text:
Dagiti Anthropomorphism A Sarita
Maysa kadagiti kaay-ayok a sarita ket dagiti nasurat nga anthropomorphism. Diak ammo no apay, ngem nalabit, gapu ngata ta nagsursurattayon kadagitoy. Apaman a naammoan a nasurat nga anthropomorphism daytoy dumket metten a dagus iti essem a mangsiim no di man itedna ti regget a mangamiris no ania ti kayatna nga ibaga wenno ipasimudaag a tema. Masapul a takuaten ti mensahena santo amirisen. Saan ngamin a direkta a naibaga ti mensahe ditoy (ti kaaduan) no di ket mapidut kabayatan iti panangbasa, ken no ania ti readingmo isu dayta ti pakabuklan ti interpretasionmo. Eswes, pagwerretenna ti imahinasion.
Itay kallabes a Salip iti Sarita a Para Ubbing nga inesponsoran ti GUMIL Filipinas, napaliiw a limtaw manen ti ngayed ti sariugma (folktale) wenno ti nasurat iti anthropomorphism. Ti sarita (sariugma – sarita idi ugma) ket naikkan iti naintaoan a kalidad dagiti puersa ti nakaparsuaan (force of nature) tapno ideliberda ken itedda ti kapipintasan amin a motibo ken panggep ti sarita, ti mangipaay iti naimbag nga adal ken sursuro no di man kangangayedan nga inspirasion tapno maragpat ti ingpen biag. Iti ababa a pannao, dagiti agbibiag wenno karakter ket saan a tao no di ket puersa ti nakaparsuan nga inikkan iti naintaon a biag. Uray met dagiti inanimate objects (awanan biag) a naikkan iti naintaoan a panagbiag ket kapada met. Uray dagiti sarilaw-as (folklore) ket umarngi met laeng itoy. Uray dagiti ayup, mula ken dadduma pay a banag ket naikkan iti biag ken naintaoan a panagbiag. Dagitoy dagiti anthropomorphism.
Iti kaanoman dinto agkupas dagiti anthropomorphism – lalo no daytoy ket nasurat iti kapkapnekan a wagas. Saanda nga agkupas gapu iti ikutda a naisangsangayan a talugading – ti panangadal ken panangited iti patigmaan wenno pammagbaga. Maitutop la unay a para kadagiti ubbing. Ket uray metten a dagiti nataengan, apay ketdin a saan?
Maysa a klase ti sarita a nakaigameren iti panagbiag a nasken met a taldiapan ida iti agdama a panawen ken pasantaken ta isu dayta ti umno a pagteng.
Saan ketdi nga agdadamo wenno ubing ti Literatura Ilokana maipapan kadagiti kakastoy a sarita ta addadan dagitoy uray idi angged (time immemorial) ta dagiti dadduma ket, no diman kaaduan ket nagtitinnawidan, nagsisinublatan iti rabaw ti dila, nais-istoria kadagiti ubbing idi un-una, nabasbasa iti Bannawag ken dadduma pay a magasin.
Ken wen, nagtalinaed a nabayag kadagiti radio drama, a kas koma dagiti serie iti “Dagiti Sarsarita ni Uncle Pete” ni Pete Aromin, a nagtallopulo ti tunged idi napanen iti nagkaysa ni Uncle Pete, ngem saan a naginana ti sarsarita a para kadagiti ubbing ta inallawat a dagus ni Amor Cabaccang nga iniggamanna iti manon a dekada agingga iti agdama.
Nagsursurattayo met kadagiti alpabula (coined word for allegory and fable) iti las-ud ti lima a tawen iti radio drama (1992-1997). Naruay dagiti sinurattayo a fairytales, a dagiti dadduma, naipatarus iti porma a sarita manipud iti scriptwriting – agduma ngamin dagitoy ta adda dagiti nasken a sawen/ibaga iti scriptwriting a saanen a madakdakamat wenno idalan laeng iti pangngarig; sumagmamano dagitoy ti naipablasak iti Saringit Chronicle ken iti Tawid News Magasin, a kas iti “Kapwar,” “Ti Balbal,” “Boogles,” “ti Fenoderee,” “Ti Kilmoulis” “Ti Timazomb” ken dadduma pay. Insardengtayo iti nagipatarus idi nakumikomtayo kadagiti pakaseknan.
Kadagiti sinurat iti English, nalatak la unay dagiti koleksion ni Mabel Cook Cole a naipablaak idi 1916 – lalo ti maipapan iti sunggo ken pag-ong series, ti sarsarita maipapan iti puraw a karabasa – sarita maipapan iti kinaameng ken kinabukatot ti tao ken dadduma pay. Dayta kinabukatot ket naiparang a kas kinalabes iti panunot ken limmaksid iti nakaisigudan a talugading ken sursuro. Nagangayanna, ti nagpinget a maaddaan iti adu a kinabaknang ket isu met ti napukawan. Nagpinget a mangallop iti sangasalop, napukawan iti sangakaban! Ilocano Folktales kunana iti libro, kayatna a sawen nga addan dagitoy a sariugma sakbay ti 1916 a panangilibro ni Cole. Nabaknang ti Ilokano lit kadagiti kakastoy a sarsarita.
Nabaknang ti pagilian kadagiti fairytales, folktales ken folklores. Adda ti koleksion kadagitoy a mangipaneknek. Kas kadagiti inurnong ni nalatak a mannurat nga Ilokano ken Anak ti Vigan, Isabelo de los Reyes ken nasurat iti Spanish idi panawen ti Kastila. Gapu itoy a koleksionna isu nga inawagan dagiti scholars iti Ama ti Philippine folklore. Nagserbi pay subject ti panagadal dagiti literary scholars itay nabiit dagitoy a koleksionna. Dagiti laeng makaawat iti Spanish iti nagdisnudo a nangkalkal iti dulin ti national archive ken sinuratda dagiti napaliiwda ken komentoda kadagitoy a kinabaknang.
Saantayo nga awanen ti kinapudno, iti Philippine lit ket karaman met ditoy dagiti nasurat iti Spanish, a kas dagiti sinurat ni Rizal ken dadduma pay a mannurat idi panawen ti Kastila.
Pinadastayo met ti nagsursurat kadagiti adaptation ngem dagiti laeng limitations ti/dagitii karakter ken ti nagan ken/wenno kaarngi ti karakter ti piniduttayo nga inikkan iti nainlokanoan a biag. Kas koma ti “Kapwar” manipud iti “Jack-in-Iron,” ti “Ti Timmazomb” iti “Zombie” ken dadduma pay. Pinidut wenno binulodtayo dagiti karakter ken limitationsda ket binadoantayo ida iti kabukbukodantayo nga eksperiensa ni Ilokano nga isu iti inaramattayo iti serialized, babaen babaen iti karakter ni Rino Mistiko ken ti kaingungotna a ni Zeny. Agsipud ta maysa a mistiko ti bidatayo, ti mysticism ket saan a nailaksid itoy no di ket naibudi.
Nabaked nga ehemplo ti folktale ti “Ti Salip Da Kalgaw Ken Burarog” ni Joel Manuel. Makapaisem ti panagsalip da Kalgaw ken Burarog ket nabileg dagiti limtuad imahinasion – no ibasar iti agdama a kasasaad ti panawen, mabalin a kunaen, ni Kalgaw wenno ni Burarog wenno isuda a dua ket naidalit iti karkarna a sakit – sakit a nasken la unay a maagasan. Ta no saan a maagasan, agsagaba ti lubong iti nakaro nangnangruna dagiti umili. Ta saan kadi nga agsagsagaban ti lubong iti climate change ken global warming?
Nabaked met nga ehemplo ti folklore ti “Tubal” ti Ilokano super hero a sinurat ni (Ret.) Col. Rufino Re. Boadilla. Ni met laeng Col. Boadilla ti nangipatarus a sarilaw-as ti folklore. Kas ken ni Reynaldo A. Duque nga impatarusna iti legend – iti pasintawi. Ti sarilaw-as ni Col. Boadilla ket pudno la unay a namsek ti imahinasion ti author ket maaringan met dagiti agbasbasa.
Napintas nga anthropomorphism ti sarita nga ‘Apgad’ ni Karina Viola L. Bulong ken nangabak iti maikadua a gunggona iti kalkalpas a salip ti sarita a para ubbing nga inesponsoran ti Gumil Filipinas. Naisangsangayan ti karismana a sinurat. Ababa ngem namsek. Makapnek ta naideliberna ti mensahe nga isu iti panangibalat ti amak wenno buteng. Amin a tao ket sumango iti inaldaw-aldaw a panagbalbaliw; isu a mapasamak no kua ti saan a maliklikan a panagdakiwas. Adda dagiti seknan iti amak wenno buteng iti amin nga agdakiwas idinto nga adda met dagiti situtured a sumango iti balubal ti biag. Dagiti napinget, saan a pagduduaan iti panagsagrapda iti panagtamed. Ngem kadagiti seknan iti amak wenno buteng a sumango iti kinapudno, kasanon? Daytoy ti ababa a pakabuklan ti sarita.
Ket ti kakaisuna a solusion, ti patigmaan ken pammagbaga a naalut-ot iti kasin-awan amin a kananakem – kananakem dayta ni Ina Langit. Adda raya ti lawag nga agtaud kadagiti patigmaan ni Ina Langit ken ni Apgad. Ni Apgad a representation ti salt of the earth wenno pannakaasin dagiti tarumpingay tapno agserbida a kas naraniag a raya ti agsapa. Pannakaasin ti lubong.
Iti sabali a punto, ti proseso ti condensation wenno panagbalin ti tudo ket dakdakkel ti porsientona nga agtaud iti naapgad a danum (iti baybay) ta nalawlawa ti sakupen ti naapgad a danum ngem ti takdang; sa inayunmo pay ti saan a malapdan a pannakapasamak ti water spout – agpangato diay danum-baybay a mapan iti kaulpan santo agtinnag a kas arbis wenno tudo. Maitutop la unay ti nagan ti karakter – Apgad.
Ti pagpintasan la unay ti sarita ket ti udina, a nasupapakan iti pannakapnek ti amak ken buteng a nagalimutong iti barukong ni Apgad. Ti pannakapnek ni Apgad a nagbalinen a ramen iti nasantak a sabong ti kayanga ket narikna ti asinoman a nagbasa iti sarita.
Once again, inwawagayway ti sarita nga “Apgad” ti kinabileg ti anthropomorphism.
Napintas ti sarita ni Ms. Karina Viola L. Bulong… nabara a kablaaw!@
Sunday, September 11, 2011
Dagiti Anthropomorphism A Sarita
Sunday, September 04, 2011
TI BUOK A SALAKAN
Ti Buok A Salakan
Sarita ni Ma. Theresa B. Santos
I.
O, ZENY, adda kadi manen di katataw-an a karangetta. Saanak a low batt ita, he-he! Kare-recharge ti enerhiak ta kagapgapuk idiay Bantay Banahaw sadiay probinsia ti Quezon. Adu dagiti padak a mystic nag-fasting sadiay.
Haaaaaaaaaaay……!
Ha, ne, anian, nagunegen dayta sennaaymo, baket, he-he-he!
Karkarna ti mapaspasamak sadiay Barangay Libtong, Rino. Saggaysa a matmatay ti maysa a pamilia. Karkarna ti ipapatayda. Kaasida met. Uray dagiti dodoktor ket dida maibaga ti eksakto a rason. Karkarna a talaga ti mapaspasamak.
Puonay met daytan?
Daytoy ti dakkel a parikut, Rino, no dumtengen ti sumipnget, basta lattan bumsog ti tian ti biktima. Dumakkel a dumakkel ti tian aginga bumtak! Matay metten ti biktima. Dayta ti mangipapaay iti puzzle kadagiti dodoktor.
A-ania, bumtak? Sus…!
Wen, ket awan ti ammoda a makagapu!
Danum kadi ti linaon ti tian a bimtak ken maris amarilio a kasla nana ken nalangsi?
Kasta ngarud ti napaliiwda.
Hmp, aramid ti maysa a mangmangkik a! Kasta ti maysa a pattern ti aramidda ket…
Mangmangkik?
Wen. Maysa a nabileg a mangmangkik a kabaelanna a bilinen ti nakaparsuaan.
Bilinenna ti nakaparsuaan? Nakaskasdaaw. Kasano?
Adda kenkuana ti nangisit a bileg ti nakaparsuaan. Ditoy a nagtaud ti bilegna. Ket daytoy ti aramatenna kadagiti biktimaenna.
Nakaam-amak ngarud a…?
Wen, ket dagiti laeng addaan iti nangisit a pagsiriban iti makabael nga agaramid iti bumtak a tian. Dayta ti pattapattak itoy a kaso.
Ket maparmekta ngarud dayta a mangmangkik, Rino, maparmekta?
Nasken a takuatek pay ti kinaasinona. Nasken a maammoan no asino dayta a mangmangkik ken ti ikutna a bileg.
II.
O, ANIA, Rino, natakuatam kadin ti palimed ti mangmangkik?
Wen, Zeny, asawak. Kalpasan iti dua a lawas nga innak panagsukisok ken panagpaliiw, natakuatak met laeng. Nabileg unay. Nalaing a sumaep. Katukad ti agong ti sangapulo nga ugsa ti agongna.
Ow, kasta? Puonay a bilegnan?
Nalaing a sumaep iti kalabanna. Daytoy ti gapuna a di maasitgan iti asinoman a mangpadas a mangkontra ti bilegna. Ket kadagiti met mangpadas ti kabaelanna nga awan iti ammona maipapan mystisismo, saanda laengen a patuloyen ta saanda a maasitgan, nalabit nga umas-asidegda pay laeng, maungkeldan. Kastoy ti kabileg ti baket. Adda kenkuanan dagiti nagkaadu a bileg ti sipnget.
Dipay mangisaknapen ti alliaw no saan a malapdan? Kasano ngarud a parmeken, nay, lakay? Kasano?
Nalaka laeng, he-he-he…! Natakuatakon ti palimedna.
Kasano a natakuatam?
Babaen iti astral projection.
Astral projection?
Ti kangrunaan nga us-usaren dagiti psychic – dagiti pudno a pychic, a saan ket a dagiti sumanao dita a kayatda laeng iti makakuarta.
Ania ti astral projection?
OOBE wenno out of body experience. Babaen ti bileg ti spiritual a bagim, mapan daytoy iti yan ti mangmangkik tapno paliiwenna ti aramid daytoy a pasurot ti sipnget. Kastoy ti inaramidko a nangammo ti kinaasinona ken ti bilegna. Ta kaaduan dagiti addaan nangisit a pagsiriban ket saan a maasitgan no iti pisikal a bagi ti usaren. Di asitgan babaen iti OOBE, saan?
Isuronakto man met dayta, lakay. Nasken a masursurok met dayta a banag.
Wen. Nasken unay, baket, ta daytoyen ti naikur-it a lubongta, ti makidangadang kadagiti addaan iti nangisit a pagsiriban.
Ania ngarud ti panggepmo ita?
Mapanta idiay Brgy. Libtong. Kayatko a kasao dagiti nabatbati a kameng ti pamilia.
Ta apay?
No diak a maparmek iti sangonsangon daydiay a mangmangkik, parmekek babaen iti bukodna a sabidong. Uray no kasla laeng buok ti namnama, no nasken nga isu ti maaramid, maaramid no isu dayta ti sulosion ti parikut. Ta datayo a mistiko, agbatbatayo a kanayon iti kinapudno. Ket daytoy a kinapudno ti igamtayo. Daytoy a kinapudno ti mangwayawaya kadagiti naibalud iti nangisit a pagsiriban!
III.
ITI PUSEG ti rumiet a kabakiran nagikkis ti agam-ampayag a dakkel a nangisit a wak a taraken ti mangmangkik. Mabuteng pay dagiti ayup ket nagbuatitda nga immadayo, uray dagiti aguyas a nagbiag ket nagiinnunada a kimmalawikiw nga immadayo; iti pannakabuak dagiti tumatayab – billit, kulibangbang ken dadduma pay nga adda payakna, adu pay kadakuada ti naidungpar kadagiti kayo ken muymuyong ngem dida ingginggina dayta a napasamak kadakuada ta ad-adda a linaon iti isipda iti pannakaadayoda iti dayta a lugar – ti lugar ti mangmangkik. Ta no kastoy agritritual ti baket a mangmangkik, nadangkok la unay kadagiti amin a nagbiag ta asinoman a makitana, mapaliiwna a makaimatang wenno agsisiim iti ar-aramidenna ket saanna a pakawanen. Tiliwenna babaen ti nangisit a bilegna ket patayenna. Saan a kayat ti baket nga adda ti biangot iti ar-aramidenna.
Kuttongi ti baket, dulpet ta saan nga agdigdigos, isu a wakray ti nakaat-atiddog sugabba a buokna nga immangrag ken nagsalimpayak iti sibetna, ket agkaiwara dagiti naurot a buokna iti ruar ken iti uneg ti rukibna. Aggargarikgik iti sango ti agburburek a sinublan. Angot-angotenna-say-openna ti alingasaw ti agburburek a lutlutuenna a ramramot, bulbulong, tultulang ken buok, dutdot, ken dadduma pay. Nalabbaga dagiti matana. Nakaat-atiddog dagiti nangisit a kukona, nangisit met dagiti ngipenna, ken adda iggemna ti kanigidna nga iit a sagad nga aramatenna a tumayab wenno babaen iti pagsiriban a levitation. Agkaiwara dagiti bangabanga, paragpag ken nagduduma a tultulang iti aglawlaw ket makarurusok ti angotda lalo dagiti kabkabanga a linibasna kadagiti kamposanto no kasta a mairana a kabus ti Biernes nga isu ti panagukkonna kadagitoy a birtudna. Iti ruangan ti rukib, agbitbitin ti kasla takiag a karasaen a tarakenna ken ti lima a kakasla tangan a nangisit a manggagama a tarakenna met laeng.
IV.
ISUNAN, Roel, saanka nga agsangiten.
Manong Rino, natayen ti asawak. Ti dua nga anakko ken maysa a barito a kabsatko.. Pangaasim tulongannak iti pakarikutak.
Tulongankayo, Roel, saankayo a baybay-an.
Agyamanak, apo Mistiko. Nasken a matay dayta a mangmangkik iti kabiitan a panawen. Ta no saan, ad-adu pay ti biktimaenna.
Wen, Roel. Ngem nasken a sungbatam dagiti kayatko a maammuan.
Ania dayta, manong?
Awan ti ammom wenno adda ti pamalpalatpatam no adda ti pakainaiganna ti mangmangkik iti napalabas?
Diak ammo, manong, ngem nakuna idi ni Loida nga asawak nga adda kano ti nagarem kenkuana a lalaki a taga dita nay bakir. Pinaayna idi, a ti lalaki, siempre, ta agasawakami la ngaruden, adda payen uppat nga anakmi. Agtutubo kano ti lalaki.
Ania pay?
Maipagarup nga anak ti baket nga agnanaed idta bakir ti agtutubo. No apay ketdi a nagayat daydiay nga agtutubo ken ni baket ket adayon ti baetda.
Nalapsat ni baketmo, kuna dagiti kaarrubam.
Adda met ti pamuyaenna, a, manong.
Ehemn, ket? Ituloymo ti maipapan iti agtutubo.
Iti pannakapaay ti agtutubo, timmapuak kano iti rangkis, kuna met laeng ti baket idi nagsaritada kano. Makapungtot kano unay idi ti baket a mangiyikyikkis a balsenna ti asawak ken ti sibubukel a pamiliana babaen ti pannakabalinna. Ket patienmi nga adda pannakabalin daydiay a baket isu nga awan iti agpanggep a mangsapul kenkuana. Makaammo laengen, a, ni Apo Dios.
V.
O, ANIA, Rino, nakapanunotka kadin no ania ti kasayaatan a pamuspusan tapno maparmek dayta a mangmangkik?
Wen, Zeny. Babaen iti kasla buok a salakan. Wenno buok a salakan kunak man laengen ta agmetaporen, he-he!
Ania dayta a buok a salakan a kayatmo a sawen?
Isu ti kinapudno, Zeny. Isu nga ibilinko a sarakem daydiay a baket.
A-ania?! Susmariosepka met, lakay, ipasungalngalnak metten!
Dinak mulagatan a. Sarakem kadi, baket, ammok a kabaelam daytoy…
Mabutengak! Mabutengak unay, diak pay kayat iti maungkel!
Dika koma agbuteng, asawak. Iti kaanoman, saanka nga ipasungalngal iti peggad no dika kabaelan a salluadan. Bayabayenka met laeng. Addaak iti sibaymo babaen iti astral projection. Ket babaen iti telekinesis, ikallatikkonto iti isipmo dagiti rumbeng nga aramidem. Nalawag?
T-telekinesis?
Wen. Daytoy ti maysa pay a nalimed a pagsiriban, Zeny, asawak. Babaen ti bileg ti panunot, mabalinmo nga ikallatik ti mensahem iti maysa a tao iti isipna met laeng.
A, kasta gayam.
Isu a dika koma agbuteng. Basta parangrangem laeng dayta auram, saankanto a pulos a maan-ano. Agtalekka koma…
Ania ngarud ti aramidek iti rukib ti mangmangkik?
Allilawem. Ibagam nga adda ti ipatrabahom kenkuana. Adda ti kayatmo nga ipapatay babaen iti bilegna. Ket siempre, kunwari a ket, daydayawem ti kinabilegna, nga agtalekka iti kabaelanna, nga isu laeng ti ammom a mannakabalin amin tapno makiki ti isipna ket saannaka a paayen wenno dangran. Ti pannakakiki ti isip ket panangipasdek iti kompiansa; ket ti saan a naamiris a kompiansa ket pakaisagmakan. Saan nga ammo dagiti pasurot ti sipnget iti agamiris ta nakompiansada la unay kadagiti bagbagida. Kabatayatanna met, ikagumaam iti mangilibas iti naurot a buokna. Saanna a madlaw daytoy ta agkaiwara met laeng.
No di maasitgan, kunam met!
No dakami a patneng a mistiko. Makaasidegka met ngata ta nasursurom laeng kaniak dagiti ammom a kontra bileg-sipnget. No maammuanna nga adda ti ipaaramidmo, siguro makasidegka met kenkuana. Ngem no kadakami a mistiko, addaan iti pagilasinanda iti kinaasinomi. Babaen kadagiti matami, didakam’ kabaelan a perngen dagiti pasurot ti sipnget. Isu a perngemto no makipinnerreng kenka. Isu a no sumungsungadkami pay laeng wenno no masaepdakami pay laeng a, ket aglemmengdan wenno kumayakaydan. Isu a sika ti nasken a mangsarak kadaydiay a pasurot ti sipnget, Zeny, sika!
VI.
ANIA TI masapulmo kaniak, sika a babai?
Siak ni Zeny, daydayawek unay a mannakabalin amin.
Nadursokka, babai. Nagbasakbasakka iti pagnanaedak. Apay a dika nagbuteng kaniak a kas kadagiti dadduma?
Diak a pagbutngan ti raraemek unay, apo a mannakabalin. Umayak ketdi kenka agpasaranay iti nadagsen unay a pakarikutak. Ta awanen iti sabali pay nga asitgak no di laeng sika a mannakabalin amin. Isu a pangaasim ta saranayennak koma, madaydayaw a mannakabalin.
Hi-hi-hi! Saranay gayam. Ania dayta a saranay?
Wen, kayatko a patayem ti babaero nga asawak! Naumaakon kenkuana. Babaero, isugalna amin a kuartami, ket nalugin dagiti negosiomi. Nasken a mapukawen isuna tapno maalak metten ti tallo a million nga insurance-na.
Hi-hi-hi! Gamrodka met gayam, babai!
Amanos laeng a, no kuan, daydayawek a mannakabalin, saan? Ngem masapul a matay isuna iti natural death, ‘tay man basta lattan maungkel lattan wenno babaen iti sakit tapno makolektak ti insurance.
Ket kalpasan a maalam ti kuarta?
Agdennakaminto metten ti lalaki a nangisukatak kenkuana!
Adda met sabali a lalaki iti biagmo malaksid kenkuana?
No maaramidna ti agloko, apay ketdin a diak met maaramid? Ngipen iti ngipen a! Isuna laeng iti makabael?
Hi-hi-hi! Kaburburikka met gayam, babai. Naallilawak ngarud itay basbasaek ti kinataom. Addaanka met gayam iti nangisit a panagpuspuso, isu a tulonganka, hi-hi-hi! Ala, tulonganka.
Agyamanak madaydayaw a mannakabalin. Ngem, sakbayna a patayem ti asawak, kayatko pay nga umuna a patayem ti babai nga ikabkabbalay ti asawak! Parigatem ta innakto buyaen iti inna panagrigrigat a sumagpat ken patay!
Matungpal! Hi-hi-hi!
Kasta! Kasta ti kayatko daydayawek a mannakabalin! Uray agbayadak iti mano, no la ketdi matungpal ti pagayatak! Basta la ketdi makabalesak!
Dos sientos mil ti pagbayadmo, babai.
Wen, mayatak apo a manakabalin. Nayunakto pay dayta apaman a malpas ti ipapaaramidko kenka!
VII.
NAKAALAAKON iti buok ti mangmangkik, Rino. Ania ti sumaruno nga aramidek?
Zeny, anusam koma a buggoan. Siampuam a nalaing, koloram tapno sumileng ti ngisitna, putdem iti sangdudua a dangan. Bangbangluam wenno iyupermo pay ketdi iti bangbanglo a napaut a di agmamawmaw iti banglona ta namaymayat pay ket saan a mailasin ti baket ti bukodna a buok.
Sa kalpasanna?
Agsublika iti gukayabna. Itedmo ti tallo a kaputed a buok ket ibagam a ti buok ti babai ni lakaymo, he-he-he! Ibagam a naalam dayta a buok idi sinarakmo ket impungotpungotmo nga inggusugos iti tengnga ti kalsada. Ibagam nga aramidemto manen dayta no makitam tapno makiki latta ti panunotna.
Ti buok a mismo ti mangmangkik ti itedko?
Korek!
Di pinataynan ti bukodna a bagi?
Ininumna ti bukodna a sabidong, kunam a! Ha-ha-ha!
A, isu met laeng a kunam nga uray kasla buok ti namnama no isu ti yan ti pannakaparmek, nasken a mapasamak!
VIII.
KET SINARAK ni Zeny ti mangmangkik. Natay ti baket ta inamlinganna ti bukodna a bagi; daytoy ti mangipaneknek, a ti kinapudno ti mangwayawaya ti tao ken iti kaanoman dinto agtalinaed ti tao iti kasipngetan…lalo dagiti naayat iti nalinteg a dana a taltaluntonen….###
(gibusna)


c: text/html

text:
Kategoria:Pampanid nga addaan kadagiti biddut ti URL
Daytoy ti pagsurotan a kategoria para kadagiti dakanmat ti CS1 nga addaan kadagiti biddut iti isbangan ti URI.
Kitaen ti pateg ti
|url=
Dagiti akinruar a silpo dagiti plantilia ti Panagdakamat nga Estilo 1 ken Panagdakamat nga Estilo 2 ket naaramidda kadagiti dua a parte: ti titulo (
|title=,
|chapter=, kdpy.) ken ti URL (
|url=,
|archive-url=,
|chapter-url=,
|lay-summary=, kdpy.). Ti parametro ti
|url= ken dagiti dadduma pay a parametro ti URL ket nasken a mangrugi iti nasuportaran nga isbangan ti URI. Dagiti isbangan ti URI
http://,
https:// ken ti protokol ti relatibo nga isbangan
// ket isuda ti kadawyan a maus-usar; masuportran pay dagiti
irc://,
ircs://,
ftp://,
news:,
mailto: ken
gopher://.
Ti pagikabilan ti URL ket makitkita nga aglaon laeng kadagiti karakter ti Latin ken saan nga aglaon kadagiti baetan. Ti URL ket mabalin a protokol a relatibo (mangrugi iti
//). No awan dagiti baetan ken ti URL ket protokol a relatibo, ti sibangan ket nasken a maitunos iti RFC 3986.[1]
Ti kangatuan ken maikadua nga agpang a nagnagan ti dominio ket makitkitada para iti maitutop a porma. Iti sapasap, dagiti nagan ti kangatuan a dominio ket naskenda a dua weno ad-adu a letra; dagiti nagan ti maikadua nga agpang a domino ket naskenda a dagiti dua weno ad-adu a letra, dagiti digit, wenno dagiti hyphen (ti umuna ken maudi a karakter ket nasken a letra wenno digit). Dagiti maikadua nga agpang a dominio ti bugbugtong a letra ket masupotaranda para iti:
- amin dagiti ccTLD (saan a mapasingkedan ti kodigo ti pagilian)
- ti .org TLD
- dagiti dadduma a letra ti .com TLD (q, x, z)
- dagiti dadduma aletra ti .net TLD (i, q)
Saan a kitkitaen dagiti nagan ti dominio ti maikatlo- ken agsasaruno nga agpang. Saan a kitkitaen ti paset ti dalan ti URL.
Ti mangsolbar daytoy a biddut, siguraduen a ti
|url= ken dagiti dadduma parametro ti URL ket dagiti husto nga URL. Mabalin a magun-od dagiti online a ramit dagiti internasional nga URL a naisurat kadagiti saan a Latin a sinuratan:
- "IDN Conversion Tool". Verisign.
- "IDNA Conversion tool". IDNA-converter.com.
Dagiti panid nga addaan iti daytoy a biddut ket automatikoda a maikabil iti Kategoria:Pampanid nga addaan kadagiti biddut ti URL.[a]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti panid dagiti nagan ti espasio ti Kategoria tungtungan, Papeles tungtungan, Tulong tungtungan, MediaWiki tungtungan, Modulo tungtungan, Taungtungan, Plantilia tungtungan, Agar-aramat, Agar-aramat tungtungan, ken Wikipedia taungtungan ket saanda a nairaman kadagiti kategoria ti pagsurotan ti biddut.
- ^ "Scheme". Uniform Resource Identifier (URI): Generic Syntax. Internet Engineering Task Force. Enero 2005.
Pampanid iti kategoria "Pampanid nga addaan kadagiti biddut ti URL"
Dagiti sumaganad a 10 a panid ket adda iti daytoy a kategoria, manipud iti 10 a dagup.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
biahe
birokenka iti panagallaalla dagiti dapan ken mata.
sawarenka iti angseg ti estero ken eskinita amangan
no kinarut-omnaka ti sanger a nangidadanesan kenka
ti ginebra wenno naikayabka iti "the old hometown"
a nakaibasingan ti butuan a dakulap ken limmandok
a gurong a no kua bibinegen ti agkiraos a boksit.
sapulenka iti tikkab ken buteg ti nalidem nga underpass:
awanka iti ayamuom ti sampagita ngem amangan
no kinilabbannaka ti kuto a naampiangen iti birtud
ti rugby wenno naibatekka iti rigis a nangilillili
iti kuttongi a bagi a nayindayon iti "tanginamo!"
amadenka met iti tig-ab ti padaya ti malakaniang
ken kongreso ken senado nupay inlemmengnaka
dagiti dusngiit ken dinnakulap ta diak met madawat
uray ti murkat wenno ti taba koma a naimilkat iti puraw
a mantel: ania ngata ti maris ti tagainep iti rennek?
damagek, wen, iti orasion ti baptistria no mano a krus
ti ibaklayko tapno umulog ket agpudno man
ti dios. mano nga ostia ti mangep-ep iti panagila
ken mano nga arak ti mangrennek iti ngatangata
ken mano a kandela ti mangibagnos iti panagkallautang?
adayoakon ngem awanka latta uray iti rengngat
ti kinelleng a mangur-uray iti ipupusay ti agnguynguy-a
a dawa: maipariten ti agdaliasat iti tambak ken bangkag
nga agtunged iti bun-as ti langgosti ken pasagad.
ay, kilgaenda uray ti ugaw nga agkamang met iti kalapaw!
agturongakon iti ragutok dagiti isla ken kabambantayan
amangan no sika ti dalipato ti buli wenno langsi
ti kayumanggi a dara a naisibog iti kayumanggi a daga
wenno sika ti tadem a nangusat iti ubing nga urat
wenno sika ti dung-aw dagiti ubbing met laeng a lua.
awanka iti saguday ti iket. awanka iti ayamuom
ti abril wenno mayo koma. awanka kadagiti sardam
a nagdayyeng dagiti bituen iti naslag a bulan. awanka
iti anek-ek ti parbangon wenno iti nagpasikal a bannawag
a nangipasngay iti sinamar. sadin' ti yanmo, imnas?
leppay ti abagak. aggarikgik ti bao ken sipet. agsanamtek
ti saltek: yur-uraynaka ti makatawen nga angpet ti mureng!
ARIEL S. TABAG
Villa, Sta. Teresita
3512 Cagayan


text:
Theodore Roosevelt
Ni Theodore "Teddy" Roosevelt ( /ˈroʊzəvɛlt/ ROH-zə-velt;[2] Oktubre 27, 1858 – Enero 6, 1919) ket isu idi ti Maika-26 a Presidente iti Estados Unidos (1901–1909). Isu ket naipaammoan para iti nakaragragsak a personalidadna, dagiti adu a kakaykayatanna ken dagiti nagun-odna, ken ti panagidaulona ti Narang-ay a Tignay, ken ti pay "bakero" nga ugali ken nalungpo a maskulinidad.[3] Isu ket daulo iti Partido Republikano ken ti nangbangon ti ababa ti biagna a Narang-ay ("Bull Moose") Partido iit 1912. Sakbay a nagbalin a Presidente, isu ket nagtengngel ti opisina iti siudad, estado, ken pederal nga agpang. Dagiti nagun-od ni Roosevelt a kas maysa a naturalista, eksplorador, mangnganup, mannurat, ken soldado ket kaaduan kadagitoy ket paset ti bukodna a dayaw a kas ti aniaman nga iopisina a tinengngelna a kas maysa a politiko. Ni Roosevelt ket agtawen ti 42 idi naisapata a kas Presidente iti Estados Unidos idi 1901, a nagaramid kaniana ti kaubingan a presidente; inabakna ti ti kaubingan a nabutusan a presidente, a ni John F. Kennedy, babaen ti maysa a tawen laeng. Ni Roosevelt ket maysa pay kadagiti tallo a nakatugaw a kas presidente ti nagunggunaan ti Premio Nobel ti Kappia, dagiti sabali pay a dua ket ni Woodrow Wilson ken Barack Obama.
Naipasngay ti maysa a nabaknang a pamilia idiay Siudad ti New York, ni Roosevelt ket managsakit idi nga ubing a nagsagsagaba ti angkit ken naggigian idiay balayna a nagadadal ti masna a pakasaritaan. Tapno matangdananna para iti maipapan ti bagi a kakapsutna, isu ket nagarakup ti nasiglat a panagbiag. Naadala iti balay, isu ket nagbalin a nagagar nga estudiante ti katutubo. Isu ket nagadal idiay Unibersidad ti Harvard, nga idiay ket nagadal ti bilohia, naikahon ken nakaparang-ay ti panagayat kadagiti marina a panakibiang. Idi 1881, kalpasan ti maysa a tawen ti iruruarna ti Harvard, isu ket nabutusan iti Estado nga Asemblia ti New York, nga isu idiay ket nagbalin a daulo iti reporma asangkatiponan ti bukodna a partido Republikano (ti "GOP"). Ti bukodna a Ti Paipapan ti Baybay a Gubat iti 1812 (1882) ket nangipatakder ti bukodna a propesional a dayaw a kas maysa a naganetget a historiador; isu ket nagsursurat kadagiti adu a liblibro ti panaganup, ti kalnaawan, ken dagiti agdama a sanaysay ti politiko, ken ti pay pakasaritaan ti prontera. Idi 1884, ti asawana ken ti inana ket pimmusay ti agpadpada nga aldaw. Isu ket rimmuar ti politiko ken napan idiay prontera, ken nagbalin a maysa a rantsero idiay "Paramos" iidiay lugligar ti Dakota. Idi nagsubli, isu ket timmaray para iti mayor idi 1886, nga isuket nabutusan amaikatlo nga adda kadagiti 60,000 a butos. Kalpasan daytoy isu ket nakagun-od ti dayaw babaen ti panagala ti nakaro a panagibasol iti polis ti siudad. Iti nailian ng agpang, isu ket daulo ti sibil a serbisio a reporma. Ti Gubat ti Espaniol–Amerikano ket angrugi idi 1898 idi ni Roosevelt ket, epektibo, a nagimatmaton ti Departmento iti Marina. Isu ket napardas a nagikkat ken nagporama ti Dagiti narusanger nga Agsaksakay – ti maysa a boluntario a kabaleria a nakilaban idiay Kuba. Ti banuar ti gubat ket nabutosan a kas gobernador idi 1898 ken idi 1900 isu ket nainominado para iti bise presidente. Isu ket nagballiga a nagpasiglat ti GOP a kas maysa a napatak nga agkamkampania ti panakabutos manen ni Presidente William McKinley iti entablada dagiti nagato a taripa, ti balitok a pagalagadan, imperialismo, rang-ay ti pagilian ken ti panagballigi ti ballasiw taaw.
Idi 1901, ni Presidente William McKinley ket naasasinado ken nagbalin a Presidente ni Roosevelt iti tawen a 42; isu pay laeng tatta a panawen ti kaubingan a presidente.[4] Ni Roosevelt ket pinadasna nga inyalis ti Partido Republikano (GOP) a mapan ti Progressibismo, a mairaman ti panagdadael ti panagtalek ken ti panagpaadu kadagti regulasion ti negosio. Ni Roosevelt ket nagarami d ti maisao a "Square Deal (Ilokano: Kuadrado a Tulag)" ti panagipalawag ti domestiko a programana, a nagiyunayunay a ti promedio nga umili ket makaala ti nasayaat a binagy babaen kadagiti annurotenna. A kas maysa a agkalkalnaaw ken naturalista, isu ket nagiragpat ti panagaywan a tignay. Iti entablado ti lubong, dagiti annuroten ni Roosevelt ket naidasid idi babaen ti bukodna apagsasao, "Naalumaymay nga agsao ken agawiti ti dakkel a bislak". Ni Roosevelt ket isu iditipuersa ti likud ti panakalpas ti Kanal ti Panama ; nanpatulod ti Nalatak a Puraw a Plota iti panagbanbaniaga tilubong a mangipakita ti Amerikano a kabilegan; ken nakitinnulag ti gibus ti Ruso-Hapon a Gubat, nga isu daytoy ti panakagunggunaanna ti Premio Nobel ti Kappia.[5]
Iti gibus ti maikadua a terminona, ni Roosevelt ket inpangatona ti gayyemna a ni William Howard Taft para iti 1908 a nominasion ti Republikano. Isu ket nagbanbaniaga idiay Aprika ken Europa. Idi nagsubli idi 1910 napait a nakisina kenni Presidente Taft kadagiti sayasay iti progressibismo ken dagiti personalidad. Iti 1912 a panagbutos ni Roosevelt ket nagpadas ken napaay a naglapped ti panakarenominado manen ni Taft. Isu ke nangirugi ti Partido ti Bull Moose a nagtawag kadagiti adu a panagreporma ti rang-ay. Isu ketinabak ti Demokrata a ni Woodrow Wilson, a kas dagiti Taft a konserbatibo ket nakagun-od ti panagtengngel ti Partido epublikano para kadagiti sumakbay a dekada. Ni Roosevelt ket nangdaulo ti panagbanbaniaga ti kabakiran ti Amasona ngem nakaala met kadagiti sakit ken nagpaay daytoy ti salun-atna. Isu ket pimmusay nga ubing pay iti tawen a 60. Ni Roosevelt ket maitunos anairanggo dagiti ekolar a kas maysa kadagiti kalatakan a presidente ti Estados Unidos.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b McMillan,Joseph. "Theodore Roosevelt ken Franklin Delano Roosevelt, maik-26 ken maika-32 a Presidente iti Estados Unidos. Amerikano a Kagimongan ti Heraldika. Naala idi. Oktubre 1, 2010.
- ^ Ti apelyidona ket, segun kenni Roosevelt, "ket mabalikasana no nailetra a kas ti 'Rosavelt.' Iti tallo a silaba. Ti umuna silaba a kas ti 'Rose.'" Hart, Albert B.; Ferleger, Herbert R. (1989). "Theodore Roosevelt Cyclopedia" (CD-ROM). Theodore Roosevelt nga Asosasion. pp. 534–535. Naala idi Hunio 10, 2007.;
Maysa a Nairehistro nga uni a ni Roosevelt ket naisangsangayan nga agibalbalikas ti bukodna nga apelyedo. Ti pannakangeg ti husto a kapardas, pabuntogen ti rehistro babaen ti 20%. Naala idi Hulio 12, 2007.
"Kasano ti Mangbalikas ti Theodore Roosevelt". Naala idi Hunio 10, 2007.
- ^ Douglas Brinkley "Ti Naatapa Sumbangir ni TR," Amerikano a Tinawtawid, Otonio 2009.
- ^ Ni John F. Kennedy ketisu ti kaubingan a nabutusan a Presidente. Ni Roosevelt ket saan a nabutosan iti Panakapresidente aginggana idi 1904, nga isu ket nagtawen ti 46.
- ^ Frederick W. Marks III, Tersiopelo iti Landok: Ti Dipomasia ni Theodore Roosevelt (1979); Greg Russell, "Ti Diplomasia ni Theodore Roosevelt ken ti Panagsukimat para iti Nalatak a Puntos ti Gantingan a Bileg idiay Asia," Presidential Studies Quarterly 2008 38(3): 433–455
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Kategoria:Theodore Roosevelt iti Wikimedia Commons
- WorldCat
- VIAF: 44346731
- LCCN: n79027239
- ISNI: 0000 0001 2130 3885
- GND: 118749633
- SELIBR: 346541
- SUDOC: 027419665
- BNF: cb122070908 (data)
- ULAN: 500329597
- MusicBrainz: 78d3ca64-9e25-4c12-803f-b6455d8c74e5
- NLA: 35461165
- NDL: 00535439
- NKC: jn20000701526
- Kongreso ti Estados Unidos: R000429
- BNE: XX1036126
- KulturNav: id


text:
Nalatak a Selio ti Estados Unidos
Great Seal of the United States
Bangir iti Selio
Dagiti salaysay
Agus-usar
Ti
Estados Unidos
Naampon
1782
Paltok
Maysa a nabalitokan a gloria, a nagparparang iti ulep, a palpalikmutan iti lugar nga asul nga addaan iti sangapulo ket tallo a maris a pirak a bitbituen
Kalasag
sangapulo ket tallo nga agtaktakder a baras, iti maris a pirak ken nalabbaga; ken maysa a nakailad a maris nga asul
Gayamudaw
Maysa a
Paltok nga Agila a naipakita
Pasasao
E pluribus unum (iti rupa)
Annuit cœptis ken Novus ordo seclorum (iti bangir)
Sabsabali a nagyan
Iti kanawan a kabbeng ti agila ket sanga ti olibas; iti kanigid a kabbeng ket sangapulo ket tallo a panpana; iti sippitna ket, maysa a lukot nga addaan ti pasasao; ti bangir ket addaan iti saan pay a nalpas a piramida. Iti murdong ket maysa a mata iti uneg ti trianggulo, a napalikmutan iti gloria."
Panagusar
Iti tungpalan,
sursurat a patente, ken adu pay
Ti
Nalatak a Selio ti Estados Unidos ket naus-usar a pamasingkedan kadagiti dokumento nga isaysayasay iti Pederal a gobierno iti Estados Unidos. Ti balikas ket inus-usar para iti pisikal a selio ken ti kadawyan a tabas. Ti Nalatak a Selio ket immuna a nau-usar iti publiko idi 1782.
Ti rupa ken bangir ti nalatak a selio ket maus-usar a nailian nga
eskudo iti Estados Unidos. [1]


text:
1975
Ti 1975 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Mierkoles iti kalendario a Gregoriano (dominikal a letra E).
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 4 – Ni Charlie Chaplin ket kinabaliero babaen ni Isabel II.
- Hunio 4 – Nakagun-od ti wayawaya ti Mozambique manipud iti Portugal.
- Hulio 5 – Nakagun-od ti wayawaya ti Kabo Berde kalpasan dagiti 500 a tawen a panagturturay ti Portugal.
- Hulio 6 – Ti Komoros ket nagirangarang ken naikkan iti wayawaya manipud iti Pransia.
- Hulio 12 – Ti Santo Tomas ken Prinsipe ket nangirangarang ti pannakawaya manipud iti Portugal.
- Septiembre 16 – Nakagun-od ti wayawaya ti Papua Baro a Guinea manipud iti Australia.
- Nobiembre 11 – Nakagun-od ti wayawaya ti Angola manipud iti Portugal.
- Nobiembre 14 – Pinanawan ti Espania ti Akinlaud a Sahara.
- Nobiembre 20 – Ni dati a Gobernador ti California Ronald Reagan ket simrek iti salisal iti Republikano a nominasion iti presidente, ken kimmarit iti agdama a Presidente Gerald Ford.
- Nobiembre 25 – Nakagun-od ti wayawaya ti Surinam manipud iti Pagarian ti Olanda.
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Enero 5 – Bradley Cooper, Amerikano nga aktor
Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hunio 4 – Angelina Jolie, Amerikana nga aktres
Agosto[urnosen | urnosen ti taudan]
- Agosto 7 – Charlize Theron, taga-Abagatan nga Aprika nga aktres
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Marso[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 13 – Ivo Andrić, Serbo-Kroata a mannurat, nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura (naipasngay 1892)
- Marso 14 – Susan Hayward, Amerikana nga aktres (naipasngay 1917)
- Marso 16 – T-Bone Walker, Amerikano a gitarista (naipasngay 1910)
Abril[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 14 – Fredric March, Amerikano nga aktor (naipasngay 1897)
Septiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Septiembre 10 – George Paget Thomson, Ingles a pisiko, nagungunaan ti Premio Nobel iti Pisika (naipasngay 1892)
- Septiembre 20 – Saint-John Perse, Pranses a diplomata ken mannurat, nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura (naipasngay 1887)
- Septiembre 30 – Marion Cotillard, Pranses nga aktres
Oktubre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Oktubre 5 – Kate Winslet, Ingles nga aktres
- Oktubre 30 – Gustav Ludwig Hertz, Aleman a pisiko, nagungunaan ti Premio Nobel iti Pisika (naipasngay 1887)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti 1975 iti Wikimedia Commons


text:
ASINO NI MARK TWAIN?
Maysa kadagiti kalatakan ken naballigian a mannurat ket ni Samuel Langhorne Clemens. Maysa nga Amerikano a nobelista ken humorist.
Ngem saan nga inaramat ni Clemens ti pudno a naganna iti panagsuratan. Kinaykayatna nga inusar ti pen name a Mark Twain. Kinapudnona ket nalatlatak pay dayta pen namena ngem ti pudno a naganna.
Dua kadagiti nobelana iti maysa kadagiti kalatakan pay laeng iti lubong ti literatura. Mabasbasa pay laeng agingga ita. Naikabil iti pelikula ken pasaray mabuya iti telebision. Dagitoy a nobelana ket ti The Adventures of Tom Sawyer ken ti The Adventures of Huckleberry Finn.
Nagserye pay dagita a sinuratna iti ABS-CBN. Ket iti inaldaw idi panangbuybuyak, napaliiwko a napintas dagiti panangibudi ni Clemens dagiti makapakatawa a pagteng.
Ni Clemens ket ad-adda a maawagan a kas humorist.
Asino aya ni Clemens?
Naiyanak sadiay Florida, Missouri idi Nobiembre 1835. Naikonsidera a kas isu ti “greatest humorist of 19th Century American literature.
Idi 1839 nagdappat ti pamilia Clemens sadiay Hannibal, Missouri iti igid ti Mississippi River. Awanan iti formal education. Ngem nagtrabaho kadagiti print shops ken opisina dagiti pagiwarnak a nakasursuruanna iti agsurat.
Sinuratna ti kaunaan a saritana ti “The Celebrated Jumping Frog of Calaveras County” idi 1865. Maibilang daytoy a kas klasiko a sinurat. Daytoy a saritana ket ti “Mark Twain” ti inaramatna a kas pen name. Sipud idin, no agsurat daytoy, aramatennan ti Mark Twain.
Ngem kadagiti sinuratna, nalawag ti pannakaiparang kadagiti riyalistko wenno nakapappapati a banag. Ken kangrunaanna, inayunanna ti panagpapada ti amin a tao ania man daytoy iti marisna a kas bugas ti tema ti nobelana a “The Adventures of Huckleberry Finn.”
Kas maysa a humorist, naam-ammo ti istilona nga agpakatawa babaen kadagiti natadem a kapanunotan ken paliiwna iti kababalin dagiti tao lalo iti false pride ken self-importance. Nagaramat met kadagiti tekniko nga exaggeration wenno hyper technique.
Ti kayat a sawen ti “Mark Twain” ket “dallot ti mangngalap iti dua kadeppat’ unegna a karayan”. No batoken a nalaing ti kaipapananna, “saan a nauneg ken saan met a narabaw” a dallot; ngem ketdi addaanda iti biag a mangkulding ti kaipapanan ti tao a kas mangngalap iti karayan ti biag. Wenno kas mannurat iti karayan ti pluma. ##
Sunday, September 27, 2009
ASINO NI MARK TWAIN?


text:
Ti Pugot iti Kayo a Bangar
UBING pay laeng ti kidem a rabii. Karugrugi pay laeng dagiti kuriat, riari ken andidit iti agkonsierto. Tumanaguob met ni Labang. Namintallon a binugtak ni Tinay nga asawa ni Siso ngem saan nga agsardeng nga agtaguob.
“Papanam kadi Siso, lakay? Isagsaganam met dayta lampam?”
“Innak man agsilaw idta igid ti baybay, baket. Napia la a sidaen no bigat ti madilamotan. No adda ti kawadwadanna, di adda ti inka isursor nga ilako.”
“Igid ti baybay, kunam?”
“Wen. Apay ngarud a dimmakkel dayta mulagatmo?”
“Dika mapmapaniti batog ti dakkel a bangar, lakay. Delikado sadiay. Isarsarakmo dayta karadkadmon!”
“Apay ket a delikadon nay? Ket no sadiay ti yan dagiti adu a pusit! lalona no kastoy a panagsasabong ti bangar, kaaduna pay ti kurita ken laki!”
“Adda kano pugot nga aggigian idiay!”
“ Pugot?Mamatika met! Napugot amin a mangngalap a! Adda ketdin napudaw a bumabatok met?”
“Dika mamati?”
“Natural! Minamauyong laeng dayta, ania?”
“’Su a no dimo kayat ti pabagbagaan.”
“Ammom, baket, adda ti suspetsak a parnuay laeng dayta.”
“Ania koma ti rason a parnuay, aber?”
“Ket tapno masolo ti nangparnuay dayta a saosao ti agsilaw ken agkalap sadiay batog ti bangar. Ta sadiay ngamin ti yan ti apon dagiti ikan, kurita, pusit ken laki!”
“Ket no nakita kano da Pari Andong ken Pari Mario idi rabii! Nagbato kano pay!”
“Ket daydiay agipadpadamag a ti naginpupugot, ania la ketdin. Binatona ida, ket kustonay met ti tarayen dagiay dua a kikiok, he-he!”
Saanen a naigawid ni Tinay ti asawana.
Awan pay ti maysa nga orasna ket dandanin napno ti alat ni Siso. Kunkunana iti bagina a nakatiamba. Dadakkel dagiti rugso ken malaga a nasilawanna. Panaenna dagitoy no saan a mabalin nga usaren ti takkabanna.
Nakaangot iti kasla nakadangdangro. Ngem dina inkaskaso. Ad-adda ketdi ti ragsakna nga agsilaw.
“Agawaam lalaki ta ibingayannakto.” Nabangag ti timek.
Tinaliaw ni Siso ti naggapuan ti timek. Limmabba ti ulona. Dimmakkel dagiti mulagatna. Timmakder dagiti dutdutna. Maysa a dakkel a parsua. Dutdutan. Adda ammalna tabako. Nagaatiddog ti kuko dagiti ramay dagiti saka ken imana. Kasla kadakkel ti putan ti kumpay dagiti matana a nakalablabbaga a kunam la no kuneho. Nakadangdangro.
“M-maysa a pugot?”
Naggarakgak ti datdatlag a parsua.
Ket simiagen ni Siso.
“No kunakto met ngamin kenka! Dikanto met ngamin mamatpati ita, ania nay?” Masemsem ni Tinay ta nalukag ti pannaturogna. Simmangpet ni Siso nga agpaypayegpeg ti butengna. Naiyawidna ketdi ti lampa ken ti nakalapanna ngem dina malagipen no dinno ti nakabatian ti takkaban ken ti panama.
“Apay met itan nga adda ti agparparang a di katatawan iti igid ti baybay?”
“Kuna ni Apong Ullang a no kastoy a panagsasabong ti bangar, ket agparang dagiti pugot. Kaay-ayoda ngamin dagiti pugot a pagapunan ti agsabsabong a bangar.”
“Kasta?”
“Wen. Ket kuna pay ni Apong Ullang a mangngagas ket kaay-ayo kano dagiti pugot ti angot ti sabong ti bangar.”
“Ket no nagbangsit!”
“Nabangsit met dagiti pugot, saan kadi? No nabangsit ti parsua, di kaay-ayona met ti bangsit!”
Iti sumaruno a rabii, maysa pay a kapurokan ni Siso ti saan met a mamati. Igawgawid met ni Lita ni Milio a lakayna. Ngem nagpilit latta ti ama dagiti tallo nga ubbing.
“Imbag la a balonen dayta anakmo a mapan agiskuela.”
“Ngem saan nga idiay yan ti bangar a! Nagdinamag la ngaruden ti kinaada ti agparparang sadiay!”
“Ket saanak met a mapan sadiay!”
Ngem nagulbod laeng daytoy iti asawana. Nagderetso ketdi a napan iti batog ti bangar. Ket sadiay, nagpiesta iti inna panagpana ken panagtakkab iti ikan, pusit ken kurita ken laki.
Ngem kabayatan iti ganasna nga agkalap, nagparang kenkuana ti pugot. Uray la agtigerger ti butengna a simmangpet iti balayda.
“Pagdaksanna ket ti bangad ken ulbod, ta maisarsarak ti karadkadna!” Indillaw ni Lita ken ni Milio.
Nagdinamag iti pannakasarak da Siso ken Milio ti pugot. Aminen ket mabuteng nga umasideg pay iti yan ti bangar. Uray iti tengnga ti aldaw ket likliklikanen dagiti pumurok ken dagiti amin a makaammo iti umasideg iti bangar.
“Nakatugaw iti tangrib iti igid, pari Siso! Adda pay ti ammalna a tabako.”
“Kasta met ti pannakakitak kenkuana, Pari Milio.”
“Mabutengakon nga agsilaw iti rabii. Amangan no ilemmesnak pay.”
“Uray siak. Iti laengen aldaw nga agkalapak.”
“Ania ngata iti nasayaat nga aramiden tapno mapapanaw daydiay a pugot, pari? Sayang, nakalamlames pay ngarud sadiay a lugar!”
“Ngarud a.”
“Ania ngata pari no kasaota ni Apong Ullang?”
“Nga?”
“Agdamagta a no kasano a patakiasen daydiay a pugot!”
Sinarak da Siso ken Milio ti baket a mangngagas.
“Pugot, kunayo?”
“Wen, apong.”
“Iti yan ti bangar?”
“Wen, apong. Nakalamlames pay ngarud sadiay.”
“Ania a bulan ita aya?”
“Lenned, apong.”
“Ti nagan ti bulan ti kayatko a sawen.”
“Nobiembre, apong. Agtapos pay ketdin a”
“Panawen ngarud ti panagsasabong ti bangar. Isu nga adda manen dagita a pugot.”
“Kasano a papanawen, apong?”
“No kayatyo la ketdi ken kabaelanyo, isurok kadakayo ti aramidenyo.”
Nagtinnaliaw dagiti agkumpari.
“No siak laeng a bukbukod, mabutengak!”
“Lalo kaniak a.”
“Di dakayo a dua a!”
Nagpinnerreng manen dagiti agkumpari.
“Rabii wenno aldaw, apong?”
“Agsapa. Iti eksakto a sumingising ni apo Init iti panangiwayatyo ti kontra pugot!”
Nariwet pay ngem nagsaraken dagiti agkumpari. Inturturedda ti napan iti igid ti baybay. Sumingising ti init idi immasidegda iti puon ti bangar. Eksakto a masilnagan ti raya ti init ti puon ti bangar idi inwayatda ti medios iti panangpapanaw iti pugot.
“Naimbag la ketdin, Pari Siso ta adda pay la ti iduldulinko a kuadrado a lansa.”
“Wen ngarud pari. Naimbag la unay a.”
“Tallo kano, pari. Ket patrayanggulo iti panangipalokta.”
“Ipalokmo ngaruden dagita, pari, ta irugik metten a pintaan iti iti krus ti puon. Puraw ti ipintak. Napalalo no agparangto pay laeng ti pugot!”
Nagtulagan dagiti dua nga agkumpari iti agkalap iti karabianna. Nangitugotda iti sagduduada nga alat a pagikabilan iti masilawanda. Adda pay ti supotda.
Naragsakan unay dagiti agkumpari ta adu ti nakalapanda. Napnapno dagiti pagikabilanda.
Saan metten a nagparang ti pugot.
Idi kinasao ni Siso ni apong Ullang no apay a saan nga nagparang kadakuada ti pugot, kuna ti baket a mangngagas: “Kabuteng ti pugot ti kuadrado a lansa. Ken ti puraw a krus. Saanyo kadi a mapaliw a dagiti duduogan a kayo ket makakitakayo iti naipalok a kuadrado a lansa?”
Nangtungtung-ed ni Siso.
“Daytoy ti rason no apay a makakitatayo iti kuadrado a lansa a naipalok kadagiti dadakkel a pinuon ti kayo. Nalabit nga adda ti naggigidian dita a pugot ket pinapanaw dagiti umili.”
Nakakitakayo kadi metten iti kayo a napalokan iti kuadrado a lansa? Saankayo itan a masdaaw kadayta . #
Saturday, March 27, 2010
Ti Pugot iti Kayo a Bangar
3 comments:
- Ka Iddo said...
-
naragsak a panagbasa
- 4:47 PM
- pornspy said...
-
get your daily dose of adult entertainment,with no annoying pop up ads only@
http://hornywebspy.blogspot.com/
- 9:27 PM
- savita said...
-
PART TIME HOME JOBS | DO OFFLINE DATA ENTRY JOB
Is your search for a home job always ends in some kind of SCAM OR FRAUD? If so, don’t loose heart, because visionjobcare.com brings you, 100% genuine and legitimate home jobs. Do offline data entry at home, submit the job through email and get paid handsomely every month. Millions already Joined & Benefitted with our service. For more details E-mail us at support.visionjob@gmail.com
Visit Us at http://www.visionjobcare.com/XXX.html
- 5:12 PM