text:
Tulu-tuloy Kari Paga nga Ulian na Biblia i Pattolem?
“Ipamavulun nu tu ulian na Dios i affutu-futuan nu gafu ta katalibagu na appana-panono nu.”
KANSION: 61, 52
1-3. (a) Anni ira nga panguli i awayyana tu marigatattam nga kuan kabalin na bawtismo? (b) Nu marigatattam nga manguli, anni ira i ipakkiavu tam? (Innan i letratu ta gafu na artikulo.)
TURI ta nammuan ni Kevin [1] i kinakurug, awan tu tanakuan nga kayàna nu ari i maddukko kani Jehova. Ngem aru nga dagun nigena yatun, minassugal, minassigariliu, minaggillellaw, anna maddroga yaya. Tapenu malawà ni Kevin i fabor ni Jehova, mawag tu iyemmanna yaw ira nga annangngua nga mekontra ta Biblia. Nakuana yatun gukaban na pattalona kani Jehova anna ta pakapangngua na Biblia nga ulian i pattolay.
2 Kabalin na bawtismona, nagimmang ngana kari nga manguli si Kevin? Ari, megafu ta mawag tu pakastanna paga i kualidadna ira bilang Cristiano. (Efe. 4:31, 32) Angngariganna, nammuanna nga kuruga mariga nga gaggaddan i papporena. Inamin ni Kevin, “Mas mariga para niakan nga fugaddan i pappatu na ulù, anne ta pangiyemmakku ta bisiù ira!” Nanguli yaya gukaban na napafutuan nga pakimallo anna malappo nga paggigiammu ta Biblia.
3 Kagitta ni Kevin, aru nittam i daka-dakal i inulina ta pattolena nige na bawtismo tapenu mattolay nga mekunnay ta importante ira nga ikikkiddaw na Biblia. Kabalin na bawtismo, nalippawa tam nga kawagan nga tulu-tuloy i panguli tam ta mas baraddi nga ganna-gannug
MABBALIN TU REALISTIKO
4. Ngatta ariattam mapagayaya si Jehova ta ngamin nga kukukuattam?
4 Sittam nga makannammu anna mangaya kani Jehova, karagatattam nga napafutuan nga kuan i anni laman nga makapagayaya sa. Ngem maski nu kurug tu napafutuan yatun nga pakkaraga, ariattam kanayun nga mapagayaya i Dios megafu ta imperfekto tam. Kagitta tam i situasion ni Pablo nga nattura: “Ta maski nu karagatak-ku i mangngua ta mapia, ariaku-ku makua.”
5. Anni ira i inuli tam nige nga nabawtisowattam, ngem anni ira nga pakkafian i awayyana nga tulu-tuloy nga labanattam?
5 Inalsa tam ngana i marake ira nga annangngua nga makefugag nittam nga mabbalin tu Cristiano. (1 Cor. 6:9, 10) Maski nu kunnatun, imperfekto tam lagapa. (Col. 3:9, 10) Yari tu ari nga realistiko nga ekspektan nga kabalin na bawtismo
6, 7. (a) Ngatta posible nga makikofuttam kani Jehova maski nu imperfekto tam? (b) Ngatta ariattam nakuan mabbabang nga makkiddaw tu pamakoma ni Jehova?
6 Ari tu makefugag ta makapagayaya nga pakikofuttam onu passerbi kani Jehova i narensia tam nga kina-imperfekto. Ikonsidera yaw: Turi ta pinamavulunan ni Jehova nga makikofuttam sa, ammuna nga egga tiempo nga makaliwa ittam. (Juan 6:44) Megafu ta ammu na Dios i ugu-ugali anna naddian na futu tam, siguradu nga ammuna nu anni nga imperfekto nga tendensia i talaga papproblemattam. Ammuna nga egga tiempo nga makaliwa ittam. Maski nu kunnatun, ari nga nakefugag yatun sa nga makikofun nittam.
7 Aya i namaguyu ta Dios nga mangiyawa nittam tu nabalor nga regalu
8. Ngatta mawag tu ariattam pagurayan ngana laman i pakkafiattam ira?
8 Siempre, ariattam nakuan pagurayan ngana laman i pakkafiattam. Kasali ta pakikofun kani Jehova i pappursigi tam nga parigan yaya tu mapia anna si Cristo, nga mabbalin tu klase na tolay nga kayàda nga pabbalinattam. (Sal. 15:1-5) Kasali gapa tatun i pappursigi tam nga kontrolan i kina-imperfekto tam, onu interamente nga pawanan yatun nu posible. Maski nu nabayag onu bagu tam laman nabawtisowan, mawag tu tulu-tuloy nga ‘kuattam i adde na awayya tam nga mabbalin tu awan tu pakkurangan.’
9. Ngatta makagi tam nga tulu-tuloy nga mesinnuttam i bagu nga personalidad?
9 Kawagan i tulu-tuloy nga pappursigi tapenu ‘mabbalittam nga awan tu pakkuranganna’ anna ‘matalibagu i kata-katoletam.’ Niperaddam ni Pablo ta kapangngurugna: “Arian nu gafu i dana nga kata-katolay nu, nga negafuan na marakay nga pangnga-pangngua nu anna nangilogo nikamu megafu ta marakay ira nga kinaragatan nu. Talibaguan nu i appana-panono anna affutu-futu nu. Mawag tu egga nikamu i natalibagu nga kata-katolay nu nga naparo ta kasissinnan na Dios. Yaw ay mepasingan ta kurug nga attolay nga matunung anna masanto.” (Efe. 4:22-24) Kawagan i tulu-tuloy nga proseso tapenu ‘matalibagu i appana-panono anna affutu-futu.’ Makapagaram yaw ta ipasiguraduna nittam nga maski nu kunnasi kabayag tam ngana massesserbi kani Jehova, awayya tam paga nga mapprogreso ta pangipasingan anna ta pappakasta ta kualidad tam bilang Cristiano. Yatun i makoffun tapenu matalibagu i kata-katoletam. Wan, mawayya na Biblia nga tulu-tuloy nga ulian i pattoletam.
NGATTA KURUGA MARIGA YATUN?
10. Anni i mawag nga kuattam tapenu tulu-tuloy tam nga manguli gukaban na Biblia, anna anni ira i awayya tam ipakkiavu?
10 Mawag nga mappursigi tam nu ipamavuluttam nga tulu-tuloy nga ulian ittam na Uvovug na Dios. Ngem ngatta kawagan nga mappursigi tam? Nu bebbendisionan ni Jehova i pappursigi tam, ari kari tu malogon ngana laman i mapprogreso ta espiritual? Arianna kari awayya nga pawanan ngana laman ni Jehova i pakkafiattam ira tapenu ariattam ngana marigatan nga ipasingan i makadios ira nga kualidad?
11-13. Ngatta ekspektan ni Jehova nga mappursigi tam nga labanan i pakkafiattam?
11 Nu innattam i uniberso, malippawa tam nga daka-dakal i pakapangngua ni Jehova. Angngariganna, kada segundo, mabbalin tu enerhiya i lima million nga tonelada nga substansia na bilag. Maski nu baddi laman i makadde ta davvun, makalanno ngana i patuna yatun nga massustini ta inango ta davvun. (Sal. 74:16; Isa. 40:26) Magayaya si Jehova nga mangiyawa tu mepangngo nga pakawayya ta totolay nga aripanna nu kawagan. (Isa. 40:29) Wan, awayyana paga lagu i mangiyawa tu sikan nittam tapenu malabanan i kada pakkafiattam maski nu awan pulus tu kuattam onu maski ari makagigiammu ta nakaliwatattam. Ngem ngatta arianna kuan yatun?
12 Nangiyawa nittam si Jehova tu awan tu kagittana nga regalu
13 Yatun i rason nu ngatta ikakkagi ni Jehova nga ‘kuattam i adde na awayya tam’ tapenu mepasingan i makadios ira nga kualidad. (Bibbigan i 2 Pedro 1:5-7; Col. 3:12) Ekspektanna nga mappursigi tam nga kontrolan i appana-panono anna i panageno tam. (Roma 8:5; 12:9) Nu napafutuan nga kuattam yatun, magayaya tam nga makasingan nu tulu-tuloy nga ulian paga na Biblia i kata-katoletam.
IPAMAVULUN NGA TULU-TULOY NGA ULIAN ITTAM NA BIBLIA
14, 15. Anni ira i makua tam tapenu mepasingattam i makadios ira nga kualidad nga kayà ni Jehova? (Innan i kahon nga “ Inuli na Biblia Anna Pakimallo i Pattoleda.”)
14 Anni i makua tam tapenu mepasingattam i makadios ira nga kualidad anna mapagayaya si Jehova? Ari makalanno i pappursigi tam laman tapenu mapprogreso. Mawag nga tulu-tuloy nga mappursigi tam anna tuttulan i instruksion ira na Dios. Kagian na Roma 12:2: “Arian nu nga tuttulan i annangngua na totolay toye ta utun na davvun. Ngem ipamavulun nu tu ulian na Dios i affutu-futuan nu gafu ta katalibagu na appana-panono nu. Ay kannammuan nu i uray na Dios
15 Fuera ta inaggaw nga pabbibbig tu Biblia, kawagan nga gigiammuattam i Uvovug na Dios anna i publikasiottam ira nga gakkag tam nga parigan i makakkasta ira nga kualidad ni Jehova. Nasingan na karuan nga praktikal i makkolekta tu artikulo ira ta Passifusifutan onu Gumising! anna sinaggi-mittan nga repasuan yatun anna i teksto ira nga makoffun tapenu mepasingan i kualidad ira na Cristiano onu tapenu malabanan i partikular nga pakkafian.
16. Ngatta ari nakuan makkafi i nono tam nu ariattam insigida makakua tu panguli?
16 Nu gittana mabayag i papprogresom ta espiritual, daddammammu nga kawagan i aru nga tiempo. Tulu-tuloy nga proseso i pangipasingan tu nespirituan nga kualidad. Mappasa-pasensia tam nakuan nu ipamavuluttam nga tulu-tuloy nga ulian na Biblia i pattoletam. Ta ollu, awayyana tu kawagan nga disiplinattam i baggi tam tapenu makua i fustu segun ta Biblia. Ngem sonu kua, ariattam ngana marigatan anna normal ngana laman i mappanono anna magguyu mekunnay ta estandarte ni Jehova nga Dios.
DADDAMMAN I MAKAKKASTA IRA NGA IDDANAMA TAM
17. Nu matalo tam kani Jehova, anni i makakkasta nga iddanama tam?
17 Mapeggan noka i matalo ira nga aripan ni Jehova tu pribilehio nga mabbalin tu perfekto anna mannanayun nga maddayarayaw sa. Tatun nga tiempo, ari ngana nga mariga i pangipasingan tu makadios ira nga kualidad—kanayun ngana noka nga makapagayaya nga kuan yatun. Mapia ngana laman ta egga i tavvu. Megafu tatun, napamavulunattam nga dayawan i minaggiddu nga Dios tam. Maski nu imperfekto tam, makua tam lagapa yatun nu ipamavuluttam nga ulian na Biblia i kata-katoletam.
18, 19. Ngatta makasiguradu tam nga tulu-tuloy nga ulian na Biblia i pattoletam?
18 Si Kevin nga nakagi ta gafu, ay nappursigi tapenu makontrolna i gazzina. Monag nga pinana-panono anna niyaplikana i prinsipio ira na Biblia. Inalawàna gapa i uffun anna tabarang na kapangngurugna ira. Kabalin na piga ragun, dakal ngana i nangulian ni Kevin. Turi kua, nabbalin yaya tu ministerial nga aripan, anna ta nappasa nga 20 dagun, massesserbi ngana yaya nga elder. Maski nu kunnatun, umanugu yaya nga kawagan i kanayun nga pappursigi tapenu ari nga makkafi i espiritualidadna.
19 Ipasingan na ekspiriensa ni Kevin nga makoffun i Biblia tapenu mapakasta na aripan ira na Dios i pattoleda. Ariattam gafu magimmang nga mangipamavulun ta Uvovug na Dios nga ulian i kata-katoletam anna mas iyaranni ittam kani Jehova. (Sal. 25:14) Nu masingattam nga bebbendisionan ni Jehova i pappursigi tam, mas masiguradu tam nga tulu-tuloy paga nga ulian na Biblia i pattoletam.
^ [1] (parapo 1) Natalianan i ngagan.


c: text/html

text:
Karbohidrato
Ti karbohidrato ket maysa nga organiko a kompuesto a buklen laeng ti karbon, hidroheno, ken oksiheno, ken kadawyan iti hidroheno:oksiheno nga atomo a pannakaibagi ti 2:1 (a kas iti danum); iti sabali a pannakaibaga, with the emperika a pormula Cm(H2O)n (a ti m ket mabalin a sabali manipud ti n).[1] Adda dagiti adda a mailaksid; kas pagarigan, desokirribosa, ati asukar a komponente ti DNA,[2] ket addan ti emperika a pormula ti C5H10O4.[3] Dagiti karbohidrato ket teknikal dagitoy a dagiti hidrato ti karbon;[4] iti pannaka-estruktura daytoy ket napudpudno ti pannakakita kaniada a kas dagiti polihidrosia aldehideo ken dagiti ketona.[5]
Ti panangibaga ket kadawyan iti biokimika, nga idiay ket sinonimo ti sakarido. Dagiti karbohidrato (dagiti sakarido) ket nabingbingay kadagit iuppat a pannakaigrupo ti kimiko: dagiti monosakarido, dagiti disakarido, dagiti oligosakarido, ken dagiti polisakarido. Iti sapasap, dagiti monosakarido ken dagiti disakarido, a dagiti ket basbassit (dagiti nababbaba ti molekular a kadagsen) a karbohidrato, ket kadawyan dagitoy a makunkuna a kas dagiti asukar.[6] Ti balikas a sakarido ket nagtaud manipud ti Griego a balikas ti σάkxapov (sákkharon), a ti kaibuksilanna ket "asukar." Bayat a ti sientipiko a nomenklatura dagiti karbohidrato ket narikut, ti nagnagan dagiti monosakarido ken dagiti disakarido ket masansan nga agpatingga ti suldong ti -osa. Kas pagarigan, ti asukar ti ubas ket isu ti monosakarido ti glukosa, asukar ti unas ket isu ti disakarido ti sukrosa, ken ti asukar ti gatas ket isu ti disakarido ti laktosa.
Dagit karbohidrato ket akin-rebbeng dagiti nadumaduma a papel kadagiti sibibiag ngaorganismo. Dagiti polisakarido para iti panagipenpen ti enerhia (a kas ti almidon ken glukoheno), ken kas dagiti estruktural a komponente (a kas ti selulosa kadagiti mula ken kuitina kadagiti artropoda). Ti 5 tikarbonna a monosakarido ribosa ket maysa a nangruna a komponente dagiti koensima (a kas ti ATP, FAD, ken NAD) ken ti batayan ti henetiko a molekula a naamammuan a kas ti RNA. Ti maikabagian a deoksirribosa ket komponente ti DNA. Dagiti sakarido ket dagiti derabotiboda ket mairaman kadagiti adu ken sabali a nangruna a biomolekula nga addaan kadagiti nangruna a papel iti sistema ti immuno, pertilisasion, panagpawil ti patohenesis, pellapella, ken panagdakkel.[7]
Iti siensia ti makan ken dagiti pay adu nga inpormal a kontesto, ti karbohidrato a panangibaga ket masansan a mangibaga ti aniaman a makan a naisangyan a nabaknang iti narikut nga almidon ti karbohidrato (kasla dagiti sereal, tinapay, ken pasta) wenno simple laeng a dagiti karbohidrato, a kas ti asukar (a mabirukan iti sinam-it, dagiti palatipot, ken dagiti dulse).
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Unibersidad ti Lumaud a Kentucky (Mayo 29, 2013). "Dagiti karbohidrato WKU BIO 113". wku.edu.
- ^ Eldra Pearl Solomon, Linda R. Berg, Diana W. Martin; Cengage Learning (2004). Biolohia. google.books.com. p. 52. ISBN 978-0534278281.
- ^ National Institute of Standards and Technology (2011). "Material Measurement Library D-erythro-Pentose, 2-deoxy-". nist.gov.
- ^ Unibersidad ti Long Island (Mayo 29, 2013). "Ti KImika dagiti Karbohidrato" (PDF). brooklyn.liu.edu.
- ^ Unibersidad ti Purdue (Mayo 29, 2013). "Dagiti karbohidrato: Dagiti Monosakarido". purdue.edu.
- ^ Flitsch, Sabine L.; Ulijn, Rein V (2003). "Dagiti asukar ket ket naikabit iti puesto". Nature. 421 (6920): 219–20. doi:10.1038/421219a. PMID 12529622.
- ^ Maton, Anthea; Jean Hopkins, Charles William McLaughlin, Susan Johnson, Maryanna Quon Warner, David LaHart, Jill D. Wright (1993). Biolohia ti Tao ken Salun-at. Englewood Cliffs, New Jersey, Estados Unidos: Prentice Hall. pp. 52–59. ISBN 0-13-981176-1. Ti dakamat ket agus-usar ti nasukatanen a parametro ti
|coauthors=(tulong)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Karbohidrato iti Wikimedia Commons

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
George Carlin
Ni George Denis Patrick Carlin[1] (Mayo 12, 1937 – Hunio 22, 2008) ket maysa idi nga Amerikano a komediante, kritiko sosial, aktor, ken mannurat.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Sullivan, James (2010). Seven Dirty Words: The Life and Crimes of George Carlin. Da Capo Press. Naala idi Hunio 10, 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti inadaw a sasao a mainaig kenni George Carlin iti Wikiquote (Ingles)
Midia a mainaig kenni George Carlin iti Wikimedia Commons
- Opisial a website
- George Carlin iti Internet Movie Database
- Dagiti obra wenno maipanggep ti George Carlin kadagiti biblioteka (katologo ti WorldCat)


text:
Réunion
Ti Réunion (Pranses: La Réunion, IPA: [la ʁeynjɔ̃] ( denggen); dati nga Île Bourbon) ket isla ti Pransia a mabirukan idiay Taaw Indiano. Daytoy ket mabirukan iti daya ti Madagascar ken agarup a 175 kilometro (109 mi) iti abagatan a daya ti Maurisio, ti kaasitgan nga isla. Manipud idi 2014, ti populasionna ket 844,994 nga agtataeng.[1]
Ti isla ket tinagtagitao manipud idi maika-17 a siglo idi simmangpet dagiti tattao manipud idiay Europa (kaaduan iti Pransia), Madagascar ken Aprika. Nawaswas ti panagtagabu idi maika-20 ti Disiembre 1848 (ti petsa a tinawen a rinamrambakan iti isla). Ti isla ket nagbalin a ballasiw-taaw a departamento idi 1946.
Ti lokal a pagsasao nga insasao iti kaaduan dagiti populasion ket Kreol ti Réunion. Ti opisial a pagsasao ket Pranses. Iti administratibo, ti Réunion ket maysa kadagiti ballasiw-taaw a departamento ti Pransia. Kasla met dagiti sabali nga uppat a ballasiw-taaw a departamento, daytoy ket maysa pay kadagiti 27 a rehion ti Pransia, nga agraman iti nabaliwan a kasasaad dagiti ballasiw-taaw a rehion, ken maysa nga integral a paset ti Republika nga addaan iti isu met laeng a kasasaad a kas dagiti mabirukan iti nangruna a daga ti Europa. Ti Réunion ket maysa nga akinruar a rehion iti Kappon ti Europa ken, kas maysa a ballasiw-taaw a departamento ti Pransia, daytoy ket paset met ti Eurozona.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ INSEE. "Estimation de population par région, sexe et grande classe d'âge - Années 1975 à 2014" (iti Pranses). Naala idi 2015-07-11.
- ^ Ti Réunion ket nailadawan kadagiti ami a kuarta ti Euro, iti likudan iti baba ti tunggal maysa a nota, iti kanawan ti Griego a EYPΩ (EURO) iti asideg ti denominasion.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Réunion iti Wikimedia Commons
Midia a mainaig iti Ay-ayup ti Réunion iti Wikimedia Commons
- Reunion a naikabil iti The World Factbook (Ingles)
- Kitaen ti Réunion iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)
- Wikimedia Atlas iti Réunion
- Opisial a website ti turismo
Nagsasabtan: 21°06′52″S 55°31′57″E / 21.114444444444°S 55.5325°E


text:
Isaac Newton
Ni Apo Isaac Newton PRS (25 Disiembre 1642 – 20 Marso 1727 [4 Enero 1643 – 31 Marso 1727]) ket maysa idi nga Inggles a pisiko, matematiko, astronomo, katutubo a pilosopo, alkimista, ken teologo, nga isu ket "naipanpanunutan babaen kadagiti kaaduan nga isu ket ti kalatakan ken kina-inpluente a nagbiag a sientista."[3] Ti minogrpia na a Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica, a naipablaak idi 1687, ket nagited kadagiti pundasion para kadagiti klasiko a mekanika. Iti daytoy nga obra, ni Newton ket inlawlawag na ti unibersal a grabitasion ken dagiti tallo a kalintegan ti panag-gunay, a naiturayan ti sientipiko a panakakita iti maipapapan ti bagi nga uniberso para kadagiti simmaruno a tallo a siglo. Ni Newton ket nangipakiat a dagiti panag-gunay dagiti banbanag ditoy Daga ken dagiti selestial a bagbagi ket naiturayan babaen ti agpapada a disso kadagiti katutubo a kalintegan, babane ti panangipakitana ti baetan dagiti kalintegan ti panag-gunay dagiti planeta ni Kepler ken ti teoria na iti grabitasion, a daytoy ket nagikkat kadagiti panagdudua a maipanggep ti heliosentrismo ken ipinarang-ay na ti Sientipiko a Rebolusion.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Mordechai Feingold, Barrow, Isaac (1630–1677), Oxford a Diktionario iti Nailiana Biograpia, Oxford University Press, Septiembre 2004; online edn, Mayo 2007; naala idi 24 Pebrero 2009; adu pay a naipalpalaway idiay Mordechai Feingold " Newton, Leibniz, ken Barrow Too: Ti panagpadas a panagipatarus manen"; Isis, Vol. 84, Bilang. 2 (Hunio, 1993), pp. 310–338
- ^ Diktionario iti Sientipiko a Biograpia, Newton, Isaac, n.4
- ^ Burt, Daniel S. (2001). Ti biograpia a libro: ti pagalagadan ti agbasbasa iti saan a piksion, piksion, ken pabuya a biograpia kadagiti 500 a kasiddaawan a tatao iti amin a panawen. Greenwood Publishing Group. p. 315. ISBN 1-573-56256-4., Naala it panid ti 315


text:
Hunio, bulan ti kallaysa?
Apay ngata a papolar unay ti bulan ti Hunio a kas bulan ti panagkakasar? June Bride! Sadino ti nagtaudan daytoy a tradision? Apay a Hunio idinto ta mabalin met iti uray ania a bulan?
Binulod a tradision. Saan a kabukbukodan ni Pinoy daytoy. Binulodna laeng. Impluensia ngata, mabalin met a kunaen. Impluensia dagiti Romans. Agsipud ta ti Pinas ket predominatly catholic, ken ti sentro ti katolisismo ket iti Roma, posible a ti met laeng katolisismo iti nangimpluensia wenno nangitugot kadaytoy.
Iti innak panagsukisok maipapan itoy a bulan ti kallaysa, amin a nasagangko ket manipud kadagiti Romans daytoy a tradision. Ngamin, kadagiti Romans, bulan daytoy iti panagkakallaysa nga isu met ti bulan ni diosen ti kallaysa a ni Junio. Isu pay iti nakaadawan ti nagan ti bulan iti roman calendar. Kas pammadayaw ken ti ingpen a mangited ni diosen Junio iti naimbag a gasat, nasken met ngarud nga inda padayawan ti didiosen (dagiti agkallaysa). Ti katukad ni Junio, ni Hera, ket ti diosen ti puso ken pagtaengan, ken isu ti patrona dagiti “nanang” ken asawa a babai.
Iti Pinas, Mayo ken Hunio ken Disiembre dagiti papolar a bulan iti panagkakallaysa. Lalo la unay iti Disiembre. Disiembre ta kalabon ti linaon ti bulsa, gapu kadagiti bunoses, kalkalpas ti panagapit, ken kalukay ti kuarta iti sirkulasion. Iti Agosto, Setiembre, Oktubre ket kagawat a bulbulan isu a di unay papolar. Kairut met ti bulsa kadagita a bulan. Saan pay ngamin a panagaapit ta mangrugi met ngarud iti bulan ti Oktubre, Iti Nobiembre, bulan dagiti minatay, isu a saan met a nasayaat ta adda ti pilaw ken pakababalawan. Nasayaat met ti Enero ta baro a bulan ken baro a gasat. Lalo pay iti bulan ti Pebrero nga Aldaw dagiti Puso. Iti met Marso ken Abril, bulan a pagasisawan ti ngilin. Bulan a pagtinnagan ti semana. Isu agtinnag nga agtinnag iti Mayo wenno Hunio ti kaaduan a kallaysa.
Iti bukod nga eksperiensa, kadagiti sangapulo ket lima nga inanak iti kasar, sangapulo kadakuada iti nagkallaysa iti Mayo, dua iti Hunio ken dua iti Disiembre. Kadagiti berde ti utekna a nagsalsaludsodan, “panagaarbis” kano ngamin ti bulan ti Mayo. Panaguukrad dagiti sabong iti Mayo. Ket no sabong ti tungtongan, saan a maawan dayta balikas nga “arbis.” Ti sabong a nadigos ti arbis a ladawan, ket maikonektar kadagiti kakallaysa a kas metapora iti nasam-it nga ayan-ayat.
Nagduduma met dagiti pammati maipapan itoy. Depende no sadino a lugar. Ngem kadagiti pammati a “sangkalubongan” adda dagiti sumagmamano a di kayat nga aramiden, a kas koma iti panangisuot ti trahe de boda ken kumpleto nga aruaten daytoy sakbay ti kallaysa. Malasen kano ti agkallaysa.
Iti Pinas, malasen met ti agkabsat nga aglubbon iti bulan nga inda panagkallaysa. Malasen kuna dagiti dadduma. Ket kadagiti dadduma, aginnagawda iti gasat, kunada met. Wen ngarud, saan laeng a makaulaw no dipay ket lilibeg dagitoy a tradision ken pammati. Ngem, agpinal latta met, a saan a dakes no agtungpal wenno sumurot iti agus tapno awan iti pakapilpilawan. Tapno awan iti makuna ti nakaikamangan.
No adda dagiti malasen, adda met dagiti buenasen a pagteng, siempre, di met maikkat daytoy a. Kas koma a nabuenas kano ti nobia, no sakbay iti kallaysa wenno sakbay a rumuar iti balayda ket matmatanna pay a nalaing ti bagina iti sarming. Psychologically, kunaen met a reflection daytoy, pannakisarita ti bukod a bagi a mangrugin ti aldaw ti panagbalbaliw ti biag. Sumagpaten iti naestadoan, ket nasken nga amirisen ti bagi nga itoy nga isasagpat ket adu met dagiti agbalbaliw a bambanag iti biag. Adu dagiti aramid, pagesman, luho ken kayat idi balasang (wenno idi baro) a saanen a maiparbeng iti naasawaan. Isu a dayta a panagsarming ket panawen dayta iti pannakisarita ti bagi. Ket no di sisasagana, adda pay ti panawen nga agsanud no kayat iti agsanud.
Buenasen met ti kakalkallaysa no sumangpetdan iti pagtaengan ket warisan ida iti bagas. Tapno nalablabon ti grasia a sumangbay kadakuada. Ngem saan ngata a nabuenbuenas dagiti manok kadayta nga aldaw ngem dagiti nagkallaysa? Dagiti manok a nagtuktok kadagiti inwarsi? Masaludsodko laeng a.
Ketdi, makapaisem no kua daydiay yuuli dagiti kakalkalaysa iti agdan. Masapul kano nga aggiddanda nga umaddang tapno agtunosda. Wenno umuneg iti balay no awanen dayta agdan. Well, agtunos a kanayon dagiti agasawa nga addaan iti nakem, saan? Dagiti awan manaknakemna, dagiti dipay simmangpet a nagballog a nakem a, awan a talaga iti panagtinnunos. Isu a napateg met la unay iti panangamiris ti bagi, dagiti annak, no ‘sinanakemdan’ sakbay iti inda iseserrek iti naestadoan.
Kadagiti met dominante a panunot, a kas iti maysa kadagiti inanakmi iti kasar sadiay La Union, inkissiim ketdin ti ina iti anakna a babai a no umulidanto kano ket umun-una tapno isunto ti matungpal! Asus! Imbag la ketdin, a naigawidko ti sidingan a dilak, ta dandanin naikaglis a nangibaga iti “kunsintidora!” Apay a dina bagaan ti anakna nga aggiddanda tapno agkatunosanda, saan?
No petsa met ti saritaan, otso, disiotso, ken beinte otso ti papolar. Nagsinninggalut kano ket dayta otso a tanda iti sinninggalut. Mabalin met ti dies, beinte ken treinta. Makunami met, apay adda ketdin malas nga aldaw? Ket suerte ta ti tao met laeng iti mangaramid iti iti sumaruno nga aldawna.
Aniaman a tradision, pammati ken kustombre iti kallaysa, mas importante met laeng iti panagtutunos. Daydiay level ti rikna ken kapanunotan ket adda iti maymaysa a level. Daydiay nakapokus ti awareness para iti dur-asan ken pagsayaatan ti pamilia ken dagiti annak. Ti nairut kinapudno iti tunggal maysa dagiti agassawa ti sekreto ti dinto agkupas a langenlangen dagiti agassawa.
Ket daydiay met itatalliaw wenno isasallabay iti sabali ti kangrunaan a rason iti panagsina ken pannakarakrak ti binangon a pamilia. Liklikan koma iti ‘suma-kabilang bahay.’
Ngarud, aniaman a bulan, iti panagkallaysa, mamati man wenno saan kadagiti tradision, kostumbre ken pammati, laglagipen koma a kanayon iti panangpatalinaed ti kinaasino, maysa nga ama, maysa nga ina, ket ti responsibilidad a naipatong kadagiti abaga ket akmen iti amin a puso ken rikna, iti nagan ti pamilia ken iti Dios.
Happy wedding manen kadagiti kaudian nga inanakmi iti kasar, da Mhel Garma iti Cabugao, Ilocos Sur ken Lei Lutrania iti Baguio City. (kitaen ti ladawan iti baba... )##
Thursday, May 29, 2008
Hunio manen!
Hunio, bulan ti kallaysa?


text:
Han a Dinastia
Ti Han a Dinastia (napalaka nga Insik: 汉朝; tradisional nga Insik: 漢朝; pinyin: Hàn Cháo; Wade–Giles: Han Ch'ao; IPA: [xân tʂʰɑ̌ʊ̯]) (206 BC – 220 AD) ket maysa idi nga imperial a dinastia ti Tsina, a simmaruno babaen iti Qin a Dinastia (221–207 BC) ken sinarunuan babaen ti Tallo a Pagpagarian (220–280 AD). Daytoy ket binangon idi babaen ti rebelde a daulo a ni Liu Bang, naamammuan kalpasan idi natay a kas ni Emperador Gaozu of Han. Daytoy ket nabiit a napasardeng babaen ti Xin a Dinastia (9–23 AD) ken ti dati a nagturturay a ni Wang Mang. Daytpy a panagsardeng ket nangisinsina ti Han kadagiti dua a paset ti panawen: ti Lumaud a Han (206 BC – 9 AD) ken ti Dumaya a Han (25–220 AD). Daytoy ket gimmayat kadagiti uppat a siglo, ti paset ti panawen ti Han a Dinastia ket naipanpanunotan a kas ti nabalitokan apanawen iti Insik a pakasaritaan.[3] Aginggan itan ng aaldaw, ti kaaduan kadagit etnikoa grupo ti Tsina ket nangibagbagada kaniada ti "tattao a Han" ken ti Insik a sinuratan ket naibagbaga a kas dagiti "Han a karakter".[4]
Ti Han nga Imperio ket nabingbingay idi kadagiti lugar a dagus a tinengtengngel baaen ti sentro a gobierno, a naamammuan a kas dagiti komanderia, ket dagiti nadumaduma a semi-autonomo a pagarian. Dagitoy a pagarian ket nain-inutda a napukaw kadagitipakakitaan ti kinawayada, a naipangpangruna idi kalpasan ti Rebelion dagiti Pito nga Estado. Ti Xiongnu, timomadiko a konpederasion a nangiturturay ti dumaya nga Eurasiano nga Estepa,[5] ket inabakda ti gubat ti Han a buyot idi 200 BC. Kalpasan ti pannaka-abak, ti politikal a pannakiasawa a kumadduaan ket tinulagan idi a daytoy ti nagbanagan ti Han a nagbalin nga isu ti de facto a nakapkapsut a kadua. Idi, nupay ti tulagan, ti Xiongnu ket nagtultuly a nagraraut kadagiti Han a pagbeddengan, ni Emperador Wu iti Han (r. 141–87 BC) ket nangirugi kadagiti nadumaduma akampania ti milisia a mangsuppiat kaniada. Ti nagpatinggan ti han a panagballigi Han kadagitoy a gubat ket dimtengan ti pannakapilit ti Xiongnu a mangawat ti basalo a kasasaad a kas dagiti tributario ti Han. Dagitoy a kampania ket nangpadakkel ti kinaturay ti Han sovereignty idiay Labneng Tarim iti Tengnga nga Asia ken nagtulong a nangipatakder ti nawatiwat a network ti pagtagilakuan a tinawtawagan ti Seda a Kalsada, nga immabut ti kaadayo a kas idiay Mediteraneo a lubong. Dagiti puersa ti Han ket nakabaelda a nangbingay ti Xiongnu kadagiti dua nga agsupsupiat a pagilian, ti Akin abagatanken Akin amianan a Xiongnu, ken pinilitda ti Akin amianan a Xiongnu a bimmallasiw ti Karayan Ili . Uray dagitoy a panagballigi, dagiti teritorio ti amianan a pagbeddengan ti Han ket napardasda a naraut babaen ti nomadiko a Konpederasion ti Xianbei.
Kalpasan ti 92 AD, dagiti eunuko ket immad-aduda a nakibibinags kadagiti politiko ti korte, nakibingbinglayda kadagiti yaalsa ti bileg a nagbaetan dagiti nadunmaduma a konsorte a sangkaputotan dagiti empresa ken dagiti nagina nga empresa, a nagtaudan ti dimtengan a pannakatnag ti Han. Ti imperiala turay ket nakaro pay a kinarkarit babaen dagiti dakkel a reliohiosao a kagimongan Daoista a nangirugrugi ti Rebelion ti Duyaw a Turbante ken dagiti Rebelion dagiti Lima a Sippit ti Bagas. Kalpasan ti ipupusay ni Emperador Ling (r. 168–189 AD), dagidi eunuko ti palasio ket nakasagabada ti nadawek a panagpapatay babaen kagiti opisal ti milisia, a nangpalubos kadagiti kameng ti aristokrasia ken dagiti gobernador ti milisia nga agbalin kadagiti appo ti gubatan ken nagbingbingay ti imperio. Idi ni Cao Pi, Ari iti Wei, ket pinagtitiponna ti trono manipud kenni Emperador Xian, ti Han a Dinastia ket nalpasen a napukaw.
Ti Han aDinastia ket maysa idi a panawen ti narang-ay nga ekonomia ken nakakita kadagiti adu nga idadakkel iti kuarta nga ekonomia nga immuna a nabangon idi las-ud ti Zhou a Dinastia (c. 1050–256 BC). Ti sensili a naitited babaen ti menta ti sentro a gobierno idi 119 BC ket agtultuloy nga isu ti pagalagadan a sensilio iti Tsina aginggana iti Tang a Dinastia (618–907 AD). Tapno mabayadanna dagiti bukodna a kampania ti milisia ken ti pannakataeng kadagiti kabarbaro a a anparukma a teritorio ti prontera , ti gobierno ket inpaumilina dagiti pribado nga asin ken landok nga industri aidi 117 BC. Dagitoy a monopolio ti gobierno ket naikkat idi las-ud ti panawen ti Dumaya a Han, ken ti pannkapukaw kadagiti rentas babaen ti nakaro a panagbuis dagitipribado nga agtagtagilako. Ti emperador ket adda idi ti kangatuan iti [Kagimongan ken kultura ti Han a Dianstia|Han a kagimongan]]. Isu ti nangimatmaton ti Han a gobierno ngem nakibingbingay ti bileg kadagiti nobilidad ken dagiti naidutok a ministro a kaaduan a nagtaud manipud ti naeskolar nga edukado a klase. Manipud ti panagturay ni Emperador Wu ken ti sumakbay, ti Insik a korte ket opisial anangitaltalged ti Confucianismo iti edukasion ken dagiti politika ti korte, nagsintesado iti kosmolohia kadagiti kinaudi nga eskolar a kas ni Dong Zhongshu. Daytoy nga annuroten ket nagpaut aginggana ti pannakatnag iti Qing a Dianstia idi 1911 AD. Ti Siensia ken teknolohia ti Han a Dianstiasiensia ken teknolohia iti las-ud ti Han a panawen ket nakakita kadagiti adu a panagrang-ay, a mairamaan ti panagaramid ti papael, ti mapipapan ti taaw a panangiturong a [[timon], ti panag-usar kadagiti negatibo a numero iti matematika, ti naiparabaw a mapa, ti napataray ti hidrauliko a armilar a timbukel para iti astronomia, ken ti maysa a seismometro a nagus-usar iti naibaliktad a pendulo.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Turchin, Peter; Adams, Jonathan M.; Hall, Thomas D (Disiembre 2006). "Daya-Laud nga Orientasion ti Pakasaritaan dagiti Imperio" (PDF). Warnakan dagiti sitema ti lubong a panagsukisokh. 12 (2): 219–229. ISSN 1076–156x Kitaen ti pateg ti
|issn=(tulong). Naala idi 12 Agosto 2010.
- ^ Nishijima (1986), 595–596.
- ^ Zhou (2003), 34.
- ^ Schaefer (2008), 279.
- ^ Bailey (1985), pp. 25–26
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Adshead, Samuel Adrian Miles. (2000). Tsina iti Pakasaritaan ti Lubong. Londres: MacMillan Press Ltd. New York: Pagmalditan ti San Martin. ISBN 0-312-22565-2.
- Akira, Hirakawa. (1998). Ti Pakasaritaan ti Indiano a Budismo: Manipud ti Sakyamani aginggana ti Nasapa Mahayana. Inpatarus babaen ni Paul Groner. New Delhi: Jainendra Prakash Jain Iti Shri Jainendra a Pagmalditan. ISBN 81-208-0955-6.
- An, Jiayao. (2002). "Idi ti Sarming ket PInatpateg idiay Tsina," iti Dagiti Pnagadadal ti Seda a Kalsada VII: Dagiti nomado, dagiti Agtagtagilako, ken dagiti Nasantuan a Lallaki iti Igid ti Seda a Kalsada ti Tsina, 79–94. Inurnos babaen ni Annette L. Juliano ken ni Judith A. Lerner. Turnhout: Brepols Publishers. ISBN 2-503-52178-9
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Han a Dinastia iti Wikimedia Commons
- Han a Dinastia babaen ti Estado nga Unibersidad ti ti Minnesota
- Arte ti Han a Dinastia nga adda dagiti video a komentario, Instituto dagiti Arte ti Minneapolis
- Nasapa nga Imperial a Tsina: Ti Pagob-obraan nga Urnong dagiti Rekurso
- "Han Culture," WEbsite ti Museo ti Hanyangling
Nagsasabtan: 34°09′21″N 108°56′47″E / 34.15583°N 108.94639°E


text:
HIDALGO -7
BASSIT TI AMMO NI MANNURAT ITI BANAG A SURSURATENNA.
Nagistoria iti dina ammo. Saan nga umno wenno palso dagiti banag a sinasaona. Nakurang ti ammo ni mannurat iti topiko a sinuratna.
Daytoy ti maikapito a dinakamat ni apo Juan S.P. Hidalgo, Jr. iti kolumna a “PUGON”.
Nupay maysa a cardinal a basol ti lapsus calami wenno slip of the pen, posible a nagbiddut laeng ti author iti panangipagarupna wenno dina laeng naamiris kabayatan iti inna panagsurat. Posible met nga adda pay laeng ti riwengna wenno agar-ariwengweng ti utekna idi madama nga agsursurat isu a dina naamiris ti biddutna. Lapsus calami dayta. Di naigagara a biddut wenno talaga a saan nga ammo a biddut.
Nupay maibilang a kinabassit ti ammo ni mannurat ti lapsus calami, nakarkaro nga amang no ti subject matter wenno ti topiko iti sinurat iti kinabassit ti ammo ni mannurat. Saan laengen a ti sinuratna iti madillaw no dipay ket ti mismo a mannurat.
Saan a mabalin nga angawen wenno baliwan ti ammo dagiti dear readers maipapan iti suraten a topiko. Lalo no dagitoy nga ammoda ket addaanda iti pagibatayan wenno agdadata a kinapudno.
Saan nga umanay a ti fiction ken fiction laeng a rason. Numan pay fiction, nagbatay met laeng daytoy iti lohika wenno kinapudno, lalo dagiti sarita a realism.
Iti napalabas a lima a tawen wenno iti agdama, naruay dagiti nangab-abak kadagiti salip a sarita iti kinabassit wenno agkarkarawa ni mannurat iti sinuratna. Lalo dagiti sarita nga historical.
Amin dagitoy ket nadillaw wenno nagsagrapda iti babalaw. Nadillaw iti kinabassit iti ammoda iti sinuratda.
Adda pay dagiti biddut a facts and figure iti historical story. Banag a saan koma a rumbeng a mapukaw daytoy. Dagiti nga impormasion ket saan a rumbeng a mabalbaliwan. Saan a maikanatad a pugpugtoan. Saan a maitutop nga ipapilit ti kayat agsipud ta agbatay laeng iti fiction iti sinurat.
Fiction no fiction. Ngem dillawen latta dagiti nakabasa ti sinurat no biddut dagiti impormasion a maidanon kadakuada; lalo no dagita nga impormasion ket ammoda ken siguradoda iti ikutda nga impormasion, sa ket binaliwan ti author, daytan ti panagsagrap iti nakaro unay a babalaw.
Tapno maliklikan ti panagkamtud iti ammo, nasken ngarud iti panagsukisok nga umuna iti suraten sakbay a suraten ti banag a napasamaken. No saan, nasaysayaat laengen nga agsuratka kadagiti banag a pamiliar kenka. Dagiti pasamak wenno eksperiensa a sika a mismo nga author iti makineksperiensa. Napalalo met no saanmo pay laeng met a kabisado a suraten wenno napalalo met ngatan no bassit pay laeng met ammom iti bukodmo nga eksperiensa.
Ti sikreto ti napintas a sarita ket ti makunkuna a mastery of the language. Kabisado ni mannurat ti bukodna a lenguahe. Ta no dina kabisado daytoy, makuna met nga agkurang ti ammona maipapan iti sursuratenna.
Maibilang met a kinabassit ti ammo iti sursuraten no saan a maitutop ti lenguahe nga inaramat iti sarita.
Usigentayo man a nalaing, lalo dagiti nangabak a historical stories. Adu kadakuada iti saan nga umno ti lenguahena.
Iti panawen ti Kastila a sarita, maitutop kadi iti agdama a bokabulario? siempre, saan! Ta saan a nakapappapati nga idi panawen ti Kastila ket ibagam “a dumtengen dagiti KALABAN!”
Dayta balikas a KALABAN, ket awan pay dayta a balikas wenno awan pay dayta iti bokabulario iti Iluko idi panawen ti Kastila.
Naulit pay dayta a pagteng. First Prize a sarita. “Natamaanak!” kunana. Ne, adda aya balikas a natamaan idi panawen ti Kastila? “Napuntaanak!” wenno “Natiruannak!” kunana koma, ta dagita ti maitutop a balikas idi panawen ti Kastila.
Na-devoid ti reality.
Napunas ti lohika ti sarita.
Napukaw ti sarita ti kinaasinona.
Naiyaw-awan iti panawen ti mannurat.
Laglagipen nga adda met ti panawen dagiti lenguahe. Ti lenguahe idi panawen ti Kastila ket adda ti gidiatda idi panawen a madama ken kalpasan ti Maikadua a Gubat Sangalubongan. Ti lenguahe idi panawen ti hippies ken maigidiaten idi panawen ti jeproks, bagets ken forgets, a kas iti pannakaidumana ita a panawen dagiti rappers, hiphops, crips ken rockers.
Nabileg ti lenguahe ti maysa a sarita. No saan nga ammo ni mannurat iti kinabileg ti maysa a lenguahe, makuna met nakurang ti ammona iti sursuratenna.
Isu a kunatayo iti immuna a topikotayo maipapan iti dayalogo:
9.) liklikan ti TRITE a balikas. Ania aya ti trite, kunam, kailian? Daytoy dagiti daanen a dayalogo a saan a maibagay iti sarita; wenno dagiti dayalogo wenno balikas a pinaglumaan ng panahon; dagiti balikas a laus wenno kimmitan idi pay la panawen a dika naiyanak? A kas koma dagiti ekspresion wenno slanguage ti hippies idi 1960s, saan a mabalin iti 1970s ta panawen dayta ti jeproks-laki sa layaw! Ket saan met a mabalin dagiti lenguahe dagiti hippies ken jeproks ita panawen dagiti bagets! O, di ba? Wenno pagkantaem ti “Pamulinawen” ni agtutubo ita a panawen idinto ta maysa daytoy a CRIP, HIP-HOP wenno ania la ditan a grupo dagiti agtutubo! Madi a, he-he! Ta itoy a tawen 2002 ket dagiti agtutubo uso kadakuada ti rap!
10. kasapulan ti authenticity, kailian! Misuotandaka la ketdi dagiti makabasa, kailian, no ti saritam ket dimo impangpangruna ti authenticity. Ta ania aya ngamin daytoy nga authenticity, kunam, kailian? Isu daytoy iti panangiresertsmo met a kadagiti lingo ken technical terms nga inlagam iti saritam. Narigaten, kailian, iti maawagan iti balasubas a mannurat! Agsipud ta agsasaoka iti di umno. Agsasaoka iti dimo met ammo, ket ti ibungana daytoy, didanton basaen a pulos ti saritam ket bay-anda lattan a ngilawen, he-he!
Kas pagarigan, ta nangsuratka iti maipapan iti ospital, ngem dika man la nagaramat kadagiti technical terms ken lingo iti uneg ti ospital! Nakapappapati ngarud dayta a saritam? Daytoy man ‘tay aw-awaganda iti drawing a sarita, kailian. Saan a live. Walang kabuhay-buhay. Rugi pay laeng, agsuyaabkan.
Wenno nangsuratka iti sarita maipapan iti Internet love affair, ngem, dimo man la naisawang wenno nadakamat dagiti lenguahe dagiti netizens, dimo man la pulos imparang no ania ti Internet. Aysus, nagdrowingka laeng iti sarita, kailian, a saan ket a nagsurat iti sarita, he-he!
Masapul ti nakapappapati nga eksena. Nakapapapati a pasamak. Nakapappapati nga agbibiag. Nakapappapati a risiris.
Kaadduan no dipay ket dandani isu amin, a sarita iti Iluko ket nagtinnag iti klase a REALISM. Once in a blue moon laeng a makabasaka iti klasipikasion iti HUMANISM, SUREALISM ken NATURALISM.
Yantangay ta nagnunog la ngarud ti literatura saluyot iti realism, wenno dagiti sarita a nagbatay iti nakapappapati a banag, maitutop ngarud met a suroten wenno isurat ti sarita a kas nakapappapati.
Nakapappapati nga agbibiag.
Daytay saan a sinantatao. Daytoy pudno a ta nga addaan iti bukodna a tignay, bukodna nga agpanunot, a saan a kas iti maysa a robot a patarayen ti mannurat a mismo. No dumteng ti kastoy a kaso, madlaw ti kinabassit ti ammo ni mannurat iti sursuratenna isu a kinawesannan dagiti karakterna iti saan nga umno wenno saan a maitutop. Nagangayanna, agtutunnal ti sarita,bambanti dagiti agbibiag.
Nakapappapati nga eksena. No la ketdi ta kabisado la unay ni mannurat ti sasawenna, saan nga agkarkarawa, makuna met a nakapappapati dagiti eksena. No no bassit ti ammo ni mannurat iti sursuratenna, uray met dagiti eksena a parnuayenna ket rumimbaw latta iti kinapudno.
No dimo ammo ti agaramat kadagiti simbolismo, nasaysayaat laengen a saanka nga agaramat. Maibilang met a kinabassit ti ammo no iparangmo ti simbolismo a saan a maitutop. ##
Monday, June 19, 2006
KOMENTARIO KEN PANIRIGAN #7
HIDALGO -7
1 comment:
- jim agpalo, jr. said...
-
tenkio kabagis errol iti iti inka panagbasa kadagitoy impostek
- 10:29 AM


text:
I will not speak of a thousand wonders/but come again, stranger,
come again and discover/these isles of songs and poems. --Naadaw iti ” Umayka Manen, Ganggannaet/Come Again, Stranger”, antolohia dagiti dandaniw ti autor.
SINGAPORE—Sumagmamano a minuto kalpasan ti alas kuatro iti malem, pinanurnoren dagiti pilid ti Tiger Airways airplane ti tarmac ti Diosdado Macapagal International Airport idiay Clark, Mabalacat, Pampanga. Tinarimaanmi ken baket dagiti seat beltmi. Addakami iti maikapat nga intar dagiti tugaw manipud iti sango, ni baket iti denna ti desarming a pannakatawa ti eroplano. Iti makannawanko, nakaul-ulimek nga agngatngatingat ti maysa nga agtutubo a Filipino a nagbakasion iti Filipinas ket agsubli iti trabahona iti isla nga estado.
Pekpek ti lugan. Tallo wenno uppat la ngata a tugaw ti bakante iti likud. Kaaduanna a Filipino dagiti pasahero. Adda innem nga Indian nationals (nangisit-kayumanggi a Tamil wenno dagiti patneng ti Southern India)—tallo a nalulukmeg ken nataengan a babbai a nakaarruat iti nakaisigudan a pagan-anayda a dagiti sari naibalabal kadagiti abagada, ken talllo a lallaki a nakapolo ken nagpantalon iti maong. Adda met sumagmamano a Singaporean ken maysa a Puraw ken ti girl friendna a Filipina. Nakatugawda iti maikadua nga intar ti sango iti kannawan a paset ti eroplano.
Nagin-iniin a nagpangato ti eroplano iti baet ti wanerwer ti makina, ket in-inut a nagkalma ti tayabna idi makadanon iti 35,000 a kadapan iti ngatuen ti taaw. Nakusnaw nga asul ti tangatang, sumagmamano dagiti naingpis nga ulep nga agam-ampayag. Manipud iti peephole, maaninawmi dagiti isla wenno puro a nalabit a paset ti probinsia ti Palawan.
Naannayas ti biahe, awan nadalapusmi nga air pockets a mamigerger koma ti panaglayag ti eroplano. No kuan, mailibayak bayat ti panagbasak iti “The Secret”, ti US best-selling a libro ni Rhonda Bryne a ginatangmi ken ni baket itay napan a tawen idiay New York.
Agarup alas siete ti malem iti relok a Fossil idi nagkarasakas ti intercom. Timek ti kapitan ti Tiger Airways: sumanglad ti eroplano iti Changi International Airport iti sumagmamano a minuto. It is 29 degree Celsius in Singapore, impakaammona. Agpada ti time zone ti Filipinas ken Singapore, ngem nalawag pay laeng iti tangatang uray no nalneden ti init.
Alas siete y media idi bumabakami iti rampa a bitbitmi dagiti hand-carrried a bagahemi. Nagsasarunokami a pasahero a nagna iti runway. Simrekkami iti pasdek ti budget terminal, nagpangatokami a nangpanurnor iti atiddog a pasilio, ket bimmabakami iti immigration booth a nangidatagan ken nangdeppalanda kadagiti pasaportemi. Iti lobby, innalami dagiti check-in luggagemi iti agpulpuligos a conveyor.
Napankami ken ni baket iti duty-free shop iti uneg ti budget terminal ket gimmatangkami iti pasarabomi kadagiti dua a lallaki nga annakmi nga agtartrabaho iti maysa a Singapore multinational company.
Iti ruar ti budget terminal ti nagurayanmi iti maysa kadagiti annakmi a mangsukon kadakami. Rumimatrimat dagiti silaw dagiti pasdek, nadalus ken naurnos ti aglawlaw. Sumarungkarkami iti maysa a bassit a pagilian ti Asia (tulnek laeng iti mapa ken kabassitan iti Southeast Asia).
Ngem yarigmi ti Singapore iti maysa a siudad ti America nga addaan kadagiti skyscrapers ken efficiently-run transportation system. Maipalagip kadakami ti maysa a lugar idiay Amarillo, Texas a masansan a paggatangami iti groseria ken dadduma pay a kasapulan idi simmarungkarkami iti Estados Unidos idi 2006-2007.
Dimteng ni Christoffer, binagkatmi dagiti gargaretmi ket naglugankami iti maysa kadagiti agur-uray a taksi iti abay ti terminal. Iti uneg ti erkon a lugan nga ingget dalusna, nabanglo, spic and span, kas kunada iti Ingles, baro a kasla nagatang laeng iti paktoria ti kotse idi kalman, binuyami dagiti malabsanmi—berde a kaykayo, dagiti sumilsilap a kotse, well-manicured lawns iti sango dagiti natatayag nga estraktura nga agan-andap iti silaw.
“Kasla addata met laeng idiay America,” kinuna ni baket bayat ti naulimek a panagtaray ti lugan iti naunday ken sementado a kalsada.
Dimtengkami iti Serangoon Avenue North iti Hougang residential area iti akindaya a paset ti Singapore. Nagpondo ti lugan iti parking area iti asideg dagiti agkakadaeg a pasdek.
“How much, Uncle?” sinaludsod ni Christoffer no mano ti pletemi manipud iti eropuerto agingga iti Hougang.(Kas iti dadduma a paset ti Filipinas, “uncle” wenno “auntie” ti awag dagiti baro a henerasion a Singaporean kadagiti nataengan a kas pakakitaan ti panagdayawda kadakuada.)
Kinuna ti draiber, maysa a lakay ken ubanan nga Insik, a $15 ti pletemi (Singaporean dollars, 32 peos ti exchange rate)agraman ti $3 surcharge a makolekta kadagiti pasahero nga aglugan iti taksi manipud iti eropuerto iti dayta a tiempo ti aldaw.
Innalami dagiti kargami iti luggage compartment ti taksi ket nagturongkami iti maysa a 14-story a pasdek a pangab-abangan dagiti annaklmi iti maikalima a kadsaaran. Adda pay dagiti natatayag nga estraktura iti aglawlaw nga addaan iti bukodda a numero a kas iti 542, 543, 539. Kas iti papanami a pasdek agpapada ti disenio-arkitekturada ken pintada a derosas ken krema (duyaw).
Idiay Filipinas, dagitoy a pasdek ti mangbukel koma iti Philippine housing area a maaw-agawan iti subdibision a kas iti Legaspi Village. Ngamin, gapu ta limitado ti kalawa ti daga ti Singapore, kasapulan a mabangon dagiti pasdek a pagtaengan ken dagiti balay ti negosio iti uneg ken ngatuen ti daga.
Iti asideg, nakitami iti maysa a children’s park, ken kaykayo iti nagbabaetan dagiti pasdek—Indian neem, algarrubo, ken dadduma pay a kita ti berde ken nasasalun-at a pinuon, ti dadduma agsalumpayak, ket dumanon dagiti aringgawisda agingga iti maika-6 a kadsaaran.
Nakaad-adu ti makapikapik a buya ken maadal iti daytoy 725 a kilometro kuadrado nga island-state, a paset idi ti Malaysia, ken pagnaedan ti 4.5 a riwriw a tattao. Ditoy ti pagtaengan ti nadumaduma a puli—Malay, Insik, Indian, Indonesian, Caucasiano, Americano ken dadduma nga Asiano a pakairamanan dagiti Filipino. Kaaduan nga inhiniero dagiti kailiantayo (electronics communications, civil), construction workers, ken domestic helper nga adu ti Ilocana, a sumagmamano kadakuada ti taga-Echague, Isabela a nakaam-ammomi iti maysa a Domingo iti Church of Alphonso iti asideg ti Velocity, maysa a mall a kapada ngem narangranga ngem ti Center Mall idiay Baguio.
Part 2
SINGAPORE--Lee Kuan Yew became the first Prime Minister of Singapore when Ferdinand Marcos was in his second year as president of his country. That was in 1965. The Philippines was then far more economically advanced than this rules-based island-state. We were second to Japan in economic development whereas Singapore, along with Malaysia and Indonesia, were just backwaters.
Lee and Marcos had one thing in common: they ruled with an iron hand. But the similarity stops there. Undoubtedly, they had different agenda as evidenced by what we see now in Singapore compared to the pitiful state—economically and politically-- of the Philippines.
Whatever Marcos dreamt for his country, we never knew. (But he should be credited for building infrastructures, the North and South Expressway, the Heart Center, and cementing roads from Aparri to Jolo. The LRT represented a vision of his country’s modern transportation system.) He is already dead, the most hated president of his country, after Gloria Macapagal-Arroyo, whose government, it is claimed, is the most corrupt in the history of the Philippines.
But Lee Kuan Yew, now pushing 84, is still alive and kicking, providing advice and guidance to the Singaporean government. In fact, he has a title—Minister Mentor. His son, Lee Hsien Loong, is the incumbent Prime Minister.
Under the elder Yew’s aegis, this nation with practically no raw materials to speak of and the tiniest country in Southeast Asia in terms of land area is now the 6th wealthiest in the world. Lee Kuan Yew’s achievements speak volumes of his mind-set and noble goals for his beloved Singapore.
We ride their MRT underground train network, public buses and cabs and we could only gush at the efficiency of its transportation system. We have already written how clean and good-smelling these transport vehicles are. The trains are air-conditioned and are always overcrowded, especially on week-ends, but there is no hustle and bustle, no fear of delays or sudden stops or a stranger picking your pocket. (Such overcrowding could be attributed to the growing population and the spike of foreign workers, a big number of them Filipino professionals and domestic helpers. The local paper, Straits Times, also noted a squeeze at the malls in Takashimaya City, The Plaza at Orchard Road, Vivo City and Velocity and even at Compass Point.)
This is also true to their cable cars, some 90 of them running from 6:00 am to 9:00 pm, crisscrossing from mainland Singapore at Harbour Front (note the spelling of harbor, a remnant of Singapore’s British cultural and language past) to Sentosa. This little island, some portion of which was reclaimed from the sea with earth fillings from the Singapore hills, is a tourist paradise that could put to shame our own Boracay. (There is a beach here called Palawan, where natives and expatriates play volleyball on the clean yellow sands.)
One bright afternoon in Sentosa, arriving here via a cable car overlooking the sea, we climbed a rise of land to the 10-story statue of the merelion (from the words mermaid and lion). This circular creamed color structure, Singapore’s symbol, is also a fixture, at the Singapore River Bank, forever spouting water from its lion mouth into the river. There is a shop at the base of the structure where they sell souvenir items and give tokens for tourists who scale the summit via an elevator. My wife, Christoffer and his girlfriend, and I joined a group, who gawked and gushed at the sight from the top, which is actually the head of the merelion. We saw as far as our eyes could see the narrow Straits of Singapore which separate the island-state from the Indonesian island of Batam, now being developed as a tourist and commercial area.
We saw a lot of activities in the sea—boats, ships, barges plying the ancient waters. The straits are the confluence of shipping lines which make the port of Singapore the busiest in the world.


text:
A repository of social and political commentaries, literary attempts in Ilokano and English. This includes notes on daily occurrences and quotations and sayings. "Abel" is the IIokano term for tapestry or woven cloth. The term tried to capture the contents of the blog.
Friday, September 23, 2016
DUA A DANIW A DI NAIRAMAN ITI "UMAYKA MNEN, GANGGANNAET/COME AGAIN, STRANGER"
panaas
Umarubayan dagiti laglagip
iti kasaor ti malem-sardam
idiay Laoag, ditoy Menifee
iti batog ti kidem a langit:
karkarsanna idi ti kadaratan
iti baet ti saraisi ti paraupo
alaenna ti buyuboy, kil-awanna
sana takuen ti litnaw a yallatiw
iti agar-arimasa a malabi. idi kuan,
ballasiwenna ti karayan, ti imnas
a nagduanig, umis-isem ken nagsusuon iti
nasam-it a danum ni ayat--
daytoy ti kaudian nga am-ammangaw,
alimbasag ken tarimbangon
dagiti palimed ken naliday a dandaniw
a mariing kadagiti ulila a parbangon.
***
dagiti saning-i ti sierra*
(para ken ni grace padaca iti pannakapilina a gobernadora ti isabela)
siasino ngamin ti makalagip
kadagitoy a bambanti? dakami
laeng a lingka ti daga,
dakami a mangyarado iti bagbagimi
iti agmatuon idinto nga agkatkatawa
dagiti mangituray iti imeng
dagiti palasioda iti tangatang
idiay manila idiay baguio
idiay tagaytay idiay ballasiw-taaw.
siasino ti makalagip kadaydi a nasipnget a rabii
idiay angadanan ken san isidro
idi rinumekda dagiti sagrado
a pangngeddengmi?
(ay, dagiti natadem a kawwet
ti basingkawel pinisangpisangda dagiti balota
iti atiddog a basilio ti bilegda!)
kasapulan nga agkantakami
ngem uray iti bantay
saan a mabilang dagiti maligsay
a tarumpingay ket alimbasagenkami
iti adu a dissuor dagiti barukongmi.
nalpasen dagiti ublag ken tirtiris
ta nasarakanmi dagiti timekmi
ket sangsangkamaysakami a nangyebkas
iti luksaw ken pungtotmi
kadagiti rabngis iti kalinteganmi.
(Uray no dagiti sayukmo ti rikna
ibatadna met ti kawaw a kararua,)
Ita, mablinmi a panawan dagiti balaymi,
dagiti agdan iti sanggir dagiti kawayan.
dayyengenmi ngarud ngarud ti duayya ti namnama
ken awyaway
ket ti balligim isu met ti kantami.
*naipablaak iti Bannawag, aglinawas a magasin dagiti Ilokano


text:
Karayan Kongo
Ti Karayan Kongo (naam-ammuan idi a kas ti Karayan Zaire ) ket maysa a karayan idiay Aprika, ken isu ti kaadaleman a karayan iti lubong, nga adda dagiti narukrukod a kaadalem iti sumurok a 220 m (720 ft).[2] Isu daytoy i maikatlo a kadakkelan a karayan iti lubong babaen ti tomo a panagayus ti danum. Iti maipatinayon, ti dagup a kaatiddogna iti 4,700 km (2,920 mi) ket managramid daytoy ti maikasiam a kaatiddogan a karayan.
To Kongo ket nakaala ti naganna manipud ti taga-ugma a Pagarian iti Kongo a nagtataeng kadagiti daga idiay sabangan ti karayan. Ti Demokratiko a Republika iti Kongo ken ti Republika iti Kongo, dagitoy dua ket mabirukay idiay igid ti daytoy a karayan, ken nanaganan manipud ti daytoy a karayan. Idi nagbaetan ti 1971 ken 1997 to gobierno idi ti-Zaire ket tinawtawaganna daytoy ti Karayan Zaire .
Dagiti linaon
Labneng ken dalan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti pagayusan a labneng ti Kongo ket sumakop ti 4,014,500 kuadrado kilometro (1,550,000 sq mi).[1] Ti panagayus ti Kongo iti sabanganna ket sumakop manipud ti 23,000 kubiko metmetro kada segundo (810,000 cu ft/s) aginggana ti 75,000 kubiko metmetro kada segundo (2,600,000 cu ft/s), nga adda ti natimbeng a 41,000 kubiko metmetro kada segundo (1,400,000 cu ft/s).[1]
Ti karayan ken dagiti tributariona ket agayus iti kaunegan dagiti bakir ti Kongo, ti maikadua a kadakkelan a katuduan a bakir a lugar iti lubong, maikadua laeng ti Katuduan a bakir ti Amasona idiay Abagatn nga Amerika. Daytoy a karayan ket adda pay ti maikadua a kadakkelan ti panagayus iti lubong, kalpasan laeng ti Amasona; ti maikatlo a labneng a pagayusan iti aniaman a karayan, kalpasan ti karayan Amasona ken Río de la Plata; ken maysa kadagiti kaadaleman a karayan iti lubong, nga adda ti kaadalen a sumurok ti 220 m (720 ft).[2][3] Gaputa ti pagayusanna ket mairaman dagiti lugar ti Amianan ken Abagatan ti ekuador, ti panagayusna daytoy ket natalnai, ngamin ket adda agtultuloy a saan a basbassit ngem maysa a paset ti karayan a makasansanay ti panagtudtudo a panawen.[4]
Dagiti taudan ti Kongo ket adda kadagidiay kabanbantayan ken dagiti bantay ti Renggat ti Daya nga Aprika, ken ti pay Danaw Tanganyika ken Danaw Mweru, a dagitoy ket mangpakan ti Karayan Lualaba , a daytoy ket agbalin a ti Kongo ti baba ti Dissuor Boyoma . Ti Karayan Chambeshi idiay Zambia ket sapasap a naalala a kas ti taudan ti Kongo a mailinia ti maawawat a panakasanay ti lubong a panag-usar ti kaatiddogan a tibutario, a kas ti Karayan Nilo.
To Kongo ket sapasap nga agayayus nga agpa-amianan manipud idiay Kisangani iti baba ti dissuor Boyoma, ken agin-inut nga agsikko iti abagatan a laud, a labsenna babaen ti Mbandaka, ken tumiptipon ti Karayan Ubangi, ken agayus idiay Alog Malebo (Stanley nga Alog). Ti Kinshasa (dati a Léopoldville) ken Brazzaville ket kasumbangir ti karayan idiay Alog, a ti karayan ket umakikid ken agtinnag kadagiti adu a katarata kadagiti nauneg a kanyon (a makunkuna a dagiti Livingstone a Disdissuor), ken labsenna ti Matadi ken Boma, ken mapan idiay baybay idiay bassit nga ili ti Muanda.
Ti Labneng ti Karayan Kongo ket maysa kadagiti naisangsangayan a pisiograpiko a paset ti dakdakkel a probinsia ti Tengnga nga Aprika, a daytoy ket agbalin a paset ti dakdakkel a nawatiwat a pisiograpiko a panakbingbingay ti Aprika.
Kinapangruna ti ekonomiko[urnosen | urnosen ti taudan]
Urayno ti Dissuor Livingstone ket mangipawil ti panagserrek ti manipud ti baybay, gangani a ti sibubukel a Kongo ket mabalin a madaliasat kadagiti paset, a naipangpangruna idiay nagbaetan ti Kinshasa ken Kisangani. Dagiti dakkel a bapor ket nagobobrada ditoy a karayan itay nabiit pay laeng. Ti Karayan Kongo ket isu pay laeng ti pagbiagan ti daga nga adda ti bassit pay laeng a kalkalsada ken perokaril.[5]
Kiten ti Dagiti Alingasaw a Bapor ti Karayan Kongo
Dagiti perokaril ket labsendan dagiti tallo a nangruna a dissuor, ken kaaduan kadagiti komersio ti Tengnga nga Aprika ket lumabas ti igid ti karayanr, a mairaman ti gambang, lana ti anaaw (a kas dagiti bukbukel), asukar, kape, ken kapas. Ti karayan ket mabalin pay a napateg para iti hidroelektriko a bileg, ken dagiti Inga a Penned ti baba ti Alog Malebo ket isu dagiti ti immuna anangusar ti karayan Kongo.
Hidro-elektriko a bileg[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Karayan Kongo ket isu ti kabilegan a karayan idiay Aprika. Iti las-ud ti nepnep adda ti sumurok a 50,000 kubiko metro (1,800,000 cu ft) ti danum ti tunggal maysa a segundo ti agayus idiay Taaw Atlantiko. Dagiti opurtunidad para iti Karayan Kongo ken dagiti tributariona tapno makapataud ti bileg manipud ti danum ket nawatiwat ngarud. Dagiti sientista ket kinarkuloda a ti sibubukel a Labneng ti KOngo ket pakadagupan para iti sangapulo ket tallo a porsiento ti sangalubongan a makapataud a bileg manipud ti danum. Daytoy ket mabalin a makaited ti umanay bileg para iti kammasapulan a bileg ti amin a sub-Sahara nga Aprika.[6]
Iti agdama adda ti agarup nga uppat a pulo a bileg manipud ti danum a pagpartuatan idiay Labneng a Kongo. Ti kadakkelan ket ti penned ti Dissuor Inga, iti agarup a 200 km (120 mi) nga abagatan a laud ti Kinshasa. Ti nadayeg a Gandat Inga ket nairugi idi agsapa ti tawtawen ti 1970 ken iti dayta a panawen isu daytoy ti immuna a nalapas a penned. Ti kasisigud a naplano ket ti panagaramid ti lima apenned nga addanto ti panagpartuat a kapasidad kadagiti 34,500 megabasio. Ti tatta nga aldawen adda ti dua a penned ti napatakderen, nga isu ti Inga I ken Inga II, nga adda dagiti dagup a sangapulo ket uppat a turbina.[6]
Idi Pebrero 2005, ti tagikua ti estado ti Abagatan nga Aprika a kompania ti bileg, nga Eskom, ket nangirangarang ti maysa a singasing tapno maipadakkel ti kapasidad ti Inga babaen dagiti panagparang-ay ken panagipatakder ti baro penned ti hidroelektriko. Ti gandat ket mangiyeg ti kangatuana panagpataud ti pasilidad ti 40 GW, a daytoy ket mamindua a dakdakkel ngem ti Tallo a Karabukod a Penned ti Tsina.[7]
Adda dagiti panagbutbuteng a dagitoy a baro a penned ti hidroelektriko ket punganayan ti panagawan kadagiti adu a sebbangan ti ikan nga endemiko ti daytoy a karayan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c d e f g Bossche, J.P. vanden; Bernacsek, G. M. (1990). Taudan a Libro para kadagiti Pangalapan a Rekurso ti Aprika, Tomo 1. Organisasion ti Makan ken Agrikultura iti Nagkaykaysa a Pagpagilian. p. 338–339. ISBN 978-92-5-102983-1.
- ^ a b Oberg, Kevin (Hulio 2008). "Panagayus ken Dadduma a Hidrauliko a Panagrukod para iti Panangilaslasin kadagiti Hidarauliuko ti Akin-baba a Karayan Kongo, Hulio 2008" (PDF). U.S. Geological Survey.
- ^ "Sinampugot nga Ikan ti Kongo". National Geographic Channel. 2009.
- ^ Ti Karayan Kongo. Rainforests.mongabay.com. Naala idi 2011-11-29.
- ^ Kitaen, kas pagarigan ti, pelikula ni Thierry Michel a Karayan Kongo
- ^ a b Alain Nubourgh, Belgian Technical Cooperation (BTC). Weetlogs.scilogs.be (2010-04-27). Naala idi 2011-11-29.
- ^ Vasagar, Jeevan (Pebrero 25, 2005). "Mabalinkadi a ti $50bn a plano a mangpaamo ti nabileg a karayan ket makaiyeg ti elektrisidad iti amin nga Aprika?". World news. Londres: The Guardian. Naala idi 2010-04-30.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Karayan Kongo iti Wikimedia Commons
- Karayan Kongo
- Dagiti karayan ti Demokratiko a Republika iti Kongo
- Dagiti karayan ti Republika iti Kongo
- Pagbeddengan ti Demokratiko a Republika iti Kongo ken Republika iti Kongo
- Dagiti karayan ti Angola
- Dagiti karayan a pagbeddengan
- Dagiti sangalubongan a karayan ti Aprika
- Pagayusan a labneng ti Kongo
- Dagiti pisiograpiko a paset


text:
Union List of Artist Names
Ti Union List of Artist Names (ULAN) wenno iti Ilokano Listaan ti Kappon dagiti Nagan ti Artista ket maysa a online a batayan ti datos nga agus-usar ti natengngel a bokabulario nga agdama nga aglaon kadagiti agarup a 293,000 a nagngan ken dadduma pay a pakaammo a maipanggep kadagiti artista. Dagiti nagan iti ULAN ket mabalin a mairaman dagiti naited a nagan, dagiti seudonimo, dagiti panagdumadumaan iti pannakailetra, dagiti nagan kadagiti sabsabali a pagsasao, ken dagiti nagnagan a nagbalbaliwen gapau ti napalbas a panawen (a kas dagiti pannakiasawa a nagan). Kadagitoy a a nagan, ti maysa ket naitalgedan a kas ti kinaykayat a nagan.
Urayno daytoy ket naiparang a kas maysa alistaan, ti ULAN ket naestruktura a kas maysa a tesauro, a maiyalagad kadagiti pagalagadan ti ISO ken NISO para kadagiti panagaramid ti tesauro; daytoy ket aglaon kadagiti panagsisinnaruno, kapadpada, len pakanaigan a pannakaikabagian.
Ti pakatengngaan ti isip iti tunggal maysa a rehistro ti ULAN ket ti maysa nga artista. Iti agdama adda dagiti agarup a 120,000 artista iti ULAN. Iti datos a batayan, ti tunggal maysa a rehistro ti artista (nakunkuna pay a suheto iti daytoy a manual) ket nailasin babaen ti maysa a naisangayan a numeriko nga ID. Ti naisilpo kadagiti tungngal maysa a rehistro ti artista ket dagiti nagan, dagiti maikabagian nga artista, dagiti taudan para iti datos, ken dagiti nota. Ti temporal a panagsakup ti gay-at ti ULAN ket manipud ti Kinaugma aginggan iti agdama keb panagsakup iti sangalubongan.
Ti ULAN ket mangiraman kadagiti maitutop a nagan ken dagiti mainaig a pakaammo a maipanggep kadagiti artista. Dagiti artista ket mabalin a dagiti agmaymaysa a tao (tattao) wenno grupo dagiti tao a nagtitinnulong a nagob-obra (korporatibo a bagbagi). Dagiti artista iti ULAN ket sapasap a mangirepresenta kadagiti nagpartuat a nairaman iti pannakakonsepto wenno panagpataud kadagiti makitkita nga arte ken arkitektura. Adda met dagiti agpabpabuya nga artista a nairaman (ngem kadawyan a saan a dagiti aktor, dagiti agsalsala, wenno dadduma pay nga agpabpabuya nga artista). Dagiti repositorio ken dagiti nagparparawad ket nairamanda pay. [1]


text:
Kanton iti Jura
Ti Republika ken Kanton iti Jura (Pranses: République et Canton du Jura), ken naamammoan pay a kas ti Kanton iti Jura wenno Kanton Jura, ket maysa kadagiti kanton idiay Suisa. Daytoy ti kabaruan (napartuat idi 1979) kadagiti 26 a Suiso a kanton, a mabirukan idiay amianan a laud a paset ti Suisa. Ti kapitoliona ket ti Delémont. Daytoy ket makibinningay ti pagbeddengan iti kanton ti Basel-Landschaft, ti Kanton iti Berna, ken ti Pranses a departamento ti Doubs.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Arealstatistik Standard - Kantonsdaten nach 4 Hauptbereichen
- ^ Opisina ti Suiso a Pederal nga Estadistika – STAT-TAB Ständige und Nichtständige Wohnbevölkerung nach Region, Geschlecht, Nationalität und Alter (Aleman) Naala idi 10 Disiembre 2011
Kasilpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Kanton iti Jura iti Wikimedia Commons


text:
Shanghai
Ti Shanghai (Insik: 上海; Shanghainese: Zånhae; Mandarin pinyin: Shànghǎi) ket isu ti kadakkelan a siudad babaen ti populasion iti Republika dagiti Tattao iti Tsína (PRC) [3][4] ken ti kadakkelan a maitutop a siudad babaen ti populasion iti lubong.[5] Maysa daytoy kadagiti uppat a probinsia nga agpang a munisipalidad iti PRC, nga adda ti dagup ti populasion iti sumurok a 23 a riwriw manipud idi 2010. Daytoy ket maysa a sangalubongan a siudad, nga adda inpluensia iti komersio, kultura, busbos, midia, moda, teknolohia, ken pagluganan. Daytoy ket maysa a kangrunaan a busbos a ssentro[6] ken ti kasingarngaran a pagikabilan a puerto iti lubong.[7]
Mabirukan daytoy idiay Karayan Yangtze a Delta idiay dumaya a Tsína, ti Shanghai ket nakatugaw idiay wangawangan iti Karayan Yangtze iti tengnga ti paset iti pantar ti Tsína. Ti munisipalidad ket pagbeddenganna dagiti probinsia ti Jiangsu ken Zhejiang iti laud, ken nabeddengan ti day babaen ti Baybay Daya a Tsína.[8]
Maysa daytoy idi a pagkalapan ken abel nga ili, ti Shanghai ket dimmakkel ti kinapangrunanna iti maika-19 a siglo gapu ti panakabigbigan a Europeano para iti bukodna a naiparabor a lokasion ti puerto ken makapataud nga ekonomia. Daytoy a siudda ket maysa kadagiti nalukatan a ganganaet a pagkomerioan kalpasan ti panagabak dagiti Britaniko iti Tsína iti immuna nga opio a gubat ken ti simmaruno a 1842 a Tulag iti Nanking a nagpakabael ti panagipatakfder iti Internasional a Pagtaengan ti Shanghai . Daytoy siudad ket rimmang-ay a kas ti sentro iti komersio a nagbaetan ti daya ken laud, ken nagbalin daytoy ti kalaingan a sentro ti busbos iti Pasipiko nga Asia iti panawen a 1930.[9] Nupay kasta, ti panagala ti Partido Komunista iti kangrunaan a daga idi 1949, bimassit ti panag-impluesia ti siudad. Iti panawen ti 1990, dagiti ekonomiko a reporma nga inyamammo babaen ni Deng Xiaoping ket nagbanagan iti napeksa a panagrangrang-ay ti siudad, a daytoy ket nakaited ti panagsubli iti busbos ken ganganaet a puonan iti siudad.[10]
Ti Shanghai ket maysa a nalatak a papanan dagiti turiata ken naamammoan daytoy kadagiti naipakasaritaan a dulon a kas dagiti Ti Bund, Siudad a Templo ti Dios ken ti Yuyuan a Hardin, ken ti pay dakkel ken dumakdakkel pay a linia ti langit ti Pudong . Nailawlawagan daytoy a kas ti "obra maestra" iti dumakdakkel a ekonomia ti kangrunaan a daga ti Tsína.[11][12]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Kalawa ti daga". Dagiti Kangrunaan a Kinapudno. Munisipal a Gobierno ti Shanghai. Naala idi 19 Hulio 2011.
- ^ "Danum a rekursos". Dagiti Kangrunaan a Kinapudno. Munisipal a Gobierno ti Shanghai. Naala idi 19 Hulio 2011.
- ^ Chan, Kam Wing (2007). "Dagiti Panakariro ken Parikut ti Panagadal dagiti Siudad ti Tsína: Panakilawlawag, Estadistika, ken Pagbanagan" (PDF). Dagiti Eurasiano a Heograpia ken Ekonomia. 48 (4): 383–412. doi:10.2747/1538-7216.48.4.383. Naala idi 13 Septiembre 2011., p. 395.
- ^ "Ania kadi dagiti kadakkelan ken kabaknagan a siudad iti Tsína?". Uninbersidad iti Akin-abagatan a California.
- ^ "Dagiti siudad: kadakkelan (nga awan dagiti nakapalikmut a suburbano a lugar)". Geohive. Naala idi 13 Septiembre 2011.
- ^ "Ti Panagsalisal ti Puesto iti Londres a kas maysa a Sangalubongan a Sentro ti Busbos" (PDF).
- ^ "Ti Shanghai ket labsanna ti S'pore a aks ti kasingarngaran apuerto iti lubong". Straits Times. Enero 8, 2011. Naala idi Septiembre 14, 2011.
- ^ "Heograpiko a Lokasion". Dagiti Kangrunaan a Kinapudno. Munisipal a Gobierno ti Shanghai. Naala idi Septiembre 14, 2011.
- ^ Scott Tong (Oktubre 2009). "Shanghai: Sangalubongan aSentro ti Busbos? Aspirasion ken kina-agpayso, ken dagiti tagapniden para iti Hong Kong" (PDF). Hong Kong a Warnakan. Naala idi 17 Oktubre 2011.
- ^ "Naipakasaritaan a Panagbalbaliw". Shanghai.gov.cn. 1949-05-27. Naala idi 2011-12-11.
- ^ Hunt, Katie (21 Mayo 2008). "Shanghai: Ti kapitalista nga obra maestra ti Tsína". BBC News. Naala idi 7 Agosto 2008.
- ^ "Iti Shanghai... ken Suzhou". Ti Hindu a Komersio a Linia. 27 Enero 2003. Naala idi 20 Marso 2008.
- Shanghai
- Dagiti nawaya a siudad
- Dagiti metropilitano a lugar idiay Tsina
- Dagiti munisipalidad ti Repbulika dagiti Tattao ti Tsina
- Dagiti nataengan nga aplaya a lugar idiay Tsina
- Dagiti nataengan a lugar a nabangon idi maika-10 a siglo
- Dagiti puerto a siudad ken ili idiay Tsina
- Tulag iti Nanking
- Karayan Yangtze Delta