text:
Daytoy ket gapuanan iti napigsa a tudo ken panagrukop iti daga gapo iti gingined idi napalpalabas nga aldaw.
Iti naaramid a road clearing operation ti Up-Uplas Road a nagbinnuligan iti Mdrrmo Sudipen, konseho iti Brgy. Up-Uplas ken dagiti boluntaryo a timmulong ti nasao nga aktibidad. Daytoy ket gapuanan iti napigsa a tudo ken panagrukop iti daga gapo iti gingined idi napalpalabas nga aldaw.
Babaen ti panagtitunnulong ti tunggal maysa, mabalinen a pagnaan ti nasao a kalsada ket aggannadtayo latta koma tapno maliklikantayo ti disgrasya.


c: text/html

text:
Naaramid ti coffee-table discussion iti nagbabaetan ti Provincial Government of La Union (PGLU) nga idadauluan iti agay-ayat kadatayo, Gobernador Francisco Emmanuel “Pacoy” Ortega III, Hon. Wendy Joy D. Buquing, VM Melvin G. Macusi ken dagiti unit heads ti munisipiotayo
Daytoy ket maysa a wagas ti gobierno probinsial tapno mangngegan dagiti nadumaduma nga issues ken concerns, kasta met a makita dagiti bambanag a mainaig iti pagsiaatan ti ili. Nagyaman met ti ina ti ili iti awan sarday nga ayat, suporta ken panangtulong ti gobierno probinsial iti lokal a gobierno para iti panagprogreso ti sangkagimongan.
#StrongerTieswithLGUs

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Cagayan de Oro
Ti Siudad ti Cagayan de Oro ket maysa kadagiti importante a siudad iti Mindanao a masarakan iti probinsia ti Misamis Oriental iti Filipinas. Daytoy ket maysa a primera a klase a siudad, ti Siudad ti Cagayan de Oro ket isu pay ti kapitolio ti Misamis Oriental. Kabeddengna ti probinsia ti Bukidnon iti daya ken abagatan, ken ti ili ti Manticao iti laud.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Addaan ti Siudad ti Cagayan De Oro iti 80 a barbaranggay.[2]
- Agusan
- Balulang
- Bayabas
- Bonbon
- Bugo
- Bulua
- Camaman-an
- Canitoan
- Carmen
- Consolacion
- Cugman
- Gusa
- Iponan
- Kauswagan
- Lapasan
- Lumbia
- Macabalan
- Macasandig
- Nazareth
- Patag
- Puerto
- Puntod
- Tablon
- Baikingon
- Balubal
- Bayanga
- Besigan
- Dansolihon
- F.S. Catanico
- Indahag
- Mambuaya
- Pagalungan
- Pagatpat
- Pigsag-an
- San Simon
- Taglimao
- Tagpangi
- Tignapoloan
- Tuburan
- Tumpagon
- Baranggay 01
- Baranggay 02
- Baranggay 03
- Baranggay 04
- Baranggay 05
- Baranggay 06
- Baranggay 07
- Baranggay 08
- Baranggay 09
- Baranggay 10
- Baranggay 11
- Baranggay 12
- Baranggay 13
- Baranggay 14
- Baranggay 15
- Baranggay 16
- Baranggay 17
- Baranggay 18
- Baranggay 19
- Baranggay 20
- Baranggay 21
- Baranggay 22
- Baranggay 23
- Baranggay 24
- Baranggay 25
- Baranggay 26
- Baranggay 27
- Baranggay 28
- Baranggay 29
- Baranggay 30
- Baranggay 31
- Baranggay 32
- Baranggay 33
- Baranggay 34
- Baranggay 35
- Baranggay 36
- Baranggay 37
- Baranggay 38
- Baranggay 39
- Baranggay 40
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ City of Cagayan de Oro | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Akin-amianan a Mindanao Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion X (Amianan a Mindanao)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion X (Amianan a Mindanao)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion X (Amianan a Mindanao)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion X (Amianan a Mindanao)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Misamis Oriental". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)
- Online Tourist Guide iti Ciudad ti Cagayan de Oro
- Mapa a satellite manipud Google Maps


text:
Manipud iti Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Ti
Dts (date time sorting) ket inus-usar tapno husto ti pannakaurnos dagiti petsa iti maurnos a tabla.
Iti kadaywan para iti maitutop a pangurnos, dagiti petsa ket nasken a maikabil iti pormat ti TTTT-BB-AA. Nupay kasta, dayta a pormat ket saan a maitunos iti estilo para iti panangiparang ti petsa. Daytoy a plantilia ket automatiko nga agpartuat ti nailemmeng a tekla bayat nga agiparparang iti petsa iti maysa nga alternatibo a pormat (kas iti aldaw-bulan-tawen).
Ti tawen, bulan ken aldaw ket mabalin nga agsisina a maikabil wenno kas agmaymaysa a petsa.
{{dts|
tawen| bulan| aldaw| BC}} {{dts|
petsa}}
Umuna a parametro – Tawen (pagpilian no maited ti bulan)
Positibo a bilbilang (1 aginggana ti 999,999,999,999) mangirepresenta kadagiti tawen ti AD wenno BC (agkammatalek iti maikapat a parametro).
Negatibo a bilbilang (−1 to −999,999,999,999) mangirepresenta kadagiti tawen ti BC (awan ti maikapat a parametro).
Dagiti numero ti tawen ket nasken nga aglaon kadagiti kaw-it wenno sabali a panagpormat. Maika-2 a parametro – Bulan (pagpilian no saan met a maited ti aldaw)
Napno a nagan ti bulan – kas iti Pebrero
Pangyababaan a nagan ti bulan – kas iti Peb
Bilang ti bulan – (maikkan ti sero wenno awan) kas iti. 2 wenno 02 Maika-3 a parametro – Aldaw (pagpilian)
Bilang ti aldaw – (maikkan ti sero wenno awan) kas iti 7 wenno 07 Maika-4 a parametro – (pagpilian)
Mabalin a BC, AD, BCE wenno CE
Maus-usar a kakuyog ti positibo a bilang ti tawen
Umuna a parametro – ti napno a petsa
Babaen ti kasisigud ti pormat ti TTTT-BB-AA ket agbalin iti pormat ti bulan-aldaw-tawen bayat a dagiti sabali apormat ket agtultuloy iti urnos a pannakaikabilda.
Dagiti naipangyabababaan a bulan ket maawat ket maipangyababaan iti maiparuar.
Mapasayaatto dagiti biddut ti kadakkel ti letra.
Ti agmaymaysa a tawen ket maiyulogto a kas tawen, no saan ti petsa ket waswasen babaen ti modulo. Maawat dagiti sumaganad a pormat:
TTTT-BB-AA
AA-BB-TTTT
AA Bulan TTTT
Bulan AA, TTTT
TTTT-BB
AA Bulan
Bulanh AA
Bulan TTTT
TTTT
Bulan Dagiti numero ti aldaw ken bulan ket mabalin dagiti bilang ti 1 wenno 2, ken dagiti numero ti tawen ket mabalin laeng ti 3 wenno 4. No kayat ti maikabil a numero a basbassit ngem 1000, agusar kadagiti umuna a sero (kas iti "0700").
Dagiti tawen ti BC ket mabalin laeng a mawaswas no ti petsa ket ti laeng numero ti tawen.
No kayat ti mangiraman ti aldaw wenno bulan para kadagiti tawen ti BC wenno dagiti tawen a dakdakkel ngem 9999, nasken nga agusar kadagiti sabali a parametro para iti tawen, bulan ken aldaw.
Dagiti pagarigan
estilo ti maikabil
kodigo ti maikabil
nailemmeng a tekla ti pannakaurnos
makita a maiparuar
{{dts| tawen}}
{{dts|1893}}
1893
{{dts|-89}}
89 BC
{{dts|-10000}}
10,000 BC
{{dts| bulan}}
{{dts|Okt}}
Okt
{{dts| bulan tawen}}
{{dts|Pebrero 1767}}
Pebrero 1767
{{dts| aldaw bulan tawen}}
{{dts|12 Ago 1987}}
12 Ago 1987
{{dts| bulan aldaw, tawen}}
{{dts|Hulio 1, 1867}}
Hulio 1, 1867
{{dts| aldaw bulan}}
{{dts|25 Oktubre}}
25 Oktubre
{{dts| bulan aldaw}}
{{dts|Ene 1}}
Ene 1
{{dts| YYYY-MM-DD}}
{{dts|2014-12-09}}
Disiembre 9, 2014
{{dts| tawen| bulan}}
{{dts|1990|10}}
Oktubre 1990
{{dts|1980|Dis}}
Dis 1980
{{dts|1970|Agosto}}
Agosto 1970
{{dts| tawen| bulan| aldaw}}
{{dts|2024|Hun|12}}
Hun 12, 2024
{{dts|-204|11|22}}
Nobiembre 22, 204 BC
{{dts| tawen| bulan| aldaw| panawen}}
{{dts|44|3|15|BC}}
Marso 15, 44 BC
{{dts|94|Okt|17|AD}}
Okt 17, 94
{{dts| bulan}}
{{dts||Mayo}}
Mayo
{{dts| bulan| aldaw}}
{{dts||Sep|12}}
Sep 12
Ti panagusar ti
format ket agpataud iti pormat nga agdepdepende iti, ngem daan a nasken a kapada iti pormat itinaited a petsa. Ti parametro ti
format ket mabalin a mangala kadagiti siam a pateg.
Dagiti pagarigan
pateg
annong
kodigo ti maikabil
nailemmeng a tekla ti pannakaurnos
makita a maiparuar
ti pormat ket agdepdepende iti maikabil
{{dts|26 Ene 1788}}
26 Ene 1788
{{dts|Marso 12, 1557}}
Marso 12, 1557
{{dts|1975-02-13}}
Pebrero 13, 1975
dmy
maiparang ti petsa iti pormat ti aldaw-bulan-tawen
{{dts|Sep 13, 1888|format=dmy}}
13 Sep 1888
{{dts|1983-01-03|format=dmy}}
3 Enero 1983
dm
maiparang laeng ti aldaw ken bulan iti pormat ti aldaw-bulan
{{dts|Peb 26, 1788|format=dm}}
26 Peb
{{dts|2020-10-15|format=dm}}
15 Oktubre
mdy
maiparang ti petsa iti pormat ti bulan-aldaw-tawen
{{dts|Agosto 31, 1901|format=mdy}}
Agosto 31, 1901
{{dts|2006-11-08|format=mdy}}
Nobiembre 8, 2006
md
maiparang laeng ti aldaw ken bulan iti pormat ti bulan-aldaw
{{dts|26 Hun 1988|format=md}}
Hun 26
{{dts|2002-05-27|format=md}}
Mayo 27
my
maiparang laeng ti bulan ken tawen iti pormat ti bulan-tawen
{{dts|16 Nobiembre 1488|format=my}}
Nobiembre 1488
d
maiparang laeng ti aldaw
{{dts|6 Hulio 1666|format=d}}
6
m
maiparang laeng ti bulan
{{dts|1980-02-12|format=m}}
Pebrero
y
maiparag laeng ti tawen
{{dts|-26|Ene|18|format=y}}
26 BC
hide
ilemmengna ti petsa
{{dts|15 Oktubre 1800|format=hide}}
Adda dagiti dua a waya iti panagiyangbabaan iti nagan ti bulan.
Ti dagus a panangikabil ti naipangyababaan a nagan ti bulan.
Usaren ti parametro ti
abbr=on.
Dagiti pagarigan
pamay-an ti pangyababaan
kodigo ti maikabil
nailemmeng a tekla ti pannakaurnos
makita a maiparuar
none
{{dts|2000-01-01}}
Enero 1, 2000
{{dts|2000|1|1}}
Enero 1, 2000
{{dts|1 Enero 2000}}
1 Enero 2000
{{dts|2000|Enero|1}}
Enero 1, 2000
naipangyababaan a naikabil
{{dts|1 Ene 2000}}
1 Ene 2000
{{dts|2000|Ene|1}}
Ene 1, 2000
abbr=on
{{dts|1 Enero 2000|abbr=on}}
1 Ene 2000
{{dts|2000|Enero|1|abbr=on}}
Ene 1, 2000
{{dts|2000-01-01|abbr=on}}
Ene 1, 2000
{{dts|2000|1|1|abbr=on}}
Ene 1, 2000
Dagiti dadduma pay a tekla ti panagurnos [ urnosen ti taudan ]
Iti kaso a dagiti dua a petsa iti tabla ket agpada, dagitoy ket mabalin nga urnosen babaen ti panagusar ti parametro ti
addkey.
Dagiti pagarigan
kodigo ti maikabil
nailemmeng a tekla ti pannakaurnos
makita a maiparuar
{{dts|2010-10-10|addkey=3}}
Oktubre 10, 2010
{{dts|2010-10-09}}
Oktubre 9, 2010
{{dts|2010-10-10|addkey=1}}
Oktubre 10, 2010
{{dts|2010-10-10}}
Oktubre 10, 2010
{{dts|2010-10-10|addkey=4}}
Oktubre 10, 2010
{{dts|2010-10-11}}
Oktubre 11, 2010
{{dts|2010-10-10|addkey=2}}
Oktubre 10, 2010
Ti panangiddep ti panagpasardeng ti panagbalkot ti balikas, usaren ti parametro ti
nowrap=off.
Panagurnos kadagiti saan a kompleto a petsa [ urnosen ti taudan ]
Sibubukel a bulbulan wenno tawtawen
Ti sibubukel a tawen wenno bulan (ken tawen) ket maurnos segun iti umuna nga aldawna.
Dagitiawan a tawen
No saan a nainaganan ti tawen, maurnosto ti petsa a titawen ket kasla ti agdama a tawen.
Dagiti blanko a petsa
No awan man dagiti naikabil a petsa, mausar ti mabalin a kaaduan a tekla ti pangurnos, isu a ti naikabil ket maudinto a maurnos.
Ti panangikabil ti saan nga umiso a petsa ket kadawyanto nga agpataud iti maysa a biddut a kas ti adda dita baba.
Biddut iti Plantilia:Dts: dagiti aldaw ket nasken a sibubukel a bilang iti pagbaetan ti 1 ken 31
Masurot dagiti biddut iti
Kategoria:Dagiti plantilia ti Dts nga addaan kadagiti biddut.
Ti plantilia ket ssan a makabael a mangilasin kadagiti petsa ti kalendario ti Hulino ken Gregoriano. Ken daytoy pay ket saan amakabael a mangala iti petsa itimaysa a kalendario a kas maikabil ken mangiruar ti petsa iti sabali a kalendario. Isu ngarud, tapno masigurado ti maitutop a panagurnos, dagiti editor ket naskenda nga agusar iti maysa a kalendario para kadagiti amin a petsa, wenno agpili iti naisangayan a panangibaliw a petsa (kas pagarigan, ti panangikeddenga ti 4 Oktubre 1582 ket Huliano ken dagiti maudi a petsa ket Gregoriano); daytoy ket maaramidto a naisangayan kadagiti nadumaduma nga artikulo. Dagiti editor ket akinrebbengda a mangipalawag iti agbasbasa no dagiti makitkita a petsa ket Huliano wenno Gregoriano no adda posibiladad a makallilaw dagitoy.
− no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar Dagiti baw-ing


text:
Baghdad
Ti Baghdad (Arabiko: بغداد, Baġdād, IPA: [bæɣˈdæːd]) ket isu ti kapitolio ti Republika ti Irak, ken isu pay ti kabeddengganna a Probinsia ti Baghdad . Ti populasioan ti Baghdad manipud idi 2011 ket agarup a 7,216,040, a mangaramid daytoy ti kadakkelan a siudad idiay Irak,[1][2] ti maikadua a kadakkelan a siudad idiay Arabo a Lubong (kalpasan ti Cairo, Ehipto), ken ti maikadua a kadakkelan a siudad idiay Akinlaud nga Asia (kalpasan ti Tehran, Iran).
Daytoy ket mabirukan idiay igid ti Karayan Tigris, ti siudad ket nabangon idi maika-8 a siglo ken nagbalin a kapitolio ti Abasida a Kalipato. Iti uneg ti nabiit a pannakapartuatna, ti Baghdad ket nagbalin iti maysa nga adda ti naisangsangayan a kultura, komersio, ken kinasirib a sentro para iti Islamiko a Lubong. Daytoy ket maipatinayon ti panagibalbalayan kadagiti nadumaduma a nangruna nga akademiko nga institusion (a kas ti Kamara ti Saririt) ket nakaited ti siudad ti maysa a sangalubongan a pammadayaw a kas ti "Sentro ti Panagadal". Iti amin a panawen ti Nangato a Tengnga a Panpanawen, ti Baghdad ket naipanunotan idi nga isu ti kadakkelan a siudad iti lubong nga adda ti nakarkulo a populasion ti 1,200,000 a tattao.[3] Ti siudad ket kaaduan a nadadael babaen ti Mongol nga Imperio idi 1258, a nagbanagan ti pannakaapday a nagtultuloy kadagiti amin a panawen ti sigsiglo gapu kadagiti kanayon a pangok ken dagiti adu a nagsasaruno nga imperio. Iti panakaibigbigan ti Irak a kas maysa a nawaya nga estado (dati a Britaniko a Bilin ti Mesopotamia) idi 1938, ti Baghdad ket nagin-inut a nakagun-od kadagiti dati a kadayegna a kas maysa a naisangsangayan a sentro ti Arabiko a Kultura.
Kadagiti kontemporario a panawen daytoy a siudad ket sagpaminsan a nakasango kadagiti nakaro a panakadadael dagiti patakder, a ti kinaudi ket gapu ti gangganaet a panasakup nga indauluan ti Amerika idi Marso 2003 a nagpaut aginggana idi 2011 ken ti simmaruno a sektario a ranggasan. Kadagiti naududi a tawtawen ti siudad ket kankanayon a nairamraman kadagiti insureksion nga aktibidad ken terorista a panagraraut.
Nagan ti siudadUrnosen
Ti nagan a Baghdad ket kasakbayan ti Islamiko ken ti punganayanna ket saan a nalawag, ngem daytoy ket mainaig kadagit dati a pagtaengan, nga awan dagitoy idi ti politka ken komersio a kabilegan. Ti nagan ket nabirukan idi a kas Baghdadu kadagiti rehistro ti Asirio kuneiporme ti maika-9 a siglo BC, ken iti Babiloniko a ladrilio a mngipakpakita ti Naarian a Selio ni Ari Nebuchadnezzar (maika-6 a siglo BC).[4]
Idi ti Abasida a kalipato nga al-Mansur ket nangbangon ti kompleto a baro a siudad para iti kapitoliona, isu ket nagpili ti nagan a Madinat al-Salaam wenno "Siudad ti Kappia". Daytoy ket isu idi ti opisial a nagan nga adda kadagiti sensilio, pagipadagsenan, ken dagiti sabsabali pay a nga opisial a panagus-usar, urayno dagiti kadawyan a tao ket nagtultuloyda a nagus-usar ti daan a nagan.[5][6] Babaen ti maika-11 asiglo, ti "Baghdad" ket nagbalin a gangani nga isu ti eksklusibo a nagan para iti naindayegan ti lubong a metropolis.
Adda dagiti dadduma a maisuppiatan a teoria ti etimolohia ti naisangsangayan a nagan a Baghdad. Ti kaaduan a nawatiwat a naawawat kadagitoy ke ti nagan ti maysa a Tengnga a Persiano[7][8][9][10][11][12][13] a kompuesto tiBag "god" + dād "naited", a maipatarus ti "inted ti Dios" wenno "sagut ti Dios", a nagtaudan ti Moderno a Persiano a Baɣdād. Daytoy pay ket masurotan iti Daan a Persiano.[14] Ti basbassit a mabalin a panagipagarup ket ti Persiano a kompuesto ti Bāğ "garden" + dād "nasayaat", a maipatarus ti "Ti nasayaat a hardin".[5][6]
PakasaritaanUrnosen
PundasionUrnosen
Kalpasan ti pannakatnag dagiti Umayyad, ti immuna a dinastia ti Muslim, dagiti nangabak a nagturturay nga Abasida ket kinayatda ti bukodda a kapitolio a pagturayan. Nagpilida iti sito iti amianan ti Sasanida ti kapitolio ti Ctesiphon (ken laud bassit ti amianan ti taga-ugma a timmakderan ti Babilonia ken Seleusia), idi 30 Hulio 762,[15] ti kalipa Al-Mansur ket nangikomisionado ti pannakaipatakder ti siudad ken nabangon daytoy babaen ti panangimaton dagiti Barmakid.[16] Ni Mansur ket namatmati a ti Baghdad ket ti perpekto idi kapitolio ti siudad iti Islamiko nga imperio babaen dagiti Abasida. Ni Mansur ket nagay-ayat unay iti sitio ken nagisasao iti, "Daytoyen ti siudad a pakabirukan kaniak, ditoyto ti pagtaengak, ken pagturayanto dagiti kaputotak".[17]
Ti idudur-as ti siudad ket tinulongan ti lokasionna, a nakaited daytoy iti panagtengngel kadagiti estratehiko ken dagiti dalan ti panagtagilako, iti igid ti Tigris. Ti rason no apay a ti Baghdad ket nakaited ti nasayaat a lokasion idi ket ti kaadu ti danum ken ti namaga a klima. Ti danum ket adda kadagiti patingga ti amianan ken abagatan kadagiti ruangan ti siudad, a mangipalubos kadagiti sangkabalayan iti adu a taraon, ken kadawyan idi iti daytoy a paset ti panawen.
Ti Baghdad linabsanna ti Ctesiphon, thi kapitolio ti Persiano nga IMperio, a mabirukan idi iti 30 km (19 mi) iti abagatan a daya. Ita nga aldaw, ti laeng nabatin iti Ctesiphon ket ti altar ti ili ti Salman Pak, iti abagatan bassit ti Kalatakan a Baghdad. Ti Ctesiphon ket sinukatanna idi ken innalana ti Seleusia, ti immuna a kapitolio tie Seleusida nga Imperio. Ti Seleusia ket nasapsapa a sinukatanna idi ti siudad ti Babilonia.
Kadagiti nasapa a tawenna, ti siudad ket ammo idi a kas naikarkaro a palagid iti maysa a panangiyebkas iti Koran, idi nangibaga iti Paraiso.[18] Nagpaut iti uppat a tawen iti pannakaipatakder (764-768). Ni Mansur ket nagumnong kadagiti inhenniero, dagiti agrimensura, ken dagiti kostruksionista ti arte manipud iti sangalubongan tapno agtitignayda a mangiladawan kadagiti plano para iti siudad. Dagiti sumurok a 100,000 nga agtabtrabaho ket napanda a nagsukisok kadagiti plano; adu kadagitoy ket naikkan iti sueldo tapno mangrugi iti panangipatakder ti siudad.[19] Ti Hulio ket isu ti napaili a kas panagrugi a panawen gapu kadagiti dua nga astrologo, ni Naubakht Ahvazi ken ni Mashallah, ket namatmatida a ti siudad ket nasken a maipatakder babaen ti senial ti leon, ti Leon.[20] Ti leon ket nainaig iti apuy ken mangisimbolo iti produktibidad, pasindayag, ken panagpadakkel.
Dagiti ladrilio a nausar iti panangibangon ti siudad ket 18 pulgada (460 mm) kadagiti amin nga uppat a bangir. Ni Abū Ḥanīfa ket isu idi ti nagbilbilang kadagiti ladrilio ken nangiparang-ay iti kanal, nga isu met daytoy ti nangiyeg ti danum iti sitio a pagobraan para iti panagusar a mainum ti tao ken ti panagpataud kadagiti ladrilio. Nausar pay ti marmol iti panangipatakder kadagiti pasdek iti amin a paset ti siudad, ken dagiti marmol a tukad ket mapan iti igid ti karayan.
Ti batayan a plano ti siudad ket buklen dagiti dua a dakkel a semi-sirkulo iti agarup a 19 km (12 mi) iti diametro. Ti siudad ket naidaremdem a kas sirkulo iti agarup a 2 km (1.2 mi) iti diametro, ken nakaiturongan daytoy a naammuan a kas ti "Natimbukel a Siudad". Ti orihinal a desinio ket naipakita a kas bugbugtong a singsing dagiti estruktura ti pagtaengan ken komersio iti igid ti uneg dagiti diding ti siudad, ngem ti kanungpalan a panangipatakder ket nanginayon iti sabali a singsing iti uneg ti immuna.[21] Iti uneg ti siudad adda metdagiti adu a parke, dagiti hardin, dagiti purok, ken dagiti promenada.[22] Itisentro ti siudad ketmabirukan ti meskita, ken dagiti pay kuartel para kadagiti guardia. Ti panggep wenno usar ti nabati nga espasio iti sentro ket di ammo. Ti sirkular a desinio ti siudad ket dagus a paltiing ti tradisional nga urbano a desinio ti Persiano Sasaniano . Ti Sasaniano a siudad ti Gur idiay Fars, a nabangon kadagiti 500 a tawtawen sakbay iti Baghdad, ket gangani kapada iti sapasapna a sirkular a desinio, dagiti agraya nga abenida, ken dagiti pasdek ti gobierno ken dagiti templo iti sentro ti siudad. Daytoy nga estilo ti urbano apanagplano ket maigiddiat iti Taga-ugma a Griego ken Romano nga urbano a panagplano, a dagiti siudad ket naidesinio a kas kuadrado wenno rektanggulo nga addaan kadagiti kalsada nga agsisinnabat iti tunggal maysa kadagiti kanawan nga anggulo.
HeograpiaUrnosen
Ti siudad ket mabirukan iti nawatiwat a tanap a ginudua babaen ti Karayan Tigris. Ti Tigris ket pisienna iti gudua ti Baghdad, a ti akindaya a gudua ket tinawtawagan iti 'Risafa' ken ti akinlaud a gudua ket naam-ammuan a kas ti 'Karkh'. Ti daga a nakabangonan ti siudad ket intero a gangani a nadalumpinas ket ababa ti ayanna, gapu ta ti taudanna ket dagiti nayanud a sedimento manipud kadagiti periodiko a dadakkel a layus a napasamak iti karayan.
KlimaUrnosen
Ti Baghdad ket addaan iti subtropikal a namaga a klima (pannakaidasig ti klima ti Köppen BWh) ken daytoy ket, kadagiti termino kadagiti kanagtuan a temperatura, ket maysa kadagiti kapudotan a siudad iti lubong. Iti kalgaw manipud iti Hunio aginggana iti Agosto, ti natimbeng a kangatuan a temperatura ket mabalin a nagatngato a kas 44 °C (111 °F) a kuyogan babaen ti nadarang nga init: nairehistro metten it panagtudo iti basbassit ngem sangadosena a beses iti daytoy a paset ti tawen ken saan pay a nakalabes iti 1 milimetro (0.04 in).[23] Dagiti temperatura a manglabes iti 50 °C (122 °F) iti linong ket saan a karkarna a mangmangeg, ken uray iti rabii dagiti temperatura iti kalgaw ket manmanoda iti baba ti 24 °C (75 °F). Gapu ti dam-eg ket saan unay a nakaro (kadawyan nga ab-ababa ngem 10%) gapu ti kaadayo ti Baghdad manipud iti kalugnakan ti Golpo Persiano, dagiti bagio ti tapok manipud kadagti desierto iti laud ket kadawyan a mapaspasamak iti las-ud ti kalgaw.
Ti panaglalam-ek ket addaan met kadagiti kalalainganna nga aldaw ken agdumaduma a rabii. Manipud ti Disiembre aginggana iti Pebrero, ti Baghdad ket addaan kadagiti kangatuan a temperatura iti natimbeng a 15.5 iti 18.5 °C (59.9 iti 65.3 °F), urayymet a dagiti ngato iti 70 °F (21 °C) ket mabalin met nga adda. Dagiti temperatura iti bigat ket mabalin met a nalamiis: ti natimbeng a kalamiis iti Enero ket 3.8 °C (38.8 °F) ngem dagiti nababa a temperatura a nababbaba ngem agyelo ket mabalin a mapasamak iti mamindua tunggal maysa a tawen.
Ti tinawen a panagtudtudo, ket gangani a mapasamak iti paset ti panawen manipud iti Nobiembre aginggana iti Marso, daytoy ket natimbeng iti 150 mm (5.91 in), ngem mabalin pay a nangatngato ngem 338 mm (13.31 in) ken nababbaba ngem 37 mm (1.46 in).[24] Idi Enero 11, 2008, adda bassit a niebe nga immuna a nagtinnag iti balasiw ti Baghdad.[25]
Dagiti administratibo a pannakabingbingayUrnosen
Ti siudad ti Baghdad ket addaan kadagiti 89 nga opisial a kaarubaan iti uneg dagiti 9 a distrito. Dagitoy nga opisial a panakabingbinagy ti siudad ket nagserbi a kas dagiti adminstratibo a sentro para iti panangideliber kadagiti munisipal a serbisio nga aginggana idi 2003 ket awanan iti politikal nga annong. Idi rugi ti bril 2003, ti tinengngel ti Estados Unidos nga Probisionala Turay ti Koalision (CPA) ket nangirugi iti proseso iti panagpartuat kadagitoy a baro nga annong. Ti proseso ket immuna a nagipatengnga iti isip iti eleksion dagiti konseho iti kaarubaan kadagiti opisial a kaarubaan, ken binutosan dagiti kaukaso ti kaarubaan.
Ti CPA ket nagtataripnonggda kadagiti serye ti miting iti tunggal maysa a kaarubaan tapno mangipalawag ti lokal a gobierno, tapno mangipalawag ti proseso ti eleksion dagiti kaukaso ket ti mangawis dagiti partisipante a mangiwaras ti damag ken mangikuyog kadagiti gagayyem, kakabagian ken dagiti kaarruba kadagiti sumaruno a miting. Ti tunggal maysa a proseso ti kaarubaan ket kanungpalan a nagpatingga iti pangileppas a miting a dagiti kandidato dagiti konseho para iti baro a kaarubaan ket ipayammoda ti bagbagida ken damagenda dagiti kaarrubada nga agbutos para kaniada.
Kalpasan amin dagiti 88 (kanungpalan a naipadu iti 89) konseho ti kaarubaan ket naisaaden, ti tunggal maysa a konseho ti kaarubaan ket bimmutos kadagiti representatibo manipud kadagiti kameng tapno agserbi iti maysa kadagiti siam a konseho ti distrito ti siudad. Ti bilang dagiti representatibo iti konseho ti distrito ket naibatay iti populasion ti kaarubaan. Ti sumaruno nga addang ket ti panagbutos ti tunggal maysa kadagiti siam a distrito kadagiti representatibo manipud kadagiti kameng tapno agserbi iti 37 a kameng ti Konseho ti Siudad ti Baghdad. Daytoy a tallo a lessad a sistema ti lokal a gobierno ket nangikonekta ti tattao ti Baghdad iti sentral a gobierno babaen kadagiti representatiboda manipud iti kaarubaan, babaen ti distrito, ken aginggana iti konseho ti siudad.
Ti isu met laeng a proseso ket nausar idi tapno mangited kadagiti konseho ti representatibo para kadagti sabali a komunidad iti Probinsia ti Baghdad iti ruar ti siudad. Idiay, dagitilokal a konseho ket nanbutosan manipud kadagiti 20 a kaarubaan (Nahia) ken dagitoy a konseho ket nagbutosda kadagiti representatibo manipud kadagiti kamengda tapno agaserbi kadagiti innem a konseho ti distrito (Qada). Kas met iti kaunegan iti siudad, dagiti konseho ti distrito ket bimmutosda met manipud kadagiti kamengda tapno agserbi kadagiti 35 a kameng ti Rehional a Konseho ti Baghdad.
Ti umuna nga addang iti pannakabangon ti sistema ti lokal a gobierno para iti Probinsia ti Baghdad ket ti panagbubutos ti Probinsial a Konseho ti Baghdad. Kasta met idi, dagiti representatibo iti Probinsial a Konseho ket nabutosan manipud kadagiti kamengda manipud kadagiti ab-ababa a konseho kadagiti bilang a maitunos iti populasion dagiti distrio nga inrepresentada. Dagiti 41 a kameng ti Probinsial a Konseho ket nagtakem iti opsina idi Pebrero, 2004 ket nagserbi anginggana kadagit ipanagbubutos a napasamak idi Enero2005, idi nabutosan ti baro a Probinsial a Konseho.
Daytoy a sistema dagiti 127 a nagsisina a konseho ket mabalin a kasla narikut unay; nupay kasta, ti Probinsia ti Baghdad ket pagtaengan dagiti pito a riwriw a tattao. Iti kababaan nga agpang, dagiti konseho ti kaarrubaan, ti tunggal maysa a konseho ket mangirepresenta iti maysa a pagtengngaan ti 75,000 a tattao.
Dagiti Siam nga Agbalbalakad kadagiti Konseho ti Distrito (DAC) ket dagiti sumaganad:[28]
- Adhamiyah
- Karkh[29]
- Karrada[30][31]
- Kadhimiya[32]
- Distrito ti MansourMansour
- Siudad ti Sadr (Thawra)[33]
- Al Rashid[34]
- Rusafa
- Baro a Baghdad (Tisaa Nissan) (9 Abril)
Dagiti siam a distrito ket nabingbingay manen kadagiti 89 a babbabassit a kaarubaan a mangbukel kadagiti sektor kadagiti ania man a distrito dita ngato. Thi sumaganad ket ti panagpili (imbes a ti kompleto a listaan) kadagitoy a kaarubaan:
- Al-Ghazaliya
- Al-A'amiriya
- Dora
- Karrada
- Al-Jadriya
- Al-Hebnaa
- Zayouna
- Al-Saydiya
- Al-Sa'adoon
- Al-Shu'ala
- Al-Mahmudiyah
- Bab Al-Moatham
- Al-Za'franiya
- Hayy Ur
- Sha'ab
- Hayy Al-Jami'a
- Al-Adel
- Al Khadhraa
- Hayy Al-Jihad
- Hayy Al-A'amel
- Hayy Aoor
- Al-Hurriya
- Hayy Al-Shurtta
- Yarmouk
- Jesr Diyala
- Abu Disher
- Raghiba Khatoun
- Arab Jibor
- Al-Fathel
- Al-Ubedy
- Al-Washash
- Al-Wazireya
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ a b Ti karkulo ti populason ket nadumadumaam. Ti Encyclopædia Britannica ket agit-ited ti 2001 a populasion iti 4,950,000, ti 2006 Lancet a Reporta idi 2006 ket agit-ited ti 7,216,050 idi 2011.
- "Baghdad" Encyclopædia Britannica. 2006. Encyclopædia Britannica Online. 13 Nobiembre 2006.
- "Mortalidad kalpasan ti 2003 a panagparmek ti Irak: ti maysa a naikurosan a paset ti rimpuok a panagsukimat"PDF (242 KB). Babaen ni Gilbert Burnham, Riyadh Lafta, Shannon Doocy, ken Les Roberts. Ti Lancet, Oktubre 11, 2006
- Baghdad manipud iti GlobalSecurity.org
- ^ a b "Dagiti siudad ken urbano a lugar idiay Irak nga adda ti sumoruk a populasion ti 100,000", Mongabay.com
- ^ "Listaan dagiti kadakkelan a siudad ti amin a panawen ti pakasaritaan". Wikipedia.
- ^ http://www.atlastours.net/iraq/baghdad.html
- ^ a b "ما معنى اسم مدينة بغداد ومن سماه ؟". Seenjeem.maktoob.com. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2013-01-15. Naala idi 2010-04-27.
- ^ a b "ما معنى (بغداد)؟ - تمت الإجابة عنه - Google إجابات". Egabat.google.com. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2013-06-26. Naala idi 2010-04-27.
- ^ "Archive copy". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2012-05-08. Naala idi 2012-09-26.
{{cite web}}: Panagtaripato ti CS1: naiyarkibo a kopia a kas titulo (silpo)
- ^ http://www.blackanthem.com/News/Fact_Sheets/Baghdad_Iraq10693.shtml
- ^ http://persiangulfstudies.com/en/index.asp?P=NEWS2&Nu=45
- ^ http://islam.about.com/cs/history/a/aa040703a.htm
- ^ http://www.iranicaonline.org/articles/baghdad-iranian-connection-1-pr-Mongol
- ^ http://books.google.com/books?id=rezD7rvuf9YC&pg=PA563&dq=%22Baghdad+name+middle+persian%22&hl=en&ei=eJ22Td_1OZSL4gaA_LTQDw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CFQQ6AEwAw#v=onepage&q&f=false
- ^ http://books.google.com/books?id=i-4WhilzYkQC&pg=PA33&dq=%22Baghdad+godgiven%22&hl=en&ei=Ep62TfPrM4i74QaMwsncDw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CDoQ6AEwAQ#v=onepage&q&f=false
- ^ Guy Le Strange, "Ti Baghdad idi Las-ud ti Abasida a kalipato manipud iti Kontemporario nga Arabiko ken Persiano", pg 10
- ^ Corzine, Phyllis (2005). The Islamic Empire. Thomson Gale. pp. 68–69.
- ^ Times History of the World. Londres: Times Books. 2000.
- ^ Wiet, Gastron (1971). Baghdad: Metropolis of the Abbasid Caliphate. Univ. of Oklahoma Press.
- ^ Wiet, pg. 13
- ^ Corzine, Phyllis (2005). The Islamic Empire. Thomson Gale. p. 69.
- ^ Wiet, pg. 12
- ^ "Abbasid Ceramics: Plan of Baghdad". web.archive.org. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2004-09-02. Naala idi 2014-10-05.
- ^ "Yakut: Baghdad under the Abbasids, c. 1000CE"
- ^ "Monthly rainfall for Baghdad (WMO #40650)". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2012-07-11. Naala idi 2014-10-29.
- ^ "Annual Rainfall Statistics for Baghdad (WMO #40650)". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2012-07-11. Naala idi 2014-10-29.
- ^ (AFP) – Enero 11, 2008 (2008-01-11). "Afp.google.com, First snow for 100 years falls on Baghdad". Afp.google.com. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2010-09-29. Naala idi 2010-04-27.
- ^ "World Weather Information Service – Baghdad". World Meteorological Organization. Naala idi 2013-06-20.
- ^ "Baghdad Climate Guide to the Average Weather & Temperatures, with Graphs Elucidating Sunshine and Rainfall Data & Information about Wind Speeds & Humidity:". Climate & Temperature. Naala idi 2011-12-25.
- ^ "New troops to move into Iraq". USA Today.
- ^ "DefenseLink News Article: Soldier Helps to Form Democracy in Baghdad". Defenselink.mil. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2010-05-29. Naala idi 2010-04-27.
- ^ "Zafaraniya Residents Get Water Project Update – DefendAmerica News Article". Defendamerica.mil. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2008-12-28. Naala idi 2010-04-27.
- ^ Frank, Thomas (2006-03-26). "Basics of democracy in Iraq include frustration". USA Today. Naala idi 2010-04-26.
- ^ "DefendAmerica News – Article". Defendamerica.mil. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2008-12-27. Naala idi 2010-04-27.
- ^ "Democracy from scratch". csmonitor.com. 2003-12-05. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2010-04-03. Naala idi 2010-04-27.
- ^ "Leaders Highlight Successes of Baghdad Operation – DefendAmerica News Article". Defendamerica.mil. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2008-12-28. Naala idi 2010-04-27.
Adu pay a mabasbasaUrnosen
- Babaen kadagiti Desierto a Dalan a Papanan idiay Baghdad Naiyarkibo 2005-04-02 iti Wayback Machine, babaen ni Louisa Jebb (Mrs. Roland Wilkins), 1908 (1909 ed) (ti mabirukan a paksimilia kadagidiay Biblioteka ti Unibersidad ti Georgia ; DjVu ken natuonan a PDFPDF (11.3 MB) a pormat)
- Ti Agtaltalinaed idiay Mesopotamia Naiyarkibo 2005-05-25 iti Wayback Machine, a daytoy ti panagbanbaniaga ti opisial nga artista iti Hardin ti Eden, babaen ni Donald Maxwell, 1921 (ti mabirukan a paksimilia kadagidiay Biblioteka ti Unibersidad ti Georgia; DjVu & natuonan a PDFPDF (7.53 MB) a pormat)
Liblibro:
- Pieri, Caecilia (2011). Baghdad Arts Deco: Architectural Brickwork, 1920–1950 (1st nga ed.). Ti Amerikano nga Unibersidad idiay Cairo a Pagmalditan. p. 160. ISBN 978-9774163562.
"Dagiti Panagbanbaniaga idiay Asia ken Aprika 1325-135" babaen ni Ibn Battuta. "Gertrude Bell: dagiti Arabiano a diario,1913-1914." babaen ni Bell Gertrude Lowthian, ken O'Brien, Rosemary. "Dagiti Historikal a Siudad ti Islamiko a lubong."babaen ni Bosworth, Clifford Edmund. "Otomano nga administrasion ti Irak, 1890-1908." babaen ni Cetinsaya, Gokhan. "Labus idiay Baghdad." babaen ni Garrels, Anne, lken Lawrence, Vint. "Ti laglagip ni Mayor-Heneral Apo Henry Creswicke Rawlinson." babaen ni Rawlinson, George.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Dagiti midia a mainaig iti Baghdad iti Wikimedia Commons


text:
1
Agbalin a Tao ti Sao
1Idi punganay, addan ti Sao, ket ti Sao kadua ti Dios, ket ti Sao, Dios. 2Manipud idi punganay, ti Sao kadua ti Dios. 3Pinarsua ti Dios dagiti isuamin babaen kenkuana. Ket awan ti naparsua no saan a gapu kenkuana.
4Ti Sao isu ti gubbuayan ti biag, ket daytoy a biag isu ti silaw dagiti tattao. 5Agraniag ti silaw iti sipnget, ket di mabalinan ti sipnget nga iddepen.
6Imbaon#Mat. 3:1; Mar. 1:4; Luc. 3:1-2. ti Dios ti maysa a tao nga agnagan iti Juan. 7Immay a mangpaneknek kadagiti tattao maipapan iti silaw tapno mangngegda ti mensahe ket mamatida. 8Saan nga isu a mismo ti silaw, ngem immay tapno paneknekanna ti maipapan iti silaw. 9Daytoy ti pudno a silaw, ti silaw nga umay ditoy lubong ken manglawag kadagiti amin a tattao.
10Adda idin ti Sao ditoy lubong. Pinarsua ti Dios ti lubong babaen kenkuana; nupay kasta, saan a binigbig ti lubong.
11Napan iti ilina, ngem saan nga inawat dagiti kailianna. 12Ngem adda met dagiti immawat ken namati kenkuana, isut' gapuna nga inikkanna ida iti kalintegan nga agbalin nga annak ti Dios. 13Saanda a nagbalin nga annak ti Dios kas iti gagangay a pannakaipasngay ti tao; ta ti Dios a mismo ti Amada.
14Nagbalin a tao ti Sao ket nakipagtaeng kadatayo; napnoan iti parabur ken kinapudno. Nakitami ti dayagna, ti dayag nga inawatna kas kakaisuna nga Anak ti Ama.
15Pinaneknekan ni Juan ti maipapan kenkuana ket impukkawna: “Isu daytoy ti ibagbagak idi kinunak, ‘Umay a sumarsaruno kaniak, nupay kasta, natantan-ok ngem siak, ta addan sakbay a nayanakak.’”
16Gapu ta nabuslon ti paraburna, inawattayo amin ti bendisionna. Wen, nawadwad a bendision ti impaayna kadatayo. 17Inted ti Dios ti Linteg babaen ken ni Moises, ngem immay ti parabur ken kinapudno babaen ken Jesu-Cristo. 18Awan pay ti nakakita iti Dios. Ti laeng Bugbugtong nga Anak, a kadua ti Ama, isu ti nangipakaammo kenkuana.
Ti Pammaneknek ni Juan a Mammuniag#Mammuniag; wenno Bautista. Nailawlawag daytoy iti Mateo 3.
(Mat. 3:1-12; Mar. 1:1-8; Luc. 3:1-18)
19Nangibaon dagiti Judio a papangulo idiay Jerusalem iti sumagmamano a papadi ken Levita a mapan ken ni Juan tapno saludsodenda kenkuana, “Siasinoka?”
20Saan a nagkedked ni Juan a nangibaga iti pudno, “Saan a siak ti Cristo,” kinunana a sibabatad.
21“Siasinoka#Mlk. 4:5; Deut. 18:15, 18; Sir. 48:10-11. ngarud?” sinaludsodda manen. “Sika kadi ni Elias?”
“Saan,” insungbat ni Juan.
“Sika kadi ti Profeta?”#21 TI PROFETA: ti manamnama nga agparang ken mangipakaammo iti yaay ti Mesias. kinunada.
“Saan,” insungbatna.
22“Ibagam ngarud no siasinoka,” kinunada. “Masapul nga adda isungbatmi kadagiti nangibaon kadakami. Ania ti masaom maipapan kenka?”
23Simmungbat#Is. 40:3 (LXX). ni Juan babaen iti panangibagana iti padto ni profeta Isaias:
“Siak ti timek ti maysa nga agpukpukkaw iti let-ang:
‘Palintegenyo ti dalan a pagnaan ti Apo!’”
24Adda met dagiti Fariseo a naibaon ken ni Juan. 25Sinaludsodda ngarud#24-25 dagiti Fariseo a naibaon ken ni Juan. Sinaludsodda ngarud; dagiti imbaon dagiti Fariseo, nagsaludsodda ngarud; wenno Fariseo dagiti naibaon; nagsaludsodda. kenkuana, “No saan a sika ti Cristo, wenno ni Elias, wenno ti Profeta, apay ngarud a mamumbuniagka?”
26“Mamumbuniagak iti danum,” insungbat ni Juan, “ngem makipulpulapol kadakayo ti maysa a diyo am-ammo. 27Sumarsaruno kaniak, ngem diak pay maikari a mangwarwar iti sandaliasna.”
28Napasamak amin dagitoy idiay Betania, iti ballasiw ti karayan Jordan a pangbumbuniagan ni Juan.
Ti Kordero ti Dios
29Iti sumuno nga aldaw, nakita ni Juan nga agturong ni Jesus iti yanna. “Daytoy ti Kordero ti Dios a mangikkat iti basol ti lubong!” kinuna ni Juan. 30“Isu daytoy ti sarsaritaek idi kinunak, ‘Sumarsaruno kaniak ti maysa a tao a natantan-ok ngem siak, ta addan sakbay a nayanakak.’ 31Diak am-ammo idi no siasino, ngem immayak mamuniag iti danum tapno ipakaammok iti Israel.”
32Daytoy ti pammaneknek nga inted ni Juan: “Nakitak ti Espiritu a bumabbaba a kasla kalapati manipud langit ket nagdisso kenkuana. 33Diak pay am-ammo idi no siasino, ngem ti Dios a nangibaon kaniak a mamuniag iti danum, kinunana kaniak, ‘Makitamto ti Espiritu a bumaba ken agdisso iti maysa a tao. Daytoy ti mamuniag iti Espiritu Santo.’ 34Wen, nakitakon daytoy, ket paneknekak kadakayo nga isu ti Anak ti Dios.”
Dagiti Immuna nga Adalan ni Jesus
35Iti sumuno nga aldaw, agtaktakder manen ni Juan ken ti dua kadagiti adalanna. 36Idi makitana a lumabas ni Jesus, kinunana, “Daytoy ti Kordero ti Dios!”
37Nangngeg dagiti dua nga adalan ti kinuna ni Juan, ket sinurotda ni Jesus.
38Idi tumalliaw ni Jesus, nakitana ida a sumursurot kenkuana. “Ania ti sapsapulenyo?” sinaludsodna.
“Sadino ti pagtaengam, Rabbi?” insungbatda. (“Maestro” ti kayat a sawen ti “Rabbi.”)
39“Umayyo kitaen,” kinuna ni Jesus kadakuada. Nakikuyogda ken ni Jesus ket nakitada ti pagtaenganna. Gapu ta dandanin alas kuatro iti malem, nakidagusda kenkuana.
40Ni Andres a kabsat ni Simon Pedro ti maysa kadagiti dua a nakangngeg iti imbaga ni Juan ken simmurot ken ni Jesus. 41Sinapulna a dagus ni Simon a kabsatna ket imbagana kenkuana, “Nasarakanmi ti Mesias!” (Kayatna a sawen, “Cristo.”)
42Impanna ni Simon iti ayan ni Jesus. Minatmatan ni Jesus ni Simon sana kinuna, “Sika ni Simon nga anak ni Juan. Managanankanto iti Cefas.” (Kayatna a sawen, “Bato” wenno “Pedro.”)
Ayaban ni Jesus da Felipe ken Natanael
43Iti sumuno nga aldaw, inkeddeng ni Jesus ti mapan idiay Galilea. Nasarakanna sadiay ni Felipe ket kinunana kenkuana, “Surotennak.” 44Taga-Betsaida ni Felipe, iti ili da Andres ken Pedro.
45Nasarakan ni Felipe ni Natanael ket kinunana kenkuana, “Nasapulanmi ti tao a sinarita ni Moises iti libro ti Linteg, ken dagiti Profeta.#45 Moises…Profeta: Dagiti Nasantoan a Sursurat dagiti Judio, kayatna a sawen, ti Daan a Tulag. Isu ni Jesus a taga-Nazaret nga anak ni Jose.”
46“Adda aya naimbag a tumaud idiay Nazaret?” sinaludsod ni Natanael.
“Umaymo kitaen,” insungbat ni Felipe.
47Idi makita ni Jesus nga agturong ni Natanael iti ayanna, kinunana maipapan kenkuana, “Adtoy ti pudno nga Israelita. Awan kenkuana ti aniaman a kinaulbod.”
48“Kasano ti pannakaam-ammom kaniak?” sinaludsod ni Natanael.
“Nakitaka idi addaka iti sirok ti kayo nga igos, sakbay nga inayabannaka ni Felipe,” insungbat ni Jesus.
49“Maestro,” insungbat ni Natanael. “Sika ti Anak ti Dios! Sika ti Ari ti Israel!”
50“Mamatika kadi gapu ta kinunak a nakitaka iti sirok ti kayo nga igos?” kinuna ni Jesus. “Makitamto dagiti daddadakkel pay a bambanag ngem daytoy!” 51Ket#Gen. 28:12. kinunana kadakuada, “Ibagak kadakayo ti pudno: makitayonto nga aglukat ti langit ken dagiti angheles ti Dios nga umuli-umulog iti ayan ti Anak ti Tao.”


text:
Pagsasao a Bengkulu
Ti Bengkulu wenno Tengnga a Malayo, ket ti pagsasao a Malayo a naisasao idiay isla ti Sumatra ti Indonesia, idiay likmut ti siudad ti Bengkulu. Daytoy ket as-asideg a kabagian dagiti sabali a karuay ti Malayo idiay Sumatra a kas ti Col, Malayo Jambi ken Malayo Palembang ken ti pay Minangkabau a naisasao iti kaarruba a Laud a Sumatra ngem iti Rejang, a naisasao pay iti probinsia.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Bengkulu iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)


text:
Masiu
Ti Masiu ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Lanao del Sur iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Masiu ket nabingbingay a politikal kadagiti 35 a barbaranggay.[2]
- Abdullah Buisan
- Alim Raya Caramian
- Alip Lalabuan
- Alumpang Paino Mimbalay
- Amai Ditimbang Balindong
- Amai Sindaolan Dansalan
- Lakadun
- Buntalis Maranat
- Dalog Balut
- Gindolongan Alabat
- Gondarangin Asa Adigao
- Labay Moriatao-Bae
- Laila Lumbac Bangon
- Langco Dimapatoy
- Langi Talub
- Lomigis Sugod
- Macabangun Imbaba
- Macadaag Talaguian
- Macalupang Lumbac Caramian
- Magayo Bagoaingud
- Magompara Apa Mimbalay
- Manalocon Talub
- Marandacan Putad
- Matao Araza
- Lacoto Sawir
- Mohammad Tangul
- Pangandaman Pantao
- Sambowang Atawa
- Tamboro Cormatan
- Towano Arangca
- Tomambiling Lumbacaingud
- Unda Dayawan
- Salacayan Buadiamaloy
- Mangondato Kalilangan
- Casim Lumbacaingud
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Masiu | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ BARMM Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "BARMM". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "ARMM - Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "ARMM - Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "ARMM – Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Lanao del Sur". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Rugby
Ti rugby ket estilo ti putbol a mangibagbaga kadagiti dua nga agdama nga ay-ayam, ti liga ti rugby ken ti kappon ti rugby. Urayno dagitoy dua ket naisangayanda nga aggidiat kadagiti nadumaduma aporma ti rugby – ti kappon ti rugby ken ti liga ti rugby – ket makibinningayda kadagiti batayan nga alagaden ti ay-ayam, nga isu ti panagala ti bola iti ngatuen ti linia tapno makapuntos ti panagpadas, dagiti alagaden iti tunngal maysa aporma ket adu ti pagiddiatanda.
Ti rugby a putbol ket naparang-ay manipud ti bersion ti putbol nga inay-ayam idiay Eskuela ti Rugby ken maysa idi kadagiti nadumaduma a bersion ti putbol nga inay-ayam kadagiti publiko nga eskuela ti Inggles idi las-ud ti maika-19 a siglo.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Rugby iti Wikimedia Commons


text:
1949
Ti 1949 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Sabado iti kalendario a Gregoriano.
PaspasamakUrnosen
NaipasngayUrnosen
EneroUrnosen
- Enero 21 – Trương Tấn Sang, maika-7 a presidente ti Bietnam
MarsoUrnosen
- Marso 19 – Valery Leontiev, Ruso a kumakanta
AbrilUrnosen
- Abril 20 – Jessica Lange, Amerikana nga aktres
HunioUrnosen
- Hunio 15 – Jim Varney, Amerikano nga aktor (pimmusay 2000)
- Hunio 22 – Meryl Streep, Amerikana nga aktres
HulioUrnosen
- Hulio 6 – Noli de Castro, maika-12 a Bise Presidente ti Filipinas
NobiembreUrnosen
- Nobiembre 8 – Bonnie Raitt, Amerikana a kumakanta ken gitarista
DisiembreUrnosen
- Disiembre 4 – Jeff Bridges, Amerikano nga aktor
- Disiembre 25 – Sissy Spacek, Amerikana nga aktres
Di ammo ti petsaUrnosen
- Mila D. Aguilar, Filipina a mannaniw ken mannurat
PimmusayUrnosen
AbrilUrnosen
- Abril 15 – Wallace Beery, Amerikano nga aktor (naipasngay 1885)


text:
Pagsasao nga Isirawa
Ti pagsasao nga Isirawa ket ti pagsasao a Papuano nga insasao babaen dagiti agarup a dua ribo a tattao iti amianan nga aplaya ti probinsia ti Papua , Indonesia. Daytoy ket lokal a pagsasao ti panagtagilako, ken adu ti mangus-usar daytoy. Insilpo ni Stephen Wurm (1975) daytoy iti sasao a Kwerba iti kaunegan ti pamilia a Trans–Baro a Guinea , ken makibinningay iti agarup a 20% iti bokabulariona iti kaarruba a sasao a Kwerba. Nupay kasta, iti pannakaibatay kadagiti pangsandina, narikrikna ni Malcolm Ross (2005) a sanna a mapasingkedan ti kasta a silpo, ken inbatina a kas isolado a pagsasao. Nupay kasta, dagiti pangsandi ket saanda a maipada kadagiti Orya–Tor, nga insilpo ni Ross iti Kwerba, ken inawat ni Donahue (2002) a kas pagsasao a Kalatakan a Kwerba.
Dagiti pangsandi[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti pangsandi ti Isirawa ket dagiti sumaganad,
Dagiti kinonstrukto manen a pangsandi ti Orya–Tor ni Ross ket *ai 'Siak', *ne 'datayo' (inklusibo), *emei 'sika', *em 'sika'.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Isirawa iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- Clouse, Duane, Mark Donohue and Felix Ma. 2002. "Survey report of the north coast of Irian Jaya."[1]


text:
Villaba
Ti Villaba ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Leyte iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Villaba ket politikal a nabingbingay iti 35 a barbaranggay.[2]
- Abijao
- Balite
- Bugabuga
- Cabungahan
- Cabunga-an
- Cagnocot
- Cahigan
- Calbugos
- Camporog
- Capinyahan
- Casili-on
- Catagbacan
- Fatima (Pob.)
- Hibulangan
- Hinabuyan
- Iligay
- Jalas
- Jordan
- Libagong
- New Balanac
- Payao
- Poblacion Norte
- Poblacion Sur
- Sambulawan
- San Francisco
- Silad
- Sulpa
- Tabunok
- Tagbubunga
- Tinghub
- Bangkal
- Canquiason
- San Vicente
- Santa Cruz
- Suba
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Villaba | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Akindaya a Visayas Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion VIII (Daya a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion VIII (Daya a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion VIII (Daya a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion VIII (Daya a Visayas)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Leyte". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Pagsasao nga Isinai
Ti Isinai wenno Isinay ket ti pagsasao nga Akin-amianan a Luzon a kangrunaan a naisasao idiay probinsia ti Nueva Vizcaya iti akin-amianan a Filipinas. Babaen ti linggusitiko a pannakaidasig, daytoy ket kaaduan a managbaliw ngem dagiti sabali a sasao nga Abagatan–Tengnga a Kordiliera a kas ti Kalinga aginggana iti Itneg wenno ti Ifugao aginggana ti Kankanaey.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Isinai iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)


text:
San Jose del Monte
Ti Siudad ti San Jose del Monte ket maysa a primera klase a siudad iti probinsia ti Bulacan iti Filipinas.
Dagiti baranggayUrnosen
Ti Siudad ti San Jose del Monte ket nabingbingay a politikal iti 59 a barbaranggay.[2]
- Bagong Buhay
- Dulong Bayan
- Gaya-gaya
- Kaypian
- Kaybanban
- Minuyan
- Muzon
- Poblacion
- Santo Cristo
- Sapang Palay
- Tungkong Mangga
- Citrus
- San Martin
- Santa Cruz
- Fatima
- San Pedro
- San Rafael
- Santo Niño
- Assumption
- Bagong Buhay II
- Bagong Buhay III
- Ciudad Real
- Fatima II
- Fatima III
- Fatima IV
- Fatima V
- Francisco Homes-Guijo
- Francisco Homes-Mulawin
- Francisco Homes-Narra
- Francisco Homes-Yakal
- Graceville
- Gumaoc Central
- Gumaoc East
- Gumaoc West
- Lawang Pari
- Maharlika
- Minuyan II
- Minuyan III
- Minuyan IV
- Minuyan V
- Minuyan Proper
- Paradise III
- Poblacion I
- San Isidro
- San Manuel
- San Martin II
- San Martin III
- San Martin IV
- San Rafael I
- San Rafael III
- San Rafael IV
- San Rafael V
- San Roque
- Santa Cruz II
- Santa Cruz III
- Santa Cruz IV
- Santa Cruz V
- Santo Niño II
- St. Martin de Porres
DemograpiaUrnosen
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ City of San Jose del Monte | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Tengnga a Luzon Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion III (Tengnga a Luzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion III (Tengnga a Luzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion III (Tengnga a Luzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion III (Tengnga a Luzon)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Bulacan". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Pagsasao a Numbami
Ti pagsasao a Numbami (ammo pay a kas Siboma wenno Sipoma) ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio nga insasao babaen dagiti agarup a 200 a tattao nga adaan iti pannakaisilpo iti bugbugtong a purok iti Probinsia ti Morobe, Papua Baro a Guinea. Ti Numbami ket ponolohiko a konserbatibo a naisina iti kaunegan ti sasao a Golpo Huon, ken ti maudi a pagsasao nga Austronesio iti abagatan nga aplaya ti Golpo Huon. Dagiti kaasitgan a kabagianna iti igid ti aplaya ti abagatan a daya ket 270 km iti kaadayo, ti Maisin ken Arifama-Miniafia ti Probinsia ti Oro (Akin-amianan a Probinsia iti dati a kolonia ti Papua).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Numbami iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Listaan ti baliaks ti Numbami (Siboma) iti Database ti batayan a bokabulario ti Austronesio Naiyarkibo 2017-04-18 iti Wayback Machine
- Diksionario ti Numbami-Ingles (PDF)
- Diksionario ti Ingles-Numbami (PDF)
- Dagiti nairehistro ken naisurat a material para iti Numbami ket naiyarkibo iti Kaipuleohone


text:
Irlanda
Nagsasabtan: 53°20′N 08°00′W / 53.333°N 8.000°W
Ti Irlanda[3] (panangibalikas [ˈaɪrlənd] (dengngen); Irlandes: Éire; Ulster Eskoses: Airlann wenno Airlan) ket maysa nga isla iti amianan a laud iti kontinente nga Europa. Isu daytoy ti maikatlo a kadakkelan nga isla idiay Europa ken ti maikadua pulo a kadakkelan nga isla iti lubong.[4] Iti daya ket ti dakdakkel nga isla iti Gran Britania, a daytoy ket naisina babaen ti Baybay Irlandes.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti Agbanbaniaga nga Irlandes ket opisial a maibigbigan a kas maysa nga etniko a grupo idiay Akin-amianan nga Irlanda babaen ti Panakibiang ti Puli (Akin-amianan nga Irlánda) Bilin, 1997. Idiay Republika iti Irlanda naidasig da a kas maysa a "sosial a grupo". Ti Senso ket nagporma kadagiti turayan a naglaon kadagiti pagitaklaan a kahon para kadagita a tattao tapno maipalpalawagda no maysa da nga Agbanbaniga nga Irlandes. Para iti adu pay a pakaammo kitaen ti:
- "Pack 2 – Kultura dagiti Agbanbaniaga". Pagalaan ti Kalintegan dagiti Agbanbaniaga. Irlandés nga Agbanbaniaga Movement. 2006. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2008-05-28. Naala idi 3 Marso 2010.
- "Stratehia ti Pagtimbengan ti Puli para iti Akin-amianan nga Irlánda 2005–2010" (PDF). Opisina iti Umuna a Ministro ken Deputado nga Umuna a Ministro. 2005. Naala idi 3 Marso 2010.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "The World Factbook". Central Intelligence Agency (USA). 2009-11-27. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2019-05-06. Naala idi 2010-01-01.
- ^ Nolan, William. "Heograpia iti Irlánda". Gobierno ti Irlanda. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2009-11-24. Naala idi 2009-11-11.
- ^ Rubino, Carl Ralph Galvez (2000). "Irlanda". Ilocano Dictionary and Grammar: Ilocano-English, English-Ilocano (iti Ingles ken Ilokano). University of Hawaiʻi Press. p. 226. ISBN 978-0-8248-2088-6.
- ^ "Is-isla babaen ti kalawa". UN System-Wide Earthwatch. Programa ti Katutubo ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. 1998-02-18. Naala idi 2008-08-30.


text:
Abraham Lincoln
Ni Abraham Lincoln /ˈeɪbrəhæm ˈlɪŋkən/ (dengngen) (Pebrero 12, 1809 – Abril 15, 1865) ket isu idi ti maika-16 a Presidente iti Estados Unidos, a nagserbi manipud idi Marso 1861 aginggana ti pinakapatay na idi Abril 1865. Isuna ket nagballigi a nangimaton ti pagilianna ti panaglasat ti nalatak a maipapan ti batay-linteg, milisia, ken kinamoralidad a didigra – ti Sibil a Gubat ti Amerikano – naitagoyonan na ti Kappon, bayat a pinasardengna ti pannakaadipen, ken nagiragpat ti panakapabaro ti ekonomiko ken panagbusbos. Isuna ket nataraudi iti napanglaw a pamilia idiay lumaud a prontera, ni Lincoln ket pinagadalanna idi ti bukodna a bagi. Nagbalin nga abogado ti away, maysa a lehislatura ti estado ti Illinois, ken maysa a naminsan a nagturay a kameng iti Kamara dagiti Panakabagi iti Estados Unidos, ngen napaay isuna kadagiti dua a panagpadas na a mabutosan iti Senado iti Estados Unidos.
Kalpasan ti panagsuppiat na ti panakipalawa iti pannakaadipen idiay Estados Unidos kadagiti rupir ti kampania ken bitbitla na,[1] ni Lincoln ket naipatalgedan na ti nominasion a Republikano ken nabutosan a presidente idi 1860. Sakbay a nagtakem ni Lincoln idi Marso, pito kadagiti akin-abagatan nga adipen nga estado ket naiparangarang da iti isisina ken nagpormada ti Konpederasion. Idi nangrugi ti gubat nga ti Konpederado a panagraut idiay Kota Sumter idi Abril 12, 1861, ni Lincoln ket nagurnong kadagiti milisia ken polikal a rukrukod iti dayta a gubat, a ti panggepanna ket ti panagtungpal ti panagtitipon ti pagilian. Isu ket nabileg a nagaramid kadagiti kabilegan ti gubat, a mairaman ti panagibalud ken pannakataktak nga awan ti tribunal kadagiti ginasut a nasuspetsa ti isisina. Isu ti nagipawil kadagiti Britaniko ti pammigbig iti Konpederasion babaen ti kalaing na ti panagtengngel ti Trent a pagbiangan idi kinaudian ti 1861. Isu ti nagsayasay ti Waragawag ti Panakawayawayaan idi 1863 ken nagipatalged ti pankairuar ti Maikasangapulo ket tallo nga enmienda ti Batay-linteg iti Estados Unidos, daytoy ket isu ti panakaikkat ti pannakaadipen.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Goodwin, p. 91; Holzer, p. 232.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Abraham Lincoln iti Wikimedia Commons


text:
Ulaanbaatar
Ti Ulaanbaatar wenno Ulan Bator (Mongol: yлaaHбaaTap, [ʊɮɑːŋ.bɑːtʰɑ̆r], UlaYanbaYatur, literal a "Nalabbasit a Bannuar") ket ti kapitolio ken kadakkelan a siudad ti Mongolia. Daytoy ket pederal a munisipalidad, ti siudad ket saan a parte iti ania man a probinsia, ken ti populasionna manipud idi 2014 ket sumurok a 1.3 a riwriw.[1]
Mabirukan idiay tengnga a Mongolia, ti siudad ket mabirukan iti kangato iti agarup a 1,310 metro (4,300 ft) idiay ginget ti Karayan Tuul. Daytoy ti sentro ti kultura, industria ken pinansia ti pagilian, ti sentro ti network ti kalkalsada ken naisilpo babaen ti perokaril ti Mongolia iti sistema ti perokaril idiay Rusia ken iti sistema ti perokaril idiay Tsina.[3]
Ti siudad ket napundar idi 1639 a kas maiyalis (nomadiko) a sentro ti Budista a monastiko. Idi 1778, daytoy permanennte a natalinaay iti agdama a lokasionna, ti pagtutumpongan dagiti karayan Tuul ken Selbe. Sakbay iti dayta, daytoy ket nagbaliw iti lokasion kadagiti duapulo ket walo a beses, ken iti tunggal maysa a lokasion ket napili babaen ti seremonia. Iti maika-22 a siglo, dimmakkel ti Ulaanbaatar iti nangruna a sentro iti panagpataud.[3]
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ a b ": HийcлэлийH cTaTиcTиkийH raзap - CTaTиcTиk үзүүлэлT - 01. XүH aMыH Too, xүйcээp, oHы эxэHд, MяHraH xүH :". Statis.ub.gov.mn. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2013-12-02. Naala idi 2014-09-07.
- ^ ": Mongolian statistical information service :". www.1212.mn. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2015-09-19. Naala idi 2015-10-20.
- ^ a b "Ulaanbaatar Official Web Portal". Ulaanbaatar.mn. Naala idi 2013-11-24.
- dominio a publiko: Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Urga". Encyclopædia Britannica (iti Ingles) (Maika-11 nga ed.). Cambridge University Press. Mangiraman daytoy nga artikulo iti teksto manipud iti pablaak a mabirukan itan iti
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Dagiti midia a mainaig iti Ulaanbaatar iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Ulaanbaatar manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Ulaanbaatar Sapasap a pakaammo a maipanggep iti Ulaanbaatar
- "Urga or Da Khuree" Naiyarkibo 2005-11-24 iti Wayback Machine manipud iti Mongolia and the Mongols ni A. M. Pozdneyev


text:
Rabong
Ti rabong ket dagiti masida a tubo kadagiti adu a sebbangan ti kawayan a mairaman ti Bambusa vulgaris ken ti Phyllostachys edulis. Dagitoy ket naus-usar kadagiti nadumaduma a luto ken digo iti Asia. Dagitoy ket nailaklako kadagiti nadumaduma a naproseso a sukog, ken mabalin a magatang a nasadiwa, nabilag, wenno nailata.
Dagiti maap-apit[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda dagiti nadumaduma a tubo ti sebbangan ti kawayan a maap-apit a masida:[1]
- Ti Phyllostachys edulis (孟宗竹, 江南竹) agpataud kadagiti dakkel a rabong aginggana iti 2.5 a kilo. Ti rabong daytoy a sebbangan ket tinawtawagan kadagiti sabsabali a nagan depede no ania ti panawen a pannakaapitda.
- Ti kalamiisan a rabong (冬筍, 鞭筍) ket basbassit dagitoy, aginggana dagitoy ti 1 kg iti kadagsen iti tunggal marsa a maapit a tubo. Nalukneng ti lasagna, naimas ken nangruna a matagtagilako; dagitoy ket maap-apit iti Nobiembre ken Disiembre idiay Taiwan.
- Dagiti "nabudo" a rabong (毛竹筍) ket dakdakkel dagitoy, ngem gapu ti katangken ken kapait ti ramanda, dagitoy ket sapasap nga inus-usar kadagiti mabilbilag a rabong. Dagitoy ket maap-apit iti baetan ti Marso ken Mayo idiay Taiwan.
- Ti Phyllostachys bambusoides (桂竹) ket agpataud kadagiti rabong a narapis ken adda ti atiddog ken nasikkil a lasag. Kadawyan daytoy a nasadiwa a masidsida, ken maaramid pay dagitoy kadagiti mabilbilag a rabong.
- Ti Dendrocalamus latiflorus (麻竹) ket agpataud kadagiti rabong a dakkel nga addan ti lasag a kasla sagut ken natangken. Isu a dagitoy ket nasayaat para kadagti delata ken mabilbilag.
- Ti Bambusa oldhamii (綠竹) ket agpataud kadagiti na[ateg a rabong a dadakkel, nalukneng ken nabanglo ti lasagna. Dagitoy ket kadawyan a nailaklako a sadiwa ket ti tiempona ket iti baetan ti naladaw a primabera ket nasapa nga otonio. Ti pannakagun-od dagitoy ket depende to lokal a klima. Dagitoy a rabong ket mabalin pay a magun-od a nailata no sanna a tiempo.
- Ti Bambusa odashimae (烏腳綠竹) ket naikedkeddeng a kapada ti B. oldhamii, ngem napatpategan gapu ti nasarangsang a lasagna a kapada ti peras ti Asia.
- Ti Fargesia spathacea (箭竹) ket agpataud kadagiti nananam nga atiddog, naingpis, ken nalukneng a rabong ken mabalin a masida a nasadiwa wenno nailata.
- Ti Bambusa blumeana (刺竹) ket agpataud kadagiti saan unay a nasayaat a rabong nga addaan iti nakersang ken nalukay a linabag ngem dagiti dadduma rabong ken masidsida dagitoy no saan a tiempo dagiti sabali idiay Taiwan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Rabong iti Wikimedia Commons


text:
Kategoria:Katkategoria babaen ti kita
Dagiti subkategoria
Daytoy a kategoria ket addaan kadagiti sumaganad a 18 a subkategoria, manipud iti 18 a dagup.
D
- Dagiti bapor babaen ti kita (2 K)
- Dagiti danaw babaen ti kita (2 K)
- Dagiti gunglo babaen ti kita (6 K)
- Dagiti kita ti simang ti pagilian (2 K, 1 P)
- Dagiti matagtagitao a lugar babaen ti kita (4 K, 1 P)
- Dagiti parke babaen ti kita (1 K)
- Dagiti siudad babaen ti kita (4 K)
L
- Linteg babaen ti kita (2 K)
- Luglugar babaen ti kita (3 K)
P
- Pannakigubat babaen ti kita (1 K)
T
- Teknolohia babaen ti kita (11 K)


text:
Hellooo, hellooo…naimbag nga oras kadatayo amin kakailian. Addakam manen nga umay maki-abrasa ken makinnistoria kadakayo babaen iti ABN. Naimbag nga oras kadakayo amin nga awan malabusan este malabsan kunami koma. No dakami met ditoy batugmi a langit, sus maria kusina, saan a maawatan ti paniempo na. Dandanin aggibus ti bulan ti September kakayong ngem anian, matotodo pay laeng, kasanu man ngatan dagitay nasapa a naggapasaen? Pagimbaganna laeng ta saan unay a napigsa dagiti naglabas a bagyo a nangdalapus kadatayo ta no saan, sus, diak la ammon no ania man napasamaken kadagiti raep ken mulatayo a mais kas kada natnateng. Isu a makuna a nagasat tayo pay laeng ket rebbengna laeng nga agyaman tayo iti Namarsua.
Ania, Kayong Angkuan, kumusta metten ti biag? Bayat a masursurat daytoy kolum tayo madama pay laeng ti rally iti nagduduma a paset ti pagilian nangruna kadagiti makuna a key cities. Nagduduma ti lablabidenda nga uray dagiti awan pay laeng nanangda idi ket ngawngawda a ngawngaw maipapan iti Martial Law nga impaulog daydi nag-Presidente Ferdinand E. Marcos wenno nalatak iti awag nga Apo Lakay. Karbenganda met ketdi ti mangipeksa it an-anek-ekenda, kasta met ti nagduduma a komento maipapan iti ibagbagada nga EJK wenno extra judicial killing kanu.
Ammom, Kayong Angkuan ken kakayong ania, no dakami nga agtutubo idi a panawen no siak ti pagdamaganyo, kayatko ti martial law ta nadisiplinaan dagiti tao. Ta no saan nga inaramid daydi Apo Lakay ti kasdiay, ania ngatan ti nagbanagan tayo? Sabali ngatan a taray ti biag wenno gobierno tayo ita. Amangan no under tayon iti Tsina. Koma, sakbay nga agngakngakda dita kalkalsada, sukisokenda koma a nasayaat no ania ti husto a pakasaritaan. Wen, adda panaglabsing idi ngem, saan met a kasta ti ammomi a bilin ngem ketdi dagiti abusado idi ti naglablabes.
Adu ti nagbaliwan ti taray ti biag idi Kayong Angkuan. Awan pay dagita marmarijuana wenno ania pay dita. Ti ketdi ammok, basta nagalas-saisen masapul nga addakan iti balayyo ta no saan, tukmaandaka dagiti maseknan. Nupay kasta, uray idi awan pay martial law, kasta ti panangdisiplina kadakami dagiti nagannak kadakami, nangruna no awan ammoda a napanam namnamaem a no saanka a sumangpet iti sumipnget makaipas a kusilap ti maipasabat kenka. Isu nga uray idi panawen ti martial ammomi daytan a paglintegan iti mismo a pagtaenganmi ket nanayonan manen ti disiplina kadakami nga agtutubo idi mayitnag ti curfew kadagiti minors. Di kad awan makapag-bisio idi kayong?
Koma, kadagiti ngakngak a ngakngak, agamirisda. Agtimbangda no ania ti ad-adu ti naipaayna ti pannakayitnag idi ti martial law wenno nagdaksanna. Ta no bilang dagiti ibagbagada a biktima ti martial law ket makuna a minimal laeng ta uray awan martial, kitaem no ania ti crime rate. Ita konkondinarenda ti kampania ti gobierno kontra droga. Tay kunami ngarud, ania ngata no anakda wenno kabagyanda ti na-rape ket maysa a drug addict ti nang-rape? Diak la ammo no dida wayasen ti suspect. Hay naku! Hay naku manen ken hay naku latta!
Ala, kayong, nalpas manen ti puli…naimasak metten ti naki-innistorya kadakayo ti sango ti tiangge ni ikit Kuanang. Baliwan tayo to manen ta ne, dakesen, amangan isurotda manen ti binalsig, nalipatak tay pagatgatang ni Sofing. Babayooo, tsuptsup muah muah.


text:
Matnog
Ti Matnog ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Sorsogon iti Filipinas.
Dagiti baranggayUrnosen
Ti Matnog ket politikal a nabingbingay iti 40 a barbaranggay.[2]
- Balocawe
- Banogao
- Banuangdaan
- Bariis
- Bolo
- Bon-Ot Big
- Bon-Ot Small
- Cabagahan
- Calayuan
- Calintaan
- Caloocan (Pob.)
- Calpi
- Camachiles (Pob.)
- Camcaman (Pob.)
- Coron-coron
- Culasi
- Gadgaron
- Genablan Occidental
- Genablan Oriental
- Hidhid
- Laboy
- Lajong
- Mambajog
- Manjumlad
- Manurabi
- Naburacan
- Paghuliran
- Pangi
- Pawa
- Poropandan
- Santa Isabel
- Sinalmacan
- Sinang-Atan
- Sinibaran
- Sisigon
- Sua
- Sulangan
- Tablac (Pob.)
- Tabunan (Pob.)
- Tugas
DemograpiaUrnosen
LadladawanUrnosen
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Municipality of Matnog | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Rehion ti Bicol Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion V (Rehion ti Bicol)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion V (Rehion ti Bicol)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion V (Rehion ti Bicol)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion V (Rehion ti Bicol)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Sorsogon". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Sasao a Moniko
Ti sasao a Moniko ket ti sanga ti pamilia ti pagsasao ti Austroasiatiko a nagtaud manipud iti Daan a Monik ti pagarian ti Dvaravati nga itan ket ti tengnga a Tailandia. Ti tattao a Nyahkur ket agtultuloy a nagdagus manipud iti dayta a pagarian, bayat a dagiti Mon ket kaputotan dagiti napan iti Pegu kalpasan ti maika-11 a siglo a panagrukma ti Khmer iti Dvaravati.
Pannakaidasig[urnosen | urnosen ti taudan]
Insingasing ni idwell (2009:114) ti sumaganad a pannakaidasig ("stammbaum") para iti Moniko, a mangisintesado kadagiti napalabas a pannakaidasig manipud da Therapan L-Thongkum (1984) ken Diffloth (1984).
- Daan a Mon / Proto-Moniko
- Nyah Kur
- Amianan
- Tengnga
- Abagatan
- Akintengnga Mon
- Literario a Mon
- Mon Ro: Akin-amianan unay a dialekto, a naisasao idiay lugar ti Pegu-Paung-Zingyaik
- Karuay ti Laud a Mon Ro: Naisasao manipud iti amianan ti Martaban aginggana iti Thaton
- Karuay ti daya Mon Ro: Naisasao idiay bassit a lugar ti abagatan nga igid ti Karayan Gyaing
- Mon Rao: Naisasao iti likmut tiMoumein, ken aginggana kadagiti adu a kilometro iti abagatan iti Tavoy
- Amianan a Mon Rao
- Mon iti lugar ti Kamawet
- Abagatan a Mon Rao
- Ye Mon Rao: Daytoy ti akin-abagatan unay a karuay ti Mon.
- Thai Mon (panaglalaok iti Mon Ro ken Mon Rao)
- Nyah Kur
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Sidwell, Paul (2009). Classifying the Austroasiatic languages: history and state of the art Naiyarkibo 2019-03-24 iti Wayback Machine. LINCOM studies in Asian linguistics, 76. Munich: Lincom Europa.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Monic language studies. (1984). Bangkok, Thailand: Chulalongkorn University Print. House.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
"Monic". Naiyarkibo manipud iti kasisigud (lecture) idi 2007-09-15. Naala idi 2007-09-21.


text:
Prepektura ti Gifu
Ti Prepektura ti Gifu (岐阜県, Gifu-ken) ket maysa a prepektura a mabirukan idiay rehion ti Chūbu iti tengnga ti Hapon.[2] Ti kapitoliona ket ti siudad ti Gifu.[3]
Mabirukan idiay tennga ti Hapon, ti Prepektura ti Gifu ket napauten a nagpapel iti maysa a nangruna a parte kas pagsasabtan iti Hapon, mangisilpo daytoy ti daya iti laud babaen dagiti dalan a kas ti Nakasendō. Idi las-ud ti paset ti panawen ti Sengoku, adu a tattao ti mangibagbaga iti Gifu babaen ti panagkuna iti, "tenglen ti Gifu ken matengngelmo ti Hapon."[4]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti kalawa ti daga a mangbukel ti moderno nga aldaw a Gifu ket nagbalin a parte ti Korte Yamato idi agarup ti tengnga ti maikapat a siglo. Gapu ta adda daytoy iti tengnga ti isla ti Honshū, daytoy ket lugar idin dagiti adu a mangipatingga a gubat iti amin a paset ti pakasaritaan ti Hapon, ti nangruna a kaduogan ket ti Gubat ti Jinshin idi 672, ken daytoy ti nakaiturongan ti pannakabangon ti panagbalin ni Emperador Temmu a kas ti maika-40 nga emperador ti Hapon.
Ti lugar ti ti Prepektura ti Gifu ket buklen dagiti daan a probinsia ti Hida ken Mino, ken dagiti pay babbabassit a parte ti Echizen ken Shinano.[5] Ti nagan ti prepektura ket naala manipud iti kapitoliona a siudad ti Gifu, a ninaganan met idi babaen ni Oda Nobunaga idi las-ud iti kampaniana a mangitipon iti amin a Hapon idi 1567.[6] Ti umuna anausar a karakter ket nagtaud manipud iti Qishan (岐山), ti naisalaysayan a bantay manipud idi iti kaaduan a nakaikaykaysaan ti Tsina, ken ti met maikadua a karakter ket nagtaud manipud iti Qufu (曲阜), ti nakaiyanakan a lugar ni Confucius.[7] Pinili ni Nobunaga dagita a karakter gapu ta kinayatna a maikaykaysa amin iti Hapon ket kinayatna nga isu ket maimatangan a nalatak nga isip.
Iti pakasaritaan, ti prepektura ket nagserbi a kas sentro iti panagparnuay ti espada iti amin a Hapon, a ni Seki idi ti ammo a kalaingan a nagar-aramid kadagiti espada iti Hapon. Iti agdama, ti pigsana ket iti moda (kangrunaan idiar siudad ti Gifu) ken inhenniero iti aerospace (Kakamigahara).
Idi Oktubre 28, 1891, ti agdama nga aldaw a siudad ti Motosu ket isu idi ti episentro para iti gingined Mino-Owari, ti maikadua a kapigsaan a gingined a napasamak idiay Hapon.[8]
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Maysa daytoy kadagiti bassit a napalikmutan ti daga a prepektura ti Hapon, ti Gifu ket makibinningay kadagiti pagbeddengan kadagiti pito a prepektura: Aichi, Fukui, Ishikawa, Mie, Nagano, Shiga ken Toyama. Dagiti kodigo ti koreo ti Hapon ket mangrugida amin kadagiti tallo a numero, manipud iti 001 aginggana iti 999. Ti paset ti Gifu ket addaa iti pasakbay iti 500, ken mangipaltiing daytoy iti lokasionna iti tengnga ti Hapon. Ti sentro ti populasion ti Hapon ket agdama a mabirukan idiay Siudad ti Seki, Prepektura ti Gifu. Ti sentro ti populasion ket ti naipagpagarup a punto a ti pagilian ket perpekto a nabalanse a ti tunggal a maysa a tao ket adada iti agpapada a katayagt. Ti lugar ket nakarkulo idi babaen ti panagusar ti senso idi 2005.
Dagiti rehion[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Gifu ket addaan kadagiti lima a saan nga opisial a rehion, ken mangpubos agtitinnulong dagiti lokal a munisipalidad a mangiragpat ti kaarrubayan a lugar. Dagiti lima a rehion ket ti Seinō,[9] Gifu,[10] Chūnō,[11] Tōnō[12] ken ti Hida.[13] Dagiti pagbeddengan dagiti rehion ket saanda unay a nasayaat a naipalawag, ngem kadaywanda a namarkaan kadagiti nagruna a siudad.
Topograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti akin-amianan a rehion ti Hida ket kaaduanna dagiti natayag a bantay, a mairaman dagiti paset ti Alpes ti Hapon. Ti akin-abagatan a rehion ti Mino ket kaaduan a parte ti nalames a Tanap Nōbi, ti nalawa a lugar ti tantanap iti nalames a daga. Kaaduan iti populasion ti prepektura ket agtataengda iti akin-abagatan a parte ti prepektura, idiay asideg ti naidesgnado a siudad ti Nagoya.
Ti kabambantayan a rehion ti Hida ket aglaon iti Banbantay Hida, a naibagbaga met a kas ti "Akin-amianan nga Alpes," ken ti Banbantay Kiso, nga mmo met a kas ti "Tengnga nga Alpes" idiay Hapon. Ti Banbantay Ryōhaku ket adda met idiay rehion ti Hida. Dagiti dadduma a nangruna a kabambantayan ket mairaman ti Banbantay Ibuki ken ti Banbantay Yōrō.
Kaaduan ti rehion ti Mino ket buklen dagiti aluvial a tanap iti Tallo a Karkarayan Kiso, nga isu dagitoy ti Karayan Ibi, Karayan Kisor ken Karayan Nagara. Dagiti taudan dagiti amin a tallo a karayan ket idiay Prepektura ti Nagano ken kanungpalanda nga agayus iti uneg dagiti Prepektura ti Aichi ken Mie sakbay nga agayus idiay Luek Ise. Dagiti dadduma pay a nangruna a karayan ti prepektura ket mairaman dagiti karayan ti Jinzū, Takahara, Shō, Shōnai, Yahagi ken Itoshiro.
Klima[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti klima ti Gifu ket agdumaduma manipud iti klima ti nadam-eg a subtropikal iti abagatan, ken kanungpalan a mapan iti klima ti nadam-eg a kontinental iti amianan.
Gapu ta ti rehion ti Mino ket napalikmutan kadagiti baba a bantay, ti temperatura ket agbaliwbaliw iti amin a paset ti tawen, manipud kadagiti napudot akalgaw aginggana kadagiti nalamiss a panaglalam-ek. Kas pagarigan, ti akindaya a siudad ti Tajimi, ket masansan a mangirehistro kadagiti kapudotan a temperatura idiay Hapon iti tinawen ken naikeddeng nga isu ti kapudotan a siudad iti uneg ti Honshū ken addaan daytoy iti pagtengngaan a kapudot iti aldaw iti 34.1 °C iti las-ud ti tengnga ti kalgaw. Idi Agosto 16, 2007, ti Tajimi ket nakairehistro iti rekord ti kapudotannga aldaw iti pakasaritaan ti Hapon iti—40.9 gradgrado Celsius.[14] Napudpudot dagiti kalgaw, ken ti napalikmutan ti daga a lugar ket agbalin nga isla ti pudot, ken ti temperatura ket ngumatngato no napudot, no agpul-oy dagiti namaga nga angin ti fohen kadagiti tuktok ti Banbantay Ibuki manipud iti rehion ti Kansai. Ti rehion ti Hida, iti nagatngato nga elebasionna ken iti agpaamianan a latitud, ket nalamlamiis ngem ti rehion ti Mino, ngem sagpaminsan met nga adda dagiti napudot unay nga aldaw. Ti rehion ti Hida ket nadaydayeg kadagiti nakaro a panaglalam-ek, a maikaiyeg kadagiti nakaro a panagniebe, a naipangpangruna kadagiti akin-amiana a lugar. Ti Shōkawa-chō, parset ti siudad ti Takayama, ket adda iti kabambantayan, ken ti lokasionna ket nakaiturongan iti pannakakuna iti klamiisan a natagitaon a lugar iti Honshū.
Dagiti munisipalidad[urnosen | urnosen ti taudan]
Amin dagiti siudad, dagiti ili, dagiti purok ken dagiti distrito ti Prepektura ti Gifu ket nailista dita baba.
Dagiti siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda dagiti duapulo ket maysa a siudad a mabirukan idiay Prepektura ti Gifu:
Dagiti ili ken dagiti purok[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagitoy dagiti ili ken dagiti purok iti tunggal maysa a distrito:
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "岐阜県の人口・世帯数人口動態統計調査結果". Website ti Prepektura ti Gifu (iti Hapon). Prepektura ti Gifu. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2015-10-10. Naala idi Septiembre 11, 2011.
- ^ Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Gifu-ken" iti Japan Encyclopedia, p. 246, p. 246, iti Liblibro ti Google; "Chūbu" iti p. 126, p. 126, iti Liblibro ti Google
- ^ Nussbaum, "Gifu" iti p. 246, p. 246, iti Liblibro ti Google
- ^ Instant Gifu. Gifu International Center, 1995.
- ^ Nussbaum, "Provinces and prefectures" iti p. 780, p. 780, iti Liblibro ti Google
- ^ Iti naimarka iti bato iti sango ti Altar Kashimori. Binangon babaen ti Altar Kashimori.
- ^ Gifu tour guide – Outline of Gifu Prefecture Naiyarkibo 2011-10-01 iti Wayback Machine. Gifu Prefecture Tourist Federation. Naala idi Septiembre 9, 2007.
- ^ Mino Earthquake Naiyarkibo 2014-07-06 iti Wayback Machine. (iti Hapon) Museo ti Siensia ti Tokyo Naala idi Hulio 5, 2007.
- ^ Portal ti Nishi Mino. (iti Hapon) Ginet. Naala idi Hunio 24, 2008.
- ^ Opisina ti Rehional a Panangiragpat ti Gifue Naiyarkibo 2011-09-27 iti Wayback Machine. (iti Hapon) Prepektura ti Gifu. Naala idi Agosto 9, 2011.
- ^ Opisina ti Panangiragpat ti Chūnō Naiyarkibo 2011-09-27 iti Wayback Machine. (iti Hapon) Prepektura ti Gifu. Naala idi Agosto 9, 2011.
- ^ Opisina ti Panangiragpat ti Tōnō Naiyarkibo 2011-09-27 iti Wayback Machine. (iti Hapon) Prepektura ti Gifu. Naala idi Agosto 9, 2011.
- ^ Opisina ti Panangiragpat ti Hida Naiyarkibo 2011-09-27 iti Wayback Machine. (iti Hapon) Prepektura ti Gifu. Naala idi Agosto 9, 2011.
- ^ Gifu Prefecture sees highest temperature ever recorded in Japan – 40.9 – Japan News Review
- ^ "平年値(年・月ごとの値)". Japan Meteorological Agency. Naala idi 2011-11-18.
- ^ "観測史上1~10位の値(年間を通じての値)". Japan Meteorological Agency. Naala idi 2010-03-06.
- ^ "平年値(年・月ごとの値)". Japan Meteorological Agency. Naala idi 2010-03-06.
- ^ "観測史上1~10位の値(年間を通じての値)". Japan Meteorological Agency. Naala idi 2010-03-06.
- ^ "AllMetSat Takayama". All Met Sat. Naala idi 2012-02-11.
- ^ "平年値(年・月ごとの値)". Japan Meteorological Agency. Naala idi 2012-05-06.
- Nussbaum, Louis-Frédéric and Käthe Roth (2005). Japan Encyclopedia. Cambridge, Mass.: Harvard University Press. ISBN 0-674-01753-6; ISBN 978-0-674-01753-5. OCLC 58053128.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Prepektura ti Gifu iti Wikimedia Commons
- Pakaammo ti panagbiahe idiay Prepektura ti Gifu manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Opisial a website
- Tarabay iti panagbanniaga idiay Gifu


text:
1Adda sumagmamano kadagiti panglakayen ti Israel nga immay kaniak ket nagtugawda iti sangoanak.
2Kalpasanna, immay ti sao ni Yahweh kaniak, a kunana,
3“Anak ti tao, impapuso dagitoy a lallaki ti panagdayawda kadagiti didiosenda ken nangikabilda iti sangoananda iti pakaitibkulanda a makagapu iti panagbasolda. Rumbeng kadi pay la a pagdamagandak?
4Isu nga ipakaammom ken ibagam daytoy kadakuada, 'Kastoy ti kuna ni Yahweh nga Apo: Tunggal tao iti balay ti Israel a mangipapuso nga agdayaw kadagiti didiosenna wenno dagiti nangikabil iti sangoananda iti pakaitibkulanda a pakaigapuan ti panagbasolda, ket kalpasanna, umasideg iti maysa a profeta—Siak a ni Yahweh, sungbatakto isuna sigun iti bilang dagiti didiosenna.
5Aramidekto daytoy tapno masublik manen ti puso ti balay ti Israel a naiyadayo kaniak gapu kadagiti didiosenda!'
6Isu nga ibagam iti balay ti Israel, 'Kastoy ti kuna ni Yahweh nga Apo: Agbabawikayo ken tallikudanyon dagiti didiosenyo! Tallikudanyon dagiti amin a makarimon nga aramidyo!
7Ta tunggal maysa iti balay ti Israel ken tunggal maysa kadagiti ganggannaet nga agnanaed iti Israel a mangtulaw iti naganko, a mangipapuso nga agdaydayaw kadagiti didiosenna, ken dagiti mangikabil iti sangoananna iti pakaitibkulanna, ket kalpasanna, umasideg iti maysa a profeta tapno birokendak—Siak a ni Yahweh, ti mangsungbatto a mismo kenkuana!
8Sangoekto dayta a tao ken pagbalinekto isuna a pakaballaagan ken maysa a proberbio, ta ikkatekto isuna iti nagtetengngaaan dagiti tattaok; ket maammoanyonto a siak ni Yahweh!
9No naallilaw ti maysa a profeta ket agibaga iti mensahe, ngarud, siak a ni Yahweh, allilawekto dayta a profeta; iyunnatkonto ti imak maibusor kenkuana ket dadaelekto isuna manipud kadagiti tattaok nga Israelita.
10Ket lak-amendanto ti bunga ti basolda; ti basol ti profeta ket maipada iti basol ti tao a nakiuman kenkuana.
11Gapu iti daytoy, saanton nga maiyaw-awan ti balay ti Israel iti panangsurotda kaniak, saandanto payen a tulawan dagiti bagbagida gapu kadagiti amin a panagsalungasingda. Isudanto dagiti tattaok, ket siakto ti Diosda—kastoy ti pakaammo ni Yahweh nga Apo!'”
12Kalpasanna, immay ti sao ni Yahweh kaniak, a kunana,
13“Anak ti tao, inton agbasol kaniak ti daga babaen iti panagbasolda, nga isu a pangdusaak kadakuada ken panangisardengko a panangipaay kadagiti taraonda, ken ti panangiyegko iti nakaro a panagbisin ken panangpukawko iti tao ken kadagiti narungsot nga ayup iti daga;
14ngarud, uray no dagitoy a tallo a lallaki—a Noah, Daniel ken Job—ket adda iti dayta a daga, isuda laeng ti makaispal iti bukodda a biag gapu iti kinalintegda—kastoy ti pakaammo ni Yahweh nga Apo.
15No mangibaonak kadagiti narungsot nga ayup iti entero a daga ken pagbalinek nga awan serserbi daytoy tapno agbalin a langalang nga awanton ti tao a makalabas iti daytoy gapu kadagiti narurungsot nga ay-ayup,
16ngarud, uray no dagitoy met laeng a lallaki ket adda iti daytoy—iti naganko, kuna ti Apo a ni Yahweh—saandanto a maispal uray dagiti bukodda nga annak a lallaki wenno babbai; ti bukodda laeng a biag ti maispaldanto, ngem agbalinto a langalang ti daga!
17Wenno, no mangibaonak iti kampilan iti dayta a daga a kunak, 'Kampilan, likmutem ti daga ket agpada a patayem ti tao ken ayup'—
18ngarud, uray no adda dagitoy a tallo a lallaki iti dayta a daga—iti naganko, kuna ni Yahweh nga Apo—saandanto a kabaelan nga ispalen uray dagiti mismo nga annakda a lallaki wenno babbai; ti laeng bukodda a biag ti maispalto.
19Wenno, no mangibaonak iti angol iti daytoy a daga a kasla ibukbokko ti nakaro a pungtotko maibusor iti daytoy babaen iti panagsayasay ti dara, tapno agpada a matay dagiti tattao ken ayup,
20ngarud, uray no ni Noah, ni Daniel, ken ni Job ket adda iti dayta a daga—iti naganko, kuna ti Apo a ni Yahweh—saandanto a kabaelan nga ispalen dagiti mismo nga annakda a lallaki wenno babbai, ti laeng bukodda a biag ti maispal gapu iti kinalintegda.
21Ta kastoy ni Yahweh nga Apo: Awan duadua a pagbalinek a dakdakes pay dagiti banbanag babaen iti panangiyegko iti uppat a pannusa—nakaro a panagbisin, kampilan, dagiti narurungsot nga ayup, ken angol—maibusor iti Jerusalem tapno agpada a matay ti tao ken ayup nga adda kenkuana.
22Ngem uray no kasta, addanto mabati kenkuana, rummuarto dagiti nakalasat a kaduada dagiti annakda a lallaki ken babbai. Rummuardanto a mapan kenka, ket makitamto dagiti wagas ti panagbiagda ken ar-aramidda, ket maliwliwakanto maipapan iti pannusa nga impalak-amko iti Jerusalem, ken maipapan iti amin a banag nga impalak-amko iti daga.
23Liwliwaendakanto dagiti nakalasat inton makitam dagiti wagas ti panagbiagda ken ar-aramidda, isu a maammoamto amin dagitoy a banbanag nga inaramidko maibusor kenkuana, a saanko nga inaramid dagitoy nga awan mamaayna! —kastoy ti pakaammo ni Yahweh nga Apo.”


text:
Pebrero 21
Ti Pebrero 21 ti maika-52 nga aldaw ti tawen iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 313 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen (314 kadagiti bisiesto a tawen).
PaspasamakUrnosen
NaipasngayUrnosen
- 1989 – Corbin Bleu, maysa a kumakanta manipud idiay Estados Unidos
PimmusayUrnosen
- 1984 – Mikhail Sholokhov, Sobiet/Ruso a nobelista (naipasngay 1905)
- 2013 – Magic Slim, Amerikano a kumakanta ket gitarista iti blues (naipasngay 1937)
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
- BBC: On This Day
- Today in History: February 21 Naiyarkibo 2006-02-07 iti Wayback Machine


text:
Enero 8
Ti Enero 8 ti maikawalo nga aldaw ti tawen iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 357 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen (358 kadagiti bisiesto a tawen).
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1912 – José Ferrer, taga-Puerto Rico nga aktor (pimmusay 1992)
- 1935 – Elvis Presley, Amerikano a kumakanta, gitarista ken aktor iti pelikula (pimmusay 1977)
- 1947 – David Bowie, Ingles a kumakanta (pimmusay 2016)
- 1977 – Amber Benson, artista ken kumakanta iti Estados Unidos


text:
San Juan, La Union
Ti San Juan ket maysa a maikatlo a klase nga ili iti probinsia ti La Union iti Filipinas.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Sakbay a nanaganan iti San Juan daytoy nga ili ket "Baratao" pay ti umuna a naganna a maysa nga ili iti Pangasinan. Insurotda iti naganna kadigiti Padi nga Augutino idi 1586a ti Patronda ket ni San Juan Bautista.
Awan iti naisurat no kaano a nabangon ti ili ti San Juan. Ngem segun kenni Pedro C. de Galando, nabangon iti ili ti San Juan idi 1850, a kas maysa a tagikua dagiti padi nga Augustino idi Abril 25, 1587. Impaima kadigiti Papadi a Dominico idi 1772. Naipatakderda iti naisina a paggimungan nga ay-aywanan iti maysa a padi idi 1807, nga isu met iti pannakaisinana iti sentro a paggimungan.
Nauram iti ili agraman iti paggimungan iti 1898. Idi nalpas iti Gubat iti Espania ken Amerika, indaulo ni Rev. Mariano Gaerlan, kaunaan a padi a katutubo ti San Juan, iti panangpatakder iti paggimungan idi 1902. Sinaruno ni Rev. Eustaquio Ocampo iti panagpaaramid iti parokia aginggana idi nalpas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti San Juan ket nabingbingay iti 41 a barbaranggay.[2]
- Allangigan
- Aludaid
- Bacsayan
- Balballosa
- Bambanay
- Bugbugcao
- Caarusipan
- Cabaroan
- Cabugnayan
- Cacapian
- Caculangan
- Calincamasan
- Casilagan
- Catdongan
- Dangdangla
- Dasay
- Dinanum
- Duplas
- Guinguinabang
- Ili Norte
- Ili Sur
- Legleg
- Lubing
- Nadsaag
- Nagsabaran
- Naguirangan
- Naguituban
- Nagyubuyuban
- Oaquing
- Pacpacac
- Pagdildilan
- Panicsican
- Quidem
- San Felipe
- Santa Rosa
- Santo Rosario
- Saracat
- Sinapangan
- Taboc
- Talogtog
- Urbiztondo
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of San Juan | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Rehion ti Ilocos Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion I (Rehion ti Ilocos)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion I (Rehion ti Ilocos)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion I (Rehion ti Ilocos)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion I (Rehion ti Ilocos)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti La Union". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Salaysay ni VIRGINIA A. DULDULAO, Ph.D.
INAWISNAK daytoy nasirmata ken natenneb a sientista a mapan mangpasiar kadagiti immulana a kape a Robusta ken papaya iti turturod iti Siudad ti Batac. Idi addakamin iti wasnay, insardengna ti lugan sa impababana ti tawa.
“Makitam dagita?”
“Nakaungaren dagiti pagay,” ti awan interesko nga insungbat.
“Ket sapay koma a dagita pagay ti ipakitak kenka?” Nagkatawa.
“Isuda met la ti makitak malaksid kadagiti ruot kadagiti tambak.”
“Wen, dagita! Saanda a sinsinan a ruot. Napategda kadagiti makaammo nangruna kadagiti sabali a pagilian ditoy Asia. Adu ti pakaaramatanda nangruna kadagitoy a panawen a madadaelen ti aglawlaw. Ammom kadi a dagita pay a ruot ti ar-aramaten dagidi nagkauna a tattao a bangbangloda no mapanda pasiaren ti ar-armenda?”
“Huh? Kasano koma?”
“Ala, problemam daytan. Ti awagtay nga Ilokano iti dayta a ruot ket amoras wenno muras. Ti naganna iti siensia ket Chrisopogon zizanioides sigud a Vetiveria zizanioides. Vetiver ti common name daytoy. Dandanin maawagan iti ‘miracle grass.’ Kasta ti kinapategna.”
Ruot Laeng, Dimo Kuna
Naintrigaak iti naammuak. Kasano nga inusar dagiti nagkauna a tattao bangbanglo ti muras wenno amoras ken no apay nga agbalin a milagro a ruot iti sangalubongan iti masakbayan daytoy kas met la awan serserbina a ruot?
Ibinglayko man ngarud dagiti nasukisokko nga impormasion maipanggep iti ruot a muras bareng makatulong kadatayo iti panangsaluadtayo iti aglawlaw, kadagiti talon, ken iti bukodtayo a pagsayaatan.
Naandur ti ruot a muras isu nga uray malayus, mapuoran (a kas aramid dagiti dadduma a mannalon) ken mabukual, saan a mapukaw. Daytoy ti gapuna a maysa daytoy kadagiti kababayaganen a mula ditoy ina a daga, segun kadagiti dokumento idiay India. Makitkita ken madaldalapustayo daytoy kadagiti tambak, a no dadduma, makasurontayo ta ditay makalasat gapu ta narusanger, natayag, ken napuskol. Kapilitan a bumabaka iti kinelleng uray pay addaan iti nabunnong a danum. Ngem ketdi agsublika met laeng iti tambak nga awanan iti nagtubo a muras ta saan a kas kadagiti dadduma a mula nga agwaras. No sadino ti nakaitugkelanna, dita lattan a rumabraber a kas iti kawayan, a padana a ruot. Napuskol, agtitipkel ken agaarimutong dagiti pinuonna. Malaksid iti kawayan, kabagianna pay ti lemongrass, citronella, ken palmarosa.
Mabalin a ti rason a ti muras ti maimulmula wenno mabaybay-an nga agtubo kadagiti beddeng dagiti kinelleng ket gapu iti kababalin daytoy a ruot a saan a pulos maungaw uray mapuoran ken mabukual. Isu ti pagilasinan ti talon ti tumunggal maysa, di kad’ awan ti agririri ken makaagum iti kukua ti akinkukua ta adda ti muras nga ebidensia. Segun ken ni Jean Cozart iti sinuratna a “Vetiver: A Miracle Herb, The Herbarist,” 1995 ( www.vetiver.orgn) saan nga agsaknap ken umagaw iti espasio dagiti siguden a naimula wenno nagtubo. Nakersang, nakidser daytoy manipud agmaysa agingga iti agdua a metro ti katayagna a ruot nga addaan iti napuskol ken nabanglo a ramut. Maysa a kadapan ti umatiddogan ti ramutna iti kada bulan agingga iti maysa a metro iti agsiam a bulan.
Segun iti www.greenwoman’sgarden.com/Vetiver, agbiag ti muras iti amin a klase ti daga. Imulmulada kadagiti derraas idiay Morocco tapno masaluadan ti panagreggaay ti daga. Segun kadagiti panagsukisok, nasayaat daytoy a ruot a panglapped iti mapukaw a daga, pangtaginayon iti dam-eg ken panglapped iti polusion. Gapu ta mapengdanna ti pannakapukaw ti daga aglalo kadagiti bakras, ar-aramaten dagiti sabali a pagilian a pangabbed iti panagreggaay. Pasayaatenna ti tekstura ti daga ken pagtalinaedenna ti dam-eg daytoy nangruna no sakbay dagiti maisayangkat a pannakamula manen dagiti bantay (reforestation). Kayatna a sawen a saan a marigatan dagiti kaimmula a kayo nga agbiag ta adda sindadaan a dam-eg a sinaluadan ti muras ket masigurado nga agbiag dagiti maimula.
Idiay China, ar-aramatenda ti muras a para iti wind erosion. Daytoy ‘tay panagreggaay ti daga gapu iti napalaus a kinapigsa ti angin. Uray no kasano ti kinapigsa ti angin, saan a maan-ano dagiti mula a napalikawkawan iti muras ta daytoy ti mangabbeng iti napigsa nga angin. Kasla nakidser a pader. Saan a matuang ta nainder dagiti napuskol ken nauneg dagiti ramutna.
Iti dadduma a lugar ditoy lubong, maar-aramat ti muras a pangpakidser kadagiti kanal ti irrigasionda. Saan nga agbaliwbaliw ti pagtarayan ti danum ta adda dagiti muras iti agsumbangir a manglapped iti pannakadadael dagiti kanal. Kastoy met ti kinapateg daytoy a ruot kadagiti igid ti karayan, dan-aw ken uray pay igid ti baybay. Makatulong a manglapped kadagiti perhuisio a parnuayen ti napigsa a bagyo ken layus. Kabalinan pay ti muras a sagaten dagiti agayus a heavy metals wenno sabidong nga agturong iti danum a pakaigapuan ti kontaminasion.
Idiay Vietnam adda dagiti rakitda a namulaan iti muras. Agtatapaw daytoy kadagiti dan-aw ken kadandanuman a saan nga agay-ayus a pakaurnongan ti narugit a danum nga aggapu kadagiti pagtaraknan iti baboy. Ti muras ti tumulong a mangdalus kadagitoy a pagurnongan iti danum. Gapu iti kinapateg daytoy a ruot idiay Thailand, inikkan ti ari iti naidumduma a panangipateg. Idiay met Mali, Africa, pinanagananda iti ‘mula a saanto a pulos maungaw.’ Makaandur iti uray kasanot’ kabayagna a tikag wenno layus, uray maipunget iti panangarab ken panangilupeklupek dagiti baka, nuang, kalding, ken karnero. Naresistensia iti uram ken ginggined.
Dadduma a Saguday ti Muras
Apay a kastoy ti kinapateg daytoy a ruot? Idi un-unana, naar-aramat laeng ti muras a pagatep, handicraft a pagipanan wenno pagkargaan iti agduduma a banag, mangted iti ayamuom tapno nabanglo dagidi lolo ken lolatayo. Amangan no daytoy pay ketdi ti nakaalaan ti naganna nga ‘amoras’ kadatay a dadduma nga Ilokano. Ti kayat a sawen ti amor ket ayat. Nainayon lattan ti as tapno natartarus a baliksen. Ayamuom a makagutigot iti ayat.
In-inut a natakuatan ti kinapateg ti muras iti pannakasaluad ken pannakataginayon ti aglawlaw nangruna iti daga ken danum; materiales a para iti konstruksion, kanen ti dingo ti naganus nga uggotna, pagalep-ep, mapagrupsa a para abono, maaramid a tabla a para diding ken ti dapona iti panagaramid iti semento ken insektisidio. Kangrunaanna, maaramat ti ramutna a pakaalaan iti essential oil (lana) a maaramid a bangbanglo. Ag-150 a compound ti maadaw manipud iti Vetiver oil nga aggapu iti ramut ti muras, segun kadagiti panagsukisok.
Ramut ti Muras
Napuskol ti ramut ti muras, manipud iti 3 agingga iti 9 a kadapan a kaattiddogna isu a saan a nakakaskasdaaw a nasayaat a pangabbeng iti reggaay. Nupay adu dagiti pakaaramatan ti bulong ti muras, ti ramut ti kangrunaan a maar-aramat a para iti panagpartuat iti bangbanglo ken agas. Ti lana nga aggapu iti ramut addaan iti ayamuom nga umuneg, makapasalibukag ken karkarna; daytay saan a gagangay a masaysay-up ken kasla il-iliwen ti kaaddana iti lumabas nga angin. Naar-aramaten daytoy nga ayamuom idi panawen ti Babylonia. Isu siguro ti bangbanglo daydi Cleopatra.
Daytoy nga ayamuom nga aggapu iti ramut ti muras ti maar-aramat kadagiti mapartuat a nangingina nga aruaten, bangbanglo ken dadduma pay a maaw-awagan iti haute couture iti lubong ti moda ken nangato a gimong. Isu ti kangrunaan a ramen dagiti nalatak a bangbanglo a kas iti Coco, Miss Dior, Givenchy, ken Opium. Maar-aramat iti daytay mabasbasatayo a haute couture a bangbanglo a kayatna a sawen dagitay nangina, naisalsalumina, kabaruanan ken mabayag nga ayamuom.
Mabayag nga agawaaw ti banglo manipud iti lana nga aggapu iti ramut ti muras no maisagid iti kudil isu a magusgustuan dagiti agparpartuat ken dagiti metten agar-aramat nupay dida ammo a naggapu laeng daytoy iti ruot. Daytoy ‘tay aw-awaganda iti naandur ken mabayag nga ayamuom wenno persistent scent. Kas met iti arak, sumaysayaat ti banglona no bumaybayag.
Idi pay met a maar-aramat ti essential oil nga aggapu iti ramut ti muras kadagiti maawanan puot wenno agkissiw; pangpakalma ken pangpasubli iti naan-anay a rikna.
Dagiti pay sumaganad ti pakaaramatan ti lana manipud iti muras ngem awan pay resulta ti pormal a panagsukisok a mangpasingked kadagitoy: sakit dagiti nerves ken panagwaras ti dara, sapsapo tapno maawan ti stress, emotional trauma ken pannakakigtot, sakit dagiti nagsusuopan ken lasag, nauram ken nadilnakan; sakit dagiti babbai, pagpatay iti kuto ken pagpaksiat iti insekto. Usaren pay dagiti agparpartuat iti mainum a kas flavoring wenno pangpaimas iti raman.
Adda met dagiti agpuor iti muras iti asideg ti taeng tapno umadayo dagiti di-katatawan ken dakes nga espiritu. Kadagiti mamati iti gagasat, mangipanda iti ramut ti muras iti kahon wenno uyosan ti lamisaanda a kas an-anib iti suerte iti negosio ken tapno masaluadanda iti agtatakaw.
Masakbayan ti Muras
Ti Kabisayaan ti nabayagen nga agar-aramat iti muras a kas pangsaluad kadagiti talonda, kas agas ken dadduma pay a pakaaramatanna. Saan pay a naikkan iti importansia ditoy umamianan malaksid iti panangadal ni Dr. Alfredo Rabana iti University of Northern Philippines, Vigan, iti daytoy sangapulon a tawen ti napalabas.
No daytoy a ruot nga aw-awaganda iti Khus idiay India ket mangted kadakuada iti dakkel a gatad gapu iti panaglakoda ti naidaddaduma nga ayamuom manipud iti lana nga aggapu iti ramutna, nasayaat sa no padasentayo met. Kas pangrugian, mangala kadagiti ramut, paburken ken pagdigos ti naipalamiis a nagpaburkan. –O
(Immuna a rimmuar iti Bannawag, Oktubre 16-31, 2021 a bilang.)


text:
Lehislatibo a distrito iti Abra
Ti Lehislatibo a Distrito iti Abra ket isu ti agdama a pannakabagi iti probinsia iti Abra iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas.
Ti Abra ket kasisigud idi a nairepresenta a kas paset iti maikatlo a distrito iti Ilocos Sur idi 1907, kalpasan ti panakaikapetna a kas maysa a subprobinsia iti Ilocos Sur. Kalpasan ti pannakabangonna manen a kas maysa a kadawyan a probinsia idi Marso 10, 1917 babaen ti Tignay Bilang. 2711, Ti Abra ket naikkan iti bukodna a pannakabagi, ken nagbutos ti immuna a pannakabagina idi 1919.
Daytoy a probinsia ket nairepresenta iti Temporario a Nailian a Kongreso a kas paset iti Rehion I manipud idi 1978 aginggana idi 1984, ken nagelektado ti maysa a pannakabagi iti Kadawyan a Nailian a Kongreso idi 1984. Ti Abra ket nataginayonna ti maymaysa kongresional a distrito babaen ti baro a Batay-linteg a napasingkedan idi Pebrero 7, 1987, ken dagiti nabutosan a kamkameng iti naipulang a Kamara dagiti Pannakabagi a nangrugi met laeng iti dayta a tawen.
Maymaysa a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti ili: Bangued, Boliney, Bucay, Bucloc, Daguioman, Danglas, Dolores, La Paz, Lacub, Lagangilang, Lagayan, Langiden, Licuan-Baay, Luba, Malibcong, Manabo, Peñarrubia, Pidigan, Pilar, Sallapadan, San Isidro, San Juan, San Quintin, Tayum, Tineg, Tubo, Villaviciosa
- Populasion (2015): 241,160
- ^1 Naasasinado idi agdama a nagturay idi Disiembre 16, 2006.
Sapasap (awanen)[urnosen | urnosen ti taudan]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas