text:
LABAW: TI GAMENG ITI KAMALIG TI GLU
(Maysa a Rebiu)
AWAN katukadna a gameng iti kamalig ti GUMIL La Union ti libro a LABAW. Maysa a gameng a dinto umagen ti panawen, no di ket agnanayonda a maikamalig iti puso ken isip iti asinoman a makabasa. Wen, naisangsangayan a gameng daytoy a libro a nasken a mabasa ti amin nga Ilokano, lalo dagiti agtutubo. Ngamin dagiti linaonna pabaroen ken papigsaenna pay ti bara ti pammateg iti puli, ti pannakkel iti kinaasino, ti naidumduma a ladawan ti kaindaklanan a Malayo – ni Ilokano.
Saan laeng a namsek kadagiti adal ken sursuro no dipay ket nagameran kadagiti nakail-Ilokano a kannawidan, kukltura, pammati, aramid ken ugali lalo kadagiti pagteng iti away. Ti away a taeng ni Ilokano ket sibibiag a nailadawan kadagiti sarita. Ket no sika iti adda iti siudad, mariknam la ketdi ti gagarmo met nga agawid iti dinakkelam nga away. Ket dayta a panagawid, mabasa ditoy a libro a nailadawan iti panangkammet ti gagar ti puso ken rikna.
Nagduduma dagiti nailadawan: arapaap, balligi ken pannakapaay, ayat ken liput, panangitag-ay ken panangimameg, irurukuas ti bileg iti bileg, ti prinsipio a killo ken ti naamnut, ti pantasia a kapipintasan. Ti Ilokano ket Ilokanonto latta, uray sadino ti papananna, awitna ti bukodna a literatura.
Asino ti nangibaga a naudi ni Ilokano no maipapan iti pantasia? Nagbiddut ti asinoman a mangipagarup. Ta adda ditoy a libro ti “Harry Potter” ni Ilokano. Napintas pay nga ibasa ta addaan iti naidumduma a wagas ti pannakaisurat dagiti binatog, isu dayta ti naindaniwan a panangiyablat.
LABAW, ti libro a naisurat babaen iti naannad nga ima ken nawada a panunot, iti ayat ken pammateg. LABAW, ti daton ti GLU iti puli ni Ilokano.
Intay man taldiapan ken ramanan ti imas dagiti linaonna a sarita. Ket saggayasaentayo nga ibinsabinsa iti awan kadapada a raman.
1. CHECKPOINT, ni Pelagio A. Alcantara. Ababa ngem namsek dagiti balikas. Sarita a nakailadawanan ti agruprupsa a gimong ti Kailokoan. Lalo kadagidi a panawen, a di mabalin nga ilako iti sabali a probinsia ti birhinia ni taga-Ilocos Sur. Adda ti ‘checkpoint’ iti beddeng ti probinsia. Asinoman a mangibiahe ti tabakona, makumpiska ket dinan maala pay. Adda ngamin ti red drying ti tabako iti probinsia. Mapukawan kano iti buis ti gobierno probinsial no mailako iti sabali a probinsia dagiti produkto a tabako.
Maysa a ‘nakaam-amak’ a sarita, a di laeng nangdillaw ti alingasaw ti agruprupsa a kinabuyok no dipay ket binaringkuasna ti agdudungsa a rikna; rinubrobanna ti apuy ti barukong dagiti nakariing iti parbangon; ken linuktanna dagiti mata a simumulagat. Napapanawen la unay iti pannakaipablaakna idi 1970.
Ti sarita ket nagameran kadagiti metapora a nangpabileg iti mensahe a diayana, “ti panangirupir ti kalintegan.” Kas kuna ni Nemesia, a kangrunaan nga agakem, idi gamsawenda ti sangakarton a tabakona: “Ikarik a salaknibak daytoy a karton ingganat’ patayko. Daytoy a karton nilaonna ti ling-et, lua, tuok ken ragsakko. Nabalkot ditoy ti masakbayan dagiti annaktayo, ti gasat ken arapaapda. Naipisok ditoy ti kalinteganda a mairanud iti daga nga imparabur ni Apo Dios a pagraramanantayo. Gapu itoy a karton, mapantayo iti simbaan a mangidaton iti panagyaman, itedtayo met dayta a panagyaman iti uneg ti biombo. Wen, itakderko, natan-ok a Soldado, daytoy nga imet a kas iti panangitakder ni Gabriela Silang ti kalintegan dagiti naadipen idi napasag ni Diego Silang iti saklotna. Diak itulok a gamsawenda. Namanta ipukkawda a ‘bayanggudaw’…”
Ladawan dayta ti Ilokana. Babai a natibker ken di paikuspil. Babai a sidadaan a mangsalaknib ti karbenganna agingga iti patayna. Kadaytoy a sarita, naipasngay manen ti Gabriela Silang. Daytoy a sarita, palpalagipanna manen ti tunggal umili maipapan kadagiti karbengan ken kalintegan, kas umili, kas tao. Maysa a dramatiko a sarita a nasken la unay a mabasa ti amin, lalo dagiti agtutubo, ta itayokna ti kaunggan – iti lubong ti panagpapada ken wayawaya, iti hustisia ken kappia, iti panagayat ken pammateg.
Nakaam-amak a sarita, a nangdillaw iti di makatao a turay, ngem saan a nagamak ti author a nangirakurak iti agdadata a kinapudno. Ti kinapudno, inakem ni author ti naipakumit kenkuana a sirib ken talugading, nga isu dayta iti panagpaayna a kas konsiensia ti gimong iti panawenna. Inyikkisna iti lubong (babaen itoy a saritana) ti kasasaad dagiti taga-Ilocos Sur kadaydi a panawen. Daytoy a sarita ti timek dagiti agmulmula iti Birhinia.
2) IDI INYAWID NI MANONG LEON TI ASAWANA, ni Manuel E. Arguilla. Ti sarita a nakailadawanan ti pudpudno a puso ken kararua ni Ilokano. Manmano ngata iti agduyos iti literatura a saan a makaam-ammo ken ni Manuel Arguilla. Daytoy a saritana ket imparangna ti kabibiag iti away, iti Brgy. Naguillian, Bauang, La Union.
Kadagiti immuna a sinursurattayo a rebiu, kritika ken panirigan, kanayontayo latta a dakamaten ti kinaadda ti sarita nga awanan iti risiris. Isu daytoy ti maysa. Saan a commercial story dagiti kakastoy a sarita ta rukodenda ti intelektualidad dagiti agbasbasa. Adtoy dagiti makagapu no apay a dakkel ti kidagna daytoy a sarita:
a) makaay-ayo a basaen
b) ababa ngem namsek
c) naisupadi
d) nalaokan iti adbentura
e) agdiskubre wenno agsukisok a sarita
Iti panangaramat ni Arguilla ti tekniko a horizons of expectation iti nangtengngel kadagiti dear readers ti ganasda nga agbasa. Ti panangay-ayo ni author kadagiti readers nga agbasa iti sinuratna. Kangrunaan ngamin daytoy nga ipakat ti mannurat iti sinuratna iti panangawisna kadagiti readers a mangbasa iti sinuratna. Ta no dina maawis, ania ngarud ti serbina a sarita ti sarita no awan ti agbasa? Kas nakunatayon kadagiti immuna a rebiu, kritisismo, komentario ken analysis, maysa a performative art ti sarita iti nagbaetan ti author ken reader.
Ti kapintasan iti amin amin itoy a sarita ni Arguilla ket ti pannakarespeto ti otoridad ti ama, ken ti respeto iti tunggal maysa, karamanen ni Labang ket iladladawanna ti nakadakdakkel nga ayat dagiti agbibiag. Ti nakadadakkel a puso ni Ilokano. Nagpintas ketdin ti agbiag ditoy lubong a napno iti ayat! Isu daytoy ti maysa kadagiti tema ti sarita. Pasig nga ayat ti masarsarita. Ayat ken ayat lattan, awanen ti sabali pay. Kadagitoy a panawen, manmanon ti mabasa a kastoy, a pasig nga ayat ken ayat laeng iti masarsarita awanen iti sabali pay. Awan ti laokna nga ulpit, liput, danes ken gundaway. (Mabasa iti http://www.kamalig.blogspot.com ti pakabuklan ti rebiu.)
3) NAPINTAS NI MAMA--- Sarita ni Dionisio C. Dacanay. Natiliw ti author ti biag ti maysa a pamilia nga aginnaddayo – adda iti Saudi. Wen, saan a nailaksid ken nagpaudi ni Ilokano ti taray ti panawen. Tipanawen a nakaiyuritan ti arapaap, sam-it ken pait, isem ken saibbek, ti maysa nga overseas contract worker. Ken kangrunaan ti amin, ti bunga a nagsagaba iti nakana unay a pannakaapekto.
Napintas ni Mama, ti paulo, a nakailadawanan iti kinapintas iti maysa nga ina. Ina a nasapa a pinuros manipud iti sanga. Wenno nasapa a “nag-ot-otso” no iti termino ti author. Napintas nga ina, a saan a nakabael a simmango iti iliw ken sulisog ket sinapulna iti bara ti lasag iti sabali a lalaki. No sapulen iti namsek a panangiladawan kadagiti karakter a managayat, narasi ken managpaliiw, ken liput, napintas iti pannakailadawanda kadaytoya sarita.
Iti maysa a diskusion, dinamagda kaniak, no umno kadi ti paulo? Ta kaano pay a nagbalin a napintas ti ina a maysa a mangliliput? Napaillekak la ket ngarud. Kas maysa nga agan-analisar ken kritiko iti Literatura Ilokana, nasken nga inlawlawagko: saan a mapasamak ti maysa a liput no awan iti kinapintas. Adda koma ngarud dayta a liput no saan a napintas ti ina? Agsipud ta napintas, inaremda ket napasamak ti liput. Ngem no kasla ubet ti pariok koma ti langa dayta nga ina, amangan no awan pay iti mayat a tumaliaw kenkuana ket di met mapasamak ti liput. Ti kinapintas, aniaman nga interpretasion ket umip-ipus latta no di man makisallabay ti liput. Napintas ti ina, isuna laeng ta saanna a nabaelan nga imbalat ti sulisog. Ngem no di napintas ti ina, nalabit nga awan koma met ti sulisog.
Ti sarita ket nasken a mabasa ti amin tapno mahusgaan no apay a kuna ti author: “Oh, napintas ni Mama! …kasla bituen a natnag iti daga…!” Wen, napintas, nakapimpintas ni Mrs. Matilde Sudaquen, alias Tilde, alias Til, alias Tilling, ken addaan iti utek a tililing. Basaenyo…
4) NO NATIBKER TI PAKINAKEM --- Sarita ni Dionisio C. Dacanay. Uray iti pamilia ni Ilokano, saan a nailakasid ti saan a panangayat dagiti dadakkel iti naikamang, lalo no daytoy ket nakurapay. Ngem, natibker ni agkabanuag nga Ilokano a sumango kadagiti allawig ti biag. Ammona a panunoten dagiti umno ken saan iti kanito ti rupir ti kalintegan ken kapanunotan.
Makainspirar kadagiti damo nga agpamilia, iti panangbangon iti kabukbukodan nga umok. Inladawan ti author ti kinapateg ti pannakaawat dagiti nataengan inga asitgan ti agkasapulan. Nailadawan ti kultura ti ‘ammoyo’ a talugading ni Ilokano iti panawen ti panagkasapulan. Adda pay dita a nairapit ti pammati a nasken ti ‘panaganglem a pangpaksiat kadagiti atros’ ken dadduma pay a ladawan iti nakail-Ilokano.
Wen, pudno la unay, ken sangkakuna, ken nagtaud dayta iti puso ni Ilokano no kunana: “’Ray bassit ti balay no pamuyaan, ken saan a sunggo ti bumalay.” Isu a kadagiti gumanat a mangrugi, mangrugida iti bassit, sadanto in-inut nga agpadakkel. Nailasag ni Ilokano iti saana naparammag. Nailsag ni Ilokano nga ammona iti umuli iti agdan ket mangrugi iti baba.
Iti maysa kadagiti tema ti sarita, kunana man: “adda dagiti lakay a di makaawat iti biag, isuda dagiti ung-ong…” Ngem agkurno latta met ti lawi dagiti kawayan a dinalapus ti angin.
Iti kapamitlo a panangpabain ti ama ti manugang iti sango ti ‘pammigat’, kuna ti anak: “Tumutop kad’ ti sasaw-enyo, Amang?...” Ania ti mailadawantayo kadaytoy a linia wenno eksena? Daytoy ti rugi ti risiris ti sarita. Inladawanna ti ama nga ung-ong, manugang a napakumbaba (ta di nagtimek), anak a natibker ken nadayaw ken nabileg ta ammona a timbengen ti riknana, nga isu ti ladawan ti napudpudno nga anak ti Ilokano: nabileg ken nadayaw.
Mabasa iti tumukno sadi langit a gura ti ama iti manugang kabayatan iti pannangan, ngem natanang-a-natangken ti sungbat ti anak, dinto ta a gagangay di matimtimek ti naikamang. Nupay adda ti kubuar a timmaud, awan ti kinadangkok a napasamak.
Anian a nagbaked a sarita. Nupay nagrisiris iti gura ken panagibales (ti ama), iti udina, maallangon met laeng daytoy babaen iti panagbalbaliw. Ketdi, kas iti ugali ni Ilokano, isu man iti magurgura wenno pagibalsan, iti kaanoman, dinanto subadan ti gura ken panagibales. Ta narimrimbaw ti kinaimbag iti puso ni Ilokano. Iti daytoy kadagiti kapipintasan amin a nabasak a sarita ti author.
Dayta panagibales ti ama, ket maysa a nakakatkatawa a paset, ta mabalin a kunaen: “inrugi dagiti nagannak, ginibusan dagiti annak” a labistori. Ow, madika pay dayta a kinabileg ti balabala ti sarita?
5) PANAGSUBLI ITI AWAY A NAGPANAWAN. Sarita ni Herminio C. Calica. Anian a nagbaked a sarita. No sapsapulem iti makapnek ken makapikapik a panagiladawan (babaen iti naratibo a wagas), nasken a dimo liwayan a basaen daytoy a sarita. Maipapan iti panagsubli iti away, kalpasan iti naunday a panawen. Away a pinanawan gapu iti nasaem a pannakasudak ti barukong. Iti panagsubli, ginamgam ti bida a sapulen ti retaso ti pinanawanna bagi ken ayat, ngem napaay manen, ta ti agdadata a kinapudno ket natakuatanna nga adda met la gayam ti ayat ken ti bagina iti abayna – iti siudad.
Napintas ti pannakailaga ti determinasion a mamaglupos ti biag. Saan laeng a ti bida ti naglupos, no dipay ket ti sangapurokan ken ti purok. A rumbeng laeng a napasamak. Napintas a sarita a mangipalagip iti ibabangon kn pannagna manen kalpasan iti pannakaitublak.
Sarita a nasken a basaen ti tunggal mangipatpateg iti away---- nalaing nga agiladawan ti author. Nagsamay ti juxtaposing technique ti inaramatna, ---agiddan a mailadawan ti panawen nga idi ken ita. Maysa nga epektibo a comparison ken makapatik-ab. Dagiti laeng managimutektek iti aglawlaw ken panawenna iti makaisurat iti kastoy a tekniko.
Ta ania aya ti ayat, mabasa man dayta iti sarita. Ket nailawlawag a kastoy: “no daniwam ti bulan ken dagiti bituen, ayat dayta!” Anian a nagbaked a panangiladawanen! Ket nalabit, iti pamaliiwan ken ni Ilokano, no agdandaniw daytoyen maipapan iti bulan ken bituen, ay, ne, nainlab sika! mabalinmon a kunaen. Isu a nalatak la unay dayta kansion nga O, Naraniag A Bulan ta kansion dayta ti nainlab ken agrayo nga Ilokano. Dayta a figure of speech ken dadduma pay iti nangitag-ay ti sarita iti kalidad a naidumduma.
Panagsubli ti Away. Iti panagsubli ti bida, natakuatanna, a sabalin ti lubongna; awanen iti away ti ayat nga agpaay kenkuana no di ket adda iti siudad a pinanawanna.
Isu a kuna ti maysa a di am-ammo: “Rummuarka iti pagbaludan ni Napalabas tapno makaunegka iti wayawaya ni Agdama.” Napintas la unay a figure of speech personification, a parupa ti sarita, nga isu metten ti temana. Nga isu ti nagtarayan ti sarita --- gapu iti nagulib nga ayat, rimuar ti bida iti pagbaludan ti sanaang ket sinapulna ti wayawaya ni agdama. Saan laeng a nawayawayaan iti pannakaibaludna iti sanaang no dipay ket nasarakanna ti masakbayanna ket nagsubli manen iti away a kas nagballigi…iti panagsubli, sabalin ti langa ti lugar, kas kenkuana—a naglupos iti biagna. Natakuatanna a sabalin ti lubongna, sabalin ti ayatna, addada aminen iti siudad. Basaenyo…
6) SAAN A SUMUBLI TI PANAWEN. Sarita ni Pelagio A. Alcantara. Apay nga adda dagiti nabaakan a baro? Adu dagiti rason. Kuna ti authore iti saritana, ket ti di nairupir a karbengan. Ta karbengan ti asinoman iti mangasawa. Ngem no naparitanka, pinaritannaka dagiti dadakkelmo, a kas iti napasamak iti bida, dakkel la ketdi a parikut ti dumteng kenka iti masakbayan.
Ania kadi ti rikna ti maysa a baak a baro? Naliday a, siempre. Saan laeng nga iti uneg ti balay ti kawaw no di pay ket pati biag. Napno kadagiti no koma, a nagipus iti no saan a sennaay ket sakuntip. Ti lubong ket pasig nga arapaap. Iti panagmaymaysa, makapatay ti kinaulimek.
Ania ti rikna ti agayat a baak? Ket kas met laeng a, tay agayat a bumaro. Saan nga agsusurot ti tignay. Lumasbang ti rikna. Agtubo dagiti nabubun-as a namnama. Tumpuar ti isem, ket maaramid ti saan pay nga inaramid. nakaay-ayat la unay, wen! No basbasaem ket nakagtengka ditoy a paset ti sarita, no dika immisem, naggarakgakka la ketdi! Nagpintas iti panangiladawan ti author iti nainlab a baak.
Ania ti rikna ti baak a rinabak ti ayat? Kasla napak-olan a bisukol. Kasla narebba a kasuoran ket nadepdep amin nga apuy ti namnama. Nasakit. Nakasaksakit. Ngem, saan a maisubli ti panawen, kuna ti author. Ket nasken a basaem nga umuna daytoy a sarita tapno maarakopmo ti kaipapanan daytoy: ti lalaki nga awan iti kabukbukodanna a daga ket kasla mannalon nga awan talonenna.
No iti reader response theory a siripen, napintas la unay ti panagbaliw ti rikna a napasamak. Ti sarita ket pinaisem wenno pinagkatawanaka iti damo, ngem iti udina ket malidayanka gapu iti bida. Daydiay mood wenno rikna ti agbasbasa ket nagbaliw. Narigat ti mangsurat iti kastoy, agpakatawa santo agpaliday iti gibusna, wenno vice versa. Dagiti laeng makuna a managimutektek ken eksperto iti bukodna a pagsasao iti makasurat.
7) TI ELIGIO NI MAESTRA ONOR. Sarita ni Crescensia R. Alcantara. Kayatmo iti agbasa maipapan iti nagrupsan a sistema ti edukasion? Ti edukasion a binekkel dagiti dagiti makabael a mangisubo iti pirak ken bileg iti muging dagiti awanan gaway? Basaem daytoy a sarita. kastoy ti nagtarayanna.
Sapsapulem ti sarita a nakaipusingan wenno nakabalusingsingan ti karbengan dagiti nakurapay nga ubbing iti nagan ti edukasion? Ta kuna ti tema ti sarita: “Dagiti babassit ti gundawayna iti sidong ti biag, ad-adda koma ti karbenganda iti sidong ti linteg.”
Kayatmo a taldiapan ti sistema ti edukasion a binatekan dagiti addda naganna ken dagiti adda kuartana? Basaem daytoy a sarita. Adda alingasaw a buyok iti panagpili iti agtakem iti departamento ti edukasion, kunam, mabasam kadaytoy a sarita dayta. Nakitam ti balete, saan a makatakder no awan ti kaptanna saan kadi? Ngarud kasta met ti mensahe daytoy a sarita!
Ania ti kunam, sapsapulem ti titser nga addaan iti sursuro ken puso? Basaem daytoy a sarita ket saanka laeng a makasangit iti pannakalukat dagita matam iti kinapudno no di ket ikalintegam met ti riknam a kas tao.
Unprofessional and unethical ti sapspulem iti educational system? Adda ditoy dayta a termino. Saan a nakalasat iti natadem a pluma. Takuatem a. Basaem nga umuna ti sarita. Adda amin ditoy ti sapsapulem. Makitam met ditoy ti napudpudno ken pagwadan a titser, ni Maestra Onor. Addaan honor ti panagbiag daytoy a maestra. Maipannakkel daytoy a maestra. Koma kastoy amin a maestra tapno maruk-atan ti kararua ti sistema ti edukasion a balud dagiti didiosen. Yik-ikkis daytoy a sarita, ti irurukuas iti pannakabalud. Maysa daytoy a sarita, a panglukat ti nakamulagat a mata iti teaching profession.
8) TI KINANUNONG A SANGA. Sarita ni Crescencia R. Alcantara. Gapu iti inuugma a pammati, nagsalip dagiti agama – ket maysa a napateg kadakuada a dua ti nagsagaba. Naganas nga ibuksilan dagiti rupir iti tunggal maysa kadakuada. Nakapimpintas ti pannakailadawan dagiti eksena. Iti laengen parupa ti sarita ket makatukayen iti immatang. Makapagagaren.
Sarita maipapan iti umno ken saan. Pampamilia a rikiar ti kalintegan ken panangisuro kadagiti saringit. Kayatmo ti maipapan iti kannawidan wenno panagagas a pammati ni Ilokano? Adda ditoy a sarita. Kas iti panangsayo iti nakatnagan ti ubing. Ken panangkarkarma iti sumipnget. Amin dagitoy a pammati ket nailasag ni Ilokano idi un-unana a panawen. Kultura ni Ilokano daytoy. Nakail-Ilokano a sarita.
Gagangay no kua, a naturturay ti ama. Lalo kadagiti banag nga isuda iti nakaikumitan wenno agaywan. Gagangay met a salaknibanda dagiti namnamaenda a pakairanudan. Ngem kasanon no saan nga agtunos ti kapanunotan ti amak ken ti anak? Ania ti mapasamak? Maibalakad a basaen daytoy a sarita tapno maamuan. Napintas ti dramatiko a tekniko a pannakasurat. Makapnek.
9) TI MAUDI NGA ENGKUENTRO. Sarita ni Rufino Re. Boadilla. Maysa a mini-sarita maipapan iti maysa a napeklan a kriminal a nangilako iti kararuana ken ni Satanas tapno bumileg ken adda a kabuteng ti tao ti anniniwanna, nangited ni Satanas kenkuana iti babato, nangisit a bato nga anting-antingna. Maysa a tao a biktima ti kinadangkok ti ama. Ngem ketdi, addaan iti naidumduma a panagayatna nga ina.
Iti pannakaanup ti kriminal, isu met ti pannakapasamak ti maudi nga engkuentro. Ababa ngem makapnek. No mabasam daytoy, palagipannaka ti maysa a met a nakapimpintas a daniw ni Christopher Marlowe. Ket no awan iti naliwayam kadagiti nobela ti author, itayabna ti mugingmo sadiay Brgy. Maoasaoas, Tubao, La Union.
Makapnek ti impluensia ti sarita: ti panagbalbaliw ti managbasol. Nga agingga adda anges ti tao, adda latta kenkuana ti panawen nga agsubli iti ikub ti Namarsua. Ti mensahena ket san laeng nga agpaay ken ni Ilokano, no dipay ket amin a tattao.
Dayta laengen positive insight a mensahe, ket dakkelan a banag a nangpapintas ti sarita. Ta adu met dagiti managbasol a tattao a nadakdakamat iti Biblia ken nagsublida iti ikub ti Namarsua, a kas kada: Dimas ken Maria Magdalena. Ti tao, agingga umang-anges, isu man daytoy ti kadadaksan, mabalinna latta iti agsubli iti ikub ti Namarsua.
Nangabak daytoy iti Maika-3 a Gunggona iti Salip ti Mini-Sarita iti COVLLA. Maysaak kadagiti tallo a hurado kadaytoy a salip.
10) TI SAGUT. Sarita ni Purisimo O. Lazaga. Paskua manen. Sapsapulem kadi iti espiritu ti paskua? Ayat, wen, kasta.
Wenno kayatmo nga isubli ti pakasaritaan dagiti babaknang ken ti napanglaw ken di “mairamraman” a naikamang? Nagpintasen a sarita iti paskua, kunam la ketdi no mabasam daytoy! Adda ti naun-uneg a kaipapanan ti sagut itoy a sarita a ‘Ti Sagut.’
Namsek a panangiladawan ti kinaay-ay ken kinapiman. Iti laksid ti kinapiman ken kinay-ay, ti panangirupir ti karbengan ket umno la unay. Ket iti udi ti sarita, nabileg ti espiritu ti paskua. Kasla naisuyat ti ayat kadagiti natikagan a rikna.
Daydi sagut ti naipasngay iti kulluong, narikna dagiti amin nga agbibiag. Kasta metten dagiti makabasa daytoy a sarita. Tapno marikna dayta a kinapateg ti sagut, basaem daytoy a sarita.
11) TUBAL – Sarita ni Rufino Re. Boadilla. Maysa folklore. Maysa daytoy a sarsarita. Sarilaw-as ti pangawag ti author kadaytoy a piesana.
Maysa nga Ilokano superhero a timmao idi 1002 aginggga 1942. Anak ti angin. Impasngay ti nakapimpintas a birhen a balasang. Dimmakkel ken nabuner iti puseg ti kabambantayan. Addaan iti nadumaduma a bileg, a kas iti bileg ni Lastikman a mamin-innem a daras a paatiddogenna dagiti takiagna; kasla angin nga agtignay. Ay, adu a kinabileg iti naikawes iti kakaisuna a superhero nga Ilokano. Ngem natay idi panawen ti hapon. Nakakasi a pannakatay ta di nasarakan ti bangkayna.
Ti pagpintasanna daytoy a sarita ket naindaniwan dagiti binatog ket nakamaymayat a basaen. Makapaganas a denggen no adda mangbasa. Rekomendado daytoy para iti story reading. No maipelikula daytoy a sarilaw-as, amangan no atiwenna pay ti Harry Potter series. Adda met ditoy dayta higante a dragon a tumayab a mangit-ited iti riribuk kadagiti umili iti Amburayan, ngem linaklaka laeng a pinarmek ni Tubal.
Kabaelanna a tiliwen ti ipus ti kimat sana ibalatbat. Gammatanna ni gurruod sananto ibaltog. Pagsilaw iti nasipnget a rabii ti lawag manipud kadagiti matana. Kaiyanak pay laeng ammonan ti agsao, isu daytoy ti kakaisuna nga Ilokano superhero, ni Tubal!
No agsapsapulka iti ibasam a sarita, isu daytoyen ti kapipintasan iti amin a para kadagiti ubbing.
Napintas nga ilibro nga addaan iti ladawan.
12) UNGTO TI LUBID. Sarita ni Pelagio A. Alcantara. Kayatmo a ragpaten ti arapaapmo? Makatulong daytoy a sarita. Nalaklaka a ragpaten ti arapaap no awam ti pammatibker. Maysa a sarita a pammatibker daytoy a sarita.
Inyarig ti author ti ullaw a kas arapaap. Dua a kita ti arapaap. Dua a kita ti ullaw. No angin ken langsot ti nangiduron ken ni Gola iti tangatang, annad ken ayat ti mangitayok ken ni Gikgik!
Ngarud, ammomon no asino ti nagballigi iti udina. Ngem napimpintas met laeng no basaem ta mainspirarka a manggaw-at kadagiti arapaapmo iti biag babaen iti napintek a determinasion, panagtalek iti bagi ken umno a garaw ken tignay.
DAGITOY dagiti sangadosena a sarita iti kamalig ti GLU. Gameng a dakkel la unay a nayon a lebben ti Literatura Ilokana. Gameng nga umno la unay nga ipannakkel ni Ilokano. Mabasa pay iti nasao a libro dagiti nasurok a tallopulo a dandaniw, dua a saribitniw ken maysa a drama. ##
Saturday, December 02, 2006
LABAW!!!
LABAW: TI GAMENG ITI KAMALIG TI GLU


c: text/html

text:
Julita, Leyte
Ti Julita ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Leyte iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Julita ket politikal a nabingbingay iti 26 a barbaranggay.[2]
- Alegria
- Anibong
- Aslum
- Balante
- Bongdo
- Bonifacio
- Bugho
- Calbasag
- Caridad
- Cuya-e
- Dita
- Gitabla
- Hindang
- Inawangan
- Jurao
- Poblacion District I
- Poblacion District II
- Poblacion District III
- Poblacion District IV
- San Andres
- San Pablo
- Santa Cruz
- Santo Niño
- Tagkip
- Tolosahay
- Villa Hermosa
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Leyte". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi Septiembre 15, 2016.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Leyte". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi Septiembre 15, 2016.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
No ababat’ nagan, adayot’ pakaribukan
Ania ti pagdumaan ti atiddog a nagan ken iti ababa? Dakkel. Narikut a paggidiatan. Makaulaw. Uksobenna ti adu a babawi. Dagiti babawi a di maiturturog iti adu a rabii. Parasay dumteng ti sennaay wenno saibbek a mangpisang ti makapleng nga ulimek ti kaltaang ti rabii. Saan laeng a dumteng iti korte iti pagdumaan no dipay ket pukawenna ti panawen. Balitok met ngarud iti tunggal oras. Ta iti tunggal oras, adu dagiti agtuktok nga opurtunidad a nasken koma a tukmaan nga insigida. Maminsan met la ngarud nga agtuktok ti opurtunidad. No daytoy ket timmayaben wenno napalusposanen, saanen nga agsubli kenka daytoy ta naikutanen ti sabali. Saanen ng a umay kenka mangulit. No agsubliman bilang, saanen a kas iti sigud. Saan met a mabalin a kunaen nga agurayka biit opurtonidad ta tarimaanek la bassit ti naganko, dimo mabalin a kunaen. Saan a mabalin a pagurayen. Saan a mabalin nga igawid kabayatan iti panangasikasom dagiti timmaud a a parikut a pinarnuay iti atiddog a nagan.
Atiddog a nagan. Parnuayenna ti parikut? Saan laeng a ti mismo a makinnagan no agbiddut. Uray dagiti nagannak kenkuana ket agparikut. Uray dagiti titsersna ket agparikut. Uray dagiti employer no sumrek ti trabaho no addaan iti sulsulit ket ipalapalna ti resume. Uray dagiti empleado ket masemsem iti kaatiddog a nagan gapu iti kinakurang ti espasio a pangisuratan. Ngem ti kakaruan nga agsagaba iti kinaatiddog ti nagan ket dagiti pre-school teachers. No adu ken nakaat-tiddog ti nmagan, marigatanda a mangisuro ti ubing a mangsurat ti naganna. Ket no maisuratna met bilang, gapu iti kinaatiddogda, daydiay laonen ti maysa a linia nagbalinen nga uppat no dipay ket dandani mapno ti papel. No dadduma, addanton ti kuestion namber three, agisursurat pay laeng ti naganna ti ubing. Posible met laeng nga uray dagiti nagannak ket adda latta met ti dumteng kadakuada a panaggudeng a panangisurat iti atiddog a nagan. Pagangayanna, dayta a biddut ket inulsan iti dakdakkel manen a biddut.
Ania ti biddut iti atiddog a nagan? Ania ti bentahe ti ab-ababa a nagan? Nalaklaka a dumteng ti panagbiddut ti at-atiddog a nagan ngem ti ab-ababa. Ad-adayo ti panagbiddut ti ababa laeng ti naganna.
Kas pagarigan koma daytioy a nagan ti am-ammok: Perceverandine Antoinette Chrysanthemum Magnolia de los Concepcion Buenaventura. No kastoy ti kaatiddog ti naganna ti anak, iti pay laeng panangirehistro, nakamisuoten ti empleado ti registrar office gapu iti kaatiddog iti isuratna. Lalo no agkurang ti espasio iti pangisuratanna. Iti rigatna iti amin a karirigatan, no nagbiddut iti uray maysa laeng a letra kadayta atitiddog a nagan, nalpaskan anak, dimtengen kenka ti parikut. Isu a nagadu ti court proceeding maipapan iti pannakasimpa ti nagan. Mano ti magastos iti court proceeding iti family court? Dakkel a gatad dayta. Dayta nagan iti ngato, pudno a nagan ti tao dayta. Gapu ta nagatiddog ti impanagan dagiti dadakkelna, ta nagbalin nga uso ti atitiddog ken komplikado a nagan, ket adda met ngarud ti sulsulit ti anak nga agisurat iti atiddog a nagan, inusarna laerng ti Perceverandine Antoinette. No dadduma, ikkatenna payen ti naud-udi. Ket no dumikar ti sulitna, laengen ti isuratna. Nangrugi ti pangaramatna kadayta manipud idi adda pay laeng iti elementaria. Ket idin ta nagreduar iti Bachelor of Science in Nursing, sapulen ti eskuelaan ti birth certificate. Ditoyen a natakuatan a ti kumpleto a naganna ket Perceverandine Antoinette Chrysanthemum Magnolia de los Concepcion Buenaventura. Ti eskuelaan dina kayat a dadaelen ti recordna wenno sukatan ti nagan ti maysa a tao no awan ti pammalubos ti korte. Panaglabsing met daytoy. Ti laeng Family Court ti mangibilin iti pannakasukat ti nagan babaen iti panangkiddawna iti Solicitor General a patgan koma ti opisinana iti pannakaurnos ti nagan ti nagapela. No napagtung-ed ti SocGen Office, bilinenna met ita ti civil registrar a patganna ti kiddaw ti makinnagan a masukatan ti naganna. Santo pay laeng masukatan ti nagan. Atiddog a proseso Adu a kuarta ti mabusbos. Naitantan ti panagraduar. Naitantan ti panagsapul iti trabaho. Sapay no di arapaap piman ti anak ti agabrod. Ngem gapu iti kinaatiddog ti naganna a dina met inaramat iti amin a kanito, naisarsarak iti indulto.
Parikut ti DECS ti atiddog a nagan. Sigsigud ket saan a kidkiddawen dagiti titser ti certificate of live birth (birth certificate) dagiti ubbing nga agenrol iti elemntaria. Ngem gapu iti kinaadu iti pannakasukat ti nagan ti ubing inton agturpos ket madadael met ngarud dagiti dokumento a publiko ti DECS, kiddawenda itan daytoy a sertipiko.
“Siak pay ket ti makabasolen, ading,” reklamo ti inenterbiuk a titser ti gred wan, ken dina kayat iti mainaganan, “no apay kano a diak insurat ti nagan ti anakna a kumpleto idinto ta idi inyenrolda ti anakda, ti laeng dua a nagan ti insuratda,” insennaayna.
Ti record ti DECS ket maysa a pampubliko a dokumento. Saan a mabalin a doktoren daytoy. Saan a mabalin nga isnopikan. Saan a mabalin nga sapitan. Saan a mabalin a kurangan wenno saan a mabalin a nayunan. Panaglabsing daytoy.
Ti maysa pay a dimteng a parikut, ket ti ispeling dagiti nakaat-atiddog a nagan. Ayna, amaya, Addanto pay ti Maryella Krizzelionne Kriztofer Jozzabelle a nagan. Ket iti laeng maysa a letra iti panagbiddut nga insurat, nakaaramiden ti panagbiddut ti makinnagan. Kumplikado nga ispeling. Daydiay inanakmi iti buniag, pasaray agpinnabasol dagiti agassawa no ania ti rumbeng a masurot. Aprilinne wenno Aprilyn? Babai ti mangipapapilit iti immuna. Idinto ta irikiar ti lalaki ti naudi. Agenrolen ket ti inanakmi ti buniag iti Day Care Center. Rugiandan a sursuroan ti anak nga agsurat. No ni babai ti mangisuro, isurona ti Aprilinne. No ni met lalaki ti mangisuro nga agsurat ti anak, usarenna met ti Aprilyn. Pagangayanna, naulawen ti anak. Dinan kayat ti agsursuro pay nga agsurat. Insingasingmi a mapanda mangala ti certificate of live birth iti National Statistic Office (NSO) wenno iti opisina ti Civil Registrar. Sinurotda ti balakad. Ket natakuatanda laengen a ti nakarehistro a nagan ti anakda ket Baby Girl Abrilyn. Ket ania pay nay, tuloy latta a, ti pinnabasol! Pati nurse a nangisurat ti nagan idi naganak ti ina idiay ospital ket nadakamat iti inna panagbiddut.
Dayta prefix a Baby Girl, Baby Boy, Honey Girl, Honey Boy ken dadduma pay ket nadlaw ti NSO. Ngem kadagiti dadduma ( saan amin) nga addaan iti prefix a kakastoy ket dida met ngarud ikabkabil dayta kadagiti dukomento a pirpirmaanda. Nalabit nga iti panunotda, apay a Baby Boy wenno Baby Girl ti isuratmo dinto ta agtawenka metten iti nalabes a duapulo wenno tinedier metten? Wenno adda payen ti apokom iti tumeng? Saanen a baby. Ngem biddut daytoy! Lalo kadagiti dukomentado a papeles a kas iti eskuelaan ken iti trabaho. Iti trabaho saan a mabalin a dimo ikabil dayta Baby Boy wenno Girl iti iti SSS, PhilHealth ken dadduma pay a record. Ta inton kamatem ti benepisiom, pangalaendaka pay nga umuna iti certificate of live birth, kuestionarandanto dayta a banag. Dimtengen ti di naliklikan nga induto.
Ti maysa pay a dimteng a parikut ket ti panagaramat ti Maria ken ti Ma. Santo pay la sumapit dayta Marya. Ta ania ngamin aya ti pudno a nakasurat iti inrehistro ti anak? Daytoy koma ti masurot. No Ma. wenno Maria wenno Marya. Daydiay klasmetko idi, ti isursuratna a naganna, Marita. Gayam iti pudno a naganna, Maria Rita. Nagparikut isuna.
Ti nakita a misspelled iti nagan ket ti panagaramat ti letra “H.” Adda idi ti panawen a nagbalin a fashion ti nagan a kinaadda ti letter “H” a kas ti Bhenjamin, Jhonathan, Mhelinda, Bhelinda…kdp. Kalpsan nga itinnag dayta letra “H” ta saanen nga uso, nadadael metten ti record ti nagan ket dumteng ket dumteng dayta parikut iti court proceeding.
Fashion. Trend iti pamnagpili iti nagan. Yantangay ta naaayat la unay ni Pinoy iti agtutulad ken sumurot iti makunkuna a fashion, iti saan nga umno a panagaramat nagtinnag la ket ngarud a dakkel a biddut.
Mano a court proceeding iti pannakasukat wenno pannakatarimaan iti nagan iti civil registrar a rumrumuar iti linawas ditoy TAWID NEWS MAGASN? Saan laeng a sangapulo wenno saan nga ab-ababa iti 540 iti tinawen wenno addaanen iti saan a nakurkurang ngem 5,400 a court proceedings sipud pay naipasngay ti Tawid! Kastoy ti kaaduna.
Ania ti pagdumaan ni Fe Ty ken ni Perceverandine Antoinette Chrysanthemum Magnolia de los Concepcion Buenaventura wenno ni Maryella Krizzelionne Kriztofer Jozzabelle Batungbakal? What’s in a long name anyway? #
Monday, May 26, 2008
Nagan, nagan!
No ababat’ nagan, adayot’ pakaribukan


text:
MAYO 5, 2014
INTERO A LUBONG
Opinion Dagiti Eksperto Maipapan iti Kalintegan nga Agkedked nga Agsoldado
Ilawlawag dagiti nalatak nga eksperto kadagiti kalintegan ti tao no kasano a ti kalintegan nga agkedked nga agsoldado ket nagbalin kas maysa a kalintegan ti tao iti Europa.
Ni Mr. Nils Muiznieks ket Commissioner for Human Rights iti Council of Europe a naautorisaran a mangikampania iti panangipaannurot kadagiti kalintegan ti tao kadagiti miembro a pagilian.
Ni Mr. Richard Clayton QC ket pannakabagi ti United Kingdom iti Venice Commission. Ti Venice Commission ti mamalbalakad a konseho ti Council of Europe maipapan kadagiti linteg iti konstitusion.
Buyaem ti tampok dagitoy a makakombinsir nga interbiu.


text:
Rehion Administratibo ti Kordiliera
Nagsasabtan: 17°10′N 121°10′E / 17.167°N 121.167°E
Ti Rehion Administratibo ti Kordiliera (Ingles: Cordillera Administrative Region (CAR)) iti Filipinas ket buklen dagiti probinsia ti Abra, Benguet, Ifugao, Kalinga, Mountain Province ken Apayao. Ti Siudad ti Baguio ti agpapay a rehional a sentrona. Ti rehion ti Kordiliera ket sakupenna ti kaaduan a paset ti kambambatayan Tengnga a Cordillera iti Luzon, ti kadakkelan a kabambantayan iti pagilian. Daytoy a rehion ket taeng ti adu a nakaisigudan a tribu a sapasap a maaw-awagan iti Igorot.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015] (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016


text:
Makan ala Pinoy: Food trip iti abagatan
By BRENDA S. DACPANO
www.nordis.net
Naaddaanak ti gundaway a mapan iti Mindanao kas paset ti trabaho ken pambar metten nga agpasiar ken agbirok kadagiti makmakan a saan a kadawyan a maramramanan iti amianan.
Gaputa dimsaagkami kadagiti kakaduak iti airport ti General Santos City, rumbeng a padasenmi ti agdindinnamag a tuna capital ti pagilian. Nangrabii kami idiay Tiongson Arcade iti Tiongson Street, Lagao, Gensan. Naintar dagiti karenderia ditoy. Nakadasar dagiti adu a pagpiliian a taraon iti sango ken mabalin nga ipaluto iti kayat mo a luto: sinigang, sinugba wenno tinuno ken pinirito. Adda met dagiti seaweeds nga ar-arosep, panpansit ken guso. Nagorder kami ti panga ti tuna. Impasigangmi ti kagudua ken tinuno ti kagudua. Naimas ti pannakaluto ti tinuno ta naparabawan pay daytoy ti tostado a bawang ken bulong ti sibuyas. Naimas met ti sinigang ngem medyo naapgad ken kurang ti alsemna.
Iti sumaruno nga aldaw, nangrabii kami met idiay B-walk iti Marbel, Koronadal City. Saan a kas idiay Gensan, ditoy ket bassit ti taraon a naggapu iti baybay ngem adda met ti indasar da a guso seaweeds. Nakersang daytoy a klase ti seaweeds isu a mayat a linaokanda ti nagalip a pinya tapno lumammuyot bassit daytoy. Nagpaluto kami ti sinigang a kappo, tinuno a liempo ken paltat. Nag-dessert kami ti durian ken mangosteen.
Iti kabigatanna, nagarmusar kami ti balbakwa iti karenderia iti asideg ti istasyon ti bus. Ti balbakwa ket kasla met laeng sinanglaw dagiti Ilokano. Inanger a karne, lalaem ken ipus ti baka ngem nakoloran ti yellow-orange ken maperresan ti kalamansi. Mabalin met kano a laokan daytoy ti miki.
Gapu ta nairana met nga agtudtudo idi nagpanggep kami nga agpasiar idiay Lake Sebu, nagsubli kami laengen idiay Gensan ken nagpasiar idiay Gensan View Resort ket nangan kami manen ditoy ti tinuno a panga ti tuna, sinigang a tuna belly, kilawen a tuna. Syempre, gapu ta adda kami ditoy kaad-aduan ken kalaklakaan ti durian, adu a durian ti kinnanmi. Inleppasmi ti aldaw babaen iti pangrabii a tinuno manen a panga ti tuna, guso salad, sinigang a kappo, prutas a marang. Napalalo ti bussogmi! # nordis.net


text:
Ti Maaramidam Tapno Natalged Ti Riknam
AWAN gawgaway dagiti kayyanak nga ubbing. Idi nayanaktayo, nakadepende kadagiti nagannaktayo ti kinatalgedtayo. Idi makapagnatayon, adda dagiti nasabattayo a tattao a nataytayag ngem kadatayo a kasla higante iti panagkitatayo. Mabutengtayo kadakuada no adayo kadatayo dagiti nagannaktayo. Ngem natalged ti riknatayo no mapetpetantayo ti ima ni nanang wenno ni tatangtayo.
Idi ubingtayo, nakadepende ti kinaragsaktayo iti ayat ken suporta dagiti nagannaktayo. No mariknatayo ti ayatda, nataltalged ti riknatayo. No ibagada a nasayaat ti ar-aramidentayo, dumakkel ti kompiansatayo iti bagitayo ken mapasayaattayo pay dagiti maar-aramidantayo.
Idi dimmakkeltayon, nakatulong met dagiti nadekket a gagayyemtayo tapno tumalged ti riknatayo. Komportabletayo no kaduatayo ida ken ditay unay agamak idiay eskuelaan.
Siempre, dagita a kapanunotan ket mangdeskribir laeng iti nasayaat a biag ti maysa nga ubing. Manmano ngamin ti agbalin a nadekket a gagayyem ti dadduma a tin-edyer, ken adu nga ubbing ti saan unay a maik-ikkan iti atension dagiti nagannakda. “No makakitaak kadagiti retrato dagiti pamilia a naragsak nga agkakadua, ibagak no kua iti bagik, ‘Napadasak koma met dayta idi ubingak,’” kuna ni Melissa. * Siguro, kasta met ti marikriknam.
SAAN A NASAYAAT A PANNAKAPADAKKEL
Mabalin a kurang ti kompiansam iti bagim bayat ti tawtawen ti panagdakkelmo. Baka awan unay ti naiparikna kenka nga ayat ken pammateg. Mabalin a malaglagipmo ti kanayon a panagapa dagiti nagannakmo a nagresulta iti panagsinada—nga impagarupmo a basolmo. Wenno mabalin a pinagsasawan wenno kinabkabilnaka ti maysa kadakuada.
Ania ti mabalin nga epekto dagita iti maysa nga ubing? Dadduma ti agdroga wenno agbartek bayat ti kinatin-edyerda. Adda met dagiti makimiembro kadagiti gang tapno mariknada nga adda kakaduada. Adda pay dagiti tin-edyer a makirelasion ta agsapsapulda iti mangayat ken mangipateg kadakuada. Ngem kaaduanna a saan nga agbayag dagiti kasta a relasion. Ket no makisinadan, kumaro pay ti negatibo a marikriknada nga awan mangipatpateg kadakuada.
Uray no mailiklik dagiti awanan gaway a tin-edyer kadagita a pagdaksan, mabalin a mariknada latta a saanda unay a napateg uray inton dumakkeldan. “Namatiak nga awan serserbik, ta sangkaibaga kaniak dayta ni nanangko,” kuna ni Ana. “Awan man la ti nangngegko kenkuana nga adda nasayaat nga ar-aramidek ken diak pulos narikna ti dungngona.”
Saan la a ti pannakapadakkeltayo ti makagapu kadagiti kasta a negatibo a rikna. Mabalin a gapu met dayta iti nasaem a pannakisina wenno pannakidiborsio, dagiti pakarigatan iti panaglakay ken panagbaket, wenno uray ti kanayon a panangpampanunot iti itsuratayo. Aniaman ti makagapu, dagita a rikna mabalin nga ikkatenna ti ragsaktayo ken dadaelenna ti relasiontayo iti sabsabali. Ania ti maaramidantayo tapno malabanantayo dagita a rikna?
KAYATNATAYO A TULONGAN TI DIOS
Adda makatulong kadatayo—ti Dios a mismo—ket talaga a kayatnatayo a tulongan.
Kastoy ti mensahe nga impaisurat ti Dios ken ni propeta Isaias: “Dika agtalangkiaw [wenno, agdanag], ta siak ti Diosmo. Patibkerenkanto. Pudno a tulongankanto. Pudno nga itultuloykanto nga iggaman a siiirut babaen ti bukodko a makannawan nga ima ti kinalinteg.” (Isaias 41:10, 13) Talaga a makaliwliwa a maammuan a kayat ti Dios nga arigna iggaman ti imatayo! Awan ti masapul a pagdanagantayo!
Naisalaysay iti Biblia dagiti agdaydayaw iti Dios a nagdanag met ngem nasursuroda nga “iggaman” ti ima ti Dios. Narikna ni Ana, ina ni Samuel, nga awan serserbina ta saan a maaddaan iti anak. Masansan idi a mauy-uyaw gapu iti dayta isu a din makapangpangan ken agsangsangit. (1 Samuel 1:6, 8) Ngem kalpasan nga inkararag ni Ana iti Dios ti amin a rikriknana, saanen a nagliday.—1 Samuel 1:18.
Adda met dagiti tiempo a nagdanag ti salmista a ni David. Adu a tawen a binirbirok ni Ari Saul ta kayatna a patayen. Nalasatan ni David dagita a pangta iti biagna, ngem adda dagiti panawen a nariknana a nalapunos kadagiti problema. (Salmo 55:3-5; 69:1) Ngem insuratna: “Agpadpadanto nga agiddaak ken maturogak a sitatalna, a sika laeng, O Jehova, pagnaedennak iti kinatalged.”—Salmo 4:8.
Impuruak da Ana ken David dagiti problemada ken ni Jehova a Dios, ket talaga a tinulonganna ida. (Salmo 55:22) Kasanotayo met a matulad ida?
TI MAARAMIDAM TAPNO NATALTALGED TI RIKNAM
1. Agtalekka ken ni Jehova kas Amam.
Imbaga ni Jesus nga am-ammuentayo ti “maymaysa a pudno a Dios.” (Juan 17:3) “Saan nga adayo [ti Dios] iti tunggal maysa kadatayo,” impasigurado ni apostol Pablo. (Aramid 17:27) “Umasidegkay iti Dios, ket umasidegto met ti Dios kadakayo,” insurat ni Santiago.—Santiago 4:8, Ti Baro a Naimbag a Damag Biblia.
Tapno malabanantayo dagiti pakadanagan, napateg nga agtalektayo nga addaantayo iti nailangitan nga Ama a mangay-ayat ken mangipatpateg kadatayo. Mabalin a kasapulan ti tiempo tapno maaddaantayo iti kasta a panagtalek ngem adun ti nakapaneknek a talaga a makatulong dayta. “Idi imbilangko ni Jehova kas Amak, addan pangibagaak iti rikriknak,” kuna ni Caroline. “Nabang-aranak unay!”
“Imparikna ni Apo Jehova a diak agmaymaysa idi pinanawandak dagiti nagannakko,” malagip ni Rachel. “Mabalinko ti makisarita kenkuana ken agpatulong kadagiti problemak. Ket talaga a tinulongannak.” *
2. Birokem dagiti Kristiano a mangibilang kenka kas pudno a kapamiliada.
Insuro ni Jesus dagiti adalanna nga ibilangda ti tunggal maysa kas kabsatda. “Agkakabsatkayo amin,” kinunana. (Mateo 23:8) Kayatna nga agiinnayat dagiti pudno nga adalanna ken agbalinda a dakkel a pamilia nga agdaydayaw iti Dios.—Mateo 12:48-50; Juan 13:35.
Ikarkarigatan dagiti Saksi ni Jehova nga iparikna ti ayat ken liwliwa nga ipapaay ti pudpudno a Kristiano a pamilia. (Hebreo 10:24, 25) Adun ti nakapaneknek a dagiti gimong iti kongregasion ket kas iti mangbang-ar nga agas a mangpaimbag kadagiti emosional a sugat.
“Adda nadekket a gayyemko iti kongregasionmi a makaawat iti saem a marikriknak,” kuna ni Eva. “Dimngeg kaniak, nangibasa kadagiti teksto ti Biblia, ken nakipagkararag kaniak. Siniguradona a diak marikna nga agmaymaysaak. Tinulongannak a mangipeksa iti marikriknak tapno mapalag-ananak, ket simmayaat ti riknak.” “Naaddaanak iti ‘nanang ken tatang’ iti kongregasion,” innayon ni Rachel. “Talaga nga impariknada nga adda mangay-ayat ken mangipatpateg kaniak.”
3. Ipakitam ti ayat ken asi.
Agpaut ti panaggagayyem no maipakita ti ayat ken asi. Kuna ni Jesus: “Ad-adu ti kinaragsak iti panangted ngem iti panangawat.” (Aramid 20:35) Sigurado a mapaneknekantayto a no ad-adu ti itedtayo nga ayat, ad-adunto met ti awatentayo. “Iyugaliyo ti mangted, ket mangtedto kadakayo dagiti tattao,” imbaga ni Jesus kadagiti adalanna.—Lucas 6:38.
Nataltalged ti riknatayo no ipakitatayo ti ayat ken maipakitaantayo iti ayat. Kuna ti Biblia, “ti ayat saan a pulos aggibus.” (1 Corinto 13:8) “Ammok a saan a talaga nga agpayso ti dadduma a negatibo a panagkitak iti bagik,” inamin ni María. “Malabanak ti kasta a negatibo a kapanunotak no tumulongak iti dadduma ken saanko a sangkapanunot ti bagik. Kanayon a nagmayat ti riknak no adda maaramidak para iti dadduma.”
NATALGEDTON TI RIKNA TI AMIN
Saan met a ‘magic’ dagiti naibaga a singasing, a dagus a mangted iti agpaut a bang-ar. Ngem dakkel ti maitulongda. “Kasla mabutbutengak latta no dadduma,” inamin ni Caroline. “Ngem addan kompiansak iti bagik. Ammok nga ipatpategnak ti Dios, ken adu ti nadekket a gayyemko a mangipatpateg kaniak.” Kasta met la ti rikna ni Rachel. “No dadduma, nakalidlidayak,” kunana. “Ngem adda dagiti karelihionak nga ibilangko a kasla agpayso a pamiliak a pagpabalakadak. Tultulongandak nga agbalin a positibo. Ngem ti kamayatan, adda nailangitan nga Amak nga inaldaw a makasaritak. Nagdakkel a tulong dagita iti biagko.”
Ibagbaga ti Biblia a nagsayaatton ti situasion ti lubong, ken natalgedton ti rikna ti amin
Adda met permanente a solusion. Ibagbaga ti Biblia a nagsayaatton ti situasion ti lubong, ken natalgedton ti rikna ti amin. Ikarkari ti Biblia: “Agtugawdanto, tunggal maysa iti sirok ti puon ti ubasna ken iti sirok ti kayona a higos, ket awanto ti asinoman a mamagpigerger kadakuada.” (Mikias 4:4) Ditayton marikna nga agmaymaysatayo ken awanton ti mangpasakit kadatayo. ‘Saanton a maipalagip’ uray dagiti nasaem a pasamak iti biagtayo a narigat a malipatan. (Isaias 65:17, 25) Siguraduento ti Dios ken ti Anakna a ni Jesu-Kristo a rumangpaya ti “pudno a kinalinteg,” nga agresulta iti “kinaulimek ken kinatalged agingga iti tiempo a di nakedngan,” wenno agnanayon.—Isaias 32:17.
^ par. 5 Nabaliwan amin a nagan.
^ par. 21 Iyaw-awis dagiti Saksi ni Jehova ti libre a panagadal iti Biblia kadagidiay mayat nga agbalin a nadekdekket iti Dios.
Ammuem ti Ad-adu Pay
Tulongannak met Laeng Kadi ti Dios No Agkararagak?
Talaga kadi a maseknan ti Dios kadagiti problemam?


text:
Taipei
Ti Taipei (literal a kas "Amianan ti Tai(wan)"), opisial nga ammo a kas Siudad ti Taipei (Insik: 臺北市 wenno 台北市; pinyin: Táiběi Shì; Pe̍h-ōe-jī: Tâi-pak Chhī), ket ti kapitolio a siudad ken ti espesial a munisipalidad ti Taiwan. Mabirukan daytoy iti akin-amianan nga ungto ti Taiwan, ti Siudad ti Taipei ket maysa nga enclave ti munisipalidad ti Siudad ti Baro a Taipei. Daytoy ket agarup a 25 km (16 mi) iti abagatan a laud ti akin-amian a a puerto a siudad ti Keelung. Ti siudad ket kaaduan a mabirukan iti Labneng Taipei, ti maysa nga antigo a sirok ti danaw a nabeddengan babaen dagiti dua nga akikid a ginget dagiti karayan Keelung ken Xindian, nga agsilpo dagitoy tapno mangporma ti Karayan Tamsui iti igid ti akinlaud a pagbeddengan ti siudad.[2]
Ti matutop a siudad ket pagtaengan ti poplasion a nakarkulo iti 2,693,672 in 2009,[3] a mangporma ti bugas a parte ti metropolitano a lugar ti Taipei–Keelung a mangiraman kadagiti asideg a siudad ti Baro a Taipei ken Keelung nga agraman iti populasion iti 6,900,273,[4] ti maika-40 a kaaduan iti populasion nga urbano iti lubong. Ti nagan a "Taipei" ket mabalin a mangibaga ti sibubukel a metropolitano a lugar wenno ti maitutop a siudad.
Ti Taipei ket isu ti sentro ti politika, ekonomia, edukasion, ken kultura ti Taiwan, ken maysa kadagiti kangrunaan a sentro iti lubong ti agsasao iti Insik. Naikeddeng a global a siudad,[5] ti Taipei ket paset ti nangruna a lugar iti industria iti high-tech.[6]
Administratibo a pannakabingbingay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti Taipei ket nabingbingay kadagiti 12 nga administratibo a distrito (區 qu).[7] Ti tunggal maysa a distrito ket nabingbingayda manen kadagiti purok (里), kalpasanna manbingbingayda met kadagiti kaarubaan (鄰).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Demographia World Urban Areas PDF (Marso 2013)" (PDF). Demographia. Naala idi 24 Nobiembre 2013.
- ^ "Taipei City Government: Home – I. Geographic Overview". Taipei City Government. 2006-10-23. Naiyarkibo manipud iti ti kasisigud idi Disiembre 9, 2013. Naala idi 2009-08-04.
- ^ "鄉鎮市區人口及按都會區統計". Taiwan Ministry of Interior. Disiembre 2009. Naala idi 2010-07-11.
- ^ "Methods and Term Definitions". Directorate General of Budget, Accounting and Statistics. Naala idi 2009-08-04.
- ^ "The World According to GaWC 2008". Naala idi 2010-01-25.
- ^ "Taiwan tech industry faces up to South Korea's Samsung". The Seattle Times. Abril 2013. Naala idi 2015-01-16.
- ^ "Administrative Districts". Taipei City Government. Naala idi 2010-07-11.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Pakaammo ti panagbiahe idiay Taipei manipud iti Wikivoyage (Ingles)
Midia a mainaig iti Taipei iti Wikimedia Commons
- Ashgabat, Turkmenistan
- Astana, Kazakhstan*
- Bishkek, Kirgistan
- Dushanbe, Tayikistan
- Moscow, Rusia*
- Tashkent, Uzbekistan
- Bandar Seri Begawan, Brunei
- Bangkok, Tailandia
- Dili, Daya a Timor
- Flying Fish Cove, Isla Paskua (Australia)
- Hanoi, Bietnam
- Jakarta, Indonesia*
- Kuala Lumpur, Malaysia
- Manila, Filipinas
- Naypyidaw, Myanmar
- Phnom Penh, Cambodia
- Port Moresby, Papua Baro a Guinea
- Singapur
- Vientiane, Laos
- Isla Laud, Is-isla Cocos (Keeling) (Australia)
† Ti Israel ken Palestina ket tuntonenda ti Herusalem a kas kapitolio. Ti Herusalem ket aglaon iti parlamento ti Israel ken gangani amin a ministro ti gobierno. Ti Tel Aviv ket aglaon iti kaaduan kadagiti ganganaet nga embahada idiay Israel; Ti Ramallah ket ti administratibo a tugaw ti Turay ti Palestina.


text:
Naisangsangayan a pasalip ken naisangsangayan met a pangawat iti balligi ken panaglatak. Isu daytoy ti innadoan iti makolekta nga ipus ti bao. Naawagan ti kontes iti Mr. & Ms. Star. Ti star dita ket “rats” ti kayatna a sawen no baliktaden a balikasen. Ket dagiti mangabak, makoronaan inton Agosto 15 daytoy a tawen sadiay Sta. Lucia Elementary School, Zaragosa, Nueva Ecija.
Kadagiti nababa a lugar iti probinsia ti Nueva Ecija, lalo iti nasao nga ili, ket parikut dagiti mannalon iti kaadu dagiti peste a bao nga agdadael kadagiti mulada a pagay. Segun ti estadistika, umabot pay iti 60% ti dagup a pukaw dagiti mannalon iti tinawen. Nasursurok pay ngem kagudua ti kanenen dagiti peste a bao ngem ti para iti tao. Isu napanunot dagiti lumugar a nasken iti pannakipaset dagiti umili iti pannakapaksiat dagitoy a peste a bao. Ti Barangay Rat Council of Nueva Ecija ti mangimaton ti search for “Little Mr. & Ms. STAR” a sinalipan iti duapulo a pupil iti nasao a pagadalan. Binayabay ti barangay council, ti local ken probinsial government ken ti Philippine Rice Research Institute a nakabase sadiay Maligaya, City of Science Muñoz, Nueva Ecija.
Ti rat management campaign ti PhilRice Institute a napauloan iti Boo Boo Rat! Palay mo’y ligtas 24 oras, ti nanginaw ti kastoy kampania panangpugipog kadagiti peste nga bao babaen iti integrated method and community approach.
Inaldaw a makolekta ken mabilang dagiti ipus ti bao iti laong ti eskuelaan. Maibilang a botos ti kandidato ti tulong nga (ipus ti bao) agtaud iti asinoman a mangsuporta kenkuana, daytoy man ket kameng ti pamilia, kakabagian, klasmets, kaarruba, am-ammo ken di am-ammo.
Aldaw ken rabii a panagtiliw. Iti aldaw, aglemmeng dagitoy a peste kadagiti abut kadagiti tamtambak. Ket ti aramiden met dagiti mannalon, danumanda dagitoy nga abutda ket siempre, no mabbasa ti bao, rumuar metten daytoy ket dayta la agpak-olen ken agpang-or iti aramiden. Ikkaten ti ipus ket isu dayta ti maibilang a botos. Ni Brgy. Kagawad Camilo Calderon iti para bilang. Kadagiti dadduma, ad-adda a rabii iti panagtiliw ta dagitoy a peste a bao ta isu ti panagruarda. Ket segun ken ni Gloria Miranda, ina ti maysa kadagiti partisipante nga ubing, iti uneg laeng iti tallo nga aldaw, adda ti nakolektada nga ipus ti bao nga agdagup iti 1300 a bao wenno 433 iti inaldaw! Amaya, nagadun! Ketdi, dagitoy nga ipus ti bao a pannakabotos ti anakna ket manipud iti natiliw ni Mrs. Miranda, ti asawana ken dagiti kakayongna.
Ania ti aramidenda kadagiti pinatayda a bao, kunam? siempre, ikalida met a. Kasta met nga ikalida dagiti nabilangdan nga ipus tapno maliklikan iti pannakadidigra ti salun-at dagiti agindeg.
Iti kaadun iti natiliwda a bao, manamnama nga umadu ti apit dagiti mannalon iti ili ti Zaragosa.
Iti amin a pest control management, naisalsalumina daytoy a community approach nga ininaw ti PhilRice Intitute ta malaksid iti pannakapugipog dagiti bao, masalakniban pay ti aglawlaw, dagiti ramen ti daga, ti angin nga angsen gapu iti saanen a panagaramat kadagiti kemikal a pangpaksiat kadagitoy a peste.


text:
Siasino ti Autor ti Biblia?
No tao ti nangisurat iti Biblia, apay a maawagan kas “sao ti Dios”? (1 Tesalonica 2:13) Kasano nga inyallatiw ti Dios ti mensahena kadagiti tattao?
Ammuem ti Ad-adu Pay
Adda Kadi Makaammo No Siasino a Talaga ti Nangisurat iti Biblia?
Bigbigen dagiti mannurat iti Biblia a ti Dios ti autor ken nangiwanwan kadakuada. Kasanotayo a patien dagiti naisurat?
Ti Kadi Biblia ket Libro a Naglaon iti Sirib ti Tao?
Kitaem no ania ti kuna ti Biblia a mismo.
Makatulong Pay Laeng Kadi ti Biblia Agingga Ita?
Idi pimmanaw ni Hilton iti balayda, impagarup dagiti nagannakna a din pulos agbalbaliw. Ngem idi nagsubli kalpasan ti 12 a tawen, nagdakkelen ti nagbaliwanna nga uray la dida nailasin. Ania ti napasamak?
Ti Biblia—Libro a Naggapu iti Dios
Kasano a matulongannaka ti Biblia a mangrisut kadagiti parikutmo? Apay a mapagtalkam dagiti padtona?


text:
Ni Jesus—Ti Tulbek ti Makapnek a Biag
TALAGA kadi a makapnek ti biag ni Jesus? Dimmakkel iti napanglaw a pamilia. Iti unos ti panagbiagna, manmano ti material a sanikuana. Kinapudnona, “awan pangisaadanna iti ulona.” (Lucas 9:57, 58) Kasta met, nagurgura, napardaya, ken idi agangay pinapatay dagiti kabusorna.
Mabalin nga ibagam, ‘Para kaniak, saan a kasta ti makapnek a biag!’ Ngem saan la a dayta ti usigentayo maipapan iti biag ni Jesus. Ammuentayo ti uppat nga aspeto ti biagna.
1. ADDA PANGGEP TI BIAG NI JESUS—TI PANANGARAMID ITI PAGAYATAN TI DIOS.
“Ti taraonko isu ti panangaramidko iti pagayatan daydiay nangibaon kaniak.”—Juan 4:34.
Babaen ti sao ken aramidna, inkagumaan ni Jesus a tinungpal ti pagayatan ti nailangitan nga Amana, ni Jehova. * Pagragsakan ni Jesus nga aramiden ti pagayatan ti Dios. Inyarigna dayta iti taraon, kas ipakita ti teksto a kalkalpas a nadakamat. Usigentayo dagiti kasasaad no apay nga inyarigna dayta iti taraon.
Imbaga ni Jesus dagita a sasao idi tengngan ti aldaw. (Juan 4:6) Sigurado a mabisinen ta kagudua nga aldaw a nagna iti katurturodan ti Samaria. Kinapudnona, indagadag kenkuana dagiti pasurotna: “Rabbi, manganka.” (Juan 4:31) Ipakita ti sungbat ni Jesus a nataraonan ken napabileg iti panagaramidna iti trabaho nga impaannong ti Dios. Saan kadi a makapnek ti biag ti kasta a tao?
2. NAPALALO TI PANAGAYAT NI JESUS ITI AMANA.
“Ay-ayatek ti Ama.”—Juan 14:31.
Nakasingsinged ni Jesus iti nailangitan nga Amana. Ti napalalo a panagayat ni Jesus iti Dios ti nangtignay kenkuana a mangipakaammo iti nagan, panggep, ken galad ti Amana. Babaen ti sasao, tigtignay, ken kababalinna, naan-anay nga imparangarang ni Jesus ti Amana. Isu nga idi kinuna ni Felipe ken Jesus: “Ipakitam kadakami ti Ama,” kinuna ni Jesus: “Ti nakakita kaniak nakitana met ti Ama.”—Juan 14:8, 9.
Kasta unay ti panagayat ni Jesus iti Amana ta situtulok a nagtulnog agingga ken patay. (Filipos 2:7, 8; 1 Juan 5:3) Ti napalalo a panagayat ni Jesus iti Dios ti namagbalin a makapnek ti biagna.
3. AY-AYATEN NI JESUS DAGITI TATTAO.
“Awan asinoman nga addaan dakdakkel nga ayat ngem iti daytoy, a ti maysa isukona ti kararuana maigapu kadagiti gagayyemna.”—Juan 15:13.
Kas imperpekto a tattao, nakalkaldaang ti masakbayantayo. Kuna ti Biblia: “Babaen iti maysa a tao [ni Adan] simrek ti basol iti lubong ken ti ipapatay babaen iti basol, ket iti kasta ti ipapatay nagsaknap iti amin a tattao agsipud ta nagbasolda amin.” (Roma 5:12) Ditay maliklikan ti ipapatay a supapak ti basol.—Roma 6:23.
Makaparagsak ta siaayat a nangipaay ni Jehova iti solusion ti nakaay-ay-ay a kasasaad ti sangatauan. Impalubosna nga agsagaba ken matay ti perpekto ken awanan basol nga Anakna a ni Jesus tapno masubbot ti sangatauan manipud pannakaadipen iti basol ken ipapatay. Gapu iti panagayat ni Jesus iti Amana ken kadagiti tattao, sidadaan a nagtungpal ken intedna ti perpekto a natauan a biagna agpaay kadatayo. (Roma 5:6-8) Naaddaan iti makapnek a biag gapu iti di agimbubukodan nga ayatna. *
4. AMMO NI JESUS NGA ISU KET AY-AYATEN KEN INANAMONGAN NI AMANA.
“Daytoy ti Anakko, ti dungdungnguen, nga inanamongak.”—Mateo 3:17.
Dinakamat ni Jehova dagita a sasao manipud langit idi nabautisaran ni Jesus. Sipapanayag nga inyebkas ni Jehova ti panagayat ken anamongna iti Anakna a ni Jesus. Di pakasdaawan a kinunana: “Ay-ayatennak ti Ama”! (Juan 10:17) Gapu ta ammona nga ay-ayaten ken an-anamongan ni Amana, situtured nga inibturan ni Jesus ti ibubusor ken pammabalaw. Natimbeng ken natibker met ti pakinakemna uray idi mapapatay. (Juan 10:18) Sigurado a ti pannakarikna ni Jesus iti panagayat ken anamong ni Amana ti makagapu nga ad-adda a makapnek ti biagna.
Talaga a makapnek ti biag ni Jesus. Nalawag nga adu ti masursurotayo kenkuana tapno maaddaantayo iti makapnek a biag. Mausig iti sumaruno nga artikulo dagiti balakadna kadagiti pasurotna maipapan iti umiso a panagbiag.
^ par. 6 Jehova ti nagan ti Dios a naipakaammo iti Biblia.
^ par. 15 Tapno maammuam ti ad-adu pay maipapan iti mangsubbot a pateg ti ipapatay ni Jesus, kitaem ti kapitulo 5 iti libro nga Ania a Talaga ti Isursuro ti Biblia? nga impablaak dagiti Saksi ni Jehova.


text:
Maguing, Lanao del Sur
Ti Maguing ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Lanao del Sur iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Maguing ket nabingbingay a politikal kadagiti 34 a barbaranggay.[2]
- Agagan
- Balagunun
- Bolao
- Balawag
- Balintao
- Borocot
- Bato-bato
- Borrowa
- Buadiangkay
- Bubong Bayabao
- Botud
- Camalig
- Cambong
- Dilausan (Pob.)
- Dilimbayan
- Ilalag
- Kianodan
- Lumbac
- Madanding
- Madaya
- Maguing Proper
- Malungun
- Pagalongan
- Panayangan
- Pilimoknan
- Ragayan (Rungayan)
- Lilod Maguing
- Bubong
- Lilod Borocot
- Malungun Borocot
- Malungun Pagalongan
- Sabala Dilausan
- Lumbac-Dimarao
- Pindolonan
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Lanao del Sur". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 21 Oktubre 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Lanao del Sur". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 21 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Etiopia
Ti Etiopia ( /ˌiːθiˈoʊpiə/) (Ge'ez: ኢትዮጵያ ʾĪtyōṗṗyā), opisial a naamammoan a kas ti Pederal Demokratiko a Republika ti Etiopia, ket maysa a pagilian a mabirukan idiay Sara iti Aprika. Isu daytoy ti maikadua a kaaduan ti populasion a pagilian idiay Áprika, nga adda ti sumurok a 82 a riwriw nga agtaeng,[3] ken ti maikasangapulo a kadakkelan babaen ti kalawa ti lugar, a sumakop ti 1,100,000 km2. Ti Etiopia ket nabeddengan babaen ti Eritrea iti amianan, ti Djibouti ken Somalia iti daya, ti Sudan ken Abagatan a Sudan iti laud, ken Kenya iti abagatan. Ken ti kapitoliona ket adda idiay Addis Ababa, isu pay daytoy ti kaaduan ti populasion a napalikmutan ti daga iti lubong.
Ti Etiopia ket maysa idi a monarkia para kadagiti kaaduan a pakasaritaanna, ken ti Etiope a dinastia ket masurotanna ti ramutna manipud ti maikadua a siglo BC.[7] Ti Etiopia ket maysa pay kadagiti kadaanan a sitio iti rimsuaan ti nagtagitaoan a naam-ammuan dagiti sientista iti tatta nga aldawi, a nakaparnuay kadagiti kadaanan a pagsurotan iti nagtagitaoan.[8] Mabalin nga isu daytoy ti rehion nga immuna a naggapuan dagiti Homo sapiens para iti ipapanda idiay Tengnga a Daya ken dagiti puntos iti labes.[9][10][11] Kaduaanna ti Roma, Tsina ken Persia, ti Etiope nga Aksum nga Imperio ket naipanunutan idi a kas maysa kadagiti uppat a nalatak a kabilegan iti maika-3 a siglo.[12][13][14] Idi agdama a panawen ti Karapkap para iti Áprika, ti Etiopia ket isu laeng ti Aprikano a pagilian malaksid ti Liberia a nakataginayon ti katurayanna a kas maysa a mabigbigan a nawaya a pagilian, ken maysa idi kadagiti uppat nga Aprikano a kameng iti Liga dagiti Pagilian. Kalpasan ti bassit a panawen iti Italiano a panagsakop, ti Etiopia ket nagbalin a dokumento ti linteg a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. Idi dagiti dadduma a pagilian ti Aprika ket nakagun-od ti panakawayaway kalpasan ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat, adu kadagitoy ti immampon kadagiti maris iti wagaywaway iti Etiopia, ken ti Addis Ababa ket nagbalin a lokasion kadagiti nadumaduma nga internasional nga organisasion a naipakatengngaan ti isip para iti Áprika. Ti Etiopia ket maysa kadagiti nangibangon a kaemeng ti Di-Nailinia a Tignay, G-77 ken ti Organisasion ti Aprikano a Panagkaykaysa. Ti Addis Ababa ket isuti agdama a kuartel ti Kappon ti Aprika, ti Pan Aprikano a Kamara ti Komersio, UNECA ken ti Aprikano nga Agsagsagana a Puersa. Ti Etiopia nakakitan dagiti nadumaduma a sistema ti gobierno kalpasan ti dinastia nga indauloan babaen ni Haile Selassie ket naabak idi 1974.
Ti taga-ugma a Ge'ez a sinuratan ket nawatiwat a maususar idiay Etiopia. Ti Etiopiano a kalendario ket pito aginggana ti walo a tawen a likudan ti Gregorian a kalendario . Ti pagilian ket maysa nga adu ti pagsasaona ken adu ti etnikona a kagimongan kadagiti agarup a 80 a grupo, a dagiti dua akadakkelan ket ti Oromo ken ti Amhara, a dagitoy a dua ket agsasaoda kadagiti Apro-Asiatic a pagsasao. Ti kaaduan a populasionna ket Kristiano bayat a ti maysa apagkatlo ket Muslim, a dagitoy a dua a relihion ket adda ti napigsa aramutda iti pagilian. Ti adu a populasion dagiti Etiopiano a Hudio ket nagtataengda idiay Eiopia aginggana ti panawen ti 1980. Tipagilian ket ibalayanna pay ti naikararuaan a Rastafari a tignay. Adda dagiti 9 UNESCO a Tinawtawid a Lugar ti Lubong idiay Etiopia.
Urayno isu ti kangrunaan a taudan iti kayaran Nilo, ti Etiopia ket nakapan kadagiti serie ti panagbisin idi panawen ti 1980, a naipakaro babaen dagiti nakariro a heopolitiko ken sibil a gubgubat. Ti pagilian ket narugianen a makaungarr, ken adda tattan ti kadakkelan nga ekonomia babaen ti GDP idiay Daya nga Aprika ken Tengnga nga Aprika.[15][16][17] Ti Etiopia ket sursurotenna ti maysa a pederal a republika a sistema ti politika ken ti EPRDF ket isu ti agturturay a partido manipud idi 1991.
Dagiti linaon
Dagiti paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Etiope a Batay-linteg". Artikulo 5 Etiope a batay-linteg. APAP. Naala idi 3 Disiembre 2011.
- ^ CIA – Etiopia – Dagiti Etniko a Grupo. Cia.gov. Retrieved on 2012-03-03.
- ^ a b Ahensia ti Tengnga nga Estadistika iti Etiopia. Ahensia ti Tengnga nga Estadistika iti Etiopia
- ^ a b c d "Etiopia". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 2012-04-18.
- ^ "Gini Index". World Bank. Naala idi 2 Marso 2011.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ Idi agsasao kalpasan ti panagpirmana ti naisuppiatan a nagbaetan a tulagan ti Etiopia ken Italia idi 1889,ni Emperador Menelik II ket nangipalpalawag ti puestona: "Saantayo a makapalubos ti integridad tayo a masalsaludsodan a kas dagiti Kristiano ken nataknengan a pagilian, wenno ti karbengan a mangituray ti bukodtayo nga imperio iti patingga a panagwayawaya. Ti Emperador iti Etiopia ket maysa a kaputotan iti dinastia nga agtawen iti 3,000 — ti maysa a dinastia nga iti dayta nga agdama a panawen ket saan pay a simmuko kadagiti ganganaet. Ti Etiopia ket saan pay a naparukmaan ken isu ket saanto a maparukmaan babaen ti siasinoman." Ti Etiopia a Di-nabedbedan: Panagadal kadagiti Emansipasion ti Puli – p. xxv babaen ni Joseph Ephraim Casely Hayford
- ^ Michael Hopkin (16 Pebrero 2005). "Ti Etiopia ket isu ti kasayaatan a pagpilian para iti duyan dagiti Homo sapiens". Katutubo. doi:10.1038/news050214-10.
- ^ Li, J. Z.; Absher, DM; et al. (2008). "Sangalubongan a Panakibiang ti Nagtagitaoan a Naadaw manipud ti Nalawa a Henoma a Tabas iti Pannakadumaduma". Siensia. 319 (5866): 1100–1104. Bibcode:2008Sci...319.1100L. doi:10.1126/science.1153717. PMID 18292342.
- ^ "Dagiti Nagtagitaoan ket Immakar Manipud ti Aprika a Bimmallasiw iti Lubong, a Kinunan ti Panagadal ti DNA". Bloomberg.com. 2008-02-21. Naala idi 2009-03-16.
- ^ Karen Kaplan, Los Angeles Times (2008-02-21). "Napalikmutan ti Lubong manipud ti Addis Ababa". Startribune.com. Naala idi 2009-03-16.
- ^ Stuart Munro-Hay, Aksum: Maysa nga Aprikano a Sibilisasion iti Naladaw a Taga-ugma. Edinburgh: Unibesidad a Pagmalditan, 1991, p. 57 ISBN 0-7486-0106-6.
- ^ Aksumite Etiopia. Workmall.com (2007-03-24). Naala idi 2012-03-03.
- ^ Paul B. Henze, Dagiti Tuon iti Oras: Pakasaritaan iti Etipia, 2005 ISBN 1-85065-522-7.
- ^ "Ti Etiopia ket linabsanna ti Kenya tapno nagbalin nga isu ti Kadakkelan nga Ekonomia ti Daya nga Aprika". Nazret.com. 2010-02-06. Naala idi 2010-06-02.
- ^ Ti GDP a panagggatang a kabilegan ti Etiopia idi 2010: 86 bilion. Imf.org (2006-09-14). Naala idi 2012-03-03.
- ^ Ti GDP a panaggatang a kabilegan ti Kenya GDP idi 2010: 66 Bilion. Imf.org (2006-09-14). Naala idi 2012-03-03.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Beshah, Girma ken Aregay, Merid Wolde Ti Saludsod iti Kappon dagiti Simbaan kadagiti Luso-Etiopiano a Panakibiang (1500–1632), Lisbon, Junta de Investigações do Ultramar ken Centro de Estudos Históricos Ultramarinos (1964).
Adu pay a mabasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Zewde, Bahru (2001). Ti Pakasaritaan ti Moderno nga Etiopia, 1855–1991 (Maika-2 nga nga ed.). Athens, OH: Unibersidad ti Ohio a Pagmalditan. ISBN 0-8214-1440-2.
- Selassie I., Haile (1999). Ti Biagko ken Panagrangrang-ay ti Etiopia: Ti Autobiograpia ni Emperador Haile Selassie I. Inpatarus babaen ni Edward Ullendorff. Chicago: Frontline. ISBN 0-948390-40-9.
- Henze, Paul B. (2004). Dagiti Tuon ti Oras: Ti Pakasaritaan ti Etiopia. Shama Books. ISBN 1-931253-28-5.
- Marcus, Harold G. (1975). Ti Biag ken dagiti Panawen ni Menelik II: Etiopia, 1844–1913. Oxford, U.K.: Clarendon. Naiprenta manen, Trenton, NJ: Red Sea, 1995. ISBN 1-56902-009-4.
- Marcus, Harold G. (2002). Ti Pakasaritaan ti Etiopia (napabaro nga nga ed.). Berkeley: Unibersidad iti California a Pagmalditan. ISBN 0-520-22479-5.
- Mockler, Anthony (1984). Gubat ni Haile Selassie. New York: Random House. Naimaldit manen, New York: Olive Branch, 2003. ISBN 1-902669-53-3.
- Rubenson, Sven (2003). Ti Panagbiag ti Etiopiano a Panagwaywayas (Maika-4 nga ed.). Hollywood, CA: Tsehai. ISBN 0-9723172-7-9.
- Siegbert Uhlig, et al. (eds.) (2003). Encyclopaedia aethiopica, Tom. 1: A-C. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag.
- Siegbert Uhlig, et al. (eds.) (2005). Encyclopaedia aethiopica, Tom. 2: D-Ha. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag.
- Siegbert Uhlig, et al. (eds.) (2007). Encyclopaedia aethiopica, Tom. 3: He-N. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Etiopia iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Etiopia manipud iti Wikivoyage (Ingles)


text:
Walt Disney
Ni Walter Elias "Walt" Disney (Disiembre 5, 1901 – Disiembre 15, 1966) ket maysa idi nga Amerikano a produser ti pelikula, direktor, mannurat ti senario, aktor ti timek, animador, komersiante, agpalpaliwa, internasional nga ikono,[3] aken pilantropo, a nadateg a naamaamon para kadagiti impluensiana iti matgedan ti panagpalpaliwa idi las-ud ti maika-20 a siglo. A nairaman ti kasatna a lalaki a ni Roy O. Disney, isu ket kimmadduaan a nangbangon ti Walt Disney Productions, a daytoy ket dimtengan a nagbalinan ti kalatakan a naamammoan a produser kadagiti pelikula iti lubong. Ti korporasion ket naamammoan akas ti The Walt Disney Company ken adda dagiti tinawen a matgedan iti agarup a US$36 bilion idi 2010 a tawen ti pinansia.[4]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Walt Disney". IMDB. Naala idi 2008-05-21.
- ^ "Ni Walt Disney iti Pammati". Disneydreamer.com. Hulio 17, 1955. Naala idi Septiembre 5, 2012.
- ^ Dave Bryan (Agosto 13, 2002). "Ni Walt Disney Ket Tinulonganna ni Wernher von Braun a Nangilako ti Limbang kadagiti Amerikano". Associated Press. Naiyarkibo manipud iti ti kasisigud idi Mayo 24, 2009. Naala idi 2010-09-27.
- ^ "2010 Form 10-K, Walt Disney Company". United States Securities and Exchange Commission.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Thomas, Bob (1994). Walt Disney: Ti Amerikano nga Orihinal. New York: Hyperion. ISBN 0-7868-6027-8.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti inadaw a sasao a mainaig kenni Walt Disney iti Wikiquote (Ingles)
Midia a mainaig kenni Walt Disney iti Wikimedia Commons


text:
1Kamaudianna, pulos a saankam idin a makaibtur. Nagnunumoanmi ngarud nga agbatikami a dua idiay Atenas, 2idinto nga imbaonmi nga umay kadakayo ti kabsattayo ni Timoteo. Katrabahoanmi ni Timoteo iti Dios iti pannakaikasaba ti Naimbag a Damag maipapan ken ni Cristo. Imbaonmi a mangpatibker iti pammatiyo ken mangpapigsa iti pakinakemyo 3tapno awan ti sumina gapu kadagitoy a pannakaparigat. Ammoyo a naituding a sagabaentayo dagitoy a pannakaidadanes. 4Kinapudnona, idi addakami iti dennayo, imbagbagami a maidadanestayto. Ket kas pagaammoyo, dayta ti napasamak. 5Daytoy ti gapuna nga idi saanakon a makaibtur, imbaonko ni Timoteo tapno ammoenna ti sasaaden ti pammatiyo. Madanaganak amangan no sinulisognakayon ti Diablo. No kasta ti mapasamak, awanen ti serserbi dagiti amin a nagbannoganmi. 6Ngem ita ta nagsublin ni Timoteo, impadamagna ti makaparagsak a sasaaden ti pammati ken ayatyo. Nasaona pay a silalagipkayo ken mailiwkayo a makakita kadakami a kas iti iliwmi met a makakita kadakayo. 7Isut’ gapuna, kakabsat, a dakayo ti nangparegta kadakami iti amin a pannakariribuk ken panagsagabami. Ti pammatiyo ti nangpapigsa kadakami 8agsipud ta itan, pudno nga agbiagkami no agtalinaedkayo a natibker iti panagbiagyo iti Apo. 9Mabalinmin ti agyaman iti Dios gapu iti rag-o nga impaayyo kadakami. 10Aldaw-rabii a sipapasnek ti panagdawatmi iti Dios tapno makitadakayo iti rupan-rupa, ket punnoanmi ti pagkurangan ti pammatiyo. 11Sapay koma ta ti mismo a Dios ken Amatayo, ken ni Apotayo a Jesus ti mangiturong iti dalanmi nga umay kadakayo! 12Padakkelen koma ti Dios ti panagayatyo iti tunggal maysa ken kadagiti amin a tattao, ket dumakkel koma a kas iti panagayatmi kadakayo. 13Iti kasta, papigsaennanto dagiti puspusoyo, ket naan-anay ken nasantoankayto iti imatang ti Dios ken Amatayo inton umay ni Apo Jesus agraman dagiti tattaona.
Copyright
Learn More


text:
Batay-linteg
Ti batay-linteg wenno konstitusion ket maysa nga agasmang dagiti kammasapulan a pamunganayan wenno pangunaan a naipabangon babaen ti maysa nga estado wenno pakaiturayan dagiti dadduma nga organisasion.[1] Dagitoy nga agkukuyog nga alagaden ket makaaramid, kas iti mangitakder, no ania dayta nga entidad. No dagitoy nga alagaden ket maisurat iti maysa nga urnong wenno agasmang dagiti nalinteg a dokumento, dagita a dokumento ket maisao a mangbukel iti naisurat a batay-linteg.
Dagiti batay-linteg ket mairebbeng kadagiti sabsabali nga agpang dagiti organisasion, manipud kadagiti naturay nga estado aginggana kadagiti kompania ken dagiti di-nainkorporado a gunglo. Ti maysa a tulag a mangipatakder ti maysa nga internasional nga organisasion ket isu pay ti batay-lintegna a daytoy ket mangipalawag no kasano ti pannakaipatakder ti organisasion. Iti uneg dagiti estado, nupay dagitoy ket naturay wenno pederado, ti maysa a batay-linteg ket mangipalawag kadagiti alagaden babaen ti naikabatayan ti estado, ti pamaayan a pakaaramidan dagiti linteg ken babaen ti nagaramid. Adda met dagiti batay-linteg, a nangruna dagiti naisurat a batay-linteg, ket isuda pay kadagiti agipatingga ti bileg dagiti estado babaen ti ti panangipatakder dagiti linia a saan a maballasiw dagiti agturay a kas dagiti kammasapulan a karbengan.
Ti Batay-linteg ti India ket isu ti kaatiddogan a naisurat a batay-linteg iti aniaman a naturay nga estado iti lubong,[2] nga aglaon dagiti 444 nga artikulo,[3] 12 programa ken 94 a panagpasayaat, nga adda dagiti 117,369 a balikas iti bukodna a bersion ti Pagsasao nga Ingles,[4] bayat ti Batay-linteg ti Estados Unidos ket isu ti kababaan a naisurat a batay-linteg, nga adda dagiti 7 artikulo ken 27 a panagpasayaat.[5]
Naggapuan ti nagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti termino a batay-linteg ket naggapu manipud ti Pranses manipud ti balikas a Latin a constitutio, nga inus-usar kadagiti annuroten ken dagiti bilin, a kas ti imperial a waragawag (constitutiones principis: edicta, mandata, decreta, rescripta).[6] Kalpasan daytoy, ti termino ket kaaduan a naus-usar iti kanoniko a linteg para kadagiti kangrunaan a panagikeddeng, a naipangpangruna ti maysa nga inted a bilin babaen ti Papa, a tattan ket makunkuna a ti maysa nga apostoliko a batay-linteg.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti Amerikano a Diksionario ti Baro nga Oxford, Maikadua Edn., Erin McKean (mannurat), 2051 a panid, Mayo 2005,Paggmalditan ti Unibersidad ti Oxford, ISBN 0-19-517077-6.
- ^ Pylee, M.V. (1997). Batay-linteg iti India. S. Chand & Co. p. 3. ISBN 812190403X.
- ^ Sarkar, Siuli. Publiko nga Administrasion Idiay India. PHI Learning Pvt. Ltd. p. 363. ISBN 9788120339798.
- ^ "Batay-linteg iti India". Ministro iti Linteg ken Hustisia iti India. Hulio 2008. Naala idi 2008-12-17.
- ^ "Sentro ti Nailian a Batay-linteg". Independence Hall Association. Naala idi 2010-04-22.
- ^ Ti naipakasaritaan ken pagadalan a kontesto iti Romano a linteg, George Mousourakis, 2003, p. 243


text:
Laklaksiden Kadi Dagiti Saksi ni Jehova Dagiti Dati a Miembroda?
Saanmi a laklaksiden dagiti bautisado a Saksi ni Jehova a saanen a mangaskasaba ken nalabit nagsardeng payen a makitimpuyog kadagiti kapammatianda. Kinapudnona, ikagkagumaanmi a tulongan ken pasublien ti espiritualidadda.
Saanmi met nga ilaksid a dagus ti maysa a tao a nakaaramid iti nadagsen a basol. Ngem no nakairuamanen ti bautisado a Saksi a salungasingen ti moral a pagalagadan ti Biblia ken saan nga agbabawi, isu ket mailaksid. Nalawag a kuna ti Biblia: “
Ikkatenyo ti nadangkes a tao iti tengngayo.”—1 Corinto 5:13.
Kasano no mailaksid ti maysa a lalaki ngem Saksi ni Jehova latta ti asawa ken annakna? Mapugsat ti naespirituan a singgalutda, ngem agtalinaed ti relasionda kas pamilia. Agtultuloy ti relasion ti agassawa ken ti panagpipinnateg ken linnangen dagiti kameng ti pamilia.
Dagiti nailaksid ket mabalin latta a tumabuno kadagiti gimongmi. No kayatda, mabalin a maipaayanda met iti naespirituan a balakad manipud kadagiti panglakayen iti kongregasion. Ti panggep ket tapno matulongan ti tunggal indibidual a makualipikar manen nga agbalin a Saksi ni Jehova. Dagiti nailaksid a nagsardengen nga agaramid iti dakes ken sipapasnek a kayatda ti agbiag maitunos kadagiti pagalagadan ti Biblia ket maawat manen iti kongregasion.
Ammuem ti Ad-adu Pay
Apay nga Adda Dagiti Mailaksid?
Kasano a ti agbabbabawi a nakabasol magunggonaan iti naayat a disiplina ti Dios?


text:
Dhaka
Ti Dhaka (Bengali: ঢাকা, pannakabalikas Panangibalikas a Bengali: [ˈɖʱaka]; dati a naipaletra ti Dacca,[4] nagnagan ti Jahangirnagar[5] idi las-ud ti Mughal a panawen) ket isu ti kapitolio ti Banglades ken ti kangrunaan a siudad ti Dhaka a Pannakabingbingay. Ti Dhaka ket maysa a megasiudad ken maysa kadagiti kangrunaan a siudad idiay Abagatan nga Asia. Daytoy ket mabirukan idiay igid ti Karayan Buriganga. Ti Kalatakan Dhaka a Lugar ket addaan iti populasion iti agarup a 17 a riwriw manipud ti senso idi 2011, a mangaramid daytoy a primiero a siudad ken metropolitan lugar idiay Banglades.[2] Daytoy ket isu ti maika-9 a kadakkelan a siudad iti lubong [6] ken ti pay maika-28 kadagiti kapusekan ti populasion kadagitisiuda iti lubong. Ti Dhaka ket naam-ammuan a kas ti Siudad dagiti Meskita[7] ken adda dagiti 400,000 a siklo a rickshaw ng agpatpataray kadagiti kasadana ti inaldaw, ti siudad ket naipalplawagan pay a kas ti Kareton a Kapitolio ti Lubong'.[8]
Babaen ti panagturay ti Mughal idi maika-17 a siglo, ti siudad ket naam-ammuan a kas ti Jahangir Nagar.[5] Daytoy iti probinsial a kapitolio ken ti maysa a sentro ti sangalubongan a panagltagilako ti koko. Ti moderno a siudad, nupay kasta, ket nnagruna a naparang-ay idi babaen ti Britaniko a turay idi maika-19 a siglo, ken nagbalin nga isu ti maikadua a kadakkelan a siudad idiay Bengal kalpasan ti Calcutta (iti agdama ket ti Kolkata). Kalpasan ti Pannakabingay ti Bengal idi 1905, ti Dhaka ket nagbalin a kapitolio ti baro a probinsia ti Akin-daya a Bengal ken Assam ngem napukawna daytoy a kasasaad a kas maysa a probinsial a kapitolio kalpasan ti pannakawaswas ti pannakabingay idi 1911. Kalpasan ti pannakabingay ti India idi 1947, ti Dhaka ket nagbalin a ti administratibo a kapitolio ti Daya a Pakistan, ken kalpasan daytoy, idi 1971, ti kapitolio ti nawaya a Banglades. Idi laud dagiti simmarsaruno a paset ti panawen, ti siudad ket nakakita kadagiti sapsapsap riribuk; daytoy ket mairaman kadagiti adu a panagipang-al ti linteg militar, ti panakairangarang ti panagwayawayas ti Banglades, panagparukma ti milisia, dagiti pannakadadael idi las-ud ti gubat, ken dagiti masna a didigra.
Ti moderno a Dhaka ket isu ti sentro ti politikal, kulturall ken ekonomiko a biag idiay Banglades.[9] Urayno ti bukodna nga urbano nga inprastruktura ket isu ti karang-ayan iti pagilian, ti Dhaka ketagsagsabagaba manipud kadagiti urbano a parikut a kas ti karugitan ken kaadu unay ti populasion. Kadagit kinaudi a dekada, ti Dhaka ket nakakita ti pannakabaro ti pagluganan, pannakisinnarita ken dagiti publuko nga obra. Ti siudad ket makaawawis kadagiti ganganaet nga agpupuonan ken dagiti adadu a tomo ti komersio ken panaglaklako. Daytoy ket makasansanay pay kadagiti adu nga iyuumay ti tattao manipud ti amin a paset ti pagilian, daytoy ket naireporta a nakaaramid ti Dhaka ti kapardasan a dumakdakkel a siudad iti lubong.[10]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dhaka, Banglades a Mapa". National Geographic Channel. Naala idi 2009-09-06.
- ^ a b "Statistical Pocket Book, 2008" (PDF). Opisina ti Estadistika ti Banglades. Naala idi 2009-08-15.
- ^ The Daily Star Web Edition Vol. 5 Num 234. Thedailystar.net (2005-01-19). Naala idi 2010-12-18.
- ^ "PAKISTAN: Dacca, Siudad ti Natay". Time. Mayo 3, 1971. Naala idi 15 Nobiembre 2011.
- ^ a b "Maipanggep ti Dhaka". btd. Naala idi 15 Nobiembre 2011.
- ^ Banko ti Lubong (Hulio 30, 2010). Estratehia a Panagtulong ti Pagilian para iti Republika ti Tattao ti Banglades par aiti Paset ti Panawen ti FY11-14, panid 4.
- ^ "amin a maipanggep ti siudadmi". Dhaka City. Naala idi 2010-05-08.
- ^ Lawson, Alastair (2002-10-05). "Dhaka's beleaguered rickshaw wallahs". BBC News. Naala idi 2009-09-19.
- ^ "Pakaammuan ti Presio dagiti Kammasapulan a Tagilako" (php) (iti Bengali). Nailian a Portal ti SApot a Pagsaadan, Gobierno ti Banglades. Naala idi 2009-02-27.
- ^ "Peggad idiay Dhaka, ti kapardasan a dumakdakkel a siudad iti lubong". BBC News. 2010-07-07.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Sharuf Uddin Ahmed, ed. (1991). Dhaka -napalabas agdama masakbayan. Ti Asiatiko a Kagimongan, Dhaka. ISBN 984-512-335-x.
- Karim, Abdul (1992). Pakasaritaan ti Bengal, Mughal a Paset ti Panawen (I). Rajshahi.
- Pryer, Jane (2003). Kinapanglaw ken Pnakadanar kadagidiay Purok ti Napanglaw ti Dhaka : Ti Urbano Panagadal ti Matgedan. Ashgate Publishing. ISBN 0-7546-1864-1. OCLC 123337526 OCLC 243482310 OCLC 50334244 OCLC 50939515.
- Rabbani, Golam (1997). Dhaka, manipud idiay ruar a puesto ti Mughal aginggana ti metropolis. Unibersidad a Pagmalditan, Dhaka. ISBN 984-05-1374-5.
- Sarkar, Sir Jadunath (1948). Pakasaritaan ti Bengal (II). Dhaka.
- Taifoor, S.M. (1956). Panagtaldiap ti Daan a Dacca. Dhaka.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Dhaka iti Wikimedia Commons


text:
Pagpagilian a Nakadanon iti 100,000 a Bilang Dagiti Saksi ni Jehova
Idi 1987, nagsao ni Lyman Swingle, a miembro ti Bagi a Manarawidwid dagiti Saksi ni Jehova, iti sanguanan ti 63,580 a tattao iti estadium ti Plaza Monumental iti Valencia, Venezuela. Adu ti agpatpatnag a nagbiahe babaen ti bus tapno laeng dumngegda kenkuana. Kinuna ni Brother Swingle iti adu a dimngeg: “Saankayon a bassit a sangay. Kalkalaingannan ti kadakkel ti sangayyo. Ket iti panagkunak, addanto aldaw a maysakayto kadagiti addaan iti bilang a ‘100,000 a manangaskasaba’!”
Idi 1987, nasurok laeng a 38,000 ti manangaskasaba—dagiti Saksi ni Jehova nga aktibo a mangiwarwaragawag iti naimbag a damag iti Pagarian—iti Venezuela. Iti dayta a tiempo, walo laeng a pagilian ti addaan iti bilang a nasurok a 100,000 a manangaskasaba.
Nakaskasdaaw ti panagadu dagiti Saksi ni Jehova iti intero a lubong. Kalpasan ti Gubat Sangalubongan I, sumagmamano laeng a ribu dagiti mangipakpakaammo iti publiko ti maipapan iti Pagarian ni Jehova. Ngem nagbaliw dayta. Kuna ti 1943 Yearbook of Jehovah’s Witnesses: “Ti napagtitipon a report iti 1942, nupay saan a kompleto, gapu iti limitado a komunikasion, ket maikuna a nabendisionan . . . , ta iti intero a lubong, addan nasurok a 106,000 a nagreport nga agibumbunannag a nakiraman iti trabaho [panangikasaba iti naimbag a damag].” Uray idi madama ti Gubat Sangalubongan II, adu a tattao ti dimngeg iti kinapudno a linaon ti Biblia. Idi 1950, ti laengen United States, nalab-awanna ti bilang a 100,000 a manangaskasaba.
Ti Nigeria ti simmaganad a pagilian a nakadanon iti 100,000 a bilang dagiti agibumbunannag idi 1974.
Iti simmaganad a tawen, agpada a nalab-awan ti Brazil ken Germany ti bilang dagiti manangaskasaba a 100,000. Ti kasta a panagrang-ay kadagiti uppat a kontinente paneknekanna a ti kinapudno a linaon ti Biblia ket makaallukoy iti amin a kita ti tattao.
Iti intero a lubong, agtultuloy nga umad-adu ti bilang dagidiay umaw-awat iti naimbag a damag. Maitunos daytoy iti naipadto iti Biblia: “Daydiay met laeng bassit agbalinto a sangaribu, ket daydiay nagbassitan maysa a mannakabalin a nasion. Siak, ni Jehova, papardasekto dayta iti bukodna a tiempo.”—Isaias 60:22.
Sigun iti report iti 2014 a tawen serbisio, addan 24 a pagilian a nasurok a 100,000 ti bilang dagiti Saksi. Karaman ti Venezuela kadagiti pagilian a nakadanon iti dayta a bilang idi 2007. Iti intero a lubong, adda 115,416 a kongregasion dagiti Saksi ni Jehova ken 8,201,545 a manangaskasaba.
Ammuem ti Ad-adu Pay
Kasano ti Pannakaorganisar ti Trabaho a Panangasaba Dagiti Saksi ni Jehova?
Sursurotenmi ti padron nga impasdek ni Jesus idi adda ditoy daga. Ania ti sumagmamano kadagitoy a pamay-an ti panangasaba?


text:
January 30, 2013
Komusta ti MTB-MLE?
Komusta ti MTB-MLE?
Ni PRESCILLANO N. BERMUDEZ
ITI panaglukat dagiti pagadalan iti School Year 2012-2013 a damo a pannakaipakat ti pannakausar ti nakayanakan a pagsasao iti pannakaisuro dagiti agad-adal wenno ti mother tongue based-multilingual education (MTB-MLE), adu ti naragsakan, nangruna dagiti ubbing nga agad-adal ta nalakan a maawatanda ti isursuro ti maestrada. Mairaman ditan ti apokomi a kaserserrek a Grade I iti Juan C. Laya Memorial School ditoy San Manuel, Pangasinan nga ilimi a nagkuna idi dinamagmi no ania ti padasna iti umuna nga aldawna iti eskuela a kas Maikamaysa, “Naglaka met gayam ti ag-Grade 1.”
Nupay kasta, akuen met dagiti nakasarsaritami a titser ditoy ilimi nga agkarkarawada, no labsen ti agsao, no kasano ken no ania ti nasayaat nga aramidenda tapno pumudno ti tarigagay ti MTB-MLE a mangpasayud iti panagadal babaen ti pannakaaramat ti nakayanakan a dila.
No agparikut dagiti mangisursuro iti MTB-MLE kadagiti disso a pagnaedan dagiti Ilokano, nakarkaro pay ti panagparikut dagiti mangisursuro iti nakayanakan a pagsasao kadagiti disso nga aglalaok dagiti pupils-da. Daytoy ti natakuatanmi iti pannakipatpatangmi ken ni Mrs. Blanche G. Cayaban, Teacher III iti Rizaluna Elementary School iti Brgy. Rizaluna, Cordon, Isabela. Ilokano ti kaaduan nga agnanaed iti Cordon. Ngem gapu ta dumna daytoy pagserkan nga ili iti probinsia ti Isabela manipud Manila iti Nueva Vizcaya ken Ifugao, dagiti tribu a dumna iti Cordon, ageskuela dagiti annakda iti pagadalan primaria iti patad nga as-asideg ngem dagiti bukodda a pagadalan iti kabambantayan. Mairaman ditoy ti Rizaluna Elementary School. Nupay makapagsao dagiti katutubo iti Cordillera iti Ilokano, nabatad a saan a daytoy ti nakayanakanda a pagsasao. “Awan pagpilianmi – mairamanda iti panangisuromi iti nakayanakantayo a pagsasao,” kinuna ni Mrs. Cayaban.
Patienmi a maysa a pagparikutan dagiti mangisursuro ti limitado nga ammoda iti umno nga ispeling ken grammar ti lengguahe nga Ilokano a pinakaro pay dagiti nabatad a biddut a linaon dagiti MTB-MLE Grade 1 Learner’s Material (Units 1 & 2) Ilokano nga insagana a mismo ti Instructional Materials Council Secretariat (IMNCS) ti Department of Education.
Daytoy tallo a volume a workbook ti kangrunaan ita a maar-aramat iti pannakaisuro ti MTB-MLE iti Rehion I ken II.
Adtoy ti sumagmamano a biddut a nadlawmi kadagiti workbook:
Biddut nga ispeling. Kas koma iti balikas nga “agipurwak” nga “agipuruak” koma a kas maibatay iti Tarabay iti Ortograpia ti Pagsasao nga Ilokano nga inruar ti Komisyon sa Wikang Filipino (KWF) ken impablaak ti Bannawag.
Dimi met mautob no apay a ti balikas a “patugotan,” nagbalin a “patuggutan” (nadoble ti letra g) iti workbook.
Sabali laeng dagiti biddut iti panagusar kadagiti ligatura “a” ken “nga” ken iti panagusar kadagiti letra “o” ken “u” (a kas makita met laeng iti patuggutan).
Ken biddut pay ti panagaramat iti paudi wenno suffix. Iti Ilokano, a maigidiat iti maar-aramid iti Filipino, kanayon a maisilpo ti paudi iti stem word, kas koma “addaantayo,” saan ket nga “addaan tayo.”
Biddut, kunami ta saan a sinurot dagiti workbook dagiti pagannurotan iti ortograpia ken gramatika Ilokana a nabayagen a sursuroten dagiti mannurat nga Ilokano. No adda man pagannurotan a sinurot dagiti nangsurat kadagiti workbook, nasayaat koma no ipakitada met.
Adu pay dagiti biddut kadagiti workbook a nadlawmi ket nabatikami ngarud a nagngatangata no kasano a mailangoy dagiti titser ti MTB-MLE.
Ala, wen, adda naikahon a pakaammo iti maudi a bulong ti MTB-MLE Grade 1 Learner’s Material ILOKANO nga agkidkiddaw iti yaawag iti IMCS no adda saludsod ken makuna kadagiti linaon dagiti workbook. Ngem ania koma ti pagimbagan nga ibunga dagiti makuna iti linaon dagiti workbook – kas kadagiti sumagmamano a nadakamat iti ngato? Madaman a maar-aramat dagiti workbook a pannakabiblia ita dagiti mamaestra iti MTB-MLE!
Makapaladingit nga akuen ti kinapudno a maisungani iti nadarisay a panggep a pannakaisuro ti umno a pannakaisurat ken pannakaammo iti umno nga ortograpia ken gramatika Ilokana ti maisursuro ken maipaspasagepsep ita kadagiti agad-adal. Naliklikan koma daytoy no naipabasa koma nga immuna dagitoy kadagiti school head iti Region I ken Region II a pakaibilangan dagiti mabigbig ken matalek a mannurat nga Ilokano. –O
(Naipablaak iti Bannawag, Pebrero 11, 2013 a bilang.)
Posted by Asseng at 1:04 AM
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Ti Panangmatmat ti Biblia
Ti Diplomasia Aya ti Mangyeg iti Sangalubongan a Talna?
KAYATMO kadi a makita nga agpatinggan ti amin a gubat? Sigurado nga adda la ketdi diplomatiko a solusion kadagiti nasional ken internasional a susik. Patien ti adu a no agkaykaysa laeng koma dagiti panguluen iti intero a lubong, awan koman ti gubat. Ngem mabalin a maysaka kadagiti adu a maup-upay gapu iti resulta ti diplomasia wenno negosasion. Sinigsiglon a pinasingkedan ti adu a diplomatiko dagiti tulagan, naaramiden dagiti resolusion, ken naangayen dagiti komperensia, ngem manmano dagiti parikut a permanente a narisut.
Nagadu ti maibaga ti Biblia maipapan iti diplomasia ken talna. Sungbatanna dagiti sumaganad a saludsod: Ania dagiti manglaplapped ita iti diplomasia tapno agari ti talna? Rumbeng kadi a makipaset dagiti Kristiano iti diplomasia? Kasano nga agari ti talna inton agangay?
Ania ti Manglaplapped iti Talna?
Iyilustrar ti sumagmamano a salaysay ti Biblia no kasano a ti pannakitungtong ket mabalin a mangyeg iti kappia. Kas pagarigan, ni David ken ti buyotna ket sisisigo a kinombinsir ni Abigail a dida agibales iti sangakabbalayanna. (1 Samuel 25:18-
Siuumiso nga impadto ti Biblia a nariribuk ti panawentayo. Gapu iti dakes nga impluensia ni Satanas a Diablo, dagiti tattao ‘saanda a sidadaan iti aniaman a tulagan, . . . narungsot, awanan panagayat iti kinaimbag, mangliliput, natangken ti uloda, natangsit gapu iti panagpannakkel.’ (2 Timoteo 3:
Panunotem met daytoy: Nupay mabalin nga ikagumaan dagiti diplomatiko wenno negosiador a liklikan ti rinnupak, ti panangyun-una kadagiti interes ti pagilianda ti kangrunaan a kalatda. Dayta ti kapatgan iti napolitikaan a diplomasia. Rumbeng kadi a makipaset dagiti Kristiano kadagita a banag?
Aniaman dagiti motiboda, saan a kabaelan wenno awan pannakabalin dagiti diplomatiko iti lubong a mangaramid kadagiti permanente a solusion
Dagiti Kristiano ken ti Diplomasia
Mamalakad ti Biblia: “Dikay ikabil ti panagtalekyo kadagiti natan-ok, wenno uray iti anak ti naindagaan a tao, a kenkuana awan pannakaisalakan.” (Salmo 146:3) Kaipapanan daytoy nga aniaman dagiti motiboda, saan a kabaelan wenno awan pannakabalin dagiti diplomatiko iti lubong a mangaramid kadagiti permanente a solusion.
Idi nabista ni Jesus iti saklang ti Poncio Pilato, kinunana: “Ti pagariak saan a paset daytoy a lubong. No koma ti pagariak paset daytoy a lubong, nakibakal koma dagiti agserserbi kaniak tapno saanak a mayawat kadagiti Judio. Ngem, iti kinaagpaysuanna, ti pagariak saan a manipud itoy a gubuayan.” (Juan 18:36) Ti nasionalistiko a gura ken napolitikaan a kinaagum ti masansan a mangim-impluensia kadagiti plano maipanggep iti talna. Dayta ti gapuna a saan a makipaset dagiti Kristiano kadagiti susik iti daytoy a lubong ken ti panagreggetna iti diplomasia.
Kayat kadi a sawen dayta nga aleng-aleng wenno saan nga interesado dagiti Kristiano kadagiti pakaseknan ti lubong? Dida aya maseknan iti panagsagaba ti sangatauan? Maseknanda. Deskribiren pay ketdi ti Biblia dagiti pudno nga agdaydayaw iti Dios kas “agsensennaay ken umas-asug” kadagiti dakes a mapaspasamak iti aglawlawda. (Ezequiel 9:4) Agpampannuray laeng ngamin dagiti Kristiano iti Dios a mangipaay iti inkarina a talna. Makunam aya nga adda talna no agpatingga ti gubat? Sigurado nga ibanagto ti Pagarian ti Dios dayta. (Salmo 46:
Nalawag nga ipakita ti padto ti Biblia ken ti napalabas a paspasamak a makapaupay laeng ti panagtalek iti natauan a diplomasia. Dagidiay manginanama ken Jesu-Kristo ken mangsupsuportar iti Pagarian ti Dios makitadanto ti kaitungpalan ti il-iliwenda a pudno a talna ken tagiragsakendanto dayta iti agnanayon!—Salmo 37:11, 29.


text:
Ti Kaunaan a Baguio Writer’s Workshop
16 dagiti napili a fellows iti kaunaan a Baguio Writer’s Workshop nga angayen ti Baguio Writer’s Guild. Maangay inton petsa 20 ken 27 ti Enero daytoy a tawen, sadiay Grandma’s Workshop iti mezzanine Porta Vaga Bldg., Session Road, Baguio City (abay ti cathedral) iti oras ti alas 2-5 iti malem.
Dagiti napili: Freda Dao-ines, Corazon Patricio, Junley Lazaga, Zaida Angelita Lazaro, Sacha Garah Weygan, Abigail Dayawen, Yohan Ocampo, Learcival Baniqued, Chelsea Raye Tade, Winona Rei Bolislis, Janice Bagawi, Rachel Pitlongay, Rolando Refuerzo, Evita Lynn Ongchangco, Moncheri Malenab and Ybottee Corinn Garcia.
Adda pay ti naidiaya nga scholarships kadagiti fellows babaen kada Gilda Cordero-Fernando, Lorna Kalaw Tirol, Rita Ledesma, Karina Bolasco, Mariel Francisco ken Edna Manlapaz para kadagiti umuna a ragup; Professors Delfin Tolentino Jr., Victoria Costina and Nela Florendo iti University of the Philippines Baguio; ken ti UP Sineklab.
Da Francis Macansantos, Jennifer Patricia Carino, Padma Perez and Babeth Lolarga dagiti mangbukel iti panagisuro. ##
Thursday, January 18, 2007
1st Baguio Writers Workshop
Ti Kaunaan a Baguio Writer’s Workshop
4 comments:
- jim agpalo, jr. said...
-
ti mangpidut kadagiti naidisso a lapis ti kangrunaan a panggep...
- 5:24 PM
- ariel said...
-
Ka Jim:
How does BWW define writing here? Are they excluding--as in other groups/workshops--writing/s from the regions, i.e., from the languages that have been doubly marginalized and hegemonized by Tagalog and English?
If BWW is more liberating, you all make us happy--happiest. Congratulations.
- 12:39 PM
- jim agpalo, jr. said...
-
para iti rehion cordillera, kunada met idi main-inaw.... siak ngamin ket ti kasadutan nga agtendar kadagiti miting, hehehe!
agtutubo, estudiante iti kolehio ken sekondaria dagiti fellows... innakto met a makimitir... kayatko iti makangngeg iti daniw-kankanaey ken ni gail dayaoen... kayatko iti agsursuro ken agsurat iti kankanaey (ta 50% ti bloodline...) idi dec. 28, a reunion ti su-oc clan, yos, diak a makasao kedi makaawatak...
- 4:45 PM
- ariel said...
-
no kasta, dayta ti pudno ken nakapudno, ken hushusto nga Amianan writing! maysa a baso a tafey/tapuy para kadakayo amin!
- 8:37 AM


text:
1Siak, ni Pablo, ti mismo nga agdawat kadakayo. Kunkunada a napakumbabaak no addaak iti dennayo, ngem nagubsangak no adayoak. Yunay-unayko, gapu iti kinaanus ken kinamanangngaasi ni Cristo, a 2didak piliten nga agbalin a nagubsang kadakayo no umayak. Ammok a kabaelak met ti agunget kadagiti agkunkuna nga agtignaykami gapu iti nainlubongan a panggep. 3Agpayso nga addakami ditoy lubong, ngem dikam makiranget gapu iti nainlubongan a panggep. 4Saan a dagiti igam ti lubong ti aramatenmi a pakidangadang. Usarenmi ketdi dagiti nabileg nga armas ti Dios a pangrebba kadagiti sarikedked ti kabusor. Dadaelenmi dagiti ulbod a pannakisuppiat. 5Ikkatenmi amin a kinatangsit a makalapped iti pannakaammo iti Dios. Kayawanmi amin a panunot tapno agtungpalda ken ni Cristo. 6Ket kalpasan ti panangpaneknekyo iti naan-anay a kinatulnogyo, sisasaganakamto a mangdusa kadagiti nasukir. 7Kitkitaenyo laeng ti akinruar dagiti bambanag. No adda siasinoman a mangipagarup iti bagina a tao ni Cristo, utobenna man ti kinasiasinona? Uray dakami, tattaonakami met ni Cristo a kas kenkuana. 8Saanak a mabain, uray no nalabes ti panangipasindayagko iti turay nga inted ti Apo kadakami—turay a mangpatanor kadakayo, saan a mangdadael. 9Diyo ipagarup a butbutngenkayo kadagiti suratko. 10Addanto agkuna, “Nauyong ken nagubsang dagiti linaon ti surat ni Pablo ngem no isu a mismo ti adda kadatayo, kasla awan durina ket awan met mamaay ti ibagbagana.” 11Nasken a maawatan ti kasta a tao nga awan naggidiatan dagiti isuratmi no adayokami ken dagiti aramidenmi no addakami iti dennayo. 12Ta saankami nga agtured a mangibilang wenno mangipada iti bagimi kadagiti mangidaydayaw unay iti bagida. Nagkunengdan! Agaramidda iti bukodda a pagrukodan a pangrukod iti mismo a bagida. 13Nupay kasta, iti biangmi, saanmi a lablabsen ti agpasindayag. Aramidenmi ti maiparbeng a trabaho nga intuding ti Dios. Mairaman ti trabahomi kadakayo. 14Ket gapu ta addakayo iti masakupan daytoy, saankami a naglabes idi immaykami kadakayo tapno ipakaammomi ti Naimbag a Damag maipapan ken ni Cristo. 15Isu a saanmi nga ipasindayag ti trabaho nga inaramid dagiti dadduma iti labes ti intuding ti Dios kadakami. Ngem namnamaenmi ketdi a pumigsa ti pammatiyo, nga ad-adunto pay ti maaramidmi iti dennayo, ket kankanayon nga addakami iti sakup nga inted ti Dios. 16Iti kasta, mabalinminto nga ikasaba ti Naimbag a Damag kadagiti sabali a pagilian nga adayo kadakayo. Saan a masapul a pagpannakkelmi ti trabaho a naaramiden iti sakup ti sabali a tao. 17Ngem kas kuna ti Nasantoan a Surat, “Siasinoman nga agpasindayag, ipasindayagna koma ti inaramid ti Apo.” 18Ta saan nga anamongan ti Dios dagiti tattao a mangidaydayaw iti bagida. Anamonganna laeng dagiti tattao nga idaydayawna.
Copyright
Learn More


text:
1932
Ti 1932 ket maysa a bisiesto a tawen a nangrugi iti aldaw ti Biernes iti kalendario a Gregoriano.
Dagiti linaon
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Pebrero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero 27 – Elizabeth Taylor, Briton-Amerikana nga aktres (pimmusay 2011)
Marso[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 7 – Momoko Kōchi, Haponesa nga aktres (pimmusay 1998)
Agosto[urnosen | urnosen ti taudan]
- Agosto 2 – Peter O'Toole, Briton-Irlandes nga aktor (pimmusay 2013)
Nobiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nobiembre 27 – Ninoy Aquino, politiko iti Filipinas (pimmusay 1983)
Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Disiembre 7 – Ellen Burstyn, Amerikana nga aktres
- Disiembre 18 – Gregorio C. Brillantes, mannurat a Filipino