text:
Euro
Ti euro (senial: €; kodigo: EUR) ket isu ti opisial a kuarta ti eurosona, a buklen dagiti 19 kadagiti 28 a kamkameng nga estado ti Kappon ti Europa. Daytoy ket kuarta pay nga inus-usar babaen dagiti Instituto ti Kappon ti Europa. Ti eurosona ket buklen ti Austria, Belhika, Cyprus, Estonia, Pinlandia, Pransia, Alemania, Gresia, Irlánda, Italia, Latvia, Lithuania, Luxembourg, Malta, the Olánda, Portugal, Slovakia, Eslobenia, ken Espania.[2][3] Daytoy a kuarta ket maus-usar pay kadagiti lima a Europeano a pagpagilian isu ngarud a daytoy ket inaldaw nga inus-usar babaen dagiti 332 a riwriw a Europeano.[4] Iti patinayon, sumurok a 175 a riwriw a tattao iti sangalubongan a mairamn ti 150 a riwriw a tattao idiay Aprika ket agus-usarda kadagiti kuarta a napalseng iti euro.
Ti euro ket isu ti maikadua a kadakkelan a reserba a kuarta ken ti pay maikadua a kaaduan a naikomersio a kuarta iti lubong kalpasan ti doliar ti Estados Unidos.[5][6] Manipud idi Pebrero 2012, nga ad-adu ngem €890 bilion a maibalbalikuskos, ti euro ket adda ti kangatuan a naitipon a kuenta dagiti nota ti banko ken sensilio a [maibalbalikuskos (kuarta)|maibalbalikuskos]] iti lubong, ken linabsannan ti doliar ti E.U..[note 13] Segun ti Internasional a Pudo ti Panguartaan a karkulo iti 2008 GDP ken pagpadaan ti kapigsa ti panag-gatang kadagiti nadumaduma a kuarta, ti eurosona ket isu ti maikadua a kadakkelan nga ekonomia iti lubong.[7]
Ti nagan a euro ket opisial a naampon idi 16 Disiembre 1995.[8] Ti euro ket naiyamammo kadagiti busbos a tiendaan ti lubong a kas ti panakabilangan a kuarta idi 1 Enero 1999, a nagsukat ti dati a Europeano a Unit ti Kuarta (ECU) iti pannakaibagi ti 1:1. kadagiti sensilio ti Euro a ken dagiti nota ti banko a naiserrek nga agbalikuskos idi Enero 1 2002.[9] Bayat a ti euro ket dimteng a bimassit iti US$0.8565 ti kaunegan ti dua a bulan, daytoy ket nailaklako a nagatngato ngem ti doliar ti E.U. manipud idi gibus ti 2002, a ti kinangatuanna ket US$1.6038 idi Hulio 2008.[10]
Manipud idi naladaw a 2009 ti euro ket nairebreb iti Naturay a Europeano-utang a didigra a daytoy ket nangiturong ti pannakapartuat iti Europeano a Patakder ti Natalna a Pinansia ken dagiti pay dadduma areporma a naigandat ti panagpatalna ti kuarta. Idi Hulio 2012, ti euro ket immuna a natnag iti kaunegan ti dua a tawen iti baba ti US$1.21, kalpasan kadagiti pannakadandanagan kadagiti utang ti Gresia ken dagiti nakasikoran ti sektor ti panagbanko idiay Espania.[11]
Dagiti linaon
Administrasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti euro ket imatonan ken inadministro babaen ti naikuartel idiay Frankfurt a Banko Sentral ti Europa (ECB) ken ti Eurosistema (buklen dagiti banko sentral a pagpagilian ti eurosona. A kas nawaya banko sentral, ti ECB ket adda ti is-isu a turay a mangisaad ti annuroten ti kuarta. Ti Eurosistema ket makibinglay iti panagprenta, panangimenta ken panangiwaras dagiti nota ken dagiti sensilio kadagiti amin nga naikameng nga estado, ken ti panangipataray kadagiti sistema a panagbayad ti eurosona.
Ti 1992 a Tulagan ti Maastricht ket mangibaklay iti annong kadagiti kaaduan nga estado ti Kappon ti Europa tapno maampon ti euro kalpasan ti pannakasabat kadagiti nasken a pangbaliwen a kasapulan iti kuarta ket busbos, urayno saan pay nga inaramid daytoy amin nga estado. Ti Nagkaykaysa a Pagarian ken Dinamarka ket nakitulagda kadagiti pannakailaksid,[12] bayat a ti Suesia (a timmipon iti Kappon ti Europa idi 1995, kalpasan a napirmaan ti Tulagan ti Maastricht) ket linikudanna ti euro iti maysa reperendum idi 2003, ken liniklikanna ti obligasion a mangampon ti euro babaen ti saan a panangsabat kadagiti kammasapulan ti kuarta ken busbos. Amin a pagilian a timmipon ti Kappon ti Europa manipud idi ket nangikari a mangampon ti euro iti masakbayan.
Panangited kadagiti modalidad para kadagiti nota ti banko[urnosen | urnosen ti taudan]
Manipud idi Enero 5 002, dagiti nalilian a banko sentral (NCB) ken ti ECB ket nangited kadagiti banko nota ti euro iti pakaitunosan a batayan.[13] Dagit ibanko nota ti euro ket saan a mangipakita no ania a banko sentral ti nangited kaniada. Dagiti NCB ti Eurosistema ket naskenda a mangawat dagiti banko nota ti euro nga inparparuar babaen dagiti sabali a kameng ti Eurosistema ken dagitoy a banko nota ket saan a maisubsubli kadagiti nagtaudanda. Ti ECB ket mangited kadagiti 8% iti dagup a pateg dagiti banko nota nga inted babaen ti Eurosistema.[13] Iti panagsanay, dagiti banko nota ti ECB ket maiparparuar babaen dagiti NCB, isunga makaal-ala kadagitoy ti kapadpada a liabilidad a kapadpada ti ECB. Dagitoy a liabilidad ket mangawit ti tubo iti kangrunaan gatad ti repinansia iti ECB. Ti sabali pay a 92% kadagiti banko nota ti euro ket it-ited dagiti NCB a maibagay kadagiti respektibo a bingay iti tulbek a puonan ti ECB,[13] a nakarkulo babaen ti panag-usar ti agpaada a pannakatimbeng ti nailian a bingay ti populasion ti Kappon ti Europa ken ti nailian a bingay ti GDP ti Kappon ti Europa.[14]
Dagiti sensilo ken banko nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti euro ket nabingbingay kadagiti 100 sentabo (sagpaminsan a tinawtawagan a kas ti euro sentabo, a naipangpangruna no ilasin dagitoy manipud kadagit sabali a kuarta, ken mainagnaganan a kastoy iti sapasap a bangir kadagiti amin a sensilio ti sentabo). Kadagiti tignay ti Lehislatibo a Komunidad ti ad-adu ngem maysa a porma ti euro ken sentabo ket nailetra nga awan ti s, malaksid ti normal a panag-usar ti pagsasao nga Inggles.[15] Wenno saan, tinormal nga ad-adu ngem maysa iti Inggles ket naisingsingasing ken inus-usar,[16] nga adda dagiti adu a [[Linguistiko a parikut a maipanggep ti euro|lokal a panagduduma] a kas ti 'centime' iti Pransia.
Amin a naiparuar a sensilio ket adda iti sapasap a bangir a mangipakpakita ti denominasion wenno pateg, ken ti maysa a mapa iti likudan. Gapu ti linguistiko a kaadu ti Europa, ti Latin bersion ti abesedario ti euro ket inus-sar (a saan a kas ti saan unay a sapasap a Griego wenno Siriliko) kenArabiko a numnumero (dagiti sabali a testo ket naus-usar kadagiti nailian a bangir kadagitinailian a pagsasao, ngem dagiti sabali a testo iti sapasap a bangir ket liniklikan). Para kadagiti denominasion a malaksid dagiti 1-, 2- ken 5-sentabo a sensilio, dayta a mapa ket mangipakpakita laeng dagiti 15 a naikameng nga estado a naikaeng laeng idi naipangyuna ti euro. Idi rugi ti 2007 wenno 2008 (depende ti pagilian) ti daan a mapa ket agdama a nasuksukatan babaen ti maysa a mapa ti Europa a mangipakpakita paya kadagiti pagilian ti ruar ti Kappon a kas ti Norwega. Dagiti 1-, 2- ken 5-sentabo a sensilio, nupay kasta, ket taginayonenda ti daan a daremdemda, a mangipakpakita ti heograpiko a mapa ti Europa nga adda dagiti 15 a naikameng nga estado idi 2002 a naipangato bassit iti mapa. Amin a bangir dagitoy ket dinaremdem babaen ni Luc Luycx. Dagiti sensilo ket addaanda pay ti nailian a bangir a mangipakpakita ti ladawan a naisangayan a pinili babaen ti pagilian a nangiparuar ti sensilio. Dagiti euro a sensilio manipud kadagiti aniaman nga estado a kameng ket nawayada a maka-usar kadagiti aniaman a pagilian a nangampo ti euro.
Dagiti sensilio ket naitited kadagiti denominasion ti €2, €1, 50c, 20c, 10c, 5c, 2c, ken 1c. Tapno maliklikan ti panag-usar ti dua a kabassitan a sensilio, adda dagiti pannakisinnukat ti kuarta a naipipan kadagiti kaasitgan a lima a sentabo idiay Olanda (babaen ti boluntario a tulagan) ken idiay Pinlandia (babaen ti linteg).[17] Daytoy a panagsanay ket up-upayen babaen ti Komision, ken dagiti panagsanay dagiti aglaklako a saan a mangawat kadagiti nagato ti pategna a nota ti euro.[18]
Dagiti komemoratibo a sensilo nga adda iti €2 a pategna ket naiparuaren nga adda dagiti panagbalbaliw ti daremdem iti nailian a bangir ti sensilio. Dagitoy ket mairaman dagiti sapasap a naiparparuar a sensilio, a kas ti €2 a komemoratibo a sensilio para iti maika sangapuloket lima nga anibersario iti panagpirma ti Tulagan iti Roma, ken dagiti nailaian a naiparuar a sensilio, a aks ti sensilio a mangipalagip ti Kalgaw nga Olimpiada ti 2004 nga inparuar babaen ti Gresia. Dagityo a sensilo ket mabalin nga awaten kadagiti amin a paset ti eurosona. Dagiti kolektor a sensilio nga adda dagiti nadumaduma a denominasion ket naiparuanda payen, ngem dagitoy ket saan a naikeddeng para iti sapsapa panagbayad, ken dagitoy ket mabalin a maawat laeng iti kameng nga estado a nangiruar kaniada.[19]
Ti daremdem para kadagiti banko nota ti euro ket addaan kadagiti sapasap a daremdem kadagiti dua a bangir. Ti daremdem ket pinartuat babaen ti Austriano nga dumidibuho a ni Robert Kalina.[20] Dagiti nota ket naiparuar kadagiti €500, €200, €100, €50, €20, €10, €5. Iti tungngal maysa a nota ket addaan ti bukod a maris ken nairuknoy iti artistiko a paset ti panawen ti Europeano anga arkitektura. Ti sanguanan ti nota let nangipakpakita kadagiti tawa ken dalanan a ruangan bayat a ti likudan ket adda dagiti rangtay, a nagisimsimbolo kadagiti silpo a baetan dagiti pagilian ken iti masakbayan. Bayat a dagiti daremdem ket naipato nga awan dagiti aniaman a malasin a pakailasinan, ti immuna a daremdem babaen ni Robert Kalina ket dagiti naisangayan a rangtay, a mairaman ti Rialto ken ti Pont de Neuilly, ken dagitoy ket nabaliwan tapno sapasap ti kitada; dagiti kanungpalan a daremdem ket mangipakpakita pay laeng kadagiti asideg a pannakaipadpada kadagiti immuna nakaibatayanda; isunga dagitoy ket saan a pudno a sapasap ti kitada. Dagiti monumento ket makitkita a kapadpada dagiti nadumaduma a nailian a monumento tapno kayaten dagitoy ti sinoman.[21]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Babaen ti UNMIK nga administrasion a turong 1999/2". Unmikonline.org. Naala idi 30 Mayo 2010.
- ^ Babaen ti akin-uneg a tignay (awan ti reperensia) Kitaen pay ti Montenegro ken ti euro
- ^ A kumaduaan ti Doliar ti Zimbabwean (saanen a maus-usar manipud idi 12 Abril 2009), US$, Pound sterling, Rand ti Abagatan nga Aprika ken Pula ti Botswana
- ^ Malaksid ti akin-amianan a Cyprus nga agus-usar ti Turko a lira
- ^ A mairaman dagiti ballasiw taaw a departmento
- ^ Malaksid ti Campione d'Italia nga agus-usar ti Suiso a pranko.
- ^ Ti laeng European a paset ti pagilian ti Kappon ti Europa ken agus-usar ti euro. Ti Karibe nga Olanda ket nangipayamammo ti Doliar ti Estados Unidos idi 2011. Curaçao, Sint Maarten ken Aruba ket adda dagiti bukodda a kuarta, a napalsengan ti doliar.
- ^ "Babaen ti monetario a tulagan a nagbaetan ti Pransia (agtigtignay para iti EC) ken Monaco". Naala idi 30 Mayo 2010.
- ^ "Babaen ti monetario a tulagan a nagbaetan ti Italia (agtigtignay para iti EC) ken San Marino". Naala idi 30 Mayo 2010.
- ^ "Babaen ti monetario a tulagan a nagbaetan ti Italia (agtigtignay para iti EC) ken Siudad ti Batikano". Naala idi 30 Mayo 2010.
- ^ "Babaen ti Maikatlo a protokol iti Cyprus a pagkapet a Tulag ti Kapponti Europa ken dagiti lokal a bilin ti Britaniko" (PDF). Naala idi 2011-07-17.
- ^ "Babaen ti Tulagan ti Konsilo ti Kappon ti Europa". Naala idi 30 Mayo 2010.
- ^ Manipud idi 30 Oktubre, 2009:
Dagup a EUR a kuarta (sensilio ken nota ti banko) a maibalbalikuskos 771.5 (nota ti banko) + 21.032 (csensilio) =792.53 bilion EUR * 1.48 (gatad ti panagsukat) = 1,080 bilion USD
Dagup USD a kuarta (sensilio ken nota ti banko) a maibalbalikuskos 859 bilion USD
- "Tabla 2: Euro a nota tibanko, dagiti kuenta (EUR bilion, no saan a naibaga, saan a nasimpa babaen ti panawen)" (PDF). Sentro a Banko ti Europa. Naala idi 13 Disiembre 2009.
2009, Oktubre: Dagup a nota ti banko: 771.5 (bilion EUR)
- "Tabla 4: Euro a sensilio, dagiti kuenta (EUR a riwriw, no saan a naibaga, saan a nasimpa babaen ti panawen)" (PDF). Sentro a Banko ti Europa. Naala idi 13 Disiembre 2009.
2009, Oktubre: Dagup a sensilio: 21,032 (riwriw a EUR)
- "Money Stock Measures". Federal Reserve Statistical Release. Board of Governors of the Federal Reserve System. Naala idi 13 Disiembre 2009.
Tabla 5: Saan a Nasimpa Babaen ti Panawen a Komponente iti M1 (Bilion kadagiti doliar), saan a nasimpa babaen ti panawen, Oktubre 2009: Kuarta: 859.3 (bilion USD)
- "Euro foreign exchange reference rates". Sentro a Banko ti Europa. Naala idi 13 Disiembre 2009.
Gatad ti panagsukat 2009-10-30: 1 EUR = 1.48 USD
- "Tabla 2: Euro a nota tibanko, dagiti kuenta (EUR bilion, no saan a naibaga, saan a nasimpa babaen ti panawen)" (PDF). Sentro a Banko ti Europa. Naala idi 13 Disiembre 2009.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Opisial a dokumento ken lehislasion a mangibaga ti euro a kas "ti agmaymaysa a kuarta".
"Regulasion ti Konsilo (EC) No 1103/97 of 17 Hunio 1997 iti naisangsangay a probision a naipanggep ti panagiyamammo ti euro". Opisial a Warnakan L 162, 19 Hunio 1997 P. 0001 – 0003. Dagiti European a Komunidad. 19 Hunio 1997. Naala idi 1 Abril 2009.
Daytoy a termino ket sagpaminsan a naampon babaen ti midia (Google a papanan para kadagiti insao)
- ^ Rosenberg, Matt (23 Mayo 2010). "Dagiti pagilian ti Euro: 22 a Pagpagilian ket agus-usar ti Euro a kas ti Opisiala Kuartada". About.com. Naala idi 27 Disiembre 2010.
- ^ "Dagiti ministro ti KE ket kinayatda ti panagserrek ti Estonia iti euro". BBC News. 8 Hunio 2010. Naala idi 19 Hulio 2010.
- ^ "Ti Dagup a populasion manipud idi 1 Enero". Epp.eurostat.ec.europa.eu. 2011-03-11. Naala idi 2011-07-17.
- ^ "Triennial Central Bank Survey 2007" (PDF). BIS. 19 Disiembre 2007. Naala idi 25 Hulio 2009.
- ^ Aristovnik, Aleksander; Čeč, Tanja (30 Marso 2009). "Kompositional a panagsukisok ti Ganganaet a Reserba ti Kuarta Idi 1999–2007 a Paset ti Panawen. Ti Euro vs. Ti Doliar A kas dagiti mangyuna a Reserba ti Kuarta" (PDF). Munich Personal RePEc Archive, Paper No. 14350. Naala idi 27 Disiembre 2010.
- ^ "Reporta para kadagiti Naipili a Grupo dagiti Pagilian ken dagiti Suheto". Imf.org. 14 Septiembre 2006. Naala idi 5 Enero 2009. "Reporta para kadagiti Naipili a Grupo dagiti Pagilian ken dagiti Suheto". Imf.org. 14 Septiembre 2006. Naala idi 5 Enero 2009. "Reporta para kadagiti Naipili a Grupo dagiti Pagilian ken dagiti Suheto". Imf.org. 14 Septiembre 2006. Naala idi 5 Enero 2009.
- ^ "Europeano a Konseho ti Madrid (12/95): Dagiti Nagbanagan". Europeano a Parlamento. Naala idi 14 Pebrero 2009.
- ^ "Immuna a panagsukat (2002)". Sentro a Banko ti Europa. Naala idi 5 Marso 2011.
- ^ http://www.x-rates.com/d/USD/EUR/hist2012.html
- ^ "Dagiti sangalubongan a paklakuan idiay Espania ket natnag, nagdandanag ti Italia". 31 Mayo 2012.
- ^ "Ti Euro". Komision ti Europa. Naala idi 29 Enero 2009.
- ^ a b c Ti pakasaritaan tiBanko Sentral ti Europa, papel ken dagiti annong baben ni Hanspeter K. Scheller Maikadua a Nabaliwan nga Edision idi 2006, ISBN 92-899-0022-9 (prenta) ISBN 92-899-0027-X (online) panid 103 iti pdf nga online a bersion
- ^ "Capital Subscription". Banko Sentral ti Europa. Naala idi 18 Disiembre 2011.
Dagiti bingay ti NCBs iti daytoy a puonan ket nakarkulo babaen ti panag-usar ti tulbek a mangibanak ti repektibo a bingay ti pagilian iti populasion ken dagup a domestiko ti produkto iti Kappon ti Europa – kadagiti agpapada apannakatimbeng. Ti ECB ket pasayaatenna dagitibingay iti tungngal lima a tawen ken no adda tumipon a baro a a pagilian iti Kappon ti Europa. Ti panagpasayaat ket maaramid babaen ti batayan iti datos a naited babaen ti Komision ti Europa.
- ^ Komision ti Europa. "Panangiletra kadagiti balikas nga "euro" ken "sentabo" kadagiti opisial a pagsasao ti Komunidad a kas naus-usar kadagiti tignay ti Lehislatibo a Komunidad" (PDF). Naala idi 26 Nobiembre 2008.
- ^ Direktorado ti Komision ti Europa-Heneral para iti Panagipatarus. "Estilo a Pagsurotan ti Inggles: Ti manual para kadagiti mannurat ken agipatpatarus iti Komision ti Europa" (PDF). Naala idi 16 Nobiembre 2008.; Kappon ti Europa. "Interinstitusional nga alagaden ti estilo, 7.3.3. Dagiti alagaden para it panagiyebkas dagitipaset ti kuarta". Naala idi 16 Nobiembre 2008.
- ^ Komision ti Europa (Enero 2007). "Euro a kuarta: lima ken pamiliar". Europa (web portal). Naala idi 26 Enero 2009.
- ^ Pop, Valentina (22 Marso 2010) Ti KOmision ket agmismisuot kadagiti senial ti pagtagilakuan nga agkunkuna ti: 'dagiti nota ti €500 ket saan amaawat', EU Observer
- ^ Komision ti Europa (15 Pebrero 2003). "Komunikasion ti Komision: Ti panangiyuna kadagiti banko nota ti euro ken dagiti sensilio kalpasan ti maysa a tawen ti COM(2002) 747". Europa (web portal). Naala idi 26 Enero 2009.
- ^ "Robert Kalina, dumidibuho kadagiti banko nota ti euro, nga agob-obra idiay Oesterreichische Nationalbank idiay Vienna". Banko Sentral ti Europa. Naala idi 30 Mayo 2010.
- ^ Schmid, John (3 Agosto 2001). "Panagkitikit kadagiti Nota iti Baro nga Identidad ti Europa". International Herald Tribune. Naala idi 29 Mayo 2009.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Baldwin, Richard; Wyplosz, Charles (2004). Dagiti Ekonomika ti Europeano a Panangikaykaysa. New York: McGraw Hill. ISBN 0-07-710394-7.
- Buti, Marco; Deroose, Servaas; Gaspar, Vitor; Nogueira Martins, João (2010). Ti Euro. Cambridge: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. ISBN 978-92-79-09842-0.
- Jordan, Helmuth (2010). "Fehlschlag Euro". Dorrance Publishing.
- Simonazzi, A. ken ni Vianello, F. [2001], “Liberalisasion ti Pinansia, ti Agmaymaysa a Kuarta ti Europa ken ti Problema iti Awan Panagtrabaho”, iti: Franzini, R. and Pizzuti, R.F. (eds.), Globalisasion, Dagiti Patakder ken Sosial a Pakaitunosan, Springer Verlag, Heidelberg, ISBN 3-540-67741-0.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Euro iti Wikimedia Commons
- Dagiti opisial a website
- Ti euro
- Banko Sentral ti Europa
- Euro - dagiti nota ti banko (iti Ingles) (iti Aleman)


c: text/html

text:
Linteg
Ti linteg ket maysa a sistema dagiti alagaden ken pagibagnosan nga ipatpatungpal babaen kadagiti sosial a patakder tapno maturayan ti panagkukua.[1] Dagiti linteg ket inar-aramid babaen dagiti gobierno, a naisangsangayan dagiti bukodda a lehislatura. Ti pagannnurotan dagiti linteg kaniada ket mabalin a maimpluensiaan babaen ti maysa a batay-linteg (naisurat wenno saan) ken iti kakarbengan a nakaisuratanna. Ti linteg ket mangsukog kadagiti politika, ekonomika ken kagimongan kadagiti di mabilbilang a waya ken agserbi a kas maysa a sosial a mamangkappia kadagiti pannnakibinang a baetan ti tattao.
Ti sapasap a paggiddiatan ket mabalin a maaramid ti baetan dagiti hurisdiksion ti sibil a linteg (mairaman ti Kanon ken Sosialista a linteg), nga iti lehislatura wenno dagiti dadduma a sentro ti bagi ket mangisurat ken mangitipon kadagiti lintegda, ken dagiti sistema ti sapasap a linteg (mairaman ti Islamiko a linteg), nga idiay ti hues ket nagaramid kadagiti napatapatan a simmarunuan a naaw-awat. Iti naipakasaritaan, dagiti relihioso a linteg ket addan ti naisangsangayn a papel iti panangikappia kadagiti sekular a banag, a dagitoy ket kastoy pay laeng a kaso kadagiti dadduma pagilian, a naisangsangayn ti Islamiko.
Ti hustisia a pamay-an ti linteg ket sapsap a nabingbingay kadagiti dua a nangruna paset. Ti kriminal a linteg ket mangipanggep kadagiti ugali a napanpanunotan a makadangran ti sosial ng aurnos ken iti nabasolan a partido ket mabalin a maibalud wenno mamulta. Ti sibil a linteg (nasken a saan a maiyallilaw kadagiti hurisdiksion ti sibil a linteg dita ngato) a mangipanggep iti pangikappiaan dagiti darum (suppiatan) a baetan dagiti tao wenno dagiti gunglo. Dagitoy a pangikappiaan ket mangited ti maysa a pakailintegan a pamuspusan (kadawyan a kuarta a pannkaidadanes) iti nangabak a nadarum.
Babaen ti sibil a linteg, dagiti sumaganad a kinapangpangruna, ken dagiti dadduma pay, nga adda: ti tulag a linteg ket mangtimbeng manipud kadagiti panaggatang ti baliete ti bus aginggana ti panagilaklako kadagiti deribatibo a pagtagilakuan. Ti tagikua linteg ket mangtimbeng ti panangiyallatiw ken titulo iti bukod a tagikua ken pudno a tagikua. Ti panagtalek a linteg ket maipakat kadagiti pundo a tinengtengngel para iti panangipaay ti ken talinaay ti pinansia. Ti tort a linteg ket mangpalubos ti panagtunton para iti panangisukat no ti maysa tagikua ti tao ket nadangran. Ti batay-linteg a linteg ket mangited ti maysa a batayan para iti panagpartuat iti linteg, ti panagsalaknib kadagiti karbengan ti nagtagitaon ken ti panagpili kadagiti politikal a pannakabagi. Ti administratibo a linteg ket inus-usar a mangrepaso kadagiti keddeng dagiti ahensia ti gobierno. Ti internasional a linteg ket mangtaripato kadagiti pannakibiang a baetan dagiti naturay nga estado kadagiti tignay a sumakop manipud ti panagtagilako aginggana ti tgnay ti militar.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Robertson, Dagiti krima iti nagtagitaoan, 90; kitaen ti "analitiko a hurisprudensia" para kadagit adu a debado no ania iti linteg; iti Ti Konsepto iti Linteg ni Hart ket nangisuppiat a ti linteg ket maysa a "sistema dagiti alagaden" (Campbell, Dagiti Parawad ti Nainkalintegn a Panagad-adal, 184); Kinuna ni Austin idi ket "ti bilin ti maysa a naturay, nga inkeddengan babaen ti panangipangta iti pammasingked" (Bix, John Austin); Nangilawlawag ni Dworkin iti linteg a kas maysa nga "interpretibo a konsepto" tapno makagun-od iti hustisia (Dworkin, Imperio ti Linteg, 410); ken ni nagsupsuppiat ni Raz a ti linteg ket maysa a "turay" tapno mamamngkappia dagiti kakayatan ti tao (Raz, Ti Turay ti Linteg, 3–36).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti naimaldit a taudan
- Akhlaghi, Behrooz (2005). "Komersiala Linteg ti Iran ken ti Baro a Linteg ti Puonan FIPPA". Iti Yassari, Nadjma. Ti Sharīʻa kadagiti Batay-linteg ti Apganistan, Iran, ken Ehipto. Mohr Siebeck. ISBN 3-16-148787-7.
- Albrow, Martin (1970). Burokrasia (Dagiti Kangrunaan a konsepto iti Politikal a Siensia). Londres: Palgrave Macmillan. ISBN 0-333-11262-8.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Linteg iti Wikimedia Commons
- JurisPedia
- Dagiti nainkalintegan nga artikulo, damdamag, ken dagiti interaktibo a mapa
- WorldLII – Instituto ti Sangalubongan a Pakaammo ti Nainkalintegan
- CommonLII – Instituto ti Mankomunidad a Pakaammo ti Nainkalintegan
- AsianLII – Instituto ti Asia a Pakaammo ti Nainkalintegan (AsianLII)
- PacLII – Instituto ti Is-isla ti Pasipiko a Pakaammo ti Nainkalintegan

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
SALUDSOD DAGITI AGTUTUBO
Awan Kadi Pagdaksan ti Panag-flirt?
Ania ti panag-flirt?
Ipapan ti dadduma a ti panag-flirt, iti man sao wenno aramid, ket panangipadlaw nga adda panaggustom iti maysa. Madi kadi nga ipadlawmo a kursonadam ti sabali a tao? Saan met. “No nakasaganakan a makinobio ken adda napilimon,” kuna ti balasang a ni Ann, “kasanom a maammuan a kayatnaka met?”
Ngem iti daytoy nga artikulo, ammuentayo ti madi a panag-flirt—ti panangiparikna a kayatmo ti maysa ngem saanka a serioso iti dayta.
“Sabali ti panangipakita a magustuam ti maysa ta kayatmo ti makinobio. Sabali met ti panangipariknam iti maysa a kayatmo isuna ngem bigla nga isardengmo ta awan met a talaga ti planom.”—Deanna.
Apay nga ag-flirt ti dadduma?
Adda dagiti ag-flirt tapno ngumato ti kompiansada iti bagida. “No makitam a kayam nga alaen ti atension ti dadduma, kayatmonto manen nga aramiden dayta,” kuna ti balasang a ni Hailey.
Ngem no igaggagaram a pagparangen a kayatmo ti maysa ngem saan met a talaga, ipakpakitam nga awan bibiangmo iti riknana. Ipakitana met nga adda masapul a baliwam iti panagpampanunotmo. Kuna ti Biblia: “Ti kinamaag maysa a panagrag-o iti daydiay awanan iti puso.”—Proverbio 15:21.
Adda nasayaat a rason no apay a naibaga ni Hailey, “Iti damo, kasla okey lang ti ag-flirt, ngem kaaduanna a nagdakes ti resultana.”
Ania dagiti pagdaksanna?
Maperdi ti reputasionmo.
“Ti tao a flirt ket nababa ti panagtalekna iti bagina ken ubing ti panagpampanunotna. Mariknam a saan nga agpayso ti ipakpakitana, adda laeng kayatna a maala kenka.”—Jeremy.
Kuna ti Biblia: “Ti ayat . . . saanna a sapulen dagiti bukodna a pagimbagan.”—1 Corinto 13:4, 5.
Panunotem: Ania dagiti sao wenno aramid a mabalin nga ibagada a flirt-ka?
Makasakitka laeng.
“No adda maam-ammok a flirt, diak pulos kayat ti makikadua kenkuana. Kasla ngamin kasaritanak laeng gapu ta babaiak. Saanda a talaga nga interesado kaniak; ti laeng pagragsakanda ti ar-aramidenda.”—Jaqueline.
Kuna ti Biblia: “Tunggal maysa itultuloyna koma a sapulen, saan a ti bukodna a pagsayaatan, no di ket ti pagsayaatan ti sabali a tao.”—1 Corinto 10:24.
Panunotem: Adda kadin nangiparikna a kayatnaka ngem saan met gayam? Ania ti nariknam? Ania ti mabalinmo nga aramiden tapno saanmo a maaramid dayta iti sabali?
Maksayan ti tsansam a makabirok iti pudno nga ayat.
“Pulos a diak kayat ti makiasawa wenno uray agpaarem iti tao a flirt. Kasano koma a maam-ammok wenno kasanoak a makapagtalek iti maysa nga aginkukuna laeng?”—Olivia.
Iti Biblia, imbaga ni David a dina kayat ti makikadua ‘kadagidiay mangilemmeng iti kinasiasinoda.’—Salmo 26:4.
Panunotem: Asino ti mayat iti tao a flirt? Kasta kadi a tao ti kayatmo?


text:
Kayatmo a basaen daytoy nga artikulo iti %%?
JW LIBRARY
Masansan a Maisaludsod—JW Library (Android)
Masansan a Maisaludsod—JW Library (Android)
Mabalin ti JW Library kadagitoy nga Android device:
Sagpaminsan nga adda dagiti baro a lengguahe a mainaynayon. Tapno makitam dagiti lengguahe ti maysa a publikasion a mabalin nga i-download, i-tap-mo ti Language button.
Dagiti kolor ket katupag dagiti walo a grupo a nailawlawag iti Saludsod 19 iti Introduksion iti Sao ti Dios.
Ti Kingdom Interlinear ket magun-odan laeng kadagiti Android version 4.0 ken nangatngato a bersion.
Agpapada dagiti kangrunaan a feature ti JW Library iti amin a platform. Ngem mabalin a saan nga aggigiddan a mairuar dagiti feature ken update iti tunggal platform.
Punnuam ken isubmitirmo ti online feedback form. Daytoy a form ket saan a para kadagiti saludsodmo maipapan iti app wenno iti device-mo.
I-share
I-share
Iloko
Masansan a Maisaludsod—JW Library (Android)
https://assetsnffrgf-a.akamaihd.net/assets/m/802013202/univ/art/802013202_univ_sqr_xl.jpg


text:
Butan
Nagsasabtan: 27°25′01″N 90°26′06″E / 27.417°N 90.435°E
Ti Butan (/buːˈtɑːn/; Dzongkha: འབྲུག་ཡུལ་; Wylie: 'brug-yul "Druk Yul"), opisial a ti Pagarian ti Butan, ket naserraan ti daga a pagilian idiay Abagatan nga Asia a mabirukan idiay akindaya a patingga ti Himalayas. Daytoy ket nabeddengan iti amianan babaen ti Tsina ken iti abagatan, daya ken laud babaen ti India. Iti laud, ket naisina manipud ti Nepal babaen ti estado ti India iti Sikkim, bayat a ti ad-adayo nga abagatan ket naisina manipud ti Banglades babaen dagiti estado ti India iti Assam ken Laud a Bengal. Ti kapitolio ti Bhutan ken ti kadakkelan a siudadna ket ti Thimphu.
Ti Butan ket rimsua a binukel dagiti naggugubat a peudo aginggana di nasapa a maika-17 a siglo, idi ti lama ken daulo ti militar a ni Ngawang Namgyal, ti immuna a Zhabdrung Rinpoche, nga idi ket pimmanpanaw iti relihioso a persekusion idiay Tibet, ket pinagkaykaysana ti lugar ken nangipatakder ti naisangayan nga identidad ti Butan. Kalpasanna, idi nasapa a maika-20 a siglo, ti Butan ket naipayammo iti Imperio a Britaniko ken nagtalinaay iti napigsa a bilateral a relasion idi India kalpasan ti pannakawayana. Idi 2006, iti naibatay iti global a panagsukisok, ti Business Week ket inranggona ti Butan a kas ti karagsakan a pagilian idiay Asia ken ti maikawalo a karagsakan iti lubong.[8]
Ti ladawan ti daga ti Butan ket sumakop manipu ti subtropikal a tantanap iti abagatan aginggana ti sub-alpino a kabambantayan ti Himalaya iti amianan, a dagiti tuktok ti bantay ket sumurok a 7,000 metro (23,000 ft). Ti dagup ti kalwana ket naireporta a kas agarup a 46,500 km2 (18,000 sq mi) idi 1997[9] ken 38,394 kuadrado kilometro (14,824 sq mi) idi 2002.[10][11] Ti estado a relihion ti Butan ket Vajrayana a Budismo ken ti populasion, itan (manipud idi 2012/2013) ket nakarkulo iti gangani a tallo a pagkapat ti maysa a riwriw,[1] ken kaaduan ket Budista. Ti Hinduismo ket isu timaikadua a kadakkelan a relihion.[12]
Idi 2008, ti Butan ket nagtransision manipud ti patingga a monarkia iti batay-linteg a monarkia ken nagtengngel iti immuna a sapasap a panagbutos.[13]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b "Bhutan Population clock". Countrymeters.info. 2012. Naala idi 22 Oktubre 2012.
- ^ "Population and Housing Census of Bhutan — 2005" (PPT). UN. 2005. Naala idi 5 Enero 2010.
- ^ a b c d "Bhutan". International Monetary Fund. Naala idi 17 Abril 2012.
- ^ "Gini Index". World Bank. Naala idi 2 Marso 2011.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ "Treaty Bodies Database – Document – Summary Record – Bhutan". Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights (UNHCHR). 5 Hunio 2001. Naala idi 23 Abril 2009.
- ^ "World Population Prospects". Nagkaykaysa a Pagpagilian. 2008. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 7 Enero 2010. Naala idi 4 Disiembre 2009.
- ^ "The World's Happiest Countries". Business Week. 11 Oktubre 2006. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 26 Abril 2009. Naala idi 23 Abril 2009.
- ^ "8th Five Year Plan (1997–2002)" (PDF). Government of Bhutan. 1997. Naala idi 22 Agosto 2011.
- ^ "9th Five Year Plan (2002–2007)" (PDF). Royal Government of Bhutan. 2002. Naala idi 22 Agosto 2011.
- ^ "National Portal of Bhutan". Department of Information Technology, Bhutan. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 23 Abril 2012. Naala idi 22 Agosto 2011.
- ^ "Bhutan." World Almanac & Book Of Facts (2008): 752–753. Academic Search Premier. Web. 8 Disiembre 2011.
- ^ Wolf, Siegfried, "Bhutan's Political Transition", ' ' Applied Political Science of South Asia' ', 2 Hulio 2013
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Butan iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Butan manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Bhutan.gov.bt – Opisial a website ti Gobierno ti Butan
- Butan a naikabil iti The World Factbook (iti Ingles)
- Butan manipud ti UCB Libraries GovPubs.
- Butan, Encyclopædia Britannica.
- Kitaen ti Butan iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (iti Ingles)
- Wikimedia Atlas iti Butan
- Konseho ti Turismo ti Butan
- Butan
- Dagiti batay-linteg a monarkia
- Dagiti naserraan ti daga a pagilian
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti Gunglo ti Abagatan nga Asia para iti Rehional a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti pagilian ti Abagatan nga Asia
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1949


text:
Kontakennakami
Maragsakankami a tumulong kadagiti interesado iti Biblia wenno iti sangalubongan a trabahomi. Usarem ti maysa kadagitoy nga opsion iti panangkontakmo kadagiti Saksi ni Jehova iti lugaryo.
Umawag wenno agsuratka kadakami babaen ti impormasion a makita iti baba
Belgium
Christian Congregation of Jehovah’s Witnesses
rue d’Argile-Potaardestraat 60
B-1950 KRAAINEM
BELGIUM
+32 2-782-00-15
Oras ti Opisina
Lunes agingga iti Biernes
8:00 a.m. agingga iti 12:00 p.m. ken 1:00 p.m. agingga iti 5:00 p.m.


text:
Surinam
Nagsasabtan: 4°N 56°W / 4°N 56°W
Ti Surinam, opisial a ti Republika ti Surinam (Olandes: Republiek Suriname, Panangibalikas nga Olandes: [ˌrepyˈblik ˌsyriˈnaːmə]), ket maysa a pagilian idiay akin-amianan nga Abagatan nga Amerika. Nabeddenganna ti Pranses a Guiana iti daya, ti Guyana iti laud, ti Brasil iti abagatan, ken ti Taaw Atlantiko iti amianan. Ti Surinam ket sigud idi a kolonia iti Britaniko ken iti Olándes, ken ammo idi a kas ti Olandes a Guiana. Ti Surinam achieved ket nakaal ati panagwayawayas manipud iti Olanda idi 25 Nobiembre 1975.
Iti basbassit laeng ngem 165,000 km2 (64,000 sq mi) ti Surinam ket isu ti kabassitan a naturay nga estado idiay Abagatan nga Amerika (Pranses a Guiana ket mangbukel ti basbassit a teritorio, ngem daytoy ket Pranses a teritorio). Adda ti nakarkulo a populasion iti agarup a 490,000, a kaaduan ket agtaeng idiay amianan a pantar iti daytoy a pagilian, a pakabirukan ti kapitoliona a Paramaribo.
Naggappuan ti nagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti naga a Surinam mabalin a naggapu manipud dagiti Taino (dagiti agsasao iti Arawak) a grupo a natawtawgan a "Surinen" a dagitoy ket isu ti immuna a nagtaeng iti daytoy a rehion sakbay ti isasangpet dagiti Europeano.[5]
Kasisigud a ti pagilian ket naisurat a kas ti Surinam babaen dagiti Inggles a nagtaeng nga immuna a nagipatakder ti kolonia idiay Waig ni Marshall,[6] a mairaman ti Karayan Surinam, ket paset idi daytoy ti grupo dagiti kolonia a makunkuna a Olándes a Guiana.Ti Surinam mabirukan pay laeng kadagiti Inggles. Ti maysa a nangruna a pagarigan iti daytoy ket ti bukod a nailian nga eroplano ti Surinam, ti Surinam Airways.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Algemeen Bureau voor de Statistiek in Suriname – Senso a langa iti agpang a distrito
- ^ a b c d "Surinam". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 22 Abril 2012.
- ^ "GINI index". World Bank. Naala idi 26 Hulio 2013.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ Ti Baro nga Ensiklopedia Britanika, Ensiklopedia Britanika, Tomo 5. Edision 15. Nangipablaak Ensiklopedia Britanika, 2002, p. 547.
- ^ Ensiklopedia Britanika: Diksionario dagiti Arte, Siensia, ken Sapasap a Literatura, Tomo XI (Maikasiam nga Edision—Popular a Naimaldit nga ed.). Naala idi 4 Mayo 2008.
Idi 1614 dagiti estado iti Olanda ket nagited kadagit sinoman nga umili ti Olandes iti uppat a monopolio iti aniaman a sangladan wenno lugar ti komersio a maduktalanna iti dayta a rehion (Guiana). Ti immuna a pagtaengan, nupay kasta, idiay Surinam (idi 1630) ket naaramid babaen ti maysa nga Ingles, a ti naganna ket napreserba babaen ti Waig ni Marshall.
- Surinam
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Olandes
- Dagiti dati a kolonia ti Olanda
- Dagiti dati a kolonia ti Ingles
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti republika
- Dagiti pagilian ti Abagatan nga Amerika
- Dagiti pagilian ti Karibe
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1975
- Dagiti estado a kameng ti Komunidad ti Karibe
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Pagsasao nga Olandes
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Pagpagilian ti Abagatan nga Amerika
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Suesia
Nagsasabtan: 63°N 16°E / 63°N 16°E
Ti Suesia (i/ˈswiːdən/ SWEE-dən; Sueko: Sverige [ˈsværjɛ] ( denggen)), opisial a kas ti Pagarian ti Suesia (Sueko: Konungariket Sverige (tulong·paammo)), ket maysa a Nordiko a pagilian idiay Peninsula ti Eskandinabia idiay Akin-amianan nga Europa. Ti Suesia ket nakibeddeng ti Norwega ken Pinlandia, ken naisilpo ti Dinamarka babaen ti rangtay-tunel a ballasiwan ti Öresund.
Iti 450,295 kuadrado kilometro (173,860 sq mi), ti Suesia ket isu ti maikatlo a kadakkelan a pagilian iti Kappon ti Europa babaen ti kalawa, nga addaan ti dagup a populasion iti agarup 9.4 a riwriw.[9] Ti Suésia ket addaan ti nababa a densidad ti populasion iti 21 nga umili kada kuadrado kilometro (54/sq mi) a dagiti populasion ket kaaduan idiay akin-abagatan a kagudua iti daytoy a pagilian. Agarup a 85% iti populasion ket agtaeng iti urbano a luglugar.[10] Ti kapitolio ti Suesia ket ti Stockholm, nga isu pay daytoy ti kadakkelan a siudad.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Befolkningsstatistik". www.scb.se. Naala idi 2009-06-16.
- ^ "Pakabuklan iti Estadistika a Populasion 1960–2008". www.scb.se. Naala idi 2010-06-03.
- ^ Paammo nga ti Dagiti agsasao ti Sueko a Pinlandeses wenno dadduma pay nga agsasao ti Sueko a naipasngay iti ruar ti Suesia a mainaganan kaniada a kas Sueko uray no naipangay da ti ballasiw taaw. Adu pay dagiti tattao a naipangay idiay Suesia a saanda ngata a dagiti Sueko.
- ^ a b c d "Suésia". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 2010-04-21.
- ^ "Gini coefficient of equivalised disposable income (source: SILC)". Eurostat Data Explorer. Naala idi 4 Enero 2014.
- ^ "2014 Human Development Report" (PDF). 14 Marso 2013. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ "Är svenskan också officiellt språk i Sverige?" (iti Suésia). Språkrådet (Konsilo ti Pagsasao iti Suésia). 2008-02-01. Naala idi 2008-06-22.
- ^ Pakabuklan iti Estadistika ti Populasion 1960 – 2008 – Estadistika a Suesia (bingbingay iti ganganaet lugar iti likud, a mairaman ti naipasngay a ganganaet ken naipasngay a Suesia nga addaan ti dua a ganganaet a naipasngay a nagannak)
- ^ "Befolkningsstatistik". Statistiska centralbyrån. Naala idi 2010-05-18.
- ^ Estadistika ti Suesia. Yearbook of Housing and Building Statistics 2007. Estadistika ti Suesia, Enerhia, Dagiti renta ken Panagtagilako ti balbalay a Paset ti Estadistika, 2007. ISBN 978-91-618-1361-2. Magun-od iti online idiay PDF format
- Suesia
- Dagiti batay-linteg a monarkia
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Baltiko
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Europa
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti Nordiko a pagilian
- Akin-amianan nga Europa
- Eskandinabia


text:
Mula
Ti mulmula, ken tinawtawagan pay a berde a mulmula (Viridiplantae iti Latin), ket dagiti sibibiag nga organismo ti pagarian a Plantae a mairaman dagiti adu ti selula a grupo a kas dagiti agsabsabong a mula, konipera, pako ken lumot, ken dagiti pay, depende ti panagilawlawag, ti berde nga algas, ngen saan a dagiti nalabbasit wenno kayumanggi ruot ti taaw a kas dagiti kuelpo, wenno dagiti kudetdet wenno bakteria.
Dagiti berde mula ket nadidingan ti selula nga adda ti selulusa ken naidasdasig a makaala ti kaaduan nga enerhia manipud ti lawag ti init babaen ti potosintesis nga inus-usar ti kloropila a linaod kadagiti kloroplasto, a dagitoy ti mangited ti marisda a berde. Adda dagiti múla a parasitiko ken mabalin a saan nga agpataud kadagiti kadawyan a dagup ti kloropila wenno potosintesia. Dagiti múla ket naidasigda pay babaen ti seksula a panagpatubo, modular ken awan inggana a panagtubo, ken ti maysa a panagbalbaliw dagiti kaputotan, urayno ti aseksual a panagpatubo ket kadawyan, ken adda dagiti mula maminsan laeng nga agsabong bayat a dagiti dadduma adaanda ti maysa laeng a sabong.
Ti apag-isu a bilang ket narigat a maammuan, ngem , adda dagiti agarup a 300–315 a ribu dagiti sebbangan ti mulmula, a kaaduan kadagitoy ket, adda ti 260–290 a ribu, ket dagiti agbukbukel a mula (kitaen ti tabla dita baba).[2] Dagiti berde a mula ket kaaduan a mangitited ti nawaya nga oksiheno ken kaaduan kadagitoy a batayan dagiti ekolohia ti Dadga, a naipangpangruna iti daga. Dagiti mula a naipalpalawag a kas dagiti bukel, prutas ken nateng ket mangporma kadagiti kammasapulan a makmakan ti tao, ken naipaamo dagitoyen kadagiti napalabas a milenio. Dagiti mula ket pasayaatenda ti biagtayo a kas dagiti sabong ken ornamento. Iti kinaudi adu kadagitoy ket nagserbida a taudan kadagiti kaaduan a medisina ken druga. Ti sientipiko a pabagadal kadagitoy ket naam-ammuan a kas ti botanika.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Haeckel G (1866). Generale Morphologie der Organismen. Berlin: Verlag von Georg Reimer. pp. vol.1: i–xxxii, 1–574, pls I–II; vol. 2: i–clx, 1–462, pls I–VIII.
- ^ http://www.iucnredlist.org/documents/summarystatistics/2010_1RL_Stats_Table_1.pdf
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Mula iti Wikimedia Commons


text:
Ahensia ti gobierno
Ti gobierno wenno ahensia ti estado, kadawyan a ti maysa a naidutok a komision, ket ti permanente wenno semi-permanente a gunglo iti makina ti gobierno nga akinrebbeng para iti panagtaripato ken administrasion kadagiti naisangayan nga annong, kas ti ahensia ti intelihensia. Adda met dagiti nadayeg a nadumaduma a kita ti ahensia. Urayno adda met dagiti paggigiddiatan iti panag-usar, ti ahensia ti gobierno ket kadawyan a naisangayan manipud ti departamento ministro, ken dagiti sabali a kita ti bagi a publiko nga inpatakder babaen ti gobierno. Dagiti annong ti maysa nga ahensia ket kadawyan nga ehekutibo iti karakter, gapu ta dagit inadumaduma a gunglo (kas dagiti komision) ket kadawyan dagitoy a binukel iti maysa nga agbalbalakad a papel—nupay kasta daytoy a pakaisaluminaan ket kankanayon a mapusasawan iti panagsanay.
Ti ahensia ti gobierno ket mabalin a maipatakder babaen ti nailian a gobierno wenno gobierno ti estado iti kaunegan ti pederal a sistema. Ti termino ket kadawyan a saan a maus-usar para iti maysa a gunglo a pinartuat babaen dagiti bileg iti bagi ti lokal a gobierno. Dagiti ahensia ket mabalin a mabangon babaen ti lehislasion wenno dagiti bileg nga ehekutibo. Ti autonomia, wayawaya ken pakapatgan dagiti ahensia ti gobierno ket nawatiwatda pay nga agdumaduma.


text:
Pagtagilakuan
Ti pagtagilakuan ket maysa kadagiti nadumaduma a sistema, patakder, pamay-an, sosial a pannakibiang ken dagiti inpraestruktura a pakisinnukatan dagiti partido. Bayat a dagiti partido ket mabalinda ti makisinnukat kadagiti tagilako ken dagiti serbisio babaen ti pannakisinnukat, kaaduan kadagiti pagtagilakuan ket agtaltalekda kadagiti aglaklako a mangidatdaton kadagiti tagilako wenno dagiti serbisio (mairaman ti panag-obra) tapno makisinnukat ti kuarta manipud kadagiti aggatgatang. Mabalin a makunkuna a ti pagtagilakuan ket ti pakaikeddengan ti proseso dagiti presio dagiti tagilako ken dagiti serbisio.
Tapno kompetitibo ti pagtagilakuan, nasken nga adda dagiti ad-adu ngem maysa a gumatgatang weno aglaklako. Naisingasingen a ti dua a tao ket mabalinda ti makisinnukat, ngem nasken ti saan a basbassit ngem tallo a tattao tapno mabalin ti maysa a pagtagilakuan, tapno adda met kompetision iti saan a basbassit ngem maysa kadagiti dua a bangirna.[1] Nupay kasta, dagiti kompetetibo a pagtagilakuan, a kas maawatan iti pormal nga ekonomiko a teoria, ket agtaltalek kadagiti dakdakkel a bilang dagiti aggatgatang ken aglaklako. Ti pagtagilakuan nga addaan iti maymaysa nga aglaklako ken dagiti adu a gumatgatang ket panagibukbukod. Ti pagtagilakuan nga addaan iti maymaysa a gumatgatang ken dagiti adu nga aglaklako ket monopsonio.
Dagiti pagtagilakuan ket mabalin nga agdumaduma iti porma, gantingan (tomo ken heograpiko a gay-at), lokasion, ken kita dagiti makibinglay, ken dagiti pay kita ti tagilako ken dagiti serbisio a maisukat.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Sullivan, Arthur; Sheffrin, Steven M. (2003). Economics: Principles in action. Upper Saddle River, New Jersey 07458: Pearson Prentice Hall. p. 28. ISBN 0-13-063085-3.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Pagtagilakuan iti Wikimedia Commons


text:
Ania ti Kuna ti Biblia Maipapan iti Panagkasar Dagiti Homoseksual?
Sungbat ti Biblia
Nabayagen a nangipasdek ti Namarsua kadagiti pagalagadan iti panagasawa sakbay pay a rinugian dagiti gobierno ti mangaramid kadagiti pagalagadan iti panagasawa. Kastoy ti kuna ti umuna a libro iti Biblia: “
Ti maysa a lalaki panawannanto ti amana ken ti inana ket masapul a makitipon iti asawana ket masapul nga agbalinda a maymaysa a lasag.” (Genesis 2:24) Sigun iti Vine’s Expository Dictionary of Biblical Words, “
babai” ti tuktukoyen ti Hebreo a sao nga “
asawa.” Pinasingkedan ni Jesus a ti agkasar ket rumbeng a “
lalaki ken babai.”—Mateo 19:4.
No kasta, pinanggep ti Dios a ti panagasawa ket permanente ken nasinged a singgalut iti nagbaetan ti lalaki ken babai. Ti lalaki ken babai ket nairanta nga agtinnulong tapno mapennek ti emosional ken seksual a kasapulanda, ken agtinnulongda a mangpadakkel kadagiti annakda.
Ammuem ti Ad-adu Pay
SUNGBAT DAGITI SALUDSOD MAIPAPAN ITI BIBLIA
Ania ti Kuna ti Biblia Maipapan iti Homoseksualidad?
Ania ti panangmatmat ti Dios maipapan iti homoseksual nga ar-aramid? Ti kadi maysa nga agduyos iti kapadana a sekso maay-ayona ti Dios?
SALUDSOD DAGITI AGTUTUBO
Agkursonadaak iti Kapadak iti Sekso—Kayatna Kadi a Sawen a Maysaak a Homoseksual?
Dakes kadi ti agkursonada iti kasekso? Ania ti rumbeng nga aramidem?


text:
Roma
Ti Roma (Panangibalikas nga Ingles: /ˈroʊm/; Italiano: Roma panangibalikas [ˈroːma] ( denggen); Latin: Rōma) ket maysa a siudad ken naipangpangruna a komuna ("Roma Capitale") idiay Italia. Ti Roma ket isu ti kapitolio iti Italia, ti kapitolio iti Lazio (Latin: Latium) ken ti kangrunaan nga ili iti Probinsia iti Roma. Nga addaan ti agarup ar 2.7 riwriw nga agtaeng 1,285.3 km2 (496.3 sq mi), isu pay daytoy ti kadakkelan ken kaaduan apopulasion a siudad ken komuna iti daytoy a pagilian. Daytoy a siudad ket mabirukan idiay tengnga a laud a paset iti Italiano a Peninsula, idiay Karayan Tiber ti uneg ti Lazio a rehion iti Italia.
Ti pakasaritaan ti Roma sangadpaenna ti dua ken kagudua a ribo a tawtawen. Isu idi ti kapitolio a siudad ti Romano a Pagarian, ti Romano a Republika ken ti Romano nga Imperio, nga isu ti dominante a kabilegan idiay Lumaud Europa ken dagiti dagdaga a nabeddengan ti Mediterraneo para iti sumurok a pito gasut a tawtawen manipud idi umuna a siglo BC aginggana idi maika-7 a siglo AD ken daytoy a siudad ket naipammategan a kas maysa a nakaipasngayan iti lumaud a sibilisasion. Manipud idi umuna a siglo AD, ti Roma ket isun ti tugaw iti Papa ken, kalpasan ti gibus iti Bisantino a dominasion, idi maika-18 a siglo nagbalin daytoy a kapitolio dagiti Papa nga Estado, a nagbayag daytoy aginggana idi 1870. Idi 1871 ti Roma ket nagbalin a kapitolio iti Pagarian iti Italia, ken idi 1946 ti kapitolio iti Italiano a Republika.
Kalpasan dagiti Tengnga a Panawen, ti Roma ket tinurayan babaen dagiti papa a kas ni Alejandro VI ken Leon X, a nagbaliw iti siudad iti maysa kadagiti kangrunaan a sentro iti Italiano a Renasimiento, a nairaman ti Florencia.[2] Ti agdama a bersion iti Basilika ni San Pedro ket inpatakder idi ken ti Kapilia Sistina ket pinintaan babaen ni Michelangelo. Dagiti nalatak nga artista ken arkitekto, a kas ni Bramante, Bernini ken Rafael ket nagtaengda idiay Roma, nga isuda ket nagparawad kadagiti Renasimiento ken Baroko nga arkitektura.
Ti Roma ket nairanggo idi ti GaWC idi 2010 a kas maysa a beta+ a sanglubongan a siudad,[3] ken ti pay maika-28 a kangrunaan a sangalubongan a siudad.[4] Idi 2007, ti Roma ket isu idi ti Maika-11 a kaaduan a nabisbisita a siudad iti lubong, maika-3 a kaaduan a nabisbisita iti Kappon ti Europa, ken ti kadayegan a papanan dagiti turista idiay Italia.[5] Ti siudad ket maysa kadagiti kaballigian a "pabrika" iti Europa, kadagiti termino a kadayaw ken puonan.[6] Ti naipakasaritaan a sentrona ket inlista babaen ti UNESCO a kas maysa a Tinawtawid a Lugar iti Lubong.[7] Dagiti monumento ken dagiti museo a kas dagiti Batikano a Museo ken ti Koliseo ket dagiti 50 a kaaduan a papanan a mabisbisita dagiti turista iti lubong (ti Dagiti Batikano a Museo a naka-awawat kadagiti 4.2 a riwriw a turista ken ti Koliseo ket naka-awawat kadagiti 4 a riwriw a turista iti tungngal maysa a tawen). Ti Roma ket nangsangaili idi ti Kalgaw nga Olimpiada ti 1960.
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
No ti maipanggep a taudan ti nagan a Roma adda dagiti nadumaduma a hipotesis a naibagnabaga.[8] Ti kangrunaan ket dagiti sumaganad are the following:
- Manipud tii Rommylos (Romulus), tinaudan ni Ascanius ken nangbangon ti sudad;
- Manipud ti Rumon wenno Rumen, arkaiko a nagan ti Tiber, ken nagtaudan ti adda met laeng nga isu a ramut a kas ti Griego a berbo ti ῥέw (rhèo) ken ti Latin a berbo ti ruo, a kaibuksilan dagitoy dua ket "agayus";[9]
- Manipud ti Etruskano a balikas ti ruma, a ti ramutna ket ti *rum- "mungay", a mabalin a mangitudo ti totem a lobo a nangampon ket nagpaspasuso dagiti singain a kognado nga agnagan ti Romulus ken Remus, wenno ti sukog dagiti turod ti Palatino ken Aventino;
- Manipud ti Griego a balikas ti ῤώun (rhòme), a kayatna asaoen ket kapigsa.[10]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Kasapaan a pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda ti arkeolohiko nga ebidensia ti panagsakup ti tao iti lugar a Roma manipud idi 14,000 a tawtawen, ngem ti napuskol a tuon ti ububing a rugrugit ket ilemmengna dagiti lugar ti Palaeolitiko ken Neolitiko.[11] Adda dagiti ebisensia ti bato a ramramit, banga ken dagiti bato nga armas a mangikeddeng ti saan a basbassit ngem 10,000 a tawtawen a kaada ti tao. Adda dagiti nakalkali a mangsuporta ti panirigan a ti Roma ket dimakkel manipud kadagiti pastoral a pagtaengan idiay Turod Palatino a nabangon idiay ngato ti lugar iti masakbayan a Romano a Timpuyogan. Bayat nga adda met dagiti arkeologo a sumupsuppiat a ti Roma ket nabangon iti tengnga ti maika-8 a siglo BC (ti patesa ti tradision), daytoy a petrsa ket suheto ti kontrobersia.[12] Nupay kasta, ti bileg ti nadayeg a sarita ti naisalaysayan a pannakabangon ti Roma ket tarawidwidanna a mangilingay ti panangikaskaso manipud ti husto, ken dagiti naduduog a tinaudan.
Sarita ti pannakabangon ti Roma[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti tradisional a sarita a a naibagbaga met laeng dagiti taga-ugma a Roamno ket nangipalpalawag ti kasapaan a pakasaritaan ti siudadda kadagiti termino iti sarita ken mito. Ti naamammuan kadagitoy a mito, ken mabalin a ti kadayegan kadagiti amin ket dagiti Romanomano a mito, ket ti istoria ni Romulus ken Remus, ti dua a singin a pinsuso babaen ti maysa a babai a lobo.[13] Nangikeddengda a mangbangon ti maysa a siudad, ngem kalpasan ti maysa a panagringngor, ni Romulus ket pinatayna ti kabasatna alalaki. Segun kadagiti Romano nga analista, daytoy ket napasamak idi 21 Abril 753 BC.[14] Daytoy a sarita ket nainaipada iti dua a tradision, a napasamak iti nasapsapa a panawen, nga adda ti Troiano a nagkamang a ni Aeneas ket timmalaw idiay Italia ken nakabiruk kadagiti linia ti Romano babaen ti anakana lalaki a ni Iulus, ti kabiengas ti Julio-Claudia a dinastia.[15] Daytoy idi ket lineppas babaen ti Romano a mannaniw a ni Virgilio idi umuna a siglo BC.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Demograpia dagiti Bilbilang". Istituto nazionale di statistica (ISTAT). Disiembre 2010.
- ^ "Roma, siudad, Italia". Ensiklopedia ti Columbia (Maika-6 nga ed.). 2009.
- ^ "GaWC – TI lUbong segun ti GaWC 2010". Lboro.ac.uk. 14 Septiembre 2011. Naala idi 11 Pebrero 2012.
- ^ http://web.archive.org/web/20110516103238/http://www.atkearney.at/content/misc/wrapper.php/id/50369/name/pdf_urban_elite-gci_2010_12894889240b41.pdf
- ^ Bremner, Caroline (12 Disiembre 2008). "Panagiranggo Kaagiti Kasayaatan a Papanan a Siudad ti Euromonitor Internasional". Euromonitor International. Naala idi 2 Marso 2010.
- ^ "Dagiti Europeano a pabrika ti siudad". City Mayors. 28 Agosto 2008. Naala idi 14 Hunio 2010.
- ^ "Naipakasaritaan a Sentro ti Roma, dagiti tagikua ti Santa Sede idiay Siuda nga Agragrag-o kadagiti Ekstrateritorial a Karbengan ken San Paolo Fuori le Mura". UNESCO a Tinawtawid a Sentro ti Lubong. Naala idi 8 Hunio 2008.
- ^ Claudio Rendina, Roma ieri, oggi, domani, Newton Compton, Roma, 2007, pg. 17
- ^ Daytoy a hipotesis ket nagtaud manipud ti Romano a Gramatiko a ni Maurus Servius Honoratus.
- ^ Daytoy nga hipotesis ket nagtaud manipud kenni Plutarch
- ^ Heiken, G., Funiciello, R. kenDe Rita, D. (2005), Dagiti Pityo a Turod ti Roma: Ti Maipapan ti Heolohiko a Panagpasiar iti Agnanayon a Siudad. Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan.
- ^ Wilford, John Nobel (12 Hunio 2007). "Adu pay dagit Mangibagnos iti Sarita (wenno Daytoy Kadi ket Kinapudno?) ni Romulus". New York Times. Naala idi 11 Agosto 2008.
- ^ Livy (1797). Ti Pakasaritaan ti Roma. George Baker (patarus). Naimaldit para kenni A.Strahan.
- ^ Hermann & Hilgemann(1964), p.73
- ^ Livy (26 May 2005). Ti Nasap a Pakasaritaan ti Roma. Penguin Books Ltd. ISBN 978-0-14-196307-5.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Roma iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Roma manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Kitaen ti Pagsurotan ti panagbiahe idiay Roma iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (iti Ingles)
- Opisial
- Komuna ti Roma (iti Italiano)


text:
1980
Ti 1980 ket maysa a bisiesto a tawen a nangrugi iti aldaw ti Martes iti kalendario a Gregoriano (dominikal a letra FE).
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Hulio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hulio 18 – Kristen Bell, Amerikana nga aktres
Agosto[urnosen | urnosen ti taudan]
- Agosto 26 – Chris Pine, Amerikano nga aktor
Septiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Septiembre 28 - Dino Chua, politiko iti Siudad ti Cavite
Nobiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nobiembre 29 – Chun Jung-myung, taga-Abagatan a Korea nga aktor
Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Disiembre 18 – Christina Aguilera, Amerikana a kumakanta
- Disiembre 26 – Jo Jung-suk, taga-Abagatan a Korea nga aktor
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Abril[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 15 – Jean-Paul Sartre, Pranses a pilosopo ken mannurat, nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura (naipasngay 1905)
- Abril 29 – Alfred Hitchcock, Briton a direktor (naipasngay 1899)
Hulio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hulio 24 – Peter Sellers, Ingles a komidiante ken aktor (naipasngay 1925)
- Hulio 25 – Vladimir Vysotsky, Ruso a kumakanta-mannurat ti kanata, mannaniw, aktor (naipasngay 1938)
Nobiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nobiembre 22 – Mae West, Amerikana nga aktres ken simbolo ti sekso (naipasngay 1893)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti 1980 iti Wikimedia Commons


text:
Tibet
Ti Tibet (i/tɨˈbɛt/; Tibetano: བོད་, Wylie: Bod, panangibalikas [pʰø̀ʔ]; napalaka nga Insik: 藏区; tradisional nga Insik: 藏區; pinyin: Zàngqū) ket maysa a banak a rehion idiay Asia, iti amianan a daya ti Himalaya, idiay Republika ti Tattao ti Tsina. Daytoy ti tradisional a pagtaengan dagiti Tattao a Tibetano ken dagiti pay dadduma nga etniko a grupo a kas dagiti Monpa, Qiang, ken dagiti Lhoba, ken itan ket ti nataengan babaen ti adu a bilang dagiti Han ken ti tattao a Hui. Ti Tibet ket isu ti kangatuan a rehion iti lubong, nga adda ti natimbeng a kangato iti 4,900 metmetro (16,000 ft).
Ti Tibet ket rimsua idi maika-7 a siglo a kas maysa a naipagkaykaysa nga imperio, ngem kalpasanna daytoy ket nabingbingay kadagiti nadumaduma a teritorio. Ti kaaduan ti akinlaud ken tengnga a Tibet (Ü-Tsang) ket kankanayon dagitoy idi a bassit laeng a naipagkaykaysa babaen dagiti serie ti gobierno ti Tibet idiay Lhasa, Shigatse, wenno dagiti asideg a lokasion; dagitoy a gobierno kadagiti nadumaduma a panawen ket adda iti turay dagiti nadumaduma a katurayan dagiti Mongol ken Insik. Dagiti akindaya a rehion ti Kham ken Amdo ket kankanayon a natartaripato kadagiti saan a sentral a patneng nga estruktura ti politka, daytoy ket nabingbingay kadagiti bilang ti babassit a prinsipalidad ken dagiti grupo ti tribu, ken bayat pay a dagus a tinurturayan dagiti Insik; kaaduan kadagitoy a lugar ket kanungpalan a naitipon kadagiti probinsia ti Insik iti Sichuan ken Qinghai. Dagiti agdama a pagbeddengan ti Tibet ket sapasap dagitoy a nabangon idi maika-18 a siglo.[1] Kalpasan ti pannakarebba ti Qing a Dinastia idi 1912, dagiti soldado ti Qing ket naikkatanda ti igam ken nakuyoganda a rimmuar idiay Lugar ti Tibet (Ü-Tsang). Ti rehion ket nagirangarang ti pannakawayana idi 1913. Kalpasanna ti Lhasa ket nangala ti panagtengngel ti akinlaud a paset ti Probinsia ti Xikang. Ti rehion ket nagtalinaay ti autonomiana aginggana idi 1951, idi kalpasan ti Panagraut ti Tibet, ti Tibet ket naitipon idi iti Republika ti Tattao ti Tsina (PRC), ken ti dati a gobierno ti Tibet ket naikkat idi 1959 kalpasan ti napaay a yaalsa.[2] Tatta nga aldaw, ti Republika ti Tattao ti Tsina ket turturayanna ti akinlaud ken tengnga a Tibet a kas ti Autonomo a Rehion ti Tibet bayat a dagiti akindaya a lugar ket kaaduan dagitoy iti kaunegan dagiti probinsia ti Sichuan ken Qinghai. Adda dagiti irteng a maipanggep ti politikal a kasasaad ti Tibet[3] ken dagiti agsupsuppiat a grupo ket eksiloda nga aktibo.[4]
Ti ekonomia ti Tibet ket tinurayan babaen ti pagbiagan nga agrikultura, ngem ti turismo ket agbalbalinen a dumakdakkel nga industria idiay Tibet kadagiti napalabas a dekada. Ti kaaduan a relihon idiay Tibet ket ti Tibetano a Budismo, iti pay maipatinayon adda pay ti Bön nga isu daytoy idi ti patneng a relihion ti Tibet sakbay ti isasangpet ti Budismo idi maika-7 a siglo CE (ti Bön itan ket kapadpada ti Tibetano a Budismo [5]) ngem adda pay dagiti minoridad a Muslim ken Kristiano. Ti Tibetano a Budismo ket kangrunaan nga impluensia iti arte, musika, ken dagiti piesta iti rehion. Ti Tibetano nga arkitektura ket mangipakpakita kadagiti Insik ken Indiano impluensia. Ti kangrunaan a makmakan idiay Tibet ket dagiti natuno a sebada, karne ti yak, ken tsa a mantekilia.
Dagiti nota
- ^ Goldstein, Melvyn, C.,Panagbalbaliw, Suppiat ken Panagtultuloy kadagiti Komunidad ti Nomadiko a Pastoralista: Ti Kaso a Panagadal ti Lumaud a Tibet, 1950-1990, 1994, Ania kadi ti Tibet? – Kinapudno ken Kunkuna, pp76-87
- ^ "Saludsod ken Sungbat: Tsina ken Tibet". BBC News. 2008-06-19.
- ^ Lee, Peter (2011-05-07). "Ti namnama ti Tibet ket adda laeng iti kaunegan". The Asia Times. Naala idi 2011-05-10.
Ni Robin [parbo a nagan ti ubing a Tibetano idiay Qinghai] ket inpalawagna a ti rehion a kas kaldero ti irteng. Dagiti Tibetano ket nakaungungetda kadagiti nadumaduma nga aresto manipud kadagiti protesta ti 2008. Ngem dagiti lokal a Tibetano ket saanda nga inururnong ti bagbagida. 'Nakaro a nakaunginget iti Gobierno ti Insik ken ti Insik a tattao,' kinuna ni Robin. 'Ngem awan ti ammoda a panunot a maaramid. Awan ti daulo. No adda dagiti daulo a rummuar ken no adda tumulong tumiponda dagitoy.' Dakami ... ket nakangeg kadagiti sarsarita ti sibil a di panagtulnog kadagiti naiparaigi a purok. Iti maysa apurok, dagiti Tibetano ket pinuoranda dagiti wagayway ti Insik ken embes ket nga inpangatoda ti naiparit a wagayway ti Niebe a Leon ti Tibet. Dagiti agturturay ... ket ibaludda dagiti siam a taga-purok ... Kinuna ti maysa anomado ket... 'Kalpasanto a matayak ... malaglagipto dagiti annakko a lalaki ken dagiti apokok. Kaguradanto ti gobierno.'
- ^ "Dagiti rehion ken dagiti teritorio: Tibet". BBC News. 2010-12-11.
- ^ "Bön". ReligionFacts. Naala idi 2012-08-26.
Dagiti silpo ti ruar
Midia a mainaig iti Tibet iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Tibet manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)


text:
TULADENYO TI PAMMATIDA
‘Naideklara a Nalinteg Babaen Kadagiti Aramidna’
TIMMAN-AW ni Rahab iti tawa bayat nga agbannawagen iti tanap iti aglawlaw ti Jerico. Naummongen sadiay ti rumaut a buyot ti Israel. Bayat ti panagmartsada manen a nanglikmut iti siudad, kas iti immuna nga innem nga aldaw, umatipukpok ti pagnaanda ken mangngeg ti makatitileng nga uni ti trumpeta.
Ti Jerico ti pagnanaedan ni Rahab; kabesadona dagiti kalsada, balbalay, ken adu a tiendaan. Am-ammona dagiti tattao ket mariknana ti butengda bayat nga aglabas dagiti aldaw ken intultuloy ti Israel ti agmartsa iti aglikmut ti siudad iti maminsan iti kada aldaw. Agkallangogan ti uni dagiti trumpeta kadagiti kalsada ken plasa ti Jerico, ngem saan a mabuteng ken maupay ni Rahab a kas kadagiti kailianna.
Buybuyaen ni Rahab ti nasapa a panagmartsa ti buyot iti maikapito nga aldaw. Iti nagtetengngaan dagiti Israelita a soldado, makitkitana dagiti papadi a mangpuypuyot kadagiti trumpeta ken mangaw-awit iti sagrado a lakasa a mangipakita iti presensia ti Diosda a ni Jehova. Mailadawantayo nga ig-iggaman ni Rahab ti eskarlata wenno nalabaga a tali a nakabitin iti tawa, nga adda iti dakkel a pader ti Jerico. Dayta a tali ti mangipalagip ken Rahab a maispal ti sangakabbalayanna iti pannakadadael ti siudad. Traidor kadi ni Rahab? Saan, para ken Jehova ni Rahab ket maysa a babai nga addaan nabileg a pammati. Subliantayo ti rugi ti pakasaritaan ni Rahab ken ammuentayo no ania ti masursurotayo kenkuana.
NI RAHAB A BALANGKANTIS
Ni Rahab ket maysa a balangkantis. Nasdaaw ti dadduma a komentarista iti Biblia iti dayta nga impormasion ta ibagbagada a ni Rahab ket agay-aywan laeng iti pagdagusan. Ngem nalawag ti kuna ti Biblia. (Josue 2:1; Hebreo 11:31; Santiago 2:25) Iti kagimongan dagiti Canaanita, mabalin a nadayaw ti trabaho ni Rahab. Nupay maawat iti kulturada ti kasta a trabaho, mabalin a buriboren ti konsiensiana, ti abilidad nga inted ni Jehova kadatayo amin tapno mailasintayo ti naimbag ken dakes. (Roma 2:14, 15) Mabalin nga ibain ni Rahab ti wagas ti panagbiagna. Nalabit kas iti adu ita, mariknana nga awanen ti pamay-an tapno mabiagna ti pamiliana.
Sigurado a tartarigagayanna ti nasaysayaat a biag. Ti lugarna ket napno iti kinaranggas ken nababa a moral a pakairamanan ti insesto ken bestialidad. (Levitico 18:3, 6, 21-24) Ti kinasaknap dagita a dakes nga aramid ket nainaig la ketdi iti relihion. Kadagiti templo, maiparparegta ti prostitusion, panagdayaw iti didiosen a kas ken Baal ken Molec agraman ti panangidatonda iti sibibiag nga annakda iti apuy.
Ammo ni Jehova ti mapaspasamak iti Canaan. Kinapudnona, gapu iti adu a dakes nga ar-aramid dagiti Canaanita, kinuna ni Jehova: “Narugit ti daga, ket mangyegakto iti dayta iti pannusa maipaay iti biddutna, ket ti daga isarwananto dagiti agnanaed kenkuana.” (Levitico 18:25) Ania ti ramanen ti “pannusa maipaay iti biddutna”? Inkari ti Dios kadagiti Israelita: “Sigurado nga in-inutento ni Jehova a Diosmo a pagtalawen iti sanguanam dagitoy a nasion.” (Deuteronomio 7:22) Ginasut a tawen sakbayna, inkari ni Jehova nga itedna iti pamilia ni Abraham dayta a daga, ket ti Dios “saanna a mabalin ti agulbod.”—Tito 1:2; Genesis 12:7.
Ngem imbilin met ni Jehova a pukawenna ti dadduma a grupo ti tattao iti dayta a daga. (Deuteronomio 7:1, 2) Kas nalinteg nga “Ukom iti intero a daga,” mabasana ti amin a puso ken ammona a nakaron ti kinadakesda. (Genesis 18:25; 1 Cronicas 28:9) Ania ti kasasaad ti biag ni Rahab iti siudad a naikeddengen a madadael? Mailadawantayo laeng ti nariknana idi nadamagna ti maipapan kadagiti Israelita. Naammuanna a ti Dios ti Israel indauluanna ti nairurumen nga ilina tapno parmekenna ti kabilgan idi a buyot ti Egipto. Ngem ita, dandanin rauten ti Israel ti Jerico! Ngem intultuloy latta dagiti umili iti Jerico ti kinadakesda. Matarusantayo no apay nga inawagan ti Biblia dagiti pada ni Rahab a Canaanita kas “nasukir.”—Hebreo 11:31.
Ngem naiduma ni Rahab. Iti panaglabas ti tawen, mabalin a pinampanunotna dagiti nadamagna maipapan iti Israel ken ti Diosda a ni Jehova, a naiduma kadagiti didiosen ti Canaan! Maysa a Dios a mangisakit iti ilina imbes a mangparigat kadakuada. Impaayanna met dagiti adipenna iti nangato a moral a pagalagadan tapno agtalinaedda a nadalus. Daytoy a Dios ipatpategna dagiti babbai, saanna nga ibilang a mailako ken magatang agpaay iti seksual a pagragsakan ken agpaay iti narugit a panagdayaw. Idi naammuan ni Rahab a nagkampo ti Israel iti ballasiw ti Jordan a sisasagana a rumaut, nagbuteng la ketdi gapu iti mabalin a mapasamak kadagiti kailianna. Nakita ken impateg kadi ni Jehova ti kinaimbag ni Rahab?
Adu ita ti kas ken Rahab. Arigna nailumlomdan iti panagbiag a mangikkat iti dignidad ken rag-oda. Mariknada nga awan serserbida ken awan mangipatpateg kadakuada. Ti kasasaad ni Rahab ipanamnamana kadatayo nga ammo ti Dios ti kasasaadtayo. Kasano man kababa ti pangibilangantayo iti bagitayo, ti Dios “saan nga adayo iti tunggal maysa kadatayo.” (Aramid 17:27) Asideg, nakasagana, ken magagaran a tumulong iti amin a mamati kenkuana. Inaramid kadi dayta ni Rahab?
PINASANGBAYNA DAGITI ESPIA
Naminsan, sakbay a linikmut ti Israel ti Jerico, dua nga estranghero ti simmangpet iti balay ni Rahab. Mangnamnama ti dua a lallaki nga awan ti makadlaw kadakuada, ngem iti dayta a nainget ti pannakaguardiana a siudad, adu ti makabigbig no ti maysa ket espia manipud Israel. Nalabit nailasin a dagus ni Rahab no asino dagitoy. Gagangay nga adda lallaki a mapan iti balayna, ngem ti kayat laeng ti dua a lallaki ket agdagus iti balayna saan a ti serbisiona.
Kinapudnona, ti dua a lallaki ket espia manipud iti kampo ti Israel. Imbaon ida ti komandanteda a ni Josue tapno ammuenda no kasano kabileg ti Jerico. Daytoy ti umuna a siudad ti Canaan a sakupenda ken nalabit kabilgan. Kayat a maammuan ni Josue no ania ti mabalin a pakaipasanguanda. Sigurado a ti balay ni Rahab ti pinili ti dua nga espia a papanan. Iti amin a lugar a papananda, mabalin a saan nga agatap dagiti tattao no mapanda iti balay ti maysa a balangkantis. Mabalin met a makaalada kadagiti impormasion kadagiti darasudos nga agsao.
Kuna ti Biblia a ni Rahab “pinasangbayna dagiti espia.” (Santiago 2:25, Ti Baro a Naimbag a Damag Biblia) Pinadagusna ida uray no pagduaduaanna ti kinasiasino ken kaaddada sadiay. Nalabit namnamaenna a maammuan ti ad-adu pay maipapan iti Diosda a ni Jehova.
Ngem pagammuan ta dimteng dagiti mensahero ti ari ti Jerico! Nagwarasen ti damag nga adda espia ti Israel a napan iti balay ni Rahab. Ania ngarud ita ti aramidenna? No tulonganna ti dua nga estranghero, saan ngata nga agpeggad ti sangakabbalayanna? Saan ngata a papatayen ida dagiti umili ti Jerico no salaknibanna dagiti kabusorda? Iti sabali a bangir, ammon ni Rahab no asino dagiti lallaki. No naammuannan a nasaysayaat a Dios ni Jehova ngem ti diosna, saan kadi a daytoyen ti gundawayna a dumasig ken Jehova?
Awanen ti panawen ni Rahab nga agpanunot, ngem manangipamuspusan ken nagtignay a dagus. Inlemmengna dagiti espia iti nagbabaetan dagiti maibilbilag nga ungkay ti lino iti pangatepan ti balayna. Idin, kinunana kadagiti mensahero ti ari: “Wen, immay kaniak dagiti lallaki, ket diak ammo no sadino ti naggapuanda. Ket naaramid iti pannakaiserra ti ruangan idi sumipngeten a rimmuar dagiti lallaki. Diak laeng ammo no sadino ti napanan dagiti lallaki. Darasenyo a kamaten ida, ta makamakamyonto ida.” (Josue 2:4, 5) Mailadawantayo a kitkitaen ni Rahab ti rupa dagiti imbaon ti ari. Pampanunotenna ngata amangan no nadlawda a mabutbuteng?
Nagkurri ti taktikana! Nagdardaras a napan iti pagballasiwan ti Jordan dagiti mensahero ti ari. (Josue 2:7) Sigurado a nabang-aran ni Rahab. Babaen iti simple a taktikana, nayaw-awanna dagiti mammapatay a lallaki nga awan karbenganda a mangammo iti kinapudno ken naisalakanna dagiti awanan basol nga adipen ti pudno a Dios a ni Jehova.
Nagdardaras ni Rahab a napan iti pangatepan ket imbagana ti inaramidna kadagiti dua nga espia. Imbagana pay a nagbuteng dagiti kailianna iti irarautda. Naragsakan la ketdi dagiti espia iti impadamagna. Mabuteng dagiti dakes a Canaanita iti nabileg a Dios ti Israel a ni Jehova! Impakaammo pay ni Rahab ti nagpateg a banag a paginteresantayo. Kinunana: “Ni Jehova a Diosyo ket Dios iti langlangit sadi ngato ken iti daga ditoy baba.” (Josue 2:11) Umdasen ti nangngegna a damag maipapan ken Jehova tapno agtalek ken maaddaan pammati iti Dios ti Israel.
Saan nga agduadua ni Rahab a pagballigien ni Jehova ti ilina. Gapuna, nagpakaasi nga isu ken ti sangakabbalayanna ket maisalakan koma. Immanamong dagiti espia ken imbagada ken Rahab a saanna nga ibagbaga ti napasamak ken igalutna ti nalabaga a tali iti tawana iti ruar ti pader tapno masalaknibanda a sangapamiliaan.—Josue 2:12-14, 18.
Adda nagpateg a masursurotayo ken Rahab. Kuna ti Biblia a “ti pammati sumaruno iti banag a nangngeg.” (Roma 10:17) Nangngegna dagiti pudno a damag maipapan iti pannakabalin ken hustisia ni Jehova a Dios, isu a naaddaan pammati ken nagtalek kenkuana. Ad-adu itan ti magun-odantayo a pannakaammo maipapan ken Jehova. Kayattayo kadi a maam-ammo ti Dios ken maaddaan pammati kenkuana maibasar iti masursurotayo iti Biblia?
NARBA TI DAKKEL A PADER
Tinungpal ti dua nga espia ti kinuna ni Rahab, isu a bimmabada iti pader babaen iti tali a naigalut iti tawa sa nagturongda iti bambantay. Adu dagiti kueba kadagiti rangkis iti amianan ti Jerico a mabalin a paglemmengan dagiti espia. Kalpasanna, no natalgeden ti kasasaad, agsublida iti kampo ti Israel tapno idanonda ti naimbag a damag a naammuanda ken Rahab.
Idi agangay, sigurado a nagbuteng dagiti umili ti Jerico idi naammuanda a pinasardeng ni Jehova ti panagayus ti Karayan Jordan tapno makaballasiw ti Israel. (Josue 3:14-17) Ngem para ken Rahab, dayta a damag patalgedanna nga umiso laeng a maaddaan iti pammati ken Jehova.
Idin, nagmartsa ti Israel iti aglikmut ti Jerico iti innem nga aldaw, maminsan iti kada aldaw. Ngem naiduma ti inaramidda iti maikapito nga aldaw. Kas nadakamat iti rugi daytoy nga artikulo, nangrugida nga agmartsa iti agbannawag. Kalpasan ti naminsan a pananglikmut ti buyot ti Israel iti siudad, inulit-ulitda ti nagmartsa a nanglikmut iti Jerico. (Josue 6:15) Apay ngata nga ar-aramiden dayta dagiti Israelita?
Kamaudiananna, nagsardeng ti buyot kalpasan ti maikapito a pananglikmutda iti siudad iti maikapito nga aldaw. Nagsardeng met ti panaguni dagiti trumpeta. Naulimeken ti aglawlaw. Mabalin a madanaganen dagiti umili. Idi kuan, iti umuna a gundaway, imbilin ni Josue iti buyot ti Israel nga agpukkawda iti napigsa. Impagarup ngata dagiti guardia iti ngato ti pader ti Jerico a daytoy a panagpukkawda ket karkarna nga iraraut? Di nagbayag dayta a pagarupda, ta nangrugin nga aggunggon ti dakkel a pader. Kalpasanna, nagbirri ken narban dayta! Ngem adda maysa a paset ti pader a saan a narba. Ti laeng balay ni Rahab ti nakatakder, pammaneknek iti natibker a pammatina. Napalalo la ketdi ti ragsak ni Rahab idi sinalakniban ni Jehova agraman ti sangakabbalayanna! *—Josue 6:10, 16, 20, 21.
Ni Rahab ket rinaem ti ili ni Jehova gapu iti pammatina. Idi nakitada ti agmaymaysa a balay a saan a narba, ammoda nga insalakan ni Jehova daytoy a babai gapu iti pammatina. Isu ken ti sangakabbalayanna ket naisalakan idi nadadael ti dakes a siudad. Kalpasanna, napalubosan ni Rahab nga agnaed iti asideg ti kampo ti Israel. Idi agangay, nagbalinen ni Rahab a paset ti nasion dagiti Judio. Nakiasawa iti lalaki nga agnagan Salmon. Ti anakna a ni Boaz ket naaddaan iti nabileg a pammati. Kamaudiananna, nagbalin nga asawa ni Ruth a Moabita. * (Ruth 4:13, 22) Ni Ari David ken idi agangay ti Mesias a ni Jesu-Kristo ket nagtaud iti pamilia ni Rahab nga addaan nabileg a pammati.—Josue 6:22-25; Mateo 1:5, 6, 16.
Ipakita ti pakasaritaan ni Rahab a napategtayo amin ken Jehova. Am-ammonatayo, mabasana ti linaon ti pusotayo, ken maragsakan no makitana nga addaantay iti pammati a kas ken Rahab a nagtignay gapu iti pammatina. Kas kuna ti Biblia, ‘naideklara a nalinteg babaen kadagiti aramidna.’ (Santiago 2:25) Nagsayaat no tuladentayo ti pammatina!
^ par. 27 Rinaem ni Jehova ti inkari ti dua nga espia ken Rahab.
^ par. 28 No kayatmo a maammuan ti ad-adu pay maipapan kada Ruth ken Boaz, kitaem ti “Tuladenyo ti Pammatida” nga artikulo ti Hulio 1 ken Oktubre 1, 2012 a ruar ti Pagwanawanan.


text:
Papa Benedicto XVI
Ni Papa Benedicto XVI (Latin: Benedictus PP. XVI; naiyanak a kas ni Joseph Aloisius Ratzinger; 16 Abril 1927) ket isu ti Papa Emerito ti Katoliko a Simbaan. Isuna ket nagserbi a kas ti maika-265[nota 1] a papa manipud idi 2005 aginggana idi 2013. Iti dayta a papel, isuna idi ti daulo ti Katoliko a Simbaan ken ti Nangiturturay ti Estado ti Siudad ti Batikano. Ni Benedicto ket napili idi 19 Abril 2005 iti maysa a panagpili ti papa, nagrambak ti Misa ti Inagurasion ti Papa idi 24 bril 2005, ken nangala ti panagtagikuan ti katedral, ti Basilika ni San Juan Laterano, idi 7 Mayo 2005. Isu ket patubo ti Bavaria, ken isuna ket addaan ti Aleman ken Batikano a pannakaumili. Ti panagikkatna ket naikeddeng idi 28 Pebrero 2013.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti pudno a bilang dagiti papa ket maysa a banag a sinupsuppiat dagiti eskolar para kadagiti napalabas a siglo. Ti Moderno a Diksionario ti Katoliko (1980) ni John A. Hardon ket nangilista kenni Papa Juan Pablo II (1978–2005) a kas ti maika- 264 a Papa, a mangaramid kenni Papa Benedicto XVI ti maika-265.


text:
Aso
Ti napaamu nga aso (Canis lupus familiaris),[2] ket maysa a apo ti sebbangan ti kolor dapo a lobo (Canis lupus), maysa akameng ti Canidae a pamilia iti mamiliano nga urnos ti Carnivora. Ti termino a "napaamu nga aso" ket sapasap a naususar para iti napaamu ken dagiti nadumaduma a kita a nawagteng. Ti aso ket mabalin nga isu ti immuna a napaamu nga ayup, ken isu ti kaaduan a natartaraken nga agobobra, agananup, ken kumaduaan nga ayup iti pakasaritaan ti tao. Ti balikas nga "aso" ket mabalin a kayatna a saoen pay ti lalaki a sebbangan ti aso,[3] a kasumbangir ti balikas nga "puta" para iti babai a sebbangan.
Dagiti nagbasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Mamal a sebbangan ti Lubong – Agkita: Canis lupus familiaris". Bucknell.edu. 2005. Naala idi 2012-03-12.
- ^ a b "Dagiti Mamal a Sebbangan ti Lubong – Agkita: lupus". Bucknell.edu. Naala idi 2010-08-10.
- ^ "Aso". Dictionary.com.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Miklósi, Adám (2007). Panagkukua ti Aso, Ebolusion, ken Kasirib. Unibersidad ti Oxford a a Pagmalditan. ISBN 978-0-19-929585-2. doi:10.1093/acprof:oso/9780199295852.001.0001.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Aso iti Wikimedia Commons


text:
Simón Bolívar
Ni Simón José Antonio de la Santísima Trinidad Bolívar y Palacios Ponte y Blanco (24 Hulio 1783 – 17 Disiembre 1830), sapasap a naamammoan a kas ni Simón Bolívar (Panangibalikas nga Espaniol: [siˈmom boˈliBar]), ket maysa idi a Benesolano a milisia ken politikal a daulo. Ni Bolívar ket adda idi ti nangruna apapel iti nagballigi a panagsalisal para iti panakawaya ti Hispaniko nga Amerika manipud ti Espaniol nga Imperio, ken itan ket naipanpanunotan a maysa kadagiti kaimpluensiaan a pilitiko iti pakasaritaan ti Kaamerikaan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Simón Bolívar iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig kenni Simón Bolívar iti Wikiquote (iti Ingles)
- Simón Bolívar
- 1783 a pannakaipasngay
- 1830 nga ipupusay
- Pakasaritaan ti Bolivia
- Pakasaritaan ti Colombia
- Pakasaritaan ti Ecuador
- Pakasaritaan ti Peru
- Pakasaritaan ti Panama
- Pakasaritaan ti Venezuela
- Dagiti presidente ti Bolivia
- Dagiti presidente ti Gran Colombia
- Dagiti presidente ti Peru
- Dagiti presidente ti Venezuela


text:
Mesopotamia
Ti Mesopotamia (manipud ti Taga-ugma a Griego: Meσoπotauίa: "[daga] a nagbaetan ti karkarayan"; Arabiko: بلاد الرافدين (bilād al-rāfidayn); Siriako: ܒܝܬ ܢܗܪܝܢ (beth nahrain): "daga ti karkarayan") ket isu ti nagan para iti lugara ti Tigris–Euprates a sistema ti karayan, nga isu tattan ti moderno nga aldaw nga Irak ken ti basbassit a panakaibaga ti amianan a daya ti Siria, abagatn a daya ti Turkia ken dagiti babbabassit a paset ti abagatan a laud ti Iran.
Daytoy kaaduan a naipanpanunotan idiay Laud a kas ti duyan ti sibilisasion, ti Gambang a Panawen a Mesopotamia ketnairaman ti Sumer ken dagiti imperio ti Akadio, Babiloniko ken Asiriano, nga amin ket patneng ti teritorio ti moderno nga aldaw nga Irak. Iti Landok a Panawen, daytoy ket tinengtengngel idi dagiti imperio ti Neo-Asiriano ken Neo-Babiloniko. Dagiti patneng nga Sumerio ken Akadia (a mairaman dagiti Asiria ken Babiloniko) ket nagturturayda ti Mesopotamia manipud idi ununa ti naisursurat a pakasaritaan (c. 3100 BC) aginggana ti panakatnag ti Babilonia idi 539 BC, nga idi daytoy ket pinarukma baba ti Akemenida nga Imperio. Daytoy ket natnag kenni Alejandro ti Natan-ok idi 332 BC ken, kalpasan ti ipupusayna, daytoy ket nagbalin a paset ti Griego a Seleusida nga Imperio.
Idi agarup a 150 BC, ti Mesopotamia ket tinengtengngel idi babaen dagiti Partiano. Ti Mesopotamia ket nagbalin a lugar ti pakigubgubatan a nagbaetan dagiti Romano ken Partiano, nga add dagiti paset ti Mesopotamia a nabiit a tinengtengngel ti Romano. Idi AD 226, daytoy ket natnag kadagiti Sasanida a Persiano, ken nagtultuly a tinurturayan dagiti Persiano aginggan idi maika-7 a siglo nga Arabo nga Islamiko a panagrukma ti Sasanida nga Imperio. Adda dagit ibilang ti nangruna a neo Asiriano ken Kristiano a patneng nga estado ti Mesopotamian nga adda idi nagbaetan ti Umuna a siglo BC ken maiak-3 a siglo AD, a mairaman ti Adiabene, Osroene ken Hatra.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Mesopotamia iti Wikimedia Commons


text:
Nobela
Ti nobela ket ti atiddog a naratibo a prosa a mangipalawag kadagiti karakter ken dagiti pasamak iti porma iti agsisinnaruno nga istoria. Ti kita ket adda ti naipakasaritaan a ramut kadagiti pagobraan iti mediebal ken nasapa a moderno a romansa ken iti novella. Ti naududi, ket ti maysa nga Italiano a balikas nga inus-usar a panangilawag kadagiti ababa a sarita, ket nangited ti agdama a sapasap a termino iti maika-18 a siglo.
Ti adu paya a pannkaipalawag daytoy a kita ket naipakasaritaan a narikut. Ti pannkaaramid ti naratibo, ti gandat, ti pannakaikabagian iti kinapudno, ti pannakailaslasin, ken ti panag-usar ti pagsasao ket kadawyan a natungtungan tapno maipakita dagiti artistiko a kaikarian ti nobela. Kaaduan kadagitoy a kammasapulan ket naipayammo iti literario a prosa idi maika-16 ken maika-17 a siglo, tapno makaited iti binalabala a pakailintegan ti ruar a pagobraan iti kinapudno a pakasaritaan.


text:
Tulbek ti Naragsak a Pamilia
Ti Umiso nga Aramidem No Adda Utangmo
Giannis: * “Nalugi ti negosiok idi bimmaba ti ekonomia ti Greece, isu a saanmin a mabayadan ti tintinnaganmi a balay ken ti utangmi babaen ti credit card. Diak makaturog gapu iti stress.”
Katerina: “Diak maawat a maembargo ti balaymi gapu ta nagrigrigatanmi nga imbangon dayta. Masansan nga agririkami ken Giannis no kasanomi a bayadan ti utangmi.”
TI UTANG ket mabalin a pakaigapuan ti panagririri wenno panagsisina pay ketdi ti pamilia. Kas pagarigan, natakuatan ti managsirarak a ni Jeffrey Dew a dagiti agassawa nga addaan utang manmanoda nga agkadua, masansan nga agapa, ken saanda unay a naragsak. No utang ken kuarta ti pagsasaritaan, masansan nga agresulta dayta iti napapaut a panagririri, panangbugkaw, panangkabil ken dadduma pay a problema. Di ngarud pakasdaawan a ti panagriri maipapan iti kuarta ti pakaigapuan ti diborsio.
Ti adu nga utang mangpataud met iti sakit a kas iti insomnia, sakit ti ulo, tian, atake ti puso, ken depression. Kuna ni Marta maipapan ken lakayna: “Kasta unay ti pannakaupay ni Luis maipapan kadagiti utangmi ta matmaturog laengen ti ob-obraenna. Ti asawak a dati a pagtaltalkak nagbalinen nga awan maaramidanna.” Sumuko payen ti dadduma gapu iti stress. Kas pagarigan, sigun iti report ti BBC News, maysa nga asawa a babai iti abagatan a daya ti India ti nagpakamatay gapu ta saandan a mabayadan ti utangda nga aggatad iti $840 (U.S.). Inutangna dayta tapno maipaagasna dagiti annakna.
Ania ti aramidem no agproblema ti pamiliam gapu iti utang? Usigentayo ti sumagmamano a parikut a pakaipasanguan dagiti agassawa no kasanoda a bayadan ti utangda ken ammuen dagiti prinsipio ti Biblia a makatulong kenka a mangsolbar kadagita.
UMUNA A PARIKUT: Agpinnabasolkami.
Kuna ni Lukasz: “Basol ni baketko ta gastador ngamin. Ngem ibagana met nga umdas koma ti kuartami no regular ti trabahok.” Kasano a tamingen dagiti agassawa ti utangda tapno saan a dayta ti pakaigapuan ti panagsinada?
Solusion: Agtinnulongkayo a mangbayad iti utang.
Saan a makatulong no apaem ti asawam uray no saan a sika ti nakautang. Ad-adda a makatulong no iyaplikaryo ti balakad ti Biblia iti Efeso 4:31: “Maikkat koma kadakayo ti isuamin a makadangran a kinapait ken unget ken pungtot ken panagririaw ken nabassawang a panagsasao agraman ti isuamin a kinadakes.”
Nasaysayaat no pagtinnulonganyo a bayadan ti utang. Inlawlawag ni Stephanos no kasano a nagtinnulongda ken baketna: “Imbilangmi a problemami a dua ti utang.” Maitunos dayta iti kuna ti Proverbio 13:10: “Babaen iti kinadursok parnuayen laeng ti maysa ti dangadang, ngem kadagidiay agiinnuman a sangsangkamaysa adda ti sirib.” Imbes a solbarem a bukbukodmo, pagsaritaanyo dagiti problema maipapan iti kuarta sa pagtinnulonganyo a bayadan.
Mabalin met a makitinnulong dagiti annakyo. Kastoy ti kapadasan ti ama ti pamilia idiay Argentina: “Kayat ti anakko ti maaddaan iti baro a bisikleta, ngem imbagami kenkuana no apay a saanmi a kabaelan ti gumatang. Nupay kasta, intedmi kenkuana ti bisikleta ni lolona, ket pagay-ayatna met nga usaren dayta. Nasursurok a nagpateg gayam ti panagtitinnulong kas maysa a pamilia.”
PADASEM DAYTOY: Mangiwaya iti tiempo a makapagtungtongkayo a kalmado maipapan iti utangyo. Bigbigem ti aniaman a kamali a naaramidam. Imbes nga isidirmo ti napalabas, pagtungtonganyo dagiti prinsipio a makatulong kadakayo iti panangusaryo iti kuarta iti masanguanan.—Salmo 37:21; Lucas 12:15.
MAIKADUA A PARIKUT: Kasla saankamin a makalung-aw iti utang.
“Dakkel ti utangko gapu iti negosiok, ngem ad-adda a dimmakkel idi nagsuek ti ekonomia ti Argentina,” kuna ni Enrique. “Kalpasanna, kasapulan pay a maopera ni baketko. Panagriknak, kasla nailumlomakon iti utang ket saanakon a makalung-aw.” Naibus amin nga urnong ni Roberto a taga-Brazil gapu iti nalugi a negosiona ken nakautang iti 12 a banko. Kunana: “Mabainakon a sumango kadagiti gagayyemko. Pangriknak ket awanen serserbik.”
Ania ti aramidem no maupay, makonsiensia, wenno mabainka gapu iti utangmo?
Solusion: Kontrolem ti panaggastosmo.
1. Ammuem no mano ti agdama a kuartam. Ilistam no mano ti nagasto ti pamiliam iti dua a lawas—wenno makabulan no praktikal dayta. Inayonmo iti listaam dagiti manmano a paggastuan a kas iti buis, insurance, wenno kawes, sa kuentaem ti binulan nga average.
2. Ikagumaam a manayonan ti birokmo. Mabalinmo ti sumrek iti part-time a trabaho, ag-tutor, ken dadduma pay a panguartaan. Palagip: Dimo ipalubos nga agawen ti trabaho dagiti napatpateg nga aktibidad a kas kadagiti naespirituan nga annongem.
3. Kissayam dagiti paggastuam. Gatangem laeng ti banag a kasapulam, saan a gapu ta sale dayta. (Proverbio 21:5) Kuna ni Enrique a nadakamat itay: “Nasayaat no saanka nga agap-apura a gumatang, ta maikeddengmo no talaga a kasapulam dayta wenno kayatmo laeng.” Adtoy ti sumagmamano a singasing.
- Balay: No posible, umakarka iti balay a nababbaba ti abangna. No agin-inutka, maksayan dagiti babayadam kas iti danum ken koriente.
- Taraon: Agbalon iti pangaldaw wenno merienda imbes a manganka iti ruar. Usarem dagiti kupon ken tiket ti diskuento. “Makaekonomiaak no gumatangak iti prutas ken nateng kadagiti aglako iti bangketa sakbay nga agawidda,” kuna ni Joelma a taga-Brazil.
- Lugan: Ilakom ti saan unay a maus-usar a lugan ken mantenerem ti adda kenka imbes nga isukatmo iti baro a modelo. Agluganka kadagiti pangpasahero a lugan, wenno magmagnaka laengen no kabaelam.
No naksayanen dagiti paggastuam, ikagumaam nga usaren ti nabati a kuartam para kadagiti napateg a bambanag.
4. Ammuem no mano ti utangmo ken iplanom no kasanom a bayadan. Umuna, ammuem no mano ti interes ti utangmo, kanayonan a babayadam, ti resulta no dimo mabayadan ken no maladaw ti panagbayadmo. Usigem a naimbag ti kontrata ti loan wenno babayadam ta mabalin a mangallilaw dagiti nagpautang. Kas pagarigan, maysa a short-term loan service iti United States ti naikuna nga addaan iti 24 porsiento nga interes ngem iti kinapudnona nasurok gayam nga 400 a porsiento.
Maikadua, usigem no ania kadagiti utangmo ti umun-una a bayadam. Nasayaat no bayadam nga umuna ti utangmo a kadakkelan ti interesna. Mabalin met nga iyun-unam a bayadan ti babassit nga utangmo, ta no bassiten dagiti babayadam iti binulan, nasaysayaat ti riknam. No adda utangmo a dakdakkel ti interesna, mabalin a makatulong no umutangka iti basbassit ti interesna a pagbayadmo iti dayta.
Kamaudiananna, no dika makabayad, makisaritaka iti nakautangam no kasanom a bayadan. Mabalin a dumawatka iti pawayway wenno nababbaba nga interes. Mabalin pay ketdi a kissayan ti nakautangam ti utangmo no bayadam a dagus ti nababbaba a gatad. Agbalin a mapagpiaran ken nadayaw no ilawlawagmo ti kasasaadmo. (Colosas 4:6; Hebreo 13:18) Isurat ti aniaman a tulagan. Uray no saan a napatgan ti immuna a kiddawmo, itultuloymo a kiddawen ti aniaman panagbalbaliw no kasapulan.—Proverbio 6:1-5.
Siempre, realistiko koma ti panangusigmo iti paggastuam. Mabalin a saan a matungpal uray ti kasayaatan a plano gapu kadagiti di mapakpakadaan a kasasaad. Masansan a ti kuarta ‘mangaramid kadagiti payak maipaay iti bagina kas kadagiti payak ti agila ket tumayab nga umadayo nga agturong iti langlangit.’—Proverbio 23:4, 5.
PADASEM DAYTOY: No adda naisaganamon a badyet, pagsaritaanyo no kasano a maksayan ti gastos wenno manayonan ti birok ti pamilia. Makatulong no agsakripisio ti amin tapno mabayadan ti utang.
MAIKATLO A PARIKUT: Sangkapanunotmi ti utang.
No sangkapanunotmo ti utang, mabaybay-am ti dadduma a napateg a bambanag. Kas iti kinuna ni Georgios: “Ti kadakkelan a parikutmi ket naipamaysa ti biagmi iti panagbayad ti utang, isu a mabaybay-an dagiti napateg a bambanag.”
Solusion: Umiso a panangusar iti kuarta.
Iti laksid ti panagreggetmo, mabalin nga adu a tawen nga agbayadka iti nakautangam. Ngem iti agdama, mabalinmo a baliwan ti panangmatmatmo. Imbes a sangkapanunotmo ti kuarta, nainsiriban no ipangagmo ti balakad ti Biblia: “No adda pagtaraon ken pagkawestayo, mapnektayon kadagitoy a banag.”—1 Timoteo 6:8.
No kontentoka iti agdama a kasasaadmo, makatulong dayta ‘tapno masiguradom ti napatpateg a bambanag.’ (Filipos 1:10) Dagitoy “napatpateg a bambanag” ramanenna ti pannakigayyemmo iti Dios ken iti pamiliam. Kuna ni Georgios a nadakamat itay: “Nupay dimi pay nabayadan amin nga utangmi, saan a dagita ti nakaipamaysaan ti biagmi. Naragragsakkami itan ta ad-adun ti panawenmi kadagiti annakmi ken iti maysa ken maysa. Ad-adu met ti panawenmi nga agkadua kadagiti naespirituan nga aktibidad.”
PADASEM DAYTOY: Ilistam dagiti napateg a banag kenka a saan a kabaelan a gatangen ti kuarta. Kalpasanna, usigem no kasanom a manayonan ti tiempo ken pigsam nga agpaay kadagiti adda iti listaam.
Makapa-stress dagiti utang ken agkasapulan ti sakripisio tapno mabayadan dagita, ngem sulit met ti panangikagumaan. Aminen ni Andrzej a taga-Poland: “Idi naammuak a ni baketko ti nanggarantor iti dakkel nga utang ti katrabahuanna a saanen a nagpakpakita, nagbalinen a problemado ti pagtaenganmi.” Ngem no lagipenda ken baketna no kasanoda a sinolbar dayta, kinunana: “Kinapudnona, ad-adda a simmingedkami gapu iti panagtinnulongmi a mangsolbar iti problema.”
^ par. 3 Nabaliwan ti dadduma a nagan iti daytoy nga artikulo.
^ par. 17 Para iti kanayonan a singasing, kitaem dagiti artikulo a “Nainsiriban a Panangusar iti Kuarta—Kasano?” iti Setiembre 2011 a ruar ti Agriingkayo! nga impablaak dagiti Saksi ni Jehova.
ISALUDSODMO ITI BAGIM . . .
- Kasano a matulongak ti pamiliak a makalung-aw iti utang?
- Ania ti aramidenmi tapno saan a dagiti utangmi ti maipangpangruna wenno mangdadael pay ketdi iti relasionmi?
Ammuem ti Ad-adu Pay
SUNGBAT DAGITI SALUDSOD MAIPAPAN ITI BIBLIA
Problema iti Kuarta ken Utang—Makatulong Kadi ti Biblia?
Saan a magatang ti kuarta ti kinaragsak, ngem adda uppat a prinsipio iti Biblia a makatulong iti panangusarmo iti kuarta.
AGRIINGKAYO!
No Kasano a Kontrolen ti Panaggasto
Dimo urayen agingga nga awanen ti kuarta sakbay a baliwam ti ugalim iti panaggasto. Ammuem no kasanom a kontrolen ti panaggasto sakbay nga agbabawika.


text:
1909
Ti 1909 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Biernes iti kalendario a Gregoriano.
Dagiti linaon
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hunio 7 – Jessica Tandy, Ingles-Amerikana nga aktres (pimmusay 1994)
Septiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Septiembre 21 – Kwame Nkrumah, politiko manipud iti Ghana (pimmusay 1972)
Nobiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nobiembre 30 – Robert Nighthawk, Amerikano a musikero (pimmusay 1967)


text:
Djibouti
Katkategoria:
- Djibouti
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Arabiko
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Nalabbasit
- Dagiti dati a kolonia ti Pransia
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Pranses
- Golpo ti Aden
- Sara ti Aprika
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Liga ti Arabo
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1977
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Richard Stallman
Ni Richard Matthew Stallman (naiyanak idi Marso 16, 1953) ti nangbangon iti tignay para iti nawaya a sopwer, ti gandat a GNU, ti Free Software Foundation, ken ti League for Programming Freedom. Isu ti nangimbento iti kapanunotan a copyleft tapno masaluadan dagiti panggep daytoy a tignay, ken tapno mapagtalinaed daytoy a kapanunotan iti nawaras a panagaramat iti GNU General Public License (Sapasap a Lisensia a Publico a GNU) para iti sopwer. Kas maysa a naisalsalumina a programmer, pinutarna ti adu a sopwer a pakairamanan ti GNU Emacs, GNU C Compiler, ken GNU Debugger. Nangrugi isuna iti Projecto a GNU idi Enero 5 1984. Binangonna ti Free Software Foundation idi Oktubre 1985.
Dagitin agibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Internet Movie Database; panangilasin ti IMDb: nm1128476; naala idi: Oktubre 14, 2015.


text:
TI BIBLIA BALBALIWANNA TI BIAG
Tinallikudakon ti Kinasoldadok
Buyaem no kasano a nakatulong ken Cindy ti makaliwliwa a mensahe ti Biblia tapno mabalbaliwanna ti kinaagresibona.
Ammuem ti Ad-adu Pay
MASANSAN A MAISALUDSOD
Apay a Saan a Makigubgubat Dagiti Saksi ni Jehova?
Pagaammo dagiti Saksi ni Jehova iti intero a lubong a saan a makigubgubat. Ammuem no apay a saankami a makigubgubat.
PROGRAMA A PANAGADAL ITI BIBLIA
Apay nga Adalem ti Biblia?
Mangipapaay ti Biblia kadagiti sungbat ti agkakapateg a saludsod ti minilion a tattao iti intero a lubong. Kayatmo kadi met ti matulongan?


text: Ni James Earl "Jimmy" Carter, Jr. (naiyanak idi Oktubre 1, 1924) ket maysa nga Amerikano a politiko a nagserbi a kas ti maika-39 a Presidente iti Estados Unidos (1977–1981) ket nagunggunaan idi ti 2002 Premio Nobel ti Kappia, ti isi-su laeng a Presidente ti Estados Unidos a nakagun-od ti daytoy a Premio kaplasan idi rimmuar iti opisina. Sakbay a nagbalin a Presidente, ni Carter ket nagserbi a kas maysa nga opisial ti Marina ti Estados Unidos, maysa idi nga agtaltalon iti mani, nagserbi ti dua a termino a kas ti maysa a Senador ti Estado ti Georgia ken maysa a kas ti Gobernador iti Georgia (1971–1975).[1]


text:
SALUDSOD DAGITI AGTUTUBO
Ania ti Aramidek no Adda Mang-bully Kaniak?
Basaem met dagiti singasing dagiti padam nga agtutubo ken komento ti maysa a maestra maipapan iti panang-bully. Kalpasanna, sungbatam ti quiz maipapan iti panang-bully.
Serioso a banag ti panang-bully. Sigun iti maysa a panagadal idiay Britain, nasurok nga 40% kadagiti nagpakamatay nga agtutubo a naipadamag iti nasional a media ket agparang a nainaig iti panang-bully.
Ania ti panang-bully?
Ti panang-bully wenno panangasing saanna la a ramanen ti pisikal a panangdangran. Ramanenna pay dagitoy:
Makapasakit a sasao. “
Mabalin a natadem ti dila dagiti babbai,” kuna ti 20 anyos a ni Celine. “
Diak malipatan dagiti imbagbagada wenno nagan a pangsursuronda kaniak. Impariknada nga awan serserbik ken awan mangayat kaniak. Dinanogdak la koman.”
Panangipuera. “
Likliklikandak dagiti kaeskuelaak,” kuna ti 18 anyos a ni Haley. “
Pagparangenda nga awan lugarko iti panganan tapno diak makikatugaw kadakuada. Iti intero a makatawen, agsangsangit ken agmaymaysaak a mangmangan.”
Cyberbullying. “
Babaen ti sumagmamano la a talmeg iti kompiuter,” kuna ti 14 anyos a ni Daniel, “
mabalinmon a dadaelen ti reputasion ti maysa a tao—wenno uray ti biagna. Kasla imposible ngem mabalin a mapasamak dayta!” Ti cyberbullying ramanenna met ti panangipatulod kadagiti mangibabain a retrato wenno text babaen ti selpon.
Apay nga adda dagiti mang-bully iti dadduma?
Dagitoy ti sumagmamano a gagangay a rason.
Napadasanda met a mismo. “
Naumaak unayen iti panangirurumen dagiti padak nga agtutubo isu a rinugiak metten ti mang-bully tapno akseptarendak,” inadmitir ti agtutubo nga agnagan iti Antonio. “
No mapanunotko ti napalabas, maamirisko a saan gayam nga umiso dayta!”
Awan ti nasayaat a pagtuladanda. “
Dagiti agtutubo a manang-bully masansan a tratuenda ti dadduma . . . babaen iti nakitada kadagiti nagannak, manong ken manangda, wenno dadduma pay a kapamiliada,” insurat ni Jay McGraw iti librona a Life Strategies for Dealing With Bullies.
Agtignayda a kasla naturay—ngem nababa met ti panangmatmatda iti bagida. “
Naturay ti rikna dagiti ubbing a mang-bully a masansan a mangilemmeng iti nasaktan unay a rikna ken kinaawan panagtalek iti bagi,” insurat ni Barbara Coloroso iti librona a The Bully, the Bullied, and the Bystander.
Siasino dagiti kangrunaan a puntiria?
Dagiti mahilig nga agmaymaysa. Dadduma nga agtutubo a di unay mannakilangen isinada ti bagida isu a nalakada a mabiktima iti panang-bully.
Dagiti agtutubo a maipagarup a naiduma. Dadduma nga agtutubo ti puntiria dagiti mang-bully gapu iti langa, kolor ti kudil, wenno relihion wenno gapu ta adda pisikal a depektoda—aniaman a mabalin a pangsuronan dagiti bully.
Dagiti agtutubo nga awan kompiansada iti bagida. Madlaw dagiti bully dagidiay negatibo ti panangmatmatda iti bagida. Dagita ti masansan a kalakaan a puntiria, yantangay posible a dida lumaban.
Ania ti mabalinmo nga aramiden no adda mang-bully kenka?
Dimo pampansinen. “
Kayat a makita dagiti bully a masuronka iti ar-aramidenda kenka,” kuna ti agtutubo a ni Kylie. “
No dimo ida pampansinen, maumadanto met laeng.” Kuna ti Biblia: “
Daydiay masirib patalnaenna dayta agingga iti kamaudianan.”—Proverbio 29:11.
Dika bumalbales. Lallalo a kumaro imbes a masolbar ti problema no agibaleska. Kuna ti Biblia: “
Dikay subadan ti dakes iti dakes iti asinoman.”—Roma 12:17; Proverbio 24:19.
Lumiklikka. Agingga a posible, liklikam dagiti tattao ken situasion a mabalinka a ma-bully.—Proverbio 22:3.
Padasem ti sumungbat iti dida namnamaen. Kuna ti Biblia: “
Ti maysa a sungbat, no naalumamay, pagbaw-ingenna ti pungtot.”—Proverbio 15:1.
Agpakatawaka. Kas pagarigan, no adda mangibaga kenka a nakaluklukmegka, sungbatam lattan iti, “
Siguro kasapulak laeng ti agpakuttong!”
Panawam ida. “
No dika agun-uni, ipakpakitam a manakemka, ken nabilbilegka ngem iti mangsursuron kenka,” kuna ti 19 anyos a ni Nora. “
Pakakitaan dayta ti panagteppel—banag nga awan iti maysa a bully.”
Padakkelem ti kompiansam iti bagim. “
Madlaw dagiti naasing no agnernerbioska,” kuna ti agtutubo a ni Rita, “
ken mabalin nga usarenda dayta a mangdadael iti nabatbati a kompiansam iti bagim.”
Agipulongka. Sigun iti maysa a surbey, nasurok a 50% kadagiti amin a biktima ti cyberbullying ti saan nga agpulong, nalabit gapu iti bain (nangruna kadagiti lallaki) wenno buteng a balsenda ida. Ngem laglagipem a mas ikarkaro dagiti naasing ti ag-bully no awan ti agpulong. Ti panagpulong ti damo nga addang tapno agpatingga dayta.


text:
WHITEBOARD ANIMATION
Labanam ti Dakes nga Impluensia ti Kakadua!
Ammuem no kasanoka a maaddaan iti tured a mangaramid kadagiti bukodmo a desision.
Ammuem ti Ad-adu Pay
AGRIINGKAYO!
No Kasano a Malabanan ti Di Nasayaat nga Impluensia ti Kakadua
Agaramid iti dakes dagiti nasingpet a tattao gapu iti di nasayaat nga impluensia ti kakadua. Ania ti masapul a maammuam maipapan iti dayta, ken kasano a malabanam?
SALUDSOD DAGITI AGTUTUBO
Kasanok a Masaranget ti Sulisog?
Ammuem dagiti praktikal nga addang a mabalinmo nga aramiden tapno malimitaram wenno naan-anay a maliklikam ti sulisog.
SALUDSOD DAGITI AGTUTUBO
Kasano No Pilitendak a Makiseks?
Adda kadi pagsayaatanna no tumulokka? Pagbabawyamto ngata?


text:
Hormona
Ti hormona (manipud ti Griego ὁpuή, "impetus") ket kimiko nga ibbatan babaen ti selula, glandula, wenno ti maysa nga organo iti maysa a paset ti bagi a makabanag kadagiti selula kadagiti sabali a parte dagiti organismo. Iti sapasap, bassit laeng a pateg ti hormona ti nasken tapno mabaliwan ti metabolismo ti selula. Daytoy ket kasla ti kimiko a mensahero a mangipatulod kadagiti senial manipud ti maysa a selulua iti sabali a selula.[1] Amin a multiselular nga organismo ket agpataud kadagiti hormona; dagiti hormona ti mula ket makunkuna pay a dagiti pitohormona. Dagiti hormona ti ay-ayup ket masansan a maipatulod iti dara. Dagiti selula ket sumungbatda iti hormona no dagitoy ket agiyebkas ti naisangayan a pangawatan para iti dayta a hormona. Ti hormona ket maibedbed iti pangawatan a protina, ken pagbanagan ti pannakaitignay ti mekanismo ti transduksion ti senial a kanungpalang a mangiturong kadagiti sungbat ti naisangayan a tipo ti selula.
Dagiti molekula ti endokrina a hormona ket dagus a maibbatan iti dara, ken kadawyan kadagiti kapilario. Dagiti hormona nga addaan iti parakrino nga annong ket maiwaras babaen kadagiti espasio ti kompartamento ti likido kadagiti kaarubayan a puntaan a kulanit.
Dagiti nadumaduma nga eksohenia a kompuesto a kimiko, urayno masna wenno sintetiko, ket addaan ti kasla hormona a pagbanagan iti tao wenno kaatapan. Ti bukodda a panagsinga kadagiti sintesis, pabagtubbog, panangitulod, panagbedbed, tignay, wenno panangikkat kadagiti masna a hormona iti bagi ket mabalin a mangbaliw ti homeostasis, reproduksion, panagrang-ay, ken/wenno panagkukua, a kasla met dagiti hormona a napataud babaen ti endohenia.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Hormones".
- ^ Crisp TM, Clegg ED, Cooper RL, Wood WP, Anderson DG, Baetcke KP, Hoffmann JL, Morrow MS, Rodier DJ, Schaeffer JE, Touart LW, Zeeman MG, Patel YM (1998). "Enbironmento a panagsinga ti endokrina: Ti maysa a panangipateg kadagit ipagbanagan ken panagusig". Environ. Health Perspect. 106 (Suppl 1): 11–56. PMC 1533291. PMID 9539004.