text:
Portugal
Nagsasabtan: 38°42′N 9°11′W / 38.700°N 9.183°W
Ti Portugal i/ˈpɔrtʃʉɡəl/ (Portuges: Portugal, IPA: [puɾtuˈɣaɫ]), opisial a ti Portuges a Republika (Portuges: República Portuguesa) ket maysa a pagilian a mabirukan idiay abagatan a laud nga Europa idiay Iberiano a Peninsula. Ti Portugal ket isu ti akinlaud unay a pagilian idiay Europa, ken nabeddengan daytoy babaen ti Taaw Atlantiko iti laud ken iti abagatan babaen ti Espania iti amianan ken daya. Dagiti Atlantiko a purpuro iti Asores ken Madeira ket paset dagitoy ti Portugal. Daytoy a pagilian ket nainaganan iti maikadua a kadakkelan a siudad ti Porto, a ti Latin a naganna idi ket ti Portus Cale.[7]
Ti uneg ti daga a nagbeddengan ti Portuges a Republika tatta nga aldaw ket agnanayon a natataengan manipud idi prehistoriko a panawen: sinakup babaen dagiti Seltas a kas dagiti Gallaeci ken dagiti Lusitanos, a naitipon iti Romano a Republika ken kalpasan daytoy ket nataengan dagiti Hermaniko a tattao a kas dagiti Suebi, Suebos, Bandalos ken dagiti Bisigodos. Idi maika-8 a siglo kaaduan iti Iberiano a Peninsula ket naiparukma babaen dagiti Moro nga umasak a nagipaduyakyak ti Islam, a kalpasan daytoy ket pinapanaw babaen dagiti Kaballeros Templarios babaen ti Urnos ni Kristo. Idi panawen dagiti Kristiano a Reconquista, ti Portugal nagbangon ti bukodna a nawaya a pagarian manipud ti León idi 1139, a nagtunton daytoy a kas ti kadaanan a pagilian-estado iti Europa.[8]
Idi maika-15 ken maika-16 a sigsiglo, a nagbanagan ti pionero ti Tawen ti Panakaduktal, ti Portugal lumaud pinadakkelna ti impluensiana ken nangbangon ti sangalubongan nga imperio tapno mairam kadgiti tagikuana idiay Aprika, Asia, Oceania, ken ti Abagatan nga Amerika, nga isu ti nagbalin a kangrunaani ti lubong ti ekonomia, politika ken sangalubongan a bileg ti militar. Ti Portuges nga Imperio ket isu idi ti immuna a sangalubongan nga imperio ti pakasaritaan,[9] ken isu pay ti kapautan kadagiti kolonia ti Eurpeano nga imperio, a gangani a nagpaut iti 600 a tawtawen, manipud ti pannakatiliw iti Ceuta idi 1415, aginggana ti pannakaited ti kinaturay ti Daya a Timor idi 2002. Nupay kasta, ti internasional a kasaadan ti pagilian ket kaaduan a naipabassit idi las-ud ti maika-19 a siglo, a naipangpangruna idi kaplasan ti Panagwaywayas iti Brasil, ti kadakkelan a kolonia ti pakasaritaanna.
Kalpasan ti rebolusion ti 5 Oktubre 1910 a nangikkat ti monarkia, ti demokratiko ngem saan a natalna nga Umuna a Republika ti Portugal ket nabangon idi ngem sinarunuan idi babaen ti "Estado Novo" autoritariano a turay. Ti demokrasia ket naipasubli kalpasan ti Kolonia a Gubat ti Portugal ken ti Rosal a Rebolusion idi 1974, a kalpasan daytoy dagiti ballasiw taaw a probinsia ti Portugal ket nawayaanda (a naipangpangruna ti Angola ken Mosambike); ti naudi a ballasiw taaw a teritorio ti, Macau, ket naisubli ti Tsina idi 1999.
Ti Portugal ket maysa a naparang-ay a pagilian nga addaan iti nangato a Pagsurotan ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaon, ti maika-19 a kangatuan ti kasayaat ti biag iti lubong manipud idi 2005, ken ti napigsa a sistema ti panagaywan ti salun-at. Ti Portugal ket maysa kadagiti kaaduan a naiglobalisado iti lubong ken kakappian a pagpagilian:[10] kemeng ti Kappon ti Europaken ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, ken nagbangon a kameng ti Latin a Kappon, ti Organisasion dagiti Ibero-Amerikano nga Estado, OECD, NATO, Dagiti Komunidad ti Pagsasao a Portuges a Pagilian, ti Eurosonea ken ti Schengen a Tulagan.
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Nasapa a pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti nasapa a pakasaritaan ti Portugal ket maibingay kadagiti amin a paset ti Iberio a Peninsula a mabirukan idiay Abagatan a laud nga Europa. Ti nagan ti Portugal ket naala manipud ti Roamno a nagan ti Portus Cale. Ti rehion idi ket tinaengan babaen dagiti Kasakbayan a Keltiko ken dagiti Keltiko, ken nagtaudan dagiti tattao a kas dagiti Galaiko, Lusitano, Keltiko ken Konio, a binisita babaen dagiti Penisia ken Kartahinio, a nainkorporado kadagit dominion ti Romano a Republika idi ti Lusitania ken paset ti Gallaecia, kalpasan ti 45 BC aginggana idi 298 AD, ken tinaengan manen babaen dagiti Suebo, Burio, ken Bisogodo, ken pinarukma babaen dagiti Moro. Dagiti sabali pay nga impluensia ket mairaman pay dagiti dadduma a tugot ti maika-5 a siglo ti pagtaengan dagiti Alano, a nabirukan idiay Alenquer (daan a Hermaniko "Alankerk" ), Coimbra ken Lisbon.[11]
Ti rehion iti agdama nga aldaw a Portugal ket tinaengan idi babaen dagiti Neandertal ken kalpasanna babaen dagiti Homo sapiens, a nagtawtawataw iti awan pagbeddenganna a rehion ti akin-amianan nga Iberio a peninsula.[12] Dagitoy ket dagidi agan-anup ken agburburas a kagimongan nga, uray a saan a nangbangon kadagiti nadur-as a pangtaengan, nangibangonda met kadagiti naurnos a kangimongan. Ti neolitiko a Portugal ket nag-eksperimento iti panagpaamo kadagiti agar-arab nga ayup, ti panangimuyong kadagiti apit ti sereal ken panagkalap.[12]
Naipampamattian babaen dagiti eskolar nga iti sapa ti immuna a milenio BC, dagiti nadumaduma nga ayus dagiti Keltiko ket rinautda ti Portugal manipud iti Sentral nga Europa ken nakiinnasawa kadagiti lokal a populasion,ken nangporma kadagiti nadumaduma a grupo ti etniko, kadagiti adu a tribu.
Ti kangrunaan kadagitoy a tribu ket dagiti Calaicia ti Akin-amianan a Portugal, dagiti Lusitanio ti sentral a Portugal, dagiti Keltiko ti Alentejo, ken dagiti Konio ti Algarve. Kadagiti basbassit a tribu wenno dagiti sub-dibision ket dagiti Brakaro, Koelerno, Ekueso, Grobio, Interamisi, Leuno, Luankoi, Limiko, Narbaso, Nemetano, Pesure, Kuakuerno, Seurbo, Tamagani, Taporo, Turdulo, Taga-ugma a Turdulo, Turdulo Oppidano, Turodo, ken Soela.
Adda met idiay akin-abagatan a paset ti pagilian ti bassit, semi-permanente a komersial a pagtaengan ti aplaya a binangon babaen dagiti Penisia-Kartahinio (a kas ti Tavira, idiay the Algarve).
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti teritorio ti Portugal ket mangiraman ti maysa a lugar idiay Iberio a Peninsula (makunkuna a kas ti kontinente babaen ti kaaduan a Portuges) ken dagiti dua a purpuro idiay Taaw Atlantiko: dagiti purpuro ti Madeira ken ti Azores. Daytoy ket mabirukan iti nagbaetan dagiti latitud ti 32° ken 43° N, ken dagiti longitud ti 32° ken 6° L.
Ti nangruna a daga a Portugal ket nagudua babaen ti nangruna a karayanna, ti Tagus nga agayus manipud idiay Espania ken agayus idiay Estuario ti Tagus, idiay Lisbon, sakbay a nga agayus idiay Atlantiko. Ti akin-amianan a ladawan ti daga ket kabanbantayan nga agturong iti interior nga adda met dagiti nadumadum a banak a linennekan babaen dagiti ginget ti karayan, bayat nga idiay abagatan, a mangiraman ti Algarve ken dagiti rehion ti Alentejo, ket naidasdasig babaen dagiti agluklulot a tanap.
Ti kangatuan a pantok ti Portugal ket ti BantayPico idiay isla ti Pico idiay Azores. Ti antigo a bulkan, nga agrukod iti 2,351 m (7,713 ft) ket maysa nga ikoniko a simbolo ti Azores, bayat a ti Serra da Estrelaken ti nangruna a daga (ti pantok ket 1,991 m (6,532 ft) iti ngato ti pantar ti baybay) ket maysa a nangruna nga atraksion ti panawen para kadagiti agis-ski ken dagiti managay-ayat ti isport ti panaglalam-ek.
Dagiti purpuro ti Madeira ken ti Azores ket naiwarwarisda iti uneg ti Taaw Atlantiko: ti Azores ket mangsaksakaw ti Pantok ti Tengnga nga Atlantiko idiay tallo a pagsasabtan ti tektoniko, ken ti Madeira iti igid ti kabambantayan a naporma babaen ti heolohia ti adda iti plata a hotspot. iti heolohiko, dagitoy nga isla ket naporma idi babaen dagiti bulkaniko ken seismiko a paspasamak, urayno ti naudi a naindagaan a panagbettak ti bulkan ket napasamak idi 1957–58 (Capelinhos) ken esporadiko met a mapasamak dagiti nakapsut a gingined.
Ti Eksklusibo a Sona ti Ekonomia ti Portugal, ti sona ti baybay a ti Portugal ket addaan kadagiti espesial a karbengan kadagiti eksplorasion ken panagusar kadagiti rekurso ti baybay, ket addaan kadagiti 1,727,408 km2. Daytoy ti maikatlo a kadakkelan a Eksklusibo a Sona ti Ekonomia ti Kappon ti Europa ken ti maika-11 a kadakkelan iti lubong.
Klima[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Portugal ket naipalawag a kas klima ti Mediteraneo (Csa iti abagatan, uneg, ken rehion ti Douro; Csb iti amianan, Sentral Portugal ken ti aplaya ti Alentejo; ken ti pay namaga bassit a klima wenno klima ti estepa (BSk kadagiti dadduma apaset ti distrito ti Beja) segun ti Pannakaidasig ti Klima ti Köppen-Geiger), ken maysa kadagiti kabaraan a pagilian idiay Europa: ti tinawen a natimbeng a temperatura idiay nangrun a adaga ti Portugal ket agdumaduma manipud ti 8–12 °C (46.4–53.6 °F) iti kabambantayan nga interior ti amianan aginggana ti 16–19 °C (60.8–66.2 °F) iti abagatan ken idiay labneng ti karayan ti Guadiana. Ti Algarve, a naisina manipud ti rehion ti Alentejo babaen ti banbantay ket makaabot aginggana ti 900 metro (3,000 ft) idiay Alto de Fóia, ken addaan iti klima a kapada dagiti lugar ti akin-abagatan nga aplaya ti Espania wenno Abagatan a laud nga Australia.
Ti tinawen a natimbeng apanagtutudo idiay nangruna a daga ket agdumaduma iti sumurok bassit iti 3,200 mm (126.0 in) kadagiti akin-amianan a banbantay aginggana ti 300 mm (11.8 in) idiay lugar ti Karayan Massueime , idiay asideg ti Côa, iti igid ti karayan Douro. Ti Bantay Pico ket mabigbig a daytoy ti kaaduan a makaawat ti tinawen a panagtudtudo (sumurok a 6,250 mm (246.1 in) ti tunggal maysa a tawen) idiay Portugal, segun tiInstituto Português do Mar e da Atmosfera (Ilokano: Instituto ti Portuges iti Baybay ken Atmosperio).[13]
Kadagiti dadduma a lugar, kas iti labneng Guadiana, ti tinawen a natimnbeng atemperatura ket mabalin a nangatngato ngem 20 °C (68 °F), ken dagiti kangatuan a temperatura ti kalgaw ket mabalin a sumurok iti 46 °C (115 °F). Ti rekord a nangato ket 47.4 °C (117.3 °F) ken nairehistro idiay Amareleja, urayno daytoy ket saa a ti kapudotan a lugar iti kalgaw, segun kadagiti basa ti satelite.[14][15]
Ti panagniebe ket kanayon a mapasamak iti uneg ti Amianan ken Sentro ti pagilian ken naisangayan kadagiti distrito ti Vila Real, Bragança, Viseu ken Guarda. Dagiti temperatura ti panaglalam-ek ket mabalin a bumaba iti −10.0 °C (14.0 °F) ken naisangayan idiay Serra da Estrela, Serra do Gerês, Serra do Marão ken Serra de Montesinho. Kadagitoy a lugar, mabalin nga agniebe iti ania man a paset ti panawen manipud ti Oktubre aginggana ti Mayo. Iti abagatan ti pagilian manmano nga agniebe ngem mapasamak met kadagiti nangato a lugar.
Ti pagilian ket addaan kadagiti 2500 aginggana ti 3200 nga oras ti lawag ti init iti tinawen, ti maysa nga agtengnga iti 4–6 oras iti panaglalam-ek ken 10–12 oras iti kalgaw, ken ad-adu a pateg idiay abagatan-daya ken basbassit idiay amianan-laud.
Ti temperatura ti rabaw ti baybay idiay laud nga aplaya ti nangruna a daga ti Portugal ket agdumaduma manipud ti 13–15 °C (55.4–59.0 °F) iti panaglalam-ek aginggana ti 18–22 °C (64.4–71.6 °F) iti kalgaw, bayat ngaidiay abagatan nga aplaya ketsumakop manipud ti 15 °C (59.0 °F) iti panaglalam-ek ken pumudot iti kalgaw iti agarup a 23 °C (73.4 °F) ken sagpaminsan a makaabot iti 27 °C (80.6 °F).
Kadagiti purpuro ti Azores ken Madeira, dagitoy ket addaan iti subtropikal a klima, ngem adda met pagdumadumaan a nagbaetan dagiti isla, ti panagipadato ti tiempo ket narigat unay gapu kadagiti narusanger a topograpia. Dagiti purpuro ti Madeira ken Azorean ket addaanda iti ak-akikid a sakop ti temperatua, nga addaan kadagiti tinawen a natimbeng a temperatura nga aglabes iti 20 °C (68 °F) iti igid ti aplaya (segun ti Meteorolohiko nga Instituto ti Portugal). Adda met dagiti isla idiay Azores nga addaan kaadgiti namagmaga a bulan iti kalgaw. Iti resulta, ti isla ti Azores ket nailasinen a kas addaan iti Mediteraneo a klima (kadagiti kita ti Csa ken Csb), bayat nga adda met dagiti isla (kas ti Flores wenno Corvo) a naidasig a kas Temperado a Maritimo (Cfb) wenno Subtropikal a nadam-eg (Cfa), segun ti panangidasig ti Köppen-Geiger.
Ti isla ti Porto Santo idiay Madeira ket addaan iti namaga bassit a klima ti estepa (BSh). Ti Is-isla Savage, a paset it rehional a teritorio ti Madeira ket addaan iti naisangayan gapu ta naidasig a kadagiti klima ti Desierto (BWh) nga addaan iti tinawen a natimbeng a panagtudtudo iti agarup a 150 mm (5.9 in). Ti temperatura ti rabaw ti baybay kadagiti purpuro ket agdumaduma manipud ti 17–18 °C (62.6–64.4 °F) iti panaglalam-ek aginggana ti 24–25 °C (75.2–77.0 °F) iti kalgaw ken sagpaminsan a makaabot iti 26 °C (78.8 °F).
-
Dagiti derraas ken aplaya ti puraw a darat idiay Algarve.
-
Dagiti bulkaniko a danaw ti Sete Cidades idiay isla ti São Miguel.
-
Ti nawatiwat ken atiddog nga agluklukot a tantanap ken ti rimpuook ti Quercus suber ti Alentejo.
-
Dagiti nauneg a ginget ti Curral das Freiras, idiay isla Madeira.
-
Tinatalon a turturod ken dagiti ginget ti karayan ti Akin-amianan a Portugal.
-
Ti kadawyan a bakir ti Nailian a Parke ti Montesinho, Bragança.
-
Ti Bantay Pico, ti kangatuan a pantok idiay Portugal, idiay bulkaniko nga Isla Pico.
-
Ti Natural a Parke ti Arrábida a makitkita ti bantay ken baybay.
-
Ti desierto ti Isla Pessegueiro idiay rehion ti aplaya ti Alentejo.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Paammo
- ^ Pordata, "Base de Dados Portugal Contemporâneo". Naala idi Disiembre 16, 2011.
- ^ Portugal. Senso ti 2011. ine.pt
- ^ a b c d "Portugal". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 6 Mayo 2011.
- ^ "Gini coefficient of equivalised disposable income (source: SILC)". Eurostat Data Explorer. Naala idi 13 Agosto 2013.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ Ti panagadal ti Euromosaiko, Mirandes idiay Portugal, europa.eu – sapot a pagsaadan ti Europeano a Komision. Naala idi Enero 2007. Napabaro ti panilpo idi Disiembre 2011
- ^ "Leite de Vasconcelos, José. Cale e Portucale. Opúsculos Vol. V – Etnologia (Parte I) Lisboa, Imprensa Nacional, 1938" (PDF) (iti Portuges).
- ^ Brian Jenkins, Spyros A. Sofos, "Pagilian ken Kinasiasino iti kontemporario nga Europa", p.145 Routledge, 1996, ISBN 0-415-12313-5
- ^ Melvin Eugene Page, Penny M. Sonnenburg, p. 481
- ^ Pagsurotan ti Kappia ti Lubong. Instituto para kadagiti Ekonomiko ken Kappia. visionofhumanity.org (Hunio 2012)
- ^ Milhazes, José. Os antepassados caucasianos dos portugueses – [Rádio e Televisão de Portugal iti Portuges.
- ^ a b David Birmingham (2003), p.11
- ^ "Instituto Português do Mar e da Atmosfera, IP Portugal". ipma.pt. 15 Enero 2010. Naala idi 27 Enero 2010.
- ^ Instituto Português do Mar e da Atmosfera (2012). "Extremos climáticos de temperatura, Capitais Distrito" (iti Portuges). Instituto Português do Mar e da Atmosfera. Naala idi 23 Enero 2013.
- ^ "Instituto Português do Mar e da Atmosfera, IP Portugal". ipma.pt. Naala idi 22 Agosto 2010.
- Taudan
- Bliss, Christopher; Macedo, Jorge Braga de (1990). Unity with Diversity in the European Economy: the Community's Southern Frontier. Londres, Inglatera: Centre for Economic Policy Research. ISBN 978-0-521-39520-5.
- Juang, Richard M.; Morrissette, Noelle Anne (2008). Africa and the Americas: Culture, Politics, and History: A Multidisciplinary Encyclopedia. 2. ISBN 978-1-85109-441-7.
- Page, Melvin Eugene; Sonnenburg, Penny M. (2003). Colonialism: An International, Social, Cultural, and Political Encyclopedia. 2. ISBN 978-1-57607-335-3.
- Brockey, Liam Matthew (2008). Portuguese Colonial Cities in the Early Modern World. ISBN 978-0-7546-6313-3.
- Ribeiro, Ângelo; José Hermano (2004). História de Portugal I — A Formação do Território [History of Portugal: The Formation of the Territory] (iti Portuges). QuidNovi. ISBN 989-554-106-6.
- Ribeiro, Ângelo; Saraiva, José Hermano (2004). História de Portugal II — A Afirmação do País [History of Portugal II: A Affirmation of Nation] (iti Portuges). QuidNovi. ISBN 989-554-107-4.
- de Macedo, Newton; Saraiva, José Hermano (2004). História de Portugal III — A Epopeia dos Descobrimentos [History of Portugal III: The Epoch of Discoveries] (iti Portuges). QuidNovi. ISBN 989-554-108-2.
- de Macedo, Newton; Saraiva, José Hermano (2004). História de Portugal IV — Glória e Declínio do Império [History of Portugal IV: Glory and Decline of Empire] (iti Portuges). QuidNovi. ISBN 989-554-109-0.
- de Macedo, Newton; Saraiva, José Hermano (2004). História de Portugal V — A Restauração da Indepêndencia [History of Portugal IV: The Restoration of Independence] (iti Portuges). QuidNovi. ISBN 989-554-110-4.
- Saraiva, José Hermano (2004). História de Portugal X — A Terceira República [History of Portugal X: The Third Republic] (iti Portuges). QuidNovi. ISBN 989-554-115-5.
- Loução, Paulo Alexandre (2000). Portugal, Terra de Mistérios [Portugal: Land of Mysteries] (iti Portuges) (maika-3 nga ed.). Ésquilo. ISBN 972-8605-04-8.
- Muñoz, Mauricio Pasto (2003). Viriato, A Luta pela Liberdade [Viriato: The Struggle for Liberty] (iti Portuges) (maika-3 nga ed.). Ésquilo. ISBN 972-8605-23-4.
- Grande Enciclopédia Universal. Durclub. 2004.
- Constituição da República Portuguesa [Constitution of the Portuguese Republic] (iti Portuges) (VI Revisão Constitucional nga ed.). 2004.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Portugal iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Portugal manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Portugal a naikabil iti The World Factbook (iti Ingles)
- Portugal iti UCB Libraries GovPubs
- Kitaen ti Portugal iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (iti Ingles)
- Wikimedia Atlas iti Portugal
- Datos ti heograpia a mainaig iti Portugal iti OpenStreetMap
- Portugal
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti NATO
- Dagiti estado a kameng ti Komunidad ti Pagpagilian ti Pagsasao a Portuges
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Europa
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Portuges
- Dagiti republika
- Akin-abagatan nga Europa
- Akinlaud nga Europa


c: text/html

text:
KAPITULO 3
Anni i Gakkag na Dios Para ta Davvun?
Anni i gakkag na Dios para ta totolay?
Kunnasi nga nahamun i Dios?
Kunnasi noka i paddiapaddian ta davvun?
1. Anni i gakkag na Dios para ta davvun?
MAKAKKASTA i gakkag ni Jehova para ta davvun. Kayana nga mapannu i davvun tu magayayya anna magawa-gawayyan nga totolay. Kagian na Biblia tu “nammula si Jehova nga Dios tu hardin ta Eden” anna “pinattugu onu pinattalovuna . . . i kada klase na kayu nga mekemmemmi nga innan anna mapia nga kanan.” Kabalin nga pinaratu na Dios i ollu nga lalaki anna babay, da Adan anna Eva, nepena ira ta kuruga makakkasta nga paddianan anna kinagina nira: “Maggaka kamu anna umaru kamu, pannuannu i davvun anna imagurayannu.” (Genesis 1:28; 2:8, 9, 15) Yari tu gakkag na Dios nga mapeggan tu ana i totolay, palawadda i hardin adde ta mabbalin tu Paraiso i interu davvun, anna tangngalladda i aya-ayam.
2. (a) Kunnasi tam makasiguradu nga matuppal i gakkag na Dios para ta davvun? (b) Segun ta Biblia, sinni i mattolay tu mannanayun?
2 Para nikaw, matuppal kari noka i gakkag na Dios para ta totolay nga maddian ta paraiso nga davvun? “Nakagî ngana yatun,” nedeklara na Dios, “tuppalakku gapa.” (Isaias 46:9-11; 55:11) Wan, siguradu nga matuppal i gakkag na Dios! Kinagina tu “finormana i davvun tapenu paddianan, arianna pinaratu yatun nga awan tu sesserbina.” (Isaias 45:18) Sinni i kaya na Dios nga maddian ta davvun? Kunnasi kabayag nga mattolay ira? Tumabbag i Biblia: “I matunung ira ay irensiad-da i davvun, anna maddian ira taw tu mannanayun.”
3. Anni i miserable ira nga mesissimmu ta davvun, anna anni ira nga pakkiavu i palattuaganna?
3 Manawag nga ari paga natuppal yaw. Mattaki anna matay i totolay; marralaban anna mappipinnatay paga lagu ira. Egga ari tu makasta nga nesimmu. Ngem siguradu nga ari tu ginakkag na Dios nga kunnaw i pabbalinan na davvun! Anni panô nesimmu? Ngatta ari paga natuppal i gakkag na Dios? Awan tu libru na historia i makekagi nittam gafu ta namegafu ta langi i problema.
I NAGGAFUAN NA KONTRA
4, 5. (a) Sinni talaga i nakiuvovug kani Eva gukaban na serpiente? (b) Kunnasi nga mabbalin tu minakkoko i respetadu anna mapammakatalakkan nga tolay?
4 Kagian na ollu nga libru na Biblia i tadday nga kumokkontra nga limittuag ta hardin na Eden. Nagalan yaya tu “i serpiente” ngem neruma ta karuan nga ayam. Kagian gapa na ultimo nga libru nga yaya “i nagalan tu Diablo anna Satanas, i minannabag ta interu nga mapaddianan nga davvun.” Nagalan gapa yaya tu “i orihinal nga serpiente.” (Genesis 3:1; Nepakannammu 12:9, NW) Neyusa na makapangngua nga anghel, onu ari masingan nga espiritu nga pinaratu, i serpiente tapenu makiuvovug kani Eva, kagitta na malalaki nga tolay nga mamalawan tu ngaralna ta tammina nga asassana onu puppet. Siguradu nga egga yatun nga espiritu nga persona turi ta pinaratu na Dios i davvun para ta totolay.
5 Megafu ta perfekto i ngamin nga pinaratu na Dios, sinni gafu i namaratu taw nga “Satanas” nga “Diablo”? Manawag gafu nga pinabbalin na tadday nga makapangngua nga espiritu nga ana na Dios i baggina tu Diablo. Kunnasi nga posible yatun? Bueno, posible nga mabbalin tu minakkoko i respetadu anna mapammakatalakkan nga tolay. Kunnasi? Awayyana nga ipamavulun na tadday nga tolay tu mabbalin tu marake i pakkaraga ta futuna. Nu kanayun nga nonopanna i meyannung tatun, mas maduppangan i marake nga pakkaragana. Sonu egga oportunidad, awayyana nga ituppal i marake nga agganonona.
6. Kunnasi nga nabbalin tu Satanas nga Diablo i makapangngua nga espiritu nga ana na Dios?
6 Kunnatun i nesimmu kani Satanas nga Diablo. Naginnana i kinagi na Dios kani Adan anna Eva nga maggaka ira ana pannuadda i davvun tu gaka-gaka da. (Genesis 1:27, 28) Awayyana nga nanono ni Satanas, ‘anni kasta na nu sakan i dayarayawan na totolay ari tu i Dios!’ Yari tu marake i motibo nga nallattuag ta futuna. Panguriananna, sinentana si Eva gukaban na pangikagina sa tu kinaladdug meyannung ta Dios. (Bibbigammu i Genesis 3:1-5.) Yatun i gafuna nga nabbalin yaya tu “Diablo,” nga kebalinanna “Mamaraparake,” anna “Satanas” nga kebalinanna “Kumokkontra.”
7. (a) Natta natay da Adan anna Eva? (b) Ngatta mallakay anna matay i ngamin nga gaka ni Adan?
7 Gukaban na kinaladdug anna pangilloko, nasulsulan ni Satanas nga Diablo da Adan anna Eva nga ari mattuppal ta Dios. (Genesis 2:17; 3:6) Natay ira megafu tatun segun ta kinagi na Dios nga mesimmu nu ariadda magginna. (Genesis 3:17-19) Megafu ta nabbalin tu imperfekto si Adan turi ta nakaliwa yaya, narensia ngamin na gakana i liwa. (Bibbigammu i Roma 5:12.) Awayya tam igitta i situasion ta tadday nga orma nga meyusa ta pallutu tu tinapay. Nu egga kuppi na orma, anni pabbalinan na kada tinapay nga melutu ta orma? Egga lagapa kuppina. Ta kunnatun gapa, kada tolay egga narensiana nga “kuppi” na kina-imperfekto ni Adan. Yatun i gafuna nga mallakay anna matay i ngamin nga totolay.
8, 9. (a) Anni i hamun ni Satanas? (b) Ngatta ari insigida pinatay na Dios i rebelde ira?
8 Nangiyorollu tu rebelyon si Satanas turi ta sinulsulanna da Adan anna Eva nga ari magginna ta Dios. Kokkontranna i pammaguray ni Jehova. Kagitta na kakkagianna: ‘Marake nga mammaguray i Dios. Laddug yaya anna iyetuna i mapia ta sakupna ira. Ari nga kawagan na totolay i Dios. Mawayyada i maddesision nu anni i mapia anna marake para ta baggida. Mas makasta paga i pattuppaladda nu sakan i mammaguray nira.’ Kunnasi nga inarubang na Dios yatun nga makainsulto nga hamun? Egga i mangikagi nga pinatay ngana laman nakuan na Dios i narrebelde ira. Ngem matabbag na kari yatun i hamun ni Satanas? Mapakurug kari nga fustu i pammaguray na Dios?
9 Gafu ta perfekto i hustisia ni Jehova, arianna insigida pinatay i rebelde ira. Naddesision yaya tu mawag nga pappasan i tiempo tapenu interamente nga matabbag i hamun ni Satanas anna mapakurug nga laddug i Diablo. Yari tu nepamavulun na Dios nga pammagurayan na totolay i baggida ta nabinnay nga tiempo nga egga ta influwensia ni Satanas. Mepakanawag ta Kapitulo 11 nu ngatta kunnatun i kingngua ni Jehova anna nu ngatta nepamavulunna nga mappasa i nabinnay nga tiempo nige na nga solban yatun. Ngem makasta nga nonopattam: Rasonable kari nga kurugan da Adan anna Eva si Satanas, nga awan mabba vuluvuga tu mapia nga kingnguana para nira? Fustu kari nga kurugadda tu manattazzi anna minalladdug si Jehova, i nangiyawa ta ngamin nga egga nira? Anni kuammu nu sikaw i egga tari?
10. Kunnasim masuportan si Jehova tapenu matabbag i hamun ni Satanas?
10 Makasta nga nonopan yaw ira nga pakkiavu, gafu ta mepaarubang i kataggitadday nittam ta parehu nga isyu. Wan, egga tiansam nga suportan si Jehova tapenu matabbag i hamun ni Satanas. Alawatammu si Jehova bilang i Mammagurem tapenu makoffun ka nga mamakurug tu laddug si Satanas. (Salmo 73:28; bibbigammu i Proverbio 27:11.) Ngem makapadismaya gafu ta piga laman ta binillion nga totolay ta mundo i nagangngua tu kunnatun. Palattuaganna yaw nga importante nga pakkiavu, Talaga kari nga ituttuddu na Biblia nga si Satanas i mammaguray ta mundo?
SINNI I MAMMAGURAY TA MUNDO?
11, 12. (a) Kunnasi nga i tentasion kani Jesus pakuruganna nga si Satanas i mammaguray ta mundo? (b) Anni paga i mamakurug tu si Satanas i mammaguray ta mundo?
11 Ari vuluvuga nga pinaddudan ni Jesus tu si Satanas i mammaguray ta mundo. Gukaban na milagro, nepasingan ni Satanas kani Jesus “i pappatulan ta utun na davvun tuange ta ngamin nga makapabbaw nga egga nira.” Kabalinna nepromesa ni Satanas kani Jesus: “Iyawa ku nikaw ngamin danaw nu mappalittukag ka ta arubang ku anna daya-rayawam-mà.” (Mateo 4:8, 9; Lucas 4:5, 6) Nonopammu yaw. Mabbalin kari tu tentasion kani Jesus yatun nu ari tu si Satanas i mammaguray taw ira nga pappatulan? Ammu ni Jesus nga kukua ni Satanas ngamin yaw ira nga gobierno ta mundo. Kinontra nakuan yatun ni Jesus nu ari tu kurug nga si Satanas i egga ta likug na yatun ira nga gobierno.
12 Siempre, si Jehova i makapangngua-ta-ngamin nga Dios, i Namaratu ta makapabbaw nga uniberso. (Nepakannammu 4:11) Ngem awan vuluvuga tu kinagi na Biblia tu si Jehova nga Dios onu si Jesu-Cristo i mammaguray taw nga mundo. Kakuruganna, espesipiko nga kinagi ni Jesus tu si Satanas “i mammaguray toye ta mundo.” (Juan 12:31; 14:30; 16:11) Kagian paga na Biblia tu si Satanas nga Diablo i “dios noye na mundo.” (2 Corinto 4:3, 4) Meyannung taw nga kumokkontra, onu Satanas, netura na Cristiano nga apostol nga si Juan: “I mundo ay egga ta pammaguray na Demonio.”
NU KUNNASI NGA MALSA I MUNDO NI SATANAS
13. Ngatta kawagan i bagu nga mundo?
13 Ta kada mappasa nga dagun, mas mappeligro i mundo. Napannu i mundo tu maggegerra nga armada, darogas nga politiko, magappappe nga lider na relihion, anna minaddakarake nga kriminal. Imposible nga manguli paga i interu mundo. Ipakannammu na Biblia nga aranni ngana i tiempo nga alsan na Dios i marakay nga mundo sonu duttal i gerra na Armagedon. Matallianan yaw tu matunung nga mundo.
14. Sinni i pinili na Dios nga Mammaguray ta Pappatulanna? Kunnasi nga neprofesiya yaw?
14 Pinili na Dios nga Jehova si Jesu-Cristo bilang Patul ta Pappatulanna, onu gobierno ta langi. Nabinnay ngana nga neprofesiya na Biblia: “Neyana nittam i tadday nga abbing, neyawa nittam i tadday nga ana nga lalaki; mepaabaga sa i pammaguray. Magalan yaya tu . . . Prinsipe na Imammo. Awan tu pagaddetan na pallawa na pammagurena anna na imammo.” (Isaias 9:6, 7, footnote) Meyannung taw nga gobierno, netuddu ni Jesus nga ipakimallo na tagatuttulna: “Maparattal paray i Pammagurem. Makua i urem toye ta davvun ta kunne ta langi.” (Mateo 6:10) Kagitta na masingattam ta tumunug nga kapitulo, aranni ngana nga alsan na Pappatulan na Dios i ngamin nga gobierno ta mundo, anna yatun i manali ta ngamin nga gobierno. (Bibbigammu i Daniel 2:44.) Kabalinna, pabbalinan na Pappatulan na Dios tu paraiso i interu davvun.
ARANNI NGANA I BAGU NGA MUNDO!
15. Anni i “bagu nga davvun”?
15 Nepasiguradu na Biblia: “Ngem innaggat-tam i nitabba na Dios nga bagu nga langi anna bagu nga davvun nga pammagurayan na katunung.” (2 Pedro 3:13; Isaias 65:17) Nu mittan, nu mabibbig ta Biblia i uvovug nga “davvun,” kebalinanna i totolay nga maddian ta davvun. (Genesis 11:1) Yari tu i matunung nga “bagu nga davvun” ay vukkalan na totolay nga paboran na Dios.
16. Anni ira nga bendision i malawa danuri pinaboran na Dios, anna anni kuattam tapenu malawa yatun?
16 Nepromesa ni Jesus nga ta mappange nga bagu nga mundo, makalawa danuri pinaboran na Dios tu regalu nga “inango nga adde ta ngangangay onu mannanayun.” (Marcos 10:30) Bibbigammu ta Bibliam i Juan 3:16 anna 17:3, tapenu mammuammu i kinagi ni Jesus nga mawag nga kuattam tapenu makalawa tu inango nga mannanayun. Innattam ta Biblia i bendision ira nga malawa danuri kualipikado para ta makapabbaw nga regalu na Dios ta mappange nga Paraiso nga davvun.
17, 18. Kunnasi tam makasiguradu tu egga noka i imammo anna seguridad maski sitaw ta davvun?
17 Malsa noka i kinamarakay, gegerra, krimen, anna panattazzi. “I marakay ira ay mapawan . . . ngem i minappakalinno ay irensiad-da i davvun.” (Salmo 37:10, 11) Egga noka i imammo gafu ta ‘pagimmangan na Dios i gerra ira ta tanga-ravvunan.’ (Salmo 46:9; Isaias 2:4) Kabalinna, nepasiguradu na Biblia nga “mannanayun paray ta katolay na i katunungan; mannanayun paray i imammo adde ta kegga na vulan.”
18 Egga seguridad danuri maddayarayaw kani Jehova. Turi ta tiempo na Biblia, egga seguridad onu awan tu paganassingan na Israelita ira nu mattuppal ira ta Dios. (Levitico 25:18, 19) Anni kasta na gapa i mattolay ta Paraiso nga egga seguridad na!
19. Kunnasi tam makasiguradu nga abundansia noka i makan ta bagu nga mundo na Dios?
19 Awan noka tu pakkurang tu makang. “Aru paray i magatab onu maapit ta koman ira,” nekansion na salmista. “Matakkabban paray i kavukiran ta mula-mula.” (Salmo 72:16) Bendisionan noka na Dios nga Jehova i matunung na ira, anna mamalawan i davvun tu abundansia nga apit.
20. Kunnasi tam makasiguradu nga mabbalin tu paraiso i interu davvun?
20 Mabbalin noka tu paraiso i interu davvun. Mapataddaggan tu makakkasta nga babalay anna hardin i davvun nga zinaral na minattagaruli nga totolay. (Bibbigammu i Isaias 65:21-24; Nepakannammu 11:18) Ta pappasa na dagun, lumawa i parte na davvun nga nemorayan ngana adde ta i interu nga globo ay mabbaling tu makakkasta anna produktibo kagitta na hardin na Eden. Iyawa gapa na Dios i ngamin nga karagatan na kada gannug nga egga inangona.
21. Anni i mangipasingan nga egga noka i imammo ta nallatanan na totolay anna aya-ayam?
21 Egga noka imammo ta nallatanan na totolay anna aya-ayam. Mavvurulu noka nga kuman i simaron anna masippo nga aya-ayam. Maski i baddi nga abbing arianna noka ikassing i delikadu ira nga ayam.
22. Anni noka i mesimmu ta taki?
22 Mapawan noka i taki. Bilang Mammaguray na nelangitan nga Pappatulan na Dios, mas aru noka i uruan ni Jesus anne turi ta keggana ta davvun. (Mateo 9:35; Marcos 1:40-42; Juan 5:5-9) Yatun i gafuna nga “awan noka tu maski sinni nga mangikagi: ‘Mataki ngâ.’”
23. Ngatta makapagayayya ta futu i paginnolay?
23 Mapaginnolay noka i ideddukattam nga egga tiansada nga mattolay tu mannanayun. Mapaginnolay noka ngamin danuri nakkaturug ta patay nga egga ta memorya na Dios. Kakuruganna, kagian na Biblia tu “egga noka paginnolay na matunung anna ari matunung.”
24. Anni i makagim ta pattolay ta Paraiso nga davvun?
24 Anni mabba kasta na pattuppalan danuri maggigiammu meyannung ta Kadakallan nga Namaratu, si Jehova nga Dios, anna masserbi paga sa! I mappange nga Paraiso ta davvun i nepromesa ni Jesus ta kriminal nga kavuluna nga natay: “Makitappadiak-ka niakan ta Paraiso.” (Lucas 23:43) Megafu kani Jesu-Cristo, mabbalin tu posible ngamin yaw nga bendision, yari tu importante nga gigiammuattam i aru paga meyannung sa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
SALUDSOD DAGITI AGTUTUBO
Kasano a Masursurok nga Akseptaren Dagiti Pagannurotan ti Nagannakko?
Mabalin nga adda dagiti am-ammom a padam nga agtutubo a sada la agawid no kaykayatda uray nakarabrabiin, maisuotda ti aniaman a kayatda, ken makapanda iti sadinoman ken kaanoman a kayatda a kadua ti gagayyemda. Nalabit okupado unay ti nagannakda isu a didan madmadlaw ti ar-aramiden ti annakda.
Ipakita ti Biblia a saan nga agballigi ti kasta a panangpadakkel iti annak. (Proverbio 29:15) Ti kinaawan ayat a makitkitam iti lubong ket kangrunaanna a maigapu kadagiti managimbubukodan a tattao, nga adu kadakuada ti napadakkel iti pamilia nga awanan iti pagannurotan.—2 Timoteo 3:1-5.
Imbes nga apalam dagiti agtutubo a mapalubosan a mangaramid iti aniaman a kayatda, ibilangmo dagiti pagannurotan ti nagannakmo kas pammaneknek nga ay-ayatendaka ken maseknanda kenka. Babaen ti panangipaannurotda kadagiti rasonable a limitasion, tultuladenda ni Jehova a Dios a nangibaga iti ilina:
“Pagbalinenkanto nga addaan iti pannakatarus ket isuroka iti dalan a rebbeng a papanam. Mangipaayakto iti balakad a ti matak situturong kenka.”—Salmo 32:8.


text:
Agpapaagas Kadi Dagiti Saksi ni Jehova?
Wen, agpapaagas dagiti Saksi ni Jehova. Uray no ikagkagumaanmi nga aywanan ti salun-atmi, adda latta tiempo a ‘kasapulanmi ti mangngagas.’ (Lucas 5:31) Kinapudnona, kas iti Kristiano idi umuna a siglo a ni Lucas, doktor ti dadduma kadagiti Saksi ni Jehova.—Colosas 4:14.
Nupay kasta, saanmi nga awaten ti dadduma a pamay-an ti panangagas a maikontra kadagiti prinsipio ti Biblia. Kas pagarigan, saankami nga agpapayalison iti dara gapu ta iparit ti Biblia ti panangusar iti dara kas pangsustiner iti bagi. (Aramid 15:20) Iparit met ti Biblia ti pamay-an ti panangagas a nainaig iti espiritismo.—Galacia 5:19-21.
Nupay kasta, adu ti pamay-an ti panangagas a saan a maikontra kadagiti prinsipio ti Biblia. Gapuna, personal a desision ti maysa no ania ti pilienna a pannakaagas. Mabalin nga awaten ti maysa a Saksi ti maysa a kita ti agas wenno pamay-an ti pannakaagas, idinto ta saan a kayat dayta ti sabali a Saksi.—Galacia 6:5.


text:
Kanser
Ti kanser i/ˈkænsər/, ammo iti mediko a kas ti arimpatayen a neoplasma, ket maysa a nawatiwat a grupo dagiti nadumaduma a sakit, nga amin ket mangiraman ti panagpadakkel ti selula. Iti kanser, dagiti selula ket agbingbingayda ken saan a matengngel ti idadakkelda, nga agporma dagitoy kadagiti arimpatayen a bung-or, ken rautenda dagiti asideg a paset ti bagi. Ti kanser ket mabalin pay nga agwaras kadagiti ada-dayo pay a paset ti bagi babaen ti limpatiko a sistema wenno waig ti dara. Saan amin a bung-or ket adda kanserna. Dagiti di maarimpatayen a bung-or ket saanda nga agtulltuloy a dumakdakkel, saanda a rauten dagiti kaarrubada a kulanit, ken saan nga agwarwaras iti bagi. Adda dagiti sumurok a 200 a sabsabali nga ammo a kanser a mangisagaba ti tattao.[1]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti nagibasaran
- Holland, James F. (2009). Holland-Frei medisina ti kanser. (Maika-8 nga ed.). New York: McGraw-Hill Medical. ISBN 978-1-60795-014-1.


text:
Online a Biblia | BARO A LUBONG A PATARUS TI NASANTUAN A KASURATAN
Kayatmo a basaen daytoy nga artikulo iti %%?
Lucas 2:1-52
2 Ita kadagidiay nga aldaw rimmuar ti bilin+ manipud ken Cesar Augusto a maipasalista ti intero a mapagnaedan a daga;2 (daytoy nga umuna a panagpasalista naaramid idi a ni Quirinio ti gobernador ti Siria;)3 ket amin a tattao nagdaliasatda tapno maipasalistada,+ tunggal maysa iti bukodna a siudad.4 Siempre, ni Jose simmang-at met manipud Galilea, manipud iti siudad ti Nazaret, nga agturong sadi Judea, iti siudad ni David, a maawagan Betlehem,+ agsipud ta isu ket kameng iti balay ken pamilia ni David,+5 tapno maipasalista agraman ken Maria,+ a naited kenkuana iti panagasawa kas naikari,+ nga agdama nga agdadagsen iti ubing.+6 Bayat nga addada sadiay, dimteng iti pannakaan-anay dagiti aldaw tapno isu agpasngay.7 Ket impasngayna ti anakna a lalaki, ti inauna,+ ket binungonna kadagiti lupot a pamalkut ket impaiddana iti maysa a kulluong,+ agsipud ta awan lugarda iti siled a pagdagusan.8 Iti dayta met laeng a pagilian adda met idi dagiti pastor nga aggigian iti ruar ken agbambantay iti rabii kadagiti arbanda.9 Ket kellaat a ti anghel ni Jehova+ nagtakder iti sibayda, ket ti dayag ni Jehova+ nagsilnag iti aglawlawda, ket nagbutengda unay.10 Ngem kinuna kadakuada ti anghel: “Dikay agbuteng, ta, adtoy! ideklarak kadakayo ti naimbag a damag ti dakkel a rag-o a maaddanto iti amin a tattao,+11 agsipud ta nayanak kadakayo ita nga aldaw ti maysa a Manangisalakan,+ nga isu ti Kristo nga Apo,+ iti siudad ni David.+12 Ket daytoy ti pagilasinanyo: makasarakkayto iti maladaga a nabungon kadagiti lupot a pamalkut ken naipaidda iti kulluong.”13 Ket giddato nga adda naikadua iti anghel a maysa nga umariwekwek ti nailangitan a buyot,+ nga agdaydayaw iti Dios+ ken agkunkuna:14 “Dayag iti Dios kadagiti kangatuan,+ ket iti daga talna+ kadagiti tattao nga addaan naimbag a nakem.”+15 Gapuna idi nakapanawen dagiti anghel manipud kadakuada nga agturong idiay langit, rinugian a kunaen dagiti pastor iti maysa ken maysa: “Mapantayo ngarud agingga idiay Betlehem ket kitaentayo daytoy a banag a naaramid, nga impakaammo kadatayo ni Jehova.”+16 Ket napanda a sigaganat ket nasarakanda ni Maria kasta met ni Jose, ken ti maladaga a nakaidda iti kulluong.17 Idi nakitada dayta, impakaammoda ti sasao a naisao kadakuada maipapan itoy nga ubing.18 Ket amin a nakangngeg nagsiddaawda maipapan iti bambanag nga imbaga kadakuada dagiti pastor,19 ngem rinugian ni Maria nga italimeng amin dagitoy a sasao, a nangbukel kadagiti panangipapan iti pusona.+20 Idin nagsubli dagiti pastor, nga intantan-ok ken indaydayawda ti Dios gapu iti amin a bambanag a nangngeg ken nakitada, a kas iti naibaga kadakuada.21 Ita idi nagtenganen ti pannakaan-anay ti walo nga aldaw+ maipaay iti panangkugit+ kenkuana, napanaganan met ti Jesus,+ ti nagan nga inyawag ti anghel sakbay a nayinaw iti aanakan.+22 Kasta met, idi a dimteng iti pannakaan-anay dagiti aldaw maipaay iti pananggugor+ kadakuada sigun iti linteg ni Moises, impanda idiay Jerusalem tapno iparangda ken Jehova,23 kas iti adda a naisurat iti linteg ni Jehova: “Tunggal lalaki a manglukat iti aanakan maawaganto iti nasantuan ken Jehova,”+24 ken tapno mangidatonda iti sakripisio sigun iti naikuna iti linteg ni Jehova: “Maysa a paris a pagaw wenno dua nga urbon nga atap a kalapati.”+25 Ket, adtoy! adda idi maysa a lalaki idiay Jerusalem a managan Simeon, ket daytoy a lalaki nalinteg ken managdayaw, nga agur-uray iti pannakaliwliwa ti Israel,+ ket adda kenkuana ti nasantuan nga espiritu.26 Kanayonanna pay, naipalgak kenkuana iti nadibinuan a pamay-an babaen ti nasantuan nga espiritu a saannanto a makita ni patay sakbay a makitana ti Kristo+ ni Jehova.27 Iti sidong ti pannakabalin ti espiritu+ isu immay itan iti templo; ket bayat a dagiti nagannak inserrekda ni ubing a Jesus tapno aramidenda kenkuana ti maitunos iti nakayugalian a panangannurot iti linteg,+28 isu inawatna dayta kadagiti takiagna ket binenditona ti Dios ket kinunana:29 “Ita, Soberano nga Apo, palpalubosamon ti adipenmo a mapan a siwayawaya a sitatalna+ maitunos iti deklarasionmo;30 agsipud ta nakitan dagiti matak ti usarem a pangisalakan+31 nga insaganam iti imatang dagiti amin a tattao,+32 maysa a silaw+ a pangikkat iti abbong+ manipud kadagiti nasion+ ken maysa a dayag iti ilim nga Israel.”33 Ket ti ama ken inana nagtultuloyda a nagsiddaaw iti bambanag a maisasao maipapan iti dayta.34 Kasta met, binendisionan ida ni Simeon, ngem kinunana ken Maria nga inana: “Adtoy! Daytoy ket naikabil a maipaay iti pannakapasag+ ken iti pannakaibangon manen ti adu iti Israel+ ken maipaay a pagilasinan a supiaten+35 (wen, maysa nga atiddog a kampilan ti maisalputto iti kararuam met laeng),+ tapno maipanayag+ dagiti panagrasrason ti adu a puso.”36 Ita adda ni Ana a maysa a mammadto, anak a babai ni Fanuel, iti tribu ni Aser (daytoy a babai aduan unayen iti tawen, ket nagbiag a kadua ti maysa nga asawa iti pito a tawen manipud kinabirhenna,37 ket isu maysa a balo+ a walopulo ket uppat ti tawenna itan), a saan a pulos limmanglangan idiay templo, a mangipapaay iti sagrado a panagserbi iti rabii ken aldaw+ buyogen dagiti panagayunar ken ar-araraw.38 Ket iti dayta met laeng nga oras immasideg ket rinugianna ti nangipaay ti panagyaman iti Dios ken nagsao maipapan iti ubing kadagidiay amin nga agur-uray iti pannakaispal ti Jerusalem.+39 Gapuna idi natungpaldan ti amin a bambanag sigun iti linteg+ ni Jehova, nagsublida idiay Galilea iti bukodda a siudad a Nazaret.+40 Ket ti ubing nagtultuloy a dimmakkel ken bimmileg,+ a napno iti kinasirib, ket nagtalinaed kenkuana ti pabor ti Dios.+41 Ita dagiti nagannakna nakayugalianda ti mapan a tinawen idiay Jerusalem+ maipaay iti piesta ti paskua.42 Ket idi agtawenen iti sangapulo ket dua, simmang-atda sigun iti kaugalian+ iti piesta43 ket tinurposda dagiti aldaw. Ngem idi nga agsubsublidan, ni ubing a Jesus nabati idiay Jerusalem, ket dagiti nagannakna saanda a nadlaw dayta.44 Gapu ta pagarupenda nga isu adda iti bunggoy nga agdaldaliasat a sangsangkakuyog, pinagnada ti kawatiwat ti maysa nga aldaw+ ket kalpasanna rinugianda a biroken kadagiti kabagian ken am-ammoda.45 Ngem, idi saanda a masarakan, nagsublida idiay Jerusalem, a binirokda a sigaganetget.46 Ala ket, kalpasan ti tallo nga aldaw nasarakanda idiay templo,+ a situtugaw iti tengnga dagiti mannursuro ken agim-imdeng kadakuada ken agsalsaludsod kadakuada.47 Ngem amin dagidiay umim-imdeng kenkuana nagtultuloyda a masmasdaaw iti pannakaawatna ken kadagiti sungbatna.+48 Itan idi nakitada nagsiddaawda unay, ket kinuna kenkuana ni inana: “Anak, apay a kastoy ti inaramidmo kadakami? Adtoy ni amam ken siak a mariribukan ti panunotna sinapsapuldaka.”49 Ngem kinunana kadakuada: “Apay a kasapulan a sapulendak? Saanyo aya nga ammo a masapul nga addaak iti balay ni Amak?”+50 Nupay kasta, saanda a natarusan ti sasao a sinaona kadakuada.+51 Ket simmalog a kaduada ket dimteng idiay Nazaret, ket nagtultuloy a nagpasakup+ kadakuada. Kasta met, ni inana siaannad a sinalimetmetanna iti pusona amin dagitoy a sasao.+52 Ket ni Jesus nagtultuloy a rimmang-ay iti kinasirib+ ken iti pisikal nga idadakkel ken iti pabor ti Dios ken dagiti tattao.+


text:
Online a Biblia | BARO A LUBONG A PATARUS TI NASANTUAN A KASURATAN
Kayatmo a basaen daytoy nga artikulo iti %%?
Genesis 1:1-31
1 Idi punganay,+ ti Dios+ pinarsuana+ ti langlangit ken ti daga.+2 Ita ti daga awan ti pormana idi ken langalang ken adda sipnget iti rabaw ti nadanum a yuyeng;+ ket ti aktibo a puersa ti Dios agtigtignay idi nga agsublisubli+ iti rabaw ti dandanum.+3 Ket kinuna ti Dios:+ “Maadda koma ti lawag.” Iti kasta naadda ti lawag.+4 Kalpasan dayta nakita ti Dios a ti lawag nasayaat, ket ti Dios nangpataud iti paglasinan iti nagbaetan ti lawag ken ti sipnget.+5 Ket ti Dios rinugianna a pinanaganan ti lawag iti Aldaw,+ ngem ti sipnget pinanagananna iti Rabii.+ Ket naadda ti rabii ken naadda ti bigat, aldaw nga umuna.6 Ket kinuna ti Dios: “Maadda koma ti maysa a tangatang+ iti nagbaetan ti dandanum ket maaramid koma ti panaglasin iti nagbaetan ti dandanum ken ti dandanum.”+7 Kalpasanna ti Dios inaramidna ti tangatang ken nangaramid iti paglasinan iti nagbaetan ti dandanum a rebbeng nga adda iti babaen ti tangatang ken ti dandanum a rebbeng nga adda iti ngatuen ti tangatang.+ Ket naaramid a kasta.8 Ket ti Dios rinugianna a panaganan ti tangatang iti Langit.+ Ket naadda ti rabii ken naadda ti bigat, aldaw a maikadua.9 Ket kinuna ti Dios: “Ti dandanum iti sirok ti langlangit mapagtitipon koma iti maysa a disso ket agparang koma ti namaga a daga.”+ Ket naaramid a kasta.10 Ket ti Dios rinugianna a pinanaganan ti namaga a daga iti Daga,+ ngem ti pannakapagtitipon ti dandanum pinanagananna a Dagiti Baybay.+ Kanayonanna, nakita ti Dios a nasayaat dayta.+11 Ket kinuna ti Dios: “Ti daga mangpatarubo koma iti ruot, mulmula a mangpataud iti bukel,+ agbunga a kaykayo a mangipaay iti bunga sigun kadagiti kakikitada,+ a ti bukelna adda iti dayta,+ iti rabaw ti daga.” Ket naaramid a kasta.12 Ket ti daga nangrugi a mangpataud iti ruot, mulmula a mangpataud iti bukel sigun iti kakikitana+ ken kaykayo a mangipaay iti bunga, a ti bukelna adda iti dayta sigun iti kakikitana.+ Kalpasanna nakita ti Dios a nasayaat dayta.13 Ket naadda ti rabii ken naadda ti bigat, aldaw a maikatlo.14 Ket kinuna ti Dios: “Ti silsilaw maadda koma iti tangatang ti langlangit tapno mangaramid iti paglasinan iti nagbaetan ti aldaw ken ti rabii;+ ket agserbida koma kas dagiti pagilasinan ken maipaay iti pampanawen ken maipaay iti al-aldaw ken tawtawen.+15 Ket agserbida kas silsilaw iti tangatang ti langlangit tapno silnaganda ti rabaw ti daga.”+ Ket naaramid a kasta.16 Ket ti Dios inaramidna ti dua a dadakkel a silaw, ti dakdakkel a silaw a mangituray iti aldaw ken ti basbassit a silaw a mangituray iti rabii, ken kasta met dagiti bituen.+17 Iti kasta ti Dios insaadna ida iti tangatang ti langlangit tapno silnaganda ti rabaw ti daga,+18 ken tapno agturayda iti aldaw ken iti rabii ken tapno mangaramid iti paglasinan iti nagbaetan ti lawag ken ti sipnget.+ Kalpasanna nakita ti Dios a nasayaat dayta.+19 Ket naadda ti rabii ken naadda ti bigat, aldaw a maikapat.20 Ket kinuna ti Dios: “Ti dandanum pagpangenenda koma ti pangen dagiti sibibiag a kararua+ ket dagiti agtaytayab a parsua agtayabda koma iti ngatuen ti daga iti sanguanan ti tangatang ti langlangit.”+21 Ket ti Dios pinarsuana dagiti dadakkel nga ulimaw ti baybay+ ken tunggal sibibiag a kararua nga aggaraw,+ a pinagpangen ti dandanum sigun kadagiti kakikitada, ken tunggal nagpayak nga agtaytayab a parsua sigun iti kakikitana.+ Ket nakita ti Dios a nasayaat dayta.22 Gapuna binendisionan ida ti Dios, a kunkunana: “Agbungakayo ken agadukayo ket punnuenyo ti dandanum kadagiti labneng ti baybay,+ ket dagiti agtaytayab a parsua umaduda koma iti daga.”23 Ket naadda ti rabii ken naadda ti bigat, aldaw a maikalima.24 Ket kinuna ti Dios: “Ti daga+ pataudenna koma dagiti sibibiag a kararua sigun kadagiti kakikitada, naamo+ nga animal ken aggargaraw+ nga animal ken atap nga animal+ iti daga sigun iti kakikitana.” Ket naaramid a kasta.25 Ket ti Dios inaramidna ti atap nga animal iti daga sigun iti kakikitana ken ti naamo nga animal sigun iti kakikitana ken tunggal aggargaraw nga animal iti daga sigun iti kakikitana.+ Ket nakita ti Dios a nasayaat dayta.26 Ket kinuna ti Dios: “Aramidenta+ ti tao iti ladawanta,+ sigun iti langata,+ ket pagpasakupenda koma dagiti ikan iti baybay ken dagiti agtaytayab a parsua iti langlangit ken dagiti naamo nga animal ken ti intero a daga ken tunggal aggargaraw nga animal nga aggargaraw iti rabaw ti daga.”+27 Ket ti Dios pinarsuana ti tao iti ladawanna, iti ladawan ti Dios isu pinarsuana;+ pinarsuana ida a lalaki ken babai.+28 Kanayonanna, binendisionan ida ti Dios+ ket kinuna kadakuada ti Dios: “Agbungakayo+ ken agadukayo ket punnuenyo ti daga ken parukmaenyo,+ ket pagpasakupenyo+ dagiti ikan iti baybay ken dagiti agtaytayab a parsua iti langlangit ken tunggal sibibiag a parsua nga aggargaraw iti rabaw ti daga.”29 Ket kinuna ti Dios: “Adtoy intedko kadakayo ti isuamin a mulmula a mangpataud iti bukel nga adda iti rabaw ti intero a daga ken tunggal kayo nga iti dayta adda ti bunga ti kayo a mangpataud iti bukel.+ Agserbi koma dayta kadakayo kas taraon.+30 Ket iti tunggal atap nga animal iti daga ken iti tunggal agtaytayab a parsua iti langlangit ken iti isuamin nga aggargaraw iti rabaw ti daga nga addaan biag kas kararua [intedko] ti isuamin a berde a mulmula a maipaay a taraon.”+ Ket naaramid a kasta.31 Kalpasan dayta nakita ti Dios ti isuamin nga inaramidna ket, adtoy! nasayaat unay dayta.+ Ket naadda ti rabii ken naadda ti bigat, aldaw a maikanem.


text:
Online a Biblia | BARO A LUBONG A PATARUS TI NASANTUAN A KASURATAN
Kayatmo a basaen daytoy nga artikulo iti %%?
1 Juan 2:1-29
2 Babassit nga annakko, isursuratko kadakayo dagitoy a banag tapno saankayo a makaaramid iti basol.+ Ket kaskasdi, no ti asinoman makaaramid iti basol, addaantayo iti katulongan+ iti Ama, ni Jesu-Kristo, daydiay nalinteg.+2 Ken isu ket pangikappia+ a sakripisio+ maipaay kadagiti basoltayo,+ ngem saan a maipaay kadatayo+ laeng no di ket maipaay met iti intero a lubong.+3 Ket babaen itoy addaantay ti pannakaammo nga isu naam-ammotayo, a dayta ket, no itultuloytay a tungpalen dagiti bilinna.+4 Ti agkuna: “Isu naam-ammok,”+ ket kaskasdi a saanna a tungtungpalen dagiti bilinna,+ naulbod, ket ti kinapudno awan iti daytoy a tao.+5 Ngem siasinoman a mangtungpal iti saona,+ pudno unay nga iti daytoy a tao nagbalin a naan-anay ti ayat ti Dios.+ Babaen itoy addaantay iti pannakaammo a naikaykaysatayo kenkuana.+6 Ti agkuna nga isu agtalinaed a naikaykaysa+ kenkuana pagrebbenganna met a mismo ti agtultuloy a magna kas iti pannagna dayta.+7 Dungdungnguen, isursuratko kadakayo, saan a ti maysa a baro a bilin, no di ket ti maysa a daan a bilin+ nga adda kadakayon nanipud idi damo.+ Daytoy daan a bilin isu ti sao a nangngegyo.8 Manen, isursuratko kadakayo ti maysa a baro a bilin, maysa a kinapudno a napaypayso iti kasasaadna ken kadakayo, agsipud ta ti kinasipnget+ aglabas ket ti pudno a lawag+ agsilsilnagen.9 Ti agkuna nga isu adda iti lawag ket kaskasdi a guraenna+ ni kabsatna adda iti kinasipnget agingga iti agdama.+10 Ti agayat iti kabsatna agtalinaed iti lawag,+ ket awan ti pakaigapuan ti pannakaitibkol iti kasasaadna.+11 Ngem ti manggura iti kabsatna adda iti kinasipnget ken magmagna iti sipnget,+ ket saanna nga ammo no sadino ti papananna,+ agsipud ta ti sipnget kinullaapanna dagiti matana.12 Agsursuratak kadakayo, babassit nga annak, agsipud ta dagiti basolyo napakawandan kadakayo maipagapu iti naganna.+13 Agsursuratak kadakayo, amma, agsipud ta naam-ammoyo daydiay adda nanipud idi punganay.+ Agsursuratak kadakayo, agtutubo a lallaki,+ agsipud ta naparmekyo daydiay nadangkes.+ Agsuratak kadakayo, ubbing,+ agsipud ta naam-ammoyo ti Ama.+14 Agsuratak kadakayo, amma,+ agsipud ta naam-ammoyo daydiay adda nanipud idi punganay.+ Agsuratak kadakayo, agtutubo a lallaki, agsipud ta napigsakayo+ ket ti sao ti Dios agtalinaed kadakayo+ ken naparmekyo daydiay nadangkes.+15 Dikay ayaten ti lubong wenno uray ti bambanag nga adda iti lubong.+ No ti asinoman ayatenna ti lubong, ti ayat ti Ama awan kenkuana;+16 agsipud ta amin a banag iti lubong+—ti derrep ti lasag+ ken ti derrep dagiti mata+ ken ti panangiparammag iti sanikua a pagbiag ti maysa+—saan nga agtaud iti Ama, no di ket agtaud iti lubong.+17 Kanayonanna pay, ti lubong aglabas ken kasta met ti tarigagayna,+ ngem ti agaramid iti pagayatan+ ti Dios agtalinaed iti agnanayon.+18 Ubbing, daytoy ti kamaudianan nga oras,+ ket, kas iti nangngegyo nga umay ti antikristo,+ uray pay ita timpuaren ti adu nga antikristo;+ manipud itoy a kinapudno magun-odantayo ti pannakaammo a daytoy ti kamaudianan nga oras.19 Rimmuarda manipud kadatayo, ngem saanda a kas kadatayo;+ ta no isuda ket kas kadatayo, nagtalinaedda koma a kaduatayo.+ Ngem rimmuarda tapno maipakita a saan nga amin ket kas kadatayo.+20 Ket addaankayo iti pannakapulot manipud iti daydiay nasantuan;+ addaankayo amin iti pannakaammo.+21 Agsuratak kadakayo, saan a gapu ta saanyo nga ammo ti kinapudno,+ no di ket gapu ta ammoyo dayta,+ ken gapu ta awan ti ulbod nga agtaud iti kinapudno.+22 Siasino ti naulbod no di daydiay mangilibak a ni Jesus isu ti Kristo?+ Isu daytoy ti antikristo,+ daydiay mangilibak iti Ama ken iti Anak.+23 Tunggal maysa a mangilibak iti Anak awan met kenkuana ti Ama.+ Ti mangipudno+ iti Anak adda met kenkuana ti Ama.+24 No maipapan kadakayo, agtalinaed koma kadakayo dayta a nangngegyo nanipud idi damo.+ No dayta a nangngegyo nanipud idi damo agtalinaed kadakayo, mataginayonkayto met a naikaykaysa+ iti Anak ken naikaykaysa iti Ama.+25 Kanayonanna pay, daytoy ti naikari a banag nga inkarina kadatayo, ti biag nga agnanayon.+26 Dagitoy a banag isuratko kadakayo maipapan kadagidiay mangpadpadas a mangyaw-awan kadakayo.+27 Ket no maipapan kadakayo, ti pannakapulot+ nga inawatyo kenkuana agtalinaed kadakayo, ket saanyo a kasapulan ti asinoman a mangisuro kadakayo;+ ngem, no kasano a ti pannakapulotyo manipud kenkuana isursuronakayo maipapan iti amin a bambanag,+ ket pudno+ ken saan nga ulbod, ket kas iti insurona kadakayo, agtalinaedkayo a naikaykaysa+ kenkuana.28 Gapuna ita, babassit nga annak,+ agtalinaedkayo a naikaykaysa+ kenkuana, tapno inton isu maiparangarang+ maaddaantayto iti wayawaya nga agsao+ ket saantayo a mabainan kenkuana inton kaaddana.+29 No ammoyo nga isu nalinteg,+ magun-odanyo ti pannakaammo a ti tunggal maysa a mangannurot iti kinalinteg ket nayanak manipud kenkuana.+


text:
Tomas Aquino
Ni Santo Tomas Aquino, O.P. ( /əˈkwaɪnəs/ ə-KWY-nəs; 1225 – 7 Marso 1274), wenno Tomas ti Aquino wenno Aquino, ket maysa idi nga Italiano a Dominikano a padi ti Romano Katoliko a Simbaan, ken nangruna a makaimpluensia a pilosopo ken teologo iti tradision ti Eskolastisismo, nga iti kaunegan daytoy ket naamammoan nga isu pay ti "Umel a Lalaki a Baka" "Angheliko aDoktor", Doctor Communis, ken Doctor Universalis.[5] Ti "Aquinas" ket isu ti demonimo ti Aquino: Ni Thomas ket nanipud kadagiti natakneng a pamilia ti Pagarian ti Napoles, nga adda kadagiti titulo dagiti "konde ti Aquino". Isu ti nangiyun-una a klasiko a nagipakpatakder ti masna a teologo, ken ti ama ti Tomismo. Isu ket adu ti impluensiana iti Laud a kapanunotan, ken kaaduan ti moderno a pilosopia ket naaramid idi ti panagrang-ay ken reputasion kadagiti kapanunotanna, a naisangsangayan dagiit lugar ti etika, masna alinteg, metapisika, ken politikal a teoria.
Ni Tomas ket tinengtengngel ti Katoliko a Simbaan a kas maysa a modelo a manursuro para kadagiti agad-adal ti kinapadi, ken ti kangatuan a panagiyebkas ti masna a panagrason ken panagipagarupan a teolohia. Dagiti panagad-adal ti obrana, segun kadagiti dokumento ti papa ken mahisterial, ket maysa a lugar a nasken a programa ti panagadal para kadagiti kinapadi wenno diakono, ken dagiti pay relihioso a pormasion ken dagiti agad-adal kadagiti sagrado a disiplina (Katoliko a pilosopia, teolohia, pakasaritaan, liturhia, ken kanon a linteg).[6] Dagiti obra a nakaidayeganna ket ti Summa theologiae ken ti Summa Contra Gentiles. Maysa kadagiti 35 Doktor ti Simbaan, isu ket naipanpanunotan a ti kalatakan a teologo ken pilosopo ti Simabaan. Ni Papa Benedicto XV ket nangirangarang: "Daytoy nga (Dominikano) Urnos ... ket nakagun-od ti baro a kadayeg idi ti Simbaan ket nangirangarang dagiti insursuro ni Tomas ket kabukbukodanna ken ti Doktor, ket naipammadayawan ti naisansangayan adayaw manipud kadagiti Pontipiko, ti apo ken patron dagiti Katoliko a pagadalan."[7]
Biograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dominikano (1225–1244)[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Tomas ket naipasngay idiay Roccasecca idi c. Enero 28, 1225, segun kadagiti nadumaduma a mannurat, idiay kastilio ti amana, ni Landolfo ti Aquino, Roccasecca nga adda idiay Contea di Aquino (iti dayta a panawen ket ti Pagarian ti Sicilia. Iti tatta nga aldawen ket ti Italia, daytoy ket adda idi idiay rehion ti Lazio). Ti ama ni Tomas ket saan idi a kameng ti kabilegan a sanga ti pamilia ngem nagtengtengngel laeng ti titulo a miles, bayat a ti ina ni Tomas, a ni Dame Teodora, ket kameng ti Rossi a sanga ti pamilia ti Neapolitano Caracciolo.[8] Ti kabsatna lalaki ni Landolfo ket maysa idi nga abad iti kasisigud a Benedictino nga abadia idiay Monte Cassino. Bayat nga amin nga anak a lalaki ti pamiliana ken napanda kadagiti pagsapulan ti milisia,[9] ti pamilia ket panggependa para kenni Tomas a mangsurot ti ulitegna iti abadia;[10] daytoy ket mabalinton a pormal a pagsapulan a dalan ti ub-ubing nga anakna a lalaki ti akin abagatan nga Italiano a nobilidad.[11]
Iti edad a lima, ni Tomas ket nangrugrugi ti nasapa a panagadalna idiay Monte Cassino ngem kalpasan ti pannakapasamak ti milisia a suppiat a nagbaetan ni Emperador Federico II ken ni Papa Gregorio IX ket immabot idiay abedia idi nasapa a 1239, ni Landolfo ken Teodora ket inserrekda ni Tomas idiay studium generale (unibersidad) a kabangbangon babaen ni Federico idiay Napoles.[12] Mabalin a ditoy ti nakaiyammuan ni Tomas kenni Aristoteles, Averroes ken Maimonides, nga isuda amain ket makaimpluensianto iti teolohiko a pilosopiana.[13] Iti pay las-ud ti panagad-adalna idiay Napoles ni Tomas ket naimpluensian ni Juan ti San Julian, ti maysa a Dominikano nga agsersermon idiay Napoles, isu na idi ket paset ti aktibo a ganetget babaen ti Dominikano nga urnos nga agkintos dagiti napsnek a sumursurot.[14] Idiay ti nangisursuro kaniana iti aritmetik, heometria, astronomia, ken musika idi ket ni Petrus de Ibernia.[15]
Idi agedad ti sangapulo ket siam, ni Tomas ket nangikeddeng a tumipon kadagiti Dominikano nga Urnos. Daytoy a panagtukkiad ni Tomas ket saan a kinayat ti pamiliana, a nagnamnama kaniana nga agbalin a maysa a Benedictino a monghe ken ti agbalin nga abad ti nabileg nga Abadia Montecassino idiay asideg kadagiti dominio ti pamiliana.[16] Iti panagpadas a mangpawil iti pannakibiang ni Teodora iti panagpili ni Tomas, dagiti Dominikano ket inurnosda nga umalis ni Tomas idiay Roma, ken manipud idiay Roma,naipatulod idiay Paris.[17] Nupay kasta, iti panagbanniagana a mapan idiay Roma dagiti kabsatna a lalaki, babaen ti panangibagbaga ni Teodora, kinemmegda isuan idi immininum manipud ti maysa nga ubbog ken insublida kadagit nagannak kaniana idiay kastilio ti Monte San Giovanni Campano.[17]
Ni Tomas ket naibalud idi idiay ti dua tawen kadagiti kastilio ti pamilina idiay Monte San Giovanni ken Roccasecca iti maysa a panagpadas a a mangpawil kaniana iti panagitultuloyna iti Dominikano a ruam ken ti panangiduron kaniana iti panangilikud ti baro nga aspirasion.[13] Dagiti politikal a pakadandanagan ket nagpawil t Papa iti panangibilin a ruruar ni Tomas, nga adda daytoy ti nagbanagan ti pannkaiyatiddog ti pannakabalud ni Tomas.[18] Ni Tomas ket nangipalplabas daytoy a panawen iti tribunal iti panangisursurona dagiti kakabsatna a babai ken ti pannakisinnaritana kadagiti kameng ti Dominikano nga Urnos.[13] Dagiti kameng ti pamiliana ket napungtutanda a nagublag kenni Thomas, a nagtultuloy a nagkedkeddeng a tumipon kadagiti Dominikano. Iti maysa a puntos, dua kadagiti kabsatna lalaki ket nangupada ti maysa a pampam tapno sulisogenna isuna. Segun ti sarita ni Tomas ket pinapanawna ti pampam babaen ti panagusar ti maysa a landok ti apoy. Iti dayta met laeng a rabii adda dagiti dua nga anghel ti nagparang kaniana idi siu ket matmaturog ken nagpapigsa ti panangikeddengna nga agtultuloy a selibe.[19]
Babaen idi 1244, idi nakitkitana a napay amin a panagublag kenni Tomas, ni Teodora ket nagkikita a mangisalakan ti dignidad ti pamiliana, nangurnos isuna para iti panagtalaw ni Toams iti rabbi babaen ti maysa a tawa. Iti panunotna, ti maysa asekreto nga itatatalaw manipud ti pannakabalud ket ssan unay a makadangran ngem ti nawara a panagsuko kadagiti Dominikano. Immuna a naipatulod ni Tomas idiay Napoles ken kalpasan daytoy idiay Roma tapno makisarungkar kenni Johannes von Wildeshausen, ti Apo a Heneral ti Dominikano nga Urnos.[20]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Gilby, Tomas (1951). Dagiti Pilosopiko a Testo ni Santo Tomas Aquino. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan.
- ^ Fr. Conway, John Placid (1911). Santo Tomas Aquino. Londres.
- ^ Rev. Vaughan, Roger Bede (1871). Ti Biag ken dagit iObra ni Santo Tomas Aquino: Tom.I. Londres.
- ^ Spiazzi, Raimondo (1995). San Tommaso d'Aquino: biografia documentata. Bologna.
- ^ Kitaen ti Pio XI, Studiorum Ducem 11 (29 Hunio 1923), AAS, XV ("non modo Angelicum, sed etiam Communem seu Universalem Ecclesiae Doctorem"). Ti titulo a Doctor Communis ket napetsaan daytoy manipud idi maikasangapulo ket uppat a siglo; ti titulo a Doctor Angelicus ket napetsaan daytoy manipud idi maikasangapulo ket uppat a siglo, kitaen ti Walz, Xenia Thomistica, III, p. 164 n. 4. Ni Tolomeo da Lucca ket nagsurat iti Historia Ecclesiastica (1317): “Daytoy a tao ket kalaingan kadagiti moderno a pilosopo ken teologo, ken iti amin a suheto. Ken ti kastoy ket kankanayon nga isu ti panitigan ken kapanunotan, isu nga itan idiay Unibersidad ti Paris, isu ket tinawtawaganda ti Doctor Communis gapo ti kasayaat ti kalawag dagiti insursurona.” Historia Eccles. xxiii, c. 9.
- ^ Kodigo ti Kanon a Linteg, Can. 252, §3 [1]
- ^ Benedicto XV Ensikliko Fausto appetente die 29 Hunio 1921, AAS 13 (1921), 332; Pio XI Ensikliko Studiorum Ducem §11, 29 Hunio 1923, AAS 15 (1923), cf. AAS 17 (1925) 574; Paul VI, 7 Marso 1964 AAS 56 (1964), 302 (Bouscaren, vol. VI, pp. 786–88).
- ^ Jean-Pierre Torrell, Santo Tomas Aquino: Ti Tao Ken ti Onrana, CUA press, 2005, p. 3. Libro ti Google
- ^ Hampden, Ti Biag, p. 14.
- ^ Stump, Aquino, p. 3.
- ^ Schaff, Philip (1953). "Tomas Aquino". Ti Baro a Schaff-Herzog nga Ensiklopedia dagiti Relihioso a Pannakaammo - Nature. 126. Grand Rapids, MI: Baker Book House. pp. 422–423. Bibcode:1930Natur.126..951G. doi:10.1038/126951c0.
- ^ Davies, Aquino: Ti Pangyuna, pp. 1–2
- ^ a b c Davies, Aquino: Ti Pangyuna, p. 2
- ^ Hampden, Ti Biag, pp. 21–22.
- ^ Grabmann, Martin. Virgil Michel, patarus Tomas Aquino: Ti Personalidad ken Panunotna. (Kessinger Publishing, 2006), pp. 2.
- ^ Collison, Diane, ken Kathryn Plant. Dagiti Limapulo a Kangrunaan a Pilosopo Maika-2 ngaed. New York: Routledge, 2006.
- ^ a b Hampden, Ti Biag, p. 23.
- ^ Hampden, Ti Biag, p. 24.
- ^ Hampden, The Life, p. 25.
- ^ Hampden, Ti Biag, pp. 27–28.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Tomas Aquino iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig kenni Tomas Aquino iti Wikiquote (iti Ingles)


text:
Guyana
Nagsasabtan: 5°00′N 58°45′W / 5°N 58.75°W
Ti Guyana (i/ɡaɪˈænə/ gy-AN-ə),[6] ket opisial a ti Ko-operatibo a Republika iti Guyana[1] ken dati a kolonia iti Britaniko a Guiana, ket maysa a naturay nga estado idiay akin-amianan nga aplaya iti Abagatan nga Amerika a maipapan ti kultura a paset iti Anglopona a Karibe. Ti Guyana ket dati idi a kolonia dagiti Olandes ken, kadagiti sumakbay a 200 tawtawen, ti Britaniko. Is-isu laeng ti estado iti Mankomunidad dagiti Pagilian nga adda iti kangrunaan a daga ti Abagatan nga Amerika, ken is-isu pay ti adda iti subkontinente a ti Ingles ket isu ti opisial a pagsasao. Maysa daytoy kadagiti pagilian ti Karibe a saan nga isla. Daytoy ket kameng pay ti Karibe a Komunidad (CARICOM), a naikuartel ti sekretariona idiay kapitolio ti Guyana, ti Georgetown. Ti Guyana ket nakagun-od ti panagwaywayas manipud ti Nagkaykaysa a Pagarian idi 26 Mayo 1966, ken nagbalin a republika idi 23 Pebrero 1970. Idi 2008, ti pagilian ket timmipon iti Kappon dagiti Pagilian ti Abagatan nga Amerika a kas maysa a kameng a nangibangon.
Iti naipakasaritaan, ti rehion a naamammoan a kas ti "Guiana" wenno "Guyana" ket buklen ti dakkel a kalasag a masa ti daga idiay amianan iti Karayan Amazon ken daya iti Karayan Orinoco a naamammoan a kas ti "Daga iti adu a Dandanum". Iti naipakasaritaan ti Guyana ket buklen dagiti tallo nga Olandes a kolonia: ti Essequibo, Demerara, ken Berbice. Ti moderno a Guyana ket nabeddengan iti daya babaen ti Surinam, iti abagatan ken abagatan a laud babaen ti Brasil, iti laud babaen ti Venezuela, ken iti amianan babaen ti Taaw Atlantiko.
Iti 215,000 km2, ti Guyana ket isu ti maikatlo a kabassitan a nawaya nga estado iti kangrunaaan a daga ti Abagatan nga Amerika (kalpasan ti Uruguay ken Surinam). Ti populasionna ket agarup a 770,000.
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti nagan a "Guyana" ket naala manipud ti Guiana, ti kasisigud a nagan para iti rehion a tattan ket mangiraman ti Guyana, Surinam, Pranses a Guiana, ken dagiti paset ti Venezuela ken Brasil. Segun ti Ingles a Diksionario ti Oxford, ti nagan ket nagtaud manipud ti Ameriko Indiano a balikas a kayatna saoen ket "daga iti adu a dandanum".
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b "Parlamento iti Ko-operatibo a Republika iti Guyana". Parliament.gov.gy. 2012-02-16. Naala idi 2012-03-04.
- ^ a b "The World Factbook: Guyana". CIA. Naala idi 2009-10-18.
- ^ a b 2002 a Senso Ti Guyana Opisina dagiti Estadistiko – Guyana. Naala idi 25 Hunio 2009.
- ^ a b c d "Guyana". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 2012-04-18.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ Maibalikasan pay a /ɡaɪˈɑːnə/ gy-AH-nə, /ɡiˈænə/, ken /ɡiˈɑːnə/.[1]
- Guyana
- Dagiti pagilian ti Abagatan nga Amerika
- Dagiti pagilian ti Karibe
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti estado a kameng ti Komunidad ti Karibe
- Dagiti republika
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti dati a kolonia ti Ingles
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ingles
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1966
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Pagpagilian ti Abagatan nga Amerika
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti mankomunidad a republika


text:
Dagiti Krusada
Dagiti Krusada ket dagidi serie dagiti relihioso nga ekspedisionario a gubat a binendisionan babaen ti Papa ken ti Katoliko a Simbaan, nga adda ti naisao a pagtungpalan iti panangisubli ti Kristiano a pagserkan kadagiti nasantuan a lugar idiay ken ti asideg ti Herusalem. Dagiti Krusada ket kasisigud a nairugi para itipanagsungbat manipud kadagit panagtawag babaen dagiti daulo ti Imperio a Bisantino para iti panagtulong a makilaban ti panakairaman a panagpadakkel idiay Anatolia babaen dagiti Muslim a Seljuk Turk a naglaped ti panagserrek dagiti Kristiano idiay Herusalem, ken daytoy pay ket nairissik babaen ti panakadadael kadagiti adu a sagrado a pagsaadan ti Kristiano ken ti panagirurumen dagiti Kristiano babaen ti Fatimid caliph Al-Hakim.[1] Dagiti krusada a binukel dagiti Romano a Katoliko manipud kadagiti amin a lumaud ti Europa, ken saanda idi a nagkaykaysa a nabilbilinan. Dagiti kangrunaan a serie dagiti Krusada, a kangrunaan para iti panasuppiat kadagiti Muslim idiay Levant, ket rimsua idi ti nagbaetan ti 1095 ken 1291. Dagiti historiador ket nagited kadagiti adu a bilang dagiti immuna a krusada. Kalpasan dagiti nasapa a panagbalballigi, dagiti naududi a kusada ket napayda ken dagiti krusada ket naabakda ket napilitda a napasubli kadagiti naggapuanda..
Dagiti ginasut a ribo a soldado ket nagbalinda kadagiti Krusada babaen ti panagsapata;[2] ti Papa ket nangited kaniada ti plenario a panuynuy.[3] Ti kayariganda ket ti krus — ti termino a "krusada" ket naala manipud ti termino a Pranses para iti panagala ti krus.Adu kadagitoy ket nanipud idiay Pransia ken tinawtawaganda ti bagbagida a kas dagiti "Pranko," nga isu daytoy ti nagbalin a sappasap a termino nga inus-usar babaen dagitiMuslim.[4]
Idi panawen ti Kristianidad a saan pay a nabingbingay kadagiti dadakkel a bilang iti heograpiko a nagtitipon a sangsanga a naporma kalpasan daytoy, ti (lumaud) Romano Katoliko ken (dumaya) dagiti simbaan ti Bisantino nga Ortodokso ket isu dagitoy ti kangrunaan a grupo; dagiti Krusada ket inbagbgada kaniada a dagiti "Kristiano" ngem dagiti "Katoliko" wenno "Ortodokso".
Ti termino a "krusada" ket naus-usay pay a mangpalawag kadagiti naipanggep ti relihioso a kampania a naaramid iti nagbaetan ti 1100 ken 1600 kadagidiay teritorio ti ruar ti Levant[5] a kadawyan ti panagsuppiat kadagiti pagano, heretiko, ken dagiti tattao babaen ti panakaiparitan ti ekskomunikasion para kadagiti panaglalaok a rason ti relihioso, ekonomiko, ken politiko.[6] Dagiti sinuppiatan ti bileg ti Kristiano ken Muslim ket nangiturong dagiti nakikaduaan a nagbaetan dagiti relihioso a grupo a nakisuppiat kadagiti kabusorda, a kas dagiti kimmaduaan ti Kristiano ken dagiti Islamiko a Sultanato iti Rûmidi panawen ti Maikalima a Krusada.
Dagiti Krusada ket taudan dagiti nagruna nga impakto ti politika, ekonomiko, ken sosial idiay lumaud a Europa. Daytoy ket nagbanagan nakaro a panakakapsutan ti Kristiano nga Imperio ti Bisantino, a natnag kadagiti sumaganad a siglo babaen dagiti Muslim a Turko.
Ti Rekonkista, ti maysa nga atiddog a paset t panawen a gubgubat idiay Espania ken Portugal (Iberia), a ditoy ket innala manen dagiti puersa ti Kristiano ti peninsula manipud kadagiti Muslim, ket asideg a mairamraman daytoy kadagiti Krusada
Iti moderno a panagusar ti termino a "krusada", wenno "krusada a sumuppiat ...", ket kadawyan a pangngarig a mangitudo ti aniaman nga idealistiko wenno ideolohiko-a panggepan ti kampania nga awan ti relihioso a kapanggepan, a kas ti "Krusada a Panagsuppiat ti Kanser".
Dagiti linaon
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Riley-Smith, Jonathan. Dagiti Immuna a Krusada, 1095–1131 Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, 1998. ISBN 0-521-64603-0.
- ^ Asbridge (2011) p 1
- ^ Riley-Smith, Jonathan. Ti Oxford a Pakasaritaan dagiti Krusada New York: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, 1999. ISBN 0-19-285364-3.
- ^ Asbridge (2011) p 6
- ^ A kas dagiti teritorio ti Muslim idiay Al-Andalus, Ifriqiya, ken Ehipto, ken idiay pay Akindaya nga Europa
- ^ kas iti Albihense a Krusada, ti Aragones a Krusada, ti Rekonkista, ken dagiti Akin-amianan a Krusada.
Dagiti pay mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti pangyuna[urnosen | urnosen ti taudan]
- Andrea, Alfred J. Ensiklopedia dagiti Krusada. (2003).
- Asbridge, Thomas. Ti Immuna aKrusada: Ti Baro a Pakasaritaan: Dagiti Ramu ti Suppiat a nagbaetan ti Kristianidad ken Islam (2005) pakabuklan ken testo a panagbiruk
- Asbridge, Thomas. Dagiti Krusada: Ti Autoratibo a Pakasaritaan iti Gubat para iti Nasantuan a Daga (2011) pakabuklan ken testo a panagbiruk
- France, John. Lumaud a Pannakigubat idi Panawen dagiti Krusada, 1000-1300 (1999) online nga edision
- Hillenbrand, Carole. Dagiti Krusada, Islamiko a Panagsirmata. (2000). pakabuklan ken testo a panagbiruk
- Holt, P.M. Ti Panawen dagiti Krusada: Ti Asideg a Daya manipud ti Maikasangapulo ket maysa aSiglo aginggana idi 1517. (1986).
- Madden, Thomas F. TI Baro nga Ababa a Pakasaritaan dagiti Krusada. (2005).
- Phillips, Jonathan. Dagiti Nasantuan a Makiginnubat: Ti Modernoa Pakasaritaan dagiti Krusada (2010)
- Riley-Smith, Jonathan. Dagiti Krusada: Maysa a Pakasaritaan (2005) pakabuklan ken testo a panagbiruk
- Riley-Smith, Jonathan, ed. Ti Oxford a Pakasaritaan dagiti Krusada. (1995). online nga edision; pakabuklan ken testo a panagbiruk
- Riley-Smith, Jonathan, ed. Ti Atlas dagiti Krusada (1991)
- Runciman, Steven. Ti Pakasaritaan dagiti Krusada, Tomo I: Ti Immmuna a Krusada ken dagiti Pundasion ti Pagarian iti Herusalem.; Tomo II: Ti Pagarian iti Herusalem ken ti Pranko a Daya 1100-1187. ken Tomo III: Ti Pagarian iti Acre ken dagiti Naududi a Krusada (1951–53), ti klasiko a salaysay ti pakasaritaan; sigugura para kadagiti krusada
- Tyerman, Christopher. Gubat ti Dios: Ti Baro a Pakasaritaan dagiti Krusada (2006)
Naisangsangayan a panagadadal[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abulafia, David. Frederick II: Maysa a Mediebal Emperador (1988)
- Baldin, M. W., ed. Ti immuna a sangagasut a tawtawen (Ti Pakasaritaan dagiti Krusada, tomo, I) 1969 online
- Boas, Adrian J. Ti Herusalem idi Panawen dagiti Krusada: Kagimongan, Ladawan ti daga, ken Arte idiay Nasantuan a Siudad babaen ti Pranko a Turay (2001) online nga edision
- Bréhier, Louis. "Dagiti Krusada," Katoliko nga Ensiklopedia (1908) tomo 4. online
- Bréhier, Louis. "Latin a Pagarian iti Herusalem (1099-1291)," Katoliko nga Ensiklopedia (1910) tomo 8. online
- Bull, Marcus, ken Norman Housley, eds. Ti Napadasan iti Panagkrusada Tomo 1, Dagiti Lumaud a Panagarngian. (2003) 323 pp.
- Butler, R. Urban. "Urbano II," Katoliko nga Ensiklopedia (1911) online
- Constable, Giles. "Ti Historiograpia dagiti Krusada" iti Angeliki E. Laiou, ed. Dagiti Krusada manipud ti Perspektibo iti Bisantinio ken ti Muslim a Lubong (2001); kangrunaan a pakabuklan ti panakaeskolar online
- Edbury, Peter, ken Jonathan Phillips, eds. Ti Napadasan iti Panagkrusada Tomo 2, Panagipalpalawag ti Pagarian dagiti Krusado. (2003) 326pp; dagiti naipangpangruna nga artikulo babaen dagiti eskolar
- Edgington, Susan B., and Sarah Lambert, eds. Gendering the Crusades. (2002) 232pp. essays by scholars.
- Florean, Dana. "Simmabat ti Daya ken Laud: Kultural a Panagsuppiat ken Panakitunggali kalpasan ti Immuna a Krusada." Lengguahe & Interkultural a Komunikasion, 2007, Tomo 7 Pablaak 2, pp. 144–151 iti EBSCO
- Folda, Jaroslav. Ti Krusada nga Arte idiay Nasantuan a Daga, Manipud ti Maikatlo a Krusada aginggana ti Panakatnag iti Acre (2005) pakabuklan ken testo a panagbiruk
- France, John. Panagballigi idiay Daya: Ti Milisia a Pakasaritaan iti Immuna a Krusada (1996)
- Harris, Jonathan. Ti Bisantinio ken dagiti Krusada. (2003). 276 pp.
- Hillenbrand, Car. Dagiti Krusada: Dagiti Islamiko a Perspektibo (1999) pakabuklan ken testo a panagbiruk
- Hodgson, Natasha Babbai, Panagkrusada ken ti Nasantuan a Daga iti Naipakasaritaan a Salaysay (Boydell, 2007) pakabuklan ken testo a panagbiruk
- Housley, Norman. Dagiti Naududi a Krusada, 1274-1580: Manipud idiay Lyons agnggan idiay Alcazar (1992) online nga edision
- James, Douglas. "Dagiti Kristiano ken ti Immuna aKrusada." Panagrepaso a Pakasaritaan (Dis 2005), Pablaak 53; online idiay EBSCO
- Kagay, Donald J., ken L. J. Andrew Villalon, eds. Dagiti Krusada, Condottieri, ken Cannon: Mediebal a Pannakigubatan kadagiti Kagimongan ti lawlaw ti Mediteraneano. (2003) online nga edision
- Lane-Poole, Stanley. Saladin ken ti Panakatnag ti Pagarian iti Herusalem (1898) napno a testo ti online
- Maalouf, Amin. Dagiti Krusada babaen ti Mata dagiti Arabo (1989) pakabuklan ken testo a panagbiruk
- Madden, Thomas F. ed. Dagiti Krusada: Dagiti Pammakasapulan aMabasbasa (2002) ISBN 0-631-23023-8. 284 pp, dagiti artikulo babaen dagiti eskolar
- Madden, Thomas F. et al., eds. Dagiti Krusada a Suppiatan ti Mediebal a Lub-lubong (2010), salaysay babaen dagiti espesialista
- Munro, Dana Carleton. "Gubat ken Pakasaritaan,' Amerika a Panagrepaso ti Pakasaritaan 32:2 (Enero 1927): 219–31. Iti mediebala pakasaritaan dagiti krusada. online nga edision
- Munro, Dana Carleton. Ti Pagarian dagiti Krusado (1936) online nga edision
- Peters, Edward. Kristiano a Kagimongan ken dagiti Krusada, 1198-1229 (1971) online nga edision
- Powell, James M. Anatomia iti Kruasada, 1213-1221, (1986) online nga edision
- Queller, Donald E., ken Thomas F. Madden. Ti Maikapat a Krusada: Ti Panagrukma iti Kontantinopla (maika-2 nga ed. 1999) pakabuklan ken testo a panagbiruk
- Richard, Jean. Santo Louis: Krusado nga Ari iti Pransia (1992)
- Riley-Smith, Jonathan.Ti Immuna aKrusada ken ti Kapanunotan ti Panagkrusada. (1986).
- Runciman, Steven. Ti Pakasaritaan dagiti Krusada, Tomo I: Ti Immuna a Krusada ken dagiti Pundasion ti Pagarian iti Herusalem.; Tomo II: Ti Pagarian iti Herusalem ken Pranko a Daya 1100-1187. ken Tomo III: Ti Pagarian iti Acre ken dagiti Naududi a Krusada (1951-53), ti klasiko apakasaritaan; nakagurgura unay kadagiti krusado
- Setton, Kenneth ed., Ti Pakasritaan dagiti Krusada. (1969-1989), ti pagalagadan nga eskolar a pakasaritaan iti innem a tomo, inpablaak babaen ti Unibersidad iti Wisconsin a Pagmalditan complete text online.
- Smail, R. C. "Dagiti Krusada Dagiti Kastilio iti Maikasangapulo ket dua a Siglo" Naipakasaritaan a Warnakan ti Cambridge Tomo 10, Bilang 2. (1951), pp. 133–149. idiay JSTOR
- Stark, Rodney. Dagiti Batalion ti Dios: Ti Kaso para kadagiti Krusado (2010) pakabuklan ken testo a panagbiruk
- Tyerman, Christopher. Ti Inglatera ken dagiti Krusada, 1095-1588. (1988). 492 pp.
Dagiti kangrunaan a taudan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Barber, Malcolm, Bate, Keith (2010). Dagiti Sinursurat manipud idiay Daya: Dagiti Krusada, Dagiti Peregrino ken Agtataeng iti Maika-12 ken Maika-13 a Siglo (Dagiti Naipatarus a testo ti Krusada Tomo18, Ashgate Publishing Ltd). ISBN 978-0-7546-6356-0
- Housley, Norman, ed. Dagiti Dokumento ti Naududi a Krusada, 1274-1580 (1996)
- Krey, August C. Ti Immuna a Krusada: Dagiti Sarita dagiti Nakakita ken Nakibinglay (1958).
- Shaw, M. R. B. ed.Dagiti Kroniko dagiti Krusada (1963) online nga edision
- Villehardouin, Geoffrey, ken Jean de Joinville. Dagiti Kroniko dagiti Krusada ed. babaen ni Apo Frank Marzials (2007) pakabuklan ken testo a panagbiruk
- Villehardouin's Panagrukma iti Konstantinopla ket maysa a pagalagadan a reperensia nga obra para iti Maikapat a Krusada; daytoy ti immuna nga obra ti mediebal a prosa ti Pranses. Ti biag ni St. Louis babaen ni Joinville ket maysa a klasiko a panagipalpalawag ti biag ken panawen ni Ari Louis IX; naisurat daytoy iti Daan a Pranses ken naipanunotan a ti kasayaatan a naisurat a biograpia kadagiti Tengnga a Panawen.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Dagiti Krusada iti Wikimedia Commons


text:
LEKSION 3
Naggafu Kari ta Dios i Makakkasta nga Balita?
1. Sinni Awtor na Biblia?
Netura ta Biblia i makakkasta nga balita nga mattolay tu mannanayun i totolay ta davvun. (Salmo 37:29) Egga 66 nga babaraddi tu libru na. Inusa na Dios i maturu tu 40 matalo nga lallaki tu nangitura ta. Nitura ni Moises i ollu tu lima nga libru 3,500 dagun i nappasa. Si apostol Juan gapa i nangitura ta ultimu nga libru 1,900 dagun i nappasa. Sinni maka-ideya ta nitura naw na lallaki? Nakibbida onu naki-ergo i Dios tannira gukaban na masanto nga espiritu na. (2 Samuel 23:2) Niturada i ginnonopan na Dios ari tu i ginnonopadda. Nu kunnari gavu, si Jehova i Awtor na Biblia.
2. Kunnasi ittam nga makasiguradu tu naggafu ta Dios i Biblia?
Ammu tam tu naggafu ta Dios i Biblia gafu ta ikagina nu anni eksakto nga detalye na mesimmu ta mappange. Awan tu tolay nga makakua ta kunnatun. (Josue 23:14) I Makapangngua-sa-ngamin nga Dios lamang i fuffustu nga makakagi nu anni mesimmu ta mappange.
Ekspektattam tu kuruga neruma-ruma i libru nga naggafu ta Dios. Binillion tu kopia na Biblia i nepalima ta minagatu nga madduruma nga lengguahe. Maski paga nabayag ngana i Biblia, mekunnay i netura sa ta napakurug nga tuddu na siensia. Kunne na gapa, ari tu makkorontra i nitura na 40 nga lallaki. * Tadday paga, i kagian na Biblia meyannung ta ayâ ay naggafu laman ta kurug nga Dios—i Dios na ayâ. Egga paga pakapangngua na Biblia tu manguli ta totolay para ta pammakapiadda. Danaw nga ebidensia i makakumbinsi ta minillion nga totolay tu naggafu ta Dios i Biblia.
3. Meyannung ta anni i Biblia?
Nakasentro tuddu na Biblia ta makakkasta nga balita meyannung ta meddu nga gakkag na Dios ta totolay. Ipakanawagna nu kunnasi nawawan da Adan anna Eva i privilehio nga mattolay ta paraiso nga davvun. Anna nu kunnasi gabbalaman metoli i Paraiso ta mappange.
Mabibbig paga ta Biblia i dorob na Dios maski ira prinsipio anna tabarang na. Netura paga tatun i historia na pakilallang na Dios ta totolay. Yatun i mangipasingan nittam nu anni i personalidad na. Yari lagu tu moffunannaka tu kannammuammu i Dios anna nu kunnasi ka mabbalin tu kofun na.
4. Kunnasim malippawa i Biblia?
Moffunannaka na brosiur nga malippawa i Biblia gitta na kiningngua ni Jesus. Kada mangiyusa tu teksto, itudduna “nu anni i kebalingan na Masanto nga Tura.”
Kuruga makapabbaw i makakkasta nga balita nga naggafu ta Dios anne ta maski anni nga gannug. Ngem awan tu interes na karuan taw nga balita anna ikalussaw paga yaw na tanakuan. Ariammu ipamavulun tu pakafiadda nono mu. Nakadepende ta paddidiamum meyannung ta Dios i iddanamam nga mattolay tu mannanayun.
^ par. 3 Innammu i brosiur nga Libro Para iti Amin a Tao.
Maggigiammu tu Aru Paga
MAKAKKASTA NGA BALITA NAGGAFU TA DIOS!
Kunnasi Tam Masiguradu nga Kurug i Biblia?
Nu Dios i autor na Biblia, awan gafu tu kagittana yaw nga libru.
Anni Talaga i Ituttuddu na Biblia?
I Biblia—Libru nga Naggafu ta Dios
Kunnasi naka moffunan na Biblia nu egga problemam? Ngatta mapattalakkammu i profesiyana?
Anni Talaga i Ituttuddu na Biblia?
Anni i Kinakurug Meyannung ta Dios?
Para nikaw, ikavurungannaka kari na Dios? Ammuammu i meyannung ta personalidadna anna nu kunnasi ka makaranni sa.


text:
Isu daytoy ti pagtugtugwan iti administrasion iti distrito iti Dili, nga isu daytoy ti administratibo a bagi iti daytoy a lugar ken mairaman ti isla ti Atauro ken dagiti siudad nga asideg iti siudad ti Dili. Daytoy a siudad ket nabingbinbgay kadagiti nababbaba a distrito iti Nain Feto, Vera Cruz]], Dom Aleixo ken Cristo Rei ken nabingbingay pay ti sabsabali a sucos, a naidauloan ti nabutosan a chefe de suco. 18 kadagiti 26 a sucos kadagiti uppat a nababbaba a distrito ket naikategoria a kas urbano.[1]
Awan ti administrasion ti siudad mailaksid ti distrito nga administrasion, a naipuesto babaen ti gobierno ti estado. Ti gobierno ti Timorese ket nangrugi a nagplano idi 2009 ti panagsukat kadagiti panakaipan ti kasasaad ti distritoto iti munisipalidad. Dagitoy ket addaan to ti nabutosan a mayor ken konsilo.[2]


text:
Tulbek iti Naragsak a Pamilia
No Kasapulan ti Asawam ti Naisangsangayan a Pannakaaywan
Sipud idi natakuatan nga addaanak iti chronic fatigue syndrome, ni laengen lakayko ti mangmangged. Ngem pulos a dina dakdakamaten kaniak dagiti paggastosanmi. Apay a dina ibagbaga kaniak ti pinansial a kasasaadmi? Dakkel sa metten ti paggastuanmi, ket ammona a mariribukanak no maammuak dayta.—Nancy. *
MABALIN nga adu ti karit iti uneg ti panagasawa, ngem narikrikut pay ti kasasaad no adda nakaro a sakit ti maysa kadakuada. * Masakit kadi ti asawam? No kasta, pakaringgoram kadi dagitoy a saludsod: ‘Kasano ngatan no kumaro pay ti sakit ti asawak? Maitultuloykonto pay ngata ti panangaywanko iti asawak, agraman ti panagluto, panagdalus, ken ti panagsapulko iti pagbiagmi? Apay a makonsiensiaak gapu ta siak ti nasalun-at?’
Iti sabali a bangir, no sika ti masaksakit, mabalin a mapanunotmo: ‘Kasano a maaddaanak iti panagraem iti bagik no diak met maaramid dagiti responsabilidadko? Marurod ngata ti asawak gapu ta masakitak? Daytoy kadin ti pagpatinggaan ti kinaragsakmi kas agassawa?’
Makapaladingit ta nagsina ti dadduma nga agassawa gapu iti rigat a patauden ti nakaro a sakit. Ngem dayta dina kaipapanan nga awan ti maaramidam tapno agballigi ti panagasawayo.
Adu nga agassawa ti nakapagtultuloy ken nagballigi iti laksid ti nakaro a sakit. Kas pagarigan, usigenyo ti kasasaad da Yoshiaki ken Kazuko. Idi nadangran ti duri ni Yoshiaki, di pulos makagaraw no awan ti tumulong kenkuana. Inlawlawag ni Kasuko: “Kasapulan a tulongak a kanayon ni lakayko. Gapu iti panangay-aywanko kenkuana, simmakit ti tengnged, abaga, ken dagiti takkiagko, ket kasapulan nga agsublisubliak iti ospital tapno ipadoktorko ti tultulangko. Masansan a makapaksuy ti agaywan.” Ngem iti laksid dagiti pakarigatanna, kuna ni Kazuko: “Timmibker ti relasionmi kas agassawa.”
Ania ngarud ti tulbek ti kinaragsak iti sidong dagita a kasasaad? Makatulong no dagidiay mangikagkagumaan a mangtaginayon iti pannakapnek iti panagasawada matmatanda ti sakit saan laeng a kas kabusor daydiay masaksakit no di ket kabusorda a dua. Ngamin, no masakit ti maysa kadakuada, agpadada nga apektado, nupay iti nagduma a pamay-an. Nadeskribir daytoy a panagpannuray ti agassawa iti maysa ken maysa iti Genesis 2:24: “Ti maysa a lalaki panawannanto ti amana ken ti inana ket masapul a makitipon iti asawana ket masapul nga agbalinda a maymaysa a lasag.” Gapuna, no ti asawa ket addaan iti agtultuloy a sakit, nasken nga agtinnulong ti agassawa tapno mapagballigianda ti karit.
Kanayonanna, ipakita ti panagsirarak a dagiti agassawa a nagtalinaed ti nasayaat a relasionda iti laksid ti nakaro a sakit inawatda ti kasasaadda ken nasursuroda dagiti epektibo a pamay-an tapno makapagibturda. Adu kadagita a nasursuroda ti umasping kadagiti kanayon nga epektibo a balakad a masarakan iti Biblia. Usigem dagiti sumaganad a tallo a singasing.
Ipakitayo ti Konsiderasion iti Maysa ken Maysa
“Ti dua nasaysayaat ngem iti maysa,” kuna ti Eclesiastes 4:9. Apay? Ngamin, ilawlawag ti bersikulo 10, “no ti maysa kadakuada matuang, daydiay sabali mabalinna a bangonen ti kaduana.” ‘Bangbangonem kadi ti kaduam’ buyogen dagiti ebkas ti panagyaman?
Ikagkagumaanyo kadi ti agtinnulong? Kinuna ni Yong, a paralisado ti asawana : “Kanayon nga ikagkagumaak nga ipakita ti konsiderasion ken baketko. Tunggal mariknak a mawawak, panunotek a mabalin a mawaw met ni baketko. No kayatko ti rummuar tapno imatangak ti napintas a buya, damagek kenkuana no kayatna ti kumuyog kaniak. Agtintinnulongkami nga agassawa a mangibtur iti sakit ken iti kasasaadmi.”
Iti sabali a bangir, no sika ti maay-aywanan, adda kadi masnup a bambanag a kabaelam nga aramiden para iti bagim a saan a mangpakaro iti sakitmo? No aramidem dayta, ad-adda a maraemmo ti bagim ken sumayaat pay ti panangaywan ti asawam kenka.
Imbes nga ipagarupmo a kasayaatanen ti ipakpakitam a konsiderasion iti asawam, apay a dimo saludsoden no ania ti kasayaatan para kenkuana? Ni Nancy, a nadakamat itay, naibagana met laeng ken lakayna a mariribukan no dina maammuan ti pinansial a kasasaad ti pamiliada. Ikagkagumaan itan ni lakayna nga ibaga kenkuana ti maipapan iti dayta.
PADASEM DAYTOY: Ilistam dagiti pamay-an nga ammom a kabaelan nga aramiden ti asawam tapno lumag-an ti agdama a kasasaadyo. Isingasingmo a mangilista met ti asawam kadagiti pamay-an nga ammona a kabaelam nga aramiden. Kalpasanna, agsinnukatkayo iti listaan. Mangpili ti tunggal maysa kadakayo iti maysa wenno dua a singasing a talaga a kabaelanyo nga aramiden.
Maaddaan iti Balanse nga Eskediul
“Ta iti tunggal banag adda naituding a tiempo,” insurat ni masirib nga Ari Solomon. (Eclesiastes 3:1) Nupay kasta, saan a kaskarina a taginayonen ti balanse nga eskediul ti pamilia gapu iti agbaliwbaliw a kasasaad a patauden ti nakaro a sakit. Ania ti aramidenyo tapno uray kaskasano, agbalinkayo a balanse?
Nalabit mabalin a regular nga agaliwaksaykayo a dua tapno mailiwliwag ti parikutyo iti salun-at. Kabaelanyo pay kadi a tagiragsaken dagiti dati nga ar-aramidenyo sakbay a timmaud ti sakit? No saan, ania dagiti baro nga aktibidad a mabalinyo a padasen? Mabalin nga ibasaanyo laeng ti maysa ken maysa wenno agadalkayo pay ketdi iti baro a lenguahe. No agdanggaykayo a mangaramid kadagiti banag nga ipalubos ti kasasaadyo, mapabileg ti singgalutyo kas “maymaysa a lasag” ket ad-adda nga agbalinkayo a naragsak.
Ti pannakikadua iti sabsabali ti sabali pay a makatulong tapno mataginayon ti kinabalanse. Kuna ti Biblia iti Proverbio 18:1: “Ti maysa a mangiputputong iti bagina sapulennanto ti kabukbukodanna nga iniimut a tarigagay; maibusor iti isuamin a praktikal a kinasirib isu umalsanto.” Makitayo kadi iti dayta a bersikulo a ti di pannakilangen iti sabsabali ket adda negatibo nga epektona iti panunot? Iti sabali a bangir, ti regular a pannakitimpuyog pagbalinennaka a naragragsak ken makatulong tapno mapasublim ti nasayaat a panangmatmatmo iti bambanag. Mabalinmo kadi ti agawis iti bumisita kenka?
No dadduma, narigat para iti agay-aywan nga asawa ti agbalin a balanse. Dadduma ti nalabes ti panagtrabahoda isu a mapaksuyanda ket agpeggad ti salun-atda. Pagangayanna, dida pay ketdin kabaelan nga aywanan ti ipatpategda nga asawa. Gapuna, no ay-aywanam ti asawam nga addaan iti nakaro a sakit, dimo baybay-an ti bagim. Ipaayam met ti bagim iti tiempo nga aginana. * Napaneknekan ti dadduma a makapalag-an iti riknada no dagiti pakaringgoranda ket isaritada sagpaminsan iti maysa a mapagtalkan a gayyem a padada a lalaki wenno padada a babai.
PADASEM DAYTOY: Ilistam dagiti sangsanguem a parikut iti panangaywanmo iti asawam. Kalpasanna, ilistam dagiti addang a mabalinmo nga aramiden tapno mapagballigiam dagita wenno ad-adda a maibturam dagita. Imbes a sangkapanunotmo dagita, saludsodam ti bagim, ‘Ania ti kalakaan wenno gagangay a pamay-an a mangpalag-an iti kasasaad?’
Maaddaanka iti Positibo a Panangmatmat
Iballaag ti Biblia: “Saanmo a kunaen: ‘Apay a napasamak a dagiti immun-una nga aldaw nasaysayaatda ngem kadagitoy?’” (Eclesiastes 7:10) Gapuna, saanmo a pampanunoten no ania koma ti kasasaad ti biagyo no awan ti masaksakit. Laglagipem nga iti daytoy a lubong, saan a naan-anay ti kinaragsak. Ti napateg ket awatenyo ti kasasaadyo ken ikagumaanyo nga aramiden ti amin a kabaelanyo.
Ania ti makatulong kenka ken iti asawam iti kasta a kasasaad? Pagsaritaanyo a dua dagiti bendision a naawatyo. Pagragsakanyo uray dagiti kabassitan a simmayaatan ti salun-atyo. Birokenyo dagiti banag a mabalinyo a seggaan, ken ikeddengyo dagiti kalat a mabalinyo a ragpaten.
Nasayaat ti resulta ti panangyaplikar da Shoji ken Akiko iti nadakamat a balakad. Idi naammuanda nga agsakit ni Akiko iti fibromyalgia, masapul a sumardengda iti naisangsangayan nga amin-tiempo a serbisio. Naupayda kadi? Natural laeng a maupayda. Ngem kastoy ti imbalakad ni Shoji iti siasinoman nga addaan iti umasping a kasasaad: “Diyo koma pampanunoten dagiti banag a saanyo a kabaelan nga aramiden tapno dikay maupay. Taginayonenyo ti positibo a panangmatmat. Uray pay manamnama a makasublikayto iti normal a rutinayo, ipamaysayo no ania ti agdama a kasasaadyo. Para kaniak, kaipapanan dayta nga ipamaysak ti panangasikasok ken baketko.” Makatulong met kenka ti kasta a balakad no agkasapulan ti asawam iti naisangsangayan a pannakaaywan.
^ par. 3 Nabaliwan ti dadduma a nagan.
^ par. 4 Itampok daytoy nga artikulo dagiti kasasaad ti agassawa a maysa kadakuada ti agpaspasar iti agtultuloy a pisikal a sakit. Nupay kasta, mabalin met a matulongan dagiti agassawa a mangib-ibtur iti parikut iti salun-at a resulta ti aksidente wenno dagiti emosional a pakarigatan kas iti depresion no iyaplikarda dagiti sumaganad nga impormasion.
^ par. 20 Depende iti kasasaadyo, mabalin a nasayaat no sumapulkayo iti paset-tiempo a serbisio dagiti agay-aywan iti salun-at wenno dagiti maseknan nga ahensia iti komunidad, no adda.
IYIMTUODMO ITI BAGIM . . .
Ania ti kapatgan nga aramidenmi ita kas agassawa?
Ad-adda a pagsaritaanmi ti maipapan iti sakit
Saanmi unay a pagsaritaan ti maipapan iti sakit
Saankami unay a maringgoran
Ad-adda nga ipakitami ti konsiderasion iti maysa ken maysa
Agdanggaykami a mangaramid kadagiti aktibidad nga ipalubos ti kasasaadmi
Makilangenkami iti sabsabali
Mangragpatkami kadagiti agpada a kalat


text:
Kalendario a Huliano
Ti kalendario a HUliano, ket inpaammo babaen ni Julius Caesar idi 46 SK (708 AUC), daytoy idi ket reporma ti kalendario a Romano. Daytoy ket nangrugi idi 45 SK (709 AUC). Daytoy idi ti kaaduan a kalendario iti kaaduan ti Europa, ken dagiti pagtaengan a Europeano iti Kaamerikaan ken dadduma pay a luglugar, aginggana idi napasayaat ken sinukatan babaen ti kalendario a Gregoriano. Ti paggidiatan iti natimbenga a kaatiddog ti tawen a nagabetan ti Huliano (365.25 nga al-aldaw) ken ti Gregoriano (365.2425 nga al-aldaw) ket 0.002%.
Ti kalendario a Huliano ket adda iti kadawyan a tawen iti 365 nga al-aldaw a nabingbingay kadagiti 12 a bulan, a kas nailista iti Tabla ti bulbulan. Ti bisiesto nga aldaw ket nainayon iti Pebrero kada uppat a tawen. Ti tawen a Huliano ket isu a ti natimbeng ket 365.25 nga al-aldaw iti kaatiddog. Daytoy ket naikeddeng a panangipagarup iti tropikal (solar) a tawen. Urayno ammo idin dagidi Griego nga astronomo, manipud idi kenni Hipparchus, iti maysa a siglo sakbay ti reporma ti Huliano, a ti tropikal a tawen ket basbassit a minuto ngem ti 365.25 nga al-aldaw, ti kalandario ket sanna idi a lunadan para iti daytoy a paggiddiatan. Kas ti resulta, ti kalendario a tawen ket nakaala ti agarup a tallo nga aldaw iti tunggal uppat a siglo no maipada iti napalpaliiw nga ekuinokso a panpanawen ken dagiti tiempo. Daytoy a paggiddiatan ket sinimpa babaen ti reporma ti Gregoriano idi 1582. Ti kalendario a Gregoriano ket adda met laeng ti isu a bulan ken kaatiddog ti bulan a kas ti kalendario a Huliano,ngem mangisengngat kadagiti bisiesto nga aldaw segun ti sabali nga alagaden. Iti nagbanaganna, ti kalendario a Huliano ket agdama a 13 nga al-aldaw a naud-udi ngem ti kalendario a Gregoriano; kas pagarigan, ti 1 Enero iti kalendario a Huliano ket 14 Enero iti kalendario a Gregoriano.
Ti kalendario a HUliano ket nasukatanen a kas ti kalendario a sibil babaen ti kalendario a Gregoriano kadagit igangani amin a pagilian a dati a nagus-usar daytoy, urayno daytoy ket nagtultuloy a kalendario a sibil kadagiti dadduma a pagilian iti maika-20 a siglo. Kaaduan kadagiti denominasion ti Kristiano iti Laud ken luglugar nga naibanghelio babaen dagiti simbaan ti Laud ket sinukatanda metten ti kalendario a Huliano iti kalendario a Gregoriano a kas ti batayan para kadagiti bukodda lkalendario a liturhiko. Nupay kasta, kaaduan kadagiti sanga ti Akindaya a Simbaan nga Ortodokso ket agus-usar pay laeng ti kalendario a Huliano para it ipanagkarkulo kadagiti petsa dagiti makuti a rambakan, a mairaman ti Paskua ti Panagungar (Pascha). Adda met dagiti simbaan ti Ortodokso a nangampon ti Nabaliwan a kalendario a Huliano para iti panagpaliiw kadagiti natalinaay a rambakan, bayat nga adda met dagiti simbaan ti Ortodokso a nangibatbati ti kalendario a Huliano para kadagiti amin a panggep.[1] Ti kalendario a Huliano ket agdama pay laeng nga inus-usar babaen iti tattao a Berebere ti Amianan nga Aprika, ken idiay Bantay Athos. Iti porma iti kalendario nga Alehandro, daytoy ti batayan para iti kalendario nga Etiopiano, ken isu daytoy ti kalendario a sibil ti Etiopia.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Para iti Agpapada a Petsa iti Paskua ti Panagungar. (5–10 Marso). Simbaan ti Konseho iti Lubong/Tengnga a Daya a Konseho dagiti Konsultasion ti Simbaan, Aleppo, Siria.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Kalendario a Huliano iti Wikimedia Commons
- Kalkalendario kadagiti napalabas a panawen ti WebExhibits.
- Kalendario MAS