text:
Victorias
Ti Siudad ti Victorias ket maysa a maika-4 a klase a siudad iti probinsia ti Negros Occidental iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti Victorias ket nabingbingay a politikal kadagiti 26 a barbaranggay.[2]
- Baranggay I (Pob.)
- Baranggay II (Pob.)
- Baranggay III (Pob.)
- Baranggay IV (Pob.)
- Baranggay V (Pob.)
- Baranggay VI (Pob.)Estrella/Salvacion
- Baranggay VII (Pob.)
- Baranggay VIII (Pob.)LOBATON
- Baranggay IX (Daan Banwa)
- Baranggay X (Estado)
- Baranggay XI (Gawahon)
- Baranggay XII
- Baranggay XIII (Gloryville)
- Baranggay XIV
- Baranggay XV
- Baranggay XV-A
- Baranggay XVI
- Baranggay XVI-A
- Baranggay XVII
- Baranggay XVIII
- Baranggay XVIII-A
- Baranggay XIX
- Baranggay XIX-A (Canetown Subdivision)
- Baranggay XX
- Baranggay XXI
- Baranggay VI-A
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Negros Occidental". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 28 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Negros Occidental". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 3 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


c: text/html

text:
SANTA MARIA, Ilocos Sur. Maysa a family house ti tinakawan itay nabiit dagiti di nabigbig a tattao idiay barangay Baliw Laud iti daytoy nga ili.
Nagreport iti polis ni Ryan dela Cruz, 22, a sinerrek dagiti agtatakaw ti pagtaenganda ket kinasakasda ti cellphone 6610i, singsing, aritos, MP4 ken P470.
Segun iti biktima, inikkat dagiti mannanakaw ti jalousy iti kuartona ket ditoy ti simrekanda.
Naglibas dagiti mannanakaw iti kusina.
Naduktalan ti panagtakaw idi masangpetan ti biktima ti kuartona a nalukatan dagiti drawer ken naiwarawara dagiti dadduma nga alikamenna.#

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Taga-ugma a Gresia
Plantilia:Pakasaritaan iti Gresia
Ti taga-ugma a Gresia ket maysa idi a sibilisasion a tagikua ti paset ti panawen ti Griego a pakasaritaan a nagpaut manipud ti Arkaiko a paset ti panawen ti maika-8 ken maika-6 a siglo BC aginggana ti gibus ti kina-ugma (ca. 600 AD). Ti dagus nga isasakbay ti daytoy a paset ti panawen ket isu idi ti panagrugi iti Nasapa a Tengnga a Panawen ken ti Bisantino a panawen.[1] Ti nairaman iti Taga-ugma a Gresia ket ti paset ti panawen ti Klasiko a Gresia, a rimamng-ay idi las-ud ti maika-5 aginggana ti maika-4 a siglo BC. Ti Klasiko a Gresia ket nangrugi kalpasan ti panakaabug iti maysa a Persiano a panagraut babaen ti Atenio a kinapangulo. Gapu ti panagrukma babaen ni Alehandro ti Natan-ok, ti Helenistiko a sibilisasion manipud idiay Tengnga nga Asia aginggana idiay lumaud a patingga ti Baybay Mediteraneo.
Ti klasiko a Griego a kultura, a naipangpangruna ti pilosopia, ket adda idi ti napigsa a panakainpluensia ti Imperio a Romano, a nagawit ti bersionna daytoy kadagiti adu a paset ti Mediteraneo a rehion ken Europa, nga iti daytoy a rason a ti Klasiko a Gresia ket sapsap a naipanunotan nga isu ti naparang-ay a kultura a nagited ti pundasion ti moderno a Lumaud a kultura.[2][3][4][5]
Dagiti linaon
Kronolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Awan dagiti natalinaay wenno sangalubongan nga umannurotan a petsa para iti panagrugi wenno gibus ti Klasiko a Kina-ugma. Sapasap daytoy a nalala ti kinaudi manipud ti maika-8 a siglo BC aginggana ti maika-6 a siglo AD, wenno para iti agarup a 1,300 a tawtawen.
Ti Klasiko a Kina-ugma idiay Gresia ket ket sinakbayan babaen ti Griego a Nasipnget a Panawen (c. 1100 - c. 750 BC), ti arkaeolohiko a panakaidasig babaen ti protoheometriko ken heometriko nga estilo dagiti disenio ti bangbangao, a sinarunuan babaen ti orientalisante a Paset ti Panawen, ti maysa a napigsa nga inpluensia ti Sirio-hitita, Asirio, dagiti Penisio ken Ehipsio a kultura.
Iti tinawtawid, ti Arkaiko a paset ti panawen ti taga-ugma a Gresia ket naala iti rugi ti daytoy a napigsa nga orientalisante nga inpluensia idi las-ud ti maika-8 a siglo BC, a maipatinayon kadagiti dadduma a banag a nangiyeg ti abesedario nga eskritu idiay Gresia, a daytoy ti nangmarka ti rugi ti Griego a literatura (Homer, Hesiod). Ti Arkaiko a paset ti panawen ket sinukatan ti Klasiko a paset ti panawen idi agarup a 500 BC, a daytoy ket sinarunuan met babaen ti Helenistiko a paset ti panawen idi ipupusay ni Alehandro ti Natan-ok idi 323 BC.
Ti pakasaritaan iti Gresia idi las-ud ti Klasiko a kina-ugma ket mabalin a mabingbingay manen kadagiti sumaganad a paset ti panawen:[6]
- Ti Arkaiko a paset ti panawen (c. 750 - c. 500 BC) ket surutenna, a dagiti artista ket nagararamidda ti dakdakkel a nawaya nga agtaktakder nga eskultura iti nasikkil, hieratiko a postura nga adda ti kasla naitagtagainepan nga 'arkaiko a isem'. Ti arkaiko a paset ti panawen ket kadawyan a naalala aginggana ti panagpatingga ti panakapaitalaw ti naudi a tirano iti Atenas idi 510 BC.
- Ti Klasiko a paset ti panawen (c. 500 - 323 BC) ket naidasig babaen ti estilo a naipanunotan babaen dagiti naudi a nagpalplaiiw a daytoy ket naikari (a kas ti 'klasiko')—a kas ti Partenon. Iti politiko, ti Klasiko a paset ti panawen ket tinurayan idi babaen ti Atenas ken ti Delos a Liga idi las-ud ti maika-5 a siglo, a sinukatan babaen ti Espartano a panagrukma idi las-ud ti nasapa a maiak-4 a siglo BC, sakbay a ti bileg ket naiyallatiw iti Tebas and the Beosio a Liga ken ti kanungpalanna ti Liga iti Korinto nga indauloan babaen ti Macedonia (taga-ugma a pagarian).
- Ti Helenistiko a paset ti panawen (323-146 BC) ket isu ti Griego a kultura ken bileg a naipadakkel idiay asideg ken tengnga a daya. Daytoy a paset ti panawen ket nangrugi iti ipupusay ni Alehandro ken nagpatingga iti Romano a panarukma.
- Ti Romano a Gresia, ti paset ti panawen a nagbaetan ti panagballigi ti Romano kadagiti Korinto idiay Gubat iti Korinto idi 146 BC ken ti panakabangon ti Bisansio babaen ti Konstantino a kas ti kapitolio ti Imperio a Romano idi 330 AD.
- ti kanungpalan a paset ti Kina-ugma ket isu tipaset ti panawen ti Kristianisasion idi las-ud ti kinaudi ti maika-4 aginggana ti nasapa a maka-6 a sigsiglo, nalala daytoy ti panakakompleto ti panakaipatingga ti Neoplatoniko nga Akademia babaen ni Hustiniano I idi 529 AD.
Historiograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti naipakasaritaan a paset ti panawen ti taga-ugma a Gresia ket naisangsangayn iti pakasaritaan ti lubong a aks ti immuna a paset ti panawen a dagus a sinaksian iti husto a historiograpia, bayat a dagiti nasapsapa a taga-ugma a pakasaritaan ti proto-historia ket naamammoan babaen kadagiti ad-adu a naisalaysayan nga ebidensia, a kas dagiti napaspasamak a naisalaysay wenno listaan dagiti ari, ken pragmatiko nga epigrapia
Ni Herodotus ket isu ti nawatiwat a naamammoan a kas ti "ama iti pakasaritaan", ti sinuratna a pakasaritaan a daytoy ket eponimo ti amin a paset. Daytoy ket naisurat idi nagbaetan ti 450 a dekada ken 420 a dekada BC, ti sakup ti obra ni Herodotus ket umabot ti agarup a maysa a siglo kadagiti napalabas, a nagisalsalaysay kadagiti maika-6 a siglo a naipakasaritaan a pigura a kas ni Darius I iti Persia, Cambyses II ken Psamtik III, ken dagiti sapilka kadagiti maika-8 a siglo a kas ni Candaules.
Ni Herodotus ket sinaruno dagiti mannurat a kas ni Thucydides, Xenophon, Demosthenes, Plato ken Aristotle. Kaaduan kadagitoy a mannurat ket Atenio wenno pro-Atenio, nga isu nga adadu ti naamammoan a maipanggep ti pakasaritaan ken dagiti politika ti Atenas ngen ti aniaman a siudad Dagiti panakasakupda ket napatingaan babaen ti panakaipatengnga ti isip iti politiko, milisia ken diplomatiko a pakasaritaan, a saanda nga inkaskaso ti ekonomiko ken sosial a pakasaritaan.[7]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Arkaiko apaset ti panawen[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi maika-8 a siglo BC, ti Gresia ket nangrugi a rimsua manipud kadagiti Nasipnget a Paset ti Panaw a nangsaruno ti panakarebba tienGreece began to emerge from the Dark Ages which followed the fall of the Misenika a sibilisasion. Ti Panakaamo ti panagsurat ken panagbasa ket napukawen ken Misenika asinuratan ket naipatanen,ngem dagiti Griego ket nangamponda ti Penisio nga abesedario, a binalbaliwanda tapno mapartuat ti Griego a abesedario. Manipud idi agarup a maika-9 a siglo BC dagiti naisurat a rehistro ket nangrugrugida nga nagparparang.[8] Ti Gresia ket nabingbingay kadagiti adu a babassit a bukod a nagturturay a komunidad, ti maysa a tabas a kaaduan a naidiktaran babaen ti Griego a heograpia , a dagiti amin nga isla, tanap ket naisina kadagiti kaarrubana babaen ti baybay wenno dagiti kabanbantayan.[9]
Ti Lelantine a Gubat (c.710–c.650 BC) ket agdama idi a suppiat nga adda ti panakaisalsaluminanan nga isu ti immuna a nadokumentuan a gubat iti taga-ugma a Gresia a paset ti pamnawen. Daytoy ket naglabanan ti nagruna a nagbaten dagiti polis (siudad) (dagiti siudad-estado) iti Chalcis ken Eretria gapu kadagiti nalames a tanap ti Lelantine iti Euboea. Dagitoy dua asiudad ket nagsagabada ti panakaapday a kas nagbanagan iti atiddog a gubat, ngem dagiti Chalcis isuda idi ti nagballigi bassit.
Ti komersiante a klase ket rimsua idi umuna a gudua ti maika-7 a siglo, a naipakita babaen ti panagiyamammo iti panguartaan idi agarup a 680 BC.[10] Daytoy ket kasla nangiyeg kadagiti adu a irteng kadagiti adu a siudad-estado. Dagiti aristokratiko turay a naisapasap a nagituray dagiti polis ket naipangtada babaen dagiti baro a nabirukan akabaknang dagiti komersiante, a dagitoy ket nagesessem ti politiko a kabilegan. Manipud idi 650 BC ken ti sumakbayan, dagiti aristokrasia ket nakilabanda tapno saanda a mapatalaw ken masukatan babaen dagiti populista a tirano. Ti balikas ket naala manipud ti saan a makadadael a Griego tύpavvoς tyrannos, a kayatna saoen ket 'saan a pudno nga agtuturay', urayno daytpy pay ket naipakat pay kadagiti nasayaat ken dakes a daulo.[11][12]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Paammo
- ^ Carol G. Thomas (1988). Dagiti dalan manipud ti taga-ugma a Gresia. BRILL. pp. 27–50. ISBN 978-90-04-08846-7. Naala idi 12 Hunio 2011.
- ^ Bruce Thornton, Dagiti Griego a pamay-an: Kasano a Pinartuat dagiti Griego ti Lumaud a Sibilisasion, Encounter Books, 2002
- ^ Richard Tarnas, Ti Regget iti Lumaud nga Isip (New York: Ballantine Books, 1991).
- ^ Colin Hynson, Taga-ugma a Gresia (Milwaukee: World Almanac Library, 2006), 4.
- ^ Carol G. Thomas, Dagiti Dalan ti Taga-ugma a Gresia (Leiden, Olanda: E. J. Brill, 1988).
- ^ Pomeroy, Sarah B. (1999). Taga-ugma aGResia: maysa a politikal, sosial, ken kultural a pakasaritaan. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan]. ISBN 978-0-19-509742-9.
- ^ Grant, Michael (1995). Dagiti Griego ken Romano a historiador: dagiti pakaamo ken saan a pudno a pakaammo. Routledge, 1995. p. 74. ISBN 978-0-415-11770-8.
- ^ Hall Jonathan M. (2007). Ti Pakasaritaan iti Arkaiko Griego a Lubong, ca. 1200-479 BCE. Wiley-Blackwell. ISBN 978-0-631-22667-3.
- ^ Sealey, Raphael (1976). Ti pakasaritaan dagiti Griego siudad nga estado, ca. 700–338 B.C. University of California Press. pp. 10–11. ISBN 978-0-631-22667-3.
- ^ Slavoj Žižek (18 Abril 2011). Panagbiag idi Gibus ti Panawen. Verso. p. 218. ISBN 978-1-84467-702-3. Naala idi 12 Hunio 2011.
- ^ "Online a Diksionario ti Etimolohia". Etymonline.com. Naala idi 2009-01-06.
- ^ "tirano—Dagiti panangilawlawag manipud iti Dictionary.com". Dictionary.reference.com. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 25 Enero 2009. Naala idi 2009-01-06.
- Bibliograpia
- Charles Freeman (1996). Ehipto, Gresia ken Roma. Unibersidad ti Oxford University a Pagmalditan.
- Paul MacKendrick (1962). Agsao dagiti Bato ti Gresia: Ti Sarita ti Arkeolohia idiayy Dagdaga ti Gresia. St. Martin's Press.
Dadduma pay a mabasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Goodrich, S. G. (1849). Ti nailadawan a pakasaritaan ti Gresia: Taga-ugma ken moderno. New York: Huntington & Savage


text:
VIGAN CITY – Naipasdek iti Ilocos Sur National High School ti maysa a purifier iti danum nga inumen dagiti estudiante ditoy.
Kinuna ni Dr. Giovanni Velasco, prinsipal ti ISNHS, a pinunduan ni National Security Adviser Luis “Chavit” Singson ti water purification system a naipasdek iti canteen ti pagadalanda tapno nadalus ti inumen dagiti agbasbasa ditoy.
Agdagup iti sangagasut ket sangapulo a container ti naiwaras kadagiti nadumaduma a kuarto ti pagadalan a pakaikabilan ti mainom a danum nga alaenda iti canteen.#


text:
VIGAN CITY – Impakaammo ti prinsipal ti Ilocos Sur National High School nga adda dagiti supsuportaranda a nutrition scholars ditoy a pagadalan.
Kinuna ni Dr. Giovanni Velasco a maipaayan dagiti nutrition scholars iti libre a pangaldaw nga agtaud ti magastos manipud iti school canteen ken tulong dagiti negosiante ken sumagmamano a local government units.
Kinuna ni Velasco a nagpatulongda pay iti Ilocos Sur Medical Society para iti pannakaipaay iti libre a panagpurga kadagiti nutrition scholars.
Impasingked ti ISMS a mangipaayda iti libre a gatas ken monitorenda ti salun-at dagiti nutrition scholars.#


text:
1918
Ti 1918 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Martes iti kalendario a Gregoriano.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 17 – William Holden, Amerikano nga aktor (pimmusay 1981)
- Hulio 14 – Ingmar Bergman, Sueko a direktor ti pelikula (pimmusay 2007)
- Hulio 18 – Nelson Mandela, Presidente ti Abagatan nga Aprika ken nagungunaan ti Premio Nobel iti Kappia (pimmusay 2013)
- Nobiembre 4 – Art Carney, Amerikano nga aktor (pimmusay 2003)
- Nobiembre 9 – Spiro Agnew, maika-39 a Bise Presidente ti Estados Unidos (pimmusay 1996)
- Disiembre 11 – Aleksandr Solzhenitsyn, Ruso a mannurat (pimmusay 2008)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 20 – Karl Ferdinand Braun, Aleman a pisiko (naipasngay 1850)
- Hunio 4 – Charles W. Fairbanks, maika-26 a Bise Presidente ti Estados Unidos (naipasngay 1852)


text:
VIGAN CITY – Saanen a ma-balin ti agireserba iti pagpar-kingan kadagiti motor a behikulo kadagiti kalsada ditoy siudad, daytoy ti bugas ti Ordinance No. 18, series of 2013 nga inapro-baran ti sangguniang panlungsod ken pinirmaanen a linteg ni Mayor Eva Marie S. Medina.
Kas sagudayen ti nasao nga ordinansa, awan ti asinoman a mangiparit iti pannakaaramat ti bakante a paset dagiti kalsada iti siudad a naituding a pagpar-kingan, malaksid dagiti lugar a naituding a pagparkingan dagiti public utility vehicles ken behikulo a guyoden ti kabalio wenno kalesa.
Kasta met nga awan ti asinoman a mangireserba iti paset ti kalsada iti siudad wenno dadduma pay a publiko a kalsada para iti bukodna nga eksklusibo a pagparkingan.
Iparit pay ti ordinansa iti asinoman, sole proprietorship, partnership, corporation, firm wenno aniaman a kita ti pasdek-negosio nga agikabilda iti signboard wenno marker a nakailanadan ti “ Reserved,” “Reserved for owner/ Manager/ director/ Trustee/ President/Officials”, “Reserved for Customers” or “For Customers Use Only” ken wenno dadduma pay nga umasping a balikas iti aniaman a paset dagiti kalsada iti siudad.
Ti multa ti asinoman nga aglabsing iti ordinansa: 1st offense – P200.00, 2nd offense – P500.00, ken 3rd offense – P1,000.00.
Mamulta met ti asinoman nga owner, proprietor, officers, directors or trustees dagiti business establishments nga agsalungasing kadagiti probiso ti ordinansa iti: P200.00 para 1st offense, P1,000.00 para iti 2nd offense, ken P5,000.00 para iti 3rd offense.
Kapaliiwan a dagiti akinkukua dagiti pasdek ti agar-aramat iti kalsada iti asideg a pagparkingan dagiti luganda.#


text:
VIGAN CITY – Kasapulan nga aktibo dagiti non- government organizations saan laeng a tunggal miting gapu ta naorganisa dagitoy a tumulong kadagiti agkasapulan. Daytoy ti impaganetget ni Dr. Roberto A. de los Reyes, presidente ti Region I Association of Non-Government Organizations (RANGO) bayat ti Provincial NGO’s Mid-Year Policy Conference nga inangay ti Ilocos Sur League of Civil Societies ken ti opisina ni Gov. Deogracias Victor Savellano.
Iti presentasion ni de los Reyes, sinaggaysana dagiti rumbeng nga aramiden dagiti NGOs tapno matulongan dagiti tattao. Karaman ditoy ti panangsursuroda kadagitoy a tumakder iti bukodda a bagi, nga agurnong ken mangusar iti kuartada iti umno a wagas, maaddaan iti simple ngem komportable a panagbiag, makipartisipar kadagiti aktibidad iti komunidad, kasta met ti pannakasursuroda a mabaliwan ti ugali ken paniriganda iti biag ken mangkita iti masanguanan nga addaan iti namnama.
Kinuna ni de los Reyes a kasapulan a tulongan ti gobierno dagiti tattao a mangtulong iti bagbagida babaen ti panangipasada kadagiti ordinansa ken resolusion ken panangipatungpalda kadagiti poverty alleviation programs.
“Mabalin dagiti NGOs ti makikammayet iti gobierno a mangkita iti alternatibo a wagas tapno malapdan ti panagkurang dagiti kasapulan iti masanguanan a parnuayen ti umad-adu a populasion iti sanguanan ti bassit a produksion,” innayon ni de los Reyes.
Naangay iti kamalmanna ti maysa a workshop session dagiti partisipante a mangibagi iti agrikultura, negosio, mang-mangged, agtutubo, salun-at, edukasion, panangituray, nataengan, aglawlaw, indigenous people, kooperatiba, information and communications technology, pabalay, babbai ken ubbing.
Napagmaymaysa dagiti outputs iti workshop tapno mayaramidan iti action plan.#


text:
Sibilisasion
Ti sibilisasion ket sagpaminsan a kontrobersial a termino a naus-usar idin kadagitinadumaduma a mainaig a way-waya. Iti kinapangruna, ti termino ket naus-usar idin a mangitudo ti material ken instrumentala bangir dagiti kultura ti tao a narikut kadagiti termino ti teknolohia, siensia, ken pannkabingbingay ti panag-obra. Dagiti kastoy a sibilisasion ket sapasap a nagsasarunuan ken urbanisado. Iti klasiko a kontesto, ti tattao ket natawtawagan idi kadagiti "sibilisado" tapno mailasinda manipud kadagiti barbaro, salbahe, ken primitibo a tattao bayat a ti moderno nga aldaw a kontesto, ti "sibilisado a tattao" ket naigiddiatda kadagiti patneng a tattao wenno dagiti tribal a kagimongan.
Adda ti pagduyusan a panag-usar ti termino iti saan unay a nainget a waya, a kabuksilan ti agarup nga isu met laeng a kas ti "kultura" ken isunga, ti termino ket mabalin nga adadu a mangiturong ti aniaman a nangruna ken nalawagan a pannkaipalplawag ti kagimongan ti tao.[1] Urayno, dayto ket mausar pay iti daytoy a maikadua a kapanunotan, ti balikas ket kankanayon a maipakat laeng kadagiti kagimongan a nakagun-od ti maysa a naisangsangayan nga agpang ti panagrang-ay a naipangpangruna ti pannkabangon dagiti siudad.
Ti agpang ti panagrang-ay ti sibilisasion ket kankanayon a narukrukod babaen ti panagrang-ayna ti agrikultura, adyo a lugar a panagtagilako, espesialisasion ti panagtrabaho, ti nangruna a klase ti agturturay, ken urbanismo. No mailaksid dagitoy a bugas nga elemento, ti sibilisasion ken kadawyan a namarkaan babaen ti aniaman a panagkaykaysa kadagit bilang dagiti sekondario nga elemento, a mainayon ti naiparang-ay a sistema ti pagluganan, panagsurat, naiyalagad a panagrukod, kuarta, kontraktual ken dagiti naibatay ti di umno a sibil a sistema ti legado , pannakailasin nga arte ken arkitektura, matematika, naipasayaat a sientipiko a pannakaawat, metalurhia, dagiti politikal nga estruktura, ken naurnos a relihion.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Fernandez-Armesto, Felipe (2001). Dagiti sibilisasion: Kultura, Ambision, ken ti Pannkabalbaliw ti Katututbo. Touchstone. p. 12. ISBN 0-7432-0249-X.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Sibilisasion iti Wikiquote (iti Ingles)


text:
KNIGHTS OF RIZAL INTERNATIONAL CONVENTION. Magustuan dagiti delegado manipud iti nadumaduma a chapters ti Knights of Rizal ditoy pagilian ken iti ballasiwtaaw ti aglugan iti kalesa a nangitulod kadakuada iti Vigan City Convention Center (ngato) iti umuna nga aldaw ti konbension. Ni Bokal Jeremias “Jerry” Singson ti Supreme Commander ti Knights of Rizal. (Tawid News Magasin)
You are here: Home › Archive › Media › Photo Galleries › KNIGHTS OF RIZAL INTERNATIONAL CONVENTION
Agtuturay ti Vigan City, sagsaganaandan selebrasion ti pannakapadayawna a New7Wonders City of the World


text:
Iti panangrugi ti programa, immuna ti panagmartsa dagiti 26 a paris a nagkasar a kinuyog dagiti ninong ken ninang a nagturong iti uneg ti Municipal Conference Building. Naaramid ti Prayer babaen ken ni Miss Aida S. Cueto. Kalpasan ti pannakakanta ti Philippine National Anthem ken Cabugao Hymn, nangited ti Welcome Address ni Vice Mayor Deogracias Jose Victorino “DJ” H. Savellano ket kinablaawanna dagiti 26 a paris nga agkallaysa. Nangibinglay met ti pammagbaga ti Bise Mayor kadagiti nagkasar.
Naisaganad ti Seremonia ti Kallaysa ket impaay ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. ti Bileg ti Panagkallaysa kadagiti 26 a paris a mangawat ti Matrimonia ti Kasar.
Iti Mensahe ni Mayor Ediboy, kinablaawanna dagiti nagkasar ken agraman dagiti nanganak, Sangaili ke kabagian dagiti nagkasar ken iti amin a naitallaong iti nasao a seremonia. Nangipaay ti pammagbaga ti Ama ti Ili kadagiti nagkallaysa ket pinagyamananna ti agtultuloy a panagtalekda iti Gobierno Munisipal. Innayon ti Alkalde Munisipal a mainayon dagiti nagkallaysa a mangbangon iti responsable a Pamilia ken umili ta iti Pamilia ti pundasion ti naurnos ken naprogreso pay nga ili ti Cabugao.
Nangipaay met ni Ms. Urbana Roman, Provincial Statistics Officer ti National Statistics Office (NSO) ket inapresiarna ti LGU Cabugao kadaytoy a proyektona kasta met iti episiente a panagtrabaho ti Local Civil Registrar ditoy nga ili iti pakaseknan ti pagrebbenganda kadagiti umili ti Cabugao.
Naaramid pay dagiti dadduma a Tradision ti Panagkallaysa babaen iti panangiwardas ni SB Secretary Maxfel S. Suboc sakbay iti Group Pictorial dagiti nagkasar/nanganak ken ni Mayor Ediboy ken ti NSO Officer iti uneg ti Conference Building.
Binagi ni SB Member Danny Q. Gazmen ti Closing Remarks. Nangipaay met ti Konsehal iti pammagbaga kadagiti nagkasar ken inlawlawagna ti dakkel a pagimbagan dagiti umili ken iti ili daytoy a proyekto ti LGU-Cabugao a Mass Wedding. # (Web In-Action)


text:
NAGBUKEL, Ilocos Sur – Saan laeng a napunggos daytoy a biktima, naideppel pay ti paltog iti ulona bayat ti panaginomda sadiay Poblacion East, ditoy nga ili idi rabii ti Pebrero 26.
Segun iti report, aggiinom da Felmark Amingay Carsola, 22, naasawaan, ken residente iti Barangay Mapisi, Nagbukel ken ti kalugaranna a nainaganan Arizz Leonen y Cabang, 21, baro, iti sango ti maysa a sari-sari store iti tiendaan publiko idi agarup 9:40 ti rabii ti Pebrero 25 idi mapasamak ti insidente.
Mapapati a kellaat a nagparang ti suspek a nakaiggem iti cal. 38 pistol, pinunggosna ti kuelo ti t-shirt ni Amingay, sana impaturong ti nakakasa a paltogna iti ulo daytoy iti sumurok-kumurang tallo minutos.
Kalpasanna, nagtaray ti suspek iti saan nga ammo a direksion.
Nagresponde dagiti polis ket sinapulda ti suspek a nagtungpal iti pannakaarestona.
Saan a narekobre dagiti polis ti paltog ti suspek.#


text:
Akrotiri ken Dhekelia
Ti Akrotiri ken Dhekelia (Griego: Akpwtήpι kaι Aekέλeιa, Akrotiri kai Dekeleia), opisial a ti Luglugar ti Naturay a Kuartel ti Akrotiri ken Dhekelia, ket ti Teritorio ti Ballasiw-taaw ti Britania iti isla ti Cyprus. Ti Luglugar, a mairaman ti kuartel ken dagiti dadduma a daga, kettinagikua babaen ti Britania, babaen ti tulag wayawaya idi 1960, nagtulagan ken pinirmaan babaen ti Nagkaykaysa a Pagarian, Gresia, Turkia ken dagiti representatibo manipud dagiti Griego ken Tsipriota-Turko a komunidad, a nagited iti wayawaya ti Balangat a Kolonia ti Cyprus. Ti teritorio ket agserbi iti maysa a nangruna a papel a kas estasion para iti intelehensia ti seniales ken mangited iti nangruna nga estratehiko a paset ti panagal ti komunikasion ken panagsiim ti network ti Nagkaykaysa a Pagarian iti Mediteraneo ken Tengnga a Daya.
Ti teritorio ket buklen dagiti dua a lugar. Ti maysa ket ti Akrotiri (Griego: Akpwtήpι [akroˈtiri]; Turko: Ağrotur), wenno ti Akinlaud a Lugar ti Naturay a Kuartel (WSBA), a mangiraman dagiti dua a nangruna a kuartel ti RAF Akrotiri ken Episkopi Cantonment, ken mainayon pay iti amin a distrito ti PPurok ti Akrotiri (mairaman ti Limassol Salt Lake) ken dagiti parte dagiti sangapulo ket maysa a dadduma apurok ken dagiti dadduma a distrito ti purok.[1] Ti sabali a Lugar ket ti Dhekelia Cantonment (Aekέλeιa [ðeˈceʎa]; Dikelya), wenno ti Akindaya a Lugar ti Naturay a Kuartel (ESBA), a mangiraman ti kuartel iti Ayios Nikolaos ken dagiti pay parte dagiti duapulo ken dua a distrito ti purok.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ See map at Akrotiri Area Office page on SBA Administration website
- ^ Kitaen ti mapa iti Dhekelia panid ti Opisian ti Lugar iti website ti Administrasion ti SBA
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Fouskas, Vassilis K. (2003). Zones of Conflict: U.S. Foreign Policy in the Balkans and the Greater Middle East. Pluto Press. pp. 93, 111. ISBN 0-7453-2030-9.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Akrotiri ken Dhekelia iti Wikimedia Commons
- Wikimedia Atlas iti Akrotiri ken Dhekelia
- Akrotiri a naikabil iti The World Factbook (iti Ingles)
- Dhekelia a naikabil iti The World Factbook (iti Ingles)
Nagsasabtan: 34°35′N 32°59′E / 34.583°N 32.983°E


text:
Alfred Nobel
Ni Alfred Bernhard Nobel (Panangibalikas a Sueko: [ˈalfrɛd noˈbɛl] listen (tulong·paammo); 21 Oktubre 1833 – 10 Disiembre 1896) ket maysa idi a Sueko a kimiko, inheniero, inbentor, ken nagpatpataud kadagiti armamento.
Isu idi ti inbentor ti dinamita. Ni Nobel ket isu pay ti nagtagikua ti Bofors, nga isu ket nagbaliw iti turongna iti daytoy manipud ti dati a papel a kas ti nangruna nga agpatpataud ti landok ken paslep iti kangrunaan nga agpatpataud ti kanion ken dagiti sabali pay nga armamento. Ni Nobel ket nagtengngel kadagiti 350 a nadumaduma a patente a ti dinamita ket isu ti kadayegan. Ti baknangna ket inusar idi natayen ti panangipatakder kadagiti Premio Nobel. Ti sintetiko nga elemento ti nobelio ket nainaganan idi kaniana. Ti nagann ket makitakita pay iti moderno nga aldaw kadagiti kompania a kas ti Dynamit Nobel ken AkzoNobel, a kaputotan dagitoy wenno dagiti nagtitipon a kompania nga inpatakder babaen ni Nobel.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti inadaw a sasao a mainaig kenni Alfred Nobel iti Wikiquote (iti Ingles)
Midia a mainaig kenni Alfred Nobel iti Wikimedia Commons


text:
“Bigbigatendakami ketdin a tsistsismisen, ‘ninayo a bakbaketan!” inradies ni kayong. Idi ilayatna manen ti imana, nagpuagit dagiti dua nga immadayo.
Malaksid iti kinalaingda nga agtsismis, adda pay sabali nga aramid dagiti dua. Malagipko daydi Huebes a kaaddak iti bassit a farm da Anti Loding a kasinsin ni nanang iti daya. Nairana idi nga immayda ta dumawatda kano iti kalamansi a pagperresda iti jumping salad. Bayagna la a nagwen ni anti, kasladan naibulos a kalding a nagburas. Saglilima kiloda. Idi makitada dagiti nagaatiddog a bunga ti tarong iti sabali a paset ti farm, ay ket naginnunadan a nagpuros. Binay-an lattan ni anti ida ta saanna a kayat ti agbalin a topiko ti tsismis. Ngem iti mumalem daydi nga aldaw, kasta unay ti bassawang ni ikit ta nadamagna a saanda nga inyawid dagiti binurasda a kalamansi ken tarong no di ket intarusda nga inlako iti tiendaan ti San Domingo.
Adda pay daydi gundaway a linibasda nga innala tay radio kaset ni Lakay Tasio a kabsat ni Baket Itang. Kasta unay ti tabbaaw ti lakay idi maduktalanna nga awan tay pagdengdengganna iti Laughingly yours, Bianong a paboritona a dengdenggen no kasta a malpas ti pangaldaw. Inlunlunod ti lakay nga agalmoranas koma diay nangala iti kasla bukel ti sarguelas ngem saanen a nagsubli daydi radio kaset. Idi agangay, nagdinamag laengen iti Cabsil a napan inlako dagiti dua a baket iti menos presio iti muslim nga adda puestona diay tiendaan. Impambarda kano nga adu ti radio kasetda isu nga ilakodan imbes a madadael a di maus-usar. Nagpuonanda kan iti 5-10-15 a tong-it daydi naglakuanda.
Alisto pay dagiti dua a babbaket a mapan makipunsion. Kuna man ni nanang nga immalada kadagiti ammada a nabirngasan iti arkos ti bodaan ditoy ilimi a San Angkuan. Kas met laeng kadagiti ammada, adda listaanda dagiti agpasken. Addada latta uray saanda a maimbitaran. Saanda pay a mapnek ta agiyawidda pay. Ibagada a kanen ti tarakenda nga aso ngem saanda met nga awaten no tulang ti ited ti agpasken.
Iti isasangpet da Ninong Danny ken Ninang Suzie a ninong ken ninangko iti buniag a nagbalikbayan manipud Australia, nagpadayada kalpasan a pinabendisionanda ti baro a balayda. Adu ti sagana. Maysaak met idi kadagiti adda iti dayaan ta inkuyognak ni nanang.
Kas ninamnama adda manen dagiti dua a babbaket. Sangkadayawda ti napintas a balay dagiti nagbalikbayan. Sabali kano a talaga ti adu’t kuartana.
“Ngem ammom, atanud, no siak ti kas kada Danny, diak kayat a kastoy ti klase ti padaya. Nasaysayaat met laeng ti simple,” inyarasaas ni Baket Insiang iti besprenna a mayat ti panagisubona iti chicken curry.
“Wen a, atanud. Ngem nasayaat met latta ta ne, mairanudta. La, mansuem dayta chicken curry, nananam sika,” inkabukab ni Baket Itang.
“Pudno ta kunam he! he! he! La, yawatmo man ta malukong ti macaroni salad ta mangipapel datao,” inkidag ti nakuttong a baket a nalaing a makidaya ngem awan ti lumuklukmeganna. Ibagbaga pay ketdi ti dadduma nga adda apat-apatna isu a kullapit latta.
Pagam-ammuan ta naggiddan a timmakder dagiti dua a babbaket nga apputda dagiti tianda. Iti ilalabasda iti sanguanak nga umin-inum iti pepsi, nangngegko ti panaggaradugod ti boksitda. Nagturongda iti kinawayanan iti ballasiw ti kalsada.
“Nagalastran sa metten ta tianyo, nana,” impakamakam ti maysa a sangaili a nakasiput kaniada.
“Minansoyo met ngamin ta chichen curry ket adda gatasna. Baka adda laktos intoleransyo,” impukkaw pay ti maysa.
“Binukodanda dayta sangamalukong a macaroni salad kunam a,” innayon ti kasangsangoda itay a natadem ti panagmatmatana a baket a di nakaraman iti salad ta intakdang met amin dagiti dua.
Saanen nga inkaskaso pay dagiti dua a babbaket dagiti kantiaw ta kaslada asuk a nagpukaw iti linged dagiti kawayan. Iti panunotko, kasla makitkitak ida a nagtinnallikud a nagmasngaad iti kasamekan. Naimbag laengen ta saan a panagrarabong amangan no matugkik pay ti kerretda no dida mapuntaan ti pagpuggiitanda!
(Maigibusto)


text:
Anting-anting
Ti anting-anting (sabali pay nga awag: gingginammol, batombalani, an-anib, mutia), ket maysa a banag nga ikutan a kas koma maysa a puraw a bato wenno aniaman a banag nga adda birtudna a mangpabileg iti akin-ikut. Ti addaan itoy ket agbalin maysa a naisalsalumina ken nabileg a parsua. No adda kayatna a maaramid, kautenna laeng ti anting-antingna sana arasaasan ket matungpal a dagus dagiti kiddawna. Kas pagarigan, "agpukawak koma," "makatayabak koma a kas 'diay agila iti tangatang" wenno "agbalinak koma a napigsa ket parmekek dagiti kabusorko." Mabalin a kiddawen ti ania man a kayat naimbag man wenno dakes (malaksid no ti annuroten ti gingginammol ket agpukaw a dagus ti birtudna no agaramid iti dakes ti akin-ikut).


text:
Unibersidad ti Tengnga a Filipinas
Ti Unibersidad ti Tengnga a Filipinas (di pormal a kas ti Sentral wenno CPU ken iti Ingles: Central Philippine University) ket maysa a pribado a pagsukisokan nga unibersidad a mabirukan idiay Siudad ti Iloilo, Filipinas. Daytoy ket nabangon idi 1905 babaen ti misionario nga Amerikano a Baptista sakbay ken kalpasan ti pannakaipan ti Filipinas manipud iti Espania iti Estados Unidos babaen ti (1898) Tulag ti Paris idi ti pagilian ket nalukatan kadagiti Protestante nga Amerikano a misionario, isu daytoy ti immuna a nagbalin a Baptista nga unibersidad ken maikadua a pribado nga Amerikano nga unibersidad a nabangon idiay Asia ken idiay Filipinas. Daytoy ket sigud idi a dua a sabali a pagadalan, ti maysa ket pagadalan ti panggedan para kadagiti napanglaw a lallaki, ken dimteng a ti pagadalan ket nagrugrugi a nangidiaya ti nangato a panagdal idi 1920. Idi 1923, ti pagadalan para kadagiti lallaki ket naitipon iti pagadalan ti Biblia idi nagbalin daytoy a kolehio ti agtutubo ken nangrugrugi a nagidiaya kadagiti grado ti kolehio, ken idi 1953, ket nakagun-od ti kalintegan ti dokumento a kas maysa nga unibersidad.[5]
Kampus[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti Kolehio ti Negosio ken Kondado r ket ngimmato babaen iti 204 nagipadron. Naala idi 01/16/13.
- ^ "Ti immuna a ruar ti kampus a pabuya idi ket ti "Talon ti Zarraga".". CPU TV Channel babaen ti centralphilippineuniversity.org. Naala idi 2012-05-03.
- ^ "CPU Derecho… Sakay Na!..."Talon ti CPU Zarraga". Malaksid kadagiti estudiante ti Agrikultura, kaaduan kadagiti Sentraliano ket nangnangegda laeng ti talon ngem saanda pay a nakapan. Ti timpuyugan ket binisitada ti lugar, nangipabuyada kadagiti nadumaduma a maar-aramid iti talon, ken nakisinnaritada iti nagtartaripatu. Ti adu ti pakaaamuanna a pabuya ket nangipakpakita ti pakabalinan ti talon para iti maysa a lugar ti ekoturismo. Ti talon ket nasayaat a mabisita ken dagiti nagbasbasa ditoy a mapmapa iti CPU ket nasken nga iramanda ti Talo ti Zarraga kadagiti papananda.". centralphilippineuniversity.org. Naala idi 2012-05-03.
- ^ Urayno ti Ospital ti Mision ti Iloilo ket isu ti kangrunaan a kuartel ti Sentral, ken sabali ti pagyananna manipud iti kangrunaan a kampus, ken agpatpataray a nawaya manipud ti unibersidad, adda dagiti klase ken ken panag-internado kadagiti kolehio ti unibersidad, dagiti Deartamento ti medisina, Panagaywan, Medikal a Teknolohia, Sustansia ken Dietetiko, dagiti estudiante ti Parmasia ken Kinasalun-at ken ti Panangimaton ti Kabibiag ket mabirukan idiay Ospital ti Mision ti Iloilo
- ^ "Pakasaritaan". Unibersidad ti Tengnga a Filipinas. Naala idi 2009-09-18.


text:
Kolum: Iti Duyog ti Singasing
Ni Jaime M. Agpalo, Jr.
(Maikadua a paset)
Kastoy man ti panagbabawi ni Nanang Ipang ken ti pannakaidatag ti frustrations-na iti biag ken isu ti rason no apay a nag-ala-Celia Rodriguez ti tratona ken Odette.
“Dakkel ti nagkurangak kenka, nakkong. Inrantaka a pinaspasakitan idi ta no mabalbalin ket saan koma a sika ti kayatko a maasawa ni Ronnie.” Nakigtotak a nakangngeg iti kinapudno manipud iti katugangak. “Inrantak a pinagsaksakit ti nakemmo ta kayatko koma idi nga agtalawka sakbay a nagkasarkayo iti anakko. Adda Hawayana a yasawami koma ken ni Ronnie ta kayatko koma met a maalanakto idiay Hawaii tapno idiaykamin nga agnaed. Ngem iti panagpaut ti panagdendennayo, nakitak no kasano nga inaywanam ti pamiliayo. Dimmakkel a nasisingpet ken masisirib dagiti annakyo a babbai. Awanen ti mabalinko pay a dawaten.”
Nasayaat laeng ta balitok ti panagpuspuso ni Odette. Balitok a manugang ken ammona a tarabayen ken aywanan ti pamiliana, dayawen ken asikasuen ti nataengan a nakaikamanganna.
Karakter a naibugas iti kababalin dagiti Ilokano. Maysa a tagipatgen (values) a rumbeng laeng a taginayonen ken saluadan. Naisalsalumina ken nanakem a talugading.
Nupay mangrugin ti pannakaisawsawna iti nagduduma a tibnok iti nagduduma a puli ken bunga iti aglawlawna, natayengteng pay laeng daytoy a galad ken ugali ni Ilokano, nga inladawan ti sarita. The gem of the story. Ti tagipatgen nga ibati ti sarita iti muging dagiti riders. Ta no awan daytoy iti sarita, awan met ti kaimudingan ti literatura malaksid iti entertainment. Adda latta ibati ti bunga ti arte a pagsayaatan, pagdur-asan, mangitag-ay iti kabibiag, mangirugi iti panagbalbaliw no di man isu ti ingpen a ladawan ti humanidad. Ken kanayon nga ipalagip dagiti agpakontes ti panangiladawan iti napipintas nga ugali ken kababalin ni Ilokano. Ket maysa daytoy a sarita a nangiladawan iti manakem a kababalin.
Ket ti met nadungrit a pungan? Ania met ti kaimudinganna iti sarita?
Sizzling hot. Ti pangpaimas iti panagkaldo, nangpananam iti sarita. Nangiruangan iti sarita ken dayta metten a punto ti ayan ti rugi ti nangigibusanna. Isu ti nangipasakayanna ti redeeming quality ti sarita—ti panangallangon, panangsubbot iti nagbiddutan, ti panagbabawi—a rumbeng laeng a mapasamak. Adda subad ti kinaimbag nga aramid. Affirmation ti flat character ni Odette. Affirmation ti round character ni Nanang Ipang—ta no maminsan, saan laeng nga ibaga, ipakita, ken dadduma pay dagiti pammaneknek iti kinasiken ti karakter no di ket maipasango met iti pannakatingiting wenno pannubok ti ikutna a saguday.
Iti panangiparang ti pungan ket lukat, bagi, ken paggibusan ti sarita wenno iti direkta a pannao, ti palimed ni Nanang Ipang. Kastoy man ti pannakaiparang ti eksena. “Kinepkepanna ti paggugustona a pungan a dina pulos kayat a palabaan uray no kasano ti panangal-allukoymi. Nakarugrugit ken nakaang-angsegen ngem kasla isu ti duayyana no makepkepanna daytoy. Ibagana a saan a makaturog no saanna a rakeprakepen. Apaenna amin a mangig-iggem.”
Iti utek ni managpaliiw a rider, damagenna met iti bagina no ania ti kaipapanan dayta nakarugrugit ken nakaang-angseg a pungan. Dagiti addaan iti mata a panagpaliiw, sublianna ti paulo. Ti ngamin paulo, usually a pakakitaan no ania ti masarsarita. Ania ngamin ti masarsarita?
(Maituloyto)


text:
Ilocos Sur
Ti Ilocos Sur ket maysa a probinsia iti Filipinas a karaman iti Rehion ti Ilocos (Rehion I) iti Luzon. Ti kapitoliona ket ti Siudad ti Vigan, a mabirukan iti ngiwat ti Karayan Mestiso. Ti Ilocos Sur ket nabeddengan ti Ilocos Norte ken Abra iti amianan, ti Mountain Province iti daya, ti La Union ken ti Benguet iti abagatan, ken ti Baybay Abagatan Tsína iti laud.
Dagiti linaon
Tinawtawid a purok iti Filipinas[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti naipakasaritaan a siudad iti Vigan, nga isu daytoy ket naisuratan idiay Sangalubongan a Tinawtawid a Listaan ti UNESCO idi Nobiembre 1999, ket mabirukan iti daytoy a probinsia. Naibangon idi maika-16 a siglo, ti Vigan ket isu ti maysa a kasayaatan a naitaginayon a kas pagarigan kadagiti naplano a kolonia nga ili ti Espana idiay Asia. Dagiti arkitektura ket agiraman kadagiti kultural nga elemento manipud kadagiti sabsabali a luglugar idiay Filipinas ken Tsína, ken dagiti nanipud idiay Europa tapno makaramid ti naidumduma a kultura ken langa ti ili nga awan ti maipada iti sino man a lugar idiay Daya ken Abagata a daya nga Asia. Ti Kamestisoan a Distrito ket addaan kadagiti kas pagarigan iti kadawyan a balbalay nga addan kadagiti teha nga atep, natangken a kayo a datar, balustrada ken at-atep iti sabsabali a kita nga estilo nga arkitetura iti Kastila, Mehikano ken Insik.
Ti maika-16 a siglo a Simbaan ti Santa Maria ket nairangarang a kas maysa a Nailian a Dulon, daytoy ket nausar idi a kas maysa a pasammakedan idi agdama a panawen ti Filipinas aRebulosion iti 1896. Ti Tirad Pass, ket nairangarang a kas maysa a Nailian a Nasantuan a Lugar, daytoy a lugar ti kinaudi a nagtenglan dagiti Rebolusionario a Puersa dagiti Filipino babaen ni Heneral Emilio Aguinaldo. Ti Bessang Pass ket nagserbi a kas iti kalikudan a naglasatan dagiti Rebolusionario para iti panagsupiat ti kinaudi a panagsalaknib ni Heneral Yamashita idi kinaudi a paset ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Politikal[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Ilocos Sur ket nabingbingay a politikal kadagiti 32 a munisipalidad ken dua a komponente a siudad.
Dagiti siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
- Alilem
- Banayoyo
- Bantay
- Burgos
- Cabugao
- Caoayan
- Cervantes
- Galimuyod
- Gregorio del Pilar (Concepcion)
- Lidlidda
- Magsingal
- Nagbukel
- Narvacan
- Quirino (Angaki)
- Salcedo (Baugen)
- San Emilio
- San Esteban
- San Ildefonso
- San Juan (Lapog)
- San Vicente
- Santa
- Santa Catalina
- Santa Cruz
- Santa Lucia
- Santa Maria
- Santiago
- Santo Domingo
- Sigay
- Sinait
- Sugpon
- Suyo
- Tagudin
Pannakabagi[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Ilocos Sur ket mabirukan iti igid a pantar iti Akin-amianan a Luzon. Nabeddengan babaen ti Ilocos Norte iti amianan, ti Abra iti amianan a daya, ti Mountain Province iti daya, ti Benguet iti abagtan a daya, ti La Union iti abagatan, ken ti Baybay Tsina iti laud. Ti kalawana a 2,579.58 kuadrado kilometro ket sakupen na ti agarup a 20.11% iti dagup a kalawa ti daga iti Rehion I.
Ti topograpia iti Ilocos Sur ket maysa a kalsa agdaldalluyon ken agtultulid nga addaan ti kangatu nga agdakiwas manipud ti 10 aginggana ti 1,700 a metro iti ngato ti patar ti baybay.
Klima[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti klima ket sapasap a namaga, dagiti namaga a bulan ket manipud ti Oktubre anginggana ti Mayo. Nupay kasta, ti akin abagatan unay a paset, ti Cervantes, ket nadam-eg ken ti tudo ket matimbengan a naiwarwaras iti makatawen ngem ti dumaya a paset iti Sugpon ket namagmaga. Ti Agosto ket isu ti katuduan a ti Enero ken Perero ket dagitoy ti kamagaan. Ti kalalaingan na a temperatura ket 27 C. Ti bulan ti Enero ket isu ti kalamiisan.
Populasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti 2007 a senso, ti populasion ti Ilocos Sur ket 632,255. Ti Vigan, ket addan ti populasion a 47,246. Ti kapusekan ti populasion ket ti Siudad ti Candon nga addan ti populasion a 56,270.
Dagiti populasion ti Siudad ken Munisipalidad[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ Pagalagadan ti Heograpia a Kodigo ti Filipinas
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Ilocos Sur iti Wikimedia Commons


text:
MAGSINGAL, Ilocos Sur – Maymaysa a grupo ti mannanakaw ti nagisayangkat iti panagtakaw iti balay ti maysa a balikbayan iti Sitio Ermita West, Barangay San Sebastian, San Vicente, Ilocos Sur ken iti balay ti maysa a negosiante iti Barangay Sta. Monica ditoy nga ili?
Iti interbiona iti maysa a lokal a radio station, kinuna ni COP Roy Rafanan a patienna a maymaysa ti grupo a nagtakaw iti dua a barangay agsipud ta agkaasping ti estilo ti pannakaserrek dagiti dua a pagtaengan ken maymaysa ti kita ti getaway vehicle nga inaramat dagiti mannanakaw iti panaglibasda.
Maysa nga aldaw kalpasan ti pannakatiliw iti Vigan City ti tallo a suspek iti panagtakaw iti balay ti balikbayan sadiay Sitio Ermita West, Barangay San Sebastian, San Vicente, Ilocos Sur, naireport idi agsapa ti Pebrero 8 ti pannakaserrek ti balay ti maysa a negosiante ken dati a sangguniang bayan member sadiay Barangay Sta. Monica ditoy nga ili a nakatakawan ti kuarta, alikamen ken dadduma pay a sanikua ti akimbalay.
Inreport ni Sta. Monica Barangay Captain, Agustin Pichay a natakawan ti balay ni Henedine Corpuz y Unana, 55, naasawaan, negosiante ken residente iti nadakamat a barangay.
Segun iti inisial nga inbestigasion dagiti polis, idi agarup alas 5:00 ti bigat ti Pebrero 8, simmangpet iti balay ti biktima ni Willy Arellano y Tacuban, 50, naasawaan, drayber ken residente iti Barangay Manzante, Magsingal ket idi linuktanna ti silaw, nakitana a nakalukat ti kangrunaan a ridaw.
Idi simrek dagiti nagresponde a polis ken ti kabsat ti biktima, nakitada laengen a naiwarawara dagiti alikamen iti uneg ken nakalukat amin a kabinet.
Karaman kadagiti natakaw ti maysa a flat screen TV nga agbalor iti P25,000.00, Rado watch nga agpateg iti $350, lisensiado nga Smith and Wesson 357, P57,000.00 cash, 2 a military medals, bullet proof vest ken alahas nga agpateg iti P5,000.00.
Nagyaman ni Corpuz ta adda iti Manila idi naserrek ti balayna ta amangan no naisagmak idi mapasamak ti panagtakaw.
Mapapati a maysa a nalabaga a F150 van ti nagluganan dagiti suspek iti panaglibasda nga agturong iti saan ammo a direksion.
Iti panagtakaw iti Barangay San Sebastian, San Vicente, mapapati a naglugan met dagiti mannanakaw iti nalabaga a getaway vehicle idi naglibasda.#


text:
Baybay ti Åland
Ti Baybay ti Åland (Pinlandes: Ahvenanmeri; Sueko: Ålands hav) ket ti dalan ti danum idiay akin-abagatan a Golpo ti Botnia, iti nagbaetan ti Is-isla Åland ken Suesia. Daytoy ket ikapetna ti Baybay Botnia iti Maitutop a Baybay Baltiko. Ti baybay ket kanayon a narusanger ditoy. Ti kaakikidan a parte ket nanaganan ti Abagatan a Kvarken.
Nagsasabtan: 60°10′N 019°10′E / 60.167°N 19.167°E
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Baybay ti Åland iti Wikimedia Commons


text:
Sasao nga Indo-Europeano
Ti sasao nga Indo-Europeano ket isu dagiti pamilia (wenno pilo) dagiti ginasut a mainaig kadagiti pagsasao ken dialekto. Adda dagiti agarup a 439 a pagsasao ken dagiti dialekto, segun ti 2009 a karkulo ti Ethnologue, agarup a kagudua (221) ket tagikua ti apo a sanga ti Indo-Aryan.[2] Daytoy ket mangiraman kadagiti nangruna nga agdma a sasao iti Europa, ti banak ti Irani, ken ti Indiano a Subkontinente, ken adu pay daytoy idi iti taga-ugma nga Anatolia. Daytoy ket addaan kadagiti napasingkedan a pannakaisurat a naiparangen manipud idi Panawen ti Bronse iti porma iti Sassao nga Anatolia ken Miseniko a Griego, ti pamilia ti Indo-Europo ket kaaduan iti pagobraan ti naipakasaritaan a lingguistika ken agtagikua ti maiakdu a kapautan a nairehistro a pakasaritaan, kalpasan laeng ti pamilia ti Apro-Asiatiko.
Ti sasao nga Indo-Europeano ket insasao babaen dagiti gangani a 3 bilion a patneng nga agsasao,[3] ti kaaduan a bilang kadagiti ania man a mabigbig a pamilia ti pagsasao. Kadagiti 20 a pagsasao a kaaduan ti bilang kadagiti patneng a mangisasao segun ti SIL Ethnologue, 12 kadagitoy ket Indo-Europeano: ti Espaniol, Ingles, Hindi, Portuges, Bengali, Ruso, Aleman, Lahnda, Marati, Pranses, Urdu, ken Italiano, dagitoy ket pakainayonanna para iti sumurok a 1.7 a bilion a patneng a mangisasao.[4] Adda met dagiti sabali a naisuppiatan a singasing a mangisilpo ti Indo-Europeano kadagiti sabali a nangruna a pamilia ti pagsasao.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Indo-Europeano". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.
- ^ "Ethnologue report for Indo-European". Ethnologue.com.
- ^ "Ethnologue list of language families". Ethnologue.com. Naala idi 2010-08-07.
- ^ "Ethnologue list of languages by number of speakers". Ethnologue.com. Naala idi 2010-08-07.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Sasao nga Indo-Europeano iti Wikimedia Commons


text:
Sinabat a dagus ti dua a mediamen ni Antokoy apaman a nalpasna ti panagipilana iti kandidaturana. Nalasinna a dagitoy dagitay aw-awaganda iti tusong twosome iti ilida ta ti la agrakraket ti ammoda ken nalaingda pay nga agpauyo no dimo ida mapagustuan. Dida no kuan iyere ti estoria no mapasugkian ida ti ininterbioda. Nadamagna nga itay laeng napan a bulan, napanda ininterbio tay retirado a soldado a pinaltogan ti nakasubangna a bombero. Inkari kan dagitoy nga iyereda ti interview ngem idi pinapetpetan ida ti bombero iti nakatapaya tapno didan ipatangatang ti dama, ay ket kasladan napiaan a letteg iti singit. Namin-ano metten a dina pinagustuan dagitoy idi immayda uyotan nga agpakomersial iti estasionda gapu ta di met nalawag ti signalda ngem ita ta agkandidaton, masapul a lamlamuyotennan dagitoy ta uray no limlima laeng ti nakamonitor iti estasion dagitoy tusong twosome, makatulongto iti kandidaturana.
“Apay a napanunotyo, Apo Antokoy, ti tumaray a mayor ti Calungonan?” insarang ti reporter ti mikropono iti batog ti ngiwat ni Antokoy idinto a sinirig ti maikadua ti lente ti video camerana.
“Ah.. e kua, ammotayo met a kualipikadotayo a kumandidato isu nga immaytayo met impila toy COCtayo iti kasta maaddaan met iti alternatibo a pagpilian dagiti umili itoy umay nga eleksion,” medio nagbeddal pay a simmungbat ni Antokoy.
“Ania kadi ti rantayo itoy a panagkandidatoyo?” inimtuod latta ti reporter.
“Kayatko met a pagserbian dagiti kailiak ditoy Calungonan,” nasayuden ti panangsungbatna iti saludsod.
“Kasanoyo a sungbatan dagiti iparuardanto a black propaganda kadakayo aglalo ket maysakayo a balsamador?” impasaksak manen ti reporter.
“Umuna, awan ti dakes nga aramidtayo. Adu dagiti natulongantayon a natayan ken awan ti dakes a panggepko itoy a panagkandidatok. Natan-ok ti pagsapulantayo. Sapay la koma ta suportaranyonto dagiti idatagko a plataporma a para iti pagsayaatan ti ilitayo a Calungonan,” inggibusen ni Antokoy iti interbio kagiddan ti panangipaarikapna iti maysa a “ninoy” iti bulsa ti reporter.
“Para meriendayo. An-anusanyo pay laeng ta imbagto la no makapagpuestotayo,” inyarasaasna iti reporter nga umaboten ti isemna iti lapayagna. Impatangarna pay ti tammudona ken ni Antokoy a kayatna a sawen, sigurado a rummuar ti interbiona iti estasionda.
Iti umuna nga aldaw ti kampania, nasapa a rimmuar ni Antokoy. Nalawag ti rupana a nakakita nga addan dagiti postersna a nakapigket iti igid ti kalsada. Adda pay dagiti naibitin iti puon ti kayo ken poste ti koriente. Mayat man ti panagkitana iti campaign sloganna nga “Antokoy Madriaga Mapangnamnamaan agingga ken Patay.” Daytoy ti mangipakita a naalisto dagitay balsamador ti punerariana nga imbaonna.
Dimmiretso ni Antokoy iti plasa ti ili a nakaummongan dagiti tao a mapan mangsaksi iti panangiwaragawagda iti platapormada a kandidato ti ilida. Apagisu nga alas dies ti bigat idi makadanon iti covered court ti ili. Dagus a sinabat ti election officer ti ili ken ti dadaulo ti PPCRV a nangorganisar iti daytoy a panagsarita dagiti papili. Impatuldoda a dagus kenkuana ti nairanta a pagtugawanna idinto a wagis metten a wagis ti anak ti mayor kadagiti tattao a naitallaong.
Immuna a nagsarita dagiti agpaidasig a kokonsehal ken bise mayor. Adda dagiti bibo idinto nga adda met dagitay kasla bullalagaw ken agbeddabedal a sumarita a kasla damoda a basaen ti alpabeto. Iti kaadu dagiti agpaidasig a konsehal, immabot iti nasurok dua nga oras sakbay a naiwaragawag ti panagsarita dagiti para mayor.
Immuna a nagsarita ti anak ti mayor.
“Umuna unay, kablaawankayo iti naimbag a bigatyo nangruna ken ni apo balsamador,” inkita pay daytoy dagiti naruar a matana ken ni Antokoy a kasla manglais ti idiarna. Sinaggaysana nga inwaragawag dagiti kayatna a maaramid tapno agtuloy kan ti progreso nga inrugi ti amana. Maileppasto kanon ti baro a tiendaan a linumot iti panagtakem ti amana a mayor. Addanto latta nakasagana a relief goods a payless, naagub nga NFA rice, sardinas a yangs tawn, kape a blend 45 ken brown asukar no adda dagiti sumangbay a bagyo. Awanto kan payen ti makalibas a trak dagiti ag-quarry iti igid ti baybay a kasla nalipatanna a ti amana ti makinkukua iti kompania ti konstruksion nga agal-ala iti graba iti coastal area ti ili a nangitunda iti layus itay napalabas a bagyo Pepeng.
(Maituloyto)


text:
Pagsasao a Sama
Ti pagsasao a Sama, Sinama (ammo pay a kas Siyamal ken Bajau), ket ti pagsasao ti tattao a Sama ti Purpuro ti Sulu ken ti tattao a Bajau ti Sabah, Malaysia. Dagiti Sama ket maysa kadagiti kaaduan a naiwarwaras a tattao iti Abagatan a daya nga Asia.
Pannakaidasig[urnosen | urnosen ti taudan]
Bingbingayen ti Ethnologue ti Sama kadagiti 4 a pagsasao babaen ti pannakaibatay iti panagsinnaranay a pannakaawat. Dagiti 4 pagsasao a Sama ket ti Akin-amianan a Sama, Tengnga a Sama, Akin-abagatan a Sama, ken Sinama Pangutaran manipud ti isla ti Pangutaran iti isla ti Jolo. Ti Jama Mapun, ti pagsasao manipud iti isla ti Mapun, dati nga ammo a kas Cagayan de Sulu, ket kabagian a pagsasao ken sagpaminsan pay a naibagbaga a kas Sinama. Dagitoy a pannakaidasig ket manmano a bigbigen babaen dagiti tattao a Sama a nagidasdasigda met ti Sama babaen ti purok wenno isla a nagtaudanna.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Akin-abagatan a Sama iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
Tengnga a Sama iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
Balangingi Sama iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
Pangutaran Sama iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Inner Sulu Sama". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.


text:
Pinakbet
Ti pinakbet (wenno pakbet, pinakebbet) ti kangrunaan a luto ti nateng dagiti Ilokano, malaksid iti dinengdeng wenno inabraw. Paria, tarong, okra, ken kamatis ti nangnangruna a ramen ti pinakbet a mailuto iti bugguong, marekaduan iti sibuyas, bawang, laya. Mabalin met latta a nayonan pay iti bunga ti sili, pallang, parda, utong, sabong ti alukon, bukel ti patani, kardis ken dadduma pay. Dadduma nga agpakpakbet, laokanda pay iti karabasa, bagas ti kamotit, aba, balinghoy, buga, wenno kamangeg.
Gagangay a masagpawan iti karne ti baboy wenno tinuno nga ikan ti pinakbet. Wenno iti bagnet (sitsaron), daing nga ikan, kurus, tapa a karne, ken dadduma pay.


text:
Plantilia:Saan a baw-ing
[[:{{{1}}}]]
Panagusar
Daytoy a plantilia ket mangited ti nalaka a waya ti panangisilpo iti panid a saan a mangsurot iti baw-ing.
{{saan a baw-ing|nagan ti panid|etiketa}}
Daytoy ket mangawat kadagiti dua a saan a nanaganan a parametro:
- 1= (masapul) ti nagan ti pangisilpuan a panid.
- 2= (pagpilian) ti teksto a maiparang. No saan a maikabil daytoy, ti naikabil iti umuna a parametro ket isunto ti mausar.
Kitaen pay
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar


text:
BAGUIO CITY – Imballaag ti Bureau of Fire Protection ditoy siudad nga irekomendada a mapaserraan dagiti dormitorio ken dadduma pay a pagkaseraan nga agtultuloy nga aglabsing iti fire safety code.
Daytoy ti imbatad ni Baguio City Fire Senior Supt. Richard Villanueva kalpasan a naduktalanda bayat ti inwayatda nga inspeksion sakbay ti panaglulukat ti klase nga adu kadagiti pagkaseraan ti maibilang a fire hazard.
Nasurok a 200 a dormitorio ken boarding houses ti sinukimat da Villanueva iti routine inspection nga inwayatda sakbay ti panaglukat dagiti klase, kasta met dagiti nadumaduma nga unibersidad ken kolehio ken dagiti publiko nga elementaria ken sekundaria a pagadalan tapno maammuanda no agtungtungpalda met laeng iti Fire Code.
Aganay 90 porsiento kadagiti nasukimat a boarding houses ken apartment iti siudad ti naduktalan nga agkurang kadagiti fire exits, awananda wenno agkurangda iti first aid kits ken ramit a pangdepdep iti apuy, awananda iti emerhensia a silaw ken nakapuy ti kinadalimanekda, ken kaawan ti plano ti pannakaibakuit dagiti agkasera no mangrugin a mauram ti pasdek.
Naduktalan pay iti panagsukimat kadagiti pasdek ti kaadda dagiti fire exits nga agturong iti tuktok, nakakandado a fire exits, kaadda dagiti grills dagiti tawa, kakisang dagiti agdan iti fire escape, nagpaso a pagdepdep iti uram ken tampered a fuses.
Innayon ni Villanueva a dagiti naduktalanda a pagkurangan kadagiti boarding houses ken apartments ket kasta met laeng kadagiti nadumaduma nga unibersidad, pagdagusan, otel ken uray pay dagiti ospital.
Kinuna ti opisial a dagitoy a panaglabsing iti fire safety code ket pagbalinenna dagiti pagkaseraan a firetraps a pakatayan dagiti agkasera no adda rumsua nga uram.
Kinuna ni Villanueva a kasapulan nga iwayat dagiti akinkukua dagiti dormitorio a naduktalan a naglabsing iti fire safety rules dagiti kasapulan a corrective measures iti konstruksion dagiti istruktura sakbay a maproseso dagiti permitda.
Kinuna ni Villanueva a no saan a korehiren dagiti akinkukua dagiti naduktalan a naglabsinganda, mapilitda a mangirekomenda iti local government unit ti pannakapaserra ti negosio dagitoy tapno maiyadayo dagiti tattao iti pannakaisagmak.#


text:
Sakbayna, naaramid ti Groundbreaking Ceremony daytoy a proyekto idi Abril 16, 2015.
Nagtinnulongan da Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. ken ni Mr. Pablo H. Tan a nangipan iti time capsule iti pannakabangon ti nasao a pasdek ken inimatangan dagiti Opisiales ti Ili a kas kada SBM Benedicto M. Savellano; SBM Josefina S. Vallejo; ABC President Thaddeus U. Soller; Municipal Engineer Crescencio Marcos C. Formoso ken ni Market Supervisor Norma S. Bertumen kasta met dagiti Personnel ti NISTC Public Market ken dadduma a Departamento ti LGU-Cabugao.
Daytoy a mainayon nga impraestruktura ti Tiendaan ket mabangon iti babaen ti Build-Operate-Transfer Agreement. # (Web In-Action)


text:
Himamaylan
Ti Siudad ti Himamaylan ket maysa a maika-3 a klase a siudad iti probinsia ti Negros Occidental iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti Himamaylan ket nabingbingay a politikal kadagiti 19 a barbaranggay.[2]
- Aguisan
- Buenavista
- Cabadiangan
- Cabanbanan
- Carabalan
- Caradio-an
- Libacao
- Mambagaton
- Nabali-an
- Mahalang
- San Antonio
- Sara-et
- Su-ay
- Talaban
- To-oy
- Baranggay I (Pob.)
- Baranggay II (Pob.)
- Baranggay III (Pob.)
- Baranggay IV (Pob.)
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Negros Occidental". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 28 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Negros Occidental". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 3 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
SAN FERNANDO CITY – Natalna ti panaglulukat dagiti klase iti rehion idi Hunio 1, daytoy ti positibo nga assessment ti PNP regional director ditoy.
Kinuna ni Police Chief Supt. Ramon Gatan, regional director, a natalna ti Balik-Eskwela iti rehion kas resulta iti nainget a panagisayangkat dagiti polis iti visibility operations kadagiti pagadalan, lugar-negosio ken dadduma pay a pagdudupudopan dagiti tattao.
Sakbay ti panaglukat dagiti klase idi Hunio 1, imbilin ni Gatan ti pannakaideploy ti Bomb Squads ken Special Weapons and Tactics (SWAT) teams dagiti police provincial offices kadagiti school/university zones tapno masigurado ti seguridad dagiti pasdek.
Timmulong pay dagiti polis iti rehion iti pannakaidanon dagiti advisories iti salun-at kadagiti nadumaduma a pagadalan tapno malapdan iti pannakaakar iti A H1N1 virus.
Pinaingetan pay ti kapolisan iti rehion ti pannakaiwayat dagiti checkpoints iti pagbeddengan ken sumrekan ken ruaran dagiti probinsia kas paset ti nasamsamay a kampania kontra krimen.#


text:
Departamento ti Norte de Santander
Ti Amianan a Santander (iti Espaniol, Norte de Santander) ket departamento ti Colombia. Daytoy ket adda iti amianan ti pagilian, a nagbeddengan ti Venezuela. Ti kapitoliona ket ti Cúcuta, maysa kadagiti nangruna a siudad ti Colombia.
Ti Departamento ti Norte de Santander ket bineddengan babaen ti Venezuela iti daya ken amianan, babaen ti Departamento ti Santander ken Departamento ti Boyacá iti abagatan ken babaen ti Departamento ti Abagatan a Santander ken Departamento ti Cesar iti daya.[2]
Ti opisial a naganna iti Espaniol ket "Departamento de Norte de Santander" (Departamento ti Amianan a Santander) iti pammadayaw ti Colombiano a ,ilitar ken politikal a daulo a ni Francisco de Paula Santander. Ti Departamento ti Norte de Santander ken mabirukan idiay amianan a laud a sona ti Rehion ti Andes ti Colombia.
Ti lugar ti agdama nga aldaw a Norte de Santander ket nangruna a nagpapel iti pakasaritaan ti Colombia, idi las-ud ti Gubat ti Wayawaya manipud ti Espania idi ti Kongreso ket nangited ti nagtaudan ti Kalatakan a Colombia idiay Villa del Rosario.
Dagiti linaon
Administratibo a pannakabingbingay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti rehion ken dagiti munisipalidad[urnosen | urnosen ti taudan]
Lunaud[urnosen | urnosen ti taudan]
Akin-abagatan[urnosen | urnosen ti taudan]
Akin-daya[urnosen | urnosen ti taudan]
Abagatn-Laud[urnosen | urnosen ti taudan]
Tengnga[urnosen | urnosen ti taudan]
Abagatan a daya[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "DANE". Naala idi 13 Pebrero 2013.
- ^ http://www.colombia-sa.com/departamentos/nsantander/nsantander-in.html
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Departamento ti Norte de Santander iti Wikimedia Commons
- (iti Espaniol) Gobieno ti Norte de Santander
- (iti Espaniol) Akreditasion ti Norte de Santander


text:
VIGAN CITY – Sangagasut ken tallupulo ket pito nga asmang ti naggigiddan a nagkallaysa iti Simbaan ni San Pablo ditoy siudad idi Oktubre 7.
Inesponsoran da dati a Mayor Ferdinand Medina ken ti kaingungotna a ni agdama a Mayor Eva Marie S. Medina daytoy mass wedding a tinawen a gannuat ti gobierno ti siudad nga agkasar iti simbaan dagiti couple a nabayagen nga agdendenna.
Iti pannakikammayet ti Balikatan, parokia ni San Pablo ken iti opisina ti local civil registrar ditoy siudad nga idadauluan ni Susan P. Ancheta, libre ti panagkasar dagiti couple iti nadaeg a simbaan ni San Pablo a nagpaayan a ninong ken ninang dagiti konsehal ti siudad.
Malaksid iti nabaknang a pangngaldaw iti Vigan City Convention Center, nasagutan dagiti kakaskasar iti cake ken saggaysada a bentilador ken pingpinggan.
Ni Johnrex Colete, 51, maysa nga empleado iti city hall ken ti inkasarna a ni Celestina Alviedo ti oldest couple idinto a kaubingan a couples da Jomer Castro, 18, ken Jemery Ragunjan, 19; ken da Romy Agbayani ken Ivhona Blaza, agpada a 19.
Karaman pay kadagiti nagkallaysa da Ron Lendl Allarde, agpapaay iti legislative staff ti Sangguniang Panlungsod ti Vigan City ken ni sigud a Lailani Reosio.#


text:
Sarita ni Danilo S. de Guzman
(Maudi a paset)
“Nasakit ngamin ti inaramidna, n-nanang… nakasaksakit…!”
“Saanmo koma a serraan ti pusom tapno sumrek ti pannakaawat, Floring. Nasken a silulukat a kanayon ti pannakaawatmo ta iti kasta, agubbog ni ayat.”
“N-nanang…?”
“Kitaem, nakasaganakayon a mangselebrar iti Paskua. Agka-kadaeg dagiti arkos iti balayyo: krismas tri a nagtayag, nagduduma a babassit a silaw nga adda pay tokarna, addan dagiti nabungon a regalo iti sakaanan daytoy a krismas tri a nabitinan pay iti adu a babassit a Sta. Claus, nakasaganan dagiti agkakaimas a makan a saganayo inton noche buena, ikankantayo ti ragsakyo iti panagselebraryo iti pannakaipasngay ti Mannubbot. Ngem iti pusom, Floring, inaponan met iti gura ken lunod. Adda pungtot ken sakit ti nakem a di mapalusposan. Kadagiti annakmo, selebraranda ti Paskua, ngem ubbaw met ti riknada kadaytoy. Rumbeng kadi daytoy? Rumbeng kadi, Floring, anakko…? Utobem koma dagitoy nga imbagak kenka… utobem!”
Saan a nakatimek ni Floring. Saanna a maiperreng dagiti matana kadagiti mata ti inana, a kunam la no paris a lawag a nangsarut iti naadalem a danum, bumatok ti lawag, agandap ken mangsilnag iti nasipnget a tukot.
Kinuna manen ti ina: “Nasaysayaat ti mangipaay iti ayat ngem ti gumura iti daytoy a Paskua, Floring. Nasaysayaat ti agayat ngem ti gumura…!”
Saan koma a patgan ni Floring dagiti annakna iti imbagada a yuumay ti amada makinoche buena. Saanna kayat pay a silpuan ti nalpasen a naputed a segmento ti panagbiagna. Ngem uray la nagkullayaw iti insawang dagiti dua nga annakna, a dinanto met ida pabasolen no adda saan a nasayaat a mapasamak.
Dayta saan a nasayaat a mapasamak ti mangal-allia unay kenkuana. Kasanon no pumudno dagiti naisawang ni nanangna nga agpakaloko dagiti annakna?
Immanges iti nauneg. Nariknana a timbog ti luana, ngem binay-anna lattan nga agayus kadagiti pingpingna. Dinarasna ti simrek iti siledna ket nagpupok a sililimed a nagsangsangit.
Pinabasolna ni William, nga isu ti puon amin dagitoy a mapaspasamak iti pamiliada. Isu ti akimbasol. No agpakaloko dagiti annakna, isu ti akimbasol!
Nataldiapanna ti ladawan ti Nasantuan a Pamilia idi maiyanak ni Jesus iti kulluong. Limmalon ti anug-ogna.
Umno kadi ti ar-aramidenna? Ipagpagapum dagiti annakmo, kumurkurikor dayta a pammagbaga ni nanangna kadagiti lapayagna.
Madamdama pay, nairidep iti panagsangsangitna. Nadagsen ti bagina a nakariing. Ngem addan lawag iti panunotna, ta nakaikeddengen. Tinaliawna pay naminsan ti ladawan ni ubing a Jesus a naipasngay iti kulluong.
Nangtung-ed lattan a di pay immisem idi indukit manen dagiti annakda a sipapalubos koma nga umay makinoche buena ti amada. Naragsakan dagiti annakna ket dagusda a tinawagan ti selpon ti amada.
Nadagsen ti barukong ni Floring, ngem awanen ti maaramidanna. No ar-arigen, ti bola nga ay-ayam ket adda kadagiti dakulapna—isu ti agi-keddeng no agpakaloko dagiti annakna wenno saan? Siempre, isu ti ina, ket kaykayatna a saan a maiyaw-awan dagiti annakna. Nasken nga awatenna ti amin, ania ngarud.
Alas otso iti rabii idi dimteng ni William a nakalugan iti motorsikona. Sumagmamano pay nga oras ket noche buena. Makumikom nga agluto ni Floring iti kusina. Siraragsak a kimmablaaw ni William iti naragsak a Paskua, ngem tung-ed laeng ti insubadna a di pay immisem.
Inkeddeng ni William ti nakipatpatang kadagiti annakna iti salas. Agingga a dimteng ti pannangan kalpasan ti tengnga ti rabbi.
Mapaliiw dagiti annakda a timpuaren dagiti isem kadagiti bibig ni Floring lalo kadagiti angaw ni William. Agingga a napuotan laengen da William ken Floring a dudduduadan iti kusina. Idi usisaen ni Floring dagiti annakna, addan dagitoy kadagiti siledda.
“Addan dagiti ubbing iti siledda. Maturogdan…”
Ngem iti kaanoman, saan a maturog ti ayat—lalo ti ayat a tinarimbangon ta dandanin naituglep gapu iti inna pana-gindurog iti kalaksidan ti pinagsinggalot ti dua a puso. Saan a maturog ta inda manen sanguen ti baro nga agpang ti biag, ken mangnamnama nga iti isasangbay ti nadawel a bagyo iti sumaruno ket nanamenda ti sirnaat. Agtultuloy nga agtiktak ti orasan a kas iti agnanayon a tiktak ti anges ti biag.
Kadagiti agassawa a Floring ken William, iti dayta a kanito, dida nagawidan ti nagginnarikgik ken naginnarakgak ken nagginnantil iti inda pagtungtungtongan. Napuotanda laengen ni Myrna a naibaskag iti ridaw ti kusina.
“Dikay pay la maturog, nanang, tatang?”
“Ania ti orasen aya?” dinamag ni Floring idinto a linukip ni William ti selponna a pangkitaannna iti oras.
“Alla, pasado alaskuatron a, ‘nang.”
Maar-arakkatot a nagtignay ni Floring: “Tulongannakon nga agisimpa, lakay, ta maturogta metten. Di met napuotanen a parbangon gayamen…”
“’Nang, ‘tang, bay-anyon, siakon ti makaammo ditoy. Inkay lattan maturog. Meri krismas kadakayo nga agpadpada…” Ket siraragsak a nangbisong kadagiti dadakkelna.
Nagtaraok dagiti kawitan a mangipakpakdaar iti baro nga agsapa iti kaaldawan ti Paskua. Ngem kadagiti agassawa a William ken Floring, ammoda itan nga ubbaw ti kaipapanan ti krismas tri, dagiti agkakaimas a taraon iti noche buena, dagiti narabuy a regalo, ken dadduma pay a ladawan ti sagut no iti barukong ket inaponan ti gura ken lunod. Adda panagbiddut ngem maitutop iti mamakawan. Ta ayat ti kaipapanan ti paskua…#


text:
Ni Ma. Theresa B. Santos
Malagipko man ni mannurat iti Norway a ni Henrik Johan Ibsen (Marso 20, 1828-Mayo 23, 1906). Isu ti naawagan iti Father of Modern Drama. Nagbalin a national symbol dagiti Norwegians ken most important playwright in world history. Napintas ken nakallalagip dagiti sinursuratna.
Ngem saan a dagiti sinuratna ti intay trataren itoy a sinurat no di ket maysa kadagiti taraon ti panunot a bunga ti kinawada ti mugingna. Ta dagiti bunga ti nawada a muging ket iturongna ti asinoman a mangragpat iti ar-arapaapenna iti biag. Napateg la unay dagiti taraon ti panunot a mangbalbaliw iti biag ti maysa a tao.
Iti maysa kadagiti sinurat ni Henrik Johan Ibsen, kunana: The strongest man in the world is he who stands alone.
Ti kapipigsaan a tao iti lubong ket ‘tay makatakter iti bukodna a saka. Kayatna a sawen, kabaelanna ti tumakder a bukbukod wenno agbalbaliw, mangbalbaliw ti kinaasinona babaen ti kabukbukodanna a wagas. Manipud iti dapo ti kinapulpulos bangonenna ti kinaasinona ken ti masakbayanna iti balitok a pedestal. Kasta man ti pangitarusan iti nabagas unay a taraon ti panunot ni Henrik Johan Ibsen.
Kas iti naiduma a pakasaritaan da Maita…
Agnanaed da Maita, iti siudad ti Kamanilaan. Dakkel ti pamiliada, ta sangapuloda nga agkakabsat, pito a lallaki ken tallo a babbai. Agnanaedda iti maysa a kolonia dagiti illegal settlers. Narigat ti panagbiag a nariingan ni Maita. Iti nariinganna a kasasaad ti pamiliana, inkarina iti bagina nga aramidenna amin nga ammona a pamuspusan tapno maiyaonna dagiti dadakkelna ken kakabsatna iti kinakurapay.
Inggaedna ti nagiskuela. Adun dagiti nabasbasana a pakasaritaan a gapu iti edukasion a rimmang-ay ti maysa a tao. Inkarina iti bagina a ragpatenna met ti kinarang-ay babaen ti edukasion. Mamati unay a ti edukasion ti tulbek ti naluklukay nga aangsan. Isu nga impapatina ti nagadal iti leksionna. Immawat iti pammadayaw kas first honorable mention idi nagraduar iti haiskul.
Ngem gapu iti kinarigat ti panagbiagda, saanen a kabaelan dagiti dadakkelna a pagbasaen iti kolehio. Saan nga stable ti trabaho ti amana a kas construction worker. Uray ti inana a labandera. Ngem gapu iti kinadakkel ti pamiliada, ti kinaaduda, pasaray agkurang pay ti masapulan dagiti dadakkelna.
Ngem saan a naawanan iti namnama ni Maita. Nasken a tumakder iti bukodna a saka ket sumango iti dangadang ti biag. Kinasaritana ti dati a homeroom teacher-na, nagpatulong a no mabalin, irekomenda ti maestra iti maysa a kolehio nga agaplay a kas student assistant. Saan met nangpangadua ti maestra ta agtalek ti kabaelan ni Maita.
Sakbay a makastrek kas student assistant, kasapulan ti written examination. Nageksamen ni Maita. Impasnekna ta namnamaenna a rugi dayta ti arapaapna – a dayta ti ridaw ti panagbalbaliw ti biag a sapsapulenna. Kinasapulanna ti concentration ken focus. Ti resulta, isu ti nakaala iti kangatuan nga iskor iti eksaminasion.
Iti interbio ti guidance counselor ti kolehio, inaminna, a ti kinakurapay ti biagda ti mangmangted iti dakkel nga inspirasion tapno agadal a nalaing. Kayatna ti tumakder ken umadayo iti ‘kapitakan’ a nariinganna. Ket no maited kenkuana ti tiansa, inkarina a saan a mapaay ti eskuelaan iti namnamaenda a pagbalinanna iti masakbayan.
Iti damona a tawen, marigatan unay. Magmagna a masapa a mapan iskuela. Kastanto met laeng iti sardam. (Agserbi a kas student assistant iti bigat ken agbasa iti malem.) Magmagna ta ti pagpletena ket igatangna laengen iti pamedpedna a taraon wenno igatangna iti kasapulanna iti eskuelaan; pasaray awan ti balonna ngem inanusanna. Maymaysa ti sapatos nga usarenna, tallo a daan a pantalon ken sumagmano laeng dagiti daan a badona. Ngem saanna nga ingginggina dagitoy. Impapatina ketdi ti nagadal ket napagtalinaedna ti naganna iti dean’s list.
Nagraduar iti industrial psychology. Nakastrek a dagus iti dakkel a korporasion. Nangrugi iti kababaan nga empleado, agingga a nagbalin a pangulo ti human resources management dagiti nadumaduma a kompania ti korporasion a pagtartrabahuanna.
Natulonganna dagiti kakabsatna babaen ti pangitedna iti pamastrekan dagiti addaanen iti pamilia, trabaho kadagiti dadduma ket dagiti nayat a nagiskuela, tinulonganna amin ida. Dagiti dadakkelna, kabbalayna idan iti maysa a subdivision – agraman ti asawa daytoy ken dua nga annak. Ti asawa daytoy ket agdama a mangisursuro iti maysa a unibersidad.
Pudno la unay ti kinuna ni mannurat a Henrik Johan Ibsen: The strongest man in the world is he who stands alone.
Inayontayo met: Depend not on another, but lean instead on thyself. True happiness is born of self-reliance.#


text:
SALCEDO, Ilocos Sur – Dua a nagsina nga insidente ti pammaltog a puon ti nakatayan ti maysa a barangay tanod ken ti pannakaiyospital ti maysa a baro ti napasamak ditoy nga ili ken iti Sinait idi Septiembre 12.
Nagreport ni dati a Barangay Kagawad Ernesto Wagayen iti polis nga idi agsapa ti Septiembre 13, nasukalan a natayen iti uneg ti balayna ni Antonio Constantino y Ramos, 48, balo, barangay tanod ken residente iti Barangay San Tiburcio ditoy nga ili.
Iti panagimbestiga dagiti nagresponde a polis, naammuan nga idi agarup alas 9:00 ti rabii ti Septiembre 12, bayat ti panaggiinom da Efren Erese, Romeo Gutiba, Bonie Gutiba, Alex Santa Brigada ken ni Constantino iti balay ni Erese, maysa a motorsiklo ti nagsardeng iti abagatanen a paset ti balay ket maysa kadagiti tallo a naglugan ti nangayab iti biktima.
Rimmuar ni Constantino ket kalpasan ti sumagmamano a minutos, nagsubli sa nagpakada nga aggawid ta mapanna ilutuan dagiti sangailina.
Imbaga pay ti biktima a “dagidiay kakadua” dagiti sangailina.
Iti agarup alas 11:00 ti rabii, nakangeg ti grupo iti sumagmamano a kanalbuong ti paltog.
Kabigatanna, iti agarup alas 6:00 ti agsapa, napan ni Romeo Nartea, kapidua ni Constantino, iti balay ti biktima ngem awan ti simmungbat iti awagna. Idi simmirip ni Nartea iti uneg ti balay, nakitana laengen ti biktima a natayen.
Awan ti nasarakan ti SOCO team a kapsula wenno buli iti nakapasamakan ti krimen.
Di pay ammo no ania ti motibo ti pammapatay.
Kabayatanna, simmuko iti polis idi bigat ti Septiembre 13 ti suspek iti pammaltog sadiay Barangay Rang-ay, Sinait, Ilocos Sur idi rabii ti Septiembre 12.
Boluntario a simmuko ken ni Cabulalaan Barangay Captain Ruben I. Perez ni Reno Villa y Fariñas, 33, naasawaan, ex-CAFGU member, dati a residente iti Barangay Baracbac, Sinait ngem agindegen iti Barangay Cabulalaan. Nagkuyog ti kapitan ken ti katugangan ni Villa a dimmatag iti polis ti Sinait.
Adda pay laeng iti ospital ti baro a mapapati a ginandat ni Villa a patayen iti pagtunuan ti karne sadiay Barangay Rang-ay, Sinait idi 7:48 ti rabii ti Septiembre 12.
Nagsagrap ni Arnel Yacas y Encarnacion, 19, ken residente iti Barangay Marnay, Sinait kadagiti sugat iti akimbaba a paset ti pangana ken iti barukongna ket immuna a naitaray iti Corpuz Clinic and Hospital iti Sinait sa naiyalis iti Mariano Marcos Memorial Hospital and Medical Center iti Batac City, Ilocos Norte.
Saan a naan-ano ti kabsatna a ni Jeoffrey Yacas y Encarnacion, baro, addaan legal nga edad.
Innagananda ti pimmaltog a maysa a Reno Villa, mapapati a kameng ti CAFGU ken residente iti Barangay Baracbac, Sinait.
Segun iti inisial a panagimbestiga dagiti polis, agur-uray da Jeoffrey ken ni Arnel iti kustomer a gumatang iti tinuno a karne iti sango ti Myrna’s Beauty Parlor a masarakan iti Barangay Rang-ay, idi immasideg ti maysa a lalaki a nakaaruat iti diaket ket kellaat a pinaltogan daytoy ni Arnel iti sumagmamano a daras.
Nagammatan ni Arnel ti suspek ket nakirupakda agra-man ni Jeoffrey ngem nagpa-putok manen ti suspek sa nagtaray nga immadayo iti laud a direksion.
Awan ti nasarakan dagiti inbestigador a kapsula wenno buli iti crime scene.
Iti pannakaisurat daytoy, di pay ammo no ania ti gapu a ginandat ni Villa a patayen ni Yacas.
Agtultuloy ti panagimbestiga dagiti polis mainaig daytoy a pammaltog.#


text:
Inpraespesipiko a nagan (botanika)
Iti botanika, ti maysa nga inpraespesipiko a nagan ket ti sientipiko a nagan para iti ania man a takson ti baba ti ranggo dagiti sebbangan, a kas ti maysa nga inpraespesipiko a takson. (Ti "takson" ket dagiti grupo dagiti organismo a maikkan ti naisangayan a nagan; ti kayatna a sawen ti "inpraespesipiko" ket "ti aniaman a ranggo ti baba ti agpang dagiti sebbangan".) Dagiti sientipiko a nagnagan dagiti mula (ken dagiti dadduma pay a grupo) ket tinartaripato dagitoy babaen ti International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants (ICN, dati nga iti International Code of Botanical Nomenclature, ICBN).[1] Daytoy ket mangikeddeng ti 'tallo a parte a nagan' para kadagiti inpraespesipiko a takson, ken mairaman pay ti maysa a 'pangikapet a termino' tapno makaipakita ti ranggo ti nagan.[2] Ti maysa a kas pagarigan ti kasta a nagan ket Astrophytum myriostigma subvar. glabrum, ti nagan ti subkaruay ti sebbanagan ti Astrophytum myriostigma.
Dagiti nagan ti baba ti ranggo dagiti sebbangan dagiti naimuyongan a karuay dagiti mula ken dagiti ayup ket tinartaripato babaen dagiti nadumaduma a kodigo ti nomenklatura ket sabali a maporma dagitoy.
Dagti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ McNeill et al. 2006
- ^ McNeill et al. 2006, Art. 24
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- McNeill, J.; Barrie, F.R.; et al., dagiti ed. (2006), International code of botanical nomenclature (Vienna Code) adopted by the seventeenth International Botanical Congress, Vienna, Austria, July 2005 (electroniko nga ed.), Vienna: International Association for Plant Taxonomy, naala idi 2011-02-20 (Manipud idi 2012[pabaroen], daytoy ti kaudian nga edision ti ICN a magun-od iti online.)


text:
ADUN a tawen ti naglabas a tunggal dumteng ti Mayo 1 a marambakan ti Labor Day ket agkaykaysa dagiti gunglo dagiti mangmangged a Pilipino a mangiyik-ikkis kadagiti kalsada tapno idanonda kadagiti maseknan nga opisial ti gobierno dagiti laklak-amenda a tuok ken rigat, ken dagiti tarigagayda. Ngem agingga iti agdama nga administrasion ket saan pay a napalugodan dagiti kalikagum dagiti mangmangged.
Pannakapaadu dagiti trabaho, pannakaigibus ti labor contractualization, pannakasaluad dagiti kalintegan para iti natalged a pagtrabahuan ken pannakaingato ti sueldo a mayataday iti itatayok ti presio dagiti kasapulan a produkto ken serbisio. Dagitoy ti kangrunaan a tarigagay dagiti mangmangged iti Pilipinas kabayatan ti pannakarambak ti Labor Day ita a tawen.
Napateg ti kontribusion dagiti mangmangged iti ekonomia ta isuda dagiti trabahador a mangpatpataray kadagiti negosio, institusion ken dadduma pay nga establisimiento iti publiko ken pribado a sektor. Ngem nakakaasi ti kasasaad dagiti kaaduan a mangmangged nangruna dagiti saan a regular ti trabahoda, dagiti dakes wenno napeggad ti kondision ti pagtrabahuanda, ken nababa dagiti sueldoda.
Dumanonen iti nasurok nga uppat a million ti labor force iti pormal a sektor iti Pilipinas a kaaduanna ket agserserbi kadagiti nagduduma nga industria ken pabrika. Mapattapatta a nasurok a 70 Million dagiti Pilipino a mangmangged kadagiti nagduduma a pagtabahuan iti Pilipinas iti pormal ken saan a pormal a sektor. Agarupen a tallo a million dagiti dokumentado nga Overseas Filipino Workers, malaksid kadagiti imigranten ken saan a dokumentado a mangmangged iti ballasiw-taaw.
Aglaplapusanan ti Pilipinas kadagiti makabael a mangmangged wenno human resources. Tinawen a million a Pilipino dagiti agturpos iti kolehio ken dadduma a kurso ngem awan ti nadaras a maserrekanda a nasayaat a trabaho. Nainget ti kompetensia iti iseserrek iti trabaho kadagiti pribado a dadakkel a kompania gapu iti kaadu a pagpilian dagiti employer.
Mapaneknekan met ita ken iti masungad a tawen no dagiti damo a nagturpos iti Senior High School kas sagudayen ti K+12 Program ti gobierno ket makastrekda iti nasayaat a trabaho kas panggep ti programa. Ngem no marigatan pay a makastrek iti nasayaat a trabaho dagiti katurturposna iti kolehio, saan ngata nga ad-addan a marigatan dagiti aplikante a senior high school laeng ti tinurposna?
Iti kabassit dagiti nasayaat a pagtrabahuan iti Pilipinas, adu dagiti mangmangged nga agan-anus kadagiti temporario a kasasaad, nababa a sueldo, dakes a situasion, ken casual wenno contractual ti kasasaadda a mailabsing iti Labor Code.
Narikut met ti sumrek iti Career Service iti gobierno no awanan iti eligibility ken padrino. Ti gobierno ti kadakkelan nga employer iti Pilipinas a mangipapaay iti nangatngato a sueldo ken benepisio nangruna kadagiti polis, militar ken dadduma pay nga agserserbi kadagiti armado ken unipormado nga ahensia nga ipangpangruna ti agdama nga administrasion.
Uray adda dagiti maserrekan iti pribado a sektor, ngem kaaduanna ket nababa ti panagpasueldoda ken saan nga umanay a pangsuporta ti pamilia. Bunga ti kinakurang dagiti nasayaat a pagtrabahuan iti Pilipinas, ket mapilitan dagiti Pilipino a mapan mangged sadiay ballasiw-taaw tapno mabiagda ti pamiliada.
Adu nga OFW dagiti simmayaat ti kasasaadda, adda met dagiti naabuso ken nagtinnag iti trahedia ti panagbiagda. Mairaman kadakuada dagiti maab-abuso a domestic helper kadagiti ganggannaet a pagilian a pagturturongan dagiti Pilipino kas dagiti katulong sadiay Middle East a nangpataud ti kontrobersia iti nagbaetan ti Pilipinas ken Kuwait.
Nairanrana la unay a sakbay iti panangrambak ti Labor Day ita a tawen ket timmaud ti kontrobersia ti panangpasardeng ni Presidente Rodrigo Duterte ti panangibaon kadagiti OFW sadiay Kuwait kalpasan ti pannakaduktal ti bangkay ti Pilipina a domestic helper a ni Joanna Demafelis a nabayagen a im-freezer dagiti pimmatay kenkuana nga amona. Adu pay a reklamo ti panagabuso dagiti Arabo nga employer dagiti Pilipino. Simmaruno ti panangpaserra ti Presidente iti innem a bulan ti isla ti Boracay a maysa kadagiti kangrunaan a pagturturongan dagiti turista iti Pilipinas. Iti panagserra ti negosio iti Boracay, nangrikep met dagiti hotel, restaurant ken dadduma pay nga establisimiento a mangipapaay ti rinibu a trabaho kadagiti Pilipino.
Nasayaat ti panggep ti pannakaisardeng ti panangipatulod ti OFW sadiay Kuwait agingga a magarantisaran ti saanda a pannakaabuso, ken ti temporario a pannakairikep ti Boracay tapno maisayangkat ti rehabiltasion ti naabusar nga isla. Ngem dagitoy a pagteng ket kessayanna ti pagserkan a trabaho dagiti mangmangged a Pilipino.
Bayat ti pannakarambak ti Labor Day iti Pilipinas ita a tawen, iriing manen dagiti mangmangged ti panangtungpal ni Duterte kadagiti karina idi panawen ti kampania a pasayaatenna ti ekonomia tapno makapataud kadagiti adu a trabaho, gibusanna ti labor contractualization, ken maingato iti sueldo ken mapasayaat ti kasasaad dagiti mangmangged tapno agbiagda nga addaan iti dignidad, wayawaya ken gin-awa. (Eden A. Alviar)


text:
Tomas Aquino
Ni Santo Tomas Aquino, O.P. ( /əˈkwaɪnəs/ ə-KWY-nəs; 1225 – 7 Marso 1274), wenno Tomas ti Aquino wenno Aquino, ket maysa idi nga Italiano a Dominikano a padi ti Romano Katoliko a Simbaan, ken nangruna a makaimpluensia a pilosopo ken teologo iti tradision ti Eskolastisismo, nga iti kaunegan daytoy ket naamammoan nga isu pay ti "Umel a Lalaki a Baka" "Angheliko aDoktor", Doctor Communis, ken Doctor Universalis.[5] Ti "Aquinas" ket isu ti demonimo ti Aquino: Ni Thomas ket nanipud kadagiti natakneng a pamilia ti Pagarian ti Napoles, nga addaan kadagiti titulo dagiti "konde ti Aquino". Isu ti nangiyun-una a klasiko a nagipakpatakder ti masna a teologo, ken ti ama ti Tomismo. Isu ket adu ti impluensiana iti Laud a kapanunotan, ken kaaduan ti moderno a pilosopia ket naaramid idi ti panagrang-ay ken reputasion kadagiti kapanunotanna, a naisangsangayan dagiit lugar ti etika, masna alinteg, metapisika, ken politikal a teoria.
Ni Tomas ket tinengtengngel ti Katoliko a Simbaan a kas maysa a modelo a manursuro para kadagiti agad-adal ti kinapadi, ken ti kangatuan a panagiyebkas ti masna a panagrason ken panagipagarupan a teolohia. Dagiti panagad-adal ti obrana, segun kadagiti dokumento ti papa ken mahisterial, ket maysa a lugar a nasken a programa ti panagadal para kadagiti kinapadi wenno diakono, ken dagiti pay relihioso a pormasion ken dagiti agad-adal kadagiti sagrado a disiplina (Katoliko a pilosopia, teolohia, pakasaritaan, liturhia, ken kanon a linteg).[6] Dagiti obra a nakaidayeganna ket ti Summa theologiae ken ti Summa Contra Gentiles. Maysa kadagiti 35 Doktor ti Simbaan, isu ket naipanpanunotan a ti kalatakan a teologo ken pilosopo ti Simabaan. Ni Papa Benedicto XV ket nangirangarang: "Daytoy nga (Dominikano) Urnos … ket nakagun-od ti baro a kadayeg idi ti Simbaan ket nangirangarang dagiti insursuro ni Tomas ket kabukbukodanna ken ti Doktor, ket naipammadayawan ti naisansangayan a dayaw manipud kadagiti Pontipiko, ti apo ken patron dagiti Katoliko a pagadalan."[7]
Biograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dominikano (1225–1244)[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Tomas ket naipasngay idiay Roccasecca idi c. Enero 28, 1225, segun kadagiti nadumaduma a mannurat, idiay kastilio ti amana, ni Landolfo ti Aquino, Roccasecca nga adda idiay Contea di Aquino (iti dayta a panawen ket ti Pagarian ti Sicilia. Iti tatta nga aldawen ket ti Italia, daytoy ket adda idi idiay rehion ti Lazio). Ti ama ni Tomas ket saan idi a kameng ti kabilegan a sanga ti pamilia ngem nagtengtengngel laeng ti titulo a miles, bayat a ti ina ni Tomas, a ni Dame Teodora, ket kameng ti Rossi a sanga ti pamilia ti Neapolitano Caracciolo.[8] Ti kabsatna lalaki ni Landolfo ket maysa idi nga abad iti kasisigud a Benedictino nga abadia idiay Monte Cassino. Bayat nga amin nga anak a lalaki ti pamiliana ken napanda kadagiti pagsapulan ti milisia,[9] ti pamilia ket panggependa para kenni Tomas a mangsurot ti ulitegna iti abadia;[10] daytoy ket mabalinton a pormal a pagsapulan a dalan ti ub-ubing nga anakna a lalaki ti akin abagatan nga Italiano a nobilidad.[11]
Iti edad a lima, ni Tomas ket nangrugrugi ti nasapa a panagadalna idiay Monte Cassino ngem kalpasan ti pannakapasamak ti milisia a suppiat a nagbaetan ni Emperador Federico II ken ni Papa Gregorio IX ket immabot idiay abedia idi nasapa a 1239, ni Landolfo ken Teodora ket inserrekda ni Tomas idiay studium generale (unibersidad) a kabangbangon babaen ni Federico idiay Napoles.[12] Mabalin a ditoy ti nakaiyammuan ni Tomas kenni Aristoteles, Averroes ken Maimonides, nga isuda amain ket makaimpluensianto iti teolohiko a pilosopiana.[13] Iti pay las-ud ti panagad-adalna idiay Napoles ni Tomas ket naimpluensian ni Juan ti San Julian, ti maysa a Dominikano nga agsersermon idiay Napoles, isu na idi ket paset ti aktibo a ganetget babaen ti Dominikano nga urnos nga agkintos dagiti napsnek a sumursurot.[14] Idiay ti nangisursuro kaniana iti aritmetik, heometria, astronomia, ken musika idi ket ni Petrus de Ibernia.[15]
Idi agedad ti sangapulo ket siam, ni Tomas ket nangikeddeng a tumipon kadagiti Dominikano nga Urnos. Daytoy a panagtukkiad ni Tomas ket saan a kinayat ti pamiliana, a nagnamnama kaniana nga agbalin a maysa a Benedictino a monghe ken ti agbalin nga abad ti nabileg nga Abadia Montecassino idiay asideg kadagiti dominio ti pamiliana.[16] Iti panagpadas a mangpawil iti pannakibiang ni Teodora iti panagpili ni Tomas, dagiti Dominikano ket inurnosda nga umalis ni Tomas idiay Roma, ken manipud idiay Roma,naipatulod idiay Paris.[17] Nupay kasta, iti panagbanniagana a mapan idiay Roma dagiti kabsatna a lalaki, babaen ti panangibagbaga ni Teodora, kinemmegda isuana idi immininum manipud iti maysa nga ubbog ken insublida kadagit nagannak kaniana idiay kastilio ti Monte San Giovanni Campano.[17]
Ni Tomas ket naibalud idi idiay ti dua tawen kadagiti kastilio ti pamilina idiay Monte San Giovanni ken Roccasecca iti maysa a panagpadas a a mangpawil kaniana iti panagitultuloyna iti Dominikano a ruam ken ti panangiduron kaniana iti panangilikud ti baro nga aspirasion.[13] Dagiti politikal a pakadandanagan ket nagpawil ti Papa iti panangibilin a ruruar ni Tomas, nga adda daytoy ti nagbanagan ti pannkaiyatiddog ti pannakabalud ni Tomas.[18] Ni Tomas ket nangipalplabas daytoy a panawen iti tribunal iti panangisursurona dagiti kakabsatna a babai ken ti pannakisinnaritana kadagiti kameng ti Dominikano nga Urnos.[13] Dagiti kameng ti pamiliana ket napungtutanda a nagublag kenni Thomas, a nagtultuloy a nagkedkeddeng a tumipon kadagiti Dominikano. Iti maysa a puntos, dua kadagiti kabsatna lalaki ket nangupada ti maysa a pampam tapno sulisogenna isuna. Segun ti sarita ni Tomas ket pinapanawna ti pampam babaen ti panagusar ti maysa a landok ti apoy. Iti dayta met laeng a rabii adda dagiti dua nga anghel ti nagparang kaniana idi siu ket matmaturog ken nagpapigsa ti panangikeddengna nga agtultuloy a selibe.[19]
Babaen idi 1244, idi nakitkitana a napay amin a panagublag kenni Tomas, ni Teodora ket nagkikita a mangisalakan ti dignidad ti pamiliana, nangurnos isuna para iti panagtalaw ni Toams iti rabbi babaen ti maysa a tawa. Iti panunotna, ti maysa asekreto nga itatatalaw manipud iti pannakabalud ket ssan unay a makadangran ngem ti nawara a panagsuko kadagiti Dominikano. Immuna a naipatulod ni Tomas idiay Napoles ken kalpasan daytoy idiay Roma tapno makisarungkar kenni Johannes von Wildeshausen, ti Apo a Heneral ti Dominikano nga Urnos.[20]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Gilby, Tomas (1951). Dagiti Pilosopiko a Testo ni Santo Tomas Aquino. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan.
- ^ Fr. Conway, John Placid (1911). Santo Tomas Aquino. Londres.
- ^ Rev. Vaughan, Roger Bede (1871). Ti Biag ken dagiti Obra ni Santo Tomas Aquino: Tom.I. Londres.
- ^ Spiazzi, Raimondo (1995). San Tommaso d'Aquino: biografia documentata. Bologna.
- ^ Kitaen ti Pio XI, Studiorum Ducem 11 (29 Hunio 1923), AAS, XV ("non modo Angelicum, sed etiam Communem seu Universalem Ecclesiae Doctorem"). Ti titulo a Doctor Communis ket napetsaan daytoy manipud idi maikasangapulo ket uppat a siglo; ti titulo a Doctor Angelicus ket napetsaan daytoy manipud idi maikasangapulo ket uppat a siglo, kitaen ti Walz, Xenia Thomistica, III, p. 164 n. 4. Ni Tolomeo da Lucca ket nagsurat iti Historia Ecclesiastica (1317): “Daytoy a tao ket kalaingan kadagiti moderno a pilosopo ken teologo, ken iti amin a suheto. Ken ti kastoy ket kankanayon nga isu ti panitigan ken kapanunotan, isu nga itan idiay Unibersidad ti Paris, isu ket tinawtawaganda ti Doctor Communis gapo ti kasayaat ti kalawag dagiti insursurona.” Historia Eccles. xxiii, c. 9.
- ^ Kodigo ti Kanon a Linteg, Can. 252, § 3 [1]
- ^ Benedicto XV Ensikliko Fausto appetente die 29 Hunio 1921, AAS 13 (1921), 332; Pio XI Ensikliko Studiorum Ducem § 11, 29 Hunio 1923, AAS 15 (1923), cf. AAS 17 (1925) 574; Paul VI, 7 Marso 1964 AAS 56 (1964), 302 (Bouscaren, vol. VI, pp. 786–88).
- ^ Jean-Pierre Torrell, Santo Tomas Aquino: Ti Tao Ken ti Onrana, CUA press, 2005, p. 3. Libro ti Google
- ^ Hampden, Ti Biag, p. 14.
- ^ Stump, Aquino, p. 3.
- ^ Schaff, Philip (1953). "Tomas Aquino". Ti Baro a Schaff-Herzog nga Ensiklopedia dagiti Relihioso a Pannakaammo – Nature. 126. Grand Rapids, MI: Baker Book House. pp. 422–423. Bibcode:1930Natur.126..951G. doi:10.1038/126951c0.
- ^ Davies, Aquino: Ti Pangyuna, pp. 1–2
- ^ a b c Davies, Aquino: Ti Pangyuna, p. 2
- ^ Hampden, Ti Biag, pp. 21–22.
- ^ Grabmann, Martin. Virgil Michel, patarus Tomas Aquino: Ti Personalidad ken Panunotna. (Kessinger Publishing, 2006), pp. 2.
- ^ Collison, Diane, ken Kathryn Plant. Dagiti Limapulo a Kangrunaan a Pilosopo Maika-2 ngaed. New York: Routledge, 2006.
- ^ a b Hampden, Ti Biag, p. 23.
- ^ Hampden, Ti Biag, p. 24.
- ^ Hampden, The Life, p. 25.
- ^ Hampden, Ti Biag, pp. 27–28.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Tomas Aquino iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig kenni Tomas Aquino iti Wikiquote (iti Ingles)


text:
Sarita ni Arnold Reyes
Maikanem a Paset
“Ania ti resulta ti autopsia ni Cito, Hepe?” sinaludsod ni Rudy kalpasan ti sumagmamano a minutos a panagulimekna.
“Natay ni Cito babaen ti pannakalmes, segun iti report ti doktor a nangautopsia kenkuana,” kinuna ni Hepe dela Cuadra.
“Awan ti sugat ni Cito, Hepe, a mabalin a nakaulawanna a puon ti nakatnaganna iti bubon?”
“Aguray ta basaek manen ti autopsia ti doktor, kinuna ni Hepe de la Cuadra. “You’re right, adda dunor iti likud ti ulo ni Cito. Kas impalawag ti doktor iti autopsiana, posible a naitibkol ni Cito ket naitupa ti ulona iti ngarab ti lusob sa natnag iti bubon. Ngem agsipud ta saan a makakalay-at, in-inut a kimmapsut agingga iti naarinebneb ken nalmes.”
Saanen a nagtimek pay ni Rudy. Ngem saan a mapnek iti nailanad iti autopsia. No naitibkol ni Cito, ti rupana koma ti maitupa iti ngarab ti bubong, saan ket iti likudan ti ulo!
“Bukodko laeng nga opinion daytoy, Hepe. Adda met posibilidadna a napalek ti likud ti ulo ni Cito sa naitapuak iti bubon.”
“Posible dayta. Bay-am ta mangiwayatkami iti naun-uneg nga inbestigasion no adda foul play iti pannakatay ni Cito.”
Nagyaman ni Rudy sana iniddep ti selpon. Nagliad iti tugawna sana pinagsinanggala dagiti ramayna iti likud ti ulona. Minatmatanna ti bubeda a kasla adda mulmulimolan ti panunotna.
No pudno ti suspetsana nga adda foul play iti pannakatay ni Cito, ania ti motibo? Adda kadi ammo ni Ciano a kasapulan a maipakni tapno saanna a maipalgak kadagiti autoridad?
Nagkusipet ni Rudy. Karaman ni Cito iti grupo ni Dante a napan naggiinom iti beerhouse iti daydi a rabii. Segun iti panagpalutpot dagiti polis, naguperda iti beerhouse agingga iti ala una sada nangiruar iti saggaysada a babai. Pasado alas tres ti parbangon idi isublida dagiti babbai iti beerhouse.
Kalpasanna, nagsisina kadin dagiti nagkukuyog? Wenno adda pay sabali a napananda?
Immagibas iti panunotna ti statement dagiti dua a mannalon a mapan agpalayas iti talonda iti daydi parbangon a pannakapapatay dagiti dadakkelna ken pannakarames ni Liza: tallo dagiti nangegda a timek-lalaki nga aggagarakgak a pimmanaw iti nakapasamakan ti krimen a pattapattaenda a napasamak iti agarud alas tres y media.
Timmawag ni Rudy ken ni Andy ket dinamagna ti barangay a yan ti balay da Dante.
“Iti Caarusipan, Manong, insungbat ni Andy. “Apay kadi?”
Saan a simmungbat ni Rudy. No taga-Caarusipan ni Dante, daldalanenna met ngarud ti kalsada nga agpa-Limmansangan. Kalpasan ti Limmansangan dua pay a kilometro sakbay ti Barangay Caarusipan.
“Nadakamatmo a nagpangta ni Dante idi binasted ni Liza. Iti panagkitam, maituredna nga aramiden ti pangtana?”
“Diak ammo, Manong. Ngem awanen daydiay ta nagpadispensar met laeng ni Dante. Saan payen a timmamtammidaw iti balayyo no agaw-awid ni Liza.”
“Iti daydi a parbangon a pannakapapatay da Papang ken ni Mamang, saanyo a nasalsalapon da Dante?” kellaat a sinaludsod ni Rudy. “Damagko nga iti daydi nga aldaw, dakkel ti inabak ni Dante iti hueteng ket napanda naghapi-hapi kada Cito ken Mikong a nagginom iti beerhouse.”
“Saan met. Aginggada a nagginom iti beerhouse?”
“Agingga iti ala una sada nangiruar iti babbai. Insublida dagiti babbai iti beerhouse iti pasado alas tres. No naggawid ni Dante kalpasanna, adda posibilidadna a nageengkuentrokayo iti daydi a parbangon.”
“Dimi nakaengkuentro ni Dante. Baka saanda pay a naggawid ta adda pay sabali a napananda.”
“Nadamagmon ti napasamak ken ni Cito?” binaliwan ni Rudy ti topiko.
“Wen, Manong. Natinnag kano ken nalmes iti bubon. Kasla diak patien a nalmes iti bubon ta nalaing a lumangoy. Nakaro ngata unay ti bartekna ta nalmes idinto a pagatbarukong laeng ti danum iti bubon ta kalgawen ket nakidditen ti ubbog,” kinuna ni Andy.
“Suspetsak a napapatay ni Cito,” kinuna ni Rudy. “Adda dumdumges iti panunotko nga adda pannakaibiang ti pannakatayna iti daydi pannakapapatay da Papang ken ni Mamang, ket daytoy ti anggulo a kayatko a naing-inget a maimbestiga!”
(Adda tuloyna)


text:
Baybay Arafura
Ti Baybay Arafura ket mabirukan iti laud ti Taaw Pasipiko iti ngato ti kontinental a samang iti pagbaetan tiAustralia ken ti Baro a Guinea ti Indonesia.
Dagiti linaon
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Baybay Arafura ket bineddengan babaen ti Lingsat Torres ken babaen iti dayta ti Baybay Coral iti daya, ti Golpo ti Carpentaria iti abagatan, ti Baybay Timor iti laud ken ti Baybay Banda ken Ceram iti amianan a laud. Daytoy ket 1,290 kilometro (800 mi) iti kaatiddog ken 560 kilometro (350 mi) iti kalawa. Ti kaadalem ti baybay ket nangruna a 50–80 metmetro (165–265 kadkapan) nga umad-adalem iti laud. Kas ababaw a tropikal a baybay, dagiti danumna ket pagtaudan para kadagiti tropikal nga alipugpog.
Ti baybay ket mabirukan iti ngato ti Samang ti Arafura ken parte daytoy ti Samang Sahul. No dagiti pantar ti baybayl ket ababa idi las-ud ti naudi a panawen ti yelo, ti Samang ti Arafura, ti Golpo ti Carpentaria ken ti Lingsat Torres ket nangpormada idi ti nadalumpinas a rangtay ti daga a nangikapet ticonnecting Australia ken Baro a Guinea ken nangpalaka ti migrasion ti tattao manipud iti Asia iti Australia. Ti nagtitipon a masa ti daga ket nagporma ti kontinente ti Sahul.
Gay-at[urnosen | urnosen ti taudan]
Ipalawag ti Gunglo ti Internasional a Hidrograpiko (IHO) ti Baybay Arafura a kas maysa kadagiti danum ti Purpuro Daya nga India. Ipalawag ti IHO dagiti patingga ti Baybay Arafura a kas dagiti sumaganad:[1]
Iti amianan. Ti akindaya a patingga ti Baybay Ceram [Ti linia manipud iti Karoefa, Baro a Guinea, aginggana iti akindaya a patingga ti Isla Adi, kalpasanna ket mapan iti Tg. Borang, ti akin-amianan a punto ti Noehoe Tjoet [Kai Besar] (5°17′S 133°09′E / 5.283°S 133.150°E)] ken ti akindaya a patingga ti Baybay Banda [Manipud iti Tg Borang, ti akin-amianan a punto ti Noehoe Tjoet, babaen iti daytoy nga isla aginggana iti akin-abagatan a puntona, kalpasanna iti linia amianan a daya ti punto ti Fordata, babaen iti daytoy ngfa isla ken agballasiw a mapan iti amianan a daya a punto ti Larat, Is-isla Tanimbar (7°06′S 131°55′E / 7.100°S 131.917°E), ken agpababa iti daya nga aplaya ti Jamdena [Isla Yamdena] aginggana iti akin-abagatan a puntona, kalpasanna babaen ti Anggarmasa aginggana iti akin-amianan a punto ti Selaroe ken babaen iti daytoy nga isla aginggana iti Tg Aro Oesoe ti akin-abagatan a puntona (8°21′S 130°45′E / 8.350°S 130.750°E)].
Iti daya. Ti abagatan a laud nga aplaya ti Baro a Guinea manipud iti Karoefa (133°27'E) aginggana iti sabangan ti Karayan Bensbak (141°01'E), ken kalpasanna ti linia iti akin-amianan a laud a patingga ti Peninsula York, Australia (11°05′S 142°03′E / 11.083°S 142.050°E).
Iti abagatan. Babaen ti amianan nga aplaya ti Australia manipud iti amianan a laud a patingga ti Peninsula York Peninsula aginggana iti Rawis Don (11°19′S 131°46′E / 11.317°S 131.767°E).
Iti laud. Ti linia manipud iti Rawis Don aginggana iti Tanjong Aro Oesoe, ti akin-abagatan a punto ti Selaroe (Is-isla Tanimbar).
Nagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti nagan ti baybay ket nagparang iti "Dagiti Direksion ti Panaglayag para iti Arafura" ni George Windsor Earl idi 1837 nga inalana manipud kadagiti naratibo da Teniente Kolff ken Modera iti Marina ti Danes.[2]
Naisingasingen a ti nagan nga Arafura ket nagtaud iti Potuges, a pannakadadael daytoi iti balikas ti "Alfours," a ti kaibuksilanna ket "nawaya a lallaki", ngem ti kinaudi a panagsukisok ti Nailian nga Ar-arkibo ti Danes ket nangipakita a dagiti rehistro ti Toponimiko a Diksionario ni AJ van der Aa idi 1939 "dagiti mangtagtagitao ti Moluccas ket tinawtawaganda dagiti bagbagida iti "haraforas", a maipatarus daytoy iti "Anak anak gunung" a kas "annak ti banbantay"."
Ti nagan ti Baybay Arafura ket nagtaud manipud iti indehenio a nagan para iti "ti tattao ti banbantay" iti Moluccas (parte ti Indonesia) kas innaganan babaen ni dagiti Danes Teniente Kolff ken Modera kadagiti tawen ti 1830."
Panagkalap[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Baybay Arafura ket mabalin a pagkalapan ti pasayan ken demersal. Ti pasayan a magun-od iti daytoy a baybay ket dagiti sebbangan ti penaeid a maipatinayon pay kadagiti kadawyan nga ikan, dagiti sebbangan ti nemipteridae, ken dagiti dadduma pay a kita ti ikan.
Iti lubong a dagiti ekosistema ti baybay ken dagiti bilang dagiti ikan ket bumasbassiten, ti Baybay Arafura ket maisalumina a kas maysa kadagti kabaknangan a pagkalapan a baybay iti lubong.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Baybay Arafura iti Wikimedia Commons
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Limits of Oceans and Seas, 3rd edition" (PDF). International Hydrographic Organization. 1953. Naala idi 7 Pebrero 2010.
- ^ Earl, George Windsor; Kolff, D. H.; Modera, Justin (1837). "Sailing directions for the Arafura Sea". Hydrographic Office, Londres.