text:
Moldova
Nagsasabtan: 47°N 29°E / 47°N 29°E
Ti Moldova (Panangibalikas a Rumano: [molˈdova]), opisial a ti Republika ti Moldova (Rumano: Republica Moldova), ket ti maysa a napalikmutan ti daga a pagilian iti Akindaya nga Europa.[13] Daytoy ket beddengan babaen ti Romania iti laud ken ti Ukrainia iti amianan, daya, ken abagatan.[14] Iti pay maipatinayon, ti di mabigbigan nga estado ti Transnistria, a sangalubongan a mabigbigan a kas parte ti Moldova, ket mabirukan iti ballasiw ti Dniester iti akindaya a pagbeddengan ti pagilian iti Ukrania. Ti kapitolio ken kadakkelan a siudad ket ti Chișinău.
Kaaduan ti teritorio ti Moldovan ket parte idi ti Prinsipalidad ti Moldavia manipud idi maika-14 a siglo aginggana idi 1812, idi daytoy ket naited iti Imperio a Ruso babaen ti Imperio nga Otomano (a ti Moldavia ket maysa idi a basalo nga estado) ken nagbalin nga ammo a kas Bessarabia. Idi 1856, ti akin-abagatan a Bessarabia ket naisubli iti Moldavia, ken kalpasan ti tallo a tawen daytoy ket naitipon iti Wallachia tapno maporma ti Romania, ngem naipasubli ti turay ti Ruso iti sibubukel a rehion idi 1878. Idi las-ud ti Ruso a Rebolusion idi 1917, ti Bessarabia ket nabiit a nagbalin nga autonomo nga estado iti kaunegan ti Republika a Ruso, nga ammo a kas ti Demokratiko a Republika ti Moldavia. Idi Pebrero 1918, inrangarang ti wayawaya ti Demokratiko a Republika ti Moldavia ken nakitinnipon iti Romania iti dayta a naladaw a tawen kalpasan ti maysa a butos ti asemblia. Sinuppiat idi daytoy a panangikeddeng babaen ti Sobiet a Rusia, nga idi 1924 ket nangbangon, iti kaunegan ti SRS a Ukrania, ti maysa a autonomo a republika ti Moldavia (SRAMS) kadagiti sangkapaset a natagtagitao a teritorio ti Moldova iti daya ti Bessarabia.
Idi 1940, kas maysa a nagbanagan ti Tulag ti Molotov–Ribbentrop, napilit ti Romania a mangisubli ti Bessarabia ken ti Akin-amianan a Bukovina iti Kappon ti Sobiet, a nakaiturongan ti pannakapartuat ti Sosialista a Republika ti Sobiet a Moldavia (SRS ti Moldavia), a nangiraman ti kalatakan a parte ti Bessarabia ken ti akinlaud unay a pirgis ti dati a SRAMS (daya ti Karayan Dniester). Idi 27 Agosto 1991, idi mapaspasamak ti pannakawaswas ti Kappon ti Sobiet, inrangarang ti wayawaya ti SRS ti Moldavia n SSR ken nangala iti nagan a Moldova.[15] Naampon ti batay-linteg ti Moldova idi 1994. Ti pirgis ti teritorio ti Moldova iti daya nga igid ti Dniester ket de facto a tenglen ti pimmanaw a gobierno ti Transnistria manipud idi 1990.
Gapu ti ibabassit kadagiti maiparuar ti industria ken agrikulturaa kalpasan ti pannakawaswas ti Kappon ti Sobiet, dimmakkelen ti sektor ti serbisio ken isu ti kaaduan ti ekonomia ti Moldova ken sumurok a 60% ti GDP. Daytoy ti maikadua a kapanglawan a pagilian iti Europa babaen ti GDP iti tunggal maysa a tao.[16] Uray no ti Moldova ket addaan iti maysa relatibo a nangato a Pagsurotan ti Panagrang-ay ti Nagtagitaoan, daytoy ti kababaan iti kontinente, ra mairanggo a maika- 90 iti lubong.
Ti Moldova ket maysa a parlamentario a republika ken ti presidente a kas ti daulo ti estado ken ti maysa a kangrunaan a ministro a kas ti daulo ti gobierno. Daytoy ket maysa nga estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, ti Konseho ti Europa, ti Gunglo ti Komersio ti Lubong (World Trade Organization - WTO), ti Gunglo para iti Seguridad ken Kooperasion ti Europa ( Organization for Security and Cooperation in Europe - OSCE), ti Gunglo ti GUAM para iti Demokrasia ken Panagrang-ay ti Ekonomia, ti Mankomunidaad dagiti Nawaya nga Estado (Commonwealth of Independent States - CIS), ken ti Gunglo ti Kooperasion ti Ekonomia ti Baybay Nangisit (Organization of the Black Sea Economic Cooperation - BSEC).
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
To nagan a Moldova ket naala manipud iti Karayan Moldova; ti tanap iti daytoy a karayan ket agserbi a kas maysa a politikal a sentro iti panawen ti pundasion ti Prinsipalidad ti Moldavia idi 1359.[17] San a nalawag ti nagtaudan ti nagan ti karayan. Segun ti maysa a leyenda babaen dagiti naglaglagip a kronologo ti Moldavia a da Dimitrie Cantemir ken Grigore Ureche, ni Prinsipe Dragoș ket ninagananna ti karayan kalpasan ti panaganupna iti maysa nga aurochs: kalpasan ti panagkamat, ti nabannogen nga aso ti prinsipe nga agnagan iti Molda ket nalmes iti karayan. Ti nagan ti aso, a naited iti karayan, ket naited met iti Prinsipalidad.[18]
Para iti nabiit a panawen kadagiti tawen ti 1990, iti pannakapundar ti Mankomunidad dagiti Nawaya nga Estado, ti nagan ti agdama a Republika ti Moldova ken nailetra pay idi a kas Moldava.[19] Kalpasan ti pannakawaswas ti Kappon ti Sobiet, nagrugrugi a nagusar ti pagilian iti Rumano a nagan iti Moldova. Iti opisial, ti nagan a Republika ti Moldova ket idesignado babaen ti Nagkaykaysa a Pagpagilian.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Adda maysa a kontrobersia kadagiti etniko ken lingguistiko nga identidad iti Moldova no ti bukod nga identipikasion dagiti Moldavo ket mangibaga a ti maysa a grupo ti etniko a naisangayan ken mailasin kadagiti Rumano, wenno maysa a sub-agasmang.
- ^ Ti de jure akalawa, awaten babaen ti gobierno ti Moldova ken dagiti turay ti Tiraspol para iti Transnistria ket 3,509.6 a kilometro kuadrado.[8] Ti de facto a lugar nga inadministro ti Transnistria ket 3,653 a kuadrado kilometro, bayat a ti lugar a tuntonen ti Transnistria ket 4,163 a kilometro kuadrado.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b "The text of the Declaration of Independence prevails over the text of the Constitution" (iti Ingles). Constitutional Court of Moldova. 5 Disiembre 2013. Naala idi 13 Hunio 2014.
- ^ Roudik, Peter (23 Disiembre 2013). "Moldova: Romanian Recognized as the Official Language" (iti Ingles). Law Library of Congress. Naala idi 13 Hunio 2014.
- ^ "Președintele CCM: Constituția nu conferă limbii ruse un statut deosebit de cel al altor limbi minoritare" (iti Rumano). Deschide.md. Naala idi 22 Enero 2021.
- ^ "Chişinău, (21. Enero 2021) Judecătorii constituționali au decis că limba rusă nu va avea statutul de limbă de comunicare interetnică pe teritoriul Republicii Moldova" (iti Rumano). Moldpres.md. Naala idi 22 Enero 2021.
- ^ "Președintele CC Domnica Manole, explică de ce a fost anulată legea cu privire la statutul special pentru limbia rusă" (iti Rumano). ProTv.md. Naala idi 22 Enero 2021.
- ^ "Recensamântul Populației si al Locuințelor 2014". recensamant.statistica.md (iti Rumano). Naala idi 2018-08-06.
- ^ "Republic of Moldova – Geografie". Moldova.md (iti Ingles). 26 Agosto 2016.
- ^ "MOLDOVA: Transnistria (Pridnestrovie)". Citypopulation.de.
- ^ "Populaţia cu reședință obișnuită, la 1 ianuarie 2021 (pg.12)" (PDF). Statistica.gov.md (iti Rumano). BNS Rep.Moldova.
- ^ BNS:Official estimate (pg.8)
- ^ a b c d "World Economic Outlook Database, April 2021 Edition". IMF.org (iti Ingles). International Monetary Fund. Naala idi 16 Abril 2021.
- ^ "Gini Index coefficient" (iti Ingles). CIA World Factbook. Naala idi 12 Agosto 2021.
- ^ "The World Factbook — Central Intelligence Agency". Cia.gov (iti Ingles). Naala idi 2017-12-14.
- ^ "Moldova". CIA World Factbook (iti Ingles). Naala idi 2 Septiembre 2015.
- ^ http://www.natura2000oltenita-chiciu.ro/wp-content/uploads/2019/05/Moldova-Pitoreasca-Picturesque-Moldavia-pdf-Vladimir-Toncea.pdf
- ^ GDP per capita by country
- ^ "History". Republic of Moldova. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 22 Disiembre 2013. Naala idi 9 Oktubre 2013.
- ^ King, Charles (2000). "From Principality to Province". The Moldovans: Romania, Russia, and the politics of culture. Hoover Press. p. 13. ISBN 0-8179-9792-X. Naala idi 31 Oktubre 2010.
- ^ "The End of the Soviet Union; Text of Accords by Former Soviet Republics Setting Up a Commonwealth". [he New York Times (iti Ingles). 23 Disiembre 1991.
...Republic of Kazakhstan, the Republic of Kirghizia, the Republic of Moldavia, the Russian Federation...
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Moldova iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Moldova manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Opisial a website
- Moldova iti Curlie (iti Ingles)
- Wikimedia Atlas iti Moldova
- Heograpiko a datos a mainaig iti Moldova iti OpenStreetMap
- Moldova
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad dagiti Nawaya nga Estado
- Dagiti naserraan ti daga a pagilian
- Dagiti republika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Rumano
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ruso
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ukraniano
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1991
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


c: text/html

text:
Danubio
Ti Danubio (Panangibalikas nga Ingles: /ˈdænjuːb/ DAN-yoob) ket maysa a karayan idiay Tengnga nga Europa, ti maikadua a kaatidogan iti kontinente kalpasan ti Volga.
Naidasig a kas dalanan a danum ti sangalubongan, daytoy ket mangrugi idiay ili ti Donaueschingen idiay Nangisit a Kabakiran iti Alemania idiay pagsasabtan ti karayan Brigach ken Breg. Ti Danubio ket agayuston ti abagatan a daya para iti 2,872 km (1,785 mi), ken lumabas kadagiti uppat a kapitolio ti Tengnga nga Europa sakbay a maibusan idiay Baybay Nangisit babaen ti Danubio Delta idiay Romania ken Ukrania.
Maysa daytoy idi a napaut a sitatakder a prontiero ti Imperio a Romano, ti karayan ket labsanna wenno asitganna dagiti pagbeddengan ti sangapulo a pagilian: Romania (29.0% iti labneng a lugar), Hungaria (11.6%), Serbia (10.2%), Austria (10.0%), Alemania (7.0%), Eslobakia (5.9%), Bulgaria (5.9%), Kroasia (4.4%), Ukrania (3.8%), ken Moldova (1.6%)[2], nga ad-adu ngem ti ania man a karayan. Ti pagayusanna a labneng ket gumay-at pay kadagiti siam.
Nagnagan ken etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Danubio ket naamammoan idi ti Latin a kas ti Danubius, Danuvius, Ister, iti Taga-ugma a Griego a kas ti Ἴσtpoς (Istros). Ti Dacian/Trasia a nagan idi ket Tάvaις/Donaris/Donaris (akin-ngato a Danubio) ken Istros (akin-baba a Danubio).[3] Ti Thraco-Prihio a naganidi ket Matoas,[4] "ti mangiyeg iti gasat".[5]
Ti nagan a Dānuvius ket naipagarup a dinawat manipud iti Keltiko a (Galo), wenno mabalin nga Iraniko. Daytoy ket maysa kadagiti nagan ti karayan a naala manipud iti maysa a Pagsasao a Proto-Indo-Europeano a balikas ti *dānu, a naipagarupan a termino para iti "karayan", ngem mabalin pay maysa nga un-unana a panawen a kosmiko a karayan, ken ti maysa a Vedic a diosen ti karayan (kitaen ti Danu (Asura)), a mabalin a nanipud ti ramut a *dā "agayus/naapges, napardas, naranggas, awan disiplina." Dagiti dadduma pay a nagan ti karayan nga adda ti kapadpadana a etimologo ket mairaman ti Don, Donets, Dnieper ken Dniestr. Ti Dniepr,(sakbay ti Eslabo Danapir babaen ti Gotiko a historiador a ni Jordanes) ken ti Dniestr, manipud iti Danapris ken Danastius, ket naipagarupan dagitoy a nanipud ti Essita Iraniko *Dānu apara "likudan a karayan" ken *Dānu nazdya- "sanguanan a karayan".[6]
Ti Taga-ugma a Griego nga Istros ket nadawat idi manipud iti Trasia/Dacian a kayatna a sawen ket "napigsa, naapges", a mainaig ti Sanskrito a iṣiras "naapges".[3]
Manipud idi Normando a nagrukma iti Inglatera, ti pagsasao nga Ingles ket nagus-usar ti naala ti Latin a balikas ti Danube. Kadagiti pagsasao ti moderno a pagilian a pagayusan ti karayan, daytoy ket:
- Bulgaro: ДyHaB (transliterado: Dunav)
- Kroata: Dunav
- Aleman: Donau panangibalikas [ˈdoːnaʊ̯]
- Hungaro: Duna panangibalikas [ˈdunɒ]
- Rumano: Dunărea panangibalikas [ˈdunəre̯a]
- Serbio: ДyHaB, Dunav panangibalikas [dǔnav̞] wenno [dûnaːv̞]
- Eslobako: Dunaj
- Ukraniano: ДyHaй panangibalikas [duˈnɑj] (transliterado: Dunai)
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ https://www.britannica.com/place/Danube-River
- ^ "Dagiti Pagilian ti Labneng ti Karayan Danubio". Internasional a Komision para iti panagsalaknib ti Karayan Danubio. Naala idi 2010-11-13.
- ^ a b Katičić, Radoslav. Dagiti Taga-ugma a Pagsasao ti Balkan, Umuna a Paset. Paris: Mouton, 1976: 144.
- ^ Dyer, Robert (1974). "Matoas, ti Thraco-Prigio a nagan para iti Danubio, ken ti IE a ramut *madų". Glotta. Vandenhoeck & Ruprecht (GmbH & Co. KG). 52 (1/2): 91.
- ^ Šašel Kos, Marjeta (2009). "Reka kot božanstvo – Sava v antiki". Iti Barachini, Jožef (ed.). Ukročena lepotica: Sava in njene zgodbe (PDF) (iti Eslobeno ken Ingles). Sevnica: Javni zavod za kulturo, šport, turizem in mladinske dejavnosti. pp. 42–50. ISBN 978-961-92735-0-0.
- ^ . Julius Pokorny (1959): dā- "banag nga agayus, agayus", dānu- f. "karayan"; Mallory, J.P. and D.Q. Adams. Ti Ensiklopedia ti Indo-Europeano a Kultura. Londres: Fitzroy ken Dearborn, 1997: 486.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Danubio iti Wikimedia Commons
- Danubio
- Dagiti karayan ti Serbia
- Dagiti karayan ti Baden-Württemberg
- Dagiti karayan ti Bavaria
- Dagiti karayan ti Austria
- Dagiti karayan ti Bulgaria
- Dagiti karayan ti Kroasia
- Dagiti karayan ti Alemania
- Dagiti karayan ti Hungaria
- Dagiti karayan ti Moldova
- Dagiti karayan ti Romania
- Dagiti karayan ti Eslobakia
- Dagiti karayan ti Ukrania
- Dagiti sangalubongan a karayan ti Europa
- Pagbeddengan ti Bulgaria–Romania
- Pagbeddengan ti Kroasia–Serbia
- Pagbeddengan ti Hungaria–Eslobakia
- Pagbeddengan ti Romania–Ukrania
- Pagbeddengan ti Romania–Serbia
- Dagiti karayan a pagbeddengan
- Tengnga nga Europa

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Christopher Columbus
Ni Christopher Columbus (Italiano: Cristoforo Colombo; Espaniol: Cristóbal Colón; sakbay idi 31 Okrubre 1451 – 20 Mayo 1506) ket maysa idi nga eksplorador, kolonisador,ken nabigador, a naipasngay idiay Republika iti Genoa, a tatta nga aldawen ket ti akin-laud a Italia.[2][3][4][5] Babaen ti panagikeddeng dagiti Katoliko a monarkia iti Espania, isu ket nakakompleto kadagiti uppat a panagdaliasat iti ballasiw ti Taaw Atlantiko a nangiturong ti sapasap a Europeano a panakaamoan dagiti Amerikano a kontinente. Dagitoy a panagdaliasat, ken dagiti ganetgetna a mangipatakder kadagiit agtultuloy a pagtaengan idiay isla ti Hispaniola, ket nangirugi ti panmay-an ti Espaniol a kolonisasion, a nagisakbayan ti sapasap a Europeano a kolonisasion a nagbalin a naamammoan a kas ti "Baro a Lubong".
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti ladawan ni Christopher Columbus – Dagiti panid ti monumento ni Columbus. Vanderkrogt.
- ^ Christopher Columbus Encyclopædia Britannica. 2010. Encyclopædia Britannica Online. 8 Hunio 2010.
- ^ Eskolastiko a Manursuro – Christopher Columbus (1451–1506) Dagiti Rekurso ti Panagisursuro, Dagiti Maisingasinga Libro ti Ubbing, ken dagiti Aktibidad ti Estudiante. Milton Meltzer. Mannurat, Ni Columbus ken ti Lubong a Nagpalawlaw Kaniana.
- ^ World Book – Columbus, Christopher "Columbus, Christopher". Ti World Book Store ket adda dagiti ensiklopedia, diksionario, atlas, tulong ti panagobra, tulong ti panagadal, ken pagsurotan ti kurikulum. 2010
- ^ Questia – COLUMBUS, CHRISTOPHER "Columbus, Christopher". Questia – Ti Online a Biblioteka dagiti Libro ken Warnakan. 2010
Dagiti Pakailaglagipan kenni Columbus: Wenno, Urnong dagiti Pudno a Dokumento iti Dayta a Narambakan a Nabigador (panid 9) Taudan a pagilian: USA. Pampanid: 428. Nangipabaak: BiblioBazaar. Petsa a panakaipablaak: 2010-01-01.
Pakasaritaan ti Patneng nga Amerikano para kadagiti Sinantao (panid 127) Dagiti mannurat: Dorothy Lippert, Stephen J. Spignesi ken Phil Konstantin. Paperback: 364 a pampanid. Nangipablaak: For Dummies. Petsa a panakaipablaak: 2007-10-29.
Dagiti tattao ti Karibe: ti maysa nga ensiklopedia ti arkeolohia ken tinawtawid a kultura (p. 67) Mannurat: Nicholas J. Saunders. Hardcover: 399 a pampanid. Nangipablaak: ABC-CLIO. Petsa a Panakipablaak: 15 Hulio 2006.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Christopher Columbus iti Wikimedia Commons


text:
J. J. Thomson
Ni Apo Joseph John "J. J." Thomson, OM, FRS[1] (18 Disiembre 1856 – 30 Agosto 1940) ket maysa idi a Britaniko a pisiko.
Idi 1897 ni Thomson ket nangipakita a dagiti rayos ti katodiko ket naglaon kadagiti dati a di ammo a negatibo a nakarga a partikula, ken isu ket naipammadayawan iti pannakaduktal ken pannakailasin iti elektron; ken iti nawatwatiwat a kapanunotan, iti pannakaduktal iti immuna a subatomiko a partikula. Ni Thomson ket naipammadayawan pay iti ppannakabiruk ti immuna nga ebidensia para kadagiti isotopo iti natalinaay nga (saan nga radioaktibo) elemento idi 1913, kas paset iti panagsukimatna iti komposision kadagiti rayos ti kanal (dagiti positibo nga iono). Isu pay ti nagparnuay ti espektrometro ti masa.
Ni Thomson ket nagungunaan idi 1906 iti Premio Nobel iti Pisika para iti panagduktal ti elektron ken para iti obrana iti konduksion iti elektrisidad kadagiti alingasaw.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Rayleigh (1941). "Joseph John Thomson. 1856-1940". Obituary Notices of Fellows of the Royal Society. 3 (10): 586–609. doi:10.1098/rsbm.1941.0024.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti inadaw a sasao a mainaig ken ni J. J. Thomson iti Wikiquote (iti Ingles)
- Dagiti midia a mainaig ken ni J. J. Thomson iti Wikimedia Commons
- Ti Pannakaduktal ti Elektron
- TI Premio Nobel iti Pisika 1906
- Ababa a bibliograpia para kenni Joseph J. Thomson


text:
Temperatura
Ti temperatura ket isu ti numeriko a panagrukod ti pudot wenno lamiis. Ti panagrukodna ket ti panagtakuat ti radiasion ti pudot wenno partikula wenno kinetiko nga enerhia, wenno babaen ti adu a panagkukua ti maysa a termometriko a material. Daytoy ket mabalin a makalibrado kadagiti nadumaduma a gantingan ti temperatura, Celsius, Fahrenheit, Kelvin, kdpy. Ti kammasapulan a pisikal a panangipalawag ti temperatura ket maited babaen ti termodinamika.
Dagiti panagrukod babaen ti bassit a termometro, wenno babaen ti panagduktal ti radiasion ti pudot, ket mabalin a mangipakita a ti temperatura ti maysa a bagi ti material ket mabalin nga agdumduma manipud kadagiti panawen wenno luglugar iti kauneganna. Kas pagarigan, ti kimat ket mabalin a mangipapudot ti bassit a paset ti tangatang a napudpudot ngem ti rabaw ti Init.[1] No dagiti panagbalbaliw ket mapasamak a napardas , wenno bassit unay ti baetanda, iti kaunegan ti maysa a bagi, daytoy ket mabalin nga imposible ti mangaiplawag ti temperaturana.
Iti kaunegan ti maysa a bagi a saan a makisinnukat ti enerhia wenno banag kadagiti kaarubayanna, ti temperatura ket gaganay nga agbalin nga agpapada iti espasio kadagiti mapalabas a panawen. No ti dalan a salputen laeng iti pudot ket nakalukat ti baetan ti dua a bagbagi, ti enerhia ket kankanayon a maidagdagus a mangiyalis a kas pudot manipud ti napudpudot a bagi iti nalamlamiis. Ti kapardas ti pannakaiyalis ket depende iti termal a konduktibidad iti dalan wenno ti pagbeddengan a baetanda . Ti baetan ti dua a bagbagi nga addaan ti agpada a temperatura, awan ti agayus a pudot. Dagitoy a bagi ket makunkuna nga adda iti termal nga ekuilibrio.
Ti kinetiko a teoria ket makaidaton ti napateg ngem limitado a pakabilangan iti panagkukua dagiti material kadagiti mikroskopiko a sistema. Daytoy ket mangipakita ti patingga a temperatura a kas kapadpada ti pateg ti natimbeng a kinetiko nga enerhia dagiti pugto a mikroskopiko a panaggunay dagiti bukodda a konstituento a mikroskopiko a partikula a kas dagiti elektron, dagiti atomo, ken dagitimolekula.
Ti teoretiko a kalamiisan a temperatura ket makunkuna iti patingga a sero. Daytoy ket mabalin a masabat ngem saan a mabalin amaabutan iti pudno a pisikal a sistema. Daytoy ket maibagbaga babaen ti 0 K iti Kelvin a gantingan, −273.15 °C iti Celsius a gantingan, ken −459.67 °F iti Fahrenheit a gantingan. Iti banag a patingga a sero, dagiti panaggunay dagiti mikroskopiko a konstituente ket bassit laeng .
T temperatura ket nangruna kadagiti amin a a pagobraan ti masna a siensia, a mairaman ti pisika, heolohia, kimika, dagiti atmosperiko a siensia ken biolohia.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Chang, Hasok (2004). Inventing Temperature: Measurement and Scientific Progress. Oxford: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. ISBN 978-0-19-517127-3.
- Zemansky, Mark Waldo (1964). Temperatures Very Low and Very High. Princeton, N.J.: Van Nostrand.
- T. J. Quinn (1983), Temperature, Academic Press, Londres.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig iti Temperatura iti Wikimedia Commons
- Ti maysa nga elementaria a pangyuna iti temperatura (iti Ingles)
- Ania kadi ti Temperatura? (iti Ingles)
- manipud ti Estado nga Unibersidad ti Oklahoma (iti Ingles)
- Ti natimbeng a tinawen a temperatura babaen ti pagilian (iti Ingles)


text:
Sasao a Sumba–Flores
Ti sasao a Sumba–Flores, agarup a sinonimo iti Bima–Sumba, ket dagiti naisingasing a sasao nga Austronesio (heograpiko a sasao a Tengnga–Akindaya a Malayo-Polinesio) a naisasao iti ken iti likmut ti is-isla ti Sumbawa (akindaya), Sumba, ken akinlaud–tengnga a Flores idiay Basbassit a Sunda . Dagiti kangrunaan a pagsasao ket ti Bima ken Manggarai, nga addaan kadagiti kagudua a riwriw nga agsasao iti tunggal maysa kaniada idiay akindaya a kagudua ti Isla Sumbawa ken ti akinlaud a pagkatlo ti Flores, ken ti Kambera, nga addaan iti pagkapat a riwriw nga agsasao idiay akindaya a kagudua ti Isla Sumba.
Ti pagsasao a Hawu ti Isla Savu ket maipagpagarup nga addaan iti saan nga Austronesio a subestratum, ngem mabalin a saan a nakarkaro ngem dagiti pagsasao ti tengnga ken akindaya a Flores, a kas ti Sika, wenno iti sapasap ti sasao a Tengnga a Malayo-Polinesio.
Pannakaidasig[urnosen | urnosen ti taudan]
Nakabiruk ni Blust (2009)[3] ti moderado a suporta para iti panangisilpo ti Bimanes iti Sumba–Manggarai.
- Bima (Bimanes)
- Sumba–Manggarai
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Bima". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Flores–Sumba–Hawu". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
- ^ Robert Blust, 2009. "Is there a Bima-Sumba subgroup?" In Oceanic Linguistics


text:
Plantilia:Dagiti Papa
Inus-usar daytoy a kas dagiti pagdaliasatan a kahon dagiti artikulo ti Papa.
Panagusar[urnosen ti taudan]
Ikabil ti plantilia {{Dagiti Papa}} iti baba ti artikulo.
- Kasano ti panagtaripato ti pannakaiparang daytoy a plantilia
- Usaren ti
{{Dagiti Papa |state=collapsed}}tapno maipakita daytoy a plantilia iti kasasaad a (nailemmeng) narebba.
- Usaren ti
{{Dagiti Papa |state=expanded}}tapno maipakita daytoy a plantilia iti kasasaad a (napno a makita) naipadakkel.
- Usaren ti
{{Dagiti Papa |state=autocollapse}}tapno maipakita daytoy a plantilia iti kasasaad a (nailemmeng) narebba no laeng adda ti sabali a plantilia nga isu met laeng a kita iti panid.
- No naiyasentar iti sabali (kitaen ti parametro a state iti kaunegan ti kodigo ti plantilia), ti autocollapse ket isu ti kasisigud a kasasaad.


text:
Sasao nga Alor–Pantar
Ti sasao nga Alor–Pantar ket ti pamilia ti nalawag nga agkakabagian a sasao a Papuano a naisasao kadagiti isla ti purpuro Alor iti asideg ti Timor idiay akin-abagatan nga Indonesia. Mabalin dagitoy nga as-asideg a kabkabagian ti saan a sasao nga Austronesio ti akinlaud a Timor, ngem saan pay a nalawag daytoy. Ti ad-adayo a pannakaikabagian iti sasao a Trans–Baro a Guinea ti peninsula Bomberai ket naisingasingen a naibatay iti pronominal nga ebidensia, ngem urayno masansan a nadakdakamat, daytoy ken saan pay a nasayaat a naipatakder.
Dagiti pagsasao[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti pamilia ket kombensional a nabingbingay kadagiti dua a sangas, a naipatengnga kadagiti isla ti Alor ken Pantar.
- Sanga nga Alor: Kamang (Woisika), Abui, Adang–Kabola, Kafoa (Jafoo), Kui, Kelon
- Sanga a Pantar: Blagar, Tewa, Lamma, Nedebang, Retta
Ti Tereweng ket sagpaminsan a naikedkeddeng a sabali a pagsaao manipud iti Blagar, ken ti Hamap ket sagpaminsan a sabali manipud iti Adang. Ti Abui, Kamang, ken ti Kabola ket mabalinda pay a saan a dagiti unitario a pagsasao.
Ti maika-15 nga edision ti Ethnologue ket inramanna ti Makasae a kas ti maikatlo a sanga, ngem ammo itan a daytoy ket imbes ket a kabagian ti Oirata–Fataluku.
Holton, et al. (2012)[urnosen | urnosen ti taudan]
Insingasing ti Holton, et al. (2012) ti sumaganad a pannakaidasig iti subgrupo para iti sasao nga Alor–Pantar, a dagiti agmaymaysa a pagsasao ket namarkaan iti italiko.[2]
- Proto-Alor–Pantar
Ti "Proto-Alor–Pantar" ket mabalin a kapada ti Proto-Timor–Alor–Pantar, gapu ta dagiti pagsasao iti ruar ti sanga nga Alor ket kasla saan a mangporma iti umisu a nodo a daytoy ket mangsupadi iti sasao nga Oirata–Makasai ti Daya a Timor ken Pagsasao a Bunak iti pagbeddengan ti Timor. Nupay kasta, adayo ti panagkabagian. Ni Ross (2005) ket mangsingasing ti kaadda ti grupo a "Laud a Timor" a mangikaykaysa ti Alor–Pantar iti Bunak. Nangikonstrukto manen kadagiti pangsandi a kas:
Ti 3pl *gi ket saan a napasingkedan manipud iti Bunak, ken ti inklusibo ket ti laengi.
Dokumentasion ti pagsasao[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti ganetget ti dokumentasion ti pagsasao idi nasapa a maika-21 a siglo ket nakapataud ti sakup dagiti naipablaak a material ti dokumentasion.
- Dagiti deskripsion ti gramatika
- Dictionaries
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Sasao nga Alor ken Pantar: Dagiti Taudan ken dagiti Teoretikal nga Impakto
- Sasao nga Alor–Pantar: dagiti taudan ken dagiti teoretikal nga impaktoo – Uninibersidad ti Leiden
- Lingguistika a panagduduma iti Akindaya nga Indonesia: ti Projekto nga Alor ken Pantar – Unibersidad ti Leiden
- Ti Sasao nga Alor Pantar. Inurnos babaen ni Marian Klamer. Berlin:Language Science Press. 485pp. Free download.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Alor–Pantar". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
- ^ Holton, Gary, Marian Klamer, František Kratochvíl, Laura C. Robinson, Antoinette Schapper. 2012. "The Historical Relations of the Papuan Languages of Alor and Pantar". Oceanic Linguistics, Vol. 51, No. 1, Hunio 2012
- ^ Haan, Johnson Welem. 2001. A grammar of Adang: a Papuan language spoken on the Island of Alor, East Nusa Tenggara, Indonesia: University of Sydney Ph.D. dissertation.
- ^ Kratochvíl, František. 2007. A Grammar of Abui. Leiden: Leiden University Ph.D. dissertation.
- ^ Baird, Louise. 2008. A Grammar of Klon: A Non–Austronesian Language of Alor, Indonesia. (Pacific Linguistics 596). Canberra: Pacific Linguistics.
- ^ Klamer, Marian. 2010. A Grammar of Teiwa. Berlin: Mouton.
- ^ Kratochvil, Frantisek & Benny Delpada. 2008. Kamus Pengantar Bahasa Abui. Kupang, Indonesia: UBB-GMIT.
- ^ Holton, Gary & Mahalalel Lamma Koly. 2008. Kamus Pengantar Bahasa Pantar Barat. Kupang, Indonesia: UBB-GMIT. Online: [1]


text:
Kamerun
Nagsasabtan: 6°N 12°E / 6°N 12°E
Ti Kamerun (Pranses: Cameroun), opisial a ti Republika ti Kamerun (Pranses: République du Cameroun, Ingles: Republic of Cameroon), ket ti maysa a pagilian iti laud-tengnga nga Aprika. Dytoy ket beddengan babaen ti Nigeria iti laud ken iti amianan; ti Chad iti amianan a daya; ti Republika ti Tengnga nga Aprika iti daya; ken ti Guinea Ekuatorial, Gabon ken ti Republika ti Kongo iti abagatan. Mabirukan ti aplayana iti Golpo ti Biafra, parte ti Golpo ti Guinea ken ti Taaw Atlantiko. Ti pagilian ket sagpaminsan a mailaslasin a kas Laud nga Aprika ken sagpaminsan pay a mailaslasin a kas Tengnga nga Aprika, gapu ti estratehiko a puesto kadagiti pagtutumpongan a pagbaetan ti Laud ken Tengnga nga Aprika. Dagiti ganggani 25 a riwriw a tattaona aket agsasaoda kadagiti 250 a patneng a pagsasao.[8][9][10]
Dagiti nasapa a nagtagtagitao iti teritorio ket mairaman ti sibilisasion ti Sao iti likmut ti Danaw Chad, ken dagiti agan-anup agburburas a Baka iti abagatan akindaya a katuduan a bakir. Naabot dagiti Portuges nga eksplorador ti aplaya idi maika-15 a siglo ken ninagananda ti lugar iti Rio dos Camarões (Karayan Pasayan), a nagbalin a Cameroon iti Ingles. Pinundar dagiti soldado a Fulani ti Emirato ti Adamawa iti amianan idi naladaw a maika-19 a siglo, ken dagiti nadumaduma a grupo ti etniko iti laud ken amianan a laud nangbangonda iti nabileg a lugar nga idauluan dagiti hepe ken dagiti lugar nga idauluan dagiti fon. Nagbalin a kolonia ti Alemania ti Kamerun idi 1884 nga ammo a kas Kamerun. Kalpasan ti Gubat ti Sangalubongan I, nabingbingay daytoy iti pagbaetan ti Pranses ken Reino Unido a kas dagiti bilin ti Liga ti Pagpagilian. Ti partido ti politiko ti Union des Populations du Cameroun (UPC) ket nagitalta-o iti wayawaya, ngem imparit met babaen ti Pransia kadagiti tawen idi 1950, a nakairugian ti Gubat ti Bamileke a nagbaetan a naglabanan ti Pranses ken dagiti puersa ti militante ti UPC aginggan idi nasapa a 1971. Idi 1960, nagbalin a nawaya ti inadministro ti Pranses a parte ti Kamerun, kas ti Republika ti Kamerun, babaen ni Presidente Ahmadou Ahidjo. Ti akin-abagatan a parte dagaiti Kamerun ti Britaniko ket nagpederado iti daytoy idi 1961 tapno mangbukel iti Pederal a Republika ti Kamerun. Napanawan ti pederasion idi 1972. Nanaganan manen ti pagilian iti Nagkaykaysa a Republika ti Kamerun idi 1972 ken ti Republika ti Kamerun idi 1984. Ni Paul Biya, ti agdama a presidente, ket indauluanna ti pagilian manipud idi 1982 kalpasan ti panagikkat ni Ahidjo; dati isuna a nagtengngel iti opisina a kas kangrunaaan a ministro manipud idi 1975 aginggana iti agdama. Maturayan ti Kamerun a kas maysa nga Unitario a presidensial a republika.
Dagiti opisial a pagsasao ti Kamerun ket Pranses ken Ingles, dagiti opisial a pagsasao dagiti dati a Kamerun ti Pranses ken Kamerun ti Britaniko. Ti relihion ti populasionna ket kaaduan aKristiano, nga addaan met kadagiti minoridad nga agsansanay iti Islam, ken dagiti dadduam nga agraraem kadagiti tradisional a pammati. Nakasanay daytoy kadagiti parikut manipud kadagiti teritorio nga agsasao iti Ingles, a dagiti politiko ket agitaltal-oda iti ad-adu a disentralisasion ken ti pay kompleto a pannakaisina wenno wayawaya (kas iti Nailian a Konseho dagiti Akin-abagatan a Kamerun). Isi 2017, dagiti parikut a maipanggep iti pannakapartuat iti maysa a Ambazoniano nga estado kadagiti agsasao iti Ingles a teritorio ket kimmaro iti nawayang a pannakigubat.
Adda dagiti adu a bilang dagiti Kameruniano ket agbibiagda kadagiti taltalonenda. Masansan a maibagbaga ti pagilian a kas ti "Aprika iti bassit a kita" gapu ti dibersidad a maipapan iti heolohia, linggusitika ken kultura.[11][8] Dagiti masna a langana ket mairaman dagiti aplaya, desierto, banbantay, katuduan a bakir, ken dagiti sabana. Ti kangatuaan a puntona, iti ganggani a 4,100 metro (13,500 ft), ket ti Bantay Kamerun iti Abagatan a laud a Rehion. Dagiti siudadna nga agraman kadagiti kaaduan a populasion ket ti Douala iti Karayan Wouri, ken ti kapitolio ti ekonomia ken nangruna a puerto ti baybay; Yaoundé, ti politikal a kapitoliona; ken Garoua. Kaaduan nga ammo ti Kamerun para kadagiti patneng nga estilo ti samiweng, a naipangparuna ti Makossa ken Bikutsi, ken para iti naballigi a nailain a timpuyogan ti putbol. Daytoy ket maysa a kaameng nga estado ti Kappon ti Aprika, ti Nagkaykaysa a Pagpaglian, ti Mankomunidad ti Pagpagilian, Di Nailinia a Tignay ken ti Gunglo ti Islamiko a Pagtitinnulongan.
EtimolohiaUrnosen
Iti ksaisigud, ti Kamerun ket maysa idi nga eksonimo nga inted babaen dagiti Portuges iti Karayan Wouri, a tinawtawaganda iti Rio dos Camarões—"karayan dagiti pasayan" wenno "karayan pasayan", a mangibagbaga ti kaadu dagiti al-alia a pasayan ti Kamerun.[12][13] Ita nga aldaw ti nagna ti pagilian iti Portuges ket agbatbati a kas Camarões.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ "Cameroon". World Factbook (iti Ingles). CIA. Naala idi 3 Agosto 2020.
- ^ "Cameroon – the World Factbook" (iti Ingles).
- ^ United Nations. "World Population Prospects 2020".
- ^ "Rapport de présentation des résultats définitifs" (PDF) (iti Pranses). Institut national de la statistique. p. 6. Naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 13 Agosto 2012. Naala idi 21 Hulio 2012.
- ^ a b c d "World Economic Outlook Database, April 2021". IMF.org (iti Ingles). International Monetary Fund. Naala idi 6 Abril 2021.
- ^ "GINI index (World Bank estimate)". databank.worldbank.org (iti Ingles). World Bank. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 31 Marso 2018. Naala idi 7 Pebrero 2019.
- ^ Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene (PDF) (iti Ingles). United Nations Development Programme. 15 Disiembre 2020. pp. 343–346. ISBN 978-92-1-126442-5. Naala idi 16 Disiembre 2020.
- ^ a b Pereltsvaig, Asya (16 Hunio 2011). "Linguistic diversity in Africa and Europe – Languages Of The World". languagesoftheworld.info (iti Ingles). Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 15 Mayo 2012. Naala idi 4 Hulio 2019.
- ^ Kouega, Jean-Paul. 'The Language Situation in Cameroon', Current Issues in Language Planning, vol. 8/no. 1, (2007), pp. 3–94.
- ^ "Cameroon". Ethnologue (iti Ingles). Naala idi 1 July 2019.
- ^ Highest Average Annual Precipitation Extremes. Global Measured Extremes of Temperature and Precipitation, National Climatic Data Center. 25 Mayo 2012. Naudi a naala idi 1 Hulio 2019.
- ^ Cameroon (adj.) nation in West Africa, its name is taken from the Anglicized form of the former name of the River Wouri, which was called by the Portuguese Rio dos Camarões "river of prawns" (16c.) for the abundance of these they found in its broad estuary. camarões is from Latin cammarus "a crawfish, prawn."
- ^ "Camarões: o que os crustáceos têm a ver com o país? ("Cameroon: what do the crustaceans have to do with the country?")". Veja (magasin). Naala idi 21 Nobiembre 2020.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Dagiti midia a mainaig iti Kamerun iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Kamerun manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Kamerun iti Curlie (iti Ingles)
- Wikimedia Atlas iti Kamerun


text:
Daga (planeta)
Ti Daga (wenno ti Daga) ket isu ti maikatlo a planeta manipud ti Init, ken ti kapusekan ket maikalima a kadakkelan kadagiti walo a planeta iti Sistema a Solar. Isu pay ti kadakkelan kadagiti uppat a naindagaan a planeta iti Sistema a Solar. Daytoy ket sagpaminsan pay a makunkuna a ti lubong, ti Asul a Planeta,[3] wenno babaen ti Latin a naganna a, Terra.[paammo 1]
Ti Daga ket naporma idi agarup a 4.54 bilion a tawtawen babaen ti panakapartuatna manipud ti solar a nebula, ken ti biag ket rimsua iti rabawna idi kaunegan ti maysa a bilion a tawtawen.[4] Ti planeta ket pagtaengan dagiti riwriw a sebbangan, a mairaman dagiti tao.[5] Ti biospera ti Daga ket naimudingan a nabalbaliwanna ti tangatang ken dagiti pay abiotiko a kasasaad iti planeta, a nagpakabael daytoy ti panakaiwarwaras dagiti aerobio nga organismo ken dagiti pay panakaporma ti tuon ti osono a daytoy ket, a kumaduaan ti magnetiko a lugar ti Daga, ket mangtiped kadagiti makadangran a solar a radiasion, a mangpalubos ti biag iti daga.[6] Ti maipapan ti bagi a tagikua ti Daga, ken dagiti pay bukodna a heolohiko a pakasaritaan ken panagliklikmut, ket pimmalubos ti panagrang-ay ti biag. Ti planeta ket manamnama a agituloy a makasuporta ti biag para kadagiti sumaruno a 500 a riwriw aginggana ti 2.3 a bilion a tawtawen.[7][8][9]
Ti ukis ti daga ket nabingbingay kadagiti nadumaduma a nasikkil a paset, wenno tektoniko a plato, nga umakar ti rabaw kadagiti panawen iti adu a riwriw a tawtawen. Agarup a 71% iti rabaw ket nasakopan babaen dagiti naapgad a danuma a taaw, nga adda dagiti nabati ket buklen dagiti kontinente ken is-isla a dagitoy amin a maitipon ket adda dagiti adu a danaw ken dagiti nadumaduma a pagtaudan iti danum a mangbukel ti hidrospera. Dagiti ungto ket kaaduan a naabongan kadagiti natanken a yelo (Antartiko a sabanas ti yelo) wenno baybay ti yelo (Artiko a gora ti yelo). Ti uneg ti planeta agnanayon nga aktibo, nga adda ti napuskola tuon iti medio a natangken a manta, maysa alikido a akin ruar a bugas nga agpataud ti magnetiko a lugar, ken maysa a natangken a landok a kaunegan a bugas.
Ti Daga ket makibiang kadagiti sabsabali a banag iti limbang, a naipangpangruna ti Init ken ti Bulan. Iti agdama, ti Daga ket likmutenna ti Init iti tunggal maysa a 366.26 paset ti panawen ken agtayyek iti bukodna a patayyekan, a maipada dagiti 365.26 a solar nga aldaw, wenno maysa a sidereal a tawen.[paammo 2] Ti pagtayyekan ti Daga a panagtayyek ket napakbo ti 23.4° nga umadayo manipud ti tindek iti bukodna a panaglikmut a plano, a agpataud daytoy ti panagdumaduam ti tiempo iti rabaw ti planeta iti paset ti panawen iti maysa a tropikal a tawen (365.24 a solar nga al-aldaw).[10] Ti maymaysa laeng a masna a satelite ti Daga, ket ti Bulan, a nangrugi nga agpalpalikmut iti daytoy idi agarup a 4.53 bilion tawtawen, a daytoy ket agpataud ti ugot dagiti taaw iti panawen ti Naladaw nga Adu a Panagbomba ket gapuanan ti naimudingan a panagbalbaliw ti enbironmento ti kalatakan a rabaw.
Dagiti mineral a rekurso ti planeta ken dagiti taudan ti biospera ket agparparawad kadagti rekurso nga inususar a panagsuporta ti sangalubongan a populasion ti nagtagitaoan.[11] Dagiti agtaeng ket naigrupoda kadagiti agarup a 200 a nawaya a naturay nga estado (193 mabigbigan ti Nagkaykaysa a Pagpagilian a naturay nga estado), a makibibiang babaen ti diplomasia, panabaniaga, komersia, ken milisia nga aksion. Dagiti kultura ti nagtagitaoan ket nakaparang-ay kadagit nadumaduma a panagkita iti planeta, a mairaman ti personipikasion a kas maysa a kinadios, ti pammati ti maysa a dalumpinas a Daga wenno iti Daga a kas ti sentro iti law-ang, ken ti maysa a moderno a perspektibo ti lubong a kas maysa a napagkaykaysa nga enbironmento a makasapul ti panagayaywan.
PaammoUrnosen
- ^ Babaen ti Kappon ti Internasional nga Astronomiko a timpuyog, ti termino a terra ket maususar laeng para iti panagnagan kadagiti nawatiwatat a masa ti daga iti selestial a bagbagi a saan a ti Daga. Cf. Blue, J. (2007-07-05). "Dagiti Panangilawlawaga Termino (Dagiti Langa a Kita)". Gazetteer iti Planetario Nomenklatura. US Geological Survey. Naala idi 2007-07-05.
- ^ Ti bilang dagiti solar nga aldaw ket basbassit ngem naysa ti bilang dagiti sidereal nga aldaw gapu ti panaglikmut a gunay ti Daga ti Init ket agarup kadagiti resulta iti maysa pay a panaglikmut iti planeta babaen ti pagtayyekanna.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Magun-od idiay online manipud ti Ahensia ti Intelihensia a Nailian a Heospatial-.
- ^ Ti palikaw ti Daga ket (gangani) pudno a 40,000 km gapu ti metro ket nakalibrado a naibatay ti ti agpayso a panagrukod iti daytoy – naisangsangayan a, 1/10-a riwriw iti kaadayo a nagbaetan dagiti ungto ken ti ekuador.
- ^ Drinkwater, Mark; Kerr, Yann; Font, Jordi; Berger, Michael (Pebrero 2009). "Panagsukisok iti Siklo ti Danum iti 'Asul a Planeta': Ti Kabasa ti Daga ken Kaapgad ti Taaw (SMOS) a mision" (PDF). ESA a Pakdaar. Europeano nga Ahensia ti Limbang (137): 6–15.
Ti Panagkita ti Daga, ti ‘Asul a Planeta’ [...] Idi immuna a napan iti limbang dagiti astronota, immunada a tinungawan ti Daga, ken tinawaganda ti pagtaengantayo ti ‘Asul a Planeta’.
- ^ See:
- Dalrymple, G.B. (1991). Ti Tawen ti Daga. California: Unibersidad ti Stanford a Pagmalditan. ISBN 0-8047-1569-6.
- Newman, William L. (2007-07-09). "Tawen iti Daga". Dagiti Serbiso ti Panagpablaak, USGS. Naala idi 2007-09-20.
- Dalrymple, G. Brent (2001). "Ti tawen iti Daga iti maikaduapuloa siglo: maysa a parikut (kaaduan a) an nasolbar". Heolihiko a Kagimongan, Londres, Naipangpangruna a Panakaipablaak. 190 (1): 205–221. doi:10.1144/GSL.SP.2001.190.01.14. Naala idi 2007-09-20.
- Stassen, Chris (2005-09-10). "Ti Tawen iti Daga". TalkOrigins Archive. Naala idi 2008-12-30.
- ^ May, Robert M. (1988). "Mano kadagiti sebbangan iti adda iti daga?". Siensia. 241 (4872): 1441–1449. Bibcode:1988Sci...241.1441M. doi:10.1126/science.241.4872.1441. PMID 17790039.
- ^ Harrison, Roy M.; Hester, Ronald E. (2002). Dagiti gapuanan ken Enbironmento nga Implikasion iti Panagadu ti UV-B Radiasion. Naarian a Kagimongan iti Kimiko. ISBN 0-85404-265-2.
- ^ Britt, Robert (2000-02-25). "Agyelo, Agprito wenno Namaga: Mano a Tiempo ti Nabati ti Daga?".
- ^ Carrington, Damian (2000-02-21). "Ti naipetsado para iti desierto a Daga". BBC News. Naala idi 2007-03-31.
- ^ Li, King-Fai; Pahlevan, Kaveh; Kirschvink, Joseph L.; Yung, Yuk L. (2009). "Ti tangatang a presion a kas maysa a masna a panagtimbeng ti para iti maysa a terstial a planeta nga adda ti maysa a biospera" (PDF). Dagiti Nagbanagan iti Nailian nga Akademia dagiti Siensia. 106 (24): 9576–9579. Bibcode:2009PNAS..106.9576L. doi:10.1073/pnas.0809436106. PMC 2701016. PMID 19487662. Naala idi 2009-07-19.
- ^ Yoder, Charles F. (1995). T. J. Ahrens (ed.). Sangalubongan a Pisika ti Daga: Maysa a Libro iti Maipapan ti Bagi a Panagitultuloy. Washington: Kappon ti Amerikano a Heopisiko. p. 8. ISBN 0-87590-851-9. Naala idi 2007-03-17.
- ^ Senso nga Opisina ti Estados Unidos (2 Nobiembre 2011). "World POP Clock Projection". Senso nga Opisina ti Estados Unidos Internasional a Pagibatayan ti datos. Naala idi 2011-11-02.


text:
Angadanan
Ti Angadanan ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Isabela iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti Angadanan ket nabingbingay a politikal iti 59 a barbaranggay.[2]
- Allangigan
- Aniog
- Baniket
- Bannawag
- Bantug
- Barangcuag
- Baui
- Bonifacio
- Buenavista
- Bunnay
- Calabayan-Minanga
- Calaccab
- Calaocan
- Kalusutan
- Campanario
- Canangan
- Centro I (Poblacion)
- Centro II (Poblacion)
- Centro III (Poblacion)
- Consular
- Cumu
- Dalakip
- Dalenat
- Dipaluda
- Duroc
- Lourdes (El Escaño)
- Esperanza
- Fugaru
- Liwliwa
- Ingud Norte
- Ingud Sur
- La Suerte
- Lomboy
- Loria
- Mabuhay
- Macalauat
- Macaniao
- Malannao
- Malasin
- Mangandingay
- Minanga Proper
- Pappat
- Pissay
- Ramona
- Rancho Bassit
- Rang-ayan
- Salay
- San Ambrocio
- San Guillermo
- San Isidro
- San Marcelo
- San Roque
- San Vicente
- Santo Niño
- Saranay
- Sinabbaran
- Victory
- Viga
- Villa Domingo
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Angadanan | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Tanap ti Cagayan Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion II (Tanap ti Cagayan)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion II (Tanap ti Cagayan)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion II (Tanap ti Cagayan)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion II (Tanap ti Cagayan)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Isabela". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Wikipedia:Dagiti nariesgo unay a plantilia
Iti panagsurot ti Wikipedia:Annuroten ti salaknib, ti panagsalaknib ti panid ket mabalin nga agnanayon a maipakat kadagiti amin a plantilia, dagiti baw-ing ti plantilia ken dagiti modulo a naikeddeng a kas nariesgo unay iti Wikipedia. No napno a nasalakniban, tapno dagitoy ket maurnos laeng dagiti administrador, wenno nasalakniban-bassit, tapno dagitoy ket maurnos laeng dagiti napasingkedan nga agar-aramat, dagitoy a plantilia ket nasken a mabaliwan laeng kalpasan ti konsenso kadagiti tungtungan a panid tapno maliklikan dagiti panagsusuppiat.
Dagiti kadawyan a rason no apay a ti plantilia wenno modulo ket naikeddeng a nariesgo unay:
- Ti plantilia wenno modulo ket adda iti lokasion a mabuybuya unay, ken saan a sariap a nasalakniban.
- Ti plantilia wenno modulo ket nailak-am iti adu unay a bilang ti pampanid.
- Ti plantilia wenno ti modulo a nakaaramidanna ket kankanayon a naisuksukat.
- Ti plantilia wenno modulo ket nailak-am kadagiti mensahe ti sistema.
Awan met dagiti permanente a naikeddeng a kriteria, ken awan met dagiti permanente a naikeddeng a bilang dagiti pannakailak-am, nga inus-usar a panangikeddeng no ti plantilia wenno modulo ket nariesgo unay. Ti tunggal maysa a plantilia wenno modulo ket naisinsinada a maikeddeng. No ti plantilia wenno modulo ket mainaig kadagiti biograpia ti sibibiag a tattao, daytoy ket mangpapigsa kadagiti ania man nga argumento a mangikeddeng ti kasakbayan a panagsalaknib ti plantilia wenno modulo.
Manakem[urnosen ti taudan]
Ti riesgo ti bandalismo ket umado para iti plantilia wenno modulo no adu ti pannakailak-am wenno pannakaipakita kadagiti mabuybuya unay a panid. Gapu ta dagiti agbasbasa ket makitadanto ti urnos kadagitoy a plantilia wenno modulo, mangited daytoy ti insentibo ti panagdadael ken mangipadakkel ti pannakadadael a maaramid babaen ti kasta a tignay.
Urayno ti kastoy a bandalismo ket napardas ken nalaka a maisubli, daytoy ket mabalin a makita ti adu a tao sakbay a maikkat wenno mabaliwan; ti panagsalaknib ket mangipababa ti kinariesgo. Gapu ta adda met dagiti bandalismo nga inar-aramid manipud dagiti nadumaduma a napasingkedan nga agar-aramat, ti napno a panagsalaknib ket mabalin a nasken tapno mapawilan dagiti makaabuso a panagurnos.
Dokumentasion ken ti kandado[urnosen ti taudan]
Dagiti nasalakniban-bassit ken napno a nasalakniban a plantilia ken modulo ket kadawyan nga addaan iti plantilia ti
{{Dokumentasion}}. Daytoy ket kargaanna ti saan a nasalakniban a panid ti /dok , tapno dagiti saan nga administrador wenno dagiti IP nga agar-aramat ket maurnosda ti dokumentasion ken dagiti kategoria. Daytoy ket automatiko pay a manginayon ti
{{pp-plantilia}} kadagiti nasalakniban a plantilia ken modulo, a mangipakita ti bassit a kandado iti suli ti kanawan a ngato ken ikategoriana ti plantilia a kas nasalakniban a plantilia. Manual laeng nga inayon ti
{{pp-plantilia}} kadagiti nasalakniban a plantilia a saan nga agus-usar ti
{{Dokumentasion}} (kaaduan a dagiti pungol a plantilia).
Ti baba ti nasalakniban a plantilia ket mabalin nga aglanga iti kastoy:
[--Maudi a linia para iti kodigo ti plantilia--]
{{Dokumentasion}}

Kitaen pay[urnosen ti taudan]
{{Nasalakniban}}– Ikabil daytoy a plantilia kadagiti tungtungan a panid tapno maka-kiddaw ti panagurnos iti maitunos a nasalakniban a panid.


text:
Al Gore
Ni Albert Arnold "Al" Gore, Jr. (nayanak idi Marso 31, 1948) ket nagserbi a kas ti maika-45 a Bise Presidente iti Estados Unidos (1993–2001), babaen ni Presidente Bill Clinton. Isuidi ti nominadopara iti Presidente ken napaay idi 2000 panagbutos ti presidente ti Estados Unidos urayno nangbak ti nadayeg a butos.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ NBC News and news services (Hunio 2, 2010). "'Ni Al ken Tipper Gore ket nagsina kalpasan ti 40 a tawtawen:Dagitoy dua ket nagsinadan ken agsinnaranayda nga agsuprta iti daytoy a panagikeddeng'". MSNBC. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 5 Hunio 2010. Naala idi Hunio 28, 2010.
- ^ New York Times staff (Oktubre 11, 2007). "Al Gore: Napardas a Biograpia". New York Times. Naala idi Hunio 26, 2010.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Al Gore iti Wikimedia Commons


text:
Birus
T birus[1] ket ti bassit a makaalis nga ahente a makapataud laeng iti uneg dagiti sibibiag a selula iti maysa nga organismo. Dagiti birus ket mabalinda nga alisan dagiti nadumaduma kita ti organismo, manipud kadagiti ayup ken dagiti mula aginggana ti bakteria ken archaea.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Rubino, Carl Ralph Galvez (2000). "bírus". Ilocano Dictionary and Grammar: Ilocano-English, English-Ilocano (iti Ingles ken Ilokano). University of Hawaiʻi Press. p. 119. ISBN 978-0-8248-2088-6.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Birus iti Wikimedia Commons


text:
Plantilia:Biddut
{{{1}}}
Daytoy a meta plantilia ket mangisubli ti kasasaad ti biddut, ken ti maysa a pagpilian a teksto ti mensahe ti biddut iti nalabbasit (makita ti agar-aramta). Daytoy ket us-usaren dagiti sabali a plantilia tapno makaipakita ti maysa a biddut, kas pagarigan ti imbalido a panangikabil, ken mabalin a maiparang iti editor wenno maala ken matengngel babaen dagiti sabali a plantilia.
Panagusar[urnosen ti taudan]
{{biddut|Ti maysa a biddut}}→ Ti maysa a biddut
{{biddut|message=Ti maysa a biddut}}→ Ti maysa a biddut
- Ipada, ti inusar iti Parser Function:
{{#expr:Foo}}→ Biddut a panangiyebkas: Di mabigbigan a balikas ti "foo".
{{#iferror:{{biddut|Foo}} | {{y}} | {{n}} }}→
Pagpilian nga etiketa[urnosen ti taudan]
Ti etiketa nga aglaon ti mensahe ti biddut ket mabalin a maited babaen ti parametro ti
tag , ngem mmangawat laeng ti
span,
div,
p, ken
strong, gapu ta dagita laeng ti mabigbigan babaen ti parser function
#iferror. Daytoy ket kasisigud iti
strong, ti etiketa a pinataud babaen ti
#expre. Ti mangpawil ti mensahe ti
strong , usaren dagiti sabali nga etiketa, a kas ti
tag=span.
- ABC
{{biddut|Ti maysa a biddut a panangipakita nga awan ti etiketa (kasisigud)}}XYZ → ABC Ti maysa a biddut a panangipakita nga awan ti etiketa (kasisigud) XYZ
- ABC
{{biddut|Ti maysa a biddut a panangipakita ti span|tag=span}}XYZ → ABC Ti maysa a biddut a panangipakita ti span XYZ
- ABC
{{biddut|Ti maysa a biddut a panangipakita ti div|tag=div}}XYZ → ABCTi maysa a biddut a panangipakita ti divXYZ
- ABC
{{biddut|Ti maysa a biddut a panangipakita ti p|tag=p}}XYZ → ABC
Ti maysa a biddut a panangipakita ti pXYZ
- ABC
{{biddut|Ti maysa a biddut a panangipakita ti strong|tag=strong}}XYZ → ABC Ti maysa a biddut a panangipakita ti strong XYZ
Datos ti plantilia[urnosen ti taudan]
TemplateData para iti Biddut
Ti plantilia ket mangisubli ti kasasaad ti biddutt, ken ti maysa a pagpilian a teksto ti mensahe ti biddut iti nalabbasit
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar


text:
Alaska
Nagsasabtan: 64°N 153°W / 64°N 153°W Ti Alaska ket isu ti kadakkelan kadagiti 50 nga estado iti Estados Unidos. Mabirukan idiay murdong ti amianan a laud iti Kontinente ti Amianan nga Amerika, nga addaan ti Kanada iti daya, ti Taaw Artiko iti amianan, ken ti Taaw Pasipiko iti laud ken abagatan, nga adda ti Russia nga adayo a lumaud iti ballasiwan ti Ilet Bering. Ti Alaska ket isu ti maika-4 a kabassitan kadagiti bilang ti umili ken isu ti kabassitan kadagiti kaisekan ti bilang ti umili kadagiti 50 nga estado.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Lehislasion ti Pagsasao idiay Estados Unidos". CompuServe.com. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2009-04-26.
- ^ "ITI KANGATUAN A KORTE PARA IT ESTADO TI ALASKA". RCN. Naala idi 2010-06-02.
- ^ a b "Elevations and Distances in the United States". United States Geological Survey. 2001. Naala idi Oktubre 21, 2011.


text:
Pagsasao a Hiligaynon
Ti Hiligaynon wenno Ilonggo ket pagsasao nga Austronesio a maar-aramat iti Akinlaud a Bisayas iti Filipinas kangrunaan iti kadagiti probinsia ti Iloilo ken Negros Occidental. Maisasao met kadagiti dadduma pay a probinsia iti Isla ti Panay, kas koma iti Capiz, Antique, Aklan ken Guimaras.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Mikael Parkvall, "Världens 100 största språk 2007" (Dagiti 100 a Kadakkelan a Pagsasao iti Lubong idi 2007), iti Nationalencyklopedin
- ^ Philippine Census, 2000. Table 11. Household Population by Ethnicity, Sex and Region: 2000
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Hiligaynon". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.


text:
让我们做一份烤盘,再做一份烤盘
- 幻灯片:20
使一个Pangisagana iti Daga Umuna a paset: Panangawat iti sistema ti Palay.检查
DAGITI MAKINA Ti TRAKTORA A PAGARADO Ti BOMBA A PAGPADANUM Ti MURISKI Ti SUYOD
Kabaelan ti nuang ti:§agarado iti 0.20个ektaria iti inaldaw§mangsimpa iti 1 ektaria a talon iti inaldaw
一个帕加拉多蒂动力犁nga addaan堤边圆盘犁Kapasidadna iti talon: 1.5号.6 .爱克塔里亚iti inaldaw Uppat ti pilidna a traktora a addaan sinan-plato a pagarado Kapasidadna iti talon: 3爱克塔里亚iti inaldaw
一个帕加拉多的力量犁(圆盘犁)Kapasidadna iti talon: 1 nga ektaria iti inaldaw.无犁板犁(0.5 nga ektaria iti inaldaw
Ti BOMBA A PAGPADANUM Narabaw A bunubon /kulukol Ricehull气化炉
Ti MURISKI Power Tiller nga addaan iti Boat tilon Kapasidadna iti talon: 2 nga ektaria maysa nga aldaw MURISKI Kapasidadna iti talon: 3 nga ektaria maysa aldaw MURISKI
Ti MURISKI浮动舵柄Kapasidadna iti talon: kadawyan a 1.8 nga ektaria iti maysa nga aldaw Laboy tiller(“Laboy”wenno para lubnak) Kapasidadna iti talon: 1 nga ektaria iti inaldaw (umuna a panangipadalan) 1.5 nga ektaria iti maysa nga aldaw (maikadua a panangipadalan)
i MURISKI Uppat Ti pilidna a traktora naddaan iti rotor Kapasidadna iti talon: 1.5 -2,我爱你,我爱你,我爱你.大米超级Curyat Kapasidadna iti talon: 0.5 .我爱她,我爱她
Ti MURISKI菲尔.水稻旋耕机:1.5 .我爱她,我爱她
两个人手扶拖拉机拉平机Kasapulan a bilang a agtrabaho: 2 a tao Kapasidadna iti talon: 2 a ektaria iti maysa nga aldaw
inayo idilig/idasig ARADO动力犁nga addaan iti堤边圆盘犁5.还6 nga ektaria iti maysa nga aldaw Uppat ti pilidna nga (traktora addaan来pagarado sinanplato 3 nga ektaria来maysa nga aldaw耕耘机nga addaan来pagarado sinan-plato 1 nga ektaria来maysa nga aldaw耕耘机nga addaan来犁板耕耘0.5 .我爱她,我爱她
MURISKI inayo idilig/idasig动力舵柄nga addaan pangmuriski 2 egtaria 3 maysa nga aldaw船舵柄3 egtaria 3 maysa aldaw浮动舵柄1.8 nga ektaria iti maysa nga aldaw Laboy tiller 1 nga ektaria iti maysa nga aldaw (umuna a panangipadalan) 1.5 .可以用它的转子1.5 -2年
巫统还一个panagaramat iti makina Ti mangaramat•Agusar来proteksion nga aruaten•Suroten dagiti alagaden还一个mangsaluad iti bagi Ti makina•巫统还一个panagaramat iti makina•Inaldaw nga amirisen——kitaen dagiti naglukay turnilio, naikkat partena, nakuppit partena, dagiti杰克逊nasken malanaan,肯.达杜马支付•Ikkan iti or ken attension iti makina a kasapulanna ti inigida a matarimaan tapno maliklikan ti pannakadadael dagiti partena
解决方案:Amirisen ti suaganad Tangke/linia ti gasolina/krudo Adda nagsullat iti linia ti gasolina/krudo Sagatan ti sumrek nga angin Siliniador Kaadu ti asete/krudo
解决方案:Amirisen ti sumaganad•活塞环•naglukay a parte a mairutan•turnilio
解决方案:Amirisen ti sumaganad•preno - awan ti preno•Naisina ti landok a konektado ti preno ken ti landok
解决方案:Amirisen ti suaganad•arado - nappelan /namalan iti pitak•kaadu ti grasa dagiti bering•nadadael ti bering
问题是,如果你是异教徒,那么你就是一个普通的信徒,如果你是一个力量的耕耘者,那么你就是一个普普通通的信徒,那么你就是一个柏拉图的信徒.Tangke ti gasolina/krudo, linia ti gasolina/krudo, sagatan ti sumrek nga angin, siliniador, Tangke ti asete活塞环,naisina a turnilio, naglukay a parte Preno, landok a konektado iti Preno ken dram ti Preno Arado, awan grasa dagiti bering, narumek ti bering
指导演示设计师:Dr. Karen Eloisa Barroga Ms. Ella Lois Bestil Dagiti naggapuan ken nangrebisar iti teknikal a linaonna: Engr.阿诺德·朱利亚诺和工程师.注:Naadaptar manipud iti Power.我想说的是:工程师.Arnold Juliano和Josue Falla mabalinyonga usarem, nayunan, ken mangaramid,一个男人,一个日常玩具,一个演讲,一个pangkomeral.我是一个更大的那加普那人.他是一名护士,他是一名美甲师.大米.Naaramid idi 2011文本:0920 -911 -1398


text:
San Marino
Nagsasabtan: 43°56′30″N 12°27′30″E / 43.94167°N 12.45833°E
Ti San Marino, opisial a ti Republika ti San Marino[2][7] (/sæn məˈriːnoʊ/ (dengngen) san-mə-REE-noh; Italiano: Repubblica di San Marino) ken naamammuan pay a kas ti Katalnaan a Republika ti San Marino[7] (Italiano: Serenissima Repubblica di San Marino), ket maysa nga enclave a mikroestado a napalikmutan babaen ti Italia, mabirukan daytoy idiay Italiano a Peninsula idiay amianan a daya a bangir ti Kabambantayan Apennine. Ti kadakkelna ket sumurok laeng a 61 km2 (24 sq mi) nga adda ti nakarkulo a populasion ti sumurok a 32,000. Ti kapitoliona ket ti Siudad ti San Marino. Ti San Marino ket adda ti kabassitan ti populasion kadagiti amin a kameng ti Konsilo ti Europa. ken ti maipapan ti batay-linteg a republika iti lubong, a kas ti tuloy ti monastiko a komunidad a nabangon idi 3 Septiembre 301, babaen ti kantero a ni Marinus ti Rab. Ti salaysay ket nangibagbaga a ni Marinus ket pinanawanna ti Rab, nga idi ket Romano a kolonia ti Arba, idi 257 idi ti masakbayan nga emperador, a ni Dioclesiano, ket nangited ti bilin para iti panagpatakder manen kadagiti diding ti siudad ti Rimini, a dinadael idi babaen dagiti Liburnio a pirata.
Ti batay-linteg ti San Marino, a napakabaelan idi 1600, ket naikedkeddeng babaen ti kaaduan nga isu ti kaduogan a naisurat a maus-usar pay laeng a batay-linteg iti lubong.[8] Nupay kasta, ti San Marino ket awan iti porma a batay-linteg, ngem embes ket nga iturturayan babaen ti Leges Statutae Republicae Sancti Marini, dagiti serie ti innem a libro, a naisurat iti Latin idi naladaw a maika-16 a siglo a mangibagbaga ti politikal a sistema ti pagilian, ken dagiti daduma pay a banag.[9]
Ti ekonomia ti pagilian ket nangruna nga agkamkammatalek iti pinansia, industria, dagiti serbisio ken turismo. Maysa daytoy kadagiti kabaknangan a pagilian iti lubong iti termino iti GDP (tunggal maysa a tao), nga adda dagiti bilang a maipada kadagiti karang-ayan arehion ti Europa. Ti San Marino ket naikedkeddeng nga adda ti natalinaay unay nga ekonomia, nga adda ti kabaan a gatad kadagiti awan trabaho idiay Europa, nga awan ti nailian nga utang ken adda ti maysa a pakatda a busbos.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Wayawaya iti Lubong - San Marino (2003)". Nangato a Komisioner para kadagiti Tao a Nagkamang. Naala idi 29 Disiembre 2012.
- ^ a b c d San Marino a naikabil iti The World Factbook (iti Ingles)
- ^ [1], Upeceds, Gobierno ti San Marino. Naala idi Peb.24, 2013.
- ^ a b c d Conto della Generazione dei Redditi Nazionali, Upeceds, Gobierno ti San Marino. Naala idi Hunio 6, 2010.
- ^ a b c d Dagiti Pangibagbagaan ti Panagrang-ay ti Lubong, Banko ti Lubong. Nota: "PPP a pagbaliwen a banag, GDP (LCU ti tungngal maysa a internasional a $)" para iti Italia ket nausar.
- ^ "San Marino" (PDF). Dagiti Estadistika a Programa ti UNECE. UNECE. 2009. Naala idi 13 Marso 2010.
- ^ a b "San Marino". Encyclopædia Britannica. 2012. Naala idi 1 Marso 2011.
- ^ Biblioteka ti LInteg ti Kongreso ti Estados Unidos. "Alagaden ti LInteg iti Online: San Marino". Naala idi 21 Mayo 2008.
- ^ "Ti Estados Unidos ket adda "ti kapautan a nabatbati a batay-linteg."". PolitiFact.com. Naala idi 2012-09-26.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti San Marino iti Wikimedia Commons
Wikimedia Atlas iti San Marino
- San Marino iti Curlie (iti Ingles)


text:
Sasao a Bit–Khang
Ti sasao a Bit–Khang ket buklen dagiti sumagad a pagsasao:
Ti sasao a Bit–Khang ket naisasao idiay akin-abagatan a Tsina, akin-amianan a Laos, ken akin-amianan a laud a Bietnam.
Pannakaidasig[urnosen | urnosen ti taudan]
Insingasing ni Paul Sidwell (2014)[2] a dagitoy a pagsasao ket mangbukel iti subgrupo iti Palaungiko, gapu ta mangipakitada kadagiti leksikal a panagpabaro iti kaunegan ti Palaungiko a kas ti 'mata', 'apoy', 'dara', ken 'katawa'.
Inpagpagarup ni Sidwell (2014) a ti Bit–Khang ket mabalin a nagtaud iti Akindaya a Palaungiko, gapu kadagiti nadumaduma nga isoglosa a pakibinningayanna iti Waiko, Lametiko, ken Angkuiko, ngem kanungpalan a nakaro a naleksipikado babaen ti Khmuiko idi dagiti agsasao iti Bit-Khang ket nagpadayada idiay teritorio ti Khmuiko.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Khao–Bit". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
- ^ Sidwell, Paul. 2014. "Khmuic classification and homeland". Mon-Khmer Studies 43.1:47-56.


text:
Karne
Ti karne ket lasag ti ayup a makmakan a kas taraon.[1]:1 Ti tattao ket omniboro, ken nagananupen ket pimmatmatay kadagiti ayup manipud kadagidi prehistoriko a panawen. Ti kaada ti sibilisasion ket nangpalubos ti panagpaamo kadagiti ayup a kas dagiti manok, karnero, dagiti baboy ken bakae, ken nagtungpalan ti panag-usar kadagitoy iti panagpataud ti karne iti industrila a gatad.
Ti karne ket kangrunaan a buklen iti danum ken protina, ken kadawyan a sinidsida a mairaman dagiti sabali a makan. Daytoy ket mabalin a kilawen ngem kadawyan daytoy a malutluto ken narekaduan kadagiti nadumaduma a waya. No saan a maproseso, daytoy ket mabangles iti kaunegan dagiti oras wenno al-aldaw.
Ti panagsida tikarne ket agdumaduma iti sangalubongan, depende iti kultural ken relihioso a pagkayatan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Lawrie, R. A.; Ledward, D. A. (2006). Siensia ti karne ni Lawrie (Maika-7 nga ed.). Cambridge: Woodhead Publishing Limited. ISBN 978-1-84569-159-2.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig iti Karne iti Wikimedia Commons


text:
Nailian a Parke ti Subteraneo a Karayan ti Puerto Princesa
Ti Nailian a Parke ti Subteraneo a Karayan ti Puerto Princesa ket nasalakniban a lugar iti Filipinas a mabirukan iti agarup a 50 kilometro (30 mi) iti amianan ti sentro ti siudad ti Puerto Princesa, Palawan. Ti karayan ket makunkuna pay iti Karayan iti Uneg ti Daga ti Puerto Princesa. Ti nailian a parke ket mabirukan idiay Kabambantayan ti San Pablo iti akin-amianan a pantar ti isla. Daytoy ket nabeddengan babaen ti Luek San Pablo iti amianan ken ti Karayan Babuyan iti daya. Ti Gobierno ti Siudad ti Puerto Princesa ket tinartaripatona ti Nailian a Parke manipud idi 1992. Ti ruangan ti subteraneo a karayan ket nabiit a pagnaen manipud idiay iti ti Sabang.
Idi 2010, ti grupo dagiti enbironmentalista ken dagiti heologo ket naduktalanda a ti uneg iti daga a karayan ket addaan iti maikadua a kadsaaran, isu a daytoy ket mabalin nga addaan kadagiti bassit a dissuor iti uneg ti kueba. Nakabirukda pay ti simborio ti kueba nga agrukod iti 300 m (980 ft) iti ngato ti uneg ti daga a karayan, dagiti pormasion ti bato, dagiti dakkel a kurarapnit, ti adalem nga abut ti danum iti uneg ti karayan, dagiti adu pay a pagayusan ti danum ti karayan, ti sabali pay a nauneg a kueba, ken dagiti dadduma pay nga ayup ti baybay. Dagiti naun-uneg a lugar ti uneg ti daga a karayan ket ganggani nga imposible a masukimat gapu ti kabassit ti oksiheno.
Idi Nobiembre 11, 2011, ti Karayan iti Uneg ti Daga ti Puerto Princesa ket probisional a napili a kas maysa kadagiti 7 a baro a siddaw iti katutubo. Daytoy a panagpili ket opisial a naikeddeng idi Enero 28, 2012.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti parke ket addaan iti bantay a langa ti daga iti karst a kalisa. Ti Kueba San Pablo ti Uneg ti Daga a Karayan ket at-atiddog ngem 24 km (15 mi) ken aglaon ti maysa a 8.2 km (5.1 mi) a kaatiddog a paset ti uneg ti daga iti Karayan Cabayugan. Ti karayan ket lasatenna ti kueba sakbay a dagus nga agayus idiay Baybay Abagatan Tsina ken mabalin a madaliasat babaen ti bangka aginggana iti 4 km (2.5 mi) iti uneg manipud iti baybay. Ti kueba ket mangiraman kadagiti nangruna a pormasion dagiti estalaktita ken dagiti estalagmita, ken dagiti nadumaduma a dadakkel a kamara, a mairaman ti 360-metro nga agatiddog a Kamara Italiano nga addaan iti agarup a 2.5-riwriw kuadrado metro a tomo. Daytoy ket maysa kadagiti kadakkelan a kuarto ti kueba iti lubong.[1] Ti akin-baba a paset ti karayan nga aginggana iti 6 km manipud iti baybay, ket suheto kadagiti impluensia ti ugot. Manipud iti pannakaduktal idi 2007 ti maysa a karayan iti uneg ti daga idiay Peninsula ti Yucatan ti Mehiko,[2] ti Subteraneo a Karayan ti Puerto Princesa ket isu idi ti kaatiddogan a subteraneo a karayan iti lubong.
Ti lugar ket mangirepresenta pay ti habitat para iti konserbasion ti biodibersidad. Ti lugar ket aglaon ti napno a bantay agingana iti baybay nga ekosistema ken addaan daytoy ti maysa kadagiti kangrunaan a bakir iti Asia. Daytoy ket naibagbaga a kas Lugar a Tawid ti Lubong ti UNESCO idi Disiembre 4, 1999.
Flora[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti parke ket addaan kadagiti nadumaduma a pormasion ti bakir a mangireresenta ti walo kadagiti sangapulo ket tallo a kita ti bakir iti tropikal nga Asia, kas dagiti kabakiran ti ultramapiko a daga, kabakiran kadagiti kalisa a daga, montane a bakir, bakir ti kalugnakan ti nasadiwa a danum, tropikal a katuduan a bakir ti tanap, bakir ti karkarayan, bakir ti aplaya,ken bakir ti parakad. Dagiti agsuksukimat ket nakailasinda kadagiti ad-adu ngem 800 a sebbangan ti mula manipud kadagiti 300 a henero ken dagiti 100 a pamilia. Dagitoy ket mairaman ti saan a basbassit ngem 295 a kaykayo a kaaduan babaen dagiti sebbangan ti dipterocarpaceae. Iti bakir ti tanap, dagiti dakkel a kayo a kas ti Dao (Dracontomelon dao), Ipil (Intsia bijuga), Dita (Alstonia scholaris), Amugis (Koordersiodendrum pinnatum), ken Apitong (Dipterocarpus gracilis) ket kadawyan dagitoy. Dagiti sebbanagn ti bakir ti aplaya ket mairaman ti Bitaog (Calophyllum inophyllum), Pongamia pinnata, ken Erynthia orientalis. Dagiti dadduma pay a sebbangan ti mula ket mairaman ti Almaciga (Agathis philippinensis), Kamagong (Diospyros pulganensis) Pandan (Pandanus sp.) Anibong, ken Ratan ('Calamus sp.)
Fauna[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti billit ket mangbukel ti kadakkelan a grupo dagiti bertebrado a mabirukan iti parke. Kadagiti 252 a sebbangan ti billit nga ammo nga adda iti Palawan, ti dagup dagiti 165 a sebbangan dagiti billit ket nairehistron iti parke. Daytoy ket mangirepresenta ti 67% iti dagup dagiti billit ken dagiti amin a 15 nga endemiko a sebbangan ti billit ti Palawan. Dagiti nagruna a sebbangan a makitita iti parke ket ti asul teltel a loro (Tanygnathus lucionensis), ti Tabon scrub fowl (Megapodius cumunigii), myna ti turod (Gracula religiosa), kalaw ti Palawan(Anthracoceros marchei), ken ti puraw barokong nga agila ti baybay (Halitutus leucogates).
Adda pay dagiti 30 a sebbangan ti mamalia a nairehistron.[3] Kaaduan kadagiti mapalpliiw a mangmangan iti bakir ken ti igid ti baybay no ababa ti ugot ket ti atiddog ti ipusna a macaca (Macaca fascicularis), ti laeng sunggo a mabiruka iti daytoy a lugar. Dagiti dadduma pay a sebbangan ti mamalia iti parke ket ti nabarbasan a baboy (Sus barbatus), bearcat (Arctictis binturong), Palawan stink badger (Mydaus marchei) ken ti anaping ti Palawan (Hystrix pumilus)
Adda pay dagiti 19 nailasenen a sebbangan ti reptilia, walo kadagitoy ket endemiko.[3] Dagiti kadawyan a sebbangan iti lugar ket mairaman dagiti dakkel nga agsidsida a kas ti kadawyan a retikulado a beklat [Python reticulates], ti monitor nga alutiit (Varanus salvator) ken ti berde ti tapingar nga alutiit (Bronchocoela cristatella). Dagiti ampibia ket mairaman dagiti sangapulo a sebbangan. Ti tukay ti kakaykawan ti Filipinas (Rana acanthi) ket isu ti kaaduan ken kankanayon a masarsarakan. Ti maysa a sebbangan, ti Barbourula busuangensis, ken endemiko iti Palawan ket napaliiw pay iti daytoy a lugar.
Dagiti nangruna ket dagiti siam a sebbangan ti kurarapnit, dua a sebbangan dagiti swiftlet ken mabirukan pay iti kueba ti ablat a lawwalawwa (Stygophrynus sp.), ken ti baka ti baybay (Dugong dugon) ken sippit kali a pawikan (Chelonia mydas) a mangmangan iti pantar a lugar ti parke.
Dagiti ladawan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Subteraneo a Karayan ti Puerto Princesa". Wondermondo.
- ^ Roach, John (5 Marso 2007). "Kaatiddogan a Karayan iti Uneg ti Daga ket Naduktalan idiay Mehiko, Kinuna dagiti Agbatbatok". National Geographic. National Geographic Society. Naala idi 2008-09-05.
- ^ a b Madulid, 1998
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Nailian a Parke ti Subteraneo a Karayan ti Puerto Princesa iti Wikimedia Commons


text:
Pirineos
Ti Pirineos wenno Pirineo ( Espaniol: Pirineos wenno Pirineo, Pranses: Pyrénées, Aragones: Perinés, Katalan: Pirineus, Oksitano: Pirenèus, Basko: Pirinioak wenno Auñamendiak), ket kabambantayan idiay abagatan a laud ti Europa a mangporma ti masna a pagbeddengan a nagbaetan ti Pransia ken Espania.Daytoy ket isinana ti Peninsula ti Iberia manipud kadagiti amin a kontinental a Europa, daytoy ket gumay-at iti agarup a 491 km (305 mi) manipud iti Luek ti Biskaya (Kabo Higuer) aginggana idiay Baybay Mediteraneo (Kabo ti Creus).
Iti kaaduan, ti nangruna a tuktok ket mangporma ti dakkel a panangisina a nagbaetan ti Pransia ken Espania, a naibaet iti bassit-usit a pagilian ti Andorra. Ti Balangat ti Aragon ken ti Pagarian ti Navarra ket naipakasaritaan a naigay-at kadagiti dua a bangir ti kabambantayan, nga adda ti bassit ti akin-amianan a paset ket adda itan iti Pransia ken ti dakdakkel nga akin-abagatan a paset ket paset itan ti Espania.[1][2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Pangyuna ti "Dokumento ti linteg ti Pagsasao a Katalan"
- ^ Collins Road Atlas of Europe. Londres: Harper Collins. 1995. pp. 28–29. ISBN 0-00-448148-8.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Belloc, Hilaire (1909). The Pyrenees. Methuen & Co., Londres.
- Edelmayer, Friedrich (2012). The Pyrenees Region (iti Aleman ken Ingles). Institute of European History.
- Paegelow, Claus (2008). Pyrenäen Bibliografie. Andorra, spanische & französische Pyrenäen, Pyrenees Bibliography. Andorra, Spain & French Pyrenees (iti Aleman ken Ingles). Verlag Claus Paegelow. ISBN 978-3-00-023936-6.
dominio a publiko: Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Pyrenees". Encyclopædia Britannica (iti Ingles) (Maika-11 nga ed.). Cambridge University Press.Mangiraman daytoy nga artikulo iti teksto manipud iti pablaak a mabirukan itan iti
- Tony Milne, 10 Manuels and a Manolete, A carpark-to-peak guide to the high Pyrenees, Handmaid Books, 2013. Naipablaak it iInggles iti Kindle.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Pirineos iti Wikimedia Commons
- (iti Ingles) Opisila a website ti Nailian a Parke ti Pireneos ti Pransia
- Nalatak a Daldalan: Pirineos, manipud iti website ti Instituto de Turismo de Espania
- Dagiti Glasier ti Pirineos ti Espania
- Les Amis du Livre Pyrénéen (bibliograpia ti pakasaritaan ti Pirineos)
- Website ti 360° a Potograpia dagiti Panoramiko


text:
Tulag ti Versailles
Ti Tulag ti Versailles (Pranses: Traité de Versailles) ket maysa kadagidi tulag ti kappia idi nagpatingga ti Umuna a Sangalubongan a Gubat. Daytoy ti nangipatingga ti kasasaad iti gubat a nagbaetan ti Alemania ken dagiti Bileg ti Aliado. Daytoy ket napirmaan idi Hunio 28 1919, ti apag-isu a lima a tawen kalpasan ti pannaka-asasinado ni Arkduke Franz Ferdinand. Dagiti sabali a Sentral a Bileg iti bangir ti Alemania iti Umuna a Sangalubongan a Gubat ket naibinglay kadagiti sabali a tulagan.[1] Urayno ti panangisardeng ti gubat, a napirmaan idi Nobiembre 11 1918, ket isu daytoy ti pudno a nangisardeng ti panaglalaban, daytoy ket nagpaut ti innem a bulan kadagiti tinnulagan idiay Konperensia ti Kappia ti Paris ti pannakalpas ti ti tulagan ti kappia. Ti tulagan ket nairehistro idi babaen ti Sekretario ti Liga ti Pagpagilian idi 21 Oktubre 1919, ken naimaldit kadagidi Serie ti Tulag Ti Liga ti Pagpagilian .
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti dakamat
- ^ Ti Tulag ti Saint-Germain-en-Laye (1919) iti Austria; Ti Tulag ti Neuilly-sur-Seine iti Bulgaria; Ti Tulag ti Trianon iti Hungaria; Ti Tulag ti Sèvres iti Otomano nga Imperio; Davis, Robert T., ed. (2010). Ganganaet nga Annuroten ti Estados Unidos ken Nailian a Seguridad: Kronolohia ken pagsurotan para iti maika-20 a Siglo. 1. Santa Barbara, California: Praeger Security International. p. 49. ISBN 978-0-313-38385-4.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Andelman, David A. (2008). Ti Natumek a Kappia: Ti 1919 a Versailles 1919 ken ti Pateg a Binayadantayo Tatta nga Aldaw. New York/London: J. Wiley. ISBN 978-0-471-78898-0.
- Bell, Dagiti Taudan ti Makadua a Sangalubongan a Gubat
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ti Tulag ti Versailles: Ti Panagrepaso Manen Kalpasan ti 75 a Tawtawen, Boemeke, Manfred F., Gerald D. Feldman, ken ni Elisabeth Gläser, dagiti nagsurat. Washington, DC: Naipakasaritaan a Patakder ti Alemania, 1998.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig iti Tulag ti Versailles iti Wikimedia Commons
- Dagiti retrato ti dokumento


text:
Pagsasao a Malayo Kedah
Ti pagsasao a Malayo Kedah wenno Kedah (ammo pay a kas Pelat Utara wenno Loghat Utara 'Akin-amianan a Dialekto') makunkuna pay idiay Tailandia a kas "Satun Malay" (มลายูสตูล) ket ti karuay ti sasao a Malayano a kangrunaan a naisasao idiay akin-amianan a laud dagiti akin-amianan nga estado ti Malaysia ti Perlis, Kedah, Penang, ken akin-amianan a Perak ken dagiti akin-abagatan a probinsia ti Tailandia iti Trang, Satun ken dagiti parte ti Yala, ti panagusar ti Malayo Kedah ket historikal idi a naipaatiddog idiay amianan aginggana iti isla ti Phuket sakbay a sinukatan babaen ti pagsasao a Tailandes.
Ti Malayo Kedah ket mabalin a mabingbingay kadagiti nadumaduma a dialekto, a mairaman ti Kedah Persisiran (pagalagadan), Baling wenno Kedah Hulu, Kedah Utara, Perlis-Langkawi, Penang ken dagiti dadduma pay nga adda iti ruar ti Malaysia. Kitaen ti sasao a Malayano para iti panangiyasping dagiti dialekto ti Kedah Persisiran, Penang ken Baling.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Malayo Kedah iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Kedah Malay". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.


text:
Naam-ammok ni Ma’am Claire Aguirre-Sumahit bayat iti panakaisayangkat ti GUMIL convention idi idiay Curimao, Ilocos Sur. Ket nangrugi met ti panakaam-ammok iti literaturana iti saritana a Kilabban.
Maikaddua a panagsarakmi bayat iti panakaisayangkat ti taripnong ti GUMIL Filipinas iti mabangbangon a Balay Ti Gumil iti Suso, Santa Maria, Ilocos Sur. Kadduana dagiti gagayyemna, naibagana idi ti panagpasiarda iti Pinsal Falls iti Santa Maria, Ilocos Sur ken ti simbaan ti Santa Maria a maysa a heritage site.
Linawas, rummuar ti salaysayna iti Bannawag. Kuna dagiti agnanaed ditoy Candon a saan a makauma ken makaited inspirasion dagiti pablaakna. Adda ti silaw nga ipaayna. Manipud iti kapadasanna idi kinaubbingna ditoy Candon agingga iti panagpakpakadana.
Adu laketdi ti maikawa iti panagpakada ni Ma’am Claire. Pimmusay idi Agosto 17, 2009 iti tawenna a 70.
Pakairamanan kadagiti dinto aglumen a saritana a nabasbasa ket ti Kilabban, Ni Doktor Danny, Ni Ma’am Ela, Sagut, Resibo, ken Tagaang.
Naipasngay ni Ma’am Claire iti San Jose, Candon, Ilocos Sur idi Oktubre 6, 1938 sa nagnaed iti Baguio City ken ti pamiliana. Ti kaingungotna ket ni Wilfredo Sumahit a tubo ti Cabugao ken dagiti annakda: Olga Joy ken Brent Damatac; Ariel; Terry ken Joy; Hosanna ken Michael Chavez; Hadassah ken Timothy Fischer; ken Lemuel ken Ellen.
Nagserbi kas maestro iti High School Department iti University of Baguio ken nagsursurat pay iti Baguio Midland Courier. Kameng ken opisial iti GUMIL.
Agyamankami kenka, Ma’am Claire.


text:
Dagiti lehislatibo a distrito iti Ilocos Sur
Dagiti Lehislatibo a Distrito iti Ilocos Sur, ket dagiti umuna ken maikadua a distrito, ket isu dagitoy ti agdama a pannakabagi iti probinsia iti Ilocos Sur iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas.
Daytoy a probinsia ket nabingbingay idi kadagiti tallo a kongresional a distrito manipud idi 1907 aginggana idi 1919. Ti Abra ket isu ti naudi a nairepresenta a kas paset iti daytoy a probinsia ken ti awan tattan a maikatlo a distrito idi 1919, kalpasan ti pannakaisublina a kas maysa a probinsia idi Marso 3, 1917 babaen ti Tignay Bilang. 2683 a nagbilin ti bukodna a pannakabagi, a daytoy ket nagpabassit ti dua a distrito ti Ilocos Sur.
Ti pannakaaramid ti Tignay Bilang. 2877 idi 1920 ket inurnos na ti amianan a laud ti Luzon, babaen ti panagikkat ti subprobinsia iti Amburayan idiay saan a nabingbingay a Probinsia ti Bantay ken naikapet dagiti dadduma a munisipalidad, ti Alilem, Ilocos Sur, Sigay, Sugpon, Suyo, ken ti kapitoliona a Tagudin a naipan dagitoy iti Ilocos Sur. Ti Lepanto a subprobinsia ti ili ti Angaki, Concepcion, San Emilio ken ti kapitoliona a Cervantes ket naikabilda babaen ti pannakaturay iti Ilocos Sur.
Daytoy a probinsia ket nairepresenta iti Temporario a Nailian a Kongreso a kas paset iti Rehion I manipud idi 1978 aginggana idi 1984, ken naelektado ti dua a pannakabagi a sapasap iti Kadawyan a Nailian a Kongreso idiay 1984. Ti Ilocos Sur ket nataginayon na ti dua a kongresional a distrito babaen ti baro a Batay-linteg a napasingkedan idi Pebrero 7, 1987, ken dagiti nabutosan a kamkameng iti naipulang a Kamara dagiti Pannakabagi a nangrugi met laeng iti dayta a tawen.
Ti umuna a distrito iti Ilocos Sur ket isu kadagiti orihinal a pannakabagi ti distrito a nanipud idi 1907 a saan a nagbalbaliw ti teritorio a nasakupan, a mairaman ti immuna a distrito ti Albay, ti immuna distrito iti Ilocos Norte ken ti maikadua, ken ti immuna a distrito iti Iloilo.
Umuna a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Siudad: Siudad ti Vigan
- Munisipalidad: Cabugao, Magsingal, San Juan (Lapog), Santa Catalina, Santo Domingo, Sinait, Bantay (naisubli idi 1911), Caoayan (naisubli idi 1911), San Vicente (naisubli 1911), San Ildefonso (naisubli idi 1919)
- Populasion (2015): 292,280
-  ^1 Naidutok iti Komision ti Filipinas idi 1913
-  ^2 Nagtakem iti opisina kalpasan ti panangabak iti espesial a panagbubutos a natengngel idi 13 Oktubre 1913 tapno agtakem iti nabakante a tugaw
-  ^3 Naasasinado idi agtaktakem idi Oktubre 10, 1970.
-  ^4 Nagrenunsia idi Marso 7, 2011 kalpasan ti pannakabasol babaen ti Kangatuan a Korte iti Hong Kong para iti panagtagikua iti dakes a gamut.
-  ^5 Nagtakem idi Mayo 30, 2011. Nabutusan ti espesial a panagbubutos idi Mayo 28, 2011 tapno lippasen ti panagturay ni Ronald V. Singson.
Maika-2 a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Siudad: Siudad ti Candon
- Munisipalidad: Banayoyo, Burgos, Galimuyod, Lidlidda, Nagbukel, Narvacan, Salcedo (Bauguen), San Esteban, Santa, Santa Cruz, Santa Lucia, Santa Maria, Santiago, Alilem (naipulang manipud ti Mountain Province 1920), Cervantes (naipulang manipud ti Mountain Province 1920), Gregorio del Pilar (Concepcion) (transferred from Mountain Province 1920), Quirino (Angaki) (naipulang manipud ti Mountain Province 1920), San Emilio (naipulang manipud ti Mountain Province 1920), Sigay (naipulang manipud ti Mountain Province 1920), Sugpon (naipulang manipud ti Mountain Province 1920), Suyo (naipulang manipud ti Mountain Province 1920), Tagudin (naipulang manipud ti Mountain Province 1920)
- Populasion (2015): 397,388
1907–1919[urnosen | urnosen ti taudan]
- Munisipalidad: Candon, Narvacan, Santa Cruz, Santa Lucia, Santa Maria, Santiago, San Esteban (naipulang idi 1911)
1919–1922[urnosen | urnosen ti taudan]
- Munisipalidad: Candon, Narvacan, San Esteban, Santa, Santa Cruz, Santa Lucia, Santa Maria, Santiago, Banayoyo (naibangon idi 1919), Lidlidda (naibangon idi 1919), Nagbuquel (naibangon idi 1919), Burgos (Nueva Coveta) (naibangon idi 1920), Bauguen (naibangon idi 1922), Galimuyod (naibangon idi 1922)
Maika-3 a distrito (awanen)[urnosen | urnosen ti taudan]
- Munisipalidad: Bangued, Bucay, Dolores, La Paz, Pidigan, Pilar, San Quintin, Santa, Tayum
Sapasap (awanen)[urnosen | urnosen ti taudan]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas


text:
Siay
Ti Siay ket maysa a maika-2 a klase klase nga ili iti probinsia ti Zamboanga Sibugay iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siay ket nabennebenneg iti 29 a barbaranggay.[2]
- Bagong Silang
- Balagon
- Balingasan
- Balucanan
- Bataan (Dacanay)
- Batu
- Buyogan
- Camanga
- Coloran
- Kimos (Kima)
- Labasan
- Lagting
- Laih
- Logpond
- Magsaysay
- Mahayahay
- Maligaya
- Maniha
- Minsulao
- Mirangan
- Monching
- Paruk
- Poblacion
- Princesa Sumama
- Salinding
- San Isidro
- Sibuguey
- Siloh
- Villagracia
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Siay | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Peninsula ti Zamboanga Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion IX (Peninsula ti Zamboanga)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion IX (Peninsula ti Zamboanga)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion IX (Peninsula ti Zamboanga)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion IX (Peninsula ti Zamboanga)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Zamboanga Sibugay". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Franklin Pierce
Ni Franklin Pierce (Nobiembre 23, 1804 – Oktubre 8, 1869) ket isu idi ti maika-14 a Presidente iti Estados Unidos (1853–1857) ken is-isu laeng ti Presidente a nanipud idiay New Hampshire. Ni Pierce ket maysa idi a Demokratiko ken maysa a "nagmaskara ti masa" (mysa a Taga-amianan nga adda iti Abagatan a pannakipagrikna)[1] a nagserbi idiay Kamara dagiti Pannakabagi iti Estados Unidos ken ti Senado. Ni Pierce ket nakilaban ti Gubat ti Mehikano-Amerikano ken nagbalin a maysa a brigada heneral iti Buyot. Ti pribadona a panagsanay ti linteg idiay pagtaenganna nga estado, ti New Hampshire, ket nagballigi unay nga isu ket naidatonan kadagiti nadumaduma a puesto, nga isu ket saan nga immawat. Kalpasan daytoy, isu ket nainominado a kas ti kandidato ti partido para iti presidente iti maika-49 a balota iti 1852 a Demokratiko a Nailian a Taripnong.[2] Iti panagbutos ti presidente, ni Pierce ken ti timmaray a kaduana a ni William R. King ket nanagbak babaen ti maysa a guedday iti Elektoral a Kolehio. Inakda ti Partido Whig nga etiketa ni Winfield Scott ken William A. Graham babaen ti 50 porsiento aginggana ti 44 a porsiento a naggiddiatan iti nadayeg a butos ken 254 aginggana ti 42 iti elektoral a butos.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Holt, Michael F.; Fitzgibbon Holt, Michael; Schlesinger, Jr., Arthur M; Wilentz, Sean (2010). Franklin Pierce Tomo 14 Dagiti Amerikano a Presidente. Macmillan. ISBN 978-0-8050-8719-2.
- ^ Nathaniel Hawthorne (2010). "Ti Biag ni Franklin Pierce, 1852, Kapitulio 7". Naala idi Oktubre 3, 2010.


text:
Sasao a Malayano
Ti sasao a Malayano wenno sasao a Malayo ket dagiti grupo ti asideg nga agkakabagian a pagsasao nga insasao babaen dagiti Malayo ken dagiti mainaig a tattao iti ballasiw ti Brunei, Indonesia, Malaysia, Singapur, Akin-abagatan a Tailandia ken dagiti adayo nga akin-abagatan a parte ti Filipinas. Dagitoy ket tradisionaldan a naidasig a kas Malayo, Para-Malayo, ken Aborihinal a Malayo, ngem daytoy ket mangipaltiing ti heograpia ken etnisidad imbes a ti maitutop a lingguistiko a pannakaidasig. Ti sasao a Malayano ket agsinnaranayda a maawatan kadagiti agdumaduma a gay-at, ngem ti panangisalunima a pagbaetan ti pagsasao ken dialekto ket saan a nalawag kadagiti adu a kaso.
Ti Para-Malayo ket mangiraman ti sasao a Malayano ti Sumatra. Dagitoy ket ti: Minangkabau, Tengnga a Malayo (Bengkulu), Pekal, Musi (Palembang), Negeri Sembilan (Malaysia), ken tio Duano’.[3]
Ti Aborihinal a Malayo ket ti sasao a Malayano nga insasao babaen dagiti Orang Asli (Proto-Malayo) idiay Malaya. Dagitoy ket ti Jakun, Orang Kanaq, Orang Seletar, ken Temuan.
Dagiti sabali a sasao a Malayano, a saan a mairaman kadagitoy a grupo, ket mainaigda iti panagpadakkel ti dagiti Malayo iti ballasiw ti purpuro. Dagitoy ket mairaman ti Malayo ti Malaka (Malaysio ken Indones), Malayo Kedah, Kedayan/Malayo Brunei, Malayo Berau, Malayo Bangka, Malayo Jambi, Malayo Kutai, Loncong, Malayo Pattani, ken Banjares.
Adda pay dagiti nadumaduma a pagsasao a kreol a naibatay iti Malayo, a kas ti Betawi, Malayo Cocos, Malayo Manado ken Malayo ti Sabah , a mabalin nga ad-adu wenno basbassit a maisalumina manipud iti pagalagadan a (Malaka) Malayo.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Malayan". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Vehicular Malay". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
- ^ Ethnologue 16 also lists Col, Haji, Kaur, Kerinci, Kubu, Lubu'.


text:
Isabela, Basilan
Ti Siudad ti Isabela ket maysa a maika-4 a klase a siudad ken isu ti kapitolio iti probinsia ti Basilan iti Filipinas. Bayat a ti isla a probinsia ti Basilan ket administratibo a paset ti Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao (ARMM), ti Siudad ti Isabela ket saan a paset iti daytoy a rehion ngem naikabil babaen ti rehion ti Peninsula ti Zamboanga.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti Isabela ket politikal a nabingbingay iti 45 a barbaranggay.[2]
- Aguada
- Balatanay
- Baluno
- Begang
- Binuangan
- Busay
- Cabunbata
- Calvario
- Carbon
- Diki
- Isabela Eastside (Poblacion)
- Isabela Proper (Poblacion)
- Dona Ramona T. Alano
- Kapatagan Grande
- Kaumpurnah Zone I
- Kaumpurnah Zone II
- Kaumpurnah Zone III
- Kumalarang
- La Piedad (Poblacion)
- Lampinigan
- Lanote
- Lukbuton
- Lumbang
- Makiri
- Maligue (Lunot)
- Marang-marang
- Marketsite (Poblacion)
- Menzi
- Panigayan
- Panunsulan
- Port Area (Poblacion)
- Riverside
- San Rafael
- Santa Barbara
- Santa Cruz (Poblacion)
- Seaside (Poblacion)
- Sumagdang
- Sunrise Village (Poblacion)
- Tabiawan
- Tabuk (Poblacion)
- Timpul
- Kapayawan
- Masula
- Small Kapatagan
- Tampalan
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ City of Isabela | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Peninsula ti Zamboanga Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion IX (Peninsula ti Zamboanga)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion IX (Peninsula ti Zamboanga)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion IX (Peninsula ti Zamboanga)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion IX (Peninsula ti Zamboanga)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Ulep
Iti meteorolohia, ti ulep ket isu ti makitkita a masa iti likido a tedted wenno dagiti nayelo a kristal a naaramid iti danum wenno dagiti nadumaduma a kimika a naibitin iti atmospera iti ngato ti rabaw iti maysa a planetario a bagi. Dagitoy a naibitin a partikula ket makunkuna pay a a kas dagiti aerosol. Dagitiulep iti atmospera ti Daga ket inad-adal iti pisika ti ulep a sanga iti meteorolohia. Dagiti dua a proseso, a mabalin nga agtignignay dagitoy, ket mabalin a pakaiturongan a pakasagepsepan ti angin; a mangpalamiis ti angin nga manginayon ti alibungubong ti danum iti angin. Iti sapasap, ti presipitasion ket matnagto iti rabaw; ti maysa a mailaksid ket ti virga, a bumawbaw sakbay a maabutanna ti rabaw.
Ti internasional a sistema ti panangidasig ti ulep ket naibatay iti kinapudno a ti ulep iti pangibatayan a pormada ket makaipakita iti nawaya a konbektibo nga agpangato nga idadakkel a kas ti cumulus, ket agparang kadagiti saan a konbektibo a natuonan a sabanas a kas ti stratus, wenno mangala ti porma kadagiti kasla bedbed ti naingpis a sagut, a kas iti kaso ti cirrus.
Dagiti nagibasaranUrnosen
BibliograpiaUrnosen
- Hamblyn, Richard Ti Inbension dagiti ulep – Kasano a ti Agdadamo a Meteorologo Ket Nagpanday ti Pagsasao dagiti Langit Picador; Naiprenta manen nga edision (Agosto 3, 2002). ISBN 0-312-42001-3
- Ti Kadi Panagpabassit ti Sangalubongan a Panagkuyem ket kaibuksilanna ti Napudpudotr, Namagmaga a Lubong?
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Dagiti midia a mainaig iti Ulep iti Wikimedia Commons


text:
Filed under: Uncategorized | Tags: Bagong Taon, Baro a Tawen, English, Iluko, Pascua, Pasko, Pilipino, season's greetings
May the joys of the season
spangle your days the whole year
through and on. May your wishes be like
dewdrops on your mornings from hereon. With
songs of angels for you and yours. . .
Merry Christmas and a Happy New Year
Thank you for your following and continued support
Naimbag a Pascuayo ken Naragsak a Baro nga Tawen Kadakayo Amin
Maligayang Pasko at Manigong Bagong Taon sa Inyong Lahat
Filed under: essay, language | Tags: alegria imperial, English, essay, filipineses09, Iluko, iluko.com, riddle
Uggor na ti lubong. Awan biag dagiti darikmat no saanda nga aglasat iti bitekna. Kas anniniwan ti agdaliasat nga aldaw no saanna nga marikna ti agek ti parbangon, arakup ti malem, no saanna a mangeg ti arasaas dagiti bituen, duayya ti rabii. Kaingingas ti papel dagiti sabong no saanna ida taliawen, no sanna nga aprosan ti sim-meda nga isemda, no saanna nga ikidem nga sul-uyen ti bangloda.
Uray dumanarudor dagiti bambantay no mariingda, awan kaipapanna no saanna nga madlaw ti sakit ti nakemda. Uray di agpatingga ti ririaw dagiti riniwriwriw a bulbulong ti kawayan awan makaawat kadagiti ananek-ekenda no saanna nga ipalubos ti kabagi-anna nga mangnga-asi.
Anianto payen no saan nga matokar ti maysa a timek ti bitekna, no saan nga agbaliw ti widawidna a kas awan mangmangegna, timek a mangal-allukoy, sam-it nga agayus iti sanguannanna. Agsawisiw ti angin, agsenna-ay dagiti pakak a metektkan nga agur-uray ti isungbatna.
Masangpetanna ti sabangan nga maang-san. No saanna a maikaso nga isang-at dagiti ladladingit daytoy, malnekanton nga agsansaning-i dagiti dalluyon . Nupay agguilap-guilap ti masipngetan a waig awan pategna no saan a maaawis dagiti bitekna ket babaen ti mata a mangmingming kadagiti darepdep dagiti bituen.
Iggemna ti napalabas. Agbibiag iti masukunsukot a silidna, silid nga awan ridiridaw. Petpetna ti agdama. Nalukay unay nga kumaradap daytoy kadagiti agsisillapid a dalan iti kaungganna, dagiti rinibribu a pagayusan ti rikna. Padpadaananna ti masanguanna, dagiti darepdep nga agam-ampayag nga ilillili ti bulan ket no saanna nga sippawen dagitoy, matnagda kas bato iti kumkumraang a kapanagan.
Awan masao a bukelna. Maysa laeng daytoy a kas prasko, awan nagyan, awan aglasat kaniana ket agbayag. Masapul nga bayat bitekna maiwerret dagiti pampanunot, rikriknaen, sasao, an-anek-ek, dardarepdep a bibiagen dagiti bituen.
Uggorna ti ayat. Ngem awan makatiliw, makapugto no ania ti kita daytoy, no ayanna ti nangitukelanna, ayanna ti pangsibsibuganna. Uray no kasano ti gagar dagiti agsisiim iti parbangon, wenno tengga’t aldaw, wenno iti panagkeppet ti langit a makatiliw ti daytoy kapatgan nga uggorna, a ti lubong ti kaibatoganna, mapaayda.
Mapaayda urayaman no pirpirsayenda. Uggorna ti lubong dagiti agayan-ayat, lubong nga ubbog ti biag, lubong a kadakdakkel wenno kabasbassit ti gemgem, ket kas gemgem awan matiliw, awan masirip a nagyan, kas rikna.
Copyright (c) 2010 by Alegria Imperial
Posted in iluko.com 02/14/2010


text:
Garcia Hernandez
Ti Garcia Hernandez ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Bohol iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Garcia Hernandez ket nabingbingay a politikal kadagiti 30 a barbaranggay.[2]
- Abijilan
- Antipolo
- Basiao
- Cagwang
- Calma
- Cambuyo
- Canayaon East
- Canayaon West
- Candanas
- Candulao
- Catmon
- Cayam
- Cupa
- Datag
- Estaca
- Libertad
- Lungsodaan East
- Lungsodaan West
- Malinao
- Manaba
- Pasong
- Poblacion East
- Poblacion West
- Sacaon
- Sampong
- Tabuan
- Togbongon
- Ulbujan East
- Ulbujan West
- Victoria
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Garcia Hernandez | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Tengnga a Visayas Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion VII (Tengnga a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion VII (Tengnga a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion VII (Tengnga a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion VII (Tengnga a Visayas)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Bohol". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Ensima
Ti ensima ket dagiti dakkel a biolohiko a molekula nga akinrebbeng para kadagiti rinibu a kimiko a panagibalbaliw a mangtalinaay iti biag.[1][2] Dagitoy ket nakaro a managpili a katalisis, a nasayaat a mangpapardas ti gatad ken ti pannkaisangayan kadagiti metaboliko a reaksion, manipud iti panagkalpa iti makan aginggana iti sintesis iti DNA. Kaaduan kadagiti ensima ken dagiti protina, urayno adda met dagiti kataliktika molekula ti RNA a nainagananen. Dagiti ensima ket mangampon iti maysa a naisangayan a tallo a dimension nga estruktura, ken mabalin mangiyannong ti organiko (kas la iti biotin) ken dagiti inorganiko (kas ti iono ti magnesio) a cofactor tapno makatulong iti katalisis.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Smith AL (1997). Oxford a diksinario iti biokimika ken molekular a biolohia. Oxford [Oxfordshire]: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. ISBN 0-19-854768-4.
- ^ Grisham, Charles M; Reginald, Garrett H (1999). Biokimika. Philadelphia: Saunders College Pub. pp. 426–7. ISBN 0-03-022318-0.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig iti Dagiti ensima iti Wikimedia Commons
- Estruktura/Annong dagiti Ensima


text:
Wikipedia:Dagiti administrador
Ti administrador wenno sysop ket dagiti agar-aramat a mapalubosan ken addaan iti karbengan a makaaramid iti banbanag ditoy Wikipedia a saan a matignay dagiti dadduma nga agus-usar. Para iti naannayas ken naurnos a panangtalinaed ken panangtaginayon daytoy iti Wikipediatayo. Agpaay met para iti seguridad ken paglaingan ti Wikipedia tapno saan pagang-angawan wenno dadaelen dagiti manglokloko (vandals).
Ngem laglagipen a dagiti administrador wenno sysop ket saan a maidumduma wenno addaan iti naisangsangayan a katurayan a maipapan kadagiti nasken a maipan a panid wenno artikulo. Kapadpada met laeng ti amin ditoy ti maysa nga agar-aramat.
Listaan dagiti administrador[urnosen ti taudan]
Kitaen ti listaan dagiti administrador
Dagiti banag a maaramid dagiti administrador[urnosen ti taudan]
- Agikkat iti panid, kitaen ti Wikipedia:Kiddaw para iti panagikkat no kayat a makiddaw a maikkat.
- Agsaluad wenno agsalaknib , mangikkat iti salaknib dagiti panid, ken mangbaliw kadagiti nasalakniban a pampanid .
- Pengdan dagiti agar-aramat a mangdadael iti pampanid, kitaen ti Wikipedia:Adda agdama a bandalismo.
- Lokal nga agikarga kadagiti papeles.
- Kitaen pay dagiti listaan ti inar-aramid dagiti adminstrador - Naserraan, Nasalakniban a panid, ken dagiti Naikkat.
Nominasion ken kiddaw para iti panag-administrador[urnosen ti taudan]
No kayatmo ti agbalin nga administrator kitem ti kiddaw para iti panag-administrador.
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- Wikipedia:Annuroten
- Dagiti inar-aramid dagiti administrador (mairaman dagiti global ken dati nga administrador)
- Dagiti administrador dagiti nadumaduma a Wikipedia