text:
TIMEK TI MINDANAO
Nakakitaka kadin iti soldado nga aglua? Tay makasangit?
Kasla di nakapappapati ngem pudno.
“Ne, aglua gayam ti napudno a soldado ti pagilian,” nakunak a pangdisimular iti madrama a pagteng. Ti laeng instructress ti timmallaiaw kaniak. Idinto ta ti sibubukel a klase ket nairayo ngata iti madrama a panangisalaysay ti padami nga estudiante iti kabibiagna a kas kameng ti Philippine Marines. Maemosion ti panangisalaysayna kadagiti kapadasanna kadagiti “battle field” sadiay Mindanao babaen iti Power Point Presentation.
Saggaysa iti agipresentar iti presentation a kas rekuititos ti asignatura nga Office Automation iti kurso nga Information Technology. Mapasamak daytoy a kas pagibasaran no adda met laeng iti nasursuro ti tunggal estudiante iti maysa a semester. (Iti napalabas a semester.)
Saanko a nga asignatura daytoy. Iti bangir a siled ti yanko iti isu met laeng a subject ken iti sabali a mannursuro. Sarming (sliding) ti nagbaetan ti dua a siled ket adda ti ridawna. Immallatiwak a makipagdengngeg ta nalpasen a nakapagreportak iti presentation. Idinto ta dagiti kaklasek ket madamada pay laeng nga agar-aramid. Napalabsak itayen ti website ti TAWID. Ken maysa, interesadoak ti kuna ti instructress(da) (under-nak met iti sabali pay a subject, ti Fundamentals of Computer), nga agreport dagiti tallo a panglakayen iti klasena. Dua a vocational teacher ken a sigud a corporal iti Philippine Marines. Idi immallatiw ti instructorko iti bangir a siled (ta awan met ngata iti maaramidanna?) simmurotakon kenkuana tapno makidengngeg.
“No dadduma, saanko a maawatan ti biag,” kunana ni corporal a sipapasnek, ket makita iti presentationna iti maysa nga ubing a nakapannimid a nakamasngaad. “apay a kasapulan nga adda ti maparakupok a dara iti pananggun-od iti makunkuna a kappia? Apay a nasken nga agpipinnatay dagiti Filipino tapno laeng adda ti makunkuna a talinaay ken kappia ti pagilian? Makuna kadi nga addaanen iti kappia ken talinaay kalpasan iti adun a pammapatay ken pannakadadael ti sanikua? Kaniak a biang, saanto a naan-anay ti kappia a nasibugan iti lua ken dara…
Napangangaak pay a nakangngeg kadayta a balikas ti kameng ti armada. Iti impresionko, agtaud la ketdi iti barukongna dagiti balikas nga agtaud iti ngiwatna. Impasnekko pay iti dimngeg.
“Narigat ti biagmi a soldado. Lalo iti battle field. Nasken nga umunaka a pumatay no dimo kayat nga unaandaka a patayen. Ti pumatay ditoy ti makunkuna a kakaisuna a salakan. Ti pumatay ditoy ket kasla ketdin isu iti kapapatgan iti amin. Pumatay, awanen iti sabali pay…
“Mataytayo amin. Saan a masasaan dayta. Ngem apay ngarud a nasken a pumataytayo nga umuna satayto met matay? Wenno apay nga adda panagpipinnatay no agpapadanto met laeng a ti tao ket matay? Wenno apay nga agpipinnatay no mabalin met ti aggagayyem? Saan kadi a nasayaat ti panaggagayyem ngem ti panagpipinnatay? Daytoy ti makapatay a saludsod nga in-inut a mangpatpatay kaniak ita…
Naliday dagiti matana. Agar-arimasada. Kas iti nakunana itay, baro pay iti edadna a tallopulo ket walo.
“Malagipko, agtallo a bulanmi iti blockade sadiay Basilan. Bassit laeng ti bilangmi. Nagyankami sadiay a lugar, a bassit ti rasion. Awan iti tulong. Ngem imbes a dakami iti agsada kadagiti mangliklik wenno agatras a kalaban, dakami ketdin dagiti nasadaan. Awan iti sabali a pagpiliak, nasken a pumatayak tapno agbiagak. Ngem nabilbileg dagiti kalaban. Addaanda iti nabibileg nga armas. Adu ti balada ngem kadakami. Ket ti maysa a soldado, saan laeng gayam a pumatay ti aramidenna no di ket aginpapatay no dina kayat iti matay. Idin ta naibusan kamin iti bala ken awanen iti sabali pay a pagpilian, inalistuak iti naginpapatay: diay natay a kaduak, imbaklayko tapno pandagannak a nakapakleb. Uppat kami a nangaramid iti kastoy, ket uppatkami laeng a nakalasat iti nasurok a tallopulo a Marines. Iti nasakit kadagiti amin a kasasakitan, naduktalan ti lidermi, (a maysa kadagiti uppat a nakalasat) a dagiti inaramat dagiti rebelde a bala ken paltog ket nagtaud iti mismo nga armada ti pagilian…
“Kadagiti kampo a naribribbuotmi, makatakuatkami latta kadagiti bala ken paltog nga aramat ti AFP…
Naparupangetak. Adun dagiti damag iti diario ken iti telebision a kastoy.
“Timmaud iti adu a saludsod. Asinokami a soldados ti pagilian? Asino kadi dagiti kabusor ti pagilian? Saan laeng a dakdakami iti nakapasamakan iti kakastoy. Adu met a grupo. Saan laeng nga iti marines no dipay ket iti army. Ket nagtitiponkami. Binukelmi iti pannakaadda koma ti timekmi nga agsaludsod no apay a dagiti bala ken paltog ti pagilian ket adda a mismo iti ima dagiti kabusor. Idinto ta sibubukelen ti timekmi, awan met ti dimngeg kadakami no di ket napabasolkami pay a sumursurot kadagiti nagkudeta. Nasurokkami a tallopulo a Marines manipud iti Basilan iti naibalud. Saan a patas ti gobierno kadagiti soldadosna…
“Saan a patas ti gobierno, kunak, ta minilmillion ti ibulbulsa dagiti nangangato nga opisialmi, dagiti opisial iti gobierno, ngem kadakami nga inaldaw a makipipinnatay a mangsalsalaknib iti linak ken kappia, agkurkurangkami iti taraon, arruaten, bala, ken pudpud payen dagiti sapatosmi…
“Saanmi a maawatan no apay a ti agpaay koma a supply dagiti soldado ket adda iti ima dagiti kabusor…saanmi a maawatan, a kas iti kinaadu dagiti kakaduakon a natay…
Nagdumog, kinautna ti paniona ket pinunasna dagiti matana. Naulimek ti amin. Pinindutna ti keyboard. Naiparang iti presentation ti puraw ti tumaytayab a kalapati ken nagdakkel ti naisurat a TRANQUILITY.
“Daytoy ti pudno a linak ken kappia, ti awan iti pinnatay. Ngem lapped iti linak ken kappia, no addanto pay met laeng a nakatugaw dagiti rapas ti imana, dagiti dadakkel ti butitda, dagiti alamatek ken buaya iti takdang…
“Damagek kadakayo ita, sadino iti pagturongan ti pagiliantayo itan no ibasar iti nalabes unay a kurapsion iti agdama…?”
Natural, awan ti sumungbat. Ngem ania ngata iti kayatna a paruaren, kunkunak laengen iti bagik.
“Agbasatayo a nasayaat tapno salbarentayo ti pagiliantayo iti masanguanan nga aldaw! Usarentayo dagitoy a maadaltayo para iti pagimbagan a mismo ti sapasap ken ti pagilian. Saluadantayo ti pagiliantayo! Saantayo a baybay-an a lamoten dagiti aso. Awisek ken ibagak iti tunggal maysa kadakayo ita, no saantayo a salbaren ti pagilian, kakaasinto met dagiti sumarsaruno a kaputotan, lalo dagiti agbalinto nga annaktayo…”
NO DADDUMA, adda dagiti karkarna a timek a dumteng. Uray no kunaen a naiyaw-awan a timek iti lugar a di nimannama. Kas itoy a marines iti uneg ti eskuelaan. Ngem nabileg dagiti mensahe dagiti naiyaw-awan a timek. Kas iti aplaw ti angin a kumoldit.
Rumimbaw ket rumimbawto latta ti kinaimbag. Iti laksid iti kinadakes, addanto latta ti timek a rumuk-at ken rumkuas a mangidagadag iti nasken a panagridam ken panagsangga. Dagitoy a timek ket makatulongda iti gimong a paggargarawan dagiti bambanti ken bagiw.
Adun dagiti timek. Adu metten a timek iti naipatli. Ngem agingga adda latta dagitoy a managinkukuna a nakamaskara, saanto nga agpatinga ti proseso ti pananggaw-at ti linak ken kappia. Isu a nasken ti panagridam…##
Wednesday, April 29, 2009
Timek
TIMEK TI MINDANAO
Wednesday, December 24, 2008
Dagiti Mapukpukaw a Kannawidan-Paskua
Mapukpukaw ti POSADA ken NIÑO JESUS VISITACION a tradision ti Kailokoan ken kas paset ti selebrasion ti paskua. Napateg met dagitoy a tradision ta degdeganna ti pammati, nga agayat ken agserbi.
Mapukpukaw ti termino nga innak inaramat. Kayatna a sawen, nga adda pay laeng ti posibilidadna a sibibiag dagitoy kadagiti lugar a saanko a naadakan wenno saanko a kabisado iti kustumbreda iti panangselebrarda ti paskua. Nalabit nga adda nalabit nga awanen.
Mapukpukaw. Posible a naisardeng. Wenno insardengen. Naginanan. Naturog. Awan iti mangannong wenno mangaramid kadagitoy? Posible met a kasta. Posible pay ti kinaawan iti interest dagiti maseknan iti panangipatungpal wenno mangannong kadaytoy. No adda ti makunkuna nga interest, saan a masasaan nga adda nga adda latta met a ti tumaud a mangannong ken mangipatungpal kadagitoy. Dayta interest ti manginaw ken mangipasngay kadagiti mangannong. Ipatay ti maysa a banag wenno selebrasion ti kinaawan iti interest dagiti maseknan. isu nga adda dagiti aginana a tradision.
Posible met a ginaburanen dagitoy a tradision iti komersialisasion iti panangselebrar ti paskua. Nadangkok la unay ti komersialisasion iti paskua. Pukawenna ti anag wenno kaipapanan dagiti napapateg nga ispiritual a bambanag. Pinagbalinna a materialistiko ti tao. Itoy a kinamaterialistiko ti nangin-inut a nangpukaw kadagitoy a napapateg a tradision ti paskua. Posible met daytoy. Ken adu pay ngata a factor iti pannakapukaw daytoy. Kas iti gubat.
Iti Maika-2 a Gubat Sangalubongan, ti maysa a factor a nangpukaw kadagitoy a dua a tradision a nadakamat. Ta ania a rason?
Nadangkok ti gubat. Nalabit a natay iti gubat dagiti kangrunaan a mangipatpatungpal kadagitoy a tradision. Nalabit a natay iti gubat dagiti kangrunaan nga impormante kadagitoy a tradision. Isu a napukaw dagiti sources wenno taudan ti impormasion no kasano nga ipatungpal ken aramiden dagitoy dua a tradision.
Kas iti nasukisoktayo, maar-aramid, kapades iti panangaramid ni Ilokano ti Posada ken Niño Jesus Visitacion idi sakbay ti Maika-2 a Gubat Sangalubongan.
Iti panangbatokko ti dan-aw ti lagip ti napalabas, ubbaw ti maiyaonko a nasaksiak dagitoy. Awan a talaga iti malagipko. Kas nakunakon, nalabit a dayta dakkel a gubat iti rason ta naipasngay datao iti nasurok a maysa a dekada iti napalabas kalpasan dayta a gubatgubat.
Isu a maibilangak met kadagiti napukawan.
Nupay kasta, iti kinamanagbasabasatayo, ken iti panagsuksukisoktayo kadagiti posible a suraten, nasagangtayo dagitoy POSADA ken NIÑO JESUS VISITACION.
Nagtalinaed laeng a di rimmangpaya nga impormasion dagitoy. Daytoy ti kangrunaan a dinaleb ti komersialisasion. Saanen a tao iti mangaramid no di ket ti representasionen itoy.
Ania aya ti Niño Jesus Visitacion?
Ania aya ti posada?
Ti Niño Jesus Visitacion. Tradision nga insangpet dagiti Kastila. Dagiti Kastila a nangiyeg ti Kristianismo ditoy pagilian. Isuda ngarud iti timmawidan wenno nangallatiwan kadagitoy a tradision.
Ti Niño Jesus Visitacion ket aramid a panangipasiar ti estatwa ni ubing a Jesus (Niño Jesus) kadagiti kabalbalayan. Adda pay ti kakuyogna a banda-musiko.
Kas iti insurat da Reynaldo Alejandro ken Maria Chorengel iti libroda a. Pasko: The Philippine Christmas Philippines ken impablaak ti National Bookstore, Inc. and Anvil Publishing, Inc., 1998.
Dagiti sinuratda da Alejandro ken Chorengel ket direkta nga intudoda a tradision ni Ilokano daytoy wenno dagiti probinsia iti Amianan a Luzon.
Idi ubbingkami, wen, adda met ti mangipaspasiar iti estatwa ni Niño Jesus, maysa a lakay. Naisem ken naparagsit a lakay. No kasta a sumungaden daytoy a lakay, agiinnunakamin a mapan umagep iti estatwa ni Niño Jesus. Bendisionannakamin ti lakay nga umis-isem. No saan met ket iggamanna ti tuktok ti tunggal maysa nga agkatkatawa. Santo pumanaw a siraragsak. Kasta laeng. Ngem paskua man ken saan ket umay daydi a lakay. Maymaysana. Awan ti banda-musiko a kaduana. Pasiarenna dagiti purok ken barbario, kas masansan nga isungbatna no amadenmi no sadino iti turongenna. Ngem saan a kastoy dayta Niño Jesus Visitation a tradision.
Nalabit a ti lakay ket maysa a panata daydi nga inar-aramidna tapno dakami nga ubbing idi ket saan a mangliplipat. Nga isu ti napasamak. A dayta bukel ti pammati nga inna immula iti naganus a panunotmi ket rimmangpaya, agingga ita.
Ti Niño Jesus Visitation, ket mapasamak manipud iti baro a tawen agingga iti konselebrasion ti Tallo a Magos wenno Tallo nga Ari. Saan a maymaysa a tao iti mangawit no di ket sangkapurokan wenno sangkagimongan nga agdaydayaw ken Jesus. Dumagasda kadagiti balay a malabsanda. Makanta dagiti ayug-paskua ken ti Salve Regina. Amin a kameng ti pamilia ket umagep iti estatwa ni Niño Jesus ken mangiyawatda metten iti ‘kuros’ wenno ‘kurkuros.’
Manen, kuros wenno kurkuros ti nariingak a pangawag kadayta daton wenno ited iti simmangbay a Jesus. Ited dayta kadagiti maseknan wenno kadagiti nangipatungpal. Aniaman ti ited, kuarta (a kaadduanna, siempre) wenno in kind. Alay kadagiti Anggalog.
No malpas iti maysa a balay, mapanto manen a iti sumaruno a balay. No mangrugi daytoy iti baro a tawen ken aggibus iti paskua ti tallo nga ari, bale innem nga aldaw ti kapaut daytoy a tradision. Ket no ti maysa a barangay laeng iti pakapasamakan kadaytoy, siguro a, ket, napasiar aminen a balbalay, saan?
Ngem ita? Adda kadi pay daytoy a tradision?
Ania ti Posada?
Wenno Los Posadas iti Kastila?
Sangkagimongan a Krisitianismo iti mangar-aramid itoy. Uray iti sabali a pagilian. Ket agsipud ta nain-Kastilaan ti kaaduan a balikas iti Iluko, naadaptar ngarud met manipud iti Los Posadas ti Posada.
Ti Posada, isu ti representasion wenno panangiparang iti natividad. Daydiay panangsapsapul dagiti agassawa a Jose ken Maria iti maturoganda kadaydi a rabii a dandanin maipasngay ni Jesus. Agsapulda iti pagdagusan. Awan ti masarakanda ta pasig a napnapno. Agingga nakagtengda iti maysa a koral. Ket sadiay kuluong a naipasngay ni ubing a Jesus.
Maysa kadagiti uppat a ramen ti Daigon daytoy iti Kabisayaan. Iti Cavite, Pananawagan, kunada met. Ige-ige iti Bohol. Kadagiti dadduma a probinsia iti Katagalogan, isu daytoy tay’ Panunuluyan.
(Dayta Panunuluyan ti naikabil kadagiti libro iti Panitikan. Awan kadagiti dadduma a bersion, lalo ti Posada. Isu a makuna, nga unfair, nga awagan iti Panitikang Filipino, no dagiti laeng sinurat dagiti Anggalog ti maiyadal. Saanmi nga ayunan daytoy a sistema ti kurikulom iti edukasion iti Filipinas.)
Ti ritual ti Posada. Iti panaglabas ti panawen, timmaud dagiti belen kadagiti balbalay. Daydiay representasion a panagbirbirok da Jose ken Maria iti pagdagusan ket naidisso. Adda ti belen iti tunggal balay weno sumagmamano a balay. Kas representasion ti natividad.
Dumteng met itan dagiti peregrinos ken peregrinas wenno dagiti mapan makipaskua. Ub-ubbing, agtutubo wenno nataengan. No pinastrek ida dagiti makimbalay, mapasamak iti panaglualo, lalo iti Sto. Rosario. Panagkanta kadagiti ayug-paskua. Kalpasan daytoy, pannangan!
No amirisen a nalaing, makitatayo ti kinaadda ti evolution ti caroling. Manipud iti posada a sumrek iti balay ken agkanta, iti laengen ruar iti pagkantaan ken urayen ti ited nga aginaldo. No pinastrek ti makimbalay dagiti agkerol, kaan daytan!
Napintas ti paskua. panawen ti pangisagut ken panawen iti ragragsak. Ngem saan koma a liplipatan ti pudpudno a kaipapanan dagitoy a selebrasion, paskua, piesta, ritual ken tradision. Aramidentayo man dagitoy, saan a kas nakaugalian no di ket aramiden a kas mangpatibker ti pammati.
Ti addaan iti natibker a pammati, narigat a yaw-awan ti kumaw a balikas dagiti managkurimaong kadagiti kararua. #
Saturday, December 20, 2008
PASKO NG HIMAGSIKAN
Pasko ng Himagsikan
Sing-tamis ng sidles orens
ang ngiti ni Gabriela, 30.
May glorya ang mga matang maningning
at nakakahawa ang sigla, sipag at tiyaga.
Makulay ang pangarap ng balo sa anak
sa dalang pag-asa ng plantasyon ng orens.
Maginaw man ang umaga ng Brgy. Didipio,
mahimbing ang tulog ang bayan ng Kasibu;
ang Malabing Valley ay luntiang paraiso.
Paskong-pasko noo’y nag-iiyak ang Ifugao,
sinagpang daw ng minahan ng dayuhan
ang hinuhubdan-inaabusong paraiso.
Kumulo ang dugo sa inis.
Napipi sa mga tanong di masagot-sagot.
Di malunok ang agam-agam:
ang kinabukasan ng anak,
ang panangis ng mga katutubo,
ang pagwasak ng Didipio,
ang pagguho ng kapayapaan ng Kasibu.
At kailan lang, nagbayo ang dibdib, malakas
sumayaw daw si Gabriela ng bangibang.*
Ay, ang tikom na kamao ng mga api’y
nagsilang na naman ng kulog ng tag-araw.
Paulit-ulit ang kasaysayan
ng mga maralitang katutubo.
Lagi na lang dinadampot sa kangkongan,
ang kakarampot na subo’y inaagawan.
Lagi na lang inaapakan ng mga makapangyarihan;
lagi na lang ibinebenta sa mga dayuhan.
Umiiyak ang bukas:
sa taghoy ng bilanggong
nagpupumilit makawala sa kadena;
alam na alam may sinungaling
na nagbebenta ng kaluluwa.
Masdan ang mukha ng bukas:
malalaman mo kung sinong Hudas
ang nagkanulo ng bayan mo;
bigyan ng tubig, natitiyak ko
iinumin mo ang ‘yong luha sa habag.
Pakinggan ang salita ng bukas:
mga kataga ng karunongan
apuy ng himagsikan,
walang himala, walang himala
siya’y nadapa at nangangapa…
*bangibang – an Ifugao war dance; a declaration of war
Saturday, December 13, 2008
Paskuan, Ninong, Agawid Kadi Ni Daddy?
Puraw manen dagiti rabiik ita a paskua
No dinnot’ ken sinot’ pakiaginaldoan iti sungbat
Ti mawaw naganus a muging ni Armando.
Krus lattat’ iborda ti rinibu a dagum iti konsensia
Ta diak maited nga aginaldo ti kinaagpaysu
Iti agkerkeroling mabisin iti kinapudno.
Siak ti belen a nagiddaan sandi ti bara ti arakop
Ken rusrusodan ti dissuor ti sainnek
Ngem awan dila ti parol kadagiti balikas-lawlawag
Nagkerolingak napan a tawen iti daniw ni Emman Lacaba
Indayak iti noche buena dagiti balikas a naaginaldoan
Ngem di naalimon agedad lima ti imbuksilan.
Dina maawatan ti kawar iti ngulayngulay ti Kaigorotan.
Dina maawatan panagampayag ti ulemshew iti Cordillera.
Dina maawatan a nasken a gaburan ti ama temtem a panawanna.
Kas ay-ayo, subuak no kua ti naganus a nakem
Kadagiti sabongsabongan-tinagapulotan a balikas
Iti SM, Jolibee, Mc Do ngem di agtik-ab kuselan a ray-aw.
Ngamin nagresidensian iti mugingnat’ saludsod
“Paskuan, Ninong, agawid kadi ni Daddy?”
“Agawid, balong, wen, agawid ita paskua…”
Nagarteak idi, agarteak manen ita, ken ‘to manen’?
Maysa met naindaklan nga arte ti panaglibak
Ti arte a panangapput mulagat ti kinapudno.
Ti kinaagpaysu, kinnan ti Karayan Chico
Ti nalayog a saleng a napintaan nalabaga a krus
Maikatlon daytoy a paskua a lumabas…
Tuesday, December 02, 2008
Kayokayo, Baribari
Kayokayo, baribari, tagtagari!
Lumabaskam’ apo, ditoy pagarianyo…
Dakami ti lasag ken dara
Ti nakalibas a balud a balikas
A rebelde iti mahika
Dagiti marmarna iti trono…
Inkam dita pagbutbutngan a sirok
Ti duog a balite ti di maiwagat a basol
Tapno yatang ti dalem ken luppo
Ti kurarayan a pluma
Ken binagkal a kinapudno
Iti sarukang linak ken pia
A pangdundonanmi ti kararua
Ti pasientemi a naidalit iti sakit
Iti ikamen panagtuok ken rigat…
Isu a palabsendakam’ apo
Ta awitmi ti namnama a sukal
Ti nakasalapon nga ilimi…
Fiat justitia, ruat caelum
Ad majorem Dei gloriam
-JAIME M. AGPALO, JR.
Brgy. Pangascasan, Sual
Pangasinan
Ti daniw a para iti naan-annongan nga ili ken naipablaak iti Bannawag, Hunio 26, 2000
Wednesday, November 26, 2008
PARA KADAGITI AGTUTUBO A KUKUA TI PAGILIAN
A Para Kadagiti Agtutubo A Kukua Ti Pagilian
Waring nakakalimutan ng mga makata ng ating bayan ang kanilang tungkulin bilang mga alagad ng kultura – ang pagiging mga tagahubog at tanod ng kamalayan.
Nasaan na ang dekada 1970, nang ang mga makata'y nag-ambag nang malaki sa pagtatanggal ng kultural na suporta ng madla sa isang pasistang rehimeng tinangkilik ng isang banyagang pamahalaan? Nasaan na ang mga dekada 1920 at 1930, nang ang mga kagaya nina Jose Corazon de Jesus at Amado V. Hernandez ay gumanap ng malaking papel sa pagpapalaganap ng anti-kolonyal na kaisipan? -- Alexander Martin Remolino*
OoO OoO OoO OoO
CIA…wanted Quirino out of his office for his refusal to tow American line, and his presidential opponent, Ramon Magsaysay, was much easier guy to talk to.
To this day, Magsaysay remains the most beloved president, but Quirino will always be remembered as the president when the P120 a month minimum wage could support family, with enough left to send the children through the grades and even high school. – Benny Carrantes**
Appok ida, iti naregreg a lima a bulong dekada
nasaksiak panagay-ayus dara-a-lua
iti pingping gimong gapu iti panangilansa iti ina:
ti panangbaddek ulot’ sabali iti panggaw-atan ingpen,
ti ipus kumaot iti itlog iti baki sananto libaken,
matuonan iti diamante a singsing sara dagiti nadangro
iti kada pusiposda kadagiti alipuspos a tinungro.
Nagsisinniglot dagiti nakulkol a kalsadat’ gimong
a pagtartarayan dagiti kurimed ken arasaas-mulluong.
Naiyabono iti kapagayan dagiti prinsipio a nadayag
ngem nabilbileg dagiti angol ken peste kadagiti lapayag.
Saan a ray-aw dagiti sarsuela ken moromoro iti entablado
ta paidanda dagiti beggang dagiti addaan linaonna nga ulo,
ta peon laeng dagita artista iti salonan
a kas kadagiti tirtiris natalian a kontrolen dakkel wanwan.
Minimillion natali a bitukat’ agturong iti iskuela,
naburnok dagiti karton ken dyario a pagkutkukotan iti bangketa
ken pagkutkotan atap nga arapaap ngem di makita dagiti agsasala
ken dagiti nakidaya ta nabartekda iti arak dara…
Imbunobonda dagiti lansa iti impadeppada,
adtoy, pito a maudi a balikasna, imdenganyo, appok ida:
1.“Ama, pakawanem ida, ta dida ammo ti ar-aramidenda….”
Dida ammo ar-aramidenda ta dida magaw-at dagiti lapayagda
ngamin ti balisungsong alipusposda kudkudkoden timidda.
Inareb-ebdat’ digo, sinimot dagiti lasag lauya,
insublida iti dungdong dagiti tulang a sinepsepanda
sada manen dinigoan ken induol kadagiti natali a bituka.
Iggemdat’ ipus ari dagiti dingraw, ket no agdiskursoda,
ti bukodda met laeng a bagit’ palpalakpakanda.
Naglalaingda nga agdiskurso kadagiti kulot a balikas,
asinoman a mangbarusngi maipalnaaw a dina oras.
Ipasindayagdat’ kinalaingda nga agkanta iti osana
ngem ag-agkandat’ balinsuek a krus a kuentasda.
Nalaingda a mangpuyot apuy lampara dagiti nagtagisilaw,
nakalanglangsi amin a suli iti panagparti-panagipalnaaw.
Kadagiti nagpartian, tinugawanda balikas araraw ken saning-i,
dida man la nariknat’ dengngep ultimo kalalailoan nga umbi.
Imkis lubong kadagiti insarwagda a tabukol panagparti
ngem insungbatda ti oda dagiti tirtiris, munieka ken bambanti.
2. “Eli, Eli, lama sabachtani?”
Diosko, Diosko, apay a binaybay-am?
Inlansada dagiti dakulapna tapno dina masangga arrabis ken tungpa.
Inlansada dagiti sakana tapno di makakamang kadagiti kaarrubana.
Ket naawagan a ‘mamasirib’ dagiti nagilansa
ken naidayawda kas idolo dagiti natali a bituka.
Ti kinalida nga abut dimman-aw kulturat’ kinasadut.
Kulturat’ duol - a pagbibinggawan naipuruak tinapa a binuot
idinto ta ham ken bacon kuskusayan dagiti dobermanda a kulot
Nasipnget rupat’ ubing nga agkalkalkal iti basura
sananto buyaen dagiti agay-ayam iti golf ken sennaayan ida.
3. “Babai, adtoy ti anakmo.”
Nagaatiddog ima a kimpet iti nakadakdakkel nga ima.
Isuda dagiti kumamkammet iti bagas iti burnay
ken agsibbarut subo nakatanggaya nga ima a narway.
Nagpupuner ramramay a nangbekkel kadagiti imkis a kararua.
Ti sallapingaw natarimbangon iti panagngudot’ amin
iti namin-adu a daras a dandani tinallikudan angin.
Natamdaganna dagiti babak, nagkullayaw, nanguros
pinidutna dagiti tugotna sana sineksek ida nga inurnos
nagpili pangiyawatannat’ trono, ket nadutdotna katunggalina -
naisipna ngata a daytoyen subbot iti layus a biddutna.
Rigodon, appok ida, rigodon de honor sala dagiti natiri
a di mamati ken di mangitulok a tumakder katunggali.
Imkis taga daya, nangemkem taga-amianan, lalo ni kapungan,
ni apo baknang naalsem isemna, nagpungtot taga abagatan
nagpangta dagiti kakadua a nakarikna pannakalipat,
ti asot’ kaarrubana tinung-edanna amona tapno inda lumib-at,
ti dakkel nga anniniwan sililimed a nagkaradap,
ammona pangdutdutdotanna kangrunaan nga alas arapaap.
Nagsubli katunggali tapno awatennat’ setro
ngem iti tarmac nagballigi bileg nangisit a kabalio.
Nakitak daydiay ubing, batot’ inna impallangatok
ngem iti tuktokna met laeng a nanaltuok,
iti panagdarat’ lulonanna, saem nariknana nga umukuok.
Timmalliaw Timek, kinunana: “Babai, adtoy ti ilim…!”
Ket sinungbatan babai: “Adtoyakon…adtoy toy tinagtagibim!”
Ti babai intag-ay ken inappupo dagiti nakaad-adu a gemgem
ket rinebbana pader bartolina. Simrek anaraar namnama.
Nakimat dagiti payak sallapingaw natnag natnag ballasiw-taaw.
Daydiay bandos a naiyuges tangatang kinurnoan lubong.
Nagtamed managayat sinamar, ul-ulo a nalimbong.
Anian daydi, nagimnasen puyupoy baro nga agsapa.
Ngem idi umaldawen, ti bandos nagpukaw lawagna
ta maysanmaysa nangbigbig a sinelasnat’ dina met kukua,
rimmimbaw panagkammet kadagiti nakabalunet.
Nagbaliw yabayab, appok ida, nagpukaw asuk anglem,
idin dimmapo natali a nisnis, naipalais iti angin-malem.
Makakettang aguray iti dengngep kadagiti nagpasaran
a kammuol ken dugol iti rupat’ napalabas ta di mabirokan
ti nisnis a pangadaw impaagen a beggang iti dalikan.
Eppes dawa dagiti kararag iti altar a matemtemtem,
ta ngamin no nasapat’ lulem awan tudo iti malem.
Adda pay nabuya kadagiti plasa a panagipugpugsoda
ngem iti lulonanda met laeng nagdissoan sarwada.
Ne, apayen, pagin-inumanda met tinakaw a kopita?
Insublida nga inwara kalkalsada dagiti pinidutda a basura.
Anian, appok ida, inawaganda a panangdalus iti pitakpitak
a baboy babaen panangpuor ubongna a naimatangak.
Pinukanda puon mangga kabayatan a nakabatayda
kadagiti sanga ken agburburas kadagiti bunga.
Indaniwda met laeng dagiti berso daan a kapitolo.
Saan a nabuniagan agsapa a kabarbaro
ta dina nabaraan malammin, agpaypayegpeg nga ulo.
Saan a nakauray dagiti mabisin ad-adda ketdi a nabisinan.
ta idi agmatuonen makasineten darang.
Intag-ay dagiti mannalon iti Hacienda Luisita ti gemgemda
ngem pitot’ naparti kadakuada a naiyatang iti Mendiola.
Daydiay nagtektek a saltek naipit iti bautek nagballatek
iti matemtemtem a putek, awan latta agas an-anek-ek.
Appok ida, naulit pasamak, kas iti sallapingaw,
di nailasin babai dagiti nangisit a karnero iti puraw a kalapaw.
Nakitanat’ dingraw ket pinitikna ngem dina nakita dagiti anay
a nagbalay iti pandilingna, naimbag ta adda tabako iti abay.
a dugsak dagiti gayamo a mangagaw setro nga impalay.
Isu a panagbayad, appok ida, simmaruno nga eksena a nakalkalday.
Ti nagbayadan nagdalus kadagiti rinet napalabas nga alingget.
Sinangona dagiti dimmuprak ngem dagiti bungat’ ling-et naipanget
ta agingga iti agdama, marikna pay laeng dagiti tupek iti langdet.
Ngamin imbuangnnat’ ridaw, nagawis-nagguyod kadagiti banyaga
ket isuda met itan iti agipalpalok lansa iti impadeppada.
Kunak no anaraar iti panangtallikudna kadagiti padi
ngem gayam nagpaubba ken simmuso kadagiti sangaili.
Da Lakay Pidiong ken Tandang Claro nga innak tangtangaden
nakamisuotda ta nagpalauden yabayab a di magalem.
Imkis manen masa. Napipian puruak a tinapa iti dulang namnama.
Ngem di makapatik-ab agbuybuya laeng iti pelikula
Ta ultimo moralidad, natnag iti tukot daga
Bangungot! Riing. Bangungot! Ibabangon. Uliten! Uliten!
Tek tu. Sabali man pay nga ina. Maminsan man pay, maminsan.
Kasla dawat lucky nine daytoy, appok ida. Ti ina manangisalakan.
Ta ina ngarud ket ammona rikna maysa nga ina. Naulit pasamak.
Intag-ay naawananen iti namnama. Ngem ad-adda ketdi panaglamak
iti naipadeppa nga ina linak-amna aminen a kusit ken kinadamsak.
No idi ket iti sirok lamisaan iti pagkimaran,
ita, karamanen a kinimardat’ lamisaan.
Nagsat dagiti sinturon. Manglangan asuk kasuoran.
awanen iti maadaw a beggang iti dapogan,
ul-ulilat’ dulang, nangarruba da Moning ken Labang.
Nalukaisan dagiti pimmutek a gurongna iti gagemna
nga agtalinaed palangkana iti panangkompasnat’ chacha.
Gimmil-ayab abagatan iti aramid a dina maawatan,
ta ultimo simat’ banniit kadagiti bibigna dina maibugasan.
Ay, nagbirtud, appok ida, nagbirtud a mangam-amling
ti nangisit ken nagbiag a sallapiding iti pingping.
4. “Mawawak”
Mawaw iti diro, kas apit iti inuyokan dagiti kaarrubana.
Dagiti kuting idi a tinagtagibina isuda itan tigre iti deppaarna
a pagararawan duol, pakidilamutan murkat ken arasawda.
Toy ina, tigre idi a nagbalin a mamirmiraut a kuting,
an-anusannan a kirkiriten linati a maminting.
Makawaw paulit-ulit a misterio nangisit a libro,
awan anag dagiti tekken ken gaod liturhiat’ siglo.
Danum! Dagum! Danum dagiti agum. Dagum dagiti babassit.
Iti danum, tumpaw barko dagiti agum, lumned dagum dagiti babassit,
ta napuyotan basisaw dagiti di makarikna iti pannakawaw.
Makawaw, makawaw nga urayen, makawaw
ti panagawid dagiti muging a tawtawataw…
5. “Ibagak kenka daytoy: ita nga aldaw, makipagyankanto kaniak idiay Paraiso” Naggandat dagiti di nakabael a mangbuybuya nakabayog iti padeppa.
Nangirasda. Inwarasda dagiti lampara. Ti aglawlaw ket pinaraniagda.
Ngem nausigda a kriminal. Nagpukawda. Naipalnaawda.
Kardinal a basol panangisubli kukua toy ina.
Ti narangrang a lampara, tinakkabanda iti salop, binarengbarengda.
Nanglangeb aglawlaw. Kumurikor dagiti saibbek ken saning-i.
Balinsuek a krus iti nagmarka kadagiti muging iti kuddot rabii.
6. “Nalpasen.”
Nalpasen. Nailansan. Naibayogen. Naibayogen, appok ida.
Agluplupias siliasi a kakauden dagiti nangosina.
Mapili dagiti mabsog. Mapili dagiti tian a bumbumsog,
abunaw sagana punsionan dagiti didiosen a butiog.
7. “Ama, kadagita imam, yawatko ti espirituk
Daniw a linablabba, binigao ken naisarukang
ngem di makapudnot’ lualo iti inkam panagatang.
Nabileg la unay dagiti nasalapon toy ina,
ti inanger a bagbagutot immarasaw latta danumna.
Nagibitinkami, nangiplatito pay pinitpit iti paradipad dagiti tawa,
ngem di nagbuteng, inillekan ketdi dagiti aswang dagiti bawang.
Nagwarsikami iti bagas diket iti sumipnget
ngem sinippaw dagiti atros sada inluto iti bangat’ kibbaan.
Inuttotan dagiti barkes kumalkalawikiw nga asuk anglem
ket immadu dagiti agnannana a gaddil toy ina.
Inabungotanmi manto sarmingmi, ngem rapas dagiti salibadiok
rinamesda dagiti birhen a kabakiran ket simmalog dagiti atap
a flashflood ken landslides. Napirpirsayen nagmurengan nga ibautbautmi iti pamayor nga adigi ngem di agawid dagiti muging a walang.
Naan-annongan kunada, pinekpekkelanda iti nakaugotan-anges a kawes ngem ti nabungkong a sigsiglotan inda kinurimes.
Nagangon dagiti bulong mangga a naiyubon iti matat’ sabot
iti ngatoen kasuoran ngem di latta a maalaw-masubbot
ti kararuat’ ina nga intubongda iti kalinyas sumasapo-sumasapot…
Appok ida, ti as-asug ina ti nanginaw rebolusion kadagiti dakulapyo.
Kadagiti dakulapyo a maipasngay kabarbaro nga agsapa.
Kadagiti dakulapyo a mapasag panagilansa-panagipadeppa.
Kadagiti dakulapyo a mapuoran dagiti dakes a ruot iti kapagayan.
Kadagiti dakulapyo a maluktan kalinias panagungar toy ina.
Denggen ken ipangagyo ta agsakbay maarus pay
Pespesenyo dagiti inigad iti unibersidad,
isaang iti siliasi iti panagkikinnammayyammet,
paburken a nalaing tapno mailasin dagiti ladek
ket ti lanat’ namnama ken dur-asan isapsapo
kadagiti sugat naidasayen nga ina tapno agungar.
Kangrunaanna, diyo badbaddekan dagiti tugot
dagiti lussok a sapatos iti napalabas lima a dekada.
Pettakenyo bangat’ atang iti lulonanna
ket kautenyo kabarbaro a naganna iti sirok latok
ta dakayot’ salbar toy inayo nga agtutuok…
----------------------------------------------------------------------------------------
* “Ang Misyon ng Makata sa Panahon ng Postmodernismo at Paglimot,” 16 Setyembre 2007, http://emanila.com/literary/essays.php?subaction=showfull&id=1189911339&archive=&start_from=&ucat=2&Date retrieved 18 August 2008
** Column: The Opposite Connection, Baguio Midland Courier, p 4, Vol. LXI, August 24, 2008, Baguio Printing Corp.
Friday, November 21, 2008
Hustisia para ken ni Padrigao, kdp…
(editorial)
Itulodna iti eskuelaan ti anakna nga agtawen iti pito. Pinaltogan dagiti nakamotorsiklo. Maysa a bala ti 9mm ti simmarot iti pangana. Natay ni Aristeo Padrigao, anchorman ti DZRS Radyo Natin ken kolumnista ti Mindanao Monitor Today. Daytan panagultimon ti panangiwarwaragawagna iti kinasaknap ti illegal logging iti lugarda ken ti kinalabes a graft and corruption a mapaspasamak iti Siudad ti Ginggoog.
Anian a nagsaem. Anian a kinaulpit. Matay ti maysa nga ama iti kinaranggas iti sanguanan iti anak. Iti sanguanan iti adu a mata. Kasla biag ti manok, a no pinalapal ket nagkuripaspas, naungkel. Ngem saan a manok dagiti kameng ti media!
Ania daytoyen a mapaspasamak kadakami a kameng ti fourth estate? Maikamanon a journalist a pinatayda ni Padrigao? Maika-6 itoy a tawen. Maika-61 manipud 2001. Anian, nakaam-ames a panagipatli kadagiti ‘timek dagiti umili’. Mano pay kadi ti sumaruno? Walo? Duapulo? Di mabilang? Saan laeng a nakas-ang no dipay ket nakakaskas-ang.
Daytoy a mapaspasamak ket kinatakrot ken kinamunnel nga aramid. Apay a patayen ti tao a mangiwarwaragawag ti kinapudno? Saan laeng a kinatakrot ken kinamunnel no dipay ket nakababain nga aramid iti mata ti lubong.
Nakababain, ti Pinas ket naakusaran iti kongreso ti USA gapu kadagitoy a extra-judicial killings ken detenido y desaparcido. Anian a panaglabsing iti human rights ti mapaspasamak. Mano pay ti mabalo? Mano pay dagiti maulila gapu iti panagsao iti kinapudno? Sadino kadi ti pagturongan ti gimong? Agturongen ti gimongtayo iti ‘umok’ dagiti aso a pakabuyaan iti nginnerngeran, pinnarukmaan ket ti katibkeran ti sangi ti agari. Dagiti awanan gaway ket nakaay-ay-ay. Daytoy kadi ti klase ti gimong nga ipatawidtayo kadagiti ub-ubbing? Iti sumaruno a kaputotan?
Saan laeng a nakaladladingit. Makapasiudot pay! Iti kinaadun a pammapatay kadagiti katrabaho ken panagpukaw dagiti sumagmano a tattao, agpatingga laeng daytoy a suyep iti panagtayok ti estadiska. Dayta ti nalawag ken agdadata a kinapudno. Estadistika a manmano iti mangayat a mangpuyot ti silbato ta isu met ti magudas a sumaruno. Saan kadin a sumardeng daytoy a panagkettel ti biag? Wenno saan a kabaelan a pasardengen?
Saan a mabalin nga ibaga a ‘kasta la ti biag’ wenno ‘awan iti maaramidan.’ Adda maaramidan no kayat. Makauman a denggen dagiti balikas a pampakalma laeng wenno dagiti balikas a nangiligsayan iti pasamak ken pangliklikan iti pammabalaw. Dagiti balikas a nagawit iti kari. Dagiti kari a paborito nga itayab dagiti kali. Ngem ti agdadata a kinapudno, inton nagbaaw ti isyu, agbalinto a dapo ket ipalais iti angin.
Saanmi laeng a maawatan no apay a maaramat ti milliones nga intelligence fund ti kapolisan a gastosen dagiti nangangato nga opisial ken ti asawada iti ipapanda iti ballasiw taaw. Saanmi a maawatan ti pannakaaramat ti pundo. Apay a di usaren dagitoy a pundo tapno maamuan iti kinaasino dagiti mammapatay kadagiti unsolved crimes, no asino iti nangmandar kadagitoy tapno maadal no kasano a solbaren ti parikut iti kasasayaatan amin a wagas ken addang.
Asino pay ti sumaruno a Padrigao? Isuna? Isuda? Siak? Dakami? Saan metten a!
Isu a kondenaenmi iti kangatoan nga agpang daytoy a pammapatay kadagiti journalist. Kondenaenmi iti saanmi a pannakakita iti uray no sangkabassit laeng koma a lawag a mangited iti namnama a mapasardeng dagitoy a pammapatay ken panagpukaw. Nasken met iti intay panagtimek! ##
Sunday, November 16, 2008
Panagtuba ken panagsinaid, patapawenna dagiti lames
Ti ipapatay ti dua a tao ken pannakaiyospital ti nasurok 50 a taga-Sta. Cruz, Ilocos Sur ket indikasion a sibibiag pay laeng ti makaidagem ken illegal a wagas ti panagkalap - ti panagtuba kadagiti karayan ken ti panagsinaid iti baybay.
Saan a nailaksid kadakami daytoy maiparit ken makadadael a wagas ti panagkalap. No dumtengen ti Oktubre a panaggagapas iti pagay, mangrugi metten ti panagababaw dagiti nauuneg a paset ti karayan iti surong wenno ti napartak a panagatab ken panagadalem ti danum iti sabangan.
Kadagitoy a panawen agingga iti nangina a lawas ti kasayaatan ti panagtuba kadagiti karayan. Isu a masansan a kalpasan ti nangina a lawas, nakisangen ti lames no di pay ket awanen a pulos ti makalapan iti karayan.
Dua a klase ti panagtuba nga inkam napalpaliiw - babaen ti insektisidio ken ti kinirog a natangkenan a bunga ti bayyating.
Kakasla tangan wenno kikit a bunga ti bayyating. (Sori, diak ibaga a lanut wenno kayo, wenno deskribiren ta dinto ket adu ti mangaramat.) Kadagiti naimatangak a proseso, makirog a nalaing a kas iti kape, (kas kabanglo met laeng ti kinirog a bunga ti kape), lebbekenda sada ilaok iti aramang wenno ipon a sadiwa ket daytoy ti maiwarakiwak iti danum a maatap nga apon dagiti lames. Kalpasan a kanen dagiti lames dagiti naiwarakiwak nga ipon wenno aramang, maulawda ket ti laengen agkarwas ti aramiden ti nagtuba.
Saan laeng nga iti karayan ti pakaramatan ti bayyating a napalpaliiwko no di pay iti baybay, lalo kadagiti mangngalap nga agar-aramat iti larganete. Agpresio iti P80-P120 ti sangasalup idi 1990s, segun iti kadakkel ti bunga ken katangkenda. Ita, P250-P300 kada salup ti presio ti bayyating, kas maibatay iti panagsalsaludsodko.
Agtaud dagiti bayyating kadagiti bantay ken patanor payen kadagiti arubayan. Ketdi, kas napaliiwko, nalimed laeng ti pannakapatanorda ken nalimed ti transaksion kadagiti agnegnegosio.
Kadadaksan amin nga aramaten ti insektisidio a kas pagtuba. Patayenna amin a nabiag iti danum. Paruarenna amin dagiti agnanaed nga ikan, udang, kappi ken arimbukeng kadagiti abut ken rengngat dagiti batbato. No madalanan ti agus ti tuba dagiti rama, tumpaw amin a nabiag iti danum, ket no mapanka agkalap kalpasanna, awan a pulos uray maysa a lagdaw a madilamutam, kas eksperiensami a nagramrama iti karayan iti nakaiyanakanmi a barangay. Sayang ti bannogmi. Ti panagtuba ngarud ti nangupay kadakami amin nga agramrama.
Pinaliiwmi met idi ken tinakuatmi ti proseso nga aramiden dagiti agtuba iti insektisidio. Depende daytoy iti target a tubaen ken ti agus ti karayan. No agatab, ti surong ti tubaen. No agugot, ti surong agingga iti sabangan.
Maigamay ti sangabotelia nga insektisidio iti darat santo daytoy ti maiwarakiwak iti karayan manipud iti igid, agpatengnga agingga iti bangir nga igid. Maisurot ti samal iti agus ti danum, ket tumpaw amin a madalapus a nagbiag iti danum. Uray dagiti lumlumoten ken tirtiremen a kisingkising ken arimbukeng kadagiti uneg dagiti abut ket saan a makalasat iti sabidong.
Iti sabali a bangir, maar-aramat ti sinaid a maysa a pangdarasan a pagkalap. Sinaid ti nakariingak nga awag ti cyanide fishing.
Iti met baybay a maaramat daytoy, lalo kadagiti bumabatok, komokompresor ken pumapana. Makanaw ti sinaid santo maikabil iti kontener (plastic ti kaaduan) nga addaan iti pugsitna. Maipugsit daytoy a sinaid kadagiti kueba wenno babaet dagiti bato wenno lukong nga apon ti pangen, ket rummuar metten dagiti ikan ket nadarasdan a panaen, karwasen wenno sigayen. Iti baybay a maiwaywayat daytoy illegal a panagkalap.
No saan a cyanide ti ipugsit dagiti sumisigay iti rabii iti rama a napalawlawan iti sigay, tinnaganda iti kalburo. Madugsak dagiti lames wenno ikan iti aponda ket maisab-itdan iti sigay. Kakaasi dagiti agramrama. Sayang ti bannogda a nagipakat iti rama ta awan metten ti makalapanda.
Kondenaenmi iti kangatuan nga agpang dagitoy a kita ti panagkalap.
Makadadael iti salun-at ti kastoy a wagas ti panagkalap. Sabidong ti insektisidio ken ti sinaid. Pakatayan ti tao nga agsida iti natuba wenno nasinaid nga ikan kas iti napasamak kadagiti mangngalap iti Sta. Cruz, Ilocos Sur a nasabidongan gapu iti mapapati a cyanide fishing.
Uray dagiti babassit nga ikan, dagiti itlog ken annak a babatting ket mairamraman a matay. Gapu kadagitoy a wagas ti panagkalap, bimmassit ti makalapan kadagiti karayan. Resulta, bimmassit ti masapulan dagiti mangngalap.
Kadagiti agar-aramid iti linteg, kunaenmi a dakdakkel koma a pannusa ti maipataw a dusa kadagiti matiliwan nga agar-aramat kadagiti maiparit a kalap lalo kadagiti agar-aramat iti sabidong a maka-dadael iti salun-at.
Kadagiti umili, nasken koma ti panangipulongda kadagiti maseknan nga agrebbeng no adda makita ken masiimanda nga agar-aramat kadagitoy a wagas ti kalap. Kadagiti met agrebbeng a maseknan, ipatungpalyo koma ti linteg.
Protektarantayo dagiti karayantayo! Protektarantayo ti baybaytayo! Isardeng dagiti makasabidong a wagas ti panagkalap, itan!#


c: text/html

text:
Palawan Light, kapintasan a damag
Makunami a kapipintasan amin a damag ti maipapan ti Palawan Light, wenno ti light medium crude oil a maala iti Galoc oil field iti kabaybayan ti Palawan. Ti Palawan Light ket sinilawanna ti dakkel a tulong ken namnama iti masakbayan. Manamnama a maaddaan iti produksion iti agingga 20,000 barrel iti inaldaw uneg ti tallo a bulan. Indikasion nga adda ti potensial iti ad-adu pay a produksion iti masakbayan babaen iti adu-adu a tumakder nga oil field.
Nasken ngarud iti naan-anay a suporta, saan laeng a ti gobierno daytoy napintas a damag no dipay ket ti amin a sector. Kangrunaanna, ti nasken a panagmata ti gimong ta dinto ket malaokan iti puersa manipud iti bukod nga interes dagiti “mamasirib” a nakaangkla iti nagan ti negosio ken konsultasion. Lalo no daytoy ket inangklaan ti bukod nga interes dagiti nakatugaw a dadakkel ti imana.
Kunami, a kasapulan unay ti damag a makagin-awa. Iti baet ti sangalubongan nga economic slowdown, US financial crisis ken Asian meltdown adda ti makitkita a silaw iti masakbayan. Silaw a mangited met iti dakkel a tulong saan laeng nga iti bulsa ni Pinoy.
Ti kinangato ti langis ti kangrunaan a rason iti kinangato dagiti gagatangen. Daytoy ti maysa a rason a mangparparigat ken ni Pinoy. Agangkat ti pagilian iti langis nga agpateg iti $6B iti tinawen. Ket no agtultuloy ti produksion ti Galoc oil field manamnama met ti
$ 1.4B a mainut iti panagangkat iti ballasiw taaw iti tinawen. Dakkel la unay a tulong daytoy. Dakkel ti maitulong a gastosen iti para iti basic needs ken infrastructure projects ti mainut.
Ket mas lalon, no madoble wenno maiyad-adu koma pay nga oil field iti tumakder. Ta mapattapatta iti kinadakkel ti oil deposit nga agarup iti 20 million a bariles kadagiti kabaybayan ti Palawan. Ti pannakaragpat ti iti kinadakkel a produksion iti langis kadagiti oil fields ket ti pannakawayawa ti pagilian iti panagangkat. Nasken ngarud a maiyaon dagitoy nga oil deposit tapno pakairanudan. Nasken a marikna ti pannakairanod iti kabiitan a panawen.
Ngarud, sakbay a magsat ti sinturon dagiti umili iti kaiirut, wenno sakbay a makulkol dagiti bagis, ti Palawan Light ket silaw a pagkaptan ti namnama. Mangnamnamakami a makadenggep koma iti panagpayegpeg. ##
Sunday, October 12, 2008
Palawan Light, kapintasan a damag
3 comments:
- Jake Ilac said...
-
Agpayso a napintas a damag dayta manong, ngem saan tayo a makasigurado a ditoy Pilipinas da nga ilako aglalo ket dua a gangganaet a korporasion ti mangkonkontrol ti share daytoy a nasukimat iti lana. Nanginngina kano gamin daytoy ngem ti Dubai Crude. Amangan no maitulad iti napasamak sadiay Malampaya Natural Gas nga idiay Singapore da nga inlako. Angginga gamin ita ket awan pay ti maus-usar a Natural Gas ditoy Pilipinas.
Ti nakas-ang, 70 porsiento ti mapan kadagiti gastos ti operasion, ket ti 60 percent ti nabati a 30 percent, isu laeng ti mabingay ti gobierno.
- 6:05 PM
- Ka Iddo said...
-
isu a nasken ti panagsiput, jake... lalo no simrek dagita nalaing nga agporsiento, nalpas manen...
- 5:57 AM
- sherma said...
-
"Nasken ngarud iti naan-anay a suporta, saan laeng a ti gobierno daytoy napintas a damag no dipay ket ti amin a sector. Kangrunaanna, ti nasken a panagmata ti gimong ta dinto ket malaokan iti puersa manipud iti bukod nga interes dagiti “mamasirib” a nakaangkla iti nagan ti negosio ken konsultasion. Lalo no daytoy ket inangklaan ti bukod nga interes dagiti nakatugaw a dadakkel ti imana."
Well said, Manong! Ay, agalertotayo ta narigat ti matakawat a simumulagat. :-)
-------
Heyyo, gayyem Jake. Nice to see you here. :-)
- 7:29 PM

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pinal iti Komentario ken Panirigan
No dadduma, saan nga agpapada ti panagraman dagiti kritiko, kailian. Depende daytoy no ania ti impluensia ti kritiko.
Wen met a, ti maysa a kritiko ket siripenna ti maysa a literary piece iti bukodna a panirigan ken panglakagan.
Ngem apay kadi a kastoy ti mapaspasamak, kunam, kailian?
Dayta impluensia la unay iti dakkel a factor ditoy, kailian.
Asino aya dagiti makaimpluensia iti maysa a kritiko ken mannurat?
Dagitoy dagiti sumaganad:
1) eskuelaan a nagraduaran
2) nakaikappengan (gunglo, relasion, koneksion)
3) bukod a panirigan
Itay laeng nabiit, nakipagdiskusion ‘toy numo iti maysa kadagiti adigi ti daniw iti pagilian; adigi a kas maysa kadagiti kangrunaan a mangitantandudo ti New Criticism Theory in Philippine Literature, nga isu daytoy ti pinalawa nga aspeto ti sigud a Formalism theory. Ti inlukatna piman a saritaan ket ti maipapan ti deconstructionism nga inrugi ni Jaques Derrida.
Makaisemak a, kailian.
Natural laeng nga agsina ti pilosopia ti deconstructionism ken new criticism. Saan nga ayunan daytoy a prospesor ti deconstructionism.
Imparipiripna a nasayaat kadagitoy a panawen ti teoria nga inda idurdur-as. Diak kinontra ti rasonna. Ta ammok a mabalin a daytoy ti bunga ti makunkunak nga impluensia.
Saan laeng nga imlpuensia, no di pay ket affiliation wenno nakaikappengan a grupo, koneksion ken relasion.
Uray kadatayo nga Ilokano. Adda met daytoy makunkuna nga influences. No asino ti nakaimpluensia ken ania ti koneksion ken gunglo ken relasion a nakaimpluensia kenkuana.
Ti mannurat ket itakderna dayta a pinidutna nga impluensia.
Alaentayo nga ehemplo, ti Bannawag: iti panawen a kas literary editor ni Juan S.P. Hidalgo, Jr. ken Jose A. Bragado ket dakkel unay iti inda nagdiperensiaan. Nagduma met ti teoria nga inda nagnunogan. Ni Hidalgo iti Humanism (idealistic) ken Realism (realistic) met ni Bragado. Agtinnallikod met ngarud dagitoy dua a teoria. Adayo iti nagdumaanda ta adda iti daya ti maysa ket adda met iti laud ti maysa.
Intay ngarud ilawlawag dagiti tallo a nakaimpluensia iti man mannurat wenno ni kritiko.
1) ESKUELAAN A NAGRADUARAN --- no ania ti insuro dagiti mannursuro iti nagraduaram, isu met ti impluensiana. Natural daytoy, saan kadi?
Iti hayskul, saan unay a naikkan iti dakkel a panawen iti panagadal kadagiti teoria. No adda iti nakasalaw wenno nangiyadal, dagiti laeng definitions ken ehemplo.
Iti kolehio, ad-adu bassit ti oras, lalo no dagiti nagmasters iti literatura.
Kas pagarigan, no naggraduarka iti UP (uray sadino a campus), maiduma iti UST.
Iti University of the Philippines Writing Center, kangrunaan nga impluensia nga agtaud itoy nga eskuelaan ket ti Marxism Theory, iti amin-amin a porma daytoy. Iti De La Salle Writing Center, amin met a klase ken kita iti engagement. Ti University of Sto. Tomas, Thomistic met daytoy. (Manipud iti kritisismo ni Dr. Cirilo F. Bautista a napauloan iti “Impact of Creative Writing WorkshopS."
Iti Siliman University sadiay Visayas, agnunogda met iti new criticism gapu kadagiti agassawa a Tiempo (Edilberto ken Edith). Ditoy a naikappeng ti kunkunak a propesor ti literatura, a kas naynay lektiurer iti tinawen a Siliman University Literary Workshop (sadiay Dumaguete City).
Kadagiti probinsia, saan unay a madlawan ti impluensia ta nalabit (ulitek, NALABIT) a saan a literary figure dagiti kaadduan nga agisursuro. Ket agdependen daytoy no ania ti impluensia ti agisuro ken ti libro nga adda iti eskuelaanda.
2) NAKAIKAPPENGAN -- gunglo, koneksion ken relasion.
Ti Linangan sa Imahen, Retorika at Anyo (LIRA), ti Rio Alma Poetry Clinic, ti Cirilo F. Bautista Poetry Repair Shop, Palihang Amado Hernandez, Writers Academy of the Philippines, ken dadduma pay a gunglo ket nagduduma ti itagtag-ay ken sursurotenda a pilosopia, istraktura ken aspeto ti daniw.
Iti Iluko, no agtultuloy ti dur-asan ti TMI, ket mangaramidda iti semseminar ken worworksiap, mamatiak nga agduma iti GUMIL.
Apay?
Maysa a kadagiti founder ti TMI-Global ket ni Dr. Aurelio Agcaoili, a kangrunaan a mangitantandudo ti Marxism Theory iti Literatura Ilokana. Ket dagiti inimpluensiaanna wenno kabaddungalanna (mas kaykayatko nga awag) itoy a teoria ket da John B. Buhay nga agdama a presidente, ni Roy V. Aragon, ken dadduma a kameng ti TMI ket awitda impluensia ni Dr. Agcaoili. Nga isu iti inawagak iti Agcaoilism iti Literatura Ilokana. Marxism Theory, kailian, ta propesor iti literatura ken sursurat iti UP-Diliman ni Dr. Agcaoili iti napalabas a nasurok a dua a dekada
3. BUKOD A PANIRIGAN -- no adda a. Ngem adda met latta a dagiti indipendiente a kritiko ken mannurat nga agbatbatay kadagiti nadumaduma a teoria ken dagiti agbatay laeng iti bukodda nga ammo ken panirigan. (a kas kaniak)
PREDIKSION KEN ANALISIS:
Iti napalabas a dekada, kellaat a panagpukaw dagiti sarita a sisiripen iti Marxism Theory.
Ta ngamin, inukopan ti historical ken idealism dagiti produkto ti pasalip, banag a dakkel nga impluensia daytoy kadagiti mannurat.
Ngem iti napalabas, adda ti nakitak a maysa a sarita a nasayaat a siripen iti marxismo a teoria.
Itoy a pagteng, lukat daytoy manen ti tawa iti itataud dagiti sarita nga agtinnag iti Marxism theory.
Aginaganak dagiti makabael nga agsurat: Martin Rochina, (malagipyo niu Cristino Juan?), Roy Aragon (ti “Bislak, Bamban…), Ed Angco (Gurroud ti Kalgaw), Rey Duque (diak inaganan), Jose Bragado, Demosthenes Mauricio, Prodie Padios, Bernardo Tabbada, Cecil Peta-Kuan, Julio Belmes ken dadduma pay.
Iti sumaruno a dua a tawen, no agtuloy ti taray dgiti sinurat, dagitoy met a nagan iti agballigi kadagiti pasalip.
Adda ti makunkuna a forte ti tunggal mannurat. Isu a panapanawen laeng dayta. Malaksid kadagiti nalawa ti ammona.
Adda met ti trend wenno taray ti sarita.
Isu a napintas met iti lumugan iti agan-andar ken dandanin tumaray.
Kaniak a biang, saanko a forte ti kastoy a sarita. Ngem madaman iti innak panagadal maipapan itoy.
Ta ania aya ti sarita a sisiripen iti marxismo?
Adtoy ti depinision manipud iti daytoy man http://www.kristisiegel.com/theory.htm#marx a website nga innak nasalaw, A sociological approach to literature that viewed works of literature or art as the products of historical forces that can be analyzed by looking at the material conditions in which they were formed. In Marxist ideology, what we often classify as a world view (such as the Victorian age) is actually the articulations of the dominant class. Marxism generally focuses on the clash between the dominant and repressed classes in any given age and also may encourage art to imitate what is often termed an "objective" reality. Contemporary Marxism is much broader in its focus and views art as simultaneously reflective and autonomous to the age in which it was produced.
Iti Literatura Ilokana, napintas asiripen nga ehemplo dagitoy a sumaganad malaksid kadagiti nainaganan asarita iti ngato:
1) Ti Kalintegan ti Suelas ti Sapatos, ni (daydi) Meliton Gal. Brillantes (1st Prize, GETSMAIL)
2) Ti kasangay ni Manang Helen, ( Dionisio S. Bulong)
3) Ti Tao ken ti Didiosen, ni Juan SP Hidalgo, Jr.
4) Colurom, ni Reynaldo A. Duque (First Prize ti…?)
5) Checkpoint, ni (daydi) Pelagio A. Alcantara
Nabalitokan dagitoy a sarita-Ilokana. Immuna a nagruar dagitoy (malaksid ti Colurom, sakbay ti panagraira dagiti historical a sarita.
(adda pay tuloyna)
Thursday, June 22, 2006
PINAL ITI KRITISISMO KEN PANIRIGAN
Pinal iti Komentario ken Panirigan
2 comments:
- rva said...
-
agyamanak iti special mention ditoy numok, manong jim. sapay ta makasuratakto pay iti kakasta, sapay ta maysaakto pay met laeng a mannurat a kasta.
- 9:11 AM
- jim agpalo, jr. said...
-
nadlawko nga du ti reklamo maipapan kadagiti nangabak iti historical...isu nga agsapsapul dagiti readers iti makapnek iti riknanda...dagiti met idealistic no saan a thought provoking ti idea, naumansa metten dagiti readers iti pasig a pammagbaga...
sumuratkan a, ta ne, nabayagsan a naginana ti inka panagawat iti tropeo?
- 4:54 PM


text:
Mannurat
Ti termino a mannurat ket mabalin a mayawag iti asino man nga agputputar iti naisurat nga obra, ngem kadawyan a ti termino a mannurat ket maidakamat kadagiti agsursurat a managputar/managpartuat wenno kas profesional, wenno kadagiti agsursurat iti adu a wagas wenno forma. Dagiti nalaing a mannurat ket maipakitada ti ammo ken laingda iti panagaramat iti balbalikas tapno maiparangarang dagiti idea ken imahen, iti panagputaran iti fiksion man wenno saan-a-fiksion nga ob-obra.
Ti maysa a mannurat ket mabalin a makaputar iti adu a wagas, a pakairamanan ti (ngem saan nga agpatingga iti): daniw, prosa, musica. Ket kas mainugot, ti maysa a mannurat ket mabalin a maysa a mannaniw, novelista, compositor, liricista, dramaturgo, mitograper, agiwarwarnak, scriptwriter iti pelicula, kdpy.
Dagiti putar dagiti mannurat ket masansan a paset ti cultural a linaon ti maysa a kagimongan, ket ti maysa a gimong ket mabalin a patgenna dagiti obra dagiti mannuratna kas maysa nga arte--wenno literatura--a kapadpad dagiti arte a visual kas iti pinta, escultura, fotograpia), musica, ken iti arte a maakem (kas iti drama, teatro, opera, musical, kdpy.).


text:
LAOAG CITY - Napilaanen ti kaso nga Estafa ken Pulsification of public documents ti natiliw a suspek iti naiwayat nga entrapment operation dagiti kameng ti PNP San Nicolas iti kallabes.
Daytoy ket ni Gema Villanueva, agtawen ti 38, residente Brgy. 6 San Juan Bautista iti nasao nga ili.
Immuna iti daytoy, nagturong dagiti agasawa a biktima a da Bernardo ken Emelyn Baguio, balikbayan ken residente iti Brgy 8 iti nasao nga ili iti kuerpo ti polisya.
Idi dumawat manen ti suspek ti 400 a dolyar ditoyen a natiliw iti sango ti maysa a simbaan a lugar ti pagkikitaan da.
Naamuan a nabayagen nga adda ti transakyon dagiti biktima ken ti suspek idi 2015 seknan ti ipadalus a parsela ti daga agingga a nakabayad dan ti nasurok kumurang a dua a milyon a pisos ngem agingga ita ket awan pay ti nalpas a dukomento.


text:
Sangalubongan a Kappon para iti Konserbasion ti Katutubo
The Sangalubongan a Kappon para iti Konserbasion ti Katutubo (IUCN, International Union for Conservation of Nature, iti Ingles) ken sangalubongan a gunglo a mangiregget ti panagbiruk ti "pragmatiko a solusion kadagiti kangrunaan a pariku iti enbironmento ken panagdur-as".[1] Ti gunglo ket nangipablaak iti Nalabbasit a Listaan dagiti Naipangta a Sebbangan, a mangusig dagiti kasasaad dagiti sebbanagan.[2]
Ti IUCN ket suportaranna dagiti sientipiko a panagsukisok, mangtaripato kadagiti sangalubongan a gandat ken mangiyeg ti panagkakadua dagiti gobierno, dagiti di gobierno a gunglo, dagiti ahensia ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, dagiti kompania ken dagiti lokal a komunidad tapno mangparang-ay ken mangisayangkat ti annuroten. Ti IUCN ket isu ti kadaanan ken kadakkelan nga enbironmental a network iti lubong—ti demokratiko a pannakaikameng ti kappon nga addaan kadagiti ad-adu ngem 1,000 gobierno ken di gobierno a gunggunglo, ken gangani a 11,000 kadagiti sientista a boluntario kadagiti ad-adu ngem 160 a pagilian. Ti obra ti IUCN ket sinuportaran babaen ti ad-adu ngem 1,000 a propesional nga empleado kadagiti 60 nga opisina ken ginasut a kakadua iti publiko, saan a gobierno a gunglo ken dagiti pribado a sektor iti lawlaw ti lubong. Ti kuartel ti Kappon ket mabirukan idiay Gland, Suisa, idiay asideg ti Hinebra.[1]
Ti naibagbaga a bision ti IUCN ket "ti nalinteg a lubong a mangipatpateg ken mangaywan ti katutubo". Ti gandatna ket ti "mangimpluensia, mangawis ken tumulong kadagiti kagimongan iti amin a lubong tapno mangaywan ti katutubo ken mangisigurado a ti aniaman a panagusar kadagiti masna a rekurso ket maiparbeng ken ekolohiko a matalinaay".[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b "International Union for Conservation of Nature". iucn.org. IUCN. Naala idi 20 Mayo 2010.
- ^ "Planet Of No Apes? Experts Warn It's Close". cbsnews.com. CBS News Online. 12 Septiembre 2007. Naala idi 22 Marso 2008.
- ^ "About IUCN". iucn.org. IUCN. Naala idi 28 Agosto 2011.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Sangalubongan a Kappon para iti Konserbasion ti Katutubo iti Wikimedia Commons


text:
William Hurt
Ni William McChord Hurt[2][3] (naiyanak idi Marso 20, 1950) ket maysa nga Amerikano nga aktor ti entablado ken pelikula. Nagadal isuna iti panagarte idiay Juilliard School ken nangrugi a nagarte iti entablado kadagiti tawen ti 1970. Nangrugi iti pelikula ni Hurt a kas ti nariro a sientista iti piksion-siensia iti Altered States (1980).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni William Hurt iti Wikimedia Commons
- William Hurt iti Internet Movie Database
- William Hurt iti Internet Broadway Database
- William Hurt iti Internet Off-Broadway Database


text:
Plastik
Sapasap a termino a nausar iti kaso ti polimeriko a material
a mabalin nga aglaon dagiti sabalia a kayamanan tapno
mapasayaat ti pannakaaramid ken/wenno mapabassit ti ngina.
Nota 1: Ti panagusar iti daytoy a termino imbes a ti polimero ket
taudan ti pannakaallilaw ken isu a daytoy ket saan a maisingasing.
Nota 2: Daytoy a termino ket naus-usar iti inhenieria iti polimero
para kadagiti material a masansan a maikompuesto iti dayta a
mabalin a maiproseso babaen ti ayus.[1]
Ti plastik a material ket ti ania man iti nawatiwat a sakop dagiti sintetiko wenno dagiti semi-sintetiko nga organiko a solido a mabennat. Dagiti plastik ket kadawyan a dagiti organiko a polimero iti nangato a masa ti molekula, ngem kadawyan dagitoy nga aglaon kadagiti sabali a kaymanan. Dagitoy ket kadawyan a sintetiko, a kadawyan a naala manipud kadagiti petrokemikal, ngem adu kadagitoy ket sangakapaset a natural.[2]
Gapu ti kalakada, kalaka iti panagpataud, bersatilidad, ken saan a mabanagan iti danum, dagiti plastik ket naus-usar kadagiti adu ken amau-adu a sakop dagiti produkto, manipud kadagiti sigpit ti papel aginggana kadagiti lugan ti limbang. Dagitoy ket sinukatanda dagiti adu a tradisional a material, a kas ti tarikayo, bato, sara ken tulang, lalat, papel, metal, sarming, ken seramiko, kadagiti kaaduan a dati a pannakausarda. Kadagiti agrangrang-ay a pagilian, agarup a pagkatlo it iplastik ket naus-usar iti panagpakahe ken iti sabali pay a pagkatlo ket kadagiti pasdek a kas dagiti tubo a naus-usar iti plumeria wenno vinyl siding.[3] Dagiti dadumap ay a panagusar ket mairaman dagiti automobil (aginggana iti 20% plastic[3]), alikamen, ken dagiti abalbalay.[3] Iti agrangrang-ay a lubong, dagiti pannakaibagi ket mabalin a sabali - kas pagarigan, naireporta a 42% iti panagusar ti India ket naus-usar iti panagpakahe.[3]
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti balikas aplastik ket naala manipud ti Griego ti πλaσtιkός (plastikos) a ti kaibuksilanna ket "mapakabaelan a masukog", manipud ti πλaσtός (plastos) a kayatna a sawen ket "masukog".[4][5] Daytoy ket mangibaga iti pannakabennatda, wenno plastisidad iti las-ud ti panagpataud, dayta ket mangpalubos kaniada a mapundision, mailaddit, wenno maekstrusion kadagiti nadumaduma a kita dagiti sukog—a kas dagiti artipisial a kulanit, dagiti sagut, dagiti plato, tubtubo, botbotelia, dagiti kahon, ken adu pay a dadduma.
Ti kadawyan a balikas iti plastk ket nasken a saan a maiyallilaw iti teknikal a pangilasin iti plastik, a maipakat iti ania man a material a mapan iti permanente a panagbaliw iti sukog (depormasion ti plastik) no masagat iti labes iti naisangayan a puntos. Ti Aluminio a maideppel wenno mapanday, kas pagarigan, ket mangipakita iti plastisidad iti daytoy a kapanunotan, ngem saan a plastik iti kadawyan a kapanunotan; iti panakaigiddiatt, kadagiti nalpas a pormada, adda met dagiti plastik a mabuong sakbay a madadael ti porma ken isu a dagitoy ket saan a plastik iti teknikal a kapamunotan.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti panagrang-ay dagiti plastik ket nagbaliw manipud ti panagusar kadagiti natural a materiales ti plastik (a kas ti mamngalngal a goma, goma laka) aginggana ti panagusar ti nabaliwan iti kemikal kadagiti natural a materiales (a kas ti goma, nitroselulosa, kolaheno, galatita) ken kanungpalanna dagiti sintetiko a molekula (a kas ti bakuelita, epoksia, Polikloruro binilo). Dagidi nasap a plastik ket dagiti bilohiko a naala materiales a kas dagiti itlog ken dagiti protina ti dara, ken dagitoy ket makunkuna nga organiko a polimero. Idi 1600 BC, dagidi Mesoamerikano ket nagus-usarda kadagiti natural a goma para kadagiti bola, ken dagiti pigurina.[3] Dagiti natrato a sara ti baka ket naus-usar idi a kas tawa dagiti lampara idi Tengnga a Panpanawen. Dagiti material a mangtulad kadagiti tagikua dagiti sara ket naparang-ay babaen ti panagtrato dagiti protina ti gatas (kaseina) iti turo.
Kadagiti tawen ti 1800, idi agrangrang-ay ti industrial a kimiko iti las-ud ti Industrial a Rebolusion, adu dagiti material a naireporta. Ti panagparang-ay kadagiti plastic ket nangpapardas pay iti pannakaduktal ni Charles Goodyear iti bulkanisasion tapno maisaad itipudot dagiti material a naala manipud ti natural a goma.
Ti Parkesina ket isu ti naikeddeng nga immuna nga inaramid ti tao a plastik. Ti material ti plastik naipatente idi babaen ni Alexander Parkes, idiay Birmingham, Nagkaykaysa a Pagarian idi 1856.[6] Daytoy ket naipayammo iti Nalatak a Sangalubongan nga Eksibision iti 1862 idiay Londres.[7] Ti Parkesina ket nagabak iti bronse a medalia iti Eksposision iti Lubong ti 1862 idiay Londres. Ti Parkesine ket napartuat idi manipud ti selulosa (ti nangruna a komponente dagiti diding ti selula ti mula) a natrato iti asido nitriko a kas pangtunaw. Ti maiparuar ti proseso (kadawyan nga ammo a kas nitrato selulosa wenno pyroxilin) ket mabalin a runawen iti alkohol ken mapatangken iti masarang a material a mabalin a masukog no mapapudot.[8] Babaen iti pananginayon kadagiti maris iti produktot, daytoy ket mabalin a maaramid a kapada iti marpil.
Kadagiti nasapa a tawen ti 1900, ti Bakuelita, ti immuna a napno a sintetiko a naisaad iti pudot, ket naireporta idi babaen ti Belgano a kimiko a ni Leo Baekeland.
Kalpasan ti Sangalubongan a Gubat I, dagiti panagpasayaat ti teknolohia ti kemikal ketnakaiturongan ti maysa a panagpaadu dagiti baro a porma dagiti plastik, a ti adu a panagpataud ket nangrugi kadagidi tawen ti 1940 ken dagiti tawen ti 1950 (agarup idi Sangalubongan a Gubat II).[9] Kadagiti kasapaan a kas pagarigan dagiti allon dagiti baro a polimero ket ti poliestireno (PS), nga immuna a pinataud babaen ti BASF kadagiti tawen ti 1930,[3] ken ti polikloruro binilo (PVC), nga immuna a napartuat idi 1872 ngem komersial a napataud kadagiti naladaw a tawen ti 1920.[3] Idi 1923, ti Durite Plastics Inc. ket isu idi ti immuna a nagpataud dagiti resina ti phenol-furfural.[10] Idi 1933, ti polietileno ket naduktalan babaen dagiti agsuksukisok a ni Reginald Gibson ken Eric Fawcett ti Imperial Chemical Industries (ICI).[3]
Idi 1954, ti Polipropileno ket naduktalan idi babaen ni Giulio Natta a ken nairugi a napataud idi 1957.[3]
Idi 1954, ti napadakkel a poliestireno (naus-usar para itiinsulasion ti pasdek, panagpakahe, ken dagiti tasa) ket naimbento idi babaen ti Dow Chemical.[3]
Ti pannakaduktal ti Tereptalato polietileno (PET) ket naipammadayaw kadagiti empleado ti Calico Printers' Association idiay Nagkaykaysa a Pagilian idi 1941.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Terminology for biorelated polymers and applications (IUPAC Recommendations 2012)" (PDF). Pure and Applied Chemistry. 84 (2): 377–410. 2012. doi:10.1351/PAC-REC-10-12-04.
- ^ Life cycle of a plastic product. Americanchemistry.com. Naala idi 2011-07-01.
- ^ a b c d e f g h i j k Andrady AL, Neal MA (Hulio 2009). "Applications and societal benefits of plastics". Philos. Trans. R. Soc. Lond., B, Biol. Sci. 364 (1526): 1977–84. doi:10.1098/rstb.2008.0304. PMC 2873019. PMID 19528050.
- ^ Plastikos, Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, at Perseus. Perseus.tufts.edu. Naala idi 2011-07-01.
- ^ Plastic, Online Etymology Dictionary. Etymonline.com. Naala idi 2011-07-01.
- ^ UK Patent office (1857). Patents for inventions. UK Patent office. p. 255.
- ^ Stephen Fenichell, Plastic: The Making of a Synthetic Century, HarperBusiness, 1996, ISBN 0-88730-732-9 p. 17
- ^ "Dictionary – Definition of celluloid". Websters-online-dictionary.org. Naala idi 2011-10-26.
- ^ Thompson RC, Swan SH, Moore CJ, vom Saal FS (Hulio 2009). "Our plastic age". Philos. Trans. R. Soc. Lond., B, Biol. Sci. 364 (1526): 1973–6. doi:10.1098/rstb.2009.0054. PMC 2874019. PMID 19528049.
- ^ "Historical Overview and Industrial Development". International Furan Chemicals, Inc. Naala idi 4 Mayo 2014.
- Kaaduan dagiti paset iti daytoy a testo ket nagtaud manipud ti An Introduction To Plastics v1.0 / 1 Marso 2001 / greg goebel / publiko a dominio.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Plastik iti Wikimedia Commons


text:
Pagsasao a Lituano
Ti Lituano (lietuvių kalba) ket isu ti opisial nga estado a pagsasao itiLituania ket mabigbigana a kas maysa kadagiti opisial a pagsasao ti Kappon ti Europa. Adda dagiti agarup a 2.9 a riwriw a Lituano a mangisasao idiay Lituania ken agarup a 300,000 idiay ballasiw taaw. Ti Lituano ket mays a Baltiko a pagsasao, nga asideg maikabagian ti Leton, nupay dagitoy ket saanda a nasaranay a maawatan. Daytoy ket naisurat ti Latin nga abesedario. Ti Lituano a pagsasao ket naipamatian nga isu ti kakonserbatiboan a sibibiag a Indo-Europeano a pagsasao, a nakataginayon kadagit adu a langa ti Proto-Indo-Europeano a tattan ket napukawen kadagiti sabali a Indo-Europeano a pagsasao.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Zinkevičius, Z. (1993). Rytų Lietuva praeityje ir dabar. Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidykla. p. 9. ISBN 5-420-01085-2.
…dagiti linguista ket sapsasapda a mangawat a ti pagsasao a Lituano a ket isu ti kaaduan nga arkaiko kadagiti sibibiag nga Indo-Europeano a pagsasao…


text:
Lordi
Ti Lordi ket maysa a Pinlandes a hard rock banda, a naporma idi 1992[1] babaen ti daulo ti banda a kumakanta, mannurat ti kanata ken ti nagdidibuho ti kawwes, a ni Mr. Lordi. Ti banda ken naamammuan a nagus-usar kadagiti nakabutbuteng a maskara ken agus-usar kadagiti palibang kadagiti las-ud ti panagdangdangngay ti tokar. Naindayeganda ti lokal a panagballigi idi 2002 iti immuna nga agmaymaysa a tokarda, iti "Would You Love a Monsterman?" (literal a pannakaipatarus ti Ilokano: Ayatem Kadi ti Nakabutbuteng a tao).
Ti Lordi ket nakaaramid ti pakasaritaan idi 2006 babaen ti panangabak ti 2006 Eurovision a Salisal ti Kanta nga adda idi ti kanagtuan a puntos iti 292, nga isuda ti immuna nga Pinlandes nga agpabpabuya a nangabay iti daytoy a salisal. Ti Lordi ket naipabuya idi 2006 Dagiti Gungguna ti Musika ti MTV Europa idiay Copenhagen idi ti daulo ti banda, a ni Mr. Lordi, ket nangitanggaya ti gungguna para iti rock. Isuda pay ti naudi a nagpabuya, a nagtoktokar ti kantada iti "Hard Rock Hallelujah". Nagpabuyada pay iti Panagbalbaliw ti Isipmo ti Britaniko para iti Eurovision a Salisal ti Kanta.
Dagiti linaon
Kamkameng[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mr. Lordi
- Amen
- Ox
- Mana
- Hella
Diskograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Estudio nga album[urnosen | urnosen ti taudan]
- 2002: Get Heavy
- 2004: The Monsterican Dream
- 2006: The Arockalypse
- 2008: Deadache
- 2010: Babez For Breakfast
- 2013: To Beast or Not To Beast
DVD[urnosen | urnosen ti taudan]
- 2006: Market Square Massacre
- 2007: Bringing Back The Balls To Stockholm 2006
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Petri Ikonen: Lordi: "Scarchives Tom. 1"". Metallimusiikki.net. Naala idi 2012-12-04.


text:
TULONG PARA ITI PAMILIA | PANAGASAWA
No Kasano a Pagsaritaan Dagiti Problema
TI PROBLEMA
No pagsaritaanyo iti asawam ti maysa a problema, kasla kadi kumaro laeng ti suronmo kalpasan a nagtungtongkayo? No kasta ti mapaspasamak, posible a mapasayaatmo ti situasion. Ngem masapul nga ammuem nga umuna ti sumagmamano a nagdumaan ti pamay-an ti pannakisarita ti lalaki ken ti babai. *
TI MASAPUL A MAAMMUAM
Kaaduanna a kaykayat dagiti babbai a pagsaritaan nga umuna ti problema sakbay a denggenda ti solusion. No dadduma, ti laeng solusion a kasapulanda ket ti panagsaoda.
“Sumayaat ti riknak no naiyebkaskon ti adda iti unegko ken no ammok a maawatannak ni lakayko. No naibagak daytan, okeyakon—kaaduanna a mano laeng a minuto kalpasan a nagtungtongkami.”—Sirppa. *
“Diak malipatan ti maysa a problema no diak maibaga ken lakayko ti eksakto a marikriknak. No naibagakon, malipatakon.”—Ae-Jin.
“Kaslaak no kua maysa a detektib. Bayat nga agsasaoak, an-analisarek no ania ti ramut ti problema.”—Lurdes.
Solusion ti dagus a panunoten dagiti lallaki. Normal laeng dayta iti maysa a lalaki ta mariknana nga adda usarna no masolusionanna ti maysa a banag. Ti panangibagana kadagiti solusion ket pamay-an a maipakitana ken baketna a mapangnamnamaan isuna. Isu a maguluan dagiti assawa a lallaki no saan a dagus a maakseptar dagiti imbagada a solusion. “Diak maawatan no apay a kayatda a mapagsaritaan ti problema no dida met kayat ti solusion!” kuna ti asawa a lalaki nga agnagan iti Kirk.
Ngem “masapul nga ipakita nga umuna ti pannakaawat sakbay a mangted iti balakad,” kuna ti libro a The Seven Principles for Making Marriage Work. “Masapul nga ipariknam iti asawam a talaga a maawatam ti problema ken ti marikriknana sakbay a mangtedka iti solusion. Kaaduanna a saan a solusion ti kayat ti asawam no di ket kayatna laeng a dumngegka a naimbag.”
TI MABALINMO NGA ARAMIDEN
Para iti asawa a lalaki: Sursuruem ti dumngeg a naimbag ken mangtarus iti marikrikna ni baketmo. Kuna ti asawa a lalaki a ni Tomás: “No dadduma, maibagak iti bagik kalpasan a dimngegak, ‘Awan met naitulongna dayta.’ Ngem kaaduanna a dayta laeng ti kasapulan ni baketko—ti dumngeg a naimbag.” Umanamong ti asawa a lalaki a ni Stephen. “Makitak a nagsayaat no baybay-ak laeng ni baketko a mangyebkas iti rikriknana ken diak bumalballaet,” kinunana. “Kaaduanna a no malpasen nga agsao, ibagana a limmag-an ti riknana.”
Padasem daytoy: Inton adda manen problema a pagsaritaanyo ken baketmo, labanam ti riknam a mangted a dagus iti solusion. Kumitaka iti matana, ken agpokuska iti ibagbagana. Agtang-edka no umanamongka. Ulitem ti punto ti imbagana tapno maipakitam a naawatam ti kayatna a sawen. “No maminsan, kasapulan la ni baketko a mariknana a maawatak isuna ken addaak laeng ditoy para kenkuana,” kuna ti asawa a lalaki nga agnagan Charles.—Prinsipio ti Biblia: Santiago 1:19.
Para iti asawa a babai: Ibagam no ania ti kayatmo nga aramiden ni lakaymo. “Baka eks-ekspektarentayo nga ammo ni lakaytayo ti mismo a kasapulantayo,” kuna ti asawa a babai a ni Eleni, “ngem no dadduma, masapul nga ibagatayo dayta.” Kastoy ti suhestion ti asawa a babai a ni Ynez: “Ibagak no kua, ‘Adda problemak, kayatko a denggem koma ti amin nga ibagak. Saan a masapul a solusionam, ngem kayatko a tarusam ti marikriknak.’”
Padasem daytoy: No dagus a mangted iti solusion ni lakaymo, dimo koma ipapan nga awan bibiangna iti marikriknam. Posible a kayatna la a palag-anen ti riknam. “Imbes a masuronak,” kuna ti asawa a babai a ni Ester, “panunotek no kua nga interesado ni lakayko iti marikriknak ken kayatna ti dumngeg, ngem kayatna laeng met ti tumulong.”—Prinsipio ti Biblia: Roma 12:10.
Para iti agassawa: Kayattayo a tratuen ti dadduma a kas iti kayattayo a panangtratoda kadatayo. Ngem masapul nga ikabilangam no kasano ti kayat ti asawam a pannakatratona tapno naballigi ti panagsaritayo maipapan iti problema. (1 Corinto 10:24) Kastoy ti kuna ti asawa a lalaki a ni Miguel: “No sika ket asawa a lalaki, nakasaganaka koma a dumngeg. No sika ket asawa a babai, nakasaganaka koma sagpaminsan a dumngeg iti solusion. No agsinnabatkayo nga agassawa, agpadakayo a mabenepisiaran.”—Prinsipio ti Biblia: 1 Pedro 3:8.
^ par. 4 Mabalin a saan nga agaplikar iti amin nga assawa a lallaki ken assawa a babbai dagiti ugali a mailadawan ditoy. Ngem dagiti prinsipio a mailawlawag iti daytoy nga artikulo ket makatulong iti asinoman a naasawaan tapno mas maawatanna ti asawana ken nasaysayaat ti pannakisaritana kenkuana.
^ par. 7 Nabaliwan dagiti nagan iti daytoy nga artikulo.
Ammuem ti Ad-adu Pay
POSIBLE NGA AGBALIN A NARAGSAK TI PAMILIAM
Agpatulong iti Dios Tapno Naragsak ti Panagasawayo
Sumayaat ti relasionyo nga agassawa no isaludsodyo dagitoy.
NAIMBAG A DAMAG MANIPUD ITI DIOS
Kasano nga Agbalin a Naragsak ti Pamiliam?
Ni Jehova a naragsak a Dios, kayatna a naragsak dagiti pamilia. Ammuem ti praktikal a balakad ti Biblia iti asawa a lalaki, asawa a babai, nagannak, ken annak.


text:
blag version ti impostek iti dap-ayan II ti iluko.com:
kablaaw ken abrasa kadagiti pagtamdan ken pagraeman a nanginaw ken nangbuangay iti tmi america
ken itinto pay tmi global
, kada appo terry tugade
, cristino inay
, lorenzo tabin
, amado yoro,
ken ariel agcaoili.
nagbalin metten a kontrobersial daytoy plano ken panangbuangay iti tmi
. ibingayko man met ti kapanunotak ken bukodko a padas maipapan iti panangisayangkat ken panangbuangay iti maysa a chapter wenno sanga wenno extension ti gumil
. panagkunak, daydiay bukodko, bukodmi idi a padas idi ginandatmi met ti mangbangon wenno mangbukel iti maysa a kasla virtual a chapter ti gumil
, kasla kasta met ngata met ti nagpasaran da apo tugade idi dawatenda ti pammalubos ti gumil filipinas
tapno buklenda ti "gumil america"
ken "gumil global."
" teknikalidad la (ngata) daytoy. kastat' padasmi ngamin idi iti ambision ti "gumil internet" a saan a napatgan wenno naanamongan ti pannakabukel daytoy ta awan met pagibasaran wenno pamkuatan a provision iti constitution and by-laws ti gf
maipapan iti pannakabukel dagiti sabsabali ti kita wenno tipona a chapters a kas koma iti gumil iti internet wenno cyberspace. ti ngamin nadakamat iti agdama a constitution ti gf, maipapan iti pannakaorganize ti maysa a chapter, ket kastoy:
ARTICLE X. ORGANIZATION OF CHAPTERS
Section 1. Any fifteen (15) individuals who qualify to become members as provided in Article III of this Constitution and By-Laws may organize a chapter in any school, municipality, city, province or outside the country. School, municipality or city chapters shall be separately affiliated with the provincial chapter, while provincial or outside-the-country chapters shall be affiliated with GUMIL Filipinas. Outside-the-country chapter shall be within a state or any of the established political subdivisions thereof. A country chapter may be considered upon approval by the Board. The Metropolitan Manila, the site of the principal office of the Association, shall be considered a provincial chapter which embraces the City of Manila, Quezon City, Caloocan City, Pasay City, Makati City, Pasig City, Mandaluyong City, Valenzuela City, Marikina City, Muntinlupa City, Parañaque City and the Municipalities of San Juan, Navotas, Malabon, Las Piñas, Taguig and Pateros, and the neighboring provinces.
Section 2. A prospective chapter shall first apply in writing to GUMIL Filipinas for authority to organize itself.
no suroten ken talken dagita a provisions ti gf constitution, saan ngarud a mabalin a mabukel ti kas iti "gumil internet" agsipud ta saan nga school, municipality, city, province wenno outside-the-country a pisikal a lugar ti internet. makuna a nainsangalubongan a virtual a lugar wenno espasio ti interner. ngem makuna met la ngarud a global (worldwide web).
ket ti "gumil global" saan met ngarud a mabalin a buklen, no suroten ti agdama nga alagaden ti gf. ti konsepto ti "gumil global" ket, in essence, umarngi iti konsepto ti "gumil internet" no ti masakupan wenno saknap ti pagsasaritaan.
ti "gumil america," diak ammo no ania ti opinion ti agdama a gf board
no apay a saan a napatgan. ta kuna met ti alagaden nga "a country chapter may be considered upon approval by the Board."
saan met ngamin unay a nailawlawag iti alagaden no ania dagiti requirement tapno mabukel ti maysa a country chapter (foreign) ken no ania ti relasion kas pagarigan dagiti existing nga state/county/island/territory chapters (kas koma iti gumil california, gumil hawaii, gumil oahu, gumil guam,
kdpy) iti country chapter ("gumil america" wenno "gumil u.s.a."). no suroten ti annuroten dagiti chapters (school, municipal, city) iti filipinas, masapul ti affiliation dagitoy iti yanda a provincial chapters, ket dagitoy met a provincial chapters affiliated iti nailian a gumil, ti gumil filipinas
.
saan met ngamin a naagapad iti alagaden a nasken a kadagiti siguden nga adda ken agdama nga state/county/island/territory chapters a masapul nga agtaud wenno mangrugi a mabuangay ti maysa a country chapter kas iti "gumil america."
iti filipinas, adda met kakasta a gannuat idin a nagpanggep a mangbukel iti regional wenno zonal wenno territorial a chapter. pinadas idi dagiti mannurat iti cagayan
ti gumil abs
wenno gabs
(buklen ti il-ili ti aparri, buguey, sta. teresita, no diak agriro). ngem di met nagbayag (diak ammo no formal a naanamongan daytoy ti gf).
kadakami pay iti region 02
(cagayan valley
) idi malagipko a pagsarsaritaanmi ti pannakabukel ti maysa a "gumil cagayan valley"
wenno "gumil tanap-cagayan."
kadakami met idi nga agtutubo, idi 1990s idi nagtitiponkami ket ininaw ken impasngaymi ti libro a "sagibo"
nga antolohia dagiti sarita dagiti agtutubo a mannurat nga ilokano, planplanuenmi met no mabalin ngata a buklenmi ti maysa a "gumil agtutubo."
awan ti nagmata kadagitoy a panggep.
ala, ket pampanunotenmi pay a no la mabalin ket mangbukelkami met koma iti "gumil blogger
s" wenno "gumil blog"
kas chaptermi met a bloggers nga ilokano writers!
ta agingga ngamin a saan a mabaliwan wenno maamendaran gf constitution maipapan itoy a pakaseknan iti organization ti chapters, saanto ken awanto ti mabukel a sabsabali a kita ti chapters ti gumil. limitado ti amin ket agbanag nga "unconstitutional" dagiti panggep ken usuat, uray man no nasayaat ken napintas ti panggep dagitoy a plano, pagangayanna saan a matuloy. ket no saan a matuloy kas gumil, pagangayanna a sumiasi dagitoy ket manginawda iti sabali a gunglo.
kas koma iti tmi itan.
pudno, panawenna met ngaminen, nabayag a panawenna koman, a mabukel dagiti kas iti "gumil global" wenno tmi global
. agpayso 'tay imbatad ni apo tugade a "rebbengna unayen a dumakkel ken lumawa ti visiontayo maipanggep iti literatura ken kultura dagiti Ilokano. Nagbaliwen ti Kailokuan wenno Ilokandia. Saan laengen nga idiay Amianan a Luzon wenno ti sibubukel a Filipinas. Iti panirigak, ti Ilokandia ket nagbalinen a global."
saanko a panangkontra wenno panangidadanes daytoy iti gumil. ta paset ti biagkon ti gumil
ket iti babassit ken sangkabassit a kabalinan ken mabalbalinak, sumupsuportaak a kankanayon iti gumil filipinas. ti idawatko ita iti agdama a liderato ti gumil filipinas, kitaenda koma no adda posibilidadna a maamendaran ti alagaden. saan la nga iti organization ti chapters. adda pay dagiti dadduma a paset ti alagaden a nasken koma a matarimaan, kas mangmangngegko met laengen no kua a mapagsasaritaan kadagiti pasken ti gumil. karaman ditoy ti maipapan iti membership qualification/requirement ken election of officers. adu ngamin ti agduduma nga interpretasion kadagitoy a provision ket maasikaso koma tapno naan-annayas met laeng ken natantanang ti operasion ti gumil.
ala, ket, iwarwaragawagko ditoy ti suportak iti tmi ket saanna a kayat a sawen a diakon kaykayat ti gumil wenno awanen talekko iti gumil. saan a kasdiay. panagkunak saan a nasken a pampanunoten ti kompetision ditoy ta ania kadi, aya, dagiti kangrunaan a panggep dagitoy a gunglo kada timpuyog no di met laeng, awan sabali, ti pagsayaatan ken pagdur-asan ni mannurat nga ilokano ken ti literatura iloko? saan met a masapul ti salisal ditoy, no la ket napudno ken natakneng ken sagrado ti panggep ti tumunggal maysa maipapan iti maymaysa a gakat ken sayangkat.
ta siasino kadi ti saan nga umanamong itoy a panggep ti gumil filipinas
:
- To provide a forum in which Ilokano writers can undertake common and cooperative efforts to improve their craft of writing literary, historical, research and other works;
- To enrich Ilokano literature and cultural heritage as phases of the national identity by encouraging the members to concentrate on writing extensively and intensively about the social, economic, cultural and other aspects of growth and development among the Ilokanos through literature, history, research, or the like;
- To publish books of poetry, short stories, essays, novels, historical accounts, research and critical studies, and other writings; and
- To assist each member in pursuing his/her writing career and in fulfilling his life as a member of Philippines society.
ket siasino met ti saan nga umanamong kadagitoy a panggep ti tmi
:
(1) sirmataenmi ti panagkakammayet dagiti amin a mannurat iti amin a sulinek ti lubong;
(2) sirmataenmi met ti pannakaitandudo ti Literatura Ilokana saan laeng nga iti Kailokuan no di ket kadagiti isu amin a disso a pakaad-adalan ti kannawid, kurditan, ken kananakem ni Ilokano; ken
(3) sirmataenmi ti nasamsamay a pannakasukisok kadagiti amin a gappuanan dagiti mannurat tapno iti kasta mailugar dagitoy a gapuanan iti pakasaritaan ti literatura dagiti Ilokano, iti pakasaritaan ti literatura ti pagilian a Filipinas, iti pakasaritaan ti literatura iti Abagatan-a-Daya nga Asia, iti pakasaritaan ti literatura iti Amianan nga Amerika, ken iti pakasaritaan ti literatura nga exilo.


text:
Telebision
Ti telebision (TV) ket ti telekomunikasion a pamay-an para iti panagiwaragawag ken panangawat kadagiti ladawan a mabalin a monokromo (nangisit ken puraw) wenno namarisan, nga adda wenno awan ti maikuyog nga uni. Ti "yelebision" ket mabalin pay a mangibaga ti naisangayan a alikamen a telebison, programa ti telebision, owenno panagiwaragawag ti telebision.
Ti etimolohia ti balikas ket adda ti naglalaok a taudan iti Latin ken Griego, a ti kaibuksilanna ket "adyu a pannakakita": Griego tele (tῆλe), adayo, ken Latin visio, kita (manipud ti video, vis- tapno kitaen, wenno buyaen).
Ti komersial a magun-od manipud idi naladaw a tawtawen ti 1920, ti alikamen a telebision ket nagbalbalinen a masansan iti balbalay, dagiti negosio ken dagii patakder, ken naisangayan a kas pamay-an para iti panangipaskil, ti taudan ti panagpalpaliwa, ken damdamag. Manipud idi tawtawen ti 1950, ti telebision ket isu idin ti pamay-an para iti panagsukog ti publiko a kananakem. Manipud idi tawtawen ti 1970, ti pannakagun-od kadagiti video cassette, dagiti laserdisc, dagiti DVD ken tattan dagiti Blu-ray Disc ket nagresultaan ti alikamen a telebison ket masansanen nga inus-usar para iti panagbuya ti nairekord ken ti pay naiwaragawag a material. Kadagiti kinaudi a tawwn, ti Internet a telebision ket nakakitkitan ti pannakaadu ti telebision a magun-od babaen ti Internet babaen dagiti serbiso a kas ti iPlayer ken Hulu.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Telebision iti Wikimedia Commons


text:
12/1/12
1st Premio Asseng, Maikapat a Lawas ti Salip iti Kurtis
Kablaaw ken ni Prof. Ferdinand N. Cortez ti Tuguegarao, Cagayan a naputongan kas Kumukurtis iti Lawas iti maikapat ken maudi a lawas ti 1st Premio Asseng, Salip iti Kurtis, babaen ti kurtisna a:
Addan ‘ta bulalo
Apagsipnget a naisaang
Kita’mto ‘ta tulangna—
Pata!
Napili ti kurtisna manipud kadagiti sikret a bilang ti kurtis a naisalip iti alas otso iti agsapa ti Nobiembre 26 agingga iti alas singko iti malem ti Nobiembre 30, 2012.
Imbes nga uppat, tallo laeng ketdi ti napili a finalist:
Adda dua a giwang
Napalawlawan ‘ti guraman
Nagallon, nagtupada—
Anian! (Ferdinand C. Cortez)
Ta kulogkulogek
Botelion numero agingga
A rummuar kapkapnekak:
Bingo! (Jobert M. Pacnis)
Adda man nalabsak
Nagdinnungpar a nalalapsat;
Simgiab! Immarayatak—
Nalpas! (Derick Marcel F. Yabes)
Umawat ti Kumukurtis iti Lawas iti Php50.00 a load ken sertipiko ken no adda gasgasatna, adda nayonna inton gibus ti bulan ti salip (aglalaban dagiti mapili nga uppat a Kurtis iti Lawas para iti Kurtis iti Tawen) idinto a dagiti uppat a finalist, umawatda iti sag-20 a load (bassit pay laeng ta awan pay makukuarta ni Asseng).
Kabayatanna, maipaskil dagiti Kurtis iti Lawas iti facebook.com/assengest ta MABALIN a maawis ti imatang ni Asseng a mangpili kas Kurtis iti Tawen ti kaaduan iti like ken/wenno komento (siempre, dagitay positibo laeng a komento; ta amangan no dillaw ti maganab ti dadduma).
Maitextto kadagiti Kumukurtis no sadino ti pakaangayan ti Seremonia ti pammadayaw. Umawat ti Kumukurtis iti Tawen iti 200 a load idinto ta awanen ti awatenda dagiti tallo pay a finalist.
Dios ti agngina kadagiti amin a kimmurtis. (asseng met laeng)
Impaskil ni Asseng idi 4:20 PM No comments: Links to this post
Maipanggep iti: ariel s. tabag, ferdinand n. cortez, kurtis, kurtis poetry form, kurtistext, premio asseng
Subscribe to: Posts (Atom)


text:
These are the faces of our young people who worked so hard on the summer league. Arlene and Jollibee, bahala na kayo sa captions, ha.
SK Officials:
SK Chairwoman: Arlene B. Paliwen
SK Kagawads:
1. Mark Anthony S. de Vera
2. Archie B. Paliwen
3. Jollibee D. Velasquez
4. Mark Angelo B. Quidangen
Tuesday, May 15, 2007
SK Members
These are the faces of our young people who worked so hard on the summer league. Arlene and Jollibee, bahala na kayo sa captions, ha.
Posted by Jeanette at 6:46 AM
Labels: Saguntonians, SK
42 comments:
- eva said...
-
again congratulations SK headed by Arlene job well done apay nagpintas met gayam ta Balay ti Barangay addan sa pay Office yo ditan diak pay nakita ti uneg na nakitak lang idi ti ruar na nga adda rehas na kasla pagbaludan isu nag diak immuneg ngem napintas sa taTTAN HAHAHAH!
kET ADU A TI NAPARAGSAK YO MET NGA aGTUTUBO ABROAD NGA NANGBUYBUYA DITA PIX YO ALA AGGAGET KAYO TAPNO ADUNTO TI MALAK-AM YO NGA GUNGUNA SAAN YO NGA ITULOK NGA ADDA PAGGUGURAAN TI MAYSA KEN MAYSA AGSASAO KAYO NGA DAGUS NO ADDA RUMSUA TAPNO TULOY LAENG TI RAGSAK KEN TRABAHO! MABUHAY PO KAYO!
- May 15, 2007 at 9:57 AM
- JMom said...
-
Arlene, can you send me the names of your members and the officers? So I can add it here.
- May 15, 2007 at 10:20 AM
-
-
Congratulations SK Sagunto! Keep GOING GOING...You're GREAT!
Paki identify naman ng mga faces sa pictures nyo. Si Nicole at Amylyne lang nakikilala ko dyan haha.
- May 15, 2007 at 3:26 PM
- Roselee said...
-
MABUHAY SK SAGUNTO!!!!!!!
AYNA MAYAT.....talaga nga awan latta makaabak ti beauty ti kabataan ng Sagunto a......
Sino ngayen dagita kadua yo dita pix Jollibee? Idiay pix 5 ti mairupaak lang ket ni Amy nga asawa ni pinsan ko nga Stanley,Jollibee nga anak ni mng Carol and Nicole nga anak ni aunt Vilma.Diay pix 6 and 8 ket ti laeng am-ammok nga rupa ket ni Michael Ibanez.Ni Michael ket very close gamin kada Joy and Jay-R isu nga am-ammok ken very fond ni Marifaye kaniana.Ayan mo ngay dita Arlene? Sorry ading ti naimula ditoy panunot ko nga rupam ket idi ubing ka pay laeng. Isu nga please Arlene,Jollibee paki add ti captions na dagita photos tapno ammo mi met no sino da dagita agkakapintas ken agkakagwapo nga kabataan ti barrio tayo.
- May 15, 2007 at 3:27 PM
- Omom said...
-
Congratulations everyone for a job well done! Yes, please add captions so we can see who the future writers, contributors and reporters to the New Sagunto Star blog :-)
~Babot
- May 15, 2007 at 4:28 PM
- eva said...
-
uray siak emz ni amylyne nichole ti amammok ngem diay karuprupa ni Polen a ket I conclude nga ni Arlene ken ni jolibee sa diay maysan sa ta karuprupa ti velasquez. Sinno ngay dagiti Guests yo ni met lang Capitan ti amammok! thanx you are making us happy mga annak!
- May 15, 2007 at 5:37 PM
-
-
GOOD WORK Amylene! Ituloy mo dayta nga narugiam. Malagip ko idi tiempo tayo.. napan tay lingayen nag perform taz concert tayo ken daduma pay nga activity dita barrio. tata awan kami ditan ngem you see we can still see you with those new generation. keep it up..
- May 16, 2007 at 2:36 PM
-
-
Marlon Ibanez gayam dayta adda dita pix saan nga Michael.Wen ni Marlon ti gayyem da Joy and Jay-R.
- May 16, 2007 at 3:22 PM
-
-
ay wen aya dagiti agtutubo,
no malaglagip ko di daydi
nga pannawen ko, kas makitak
dagitoy nga ubbing ti Sagunto
makapabang-ar ti naknakem
umatiddog ti is-isem...
nasayaat ta uray kuaresma
adda latta paay-ayam
nga inda insagana,
ta uray man kunam nagasideg
ti eleksyon, gapu ti dayta,
"star-studded" nga kunada.
aley, agpapigsa kay latta,
ti salun-at inkay aywanan,
tapno panunot mailak-am
ti panagay-ayam ketdi ket
basketbol ti utek ken bagi.
agplano koma ti agtultuloy
nga reporma,SK wenno liga,
paaduen ti miembro ken grupo
tapno dumakdakkel ti guyod
ti nalalaing nga agtutubo.
ket kas ingkay agay-ayam
inkay met kitaen ti balansya
nga panagaywan ti daga
ken aglawlaw ti baryo tatta
ta uray man no napintas
ti salun-at yo dita,
agbalbaliw to met laeng
no ti ingka pagianan
matmatay, saan naaywanan.
ingkay man kadi agbisita
ti para-paraangan,
ta dakayo nga agad-adal
ti mangisalakan...
ingkay isuro dagiti
nagannak yo, aglatlatin
dagiti sursuro nga inda
nabasbasa di pannawen da.
ket kitaen yo man ta adda
adda pay mangted pangpiknik
inkay iyawis kadagiti tsiks
ken babbaro nga agururay
awis nga umay, madi yo pay?
ket dagita manong yo
ken manang, patuludan
yo ketdi ti surat ken papel
nga mangilawag ti proyekto
nga ingkay isambot
kalpasan panagtutudo.
ay wen boydick, arlene
ken jollibee, daydayawen
ta nasayaat ti makitkita mi,
urayen mi ti inyebkas yo
nga karkari kadagitoy
manang yo ditoy blog ken sityo
nga ingkay ida tulungan,
mangiwaras ti inda naplano,
napintas nga proyekto
para nanakem nga agtutubo.
ket ali, karkararagan kayo
nga sapay koma, agballaigi
dagiti inlista yo
nga pagsayaatan ti Sagunto!
Agyaman kami kadagiti SK!
Agyaman kami kadagiti grupo
ti Agtutubo nga agtultuloy
nga mangisalakan ti baryo!
Apo Lakay
nga agpak-praktis ti soccer
- May 16, 2007 at 5:02 PM
-
-
ay ket baw di napanak nagpaspasyar kadagiti pagbutusan napanak naguilian ket adda ket pinnaltugen napan ko lang innala diay basi nga inyayab ni kapid boyet ket nagawidak nga sigud a a narigaten.
ala mayat nga panagbuybuyak dagitoy paliga ti agtutubo tatta nga kalgaw kasus kasta unay nga angdod gapu ti pudot ti panawen ay sus dagitoy agtutubo tayo nga babbalasang sipsiputan kayo met ket! dagiti matada adda kadagiti naguguwapo nga umayayam toy kabbalay ko ket sapasapaen na nga iwakas ti obra na tapno laeng maimatangan na diay baro nga taga batakil sus naggapuak dagitan.
Di panawen mi met ket taga twin peaks ken taga Saytan ti dayo ay na dagiti babbalasang ditoy idi a ket maibos ti sanga kilo nga pulbos tapno agpapintas da kadagiti babbaro dakami met nga babbaro ti lalaingen mi met agayayam tapno di nga italyaw toy babbalasang ti rupa da kadagiti taga sabali ngem nasisigalt kami latta idi ken uray sa met tatta basta taga Sagunto mayat latta alisto! ala dimmagasak laeng ta sinirip ko ni apo lakzzz ket mayat latta ti bitla na gayam... ala SK dakkel ken adu nga sipsipat ti para kadakayo minlalaing kayo inaramid yo ti nabaelan yo agbiag latta ti Puli!
kimat
- May 16, 2007 at 6:47 PM
-
-
Ket sika kimat,
ammok met nga agsisiem
ka ladta't bagbaga,
ur-urayem no adda
apo laks itatta,
sakanto la agipablaak
bakasyon mo a naragsak.
kasus, dayta la basi ti
kunkunam manen, ay ay
rimuarak laeng,daytoy apok
kinunana, agururay kano
sagunto star aya, sarsarita
ken tokar,kasla musiko kano
ti daniw tayo, ala ngarud
umayka met agdobla daniw dita
maiyaw-awan nga kaaruba.
ta agpadpada ta gayam,
nga agsisiem idi,
dyak la ibagbaga ah,
baka ipablaak da,
dyay nagited ti pigerger
ti pusok uray tatta.
hakhakhak, mayat latta
sige agpaliga kayo dita,
tapno umay ti dayo
nga kasos naggagwapo,
agimon ti taga sagunto
nga botyog ti ado, hahaha.
ket uray no kasta,
sagunto ak latta,
artacho pay ah,
agat kakaisuna,
ket no maminsan,
taga La Union umaydan
ayna naglalaing da,
madadael daytoy paliga.
ket dagidiay ngarud appok
inda nagipatulod, ti bola
nga naugedugedan, puraw
ken nalamuyot,pinadas koman
a ket mayat nga iggenan
kugtaram la kano, idungpar
ta ulo, tapno tumayab
agayayam ti soccer,cool kano.
padasek to man,
iyapan ta turod,
karayan, taltalon,
kalpasan ti talon,
pangigtot ti tokak,
pangbarsak ti mangga,
inton malpas ti liga.
Apo Lakay
agbuya ti TV,sinno aya ti nangabak tatta, party-lists nga kunada?
- May 16, 2007 at 7:46 PM
- arlene said...
- This comment has been removed by the author.
- May 17, 2007 at 4:01 AM
- arlene said...
-
kasla talaga pagbaludan nu kit-kitaem jay barangay hall.. ngem nu umuneg ka ket makitam ti pintas na.. Kar-karo jay impaaramid mi nga SK office.. Kurang lang gamin ti aircon... hehehehe!
- May 17, 2007 at 4:20 AM
- arlene said...
-
SK Officials:
SK Chairwoman: Arlene B. Paliwen
SK Kagawads:
1. Mark Anthony S. de Vera
2. Archie B. Paliwen
3. Jollibee D. Velasquez
4. Mark Angelo B. Quidangen
- May 17, 2007 at 4:50 AM
-
-
wen Arlene nakitak ngarud ta uneg thru your pix ket mayat apay talaga nga masapiul yo ti aircon heheh kurang ta electric fan tattan since the weather is like a hell kano well awan ngamin ti adu nga kaykayo ditan but wait ibaga tayo ken jeanette nga i post na ta immidiate needs ti SK ket makatulong dagiti SK all over the globe for that ngem... i meeting mo pay for the approval of the SK council and Barangay Council tapno mayat ti annayas ti programam you are guided by the proper procedures tapno awan ti ag??? ton. ammomon ti kayat ko nga sawen.
eva
- May 17, 2007 at 7:48 AM
-
-
Hey Arlene and SK officials your Manang Janet in Vancouver is doing a move for the SNOW you are asking (ngem diay pul-oy na lang ti maipaw-it danto ngata) pray for her mission ta bareng tapno maramanan yo met ti breeze from Canada particularly diay Vancouver sakbay dakayo nga palisyen hahhaha ta ania ngay ket you are not getting younger met ket election yo manen!
evz
- May 17, 2007 at 10:44 AM
- eva said...
-
you know arlene nag cute ka man nga nangibaga nga masapul ta office yo ti aircon so am requesting your office to make an official letter address to Miss Janet Wag-e Oblero and friends Vancouver British Columbia CA
asking for a unit of Air condition.
then send it to the IT ni auntie jeanette mo ta i post na for records purposes lang okay naranaak lang tattay isu nga I ask her about it and thanx GOD she responded positively she will solicit. then write all your names as the solicitors I mean SK officers she was asking no kaano nga masapul I told her that ASAP tapno marammanan yo pay ti angin ti Vancouver sakbay da sublaten ti post yo. sigh! let Capitan Approve it okay nalapasen ti saritaan mi Babot Emily jeanette and I to Janet I just want everything to be in order and just wait for further instruction.
thanx mga annak! ti naanus makauray ti nagaget makabirok hahhaha!
- May 17, 2007 at 6:35 PM
- Roselee said...
- This comment has been removed by the author.
- May 18, 2007 at 12:28 PM
- Roselee said...
-
Tatta ta nagmayat ni Janet nga agsolicit ti kadua na nga agidonate ti AC para office ti SK, sino ngay garud agbayad ti koryente?
- May 18, 2007 at 3:49 PM
- eva said...
-
don't worry roselee adda fund ti Barangay for that hehehhe!
noy awan pay met ti nakabasa nga SK sa daytoy kunkunatayo ditoy hahaha! no adda koma PC da isu nga ala agurnong kan ti dolar per day kissayam ti shopping spree huston to no agawid ka.hehehhe!
- May 18, 2007 at 6:08 PM
- Roselee said...
-
wen garud. ayanna ngayen dagidiay SK?
- May 18, 2007 at 6:33 PM
- Roselee said...
-
Wake up SK! Nag ngato ti initen. Don't tell me nga nakaturog kayo pay laeng.......
ADDA GOOD NEWS!!!!!!!!
- May 18, 2007 at 6:37 PM
- Roselee said...
-
Ammoyo... no kayat yo nga adda mang monitor daytoy site tayo idiay Sagunto , appointan tau ni Amylyn nga mapan kanayon diay internet da mng Ferdie nga ag update kania tayo.Ngem kailangan a nga Free isu na no mapan na usaren diay computer.Pangalaan na ngay pagbayad na no everytime nga mapan datayo up-updaten ket pagbayaden da. Ania ti panagkunam mng Evz?
- May 18, 2007 at 6:51 PM
- Roselee said...
-
Ni Amylyne..... talaga nga maasaam.
- May 18, 2007 at 6:53 PM
- Omom said...
-
Ali, sige, Roselee, ibagam ti SK siak ti bahala ti internet connection da idiay ayan da Ferdie for 6 months. Sinno ti mayat kadakayo ti ag-donate for the other 6 months?
~Babot
- May 18, 2007 at 9:04 PM
- Roselee said...
-
Sige mng Babot siakon ti agdonate ti another 6 months.Sika pay lang mangbayad ti first six months then no malpas mo diay 6 months i take over ko.
Sige mng Evz sika bahala ken mng Ferdie nga mangibaga ta siak met ken Amy.I'll try to call Amy today.
- May 19, 2007 at 4:05 AM
- Roselee said...
-
No macontact ko ni Amy isu nan to ti mangibaga ti SK.
- May 19, 2007 at 4:06 AM
- Roselee said...
-
Mng Babot sino ba talaga ti Kimat ken apo lakay.No ammom paki email dak man off the record.Ibagak to diay reply email ko no ania nga reason no apay nga damdamagek. thanks
- May 19, 2007 at 4:10 AM
-
-
so adda one year quota for net connection tayon hmmmppp! good enough just email ferdie and you can send it through western Union but actually I don't know ti taray na diay shop isu nga Bot email mo ni ferdz!
emz
- May 19, 2007 at 8:17 AM
-
-
miss evz, nagsign po kayo ng emz ko. ako po yang na sign nyo. kabaw ka nga talaga waaaaah.
roselee kampi na tayo.
- May 19, 2007 at 8:27 AM
- Jeanette said...
-
Nyehe!!! agkabaw kayo nga talagan! Nagrigat nga talaga ti bumaket ah! LOL!
- May 19, 2007 at 9:38 AM
- Omom said...
-
Bwahahaha!!!!! Aye, hubby is always wondering what the heck am I laughing at all the time kano!!!!
Ala, agpakaru ti kabao yon!!! Ayna, uray la agsaksakit ti tian nga agkatkatawa ditoy exchanges yo.
Roselee, talaga nga haan ko amo no sino dagita undercover agents ti Sagunto. We're all trying to guess, even mom since I print out hard copies for her to read.
I have a few guesses though...I don't know who's who but maybe one is Uncle Leo Pascua, Uncle Harry Baiguen, James Bagtang, Uncle Henry Palit-ang...these are only guesses and suspicions since they're the only ones I know who are familiar with the mountains and farms and can articulate in Ilocano so well. Ay, I just don't know. Pag-sakiten da ti ulo'k ng agbasa ti very deep ilocano. Back and forth ak idiay Iluko.com ken ilocano dictionary. Di bale, addu ti maadadal ko, better for me, hehehe!!!
Na contact yo dagita SK kids na?
~Babot
- May 19, 2007 at 1:22 PM
-
-
evs thank you, uray dyay bed agkatkatkatawa ak latta, so pagawawiden dakon ta matawawak kanon YEHEYYYYY!
- May 19, 2007 at 2:45 PM
-
-
emz kakitkitak ta kunkunam nga sign ko hahahah! hikhikhik!
funny am sorry about it siguro sika pay la ti panpanunutek diak napansin hhehehe!~tin to met la ememail yo hahaha! isu met la agfiesfiesta ni roselee nga mangas asar kaniak
eva
- May 19, 2007 at 4:19 PM
- Roselee said...
-
ha!ha!ha!ha!ha!he!he!he!he! talaga nga agkabaw da, uray nagan da malipatan da payen Ha!ha!ha!ha!he!he!he!
- May 19, 2007 at 5:32 PM
- Roselee said...
-
Saan ko met makontak ni Amy.I will try again later
- May 19, 2007 at 5:32 PM
- arlene said...
-
aunties and manang ko... pati uncles and manongs....
pasensiya ta tattatk lang nabasa toy post.. kasubsublat ko gamin toy laptop ko. imbag ketdin a ta evryday ak nga makacheck ti messages ko ta adda gamin internet conection ditoy ayan ni aunt ko nga cherry toy baguio. ngem nu sumalogak to jay sagunton a ket awanen. kapilitan nga idjay manen shop. ngem im planning nga agpakabit ti internet jay balay. tapno nalalaka ti ag update. mejo nangina lang gamin ti bayad isu nga baka mabayagan.
- May 24, 2007 at 12:57 AM
- arlene said...
-
agaramid nak to ti letter para jay AC unit ton bumaba ak. basta ken manang janet nga i address right?
agpatulong nak to lattan ken uncle loejan.
- May 24, 2007 at 12:58 AM
- arlene said...
-
pati gayam letter para jay plano mi nga league this coming october.. ken halloween party..
post min to latta ditoyen..
- May 24, 2007 at 1:01 AM
-
-
Arlene and SK no Problem basta pagsayaatan ti Youth tayo dita for the meantime Omom is arranging the net connection fee diay shop ni Ferdie tapno anytime you can goa nd use it for our Official business tapno dikay ag problema ti pagbayad yon dita.
okay just a very simple letter of request not necessary nga resolution okay goodluck!
evz
- May 24, 2007 at 8:59 AM
- Omom said...
-
Hi Arlene,
Don't worry about net connection idiay ayan da Ferdie, siak ken mng. mo Roselee ti bahala. Inkay la usaren ti pc - ilistan to met ni Ferz. Ti allowance ti SK for net connection usage ket 10 hours a week. You kids at SK are doing great! Keep up the good job.
Pakumustaam met da Cherry idta Baguio.
~Babot
- May 24, 2007 at 10:18 AM
- arlene said...
-
okey po..
thank you gayam ti amin nga support yo..
makapainspire..
- May 24, 2007 at 8:22 PM