text:
Wikipedia:VisualEditor/TemplateData/Pagsursuruan
- VisualEditor
- Pagibagaan a panid (iti Ilokano)
- Pagibagaan a panid (iti Ingles) - idiay MediaWiki
- Apay a maararamid daytoy?
- Dokumentasion:
- Masansan a salsaludsod (iti Ingles) - idiay MediaWiki
- Panagrang-ay:
- Dagti linawas ken binulan a reporta ti kasasaad (iti Ingles) - idiay MediaWiki
- WMF Roadmap (iti Ingles) - idiay MediaWiki
- Inheniera a gangandat ti WMF, 2013-2014 (iti Ingles) - idiay MediaWiki
- Alagaden ti agar-aramat / Panag-usar
- Dagiti apat ti teklado
- TemplateData
- Pagsursuruan ti TemplateData
- Sentral a Pagipatarusan - idiay MediaWiki
- Kangrunaan a panid ti panagsukisok (iti Ingles) - idiay Meta
- Dagiti inoras nga inurnos, VisualEditor vs. wikitext
babaen ti tipo ti agar-aramat, a kas % kadagiti amin nga inurnos
- Dagiti inoras nga inurnos, VisualEditor vs. wikitext
babaen ti tipo ti agar-aramat, a kas % kadagiti amin a inurnos babaen ti tipo ti agar-aramat
- Dagiti inoras nga inurnos, VisualEditor vs. wikitext
a kas % kadagiti amin nga inurnos
- Dagiti inoras nga inurnos, VisualEditor vs. wikitext
patingga a bilang dagiti inurnos
- Dagiti inoras nga inurnos, VisualEditor vs. wikitext
patingga a bilang dagiti inurnos, babaen ti tipo ti agar-aramat
- Dagiti inaldaw a nga agur-urnos babaen ti UI
babaen ti tipo ti agar-aramat
- Dagiti inoras a naipasubli a pabagbalbaliw
babaen ti tipo ti panangisubli
- Pagipadasan ti kinaudi a bersion ti VisualEditor - idiay MediaWiki
- Bugzilla
Ania kadi ti TemplateData?[urnosen ti taudan]
Ti TemplateData ket isu ti waya ti panagipenpen ti pakaammo a maipanggep ti plantilia ken dagiti parametrona, tapno ti VisualEditor ket makaala ket makaiparang daytoy idiay editor ti plantilia, tapno mapalaka ti agurnos kadagiti plantilia.
Ti TemplateData ket mangpalubos kadagit iagara-aramat ti agsurat kadagiti bassit a naestruktura a datos iti panid ti plantilia, wenno mailak-amto iti dayta a panid ti plantilia (a kas idiay panid ti dokumentasion). Kalpasanton no adda daytoy ti naestruktura a datos, mabalinton a husto a maiparang iti VisualEditor. Bayat a daytoy ket kasla narigat, daytoy ket pudno a nalaka met.
Estruktura ti TemplateData[urnosen ti taudan]
Ti estruktura ti TemplateData ket naibatay iti alagaden ti JSON, ken silple met laeng daytoy. Laglagipen nga amin dagiti palplawag iti TemplateData ket nasken a naranas a testo (awan ti wikitext, wenno silsilpo, kdpy).
Ti umuna nga aramiden ket ti panangimakinilia ti paris dagiti etiketa ti
, iti aniaman a lugar ti dokumentasion a subpanid ti plantilia, kasla daytoy:

{
... <-- ti linaon ti TemplateData ken mapan ditoy
}

Daytoy ket mangibaga ti sopwer nga aimin nga adda ti baetan dagitoy dua nga etiketa ket ti TemplateData, ken nasken a pagibasaran no mausar ti plantilia
Kas pagarigan[urnosen ti taudan]
Dagiti panangipalplawag ti uneg ti TemplateData ket sumurot ti alagaden a tabas; kunatayo koma nga addaanka ti plantilia a tinawtawagan ti "Commons" para iti panagisilpo ti kategoria ti Commons a maipanggep ti topiko. Daytoy ket mangala ti maysa anasken a parametro: ti nagan ti kategoria idiay Commons. Ti TemplateData ket kastoyto ti kitana:

{
"description": "Ti plantilia a panagisilpo ti kategoria idiay commons a maipanggep ti maysa nga artikulo",
"params": {
"1": {
"label": "Kategoria ti Commons",
"description": "Ti kategoria ti commons a kayatmo nga isilpo.",
"default": "Category:CommonsRoot",
"type": "string",
"required": true
}
}
}

Daytoy ket mangiparanto, idiay plantilia, iti kastoy:
Ti plantilia a panagisilpo ti kategoria idiay commons a maipanggep ti maysa nga artikulo
Panangipalplawag ken dagiti parametro[urnosen ti taudan]
No nalpaskan, talmegam ti "idulin". No addaanka kadagiti biddut, daytoy ket saan a mangpalubos kenka nga agidulin (a makariro, ngem nasayaat ta saaka a makadadael). No makasarakka kadagiti biddut, ipadamagmo idiay pagibagaan a panid no ania ti padpadasem nga ar-aramiden, ken naragsak kaminto a tumulong kenka.
Laglagipen a ti tungngal maysa a pirgis ti pakaammo ket narikpan kadagiti marka ti sasao (malaksid para iti
true ken
false), ken naisina manipud ti sumaruno a pirgis babae ti koma (malaksid no daytoy ket ti naudi).
Dagiti parbo a nagan ti parametro[urnosen ti taudan]
Adda met dagiti plantilia a mangpalubos ti isumet laeng a parametro nga addaan ti sabali a nagnagan.
Kas pagarigan,
{{Commons|category=Apples}} ket mabalin pay a maisurat a kas ti
{{Commons|Apples}} wenno
{{Commons|link=Apples}}.
Ti pananginayon ti daytoy a pakaammo iti TemplateData, simple laeng nga inayon dagiti parbo a nagan iti pakaammo ti parametro:
"params": {
"category": {
... "aliases": ["1", "link"]
}
Dagiti nadumaduma a parametro[urnosen ti taudan]
No addaanka kadagiti nadumaduma a parametro, ulitem laeng ti tungngal maysa a paset (mangrugi manipud ti etiketa ti "1" ) ken punnuem dagitoy no mabalin. Laglagipen a no ti plantilia ket addan kadagiti nadumaduma a parametro, nasken nga ilasinmo koma ida iti TemplateData, a kasla daytoy:
"params": {
"1": {
...
}, <-- madlaw ti koma (comma) ditoy
"2": {
...
}, <-- ken ditoy
"3": {
...
}
}
Dagiti agpapada a parametro[urnosen ti taudan]
No ti plantilia ket addan kadagiti nadumaduma a parametro, sagpaminsan nga adda dagitoy ket agpapada a kita. Iti daytoy a kaso, nasken laeng a mangtedka kadagiti napno a tagikua para iti umuna, ken dagiti dadduma ket "tawidanda" dagiti tagikuada manipud ti immuna.
"params": {
"topiko1": {
"label": "Topiko",
"description": "Ti topiko a naibaga iti daytoy a panagipalpalawag a panid",
"type": "string",
},
"topiko2": {
"inherits": "topiko1"
},
"topiko3": {
"inherits": "topiko1"
},
}
Blanko a pagtabasan[urnosen ti taudan]
Mabalinmo ti agkopia ti blanko a pagtabasan dita baba tapno makanayon ti baro a TemplateData iti plantilia. Dagiti laeng kadawyan nga etiketa ti nairaman.

{
"description": "",
"params": {
"1": {
"label": "",
"description": "",
"type": "",
"required":
},
"2": {
"label": "",
"description": "",
"type": "",
"required":
}
}
}

Dagiti limitasion ken salsaludsod[urnosen ti taudan]
- Dagiti awan a langa — Ti TemplateData ket kas pagarigan laeng ti ramit a naaramid a magun-od nga addan laeng kadagiti bassit a langai, iti namnama a dagiti agar-aramat ket mangtulong a mangkuyog ti panagrang-ay dagiti langa a kayatda. No kayatmo ti agkiddaw kadagiti baro a langa para iti TemplateData, pangngaasi a pakaammuan dakami.
- Mangtaktak ti panangipakita kadagiti plantilia — Kalpasan ti pananginayon ti TemplateData iti plantilia, ti metadata ket nasken koma a dagus a makita no ti plantilia ket nalukatan iti VisualEditor. Nupay kasta, daytoy ket mabalin nga agapaut kadagiti adu nga oras sakbay a maiparang ti metadata. Mabalinmo a piliten a pabaruen ti awan linaonna a panagurnos ti panid ti plantilia (saan nga idiay dokumentasion a subpanid). Ti panagaramid ti awan linaonna a panagurnos, lukatan ti panid ti plantilia para it panagurnos, ken idulin ti panid nga ti panagaramid ti aniaman a panagbalaliw.
- Dagiti agdamaparikut — Ti listaan dagiti agdama aparikut ket dagiti kiddaw ti langa ket magun-od idiay bugzilla.
Ramramit[urnosen ti taudan]
- TemplateDataEditor — Ti eskritu ti agar-aramat nga agaramid ti nalaklaka a proseso ti panaginayon ti TemplateData . Agdama nga adda daytoy iti Pranses (aglaon kadagiti patarus ti Inggles, Italiano, Hapon ken ken Koreano), ken nalaka met a maipatarus kadagiti sabali a pagsasao.
- TemplateData Wizard — Ti ramit nga agpataud ti TemplateData babaen ti maysa nga interaktibo nga interface.
- TemplateData generator — Ti ramit a mangbasa ti taudan ti wikicode ti plantilia, ken mangpadas nga agbiruk kadagiti amin a parametro nga inus-usar ken mangiparuar ti rurog a dokumento nga addaan dagiti nailista a parametro.
- JSONLint — Ti ramit a mangpalubos kenka a mangpasingked ti naisurat ti ima a JSON tapno makatulong nga agbiruk kadagiti biddut ti eskritu.
- JSON Formatter - Ramit ti panagpormat ken panagurnos iti JSON.


c: text/html

text:
Nakarit dagiti babbai nga tinmabuno iti panakaselebrar ti aldaw dagiti babbai iti sangalubongan idi kalman, Marso 10 idiay Church of St. Mary the Virgin ditoy Sagada, nga pumaset iti pulika ti panagbalbaliw.
Iti panangibingay ni Mary Umaming iti polika ti panagbalbaliw iti nasao nga aktibidad, kuna na nga ti polika iti pagilian ket nangina nga ay-ayam dagiti babaknang.
Sumagmamano laeng dagiti babbai nga agkankandidato nga makagapu iti panakabaybay-a dagiti pakaseknan ti babbai.
Gapu ditoy ket kinarit na dagiti tinmabuno itandudo ti polika ti panagbalbaliw.
“Aginnadal tayo a kas ti ar-aramiden tayo ita tapno ingato ti kaammuan ken talek tayo iti bagbagi tayo, ken aktibo nga mangikampanya iti “No ti vote buying”, ken ibotos tayo dagiti kandidato nga manginayon iti plataporma da kadagiti pakaseknan dagiti babbai.
Kadatayo metlaeng ti pagurian ti panakaitandudo dagiti agenda tayo nga babbai ken kadatayo nga agrugi ti panagbaliw ti politika kuna ni Umaming.
Babbai iti Sagada, nakarit nga pumaset iti politika ti panagbalbaliw
Nakarit dagiti babbai nga tinmabuno iti panakaselebrar ti aldaw dagiti babbai iti sangalubongan idi kalman, Marso 10 idiay Church of St. Mary the Virgin ditoy Sagada, nga pumaset iti pulika ti panagbalbaliw.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Erineo S. Maliksi
Ni Erineo Saquilayan Maliksi (Marso 25, 1938 – Pebrero 24, 2021[1]idiay Imus, Cavite) ket maysa a politiko a Pilipino. Isu ti agdama a kongregista manipud iti Maikatlo a Kongresional a Distrito ti Cavite, ken ammo pay a kas ti Maymaysa a Distrito ti Imus. Isu ket nagserbi a kas Gobernador ti Probinsia ti Cavite manipud idi Hunio 30, 2001 aginggana idi Hunio 30, 2010. Isu ket ammo a kas ni Ayong babaen dagiti makaammo kaniana, asawana ni Olivia L. Maliksi ken ama ti Mayor ti Imus a ni Manny L. Maliksi.
Isu ket nagturpos iti elementaria nga edukasion idiay Eskuela ti Elementaria ti Anabu II idiay Imus idi 1951, ken nagturpos ti sekondaria nga edukasion idiay Akademia Del Pilar, idiay met laeng Imus, idi 1955. Idi 1969, nagturpos ni Erineo manipud idiay Unibersidad ti Daya, ken nakagun-od iti Titulo ti grado ti Siensia politika.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Mallari, Delfin Jr. (Pebrero 25, 2021). "Remulla orders Cavite flags flown at half-staff for rival Maliksi". Philippine Daily Inquirer.


text:
Plantilia:Para iti2
Panagusar[urnosen ti taudan]
Naimodelo manipud iti {{Para iti}}, ti {{Para iti2}} ket napartuat tapno mapalubosan iti naiduma a teksto, ti panangiraman kadagiti kasta a panagbalbalw a kas dagiti marka ti insasao wenno ti maysa a silpo, kas parte ti topiko ket ti naisingasing nga artikulona.
Agraman iti maysa a topiko[urnosen ti taudan]
{{Para iti2|TOPIKO|[[Pagarigan nga artikulo]]}}→
{{Para iti2|TOPIKO|[[Pagarigan nga artikulo]] ken [[Pagarigan nga artikulo 2]]]]}}→
Agraman iti ad-adu ngem maysa a topiko[urnosen ti taudan]
Daytoy a palntilia ket mangsuporta pay aginggana kadagiti tallo a topiko ken dagiti maisingasing nga artikuloda:
{{Para iti2|TOPIKO|NAIDUMA A TEKSTO|TOPIKO 2|NAIDUMA A TEKSTO 2}}→
{{Para iti2|TOPIKO|NAIDUMA A TEKSTO|TOPIKO 2|NAIDUMA A TEKSTO 2|TOPIKO 3|NAIDUMA A TEKSTO 3}}→
Dagiti silpo ti wiki ken kapitalisasion[urnosen ti taudan]
Nota ti estilo: No ti konteksto itilikmut ti silpo ti wiki ket pakitungtunganna ti papanan nga artikulo (kas ti, Para iti adu pay a pakaammo, kitaen tiXyz; Nangruna nga artikulo: Xyz; Daytoy ket matungtungan iti Xyz) imbes a ti topiko iti dayta nga artikulo (kas ti, Dagiti mannait ket kadawyanda nga agusar ti xyz kadagiti pantalon dagiti klienteda), usaren ti kapitalisasion iti titulo ti artikulo iti naisilpo iti wiki a teksto: [[Xyz]]. Maipada a maipakat kadagiti subpaulo: [[Xyz#PDQ|Xyz § PDQ]].
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar


text:
Plantilia:Makita nga angkla
Daytoy a plantilia ket isengngatna ti maysa wenno ad-adu nga iti panid. Dagita a lokasion ket mabalindanton a maisilpuan babaen ti panagusar ti sintaksis ti
[[#silpo|...]] . Saan a kasla ti {{angkla}}, ti umuna a parametro ket makitanto a teksto iti panid.
Dagiti pagarigan[urnosen ti taudan]
1.
{{makita nga angkla|foo}}
- Makita a kas: foo
- Masilpuan a kas:
[[#foo|...]]manipud iti kaunegan iti isu met laeng nga artikulo,
[[nagan ti artikulo#foo|...]]manipud kadagiti sabali nga artikulo ken manipud kadagiti baw-ing.
2. Ti plantilia ket mabalin a mausar iti panagpartuat kadagit sangapulo nga angkla iti agmaymaysa a panagtawag. Kas pagarigan,
{{makita nga angkla|foo|bar|baz}}
- Makita a kas: foo
- Masilpuan a kas:
[[#foo]],
[[#bar]]ken
[[#baz]].
Dagiti sabali a nagan[urnosen ti taudan]
- {{visible anchor}}, {{visanc}}, {{vanchor}}
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar
- {{Angkla}}
- {{Apat}}


text:
Sasao a Subanen
Ti sasao a Subanen (ammo pay a kas Subanon ken Subanun) ket ti maysa nga pagsasao nga Austronesio a maitagikua iti subgrupo ti Kalatakan a Tengnga a Filipino.[2]:303 Masansan a maipalawag a kas agmaymaysa a pagsasao, kadawyan nga ikeddeng daytoy babaen dagiti lingguista a kas rimpuok ti dialekto ngem ad-adu a kas monolitiko a pagsasao. Ti Subanon ket insasao babaen dagiti nadumaduma a lugar ti Peninsula ti Zamboanga a kas dagiti probinsia ti Zamboanga Sibugay, Zamboanga del Norte ken Zamboanga del Sur, ken idiay Misamis Occidental ti Akin-amianan a Mindanao. Adda met dakkel a komunidad ti Subanon idiay Misamis Oriental. Kaaduan ti mangtawtawag kaniada iti Subanen, Subanon wenno Subanun, bayat a dagiti agay-ayat iti Islam tinawtawaganda ti bagbagida a kas Kalibugan.
Internal a pannakaidasig[urnosen | urnosen ti taudan]
Idasig ni Jason Lobel (2013:308) dagiti kita ti Subanen a kas dagiti sumaganad.[2]
- Subanen
- Akinlaud
- Akinlaud a Subanon
- Akinlaud a Kolibugan
- Nuklear
- Laud a Nuklear
- Tawlet-Kalibugan a Subanen
- Salug-Godod a Subanen
- Daya a Nuklear
- Akin-abagatan a Subanen
- Tengnga a Subanen
- Akin-amianan a Subanen
- Akindaya a Subanen
- Laud a Nuklear
- Akinlaud
Ilista ni Lobel (2013:308) dagiti sumaganad nga inobasion kadagiti tunggal maysa a sumaganad a subgrupo.
- Nuklear a Subanen: *k > Ø
- Akinlaud a Subanen: *k > /k/
- Daya a Nukklear a Subanen: *r > /l/
- Laud a Nuklear a Subanen: *r > /r/
- Akinlaud a Subanen: *r > /l/ (nawaya a napasamak, mabalin a gapu iti pannakaiyasideg iti Tausug, Maguindanaon, Butuanon, Cebuano, ken/wenno Ilonggo, a nagbalin metten iti pannakaiyallatiw iti *r > /l/ a nawaya iti tunggal maysa kaniada)
Proto-Subanen[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti sumaganad nga imbentorio ket mabalin a makonstrukto manen para iti Proto-Subanen:[2][3]
Ti Proto-Kalatakan a Tengnga a Filipino nga *h ket napukawna idin dagiti amin a puesto iti Proto-Subanen, ti *ʔ ket mabati laeng iti kamaudian a puesto.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Subanen". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
- ^ a b c Lobel, Jason William (2013). Philippine and North Bornean languages: Issues in Description, Subgrouping, and Reconstruction (PDF) (Ph.D. dissertation) (iti Ingles). University of Hawai'i at Manoa.
- ^ Bulalang, Sharon (2018). "Two Patterns of /a/ and /o/ Alternation in Subanon". Oceanic Linguistcs (iti Ingles). 57 (2): 289–302. doi:10.1353/ol.2018.0013.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- "Subanon" iti Ethnologue (Maika-23 nga ed, 2020). (iti Ingles)
- Dagiti rekording ti Subanon ket naiyarkibo iti Kaipuleohone, a mairaman ti listaan ti balikas, dagiti sentesia, ken ti maysa a tradisional a kanta (iti Ingles)


text:
Wikipedia:Dagiti logo
Adu kadagiti ladawan ti logo wenno tatak ket naus-usar iti Wikipedia ket maawat para iti Wikipedia ti agusar kadagiti logo a tagikua dagiti sabali para kadagiti panggep ti ensiklopedia. Adda met dagiti tallo a panggep iti panag-usar ti logo. Ti umuna, kadawyan kadagitoy ket dagiti ladawan a saan a nawaya, ken isu a ti pannakausarda ket nasken nga amannurot para iti saan a nawaya a linaon ken, iti pannakaisangayan, ti kriteria ti saan a nawaya a linaon. Iti makadua, dagiti logo ket kadawyan dagitoy a marka ti pabrika ken isu a ti pannakausarda ket nawaya a maigawidan dagiti panggep ti karbengan ti kopia. Iti maikatlo, adda met dagiti editorial aparikut a maipanggep iti panagkappon iti neutral a panirigan ken ti panagpili ti matunos a logo ken representasion.
Ti ensiklopediko a gapu para iti panangiraman ti logo ket kapada ti gapu para iti panangiraman kadagiti ladawan ti nadayeg nga aktor: kaaduan kadagiti agar-aramt ket makariknada a dagiti ladawan ket mangited ti nasayaat a pakaammo a maipanggep iti tao a narigat met a maipalawag iti testo laeng. Dagiti logo ket nasken a maiyannugot a kas dagiti ladawan para iti naited nga entidad. Saan a kas ti tattao, nupay kasta, a kadawyan a mabalin ti mangala ti retrato iti dayta a tao, dagiti logo ket nasalakniban ti linteg to karbengan ti kopia ken marka ti pabrika isu a saan a masukatan babaen ti kompleto a nawaya nga alternatibo.


text:
Papel
Ti papel ket ti naingpis a materiales a napataud babaen ti panagtalmeg kadagiti nabasa a sagut, kadawwan daytoy a ti ubaas a selulosa a nagtaod manipud iti tarikayo, dagiti rutay ken dagiti ruot, ken ti panangipamaga kadagitoy kadagiti nalap-it a sabanas.
Ti papel ket adu ti aramatna a materiales nga adu kadagiti usar. Bayat a ti kadawyan nga usar ket para iti panagsurat ken panagimalditan, daytoy pay ket kaaduan a naus-usar a pagbungon a materiales, kadagiti adu a produkto ti panagdalus , kadagiti adu a bilang ti proseso ti industrial ken panagpatakder, ken naus-usar pay daytoy a kas laok ti makan – a naisangsangayan kadagiti kultura ti Asia.
Ti papel ken proseso ti ubaas a panagaramid ti papel ket naibagbaga a napartuat idiay Tsina idi las-ud ti nasapa a maikadua a siglo AD, ken mabalin a nasapsapa ngem ti tawen ti 105 A.D.,[1] babaen ti korte ti eunuko Cai Lun ti Han , urayno ti kasapaan nga arkeolohiko dagiti pirgis ti papel ket nagtaud manipud iti maika-2 a siglo SK idiay Tsina.[2]
Ti moderno nga industria ti ubaas ken papel ket global, a ti Tsina ket isu ti mangiyun-una ti panagpataud keb ti Estados Unidos ti sumarsaruno.
PakasaritaanUrnosen
Ti kaduogan a naamammuan kadagiti arkeolohiko a pirgis ti asideg a simmarunuan ti moderno a papel ket idi maika-2 a siglo SK idiay Tsina. Ti ubaas a proseso ti panagaramid ti papel ket naigupit kenni Cai Lun, ti maika-2 a siglo AD a korte ti eunoko ti Han.[2] RTi papel ket nasayaat a sukat ti seda kadagiti adu a pangipakatan, ti Tsina ket mabalin a makailuas kadagiti adu a kantidad ti seda, ken nakatulong daytoy iti Nabalitokan a Panawen.
Ti papel ket naiwarwaras manipud iti Tsina babaen ti Tengnga a Daya aginggana ti mediebal nga Europa idi maika-13 a siglo, nga idiay ti ti nakabangonan dagiti nabilegan ti danum a molino ti papel.[3] Idi maika-19 a siglo, ti industrial a panagaramid daytoy ket nangipababab ti pategna, ken nangpakabael ti masa a panangisinnukat ti pakaammo ken nakatulong ti adu kadagiti panagsikko ti kultura. Idi 1844, ti Kanadiano nga inbento a ni Charles Fenerty ken ti Aleman a ni F.G. Keller ket nawayada a nagparang-ay ti proseso para iti panag-ubaas kadagiti sagut ti tarikayo.[4]
EtimolohiaUrnosen
Ti balikas a "papel" ket etimolohiko a nagtaud manipud iti Latin ti papiro, a nagtaud met manipud iti Griego ti πάπupoς (papuros), ti balikas para iti mula a Cyperus papyrus .[5][6] Ti papiro ket isu ti napuskol, kasla papel a materiales a napataud manipud iti amag ti mula a Cyperus papyrus nga inus-usar idi taga-ugma nga Ehipto ken dagiti dadduma a kultura ti Mediteraneo para iti panagsurat sakbay ti panangipaammo ti papael iti Tengnga a Daya ken Europa.[7] Urayno ti papael ket etimolohiko a nagtaud manipud iti papiro, dagitoy dua ket adu ti paggiddiatanda a napataud ken ti panagrang-ay ti moderno a papel ket mailasin manipud iti panagrang-ay ti papiro. Ti papiro ket "laminado dagiti masna a mula, bayat a ti papel ket napataud manipud kadagiti sagut a dagiti tagikuada ket banaliwan babaen ti panangiyuper a panagpalukneng wenno panagwarwara.[2]
Dagiti nagibasaran ken dagiti notaUrnosen
- ^ Hogben, Lancelot. “Panagmaldit, Papel ken dagiti Innipis”. Bennett, Paul A. (ed.) Books and Printing: A Treasury for Typophiles. New York: The World Publishing Company, 1951. pp 15-31. p. 17. & Mann, George. Print: A Manual for Librarians and Students Describing in Detail the History, Methods, and Applications of Printing and Paper Making. Londres: Grafton & Co., 1952. p. 77
- ^ a b c Tsien 1985, p. 38
- ^ Burns 1996, pp. 417f.
- ^ Burger, Peter. Ni Charles Fenerty ken ti Inbensionna a Papel. Toronto: Peter Burger, 2007. ISBN 978-0-9783318-1-8 pp.25-30
- ^ πάπupoς, Henry George Liddell, Robert Scott, Ti Griego-Ingles a Leksikon, iti Perseus
- ^ papiro, kadagiti Diksionario ti Oxford
- ^ "Panangipalplawag ti Papiro". Dictionary.com. Naala idi 2008-11-20.
- Burns, Robert I. (1996). "Paper comes to the West, 800−1400". Iti Lindgren, Uta (ed.). Europäische Technik im Mittelalter. 800 bis 1400. Tradition und Innovation (Maika-4 nga ed.). Berlin: Gebr. Mann Verlag. pp. 413–422. ISBN 3-7861-1748-9.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
- Dagiti midia a mainaig iti Papel iti Wikimedia Commons
- Kasano ti agaramid ti papel?
- Panagaramid ti organiko a papel


text:
Integrated Authority File
Ti Integrated Authority File (Aleman: Gemeinsame Normdatei, naamammuan pay akas ti: Universal Authority File) wenno GND (iti Ilokano ket Naipagtitipon a Turay ti Papales) ket maysa nga internasional a turay ti papeles para iti panagurnos kadagiti personal a nagan, dagiti suheto ti paulo ken dagiti bagi ti korporatibo manipud kadagiti katologo. Daytoy ket nagruna nga inus-usar para iti dokumentasion kadagiti biblioteka ken dagiti arkibo. Ti GND kettinartaripato babaen ti Nailian a Biblioteka ti Alemania a nakitinnulongan dagiti nadumaduma a network ti biblioteka. Ti GND ket maiyetnag babaen ti lisensia ti Creative Commons Zero (CC0).[1]
Ti nakatudingan ti GND ket mangited ti maysa a pagsasarunuan kadagiti nangato nga agpang nga entidad ken dagiti sub klase, a naserbi iti pannakaidasig ti biblioteka, ken ti maysa nga arngian iti nalawag a panagilasin kadagiti agmaymaysa nga elemento. Daytoy ket buklen pay ti maysa nga ontolohia kadagiti tagikua a nagan ken kiat ti datos, a naipanggep para iti panangirepresenta ti pannakaammo iti semantiko a web, magun-od daytoy iti naibatay ti XML a pormat ti RDF.[2]
Ti Integrated Authority File ket nangrugi idi Abril 2012 ken mangitiptipon kadagiti linaon dagiti sumaganad a turay ti papeles a saanen a naitultuloy:
- Name Authority File (German: Personennamendatei; PND)
- Corporate Bodies Authority File (Aleman: Gemeinsame Körperschaftsdatei; GKD)
- Subject Headings Authority File (Aleman: Schlagwortnormdatei; SWD)
- Uniform Title File of the Deutsches Musikarchiv (Aleman: Einheitssachtitel-Datei des Deutschen Musikarchivs; DMA-EST)
Iti panawen ti pannakairugina (“GND-Grundbestand” manipu idi 5 bril 2012), ti GND ket agtengtengngel kadagiti 9,493,860 a papeles, a mairaman dagiti 2,650,000 a personal a nagnagan.
Dagiti dadduma pay a turay ti papaeles ket dagiti Virtual International Authority File (VIAF), dagiti Turay ti Biblioteka ti Kongreo (LCNAF), Web NDL Authorities babaen ti National Diet Library (Hapon), ken ti LIBRIS babaen ti National Library of Suesia.
Dagiti kita ti nangato nga agpang nga entidad ti GNDUrnosen
Adda dagiti innem a kita ti GND entidad:[3]
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Naisilpo a Datos ti Serbisio ti Nailian a Bilioteka ti Alemania
- ^ GND Ontolohia - Nagan a lugar ti Dokumento, bersion 2012-06-30.
- ^ Entitätencodierung: Vergaberichtlinien (ababa a listaan: daan ken baro a abersion)
Dagiti silpo ti ruarUrnosen
- Pakaammo a pampanid para iti GND manipud ti Nailian a BIblioteka ti Alemania
- Agbiruk babaen ti OGND (Bibliotheksservice-Zentrum Baden-Württemberg)
- Bereitstellung des ersten GND-Grundbestandes DNB, 19 Abril 2012
- Manipud ti Turay a Panagtengngel iti Nisilpo a Turay ti Datos Presentasion nga inted babaen ni Reinhold Heuvelmann (Nailain a Biblioteka ti Alemania) kadagiti ALA MARC Formats Interest Group, Hunio 2012


text:
Pagsasao a Balines
Ti pagsasao a Balinese wenno simple laeng a Bali ket ti pagsasao a Malayo-Polinesio nga insasao babaen dagiti 3.3 a riwriw a tattao (manipud idi 2000) iti isla ti Indonesia ti Bali, ken idiay pay akin-amianan a Nusa Penida, akinlaud a Lombok ken akindaya a Java.[3] Kaaduan kadagiti agsasao iti Balines ket ammoda pay ti Indones. Ti Balines ket agsinnaranay a maawatan iti Indones.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Balines iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Balinese". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
- ^ Ethnologue.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
- Ager, Simon. "Balinese". Omniglot. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 9 Marso 2007. Naala idi 2007-03-07.
- The Balinese Digital Library.
- Widiadana R. A. & Erviani N. K. (29 Enero 2011). Dagiti taga-ugma anumuskrito ti ‘lontar’ iti dihital. The Jakarta Post.
- Erviani N. K. (14 Enero 2011). Ti eskolar ti estados unidos ket mangiyeg kadagiti taga-ugma a sinuratan iti Balines iti panawen ti dihital. The Jakarta Post.
- http://unicode-table.com/en/sections/balinese/
- Paradisec nawaya a panagserrek iti rekording iti kanta ti Balines.
- Urnong ti Kaipuleohone ni Blust ket mairaman dagiti material iti Balines, mairaman ti RB2-006, RB2-009.


text:
LAOAG CITY – Direkta nga intudo ni Atty. Ferdinand Ignacio ti PNP-Paoay nga idadaulwan ni Police Major Eddie Suyat ken ti binigbig na a Police Senior Master Sergeant Marumi nga isu ti nangipaskil ti karatula iti puon ti kayo a mangak-akusar kenkuana nga abogado dagiti dakes a tao ken protektor dagiti durugista.
Segun ni Atty. Ignacio, iti alas-onse iti rabii ket adda ti police patrol car ket nagna iti dayaen ti pagtaengan da ken mapaneknekan na daytoy a banag.
Ummuna iti daytoy, kuna ni Ignacio nga idi 11:45 iti rabii ti Miyerkules ket nagwangwang ti police patrol iti sangwanan ti pagtaengan na rason a dagus a nangipatulod ti mensahe kenni Suyat ken sinaludsod na no siasinno ti nakalugan ngem saan a nagreply ti hepe.
Gapo iti daytoy ket adda pay ti nangipatulodan na ti text message a pulis ngem daytoy ket naka-off duty rason a saan na a nasungbatan ti saludsod ti abogado.
Kalpasan daytoy, kunana a simmungbat ni Hepe iti text message na no sadinno a ni Marumi ti nakalugan iti patrol car.
Kinumpirmaran ni Ignacio a ni Marumi a dinakamat ni Suyat ket isu met laeng ti irekreklamo ti abogado gapo iti maipagarop a panangpapirma ti pulis iti affidavit a mangad-admitir a maysa a drug personality ti kliyente na.
Inpetteng ni Ignacio a saan a mabuteng kadagitoy a mapaspasamak kenkuana.
Mainaig iti daytoy, kinarit ni Ignacio ni Suyat a lumaban iti legal gapo ta maipagarop a madadael ti reputasyon na kas maysa  nga abogado.
Nagbalin pay nga emosyunal ni Ignacio iti pannakakigtot ken panagamak dagiti nagannak kenkuana kabayatan ti panagwang-wang ti police patrol.
Desidido met ni Ignacio a mangipila ti reklamo kontra kada Suyat ken Marumi.
Kabayatanna, nagkedked met a mangipaay ti komento ni Police Major Suyat ngem inpasigurado na a maimbestigar ti pannakaipan ti karatula iti puon ti kayo nga adda iti sangwanan ti pagtaengan ti abogado.


text:
Bunga
Iti botanika, ti bunga wenno prutas ket isu ti parte ti agsabsabong a mula a nagtaud manipud kadagiti naisangayan a kulapot ti sabong, maysa wenno ad-adu nga iitlogan, ken dagiti dadduma a kaso ket dagiti kasangkapan a kulapot. Dagiti bunga ket isu dagiti pamay-an a panangiwaras dagiti mula iti bukbukel. Adu kadagitoy ti agbunga kadagiti makan a prutas, a naisangayan, a naipa-adu kadagiti panaggunay dagiti tao ken dagiti ayup iti maysa a simbiotiko a pannakaikabagian a kas pamay-an para iti panangiwaras ti bukel ken nutrision; iti kinapudno, ti tattao ken adu kadagiti ayup ket nagbalinda a tumalek kadagiti bunga a kas taudan ti taraon.[1] Dagiti bunga ket pakairamanna para kadagiti adu a paset ti mapataud iti agrikultura iti lubong, ken adda dagiti (a kas ti mansanas ken ti granada) nakagun-od ti adu a kultural ken simboliko a kaibuksilan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Lewis, Robert A. (2002). CRC Dictionary of Agricultural Sciences [Diksionario ti CRC dagiti Siensia ti Agrikultura] (iti Ingles). Boca Raton: CRC Press. ISBN 0-8493-2327-4.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Books
- Gollner, Adam J. (2010). The Fruit Hunters: A Story of Nature, Adventure, Commerce, and Obsession [Dagiti Agan-anup iti Bunga: Ti Sarita ti Katutubo, Adbentura, Komersio, ken Panagragut] (iti Ingles). New York: Scribner. ISBN 978-0-7432-9695-3.
- Watson, R. R.; Preedy, V. R. (2010). Bioactive Foods in Promoting Health: Fruits and Vegetables [Dagiti Bioaktibo a Makan iti Panangiyaddang ti Salun-at: Bungbunga ken Natnateng] (iti Ingles). Amsterdam: Academic Press. ISBN 978-0-12-374628-3.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Bunga iti Wikimedia Commons
- Dagiti ladawan ti panagrang-ay ti bunga manipud kadagiti sabaong (iti Ingles) iti bioimages.vanderbilt.edu
- Dagiti ladawan ti pannakaiwaras ti bunga ken bukel (iti Ingles) iti bioimages.vanderbilt.edu


text:
Papa Pelagio II
Ni Papa Pelagio II ket isu ti Papa manipud idi 579 aginggana idi 590.
Isu ket katutubo ti Roma, ngem mabalin nga isu ket kaputotan nga Ostrogodo, gapu ta ti nagan ti amana idi ket Winigild.
Ni Pelagio ket nagkidkidaw ti tulong manipud ti kenni Emperador Mauricio a sumuppiat kadagiti Lombardo, ngem dagiti Bisantino ket saanda a timmultulong, a nagpilit daytoy kenni Pelagio a "gimmatang" ti maysa a panagkappia ken simmupiat kadagiti Pranko, a nagraut ti Italia, ngem pimmanawda met laeng kalpasan ti panagsuksok babaen dagiti Lombardo.
Ni Pelagio nagob-obra a nangipangato ti kleriko a biag a di mangasawa, ken nangited kadagiti nainget nga alagaden iti daytoy a banag a naipagarup a nainget unay babaen ti simmaruno kaniana a ni Papa Gregorio I, ken nangbalbaliwa iti daytoy.
Idi las-ud ti kinapapana, ti obispo ti Milan, a nagsardeng a nagkomulgar iti Roma iti Panagsisina dagiti Tallo a Kapitulo, ket nagsubli ti napno a panagkomulgar idi agarup ti 581, bayat a dagiti dadduma nga opbispo idiay Akin-amianan nga Italia ket nagbatbatida iti pannakisina.
Ni Pelagio ket nagbilbilin ti panangipatakder ti Basilica di San Lorenzo fuori le Mura, ti simbaan nga santuario idiay lugar nakamartiran ni San Lorenzo. Idi las-ud ti panagturayna, dagiti Visigodo ti Espania ket nagkombertidoda, ngem isu ket nakasangsango pay kadagiti suppiatan iti Sede ti Konstantinopla para iti panagampon iti titulo ti "Patriarka nga Ekumeniko," a namatmatian ni Pelagio a mangdadael ti panagturay ti papa.
Ni Pelagio ket nabiktima iti peste a nangdadael iti Roma idi patingga ti 590.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- "Papa Pelagio II" iti 1913 Katoliko a Simbaan.
- Duffy, Eamon. Dagiti Santo ken Managdakes: Ti Pakasaritaan dagiti Papa, Unibersidad ti Yale a Pagmalditan, 2001. pp 62–63. ISBN 0-300-09165-6
- Maxwell-Stuart, P. G. Salaysay dagiti Papa: Ti Kinaturay a Rehistro ti Kinapapa manipud kenni San Pedro aginggana iti Agdama, Thames & Hudson, 2002, p. 47. ISBN 0-500-01798-0.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Dagiti midia a mainaig ken ni Papa Pelagio II iti Wikimedia Commons


text:
Sasao a Khasiko
Ti sasao a Khasiko wenno Khasiano ket ti pamilia ti sasao nga Austroasiatiko a naisasao idiay amianan-akindaya nga estado ti India iti Meghalaya ken dagiti kaarruba a lugar ti Banglades. Dagitoy ket buklen ti:
- Khasi
- Pnar (Jaintia): kaasitgan iti Proto-Khasi
- War: akin-abagatan a dialekto a mangipakita iti kaatiddog ti kontrasto ti bokal wenno panagestruktura iti bokal
- Amwi
- Bhoi
- Lyngngam: Dagiti agsasao ket dati nga agsasao iti Garo a nangampon iti Khasi.
Insingasing ni Paul Sidwell (2011) a ti Khasiano ket asideg a kabagian ti Palaungiko, a mangporma iti sanga a Khasi–Palaungiko.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Khasian". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
- Journal of the South East Asia linguistics society, Vol. 4.2, Disiembre 2011, JSEALS
- Comparative reconstruction


text:
Plantilia:CSS image crop
Ti {{CSS image crop}} ket agpartuat ti nailina a nakissayan a ladawan para iti panangipadas iti panagkita ken langa ti panid. No makomit ti panagurnos, dagiti a nakissayan ket nasken a masukatan kadagiti nakissayan a ladawan iti bangir ti server tapno maliklikan ti panangipatulod iti sobra a datos ti ladawan iti tattao.
Nota: Adda idi dati a parikut a nasken a mausar idi ti "tleft" "tright" ken dadduma pay tapno masolbar ti parikut gapu ta saan a mabalin ti "left" ken "right". Kas resulta, tapno maliklikan ti panagsimpa kadagiti amin a panid a nags-usar iti panagsolbar ti parikut, nadesinio a nasayaat nga agobra urayno mausar ti tright wenno right.
Panagusar[urnosen ti taudan]
{{CSS image crop |Image = Ti Nagan ti papeles ti ladawan, wenno mabalin a mangawat ti {{Annotated image}}. |bSize = Ti Batayan a kadakkel ti ladawan (ti kiskissayan a ladawan) |cWidth = Kissayan ti Width ti ladawan kadagiti piksel |cHeight = Kissayan ti Height ti ladawan kadagiti piksel |oTop = Timbengan ti Top kadagiti piksel |oLeft = Timbengan ti Left kadagiti piksel |Location = 'right', 'left', 'center' wenno 'none'. Mangikeddeng ti puesto ti ladawan iti panid Kasisigud ti 'right' no maikkan iti deskripsion (kapada a kasisigud dagiti bassit a ladawan) No blanko ti deskripsion, lokasion iti kanigid (kapada a kasisigud dagiti saan a bassit a ladawan) |Description = Deskripsion (maiparangto iti panagusar ti klase ti bassit a ladawan) |Link = Nagan ti maysa nga artikulo a pakaisilpuan babaen ti panagpindut ti ladawan (saan nga iraman malaksid no adda nasayaat a rason iti panangisilpo iti artikulo imbes a ti ladawan). |magnify-link = Ti maisilponto a ladawan babaen ti ikono ti lente (Usaren no ti parametro ti Image ket naisaad iti {{Annotated image}} wenno ti parametro ti Link ket maiturong nga imbes iti ladawan). |Alt = The alt text for the image }}
Dagiti pagarigan[urnosen ti taudan]
Agpartuat ti nakissayan a ladawan ti bugbugtong a tedted ti danum:
- Ti Offset:
oTopken
oLeftket ipalawagna ti akinngato a kanigid a suli iti nakissayan a ladawan
- Ti Crop:
cWidthken
cHeightket iplawagna ti kadakkel ti nakissayan a ladawan
- Ti Base Size: Ti Offset ken Crop ket makarkulo dagitoy a kasla addaan iti kaakaba ti kasisigud a papeles ti
bSize
{{CSS image crop |Image = Dew on grass Luc Viatour.jpg |bSize = 400 |cWidth = 100 |cHeight = 100 |oTop = 180 |oLeft = 60 }}
In addition, the cropped image can have a caption-text and be positioned on the page:
Location=panangipuesto (center, right, left, none)
Description=tapno manayonan ti teksto ti kapsion
{{CSS image crop |Image = Dew on grass Luc Viatour.jpg |bSize = 400 |cWidth = 100 |cHeight = 100 |oTop = 180 |oLeft = 60 |Location = center |Description = Ti tedted ti linnaaw iti ruot (kitaen ti tedted) }}
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar


text:
Sasao a Yawa
Ti sasao a Yawa, wenno Yapen, ket ti bassit a pamilia dagiti dua nga asideg nga agkabagian a sasao a Papuano, ti Yawa (wenno Yava) ken Saweru, a masansan a naikeddeng a dagiti managbaliw a dialekto ti bugbugtong a pagsasao (ken isu a daytoy ket isolado a pagsasao). Naisasao dagitoy idiay tengnga nga Isla Yapen ken dagiti asideg nga babassit nga isla, iti Luek Cenderawasih, Papua ti Indonesia, a makibinningayda iti sasao a Yapen ti Austronesio.
Ti maitutop a Yawa ket addaan kadagiti 6000 nga gasasao idi 1987. Ti Saweru ket agdumaduman a nairepreporta a sangkabassit nga agsinnaranay a maawatan kadagiti sabali a dialekto ti Yawa ken naikeddeng a dialekto daytoy iti Yawa babaen dagiti mangisasao, ken nakaro a mangbaliw para iti panagsinnaranay a pannakaawat ken naipagpagarup a kas sabali a pagsasao. Daytoy ket matmatayen, ken insasao laeng babaen dagiti 150 a tattao manipud kadagiti grupo ti etniko iti 300.
Pannakaidasig[urnosen | urnosen ti taudan]
Tentatibo nga indasig ni C. L. Voorhoeve ti Yawa iti sasao a Daya a Luek Geelvink iti bukodna a singasing ti Luek Geelvink. Nupay kasta, ti pannakaikabagian ket adayo unay, ken narikrikna ni Mark Donohue idi 2001 a ti Yawa ket saan pay a naipakita a maikabagian iti ania man a pagsasao.Iti kamaudian nagaramid iti tentatibo a singasing ni Malcolm Ross a ti Yawa ket mabalin a parte ti maysa a pilo ti pagsasao a Naipadakkel a Laud a Papuano. Dagiti pronominal a panagpapada ket nalawag no iyasping iti proto-Yawa iti Meax ti pagsasao a Daya nga Ulo ti Billit:
Ti d~r, b~w, we~o, p~f ket kadawyanda amin a dagiti pannakaitunos ti uni.
Inpadpadakkel pay ti Ethnologue (2009, 2013) daytoy nga agpang, ken inkabilna ti Yawa iti kaunegan ti Laud a Papuano.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Yawa". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
- "Yawa" (PDF). PapuaWeb. Irian Jaya, West Papua, Indonesia.


text:
Plantilia:Nangruna a seksion ti kategoria/dok
Panagusar[urnosen ti taudan]
Daytoy a plantilia ket para iti panagusar kadagiti panid ti kategoria tapno maibaga ti nangruna a sektion iti kaunegan ti mauysa nga artikulo a mainaig iti daytoy a kategoria, nga iti kaaduan ket mangipalawag ti intero nga agasmang nga aglaon iti kategoria.
{{Nangruna a seksion ti kategoria|artikulo|seksion}}
Ti parametro ti
|article=no ket baliwann ti "adda iti artikulo" iti "adda iti panid" no ti nangruna a panid para iti kategoria ket saan a maysa nga artikulo.
{{Category main section|article|section|article=no}}
Pagarigan[urnosen ti taudan]
Ti panagusar ti
{{Nangruna a seksion ti kategoria|Matematika|Pakasaritaan}} ket agpataud iti sumaganad a resulta
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- {{Kat nangruna}}
- {{Kat adu pay}}
- {{Palawag ti kategoria}}
- WP:HAT maipanggep kadagiti hatnote
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar


text:
Plano ti panangibilang ti telepono
Ti plano ti panangibilang ti telepono ket maysa a kita iti pamay-an ti panangibilang nga inus-usar iti telekomunikasion tapno maikkan dagiti numero ti telepono kadagiti agsuskribir ken ti panagidalan dagiti panagtawag ti maysa a reddek ti telepono. Ti maysa a nametmet a plano ti panagibilang, a kasla ti mabirukan idiay Amianan nga Amerika, ket pasirukan na ti maysa a agtatalinaed a dagup ti kaatiddog dagiti numero. Ti maysa a naluktan a panggep a panggep ti panag-numero ket addaan ti langa a sabsabali iti kaatiddog dagiti numero ti telepono.
Ti maysa a plano ti pang-dial ket bangonenna ti manamnama a numero ken ti pagtuladan kadagiti digit para kadagiti numero ti telepono. Daytoy ket agiraman kadagiti kodigo ti pagilian, kodkodigo a panagserrek, kodkodigo ti lugar ken dagiti kombinasion dagiti dihitos a nai-dial.


text:
Wikisource
Ti Wikisource ket ti maysa nga online a biblioteka a digital ti nawaya a linaon dagiti taudan ti teksto iti wiki, nga inpatpataray babaen ti Pundasion ti Wikimedia . Ti Wikisource ket ti nagan ti proyekto a kas sibubukel ken ti nagan ti tunggal maysa a kayarigan ti proyekto (ti tunggal maysa kayarigan ke tkadawyan a mangirepresnta ti sabali a pagsasao); dagiti nadumaduma a Wikisource ket mangbukel ti amin a proyekto ti Wikisource. Dagitikangrunaan a gandat ti proyekto ket ti mangsangaili kadagiti amin a porma ti nawaya teksto , kadagiti adu a pagsasao, ken dagiti patarus. Kasisigud a naaramid a kas maysa nga arkibo a mangipenpen kadagiti naserbi wenno importante a teksto (ti immuna a tekstona ket ti Déclaration universelle des Droits de l'Homme), daytoy ket naipadakkelen tapno agbalin a biblioteka ti sapasap a linaon. Ti proyekto ket opisial a nangrugi idi Nobiembre 24, 2003 babaen iti nagan a Project Sourceberg. Thi nagan a Wikisource ket inampon met idi iti dayta a naladladaw a tawen ken nakaawat iti bukodna a nagan ti dominio kalpasan dagiti pito a bulan. Ti proyekto ket nadildillaw gapu ti kaawan ti kinatalek ngem daytoy ket dinakdakamat met babaen dagiti gunglo a kas ti National Archives and Records Administration.[3]
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Ayers, Phoebe; Matthews, Charles; Yates, Ben (2008). How Wikipedia Works. No Starch Press. pp. 435–436. ISBN 978-1-59327-176-3.
- ^ "Wikisource.org Site Info". Alexa Internet. Naala idi 2016-05-13.
- ^ "Transcribe | Citizen Archivist". Naala idi 4 October 2013.


text:
James Watt
Ni James Watt, FRS, FRSE (19 Enero 1736 – 25 Agosto 1819)[1] ket maysa idi nga Eskoses nga imbentor ken mekanikal nga inheniero a ti panagpaspasayaatna ti Newcomen a pison a makina ket kammasapulan idi kadagiti panagbalbaliw nga inyeg babaen ti Industrial a Rebolusion idiay katutubona a Gran Britania ken ti sangalubongan.
Dagiti paammo ken dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Urayno adda dagiti natalged a taudan a nangited ti petsa ti ipupusayna a kas ti 19 Agosto 1819, amin a kontemporario a naibagbaga ket agirepreporta nga isu ket pimmusay idi 25 Agosto ken naipunpon idi 2 Septiembre. Ti petsa nga 19 Agosto ket nagtaud manipud iti biograpaiana a Ti Biaga ni James Watt (1858, p. 521) babaen ni James Patrick Muirhead. Daytoy ket makaala ti (kuma) ti lehitimado manipud iti kinapudno a ni Muirhead ket kaanakan a lalaki idi ni Watt ken isu kuma ket adu ti pannakaammona ti daytoy. Kadagiti papel ni Muirhead, ti petsa nga 25 Agosto ket naibagbaga pay kadagiti dadduma a lugar. Ti naududi a petsa ket dagiti kontemporario a reporta dagiti warnakan (kas pagarigan, panid 3 iti The Times ti 28 Agosto) ken ti dagiti pay abstrato ken kodisilio ti panagikeddeng timaudi a testamento ni to Watt. (Iti nangruna a rehistro ti panakaipunponna idiay Sibaan ti Sanata Maria (Birmingham-Handsworth) ti petsa nga ipupusay ni Watt ket saan a naibagbaga.)
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- "Dagiti saan anaipablaak a sursurat ni James Watt" iti Warnakan ti Institusion dagiti Mekanikal nga Inheniero (Londres, 1915).
- Carnegie, Andrew, James Watt Unibersidad aPagmalditan ti Pasipiko (2001) (Naimaldit manen manipud iti 1913 ed.), ISBN 0-89875-578-6.
- Dickinson, H. W. (1935). James Watt: Artesano ken Inheniero. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti inadaw a sasao a mainaig ken ni James Watt iti Wikiquote (iti Ingles)
Dagiti midia a mainaig ken ni James Watt iti Wikimedia Commons


text:
Mangifera caesia
Ti Mangifera caesia ket ti sebbangan dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti kasoy iti Anacardiaceae. Dagiti kadawyan a nagan ket mairaman ti jack, puraw a mangga, binjai (Pagsasao a Malayo), wani (Pagsasao a Balines), yaa-lam (Pagsasao a Tailandes), bayuno/baluno/belunok (Pagsasao a Filipino) ken mangga wani (Pagsasao a Cebuano). Maitagikua daytoy iti isu met laeng a henero iti mangga ken adu a naimuyongan kadagiti lugar ti Indonesia, Malaysia, Singapur, Brunei, Papua Baro a Guinea ken ti Filipinas.
Nailadawan idi daytoy iti maysa a selio ti Malaysia, a naimaldit idi 27 Pebrero 1999 babaen ti serye dagiti selio ti manmano a bunga.[1]
Deskripsion[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagitoy ket maigawidan kadagiti tanap iti agarup a 400 m aginggana iti 800 m, ken makasapul iti tudo. Manmano a mabirukan daytoy iti bakir ken adu kadagiti kalugnakan a lugar. Agtubo aginggana iti 30 m (98 ft) iti katayag ken addaan iti napusek a balangat iti timbukel a sukog dagiti bulong. Purpura wenno derosas dagiti sabong, 0.7 cm iti kaatiddog nga agraman kadagiti lima a sepalo. Dakkel ti bunga, makan, immitlog a drupa iti 10–15 cm (4–6 in) a kaatiddog ken 6–8 cm (2.5–3 in) iti kaakaba. Ti kudil ket naingpis ken kayumanggi nga addaan kadagiti nangisngisit a pattopattok, ken ti lasag ket duyaw-puraw, nalukneng, ken napigsa ti angotna nga addaan iti asido-nasam-it wenno naalsem a nanam. Ti binjai ket naipampamattian a nagtaud manipud iti isla ti Borneo, ngem kadawyan a naimulmula kadagiti sabali a lugar para iti makan a bungana. Ti kayo ket maysa kadagiti kaaduan ken napateg a sebbangan ti Mangifera iti akinlaud a Malaysia, nga adu a naimulmula idiay kadagiti muyongan. Adu pay a naimulmula daytoy idiay Bali, Sumatra, ken Borneo.
Reproduksion[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy a kayo ket agpataud kadagiti rinibu a bunga, maluom kalapasan iti tallo a bulan kalpasan ti antesis. Mataengan ti bunga iti laud ti panagtutudo, daytoy ket maysa a matnag-bulong, nalinteg ken awanan bulong sakbay nga kadagiti dakkel a siksik nga uggot a mangpunno kadagiti ungkay ken inploresensia.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kwan, TY. "Sightings: A Mysterious Tree Bears Fruit". Green Dot Internet Services. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2007-09-28. Naala idi 2008-01-23.
- "IUCN Red List – Mangifera caesia". International Union for Conservation of Nature and Natural Resourcesitritr. Naala idi 2008-01-23.
- "Anacardiaceae". Royal Botanic Gardens, Kew. Naala idi 2012-03-03.
- "Flora of Anacardiaceae". Royal Botanical Gardens, Kew. Naala idi 2012-03-03.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- "binjai_mangifera_caesia". Fruitipedia.com. Naala idi 19 Hulio 2018.
- "Home" (PDF). Pgrforum.org. Naala idi 19 Hulio 2018.
- "Mangifera caesia". Floraofsingapore.wordpress.com. 10 Abril 2010. Naala idi 19 Hulio 2018.


text:
Umuna a Panid
Napili nga artikulo
Ni Ṣalāḥ ad-Dīn Yūsuf ibn Ayyūb (1137/1138 – Marso 4, 1193), kaaduan nga ammo iti Akinlaud a Lubong a kas ni Saladin, ket maysa idi a Kurdo a Muslim. Isu ti nagbalin nga immuna a Sultan ti Ehipto ken Siria, ken nangbangon ti Ayubi a Dinastia. Isu ket nangidaulo pay kadagiti Muslim a suppiatan kadagiti Pranko ken dagiti dadduma pay nga Europeano a Krusada idiay Lebante. Iti panawen ti kabileganna, ti sultanatona ket nairaman ti Ehipto, Siria, Mesopotamia, Hejaz, Yemen, ken dagiti paset ti Amianan nga Aprika.
Babaen ti kabukbukodanna a panangidaulo, dagiti puersana ket inabakda dagiti Krusada iti Gubat ti Hattin, daytoy ti nangidalanan ti pannakatiliw manen ti Palestina, ken natiliw idi manipud kadagiti Fatimid nga Ehipsio babaen dagiti Krusada kadagiti kasakbayan a 88 a tawtawen. Urayno dagiti Krusada ti Pagarian ti Herusalem ket nagtultuloyda nga adda para iti maysa a paset ti panawen, ti pannakaabakna idiay Hattin ket nangmarka ti nagsikkuan ti panagsuppiatna kadagiti Muslim ken dagiti Arabo. Isu a daytoy a gapu, a ni Saladin ket maysa a prominente a pigura kadagiti Kurdo,Arabo, ken ti Muslim a kultura. Ni Saladin ket maysa idi a nainget a nagraraem ti Sunni nga Islam.
Pagiwanwanan
Naragsak a panagdadanon ditoy Ilokano Wikipedia, kakabsat!
Ipatpategmo kadi ti kina-Ilokanom? Ipasindayagmo kadi met ti kina-Saluyotmo? Mail-iliwanka kadi no mangngegmo ti bukodmo a sao aglalo no addaka iti ganggannaet a lugar? Kayatmo kadi a maitandudo ken maitampok ti tattao nga Ilokano ken ti pagsasaom? Tulongandakami man ngarud a mangpadakkel iti daytoy a Wikipedia para kadagiti Ilokano ken iti amin.
Saan nga iti kaadu ti artikulo ti birbirukenmi, dagiti panid ken artikulo a nabukel, nalawag, ken makita ti napatpateg. Ala, man, ngarud, sumrekka metten, a, kabsat, ta agbibinnadangtayo a mangpadur-as iti Ilokano Wikipedia!
- Agdadamoka kadi? Surotem ti pakabuklan ti Ilokano Wikipedia.
- Masapulmo iti tulong? Sumrekka iti pagtitinnulongan tapno masungbatan amin a salsaludsodmo.
- Adda kadi an-annuroten ditoy? Siempre, iwanwandaka ngarud.
- Kasano ngay ti mangirugi iti baro a panid? Ipadigom ti kinalaingmo ditoy
- Ay, nagalas met! Baliwam man kadi dagiti artikulo no mabalbalin.
- For non-Ilokano speakers please visit the local embassy or request help here.
Ammom kadi...
Manipud kadagiti artikulo ditoy Ilokano Wikipedia:
- ... a ti Mesopotamia ket naipanpanunotan iti Laud a Lubong a kas ti duyan ti sibilisasion iti lubong?
- ... a ni Muḥammad ibn Mūsā al-Khwārizmī ket isu ti nagan a nagtaudan ti Algorismo ken algoritmo manipud ti Latin a porma ti naganna nga Algoritmi?
- ... a ni Konstantino ti Natan-ok ket ammo a kas ti immuna a Romano nga emperador a nagbalin a Kristiano?
- ... a ni Qin Shi Huang ket isu ti immuna a nagbalin nga emperador ti nagkaykaysa a Tsina?
- ... a ni Sun Yat-sen ket isu ti "nangiyuna ti demokratiko a rebolusion" idiay Republika ti Tattao ti Tsina ken isu pay ti naibagbaga a kas ti "Ama ti Pagilian" iti Republika ti Tsina?
Napili a ladawan
Kakabsat a proyekto
Ibalbalayan ti Pundasion ti Wikimedia ti Wikipedia, ti maysa a di aggangganansia a gunglo a mangibalbalay pay kadagiti nadumaduma a proyekto:
Nawaya a pagidulinan ti midia
Pagparang-ayan ti sopwer
Koordinasion dagiti proyekto
Libre a liblibro ken manual
Nawaya a batayan ti pannakaammo
Naurnong a damdamag
Naurnong nga inadaw a pasasao
Biblioteka ti nawaya a linaon
Katalogo dagiti sebbangan
Nawaya a pagadalan
Nawaya a tarabay ti panagbanniaga
Nawaya a diksionario
Dadduma a pagsasao ti Wikipedia
Naisurat daytoy a Wikipedia iti Ilokano, ken napartuat idi Oktubre 7, 2005. Adu pay dagiti sabali a magun-od a Wikipedia, makita dita baba dagiti Wikipedia ti Filipinas ken dagiti sumagmamano a kadakkelan.
-
Dagiti Wikipedia ti Filipinas
-
1,000,000+ nga artikulo
-
250,000+ nga artikulo
-
50,000+ nga artikulo


text:
Tengnga a Sulawesi
Ti Tengnga a Sulawesi (Indones: Sulawesi Tengah) ket ti probinsia ti Indonesia a mabirukan iti tengnga ti isla ti Sulawesi. Ti kapitoliona ket kadakkelan a siudad ket ti Palu. Ti populasion ket 2,633,420 manipud iti senso idi 2010 para iti probinsia, bayat a ti kaudian nga opisial a karkulo (para iti Enero 2014) ket 2,839,290.
Napundar idi 1964, ti Tengnga a Sulawesi ket addaan iti kalawa iti 61,841.29 km2 (23,877 sq mi).[1] Daytoy ket beddengan babaen dagiti probinsia ti Gorontalo iti amianan, ti Laud a Sulawesi, Abagatan a Sulawesi ken Abagatan a daya a Sulawesi iti abagatan, babaen ti Maluku iti daya, ken babaen ti Lingsat Makasar iti laud.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Trends of the Selected Socio-Economic Indicators of Indonesia (PDF) (Reporta). Statistics Indonesia. Agosto 2011. ISSN 2085-5664. Naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 25 Abril 2012. Naala idi 15 Abril 2018.


text:
LAOAG CITY – Umabot iti agarop 46 a tattao ti natay idinto a dinosdosena a sabsabali dagiti nasugatan kalpasan a nauram ti 13-storey tower iti ciudad ti Kaphsiung idiay Taiwan.
Segun iti Fire Department, 79 a tattao dagiti naitaray iti ospital no sadinno a 14 kadagitoy ket adda iti kritikal a kondisyon.
Agpapan ita ket saan pay a nalawag no ania ti nangrugyan ti napasamak nga uram.
Naamoan a nagpaot ti uppat nga oras sakbay a naan-anay a nasebseban ti apoy.
Inbatad dagiti otoridad a kaadoan kadagiti agnanaed iti 120 nga apartments ket dagiti nataengan ken addaan ti rangkap iti bagi.
Agtultuloy ti imbestigasyon dagiti otoridad mainaig iti napasamak nga insidente.


text:
Naragsak ni Cong. Eric Yap nga nainayon a kas subject iti agmaymaysa nga Jordan Mangosan iti obra na nga Solar Painting. Babaen iti lente ken singasing ti init, makaar aramid ni Jordan iti nagduduma nga sangkamayatan nga imahe ket permi nga makapasidda-aw! Binisita ni Cong. Yap ni Mr. Mang-osan tapno personal nga pagyamanan daytoy ken suportaran iti padpada na a local artists-rumbeng da nga ipannakel kadagiti talento da.
Sibubukel iti panagsuporta ni Cong. Yap iti amin nga local artists nga patuloy nga mangbibiyag iti kultura ditoy probinsya. Itantandudo mi dakayo!
Photo by Benguet Congressional District Office-Cong. Eric Yap


text:
Boise, Idaho
Ti Boise (/ˈbɔɪsi/ (dengngen)) ket isu ti kapitolio ken ti kaaduan ti populasion a siudad ti Estado ti Idaho, ken isu pay ti tugaw ti kondado ti Kondado ti Ada. Daytoy ket mabirukan idiay Karayan Boise idiay akin-abagatan a laud nga Idaho, ti populasion ti Boise ti senso idi 2010 ket 205,671, ti maika-99 a kadakkelan iti pagilian. Ti nakarkulo a populasionna idi 2013 ket 214,237.[3]
Ti metropolitano a lugar ti Siudad ti Boise-Nampa ket mangiraman kadagiti lima a kondado nga addaan iti naitiptipon a populasion iti 616,500, ti kaaduan ti populasion a metropolitano a lugar idiay Idaho. Daytoy ket aglaon kadagiti tallo a kadakkelan a siudad ti estado; ti Boise, Nampa, ken Meridian. Ti Boise ket isu ti maikatlo a kaaduan ti populasion a metropolitano a lugar iti rehion ti Amianan a laud a Pasipiko ti Estados Unidos, kalpasan ti Seattle, ken Portland.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "American FactFinder". United States Census Bureau. Naala idi 2014-06-18.
- ^ "Population Estimates".
- ^ Population Estimate, U.S. Census. "City and Town Totals: Vintage 2012".
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Boise, Idaho iti Wikimedia Commons


text:
Sasao a Daya nga Ulo ti Billit
Ti sasao a Daya nga Ulo ti Billit ket mangporma ti pamilia ti pagsasao dagiti tallo a pagsasao iti "Peninsula ti Ulo ti Billit" iti akinlaud a Baro a Guinea, nga insasao laeng babaen dagiti 20,000 a tattao.
Inlasin ni Stephen Wurm dagiti subdibision iti panangidasigna a Papuano a kas dagiti pamilia (iti urnos iti sasao a Hermaniko), dagiti stock (iti urnos iti sasao nga Indo-Europeano), ken dagiti pilo (iti urnos ti hipotesis a Nostratiko). Ti Daya nga Ulo ti Billit ket stock iti daytoy a terminolihia. Ti pagsasao a saan a maikabagian iti ania man a sabali iti agpang ti pamilia, a kas ti Griego iti kaunegan ti Indo-Europeano, ket matawaganto iti maysa nga isolado iti daytoy nga isbangan.
Pannakaidasig[urnosen | urnosen ti taudan]
Stock ti Daya nga Ulo ti Billit (3 a pagsasao)
- Isolado a Mantion (Manikion)
- Pamilia a Meax: Meax, Meninggo (Moskona)
- ? Saponi (maisuppiat nga ebidensia)
Dagiti pangsandi[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti pangsandi a kinonstrukto manen ni Ross para iti proto-pagsasao ti pamilia ket:
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "East Bird's Head". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.


text:
Ayuda
Natibker nga inbalikas ni Presidente Duterte a dina kayat nga adda Filipino a matay ti bisin bayat ti COVID-19 lockdown. Literal man wenno uray ania a panirigan, di kayat ni Apo DU30 nga adda ma-o-ngaw a kakailian gaput awan makan iti tunggal pamilia ti inaldaw bayat ti kuarantinas.
Daytoy ti gapuna a nagiwaras ti gobierno ti ayuda a kas ti taraon ken kuarta babaen ti Social Amelioration Program (SAP) kadagiti kualipikado a pampamilia nangnangruna kadagiti nakukurapay ken naawanan ti trabaho gapu ti pandemia lockdown.
Daksanggasat ta adu a kontrobersiya ti pinarnuay iti ayuda. Numan pay kasta, narway a benepisaryo ti immawat iti ayuda ngem nakapimpiman dagiti nailaksid gaput awan ti naganda iti listaan ti DSWD gapu iti nagduduma a rasones.
Inkari ti gobierno nga adda maikaddua nga ayuda a maiwaras para kadagiti napaidaman iti immuna a bansada ti ayuda.
Dakkel ti pammati iti kaadduan nga awan koman ti mailang-langi inton maiwaras daytoy sumaruno nga ayuda.
Ditoy Ilocos Norte, adu a reklamo seknan ti ayuda ti naiwarwaragawag iti radyo ken social media. No adda man maakusar, rumbeng laeng nga adda due process tapno maammuan ti kinapudno.
Segun ti DILG, adun a barangay officials ti nagduduma a paset ti pagilian pakairamanan ti sabsabali pay nga ahensia ti gobierno ti naidarumen ti kaso a criminal mainaig ti maipagarup nga irregularidad a panakaibunong ti ayuda. No adda mapaneknekan a nagbasol, gagangay a madusa. #


text:
ISO 3166-2:CO
Ti ISO 3166-2:CO ket isu ti naikabil para iti Colombia iti ISO 3166-2, a paset ti pagalagadan ti ISO 3166 nga inpablaak babaen ti Gunglo ti Sangalubongan para iti Panagalagad (ISO), nga isu ti mangipalawag kadagiti kodigo para iti nagnagan tdagiti kangrunaan a pannakabingbingay (a kas dagiti probinsia wenno dagiti estado) iti amin a pagpagilian a naikodigo iti ISO 3166-1.
Iti agdama para iti Colombia, dagiti kodigo ti ISO 3166-2 ket naipalawag para kadagiti 1 a kapitolio a distrito ken 32 departamento. Ti kapitolio a distrio iti Bogotá ket addaan iti naipangruna a kasasaad a kapada dagiti departamento.
Ti tunggal maysa a kodigo ket buklen dagiti dua a paset, nga insina babaen ti hyphen. Ti umuna a paset ket ti CO, ti kodigo ti ISO 3166-1 alpha-2 ti Colombia. Ti maikadua a paset ket mabalin a dagiti sumaganad:
- dua a letra: kapitolio a distrito
- tallo a letra: dagiti departamento
Dagiti agdama a kodigo[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti nagnagan ti subdibision ket nailista a kas iti pagalagadan ti ISO 3166-2 nga inpablaak babaen ti Ahensia a Mangtaripato ti ISO 3166 (ISO 3166/MA).
Ti subdibision a nagnagan ket naipenpen iti tradisional nga urnos ti abesedario nga Espaniol: a-c, ch, d-l, ll, m-n, ñ, o-z.
Pinduten ti buton iti paulo tapno maurnos ti tungngal maysa a batong.
Dagiti panagbalbaliw[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sumaganad a panagbalbaliw iti pagikabilan ket nairangarang kadagiti pablaak babaen ti ISO 3166/MA manipud iti immuna a pannakaipablaak ti ISO 3166-2 idi 1998:
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti departamento ti Colombia, Statoids.com


text:
John Locke
Ni John Locke FRS (/ˈlɒk/; 29 Agosto 1632 – 28 Oktubre 1704), kaaduan nga ammo a kas ti Ama ti Klasiko a Liberalismo,[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Locke, John. Ti Surat a Maipanggep ti Panakaipatuboy Routledge, New York, 1991. p. 5 (Pangyuna)
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni John Locke iti Wikimedia Commons
Dagiti obra a mainaig ken ni John Locke iti Wikisource (iti Ingles)
Dagiti inadaw a sasao a mainaig ken ni John Locke iti Wikiquote (iti Ingles)


text:
Pagsasao a Hitu
Ti pagsasao a Hitu ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay Isla Ambon iti akindaya nga Indonesia, daytoy et parte ti dialekto a kawar ti Isla Seram.
Ti Hitu ket ti nagan ti purok; ti tunggal maysa apurok, Wakal, Morela, Mamala, Hitu, ken Hila, ket naibagbaga nga addaanda iti bukod a dialekto.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Hitu iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Hitu". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.


text:
Plantilia:Unicode
{{{1}}}
Panagusar[urnosen ti taudan]
Iti batayan a bersionna, daytoy a plantilia ket mangisaad iti kita ti letra para iti argumentona iti maysa a mabalin a mangsuporta kadagiti naipangruna a simbolo. Ti argumento ket maibaga babaen ti pabagusar ti panangikodigo ti karakter ti HTML, iti desimal (kas ti
{) wenno heksadesimal (kas ti
©), wenno nbabaen ti panangipekket daytoy a kas naranas a teksto. Dagiti pagarigan:
{{unicode|⋊}}→ ⋊
{{unicode|⋊}}→ ⋊
{{unicode|⋊}}→ ⋊
wenno
{{unicode|⋉}}→ ⋉
{{unicode|⋉}}→ ⋉
{{unicode|⋉}}→ ⋉
Panggep[urnosen ti taudan]
Daytoy a plantilia ket napartuat tapno mangpalubos ti nalaka a panagbaliw kadagiti kita ti letra ti Unicode. Daytoy ket makatulong kadagiti pagbasabasa (browser) no ani akadagiti karakter ti saan a nasayaat a maipakita, kas ti Internet Explorer ti Microsoft iti Windows XP.
Dagiti napili a kita ti letra ket naidesinio tapno mapaadu a mapasayaat ti probabilidad iti nasayaat a panangipakita kadagiti karakter a saan a naisangayan iti Unicode. Nupay kasta, dagiti nadumaduma a kita ti letra ket mangsakop kadagiti nadumduma a a sakop ti Unicode. Daytoy ket mabalin a naserserbi para kadagiti nadumaduma a simbolo ti Unicode. Saan nga usaren daytoy para kadagiti sumaganad:
- Para kadagiti kuerdas ti Internasional a Ponetiko nga Alpabeto, usaren ti {{IPA}}.
- Para kadagiti nadumaduma a sinuratan ti saan a Latin, no mabalin, usaren ti {{lang}}, wenno saan ti {{script}}.
Dagiti internal[urnosen ti taudan]
Ti taudan para iti plantilia ket:
{{{1}}}
ken ti
class="Unicode" ket naipalawag idiay MediaWiki:Common.js a kas ti sumaganad:
.Unicode {
font-family: "Arial Unicode MS", "Lucida Sans Unicode";
}
Laglagipen a naipalawag laeng para iti Windows XP. Maaramid daytoy babaen ti panagpunta ti XP iti JavaScript.
Mabalin a tuonan daytoy babaen iti bukodmo a panangiplawag iti klase ti
Unicode iti personal a CSS (kas ti
Agar-aramat:nagan/common.css).
Datos ti plantilia[urnosen ti taudan]
TemplateData para iti Unicode
Daytoy a plantilia ket inus-usar iti panangisaad ti kita ti letra tapno mabalin dgaiti simbolo ti Unicode .
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- {{IPA}} – Tapno mapormat dagiti simbolo ti Internasional a Ponetiko nga Alpabeto
- {{PUA}} – Tapno mamarkaan dagiti karakter manipud ti Lugar ti Pribado a Pangusar a nasken a matalinaay
- {{transl}} – Sapasap a romanisasion
- {{script}} – Dagiti eskritu iti pagdaliasatan a kaho ti Unicode
- {{UnicodeTitle}}
- {{unichar}} – Tapno mapormat ti maysa a deskripsion ti karakter ti Unicode
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar


text:
Wikipedia:Kasano ti mangirugi iti baro a panid
Ditoy ti pakaammuan no kasano ti mangirugi wenno manglukat iti baro a panid wenno baro nga artikulo.
Dagiti umuna nga aramiden
- Aramaten ti pagbirukan tapno maammuan no ti kayatmo a rugian nga artikulo ket addan nangirugi wenno nalpasen a panid wenno artikulo.
- No awan pay ti mapanunot a baro a topiko wenno banag a rugian, nasayaat no aramaten dagiti awan pay artikulona a silsilpo. Nalaka a madlaw dagitoy a silpo ta addaan maris a nalabaga ket no itakla dagitoy ket awan ti mabasa nga artikulo ngem ketdi mapan a dagus iti pag-urnosan a panid ket sadiay nawayakan a mangipan iti teksto. Wenno saan kitaen dagiti dawat nga artikulo ket sadiay a mangpili iti rugian.
- Laglagipen a rugian ti panid babaen ti ababa nga introduksion maipapan iti topiko a suraten/aramiden.
- Basaen a naimbag ti annuroten iti panangnagan wenno panangtitulo kadagiti panid iti Wikipedia sakbay a naganan wenno tituluan ti maysa a panid tapno maliklikan ti panangbaliwbaliw iti nagan ti panid no matakuatan a biddut ti panangnagan iti daytoy.
- Mangrugi babaen ti balikas wenno kompleto a sao. Daytoy ti agbalin a nagan wenno titulo ti artikulo.
- Kitaen ti listaan dagiti artikulo a kasapulan ti amin a Wikipedia ken pumili iti artikulo nga awan pay iti Ilokano Wikipedia.
- Kitaen met dagiti dadduma pay nga annuroten, kas iti annuroten iti grammatika ken panangiletra ti maar-aramat nga Ilokano ti daytoy a Wikipedia.
Wagas iti panangirugi iti panid
- Mangrugi iti panid nga usaren dagiti awan pay nga artikulo a panilpo
- Mangrugi iti panid babaen ti panangbaliw iti URL
- Mangrugi iti panid manipud iti pagipadasan wenno sandbox


text:
Honolulu
Ti Honolulu ket isu ti kapitolio ken ti kaaduan ti populasion a siudad iti estado iti Hawaii.a[›] Ti Honolulu ket isu ti akin-abagatan unay a kangrunaan a siudad ti Estados Unidos. Nupay kasta ti nagan a "Honolulu" mangipatudo ti urbano a lugar idiay akin-abagatan a daya nga aplaya iti Oahu, ti siudad ken gobierno ti probinsia ket naitipon a kas ti Kondado ti Honolulu a daytoy ket sakupenna ti intero nga isla. Para kadagiti estadistika a kapanggepan, tiOpisina ti Senso ti Estados Unidos ket mabigbiganna ti urbano a paset iti Honolulu a kas ti senso a nainaganan a lugar.[1] Ti Honolulu ket maysa a kangrunaan a sentro ti busbos kadagiti is-isla iti Taaw Pasipiko. Ti populasion iti Senso-nainaganan a lugar ket 390,738 idi 2010 a senso, bayat a ti populasion iti siudad ken probinsia ket953,207 idi. Ti Honolulu ket isu ti kaaduan ti populasion a kapitolio ti estado a minaig ti populasion ti estado. Iti Pagsasao nga Hawayano, ti Honolulu ket kayatna a sawen ket ti "nalinongan a luek" wenno "paglinongan a lugar". Ti siudad ket isun ti kapitolio dagiti is-isla ti Hawaii a manipud idi 1845 ken nakaala ti pakasaritaan a kabigbigan sakbay ti panag-raut dagiti Hapon idiay Pearl Harbor nga asideg ti siudad idi Disiembre 7, 1941, ken kas isu ti nakaipasngayan ni Barack Obama, ti maika-44 ken agdama a Presidente iti Estados Unidos.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti siudad nga addaan iti 100,000 wenno ad-adu pay a populasion idi 2000 a nairanggo babaen ti populasion tunggal maysa a kuadrado milia, 2000 iti abesedario a panagurnos". Opisina ti Senso ti Estados Unidos, Populasion a Panakabingbingay. Hulio 10, 2008. Naala idi Hulio 13, 2008.
- ^ "Sertipikasion ti Panakaipasngay: Barack Hussein Obama II, Agostot 4, 1961, 7:24 PM, Honolulu" (PDF). Departamento iti Salunat, Estado itif Hawaii. Ti White House. Abril 27, 2011. Naala idi Abril 27, 2011.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Honolulu iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Honolulu manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Opisial a sitio ti Siudad ken Kondado ti Honolulu


text:
Papa Gregorio II
Ni Santo Papa Gregorio II (669 – 11 Pebrero 731) ket isu ti papa manipud idi 19 Mayo 715 aginggana idi pimmusay idi 11 Pebrero 731.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ekonomou, Andrew J., Bisantino a Roma ken dagiti Griego a Papa: Dagiti Dumaya nga Impluensia iti Roma ken ti Kinpapa manipud kenni Gregorio ti Natan-ok aginggana kenni Zacarias A.D. 590-752 (2007)
- Levillain, Philippe, Ti Kinapapa: Gaius-Proxies, Routledge (2002)
- Treadgold, Warren, Ti Pakasaritaan ti Bisantino nga Estado ken Kagimongan (1997)
- Mann, Horace K., Dagiti biag dagiti Papa iti Nasapa a Tengnga a Panpanawen, Tomo I: Dagiti Papa Babaen ti Lombardo a Turay, Paset 2, 657-795 (1903)
- Bury, John Bagnall, Ti Pakasaritaan ti Naladladaw a Romano nga Imperio Manipud kenni Arcadius aginggana kenni Irene, Tomo II (1889)
- "Papa Santo Gregorio II" iti 1913 Katoliko nga Ensiklopedia.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Papa Gregorio II iti Wikimedia Commons


text:
Kategoria:Heograpia ti Aprika
Dagiti subkategoria
Daytoy a kategoria ket addaan kadagiti sumaganad a 25 a subkategoria, manipud iti 25 a dagup.
- Heograpia ti Daya nga Aprika (1 P)
- Heograpia ti Laud nga Aprika (4 K)
A
- Apro-Eurasia (3 K, 2 P)
D
- Dagiti bagi ti danum ti Aprika (3 K, 1 P)
- Dagiti desierto ti Aprika (1 K, 1 P)
H
- Heograpia ti Benin (2 K)
- Heograpia ti Burundi (3 K)
- Heograpia ti Ehipto (3 K, 1 P)
- Heograpia ti Eritrea (2 K)
- Heograpia ti Kenya (2 K)
- Heograpia ti Niger (1 K)
- Heograpia ti Sudan (2 K)
- Heograpia ti Tanzania (3 K)
- Heograpia ti Uganda (2 K)
- Heograpia ti Zambia (2 K)
P
- Dagiti pagilian idiay Aprika (56 K, 56 P)
Pampanid iti kategoria "Heograpia ti Aprika"
Dagiti sumaganad a 4 a panid ket adda iti daytoy a kategoria, manipud iti 4 a dagup.


text:
Międzyrzec Podlaski
Ti Międzyrzec Podlaski [mʲɛnˈd͡zɨʐɛt͡s pɔdˈlaskʲi] (Ukraniano: Meжиpiччя Mezhyrichchia) ket maysa a siudad idiay Kondado ti Biała Podlaska, Proninsia ti Lublin, Polonia, nga addaan iti populasion iti 17,162 nga agtataeng manipud idi 2006. Ti dagup a kalawa iti daytoy a siudad ket 20.03 km2. Ti Międzyrzec ket mabirukan idiay asideg ti karayan Krzna, ken saan nga adayo manipud iti nagbeddengaana iti Bielorusia.
Pakasaritaan iti Międzyrzec Podlaski[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti immuna a pannakaibaga ti Międzyrzec Podlaski a kas maysa a siudad ket napetsado manipud idi 1434, wenno idi 1455 ken 1477 babaen dagiti nadumaduma a nagtaudan ti pakasaritaan.[1] Idi 1795, idi panawen ti Panagbingbingay iti Polonia, ti siudad innala babaen ti Austro-Hungaro nga Imperio. Manipud idi 1809 aginggana idi 1815, daytoy ket tagikua ti Dukado iti Warsaw, ken kalpasan ti Napoleoniko a Gubgubat aginggana ti Kongreso ti Polonia babaen ti panagturay iti Sar ti Rusia.[2] Idi 1867 ti siudad ket nagbalin a pagsardengan ti perokaril ti Polonia. Manipud idi maika-16 a siglo ti Międzyrzec ket nagtaengan ti dakkel a komunidad dagiti Hudio. Kalpasan ti 1930 iti pannakabangon manen ti Republika ti Polonia agarup a 12,000 nga agtataeng, wenno ¾ iti populasion, ket Hudio.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Międzyrzec Podlaski – Historia miejscowości". Virtual Shtetl Museo iti Pakasaritaan dagiti Polako a Hudio. Naala idi Hulio 24, 2011.
- ^ "Ziemia międzyrzecka. Historia". Urząd Miasta Międzyrzec Podlaski. Naala idi Hulio 24, 2011.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Międzyrzec Podlaski iti Wikimedia Commons


text:
Bituen
Ti maysa a bituen ket maysa a nasabang, naraniag a nagbukel iti plasma a tengtenglen babaen ti grabidad. Iti kalpasan ti kabibiagna, ti maysa a bituen ket aglaon pay kadagiti napusek a banag. Ti kaasitgan a bituen iti Daga ket ti Init, nga isu daytoy ti taudan ti kaaduan iti enerhia iti Daga. Dagiti nadumaduma a bituen ket makita manipud iti Daga iti rabii, no dagitoy ket saan a malemmengan babaen ti tangatang a penomena, agparparang dagitoy a kas dagiti reprep dagiti nagtalinaed a naraniag a puntos gapu ti kaadayoda unay. Naipakasaritaan a, dagiti kalatakan a bituen iti nailangitan a nagbukel ket naigrupoda kadagiti konstelasion ken asterismo, ken dagiti karaniagan a bituen ket nakaganabda kadagiti maitutop a nagnagan. Adu dagiti katologo ti bituen a naumnong dagiti astrolgo, a mangited ti pagalagadan kadagiti pagnaganan ti bituen.
Para iti paset ti kabibiagna, ti maysa a bituen ket agraniag gapu ti thermonuklear a panaglunag iti hidroheno iti bukodna a bugas ken agibbet kadagiti enerhia nga agballiasat iti uneg ti bituen ken daytoy ket agraniag idiay ariwanas. Gangani amin a masna a rumrumsua nga elemento a nadagdagsen ngem helio ket napartuat babaen dagiti bituen, babaen ti estelar a nukleosintesis iti panawen a kabibiagda wenno babaen ti supernova a nukleosintesis no bumtak dagiti bituen. Dagiti astronomo ket maikeddengda ti masa, tawen, kimika a pakabuklan ken dagiti dadduma pay a tagikua iti bituen babaen ti panagpalpaliiw iti bukodda nga espektro, karaniag ken panag-gunay iti limbang. Ti dagup a masa iti maysa a bituen ket isu ti kangrunaan a pannakaikeddeng iti bukodna nga ebolusion ken ti sumaganad a pagbanaganna. Dagiti sabsabali pay a a pakailasinan iti maysa a bituen ket maikeddeng babaen ti bukodna nga ebolusionario a pakasaritaan, a mairaman ti diametro, panagtayyek, panag-gunay ken temperatura. Ti panaggandat iti temperatura kadagiti adu a bituen iti giddiatan ti panagraniagda, a makunkuna akas ti Hertzsprung–Russell a diagrama (H–R a diagrama), ket agpalubos ti tawen ken ebolusionario a kasasaad ti panakaikeddeng ti maysa a bituen.
Ti maysa a bituen ket mangrugi a kas maysa nga agrebba nga ulep iti materiales a kangrunaan a buklen ti hidroheno, a mairaman ti helio ken tugot dagiti nadagdagsen nga elemento. Kalpasan ti estelar a bugas ket napuseken, adda dagiti hidroheno nga agnanayon nga agbalin iti helio babaen ti panagaramid iti nuklear a panaglunag.[1] Dagiti nabati a kaunegan dagiti bituen ket awitenda dagiti enerhia manipud ti bugas babaen ti panagtipon iti panagraniag ken kombeksion a panagaramid. Ti presion ti kaunegan ti bituen ket pawilanna ti panagrebba unay babaen ti bukodna agrabidad. Kalpasan a maibus ti hidroheno a sungrod iti bugas, ti maysa a bituen nga adda ti mamin 0.4 a kadakkel ti masa iti Init[2] ket bumsog nga agbalin iti maysa a nalabbaga a higante, iti dadduma a kaso ket aglunag dagiti nadagdagsen a elemento iti bugas wenno iti kontsa a nagpalikmut iti bugas. Ti bituénen ket agbalin iti maysa a napusek a banag, nga agpabalin ti paset iti nabag iti interestelar a katutubo, no daytoy ket agporma it maysa a baro a kaputotan dagiti bituén nga adda ti dakdakkel a bilang dagiti nadagdagsen nga elemento.[3]
Ti binario ken dagiti adu ti bituenna a sistema ket a mangbukel iti dua wenno adadu pay a bituen a naibedbed babaen ti grabidad, ken sapasap a dagitoy ket agpinnalpalikmut iti tunggal maysa kadagiti natalna a pagliklikmutan. No adda kastoy a dua a bituen ket adda iti asideg a panagpalpalikmut, ti grabidad a panaggunayda ket makaited daytoy ti banag ti ebolusionda.[4] Dagiti bituen ket makaporma manipud ti paset iti dakdakkel a bedbed ti grabidad a patakder, a kas ti maysa a raay wenno maysa nga ariwanas.
Pakasaritaan ti panagpalpaliiw[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipakasaritaan, a dagiti bituen ket naipangpangruna kadagiti sibilisasion iti lubong. Dagitoy ket paset iti relihioso a pannakasanay ken inus-usar para iti nailangtan a panaglayag ken a panangidaya. Adu kadagiti taga-ugma nga astronomo ket namatmati a dagiti bituen ket agnanayon a naikabil ti maysa a nailangitan a nagbukel, ken dagitoy ket saan nga agbalbaliw. Babaen ti pagbibinnagbagaan, dagiti astronomo ket ingrupoda dagiti bituen kadagiti konstelasion ken inusarda dagitoy ti panasurot kadagiti panagkuti dagiti planeta ken ti pannakayamammo ti puesto ti Init.[5] Ti panagkuti ti Init kadagiti lugar ti likud dagiti bituen (ken ti horisonte) ket inususar ti panagaramid dagiti kalendario, a dagitoy ket mabalin nga usaren ti panagtimbeng ti pannakasanay ti agrikultura.[7] Ti kalendario a Gregoriano, ket agdama nga inususar ti gangani amin a luglugar iti lubong, daytoy key maysa a solar a kalendario a naibatay iti anggulo ti paliklikmutan a patayyekan ti Daga a minaig ti bukodna a bituen, ti Init.
Ti kadaanan a napudno a napetsaan a mapa ti bituen ket nagparang idi taga-ugma a Ehipsio nga astronomia idi 1534 BC.[8] Dagiti kasapaan a naam-ammuan a katologo ti bituen ket gimupgop babaen dagiti taga-ugma a Babiloniko nga astronomo iti Mesopotamia idi naladaw a maika-2 a milenio BC, idi panawen ti Kasita paset ti panawen (ca. 1531–1155 BC).[9]
Ti immuna a katologo ti bituen iti Griego nga astronomia ket pinartuat babaen ni Aristillus idi agarup a 300 BC, a tinulongan ni Timokaris.[10] Ti bituen a katologo iti Hipparchus (maika-2 a siglo BC) ket nairaman ti 1020 a bitbituen ken inusar ti panagumnong ti katologo ni Ptolomeo.[11] Ni Hipparchus ket naam-ammuan para iti panakaduktalan iti immuna a nairehistro a nova (baro a bituen).[12] Adu kadagiti konstelasion ken nagnagan ti bituen ket inus-usar tatta nga aldaw ket manipud ti Griego nga astronomia.
Nupay ti naipanunotan a dagiti kalangitan ket saan nga agbalbaliw, dagiti Insik nga astronomo ket ammoda nga agparang dagiti baro a bituen.[13] Idi 185 AD, isuda dagiti immuna a nagpaliiw ken nagisurat ti kapanggepan ti maysa a supernova, a naam-ammuan tattan a ti SN 185.[14] Ti karaniagan nga estelar a napasamak iti nairehistro a pakasaritaan ket isu idi ti SN 1006 a supernova, a napaliiw idi 1006 ken insurat ti kapanggepanna babaen ti Ehipsio nga astronomo a ni Ali ibn Ridwan ken dagiti nadumaduma nga Insik nga astronomo.[15] Ti SN 1054 a supernova, a nagipasngay iti Rasa a Nebula, ket pinalpaliiw pay dagiti Insik ken Islamiko nga astronomo.[16][17][18]
Dagiti Mediebal nga Islamiko nga astronomo ket nagited ti Arabiko a nagnagan dagiti adu a bituen nga inus-usar pay laeng iti tatta nga aldaw, ken nagparnuayda kadagiti adu nga astronomiko nga instrumento a makabilang kadagiti puesto dagti bituen. Inaramidda ti immuna a dakkel nga obserbatorio instituto a pagsukisokan, a naipangpangruna para iti kapangngepan ti panagpataud dagiti Zij a katologo ti bituen.[19] Kadagitoy ket, ti Libro dagiti Natalinaed a Bituen (964) ket sinurat babaen ti Persiano nga astronomo a ni Abd al-Rahman al-Sufi, a nagpaliiw kadagiti adu a bitbituen, dagiti raay ti bituen (mairaman ti Omicron Velorum ken Raay ni Brocchi) ken dagiti ariwanas (mairaman ti Andromeda nga Ariwanas).[20] Segun kenni A. Zahoor, idi maika-11 a siglo, ti Persiano a erudito nga eskolar a ni Abu Rayhan Biruni ket inlawlawagna a ti Nagririmpuok a Bitbituen nga ariwanas a kas maysa kadagiti adu a pedaso nga adda dagiti tagikua iti nebula a bitbituen, ken nagited pay dagiti latitud kadagiti nadumaduma a bitbituen idi agdama ti maysa a bulan a salip idi 1019.[21]
Segun kenni Josep Puig, ti Andalusiano nga astronomo a ni Ibn Bajjah ket nagidangep a ti Nagririmpuok a Bitbituen ket naaramid kadagiti adu a bituen a gangani nga agkakapet ken nagparang a kas agtultuloy a imahen gapu ti nagbanagan iti repraksion manipud ti sublunario a materiales, a nagdakamat ti panagpalpaliiwna iti panagsilpo iti Hupiter ken Marte idi 500 nga AH (1106/1107 AD) a kas ebidensia.[22]
Dagiti nasapa nga astronomo ti Europa a kas ni Tycho Brahe ket nakaitudo kadagiti baro a bituen iti langit a rabiii (kalpasan daytoy ket nainaganan a kas ti novae), nga agipalpaltiing a dagiti kalangitan ket mabalbaliwan. Idi 1584 ni Giordano Bruno ket nagipalpaltiing a dagiti bituen ket kasla iti Init, ken baka adda met dagiti nadumaduma a planeta, a mabalin pay a kasla ti Daga, nga agpalpalikmut kaniada,[23] ti maysa a kapanunutan a nasapsapa a naipalpaltiing babaen dagiti taga-ugma a Griego a pilosopo, a ni Demokrito ken Epikuro,[24] ken babaen ti and medibal nga Islamiko a kosmologo[25] a kas ni Fakhr al-Din al-Razi.[26] Babaen ti sumaganad a siglo, ti kapanunutan a dagiti bitbituen ket kapada ti Init ket nakaabot kadagiti konsenso manipud kadagiti astronomo. Ti panangipalpalawag no apay a dagitoy a bitbituen ket saanda nga agipakat ti dagup a panagguyod idiay Solar a Sistem, ni Isaac Newton ket nangipaltiing a dagiti bituen ket naipadpada a naiwarwaras iti aniaman a direksion, ti maysa a kapanunutan a nasingdat babaen ti teologo a ni Richard Bentley.[27]
Ti Italiano nga astronomo a ni Geminiano Montanari ket nagirehistro a nakapalpaliiw kadagiti panagdumaduma a karaniag iti bituen nga Algol idi 1667. Ni Edmond Halley ket nagipablaak ti immuna a panagrukod iti maitutop a panaggunay ti dua a paris ti asideg a "agtaltalinaed" a bitbituen, a nangipakpakita a dagitoy ket nagbalbaliwda ti puesto manipud idi panawen dagiti taga-ugma a Gresia astronomo a ni Ptolemy ken Hipparchus. Ti immuna a dagus a panagrukod ti adayo nga bituen (61 Cygni iti 11.4 a lawag a tawtawen) ket naaramid idi 1838 babaen ni Friedrich Bessel a nagus-usar ti paralahe a pamay-an. Dagiti paralelo a panagrukod ket nagipakpakita ti nawatiwat a panagsisina dagiti bituen iti kalangitan.[23]
Ni William Herschel ket isu idi ti immuna nga astronomo a nangpadas a nangkita ti pannakaiwarwaras dagiti bituen iti langit. Idi panawen ti 1780, isu ket nagaramid kadagiti serie ti gantingan iti 600 turturong, ken nagbilang kadagiti bituen ken nagpalpaliiw kadagiti tunggal maysa a linia ti pannakakita. Manipud iti daytoy isu ket nagipatingga a dagiti bilang ti bituen ket imad-adu iti maysa a bangir ti langit, iti turong ti bugas ti Nagririmpuok a Bitbituen . Ti anakna alalaki a ni John Herschel ket nagpadas manen iti daytoy a panagadal idiay abagatan a hemisperio ken nabirukanna ti maysa a kapadpada a panagadu iti isu met laeng a pagturongan.[28] Itipatinayon kadagiti nadumaduma a nagun-odanna, ni William Herschel ket naam-ammuan pay para iti pannakaduktalna nga adda dagiti bituen a saan nga aggigian ti siu met laeng a linia ti panakakita, ngem dagitoy pay ket maipapan ti bagi a kumaduaan nga aggporma dagiti binario a bituen a sistema.
Ti siensia ti nainlangitan a espektroskopia ket napionero babaen ni Joseph von Fraunhofer ken Angelo Secchi. Babaen ti panagipadpada ti espektra dagiti bituen a kas ti Sirius iti Init, isuda ket nabirukanda dagiti paggiddiatan iti kapigsa ken bilang dagiti panagsagsagepsep ti linlinia—ti nalidem a nailangitan nga espektra gapu ti panagsagepsep iti naisangsangayan prekuensia babaen ti tangatang. Idi 1865 ni Secchi ket nangrugi a nagidasig kadagiti bituen kadagiti espektral a kitkita.[29] Nupay kasta, ti moderno a bersion iti nainlangitan a pannakaidasig a pamay-an ket inaramid babaen ni Annie J. Cannon idi panawen ti 1900.
Ti panagpalpaliiw kadagiti doble a bituen ket nakaala ti adu a kangrunaan idi maika-19 a siglo. Idi 1834, ni Friedrich Bessel nagpalpaliiw kadagit panagbalbaliw ti maitutop a panaggunay ti bituen a Sirius, ken nagipagarup ti nailemmeng a kaduana. Ni Edward Pickering ket isu ti immuna a nakaduktal ti espektrokopiko a binario idi 1899 nga idi nakapaliiw ti periodiko a panagpisi ti espektral a linlinia ti bituen a Mizar iti maysa a 104 nga aldaw a paset ti panawen. Dagiti naisalaysay a panagpalpaliiw dagiti adu a binario a bituen a sistema ket inurnong babaen dagiti astronomo a kas ni William Struve ken S. W. Burnham, a nangpalubos a maammuan manipud ti panagkarkulo kadagiti masa ti bituen dagiti pagtayyekan nga elemento. Ti immuna asungbat ti daytoy a parikut ti panakaala pagtayyekan dagiti binario a bituen manipud ti teleskopio a panagpalpaliiw ket inaramid idi babaen ni Felix Savary idi 1827.[30] Ti maikaduapulo a siglo ket nakakita ti imad-adu a napardas a panagabanse iti sientipiko a panagadal kadagiti bituen. Ti potograpo ket nagbalin a napateg a ramit ti astronomiko. Ni Karl Schwarzschild ket naduktalanna a ti maris ti maysa a bituen, ken gapu ti temperaturana, nabalinna a maikeddeng babaen ti panagipada ti panakakita a kadakkel a maipada ti potograpiko a kadakkel. Ti panakarang-ay ti potoelektriko a potometro ket nangpalubos ti napudno a panagrukod iti kadakkel kadagiti nadumaduma a paggiddiatan ti kaatiddog ti allon. Idi 1921 ni Albert A. Michelson ket nagaramid ti immuna a panagrukod iti nainlangitan a diametro a nagusar ti maysa a interperometro iti Hooker a teleskopio.[31]
Ti nangruna a konsepto nga obra iti maipapan ti bagi a pannakaibatay dagiti bituen ket rimsua idi ppanawen ti immuna a dekada iti maikaduapulo a siglo. Idi 1913, ti Hertzsprung-Russell a diagrama ket naaramid, a nangipangato ti astropisika a panagadal kadagiti bituen. Dagiti nagballigi a modelo ket naparang-ay tapno maipalpalawag dagiti kaunegan ti bituen ken ti nainlangitan nga ebolusion. Ti espektra dagiti bituen ket nagballigi pay a naipalpalawag babaen kadagiti panagrang-ay ti kuantum a pisika. Daytoy ket nangpalubos ti nagbuklan a kimiko iti nanilangitan a tangatang.[32]
A malaksid dagiti supernova, dagiti agmaymaysa a bituen ket nangrunadan a napalpaliiw ti bukodtayo a Lokal a Grupo kadagiti ariwanas,[33] ken naipangpangruna ti makitkita a aset ti Nagririmpuok a Bitbituen (a kas naipakita babaen ti naisalaysay a katologo dagiti bituen a magun-od para iti bukodtayo nga ariwanas).[34] Ngem adda dagiti bituen a napalpaliiw idiay M100 nga ariwanas ti Nagririmpuok a Virgo, nga agarup a 100 a riwriw a lawag ti tawtawen manipud ti Daga.[35] Idiay Lokal a Nalatak a Nagririmpuok mabalin a makita dagiti nagririmpuok a bitbituen, ken dagiti agdama a teleskopio ket mabalinda a paliiwen dagiti nakusnaw nga agmaymaysa a bitbituen idiay Lokal a Nagririmpuok—ti kaadaywan a naresolba a bitbituen ket sumuroka sangagasut a riwriw a lawag ti tawtawen ti kaadayona[36] (kitaen ti Cepheids). Nupay kasta, ti ruar ti Lokal a Nalataka ripuok dagiti ariwanas, awan dagiti bituen wenno agmaymaysa a bitbituen wenno rimpuok dagiti bituen ti napalpaliiw. Malaksid laeng ti nakusnaw a ladawan ti dakkel a rimpuok ti bituen a naglaon kadagiti ginasut a ribo a bitbituen a mabirukan ti maysa a bilion a lawag ti tawtawen ti kaadayona[37]—sangapulo a beses nga ad-adayo ngem ti dati a napalpaliiw a rimpuok ti bituen.
Dagiti pannakatudonan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti konsepto iti konstelasion ket naam-ammuan a rimsua idi paset ti panawen a Babilonikoi. Dagiti taga-ugma a nagbuybuya ti langit ket nagipagarup a dagiti prominente a panakaurnos dagiti bituen ket nagpormada kadagiti tabas, ken isosioda dagitoy a naisangsangayan nga aspeto iti katutubo wenno dagiti bukodda a mito. Sangapulo ket dua kadagitoy a pormasion ket naisanglad ti igid ti banda iti ekliptiko ken dagitoy ket nagbalin a batayan iti astrolohia.[38] Kaaduan kadagiti prominente unay nga agmaymaysa a bitbituen ket naikkanda kadagiti nagan, a naisangsangayan ti dagiti panakatudonan ti Arabiko wenno Latin.
Ken dagiti pay dadduma a konstelasion ken ti Init, dagiti bituen a kas ti kinabuklan ket adda dagiti bukodda a mmito.[39] Kadagiti Taga-ugma a Griego, adda dagiti "bituen", a namammoan a dagiti planeta (Griego πλavήtnς (planētēs), a kayatna a saoen ket "agkalkallautang"), ket nagirepresenta kadagiti nadumaduma dios, a nagtaudan ti nagan dagiti planeta Merkurio, Benus, Marte, Hupiter ken Saturno.[39] Ti ( Urano ken Neptuno ket Griego ken dagiti Romano a dios pay, ngem awan kadagitoy a planeta ti naam-ammuan idi Taga-ugma gapu ti nalidem a raniagda. Dagiti naganda ket inpatudo babaen dagiti naud-udi nga astronomo.)
Idi circa 1600, dagiti nagnagan ti konstelasion ket inus-usar a panaginagan dagiti bituen kadagiti maipada a rehion iti langit. Ti Aleman nga astronomo a ni Johann Bayer ket nagpartuat kadagiti serie a mapmapa dagiti bituen ken nagipakat dagiti letra a kas dagiti pannakatudonan ti bitbituen ti tunggal maysa a konstelasion. Kalpasan daytoy ti maysa a numero a sistema a naibatay ti kanawan a panagpangato ti bituen ket naimbento ken nainayon ti katologo ti bituen ni John Flamsteed idiay librona a "Historia coelestis Britannica" (ti 1712 nga edision), a daytoy a numero a sistema a tinawtawagan a Flamsteed a pangitudonan wenno Flamsteed a panagnumero.[40][41]
Babaen ti linteg ti limbang, ti laeng internasional a mabigbigan a turay para iti panagnagan kadagiti nainlangitan a bagbagi ket ti Kappon ti Internasional nga Astronomiko (IAU).[42] Adda dagiti nadumaduma a kompania nga agilaklako kadagiti nagan ti bituen, a ti Britanikoa Biblioteka ket tinawtawganna a kas ti saan a naalagad a komersial a negosio.[43][44] Nupay kasta, ti IAU ket nakisina manipud kadagiti komersio a pannakasanay, ken dagitoy a nagan ket saan a mabigbigan babaen ti IAU wenno inus-usarda.[45] Ti kastoy a maysa a kompania nga agnagnagan ket ti Internasional a Rehistro ti Bituen, a daytoy ket, idi panawen ti 1980, ket napabasol idi ti ulbod a pannakasanay gapu ti panagiparangna a dagiti naipatudo a nagan ket opisial. Daytoy saanen a maaramid a pannakasanay ti ISR ket inpormal a naibaga a maysa nga ulbod ken maysa a suitik,[46][47][48][49] ken ti Departamento ti Siudad ti New York iti Pannakibiang ti Aggatgatang ket nagited kadagiti panaglabsing a maisuppiat ti ISR para iti panagaramid kadagitoy suitik pannakasanay ti komersio.[50][51]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Bahcall, John N. (2000-06-29). "Kasano nga Agraniag ti Init". Pundasion ti Nobel. Naala idi 2006-08-30.
- ^ Richmond, Michael. "Ti kinaudi nga agpang iti ebolusion para dagiti ababaab ti masa a bituén". Pagadalan iti Teknolohia ti Rochester. Naala idi 2006-08-04.
- ^ "Estelar nga Ebolusion ken Ipapatay". NASA Observatorium. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2008-02-10. Naala idi 2006-06-08.
- ^ Iben, Icko, Jr. (1991). "Ebolusion ti maysa ken binario a bituen". Astropisika a Warnakan Suplemento a Serie. 76: 55–114. Bibcode:1991ApJS...76...55I. doi:10.1086/191565.
- ^ a b Forbes, George (1909). Pakasaritaan iti Astronomia. Londres: Watts & Co. ISBN 1-153-62774-4.
- ^ Hevelius, Johannis (1690). Firmamentum Sobiescianum, sive Uranographia. Gdansk.
- ^ Tøndering, Claus. "Other ancient calendars". WebExhibits. Naala idi 2006-12-10.
- ^ von Spaeth, Ove (2000). "Panagipetsa ti Kadaanan nga Ehipsio a Mapa ti Bituen". Sentaurus Internasional a Mahasina Iti Pakasaritaan Ti Matematika, Siensia Ken Teknolohia. 42 (3): 159–179. Naala idi 2007-10-21.
- ^ Amianan, John (1995). Ti Norton a Pakasaritaan iti Astronomia ken Kosmolohia. New York ken Londres: W.W. Norton & Company. pp. 30–31. ISBN 0-393-03656-1.
- ^ Murdin, P. (Nobiembre 2000). "Aristillus (c. 200 BC)". Ensiklopedia iti Astronomia ken Astropisika. Bibcode:2000eaa..bookE3440.. doi:10.1888/0333750888/3440. ISBN 0-333-75088-8.
- ^ Grasshoff, Gerd (1990). Ti pakasaritaan ti katologo ti bituen ni Ptolomeo. Springer. pp. 1–5. ISBN 0-387-97181-5.
- ^ Pinotsis, Antonios D. "Astronomia iti Taga-ugma a Rodas". Paset iti Astropisika, Astronomia ken Mekaniko, Departamento iti Pisika, Unibersidad itiAthens. Naala idi 2009-06-02.
- ^ Clark, D. H.; Stephenson, F. R. (Hunio 29, 1981). "Ti Naipakasaritaan a Supernovae". Supernovae: Ti panagkita iti agdama a panagsukiso; Nagbanagan dagiti Instituto ti Nasayaat a Panagadal. Cambridge, Inglatera: Dordrecht, D. Reidel Publishing Co. pp. 355–370. Bibcode:1982sscr.conf..355C.
- ^ Zhao, Fu-Yuan; Strom, R. G.; Jiang, Shi-Yang (2006). "Ti Saili a Bituen iti AD185 Baka ngata Daytoy ket maysa a Supernova". Insika Warnakan Iti Astronomia Ken Astropisika. 6 (5): 635–640. Bibcode:2006ChJAA...6..635Z. doi:10.1088/1009-9271/6/5/17.
- ^ "Dagiti Astronomo ket Nagpalseng ti Karaniagan a Bituen iti Pakasaritaan". NAOA News. Marso 5, 2003. Naala idi 2006-06-08.
- ^ Frommert, Hartmut; Kronberg, Christine (Agosto 30, 2006). "Supernova 1054 – Pannakapartuat ti Rasa a Nebula". SEDS. Unibersidad iti Arizona.
- ^ Duyvendak, J. J. L. (Abril 1942). "Ti sumarsaruno pay a Datos nga Agibakbaklay ti pannakainaganan iti Rasa a Nebula nga adda ti Supernova iti 1054 A.D. Paset I. Ti Taga-ugma a Kronika ti Akindaya". Pannakaipablaak Ti Astronomiko a Kagimongan Ti Pasipiko. 54 (318): 91–94. Bibcode:1942PASP...54...91D. doi:10.1086/125409.
Mayall, N. U.; Oort, Jan Hendrik (Abril 1942). "Ti sumarsaruno pay a Datos nga Agibakbaklay ti pannakainaganan iti Rasa a Nebula nga adda ti Supernova iti 1054 A.D. Paset II. Ti Astronomiko a Pannakakita". Panakaipablaak Ti Astronomiko a Kagomongan Ti Pasipiko. 54 (318): 95–104. Bibcode:1942PASP...54...95M. doi:10.1086/125410.
- ^ Brecher, K. (1983). "Taga-ugma a rehistro ti Rasa a Nebula supernova". Ti Obserbatorio. 103: 106–113. Bibcode:1983Obs...103..106B.
- ^ Kennedy, Edward S. (1962). "Review: Ti Obserbatorio iti Islam ken ti Lugarna iti Sapasap a pakasaritaan iti Obserbatorio babaen ni Aydin Sayili". (warnakan). 53 (2): 237–239. doi:10.1086/349558.
- ^ Jones, Kenneth Glyn (1991). Nebulae ni Messier ken dagiti raay ti bituen. Pagmalditan ti Unibersidad ti Cambridge. p. 1. ISBN 0-521-37079-5.
- ^ Zahoor, A. (1997). "Al-Biruni". Unibersidad ti Hasanuddin. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2008-06-26. Naala idi 2007-10-21.
- ^ Montada, Josep Puig (Septiembre 28, 2007). "Ibn Bajja". Stanford nga Ensiklopedia iti Pilosopia. Naala idi 2008-07-11.
- ^ a b Drake, Stephen A. (Agosto 17, 2006). "Ababa a Pakasaritaan iti Nangato nga Enerhia (X-ray & Gamma-Ray) nga Astronomia". NASA HEASARC. Naala idi 2006-08-24.
- ^ "Dagiti Exoplaneta". ESO. Hulio 24, 2006. Naala idi 2006-10-11.
- ^ Ahmad, I. A. (1995). "Ti nagbanagan iti Qur'anic a kosepto iti astronomiko a penomena iti Islamiko a sibilisasion". Vistas Iti Astronomia. 39 (4): 395–403 [402]. Bibcode:1995VA.....39..395A. doi:10.1016/0083-6656(95)00033-X.
- ^ Setia, Adi (2004). "Ni Fakhr Al-Din Al-Razi iti Pisika ken Katutubo iti Maipapan ti Bagi a Lubong: Ti Immuna a Panakakita". Islam Ken Siensia. 2. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2012-07-10. Naala idi 2010-03-02.
- ^ Hoskin, Michael (1998). "Ti Kuenta dagiti Naidulin iti Panagsurat ti Pakasaritaan iti Astronomia". Siensia nga Instituto ti Limbang a Teleskopio. Naala idi 2006-08-24.
- ^ Proctor, Richard A. (1870). "Adda kadi kadagiti nebulusa ket bituen a sistema?". Katutubo. 1 (13): 331–333. Bibcode:1870Natur...1..331P. doi:10.1038/001331a0. S2CID 40790235.
- ^ MacDonnell, Joseph. "Angelo Secchi, S.J. (1818–1878) ti Ama iti Astropisika". Unibersidad ti Fairfield. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2011-07-21. Naala idi 2006-10-02.
- ^ Aitken, Robert G. (1964). Dagiti Binario a Bituen. New York: Dover Publications Inc. p. 66. ISBN 0-486-61102-7.
- ^ Michelson, A. A.; Pease, F. G. (1921). "Panagrukod iti diametro ti Alpha Orionis nga inusar ti interperometro". Astropisika a Warnakan. 53: 249–259. Bibcode:1921ApJ....53..249M. doi:10.1086/142603.
- ^ Unsöld, Albrecht (2001). Ti Baro a Kosmos (Maika-5 nga ed.). New York: Springer. pp. 180–185, 215–216. ISBN 3-540-67877-8.
- ^ a kas ti Battinelli, Paolo; Demers, Serge; Letarte, Bruno (2003). "Pangsukisok ti Karbon a Bituen idiay Lokal a Grupo. V. Ti ruar a disko iti M31". Ti Astronomiko a Warnakan. 125 (3): 1298–1308. Bibcode:2003AJ....125.1298B. doi:10.1086/346274.
- ^ "Ti Milenio a Bituen Atlas ket agmarka ti pannakalpas ti Hipparcos a Mision ti ESA". ESA. Disiembre 8, 1997. Naala idi 2007-08-05.
- ^ Villard, Ray; Freedman, Wendy L. (Oktubre 26, 1994). "Ti Hubble a Teleskopio ti Limbang ket Nagrukod ti Napudno a Kaadayo ti Kaadaywan nga Ariwanas". Hubble Site. Naala idi 2007-08-05.
- ^ "Ti Hubble ket Nalpasna ti Walo a Tawen a Ganetget a Mangrukod ti Dumakdakel a Law-ang". Hubble Site. Mayo 25, 1999. Naala idi 2007-08-02.
- ^ "Ti UBC Prof., alumnus ket nakaduktal kadagiti adayo a rimpuok ti bituen: a maysa a bilion a lawag ti tawen ti kaadayona". UBC Public Affairs. Enero 8, 2007. Naala idi 2007-08-02.
- ^ Koch-Westenholz, Ulla; Koch, Ulla Susanne (1995). Mesopotamia nga astrolohia: pangyuna ti Babilonio ken Asiriano nailangitan a pannakadios. Pagipablaakan nga Intituto ti Carsten Niebuhr. 19. Museo a Tusculanum a Pagmalditan. p. 163. ISBN 87-7289-287-0.
- ^ a b Coleman, Leslie S. "Dagiti mito, Sarsarita ken Tinawtawid a pannakaammo". Frosty Drew nga Obserbatorio. Naala idi 2012-06-15.
- ^ "Naming Astronomical Objects". Kappon ti Internasional nga Astronomiko (IAU). Naala idi 2009-01-30.
- ^ "Panaginagan dagiti Bituen". Dagiti Estudiante para iti Panagsukisok ken Panagrang-ay iti Limbang (SEDS). Naala idi 2009-01-30.
- ^ Lyall, Francis; Larsen, Paul B. (2009). "Kapitulio 7: The Moon and Other Celestial Bodies". Linteg ti Limbagng: Maysa Tratado. Ashgate Publishing, Ltd. p. 176. ISBN 978-0-7546-4390-6.
- ^ "Panagnagan dagiti bituen". Siensia nga Astropisiko nga Organisasion. 2005. Naala idi 2010-06-29.
- ^ "Renunsia: Naganan ti maysa abituen, naganan ti maysa a rosas ken dadduma pay, kapadpadana a negosio". Biblioteka ti Britaniko. Ti Gimong ti Britaniko a Biblioteka. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2010-01-19. Naala idi 2010-06-29.
- ^ Andersen, Johannes. "Panaggatng dagitiBituen ken Nagnagan ti Bituen". Kappon ti Internasional nga Astronomiko. Naala idi 2010-06-24.
- ^ Pliat, Phil (Septiembre 2006). "Panagitinnag ti nagan: Kayatmo ti agbalin a maysa a Bituen?". Eskeptiko Nga Agsuksuisok. 30 (5). Naala idi 2010-06-29.
- ^ Adams, Cecil (Abril 1, 1998). "Makabayadka ti $35 tapno managanan ti maysa a bituen para kenka?". The Straight Dope. Naala idi 2006-08-13.
- ^ Golden, Frederick; Faflick, Philip (Enero 11, 1982). "Siensia: Nailangtan aPanunot wenno Kosmiko a Panagsuitik?". Times Magazine. Time Inc. Naala idi 2010-06-24.
- ^ Di Justo, Patrick (Disiembre 26, 2001). "Gumatang ti maysa a Bituen, Ngem saanmo a Kukua". Wired. Condé Nast Digital. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2012-12-09. Naala idi 2010-06-29.
- ^ Plait, Philip C. (2002). Dakes nga astronomia: dagiti miskonsepto ken madi a panagusar a naiparang, manipud ti astrolohia aginggan ti panagsanglad iti bulan 'angaw'. John Wiley and Sons. pp. 237–240. ISBN 0-471-40976-6.
- ^ Sclafani, Tom (Mayo 8, 1998). "Ti Komisioner ti Pannakibiang dagiti Aggatgatang a ni Polonetsky ket Nagballag kadagiti Gumatgatang: "Ti Panagggatang ti maysa a Bituen Ket saan a Makaaramid kaniam ti Kasta"". Sentro ti Nailian nga Astronomia ken Ionosperio, Aricebo nga Obserbatorio. Naala idi 2010-06-24.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pickover, Cliff (2001). The Stars of Heaven. Oxford University Press. ISBN 0-19-514874-6.
- Gribbin, John; Gribbin, Mary (2001). Stardust: Supernovae and Life—The Cosmic Connection. Yale University Press. ISBN 0-300-09097-8.
- Hawking, Stephen (1988). A Brief History of Time. Bantam Books. ISBN 0-553-17521-1.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Bituen iti Wikimedia Commons
- Kaler, James. "Portraits of Stars and their Constellations". University of Illinois. Naala idi 2010-08-20.
- "Query star by identifier, coordinates or reference code". SIMBAD. Centre de Données astronomiques de Strasbourg. Naala idi 2010-08-20.
- "How To Decipher Classification Codes". Astronomical Society of South Australia. Naala idi 2010-08-20.
- "Live Star Chart". Dobsonian Telescope Community. Naala idi 2010-08-20. Kitaen dagiti bituen iti ngato ti lokasionmo
- Prialnick, Dina; et al. (2001). "Stars: Stellar Atmospheres, Structure, & Evolution". University of St. Andrews. Naala idi 2010-08-20.


text:
MusicBrainz
Ti MusicBrainz ket proyekto a mangigandat nga agpartuat ti database ti silulukat a linaon iti musika. Daytoy ket kapada ti proyecto ti freedb, napundar daytoy tapno mangsungbat kadagiti panangigawid a naikabil iti CDDB. Nupay kasta, ti MusicBrainz ket nagpadakkelen kadagiti gandatna a mangabot ti las-ud ti pagipenpenan ti metadata ti compact disc tapno agbalin a naestruktura a silulukat nga online a database para iti musika.[2][3]
Ti MusicBrainz ket mangala kadagiti pakaammo a maipanggep kadagiti artista, dagiti nairekord nga obrada, ken dagiti pannakaikabagian a nagbaetan kaniada. Dagiti nairehistro a naikabkabil ket saan a basbassit a mangala iti titulo ti album, dagiti titulo dagiti tokar, ken ti kaatiddog ti tunggal maysa a ktokar. Dagitoy a maikabkabil ket tinartaripato babaen dagiti boluntario nga editor a mangsursurot kadagiti insursurat ti komunidad nga alagaden ti estilo. Dagiti nairehistro nga obra ket makanayon pay a mangipenpen ti pakaammo a maipanggep ti petsa a pannakaipablaak ken pagilian, ti ID ti CD , arte nga akklub, akostiko a lemma ti ramay, teksto a notasion ti nawaya a porma ken dadduma pay a metadata. Manipud idi 6 Pebrero 2014, ti MusicBrainz ket naglaonen ti pakaammo kadagiti agarup a 820,000 nga artista, 1.2 a riwriw a pablaak, ken 13.1 ma riwriw a rehistro.[4]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Musicbrainz.org Site Info". Alexa Internet. Naala idi 2014-04-01.
- ^ Highfield, Ashley. "Keynote speech given at IEA Future Of Broadcasting Conference", BBC Press Office, 2007-06-27. Naala idi 2008-02-11.
- ^ Swartz, A. (2002). "MusicBrainz: A semantic Web service" (PDF). IEEE Intelligent Systems. 17: 76–77. doi:10.1109/5254.988466.
- ^ "Database Statistics". MusicBrainz. Naala idi 2014-02-06.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti MusicBrainz iti Wikimedia Commons
- musicbrainz.org — Opisial a sitio
- - Pakaammo ti BBC a maipanggep ti Musicbraiz


text:
(Aguk-ukagnak kadagiti daan a notebookko idi makitak daytoy journalko iti panagatendarko idi 2003 iti Gumil Convention idiay Penablanca, Cagayan. Maikaddua a tawenko iti panagsurat iti Iluko. Adda pay nasuratko gayam a diary… mayat.)
Danny Antalan
Anakko, maalliawka
Alinggaget ti lubong di agtalna;
Lumablabaga ti panagay-ayamda
Mangsakripisio iti biag;
Di agpabatubat misterio ti mikrobio
Ipawilna ti panagkita ken panaganges.
Ala, umayka iti saklotko
Ruk-atak dagiti danagmo:
Sinappuyot ti arkitekto nga angin
Pinalanas ti inheniero a karayan
Nagpunganan ti Sierra Madre
Mororan dagiti Ibanag ken Itawis.
Sumrekka iti arko ti nakaparsuaan
Ikutannak babaen iti matam
Umaliwaksayka iti baro a buya
Baro a lubong nga awan gura.
No rummuarka, baro a sika.
Dim’ aya marikna ditoy
Dagiti daniw ni Manong Pel.