text:
Nakaro a naisagmak
Ti nakaro a naisagmak (CR) a sebbangan ket ti maysa a naikategorian babaen ti International Union for Conservation of Nature (IUCN) a kas makasangsango iti nakaro unay a riesgo iti pannakaawan iti kaatapan.[1]
Manipud idi 2014, adda dagiti sebbangan ti 2,464 nga ayup ken 2,104 a mula iti daytoy a panangipateg.[2]
Gapu ta saan a mangikeddeng ti Nalabbasit a Listaan ti IUCN a naungawen ti maysa a sebbangan aginggana intono naaramiddan dagiti ekstensibo, naipuntaan a panagsukisok, dagiti mabalin a naungawen a sebbangan ket nalistada pay laeng a kas nakaro a naisagmak. Mangtaripato ti IUCN iti maysa a listaan[3] kadagiti sebbangan a "mabalin a naungaw" CR(PE) ken ti "mabalin a naungaw iti kaatapan" CR(PEW), a naimodelo kadagiti kategoria nga inus-usar babaen ti BirdLife International a mangikategoria kadagitoy a taksa.
Panangipalawag ti Internasional a Kappon para iti Konserbasion ti Katutubo[urnosen | urnosen ti taudan]
Tapno maipalawag a kas nakaro a naisagmak iti Nalabbasit a Listaan, naken a maitunos ti maysa a sebbangan iti ania man kadagiti sumaganad a kriteria (A–E) (ti "3G/10Y" ket mangibaga kadagiti tallo a henerasion wenno sangapulo a tawen—no ania man ti napapaut—iti sumurok a kaaduan ti 100 a tawen; ti "MI" ket mangibaga kadagiti Mature Individuals (Nataengan nga Indibidual))):[4]
- A: pannakapabassit ti kaadu ti populasion
- 1. No dagiti rason ti pannakapabassit ti populasion ket saanen a mapasamak ken mabalin a maibaliktad, nasken a ti populasion ket napabassiten babaen ti saan a basbassit ngem 90%
- 2. 3. ken 4. No saan, nasken a ti populasion ket napabassiten babaen ti saan a basbassit ngem 80%
- B: Mapasamak iti basbassit ngem 100 km² Wenno ti lugar nga ayan ket basbassit ngem 10 km²
- 1. Nakaro a pragmentasion iti habitat wenno adda iti maysa laeng a lokasion
- 2. Panagpabassit iti sakup iti kaadda, lugar iti ayan, lugar/sakup/kalidad ti habitat, bilang dagiti lokasion/dagiti subpopulasion, wenno gatad ti MI.
- 3. Nakaro a panagbalbaliw iti sakup ti kaadda, lugar iti ayan, bilang dagiti lokasion/dagiti subpopulasion, wenno gatad ti MI.
- C: Bumasbassit a populasion iti basbassit ngem 250 MI ken wenno:
- 1. Ti maysa a panagpabassit iti 25% kadagiti 3G/10Y;
- 2. Dagiti nakaro a panagbalbaliw, wenno sumurok a 90% iti MI iti maysa a bugbugtong a subpopulasion, wenno saan nga ad-adu ngem 50 MI iti ania man a maysa a subpopulasion.
- D: Dagiti bilang ket basbassit ngem 50 MI.
- E: Saan a basbassit ngem 50% iti posibilidad nga Naungaw iti Kaatapan kadagiti 3G/10Y.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "IUCN RED LIST CATEGORIES AND CRITERIA" (PDF). 2000-02-09. Naala idi 2018-02-06.
- ^ IUCN (2014). "Table 2: Changes in numbers of species in the threatened categories (CR, EN, VU) from 1996 to 2014 (IUCN Red List version 2014.2) for the major taxonomic groups on the Red List" (PDF). Naala idi 2014-08-30.
- ^ "Summary Statistics". www.iucnredlist.org. Naala idi 2017-12-10.
- ^ IUCN (Pebrero 2014). "Guidelines for Using the IUCN Red List Categories and Criteria" (PDF). Naala idi 10 Disiembre 2018.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- List of Critically Endangered Species. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2014.2. International Union for Conservation of Nature. 2014. Naala idi 30 Agosto 2014.


c: text/html

text:
Pantok (topograpia)
Iti topograpia, ti pantok ket ti punto iti maysa a rabaw a nangatngato iti kangato ngem iti amin a punto a dagus a kadenna daytoy. Iti matematika, ti pantok ket lokal a kangatuan iti kangato. Kadagiti termino iti kasumbangir ti kangato ket dagiti sakaanan ti turod.
Pannakaipalawag[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti termino a "pantok" ket kadawyan laeng a maus-usar para iti tuktok ti bantay nga addaan iti adu a gatad iti topograpiko a prominensia (katayag iti ngato ti kababaan a punto iti ipapan iti kaasitgan a nangatngato a tuktokk) wenno topograpiko a pannakaisalumina (kaadayo manipud iti kaasitgan a punto iti nagatngato a punto); kas pagarigan, ti dakkel a bato iti nangruna a pantok ti bantay ket saan a maikeddeng a kas pantok. Dagiti pantok iti asideg ti nangatngato a tuktok, nga adda met iti bassit a prominensia wenno pannakaisalumina, ngem saan a makaabot iti naisangayan a pagpatinggaan a pateg para kadagitoy a kantidad, ket kankanayon dagitoy a naikeddeng a kas dagiti baba ti pantok (wenno baba ti tuktok) iti nangatngato a pantok, ken naikeddeng dagitoy a kas paset iti isu met laeng a bantay. Ti panangipalawag ti UIAA, ti pantok ket nawaya no adda iti prominensia iti 30 metro (98 ft) wenno ad-adu pay; daytoy ket bantay no addaan iti prominensia iti saan a basbassit 300 metro (980 ft). Daytoy ket mabalin a maipukpukan a kas dagiti sumaganad:
Ti piramido a pantok ket ti maysa a panagpadpadakkel manipud iti porma a pinataud babaen ti nurunor ti yelo iti tuktok ti bantay. Ti pantok ket mabalin pay a mangibaga ti kangatuan a punto iti igid ti maysa a linia, sebbang wenno dalan. Dagiti adu a paset ti akinlaud nga Estados Unidos, ti termino ket mangibaga ti kangatuan a punto iti igid ti kalsada wenno perokaril. Kas pagarigan, ti kangatuan a punto ti Interstate 80 idiay California ket naibagbaga a kas ti Donner Summit (saan nga iyallilaw iti Donner Pass, a mabirukan met iti abagatan.)
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Pantok (topograpia) iti Wikimedia Commons

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
San Kristobal ken Niebes
Darsen a mapan iti pagdaliasatan Darsen a mapan agbiruk
Katkategoria:
- San Kristobal ken Niebes
- Dagiti pagilian ti Karibe
- Dagiti estado a kameng ti Komunidad ti Karibe
- Dagiti batay-linteg a monarkia
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ingles
- Dagiti pederal a pagilian
- Dagiti dati a kolonia ti Britaniko
- Dagiti pagilian nga isla
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1983
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Tantangan
Ti Tantangan ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Abagatan a Cotabato iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Tantangan ket nabingbingay a politikal iti 13 a barbaranggay.[2]
- Bukay Pait
- Cabuling
- Dumadalig
- Libas
- Magon
- Maibo
- Mangilala
- New Iloilo
- New Lambunao
- Poblacion
- San Felipe
- New Cuyapo
- Tinongcop
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Tantangan | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Soccsksargen Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion XII (Soccsksargen)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion XII (Soccsksargen)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion XII (Soccsksargen)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion XII (Soccsksargen)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti South Cotabato". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Subhenero
Iti biolohia, ti subhenero ket taksonomiko a ranggo a dagus nga adda ti baba ti henero.
Iti soolohia, ti subheneriko a nagan ketmabalin a nawaya a mausar wenno mairaman iti maysa a nagan ti sebbanagn, iti pangserra, a naikabil iti nagbaetan ti kadawyan a nagan ken ti naisangyan nga epiteto: a kas ti Tiger Cowry iti Indo-Pasipiko, Cypraea (Cypraea) tigris Linnaeus, a tagikua ti subhenero Cypraea iti henero ti Cypraea. Nupay kasta, daytoy ket saan a nasken, wenno tradison, no agitited ti nagan ti maysa a sebbangan, tapno mamngiraman ti subheneriko a nagan.


text:
Mabinay
Ti Mabinay ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Negros Oriental iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Mabinay ket nabingbingay a politikal kadagiti 32 a barbaranggay.[2]
- Abis
- Arebasore
- Bagtic
- Banban
- Barras
- Bato
- Bugnay
- Bulibulihan
- Bulwang
- Campanun-an
- Canggohob
- Cansal-ing
- Dagbasan
- Dahile
- Himocdongon
- Hagtu
- Inapoy
- Lamdas
- Lumbangan
- Luyang
- Manlingay
- Mayaposi
- Napasu-an
- New Namangka
- Old Namangka
- Pandanon
- Paniabonan
- Pantao
- Poblacion
- Samac
- Tadlong
- Tarâ
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Mabinay | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Tengnga a Visayas Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion VII (Tengnga a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion VII (Tengnga a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion VII (Tengnga a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion VII (Tengnga a Visayas)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Plantilia:Maris
Ti plantilia ti {{maris}} ket mabalin a mausar a pangnayon ti span ti teksto iti ania man a naited a maris ti teksto, a kas ti maysa a kodigo ti hex ti RGB, #C9E72A, wenno ania man a maris ti web: nalabbasit, asul, berde, mokasin, wenno nangisit nga orkidia, kdpy. Ti sanguanan a mris ket naiyasentarent, ngem ti panangiyasentar manen ti maris ti likudan, kitaen ti: {{bg}}.
Panagusar[urnosen ti taudan]
{{maris|nagan ti maris weeno kodigoti hex ti maris|Teksto}}
Kas pagarigan:
{{maris|red|Kumusta, lubong!}} - mangited ti: Kumusta, lubong!
{{maris|#00F000|Kumusta, lubong!}} - mangited ti: Kumusta, lubong!
Mapataud a wikitext:
{{{2|}}}
Kitaen : dagiti maris ti web, para iti listaan dagiti maris. Ti saan a nasayaat ti pannakailetrana a nagan ti maris ket saanto a maireporta, ngem pagbalinenna ti teksto nga agtuloy a kas nangisit a teksto.
Dagiti panangikeddeng ti panagpataray[urnosen ti taudan]
Ti plantilia ket agusar laeng ti etiketa ti span :
{{{2}}} . Daytoy ket tumaray ti kapardas iti sumurok a 700 tunggal maysa a segundo, ken kapadpada ti annong ti at-atiddog a pannakaisurat ti etiketa ti span.
Datos ti plantilia[urnosen ti taudan]
TemplateData para iti Maris
Ti plantilia ti maris ket mabalin a mausar a mangnayon ti spanti teksto iti ania man a naited a maris ti teksto
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar
- {{Background color}}
- {{Resize}}
- {{LinkColor}}


text:
Dagiti hemisperio ti Daga
Iti heograpia ken kartograpia, dagiti hemisperio ti Daga ket mangibagbaga ti amianan a dua a pannakabingbingay ti globo iti hemisperio (manipud iti Taga-ugma a Griego ἡuισφaίpιov hēmisphairion a ti kaibuksilanna ket "gudua ti espera").
Ti kadawyan kadagitoy a pannakabingbingay ket babaen dagiti marka ti latitud ken longitud[1]:
- Amianan-Abagatan
- Akin-amianan a Hemisperio, ti gudua nga amianan ti ekuador
- Akin-abagatan a Hemisperio, ti gudua nga abagatan ti ekuador
- Daya-Laud
- Akindaya a Hemisperio, ti gudua a daya ti kangrunaan a meridiano ken laud ti longitud 180°
- Akinlaud a Hemisperio, ti gudua a naisanglad iti laud ti kangrunaan a meridiano ken daya ti longitud 180°
Ti pannakabingbingay ti Daya-Laud ket mabalin pay a makita iti kultural a kapanunotan -- dagiti kultural a hemisperio.
Nupay kasta, dagiti sabali pay a pamuspusan ket nagtunton a mangbingay ti planeta iti waya a mangpasayaat ti herarkia iti maysa a heograpiko a langa wenno iti sabali iti tunggal maysa a pannakabingbingay:
- Daga-Danum[2]
- Hemisperio ti daga, ti hemisperio iti Daga wenno Lubong nga aglaon ti mabalin a kadakkelan a paset ti daga
- Hemisperio ti danum, ti hemisperio iti Daga nga aglaon ti kadakkelan a paset ti danum
Ti Daga ket mabalin pay a maisina kadagiti hemisperio ti aldaw ken rabii babaen ti naindagaan a terminador.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Antartika
- Taaw Artiko
- Akindaya a Hemisperio
- Dagiti hemisperio ti daga ken danum
- Akin-amianan a Hemisperio
- Akin-abagatan a Hemisperio
- Akinlaud a Hemisperio
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Hemisphere". 2011-03-22.
- ^ Boggs, S. W. (1945). "This Hemisphere". Journal of Geography. 44 (9): 345–355. doi:10.1080/00221344508986498.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Dagiti hemisperio ti Daga iti Wikimedia Commons


text:
Nailian a Parke ti Ginasut nga Is-isla
Ti Nailian a Parke ti Ginasut nga Is-isla (Pangasinan: Kapulo-puloan wenno Taytay-Bakes) ket nailian a parke iti Filipinas. Ti nasalakniban a lugar ket mabirukan idiay siudad ti Alaminos, iti probinsia ti Pangasinan iti akin-amianan a Filipinas. Dagiti isla ket agdagup iti 124 iti ababa nga ugot ken 123 iti nangato nga ugot, ken dagitoy ket naiwarwaras idiay Golpo ti Lingayen a mangsakop ti kalawa iti 16.76 kuadrado kilometro (6.47 sq mi). Tallo laeng kadagitoy ti napadur-as para iti turismo: ti Isla ti Gobernador, Isla ti Quezon, ken Isla ti Ubbing. Ti pantalan Lucap idiay Alaminos, ti sumrekan iti Nailian a Parke, ket agarup a 240 kilometro (150 mi) iti amianan ti Manila, ti kapitolio ti Filipinas.[1]
Heolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti isla ket naipampamattian nga agtawen kadagiti dua a riwriw a tawtawen. Dagitoy ket pudno a dagiti korales ken adun a makagay-at iti kaunegan ti daga, iti lugar a dati nga uneg ti baybay iti maysa nga antigo a baybay. Ti panagpababa ti lessaad ti baybay ket mangipakpakita kaniada iti rabaw. Dagiti pekuliar a sukog a "kasla uong" kadagiti dadduma nga isla ket gapuanan babaen ti tignay ti nuronor dagiti allon ti taaw.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti nailian a parke ket napartuat babaen ti Presidensial a Proklamasion Blng. 667, a mangsakop ti kalawa iti 16.76 kuadrado kilometro (6.47 sq mi) ken pinirmaan babaen ni Presidente Manuel L. Quezon idi Enero 18, 1940, para iti pagimbagan ken pagragsakan ti tattao iti Filipinas ken naamammuan a kas ti Nailian a Parke ti Ginasut nga Is-isla. Ti Republika Tignay Blng. 3655 a napirmaan idi Hunio 22, 1962, ket nagpartuat ti Konserbasion ti Ginasut nga Is-isla ken Turay ti Panagrang-ay (HICDA), para iti konserbasion, panagrang-ay ken panangimaton ti daytoy a parke. Ti parke a mairaman ti Luek Lucap ket naiyakar manipud iti HICDA iti Turay ti Turismo ti Filipinas (PTA) babaen ti Seksion 35 iti Bilin ti Presidente Blng. 564.[2]
Idi Abril 27, 1982 babaen ti Proklamasion Blng. 2183, ti nailian a parke a mairaman ti Luek Lucap ken dagiti aplaya a lugarna, a mangrugi manipud idiay Sitio Telbang iti daya aginggana ti Sitio Recudo iti laud, ket nairangaranda a kas Sona ti Turismo ken Reserba ti Marina babaen ti panagtengngel ken administrasion ti PTA. Kanungpalan babaen ti Proklamasion ti Presidente Blng. 2237 a napartuat idi Nobiembre 6, 1982, dagiti sangkapaset ti reserba ti daga para iti Adu a Panggep ti Talon dagiti Panagkalap ti Marina (napartuat babaen ti Proklamasion Blng. 1282 idi Hunio 21, 1974) ket naikkatda ken naikabil babaen ti panagtengngel ken panangimaton iti uray ti Turismo para kadagit panggep ti panagdur-as.[2]
Ti Ehekutibo Bilin Blng. 436 ket pinirmaan babaen ni Presidente Gloria Macapagal-Arroyo iti Hunio 21, 2005 ket nangiyakar ti administrasion, panangimaton, panagtaripato ket operasion ti sibubukel a Nailian a Parke ti Ginasut nga Is-isla (HINP), a mairaman amin dagiti aktibidad, dagiti amin a pakultad ken dagiti amin a panagpasayaat kalpasan dayta, manipud iti Turay ti Turismo ti Filipinas (PTA) iti gobierno ti siudad ti Alaminos, Pangasinan iti panangikeddeng ti Republika Tignay Blng. 7160, nga ammo pay iti Kodigo ti Lokal a Gobierno iti 1991, a mangawis ti panangiyakar ti bileg ken turay manipud iti nailian a gobierno kadagiti yunit ti lokal a gobierno, a maitunos iti debolusion a programa ti gobierno nga inbilin babaen ti Batay-linteg.[2]
Isla ti Cabarruyan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Isla ti Cabarruyan, ket isu ti kadakkelan nga isla iti isla nga ili ti Anda, Pangasinan a mabirukan idiay amianan a laud ti Nailian a Parke, daytoy ket masansan a tinawtawagan ti "ina nga isla" dagiti Ginasut nga Is-isla.
Fauna[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Gandat ti Glpo ti Lingayen ti Sagip ket ti panagadal a naaramid idi 2010, daytoy ket inkeddeng babaen ti Enbironmento ti Marina ken Pundasion dagiti Rekurso Inc. ken pinuonan baben ti gobierno ti Olánda, iti panagsungbat ti kaawan dagiti rekurso iti naindagaan a biag ti kaatapan dagiti isla. Ti panagadal ket nangusig ken nagpartuat ti maysa nga inbentoria ti flora ken fauna dagiti isla tapno mangtulong ti lokal a gobierno a mangpartuat ti maysa a programa ti panagsiim ti enbironmento tapno mangsalaknib ti biodibersidad ti isla. Adda met dagiti biag ti kaatapan a mabirukan nga agbibiag iti Nailian a Parke a mairaman dagiti:[3]
- Mangmangan ti kappi a Macaca
- Musang ti Silag ti Asia
- Dugong
- Dolpin ni Fraser
- Tekka
- Monitor nga Alutiit
- Pawikan
- Berde a pawika
- Olibas ridley a pawikan
- ti sebbangan ti Nalabbasit a Pag-ong
- dagiti uleg
- Laticauda colubrina, ti sebbangan ti uleg ti baybay
- Retikulato a beklat
- Nadumaduma a sebbangan ti kurarapnit
- Nadumaduma a sebbangan dagiti rodensia
Kasano ti mapan idiay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Lucap wenno ti Pantalan ti Alaminos, ti pagserrekan ti Nailian a Parke, ket agarup a 240 kilometro (150 mi) iti amianan manipud iti sero kilometro a marka iti Parke Rizal idiay Manila wenno agarup a 3.75 nga oras a panagmaneho ti pribado a lugan.[1] Babaen ti publiko a pagluganan manipud idiay Manila, ti panaglugan ti bus ket agarup a 5 aginggana ti 6 nga oras.[4]
Dagiti ladawan[urnosen | urnosen ti taudan]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b "Ti Parke Rizal aginggana idiay Parke ti Ginasut nga Is-isla". Mapmapa ti Google. Naala idi 2013-05-20.
- ^ a b c "Ehekutibo a Bilin Blng. 436". ti Gandat ti LawPhil. Naala idi 2013-05-20.
- ^ Sotelo, Yolanda (2010-08-18). "Ti Panagadal ket saan a nakabiruk kadagiti tukak idiay Ginasut nga Is-isla" Naiyarkibo 2010-08-22 iti Wayback Machine. Inquirer.net.
- ^ "Getting here". Website ti Nailian a Parke ti Ginasut nga Is-isla. Naala idi 2013-05-20.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Nailian a Parke ti Ginasut nga Is-isla iti Wikimedia Commons


text:
Ariwanas
Ti ariwanas ket mays a nawatiwat, a grabitasion a panakaibedbed a sistema a buklen dagiti bituen ken dagiti estelar a tidda, maysa a interestelar a pamay-an iti alingasaw ken tapok, ken nagruna ngem saan unay a maawawatan a komponente a pangpadasanna a nanaganan ti nangisit a banag.[1][2] Ti balikas nga ariwanas ket naala manipud iti Griego a galaxias (YaλaEίaς), literal a kayatna a sawen ket "nagatasan", ti maysa a panagreperensia ti Nagririmpuok a Bitbituen nga ariwanas. Dagiti kas pagarigan dagiti ariwanas ket sumakop manipud dagiti ansisit nga adda dagiti basbassit ngem sangapulo a riwriw(107) a bitbituen[3] aginggana kadagiti higante nga addaan dagiti ginasut a trilion (1014) a bitbituen,[4] a ti tunggal maysa ket palpalikmutanna ti bukod ti ariwanasna a tengnga iti masa.
Ti ariwanas ket agloan kadagiti nadumaduma a bilang dagiti bituen a sistema, dagiti bituen a rimpuok ken ti kita dagiti interestelar nga ulep. Iti nagbaetan dagitoy a banbanag ket ti maysa a naingpis nga interestelar a pamay-an iti alingasaw, tapok, ken dagiti kosmiko nga anaraar. Ti nangisit a banag ket agparang ti pannakaibilang para iti agarup a 90% iti masa kadagiti kaaduan nga ariwanas. Dagiti napalpaliiw a datos ket agipaltiing a dagiti nawatiwat unay a nangisit nga abot ket baka rumsuada iti tengnga kadagiti adu, wenno baka amin, nga ariwanas. Naipanunotan dagitoy a nagnangruna a mangiturturong iti aktibo a galaktiko a tengnga a mabirukan iti bugas kadagiti ariwanas. Ti Nagririmpuok a Bitbituen nga ariwanas ket agparang a mangisanglad iti maysa a kastoy a banag.[5]
Ti ariwanas ket naipakasaritaan a naikategoria segun kadagiti makitkita a sukogda; a kadaywan a maitudtudo kadagiti bukodda a makitkita a morpolohia. Ti kadaywan a porma ket ti eliptiko nga ariwanas,[6] nga adda ti basikaw nga immitlog a sukog a lawag a bariweswes. Dagiti agkusikos nga ariwanas ket nasukogda a kasla disko nga adda ti natapokan, nga agkilkillo a dagiti ima. Dagiti rinagis wenno karnarna a sukog ket naamammon dagitoy a kas dagiti rinagis nga ariwanas ken kadaywan a nagtaud manipud iti panaggulo babaen ti grabitasional a panagguyod kadagiti kaarubana nga ariwanas. Dagiti kastoy a pannakitignay a nagbaetan dagiti ariwanas, a mabalin a pagbanagan dagiti panagtitipon, a sagpaminsan nga inaramid ti naisangsangayan a panagpaadu dagiti aramid a panagporma ti bituen a magipapan dagiti agbettak a bituen nga ariwanas. Dagiti basbassit nga ariwanas ket awananda kadagiti nasupnet a patakder a maipadpatudo a kas dagiti rinagis nag ariwanas.[7]
Adda ngata dagiti agarup a 170 bilion (1.7 × 1011) nga ariwanas a mapalpaliiw a law-ang,[8][9] ken posible nga ad-adyu pay kadagiti nawatwatiwat a teoretiko a multiberso.[10] Kaaduan ket 1,000 to 100,000[11] a dagiti parsec iti diametro ken kadaywan a naisina babaen ti kaadayo iti urno s iti riwriw iti parsecs (wenno megaparsecs).[12] Ti Intergalaktiko a limbang (ti limbang a nagbaetan dagiti ariwanas) ket napnoda kadagiti naingpis nga alingasaw iti natimbengan a densidad iti basbassit ngem maysa nga atomo iti tunggal maysa a kubiko metro. Kaaduan kadagiti ariwanas ket naurnosda kadagiti pagurnosan iti asosasion nga ammo a kas dagiti grupo ken rimpuok, a daytoy ket, a kadawyan daytoy nga agbalin dagiti dakdakkel a nalatak a rimpuok. Iti kadakkelan a gantingan, dagitoy nga asosasion ket sapasap dagitoy a maur-urnos kadagiti sabanas ken pilamento, a napalikmutan babaen dagiti nakadakdakkel a vkodapsi.[13]
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti balikas nga ariwanas ket nagtaud iti Griego a termino para iti bukodtayo nga aríwánas, galaxias (YaλaEίaς, "milky one"), wenno kyklos ("sirkulo") galaktikos ("nagatasan")[14] para iti langana iti langit. Iti Griego a mitolohia,, ni Zeus ket inkabilna ti anakna a lalaki a naipasngay babaen ti mortal a babai, ti maladaga Herakles, iti suso ni Hera bayat nga isu ket nakaturturog tapno ti maladaga ket inumenna ti nadiosan a gatas ti mortal a babai ken iti gapu daytoy ket agbalinto a saan a matay. Ni Hera ket nakariing bayat nga agsussuso ken nakitana nga agayaywan ti dina ammo a maladaga: induronna ti maladaga ken pimmsuak ti gatasna iti rabii a langit, a nagpataud daytoy ti nakusnaw a lawag a natawtawaganen a kas ti Nagririmpuok a Bitbituen.[15][16]
Iti astronomiko a literatura, ti naipadakkel a balikas ti 'Ariwanas' ket maus-usar a mangitudo ti bukodtayo nga ariwanas, ti Nagririmpuok a Bitbituen, tapno mailasin manipud kadagiti bilion a sabsabali nga ariwanas. Ti Ingles a termino a Milky Way ket masurot manipud iti sarita babaen ni Chaucer:
"See yonder, lo, the Galaxyë
Which men clepeth the Milky Wey,
For hit is whyt."— Geoffrey Chaucer. Ti Balay iti Dayaw, c. 1380.[14]
Idi inaramid ni William Herschel ti bukodna a katologo dagiti nauneg a banag iti langit idi 1786, isu ket nagusar tinagan a agkusikos a nebulosa para kadagiti naisangayan a banag aka ti M31. Dagitoy ket mabigbiganto a dagiti nakadakdakkel a nagtitiponan dagiti bitbituen, idi ti husto a kaadayo dagitoy abanag ket narugian a maiyamanan, ken materminodanto a ka dagiti iisla a law-ang. Nupay kasta, ti balikas a Law-ang ket naawawatan a ti kayatna a sawen ket ti intero nga irurumsua, so nga daytoy nga insao ket saan unayen a maus-usar ken dagiti banbanag ket nagbalin nga ammo a kas dagiti ariwanas.[17]
Panagpalpaliiw a pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti realisasion a datayo ket agtaeng iti maysa nga ariwanas, ken adda idi, iti kinapudno, nga adda dagiti sabsabali nga ariwanas, dagiti paralelo a panakaduktalan a naaramid a maipanggep ti Nagririmpuok a Bitbituen ken dagiti dadduma a nebula iti rabii a langit.
Nagririmpuok a Bitbituen[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Griego a pilosopo a ni Democritus (450–370 BC) ket nagipaltiing a dagiti naraniag a banda iti rabii a langit a tinawtawagan a Nagririmpuok a Bitbituen ket baka buklen dagiti adayo a bitbituen.[18] Aristoteles (384–322 BC), nupay kasta, namatmati a ti Nagririmpuok a Bitbituen ket naaramid babaen ti "ti panaggangat iti immapuy a panagisang-aw kadagiti bituen a dagitoy ket dadakkel, adu ken nagiinnnasidegda" ken ti "panaggangat ket maaramid idiay ngato a paset iti tangatang, idiay rehion iti lubong nga agtultuloy kadagiti panaggunay dagiti nainlangitan."[19] Ti Neoplatonista a pilosopo a ni Olympiodorus the Younger (c. 495–570 AD) ket sientipiko idi a kritiko iti daytoy a kapanunutan, a sumupsupiat a no ti Nagririmpuok a Bitbituen ket sublinario daytoy ket nasken nga agparang a sabali kadagiti sabsabali a panawen ken luglugar iti Daga, ken daytoy ket nasken nga adda iti paralahe, na daytoy ket awan. Iti panunutna, ti Naririmpuok a Bitbituen ket maysa a nailangitanl. Daytoy a kapanunotan ket kalpasanto a makaimpluensia iti Islamiko a lubong.[20]
Segun kenni Mohani Mohamed, ti Arabiano nga astronomo a ni Alhazen (965–1037) ket nagaramid ti immuna a panagpalpaliiw ken panagrukod paralahe ti Nagririmpuok a Bitbituen,[21] ken isu ket "naikeddengna a ti gapuanan ti Nagririmpuok a Bitbituen ket awan ti paralahe, adayo unay iti Daga ken saan a tagikuaen ti tangatang."[22] Ti Persiano nga astronomo a ni Abū Rayhān al-Bīrūnī (973–1048) ket nagipaltiing a ti Nagririmpuok a Bitbituen nga ariwanas ket dagiti "umnong dagiti adu a tidda iti masna iti nebulosa a bitbituen."[23][24] Ti Andalusian nga astronomo a ni Ibn Bajjah ("Avempace", d. 1138) ket nagipaltiing a ti Nagririmpuok a Bitbituen ket naaramid kadagiti adu a bitbituen a gangani nga agaasideg ken agparang ngaagtultuloy nga imahen gapu ti nagbanagan ti to be a repraksion manipud kadagiti sublunario a materiales,[19][25] a nagdakamat kadagiti panagpalpaliiwna iti pangsilpo iti Hupiter ken Marte a kas ebidensia iti daytoy nga irurumsua no ti dua a banag ket aginnasidegda.[19] Idi maika-14 a siglo, ti Taga-Siri a naipasngay a ni Ibn Qayyim Al-Jawziyya ket nagipaltiing a ti Nagririmpuok a Bitbituen nga ariwanas ket "reprep dagiti babassit a bitbituen a naipenpen iti maysa a globo dagiti natalinaed a bitbituen".[26]
Ti pudno a paneknek ti Nagririmpuok a Bitbituen a buklen dagiti adu a bitbituen ket manipud idi 1610 idi ni Galileo Galilei ket nagusar ti maysa a teleskopio tapno maadalna ti Nagririmpuok a Bitbituen ken naduktalanna a daytoy ket buklen dagiti adu unay a bilbilang dagiti nakusnaw a bitbituen.[27] Idi 1750 ni Thomas Wright, iti bukodna a Maysa a kasisigud wenno baro a hipotesis iti Law-ang, ket nagsirmata a (napudno) ti ariwanas ket mabalin a agliklikmut a bagi dagiti nawatiwat a bilbilang dagiti bituen a tinengtengngel babaen ti grabitasional a puersa, a kaparis ti sistema a solar iti dakdakkel a gantingan. Ti nagbanagan dagiti disko dagiti bitbituen ket makita a kas banda iti langit manipud iti perspektibo iti uneg ti disko.[28] Iti maysa a tratado idi 1755, ni Immanuel Kant inpasayaatna ti kapanunotan ni Wright a maipanggep ti patakder iti Naririmpuok a Bitbituen.
Ti immuna a panagpadas ti panagipalpalawag ti sukog iti Nagririmpuok a Bitbituen ken ti puestona iti Init ket inaramid ni William Herschel idi 1785 babaen ti naannad a panagbilang dagiti bituen kadagiti sabsabali a rehion iti langit. Isu ket napakataud iti diagrama iti sukog iti ariwanas iti sistema a solar nga asideg ti tengnga.[29] A nagusar iti napasayaat nga arngian, ni Kapteyn idi 1920 ket nakasangpet iti ladawan iti bassit nga (diametto ti agarup a 15 kiloparsecs) basikaw nga immitlog nga ariwanas nga adda ti Init nga asideg ti tengnga. Ti sabali pay a pamay-an ket babaen ni Harlow Shapley a naibatay ti panagkatologo dagiti globular a rimpuok a nagiturong daytoy ti naisangsangayan a sabali a ladawan: ti maysa a dalumpinas a disko nga adda ti diametro ti agarup a 70 kiloparsecs ken ti Init ket adayo manipud iti tengnga.[28] Dagitoy dua a panagusig ket napaay ti panangala ti panagsagepsep iti lawag babaen ti interestelar a tapok nga adda ti galaktiko a dalumpinas, ngem kalpasan ni Robert Julius Trumpler ket inbilangna daytoy a nagbanagan idi1930 babaen ti panagadalna dagiti nalukatan a rimpuok, ti agdama a ladawan ti bukod tayo nga ariwanas, ti Nagririmpuok a Bitbituen, ket rimsua.[30]
Pannakailasin manipud kadagiti sabali a nebulosa[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi maika-10 a siglo, ti Persiano nga astronomo, a ni Abd al-Rahman al-Sufi (naamammoan iti laud a kas ni Azophi), ket nangaramid ti kasapaan a nairehistro a panagpalpaliiw iti Andromeda nga Ariwanas, a nangipalpalawag a daytoy ket "bassit nga ulep".[31] Ti Andromeda nga Ariwanas ket nawaya a naduktalan manen babaen ni Simon Marius idi 1612.[31] Ni Al-Sufi ketnainagananna pay ti Dakkel a Magallanes nga Ulep, a makita daytoy manipud idiay Yemen, ngem saan a makita idiay Isfahan; daytoy ket saan a nakita dagiti Europeano aginggana idi nagbaniaga ni Magellan idi maika-16 a siglo.[32][33] Dagitoy ti immuna nga ariwanas a saan a ti Nagririmpuok a Bitbituen a napalpaliiw manipud iti Daga. Ni Al-Sufi ket nagipablaak kadagitoy a panagsukusokna iti librona a Libro dagiti Natalinaed a Bituen idi 964.
Idi 1750 ni Thomas Wright, iti bukodna a Maysa a kasisigud a teoria wenno baro a hipotesis iti Law-ang, naisipanna (a husto) a ti Nagririmpuok a Bitbituen ket nadalumpinas a disko dagiti bituen, ken adda dagiti nebulosa a makita iti rabii a langit ket mabalin a dagiti sabsabali a Naririmpuok a Bitbituen.[28][34] Idi 1755, ni Immanuel Kant ket nangipaammo ti termino nga "isla a law-ang" para kadagitoy a adayo a nebulosa.
Ti pakaipanan ti maika-18 a siglo, ni Charles Messier ket nagumnong ti maysa a katologo a naglaon kadagiti 109 a karanigan a nebulosa (nainlangitan a banbanag nga agparang a kasla nebulosa), kalpasan daytoy ket sinaruno ti dakdakkel a katologo dagiti 5,000 a nebulosa nga inurnong babaen ni William Herschel.[28] Idi 1845, ni Apo Rosse ket nagaramid ti maysa a baro a teleskopio ken nakabael a nangilasin ti paggiddiatan ti basikaw nga immitlog ken agkusikos a nebulosa. Isu ket nakabael pay a nakakita ti agmaymaysa a punto a nagtaudan kadagitoy a nebulosa, a daytoy ket nangted ti panagpasingked kadagiti nasapa kapanunutan ni Kant.[35]
Idi 1912, ni Vesto Slipher ket nagaramid kadagiti espektrograpiko a panagadal kadagiti karanigan a nagkusikos a nebulosa tapno maikeddengna no dagitoy ket naaramid manipud kadagiti kimiko a manamnama kadagiti planetario a sistema. Nupay kasta, ni Slipher ket naduktalanna a ti nagkusikos a nebulosa ket adda dagiti nagato a nalabbaga panagsukat, a daytoy ket mangitudo a dagitoy ket umadadayo iti naparpardas a gatad ngem ti panagtalaw a kinapardas ti Naririmpuok a Bitbituen. Nga isu ngarod a dagitoy ket saan a naibedbed ti grabidad ti Nagririmpuok a Bitbituen, ken dagitoy mabalin a saan a paset iti ariwanas.[36][37]
Idi 1917, ni Heber Curtis ket nakapalpaliiw ti nova a S Andromedae ti kaunegan ti "Nalatak nga Andromeda Nebulosa" (a kas ti Andromeda nga Ariwanas, ti Messier a banag a M31, nga ammo). Iti panagbirbirukna kadagiti potograpiko a rehistro, isu ket nakabiruk pay kadagiti 11 a nova. Ni Curtis ket napaliiwna a dagiti nova ket, iti katimbengan, a 10 kinadakkel a nakuskusnaw ngem dagiti rimsua iti bukodtayo nga ariwanas. A kas ti nagbanagan daytoy isu ket nakapabael a nakaaramid ti panagkarkulo ti kaadayo kadagiti 150,000 a parsec. Isu ket nagipatakder kadagiti makunkuna a "isla a law-ang" a hipotesis, nga agibagbaga a ti agkusikos a nebulosa ket dagiti nawaya nga ariwanas.[38]
Idi 1920 ti nakunkuna a Nalatak a Suppiat ket naaramid a naggiddiatan ni Harlow Shapley ken Heber Curtis, ti kaipapanan ti kasasaad iti Nagririmpuok a Bitbituen, ti agkusikos nebulosa, ken dagiti rukod iti law-ang. Tapno masuportaranna iti daytoy a pangtunton a ti Nalatak nga Andromeda Nebulosa ket maysa nga akin-ruar nga ariwanas, ni Curtis ket nagisurat a ti langa dagiti nagisit a bet-ang a kapadpada dagiti tapok nga ulep idiay Naririmpuok a Bitbituen, ken ti pay naisangsangayan a Doppler a panagsukat.[39]
Daytoy a banag ket naipatingga a naikeddeng idi nasapa a panawen ti 1920. Idi 1922, ti astronomo a ni Ernst Öpik ket nagited ti kaadayo a panangikeddeng a nagsuporta ti teoria a ti Andromeda Nebulosa ket maysa nga adayo a naisangsangayan a galaktiko a banag.[40] Ti panagus-usar ti 100 a pulgada a Bantay Wilson a teleskopio, ni Edwin Hubble ket nakapabael a mangsulbar dagiti akin-ruar a paset dagiti agkusikos a nebulosa a kas urnong dagiti nagmaymaysa a bituen ken nanginagan kadagiti Cepheid a panagdumaduma, a daytoy ket nangpalubos kaniana ti panagkarkulo ti kaadayo dagiti nebulosa: dagitoy ket adayoda unay nga sabali a paset iti Naririmpuok a Bitbituen.[41] Idi 1936 ni Hubble nagpataud ti maysa a pannakaidasig ti sistema para kadagiti ariwanas a maus-usar iti tatta pay nga aldaw, ti Hubble a panagsasaruno.[42]
Moderno a panagsukisok[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi 1944, ni Hendrik van de Hulst ket nagipadto a ti mikroaanda a radision iti kaatiddog ti allon iti 21 sm a nagbanagan manipud iti interestelar nga atomiko a hidroheno nga alingasaw;[43] daytoy a radiasion ket napaliiw idi 1951. Daytoy a radiasion ket nangpalubos para iti naiparang-ay a panagdal ti Ariwanas ti Naririmpuok a Bitbituen, gapu ta daytoy ket saan a naapektaran babaen ti panagsspsep ti tapok ket ti bukod a Doppler a panagsukat ket mabalin nga usaren ti panangimapa dagiti panaggunay ti alaingasaw idiay Ariwanas. Dagitoy a panagpalpaliiw ket nangiturong ti postulasion iti agtaytayyek a baras a patakder iti tengnga ti Ariwanas.[44] Nga adda dagiti napasayaat a radio a teleskopio, ti alingasaw a hidroheno ket mabalin a masurot kadagiti sabsabali nga ariwanas
Idi panawen ti 1970 naduktalan kadagiti panagadal ni Vera Rubin iti kapardas ti panagtayyek iti alingasaw kadagiti ariwanas nga adda dagiti dagup a makita a masa ket (manipud kadagiti bituen ken alingasaw) saan nga husto ti panakaibilang para iti pardas iti agtaytayyek nga alingasaw. Daytoy a problema ti ariwanas a panagtayyek ket naikapanunotan a naipalpalawag babaen ti kaadda kadagiti adu a kantidad iti saan a makita a nangisit a banag.[45][46]
Iti rugi ti panawen ti 1990, ti Hubble a Teleskopio ti Limbang ket nakapataud kadagiti napasayaat a panagpalpaliiw. Ken dagiti pay nadumaduma a banbanag, daytoy ket nangipatakder a ti napukaw a nangisit a banag iti bukod tayo nga ariwanas ket saan a buklen laeng dagiti nakusnaw ken babassit a bituen.[47] Ti Hubble a Nauneg a Lugar, ti maysa nga atiddog unay a panangiparang iti maysa nga awan ti linaon a paset iti langit, ket nakaited ti ebidensia nga adda dagiti agarup a 125 bilion (1.25×1011) nga ariwanas iti law-ang.[48] Ti panagpasayaat ti teknolohia ti panagduktal ti espektra a saan a makita ti tao (radio a telekopio, inpraroho a kamera, ken x-ray a teleskopio) ket mangpalubos ti panagduktal kadagiti sabsabali nga ariwanas a saan a maduktalan babaen ti Hubble. A naisangsangayan ti, panagsukisok ti ariwanas idiay Pagliklikan a Sona (ti rehion iti langit a nalapdanbabaen ti Naririmpuok a Bitbituen) ket nagpakita kadagiti adu a baro nga ariwanas.[49]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Sparke & Gallagher III 2000, p. i
- ^ Hupp, E.; Roy, S.; Watzke, M. (2006-08-12). "NASA ket Nakabiruk kadagiti Paneknek iti Nangisit a Banag". NASA. Naala idi 2007-04-17.
- ^ "Panangilukasan iti Virgo nga Ansisit nga Ariwanas". ESO. 2000-05-03. Naala idi 2007-01-03.
- ^ Uson, J. M.; Boughn, S. P.; Kuhn, J. R. (1990). "Ti tengnga nga ariwanas iti Abell 2029 – Ti maysa a daan nalatak a higante". Siensia. 250 (4980): 539–540. Bibcode:1990Sci...250..539U. doi:10.1126/science.250.4980.539.
- ^ Finley, D.; Aguilar, D. (2005-11-02). "Dagiti astronomo ket nakaala ti kaasitgan a pannakakita itiMisterioso a Bugas ti Nagririmpuok a Bitbituen". Obserbatorio ti Nailian a Radio nga Astronomia. Naala idi 2006-08-10.
- ^ Hoover, A. (2003-06-16). "Dagiti UF nga Astronomo: Ti Law-ang Nasimsimple Bassit ngem ti Nanamnama". Hubble News Desk. Naala idi 2011-03-04. Based upon:
- Graham, A. W.; Guzmán, R. (2003). "HST Potometrio dagiti Ansisit nga Basikaw nga Immitlog nga Ariwanas idiay Coma, ken ti Panagipalpalawag para iti naipasingked a Patakder a Dikotomia a nagbaetan ti Ansisit ken Naraniag a Basikaw nga Immitlog nga Ariwanas". Astronomiko a Warnakan. 125 (6): 2936–2950. arXiv:astro-ph/0303391. Bibcode:2003AJ....125.2936G. doi:10.1086/374992.
- ^ Jarrett, T. H. "Near-Infrared Galaxy Morphology Atlas". Instituto ti Teknolohia ti California. Naala idi 2007-01-09.
- ^ Gott III, J. R. (2005). "Mapa iti law-ang". Astropisikal a Warnakan. 624 (2): 463–484. arXiv:astro-ph/0310571. Bibcode:2005ApJ...624..463G. doi:10.1086/428890.
- ^ Mackie, G. (2002-02-01). "Ti panagkita ti Law-ang iti maysa a bukel iti Taranaki a Darat". Unibersidad ti Swinburne. Naala idi 2006-12-20.
- ^ Ti Pabrika iti Kinapudno David Deutsch – 2011
- ^ "Ti Kadakkelan a Nailadawan nga Ariwanas ni Hubble ket Mangidaton ti Baro a Nangato a Panagilawlawagan a Panakakita". NASA. 2006-02-28. Naala idi 2007-01-03.
- ^ Gilman, D. "Dagiti Ariwanas: Isla dagiti Bitbituen". NASA/WMAP. Naala idi 2006-08-10.
- ^ "Rimpuok ti Arwanas ken Dakkel a Gantingan a Patakder". Unibersidad ti Cambridge. Naala idi 2007-01-15.
- ^ a b Harper, D. "galaxy". Online Etymology Dictionary. Naala idi 2011-11-11.
- ^ Waller & Hodge 2003, p. 91
- ^ Koneãn˘, Lubomír. "Emblematiko, Agrikultura, ken Mitograpia Ti Nagtaudan ti Nagririmpuok a Bitbituen" (PDF). Akademia dagiti Siensia iti Republika ti Tseko. Naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi Hulio 20, 2006. Naala idi 2007-01-05.
- ^ Rao, J. (2005-09-02). "Sukisuken ti Pagturayan ti Pumapana". Space.com. Naala idi 2007-01-03.
- ^ Plutarch (2006). Ti Kompleto nga Obra Tomo 3: Dagiti Salaysay ken Nadumaduma. Echo a Biblioteka. panid 66, kapitulo 3. ISBN 978-1-4068-3224-2.
- ^ a b c Montada, J. P. (2007-09-28). "Ibn Bajja". Stanford nga Ensiklopedia iti Pilosopia. Naala idi 2008-07-11.
- ^ Heidarzadeh 2008, pp. 23–25
- ^ Mohamed 2000, pp. 49–50
- ^ Bouali, H.-E.; Zghal, M.; Lakhdar, Z. B. (2005). "Pannakaidayeg iti Optikal a Penomena: Panangipatakder ti Immuna a Ibn Al-Haytham a Pagobraan iti Potograpia" (PDF). Ti Edukasion ken Panagsanay kadagit Optiko ken Potoniko a Komperensia. Naala idi 2008-07-08.
- ^ O'Connor, John J.; Robertson, Edmund F., "Abu Rayhan Muhammad ibn Ahmad al-Biruni", MacTutor History of Mathematics archive, University of St Andrews.
- ^ Al-Biruni 2004, p. 87
- ^ Heidarzadeh 2008, p. 25, Table 2.1
- ^ Livingston, J. W. (1971). "Ibn Qayyim al-Jawziyyah: Ti Maika-14 a siglo a Salaknik iti Astrolohiko a Pannakailangitan ken Alkemiko a Transmutasion". Warnakan iti Amerikano nga Oriental a Kagimongan. 91 (1): 96–103 [99]. doi:10.2307/600445. JSTOR 600445.
- ^ O'Connor, J. J.; Robertson, E. F. (Nobiembre 2002). "Galileo Galilei". Unibersidad ti St. Andrews. Naala idi 2007-01-08.
- ^ a b c d Evans, J. C. (1998-11-24). "Ti Ariwanas tayo". Unibersidad ti George Mason. Naala idi 2007-01-04.
- ^ Paul 1993, pp. 16–18
- ^ Trimble, V. (1999). "Robert Trumpler ken ti (Awan) panakasarang iti Limbang". Pakdaar iti Amerikano nga Astronomiko a kagimongan. 31 (31): 1479. Bibcode:1999AAS...195.7409T.
- ^ a b Kepple & Sanner 1998, p. 18
- ^ "Abd-al-Rahman Al Sufi (Disiembre 7, 903 – Mayo 25, 986 A.D.)". Observatoire de Paris. Naala idi 2007-04-19.
- ^ "Ti Dakkel a Magalanes nga Ulep, LMC". Observatoire de Paris. Naala idi 2007-04-19.
- ^ Kitaen ti inadaw a sinao manipud iti Maysa a kasisigud a teoria wenno baro a hipotesis iti Law-ang ni Wright idiay Dyson, F. (1979). Panagdisturbo ti Law-ang. Pan a Liblibro. p. 245. ISBN 0-330-26324-2.
- ^ Abbey, L. "Ti Konde iti Rosse ken ti Lebiatano iti Parsontown". Naala idi 2007-01-04.
- ^ Slipher, V. M. (1913). "Ti raniag a kinapardas iti Andromeda a Nebulosa". Pakdaar ti Lowell nga Obserbatorio. 1: 56–57. Bibcode:1913LowOB...2...56S.
- ^ Slipher, V. M. (1915). "Spektrograpiko a Panagpalpaliiw iti Nebulosa". Nadayeg nga Astronomia. 23: 21–24. Bibcode:1915PA.....23...21S.
- ^ Curtis, H. D. (1988). "Dagiti nova iti Agkusikos a Nebulosa ken ti Teoria nga Isla a Law-ang". Dagiti Pablaak iti Astronomiko a kagimongan iti Pasipiko. 100: 6. Bibcode:1988PASP..100....6C. doi:10.1086/132128.
- ^ Weaver, H. F. "Robert Julius Trumpler". Nailian nga Akademia dagiti Siensia ti Estados Unidos. Naala idi 2007-01-05.
- ^ Öpik, E. (1922). "Maysa a karkulo iti kaadayo iti Nebulosa". Astropisikal a Warnakan. 55: 406. Bibcode:1922ApJ....55..406O. doi:10.1086/142680.
- ^ Hubble, E. P. (1929). "Ti agkusikos a nebulosa a kas maysa a nailangitan a sistema, Messier 31". Astropisiskal a Warnakan. 69: 103–158. Bibcode:1929ApJ....69..103H. doi:10.1086/143167.
- ^ Sandage, A. (1989). "Edwin Hubble, 1889–1953". Warnakan iti Naarian a Kagimongan ti Astronomiko iti Kanada. 83 (6). Naala idi 2007-01-08.
- ^ Tenn, J. "Hendrik Christoffel van de Hulst". Estado a Unibersidad ti Sonoma. Naala idi 2007-01-05.
- ^ López-Corredoira, M. (2001). "Panagbirbiruk para iti nadalumpinas a Galaktiko a baras ken singsing idiay DENIS". Astronomia ken Astropisika. 373 (1): 139–152. arXiv:astro-ph/0104307. Bibcode:2001A&A...373..139L. doi:10.1051/0004-6361:20010560.
- ^ Rubin, V. C. (1983). "Nangisit a banag kadagiti agkusikos nga ariwanas". Sientipiko nga Amerikano. 248 (6): 96–106. Bibcode:1983SciAm.248...96R. doi:10.1038/scientificamerican0683-96.
- ^ Rubin, V. C. (2000). "Sangagasut a Tawen dagiti Agtaytayyek nga Ariwanas". Dagiti Pablaak iti AStronimiko a Kagimongan iti Pasipiko. 112 (772): 747–750. Bibcode:2000PASP..112..747R. doi:10.1086/316573.
- ^ "Ti Hubble Nagpaay ti Pangyuna a Panagilawlawag para iti Nangisit a Banag". Hubble News Desk. 1994-10-17. Naala idi 2007-01-08.
- ^ "Mano pay ti kaadu dagiti ariwanas?". NASA. 2002-11-27. Naala idi 2007-01-08.
- ^ Kraan-Korteweg, R. C.; Juraszek, S. (2000). "Panagmapa dagiti Nailemmeng a Law-ang: Ti panakaiwarwaras ti ariwans idiay Pagliklikan a Sona". Dagiti Pablaak iti Astronomiko a Kagimongan iti Australia. 17 (1): 6–12. arXiv:astro-ph/9910572. Bibcode:1999astro.ph.10572K.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Al-Biruni (2004). The Book of Instruction in the Elements of the Art of Astrology. R. Ramsay Wright (transl.). Kessinger Publishing. ISBN 0-7661-9307-1.
- Belkora, L. (2003). Minding the Heavens: the Story of our Discovery of the Milky Way. CRC Press. ISBN 0-7503-0730-7.
- Bertin, G.; Lin, C.-C. (1996). Spiral Structure in Galaxies: a Density Wave Theory. MIT Press. ISBN 0-262-02396-2.
- Binney, J.; Merrifield, M. (1998). Galactic Astronomy. Princeton University Press. ISBN 0-691-00402-1. OCLC 39108765.
- Dickinson, T. (2004). The Universe and Beyond (4th nga ed.). Firefly Books. ISBN 1-55297-901-6. OCLC 55596414.
- Heidarzadeh, T. (2008). A History of Physical Theories of Comets, from Aristotle to Whipple. Springer. ISBN 1-4020-8322-X.
- Kepple, G. R.; Sanner, G. W. (1998). The Night Sky Observer's Guide, Volume 1. Willmann-Bell. ISBN 0-943396-58-1.
- Mohamed, M. (2000). Great Muslim Mathematicians. Penerbit UTM. ISBN 983-52-0157-9. OCLC 48759017.
- Paul, E. R. (1993). The Milky Way Galaxy and Statistical Cosmology, 1890–1924. Cambridge University Press. ISBN 0-521-35363-7.
- Sparke, L. S.; Gallagher III, J. S. (2000). Galaxies in the Universe: An Introduction. Cambridge University Press. ISBN 0-521-59740-4.
- Van den Bergh, S. (1998). Galaxy Morphology and Classification. Cambridge University Press. ISBN 0-521-62335-9.
- Waller, W. H.; Hodge, P. W. (2003). Galaxies and the Cosmic Frontier. Harvard University Press. ISBN 0-674-01079-5.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Kategoria:Ariwanas iti Wikimedia Commons


text:
Hillary Clinton
Ni Hillary Diane Rodham Clinton (nayanak idi Oktubre 26, 1947) ket maysa nga Amerikana a politiko. Isu ti asawa ni William "Bill" Jefferson Clinton ti maika-42 a Presidente ti Estados Unidos, ken maysa idi nga Umuna a Balasang iti terminona idi 1993 aginggana idi 2001. Manipud idi 2001 aginggana idi 2009, isu ket nagserbi a kas Senador ti Estados Unidos manipud iti New York. Kalpasanna, isu ket nagserbi babaen ti agdama a Presidente Barack Obama a kas ti maika-67 a Sekretario ti Estado ti Estados Unidos manipud idi 2009 aginggana idi 2013. Isu ket kandidato para iti Demokratiko a nominasion para iti Presidente ti Estados Unidos iti panagbubutos ti presidente ti 2016.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "CLINTON, Hillary Rodham, (1947 -)". Biographical Directory of the United States Congress (iti Ingles). Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi Hunio 18, 2016. Naala idi Hunio 18, 2016.
- ^ "Biographies of the Secretaries of State: Hillary Rodham Clinton (1947–)" (iti Ingles). Office of the Historian. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi Hunio 18, 2016. Naala idi Hunio 18, 2016.
- ^ SNAC; naala idi: Oktubre 9, 2017.
- ^ https://brockhaus.de/ecs/julex/article/clinton-hillary; naala idi: Oktubre 9, 2017.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Website ti kampania
- Pundasion Clinton
- Hillary Rodham Clinton iti Curlie (iti Ingles)


text:
Is-isla Basbassit a Sunda
Ti Is-isla Basbassit a Sunda (Indones: Kepulauan Nusa Tenggara "purpuro akin-abagatan a daya" wenno Kepulauan Sunda Kecil "purpuro basbassit a Sundanes"[1]) ket dagiti grupo ti isla iti Maritimo nga Abagatan a daya nga Asia, iti amianan ti Australia. No kakuyogna ti Is-isla Nalatak a Sunda iti laud dagitoy ket mangbukelda iti Is-isla Sunda. Dagiti isla ket parte ti bulkaniko nga arko, ti Arko ti Sunda, a pinorma babaen ti subduksion iti igid ti Trinsera Sunda iti Baybay Java.
Dagiti kangrunaan nga Is-isla Basbassit a Sunda ket, manipud iti laud nga agpadaya: ti Bali, Lombok, Sumbawa, Flores, Sumba, Timor, purpuro Alor, Is-isla Barat Daya, ken Is-isla Tanimbar.
AdministrasionUrnosen
Dagiti Basbassit a Sunda ket buklen dagiti adu nga isla, kaaduan kadagitoy ket parte ti Indonesia ken naadministroda a kas dagiti probinsia ti Bali, Laud a Nusa Tenggara, Daya a Nusa Tenggara ken ti akin-abagatan a parte ti Maluku.
Ti akindaya a kagudua ti Timor ket parte ti Daya a Timor.
HeolohiaUrnosen
Ti Is-isla Basbassit a Sunda ket buklen dagiti dua a maipapan iti heolohia a naisangayan a purpuro.[2] Ti akin-amianan a purpuro, a mangiraman ti Bali, Lombok, Sumbawa, Flores ken Wetar, ket bulkaniko iti nagtaudan. Adda dagitoy a bulkan, kas ti Bantay Rinjani idiay Lombok, ket aktiboda pay laeng bayat a dagiti dadduma, a kas ti Kelimutu idiay Flores nga addaan kadagiti tallo nga addaan iti nadumaduma a maris nga abut ti bulkan a dandanaw, ket saanda nga aktibo. Ti akin-amianan a purpuro ket nangrugi a naporma idi las-ud ti Plioseno, idi agarup a 15 a riwriw a tawen, kas nagresultaan ti panagdinnungpar a nagbaetan ti Australiano ken dagiti plata Asiano.[2] Dagiti isla iti akin-abagatan a purpuro, a mairaman ti Sumba, Timor ken ti Babar, ket saanda a bulkaniko ken agparangda a tagikua ti plata Australiano.[3] Ti heolohia ken ekolohia ti akin-amianan a purpuro ket makibinningayda iti agpada a pakasaritaan, dagiti gupit ken dagiti proseso iti akin-abagatan nga Is-isla Maluku, nga agtuloy nga isu met laeng nga isla nga arko iti daya.
Adda atiddog a pakasaritaan iti panagadal iti heolohia kadagitoy a rehion manipud kadagiti panawen ti kolonia ti Indonesia; nupay kasta, ti maipapan iti heolohia a pormasion ti ken panagrang-ay ken saan unay a maawatan, ken dagiti teoria iti ebolusion dagiti isla ket nakaroda a nagbalbaliw idi las-ud dagiti naudi a dekada ti maika-20 a siglo.[4]
Mabirukan iti nagdinnungparan dagiti dua a pata ti tektoniko, ti Is-isla Basbassit a Sunda ket buklen dagiti addaan iti karikutan iti heolohia ken dagiti aktibo a rehion iti lubong.[4]
Adda dagiti bilang dagiti bulkan a mabirukan iti Is-isla Basbassit a Sunda.[5]
Dagiti notaUrnosen
- ^ "Badak Sunda dan Harimau Sunda" (iti Indones). "[…] Mr. M. Yamin yang pada 1950-an ketika menjadi Menteri P.P. dan K. mengganti istilah Kepulauan Sunda Kecil menjadi Kepulauan Nusa Tenggara. Sebab, istilah Kepulauan Sunda Kecil diganti dengan Kepulauan Nusa Tenggara, maka istilah Kepulauan Sunda Besar juga tidak lagi digunakan dalam ilmu bumi dan perpetaan nasional Indonesia – meskipun dalam perpetaan Internasional istilah Greater Sunda Islands dan Lesser Sunda Islands masih tetap digunakan." – Ajip Rosidi: Penulis, budayawan. Pikiran Rakyat, 21 Agosto 2010. Naala idi 7 Hulio 2015.
- ^ a b Audley-Charles, M.G. (1987) "Dispersal of Gondwanaland: relevance to evolution of the Angiosperms" In: Whitmore, T.C. (ed.) (1987) Biogeographical Evolution of the Malay Archipelago Oxford Monographs on Biogeography 4, Clarendon Press, Oxford, pp. 5–25, ISBN 0-19-854185-6
- ^ Veevers, J.J. (1991) "Phanerozoic Australia in the changing configuration of ProtoPangea through Gondwanaland and Pangea to the present dispersed continents" Australian Systematic Botany 4: pp. 1–11
- ^ a b Monk, Fretes & Reksodiharjo-Lilley (1996), p. 9
- ^ "Volcanoes of Indonesia: Lesser Sunda Islands". Global Volcanism Program (iti Ingles). Smithsonian National Museum of Natural History. Naala idi 1 Enero 2013.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- Monk, K. A.; Fretes, Y.; Reksodiharjo-Lilley, G. (1996). The Ecology of Nusa Tenggara and Maluku (iti Ingles). Hong Kong: Periplus Editions. ISBN 962-593-076-0.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
- Pakaammo ti panagbiahe idiay Is-isla Basbassit a Sunda manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)


text:
Wikipedia:Ania kadi ti artikulo?
Ti artikulo ti Wikipedia, ket panid nga addaan iti ensiklopediko a pakaammo. Ti nasayaat a naisurat nga artikulo ti ensiklopedia ket mangilasin iti nadayeg a topiko ti ensiklopedia, nasayaat a pakapukpukanna ti dayta a topiko, aglaon kadagiti reperensia wenno nagibasaran kadagiti mapataldegan a taudan, ken silsilpo kadagiti mainaig a topiko. Kaaduan kadagiti artikulo ket aglaon kadagiti parapo ken ladladawan, ngem mabalinda pay a maporma a kas dagiti agmaymaysa a listaan dagiti tabla. Dagitoy a listaan wenno tabtabla ket naikeddengda pay nga ar-artikulo iti panggep ti Wikipedia.


text:
Frans Eemil Sillanpää
Ni Frans Eemil Sillanpää (pannakabalikas (tulong·pakaammo)) (16 Septiembre 1888 – 3 Hunio 1964) ket maysa kadagiti kalatakan a Pinlandés a mannurat.
Nagunggunaan isuna ti Premio Nobel iti Literatura idi 1939 "para iti nauneg a panaka-awatna kadagiti agtaltalon iti pagilianna ken ti nasayaat nga arte a panangiladawanna dagiti kabibiagda ken dagiti maikabagian da iti Katutubo."
Ni Frans Eemil Sillanpää ket naipasngay iti maysa nga agtaltalon a pamilia idiay Hämeenkyrö. Nupay dagiti nagannak kaniakna ket napanglawda, napakabaelanda nga iserrek isuna iti eskuela idiay Tampere. Idi 1908 immalis isuna idiay Helsinki tapno agadal ti medisina. Ditoy ket nagayyemanna a mairaman dagiti pintor a ni Eero Järnefelt kenni Pekka Halonen, ti komposer a ni Jean Sibelius ken ti mannurat a ni Juhani Aho.
Idi 1913 ni Sillanpää ket immalis manipud idiay Helsinki ken napan idiay sigud a pagtaenganna a purok ken nagipasnek isuna ti panagsursurat.
Naamammuan isuna iti sangalubongan para iti nobela na a Nuorena nukkunut (Ti katulong a ni Silja/Nakaturog Bayat a Katutubo) idi 1931.
Ti asteroid a 1446 Sillanpää, a naduktalan babaen ti Pines nga astronomo ken pisiko a ni Yrjö Väisälä, ket isu ti naipanagan kaniana.
Dagiti obra[urnosen | urnosen ti taudan]
- Elämä ja aurinko (1916)
- Ihmislapsia elämän saatossa (1917)
- Hurskas kurjuus (naipatarus a kas ti Natulok a Panag-tawtawid) (1919)
- Rakas isänmaani (1919)
- Hiltu ja Ragnar (1923)
- Enkelten suojatit (1923)
- Omistani ja omilleni (1924)
- Maan tasalta (1924)
- Töllinmäki (1925)
- Rippi (1928)
- Kiitos hetkistä, Herra... (1930)
- Nuorena nukkunut (naipatarus a kas tiTi Katulong a ni Silja) (1931)
- Miehen tie (1932)
- Virranpohjalta (1933)
- Ihmiset suviyössä (naipatarus a ka ti Tattao iti Kalgaw a Rabii) (1934)
- Viidestoista (1936)
- Elokuu (1941)
- Ihmiselon ihanuus ja kurjuus (1945)


text:
Selio ti Alaska
Ti Selio ti Estado ti Alaska ket immuna a naampon sakbay idi nagbalin nga estado, a daytoy a lugar ket ammo a kas ti Distrito ti Alaska. Ti immuna a gobernador ket isu ti nanginagan iti selio iti daytoy a distrito, nga addaan iti langa ti glasier, akin-abagatan a lawlawag, dagiti iglu, ken maysa nga Eskimo nga agbanbanniit iti yelo.
Idi 1910, daytoy a selio ket nasukatan idi iti daremdem a nasaysayaat a pannakabagi iti industria ket katutubo a kabaknangan iti daytoy nga estado. Daytoy a selio tatta nga aldaw ket naglaon kadagiti raya iti ngato dagiti banbantay nga agrepresenta ti nalatak nga akin-amianan a lawlawag ti Alaska. Ti smelter ket isimbolona ti panagmina; ti tren ket isimbolona dagiti perrokaril iti Alaska; ken dagiti barbarko ket isimbolona dagiti pagluganan babaen ti baybay. Dagiti kaykayo a nailadawan iti dayta a selio ket isimbolona ti kabaknanganna kadagiti tarikayo, ken ti mannalon, ti kabaliona, ken ti tallo a siddaaw ti trigo ket isimbolona ti agrikultura iti Alaska. Ti ikan ken ti poka ket isimbolona ti kinapangruna iti panagkalap ken ti selio a kolonia ket para ti ekonomia ti Alaska.


text:
Plantilia:Lang-zh
Panagusar[urnosen ti taudan]
Dagiti parametro[urnosen ti taudan]
Ti panagusar iti daytoy a plantilia, mangrugi tii
{{Lang-zh}} ken manginayon kadagiti ania man a kayat a parametro, ken mairaman iti ania man a kayat a maiparang. Iparang amin ti plantilia, ken dagiti laeng parametro a maited. Masuportaran dagiti sumaganad a parametro:
- ^ No maited ti maysa laeng a saan a nanaganan a parametro, matratonto a kas naipasa iti
|c=
- ^ a b
No ti
|s=ken
|t=ket maited isuda a dua ken agpadada – no agpada dagiti napalaka ken tradisional a karkarakter – maminsanda laeng nga agparang. Kas iti
{{Lang-zh|s=北京|t=北京}}a mangited iti Insik: 北京
- ^ Daytoy ket maiparang a kas "Hanyu Pinyin", imbes nga iti laeng "pinyin", no mairaman pay ti Tongyong Pinyin iti plantilia; iti daytoy a waya dagiti dua a kita ti pinyin ket aggiddiat ken saanda a matrato a kas ti "default".
Dagiti pagpilian ti etiketa[urnosen ti taudan]
Iraman iti ania man a lugar iti plantilia ti
|labels=no tapno mabaldado dagiti etiketa, tapno dagiti laeng maited a parametro ti maiparang ken maisina babaen dagiti tuldek-kaw-it. Daytoy ket mangpabassit iti kaatiddog ti plantilia, ken mabalin a mausar no ti plantilia ket mausar iti ad-adu ngem maminsan tapno mapabassit ti impakto. Ti panangibaldado kadagiti etiketa ket mangpasardeng met kadagiti silpo.
{{Lang-zh|t=中國|s=中国|hp=Zhōngguó|tp=Jhongguó|labels=no}}
- 中国; 中國; Zhōngguó; Jhongguó
Iraman iti ania man a lugar iti plantilia ti
|links=no tapno mapasardeng dagiti silpo ti etiketa. Daytoy ket para iti panagpasardeng ti adu unay a panangislpo iti artikulo wenno seksion nga ayan tyi naulit-ulit a pannakausar ti plantilia.
{{Lang-zh|t=中國|s=中国|hp=Zhōngguó|tp=Jhongguó|links=no}}
- napalaka nga Insik: 中国; tradisional nga Insik: 中國; Hanyu Pinyin: Zhōngguó; Tongyong Pinyin: Jhongguó
Iraman iti ania man a lugar iti plantilia ti
|scase=yes tapno mausar ti kadakkel ti letra iti patang, tapno ti umuna nga etiketa ket mangrugi iti dakkel a letra. Daytoy ket mangipalubos iti plantilia a mausar iti rugi ti patang para iti pagarigan.
{{Lang-zh|t=中國|s=中国|hp=Zhōngguó|tp=Jhongguó|scase=yes}}
- Napalaka nga Insik: 中国; tradisional nga Insik: 中國; Hanyu Pinyin: Zhōngguó; Tongyong Pinyin: Jhongguó
Panangiyurnos[urnosen ti taudan]
Ti plantilia ket mabalin a maikkan iti ad-adu ngem maysa a pateg (kas pagarigan, iti artikulo ti Tsina, daytoy ket addaan iti s, t, hp, tp, ken w). Babaen ti kasisigud, no maited dagiti nadumaduma a parametro, maipakitadanto iti isumet laeng nga urnos a kas iti tabla dita ngato: ti umuna ket karkarakter nga Insik (naplaka, kalpasanna ti tradisional), kalpasanna dagiti romanisasion (mangrugi iti Hanyu ken Tongyong Pinyin).
Daytoy nga urnos ket mabalin a tuonan babaen ti panagusar iti
|first=. Daytoy ket mangawat iti nailasin ti kaw-it a listaan dagiti pateg, ngem iti agdama dua laeng dagiti masuportaran (mabalin pay ti aginayon ti ad-adu no nasken)
- Ti
|first=tket mangikabil iti tradisional nga Insik sakbay ti napalaka nga Insik, kas pagarigan para kadagiti topiko ti Taiwan ken Hong Kong
- Ti
|first=jket mangikabil kadagiti romanisasion ti Kantones, Jyutping ken Yale, sakbay dagiti romanisasion ti pinyin, para kadagiti topiko ti Hong Kong
- Mabalin dagitoy a pagtiponen: mabalin a mausar ti
|first=j,twenno
|first=t,j
Dagiti pagarigan:
{{Lang-zh|t=臺北|s=台北|hp=Táiběi}}
- napalaka nga Insik: 台北; tradisional nga Insik: 臺北; pinyin: Táiběi
{{Lang-zh|t=臺北|s=台北|hp=Táiběi|first=t}}
- tradisional nga Insik: 臺北; napalaka nga Insik: 台北; pinyin: Táiběi
{{Lang-zh|t=九龍|s=九龙|p=Jiǔlóng|j=gau2lung4}}
- napalaka nga Insik: 九龙; tradisional nga Insik: 九龍; pinyin: Jiǔlóng; Jyutping: gau2lung4
{{Lang-zh|t=九龍|s=九龙|p=Jiǔlóng|j=gau2lung4|first=t, j}}
- tradisional nga Insik: 九龍; napalaka nga Insik: 九龙; Jyutping: gau2lung4; pinyin: Jiǔlóng
Daytoy ket mabalin pay a tuonan ti kasisigud nga urnos para iti maysa nga artikulo, tapno ti tradisional nga Insik ket agparang sakbay ti napalaka nga Insik, kas iti amin a panagusar ti plantilia ket maisigud iti
|first=t.
Daytoy ket maaramid babaen ti pananginayon ti artikulo iti listaan ti
t1st iti ngato ti Modulo:Lang-zh, ken surotan ti pormat dagiti artikulo nga adda idiayen.
TemplateData[urnosen ti taudan]
TemplateData para iti Lang-zh
Ti plantilia a mangpalaka ti agpapada a tabas, husto a panagpormat, pannakaikategoria ken panagmarka ti pagsasao iti teksto nga Insik
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar


text:
Mankomunidad dagiti Nawaya nga Estado
Ti Mankomunidad dagiti Nawaya nga Estado (CIS; Ruso: CoдpyжecTBo HeзaBиcиMыx ГocyдapcTB, CHГ, tr. Sodruzhestvo Nezavisimykh Gosudarstv, SNG) ket maysa a rehional a gunglo a pakibinglayan dagiti pagilian dagiti dati a Repubilka ti Sobiet, a naporma idi las-ud ti panagsisina ti Kappon ti Sobiet.
Ti MNE ket maysa a nalukay a gunglo dagiti estado ken saan a mabalin a maipada iti maysa a pederasion, kompederasion wenno supranasional a kappon a kas ti Kappon ti Europa. Daytoy ket nasaysayaat a maipada iti Mankomunidad ti Pagpagilian. Nupay ti MNE ket addaan bassit kadagiti supranasional a bileg, daytoy ket naigandat iti maysa a kaaduan ti simboliko a gunglo, nga agtagikua bassit kadagiti agtutunos a bileg iti lugar ti panagtagilako, pinansia, panagaramid ti linteg, ken talinaay. Daytoy ket nangiyaddang pay ti panagtitinnulongan iti ballasiw a pagbeddengan iti panag-atipa ti krima. Adda dagiti kameng ti MNE ket nangibangon ti Ekonomiko a KOmunidad ti Eurasiano nga addaan iti gandat nga agpartuat ti napno a pannakaikameng ti sapasap a paglakuan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig iti Mankomunidad dagiti Nawaya nga Estado iti Wikimedia Commons


text:
Magallanes, Sorsogon
Ti Magallanes ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Sorsogon iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Magallanes ket politikal a nabingbingay iti 34 a barbaranggay.[2]
- Aguada Norte
- Aguada Sur
- Anibong
- Bacalon
- Bacolod
- Banacud
- Biga
- Behia
- Binisitahan del Norte
- Binisitahan del Sur
- Biton
- Bulala
- Busay
- Caditaan
- Cagbolo
- Cagtalaba
- Cawit Extension
- Cawit Proper
- Ginangra
- Hubo
- Incarizan
- Lapinig
- Magsaysay
- Malbog
- Pantalan
- Pawik
- Pili
- Poblacion
- Salvacion
- Santa Elena
- Siuton
- Tagas
- Tulatula Norte
- Tulatula Sur
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Magallanes | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Rehion ti Bicol Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion V (Rehion ti Bicol)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion V (Rehion ti Bicol)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion V (Rehion ti Bicol)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion V (Rehion ti Bicol)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Sorsogon". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Bohol
Ti Bohol ket maysa a probinsia iti Filipinas a masarakan iti rehion ti Tengnga a Visayas. Ti kapitoliona ket ti Siudad ti Tagbilaran. Kabeddengna ti probinsia ti Cebu iti laud, ti amianan a daya ket ti Isla ti Leyte, ken iti abagatanna, iti ballasiw ti Baybay Bohol, ket ti Mindanao.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Addaan ti Bohol iti 47 nga ili ken 1 a siudad.
Siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
- Alburquerque
- Alicia
- Anda
- Antequera
- Baclayon
- Balilihan
- Batuan
- Bien Unido
- Bilar
- Buenavista
- Calape
- Candijay
- Carmen
- Catigbian
- Clarin
- Corella
- Cortes
- Dagohoy
- Danao
- Dauis
- Dimiao
- Duero
- Garcia Hernandez
- Guindulman
- Inabanga
- Jagna
- Getafe (wenno Jetafe)
- Lila
- Loay
- Loboc
- Loon
- Mabini
- Maribojoc
- Panglao
- Pilar
- President Carlos P. Garcia (Pitogo)
- Sagbayan (Borja)
- San Isidro
- San Miguel
- Sevilla
- Sierra Bullones
- Sikatuna
- Talibon
- Trinidad
- Tubigon
- Ubay
- Valencia
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti daulo ti probinsia: Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno, Siudad ti Quezon- Naala idi 06 Enero 2013
- ^ Tengnga a Visayas Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion VII (Tengnga a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion VII (Tengnga a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion VII (Tengnga a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion VII (Tengnga a Visayas)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Bohol". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.


text:
Es-estado ti Papa
Ti Es-estado ti Papa, Estado ti Papa, the (Es)-Estado ti Simbaan, ti Pintipikado nga Es-estado, ti Eklesiatiko nga Es-estado, wenno ti Romano nga Es-estado (Italiano: Stato Pontificio, ken ti pay Stato della Chiesa, Stati della Chiesa, Stati Pontifici, ken Stato Ecclesiastico; Latin: Status Pontificius, wenno Dicio Pontificia)[1] ket dagitoy idi ti nangruna a naipakasaritaan nga es-estado ti Italia manipud idi agarup a maika-6 a siglo aginggana idi naipagkaykaysa ti Italiano a peninsula idi 1861 babaen ti Pagarian ti Piamonte-Sardinia.
Ti Es-estado ti Papa ket buklen idi dagiti teritorio nga adda ti dagus a nawaya apanagturay ti kinapapa, ken idi katurayanna ket sinakupna dagiti kaaduan a moderno a rehion ti Italia ti Romagna, Marche, Umbria ken Lazio. Ti agturturay a bileg ken kadawyan a nakunkuna ti temporal a bileg iti Papa, a kas iti saan a ti bukodna nga eklesiatiko a primasia.
Ti adadu ngem maysa nga Es-estadoo ti Papa ket isu ti kinaykayat; ti agmaymaysa nga Estado ti Papa (kapadpadana daytoy nga husto gaputa daytoy idi ket saan a kas maysa a personal a panagkaykaysa) ken maipangggepen a maus-usar (kadawyan nga adda dagiti babassit a letra) para iti moderno nga Estado ti Siudad ti Batikano, ti maysa nga enklabe iti kaunegan ti nailian a kapitolio ti Italia, a Roma. Ti Siudad ti Batikano ket nabangon idi 1929, a daytoy manen ket nangpalubos ti Santa Sede kadagiti politiko a pagimbagan ti teritorial a kinaturay.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mangiraman daytoy nga artikulo iti teksto manipud iti pablaak a mabirukan itan iti dominio a publiko: Herbermann, Charles, ed. (1913). "States of the Church". Catholic Encyclopedia (iti Ingles). New York: Robert Appleton Company.
- Chambers, D.S. 2006. Dagiti Papa, Kardinal ken Gubat: TI Milisia a Simbaan iti Renasimiento ken Nasapa a Moderno nga Europa. I.B. Taurus. ISBN 1-84511-178-8.
- De Cesare, Raffaele (1909). Dagiti naudi nga Aldaw ti Roma a Papa. Londres: Archibald Constable & Co.
- Luther, Martin (1521). Passional Christi und Antichristi. Naimaldit manen iti W.H.T. Dau (1921). Idiay Tribunal ni Caesar: Bulbulong manipud ti Sarita ti Biag ni Luther. St. Louis: Concordia. (Google Books)
Pakaammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Mitchell, S.A. (1840). Heograpiko a panagbasbasa ni Mitchell. Thomas, Cowperthwait & Co. p. 368.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Sensilio ti Es-estado ti Papa
- WorldStatesmen: Italia
- WHKMLA Naipakasaritaan nga atlas: dagiti panid ti nadumaduma a silpo kadagiti mapa/nga aglaon ti Italia
Nagsasabtan: 42°49′16″N 12°36′10″E / 42.82111°N 12.60278°E


text:
Fagales
Ti Fagales ket dagiti urnos dagiti nmula nga agsabsabong, a pakairamanan dagiti kaaduan a naam-ammuan a kayo. Ti nagan ti urnos ket naala manipud iti henero kadagiti Fagus. Dagitoy ket tagikua ti rosids a grupo dagiti dicotyledon. Dagiti pamilia ken dagiti henero ket agdama a nairamraman a kas dagiti sumaganad:
- Betulaceae – pamilia ti Betula (Betula, Alnus, Carpinus, Corylus, Ostrya, Ostryopsis)
- Casuarinaceae – pamilia ti Casuarinaceae (Casuarina, Gymnostoma, Ceuthostoma, Allocasuarina)
- Fagaceae – pamilia ti Fagus (Fagus, Quercus, Castanea, Castanopsis, Chrysolepis, Formanodendron, Lithocarpus, Trigonobalanus, Colombobalanus)
- Juglandaceae – pamilia ti Nogales (Juglans, Pterocarya, Carya, Cyclocarya, Alfaroa, Engelhardia, Oreomunnea, Platycarya, Rhoiptelea)
- Myricaceae – pamilia ti Myrica (Myrica, Canacomyrica, Comptonia)
- Nothofagaceae – pamilia ti akin-abagatan a Fagus (Nothofagus – subgenera Fuscospora, Brassospora and Lophozonia)
- Ticodendraceae – pamilia ti ticodendron (Ticodendron)
Ti nadadaan a sistema Cronquist ket mangiraman laeng kadagiti uppat a pamilia (Betulaceae, Corylaceae, Fagaceae, Ticodendraceae; ti Corylaceae itan ket nairamraman iti kaunegan ti Betulaceae); daytoy a pannakaurnos ket sinaruno babaen ti, kas pagarigan, ti listaan ti Lubong dagiti nailia a pamilia ti mula (kitaen ti ruar a silpo dita baba). Dagiti sabali a pamilia ket naisina idi kadagiti tallo a nadumaduma nga urnos, a naipuesto kadagiti Hamamelidae. Dagiti Casuarinales ket buklen ti agmaymaysa a pamilia ti Casuarinaceae, dagiti Juglandales ken buklen ti Juglandaceae ken ti Rhoipteleaceae, ken dagiti Myricales ket buklen dagiti nabati a porma (ken mairaman ti Balanops). Ti panagbalbaliw ket gau dagiti inadadal a mangisingasing kadagiti Myricales, a naipalawag, ket parapiletiko kadagiti dadduma a dua a grupo.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Angiosperm Phylogeny Group (2009). "An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III". Botanical Journal of the Linnean Society. 161 (2): 105–121. doi:10.1111/j.1095-8339.2009.00996.x. Naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 2017-05-25. Naala idi 2013-07-06.


text:
1985
Ti 1985 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Martes iti kalendario a Gregoriano (dominikal a letra F).
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
- Enero 20 – Ni Presidente ti Estados Unidos Ronald Reagan ket pribado a naisapata para iti maidua a termino iti opisina (publiko a naisapata idi Enero 21).
- Pebrero 10 – tinalikudan ni Nelson Mandela ti daton iti pannakawaya manipud iti gobierno ti Abagatan nga Aprika.
- Pebrero 16 – Nangrugrugi ti Israel a nagikkat kadagiti tropana idiay Lebanon.
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Enero 15 – Jason Abalos, Filipino nga aktor
Pebrero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero 14 – Heart Evangelista, Insik-Filipina nga aktres
Agosto[urnosen | urnosen ti taudan]
- Anne Curtis, Filipina-Australiana nga aktres ken modelo
- Yū Aoi, Haponesa nga aktres ken modelo
Septiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Septiembre 19 – Song Joong-ki, Koreano nga aktor
Oktubre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Oktubre 8 – Bruno Mars, Filipino Amerikano a kumakanta-mannurat ti kanta ken produser ti musika
- Oktubre 23 – Masiela Lusha, Amerikana a mannurat, aktres
Nobiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nobiembre 21 – Carly Rae Jepsen, Kanadiana a kumakanta-mannurat ti kanta
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hulio 16 – Heinrich Böll, Aleman a mannurat, nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura (naipasngay 1917)
- Septiembre 30 – Simone Signoret, Pranses nga aktres (naipasngay 1921)
- Oktubre 10 – Yul Brynner, naiyanak idiay Rusia nga Amerikano nga aktor (naipasngay 1920)
- Disiembre 12 – Anne Baxter, Amerikana nga aktres (naipasngay 1923)


text:
Taumatawhakatangi
hangakoauauotamatea turipukakapikimaunga horonukupokaiwhen uakitanatahu
Ti Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu[1] ket ti maysa a turod nga asideg iti Porangahau, iti abagatan ti Waipukurau idiay akin-abagatan a Hawke's Bay, Baro a Selanda. Ti katayag ti turod ket 305 metro (1,001 ft). Ti turod ket nangruna a nadayeg gapu iti kaatiddog ti naganna, a nagtaud iti pagsasao a Māori; daytoy ket masansana naipaababa iti Taumata.[2] Daytoy ket nakagun-od iti kadayeg gapu ta daytoy ket addaan iti kaatiddogan a nagan iti lugar a mabirukan iti ania man a pagilian nga agsasao iti Ingles, ken ti maikadua a kaatiddogan a nagan ti lugar iti lubong, segun ti Wises New Zealand Guide ken ti The New Zealand Herald.[3] Ti nagan ti turod (nga agraman kadagiti 85 a karakter) ket nailista pay iti Guinness World Records a kas ti kaatiddogan a nagan ti lugar. Dagiti sabali a bersion ti nagan, mairaman dagiti atiddog, ket sagpaminsanda pay a maus-usar.
Pronunciation[urnosen | urnosen ti taudan]
Nasinasina babaen ti silaba, ti napno a nagan ket maibalikas a kas: Tau-ma-ta-fa-ka-ta-ngi-ha-nga-ko-au-au-o-ta-ma-te-a-tu-ri-pu-ka-ka-pi-ki-mau-nga-ho-ro-nu-ku-po-kai-fe-nu-a-ki-ta-na-ta-hu (dagiti 40 a silaba). Laplagipen nga iti pagsasao a Maori ti digrapo iti "wh" ket maibalikas a kas /f/.
Kayat a sawen ti nagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti nagan a "Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu" ket maipatarus a kas "Ti pantok nga ayan ni Tamatea, ti lalaki nga addaan kadagiti dakkel a tumeng, ti aguy-uyas, managkalay-at kadagiti bantay, ti agal-alun-on iti daga a manabanniaga, tinokarna ti pito iti agong iti kaayan-ayatna".
Dagiti sabali a bersion[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda pay dagiti atatiddog a porma iti nagan: ti "Taumatawhakatangihangakoauauotamateaurehaeaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu" ket addaan kadagiti 92 a letra. Ti maysa nga at-atiddog pay a bersion, ti Taumata-whakatangihanga-koauau-o-Tamatea-haumai-tawhiti-ure-haea-turi-pukaka-piki-maunga-horo-nuku-pokai-whenua-ki-tana-tahu, ket addaan kadagiti 105 a letra ken tikayatn a sawen ket "Ti turod ti agtoktokar iti pito iti agong babaen ni Tamatea – a naipug-aw iti daytoy a lugar manipud iti adayo, nga addaan iti maysa a napisi a buto, narasrasan dagiti tumengna iti panagkalay-at kadagiti bantay, natnag iti daga, ken linkmutna ti daga – iti kaayan-ayatna".[4]
Ti New Zealand Geographic Placenames Database, a tinartaripato babaen ti Land Information New Zealand (LINZ), ket agus-usar iti ab-ababa (dagiti 57 a karakter) a nagan iti "Taumatawhakatangihangakoauauotamateapokaiwhenuakitanatahu".[5]
Tamatea, ti ekplorador iti daya[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Tamatea-pōkai-whenua (Tamatea ti eksplorador iti daga) ket isu idi ti ama ni Kahungunu, ti tinaudan ti iwi a ni Ngāti Kahungunu.[6] Ti pannakaibaga dagiti panagbanbaniaga ni Tamatea iti daga ket saan laeng a napasamak kadagiti leyenda ti Ngāti Kahungunu, ngem dagiti pay tradision ti iwi manipud iti Northland, nga idiay ket naibagbaga nga isu ket sinuksukisokna dagiti pagsangladan ti Hokianga ken Kaipara.
Kadagiti tradision manipud iti rehion ti Bay of Plenty, pinanawanna ti anakna a lalaki, ni Ranginui, nga isu ket tinaudan ni Ngāti Ranginui ti Tauranga. Dagiti leyenda manipud iti Daya nga Aplaya ti Isla Amianan ket mangibagbaga kadagiti panagsukisokna idiay Tūranga-nui (Gisborne), Māhia, Wairoa, Ahuriri (Napier), Heretaunga (iti asideg ti Hastings) ken Pōrangahau. Isu ket nagbanniaga babaen ti Karayan Mangakopikopiko, iti tuktok ti bessang ti Tītī-o-kura babaen ti Pohokura a napan iti Danaw Taupo. Ti Karayan ken kalugnakan nga Ōtamatea ket nanaganan manipud kaniana. Ti Tamatea ket nagan pay ti lugar idiay Napier.
Makunkuna sagiti nasapa a leyenda ti Isla Abagatan a ni Tamatea ket naglayag iti daya nga aplaya. Narakrak ti bankana iti adayo nga abagatan, ken nagbalin a kabambantayan ti Tākitimu. Intono kuan nagsubli ni Tamatea idiay Isla Amianan, ken nagbanniaga babaen ti Karayan Whanganui.[7]
Iti popular a kultura[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti nagan ket naibaga iti kanta ti patalastas ti telebision ti Mountain Dew ken SEEK Learning idiay Australia.[8] Daytoy ketnaiparang pay iti 1976 (pablaak manen idi 1979) a single ti "The Lone Ranger" babaen ti Britaniko a banda ti Quantum Jump, a naipakita ti panagsasaruno ti titulo iti maikadua a serye iti The Kenny Everett Video Show.Daytoy ketsuheto iti maysa a kanta idi 1960 babaen ti taga-Baro a Selanda a kumakanta a ni Peter Cape.[9]
Ti star iti tenis a ni Martina Navratilova ket nakaadal a mangibaga iti balikas idi isuna ket agtawen iti sangapulo.[10]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Daytoy a panangiletra ket naibatay iti senias a mabirukan iti turod, dagiti dua a bersion ket naipakitada kadagiti retrato a naipakita iti daytoy nga artikulo.
- ^ Reed, A. W. (2010). Peter Dowling (ed.). Place Names of New Zealand. Rosedale, North Shore: Raupo. p. 392. ISBN 978-0-14-320410-7.
- ^ NZPA (11 Agosto 2003). "Nasa turns to Kiwi when it needs expert space advice". New Zealand Herald. Naala idi 2011-03-28.
Three years ago, Mr Coleman, a website designer, posted a message on an internet bulletin board about Taumatawhakatangihangakoauauotamateapokaiwhenuakitanatahu in southern Hawkes Bay. It is the second-longest place name in the world, according to Wises New Zealand Guide.
- ^ George C. Denniston; Frederick Mansfield Hodges; Marilyn Fayre Milos (2001-10-31). Understanding Circumcision: A Multi-Disciplinary Approach to a Multi-Dimensional Problem. Springer. p. 130. ISBN 978-0-306-46701-1.
- ^ "Place name detail: Taumatawhakatangihangakoauauotamateapokaiwhenuakitanatahu". New Zealand Gazetteer (iti Ingles). Land Information New Zealand. Naala idi 17 Marso 2018.
- ^ Te Ahukaramū Charles Royal. 'Papatūānuku – the land', Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand, napabaro idi 21 Septiembre 2007
- ^ Rāwiri Taonui. 'Ngā waewae tapu – Māori exploration', Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand, napabaro idi 21-Sep-2007
- ^ "Long Name, Bro – Learnings from SEEK Learning". Naala idi 10 Pebrero 2015.
- ^ New Zealand Folk Song: Peter Cape According to this source, Cape calls it "Taumata".
- ^ Louisa Wall (29 Marso 2011). "A real show from the titans of tennis". New Zealand Herald. Naala idi 2011-03-28.
And on a rainy day in Czechoslovakia, a bored 10-year-old Navratilova learned one of the longest place names in the world. Little did she know that one day she would be in New Zealand, saying Taumatawhakatangihangakoauauotamateapokaiwhenuakitanatahu to compliment her thanks to the people of Tamaki Makaurau for their hospitality.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Taumata iti Wikimedia Commons
Nagsasabtan: 40°20′46″S 176°32′25″E / 40.346°S 176.5402°E


text:
Antartika
Antartika
Daytoy a mapa ket agus-usar ti ortograpiko a panagpadakkel, ti asideg a polar a panagkita. Ti Abagatan nga Ungto ket asideg iti tengnga, a dagiti longitud a nagsasabtan ti linia.
Nagsasabtan: 90°S 0°E / 90°S 0°E
Ti Antartika[2][3][Paamo 1] ket ti akin-abagatan unay a kontinente iti lubong, masakupanna ti Abagatan nga Ungto. Mabirukan daytoy idiay Antártiko a rehion iti Akin-abagatan a Hemisperio, gangani nga abagatan amin iti Sirkulo ti Antartiko, ken napalikmutan babaen ti Akin-abagatan a Taaw. Nga iti 14.0 a riwriw km2 (5.4 a riwriw sq mi), isu daytoy ti maikalima a kadakkelan ti kalawa a kontinente kalpasan ti Asia, Aprika, Amianan nga Amerika, ken Abagatan nga Amerika. Para iti pannakaipadpada, ti Antartika ket gangani a mamindua ti kadakkel iti Australia. Agarup a 98% iti Antartika ket nasakupan ti yelo a nagtimbengan a 1 milia (1.6 km) ti kapuskolna.
Ti Antartika, iti katimbengan, ket isu ti kalamiisan, kamagaan, ken ti kaanginan a kontinente, ket isu ti addaan iti kangatuan a katimbengan ti kangatuan ti daga kadagiti amin a kontinente.[6] Ti Antartika ket nausigen a maysa a desierto, nga addaan iti tinawen a panagtudtudo iti laeng 200 mm (8 a pulgada) iti igid ti aplaya ken ti kaunegan iti daytoy a daga.[7] Ti temperatura idiay Antartika ket naabutanna ti −89 °C (−129 °F). Awan dagiti agnanayon nga agtaeng a tattao, ngem addan ti agarup a 1,000 agingga ti 5,000 a tattao nga agtaeng ti makatawen kadagidiay pagsukisokan nga estation a naiwaras iti dayta a kontinente. Dagiti laeng naampon iti kalamiisan nga organismo ti agbiag idiay, mairaman dagiti adu a kita ti algas, dagiti ayup (kas pagarigan dagiti tungaw, dagiti nematodo, dagiti pinguino, dagiti póka ken dagiti tardigrado), bakteria, kudetdet, dagiti mula, ken protista. No adda mulmula ditoy ti addaan laeng ket ti tundra.
Nupay dagiti mito ken pannagipagpagarup a maipanggep ti Terra Australis ("Akin-abagatan a Daga") ket naibagbaga payen manipud idi taga-ugma, ti immuna a napasingkedan a panakakita ti kontinente ket sapsap a naawawat a naaramid idi 1820 baaben ti Ruso a panagbanniaga ni Fabian Gottlieb von Bellingshausen ken ni Mikhail Lazarev idiay Vostok ken Mirny. Ti kontinente, nupay kasta, ket nabatbati a saan a naikaskaso kadagiti nabatbati a panawen ti maika-19 a siglo gapu ti makabusor nga enbironmentona, ken adayo a panakaisinsinana. Ti Tulag ti Antartika ket napirmaan idi 1959 babaen dagiti 12 a pagilian; iti tatta a panawen, 49 a pagpagilin ti nagpirma ti tulag. Ti tulag ket mangiparit kadagiti milisia nga aktibidad ken panagmina kadagiti minerales, mangiparit kadagiti nuklear ken ti panagibelleng kadagiti nuklear a rugit, agsuporta kadagiti sientipiko a panagsukisok, ken agsalaknib ti ekosona ti kontinente. Dagiti agdama nga eksperimento ket inar-aramid babaen dagiti sumurok a 4,000 sientista manipud kadagiti adu a pagilian.
EtimolohiaUrnosen
Ti immuna a pormal a panaginagan ti nagan nga "Antartika" a kas ti maysa a kontinente a nagan idi panawen ti 1890 ket naidakamat babaen ti Eskoses kartograpo a ni John George Bartholomew.[8] Ti nagan nga Antartika ket isu ti nairomanisado a bersion ti Griego a kompuesto a balikas ti ἀvtapktιkή (antarktiké), pemenino ti ἀvtapktιkός (antarktikos),[9] a kayatna a sawen ket "kasumbangir ti Artiko", "kasumbangir ti amianan".[10]
Dagiti notaUrnosen
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Ahensia ti Sentral nga Intelihensia ti Estados Unidos (2011). "Antartika". The World Factbook. Gobierno iti Estados Unidos. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2020-04-12. Naala idi 22 Oktubre 2011.
- ^ Kolumbia Elektroniko a Ensiklopedia; McGraw-Hill Diksionario iti Sientipiko ken dagiti Teknikal a Banbanag. "Antarctica". Ti Nawaya a Diktionario. Farlex, Inc. Naala idi 19 Hulio 2011.
- ^ "Pannakaipalpalawag iti Antartika". Yahoo! Edukasion. Yahoo!. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2012-03-15. Naala idi 26 Hulio 2011.
- ^ Crystal, David (2006). Ti Pannakilaban para iti Ingles. Pagimalditan ti Unibersidad ti Oxford. p. 172. ISBN 978-0-19-920764-0.
- ^ Harper, Douglas. "Antártiko". Online nga Etimolohia a Diksionario. Naala idi 16 Nobiembre 2011.
- ^ Nailian a Satelite Datos ken Pakaammo a Serbisio. "Nailian a Heopisikal a Sentro ti Datos". Gobierno ti Estados Unidos. Naala idi 9 Hunio 2006.
- ^ Joyce, C. Alan (18 Enero 2007). "Ti Panagtaldiap ti Lubong: Dagiti Surpreso a Kinapudno". Ti Almanak ti Lubong. Naala idi 7 Pebrero 2009.
- ^ Ni John George Bartholomew ken ti pannakainagan ti Antartika, CAIRT Pablaak 13, Naiilian a Biblioteka ti Eskosia, Hulio 2008, ISSN 1477-4186, ken ti pay "The Bartholomew Archive".
- ^ Liddell, Henry George; Scott, Robert, "Antarktikos", iti Crane, Gregory R. (ed.), Ti Griego-Ingles a Leksikon, Dihital a Biblioteka ti Perseus, Tufts University, naala idi 16 Nobiembre 2011
- ^ Hince, Bernadette (2000). Ti Antartika Diksionario. CSIRO Publishing. p. 6. ISBN 978-0-9577471-1-1.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Dagiti midia a mainaig iti Antartika iti Wikimedia Commons


text:
Pagsasao nga Agta ti Bantay Iraya
Ti Agta ti Bantay Iraya ket ti pagsasao a Bikol nga insasao dagiti semi-nomadiko nga agan-anup-agburburas a tattao nga Agta (Negrito) iti Filipinas, iti daya ti Danaw Buhi iti Luzon. Daytoy ket agsinnaranay a maawatan iti Agta ti Bantay Iriga iti sabali a bangir ti danaw.
Namatmati ni Lobel (2013:72) a mabalin nga awanen ti Agta ti Bantay Iraya. Dagiti tattao nga Agta ti Bantay Iraya ket agtataengda idiay akindaya bangir ti Danaw Buhi iti Camarines Sur, idiay asideg a pagbeddengan iti ili ti Tiwi, Albay. Nakaro a nagbulbulod ti Agta ti Bantay Iraya manipud iti Bikol ken daytoy idi ket narigat a mailasin manipud kadagiti kaarrubana a saan nga Agta a pagsaao malaksid iti bassit a bilang ti leksikon, ken naibatay daytoy manipud iti ebidensia manipud iti listaan ti balikas ti SIL idi 1984. Ti tattao nga Agta ti Bantay Iraya ket agsasaoda ita iti Buhinon ken Bikol Naga/Partido.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Lobel 2013


text:
John F. Kennedy
Ni John Fitzgerald "Jack" Kennedy pannakabalikas (tulong·pakaammo) (Mayo 29, 1917 – Nobiembre 22, 1963), kankanayon a maibagbagaan babe kadagiti immuna aletra ti naganna a JFK, ket isu idi ti maika-35 a Presidente iti Estados Unidos, a nagserbi manipud idi 1961 aginggana idi naasasinado idi 1963.
Kalpasan ti panagserbina iti militar a kas agbilbilin iti Motor Torpedo a Bangbangka PT-109 ken PT-59 idi panawen ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat idiay Abagatan a Pasipiko, ni Kennedy ket nagirepresenta ti maika-11 a distrito ti kongreso ti Massachusetts idiay Kamara dagiti Pannakabagi ti E.U. manipud idi 1947 aginggana idi 1953 a kas maysa a Demokrata. Kalpasan dagitoy, isu ket nagserbi idiay Senado ti E.U. manipud idi 1953 aginggana idi 1960. Inabak idi ni Kennedy ti Bise Presidente ken Republikano a kandidato a ni Richard Nixon iti 1960 a panagbutos ti presidente ti E.U.. Isu ti kaubingan a nabutosan para iti opisina ti presidente, iti tawen a 43,[2][a] ti maikadua a kaubingan a Presidente (kalpasan ni Theodore Roosevelt), ken ti immuna a tao a naipasngay idi maika-20 a siglo a nagserbi a kas presidente.[3] Ni Kennedy ket isuisu laeng ti Katoliko a presidente, ken isisu laeng ti presidente a nangabak ti Premio Pulitzer.[4] Dagiti napaspasamak ti kinapresidentena ket mairaman ti Panagraut ti Luek dagiti Baboy, ti Didigra ti Kubano a Misil, ti panagipatakder ti Diding ti Berlin, ti Lumba ti Limbang, ti Aprikano-Amerikano a Tiganay ti Sibil a Karbengan, ken dagiti rugi nga agpang ti Bietnam a Gubat.
Ni Kennedy ket naasasinado idi Nobiembre 22, 1963, idiayDallas, Texas. Ni Lee Harvey Oswald ket napabasol ti daytoy a krima, ngem isu ket napaltogan ken natay kalpasan ti dua nga aldaw babaen ni Jack Ruby sakbay a nairugi ti tribunal. Ti FBI, ken ti Warren a Komision ket opisialda a nagiturpos a ni Oswald ketisu idi ti nagmaymaysa a asesino. Ti Kamara a Napili a Komite dagiti Panakaasasinado (HSCA) ket nagiturpos kadagitoy nga panagtaluntun ket napiltakan ken nagipagarup a ni Kennedy ket naasasinado a aks nagbanagan ti pannakikumplot.[5] Tatta nga aldaw, ni Kennedy ket agtultuloy a nagato a nairangngo iti publiko a pammanunotan a panakairanggo dagiti presidente ti E.U..[6]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ ni Theodore Roosevelt ken 9 a bulan nga ububing idi nagtakem ti kinapresidente idi Septiembre 14, 1901, ngem isu ket saana nabutosan ti panakapresidente aginggana idi 1904, idi nagtawen ti 46. Jewell 2005, p. 207 .
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti nadumaduma a Pakaammo para kenni John F. Kennedy". JFKlibrary.org. John F. Kennedy a Biblioteka ti Presidente ken Museo. Naala idi Pebrero 22, 2012.
- ^ Dallek 2003, p. 109.
- ^ Carroll, Wallace (Enero 21, 1961). "Panawen a Panagbalbaliw a Sumango kenni Kennedy; Dagiti Tema ti Pangyuna Nota a Sumakbayan ti Pagilian a Kinaritan iti Baro a Panawen". The New York Times. p. 9. Naala idi Pebrero 23, 2012.
- ^ "Dagiti Premio a Puliter: FAQ". Pulitzer.org. Naala idi Pebrero 23, 2012.
- ^ "Dagiti rehistro ti panakaasasinado ni JFK: Reporta iti Napili a Komite kadagiti Panakaasasinado ti Kamara dagiti Pannakabagi ti E.U.: Dagiti nagbanagan". Nailian nga Arkibo ti Estados Unidos. 1979. Naala idi Pebrero 24, 2012.
- ^ Dallek 2003, p. 700.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni John F. Kennedy iti Wikimedia Commons


text:
Soya
Ti soya wenno bukel ti soya (Glycine max)[2] ket sebbangan ti legume a patneng iti Daya nga Asia, daytoy ket kaaduan a nataltalon para iti makan a bukelna nga adu pay ti pakausaranna. Ti mula ket naiklase a kas asete ti bukel babaen ti Gunglo ti Taraon ken Agrikultura ti Nagkaykaysa a Pagpagilian.
Ti awan tabana a kanen a soya ket adu ken nalaka a taudan ti protina para kadagiti lamut ti ayup ken dagiti adu makmakan; Ti asete ti nateng ket ti sabali pay a produkto iti panagproseso ti apit a soya. Kas pagarigan, dagiti produkto ti soya a kas ti linabag a protina ti nateng ket limug kadagiti adu a karne ken dagiti analogo ti paggatasan.[3] Ti soya ket mangpataud kadagiti ad-adu a protina iti tunggal maysa nga acre ngem dagiti aniaman a panagusar iti daga.[4]
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ "Glycine max". Ensiklopedia iti Biag. Naala idi Pebrero 16, 2012.
- ^ "Glycine max". Multilingual Multiscript Plant Name Database. Naala idi Pebrero 16, 2012.
- ^ Riaz, Mian N. (2006). Dagiti Panangipakat ti Soya iti Makan. Boca Raton, FL: CRC Press. ISBN 0-8493-2981-7.
- ^ "Dagiti Pagimbagan ti Soya". Nailian a Laboratorio ti Panagsukisok ti Soya. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2012-03-04. Naala idi Pebrero 16, 2012.
Dagiti obra a nadakamatUrnosen
- Lim, T. K. (2012). "Glycine max". Edible Medicinal and Non-Medicinal Plants. Dordrecht, NL: Springer. pp. 634–714. doi:10.1007/978-94-007-1764-0_79. ISBN 978-94-007-1763-3.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
- Dagiti midia a mainaig iti Soya iti Wikimedia Commons
- Soya iti Curlie (iti Ingles)
- Panagluto iti Soya iti Curlie (iti Ingles)


text:
Trương Tấn Sang
Ni Trương Tấn Sang (nayanak idi 21 Enero 1949) ket isu ti presidente ti Bietnam ken maysa kadagiti kangatuan a daulo ti pagilian.[1] Isu ket nagbalin a presidente ti estado kalpasan ti panagbutos ti Nailian nga Asemblia idi Hulio 2011. Ti Presidente ket maysa seremonial a puesto, ngem ni Sang ket mairanggo a kas maikadua, kalpasan ni Sekretario Heneral Nguyen Phu Trong, iti Sekretaria ti partido, ti bagi a mangiturturong ti panagaramid ti annuroten. Ni Sang ket kameng idi ti Politburo, ti ehekutibo a komite ti Partido Komunista, manipud idi 1996. Isu idi ket sekretario ti partido para iti Siudad ti Ho Chi Minh manipud idi 1996 aginggana idi 2000. Isu ket naipangato iti maikadua a puesto ti partido idi Oktubre 2009.[2] Dagitoy ket dagiti reporta ti panagbinglay a nagbaetan ni Sang ken Kangrunaan a Ministro Nguyen Tan Dung, ken ti tunggal maysa ket sinuportaran ti grupo ti kaunegan ti partido.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ (iti Bietnamis) Nghĩa Nhân, "Bộ Chính trị kiểm điểm thế nào?", Báo Pháp luật, Ago. 16, 2012. Dagiti dadduma pay a "nangruna a daulo" ket naited a kas ti Sekretario Heneral Nguyen Phu Trong, Kangrunaan a Ministro Nguyen Tan Dung, ken Mangipagulo ti Nailian nga Asemblia Nguyen Sinh Hung.
- ^
(iti Bietnamis) "Ban Chấp hành trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư", Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam (Online a Warkanak ti Partido Komunista ti Bietnam).
(iti Bietnamis) "Danh sách Bộ Chính trị Khoá X", Nhan Dan, Enero 7, 2011. Daytoy ket mangited dagus a panagiranggo ti Politburo sakbay ti 2011 a kongreso,a ni Sang ket maikadua ken ni Dung ti maikalima.
"Bariweswes ti Bietnam", BBC, 15 Enero 2011. Daytoy ket mangipalpalawag kenni Sang a kas Blng. 2 sakbay ti 2011 a kongreso.


text:
Madama ti pannakapatakder ti baro a balay ti maysa a senior Citizen a taga Paoay, Ilocos Norte.
Babaen ti panagtitinnulong ti Radio Philippines Network DZRL – Batac ken ti grupo ti Ilocos Norte Motorcycle Enthusiasts ke naiwayat ti ride for a cause no sadinno a ti pondo a maurnong ket naitulong iti baket tapno matarimaan ti balay na.
Nadiskobre ti RPN – DZRL babaen ken ni Station Manager Rod Sadian a ti Pagtaenganti Baket ket marmarba ken agubo no agtudo ti daan a balay na.
Gapu kadaytoy ket napanonotan ti RPN-Batac ti agfundraising tapno matulongan ti baket iti agdama ket dandanin malpas ti balay ti nasao a baket. (Rod Sadian)


text:
Hmm … ti browser mo ket daan unayen.
Pabaroen tayo ti browsermo tapno maganasam iti napaspaspas, ken nataltalgen nga kapadasan ayan iti site.
Apay a Kasapulan ti Pannakaikari iti Medicaid para ti Masakupan iti D-SNP
Naipakdaar: Hulio 12, 2022
Petsa ti kaudian a pannakapabaro: Hulio 12, 2022
Ti masakupan iti Medicaid ket napateg a paset ti dua’t pakaikarianna
Dagiti tattao a kualipikado para iti agpada a Medicare ken Medicaid ket maammoan a kas dua’t pakaikarianna. Gapu ta maikari da a para ti dua a programa. Ti panagbalin a dua’t pakaikarianna ket mabalin a kayatna met a saoen a ti maysa a tao ket makualipika para ti Dual Special Needs Plan (D-SNP). Dagiti D-SNP ket tipo ti Medicare Advantage a plano a mangipaay kadagiti surok a benepisio a labes ti Original Medicare ken Medicaid. Ania ti mapasamak no mapukaw ko ti pannakaikarik iti Medicaid? Agbasa pay tapno maammoan no kasano.
Alaem ti libre a giya iti doble a plano
Amin a masapul a maammoam maipapan kadagiti Doble a Plano kadagiti Nasingsingayan nga Kasapulan a napaminsan, nanam-ay a giya.
Kasapulan dagiti miembro ti D-SNP a pagtalinaeden ti pannakaikari da iti Medicaid
Kas nayon iti panagkualipika ti Medicare, ti kinaadda ti masakupan iti Medicaid ket kasapulan met tapno makapalista iti D-SNP. Ken saan laeng dayta no damo a makipaset ka. Tapno agtalinaed a maikari, kasapulam a pagtalinaeden ti masakupam iti Medicaid a kanayon. No mapukawmo ti pannakaikarim iti Medicaid, kalpasanna kasapulam a makaalan to ti surat manipud ti kompania ti segurom iti salun-at. Daytoy a surat ket tapno pakaammoan ka a saanmon a masabat dagiti kasapulan iti pannakaikari iti D-SNP.
Ania mapasamak no mapukaw ti miembro iti D-SNP ti pannakaikari da iti Medicaid?
No saanen a makualipika ti miembro iti D-SNP para ti Medicaid, mapan da iti panawen ti panagbaliw. Segun ti plano iti salun-at, daytoy a panawen ti panagbaliw ket mabalin nga 30 nga aldaw wenno inggana 6 a bulan. Mabalin latta a makaala ti taripato ken dagiti serbisio dagiti miembro babaen ti plano iti salun-at da. Ken bayadan latta ti Medicare ti kaaduan ti taripato ken dagiti benepisio a nasakup. Ti nagdumaanna laeng ket, kabayatan ti panawen ti panagbaliw, rebbengen ti miembro iti D-SNP iti aniaman kadagiti bagi a gasto. Dagitoy ket mabalin a dagiti copayment, coinsurance, maikissay ken premium a mabalin a binayadan idi ti Medicaid.
No saanen a makualipika ti miembro iti D-SNP para ti Medicaid, mapan da iti panawen ti panagbaliw.
No ti masakupam iti Medicaid ket saan a naikeddeng manen iti panawen ti panagbaliw, mabalin a kasapulam nga agpili ti sabali a plano iti salun-at
No agleppas ti panawen ti panagbaliw ken awan kabaelam a mangala ti sertipikasion manen para ti masakupan iti Medicaid, maikkat ka manipud ti bukodmo a D-SNP wenno sabali a Medicare Special Needs Health Plan. No kasta, mangipatulod to ti plano iti salun-atmo ti sabali a surat a mangibagbaga kenka no kaano nga agleppas ti masakupam. Ken kasapulam to nga agpalista iti Special Enrollment Period (SEP) ti baro a Medicare Advantage Plan wenno Original Medicare ken ti Medicare Part D (plano ti naireseta nga agas). Ti baro a masakupam ket mangrugi ti maysa a bulan kalpasan nga agleppas ti napalabas a planom.
No mapukaw ti buo a masakupam iti Medicaid, mabalin a kabaelam nga agbalin a paset a dua a miembro
Ti pannakaikari ti paset a dua ket no makualipika ti maysa a tao para ti Medicare, ngem saan da a maawat dagiti buo a medikal a benepisio iti Medicaid. No mapukawmo dagiti buo a medikal a benepisiom iti Medicaid, ngem makapaset ka latta iti Medicare Savings Program(MSP), mabalin ka a makualipika para ti paset a dua a plano.* Kabayatan a baybayadan ti Medicare ti kaaduan ti taripato ken dagiti benepisio a nasakup, adu kadagiti maikari ti paset a dua ti mangrebbeng to para kadagiti bagi a gasto. Ammoen ti ad-adu pay maipapan ti paset a dua’t pakaikarianna.
*Ti masakupan para kadagiti tattao a makualipika para ti paset a dua’t pakaikarianna ket sidadaan laeng kadagiti naisalumina a lugar.
Kitaen dagiti plano ti UnitedHealthcare iti lugarmo
Mabalin ang agbaliw dagiti benepisio ti Dual-eligible wenno Medicaid a plano depende iti pagnanaedam. Agbirok segun iti ZIP code mo tapno masarakam ti kasayaatan a plano a makasabat kadagiti kasapulam para ti taripato iti salun-at.


text:
Tinglayan
Ti Tinglayan ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Kalinga iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti Tinglayan ket nabingbingay a politikal iti 20 a barbaranggay.[2]
- Ambato Legleg
- Bangad Centro
- Basao
- Belong Manubal
- Butbut (Butbut-Ngibat)
- Bugnay
- Buscalan (Buscalan-Locong)
- Dananao
- Loccong
- Luplupa
- Mallango
- Poblacion
- Sumadel 1
- Sumadel 2
- Tulgao East
- Tulgao West
- Upper Bangad
- Ngibat
- Old Tinglayan
- Lower Bangad
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Turismo[urnosen | urnosen ti taudan]
Adu dagiti turista a sumangsang-at iti Buscalan gapu ken ni Apo Whang-Od, kabaketan a mammatek (tradisional a mammatek) dagiti Butbut.[9]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Tinglayan | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ CAR Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion Administratibo ti Kordiliera (CAR)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion Administratibo ti Kordiliera (CAR)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion Administratibo ti Kordiliera (CAR)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion Administratibo ti Kordiliera (CAR)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Kalinga". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
- ^ Catalan, Maria Elena (Oktubre 5, 2016). "Chasing Whang–od, the oldest Kalinga mambabatok". Sun Star Baguio. Naala idi Agosto 23, 2020.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)