text:
Saan laeng nga agmurareg no dipay ket agmisuotak no adda beggang iti lulonak kadagiti daniw a mamalbalakad, ngem itoy a gundaway ti panagimaldit ti arungaing ket maysa met addang lalo no nasirayan ti nagisit nga ulep iti tuktok dagiti saringit
BALAKAD
impalangitnak idin ti kamotit
ngem nalpay abagak a nangipalakay
iti bangkag butbot a bulsa.
ket na-el nino sangaputik a balitok
nga ingpek a kalien
iti mukod bullalayaw.
ngamin lubongkot’ umipus iti anges
tunggal matnag a ling-et iti pinuon
dagiti berde ken puraw a balitok kailokoan
kinurobko nalam-ek a lapog kaigorotan
ket kinammet ti mata ken lapayag
ti agur-urok a rabii
iti ilalawat’ anges sinusok sabali nga urat-sirib
iti bigaot’ bulod ken labbat’ dawat
ket nabagas ti apit iti ganggannaet a daga.
tinekkenak bukodko a rakit
ken binallasiw nadawel a baybay
da diplomado ken agtiltilmon
iti takdang sinennaayak naibukbok
a gettat’ balay-sirib iti tiklis-materialismo
ken kuribot lasag-lubong
ti getta a rangtay ti exodus ulila a dulang
ngem di alaw ti nalmes a suelas ti sapatos
no di ket bato nga impallangatok iti tuktok nanaltuok
kas iti kamotit, kalgaw man ken katutudo
agdalapdapak iti bangkag ti biag, anakko
tapno dikay agules tigerger ulila a dulang
tapno dikay agbakkog iti pinuon
ti berde ken puraw a balitok iti kailokoan
di agkurob tarubong iti butbot a bulsa
agbussogkayo a sumuso iti getta
ti balay-sirib nga isibog iti mana
a nagtubo iti nalinteg ngem nakipet a dana…
Sunday, September 25, 2005
DANIW MAN MET
Wednesday, September 07, 2005
BARO A RUPA TI LITERATURA ILOKANA
Salip ti Sarita iti TESDA, Baro a Rupa ti Literatura Ilokana
TI salip ti sarita iti TESDA ket ininawna iti pannakaipasngay ti kabarbaro a rupa ti Literatura Ilokana. Baro a rupa a simiasi iti “sumalasu” a sarita: dagiti sarita a nalemmes iti sennaay, inrareb iti leddaang, binartek iti sentimiento, blha, blah, blah, blah!; dagiti sarita a no saan a mangbagbaga wenno mangaskasaba ket nadaripespes iti lua ken luluasit; dagiti sarita a naipadron kadagiti sinurat; dagiti sarita nga angot-simbaan ken sarita a naglubnak ken naguper iti ayat ken relihion.
Ti salip iti TESDA ket ipasngayna ti kabarbaro a rupa ti Literatura Ilokana: dagiti sarita a maawagan iti literature of hope and growth. Literatura ti panagbalbaliw ken dur-as. Ipasngayna dagiti sarita a makainspirar iti biag, dagiti sarita a mangpidut kadagiti linabag ti naburaken nga ekonomia; dagiti sarita a mangungaw ti kinakurapay; dagiti sarita a mangtulong ti gobierno a saan ket a mangirurumen; sagiti sarita a mangparnuay kadagiti ad-adu pay a trabaho; ken ii ababa pannao, dagiti sarita ti napudpudno nga Ilokano.
Yiddekmo ngarud, mannurat, tapno maipasngayen ti kabarbaro a rupa…
KALPASAN iti namitlo a panagbaliwbaliw iti petsa ti awarding, natuloy met laeng. Ala a, ket ganado met datao a, a mangawat iti premiotayo nga Umuna a Gungguna. Lalo ket tallo kadagiti nangabak ket saanko pay ida a nakita iti personal da Errol Abrew (maika-2 a gungguna), Vicente Palcong (maika-3 a gungguna) ken Casimiro Is. de Guzman (maika-4). Da apo Vicente ken apo Casimiro a ket nabasbasakon dagiti sinursuratda idinto ta awan a pulos iti mapalpalatpatak iti kinaasinona ni apo Errol.
Awan pay la ti alassais ti agsapa, kassangpeko pay la a napan nagmarket kadagiti nateng ken prutas nga ilako ni baket iti talipapa, sumanengsengen ti text messages ni Julio Belmes (maikalima). Ganado met a. Isu a pinaspasakon a iti nagdigos, nagsukat. Ket alas nuebe en punto, addaakon iti Regional Training Center ti TESDA. Madama pay laeng ti misa ta maika-11 nga anibersario ti TESDA. Ukkor ni Julio ti kamera a nakadalikepkep isu a pinayapayakon ket nagistambay ngamin iti sango ti opisina. Nakuttong, panglakayen ken mayat ti isemna iti dimteng ken nagdamag no dinno ti yan ti awarding. Inyam-ammona ti bagina nga isu ni apo Vicente. Nagkakatawakami laengen a ta agpadakami a mannurat a taga Ilocos sur ket saankami nga agam-ammo? Asus! Agnanaed ngamin iti Manila ni apo Vicente. Bassit a lakay, narapis ken nakakipis ti dimteng ket agginnargarakgakda met ken ni Julio. Diak ammo no asino daytoy. Inyawatak met iti Tawid News Magasin. “Sika ni Jimmy?” kunana. “Wen, apo,” kunak met. Ket inyam-ammona ti bagina nga isu ni Casimiro Is. de Guzman. “Nagdakkel ti bosesmo iti radio, agallangogan!” kunak ta komentarista ngamin ni apo Casimiro. Ket nagkakatawakami.
Nalpas ti misa. Idi makita ni Jun Valdez, secretariat ti pasalip, nga adukamin nga awardee, inkeddengnan nga irugi ti awarding. Ne, ket awan pay laeng dagiti hurado, ken ni laeng apo Abe Occasion ti adda kameng ti GLU! Nupay kasta, addan dagiti sumagmamano a kameng ti radio ken pagiwarnak iti La Union. Kunak no agkober ta inyam-ammona ti bagina a kas editor-in-chief ti Regional Dyaryo, ngem saan gayam ta isu ni Errol Abrew! Nagsursuratak met idi iti Regional Dyaryo idi ni Ka Roger Salibad ti nangiggem ti Baguio Edition idi taraudi ti 1980’s.
Ni Direktor Alanes ti Regional Training Center ti nangilukat ti programa. Sinaritana ti maipapan ti TESDA. Sa sinaruno ni OIC Director ti TESDA, Francisco B. Jucar, Jr. Awardingen! Pinagsaritada met datao ket inalunoskon nga imbasa ti insaganak, ta namnamaek a pagsaritaendak. Nagsarita manen ni apo Director Jucar maipapan iti globalization, trabaho, dagiti ingpen ti TESDA. Nalpas ti simple laeng a seremonia, ngem awan pay dagiti taga-GLU! Sinarunon ti tree planting.
“Apay a dikam mairaman iti tree planting,” dinamagko ken ni Jun Valdez, ngem saan kano ta adun dagiti kameng (pagiwarnak ken radio) nga agur-uray isu a nagdiretsokami laengen iti conference room.
Merienda. Panangiyam-ammo ti bagi. Balitaktakan kadagiti issues a nagduduma. Dimteng dagiti agkakaguapu ken agkakapintas a taga GLU. Nagsarita manen dagiti dua a director. Impanamnama ni Director Jucar nga agtultuloy iti kontes. Mapagadalan pay dagiti alagaden. Posible a saanen a makipartisipar ti nangabak ti umuna a gungguna. Kunak met: “Sanayakon ti kastoy, isu nga exemptedak kadagiti pakontes ti COVLLA a sarita ken daniw ta maparitan met a makisalip ti nangabak iti first prize, isu nga agkulkulomak lengen ken aghurhuradoak. No paghuradoendakto met ditoy TESDA, mabalin latta!” Imbalesko met a.
“Manon a first prize ti inabakyo, sir, malaksid ti Palanca ken ti TESDA,” inallawat ti napintas a komentarista ti MBC radio, a kasla agur-uray iti batangna a sumarita wenno kayatna ngata nga unaan a, ti naisem a bumabanat iti Bombo Radio La Union?
“Iti kadi Iloko wenno iti Tagalog? Iti daniw wenno iti sarita? Sumagmamano metten dagiti natsambaan. Suma total, iti sangapulo ket dua a tawen nga innak panagsursurat iti fiction, adda metten iti duapulo ket dua nga award a naawatko. One third kadagitoy ti first prize.” Impinalko.
“Kasano ti agsurat iti napintas a fiction, sir?” dinamag manen dagiti dua a media practicum ti MBC. Estudiante dagitoy iti mass communication.
Insingasingko a saan laeng a siak iti mangsungbat kadayta no di ket amin a nangabak no kasano a sinuratda ti sariada ken dagiti hurado no kasano iti inda panagpili. Isu a napagnunumuan a saritaen amin a nangabak no kasano a sinuratda dagiti saritada.
Amin a nangabak ket nagsarita. Malaksid ken ni Vic Palcong nga eksperto kadagiti trade business, nga isu ti liniana, kaadduanna iti nagresearch ken naginterbiu kadagiti isuratda.
“Maysa a detached autobiography a sinuratko idi 1992, pinangabakko a sarita,” kunak ket nagmalangada aminen. “Ngem binaliwak laeng ti kagudua a pasetna, agsipud iti kinaadda ti nagan da apo Peter La. Julian ken apo Prescy Bermudez. Saanak a naginterbiu ken nagreserts no di ket bukodko nga eksperiensa ti insuratko.”
“Isu met laeng a nakapappapati!” Inyagaw ni apo Ed Angco a maysa nga hurado.
“Apay ti sangapuon a niog?” dinamag ni Balasang Djuna Alcantara.
“Agduma ti balikas ti sarita ken ti salaysay. Iti sarita, adda dagiti ramen a kas ti symbolism wenno imaging wenno shadow. Ti sangapuon a niog ket simbolo wenno shadow ti bida. Iti rugi ti sarita, immula ti bida a lalaki ti niog, ket iti gibusna, pagap-apitannan daydi immulana a niog. Nakurapay ti bida idi damo, ket rimmang-ayen iti gibusna. Ti kinarang-ay ket maibilang a langit. Ket sakbay a nakagteng ti bida iti langit, nagtrening nga immuna ditoy Regional Training Center, nakastrek iti trabaho, napan sadiay Saudi ket bimmaknang. Isu a ti Regional Taining Center ti makunkuna a ruangan ti langit ti bida. Isu a napauluan daytoy iti “Ti Sangapuon A Niog Ken ti Ruangan Ti Langit.” Impinalko.
“Succes story,” inyagaw ni apo Ed Angco. “Kadagiti kakastoy a klase ti sarita a pagsalipan, nasken a success story,” impalawag ti hurado.
“We call this didactic literature, apo Ed!” intakderko pay nga innngato ti kanawan nga imak. Ket nagulimek ti amin. Nagpaliiwak iti panagsurat ti kaadduan ken panagurayda ti sumaruno nga ibagak. “Didactic literature means a literature designed more to teach lesson or instruct the reader than to present an experience objectively. Instruct, kunana, isu a generally, ti theme ditoy ti most important element of the story. Daytoy nga instruction, ket ti maipapan kadagiti programa ti TESDA, ken no kasano a makapanunottayo a mannurat iti solusion a mapataudan iti ad-adu pay a trabaho babaen kadagiti resources ti pagilian, dagiti sarita a mangibalat ti kinakurapay, dagiti sarita a mamngtulong ti gobierno a mangidur-as iti ekonomia, tapno saanen a nasken nga agpanaw dagiti skilled workers ken professional ti pagilian, ” Insentimientok ket pinatakder pay ti komentarista ti Bombo Radio La Union ti tanganna idi nagsabat dagiti matami.
Inallawat ti director ti saritaan. Ket nagistoria maipapan ti ethanol, enerhia a mapataud iti unas. Ti coco-diesel manipud iti niog. Ti solar energy. Ti bio-gas. Ken dagiti dadduma pay a resources ti pagilian a kas sungbat ti krisis ti enerhia. Inestoriana pay a ti TESDA National Awardee ita a tawen ket nagtrening iti Welding iti TESDA. Maysa a college drop out. Itan, kontraktoren. Agkonkontrata kadagiti ospital iti centralized oxygene. Saanen nga agaramat ti tangke ti oxygen ti ospital no di ket tubo ken hose laengen ken addaan met daytoy iti electronic gadget a mangibaga ken ag-flash iti screen no bassit ken awanen ti oxygen ti hose. Gapu ta adu ti kontrata ti national awardee, adu met a trabaho ti impaayna. Kunana pay, a posible a saanen a bumaba ti presio ti gasolina, no di ket ngumatnagto, isu a napanunot dagiti kaarruba a nasion iti agpartuat kadagiti sukat ken mangpabassit iti konsumo ti gasolina. Nalimed kano ti tignay dagiti kaarruba a pagilian. Ngem no ditay agridam, amangan no iti masanguanan nga aldaw ket agangkatayo met iti ethanol, idinto ta maysa kadagiti kaadduan a prudokto-agrikulura ti pagilian ket unas.
Ket napagsasaritaan a maipokus koma dagiti sinurat kadagiti pamataudan kadagiti enerhia, trabaho ken baro a takuat a makatulong iti ekonomia ken umili. Dagiti takuat pay laeng idi un-unana a panawen nga us-usaren dagiti immuna a kaputotan a nabaybay-an a no madebelop ket dakkel ti maitulongna iti ekonomia ken makapataud iti adu a trabaho wenno mangidaririag kadagiti nasken a takuaten para iti dur-as. (Futuristic fiction ti tinnagna kadaytoyen naudi. kinapudnona ket ti desalination ti panggepko nga isalip koma, gapu iti kinakurangen ti nadalus a danum a mainum ken pagluto, kasapulanen ti desalination ti danum baybay. Inresertsko payen iti internet no kasano ti proseso ti desalination. Inresertko met ti posible marketna. Nasken ti naun-uneg pay a reserts ken panagadal, nangruna ti marketing strategies nga iparang tapno nakapappapati ti sarita. Ta no saan, amangan no ibaga pay dagiti hurado a “balbalatongka met a mannurat!”)
Next. Dagiti komento dagiti hurado kadagiti naisalip.
Awan ni apo Prescillano Bermudez, isu a da laeng apo Peter La. Julian ken apo Ed Angco ti nagited kadagiti komentoda kadagiti naisalip a sarita.
Daytoy man ti panirigan ni apo Julian iti panangurnosna kadagiti rumbeng a mangabak. Dagitoy dagiti sinapulna iti sarita.
1. in control of language --- iti ababa a pannao, ammo ni mannurat dagiti balikasna nga isursuratna, a saan nga agkarkarawa wenno agpugpugto. Dagiti balikasna ket balikas kano iti panawen a kas iti panawen ti sarita a saan ket a balikas ti sabali a panawen. Nangibaga pay ni apo Julian kadagiti sarita a nabasana a nangab-abak kadagiti pasalip nga awanan iti umno a panawen dagiti balikas: a kas koma iti panawen ti Kastila a nakabasaanna iti balikas a KALABAN. Iti panawen ti Kastila ngamin ken awan daytoy a balikas ni Saluyot. Binabalawna ti nangabak a mannurat, ta insurat ngamin ti author a ti alaen ti bida a kurso iti kolehio ket pre-law! Ket awanen a ti pre-law kadagitoya panawen, ta a no nakagreduarka iti four year course ket mabalinmon iti mangala iti abogasia. Kinudkod pay ti ma0nnurat ti tuktokna iti panangaminna ti biddutna. Binabalaw pay ni apo Julian ti panagaramat dagiti dadduma kadagiti adu nga English ken Tagalog iti saritada, a kasla kano saan nga ammo ni mannurat iti agsao iti bukodna a dila. (Wen met ketdi a, saan? Ngem no iti dayologo, a ket kasano a sumungbat iti Iloko ti saan nga Ilokano? Kasano a kasao ni Ilokano ni Tagalog no di ag-Tagalog?)
2. panagpili iti tema a suraten --- wen met ketdi a, salip daytoy isu a nasken met a pilien a ti isalip a tema wenno topiko. Adda ti mensahe ken ibagbagana.
3. logic -- lohika ti sarita, a saan a ngalawngaw ti maisurat. Adda ti kinapudnona, a kas iti imparang. Ket sinaggaysana dagiti sarita a naisalip nga awanan iti lohika. Kunana a masapul nga in control of the facts ti author. Kadagiti nagreserts ken naginterbiu, nasken nga ammuenda ti kaipapanan ti facts iti salaysay wenno damag ken ti facts of the reword ti fiction. (Isu met ti kunkunak daytoy kadagiti komentok, adu dagiti sarita a naipasalaysay, agsipud ta imbasarda ti sarita iti actual facts, wenno akto a mapaspasamak ket nalipatanda nga agsursuratda iti fiction wenno bunga ti panunot. Ket no bunga ti panunot ti suraten, nasken ngarud ti facts of the reword wenno i-reword, balbaliwan nga ibalikas dagiti nasagap a kinapudno).
4. the story must be bearer and interpreter of cultural heritage -- wen met ketdi, a, nasken a nakail-Ilokano ti sarita, ta Iloco fiction ngarud, saan? Nasken ti panagiray iti kultura ni saluyot.
5. manner of execution --- no kasano kano a trinatar ti topikom ken wagas ti pannakaisuratna.
6. characterization -- nakapappapati a karakter, a saan laeng nga iti sao, no dipay ket iti aramid ken kinaasino
Kastoy met ti panirigan ni apo Ed Angco:
1. Nagsennaay ta kas iti umuna nga agpang iti panagpili kadagiti nagsasalip, ta umuna kitaen ti technicalities. Ket natakuatanna a kagudua ti naisalip iti nagsalungasing. Ngem insarwagda ti leniency wenno pannakapakawan gapu iti kinabassit ti nakisalip, santo pay la madiskualipay ti kagudua, amangan no saan a magustuan ti TESDA.
2. mastery of language -- grammar, kunana man. Kas ken ni apo Peter, a nasken nga ammo ni author ti isursuratna.
3. Facts -- nasken a nakapappapati dagiti maisurat.
4. symbolism ken imagery -- (wen a, kaniak a biang, iti ngamin fiction wenno iti short story ket nasken ti VERSIMILITUDE -- the quality of being lifelike or true to actuality. Daydiay symbol wenno imagery ti sarita ket maysa a lifelike wenno kapada ti isimsimbolo.
5. mechanism -- ti panankaisuratna
6. TVET (techvoc) impact --- ta ngamin ket mausar kano para iti information drive dagiti sinurat, isu a nasken a success story ti suraten.
NAPINTAS ti pakabuklan ti komento dagiti hurados. Nakapidut ti kaadduan kadagiti tips ti panagsuratan. Ken ti sumaruno a panirigan iti indanto manen panagpili. Ket kadagitoy nga imbagada, manamnama a mas napimpintas manen dagiti sumaruno a maputar a sarita. Ta naibagadan dagiti paniriganda nga agpili. Ken wen, nalabit nga isudanto manen dagiti aghurado.
Isagaanyo ngaruden ti pakisalipyo! Dagiti success stories iti trade business, wenno ti kapintasan iti amin, dagiti sarita a mangited iti impormasion iti pamataudan iti trabaho ken solbar ti krisis ti enerhia.
Kas iti sinarita ni apo Director Jucar, adda ti nakadakdakkel a potential ti tawwatawwa a kas lubricant. Ngamin kunana, nga idi ubing pay laeng ket mapalpaliiwna kadagiti agdapdapil a ti tutot ti tawwatawwa ti mausar a kas lubricant a saan ket a grasa. No madebelop kano daytoy, ket adu ti maprodius, di makasayan ti panagangkat kadagiti lubricant? Makapataud pay ti adu a trabaho ken makatulong iti ekonomia.
Nalaka a narigat daytoy a pakontes ta nasken ti panagsukisok ken panageksperimento. Daytoyen ti pakabennatan ti inalat ti maysa a mannurat.
Kasla datayo a mannurat iti nadutokan, dinutokan ti TESDA nga agdiskubre, saan? Mabalin latta met a, apay ket a saanen? Akem met ni mannurat iti agisurat kadagiti pamataudan ti dur-as, a kas napusgan a co-creator ti Namarsua.
Kunkunak ngarud iti bagik: idi un-unana ket imbaot wenno inirik ti pamay-an kadagiti nagapas. Ngem adda ti nakapanunot iti rice thresher a de-pidal, sa nagbalin a de-gasolina, ket agsipud ta nanginan iti agdama ti gasolina, nagbalinen a de-kuriente! Mabalin met a suraten daytoy. Wenno no asino ti nakaimbento ti kuliglig wenno Kubota a hand traktor ken naikkan iti trailerna ken mabalin payen a pagluganan nga agudong! Mabalin met suraten daytoy ket, saan? Ken adu dagiti imbento ken takuat a nakaited iti nam-ay ken tulong iti kaadduan, saan laeng nga iti itdenna a trabaho no dipay ket nakatulong iti ekonomia. Enterprise based kuna ti TESDA kadagitoy. No makapartuatka iti pagimbagan, i-TESDAM tapno matulongandaka no kasano nga idur-as, ilako ken no sadino ti pangalaam ti pagpuonam ken matarabaydaka a rumanga-ay. Ta kastoy ngarud ti akem ti TESDA iti enterprise based education a makunkuna. Agang-angkatayo iti ballasiw taaw kadagiti raw materials kadagiti aramiden a papel idinto ta ppupuorantayo dagiti garami a posible a pagtaudan ti maaramid a papel, asus!
Agbalin a scientist ni mannurat? Apay ket a saanen?
TI salip ti sarita iti TESDA ket ininawna iti pannakaipasngay ti kabarbaro a rupa ti Literatura Ilokana. Baro a rupa a simiasi iti “sumalasu” a sarita: dagiti sarita a nalemmes iti sennaay, inrareb iti leddaang, binartek iti sentimiento, blha, blah, blah, blah!; dagiti sarita a no saan a mangbagbaga wenno mangaskasaba ket nadaripespes iti lua ken luluasit; dagiti sarita a naipadron kadagiti sinurat; dagiti sarita nga angot-simbaan ken sarita a naglubnak ken naguper iti ayat ken relihion.
Ti salip iti TESDA ket ipasngayna ti kabarbaro a rupa ti Literatura Ilokana: dagiti sarita a maawagan iti literature of hope and growth. Literatura ti panagbalbaliw ken dur-as. Ipasngayna dagiti sarita a makainspirar iti biag, dagiti sarita a mangpidut kadagiti linabag ti naburaken nga ekonomia; dagiti sarita a mangungaw ti kinakurapay; dagiti sarita a mangtulong ti gobierno a saan ket a mangirurumen; sagiti sarita a mangparnuay kadagiti ad-adu pay a trabaho; ken ii ababa pannao, dagiti sarita ti napudpudno nga Ilokano.
Yiddekmo ngarud, mannurat, tapno maipasngayen ti kabarbaro a rupa. Suportaran ti Salip ti Sarita iti TESDA!
Ala ngarud! ##
Monday, September 05, 2005
SPEECH KANO MET A!
TESDA ITI MAIKA-11 NGA ANIBERSARIO
Imbasa ni JAIME M. AGPALO, JR. idi inawatna ti Umuna a Gungguna iti Salip ti Sarita iti TechVoc. iti maika-11 nga anibersario ti TESDA.
Umuna ti amin, kablaawak iti narang-ay a maika-11 nga anibersario ti TESDA! Agbiag ti TESDA! Kablaawak met ni apo Regional Director Washington Agustin ken dagiti amin a kakaduana iti anepda a mangidur-as kadagiti panggep ken programa ti TESDA. Nabara met a kablaaw kadagiti opisiales ken kameng ti GUMIL La Union a kasinnaranay ti TESDA iti naballigian a pasalip ti sarita. Kablaawak met dagiti agkakaguapo ken agkakapintas a trainees. Agbiagkayo, apo!
Ti pannakairaman dagiti mannurat iti pannakaiwaras ken pannakaidateng kadagiti impormasion maipapan kadagiti panggep, programa, annuroten, alagaden ken ingpen ti TESDA ket dakkel nga addang. Maysa a nabileg nga addang. Wen, nasken nga agtinnulong dagiti mannurat ken ti TESDA para iti pagsayaatan ken pagrang-ayan ti sapapasap. No sapasap no kuna, amin amin nga umili! Saan a ti pagsayaatan dagiti mannurat wenno ti pagsayaatan ti TESDA no di ket pagsayaatan ti amin nga umili. Nasken nga agtinnulong dagiti mannurat ken ti TESDA para iti panagdur-as.
Wen, akem ni mannurat iti kanayon a bumalballaet, makitinnulong iti amin a mangipagpagna iti panagdur-as. Adda met ti pulitika ni mannurat. Isu daytoy ti panangikampaniana kadagiti dur-asan babaen iti plumana. Akem ni mannurat ti makitinnulong iti gobierno para iti ad-adda pay a panangpabileg ti kabaelan ni Pinoy a kas mapangnamnamaan ken progresibo nga umili.
Kas maysa a piksionista, saan a kabarbaro kaniak iti panangigamer kadagiti programa ti gobierno kadagiti sursuratek a piksion. Maysa a rason ngata ket impluensia daytoy a kas maysa met nga agiwarwarnak. Ti maysa pay a rason ket ti balakad ni Phil. Information Agency Infocen Manager ti Abra, Mr. Prescillano Bermudez: “Jim, napintas nga ilaga dagiti programa ti gobierno kadagiti sursuratem, makatulongka la ngaruden iti gobierno, makatulongka pay kadagiti umili, dika pay maibusan iti suraten ken kangrunaanna, makasuratka pay iti napintas…” daytoy man ti patigmaan ni Mr. Bermudez idi 1995 kaniak. Ket pinatik ni Mr. Bermudez, isu nga idi scriptwriternak iti radio, saanak a pulos a maibusan iti suraten. Nagpaayak a kas scripwriter, copywriter ken translator ti Mt. Province Broadcasting Corporation manipud 1992 agingga 1997.
Informative, developmental short stories, literature of hope and growth ti pangawag kadagiti literatura a maipapan iti panagdur-as. Isu a kadagiti padak a mannurat, makunak a napintas a suraten dagitoy. Iti maysa pay a sarita a sinuratko nga agur-uray iti pakisalipanna ket maipapan iti Village Technology ti TESDA, maipapan iti ONE TOWN ONE PRODUCT a programa ti gobierno.
Itultuloytayo ngarud iti agtitinnulong!
Palubosandak man a mangibinglay met iti ababa a balikas kadagiti trainees: kakabsatko a trainees: Ipapatiyo, igaed ti agsursuro. Adda kadagiti ad-adalenyo ti kinaasinoyo iti masakbayan. Ti inkay panagsursuro ditoy Regional Training Center, saan laeng a dayta pannakasursuroyo iti skills a pagbirokyo iti trabaho no dipay ket kangrunaanna iti amin iti pannakamuliyo a kas progresibo nga umili. Mausaryo man wenno saan dayta skills nga inadalyo ditoy training center, agnanayon, ken inaldaw a mausaryo ti pannakamuli ti kinataoyo ditoy a kas progresibo nga umili. Napateg unay-unay daytoy pannakamuli ti kinatao. No namuli a kinatao no kuna, addaan iti nabukel a kinatao: buo ang loob, addaan iti naraniag nga arapaap iti biag ken addaan iti determinasion a manggun-od kadayta nga arapaapna iti biag. Iti ababa a pannao, iti kaaddayo ditoy RegionalTraining Center, addakayo iti umno a direksion iti biag. Daytoy umno a direksion iti biag iti kangrunaan ti amin.
Sadiay Baguio, naynay a maimbitaranak kadagiti unibersidad ken kadagiti pasken saan laeng nga agsarita maipapan iti literatura no dipay ket aglektiur wenno iti Poetry Reading. Wenno saan ket mainterbiu con lektiur dagiti estudiante. 2004 idi napagsasaritaanmi kada UP Baguio Chancelor Dr. Priscilla Macansantos ken ti GUMIL Founder ti Northern Christian College (dita downtown) ken professor itan ti UP Baguio Elizabeth Calioanagan maipapan iti Poetry Reading nga esponsoran ti National Commission for the Culture and the Arts. Kuna man idi dagiti dua nga educators: napintas a tema ti PANAGSUBLI. Isu dayta ti tema ti poetry reading a nakipartisiparak: PANAGSUBLI. Panagsubli iti nakamulian iti kinatao. Panagsubli iti nangrugian iti panagbalbaliw iti nadur-as ken progresibo a biag.
Adu dagiti banag a napipintas iti panagsubli. Ngem ti kapipintasan iti amin a panagsubli ket ti panagsubli wenno panagawid pay ketdi iti nangmuli wenno nakamulian iti kinatao. No sadino iti nakamulian ti kinatao a kas progresibo nga umili, napintas iti agsubli. No sadino ti kaunaan a nakasarakan iti umno a direksion iti biag, napintas iti agsubli. Napintas ti agsubli ditoy Regional Traning Center, kakabsatko a trainees.
Ti TESDA ket nabuangay iti 1994. Isu nga eksakto a maika-11 nga anibersariona itan. No diak nga agriro, ti TESDA ket manipud iti defunct National Manpower and Youth Council (NMYC) under the Office of the President. Ket iti panagbalinna a TESDA, nagbalinen a maysa nga ahensia ti gobierno. Ti sistema ti edukasion sakbay a nabuangay ti TESDA ket dua laeng ti mangimaton: Commission on Higher Education a mangimaton iti higher education ken ti Department of Education Culture and Sports a mangimaton iti basic education. Ngem itan, nagkatlon, nairamanen ti TESDA a mangimaton ti Post-Secondary Non-degree (middle-level manpower). Ti NMYC a nagbalin a TESDA, a kas ti National Media Production Center a nagbalin a Philippine Information Agency nga ahensia da Mr. Peter La. Julian a sigud nga OIC ti Cordillera, Mr. Prescillano Bermudez nga agdama Infocen Manager ti Abra ken Mr. Ben Pacris nga agdama Infocen Manager ti Ilocos Norte, and yes, ni pay Manong Hermie Calica.
Kayatko nga ibaga, sipapannakkelak a mangibaga, ngatreningak met ditoy Regional Training Center idi 1984. Trainee iti Ref and Aircon Technician.
Nupay saanak a nagballigi a kas maysa a ref and aircon technician, dakkel ken nakadakdakkel la unay ti pannakamuli ti kitaok iti daytoy nga institution. Sakbay a nagtreningak ditoy Regional Training Center, awananak iti direksion iti biag. Napidutko ti kinataok, namuli ti kinataok, nabukel ti kinataok ket naaddaanak iti determinasion a manggun-od kadagiti arapaapko iti biag. Iti ababa a pannao, naaddaanak iti umno a direksion iti biag. Utangko daytoy iti Regional Training Center!
Isu a maysa kadagiti kapipintasan a napasamak iti biagko daytoy nga innak manen panagsubli kalpasan iti 21 a tawen. Saan laeng nga iti panangawatko iti kangrunaan a premio ti pasalip, wenno ti pangawatko ti maika-22 a premiok iti panagsuratan, no di ket panagsubli tapno pabaroen manen, renewal iti pannakabukel manen ti kinataok iti daytoy nga institution. Agyamanak unay TESDA iti panangpasangbayyo manen kaniak.
No awan dayta namuli ken nabukel a kinatao ken awan iti umno a direksion iti biag, iti literatura, narigat iti makaapit iti 22 a premio; narigat iti mangabak iti most prestigious literary award giving body ti pagilian nga isu dayta ti Carlos Palanca Awards, 1st apo, ‘toy numo ti biag idi tawen 2000. No awan dayta namuli ken nabukel a kinatao ken umno a direksion iti biag, narigat ti mangabak iti 1st Prize iti daniw a Tagalog iti Home Life Magazine lalo ti kasalisal ket dagiti nalalatak ken agkakalalaing a literary figures ken dagiti literary mentor ti pagilian. Narigat a gun-oden dagiti arapaap iti biag no awan dayta nabukel a kinatao ken umno a direksion ti biag.
Isu a kadakayo a trainees, saan laeng a ti masursuryo ditoy nga skills ti importante no dipay ket dayta pannakamuli ti kinataoyo a kas progresibo nga umili. Addakayo iti umno a direksion iti biag. Dayta ti kadadakkelan a masursuroyo iti daytoy nga institution a kas met iti nasursurok.
Isu nga ipapatiyo koma iti agsursuro tapno agbalinkayo a progresibo ken mapangnamnamaan nga umili.
Agbiagkayo a Trainees! Agbiag ti Regional Training Center! Agbiag ti TESDA! Agbiag dagiti mannurat!!
Agyamanak unay, apo! ###
+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++
Iti sumaruno, kailian, ipostek ti panirigan dagiti hurado, no kasano iti inda panagpili. Ken ti bukodko met a panirigan kadagiti panirigan dagiti hurado.


c: text/html

text:
Wikidata
Ti Wikidata ket maysa a gandat a mangited ti pagtitinnulongan a maurnos a pagibatayan ti datos tapno masuportaran dagiti gandat ti Wikimedia a kas ti Wikipedia. Ti Wikidata ket nairugi idi Oktubre 30, 2012.[1][2] Ti gandat ket agdama nga inrugrugi ti Wikimedia Deutschland ken naikeddeng a mangited ti sapasap a taudan dagiti naisangsangayan a kita ti datos, kas pagarigan, dagiti petsa ti pannakaipasngay, ti maysa klase dagiti napasingkedan a datos, a mabalin nga usaren dagiti gandat ti Wikimedia nga agan-andar a kapadpada ti pamay-an a panagobra para kadagiti papeles ti Wikimedia Commons.[2][3] Daytoy ti nagbalin nga immuna a gandat ti Pundasion ti Wikimidia manipud idi 2006.[4]
Ti panakapartuat daytoy a gandat ket binayadan babaen kadagiti donasion manipud ti Allen Institute for Artificial Intelligence, ti Gordon and Betty Moore Foundation, ken Google, Inc.,a nagdagup ti €1.3 a riwriw.[5][6]
Pakaibanagan ti Wikipedia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Wikidata ket mabalin para kadagiti 3 a kangrunaan a banag:
- Sentro a pagikabilan kadagiti silpo ti pagsasao
- Pagitedan ti sentro a lugar para kadagiti datos ti infobox para kadagiti amin a Wikipedia
- Panagpartuat ken panagpabaro kadagiti listaan ti artikulo a naibatay kadagiti datos iti Wikidata
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Pintscher, Lydia (Oktubre 30, 2012). "Ti wikidata.org ket nangrugin (nga ada pay laeng dagiti parikut)". wikidata-l (Listaan ti panagibuson). Naala idi Nobiembre 3, 2012.
- ^ a b Wikidata (Naarkibo idiay WebCite)
- ^ "Datos a Rebolusion pra iti Wikipedia". Wikimedia Deutschland. Marso 30, 2012. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi Septiembre 11, 2012. Naala idi Septiembre 11, 2012.
- ^ Roth, Matthew (Marso 30, 2012). "Ti datos a rebolusion ti Wikipedia". Pundasion ti Wikimedia. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi Septiembre 11, 2012. Naala idi Septiembre 11, 2012.
- ^ Dickinson, Boonsri (Marso 30, 2012). "Paul Allen Invests In A Massive Project To Make Wikipedia Better". Business Insider. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi Septiembre 11, 2012. Naala idi Septiembre 11, 2012.
- ^ Perez, Sarah (Marso 30, 2012). "Ti Sumaruno a Dakkel a Banag ti Wikipedia: Wikidata, Ti Mabasa ti Makina, Inur-urnos ti Agar-aramat a Batayan ti datos a Binayadan Babaen ti Google, ni Paul Allen ken Dadduma pay". TechCrunch. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi Septiembre 11, 2012. Naala idi Septiembre 11, 2012.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Opisial a website
- Wikidata iti Twitter
- meta:Wikidata - koordinasion a panid para iti gandat idiay Meta-Wiki
- Demo system - pagipadasan ti agdama a kasaaad ti panagrang-ay
- Wikidata-l - Listaan ti pakisinnaritaan para iti gandat ti Wikidata
- Wikidata-bugs - Panagireporta kadagiti kiteb para iti gandat ti Wikidata

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pranses a Rebolusion
Ti Pranses a Rebolusion (Pranses: Révolution française; 1789–1799), ket maysa idi a panawen iti radikall a sosial ken politikal a a gulo iti Pransia nga addaan ti naipangrunaan a nagbanagan iti Pransia ken kadagiti amin a paset iti Europa. Ti patingga a monarkia nga isu ti nagturay iti Pransia kadagit napalabas a siglo ket narebba kadagiti tallo a tawen. Ti Pranses a kagimongan ket napan iti maysa nga epiko a panakabalbaliw a kas ti panakariri, aristokratiko ken relihioso a gundaway ket napuka babaen kadagiti agnanayon a panagraut manipud ti radikal a kanigid a payyak dagiti politikal a grupo, dagiti tattao iti lansangan, ken dagiti agtaltalon iti igid ti away. Dagiti daan a kapanunutan a maipanggep kadagiti tinawtawid ken herarkia – iti monarkia, aristokrasia ken relihioso a panagturay – ket napardas idi a napasardeng babaen ti baro a Panagpalawag kadagiti pamunganayan dagiti panagpapada, panakaumili ken di-maawan a karbengan.


text:
Brad Pitt
Ni William Bradley "Brad" Pitt (naiyanak idi Disiembre 18, 1963) ket Amerikano nga aktor ken produser. Naiyanak ni William Bradley Pitt idiay Shawnee, Oklahoma, kada Jane Etta (nakaiyanakan a nagan iti Hillhouse), ti agbalbalakad iti eskuela, ken William Alvin Pitt, ti nagpatpataray iti kompania ti truk.[1][2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Peyser, Andrea (2010). Celebutards. Citadel Press. p. 81. ISBN 978-0-8065-3384-1.
- ^ Bunbury, Stephanie (Disiembre 14, 2008). "The business of being Brad". Sydney Morning Herald.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Brad Pitt iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig kenni Brad Pitt iti Wikiquote (Ingles)
- Brad Pitt iti Internet Movie Database
- Dagiti obra wenno maipanggep ti Brad Pitt kadagiti biblioteka (katologo ti WorldCat)


text:
Tulong:Panagurnos
Ti Wikipedia ket maysa a wiki, a ti kayatna a sawen ket ti sinoman ket mabalin a makaurnos iti aniaman a saan a nasalakniban a panid ken dagus a mangpasayaat kadagiti artikulo para kadagiti amin nga agbasbasa. Saanmo a masapul ti agrehistro tapno maaramidmo iti kastoy. Ti sinoman a nakaurnosen ket naam-ammuan a kas dagiti "Wikipedista" ken, uray bassit unay dagiti inurnos, mabalin a makaipasindayag a nakatulongda no ania ita ti Wikipedia. Maidagupto amin dagitoy a panagurnos! Ti Wikipedia ket agus-usar kadagiti dua a pamay-an iti panagurnos: ti baro a VisualEditor (VE), ken ti klasiko a panagurnos babaen ti wiki a panagsurat (wikitext). Dagiti panangipalawag iti daytoy a panid ket ket mangipanggep iti wikitext a panagurnos (ti kaaduan nga inus-usar a pamay-an). Para kadagiti panangipaammo iti panagusar iti VisualEditor kitaen ti tarabay ti ti agar-aramat iti VisualEditor.
Adda met dagiti panid a nasalakniban babaen ti panagurnos. Dagitoy a panid ket addaan iti etiketa ti
Kitaen ti taudan imbes a ti maysa nga etiketa ti
Urnosen no agusar iti VisualEditor ken
Urnosen ti Taudan no agus-usar ti wiki a panagsurat. Mabalinmo pay met a saan a dagus nga urnosen dagitoy a panid, babaen ti panangited ti maysa a "kiddaw ti panagurnos" – ti maysa nga editor nga addaan iti abilidad nga agurnos iti nasalakniban a panid ket sumungbatto iti kiddawmo. Mabalinmo ti mangited iti kiddaw babaen ti panagpindut ti etiketa ti
Kitaen ti taudan iti dayta a panid ken ti panagusar ti silpo ti "Agkiddaw iti panagurnos" iti kanawan a baba.
Dagiti linaon
- 1 Panagurnos
- 2 Wiki a panagsurat
- 3 Adu pay a pakammo iti panagurnos ti pampanid iti wiki
Panagurnos[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti panagurnos kadagiti kaaduan a panid ti Wikipedia ket nalaka met. Pindutem laeng ti etiketa ti "urnosen" iti ngato ti panid ti Wikipedia (wenno iti silpo ti panagurnos iti paset). Daytoy ket mangipan kenka iti baro a panid nga addaan ti kahon ti teksto nga aglaon iti maurnos a teksto iti agdama a panid.
Iti daytoy a kahon, mabalinmo ti mangimakinila iti teksto a kayatmo nga inayon, nga agusar iti wiki a panagsurat tapno mapormat ti teksto ken manginayon kadagiti sabali nga elemento kasla dagiti ladawan ken dagiti tabla. Ti baras ti ramit iti ngato ti kahon ti teksto ket makatulong iti panagpormat. Ti nadaras a reperensia iti panagsurat iti wiki ket malukatan babaen ti panagpindut iti 'Tulong' iti daytoy a baras ti ramit.
Saan a mangirugi iti linia a mangrugi ti espasio malaksid no kayatmo ti naipangruna a panagpormat a pataudenna. Dagiti parapo ket mabalin a maisina babaen ti blanko a linia. Ti komunidad ti Wikipedia ket nakapadur-as iti tarabay iti estilo tapno makaaramid a maiparang dagiti artikulo ken kinapudno iti naiyalagad a porma, ken mangipalaka ti panagusar iti Wikipedia.
No manginayonka ti pakaaammo iti maysa a panid, pangngaasi a mangited kadagiti reperensia, gapu ta dagiti awan reperensiana nga insasao ket suheto iti pannakaikkat.
Pakabuklan ti inurnos (Ipalawagmo bassit dagiti binaliwam)
☐ Daytoy ket bassit a panagurnos ☑ Bantayan daytoy a panid
Babaen ti panagidulin kadagiti sinuksukatan, umannurotka kadagiti Termino ti Panagusar, ken umannurotka a saan a mangiwaswas a mangibbet kadagiti kontribusionmo babaen ti CC-BY-SA 3.0 a Lisensia ken ti GFDL.
Umannurotka a ti maysa a silpo wenno URL ket umanayen a pammadayaw babaen ti lisensia ti Creative Commons.
Idulin dagiti binaliwan Ipakita ti ipadas Ipakita dagiti binaliwan Ukasen
No nalpaskan nga agurnos, mangisuratka koma iti ababa a pakabuklan ti inurnos iti bassit a pagikabilan iti baba ti pagurnosan a kahon. Mabalinmo ti agusar iti takigrapia a mangipalawag kadagiti binaliwam. Tapno makitam nokasano ti langa dagiti inurnosmo, talmegam ti buton ti "Ipakita ti ipadas". Tapno makitam dagiti paggiddiatana nagbaetan ti panid kadagiti inurnosmo ken ti dati a bersion ti panid, talmegam ti buton ti "Ipakita dagiti sinukatan" . No napagustuanka metten iti makitkitam, talmegam ti buton ti "Idulin ti panid". Dagiti binaliwam ket dagusto a makita kadagiti amin nga agar-aramat iti Wikipedia.
Nota: Saan a pirmaan ti linia ti pakabuklan ti inurnos iti ~~~~ pirmam, saan a mabalin dayta idiay.
Tungtungan (pagtungtungan) a pampanid[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagit ipanid ti tungtungan ket addaan iti etiketa ti "baro a paset" tapno makairugi iti baro a paset, ken maipatinayon daytoy iti etiketa ti napno a panagurnos iti panid. Pirmaam dagiti kontribusionmo iti Tungtungan a panid babaen ti panagusar kadagiti uppat a tilde (~~~~), a mangpataud iti naganmo nga agar-aramat ken ti oras/petsa.
Dagiti bassit nga inusnos[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti panangikur-it iti kahon ti "Daytoy ket bassit a panagurnos" mangibaga daytoy a bassit laeng dagiti paggiddiatan nga adda a nagbaetan ti bersion nga inurnosmo ken ti dati a bersion: panagsimpa ti panangiletra, panagpormat ken panagbalbaliw iti panangipakita, panagurnos kadagiti teksto nga awan ti panangibaliw iti linaon, kdpy. Ti bassit nga inurnos ket ti bersion a naipamattian iti editor a saan a makasapul iti panagrepaso ken saanto a suheto iti panagsuppiat. Ti pagpilian ti "bassit nga inurnos" ket maysa kadagiti nadumaduma a pagpilian a mabalin a magun-od laeng dagiti nakarehistro nga agar-aramat. Dagiti editor ket nasken a saanda a makarikna a ti panagmarka iti binaliwan a kas bassit a panagurnos ket makaited iti panagpabassit ti serbi iti ganetgetda.
Dagiti adu a panagurnos[urnosen | urnosen ti taudan]
Amin dagiti editor ket maawisda nga agtured, ngem adda met dagiti nadumaduma a banag a maaramid iti agar-aramat tapno masigurado a dagiti adu a panagurnos ket nasayaat a maaramid. Sakbay a mapan nga agaramid ti adu a panagurnos, ti agar-aramat ket nasken a mangikeddeng a makitungtung kadagiti maisingasing a masukatan idiay tungtungan ti artikulo/tungtungan ti panid. Iti las-ud ti panagurnos, no agaramid ti kastoy iti napaut a panawen, ti etiketa ti
{{Maus-usar}} ket makaipabassit ti gapuanan iti suppiat ti panagurnos. No nalpasen ti panagurnos, ti panagikabil iti pakabuklan ti inurnos ket makatulongto a mangdokumento kadagiti binaliwan. Dagitoy nga addang ket makatulong iti amin a mangisigurado a dagiti adu a panagurnos ket nasayaat nga awaten ti komunidad ti Wikipedia.
Ti adu a panagurnos ket nasken a mairepaso tapno mapasingkedan iti konsenso kadagiti amin a mabanagan nga editor. Isu a ti aniaman a panagbaliw a mangbaliw ti kaibuksilan ti artikulo ket nakaro (saan a bassit), urayno ti inurnos ket maymaysa a balikas .
Awan met dagiti nasken a termino a pakaitunosam no agaramid kadagiti adu a panagurnos, ngem dagiti maisingasing dita ngato ket nagablinen a dagiti nasayaat a panagsanay. No kayatmo nga aramiden iti bukodmo a waya, ti pagbanagan dagiti inurnosmo a maurnosto manen ket nangatngato.
"Kitaen ti taudan" – nasalakniban a pampanid[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda met dagiti panid a nasalakniban manipud iti panagurnos. Dagitoy a panid ket addaan iti etiketa ti
Kitaen ti taudan imbes nga iti maysa nga etiketa ti
Urnosen . Mabalinmo pay met a saan a dagus nga urnosen dagitoy a panid, babaen ti panangited iti "kiddaw ti panagurnos" – ti maysa nga editor nga addaan iti abilidad nga agurnos iti nasalakniban a panid ket mangsungbatto iti kiddawmo. Mabalinmo ti mangited iti kiddaw babaen ti panagpindut iti etiketa ti
Kitaen ti taudan iti dayta a panid ken ti panagusar iti silpo ti "Agkiddaw iti panagurnos" iti kanawan a baba.
Pananginayon kadagiti reperensia[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda met ti ramit ti Wikipedia:refToolbar 2.0 a nairaman iti ngato ti pagurnosan a kahon a mangpalaka ti agianayon ken umno a panagpormat kadagiti reperensia. Ti ramit ket mabalin nga agusar ti maymaysa a pirgis iti datos, a kas ti PMID wenno ISBN, tapno mapunno dagiti dadduma a salaysay. Nupay kasta, daytoy a ramit ket sagpaminsan laeng a mabalin. Ti nasaysayaat a ramit ket mabirukan ditoy: [1], ngem agdama met a nadadael.
Wiki a panagsurat[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti wiki a panagsurat ket ti pakaammo a saan a maiparang iti nalpasen nga artikulo. Ti wiki a panagsurat ket makita laeng iti paset ti pagurnosan ken mangibaga iti sopwer iti pannakaiparang iti artikulo. Ti batayan a listaan ti wiki a panagsurat ket mabirukan iti nadaras a reperensia.
Adu pay a pakammo iti panagurnos ti pampanid iti wiki[urnosen | urnosen ti taudan]
Panagrugi[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti annuroten ken dagiti taripnong[urnosen | urnosen ti taudan]
Siguraduem a mangitedka ti pakaammo a maitunos iti naisangayan a panggep iti Wikipedia, wenno ti linaonmo ket mabalin a maikkat. Mabalinmo met a kanayon nga usaren dagiti tungtungan a panid tapno makasaludsodka wenno mangpadas no maawat iti kapanunotam. Pangngasi a dagiti kontribusionmo ket masakopan babaen ti.
Makatulong a pakaammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- MAS/Panagurnos
- Nadaras a reperensia
- No marigatanka nga agurnos iti atiddog a panid
- No ti artikulo ket nasalakniban iti panagurnos
- Maipanggep iti pakasaritaan ti panid


text:
Saan a mamingga a diskusion ti maipapan iti edukasion. Nagadu dagiti wagas ken kapanunotan no kasano nga idur-as ken ingato ti kalidadna a kas iti kidkiddawen ti sangalubongan a merkado. Ngem saan met a masirip iti husto a tun-oyen ti makunkuna a kalidad tapno nalaklaka a targeten ken danonen iti dinno a lubong a yanna.
Ta ania ti makunkuna a nangato ti kalidad nga edukasion? Ania met ti makunkuna a nababa ti kalidadna nga edukasion?
Maymaysa ti sungbat dagita dua a saludsod. No saan a mabalin nga isangdo wenno ilaban ti kita ti edukasion iti nainlubongan a merkado ken mas lalo no reject pay daytoy para iti bukod a pagkasapulan wenno lokal a kasapulan, makuna a saan a nakaragpat iti standard ti edukasion nga awit ti nagraduar.
Tumakder iti kaadduan ti de kalidad nga edukasion uray sadino a papanan. Saan a paatiw no di ket rumimbaw iti amin a kanito ken panawen. Agtultuloy a proseso ti de kalidad nga edukasion, saan a mamingga nga agpidut ken mangammo kadagiti kabarbaro a banag a mainayon iti sigud nga ammo.
Ngem kasanon no adda dagiti nanglinteg iti inda panangragpat iti edukasionda?
Kas koma dagiti naggatang iti dissertations, theses, term papers, essays ken dadduma pay a katuladna a proyekto iti eskuelaan. Ala , saantayon nga iraman ditoy dagiti ginatang a grado, lalo ti ginatang a diploma wenno dagiti nagtaud iti Recto University .
Rumbeng kadi nga ipaaramid iti sabali dagitoy a dissertations, theses, term papers, essays ken dadduma pay a rekitos ti asignatura wenno panagraduar?
Mayat man ken saan ti kaadduan, iti sistema ti edukasion iti pagilian, adda dagiti magatang wenno ipapaaramid ti estudiante a dissertations, theses, term papers, essays ken dadduma pay a katukadna a project iti eskuelaan. Nasaknap la unayen daytoy ken nabayagen a mapaspasamak. Maigapu daytoy saan laeng iti kinasadut ti estudiante no di pay kinaawan ti interesna nga agaramid, kaawan ti ammona wenno kaawan ti simrek kenkuana nga adal.
Ti rigatna, kalpasan a nagraduar ti estudiante a nagpaaramid kadagita a rekititos, inton makastrek iti trabaho, saanna nga ammo dagiti porporma dagiti nadumaduma a kita ti sinurat. Saanna nga ammo ti agsurat iti gagangay laeng nga essay wenno saanna pay nga ammo ti agsurat iti simple laeng a damag.
Itoy a punto, bimmaba ti kalidad ti edukasion a naikawes iti nagpaaramid. Sino ti akimbasol?
Madama a maad-adal ken maipagpagna tapno agbalin a linteg iti pagilian ti Senate Bill 2053, wenno ad-adda a maawagan iti “Academic Honesty Act of 2008” .
Ania aya daytoy?
Panangiparit iti panaglako ken panaggatang kadagiti dissertations, theses, term papers, essays, reports, research ken kanaig a projects kadagiti estudiante.
Rumbeng laeng, saan kadi?
No agtultuloy ti panaggatang ken panaglako kadagiti dissertations ken dadduma pay a kasapulan iti panagturpos, lalo a bumaba ti kalidad ti edukasion ti pagilian.
Nababa ketdin a, dayta multa a P10,000.00 ken pannakaibalud kadagiti maduktalan a naggatang ken naglako.
Nakapatpateg ti academic achievement iti pananggun-od iti ar-arapaapen a trabaho, nangato a sueldo wenno pannakastrek kadagiti nalalatak a pagtrabahuan a mangit-ited iti nangato a pasueldo ken adu a benepisio.
Ngem kasanon no ginatang dagita nga academic achievements?
Kadagiti napalabas a dekada, kalakaan amin a pakaaalaan iti masters degree ti maipapan iti field of study iti literature. Adu dagiti ready made a para itoy. Adu payen dagiti nasurat nga artikulo a mabalin a tuladen wenno yesmagel lattan. Ngem kadagitoy a panawen, manmanon san ti eskuelaan a mangayat a ti litertature ti field of study iti masters degree.
Iti napalabas a symposium a dinar-ayak, ti “IT Today”, naiyammo ti kasasaad ken pagturongan ti information technology iti agdama ken ania dagiti lapped iti naannayas a dur-asanna.
Nadakamat iti seminar ti “poor use in English” ken ti kinakurang ti ammo dagiti nagraduar a lapped iti panagdur-as ti IT.
Saan laeng nga IT ti agparikut iti poor use in English no di pay dagiti sabsabali a kurso.
Kasta met a saan laeng nga IT ti agproblema iti kinakurang iti ammo, no di sapasap a problema ti panagdur-as.
Ngem ti ad-adda a nakaawis iti imatangko ti natangken a panangisawang ti resource speaker iti Iluko: “Saanyo a gatangen dagita theses ken dissertationyo! No diyo aramiden a mismo, dakayonto met laeng ti aglak-am no addakayonton iti trabaho a diyo ammon ti kudkuditenyo.”
Iti IT ken uray kadagiti sabsabali pay a kurso, simple laeng dagiti theses ken panangdependar wenno panangipresentar kadagitoy babaen ti power point presentation. Ngem no masadut nga agaramid ti estudiante wenno talaga a dina ammo ti agaramid iti thesis wenno presentation ket gatangenna laengen, santo nagsao ken nagdependar, ania ngarud ti namnamaen a kalidad ti edukasion a naragpatna? Inton adda iti trabaho ket pagaramidenda iti technical writing wenno ania la ditan a sinurat, kasano nga ammona ti ar-aramidenna?
Adda iti ima a mismo dagiti estudiante, saan laeng kadagiti mannursuro, ti de kalidad nga edukasion. No saanna (estudiante) nga aramiden dagiti rumbeng nga aramidenna ket ipatulokna lattan kadagiti ginatang ken maipapaaramid, maysa a factor daytoy iti panagbaba ti kalidad ti edukasion ti pagilian.
Rumbeng laeng a suportaran ti Senate Bill 2053 no kayat nga itag-ay ken padur-asen ti kalidad ti edukasion ti pagilian. Narigaten no maulit nga addanto manen nalatak a programa iti telebision a makadakamat a maysa a diploma mill ti pagiliantayo.#
Saturday, May 31, 2008
Ania ti de kalidad nga edukasion?
Saan a mamingga a diskusion ti maipapan iti edukasion. Nagadu dagiti wagas ken kapanunotan no kasano nga idur-as ken ingato ti kalidadna a kas iti kidkiddawen ti sangalubongan a merkado. Ngem saan met a masirip iti husto a tun-oyen ti makunkuna a kalidad tapno nalaklaka a targeten ken danonen iti dinno a lubong a yanna.
Thursday, May 29, 2008
Hunio manen!
Hunio, bulan ti kallaysa?
Apay ngata a papolar unay ti bulan ti Hunio a kas bulan ti panagkakasar? June Bride! Sadino ti nagtaudan daytoy a tradision? Apay a Hunio idinto ta mabalin met iti uray ania a bulan?
Binulod a tradision. Saan a kabukbukodan ni Pinoy daytoy. Binulodna laeng. Impluensia ngata, mabalin met a kunaen. Impluensia dagiti Romans. Agsipud ta ti Pinas ket predominatly catholic, ken ti sentro ti katolisismo ket iti Roma, posible a ti met laeng katolisismo iti nangimpluensia wenno nangitugot kadaytoy.
Iti innak panagsukisok maipapan itoy a bulan ti kallaysa, amin a nasagangko ket manipud kadagiti Romans daytoy a tradision. Ngamin, kadagiti Romans, bulan daytoy iti panagkakallaysa nga isu met ti bulan ni diosen ti kallaysa a ni Junio. Isu pay iti nakaadawan ti nagan ti bulan iti roman calendar. Kas pammadayaw ken ti ingpen a mangited ni diosen Junio iti naimbag a gasat, nasken met ngarud nga inda padayawan ti didiosen (dagiti agkallaysa). Ti katukad ni Junio, ni Hera, ket ti diosen ti puso ken pagtaengan, ken isu ti patrona dagiti “nanang” ken asawa a babai.
Iti Pinas, Mayo ken Hunio ken Disiembre dagiti papolar a bulan iti panagkakallaysa. Lalo la unay iti Disiembre. Disiembre ta kalabon ti linaon ti bulsa, gapu kadagiti bunoses, kalkalpas ti panagapit, ken kalukay ti kuarta iti sirkulasion. Iti Agosto, Setiembre, Oktubre ket kagawat a bulbulan isu a di unay papolar. Kairut met ti bulsa kadagita a bulan. Saan pay ngamin a panagaapit ta mangrugi met ngarud iti bulan ti Oktubre, Iti Nobiembre, bulan dagiti minatay, isu a saan met a nasayaat ta adda ti pilaw ken pakababalawan. Nasayaat met ti Enero ta baro a bulan ken baro a gasat. Lalo pay iti bulan ti Pebrero nga Aldaw dagiti Puso. Iti met Marso ken Abril, bulan a pagasisawan ti ngilin. Bulan a pagtinnagan ti semana. Isu agtinnag nga agtinnag iti Mayo wenno Hunio ti kaaduan a kallaysa.
Iti bukod nga eksperiensa, kadagiti sangapulo ket lima nga inanak iti kasar, sangapulo kadakuada iti nagkallaysa iti Mayo, dua iti Hunio ken dua iti Disiembre. Kadagiti berde ti utekna a nagsalsaludsodan, “panagaarbis” kano ngamin ti bulan ti Mayo. Panaguukrad dagiti sabong iti Mayo. Ket no sabong ti tungtongan, saan a maawan dayta balikas nga “arbis.” Ti sabong a nadigos ti arbis a ladawan, ket maikonektar kadagiti kakallaysa a kas metapora iti nasam-it nga ayan-ayat.
Nagduduma met dagiti pammati maipapan itoy. Depende no sadino a lugar. Ngem kadagiti pammati a “sangkalubongan” adda dagiti sumagmamano a di kayat nga aramiden, a kas koma iti panangisuot ti trahe de boda ken kumpleto nga aruaten daytoy sakbay ti kallaysa. Malasen kano ti agkallaysa.
Iti Pinas, malasen met ti agkabsat nga aglubbon iti bulan nga inda panagkallaysa. Malasen kuna dagiti dadduma. Ket kadagiti dadduma, aginnagawda iti gasat, kunada met. Wen ngarud, saan laeng a makaulaw no dipay ket lilibeg dagitoy a tradision ken pammati. Ngem, agpinal latta met, a saan a dakes no agtungpal wenno sumurot iti agus tapno awan iti pakapilpilawan. Tapno awan iti makuna ti nakaikamangan.
No adda dagiti malasen, adda met dagiti buenasen a pagteng, siempre, di met maikkat daytoy a. Kas koma a nabuenas kano ti nobia, no sakbay iti kallaysa wenno sakbay a rumuar iti balayda ket matmatanna pay a nalaing ti bagina iti sarming. Psychologically, kunaen met a reflection daytoy, pannakisarita ti bukod a bagi a mangrugin ti aldaw ti panagbalbaliw ti biag. Sumagpaten iti naestadoan, ket nasken nga amirisen ti bagi nga itoy nga isasagpat ket adu met dagiti agbalbaliw a bambanag iti biag. Adu dagiti aramid, pagesman, luho ken kayat idi balasang (wenno idi baro) a saanen a maiparbeng iti naasawaan. Isu a dayta a panagsarming ket panawen dayta iti pannakisarita ti bagi. Ket no di sisasagana, adda pay ti panawen nga agsanud no kayat iti agsanud.
Buenasen met ti kakalkallaysa no sumangpetdan iti pagtaengan ket warisan ida iti bagas. Tapno nalablabon ti grasia a sumangbay kadakuada. Ngem saan ngata a nabuenbuenas dagiti manok kadayta nga aldaw ngem dagiti nagkallaysa? Dagiti manok a nagtuktok kadagiti inwarsi? Masaludsodko laeng a.
Ketdi, makapaisem no kua daydiay yuuli dagiti kakalkalaysa iti agdan. Masapul kano nga aggiddanda nga umaddang tapno agtunosda. Wenno umuneg iti balay no awanen dayta agdan. Well, agtunos a kanayon dagiti agasawa nga addaan iti nakem, saan? Dagiti awan manaknakemna, dagiti dipay simmangpet a nagballog a nakem a, awan a talaga iti panagtinnunos. Isu a napateg met la unay iti panangamiris ti bagi, dagiti annak, no ‘sinanakemdan’ sakbay iti inda iseserrek iti naestadoan.
Kadagiti met dominante a panunot, a kas iti maysa kadagiti inanakmi iti kasar sadiay La Union, inkissiim ketdin ti ina iti anakna a babai a no umulidanto kano ket umun-una tapno isunto ti matungpal! Asus! Imbag la ketdin, a naigawidko ti sidingan a dilak, ta dandanin naikaglis a nangibaga iti “kunsintidora!” Apay a dina bagaan ti anakna nga aggiddanda tapno agkatunosanda, saan?
No petsa met ti saritaan, otso, disiotso, ken beinte otso ti papolar. Nagsinninggalut kano ket dayta otso a tanda iti sinninggalut. Mabalin met ti dies, beinte ken treinta. Makunami met, apay adda ketdin malas nga aldaw? Ket suerte ta ti tao met laeng iti mangaramid iti iti sumaruno nga aldawna.
Aniaman a tradision, pammati ken kustombre iti kallaysa, mas importante met laeng iti panagtutunos. Daydiay level ti rikna ken kapanunotan ket adda iti maymaysa a level. Daydiay nakapokus ti awareness para iti dur-asan ken pagsayaatan ti pamilia ken dagiti annak. Ti nairut kinapudno iti tunggal maysa dagiti agassawa ti sekreto ti dinto agkupas a langenlangen dagiti agassawa.
Ket daydiay met itatalliaw wenno isasallabay iti sabali ti kangrunaan a rason iti panagsina ken pannakarakrak ti binangon a pamilia. Liklikan koma iti ‘suma-kabilang bahay.’
Ngarud, aniaman a bulan, iti panagkallaysa, mamati man wenno saan kadagiti tradision, kostumbre ken pammati, laglagipen koma a kanayon iti panangpatalinaed ti kinaasino, maysa nga ama, maysa nga ina, ket ti responsibilidad a naipatong kadagiti abaga ket akmen iti amin a puso ken rikna, iti nagan ti pamilia ken iti Dios.
Happy wedding manen kadagiti kaudian nga inanakmi iti kasar, da Mhel Garma iti Cabugao, Ilocos Sur ken Lei Lutrania iti Baguio City. (kitaen ti ladawan iti baba... )##
Monday, May 26, 2008
Garma-Lutrania nuptial photos
(MHEL) GARMA-(LEI) LUTRANIA NUPTIAL
It’s started with an affable smile to each other sometime and somewhere in the past, followed by unsurpassable friendship, unforgettable dates, sweet relationship and sealed their love ‘I do’s” in May 10, 2008 at the Baguio Cathedral. The following photos quite witness the solemnity of their wedding ceremony...
Nagan, nagan!
No ababat’ nagan, adayot’ pakaribukan
Ania ti pagdumaan ti atiddog a nagan ken iti ababa? Dakkel. Narikut a paggidiatan. Makaulaw. Uksobenna ti adu a babawi. Dagiti babawi a di maiturturog iti adu a rabii. Parasay dumteng ti sennaay wenno saibbek a mangpisang ti makapleng nga ulimek ti kaltaang ti rabii. Saan laeng a dumteng iti korte iti pagdumaan no dipay ket pukawenna ti panawen. Balitok met ngarud iti tunggal oras. Ta iti tunggal oras, adu dagiti agtuktok nga opurtunidad a nasken koma a tukmaan nga insigida. Maminsan met la ngarud nga agtuktok ti opurtunidad. No daytoy ket timmayaben wenno napalusposanen, saanen nga agsubli kenka daytoy ta naikutanen ti sabali. Saanen ng a umay kenka mangulit. No agsubliman bilang, saanen a kas iti sigud. Saan met a mabalin a kunaen nga agurayka biit opurtonidad ta tarimaanek la bassit ti naganko, dimo mabalin a kunaen. Saan a mabalin a pagurayen. Saan a mabalin nga igawid kabayatan iti panangasikasom dagiti timmaud a a parikut a pinarnuay iti atiddog a nagan.
Atiddog a nagan. Parnuayenna ti parikut? Saan laeng a ti mismo a makinnagan no agbiddut. Uray dagiti nagannak kenkuana ket agparikut. Uray dagiti titsersna ket agparikut. Uray dagiti employer no sumrek ti trabaho no addaan iti sulsulit ket ipalapalna ti resume. Uray dagiti empleado ket masemsem iti kaatiddog a nagan gapu iti kinakurang ti espasio a pangisuratan. Ngem ti kakaruan nga agsagaba iti kinaatiddog ti nagan ket dagiti pre-school teachers. No adu ken nakaat-tiddog ti nmagan, marigatanda a mangisuro ti ubing a mangsurat ti naganna. Ket no maisuratna met bilang, gapu iti kinaatiddogda, daydiay laonen ti maysa a linia nagbalinen nga uppat no dipay ket dandani mapno ti papel. No dadduma, addanton ti kuestion namber three, agisursurat pay laeng ti naganna ti ubing. Posible met laeng nga uray dagiti nagannak ket adda latta met ti dumteng kadakuada a panaggudeng a panangisurat iti atiddog a nagan. Pagangayanna, dayta a biddut ket inulsan iti dakdakkel manen a biddut.
Ania ti biddut iti atiddog a nagan? Ania ti bentahe ti ab-ababa a nagan? Nalaklaka a dumteng ti panagbiddut ti at-atiddog a nagan ngem ti ab-ababa. Ad-adayo ti panagbiddut ti ababa laeng ti naganna.
Kas pagarigan koma daytioy a nagan ti am-ammok: Perceverandine Antoinette Chrysanthemum Magnolia de los Concepcion Buenaventura. No kastoy ti kaatiddog ti naganna ti anak, iti pay laeng panangirehistro, nakamisuoten ti empleado ti registrar office gapu iti kaatiddog iti isuratna. Lalo no agkurang ti espasio iti pangisuratanna. Iti rigatna iti amin a karirigatan, no nagbiddut iti uray maysa laeng a letra kadayta atitiddog a nagan, nalpaskan anak, dimtengen kenka ti parikut. Isu a nagadu ti court proceeding maipapan iti pannakasimpa ti nagan. Mano ti magastos iti court proceeding iti family court? Dakkel a gatad dayta. Dayta nagan iti ngato, pudno a nagan ti tao dayta. Gapu ta nagatiddog ti impanagan dagiti dadakkelna, ta nagbalin nga uso ti atitiddog ken komplikado a nagan, ket adda met ngarud ti sulsulit ti anak nga agisurat iti atiddog a nagan, inusarna laerng ti Perceverandine Antoinette. No dadduma, ikkatenna payen ti naud-udi. Ket no dumikar ti sulitna, laengen ti isuratna. Nangrugi ti pangaramatna kadayta manipud idi adda pay laeng iti elementaria. Ket idin ta nagreduar iti Bachelor of Science in Nursing, sapulen ti eskuelaan ti birth certificate. Ditoyen a natakuatan a ti kumpleto a naganna ket Perceverandine Antoinette Chrysanthemum Magnolia de los Concepcion Buenaventura. Ti eskuelaan dina kayat a dadaelen ti recordna wenno sukatan ti nagan ti maysa a tao no awan ti pammalubos ti korte. Panaglabsing met daytoy. Ti laeng Family Court ti mangibilin iti pannakasukat ti nagan babaen iti panangkiddawna iti Solicitor General a patgan koma ti opisinana iti pannakaurnos ti nagan ti nagapela. No napagtung-ed ti SocGen Office, bilinenna met ita ti civil registrar a patganna ti kiddaw ti makinnagan a masukatan ti naganna. Santo pay laeng masukatan ti nagan. Atiddog a proseso Adu a kuarta ti mabusbos. Naitantan ti panagraduar. Naitantan ti panagsapul iti trabaho. Sapay no di arapaap piman ti anak ti agabrod. Ngem gapu iti kinaatiddog ti naganna a dina met inaramat iti amin a kanito, naisarsarak iti indulto.
Parikut ti DECS ti atiddog a nagan. Sigsigud ket saan a kidkiddawen dagiti titser ti certificate of live birth (birth certificate) dagiti ubbing nga agenrol iti elemntaria. Ngem gapu iti kinaadu iti pannakasukat ti nagan ti ubing inton agturpos ket madadael met ngarud dagiti dokumento a publiko ti DECS, kiddawenda itan daytoy a sertipiko.
“Siak pay ket ti makabasolen, ading,” reklamo ti inenterbiuk a titser ti gred wan, ken dina kayat iti mainaganan, “no apay kano a diak insurat ti nagan ti anakna a kumpleto idinto ta idi inyenrolda ti anakda, ti laeng dua a nagan ti insuratda,” insennaayna.
Ti record ti DECS ket maysa a pampubliko a dokumento. Saan a mabalin a doktoren daytoy. Saan a mabalin nga isnopikan. Saan a mabalin nga sapitan. Saan a mabalin a kurangan wenno saan a mabalin a nayunan. Panaglabsing daytoy.
Ti maysa pay a dimteng a parikut, ket ti ispeling dagiti nakaat-atiddog a nagan. Ayna, amaya, Addanto pay ti Maryella Krizzelionne Kriztofer Jozzabelle a nagan. Ket iti laeng maysa a letra iti panagbiddut nga insurat, nakaaramiden ti panagbiddut ti makinnagan. Kumplikado nga ispeling. Daydiay inanakmi iti buniag, pasaray agpinnabasol dagiti agassawa no ania ti rumbeng a masurot. Aprilinne wenno Aprilyn? Babai ti mangipapapilit iti immuna. Idinto ta irikiar ti lalaki ti naudi. Agenrolen ket ti inanakmi ti buniag iti Day Care Center. Rugiandan a sursuroan ti anak nga agsurat. No ni babai ti mangisuro, isurona ti Aprilinne. No ni met lalaki ti mangisuro nga agsurat ti anak, usarenna met ti Aprilyn. Pagangayanna, naulawen ti anak. Dinan kayat ti agsursuro pay nga agsurat. Insingasingmi a mapanda mangala ti certificate of live birth iti National Statistic Office (NSO) wenno iti opisina ti Civil Registrar. Sinurotda ti balakad. Ket natakuatanda laengen a ti nakarehistro a nagan ti anakda ket Baby Girl Abrilyn. Ket ania pay nay, tuloy latta a, ti pinnabasol! Pati nurse a nangisurat ti nagan idi naganak ti ina idiay ospital ket nadakamat iti inna panagbiddut.
Dayta prefix a Baby Girl, Baby Boy, Honey Girl, Honey Boy ken dadduma pay ket nadlaw ti NSO. Ngem kadagiti dadduma ( saan amin) nga addaan iti prefix a kakastoy ket dida met ngarud ikabkabil dayta kadagiti dukomento a pirpirmaanda. Nalabit nga iti panunotda, apay a Baby Boy wenno Baby Girl ti isuratmo dinto ta agtawenka metten iti nalabes a duapulo wenno tinedier metten? Wenno adda payen ti apokom iti tumeng? Saanen a baby. Ngem biddut daytoy! Lalo kadagiti dukomentado a papeles a kas iti eskuelaan ken iti trabaho. Iti trabaho saan a mabalin a dimo ikabil dayta Baby Boy wenno Girl iti iti SSS, PhilHealth ken dadduma pay a record. Ta inton kamatem ti benepisiom, pangalaendaka pay nga umuna iti certificate of live birth, kuestionarandanto dayta a banag. Dimtengen ti di naliklikan nga induto.
Ti maysa pay a dimteng a parikut ket ti panagaramat ti Maria ken ti Ma. Santo pay la sumapit dayta Marya. Ta ania ngamin aya ti pudno a nakasurat iti inrehistro ti anak? Daytoy koma ti masurot. No Ma. wenno Maria wenno Marya. Daydiay klasmetko idi, ti isursuratna a naganna, Marita. Gayam iti pudno a naganna, Maria Rita. Nagparikut isuna.
Ti nakita a misspelled iti nagan ket ti panagaramat ti letra “H.” Adda idi ti panawen a nagbalin a fashion ti nagan a kinaadda ti letter “H” a kas ti Bhenjamin, Jhonathan, Mhelinda, Bhelinda…kdp. Kalpsan nga itinnag dayta letra “H” ta saanen nga uso, nadadael metten ti record ti nagan ket dumteng ket dumteng dayta parikut iti court proceeding.
Fashion. Trend iti pamnagpili iti nagan. Yantangay ta naaayat la unay ni Pinoy iti agtutulad ken sumurot iti makunkuna a fashion, iti saan nga umno a panagaramat nagtinnag la ket ngarud a dakkel a biddut.
Mano a court proceeding iti pannakasukat wenno pannakatarimaan iti nagan iti civil registrar a rumrumuar iti linawas ditoy TAWID NEWS MAGASN? Saan laeng a sangapulo wenno saan nga ab-ababa iti 540 iti tinawen wenno addaanen iti saan a nakurkurang ngem 5,400 a court proceedings sipud pay naipasngay ti Tawid! Kastoy ti kaaduna.
Ania ti pagdumaan ni Fe Ty ken ni Perceverandine Antoinette Chrysanthemum Magnolia de los Concepcion Buenaventura wenno ni Maryella Krizzelionne Kriztofer Jozzabelle Batungbakal? What’s in a long name anyway? #
BARINGKUAS
Ti 24th Cordillera Day Sadiay Abra
Suportan koma ti probinsia ti Ilocos Sur ti 24th Cordillera Day a napasamak idi Abril 23-24 sadiay Poblacion, Baay-Licuan. Mairanud ti probinsia ti pagsayaatan a tamingen ti nasao a pasken. Ti panangsaluad ken pananglapped ti Pacific Minerals a mangminas ti kabambantayan ti Capcapo.
Apay a nasken a suportaran ti probinsia ti nasao a pasken? Ania ti pakairanudanna? Nasken a suportaran ti probinsia ti Ilocos Sur iti pananglapped a panagminas dagiti ganggannaet a kompania kadagiti bambantay iti Abra. Ta no mapasamak iti panagminas, maapektaran a nakaro ti probinsia ti Ilocos Sur, nangruna dagiti ili nga addaan iti karayan a sumuso iti Karayan Abra a kas iti Banaoang, ken dagiti tributario iti Narvacan ken Sta. Maria, ta ditoy iti ruaran ti rugit ti minas. Matay la ketdi dagiti karayan ken tributario. Awanton iti makalapan. Maapektaran dagiti pagasapulan dagiti umili. Kangrunaanna, kumiddit ti danum iti Karayan Banaoang a pagtaudan ti de-bomba nga irrigasion. Iti panawen met ti katutudo, posible met nga agdinakkel dagiti karayan a mangpataud iti nakaro a layus a buyogan iti nakaro a panagluyak (siltation). Napasamaken kadagiti napalabas a tawtawen ti nakaro a layus ngem di bumurong a dumteng pay iti nakarkaro a sagrapen no makalbo dagiti bantay santo makali. Namak payen no ti aramaten daytoy a minasan ket open pit mining? Kumiddit ti danum.
Iti napalabas, iti pannakadadael ti rangtay iti Banaoang, saan a nailaksid ti rason a dinalapus ti dakkel a kayo ti rangtay malaksid iti napegges ken nangato a danum ti layus. Saan a masasaan a maulit daytoy wenno nakarkaro pay.
Saan laeng a basta kaaldawan iti ragragsak iti mapasamak a dua nga aldaw a Cordillera Day. Maysa a napateg nga aldaw a mangtaming ti masakbayan ti Abra wenno ti sibubukel a Cordillera no dipay ket mairaman met ti Ilocos Sur.
Umad-adu dagiti nagaplay a mayat a mangminas kadagiti kabambantay iti Cordillera. Iti agdama, addaanen iti 66% wenno 1.8 million nga ektraria ti naaplayan a minasen dagitoy a gangganaet a mining giants. Gapu iti nalukay a mining policy ti gobierno, ken no matuloy daytoy, agsagrap met ti probinsia iti nakaro a didigra a parnuayen dagitoy a minasan. Saanto laeng a sanikua iti madadael no dipay ketdi addanto la ketdi dagiti agbuis a biag. Ket no madadael dagiti sanikua ken pagsapulan, rumigat la ketdi ti biag. ##
Friday, May 23, 2008
The Sweet Potato Story
The Sweet Potato Story
Kulibangbang
Friday, May 16, 2008
Pinidut a Kritiko
Adda napidutko iti komento ni xanga...daytoy man....
Halimbawa, si Jaime Agpalo, Jr., na isang mahusay na manunulat sa maikling kuwentong pambata ay kilalang Ilokanong manunulat. Dahil sa pamantayang nalikha o kanon ng panitikan, nag-adjas siya rito upang mapabilang sa sinasabing kanon. Ang likhang-sining niyang pinamagatang “Marapait” (sunflower) na tungkol sa mga bulaklak ng Benguet na orihinal na nasulat sa Ilokano ay binago’t sinalin sa Filipino. Gayunpaman, ang ispirito ng kultura ay nanatili dahil sa paglalatag ng mga terminong vernakular, na kapansin-pansin na sa binigay na titulo ng akda. Upang manatiling mabisa ang akda, marapat na maingat ang tagasalin nito para hindi mabago ang kanyang esensiya. Mas mainam kung ang may-akda ang talagang magsasalin sa kanyang obra dahil siya at wala ng iba pa ang mas may higit na kaalaman sa kanyang gawang sining na siyang ginawa ni Agpalo. Bilang patnubay, isinasaalang-alang pa rin ang mga pamantayang pambansa at pampanitikan.
Para sa pangkalahatang detalye


text:
Tanzania
Ti Tanzania ( /ˌtænzəˈniːə/), opisial a ti Nagkaykaysa a Republika ti Tanzania (Swahili: Jamhuri ya Muungano wa Tanzania),[4] ket maysa a pagilian idiay Daya nga Aprika. Daytoy ket nagbeddengan babaen ti Kenya ken Uganda iti amianan; ti Rwanda, Burundi ken ti Demokratiko a Republika iti Kongo iti laud; ken ti Zambia, Malawi ken Mozambique iti abagatan. Ti akindaya a pagbeddengan ti pagilian ket pinorma babaen ti Taaw Indiano. Ti Tanzania ket aglaon pay iti Kilimanjaro, ti kangatuan a bantay iti Aprika.
Ti pagilian ket nabingbingay kadagiti 30 rehion: lima idiay semi-autonomo nga is-isla iti Zanzibar ken 25 idiay kangrunaan a daga ti dati a Tanganyika.[5] Ti daulo ti estado ket ni Presidente Jakaya Mrisho Kikwete, a naelektado idi 2005. Manipud idi 1996, ti opisial a kapitolio ti Tanzania ket isun ti Dodoma, nga idiay ti parlamento ti pagilian ken pakabirukan dagiti opisisna ti gobierno.[6] Iti baetan ti panakawayawaya ken idi 1996, ti nangruna nga aplaya a siudad iti Dar es Salaam ket nagserserbi a kas ti politikal a kapitolio ti pagilian. Tatta nga aldaw, daytoy ket agtultuloy a kangrunaan a komersial a siudad ti Tanzania ken ti de facto a tugaw ti kaaduan a patakder ti gobierno .[5][7] Daytoy ti kangrunaan a pagsangladan ti baybay para iti pagilian ket dagiti naserran ti daga a kaarrubana.
Ti nagan a "Tanzania" ket nagtaud kadagiti nagan ti dua nga estado, ti Tanganyika ken ti Zanzibar, a nagkaykaysa idi 1964 tapno mangporma ti Republika ti Tanganyika ken Zanzibar, ken kalpasan ti isu met laeng a tawen, nanaganan daytoy idi ti Nagkaykaysa a Republika ti Tanzania.[8] Dagiti Artikulo ti Kappon ket isu dagitoy ti kangrunaan a pundasion ti Tanzania.
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti posil a tidda ti tattao ken kasakbayan a tattao dagiti hominido ket nabirukan idin idiay Tanzania a napetsaan kadagiti sumurok a 2 riwriw a tawtawen, a mangaramid ti lugar a kas maysa kadagiti kaduogan a naam-ammuan a nataengan a luglugar iti Lubong. Iti kinaud-udi, ti Tanzania ket naipamatmatian a tinataengan babaen dagiti agsasao ti Cushitic ken Khoisan nga agananup-agburburas a komunidad. Idi agarup a 2,000 tawtawen, agsasao ti Bantu a tattao ket nanagrugrugida a simmangpet manipud idiay akinlaud nga Aprika kadagiti serie iti migrasion. Kalpasanna, ti Nilotiko a pastores ket simmangpetda ken nagtultuloyda a napnapan iti lugar aginggana idi maika-18 a siglo.[9]
Ti tattao ti Tanzania ket naigimongda idin iti panagpataud iti landok. Ti tattao a Haya iti Daya nga Aprika ket nagimbentoda ti maysa a kita ti nanagto ti pudotna nga agpug-aw nga orno a nangpalubos kaniada nga agpanday iti karbon a landok iti 1,802 °C (3,276 °F) idi gangani a 2,000 a tawtawen. Ti Shana a sangkaputotan iti Pare a tibu ket nagpatpataudda pay ti landok.
Maysa kadagiti kangrunaan nga arkeolohiko a sitio ti Tanzania ket ti Engaruka idiay Nalatak a Rengngat a Ginget a mangiraman ti maysa a panagsibog ket panagtalon a sistema.
Dagiti agbanbaniaga ken aglaklako manipud idiay Golpo Persiano ken lumaud nga India ket binisbisitada ti aplaya ti Daya nga Aprika manipud idi nasap a milenio AD. Ti Islam ket nasansanay idi diay Aplaya ti Swahili manipud idi nasapa a maikawalo ken maikasiam a siglo AD.[10]
Ti agtutunton iti aplaya a parte, ti Omani a Sultan a ni Seyyid Said ket inyalisna ti kapitoliona idiay Siudad ti Zanzibar idi 1840. Iti las-ud ti daytouy a panawen, ti Zanzibar ket nagbalin nga isu ti sentro para iti Arabo a panaglako ti adipen.[11] Add ti paggiddiatan iti 65% aginggana iti 90% ti naadipen idi ti populasion iti Arabo-Swahili a Zanzibar.[12] Maysa idi kadagiti kadayegan a nagtagtagilako kadagiti adipen iti aplaya ti Daya nga Aprika ket ni Tippu Tip, nga isu idi ket apo a lalaki ti maysa a naadipen nga Aprikano. Dagiti Nyamwezi a naglaklako ti adipen babaen ti pannkaidaulo iti Msiri ken Mirambo.[13] Segun kenni Timothy Insoll, "Dagiti bilang ket nairehistro ti panag-eksport kadagiti 718,000 nga adipen manipud ti aplaya ti Swahili idi las-ud ti maika-19 a siglo, ken ti panangibai kadagiti 769,000 idiay aplaya."[14]
Iti naladaw a maika-19 a siglo, ti Imperial nga Alemania ket pinarukmana dagiti rehion nga itan ket ti Tanzania (saan a mairaman ti Zanzibar), Rwanda, ken Burundi, ken intiponda dagitoy iti Aleman a Daya nga Aprika. Idi las-ud ti Sangalubongan a Gubat I, ti maysa a panagpadas a panagraut babaen ti Britaniko ket linappedan idi babaen ti Aleman a Heneral a ni Paul von Lettow-Vorbeck, nga isuna ti nangirugi ti napaut a kampania ti gerila a mangsuppiat ti Britaniko. Dagiti kalpasan ti Sangalubongan a Gubat I a tulagan ken ti dokumento ti linteg ti Liga ti Pagpagilian ket nangdesignado ti lugar a kas ti Bilin ti Britaniko, malaksid ti bassit a lugar idiay amianan a laud, a naited iti Behika ken kalpasan daytoy ket nagbalin a ti Rwanda ken Burundi, ken ti pay bassit a lugar idiay abagatan a daya (Trianggulo ti Kionga), a naitipon ti Portuges a Daya nga Aprika (nga itan ket Mozambique).
Ti Britaniko a panagturay ket nagpatingga idi 1961 kalpasan ti nakappia (no kas pagarigan a maipada ti kaarrubana a Kenya) a pannakapan iti wayawaya. Idi 1954, ni Julius Nyerere ket nagpabalin ti maysa a gunglo iti maipapana ti politikal a Nailian a Kappon ti Tanganyika Aprikano (TANU). Ti kangrunaan a gandat ti TANU ket ti gumun-od ti nailian a kinaturay para iti Tanganyika. Nairugi ti maysa a kampania iti panagirehistro kadagiti baro a kamkameng, ken ti kaunegan ti maysa atawen ti TANU ket isu ti nagbalin a nagiyuna kadagiti politikal a gunglo ti pagilian.
Ni Nyerere ket nagbalin nga isu ti Ministro ti administro ti Britaniko a Tanganyika idi 1960 ken nagtultuloy a Kangrunaan a Ministro idi ti Tanganyika ket nagbalin nga opisial a nawaya idi 1961. Idi 1967 ti immuna akinapresidente ni Nyerere ket simmikko iti Kanigid kalpasan ti Arusha a Panagirangarang, a nangikodigo ti maysa a panangitalek iti sosialismo iti pamay-an a Pan-Aprikano. Kalpasan ti Panagirangarang, dagiti banko ket naipaumili, ken dagiti pay adu a dadakkel nga industria.
Kalpasan ti Zanzibar a Rebolusion a nan gipapanaw ti Arabo a dinastia idiay kaarrubana a Zanzibar,[15] a nagbalin a nawaya idi 1963, ti isla ket nakitipon iti nangruna a daga ti Tanganyika tapno mangporma ti maysa apagilian ti Tanzania idi 26 Abril 1964. Ti panagkappon dagitoy dua, urayno tattan, dagiti rehion ket kontrobersial a kaaduan kadagiti Zanzibar (uray dagiti nagay-ayat ti rebolusion) ngem inaw-awat babaen ti gobierno ti Nyerere ken ti Rebolusionario a Gobierno ti Zanzibar gapu kadagiti nagbibingayan a politikal a pateg ken dagiti gandat.
Manipud idi naladaw a tawtawen ti 1970, ti ekonomia ti Tanzania ket dimmakes. Ti Tanzania ket nakilinia pay idi iti Tsina, a manipud idi 1970 aginggana idi 1975 ket nangpinansia ken timmulong a nangbangon ti 1,860 kilometro-long (1,160 mi) a TAZARA a Perokaril manipud idiay Dar es Salaam aginggana idiay Zambia.[16] Manipud idi tawtawen ti tengnga ti 1980, ti gobierno ket nagpinasia babaen ti panagbulbulod manipud ti Internasional a Pundo ti Panguartaan ken napnapan kadagiti reporma. Manipud ti tawtawen ti tengnga ti 1980 ti GDP ti tunggal maysa a tao ti Tanzania ket rimmang-ayen ken naipabassit ti kinapanglaw.[17]
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti 947,303 kuadrado kilometro (365,756 sq mi),[18] ti Tanzania ket ti maika-13 a kadakkelan a pagilian idiay Aprika ken ti maika-31 a kadakkelan iti lubong, daytoy ket nairanggo iti nagbaetan ti hipto ken ti basbassit a Nigeria.[19] Daytoy ket beddenganna ti Kenya ken Uganda iti amianan; ti Rwanda, Burundi, ken ti Demokratiko a Republika iti Kongo iti laud; ken ti Zambia, Malawi, ken Mosambike iti abagatan. Ti Tanzania ket mabirukan idiay akindaya nga aplaya ti Aprika ken daytoy ket addaan iti aplaya iti Taaw Indiano iti agarup a 800 kilometro (500 mi) iti kaatiddog.:page 1245 Daytoy ket mangiraman pay kadagiti nadumaduma nga addaan iti baybay nga is-isla, a mairaman ti Unguja (Zanzibar), Pemba, ken Mafia.:page 1245 Ti pagilian ket isu ti pakabirukan ti kangatuan ken kababaan a puntos idiay Aprika country: ti Bantay Kilimanjaro, iti 5,895 metro (19,341 ft) iti ngato ti pantar ti baybay, ken ti datar ti Danaw Tanganyika, iti 352 metro (1,155 ft) iti baba ti pantar ti baybay.:page 1245
Ti Tanzania ket kabambantayan ken kabakiran idiay amianan a daya, idiay pakabirukan ti Bantay Kilimanjaro. Tallo kadagiti Nalatak a Dandanaw ti Aprika ket sangkapaset dagitoy nga adda iti uneg ti Tanzania. Iti amianan ken iti laud ket mabirukan ti Danaw Victoria, Ati kadakkelan a danaw ti Aprika, ken ti Danaw Tanganyika, ti kaadaleman a danaw ti kontinente, ken naam-ammuan daytoy kadagiti naisangayan a sebbangan iti ikan. Iti abagatan a laud ket mabirukan ti Danaw Nyasa. Ti Sentral Tanzania ket dakkel a banak nga adda met dagiti tanap ken matalon a daga. Ti akindaya nga aplaya ket napudot ken nadam-eg, ken ti Purpuro Zanzibar ket mabirukan met iti baybay.
Dagiti dissuor ti Kalambo idiay akin-abagatan a laud ti rehion ti Rukwa ket dagiti maikadua a kanagtuan ti saan a maalawat a dissuor idiay Aprika ken mabirukan dagitoy idiay asideg ti akin-abagatan a daya nga aplaya ti Danaw Tanganyika idiay pagbeddengan iti Zambia.[20] Ti Konserbasion a Lugar ti Luek Menai ket isu ti kadakkelan a nasalakniban a baybay ti Zanzibar.
Klima[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti klima ket adu nga agdumaduma iti uneg ti Tanzania. Kadagiti kabambantayan, dagiti temperatura ket sumakop iti nagbaetan ti 10 ken 20 °C (50 ken 68 °F) kadagiti tiempo ti panaglam-ek ken kalgawd. Ti dadduma a paset ti pagilian ket addaan kadagiti temperatura a manmano a summuek iti ab-ababa ngem 20 °C (68 °F). Dagiti kapudotan a paset ti panawen ket iti nagbaetan ti Nobiembre ken Pebrero (25–31 °C wenno 77.0–87.8 °F) bayat a ti panaglalam-ek a paset ti panawen ket mapasamak iti nagabetan ti Mayo ken Agosto (15–20 °C wenno 59–68 °F). Ti tinawen a temperatura ket 20 °C (68.0 °F). TNalamiis ti klima kadagiti rehion ti kabambantayan.
Ti Tanzania ket addaan kadagiti dua a nangruna a panagtutudo: ti maysa ket ti uni-modal (Oktubre–Abril) aken ti sabali ket ti bi-modal (Oktubre–Disiembre ken Marso–Mayo).[21] Ti immuna a naibaga ket masanay idiay akin-abagatan, sentral, ken ti akinlaud a paspaset ti pagiliany,ken ti naudi a naibaga ket mabirukan iti amianan manipud idiay Danaw Victoria ken gumay-at iti daya aginggana iti aplaya.[21] Ti bi-modal ket patauden babaen ti migrasion ti Sona ti Intertropikal a Pagtutumpongan.[21]
Administratibo a pannakabingbingay[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi 1972, ti lokal a gobierno iti nangruna a daga ket nawaswas ken sinukatan ti dagus a turay manipud ti sentral a gobierno. Ti lokal a gobierno, nupay kastar, ket naisubli manen idi rugi ti tawtawen ti 1980, idi dagiti konseho ti turay ti away ket nabangon manen. Dagiti panagbubutos ti lokal a gobierno ket napasamak idi 1983, ken dagiti nagannong a konseho ket nangrugi idi 1984. Idi 1999, ti Programa ti Reporma ti Lokal a Gobierno ket inpatignay babaen ti Nailian nga Asemblia , ken nangisaad "ti konprehensibo ken ambissioso a gandat ... [nangsakop] kadagiti uppat a banag: desentralisasion ti politika, desentralisasion ti pinansia, desentralisasion ti administration ken binaliwan dagiti sentral-lokal a relasion, a ti gobierno ti nangruna a daga ket addaan kadagiti makabaliw a bileg iti uneg ti batayan ti Batay-linteg."[22]
Ti Tanzania ket nabingbingay kadagiti tallopulo a rehion (mkoa), duapulo ket lima idiay nangruna a daga ken lima idiay Zanzibar (tallo idiay Unguja, dua idiayn Pemba).[23][24] Adda pay dagiti 169 a napartuat a distrito (wilaya), ken ammo pay a kas dagiti turay ti lokal a gobierno. Kadagiti 169 a distrito, 34 ket dagiti urbano a yunit, ken ad-adu bay a naidasig a kas dagiti tallo konseho ti siudad (Arusha, Mbeya, ken Mwanza), dagiti sangapulo ket siam a konseho, ken dagiti sangapulo ket dua a konseho ti ili.[25]
Dagiti urbano a yunit ket addaan iti maysa nga autonomo a siudad, munisipal, wenno konseho ti ili ken nabingbingay kadagiti ward ken mtaa. Dagiti saan nga urbano a yunit ket addaan iti maysa nga autonomo a distrito ngem nabingbingay kadagiti konseho ti purok wenno dagiti turay ti ili (umuna nga agpangl) ken kalpasanna ti vitongoji.[22]
Ti siudad ti Dar es Salaam ket naisangayan gapu ta daytoy ket addaan iti konseho ti siudad a ti pudno a pagturayanna ket tuonenna dagiti tallo a munisipal a konseho. Ti mayor ti konseho ti siudad ket mabutosan babaen ti dayta a konseho. Ti duapulo a kameng ti konseho ti siudad ket buklen dagiti sangapulo ket maysa a tao a binutosan babaen dagiti munisipal a konseho, pito a kamkameng ti Nailian nga Asemblia, ken ti "Nainominado a kamkameng ti parlamento babaen ti 'Espesial a Tugtugaw' para iti babbai". Ti tunggal maysa a munisipal a konseho ket addaan pay iti mayor. "Ti Konseho ti Siudad ket agtignay iti papel ti koordinasion ken mangirebbeng kadagiti banag a mabirukan kadagiti amin a paset dagiti tallo a munisipalidad", a mairaman ti seguridad ken dagiti emerhensia a serbisio.[26][27]
Naatap a biag ken konserbasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Agarup a 38 porsiento ti kalawa ti daga ti Tanzania ket nailasin kadagiti nasalakniban a lugar para ti konserbasion.[28] Ti Tanzania ket addaan kadagiti 16 a nailian a parke,[29] ken maipatinayon pay dagiti nadumaduma a reserba ti ayup ken kabakiran, a mairaman ti Konserbasion a Lugar ti Ngorongoro. Idiay akinlaud a Tanzania, ti Nailian a Parke ti Waig Gombe ket ti lugar ti agdama a panagadal ni Jane Goodall iti panagkukua ti chimpanzee, a nangrugi idi 1960.[30][31]
Ti Tanzania ket kaaduana a biodibersio ken aglaon kadagiti adu a karuay dagiti habitat ti ayup.[32] Idiay tanap ti Serengeti ti Tanzania, ti nabarbasan ti puraw a wildebeest (Connochaetes taurinus mearnsi) ken dagiti dadduma pay a bovidae ket makibinglay iti dakkel a tinawen a a migrasion. Ti Tanzania ket pagtaengan pay dagiti agarup a 130 nga amphibia ken dagiti sumurok a 275 a sebbanagn ti reptilia, adu kadagitoy ket nainget nga endemiko ken nairaman iti Dagiti Nalabbasit a listaan dagiti nadumaduma a pagilian ti Internadional a Kappon para iti Konserbasion ti Natura.[33] Ti Tanzania ket nakaparang-ayen iti Tignay ti Plano ti Biodeibersidad tapno mabanagan ti konserbasion dagiti sebbangan.
Politika[urnosen | urnosen ti taudan]
Gobierno[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Tanzania ket estado ti maysa partido nga agturay nga addaan iti Chama Cha Mapinduzi (CCM) a bileg ti partido. Manipud ti pannakapundarna aginggana idi 1992, daytoy laeng idi ti nainkalintegan a napalubosan a partido iti pagilian. Daytoy ket nagbaliw idi 1 Hulio 1992, idi napasayaat ti Batay-linteg:§ 3ken dagiti adu a bilang dagiti linteg a mangpalubos ken mangregulado ti pannakabangon ken operasion iti ad-adu ngem maysa a politikal a partido ket intignay babaen ti Nailian nga Asembilia. Dagiti panagbubutos ti presidente ken amin a tugtugaw ti Nailian nga Asemblia ket natengngel iti Oktubre 2010. Ti CCM ket agtengngel iti agarup a 75 porsiento kadagiti tugaw iti asemblia.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Ti nailian a populasion ket addaan iti 45 a riwriw". Daily News. 1 Enero 2013. Naala idi 30 Enero 2013.
- ^ a b c d "Tanzania". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 2012-04-22.
- ^ "Gini Coefficient". CIA World Factbook. Naala idi 2012-01-25.
- ^ Tanzania. Dictionary.com. Dictionary.com Unabridged (v 1.1). Random House, Inc. (naala idi: 27 Marso 2007). Daytoy ket asitgan ti Swahili a pannkabalikas [tanzaˈni.a]. Nupay kasta, ti /tænˈzeɪniə/ ket nangnangeg pay iti Ingles.
- ^ a b Ahensia ti Sentral nga Intelihensia (2009). "Tanzania". The World Factbook. Naala idi 25 Enero 2010.
- ^ "Ti Nailian a Website ti Tanzania". Tanzania.go.tz. Naiyarkibo manipud iti ti kasisigud idi 2012-05-29. Naala idi 2010-05-01.
- ^ "Ti Nailian a Website ti Tanzania: Bariweswes ti pagilian". Tanzania.go.tz. Naiyarkibo manipud iti ti kasisigud idi 2012-05-29. Naala idi 2010-05-01.
- ^ "The World Factbook – Tanzania", CIA, 2006
- ^ Phyllis Martin and Patrick O'Meara. Aprika. Maika-3 nga edision. Unibersidad ti Indiana a Pagmalditan.
- ^ Mark Horton ken John Middleton, Ti Swahili: ti sosial a langa ti daga iti agtagtagilako a kagimongan (Oxford, 2000); Derek Nurse ken Thomas Spear, Ti Swahili (Philadelphia, 1985).
- ^ "Naragsak nga Isasangbay iti Pagsurotan ti Pakasaritaan ti Nangisit ti Encyclopædia Britannica". Britannica.com. Naala idi 2010-04-25.
- ^ "Panagtagabu (sosiolohia)". Encyclopædia Britannica Online.
- ^ Ti Daya nga Aprika a panagtagtagilako ti adipen. BBC World Service | Ti Sarita ti Aprika.
- ^ Junius P. Rodriguez (1997). "Ti Naipakasaritaan nga Ensiklopedia iti panagadipen iti lubong". ABC-CLIO. p.623. ISBN 0-87436-885-5
- ^ "Panagipakpakita kadagiti saan pay a naagasana sugat ti Zanzibar". BBC News. Hulio 25, 2009.
- ^ Monson, Jamie (2009). Wayawaya aPerokaril ti Aprika: Kasano a ti Maysa a Panagrang-ay a Gandat ti Insik ket Nagbalbaliw kadagiti Biag ken Kabibiag idiay Tanzania. Unibersidad ti Indiana a Pagmalditan. p. 199. ISBN 0-253-35271-1. Naala idi 2012-02-21.
- ^ Anna Muganda (2004). "Dagiti Ekonomiko a Reporma ti Tanzania – ken dagiti Adal a Naadalan" (PDF).
- ^ "Basic Facts and Figures on Human Settlements, 2012", National Bureau of Statistics, Tanzania Ministry of Finance, 2013, panid 1, naala idi 10 Nobiembre 2014
- ^ "CIA – The World Factbook – Rank Order – Area". Cia.gov. Naala idi 16 Oktubre 2014.
- ^ "Kalambo Falls", Encyclopœdia Brittanica, 2014, naala idi 16 Oktubre 2014
- ^ a b c Zorita, Eduardo; Tilya, Faustine F. (12 Pebrero 2002). "Rainfall variability in Northern Tanzania in the March–May season (long rains) and its links to large-scale climate forcing" (PDF). Climate Research. Inter-Research Science Center. 20: 31–40. doi:10.3354/cr020031. Naala idi 16 Oktubre 2014.
- ^ a b Local Government System in Tanzania, Aspects of Local Self-Government: Tanzania, North-South Local Government Co-operation Programme, The Association of Finnish Local and Regional Authorities, 31 July 2009, naala idi 26 Oktubre 2014
- ^ Dagiti rehion. tanzania.go.tz
- ^ "Tanzania: State Gazettes New Regions, Districts". AllAfrica. 9 Marso 2012. Naala idi 19 Pebrero 2014.
- ^ Population Distribution by Administrative Areas, 2012 Population and Housing Census, National Bureau of Statistics, United Republic of Tanzania, 2013
- ^ "City Status". Dar Es Salaam City Council. Naala idi 19 Pebrero 2014.
- ^ "Local Government (Urban Authorities) Act, 1982, amended 1999" (PDF). Parliamentary On-line Information System. 1999. Naala idi 19 Pebrero 2014. Di naikaskaso ti
|section=(tulong)
- ^ "The Impact of Dominant Environmental Policies on Indigenous Peoples in Africa", authored by Soyata Tegegn, in Indigenous People in Africa: Contestations, Empowerment and Group Rights, edited by Ridwan Laher and Korir SingíOei, Africa Institute of South Africa, 2014, page 57, naala idi 16 Oktubre 2014
- ^ "Home". Tanzania National Parks. Naala idi 16 Oktubre 2014.
- ^ "Gombe Stream National Park". Tanzania National Parks. Naala idi 16 Oktubre 2014.
- ^ Nature's Strongholds: The World's Great Wildlife Reserves, authored by Laura Riley and William Riley, Princeton University Press, 2005, page 138, naala idi 16 Oktubre 2014
- ^ "Tanzania", Biodiversity in Sub-Saharan Africa and Its Islands: Conservation, Management, and Sustainable Use, authored by S. N. Stuart and Martin Jenkins, International Union for Conservation of Nature, 1990, page 204, naala idi 16 Oktubre 2014
- ^ "Introduction", Field Guide to Amphibians and Reptiles of Arusha National Park, authored by Edoarado Razzetti and Charles Andekia Msuya, published by Tanzania National Parks, 2002, page 11, naala idi 16 Oktubre 2014
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Tanzania iti Wikimedia Commons
- Gobierno
- Sapasap
- Tanzania a naikabil iti The World Factbook (Ingles)
- Kitaen ti Tanzania iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)
- Wikimedia Atlas iti Tanzania
- Tanzania
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti Bantu a pagilian ken teritorio
- Dagiti pagilian ti Taaw Indiano
- Daya nga Aprika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ingles
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Swahili
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1964
- Dagiti mankomunidad a republika
- Dagiti republika


text:
Namibia
Manipud iti Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Katkategoria:
- Namibia
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ingles
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Aleman
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1990
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti Bantu a pagilian ken teritorio
- Dagiti mankomunidad a republika


text:
Monday, December 31, 2012
RIZAL BARANGAY FIESTA, NASELEBRARAN IDIAY COMPLEX
Cabugao, Ilocos Sur – Naselebraran ti panagpiesta ti Barangay Rizal, Cabugao, Ilocos Sur idi Disiembre 30, 2012 kas panglagip ti kinatan-ok ti Nailian a Bannuar a nakaipanaganan ti nadakamat a barangay ti poblasion.
Iti Disiembre 30, 2012, immuna a naaramid ti Thanksgiving Mass iti St. Mark the Evangelist Parish Church sa Floral Offering iti sakaanan ti Rizal Monument iti Rizal Park, Barangay Rizal. Naikkan pay ti sagut dagiti ubbing a nakikaysa ken ni Sir Joseph Simpao the Magician iti uneg ti Complex kas mainayon a pangparagsak a mabuya iti panagpiesta ti barangay.
Naaramid ti NISTC DCC Coronation Rites iti karabiyanna iti Cabugao Cultural & Sports Complex a nangpangayed ti Piesta. Naluktan ti programa babaen ti Opening Prayer ni Mrs. Emerita Sunio ken Singing of the Philippine National Anthem and Intayon Cabugao Hymn nga indauluan ni Mrs. Corazon S. Suboc.
Welcome Address ti impaay ni Kagawad Gabriel “Gabby” G. Sunio. Kimmablaaw ken nabara ti panangawis ti Kagawad iti amin a timmabuno a makipagrambak iti Piesta ti barangay.
Kalpasan ti Farewell March da 2011 Outgoing King Neil Kim Parbo ken Queen Lea Mae Aguilar, nag-Tula ni ubing Angelique Krisanta Yacap. Naisaganad ti iseserrek ti Royal Court nga indauluan da King Eithan Zachary Garcia 1st ken Queen Jessa Rondon 1st.
Nangipaay ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. ti Inspirational Talk ket nabara ti panangkablaawna kadagiti amin a nakipiesta a pakairamanan dagiti Opisiales ti ili, bumarangay ti Rizal ken kabangibangna, bisita, Balikbayans, Barangay Officials ti Rizal nga idauluan ni Brgy. Captain Thaddeus “Teddy” U. Soller, Kakapitanes ti barangay a nakipagselebrar.
Dinayaw ni Mayor Ediboy ti maiduma a kinaragsak ken kinaurnos ti panagpiesta ti Barangay Rizal a maibilang a pannakasentro ti ili a Cabugao ken kasta met ti agtultuloy a panagdur-as ti barangay.
Naiballaet ti pannakaipatayab dagiti musika babaen ti Apple Reign Band a nagsalaan dagiti Opisiales ti Ili ken Barangay kasta metten dagiti nagannak kadagiti nakoronaan nga ubbing a nangituray ti panagrambak iti dayta a rabii.
Naisaad ti Kapa ken Kinoronaan da Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. ken SB Member Dr. Jemaima Tan-Yee ni Ari Eithan Zachary Garcia 1st idinto ta kinoronaan met da SPM Christian “Basi” Purisima ken Mrs. Marides de Leon-Soller ni Queen Jessa Rondon 1st.
Isem ken namnama para iti masungad a baro a Tawen 2013 ti anag ti mensahe nga imburay ni Bokal Christian “Basi” Purisima kadagiti naitallaong. Nagyaman ti Opisial ti Probinsia iti pannakaawisna a tumabuno ken nangipaay ti tulong ken pannakipagrambakna iti panagpiesta ti Barangay Rizal.
Naitarapnos iti pannakaited dagiti Sash, Boquet, Lei ken Trophy kadagiti innem a Prinsipe ken Prinsesa a nangbayabay kada King Eithan Zachary 1st ken Queen Jessa 1st . Inakem dagiti nagannak, Opisiales ti Sangguniang Bayan, Barangay Captains ken Balikbayans iti pannakaiyawat dagitoy a pammadayaw kadagiti ubbing.
Dagiti sumaganad ti nakoronaan a Prince ken Princesses ken dagiti Opisiales a nangisaad ti Koronada:
1st Prince-Mark Ely Sunio-Kinoronaan da Hon. DJ Savellano ken SB Member Josefina S. Vallejo
1st Princess Alissa Joy Ballete- Kinoronaan da Vice Mayor Danny Q. Gazmen ken SB Member Dr. Jemaima Tan-Yee.
2nd Prince Josh Vicente- Kinoronaan da Atty. Rex S. Morales ken ti kaasmangna.
2nd Princess-Princess Sajonia-Kinoronaan da Balikbayan Ernesto Sabugo ken SB Member Vicky S. Serna.
3rd Prince-Raylvin Lanz Tamo- Kinoronaan da
3rd Princess- Marie Joy Fortes-Kinoronaan da Miss Jennifer Savellano ken ti kaasmangna.
4rth Prince-Axel Gian Savella-Kinoronaan da Mr. & Mrs. Eugenio Sunio.
4rth Princess Lavinia Agabao-Kinoronaan da Brgy. Captain Rogelio Siruno ken ti kaasmangna.
5th Prince-Darwin Morales, Jr.-Kinoronaan da Brgy. Captain Inocencio S. Sadac ken Kagawad Gloria Cobangbang.
5th Princess-Jan Mae Castro-Kinoronaan da SB Member Carlos V. Sison ken ti kaasmangna.
6th Prince-Johnderick Paligutan-Kinoronaan da Balikbayan Mr. & Mrs. Rudival Azcueta.
6th Princess-Krissa Mae Lopez-Kinoronaan da Mr. Ernesto Sabugo ken Kagawad Marina Acosta.
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 9:40 AM 0 comments
Sunday, December 30, 2012
PUMINPINTAS TI TURONGEN TI DAYO ITI UMAY A TAWEN
Cabugao, Ilocos Sur – Iti pannakiamad ti Web In-Action idi Disiembre 29, 2012 a maudi a Sabado ti Tawen 2012, imbatad ni Mr. Marciano Raciles, Jr., Presidente ti Cabugao Cattle Raisers & Traders Association a manamnama ti puminpintas a panagannayas ti transaksion iti Dayo iti Tawen 2013 ta naraatanen dagiti wagas a mangpapintas ti panagoperar ti Dayo kas iti sumaganad:
- Agtultuloy ti panagoperarna manipud nangrugi agsipud ta adda latta maidayo nga ayup iti kaaldawanna
- Napintas ti pannakaibaut ti puonan ta maaywanan a naimbag ti pinansial ken ti panagrikusna.
- Maipromot ti Dayo gapu ti ipapan met pannakidayo ti dadduma a kameng iti sabali ket maadaptarda ti dadduma a wagas a mangpasayaat ti ginnatang-linnako.
- Suportado ti LGU ken pannarabay dagiti Opisiales-Lokal.
- Pannakaiwayat ti Lakbay Aral babaen ti tulong ti LGU ken pannakaangay ti Anibersario ken simple a Christmas Program a pangpatibkeran ti panagkakadua.
Insupusop pay ti kaaduan a Koridor a nairamenen iti panagbiagda daytoy a trabaho ket tumulongda a mangpadur-as ti livestock industry ti ili a pakatulonganda met. # (Web Situational Report)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 2:53 PM 0 comments
Saturday, December 29, 2012
BOTTOM-UP BUDGETING, NAYUSUAT DITOY CABUGAO
Cabugao, Ilocos Sur – Naaramid ti 1-day Seminar iti Policy Guidelines and Procedures in the Implementation of Bottom-up Budgeting (BuB) for the FY 2014 Budget Preparation a nagatendaran dagiti LGU Department Heads (MPDC, Budget, DA, MSWD ken MHO) kasta pay dagiti pannakabagi ti Ahensia a mainaig iti programa ken nadumaduma a sektor ti kagimongan kas iti organisasion ti PWD’s, Senior Citizens, fisherfolks, ubbing, agad-adal, NGO’s, professional associations, media-groups, faith-based organizations ken kaarngina nga asosasion iti masakupan ti Munisipalidad ti Cabugao idi Disiembre 28, 2012 iti Ponce del Mar Beach Resort, Brgy. Pug-os, Cabugao, Ilocos Sur.
Segun iti Joint Memorandum Circular No. 3, Series of 2012 iti DBM-DILG-DSWD-NAPC, maysa ti Munisipalidad ti Cabugao kadagiti Focus Municipalities ti nasao a programa.
Nakitinnulong ni MLGO Officer Constancia “Connie” L. Quinola kadagiti nangseminar a nangilawlawag ti pakabuklan ti nasional a programa ken para iti pannakabukel ti Local Poverty Reduction Action Team (LPRAT) a mangtingiting ken mangtinong pay iti development needs ti ili a maikkan ti pundona babaen iti programa.
Natudingan ni MPDC Florante Jara a nangted ti pamanunotanna iti local situation iti kinakurapay.
Ti LPRAT ket buklen dagiti mangipatungpal nga idauluan ti Local Chief Executive (LCE) ket dagiti maiplano a maipatungpal a proyekto ket maaprobaran babaen iti Sangguniang Bayan sakbay a maisubmiter iti Regional Poverty Reduction Action Team (RPRAT) agingga inton Pebrero 15, 2013 para iti review ken validation.
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 10:08 AM 0 comments
Thursday, December 27, 2012
INISIATIBO A MAIPAKPAKAT A PAGTULADAN
Cabugao, Ilocos Sur – Iti pannaki-amad ti Web In-Action iti Disiembre 27, 2012, imbatad ni Kagawad Vic Sesuca, Committee Chair on Environment ti Sangguniang Barangay, Barangay Salomague, Cabugao, Ilocos Sur nga inisiatibo ti ipakpakatda kas pangtulong ti Konseho ti Barangay ken kabarangayanda tapno maannurotda ti programa ti LGU panggep ti Environmental Management.
Insupusop ni Kagawad Sesuca nga indauluanna ti pannakaaramid ti dadduma a kasapulan ti barangay kas iti Bio-intensive Gardening, Nursery, Herbary, Compost Pit ken dadduma pay a kanaigna a kasapulan ti programa.
Iti impakita ni Kagawad Sesuca a ladawan ti panangigannuat ti Komitena iti panangpaberde ti aglawlaw nangruna iti panagnayon ti mulada a mangrove iti katangriban, mamati a maaramidna met ti pagrebbenganna iti Komite ti Konseho nga idauluanna.
Ti Barangay Salomague ket maibilang a Tourist Destination ti deppaarna ti Amianan a Luzon. Idauluan ni Brgy. Captain Eliseo R. Serrano daytoy a Coastal Barangay ti ili a Cabugao, Ilocos Sur. # (Web Situational Report)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 2:00 PM 0 comments
Wednesday, December 26, 2012
2ND BATCH TI CIVIL SERVICE SEMINAR TI EMPLEADO TI LGU, NAANGAY
Cabugao, Ilocos Sur – Naangay ti 2nd Batch ti Orientation on Strategic Performance Management System babaen ti panangisayangkat ti Civil Service Commission (CSC) kadagiti amin nga LGU Regular Employees ti LGU-Cabugao iti Disiembre 26, 2012 iti SB-ABC Hall, Cabugao, Ilocos Sur.
Sakbayna, naisaguday iti pammilin ni Mayor Edgardo S. Cobangbang, Jr. kadagiti LGU Officials ken empleados iti LGU-Cabugao a masapul nga atendaranda daytoy a maiwayat nga Orientation Seminar. # (Web In-Action)
Naglektiur ni Hon. Hedy Jose B. Lardizabal, Provincial Director, CSC Bantay, Ilocos Sur. Natratar dagiti kabaruanan a wagas ti panangrukod ti gapuanan ti indibidual ken grupo a kasasaad dagiti empleado a mayataday iti direksion a mainugot a turongen ti Ahensia wenno Opisina. Daytoy a programa ket maipakat iti umay a tawen 2013 ket kasapulan a makipaset dagiti nadakamat a maseknan kadaytoy dua nga aldaw a seminar nga inwayat ti Serbisio-Sibil.
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 3:32 PM 0 comments
Subscribe to: Posts (Atom)