text:
Natukkol ti Aklo, Abalayan!
NASIPUTANNA ti iruruar dagiti kapurokanna iti panganan a nabalawbawan iti palapala. Saandan a nagsubli iti pagsasalaan. Siinayadda a nagturong iti linong ti kawayan iti laud ti balay a yan dagiti dadduma a kapurokanda a di pay nangan.
Kinagat ni Tata Diciong ti akimbaba a bibigna. Nagturong iti yan dagiti atitiddog a napagsisilpo a lamisaan a panganan. Awan man ngata ti lugardan, naisipna. Uray dua laeng, a, ti maisango no kas pangarigan adda. Timmannawag. Aglilinnipiten dagiti sisasango. Nadlawna ti ginaramugam a panagkammet dagiti mangmangan. Awan pay ti pinggan dagiti dadduma. Nagwingiwing ni Tata Diciong. Nagalas met ti ugali dagiti tagaditoyen, nakunana.
Timmangad. Agtindeken. Nagsakuntip, sinurotna dagiti kapurokanna. Immisem idi dumteng iti yanda. Namaga ti isem nga insubad dagiti kapurokanna. Ta kasano koma a makaisemda iti naragsak no mabisindan?
Piniselna ti takiag ti maysa kadagiti nadanonna. “Aganustay la bassit, pari… tata… ama… manong…” sinaggaysana a kinita ida. “Maawatanyo met ngata… nakababain met no sumrekak ditoy tapno tenglek ti isasango dagiti mangan. Nakababain kadagiti nababayan, amangan no sabali ti pagawatanda…”
“Ania ketdin ni Diciong,” insungbat a dagus ti maysa a kalakayan. “Adu la amin a pakariribukam. Bay-am kad’ latta. Tamingem ketdi dagiti dadduma, ket ne, adun sa pay la ti agsangpet…”
“Wen ngarud, ama,” inwarasna ti panagkitana. “Ay, ni apo hepe ngay? Apay nga awan metten a makitak? Di met adda ditoy itay?”
“Nagturong dita, tata,” intudo ti maysa a baro ti bit-ang.
Ammo ni Tata Diciong nga adda garreta iti ungto ti bit-ang. Naawatanna a dagus no apay a nagturong dita ti hepe. Mabisin met ngata unayen, naisipna. Nakababain pay ketdin, numona ta isu ti padrino…
Tinaliawna dagiti kasarsaritana. “Uray ta makasangotay met ngatan iti sumaruno a puni,” impanamnamana. “Yanustay kad’ pay bassit… ama… kaka…” piniselna manen ti abaga ti kadennana a baro. Kalpasanna, dinawatna ti panangpanawna pay laeng kadakuada ta kitaenna met dagiti dadduma a kailianda a kinakuyogda idi kalman ken dagitay simmangpet tay bigat. Nagsubli iti pagsasalaan.
Masapul a kasaritana ni Julian, ti nobio a kaanakanna. Kababain unayen ti kasasaadda. Masapul nga ipakaammona met ti kasasaadda a nalalakian, ket no kumanunong ni Julian, uray in-inutenna nga ipasango dagiti dadduma iti kosina. Ngem amangan no addanto masao dagiti nababaian no kasta ti aramidenda. Isut’ gapuna a masapul a kasaona ni Julian.
Nasaripatpatan ni Tata Diciong ni Julian iti maysa a suli a makisarsarita kadagiti babbaro a kapurokan ni Chedeng, ti nobia. Nakilinnipit. Inyadayona ti kaanakanna.
“Kasano daytoy, Julian?” dinamagna a dagus apaman a nakaruarda iti pagsasalaan. “Aldawton ngem awan pay ti nakasango kadagiti kakaduatayo. Ammok a mabisinda unayen… taparanen, a, ti rupa…”
Saan a nakasungbat a dagus ni Julian. Ammona met dayta a banag. Nadlawna itay makisarsairta kadagiti kailianna a babbaro. Naalsem ti rupada ken yaw-awanda ti pannakadlawda iti bisin. di met la ngaminen aggibus dagiti kapurokan da Chedeng nga iserrek ti ulitegna iti panganan; mabain met dagiti kapurokan da Tata Diciong nga agdarasudos a sumrek, uray imbaon idan dagiti adda iti ruar a mangkita kadagiti di pay nangan. Ken maysa pay, inawis la ida dagiti nalalakian, ket ti pay uliteg ni Chedeng ti agtakder iti ruangan ti panganan. Ti pagdaksanna, awanton ti lugarda no makasango amin dagiti iserrek ti uliteg ni Chedeng.
No asideg la ti naggapuanda a purok, nalabit a nagawiddan. Ngem adayo ti ilida. Saan a nalaka ti agawid. Ken dida maitured nga aramiden daytoy. Mabainda a mangipakita ti saan a mayannatup ta ad-addanto a mapasakitan dagiti agpasken. Isu a makiinnanusda laengen. Ammo ni Julian dayta.
“Sika la koman ti makaammo kadakuada, tata,” kinunana iti ulitegna. “Ipasangom idan, a, no adda lugarda, ne, adu pay met ti sabali a sangaili a sanguenmi ken ni Chedeng…”
Kiddawen koma ni Tata Diciong nga iti la koma kosina ti pangipasanguanna kadagiti dadduma ngem dina met la intuloy dayta a wayatna. Nadlawna a nanayonan manen ti pakakumikoman ti kaanakanna. Maysa pay, di rumbeng ti aramidenna. Sabali nga ili ti yanda. Amangan no adda makuna dagiti umayda pangasawaan.
Kinita ni Tata Diciong ti pagsasalaan. Nakitana ni Chedeng a makisarsarita iti baket ken sumagmamano a babbalasang.
“Ammo ni Chedeng ti kasasaad dagiti naggapu iti ilitayo?”
“Diak la ammo, tata,” insungbat ni Julian. Tinaliawna ni Chedeng a makisarsarita iti madrina. “Nangngegko met a kasla adu pay ti saan a nakasango kadagiti babbalasang a kinakuyog ti madrina.”
“Dagidiay a babbai?” kinita ni Tata Diciong dagiti nakarupanget a babbalasang iti maysa a suli. “Dagidiay aginmimikki a pilienda pay ti kasalada? Dida pay pinadayawan ni Sidro. Daydiay man ti agimpipili, daydiay agpapaid. Di pay ket nagsalan ni Sidro iti bainna.”
“Tata…”
“Kasano a makasango dagita ket agpilida met iti panganan? Idiay kano ngato ti kayatda. Agbirokda pay ketdi iti naimas a sida! Ay apo! Ammok pay ngay no di padak met la nga agsidsida iti saluyot ken agdepdeppel iti bugguong.”
“Tata… amangan no adda makangngeg a kabagian ni Chedeng… nakababain…” kimmita ni Julian iti aglawlaw.
Kinita ni Tata Diciong ti kaanakanna. Agpakpakaasi dagiti mata ni Julian. Immanges ti lakay iti nauneg. “Pudno a mabainak unayen kadagiti kailiantayo,” kinunana. “Pilpilitek payen a papuskolen ti rupak. ‘Imbag koma no maituredda met ti ginagaramugam nga aramid. Ni apo hepe… ti padrino…”
“Di kadi met pinasango ni Chedeng itay, tata?”
“Nagawan ket a panunotmon. Kasano a makasango no kasdiay dagiti kasangona? Gaw-aten ken kammeten dagiti ubbing ti naipatengnga a lauya. Mabainak pay ketdi ta awanen ni hepe. Nagturong kano dita garreta.”
“Kasaritak ngarud ni Chedeng, tata,” kinuna ni Julian ket timmallikuden.
Immanges iti nauneg ni Tata Diciong. Agligsayen! Di pay la nangan dagiti kapurokanda! Dakkel ti gurana iti uliteg ni Chedeng! No saan a gapu ti kinapangas ti uliteg ni Chedeng, saan koma a kasta ti kinarikut ti kasasaadda!
Ti ngamin uliteg ni Chedeng ti kasla mangituray kadagiti kabagian ken dadakkel ni Chedeng. Nadlaw pay ni Tata Diciong dayta idi dumanonda a mangasawa ken ni Chedeng.
“Namnamaek nga adunto ti sangaili, abalayan,” kinuna idi ti uliteg ni Chedeng. “Masapul a dakkel a boda ti maaramid. Masapul a maysa a baka, tallo a baboy ken lima a kalding.”
Nadagsen unay dayta a kinidddaw ti uliteg ni Chedeng nga ibaklay ni Tata Diciong. Tinaraken ken pinadakkelna ni Julian ta naulila la ngarud daytoy idi bassit pay laeng. Ita, isu ti mangyasawa ken ni Julian. Awan ti sabali a kasinnaranayna. Uray no kasta, inawatna ti impabaklay ti uliteg ni Chedeng - impagpagapuna laengen iti nagaget a kaanakanna ken iti madlawna a kinasingpet met ni Chedeng. Uray ta adu met bassit ti naurnong ni Julian.
“Mano met ngay ti maitulongyo, abalayan? No namnamaenyo nga adunto ti sangailitayo, di mangisaganatayo ngarud iti nawadwad bassit…”
“Ah, ti pannakabagimi a nababayan? Addanto dua a baboy ken tallo kaban a bagas. Siakto ti sumungbat kadagitoy.”
Ngem idi simmangpet da Tata Diciong idi kalman, dua nga agadi iti burias ti intalek ti uliteg ni Chedeng kadakuada a mainayon iti sagana. Ala, awan ti aniamanna, nakuna laengen ni Tata Diciong idi, ta dinto met la maaramat dagitoy.
Ngem nagbiddut ni Tata Diciong. Iti dayta met la a malem, simmangpet dagiti kabagian ni Chedeng a naggapu kadagiti sabali a purok. Imbilin ti uliteg ni Chedeng ti pannakaparti ti maysa a baboy. Ket nairugin ti panagpadayada. Kasla immarak a kuton dagiti kaarruba. Di pay la nairugi ti pasala, naibusen ti karne.
Itay man parbangonen, idi makaulog dagiti mapan iti simbaan, nairugi manen ti puni; ket agingga ita, di pay nagressat ti pannakayulog dagiti sida manipud iti kosina! Adu pay ti pinailasin ti uliteg ni Chedeng ket naipatulod dagita iti balay ti kaarruba a yan kano dagiti dadduma a sangaili!
Tinurong ni Tata Diciong ti kosina. Masapul a kasaona ti kosinero tapno ammona ti rumbeng nga aramidenna.
“Nganngani matukkol ti aklon, Diciong,” kinuna ti lakay a kosinero. “Dudua laengen a puni ti pakaipaayan ti sida. Awan met ngarud ti lutuenen.”
“Ala, tenglenyo ngarud ti pannakaiwaras ti sida, isardengyo,” inkeddeng a dagus ni Tata Diciong. Immulog. Nagdar-osanna ti yan dagiti agipumpuni. Kinissiimanna ida. “Pasardengyo pay laeng. Umaykonto ibilin ti panagidasaryo,” kinunana.
Sirurupanget ni Tata Diciong a rimmuar iti panganan. Masapul nga ipasangonan dagiti sangailina! Nasabatna ti nobia.
“Madanaganak, Chedeng,” kinunana.
“Wen kano ngarud, tata. Nakuna ni Julian itay nga awan pay ti nangan kadagiti sangilitayo a naggapu idiay…”
“Uray koma no maysa. Ngem isudan ti ipasangok ita…”
“Napanak iti yanda ngem awanda metten!”
Tinaliaw ni Tata Diciong ti sirok ti kawayan. Pudno nga awanen dagiti kailinda! Nakaemna ti sangina.
Nangngegda ti arimbangaw dagiti sisasano iti panganan. “Apay, natukkol kadin ti akloyo, abalayan? Saanen a matarimaan? Ala, uray asinen, a, ti iwarasyo. Hoy, abalayan, pudno nga awanen? Uray no dagiti la kidkid ti danumanyo nga agpaay a digo. Mangasawakayo la a matuktukkolan iti aklo!”
Kasla napapispisan a sitatakder ni Tata Diciong iti nangngegna. Kinitana ni Chedeng. Nagdumog ni Chedeng. Idi agpusipos ni Tata Diciong tapno mapan iti yan dagiti aglalaaw, nakitana nga umul-ulin ti uliteg ni Chedeng nga agturong iti kosina. Inkugtar ti uliteg ni Chedeng ti dulang a naiserra iti ridaw ti kosina. Simmaruno metten ni Tata Diciong nga immuli. Simmurot ni Chedeng a kasta unay ti kebbakebbana.
“Ania ti kastoy a maar-aramid?” imper-ak ti uliteg ni Chedeng iti kosinero. “Dimo kadi ammo nga adda sangailik a nakasango? Lungsotenyo dagiti naluto? Asino ti naginnanakem a nangbilin kadakayo a tenglenyo ti sida?”
“Abalayan,” kinuna ni Tata Diciong, “siak ti nangibilin iti kastoy a maaramid.”
Nagpusipos ti uliteg ni Chedeng. Rumrumsik dagiti matana. “Ania metten, abalayan, ibabainnak metten?”
“Kastoy nay, abalayan,” nababa ti timek ni Tata Diciong. “Itay pay laeng a palpaliiwek dagiti mangan. Bin-ig a tagaditoy. Nasayaat unay tapno awan ti masaritada maipapan kadakami. Ngem nairugi pay la itay bigbigat ti panagpakantayo ket adu manen dagiti ag-
pidua… idinto nga adu pay dagiti saan a nakasango.”
Nagkusipet ti uliteg ni Chedeng. “Ania ti pangipagarupam kadagiti kapurokak? Addan sa ketdi kayatmo, abalayan?”
Nagsanud ni Tata Diciong. “Saanta koma nga agriri, abalayan. Data ti pannakaama. Diak mairusok ti agaramid iti pagsubanganta. Diak kayat a panunotento ni Chedeng a siak ti ma-
ngirugi iti riribuk. Saanko a dangilen ti dayawyo a pakaikamanganmi…”
Tepteppelan ni Tata Diciong ti lumlumbuaken a pungtotna. No adda pay nadagsen nga isawang ti uliteg ni Chedeng, saanen nga agpalabas. Pagammuan, adda nangguyod iti
takiagna. Ni Julian.
“Tata, pangngaasim koma… Agbuybuyan dagiti tao. Umulogtan. Uray ta nakasaritakon dagiti kailiantayo…” Nagsinnabat dagiti matada nga aguliteg. Kinitana met ni Chedeng. Agpakpakaasi dagiti mata ti asawa ti kaanakanna. Nagdumog ket immulogdan.
Nasdaaw ti pannakakitana nga agsasalan dagiti kailianda. Immasideg kenkuana ti hepe.
“Addan sa naaramid, Diciong?”
kinuna ti hepe.
“Madanaganak, hepe, ta dikay pay nangan.”
Iniggaman ti padrino ti abaga ni Tata Diciong. “Ay, adu la amin a pagdandanagam,” inyarasaasna. “Napankami idiay garreta. Nagpalukatkami iti sardinas. No adda ketdi parikutmo a sabali, agunika latta. Ammom metten a masapul nga agsisinnaranaytayo.”
Minatamatan ni Tata Diciong ti kasarsaritana. Sana tinaliaw dagiti kailianna ken kapurokanda a siraragsaken a mangal-allop kadagiti babbalasang. Awanen ti ania man a pakadanaganna. Pagammuan, nagrimat dagiti matana. “Wen, masapulko ti tulongyo, hepe… inton umayda makipakating inton malem…” Inawidna ti hepe ket inasitganda dagiti agraragsak.
“Agsasalatayo! Agsasalatayo!”
kinuna ni Tata Diciong ket napandan nangala iti isalada. “Toka, maestro… toka! Daytay man maysa a pagling-etanmi… maysa a balse…”
Kasla awanen ti ir-iruken ni Tata Diciong. Inlungalongna dagiti babbaro ken babbalasang. Nagsasalada agingga iti dandani maikatlo iti malem.
“Mabalinen ti panagpakating,”
kinuna ni Tata Diciong idi madlawna ti oras. Sinapulna dagiti dadakkel ni Chedeng.
“Kasano, abalayan,” kinunana. “Malem sa unayen… Diak met kayat a gupden daytoy a ragragsak… ngem malemto unayen no ditay mapan agpapakating. Ti man kunak, abalayan, pagsalaenyo man pay maminsan dagiti annak, satayonto agrubuat. Mabalin, abalayan?”
“Ay wen, abalayan!” insungbat ti baket ken lakay.
Naaramid ti panagsala da Julian ken Chedeng. Naipatayab ti Dungdungnguenkanto Unay ket kasta unay ti sipsipat ken iriag dagiti nagbuya. Nakipaglalaaw met ni Tata Diciong. Kasta unay met ti sarigsig ti uliteg ni Chedeng a kasla ipakitana nga isu ti nagballigi iti daytoy nga aldaw a panagkallaysa ti kaanakanna.
Nalpas ti panagsala dagiti nagkallaysa. Inasitgan ni Tata Diciong ti uliteg ni Chedeng. “Abalayan,”
kinunana a siiisem, “nagsaritaanmin kada abalayan ti ipapantayon idiay ilimi… Ipanguluam koma dagiti umay makipakating.”
Tallo a trak ti naglugananda a nagturong iti ili da Tata Diciong iti
amianan. Saan pay met unay malem idi makasangpetda. Maysa a banda ti biolin, gitara ken kutibeng ti simmabat kadakuada.
Saan a naarkosan ti paraangan. Ngem nadalus. Adu ti naisagana a tugaw. “Bassit unay ti sangpetantayo, abalayan,” kinuna ni Tata Diciong iti uliteg ni Chedeng. “Ngem umulitayo tapno agraragsaktayo.”
Saan a pinagtugaw dagiti babbalasang dagiti babbaro a kapurokan da Chedeng. Kasta met dagiti lallakay a kapurokan ti nobio; insalada met dagiti babbaket a naggapu iti away ti nobia.
Maragsakan unay ni Tata Diciong. Madlawna a kasla mailablabeg ti uliteg ni Chedeng. Naituloy ti panagraragsakda agingga iti dandanin sumipnget. Nagpatengnga ni Tata Diciong.
“Abalayan ken gagayyem,”
kinunana iti napakumbaba a timek, “isardengtayo pay ti ragragsak. Ammok a nabannogtayon. Ken naladawen ti oras. Adda bassit saganami, abalayan…”
Timmaliaw iti ridaw ket nakita ti amin ti hepe a sitatapaya iti bandehado a naglaon iti kilawen a kalding. Sineniasan ni Tata Diciong dagiti kapurokanna a babbaro.
Sangsangkagiddan dagitoy a nangbagkat kadagiti lamisaan ket pinagsisilpoda iti tengnga ti balay. Iti di mamedmedan nga ulimek, napunianen ti lamisaan ta timmulong dagiti babbaro ken babbalasang a kapurokan ni Tata Diciong.
“Alan, abalayan,” inasitgan ni Tata Diciong ti uliteg ni Chedeng. Pumpunuanyo laengen ti kinanumomi a naikamang kadakayo. Idauluanyo koma idan, abalayan… Ay, aguraykayo gayam! Basi, Itong! Yegmo man ‘tay putong ta ramanan ni abalayan!”
Kasla nasukaan ti rupa ti uliteg ni Chedeng. Saan a makaperreng. Sikikita aminen dagiti sangaili kenkuana. Kasla agam-ammangaw, inawatna ti sudo ti basi sana intumba.
“Alan, abalayan,” ginuyod ni Tata Diciong, “padayawam koma met ti kinanumomi…”
“Wen, abalayan,” namaga ti sungbat ti uliteg ni Chedeng. Nagsabat dagiti matada iti hepe. “Hepe, agabayta,” nakunana laengen ta kasta unayen ti tarabangna.
“Sus, dakami ket ti pagdanagamon, abalayan,” insungbat ti padrino. “Tagaditoyak, abalayan. Makipagsangailiak kadakayo… Bay-annakami laeng kadi ta dakami ti agpasken!”
Nagtitinaliaw dagiti kapurokan ni Chedeng a nakaawat iti anag ti maar-aramid. Sibabain, nagtugaw ti uliteg ni Chedeng iti panganan.
Umay-ayek-ek ni Tata Diciong a nagturong iti kosina. Sinaruno ni Julian. “Diak man impagarup, tata!” nayesngaw ni Julian a kasta unay ti mulagatna. “Kasano ti inaramidmo? Dika man la inkissiim kaniakon!”
“Nangibaonak pay la itay aldaw ti umay agisagana,” nagkatawa ni Tata Diciong. Tinaliawna ni Chedeng a simmurot met iti kosina.
“Agyamanak, tata,” kinuna ni Chedeng. “Ilutna a dinanto malipatan. Nasayaat tapno agnakem!”
Immuna a naipablaak iti Bannawag idi 1950s.
Maysa kadagiti kagagetan a mannurat iti Bannawag idi dekada 1950, malaglagip daydi BENJAMIN L. VIERNES kadagiti napintas a sarita ken salaysayna, nangruna ti atiddog nga “Asiak Payen a Maidasay.” Naglatak pay a radio scriptwriter, direktor ken manager iti nasional nga estasion ti radio iti Manila. Tubo ti Urdaneta, Pangasinan, ni BLV ti pundador ti Kutibeng, grupo dagiti mannurat iti Iloko, a nabangon idi 1958-1959, iti Manila.
Kunkunada (1):
- @October 16, 2004 at 1:50 PM ni , kunana...
-
test


c: text/html

text:
LAOAG CITY - Napasamak manen ti maysa a nakaam-ames nga insidente ditoy Ilocos Norte.
Nasarakan iti sangoanan ti maysa a pagadalan idiay ili a Banna ti bangkay ti maysa a lalaki a dandani naisina ti tengnged na.
Nabigbig ti biktima a ni Jose Cacao, agtawen ti 56, naasawaan ken taga Brgy. Sinamar iti nadakamat nga ili.
Segun ken ni Police Senior Inspector Jepreh Taccad, hepe ti PNP Banna, nagsagaba ti biktima ti naruay a tagbat iti nadumaduma a paset ti bagi na ken kakaroan iti tengnged na.
Imbatad na nga iti agdama, dakkel pay laeng a pagpanpanunutan kadakuada no asino ti adda iti likud ti nadakamat a nakaam-ames nga insidente gapu ta rumrummuar iti inbestigasyon da a nasingpet ken awan ti kasussusik ti biktima.
Agtultuloy pay laeng ti naiget nga inbestigasyon nga isaysayangkat ti PNP Banna mainaig iti nasao nga insidente.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ni George Herbert Walker Bush (naiyanak idi Hunio 12, 1924) ket maysa nga Amerikano a politiko a nagserbi idi a kas ti maika-41 a Presidente iti Estados Unidos (1989–93). Isu ket dati a nagserbi a kas ti maika-43 a Bise Presidente iti Estados Unidos (1981–89), maysa a kongregista, maysa nga embahador, maysa a Direktor ti Tengnga a Saririt, ken ti agdama a kalakayan a sibibiag a presidente.
Ni Bush ket naipangay idi idiay Milton, Massachusetts, manipud ti maysa a Senador a ni Prescott Bush kenni Dorothy Walker Bush. Kalpasan ti panakaraut ti Pearl Harbor idi 1941, ni Bush ket intontongkuana panagbasan ti kolehio, ken nagenlista iti Marina ti Estados Unidos idi maika-18 a kasangayanna, ken isu ket nagbalin a ti kaubingan a agpatpatayab idiay Marina iti dayta a panawen. Isu ket nagserbi aginggana ti gibus ti gubat, kalpasan dayto y napan nagadal idiay Unibersidad ti Yale. Nagturpos idi 1948, isu ken ti pamiliana ket immalisda idiay Laud a Texas ken simrek ti lana a negosio, ken nagbalin a milionario babaen ti tawen iti 40.
Midia a mainaig kenni George H. W. Bush iti Wikimedia Commons


text:
Basel-Landschaft
Ti Basel-Landschaft (Aleman: Basel-Landschaft (tulong·paammo); wenno inpormal a: Baselland/Baselbiet), ket maysa kadagiti 26 a kanton ti Suisa. Ti kapitoliona ket ti Liestal. Daytoy ket makibinningay ti pagbeddengan kadagiti kanto ti Basel-Stadt, Solothurn, Jura ken Aargau, ken dagiti Pranses a rehion iti Alsace ken ti Aleman nga estado ti Baden-Württemberg.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Arealstatistik Standard - Kantonsdaten nach 4 Hauptbereichen
- ^ Dagiti estadistika ti Kanton iti Basel-Land, Wohnbevölkerung nach Nationalität und Konfession per 31. Dezember 2011 (Aleman) Naala idi 3 Mayo 2012
Kasilpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Kanton iti Basel-Landschaft iti Wikimedia Commons


text:
Papel
Ti papel ket ti naingpis a materiales a napataud babaen ti panagtalmeg kadagiti nabasa a sagut, kadawwan daytoy a ti ubaas a selulosa a nagtaod manipud ti tarikayo, dagiti rutay ken dagiti ruot, ken ti panangipamaga kadagitoy kadagiti nalap-it a sabanas.
Ti papel ket adu ti aramatna a materiales nga adu kadagiti usar. Bayat a ti kadawyan nga usar ket para iti panagsurat ken panagimalditan, daytoy pay ket kaaduan a naus-usar a pagbungon a materiales, kadagiti adu a produkto ti panagdalus , kadagiti adu a bilang ti proseso ti industrial ken panagpatakder, ken naus-usar pay daytoy a kas laok ti makan – a naisangsangayan kadagiti kultura ti Asia.
Ti papel ken proseso ti ubaas a panagaramid ti papel ket naibagbaga a napartuat idiay Tsina idi las-ud ti nasapa a maikadua a siglo AD, ken mabalin a nasapsapa ngem ti tawen ti 105 A.D.,[1] babaen ti korte ti eunuko Cai Lun ti Han , urayno ti kasapaan nga arkeolohiko dagiti pirgis ti papel ket nagtaud manipud ti maika-2 a siglo SK idiay Tsina.[2]
Ti moderno nga industria ti ubaas ken papel ket global, a ti Tsina ket isu ti mangiyun-una ti panagpataud keb ti Estados Unidos ti sumarsaruno.
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti kaduogan a naamammuan kadagiti arkeolohiko a pirgis ti asideg a simmarunuan ti moderno a papel ket idi maika-2 a siglo SK idiay Tsina. Ti ubaas a proseso ti panagaramid ti papel ket naigupit kenni Cai Lun, ti maika-2 a siglo AD a korte ti eunoko ti Han.[2] RTi papel ket nasayaat a sukat ti seda kadagiti adu a pangipakatan, ti Tsina ket mabalin a makailuas kadagiti adu a kantidad ti seda, ken nakatulong daytoy iti Nabalitokan a Panawen.
Ti papel ket naiwarwaras manipud iti Tsina babaen ti Tengnga a Daya aginggana ti mediebal nga Europa idi maika-13 a siglo, nga idiay ti ti nakabangonan dagiti nabilegan ti danum a molino ti papel.[3] Idi maika-19 a siglo, ti industrial a panagaramid daytoy ket nangipababab ti pategna, ken nangpakabael ti masa a panangisinnukat ti pakaammo ken nakatulong ti adu kadagiti panagsikko ti kultura. Idi 1844, ti Kanadiano nga inbento a ni Charles Fenerty ken ti Aleman a ni F.G. Keller ket nawayada a nagparang-ay ti proseso para iti panag-ubaas kadagiti sagut ti tarikayo.[4]
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti balikas a "papel" ket etimolohiko a nagtaud manipud ti Latin ti papiro, a nagtaud met manipud ti Griego ti πάπupoς (papuros), ti balikas para iti mula a Cyperus papyrus .[5][6] Ti papiro ket isu ti napuskol, kasla papel a materiales a napataud manipud ti amag ti mula a Cyperus papyrus nga inus-usar idi taga-ugma nga Ehipto ken dagiti dadduma a kultura ti Mediteraneo para iti panagsurat sakbay ti panangipaammo ti papael iti Tengnga a Daya ken Europa.[7] Urayno ti papael ket etimolohiko a nagtaud manipud ti papiro, dagitoy dua ket adu ti paggiddiatanda a napataud ken ti panagrang-ay ti moderno a papel ket mailasin manipud ti panagrang-ay ti papiro. Ti papiro ket "laminado dagiti masna a mula, bayat a ti papel ket napataud manipud kadagiti sagut a dagiti tagikuada ket banaliwan babaen ti panangiyuper a panagpalukneng wenno panagwarwara.[2]
Dagiti nagibasaran ken dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Hogben, Lancelot. “Panagmaldit, Papel ken dagiti Innipis”. Bennett, Paul A. (ed.) Books and Printing: A Treasury for Typophiles. New York: The World Publishing Company, 1951. pp 15-31. p. 17. & Mann, George. Print: A Manual for Librarians and Students Describing in Detail the History, Methods, and Applications of Printing and Paper Making. Londres: Grafton & Co., 1952. p. 77
- ^ a b c Tsien 1985, p. 38
- ^ Burns 1996, pp. 417f.
- ^ Burger, Peter. Ni Charles Fenerty ken ti Inbensionna a Papel. Toronto: Peter Burger, 2007. ISBN 978-0-9783318-1-8 pp.25-30
- ^ πάπupoς, Henry George Liddell, Robert Scott, Ti Griego-Inggles a Leksikon, iti Perseus
- ^ papiro, kadagiti Diksionario ti Oxford
- ^ "Panangipalplawag ti Papiro". Dictionary.com. Naala idi 2008-11-20.
- Burns, Robert I. (1996). "Paper comes to the West, 800−1400". Iti Lindgren, Uta. Europäische Technik im Mittelalter. 800 bis 1400. Tradition und Innovation (Maika-4 nga ed.). Berlin: Gebr. Mann Verlag. pp. 413–422. ISBN 3-7861-1748-9.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Papel iti Wikimedia Commons
- Kasano ti agaramid ti papel?
- Panagaramid ti organiko a papel


text:
Obwalden
Ti Obwalden (Aleman: Obwalden (tulong·paammo)) ket maysa a kanton idiay Suisa. Daytoy ket mabirukan idiay tengnga ti Suisa. Ti kapitoliona ket ti Sarnen. Daytoy a kanton ket aglaon ti heograpiko a sentro iti Suisa.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Arealstatistik Standard - Kantonsdaten nach 4 Hauptbereichen
- ^ Opisina ti Suiso a Pederal nga Estadistika – STAT-TAB Ständige und Nichtständige Wohnbevölkerung nach Region, Geschlecht, Nationalität und Alter (Aleman) Naala idi 10 Disiembre 2011
Kasilpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Kanton iti Obwalden iti Wikimedia Commons


text:
1943
Ti 1943 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Biernes iti kalendario a Gregoriano.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Enero 13 – René Préval, Haitiano a politiko
- Enero 19 – Janis Joplin, Amerikana a kumakanta (pimmusay 1970)
- Pebrero 22 – Horst Köhler, presidente ti Alemania manipud idi 2004 aginggana idi 2010
- Agosto 17 – Robert De Niro, Amerikano nga aktor
- Disiembre 12 – Dickey Betts, Amerikano a gitarista, kumakanta ken mannurat iti kanta
- Disiembre 31 – Ben Kingsley, Briton nga aktor


text:
Polonia
Ti Polonia i/ˈpoʊlənd/ (Polako: Polska), opisial a ti Republika iti Polonia (Polako: Rzeczpospolita Polska; Kasubio: Pòlskô Repùblika; Silesiano: Polsko Republika), ket maysa a pagilian idiay Tengnga nga Europa, nabeddengan daytoy babaen ti Alemania iti laud; ti Republika a Tseka ken Slovakia iti abagatan; Ukrania, Belarus ken Lituania iti daya; ken ti Baybay Baltik ken Kaliningrad Oblast, maysa a Ruso nga exclave, iti amianan. Ti dagup a kalawa ti Polonia ket 312,679 kuadrado kilometro (120,726 sq mi), a makaaramid daytoy ti maika-70 a kadakkelan a pagilian iti lubong ken ti maika-9 a kadakkelan idiay Europa. Ti Polonia ket adda ti population ti sumurok a 38 a riwriw a tattao, a makaaramid daytoy ti maika-34 a kaaduan ti populasion a pagilian iti lubong ken ti maikanem a kaaduan ti populasion a kameng iti Kappon ti Europa, nga isu daytoy ti kaaduan ti populasion a kameng ti kalpasan ti komunista. Ti Polonia ket maysa a unitario nga estado a binuklan dagiti 16 a voivodeship. Ti Polonia ket kameng iti Kappon ti Europa, NATO, ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, ti Organisasion ti Komersio ti Lubong, ti Organisasion para iti Ekonomia a Pagtitinnulongan ken Panagrangrang-ay (OECD), Europeano nga Ekonomiko a Lugar, Ahensia ti Internasional nga Enerhia, Konsilo iti Europa, Organisasion para iti Salaknib ken Pagtitinnulongan iti Europa, Ahensia ti Internasional ti Atomiko nga Enerhia, G6, Konsilo dagiti Estado ti Baybay Baltik, Visegrád a Grupo, Weimar a Trianggulo ken Schengen a Tulagan.
Dagiti linaon
Populasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti pannakabangon ti Polako nga estado ket nainaganan iti pannaka-ampon iti Kristianidad babaen ti nangturay a ni Mieszko I idi 966,[4] iti teritoria a kapadpada iti tatta nga aldaw a Polonia. Ti Pagarian iti Polonia ket naporma idi 1025, ken idi 1569 a nagpapigsa ti atiddog a kumaduaan iti Nalatak a Dukado iti Lituania babaen ti panagpirma ti Kappon iti Lublin, a nagbukel ti Polako–Lituano a Mankomunidad. Ti Mankomunidad ket awanen idi 1795 gapu ta nabingbingay dagiti daga ti Polonia kadagiti Pagarian ti Prusia, ti Imperio ti Rusia, aken ti Austria. Ti Polonia ket nakaala manen ti panakawayawayana a kas ti Maikadua a Polako a Republika idi 1918. Kalpasan ti dua a dekada, idi Septiembre 1939, ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat ket nangrugi ti panagraut ti Polonia babaen ti Nasi nga Alemania ken ti Kappon ti Sobiet . Sumurok nga innem a riwriw a Polako nga umili ti natay iti dayta a gubat. Ti Polonia ket nagungar kalpasan kadagiti napalas a tawen iti uneg ti Sobiet a pannaka-impluensia a kas ti Republika dagiti Tattao aginggana idi 1989. Idi panawen ti Rebulosion iti 1989, ti 45 a kaatiddog ti komunismo a panagturay ket naruppuog ken ti demokratiko a panagturay ket nabagon. Daytoy ket nakaited ti pundasion ti moderno a Polonia, naam-ammuan babaen ti batay-linteg a kas ti "Mikatlo a Polako a Republika".
Nupay ti adu a pannakadadael ti pagilian a napadasan iti maikadua a Sangalubongan a Gubat, ti Polonia ket napakabaelan a nagpreserba kadagiti adu a bukodna a kultura a kabaknangan. Adda dagiti 14 nga agdama a tinawtawid a pagsaadan a naisuratan idiay listaan ti UNESCO a Tinawtawid ti Lubong idiay Polonia.[5]
Manipud idi gibus ti panawen ti komunista, ti Polonia ket nakagun-od ti "nangato unay" a ranggo ti banag iti panagrangrang-ay ti nagtagitaoan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Główny Urząd Statystyczny. Baza Demografia. Ludność. Stan, ruch naturalny i wędrówki ludności w I kwartale 2014 r., stan na 31.03.2014. [1]
- ^ "Human Development Indicators of Poland". UNITED NATIONS DEVELOPMENT PROGRAMME. Naala idi 10 Mayo 2015.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ Lukowski, Jerzy; Zawaszki, Hubert (2001). Ti Ababa a Pakasaritaan iti Polonia (Umuna nga Edision nga ed.). Dagiti Biblioteka ti Unibersidad iti Stirling - Popular Loan (Q 43.8 LUK): Pagmaldita ti Unibesidad ti Cambridges. p. 3. ISBN 0521559170.
- ^ "Polonia - UNESCO a Sentro ti Tinawtawid ti Lubong". Whc.unesco.org. Naala idi 2012-02-06.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Polonia iti Wikimedia Commons


text:
Ni Hannibal Hamlin (Agosto 27, 1809 – Hulio 4, 1891) ket isu idi ti Maika-15 a Bise Presidente iti Estados Unidos (1861-1865), a nagserbi babaen ni Presidente Abraham Lincoln idi panawen ti Sibil a Gubat ti Amerikano. Isu idi ti immuna a Bise Presidente manipud ti Partido Republikano.
Sakbay a nabutosan idi 1860, ni Hamlin ket nagserbi idiay Senado ti Estados Unidos, idiay Kamara ti Pannakabagi, ken, ti nabiit, a kas ti maika-26 a Gobernador iti Maine.
Midia a mainaig kenni Kategoria:Hannibal Hamlin iti Wikimedia Commons


text:
William Faulkner
Ni William Cuthbert Faulkner (naipasngay a kas ni Falkner, Septiembre 25, 1897 – Hulio 6, 1962), naam-ammuan pay a kas ni Will Faulkner, ket maysa idi nga Amerikano a mannurat ket Premio Nobel a Laureado manipud idiay Oxford, Mississippi. Ni Faulkner ket nagobra kadagiti nadumaduma a naisursurat a midia, a mairaman kadagiti nobela, dagiti ababa a sarita, ti pabuya, dandaniw, salaysay ken dagiti senario a pabuya. Isu ket nagruna a naam-ammuan ket nabigbigan para kadagiti nobela ken dagiti ababa a saritana, ken adu kadagitoy ket naidisso iti binalabala a Kondado ti Yoknapatawpha, ti maysa a lugar a pinartuat ni Faulkner a naibatay iti Kondado ti Lafayette, nga idiay ti kaaduan a nagnaedanna, ken idiay Holly Springs Kondado ti Marshall.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Obituary Dagiti Obituario ti Variety, Hulio 11, 1962.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti inadaw a sasao a mainaig kenni William Faulkner iti Wikiquote (Ingles)


text:
Kasano aya ti agsurat iti Sarita?
Padpadasek agsurat iti sarita ngem daksanggasat ta diak sa met matiambaan ti ritmo ken ti istilona! Kaslaak la agdandaniw latta uray no sarita ti isursuratko.
Ay Apo! Kasano aya ti agsurat iti sarita?
Kapampanunotan iti Gran Torino, Pelikula ni Clint Eastwood
Kas tay nadakamatko iti naudi nga impostek. Adtoy man ti sumagmamano a kapanunotak iti nabuyak a pelikula ni Clint Eastwood a napauloan Gran Torino.
Daytoy a pelikula ket maipapan iti biag ni Walt Kowalski, maysa nga Amerikano a beterano ti gubat idiay Korea. Napalangguad ken awan bibiangna kadagiti kaarrubana nga Asyano. Racist la ketdi a. Nu malagipyo dagiti immun-una a pelpelikulana, nabatad ti kina-Dirty Harryna. Nu sagidem la bassit ket iruarna ti paltogna. Aglemmengkan nu kasdiay ti mapasamak.
Gapu kadagiti kapadasanna iti gubat, nagbalin ni Kowalski a napno iti unget ket gura iti pusona. Naglukat ti pelikula iti pannakaitabon ti asawana. Nalabit diay baketna ti kakaisuna a naimbag a banag iti biagna. Add pay gayam maysa, diay 1952 Gran Torino a kotsena. Anian a nagguapo daydiay a vintage car!
Kalpasan ti sumagmamano nga aldaw, naam-ammona dagiti kaarrubana. Asyanoda dagitoy a maaw-awagan iti Hmong, maysa a tribu iti yan ti Laos ken Vietnam. Saan a magustuan ni Kowalski dagiti ar-aramid dagitoy a Hmong. No mabalbalin ket di na pay kayat a papaddakan ti paraanganna iti siasinoman kadagitoy a kaarrubana.
Ngem agmaymaysa ni Kowalski iti balayna. Dagiti annakna, pimmanawdan ket adda bukoddan a biag. Ngem ti kaarrubana, kaduada latta dagiti nataenganen a kamkameng ti pamilia.
Nagbaliw ti biag ni Kowalski idi dandani tinakaw ni Thao, ti bumarito a kaarrubana, ti kotsena a Gran Torino! Nagserbi ti bumarito kenkuana iti sumagmamano nga aldaw tapno maikarona ti basolna.
Nagbalin la ket ngarud a kasla tatang ni Thao ket sinursuroanna ti ubing nga agbalin a malalaki! Iti saan a nabayag, inggatanganna iti gamitna a pagkarpintero, inserrekna iti trabaho ket tinulunganna nga agbalin a lalaki!
Nagbalin met daytoyen a gayyem dagiti kaarrubana. Nakipangan, nakipatang, nakiinnestoria ken rimmagsak ti pusona kas naimatangan da Sue, Thao ken ni Yum Yum.
Maysa kadagiti parikut ita ti Estados Unidos ket ti kinaawan respeto dagiti adu nga ubbing ken ti panagmiembroda kadagiti gangs. Iti Gran Torino, adda maysa a gang dagiti Asyano met laeng a nangdangran kenni Thao ken ti kabsatna a ni Sue.
Gapu ta nagbalinen a nadekket iti puso ni Kowalski dagitoy nga ubbing, sinugodna ti maysa kadagitoy a gangsters ket binugbogna. Bimmales met dagitoy a gangsters. Idi kuan pinaltuganda ti balay da Sue ken Thao ket rinames ken binugbogda pay ni Sue.
Idi damo, ti ammok ket mangala ni Kowalski iti palpaltog ken granada sa na balsen dagitoy nga awanen bain a gangsters! Nagbiddutak!
Ti inaramidna ketdi ket inkulongna ni Thao iti balayna sa napanna rinaut dagiti gangsters. Ngem ti armasna ket ti sigarilyo ken lighterna.
Natay ni Kowalski. Ngem ti pannakatayna ti nagbalin a pannakasubbot ken pannakaisalakan ti pusona. Di na kinayat a makapatay ni Thao ta agbalin dayta a dadagsen iti puso ken konsensia ni Thao aginga a sibibiag.
Iti kamaudiananna, natiliw dagiti pulis dagiti gangsters ket naibaludda. Nagbalin met a bagani ti komunidad ni Kowalski. Uray ti Padi ti Simbaan a nakaimassayaganna ket nasursuroan iti naun-uneg a kaipapanan ti biag ken patay!
Makapalua daytoy a pelikula. Uray ti maysa a lakay a napnoan iti emosyonal a dadagsen ket masubbot ti panagayat ken panagbalinna a kas ama ken gayyemda Thao, Sue ken ti pamilyada.
Nupay naganus pay ti acting dagiti agtutubo itoy a pelikula, mayat a buyaen ti pannakadebelop ti karakter ni Kowalski ken ti twist ti estoria iti kamaudiananna.
No adda panawenyo, buyaenyo daytoy a pelikula!
Basaen ditoy ti Gran Torino Movie Review iti Ingles manipud iti Penstalker Movie Blog.
Umuna a Poste iti Tawen 2009
Power to the Regions! Regional Music, movies, TV shows and Blogs
Naglaing man dagitoy a Kapampangan! Agasem, nakapagprodyusdan iti bukodda a teleserye! Napauloan daytoy iti "Kalam." Ti kaipapanan daytoy a sao iti Iluko ket "gamud" ken "kulam" met iti Tagalog.
Dagiti karakter nga ipakita daytoy a teleserye ket dagiti datdatlag ken nakaskasdaaw a naparsua kas koma iti mangkukulam, mambabarang ken ti magkukusim. Adda pay dagiti tikbalang ken dadduma pay nga enkanto. Ti pagmayatanna daytoy, dagitoy a pinarsua ket agbibiag a kas normal a tattao-adda trabahoda ken awan met pakakitaan nga naidumdumada. Gandat dagiti prodyuser na daytoy nga ipakita ti kultura dagiti Kapampangan.
Sapay la koma ta uray dagiti Ilocano ket makaaramid met iti kastoy a proyekto... Uray no Ilocano indie film la koma. Maysa kadagiti nalatak nga indie filmmakers ni Kidlat Tahimik a taga-Benguet. Ti pagaammok ket agsasao met daytoy iti Iluko nupay Igorot isuna.
Adtoy pay ti maysa nga barbaro a website a natakuatak. Ti Archipelage Music ket mangipakpakita ken mangipadpadengngeg kadagiti kankanta nga naggapu kadagiti rehiyones ti Pilipinas. Adda man nangngegko idiay nga rap version ti Manang Biday! Mayat met!
Agtultuloy koma dagiti kastoy a proyekto. Nagbayagen a Tagalog ti kankanayon a mangmangngeg kadagiti FM stations iti pagiliantayo. Rumbeng met ita nga selebrarantayo ti nadumaduma a kultura ti Filipino!
Kablaawak Dagiti Nangabak iti Umuna a Premyo Rey Duque
Idi October 26, 2008, simmurotak kadagiti dadduma pay a kamkameng ti GUMIL Metro Manila idiay pagtaenganda Apo Reynaldo A. Duque tapno masaksiak ti pannakabigbig dagiti nangabak iti Umuna a Premyo Rey Duque. Adtoy man ti listaan dagiti nangabak:
First Prize: Jovito Amorin Kabbalay
Second Prize: Sherma E. Benosa Dagiti Babassit nga Alipugpog
Third Prize: Aida Tiama Ni Angkel Bartolome
Nasayaat la unay ta nangisponsor ni Apo Rey Duque iti kastoy a pasalip. Maysa isunan kadagiti mabigbigbig nga pundasyon ti Literatura Ilocana ken uray pay iti Tagalog gapu iti nasuroken a sangagasut a pammadayaw nga naawatna! agraman ti panagbalin a Hall of Famer iti Palanca Memorial Awards.
Panawen met kanon ti panangibingayda iti blessings a naawatda, kas kinuna ni Manang Tess, ti dungdungngoen nga asawa ni Mang Rey. Dagiti nagbalin a hurado ket da Juan SP Hidalgo Jr. Jose Bragado, ken Prof. Honor Blanco Cabie.
Panagsurat iti Iluko
Itoy napan a lawasna, October 24-25, 2008, nagawidak idiay Isabela tapno agatendar iti Convention ti Timpuyog Dagiti Mannurat iti Iluko. Naangay daytoy a Convention idiay Camp Samal, Arcon, Tumauini, Isabela. Adu dagiti naadalko iti daytoy a Kumbensiyon. Mayat met ti nagbalin a pannakitungtongko kadagiti bangolan a mannaniw ken mamannurat. Nagsasarak kami sadiay da Dr. Jaime Raras, Prescillano Bermudez, Clarito De Francia, Rodel Ramos, Franklin Macugay, Rogie Baysa, Mindo Aquino, kdpay. Adu met dagiti estudyante ti high school nga immay. Maragsakannak man ta uray nu uubbingda pay ket mangrugidan iti panagadal ken panagsurat iti Literatura Ilocana. Rumbeng laeng met ah tapno agtultuloy latta ti kultura ti Saluyot!
Nagpintasen nga agpayso ti ili ti Tumauini. Agpayso nga adu ti nagappuanan ti mayor da a ni Arnold S. Bautista. Agasem, sigud a 3rd class municipality ti Tumauini iti napalabas a walo a tawen ngem ita ket First Class municipality daytoyen! Talaga met a nalaing ni Apo Mayor Bautista! Sapay la koma ta agtultuloy dagiti gapuananna!
Nagdengngegak iti sumagmamano a lektyur a naggapu kadagiti beteranon iti Literatura idiay Isabela kas kada Manong Mindo Aquino (Sarita), Clarito de Francia (Daniw), ken Mar Llarenas (Feature Writing). Nabagas dagiti lektyurda ken makaguyugoy iti rikna nga agsurat!
Nabayagak metten nga agsursurat iti dandaniw. Nu kitaenyo dagiti insursurat ko ditoy a blog ken dagiti naipablaaken iti Bannawag, adda metten a sumagmamano nga dandaniwko. Ngem nu agsurat iti sarita? Hmm.. Ay na Apo! Ket marigatanak met! Kasla met la tay naatap a balasang nga di agpaarem kaniak ti kayarigan ti panagsuratko iti Sarita!
Saan a bale ta adu dagiti napidut ko iti pannakitabunok iti daytoy a Kombensiyon. Nainspirarnak nga agtultuloy nga agsurat ken mangtakuat kadagiti parmata a namagbalin kaniak a paset ti Puli dagiti naayat iti Saluyot!
Manipud ita, mangidedikarak iti panawen, uray nu maysa laeng nga oras iti inaldaw tapno iti kasta makapagsuratak iti sarita wenno daniw.
Parmata Podcast: Ipapanaw: Maysa a Daniw
Denggenyo man papagayam daytoy panagbasak iti maysa a daniw ko nga napauloan Ipapanaw.
Dagiti Pimmudno a Padto dagiti Mannurat iti Science Fiction
Idi naminsan a nagdakiwasak iti maysa a Booksale branch idiay UN Avenue, adda nakitak a libro nga insurat ni Arthur Clarke, maysa a nalatak a Science Fictionist ken Scientist. Isu ti nangsurat iti A Space Odyssey nga pelikula met ni Stanley Kubrick.
Ti pamagat ti libro ken 1984: Spring A Choice of Futures. Koleksiyon daytoy dagiti pammaliiw ni Arthur Clarke iti Science Fiction ken iti panagdur-as ti teknolohiya. Ti nakaskasdaaw idiay, 1984 na nga insurat daydiay ket napanunotnan ti isasangpet ti laptop, ti inawaganna a "wristwatch telephone" nga ti awag tayo met ita ket "mobile phone" wenno "cellular phone". Idi basbasaek ti salaysayna a napauloan "Beyond the Global Village" diak malapdan ti agsiddaaw. Naglaing la ketdi daydiay a tao ta nakitana nu ania ti sumangbay.
Awan met siguro ti nakaskasdaaw unay iti daydiay. Maysa a nalatak a scientist ni Dr. Clarke ket nalabit ammo na dagiti adu a "scientific procesess and possibilities" base iti lebel ti pannakaammoda idi. Naipablaak ti libro na idi dua laeng ti tawen ko. Ket makapasiddaaw a talaga ta nagadu kadagiti paliiw na ti pimmudno. Adtoy man ta mangadawak iti sumagmamano a paset ti "Beyond the Global Village."
"...more and more businessmen, well-heeled tourists and virtually all newspersons will be carrying attache-case-sized units that will permit direct two-way communication with their homes or offices, via the most convenient satellite. These wil provide voice, telex and video facilities.... As these units become cheaper, smaller adn more universal, they will make travelers totally independent of national communications systems."
Kastoy dagiti computerda idi.
Wen, addan ditoy nagbabaetan tayo ti impadto ni Dr. Clarke a tumaud. dagiti attache-case-sized units ket isu tatta dagiti laptops nga us-usaren dagiti kaadduan a travelers. Adda metten mobile internet ita. Nu la ketdi adda signal ti mobile phone mo wenno ti USB kit nga inted ti Smart wenno Globe ket mabalin mon ti makakonek iti Internet uray pay sadino ti yanmo. Nakalawlawag ti sirmata ken parmata daytoy a tao ta nakitana dagiti tumaud a gamgamit tayo itoy a henerasyon!
Mas interesante pay ditoy ti implikasyon dagitoy a gamgamit. Gapu ta dagiti indibidwal ket saandan a masakop a kankanayon ti kontrol dagiti gobyerno iti lubong. Kuna pay ni Dr. Clarke, "...uray pay nu iparit dagiti adu a papagilian ti pannakausar dagitoy a gamgamit, awan ti mabalinda. Ti alternatibo ket pannakatay ti ekonomiyada. Nu kasta ti mapasamak, saan nga agbayag ket awanen ti umay a turista ken industria." (translation ko daytoy) Pudno la unay. Kitaen tayo ti kasasaad ti China. Uray nu napigsa ti censorship sadiay, adu latta ti makaruar nga impormasyon ken adu met ti maiwaragawag nga mensahe ken pannakaammo.
Nu kayat tayo a kas pagilian ken nasyon ti dumur-as iti daytoy a panawen, rumbeng laeng nga ikkantayo iti umno nga atensiyon ti Siyensiya ken literatura. Dagiti mamannurat a kas kada H.G. Wells, Edward Bellamy, Arthur Clarke kdpy ket nagsuratda iti fiksyon nga naibasar iti syensiya. Nu aramidentayo met ti kasta, dumakkel ti pannakaawat dagiti kakabsat nga Ilocano iti sensiya ken nalabit dagiti uubbing ken agtutubo, dumakkel pay ti interesda kadagitoy nga sabjek.
Sibibiagak Pay Met!
Nabayag metten ah diay naudi nga insurat ko ditoy a blog. Nagbalinak met ngamin a busy kadagiti nagadu unay nga aramid ti organisasyon mi iti national level ti United Methodist Youth Fellowship in the Philippines. Dispensaren yo gagayyem.
Adda ka dita a nag-National Youth Conference kami idi maudi a lawas ti Abril idiay San Nicolas, Pangasinan. Isu metten ti rason nu apay a saanak a nakadar-ay iti Kumperensiya ti GUMIL Filipinas idiay syudad ti Cauayan iti probinsiyak pay a mismo—Isabela.
Idi Mayo met, napanak idiay Jimalalud, Negros Oriental. Kasdiay gayam ti rikna ti ganggannaet aya. Adda kad’ta a tricycle driver a manggundaway kenka gapu ta agdadamo ka ken ‘di mo maawatan ti pagsasaoda. Naikapisak man idiay. Diak a maawatan ti pagsasao dagiti kakabsat tayo a Bisaya, Ilonggo, ken Waray! Ngem anian a pintas ti buya ti baybay sadiay. Immuli kam’ pay iti maysa a farm iti tuktok ti bantay. Na-ah. Makabannog! Ngem idi adda kami idiay ngaton, nagpennek kami met iti bunga ti mangga ken sarguelas. Nagimas!
Adda pay gayam ti makanda sadiay nga idik la nga naramanan. Agasem, dagiti Bisaya ket agilingta da man ti naganus a dippig a saba sadanto isawsaw iti bagguong! Naimas met gayyem! Ngem nu damdamom ket kasla agsiddaaw ka. Idiay met laeng ti damo a nakaramanak iti giniling a mais nga inaramid da nga innapoy! Mayat kano daytoy para kadagiti boksingero ta basbassit ti nagyanna nga asukar. Ket nu diabetic ka a ket, safety daytoy a kanen uray nu makaadu ka.
Nagpintas pay ti buya ti baybay sadiay. Nu agbiyahe ka koma nga agpa-Norte, adda iti makattigid mo dagiti bambantay, adda met iti makannawan ti baybay. Nagmayat a buybuyaen ti baybay ken riknaen ti pul-oy ti nadalus nga angin nga agtaud iti baybay.
Idi agawidakon, nagtarusak pay iti Syudad ti Cebu. Addaak met la idiayen a ket sulitekon ti panagdaliasat. Nu mapanka idiay Cebu manipud Negros, mabalin ka nga aglugan iti pump boat—kasla man dagiti Bangka a de-motor nga usaren dagiti mangngalap iti panangkalapda iti ikan manipud iti baybay. Gapu ta nagdanag dagiti kakaduami a babbai nga aglugan iti pump boat, naguray kami iti bus nga agturong idiay San Carlos City. Adda ngamin ti daong sadiay ken Fastcraft nga agturong idiay Toledo City, Cebu Province. Ania ket kabayagen ti panaguray ti lugan! Narigat gayam ti land transportation idiay Negros. Ti kadakkelan a linya ti bus sadiay, ti Ceres Bus, ti akin-iggem kadagiti adayo a ruta.
Kalpasan ti dua nga oras ket nakadanon kami met idiay San Carlos. Imbag kunayo ta nakamakammi pay ti last trip ti Fastcraft a mapan Toledo! Whew! Idi makadanon kami idiay Toledo, nangan kami la biit sa kami manen naglugan iti bus nga agturong iti mismo a syudad ti Cebu. Kalpasan iti dua pay nga oras, nakadanon kami met laeng idiay Cebu. Makabannog. Nagbiyahe kami it nasurok kaguddua nga aldaw. Ngem mayat latta ta adu met dagiti luglugar nga idik la a nakita.
Idi met napan a lawas, napanak diay Baguio. Agbakasyonak ti kunak sakbayak nga agsurat ken agtrabaho manen. Awan pay dua nga aldaw ko sadiay ket neh, inatakeak metten ti tuko! Ania ketdi daytoyen a chickenpox! Wrong timing! Awan nabalinak ah nu di nagawid kinabigatanna. Sayang pay ketdi ti oras nga impapan ko idiay Baguio. Ti napasyar ko laeng ket ti Asin Hotsprings idiay Tuba, Benguet. Isu nga nu makabakbakasyon kayo gagayyem, al-alluadanyo tapno saan kayo nga agsakit. Ti kuna ngata ti Apo a ket masapul ko’t aginana pay! Heheh.
Ngem dikay’ madanagan. Sibibiagak pay met ket adtoy agsubsubli nga ag-blag. Makapaapal man ketdi ni manong Roy Aragon ta nagadun ti nasurat na iti blog na nga Ilocano.
Aklunek, dakdakkel ti panawen a naibukbok ko kadagiti blog ko iti ingles. Ti pay ket nakuna ni manong Jaime Raras ket amangan la ketdi nu English metten ti itantandudok. Saan met nga iti kasdiay. Ngem manggedak ngamin a kas freelance writer ket dagiti suratek ket adda amin iti lengguwahe ti Ingles. Daytoy ngamin ti mangbibiag kaniak. Nu diak agsurat iti ingles ket diak metten a mangan ta awan suweldok nukua. Heheh.
Ala ngaruden, agsubli subli kayo latta ditoy nanumo a blog ko ta ituloy ko man ti agblog maipapan kadagiti palpaliiw iti pagilian tayo ken pannakaipablaak dagiti maputar ko a dandaniw wenno sarita. Agingga iti sumaruno a panagtutukkuog tayo!


text:
1956
Ti tawen idi 1956 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Domingo (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Gregoriano (dominikal a letra AG).
Dagiti linaon
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Pebrero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero 29 – Elpidio Quirino, maika-6 a Presidente ti Filipinas (naipasngay 1890)
Abril[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 30 – Alben W. Barkley, maika-35 a Bise Presidente iti Estados Unidos (naipasngay 1877)
Hulio[urnosen | urnosen ti taudan]
Septiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Septiembre 11 – Carlos Bulosan, Filipino-Amerikano a mannurat (naipasngay 1913)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti 1956 iti Wikimedia Commons


text:
Kate Winslet
Ni Kate Elizabeth Winslet, CBE (naiyanak idi 5 Oktubre 1975),[1] ket maysa nga Ingles nga aktres ken kumakanta. Isu ket nagungunaan iti maysa a Gunguna ti Akademia, maysa a Gunguna ti Emmy, uppat a Gunguna ti Nabalitokan a Globo, maysa a Gunguna ti Grammy, ken maysa a Gunguna ti AACTA, ken tallo a Gunguna ti BAFTA. Isu ti kaubingan a tao a nakaawat kadagiti lima a nominasion ti Gunguna ti Akademia iti dagup a pito, ken maysa kadagiti bassit laeng nga aktres a nangabak iti tallo kadagiti uppat a nangruna a gunguna ti panglinglingayan ti Amerika (EGOT).[2][3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Kate Winslet Biography: Film Actress, Television Actress (1975–)". Biography.com (FYI (TV network) / A&E Networks). Naala idi 7 Hulio 2016.
- ^ "The Elusive EGOT – Who's Got It? Who's Close?". Naala idi 13 Marso 2014.
- ^ "EGOTs on deck: Who will win an Emmy, Grammy, Oscar and Tony award next". Naala idi 13 Marso 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Kate Winslet iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig kenni Kate Winslet iti Wikiquote (Ingles)


text:
Seattle
Ti Seattle ket maysa a nangruna a pantar a puerto a siudad ken ti tugaw ti Kondado ti King, idiay estado ti Estados Unidos iti Washington. Daytoy ket addaan ti nakarkulo a 634,535 nga agtataeng manipud idi 2012, ti Seattle ket isu ti kadakkelan a siudad idiay Amianan a laud ti Pasipiko a rehion ti Amianan nga Amerika ken maysa kadagiti kapardasan a dumakdakkel a siudad iti Estados Unidos.[5] Ti metropolitano a lugar ti Seattle ket addaan ti agarup a 4 riwriw nga agtataeng ken isu daytoy ti maika-15 a kadakkelan a metropolitano a lugar idiay Estados Unidos.[6] Ti siudad ket naisanglad iti akikid a rawis ti daga a nagbaetan ti Kipet ti Puget (maysa sumrekan iti Taaw Pasipiko) ken Danaw Washington, iti agarup a 100 milmilia (160 km) nga abagatan ti pagbeddengan ti Kanada ken Estados Unidos. Daytoy ket maysa a nangruna a pagserrekan para kadagiti panagtagiako iti Asia, ti Seattle ket isu ti maika-8 a kadakkelan a puerto idiay Estados Unidos ken ti maika-9 a kadakkelan idiay Amianan nga Amerika iti terminmo ti panagtengngel kadagiti paglaonan.[7]
Ti lugar ti Seattle ket natagtagitao idin babaen dagiti Patneng nga Amerikano manipud kadagidi 4,000 a tawtawen sakbay ti immuna a permanente a nagtataeng a purpuraw.[8] Ni Arthur A. Denny ken dagiti grupona nga agbanbaniaga, a nanungpalan a naamammuan a kas ti Partido Denny, ken simmangpetda idiay Puntos ti Alki idi Nobiembre 13, 1851. Ti pagtaengan ket naiyaakar iti agdama a lokasionna ken ninaganan iti "Seattle" idi 1853, kalpasan kenni Hepe Si'ahl kadagiti lokal a tribu ti Duwamish ken Suquamish.
Ti panagtarikayo ket isu idi ti immuna nga industria ti Seattle, ngem babaen idi naladaw a maika-19 a siglo ti siudad ket nagbalin a sentro ti komersio ken panangramid kadagiti barko ken kas maysa a ruangan ti ipapan idiay Alaska idi las-ud ti Klondike Gold Rush. Babaen idi 1910, ti Seattle ket maysa idian kadagiti 25 a kadakkelan a siudad iti Estados Unidos.[9] Nupay kasta, ti Nalatak a Depresion ket nakaro a nangdadael ti ekonomia ti siudad. Ti idadakkelna ket nagsubli idi las-ud ken kalpasan ti Sangalubongan a Gubat II, gapu ti lokal a kompania ti Boeing, a nangibangon ti Seattle a kas maysa a sentro ti panagpataud ti mapatayab a luglugan. Ti siudad ket naparang-ay a kas maysa a sentro ti teknolohia idi tawtawen ti 1980. Ti pannakapaadu dagiti baro a sopwer, bioteknolohia, ken dagiti kompania ti internet ket nangiturong ti pannakaungar ti ekonomiana, a daytoy ket nagpaadu ti populasion ti siudad babaen ti gangani a 50,000 idi baetan ti 1990 ken 2000. Iti pay kinaudi, ti Seattle ket nagbalinen a sentro para iti "berde" nga industria ken maysa a modelo para iti matalinaay a panagrang-ay.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Tinawen a karkulo ti Agtataenga Populasion para iti Inkorporado a Luglugar iti Sumurok a 50,000, Nairanggo babaen iti Populasion ti Hulio 1, 2012" (CSV). Opisina ti Senso ti Estados Unidos.
- ^ "Zip Code Lookup". USPS. Naala idi Disiembre 11, 2008.
- ^ "American FactFinder". United States Census Bureau. Naala idi 2008-01-31.
- ^ "US Board on Geographic Names". United States Geological Survey. 2007-10-25. Naala idi 2008-01-31.
- ^ Gene Balk (23 Mayo 2013). "Senso: Ti Seattle ket maysa kadagiti siudad a dumakdakkel ti populasionna". Seattle Times. Naala idi 23 Mayo 2013.
- ^ "Dagiti karkulo ti Panagbalbaliw ti Populasion para iti Estadistika a Metropolitano a Luglugar ken Dagiti Panangiranggo: Hulio 1, 2010 aginggana iti Hulio 1, 2011 (CBSA-EST2011-05)" (CSV). Opisina ti Senso ti Estados Unidos. Naala idi Nobiembre 21, 2012.
- ^ "Dagiti Estadistika ti Puerto". Puerto ti Seattle. Naala idi 17 Pebrero 2013.
- ^ Doree Armstrong (Oktubre 4, 2007). "Feel the beat of history in the park and concert hall at two family-friendly events". Seattle Post-Intelligencer. Naala idi Nobiembre 1, 2007.
- ^ "Populasion ti 100 a Kadakkelan nga Urbano a Luglugar: 1910". Opisina ti Senso ti Estados Unidos. Naala idi Nobiembre 16, 2011.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Seattle iti Wikimedia Commons
- Pakaammo ti panagbiahe idiay Seattle manipud iti Wikivoyage (Ingles)
- Opisial a website ti Siudad ti Seattle