text:
Oslob, Cebu
Ti Oslob ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Cebu iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Oslob ket nabingbingay a politikal kadagiti 21 a barbaranggay.[2]
- Alo
- Bangcogon
- Bonbon
- Calumpang
- Canangca-an
- Cañang
- Can-ukban
- Cansalo-ay
- Daanlungsod
- Gawi
- Hagdan
- Lagunde
- Looc
- Luka
- Mainit
- Manlum
- Nueva Caceres
- Poblacion
- Pungtod
- Tan-awan
- Tumalog
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Cebu". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Visayas (Ingles) naala idi 25 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Cebu". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 7 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


c: text/html

text:
Dinamarka
Ti Pagarian iti Dinamarka (Danes: Kongeriget Danmark, pannakabalikas [ˈkɔŋəʁiːəð ˈdanmɑɡ̊] ( denggen)) ket maysa a batay-linteg a monarkia ken naturay nga estado a nabuklan iti pagilian iti Dinamarka (Inglesi/ˈdɛnmɑːk/; Danés Danmark (tulong·paammo)) idiay akin-amianan a Europa ken dua two autonomo a bukbukod da a pagilian, ti Is-la ti Faroe idiay Amianan nga Atlantiko ken Groenlandia idiay Amianan nga Amerika. Daytoy a pagarian ket unitario nga estado nga addaan ti kabilegan a kas makaal-ala ti turay manipud ti maitutop a Dinamarka aginggana ti Groenlandia ken ti Is-isla ti Faroe; daytoy a pederasion ket maipakunkuna a ti Danés a Pagturayan. Ti maitutop a Dinamarka ket isu ti mangsakup a lugar, a ti hustisia, ehekutibo, ken legislatibo a kabilegan ket idiay da nga agtaeng.[5] Ti Is-isla ti Faroe ket naipalpalawagan a komunidad dagiti tattao iti kaunegan ti pagarian, ken dagiti Groenlandia a tattao ket naipalpalawagan nga addan da ti bukod da a a pangikeddeng[6][7]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dinamarka". The World Factbook. CIA. 19 Enero 2012. Naala idi 4 Pebrero 2012.
- ^ a b c d "Denmark". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 21 Abril 2011.
- ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2010". Nagkaykaysa a Pagpagilian. 2010. Naala idi 5 Nobiembre 2010.
- ^ Hendes Majestæt Dronning Margrethe II – kongehuset.dk (Ti Opisial a sapot a pagsaadan ti Danés a Monarkia) (Danes). Naala idi 4 Pebrero 2012.
- ^ Harhoff, Frederik (1993) Rigsfællesskabet (Pagturayan) (iti Danes nga addaan ti Inggles a pakabuklan). Århus: Klim, p. 498. ISBN 87-7724-335-8
- ^ Lov om Færøernes Hjemmestyre (Danes). Retsinformation.dk. "§ 1. Færøerne udgør inden for denne Lovs Rammer et selvstyrende Folkesamfund i det danske Rige. I Henhold hertil overtager det færøske Folk ved sin folkevalgte Repræsentation, Lagtinget, og en af dette oprettet Forvaltning, Landsstyret, inden for Rigsenheden Ordningen og Styrelsen af færøske Særanliggender som angivet i denne Lov."
- ^ Lov om Grønlands Selvstyre (Danes). Retsinformation.dk. "I erkendelse af, at det grønlandske folk er et folk i henhold til folkeretten med ret til selvbestemmelse, bygger loven på et ønske om at fremme ligeværdighed og gensidig respekt i partnerskabet mellem Danmark og Grønland.
- Dinamarka
- Dagiti batay-linteg a monarkia
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Baltiko
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Danes
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti NATO
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Europa
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti Nordiko a pagilian
- Akin-amianan nga Europa
- NUTS 2 nga estadistiko a rehion ti Kappon ti Europa
- Eskandinabia
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1814

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Jiabong, Samar
Ti Jiabong ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Samar iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Jiabong ket politikal a nabingbingay iti 34 a barbaranggay.[2]
- Bawang
- Bugho
- Camarubo-an
- Candayao
- Cantongtong
- Casapa
- Catalina
- Cristina
- Dogongan
- Garcia
- Hinaga
- Jia-an
- Jidanao
- Lulugayan
- Macabetas
- Malino
- Malobago (Villalinda)
- Mercedes
- Nagbac
- Parina
- Baranggay No. 1 (Pob.)
- Baranggay No. 2 (Pob.)
- Baranggay No. 3 (Pob.)
- Baranggay No. 4 (Pob.)
- Baranggay No. 5 (Pob.)
- Baranggay No. 6 (Pob.)
- Baranggay No. 7 (Pob.)
- Baranggay No. 8 (Pob.)
- Salvacion
- San Andres
- San Fernando
- San Miguel
- Tagbayaon
- Victory
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Samar". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 15 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Daya a Visayas (Ingles) naala idi 27 Pebrero 2013
- ^ "Probinsia ti Samar". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 15 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Nailian a Parke ti Banbantay Iglit-Baco
Ti Nailian a Parke ti Banbantay Iglit-Baco ket nasalakniban a lugar iti Pilipinas ken maysa a Tawid a Parke ti ASEAN a mabirukan idiay Isla ti Mindoro iti tengnga a Pilipinas. Ti parke ket sakupenna ti kalawa iti 75,445 hektaria[1] a mangpalikmut ti antay Iglit ken Bantay Baco idiay tengnga a kaunegan ti Mindoro. Ti parke ket nabangon idi 1970 babaen ti Republika Tignay Blng. 6148. In 2003, ti Gunglo ti Pagpagilian ti Abagatan a daya nga Asia ket inlistana a kas maysa kadagiti uppata a tawid a parkena idiay Pilipinas.[2] Ti parke ket nainominado pay iti Tentatibo a Listaan dagiti Tawid a Lugar ti Lubong ti UNESCO.[3]
Ti Tamaraw[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti parke ket pagtaengan ti endemiko a Tamaraw (Bubalus mindorensis), ti bassit, adda kukona a mamalia iti sebbangan ti Bovidae a naisangayan iti Pilipinas. Daytoy ket maysa kadagiti kakaruan a madanar nga ayup iti lubong. Daytoy ti rason a nakaibangonan ti parke, immuna a nasalakniban a pagtaengan dagiti kaatapan ken santuario ti billit idi 1969 nga addaan ti immuna kalawa iti 8,956 hektaria, kalpasanna a kas nailian a parke a nakaipadakkelan ti kalawana kalpasan ti maysa a tawen.
Daduma pay a flora ken fauna[urnosen | urnosen ti taudan]
Malaksid ti tamaraw, dagiti sabali pay a porma ti kaatapan a biag ket mabirukan pay iti kaunegan ti parke a mairaman ti Agkalkalay-ay a Bao ti Mindoro, ugsa ti Pilipinas, ken naatap a baboy. Adda dagiti adu pay a bilang dagiti sebbangan ti billit nga agtataeng iti parke a kas ti Imperial a Pagaw ti Mindoro, Kullaaw ti Mindoro, Nangisit kuko a Coucal, Nagkuelio ti batingra a nalabbaga a tukkatok ti sabong ken Puso Pagaw.
Dagiti dadduma pay a nangruna nga indehenio a mulmula a mabirukan iti parke ket ti kayo ti Kalantase, Tindalo, Almaciga, Kamagong ken Jade nga agkalkalay-at a mula.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Rehion 4B - Nasalakniban a Luglugar". Departamento ti Enbironmento ken dagiti Masna a Rekurso - Nasalakniban a Luglugar ken Opisina ti Kaatapan. Naala idi 14 Hunio 2012.
- ^ "Dagiti Tawid a Parke ti ASEAN". Gunglo ti Pagpagilian ti Abagatan a daya nga Asia. Naala idi 14 Hunio 2012.
- ^ "Nailian a Parke ti Banbantay Iglit-Baco". Sentro ti Tawid ti Lubong ti UNESCO. Naala idi 14 Hunio 2012.


text:
Buldon, Maguindanao
Ti Buldon ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Maguindanao iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Buldon ket nabingbingay a politikal kadagiti 15 a barbaranggay.[2]
- Ampuan
- Aratuc
- Cabayuan
- Calaan (Pob.)
- Karim
- Dinganen
- Edcor (Gallego Edcor)
- Kulimpang
- Mataya
- Minabay
- Nuyo
- Oring
- Pantawan
- Piers
- Rumidas
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Maguindanao". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 21 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao (ARMM) (Ingles) naala idi 4 Hunio 2013
- ^ "Probinsia ti Maguindanao". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 21 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Dolores, Abra
Ti Dolores ket maysa a maikalima a klase nga ili iti probinsia ti Abra iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Dolores ket nabingbingay a politikal iti 15 a barbaranggay.[2]
- Bayaan
- Cabaroan
- Calumbaya
- Cardona
- Isit
- Kimmalaba
- Libtec
- Lub-lubba
- Mudiit
- Namit-ingan
- Pacac
- Poblacion
- Salucag
- Talogtog
- Taping
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Abra". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 10 Hulio 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti CAR (Ingles) naala idi 30 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti Abra". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 30 Hunio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Molave, Zamboanga del Sur
Ti Molave ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Zamboanga del Sur iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Molave ket nabingbingay a politikal iti 25 a barbaranggay.[2]
- Alicia
- Ariosa
- Bagong Argao
- Bagong Gutlang
- Blancia
- Bogo Capalaran
- Culo
- Dalaon
- Dipolo
- Dontulan
- Gonosan
- Lower Dimalinao
- Lower Dimorok
- Mabuhay
- Madasigon (Pob.)
- Makuguihon (Pob.)
- Maloloy-on (Pob.)
- Miligan
- Parasan
- Rizal
- Santo Rosario
- Silangit
- Simata
- Sudlon
- Upper Dimorok
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Zamboanga del Sur". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 17 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Peninsula ti Zamboanga (Ingles) naala idi 1 Pebrero 2013
- ^ "Probinsia ti Zamboanga del Sur". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 17 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Rurog
Ti rurog wenno makunkuna pay a kas ti tultulang (ti Inggles a balikas ti slekeleton ket manipud ti Griego a balikas ti σkeλetός, skeletos "namagaan a bagi", "mummy"[1]) ket isu ti parte ti bagi a mangporma ti mangsupsuporta nga estruktura iti maysa nga organismo. Adda dagiti dua a kita ti rurog: ti akin-ruar a rurog, daytoy ti natalinaay nga akin-ruar a kontsa iti maysa nga organismo, ken ti akin-uneg a rurog, daytoy ti mangporma ti suporta nga estruktura iti uneg ti bagi.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "skeleton". Online a Diksionario ti Etimolohia.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Rurog idiay Wikimedia Commons
- Nasayaat a pannakakita ti rurog, tultulang ken kalkalanniog ti Rurog ti Bagi ti Tao.


text:
Sabado
Ti Sabado ket isu ti maikainnem nga aldaw iti lawas idiay Pilipinas ken kadagiti kaadduan nga pagilian iti laud, kas ti ISO 8601. Isu ti maikapito wenno maudi nga aldaw iti kalendario a Hudeo-Kristiano, naibaet iti Biernes ken Domingo, kadagiti pagilian a Domingo ti umuna nga aldaw iti lawasda.
Ramut iti naganna[urnosen | urnosen ti taudan]
Aggapu daytoy a balikas iti kadaanan a pagsasao a Hebreo a shabbāt wenno "panaginana", iti maudi nga aldaw a makuna a panagsardeng iti panagparsua iti dios dagiti Hudeo iti lubong, kas naisuratan ti libroda a Henesis iti Biblia. Isu nga ti aldaw ti Sabado iti pinagmisa dagiti Judeo ("Aldaw iti Pinaginana"), ket isu naggapuanan iti balikas nga Aldaw iti Sabbath kadagiti Kristiano. Inyalisda ti pinagmisada iti Domingo (tapno masurot nga isu iti aldaw ni Hesus ken masuppiatda pay dagiti Hudeo) . Ti dadduma nga kultura iti lubong, ti Sabado ket matawagan ti "Aldaw iti Saturno" kas Saturday iti Ingles.
Inampon dagiti Ilokano iti kalendario dagiti Kristiano a Kastila idi simmakup ti Espania ti Pilipinas.


text:
Dagiti lehislatibo a distrito iti Mindanao ken Sulu
Dagiti Lehislatibo a Distrito iti Mindanao ken Sulu, ket isu idi dagiti umunat, maikadua, maikatlo, maikapat ken maikalima a distrito ken isu dagidi pannakabagi ti Departamento ti Mindanao ken Sulu iti Asemblia iti Pilipinas manipud idi 1916 aginggana idi 1935, idi dagiti probinsia a nakaramidan ti—Agusan (itan ket ti Agusan del Norte ken ti del Sur), Bukidnon, Cotabato, Davao, Lanao, Zamboanga ken Sulu—ket naikkan idi ti bukodda a pannakabagi.
Dagiti linaon
Umuna a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
Maika-2 a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
Maika-3 a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
Maika-4 a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
Maika-5 a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Lehislatibo a distrito iti Agusan
- Dagiti lehislatibo a distrito iti Bukidnon
- Dagiti lehislatibo a distrito iti Cotabato
- Lehislatibo a distrito iti Davao
- Lehislatibo a distrito iti Lanao
- Dagiti lehislatibo a distrito iti Sulu
- Lehislatibo a distrito iti Zamboanga
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi iti Pilipinas


text:
The Online Ilokano Dictionary Project
Dandani dua a tawenen ti napalabas nanipud panangibati ni Daniel-Jay Pascual iti sumaganad:
Hello fellow Ilocano. I’ve been working on an online Ilokano English dictionary for the past few years and would like to share it with you and your visitors. If you could kindly mention or add a link to your page to my site, http://www.toidp.com, I would greatly appreciate it. Just doing my part in trying to keep the language and our culture persisting through future generations.
Daytoy man ti Introduction ti “The Online Ilokano Dictionary Project”: The Online Ilokano Dictionary Project (TOIDP) is a free Ilokano dictionary application. The primary objective of TOIDP is to provide an online Ilokano resource for people to utilize so that they may overcome the language barriers existing between the English and Ilokano languages. Feel free to browse around and make full use of the tools available on this site. If you have any questions, comments, or concerns, please do not hesitate to contact us.
Nariing ti interes co iti TOIDP ni Daniel-Jay Pascual gapu iti panangsarangna iti carit a mangputar iti free Ilokano dictionary application. LIBRE. Agsaludoac kencuana ken no siasino man a mangsaranget iti castoy a carit.
Nalagipco ti dumaw-as iti TOIDP agsipud ta cayatco a makita no adun ti nainayon nanipud naudi a panangmiringco. Bassit laeng ti nagbaliwanna. Cabayatanna, natacuatac nga adda met Ilocano-English/English-Ilocano Dictionary ($1.99) manipud iti Apple Apps nga innac incabil ditoy iPhone ken iPad2. Adda pay ti Ilocano-English Dictionary ti Bansa.org, theFilipino.com. Ngem cas iti TOIDP, no mayarig iti bunga ket caribusel pay laeng dagitoy. Naganus unay ket masapul nga urayen a dumackel.
Ti impablaac ni Dr. Aurelio Solver Agcaoili, professor iti University of Hawaii at Manoa, a “CONTEMPORARY ENGLISH-ILOKANO DICTIONARY” iti daytay napalabas a tawen ti maysa cadagiti cangrunaan a dictionario uray no cagudua laeng agsipud ta saan a nairaman ditoy ti Ilocano to English dictionary. Nacalista daytoy iti Barnes & Noble (for $100.00) ngem “CURRENTLY NOT AVAILABLE”. [The book is published by TMI Global Hawaii with offices at 94-390 Hoaeae St., Waipahu, HI 96797. For orders in the US and Canada, write to agcaoili.dictionary@gmail.com. For other orders including those in the Philippines, write to caspublishing@gmail.com or cas812@gmail.com.]
Mabalin a dagiti gapuanan ni Carl R. Galvez Rubino — Ilocano Dictionary and Grammar: Ilocano-English, English-Ilocano ken Ilocano-English/English-Ilocano Dictionary and Phrasebook (both available at Amazon.com) — ti maibilang a cangrunaan a dictionario ti Ilocano-English/English-Ilocano nupay iti panirigco, adu ti masapul nga aturen a linaon dagitoy a libro. Umuna ti ambivalence ni Mr. Rubino maipapan iti no ania ti umno a sequence ti letra ‘o’ ken ‘u’ iti Ilocano. Maibatay ti panangicalintegan ni Mr. Rubino iti ethnic alphabet a naaramat sacbay nga intay nasursuro ti Roman alphabet, more specifically, ti Spanish alphabet nga isu coma ti rumbeng a suroten ni Mr. Rubino tapno marisut ti pannacaulaw no ti letra ‘o’ ket umun-una ngem ti letra ‘u’.
Uray no maysaac cadagiti di kumanunong iti “jejemon” craze, bigbigec nga adun ti nagbaliwan ti pagsasao tayo nga Ilocano. Sapay coma ta dagiti addaan saririt ken resources a mangibaclay iti panang-compile iti dictionario Ilocano addaanda iti sirmata a mangiraman cadagiti baro a balicas a nainayon wenno dagiti nagbaliw ken/wenno nanayonan ti caipapananda.


text:
Dagiti pagsasao iti Pilipinas
Adda aganay a 175 a pagsasao iti Pilipinas, 174 kadagiti ti sibibiag wenno maar-aramat pay laeng, 4 met ti maibilangen a natay a pagsasao.
Dagiti linaon
Patneng a pagsasao[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda 12 a maibilang a nativo wenno patneng a pagsasao nga addaan iti mapan a sagsangariwriw wenno nasursurok pay nga agar-aramat wenno agsasao: Tagalog, Cebuano, Iloko, Hiligaynon, Bikol, Waray-Waray, Kapampangan, Pangasinense, Kinaray-a, Maranao, Maguindanao, ken Tausug. Ar-aramaten dagitoy a naimpatnengan ti nasurok a 90% ti populasion ti Filipinas.
Segun dagiti senso idi 2000 ti Opisina Dagiti Nailian nga Estadistika iti Pilipins (Ingles:National Statistics Office of the Philippines), ti bilang dagiti Filipino a mangar-aramat kadagiti 18 a pagsasao iti baba kas patneng a saoda ket isu dagiti sumaganad:
Sibibiag a pagsasao[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti 175 a sumaganad a pagsasao a maar-aramat iti Filipinas:
Natayen a pagsasao[urnosen | urnosen ti taudan]
- Agta (Dicamay)
- Agta (Villa Viciosa)
- Ayta (Tayabas)
- Katabaga


text:
Ti Arte iti Gubat
Ti Arte iti Gubat ket maysa a taga-ugma a militar a triatado ti Insik a naipammadayawan kenni Sun Tzu (tinawtawagan pay a kas ni "Sun Wu" ken "Sunzi"),[1] ti nangato a nairanggo a heneral, estratehista ken taktiko. Daytoy ket naipammatian a naurnong idi las-ud ti nalasaw a Primabera ken Otonio a paset ti panawen wenno nasapa a paset ti panawen dagiti Nakiginnubat nga Estado.[2] Ti testo ket buklen dagiti 13 a kapitulo, nga iti tungngal maysa ket naikeddeng iti maysa nga aspeto iti pannakigubat. Daytoy ket sapasap a naam-ammuan a depinitibo nga obra iti militar nga estratehia ken taktika iti panawenna. Isu daytoy ti kadayegan ken impluemsia kadagiti Pito a Klasiko ti MIlitar iti Tsina, ken: "para kadagiti napalabas a dua a ribu a tawtawen ti kangrunaan a triatado ti militar iti Asia, nga uray ti kadawyan a tao ket ammona daytoy iti naganna."[3] Daytoy ket adda iti pannakaimpluensia iti Akindaya ken Akinlauda panagpanpanunot ti militar, taktika ti negosio, nainkalintegan nga estratehia ken iti labesna.
Ti lbro ket immuna a naipatarus iti Pagsasao a Pranses idi 1772 babaen ti Pranses a Hesuita a ni Jean Joseph Marie Amiot ken ti bassit a pannakaipatarus iti Inggles ket pinadas idi babaen ti Britaniko nga opisial a ni Everard Ferguson Calthrop idi 1905. Ti immuna nga na-anotado patarus ti Pagsasao nga Inggles ket nakompleto ken inpablaak babaen ni Lionel Giles idi 1910.[4] Dagiti nadumaduma a daulo a kas ni Mao Zedong, Heneral Vo Nguyen Giap, Baron Antoine-Henri Jomini, Heneral Douglas MacArthur ken dagiti daulo ti Imperial a Hapon ket nangalada kadagiti inspirasion manipud ti iti daytoy nga obra.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Zi" (子; "Tzu" iti Wade-Giles transliterasion) ket inus-usar idi a kas maysa a suffix para iti apelyido iti naipammadayawan a tao iti taga-ugma a kultura ti Insik. Daytoy ket mabalin a kapadpada ti "Apo" ket sapasap a naipatarus iti Inggles a kas "Master".
- ^ Griffith, Samuel B. Ti Nailustrado nga Arte iti Gubat . 2005. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 17, 141-143.
- ^ Sawyer, Ralph D. Pito a Klasiko ti MIlitar iti Taga-ugma a Tsina. New York: Basic Books. 2007. p. 149.
- ^ Giles, Lionel Ti Arte iti Gubat babaen ni Sun Tzu - Espesial nga Edison. Special Edition Books. 2007. p. 62.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Sunzi idiay Wikimedia Commons
- Ti Arte iti Gubat Bilingual nga edision iti Insik ken Inggles


text:
Ferdinand Marcos
- Para iti dadduma pay a kaipapanan wenno artikulo maipapan iti Ferdinand Marcos, kitaen ti Ferdinand Marcos (panangilawlawag).
Ni Ferdinand Edralin Marcos (Septiembre 11, 1917–Septiembre 28, 1989), maysa nga Ilokano, ket isu ti maikasangapulo a Presidente ti Pilipinas a nagserbi manipud idi 1965 agingga iti 1986. Nagbalin a diktador idi mangrugi iti maikadua a panagtakemna iti kinapresidente tapno maiturayanna ti pagilian, babaen ti panangyetnagna iti Linteg Militar idi 1972 ken panangipasdekna iti "Baro a Kagimongan" (Ingles: New Society), (Tagalog: Bagong Lipunan). Ngem napatakkias ni Marcos iti poder idi 1986 babaen ti Rebolusion iti Edsa kalpasan a nagrebelde ti dua nga Ilokano a nangangato nga opisial ti turay, ti Ministro ti Salaknib a ni Juan Ponce Enrile ken Heneral Fidel V. Ramos, ket kimmapponda kenni Corazon Cojuangco Aquino (balo ni dati a Senador Benigno S. Aquino a napapatay idi 1983), a nagbalin a pangulo kalpasanna.
Naipasngay ni Marcos idiay Sarrat, Ilocos Norte, anak da Mariano Marcos ken Josefa Edralin. Idi 1937, bayat ti panagbasana iti kinaabogado idiay Universidad ti Pilipinas, naidarum ni Marcos ta napabasol a nangpapatay ken ni Diputado Julio Nalundasan, maysa a karibal ni tatangna a Mariano iti politika. Naibalud idi Nobiembre 1939, ngem nagkiddaw iti Korte Suprema iti Pilipinas a depensaanna a bukod ti bagina, ket nangabak iti kasona iti sumaruno a tawen.
Nagturpos idiay Unibersidad iti Pilipinas, ken nakaala iti kangatuan a promedio iti panag-eksamen para kinaabogado (bar) iti Pilipinas idi 1940.
Iti las-ud ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat, nagserbi ni Marcos a soldado iti Siiigam a Buyot iti Pilipinas. Kalpasan ti gubat, nagbalin a kabadangan ni Presidente Manuel Roxas manipud 1946 agingga iti 1947, ken kameng pay iti Kamara dagiti Pannakabagi (1949-59), ken kas senador (1963-65) a nangidauluanna iti Senado iti Pilipinas kas presidente. Idi 1954, inkasarna ni Imelda Romualdez, maysa a Bisayana a patubo iti Leyte, a timmulong ken ni Marcos iti naballigi a panagkampaniana para iti presidente.
Kalpasan a saan nga innaganan ti Partido Liberal ni Marcos a kas opisial a kandidatoda para iti presidente, immallatiw isuna iti Partido Nacionalista, a nangdutok kenkuana a kandidatoda a kadua ni Fernando Lopez a para iti bise presidente. Inabakda ti situtugaw idi a pangulo ken kandidato manen a ni Diosdado Macapagal kasta met ti para bise presidente a ni Genaro Magsaysay, iti eleksion idi 1965.


text:
Ni Jaime M. Agpalo, Jr.
Adda dagiti mangayat iti literatura, idinto ta adda met dagiti saan unay a mangayat. Natural laeng daytoy. Adda ti paggugusto ken kaay-ayo nga adayo ken kabaliktad ti panagraman ti sabali. Adda kabukbukodan a panagraman tunggal maysa. Awan ti maaramidan dita. Isu daytoy ti topiko nga intay pagsasaritaan, dagiti bambanag no apay a makaay-ayo ti literatura no ikumpara kadagiti sabali pay a pagduyosan.
Pagwerretenna ti literatura ti utek. Isu a no kayatmo ti agpasiar iti yuyeng a kayatmo, literatura ti basaem ta itayabnaka dayta imahinasionmo. Ipannaka iti kayatmo a papanan. Ket no addaanka iti agong ti mannurat nakarkaro manen nga ad-adu ti pakairanudam a pagimbagan – iti man pantok ni balligi ken iti pinansial a makapnek iti pirpirmi, karamanen dita ti yaadu ti am-ammom ken makaam-ammo kenka, umadu dagiti gagayyem ken agraem kenka gapu iti naidumduma a talugadingmo. Dumteng kenka ti naresga ken nasalun-at nga aglawlaw. No nawerret ti utek, ipaayna ti adu a banag a makapaganetget.
Isuro ti literatura ti tao a mangisagana a mangsango iti aniaman a situasion a dumteng – kellaat man wenno saan – ken agbalin nga eksperto iti komunikasion. Isurona no ania ti komunikasion ken kasano a pakairanudan. Ta ti tao a dina ammo ti pasikutsikot ti komunikasion, dina met ammo ti agsurat ken mangapseptar kadagiti sinurat. Namnamaem a nawerret ti utek ti tao nga eksperto iti komunikasion ket ammona met nga isurat dagitoy iti pakairanudanna ken iti pakairanudan ti amin.
Isurona ti literatura ti tao no kasano ti agdasig ken aganalisar. Ti makiinnabuyog iti aniaman a bambanag, ti panangtimbang ken panangamiris iti agsumbangir tapno makapataud iti kapkapnekan a bunga ket maresolba dagiti timpuar a lapped a mangsinga ti dur-asan; manggutugot nga agsaludsod kadagiti namnamaen a nakudrep a ladawan tapno maited iti nalawlawag a kaipapanan; aganalisar ken agdasig kadagiti detalye tapno maibuksil ti ad-adda pay a pannakaawat; ken dadduma pay a pakairanudan itoy a banag ta daytoy nga abilidad ken talento ket maibilang a kangrunaan a kasapulan iti biag.
Ipaganetget ken isuronatayo a bennaten pay ti pannakaawattayo. Ti addaan iti at-atiddog a kordon ket ad-adayo kenkuana ti indulto a pakaitebbagan ken pakaikursongan; isuronatayo a mangkita ti lubong a kas iti panagkita dagiti sabali ti lubong ken ti lubong ti sabali. Isuronatayo ti literatura no ania ti aramidentayo tapno at-atiddog ti pannakaawattayo. Napateg unay daytoy, ta no nangednged ti pannakaawattayo kadagiti bambanag a nasken unay, ababa ken nailet unay ti espasio a paggargarawan. Isu nga atitiddog ti pannakaawat dagiti mannurat ta ti literatura ti gapuna nga addaanda iti nawaya ken naraniag a lubong.
Isuronatayo ti literatura a maaddaan iti alerto a pannakaammo kadagiti kabarbaro a kapanunotan ken idea ken no kasano nga usaren dagitoy para iti bukod a pakairanudan ken pakairanudan ti kaadduan ken isu amin nga awan ti labasna. Dagiti kabarbaro a kapanunotan ken idea ti ridaw dagiti makapnek a panagbalbaliw ti biag. Dagiti kabarbaro nga idea wenno kapanunotan ti mangpabaro ken mangbalbaliw ti amin.
Kaipapanan. Dagiti bunga ti literatura ket isuronatayo a mangammo iti kaipapanan dagiti amin nga ar-aramidentayo; gutugotennatayo a mangammo no ania ti naun-uneg a kaipapanan ti biag babaen kadagiti ar-aramidentayo; isu a maipaay met ti ad-adu pay a panagamiris nga isu ti mangmuli kadagiti kababalin, ugali, agraman dagiti kapanunotan a pakairanudan; iti kasta, maaddaantayo iti tured, pigsa ken pinget a makibalubal ken mangisikkir ti presensia iti daytoy a lubong. Iti ababa a pannao, maaddaantayo iti biag a napnuan kaipapanan.
Ited ti literatura ti naidumduma a panagbaniaga. Babaen ti panagpasiar kadagiti nadumaduma a lugar – nga addaan iti nagsasabali a kultura, tradision, pammati, aw-awid, aramid, naisalsalumina ken kabukbukodan a kinabaknang ken dadduma pay. Agpasiar babaen ti mystical, pantasia, adbentura, kinapudno wenno realismo, iti nakabutbuteng, iti lubong ti katataw-an ken al-alia, iti mahika ken dadduma pay. Maammuantayo amin dagitoy ken mapanan uray babaen laeng ti intay panagbasa iti bunga ti literatura.
Makaited iti inspirasion ken ganaygay ti literatura. Kalpasan ti pannakabasa iti bunga ti literatura ket maaddaanka met iti motibasion a mangaramid wenno mangsurot iti kas ti nabasam no di man iduronnaka a mangaramid, mangtulad wenno mangparnuay iti nasaysayaat ken napimpintas pay. Ket gapu ta addaankan iti inspirasion, addan kadagiti dakulapmo ti balligi iti amin a gannuat.
Makaited iti nagduduma a riknatTi literatura – sumangbay kenka kabayatan ti inka panagbasa – naragsak, naliday, iti panawen ti gura ken ayat, iti sakit ken salun-at, iti nasipnget ken nalawag, iti napait ken nasam-it a biag ken dadduma pay.
Sumagmamano laeng dagitoy ti pakairanudantayo iti literatura.#


text:
The following is a statement from Punong Barangay candidate, Edwin Cadalig Gaudiano, regarding his platform. (Originally posted on the Sagunto Stars group page on Facebook.)
Naimbag nga agsapa tayo amin kabaranggayan! Daytoy apo iti platapormak kas maysa nga agngay-ngayangay nga kapitan para iti barangay tayo nga Sagunto. Daytoy kabaryoan iti inyebkas ko iti grand rally tayo idjay plaza.
- Peace and Order Situation
Idaulo Ti kapya ken urnos, babaen ti pag-papigsa ti panagkaykaysa ti tunggal membro iti Kumunidad, Pulisya ken dagiti CVO’s tayo. Tapno maaddaan ti epektibo nga panaglapped ti kremen wenno gulo ti ag law-law tayo. Tapno ti kasta ket iti daytoy a komunidad ket maaddaan iti naurnos ken awan gura ti tumunggal maysa.
- Health and Sanitation (Salun-at)
> Proper waste Disposal. – maipakaammo kadagiti kabaanggayan tayo iti usto a panag belleng dagiti basura tayo. Tapno malik-likan tayo ti anya man a sakit a makagapo ti rugit wenno haan a nadalus nga arubayan.
> Maupgrade dagiti facilities ti health center tayo kasta met iti panag upgrade tayo iti kaalaman dagiti BHW tayo babaen iti seminars and trainings ta dagiti BHW iti dakel nga katulongan tayo para iti health iti bumaranggay.
- Edukasyon
> Matulongan dagiti agtutubo babaen iti nasayaat a panagbagbaga tapno maiyadayo da iti haan a nasayaat nga aramid.
> ipaayan tayo met iti pundo iti panag upgrade tayo ti Day Care Center tayo.
- Livelihood
> Umasideg tayo kadagiti ahensya ti gobyerno tapno maikkan datayo ti Libre a training ken seminars, maipapan ti pagsapulan, nangnangruna kadagiti marigrigat nga awan pagbirukan na. Ket nu makasuro da ken matulongan isuda ket isunton iti mayat nga pagliw-liwaan da.
> Papigsaen tayo dagiti agduduma nga organisasyon iti baryo tayo, tapno matulongan ken maited tayo dagiti makasapulan dagiti mannalon, drivers (SAATODA), Construction Workers, ken dadduma pay a trabahador.
- Infrastructure
> Ituloy tayo dagiti haan a nailippas a proyekto, nang-nangruna dagiti proyekto tayo nga:- Farm to Market Road
-Canals
-Water Sheers
-Ken dadduma pay
> ken panagpundar kadagiti kagamitan nga kasapulan tapno matugunan dagiti pangangailangan iti baryo tayo, nang-nangruna nu adda iti haan mapakpakadaan nga kalamidad.
- UNITY
> Organize and Recognize the other Organization- Religious Groups
– Senior Citizens
– Youth
– Bago/Tribal
– Womens
– 4 Ps
– Kalipi
– Farmers
– Including BHW and CVO
– Drivers (SAATODA)
> Alukuyen dagiti Leaders a makipag kalaysa kadagiti aktibidadis ken programa a pagsayaatan iti amin a bumaryo. – ikan iti gundaway nga maiyebkas da dagiti nasayaat a kapanpanunotan da.
- TRANSPARENCY AND ACCOUNTABILITY
> Tulongan tayo dagiti agngay-ngayangay a kandidato para kagawad iti SITIO PILAWAN ken SITIO MACOCO ken SENTRO tapno isudan to iti mangidanon wenno mangi yaragawag dagiti anya man a pasamak ken nu anya man iti mapagmemeetinga tunggal reporting iti barangay officials ditoy barangay tayo nga sagunto, ta isuda iti mangirepresenta iti kabarangayan tapno adda urnos, kapya, ken panagkaylaysa toy ayayaten tayo a barangay sagunto.
Agyamanak kabaryoan iti panagbasa yo iti platapormak ket sapay kuma ta agsisinuporta tayo, Vote Wisely! Agbiag tayo amin kabaryoan!
~~ EDWIN CADALIG GAUDIANO FOR PUNONG BARANGAY
RE-ELECT FOR KAGAWAD:
ARLENE PALIWEN MAYO
FE QUILAMAN INOCENCIO
ANGEL ESTEBAN CASTILLO
FOR KAGAWAD:
MARLENE MAGO
JANE HERNAEZ REFUERZO
JERRY PARAN
Dagitoy apo t natalged ken pudno a kandidato a botosan tayo ton October 28,2013.
AGBIAG TAYO a taga SAGUNTO.


text:
Sasao a Batak
Ti Sasao a Batak ket insasao babaen dagiti Batak ti Amianan a Sumatra, Indonesia.
Iti naipakasaritaan daytoy ket naisurat iti Batak a sinuratan ken ti Latin a sinuratan ket isu itan ti kaaduan a maus-usar iti panagsurat.
Adda met dagiti naikeddeng a du a nangruna a grupo ti pagsasao ti Batak, ti Akin-amianan a Batak ken Akin-abagatan a Batak. Ti Simalungun ket naikeddengen a maysa nga intermidiario, ngem ti kinaudi a panagadal ket nangisingasing a paset dayta ti grupo ti Akin-abagatn a Batak.[1] Iti kaunegan ti Akin-amianan a Batak, ti maysa a panagadal ket nangibagbaga a 76% dagiti magsinnaranay a balikas a nagbaetan ti Karo ken Batak, 81% iti Pakpak, ken 80% iti Simalungun, ken 30% iti Malay (Indonesian).[2] Ti Karo ken Toba Batak ket agsinnaranay a maawatan.
- Akin-amianan a Batak: Pak-Pak Dairi, Karo
- Akin-abagatan a Batak (Tobaic): Simalungun, Angkola–Batak Mandailing, Batak Toba


text:
1952
Ti 1952 ket maysa a bisiesto a tawen a nangrugi iti aldaw ti Martes iti kalendario a Gregoriano.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Enero 12 - Ti Unibersidad ti Tennessee ket nangpastrek ti immuna a nangisit nga estudiantena.
Pebrero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero 2 – Ti tropikal a bagio ket naporma iti amianan ti Kuba ken mapmapan iti amianan a daya. Simmanglad ti bagio idiay akin-abagatan a Florida iti sumaruno nga aldaw. Isu daytoy ti kasapaan a naireporta ng a isasanglad iti tropikal a bagio, ken ti kasapaan a mairekord a panagporma ti tropikal a bagio iti labneng ti Atlantiko.
- Pebrero 7 –Ni Isabel II ket nairangarang a Reina ti Nagkaykaysa a Pagarian.
- Pebrero 18 – Ti Gresia ken Turkia ket tiimiponda iti Gunglo ti Tulagan ti Amianan nga Atlantiko (NATO).
- Pebrero 21 – Idiay Dhaka, Daya a Pakistan (ita nga aldaw ket ti Bangladesh) dagiti polis ket nagpaltogda iti prosesion dagiti estudiante, ket nakapatayda kadagiti uppat a tattao ken nagrugian iti protesta iti adu a paset ti pagilian a nakaiturongan ti pannakabigbig ti Bengali a kas maysa kadagiti nailian a pagsasao ti Pakistan. Ti aldaw ket inrangarang babaen ti UNESCO a kas ti "Internasional nga Aldaw ti Ina a Pagsasao".
- Pebrero 26 – Ti Kangrunaan a Ministro ti Nagkaykaysa a Pagarian a ni Winston Churchill ket inrangarangna a ti Nagkaykaysa a Pagarian ket addaan iti atomiko a bomba.
Marso[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 21
- Naaramid dagiti dua a naudi a panagbitay idiay Olanda.
- Ni Dr. Kwame Nkrumah ket nabutosan a kas ti Kangrunaan a Ministro ti Aplaya ti Balitok.
- Marso 29 – Ti Presitende ti Estados Unidos a ni Harry S. Truman ket inrangarangna a tumarayto manen.
Abril[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 18
- Nailian a Rebolusion ti Bolivia: Ti unibersal a butos a mangpakabael nga agbutos dagiti indehenio a tattao ken babbai, nanginasionalisado kadagit mina ken nagpundar ti agrarian a reporma.
- Ti Laud nga Alemania ken Hapon fket nangpormada kadagiti diplomatiko a relasion.
Mayo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mayo 13 – Ni Pandit Nehru ket nangporma ti immuna agobiernona idiay India.
- Mayo 15 – Naipatakder ti diplomatiko a relasion dagiti nagbaetan a gobierno ti Israel ken Hapon iti agpang dagiti legasion.
Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hunio 1
- Ti Romano Katoliko a Simbaan bket inparitna dagiti libro ni André Gide.
- Nailukat ti panagdaliasat idiay Kanal Volga–Don, a mangikonekta ti labneng ti Baybay Kaspio iti Baybay Nangisit.
- Hunio 21 – Ti Eskuela ti Komersio ti Pilipinas, babaen ti tignay ti gobierno, ket nabaliwan iti Kolehio ti Komersio iti Pilipinas (kalpasanna ti Polytechnic University of the Philippines).
Hulio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hulio 25 – Ti Puerto Rico ket nagbalin a bukod a nagturturay a mankomunidad iti Estados Unidos.
Agosto[urnosen | urnosen ti taudan]
- Agosto 13 – Ti Hapon ket timmipon iti IMF.
- Agosto 14 – Ti Laud nga Alemania ket timmipon iti IMF ken ti Banko ti Lubong.
Septiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Septiembre 18 – Ti Kappon ti Sobiet ket nangbeto ti aplikasion ti pannakaikameng ti Hapon iti Nagkaykaysa a Pagpagilian.
Oktubre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Oktubre 3 – Nadetonado ti immuna a nuklear nga armas ti Britaniko idiayAustralia ketn isu daytoy ti nakaaramidan ti Nagkaykaysa a Pagarian a aks ti maikatlo nga estado ti nuklear nga armas.
- Oktubre 20 – Nairangaran ti linteg militar idiayKenya gapu ti Mau Mau a yaalsa.
Nobiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nobiembre 20 – Ti immuna nga opisial a panagpatayab ti pasahero nga eroplano a limmabas idiay Amianan nga Ungto ket naaramid manipud idiay Los Angeles a napan idiay Copenhagen.
Disisembre[urnosen | urnosen ti taudan]
Di ammo a petsa[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero–Pebrero[urnosen | urnosen ti taudan]
Marso–Abril[urnosen | urnosen ti taudan]
Mayo–Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hunio 7 Orhan Pamuk, Turko a mannurat, nagungunaan iti Premio Nobel iti Literatura
Hulio–Agosto[urnosen | urnosen ti taudan]
Septiembre–Oktubre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Oktubre 7 Vladimir Putin, Presidente ti Rusia
Nobiembre–Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
Di ammo a petsa[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero[urnosen | urnosen ti taudan]
Pebrero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero 19 – Knut Hamsun, Norwego a mannurat, laureado iti Premio Nobel (naipasngay 1859)
Marso[urnosen | urnosen ti taudan]
Abril[urnosen | urnosen ti taudan]
Mayo[urnosen | urnosen ti taudan]
Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
Hulio[urnosen | urnosen ti taudan]
Agosto[urnosen | urnosen ti taudan]
Septiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
Oktubre[urnosen | urnosen ti taudan]
Nobiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
Di ammo a petsa[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti Premio Nobel[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pisika – Felix Bloch, Edward Mills Purcell
- Kimika – Archer John Porter Martin, Richard Laurence Millington Synge
- Medisina – Selman Abraham Waksman
- Literatura – François Mauriac
- Kappia – Albert Schweitzer


text:
Pagtagilakuan
Ti pagtagilakuan ket maysa kadagiti nadumaduma a sistema, patakder, pamay-an, sosial a pannakibiang ken dagiti inpraestruktura a pakisinnukatan dagiti partido. Bayat a dagiti partido ket mabalinda ti makisinnukat kadagiti tagilako ken dagiti serbisio babaen ti pannakisinnukat, kaaduan kadagiti pagtagilakuan ket agtaltalekda kadagiti aglaklako a mangidatdaton kadagiti tagilako wenno dagiti serbisio (mairaman ti panag-obra) tapno makisinnukat ti kuarta manipud kadagiti aggatgatang. Mabalin a makunkuna a ti pagtagilakuan ket ti pakaikeddengan ti proseso dagiti presio dagiti tagilako ken dagiti serbisio.
Tapno kompetitibo ti pagtagilakuan, nasken nga adda dagiti ad-adu ngem maysa a gumatgatang weno aglaklako. Naisingasingen a ti dua a tao ket mabalinda ti makisinnukat, ngem nasken ti saan a basbassit ngem tallo a tattao tapno mabalin ti maysa a pagtagilakuan, tapno adda met kompetision iti saan a basbassit ngem maysa kadagiti dua a bangirna.[1] Nupay kasta, dagiti kompetetibo a pagtagilakuan, a kas maawatan iti pormal nga ekonomiko a teoria, ket agtaltalek kadagiti dakdakkel a bilang dagiti aggatgatang ken aglaklako. Ti pagtagilakuan nga addaan iti maymaysa nga aglaklako ken dagiti adu a gumatgatang ket panagibukbukod. Ti pagtagilakuan nga addaan iti maymaysa a gumatgatang ken dagiti adu nga aglaklako ket monopsonio.
Dagiti pagtagilakuan ket mabalin nga agdumaduma iti porma, gantingan (tomo ken heograpiko a gay-at), lokasion, ken kita dagiti makibinglay, ken dagiti pay kita ti tagilako ken dagiti serbisio a maisukat.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Sullivan, arthur; Steven M. Sheffrin (2003). Economics: Principles in action. Upper Saddle River, New Jersey 07458: Pearson Prentice Hall. p. 28. ISBN 0-13-063085-3.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Pagtagilakuan idiay Wikimedia Commons


text:
Premio Nobel iti Pisika
Ti Premio Nobel iti Pisika (Sueko: Nobelpriset i fysik) ket maminsan a maipagunguna ti makatawen babaen ti Naarian a Sueko nga Akademia dagiti Siensia. IMaysa daytoy kadagiti lima a Premio Nobel a napundar babaen ti nakem ni Alfred Nobel idi 1895 ken naipagungunann manipud idi 1901; dagiti sabali pay ket ti Premio Nobel iti Kimika, Premio Nobel iti Literatura, Premio Nobel ti Kappia, ken Premio Nonel iti Sikolohia ken Medisina. Ti immuna a Premio Nobel iti Pisika ken naipangunguna kenni Aleman a Wilhelm Conrad Röntgen, "iti pannakabigbig kadagiti ektraordinario a serbisio nga inramidna babaen ti panagduktal iti naisangsangayan nga rayo-ekis." Daytoy a gunguna ket inadministro babaen ti Pundasion ti Nobel ken kaaduan a naikedkeddeng a ti kadayawan a gunguna a maawat iti sientista iti pisika. Daytoy ket maipresenta idiay Stockholm iti tinawen a seremonia iti Disiembre 10, ti anibersario ti ipupusay ni Nobel.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Premio Nobel iti Pisika idiay Wikimedia Commons
- "Amin a Nobel a Laureado iti Pisika"
- "Dagiti Seremonia ti Gunguna ti Premio Nobel"
- "Ti Premio Nobel iti Pisika"
- "Ti Medalia ti Premio Nonel para iti Pisika ken Kimika"


text:
Truong Tan Sang
Ni Trương Tấn Sang (Naipasngay idi 21 Enero 1949) ket isu ti presidente ti Bietnam ken maysa kadagiti kangatuan a daulo ti pagilian.[1] Isu ket nagbalin a presidente ti estado kalpasan ti panagbutos ti Nailian nga Asemblia idi Hulio 2011. Ti Presidente ket maysa seremonial a puesto, ngem ni Sang ket mairanggo a kas maikadua, kalpasan ni Sekretario Heneral Nguyen Phu Trong, iti Sekretaria ti partido, ti bagi a mangiturturong ti panagaramid ti annuroten. Ni Sang ket kameng idi ti Politburo, ti ehekutibo a komite ti Partido Komunista, manipud idi 1996. Isu idi ket sekretario ti partido para iti Siudad ti Ho Chi Minh manipud idi 1996 aginggana idi 2000. Isu ket naipangato iti maikadua a puesto ti partido idi Oktubre 2009.[2] Dagitoy ket dagiti reporta ti panagbinglay a nagbaetan ni Sang ken Kangrunaan a Ministro Nguyen Tan Dung, ken ti tunggal maysa ket sinuportaran ti grupo ti kaunegan ti partido.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ (Bietnamis) Nghĩa Nhân, "Bộ Chính trị kiểm điểm thế nào?", Báo Pháp luật, Ago. 16, 2012. Dagiti dadduma pay a "nangruna a daulo" ket naited a kas ti Sekretario Heneral Nguyen Phu Trong, Kangrunaan a Ministro Nguyen Tan Dung, ken Mangipagulo ti Nailian nga Asemblia Nguyen Sinh Hung.
- ^ (Bietnamis) "Ban Chấp hành trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư", Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam (Online a Warkanak ti Partido Komunista ti Bietnam).
(Bietnamis) "Danh sách Bộ Chính trị Khoá X", Nhan Dan, Enero 7, 2011. Daytoy ket mangited dagus a panagiranggo ti Politburo sakbay ti 2011 a kongreso,a ni Sang ket maikadua ken ni Dung ti maikalima.
"Bariweswes ti Bietnam", BBC, 15 Enero 2011. Daytoy ket mangipalpalawag kenni Sang a kas Blng. 2 sakbay ti 2011 a kongreso.


text:
Tanzania
Ti Tanzania ( /ˌtænzəˈniːə/), opisial a ti Nagkaykaysa a Republika ti Tanzania (Swahili: Jamhuri ya Muungano wa Tanzania),[3] ket maysa a pagilian idiay Daya nga Aprika. Daytoy ket nagbeddengan babaen ti Kenya ken Uganda iti amianan; ti Rwanda, Burundi ken ti Demokratiko a Republika iti Kongo iti laud; ken ti Zambia, Malawi ken Mozambique iti abagatan. Ti akindaya a pagbeddengan ti pagilian ket pinorma babaen ti Taaw Indiano. Ti Tanzania ket aglaon pay iti Kilimanjaro, ti kangatuan a bantay iti Aprika.
Ti pagilian ket nabingbingay kadagiti 30 rehion: lima idiay semi-autonomo nga is-isla iti Zanzibar ken 25 idiay kangrunaan a daga ti dati a Tanganyika.[4] Ti daulo ti estado ket ni Presidente Jakaya Mrisho Kikwete, a naelektado idi 2005. Manipud idi 1996, ti opisial a kapitolio ti Tanzania ket isun ti Dodoma, nga idiay ti parlamento ti pagilian ken pakabirukan dagiti opisisna ti gobierno.[5] Iti baetan ti panakawayawaya ken idi 1996, ti nangruna nga aplaya a siudad iti Dar es Salaam ket nagserserbi a kas ti politikal a kapitolio ti pagilian. Tatta nga aldaw, daytoy ket agtultuloy a kangrunaan a komersial a siudad ti Tanzania ken ti de facto a tugaw ti kaaduan a patakder ti gobierno .[4][6] Daytoy ti kangrunaan a pagsangladan ti baybay para iti pagilian ket dagiti naserran ti daga a kaarrubana.
Ti nagan a "Tanzania" ket nagtaud kadagiti nagan ti dua nga estado, ti Tanganyika ken ti Zanzibar, a nagkaykaysa idi 1964 tapno mangporma ti Republika ti Tanganyika ken Zanzibar, ken kalpasan ti isu met laeng a tawen, nanaganan daytoy idi ti Nagkaykaysa a Republika ti Tanzania.[7] Dagiti Artikulo ti Kappon ket isu dagitoy ti kangrunaan a pundasion ti Tanzania.
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti posil a tidda ti tattao ken kasakbayan a tattao dagiti hominido ket nabirukan idin idiay Tanzania a napetsaan kadagiti sumurok a 2 riwriw a tawtawen, a mangaramid ti lugar a kas maysa kadagiti kaduogan a naam-ammuan a nataengan a luglugar iti Lubong. Iti kinaud-udi, ti Tanzania ket naipamatmatian a tinataengan babaen dagiti agsasao ti Cushitic ken Khoisan nga agananup-agburburas a komunidad. Idi agarup a 2,000 tawtawen, agsasao ti Bantu a tattao ket nanagrugrugida a simmangpet manipud idiay akinlaud nga Aprika kadagiti serie iti migrasion. Kalpasanna, ti Nilotiko a pastores ket simmangpetda ken nagtultuloyda a napnapan iti lugar aginggana idi maika-18 a siglo.[8]
Ti tattao ti Tanzania ket naigimongda idin iti panagpataud iti landok. Ti tattao a Haya iti Daya nga Aprika ket nagimbentoda ti maysa a kita ti nanagto ti pudotna nga agpug-aw nga orno a nangpalubos kaniada nga agpanday iti karbon a landok iti 1,802 °C (3,276 °F) idi gangani a 2,000 a tawtawen. Ti Shana a sangkaputotan iti Pare a tibu ket nagpatpataudda pay ti landok.
Maysa kadagiti kangrunaan nga arkeolohiko a sitio ti Tanzania ket ti Engaruka idiay Nalatak a Rengngat a Ginget a mangiraman ti maysa a panagsibog ket panagtalon a sistema.
Dagiti agbanbaniaga ken aglaklako manipud idiay Golpo Persiano ken lumaud nga India ket binisbisitada ti aplaya ti Daya nga Aprika manipud idi nasap a milenio AD. Ti Islam ket nasansanay idi diay Aplaya ti Swahili manipud idi nasapa a maikawalo ken maikasiam a siglo AD.[9]
Ti agtutunton iti aplaya a parte, ti Omani a Sultan a ni Seyyid Said ket inyalisna ti kapitoliona idiay Siudad ti Zanzibar idi 1840. Iti las-ud ti daytouy a panawen, ti Zanzibar ket nagbalin nga isu ti sentro para iti Arabo a panaglako ti adipen.[10] Add ti paggiddiatan iti 65% aginggana iti 90% ti naadipen idi ti populasion iti Arabo-Swahili a Zanzibar.[11] Maysa idi kadagiti kadayegan a nagtagtagilako kadagiti adipen iti aplaya ti Daya nga Aprika ket ni Tippu Tip, nga isu idi ket apo a lalaki ti maysa a naadipen nga Aprikano. Dagiti Nyamwezi a naglaklako ti adipen babaen ti pannkaidaulo iti Msiri ken Mirambo.[12] Segun kenni Timothy Insoll, "Dagiti bilang ket nairehistro ti panag-eksport kadagiti 718,000 nga adipen manipud ti aplaya ti Swahili idi las-ud ti maika-19 a siglo, ken ti panangibai kadagiti 769,000 idiay aplaya."[13]
Iti naladaw a maika-19 a siglo, ti Imperial nga Alemania ket pinarukmana dagiti rehion nga itan ket ti Tanzania (saan a mairaman ti Zanzibar), Rwanda, ken Burundi, ken intiponda dagitoy iti Aleman a Daya nga Aprika. Idi las-ud ti Sangalubongan a Gubat I, ti maysa a panagpadas a panagraut babaen ti Britaniko ket linappedan idi babaen ti Aleman a Heneral a ni Paul von Lettow-Vorbeck, nga isuna ti nangirugi ti napaut a kampania ti gerila a mangsuppiat ti Britaniko. Dagiti kalpasan ti Sangalubongan a Gubat I a tulagan ken ti dokumento ti linteg ti Liga ti Pagpagilian ket nangdesignado ti lugar a kas ti Bilin ti Britaniko, malaksid ti bassit a lugar idiay amianan a laud, a naited iti Behika ken kalpasan daytoy ket nagbalin a ti Rwanda ken Burundi, ken ti pay bassit a lugar idiay abagatan a daya (Trianggulo ti Kionga), a naitipon ti Portuges a Daya nga Aprika (nga itan ket Mozambique).
Ti Britaniko a panagturay ket nagpatingga idi 1961 kalpasan ti nakappia (no kas pagarigan a maipada ti kaarrubana a Kenya) a pannakapan iti wayawaya. Idi 1954, ni Julius Nyerere ket nagpabalin ti maysa a gunglo iti maipapana ti politikal a Nailian a Kappon ti Tanganyika Aprikano (TANU). Ti kangrunaan a gandat ti TANU ket ti gumun-od ti nailian a kinaturay para iti Tanganyika. Nairugi ti maysa a kampania iti panagirehistro kadagiti baro a kamkameng, ken ti kaunegan ti maysa atawen ti TANU ket isu ti nagbalin a nagiyuna kadagiti politikal a gunglo ti pagilian.
Ni Nyerere ket nagbalin nga isu ti Ministro ti administro ti Britaniko a Tanganyika idi 1960 ken nagtultuloy a Kangrunaan a Ministro idi ti Tanganyika ket nagbalin nga opisial a nawaya idi 1961. Idi 1967 ti immuna akinapresidente ni Nyerere ket simmikko iti Kanigid kalpasan ti Arusha a Panagirangarang, a nangikodigo ti maysa a panangitalek iti sosialismo iti pamay-an a Pan-Aprikano. Kalpasan ti Panagirangarang, dagiti banko ket naipaumili, ken dagiti pay adu a dadakkel nga industria.
Kalpasan ti Zanzibar a Rebolusion a nan gipapanaw ti Arabo a dinastia idiay kaarrubana a Zanzibar,[14] a nagbalin a nawaya idi 1963, ti isla ket nakitipon iti nangruna a daga ti Tanganyika tapno mangporma ti maysa apagilian ti Tanzania idi 26 Abril 1964. Ti panagkappon dagitoy dua, urayno tattan, dagiti rehion ket kontrobersial a kaaduan kadagiti Zanzibar (uray dagiti nagay-ayat ti rebolusion) ngem inaw-awat babaen ti gobierno ti Nyerere ken ti Rebolusionario a Gobierno ti Zanzibar gapu kadagiti nagbibingayan a politikal a pateg ken dagiti gandat.
Manipud idi naladaw a tawtawen ti 1970, ti ekonomia ti Tanzania ket dimmakes. Ti Tanzania ket nakilinia pay idi iti Tsina, a manipud idi 1970 aginggana idi 1975 ket nangpinansia ken timmulong a nangbangon ti 1,860 kilometro-long (1,160 mi) a TAZARA a Perokaril manipud idiay Dar es Salaam aginggana idiay Zambia.[15] Manipud idi tawtawen ti tengnga ti 1980, ti gobierno ket nagpinasia babaen ti panagbulbulod manipud ti Internasional a Pundo ti Panguartaan ken napnapan kadagiti reporma. Manipud ti tawtawen ti tengnga ti 1980 ti GDP ti tunggal maysa a tao ti Tanzania ket rimmang-ayen ken naipabassit ti kinapanglaw.[16]
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti 947,303 kuadrado kilometro (365,756 sq mi),[17] ti Tanzania ket ti maika-13 a kadakkelan a pagilian idiay Aprika ken ti maika-31 a kadakkelan iti lubong, daytoy ket nairanggo iti nagbaetan ti hipto ken ti basbassit a Nigeria.[18] Daytoy ket beddenganna ti Kenya ken Uganda iti amianan; ti Rwanda, Burundi, ken ti Demokratiko a Republika iti Kongo iti laud; ken ti Zambia, Malawi, ken Mosambike iti abagatan. Ti Tanzania ket mabirukan idiay akindaya nga aplaya ti Aprika ken daytoy ket addaan iti aplaya iti Taaw Indiano iti agarup a 800 kilometro (500 mi) iti kaatiddog.:page 1245 Daytoy ket mangiraman pay kadagiti nadumaduma nga addaan iti baybay nga is-isla, a mairaman ti Unguja (Zanzibar), Pemba, ken Mafia.:page 1245 Ti pagilian ket isu ti pakabirukan ti kangatuan ken kababaan a puntos idiay Aprika country: ti Bantay Kilimanjaro, iti 5,895 metro (19,341 ft) iti ngato ti pantar ti baybay, ken ti datar ti Danaw Tanganyika, iti 352 metro (1,155 ft) iti baba ti pantar ti baybay.:page 1245
Ti Tanzania ket kabambantayan ken kabakiran idiay amianan a daya, idiay pakabirukan ti Bantay Kilimanjaro. Tallo kadagiti Nalatak a Dandanaw ti Aprika ket sangkapaset dagitoy nga adda iti uneg ti Tanzania. Iti amianan ken iti laud ket mabirukan ti Danaw Victoria, Ati kadakkelan a danaw ti Aprika, ken ti Danaw Tanganyika, ti kaadaleman a danaw ti kontinente, ken naam-ammuan daytoy kadagiti naisangayan a sebbangan iti ikan. Iti abagatan a laud ket mabirukan ti Danaw Nyasa. Ti Sentral Tanzania ket dakkel a banak nga adda met dagiti tanap ken matalon a daga. Ti akindaya nga aplaya ket napudot ken nadam-eg, ken ti Purpuro Zanzibar ket mabirukan met iti baybay.
Dagiti dissuor ti Kalambo idiay akin-abagatan a laud ti rehion ti Rukwa ket dagiti maikadua a kanagtuan ti saan a maalawat a dissuor idiay Aprika ken mabirukan dagitoy idiay asideg ti akin-abagatan a daya nga aplaya ti Danaw Tanganyika idiay pagbeddengan iti Zambia.[19] Ti Konserbasion a Lugar ti Luek Menai ket isu ti kadakkelan a nasalakniban a baybay ti Zanzibar.
Klima[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti klima ket adu nga agdumaduma iti uneg ti Tanzania. Kadagiti kabambantayan, dagiti temperatura ket sumakop iti nagbaetan ti 10 ken 20 °C (50 ken 68 °F) kadagiti tiempo ti panaglam-ek ken kalgawd. Ti dadduma a paset ti pagilian ket addaan kadagiti temperatura a manmano a summuek iti abababa ngem 20 °C (68 °F). Dagiti kapudotan a paset ti panawen ket iti nagbaetan ti Nobiembre ken Pebrero (25–31 °C wenno 77.0–87.8 °F) bayat ti kalamiisan a paset ti panawen ket mapasamak iti nagabetan ti Mayo ken Agosto (15–20 °C wenno 59–68 °F). Ti tinawen a temperatura ket 20 °C (68.0 °F). TNalamiis ti klima kadagiti rehion ti kabambantayan.
Ti Tanzania ket addaan kadagiti dua a nangruna a panagtutudo: ti maysa ket ti uni-modal (Oktubre–Abril) aken ti sabali ket ti bi-modal (Oktubre–Disiembre ken Marso–Mayo).[20] Ti immuna a naibaga ket masanay idiay akin-abagatan, sentral, ken ti akinlaud a paspaset ti pagiliany,ken ti naudi a naibaga ket mabirukan iti amianan manipud idiay Danaw Victoria ken gumay-at iti daya aginggana iti aplaya.[20] Ti bi-modal ket patauden babaen ti migrasion ti Sona ti Intertropikal a Pagtutumpongan.[20]
Administratibo a pannakabingbingay[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi 1972, ti lokal a gobierno iti nangruna a daga ket nawaswas ken sinukatan ti dagus a turay manipud ti sentral a gobierno. Ti lokal a gobierno, nupay kastar, ket naisubli manen idi rugi ti tawtawen ti 1980, idi dagiti konseho ti turay ti away ket nabangon manen. Dagiti panagbubutos ti lokal a gobierno ket napasamak idi 1983, ken dagiti nagannong a konseho ket nangrugi idi 1984. Idi 1999, ti Programa ti Reporma ti Lokal a Gobierno ket inpatignay babaen ti Nailian nga Asemblia , ken nangisaad "ti konprehensibo ken ambissioso a gandat ... [nangsakop] kadagiti uppat a banag: desentralisasion ti politika, desentralisasion ti pinansia, desentralisasion ti administration ken binaliwan dagiti sentral-lokal a relasion, a ti gobierno ti nangruna a daga ket addaan kadagiti makabaliw a bileg iti uneg ti batayan ti Batay-linteg."[21]
Ti Tanzania ket nabingbingay kadagiti tallopulo a rehion (mkoa), duapulo ket lima idiay nangruna a daga ken lima idiay Zanzibar (tallo idiay Unguja, dua idiayn Pemba).[22][23] Adda pay dagiti 169 a napartuat a distrito (wilaya), ken ammo pay a kas dagiti turay ti lokal a gobierno. Kadagiti 169 a distrito, 34 ket dagiti urbano a yunit, ken ad-adu bay a naidasig a kas dagiti tallo konseho ti siudad (Arusha, Mbeya, ken Mwanza), dagiti sangapulo ket siam a konseho, ken dagiti sangapulo ket dua a konseho ti ili.[24]
Dagiti urbano a yunit ket addaan iti maysa nga autonomo a siudad, munisipal, wenno konseho ti ili ken nabingbingay kadagiti ward ken mtaa. Dagiti saan nga urbano a yunit ket addaan iti maysa nga autonomo a distrito ngem nabingbingay kadagiti konseho ti purok wenno dagiti turay ti ili (umuna nga agpangl) ken kalpasanna ti vitongoji.[21]
Ti siudad ti Dar es Salaam ket naisangayan gapu ta daytoy ket addaan iti konseho ti siudad a ti pudno a pagturayanna ket tuonenna dagiti tallo a munisipal a konseho. Ti mayor ti konseho ti siudad ket mabutosan babaen ti dayta a konseho. Ti duapulo a kameng ti konseho ti siudad ket buklen dagiti sangapulo ket maysa a tao a binutosan babaen dagiti munisipal a konseho, pito a kamkameng ti Nailian nga Asemblia, ken ti "Nainominado a kamkameng ti parlamento babaen ti 'Espesial a Tugtugaw' para iti babbai". Ti tunggal maysa a munisipal a konseho ket addaan pay iti mayor. "Ti Konseho ti Siudad ket agtignay iti papel ti koordinasion ken mangirebbeng kadagiti banag a mabirukan kadagiti amin a paset dagiti tallo a munisipalidad", a mairaman ti seguridad ken dagiti emerhensia a serbisio.[25][26]
Naatap a biag ken konserbasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Agarup a 38 porsiento ti kalawa ti daga ti Tanzania ket nailasin kadagiti nasalakniban a lugar para ti konserbasion.[27] Ti Tanzania ket addaan kadagiti 16 a nailian a parke,[28] ken maipatinayon pay dagiti nadumaduma a reserba ti ayup ken kabakiran, a mairaman ti Konserbasion a Lugar ti Ngorongoro. Idiay akinlaud a Tanzania, ti Nailian a Parke ti Waig Gombe ket ti lugar ti agdama a panagadal ni Jane Goodall iti panagkukua ti chimpanzee, a nangrugi idi 1960.[29][30]
Ti Tanzania ket kaaduana a biodibersio ken aglaon kadagiti adu a karuay dagiti habitat ti ayup.[31] Idiay tanap ti Serengeti ti Tanzania, ti nabarbasan ti puraw a wildebeest (Connochaetes taurinus mearnsi) ken dagiti dadduma pay a bovidae ket makibinglay iti dakkel a tinawen a a migrasion. Ti Tanzania ket pagtaengan pay dagiti agarup a 130 nga amphibia ken dagiti sumurok a 275 a sebbanagn ti reptilia, adu kadagitoy ket nainget nga endemiko ken nairaman iti Dagiti Nalabbasit a listaan dagiti nadumaduma a pagilian ti Internadional a Kappon para iti Konserbasion ti Natura.[32] Ti Tanzania ket nakaparang-ayen iti Tignay ti Plano ti Biodeibersidad tapno mabanagan ti konserbasion dagiti sebbangan.
Politika[urnosen | urnosen ti taudan]
Gobierno[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Tanzania ket estado ti maysa partido nga agturay nga addaan iti Chama Cha Mapinduzi (CCM) a bileg ti partido. Manipud ti pannakapundarna aginggana idi 1992, daytoy laeng idi ti nainkalintegan a napalubosan a partido iti pagilian. Daytoy ket nagbaliw idi 1 Hulio 1992, idi napasayaat ti Batay-linteg:§ 3ken dagiti adu a bilang dagiti linteg a mangpalubos ken mangregulado ti pannakabangon ken operasion iti ad-adu ngem maysa a politikal a partido ket intignay babaen ti Nailian nga Asembilia. Dagiti panagbubutos ti presidente ken amin a tugtugaw ti Nailian nga Asemblia ket natengngel iti Oktubre 2010. Ti CCM ket agtengngel iti agarup a 75 porsiento kadagiti tugaw iti asemblia.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Ti nailian a populasion ket addaan iti 45 a riwriw". Daily News (Tanzania). 1 Enero 2013. Naala idi 30 Enero 2013.
- ^ a b c d "Tanzania". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 2012-04-22.
- ^ Tanzania. Dictionary.com. Dictionary.com Unabridged (v 1.1). Random House, Inc. (naala idi: 27 Marso 2007). Daytoy ket asitgan ti Swahili a pannkabalikas [tanzaˈni.a]. Nupay kasta, ti /tænˈzeɪniə/ ket nangnangeg pay iti Inggles.
- ^ a b Ahensia ti Sentral nga Intelihensia (2009). "Tanzania". The World Factbook. Naala idi 25 Enero 2010.
- ^ "Ti Nailian a Website ti Tanzania". Tanzania.go.tz. Naidulin manipud ti kasisigud idi 2012-05-29. Naala idi 2010-05-01.
- ^ "Ti Nailian a Website ti Tanzania: Bariweswes ti pagilian". Tanzania.go.tz. Naidulin manipud ti kasisigud idi 2012-05-29. Naala idi 2010-05-01.
- ^ "The World Factbook – Tanzania", CIA, 2006
- ^ Phyllis Martin and Patrick O'Meara. Aprika. Maika-3 nga edision. Unibersidad ti Indiana a Pagmalditan.
- ^ Mark Horton ken John Middleton, Ti Swahili: ti sosial a langa ti daga iti agtagtagilako a kagimongan (Oxford, 2000); Derek Nurse ken Thomas Spear, Ti Swahili (Philadelphia, 1985).
- ^ "Naragsak nga Isasangbay iti Pagsurotan ti Pakasaritaan ti Nangisit ti Encyclopædia Britannica". Britannica.com. Naala idi 2010-04-25.
- ^ "Panagtagabu (sosiolohia)". Encyclopædia Britannica Online.
- ^ Ti Daya nga Aprika a panagtagtagilako ti adipen. BBC World Service | Ti Sarita ti Aprika.
- ^ Junius P. Rodriguez (1997). "Ti Naipakasaritaan nga Ensiklopedia iti panagadipen iti lubong". ABC-CLIO. p.623. ISBN 0-87436-885-5
- ^ "Panagipakpakita kadagiti saan pay a naagasana sugat ti Zanzibar". BBC News. Hulio 25, 2009.
- ^ Monson, Jamie (2009). Wayawaya aPerokaril ti Aprika: Kasano a ti Maysa a Panagrang-ay a Gandat ti Insik ket Nagbalbaliw kadagiti Biag ken Kabibiag idiay Tanzania. Unibersidad ti Indiana a Pagmalditan. p. 199. ISBN 0-253-35271-1. Naala idi 2012-02-21.
- ^ Anna Muganda (2004). "Dagiti Ekonomiko a Reporma ti Tanzania – ken dagiti Adal a Naadalan".
- ^ "Basic Facts and Figures on Human Settlements, 2012", National Bureau of Statistics, Tanzania Ministry of Finance, 2013, panid 1, naala idi 10 Nobiembre 2014
- ^ "CIA – The World Factbook – Rank Order – Area". Cia.gov. Naala idi 16 Oktubre 2014.
- ^ "Kalambo Falls", Encyclopœdia Brittanica, 2014, naala idi 16 Oktubre 2014
- ^ a b c Zorita, Eduardo; Tilya, Faustine F. (12 Pebrero 2002). "Rainfall variability in Northern Tanzania in the March–May season (long rains) and its links to large-scale climate forcing" (PDF). Climate Research (Inter-Research Science Center) 20: 31–40. doi:10.3354/cr020031. Naala idi 16 Oktubre 2014.
- ^ a b Local Government System in Tanzania, Aspects of Local Self-Government: Tanzania, North-South Local Government Co-operation Programme, The Association of Finnish Local and Regional Authorities, 31 July 2009, naala idi 26 Oktubre 2014
- ^ Dagiti rehion. tanzania.go.tz
- ^ "Tanzania: State Gazettes New Regions, Districts". AllAfrica. 9 Marso 2012. Naala idi 19 Pebrero 2014.
- ^ Population Distribution by Administrative Areas, 2012 Population and Housing Census, National Bureau of Statistics, United Republic of Tanzania, 2013
- ^ "City Status". Dar Es Salaam City Council. Naala idi 19 Pebrero 2014.
- ^ "7A and 69A" (PDF). Local Government (Urban Authorities) Act, 1982, amended 1999. Parliamentary On-line Information System. 1999. Naala idi 19 Pebrero 2014.
- ^ "The Impact of Dominant Environmental Policies on Indigenous Peoples in Africa", authored by Soyata Tegegn, in Indigenous People in Africa: Contestations, Empowerment and Group Rights, edited by Ridwan Laher and Korir SingíOei, Africa Institute of South Africa, 2014, page 57, naala idi 16 Oktubre 2014
- ^ "Home". Tanzania National Parks. Naala idi 16 Oktubre 2014.
- ^ "Gombe Stream National Park". Tanzania National Parks. Naala idi 16 Oktubre 2014.
- ^ Nature's Strongholds: The World's Great Wildlife Reserves, authored by Laura Riley and William Riley, Princeton University Press, 2005, page 138, naala idi 16 Oktubre 2014
- ^ "Tanzania", Biodiversity in Sub-Saharan Africa and Its Islands: Conservation, Management, and Sustainable Use, authored by S. N. Stuart and Martin Jenkins, International Union for Conservation of Nature, 1990, page 204, naala idi 16 Oktubre 2014
- ^ "Introduction", Field Guide to Amphibians and Reptiles of Arusha National Park, authored by Edoarado Razzetti and Charles Andekia Msuya, published by Tanzania National Parks, 2002, page 11, naala idi 16 Oktubre 2014
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Tanzania idiay Wikimedia Commons
- Gobierno
- Sapasap
- Tanzania a naikabil iti The World Factbook
- Kitaen ti Tanzania iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)
- Wikimedia Atlas iti Tanzania
- Tanzania
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti Bantu a pagilian ken teritorio
- Dagiti pagilian ti Taaw Indiano
- Daya nga Aprika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Inggles
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Swahili
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1964
- Dagiti mankomunidad a republika
- Dagiti republika


text:
Kolera
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti kolera ket maysa a pannaka-akar iti uneg ti bassit a bagis a gapuanan babaen ti bakteria a Vibrio cholerae. Dagiti kangrunaan a sintoma ket ti nagares a buris ken panagsarrua. Ti pannakaalis ket nangruna a mapasamak babaen ti pananginum wenno pannangan ti makan a narugitan babaen ti takki (rugit a produkto) iti maysa a naalisan a tao, a mairaman ti maysa nga awan kadagiti makitkita a sintoma. Ti kakaro ti panangburis ken panagsarrua ket pakaiturongan ti napardas a pannakapukaw ti danum ken saan a nasayaat a pannakatimbeng ti elektrolito, ken ti ipapatay iti dadduma a kaso. Ti kangrunaan a panangagas ket ti oral rehidratasion a terapia, a kadawyan iti oral rehidratasion a solusion, tapno masukatan ti danum ken dagiti elektrolito. No daytoy ket saan a maibturan wenno saan a napardas a makaited ti pannakasayaat, dagiti intrabenosa a likido ket mabalin a mausar. Dagiti antibakterial nga druga ket makatulong kadagitoy a nakaro a sakit tapno agbiit ket saan a kumaro. Iti sangalubongan, daytoy makaapektar kadagiti 3–5 a riwriw a tattao ken gapuanan dagiti 100,000–130,000 a matmatay iti tinawen manipud idi 2010. Ti kolera ket maysa idi kadagiti kasapaan a makaalis nga inad-adal babaen kadagiti epidemiolohiko a pamay-an.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Kolera idiay Wikimedia Commons
- Kolera - Gunglo ti Salun-at ti Lubong


text:
Wikipedia:Renunsia dagiti peggad
Pangngaasi a sisasagana ka a ti pakaammo a mabirukan ditoy Wikipedia ket mabalin a saan a napudno, makayaw-awan, napeggad, makairuam, saan nga etika wenno maisuppiat iti linteg.
Addan dagiti pakaammo iti Wikipedia a makaaramid ti saan a mapamkuatan a peggad para kadagiti agbasbasa nga agpili nga agidangep wenno agusar ti pakaammo kadagiti ar-aramid da wenno idegdegan da ti panag-usar ti pakaammo kadagiti sabsabali a tattao.
Awan kadagiti mannurat, agar-aramid, padrina, administrador, nagbandelismo, wenno sinoman a naikapet iti Wikipedia, iti aniaman a banag, ket ag-responsibilidad ti panagusar iti pakaammo a linaon wenno naisilpo kadagitoy a pampanid ti sapot.
Pangngaasi a mangala ka kadagiti addang a masapul tapno ti pakaammo a maalam manipud iti Wikipedia ket agpayso ken napasingkedan. Kitaem dagiti reperensia iti gibus ti pampanid. Basaem dagiti tungtungan a panid ken pakasaritaan ti panagbalbaliw tapno makitam no adda dagiti naisuppiat kadagiti linaon iti artikulo. Kitaem to manen dagiti amin a pakaammo nga addaan ti nawayaan a nagtaudan.
No ti artikulo ket naglaon kadagiti singasing a maipanggep ti napeggad, maisuppiat iti linteg, wenno saan nga etika nga araramid, laglagipen nga iti sinoman ket makaipablaak iti daytoy a pakaammo iti Wikipedia. Dagiti mannurat ket mabalin a saan da a maikari nga agited kenka ti sibubukel a pakaammo wenno ibaga da kaniam dagiti maipanggep iti makaanay a katalgedan ken dagiti pakaammuan tapno saan ka a masugatan, wenno dagiti sabali a makadadael kenka, dagiti tagikuam wenno ti pakaidayawam. No masapul mo ti balakad (kas pagarigan, pangngagas, kalintegan, panagbusbos, paannakiasawa, wenno panagtaripatu ti peggad) pangngaasi nga agbiruk ka ti na-lisensian a propesional wenno ti agamammo iti daytoy a banag.
Ti Wikipidia ket saan nga agpapada a nairepaso; bayat nga dagiti agbasbasa ket mabalin da nga agpalaing kadagiti biddut wenno agikkat kadagiti addaan ti biddut a singasing, awanen da ti kalintegan nga agaramid iti kastoy. Amin a pakaammo a mabirukan iti daytoy a pagsaadan ket awan ti naipaltiing a warantia a maitutop para iti ania man a panggep wenno panag-usar.
Awan dagiti nagbanagan a ranggas ti maisuppiat a maala iti Wikipedia, a daytoy ket boluntario a gunglo iti tattao a naporma tapno makaaramid ti nalisensian ti nawaya nga online a pagadalan, kultural ken pagalaan ti pakaammo. Nait-ited a libre daytoy a pakaammo kenka ken awan ti tulagan wenno pannakaawat a baetan kenka ken ti Wikipedia a maipanggep ti panag-usar wenno panagbalbaliw iti daytoy a pakaammo iti labes ti Creative Commons Attribution-Sharealike 3.0 Unported License (CC-BY-SA) ken ti GNU Free Documentation License (GFDL)
SAAN KA NGA AKTALEK TI ANIAMAN A PAKAAMMO A MABIRUKAN ITI WIKIPEDIA NGA AWAN TI NAWAYAAN A PAMMASINGKED.


text:
Pagsasao a Tagalog
- Maipapan iti pagsasao a Tagalog daytoy nga artikulo. Kitaen ti artikulo a Tattao a Tagalog no maipapan iti Tagalog kas tattao wenno etniko a grupo iti Pilipinas.
Ti Tagalog ket maysa kadagiti kangrunaan a pagsasao iti Republika iti Pilipinas. Ti met Tagalog, segun iti opisial a panangipasingked ti gobierno iti Pilipinas, ti pagbatayan iti nailian a pagsasao a Filipino.
Kas maysa nga Austronesiano a pagsasao, adda nakainaigan ti Tagalog kadagiti pagsasao nga Indonesian, Malayo, Fijian, Maori (ti New Zealand), Hawayano, Malagasy (ti Madagascar), Samoan, Tahitian, Chamorro (ti Guam ken dagiti pur-puro ti Mariana), Tetum (ti Daya a Timor), ken Paiwan (ti Taiwan).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Reperensia ti Pagsasao a Tagalog iti Ethnologue (maika-17 nga ed., 2013)
- ^ http://www.census.gov.ph/data/sectordata/sr05153tx.html


text:
Kyushu
Ti Kyushu (九州 Kyūshū?, lit. "Dagiti Siam a Proninsia") ket isu ti maikatlo a kadakkelan nga isla itii Hapón ken ti akin-abagatan unay kadagiti uppat a kangrunaan nga is-islana.[2] Ti sabali a taga-ugma nagnaganna ket mairaman ti Kyūkoku (九国?, "Siam nga Esestado"), Chinzei (鎮西?, "Laud iti Napatalna a Lugar"), ken Tsukushi-no-shima (筑紫島?, "Isla iti Tsukushi"). Ti naipakasaritaan a rehional a naganna ket ti Saikaidō (西海道? lit. Laud a Baybay a Lawlaw) a mangitudo ti Kyushu ken dagiti nakapalikmut nga is-isla.
Idi maika-8 a siglo a Taihō a Kodigo a panagreporma, ti Dazaifu ket nabangon a kas maysa a naipangpangruna nga admisnistratibo a balikas para iti daytoy a rehion.[3]
Manipud idi 2006, ti Kyushu ket addaan ti populasion iti 13,231,995 ken sumakop ti 35,640 kuadrado kilometro (13,760 sq mi).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Kujū-san, Hapón". Peakbagger.com.
- ^ Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Kyūshū" iti Ensiklopedia ti Hapón, p. 588 idiay Liblibro ti Google,
- ^ Nussbaum, "Dazaifu" iti p. 150 idiay Liblibro ti Google; Dazaifu


text:
Departamento ti Guainía
Ti Guainía (Pannakabalikas nga Espaniol: [ɡwaiˈni.a]; Pagsasao a Yira : Daga ti adu a dandanum) ket maysa a departamento ti Colombia. Daytoy ket mabirukan idiay daya ti pagilian, a pagbeddenganna ti Venezuela ken Brasil. Ti kapitolion aket ti Inirida. Idi 1963 ti Guainía ket isina manipud ti Vaupés. Ti akin-amianan a paset ken ti Karayan Inírida ket mairamnda idiay labneng ti karayan Orinoco; ti natidda ket paset ti Amasonia. Ti Karayan Guaviare ket isu ti kangrunaan ti kolonisasion, adu kadagiti kolono ket nanipudda idiay sona ti Colombiano nga Andina, a kaaduan kaniada ket nanipud idiay Boyacá. Dagitpoy ket sinarsaruno babaen dagiti llaneros, a tattao manipud kadagiti Dumaya a tanap. Ti kangrunaan a populasion ket buklen babaen dagiti Patneng nga Indiano, thi dakkel nga etniko a grupo ket dagiti Puinave (manipud ti makú-puinave a pamilia) ken dagiti curripaco (manipud ti Arawak a pamilia). Adda ti dagup a 24 nga etniko a grupo iiti daytoy a departamento, adu kadagitoy ti agsasao kadagiti uppat nga Indiano a pagsasao malaksid ti Espaniol ken Portuges.
Ti departamento ket naamammuan kadagiti maapapit a koka ken ti kaada dagiti gerila, ngem adu adda idiay Colombia ket saanda nga ikaskaso ti kapintas ti ladawan ti daga, dagiti nadumaduma akita ti makmakan ken ti kinamanagsangaili dagitiIndiano. Ti kolonisasion, narlotrapiko ken gubat ket mangiyal-alis kadagiti kasisigud a populasion ken mangidurduron kadagitoy ti napilpilit a panakaiyal-alis. Sakbay ti nadawel a panangpapatay ti Mapiripán, idiay asideg ti departamento ti Meta, daytoy a lugar idi ket isla ti kappia iti uneg ti naranggas a Colombia. Kalpasan ti 1996, ti panakapadakkel kadagiti paramilisia a puersa ("bukod-a panagsalsalaknib") ket nangiturong kaniada idiay Karayan Guaviare ket ti nagliklikmutan ti Inírida. Ti kaadda tattan ti milisia ti estado ket nangpapigsa ti panakatiliw ni Fernandinho Beira-Mar, ti maysa a Brasiliano a narkotrapiko, ket naikadayegan ti departamento kadagiti padpadamag.
Dagiti munisipalidad[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda laeng ti maymaysa a munisipalidad ti Guainía: ti Inírida nga isu pay daytoy ti kapitoliona. Ti tidda ti teritorio ket nabingbingay kadagti corregimientos departamentales, ti saan pay a napasingkedan a bilang gapu kadagiti suppiatan.[2] Daytoy a kaso ket mapaspasamak laeng idiay Amazonas, Vaupés ken Vichada. Ti Barrancominas ket adda ti maikadu a kaaduan ti populasion ket ti kangrunaan a korregimiento; daytoy ket mabirukan idiay Karayan Guaviare.
Dagiti korregimientos ti Guainía ket:
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "DANE". Naala idi Pebrero 13, 2013.
- ^ "Sentencia C-141/01" (iti Espaniol). Naala idi 2008-07-27.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Guainía idiay Wikimedia Commons
- (Espaniol) Sekretario ti Edukasion ti Guainía


text:
Prepektura ti Shimane
Ti Prepektura ti Shimane (島根県 Shimane-ken?) ket maysa a prepektura iti Hapón a mabirukan idiay rehion ti Chūgoku idiay isla iti Honshū.[1] Ti kapitoliona ket ti Matsue.[2] Isau daytoy ti maikadua a kaaduan ti populasion a prepektura iti Hapón, kalpsan ti ti dumaya a kaarrubana a Tottori. Daytoy a prepektura ket addaan ti lugar a nagbennat manipud ti daya aginggana ti laud a sumagsango ti Banbantay ti Chūgoku idiay abagatan a bakrangna ken idiay Baybay iti Hapón iti amianan a bakrang. Nabingbingay daytoy iti Rehion ti Izumo iti Daya, ti Rehion ti Iwami iti Laud ken ti Rehion ti Oki, adda dagiti babassit a grupo ti isla iti akin-amianan a pantarna. Kaaduan kadagiti siudad ket asideg iti igid ti baybay iti Baybay Hapón. Ti Izumo Taisha idiay Siudad ti Izumo ket maysa kadagiti kadaanan a Shinto nga altar idiay Hapón.
Ti Is-isla ti Oki idiay Baybay iti Hapón ket paset pay ti Prepektura ti Shimane, nga agtunton nga addaan ti panagturay iti naturayan ti Abagatan a Korea nga isla iti Liancourt Rocks (Takeshima).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Probinsia ti Shimane" iti Ensiklopedia ti Hapón, p. 859 idiay Liblibro ti Google; "Chūgoku" iti p. 127 idiay Liblibro ti Google
- ^ Nussbaum, "Matsue" iti p. 617 idiay Liblibro ti Google


text:
Catmon, Cebu
Ti Catmon ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Cebu iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Catmon ket nabingbingay a politikal kadagiti 20 a barbaranggay.[2]
- Agsuwao
- Amancion
- Anapog
- Bactas
- Bongyas
- Basak
- Binongkalan
- Cabungaan
- Cambangkaya
- Can-ibuang
- Catmondaan
- Duyan
- Ginabucan
- Macaas
- Panalipan
- Tabili
- Tinabyonan
- San Jose Poblacion (Catadman)
- Corazon (Poblacion)
- Flores (Poblacion)
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Cebu". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Visayas (Ingles) naala idi 25 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Cebu". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 7 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Balaoan, La Union
Ti Balaoan ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti La Union iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Balaoan ket nabingbingay iti 36 a barbaranggay.[2]
- Apatut
- Ar-arampang
- Baracbac Este
- Baracbac Oeste
- Bet-ang
- Bulbulala
- Bungol
- Butubut Este
- Butubut Norte
- Butubut Oeste
- Butubut Sur
- Cabua-an
- Calliat
- Calungbuyan
- Camiling
- Guinaburan
- Masupe
- Nagsabaran Norte
- Nagsabaran Sur
- Nalasin
- Napaset
- Pagbennecan
- Pagleddegan
- Pantar Norte
- Pantar Sur
- Pa-o
- Almieda
- Paraoir
- Patpata
- Dr. Camilo Osias
- Sablut
- San Pablo
- Sinapangan Norte
- Sinapangan Sur
- Tal-lipugo
- Antonino
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti La Union". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Hulio 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Ilocos (Ingles) naala idi 21 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti La Union". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 3 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Sagay, Negros Occidental
Ti Siudad ti Sagay ket maysa a maika-3 a klase a siudad iti probinsia ti Negros Occidental iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti Sagay ket nabingbingay a politikal kadagiti 25 a barbaranggay.[2]
- Andres Bonifacio
- Bato
- Baviera
- Bulanon
- Campo Himoga-an
- Colonia Divina
- Rafaela Barrera
- Fabrica
- General Luna
- Himoga-an Baybay
- Lopez Jaena
- Malubon
- Makiling
- Molocaboc
- Old Sagay
- Paraiso
- Plaridel
- Poblacion I (Baranggay 1)
- Poblacion II (Baranggay 2)
- Puey
- Rizal
- Sewahon I (Campo Santiago)
- Taba-ao
- Tadlong
- Vito
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Negros Occidental". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 3 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Lumaud a Visayas (Ingles) naala idi 12 Pebrero 2013
- ^ "Probinsia ti Negros Occidental". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 3 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Pantukan, Tanap ti Compostela
Ti Pantukan ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Tanap ti Compostela iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Nabunturan ket nabingbingay a politikal iti 13 a barbaranggay.[2]
- Bongabong
- Bongbong
- P. Fuentes
- Kingking (Poblacion)
- Magnaga
- Matiao
- Napnapan
- Tagdangua
- Tambongon
- Tibagon
- Las Arenas
- Araibo
- Tag-Ugpo
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Tanap ti Compostela". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 20 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Davao (Ingles) naala idi 2 Hunio 2013
- ^ "Probinsia ti Tanap ti Compostela". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 20 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Tulong:Diperensia
Ti diperensia wenno paggiddiatan wenno iti pangyabaan ket dip (Ingles: diff) ket panid ti web a mangipakpakita ti diperensia wenno paggiddiatan a nagbaetan ti maysa a bersion iti sabali iti panid ti Wikipedia. Ti naisangayan a bersion ti panid ket tinawtawagan iti "rebision"; ti tunggal maysa a rebision wenno panagbaliw ket addaan iti naisangayan a petsa ken oras iti pannakapartuat a mabalin a makita iti pakasaritaan ti panid. Ti panagpindut ti "dip" iti pakasaritaan ti panid ket mangipakita ti paggiddiatan dagiti dua a nagsasaruno a rebision.
Dagiti silpo ti diperensia ket mabirukan kadagiti nadumaduma nga espesial a panid a sabali ngem dagiti pakasaritaan ti panid, ken mairaman dagiti panid ti kontribusion ti agar-aramat nga addaan ti kastoy iti tunggal maysa nga agar-aramat, ti kaudian a balbaliw, Mainaig a sinuksukatan, ken bambantayan.
Kasano ti langana daytoy[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy a kas pagarigan ket mangipakita ti ngato ti panid ti dip (dagiti dadduma a silpo ket parbo a silpo). Ti nadadaan a bersion ket naipakita iti kanawan, ti barbaro a bersion ket iti kanigid.
Panangipalawag kadagiti maris[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti saan a nabaliwan a testo ket nangisit a kolordapo a nagyan iti napusasaw a kolordapo (dagiti laeng paset ti sakbay ken kalpasan ti nabaliwan a testo dagiti maiparang). Dagiti parapo a nabaliwanen ket nangisit a nagyan iti puraw, nga addaan iti narangha a beddeng iti bangir ti daan a bersion ken ti asul a beddeng iti bangir ti baro a bersion. Ti naisengngat ken naikkat a testo ket naparaigidan iti maris nga addaan iti maris ti beddeng ken napapuskol. No dagiti sibubukel a parapo ket naikkaten wenno naisengngat, awan ti maipakata pannakaparaigidan iti maris wenno pannakapapuskol ken ti sabali a bangir ket blanko.


text:
Cagayan
Ti Cagayan ket maysa a probinsia iti Pilipinas, iti Tanap ti Cagayan (Rehion II) iti Luzon. Masarakan iti amianan-a-daya a paset ti isla ti Luzon. Ti Siudad ti Tuguegarao ti kapitoliona. Paset met laeng ti Cagayan dagiti isla ti Babuyan iti amianan. Kaariping ti Cagayan dagiti probinsia ti Ilocos Norte ken Apayao iti laud, ken ti Kalinga ken Isabela iti abagatan.
Dagiti linaon
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Addaan ti Cagayan iti 28 nga ili ken 1 a siudad.
Siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Tanap ti Cagayan (Ingles) naala idi 30 Abril 2012


text:
Instrumento ti kuerdas
Dagiti instrumento ti kuerdas ket dagiti instrumento ti musika nga agpataud ti uni manipud kadagiti agpigpigerger a kuerdas. Iti kaaduan kadagiti nakuerdasn nga instrumento, dagiti panagpigerger ket maian iti bagi ti instrumento, ken agpigerger pay daytoy, a kakuyogna ti angin iti unegna. Iti panggep ti Hornbostel-Sachs iti pannakaidasig ti intrumento ti musika, nga inus-usar iti organolohia, dagitoy ket tinawtawagan iti kordopono. Dagit ikadawyan nga instrumento iti pamilia ti kuerdas ket dagiti guitara, sitar, rebab, elektriko a baho, biolin, biola, tselo, kontra baho, banjo, mandolina, ukulele, bouzouki, kenarpa.
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nasapa nga intrumento ti kuerdas ket nakali idiay taga-ugma a Mesopotamia, a kas ti arpa iti Ur, a napetsaan idi 2500 SK.[1]
Dagiti kita ti instrumento[urnosen | urnosen ti taudan]
Pannakaaramid[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti instrumento ti kuerdas ket mabalin a mabingbingay kadagiti tallo a grupo.
- Dagiti Lute - dagiti instrumento a dagiti kuerdasna ket nasuportaran babaen ti tengnged ken ti bagi, kas pagarigan ti gitara, ti biolin, ken ti baglama.
- Dagiti arpa - dagiti instrumento a dagiti kuerdasna ket addaan iti kuadro.
- Dagiti sitara - dagitiinstrumento a dagiti kuerdasna ket ket naikapet iti bagi, a aks ti guqin, a simbalo, ti autoarpa,wenno ti piano.
Mbalin pay a mabingbinagy dagiti instrumento kadagiti grupo no kasano ti panagay-ayam ti instrumento.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Michael Chanan (1994). Musica Practica: The Social Practice of Western Music from Gregorian Chant to Postmodernism. Verso. p. 170. ISBN 978-1-85984-005-4.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ti pisika ti naibai a kuerdas
- Dagiti instrumento: Ti Biola
- Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Dagiti instrumento ti kuerdas". Encyclopædia Britannica (Maika-11 nga ed.). Pagmalditan ti Unibersidad ti Cambridge.


text:
Karayan
Ti karayan ket maysa a masna a dalan ti danum,[1] a kadawyan a nasadiwa a danum, nga agayayus a mapan iti taaw, ti maysa a danaw, maysa a baybay, wenno ti sabali a karayan. Iti bassit a kaskaso, ti karayan ket simple laeng nga agayayus iti rabaw ti daga ken kompleto a mamagaan sakbay a makaabot ti sabali a bagi ti danum. Dagiti bassit a karayan ket mabalinda pay a matawagan kadagiti sabsabali a nagan, a mairaman ti waig, sariap, baresbes, ribule, ken tributario. Awan ti opisial a para iti sapasap a panangipalpalawag ti termino, a kas ti karayan, a kas naipakat kadagiti heograpiko a langa,[2] urayno dagiti sabali a pagilian wenno komunidad ti waid ket mabalin a maipalpalawag iti kadakkelna. Adu kadagiti nagan para kadagiti bassit a karayan ket naisangsangayn kadagiti heograpiko a lokasion; maysa kas pagarigan ket "uram" iti Eskosia ken amianan a daya nga Inglatera. Sagpaminsan a ti karayan ket mainagbaga a dakdakkel ngem ti maysa waig,[3] ngem daytoy ket saan a kankanayon ti kastoy a kaso, gapu ti saan akinalawag ti pagsasao.[4]
Dagiti karayan ket paset ti hidrolohiko a siklo. Ti danum iti kaunegan ti karayan ket sapasap a naurnong manipud ti panagtudo babaen ti maysa a pagayusan a labneng manipud ti rabaw a nagayusan ken dagiti dadduma pay a taudan a kas ti panagkarga manen ti danum ti daga, dagiti ubbog, ken ti pannakaibbet dagiti naipenpen a danum iti masna a yelo ken dagiti penpen ti niebe (a kas dagiti glasier). Ti potamolohia ket isu ti sientipiko a panagadal kadagiti karayan bayat a ti limnolohia ket isu ti sapsap a panagadal kadagiti kaunegan ti daga a danum.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Karayan {panangipalpalawag} manipud ti Merriam-Webster. Naala idi Pebrero 2010.
- ^ "GNIS FAQ". Heolohiko a pnagsukimat ti Estados Unidos. Naala idi 26 Enero 2012.
- ^ "WordNet Search: Karayan". Dagiti Mangimaton ti Unibersidad ti Princeton. Naala idi 2009-10-02.
- ^ "Domestiko a Nagnagan: Dagiti Masansan a Masalsalusod (FAQs), #17". Heolohiko a Panagsukimat ti Estados Unidos. Naala idi 2009-10-02.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Jeffrey W. Jacobs. "Karkarayan, Kangrunaan a Lubong". Ensiklopedia ti danum.
- Luna B. Leopold (1994). Ti Pakaimatangan ti Karayan. Unibersidad ti Harvard a Pagmalditan. ISBN 0-674-93732-5. OCLC 28889034. ISBN.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Network ti karayan- Mangikapkapet kadagiti tao, mangisalsalakan kadagiti karayan (Enbironmental nga organisasion)


text:
Asido
Ti maysa nga asido (manipud ti Latin acidus/acēre a ti kaibuksilanna ket naalsem[1]) ket kimiko a sustansia a ti solusion ti danumna ket nailaslasin babaen ti naalsen a nanam, ti abilidad a mangbaliw ti nalabbasit a litmus, ken ti abilida nga agtignay kadagiti base ken dagiti dadduma a metal (kasla ti kalsio) tapno mangporma kadagiti asin. Dagiti solusion ti danum dagiti asido ket addaan ti pH iti basbassit ngem 7. Ti ab-ababa a pH ket kaibuksilanna ti nangatngato a kina-asido, ken isunga ti nangatngato a konsetrasion dagiti hidroheno nga ion iti solusion. Dagiti kimiko wenno dagiti sustansia nga addaan ti tagikua iti maysa nga asido ket makunkuna nga asidiko.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Listaan dagiti kapigsa dagiti kadawyan nga sido ken dagiti base
- IUPAC Gold Book - asido
- Zumdahl, KImika, Maika-4 nga Edision.
- Ebbing, D.D., & Gammon, S. D. (2005). Sapasap a KImika (Maika-8 ed.). Boston, MA: Houghton Mifflin. ISBN 0-618-51177-6
- Pavia, D.L., Lampman, G.M., & Kriz, G.S. (2004). Organiko a kimika tomo1: Organiko a kimika 351. Mason, OH: Cenage Learning. ISBN 0-7593-4727-1


text:
Ibaan, Batangas
Ti Ibaan ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Batangas iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Ibaan ket nabingbingay a politikal iti 21 a barbaranggay.[2]
- Bago
- Balanga
- Bungahan
- Calamias
- Catandala
- Coliat
- Dayapan
- Lapu-lapu
- Lucsuhin
- Mabalor
- Malainin
- Matala
- Munting-Tubig
- Palindan
- Pangao
- Panghayaan
- Poblacion
- Quilo
- Sabang
- Salaban I
- San Agustin
- Sandalan
- Santo Niño
- Talaibon
- Tulay Na Patpat
- Salaban II
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Batangas". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 14 Agosto 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Calabarzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Batangas". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 14 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Natividad, Pangasinan
Ti Natividad ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Pangasinan iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Natividad ket nabingbingay a politikal kadagiti 18 a barbaranggay.[2]
- Barangobong
- Batchelor East
- Batchelor West
- Burgos (San Narciso)
- Cacandungan
- Calapugan
- Canarem
- Luna
- Poblacion East
- Poblacion West
- Rizal
- Salud
- San Eugenio
- San Macario Norte
- San Macario Sur
- San Maximo
- San Miguel
- Silag
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Pangasinan". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Hulio 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Ilocos (Ingles) naala idi 21 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti Pangasinan". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 2 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Malinao, Albay
Ti Malinao ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Albay iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Malinao ket politikal a nabingbingay iti 29 a barbaranggay.[2]
- Awang
- Bagatangki
- Balading
- Balza
- Bariw
- Baybay
- Bulang
- Burabod
- Cabunturan
- Comun
- Diaro
- Estancia
- Jonop
- Labnig
- Libod
- Malolos
- Matalipni
- Ogob
- Pawa
- Payahan
- Poblacion
- Bagumbayan
- Quinarabasahan
- Santa Elena
- Soa
- Sugcad
- Tagoytoy
- Tanawan
- Tuliw
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Albay". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 25 Septiembre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Bicol (Ingles) naala idi 05 Pebrero 2013
- ^ "Probinsia ti Albay". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 25 Septiembre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Karbohidrato
Ti karbohidrato ket maysa nga organiko a kompuesto a buklen laeng ti karbon, hidroheno, ken oksiheno, ken kadawyan iti hidroheno:oksiheno nga atomo a pannakaibagi ti 2:1 (a kas iti danum); iti sabali a pannakaibaga, with the emperika a pormula Cm(H2O)n (a ti m ket mabalin a sabali manipud ti n).[1] Adda dagiti adda a mailaksid; kas pagarigan, desokirribosa, ati asukar a komponente ti DNA,[2] ket addan ti emperika a pormula ti C5H10O4.[3] Dagiti karbohidrato ket teknikal dagitoy a dagiti hidrato ti karbon;[4] iti pannaka-estruktura daytoy ket napudpudno ti pannakakita kaniada a kas dagiti polihidrosia aldehideo ken dagiti ketona.[5]
Ti panangibaga ket kadawyan iti biokimika, nga idiay ket sinonimo ti sakarido. Dagiti karbohidrato (dagiti sakarido) ket nabingbingay kadagit iuppat a pannakaigrupo ti kimiko: dagiti monosakarido, dagiti disakarido, dagiti oligosakarido, ken dagiti polisakarido. Iti sapasap, dagiti monosakarido ken dagiti disakarido, a dagiti ket basbassit (dagiti nababbaba ti molekular a kadagsen) a karbohidrato, ket kadawyan dagitoy a makunkuna a kas dagiti asukar.[6] Ti balikas a sakarido ket nagtaud manipud ti Griego a balikas ti σάkxapov (sákkharon), a ti kaibuksilanna ket "asukar." Bayat a ti sientipiko a nomenklatura dagiti karbohidrato ket narikut, ti nagnagan dagiti monosakarido ken dagiti disakarido ket masansan nga agpatingga ti suldong ti -osa. Kas pagarigan, ti asukar ti ubas ket isu ti monosakarido ti glukosa, asukar ti unas ket isu ti disakarido ti sukrosa, ken ti asukar ti gatas ket isu ti disakarido ti laktosa.
Dagit karbohidrato ket akin-rebbeng dagiti nadumaduma a papel kadagiti sibibiag ngaorganismo. Dagiti polisakarido para iti panagipenpen ti enerhia (a kas ti almidon ken glukoheno), ken kas dagiti estruktural a komponente (a kas ti selulosa kadagiti mula ken kuitina kadagiti artropoda). Ti 5 tikarbonna a monosakarido ribosa ket maysa a nangruna a komponente dagiti koensima (a kas ti ATP, FAD, ken NAD) ken ti batayan ti henetiko a molekula a naamammuan a kas ti RNA. Ti maikabagian a deoksirribosa ket komponente ti DNA. Dagiti sakarido ket dagiti derabotiboda ket mairaman kadagiti adu ken sabali a nangruna a biomolekula nga addaan kadagiti nangruna a papel iti sistema ti immuno, pertilisasion, panagpawil ti patohenesis, pellapella, ken panagdakkel.[7]
Iti siensia ti makan ken dagiti pay adu nga inpormal a kontesto, ti karbohidrato a panangibaga ket masansan a mangibaga ti aniaman a makan a naisangyan a nabaknang iti narikut nga almidon ti karbohidrato (kasla dagiti sereal, tinapay, ken pasta) wenno simple laeng a dagiti karbohidrato, a kas ti asukar (a mabirukan iti sinam-it, dagiti palatipot, ken dagiti dulse).
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Unibersidad ti Lumaud a Kentucky (Mayo 29, 2013). "Dagiti karbohidrato WKU BIO 113". wku.edu.
- ^ Eldra Pearl Solomon, Linda R. Berg, Diana W. Martin; Cengage Learning (2004). Biolohia. google.books.com. p. 52. ISBN 978-0534278281.
- ^ National Institute of Standards and Technology (2011). "Material Measurement Library D-erythro-Pentose, 2-deoxy-". nist.gov.
- ^ Unibersidad ti Long Island (Mayo 29, 2013). "Ti KImika dagiti Karbohidrato". brooklyn.liu.edu.
- ^ Unibersidad ti Purdue (Mayo 29, 2013). "Dagiti karbohidrato: Dagiti Monosakarido". purdue.edu.
- ^ Flitsch, Sabine L.; Ulijn, Rein V (2003). "Dagiti asukar ket ket naikabit iti puesto". Nature 421 (6920): 219–20. doi:10.1038/421219a. PMID 12529622.
- ^ Maton, Anthea; Jean Hopkins, Charles William McLaughlin, Susan Johnson, Maryanna Quon Warner, David LaHart, Jill D. Wright (1993). Biolohia ti Tao ken Salun-at. Englewood Cliffs, New Jersey, Estados Unidos: Prentice Hall. pp. 52–59. ISBN 0-13-981176-1.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Karbohidrato idiay Wikimedia Commons


text:
Baliuag, Bulacan
Ti Baliuag ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Bulacan iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Baliuag ket nabingbingay a politikal iti 27 a barbaranggay.[2]
- Bagong Nayon
- Barangca
- Calantipay
- Catulinan
- Concepcion
- Makinabang
- Matangtubig
- Pagala
- Paitan
- Piel
- Pinagbarilan
- Poblacion
- Sabang
- San Jose
- San Jose Hinukay
- San Roque
- Santa Barbara
- Santo Cristo
- Santo Niño
- Subic
- Sulivan
- Tangos
- Tarcan
- Tiaong
- Tibag
- Tilapayong
- Virgen delas Flores
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Bulacan". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 8 Agosto 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Luzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Bulacan". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 8 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Wagayway iti Suisa
Ti wagayway iti Suisa ket naibuklan iti nalabbaga a wagayway nga addan ti puraw a krus (maysa a napuskol, ekuilatero a krus) idiay tengnga. Maysa daytoy kadagiti dua laeng a kuadrado wagayway dagiti naturay nga estado, ti maysa pay a sabali ket ti wagayway iti Ciudad ti Vaticano. (Ti paisano ken estado a wagayway, ket inususar babaen dagiti barko ken bangbangka ti Suiso, ket adadu pay ngem ti kadawyan a kadakkel iti 2:3.)[1]
Ti rukod ti krus laeng ti pormal a naipatalgedan manipud idi 1889: "Ti eskudo ti pederasion ket, addaan ti nalabbaga a lugar, ken maysa a napakatakder a puraw a krus, nga addan dagiti agpapada nga ima a dakdakel ngem maiknem ti kaakaba da."[2] Ti kadakkel ti krus a panakainaig iti ligar ket saan a pormal a naikeddeng mailaksid iti wagayway a maipapan iti taaw, nga iti panakaibagi iti kadakkel iti krus iti katayag ket 5:8, ken ti kinaatiddog ket 5:12.[3] A ratio of 2:3 or 7:10 to the span of the flag is usual.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Swiss yacht flag". flagsforum. 13 Septiembre 2010.
- ^ Pederal a naikeddeng iti 12 Disiembre iti rodamiento iti eskudo
- ^ "Anhang I. Die Schweizer Flagge zur See", Bundesgesetz über die Seeschifffahrt unter der Schweizer Flagge (SR 747.30) (iti Aleman), Ti Pederal a Katurayan iti Suiso a Konpederasion, p. 65.