text:
Sistema ti reproduktibo
Ti sistema ti reproduktibo wenno sistema ti panagpaadu ket isu ti sistema dagiti organo iti kaunegan dagiti organismo a pakitinnignayan para iti panngep ti reproduksion. Adu kadagiti saan a sibibiag a sustansia a kas dagiti likido, dagiti hormona, ken dagiti peromona ket nangrunada pay a ramramit iti sistema ti reproduktibo.[1] Daytoy ket saan a maipada kagiti sistema ti organo, dagiti sekso ti naggigiddiat a sebbangan ket kanknayonda nga adda dagiti adu a paggiddiatan. Dagitoy a paggidiatan ket mangpalubos para iti panatitipon ti henetiko a materiales a nagbaetan iti dua nga agmaymaysa, a mangpalubos para iti posibildad iti ad-adu a henetiko a kasayaat iti putot.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Pangyuna iti Sistema ti Reproduktibo. , Programa ti Epidemiolohia ken dagiti Nagbanagan (SEER)
- ^ Sistema ti Reproduktibo 2001


c: text/html

text:
(Maikatlo a Gunggona, Palanca Awards 2006)
Sipilio ti awag ti nagbatayan dagiti dua a bukel. Naimuntar dagitoy iti nakinbaba a tablon.Nakungkongan a sagat dagitoy nga adda abot iti tengngada. Iti abot a maisalpak dagiti nakinbaba a mutilmutil dagiti agassawa a bukel. Maikkan iti pasengseng ti agsumbangir a sikigan dagiti sipilio. Dagitoy ti pangtingitingan iti kairut wenno kalukay ti dadapilan a puligosen ti nuang, wenno mangibaga no mapespes met laeng ti usang iti maikadua agingga iti maikapat a pannakaisubona iti dadapilan.Uray ti nakinngato a tablon, adda pasengseng a naikungkong iti agsumbangir nga abot ti tablon a pakayusokan dagiti nakinngato a mutilmutil dagiti agassawa a bukel. Masapul nga agbalanse dagiti pasengseng iti nakinbaba ken nakingato a tablon tapno nasayaat ti panagaangat dagiti ngipen ti agassawa a bukel.
Iti naminsan, naimatangan ni Manoling ti panangbangonda iti dadapilan iti maysa a Disiembre a panangrugidan nga agdapil.
“Inang, apay nga ik-ikkam iti sabon dayta?” intudo ni Manoling dagiti dua a sipilio ti dadapilan iti sango ni Ina Baket Gimma.
“Tapno nalukay a guyoden ti nuang ken saan nga aganit-it dagiti bukel no agpuligos,” intuloy ti baket a gusugosan iti perla a sabon ti bakrang ken lansad ti abot dagiti sipilio.
Iti naminsan a panagdapilda, tinulongan ni Manoling ti apona a baket a nagawat iti usang. Nadlaw ti baket a pasaray agtakder ti apokona a mangmulengleng kadagiti ngipen ti dadapilan.
“Ania ti sirsiripem dita? Alutiit?” sinaludsodna.
Nakudkod ni Manoling ti ulona sa nagmusiig. “Inang, apay nga agdidinnuron dagiti ngipen ti dadapilan?”
“Agkakanaig amin a banag, apok,” apagapaman nga inesman ti baket ni Manoling. “No guyoden ti nuang dayta tangbaw, agdidinnuron dagiti ngipen tapno agtunos nga agpuligos dagita bukel. No isubom ta unas, amilen dagiti bukel daytoy a saan a mapilpilit.”
“Kasta gayam…” nakudkod ni Manoling ti ulona.
“Wen, apok. Henio ti nangputar iti immuna a dadapilan,” kimmaut ni Ina Baket Gimma iti bolsa ti paldana iti nagiit a bua a mamaenna.
LINEBBEK nga ukis, bunga ken bulong ti samak ti paglalaok da Ina Baket Gimma iti aramidenda a basi. Kaaduan a gatangen wenno suktanda ti imaro dagiti taga-kabangibang a lugar nga umay agipaspasiar iti bunga ken ukis ti samak. Ti laeng bulong ti samak ti saan a gatangen da Ina Baket Gimma. Adda napuskol a kasamakanda iti bakrang ti turodda iti laud.
No awan klase idi, pasaray isurot ti baket ni Manoling a mapan agpidut iti nagango a bulong ti samak kadagiti nalilinnaaw a bigat. Iti kapuriketan, iti daya ti kasamakanda, tinawen a mangaramid idi ni Lakay Manning iti pagurnonganda iti bulong ti samak. Naalikubkob daytoy iti nalaga a ginisla a bulo nga apagabarukong ti katayagna.
“Inang, apay nga ikabiltayo ditoy dagitoy bulong a piniduttayo? Ditay’ pay la iyawid. Nalag-an met,” dinamag ni Manoling iti naminsan a panagpidutda.
“Apok, nasken a malinnaawan ken mainitan dagitoy bulong tapno kumaro,” inlawlawag ni Ina Baket Gimma. “No nakaro ti bulong, naim-imas wenno naing-ingel ti basi wenno suka a pagbalinan ti marekaduanna.”
Nagpanunot a nagmurareg ni Manoling a nangmulengleng kadagiti bulong ti samak iti sangoda ken Ina Baket Gimma. Idi dumakdakkel ni Manoling, ipabpabus-oy payen dagiti uliteg ken amana nga isu ti mangsungrod iti karaang no napnon iti bennal ti sinublan. Agingga nga isu payen ti mangilablab iti ngannganin agburek a bennal.
Iti naminsan , sinursuruan ni Ina Baket Gimma ni Manoling a manggamaw iti nalebbek a bulong ti samak ti nailablabanen a bennal iti sinublan.
“Tantandaanam daytoy, apok,” indisso ti baket ti bassit nga agurang a kinargaanna iti dua salop a nalebbek a bulong ti samak iti kasla bassit nga agdan nga indissona nga impakuros iti sinublan. “Gamengmonto daytoy a saan a matakaw ti mannanakaw.”
“Apay nga ikkam pay la iti kasta, Inang?”
“Tapno saan a mabangles ti bennal no mayalison dita burnay,” intuloy ni Ina Baket Gimma nga intako ti kawayan a tabo iti agas-asuk a bennal iti sinublan. Tinuyagtuyaganna ti nalebbek a samak iti bassit nga agurang.
Namrayan laeng ni Manoling a minulenglengan ti agas-asuk a bennal iti sinublan agingga a timmayengteng a nalabbaga ti kolorna. Naunton nga ubing ni Manoling. No kasta a kompletuen a rekaduan ni Ina Baket Gimma dagiti agtallo wenno aglima aldawen a bennal kadagiti burnay, adda latta daytoy a pasalsali iti abay ti apona a baket.
“No nabaawanen ti bennal iti burnay, mabalinen a marekaduan. Aglalaok nga ukis, bunga ken bulong ti samak,” inlawlawag ti baket iti naminsan. “Nasken met nga inaldaw a kiwaren ti burnay kalpasan a makumpleto a marekaduan. Inton saanen a tumpaw dagiti nairekado, mabalinton a begketen.”
Kaaduanna a sagsangasalop a linebbek nga ukis, bunga ken bulong ti samak ti kaadu ti irekrekado ni Ina Baket Gimma tunggal burnay a begketenna. No dadduma iyad-aduna. Awan pagdaksanna ta ad-adda nga umingel ti basi. Nailanet nga apin (murdong ti bulong ti saba) ti pagbegbegket ni Ina Baket Gimma kadagiti burnay. Tallo wenno ad-adu pay nga apin ti pagtutuonenna a barawidanna iti naingpis a bamban iti bibig ti burnay. Kalpasanna, kalubannanton iti bakka ti burnay. Saan a makutkuti, Mabalin a luktan kalpasan ti dua a bulan. Awan panagpaliar ti narekaduan a bennal iti burnay. No lumbes a basi, agbalin a suka.
“Inang, apay nga agbalin a suka ti basi?” sinaludsod ni Manoling ken Ina Baket Gimma iti maysa a nalamiis a bigat a panagin-inudoda iti sango ti sangagumpo nga arutang.
“Apok,” apagapaman a liningay ti baket ni Manoling a nakamarikadkad iti abayna. Imparabawna ti iraprapinna nga ilanet nga apin kadagiti nalaneten a bulong ti saba. “Narigat nga ilawlawag ngem ulitek ken laglagipem daytoy, agkakanaig amin a banag iti rabaw ti daga.”
“Kasano daydiay, Inang? Diak maawatan?” nagmurareg ni Manoling a nangpallilit ken Ina Baket Gimma.
“Ammomon ti agaramid iti basi. Inton dumakkelka, masungbatanto dayta a saludsod, uray awanakton,” pimmidot manen ti baket iti apin nga ilanetna.
Nakudkod ni Manoling ti ulona a nangmulengleng iti beggang ti sangagumpo nga arutang.
(ii)
MANANGISAGUT ni Ina Baket Gimma. Gapu ta da Manoling nga agkakabsat ti immuna ken dimna kenkuana nga appokona, nadungdungngoda iti pammategna. Bin-ig amin nga adda idiay Hawaii dagiti dadduma nga appokona. No kasta nga adda agkasangay kada Manoling, adda latta pagasawaan a bado ken sapin a sagutna. Uray no Paskua, ipangpangrunana dagitoy appokona. Idi makapan-Hawaii dagiti annak a dadduma ni Ina baket Gimma (naud-udi a nakapan dagiti dadakkel ni Manoling ken ti inaudi a kabsatda), saan a nagkidkiddaw iti kuarta ti baket kadakuada.
Ngem binulan ketdi nga ipatpatulodan dagiti annakna. No di mausar ni Ina baket Gimma ti ipaw-itda, pamrayanna ti gumatang iti tallo wenno uppat a burias. Ipatarakenna daytoy kadagiti kaannakan wenno kabagianda. Inton makasidsida iti insarabasab ket mabalinen a partien dagiti impatarakenna, kiddawenna laeng iti nagpataraknanna. Kabigatanna, partiendan. No met mapan makitienda, adda latta sangakarton a pork and beans a sagutna kada Manoling nga agkakabsat.
(Maituloyto)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
CABUGAO, Ilocos Sur – Sangapulo ket maysa a surgeons
manipud iti ballasiw-taaw ti nangiwayat iti libre a minor ken major
surgery operations kadagiti residente ditoy itay Enero 21-23.
Kameng dagiti surgeons iti Philippine-Minnesota Medical
Association.
Mapan koma mangisayangkat dagiti surgeons iti medical
mission iti probinsia ti Masbate ngem gapu iti napasamak a layus
sadiay, ditoy nga ili ti natinongda a pangisayangkatan iti medical
mission.
Libre
dagiti maiwayat nga operasion kadagiti mapili a pasiente a naglasat
iti screening.#


text:
SAN FERNANDO CITY – Karigat ti biag ket iti sanguanan ti panagbisin, napanunot daytoy a lalaki ti nagtakaw iti tinapay manipud iti maysa a panaderia sadiay Barangay Uno ditoy siudad idi Enero 30.
Tiniliw dagiti polis ni Julio Manaois, 56, residente iti Barangay Mameltac ditoy siudad bayat ti akto a panangitarayna iti tinapay nga inlimedna nga innala iti maysa a bakery a masarakan iti nadakamat a barangay.
Segun iti report, aglibas koma ni Manaois a naglugan iti bisikletana ngem nasiputan ti tindera ket nagpaarayat kadagiti polis a mangiwanwanwan iti trapiko iti dayta a kanito.
Kinamat dagiti polis ni Manaois agingga iti naipiskot ti suspek sada impan iti presinto.
Naala iti ikut ti suspek ti dua a bungon ti loaf bread.#


text:
VIGAN CITY – Inaklon ni Gov. Luis “Chavit” Singson ti pannakaabakna a para senador.
“…naabaktayo, saantayo nga agpampambar,” kinuna ni Singson idinto a pinagyamananna dagiti kailianna ta isu ti nagnumero uno iti Ilocos Sur.
Kabayatan ti kampania, iti maysa nga interbiona iti lokal imbatad ni Singson nga awan ti pannakaabakna ta suportaran amin dagiti gobernador ken mamayor ken isu laeng ti puro nga Ilokano a nagkandidato.
Sakbayna, inwaragawag pay ti Union of Local Administrators of the Philippines (ULAP) ken gunglo dagiti munisipalidad ken probinsia iti pagilian ti panangsuportada ken ni Singson a para senador.
Impannakkel pay ni Gov. Evardone nga iti panangiyendorsoda ken ni Singson, kayatda nga ipamatmat a kabaelanda ti mangitag-ay iti kandidatura ti padada a lokal nga ehekutibo.
Ngem kadagiti surbey ti Pulse Asia ken Social Weather Stations, adda laeng ni Singson iti maika-24-25 a puesto.
Kas maibatay iti kaudian a resulta ti panagbilangan ti Commission on Elections, nagtalinaed ni Singson iti maika-24 a puesto.
Ngem kinuna ni Singson a nabaybay-an dagiti kandidato ti administrasion para senador agsipud iti panagbabalubal dagiti gobernador, congressmen ken mayor nga agpapada nga adda iti sidong ti administration party.
“Daydiay ti madi ta nagsango (kandidato) ti agsumbangir nga administration party,” kinuna ni Singson ket “daytoy ti gapuna a naituon ti konsentrasionda iti laban a lokal ket saanda nga inkampania dagiti kandidato para senador.”
Kinuna ti gobernador a nadlawna daytoy nga internal a problema ngem “saanda unay nga inkonsidera iti ngato” agsipud ta impatalged ti agsumbangir a partido ti administrasion nga agtrabahodanto para kadagiti kandidato ti Team Unity.
“…daydiay ti husto a naaramid, awan ti nagtrabaho (gobernador, congressman, mayor) gapu iti riri a lokal,” nakuna ni Singson.
Kinuna ni Singson a nagretiro koman iti politika no nalpas ti kaso ni dati a Presidente Joseph Estrada.
“Nagretiroak idin, nagsubliak laeng ta di malmalpas ti kaso,” inyunay-unayna.
Kinunana nga awan ti duadua a makonbiktar ti dati a gayyemna “ta nagadu nga ebidensia.”
Kinuna ni Singson a “maysa a rason a nagtarayak a senador dagidiay reporma koma a maaramidtayo a pagsayaatan ti dagatayo a Pilipinas nangruna ti justice system,” ngem “awan met ti gasattayo isu a makaammonton dagiti future leaders… I hope a dagiti babbaro a leaderstayo, daydiay koma ti ipangrunada tapno (kasta) agtalna ti dagatayo a Pilipinas.”#


text:
Timek Ti Barangay
ALEXANDER AGRA MFARMC CHAIRMAN
CLAVERIA, CAGAYAN
Claveria ili a masarakan iti lauden a paset ti Cagayan.Napintas nga ili ken adda ita puseg ti kabanbantayan ken nalawa a baybay makaayayo ti buya ti aglawlaw a buyugan ti nalamiis a pul- oy ti angin nu makadap aw kan iti masakupan na.
Kas pagaammo tayo ti kangrunaan a pagsapulan dagiti lumugar ket agtalon ken agkalap.Ditoy met a nabukel ti araap toy nagaget a mangimatmaton ti Municipal Fisheries and Aquatic Resources Management Council, arapaap a tumulong ken mangpatibker ti iti local nga industriya ti panagkalap ti lauden na a paset ti Cagayan a naparaburan ti nalawa ken napintas a pagkalapan.
Mapagwadan ken nasaririt,daytoy a lider , tubo ti Centro 5,iti daytoy met laeng nga ili, baon met laeng ti kinarigat ti biag inkalikaguman na iti nagadal ket nagturpos iti kurso a Bachelor Of Science in Marine Transportation. Nagtrabaho iti Hotel Industry iti naunday a panawen ngem gapu ti ayat na a tumulong a mangpapintas iti lokal nga industriya ti panagkalap ti ili a Claveria nagsubli ngarud ket sinubliyan na ti nakaisigudan na a trabaho a kas mangngalap, kadayta a kanito bayat ti panagbalin na a mangngalap manen nakita na dagiti adu a pakaseknan ken problema ti mangngalap kasta met ti mapaspasamak ti pagkakalapan saan ngarud a nagtaktak nakimiyembro iti Claveria Municipal Fisheries and Aquatic Resources Management Council (MFARMC) ket ditoy naikkan iti gundaway a mangibinlag kadagiti napintas a kapanunutan ken ammo tapno mapapintas ti organisasyon idi 2010 nagbalinen a Chairman ti nasao nga konseho.Iti panagtakem na a chairman ti nasao nga organisasyon adadu pay dagiti napintas a plano ken proyekto nga impakat da babaen met laeng ti tulong dagiti kadwa na iti organisasyon ket timmakder ngarud ti organisayon ket adu dagiti pagsayaatan a naitulong na kadagiti amin a miyembro gapu kadagitoy nga pasamak idi 20012 nairekomenda ti pannakisalipda iti gawad saka a programa ti Department of Agriculture-Farm Category, ditoy a nagun-od da Provincial, Regional ken second place national awardee. Gapu daguiti pannadayaw naaddaanda ti patrol boat tapno isu ti usaren da a mangsalwad kadaguiti mangngalap ken pagbiagan ti pagkalapan. Natulunganna met daguiti dadduma pay a Fisherfolks ti alternatibo a pagsapulan nangruna nu nadawel ti baybay. Iti tawen 2013 naisalip manen iti gawad saka daytoy a konseho babaen ti dakkel a suporta ti LGU- Claveria, probinsya ken BFAR REGION 2 nagun-od ti Claveria FARMC ti kangatoan a pammaday a kas National Awardee ti gawad saka farm category. Gapu iti dakkel a pammadayaw naikkan da ti premyo nga 500,000.00 ken proyekto para kadaguiti fisherfolks, nangted met ti region ti 50,000.00 ken 10,000.00.
Gapu iti adu a naaramidan toy nagaet a lider a mabigbigbig ti nagan nga Alex Agra napili dayoty a Fisherfolk Regional Director ti BFAR ket dit0y na nga imburay daguiti napipintas a kapanunutan ken aramid tapno adda pagtuladan daguiti MFARMC ti sibubukel nga rehiyon 2.
Nakuna pay ni alex agra a saan laeng nga agkalap no di ket masapul pay ti panangikomitar ti bagi ken oras kasta met ti sakripisyo nga agadal kadaguiti kabaruanan a teknolohiya tapno ti maysa a mangngalap ket dumur-as ti kasasaad ti panagbiag na.


text: Ti nasionalismo ket maysa a porma ti panagayat iti ili a naibatay manipud ti pannakaikeddeng ti grupo dagiti tao nga addaan iti pagilian. Adda dagiti dua a perspektibo kadagiti taudan ken batayan ti nasionalismo, ti maysa ket ti primordialista a perspektibo a mangilawlawag ti nasionalismo a kas ti maysa a panagpanunot ti taga-ugma ken ti naipagarupan nga ebolusionario a pagduyusan ti tattao tapno mangurnos kadagiti naisangsangayan a panangigrupo a naibatay iti apinidad ti pannakaipasngay; ti sabali pay ket ti modernista a perspektibo a ti nasionalismo a kas ti maysa a baro a penomeno a makasapul kadagiti estruktural a kasasaad ti moderno a kagimongan.[1] Adda dagiti nadumaduma a pannakaipalplawag para kadagiti pakaibuklan ti maysa a pagilian, nupay kasta, dagitoy ket mangiturong kadagiti nadumaduma a nginabras ti nasionalismo. Daytoy ket mabalin a ti pammati ti pannakaumili iti maysa nga estado ket nasken a maipatinggaan iti maysa a puli, kultural, relihioso, wenno pannakailasin ti grupo, wenno ti adu a pakipagilian iti agmaymaysa nga estado ket nasken a buklen ti panangiyebkas a karbengan ken agsansanay ti nailian a pannakailasin urayno babaen dagiti minoridad.[2]


text:
Sinursuran: Kolum ni Jobert M. Pacnis
(Umuna a paset)
ANIAN a pudotna!
Dayta ti sangkakuna ti tunggal maysa kadatayo.
Iti sapasap a pagilian, marikriknana daytoy sobra ti kinabara ti aglawlaw aglalo kadagitoy a bulan ti panagbabakasion. Epekto daytoy ti El Niño a sagsagabaen ti pagilian a pinaltuad ti panagbalbaliw ti panawen wenno climate change (a natratartayon iti kallabes).
Idi panawen dagiti appotayo, adda latta parnuayen a dayyeng, samiweng ti kalgaw a dumteng iti biagda. Nasayaat ti apit ta saan a dadaelen ti sobra a danum. Apagisu a makapagipi dagiti mulada a pagay no sumreken ti kalgaw. Saanda ngarud a pagdanagan ti pannakatikag dagiti mulada a mangpabassit iti namnamaenda nga apit. Nalabon latta. Ti kastoy a kalgaw kadakuada, panawen a nabanglo/nabang-i ti kataltalonan—napno iti biag ken namnama.
Kalpasan ti gapas, saanto pay laeng nga agsardeng ti talon a mangted iti pagnam-ayan. Mangrugin a lumtuad ti nateng a papait a naimas a saladen nga ipettakan iti kamatis sa idaramudom iti billangan a bugguong. Ngem itan, nakadidillaw ti panagpukpukaw payen daytoy a taraon. Idi, agkaraiwara dagiti agtubo iti kataltalonan wenno uray iti arubayan. Adda met pay laeng ketdi magatang iti tiendaan ditoy ilimi ngem saanen a dagiti netib a babassit ti bulongna ken napait. Hybrid itan dagiti papait. Amerikano a barayti, kunada ta napudaw dagitoy ken amang a daddadakkel dagiti bulongda. Ngem nakabaw ti paitna. Sa aggapu pay iti Nueva Vizcaya dagitoy.
Idi, no kalgaw, agsagsagana dagiti dadduma a mula para iti idadateng ti umuna a bayakabak iti Mayo. Kas koma iti kawayan. Oras nga intinnagen ti tangatang ti umuna a tudo, mangrugi metten nga agruar dagiti rabong nga ania la ketdin nga imasna a laokan iti bulong-saluyot sa sagpawan iti tinuno a lames a malawinan kadagiti alog wenno aripit.
Ngem ita, nagrigat payen ti makakita iti rabong iti plasa. No adda man, dagitay met pumait ti lasagna. Kasano, kumporme ditan a barayti ti kawayan ti al-alaanda iti rabongna. Bumassit a bumassit ti rabong gapu kadaytoy tikag.
Kasano? Gapu iti nakaro a pudot, kumiddit ti danum. Maatianan dagiti ubbog, ban-aw, aripit a pagin-inuman dagiti peste a bao. Tapno saanda a matay iti waw, siempre, ikalukagda ti agsapul iti pamedpedda. Ket dagiti rabong ti pagdiskitaranda. Uray adda pay laeng iti uneg ti daga, agsagsagana a rummuar iti masungad a panagtudona, kurobenen dagitoy a peste tapno isu ti taraon ken pannakadanumda ti tubbogna.
Malagipko nga idi ubingak pay, no kastoyen a kalgaw, mapankami idiay Luna, Apayao (a pakaangayan ti maika-48 a kombension dagiti mannurat nga Ilokano) tapno agalakami iti ukis ti kayo nga ipabungsotmi iti alog (buyon, kunami) iti abagatan ti pagtaenganmi sakbay nga agabbat daytoy. Yaonminto nga ibilag ket daytoyen ti keddeng a pagalami iti abal-abal apaman a masibugan ti daga ket agruarda.
Kadagiti kallabes a kalgaw, nakakadkadlaw metten ti ibabassit ti maal-ala nga abal-abal. Nakukuttong ken saanen a kas idi ti kananamda. Nupay kasta, naimas latta a parsiken iti bugguong naimbag la nga ikammet iti innapuy.
Wen, adun ti madlawantayo a nagbalbaliwan ti panawen. Pudno la unay nga ingge’t barana itan ti panawen. Isu a sangkaikannawag dagiti otoridad ti panagridam. Saan nga ipalubos a mabiktima ti heat stroke. Naynayen ti panaginum tapno masuktan ti danum nga iruruartayo iti nakaro a panagling-ettayo.
Kasta met a nalaka a madadael dagiti taraon ita. Isu nga annadan dagiti gatgatangen para iti pamilia. Di a tagisayangen dagitoy. Ibelleng a dagus no sabalin ti angotna. Di a tagisayangen. Narigrigat ti maospital!
Ti dagaang a nangparengngat ita ti kaaduan a kataltalonan iti pagilian, nanggubuay iti di ninamnama a pannakaipatli dagiti biag.
Nakaro a talaga daytoy a tikag a laklak-amentayo ita. Kitaentayo no kasano nga inladawan ti maysa a premiado a mannaniw (ni Johmar R. Alvarez a tubo ti Ballesteros, Cagayan ngem adda itan ‘diay Canada), ti kalgaw iti daniwna nga Igaaw ken Ugaw nga impablaak ti Bannawag:
Sinakup dagiti rengngat dagiti kataltalonan:/ Kinunnotda dagiti ubbog, sinisipda dagiti ramut,/ Sinamsamda dagiti naitunek a namnama ken anges;/ Nagmaris-daga dagiti bulong, rimmaba ti kiamkiam.
No anagen ti daniw, nadangkok daytoy kalgaw a mangmangted iti igaaw ita. Patayenna ti kataltalonan. Samsamenna dagiti namnama ken anges. Kas epektona:
Naisaluket dagiti rakem ken kumpay,/ Naipaigid dagiti pagibatbatan,/ Naginnakkub dagiti labba ken bigao,/ Naisab-it ti yakayakan.
Naipakita ditoy dagiti nakaisigudan a ramit iti panaggapas. Naginanada, kayatna a sawen, saanda a maus-usar. Ta kasano pay a mausar no awan metten ti magapas gapu ta dinadael ti tikag? Kasano pay a mausarda no adda metten dayta ripper a mangpatpatay kadagiti babassit a makitegtegged iti talon?
(Adda tuloyna)


text:
Ket Isuda Ngarud iti Nanglukat ti Ruangan ti Paraiso Kadagiti Simmaruno a Kaputotanda...
Wednesday, October 18, 2017
ERNESTO AGCAOILI, SR: Agsakdu ti Kinasirib
AGTAWEN ni Ernesto Agcaoili, Sr. iti duapulo ket dua idi napan idiay Hawaii.
Nangato ti arapaap ni Ernesto iti pamiliana isut' gapuna a napan idiay Vigan, Ilocos Sur idi tawen 1946 tapno agpirma ti kontrata nga agtrabaho iti Hawaii a kas maysa a plantation worker. Kayatna nga ipaayan ti pamiliana iti nasaliwanwan a panagbiag-
Ken kayatna ti agurnong ti adu a kuarta para iti masakbayanna.
Maysa a sakada ni Ernesto.
Ngem asino ni Ernesto?
Nayanak ken dimmakkel ni Ernesto Agcaoili, Sr. iti Vintar, Ilocos Norte idi Pebrero 23, 1924.
Napan idiay Hawaii a naglugan iti barko nga S.S. Maunawili. Nagrubbuat ti barko a nagluganan ni Ernesto ken dagiti sabsabali pay a nagpirma a lallaki iti kontrata iti pantalan ti Salomague, Cabugao, Ilocos Sur idi 1946.
Agingga a sibibiag ni Ernesto, saanna a malipatan dagiti lallaki a kinalugananna iti barko a bin-ig nga Ilokano iti panagturongda idiay Hawaii. Innaganna ida a kas kada Catalino Balmilero, Macario Rivera, Presillano Passion, Silvestre Baggao, Apolonio Tabangcura ken Silvestre Peros, Sr.
Kas met ti rason ni Ernesto, kalikaguman dagitoy a lallaki ti naraniag ken napimpintas a masakbayan iti Hawaii. Kayatda nga itag-ay iti rigat dagiti pamilia a pinanawanda a mangnamnama kadakuada.
Nakalalagip ken ni Ernesto ti panagbiahena...
Kas met kadagiti sabsabali a lallaki a kinaluganan ni Ernesto iti barko, nagbalin a nakalalagip kenkuana ti panagluganna iti barko. Agdadamo ken di mailaksid ti panagbuteng ken panagamak, nangruna idi addadan nga aglaylayag iti katengngaan ti taaw. Ngem para ken ni Ernesto, maysa met daytoy a karit ken eksperiensa.
Idi madanon ti barko a naglugananda iti Hawaii, dagus a naidestino ni Ernesto iti plantasion idiay Hilo. Nagtrabaho iti tallo a bulan. Ngem idi agangay, tinulongan ni Isabelo Macapulay, angkel ni Ernesto tapno umakar ti pagtrabahuanna iti Maui.
Nakastrek a dagus ni Ernesto iti East Maui Irrigation Plantation iti Paia. Naibalay ni Ernesto iti two-bedroom house a kaduana ti sabsabali pay a lallaki a kas kada Tomas Bernardo ken Andres Mariano. Masarakan daytoy a kampo a nagyanan ni Ernesto iti asideg ti daan a Maui High School ken naawagan daytoy a kampo idi iti H'poko Camp.
Lima doliar ti renta ti balay iti kada bulan, mairaman ditoyen ti danum ken elektrisidad. Agsueldo ni Ernesto iti 4 a doliar iti kada aldaw a panagtrabahona.
Nagtrabaho ni Ernesto iti East Maui Irrigation Plantation a kas brakeman. Isu ti mangimaton ti panangikarga kadagiti nalpasen a puted nga unas iti tren a mayallatiw ken maidiskarga iti Paia Mill.
Saan la a dayta, nagtrabaho pay ni Ernesto iti harvesting department ti kompania. Kalpasan ti sumagmamano a tawenna a kas brakeman, naikkan ti sabali a trabaho, ti kina-irrigation man. Daytoy ti trabaho ni Ernesto agingga a nagretiro idi 1986.
Saan a nalipatan ni Ernesto ni Silvestre Peros, Sr., ti kinadkaduana iti dayta a trabaho.
Naragsak met iti kampo...
Narimat ken kasla kanayon nga agar-arapaap dagiti naslag a mata ni Ernesto a makalagip iti nagbalin a kasasaad ken biagna iti kampo a nakaibalayanda. "Naragsak iti H'poko Camp," kuna ni Ernesto.
Rummuar ni Ernesto a kaduana dagiti sabsabali pay a lallaki no ti aldaw ti Biernes ken Sabado tapno mapan agudong iti sabali a kampo. Mapan agpasiar. No adda pasala, maisala amin dagiti babbai iti dayta a kampo. Mabayadan iti maysa a doliar ti tunggal panagsala.
Kuna ni Ernesto a tinawen a rambakanda ti Rizal Day. Maibilang a dakkel a pasken daytoy kadagiti Filipino. Ket kas kaugalian idi a tiempo, agidonar ti akinkukua ti plantasion iti maysa a baka a maparti ken maluto nga agserbi a pagsasanguan iti selebrasion.
Sabali laeng ti pallot [awaganda pay ti biangan] a kaay-ayo a pakiayaman ni Ernesto. Segun ken ni Ernesto, kanayon kano idi nga ag-raid dagiti polis no mannarimaan ti biangan. Agmulta kano dagiti matiliwan iti biangan ti sagsasangapulo doliar ti tunggal maysa. Ngem ti nakaay-ayat kuna ni Ernesto, no makabayaddan iti sangapulo doliar a multa, saanen a tiliwen dagiti polis ida. Tuloy ang ligaya.
Bassit a pakasaritaan ti pamilia ni Ernesto
Nayasawa ni Ernesto ken ni dati a Rosita Barbosa [pimmusayen]. Kas kadagiti dadduma a lallaki, nakayaw ni Ernesto iti kinapusaksak ni Rosita. Gapu ti dayta, saannan nga imbaybayag ket dagusna nga inkasar ni Rosita.
Aktibo ni Rosita iti aktibidad ti simbaan ken iti komunidad. Agpada nga aktibo a miembro da Ernesto ken Rosita iti Kahului Filipino Community Association [KFCA] ken ti Saranay Maui [SM].
Uppat ti nagbalin a bunga da Ernesto ken Rosita:
Ni Ernesto, Jr. , inauna. Nagtrabaho iti Haleakala Observatory.
Maikadua ni Roxanne Tejada. Nayasawa ken ni Paul Tejada. Nagtartrabaho iti Kapiolani Children's Hospital idiay Honolulu a kas Executive Secretary.
Darlene Gascon ti maikatlo. Nayasawa ken ni Alfredo Gascon ken nagtartrabaho iti Safeway Bakery ti Kahului.
Ni Leticia Akahi ti inaudi. Nayasawa ken ni Casey Akahi.
Magustoan ni Ernesto ti mapan agpasiar iti old Kahului Shopping Center. Makiinnistoria kadagiti kapatadanna. Agay-ayam iti baraha, checkers ken hanafuda.
Kas met kadagiti pada ni Ernesto a sakada, naragsakda a manglagip dagiti aldaw a panagkakadua ken ti kaaddada iti pagtrabhuan.
Ti kuna ni Ernesto kadagiti gagayyem ken kapatadanna: "Agrag-o. Agurnong iti kuarta para ti masakbayan dagiti annak. Paragsaken ti bagi!"
Kadagiti agtutubo kunana: "Inkayo agbasa. Agsakdu ti kinasirib ta awan makatagikua iti daytoy no di laeng dakayo. Inkayo tapno adda maipannakkelyo!"*
ERNESTO AGCAOILI, SR: Agsakdu ti Kinasirib
Rudy Ram. Rumbaoa
Fil-Am Observer Article
www.ammuenpaydaytoysakada.blogspot.com


text:
Tuesday, March 31, 2015
GROUNDWATER SURVEY, IGANNUAT TI MGB-DENR
Cabugao, Ilocos Sur – Naiwayat iti Groundwater Survey (First Phase) iti 33 a barangay ti ili a Cabugao, Ilocos Sur nangrugi idi Marso 28 agingga iti Marso 31, 2015 babaen iti nagkammayet a Team ti DENR-Mines Geosciences Bureau (MGB) ken ti LGU-Cabugao nga inrepresentaran ni MENRO Edgar S. Balangatan, AT.
Dagiti mangbukel iti DENR-MGB Region 1 ket isuda: Mr. Socrates G. Gaerlan, Team Leader; Mr. Randie Caezar Apilado ken ni Mr. Riddick Bombase.
Kabayatanna, nagkortesia ti nasao a Team ken ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. tapno ipagtengda ti pakaseknan daytoy a proyekto iti Ahensia ti DENR iti Munisipalidad. # (Web In-Action)
Dagiti mangbukel iti DENR-MGB Region 1 ket isuda: Mr. Socrates G. Gaerlan, Team Leader; Mr. Randie Caezar Apilado ken ni Mr. Riddick Bombase.
Kabayatanna, nagkortesia ti nasao a Team ken ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. tapno ipagtengda ti pakaseknan daytoy a proyekto iti Ahensia ti DENR iti Munisipalidad. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 10:33 AM
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Kolum ni Danny Antalan
(Umuna iti dua a paset)
Natured. Nasirib. Naunget. Nalaing ag-lecture. Pick-up lines. Nalaing nga agpakatawa. Nadungngo. Nagaget
Dagitoy man ti panangiladawan dagiti kaadduan ken ni Senadora Miriam Defensor-Santiago. Babai ngem awan kabutengna. Ipasaksak ken ipalgakna lattan dagiti kayatna nga ibaga, awan preno no dadduma. Nangruna ket ngaruden no kadagiti padana nga opisial a nangato met ti saadna iti gobierno a pagduduaanna ti aramidda.
Ngem no kadagiti agtutubo, nalaing nga agpakatawa: simmikat ti pick-up lines gapu kenkuana. Nasiglat pay a mangipauso kadagiti balikas.
‘Wha!’ Daytoy ti maysa a pinasikatna bayat ti impeachment trial ken ni sigud a chief justice Reynato Corona.
Ngem ita, umado dagiti kaangatna, kaadduan kadakuada ti makuna pay met a natutured saan laeng iti sarita, no di ket uray pay iti langa ken aramid.
Senador Ping Lacson, Senate President Juan Ponce Enrile, Governor Chavit Singson, 8th Division Boxing champ Manny Pacquiao, Atty. Vitaliano Aguirre… asino pay aya dagiti dadduma pay a kinaapana. Adudan sa metten.
MIRIAM VS PINKY
Agasem, pirmi kano ti punger ni Ping Lacson ta inawaganna metten iti Pinky Lacson, adda pay ‘hi hi hi’ na. Pirmi kano ti pungerna ta dina kayat ti Pinky, Panfy kano ti kayatna, je je.
Kasano ngata no nagriri ni Miriam ken ni Pnoy, ania ngata met ti iyawagna kaniana, nakup…
Ngem aguray, ta nangrugi met ti riri dagitoy dua gapu ngarud iti panangikalintegan ni Senador Ping ken ni Senate President Juan Ponce Enrile mainaig iti di agpapada a cash gift kadakuada a senador. Inawaganna ti senadora iti ‘crusading crook’ ken lunatic.
Rimmuar ti isyo iti panangaramat ti senadora iti pork barrelna a mangipatakder iti pagpallotan nga imbaskagna nga sports complex. Imbagana pay nga inaramatna ti pondo ti Senado a pas pangabang iti extension office ni Senador Miriam iti pasdek a kukuana met laeng.
Imbaga met ti senadora nga agsagana daytoy, ta iti panagleppas ti terminona, umado ti pabettakenna, ket saanna pagbalsen daytoy gapu ta adda immunityna iti kaso.
MIRIAM VS MANONG JOHNNY
Addan panagpingki dagiti balikasda ken ni Senate President Juan Ponce Enrile kadagiti napalabas, ngem daytoy kaudian ti maysa kadagiti kabaraan manen ta ramaramenna uray dagiti napalabas nga isyu tunggal maysa kadakuada.
Ti kaudian ket simgiab mainaig iti kontrobersial a Christmas gift nga inted ni Manong Johnny kadagiti senador. Ti dakesna ket saan agpapada ti regalona kadakuada, uppat ti kunada a saanna a paborito ti immawat laeng iti P250,000 kabayatanna a dagiti kabaddungalanna ti immawat ti P1.6 milion tunggal maysa.
Nagpauyo ket ngarud dagiti uppat. Normal. Siempre basbassit ngamin ti inawatda. Agasem met ngamin ti diperensia. Ti pondo ket naggapu iti savings ti operating expenses ti senado.
Insubli ti senadora ti kuarta, pinasurotanna iti nagkaadu a banat ken ni Manong Johnny. Inramanna ti akemna kano kas martial law administrator idi panawen ni Presidente Ferdinand Marcos ken panangpundona ti kudeta kontra ken ni sigud a presidente Cory Aquino, ken panangakusarna a plunder daytoy nga inaramidna. Ken apay a kasta la unay ti kinabaknangna?
Di met nagaripapa ni Manong Johnny a nangsungbat, siempre, imbagana a ni Senador Miriam mismo ket asideg iti Marcos agsipud ta nagtrabaho daytoy ken ni sigud nga ambassador Kokoy Romualdez a kabsat ni sigud a first lady Imelda Marcos, isu nga isuna ti masapul a mangipalawag iti kinabaknangna met.
Pinaglibakanna met ti isyo ti panangpadisina ken ni sigud a presidente Cory Aquino agsipud ta inimbestigaranda isuna idi ket nadalus met ti naganna.
(Adda tuloyna)


text:
BANTAY, Ilocos Sur – Binassawanganna ti kaarrubana bayat ti pannakabartekna, ket nakasarak la ket ngarud iti gaddilna.
Naiyospital iti Gabriela Silang General Hospital ni Freddie Madriaga y Pato, 44, naasawaan, laborer, ken residente iti Barangay Taleb gapu iti panangmalmalo kenkuana ti kaarrubana a ni Reynaldo Neri y Domenden, 36, naasawaan.
Mapapati a nabartek ni Madriaga ket binassawanganna ti suspek. Saan met a makalawlaw iti kelleb ti suspek ket rimmuar iti balayna a nakaiggem iti tubo sana minalmalona ti biktima a nagsagrapanna kadagiti dunor iti ulona ken nadumaduma a paset ti bagina.
Nupay kasta, rimmuar met laeng ti biktima kalpasan ti pannakataming dagiti sugatna.
Saan a nabirokan dagiti polis ti tubo a pinangmalo ti suspek iti biktima.#


text:
Tudo
Ti tudo ket likido a danum iti porma dagiti tedted ken nakondensado manipud ti atmosperiko a alibungubong ti danum ken intokuan ket maitudo, daytoy ket no madagsenan unayen nga agtinnag babaen ti grabidad. Ti tudo ket maysa a nangruna a komponente ti siklo ti danum ken akin-rebbeng para iti anagdeposito ti kaaduan a nasadiwa a danum iti Daga. Daytoy ket mangited kadagiti nasayaat a kasasaad para kadagiti adu a kita ti ekosistema, ken ti pay danum para kadagiti hidroelektriko a pagtaudan ti kuriente ken panagsibog ti apit.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Tudo iti Wikiquote (iti Ingles)
- Midia a mainaig iti Tudo iti Wikimedia Commons
- Ania kada dagiti ulep, ken apay nga agtudo?
- Artikulo ti BBC iti pataud ti tudo iti arinunos ti lawas
- [http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/3893671.stm Artikulo ti BBC iti panagaramid ti tudo
- Artikulo ti BBC itimatematika iti panagtaray iti tudo


text:
Kayo
Iti botanika, ti kayo ket maysa a mula nga adda dagiti immatiddog a sanga, wenno bunged, a mangsupsuporta kadagiti bulong wenno sangsanga.
Iti daddumapay a panag-usar, ti panangipalpalawag ti kayo ket mabalin nga ak-akikid, a mairaman laeng dagiti natarikayo a mulmula, dagiti laeng mula a mausar a kas tarikayo, dagiti laeng mula a a nainaganan iti katayag wenno dagiti laeng perenial a sebbangan. Iti nawatwatiwat, dagiti kayo ket mairaman dagiti nataytayag a anaaw, dagiti kayo a pako, dagiti saba ken kawayan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Kaykayo iti Wikimedia Commons


text:
CAOAYAN, Ilocos Sur – Maysa a polis ti naiyospital gapu ta nakadungpar iti aso sadiay Don Lorenzo Querubin ditoy nga ili itay lawasna.
Naikras ti motorsiklo ni PO3 Jennifer Adres, 31, naasawaan, ken residente iti Barangay IX, Vigan City, bayat ti panagdaliasat ti luganna idi rabii ti Pebrero 28 ket intaray dagiti nagresponde a padana a polis iti Gabriela Silang General Hospital para iti pannakaagasna.
Segun iti report, mapan koma agreport ti biktima iti dayta a rabii a nakalugan iti motorsiklona idi maysa nga aso ti kellaat a bimmallasiw iti kalsada ket nadungparna daytoy a puon ti saanna a pannakontrol ti luganna a nagtungpal iti pannakaikrasna.
Nakaro ti dadael ti motorsiklo ti biktima.
Iti pannakaisurat daytoy, awanen ti pagpeggadan ti biag ti biktima.#


text:
Sasao a Laud a Trans–Baro a Guinea
Ti sasao a Laud a Trans–Baro a Guinea ket ti naisingasing a lingguistika a panankaisilpo ti sasao a Papuano, a saan pay a nasayaat a naitakder a grupo, nga insingasing babaen ni Malcolm Ross iti panagidasigna idi 2005 ti sasao a Trans–Baro a Guinea. Sinuspeto ni Ross nga isuda ket maysa a daan a lugar ti dialekto, gapu ta makibinningayda kadagiti adu a langa a saan pay a natugotan iti bugbugtong a tinaudan iti panagusar ti komparatibo a historikal a lingguistika. Ti internal a pannakbingbingay dagiti pagsasao ket saan pay a nalawag. Inkeddeng ni William A. Foley a ti identidad ti Trans–Baro a Guinea ti sasao a Kabanbantayan iti saan a basbassit ket nasken koma a maitakder.
Pannakaidasig[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti sasao a Laud a Trans–Baro a Guinea ket ti grupo ti bassit a pamilia ken dagiti isolado iti kaunegan ti Trans–Baro a Guinea a tentatiboda laeng a naikapet. Dagiti pamilia ti Kabanbantayan Irian (Dani ken Dandanaw Paniai) ket agparangda nga agkuyogda a maitagikua, ken ti sasao a Timor ken Laud a Bomberai ket makibinningayda kadagiti dua nga inobasion ken kadagiti pangsandida, no maiyasping kadagiti nabati a Trans–Baro a Guinea
Ti sumaganad a pannakaidasig ket manipu iti Ross (2005), Schapper et al. (2012), ken Holton et al. (2012).
- Pannakaisilpo a Laud a Trans–Baro a Guineae.
- Kabanbantayan Irian?
- Pamilia a Dani
- Pamilia a Dandanaw Paniai (Dandanaw Wissels)
- Laud a Bomberai – Timor–Alor–Pantar?
- Pamilia a Laud a Bomberai
- Pamilia a Daya a Timor
- Bunak
- Pamilia nga Alores
- Teiwa
- Nedebang
- Kaera
- Akinlaud a Pantar (Lamma)
- Kabanbantayan Irian?
Ti sasao a Bunak ken ti Alor–Pantar ket sagpaminsanda nga agkuyguyog a maigrupo a kas "Laud a Timor".
Ti sasao a Savu (Hawu ken Dhao) ket agparangda a kas saan nga Austronesio, ngem saanda a mailinia kadagiti pagsasao ti Timor ken Alor. Isu a kaaduan dagiti pagsasao ti Daya a Nusa Tenggara ken Maluku ket agparangda nga addaan bassit iti saan nga Austronesio nga impluensia.[1] Dagiti pangsandi ket:
mangipaltiing ti pTNG *na, *ni, *ga, *gi. Ti pTNG dual/inklusibo a *-pi- ket mabalin a mangipaltiing iti Daya a Timor 1excl *ini, 1incl *api, in West Timor *ni, *pi, ken maibaliktad iti Laud a Bomberai *bi, *in, ngem saan a napasingkedan manipud iti Kabanbantayan Irian. Ti *k ti maikadua a persona ket mabirukan laeng ti nangruna a daga; iti TAP dagiti porma ti *a ken *i.
Pakasaritaan ti singasing[urnosen | urnosen ti taudan]
Uray no ti kaasidegda iti heograpia, ti sasao a Papuano ti Timor ket saanda nga asideg nga agkakabagian, ken ti panangipakita ti pannakaikabagian a nagbaetan iti ania man kaniada ket narigat, malaksid iti nalawag a maikabagian a sasao nga Alor–Pantar iti is-isla a kaarruba ti Timor.
Immuna nga insingasing ni Arthur Capell a ti sasao a Timor ket pamiliada idi 1941, ken isu met ti inaramid da Watuseke ken Anceaux para iti Timor–Alor–Pantar idi 1973. Dagiti dua a yunit ket naisinsinada kadagiti kaud-udian a panangidasig, ngem ti ultimato a pannakaikabagian ket kadawyan a naaw-awat.
Insilpo idi 1957 ni HKL Cowan ti sasao a Timor iti pamilia a Laud a Papuano. Nupay kasta, idi inpadakkel ni Stephen Wurm ti Trans–Baro a Guinea idi 1975, inkeddeng a ti Timor–Alor–Pantar ket maitagikua idiay, ken isilpona dayta iti sasao nga Abagatan nga Ulo ti Billit iti Abagatan nga Ulo ti Billit – ti sanga a Timor–Alor–Pantar iti dayta a pilo. Inbagbaga ni Wurm dagiti pannakaipada iti Laud a Papuano, ti sabali a pamilia, ngem insingasingna a daytoy ket gapu ti impluensia ti subestrato.
Kadagiti pamilia a Kabanbantayan Irian,insilpo ni Capell ti sasao a Dani iti Kwerba idi 1962. Innayon ni Wurm tiDani-Kwerba, ti sasao a Dandanaw Wissel (Dandanaw Paniai), ken Abagatan a Bomberai iti Trans–Baro a Guinea a kas dagiti sabali a sanga iti dayta a pamilia. Insingasing ni Ross (2005) ti mabalin a silpo a pagbaetan ti Dani ken Paniai iti bukodna a singasing iti Laud a Trans–Baro a Guinea, ngem saanna nga iraman ti Abagatan nga Ulo ti Billit a kas sabali a sanga ti Trans–Baro a Guinea, ken ti Kwerba a kas maitagikua iti sabali a pamilia. Sanna nga inbagbaga dagiti ania man a koneksion iti Laud a Papuano.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ross, Malcolm (2005). "Pronouns as a preliminary diagnostic for grouping Papuan languages". Iti Andrew Pawley; Robert Attenborough; Robin Hide; Jack Golson. Papuan pasts: cultural, linguistic and biological histories of Papuan-speaking peoples. Canberra: Pacific Linguistics. pp. 15–66. ISBN 0-85883-562-2. OCLC 67292782.
- ^ Arthur Capell, 'The "West Papuan Phylum", Stephen Wurm 1977 [1975], New Guinea Area Languages and Language Study, volume 1.


text:
BANTAY, Ilocos Sur – Dua a paltog ken balbala ti nakumpiska dagiti polis iti balay ti maysa a lumugar iti Barangay Sinabaan ditoy.
Nakakumpiska ti raiding team a binukel ti 103rd ken l04th Police Provincial Mobile Group ken ti Police Provincial Office iti balay ni Pedro Petate iti dua a cal. 45, 3 holster para cal. 45, 3 magasin para cal. 45, balbala ti cal. 45, nangisit a bonete ken botelia ti ammonium nitrate.
Negatibo ti panagsukisok kadagiti dadduma a pagtaengan a nakalanad iti search warrant.#


text:
Kasingin 'Ta Isemmo
Intugawko kad' nga inlista
Naikapet a lansa, wenno naigabur a darat
Iti pagtaengan a nagbinnuliganta a pinatakder?
Pinuyatak kad' nga imbinsabinsa kenka
No mano a lampin ti nabordaak,
Wenno mano a lata ti gatas ti naibus
Dagiti maadi-adi a bunga ti panaglantip dagiti pusota?
Adda kadin kanito a dinagullitka
No mano a kilo a karne ti mauraga
Wenno mano kailap a tarong ken karabasa ti maidasar
Iti dulang a linawlaw ti pamilia nga inarapaapta?
Adda kadin tiempo nga inlitaniak
Kinangina ti koriente
Wenno kinaingpis 'tay grade one a papel
Nga impulong ni agadi a nalaka a makunes?
Linibbiak kad' ti inyawatmo a naingpis a sobre
Wenno dinillawko kadi ti nakirang a panangisagutmo
A nalabit kas iti pananguray
Ti mannalon iti mulana nga agdawa
Wenno ti ina a baliksen tagibina ti naganna?
'Yurayko ti pannakaamirismo
A siak, saanmo a kabalubal iti tinnarayan,
No di ket kabulon 'ta luam
Ken kasingin 'ta isemmo.
RACHELLE GARVIDA-BOADO
Bangui, Ilocos Norte
(Naipablaak iti BANNAWAG, Disiembre 31, 2007. Naadaw ti imahen iti retrato nga ala ni R.V.Aragon; lokasion: Ciudad ti Tuguegarao)


text:
libro a managadu
rugiak man met ita ti agipanablaag maipapan kadagiti gatgatangek, basbasaek a libro, dagiti adda iti reading list ken wish listko a libro, dagit koleksionko a libro (a printed ken digital wenno ebook).
idi naminsan nga aldaw, naidagasak iti maysa nga educational supply store ditoy tuguegarao nga adda lakona a second hand books. diak manen nasarkedan ti di nagbiding. ken ti di gimmatang.
adda uppat a bitbitko a naisupot a libro idi rimmuarak iti pagtagilakuan. suerte ta hardbound ita ti nasarakak ken nalaka:
- masterpieces of fantasy and wonder, compiled by david g. hartwell (php50 lang)
- nebula award stories four, edited by poul anderson (php39)
- the arabian nights, selected and edited by padraic colum (php39)
- god emperor of dune, ni frank herbert (php39)
aggatgatangak met itan kadagiti fantasy books ken uray children's literature. ken science fiction, ta bigla ken napigsa ti interesko ita iti science fiction. isu a naragsakanak unay idi makitak dayta nobela ni frank herbert, bale isu dayta "god emperor of dune" ti pasarunsunna, ti maikapat iti trilohiana a "dune," "dune messiah," ken "children of dune" a nabayag a sinapsapulko kadagiti second hand bookshop ditoy tuguegarao sakbay a nakompletok a naala amin a tallo a libro (adda ebook versionna kaniakon a nabayagen dagita, ngem natural awan dumana 'tay printed a kopia a libro nga uk-ukagem). mabiitkon a malpas ti "children of dune" ket mayat ta isarunokton a dagus daytoy kaggatangko a "god emperor."
adda pay, a, ketdi nakitak a hardbound a "cosmos" ni carl sagan, a nabayagen a sapsapulek. ngem din' umanay ti kuarta iti bolsak isu a sublianakto laengen.
hmm, gatangak a gatang iti libro. ngem piman agpatinggaak la iti segunda mano ta isut' kaya ti bolsa. ken isu met ti adda a magatang ditoy tuguegarao ta awan met ti bookstore ditoy, awan met ti national wenno powerbooks ditoy pay.
gatangak la a gatang, diak la ket ngarud ammon ti unaen a basaen. diak pay ketdi ngaruden mabasbasa dagiti gatgatangek a libron. adun ti naurnong a pangtedko, a narugiak a basaen ngem diak napalpas. wenno diak pay narugian a basaen.
adtoy man dagiti nabiit pay a nagatangko a segunda mano a libro:
- the year's best science fiction tenth annual collection, edited by gardner dozois (hardbound, php50 lang, dandanik mabasa aminen a 24 a sarita ken novella a laonna)
- the new worlds of robert a. heinlein expanded universe (paperback, php60, uppat pay la a sarita ti nabasak iti 27 sarita ken salaysay ni heinlein)
- cancerward, ni alexander solzhenitsyn (paperback, php50, addaak pay la iti panid 20 daytoy 559 panid a libro)
- the gulag archipelago, ni solzhenitsyn (paperback, php30, preface pay la ti nabasak piman daytoy 660 panid a libro)
- the tin drum, ni günter grass (paperback, php30, diak pay narugian)
- flowers for algernon, ni daniel keyes ('tay nobela, paperback, php30, lineppasko iti tallo nga aldaw)
- my brother, ernest hemingway, ni leicester hemingway (paperback, php30, naguduakon)
- anne frank: the diary of a young girl (paperback, php30, dandanik malpasen)
- the story and its writer an introduction to fiction, ni ann charters (paperback, php180, 6 a sarita pay lat' nabasak, 60 a sarita amin ti laonna; nanginaanak iti presio ngem innalak latta ta adda ngamin commentary/analysis ti tunggal sarita)
- the human image in dramatic literature, ni francis ferguson (pb, php30, tallon nga essay ti binasak, napintas 'tay tratona kada eliot ken lorca ken joyce kas dramaturgos)
- the odyssey ni homer, patarus ni w.h.d. rouse (pb, php30, naguduakon, mayat, simple a panagipatarus from epical to prose)
- one two three... infinity, facts and speculations of science, ni george gamow (pb, php30, adun ti nabasak a pasetna, mayat, adut' maammuam nangruna iti fisica, astronomy, genetics ken adu pay)
- understanding media: the extensions of man, ni marshall mcluhan (pb, php50, adut' nabasakon a chapterna, sikat daytoy nga obra ni mcluhan, naynay a referencia kadagiti sukisok kada thesis maipapan iti media)
- three plays (desire under the elms, strange interlude, mourning becomes electra), ni eugene o'neil (pb, php25, diak pay narugian, basaek kunak tapno ammokton ti agsurat ti drama, diak masango; adda pay ket dagitay obra ni brecht a pangted)
- aztec, ni gary jennings (pb, php50, diak pay rinugian, maamakak iti kapuskolna, 1,038 panid a libro)
- war and remembrance, ni herman wouk (pb, php50, 20 panid sa pay lat' naiwakasko, biglaak a simmadut nga ituloy, manen maamakak iti kapuskolna, 1,382 panid a libro)
- the hero with a thousand faces, ni joseph campbell (bp, awan price tagna, baka sangagasut daytoy idi, medio adu metten a panid ti nalpasko, napintas a referencia iti panagsukisok ken panagadal iti mitolohia, antropolohia. cultura)
- ways of reading an anthology for writers, da david bartholomae ken anthony petrosky (bp, php180, pinalapalabsak lang, mayat a pagadalan dagiti agduduma a salaysay, medio nauuneg dagitoy a salaysay, diak pay la maisamira nga adalen ida)
- short story theories, edited by charles e. may (bp, php100, dandanik malpas aminen a salaysayna, mayat, adut' naadalko, adut' naitulongna kaniak, ulit-ulitek a basbasaen ken ad-adalen)


text:
No naan-anayen a maipakat ti Resolution 8714 ti Commission on Elections, saanton a mapalubosan dagiti pribado a tattao nga adda ikutda nga armas nga agpapaay a badigard dagiti politiko a kaaduanna ti agbalbalin a private army ti politiko.
Nangipaulogen ti Comelec iti pammilin a ma-recall dagiti permit dagiti amin nga agikut iti armas, ket karaman ditoy dagiti law enforcement agencies ken pribado a grupo ti seguridad nga inikkan ti Philippine National Police (PNP) iti akreditasion kas badigard dagiti politiko.
Ipakat daytoy ti poll body tapno malapdan dagiti pammutbuteng, panagtambang, ken dadduma pay a kinadamsak nga adda pakainaiganna iti eleksion.
Asino laeng dagiti mabalin nga agikut iti armas iti panawen ti panagkakampania?
Dagitoyda: ti Philippine National Police (PNP), ti Armed Forces of the Philippines (AFP), ti National Bureau of Investigation (NBI), ti Bureau of Jail Management and Penology (BJMP), security personnel ti Philippine Ports Authority, Bureau of Immigration, Philippine Economic Zone Authority, Bureau of Customs, Manila International Airport Authority ken accredited nga ahensia ti seguridad.
Kuna ti Comelec a no kayat dagiti kandidato para iti lokal a mabutosan a puesto ti maaddaan iti security escorts, masapul a mangipilada iti aplikasion iti Regional Joint Security Control Desks iti lugarda nga idauluan ti regional director ti Comelec.
Iti sabali a bangir, dagiti kandidato para iti nasional a posision, agpilada iti aplikasion para iti security details iti main office ti Comelec iti Intramuros.
Masapul a mangidatag dagiti pangulo dagiti law enforcement ken security agencies iti listaan dagiti miembroda ken ti deskripsion dagiti armas nga iggemda iti sanguanan ti Committee on the Ban on Firearms and Security Personnel ti Comelec.
Kasta met a mapalubosan laeng dagitoy nga agiggem iti paltog no nakaunipormeda iti umisu ken addada iti aktual a performance of duty iti naitudo a lugar a pagtrabahuanna.
Napintas daytoy a gannuat ti Comelec tapno malapdan dagiti insidente ti kinadamsak a patauden ti nabara nga eleksion. Saan a mailibak a gapu iti panagraira dagiti paltog, maar-aramat dagitoy a pangkigtot, pammutbuteng ken panguloy iti biag tapno laeng maikkat dagiti lapped ni politiko a mangatiw iti eleksion.
Kasapulan ngarud nga aramidenen ti Comelec ti plano ti implementasion ti Resolution 8714 tapno maikkat dagiti armado a tattao a seguridad dagiti lokal a kandidato ngem kinapudnona, agpapaayda a kas pribado nga armada ti politiko a babaen laeng ti maysa a seniasna, madadaan nga agtignay tapno mapatalinaed ti bileg ken turay ti amoda a politiko.
Pagbalinentayo koma daytoy nga eleksion a natalna, naurnos ken nadalus. No agtuloy latta a sibbolen ti maysa a politiko ti puestona babaen ti ngudo ti paltog, ay-ay pay ti pagilian. Agtultuloyto latta dagiti umili a nakakawar iti babaen dagiti managimbubukod ken buklis iti turay ken bileg a politiko.
Saantayon nga itulok a mapasamak pay daytoy, kailian!#


text:
Friday, September 22, 2017
ACTION AGAD DAGITI RESCUERS ITI UNIT 1 SPORTS COMPETITION!
Cabugao, Ilocos Sur – Nagkakammayet dagiti kameng ti MDRRMC- Cabugao Rescue;
BFP Cabugao; RHU Medics; PNP-Cabugao ken dagiti BPATS-Tanod iti pasalip ti UNIT 1 MEET 2017
a maang-angay iti Cabugao Athletic Oval, Brgy. Bonifacio, Cabugao, Ilocos Sur.
Imbatad dagiti Rescuers a sisasaganada nga umarayat iti aniaman a mapasamak nga insidente kadagiti agsasalip a Players kabayatan iti tallo nga aldaw (Setiembre 22-24, 2017) a pannakaiyusuat ti pasalip iti uppat nga ili.
Innayonda nga agtultuloy iti pannakapapigsa ti IEC (Information, Education and Communication) nga aspeto iti panagarayat babaen iti pannakausar dagiti Mobile Phones; Gadgets; Hotlines; Powerpoint; ken dagiti Reminders Board kadagiti desgrasia ken kalamidad ken no adda dadakkel nga aktibidades a kas itoy.
Insupusopda pay a papigsaenda latta ti “collaboration” iti MDRRMC; RHU-Medics; PNP-Cabugao; BFP-Cabugao ken ti Cabugao Rescue Team ta dagitoy iti kankanayon nga agkakadua/agtitinnulong no adda insidente ken kalamidad nga aksionanda.
Dagitoy nga aksion ken inisiatiba ket gubuayen ti naurnos a panagsagana iti panawen ti emerhensia tapno maprotektaran ken maalay-ayan ti epekto dagiti dumteng a kalamidad/insidente. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 3:51 PM
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Hungaria
Nagsasabtan: 47°N 20°E / 47°N 20°E
Ti Hungaria i/ˈhʌŋɡəri/ (Hungaro: Magyarország [ˈmɒɟɒrorsaːɡ] ( denggen)) ket maysa a naserraan ti daga a pagilian idiay Tengnga nga Europa.[6] Daytoy ket mabirukan idiay Labneng Karpato ken nabeddengan babaen ti Eslonakia iti amianan, Ukrania, ken Romania iti daya, Serbia, ken Kroasia iti abagatan, Eslobenia iti abagatan a laud ken Austria iti laud. Ti kapitolio ti pagilian, ken ti kadakkelan a siudadna, ket ti Budapest. Ti Hungaria ket maysa a kameng ti Kappon ti Europa, NATO, ti OECD, ti Visegrád a Grupo, ken ti Schengen a Tulagan . Ti opisial a pagsasaona ket ti Hungaro, a naamammuan pay a kas ti Magyar, a paset daytoy Finno-Ugric a grupo ken isu daytoy ti kaaduan a naisasao ti saan nga Indo-Europeano a pagsasao idiay Kappon ti Europa.[7]
Kalpasan dagiti paset ti panawen a nagsasaruno a panagtataeng dagiti Celta, Romano, Huns, Eslabo, Gepid, ke Avar, ti pundasion ti Hungaria ket naipundar idi naladaw a maika-19 a siglo babaen ti Hungaro a prinsipe a ni Árpád, a ti nalatak nga apona a ni San Esteban I ket naipangato iti trono idi 1000 AD iti balangat nga inpatulod babaen ni Papa Silvestre II manipud idiay Roma. Ti Pagarian ti Hungaria ket adda daytoyen manipud idi 946 a tawtawen,[nota 1] ken dagiti nadumaduma apuntos ket naikedkeddeng idi a kas maysa a nangruna a politikal a bileg idiay Europa, a maysa akadagiti kultural a sentro ti Lumaud a Lubong.[8][9] Kalpasan ti agarup a 150 a tawtawen ti bassit a Otomano a panaturay (1541–1699), ti Hungaria ket naitiptipon iti Habsburg a Monarkiay, ken kalpasan daytoy ket naikeddeng a kas gudua ti dua a monarkai ti Austro-Hungaria (1867–1918).
Daytoy ket maysa a nalatak a bileg aginggana idi gibus ti Sangalubongan a Gubat I, ti Hungaria ket nannugpalan a nakapukaw kadagiti agarup a 70 porsiento ti teritoriona, maysa a pagkatlo ti etniko a Hungaro a populasion,[10] ken amin dagiti sangladanna babaen ti Tulag ti Trianon,[11] a dagiti termino ket ket naikedkeddeng a nakaro unay babaen kadagiti kaaduan ti Hungaria.[12] Kalpasan ti nabagas nga ekonomiko ken politikal a pannakatalna, ti Hungaria ket nasakupan ti autoritario a turay, ken nagtengan ti pannakikaduana iti Nazi nga Alemania idi las-ud ti Sangalubongan a Gubat II. Kalpasan ti gubat, ti Hungaria ket tinurayan babaen dagiti Sobiet, a simsimrek iti panawen ti Komunista idi 1947 kalpasan ti pannakabangon ti Republika ti Tattao ti Hungaria. Iti las-ud ti daytoy a paset ti panawen, ti Hungaria ket nakagun-od ti nawatiwat a sangalubongan a pannakadlaw idi las-ud ti Rebolusion ti 1956, ti kadakkelan a yaalsa a rimsua iti kaunegan ti sakup ti Sobiet. Kalpasan ti paset tipanawen ti kadawyan a liberal a turay ti komunismo, idi 1989 ti Hungaria ket nangirugrugi ti naballigi a panaglukatna kadagiti pagbeddenganna iti Austria, a mangtulong daytoy ti panagpadaras ti panagrebba ti Dumaya a Panagkaykaysa.
Manipud idi 1989, ti Hungaria ket tinurturayanen babaen ti demokratiko a parlamentario a republika, ken tatta nga aldawen ket naikedkeddeng a kas maysa a narang-ay a pagilian nga adda ti nangato a matgedan nga ekonomia.[13] Ti Hungaria ket maysa kadagiti tallopulo a kadayegan a papanan dagiti turista iti lubong, a mangawawis kadagiti 10.2 a riwriw a turista ti tunggal maysa a tawen (2011).[14] Ti pagilian ket pagtaengan ti kadakkelan a sistema ti rukib ti napudot nga ubbog[15] ken ti maikadua a kadakkelan a napudot a danaw iti lubong (Danaw Hévíz), ti kadakkelan a danaw iti Tengna nga Europa (Danaw Balaton), ken ti kadakkelan a masna a karuotan idiay Europa (Hortobágy).
Pakaammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti porma ti gobierno idi iti dayta a panawen ket nagbalbaliw wenno saan a naamammuan, a gapuanan kadagiti nabiit a panagsarsardeng
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Senso ti Populasion idi 2001 – Nailian ken kondado a datos – Pakabuklan ti datos". Nepszamlalas.hu.
- ^ "Population by type of settlement – annually". Hungarian Central Statistical Office. 24 December 2015. Naala idi 24 December 2015.
- ^ Senso a Datos idi 2011 ti Opisina ti Sentral a Hungaro ti Estadistika. Naala idi 27 Marso 2012.
- ^ a b c d "Hungary". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 18 Abril 2012.
- ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan idi 2011" (PDF). Nagkaykaysa a Pagpagilian. 2011. Naala idi 2 Nobiembre 2011.
- ^ "Heograpia ::Hungaria". cia.gov. Naala idi 31 Agosto 2011.
- ^ Sangalubongan a panakaisao: dagiti panggep para iti panagampon ti Inggles a bokabulario kadagiti sabsabali a pagsasao – Liblibro ti Google. Liblibro ti Google. Naala idi 20 Septiembre 2010.
- ^ Mario D. Fenyo. "Literaturea ken Politikal a Panagbalbaliw: Budapest, 1908–1918: Panagginnatang ti Pilosopiko a kagimongan ti Amerikano, 1987". Books.google.com.au.
- ^ Clara Margaret Czégény: Dagiti Tinawtawid a Hungaro a Reseta ni Helen
- ^ "Dagitinaranas a kinapudno – Pakasaritaan". MTI. Naala idi 11 Nobiembre 2008.
- ^ Bernstein, Richard (9 Agosto 2003). "Daya ti Danube: Nakakalkaldaanga Siglo ti Hungaria". The New York Times. Naala idi 11 Nobiembre 2008.
- ^ "Hungaria". Encarta. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 31 Oktubre 2009. Naala idi 12 Nobiembre 2008.
- ^ Panakaidasig ti Pagilian ti Sangalubongan a Banko, 2007
- ^ "UNWTO Barometro ti Sangalubongan a Turismo" (PDF). Organisasion ti Sangalubongan a Turismo. Naala idi 30 Hulio 2012.
- ^ "Agbiruk – Sangalubongan nga Edision – The New York Times". International Herald Tribune. 29 Marso 2009. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 27 Marso 2009. Naala idi 20 Septiembre 2009.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Hungaria iti Wikimedia Commons
- Hungaria
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti republika
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Europa
- Dagiti estado a kameng ti Konsilo ti Europa
- Dagiti naserraan ti daga a pagilian
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Dagiti estado a kameng ti NATO
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Naridam dagiti agdadagsen nga ulep
Natibong ti sennaay bulbulong a pasaray ilili
Naridam dagiti agdadagsen nga ulep
Natibong ti sennaay bulbulong a pasaray ilili
Ti umagibas nga angin
Agsasallupang ti muryot dagiti insekto iti kannag.
Nadangkok ti ilaglagid ti nakaparsuaan
Singaenna’t nasged a panaginana ni Parbangon
Iti nauneg a panagtawataw ni Lagip…
a mangmatimati iti napalabas a garakgak
… iti ragsak ti nagmalem
… iti nagsalog a pigsa
… ken iti naglumen nga apas.
Kalpasan daytoy,
ited ti baro nga agsapa
ti nagpukaw a regta…


text:
STA. MARIA, Ilocos Sur – Maysa a lalaki ti nagsagaba iti sugat iti patongna gapu iti panangpaltog kenkuana ti maysa a lalaki idiay barangay Danuman West, Santa Maria, Ilocos Sur.
Nabigbig ti biktima a ni Simplicio Soria, 44, naasawaan ken agnaed iti nasao met laeng a barangay.
Saan pay a nabigbig ti nangpaltog kenkuana.
Naammuan iti inbestigasion ti polis, nga irikrikep ti biktima ti ruangan ti balayda idi kellaat lattan nga immasideg ti suspek sana pinaltogan ti biktima.
Naitaray ti biktima iti Central Ilocos Sur District Hospital iti Narvacan para iti pannakaagas ti sugatna.
Naglibas ti suspek a mapapati a tugotna ti paltogna a backshot kas maibatay iti sugat ti biktima.


text:
MAGSINGAL, Ilocos Sur – Awan pay ti maibaga ti kapolisan ditoy iti kinasiasino ti armado a tao a nanggandat iti biag ti maysa a lalaki iti uneg ti maysa a bus idi aldaw ti Disiembre 4.
Ngem nabigbig ti biktima a maysa a Constante Ramos, Jr. y Cirilo, 46, naasawaan, ken residente iti Barangay Barbar, San Juan, Ilocos Sur.
Segun iti report manipud iti police station ditoy, napasamak ti pammaltog iti uneg ti Rexor Rodulf Transportation Bus bayat a nakasardeng ti lugan iti asideg ti welcome arch ti Barangay Bungro, Magsingal idi agarup 11:30 ti bigat ti Disiembre 4.
Kas maibatay iti report, agdaldaliasat ti lugan nga agpaamianan iti national highway ket simmardeng iti asideg ti arko ti Barangay Bungro, Magsingal ket innala dayta ti di nabigbig a pasahero a nangpaltog ken ni Ramos sa naglibas iti saan nga ammo a direksion.
Nagsagrap ti biktima kadagiti sugat iti makannigid a temporal ken makannigid a pungupunguanna ket naitaray iti Magsingal District Hospital sa naiyalis iti Mariano Marcos Memorial Hospital, Batac City para iti pannakaagasna.
Nangiwayat dagiti nagresponde a polis iti manhunt operation maikontra iti naglibas a suspek ngem negatibo ti resultana.
Nakarekobre dagiti inbestigador iti crime scene iti dua a kapsula ken dua a buli a mapapati a naiputok manipud iti cal. 38 revolver.
Nakasukain pay dagiti polis iti cal. 45 Armscor pistol nga addaan dua a magasin ken 16 a bala para iti dayta a kalibre iti bag ti biktima.
Iti pannakaisurat daytoy, di pay ammo no lisensiado ti nasao a paltog.#


text:
Timek Ti Barangay
ALLACAPAN, CAGAYAN
“Ti napudno a panakikadwa ken timpuyog dagiuti nadutukan nga mangidaulo rang –ay ti it’den na ti publiko.”
Maysa kadaguiti ili a naasideg iti puso ni Gob. Bong ket ti Ili iti Allacapan. Idaulwan ti nagaget nga Ina ni Hon. Leonila Onia, kas makita iti agdama adayun ti nadanun ti Allacapan nu progreso ti pagpapatangan, gapu daytoy iti naimpapusuan a panagserbi ni mayora kadaguiti taga Allacapan kasta met kadaguiti lideres ti prubinsiya nga idadaulwan ni Gob. Bong Antonio ken Bise-Gob. Odi Fausto.
Iti agdama, kas iyaasideg manen ti panagtutudo, sinakbayanen ni Mayor Leonila iti nagdamdamag kadaguiti pakaseknan ti bumarangay, ket ti prayoridad da ket daguiti kalsada wenno dalan nga agturong ti pagtatalunan, nasungbatan ngarud daguitoy a problema ket naikkan da ti umiso a solusyon.
Inyasideg ngarud ti nagaget nga ina ti ili daytoy nga pakaseknan ken Gob. Bong Antonio ket saan a napaay. Iti agdama adda daguiti probinsiyal Fleet nga imbaun ni Gob. Bong iti ili nga Allacapan tapno matarimaan wenno masimpa daguiti dalan ken kalkalsada a saan pay a sementado kangrunaan na daguiti agturong ti kataltalunan.
Dakkel manen a panagyaman daguiti mannalon daytoy a gangwat kangrunaanna ita ta tiyempo ti panagtatalon ken panagbabasa daguiti ubbing.


text:
Dear Doc
Dear Doc Gener ken Doc Lorna,
Siak ni John, 35 anios a mannursuro iti para publiko a pagadalan. Problemak daytoy panagubanko. Kasla nasapa unay. Nadlawko a nangrugi nga agubanak idi agtawenak iti 23. Agpayso a tumangtangken ti gurongko idi ibagada a “sign of wisdom” wenno pagilasinan ti panagnakem. Ngem maamamirisko a kasla panangdillaw metten ta naubingak a naguban. Adda dagiti serioso a mangibaga a gapu dayta iti stress. Ngem ad-adu met dagiti am-ammok a nakarkaro ti stress-da ngem saanda met nga aguban. Madanaganak man, Doc, ta nakalaklakay metten ti langak. Ania kadi daytoy problemak? Nadagsen kadi? Ania ti aramidek?--Mr. John de Uban ti Ramon, Isabela
Dear Mister John,
Agyamankami iti panagsuratmo. Siguradokami a saan laeng a sika ti addaan iti kasta a parikut wenno kasasaad. Rugiantayo ti saritaan babaen ti sangkabassit a pamanunotanmi maipapan iti panaguban.
Ti uban ket kinapudnona, sabali a buok. Kadawyan a mailawlawag daytoy a pannakapukaw ti buok iti pigment (wenno am-ammo a kas melanin). Kadawyan met nga addaan ti uban iti sabali a tekstura— gagangay a naing-ingpis ken nakarkersang. Ibilang ketdi ti kaaduan a ti panaguban, baro nga agpang ti biag, maysa nga agpang a nasken nga abrasaen iti bukod a wagas.
Ania ti makuna ti siensia maipapan iti uban? Agtubo ti uban iti kaaduan a tattao apaman a magtengda ti naituding kadakuada nga edad wenno naisapsapa a panaguban. Palakayen wenno pabaketenna ketdi ti asino man. Ad-adda a protina ti mangbukel iti buok. Adda kadagitoy a protina ti substansia a mangpamaris iti buok. Ti ramut (follicle) ti buokmo, addaan kadagiti selula a pigment (mangpamaris) nga agaramid iti melanin, ti kemikal a mangted iti maris ti buokmo. Bayat ti panagtaeng (panaglakay/panagbaket) ti tao, mangrugi a matay dagitoy a selula. No awanen ti pigment wenno mangpamaris, agtubo ti baro a buok a naluslusiaw ket agbalin a dapuen, pirak (silver), ken inton agangay, puraw. Apaman a saanen nga agaramid iti melanin ti follicle (ramut ti buok), saanen nga agmaris pay ti buok.
Ti melanin kadagiti nangisit a buok ket isu met laeng ti melanin iti olandes (blonde) a buok. Ti kaadu ti melanin ti pagdudumaan ti maris dagiti buok. Adadu ti melanin ti nangisit a buok ngem ti nalusiaw a buok. No agubanen ti tao, pakarikutannan daytoy ta kaipapananen daytoy ti kaadda ti nagbaliw iti bagina.
Adu ti ibagbaga ti buok maipapan iti nutrision. Babaen ti buok, mabalin nga ibaga no ania ti inin-inum wenno impapauneg ti tao uray ginasut a tawen kalpasan ti ipapatayna. Babaen ti kabarbaro a teknolohia, maibaga pay dagiti eksperto no natay daytoy iti sabidong.
Pagimbaganna, mapaginad ti bagi ti panagubanna ken panagregreg ti buokna no addaan iti umdas a sustansia. Mabalin a direkta nga agsepen ti buok dagitoy a sustansia. Makatulong met ti panaginum iti suplemento a wenno multivitamin a kas nayon ti panaginum iti multi-minerals ken protina.
(Sumaruno: Apay nga adda nasapsapa nga aguban? Kaipapanan kadi ti nasapsapa a panaguban ti nakapkapuy a salun-at?)


text:
Pinirmaanen ni Pres. Gloria Macapagal-Arroyo ti Republic Act No. 9372 wenno Human Security Act of 2007 itay nabiit. Nupay kasta, santo laeng mayimplementar kalpasan eleksion ta adda amak a maaramat ti linteg a panglipit kadagiti kandidato ti oposision iti eleksion.
Adda ngarud marikna a reserbasion kadagiti kritiko ti gobierno iti daytoy a linteg a kuna ti turay nga armas a pakirupak iti terorismo.
Sagudayen daytoy a linteg nga agbalinen ti terorismo a krimen a pakadusaan dagiti aglabsing iti 40 tawen a pannakabalud.
Iti babaen daytoy a linteg, nailadawan ti terorismo a kas tignay a “mangimula ken mangted iti sapasap ken naidumduma a panagbuteng ken karibuso kadagiti agnaed, a mangpilit iti gobierno a mangted iti di nainkalintegan a demanda.”
Maysa a di pakaidnaan dagiti umili ti panangipalubos ti linteg iti pannakadetene dagiti suspetsa iti tallo nga aldaw nga awan ti pakaisaklanganda, pannaka-wiretap kadagiti komunikasion dagiti terror suspects, ken pannakasiput kadagiti depositoda ti bangko.
Saan a malibak: adda dagiti pasetna a saan a nalawag ket posible a pagtaudan iti pannakaabuso iti kalintegan dagiti tattao.
Kadagiti militante a grupo, maysa daytoy a pananglabsing iti kalintegan dagiti tattao iti pribasia, panagtignay, seguridad kas tao ken nakaikappengan iti politika.
Kangrunaan nga amak dagitoy a grupo ti panangaramat iti gobierno iti linteg tapno pasardengenna ken leplepan amin a porma iti lehitimo a krusada nga irusat dagiti tattao maibusor kadagiti kontra-tattao a polisia ti gobierno.
Saan a maikkat daytoy nga amak iti baet nga impatalged ni Pres. Arroyo nga awan ti pagbutngan dagiti agtungtungpal iti linteg a Pilipino iti daytoy a linteg agsipud ta “armas a maaramat maikontra kadagiti agisayangkat iti panagbomba a saan ketdi a dagiti agprotesta.”
Kas nakuna ni Sen. Franklin Drilon, “ti integridad, pannakabael ken panagtalek kadagiti mangipakpakat iti lintegtayo ken iti departamento ti hustisia ti mangibatad iti diperensia iti nagbaetan ti panagballigi wenno pannakapaay iti anti-terror law.”
Yan ti rigatna, adu nga umili ti saan nga agtalek kadagiti balikas ni Pres. Arroyo aglalo iti sanguanan dagiti inaramidna iti napalabas kas iti panangipaulogna iti sumagmamano a proklamasion ken executive orders a di inayonan ti Korte Suprema agsipud ta saanda a sonstitusional.
Makunami met: ikkantayo iti tsansa ti nasao a linteg nga adda karaipna a kararag a dinto abusuen ti gobierno, aglalo dagiti polis ken militar a mangleplep ken mamagulimek iti timek dagiti umili nangruna dagiti kritiko ti turay.


text:
Almendras
Ti Almendras (Prunus dulcis, kapadpada a nagan Prunus amygdalus Batsch., Amygdalus communis L., Amygdalus dulcis Mill.), ket maysa a sebbangan iti patneng a kayo idiay Tengnga a Daya ken Abagatan nga Asia. Ti Almendras ket isu pay ti nagan ti makan ken kaaduan a naitalonan a bukel iti daytoy a kayo. Iti daytoy a henero ti Prunus, daytoy ket naidasig iti melokoton ti sirok ti henero nga Amygdalus, daytoy ket nailasin manipud ti sabsabali a sirok dagiti henero babaen ti korrugado a kontsa a nakapalikmut ti bukelna.


text:
Kastoy, Kapid, Ditoy Hawaii
MANEN? Nayesngaw dagiti nakangngeg iti reklamo kontra ken ni Diputado Romy Cachola ti Distrito 30 (Honolulu) itay napalabas nga eleksion primaria. Napabasol ngamin ni Cachola a nagipakamakam iti naiboson a botos a nangabakanna iti 51 a botos kontra iti kinabalubalna. (Imbasura ti Korte Suprema ti Hawaii ti pammabasol.)
Saan ngamin a daytoy ti immuna a darum kontra ken ni Dip. Cachola. Adda pay idi daytoy pammabasol a saan nga umno a panangaramatna iti lugan (SUV Nissan Pathfinder) a nairanta a maaramat laeng kadagiti bambanag nga adda pannakainaigna iti panagkampania (ni Cachola). Nagatang dayta a lugan iti $30,000.00 manipud iti campaign fund idi 2008.
Kinuna ni Cachola a kasapulanna ti dakkel a lugan a kas iti Pathfinder tapno maikargana dagiti aramatenna a pagkampania a kas iti karatula ken dadduma pay a ramit isu a nagatang dayta a lugan manipud iti pondo ti kampania (campaign fund). Kinunana pay a kadagiti personal a bambanag, ti kotseda a Lexus, maysa a bassit a lugan, ti aramatenna ken ti pamiliana.
Kalpasan a kinuna dayta ni Cachola iti Watchdog.org, nangiwayat ti State Campaign Spending Commission iti
bukodda nga imbestigasion ken nangalada iti imbestigador manipud iti opisina ti state attorney general a mangsiim ken ni Cachola iti makalawas.
Iti dayta a lawas ti Enero 2014, inaramat ni Cachola ti Pathfinder iti bukodna a pakaseknan, iti ipapanna iti simbaan, iti golf course ken iti Kapitolio. Amin dagitoy, maisalungasing iti pannakaaramat ti lugan a nagatang manipud iti pondo ti kampania. Maibilang ti pondo ti kampania a kuarta ti publiko ta mapataud ti kuarta babaen ti donasion dagiti umili.
Nainayon pay iti darum kontra ken ni Cachola iti Honolulu Ethics Commission ti panangaramatna iti saadna a kas konsehal babaen ti panangsingirna iti Siudad ti Honolulu iti agdagup iti $9,450.00 para iti gasolina ken pannakairehistro ti luganna a Nissan Pathfinder idinto a masingsingir dagita a paggastosan ti Pathfinder iti Friends of Romy Cachola, ti mangtartarawidwid iti pondo ti kampania iti politika.
Malaksid iti lugan, pinabasol pay ti Ethics Commission ni Cachola a manipud idi 2008 agingga idi 2012, inawatna ti saan a nainkalintegan a sagut manipud kadagiti lobbyist (mangimpluensia iti konsehal wenno agpampanday iti linteg a para iti personal a pagimbagan) a kas koma iti pannangan kadagiti nangingina a restauran, panagay-ayam iti golf nga agpateg iti $3,820.00.
Mainaig iti daytoy, kinuna ti Ethics Commission a saan nga inag-agapad ni Cachola iti konseho dagiti saan a nainkalintegan a sagut idi nagbotos iti 100 a gakat ken resolusion a mainaig iti rail transit, kadagiti konstruksion, kdp.
Tapno maisardeng ti kaso iti Ethics Commission, pinili ni Cachola ti makiareglo babaen ti panagmultana iti $50,000.00. Kinuna ni Cachola a babaen ti patigmaan ti abogadona, nasaysayaat laengen a makiareglo ngem ti aggasto iti nasursurok ngem $125,000.00 a para iti abogado a mangdepensa kenkuana.
Saan laeng a ni Cachola ti kameng ti konseho ti siudad ti naidarum iti Ethics Commission.
Napabasol ni Rene Mansho a binaonna dagiti empleado ti opisinana a mangikampania kenkuana iti panagpailayonna bayat ti opisial nga orasda iti opisina. Nabalud ni Mansho iti maysa a tawen.
Napabasol met ni Rod Tam iti saan a nainkalintegan a pananggastona iti pondona iti kampania, kas koma iti pannangan ken dadduma pay a bambanag. Nabalud ni Tam iti 2 nga aldaw ken 324 nga oras ti panagserbina iti kumunidad.
Napabasol ni Nestor Garcia a naggasto iti pondo ti kampaniana. Namulta ni Garcia iti $6,500.00 idi 2012 ken $8,100.00 idi 2015.
Kinuna ni University of Hawaii Political Science Professor Colin Moore a gapu kadagitoy nga aramid dagiti dadduma a politiko, marugrugnay ti panagtalek dagiti umili iti gobierno. Ket dayta ti makaigapu a bumasbassit ti bilang dagiti agbotbotos.—O
Da Rod Tam ken ni Romy Cachola iti maysa a sesion ti konseho ti Hawaii.


text:
BANTAY, ILOCOS SUR – Agmulta wenno mabalud dagiti matiliwan nga agbilag iti irik, mais ken dadduma pay a produkto ti talon iti igid ti National Highway.
Dayta ti impakdaar ni Chief Superintendent Romulo Sapitula, Regional Director ti Regional Police Office I kadagiti kameng ti Philippine National Police ken iti media kabayatan ti ibibisitana iti Ilocos Sur Police Provincial Office iti Camp President Elpidio Quirino, Bulag, Bantay, ilocos Sur.
Inlawlawag ti Police Regional Director a maysa a kangrunaan a gapu dagiti adu a mapapasamak nga aksidente iti National Highway iti Ilocos Sur ket gapu kadagiti nakalapped iti naannayas a trapiko kadagiti igid ti kalsada. Immandarna kadagiti chief of police kadagiti amin nga ili ken siudad iti Ilocos Sur nga idauluan ni Senior Superintendent Jovencio Badua, Provincial Director, nga ipakatda ti linteg, dalusan ken paritanda dagiti agikabkabil iti kadagiti makatubeng iti trapiko iti igid ti kalsada. Inawisna met ti publiko nga ipulongda kadagiti estasion dagiti polis dagiti makitada nga agibilag kadagiti irik, mais ken dadduma pay a produkto iti talon ken agikabkabil kadagiti dadduma pay a traffic obstructions iti igid ti National Highway tapno maaksionan ti PNP.
Sagudayen ti Department Order No. 41 Series of 2013 ti Department of Public Works and Highways: Banning of drying of palay and other farm produce along national highway, madusa dagiti matiliw nga aglabsing babaen ti panagmulta iti saan a nasursurok ngem sangaribu a pisos wenno mabalud iti saan a napapaut ngem innem a bulan.
Inyetnag ti Police Regional Director ti bilinna gapu iti paliiwna a kaadu dagiti maibilbilag a produkto iti igid ti national higway kadagiti masakupanna a probinsia iti Region I a puon ti pannakalapped ti naannayas a taray ti trapiko ken aksidente iti lugan.
Nabayagen nga irekreklamo dagiti motorista dagiti agbilbilag kadagiti igid ti national highway nangruna dagiti traders wenno komersiante ken mannalon a no panawen ti panagaapit ti irik ken mais ket pagbilaganda dagiti atiddog ken agsumbangir nga abaga ti National Highway. Agrekreklamo dagiti motorista nga uray no napalawan dagiti National Highway gapu iti agtultuloy a road-widening projects ti DPWH, ngem kasla awan met laeng mamaayna ta saan met a mapasardeng ti panagbilag dagiti nasukir nga umili nangruna dagiti adda impluensiana.
Nabayagen a mairep-report dagiti panagbilag iti produkto ti talon kadagiti opisina ti District Engineering ti DPWH iti Ilocos Sur, ken palpalagipan dagiti Maintenance Section personnel dagiti maseknan nga aglablabsing iti Department Order No. 41, ngem saanda a maipakat ti pagannurotan gapu iti kinaawan ti police power ti DPWH. Nagkiddawen ti DPWH ti tulong dagiti lokal nga opisial ngem adu latta dagiti nasukir nga agbilbilag kadagiti igid ti National Highway.
Babaen ti bilin ti Police Regional Director, ken pannakikaysa dagiti umili ken makasakup a PNP stations, manamnama a mapasardengen ti panagbilag ti irik, mais ken dadduma pay a produkto iti talon kadagiti igid ti National Highway tapno naannayas ti taray ti trapiko ken maliklikan dagiti aksidente iti lugan.


text:
Maysa a non-government organization ditoy amianan ti nagkuna a kasuanda dagiti kandidato a nagilansa kadagiti campaign postersda kadagiti kaykayo kabayatan ti panawen ti kampania.
Segun iti daytoy a grupo, nasurok a 25,000 a kaykayo iti igid ti nasional a kalsada ti nalansaan kadagiti campaign posters kabayatan ti panagkampania dagiti kandidato iti baet a maisalungasing daytoy iti paglintegan.
Kinuna pay ti nasao nga organisasion a nakikammayyet iti Provincial Environment and Natural Resources Offices para iti pannakaikkat dagiti nailansa a campaign posters ken paskil kadagiti kaykayo a kuna ti naud-udi a sumrekan dagiti mikrobio a posible a pagtaudan ti sakit ti kayo.
Kasta met a makipatang ti grupo iti lokal a gunglo dagiti abogado iti probinsia tapno tumulongda iti pannakaipila iti kaso maikontra kadagiti nagsalungasing.
Ngem iti paniriganmi nalaklaka nga amang ti agisawang ngem iti aramid. Pinaneknekan ketdi ti kaadu dagiti naipigket a campaign posters kadagiti diding ti balay, alad, parke ken dadduma a lugar a mawidawidan dagiti tattao ken pannakailansada kadagiti puon ken sanga dagiti kaykayo ti saan a panagtungpal ken awan panangipirpirit dagiti kandidato iti linteg.
Iti Metro Manila laengen, dagiti ikkaten a campaign posters dagiti kameng ti Metro Manila Development Authority ket dagus a masuktan iti sabali apaman a nakatallikudda.
Agingga ita, iti baet ti nagkaadu a ballaag ti Commission on Elections a pannakadusa dagiti nagsalungasing iti daytoy a paglintegan, awan uray maysa a naisaklang iti korte. Agbalbalin laeng ti Comelec nga inutil iti sanguanan ti di panangitaltalek dagiti kandidato kadagiti pammilin ken ballaagna.
Ta agdadata ketdi a kinideman ti Comelec ken ti PENRO dagitoy a panaglabsing dagiti kandidato gapu iti kaawan gawayda a mangipakat iti linteg tapno madusa dagitoy.
Iti maysa a bangir, maibilang dayta a panagbaybay-a iti pagrebbenganda gapu iti saanda a panangiyinget iti pannakaipatungpal iti linteg.
Ngem iti sabali a bangir, posible a nagtukiadda agsipud ta sigurado a dakkel a politiko ti mabaddekanda no iyimplimentarda ti paglintegan, ket dida kayat a mapagura dagitoy. Iti probinsia, dagitoy a politiko dagiti didiosen a mamagbalin wenno saan iti maysa nga opisial iti probinsia.
Ngem ala, napintas daytoy a waragawag ti nasao a grupo ta babaen ti panagikkatda kadagiti nailansa a campaign posters, makatulongda a mangpukaw kadagitoy saan a makaay-ayo a makita kadagiti kalsada nasional.
Napimpintas manen no adda kasuanda a kandidato a naglabsing iti linteg tapno makita a saan laeng a para waragawag ti imbagada, tapno maipaneknekda nga awan ti nangatngato iti linteg, nangruna dagiti politiko nga awan panangipirpiritda iti paglintegan ti pagilian.
Ngem ti saludsod: adda met la duri daytoy a mangtungpal iti waragawagna? Kas nakunami: sabali ti sao, sabali ti aramid.


text:
adu ita ti maiyuged a birngas ken anniniwan
kadagiti poste ken di rumbeng a lugar
anansata, kompraenda dagiti bangbanglo
nga itugot iti paraangan ti tuyo ken pako
a pangadubar angot ti tig-ab
a pinetpetan ti kallidan a dakulap.
adu ita ti maiyuged a birngas ken anniniwan
kadagiti poste ken di rumbeng a lugar
anansata, kompraenda dagiti bangbanglo
nga itugot iti paraangan ti tuyo ken pako
a pangadubar angot ti tig-ab
a pinetpetan ti kallidan a dakulap.
iti panagbitla ti ulbod ken kabaw a mikropono
awanen mukat a mangeg dagiti lapayag
dagiti pangadawan bileg ken tugaw
ta adda bangbanglo ti lallay a maipultit.
wen,
ita a panagparang manen dagiti dakulap ken isem
kalpasan panagtugaw patong ti ammusay
agiwaras manen dagiti bambanti iti bangbanglo.


text:
Kalaksidan iti pannakadugudog iti panagsakbay, saan latta a naliklikan iti panagsagaba iti nakana iti napalabas a Bagyo Ompong. Nakas-ang. Adu dagiti nadadael a sanikua, inpraestruktura, dagiti mulmula iti talon ken bangkag, ken nakatayan ti innem a pulo ket uppat a katao ken pinullo iti nagsagaba iti pannakasugat ken dadduma pay, ken adda pay dagiti saan pay a nasapulan nga umili gapu iti pannakagaborda a sibibiag gapu iti panagreggaay ti daga iti bakras, a kas iti napasamak sadiay Barangay Ucab, Itogon, Benguet.
Nupay kasta, iti sibubukel a pakabuklan ti nainsapasapan a situasion, nupay adu latta dagiti biktima, makuna a naballigian pay laeng iti naisayangkat a panagsagana ken panangliklik nga inaramid ti National Disaster Risk Reduction and Managemernt Council (NDRRMC) ken dagiti ahensia iti local government units a katinnakunaynay daytoy. Ta no saan a napursige ken napinget iti pannakaiwarwaragawag iti panagsakbay, makuna a saan a masasaan iti ad-adu pay kasualti wenno biktima, ad-adu pay iti sanikua a nadadael ken napukaw.
Ti pannakaikabassit wenno kinaawan koma ti agtinnag a biktima a tuntun-oyen a ganuat ti panagsana, ket epektibo a makuna ngem nasken ay nga itag-ay iti nangatngato nga agpang tapno sumangbay met ti pannakapnek a kalkalikaguman.
Iti sapasap a kapaliiwan, inaramid ti (NDRRMC) iti amin a kabaelanda a mangsangga ti pakaisagmakan ken proteksion dagiti maseknan nga umili iti panawen ti emerhensia. Mapaliiw ti makapatung-ed nga inaramidda iti benneg ti komunikasyon, ta ultimo dagiti selpon ken nadumaduma a networking site ket binagyo met iti pakdaar iti panawen ti bagyo; saan nga agsarday iti pannakaiwarwaragawag ken pannakaiteks maipapan iti kasasaad ti panawen ken no ania iti nasken nga aramiden tapno maliklikan ti saan a pagayatan a pasamak.
Nupay kasta, iti panawen ti emerhensia kas iti bagyo ken dadduma pay, nasken la unay iti pannakiandingay dagiti umili, babaen iti panangtungpalda (koma) kadagiti annuroten iti panagannad, a saan ket a barengbarengen. Ta adu pay laeng dagiti sulpeng.
Saan koma nga isarwag ti komon a pangngeddeng ti pannakigasanggasat. Daytoy ti nakairuaman nga aramid a nasken koma nga ipuruak iti nganga ti silulukat a tawa. Ti risgo ket saan koma a laokan iti pinget ti kabaliktad iti maitutop nga aramiden. Sitatallugod koma nga ayunan iti pannakaisalakakan wenno pannakaipasungalngal iti narisgo a kasasaad.
Ti kaaduan kadagiti biktima kadaytoy a Bagyo Ompong ket iti saan a pannakaikankano wenno saan unay a pannakasurot ti nainget unay a ballaag ket pakdaaar ta naisurot iti umatiperper nga angin ken tudo ti kinasulpeng ken kinadarasudos. Kadagiti dadduma a managayat iti adbentura ken pannakiay-ayam iti kinarisgo, inasapitda pay laeng met bukodda a pagragsakan. Maliklikan koma ti aramid a resistensia, pannakaigasanggasat ken pannakaay-ayo iti adbentura iti narisgo a kasasaad iti panawen wenno katukadna a situasion. A saan koma a dagita iti pakaituonan iti immatang no di ket ad-adda koma nga aramiden iti pannakitakunaynay iti maiwaywayat nga emerhensia, transportasion, ebakuesion, panagsalbar wenno reskiu, iti engineering a kasapulan iti pannakaiwaknit kadagiti nangbangen iti daldalan ken kalkalsada tapno nasaysayud iti pannakaipagna kadagiti nasisita ken naituding nga aramiden; iti biang ti salun-at ken rehabilitasion a kankayon a silulukat nga ima pannakasinnaranay ti asinoman nga addaan itoy a talugading ken panggep.
Kadagitoy koma iti pakaituoan iti immatang a saan ket nga iti pannakarayaw ti bagi iti saan a nasisita nga aramiden iti panawen ti emehensia.
Anansata, ti sinagaba ken ni Bagyo Ompong, dagiti biktima itoy a kaaduan ken dagiti nangsurot iti likudan ti nakaisigudan a trabaho wenno aramid, ta nasken met a silpuan anges. A kas iti napasamak kadagiti minero sadiay Benguet.
Uray no kunaen, a nainget met iti pannakaiwarwaragawag dagiti pakdaar a sagabaen, adda latta iti mangsurot iti pannakigasanggasat tapno masilpuan ti nesisita a kasapulan iti inaldaw. Daytoy a punto, ti maisapulan koma iti epektibo a solusion tapno maliklikan a maulit ti nasaem a pasamak iti masanguanan.
Mabalin a daytoy iti ikkan iti importansia babaen iti panagadal ken panagamiris kadagiti napalpalabas a pasamak tapno makalukat iti napintek a solusion ken aramiden iti tunggal isasangbay iti aniaman a kita ti emerhensia.
Ketdi, iti kapaliiwan iti pannakaiwayat iti panagsagana, kadagiti agindeg iti igid ti kabaybayan, makuna a makapatung-ed ti naisa-
yangkat a panagsagana. Ti kadakkelan a puntos ket iti kinaadda iti sitatallugod dagiti amin nga umili nga agindeg iti kabaybayan nga immannugot kadagiti pakdaar ken singasingasing a nasken nga aramiden nga awan iti tumpuar a kinabangad.
Iti tinawen a paspasamak, a panangsango ti emerhensia, a kas panawen ti bagyo, dagiti agindeg iti igid ti kabaybayan wenno dagiti mangngalap iti kadakkelan iti ilgat ti kinarisgo. Ngem itoy a tawen, makuna a sitatallugodda a nagtungpal kadagiti waragawag ken pakdaar.
Itoy a punto, ti komendasion ket sitatallugod met a maipaay kadakuada gapu iti naannayas a kooperasionda wenno pannakitakunaynay kadagiti agrebbeng a nasional ken local nga ahensia a mangipatpatungpal iti pannakaliklik iti pannakaipaet iti disgrasia.
Ti aramid a siaannugot ket maiparbeng la unay tapno magutugot met dagiti addaan iti kasungati a pampanunot. #


text:
Golpo ti Mehiko
Ti Golpo ti Mehiko (Espaniol: Golfo de México) ket napalikmutan bassit ti dagdaga a labneng ti taaw a kaaduan a napalikmutan daytoy ti kontinente ti Amianan nga Amerika ken ti isla ti Kuba.[1] Nabeddengan daytoy idiay amianan a daya, amianan ken amianan a laud babaen ti Golpo a Pantar iti Estados Unidos, iti abagatan a laud ken abagatan babaen ti Mehiko, ken iti abagatan a daya babaen ti Kuba. Idiay Texas ken Louisiana makunkuna daytoy a ti "Maikatlo a Pantar," a maigiddiat daytoy kadagiti pantar ti Estados Unidos nga Atlantiko ken Pasipiko. Ti sukog daytoy a labneng ket kasla maratimbukel ken agarup a 810 nautika milia (1,500 km) ti kalawa na ken napno kadagiti sedimentario a batbato ken tinumek. Naikabit daytoy ti Taaw Atlantiko babaen ti Kipkipet ti Florida a nagbaetan ti Estados Unidos ken Kuba, ken ti Baybay Karibe (a daytoy ket nakaporma ti Baybay Amerikano Mediterraneo) babaen ti Kanal Yucatan a nagbaetan ti Mehiko ken Kuba. Iti daytoy a nailet a panakakabit ti Atlantiko, daytoy a Gólpo ket makapadpadas ti bassit a sakup ti úgot. Ti kadakkel ti labneng ti Golpo ket agarup a 615,000 mi² (1.6 a riwriw km²). Gangani a kagudua iti labneng ket ababaw a kontinental a banilag a dandanum. Ti kaadaleman a paset na ket 14,383 a pies (4,384 m) idiay Adalem a Sigsbee, ti maysa a rinangis a depaar a sumurok a 300 nautika milia (560 km) (550 km) a kaatiddog. Ti labneng ket naglaon ti tomo iti agarup a 660 kuatrillon a galon (2.5 × 106 km3).[2] Naporma daytoy idi agarup a 300 a tawtawen a kas resulta iti plato a tektoniko.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Gólpo iti Méhiko". Paammo a Sistema ti Heograpiko a Nagnagan. Enero 1, 2000. Naala idi Hulio 8, 2010.
- ^ "Sapasap a Kinapudno a maipapan iti Gólpo iti Méhiko". Naala idi Disiembre 27, 2006.
- ^ Huerta, A.D., ken D.L. Harry (2012) Dagiti Wilsona siklo, tektoniko a panagtawtawid, ken ti panagrengngat iti Amianan nga Amerika a Gólpo iti Méhiko nga igid ti kontinente. Geosphere. 8(1):GES00725.1, immuna a naipablaak idi Marso 6, 2012, doi:10.1130/GES00725.1
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Golpo ti Mehiko iti Wikimedia Commons


text:
Abagatan nga Ungto
Nagsasabtan: 90°S 0°W / 90°S -0°E
Ti Abagatan nga Ungto, makunkuna pay a kas ti Heograpiko nga Abagatan nga Ungto wenno Naindagaan nga Abagatan nga Ungto, ket maysa kadagiti dua a puntos a ti pakbu a pagtayyekan ti Daga ket pagsabtan ti rabawna. Daytoy ti akin-abagatan unay a puntos ti rabaw ti Daga ken naisanglad idiay kasumbangir a paset ti Daga manipud ti Amianan nga Ungto. Daytoy ket mabirukan idiay kontinente ti Antartika, daytoy ket isu ti pakakitaan ti Estasion ti Abagatan nga Ungto ti Amundsen-Scott ti Estados Unidos , a naipatakder idi 1956 ken isun ti permanente nga adda empleadona nga estasion manipud ti dayta a tawen. Ti Heograpiko nga Abagatan nga Ungto ket nasken a saan nga allilawen iti Abagatan a Magnetiko nga Ungto, nga urayno daytoy ket heograpiko nga asideg, ket naipalpalawag a naibatay iti magnetiko a lugar ti Daga.
Dagiti linaon
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Para iti kaaduan a panggep, ti Heograpiko nga Abagatan nga Ungto ket naipalawag a kas ti akin-abagatan a puntos dagiti dua a puntos a ti patayyekan a paglikmutan ti Daga ket agsabat iti rabaw (ti sabali ket ti Heograpiko nga Amianan nga Ungto). Nupay kasta, ti pagtayyekan a paglimutan ti Daga ket pudno a suheto ti bassit unay a 'kalog', isu a daytoy a panangipalawag ket saan a makaanay para iti umiso unay nga obra; kitaen ti Ganay a Polar para iti adu pay a pakaammo.
Dagiti heograpikal a nagsasabtan iti Abagatan nga Ungto ket kadawyan a simple a naited a kas 90°S, gapu ta ti longitudna ket heometrikal a saan a naipalawag ken di maitunos. No kayaten ti longitus, mabalin a maited daytoy a kas 0°. Idiay Abagatan nga Ungto amin a direksion ket sumango iti amianan. Gapu ti daytoy a rason, amin a direksion idiay Ungto ket naited a mainaig iti "grid nga amianan", a mangiturong nga agpaamianan iti igid ti kangrunaan a meridiano.[1]
Ti Heograpiko nga Abagatan nga Ungto ket mabirukan idiay kontinente ti Antartika (urayno daytoy ket saan a kastoy a kaso para iti amin a Pakasaritaan ti Daga gapu ti panaganud ti kontinente). Daytoy ket nakatugaw iti ngato ti awan langa, lupes, naangin, nayelo a banak iti altitud iti 2,835 metmetro (9,301 ft) iti ngato ti pantar ti baybay, ken mabirukan iti agarup a 1,300 km (800 mi) manipud ti kaasitgan a nawaya a baybay iti Luek dagiti Balyena. Ti yelo ket nakarkulo nga agarup a 2,700 metmetro (9,000 ft) a kapuskol idiay Ungto, isu a ti rabaw ti daga iti sirok ti sabanas ti yelo ket pudno nga asideg ti pantar ti baybay.[2]
Ti polar a sabanas ti yelo ket aggungunay iti gatad ti agarup a 10 metmetro iti tunggal maysa a tawen iti direksion ti nagabetan ti 37° ken 40° laud ti grid nga amianan,[3] nga agpababa a mapan idiay Baybay Weddell. Isu a ti puesto ti estasion ken dagiti daduma nga artipisial a langa a mainaig iti heograpiko nga ungto ket agin-inut a maiyanud kadagioti napalabas a panawen.
Ti Heograpiko nga Abagatan nga Ungto ket namarkaan babaen iti Aldaw ti Baro a Tawen a ti bassit a senial ken ti wagayway ti Amerika ket maiyalis, ken maikabil ti baro pasok iti yelo, ken dagitoy ket maipuesto iti tinawen tapno matangdanan ti pananggunay iti yelo.[4] Ti senial ket mangirehistro kadagiti respektibo a petsa idi naabot ni Roald Amundsen ken ni Robert F. Scott ti Ungto, fa sinaruno ti baassit nga insasao iti tunggal maysa a tao, ken mangited ti kangato a kas ti 2,835 metro (9,301 ft).[5][6] Ti agdama a pasok ket addaan kadagiti puesto dagiti planeta, Init, ken ti Bulan idi Enero 1, ken ti pay gambang a bituen a mangmarka iti ungto.[7][8]
Seremonial nga Abagatan nga Ungto[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Seremonial nga Abagatan nga Ungto ket ti maysa a lugar a nailasin para kadagiti opurtunidad ti panagretrato idiay Estasion Abagatan nga Ungto. Daytoy ket mabirukan iti likmut ti 180 metro (590 ft) manipud ti Heograpiko nga Abagatan nga Ungto,[9] ken buklen dagiti metaliko nga espera iti plinto, a napalikmutan babaen dagiti wagayway dagiti signatoria dagiti estado ti Tulag ti Antartiko.
Dagiti historiko a monumento[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Tolda Amundsen: Ti tolda a naipatakder babaen ti Norwego nga ekspedision nga indauluan babaen ni Roald Amundsen idi simmangpet idi 14 Disiembre 1911. Daytoy ket agdama a naitabon iti niebe ken yelo idiay asideg ti Ungto. Daytoy ket naidesignado a Historiko a Sitio wenno Monumento (HSM 80), kalapsan ti singasing babaen ti Norwega iti miting ti Sistema ti Tulag ti Antartiko.[10]
Ti Flagpole ti Arhentina: Ti flagpole a naipatakder idiay Heograpiko nga Abagatan nga Ungto idi Disiembre 1965 babaen ti Immuna a Polar nga Ekspedision ti Arhentina ket naidesignadon a kas Historiko a Sitio wenno Monumento (HSM 1) kalpasan ti singasing ti Arhentina iti miting ti Sistema ti Tulag ti Antartiko.[11]
Klima ken aldaw ken rabii[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kitaen pay ti Klima ti Antartika, tengnga ti rabii nga init ken Polar a rabii
Iti las-ud ti akin-abagatan a (austral) panaglam-ek (Marso–Septiembre), ti Abagatan nag Ungto ket saan a makaawat iti lawag ti init, ken manipud ti Mayo aginggana ti Hulio, kadagiti nagbaetan ti paset ti panawen ti sumipnget, daytoy ket kompleto a nasipnget (malaksid ti lawag ti bulan). Iti kalgaw (Septiembre–Marso), ti init ket agnanayon nga adda iti ngato ti horisonte ket agparparang nga aggunay iti sirkulo nga agpakanigid. Nupay kasta, daytoy ket kankanyon nga ababa iti langit, a makabot iti kangato iti 23.5° iti Disiembre. Kaaduan ti lawag ti init a saan a makaabot iti rabaw ket maiballatek babaen ti puraw a niebe. Daytoy a kaawan ti pudot manipud ti init, a mairaman iti nangato nga altitud (agarup a 2,800 metro (9,200 ft)), ket kaibuksilanna a ti Abagatan nga Ungto ket addaan kadagiti maysa a panaglalam-ek a klima iti Daga (ngem saan met nga isu ti kalamiisan; ti rekord ket mapan iti rehion iti asideg ti Estasion Vostok, ken adda pay daytoy idiay Antartika, a naisanglad iti nangatngaton).[12] Dagiti temperatura idiay Abagatan nga Ungto ket ab-ababa ngem ti Amianan nga Ungto, gapu ta ti Abagatan nga Ungto ket mabirukan iti altitud iti tengnga ti masa ti daga ti kontinente, bayat a ti Amianan nga Ungto ket adda iti pantar ti baybay iti tengnga ti taaw (nga agtignay a pagidulinan iti pudot).
Iti tengnga ti kalgaw, no ti init ket makaabot iti kangato iti agarup a 23.5 gradgrado, dagiti nangato a temperatura idiay Abagatan nga Ungto iti Enero ket agpakatengnga iti −25.9 °C (−15 °F). Kalpasan ti innem a bulan nga "aldaw" ket malpasen ken bumabbaba ti init, dagiti temperatura ket lumaiisda met: makaabot dagitoy ti −45 °C (−49 °F) itiilelennek ti init (naladaw a Marso) ken ti ileleggak iti init (naladaw a Septiembre). Iti panaglam-ek, ti natimbeng a temperetura ket agtalinaay iti agarup a −58 °C (−72 °F). Ti kangatuan a temperatura a nairehistro idiay Estasion ti Abagatan nga Ungto ti Amundsen-Scott ket −12.3 °C (9.9 °F) idi Disiembre 25, 2011,[13] ken ti kababaan ket −82.8 °C (−117.0 °F) idi Hunio 23, 1982[14][15][16] (ti kababaan a nairehistro iti ania man a lugar iti Daga ket −89.2 °C (−128.6 °F) idiay Estasin Vostok idi Hulio 21, 1983).
Ti Abagatan nga Ungto ket addaan iti kasla desierto a klima, ken gangani a saan a makaawat iti panagtudtudo. Ti dam-eg ti angin ket gangani a sero. Nupay kasta, dagiti napigsa nga angin ket agpataud kadagiti agpulpul-oy a niebe, ken ti panagpaadu ti niebe ket agdagup iti agarup a 20 cm (7.9 in) iti tunggal maysa a tawen.[17] Ti dati a simboro kadagiti retrato ti estasion ti Amundsen-Scott ket gangani a naitabon gapu kadagiti bagio ti niebe, ken ti pagserrekan iti simborio ket kankanayon a maboldoser tapno makali. Dagiti kinaudi a pasdek ket naipatakder kadagiti salingkadang tapno saan a maitabon dagitoy iti niebe.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Moving the South Pole", NASA Quest
- ^ Amundsen-Scott South Pole Station, National Science Foundation, Office of Polar Programs
- ^ "Where is the real Pole really?". Naala idi 2008-03-25.
- ^ "Marker makes annual move", Antarctic Dom. Enero 8, 2006; McMurdo Station, Antarctica.
- ^ "Sign at the (ever moving) actual geographical South Pole (a few feet away from the Ceremonial Pole)". Pierre R. Schwob Physics/Astronomy. Naala idi 2013-05-25.
- ^ Kiefer, Alex (Enero 1994). "South Pole Marker". Naala idi 2008-03-24.
- ^ Rejcek, Peter. "A good point". Antarctic Sun. Naala idi 19 Pebrero 2013.
- ^ Donenfeld, Jeffrey. "Return to tradition". Naala idi 19 Pebrero 2013.
- ^ https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Pole-from-air.jpg
- ^ "List of Historic Sites and Monuments approved by the ATCM (2012)" (PDF). Antarctic Treaty Secretariat. 2012. Naala idi 2014-01-07.
- ^ "List of Historic Sites and Monuments approved by the ATCM (2012)" (PDF). Antarctic Treaty Secretariat. 2012. Naala idi 2013-10-04.
- ^ Science question of the week, Goddard Space Flight Center.
- ^ Matthew A. Lazzara (2011-12-28). "Preliminary Report: Record Temperatures at South Pole (and nearby AWS sites…)". Naala idi 2011-12-28.
- ^ Your stay at Amundsen-Scott South Pole Station, National Science Foundation Office of Polar Programs
- ^ "How cold is the Antarctic?". NIWA. Naala idi 2012-08-13.
- ^ "Antarctic Weather". Naala idi 2013-05-25.
- ^ Initial environmental evaluation – development of blue-ice and compacted-snow runways, National Science Foundation Office of Polar Programs, Abril 9, 1993
- ^ "South Pole, Antarctica". WeatherBase. Naala idi 2009-10-07.
- ^ "Antarctica Climate data and graphs". Naala idi 2010-04-10.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Abagatan nga Ungto iti Wikimedia Commons


text:
literatura iloko iti wikipedia
diak unay ita makapanablaag. medio busy datao.
actually, pakaringgorak daytoy nirugiak nga entry wenno articulo iti wikipedia.org maipapan iti ilokano/iloko literature. agsapsapulak kadagiti articulo a mabalin nga inayon tapno adda met naan-anay a data a maibingaytayo iti daytoy a nagpintas nga encyclopedia project a web-based. naisangsangayan a gannuat daytoy ta libre. libre nga aramaten kas referensia kdpy (no madmadlawyo, kanayon nga usarek ti wikipedia kas referencia kadagiti hotlinksko kadagiti panablaagko) , libre ti agipan, libre ti agedit/agatur/agkissay/agnayon kadagiti articulo, kdpy. uray siasino mabalinna ti mangirugi iti kayatna a topiko wenno tema wenno articulo. basta la ketdi adda pategna a pang-encyclopedia wenno kas referensia.
isu a napanunotko nga ikkan met iti bukod a page ti iloko literature. sigud ngamin a nakakabit kas sumagmamano la a tidbits daytoy a topiko iti page ti ilokano language a rinugian ken manmantenaren ni linguist christopher sundita. napagnumuananmi nga isinami iti lengguahe ti maipapan iti literatura wenno cultura ken tattao. isu, nirugiak ngarud ti literatura.
madamaak nga agsuksukisok kadagiti nasken a maipan. nakitak iti libro a "lingka" dagiti salaysay ni apo jose a. bragado maipapan iti history ti iloko literature ken gumil, ket isu ti binulodkon nga impan pay laeng (with proper credit, siempre, dinak koma ungtan, apo, ni ninong joe!)
dawatek kadakayo, appo a kakabsat ken kakadua ken gagayyem a mamannurat ken scholars iti literatura, a tulongandak koma iti daytoy a projecto. nawayakayo a mangedit, mangkorehir, mangnayon, mangkissay kadagiti naipanen sadiay. mabalin ti anonymous (agparang ketdi ti ip address ken no aniat' inaramid iti history log) ngem nasaysayaat no agrehistrokayo iti wikipedia tapno maaddaankayo iti account ket iti kasta mabalinanyo pay ti manglukat wenno mangaramid iti sabsabali nga articulo.
ket wen, kas nayon ti wikipedia iloko lit page, nangaramidak metten iti naisina nga wikipedia ilokano writers page a nangilistaak iti nagan ken ili dagiti mannurat nga ilokano. ditoy a masapul pay ti tulong ti adu tapno mapadakkel ken/wenno makompletotayo ti maysa a kapkapnekan nga ilokano writers directory. mabalinyo, appo, ti mangipan iti ammo ken am-ammoyo a mannurat nga ilokano nga awan pay iti agdama a listaan.


text:
Wikipedia:Renunsia dagiti peggad
Pangngaasi a sisasagana ka a ti pakaammo a mabirukan ditoy Wikipedia ket mabalin a saan a napudno, makayaw-awan, napeggad, makairuam, saan nga etika wenno maisuppiat iti linteg.
Addan dagiti pakaammo iti Wikipedia a makaaramid ti saan a mapamkuatan a peggad para kadagiti agbasbasa nga agpili nga agidangep wenno agusar ti pakaammo kadagiti ar-aramid da wenno idegdegan da ti panagusar ti pakaammo kadagiti sabsabali a tattao.
Awan kadagiti mannurat, agar-aramid, padrina, administrador, nagbandelismo, wenno sinoman a naikapet iti Wikipedia, iti aniaman a banag, ket ag-responsibilidad ti panagusar iti pakaammo a linaon wenno naisilpo kadagitoy a pampanid ti sapot.
Pangngaasi a mangala ka kadagiti addang a masapul tapno ti pakaammo a maalam manipud iti Wikipedia ket agpayso ken napasingkedan. Kitaem dagiti reperensia iti gibus ti pampanid. Basaem dagiti tungtungan a panid ken pakasaritaan ti panagbalbaliw tapno makitam no adda dagiti naisuppiat kadagiti linaon iti artikulo. Kitaem to manen dagiti amin a pakaammo nga addaan ti nawayaan a nagtaudan.
No ti artikulo ket naglaon kadagiti singasing a maipanggep ti napeggad, maisuppiat iti linteg, wenno saan nga etika nga araramid, laglagipen nga iti sinoman ket makaipablaak iti daytoy a pakaammo iti Wikipedia. Dagiti mannurat ket mabalin a saan da a maikari nga agited kenka ti sibubukel a pakaammo wenno ibaga da kaniam dagiti maipanggep iti makaanay a katalgedan ken dagiti pakaammuan tapno saan ka a masugatan, wenno dagiti sabali a makadadael kenka, dagiti tagikuam wenno ti pakaidayawam. No masapul mo ti balakad (kas pagarigan, pangngagas, kalintegan, panagbusbos, paannakiasawa, wenno panagtaripatu ti peggad) pangngaasi nga agbiruk ka ti na-lisensian a propesional wenno ti agamammo iti daytoy a banag.
Ti Wikipidia ket saan nga agpapada a nairepaso; bayat nga dagiti agbasbasa ket mabalin da nga agpalaing kadagiti biddut wenno agikkat kadagiti addaan ti biddut a singasing, awanen da ti kalintegan nga agaramid iti kastoy. Amin a pakaammo a mabirukan iti daytoy a pagsaadan ket awan ti naipaltiing a warantia a maitutop para iti ania man a panggep wenno panagusar.
Awan dagiti nagbanagan a ranggas ti maisuppiat a maala iti Wikipedia, a daytoy ket boluntario a gunglo iti tattao a naporma tapno makaaramid ti nalisensian ti nawaya nga online a pagadalan, kultural ken pagalaan ti pakaammo. Nait-ited a libre daytoy a pakaammo kenka ken awan ti tulagan wenno pannakaawat a baetan kenka ken ti Wikipedia a maipanggep ti panagusar wenno panagbalbaliw iti daytoy a pakaammo iti labes ti Creative Commons Attribution-Sharealike 3.0 Unported License (CC-BY-SA) ken ti GNU Free Documentation License (GFDL)
SAAN KA NGA AKTALEK TI ANIAMAN A PAKAAMMO A MABIRUKAN ITI WIKIPEDIA NGA AWAN TI NAWAYAAN A PAMMASINGKED.