text:
Adolf Hitler
Ni Adolf Hitler (Aleman: [ˈadɔlf ˈhɪtlɐ] ( denggen); 20 Abril 1889 – 30 Abril 1945) ket naiyanak idi nga Austriano, Aleman a politiko ken ti daulo iti Nailian a Sosialista a Partido ti Agobobra nga Aleman (Aleman: Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (NSDAP), kadawyan a makunkuna a ti Nasi a Partido). Isu idi ti kansilier ti Alemania manipud idi 1933 aginggana idi 1945, ken diktador iti Nasi nga Alemania (a kas iti Führer und Reichskanzler) manipud idi 1934 aginggana idi 1945. Ni Hitler ket kadawyana a naikumadua ti panakbangon iti pasísta idiay Europa, Maikadua a Sangalubongan a Gubat, ken ti Holokausto.
Maysa a naarkosan a beterano iti Umuna a Sangalubongan a Gubat, ni Hitler timmipon ti Partido ti Agobobra nga Aleman, ti nagpauna iti Nasi a partido, idi 1919, ken nagbalin a daulo iti NSDAP idi 1921. Idi 1923 nagpadas isuna ti kudetá, ti makunkuna a Beer Hall Putsch, idiay Munich. Ti napaay a kudetá ket isu ti nagbanagan a panakaibalud ni Hitler, nga iti daytoy a panawen ket sinurat na ti naisurat a panglaglagip, a Mein Kampf (Ti Panagsagabak). Kalpasan ti panakawayawayaan na idi 1924, ni Hitler ket nakaganab ti suporta babaen ti panagiyaddang na ti Pan-Hermanismo, antisemitismo, ken kontrakommunismo nga addaan isuna ti natagirayad a panagbitla ken Nasi a propaganda. Kalpasan ti panakitudon na a kas ti kanselor idi 1933, binaliwan na ti Weimar a Republika iti Maikatlo a Reich, maysa daytoy a maymaysa a partido diktadora a naibatay iti totalitario ken autokratiko ideolohia iti Nasismo. Ti naisawangna a panggep idi ket ti agipabangon ti maysa a Baro nga Urnos iti kapulosan a Nasi nga Aleman a hegemonia (panagsakup) iti kontinental nga Europa.
Dagiti ganganaet ken domestiko nga annuroten ni Hitler ket addaan iti pagtungpalan iti panaggemgem ti Lebensraum ("pagtaengan a lugar") para iti Hermaniko a tattao. Isu ti nangiturong ti panagarmas manen ti Alemania ken ti panagraut iti Polonia babaen ti Wehrmacht idi Septiembre 1939, a nagbanagan daytoy ti panagrugi Maikadua a Sangalubongan a Gubat idiay Europa. Babaen ti panagturay ni Hitler, idi 1941 dagiti puersa ti Alemani ken dagiti kumaduaan a Europeano kaaduan a sinakopda ti Europa ken Amianan nga Aprika. Dagitoy a naganganab naininut a naipasubli, ken idi 1945 dagiti Kumadua a buyot ket inabakda ti buyot ti Alemania. Dagiti supremasista ken pinakapuli a pagayatan nga annuroten ni Hitler ket nagbanagan dagiti sistematiko a panagpapatay kadagiti sangapulo ket maysa a riwriw a tattao, a mairaman dagiti gangani nga innem a riwriw a Hudio.
Iti panungpalan nga al-aldaw iti gubat, idi agdama ti Gubat iti Berlin idi 1945, ni Hitler ket inasawana ti nabayagan a kamalalana, ni Eva Braun. Idi 30 Abril 1945, kalpasan ti basbassit ngem dua nga aldaw, dagitoy dua ket nagpakamatayda tapno saanda a matiliw babaen ti Nalabbaga a Buyot, ken dagiti bangkayda napuoran.
Dagiti nasapa a tawen[urnosen | urnosen ti taudan]
Kaputotan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ama ni Hitler, Alois Hitler (1837–1903), ket isu idi ti anak ti ruar ni Maria Anna Schicklgruber. Ti pannakaipasngay a pannakapanekan ni Alois ken saan a nanginagan ti amana, gapu daytoy ti ubing ket innalana ti apelyido ti inana. Idi 1842 ni Johann Georg Hiedler ket inasawana ni Anna. Kalpasan ti ipupusayna idi 1847 ken ti ipupusayna met idi 1856, ni Alois ket inay-aywanan ti pamilia ti kabsat a lalaki ni Hiedler a ni Johann Nepomuk Hiedler.[1] Saan amnipud idi 1876 a ni Alois ket naglehitimado ken ti panagbuniagan a rehistro ket binaliwan ti maysa a padi a nasaksian ti tallo a tao.[2] Idi agur-uray ti tribunal idiay Nuremberg idi 1945, ti Nasi opisial a ni Hans Frank ket nagipaltiing ti kaad dagiti surat a nangitunton nga ti ina ni Alois ket naidakawat nga agtagibalay para iti maysa a Hudio a pamilia idiay Graz ken ti agtawen ti 19 nga anak a lalaki ti pamilia, a ni Leopold Frankenberger, ket isu ti nakaputot kenni Alois.[3] Nupay kasta, awan ti Frankenberger, Hudio wenno dagiti sabali pay, a nairehistro idi idiay Graz iti dayta a paset ti panawen.[4] Dagiti agipakpakasarita ket agduduada a ti matunton nga ti ama ni Alois ket maysa a Hudio.[5][6]
Iti edad a 39, ni Alois innalana ti apelyido a "Hitler", ken naipangiletra pay a kas "Hiedler", "Hüttler", wenno "Huettler"; ti nagan ket mabalin a naipakadawyan ti panungpalan a panangiletra babaen ti maysa a padi. Ti nagtaudan iti daytoy a nagan ket baka ti "maysa nga agtaeng iti kalapaw" (Pagalagadan nga Aleman Hütte), "pastor" (Pagalagadan nga Aleman hüten "ag-guardia", Ingles "heed"), wenno manipud dagiti Eslabo a balikas Hidlar ken Hidlarcek.[7]
Kinaubing[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Adolf Hitler ket naipasngay idi 20 Abril 1889 idiay Gasthof zum Pommer, maysa a pagdagusan daytoy idiay Ranshofen,[8] daytoy ket maysa a purok a naikapet idi 1938 iti munisipalidad iti Braunau am Inn, Austria-Hungarai. Isu ket ti maikapat kadagiti innem nga annak ni Alois Hitler ken Klara Pölzl (1860–1907). Dagiti kinauna a kakabsat ni Adolf – Gustav, Ida, ken Otto – ket pimmusayda a kas maladaga.[9] Idi agedad ti tallo ni Hitler, tti pamilian a ket immalis idiay Passau, Alemania.[10] Isu idiay ti nakaadalanna ti naisangyan nga baba a Babaro a dialekto, ngen saan a ti Austriano Aleman, a nakamarka daytoy ti panagbitlana iti amin a kabibiagna.[11][12][13] Idi 1894 ti pamiliana ket immalisda manen idiay Leonding (asideg ti Linz), ken idi Hunio 1895, ni Alois ket nagretiro idiay bassit a dagana idiay Hafeld, nga asideg idiay Lambach, nga isu ket nagpadas iti panagtaltalon ken panagtaripato dagti uyokan. Ni Adolf ket nagbasa idiay Fischlham. Ni Hitler ket naamanga kadagiti pannakigubat kalpasan idi nakabiruk ti nailadawan a libro a maipanggep ti Pranko-Prusiano a Gubat manipud kadagiti tagikua ti amana.[14][15]
Ti inyaalisda idiay Hafeld ket naiparna iti panakairugi iti nakaro a panagringgor ti ama ken anak a lalaki a gapuanan daytoy babaen ti saan a pangsurot ni Adolf ti nainget a displina iti eskuelana.[16] Dagiti ganetget a panagtaltalon ni Alois Hitler idiay Hafeld ket napaay, ken idi 1897 ti pamilia ket immalis idiay Lambach. Ni Hitler ket nagbasa iti maysa a Katoliko a pagadalan a maika-11 a siglo a Benediktino a monasterio, a ti pulpito ket nanakutukotan ti maysa a naestiloan a suwastika a simbolo iti eskudo ni Theodorich von Hagen, ti sigud idi nga abad.[17] Ti agwalo nga edad a Hitler ket nagadal kadagiti panagkanta, nagkanta iti koro ti simbaan, ken isu ket nagpanpanunut pay nga agbalin a maysa a padi.[18] Idi 1898 ket agnanayonda a nagsubli idiay Leonding. Ti ipupusay ti ububing a kabsatna a lalaki, a ni Edmund, manipud ti sakit a kamuras idi 2 Pebrero 1900 ket nauneg nga umapay kenni Hitler. Nagbaliw isuna manipud ti natalged ken nalaing a manakigayyem ken nalaing nga estudiante, iti naliday, nasuktu ken nasidunget nga ubing iti amana ken dagiti manursuro kaniana.[19]
Ni Alois ket nagballigi iti karerna iti opisina ti aduana ken kayatna a ti anakna ket sumurot kaniana.[20] Ni Hitler ket nagngdrama idi ti maysa nga episodio manipud iti daytoy a paset ti panawen nga isu ket intugot ti amana nga agbisita ti opisina ti aduana, a nagiladawan daytoy a kas ti napasamak a nagited ti di-makapakawan a panaggura a nagbaetan ti ama ken anak, a dagitoy dua ket napigsa ti pakinakemda.[21][22][23] Ti di-panakaikaskaso ti panagayat ti anakna a mapan nga agbasa ti klasiko a pagadalan ket ti ayatna nga agbalin a maysa nga artista, idi Septiembre 1900 ni Alois ket inpatulodna ni Adolf idiay Realschule idiay Linz.[24] (Daytoy ket isu met laeng ti nangato nga eskuela a nagbasaan ni Adolf Eichmann idi kalpasan ti 17 a tawtawen.)[25] Ni Hitler ket nagrebelde iti daytoy a keddeng, ken iti Mein Kampf nangipakaammo nga isu ket saan a nalang ti panagadalna, nga isu ket agnamnama a no makita ti amana "a ti bassit a panagrang-ayko idiay teknikal a pagadalan a ti amak ket palubosannak nga agiruknoy ti arapaapko."[26]
Ni Hitler ket nagragut iti Aleman a nationalismo manipud idi ubing pay.[27] Ni Hitler ket nangiyebkas ti pannakamatalekna laeng iti Alemania, nga umuyuyaw ti maapapday a Habsburg a Monarkia ken dagiti panagturayna kadagiti adu ti nadumaduma nga etnikona nga imperio.[28][29] Ni Hitler ken dagiti gayyemna ket inususarda ti panagkablaaw a "Heil", ken nagkankantada kadagiti Aleman a nailian a kanta "Deutschland Über Alles" imbes nga iti Austriano nga Imperial a kanta.[30]
Kalpasan ti kellaat nga ipupusay ni Alois idi 3 Enero 1903, ti panagadal ni Hitler naapday. Isu ket pinalubosan ti inana nga agsardeng idi otonio ti 1905.[31] Simmrek isuna idiay Realschule idiay Steyr idi Septiembre 1904; simmayaat met dagiti panagkukuana ken dagiti aramidna ken dagitoy ket nagin-inut a rimmmang-ay.[32] Idi otonio iti 1905, kalpasan ti pakaruarna maikadua ken panungpalan nga eksamen, ni Hitler ket pimmanaw idiay eskuelana nga awan ti tarigagay nga agpasayaat ti panagadalna wenno awan ti nalawag a planona para iti masakbayan a karrerna.[33]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Maser 1973, p. 4.
- ^ Maser 1973, p. 15.
- ^ Rosenbaum 1999.
- ^ Hamann 2010, p. 50.
- ^ Toland 1992, pp. 246–47.
- ^ Kershaw 1999, pp. 8–9.
- ^ Jetzinger 1976, p. 32.
- ^ BBC News, 2011.
- ^ Shirer 1960, p. 9.
- ^ Rosmus 2004, p. 33.
- ^ Keller 2010, p. 15.
- ^ Hamann 2010, pp. 7–8.
- ^ Kubizek 2006, p. 37.
- ^ Kubizek 2006, p. 92.
- ^ Hitler 1999, p. 6.
- ^ Fromm 1977, pp. 493–498.
- ^ Hauner 1983, p. 2.
- ^ Shirer 1960, pp. 10–11.
- ^ Payne 1990, p. 22.
- ^ Kershaw 2008, p. 9.
- ^ Hitler 1999, p. 8.
- ^ Keller 2010, pp. 33–34.
- ^ Fest 1977, p. 32.
- ^ Kershaw 2008, p. 8.
- ^ Lipstadt 2011, p. 272.
- ^ Hitler 1999, p. 10.
- ^ Evans 2003, p. 163.
- ^ Bendersky 2000, p. 26.
- ^ Ryschka 2008, p. 35.
- ^ Hamann 2010, p. 13.
- ^ Kershaw 2008, p. 10.
- ^ Kershaw 1999, p. 19.
- ^ Kershaw 1999, p. 20.


c: text/html

text:
Temperatura
Ti temperatura ket isu ti numeriko a panagrukod ti pudot wenno lamiis. Ti panagrukodna ket ti panagtakuat ti radiasion ti pudot wenno partikula wenno kinetiko nga enerhia, wenno babaen ti adu a panagkukua ti maysa a termometriko a material. Daytoy ket mabalin a makalibrado kadagiti nadumaduma a gantingan ti temperatura, Celsius, Fahrenheit, Kelvin, kdpy. Ti kammasapulan a pisikal a panangipalawag ti temperatura ket maited babaen ti termodinamika.
Dagiti panagrukod babaen ti bassit a termometro, wenno babaen ti panagduktal ti radiasion ti pudot, ket mabalin a mangipakita a ti temperatura ti maysa a bagi ti material ket mabalin nga agdumduma manipud kadagiti panawen wenno luglugar iti kauneganna. Kas pagarigan, ti kimat ket mabalin a mangipapudot ti bassit a paset ti tangatang a napudpudot ngem ti rabaw ti Init.[1] No dagiti panagbalbaliw ket mapasamak a napardas , wenno bassit unay ti baetanda, iti kaunegan ti maysa a bagi, daytoy ket mabalin nga imposible ti mangaiplawag ti temperaturana.
Iti kaunegan ti maysa a bagi a saan a makisinnukat ti enerhia wenno banag kadagiti kaarubayanna, ti temperatura ket gaganay nga agbalin nga agpapada iti espasio kadagiti mapalabas a panawen. No ti dalan a salputen laeng iti pudot ket nakalukat ti baetan ti dua a bagbagi, ti enerhia ket kankanayon a maidagdagus a mangiyalis a kas pudot manipud ti napudpudot a bagi iti nalamlamiis. Ti kapardas ti pannakaiyalis ket depende iti termal a konduktibidad iti dalan wenno ti pagbeddengan a baetanda . Ti baetan ti dua a bagbagi nga addaan ti agpada a temperatura, awan ti agayus a pudot. Dagitoy a bagi ket makunkuna nga adda iti termal nga ekuilibrio.
Ti kinetiko a teoria ket makaidaton ti napateg ngem limitado a pakabilangan iti panagkukua dagiti material kadagiti mikroskopiko a sistema. Daytoy ket mangipakita ti patingga a temperatura a kas kapadpada ti pateg ti natimbeng a kinetiko nga enerhia dagiti pugto a mikroskopiko a panaggunay dagiti bukodda a konstituento a mikroskopiko a partikula a kas dagiti elektron, dagiti atomo, ken dagitimolekula.
Ti teoretiko a kalamiisan a temperatura ket makunkuna iti patingga a sero. Daytoy ket mabalin a masabat ngem saan a mabalin amaabutan iti pudno a pisikal a sistema. Daytoy ket maibagbaga babaen ti 0 K iti Kelvin a gantingan, −273.15 °C iti Celsius a gantingan, ken −459.67 °F iti Fahrenheit a gantingan. Iti banag a patingga a sero, dagiti panaggunay dagiti mikroskopiko a konstituente ket bassit laeng .
T temperatura ket nangruna kadagiti amin a a pagobraan ti masna a siensia, a mairaman ti pisika, heolohia, kimika, dagiti atmosperiko a siensia ken biolohia.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Chang, Hasok (2004). Inventing Temperature: Measurement and Scientific Progress. Oxford: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. ISBN 978-0-19-517127-3.
- Zemansky, Mark Waldo (1964). Temperatures Very Low and Very High. Princeton, N.J.: Van Nostrand.
- T. J. Quinn (1983), Temperature, Academic Press, Londres.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Temperatura iti Wikimedia Commons
- Ti maysa nga elementaria a pangyuna iti temperatura (iti Ingles)
- Ania kadi ti Temperatura? (iti Ingles)
- manipud ti Estado nga Unibersidad ti Oklahoma (iti Ingles)
- Ti natimbeng a tinawen a temperatura babaen ti pagilian (iti Ingles)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Baybay ti Hapon
Ti Baybay ti Hapon ket ti pingir a baybay iti akinlaud a Taaw Pasipiko, iti pagbaetan ti nangruna a daga ti Asia, ti purpuro Hapon ken Sakhalin. Daytoy ket bineddengan babae ti Hapon, Amianan a Korea, Rusia ken Abagatan a Korea. Kasla met ti Baybay Mediteraneo, daytoy ket gangani nga awan kadagiti atab iti gangani a pannakarikepna iti Taaw Pasipiko.[1] Daytoy a pannakaisalumina ket mangiballatek kadagiti sebbangan ti ayup ken iti kaapgad ti danum, a saan a naapapgad ngem ti taaw. Ti bayaby ket awanan kadagiti dakkel nga isla, dagiti luek wenno dagiti rawis. Ti balanse iti danumna ket ikeddeng babaen ti panagayus iti uneg ken panagayus iti ruar babaen ti dagiti lingsat a mangikapet iti daytoy kadagiti kaarrubana a baybay ken ti Taaw Pasipiko. Bassit laeng dagiti baybay nga agayus itibaybay ken ti dagup a kontribusionda iti panagsinnukat iti danum ket iti kaunegan ti 1%.
Ti danum ti baybay ket maidasig babaen ti naipangato a konsentrasion ti nairaman nga oksiheno a pagresultaan ti nangato a produktibidad ti biolohia. Isu a ti panagkalap ket isu ti kaaduan nga aktibidad ti ekonomia iti rehion. Ti kaadu ti panagdaliasat dagiti barko iti ballasiw ti baybay ket saan unay nga adu gapu kadagiti parikut iti politika, ngem agin-inut nga umad-adu kas resulta ti idadakkel dagiti ekonomia ti Daya nga Asia. Adda met ti kontrobersia a maipanggep iti pannakainagan ti baybay, a ti Abagatan a Korea ket mangiyad-addang iti nagan a EBaybay Daya (Hangul: 동해; hanja: 東海; Panangibalikas a Koreano: [toŋhɛ]).[2][3]
Gay-at[urnosen | urnosen ti taudan]
Ipalawag ti Gunglo ti Internasional a Hidrograpiko dagiti patingga t "Baybay Hapon" a kas dagiti sumaganad:[4]
- Iti abagatan a laud. Ti amianan a daya a patingga ti Baybay Daya Tsina [Manipud iti Nomo Saki (32°35'N) idiay Kyusyu aginggana iti abagatn a punto ti Hukae Sima (Goto Retto) ken babaen ti daytoy nga isla agingana iti Ose Saki (Cape Goto) ken aginggana iti Hunan Kan, ti abagatan a punto ti Saisyu To (Quelpart), babaen ti daytoy nga isla aginggana iti akinlaud a patinggana ken kalpasanna iti igid ti paralelo ti 33°17' iti amianan aginggana iti nangruna a daga] ken ti akinlaud a patingga ti Akin-uneg a bayaby [maipalawag a kas "Ti akin-abagatan a daya a patingga ti Baybay Hapon"].
- Iti abagatan a daya. Idiay Simonoseki Kaikyo. Ti linia nga agtaray manipud iti Nagoya Saki (130°49'E) iti Kyûsû babaen dagiti isla ti Uma Sima ken Muture Simia (33°58',5N) aginggana iti Murasaki Hana (34°01'N) iti Honsyû.
- Iti daya. Idiay Tsugaru Kaikô. Manipud ti patingga a punto ti Siriya Saki (141°28'E) aginggana iti patingga a punto ti Esan Saki (41°48'N).
- Iti amianan a daya. Idiay Lingsat La Perouse (Sôya Kaikyô). Ti linia a mangitipon iti Sôni Misaki ken Nishi Notoro Misaki (45°55'N).
- Iti amianan. Manipud iti Rawis Tuik (51°45'N) aginggan iti Rawis Sushcheva.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Tides in Marginal, Semi-Enclosed and Coastal Seas – Part I: Sea Surface Height". ERC-Stennis at Mississippi State University. Naala idi 2007-02-02.
- ^ "Issues in Focus – East Sea". Ministry of Foreign Affairs of Republic of Korea.
- ^ "The Issue of the Name of the Sea of Japan". Ministry of Foreign Affairs of Japan.
- ^ "Limits of Oceans and Seas, 3rd edition" (PDF). International Hydrographic Organization. 1953. Naala idi 7 Pebrero 2010.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Baybay ti Hapon iti Wikimedia Commons


text:
Wikipedia:Maipanggep
Ti Wikipedia ket maysa nga ensiklopedia nga addaan ti nawaya a linaon a nakatiponan/pakatiponan dagiti sinurat ken/wenno patarus dagiti nagparawad iti sangalubongan. Maysa a wiki daytoy a pagsaadan a kaipapananna a nawaya a baliwan ti asino man ti ania man nga artikulo ditoy.
Ti Wikipedia ket maysa a marka ti pabrika ti Wikimedia Foundation, Inc.
Adda iti babaen ti GNU Free Documentation License (GFDL) amin a teksto iti Wikipedia, kasta met ti kaaduan kadagiti ladawan wenno imahen ken dadduma pay a linaonna. Agtalinaed ti karbengan ti panagtagikua kadagiti contributor kabayatan a paspasingkedan met ti GFDL a nawaya ken libre a maidaya ken maiwaras dagiti linaon.


text:
Alemania
Nagsasabtan: 51°N 9°E / 51°N 9°E
Ti Alemania [4] (Ingles: Federal Republic of Germany); (Aleman: Bundesrepublik Deutschland), a ti pannakaibalikas ket [bun·des·re·pu·blík dóych·land]) ket maysa a parlamentario a republika a tiponan ti muyong idiay Europa. Daytoy a pagilian ket addan dagiti 16 nga estado nga ti kapitoliona ken kadakkelan a siudad ket ti Berlin. Naisakupan ti Alemania iti kalawa nga 357,021 km2 ken addaan iti kaaduan a kalalaingan na a kasasaad ti panawen. Nga addaan daytoy ti 81.8 a riwriw a nagtaeng, isu daytoy ti kaaduan dagiti bilang ti umili a kameng ti estado ken isu ti kadakkelan nga ekonomia iti Kappon ti Europa. Maysa daytoy a nagruna a nabileg a politika iti kontinente iti Europa ken daulo ti teknolohikal kadagiti ad-adu pay a paset.
Ti maysa a rehion a nannaganan ti Hermania, a tinaengan dagiti nadumaduma a Hermaniko a tattao, nga idi ket nadokukomento sakbay idi AD 100. Iti las-ud ti Panag-akar a Paset ti panawen, dagiti Hermaniko a tribu ket nagpaabagatanda a nagpadakkel ken nangipatakder kadagiti agsasaruno a pagarian iti amin a Europa. Idi rugi ti maika-10 a siglo, dagiti Aleman a teritorio ket nagporma ti sentro a paset ti Nasantuan nga Imperio a Romano.[5] Idi las-ud ti maika-16 a siglo, dagiti akin-amianan a rehion ti Alemania ket nagbalin a sentro ti Protestante a Repormasion bayat a dagiti akin-abagatan ken akin-laud a paset ket nabati a tinurayan babaen dagiti Romano Katoliko a denominasion, a dagitoy dua a sangkatiponan ket nakilaban idiay Tallopulo a Gubat, a daytoy ti nagmarka ti rugi ti Katoliko–Protestante a panakabingbingay a nakaidasig ti Aleman a kagimongan manipud idin.[6] Nasakupan idi las-ud ti Napoleoniko a Gubgubat, ti itattakder ti Pan-Hermanismo idiay uneg ti Aleman a Konpederasion a nagbanagan idi 1871 iti panagkaykaysa dagiti kaaduan nga estado ti Alemania iti Alemania nga Imperio, a kaaduan a tinurayan ti Prusia. Kalpasan ti Aleman a Rebolusion iti 1918–1919 ken ti simmaruno a panagsuko ti milisia iti Umuna a Sangalubongan a Gubat, ti Imperio ket sinukatan babaen ti Weimar a Republilka idi 1918, ken nabingbingay babaen ti Tulag iti Versailles. Iti tengnga ti Nalatak a Panagsagsagaba, ti Maikatlo a Reich ket nairangarang idi 1933. Dayta a naudi a paset ti panawen ket namarkaan babaen ti Passmo ken Maikadua a Sangalubongan a Gubat. Kalpasan ti 1945, ti Alemania ket nabingbingay idi babaen ti simmakup a kumaduaan, ken nagbalin daytoy a dua nga estado, ti Daya nga Alemania ken Laud nga Alemania. Idi 1990 ti pagilian ket naipagkaykaysa.
Ti Alemania ket kameng a nangibangon ti Europeano a Komunidad idi 1957, a daytoy ket nagbalin a ti Kappon ti Europa idi 1993. Daytoy ket paset ti Schengen a Lugar ken manipud idi 1999 daytoy ket kameng ti eurosona. Ti Alemania ket maysa a Nalatak a Bileg ken kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, NATO, ti G8, ti G20, ti OECD ken ti Konsilo iti Europa, ken nkaala ti saan nga agtultuloy a tugaw idiay Salaknib a Konsilo ti UN par aiti 2011–2012 a termino.
Daytoy ket adda ti maikapat a kadakkelan nga ekonomia babaen ti nominal GDP iti Lubong ken ti maikalima a kadakkelan babaen ti pagpadaan ti kapigsa ti panag-gatang. Ti Alemania ket isu ti maikadua a kadakkelan ti komersio iti ruar ken maikatlo a kadakkelan nga agimimportar kadagiti tagilako. Ti pagilian ket nakaparang-ay ti maysa a nangato unay a pagalagadan ti panagbiag ken maysa a komprehensibo a sistema ti sosial sekuridad. Ti Alemania ket pagtaengan pay dagiti adu a makaseknan a pilosopo, dagiti sientista ken agin-inbento, ken naamammoan pay para iti bukodna a kultura ken politiko a pakasaritaan.
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti balikas nga Alemania ket naala manipud iti Latin a Hermania, a daytoy ket nairugi a naususar idi inampon ni Julius Caesar para kadagiti tattao ti daya ti Rin.[7] Ti Aleman a termino Deutschland (kasisigud a ti diutisciu land, "ti Aleman a dag-daga") ket naala manipud iti deutsch, a nanipud ti Daan a Ngato nga Aleman diutisc "nadayeg" (kas iti, tagikua ti aag wenno minamaag a "tattao"; kasisigud idi nga inus-usar a panangilasin ti pagsasao ti kadawyan a tao manipud iti Latin ken dagiti nagtaudanna a Romanse). Daytoy ket nagtaud metten manipud iti Proto-Hermaniko *þiudiskaz "nadayeg" (kitaen pay ti nai-Latin a porma ti Theodiscus), a naala manipud iti *þeudō, a nagtaud manipud iti Proto-Indo-Europeano *tewtéh₂- "tattao".[8]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti Hermaniko a tribu ken Pranko nga Imperio[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti Hermaniko a Tribu ket dagiti napanuntan a napetsaan iti Nordiko a Gambang a Panawen wenno ti Sakbay ti Romano a Landok a Panawen. Manipud ti akin-abagatan nga Eskandinabia ken amianan nga Alemania, nagpabagatanda a nagpadakkel, ti daya ken ti laud manipud idi umuna a siglo BC, a nakasarakda kadagiti Selta a tribu ti Gaul ken dagiti pay Irani, Baltiko, ken dagiti Eslabo a tribu idiay Akindaya nga Europa.[9] Babaen ni Augustus, ti Romano a Heneral a ni Publius Quinctilius Varus ket nangrugida a nagraut ti Hermania (ti maysa a lugar nga agarup a naigay-at manipud iti Rhine aginggana ti Ural a Banbantay). Idi AD 9, dagiti tallo Sangaarbanan a Romano nga indauloan babaen ni Varus ket inabak babaen ti [Cheruscan]] a daulo a ni Arminius. Babaen ti AD 100, idi ni Tacitus ket nagsurat ti Hermania, dagiti Hermaniko a tribu ket nagtaengda kadagiti igid ti Rin ken ti Danube (ti Limes Germanicus), a kaaduan a simmakop kadagiti lugar ti moderno nga Alemania; Austria, akin-abagatan a Bavaria ken ti lumaud a Rhineland, nupay kasta, dagitoy ket Roman a probinsia.[10]
Idi maika-3 a siglo adda dagiti nagtitipon a dakkel a tribu ti Lumaud nga Hermaniko a tribu: ti Alemanni, Franks, Chatti, Saxons, Frisii, Sicambri, ken Thuringii. Idi agarup a 260, dagiti Hermaniko a tattao ket naisinada kadagiti natengtengngel ti Romano a dag-daga.[11] Kalpasan ti panaraut dagiti Huns idi 375, ken ti panakapaay iti Roma manipud idi 395, dagiti Hermaniko atribu ket immadayoda nga immalis idiay abagatan a laud. Adda pay dagiti dadkkel a tribu a naggigiddan a nagporma a tattan ket ti makunkuna nga Alemania ken pinatalwda dagiti babbabassit a Hermaniko a tribu. Dagiti dadakkel a lugar (nga ammo manipud idi Merobingio a paset ti panawen a kas ti Austrasia) ket sinakupan babaen dagiti Pranko, ken ti Akin-amianan nga Alemania ket tinurayan babaen dagiti Sahone ken dagiti Eslabo.[10]
Nasantuan nga Imperio a Romano[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi 25 Disiembre 800, ni Karlomagno ket inpatakderna ti Imperio a Karolingio, nga daytoy ket nabingbingay idi 843.[12] Ti Nasantuan nga Imperio a Romano ket nagbanagan manipud iti dumaya a paset tipanakabingbingay. Ti bukodna ateritorio ket gumay-at manipud iti Karayan Eider idiay amianan aginggana idiay abagatn nga aplaya ti Mediteraneo.[12] Babaen ti anagturay dagiti emperador ti Otoniana (919–1024), adda dagiti nadumaduma a dukado a naipagkaykaysa idi, ken ti ari ti Alemania ket nabalangaatn idi a kas ti Emperador ti Nasantuan a Romano kadagitoy a rehion idi 962. Ti Nasantuan nga Imperio a Romanoket sinagepsepanna ti akin-amianan nga Italia ken Burgundy babaen ti panagturay dagiti Salian nga emperador(1024–1125), ngem dagitoy nga emperador ket napulkawda dagiti kabileganda babaen ti Inbestidura a Kontobersia.
Babaen dagiti Hohenstaufen nga emperador(1138–1254), dagiti Aleman a prinsipe ket nagpaaduda kadagiti mpluensia ti adayo a nagpaabagatan ken dagiti daya a teritorio a natagtagitao babaen dagiti Eslabo, a sinarunuan ti Aleman a pagtaengan kadagitoy a lugar ket ti ad-adayo a daya (Ostsiedlung). Dagiti akin-amianan nga ili ti ti Aleman ket rimang-ayda a kas dagiti kameng ti Hanseatika aLIga.[13] Iti panagirugi ti Nalatak a Bisin idi 1315, ken ti pay Nangisit a Patay iti 1348–50, bimassit ti populasion ti Alemania.[14] Ti bilin iti Nabalitokan a Turete idi 1356 ket nangited ti naikabatayan ti batay-linteg ti imperio ken inkodigona ti panakabutos tiemperador babaen dagiti pito a prinsipe a butos nga isu tinagituray kadagiti kabilegan a prinsipalidad ken arsobispado.[15]
Ni Martin Luther ket nangipadayeg Ti Siam a pulo ket lima a Tesis idi 1517, a kimmarit ti Romano Katoliko a Simbaan ken nangirugi ti Protestante Repormasion. Ti sabali a Luterano a simbaan ket nagbali nga opisial a relihion kadagiti adu nga estado ti Alemania kalpsan idi 1530. Ti relihioso a suppiatan ket nagiturong ti Tallopulo a Gubat (1618–1648), a daytoy ket nagdadael kadagiti daga ti Alemania.[16] Ti populasion dagiti estado ti Alemania ket napabassit babaen ti agarup a 30%.[17] Ti Kappia Westphalia (1648) ket nangipatingga ti kadagiti panakigubatan ti relihion kadagiti estado ti Alemania, ngem ti imperio ket de facto idi a nabingbingay kadagiti nadumaduma a nawaya a prinsipalidad. Idi maika-18 a siglo, ti Nasantuan nga Imperio a Romano ket binukel dagiti agarup a 1,800 kadagitoy a teritorio.[18] Manipud idi 1740 ken dagiti sumakbayan, ti dualismo a nagbaetan ti Austriano a Monarkia ti Habsburg ken t Pagarian iti Prusia ket dagitoy ti nagituray ti pakasaritaan ti Alemania. Idi 1806, ti Imperium ket naraut idi ken narunaw a kas ti nagbanagan ti Napoleoniko a Gubgubat.[19]
Aleman a Konpederasion ken Imperio[urnosen | urnosen ti taudan]
Kalpasan ti panakatnag ni Napoleon, ti Kongreso iti Vienna ket nagtaripnong idi 1814 ken nangipatakder ti Aleman a Konpederasion (Deutscher Bund), ti nalukay a liga dagiti 39 a naturay nga estado. Ti suppiatan iti restorasion a politika ket bassit a gapuanan ti bassit ti itatakder dagiti liberal a tignay, a sinarunuan babaen dagiti baro a pamay-an iti panagigawid babaen ti Austriano nga estadista a ni Metternich. Ti Zollverein, ti taripa a kappon, ket nagpasayaat pay ti ekonomia apanagkaykaysa dagiti estado ti Alemania.[20] Dagiti Panakaumilian ken liberal a kapanunotan ti Pranses a Rebolusion ket nakaala ti immad-adu a suporta kadagiti kagimongan, a naipangpangruna dagiti katutubo, nga Aleman. Iti nagbanagan dagiti serye ti rebolusionario a tignay idiay Europa, nga isu daytoy ti nangipatakder ti republika idiay Pransia, dagiti nasirib ken dagiti saan a nantanok a tattao ket nangirugida dagiti Rebolusion iti 1848 kadagiti Aleman nga estado. Ni ari Frederick William IV iti Prusia ket naidatonan idi ti titulo a kas ti Emperador, ngem gapu ti panakapukawna ti bileg; linikudanna ti balangat ken nagidiaya ti batay-linteg, a ngiturong daytoy ti temporario a pannakapaay para iti tignay.
Ti suppiat a nagbaetan ni Ari William I iti Prusia ken ti umad-adu a liberal a parlamento ket rimsuak gapu kadagiti milisia a reporma idi 1862, ken ti ari ket indutokna ni Otto von Bismarck idiay baro a Ministro Presidente iti Prusia. Ni Bismarck ket nagballigi a nangitangda ti gubat idiay Dinamarka idi 1864. Ti Prusiano a panagballigi iti Austro-Prusiano a Gubat idi 1866 ket nagpakabael kaniana a nagpartuat ti Amianan nga Aleman a Konpederasion (Norddeutscher Bund) ken ti panagilaksid ti Austria, a daytoy ket ti dati a daulo ti Aleman nga estado, manipud kadagiti pannakibinag ti pederasion. Kalpasan ti Pranses a pakaabak iti Pranko-Prusiano a Gubat, ti Aleman nga Imperio ket nairangarang idi 1871 idiay Versailles, a daytoy ket nagikaykaysa kadagiti naiwarwara a paset ti Alemania malaksid ti Austria (Kleindeutschland, wenno "Basbassit nga Alemania"). Nga adda ti gangani a dua a pagkatlo kadagiti teritoriona ken populasion, ti Prusia ket isu idi ti katurayan a konstituente ti baro nga estado; ti Hohenzollern nga Ari iti Prusia ket isu ti nagturay a kas ti agdama nga Emperadorna, ken ti Berlin ket isu ti nagbalin a kapitoliona. Iti Gründerzeit a paset ti panawen a kalpasan ti panagkaykaysa ti Alemania, ti gangganaet nga annuroten ni Bismarck' a kas ti Kanselor iti Alemania babaen ni Emperador William I ket nagpasingked ti puesto ti Alemania a kas maysa a nalatak a pagilian babaen ti panagpanday dagiti sangkatiponan, a nagisina ti Pransia babaen dagiti diplomatiko apamay-an, ken ti panalillik ti gubat. Babaen ni Wilhelm II, nupay kasta, ti Alemania, a kasla dagiti dadduma pay a bileg ti Europa, ket nangala ti imperialistiko a dalan a nagiturong ti panakabusor dagiti kumaaruba a pagilian. A kas nagbanagan ti Berlin a Komperensia idi 1884 ti Alemania ket nangitunton kadagiti nadumaduma a kolonia a mairaman ti Aleman a Daya nga Aprika, ti Aleman a Abagatan aLaud nga Aprika, ti Togo, ken ti Kamerun.[21] Kaaduan kadagiti kumaduaan idi a nakairamanan ti Alemania ket saan a napabaro, ken dagiti baro a kumaduaan ket inaksidda ti pagilian.[22]
Ti asasinasion ni nabalangatn a prinsipe ti Austria idi 28 Hunio 1914 ket isu ti nagkalbit ti Umuna a Sangalubongan a Gubat. Ti Alemania, a kas paset dagiti Sentro a Bileg, ket nakasagaba ti suppiatan a panakaabak manipud iti Kumaduaan iti maysa kadagiti kadaksan a suppiatan iti amin a panawen. Adda ti nakarkulo a dua a riwriw nga Aleman asoldado ti natay iti Umuna aSangalubongan a Gubat.[23] Ti Aleman aRebolusion ket rimsua idi Nobiembre 1918, ken ni Emperador Wilhelm II ken amin dagiti agturturay nga prinsipe ti Aleman ket nagikkatda. Ti armistisio ketnagipasardeng ti gubat idi 11 Nobiembre, ken ti Alemania ket napilit a nagpirma ti Tulag iti Versailles idi Hunio 1919. Daytoy a tulag ket nasirmata idiay Alemania a kas maysa a panagemma a panagtultuloy ti gubat, ken kankanayon a nadakdakamat a kas ti nangimpluesia ti itatakder iti Nazismo.[24]
Weimar a Republika ken Nazi a Turay[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti rugi ti Aleman a Rebolusion idi Nobiembre 1918, ti Alemania ket nairangarang a kas maysa a republika. Nupay kasta, ti panagsagsagaba para iti bileg ket nagtultuloy, nga adda ti radikal a kanigid a Komunista a nagagaw ti bileg idiay Babaria. Ti rebolusion ket nagpatingga idi 11 Agosto 1919, nga idi ti demokratiko a Weimar a Batay-linteg ket pinirmaan idi babaen ni Presidenet Friedrich Ebert.[26] Nagsagsagaba manipud iti Nalatak a Depresion iti 1929, ti narusanger a kasasaad ti kappia a nga indiktaran Tulag iti Versailles, ken dagiti adu a panagsasaruno ti saan a natalinaay a gobierno, dagiti Aleman ket immadaduda a naawanan ti panakailasin iti gobierno. Daytoy ket pinakaro babaen ti sapasap a kanawan a payak ti Dolchstoßlegende, wenno agbagkong ti likudan a sarsarita, a nagisuppiat a ti Alemania ket naabak ti Umuna a Sangalubongan a Gubat gapu kadagiti nagayat a mangituang ti gobierno. Ti Weimar a gobierno ket napabasol a nagliput ti Alemania babaen ti panagpirma ti Tulag iti Versailles. Babaen idi 1932, ti Aleman a Partido Komunista ken ti Nazi a Partido ket nagtengtengngel ti kaaduan iti Parlamento, a sinungrodan daytoy babaen ti panakadiskontento ti Weimar a gobierno. Kalpasan kadagiti serye ti napaay a gabite, ni Presidente Paul von Hindenburg ket indutokna ni Adolf Hitler a kas ti kanselor iti Alemania idi 30 Enero 1933.[27] Odi 27 Pebrero 1933 ti Reichstag a pasdek ket nauram, ken ti simmaruno a emerhensia a bilin ket nagikkat kadagiti pagibatayan a karbengan dagiti umili. Ti panagpakabael a tignay ket naipasa idiay parlamento ken nagited kenni Hitler ti awan ti lappedna a lehislatibo a bileg. Ti laeng Partido Sosial Demokratiko ti bimmutos a simmupiat ti daytoy, bayat a dagiti Komunista nga MP ket naibaluden.[28][29] Nga nagus-usar ti bilegna ti manglusit ti ania man a pudno wenno makapataud a resistansia, ni Hitler ket nangibangon ti naipatengnga a totalitariano nga estado kadagiti sumaganad a bulan. Ti industria ket naparang-ay nga adda ti napatengngaan ti isip ti panag-armas manen ti milisia.[30]
Idi 1935, ti Alemania nakaala manen ti panagtengngel iti Saar ken idi 1936 ti milisia a panagtengngel iti Rhineland, a dagitoy dua ket napukaw idi babaen ti Tulag iti Versailles.[31] Idi 1938, ti Austria ket naikapet, ken idi 1939, ti Czechoslovakia ket naiyeg babaen ti Aleman a turay. Ti panagraut iti Polonia ket naisaga idi babaen ti Molotov–Ribbentrop a tulag ken Operasion Himmler. Odi 1 Septiembre 1939 ti Aleman a Wehrmacht nangirugi ti blitzkrieg idiay Polonia, a daytoy ket nadaras a sinakupan babaen ti Alemania ken babaen ti Nalabbaga a Buyot ti Sobiet. Ti Nagkaykaysa a Pagarian ken Pransia ket nagirangarand ti gubat iti Alemania, a daytoy ti nagmarka ti irurugi iti Maikadua a Sangalubongan a Gubat.[32] Idi nagprogproferso ti gubat, ti Alemania ken dagiti kumaduaanna ket napardasda a nakatengngel ti kaaduan ti kontinental a Europa ken Amianan nga Aprika, ngem ti plano a mangpilit ti Nagkaykaysa aPagarian ti mangipasrdeng ti gubat wenno sumuko ket napaay. Idi 22 Hunio 1941, ti Alemania ket nagtukkol ti Molotov–Ribbentrop a tulag ken ti rinautna ti Kappon ti Sobiet. Ti panagraut idiay Pearl Harbor ti Hapon ket nagiturong ti Alemania a mangirangarang ti gubat iti Estados Unidos. Ti Gubat Stalingrad ket pimmilit ti buyot ti Alemania nga agpasanod idiay Dumaya a Sanguanan.[32] Idi Septiembre 1943, ti kumaduaan ti Alemani anga Italia ket simmuko, ken dagiti tropa ti Alemania ket napilitda a mangsalaknib ti nainayon a sanguanan idiay Italia. Ti D-Day ket naglukat ti maysa a Lumaud a Sanguanan, a kas dagiti puersa ti Kumaduaan ket nagtultuloyda a nagabanse kadagiti teritorio ti Alemania. Odi 8 Mayo 1945, dagiti Aleman a puersa ket simmukoda kalpasan ti panagsakop ti Nalabbaga a Buyot iti Berlin.[33]
Iti kalpasan daytoy a nagbalin nga ammo a kas ti Holokausto, ti Maikatlo a Reich a turay ket nagaramid kadagiti annuroten a dagus a nagparukma kadagiti adu a disidente ken minoridad. Rinwriw a tattao ti pinatay babaen dagiti Nazis idi lasud ti Holokausto, a mairaman dagiti agarup nga innem a riwriw a Hudio, ken dagiti adu a bilang dagiti tattao a Romani, Saksi ni Jehovah, Polako ken dagiti dadduma pay nga Eslabo, naibalud a Sobiet, attao nga adda sakit tiulo ken/wenno maipapan ti bagi a disabilidad, dagiti bakla, ken kamkameng dagiti suppiatan ti politiko ken relihion.[34] Ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat ket akinrebbeng para kadagiti ad-adu ngem 40 a riwriw a natnatay idiay Europa.[35] Dagiti tribunal ti Nuremberg ket natenggel para kadagiti Nazi a mangdakdakes ti gubat kalpasan ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat.[36] Dagiti nadangran ti gubat para iti Alemania ket nakarkulo iti 5.3 a riwriw nga Aleman a soldado[37] ken riniwriw nga Aleman a paisano;[38][39][40][41][42] ken ti pannakaabak ti gubat ket nagbanagan iti dakkel a panakapukaw dagiti teritorio; ti panagpatalwa dagiti agarupa 15 a riwriw nga etniko nga Aleman manipud kadagiti dati nga akindaya a teritorio iti Alemania ken dagiti dumaya a Europiano a pagilian; adu a pangrames kadagiti Alemania a babbai;[43] ken ti panakadadael kadagiti nadumaduma a kangrunaan a siudad.
Administribo a pannakabingbingay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c d "World Economic Outlook Database". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Septiembre 2011. Naala idi 17 Nobiembre 2011.
- ^ "Gini coefficient of equivalised disposable income (source: SILC)". Eurostat Data Explorer. Naala idi 13 Agosto 2013.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ Rubino, Carl Ralph Galvez (2000). "Alemania". Ilocano Dictionary and Grammar: Ilocano-English, English-Ilocano. University of Hawaiʻi Press. p. 22. ISBN 978-0-8248-2088-6.
- ^ Ti Latin a nagan Sacrum Imperium (Nasantuan nga Imperio) ket nadokumentuan manipud idi 1157. Ti Latin a nagan Sacrum Romanum Imperium (Nasantuan nga Imperio a Romano) ket immuna idi a nadokumentuan idi 1254. Ti napno a nagan "Nasantuan nga Imperio a Romano ti Aleman a Pagilian" (Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation) ket napetsaan manipud idi maika-15 a siglo.
Zippelius, Reinhold (2006) [1994]. Kleine deutsche Verfassungsgeschichte: vom frühen Mittelalter bis zur Gegenwart (iti Aleman) (Maika-7 nga ed.). Munich: Beck. p. 25. ISBN 978-3-406-47638-9. Di naikaskaso ti di ammo a parametro ti
|trans_title=(tulong)
- ^ "Alemania". Berkley a Sentro para iti Relihion, Kappia, ken Pannakibiang iti Lubong. Naala idi 2011-12-15.
- ^ Schulze, Hagen (1998). Alemania: Ti Baro a Pakasaritaan. Unibersidad ti Harvard a Pagmalditan. p. 4. ISBN 0-674-80688-3.
- ^ Lloyd, Albert L.; Lühr, Rosemarie; Springer, Otto (1998). Etymologisches Wörterbuch des Althochdeutschen, Band II (iti Aleman). Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht. pp. 699–704. ISBN 3-525-20768-9. (para iti minamaag) Lloyd, Albert L.; Lühr, Rosemarie; Springer, Otto (1998). Etymologisches Wörterbuch des Althochdeutschen, Band II (iti Aleman). Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht. pp. 685–686. ISBN 3-525-20768-9. (para iti maag)
- ^ Claster, Jill N. (1982). Mediebal a Kapadasan: 300–1400. Unibersidad ti New York a Pagmalditan. p. 35. ISBN 0-8147-1381-5.
- ^ a b Fulbrook 1991, pp. 9–13.
- ^ Bowman, Alan K.; Garnsey, Peter; Cameron, Averil (2005). Ti didigra ti imperio, A.D. 193–337. Ti Cambridge a Taga-ugma a Pakasaritaan. 12. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. p. 442. ISBN 0-521-30199-8.
- ^ a b Fulbrook 1991, p. 11.
- ^ Fulbrook 1991, pp. 13–24.
- ^ Nelson, Lynn Harry. Ti Nalatak a Bisin (1315–1317) ken ti nagisit a Patay (1346–1351). Unibersidad iti Kansas. Naala idi 19 Marso 2011.
- ^ Fulbrook 1991, p. 27.
- ^ Philpott, Daniel (Enero 2000). "Ti Relihioso a Ramut iti Moderno a Sangalubongan a Panakibiang". Dagiti politika ti lubong. 52 (2): 206–245.
- ^ Macfarlane, Alan (1997). Dagiti salbahe a gubat ti kappia: Inglatera, Hapon ken ti Malthus a palab-og. Blackwell. p. 51. ISBN 978-0-631-18117-0.
- ^ Gagliardo, G., Reich ken Pagilian, Ti Nasantuan nga Imperio a Romano a kas maysa a Kapanunotan ken Kinapudno, 1763–1806, Unibersidad ti Indiana a Pagmalditan, 1980, p. 12-13.
- ^ Fulbrook 1991, p. 97.
- ^ Henderson, W. O. (Enero 1934). "The Zollverein". History. 19 (73): 1–19. doi:10.1111/j.1468-229X.1934.tb01791.x.
- ^ Black, John, ed. (2005). 100 maps. Sterling Publishing. p. 202. ISBN 978-1-4027-2885-3.
- ^ Fulbrook 1991, pp. 135, 149.
- ^ Crossland, David (22 Enero 2008). "Last German World War I Veteran Believed to Have Died". Spiegel Online. Naala idi 25 Marso 2011.
- ^ Lee, Stephen J. (2003). Europa, 1890–1945. Routledge. p. 131. ISBN 978-0-415-25455-7.
- ^ Thamer, Hans-Ulrich (2003). "Beginn der nationalsozialistischen Herrschaft (Teil 2)". Nationalsozialismus I (iti Aleman). Bonn: Pederal nga Ahensia para iti Sibik nga Edukasion. Naala idi 5 Abril 2012.
Ni Presidente Paul von Hindenburg ket pimmusay idi maikadua ti Agosto, 1934. Ti aldaw sakbay, a nagpasingked ti gabinete a nagited kenni Hitler a kas ti sumaruno kaniana. Ti opisina ti presidente ket marunawto ken maitiponn iti opisina ti kanselor babaen ti nagan a "Führer und Reichskanzler". Nupay kasat, daytoy ket sawagen iti Panagbakabael a Tignay. (naipangyababa ken sinabalin ti pannakaisao)
- ^ Fulbrook 1991, pp. 156–160.
- ^ Fulbrook 1991, pp. 155–158, 172–177.
- ^ "Das Ermächtigungsgesetz 1933" (iti Aleman). Museo ti Deutsches Historisches. Naala idi 25 Marso 2011.
- ^ Stackelberg, Roderick (1999). Alemania ni Hitler: Dagiti taudan, pannakaipatarus, legado. Routledge. p. 103. ISBN 978-0-415-20115-5.
- ^ "Industrie und Wirtschaft" (iti Aleman). Museo ti Deutsches Historisches. Naala idi 25 Marso 2011.
- ^ Fulbrook 1991, pp. 188–189.
- ^ a b Fulbrook 1991, pp. 190–195.
- ^ Steinberg, Heinz Günter (1991). Die Bevölkerungsentwicklung in Deutschland im Zweiten Weltkrieg: mit einem Überblick über die Entwicklung von 1945 bis 1990 (iti Aleman). Kulturstiftung der dt. Vertriebenen. ISBN 978-3-88557-089-9.
- ^ Niewyk, Donald L.; Nicosia, Francis R. (2000). Ti Columbia a Pagalagadan ti Holokausto. Unibersidad ti Columbia a Pagmalditan. pp. 45–52. ISBN 978-0-231-11200-0.
- ^ "Dagiti daulo ti Sobiet ket agdungdung-awda kadagiti natnatay ti gubat". BBC News. 9 Mayo 2005. Naala idi 18 Marso 2011.
- ^ Overy, Richard (17 Pebrero 2011). "Nuremberg: Dagiti napabpabasol a Nazi". BBC History. Naala idi 25 Marso 2011.
- ^ Rűdiger Overmans. Deutsche militärische Verluste im Zweiten Weltkrieg. Oldenbourg 2000. ISBN 3-486-56531-1
- ^ Das Deutsche Reich und der Zweite Weltkrieg, Bd. 9/1, ISBN 3-421-06236-6. Page 460 (Daytoy a panagadal ket insagana babaen ti Panagsukisok ti Pakasaritaan ti Militar ti Siiigam a Buyot ti Alemania]], ti maysa nga ahensia ti Aleman a gobierno)
- ^ Peter Antill; Peter Dennis (10 Oktubre 2005). Berlin 1945: gibus ti Sangaribo a Tawen ti Reich. Osprey Publishing. p. 85. ISBN 978-1-84176-915-8. Naala idi 24 Hunio 2011.
- ^ Bonn : Kulturstiftung der Deutschen Vertriebenen, Vertreibung und Vertreibungsverbrechen, 1945–1948 : Bericht des Bundesarchivs vom 28. Mai 1974 : Archivalien und ausgewählte Erlebnisberichte / [Redaktion, Silke Spieler]. Bonn :1989 ISBN 3-88557-067-X. (Daytoy ket ti panagadal ti Aleman a nadangran a napatalaw gapu ti "managdakakes ti gubat" nga insagana babaen dagiti Arkibo ti Aleman a Gobierno)
- ^ Dagiti reporta ti Alemania. Nga dda ti pangyuna babaen ni Konrad Adenauer. Alemania (Laud). Presse- und Informationsamt. Wiesbaden, Distribution: F. Steiner, 1961] Panid 32
- ^ Robert N. Proctor, Racial Hygiene: Ti Medisina babaen dagiti Nazi, Harvard 1988,
- ^ Beevor, Antony (2003) [2002]. Berlin: Ti panakarebba 1945. Penguin. pp. 31–32, 409–412. ISBN 978-0-14-028696-0.
- Alemania
- Dagiti Alpino a pagilian
- Tengnga nga Europa
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Baltiko
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti pederal a pagilian
- G8 a pagpagilian
- G20 a pagpagilian
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Aleman
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti NATO
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Europa
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1871
- Akinlaud nga Europa


text:
Friends of Abra
101 National Road
Tayum, Abra
Philippines
.
by Alfredo E. Verzosa
Riyadh, Kingdom of Saudi Arabia
5 January 2012
GABRIELA SILANG
Maingel a Bannuar iti Abra (1731 - 1763)
Inurnos a sinurat ni Alfredo E. Verzosa
Ni Maria Josefa Gabriela Carino Silang ti immun-una a Filipina a
nangidaulo kadagiti kailiantayo iti rebulosyon kontra kadagiti
mananggundaway ken nadangkok a puwersa dagiti gangannaet a Kastila.
Maiyarig ni Gabriela kenni Joan d’Arc iti pagilian a Pransiya idi
maika-15 a siglo gapu iti kinatured ken kinamaingelna a babai.
Babaen kadagiti adun a naimaldit a pakasaritaan iti biagna, naipasngay
ni Gabriela idi Marso 19, 1731 sadiay barrio Caniogan, Santa Ilocos
Sur. Ngem adu met iti mangibagbaga a ditoy Pidigan, Abra ti
nakaiyanakanna ta dita ngarud ti mismo a naggapuan ken lugar ni
nanangna a maysa a Tingguian. Nagserbi idi ni nanangna a kas katulong
iti pagtaengan daydi lakay Ignacio Carino sadiay Candon. Ni Ignacio
Carino ket maysa a Galician, maysa a probinsiya iti pagilian nga
Espanya ti lugar a Galicia. Isu ti ama da Anselmo ken Nicolas Carino.
Dayta a panagserbi ni nanangna iti balay dagiti agCarino ti
nakaam-ammuanna kenni Anselmo, inaunaan a putot ni lakay Ignacio, nga
idi agangay isu ti nagbalin nga asawana. Ngarud ni Anselmo Carino a
maysa a Kristiano ti tatang ni Gabriela, maysa a mannalon a nagnaed
iti kataltalonan iti Santa. Maipagarup a naipanagan ken Gabriela ti
Maria Josefa babaen iti umuna a paset ti kabarbaro a testamento iti
Bibliya.. Ti Anunsasyon, a nagparangan ni Anghel Gabriel kenni birhen
Maria nga asawa ni Jose. Saan a nadakamat ti nagan ti pagano a nanang
ni Gabriela.
Idi un-unana, ti dalan nga umay ditoy puseg ti Abra, aglalo no
aggapuka idiay Santa, Caoayan wenno Vigan ket iti nagbaetan ti dua a
dadakkel a bantay iti labes ti Banaoang, surongenda nga agpadaya wenno
taraigidenda ti dakkel a karayan a nanglikos iti akinbaba a paset ti
Abra a kumamang iti baybay Tsina. Nawatiwat, nasang-at ken rangrangkis
pay laeng ngamin idi ti dalan a mapan iti Tangadan nga agpaNarvacan.
Ti distansiya ti Pidigan ken Santa ket nasurok laeng a pito kilometro
no malinteg. Ngarud napateg ken nanam-ay a pagsakayan ti kabalyo a
sumang-at iti Abra, aglalo kadagitay Tingguian wenno Itneg nga
ad-adayo pay ti pagawidanda. Naal-alisto manen no aggapuka iti Abra
nga agpaVigan, ta agpaanodka laeng iti agos ti karayan babaen iti
rakit wenno balsa.
Maipalagip a kadagidi a panawen, agdua-gasuten a tawen nga
iturturayannatayo dagiti natatangos ti agongna a Prayle nga inbaon ti
pagarian ti Espanya. Probinsia de Ilocos ti awag dagiti Kastila ditoy
lugartayo a pakairamanan ti agdama itan a La Union, Ilocos Sur, Abra
ken Ilocos Norte. Nailadawan daytoy a kas maysa a probinsia manipud
sakaanan ti bantay Caraballo a kaabay iti probinsiya ti Cagayan iti
daya, ket dumanon met iti igid ti baybay Tsina ti bangirna ti laud.
Beltaken met daytoy manipud Bangui, Ilocos Norte nga agpaabagatan a
dumanon agingga iti Aringay, La Union, a dumna iti probinsiya ti
Pangasinan. Sakupenna pay ti dadduma a paset iti Cordillera nga isu
dagitoy ti agdama a kabanbantayan iti Abra. Naawagan nga Ylocos daytoy
a Probinsiya segun kadagiti lallakay idi un-unana, nagtaud daytoy iti
balikas a “lucong” wenno “lusong” a patad ti kayatna a sawen, iti
ababa a sarita, taga-patad ti kayat a sawen ti taga Ilocos.
Nasapa a naiyadayo ni Gabriela iti inana. Babaen iti pammalubos ni
tatangna nga Anselmo, inampon ti maysa a baknang a negosyante a ni Don
Tomas Millan ni ubing a Gabriela. Dimmakkel ni Gabriela iti poder ti
Don a kas nasingpet a Kristiano. Nagaget, naanus, manangaasi kadagiti
nakurapay, napintas ken mestisa a balasitang ni Gabriela, isu a
nagduyos toy nabaknang a lakay kenkuana. Numan pay adda panagkedked
idi damo daytoy balasang, nagtiponda a kas agassawa idi agtawen ni
Gabriela iti 20. Iti las-ud ti tallo a tawen a panagdennada, saanda a
naparaburan iti anak. Agingga nga iti maysa nga aldaw, tiniliw dagiti
Kastila daytoy nabaknang a Don gapu kadagiti naipabasol kenkuana nga
anomalya ken panagliwayna nga agbayad iti bubuis dagiti adu a sanikua,
dagdaga ken taltalonna. Nagladingit ni Gabriela iti nasaem a
pannakadusa ti asawana iti uneg ti pagbaludan. Ket ad-adda a
narubroban ti gurana idi maammuanna a natay toy asawana kadagiti ima
dagiti narungsot nga adda iti turay. Tinawid ni Gabriela amin a
nabatbati a sanikua ken kinabaknang ti Don.
Naam-ammona ni Diego Silang y Andaya a taga Caba, La Union. Natakneng
ken nabisked a baro a para itulod ti sursurat iti nagbaetan ti Manila
ken Vigan. Kas kenni Gabriela nasapa met a naulila ni Diego, isu a
dimmakkel iti aywan dagiti Prayle a papadi iti kumbento idiay Caba,
timmultulong kadagiti trabaho iti simbaan, ken nagserbi a sakristan.
Sumagmamano met a tawen ti binilang ni Diego a panagaremna ken
Gabriela, ket idi tawen 1757 nagkallaysa dagitoy dua nga agayan-ayat.
Agtawen idi ni Diego ti 27, inaudi ni Gabriela iti makatawen..
Nakaipundarda met iti pagtaenganda idiay Vigan, numan pay naragsak iti
inda panagdenna a kas agassawa iti unos ti lima a tawen, saan da a
napalugudan iti anak.
Bayat kadagidi panagdaldaliasat ni Diego nga agsubli subli diay
Manila, naimatanganna ti kinadawel dagiti gangannaet a Kastila
kadagiti padana a Filipino. Dagiti saan a maikanatad a panagbayad iti
buis, panagtrabaho nga awan tangdanna, ti kinaawan kalintegan ken
pannakailupit lupit a karbengan, ti kinaawan wayawaya iti bukod a
pagilian. Rumrumkuas ti pungtot iti barukong ni Diego. Kadagidi a
tiyempo, sinerrek ti pwersa ti Britannia a naggapu iti India ti
balwarte dagiti Kastila iti Manila. Umdas daytoy a nangparnuay ti
buteng ken panaglagaw dagiti Kastila. Isu met daytoy a pasamak ti
nangpatibker ti rikna dagiti Filipino a rumuk-at iti pannakaadipenda
kadagiti Espanyol. Naruay ti tulong dagiti mangsupsuporta ken ni
Diego, kakabagianna diay Pangasinan ken adu a gagayyemna kadagiti
kabangibang a probinsiya a malablabsanna nga agpasiudad. Kasta met ti
nalimed a pannakiumanna kadagiti Briton a nangsakop iti Intramuros ken
nangpanamnama kenkuana iti reporma. Ken kangrunaanna, ti tulong ni
Gabriela a kas makanawan ken mamagbaga kenkuana. Intandudoda ngarud ni
Diego a mangidaulo iti panagalsa. Kalpasan ti nainget ken naannad a
panagplano, bimtak ti ikkis iti rebolusyon ditoy Ilokandia nga
inlungalong dagitoy agassawa! Buneng, pana ken pika ti inusarda kontra
espada, paltog ken kanyon. Napasamak ti nadara a dangadang sadiay
Balaywak, Cabugao nga indauluan met ni Gobernador Heneral Zabala ken
Obispo Ustariz dagiti Kastila. Nagballigi ti grupo ni Diego ken
Gabriela iti dayta a pannakirupakda kadagiti kabusor, kasta met
kadagiti simmaruno pay a pannakirangetda idiay Vigan ken ti
arubayanna a luglugar. Ket idi Disyembre 14, 1762 indeklara ni Diego
Silang ti pannakawayawaya dagiti padana nga Ilokano, pinagbalinna ti
Vigan a kas sentro ken Kapital ti agwaywayas nga Ilokos. Nagallangugan
ti naganna ket indeklara met dagiti pasurotna nga isu ti mangituray a
kas Gobernador iti intero nga Ilokos!
Nagdinamag dagitoy a mapaspasamak nga insurektos. Nakapungtot dagiti
turayen a Kastila ken otoridad ti simbaan idiay Manila, ket imbilinda
ti nadaras a pannakakemmeg ken pannakapapatay ni Diego Silang. Ammo
dagiti Prayle a narigat a tiliwen ni Diego, isu a nagaramatda iti saan
a ninamnama a pamuspusan. Awan ti mangipagarup a ti mismo a nasinged a
gayyem ni Diego ti manglib-at ken mangkettel iti biagna. Ni Miguel
Vicos, maysa a mestizo ti nangliput a nangpaltoog kenkuana idi Mayo
28, 1763 idiay Vigan, babaen ti panangikanulo ni Kapitan Pedro Becbec,
pareho a gagayyem ida ni Diego. Nagladingit iti nakana idi maammuan ni
Gabriela Silang dayta a napasamak iti kaingungotna. Ti pakamindua a
daras, gapu iti kinadakes dagiti gangannaet nabalo manen toy maingel
nga Ilokana. Inpangtana ti panagibales ken panangituloyna dayta a
narugian ti asawana a gubat kontra kadagiti Kastila. Ammona nga isu
ken dagiti kakadduana nga Ilokano ti sumaruno nga anupen dagiti
agtuturay a Kastila a pakairamanan dagiti adu a buyotda a Filipino.
Dagiti nagbaliktad ken agkudkudog a kakailian a pimmabur iti rienda ti
turay. Saan met a nagpaut ti panangsakup ti Britannia ti Manila gapu
iti kaawan suporta nga armas ken pwersa nga aggapu ti Inglatera ken
iti saan a panagkaykaysa dagiti Filipino a mangpadisi koma kadagiti
taga Espanya.
Gapu iti pannakasunson ti pwersa ni Gabriela, nagatrasda a kimmamang
iti lugar ti inana idiay Pidigan, ket ditoyna nga inyalis ti sentro
ken kapital ti agwaywayas nga Ilokos. Gapu ta saan nga inggaan a
biruken dagiti Tagalog ken Kastila, nagpaamiananda pay agingga iti
kakaykaywan a paset iti Tayum. Iti mismo a balay ni ulitegna a Nicolas
ti napilida a naglemmengan. Daytoy a balay ti nagserbi a sarikedkedda
ken nangsangalanda kadagiti simmaruno a ganuatda iti rebolusyon.
Binilinna dagiti dadduma a buyotna nga agbantay ken agronda iti
madappatan a solar ti balay a nagbalinen daytoy a kampo militar. Adda
met sumagmamano a nagpwesto iti asideg ti karayan. Gapu iti bassit a
bilang ti agdama a pwersa ni Gabriela a pakairamanan dagitay napudno
ken matalek a gagayyem daydi lakayna a kas ken ni Tenyete Sebastian
Andaya a kasinsin ni Diego. Pinakaammuanna ngarud dagiti kakabagian ti
inana nga itneg iti asideg a purok ken kabanbantayan tapno tumulongda
a makiranget ken mangpaksiat kadagiti gangannaet a kabusor. Adu ti
bimmaba a nagtagibuneng, wasay, pana ken nagiggem iti gayang wenno
pika a timmabuno iti nasao a taripnong iti Tayum. Babaen iti
panangidaulo ni henerala Gabriela ken ulitegna a Nicolas, nabinsa
binsa dagiti plano ken addang no kasano ti pannakaparmek dagiti
kabusor. Nadutokan a heneral da Miguel Flores nga agindeg ti Tayum ken
Tagabuen Infiel.
Manipud iti kutana iti Tayum, adu ti napananda nakirangetan a garison
ti kalaban a naipwesto kadagiti kabangibang nga il-ili nga
agpaabagatan. Isu dagitoy dagiti puwersa ti Kastila a mangan-anup
kaniana, mangur-uray a mangtambang kenkuana. Agsasaruno ti
panagballigi ti nagtagibuneng a henerala ken sosoldadona. Adu pay ti
nasamsamda nga armas dagiti kalaban. Ngem iti umuna a lawas ti
Setyembre tawen 1763, iti baet ti kadakkel ti danum iti karayan,
nalubo ken napitak a kalapugan nga agpaabagatan, indauluan ni Gabriela
dagiti nakakabalyo a pangen ti Tingguian ken Ilokano a rimmaut iti
Vigan. Nakasagana ti dakkel a pwersa ken adu nga opisyal ti Kastila,
pakairamanan pay dagiti Tagalog, Kapampangan ken dagiti bimmaliktad a
grupo iti Ilokano. Nadayyeg manen ti deppaarna iti Kailokuan. Agarup
innem a ribu ti pwersa dagiti Kastila kontra agdua ribu laeng a
soldado ti henerala. Napasamak ti nadara ken nakaal-alingget a ranget,
manipud iti Bantay nga agpaVigan. Napigpigsa dagiti armas dagiti
soldado a Kastila ken nasaysayaat ti pannakasanay ken pannakatennebda
iti gubat. Natured ken nadursok dagiti guerilla a buyot ni Gabriela
ngem ania ngarud ti labanda iti mortar ken riple? Adu ti napasag a
kakadua ti henerala iti dayta a pannakatambangda. Bassitda laeng a
nabati a nakalibas a nagsubli iti Abra. Kaduana ni ulitegna a Nicolas
ken dagiti nasugatan a soldadona a nakadanon iti nauneg ken nasamek a
kabanbantayan iti Montanosa (Mountain Province).
Saan nga ininggaan ti Kastila militar a sinurot ti nabatbati a pwersa
ni Gabriela. Indauluan dagiti armado nga adda iti babaen ni Don
Manuel de Arza iti Apayao. Binallaagan ti nasao a Don dagiti Itneg a
saanda nga ilemmeng wenno tulungan ti grupo ni Gabriela. Inkarianna
pay dagiti agindeg ti banbantay, nga iti siasino man a makaibaga ti
paglemlemmenganda ken ti makaigapu iti nabiit a pannakakemmegda ket
magunggunaanto.
Iti saan a mabayag, natuntunan dagiti Kastila ti lugar a
paglemlemmengan da Gabriela iti kabanbantayan. Pinadasda ti makiranget
ngem gapu ta nakapsut pay laeng dagiti nasugatan a kakaduana. Saanda a
nabaelan ti ad-adu a bilang ken pigsa dagiti nanganup kadakuada.
Manipud iti kabanbantayan a nakakemmeganda, naisalogda a nakagalot
dagiti imada. Nasapsaplitanda iti latigo ken nakugkugtaran bayat ti
natuok a pannagnada. Manipud igid iti baybay iti Candon a bimmabaanda
agingga iti kadaratan iti Bantay. Ditoyda nga inwaras a binitay dagiti
agarup walopulo a maiingel a soldado ni Gabriela a pakairamanan ni
ulitegna a Nicolas. Naimatangan ni Gabriela no kasano a pinarigat
dagiti kastila dagiti natiliw a kakaduana, sakbay a nabitayda. Kasla
ipasindayaw dagitoy naulpit a turayen a Kastila ti panangdusada
kadagiti kailiantayo. Nagballaagda pay a kastoy ti malak-am iti
siasino man a mangtulad kadakuada, iti siasinoman a sumupiat iti
linteg ken turay ti Espanya!
Ket idi maika 20 iti Setyembre 1763, sitatallugod ni Gabriela a
nangsango ti pannakabitayna. Naipabuya iti plasa ti Vigan ti
pannakapapatay ti bannuartayo nga Ilokana. Nagdir-i dagiti soldado a
kastila iti pannakapugsat ti biag ti henerala babaen iti garote. Natay
ni Gabriela a mangilablaban ti panagwaywayas ti pagiliantayo a
Filipinas kadagiti nadangkok a taga Espanya. Manipud idin,
nagsasarunon dagiti panagalsa dagiti kakailiantayo a Filipino kontra
iti turay dagiti mananggundaway a gangannaet.
Asinno ngata kadatayo ti makaitured iti kas ti inaramid ni Gabriela
Silang a nangibuis iti bukodna a biag, nainget a nangsupiat iti
baribar a panangituray kadatayo dagiti mananggulib a Kastila? Tapno
laeng maragpattayo iti panagwaywayas, maaddaan panagraem, natalna ken
addaan kalinteganna nga umili iti bukodna a pagilian? Siak, sika ken
datay amin! Kabaelantayo ti agkaykaysa a makibiang, mangitakder iti
kalintegan ken mangpugipog kadagiti mananggundaway ken kunniber nga
agserserbi iti turay iti pagilian. Ta isuda dagita dagiti kabarbaro a
‘Kastila’ iti agdama a panawen!
• naadaw kadagiti adu a naimaldit a pakasaritaan ti biagna iti
nadumaduma a website.!
Friends of Abra
101 National Road
Tayum, Abra
Philippines


text:
1949
Ti 1949 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Sabado iti kalendario a Gregoriano.
Dagiti linaon
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Marso[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 19 – Valery Leontiev, Ruso a kumakanta
Abril[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 20 – Jessica Lange, Amerikana nga aktres
Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hunio 15 – Jim Varney, Amerikano nga aktor (pimmusay 2000)
- Hunio 22 – Meryl Streep, Amerikana nga aktres
Hulio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hulio 6 – Noli de Castro, maika-12 a Bise Presidente ti Filipinas
Nobiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nobiembre 8 – Bonnie Raitt, Amerikana a kumakanta ken gitarista
Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Disiembre 4 – Jeff Bridges, Amerikano nga aktor
- Disiembre 25 – Sissy Spacek, Amerikana nga aktres
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Abril[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 15 – Wallace Beery, Amerikano nga aktor (naipasngay 1885)


text:
Hesse
Ti Hesse /ˈhɛs/ wenno Hessia (Aleman: Hessen [ˈhɛsən], Hesse a dialekto: Hesse [ˈhɛzə]) ket kultural a rehion ti Alemania ken nagan ti estado ti Alemania.
- Ti kultural a rehion ti Hesse ket mangiraman ti Estado ti Hesse ken ti lugar a tinawtawagan ti Rhenish Hesse (Rheinhessen) iti kaarrubana nga estado ti Renania-Palatinado . Ti kaduogan a siudad ti kultural a rehion ti Hesse, Mainz, ket adda idiay Rhenish Hesse.
- Ti Estado ti Hesse (Aleman: Land Hessen, literal a kaibuksilan ti "Pagilian ti Hesse") ket paset ti dakdakkel a kultural a rehion. Daytoy ket adda ti kalawa iti 21,110 km2 (8,150 sq mi) ken gangani a sumurok ti innem a riwriw nga agtataeng. Ti kapitoliona ket ti Wiesbaden. Ti kadakkelan a siudad ti Hesse ket ti Frankfurt am Main.
Ti nagan a "Hesse" ket nagtaud manipud ti Hesse a dialekto. Ti sabali pay a nagan a "Hessia" ket nagtaud manipud ti mediebal a Latin ti Hassia. Ti Aleman a termino a Hessen ket inus-usar babaen ti Europeano a Komision gapu kadagit annurotenda a saan nga ipatarus dagiti nagnagan ti rehion (parapo 1.31 & 1.35).[4] Ti termino a "Hesse" ket nanunpalan a nagtaud manipuds ti Hermaniko a tribu a tinawtawagan ti Chatti, a nagtataeng iti rehion idi umuna a siglo B.C.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Bevölkerung der hessischen Gemeinden". Hessisches Statistisches Landesamt (iti Aleman). Agosto 2016.
- ^ https://www.helaba.de/en/DieHelaba/MaerkteUndAnalysen/ResearchUndVolkswirtschaft/Bundeslaender/Downloads/20140402-ZahlenundFakten.pdf
- ^ "State population". Portal of the Federal Statistics Office Germany (iti Aleman). Naala idi 2014-03-27.
- ^ Pagsurotan ti Inggles nga Estilo ti Europeano a Komision, http://ec.europa.eu/translation/writing/style_guides/english/style_guide_en.pdf
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Hesse iti Wikimedia Commons
- Opisial a Portal ti gobierno
- Wiki a maipanggep ti Hesse iti pagsasao a Hesse
- "Hesse". Katoliko nga Ensiklopedia.


text:
Qing a Dinastia
ᡤᡠᡵᡠᠨ
Ti Qing a Dinastia, ken ti pay Imperio ti Nalatak a Qing wenno Nalatak a Qing, ket isu idi ti kinaudi nga imperial a dinastia ti Tsina, a nagturay manipud idi 1644 aginggana idi 1912 nga adda ti nabiit a, napaay a panagpabaro idi 1917. Daytoy ket sinakbayan idi babaen ti Ming a Dinastia ken sinaruno babaen ti Republika ti Tsina.
Ti dinastia ket binangon idi babaen ti Jurchen Aisin Gioro a sangkaputotan iti kontemporario a Amianan a daya a Tsina. Ti Aisin Gioro a daulo, a ni Nurhachi, nga isu idi ti immuna a basalo kadagiti Ming nga emperador, ket nangrugrugi a nangipagkaykaysa ti sangkaputotan a Jurchen idi naladaw a maikasangapulo ket innem a siglos. Babaen ti 1635, ti anak a lalaki ni Nurhachi a ni Hong Taiji ket mabalinda nga agtunton a pinagtitiponda ti maysa ken nagkaykaysa a tattao a Manchu ken nagrugrugida a nagpilpilit ti Ming a rummuar ti Liaoning idiay akin-abagatan a Manchuria. Idi 1644, ti Ming a kapitolio ti Beijing ket pinarukma idi babaen ti rebolto dagiti agtaltalon nga indauloan babaen ni Li Zicheng, ti dati nga opisial ti menor a Ming a nagbalin a daulo ti rebolto dagiti agtaltalon, nga idin ket nagirangarang ti Shun a dinastia. Ti kinaudi a nagturay ti Ming , ti Emperador Chongzhen, ket nagpakamatay idi natnag ti siudad. Idi napan ni Li Zicheng a simmuppiat ti Ming a heneral a ni Wu Sangui, ti naudi ket nakikadu a kadagiti Manchu ken linukatanda ti Bessang Shanhai kadagiti buyot ti Manchuria. Babaen ni Prinsipe Dorgon, nangagawda ti panagtengngel ti Beijing ken pinapanawda ni nabiit a Shun a Dinastia ni Li Zicheng . Ti kompleto a pasipikasion ti Tsina ket nagun-od idi agarup a 1683 babaen ni Emperador Kangxi.
Kadagiti napalabas a panawen ti panagturayan, ti Qing ket nagbalin nga adu a naitiptipon ti Insika kultura. Dagiti imperial a pangsubok ket nagtultuloy ken dagiti sibil a katulong ti Han ket nangimatmaton ti imperio a kinadduaan dagiti Manchu. Ti Qing ket nakaabot ti kangato ti babaen ti panagturay ni Emperador Qianlong idi maikasangapulo ket walo a siglo, a nagpadpadakkel ti labes kadagiti kasakbayan ken kinaudi a pagbeddengan ti Tsina. Ti imperial a kinadaksan ket inpakpakita babaen ti ministro a ni Heshen ken dagiti serie ti rebelion, dagiti masna a didigra, ken dagiti pannakaabak kadagiti gubat kadagiti bileg ti Europeano ket nagpakapsot ti Qing idi las-ud ti maikasangapulo ket siam a siglo. "Dagiti Di Agpapada a Tulag" ket nangited para iti Ekstrateritorialidad ken nagikkata kadagiti dakkel a luglugar dagiti tulagan a puerto manipud ti Insika kinaturay. Ti gobierno ket nagpadas ti panagpabaro idi las-ud ti Tignay ti Bukod a Panagpapigsa idi naladaw a maika-19 a siglo ket nakaiyeg laeng kadagiti bassit a nagbanagan. Ti panakaabak ti Umuna a Sino-Hapon a Gubat ti 1894–1895 ket isu ti taudan para iti gobierno ti Qing government ken ti nagbanagan ket nangipakpakita a ti reporma ket nangpabaro unay ti Hapon manipud ti Meiji Panagpabaro manen idi 1867,a naisangsangayan no maipada iti Tignay ti Bukod a Panagpapigsa idiay Tsina.
Ti 1911 a Wuchang a Yaalsa iti Baro a Buyot ket nangipatingga iti pannakatuang kenni emperatris Dowager Longyu ken ti kayyanak a Puyi idi Pebrero12, 1912. Uray pay no ti panakairangarang ti Republika ti Tsina, dagiti heneral ket nagtultuloyda a naglalaban para kadagiti simmarsaruno a dekada idi las-ud ti Apo ti Gubat a Panawen. Ti Puyi ket nabiit idi a naipasubli ti bilegna idiay Beijing babaen ti Zhang Xun idi Hulio 1917, ken idiay Manchukuo babaen ti Haponidi baetan ti 1932 ken 1945.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Samuel Wells Williams (1848). Ti Tengnga a pagarian: ti panagsukimat ti ... Insik nga imperio ken dagiti agtataeng... 1 (1 nga ed.). New York: Wiley & Putnam. p. 489.
- ^ Mark C. Elliott. Ti Manchu a Dalan: Dagiti walo a Wagayway ken Etniko a Identidad iti Naladaw nga Imperial a Tsina. Stanford, CA: Unibersidad ti Stanford a Pagmalditan, 2001. pp. 290-291.[1]
- ^ Turchin, Peter; Adams, Jonathan M.; Hall, Thomas D (Disiembre 2006). "Daya-Laud nga Orientasion dagiti Naipakasaritaan nga Imperio" (PDF). panagsukimat ti Warnakan a sistema ti lubong. 12 (2): 219–229. ISSN 1076–156x Kitaen ti pateg ti
|issn=(tulong). Naala idi 12 Agosto 2010.
Dagiti taudan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Bartlett, Beatrice S. Dagiti Monarkia ken Ministro: Ti Nalatak a onsilo idiay Mid-Ch'ing Tsina, 1723–1820, Berkeley ken Los Angeles: Unibersidad ti California a Pagmalditan, 1991. ISBN 978-0-520-06591-8.
- Ebrey, Patricia. Insik a Sibilisasion: Ti Taudan alibro (maika-2 nga edision), New York: Simon ken Schuster, 1993. ISBN 978-0-02-908752-7.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Cotterell, Arthur. (2007). Dagiti Imperial a Kapitolio ti Tsina - Ti Uneg a Pakaimatangan ti Nainlangitan nga Imperio. Londres: Pimlico. 304 pampanid. ISBN 978-1-84595-009-5.
- Elliot, Mark C. (2001). Ti Manchu a Dalan: Dagiti Walo a Wagayway ken Etniko nga Identidad ti Naladaw nga Imperial a Tsina. Stanford, CA: Unibersidad ti Stanford a Pagmalditan.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Qing a Dinastia iti Wikimedia Commons
- Paset dagiti Ming ken Qing a dinastia ti "Populasion ti Tsina: Dagiti Mabasbasa ken Mapmapa." Naala idi 2008-11-10.


text:
Gresia
Ti Gresia (iti Griego: Eλλάδa, daan a forma: Eλλάς, Hellas), nga opisial a maawagan iti Helenika a Republika (Griego: Eλλnvιkή Anuokpatίa, Ellinikí Dimokratía), ket maysa a pagilian iti umabagatan nga Europa iti murdong ti Peninsula ti Balkan. Kabeddengna dagiti pagilian ti Bulgaria, ti Republika ti Macedonia, ken Albania iti amianan, ken ti Turkia iti daya. Adda met iti daya ti Gresia ti Baybay Eheo, ken ti Baybay Honiko ken Baybay Mediteraneo iti laud ken abagatan. Maibilbilang kas indayon ti Lumaud a sibilisasion ken ti nakaipasngayan ti demokrasia, ti Gresia ket addaan iti atiddog ken nabaknang a pakasaritaan ket ti kulturana ket nangimpluensia iti Europa, Amianan nga Aprika, ken ti Tengnga a Daya.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Gresia iti Wikimedia Commons
- Gresia
- Dagiti adda ti dua a kontinente a pagilian
- Dagiti pagilian ti Baybay Mediteraneo
- Dagiti pagillian ti Daya a Mediteraneo
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti NATO
- Dagiti estado a kameng ti Konsilo ti Europa
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Europa
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1821


text:
Mahatma Gandhi
Ni Mohandas Karamchand Gandhi (maibalikas: [ˈmoːɦənd̪aːs ˈkərəmtʃənd̪ ˈɡaːnd̪ʱi]; 2 Oktubre 1869[1] – 30 Enero 1948), kadawyan nga ammo a kas ni Mahatma Gandhi, ket isu idi ti preeminente a daulo iti Indiano a nationalismo iti tinurayan ti Britaniko nga India. A nagar-aramat kadagiti di-naranggas a sibil a di-panagtungpal, ni Gandhi ket indauloanna ti India ti panakawayawaya ken nagparegget kadagiti tignay para iti di-naranggas, dagiit sibil a karbengan ken panakawayawaya iti ballasiw ti sangalubongan.[2][3]
Isu ket anak ti nagato nga opisial iti gobierno, ni Gandhi ket naipasngay ken dimmakkel iti maysa a Hindu Bania a komunidad idiay aplaya ti Gujarat, ken nagadal ti linteg idiay Londres. Ni Gandhi ket nagbalin a nalatak babaen ti pannakilabanna para kadagiti karbengan a sibil dagiti Indiano a Muslim ken Hindu Idiay Abagatan nga Aprika, a nagaramat kadagiti pinarang-ayna a wagas iti di-naranggas a sibil a di-panagtungpal. Isu ket nagsubli idiay India idi 1915, isu ket nangirugi a nagurnos kadagiti agtaltalon tapno agsuppiatda kadagiti adu unay a panag-buis kadagiti dagdaga. Isu ket nabayagen a sumupsupiat iti "komunalismo" ( a kas iti panagibatay ti politika iti relihion) isu ket nawatiwat a gimmay-at kadagiti amin a grupo ti relihion. Isu ket nagbalin a daulo dagiti Muslim a nagprotesta ti agapapday a kasasaad iti Kalipato. Isu ket nagidaulo ti Nailian a Kongreso ti India idi 1921, ni Gandhi ket nangidaulo kadagiti dagup ti pagilian a kampania para iti panag-namay ti kinapanglaw, nangipadakkel kadagiti karbengan ti babbai, isu ket nangipatakder kadagiti pagtutunosan dagiti relihion ken etniko, nangipasardeng ti di-panakasagid, nagpaadu ti bukod a panagtalek ti ekonomia, ken ti ngato ti amain a naibaga ti panaggun-od ti Swaraj—ti panakawayawaya ti India manipud iti Britaniko a panagturay.
Ni Gandhi ket nangidaulo kadagiti Indiano iti panagprotesta ti nailian a panagbuis ti asin nga adda ti 400 km (250 mi) a Martsa ti Asin a Dandi idi 1930, ken kalpasan daytoy ti panagtunton iti Britako nga Ikalusay ti India idi 1942, idi panawen ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat. Naibalod isuna para iti daytoy ken dagiti dadduma pay a politiko a basol nga inaramidna kadagiti napalabas a panawen. Ni Gandhi ket nagbirbiruk kadagiti panagsanay ti di-naranggas ken kinapudno kadagiti amin a kasasaad, ken mangipatakder a dagiti dadduma atao ket kastoy met ti aramidenda. Nasirmatana a dagiti purok ket isu dagitoy ti bugas iti pudno nga India ken nagparang-ay ti kinabukodan a panagnamay; isu ket saan a nagsuporta kadgiti programa ti industrilisasion ti disipulona a ni Jawaharlal Nehru. Isu ket nalanay a nagbiag iti maysa a nanamay a pagtaengan a komunidad ken nagkawes kadagiti tinawtawid ti India a dhoti ken mantilia, a nalaga iti sag-ut ken naimanbi ti ima iti maysa a charkha. Ti kasupiatna ti politika a ni Winston Churchill ket sinusuronna a kas ti "gudua a labus a pakir."[4] Isu ket maysa a naruknoy a mangmangan laeng ti dinegdeng, ken nagaramid kadagiti atiddog a panagayuno a kas ti pamay-an ti kinabukodan a panagpapuro ken politika a panagpagaraw.
Kadagiti kinaudi a tawenna, isu ket saan a naragsakan para iti panagbingay iti India, ni Gandhi ket nagobra a mangipasardeng kadagiti panagpipinnatay a nagbaetan dagiti Muslims ken dagiti Hindu ken Sikh a simron idiay nagbeddengan ti lugar a nagbaetan ti India ken Pakistan. Isu ket napatay idi 30 Enero 1948 babaen ti maysa a Hindu nationalista a pimmanunot a ni Gandhi ket magipagrikna unay kadagiti Muslim ti India. Ti Enero 30 ket napalpaliiw a kas ti Aldaw ti Martir idiay India. Ti pammadayaw a Mahatma (Sanskrit: mahāt̪mā wenno "Nalatak a Kararua", ket naipakat kaniana idi 1914.[5] Idiay India isu ket tinawtawagan pay a ti Bapu (Gujarati: bāpuː wenno "Ama"). Isu ket ammo idiay India a kas ti Ama iti Pagilian;[6] ti kasangayna iti 2 Oktubre, ket nailaglagipan idiay a kas ti Gandhi Jayanti, daytoy ket maysa a nailian a piesta, ken ti sangalubongan akas ti Internasional nga Aldaw iti Di-Naranggas. Ti pilosopia ni Gandhi ket saan a teoretiko ngem daytoy ket maysa a pragmatismo, a daytoy ket ti, ti panagsanay kadagiti bukodna a prinsipio iti agdama a panawen. No damagen nga agited ti mensahe kadagiti tattao, isu ket agsungbat a, "Ti biagko ket isu ti mensahek."[7]
Nasapa a biag[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Mohandas Karamchand Gandhi[8] ket naipasngay idi 2 Oktubre 1869[1] idiay Porbandar, ti maysa nga aplaya nga ili nga idi ket paset iti Bombay a Presidensia, Britaniko nga India.[9] Isu ket naipasngay idiay puonan a pagtaenganna, nga ammo tattan a kas ti Kirti Mandir.[10] Ti amana, ni Karamchand Gandhi (1822–1885), a naipagtagikua ti Hindu a komunidad ti Modh, ket nagserbi a kas ti diwan (nagato nga opisial) iti Porbander nga estado, ti maysa abassit a naprinsipe nga estado idiay Ahensia ti Kathiawar iti Britaniko nga India.[10][11] Ni apongna ket ni Uttamchand Gandhi, a natawtawagan pay a ni Utta Gandhi.[10] Ti inana, ni Putlibai, a nanipud idiay Pranami a komunidad ti Vaishnava, ket isu ti maikapat nga asawa ni Karamchand, dagiti tallo nga immuna nga assawana ket pimmusayda iti panagpasngay.[12] Ti Jain a kapanunotan ket napigsa a nakaimpluensia kenni Gandhi a naisangsangyan babaen ti inana nga isu ket maysa a napasnek a Jain.[13][14]
Dagiti Indiano a klasiko, a naipangpangruna dagiti sarita ni Shravana ken ari Harishchandra, ket adda dagitoy ti nalatak a impakto kenni Gandhi idi isu ket maysa nga ubing. Iti bukodna nga autobiograpia, inakuna a dagitoy ket nakabati kadagiti saan a maikkat a kapanunutan iti biukodna a panunot. Nga isu ket nagsurat ti: "Nagayuyang kaniak ken tinultuladko a siak ket ni Harishchandra asaankona mabilang." Ti nasapa a bukod a panakainaganan ni Gandhi kadagiti kinapudno ken ayat a kas dagitoy ti kangatuan a pateg ket masurot kadagitoy nga epiko a karakter.[15][16]
Idi Mayo 1883, ti agtawen ti 13 a Mohandas ket naiyasawa tiagtawen ti 14 a ni Kasturbai Makhanji (ti umuna anaganna ket kadawyan a naipababab ti "Kasturba", ken ti nadungdungngo a "Ba") iti maysa a naurnos nga ubing a panagasawa, segun kadagiti ugali iti dayta a rehion.[17] Iti daytoy a pamay-an, isu ket nakapukaw ti maysa atawen a panagbasa.[18] Recalling the day of their marriage, a kinunana a maysa idi ket, "Nga awan ti ammomi a panggep ti panagasawa, para iti kaniami daytoy ket kasla ti agkawkawes ti baro a bado, mangmangan kadagiti nasam-it ken ken agay-ayayam kadagiti kabagianmi." Nupay kasta, a kas idi ti agdakor a tinawtawid, ti katutubo a babai a makiasawa ket nasken nga agnanayonnga agnaed idiay balay ti inana, ken adaywanna ti asawana.[19] Idi 1885, idi ni Gandhi ket agtawen ti 15, ti immuna nga anakda ket naipasngay, nge isu ket nagbiag laeng iti mano nga aldaw. Ti ama ni Gandhi, a ni Karamchand Gandhi, ket pimmusay pay idi rugi dayta a tawen.[20]
Ni Mohandas ken Kasturba ken nagannakda ti uppat, amin ket lallaki: ni Harilal, ket naipasngay idi 1888; ni Manilal, ket naipasngay idi 1892; ni Ramdas, ket naipasngay idi 1897; ken ni Devdas, a naipasngay idi 1900.[17] Iti tengnga a pagadalanna idiay Porbandar ken ti nagato a pagadalanna idiay Rajkot, ni Gandhi ket saan unay a nasaririt nga estudiante. Isu ket saan a similsileng iti panagdal wenno ti panagay-ayam. Maysa kadagiti termino a reporta ket nagigatad kaniana a kas "nalaing iti Inggles, nasayaat met iti Aritmetika ken nakapsot iti Heograpia; nasingpet, ken saan a nasayaat ti panagsuratna." Naipasana ti matrikulasion a panag-eksamen idiay Kolehio ti Samaldas College idiay Bhavnagar, Gujarat, a narigrigatan met iid. Ti pamilia ni Gandhi ket kinayatda iidi nga isuna ket agbalin a barrister gapu ta sumayaat ti prospekto a mangsaruno ti puesto ti amana.[21] Idi 1926 ni Manilal Gandhi ket nagiyebkas ti essemna a mangasawa kenni Fatima Gool anak a babai ti maysa a Muslim a Negosiante idiay Abagatan nga Aprika. Ni Gandhi ket napigsa a nagbalakad a saana kayat daytoy, a nagbalballaag a daytoy ket kasupadi nga aramid ken nakaro a makadadael ti karrer ni Manilal. Ti anakna ket saana asinurot daytoy a panunot.[22]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c Gandhi, Rajmohan (2006), pg 1-3.
- ^ Pilisuk ken Nagler (2011), pg 306-307.
- ^ "Mohandas Gandhi (1869–1948)".
- ^ Richard Toye (2010). Imperio ni Churchill: Ti Lubong a Nagaramid Kaniana ken ti Lubong nga Inaramidna. Macmillan. p. 176-7.
- ^ Gandhi, Rajmohan (2006), Gandhi: ti lalaki, dagiti tattaona, ken ti imperio, Unibersidad iti California a Pagmalditan, p. 172 Inadaw a sinao: "Dagitipanagtawag idiay Durban ken Verulam ket mangitudo kenni Gandhi a kas maysa a 'Mahatma', 'nalatak a kararua'. Isu ket nasirmata kas maysa a nalatak a kararua gapu ta isu ket nangpatakder kadagiti gapuana dagiti napanglaw. (p 172)"
- ^ Markovits, Claude (2006). Un-Gandhian Gandhi. Permanente a Nangisit. p. 59. ISBN 978-81-7824-155-5.
- ^ Douglas Allen (2008). Ti Pilosopia ni Mahatma Gandhi para iti Duapulo ket Maysa a Siglo. Lexington Books. p. 34.
- ^ Todd ken Marty (2012), pg 8. Ti nagan a Gandhi ket kayatna a sawen ket ti "tiendero", ngem ti ama ni Mohandas ken ti apongna ket politikoda ken saanda a tiendero.
- ^ Miller (2002), pg 9.
- ^ a b c Majumudar (2005), pg 27, 28.
- ^ Schouten (2008), pg 132.
- ^ Tendulkar (1951).
- ^ Singh, Savita; Misra, Bharati (2005). Alternatibo a Gandhi (tomo. 2 : Di-naranggas-A-Maararamid). Concept Publishing Company. p. 110. ISBN 978-81-8069-124-9.
- ^ Sannuti (2010).
- ^ Sorokin (2002), pg 169.
- ^ Rudolph ken Rudolph (1983), pg 48.
- ^ a b Mohanty (2011).
- ^ Gandhi, (1940). Chapter "At the High School".
- ^ Gandhi, (1940). Chapter "Playing the Husband".
- ^ Gandhi, (1940). Chapter "Ti Ipupusay ti Amak ken ken ti Doble a Panagbabainko".
- ^ Gandhi, (1940). Chapter "Panagisagana para iti Inglatera".
- ^ Gandhi (1990) p 304-5
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Mahatma Gandhi iti Wikimedia Commons
- Kitaen ti Mahatma Gandhi iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (iti Ingles)
- Obra ni Mahatma Gandhi iti Proyekto Gutenberg
- Dagiti obra babaen wenno maipanggep iti Mahatma Gandhi iti Internet Archive


text:
Pannakiasawa
Ti pannakiasawa wenno panagkallaysa ket isu ti sosial a panagkaykaysa wenno nainkalintegan a kontrata a baetan ti tattao a tinawtawagan ti agassawa a mangibangaon kadagiti karbenagan ken rebbengan a baetan dagiti agassawa ken dagiti annakda, ken ti baetan dagiti agassawa ken dagiti nakaikamanganda.[1] Ti pannkaipalplawag ti pannakiasawa ket agdumaduma segun kadagiti nadumaduma a kultura, ngem kadawyan patakder iti interpersonal a pannakikabagian, a kadawyan a nadekket ken seksual, ket naitunosan. No nalawlawa pay a maipalplawag daytoy, ti pannakiasawa ket naikedleddeng a kultural nga unibersal. Kadagiti kaaduan a kultura, ti pannakiasawa maingayed iti maysa a seremonia ti panagkasar. Kadagiti termino iti nainkalintegan a panagbigbig, kaaduan kadagitinaturay nga estado ken dagiti dadduma pay a katurayan ket mangipatinggada ti pannakiasawa iti dua a sungani a sekso wenno dua a tao iti sungani a lalaki wenno babai iti henero a binario, ken ti bumasbassiten a bilang kadagitoy ket mangipalubos ti polihinia, dagiti ubbing a pannakiasawa, ken dagiti napilit a panakiasawa. Kadagiti moderno apanawen, adda dagiti umad-adu a bilang dagiti pagilian ken dadduma pay katurayan ket nagikkatada kadagiti panagiparit iti ken nangibangonda ti nainkalintegan a panagbigbig para iti agpada iti sekso a panakiasawa, sabali a puli a panakiasawa, ken sabali a pammati apannakiasawa. Kadagiti sabali a kultura, ti pannakiasawa ket naitaltalek wenno nasken sakbay iti aniaman a seksual a pannakitignay.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Haviland, William A.; Prins, Harald E. L.; McBride, Bunny; Walrath, Dana (2011). Kultural nga Antropolohia: Ti Naintaoan a karit (Maika-13 nga ed.). Cengage Learning. ISBN 978-0-495-81178-7. "Ti saan nga etnosentriko a panakaipalplawag iti pannakiasawa ket isu ti kultural a lagdaan a panagkaykaysa a baetan ti dua wenno ad-adu a tattao a mangibangon ti naisangayan a karbengan ken rebbeng a baetan ti tattao, ti baetanda ken dagiti annakada, ken ti baetanda ken dagiti nakaikamanganda."
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Pannakiasawa iti Wikimedia Commons
- Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Pannakiasawa iti Wikiquote (iti Ingles)
- Dagiti Ritu ti Aprikano a Pannakiasawa


text:
Pannakairuam
Ti pannakairuam ket isu ti agtultuloy a panagusar iti mangbaliw ti panagwa a sustansia wenno panagkukua urayno adda dagiti saan a nasayaat a pagbanagan,[1] wenno maysa a neurolohiko a pannkarebkas a pangiturongan kadagiti kastoy a panagkukua .[2]
Dagiti pannkairuam ket mabalin a mangiran ti, ngem saan a limitado iti, panagabuso ti druga, panagabuso ti panagwatwat, panagabuso ti makan, panagabuso ti sekso, panagabuso ti kompiuter, ken panagsugal. Dagiti klasiko a pakailasinan ti pannakairuam ket mairaman ti di-nasayaat a panagtengngel kadagiti sustansia wenno panagkukua, panagikaskaso laeng kadagiti sustansia wenno panagkukua, panagtultuloy a panagusar urayno adda dagiti madi a pagbanagan, ken panaglibak.[3] Dagiti ruam ken tabas a mainaig iti pannkairuam ket kadawyan a mailasin babaen ti dagus a gratipikasion (nabiit ti bayagna a gunguna), a mairaman ti natatak a makapasakit a pagbanagan (agbayag a pagbanagan).[4]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Angres DH, Bettinardi-Angres K (Oktubre 2008). "Ti sakit iti pannakairuam: dagiti taudan, agas, ken panagimbag". Dis Mon. 54 (10): 696–721. doi:10.1016/j.disamonth.2008.07.002. PMID 18790142.
- ^ Amerikano a Kagimongan para iti Pannakairuam a Medisina (2012). "Panagilawlawag ti Pannkairuam".
- ^ Morse RM, Flavin DK (Agosto 1992). "Ti panangilawlawag ti alkoholismo. Ti Nagtipon a Komiet iti Nailian a Konseho iti Alkoholismo ken Panagtalek iti Druga ken ti Amerikano a Kagimongan iti Panagsanay a Medisina tapno Agadal ti Panagilawlawag ken Kammasapulan para iti Panagsukimat ti Puon ti Sakit iti Alkoholismo". JAMA. 268 (8): 1012–4. doi:10.1001/jama.1992.03490080086030. PMID 1501306.
- ^ Marlatt GA; Baer JS; Donovan DM; Kivlahan DR (1988). "Dagiti panangkukua ti pannakairuam: etiolohia ken agas". Annu Rev Psychol. 39: 223–52. doi:10.1146/annurev.ps.39.020188.001255. PMID 3278676.


text:
Guyana
Nagsasabtan: 5°00′N 58°45′W / 5°N 58.75°W
Ti Guyana (i/ɡaɪˈænə/ gy-AN-ə),[6] ket opisial a ti Ko-operatibo a Republika iti Guyana[1] ken dati a kolonia iti Britaniko a Guiana, ket maysa a naturay nga estado idiay akin-amianan nga aplaya iti Abagatan nga Amerika a maipapan ti kultura a paset iti Anglopona a Karibe. Ti Guyana ket dati idi a kolonia dagiti Olandes ken, kadagiti sumakbay a 200 tawtawen, ti Britaniko. Is-isu laeng ti estado iti Mankomunidad dagiti Pagilian nga adda iti kangrunaan a daga ti Abagatan nga Amerika, ken is-isu pay ti adda iti subkontinente a ti Ingles ket isu ti opisial a pagsasao. Maysa daytoy kadagiti pagilian ti Karibe a saan nga isla. Daytoy ket kameng pay ti Karibe a Komunidad (CARICOM), a naikuartel ti sekretariona idiay kapitolio ti Guyana, ti Georgetown. Ti Guyana ket nakagun-od ti panagwaywayas manipud ti Nagkaykaysa a Pagarian idi 26 Mayo 1966, ken nagbalin a republika idi 23 Pebrero 1970. Idi 2008, ti pagilian ket timmipon iti Kappon dagiti Pagilian ti Abagatan nga Amerika a kas maysa a kameng a nangibangon.
Iti naipakasaritaan, ti rehion a naamammoan a kas ti "Guiana" wenno "Guyana" ket buklen ti dakkel a kalasag a masa ti daga idiay amianan iti Karayan Amazon ken daya iti Karayan Orinoco a naamammoan a kas ti "Daga iti adu a Dandanum". Iti naipakasaritaan ti Guyana ket buklen dagiti tallo nga Olandes a kolonia: ti Essequibo, Demerara, ken Berbice. Ti moderno a Guyana ket nabeddengan iti daya babaen ti Surinam, iti abagatan ken abagatan a laud babaen ti Brasil, iti laud babaen ti Venezuela, ken iti amianan babaen ti Taaw Atlantiko.
Iti 215,000 km2, ti Guyana ket isu ti maikatlo a kabassitan a nawaya nga estado iti kangrunaaan a daga ti Abagatan nga Amerika (kalpasan ti Uruguay ken Surinam). Ti populasionna ket agarup a 770,000.
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti nagan a "Guyana" ket naala manipud ti Guiana, ti kasisigud a nagan para iti rehion a tattan ket mangiraman ti Guyana, Surinam, Pranses a Guiana, ken dagiti paset ti Venezuela ken Brasil. Segun ti Ingles a Diksionario ti Oxford, ti nagan ket nagtaud manipud ti Ameriko Indiano a balikas a kayatna saoen ket "daga iti adu a dandanum".
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b "Parlamento iti Ko-operatibo a Republika iti Guyana". Parliament.gov.gy. 2012-02-16. Naala idi 2012-03-04.
- ^ a b "The World Factbook: Guyana". CIA. Naala idi 2009-10-18.
- ^ a b 2002 a Senso Ti Guyana Opisina dagiti Estadistiko – Guyana. Naala idi 25 Hunio 2009.
- ^ a b c d "Guyana". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 2012-04-18.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ Maibalikasan pay a /ɡaɪˈɑːnə/ gy-AH-nə, /ɡiˈænə/, ken /ɡiˈɑːnə/.[1]
- Guyana
- Dagiti pagilian ti Abagatan nga Amerika
- Dagiti pagilian ti Karibe
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti estado a kameng ti Komunidad ti Karibe
- Dagiti republika
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti dati a kolonia ti Ingles
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ingles
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1966
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Pagpagilian ti Abagatan nga Amerika
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti mankomunidad a republika


text:
1996
Ti 1996 ket maysa a bisiesto a tawen a nangrugi iti aldaw ti Lunes iti kalendario a Gregoriano.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Enero 28 – Joseph Brodsky, naiyanak a Ruso a mannaniw, Premio Nobel a laureado (naipasngay 1940)
- Pebrero 2 – Gene Kelly, Amerikano nga aktor (naipasngay 1912)
- Abril 6 – Greer Garson, Ingles nga aktres (naipasngay 1904)
- Hulio 30 – Claudette Colbert, Pranses-Amerikana nga aktres (naipasngay 1903)
- Septiembre 17 – Spiro Agnew, maika-39 a Bise Presidente ti Estados Unidos (naipasngay 1918)
- Disiembre 19 – Marcello Mastroianni, Italiano nga aktor (naipasngay 1924)


text:
18 thoughts on “Sagunto Star v2 pages 3 and 4”
-
Anonymous
Wow, look at those old pics. Tarake met gayam ni uncle Joseph huh….. Thats my uncle….
delores↓
-
eva
hahhahaha! so cute and wow ania nga month and year nga issue daytoy manen sis? I remember uncle tony abenoja he was so good and so protective kaniak during my junior / Senior high nagsingpet isu na ken so cool how is he now diak man la nadamdamag no adda asawa nan, So with uncle Joseph How are you? Ay na Janet tawagam manen ta ibagam nga bisitaen na toy blog haven’t heard from him yet ask mo no muzta ni Mr. vallarta during his Saudi Days. kasla nga saan nga ni Carol dayta? da Emma and Divina I know them classmate ko diay waig idi and of course ni Babot saan ka nga taga Sagunto no dim amammo ni Babot wow nice sharing those faces makapalagip ti napalabas.↓
-
Anonymous
TI PASTOR
ket kasla maysa a pastor
ti nuang, mangiturong ti dalan.
ket kas iguyod na dayta tali
ta ngusom, kitaem met ta
pagpagnaam, ta dalan nga
makita ti pastor, nawaya,
napatag, di kan to maitulid
no tungpalem ta tunggal
instruksyon, bugkaw na
nga inaldaw.
ket kas maysa a nuang
nga nasingpet, nabaked
adut kabaelam, patgen daka
ti pastor, uray mangsaplit,
ta kudil mo a napuskol,
digusen dakan to met laeng,
eskobaen ta likod mo,
ikkan ti shampoo nga
“Gee ur heyr ismels teripik”
ta bumanglo ka nga mapan
makigimong inton domingo.
ket kas pastor ti kalding,
iwayway daka dita
“grin pastyur” ta taltalon
tapno indakan to met
gatasan ti presko
nga gatas mo, inton
renobasyon ti kapilya yo
(hehehe).
ket uray man nagwapo
wenno kagapuan dayta
pastor yo ta tengnga,
laud wenno daya,
dyay to met laeng leksyon,
naayat a sermon, ti kunkunana
ti ingka panunuten
no inka aginana.
ket inkay kadi sinaludsod
uray maysa beses no mayat
met laeng ti salun-at na?
inkay met kadi inikkan ti
tulong a namnama no adda
parikot ti pamilya na?
ti pastor met ket tao,
adda kasapulan na, adda
pamilya nga inna taraknen
nayon ti dakkel nga pamilya
ti Apo, maparigat no awan
uray isem nga inka ipurwak
no inna kasapulan.
no syak ti pastor,
syak koman ti karagsakan
toy lubong ta napusaksak
ti biag, napilpili ak!
ta uray managbasol idi
dyay pusok itatta
ti baro a namnama….
apo lakay
aguray kayo, no padi sa
maymayat ta uray mano nga
sermon ti maysa nga aldaw
kanayon ti syat na, hmmmn….↓
-
eva
umay kayo man met ngamin ditoy ag comment ta ni apo lakzzz ket mayat ti kunkunana pammalagip kadagiti Papastor nga mangay aywan ti Iglesia nga binangon Ni JC. Ken kitaen yo ta saan laeng nga ni Pastor ti mangan uray pay dagiti kakadua na nga katrabahuan met ti uneg ti kapilya laglagipen yo met.↓
-
Romelia
ayna, dagita met aya nga lang langa nagtataraki ket kin nagpipintas. At least adda latta met ti pakakitaan dagidti naglabas.Yeah I think l do remember Uncle Joseph at this picture. During his days in Iraq he was there during the war of Iran and Iraq it was late ’70. Simmanpet nga bigla after few months there. For God’s help he was safe and alive.God Bless.
“The oridinal Bagets”, this was taken in Tagudin Ilocos Sur during the NCLConference. I was the youngest in the group.I did enjoy the conference in TagudinI.S.Naglalaing da nga abasketball apo kin nalaing pay nga agkanta.↓
-
jb
Hi mnang evz, nag guapo latta ni kel joseph! i will call him tomorrow and let him know! I told him about this site in fact i gave JL his daughter the web add, bka busy lang ni uncle, working too much cguro he he he..↓
-
Omom
Romelia, sino ti nalaing nga agkanta idi? Ibagam man ta padasen tayo nga dingen ti boces na diay Ksolo 🙂 Uray ni Cristy Pascua ket na stuck met isuna idi nagrugi ti 1st Gulf war ta adda met isuna diay idi…
Kmusta kayu amin ditoy.
~babot↓
-
Anonymous
OMG Janet I felt bad failure notice latta diay nagatiddog nga email ko for you hmmppp! thanks for getting in touch w/ kaka Joseph ay na ibagam nga saan unay agpabpabaknang narigaten hahahahha!
okay enjoy your day!
Evz↓
-
RM
HEY SAGUNTONIANS FIRST TIME I HAVE HEARD ABOUT THIS WEBSITE….ITS GREAT..KEEP THE GOOD WORK………..↓
-
babot
Thanks for dropping-by RM! Please come visit us again. We try to be inclusive and informative by posting stories about other kailians in Sison so come back again soon.↓
-
vilma and dorcas
alah, aglisekayo ta sumrek kami mit ng agina kakaisona ng ada ti tyimpo. nagpintas gayam ti agbasa ti damdamag nga aggapo kadagiti saguntonians nga kabangibang nga nasiones. itulutuloy yo ngarud eva,babot,jeannete,apo lakay ti agipakaammo ta adu ti padpadak nga para basa laeng.ket sooo happy to hear the song by mr.elmer biteng and daughter.keep up my friend,everyone s proud of u both.bareng saan nga agsadotitis toy typist nga dorcas ket maulitto manen ti chatmi .↓
-
Babot
Hi Aunty Vilma and Dorcas!
Hehehehe, imbag man ta imay kayo timmanaw uray man no naladaladaw kayon 🙂 Ay, agpapada kayo gayam kada mama nga kasapulan ti secretaria nga agbasa ti Sagunto Star aya? Hahahaha…OK Dorcas, please be patient with your mum, she might just learn to get on-line by herself one of these days….AND buy you a new one so she can use the one you have now. Hahaha…napasubo ni Aunty 🙂 Please come and chat with us again….↓
-
evz
Hello auntie Vilma and Small sis Dorcas at last nangngeg dakay met lang ken saan kay lang agbasbasa a agipadamag kay met hehehhe! missed you all!↓
-
nicole
hello saguntonians!sorry but it is my 1st tym to join this site.thanks to d “magnificent 4″4 making the saguntonians in touch.I hope that this will be d start of good communication and healthy relationship with our fellow saguntonians.take care to all and keep up!↓
-
AMYLYNE FLORES
(sungbat kn apo lakay maipanggep iti botos)
Wen apo lakay,siak man met ti agkuna
Apay ya ngata nga no eleksyon ket mabulag da
Gapun sa’t kaado ti waras,isut pakaulawan da
Ta di da pay panunutenen ti nagan nga isurat da
Nagpigsa la ket gaminen,sulisog ti kuarta
Sanga kilo nga bagas,noodles ken delata
Maysa nga dominggo nga abasto dayta
Ngem mano nga tawen panagsagaba,dayta ti sukat na
No sika Kulasa,inlakom ti botos mo
Ay pangaasim ta di kan to agrekreklamo
No tay opisyal din to agtrabaho
Ta binayadan na metten napateg nga botos mo
Ti imas na pay,ammom apo lakay?
Dagita naibutos nga isu ti agturay
Ay ta isuda pay ti mangparasay
Ti napintas nga namnama dagiti ayaten tayo nga barangay
Ali kaillian,daytoy ket palagip
No tatta nga botos ket di ka nagsirib
Daytoy ti kunak konting isip-isip
Ta din to ket masakbayan tayo ti in maiddep↓
-
AMYLYNE FLORES
Apo lakay apayen ta maganas ko metten
Ti mangiyebkas ti riknak babaen iti daniw
Dika dumdumlaw,apo agpalpaliiw
Palubusan dak ketdi,imbag la nga agas ti iliw
Idi kaubing ko kayat kon nga madanun
Iti lugar napintas,maawagan LONDON
Agkakaimas nga makan arigen di pay maukmon
Dagitoy ti adda ti panunot ko nga agdalu-daluyon
Adda ditoy kunada,palasyo iti reyna
Dakkel nga relo,Big Ben ti awag da
Adda pay London Bridge nga kuna ti kanta
Sirsiroken river Thames nga isu ti nalawa
Ngem ta siak ti isu ti adda ditoyen
Dagus nagrupanget,nag ngaryet ti ngipen
Pirmi ti lam-min na agpigerger amin
Diak pulos nalapdan,bagik ti nagkuyegyegen
Ngem ti pudno nga innak nakita
Ti agpayso nga rupa ken kasasaad da
Dagitoy kaillian nga immay nagubra
Narigat met gayam,pirmi pannakabannog da
Isu nga dakayo,nabati dita Pilipinas
Agawat ti kuarta,ay pirmi nga nag ganas
Panunuten yo ti sakripisyo ken rigat
Maikkan dakay laeng,napintas ken nagin awa nga biag↓
-
apo lakay
ay syay… amylyne, apok,
mangdadaniw ka gayam met, kas dyay apongmo….
ket napnapanamon, anya nga dalan inka singangon?
inkan pinanawan, tay ili tayon,
anya kadi aya’t, inka biruken,
biag a naimnas, nabendisyunan ngaruden,
addaan pamilya, bassit a kwarta
ngem tengnga ti liwliwa, ayat ken talna.
ayeeeeee, apayen, apayen, aya……
ket saan kadi nga dayta’t, intay sapsapulen
ti kaaduan nga kakabsat, saguntonian, aminen,
pamilya a naayat, trabaho a napeggat,
addaan ti kapya, inaldaw nga namnama…
no maminsan, mabulag ka ti sinnaag ti init
ta kumikita ka ta tengga, saan nga ta baba,
sabali’t makitam, ranyag nga makapasakit,
sabali latta’t kolor na, aglawlaw ta parit.
ngem nasayaat met, ta inkan innam-ammiris,
panagbiag ti kakabsat, agsagsagaba ta paris,
london man, tokyo, dubai, los angeles,
nga ti pirak saan kanayon a mapid-pidot,
no di ket sukat ti agarud-od a ling-et,
ken dayta panunot.
malagip ko dayta nga apongmo,
ti kinunana, kapintasan pay latta ti biag ta sagunto,
bassit nga ubra, panagsakay ken kalakian,
kitaem ta nalangton to, dayta bangkag mo,
kas dumakkel dagiti kaykayo ,ken kalding ta likudan yo,
pumuskol to metten dayta walet mo, ay ay kitaem to….
ngem ta napegges, angin ti lammin labas ti london bridge,
asideg ta flat mo, mapan ta trabaho,
oxford man, prince of wales, queensway ti turong mo,
awan makita, naisem nga rupa, napapardas amin a pagna,
kasla ka la al-alya, didaka makita,
maymaysa ka dita lubong a napilim itatta.
ay syay, sabali gayam, dayta a lubong mon,
dakkel a kwarta, dakkel met a sagaba,
nakissyan payen sa, ta respetomon,
aramidem amin, ta dimmadakkel ta kasapulamon…
kas ka la ni kalakian, wenno makina ta taltalon,
napigsa’t agdang, ag-guyguyod nga kanayon,
santo nalipatan dakan, sa awan ti ag balon,
kankanem ta sandwich mo, ta bus stop ta sango,
agtulo met ta luam, isu pay nga igop mo…
maymaysa ka sumango, inaldaw aldaw, apoko….
ket syak met, naglawlaw idi…
napan nagpadaya,laud, ken amianan,
ngem kas innak, agsubli ditoy pagilian,
innak nasarakan, biag a nagloryaan,
panagretiro ti numo, panagsubli ti baryo,
panagpagna nga ininayad, ta makitam ti pudno,
maangot mo ti rosas, makitam ti kolor,
maisublim ti awis, isem ti gagayyem,
agtugaw ta paraangan, agdingngeg ti miting,
ay na, ti pintas na, ti biag ti sagunto.
agawaam ti agurnong, kusto nga pirak,
tapno addan to, usarem ta bisnis nga kayat mo,
agsubli toy naulimek, nabuntog nga biag,
nabuntog met ti martsam mapan kamposanto…neyyy.
ti wayawaya ken ragsak, narigat a makita,
ta nababalkot, agian ta sirsirok, ig-igid ti mata,
ti artipisyal nga pintas, adda da ta sango,
ngem ti pudno a ragsak, maibaga ti puso,
dika a talikdan, dinggem daytoy apok,
agar-arasaas……….adda dita laeng,
ururayen na ka…
apo lakay↓
-
AMYLYNE FLORES
Naimbag nga aldaw mo apo lakay nga apong ko
Agpayso amin dagita kinunam ken obserbasyon mo
Adda akon sabali nga disso,gapu’t tarigagay ko
Napinpintas nga biag isu koma’t magon-od to
Ania ngay garud ket nailaw-anen
Napintas pakaistoryaan ti LONDON,isu met ti nangngegen
Kari ti nagin-awa nga biag isut nakaguyuguyanen
Bareng no adda kapaysoan na nga di dardarepdep amin
Apong ko maysa laeng ti gapuna
No apay nga inmayak sabali nga daga
Biag nga nasayaat,nangato nga edukasyon maited ko koma
Iti ingunguten nga anak ko,EMAN ti nagan na
Ania ngay garud ket ina ak metten
Isu nga pagteggedan isu’t sapsapulenen
Aglinis ti balay,kasilyas ti kuskuskusen
Imbag la ket ta pounds ti tangdan,agas ti iliw ken sakit ti nakem
Ngem uray no kasta,ragragsaken latta
Ta addan to aldaw ti panag gin-awa
Anusan ken ipateg,amin nga adda
Ta amin nga sakripisyo,addanto subad na
No laeng nabiag pay ni tatang ESDRAS koma
Ay palalo met siguro,ti ragsak na nga makabasa
Adda met gayam nangtawid laing ko nga agdaniw,isu siguro’t kunana
Ngem daksan gasat ta isuna metten tay immuna nga naginnana
Ali apo lakay gibusak ditoyen
Ta agrubuatak, ket mapanak agtrabaho metten
Ituloy kon to no adda gundaway manen
Ta addan to man basaenen kakabsat ken gagayyem↓


text:
Nailubongan a Panakaipakdaar dagiti Kalintegan ti Tao
Ti Nailubongan a Panakaipakdaar dagiti Kalintegan ti Tao (naipangyababan iti Inggles iti UDHR) ket maysa a deklarasion nga inampon babaen ti Sapasap nga Asemblia ti Nagkaykaysa a Pagpagilian idi 10 Disiembre 1948 idiay Palais de Chaillot, Paris. Ti Deklarasion ket dagus a nagtaud manipud ti pannakasanay iti Maikadua a Sangalubongan a Gubat ken mangirepresenta ti immuna a sangalubongan a panangiyebkas kadagiti karbengan a pakairebbengan a awidan iti amian a tao a parsua. Ti napno a testo ket inpablaak babaen ti Nagkaykaysa a Pagpagilian idiay bukodna awebsite.
Daytoy ket buklen dagiti 30 nga artikulo a naipalplawagen kadagiti simmarsaruno a sangalubongan a tulagan, dagiti intrumento ti rehional a karbengan ti tao, dagiti nailian a batay-linteg ken dagiti linteg.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Nailubongan a Panakaipakdaar dagiti Kalintegan ti Tao iti Wikimedia Commons
- Ilokano a Testo ti Nailubongan a Panakaipakdaar dagiti Kalintegan ti Tao


text:
Pagorasan
Ti pagorasan ket maysa nga instrumento a mangipakita, mangaywan, ken mangitunos ti oras. Ti balikas iti Inggles a clock ket naala manipud ti (babaen ti Olandes, Akin-amianan a Pranses, ken Mediebal a Latin) manipud kadagiti Keltiko words clagan ken clocca a ti kaibuksilanna ket "kampana". Ti naulimek nga instrumento kas iti maysa nga awan iti mekanismo ket tradisional a tinawtawagan ti relo.[1] Iti sapasap a panag-usar ita nga aldaw ti "pagorasan" ket mangibagbaga iti aniaman a ramit para iti panagrukod ken panangipakita ti oras. Dagiti relo ken dagiti dadduma pay a pagorasan ket mabalin nga awiten ti maysa a tao ket kankanayon a nailaslasin manipud kadagiti pagorasan.[2]
Ti pagorasan ket maysa kadagiti kadduogan nga inbention ti tao, a mangkapnek ti pannkasapul ti panagrukod kadagiti pagbaetan iti oras a basbasit ngem ti masna a paspaset: ti aldaw; ti lunar a bulan; ken ti tawen. Dagiti ramit nga agtigtignay kadagiti nadumaduma a pisikal a proseso ket naus-usaren manipud kadagiti napalabas a milenio, a nagtaudan kadagiit pagorasan tatta nga aldaw.
Ti panagadal ti panangaywan ti oras ken makunkuna a kas ti horolohia.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ ktaen ti Baillie et al., p. 307; Palmer, p. 19; Zea & Cheney, p. 172
- ^ "Cambridge Advanced Learner's Dictionary". Naala idi 2009-09-16.
ti ramid a panagrukod ken mangipakita ti oras, a kadawyan a mabirukan iti wenno iti maysa a pasedek ken saan nga inkawkawes ti maysa a tao
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Baillie, G.H., O. Clutton, & C.A. Ilbert. Dagiti Duog a Pagorasan ti Britten ken dagiti Relos ken dagiti Nagpartuat Kaniada (Maika-7 nga ed.). Bonanza Books (1956).
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Dagiti pagorasan iti Wikimedia Commons


text:
Basel-Landschaft
Ti Basel-Landschaft (Aleman: Basel-Landschaft (tulong·paammo); wenno inpormal a: Baselland/Baselbiet), ket maysa kadagiti 26 a kanton ti Suisa. Ti kapitoliona ket ti Liestal. Daytoy ket makibinningay ti pagbeddengan kadagiti kanto ti Basel-Stadt, Solothurn, Jura ken Aargau, ken dagiti Pranses a rehion iti Alsace ken ti Aleman nga estado ti Baden-Württemberg.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Arealstatistik Standard - Kantonsdaten nach 4 Hauptbereichen
- ^ Canton of Basel-Land Statistics, Wohnbevölkerung nach Nationalität und Konfession per 31. März 2016 (iti Aleman) naala idi 30 Agosto 2016
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Kanton ti Basel-Landschaft iti Wikimedia Commons