text:
Papa Clemente IV
Ni Papa Clemente IV (23 Nobiembre 1190/1200 – 29 Nobiembre 1268), ket naipasngay idi a kas ni Gui Faucoi[1] tinawtawagan ti kinaudi a biagna a kas ni le Gros (Guy Foulques ti Nalukmeg; Italiano: Guido Fulcodi il Grosso), ket isu idi ti Papa manipud idi 5 Pebrero 1265 aginggana idi pimmusay. Isu ket nabutusan iti maysa a panagbutos a natengngel idiay Perugia a nagpaut iti uppat a bulan bayat a dagiti kardinal ket nagriringgorda no kayatda a tawagan ni Carlos iti Anjou, thi ububing a kabsat ni Ari Luis IX iti Pransia tapno mangituloy ti papa a gubat a suppiatan ti imperial a kamara ti Hohenstaufen.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Damian J. Smith, Krusada, Erehia ken Panagsaludsod kadagiti Daga ti Balangat iti Aragon, (c. 1167 - c.1276), (BRILL, 2010), 66.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Papa Clemente IV iti Wikimedia Commons


c: text/html

text:
Departamento ti Sucre
Ti Sucre ket departamento ti Rehion ti Karibe ti Colombia. Ti departamento ket nairanggo iti maika-27 babaen ti kalawa, 10,670 km2 (4,120 sq mi) ken addaan iti populasion ti 772,010, a mangiranggo daytoy ti maika-20 kadagiti 32 a departamento ti Colombia. Ti Sucre ket bineddengan babaen ti karibe iti amianan a laud; babaen ti Departamento ti Bolívar iti daya ken babaen ti Departamento ti Córdoba iti laud.
Ti Sucre ket nanaganan idi a kas pammadayaw ti bannuar ti Wayawaya a ni Antonio José de Sucre a naibagbaga nga insasaona babaen dagiti nagpundar ti departamento a naireperensia iti ipupusay ni Simón Bolívar' iti "Pinatayda ti pusok", ti insasaona bayat idi limmabas iti teritorio ti agdama nga aldaw a Departamento ti Sucre.
Manipud idi 2009, ti Departamento ti Sucre ket addaan iti nakarkulo a populasion ti 802,733, a kadagiti 234,886 ket adda idiay kapitolio ti departamento ti Sincelejo, segun dagiti paltiing ti DANE.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Administratibo a pannakabingbingay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti probinsia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Sucre ket nabingbingay kadagiti 5 rehion wenno probinsia:
Dagiti munisipalidad[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- (iti Espaniol) Opisial a website ti Gobierno ti Sucre
Dagiti midia a mainaig iti Departamento ti Sucre iti Wikimedia Commons

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pierre Curie
Ni Pierre Curie (Pranses: [kyʁi]; 15 Mayo 1859 – 19 Abril 1906) ket Pranses a pisiko, pionero iti kristalograpia, magnetismo, piezoelektrisidad ken radioaktibidad. Idi 1903, isu ken kakuyogna ti asawana a ni Marie Skłodowska Curie ken ni Henri Becquerel ket nagungunaan ti Premio Nobel iti Pisika, "iti pannakabigbig kadagiti ektraordinario a serbisio kadagiti kimmadduanda a panagsukimat a naduktalan babaen ni Propesor Henri Becquerel".
Nasapa a biagUrnosen
Ni Pierre ket naipasngay idiay Paris ken anak a lalaki ni Eugène Curie (28 Agosto 1827 – 25 Pebrero 1910) ken ni Sophie-Claire Depouilly Curie (15 Enero 1832 – 27 Septiembre 1897). Isu ket sinursuruan ababen ti amana, ken iti nasapa a kinaagtutubona, isu ket nangipakpakita ti napigsa a kalaing iti matematika ken heometria. Idi isu ket 16, isu ket nagun-odna ti grado iti matematika. Idi nagtawen iti 18 nalpasnan iti kapada ti nangatngato a grado, ngem saan a dagus a nangala iti doktorado gapu ti kaawan ti kuarta. Imbes ket a nagtrabaho a kas mangisursuro iti laboratorio.
Idi 1880, ni Pierre ken ti laklakay a kabsatna a lalaki a ni Jacques (1856–1941) ket nangipakita a ti kababalin ti elektriko ket mapataud no mapandagan dagiti kristal, a kas ti piezoelektrisidad. Tapno matulongan ti trabahoda, pinarnuayda ti Eektrometro a Piezoelektriko Quarts. Kalpasanna daytoy, idi 1881, nangipakpakitada ti kasumbangir nga epekto: a dagiti kristal ket mabalin a madadael ti porma no maitignay iti maysa a lugar ti elektriko. Gangani amin a sirkuito ti elektroniko ket agkammataleken iti daytoy iti porma dagiti osilador ti kristal.[1]
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Kimmadduaan a naigunguna kenni Pierre Curie ken ti asawana a ni Marie Curie
- ^ Manbachi, A. ken ni Cobbold R.S.C. (Nobiembre 2011). "Development and Application of Piezoelectric Materials for Ultrasound Generation and Detection". Ultrasound. 19 (4): 187–196. doi:10.1258/ult.2011.011027.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Dagiti midia a mainaig ken ni Pierre Curie iti Wikimedia Commons
- NOBELPRIZE.ORG: Pakasaritaan ni Pierre ken ni Marie
- http://www.nobel.se/physics/laureates/1903/index.html Premio Nobel ni Pierre Curie
- Opisial a biobgrapia ti Nobel
- Biograpia ti Amerikano nga Instituto ti Pisika
- Ababa a bibliograpia fpara kenni Pierre Curie
- Pablaak ni Curie kadagiti papel ti Akademia dagiti Siensia ti Pransia
- Luglugar ken pannakalaglaguip a mainaig kenni Pierre Curie


text:
Sabaneta, Antioquia
Ti Sabaneta ket ti maysa a munisipalidad ti Colombia, a mabirukan idiay Ginget ti Aburrá iti Departamento ti Antioquia. Daytoy ket mabeddengan iti amianan babaen dagiti munisipalidad ti La Estrella, Itagüí ken Envigado, iti daya babaen ti munisipalidad ti Envigado, iti abagatan babaen ti munisipalidad ti Caldas, ken iti laud babaen ti munisipalidad ti La Estrella.
Daytoy ti kabassitan a munisipalidad iti Colombia, nga agraman laeng iti 15 km². Daytoy ket ammo a kas ti Municipio Modelo de Colombia ("Modelo a Munisipalidad ti Colombia") wenno ti Vallecito de Encanto ("Napintas a bassit a Ginget").


text:
Plantilia:Userboxtop
Mabalin amausar daytoy a plantilia tapno makaurnong kadagiti ladawan wenno kahon ti agar-aramat iti bugbugtong a batong ken nalaka a panangigrupo.
Pangngaasi a saan nga usaren kadagiti artikulo: para kadagiti napalabas a rason daytoy a plantilia ket agus-usar kadagiti nadumaduma nga alagaden para iti panangitumpaw a kakuyog dagiti sabali a plantilia ken pakaiturongan daytoy kadagiti saan a maipadto a resulta. No kayat a pagtutuonen dagiti banag iti maysa nga artikulo iti maysa a rason, usaren ti {{tuon}}. No mausar daytoy a plantilia iti nangruna a nagan ti espasio, inayonna dagiti panid iti kategoria:Dagiti artikulo a saan a husto nga agus-sar kadagiti plantilia ti kahon ti agar-aramat.
Panagusar[urnosen ti taudan]
{{ userboxtop | toptext = | align = | left = | backgroundcolor = | bordercolor = | extra-css = | textcolor = }} {{nagan ti kahon ti agar-aramat1}} {{nagan ti kahon ti agar-aramat2}} {{nagan ti kahon ti agar-aramat3}} {{nagan ti kahon ti agar-aramat4}} {{...kdpy}}} {{userboxbottom}}
Dagiti parametro[urnosen ti taudan]
Dagiti panangipalawag kadagiti parametro ket adda dita baba. Amin dagiti parametro ket pagpilian laeng.
Mabalin pay ti manginayon kadagiti panagtukkol babaen ti panagusar ti {{userboxbreak}}. Kitaen ti plantilia para kadagiti panangipalawag.
Panangilemmeng kadagiti kahon ti agar-aramat[urnosen ti taudan]
Mabalin nga ilemmeng dagiti kahon ti agar-aramat nga agus-usar kadagitoy (ken dagiti pay dadduma) a porma iti gunglo ti naibatay ti plantilia a kahon ti agar-aramat. Mapanka laeng iti Espesial:Mypage/skin.css, a manibaw-ing kenka iti agdama a papeles ti CSS ti kudil, ken inayon ti sumaganad–
table.userboxes { display: none; }
Dagiti baw-ing[urnosen ti taudan]
- {{BoxTop}}
- {{Boxboxtop}}
- {{Boxtop}}
- {{User box top}}
- {{Userbox top}}
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- {{Userboxbreak}}
- {{Userboxbottom}}
- {{Userboxside}}
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar


text:
Pagsasao a Tiruray
Ti pagsasao a Tiruray ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio iti akin-abagatan a Filipinas.
Segun ti Ethnologue, ti Tiruray ket naisasao idiay:
- Dagiti siudad ti Datu Blah T. Sinsuat, Upi, ken South Upi, idiay akin-abagatan a laud a probinsia ti Maguindanao
- Ti ili ti Lebak, ti akin-amianan a laud a probinsia ti Sultan Kudarat
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Tiruray iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Tiruray". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.


text:
The Plant List
Ti The Plant List ket ti listaan dagiti botanikal a nagan dagiti sebbangan ti mulmula a pinartuat babaen ti Royal Botanic Gardens, Kew ken ti Missouri Botanical Garden ken nairugi idi 2010.[1] Naikeddeng idi daytoy a komprehensibo a rehistro iti amin nga ammo a nagnagan dagiti sebbangan ti mula kadagiti amin a mapalabas a panawen.
Idi Oktubre 2012, nairugi ti pangsaruno a proyekto iti World Flora Online nga addaan idi iti gandat a mangipablaak iti maysa nga online ti flora iti amin nga ammo a mulmula babaen intono 2020.[2]
Adda pay maysa a komplimentario aproyekto a tinawtawagan iti International Plant Names Index (IPNI), a nairaman pay ti Kew. Ti IPNI ket mangigandat a mangited kadagiti salaysay iti pablaak ken saan nga aggandat a mangikeddeng no ania dagiti maawat a nagan dagiti sebbangan. Dagiti kabarbaro a naipablaak a nagan ket automatikoda a mainayon manipud iti IPNI iti World Checklist of Selected Plant Families, ti maysa a database a nakaibatayan ti Plant List.
Dagiti nabirukanUrnosen
Ti Plant List ket addaan kadagiti 1,064,035 a sientipiko a nagnagan ti mula iti ranggo ti sebbangan.[3] 350,699 ket dagiti maawat a nagnagan ti sebbangan, a maitagikua kadagiti 642 pamilia ti mula ken dagiti 17,020 a henero.[4] Mangawat ti Plant List kadagiti agarup a 350,699 a naisangayan a sebbangan, nga agraman kadagiti 470,624 a sinonimo para kadagita a sebbangan, a mangisingasing nga adu kadagita a sebbangan ket naibagbagadan babaen ti ad-adu ngem maysa a nagan. Manipud idi 2014, Nakaikeddeng ti Plant List nga adda pay dagiti 243,000 a nagan a 'di nasolbar', a ti kayatna a sawen ket saan pay a nakedngan dagiti botaniko no sabalida a sebbangan wenno duplikado dagiti 350,699 a naisangayan a sebbangan.
Pannakadlaw iti publikoUrnosen
Idi nairugi ti The Plant List idi 2010 (ti International Year of Biodiversity), daytoy ket nakaawis iti pannakadlaw iti midia para iti komprehensibo nga arngianna. Nangitampok ti Fox News ti bilang dagiti sinonimo a nabirukan, a mangisingasing a daytoy ket naipaltiing iti maysa a "nakasidsiddaaw a kaawan" ti dibersidad iti daga."[5] Nakaawis pay ti Plant List iti pannakadlaw para iti panangipatakder iti obra ni Charles Darwin ti maysa nga Ingles a naturalista, nga isuna idi 1880s ket nangirugi ti listaan iti mula a tinawtawagan iti Index Kewensis (IK). Nanginayon ti Kew iti maysa a pagtengngaan iti 6,000 a sebbangan iti tinawen manipud idi immuna a naipablaak ti IK a nagraman kadagiti 400,000 a nagan dagiti sebbangan.[5] Nupay kasta, ti IK (babaen idi 1913 nagliklik a nagaramid iti taksonomiko a pangngeddeng kadagiti dakamatna) ket agdama a naipatpataray a kas parte ti IPNI imbes nga iti Plant List.[6]
Kitaen payUrnosen
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ "World's Largest Plants Database Assembled". discovery.com. 2010.
- ^ "Website of the World Flora Online Consortium". The World Flora Online Consortium. Naala idi Marso 10, 2019.
- ^ "Summary Statistics". The Plant List. Naala idi Hunio 27, 2014.
- ^ "US, British scientists drew up the comprehensive list of world's known land plants". CBC.
- ^ a b "World's Plant Life Far Less Diverse Than Previously Thought". Fox News. 30 Disiembre 2010.
- ^ "About the Index Kewensis". International Plant Names Index. 2004.


text:
UNESCO
Ti Gunglo ti Nagkaykaysa a Pagpagilian para iti Edukasion, Siensia ken Kultura wenno kaaduan nga ammo iti pangyababaan iti Ingles iti UNESCO (Ingles: United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization, Pranses: L'Organisation des Nations unies pour l’éducation, la science et la culture; /juːˈnɛskoʊ/) ket maysa a naipangpangruna nga ahensia iti Nagkaykaysa a Pagpagilian (UN). Ti rebbengna ket ti agkontribusion iti kappia ken katalinaay babaen ti panangiyaddang ti sangalubongan a pagtitinnulongan babaen ti edukasion, siensia, ken kultura tapno mapasayaat ti unibersal a panagrespeto ti para iti hustisia, ti alagaden ti linteg, ken dagiti karbengan ti nagtagitaoan a maikuyog dagiti kammasapulan a waya a nairangarang idiay Dokumento ti Linteg ti Nagkaykaya a Pagpagilian.[1] Daytoy ket isu ti timmawid iti Sangalubongan a Komision iti Intelektual a Pagtitinnulongan ti Liga ti Pagpagilian.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ "About Us » History". UNESCO (iti Ingles). Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2010-04-09. Naala idi 23 Abril 2010.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
- Dagiti midia a mainaig iti UNESCO iti Wikimedia Commons
- UNESCO.org Opisial a website ti UNESCO


text:
Tao (sebbangan)
Ti tao (Homo sapiens[3][4][5]), ti is-isu a sibibiag a kamkameng dahiti henero a Homo, ket dagiti mamalia iti primado nga urnos a nagtaud manipud idiay Aprika, a dagitoy ket nakaabotda ti anatomiko a modernidad idi agarup a 200,000 tawtawen ken nangipakiatta ti napno a moderno a panagkukua idi agarup a 50,000 tawtawen.[6]
Ti linia ti tao ket nagtaud manipud iti kinaudi a sapasap a kaputotan iti tsimpanse idi agarup a 5 a riwriw a tawtawen idiay Aprika, a nagbalin iti Australopitekus ken dimteng iti henero a Homo.[7] Dagiti immuna a sebbangan ti tao a rimmuar idiay Aprika ket ti Homo erectus, ti Aprikano a pannakaiduma a, kimadduaan ti Homo heidelbergensis, ket naikapanunotan nga isu ti kaasitgan a kaputotan iti moderno a tattao.[8][9] Dagiti Homo sapiens ket nagrugida a nangtagtagitao kadgiti kontinente, simmangpetda idiay Australia idi agarup a 40,000 tawtawen, ti Kaamerikaan idi agarup a 15,000 a tawtawen, ken dagiti adayo nga is-isla a kas ti Hawaii, Rapa Nui, ken Madagascar idi nagbaetan ti 300 AD ken 1200 AD a tawtawen. Idi agarup a 10,000 a tawtawen ti tattao ket nagrugida a nagsanay ti sedentario nga agrikultura a nagpaamoda kadgiti mula ken ayup a nangipalubos ti nakaro a panag-adu ti populasion iti lubong. Nupay ti panagrang-ay dagiti pinatary ti sungrod a teknolohia ken dagiti baro a pamay-an para iti panagrang-ay ti salun-at idi maika-19 ken maika-20 a siglo, ti populasion ti táo ket imadadu pay manen. A adda dagiti agmaymaysa a pannakaiwarwaras kadagiti amin a kontinente malaksid ti Antartika, ti tattao ket maysa a kosmopolitan a sebbangan. Manipud idi Nobiembre 2011[pabaroen], ti populasion ti táo ket nakarkulo idi ti nagbaetan ti 6.97 [10] ken 7 a bilion.[11]
Ti tattao ket naidasig babaen ti kaadda ti maysa a dakkel nga utek a maigiddiat ti kadakkel ti bagi, nga adda ti naisangsangayn a nsayyat ti panakarang-ayna a neokortesa, sakbay ti sango a kortesa ken dagiti temporal a rutong, a makaaramid kaniada a makabael kadagiti narigat a maaw-awatan a panagrason, pagsasao, introspesion, panagpadles ti parikut ken kultura babaen ti sosial a panagadadal. Daytoy a kapasidad ti sirib, a mairaman ti panagampon ti dua a saka a panaggunay a mangwaya dagiti ima para iti panagiggem dagiti banbanag, ket nakapalubos dagiti tao' ti kaaduan a panagusarda kadagiti ramit kadagiti ania man a sibibiag a sebbangan iti Daga. Ti tattao ket is-isu laeng ti sibibiag a sebbangan nga ammona ti agaramid ti apoy ken agluto ti makan, ken ti is-isu pay nga ammo a sebbangan nga agkawes ken agpartuat ken agusar kadagiti nadumaduma a teknolohia ken dagiti arte. Ti panagadal ti tattao ket ti sientipiko a displina iti antropolohia.
Dagiti tao ket naisangsangayanda nga umampon ti panagusar kadagiti sistema ti simbolo a panagisarita a kas ti pagsasao para iti bukod a panagiyebkas, ti panakisinnukat ti kapanunotan, ken organisasion. Dagiti tao ket makapartuatda kadagiti narigat a maawatan a sosial nga estruktura a buklen dagiti adu nga agtitinnulong ken agsisinuppiat a grupo, manipud dagiti pamilia ken dagiti sapot ti kinabagian aginggana dagiti estado. Ti sosial a panakibiang a nagbaetan dagiti tao ket nakapatakder ti nawatiwat a kinaduma dagiti pateg, alagaden a sosial, ken dagiti rito, a no iraman amin dagitoy ket agporma ti batayan ti kagimongan ti tao. Dagiti tao ket naamammon para kadagiti essemda a makaawat ken mangimpluensia ti bukodda nga enbironmento, snga agsuksukisokda ti panagipalpalawag ken mangiturturong ti penomena babaen ti siensia, pilosopia, mitolohia, ken relihion.
Etimolohia ken panagilawlawagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti panakaduktal ken panagadal iti posil dagiti kaputotan iti moderno a tattao the kayat a sawen ti balikas a "tao" ket nagbalbaliw, a kas ti dati a nalawag a a beddengan a nagbaetan ti tao ken sunggo ket napusasaw, a tattan ket bukbuklen dagiti nadumaduma a sebbangan. Tatta nga aldaw para iti sientipiko a panagusar ti "tao" ket mabalin a mangitudo ti ania man a kameng ti henero ti Homo. A maipanayon ti kaunegan ti Homo sapiens, adda dagiti paggiddiatan a nagbaetan ti anatomiko a moderno a Homo sapiens ken Arkaiko a Homo sapiens, ti kasapaan a kameng ti posil iti sebbangan. Sagpaminsan a dagiti grupo a kas ti Neandertales ket naidasigda a kas maysa a subsebbangan iti Homo sapiens - Homo sapiens neanderthalensis. Nupay kasta, iti inaldaw a panagusar, ken iti daytoy nga artikulo, ti balikas a "tao" ket sapasap a mangitudo ti is-isu laeng a sibibiag a sebbangan ti henero ti - anatomiko ken moderno a panagtagtagikua ti Homo sapiens. Ti silulukat a saludsod a maipanggep kadagiti awanen nga subsebbangan ket masakupanto bassit. Dagiti posil ti tao ket nasakupan idiay artikulo ti "Homo", ken dagiti artikulo a maipanggep ti agmaymaysa a sebbangan ti henero.
Ti Ingles a panagilasin a tao ket maysa a Tengnga nga Ingles a binulod a balikas manipud ti Daan a Pranses humain, a kamaudianan a manipud iti Latin hūmānus, ti panangilasin a porma iti homō "lalaki". Ti panagusar ti balikas a ka maysa a pagnagan (ng adda ti ad-adu ngem maysa: tattao) ket napetsaan idi maika-16 a siglo.[12] Ti patneng nga Ingles a termino lalaki ket mabalin a sapasap a mangitudo ti sebbangan (sinonimo para iti sangkataoan), ken mabalin a dati a mangitudo ti naisangsangayan nga agmaymaysa iti ania man kadagitoy a sekso. Ti kinaudi a panagusar ket nabaak tattan.[13] Ti sapasap a panagusar ti termino a "lalaki" ket maapapday, a maiparabor a maireserba a mangipatudo para iti maysa a manakman a lallaki. Ti balikas ket manipud iti Proto-Hermaniko *mannaz, manipud iti Proto-Indo-Europeano (PIE) a ramut*man-.
Ti sebbangan a binomio Homo sapiens ket inaramid idi babaen ni Carl Linnaeus iti obrana idi maika-18 a siglo aSystema Naturae, ken isu ti bukodna a lektotipo a pagkitaan.[14] Ti sapasap a nagan a Homo ket maysa a naadal a naala manipud iti Latin idi maika-18 a siglo homō "lalaki", a dimtengan ti "naindagaan a parsua" (Daan a Latin hemō, maysa a kabagian ti Daan nga Ingles guma "lalaki", manipud ti PIE *dʰǵʰemon-, a kayatna a sawen ket 'daga').[15] Ti sebbangan a nagan a sapiens a kayatna a sawen ket "nasirib" wenno "nasaririt".
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Groves, C.P. (2005). Wilson, D.E.; Reeder, D.M. (dagiti ed.). Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference (Maika-3 nga ed.). Baltimore: Pagmalditan ti Unibersidad ti Johns Hopkins. ISBN 0-801-88221-4. OCLC 62265494.
- ^ Global Mammal Assessment Team (2008). "Homo sapiens". Nalabbasit a Listaan dagiti Naipangta a Sebbangan. Bersion 2013.2. Internasional a Kappon para iti Korserbasion ti Katutubo. Naala idi 6 Abril 2014.
- ^ Goodman M; Tagle D; Fitch D; Bailey W; Czelusniak J; Koop B; Benson P; Slightom J (1990). "Ti ebolusion ti primado ti lessaad ti DNA ken ti panakaidasig dagiti hominido". J Mol Evol. 30 (3): 260–266. doi:10.1007/BF02099995. PMID 2109087.
- ^ "Hominidae Classification". Website ti Dibersidad dagiti Ayup @ UMich. Naala idi 2006-09-25.
- ^ hŏmo săpĭens, săpĭo. Charlton T. Lewis and Charles Short. Latin a Diksionario iti Proyekto Perseus.
- ^ McHenry, H.M (2009). "Ebolusion ti Tao". Iti Michael Ruse & Joseph Travis (ed.). Ebolusion: Dagiti Immuna nga Uppat a Bilion a Tawtawen. Cambridge, Massachusetts: The Belknap Press of Harvard University Press. p. 265. ISBN 978-0-674-03175-3.
- ^ Tattersall, Ian & Jeffrey Schwartz. 2009. Ebolusion iti Henero a Homo. Tinawen a Panagrepaso iti Daga ken Planetario a Siensia. Tom. 37: 67-92. DOI: 10.1146/annurev.earth.031208.100202
- ^ Antón, Susan C. & Carl C. Swisher, III. 2004. Ti Nasapa a Pannakaiwarwaras iti homo manipud idiay Aprika. Tinawen a Panagrepaso ti Antropolohia. Tom. 33: 271-296. DOI: 10.1146/annurev.anthro.33.070203.144024
- ^ Trinkaus, Erik. 2005. Nasapa Moderno a Tattao. Tinawen a Panagrepaso ti Antropolohia. Tom. 34: 207-30 DOI: 10.1146/annurev.anthro.34.030905.154913
- ^ "Populasion ti Lubong Clock". Census.gov. Opisina ti Senso ti Estados Unidos, Dibision ti Populasion. Naala idi 2011-11-02.
- ^ Roberts, Sam (31 Oktubre 2011). "Ti Nagkaykaysa a Pagpagilian ket Nagireporta kadagiti 7 Bilion a Tattao, ngem dagiti Dadduma ket saanda a Nagnamnama iti Daytoy". The New York Times. Naala idi 2011-11-07.
- ^ OED, s.v. "human".
- ^ Ti OED maikapanunot a baak a ti kapanunotan a "ti maysa a pannakaidasig nga agpada a maipakat para iti naisangsangayan nga agmaymaysa iti aniaman kadagitoy a sekso", a dumakamat ti maysa a taudan idi 1597 a kas ti kinaudi a (Ti Apo ket adda laeng ti maysa paris ti tao idiay Paraiso.) bayat nga agtultuloy a lumagda ti kapanunotan "a kas sapasap wenno inganat inggana a pannakaidasig" a kas ti agdama iti Ingles.
- ^ Spamer, E. E. (1999). "Know Thyself: Responsible Science and the Lectotype of Homo sapiens Linnaeus, 1758". Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia. 149: 109–114.
- ^ Porkorny (1959) s.v. "g'hðem" pp. 414–416; "Homo." Dictionary.com Unabridged (v 1.1). Random House, Inc. 23 Sep. 2008. "Homo". Dictionary.com.
Dagiti pay mabasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Freeman, Scott; Jon C. Herron, Evolutionary Analysis (4th ed.) Pearson Education, Inc., 2007. ISBN 0-13-227584-8 pages 757–761.


text:
Kategoria:Dagiti paglaonan a kategoria
Dagiti paglaonan a kategoria ket dagiti kategoria nga intero laeng nga aglaon kadagiti subkategoria. Usaren ti plantilia
{{Kategoria ti Wikipedia|container=yes}} wenno
{{Paglaonan a kategoria}} tapno makanayon ti kategoria iti daytoy a kategoria.
Dagiti subkategoria
Daytoy a kategoria ket addaan kadagiti sumaganad a 200 a subkategoria, manipud iti 251 a dagup.(napalabas a panid) (sumaruno a panid)
B
- Biota babaen ti kontinente (2 K)
C
- California (1 K, 3 P)
D
- Dagiti bapor babaen ti kita (2 K)
- Dagiti dati a pagilian (2 K)
- Dagiti di ammo a parametro (32 K)
- Dagiti gunguna ti pelikula (1 K)
- Dagiti Hudio (1 P)
- Dagiti ili ti Brasil (1 K)
- Dagiti kategoria ti pungol (191 K)
- Dagiti linaon (6 K)
- Dagiti manglinglingay (2 K)
- Dagiti matagtagitao a lugar (3 K)
- Dagiti nangabak ti gunguna (2 K)
- Dagiti nobelista manipud iti Estados Unidos (1 K, 1 P)
- Dagiti obra babaen ti petsa (1 K)
- Dagiti obra babaen ti topiko (1 K)
- Dagiti pagilian ti Amerika (2 K)
- Dagiti pagsurotan a kategoria (581 K)
- Dagiti papeles ti Wikipedia (1 K, 1 P)
- Dagiti plantilia ti musika (1 K)
E
- Edukasion babaen ti pagilian (1 K)
- Endemiko a flora (7 K)
F
- Fauna babaen ti pagilian (2 K)
- Flora babaen ti kontinente (10 K)
H
I
- Is-isla babaen ti kontinente (5 K)
K
- Kagimongan babaen ti pagilian (11 K)
- Katkategoria babaen ti kita (18 K)
- Katkategoria babaen ti pagilian (62 K)
- Katkategoria babaen ti siglo (4 K)
- Katkategoria babaen ti topiko (16 K)


text:
Pantar ti baybay
Ti pantar ti baybay wenno lessaad ti baybay datum a mangirepresenta ti natimbeng a katayag ti rabaw ti taaw (kasla ti tengnga a puntos a nagbaetan ti medio a nangato nga atab ken ti medio a nababa nga atab); naus-usar daytoy a kas ti alagaden iti panangipagarup ti kangato ti daga.[1] Ti pantar ti baybay ket addan pay ti nangruna a papel iti panaglayag iti baybay a kas ti grapika ti datum ken abiasion, a ti presion ti alagaden a pantar ti baybay ket inus-usar a kas ti panagrukod a datum iti altitud kadagiti lessaad ti panagpatayab. Ti panagduktal kadagiti napaut tu terminona a panagdumaduma iti medio a pantar ti baybay ket makasapul ti naannada panagrukod ngem maikated ti pakaammo iti panagbalbaliw ti klima. Ti pantar ti baybay ket mangsungbat kadagiti nadumaduma nga impluensia ket kaaduan a nagdumaduma kadagiti napalabas a heoliko a panawen. Iti agdama, ti pantar ti baybay ket ngumatngaton, a dagiti sientista ket nangidakamat a kas ebidensia a mangsuporta ti panirigan a ti pumudpudoten ti sistema ti klima.[2]
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ What is "Mean Sea Level"? Proudman Oceanographic Laboratory
- ^ Solomon et al., Technical Summary, Section 3.4 Consistency Among Observations, iti IPCC AR4 WG1 2007; Hegerl et al., Executive summary, Section 1.3: Consistency of changes in physical and biological systems with warming, iti IPCC AR4 SYR 2007.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Dagiti midia a mainaig iti Pantar ti baybay iti Wikimedia Commons


text:
Mayo 20
Ti Mayo 20 ti maika-140 nga aldaw ti tawen (maika-141 kadagiti bisiesto a tawen) iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 225 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1908 – James Stewart, Amerikano nga aktor (pimmusay 1997)
- 1946 – Cher, Amerikana nga aktres ken kumakanta
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1940 – Verner von Heidenstam, Sueko a mannurat, Premio Nobel a laureado (naipasngay 1859)
- 1947 – Philipp Lenard, Austriano a pisiko, nagungunaan ti Premio Nobel iti Pisika (naipasngay 1862)
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Mayo 20 iti Wikimedia Commons


text:
Baybay Filipinas
Ti Baybay Filipinas ket pingir a baybay iti daya ken amianan ti Filipinas a sumakop ti aganay a rabaw a kalawa iti 2 a riwriw mi² (5 a riwriw km²)[1] iti akinlaud a paset ti Amianan a Taaw Pasipiko.[2] Daytoy ket nabeddengan babaen ti purpuro ti Filipinas (Luzon, Samar, Leyte ken Mindanao) iti abagatan a laud; Palau, Yap, ken Ulithi (iti Carolinas) iti abagatan a daya; ti Marianas, a mairaman ti Guam, Saipan, ken Tinian, iti daya; ti Bonin ken Iwo Jima iti amianan a daya; dagiti isla ti Hapon ti Honshu, Shikoku, ken Kyūshū iti amianan; ti Is-isla ti Ryukyu iti amianan a laud; ken Taiwan iti laud.[3]
Ti baybay ket addaan iti narikut ken naindumadumaan a reliba ti sirok ti baybay.[4] Ti sirokna ket naporma iti estruktural a labneng babaen dagiti serye ti heolohiko a pakababasan ken dagiti sona ti pannakabungtol. Dagiti arko ti isla, dagiti pantok iti rabaw ti taaw gapu ti aktibidad ti plaka tektoniko iti lugar, ket kulongenna ti Baybay Filipinas iti amianan, daya ken abagatan. Dagiti kas pagarigan ket ti purpuro ti Filipinas, Is-isla ti Ryukyu, ken ti Marianas. Ti sabali pay a prominente a langa ti Baybay Filipinas ket ti kaadda dagiti adalem a trinsera ti baybay, ti Trinsera ti Filipinas ken ti Trinsera ti Marianas, ken aglaon dagitoy ti kaadaleman a punto iti planeta.
HeograpiaUrnosen
LokasionUrnosen
Ti Baybay Filipinas ket bineddengan babaen ti Filipinas ken Taiwan iti laud, ti Hapon iti amianan, ti Marianas iti daya ken ti Palau iti abagatan. Dagiti kaaripingna a baybay ket mairaman ti Baybay Celebes nga insinsina daytoy babaen ti Mindanao ken dagiti babassit nga isla iti abagatan, ti Baybay Abagatan Tsina nga insinsina babaen ti Filipinas, ken Baybay Daya a Tsina nga insinsina babaen ti Is-isla ti Ryukyu.
Gay-atUrnosen
Ti Gunglo ti Sangalubongan a Hidrograpiko ket mangipalawag ti Baybay Filipinas a kas "ti lugar iti Amianan a Taaw Pasipiko idiay daya nga aplaya ti Is-isla ti Filipinas", a nabeddengan dagiti sumaganad:[5]
Iti Laud. Babaen dagiti Akindaya patingga ti Purpuro ti Daya nga Indiano, Baybaya Abagatan Tsina ken ti Baybay Daya a Tsina.
Iti Amianan. Babaen ti Abagatan a daya nga aplaya ti Kyushu, dagiti Akin-abagatan ken Akindaya a patingga ti Akin-uneg a Baybay ken ti Abagatan nga aplaya ti Isla ti Honshu.
Iti Daya.
Babaen ti pantok ti Hapon aginggana ti Bonin, Bulkan ken ti Is-isla ti Ladrone (Mariana), amin dagitoy ket mairaman iti Baybay Filipinas.
Iti Abagatan. Babaen ti linia a mangitipon ti Guam, Yap, Pelew (Palau) ken Is-isla ti Halmahera.
HeolohiaUrnosen
Ti Plaka ti Baybay Filipinas ket mangporma ti datar ti Baybay Filipinas. Daytoy ket maipasirok babaen ti Agkutkuti a Barikes ti Filipinas a kaaduan a mangawit ti purpuro ti Filipinas ken ti akindaya a Taiwan. Ti baetan dagitoy dua a plaka ket ti Trinsera ti Filipinas.
BiolohiaUrnosen
Ti Baybay Filipinas ket mangsangaili iti eksotiko nga ekosistema ti marina. Aganay a lima gasut dagiti sebbangan iti natangken ken nalukneng a koral ket adda kadagiti pantar a dandanum ken 20 porsiento ti sangalubongan a naam-ammuan a sebbangan ti batbato ti baybay ket mabirukan kadagiti danum ti Filipinas. Dagiti pawikan, pating, moray nga igat, kurita ken uleg ti baybay ken dagiti dadduma pay a sebbangan ti ikan a kas ti tuna ket kadawyan a makitkita. Iti pay maipatinayon, ti Baybay Filipinas ket agserbi pay a pagbugian a lugar para dagiti igat ti Hapon, tuna ken dadduma pay a sebbangan ti balyena.[4]
PakasaritaanUrnosen
Ti immuna nga Europeano a nangdaliasat idi ti Baybay Filipinas ket ni Ferdinand Magellan in 1521, a nnaginagan iti Mar Filipinas idi isu ken dagiti kaduana ket addada idi idiay Is-isla ti Mariana sakbay ti eksplorasion ti Filipinas. Kalpasanna daytoy ket naduktalan babaen ti dagiti Kastila nga ekplorador manipud idi 1522 aginggana idi 1565 ken daytoy ket lugar idi ti nalatak a dalan ti galeon a panagtagilako.
Idi baetan ti 19 ken 20, 1944, ti Gubat ti Baybay Filipinas, ket dakkel idi ken mangikeddeng a gubat ti marina ti Sangalubongan a Gubat II a nagbaetan ti Hapon ken ti Estados Unidos, daytoy ket napasamak idiay akin-daya a Baybay Filipinas, idiay asideg ti Is-isla ti Mariana. Dagiti agawit ti eroplano ti Taihō, Shōkaku, Junyō, Hiyō ken ti Ryuho ken nabombada, natorpedo ken pinalenned dagiti naibatay ti agawit nga eroplano dagiti Amerikano ken nagraut manipud kadagiti dadduma pay a bapor. Daytoy ket lugar pay idi ti “Great Marianas Turkey Shoot” sakbay ti panagrukma dagiti Aliado iti Saipan, Guam ken Tinian idiay Marianas, ti Palau iti abagatan a laud, ken ti Filipinas.
Kalpasan ti pannakaikarkaro ti suppiat ti Is-isla ti Spratly idi 2011, dagiti nadumaduma nga ahensia ti Filipinas ket nangrugrugida nga agus-usar iti neolohismo ti "Baybay Laud Filipinas" tapno mangibaga ti Baybay Abagatan Tsina. Nupay kasta, ti ngiwat ti PAGASA ket kinunana a ti baybay iti daya ti Filipinas ket agtultuloyto a matawagan ti Baybay Filipinas.[6]
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Dagiti midia a mainaig iti Baybay Filipinas iti Wikimedia Commons
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Baybay Filipinas, encarta.msn.com (arkibo manipud iti ti kasisigudl idi 2009-08-20).
- ^ Amianan a Taaw Pasipiko
- ^ "Baybay Filipinas". Encyclopædia Britannica Online. Naala idi 2008-08-12.
- ^ a b "Baybay Filipinas". Lighthouse Foundation. Naala idi 2008-08-12.
- ^ "Dagiti Patingga dagiti Taaw ken dagiti Baybay, Maika-3 nga edision" (PDF). Gunglo ti Sangalubongan a Hidrograpiko. 1953. Naala idi 7 Pebrero 2010.
- ^ Quismundo, Tarra (2011-06-13). "South China Sea renamed in the Philippines". Philippine Daily Inquirer. Naala idi 2011-06-14.


text:
Pebrero 22
Ti Pebrero 22 ti maika-53 nga aldaw ti tawen iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 312 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen (313 kadagiti bisiesto a tawen).
PaspasamakUrnosen
NaipasngayUrnosen
- 1732 – George Washington, umuna a presidente ti Estados Unidos (pimmusay 1799)
- 1943 – Horst Köhler, presidente ti Alemania
- 1971 – Lea Salonga, Filipina-Amerikana a kumakanta ken aktres
PimmusayUrnosen
- 1914 – Mariano Trías, immuna a de facto a Bise Presidente ti Filipinas iti rebolusionario a gobierno (naipasngay 1868)


text:
Modulo:Mapa ti lokasion/datos/Luzon
Ti Modulo:Mapa ti lokasion/datos/Luzon ket panangipalawag ti mapa ti lokasion nga inus-usar a panangituon iti maysa a proyeksion nga ekuirektanggular a mapa ti Luzon. Dagiti panangimarka ket naikabil babaen dagiti nagsasabtan ti latitud ken longitud iti kasisigud a mapa wenno ti kapada a ladawan ti mapa.
Panagusar
Dagitoy a panangipalawag ket inus-usar babaen dagiti sumaganad a plantilia no maawagan iti parametro ti "Luzon":
{{Mapa ti lokasion | Luzon | ...}}
{{Mapa ti lokasion adu | Luzon | ...}}
{{Mapa ti lokasion+ | Luzon | ...}}
{{Mapa ti lokasion~ | Luzon | ...}}
Panangipalawag ti mapa
name = Luzon
- Nagan nga inus-usar iti kasisigud a kapsion ti mapa
image = Philippines location map (Luzon).svg
- Ti kasisigud a ladawan ti mapa, nga awan iti "Image:" , "File:" wenno "Papeles:"
image1 = Philippines relief location map (Luzon).svg
- Ti maysa nga alternatibo a ladawan ti mapa, kadawyan a relief a mapa, ken mabalin a maiparang babaen dagiti parametro ti relief wenno AlternativeMap
top = 21.05
- Latitud iti ngato nga igid ti mapa, iti grado desimal
bottom = 11.63
- Latitud iti baba nga igid ti mapa, iti grado desimal
left = 117.03
- Longitud iti kanigid nga igid ti mapa, iti grado desimal
right = 126.63
- Longitud iti kanawan nga igid ti mapa, iti grado desimal
Alternatibo a mapa
Dagiti plantilia ti {{Mapa ti lokasion}}, {{Mapa ti lokasion adu}}, ken {{Mapa ti lokasion+}} ket addaanda kadagiti parametro a mangibaga iti maysa nga alternatibo a ladawan ti mapa. Ti mapa a naiparang a kas ladawan1 ket mabalin a mausar dagiti parametro ti relief wenno AlternativeMap. Dagiti pagarigan ket mabalin a mabirukan dita baba wenno iti sumagand:
- Plantilia:Mapa ti lokasion#Parametro ti Relief
- Plantilia:Mapa ti lokasion+/relief
- Plantilia:Mapa ti lokasion#Parametro ti AlternativeMap
- Plantilia:Mapa ti lokasion+/AlternativeMap
Presision
Longitud: manipud iti Laud aginggana iti Daya daytoy a panangipalawag ti mapa ket sakupenna ti 9.6 dagiti grado.
- Iti ladawan nga agakaba kadagiti 200 a piksel, a daytoy ket 0.048 kadagiti grado tunggal maysa a piksel.
- Iti ladawan nga agakaba kadagiti 1000 a piksel, a daytoy ket 0.0096 kadagiti grado tunggal maysa a piksel.
Latitud: manipud iti Amianan aginggana ti Abagatan daytoy a panangipalawag ti mapa ket sakupenna ti 9.42 kadagiti grado tunggal maysa a piksel.
- Iti ladawan nga agtayag kadagiti 200 a piksel, a daytoy ket 0.0471 kadagiti grado tunggal maysa a piksel.
- Iti ladawan nga agtayag kadagiti 1000 a piksel, a daytoy ket 0.0094 kadagiti grado tunggal maysa a piksel.
Dagiti pagarigan nga agus-usar kadagiti plantilia ti mapa ti lokasion
Mapa ti lokasion, nga agus-usar ti kasisigud a mapa (ladawan)
{{Mapa ti lokasion | Luzon | width = 250 | lat_deg = 13.75 | lon_deg = 121.05 | label = Siudad ti Batangas }}
Mapa ti lokasion adu, nga agus-usar ti relief a mapa (ladawan1)
{{Mapa ti lokasion adu | Luzon | relief = yes | width = 250 | caption = Dagiti dua lokasion idiay Luzon | lat1_deg = 13.75 | lon1_deg = 121.05 | label1 = Siudad ti Batangas | lat2_deg = 18.2 | lon2_deg = 120.6 | label2 = Laoag }}
Mapa ti lokasion+, nga agus-usar ti AlternativeMap
{{Mapa ti lokasion+ | Luzon | AlternativeMap = Philippines relief location map (square).svg | width = 250 | caption = Dagiti dua a lokasion idiay Luzon | places = {{Mapa ti lokasion~ | Luzon | lat_deg = 13.75 | lon_deg = 121.05 | label = Siudad ti Batangas }} {{Mapa ti lokasion~ | Luzon | lat_deg = 18.2 | lon_deg = 120.6 | label = Laoag }} }}
Kitaen pay
- Dagiti plantilia ti mapa ti lokasion
- Plantilia:Mapa ti lokasion, agiparang ti maysa a marka ken etiketa nga agus-usar ti latitud ken longitud
- Plantilia:Mapa ti lokasion adu, agiparang kadagiti marka ken etiketa aginggana iti siam
- Plantilia:Mapa ti lokasion+, agiparang ti awan patinggana a bilang dagiti marka ken etiketa
- Panagpartuat kadagiti baro a panangipalawag ti mapa
- Plantilia:Mapa ti lokasion/panagpartuat kadagiti baro a panangipalawag ti mapa, pakaammo para iti panagpartuat kadagiti baro a modulo ti panangipalawag ti mapa


text:
Immanuel Kant
Ni Immanuel Kant (Panangibalikas nga Aleman: [ɪˈmaːnu̯eːl ˈkant]; 22 Abril 1724 – 12 Pebrero 1804) ket maysa idi nga Aleman a pilosopo manipud idiay Königsberg (tattan ket ti Kaliningrad iti Russia), nga isu ketnagsuksukisok, naglektura, ken nagsurat iti pilosopia ken antropolohia idi las-ud ti Panagpalawag idi gibus ti maika-18 a siglo.[1]
Ti kangrunaan nga obra ni Kant, ket ti Panagdillaw iti Puro a Rason (Kritik der reinen Vernunft, 1781),[2] a naigandat tapno maitipon ti rason nga adda ti pannakasanayna tapno makapan ti las-ud kadagiti naipanunotanna a pannakapaay iti tinawtawid a pilosopia ken metapisika. Isu ket nagnamnama a manngpatingga ti maysa a panawen ti panagpattapatta a dagiti banag ti ruar ti panakasanay ket naus-usar a mangsuporta ti nakitkitana a kas dagiti awan mayana a teoria, bayat nga isu ket sumupsupiat ti eskeptisismo dagiti agpanpanunot a kas ni Berkeley ken ni Hume.
A nangibaga ti:
"Kankanayon a nabatbati nga eskandalo ti pilosopia ken ti sangalubongan a panagrason ti nagtagitaon a ti irurumsua dagiti banag ti ruar kaniatayo … ket nasken a maipagarup a dagitoy ket ti pammati laeng, ken no mairana daytoy ti sinoman a mangdudua daytoy, nasken a mabalintayo a sungbatan ti naapnekan a pangipatalged."[3]
Ni Kant ket nagisingasing ti 'Koperniko a Rebolusion' iti panagisubli, a nagibaga ti:
"Manipud tattan naipagpagarup nga amin dagiti bukodtayo a pannakaammo ket nasken umanamong kadagiti banag; ngem … agpadastayo met no saantayo a makaadayo kadagiti parikut ti metapisika babaen ti panagipagarup a dagiti banag ket nasken nga umanamong ti bukodtayo a pannakaaamo."[4]
Ni Kant ket nagipablaak kadagiti dadduma a nangruna nga obra iti etika, relihion, linteg, estetika, astronomia, ken pakasaritaan. Kadagitoy ket mairaman ti Panagdillaw iti Praktikal a Rason (Kritik der praktischen Vernunft, 1788) ken ti Metapisika dagiti Kababalin (Die Metaphysik der Sitten, 1797), a maipanggep ti etika. Ken ti Panagdillaw iti Panangukom (Kritik der Urteilskraft, 1790), a kumitkita ti estetika ken teleolohia. Isu ket nangigandat a mangibanag dagiti suppiatan a nagbaetan dagiti empiriko ken rasionalista nga arngian. Ti emperiko ket nagipatalged nga amin dagiti pannakaamo ket nagtaud kadagiti panakasanay; ti rationalista ket mangipatpato a ti rason ken dagiti masna a kapanunotan ket dati dagitoy. Ni Kant ket nangisuppiat a ti pannakasanay ket puro a kabukbukodan no saan pay nga immuna a naiyaddang babaen ti puro a rason. Kinunana pay a ti panagusar ti rason nga awan ti pannakaipakat ti pannakasanay ket mangturong laeng kadagiti teretiko nga alliaw. Ti nawaya ken husto a pann akasanay ti rason babaen ti agmaymaysa ket isu idi ti tema ti Panagpalawag, ken dagiti arngian ni Kant kadagiti nadumaduma a parikut ti pilosopia.
Dagiti kapanunotanna ket nakaimpluensia kadagiti adu nga agpanpanunot idiay Alemania iti las-ud ti kabibiagna. Isu ket nagitalinaay ken nangiyalis iti pilosopia ti labes ti suppiat a nagbaetan dagiti rationalista ken dagiti emperisista. Dagiti pilosopo a ni Fichte, Schelling, Hegel ken Schopenhauer ket nagbaliw ken nagparang-ay ti Kantiano a sistema, nga isu a nangiyeg kadagiti nadumaduma a porma ti Aleman nga idealismo. Isu ket nakitkita a kas maysa a kangrunaan a pigura iti pakasaritaan ken panagparang-ay iti pilosopia. Ti Aleman ken Eupopeano a a panagpanpanunot ket rimmang-ay kalpasan ti panawenna, ken ti impluensiana ket agdama pay laeng nga agparparegget ti pilosopiko nga obra tatta nga aldaw.[5]
Biograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Immanuel Kant ket naipasngay idi 1724 idiay Königsberg, ti kapitolio iti Prussia iti dayta a panawen, a ti tatta nga aldawen ket ti siudad ti Kaliningrad idiay Ruso nga exclave ti Kaliningrad Oblast. Isu ti maikapat kadagiti siam nga annak (uppat kadagitoy ti nataengan). Nabubiagan nga 'Emanuel', banaliwanna ti naganna ti 'Immanuel'[6] kalpasan idi nakaadal ti Hebreo. Iti dagup a kabibiagna, isu ket saan a nagbiahe ti ad-adu ngem sangapulo a milia manipud idiay Königsberg.[7] Ti amana, a ni Johann Georg Kant (1682–1746), ket maysa idi nga agar-aramid ti silo nga Aleman manipud idiay Memel, nga iti dayta a panawen ket ti akin-amianan a daya unay a siudad ti Prusia (tattan ket ti Klaipėda, Lituania). Ti inanna, ni Regina Dorothea Reuter (1697–1737), ket naipasngay idi idiay Nuremberg.[8] ti apong ni Kant manipud iti amana ket taga Eskósia a nagemigrado idiay Daya a Prusia,ken ti amana ket nangipangpangletra pay laeng ti apelyidoda iti "Cant".[9] Iti kinaagtutubona, ni Kant ket maysa idi a naimnet, ngem di nalaing unay, nga estudiante. Isu ket naipadakkel ti maysa a Pietista a sangkabalayan a nagibaybayat ti relihioso a kinapasnek, personal a kinapakumbaba, ken ti literal a panakaipatarus ti Biblia. Ni Kant nakaawat ti nainget nga edukasion – nairut, pangdusa, ken disiplinario – a nagkaykayat ti Latin ken dagiti relihioso panangiyammo ngem dagiti matematika ken siensia.[10] Dagiti sapasap a mito a maipanggep kadagiti personal a manerismo ni Kant ket naibaga, naipalawag, ken sinuppiatan idiay pangyuna a panangipatarus ni Goldthwait iti Dagiti Panagpalpaliiw iti Rikna ti Napintas ken Narimbaw.[11] Kankanayon a naipanunotan a ni Kant ken nagbiag ti nairut ken maipadto a biag, a nagiturturon ti kanayon a naul-ulit a sarita a kadgiti kaarrubana ket nagidissoda kadagiti pagorasanda baben kadagiti inaldaw a panagpagpagnana. Isu ket saan a nagasawa, ngem saan a nakurang ti nakagungunaan a sosial a biag – isu ket maysa idi a nadayeg a manursuro ken nagballigi bassit a mannurat idi sakbay a nangrugi kadagiti nangruna a pilosopiko nga obrana.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Crane Brinton. "Panagpalawag". Ensiklopedia ti Pilosopia. Tomo. 2, p. 519. Macmillan, 1967.
- ^ Kant, Immanuel; Kitcher, Patricia (pangyuna); Pluhar, W. (patarus) (1996). Panagdillaw iti Puro a Rason. Indianapolis: Hackett. xxviii.
- ^ "Transcendental Arguments". Plato.stanford.edu. 2011-02-25. Naala idi 2011-10-22.
- ^ Rohlf, Michael, "Immanuel Kant", Ti Stanford Encyclopedia of Philosophy (Otonio 2010 nga Edision), Edward N. Zalta (ed.)
- ^ "Immanuel Kant" (iti Ingles). Plato.stanford.edu. 2010-05-20. Naala idi 2011-10-22.
- ^ Kuehn, Manfred. Kant: Ti maysa Biograpia. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, 2001, p. 26
- ^ Lewis, Rick. 2005. 'Ni Kant kadagiti sumaganad a 200 a Tawtawen'. Ti Pilosopia Tattan. Bilang. 49.
- ^ "Cosmopolis". Koenigsberg-is-dead.de. 2001-04-23. Naala idi 2009-07-24. ti ina ni Kant ket sagpaminsan pay a naitited ti kamali a nagan a kas ni Anna Regina Porter.
- ^ "Error.HTML".
- ^ Biograpko a pakaammo a nagtaud manipud iti: Kuehn, Manfred. Kant: A Biography by Manfred Kuehn. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, 2001. ISBN 0-521-49704-3 ti pagalagadan a biograpia ni Kant iti Ingles.
- ^ Kant, Immanuel. Observations on the Feeling of the Beautiful and Sublime. Trans. John T. Goldthwait. Unibersidad iti California a Pagmalditan, 1961, 2003. ISBN 0-520-24078-2
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Immanuel Kant iti Wikimedia Commons


text:
Pagsasao a Mamanwa
Ti pagsasao a Mamanwa ket ti pagsasao a Tengnga a Filipino a naisasao kadagiti probinsia ti Agusan del Norte ken Surigao iti Mindanao, Philippines. Daytoy ket addaan iti 5,000 nga agsasao iti 1990, kaaduan kadagitoy ket tattao a Mamanwa.
Ti Mamanwa ket pagsasao a konserbatibo iti gramatika, a mangitaltalinaay iti tallo a waya a deiktiko a panagiduma kadagiti artikulona a kadagiti ayan iti sabali ket mapreserba laeng kadagiti sangkabassit a sasao a Bataniko.[3]
Sakbay ti isasangpet dagiti agsasao iti Mamanwa idiay tengnga ti Isla ti Samar, adda metten idin ti nasapsapa grupo dagiti Negrito iti isla(Lobel 2013:92). Segun kenni Lobel (2013), ti Agta ti Samarket immallatiwda iti Waraywaray wenno Akin-amianan a Samarenyo, wenno mabali pay a ti Mamanwa.
Iti pay maipatinayon, ni Francisco Combes, ti Espaniol a prayle, ket nakapaliiw ti kaadda dagiti Negrito idiay Peninsula ti Zamboanga “iti pirgis ti Misamis” idi 1645,ngem awan met ti naurnong a lingnguistiko a datos (Lobel 2013:93).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Mamanwa iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Mamanwa". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
- ^ Ross, Malcolm (2005). "The Batanic languages in relation to the early history of the Malayo-Polynesian subgroup of Austronesian." Journal of Austronesian Studies 1/2:1-24.
- Lobel, Jason William. 2013. Philippine and North Bornean languages: issues in description, subgrouping, and reconstruction. Ph.D. dissertation. Manoa: University of Hawai'i at Manoa.


text:
Tomas Oppus
Ti Tomas Oppus ket maysa a maikalima a klase nga ili iti probinsia ti Abagatan a Leyte iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Tomas Oppus ket nabingbingay a politikal iti 30 a barbaranggay.[2]
- Anahawan
- Banday (Pob.)
- Bogo (Pob.)
- Cabascan
- Camansi
- Cambite
- Canlupao
- Carnaga
- Cawayan
- Hinagtikan
- Hinapo
- Hugpa
- Iniguihan
- Looc
- Maanyag
- Maslog
- Ponong
- Rizal
- San Isidro
- San Miguel
- Tinago
- Biasong
- Higosoan
- Mag-ata
- San Antonio(Calayugan)
- San Roque
- Luan
- Mapgap
- San Agustin(Lutaw)
- Zervanda
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Tomas Oppus | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Akindaya a Visayas Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion VIII (Daya a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion VIII (Daya a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion VIII (Daya a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion VIII (Daya a Visayas)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Southern Leyte". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Plantilia:Gapu ti saan a nawaya a panagusar
Deskripsion[urnosen ti taudan]
Daytoy a plantilia ket mangpalubos iti panagpartuat iti gapu ti saan a nawaya wenno nasayaat a panagusar ti midia nga addaan kadagiti nasken a komponente. Pangngaasi a basaen ti Wikipedia:Tarabay ti gapu ti saan a nawaya a panagusar sakbay nga usaren daytoy a plantilia.
Panagusar[urnosen ti taudan]
Ti panagusar daytoy a plantilia, kopiaen ti awan linaon a plantilia iti maysa a ladawan wenno papeles ti sabali a midia (kitaen ti Tulong:Dagiti papeles) nga ayan ti linaon a naikeddeng a saan a nawaya, ken punuen dagiti maipakat a pagikabilan (naipalawag dita baba).
{{Gapu ti saan a nawaya a panagusar | Deskripsion = | Taudan = | Artikulo = | Paset = | Ababa a resolusion = | Panggep = | Pannakasukat = | Dadduma a pakaammo = }}
Deskripsion
- Ti deskripsion ti nakarbengan ti kopia a material. Kanayon nga iraman ti agtagikua ti karbengan ti kopia ditoy.
Taudan
- Nangalaam ti nakarbengan ti kopia a material, wenno kasano a pinartuatmo manen.
Artikulo
- Ti eksakto a nagan ti artikulo ti Wikipedia a pakausaranto iti midia (saan a naisilpo, automatikonto nga isilpo ti plantilia).
Paset
- Kaadu ti nausar a nakarbengan ti kopia a material? Ti gatad a nausar ket nasken a saan a mangaramid iti sibubukel nga obra a saan a napatpateg iti agtagikua ti karbengan ti ti kopia.
Ababa a resolusion
- Ababa kadi ti resolusion ti material tapno saanto a mangibanag ti abilidad ti agtagikua ti karbengan ti kopia a mangilako manen wenno agganansia iti obra? Para kadagiti raster a ladladawan, daytoy ket naingetto a ti resolusion (kadagiti piksel) ti retrato a nausard; pra kadagiti vector a grapiko, tdaytoy ket mangiraman ti agpang iti detalye ti ladawan; para iti audio, daytoyto ket ti bit rate ken wadan a resolusion a nausar.
Panggep
- Kasano ti kaadu ti panangited ti midia iti artikulo wenno dagiti artikulo a nakausaranda? Ti panag-usar ti midia ket nasken a saan a sumampitaw iti kasisigud a panggep ti midia.
Pannakasukat
- Ipalawag ti nataudan a teksto wenno ti kapada a nawaya a linaon a midia (mabalin a ti maala wenno ti mapartuato) ket saan a makaanay a mangibaga ti suheto ti artikulo.
Dadduma a pakaammo
- No maipakat, mangited iti aniaman a dadduma a pakaammo a mangpaneknek ti agdama a panag-usar iti daytoy a saan a nawaya a midia. Daytoy a karuay ket pagpilian, ken mabalin a blanko wenno maikkat.
Kas pagarigan[urnosen ti taudan]
{{Gapu ti saan a nawaya a panagusar | Artikulo = Strong Poison | Deskripsion = Book cover of ''[[Strong Poison]]''. | Taudan = Derived from a digital capture (photo/scan) of the book cover (creator of this digital version is irrelevant as the copyright in all equivalent images is still held by the same party). Copyright held by the publisher or the artist. Claimed as fair use regardless. | Paset = Book cover only, a small portion of the commercial product. | Ababa a resolusion = Yes | Panggep = The image serves as the primary means of visual identification of the subject (the book). It illustrates educational articles about the book from which the cover illustration was taken. | Pannakasukat = There is no free equivalent of this book cover, so the image cannot be replaced by a free image. | Dadduma a pakaammo = The use of the cover will not affect the value of the original work or limit the copyright holder's rights or ability to distribute the original. In particular, copies could not be used to make illegal copies of the book. }}
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar


text:
Henero-kita
Iti biolohiko a pannakaidasig, a naipangpangruna iti soolohia, ti henero-kita ket ti henero a mangipalawag ti biolohiko a pamilia ken ti ramut ti nagan ti pamilia.
Soolohiko a nomenklatura[urnosen | urnosen ti taudan]
SEgun ti Internasional a Kodigo ti Soolohiko a Nomenklatura, "Ti kita nga agnagan iti maysa a nominal a takson ti pamilia-grupo ket maysa a nominal a henero a tinawtawagan iti 'henero-kita'; ti nagan ti pamilia-grupo a naibatay iti henero-kita."[1]
Ti ania man anagan ti pamilia-grupo ket nasken nga addaan iti henero-kita (ken ti ania man a nagan ti henero-grupo ket nasken nga addaan iti sebbangan-kita, ngem ti ania man a nagan ti sebbangan-grupo ket mabalin a, ngem saan a nasken, nga addan iti maysa wenno ad-adu a kita dagiti espesimen). Ti henero-kita para iti nagan ti pamilia-grupo ket ti henero pay a mangited ti ungkay a nakainayonan ti pagpatinggaan nga -idae (para kadagiti pamilia).
- Pagarigan: Ti nagan ti pamilia ti Cricetidae ket addaan iti henero-kita iti henero ti Cricetus Leske, 1779.
Botaniko a nomenklatura[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti botaniko a nomenklatura, naus-usar ti insasao a "henero-kita", a saan nga opisial, a kas maysa a termino iti panagpalaka. Iti ICN awan ti kasasaad daytoy nga insaao. Agus-usar ti kodigo kadagiti kita ti espesimen para kadagiti ranggo aginggana iti pamilia, ken pagpilian laeng dagiti kita para kadagiti nangatngato a ranggo.[2] Saan a mangibaga ti kodigo kadagiti henero nga aglaon iti dayta a kita a kas maysa a "henero-kita".
- Pagarigan: ti "Poa ket ti henero-kita ti pamilia ti Poaceae ken ti urnos ti Poales" ket ti sabali a waya iti panangibaga a dagiti nagan a Poaceae ken Poales ket naibatayda iti kadawyan a nagan iti Poa.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ ICZN Code Art. 63. "Name-bearing types."
- ^ McNeill, J.; Barrie, F.R.; Buck, W.R.; Demoulin, V.; Greuter, W.; Hawksworth, D.L.; Herendeen, P.S.; Knapp, S.; Marhold, K.; Prado, J.; Prud'homme Van Reine, W.F.; Smith, G.F.; Wiersema, J.H.; Turland, N.J. (2012). International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants (Melbourne Code) adopted by the Eighteenth International Botanical Congress Melbourne, Australia, July 2011. A.R.G. Gantner Verlag KG. ISBN 978-3-87429-425-6.


text:
Pagsasao a Juk
Ti pagsasao a Juk (ammo pay a kas Suai, Souei) ket ti pagsasao a Mon–Khmer ti sanga a Bahnariko a naisasao idiay Probinsia ti Sekong, Laos. Segun kenni Sidwell (2003), mabalin daytoy idi a dialekto ti Jru' a nagbalbaliw babaen ti pannakaisina babaen ti migrasion.
Naduktalan ti pagsasao a Juk babaen ni Therapan L-Thongkum ti Tailandes a lingguista. Agtataeng dagiti agsasao iti Juk idiay purok ti Ban Nyôkthông (Gnôkthông), a mabirukan iti agarup a 12 km iti amianan ti Ban Kafe. Daytoy ket mabirukan iti tennga ti pagbaetan dagiti ili ti Tateng ken Sekong.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Sidwell, Paul (2003). A Handbook of comparative Bahnaric, Vol. 1: West Bahnaric. Pacific Linguistics, 551. Canberra: Research School of Pacific and Asian Studies, Australian National University.


text:
Maika-75 a meridiano laud
Ti 75° a meridiano laud ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto a bumallasiw iti Taaw Artiko, Amianan nga Amerika, ti Taaw Atlantiko, ti Baybay Karibe, Sentral nga Amerika, Abagatan nga Amerika, ti Taaw Pasipiko, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti natimbeng nga oras ti solar iti daytoy a meridiano ket naibatay iti Akindaya a Sona ti Oras (UTC-5 iti las-ud ti pagalagadan nga oras).
Dagiti estasion a tagikua ti Serbisio ti Klima ti Amerika ket nangrugrugi a nangit-ited kadagiti reporta ti klima no ti natimbeng nga oras ti solar ket 8:00 iti bigat. Ti panagurnong iti reporta ket agpatingga kadagiti 30–40 a minuto iti mapalabas ken ti datos ket naus-usar iti panagpartuat iti pammadto iti klima iti aldaw.[1]
Ti maika-75 a meridiano laud ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna ti maika-105 a meridiano daya.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto[urnosen | urnosen ti taudan]
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-75 a meridiano laud ket lumabas iti:


text:
Listaan dagiti sona ti oras ti militar
Daytoy ket ti listaan dagiti sona ti oras a kas inus-usar babaen ti militar ti Estados Unidos ken dagiti dadduma pay. Dagiti nagan ket naibatay iti alpabeto a ponetiko ti NATO (nga adda ti dua a pannakabaliw ti panangiletra: Alpha para iti "Alfa", Juliet para iti "Juliett").
Mapan iti daya manipud ti kangrunaan a meridiano idiay Greenwich, dagiti letra ti Alpha aginggana ti Mike (malabsan ti "J", kitaen dita baba) ket inus-usar para kadagiti 12 a sona a nangruna nga addaan kadagiti posotibo a timbengan ti UTC aginggana no maabot ti Linia ti Internasional a Petsa. Mapan iti laud idiay Greenwich, dagiti letra ti November aginggana ti Yankee ket inus-usar para kadagiti sona nga addaan kadagiti negatibo a timbengan ti oras.
Ti sistema ket nagtaud manipud ti Praktikal a Nabigador ti Amerikano ti 1802 ni Nathaniel Bowditch a dagiti sona ti oras ket namarkaan kadagiti letra:[1] ti letrar "J" ket linabsan tapno maliklikan ti pannakaallilaw iti "I" (kadawyan iti dayta a anawen) ken gapu ta adda met dagii alpabeto nga awan ti kasta (kas ti siriliko).
Ti letra J ("Juliet"), ket kasisigud idi a nalabsan, ngem itan ket naus-usar a panangibaga ti oras ti agpalpaliiw.[2]
Ti letra Z ("Zulu") ket mangipakpakita ti Natimbeng nga oras ti Greenwich (GMT) wenno ti Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras (kitaen ti UTC±00:00).
Maus-usar dagitoy a kakuyog ti oras ti militar: kas pagarigan, ti 6:00 a.m. iti sona UTC-5 ket naisurat a iti "0600R" ken naisasao a kas "zero six hundred Romeo".
Ti panag-usar ti Sona ti militar para iti internet ket naipalawag iti RFC 822, ken mabirukan idiay IETF.org.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Nathaniel Bowditch, Praktikal a Nabigador ti Amerikano, Kapitulor 18 "Oras", Paset 1806 "Sona ti Oras".
- ^ "Pagbaliwen ti Oras ti Militar ken dagiti Karta ti Sona ti Oras". Naala idi 2013-09-23.
- RFC 822 --"ALAGADEN PARA ITI PORMAT KADAGITI TESTO TI MENSAHEN TI INTERNET TI ARPA" (sinukatan babaen ti Teksto ti RFC2822)
- Sona ti Oras ti Militar/NATO/Letra
- Batayan dagii Publiko a Linaon ken dagiti Sona ti Oras ti Militar


text:
Dagiti lehislatibo a distrito iti Misamis Oriental
Ti Lehislatibo a Distrito iti Misamis Oriental, ket dagiti Umuna ken maikadua a distrito ket isu dagitoy ti pannakabagi iti Probinsia iti Misamis Oriental iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas. Ti Misamis Oriental ket paset idi ti Probinsia ti Misamis, aginggana idi naikkan ti bukod na a pannakabagi idi 1931. Daytoy ket paset idi ti pannakabagi iti Rehion X manipud idi 1978 aginggana idi 1984. Idi 1986, nabingbingay daytoy iti dua a lehislatibo a distrito.
Umuna a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Siudad: Siudad ti Gingoog
- Munisipalidad: Balingasag, Balingaoan, Binuangan, Kinoguitan, Lagonglong, Magsaysay, Medina, Salay, Sugbongcogon, Talisayan
- Populasion (2010): 356,614
Maika-2 a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Siudad: Siudad ti El Salvador
- Munisipalidad: Alubijid, Claveria, Gitagum, Initao, Jasaan, Laguindingan, Libertad, Lugait, Manticao, Naawan, Opol, Tagoloan, Villanueva
- Populasion (2010): 457,242
Maymaysa a distrito (awanen)[urnosen | urnosen ti taudan]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas


text:
Ozamiz
Ti Siudad ti Ozamiz ket maysa a maika-3 a klase a siudad iti probinsia ti Misamis Occidental iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti Ozamiz ket nabingbingay a politikal iti 51 a barbaranggay.[2]
- Aguada
- Bacolod
- Bagakay
- Balintawak
- Bañadero
- Baybay San Roque
- Baybay Santa Cruz
- Baybay Triunfo
- Bongbong
- Calabayan
- Capucao C.
- Capucao P.
- Carangan
- Carmen Annex
- Catadman-Manabay
- Cavinte
- Cogon
- Dalapang
- Diguan
- Dimaluna
- Doña Consuelo
- Embargo
- Gala
- Gango
- Gotokan Daku
- Gotokan Diot
- Guimad
- Guingona
- Kinuman Norte
- Kinuman Sur
- Labinay
- Labo
- Lam-an (Urban)
- Liposong
- Litapan
- Malaubang
- Manaka
- Maningcol
- Mentering
- Molicay
- Pantaon
- Pulot
- San Antonio
- Sangay Daku
- Sangay Diot
- Sinuza
- Stimson Abordo (Montol)
- Tabid
- Tinago
- Trigos
- Maika-50 a Distrito
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ City of Ozamiz | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Akin-amianan a Mindanao Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion X (Amianan a Mindanao)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion X (Amianan a Mindanao)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion X (Amianan a Mindanao)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion X (Amianan a Mindanao)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Misamis Occidental". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Rehion ti Hokuriku
Ti Rehion ti Hokuriku (北陸地方, Hokuriku chihō) ket mabirukan idiay amianan a laud a paset iti Honshū, ti kangrunaan nga isla iti Hapon. Naisanglad daytoy iti igid ti Baybay ti Hapon iti uneg ti rehion ti Chūbu.[1] Gangani a kapadpadana daytoy ti Probinsia ti Koshi ken Hokurikudō a lugar iti sakbay a moderno a Hapón.
Ti rehion ti Hokuriku ket makairaman kadagiti uppat a prepektura iti Ishikawa, Fukui, Niigata ken Toyama,[2] anupay kasta ti Niigata ket sagpaminsan a mairaman kadagiti sumaganad a rehion:
- Shin'etsu (信越): a mairaman dagiti prepektura ti Niigata ken Nagano
- Kōshin'etsu (甲信越): a mairaman dagiti prepektura ti Niigata, Nagano ken Yamanashi
- Hokushin'etsu (北信越): a mairaman dagiti rehion ti Hokuriku ken Shin'etsu
Dagiti kangrunaan a siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti kangrunaan a senttro ti populasion iti Hokuriku ket:
- Niigata (nainaganan a siudad)
- Kanazawa, Toyama (dagiti bugas a siudad)
- Fukui, Jōetsu, Nagaoka (dagiti naipangpangruna a siudad)
Kadagitoy, ti Niigata ket isu ti kadakkelan nga addaan iti populasion iti sumurok a 800,000.
Dagiti industria[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti kangrunaan nga industria idiay Hokuriku a lugar ket mairaman dagiti kimiko, medisina, turismo, teltela ken makina ti tela, nadagsen a makina, panagtaltalon, ken panagkalap. Ti Koshihikari, daytoy ket maysa a nalatak a kita ti bagas ket naipangpangruna a produkto iti rehion ti Hokuriku.
Klima[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti rehion ti Hokuriku ket addaan iti kaaduan ti tomo iti niebe kadagiti amina nataengan ken mamulaan a rehion iti lubong. Daytoy ket gapu iti namaga a Siberiano a masa ti angin, nga agparang-ay ti nagato a dam-eg iti rabaw ti Baybay ti Hapon, ket mapilit dagitoy nga agpangato no masabatda dagiti banbantay iti Honshū, nga agpataud dam-eg a paababaenna a kas ti niebe.
Ti atiddog a tiempo ti panaglalam-ek ken napuskol a niebe iti daytoy a rehion ket nailadawan idiay Hokuetsu Seppu, ti maysa nga ensiklopedia nga obra iti naladaw a Edo a panawen a nagilanad ti biag idiay Uonuma a distrito iti Prepektura ti Niigata.
Ti rehion ti Hokuriku ket isu pay ti disso para iti nobela ni Yasunari Kawabata a Niebe a Pagilian.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Rehion ti Kōshin'etsu
- Rehion ti Shin'etsu
- Rehion ti Tōkai
- Rehion ti Tōhoku
- Kitamaebune
- Hokuriku Shinkansen
- Hokuriku Main Line
- Hokuriku Expressway
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Chūbu" iti Ensiklopedia ti Hapon, p. 126, p. 126, iti Liblibro ti Google.
- ^ Nussbaum, "Hokuriku" iti p. 344, p. 344, iti Liblibro ti Google.


text:
Bukidnon
Ti Bukidnon ket maysa a probinsia iti Filipinas a masarakan iti rehion ti Amianan a Mindanao. Ti Siudad ti Malaybalay ti kapitoliona. Kabeddengna dagiti probinsia ti Misamis Oriental, Agusan del Sur, Davao del Norte, Cotabato, Lanao del Sur, ken Lanao del Norte.
Ti Bukidnon ti maibilang a pagtaraonan ti Mindanao gapu kadagiti adu a plantasion iti probinsia, kas koma iti nalalawa a plantasion ti pinia.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Bukidnon ket addaan kadagiti 2 a siudad ken 20 nga ili.
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti daulo ti probinsia: Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno, Siudad ti Quezon- Naala idi 12 Pebrero 2013
- ^ Akin-amianan a Mindanao Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion X (Amianan a Mindanao)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion X (Amianan a Mindanao)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion X (Amianan a Mindanao)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion X (Amianan a Mindanao)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Bukidnon". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.


text:
LAOAG CITY – Inbatad ni Miss Ellen Joy Cabuyadao, apoko ti pimmusay a baket iti Barangay Barbarangay iti ili ti Banna a nasakit ti nakem da iti kayat a mapasamak ti Municipal Health Office (MHO) iti nasao nga ili.
Daytoy ket ti papan koma panangala ti MHO tapno itabon dan ti bangkay ti lola da nga agtawen ti 86 gapu ta inbaga da a daytoy ket suspected case ti covid-19 idinto a saan met a naswab test wenno naipadalan ti antigen test ti maseknan.
Inlawlawag ni Cabuyadao a pimmusay ti lola na idi parbangon ti domingo, setyembre 12 ngem patien da a natural death ti ipupusay na gapu ta baketen.
Kuna na pay nga adda ti sertipikasyon ti kapitan da iti barangay a ti lola na ket saan a PUI wenno PUM iti nadakamat a lugar no sadinno a saan pulos a nagsaksakit ngem mabalin a natay gapu iti kinabaket nan.
Nupay kasta, inbaga ni Cabuyadao nga iti maikalima nga aldaw a nakamansayag ti lola da ket napan dagiti taga-RHU iti panangidaulo ni Doctor Remegios Peralta ket inbilin da nga itabon dan daytoy gapu ta suspected case ti covid-19 ngem saan da met a mailawlawag no kasanu a napasamak.
Gapu iti daytoy, inbatad ni Cabuyadao a saanda nga inpalubos a basta lattan itabon da ti bangkay ti lola da ken nakisarita da a mapan da makisarita ken ni Mayor Albert Chua iti ciudad ti Batac ta iti Barangay Biningan a paset ti ciudad ti pangitabonan da.
Immanugot ti mayor ngem masapol nga adda ti death certificate ti baket manipod iti RHU nga isu ti mapanda alaen ita nga aldaw.
Iti baet daytoy, kuna ni Cabuyadao a saanda pay a masigurado no ania ti ikabil ti RHU iti Death Certificate ti lola da.
Namin-ado a daras a tinawag ti news team ti Bombo Radyo ni Doctora Peralta ngem saan a nagsungsungbat.
Pinadas pay ti Bombo Radyo a tawagan ti numero iti mismo nga RHU ngem basar iti nakasungbat ket ado ti pasyente ti doctora, ken iti panagtawag manen ti news team ket naka-blockāen ti cellphone number ti Bombo Radyo.
Kabayatanna, inbaga ni Doctor Norman Rabago, ti Covid-19 consultant ditoy probinsya a masapol a dagus a ma-antigen test wenno maswab test kalpasan a pumusay ken saan pay a nabalsamar.


text:
Plantilia:Wagaywayikono
Ti Plantilia:Wagaywayikono ket agiparang daytoy a plantilia ti naisilpo iti wiki a wagayway iti nanaganan a parametro iti kadakkel ti 'ikono', iti agdama kadagiti 23×15 a piksel (naiplawag iti Plantilia:Wagaywayikono/bugas) ken ti pay maysa a piksel a beddeng.Addaan pay ti ladawan iti mapindut a silpo iti mainaig nga artikulo. Para iti saan a naisilpo nga ikono ti wagayway, imbes ket nga usaren ti Plantilia:Flagdeco.
Panagusar
{{wagaywayikono|name|variant=|size=}}
- nagan
- Nasken daytoy a parametro, ken mangilasin daytoy iti nagan ti pagilian, rehion, siudad, kdpy. Ti napno a listaan dagiti magun-od a parametro ket mabirukan iti Kategoria:Dagiti plantilia ti datos ti pagilian. Kas pagarigan, ti Plantilia:Datos ti pagilian Bulgaria ket naus-usar no ti parametro ti nagan ket nainaganan kas
Bulgaria. Adu kadagiti wagayway ket magun-od pay babaen iti naipangyababaan a "parbo a nagnagan", kas dagiti pagalagadan a tallo a letra a kodigo ti pagilian nga inaganan babaen ti ISO 3166-1 alpha-3, IOC, wenno FIFA. Dagiti listaan dagiti magun-od a "parbo a nagan" ket mabirukan iti Kategoria:Dagiti baw-ing ti datos ti pagilian. Adu kadagitoy a kodigo ti pagilian ket maikeddengda a saan unay a maus-usar, isu a maisingasing nga agusar iti napno a nagan ti pagilian.
- variant
- Pagpilian laeng ti maikadua a parametro, ken manginagan ti sabali a mausar a wagayway imbes a ti pagalagadan a wagayway. Daytoy ket kadawyan a maus-usar kadagiti historikal a wagayway ngem mabalin pay a mausar kadagiti wagayway ti marina, dagiti wagayway iti panagusar kadagiti isport, kdpy. Ti listaan dagiti magun-od a sabali a wagayway para iti tunggal maysa a pagilian ket nadokumentuan iti naisangayan a panid para iti plantilia ti datos ti pagilian. Kas pagarigan, mangiraman ti Plantilia:Datos ti pagilian Bulgaria ti deskripsion iti tunggal maysa kadagiti sabali a magun-od a wagayway ti Bulgaria. Daytoy a parametro ket mabalin a nanagnan a parametro (kas ti "
variant=1815"), wenno panangipuesto a parametro, ken kankanayon daytoy a ti nagan ti pagilian.
- size
- Pagpilian laeng daytoy a parametro, ken naus-usar a pananginagan ti kadakkel unay ti kaakaba ken /wenno katayag ti ladawan ti wagayway. Daytoy a parametro ket nainaganan iti panagusar ti pagalagadan a sintaksis ti ladawan.
Datos ti plantilia
TemplateData para iti Wagaywayikono
Agiparang daytoy a plantilia ti naisilpo iti wiki a wagayway iti nanaganan a parametro iti kadakkel ti 'ikono', iti agdama kadagiti 23×15 a piksel (naiplawag iti Plantilia:Wagaywayikono/bugas) ken ti pay maysa a piksel a beddeng.
Dagiti pagarigan
Dagiti nota ti panangisayangkat
Agus-usar daytoy a plantilia kadagiti datos ti plantilia babaen ti Kategoria:Dagiti plantilia ti datos ti pagilian nga aglaon kadagiti datos a manginagan no ania ti maiparang ken ti Plantilia:Wagaywayikono/bugas a panagpormat nga aglaon iti lohiko no kasano ti panangiparang ti wagayway.
{{wagaywayikono|Bulgaria}}→ — agus-usar ti Plantilia:Datos ti pagilian Bulgaria
{{wagaywayikono|BUL}}→ — agus-usar ti Plantilia:Datos ti pagilian BUL a baw-ibg iti Plantilia:Datos ti pagilian Bulgaria
Iti uneg iti tunggal maysa a plantilia ti datos ti pagilian, agusar daytoy a plantilia kadagiti sumaganad a parametro:
flag alias— nagan ti papeles ti ladawan nga iparang
flag alias-xxxx— nagana ti sabali a papeles ti ladawan
xxxx
alias— mausar a panangiparang ti sabali a gupit ti ladawan (kasisigud iti "Wagayway ti alias")
Dagiti mainaig a plantilia
- Maus-usar ti Plantilia:Wagayway iti naisilpo iti wiki a nagan ti a kadenna ti wagayway. Kapadanto ti maiparang a nagan iti nausar a parametro ti plantilia, ngem ti puntaan a silpo ket ti nangrunanto nga artikulo para iti pagilian (kadagitoy a pagarigan, ti Bulgaria).
- Mausar pay ti [Plantilia:Wagaywaypagilian]] tapno maiparang ti naisilpo iti wiki a nagan a kadenna ti wagayway. Kankanayon nga agpapada ti maiparang a nagan, urayno mausar wenno saan ti parno a nagan ti kodigo ti pagilian a kas parametro ti plantilia.
- Agiparang ti Plantilia:Flagdeco ti maysa a saan a naisilpo nga ikono ti wagayway nga awanan iti nagan ti pagilian.
{{flagdeco|Bulgaria}}→
Para iti napno a listaan dagiti plantilia ti wagayway, kitaen ti Kategoria:Sistema ti plantilia ti wagayway.
Kitaen pay
- en:Wikipedia:WikiProject Flag Template
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar


text:
Ticino
Ti Kanton ti Ticino wenno Ticino (Panangibalikas nga Italiano: [tiˈtʃiːno]; Aleman: Tessin [tɛˈsiːn]; kitaen pay iti sabali a pagsasao) ket isu ti akin-abagatan unay a kanton idiay Suisa. Daytoy ket nanaganan manipud ti Karayan Ticino, daytoy ti is-isu laeng a kanton a ti Italiano ket isu laeng ti opisial a pagsasao. Ti Ticino ket pagbeddenganna ti Kanton ti Uri iti amianan, ti Valais iti laud (babaen ti Paso Novena), ti Graubünden iti amianan a daya, dagiti rehion ti Italia a Piedmont ken Lombardy iti abagatan ken palpalikmutenna ti bassit a Italiano nga exclave ti Campione d'Italia. No mairaman dagiti luglugar ti kanto iti Graubünden (Grigioni) daytoy ket mangbukel ti makunkuna nga Italiano a Suisa.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Arealstatistik Land Cover - Kantone und Grossregionen nach 6 Hauptbereichen naala idi 27 Oktubre 2017
- ^ "Ständige und nichtständige Wohnbevölkerung nach institutionellen Gliederungen, Geburtsort und Staatsangehörigkeit". bfs.admin.ch (iti Aleman). Swiss Federal Statistical Office - STAT-TAB. 31 Disiembre 2019. Naala idi 6 Oktubre 2020.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Ticino iti Wikimedia Commons


text:
Pitogo, Zamboanga del Sur
Ti Pitogo ket maysa a maka-4 a klase nga ili iti probinsia ti Zamboanga del Sur iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Pitogo ket nabingbingay a politikal iti 15 a barbaranggay.[2]
- Balabawan, Bastasa
- Balong-balong Bastasa
- Colojo Bastasa
- Liasan Bastasa
- Liguac Bastasa
- Limbayan Bastasa
- Lower Paniki-an Bastasa
- Matin-ao Bastasa
- Panubigan Bastasa
- Poblacion (Pitogo) Bastasa
- Punta Flecha Bastasa
- San Isidro Bastasa
- Sugbay Dos Bastasa
- Tongao Bastasa
- Upper Paniki-an Bastasa
- Kabayotan
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Pitogo | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Peninsula ti Zamboanga Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion IX (Peninsula ti Zamboanga)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion IX (Peninsula ti Zamboanga)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion IX (Peninsula ti Zamboanga)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion IX (Peninsula ti Zamboanga)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Zamboanga del Sur". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Sangailien ti Banna National High School iti Banna, Ilocos Norte, iti panangidaulo ni Joel B. Manuel, prinsipal ti nasao a pagadalan, ti “Daniw ken Basi”, serye ti panagbasa kadagiti daniw iti Iluko, iti rabii ti Nobiembre 27, 2010.
Malaksid nga agibasa iti daniw dagiti mannaniw nga Ilokano a pakaibilangan ti Tres Tarappait, manamnama a parungbuen ti pasken ti panagpabuya met dagiti estudiante ken nataengan iti nasao nga ili.
Nairusat itay Nobiembre 9, 2010 iti Conspiracy Garden Café iti Visayas Avenue, Quezon City, panggep ti “Daniw ken Basi” nga itandudo ti Literatura Ilokana nangruna iti daniw ken ti pannakaibasa daytoy malaksid pay a maiparang dagiti nadumaduma a porma ti daniw Iluko a kas iti dallot, pangorona a daniw, bukanegan, duata, danirak, daniw para ubbing, daniw iti parparaangan ken dadduma pay.
Panggep pay ti nasao a tignay nga itandudo dagiti produkto ti Amianan kas iti basi.
Malaksid ti panaglikaw ti serye kadagiti plasa, aplaya, eskuelaan, radio, pagadalan, ken uray pay sirok ti kakaykaywan iti Amianan, regular daytoy iti Conspiracy Garden Café tunggal maikadua a Martes ti bulan.
Kadagiti dadduma pay a mannaniw nga Ilokano nga interesado a mangsuporta iti gannuat babaen ti panagibasada met iti daniw, agsurat iti ariel.tabag@gmail.com. Para met iti ad-adu pay nga impormasion, pasiaren ti www.ilocanopoetry.net. (Mighty C. Rasing)


text:
Bertrand Russell
Ni Bertrand Arthur William Russell, Maika-3 nga Earl Russell, OM, FRS[1] (18 Mayo 1872 – 2 Pebrero 1970) ket maysa a Britaniko a pilosopo, lohiko, matematiko, historiador, ken sosiala kritiko.[2] Kadagiti nadumaduma a puntos iti biagna, naipanunutanna ti bagina a kas maysa a liberal, maysa a sosialista, ken maysa a pasipista, ngem inakuna pay nga isu ket saan a dagitoy iti ania a natukok a kapanunotan.[3] Isu ket naipasngay idiay Monmouthshire, iti maysa a prominente ken aristokratiko a pamilia idiay Britania.[4]
Ni Russell ket nangidaulo ti Britaniko a "yaalsa a sumupiat ti idealismo" idi nasapa a maika-20 a siglo. Isu ket naipanunutan a kas maysa kadagiti nangipatakder iti analitiko a pilosopia a kumaduaanna ti sinarunona a ni Gottlob Frege ken ti gayyemna a ni Ludwig Wittgenstein, ken isu ket nawatiwat a naipanunutan a kas maysa kadagiti primero a lohiko iti maika-20 a siglo.[2] Isu ket kimmadua a nagsurat, kenni A. N. Whitehead, ti Principia Mathematica, iti maysa a panagpadas ti panagibaba ti matematiko iti lohika. Ti pilosopiko a salaysayna a "Iti Panakiyammo" ket naipanunutan a maysa a "paradigma iti pilosopia."[5] Dagiti obrana ket kaaduan a nakaimpluensia iti lohika, matematika, agasmang iti teoria, lingguistika, siensia ti kompiuter (kitaen ti kita a teoria ken kita a sistema), ken pilosopia, a naipangpangruna ti pilosopia iti pagsasao, epistemolohia, ken metapisika.
Ni Russell idi ket maysa a prominente a kontra-gubat nga aktibista; isu ket mangipangabak iti kontra-imperialismo[6][7] ken isu ket naibalud para iti panak-pasipismona idi panawen ti Umuna a Sangalubongan a Gubat.[8] Kalpasan daytoy, isu ket nagkampania ti panag-kontra kenni Adolf Hitler, ken nagdillaw iti Estalinista a totalitarianismo, nagdaruros ti pannakairaman ti Estados Unidos iti Gubat ti Bietnam, ken maysa a managsarita a kumayat iti panagikkat ti armas a nuklear.[9]
Isu ket maysa a nalatak nga agkomkomentario iti relihion, ni Russell a mairaman dagityi dadduma pay a kas ni Karl Marx, Sigmund Freud, ken Friedrich Nietzsche ket nagpasakbayda ti maysa a "baro nga eskuela iti panunot" a tinawtawagan ni Greg Epstein a kas ti "antagonistiko nga ateismo", nga isu daytoy idi "ti panakakita ti relihion ket maysa napalabasen a banag ken nasken a mapardasan iti puntos iti panagapday ti panakaimpluensiana".[10] Idi 1950 ni Russell ket nagunggunaan ti Premio Nobel iti Literatura, "iti panakabigbigan kaniana kadagiti nadumaduma ken naisangsangayan a sinursurat nga isu ket mangipangabak kadagiti kinataoan nga umno ken panagwaya iti panunot."[11]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Kreisel, G. (1973). "Bertrand Arthur William Russell, Earl Russell. 1872-1970". Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society. 19: 583–526. doi:10.1098/rsbm.1973.0021. JSTOR 769574.
- ^ a b Stanford nga Ensiklopedia ti Pilosopia, "Bertrand Russell", 1 Mayo 2003
- ^ "Naipanunutak ti bagik iti turong a Libera, maysa a Sosialista, wenno maysa a Pasipista, ngem saanak pay iti aniaman kadagitoy a banag, iti ania a natukok a kapanunutan." —Autobiograpia, p. 260.
- ^ Hestler, Anna (2001). Gales. Marshall Cavendish. p. 53. ISBN 978-0-7614-1195-6.
- ^ Ludlow, Peter, "Panagipalpalawagan", Ti Stanford nga Ensiklopedia ti Pilosopia (Otonio nga 2008 Edision), Edward N. Zalta (ed.), URL = [1].
- ^ Richard Rempel (1979). "Manipud ti Imperialismo aginggana ti Nawaya a Komersio: Couturat, Halevy ken Umuna a Krusada ni Russell". Warnakan iti Pakasaritaan kadagiti Kapanunutan. Unibersidad ti Pennsylvania a Pagmalditan. 40 (3): 423–443. doi:10.2307/2709246. JSTOR 2709246.
- ^ Bertrand Russell (1988) [1917]. Politiko a Kapanunutan. Routledge. ISBN 0-415-10907-8.
- ^ Samoiloff, Louise Cripps. C.L.R. James: Dagiti Laglagip ken dagiti Komentario, p. 19. Associated University Presses, 1997. ISBN 0-8453-4865-5
- ^ "Ti Bertrand Russell a Palko". Russell.mcmaster.ca. 6 Hunio 2011. Naala idi 1 Oktubre 2011.
- ^ Epstein, Greg M. (2010). Naimbag nga Awan ti Dios: Ania ti Patien dagiti Bilion a saan a Relihioso a Tattao. New York: HarperCollins. p. 16. ISBN 978-0-06-167011-4.
- ^ Ti Nobel a Pundasion (1950). Bertrand Russell: Ti Premio Nobel iti Literatura 1950. Naala idi 11 Hunio 2007.


text:
George W. Bush
Ni George Walker Bush (nayanak idi Hulio 6, 1946) ket maysa a politiko nga a nagserbi a kas ti maika-43 a Presidente iti Estados Unidos manipud idi 2001 aginggana idi 2009 ken ti maika-46 a Gobernador iti Texas manipud idi 1995 aginggana idi 2000.
Ni Bush ket naipasngay idiay New Haven, Connecticut. Isu ti kalakayan nga anak a lalaki ni Barbara Bush ken ti maika-41 a Presidente a ni George H. W. Bush, nga isu ket ti maikadua nga Amerikano a Presidente a putot ti dati a presidente.[1] Isuna pay ket kabsat ni Jeb Bush, Gobernador iti Florida idi.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Panakailadawan ti Biag". Dagiti Amerikano a Presidente. Naala idi Marso 16, 2010.


text:
Pebrero 1
Ti Pebrero 1 ti maika-32 nga aldaw ti tawen iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 333 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen (334 kadagiti bisiesto a tawen).
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1901 – Clark Gable, Amerikano nga aktor (pimmusay 1960)
- 1970 – Albert Garcia, politiko manipud iti Filipinas
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1966 – Buster Keaton, Amerikano nga aktor ken direktor ti pelikula (naipasngay 1895)
- 1976 – Werner Heisenberg, Aleman a pisiko, nagungunaan ti Premio Nobel iti Pisika (naipasngay 1901)
- 2012 – Wisława Szymborska, Polako a mannurat, nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura (naipasngay 1923)
- 2014 – Maximilian Schell, Austriano-Suiso nga aktor (naipasngay 1930)


text:
William Golding
Ni William Gerald Golding (19 Septiembre 1911 – 19 Hunio 1993) ket maysa idi nga Inggles a nobelista, mannaniw, dramaturgo ken laureado ti Premio Nobel iti Literatura, a kaaduan a naamammuan para iti nobelana iti Lord of the Flies. Isu ket nagungunaan pay ti Premio Booker para iti literatura idi 1980 para iti nobelana iti Rites of Passage, ti immuna libro iti trilohia ti To the Ends of the Earth.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti inadaw a sasao a mainaig ken ni William Golding iti Wikiquote (iti Ingles)


text:
Kanada
Nagsasabtan: 60°N 95°W / 60°N 95°W
Ti Kanada[10] ket maysa a pagilian a mabirukan idiay Amianan nga Amerika a buklen dagiti sangapulo a probinsia ken dagiti tallo a teritorio. Daytoy ket mabirukan idiay akin-amianan a paset ti kontinente, daytoy ket maigay-at manipud idiy Atlantiko aginggana idiay Pasipiko ken agpa-amianan a mapan idiay Taaw Artiko. Ti Kanada ket maikadua a kadakkelan a pagilian babaen ti dagup a kalawa iti lubong, ken ti sapasap a pagbeddenganna iti Estados Unidos ket isu ti kaatiddogan a pagbeddengan a daga iti lubong.
Ti daga a tattan ket ti Kanada ket tinataengan idin kadagiti napalabas a milenio babaen dagiti nadumaduma nga Aborihen a tattao. Idi rugi ti naladaw a maika-15 a siglo, Dagidi Britaniko ken Pranses a kolonial a ekspedision ket nagsuksukimat, ken kalpasanna ket tinaengan, ti Atlantiko nga a pantar ti rehion. Ti Pransia ket ganganina amin nga insubli dagiti koloniana iti Amianan nga Amerika iti Nagkaykaysa a Pagarian idi 1763 kalpasan ti Pranses ken Indiano a Gubat, nga isu daytoy idi ti teatro ti Amianan nga Amerikano iti Gubat ti Pito a Tawtawen. Idi 1867, iti panagkappon dagiti tallo a kolonia ti Britaniko nga Amianan ngaAmerika babaen ti Konpederasion, ti Kanada ket naporma a kas maysa a pederal a dominio dagiti uppat a probinsia. Daytoy ket nangrugian ti panagpadakkel kadagiti probinsia ken dagiti teritorio ken ti maysa a proseso iti panagpaadu ti autonomia, a dimtengan iti 1982 a Tignay ti Kanada.
Ti Kanada ket maysa a pederal nga estado a tinurturayan a kas maysa a parlamentario a demokrasia ken maysa a batay-linteg a monarkia, a ni Reina Isabel II a kas ti daulo ti estado. Ti pagilian ket opisial nga agsasao ti dua ken multikultural iti pederal nga agpang, nga addaan iti populasion iti agarup a 35 a riwriw manipud idi 2013. Ti narang-ay nga ekonomia ti Kanada ket maysa kadagiti kadakkelan iti lubong, a nangruna nga agkamkammatalek kadagiti adu a masna a rekurso ken ti nasayaat a naparang-ay a network dagiti pagtagilakuan, a naipangpangruna iti Estados Unidos, nga adda ti nabayagen nga atiddog ken narikut a relasion.
Ti Kanada ket maysa narang-ay a pagilian, nga adda iti maikasiam a kangatuan ti matgedan iti lubong iti tunggal maysa a tao, ken ti maika-11 a kangatuan a pannakairanggo iti panagrang-ay ti nagtagitaon. Ti Kanada ket mairanggo pay kadagiti kangatuan kadagiti sangalubongan a panagrukod iti edukasion, panagsarsarang ti gobierno, dagiti sibil a kawayaan, kasayaat ti biag, ken kinawaya ti ekonomia. Ti Kanada ket maysa a mabigbig a tengnga a bileg ken maysa a kameng kadagiti sangalubongan a patakder, a mairaman ti G7, G8, G20, NATO, NAFTA, OECD, WTO, Mankomunidad ti Pagpagilian, Francophonie, OAS, APEC, ken ti Nagkaykaysa a Pagpagilian.[11]
Dagiti probinsia ken teritorio[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Departamento iti Katawidan ti Kanada. "Naarian a kanta 'Apo Isalakanmo Ti Reina'". Queen's Printer. Naala idi 2011-05-23.
- ^ Kallmann, Helmut. Marsh, James Harley (ed.). "Dagiti nailian ken naarian a lanta". Ensiklopedia dagiti Musika iti Kanada. Historica-Dominion. Naala idi 2011-05-23.
- ^ Tignay dagiti Opisial a Pagsasao (PDF). Gobierno iti NWT. Pagmalditan ti Teritorio. 2004. p. 4. Naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 2011-08-09.
- ^ Hail, M; Lange, S (Pebrero 25, 2010). "Pederalismo ken Representasion ti Teiria dagiti Nagipatakder nga Amama: Ti maysa a Panagadadal ti Pannakaipadpada iti Kapanunotan ti Batay-linteg iti Estados Unidos ken Kanada". Publius: ti Warnakan ti Pederalismo. 40 (3): 366–388. doi:10.1093/publius/pjq001.
- ^ "Pagorasan ti populasion iti Kanada". Estadistika ti Kanada. Naala idi 2021-10-22.
- ^ "2011 Senso: Populsion ken bilang dagiti pagtaengan". Dagiti Estadistika ti Kanada. 2012-02-08. Naala idi Pebrero 8, 2012.
- ^ a b c d "Kanada". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 2011-11-05.
- ^ "GINI index". The World Bank. Naala idi Oktubre 23, 2014.
- ^ "Table 1: Human Development Index and its components". UNDP. Naala idi Oktubre 5, 2014.
- ^ Rubino, Carl Ralph Galvez (2000). "Kanada". Ilocano Dictionary and Grammar: Ilocano-English, English-Ilocano (iti Ingles ken Ilokano). University of Hawaiʻi Press. p. 248. ISBN 978-0-8248-2088-6.
- ^ Petersen K (2003) Ti Panagsukisok tapno Maipapudno ti Kanada a kas maysa a Tengnga a Bileg, Disidente a Boses
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pakasaritaan
- Francis, RD; Jones, Richard; Smith, Donald B (2009). Banbaniaga: Ti Pakasaritaan ti Kanada. Nelson Education. ISBN 978-0-17-644244-6.
- Taylor, Martin Brook; Owram, Doug (1994). Canadian History. 1 & 2. Pagmalditan ti Unibersidad ti Toronto. ISBN 978-0-8020-5016-8, ISBN 978-0-8020-2801-3
- Heograpia ken klima
- Stanford, Quentin H, ed. (2008). Canadian Oxford World Atlas (6th nga ed.). Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan (Kanada). ISBN 978-0-19-542928-2.
- Gobierno ken linteg
- Malcolmson, Patrick; Myers, Richard (2009). Ti Kanadiano a turay: Ti Panangiyammo ti Parlamentario a Gobierno idiay Kanada (maika-4 nga ed.). Unibersidad ti Toronto a Pagmalditan. ISBN 978-1-4426-0047-8.
- Morton, Frederick Lee (2002). Linteg, politika, ken ti hustisia a proseso idiay Kanada. Frederick Lee. ISBN 978-1-55238-046-8.
- Militar
- Granatstein, JL (2011). Ti Buyot ti Kanada: Pannakigubat ken Panagaywan ti Kappia (2nd nga ed.). Unibersidad ti Toronto a Pagmalditan. ISBN 978-1-4426-1178-8.
- Ekonomia
- Hunio 2012 a pakabuklan (PDF). OECD Economic Surveys. 2012. (Listaan dagiti Ekonomiko a Panagsukisok)
- Konsilo dagiti Kanadiano nga Akademia (2012). Ti Kasasaad ti Siensia ken Teknolohia idiay Kanada, 2012. Konsilo dagiti Kanadiano nga Akademia. ISBN 978-1-926558-47-9.
- Demograpia ken dagiti estadistika
- Dagiti Estadistika ti Kanada (2008). Tawen a Libro ti Kanada (CYB) tinawen 1867–1967. Dagiti Pederal a Pablaak (Reina ti Kanada).
- Dagiti Estadistika ti Kanada (Nobiembre 2011). Tawen a Libro ti Kanada. Dagiti Pederal a Pablaak (Reina ti Kanada). Katologo Blng. 11-402-XWE (ISSN 0068-8142).
- Kultura
- Andrew Cohen (Mayo 8, 2007). Ti Di pay Nalpas a Kanadiano: Ti Tattao a datayo. McClelland & Stewart. ISBN 978-0-7710-2181-7.
- Magocsi, Paul R (1999). Ensiklopedia ti tattao ti Kanada. Kagimongan ti Ontario, Unibersidad ti Toronto a Pagmalditan. ISBN 978-0-8020-2938-6.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig iti Kanada iti Wikimedia Commons
- Pakaammo ti panagbiahe idiay Kanada manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Kanada iti Curlie (iti Ingles)
- Opisial a website ti Gobierno ti Kanada
- Kanada
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Pasipiko
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Artiko
- Dagiti batay-linteg a monarkia
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ingles
- Dagiti pederal a pagilian
- Dagiti dati a kolonia ti Britaniko
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Pranses
- Pagpagilian ti G8
- Pagpagilian ti G20
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti NATO
- Dagiti pagilian ti Amianan nga Amerika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1867
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
1952
Ti 1952 ket maysa a bisiesto a tawen a nangrugi iti aldaw ti Martes iti kalendario a Gregoriano.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Enero 12 - Ti Unibersidad ti Tennessee ket nangpastrek ti immuna a nangisit nga estudiantena.
Pebrero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero 2 – Ti tropikal a bagio ket naporma iti amianan ti Kuba ken mapmapan iti amianan a daya. Simmanglad ti bagio idiay akin-abagatan a Florida iti sumaruno nga aldaw. Isu daytoy ti kasapaan a naireporta ng a isasanglad iti tropikal a bagio, ken ti kasapaan a mairekord a panagporma ti tropikal a bagio iti labneng ti Atlantiko.
- Pebrero 7 –Ni Isabel II ket nairangarang a Reina ti Nagkaykaysa a Pagarian.
- Pebrero 18 – Ti Gresia ken Turkia ket tiimiponda iti Gunglo ti Tulagan ti Amianan nga Atlantiko (NATO).
- Pebrero 21 – Idiay Dhaka, Daya a Pakistan (ita nga aldaw ket ti Bangladesh) dagiti polis ket nagpaltogda iti prosesion dagiti estudiante, ket nakapatayda kadagiti uppat a tattao ken nagrugian iti protesta iti adu a paset ti pagilian a nakaiturongan ti pannakabigbig ti Bengali a kas maysa kadagiti nailian a pagsasao ti Pakistan. Ti aldaw ket inrangarang babaen ti UNESCO a kas ti "Internasional nga Aldaw ti Ina a Pagsasao".
- Pebrero 26 – Ti Kangrunaan a Ministro ti Nagkaykaysa a Pagarian a ni Winston Churchill ket inrangarangna a ti Nagkaykaysa a Pagarian ket addaan iti atomiko a bomba.
Marso[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 21
- Naaramid dagiti dua a naudi a panagbitay idiay Olanda.
- Ni Dr. Kwame Nkrumah ket nabutosan a kas ti Kangrunaan a Ministro ti Aplaya ti Balitok.
- Marso 29 – Ti Presitende ti Estados Unidos a ni Harry S. Truman ket inrangarangna a tumarayto manen.
Abril[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 18
- Nailian a Rebolusion ti Bolivia: Ti unibersal a butos a mangpakabael nga agbutos dagiti indehenio a tattao ken babbai, nanginasionalisado kadagit mina ken nagpundar ti agrarian a reporma.
- Ti Laud nga Alemania ken Hapon fket nangpormada kadagiti diplomatiko a relasion.
Mayo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mayo 13 – Ni Pandit Nehru ket nangporma ti immuna agobiernona idiay India.
- Mayo 15 – Naipatakder ti diplomatiko a relasion dagiti nagbaetan a gobierno ti Israel ken Hapon iti agpang dagiti legasion.
Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hunio 1
- Ti Romano Katoliko a Simbaan ket inparitna dagiti libro ni André Gide.
- Nailukat ti panagdaliasat idiay Kanal Volga–Don, a mangikonekta ti labneng ti Baybay Kaspio iti Baybay Nangisit.
Hulio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hulio 25 – Ti Puerto Rico ket nagbalin a bukod a nagturturay a mankomunidad iti Estados Unidos.
Agosto[urnosen | urnosen ti taudan]
- Agosto 13 – Ti Hapon ket timmipon iti IMF.
- Agosto 14 – Ti Laud nga Alemania ket timmipon iti IMF ken ti Banko ti Lubong.
Septiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Septiembre 18 – Ti Kappon ti Sobiet ket nangbeto ti aplikasion ti pannakaikameng ti Hapon iti Nagkaykaysa a Pagpagilian.
Oktubre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Oktubre 3 – Nadetonado ti immuna a nuklear nga armas ti Britaniko idiayAustralia ketn isu daytoy ti nakaaramidan ti Nagkaykaysa a Pagarian a aks ti maikatlo nga estado ti nuklear nga armas.
- Oktubre 20 – Nairangaran ti linteg militar idiayKenya gapu ti Mau Mau a yaalsa.
Nobiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nobiembre 20 – Ti immuna nga opisial a panagpatayab ti pasahero nga eroplano a limmabas idiay Amianan nga Ungto ket naaramid manipud idiay Los Angeles a napan idiay Copenhagen.
Disisembre[urnosen | urnosen ti taudan]
Di ammo a petsa[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero–Pebrero[urnosen | urnosen ti taudan]
Marso–Abril[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 27 – Diosdado Peralta, maika-26 a Pangulo ti Hustisia ti Kangatuan a Korte ti Filipinas
- Abril 17 – Joe Alaskey, Amerikano nga aktor ken direktor (pimmusay 2016)
Mayo–Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hunio 7 – Orhan Pamuk, Turko a mannurat, nagungunaan iti Premio Nobel iti Literatura
- Hunio 20 – John Goodman, Amerikano nga aktor
Hulio–Agosto[urnosen | urnosen ti taudan]
- Agosto 27 – Paul Reubens, Amerikano nga aktor, mannurat ken komidiante
Septiembre–Oktubre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Oktubre 7 Vladimir Putin, Presidente ti Rusia
- Oktubre 27 – Roberto Benigni, Italiano nga aktor
Nobiembre–Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
Di ammo a petsa[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero[urnosen | urnosen ti taudan]
Pebrero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero 19 – Knut Hamsun, Norwego a mannurat, laureado iti Premio Nobel (naipasngay 1859)
Marso[urnosen | urnosen ti taudan]
Abril[urnosen | urnosen ti taudan]
Mayo[urnosen | urnosen ti taudan]
Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
Hulio[urnosen | urnosen ti taudan]
Agosto[urnosen | urnosen ti taudan]
Septiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
Oktubre[urnosen | urnosen ti taudan]
Nobiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Disiembre 6 – Takenoshin Nakai, Hapon a botaniko (naipasngay 1882)
Di ammo a petsa[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti Premio Nobel[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pisika – Felix Bloch, Edward Mills Purcell
- Kimika – Archer John Porter Martin, Richard Laurence Millington Synge
- Medisina – Selman Abraham Waksman
- Literatura – François Mauriac
- Kappia – Albert Schweitzer


text:
Rubiaceae
Ti Rubiaceae ket ti pamilia dagiti agsabsabong a mula, a kadawyan nga ammo a kas ti kape, madder, wenno pamilia ti bedstraw . Daytoy ket buklen dagiti naindagaan a kayo, bassit a mula, liana, wenno dagiti yierba a mailasin babaen ti simple, agsumbangir a bulbulong nga addaan kadagiti interpesiolar nga estipula. Aglaon ti pamilia kadagiti agarup a 13,500 a sebbangan kadagiti 611 a henero, a mangramid daytoy iti maikapat a kadakkelan a pamilia ti angiospermae. Ti Rubiaceae ket addaan iti maysa a kosmopolitano a pannakaiwarwaras; nupay kasta, ti kadakkelan a dibersidad ti sebbangan ket maipatengnga kadagiti subtropiko.[1] Dagiti nangruna iti ekonomia a sebbangan ket mairaman ti Coffea, ti taudan ti kape, Cinchona, ti taudan ti kontra malaria nga alkaloid a quinina, dagiti sumagmamano a tina a mula (kas ti Rubia), ken dagiti ornamental a kultibar (kas ti Gardenia, Ixora, Pentas).
Dagiti ladawan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Angiosperm Phylogeny Website". Naala idi 1 Hunio 2014.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Rubiaceae iti Wikimedia Commons
Dagiti datos a mainaig iti Rubiaceae iti Wikispecies


text:
Pagsasao a Kovai
Ti pagsasao a Kovai (Kobai, Kowai) ket ti pagsasao a Papuano a naisasao idiay Isla Umboi, iti tengnga a pagbaetan ti nangruna a daga ti Papua Baro a Guinea ken ti isla ti Baro a Britania, ken kaaduan iti kaunegan ti kaldera ti bulkaniko nga isla.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Kovai iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Kovai". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.