 15 Maя 2000 r. (Presidente ti Tipunan ti muyong iti Ruso. Bilin #849 iti Mayo 13, 2000 Iti Plenipotentiario a Representatibo ti Presidente iti Ruso a Pederasion iti maysa a Distrito Pederal. Nagbalin idi Mayo 13, 2000).
- ^ ГoccTaHдapT Poccийckoй Фeдepaции. №OK 024-95 27 дekaбpя 1995 r. «Oбщepoccийckий kлaccифиkaTop эkoHoMичeckиx perиoHoB. 2. ЭkoHoMичeckиe paйoHы», B peд. ИзMeHeHия №5/2001 OKЭP. (Gosstandart iti Ruso a Pederasion. #OK 024-95 Disiembre 27, 1995 Ruso a Panakaidasig dagiti Ekonomiko a Rehion. 2. Dagiti Ekonomiko a Rehion, natarimaan babaen ti Panagpasayaat #5/2001 OKER. ).
- ^ Opisial a sapot ti pagsaadan ti San Petersburgo. Bilbilang iti San Petersburgo
- ^ ЗakoHoдaTeлbHoe CoбpaHиe CaHkT-ПeTepбypra. ЗakoH №555-75 oT 26 okTябpя 2005 r. «O пpaздHиkax и пaMяTHыx дaTax B CaHkT-ПeTepбypre», B peд. ЗakoHa №541-112 oT 6 Hoябpя 2008 r. (Lehislatibo nga Asemblia iti San Petersburgo. Linteg #555-75 iti Oktubre 26, 2005 Kadagiti piesta ken Panglaglagipan a petsa idiay San Petersburgo. ).
- ^ Opisial a sapot ti pagsaadan ti San Petersburgo. ПeTepбypr B цифpax (Bilbilang iti San Petersburgo) (Rúso)
- ^ Ti kuenta ti densidad ket nakarkulo idi babaen ti panagbingbingay ti populasion a naireporta babaen ti 2010 a Senso babaen tilugar a naipakita idiay "Lugar" a pagikabilan. Pangngaasi a laglagien a daytoy a kuenta ket mabalin a saan nga husto a ti lugar a nainaganan idi infobox ket mabalin a saan a naireporta para iti kapadpadana atawen a kas ti populasion.
- ^ ПpaBиTeлbcTBo Poccийckoй Фeдepaции. ПocTaHoBлeHиe №725 oT 31 aBrycTa 2011 r. «O cocTaBe TeppиTopий, oбpaзyющиx kaждyю чacoByю зoHy, и пopядke иcчиcлeHия BpeMeHи B чacoBыx зoHax, a Takжe o пpизHaHии yTpaTиBшиMи cилy oTдeлbHыx ПocTaHoBлeHий ПpaBиTeлbcTBa Poccийckoй Фeдepaции». BcTyпил B cилy пo иcTeчeHии 7 дHeй пocлe дHя oфициaлbHoro oпyблиkoBaHия. OпyблиkoBaH: "Poccийckaя ГaзeTa", №197, 6 ceHTябpя 2011 r. (Government of the Russian Federation. Resolution #725 iti August 31, 2011 On the Composition of the Territories Included into Each Time Zone and on the Procedures of Timekeeping in the Time Zones, as Well as on Abrogation of Several Resolutions of the Government of the Russian Federation. Nagbalin idi after 7 days following the day of the official publication).
- ^ Opisial iti amin a teritorio iti Ruso babaen ti Artikulo 68.1 iti Batay-linteg iti Ruso.
- ^ McColl, R. W., ed. (2005). Ensiklopedia ti heograpia ti lubong 1. N. Y.: Infobase Publishing. p. 1216 Agsurok ti
|pages=wenno
|at=(tulong). ISBN 0-8160-5786-9. Naala idi Pebrero 9, 2011.
- ^ V. Morozov. Dagiti Bitla iti San Petersburgo ken ti Panagsukog ti Nawatwatiwat a Europa. Instituto ti Panagsukisok ti Kappia ti Copenhagen. 2002. Ciaonet.org
- ^ "Panagbanbaniaga ti San Petersburgo / Ti Ermita". Geographia.com. Enero 6, 1990. Naala idi Enero 25, 2010.
- ^ Williams, Harold (1914). Rusia ti Tattao a Ruso. Pitman & Sons. p. 33.
- ^ a b Wilson, Derek (Enero 5, 2010). Peter the Great. Macmillan. p. 82. ISBN 9781429964678. Naala idi Pebrero 25, 2012.
- ^ Hughes, Lindsey (2004). Pedro ti Natan-ok: ti Biograpia. Unibersidad ti Yale a Pagmalditan. p. 66. ISBN 0-300-10300-X.
- ^ "Pedro ken Pablo a Pagsammakedan". Saint-Petersburg.com. Naala idi Hunio 19, 2009.
- ^ "Konsulado Heneral ti Suesia – Suesia ken San Petersburgo". Swedenabroad.com. Oktubre 17, 2005. Naala idi Enero 6, 2009.
- ^ "San Petersburgo: Paris ti Amianan wenno Siudad ti Tultulang?," Ti Independiente. Hulio 8, 2006
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti San Petersburgo idiay Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay San Petersburgo manipud idiay Wikivoyage
- San Petersburgo
- Dagiti dati a nailian a kapitolio
- Dagiti Banuar a Siudad iti Kappon ti Sobiet
- Dagiti naplano a kapitolio
- Dagiti aplaya a lugar a nataengan idiay Rusia
- Dagiti nataengan a lugar a nabangon idi 1703
- Dagiti puerto a siudad ken ili idiay Rusia
- Dagiti puerto a siudda ken ili idiay Baybay Baltiko
- Dagiti Tinawtawid a Lugar ti Lubong idiay Rusia


text:
Silay
Ti Siudad ti Silay ket maysa a maika-3 a klase a siudad iti probinsia ti Negros Occidental iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti Silay ket nabingbingay a politikal kadagiti 16 a barbaranggay.
- Balaring
- Baranggay I (Poblacion)
- Baranggay II (Pob.)
- Baranggay III (Pob.)
- Baranggay IV (Pob.)
- Baranggay V (Pob.)
- Baranggay VI (Pob.) (Hawaiian)
- Eustaquio Lopez
- Guimbala-on
- Guinhalaran
- Kapitan Ramon
- Lantad
- Mambulac
- Rizal
- Bagtic
- Patag
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti daulo ti ili ken siudad: Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno, Siudad ti Quezon- Naala idi 31 Enero 2013
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Lumaud a Visayas (Ingglés) naala idi 12 Pebrero 2013


text:
Ti Libro ni Mormon ti napagtitipon a nasantuan a kasuratan a mayasping iti Biblia. Isu ti kasuratan ti pannakilanglangen ti Dios kadagiti umili iti America idi ugma ket linaonna ti pakabuklan ti agnanayon nga ebanghelio.
Insurat ti adu a propeta ti libro idi ugma babaen ti espiritu ti pammadto ken panangipaltiing. Naisurat dagiti balikasda iti balitok a pinanid, inadaw ken inyababa ni Mormon a propeta ken mannurat. Itden ti kasuratan ti napaspasamak iti dua a naindaklan a sibilisasion. Naggapu ti maysa iti Jerusalem idi 600 s.c., sa nagbalin a dua a pagilian, nga ammo iti nagan a Nephite ken Lamanite. Dimteng ti sabali a nasapsapa idi pinagduduma ti Apo ti pagsasao idiay Torre ti Babel. Daytoy a grupo ti maaw-awagan iti Jaredite. Kalpasan ti rinibu a tawen, nadadaelda amin malaksid dagiti Lamanite a kangrunaan a nagtaudan dagiti Indian nga Amerikano.
Ti panagministro ni Apo Jesucristo kadagiti Nephite kalpasan ti panagungarna ti kangrunaan a pasamak a naisurat iti Libro ni Mormon. Iparangarangna ti doktrina ti ebanghelio, ipalawagna ti plano ti pannakaisalakan, ken ibagana ti aramiden dagiti tao tapno magun-odda ti talna iti daytoy a biag ken agnanayon a pannakaisalakan iti sumuno a biag.
Idi nalpas ni Mormon dagiti sinuratna, inyawatna iti anakna a ni Moroni, a nanginayon iti sumagmamano a balikas sana inlemmeng iti turod ti Cumorah. Idi Septiembre 21, 1823, nagparang ni sigud a Moroni, ti naigloria, nagungar a tao, ken ni Propeta Joseph Smith ket insurona ti maipapan iti kadaanan a kasuratan ken ti naikari a pannakaipatarusna iti Ingles.
Iti naikeddeng a panawen, nayawat dagiti pinanid ken ni Joseph Smith, a nangipatarus kadagitoy babaen ti sagut ken pannakabalin ti Dios. Ita, naipablaaken iti adu a pagsasao a kas baro ken mainayon a pammaneknek a ni Jesucristo, Anak ti sibibiag a Dios ket iti dayta, amin nga umay kenkuana ken agtulnog kadagiti bilin ken linteg ti ebangheliona mabalin a maisalakan.
Maipapan iti daytoy a kasuratan ni Propeta Joseph Smith, kinunana: "Imbagak kadagiti kakabsat a ti Libro ni Mormon ti kalintegan a libro ditoy daga ket isu ti pagbatayan ti pammatitayo, ket as-asideg ti tao iti Dios babaen ti panangsurotna kadagiti linaonna, ngem ti sabali a libro."
Nangisagana ti Apo iti sabali pay a sangapulo-ket-maysa a tattao a mainayon ken ni Joseph Smith a mangkita kadagiti balitok a pinanid ket agbalinda a kangrunaan a saksi iti kinapudno ken kinasagrado ti Libro ni Mormon. Nainayon ditoy dagiti naisurat a pammaneknekda a kas "Ti Pammaneknek dagiti Tallo a Saksi" ken "Ti Pammaneknek dagiti Walo a Saksi."
Awisenmi ti amin a tao iti uray sadino man a mangbasa iti Libro ni Mormon, a mangusig iti kaungganda ti mensahe a linaonna, ket kalpasanna agsaludsodda iti Dios, ti Agnanayon nga Ama, iti nagan ni Cristo no pudno met la ti libro. Kadakuada a mangsursurot iti daytoy a wagas ken agdawat a napnuan pammati, magun-odda ti pammaneknek ti kinapudnona ken kinasagradona babaen ti pannakabalin ti Espiritu Santo. (Kitaen ti Moroni 10:3–5.)
Kadakuada a makagun-od iti daytoy nailangitan a pammaneknek manipud iti Nasantuan nga Espiritu maammuanda babaen ti sigud a pannakabalin a ni Jesucristo ti Mangisalakan iti lubong, a ni Joseph Smith ti agipaltiing ken propeta kadagitoy nga aldaw, ket ti Simbaan ni Jesucristo dagiti Santo iti Ud-udina nga Aldaw ti Pagarian ti Apo a naipatakder manen iti daga, a maisagsagana iti maikadua a yaay ti Mesias.
TI PAMMANEKNEK DAGITI TALLO A SAKSI
Maipakaammo iti amin a pagilian, kakabsat, pagsasao, ken tattao, a pakaidanonanto daytoy nga aramid: A dakami, a gapu iti parabur ti Dios Ama, ken ti Apotayo a ni Jesucristo, nakitami dagiti pinanid a naglaon kadagitoy a kasuratan, nga isu ti kasuratan dagiti tao ni Nephi, ken kasta met dagiti Lamanite, dagiti kakabsatda, ken kasta met dagiti tao ni Jared, a naggapu iti nasao a torre. Ken kasta met nga ammomi a dagitoy ti naipatarus babaen ti sagut ken pannakabalin ti Dios, ta ti timekna ti nangipalawag kadakami; isu nga ammomi a sitatalged a pudno ti naaramid. Kasta met a paneknekanmi a nakitami dagiti naikitikit iti pinanid; ken dagitoy ti naipakita kadakami babaen ti pannakabalin ti Dios, a saan a ti tao. Ket ipalawagmi iti nasimbeng a sao, a bimmaba ti anghel ti Dios manipud iti langit, ket intugotna ken impakitana kadakami, a naiggamanmi ken nakitami dagiti pinanid, ken dagiti naikitikit; ket ammomi a gapu iti parabur ti Dios Ama, ken ti Apotayo a ni Jesucristo, a nakitami ket saksianmi a pudno dagitoy a banag. Ken nakaskasdaaw iti imatangmi. Nupay kasta, imbilin kadakami ti timek ti Apo a masapul a dakami ti mangisurat iti daytoy; ket, tapno agtungpalkami iti bilin ti Dios, paneknekanmi dagitoy a banag. Ket ammomi a no napudnokami ken ni Cristo, maikkat kadagiti kawesmi ti dara ti amin a tao, ket sumarangkaminto nga awan mulitna iti pangukoman ni Cristo, ket makipagnaedkaminto kenkuana iti agnanayon idiay langit. Ket agpaay ti dayaw iti Ama, ken iti Anak, ken iti Espiritu Santo, a maysa a Dios. Amen.
TI PAMMANEKNEK DAGITI WALO A SAKSI
Maipakaammo iti amin a pagilian, kakabsat, pagsasao, ken tattao, a pakaidanonanto daytoy nga aramid: Nga impakita kadakami ni Joseph Smith, Jun., ti nangipatarus itoy nga aramid, dagiti nasao a pinanid a kasla balitok; ket kas iti kaadu ti binulong nga impatarus ti nasao a Smith naiggaman; ken nakitami dagiti naikitikit, nga aglanglanga a kadaanan, ken naisangsangayan ti pannakaaramidna. Ket paneknekanmi ti kasuratan a sipapasnek, a ti nasao a Smith ti nangipakita kadakami, ta nakitami ken binagkatmi, ket ammomi a sitatalged nga adda iti nasao a Smith dagiti pinanid a nasaomin. Ket itedmi ti nagnaganmi, a mangpaneknek iti lubong iti nakitami. Ket saankami nga agulbod, paneknekan ti Dios daytoy.
TI PAMMANEKNEK NI PROPETA JOSEPH SMITH
Dagitoy ti balikas ni Propeta Joseph Smith maipapan iti yaay ti Libro ni Mormon:
"Iti rabii ti...maikaduapulo-ket-maysa ti Septiembre [1823]...nagkararagak a sipapakumbaba iti Mannakabalin a Dios...
"Bayat ti yaawagko iti Dios, natakuatak ti lawag nga agan-anaraar iti siledko, a nagtultuloy a rimmaniag agingga a nalawlawagen ti siled ngem iti tengnga ti aldaw, sa kellaat a nagparang ti maysa a kinatao iti abay ti katrek, a nakatakder iti angin, gapu ta saan a nasagid dagiti dapanna ti basar.
"Nagkawes iti nalawa a roba a naisangsangayan ti kinapurawna. Kinapuraw nga awan ti umartap iti nakitakon ditoy daga; wenno patiek koma nga adda naaramid iti daga a kas iti kinapuraw ken kinaraniagna. Awan ti abbong dagiti dakulapna, kasta met dagiti takiagna, iti ngatuen ti pungupunguanna; kasta met dagiti dapanna, a kas kadagiti gurongna, iti ngatuen ti palaypalayna. Agpaparang met ti ulo ken ti tengngedna. Natakuatak nga awan ti sabali nga aruatenna malaksid ti roba, gapu ta silulukat, ket makitak ti barukongna.
"Saan la a ti robana ti naisangsangayan ti kinapurawna, ngem nailangitan ti pakabuklan ti kinataona nga awan ti makailadawan, ket pudno a kasla iti kimat ti langana. Nalabes ti kinalawag ti siled, ngem saan a kas iti nangbalkot iti kinataona. Iti umuna a panangkitak kenkuana, nagbutengak; ngem in-inut a napukaw ti butengko.
"Inawagannak iti naganko, ket kinunana nga isu ti mensahero nga imbaon kaniak ti Dios, ket Moroni ti naganna; nga adda paaramid ti Dios kaniak; a masapul nga agpaay ti naganko kadagiti naimbag ken dakes iti amin a pagilian, kakabsat ken pagsasao, wenno agpadanto a naimbag ken dakes ti sawen ti amin a tao.
"Kinunana nga adda libro a naidulin, a naisurat iti balitok a pinanid, a nakaisuratan ti napasamak dagiti immuna a nagindeg iti daytoy a kontinente, ken ti puon a naggapuanda. Kinunana pay a linaonna ti pakabuklan ti agnanayon nga Ebanghelio, kas inyawat ti Mangisalakan kadagiti nagkauna a nagindeg;
"Kasta met, nga adda dua a bato iti pirak a bai—ket dagitoy a bato, a naimuntar iti kalasag, ti mangbukel iti maaw-awagan iti Urim ken Tumim—a nairaman kadagiti pinanid a naidulin; ket naited ken naaramat dagitoy a bato dagiti nabukel a Mammadto iti nagkauna wenno immuna a panawen; ken insagana ida ti Dios nga agpaay iti pannakaipatarus ti libro.
"Ket imbagana manen kaniak, nga inton maalak dagiti pinanid a nasaona—ta saan pay a dimteng ti panawen a pannakaalada—diakto ipakita dagitoy iti uray siasino; kasta met ti kalasag a kadua ti Urim ken Tumim; kadagitinto laeng maibilin a pangipakitaak; ket madadaelakto no diak agtungpal. Bayat ti pannakisasaona kaniak maipanggep kadagiti pinanid, nalukatan ti parmatak ket nakitak ti lugar a nakaidulinan dagiti pinanid, ket nakalawlawag ken naisalsalumina isu nga ammok manen ti lugar idi sarungkarak.
"Kalpasan daytoy a pannakisao, nakitak ti lawag iti siled a napardas a nangbalkot iti tao a nakisao kaniak, ket nagtultuloy a kasta agingga a simmipnget manen ti siled, malaksid ti nangbalkot kenkuana, idi, kellaat a nakitak, arigna, a naglukat ti dana a kumamang iti langit, ket nagpangato agingga a namimpinsan a nagpukaw, ket nabati ti siled a kas met laeng iti sigud sakbay a nagparang daytoy nailangitan a lawag.
"Nagiddaak a nangpampanunot iti naisalsalumina a buya, ken masmasdaaw iti imbaga kaniak daytoy karkarna a mensahero; idi, iti kairut ti panagpampanunotko, kellaat a naduktalak a mangrugi manen nga aglawag ti siledko, ket iti apagdarikmat, a kasla iti sigud, adda manen ti nailangitan a mensahero iti abay ti iddak.
"Inrugina, ket inulitna manen dagiti imbagana iti immuna nga isasarungkarna, nga awan ti uray bassit a nagdumaanda; sa kalpasanna, imbagana kaniak ti naindaklan a panangukom a mapasamakto ditoy daga, ti nakaam-amak a panagsaknap ti bisin, ranget, ken angol; ket mapasamakto ditoy daga iti daytoy a kaputotan ti naladingit a pannakaukom. Kalpasan ti panangisalaysayna kadagitoy a banag, nagpangato manen a kas iti immuna.
"Iti daytoy a kanito, nadagsen dagiti panangipapan nga immapay kaniak, ket awan ti umapay a turog, ket nagiddaak a masmasdaaw kadagiti agpadpada a nakita ken nangngegak. Ngem anian a siddaawko idi makitak ti sigud a mensahero iti abay ti iddak, ket inulitna manen dagiti naibaganan; ket innayonna nga agannadak, ta padasennakto kano a sulisogen ni Satanas (a gapu iti napanglaw a kasasaad ti kaamaan ti amak), a mangala kadagiti pinanid iti gagem a bumaknang. Imparitna kaniak daytoy, a kinunana a masapul nga awan ti sabali a gandatko iti panangalak kadagiti pinanid no di ti pakaidayawan ti Dios, ken masapul a saanak a maawis iti sabali a gagem malaksid ti panangipasdek iti pagarianna; no saan diak ida maala.
"Kalpasan daytoy maikatlo nga isasarungkar, nagpangato manen iti langit a kas idi, ket nabatiak manen a mangub-ubog iti kinakarkarna ti napadasak; idi kalpasan ti maikatlo a panagpangato ti nailangitan a mensahero manipud iti yanko, dandani naigiddan ti panagtaraok ti kawitan a nakaammuak a parbangonen, a kaipapananna a nagpatnagkami a nagsarsarita.
"Bimmangonak iti iddak kalpasanna, ket, kas iti nakairuamak, sinangok dagiti nasken nga aramidek iti dayta nga aldaw; ngem, iti panangpadasko nga agtrabaho a kas iti napalpalabas, naduktalak a naugotanak iti pigsa ket saanak a makapagtrabaho. Nadlaw ti amak, nga agtartrabaho iti sibayko, nga adda di nasayaat a mapaspasamak kaniak, ket pinagawidnak. Rinugiak ti nagna nga agawid; ngem, iti iruruarko iti alad ti talon a yanmi, napukaw a namimpinsan ti pigsak, ket nadalupoak iti daga, ket naawananak iti puot.
"Immuna a nalagipko ti timek a nakisao kaniak, nga aw-awagannak iti naganko. Timmangadak, ket nakitak ti sigud a mensahero a nakatakder iti ngatuen ti ulok, a nalikmut iti lawag a kas idi damo. Inulitna manen kaniak ti amin nga imbagana iti napalabas a rabii, ket imbilinna a mapanak iti amak ket ibagak kenkuana ti parmata ken dagiti bilin a naawatko.
"Nagtungpalak; nagsubliak iti amak iti talon, ket inulitko kenkuana ti amin a banag. Imbagana kaniak a naggapu daytoy iti Dios, ket imbagana a mapanak ken aramidek ti imbilin kaniak ti mensahero. Pimmanawak iti talon, ket napanak iti lugar nga imbaga ti mensahero a nakaidulinan dagiti pinanid; ket gapu iti kinalawag ti parmata a naited kaniak maipapan itoy, nailasinko a dagus ti lugar apaman a nakadanonak idiay.
"Mainugot ti purok ti Manchester, probinsia ti Ontario, Nueva York, a yan ti turod a kalalainganna iti kadakkel, ken katayagan iti sangakaarrubaan. Iti akinlaud a paset daytoy a turod, iti saan nga adayo iti tuktok, iti pandag ti panakkelen a bato, adda dagiti pinanid, a naidulin iti kahon a bato. Napuskol daytoy a bato ken nagtimbukel a nagtimburog iti tengnga, ken naginduyas iti igidna, isu a makita ti akintengnga a pasetna a pimmissuol iti daga, ngem nagaburan iti daga ti aglawlaw nga igidna.
"Idi naikkatkon ti daga, nagsapulak iti barreta, nga insengngatko iti sirok ti igid ti bato, ket binasuelko babaen ti bassit a pigsak. Kimmitaak iti uneg, ket nakitak sadiay dagiti pinanid, ti Urim ken Tumim, ken ti kalasag, a kas nasao ti mensahero. Naaramid ti kahon a nagyanan dagitoy iti napidipid a batbato a kasla semento. Adda iti lansad ti kahon ti dua a bato a naisunggangat iti kahon, ket naiparabaw kadagitoy dagiti pinanid ken dadduma pay a banag.
"Pinadasko nga iruar ida, ngem imparit ti mensahero, ket naibaga manen a di pay dimteng ti panawen a pannakairuarda, ket di pay mabalin, agingga a mapalabas ti uppat a tawen manipud iti dayta a panawen; ngem imbagana a rumbeng a mapanak iti dayta a lugar iti apagisu a makatawen manipud iti dayta a kanito, ket agkitakami, ket rumbeng nga itultuloyko ti umay agingga iti panawen a mabalinen nga iruar dagiti pinanid.
"Ngarud, kas iti naibilin kaniak, tinawen a napanak, ket nasarakak sadiay iti tunggal isasarungkarko ti isu met laeng a mensahero, ken immawatak iti panangiwanwan ken pannakaammo manipud kenkuana iti tunggal panagsaritami, a sidadayaw iti kayat ti Apo nga aramiden, ken no kasano ken no ania a wagas ti pannakaimaton ti pagarianna iti ud-udina nga aldaw.
"Dimteng ti panawen a pannakaala dagiti pinanid, ti Urim ken Tumim, ken ti kalasag. Iti maika-duapulo-ket-dua nga aldaw ti Septiembre, sangaribu-walo-gasut-ken-duapulo-ket-pito, nga ipapanko manen iti lugar a nakaidulinanda iti gibus ti sabali a tawen, inyawat ti sigud a nailangitan a mensahero babaen daytoy a paganetget: A siak ti rumbeng a mangaywan kadagitoy; a no baybay-ak ida, wenno gapu iti pannakaliwayko, maisinaak; ngem no usarek ti amin a kabaelak a mangaywan kadagitoy, agingga nga alaen ida ti mensahero, masapul a masalaknibanda.
"Naammuak ti gapuna idi agangay no apay a naipaganetget ti panangitalimengko kadakuada, ken no apay a kinuna ti mensahero a no naaramidkon ti nasken nga aramidek, alaennanto ida. Ta apaman laeng a naammuan ti kaaddada kaniak, adun ti napinget a mangagaw. Adu a panglakagan ti naaramat para iti dayta a gagem. Limmanlan ti pannakaparparigatko, ket nagtultuloy ti adu a nagpanggep a mangala kadagitoy manipud kaniak agingga iti mabalin. Ngem babaen ti sirib ti Dios, nagtalinaedda a natalged kadagiti imak, agingga a natungpalko ti naikeddeng nga aramidek. Ket, babaen ti tulag, innala ida ti mensahero, inyawatko ida kenkuana; ket addada iti aywanna agingga ita, iti maikadua nga aldaw ti Mayo, sangaribu-walo-gasut-ken-tallopulo-ket-walo."
Para iti naan-anay a kasuratan, kitaen ti Joseph Smith—Pakasaritaan, iti Perlas a Kapatgan, ken History of the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints, napagtitipon 1, dagiti kapitulo 1–6.
Immuna a naipablaak iti Ingles idi tawen 1830 a kas iti The Book of Mormon, ti kadaanan a kasuratan a nayeg ditoy daga, a kas timek dagiti tao nga agsasao manipud iti tapok, ken naipatarus iti agdama a pagsasao babaen ti sagut ken pannakabalin ti Dios kas ti panangsaksi babaen ti nailangitan a pammalubos.


text:
Azerbaijan
Ti Azerbaijan (i/ˌæzərbaɪˈdʒɑːn/; Azerbaijani: Azərbaycan), opisial a makunkuna a Republika iti Azerbaijan (Azerbaijani: Azərbaycan Respublikası) ket isu ti kadakkelan a pagilian idiay rehion ti Kaukaso iti Eurasia. Mabirukan idiay nagsasabtan iti Akin-laud nga Asia ken Akin-daya ng Europa,[5]naibeddengan baben ti Baybay Kaspio iti daya, Ruso iti amianan, Georgia iti amianan a laud, ken Iran iti abagatan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ 11 Hulio – Ti Internasional a Populasion nga Aldaw, The demographic situation in Azerbaijan, The State Statistical Committee of the Republic of Azerbaijan, 11 Hulio 2011, naala idi 12 Hulio 2011
- ^ a b c d "Azerbaijan:Report for Selected Countries and Subjects". International Monetary Fund. Naala idi Abril 12, 2011.
- ^ "Distribution of family income – Gini index". The World Factbook. CIA. Naala idi Septiembre 1, 2009.
- ^ "Human Development Report 2010". Dagiti Nagkaykaysa a Pagilian. 2010. Naala idi 4 Nobiembre 2010.
- ^ Ti Azerbaijan ket mabalin a paset iti Asia ken/wenno Europa. Ti UN panakailaslasin dagiti pagilian iti lubong ket ikabil na ti Azerbaijan iit Akin-laud nga Asia; ti CIA World Factbook CIA.gov, NationalGeographic.com, kenEncyclopædia Britannica ket ikabilda ti Georgia iti Asia. A maisasao, kaaduan dagiti nagtaudan ket ikabilda ti Azerbaijan iti Europa, kasla iti BBC NEWS.bbc.co.uk, Merriam-Webster's Collegiate Dictionary, ken Worldatlas.com.
- Azerbaijan
- Dagiti adda ti dua a kontinente a pagilian
- Kaukaso
- Dagiti pagilian ti Lumaud nga Asia
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti pagilian ti Asideg a Daya
- Dagiti naserraan ti daga a pagilian
- Dagiti estado ti Moderno a Turko
- Dagiti republika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ruso
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1991
- Lumaud nga Asia
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad dagiti Nawaya nga Estado
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Azerbaijani


text:
Example.com
Ti Example.com, example.net, ken example.org ket maysa nga maikadua level a domain names reservo iti Internet Engineering Task Force through RFC 2606, Benneg 3,[1] para gumamit a dokiumentasion ken dagiti example. Ti domain a example.edu ket ka similarlia a reserveo iti Internet Corporation for Assigned Names and Numbers (ICANN) pannakabangon idi 2000.
References[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ RFC 2606, Reserved Top Level DNS Names, D. Eastlake, A. Panitz, The Internet Society (June 1999)


text: 1-4Kenka, Tito, a napaypayso nga anakko iti pammati nga adda kadatay amin: Sapay koma ta parabur ken talna ti ited ti Dios Ama ken ni Cristo Jesus a Mangisalakan kadatayo. Siak, ni Pablo nga adipen ti Dios ken apostol ni Jesu-Cristo, ti naggapuan daytoy a surat. Naibaonak a tumulong kadagiti tattao tapno maidalanda iti kinapudno ken kinasanto. Naibatay daytoy iti namnama iti biag nga agnanayon nga inkari ti Dios sakbay ti panangrugi daytoy a lubong. Saan nga agulbod ti Dios. Iti intudingna a tiempo, impaltiingna daytoy a namnama iti mensahena a naitalek kaniak ket ipakaammok babaen iti bilin ti Dios a Mangisalakan kadatayo. 5Imbatika dita Creta tapno urnosem dagiti amin a masapul a maurnos ket mangdutokka kadagiti panglakayen ti iglesia iti tunggal ili. Laglagipem ti imbalakadko: 6Masapul nga awan pakapilawan ti maysa a panglakayen. Maysa la ti asawana. Mamati dagiti annakna ket awan pakasarsaritaanda a dakes ken saanda a nasukir. 7Agsipud ta isu ti katalek ti Dios a mangimaton iti iglesia, masapul nga awan ti pakapilawanna. Saan a natangsit wenno nalaka nga agpungtot. Saan a mammartek wenno naranggas wenno naagum. 8Masapul a managpadagus, naayat iti naimbag, nateppel, nalinteg, nasantoan ken naparbeng. 9Masapul a salimetmetanna ti mapagtalkan a mensahe a kas mayannurot iti pannursuro tapno maallukoyna dagiti dadduma iti pudno a pannursuro ken masungbatanna dagiti sumuppiat iti daytoy. 10Ngamin, adu ti nasukir ken manangallilaw, nangruna dagiti mangipapilit iti pannakakugit. Awan serserbi ti sao dagitoy. 11Pasardengem ida agsipud ta riribukenda dagiti adu a familia babaen iti panangisuroda kadagiti saan a maiparbeng tapno makakuartada laeng. 12Maysa kadagiti profetada ti mismo a nagkuna: “Ulbod a namimpinsan dagiti Cretano. Naagum ken sadutda, kasdala narungsot nga ayup.” 13Pudno ti imbagana. Gapu iti daytoy, dika agamak a mangbabalaw kadakuada tapno nasalun-atda iti pammati, 14ket didan denggen dagiti sarsarita a pinarbo dagiti Judio ken dagiti bilin nga impaulog dagiti tattao a simmina iti kinapudno. 15Kadagiti nadalus, nadalus amin a banag. Ngem kadagiti natulawan ken awanan pammati, awan ti nadalus, agsipud ta narugit ti isip ken konsensiada. 16Kunada nga ammoda ti Dios ngem makita kadagiti aramidda a dida am-ammo ti Dios. Nakarimrimon ken nasukirda, ket dida maikari nga agaramid iti naimbag.


text:
Demokrásia
Ti demokrásia ket maysa a porma ti gobierno a dagiti amin a naikeddeng nga umili ket adda ti agpapada apanagikeddeng kadagiti amin a panangipato a mabalin a mangbaliw kadagiti biagda. Ti demokrásia ket mangpalubos kadagiti tattao a makapada amakibinglay—no ti dagus wenno babaen kadagiti nabutosan a representatibo—iti panagisingasing, panagrang-ay, ken panagpartuat kadagiti linteg. Daytoy ket sakupanna dagiti kasasaad ti sosial, ekomnomiko ken kultura a mangipalubos ti nawaya ken agpadpada a panakasanay ti politiko a kinabukbukodan a panagikeddengl . Daytoy ket nagtaud manipud ti Griego: δnuokpatίa (dēmokratía) "turay ti tattao",[1] a naaramid manipud ti δῆuoς (dêmos) "tattao" ken kpάtoς (kratos) "bileg", circa 400 BC, tapno mangibaga kadagiti politiko a sistema nga idi ket adda kadagiti Griego siudad-estado, a naisangsangayan ti Atenas. ODagiti dadduma a kultura kalpasan ti Gresia ket nakaiparawadda kadagiti adu para iti ebolusion ti demokrásia a kas ti Taga-ugma a Roma, Europa, ken ti Amianan ken Abagatan nga Amerika.[2]
Ti demokratiko a gobierno ket maigiddiat kadagiti porma ti gobierno a ti bileg ket tinengtengngel babaen ti maysa, a kas ti monarkia, owenno ti bileg ket tinegtengngel babaen ti bassit a bilang dagiti tattao, a kas ti maysa nga oligarkia wenno aristokrasia. Nupay kasta, dagitoy a suppiatan, a tinawtawid manipud ti Griego a pilosopia, ket saanen a malaslasin gapu dagiti kontemporario a gobierno ket addaanda kadagiti naglalaok a demokratiko, oligarkiko, ken monarkiko nga elemnto. Ni Karl Popper ket inlawlawaganna ti demokrásia a maigiddiat ti diktadura wenno tirania, a daytoy ket mangipatpatengnga ti isip para kadagiti kalakaman dagiti tao a mangtengngel kadagiti dauloda ken ti mangikkat kaniada nga awan ti kammassapulan para iti maysa a rebolutsion.
Adda dagiti nadumaduma a kita ti demokrásia, ngem adda dagiti dua a porma, dagitoy dua ket ket maipanggepda no kasano ti sibubukel a bagi dagiti umili—ti naturay a bileg iti aniaman a kita ti demokrásia—ti mangtungpal ti nakemna. Ti maysa a porma ti demokrásia ket ti dagus a demokrasia, a dagiti umili ket addaanda ti dagus ken aktibo a pannakibinglay kadgiti panagikeddeng ti gobierno. Kaaduan kadagiti moderno a demokrásia, ti sibubukel a bagi dagiti umili ket agtultuloy nga isu ti naturay a bileg ngem ti politiko a bileg ket saan a dagus a naisansanay babaen dagiti nabutosan a representatibo; daytoy ket tinawtawagan a kas ti representatibo a demokrasia. Ti konsepto ti representatibo a demokrásia ket kaaduan arimsua manipud kadagiti kapanunotan ken dagiti patakder a naparang-ay iti las-ud ti Europeano a Tengnga a Panawen ken ti Panawen ti Panagpalpalawag ken dagiti Amerikano ken Pranses a Rebolusion.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Paammo
- ^ Demokratia, Henry George Liddell, Robert Scott, "Ti Griego-Inggles a Leksikon", idiay Perseus
- ^ Weatherford, J. McIver (1988). Dagiti Indiano nga agitited: kasano a binaliwan dagiti Indiano ti Amerika ti lubong. New York: Fawcett Columbine. pp. 117–150. ISBN 0-449-90496-2.
- ^ "Demokrasia".Encyclopædia Britannica.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Demokrasia idiay Wikimedia Commons


text:
Mamalia
Dagiti mamalia ket dagiti kameng ti klase Mammalia ( /məˈmeɪli.ə/), aganganges ti angin a bertebrado nga ay-ayup a nailaslasin babaen ti panagtagikua ti endotermia, buok, tallo a tultulang ti tengnga a lapayag, ken dagiti mamario a glandula a naipamay-an kadagiti nagannak nga ina. Kaaduan kadagiti mamalia ket agtagikuada pay dagiti ling-et a glandula ken naipangrunaan a ngipen. Ti kadakkelan a grupo dagiti mamalia, ket ti naikadkadua, adda ti kadkadua a mangpakan ti anak iti las-ud ti panagsikog. Ti utek ti mamalia, nga adda ti nakaidumdumaa a neocortex, ket timbengenna ti endotermiko ken dagiti sirkulotario a sistemac, a ti naudi a naibaga ket mangipakpakita dagiti nalabbasit a selula ti dara nga awan dagiti nukleo ken maysa nga uppat ti kamarana a puso. Dagiti mamalia ket sumakop ti kadakkel manipud ti 30–40 a milimetro (1- aginggana ti 1.5-a pulgada) manabung a kurarapnit aginggana ti 33-metro (108-pié) a asul a baliena.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Kasilpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Mamalia idiay Wikimedia Commons


text: 1-2 Kadagiti tattao ti Dios isuda a mapagtalkan iti panagbiagda ken ni Cristo Jesus. Sapay koma ta parabur ken talna ti ited kadakayo ti Dios nga Amatayo ken ni Jesu-Cristo. Siak, ni Pablo, ti naggapuan daytoy a surat. Maysaak nga apostol ni Cristo Jesus babaen iti pagayatan ti Dios. 3Agyamantay iti Dios ken Ama ni Apotayo a Jesu-Cristo! Iti pannakikaysatayo ken ni Cristo, binendisionannatay iti amin a naespirituan a sagut iti nailangitan a disso. 4Sakbay ti pannakaparsua ti lubong, pinilinatayon ti Dios nga agbalin a kukuana babaen ken ni Cristo, tapno nasantoan ken awan pakababalawantay iti imatangna. Gapu iti ayatna, 5inkeddengen ti Dios a babaen ken Jesu-Cristo, pagbalinennatayo nga annakna. Daytoy ti pagayatan ken panggepna. 6Idaydayawtayo ti Dios gapu iti nakaskasdaaw a panangipakitana iti kinaimbagna kadatayo, gapu iti intedna a sagut kadatayo babaen iti inaramid ti dungdungngoenna nga Anak. 7Babaen iti ipapatay ni Cristo, nagun-od ti wayawaya ket napakawan dagiti basbasoltayo. Anian a nagdakkel ti parabur ti Dios 8nga impaayna a sibubuslon kadatayo! Gapu ta masirib ti Dios ket ammona ti amin a banag, 9inaramidna ti pinanggepna. Impakaammona kadatayo ti nalimed a planona nga inkeddengna a tungpalen babaen ken ni Cristo. 10Ania ti plano ti Dios nga inkeddengna a tungpalen inton dumteng ti naituding a tiempo? Isu daytoy: pagkaykaysaenna ti sangaparsuaan, amin nga adda sadi langit ken ditoy daga a ni Cristo ti pannakaulo. 11Maaramid dagiti amin a bambanag kas mayannurot iti plano ken pangngeddeng ti Dios. Pinilinatayo nga agbalin a tattaona babaen iti pannakikaysatayo ken ni Cristo gapu iti panggepna idi punganay. 12Idaydayawtayo ngarud ti nadayag a Dios, datayo nga immun-una a nanginanama ken ni Cristo. 13Nagbalinkayo met a tattao ti Dios idi nangngegyo ti pudno a mensahe, ti Naimbag a Damag a nangyeg iti pannakaisalakanyo. Namatikayo ken Cristo ket minarkannakayo ti Dios babaen iti pannangtedna iti Espiritu Santo nga inkarina kas pakakitaan iti panangtagikuana kadakayo. 14Gapu ta adda kadatayo ti Espiritu ti Dios, awan duadua nga awatentayo ti inkari ti Dios kadagiti tattaona. Daytoy ti mangpatalged kadatayo nga ikkanto ti Dios iti naan-anay a wayawaya dagiti kukuana. Idaydayawtayo ti dayagna! 15Gapu iti daytoy, manipud idi nadamagko ti maipapan iti pammatiyo ken ni Apo Jesus, ken ti ayatyo kadagiti amin a tattao ti Dios, 16diak mamingga nga agyaman iti Dios gapu kadakayo. Malagipkayo kadagiti kararagko, 17ket idawdawatko iti nagloriaan nga Ama ken Dios ni Apotayo a Jesu-Cristo, nga itedna kadakayo ti Espiritu a mangted iti sirib ken mangiparangarang iti Dios kadakayo tapno maammoanyo ti pudno maipapan kenkuana. 18Idawdawatko a maluktan koma dagiti pampanunotyo tapno makitayo ti lawag nga agtaud kenkuana, tapno maammoanyo ti namnama a nangayabanna kadakayo, ti kinabaknang dagiti nakaskasdaaw a bendision nga inkarina kadagiti tattaona 19ken ti naindaklan a pannakabalinna nga agtartrabaho kadatayo a mamati. Daytoy a pannakabalin nga adda kadatayo, isu met laeng ti nabileg a pannakabalin 20nga inusarna idi pinagungarna ni Cristo, ket pinagtugawna iti makannawanna sadi langit. 21Agturay ni Cristo sadiay. Nangatngato ngem dagiti amin a nailangitan a papangulo, agtuturay, pannakabalin ken appo. Addaan iti akem a nangatngato ngem dagiti amin nga akem ti pannakabalin iti agdama ken iti masakbayan. 22Inted ti Dios ti pannakabalin ken ni Cristo a mangituray iti amin a banag, ket isu ti insaadna a kangatoan nga ulo iti iglesia. 23Ti iglesia isu ti bagi ni Cristo, ti pakadagupan daydiay mismo a mangpunno kadagiti amin a banag iti amin a lugar.