text:
Ti Politika ni Mannurat ken ti Tema ti Alienation
JM Agpalo, Jr.
Tawid News Magasin
Ania aya ti kapintasan a suraten? Daytoy man ti naynay a masalsaludsod kaniak, lalo dagiti agdadamo a mannurat.
Kaniak a biang, narigat a sungbatan daytoy. Ngamin, ti saludsod ket kasla agdamdamag no ania iti kaimasan a luto ti adobo. Well, nagduduma a bersion ti adobo. A kas met ti nagduduma a klase ti suraten.
Kas iti adobo, adda latta met a ‘tay naidumduma, naisangsangayan iti amin a bersion. Kastoy met laeng ti napintas a suraten.
Kastoy man met laengen iti saludsod ni Josephine de la Cruz ken dagiti kakaduana nga estudiante ti St. Louis University, idi inenterbiuda ‘toy biang idi tawen 2000 a kas nangabak iti 1st Prize Palanca Awards.
Kastoy man met laengen ti saludsod da Kristel Ramos ken Divina Ambrosio, dagiti estudiante ti Social Science iti UP Baguio idi inenterbiuda ‘toy biang a kas maysa a mannaniw iti Siudad Dagiti Saleng idi napalabas a tawen.
Kastoy man met laengen ti naibato kaniak a saludsod iti open forum kalpasan ti Poetry Reading sadiay Baguio Colleges Foundation idi 2000. Kaduak a nagreading ditoy dagiti tallo a propesora iti UP Baguio ken ti Palanca Awardee for Poetry Francis “Frank” Cimatu.
Uray dagiti naglektiurak iti panagsuratan ti sarita a kas sadiay Tayug National High School ken sadiay Bantay, Ilocos Sur ket kastoy man met laengen ti saludsodda.
Ta ania aya ti kapintasan a suraten?
Ngarud a. Ania aya ti napintas a suraten?
Ti kunak a ket no napintas ti suratem wenno ti topikom wenno subject mattermo, uray no adda ti kuskuselna ti pannakasuratna ket napintas latta iti serrekna kadagiti mannakaawat. Saan a ti pannakasuratnan ti kitaen no di ket ti pakabuklan ti sarita wenno ti estoria a sinurat.
Kaadduan kadagiti sungbatko ket ti pannakapili dagiti suraten, iti man daniw wenno iti sarita.
Masapul a suraten dagiti naisalsalumina. Naisangsangayan. Naidumduma. Ta dagitoy dagiti makaawis iti immatang kadagiti agbasbasa. Daytay adda ti ibatina kalpasan a nabasa. No ania man daytoy a naibati, isu dayta ti naisalsalumina, naisangsangayan ken naidumduma kadagiti gagangay a sinurat.
`“The rise of the novel is tied to objective changes in Philippine society…”
Kastoy man ti kuna ni Dr. Resil Mojares ti University of San Carlos, Cebu City iti librona a napauloan iti “The Origins and Rise of the Filipino Novel”.
“Maysa kadagiti kalaingan a kritiko iti literatura ni Resil,”
Daytoy ti nakuna ni apo Juan S. P. Hidalgo, Jr. iti maysa a chance conversation ken panangdamagko iti katatao ti kritiko. Kuna ni apo Resil Mojares ditoy a nakatali wenno nairaked dagiti nobela (wenno sinurat kunatayo lattan) para iti panagbalbaliw ti kasasaad ti gimong. Kayatna ngarud a sawen, a nasken ti pannakipaset ni mannurat iti panagbalbaliw ti gimong a saan laeng a mangray-aw, mangpasangit, mabutbuteng, blah, blah, blah!
“Ti daniw, kas aramid, kas panagimutektek ni mannaniw, ket maysa nga aramid a
politikal… amin a daniw, amin nga arte, ket addaan iti politika, addaanda iti diskurso maipapaniti bugas ti biag segun ti panirigan ni mannaniw, ni adipen ti arte a di mamingga a mangiparparipirip kadagiti mensahe ti uniberso amakitana. Awan arte a neutral, nga amin a kita ti arte ket adda latta iti tengnga ti pagbabalubalan, kankanayon a makibibiang, di agsarday ti inna pannakiramraman…”
Daytoy ti opinion ni Dr. Ariel S. Agcaoili, a kas imbaga ni Roy V. Aragon iti Introduksionna iti libro a Duyog Ti Singasing I – ti nakaurnongan dagiti sinurat maipapan iti daniw nga impablaak ti Tawid News Magasin.
No intay ngarud sumaen ti opinion da Mojares ken Agcaoili, nakabatbatad a maysa a politikal ti panagsurat. Ni mannurat a kas maysa a politiko. Dagiti sinurat ni mannurat ti makunkuna a political agenda wenno isu dayta ti platapormana iti panagbalbaliw ti gimong nga agturong iti narang-ay ken nakappia a panagbiag.
“Although Bulosan’s works are authobiographical, they are a reconstruction not of his personal life, but of the general condition of the working class.”
Daytoy ti nakuna ni Petronilo Bn. Daroy iti sinuratna a “Carlos Bulosan: The Politics of Literature”, St. Louis University Quaterly, 1968.
Ne, kailian, saan laeng a da Mojares ken Agcaoili ti mangibagbaga iti napolitikaan a sinurat. Pati pay ni Daroy. Ti kaipapanan ti imbaga ni Daroy ket saan laeng koma a para iti bukod a bagi wenno interest ti suraten no di ket para iti pagimbagan ti sapasap. Ngarud, no kayat iti agsurat iti napintas (a sinurat), nasken ngarud a, a daytoy ket napolitikaan. Isu daytoy ti politika ni mannurat para iti social change, intelectual intelectual change, spiritual change, moral change ken iramanen ti emotional change.
“I hope to find in (the social critics of his time such as Dreiser, Anderson, Lewis,
Hemingway, Caldwell, and Steinbeck) a weapon strong enough to blast the walls
that imprisoned the American soul. But merely describing the disease – they did
not reveal any evidence that they know how to eradicate it…”
Daytoy met ti opinion ni Susan Evangelista iti sinuratna maipapan iti “My Education” ni Carlos Bulosan, Ateneo de Manila University Press, 1985.
Ket ti Ilocano soul wenno kararua ni Ilocano, nakabalud kadi met? Saan laeng a maymaysa a pagbaludan no di ket naalud-alod a pagbaludan ti nakaibaludan ni kararua ni Ilokano. Ket awan iti asinoman a makabael a mangiruar iti daytoy a pagbaludan ti kararua ni Ilocano no di met laeng ni Ilokano a mismo. Ket kas politika dagiti natatarnaw a kapanunotan ti mannurat, kas politiko kadagiti nabibileg a balikas ti maysa a mannurat, akemna ngarud nga alut-oten, akemna nga iruar ti kararua ni Ilokano a balud iti damsak, kinakurapay, kinawatakwatak ken blah, blah, blah, blah! Front-liner iti panagbalbaliw ti gimong, komonidad ken iti panawenna ti maysa a mannurat.
“…ethnocentrism, self-alienation and crisis identity, lack of linguistic unity,
cultural dislocation, artistic divisiveness and fragmented diminishing
audiences, and evasion of the humanist commitment to literature as a human
institution…”
Daytoy kano ti bunga ti kolonialismo, a kas iti kuna ni Lucila Hosillos iti sinuratna a “Breakling Through the Wayang Screen: Literary Interdependence among New Literature in Southeast Asia,” Diliman Review 1984.
Puonayen, kailian, imbinsabinsan a mismo ni Hosillos dagiti pagbaludan wenno nakaibaludan a mismo ti kararua ni Asiano, ta karaman met ni Ilocano a kas maysa nga agindeg iti Southeast Asia.
Saggaysaentayo ngarud nga ibuksilan:
1) ethnocentrism---kaplastikan man daytoy, kailian. Plastik kadagiti amin a plastic. Kadagiti agtutubo iti agdama adun iti saan a makabasa iti Iluko. Saan a dayta pannakabasa ti rason dita no apay a dida kayat ti agbasa iti Iluko, ngamin kaykayatda a basaen ti Tagalog wenno English. Ken no dadduma pay kaykayatda ti ag-Tagalog ken ag-English ngem ti ag-Iluko ta kabainda ti bukodda a pagsasao. Agpaliiwka, kailian, lalo kadagiti ummong dagiti agtutubo. Iti Kailokoan, ibain met ni taga-surong nga isuna ket taga-surong. Kasla tagibassitenna ti bagina. Ni met taga-patad mas superior ti panagkitana ti bagina ngem ni taga-surong. Uray kadagitoy a panawen ket adda pay laeng daytoy. Nakabalud pay laeng ti kararua ni Ilokano iti pagbaludan nga ETHNOCENTRISM. No diak nagbiddut, iti annual conference ti Federation of Provincial Press Club ken Publisher’s Association of the Philippines a dinar-ayak, kastoy ti nalawag nga ehemplo ti lawlawatek. Manipud iti eksperiensa ni Asst. Prof. Jaime Raras ti University of Northern Philippines-Candon City Campus, a kas iti panangisaritana iti tungtonganmi maipanggep ti pasalip ti sarita a para kadagiti taga-surong wenno Upland Municipalities of Ilocos Sur. Dinamag ni Raras kadagiti estudiantena no asino ti agindeg kadagiti sangapulo ket uppat nga upland municipalities of Ilocos Sur. Awan a pulos ti nangitayag ti imana, ngem adu kano iti nagdumog. Sinaggaysa ni Raras a dinamag no sadino ti lugar ti tunggal estudiante.
“Pinapispisak a dagiti naglibak a lallaki. Dandanik la katosan dagiti naglibak a babbai. Agasem, nasurok a kagudua iti klasek ket taga-surong? Linektiurak a, ida, maipapan iti panangipateg ti puli…”
Kalpasan kadaydi, tunggal pasalip ti Upland Municipalities of Ilocos Sur, adun dagiti simmalip, lalo kadagiti estudiante ni Raras. Iti irony ken imasna, kunam, kailian, inabakdak pay dagitoy nga agdadamo a mannurat! He-he-he-! Third Prize (sarita, diak nakisalip kadagiti dadduma kategoria) laeng ti nadilamotak. At least, adun ti kaduak a mangiyik-ikkis a no kabaelan dagiti taga-patad iti agsurat kabaelanmi met a taga-surong! Wen sipapannakkelak a mangibaga a taga-surongak met, kailian. Taga-bambantay no isu. Maysa a Bago no isu. Igorot-nga-Ilokano no isu. Ilokano-nga-Igorot no isu. Kankanaey-Ilokano wenno Ilokano-Kankanaey no isu. Ngem ti Filipino a mangibain ti nagtaudanna a puli, mabainto met a mangibaga a maysa a Filipino. No mabain a mangitandudo nga isuna ket Ilokano, mabainto met a mangibaga nga isuna ket Filipino.
2) self-alienation and crisis identity---isu daytoy ti mangibain iti kinaasinona, mabain a mangibaga nga isuna ket Bago wenno Ilokano. Mabain nga agbasa iti Iluko wenno agimbabain nga agbasa iti Iluko isu a kaykayatna ti Tagalog ken English. Mabain nga ag-Iluko isu nga agtag-Tagalog ken agin-e-English. Panagriknana ngamin ket sikat, nalatak la unay no daytoy ket agbasa ken agsao iti ganggannaet uray pay no adda daytoy iti Kailokoan. No Tagalog, English, Pangasinense, Nabaloi, Kankanaey ti pagsasao ti kasasaom, wen kasaom ida iti maawatanda ta dida la ngarud met maawatan ti Iluko. Natural laeng dayta. Ngem Englishem ti saan pay a nakadap-aw ti hayskul iti away ti Kailokoan tapno ipakitam, iparupam laeng nga edukadoka, ngarud sika daytay nagiskuela ngem saan a nakaadal. Adda parikutmo maipapan iti crisis identity wenno self-alienation ta inyadayom dayta bagim iti pudno a kinaasinom. Ken adu pay a bersion itoy, lalo kadagiti adda ti an-annayenna a nangipusing ti bagida iti gimong, wenno ti gimong ti nangipusing kadakuada.
3) lack of linguistic unity----sabali ti Lowland Iluko ken ti Upland Iluko. Agsabali ti kayat a sawen ti patopat ti Ilocos Sur ken La Union. Agsabali ti agbansag ti Ilocos Sur ken Pangasinan. Agpada ti samsaping ti Pangasinan ken Ilocos Norte idinto ta sabali ti samsamping ti Ilocos sur. A, adu dagiti nagdudumaan iti Iluko. Isu nga idiay http://www.Iluko.com ket agpipinnapilit dagiti dap-ayero ti maipapan iti re-intelectualization iti Iluko. Maysanmaysa ket adda ti makunana. Ngem iti pananganalisarko kadagiti ibagbagada, awan man la ti nangdakamat met no apay a timpuar ti LACK OF LINGUISTIC UNITY. No ania ti puon daytoy. Makisawsawak koma iti saritaanda, ngem saan a napintas ti makidebate iti tao a saanmo nga am-ammo ta kaadduan no dipay isuda (dap-ayero) ket nakaabungot.
4) cultural dislocation---adun dagiti tagipatgen (values) ni Ilokano a napukaw. Iti laengen pannanganan ket maysamaysan ti mangbagtin ti platona sana sanguen ti telebision kabayatan ti pannangan. Pati orasion, mapukpukawen. Adu ken adu dagiti napukaw a tagipatgen ni Ilokano iti agdama a panawen. Saantayon a saggaysaen no di ket paliiwentayo iti uneg a mismo ti pamilia ken iti komunidad. Ti rigatna, daytoy a cultural dislocation ti in-inut met a nangpatay iti kina-Ilokano. Saan laeng a cultural dislocation no di pay morally dislocating effect of our higher educational system, a kas iti tema ti sarita ni Antonio S. Encarnacion a napauluan iti “Kampanario”. Dagiti edukado ket baybay-anda dagiti saan a nakaadal. Dagiti edukado nga annak ket bay-anda dagiti saan a nakaadal a nagannak. Kinaawan ti modo wenno naimbag a nakem ti kayat a sawen dagitoy a cultural dislocation ken morally dislocating effect of our higher educational system.
5) artistic divisiveness and fragmented diminishing audiences---- kinaawan iti panagkaykaysa. Pinnangatuan iti isbo. Kaniakania uttot. Innuttotan. No dimo kayat ni kastoy ta dimo gusto ti aramidna, inka ken ni kasdiay nga isu iti inka idaydayaw, ket kagiddan iti pananglais ni daydiay. Kasla kappi nga aggiginnuyodan iti alat ti angpep nga antukab. Ngem no sumaen ti amin, padapada dayta nga aramid ni Ilokano, padapada nga Ilokano. Isu a ti nasken koma ket ti panangitandudo ti aramid, partuat, putar ni Ilokano napintas man ken saan unay a napintas, agdadamo man ken saan ti nangaramid, nabaknang man ken saan ti nangaramid, adda man ti an-annayenna wenno awan ti nangaramid, edukado man ken saan ti nangaramid.
6) evasion of the humanist commitment to literature as a human institution---nadlawko, lalo iti salip ti sarita, kadagiti naisalip a sarita, manmano ti mangtratar ti humanism. Kasla saan nga ammo ni Ilokano iti agdama ti HUMANISM. Naimbag la ketdin ta adda ti Juan S. P. Hidalgo, Jr., Lorenzo Tabin, Agustin D. C. Rubin, ken dadduma pay nga agsursurat maipapan iti humanism. Ulitentayo man ti kunana: EVASION OF THE HUMANIST COMMITMENT TO LITERATURE AS A HUMAN INSTITUTION! Nairuam ngamin dagiti mannurat a dadduma, no dipay ket kaadduanna a, ti agbatay iti REALISM. Realista dagitoy. Ti sarita ket nasken a nakapappapati. Ngem kasano ti pangngarig a sarita? Dagiti sarita a saan a ti kinapudno wenno realismo ti dakdakamatenna no di ket adda ti kayat a sawen ti lablabidenna?
Iti Literatura Ilokana, saan ngata evasion wenno panangliklik ti mapaspasamak no di ket mabilbilang ti makaammo iti agsurat iti kastoy? Nalabit a wen. Ngamin naipangpngruna dagiti sinurat a ti targetna ket para iti komersial ken entertainment a saan ket a para iti naun-uneg a kaipapanan ti literatura ken sinurat a taraon ti isip ken kararua.
“Abakek. Abakek isuna, ngamin ket awan ti nasuratna a humanism. Dagiti
pangngarig. Ad-adda a dagiti sinuratna ket agbatay iti realistiko a pasamak.”
Daytoy man ti palawag ni Juan S. P. Hidalgo, Jr. iti maysa a chance conversation iti maysa a GUMIL Filipinas Convention sadiay Suso Beach Sta. Maria , Ilocos Sur. Imbagak ngamin kenkuana ti nasao ni Dr. Noemi Ulep Rosal iti sinuratna nga Introduksion iti libro “Silang Nagigising sa Madaling-Araw” ti Ateneo de Manila University Press, 1993. Ti paulo ti Introduksion ket “Ang Nobelang Iloko at si Constante Casabar.” Imbasa met laeng ni Dr. Rosal daytoy iti GUMIL Convention sadiay Suso, a kagiddan ti panaglektiur/panagsarita met ni Dr. Agcaoili ti maipapan ti alienation kadagiti daniw dagiti taga-Hawaii, a kas iti nadakamat iti immuna. Kastoy ti kuna ni Dr. Rosal:
“… iwinaksi ni Casabar ang kombensyonal na estilo ng mga nobelistang nauna sa
kanya – ang mahaba at sanga-sangang banghay ng kuwento at ang madalas na
paggamit ng mabulaklak, sentimental, masalimuot at maligoy na pangungusap.”
Binaliwan ni Casabar ti taray ti sinurat. Simrek daytoy iti napudpudno a pasamak. Napakarealistiko a pasamak. Ala ket editor ti Bannawag ni apo Casabar. Ngem sabali dagiti putar ni apo Hidalgo, a maikumpara kadagiti putar ni Casabar. Isu a kinasaok idi ni apo Hidalgo maipapan kadaytoy a banag. Managpaliiwka met, kuna ket idi ni apo Hidalgo kaniak, sana inyangaw no asino ti kakaisuna a mannurat ti Iluko a no agsurat ket agsasainnek? Ket am-amirisek amin a, a basbasaek ken dagiti putar ti asinoman a mannurat. Husto ti kuna ni apo Hidalgo, no agdaniw daytoy a mannurat ket agsasainnek latta. Diak ammo no apay. Adun ti daniwna a nabasak ngem agsasainnek latta. Siguro a ket napintas nga adalen ken ammoen no apay nga agsasainnek. Idi ngarud paseminar ti Poet Essayist and Novelist (PEN) of the Philippines sadiay Oasis Resort, San Fernando, La Union, kasaritak koma ‘toy idolok a mannaniw no apay nga agsasainnek ti daniwna, ngem nasinga laeng ti tungtonganmi iti idadateng ken pannakipatpatang ni Dr. Isagani Cruz. Sipud idin ingpek lattan a makatungtongkon ni mannaniw no apay nga agsasainnek. Daytoy a mannaniw ket ni Manang Emma Sol. Aguinaldo ti Ilocos Norte.
No inrugi ni Casabar ti realismo, inrugi met ni Hidalgo ti humanismo. Makasurat met ni Hidalgo iti realismo.
Adda ti taray dagiti sarita-Iluko a kas no ibasar kadagiti nag-editor ti Bannawag. Idi sinublat ni Jose Asia Bragado ti kina-editor, napimpinsan a napunas dagiti humanismo a sarita ket ad-adda a timpuar dagiti maaksion la unay a sarita. Dagiti nakaad-adu a conflict situation iti sarita. Dagiti sarita a marisiris la unay. Sa la adda tumpuar dagiti sarita a humanismo ken plot-less a sarita kadagiti nangabak iti salip.
Kailian, adu pay ken adu pay dagiti nakaibaludan ni Ilokano. Saan laeng a ni Ilokano ti naibalud no dipay ket dagiti mannuratna, ta saan a makaadak kadagiti dadduma pay a sanga, klase, genre iti sinurat.
“Isu met la nga isu! Di met la agbaliwen.”
Daytoy ti komento ni apo Prescillano Bermudez, Sr. maipapan kadagiti sarita a mabasbasa. Napasamak daytoy iti maysa a taripnong dagiti kameng ken opisiales ti GUMIL Pangasinan iti pagtaengan ni Fernando B. Sanchez sadiay Burgos Street, San Nicolas, Pangasinan. Kameng ti board of directors ‘toy biang, kailian, a kas pasado a presidente ti GP.
Kasano koma ngarud nga agbaliw ket ala latta met ti panagnunog kadagiti sinurat a pangkomersial wenno entertainment.
Isu a kuna ni Dr. Mario G. R. Rosal iti sinuratna a “The Iloco Short Story in the 1960’s and the Early 1970’s and the Theme of Alienation,” St. Louis Research Journal (Journal of the Graduate School of Arts and Sciences):
“In most, if not all instances, the spirit of social commitment and protest has
become primary character of the experience of alienation in this country as
expressed in our literature. To our writers, however, in Iloco that spirit came
relatively late…”
Husto ti paliiw ni apo Rosal. Naladaw a naipangato ti agpang dagiti sinurat. Isu a maud-udi a kanayon ni Ilokano no maipapan iti tema ti suraten. Ngamin, manmano dagiti sinurat nga addaan iti politika. Nagnunog dagiti mannurat iti komersial a sinurat wenno pang-entertainment. Iti rason ngamin itoy, nangrugi dagiti sinurat nga Iluko a para iti entertainment.
Nasken a napolitikaan dagiti sinurat a kas kuna da Dr. Ariel S. Agcaoili, Petronilo Bn. Daroy ken Resil Mojares. Ngem nakisang pay laeng dagiti sinurat a napolitikaan. Saan pay laeng nga umanay a mangwayawaya ti nakabalud a kararua ni Ilokano.
Ne, kailian, di kad uppaten dagitoy a madaydayaw a kritiko ti Literatura Filipina ti mangibagbaga a nasken a napolitikaan ti sinurat?
“…attempt to get rid of chaotic personality through the power of medium,”
Kastoy met ti opinion kano no T. S. Eliot, a kas iti nasao ni Epifanio San Juan iti sinuratna a “Philippine Literature in Crisis: An Interrogation, St. Louis University Quarterly.
Dayta a medium a kukuna dita ni Eliot ket dagiti sinurat. Siguro a ket isu ngata a, nga imparabur ti Namarsua ti talento ti panagsuratan ken ni mannurat tapno iti kasta ket katulonganna a mangirakurak, mangpaadda ken mangitandudo iti nalinteg, nakappia ken nadur-as a biag ti tao. Tapno makaalut-ot ni Ilokano iti nakaikulonganna.
TI TEMA NGA ALIENATION
Anansata, naglektiur ni Dr. Ariel S. Agcaoili maipapan iti “tema ti alienation” kadagiti dandaniw dagiti taga-Hawaii ti GUMIL Filipinas Convention sadiay Suso Beach. Dinakamat ni Dr. Agcaoili a kinaisalsalumina, kinaisangsangayan ken kinaidumduma ti tema dagiti daniw dagiti taga-Hawaii a maikumpara kadagiti daniw iti Ilocos. Mangisursuro idi ni Dr. Agcaoili sadiay UP Diliman.
Uray ni Dr. Leoncio Deriada, ti UP Visayas ket nasaona met babaen iti suratna ‘toy numo toy biang ti kinapintas ti tema nga alienation.
Uray ni Dr. Florentino Hornedo ti Ateneo de University ken University of Sto. Tomas ket sinuratna met ti maipapan iti kinapintas alienation a kas topiko, ken kas mabasa iti salaysayna maipapan iti Bago Oral Arts.
Kastoy met ti kuna ni Valerio L. Nofuente, iti sinuratna a “Sikolohiya ng Pagkasal sa Maikling Kuwento ni Lorenzo G. Tabin,” Philippine Collegian, 1975 a kas inadaw ni Dr. Mario Rosal iti sinuratna a “The Iloco Short S0tory in the 1960’s and the Early 1970’s and the Theme of Alienation:
“The theme of social alienation rendered from a psychological and
autobiographical perspective is in fact the strongest point in the fiction of Tabin, a major contemporary writer in Iloco who has actually undergone the same
subhuman conditions in which many of his characters in his stories are entrapped. In his rendition of said theme, the hero’s or heroine’s state of being boxed in a cheap, dirty, narrow dilapidated room emerges as the eloquent symbol of the sordid human condition that is alienating man in our kind of social system.”
Ngarud, maysa daytoy a mangipaneknek ti tema nga alienation wenno ginaganggannaet ti tao ket napintas a suraten.
Ngem kadagiti amin a nangdakamat iti maipapan iti tema nga alienation, ni Dr. Mario G. R. Rosal ti nangibinsabinsa dagiti tema iti alienation. Saan laeng a maysa a topiko no di ket imbinsabinsana ti/dagiti posible a suraten maipapan iti tema nga alienation.
Iti palawag ni Dr. Agcaoili, mabasa ti kinaganggannaet ni Ilokano iti Hawaii kadagiti dandaniwda. Ganggannaetda iti daga a yanda.
Iti palawag ni Dr. Deriada, ti kinaganggannaet ti kinaasino ti napigsa a kidag ti suraten. Ti kayatna a sawen ti kinaasino ditoy ket saan laeng nga iti bukod a bagi, ti kina-Filipino, kina-Ilokano, no dipay ket a kas tao iti dumaldaliasat ditoy lubong.
Ken Dr. Hornedo, impeksana ti kinagangganaet ti maysa a puli a nagdappat iti maysa a lugar, nga iti panaglabas ti panawen, nagpukaw dayta a kinaganggannaet ket nagbalin dagita a ganggannaet iti lugar a kasla patubo iti dayta a lugar.
Uray ni apo Juan S. P. Hidalgo, Jr., patienna met ti kinapintas ti tema nga alienation. GUMIL Filipinas Convention 1990, Bangued, Abra. Alasdos ngata iti parbangon. Sumagmamanokami laeng ngatan a mannurat iti nanglawlaw ken ni apo Hidalgo tapno agimtuod maipapan iti literatura. Agingga dimteng ti topiko ti kritisismo. Kadagidi a panawen, 1990 ken sakbayna, nagpipintas dagiti kritisismo dagiti hurado a naipabpablaak. Ngem gapu iti panagriri ti maysa kadagiti nangabak iti salip ken ti pangta ti damsak, diak ammo no apay a naisardengen ti kritisismo. Isu pay ngatan a, a nakuna ni Dr. Mario Rosal a naudin ni Ilokano. Siguro, kinaarsagid ken saan pay laeng a sisasagana dagiti mannurat a makritikar ti sinuratda. Dagiti sisasagana ket dagiti laeng nakapadas a dimmar-ay kadagiti workshops. Siguro, nakaadayo koman ti kritisismo ti Literatura Ilokana no saan a daydiay a pagteng. Agurayka, limmaksidak metten, hehehe! Kuna idi ni apo Hidalgo (adda pay laeng kaniak ti mapirpirpir a notbok a nangisuratak ti imbagana, ken naipintan iti utekko):
“…napintas dagiti naisangsangayan, naisalsalumina ken naidumduma a tema…”
Ket innagananna dagiti malalaki a mannurat iti lubong a nasken a basaen dagiti sinuratda ta makaali kano iti isip ken makaited iti inspirasion iti panagsurat no di man ridaw iti nalawlawa a panagimutektek iti literatura. Intuloy pay ni apo Hidalgo:
“…dagitoy a sinurat ket pinadasda nga inimpluensiaan wenno binalbaliwan saan
laeng a ti kasasaad ti kinaasino a kas indibidual no dipay ket ti gimong…”
Kastoy man ti panangibinsabinsa ni Dr. Mario G. R. Rosal ti tema ti alienation iti sinuratna “The Iloco Shrot Story in the 1960’s and the Theme of Alienation, “ St. Louis Reserch Journal, 1983:
“The causes of alienation come in various forms, but usually fall under
one or a combination of the following general categories: economic causes
(e.g. dire poverty and oppression of the working class); social and political
causes (e.g. the pain of racial and class discrimination and political oppression);
bureaucratic causes (e.g. the oppressive and dehumanizing effect of bureaucratic
system in which one finds himself trapped); educational causes (e.g. the dislocating effect of a defective educational system undergone by youth); and future shock (e.g. the dislocating effect of the speed of change in the contemporary world). There are other causes, of course, that may not conveniently fall under any of these general categories like for instance the pain of religious discrimination and the trauma of war.”
Ngarud, daytoy ti sungbat iti saludsod no ania ti kapintasan a suraten. Agsurat iti napolitikaan ken iti tema ti alienation.
Napalo no dipay la mangabak met dagiti agar-arapaap a mangabak met iti salip kalpasan a nabasana daytoy a sangaduyog a singasing.
Ala ngarud, kailian, babayu! ##
Wednesday, January 26, 2005
TI POLITIKA NI MANNURAT KEN TI TEMA TI ALIENATION
Ti Politika ni Mannurat ken ti Tema ti Alienation
6 comments:
- abril said...
-
nagbaknang ket ti impormasion daytoy nga artikulomon, mang jim! manmano dagiti kastoy a sinurat a makatulong iti panagsurat. ala man, manong, banat latta!
- 10:45 AM
- ariel said...
-
Patgen a Jim:
Kastoy ti pamatiak: saan nga agbiag a nasalun-at ti maysa a literatura no awan dagiti kritiko. Sapay ta anusam ti panagasam iti natademen a sirmatam. Agbiagka!
- 5:57 PM
- jim agpalo, jr. said...
-
agyamanakami apo abril ken apo ariel iti nakunayo...agawalonton a tawen daytoy a kolum a nangrugi iti Sirmata Magasin, sa naiyalis iti Saringit Magasin, sa manen napan iti Saringit Chronicle, sa ita, Tawid NewsMagasin...agingga adda ti pagipablaakan, agsurat latta datao, hehehe!
kumustakayo met ditan apo ariel, matuloy kad iti panangisuromon dita UH? naimbag ngarud a damag!
mustaka met dita canada, abril?
- 8:40 AM
- ariel said...
-
Dear Jim:
No adda asi ti apo a namarsua ket baka mangrugiakton a mangisuro ditoy UH iti daytoy a tawen. Kaykayatko ditoy UH ta Ilokano ti isurok--ta makapagserbi datao kadagiti kailian. Sapay ta maikarkari datao ditoy.
Agsubliak pay laeng ita nga aldaw (jan 31) idiay LA tapno tarimaanek ti mapanawak no agbalbalinto daytoy panagakarko. Ala, jim, masapulnaka ti literatura ti amianan a kas kritiko. Ikipasmo kadi latta.
Nagtengkon ti estado iti isip a saan a mabalin nga Ilokano laeng ti kankununongantayo, datayo a taga lumaud nga umanianan. Agapon ti kararua ken nakemtayo iti plural a kultura ken pagsasao iti amianan a luzon ken ti panagkunag, agkibaltangto ti literatura ilokana no dina iraman ti pangasinense, ibalo, ifugao, ibanag, isinay, kdpy. Adal iti Amianan, kunak koma: Amianan Studies; Araling Amianan!!!!!
Ania't makunayo, apo Jim?
Maysa tangguap ti tafey para kenka!
Ariel A
- 6:40 AM
- jim agpalo, jr. said...
-
Napintas a damag apo Ariel A! Mayat man no mangisurokan idta UH. Nabara a kablaaw! Amianan Studies? Kanunongak la unay daytoy. No adda ti makunkuna a Philippine Studies, di adda met ti Amianan Studies? Iti panagsuksukisokko kadagiti suratek iti kolumko, naam-ammok dagiti agsuksukisok met a propesor kadagiti nagduduma nga unibersidad...napintas dagiti Ivatan literature idiay Batanes nga ikut ni Prof. Hornedo, ket patiek la unay a paset wenno sanga kunata lattan iti Amianan Literature daytoy...ti Bago Oral Arts, a paset met laeng ti Amianan Literature (ad-adu ketdi ti Iluko daytoy ngem ti Kankanaey, bale naglaok)...wen, agingga palubosannak ni Apo Badong Espejo nga agsurat iti kolumko iti Tawid, agtultuloy latta iti innak panagsurat maipapan iti literatura iti amianan...iti rigatna laeng, madlawen a saanen a masirip dagiti babassit a letra gapu iti napasamak iti kanigid a mata, isu nga adunti makita nga error...ngem saan a daytoy ti lapped...pasensia laeng, hehehe!
Nabara a kablaaw met ken ni Ariel T! simmagpaten iti estado ti naasawaan ni apo reberendo, hehehe!
dua a napintas a damag manipud kadagiti dua nga ariel, hehehe! agbiagkayo a dua!
- 5:33 PM
- ariel said...
-
Dear Jim,
Konggrats kenka. Ilalaemnakam kadi latta. Konggrats met ken ni atanud ariel t. wa-wow, maysa manen a nataraki nga umaayat/agay-ayat.
adda bangbangonenmi a 2nd international conference a pagbibinnuligan ti gumil oahu, u of hawaii/ilokano lang and lit program (ken adu pay nga ahensia) inton agosto 2006. bale duakami ken ni prop. espiritu (UH) ti mangor-organisa ngem adda iti sibaymi ti gumil oahu.
panggep daytoy a komperensia a paggugungluen dagiti amin a mangisakit/agsuksukisok/agparpartuat iti maipapan iti kultural ken kannawid iti ilokano (a pakairamanen ti sibubukel a kaamiananan. adda dagiti panel nga aggapu kadagiti unibersidad iti sabali a pagilian, iti hapon, iti uk, iti pilipinas, iti usa.
adu't pagkukumperensiaan ket dagitoy dagiti sumagmamano: theory and practice of amianan & iluko studies; language and literature; linguistics, orthography, standardization; criticism and cultural production, creative writing poster workshops, confluence/nexus of amianan cultures vis-a-vis philippine studies; proposal for the establishment of departments of iluko language and literature in the premier universities of the region/s, etc.
pangngaasim, apo jim, ta umayka makiatendar. dagiti koma kakaduatayo iti gumil blog ket umayda tapno no maisayangkat dagiti pagsasaritaantayo iti blog, aya!
special mention koma ditoy da roy ken joel m a kasta unay ti pamasaakanda kadagiti obserbasionda.
the date: august 2006. centennial ti umuna a grupo dagiti sakada.
toast to you--maysa a tangguap ti tafey,
ariel a
- 6:38 AM


c: text/html

text:
Monaco
Ti Monaco opisial a ti Prinsipalidad ti Monaco (Pranses: Principauté de Monaco (Panangibalikas a Pranses: [pʁɛ̃sipoteˈ də monakoˈ]); Monegasko: Principatu de Múnegu; Italiano: Principato di Monaco; Oksitano: Principat de Mónegue), ket ti naturay a siudad-estado ken mikroestado, a mabirukan idiay Aplaya ti Azure idiay Akinlaud nga Europa. Beddengan ti Pransia ti pagilian kadagiti tallo a bangir ket ti sabali a bangir ket bedengan ti Baybay Mediteraneo. Ti Monaco ket addaan iti kalawa iti 2.02 km2 (0.78 sq mi) ken ti populasion iti 36,371; daytoy ti maikadua a kabassitan ken ti kapusekan ti populasion a pagilian iti lubong. Ti Monaco ket addaan iti pagbeddengan a daga iti 4.4 km (2.7 mi), ti aplaya iti 4.1 km (2.5 mi), ken ti kaakaba nga agdumaduma iti baetan ti 1,700 ken 349 m (5,577 ken 1,145 ft). Ti kangatuan a punto ti pagilian ket ti akikid a dalan a nanaganan iti Chemin des Révoires kadagiti bakras ti Bantay Agel, idiay Ward ti Les Révoires, a daytoy ket 161 metro (528 kadkadapan) iti ngato ti pantar ti baybay. Ti kapusekan ti populasion ti Monaco a Quartier ket ti Monte Carlo ken ti kapusekan ti populasion a Ward ket ti Larvotto/Bas Moulins. Babaen ti reklamasion ti daga, ti masa ti daga ti Monaco ket dimmakkel babaen ti duapulo a porsiento.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "United-Nations data, country profile". Naala idi 29 Oktubre 2013.
- ^ "Constitution of Monaco (art. 78): The territory of the Principality forms a single commune.". Naala idi 29 Oktubre 2013.
- ^ "Constitution de la Principauté". Council of Government. Naiyarkibo manipud iti ti kasisigud idi 22 Hulio 2011. Naala idi 22 Mayo 2008.
- ^ a b Monaco en Chiffres iti Wayback Machine (naarkibo idi Nobiembre 15, 2009), Principauté de Monaco. Naala idi 7 Hunio 2010.
- ^ "Population et emploi / IMSEE — Monaco IMSEE" (iti Pranses). Imsee.mc. Naala idi 6 Septiembre 2012.
- ^ a b c d "National Accounts Main Aggregates Database". United Nations Statistics Division. Naala idi 8 Oktubre 2012.
- ^ a b "World Development Indicators". World Bank. Naala idi 8 Oktubre 2012. Note: "PPP conversion factor, GDP (LCU per international $)" for France (0.8724) was used.
- ^ "What side of the road do people drive on?". Whatsideoftheroad.com. Naala idi 28 Mayo 2012.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Monaco iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Monaco manipud iti Wikivoyage (Ingles)
- Opisial a Portal ti Gobierno
- Opisial a website ti Palasio ti Prinsipe ti Monaco
- Dagiti Kameng ti Pangulo ti Estado ken Gabinete
- stadistika ti Monaco - 2014 nga edisiso
- Monaco a naikabil iti The World Factbook (Ingles)
- Monaco manipud ti UCB Libraries GovPubs
- Kitaen ti Monaco iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)
- Monaco manipud ti BBC News
- Monaco pakaammo a maipanggep ti Monaco
- Pakasaritaan ti Monaco: Dagiti kangrunaan a dokumento
- Wikimedia Atlas iti Monaco
Nagsasabtan: 43°44′N 7°25′E / 43.733°N 7.417°E
- Monaco
- Dagiti kapitolio idiay Europa
- Dagiti siudad-estado
- Dagiti batay-linteg a monarkia
- Dagiti pagilian ti Baybay Mediteraneo
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Pranses
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Italiano
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Dagiti prinsipalidad
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1297
- Akinlaud nga Europa
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti liberal a demokrasia

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Lawas
Ti dominggo ket naibaw-ing ditoy. Nasken a saan nga iyallilaw iti Domingo.
Ti lawas wenno dominggo ket paset ti panawen a kapada ti pito nga al-aldaw. Daytoy ket ti pagalagadan a paset ti panawen nga inus-usar kadagiti siklo iti panagtrabaho nga al-aldaw ken dagiti aldaw a panaginana iti kaaduan a paset iti lubong.
Ti termino a "lawas" ket sagpaminsan pay a mangibagbaga kadagiti panaset ti panawen a mangbukel ti bassit nga al-aldaw. Kasla kadagiti "lawas" iti nagbaetan ti uppat ken sangapulo nga al-aldaw ket historikal a naus-usaren kadagiti nadumaduma a lugar.[1] Dagiti pagbaetan nga atatiddog ngem 10 nga al-aldaw ket kadawyan a saan a naitermino kadagiti "lawas" gapu ta dagitoy ket as-asidegda iti dua lawas wenno ti bulan ngem ti pito nga aldaw a lawas.
Dagit nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Englisc Rímbóc: Ti Kalendario nga Anglo-Sahon
- Chisholm, Hugh, ed. (1911). "week". Encyclopædia Britannica (Maika-11 nga ed.). Pagmalditan ti Unibersidad ti Cambridge.
- Ti bileg ti pito, The Economist, 20 Disiembre 2001.


text:
Daan nga Ingles
Ti Daan nga Ingles (Ænglisc, Anglisc, Englisc) wenno Anglo-Sahon[1] ket ti maysa a nasapa a porma ti Pagsasao nga Ingles a naisasao ken naisursurat babaen dagidi Anglo-Sahon ken dagiti kaputotanda kadagiti paset itan ti Inglatera ken akin-abagatan ken akindaya nga Eskosia idi nagbaetan ti tengnga ti maika-15 a siglo ken ti tengnga ti maika-12 a siglo. Ti nabatbati babaen ti panagsurat ket nangruna a mangirepresenta ti ti literario a rehistro ti Anglo-Sahon.
Daytoy ket pagsasao a Laud a Hermaniko nga asideg a kabagian ti Daan a Prisio ken Daan a Sahon. Ti daan nga Ingles ket addaan idi ti gramatika a kapada iti adu a waya iti Klasikal a Latin. Iti kaaduan a pannakaipada, mairaman daytoy iti gramatika, ken daytoy ket as-asideg iti moderno nga Alemann ken Islandesngem ti moderno nga Inggles. Daytoy ket napno a maiballatek kadagiti lima a gramatikal a kaso (nominatibo, kusatibo, henetibo, datibo, ken instrumental), dagiti tallo a gramatikal a bilang (agmaymaysa, ad-adu ngem maysa, ken dua) aken dagiti tallo a gramatikal a henero (maskulino, peminino, ken neuter). Dagiti dua a porma ket rumsua iti umuna ken maikadua a persona laeng ken maibagbaga kadagiti grupo ti iti dua.
Dagiti pangilasin, pangsandi ken (sagpaminsan) dagiti partikula ket maitunos iti antesendente a pangnagan iti kaso, bilang ken henero. Dagiti awan patinggana a berbo ket maitunos kadagiti suhetoda iti persona ken bilang.
Dagiti pangnagan ket adda kadagiti nadumaduma a deklinasion (nga adaan iti naun-uneg a pannakaipada iti Latin, Taga-ugma a Griego ken Sanskrito). Dagiti berbo ket addaan kadagiti siam a nangruna a kondiogasion (pito a napigsa ken dua a nakapsut), ken iti tunggal maysa ket dagiti nadumaduma a subtipo, ken dagiti dadduma pay a bassit a maipatinayon a kondiogasion ken bassit pay a di kadawyan a berbo. Ti nangruna a paggiddiatan manipud ti sabali a taga-ugma nga Indo-Europeano a sasao, a kas ti Latin, ket dagiti berbo ket mabalin a mapartuat kadagiti berbo kadagiti dua a panangipalabas , ken awan daytoy ti sintetiko a pasiba a boses.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti termino nga Anglo-Sahon ket nagbalin a mangitudo kadagiti amin a banag ti nasapa nga Ingles a paset ti panawen babaen ti maika-16 a siglo, a mangiraman ti pagsasao, kultura, ken tattao. Bayat a daytoy ket normal pay laeng a termino para kadagiti dua a naudi nga aspeto, ti pagsasao ket nangrugrugi a tinawtawagan iti Daan nga Ingles idi patingga ti maika-19 a siglo, a kas resulta ti immad-adu a napigsa nga anti-Hermaniko a nasionalismo iti Inggles a kagimongan idi tawtawen ti 1890 ken nasapa a tawtawen ti 1900. Ti pagsasao met ket nangrugrugi nga inus-usar dagiti Ingles nga eskolar, a nangay-ayat ti pannakaparang-ay ti moderno nga Ingles manipud ti paset ti panawen ti Anglo-Sahon aginggana iti Tengnga nga Ingles ken aginggana iti tatta nga aldaw. Nupay kasta adu dagiti mannurat nga agus-usar pay laeng ti termino nga Anglo-Sahon tapno mangitudo ti pagsasao.
Crystal, David (2003). The Cambridge Encyclopedia of the English Language. Cambridge University Press. ISBN 0-521-53033-4.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Daan nga Ingles iti Wikimedia Commons


text:
Interpretasion, Panirigan ken Reaksion iti “Idi Inyawid ni Manong Leon ti Asawana” a sarita ni Manuel Arguilla
ni JM Agpalo, Jr.
Iti Duyog ti Singasing
Tawid News Magasin
Ti kapintasan iti amin amin itoy a sarita ni Arguilla ket ti pannakarespeto ti otoridad ti ama, ken ti respeto iti tunggal maysa. Panagdayaw. Nagbileg tiu panagdayaw a naikawes.
Daytoy a panagrespeto iti tunggal karakter, karamanen ni Labang ket iladladawanna ti nakadakdakkel nga AYAT dagiti agbibiag nga ILOKANO. Ti nakadadakkel nga AYAT dagiti ILOKANO.
Iladladawan daytoy a sarita a napno iti AYAT ti puso ni Ilokano. Nagpintas ketdin ti agbiag ditoy lubong a napno iti ayat! Isu daytoy ti maysa kadagiti tema ti sarita. Pasig nga AYAT ti masarsarita. AYAT NI ILOKANO ti masarsarita. Ayat ken ayat lattan, awanen ti sabali pay.
Kadagitoy a panawen, manmanon ti mabasa a kastoy, a pasig nga ayat ken ayat laeng iti masarsarita awanen iti sabali pay. Awan ti laokna nga ulpit, liput, danes ken gundaway.
Saan kadin a makasurat ni mannurat iti nakapulpulos nga ayat?
“Apay a nagadu dagiti naulpit nga amma?" daytoy a saludsod ti limtuad kadagiti hurado apaman a nabasada dagiti sarita a naidatag iti pasalip ti RFAAFIL 2002-2003 a nangtratar ti tema maipanggep iti pamilia. "Apay a nagdakes ti ama iti panirigan dagiti kaaduan a mannurat a nakisalip? Maysa nga ama a sugador, bartekero ken aminen a bisio. Ken daytay pay ket tipo a bayolente- kugtaranda, sipatenda, disnogenda, sinturonenda dagiti annakda.”
"Ti panangiparangda a ti ama ket maysa a narungsot a tigre ti gapuna no apay nga impariknada met laeng nga adayo ti rikna dagiti annak kadagiti ammada. Isu a dagiti inna ti ad-adda nga ay-ayaten dagiti annak. Nabatad, nalawag ken madlaw a sigud ti pannakailadawan dagiti amma a kas dakes a maigiddiat la unay kadagiti manangipateg nga inna."
"Talaga a nasayaat ken nadungngo dagiti inna. Pudno a padastayo daytoy iti biag. Idi ubingtayo, no kasta nga agsakittayo, dagiti innatayo ti intay' awagan. Natural dayta. Ngem apay a madi ti pagkitkitaan dagiti mannurat kadagiti amma?"
No dagiti komento ken panirigak kadagiti nangabak RFAAFIL 2002-2003 ket LINAPDAK ti bagik a nangibaga, ngem itan, saanen, ibagakon a nakipagsainnekak met kadagiti hurados a da Juan S. P. Hidalgo, Jr., Dionisio S. Bulong ken Linda T. Lingabaoan-Bulong. Apay nga awan man laeng iti nasurat kadagiti naisalip a nangtratar iti nakalpulpulos ng AYAT a kas itoy sarita Arguilla? idinto ta panagayat (kadagiti nagannak) ti tema?
Maysa a banag a nasken nga usigen ken adalen ti makagapu. Maysa banag a nasken nga ipaayan iti umno nga atension. Nasken a mangaramid iti umno nga addang a pannakabaliw ti taray dagiti sarita ta dagiti putaren ket ladawan ti kinaasino ti puli. Ti gimong a pagtartarayamn ti puli. Wen, saan a kabukbukodan ti panunot, duyos, ingpen ken essem tunggal mannurat ngem tumaud koma dagiti palagip a mangibunannag ti kinasin-aw. Dagiti palagip nga akay iti siasi nga addang. Dagiti palagip a di laeng mata no dipay ket aywan ken dayaw ti puli.
Kunada, ti LITERATURA ti KONSENSIA ti puli. Husto!
Tunggal putaren ni mannurat ket ladawan ti pulina. Husto!
Sinurat ni Arguilla ti kinadakkel ti AYAT ni Ilokano idi panawenna. Husto!
Sinurat dagiti mannurat iti agdama ti KINAULPIT dagiti amma. Husto!
Apay saan kadin a makasurat ni mannurat iti agdama nga awan ti mailaok a kinaul-pit?
Saan kadi a napintas ti sarita no awan ti mailaok a kinaulpit?
Tunggal sinurat, saan a masasaan nga impluensiaanna ti agbasbasa a mangtulad iti nabasana. Ngarud, apay a suraten dagiti nakaro a kinaulpit no daytoy a kinaulpit ti posible tuladen dagiti nakabasa?
Apay a saan a suraten dagiti nakapulpulos nga ayat a mangimpluensia kadagiti agbasbasa?
Awan kadin ti nakapulpulos a ladawan ni Ilokano a napno iti ayat?
Awan kadin ti Ilokano a napnuan iti ayat?
Awan kadin ti mannurat a napnuan iti ayat?
Daytoy kadin ti Ilokano ti agdama, a nalaokanen iti kinaulpit?
Daytoy kadin ti mannurat iti agdama a nalaokanen iti kinaulpit?
No wen, daytoy ti ladawan ni Ilokano iti agdama, nalaokan iti kinaulpit. Daytoy ti ladawan ni mannurat iti agdama, nalaokanen iti kinaulpit. Wen, daytoy ti agdadata a kinapudno. Napudpudno a kinapudno ta addatayo la ngarud iti nariribuk a lubong.
Ngem apay a saan nga aramiden ni mannurat iti agdama ti akemna a mangbalbaliw ti konsiensia ni ILOKANO iti agdama a panawen?
Ammo ni mannurat nga Ilokano a NALAOKANEN ti konsiensia ni Ilokano iti KINAULPIT iti agdama a panawen a kas maaninag kadagiti sinuratna, ngem apay a saan nga agtignay? Apay a saan nga agaramid ni mannurat iti mangbag-ot ti konsiensia ni Ilokano iti lubo ti KINAULPIT?
SAAN NGA UMANAY nga iladawan ti kinaulpit no awan ti naidiaya a posible a panagbalbaliw. Dayta posible a panagbalbaliw ken panangalaw iti lubo ti kinaulpit ti KANGRUNAAN NGA AKEM ni mannurat.
Apay a saan a suraten dagiti nakapulpulos nga ayat tapno maikkat dayta a kinaulpit iti konsiensia ni Ilokano?
Nasken kadi a maulit-ulit a maipablaak daytoy a sarita ni Manuel Arguilla tapno maawatantayo laeng ti kaipapananna?
Nasken kadi nga ulit-uliten nga ipablaak daytoy a sarita ni Manuel Arguilla tapno maugasan ti kinaulpit iti konsiensia ni Ilokano?
Saan laeng a ni Ilokano ti inladawan ni Arguilla itoy a saritana no di ket ti kina-Filipino.
Ut-utobek, apay a mabilbilang ti sinurat ni Ilokano a maikabil kadagiti textbook tapno mapagadalan dagiti estudiante. Kasano ngarud a mapagadalan dagiti sinurat a nalaokan iti kinaulpit? Ti kinaulpit kadi ti iyadal kadagiti estudiante?
Ti talento ti kinamannurat ket imparabur ti Namarsua a kas katulonganna a mangipaduyakyak ti AYAT ken KAPPIA a saan ket a katulongan ti panangiwaras ti kinaulpit. No saan a maakem ni mannurat ti naikumit kenkuana a talento, saan laeng a ti kinamannuratna ti napaay no dipay ket ti masakbayanna ken ti Namarsua nangited kenkuana ti talento ti panagsurat.
MY POINT IS, DIGOSEN KOMA NI MANNURAT ITI AGDAMA A PANAWEN TI KONSIENSIA NI ILOKANO A NAALIANEN ITI KINAULPIT A KAS MAILADAWAN KADAGITI SINURATNA. SAAN LAENG A DAGITI NAPASAMAK, MAPASPASAMAK, MAPASAMAKTO ITI GIMONG A PAGGARGARAWANNA NO DI KET KOMA MAIPANGRUNA A SURATEN TI KINASIN-AW TI KONSIENSIA NI ILOKANO.
Iti agdama panawen, kailian, mano a sinurat ti naputar a nangtratar iti kinasin-aw ti konsiensia ni Ilokano a kas itoy a sarita ni Manuel Arguilla?
Masurat dagiti pasamak ti biagtayo (life) nga Ilokano ngem di man la a masurat met ti maipapan ti konsiensiatayo nga Ilokano.
URAY MAYSA LAENG TI PUTAREN TI TUNGGAL MANNURAT A NANGTRATAR ITI NAPUDPUDNO NGA AYAT ( A KAS ITOY SINURAT NI ARGUILLA) NGA AWAN ITI NAILAOK A KINAULPIT, ITI KINAADU TI MANNURAT KADAGITOY A PANAWEN, NAPNO KOMAN ITI AYAT TI KAILOKOAN. TI LITERATURA ILOKANA KOMAN TI KAINDAKLANAN ITI AMIN A LITERATURA ITI LUBONG TA ADDA KENKUANA TI NAPUDPUDNO NGA AYAT.
URAY MAYSA LAENG TI PUTAREN TI TUNGGAL MANNURAT A NANGTRATAR ITI NAPUDPUDNO NGA AYAT (A KAS ITOY SINURAT NI ARGUILLA) MADIGOS LA KETDI TI KONSIENSIA NI ILOKANO KET MAREGREG KEN MAIYANOD ITI ESTERO A KAIKARIANNA DAYTA NAY KINAULPIT A KIMPET.
Umisemka met a, kailian, amangan no lumnek dagiti butillogko no naseriosoka unayen, hehehe!
Itoy a sarita ni Arguilla, ultimo baka ni Ilokano ket ammona ti AGAYAT ta di man la nagwang-it ni Labang idi inaprosan ni Maria. Ti kayat a sawen ditoy ket ammo ni Ilokano a riendaan ken paammoen dagiti ayup. Ammo ni Ilokano nga isuro ti AYAT uray kadagiti ayup. Ammo a suruan ni Ilokano uray dagiti NAGSARA! Iti ababa a pannao, MANAGAYAT ni Ilokano. Ammo ni Ilokano no kasano nga isuro ti AYAT iti asinoman tao (iladawan ni Maria) ken uray iti ayup (iladawan ni Labang).
Inladawan idi ni Arguilla nga uray ayup ken kinaayup ket kabaelan ni Ilokano a paammuen. Uray ania a nagsara, ayup man ken tao ket kabaelan ni Ilokano a paammuen.
Napaamo ni Ilokano ti katanapan ti Cagayan, dagiti kabambantayan ti Cordillera, iti kabakiran a siudad ti Kamanilaan, dagiti nagkalaegan a daga iti Visaya ken Mindanao, dagiti ubasan ken unasan ken kaniebean iti Amerika ken dadduma pay a suli ti lubong. Iti agdama, manon a sinurat iti naputar a nangtratar iti BAEL ni Ilokano a nangpaamo iti ayup wenno kinaayup? Wenno ti/dagiti didiosen?
Iladladawan ni Arguilla itoy a sinuratna no kasano ti panagayat ken panangrespeto dagiti Ilokano nga anak iti amana (kadagiti nagannak kenkuana in general).
Idi 1980’s nagruar dagiti sarita naipadron iti pangngarig maipapan iti napukaw nga anak. Iti agdama, kailian, manon a sarita iti naputar a nangtratar iti napudpudno a panagayat ti anak kadagiti nagannak?
Iladladawan ni Arguilla itoy a sinuratna ti panagrespeto ti tunggal anak iti kakabsatda.
Awan kadi ti Samaritano nga Ilokano? Adu dagiti sinurat a maipapan iti panagaapa iti tawiden. Ti gubat. Ti rebellion. Dinnanogan, innungawan iti biag. Iti agdama, kailian, manon a sarita iti naputar a nangtratar iti napudpudno a panagiinnayat dagiti agkakabsat nga awan a pulos iti nailaok a kinaulpit?
Iladladawan ti sarita ni Arguilla ti panagayat ni Ilokano iti asawana.
Adda dagiti sinurat maipapan iti pre-marital sex, hiwalayan blues ken dadduma pay. Iti agdama, kailian, manon a sarita iti naputar a nangtratar iti napudpudno a panagayat ni asawa iti asawana a di nalaokan iti kinaulpit ken liput?
Iladladawan ni Manuel Arguilla itoy a sarita ti umno nga aramid ti maikamang.
Ti tao a dina ammo a respetaren ti padana a tao, rumbeng laeng met a saan a marespeto. Iti agdama, kailian, manon a sarita iti naputar a nangtratar iti napudpudno a panagayat ni naikamang kadagiti nakaikamanganna?
Ti ama ditoy ket iladawanna ti kinasirib ni Ilokano.
Iti agdama, kailian, manon a sarita iti naputar a nangtratar iti napudpudno a kinasirib ni Ilokano nga awan iti nailaok a kinaulpit, liput ken pananggundaway?
Wen, iti laksid iti kinakapsut wenno kinaawan pay ket ngata a ti risiris ti sarita, nakapimpintas ti pannakailadawan dagiti pasamak. Nakapimpintas ti pannakalukais dagiti banag a kayat nga iyallatiw ti author.
Adda daydiay banag a kayat nga ibaga ti author ngem dina met imbaga. Nupay kasta, adda ti naibagana nga isu ti panglukaisan ti agbasbasa. Makaammo ti agbasa a manglukais kadayta a banag a kayat ti author nga ibaga.
Manmano ti sarita iti Iluko a mabasa a kastoy. Nagsayaat ketdin ti panangipablaak ti RIMAT Magasin kadaytoy.
Nupay kasta, iti kabayagko met bassiten nga agam-amiris ken agpalpaliiw iti sarita, kasla nadlawko a nagkadua ti klase dagiti kakastoy a sarita. Adda ti kayat nga ibaga ti author ngem saanna nga imbaga, ngem ammo dayta ni agbasbasa a dayta ti kayat nga ibaga ti author. Dinagullitko manen. Dagullitak met no maminsan, hehehe! Ngem ti panagdagullit ket panangawag met ti atension. A daytoy a dagdagulliten ti pakaituonan ti atension. Emphasize kunadansa itay iti Ingles?
Mabilbilang iti ramay ti nasurat a kastoy. Sa ket nagkadua pay iti kunak, wenno kunaek lattan a nagkadua a ta siak met ti agam-amiris, saan, hehehe!
1) Ti umuna a klase ket daydiay NAIPADRON wenno nai- pattern wenno adda modelona. Saan ketdi nga interemente a natulad ti pasamak iti modelona no di ket iti panunot ti agbasbasa ket ammona a ti taray ti pasamak ket umarngi daytoy iti modelo. Mabalin pay a sawen a connotation ti sarita iti maysa a pasamak wenno ti pakasaritaan ti ili, tao, ken dadduma pay.
Adtoy dagiti ehemplo dagitoy a sarita: (a napidut ti isipko kabayatan iti insamsambot a panagsurat ken panangkamakam ti deadline ti panagisubmitar iti sinurat iti Tawid News)
1) RUPA, ni Lorenzo Tabin
2) BITUEN TI ROSALES ni Juan S. P. Hidalgo, Jr.
3) TI EKLEKSION ITI BARANGAYMI ni Meliton Brillantes
4) APLAT ni Salvador A. Espejo
Ti sarita ni apo Loring Tabin, uray no dina imbaga, ket ammo dagiti readers a maipapan ti pakasaritaan ti Filipinas ti sarita. Ti pagilian ket mismo a ni Baket Sepa, ket dagiti tallo nga annakna iti nagduduma nga ama ket dagiti tallo a nangsakup ti pagilian nga isuda: Espania, Amerika ken Japan. Ti pakasaritaan ti pagilian a nakapadron ti sarita.
Ti sarita ni JSP Hidalgo, Jr., ket uray no dina imbaga, ammon ken nakalawlawag nga ammo ni agbasbasa a naipadron met iti pakasaritaan ni APO Jesus. Adda ti Christ figure ti sarita.
Ti sarita daydi apo Itong Brillantes ket naipadron met iti moromoro nga eleksion ti pagilian. Pinagbalinna laeng met a barangay. Ngem dagiti pasamak iti nasional nga eleksion ket umarngi iti inkawesna kadayta nga eleksion ti barangay
Ti APLAT ni apo Badong Espejo ket naipadron met iti kudeta.
Ken adu pay.
2) Ti maikadua a klase ket daytay awan ti nangipadronanna wenno modelona a pasamak, tao, ili wenno ania la ditan. Bunga daytoy ti panunot. Nakabalbaludbod a bunga ti panunot. Awan modelona. Ngem ammo ni agbasbasa dagiti lablabiden ti author uray no saan a naibaga wenno mabasa. Narigrigat a suraten daytoy ngem iti immuna. Dagiti laeng managimutektek a mannurat ti makabael.
Adtoy dagiti ehemplo ti sarita a napidut ti utekko kabayatan a sursuratek.
1) daytoy a sarita, ITI INYAWID NI MANONG LEON TI ASAWANA
2) TARAON DAGITI DIDIOSEN ni Juan S. P. Hidalgo, Jr.
3) NI PARAN KEN TI UNIBERSIDAD TI CARMEN ni Juan S. P. Hidalgo, Jr.
4) SIASINOAK ni Fredelito Lazo
5) Ken dadduma pay.
Nasaotayon ti immuna a sarita.
Ti maikadua, TI TARAON DAGITI DIDIOSEN ket saan nga agpaay daytoy kadagiti realista wenno dagiti agduyos iti REALISM. Ta maysa a HUMANISM ti sarita. Ti nanang ti ubing ditoy ket pinarti dagiti didiosen sada inluto nga isu ti taraonda. Isu a taraon dagiti didiosen. No dagiti REALISTA ti makabasa, saanda la ketdi a maawatan ti sarita, ta saan met ngarud a nakapaypaysu a ti tao ket mangparti iti tao tapno adda ti sidana. Di met ngarud uso ti cannibalism ditoy pagilian. Ken asino met ti mayat met a mangan iti karne ti tao? Ngem kadagiti HUMANISTA ken uray saan basta nasidap ti panagimutektekna a, ket ammona wenno kumpet iti mugingna a dayta nga ina ket isu met laeng ni Inang Bayan wenno ti pagilian. Ta ti nagan dayta nga ina ket ni Filipinas Lazaro. Ti pagilian ti taraon dagiti didiosen. Ti ubing ket inampon dagiti makakannigid. Iti politika ti pagilian, awanen ti sabali pay a kamang dagiti inrurumen dagiti didiosen no di ti nakatag-ay ken nalukot a gemgem. Dagitoy a pagteng, ket saan nga imbaga ni apo Hidalgo iti saritana, ngem nakalawlawag nga isu dayta iti pakaitarusanna. Maysa a pangngarig a sarita.
NI PARAN…ket pakasaritaan ti biag ti tao ditoy lubong a kas agdaldaliasat. Ti lubong a kas maysa nga unibersidad. Mangrugi nga agdaliasat ti tao manipud iti pannakaiyanak agingga iti ipapatay. Manipud iti isisingising ti init agingga ilelennek. Maysa a pangngarig a sarita.
Iti SIASINOAK ni apo Lazo ket maysa pangngarig iti panangsapsapul ti kinaasino ni Ilokano kalpasan ti gubat. Iti tallo a gubat.
Itoy maikadua a klase, kalian, ket kaarngina dagitoy sumaganad.
1) Ti pakasaritaan ni Sisyphus nga agidurduron iti bato ngem maarikuskos ngem agiduron manen…adda ti kayatna a sawen ti author ditoy a nalawag a maawatan
2) Ti pakasaritaan ni Atlas a mangaw-awit ti lubong
3) Pakasaritaan ti Florante at Laura
4) Noli ken Fili ni Jose Rizal
5) ti Bernardo Carpio
6) ti pakasaritaan a “Kinnan ni Adan ti mansanas ni Eba” (Kunam la no maliksab ti kanawan a lapayagko iti nakaaaaaaaaaaair-irut a lapigos ni Sister Ma. Fierra a prinsipalmi ken teachermi ti religion idi 4th year hayskulak sadiay Narvacan Catholic School idi ipettengko nga ilawlawagna iti actual no kasano iti pannangan ni Adan iti mansanas ni Eba. “Maawatamto latta no sumangpet dayta nakemmo, barok,” Kuna ni Fr. Vic a katulongan a reberendo ti kura paroko ti ilimi. Maymaysa a compound ti simbaan, kombento dagiti padi ken ti NCS. “Luto ni APO DIOS,” kuna met daydi lilongko idi nagdamagak met kenkuana, ngem, “lipak-libong, kunam, pari!” imbungisngis daydi Lakay Ignas a kainninumanna iti basi. No malagipko daytoy ita, agil-illekak, ta kasano koma nga ilawlawag ti padi ken madre ti actual a kayat a sawen dayta “Kinnan ni Adan ti mansanas ni Eba?” Ngelngel ken nangelngelak met idi, saan? E, diak ngarud maawatan, di damagek, hehehe!
7) ti pakasaritaan ni Lazaro iti Bilia. Adu ti masarakan a kakastoy a sarita iti Biblia, ngem mas gusgustok dagiti “Pangngarig Maipapan Kadagiti Makitaltalon iti Kaubasan, ti Pangngarig Maipapan Kadagiti Sangapulo a Babbalasang ken Pangngarig Maipapan Kadagiti Tallo nga Adipen. Ay, aduda pay, kailian!
Dagitoy a naagapad a sarita/nobela/pakasaritaan ket adda ti kayat nga ibagbaga ti author ngem dina imbaga. Nupay dina imbaga ammo dayta dagiti agbasbasa, lalo dagiti intelektual wenno nalawa ti mugingna. Ta di met laeng mangimpluensia, mangpasangit, mangray-aw-mangpakatawa, mangbutbuteng ken dadduma pay ti sarita. Adda met dagiti sarita a rukodenna ti intelektualidad dagiti agbasbasa. Impluensiaanna. Duroganna. Pagtignayenna. Pakirdenna ti nakem. Papigsaenna ti nakem. Pasidapenna ti panunot. Taraonanna ti kararua, blah, blah, blah, blah!!!
Kas met laeng kadagiti daniw nga intelektual ti sarita nga intelektual. Adda ti ibagbagana ngem saan nga isu ti kayatna a sawen wenno saan met, padamgidamgisanna laeng no di ket piningpiningenna laeng nga ipasirip agingga iti maay-ayoka ket sikanton nga agbabasa iti makaammo a manglukais ken mangapput ti kinadayag dayta a sasawen ti mannurat.
DA ARIEL T, VIRGILIO, MANG USTING KEN MANG LORING
Kadagitoy a klase ti sarita ket bandos iti Literatura Ilokana. Nanipud idi tawen 2000 agingga iti agdama, bandos ti nagparang wenno naapit kadagiti nangab-abak kadagiti nadumaduma a pasalip. Adda sumagmamano a naiyaw-awan. Sumagmamano a bandos.
Maysa ti rimuar iti Umuna a Klase, ti sarita ni Agustin DC Rubin a “KARI ITI PARBANGON NGA APAGSIPASIP a nangabak iti RFAAFIL 2003-2004 a nakapadron daytoy iti pakasaritaan ni APO Jesus. Kas iti ninamnama, saan a nakapappapati kuna dagiti realista idi nabasada. Ngem ti sarita ket saan a para kadagiti realista. Ta humanismo ngarud ti sarita. Ngem kaadduanna ketdi ti ammok a dagiti agkumkomento iti Dap-ayan iti Iluko.com ket dida ammo no ania ti nagdudumaan ti realismo, naturalismo ken humanismo a sarita.
Iti maikadua a klase:
1) ti sarita ni Ariel Tabag a napauloan iti SUDARIO a nangabak iti Maika-2 a Gunggona iti Palanca 2003
2) ti sarita ni Virgilio Naungayan a TORIBIO DE PALACA a nangabak iti Umuna a Gungguna iti Salip ti Makapakatawa a Sarita 2003-2004, ti Pacioles Awards.
Ti sarita ni apo Tabag, uray no dina imbaga ket maimutektekan ti panaguurnong dagiti umili nga umalsa. Kas iti sarita ni apo Arguilla, adda ti banag a kayat nga ibaga ni apo Tabag ngem dina imbaga. Ngem ammo daytan dagiti agbasbasa.
Pagammuan addaytan ti yaalsa dagiti umili a sidadaandan a makirinnapuk.
Iti sarita ni apo Biyyong, uray no dina imbaga ammo dagiti agbasbasa no asino daydiay sinubli ti al-alia (a bida) nga insalakan iti maur-uram a balay. Ammo dagiti managimutektek ken intelektual a ni APO JESUS daydiay.
Daytoy a ramen ti nangpapintas kadagiti sarita da Asseng ken Biyyong.
Nupay kasta, ad-adu koma pay ti inkawes da Ariel T ken Ka Biyyong a lukaisan dagiti agbasbasa a saan laeng nga iti udina. Amin koma a pasamak wenno kaaduan a pasamak iti sarita. Ad-adu koma ti lukaisan ken arikapen. Ta daytoy ti kamayatan iti amin ket, ti aglukais iti nakalemmeng babaen iti in-inut a panangikkat ti abbong santo apputen ti dayagna. No makitan ti naabbongan, makedngan metten no makapnek met laeng dayta wenno saan; no dakkel wenno bassit ti kidagna; no natambok wenno kuddapit ti pangamilna.
Ad-adu koma pay dagiti sarita a maputar a kastoy. Dagitoy dagiti sarita nga agtinnag iti kinaimmortal no pulido ti pannakasuratna.
Ngem asino ngarud ti agsurat kadagiti kakastoy a klase ti sarita iti agdama? Naginanan ti pluma ni apo Johnny Hidalgo, Jr., ta impamaysanan ti RIMAT Magasin nga editen. Ni apo Buddy Espejo, impamaysana metten ti panagedit ken panangimaton ti TAWID NEWSMAGASIN.
Ad-adu koma pay ti suraten da Ariel T, Mistro Virgilio ken Mang Usting, Mang Loring ken dagiti amin a makabael a mangsurat ti kakastoy a sarita. Maysa a tanguap ken lidok ti sammigel kadakayo appo! Ur-urayen ti TAWID NEWSMAGASIN ken ti http://kamalig.blogspot.com ti putarenyo a sarita tapno maamiris.
Ania ngata no dagitoy nga uppat a malalaki a mannurat, (dua ti bangolan ken dua ti a bumaro, ehek, madinsa, dua a super lolo, maysa a kasado ken maysa a baro) ket mangsuratda iti nakapulpulos nga ayat a kas iti sinurat ni Arguilla?
Sigurado met, kailian, a maganasanak la ketdi nga agamiris.
Panagluluto manen? Innak pay agluto, kailian, isu nga igibustayon a, babayu, hehehe!! #
Tuesday, January 18, 2005
awan sabali a maisurat, part II
Interpretasion, Panirigan ken Reaksion iti “Idi Inyawid ni Manong Leon ti Asawana” a sarita ni Manuel Arguilla
3 comments:
- asseng said...
-
ne, angkay, tenkio a, iti panangdakamatmo iti nanumo a nagan ken sinuratko. okey diay kunam nga ad-adu koma ti pangarikapan. wen la, naim-imas met laeng no nabusnel, aya?
hehe, datayo amin a ti agsurat. narigat met ta ipaspasuratmo, yos.
- 3:03 PM
- Mang Usting said...
-
Hi Jimmy, inikkannakami iti natakneng a karit! Ala, wen,
ikarigatanmi ti mangsangal iti maipuon ti AYAT a mangkawwes iti sarita. Ngem makitami nga adda rikrikutna, uray no kasta, sanguenminto no adda waya.
Pinatangkenyo ti nalabudoyen a butoyko! Ngem, aguraykayo bassit. Kunak manen, saanko a nasurat dagiti ap-apitek ita no awan dagiti paniriganyo ditoy, idiay iluko.com ken kadagiti libroyo. Iti ababa a pannao, ditoy ti timmaudan ken nagrusingan dagiti agdama a balligi ti plumak.
Segundarak ti kuna ni Ariel A. Nupay nagalimpatoken ti panagsampaga ti panagamirisyo kadagiti sarita, ituloy nga isaknap ti panagsampagana tapno ad-adu pay ti maitulongyo kadakami a mannurat nangruna kadagiti agdadamo.
Ur-urayenmi manen dagiti sumaruno nga ipadigoyo kadakami.
Ti Dios ti bumales kadakayo, Mang Usting.
- 8:53 AM
- jim agpalo, jr. said...
-
wen la apo...ituloytayo latta...
ariel t ken mang usting: yad-aduyo pay ti lukaisan a saan laeng a daytay gibusna...yo, diak kabaelan iti agsurat iti kakasta, hehehe! kasulitko iti kabayagna a masurat...napia no awan iti sabali a suraten isu..ngem adda met ti weekly a pagsuratan isu a nairigat...ngem padasekto man met...
- 10:32 AM


text:
Nasken ti Panagridam
Iti panagkitak, saan pay a nakasagana ni Ilokano no maipapan iti sabali a dur-asan ti bukodna a literatura. Nalawag a mangigawid ti mapaspasamak iti naan-anay a panagtaeng ti kabukbukodan a literatura. Imbes koma nga aramaten dagiti dua a grupo dagiti limtuad a nagsasanga a kapanunotan ken karirikna, ad-adda ketdi a naiwayat ti dakdakkel a giwang iti nagbabaetanda. Banag a kunaek a saan sa a nasayaat ti maapit a sulbod a yawat kadagiti sumarsaruno a kaputotan. Imbes a rangtay ti makitam a talaytayen a pagsisinnabatan ken pagsisinnukatan iti kapanunotan ken panggep, sirib ken ammo, nagbaliktad ti situasion. Nagbalin la ket ngarud a naatap ti itedna a mensahe.
Daytoy ti nakaam-amak a punto: ti panagipatawid wenno panangipakita ti saan a panagkaykaysa iti sumaruno a kaputotan. Saan a nasayaat a makitkita ti kaadda dagiti paksion nga awan ti mayat a mangisuko ti bukodna a takder.
Ti narigat, makita dagiti mararaem a bimmaba iti takderda ken inuksobda ti kawesda iti pedestal tapno laeng mataraonan ti rikna ken magantil ti situasion.
Kadaksan la unay dayta mangdupir iti maysa a nagmaskara a saanna nga ibaga ti kinaasinona tapno nalawag a makita. Maskara itan ti nalatak la unay a piduten ti managayat iti awan mamaayna nga ay-ayam. Daytoy ti nangisit a paset ti internet, ti pannakabalin ti maysa a tao a mangaramat iti adu a nagan wenno kabal a mangilemmeng iti kinaasinona.
Ilokano laeng kadi ti nagsagrap iti giwang iti nagbabaetan? Nalabit. No mangibasartayo iti ehemplo, kunaentayo a nakaro ti saan a panagkikinnaawatan dagiti bigbigbigen a mannurattayo iti Tagalog ken iti English. Nabayagen daytoy. Ngem iti laksid ti saanda panagkikinnaawatan iti kapanunotan ken karirikna, makita pay laeng ti panagkuyog ken panagtiponda. Makita ida iti maymaysa nga ummong. Banag a din sa ket maipaayan iti bentahe iti bukod a laong. Ti laeng koma kapanunotan ti pagpingkian ti amin a di mairaman ti kinaasino.
Apay a mapaspasamak ti sagsagrapen nga indulto? Diak a maibuksilan no apay. Saanko nga ammo no apay. Diak a matarusan.
Nasayaat laeng ta iti agbaybayag, kas koma ita, timmaud ti baro a sulbod nga ammona ti mangkompas iti agsumbangir. Ngem bassit pay laeng ti bilangda. Narigat a madlawan no saanka a managpaliiw. Nupay kasta, awitda ti baro a kapanunotan a rumbeng a maipaayan iti atension ken panangayon. Awitda ti dakkel a kritisismo iti di panangipalubos a nawaya ken siwawaya. No awanda, makuna a saan a nasayud ti taray ti palpaliiwen nga urnos. No isipen a nalaing, narigat ti takderda a mangtimbang ken mangsala iti situasion, a mangpanunot a nalaing dagiti balikas nga isawangda. Nasken a makaay-ayo ken awanan iti punto ti panagidagem iti tunggal maysa.
Anansata, maisupadi iti tukiad dagiti awanan karirikna. Dakkel a dalluyon ti pinataud dagiti saan a makaawat. Ta ultimon iti award giving body ket saanen a nakalasat iti kontrobersia. Kasla pay ketdin naibaba ti panagkita iti kastoy. Nalaokan metten iti saan a maikanatad ti pammadayaw. Ti dayaw a yawat ket nasken a subadan iti yawat met laeng ti aggunggunay a ritual dagiti nalaing a mangpusipos iti kadena. No bilang pudno wenno buklen ti agdadata a di makitkita a paragapag, nasken ngarud ti panagridam. Nasken ti panangibayog ti kinapudno. Isu daytoy ti akem ti sabali a kummappengan a timpuyog tapno maliklikan ti yaannugot.
No awan ti asuk, awan la ketdi ti matemtem.#
Wednesday, May 20, 2009
Nasken ti Panagridam
2 comments:
-
-
Nabayagen nga ur-urayek no ania met ti masaom Kabsat. Kadagupan kadagiti amin a nabasak maipapan iti nasaom a problema, daytoy laeng ti makuna nga addaan iti 'scholarly approach'.
But then, who is the ultimate culprit of this internet (media) circus? [tho we don't necessarily need to chase who-is-who, (again).]
Musta kabsat?
- 4:52 PM
- Ka Iddo said...
-
thanks, kabsat, ti ipapasiarmo, hehe
medio sumaysayaat metten...nakasarukod ken madlawko metten dagiti sumagid iti napigsa... agkompiuterak no aginanaak a pagna a pagna wenno exersise... muzta itan?
- 5:19 PM