c: text/html

text:
ASINO NI MARK TWAIN?
Maysa kadagiti kalatakan ken naballigian a mannurat ket ni Samuel Langhorne Clemens. Maysa nga Amerikano a nobelista ken humorist.
Ngem saan nga inaramat ni Clemens ti pudno a naganna iti panagsuratan. Kinaykayatna nga inusar ti pen name a Mark Twain. Kinapudnona ket nalatlatak pay dayta pen namena ngem ti pudno a naganna.
Dua kadagiti nobelana iti maysa kadagiti kalatakan pay laeng iti lubong ti literatura. Mabasbasa pay laeng agingga ita. Naikabil iti pelikula ken pasaray mabuya iti telebision. Dagitoy a nobelana ket ti The Adventures of Tom Sawyer ken ti The Adventures of Huckleberry Finn.
Nagserye pay dagita a sinuratna iti ABS-CBN. Ket iti inaldaw idi panangbuybuyak, napaliiwko a napintas dagiti panangibudi ni Clemens dagiti makapakatawa a pagteng.
Ni Clemens ket ad-adda a maawagan a kas humorist.
Asino aya ni Clemens?
Naiyanak sadiay Florida, Missouri idi Nobiembre 1835. Naikonsidera a kas isu ti “greatest humorist of 19th Century American literature.
Idi 1839 nagdappat ti pamilia Clemens sadiay Hannibal, Missouri iti igid ti Mississippi River. Awanan iti formal education. Ngem nagtrabaho kadagiti print shops ken opisina dagiti pagiwarnak a nakasursuruanna iti agsurat.
Sinuratna ti kaunaan a saritana ti “The Celebrated Jumping Frog of Calaveras County” idi 1865. Maibilang daytoy a kas klasiko a sinurat. Daytoy a saritana ket ti “Mark Twain” ti inaramatna a kas pen name. Sipud idin, no agsurat daytoy, aramatennan ti Mark Twain.
Ngem kadagiti sinuratna, nalawag ti pannakaiparang kadagiti riyalistko wenno nakapappapati a banag. Ken kangrunaanna, inayunanna ti panagpapada ti amin a tao ania man daytoy iti marisna a kas bugas ti tema ti nobelana a “The Adventures of Huckleberry Finn.”
Kas maysa a humorist, naam-ammo ti istilona nga agpakatawa babaen kadagiti natadem a kapanunotan ken paliiwna iti kababalin dagiti tao lalo iti false pride ken self-importance. Nagaramat met kadagiti tekniko nga exaggeration wenno hyper technique.
Ti kayat a sawen ti “Mark Twain” ket “dallot ti mangngalap iti dua kadeppat’ unegna a karayan”. No batoken a nalaing ti kaipapananna, “saan a nauneg ken saan met a narabaw” a dallot; ngem ketdi addaanda iti biag a mangkulding ti kaipapanan ti tao a kas mangngalap iti karayan ti biag. Wenno kas mannurat iti karayan ti pluma. ##
Sunday, September 27, 2009
ASINO NI MARK TWAIN?
Tuesday, September 08, 2009
Ti Salip Ti Sarita A Para Ubbing
Komentario ni Jaime M. Agpalo, Jr.
Saan ket nga isu ti kaunaan a salip ti sarita a para ubbing, ta sakbayna, intuyang ti Tawid ti Ilocos Foundation, Inc. (TIFI) ti Vigan, Ilocos Sur ti Tawidsalip ti Sarita a Para Ubbing idi 1999-2000. Naipablaak dagiti nangabak iti tawen 2002 iti Samtoy, ti magasin a kukua ken imanehar ti TIFI. Saan a nasunotan ti pasalip. Nagsardeng metten ti magasin. Sipud idin, naturog daytoy a klase ti sinurat.
Nasayaat la unay ta adda 1st Honor Blanco Cabie Premio iti Literatura Ilokana (Cabie PINILI), Salip ti Sarita a Para Ubbing a nangriing ti nailibay. Agsipud ta umuna pay la a tawen itoy a pasalip, limitado laeng dagiti makisalip, taga-Metro Manila laeng ken Ilocos Norte. Nalabit a pagrugrugian. Pamadpadasan. Nalabit a maikalawanton kadagiti sumaruno a dupag.
Iti panangbasbasak kadagiti nangabak, napaliiwko a dakkel ti potensialna a lumawa ken rumang-ay pay daytoy, ta saan a paatiw ni mannurat (nga Ilokano) iti panagsuratan iti kastoy a klase ti sinurat. Ti Ilokano psyche iti kastoy a sinurat ket naluomen ken sidadaanen a mapuros ken maidaya iti dulang ti literatura. Ket daytoy a pasalip nagbandera ti kabaelan dagiti mannurat iti saan nga agpatingga a burayok ti pampanunot. Iti pannakatingiting ti nawarwaran a lubid, timpuar ti isem, a kabaelan ni Ilokano no dipay ket nalalaing nga agputar iti kabukbukodanna nga eksperiensa itoy a bangkag ti panagsuratan.
Napintas ken nabaludbod dagiti apit. Makapnek.
Isu nga intay man pasadaan ken usigen ti kinarakaran dagiti apit.
Ti “Ti Manok ni Andy” a sinurat ni Efren A. Inocencio, ti nangabak iti Maika-3 a Gunggona. Naipablaak iti Bannawag, Agosto 10, 2009.
Ti samari (summary) ti sarita.
Manipud iti away a dipay nagteng ti wayat dagiti “nangato a balaybalayan,” sumurot ni Andy ken ni amangna no parbangon nga agudong ken mapan aglako iti saba. Ilakona met ti dumalaga a manokna tapno adda igatangna ti Chicken Joy ti Jollibee nga impadamag ni Cris a kaeskuelaanna a nakaim-imas. Nasken a maramananna met ti Chicken Joy ken tapno mapadasanna met ti nanam dayta pagidikalutan. No pudno met laeng a naim-imas ngem ti tinola. No pudno met laeng a nasarangsang ti kudilna,
Ngem ilakona laeng ti manok kadagiti mangtaraken itoy, a saan ket a partien a sidaen. Isu a damagenna pay nga umuna iti nagtawar ti presio ti manok no para sida wenno saan. No para sida, dina ilako, a kas iti maysa a baket. No taraknen, ilakona iti dua a gasut a pisos, a kas iti lakay nga aglalanga a baknang a timmawar. Ngem pinawarwaran pay ti lakay nga umuna ti pungo ta makitana no di met laeng pilay. Sitatalek ken sigagagar met a winarwaran ni Andy ti manok. Ngem ti dakkel unay a biddut ti ubing ti panangpatitna ti kimmol ta simmiagen a timmaray ti manok.
Uray no kinamatda nga agama ti manok, didan nasurotan. Awan ti naaramidan ti ubing no di agsangit. Pinabasolna pay ti lakay ta pinawarwarannanto met. Imbaga met ti lakay nga awan basolna a ta dina pay sinagsagid ti manok. Ket pimmanawen lakay, ngem nagsubli ket inyawatanna iti sangagasut a pisos ti ubing tapno adda met laeng ti pag-Jollibee daytoy.
Apaman a nakapanaw ti lakay, dinagus met ni Andy iti napan iti Jollibee tapno gumatang iti Chicken Joy. Nagsubli iti yan ti puesto ni tatangna nga aglaklako. Linapgisanna met ti amana a pangramananna. Kuna met ti ama a saan nga adayo iti ramanna iti nadigo a tinola.
Ngem inrason ni Andy nga agsinsinda iti raman. Ngem naamiris ti ubing: “Mariknana itan ti nagdumaan ti Chicken Joy ken tinola. Ad-adda a mabsog iti tinola ta adda papaya a nayonna.”
No pinartida koma ti manok adu koma ti pagraramananda. Nasayaat ti lakay a timmawar ta binayadanna pay laeng ti sangagasut a pisos. Namrayanna latta a ninanam ti Chicken Joy. Sinepsepanna pay ti tulang ti luppo ti manok.
Nakaremkena pay ni Andy ti sepsepsepanna a tulang idi adda nagkiak a manok. Ti manokna a kamkamaten ti aso! Kinamatna metten ti manok tapno tiliwenna. Uray ti ama ket nakipagkamat metten kalpasan a nangput-ing iti saba a lakona ket imbatona iti aso a pangbugiaw. Immusok-usok ti manok kadagiti tagilako, ngem saanen nga ininggaan ni Andy a kinamat. Uray simrek iti kasilia dagiti babbai ngem sinurot latta ni Andy aginga nakemmegna ti manok.
Kuna ti amana a mapandanto ilako ken ni Sanglay ta nangina ti panaggatang daytoy iti netib a manok. Ngem saan a kayaten nga ilako ni Andy ti manokna, ta pagitlogennanton tapno umadu ti manokda a lutuendanto iti tinola. Gibusen.
Dagiti puntos nga ikonsiderar itoy a sarita:
1. Ti Chicken Joy iti panunot ni ubing nga Andy
2. Ti Chicken Joy iti panunot dagiti ubbing, in general
3. Ti pananggun-od ti ingpen ket maysa a panagtakuat ken panagamiris para iti masakbayan
Ti Chicken Joy. Nailadawan ti awtor ti nakaaw-away wenno rural a panagbiag. Nailadawanna ti kananakem ni ubing nga Andy a dipay nakaraman no ania dayta a Chicken Joy ken dayta pagdikalutanna. Nasken a maramanan met ti ubing dayta tapno ammona met ti pakasaritaan daytoy ken addanto masaona kadagiti kapadana nga ubbing. Daytoy daytay aw-awaganda iti kabarbaro nga eksperiensa a mangiturong iti asinoman a mangammo ti kinapudno. Eksperiensa a pakaamirisan ti agdadata a kinapudno. Daytoy nga eksperiensa ket itag-ayna ti kapanunotan ken panagikedkeddeng ti ubing.
In general, saan laeng nga iti rural a panagbiag iti pakapaspasamakan daytoy uray pay iti siudad. Maysa a phenomenon iti panunot ken nakem dagiti ubbing ti Chicken Joy. Naganna laengen kadakuada ket makapakatayen. Uray binandehado la ngaruden ti prito a manok iti sangoda, kaykayatda pay laeng ti Chicken Joy. Adda la ket ti naidumduma a pangabig daytoy, isu dayta ti kabarbaro nga eksperiensa ken sabali manen a panangammo ken pannakaamo ti kinapudno.
Ngem iti agdadata a kinapudno, inton addada iti uneg ti Jollibee, kaykayatdanto met laeng iti mapan agay-ayam iti ayan dagiti padada nga ubbing iti pagusok-usokan, pag-slide-an ken kangrunaan ti amin, ti pannakaadda ti kabarbaro a gayyem. Pagangayanna, yawidto met dagita a prito a manok kada prito a patatas.
Adda ti naisangsangayan a gagar ti ubbing a mangiduron kenkuana tapno takuatanna ti kinapudno. Isu a nasken a mapasamak dayta nga ingpen. Ket iti pannakapasamak ti ingpen, dumteng metten kadakuada iti pannakaamiris ti kinapudno. Dayta a panagamiris ket pasidapenna ti naganus a panunot.
Ket ti naganus a panunot a pinasidap ti eksperiensa, itayokna ti panunot nga agtakuat ken agamiris iti pagsayaatan. Iti eksperiensa a makasursuro ti ubing. Ti eksperiensa a kasisiriban a mannursuro, dayta ti tema ti sarita. Isu dayta ti phenomenon ti Chicken Joy.
Ti kapintasan a paset ti sarita. Iti manok ni Andy, siempre. Nagrugi iti manok. Uray kasano ti kinapategna dayta a manok no isu ti bentahe a pakagun-odan iti ingpen—a makaraman iti Chicken Joy, maisakripisio dayta a kinapateg. Ngem iti pannakaamiris ti kinapudno, nga ad-adda a makabsog ti tinola ta adda papayana ken kaldona, agsubli met laeng ti kinapateg dayta a naisakripisio. Isu a pagitlogenna laeng ta umadu pay iti itinolada. Itoy a puntos, ti istabilidad ti manok ken ni Andy ket masapul a dida agsina iti udina ta isuda la ngarud ti masarsarita.
Napintas a sarita. Nabara a kablaaw iti awtor.
------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Ni Anya Manilenia ken ni Balong Promdi
Sarita ni SHERMA E. BENOSA
Maika-2 a Gunggona
Naipablaak iti Bannawag, Agosto 17, 2009.
Dagiti naipakita a ramenna ti pagpintasan ti sarita. Agduma ngamin ti impakita ken ti naidetalie wenno naisawang a paset. Iti ngamin literatura, ipakita dagiti tagipatgen wenno pagpintasanna a saan ket nga idetalie wenno isawang. Bay-an a makita a nalawag da dear readers. Bay-an nga apresiaren ni dear readers dayta a pagpintasan.
Dagitoy dagiti sumagmamano a pagpintasan daytoy a sarita. Nupay adda ti pagkaarngianda iti maikatlo a gunggona no maipapan iti panagtakuat, agdumada ketdi ta a nalawlawa ti sakopen daytoy (nalawlawa nga scope). Uray no saan a naibaga ket nakadkadlaw ti transformation wenno panagbalbaliw iti panirigan ni Anya. Ti ayat ken eksperiensa a naagsawna itoy a panagbakasionna ket dinto maumag.
Ti comparison technique ket naaramat a di naisawang no di ket kadagiti pasamak ken pannakautob a naipakita.
Dagitoy dagiti sumagmamano a banag a masapul a panunoten ken amirisen, ta babaen kadagitoy, ad-adda pay a maawatan dagiti di naisawang a kinapateg daytoy a sarita.
1. awanan malisia
2. panamagdilig ti away ken siudad
3. panagtakuat
4. eksperiensa
5. transformation
Ti kangrunaan a paset, ket ti kinaawan ti malisia daytoy a sarita. Daytoy ti mangipaneknek a sarita a para kadagiti ubbing. Ngamin awanan malisia dagiti ubbing. Kadagiti laeng nataengan nga umapon ti malisia. Iti level ti panunot dagiti ubbing, saan a pulos nga apunan ti malisia. Napakainosente. Makapasubli iti kinaubing. Daytoy ti nagdumaan ti ubing ken nataengan. Saan nga imbaga ti awtor daytoy a banag ngem impakitana a kas pammaneknek a para kadagiti ubbing daytoy a sarita.
Sadino iti pakasarakan daytoy? Idi inisbuanda dagiti inaramidda a bunton sada met la inay-ayam. Nupay naibaga ti bain tunggal maysa, saan a rimmimbaw dayta ta ubbingda pay. Inaramidda met laeng. Sada inay-ayam ti tapok nga inisbuanda. Ubing la ti ubing. Kadagiti nataengan, saanen a mapasamak dayta a banag.
Panamagdilig ti away ken siudad. Ti pakabuklan ti topiko. Adda dayta panamagdilig iti kabibiag, ti taraon ken taudan dagitoy, ultimo dagiti billit iti siudad ket naikomperar iti away: “Nalagip ni Anya dagiti nakitana idi a tumatayab iti Manila Zoo ngem duma ti kinaragsak dagiti adda ditoy. Apay ngata? nakunana iti bagina.” Nakakulong ngaminen dagiti billit iti zoo ket awandan iti natural a habitat dagitoy isu nga agpukaw metten ti kinaragsakda wenno mapilpilit. Iti siudad, preserbado dagiti taraon, aggapu iti SM a magatang idinto nga iti away ket agtaud iti mismo nga arubayan, iti mismo nga ayup ti gatas, iti mismo a puporasanna dagiti nateng. Iti ababa a pannao, sabali ti biag iti away ken siudad. Mangmangan dagiti ubbing iti sitseria iti siudad idinto ta prutas iti away. Managsaksakit ni Anya, idinto ta nasanikar ken nakaranting ni Balong. Saan a naibaga dagitoy a panamagdilig, ngem naipakita.
“Nalag-an ti rikna ni Anya a nakariing iti kabigatanna uray no isu ti naudi a bimmanon. Awan mariknana a rarek iti karabukobna.” Dagitoy a linia, ti nagserbi a kas foreshadowing/prefigure ti sarita. Ti nalag-an a rikna ket isu ti mapasamak iti sibubukel a sarita. Napintas ti mariknana gapu iti kabarbaro nga eksperiensa. Ti kinaawan mariknana ararek iti karabukobna ket isu daytan ti foreshadowing/prefigure ti panagbalbaliw a mapasamak.
Panagtakuat. Manen, saan a naibaga ti panagtakuat, ngem naipakita. Ngem maamiristo laengen ti ubing inton dumteng dayta a banag kenkuana. Panagtakuat ti kabibiag iti away a maiduma iti kabibiag ken panagbiag iti siudad. Ket daytoy a panagtakuat saan met a maliklikan iti panamagdilig kadagiti dua a klase ti pagnaedan. Mautobton ti amin nga adda iti naisangsangayan a pangabig ti tunggal maysa a pagnaedan. Itoy a pannakatakuat ti maipapan iti away ken iti maipapan iti siudad, lumawa ket lumawa ti ammo. Ket ti pannakaammo kadagitoy agtultuloy a proseso nga isu dayta ti eksperiensa a mangited iti adal iti asinoman. Ti adal base iti eksperiensa.
Dayta nga eksperiensa ti dakkel unay a pakaamoan, pakasursuroan kadagiti saan pay nga ammo ken saan pay a nasagang a pulos iti dana ti biag. Daytoy daytay panagsapul, panangbirok ken panangimuri kadagiti kabarbaro nga ammo no diman pannakaadda ti eksperiensa a pakasirayan ken pakaammoan iti kabarbaro a banag.
Iti pannakasursuro kadagiti dimteng ken dumteng a kabarbaro a banag ken eksperiensa ipasngayna metten ti panagbalbaliw. Kas makita ken mapaliiw ken ni Anya, dimtengen kenkuana ti panagbalbaliw. Dayta a panagbalbaliw ket saan laeng a iti panagimutektek kadagiti amin a banag no dipay ket ti aglawlaw, ti mapaspasamak iti aglawlaw, ken panamati iti ‘kabarbaro a lubong.’
Daytoy ti agtultuloy, saan nga agsardeng a panagadal ken panagsursuro iti biag.
Napintas a sarita, a di pulos nagamayan iti negatibo a pampanunot. Ti sarita a nakapulpulos iti ayat ken panagtakuat.
Nabara a kablaaw iti author.
------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Ti Salip Da Kalgaw Ken Burarog
Sarita ni JOEL B. MANUEL
Umuna a Gunggona
Salip iti Sarita a Para Ubbing
1st Honor Blanco Cabie Premio
Naipablaak iti Bannawag, Agosto 24, 2009.
No apay a naaddaan iti a dua a paniempo ti Kailokoan.
Awan ti makuna a paniemmo idi, ta inaldaw nga agtudo, inaldaw met nga aginit. Maysa a paraiso iti Amianan. Iturayan ni Apo Lung-aw ken addaan iti dua nga annak, da Apo Kalgaw ken Apo Burarog. Ay-ayatenna unay dagiti annakna, ket isudanto iti sumukat nga agturay inton mauma.
Napanunot ni Apo Lung-aw, a tapno saan a tumanor nga awan ti ammoda dagiti annakna, nasken nga isagaannan ida iti akem tunggal maysa. Narigaten no masuroanna dagiti tao ngem saan dagiti annakna. Saan ngamin a nakibibiang dagiti annakna, ket daydiay laeng nagpaspasiar, nagpininnalastog ken nagay-ayam ti ammoda.
Pinaayaban ni Apo Lung-aw dagiti annakna a nabaliodong ken ni Pitopit tapno mabadangan a magituray ti Bantay Kilang. Ta adun kanon ti panawen a panangiwanwanna kadagiti tao. Ngem saan nga agkinnawatan dagiti annak ti pagturayan, no makannigid wenno makannawan. Nasken ngarud suboken ni Apo Lung-aw dagiti dua.
Isu nga inturongna dagiti dua iti leleggakan, ta sadiay a nakapakleb dagiti tallo a sinublan ni higante nga Aran. Dayta ti bagkaten tunggal maysa nga ipan iti tengnga ti Kailokoan.
Gapu ta di nairuam iti rigat ni Apo Kalgaw, inayabanna ni Palayupoy a pinatudon. Ngem saan a makuti ti naud-udi ti sinublan. Isu nga nakiinnuman ken ni Bagiw a mabaybayadan, ket linaklaka laeng daytoy nga impullasit ti sinublan. Dayta ti impakita ni Kalgaw iti amana. Ngem kuna ti ama a nalaing a mangusar ti gayyem toy anakna. Napanna insalda ti masakbayan. Dayta ti gapuna no apay nga ay-ayamen ti Bagiw ti Kailokoan.
Saan a nagpaudi ni Apo Burarog. Inayabanna ni Karayan a gayyemna, ngem saan a kinabaelan daytoy ti sinublan. Isu nga inayabanna ni Layus a mabaybayadan ket dagus met daytoy nga induron ti sinublan iti amianan ti Bantay Simminublan. Ngem di naayatan ti ama, insalda ni Burarog ti masakbayan, dayta ti rason no apay malayus ti Kailokoan.
Indeklara ni Apo Lung-aw a tabla ti laban. Iti sumaruno a rikus, saanda a pabadangan. Akinnaadu dagiti dua nga annak iti angin a maanges. Ngem naamiris ni Apo Lung-aw a maustel la ketdi amin a nagbiag no awanen ti angsenda. Isu a pinasardengnan dagiti dua.
Simmaruno iti innaduan a masusop a danum. Tunggal maysa adda abuyna a mangabak. Naparkagan dagiti waig ken karayan, dagiti laeng dadakkel ti di naabatan. Kaslan nagpuoran ti Kailokoan. Karandikang amin a karandikang. Nakayaman ni Apo Lung-awidi sumangpeten ni Pitopit a senial ti gibus ti salip.
Rinukod ni Apo Lung-aw ti danum a nainum tunggal maysa. Ngem agpadada a dua, awan surok ken kurangna. Inkeddeng ni Apo Lung-aw a ti Bantay Kilang mapagguduan. Mapan ken ni Kalgaw ti tangatang, ken ni Burarog met ti daga ken kadandanuman.
Nagdir-i Apo Burarog ken Apo Kalgaw. Ket nagtulagda pay a rambakan a tinawen ti salisalda. Isu nga adda dua a panniemmo ti Kailokoan.
oooOOOooo
Diskusion.
Napintas ti kastoy a sarita, ta impluensianna wenno akayenna dagiti agbasa iti lubong ti imahinasion, ket iti kasta, makuldit met ken maabbukay ti creative mind tunggal maysa. Daytoy ngamin a creative mind no naynay a maaramat, ti mangitunda ti asinoman nga agbalin a positibo ken produktibo – nga agaramid iti pagsayaatan ken pagimbagan ti sapasap. Isut’ gapuna, no mabalbalin, nga ipaay kadagiti ubbing ti kasisin-awan amin a bunga ti pampanunot. Kasapulan iti panagraira dagiti kakastoy a sarita, a saan laeng a pangray-aw wenno mangray-aw ti motibona, no di ket mangipalagip nga adda pay napatpateg nga akem ti literatura a naibudi a nasken nga ipaayan iti pammateg.
Ti sarita, natratar no apay a ti Kailokoan ket addaan iti dua a paniempo, ti katutudo ken ti kalgaw. Maiduma daytoy kadagiti sabsabali a lugar.
Itii bangir a punto, maibugasan iti sarita dagiti sumagmamano a tema a mangpasidap-panunot.
1. ti kinapateg dagiti annak ken ti masakbayan
2. ti ayat ken otoridad ti nagannak
3. panagayat iti nakaparsuaan
Ti kinapateg dagiti annak ken ti masakbayan. Dagiti annak ti masakbayan. “Isudanto ti sumublat no mauma nga agturay.” Kayatna a sawen, dagiti ubbing ket dumtengto met ti panawen nga isuda ti ‘maawagan’ iti nanakman wenno sumaruno nga agbatay ken mangisuot ti sapatos dagiti nagannak. Inton mataenganda, agbalindanto a nagannak. Isudanto met ti mangakem ti responsibilidad. Nasken ngarud nga isaganaan ti nasayasat a masakbayan dagiti annak. Ta narigaten, “dayta la nagpaspasiar, nagpimpinnalastog, nagay-ayam.” Isu a nasken a suruan ida, idalan ida, trabayen ida iti umno nga aramidenda para iti masakbayanda.
“Ngem ni Apo Lung-aw, pampanunotenna dagiti annakna. Ikkak man ketdi ida iti akemda ta dida tumanor nga awan ammona.” Dagiti nagannak, isagaanda iti naraniag a masakbayan dagiti annak.
Ti ayat ken otoridad ti nagannak. Maibugasan ti ayat ti nagannak. Awan ti idumdumana kadagiti annak. Maited nga agpapada ti maiparbeng a para iti tunggal maysa.
Panagayat ti nakaparsuaan. Naidumduma ti panagayat ti Namarsua ti Kailokoan ta inikkanna iti dua a paniempo a kas maikanatad iti panagbiag ken kasasaad dagiti agindeg.
Ket no saan nga ayaten ti tao ti nakaparsuaan, mangipaay met ti panagbalbaliw ti paniempo. Ti laengen panangabuso kadagiti kayo, itedna ti layus no panagtutudo, ket ipaayna ti tikag ken pudot no kalgaw. Iti in-inut a panangsabidong ti aglawlaw, makarikna met da Apo Burarog ken Apo Kalgaw iti sagubanit. Isu a dayta panagabuso iti nakaparsuaan ket ipaayna iti sagubanit wenno didigra. Iti ababa a pannao, nasken nga ipaay ti panagayat iti nakaparsuaan tapno agtultuloy a masagrap ti imbag a naipaay.
Ti sarita ket base iti eksperiensa ken masagsagrap ni Ilokano iti nakaparsuaan.
Paliiw.
Ti pagpintasan a maysa ti sarita ket naindaniwan ti urnos dagiti binatog. Ket no basaen makaay-ayo gapu a denggen dagiti balikas. Addaan pay ti kasla rima wenno isu pay ketdin, tunggal ungto dagiti binatog wenno sentence. Napaliiwko met dayta iti sarsarita a napauloan iti “Tubal” ni Rufino Re. Boadilla, ti superhero ti Kailokoan idi panawen ti 1002 agingga 1942. No maibasa dagiti sarsarita a kastoy ket makaay-ayo a denggen, lalo kadagiti ubbing.
Dagiti sarsarita idi un-unana ket nagbugas iti nakaparsuaan. Iti panangbasak kadaytoy a sarita, immapay ti lagip, uppat a pulon a tawen ti napalabas, mabasa iti teksbuk ti grade four ti panagsalip da Apo Angin ken Apo Init no asino kadakuada iti makaikkat iti balabal ti tao a magmagna. Kas kada Apo Burarog ken Apo Kalgaw, nausar ti limitasion ti tunggal maysa ket isu dayta ti nausar iti sarita. Adda met ti limitasion da Apo Angin ken Apo Init. Addaanda iti kabukbukodan a kabaelan. Addaan tunggal maysa iti naisangsangayan a talugading. Immuna ni Apo Angin a nangipakita iti talugadingna. Pinuyotanna a pinuyotan ti balabal tapno maitayaben. Ngem saan met nga ipalubos ti tao a maitayab ti balabalna. Simmublat ni Apo Init ket uray la kimmarandikang ti daga iti pudotna. Naglinong ti lalaki, pinagpunasna iti ling-etna ti balabal, sana insalapay ti balabal iti rungarong ti kayo, sa nagpaid iti payabyabna. Ania pay, naikkat diay balabal ti tao iti bagina. Ket nangabak ni Apo Init.
Talugading. Adda naisangsangayan a talugading tunggal maysa kadagiti agbibiag. Adda limitasionda. Napintas a sarita, pinagwerretna ti imahinasion.
Nabara a kablaaw iti author. @
Friday, August 28, 2009
Ti 65 Billion Pesos nga Industria
Iti binulan nga ipapanko idi iti Manaoag tapno sumuknal, kaykayatko iti dumaliasat iti Binalonan ngem iti manglinteg iti Pozzurubio. Iti dayta a lugar, ad-adu ti mabuya a posible a makaited iti mabalin a suraten. Flying School, nalawa a minaisan ken talon, dagiti inektaria a manggaan, napintas a kalsada iti Binalonan. Ti mushroom culture, bakya making, ken dadduma pay a cottage industries iti Laoac a suportado ti gobierno. Nakakaapal iti panagbuya kabayatan iti panagdaliasat. Pagwerretenna met ti panunot.
Ngem ti nakaawis kaniak ket ti pagtaraknan ti nagadu a baka iti partena iti Laoac. Idi damo, ipagarupko a maysa a dakkel a cattle farmer ti makinkukua wenno agtartaraken iti baka. Adu ngaminen dagiti agtartaraken ti dingo a para iti commercial iti probinsia ti Pangasinan. Kas iti kalding iti Balungao ken San Jacinto. Iti naynay nga innak pannakalabas, nagdamdamagak no ania dagita a baka. Nagadu la ketdin no para lako dagita, ta ginasut ti ammok a bilangda ken dadakkel a breed. Ken adda pay dagiti heavy equipments a nakaistambay.
Ngem kuna ti drayber ti jeep a nagluganak a saan a para lako dagidiay a baka no di ket gagatasen. Kukua ni Rep. Mark Cojuangco iti 6th district. Isu met laeng nga adda ti dakkel ken natayag a pasdek a nabiit pay a nabangon. Para iti dairy farming industry gayam dayta. Dagiti heavy equipments? Nakaistambay dagita a madadaan nga aramaten a pagikali a dagus no adda man matay kadagiti dingo.
Iti Pinas, adun iti simrek iti dairy farming industry, a kas iti pagtaraknan ti gagatasen a kalding iti Alaminos City, iti Rizal ken iti kabisayaan. Adda pay dagiti pagtaraknan ti baka a gagatasen iti Nueva Ecija, ken dadduma pay a probinsia. Iti pagtaraknan ti gagatasen a nuang iti carabao center Nueve Ecija.
Ta ania ngamin aya ti dairy farming? Kas iti nasurattayon, dakkel a negosio daytoy. Bassit laeng a porsiento ti mapapataud a kasapulan. Ad-adu ti aggapu iti ballasiw taaw wenno imported. Kaaduan payen kadagitoy ket saanen a puro wenno nalaoknen.
Iti Daily Situationer in the Philippine Market, agarup a PhP65 billion industry ti dairy farming, ngem nagbassit ti produksion ket awan pay iti 1 a porsiento. Agang-angkattayo iti US$500 million iti tinawen. Isu a maawagan daytoy a kas mabilang a kangrunaan nga imported agricultural products.
Masapul ngarud a mapapigsa ti local dairy production tapno lumawlawa met ti opurtunidad para iti negosio. Ket kasapulan dagiti imported a gagatasen a baka, nuang, kalding, karnero ken dadduma a pagtaudan iti gatas.
Kasapulan met a mangabaruanan kadagiti production facilities. No idi ket manomano ti aggatas, ita saanen kadagiti dairy farmers. Agaramatdan kadagiti kabaruan a teknolohia tapno nadardaras ti panaggatas, panagproseso (pasteurization), pagikabil kadagiti container a para lako, ken kangrunaanna ti pannakailakona.
Babaen iti tulong ti gobierno, ti pribado a sector ken mangipatpateg ti dairy industry, agtultuloy iti inna idudur-as. Adayo pay laeng iti abuten, ketdi makaited iti dakkel a namnanama ti idudur-as babaen iti agtultuloy a suporta iti nagtaud a produkto. Ti Pinas ket maysa nga agricultural country, isu a nasken a mapapigsa dagiti agricultural a produkto, a saan ket a puro laengen inangkat. @
Sunday, August 23, 2009
Ni Manang Claire Sumahit
Ni Manang Claire Sumahit
Napasig kadagiti am-ammona. Naragsak a kasasao…
Ti pannakabuangay ti GUMIL Baguio idi 1987 idi damomi a nagam-ammo. Iti opisina ti PIA iti Baguio Auditorium iti Burnham Park, sangapulo ket uppat (14) dagiti immatendar. Agsipud ta awan ti am-ammok, nakiabayak iti maysa nga agbanuag a babai. Saanak pay la a mannurat idi, kayatko laeng met a maam-ammo dagiti nalatak a mannurat iti siudad. Dayta a babai ti nakaammoak no asino ti Peter La. Julian ken agdama a regional director ti PIA-Cordillera, ti Bagnos Cudiamat, ti Josephine Iwatani a Miss GUMIL, ti Charlie Pinto, ti Jun Binegas a manager ti Liwayway Publishing Inc.-Baguio ken dadduma pay. Imbagana a Clarita Sumahit ti naganna. Imbagak ti naganko, ngem saan a mannurat. Immatendarak laeng ta kayatko a maam-ammo dagiti nalatak a mannurat iti siudad. Imbalakadna met a napintas ti agbalin a mannurat, isu a nasken kano nga agsuratak met. Isun ti nakasarsaritak sakbay a nangrugi ti miting.
Kastoy gayam ti maki-GUMIL, kunkunak iti bagik. Saanko la nga inarapaap ti agbalin a mannurat. Kayatko laeng a maam-ammo dagitoy mannurat. Dayta laeng.
Iti pannakabuangay ti gunglo, dagitoy ti nabotosan a mangidaulo: Bagnos G. Cudiamat, presidente; Pedrito L. Sanidad, bise presidente; Josephine Iwatani, sekretaria, Marietta Ramolete, tesorera; Myrna Rodrigo, auditor; Clarita Sumahit ken Eusebio Tanicala, Business Managers; PIO ni Reynaldo Cadangen. Mammagbaga da Peter La. Julian, Atty. Aurelio Galacgac, Tolentino Opiniano, Beth Opiniano, Jun Binegas at Oscar Tibayan. Kameng da Jaime M. Agpalo, Jr., Junie Cowat, Elvira Iwatani, Jaime Luzano, Charlie Pinto, Arlene Soriano, Art Tibaldo, Elma Valdez ken Alvin Tanicala.
Tunggal masabatko wenno agsarakkami ken Manang Claire, ibagana latta nga agsuratak. Isu a nagdesisionak nga ipaypaysukon iti maki-GUMIL ken agsursuro nga agsurat. Sipud idin no mairana nga agkitakami, ibagana a mabasbasana dagiti sinuratko. Kaaduem pay ti agsurat, kunkunana. Wen, Manang, kunak met lattan a, ket irapitko latta met ti agyaman iti patigmaanna.
Dimlaw idi awan maipablaak a sinuratko. Kunak met nga inrason a napanakon iti radio. Scriptwriter ken tagasurat iti komersial. Binalakadannak nga agsubli manen nga agsurat iti piksion. Saan laeng nga isu ti nakangngegak ti kasta a balakad. Uray met ni Apo Juan S. P. Hidalgo, Jr. ket di namingga a nangbagbaga nga agsabali ti drama ti radio ken literatura. Ngem inrasonko met nga agsuratakto manen. Ta mayat met agpakatawa, agpasangit, mammagbaga, mammutbuteng, ken agsurat kadagiti religious drama ti Catholic ken Lutherans iti radio. Lalo ket maipatangatang kadagiti dadakkel a radio stations iti Northern Luzon, a kas iti DZEA, Laoag City; DZNS, Vigan; DZPA, Bangued; DZWT, Baguio City; DWRB, Bayombong, ti maysa a radio station iti Tuguegarao ken Alaminos.
1996 idi sinubliak manen iti nagsurat iti piksion. Ket adda premio a madiklawit kadagiti pasalip.
“Kunakto pay nga adda bituenmo iti panagsuratan, adingko,” kuna manen ni Manang Claire idi nagsarakkami.
“Isu a nagkamengakon iti GUMIL Pangasinan ta malammin pay laeng GUMIL Baguio, Manang,” inkatawak. Ta nagnaedak iti ili ti Sual, idi 1990-1991.
Naammuanna nga agsursuratakon iti Saringit Chronicle ken Saringit Magasin iti Vigan. Sa tinarabaymi ti Sirmata Magasin. Ngem ad-adda a nakumikomak iti linaon ti Tawid Magasin ken Tawid News a saringit ti Saringit.
Nagserra dagiti Saringit. Sabalin ti nangmanehar ti Sirmata. nagmaymaysa dagiti dua a Tawid. 2004 idi ginatangko toy kompiuter nga us-usarek iti agdama, ta makabannog met ti agpa-Vigan. Iti internet laengen nagsursuratak. Agingga ita.
2007 aburidoak ta diak maitugotan ti kinaasino daytoy a mannurat. Lalo ket senior citizen pay dagiti nagsasalip, ti Judge Jovencio C. Costales Literary Awards.
Ket kinontakko dagiti kaduak a hurado. “Saanko ammo a pulos. Kasla taga-Baguio met?” kuna ni Cles Rambaud, associate editor ti Bannawag, ken kaduak a hurado.
“Adu la amin a pagparikutam, Ka Iddo. Ipatulodmo ketdin ‘ta pilim, tapno maamuantayo iti kinaasinona,” patigmaan met ni Linda Lingbaoan-Bulong iti UP Press, maysa pay a hurado.
Ket impatulodko dagiti pilik. Idi mairuar ti resulta dagiti nangabak, ne, 1st Prize ti saanmi a maitugotan a mannurat! Idi miraek no asino daytoy a mannurat, ni Manang Claire Sumahit!
Saan nga nagsursurat iti fiction no di pasig nga essays, features, news, commentaries ti inna susuraten ken maipabpablaakda iti pagiwarnak ti siudad ken iti “UB Insight” ken isu payen ti adbayser. Nagbuliganda kadaydi Bagnos Cudiamat kadayta a pagiwarnak ti Unibersidad ti Baguio. Idi nagretiro ni Cudiamat, isunan ti nakaamo iti pagiwarnak. Idi nagretiro ni Manang Claire, nagretiro metten ti UB Insight.
“Ita ta masangokon ti agsurat iti Iluko, suruannak met ita no kasao iti agdaniw iti nauuneg a balikas,” inyumbina idi nagsarakkami manen.
“Apay a daniw pay laeng, Manang? No sadinoka nga eksperto, isun a. Agkurkurang ti Bannawag kadagiti personal essay ti panagkunak.”
Di nagtagari. Kasla nagpampanunot,. sa immisem ket kinunana: “Ket sika?” kunana.
“Makumikomak, Manang. Malaksid ti Tawid nga aglinawas ken ti websitena, nagsubliak manen a nagiskuela.”
Nabasak laeng iti Bannawag ti aglinawas a sinursuratna. Personal essay.
Ita, nagtallopulon ti plumana. Ngem kadakami, malaglagipminto latta ni Manang Claire, ta isu ti nangited iti paratignay nga agsuratak.
Pimmusay idi Agosto 17, 2009 iti edadna a 69. Maidulin ti bangkayna no Agosto 24, sadiay Km 9, Tadiangan, Tuba, Benguet.
Laeng ta, iti pannakaimassayagna, kayatko koma makita ti bangkayna, ngem narigatak met a magna ken saanko pay laeng a malayaw ti kaha ti posporo no ar-arigen. Dipay laeng makarikna ti kagudua a bagi, iti las-ud iti walon a bulan ti napalabas sipud naatake datao iti high blood pressure. Nagsubliak nga agsurat ta dayta ti balakad dagiti therapist a nangasikaso kaniak.
Wen, Manang Claire, nupay saantan nga agkita pay ita, ammok nga agkitatanto manen iti sabali a lubong. Kastan… ##
Saturday, August 08, 2009
Ti Kaunaan A Panagbibinnutos
Saan a maibaga nga sidadalus dagiti naglabas nga eleksion nangruna ti maipapan iti kinapanglulo. Adda latta ti makuna a saan a dimmalan iti nadalus ken legal a banag. Adda latta ti nagriri, nangruna dagiti kaudian a basingkawel-pulitika. Adda latta ti makuna a mantsa wenno inutekan ti nasirsirib ti saan a nakapanunot nga isuna ket sikapan dagiti naal-alibtak ngem isu.
Iti daytoy a rason nga adda latta makuna ti naabak. Kasla pay ketdi naipakadaywanen dayta nga aramid. Kasla gagangay laengen nga adda latta maibaga ti naabak a nakusit. Manmanon nga eksena daydiay sipapakumbaba ni naabak ta basbassit dagiti botante a nangibotos kenkuana. Manmanon nga eksena daydiay panangdakulap ni naabak ken ni nangabak. Ket mas lalo a saan nga ited ti suporta tapno naannayas koma ti panagimanehar ti turay. Pagdaksanna, agsagaba iti nairteng dagiti umili.
Adda la ketdi ti pattern wenno namungayan daytoy. Nagtuladan. Saan la ketdi a nasayaat dagiti immuna a panagbobotos. Ket tapno masigurado ti puon ti amin, nasken nga intay siripen ti kaunaan a binnotos dagiti pangulotayo babaen iti palawag ni Daniel M. Anciano, iti sinuratna a “Ang Unang Halalang Pang-pangulohan” a mabasa iti http://www.geocities.com/cavitesu/firstelec.htm.
Saan a makapnek ti napasamak. Ti namnamaen a pagulidanan nga aramid ket nagbaliktad. Ala ket, madama pay laeng ti rebolusion idi napasamak. Addaan koma iti panagkaykaysa ken urnos, ngem baliktad gapu iti prinsipio ken kapanunotan a saan a maikanatad. Napasamak ti panagkusit, panagtredor, panangallilaw ken aramid a saan a maikatad. Napasamak iti manipulasion dagiti nasikap kadagiti saan a nakapanunot a posible a mapasamak ti namnamaen.
Segun ken ni Anciano iti salaysayna, iti kastoy a panawen a dandanin eleksion, tumaud metten iti panageksperimento dagiti agkakabagay wenno agkamats a kandidato. Istratehia, nainsiriban ketdi nga addang, a mangbanniit kadagiti botante. Kasano ti panangtingitingiting ti kemestri ti agbalin a pangulo ken ti bisena. Dakkel la ketdi nga awis dagiti addaan iti nasayaat a kemistri.
Iti rigatna wenno nakakatkatawa ket ti pannakaaramid dagiti maseknan a kas aglana a bambanti. Isu a dagiti aramid a mapasamak ket aramid laeng ti bambanti wenno aramid laeng iti saka saan ket a nabukel babaen iti ima.
Adda met ti mapasamak a panagsipsip iti pangulo tapno isuna iti umawat iti tung-ed nga isu ti mamanok ti administrasion.. Dakkel a banag dayta. Bukod a makainut iti campaign fund, adda payen ti nabileg a political machineries ti partido. Isu a dakkel a banag wenno nainggasatan ti mamanok. Ngem, saan met barengbarengen iti panagpili ta amangan no naganna pay laeng ket maysan a losing breed. Isu nga ita pay laeng, nagadun dagiti umab-abay, sumipsipsip, wenno kunwari ket agpapauyo wenno talagan a nagpauyo ket nagbalikas nga isun tay sipipinget a lumaban, idinto nga istratehia met dagiti dadduma dayta a banag a makaala iti pondo, ket siempre, saanna amin a gastoen dayta ta adda met iti suksukatanna a ginastosna wenno kunwari nagastos ngem kalub laeng dayta ti maiduldulin nga aramid ken inaramid.
Ngem sakbayna dayta, matingtingiting dagti amin a partido ti bilegda a dumupar. siempre, no namnamaen a saan a kabaelan, mapasamak ti ikakappon wenno ititipon ngem siempre, adda ti maawid a pagsayaatan ti partido. Iti kinaadu ti partido pulitikal, iti agdama, saan a ninamnama a ti grupo ti agdama a gobierno iti nangaramid iti kaunaan a panagtipon, ti KAMPI ken LAKAS-NUCD. Iti napalpalabas, oposision ti kaunaan a mangideklara ti intension ti panagtitipon. Ngem agingga iti agdama, awan pay laeng iti matingtingiting a panagtipon ti oposision, nalabit nga iti kinasapa pay laeng ti panawen. Pinnaliiw, santo mapasamak ti panangidiaya ti bileg, a kas sukat ti namnamaen a pabor. Agpada nga iti gobierno ken ti oposision a mangaramid ti kastoy a sistema. Adda laeng ti umuna ken aginggugudeng.
Siempre, saan a paudi iti tinninnagan iti man aspirant wenno iti incumbent. Tumpuar manen dagiti isyu a kinalkaluban, ken nairanta a dumakkel itoy a panawen ti basingkawel ti pulitika. Binnansagan iti pitak ken panagbuggo kadagiti dakulap. Saan nga ang-angaw ti panangdadael ti reputasion ti asinoman nga agngayangay. Saan met nga ang-angaw ti panangpabanglo ti nagan. Dayta panangpabanglo ket multi-million iti balorna no usaren ti telebision, nalaklaka bassit iti internet. Ket nainsiguradoan iti pannakaabak ti addaan kalkaluban ken addaan iti anniniwan ti napalabas ta maal-allia. Panagruruar met al-allia iti panawen ti eleksion. Saan laeng nga al-allia ti napalabas no ket al-allia a pinalabas nga ita laeng a rumuar. Re-issue. Kunam no nuclear ngem kalpasan a mapagsisilpo ti amin, mabulosan ti nakadakdakkel a suyaab ta awan gayam ti nabaliwan wenno baro a timpuar wenno kasla nai-scan laeng wenno na-xerox sa indarirag a baro.
No sumaen, mapanunot a nalaing no kaano a nangrugi ti kastoy a sistema? Siempre, no kutkuten ti nangrugianna masapul nga adalen ti napalabas wenno ti kaunaan. Ta saanen nga agturpos ken aggibus ti amin no ket dumakkel a dumakkel. Ngem iti suma total iti mapaspasamak, napasamaken idi, nasukatan laeng ti nagan wenno nabuniagan iti kabarbaro a konsepto a kas akseptado ti publiko, no makalusot ti alilaw. Isu nga adalen ti napalabas ket idilig iti agdama. Penken no adda ti nagbaliwan ti amin.
Idi napasamak iti kaunaan a binnotos ti pangulo, naglasat iti kas met laeng iti mapaspasamak iti agdama. Mapaliiw nga awan iti nagbaliwanna. Isu a kunkuna dagiti agpalpaliiw iti taray ti pulitika, nga isu a mapaspasamak ti aramid a di maikanniwas ta nangrugi dayta iti kaunaan a pasamak. Nangrugitayo ngamin iti nariribuk a binnotos isu nga agingga iti agdama ket nariribuk latta. Ta no ania ti nangrugian, isu latta iti pagtungpalan dagiti aramid iti agdama. No ania ti puon di isu met laeng dagiti sanga, ket dagiti tumubo isu met laeng ti agibunga.
Ti kaunaan a binnotos para iti kinapangulo ket napasamak iti Kombension iti Tejeros idi Marso 22, 1897. Ti salisal ket dangadang ti incumbent ken ti aspirant. Ni Andres Bonifacio a kas incumbent wenno agdama a pangulo dagiti rebolusionario babaen ti KKK. Ket ti aspirant wenno kayatna iti sumukat a pangulo ket ni Hen. Emilio Aguinaldo. Ket siempre, adda met a ti makunkuna a faction wenno partido ti agsumbangir. Iti pakasaritaan ti pulitika iti uray ania a nasion, saan a maawan daytan kinaadda iti partido pulitika. Saan nga umaddang ti aniaman a panggep no awan dayta partido pulitikal. Iti panagtaray ti pulitika saan a mabalin a maymaysa ti agtigtignay no di ket dua wenno ad-adu pay nga ima ti partido. Isu a napateg unay ti partido. nasken daytoy a matengngel ta dinto sika a mismo iti inna tenglien. Ti kaso iti agdama, dagiti dadduma a pundador ti LAKAS-NUCD ket natengngel wenno tinengngel ket awanen ti nabaelanda no di laeng iti sumina, wenno umikkat ta namnamaendan a sumiasi ti dalan ti timmakderanda wenno saanen a maikaskaso ti nagan no di man napasamak ti pannakakusit ken pannakallilaw. Wenno kas panangtakder ti nagan isu a nasken a takderanen ti naiwayat a prinsipio no maawagan dayta a prinsipio, ngem ketdi ti sigurado ket panagtalinaed ti nagan a kas sibubukel wenno panangallangon ti kinaasino ket bay-anen a ti historia a mangited iti umno a pakasaritaan..
Ti panaginnaddayo ti prinsipio ken kapanunotan, nga isu met ti itakder ti faction wenno partido ti pannakapataud wenno ipapasngay ti sabali. Ket dayta a pannakaipasngay ti sabali a partido, makarit ti kabaelan wenno inalat ti sigud wenno agdama. Daytan ti pannakaipasngay ti incumbent ken aspirant. Ket iti panagtuparda a dua, siempre met, mangabak ti mas intelihente, iti man sinisikap nga aramid ken limpio. Amin dagitoy ket napasamak iti kaunaan a panagbibinnotos.
Iti agdama, no lagipen ken anagen dagiti dua a partido a kaunaan a nagsalisal, ti incumbent a Magdiwang ken ti aspirant a Magdalo, awitda ti kaunaan a pagteng iti nagan ti pakasaritaan ti pulitika iti pagilian. Naipasngay ti Magdalo gapu iti saan a panagtutunos ken panagkatunos ti prinsipio ken kapanunotan. Iti rebolusionario a gobierno, agpada a nabigbig dagiti dua, agingga dimteng ti punto a nasken ti panagdupar dagiti dua. Isu a napasamak ti binnotos.
Sakbay a mapasamak ti binnotos, timpuar dagiti imahe ti pulitika. Iti laksid a madama pay laeng iti rebulosion ken panangirupir ti kalintegan. Kabayatan iti rebulosion aggutad met ti pannakapapigsa ti faction wenno partido. Kumayakay ti tunggal maysa wenno ti maysa kadakuada a kas paset ti panangpabileg. Ket iti pannakaluom ti aspirant, daytan ti panawen a panagsalisal dagiti dua iti kabukbukodanda nga istratehia wenno awit ti tunggal maysa ti kabukbodanna nga istratehia tapno isu ti tumpuar a nabilbileg.
Timpuar ti black propaganda a kas paset ti naplanon nga ingpen. Agpungtot siempre ti nasikapan ken masiksikapan ngem agtultuloy latta ti dangadang. Itoy a kaso, saan a napanunot ti supremo ti naannayas nga addang no di ket nagpannuray iti pungtot. Ti black propaganda sakbay ti binnotos ket narway. Isu dayta ti nangpungtotan ti supremo. Ket napasamak iti saan a namnamaen a dandani panagpaltog ti supremo ken ni Daniel Tirona. Ti naud-udi ti maysa a kangrunaan a timek ti Magdalo. Ti black propaganda ket saan a rumbeng a pakitaan iti panagdayaw ken panagraem ti supremo agsipud ta maysa a mason, saan a mamati iti Dios, ahente dagiti prayle, ababa ti adalna ken dadduma pay. Nalabes a panangdadael iti kinatao.
Iti tay-ak ti pulitika, pasetna amin dagitoy. Pudno man ken saan. Ket ti saanna ammo iti aramidenna agtinnag iti panagpungtot. Dayta a panagpungtot ket saanna a masebseban ti pasamak no di ket nangited ketdi ti dakkel nga addang ti balligi ta saanen a sibubukel ti takder no di ket nalaokanen. Nadadael ti takderna gapu iti black propaganda.
Iti agdama, saan a nakaskasddaw iti kinaadda ti black propaganda, panagdadael ti kasalisal, wenno panangitapkal ti pitak iti rupa ti kasalisal. Isu a mapasamak no kuan iti pinnuskolan iti rupa iti agtultuloy a pinniltakan ti rupa. Ket asinoman a sumuko, isu ti maabak ket aglak-am ti amin a pannakaidadanes. Ti ay-ayam iti pulitika ket saan a ekspektaren nga agnanayon a nadalus ta pasetna wenno bagina pay laeng ti narugit wenno baliktad a prinsipio. Isu a saanmo a lubong itoy a tay-ak no maysaka a santo wenno santa. No saanna a kabaelan ti agbaliktad ti bituka, isu ngarud ti mapasamak.
Uso met idi ti hakot system wenno panagbunag. Iti umuna a panagbibinnotos, makita nga adu dagiti maka-Magdiwang, ngem bimmaliktad iti saan nga ammo a rason. Iti agdama, makita dagiti napili a bimmaliktad ken sigud a mangisaksakit ken isu itan ti numero uno a kasalisal. Pudno la unay, nga iti pulitika, awan ti permenente a gayyem. Ket mapasamak dayta a panagsisina ken panagdudupar iti panawen ti eleksion. Iti bara ti akusasion, no maminsan, isu daytoy ti mangibunga iti saan a napintas a linaon dagiti damdamag.
No iti kaunaan a binnotos ket napasamak iti panagkusit kadagiti balotas, iti agdama saan pay laeng a nagbaliw, no di nagbalin pay a nanayunan babaen iti ititipon ti dagdag-bawas. Ket posible nga iti panagbalin nga automated machine iti maaramat, posible met nga agbalin a high-tech ti panagkusit. No sadino ti nangrugian, kinukusit, saan a maikkat daytoy uray ngata high-tech.
Ti maysa pay nga ay-ayam iti binnotos ket ti turncoatism wenno balimbing. Iti agdama, saanen a makaskas dayta a banag ta kanayonen a mapasamak ket iti naynay nga inna pannakapasamak makuna nga awanen it pudpudno a kadua ken gayyem iti pulitika. Guyodem ti bukodmo nga ipus wenno ilemmeng ti bukod nga anniniwan ta dinto mabaddekan dagiti agsisiim iti maidiaya nga imbag.
Salvage? Saan a kabarbaro dayta balikas a salbeds. Apay ania ti makuna iti napasamak iti supremo? Saan kadi a sinalbeds, iti agdama termino? Laeng, ta adda dagiti nasirib nga aglemmeng a kas iti lansa, nakatungraraw ti ulona. Isu a saan a nailemmeng ti kinapudno a napasamak.
Iti historia, nailanad dagiti pasamak ket agtultuloy latta met nga agilanad kabayatan a mapaspamak dagiti pasamak. Awan ngarud ti makuna a permanente iti lubong a binuangay ti napalabas ken agdama.
Agingga nga awan ti tumakder a nagtaud iti kinapudno, ken saan a naameng iti gameng, lalona a saan a naameng iti lawag a parnuayen ti nagan, agtultuloy latta met nga agbandera ti rinugian ken sigud a sistema. Maulit-ulitto latta met ti historia. Awan iti mabigbig a panagbalbaliw ta awan ti tignay a para iti ili.@
Saturday, July 11, 2009
Napintas Iti Igid Baybay
Panagsubli iti nakaiyanakan nga ili, iti Narvacan iti nagapon iti panunotko kalpasan iti dua a bulan a physical therapy nga inaramid da April Ann Nigos ken Marvin Florendo. Narigat iti maipasidong iti physical therapy, lalo no iti damo ket saanmo nga ammo no siaasinoka, di makakunail. Di makabalikas. Makabulanen ti napalabas ngem saanak pay a makapagna, ilugandak iti wheel chair nga ipatsek-ap iti ospital. Ngem iti pinget ken gaget, determinasion a maisubli da April ken Marvin ti salun-atko, naikkannak iti nakadakdakkel a namnama. Nakitak ti pingetda, manipud 8:30 iti agasapa agingga iti 1:30 it malem, diretso, awan iti inanada, ken uray maikkanda iti mirienda, saanda a kutien agingga malpas ti trabahoda. Pasaray umabot pasado alas dos. Natuok a proseso, a kasapulan iti panangurnos ti nawara a kinatao. Aramidenen ti sigud nga aramid, dayta ti patigmaan dagiti dua. Agpasiar iti uray sadino a lugar. Saanda laeng a PT no di ket mammagbaga. Isu nga impapilitko iti pamiliak nga agawid. Uray marigatanak a magna. Isu a kasapulan ti sarukod.
(Nupay adu dagiti trabaho a maiyopreser ken mangbirok kadagiti therapist, saanda nga awaten ti trabaho no awan ti konsulta ken bilin ti doktor.)
Ti umuna nga iliwek iti mapan iti igid iti baybay. Manipud iti Barangay Pantoc, addan ti sementado a kalsada a mangdalan iti Brgy. Bolanos sa rumuar daytoy iti sikigan iti Narvacan School of Fisheries iti Sulvec. Kalsada iti igid ti kabaybayan. Napintas a kalsada, nalawa, ken sadiwa ti angsen nga angin. Nadalus iti aglawlaw. Addan ti beach resort.
Iti semana santa, dimmalan dita ti libut. Masansan a ti libut ket kadagiti laeng dua a barangay iti poblasion iti inna pagrikusan. Medio pangatiddogen ta manipud simbaan ti ili, agpaamianan, a mangdalan kadagiti barangay iti Poblasion-Sta. Lucia, Limmansangan, Sulvec a sumreken iti kabaybayan santo sumrek iti Brgy. Bolanos, Turod ken Paratong santo met laeng sumrek iti ili. Adu dagiti tao a nakilibut uray no pangadaywen. Uray ti ama ti ili ket nagkaling-etan met a nagnagna.
Iti innak manen pannagna a nasapa, kasingsingising ti init, nasabatmi dagiti sumagmamano a grupo. Ad-aduda pay no iti aldaw iti Sabado ken iti Domingo. Iti innak panagdamdamag sa sadino naggapuanda, naammuak a grupo dagita dagiti walkers. Dagiti addaan saksakiten a masapa nga agpagnapagna iti igid ti baybay. Dagitoy dagiti addaan sakit a diabetes ken high blood pressure. Kaaduan dagitoyen iti nagdalan iti pannakaatake. Inaldaw nga ehersisio ti obrada, manipud iti alas kuatro iti parbangon agingga sumingising ti init. Kaaduan kadakuada iti nakapasublin kadagiti salun-atda ngem itultuloyda pay laeng iti binigat nga inda panagersisio.
Napintas iti igid ti baybay. Mayat ti agpagnapana a masapa, lalo no nakaturog pay laeng ti danum. Awan ti duadua a sumayaat ti salun-at. Saan laeng a ti pisikal a bagi ti sumidap no ket iti panagpampanunot.
Isuna laeng, ta saanko a kinabaelan iti agpagnapagna iti kadaratan ti kabaybayan gapu iti panagtukkol ti dapan a saan pay laeng a makarikna. Nagangayanna, iti sementado a bit-ang ii sango ti balay nga agarup 100 a metros iti innak nagnagnaan, tallo nga oras iti bigat ken dua nga oras iti malem.
Siguro, iti panaglabas ti aldaw a sumaysayaat ti salun-at, agsubliakto manen iti igid ti kabaybayan. Agpagnapagna iti parbangon. Makitimpuyog kadagiti kameng dagiti walkers. Nanamen ti imbag nga itden ti igid ti baybay. Ta napintas ti igid ti baybay…@
Friday, July 03, 2009
Nagbuntog a Proseso
Maladingitankami unay iti super buntog a pannakaipagna iti pannakatarimaan kadagiti siled-eskuelaan wenno pannasukat kadagiti nadadael a bilding , nangruna la unay kadagiti eskuelaan iti makinlaud a paset ti Pangasinan. Saan a maawatan no apay a naginad unay ti proseso. Saandakami ngarud a mababalaw no iti panagkitami, adda ti saan a nasayaat nga aramid iti pannakaipagnana kadagiti papeles. Kadakami a biang, maysan a ginelgel a baraniw daytoy.
Lalo a saanmi a maawatan, nga itoy a pangseserrek dagiti ubbing, saan a kadagiti siled-eskuealaan ti yanda pagsursuruan no di ket kadagiti sirok iti kayo, iti uneg ti kapilia, pasaray pay agkalubbon ti dua a klase iti uneg ti bassit a siled, ken uray sadino ditan a mangsulnit ti nakaay-ay a pasamak.
Iti panagkitami, lalo iti inkam panagbuya iti telebision, adda pay ti sibubukel nga eskuelaan ti saanen a mabalin a pagadalan ta no saan a naitayab dagiti atep dagiti bilding, narban dagiti didingna wenno makitan nga uray koral ti ayup ket saanen a mabalin a pagyanan. Iti rigatna, madama manen ti eskuela dagiti ubbing ngem saan a kadagiti siled-eskuelaan ti yanda no di sadino la ditan.
Iti daytoy a mapaspasak, makunami a saanen a maikanatad. Saanen a makaited iti pammaregta nga agadal dagiti ubbing. Saanen a makaited iti inspirasion ken manggutugot kadagiti ubbing a mas lalo pay a gesdanda iti agiskuela ken igaedda iti agadal.
Iti inrekomendar ti United Nations Education, Scientific and Cultural Organization (UNESCO) masapul a maaddaan laeng koma ti maysa a siled iti ratio a 1:25-30 wenno iti kada siled masapul laeng a duapulo ket lima agingga iti tallopulo nga estudiante/pupil. Ngem iti mapaspasamak, saanen a masurot ta awanen ti siled. Isu a makumi a saanen a conducive to learning.
Kasano koma a maigaed dagiti ubing iti agiskuela? Kasano pay a maay-ayo dagiti ubbing no ultimo tugaw wenno pangiparabawan ti papel a pagsuratan ket awan? Siempre, adda ditan ti ngayemngem a maipasngay. Adda ditan ti laladut a sumrek. Saanen a maiyulo ti isursuro da titser. Sumapitto pay iti pannakasinga kadagiti mabuya no diman makaited iti saan a pannakaikonsentret iti maisursuro.
Adda koma ti alternatibo a sistema wenno pangur-urayan a maproseso dagiti dokumento iti panangpabaro kadagiti bilding wenno klasrom, adda ti nasayud a maipakat a mangsulnit ti pagkurangan.
Kas iti pannakaammomi, addaan ti DepEd iti 3.5 billion pesos a budget para laeng iti pannakaipasedek dagiti bilding ken pannakatarimaan dagiti nadadael. Agdagup iti 158.2 billion pesos ti budgetna iti daytoy a tawen 2009. Nupay makuna a bassit laeng ti budget ti panangtarimaan, panangbangon kadagiti klasrom rumbeng laeng koma a maiprayoridad dagiti lugar a dinalapus ti bagyo, nangruna kadagiti lugar a nasulinek ken narigat ti lugan lalo no katutudo.
Saan koma a baybay-an dagiti ubbing nga agsagaba gapu iti pannaklabaybay-a. Saan koma nga ipalubos a mas lalo pay a dumakkel ti bilang dagiti saan nga agis-iskuela nga ubbing gapu laeng iti kinaawan iti siled nga inda pagsursuruan.
Laglagipen, a dagiti ubbing iti sumaruno a lider a nasken a mamuli iti nasayaat a nga adal ken sursuro.@
Wednesday, July 01, 2009
Nakaro Unayen Ti Korapsion
Ti nalabes unayen a korapsion iti gobierno ti maysa kadagiti mangparparigat iti panagbiag dagiti Pinoy. Kasla saanen nga ammo dagiti agtuturay ti agamak nga agaramid iti saan a maiparbeng. Mabilbilangen dagiti adda iti poder ti turay a napudno iti serbisio ken di napulapolan iti uging ti korapsion.
No utoben a nalaing, ti laeng pagiliantayo iti sibubukel nga Asia ti mangitantandudo iti kristianismo. Ngem adayo ti aramid iti pammati. Kasla saan nga agdanggay dagiti dua.
Iti Transparency International’s Corruption Index, nababa ti pagsaadan ti pagilian, kas pagilian dagiti kristiano. Imbes a ti pagiliantayo koma ti dadaulo iti kinatudio ken aramid a nalimbong, saan, ta adda daytoy iti yan dagiti nakurap a nasion. Kapaliiwan ketdi nga imbes a maagasan daytoy a sakit ti gimong, lalo ketdi a kimmaro. Saanen a maikaskaso ti pammati ken kinapudno, ti kinalinteg ti panagbiag.
Segun iti data, nakaro unay ti panagsuek ti kurapsion manipud iti panagtakem ti agdama nga administrasion. Manipud idi 2004 agingga iti agdama ket dakkel unay ti bimmabaanna. Manipud iti maika-102 a bilang, maika-141 itan ti pagiliantayo iti listaan. Nangrugi ti listaan kadagiti nasion a nalimpio ken iturayan dagiti manakem, agpababa agingga kadagiti kakaruan nga agar-aramid iti kunniber ken maikanniwas.
Malagipko dagiti nasion a napundar manipud iti kinaawan a nagbalin a mararaem. Pagarigan ti Singapore. Napudno ni Lee Kuan Yew a nangipakat iti panagbalbaliw babaen ti napudno ken nalinteg nga aramid. Intedna ti maiparbeng kadagiti napudno nga agserbi iti gobierno ken pannusa iti asinoman nga agaramid iti maikaniwas. Isu a naipasagepsep kadagiti umili dita a nasion ti kinatudio. Makuna a napudnoda iti serbisioda.
Makitak met ti kinatudioda a mangidaulo da dati nga ari ti Thailand King Bhumibol Adulyadej, ni Mahatma Gandhi ti India, ken iti agdama, ni Aung San Suu Kyi iti pagilan ti Myanmar (Burma) a balud pay laeng agingga ita dagiti militar a nangagaw iti turay kadagiti sibilian.
Ditoy pagiliantayo, adu dagiti timpuar a lidertayo ngem imbes a dumur-as ti nasion, nagbalin ketdi a masaksakit a kuting idinto ta sigud a nabun-as a tigre iti deppaar ti Asia.
Nupay makuna a nakaaramid iti biddut, narespeto pay laeng ni dati a South Korean President Roh Moo–Hyun iti ipapatayna. No utoben a nalaing, maibilang a bassit laeng dayta $6 milion a pasuksok a nagbiddutanna. Nagbalin a dakkel a nakaburiboranna ti dakkel a kamalina. Nakonsensia. Gapu iti dayta a biddutna, ginibusanna ti biagna.
Ditoy pagilian, kasla awanen ti konsensia dagiti agtuturaytayo a mangidalan koma kadatayo ken kangrunaan koma a talgedtayo. Narigaten a maibaga a napudnoda ken natudioda kas agserserbi. Nababa unayen dayta moral a saluad ken sinalsaluadan dagiti nagkauna a natatakneng a kaputotantayo. Nabulosan ti kinaawan konsensia.
No usigentayo a nalaing ti assessment ti kadakkelan a financial institusion, ti World Bank, umabot iti P240 billion ti mapukpukaw iti tinawen gapu iti kurapsion iti Bureau of Internal Revenue. Nagdakkelan nga ilgat ti mapan iti PR ngem iti RP. Naynay a mapaspasamak, malipatan ni RP. Wenno naiwalin pay ketdin? Kaasi nga RP!
Sabali met ti masao ti UN Development Program: agarup $1.8 bilion ti tinawen wenno 13 a porsiento iti annual budget ti mapukaw laeng gapu iti kurapsion.
Amin dagitoy ket ilgat laeng iti nakaro a sasaaden ti kurapsion iti pagilian. Awanen dayta masasao a kinapudno ken kinatudio. Nairaman kadin a nakurap ti nabatbati a lawag ti konsensia?#

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Isursuro Kadi ti Biblia ti Reinkarnasion?
Sungbat ti Biblia
Saan, saanna nga isursuro. Awan iti Biblia ti sao a “reinkarnasion” wenno ti ideya maipapan iti dayta. Naibasar ti kapanunotan maipapan iti reinkarnasion iti pannursuro a ti kararua ket immortal wenno saan a matay. * Ngem isursuro ti Biblia a ti kararua ket isu ti sibubukel a tao. Ngarud, mortal wenno matay ti kararua. (Genesis 2:7; Ezequiel 18:4) No matay ti maysa a tao, awan isunan.—Genesis 3:19; Eclesiastes 9:5, 6.
Ania ti nagdumaan ti reinkarnasion ken panagungar?
Ti pannursuro ti Biblia maipapan iti panagungar dagiti natay ket saan a naibasar iti pannursuro nga immortal ti kararua. Inton panagungar, dagiti tattao a natay ket agbiag manen babaen iti pannakabalin ti Dios. (Mateo 22:23, 29; Aramid 24:15) Mangted ti panagungar iti pudno a namnama nga agbiagto manen dagiti natay iti baro a daga nga addaan iti gundaway a din pulos matay.—2 Pedro 3:
Di umiso a kapanunotan maipapan iti reinkarnasion ken iti Biblia
Di umiso: Ibagbaga ti Biblia a ni propeta Elias ket nagbiag manen kas ni Juan Bautista babaen ti reinkarnasion.
Umiso: Impakpakauna ti Dios: “Ibaonko kadakayo ni Elias a mammadto,” ket impakita ni Jesus a tinungpal ni Juan Bautista daytoy a padto. (Malakias 4:
Di umiso: Ti reinkarnasion ti tuktukoyen ti Biblia a “pannakayanak manen” wenno born again.
Umiso: Ti pannakayanak manen a tuktukoyen ti Biblia ket iti naespirituan a pamay-an a mapasamak bayat a sibibiag pay ti maysa a tao. (Juan 1:
^ par. 3 Naggapu iti nagkauna a Babilonia ti panamati iti immortal a kararua ken iti reinkarnasion. Idi agangay, binukel dagiti Indian a pilosopo ti doktrina a Karma. Sigun iti Britannica Encyclopedia of World Religions, ti Karma ket “isu ti linteg maipapan iti makagapu ken epekto, a mangibagbaga nga aniaman ti ar-aramiden ti maysa iti agdama, adda epektona iti sumaruno a biagna.”—Panid 913.
Ammuem ti Ad-adu Pay
Ania ti Mapasamak no Matay ti Maysa a Tao?
Ammo kadi dagiti natay ti mapaspasamak iti aglawlawda?
Patiem Kadi a Nagbiagka Idin?
Popularen ti panamati iti reinkarnasion. Ngem dayta kadi ti isursuro ti Biblia?


text:
Kabalio
Ti kabalio (Equus ferus caballus)[2][3] ket maysa kadagiti dua a sibibiag a subsebbangan iti Equus ferus, wenno ti naatap a kabalio. Daytoy ket maysa a pangis a ramay ti saka nga ungulado a mamalia a tagikua ti taksonomiko a pamilia ti Equidae. Ti kabalio ket rimmang-ay kadagiti napalabas a 45 aginggana ti 55 a riwriw a tawtawen manipud ti bassit nga adu ti ramay ti sakana nga ayup iti dakkel, maymaysa ti ramay ti sakana nga ayup iti tatta nga aldaw. Ti tattao ket nangrugrugida a nangpaamo kadagiti kabalio idi panawen ti 4000 BC, ken dagiti panagpaamo ket namatmatian nga adun manipud babaen idi 3000 BC. Dagiti kabalio iti subsebbangan ti caballus ket napaamodan, urayno adda dagiti napaamo a populasion ket addaanda kadagiti kaatapan a kas dagiti ablo a kabalio. Dagitoy nga ablo a populasion ket saanda nga agpaysao a naatap a kabalio, gaputa daytoy a termino ket inus-usar a mangilasin kadagiti kabalio a saanpay a napaamo, kasla dagiti naisagmak a kabalio ni Przewalski, dagiti naisina a susebbangan, ken ti isu laengen ti nabatbati nga agpayso a naatap a kabalio. Adda dagiti adu, a naipangpangruna a bokabulario a naus-usar a panangilasin kadagiti konsepto a mainaig iti kabalio, a mangsakop kadagiti amin manipud ti anatomia aginggana kadagiti agpang ti biag, kadakkel, dagiti maris, dagiti marka, dagiti puli, panagkutkuti, ken panagkukua.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Linnaeus, Carolus (1758). Systema naturae per regna tria naturae :secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. 1 (Maika-10 nga ed.). Holmiae (Laurentii Salvii). p. 73. Naala idi 2008-09-08.
- ^ a b Grubb, P. (2005). "Urnos a Perissodactyla". Iti Wilson, D. E.; Reeder, D. M. Mammal Species of the World (Maika-3 nga ed.). Pagmalditan ti Unibersidad ti Johns Hopkins. pp. 630–631. ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494.
- ^ Internasional a Komision iti Soolohiko a Nomenklatura (2003). "Panag-usar kadagiti 17 a naisangayan a nagan a naibatay kadagiti naatap a sebbangan nga inunaan babaen ti wenno kontemporeario kadagiti naibatay iti napaamo nga ayup (Lepidoptera, Osteichthyes, Mammalia): nakonserba. pamanunotan ti 2027 (Kaso 3010)". Bull.Zool.Nomencl. 60 (1): 81–84. Naiyarkibo manipud iti ti kasisigud idi 2007-08-21.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Kabalio iti Wikimedia Commons


text:
Andorra
Ti Principalidad ti Andorra (Katalan: Principat d'Andorra, Pranses: Principauté d'Andorre, Espaniol: Principado de Andorra), maysa a bassit a principalidad iti abagatan-a-laud a Europa, masarakan iti dumaya a kabambatayan ti Pyrenees iti nabedngan ti Francia ken Espania.
- Andorra
- Katalan a pagpagilian
- Dagiti batay-linteg a monarkia
- Diarkia
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti naserraan ti daga a pagilian
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti Prinsipe-Obispado
- Dagiti prinsipalidad
- Dagiti Pireneo
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1278


text:
Berna
Ti siudad ti Berna (Aleman: Bern, panangibalikas [ˈbɛrn] ( denggen); Pranses: Berne [bɛʁn]; Italiano: Berna [ˈbɛrna]; Romansh: Berna [ˈbɛrnə]; Bernes nga Aleman: Bärn [b̥æːrn]) ket isu ti Bundesstadt (pederal a siudad, de facto kapitolio) iti Suisa, nga adda ti (manipud idi Disiembre 2010) populasion iti 133,920,[3] ti maikapat a kaaduan ti populasion a siudad idiay Suisa.[4] Ti Berna nga aglomerasion, a mangiraman dagiti 43 a munisipalida,[5] ket adda ti poplasion iti 353,300.[6] Ti metropolitano a lugar ket adda idi ti populasion iti 660,000 idi 2000.[7] Ti Berna ket isu pay ti kapitolio ti kanton ti Kanton iti Berna, ti maikadua a kaaduan ti populasion kadagiti kanton ti Suisa.
Ti opisial a pagsasao ti Berna ket ti Aleman, ngem ti nangruna a naisasao ket ti Alemannic a dialekto a tinawtawagan a Bernes nga Aleman.
Idi 1983 ti naipakasaritaan a daan nga ili idiay tengnga ti Berna ket nagbalin a maysa a UNESCO a Tinawtawid a Lugar ti Lubong, ken ti Berna ket nairanggo kadagiti 10 a kasayaatan a siudad iti lubong para iti nasayaat a kita ti panagbiag (2010).[8]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Opisina ti Suiso a Pederal nga Estadistika - STAT-TAB, online a pagibatayan ti datos – Datenwürfel für Thema 01.2 - Bevölkerungsstand und -bewegung (Aleman) naala idi 29 Septiembre
- ^ Arealstatistik Standard - Gemeindedaten nach 4 Hauptbereichen
- ^
- ^ "Stadt Bern - Aktuelles" (iti (Aleman)). Bern.ch. Naala idi 2011-09-15.
- ^ Stadt Bern : Medienmitteilung : 19 Mayo 2003 : Eidgenössische Volkszählung 2000: Neue Panagipalpalawag Aglomerasiona Berna (iti Aleman)
- ^ Suiso nga Opisina ti Pederal nga EStadistika : Kadakkel ti Populasion ken Pakabuklan ti Populasio : Dagiti aglomerasion : Permanente nga Agtataeng a Populasion iti Urbano ken Rural a Luglugar
- ^ "Opisina ti fédéral du développement teritorial ARE - B3: Les aires métropolitaines". Are.admin.ch. 2006-06-07. Naala idi 2011-09-15.
- ^ Kita ti Panagbiag a Sangalubongan a panakairanggo ti siudad – Mercer survey
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Berna iti Wikimedia Commons


text:
Ipakaammo dagiti mangimaton iti Pasnaan, ti workshop iti panagsurat a para kadagiti agdadamo a mannurat nga Ilokano, nga agawaten kadagiti manuskrito para iti 4th Pasnaan Ilokano Writers Workshop a manamnama a maangay iti nasapa a paset ti 2013.
Sangapulo a fellow ti mapili ken maikkan iti gundaway a ma-workshop dagiti sinuratda: 2 a fellow iti sarita, 3 iti daniw, 1 iti sarita a para ubbing, 1 iti daniw a para ubbing, 1 iti sarilaysay (creative non-fiction), 1 iti bukanegan, ken 1 iti pangorona a daniw.
Maibilang nga agdadamo ti autor no saan pay a nakaipablaak iti Bannawag iti nasursurok ngem tallo a sinurat iti benneg a pakipasetanna.
Dagiti pagalagadan:
1. Nasken nga orihinal, di naipatarus manipud iti sabali a lengguahe, ken saan pay a naipablaak ti idatag a manuskrito.
2. Nawaya ti autor a mangpili iti topiko ti sinuratna.
3. Maimakinilia wenno mai-computer dagiti manuskrito para iti sarita ken sarilaysay a maidatag iti doble espasio a letter-size a coupon bond iti ania man kadagitoy a font: 12 points Roman Times Antiqua, wenno 12 points Book Antiqua. Single space laeng ti pannakaimakinilia dagiti maidatag a daniw, daniw a para ubbing, bukanegan, ken pangorona a daniw.
4. Sagdudua a gapuanan ti nasken nga idatag ti autor iti benneg ti sarita, sarilaysay, sarita a para ubbing, bukanegan, ken pangorona a daniw. Maysa laeng ketdi ti ma-workshop. Iti met benneg ti daniw, nasken a mangidatag ti autor iti uppat a gapuananna. Dua met kadagitoy ti ma-workshop.
5. Kaatiddog ti maidatag a gapuanan: Iti benneg ti sarita, 10-20 panid. Iti sarilaysay, masapul a personal essay ti maidatag nga agatiddog iti 6-10 a panid. Ti bukanegan, 6-10 panid. Iti sarita a para ubbing, 2-4 a panid. Iti daniw a para ubbing, agatiddog iti tallo nga estansa a tunggal estansa, addaan iti uppat a linia; ken addaan iti rukod ken rima dagiti linia. Saan a makedngan ti kaatiddog ti daniw ken ti daniw a pangorona.
6. Ti laeng parbo a nagan ti autor ti agparang iti manuskrito.
7. Ipatulod ti manuskrito iti daytoy nga email address: pasnaan.secretariat@gmail.com iti di naladladaw ngem Enero 31, 2013. Dua a file ti maipatulod: ti manuskrito ken ti dokumento a naglaon iti paulo ti manuskrito, parbo ken pudno a nagan ti autor, kompleto nga adres ti pagtaengan, pagtrabahuan wenno pagbasbasaan, agraman numero ti telepono wenno selpon, ken ababa a pakasaritaan ti autor.
Mapakaammuan dagiti autor dagiti mapili a gapuanan babaen ti e-mail ken/wenno awag iti telepono/selpon. (Pasnaan Secretariat)
(Naipablaak iti Bannawag, Nobiembre 26, 2012 a bilang.)