text:
February 27, 2018
Pugon ti Tabako
PUGON TI TABAKO. Gagangay manen a buya iti Ilokos dagiti pugon ti tabako, kas iti nailadawan, a pakalutuan dagiti tabako a birhinia sakbay a mapardo ken mailako. Naala ti ladawan iti Brgy. Puritac, Pinili, Ilocos Norte, maysa kadagiti barangay iti nasao a probinsia a pakaimulmulaan met ti tabako a birhinia ken pakaigapuan met ti kaadda ti bingay ti Ilocos Norte a pondo manipud iti buis ti tabako, kas sagudayen ti Republic Act 7171 (An Act to Promote the Development of the Farmers in the Virginia Tobacco-Producing Provinces). Sagudayen ti linteg a mailasin ti 15 a porsiento ti maukkon a buis dagiti sigarilio a mapartuat iti pagilian a pakaaramatan ti tabako a birhinia sa maibunong kadagiti kualipikado a benepisiario a probinsia. (Aileen R. Rambaud)
(Naipablaak iti Bannawag iti Marso 5, 2018 a bilang.)
February 25, 2018
UNP, sangailienna ti Pasnaan 8 inton Marso 9-11
Sangailien ti University of Northern Philippines iti Vigan City, Ilocos Sur ti Pasnaan 8, ti workshop dagiti mannurat nga Ilokano, iti daytoy Marso 9-11.
Babaen ti pannakitinnulong pay ti National Commission for Culture and the Arts (NCCA), Bannawag magazine, ken GUMIL Ilocos Sur, isayangkat daytoy ti GUMIL Filipinas, ti gunglo dagiti mannurat nga Ilokano iti uneg ken ruar ti pagilian.
Kabayatanna, maipakaammo iti kabiitan a panawen ti nagan dagiti napili a fellow iti Daniw, Daniw a Para Ubbing, Ababa a Sarita, ken Sarita a Para Ubbing.
Maarisit met dagitoy a sinurat babaen dagiti sumaganad a mannurat, editor ken kritiko nga Ilokano nga agpaay a panelist: Cles B. Rambaud, Juan Al. Asuncion, Joel B. Manuel, Daniel L. Nesperos, Neyo Mario E. Valdez, Sherma E. Benosa, Aileen R. Rambaud, ken Junley Lorenzana Lazaga.
Manamnama met iti panagtugaw a panelist ti sumagmamano a propesor ken mannursuro manipud iti UNP.
Agpaay a Workshop Director ni Neyo Mario E. Valdez ken kameng met iti Pasnaan 8 Secretariat da Sherma E. Benosa, Roy V. Aragon, Dr. Freddie Pa. Masuli, Anna Liza M. Gaspar ken Ariel S. Tabag; ni GF President Vilmer V. Viloria ti consultant.
Kabayatanna, mayawat iti umuna nga aldaw (Marso 9) ti Pasnaan 8 ti Sertipiko ti Pammadayaw ken ni Ria Rebolledo ti Baguio City a napili nga Outstanding Fellow ti Pasnaan 7.
Iti agarup tinawen a pannakaisaysayangkatna manipud 2010, mabigbigen ti Pasnaan a pakatenneban ti pluma dagiti agdadamo a mannurat, ken pakaiwardasan ti kapanagan ti Literatura ken Lengguahe nga Ilokano a manamnama a takuaten ken daliasatenda. (Pasnaan 8 Secretariat)
(Naipablaak iti Marso 5, 2018 a bilang.)
Babaen ti pannakitinnulong pay ti National Commission for Culture and the Arts (NCCA), Bannawag magazine, ken GUMIL Ilocos Sur, isayangkat daytoy ti GUMIL Filipinas, ti gunglo dagiti mannurat nga Ilokano iti uneg ken ruar ti pagilian.
Kabayatanna, maipakaammo iti kabiitan a panawen ti nagan dagiti napili a fellow iti Daniw, Daniw a Para Ubbing, Ababa a Sarita, ken Sarita a Para Ubbing.
Maarisit met dagitoy a sinurat babaen dagiti sumaganad a mannurat, editor ken kritiko nga Ilokano nga agpaay a panelist: Cles B. Rambaud, Juan Al. Asuncion, Joel B. Manuel, Daniel L. Nesperos, Neyo Mario E. Valdez, Sherma E. Benosa, Aileen R. Rambaud, ken Junley Lorenzana Lazaga.
Manamnama met iti panagtugaw a panelist ti sumagmamano a propesor ken mannursuro manipud iti UNP.
Agpaay a Workshop Director ni Neyo Mario E. Valdez ken kameng met iti Pasnaan 8 Secretariat da Sherma E. Benosa, Roy V. Aragon, Dr. Freddie Pa. Masuli, Anna Liza M. Gaspar ken Ariel S. Tabag; ni GF President Vilmer V. Viloria ti consultant.
Kabayatanna, mayawat iti umuna nga aldaw (Marso 9) ti Pasnaan 8 ti Sertipiko ti Pammadayaw ken ni Ria Rebolledo ti Baguio City a napili nga Outstanding Fellow ti Pasnaan 7.
Iti agarup tinawen a pannakaisaysayangkatna manipud 2010, mabigbigen ti Pasnaan a pakatenneban ti pluma dagiti agdadamo a mannurat, ken pakaiwardasan ti kapanagan ti Literatura ken Lengguahe nga Ilokano a manamnama a takuaten ken daliasatenda. (Pasnaan 8 Secretariat)
(Naipablaak iti Marso 5, 2018 a bilang.)
“Bigas ng Masa,” inyalnag ti DA
Inyalnag ti Department of Agriculture (DA) itay katengngaan ti Pebrero ti programa a “Bigas ng Masa” tapno maatur ti duduoganen nga anomalia iti panangkontrol dagiti negosiante iti suplay ti tagilako a taraon.
Bayat ti nasao a programa, nailako laeng ti komersial a bagas iti 38 a pisos ti kada kilo. Kinuna ni DA Secretary Manny Piñol a rugi daytoy ti nailian a programa a direkta a mamagkonektar kadagiti mannalon ken konsiumer.
Kalpasan ti programa, dinillaw ni Piñol dagiti grupo a mangiwarwaras iti palso a damag nga adda panagkurang ti bagas iti pagilian.
Kuna daytoy nga inamirisen ti DA, International Rice Research Institute, ken ti Philippine Rice Research Institute ti apit ti pagilian a bagas. Nagtutunos dagitoy tallo nga ahensia a 96 porsiento nga adda umdas a bagas a para iti pagilian.
Kuna daytoy a ti apit ti Filipinas iti 2017 ket 19.4 a milion a metrika tonelada. Iti pakasaritaan ti pagilian, daytoy ti kangatuan nga apit. Ti met pempen a para iti umuna a quarter ti 2018 ket umdas a para iti 96 nga aldaw.
Pinabasol ni Piñol dagiti negosiante (middlemen) nga agiwarwaras iti palso a damag maipapan iti panagkurkurang iti bagas. Kunana a kontrolado ngamin dagitoy ti pannakaibiahe dagiti taraon manipud iti talon a mapan iti merkado.
Isu ti gapuna a nairusat ti programa a “Bigas ng Masa”.
Kuna pay ni Piñol a nasayaat ti panggep ti National Food Authority, ngem iti tay-ak ti alokasion kadagiti rehion, adda dagiti gundaway a ti nalaklaka nga NFA a bagas ket mailako kadagiti mapabpaboran a negosiante.
Impalgak met ni Agriculture Undersecretary Ariel Cayanan nga addan resolusion ti NFA Council a mang-audit iti panaggatang ken panagiwaras iti bagas ti nasao nga ahensia.
(Naipablaak iti Marso 5, 2018 a bilang.)
Bayat ti nasao a programa, nailako laeng ti komersial a bagas iti 38 a pisos ti kada kilo. Kinuna ni DA Secretary Manny Piñol a rugi daytoy ti nailian a programa a direkta a mamagkonektar kadagiti mannalon ken konsiumer.
Kalpasan ti programa, dinillaw ni Piñol dagiti grupo a mangiwarwaras iti palso a damag nga adda panagkurang ti bagas iti pagilian.
Kuna daytoy nga inamirisen ti DA, International Rice Research Institute, ken ti Philippine Rice Research Institute ti apit ti pagilian a bagas. Nagtutunos dagitoy tallo nga ahensia a 96 porsiento nga adda umdas a bagas a para iti pagilian.
Kuna daytoy a ti apit ti Filipinas iti 2017 ket 19.4 a milion a metrika tonelada. Iti pakasaritaan ti pagilian, daytoy ti kangatuan nga apit. Ti met pempen a para iti umuna a quarter ti 2018 ket umdas a para iti 96 nga aldaw.
Pinabasol ni Piñol dagiti negosiante (middlemen) nga agiwarwaras iti palso a damag maipapan iti panagkurkurang iti bagas. Kunana a kontrolado ngamin dagitoy ti pannakaibiahe dagiti taraon manipud iti talon a mapan iti merkado.
Isu ti gapuna a nairusat ti programa a “Bigas ng Masa”.
Kuna pay ni Piñol a nasayaat ti panggep ti National Food Authority, ngem iti tay-ak ti alokasion kadagiti rehion, adda dagiti gundaway a ti nalaklaka nga NFA a bagas ket mailako kadagiti mapabpaboran a negosiante.
Impalgak met ni Agriculture Undersecretary Ariel Cayanan nga addan resolusion ti NFA Council a mang-audit iti panaggatang ken panagiwaras iti bagas ti nasao nga ahensia.
(Naipablaak iti Marso 5, 2018 a bilang.)
February 22, 2018
MARSO 5, 2018
SARITA
4 Bakir
Andres B. Somera
12 Dagiti Umisem iti Rigat
Esmenio Galera
NOBELA
8 Kapessat ti Bagis (8)
Ariel S. Tabag
10 Yuri (28)
Virginia A. Duldulao
DANIW
6 Dagiti Suli
Ria Rebolledo
47 Daniw a Para Ubbing
Joel N. Dafun
SALAYSAY
16 “Disturb Me, Lord”
Fr. Franklin D. Gorospe
22 Sibibiag ti Industria ti Tagapulot iti Pozorrubio
Virgilio D. Domaloy
26 Wen, Atanud, Agmulatayo Koma Met iti Granada!
Reynaldo E. Andres
KOMIKS
35 Miks & Tiks
37 Sweet Jazmine (77)
40 Don Clavio de Ylocos (80)
KOLUM
14 Biag ni Ilokano
15 Kastoy, Kapid, Ditoy Hawaii
19 Saludsodem ken ni Apo Hues
21 Dear Doc
24 Padasem Daytoy, Kailian
28 Okeyka, Apong
30 Tips
31 Ading Kosinera
PAGLINGLINGAYAN
44 Showbiz
47 Agkatawa ti Mayat
48 Sinniriban
48 Sapukas
48 Sudoku
DADDUMA PAY
2 Tao, Lugar, Pasamak
5 Ti Makunami
11 Netizone
18 Siled ti Kararag
20 Ti Tarakenko ken Sika
29 Idi Un-unana a Panawen
32 Ammuem Pay Dagitoy
33 Haytek!
34 Panangimaton iti Pagtaengan
43 Ti Gasatmo Ita a Lawas
46 Dagiti Pabula ni Aesop
Sitaw
SITAW. Ni Apo Filomeno Madrid ken dagiti adalanna bayat ti panangipakalatkatna kadagiti pole bean wenno sitaw iti Barangay Bungcag, Dingras, Ilocos Norte. ‘Pole sitaw’ ti awag daytoy a nateng gapu ta kasapulan a maipakalatkat iti poste a bikal (klase ti kawayan) ngem gapu iti kinakurangen ti bikal, agus-usaren dagiti mannalon iti Dingras iti plastic straw. (Leilanie G. Adriano)
(Naipablaak iti Bannawag iti Pebrero 26, 2018 a bilang.)
February 20, 2018
Estudiante iti Grade 12, aglasat iti assessment test iti daytoy a Marso
Nakaiskediul a mangala iti assessment test dagiti estudiante iti Grade 12 kadagiti para publiko ken pribado a pagadalan tapno matingiting ti dinur-asan ti panagadalda ken no nagun-odda met laeng dagiti kasapulan nga ammo a kas maibatay iti yanda a tukad ti panagadal.
Babaen ti DepEd Memorandum No. 14 series of 2018, kuna ni Education Secretary Leonor Briones, nga isayangkat ti Departamento ti Basic Education Exit Assessment (BEEA) para iti School Year (SY) 2017-2018 iti daytoy Marso, babaen ti Bureau of Education Assessment (BEA) iti pannnakitinnulong dagiti tattao dagiti schools división ken eskuela iti sekundaria.
Innayon ni Briones a ti pannakaiwayat ti BEEA ti kaunaan a pakaarisitan dagiti estudiante iti Grade 12 ti K to 12.
Kuna pay ni Briones a panggep pay ti BEEA a maarisit ti kinaepektibo ken kinasayud ti pannakaipaay ti serbisio ti edukasion babaen ti panangusar iti resulta ti eksamen a kas pagrukodan. Agbalin ngarud daytoy a pagbasaran iti pannakapasayaat ti kurikulum, pannakaipaay ti serbisio iti edukasion, pannakaarisit para iti pannakarepaso dagiti pagalagadan ken pannakabukel dagiti baro a pagalagadan, no adda man.
Impalagip ni Briones nga iti SY 2016-2017, naisayangkat iti Filipinas iti kaunaan a gundaway ti Senior High School (SHS) curriculum a kas paset ti K to 12 Basic Education Program.
Iti daytoy met SY 2017-2018, manamnama nga agturpos dagiti umuna a batch a nagun-odda dagiti nasken nga adal ken kabaelan iti maika-21 a siglo a kas iti panagrisut iti problema (problem solving), pannakaammo kadagiti impormasion, ken kritikal a panagpanunot.
(Naipablaak iti Pebrero 26, 2018 a bilang.)
Babaen ti DepEd Memorandum No. 14 series of 2018, kuna ni Education Secretary Leonor Briones, nga isayangkat ti Departamento ti Basic Education Exit Assessment (BEEA) para iti School Year (SY) 2017-2018 iti daytoy Marso, babaen ti Bureau of Education Assessment (BEA) iti pannnakitinnulong dagiti tattao dagiti schools división ken eskuela iti sekundaria.
Innayon ni Briones a ti pannakaiwayat ti BEEA ti kaunaan a pakaarisitan dagiti estudiante iti Grade 12 ti K to 12.
Kuna pay ni Briones a panggep pay ti BEEA a maarisit ti kinaepektibo ken kinasayud ti pannakaipaay ti serbisio ti edukasion babaen ti panangusar iti resulta ti eksamen a kas pagrukodan. Agbalin ngarud daytoy a pagbasaran iti pannakapasayaat ti kurikulum, pannakaipaay ti serbisio iti edukasion, pannakaarisit para iti pannakarepaso dagiti pagalagadan ken pannakabukel dagiti baro a pagalagadan, no adda man.
Impalagip ni Briones nga iti SY 2016-2017, naisayangkat iti Filipinas iti kaunaan a gundaway ti Senior High School (SHS) curriculum a kas paset ti K to 12 Basic Education Program.
Iti daytoy met SY 2017-2018, manamnama nga agturpos dagiti umuna a batch a nagun-odda dagiti nasken nga adal ken kabaelan iti maika-21 a siglo a kas iti panagrisut iti problema (problem solving), pannakaammo kadagiti impormasion, ken kritikal a panagpanunot.
(Naipablaak iti Pebrero 26, 2018 a bilang.)
February 18, 2018
Kuwait, mapasungbat; mapagawid amin a Filipino nga adda iti nasao a pagilian
Nasken a sungbatan ti Kuwait ti nagpasaran a pannakaabuso dagiti overseas Filipino workers (OFW) bayat ti kaaddada iti nasao a pagilian, kas kinuna ni Presidential Spokesman Harry Roque.
Innayon ni Roque a no di makaipaay ti Kuwait iti solusion dagiti parikut dagiti biktima nga OFW, mabalin a maikamang daytoy iti maysa nga internasional nga autoridad.
Sakbayna, sinidir ni Presidente Rodrigo Duterte ti Kuwait iti panangmaltratona kadagiti ganggannaet a mangmangged kalpasan ti pannakatakuat ti kaadda ti bangkay ti maysa a Filipina iti uneg ti freezer iti maysa nga apartment sadiay nasurok a makatawen kalpasan a nabakantean ti nasao a pagnaedan.
Kinuna ni Duterte a nakakaskasdaaw a kalpasan ti panagsagrap dagiti Filipino iti kinaranggas ken pannakapapatay, nagtalinaed a naulimek ti gobierno ti Kuwait. Nagduadua la ket ngarud ti Presidente iti kultura ken kababalin dagiti taga-Kuwait.
Gapu iti daytoy, impaulog ti gobierno ti Filipinas ti total ban kadagiti OFW iti Kuwait, ken naibilin ti pannakapagawid iti Filipinas dagiti Filipino nga adda iti nasao a pagilian.
(Naipablaak iti Pebrero 26, 2018 a bilang.)
Innayon ni Roque a no di makaipaay ti Kuwait iti solusion dagiti parikut dagiti biktima nga OFW, mabalin a maikamang daytoy iti maysa nga internasional nga autoridad.
Sakbayna, sinidir ni Presidente Rodrigo Duterte ti Kuwait iti panangmaltratona kadagiti ganggannaet a mangmangged kalpasan ti pannakatakuat ti kaadda ti bangkay ti maysa a Filipina iti uneg ti freezer iti maysa nga apartment sadiay nasurok a makatawen kalpasan a nabakantean ti nasao a pagnaedan.
Kinuna ni Duterte a nakakaskasdaaw a kalpasan ti panagsagrap dagiti Filipino iti kinaranggas ken pannakapapatay, nagtalinaed a naulimek ti gobierno ti Kuwait. Nagduadua la ket ngarud ti Presidente iti kultura ken kababalin dagiti taga-Kuwait.
Gapu iti daytoy, impaulog ti gobierno ti Filipinas ti total ban kadagiti OFW iti Kuwait, ken naibilin ti pannakapagawid iti Filipinas dagiti Filipino nga adda iti nasao a pagilian.
(Naipablaak iti Pebrero 26, 2018 a bilang.)
February 15, 2018
PEBRERO 26, 2018
SARITA
4 Paway
Roselyn C. Campano
12 Hospital
Samuel F. Corpuz
NOBELA
8 Kapessat ti Bagis (7)
Ariel S. Tabag
10 Yuri (27)
Virginia A. Duldulao
DANIW
6 Taguob
Ariel S. Tabag
20 Dallang ti Balang nga Itik iti Sumipnget
Rufino Re. Boadilla
47 Daniw a Para Ubbing
Adoracion B. Madarang
SALAYSAY
16 ‘Toy Bimmalitok a Dawa
Virginia A. Duldulao, Ph.D.
22 Makainutka iti Abono iti Daytoy nga Alep-ep
Fidelino R. Cabantac
26 Maagasanna Amin a Sakit?
Reynaldo E. Andres
KOMIKS
35 Miks & Tiks
37 Sweet Jazmine (76)
40 Don Clavio de Ylocos (79)
KOLUM
14 Biag ni Ilokano
15 Kastoy, Kapid, Ditoy Hawaii
19 Saludsodem ken ni Apo Hues
21 Dear Doc
24 Padasem Daytoy, Kailian
28 Okeyka, Apong
30 Tips
31 Ading Kosinera
PAGLINGLINGAYAN
44 Showbiz
47 Agkatawa ti Mayat
48 Sinniriban
48 Sapukas
48 Sudoku
DADDUMA PAY
2 Tao, Lugar, Pasamak
5 Ti Makunami
11 Netizone
18 Siled ti Kararag
23 Ti Tarakenko ken Sika
29 Idi Un-unana a Panawen
32 Ammuem Pay Dagitoy
33 Hay, Internet!
34 Panangimaton iti Pagtaengan
43 Ti Gasatmo Ita a Lawas
46 Dagiti Pabula ni Aesop
February 13, 2018
Karayan Badoc
KARAYAN BADOC. Maysa a buya ti Karayan Badoc (Badoc River) ti Badoc, Ilocos Norte, ili a puon da agkabsat a bannuar Hen. Antonio Luna ken pintor a Juan Luna, ken maudi nga ili ti Ilocos Norte iti abagatan a dumna iti Sinait, ti akin-amianan met nga ili ti Ilocos Sur. (Rinetrato ni Lemwel Duldulao)
(Naipablaak iti Bannawag, Pebrero 19, 2018 a bilang.)
Adda umdas a suplay a bagas ti pagilian, kuna ti Malakanyang
Impanamnama ti Malakanyang itay lawasna nga adda umdas a suplay a bagas ti pagilian iti laksid ti report nga agkurkurang daytoy.
Kinuna ni Spokesman Harry Roque a segun ken ni Secretary to the Cabinet Leoncio Evasco, agpapaay pay a chairman ti National Food Authority Council, nga adda nakasagana nga angkaten ti pagilian a 250,000 tonelada metrika a bagas tapno masigurado nga adda umdas a suplay a bagas kadagiti tiendaan.
Adda dagiti report iti kallabes a ti panagkurang ti suplay ti bagas ti NFA ti nangpangina iti bagas ken pannakapilit dagiti nakurapay a Filipino a gumatang iti nanginngina a klase ti bagas.
Inlawlawag met ni Sen. Cynthia Villar, chairman ti komite iti Senado iti agrikultura, a bimmassit ti suplay a bagas nga NFA ta impatulod ti NFA ti adu a lebbenna kadagiti lugar a dinalapus ti kalamidad ken gubat.
Iti agdama, agkurkurang ti Filipinas iti apit a pagay isu a kasapulan nga agangkat iti mapan a 500,000 a tonelada metrika a bagas iti tinawen.
(Naipablaak iti Bannawag, Pebrero 19, 2018 a bilang.)
Kinuna ni Spokesman Harry Roque a segun ken ni Secretary to the Cabinet Leoncio Evasco, agpapaay pay a chairman ti National Food Authority Council, nga adda nakasagana nga angkaten ti pagilian a 250,000 tonelada metrika a bagas tapno masigurado nga adda umdas a suplay a bagas kadagiti tiendaan.
Adda dagiti report iti kallabes a ti panagkurang ti suplay ti bagas ti NFA ti nangpangina iti bagas ken pannakapilit dagiti nakurapay a Filipino a gumatang iti nanginngina a klase ti bagas.
Inlawlawag met ni Sen. Cynthia Villar, chairman ti komite iti Senado iti agrikultura, a bimmassit ti suplay a bagas nga NFA ta impatulod ti NFA ti adu a lebbenna kadagiti lugar a dinalapus ti kalamidad ken gubat.
Iti agdama, agkurkurang ti Filipinas iti apit a pagay isu a kasapulan nga agangkat iti mapan a 500,000 a tonelada metrika a bagas iti tinawen.
(Naipablaak iti Bannawag, Pebrero 19, 2018 a bilang.)
February 9, 2018
Maika-50 a tawenna, rambakan ti GUMIL Filipinas iti Sta. Ana, Cagayan
Rambakan ti Gunglo Dagiti Mannurat nga Ilokano iti Filipinas ken iti Ballasiw-Taaw (GUMIL Filipinas) ti maika-50 nga anibersario bayat ti Dap-ayan 28, ti agtallo nga aldaw a kombension ti gunglo.
Maangay ti kombension ti GF inton Abril 20-23 iti Moonlite Paradise Resort, Dugo-San Vicente Road, Barangay Zinungan, Santa Ana, Cagayan iti panangsangaili ti GUMIL Cagayan.
Addaan iti tema a “GUMIL @50: Nabalitokan a Dawa, Narangpaya a Literatura,” manamnama a kadadakkelanto daytoy a panagtataripnong dagiti mannurat nga Ilokano nga aggapu iti nadumaduma a Kailokanuan iti ruar ken uneg ti pagilian, kas pangrambakda iti pormal a pannakaipasngay ti gunglo idi Oktubre 19, 1968 iti Siudad ti Baguio.
Maiwayatto ti pannakaipaay ti pammigbig/pammadayaw kadagiti Outstanding Gumiliano/Gumiliana ken dadduma pay nga indibidual a nangipaay iti dakkel a tulongda iti pannakapadur-as ti GUMIL, ken mannurat nga Ilokano a nangipaay iti dakkel a dinur-asan ti Literatura Ilokana.
Siinanama ni Vilmer V. Viloria, presidente ti GUMIL Filipinas ken agdama a bokal ti Cagayan, a maipakita dagiti kameng ti GUMIL ti kinadekket ti panagkakaduada a kameng ti gunglo, a nakatulong saan laeng ti panagdur-as ti GUMIL no di pay ket iti pannakapasantak ti literatura ken kultura dagiti Ilokano.
Para iti pre-registration ken dadduma pay a detalye maipapan iti idadar-ay, makiuman ken ni GUMIL Cagayan President Freddie Pa. Masuli (0955.728.0505) wenno ni GF Sekretario-Heneral Neyo E. Valdez (0977.141.7901). (Freddie G. Lazaro)
(Naipablaak iti Pebrero 19, 2018 a bilang.)
Maangay ti kombension ti GF inton Abril 20-23 iti Moonlite Paradise Resort, Dugo-San Vicente Road, Barangay Zinungan, Santa Ana, Cagayan iti panangsangaili ti GUMIL Cagayan.
Addaan iti tema a “GUMIL @50: Nabalitokan a Dawa, Narangpaya a Literatura,” manamnama a kadadakkelanto daytoy a panagtataripnong dagiti mannurat nga Ilokano nga aggapu iti nadumaduma a Kailokanuan iti ruar ken uneg ti pagilian, kas pangrambakda iti pormal a pannakaipasngay ti gunglo idi Oktubre 19, 1968 iti Siudad ti Baguio.
Maiwayatto ti pannakaipaay ti pammigbig/pammadayaw kadagiti Outstanding Gumiliano/Gumiliana ken dadduma pay nga indibidual a nangipaay iti dakkel a tulongda iti pannakapadur-as ti GUMIL, ken mannurat nga Ilokano a nangipaay iti dakkel a dinur-asan ti Literatura Ilokana.
Siinanama ni Vilmer V. Viloria, presidente ti GUMIL Filipinas ken agdama a bokal ti Cagayan, a maipakita dagiti kameng ti GUMIL ti kinadekket ti panagkakaduada a kameng ti gunglo, a nakatulong saan laeng ti panagdur-as ti GUMIL no di pay ket iti pannakapasantak ti literatura ken kultura dagiti Ilokano.
Para iti pre-registration ken dadduma pay a detalye maipapan iti idadar-ay, makiuman ken ni GUMIL Cagayan President Freddie Pa. Masuli (0955.728.0505) wenno ni GF Sekretario-Heneral Neyo E. Valdez (0977.141.7901). (Freddie G. Lazaro)
(Naipablaak iti Pebrero 19, 2018 a bilang.)
PEBRERO 19, 2018
SARITA
4 Ti Sikap ni Dr. Calangacang
Joel B. Manuel
12 Idi Isangpet ni Manong Leon ti Asawana
Manuel E. Arguilla
NOBELA
8 Kapessat ti Bagis (6)
Ariel S. Tabag
10 Yuri (26)
Virginia A. Duldulao
DANIW
6 Soledad
Roy V. Aragon
20 Iti Aldaw Dagiti Puso, Kayatko ti Maidasay
Romel A. Pascua
22 Panagkabaw
Francisco T. Ponce
34 Abut
Perlas A. Dacuag
47 Daniw a Para Ubbing
SALAYSAY
16 Ti Babai a Nakaluganak iti Bus
Rene B. Ragunton
18 Agtawenton iti 108 ni Lola Juanita
Villamor Visaya, Jr.
26 Ad-adunton ti Maapitda
Reynaldo E. Andres
KOMIKS
35 Miks & Tiks
37 Sweet Jazmine (75)
40 Don Clavio de Ylocos (78)
KOLUM
14 Biag ni Ilokano
15 Kastoy, Kapid, Ditoy Hawaii
21 Saludsodem ken ni Apo Hues
23 Dear Doc
24 Padasem Daytoy, Kailian
28 Okeyka, Apong
30 Tips
31 Ading Kosinera
PAGLINGLINGAYAN
44 Showbiz
47 Agkatawa ti Mayat
48 Sinniriban
48 Sapukas
48 Sudoku
DADDUMA PAY
2 Tao, Lugar, Pasamak
5 Ti Makunami
11 Netizone
19 Siled ti Kararag
29 Idi Un-unana a Panawen
32 Ammuem Pay Dagitoy
33 Haytek!
43 Ti Gasatmo Ita a Lawas
45 Naisangsangayan nga Ili ti Adams
46 Dagiti Pabula ni Aesop
February 6, 2018
The Bannawag and the Development of the Official Ilokano Orthography
The Bannawag and the Development of the Official Ilokano Orthography
By CLES B. RAMBAUD
Imagine the English language with loose spelling rules and grammar. This was the Ilokano language even long after the turn of the 20th century. Relegated to the sidelines, there was no serious attempt to study the language.
The Ilocos, having been under the Spanish regime for more than 300 years, had their language written the way the Spanish clerics wanted it to be. Thus its Hispanized spelling.
It was only in 1956, when Ilokano editors, tired of the archaic spelling, “Ilokanized” the spelling and the letters “c, j, q, v, and z” became “k, h, k, b , and s” respectively. Following the orders of the then Surian ng Wikang Pambansa that the Ilokano language (and all Philippine languages with written literature for that matter) should be written like the Tagalog language (now Filipino), Ilokano editors even used the letter “y” and “w” in words which could have been written more simple if Ilokano writers could have their own way then. It took a year or two before they found out that the SWP order was not applicable to the Ilokano way of writing.
In the forefront of establishing a standardized Ilokano spelling and grammar is the Bannawag magazine. Founded in 1934, the magazine attracted—and continues to attract —the best in Ilokano writing. Bereft of support from the government, unlike that of the Tagalog language, it is not surprising that the editors of the magazine found themselves also as the arbiters of what is right or wrong in the Ilokano language. The Ilokano nation is as diverse as its many dialects and the editors of the Bannawag have to see it also that the language used in the magazine can be understood by the majority of the Ilokanos or by their perceived readers. This is one of the reasons staff members of the magazine, since its inception, have always come from different Ilokano-speaking provinces.
The Bannawag then, which became a vibrant marketplace of ideas, was able to develop a better Ilokano (language) in terms of spelling and grammar than what had been used up to the middle of the 20th century. Moreso, given the fact that one of its editors (Gregorio C. Laconsay of Pangasinan) came up with an Ilokano dictionary (published in the Bannawag in its on June 2, 1969 issue up to January 13, 1975), which up to this day is being used as a guide to Ilokano spelling.
But still, all was not well with the Ilokano orthography. Although the spelling used was now better than its predecessors, there was not yet a written set of spelling rules for writers to use as a guide and this needs also be official (official in the sense that an authoritative body, like the Komisyon sa Wikang Filipino--the SWP of yesteryears-- gives its imprimatur to it).
Years passed and came the time when the Department of Education (DepEd) was contemplating to implement the K-12 program where it will introduce the Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE), specifically in Kindergarten, Grades 1, 2 and 3. Thus, in the Ilokanospeaking provinces, teachers will use Ilokano as the medium of instruction from Kinder to Grade 3.
Sensing that a written Ilokano orthography will be needed in the writing of textbooks, a progressive-thinking commissioner of the Komisyon sa Wikang Filipino representing the Ilokano language asked the Bannawag to come up with a written Ilokano spelling guide – and the Tarabay iti Ortograpia ti Pagsasao nga Ilokano (Guide to Ilokano Orthography) was created and after a series of consultations with stakeholders, this was approved by the Komisyon sa Wikang Filipino in 2012. Said orthography is now the basis of the spelling of all Ilokano and reading materials issued or approved by the Department of Education. The Bannawag, with the support of its writers and all those who love the Ilokano language, takes great pride in this achievement.To Ilokanos, the approval of the Ilokano Orthography is a milestone in the development of the Ilokano language and in assuring that the language will continue to flourish inspite of the onslaught of seemingly more dominant cultures.
(Manila Bulletin, 118th Anniversary Special, February 2, 2018, page SS-38.)
February 4, 2018
200 a Tawenen ti Napalabas...
200 A TAWENEN TI NAPALABAS, maysa nga Spanish Royal Decree ti nanggudua iti probinsia a managan idi iti Ylocos ket nagbalin a probinsia ti Ilocos Norte ken Ilocos Sur. Kas paset ti pananglagip iti daytoy a pasamak, sangsangkamaysa dagiti Ilokano a mangrambak iti daytoy kinaidumduma ti puli ni Ilokano. Kas pakpakauna a selebrasion, naangay idi Enero 26 ti maysa a parada iti Siudad ti Laoag a nakipasetan ti agarup 7,000 a lumugar kadagiti 21 a munisipio ken dua a siudad ti Ilocos Norte. “Ania ti Maipagpannakkelmo a Kas Ilokano?” Daytoy ti tema ti selebrasion ket idi Pebrero 2, naangay ti maysa a cultural dance showdown wenno “Tan-ok ni Ilokano Festival of Festivals” a nakaipabuyaan dagiti nangayed a kultura ken pakasaritaan dagiti taga-Amianan. (Leilanie G. Adriano)
(Naipablaak iti Bannawag, Pebrero 12, 2018 a bilang.)
DOT, kayatna nga agbalin ti PH a kas ‘religious pilgrimage’ hub
Panggep ti Department of Tourism (DOT) a pagbalinen ti pagilian a destinasion para iti ‘religious pilgrimage’ babaen ti panangtarimaan ken panangpatanpay kadagiti historikal a sanktuario (shrine) ken daan a simbaan iti entero a pagilian.
Kuna ni Tourism Secretary Wanda Teo a ti plano a proyekto ket paset ti panagsagana iti pannakilagip inton 2021 ti maika-500 nga anibsersario ti isasanglad ni Ferdinand Magellan idiay Cebu.
Kuna pay ni Teo a nasayaat a destinasion ti Filipinas a para iti religious pilgrimage, saan laeng gapu kadagiti makaliwliwa a mabuya no di pay ket mapadasan a mismo dagiti tradision dagiti Filipino a namunganay sakbay pay ti idadateng dagiti Espaniol, ken napasimgat iti tiempo ti Kristianisasion ti pagilian.
Kuna ti DOT a pagarigan ti Sinulog iti Cebu City, atrakaren daytoy ti agarup dua milion a tao.
Kadagiti kakastoy nga aktibidad iti relihion, kuna ti DOT a mangipakita daytoy kadagiti potensial ti pagilian a makaawis iti ad-adu pay a bisita manipud kadagiti sabsabali a pagilian tapno mismo a maimatangan ken mapadasanda ti naisangsangayan a tradision, partikular ti naidumduma a panagdayaw ken debosion dagiti Filipino ken ni Apo Jesucristo.
Segun ken ni Teo a mapan a 6.6 a milion ti Katoliko iti Asia a mabalin a “merkado” ti turismo a mainaig iti relihion iti pagilian.
Kuna met ni DOT Faith Tourism director Marissa Diploma, makium-umandan kadagiti tour operators tapno makabukelda kadagiti “spiritual tour packages” a mangatrakar iti minilion a turista.
(Naipablaak iti Bannawag, Pebrero 12, 2018 a bilang.)
Kuna ni Tourism Secretary Wanda Teo a ti plano a proyekto ket paset ti panagsagana iti pannakilagip inton 2021 ti maika-500 nga anibsersario ti isasanglad ni Ferdinand Magellan idiay Cebu.
Kuna pay ni Teo a nasayaat a destinasion ti Filipinas a para iti religious pilgrimage, saan laeng gapu kadagiti makaliwliwa a mabuya no di pay ket mapadasan a mismo dagiti tradision dagiti Filipino a namunganay sakbay pay ti idadateng dagiti Espaniol, ken napasimgat iti tiempo ti Kristianisasion ti pagilian.
Kuna ti DOT a pagarigan ti Sinulog iti Cebu City, atrakaren daytoy ti agarup dua milion a tao.
Kadagiti kakastoy nga aktibidad iti relihion, kuna ti DOT a mangipakita daytoy kadagiti potensial ti pagilian a makaawis iti ad-adu pay a bisita manipud kadagiti sabsabali a pagilian tapno mismo a maimatangan ken mapadasanda ti naisangsangayan a tradision, partikular ti naidumduma a panagdayaw ken debosion dagiti Filipino ken ni Apo Jesucristo.
Segun ken ni Teo a mapan a 6.6 a milion ti Katoliko iti Asia a mabalin a “merkado” ti turismo a mainaig iti relihion iti pagilian.
Kuna met ni DOT Faith Tourism director Marissa Diploma, makium-umandan kadagiti tour operators tapno makabukelda kadagiti “spiritual tour packages” a mangatrakar iti minilion a turista.
(Naipablaak iti Bannawag, Pebrero 12, 2018 a bilang.)
Subscribe to: Posts (Atom)


c: text/html

text:
No awan ti maisurat, ti la maisursurat met a topiko. Ngem kas maysa nga agsursurat maipapan iti literatura, maibilang met a napateg a banag daytoy. Para iti nagan ti literatura. Para iti pakasaritaan ti napalabas. Para iti ladawan ti kinasipsip. Para iti wagas no kasano ti bumaknang. Blah, blah, blah, blah!!! Libro. Wen, husto dayta.
Libro nga agpateg iti dua a million a pisos ngem dida kayat a basaen? Dida kayat a basaen wenno dida kayat a mabasa?
Well, no ania kadagita iti rumbeng a termino, saanen a nasken. Ti kaskenan, mabasak koma met, ania? Kas maysa nga agsursurat maipapan iti literatura, kalikagumak a basaen dayta a libro. Ngem kunada met a no saan a nakadulin iti maysa a suli ti storeroom sadiay Malacañang, posible a nakadulin iti sabali a lugar. No adda man dagiti agikut, manmano laeng. Nakadulin wenno indulin.
Hmmn, makapaisem met ania? Collectors item, kunam man.
Ti gayyemtayo a ni Dr. Florentino H. Hornedo iti Ateneo de Manila University ti kakaisuna nga ammok a makaited kaniak iti kopia, ngem adun ti utangko kenkuana, nga intedna a libro, sinurat ken research. Isu a mabainak metten nga agkiddaw. Sa ket ibilang dagiti dadduma a “kontrobersial” daytoy a libro. Ni Dr. Hornedo ti maysa kadagiti author ti libro.
Apay a dida kayat a basaen wenno dida kayat nga ipabasa? Saan a daydiay dida kayat a basaen, adu met ngata ti mayat a mangbasa. Ngem ti kuestion ngarud ita saanda a kayat nga iruar ken mabasa ti kaadduan.
Ngem itoy a termino, lalo la a matukay ti gagar iti pannakapaadda iti kopiana. Lalo no sika ket padak nga adik iti libro, talaga a yurnongam no kayatmo ti maaddaan.
Naipablaak ti libro idi panawen ti Marcos regime. Maysa kadagiti naruay a libro a “naidulin” ken saan a napalubosan a maipaima iti kaadduan. Press freedom? Hmmn, saan nga applicable dayta. Adda latta met panggep ti libro a napintas. Ngem saan a kinayat kano ti tao a nakaisangratan dayta a libro, I emphasized here kano, a mabasa ti kaadduan. Ta segun ken ni Prof. Ambeth Ocampo, na-“embarrassed” kano dayta a tao “by the text and more so by the illustrations!”
Ita, posible nga adda iti ikut dagiti sumagmamano idi a nakagatang wenno nakaipuslit daytoy a libro.
Da Florentino Hornedo, E. Arsenio Manuel, ken Norma Tiangco dagiti author dayta a libro. Wen, maysa a libro nga addaan iti tallo a parang.
Sinurat ni Dr. Hornedo Book 1, Book 2 ken ni Manuel, ken Book 3 ken ni Tiangco. Immawat da Hornedo, Manuel, ken Tiangco iti PhP3,000 a monthly stipend ken PhP1,000 gasoline allowance iti uneg ti tallo a tawen. Dakkelen a gatad dayta idi 1972 a pannakaipablaak ti nasao a libro. Dies sentimo ti plete ti traysikel ken nikel (5 centavos) ti kalesa. Peseta (20 centavos) ti orange ken binting ti Coke. Nikel ti kasla tumeng a lola basyang.
Iti biang da Hornedo ken Manuel, napusganda a mangsurat iti agsina a proyekto. Nasdaawda laengen idi nagtitipon metten ti sinuratda a tallo (karaman ni Tiangco) iti maymaysa a libro. Agparparang a pammarang laengen ti sinurat da Hornedo ken Manuel tapno adu ti mangbasa kadayta a libro. Well, saan a magatadan ti literary value ti sinurat dagitoy a dua. Napategda iti literatura. Idinto ta napintas a para iti “collector’s item” ti sinurat ni Tiangco, kas kuna pay ni NHI chairman, Prof. Ambeth Ocampo.
No maipapan iti research, especially epics, mamatiak nga awan ngatan iti makagatad kadagiti sinukisok ni Dr. Hornedo. Kasta met ken ni Manuel. Isu a nabang-aran pay dagitoy a dua idi naipresentar ti libro: inawat ti nakaisangratanna, ket ditan a naidulin. Nagpatingga la ditan ti nasao a libro. Saanen a nairuar. Ti rason, ket daydiay nadakamat nga immuna.
Ti Paulo ti libro: Si Malakas at si Maganda. Nakalawlawag a maipapan ken ni Marcos (daydi strong man) ti Malakas ken ni Imelda (the former First Lady) ti Maganda. Isu met laeng a ti front ti libro ket maipapan iti epiko a sinurat da Hornedo ken Manuel, ta mala-epiko met ti Book 3, Si Malakas At si Maganda.
Mamatiak a dakkel la unay koma a nayon ti kinabaknang ti Literatura Filipiniana no saan a nairaman a “nailemmeng” ti Ang Darangen ni Pamulingan ni E. Arsenio Manuel, ken ti Ang Hudhud ni Talamuging at Sinagtala ni Florentino Hornedo. Sayang dagitoy a sinurat.
Bay-amon dayta Si Malakas at si Maganda, ta collector’s item la ngatan ti katukadna. Awan papelna iti kinapateg ti libro a kas literaratura. Saan a kas iti sinurat da Hornedo ken Manuel lalo iti biang ti epiko.
Nagaget ni Hornedo nga agreserts kadagiti oral traditions. Nga isu ti kunak a liniana. Ti Ang Epiko ni Daragang Magayon a sinukisokna ken naipablaak iti “The Philippine Studies”ti kaudian nga insagutna kaniak.
No awan ni Dr. Hornedo, saan koma a napreserba dagiti Bago Oral Traditions iti Ilocos. Agsipud ta naisurat dagitoy iti Iluko, napategda met a paset ti Literatura Ilokana.
Asino ti addaan kopia iti Si Malakas At Si Maganda? Pakiiskan man dagita a sinurat da Hornedo ken Manuel. Naimbag la a nayon ti pempen iti kamaligko. ##

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Simmaruno a proyekto dagiti opisial ti pannakasemento ti sigud a kayo a rangtay ti karayan iti asideg ti Bantay Uong. Nalawa a kataltalonan ti nagbaetan ti karayan ken bantay. Dakkel a gin-awa kadagiti mannalon ti pannakasemento ti rangtay ta saanda a marigatan a mangilasat kadagiti karison, kuliglig, kalongkalong ken traysikelda. Marigatanda ngamin a mangilasat kadagiti luganda no panagtatalon nga agisalogda kadagiti abono. Nakarkaro manen no panawen ti panaggagapas.
Iti maikadua a tawen ken walo a bulan a panagtakem ni Kapitan Sabas, nasementon ti gudua kilometro a dalan a kumamang iti kalsada nasional. Napatakderan pay iti naintar a sementado a plantbox iti agsumbangir ti kalsada. Namulaan dagitoy iti pusa-pusa, daydiay nasurok pagattao ti kadakkelna a klase ti pako a kaaduanna a masarakan iti Bantay Uong. Makunak a kaaduan kadagiti kalugaranmi ti maragsakan iti makitkitada a panagbalbaliw ti barangaymi. Ngem, kas tay kunadan, addada latta itta iti sangasalup a bagas. Sangkakuna dagitoy nga adu kano manen ti naibulsa dagiti agdama nga opisial nangruna ken Kapitan Sabas. Diak met ketdi mababalaw ida ta naruamda ngata idin a makaripripar kadagita a pasamak.
Lima a bulan sakbay a nagkaseraak ditoy Rizal, marugrugianen a masemento ti dalan nga agpaamianan. Segun iti plano a naipaskil iti igid ti kalsada, walo gasut a metro ti kaatiddog ti masemento. Apagisu daytoy nga agtunged iti nagsapalan a nagbedngan ti purok Talinaay ken Naulimek. Naggapu ti pondo manipud iti gobierno probinsial.
Inuyosko ti nauneg a sennaay. Nagsubli iti panunotko ti nabasak iti wall-ko. Timmakderak sa tinurongko ti banio. Indayyengko ti Vulnerable a kanta ti Roxette.
Nagtarusak a kinita ti selponko idi makaruarak iti banio. Uppat ti simmangpet a text message; ni inang, ni Ridel a bf-ko, ken ni Zandra a co-teacher-ko. Apagapaman a nagdalagudog ti barukongko. Binasak ti text ni Ridel. Kumkumustaennak. Insarunok a binasa ti text ni inang. Uray la dimmakel dagiti paningkiten a matak. Nag-resign kano ni Kapitan Sabas! Inibbatak ti selponko iti katrek. Masemsemak kaniana! Kasano pay ita a maituloy ti irarang-ay ti Quimmalbo? Kakaisuna nga adda isuna a nangparang-ay, nangbalbaliw iti barangaymi, sa ket nag-resign! Kusto ti nai-post iti wall-ko! Mabuteng daytoy inton eleksion? Apay koma a mabuteng ket awan met kinurakotna? Mabuteng nga ‘iggaman’ dagiti nangato ti takemna iti probinsia?
Inikkatko ti leggings-ko saak nag-siorts. Rimuarak iti kalsada ta ad-adda a pudotenak – nupay ammok a nabarbara iti ruar ngem iti kuartok. Awan masnop a turongek. Tinurongko ti agpa-Floraville, kumamang daytoy iti Blue Boz no aglikkoak agpakanigid, idinto nga ipukpukkaw ti panunotko ti: Takrot! Takrot a kapitan! Mabuteng a maitulad kadaydi kapitan nga ‘intumbada’?
Simmeksek iti panunotko dagiti naaramidan ni Kapitan Sabas iti Quimmalbo, sa ti pamiliana, sa daydi pinatayda a kapitan. Madamdama, kasla nalawlawagan ti panunotko. Wen, nagdakkelan ti naaramidanna iti barangaymi – isuna pay laeng ti nakaaramid iti kasta iti pakasaritaan ti Quimmalbo! Nakariknaak iti panagbain iti bagik gapu iti pananggurak kaniana. Ammok a saan laeng a dakami nga agindeg ti makasapul kenkuana. Ala, wen, kinatakrot no kinatakrot ti panag-resign-na. Ngem, adda met pamiliana a pangibubosanna kadagiti nabatbati nga aldaw iti biagna. Ammok, makatulong latta met isuna uray awanton iti pulitika. Sa maysa, adda met dagiti kagawadna a sumukat kaniana. Mabainto la ketdi, no asinonto kadakuada ti mapagasatan a kapitan, ti sumukat nga awan maaramidanna bayat ti panagtakemna.
Inruarko ti selponko ta agopenak iti facebook. Ngem, naiddep daytoy. Itay pay gayam a nagpakdaar ti bateriana. Nagbueltaak. Agsubliak idiay kasera tapno i-charge-ko toy selponko. Iti dalan, nabukelen iti panunotko ti ipostek madamdama iti facebook: Saluduanka, Kapitan Sabas! Godbless Quimmalbo.


text:
Imperio a Mongol
Ti Imperio a Mongol (Mongolian: denggen (tulong·paammo) Mongol-yn Ezent Güren; Siriliko: MoHroлыH эзэHT rүpэH) ket rimsua idi las-ud ti maika-13 ken maika-14 a sigsiglo AD, ken isu idi ti kadakkelan nga agkakasigkay a daga nga imperio iti pakasaritaan ti nagtagitaoan.[1] Mangrugi daytoy idiay estepa ti Tengnga nga Asia, daytoy ket dimteng a gimmay-at manipud idiay Daya nag Europa aginggana idiay Baybaya iti Hapon, a nangsaksakop kadagiti paset ti Siberia iti amianan ken gimmay-at nga agpaabagatan iti Abagatan a daya nga Asia, ti Indiano a subkontinente, ti Banak ti Iran, ken ti Tengnga a Daya. Iti kalatakan a gay-atna daytoy ket sumaksakop iti 9,700 km (6,000 mi), nakasakop ti kalawa iti 24,000,000 km2 (9,300,000 sq mi),[2][3][4][5] 16% iti dagup a kalawa iti Daga, ken agtengtengel ti panaturay kadagiti populasion ti sumurok a 100 a riwriw.
Ti Imperio a Mongol ket rimsua maniud ti panagkaykaysa iti Mongol ken dagiti Turko a tribu iti naipakasaritaan a Mongolia babaen ti panangidaulo ni Genghis Khan. Ni Genghis Khan ket isu idi ti nairangarang nga agturay kadagiti amin a Mongol idi 1206. Ti imperio ket napardas a dimakkel babaen ti panagturayna ken kalpasanna dagiti pay panagturay dagiti kaputotanna, a nangipatpatulod kadagiti panagraut iti amin a turong.[6][7][8][9][10][11] Ti nawatiwat a transkontinental nga imperio a nangikapet ti daya iti laud nga adda ti maysa a naipatpatungpal a Pax Mongolica ket nangpalpalubos ti panagtagilako, dagiti teknolohia, dagiti kammasapulan ken dagiti ideolohia a maiwarwaras ken pakisinnukatan iti ballasiw ti Eurasia.[12][13]
Ti imperio ket nangrugrugi a naisinsina a kas ti maysa aresulta kadagiti gubat a maipanggep kadagiti panagsasaruno, a kas dagiti appo ni Genghis Khan ket nagsisinnuppiatda no ti naarian a linia ket nasken a mangsurot manipud iti anak a lalaki ni Genghis ken ti tumawid a ni Ögedei, wenno ti maysa kadagiti sabali nga anakna a lalaki a kas ni Tolui, Chagatai, wenno ni Jochi. Dagiti Toluid ket nagballigida kalpasan ti nadara a panagpurga kadagiti sangkatipunan ti Ögedeid ken Chagataid, ngem dagiti panagsisinnuppiat ket nagtultuloy kadagiti kaputotan iti Tolui. Idi ti maysa a Nalatak a Khan ket pimmusay, dagiti kasuppiat a konseho ti kurultai ket aggigiddanda nga agpili kadagiti nadumaduma a sumaruno, a kas ti agkabsat a lallaki a ni Ariq Böke ken ni Kublai, isuda a dua ket napili ken dagitoy dua ket saanda laeng a nagsinnungat, ngem nangikaskasoda pay kadagiti kumarkarit manipud kadagiti kaputotan ni Genghis nga annakna a lallaki.[14][15] Ni Kublai ket nagballigi a nangala ti bileg, ngem sinaruno daytoy ti sibil a gubat, idi ni Kublai ket nagpaspadas, ngem napaay, a nangal manen ti panagtengngel dagiti pamilia ti Chagatayid ken Ögedeid.
Ti Gubat ti Ain Jalut ket nangmarka ti nangato a puntos ti danum iti Mongol a panagrukma, ken idi ti immuna nga banse ti Mongol a permanente a naabak iti dagus a gubat iti paggugubatan. Kalpasan dagiti dati a pnnakaabak iti pagggubatan, dagiti Mongol ket kankanayonda a nagsubsubli ken nagibalbales kadagiti pannaka-abakda, a dimtengan daytoy pannakaabak dagiti kabusorda. Ti Gubat ti Ain Jalut ket nangmarka ti immuna a panawen a naaramidda daytoy.
Babaen ti panawen nga ipupusay ni Kublai idi 1294, ti Imperio a Mongol ket nabungbungtol kadagiti uppat a nagsisina a khanate wenno imperio, a ti tunggal maysa ket ket napnapan kadagiti bukodda nga interesado ken gandat: ti Nabalitokan a Horda a khanate iti amianan a laud, ti Chagatai Khanate iti laud, ti Ilkhanate iti abagatan a laud, ken ti Yuan a Dinastia a naikuartel iti moderno nga aldaw a Beijing.[16] Idi 1304, dagidi tallo nga akinlaud a khanate ket nabiitda a nangawat iti nominal a panangituray ti Yuan a Dinastia,[17][18] ngem idi naparmek babaen ti Han nga Insik a [[Ming a Dinastia] idi 1368, ti Imperio a Mongol ket kanungpalan a nawara.
Dagiti linaon
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti pudno apundasion daytoy a siudad ket saan a napasamak aginggana idi 1220, ken nagserbi a kas ti kapitolio ti Imperio a Mongol aginggana idi 1259.
- ^ Kalpasan ti ipupusay ni Möngke Khan idi 1259, awan idi ti agmaymaysa a nangruna a siudad iti imperio, a ti Dadu ket isu ti kapitolio ti Yuan a Dinastia manipud idi 1272 aginggana idi 1368.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Morgan. Dagiti Mongol. p. 5.
- ^ Finlay. Pilgrim Art. p.151.
- ^ http://www.britannica.com/EBchecked/topic/102315/history-of-Central-Asia/73543/Creation-of-the-Mongol-empire
- ^ «Mongolia se encomienda a Gengis Jan» (iti Espaniol). El País 18.08.2007 (2007). Consultado el 19/06/2008.
- ^ Jonathan M. Adams, Thomas D. Hall ken Peter Turchin (2006). "Daya-Laud nga Orientasion dagiti Naipakasaritaan nga Imperio" (PDF). Warnakan dagiti Sistema ti Lubonga Panagsukisok. Unibersidad ti Connecticut. 12 (blng. 2): 219–229.
- ^ Diamond. Guns, Germs, ken Steel. p. 367.
- ^ Dagiti Mongol ken Ruso, babaen ni George Vernadsky
- ^ Ti Mongol a Lubong nga Imperio, 1206-1370, babaen ni John Andrew Boyle
- ^ Ti Pakasaritaan ti Tsina, babaen ni David Curtis Wright. p. 84.
- ^ Ti Nasap a Sibilisasion ti Tsina, babaen ni Yong Yap Cotterell, Arthur Cotterell. p. 223.
- ^ Dagiti Mongol ken dagiti Mamluk: Ti Mamluk-Ilkhanid a Gubat, 1260–1281 babaen ni Reuven Amitai-Preiss
- ^ Gregory G.Guzman "Dagiti kadi barbaro ket negatibo wenno positibo a banag iti taga-ugma ken mediebal a pakasaritaan?", Ti Historiador 50 (1988), 568-70.
- ^ Allsen. Kultura ken Panagrukma. p. 211.
- ^ "Ti Islamikoa Lubong aginggana idi1600: Ti Nabalitokan a Horda". Unibersidad ti Calgary. 1998. Naala idi Disiembre 3, 2010.
- ^ Michael Biran. Ti Qaidu ken ti Ibabangon ti Nawaya nga Estado ti Mongol idiay Tengnga nga Asia. The Curzon Press, 1997, ISBN 0-7007-0631-3
- ^ Ti Cambridge a Pakasaritaan ti Tsina: Ganganaet a Turay ken dagiti Pagbeddengan nga Estado. p. 413.
- ^ Jackson. Dagiti Mongol ken ti Laudt. p. 127.
- ^ Allsen. Kultura ken Panagrukma. pp. xiii, 235.
Dagiti taudan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Allsen, Thomas T. (1987). Mongol nga Imperialismo: Dagiti Annuroten ti Nalatak a Qan Möngke idiay Tsina, Rusia, ken ti Islamiko a Dagdaga, 1251-1259. Unibersidad ti California a pagmalditan. ISBN 978-0520055278.
- Allsen, Thomas T. (2004). Kultura ken panagrukma iti Mongol Eurasia. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. ISBN 978-0-521-60270-9.
- Amitai-Preiss, Reuven (1995). Dagiti Mongol ken Mamluk: Ti Mamluk-Ilkhanid a Gubat, 1260–1281. Cambridge, UK; New York, USA: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. ISBN 978-0-521-46226-6.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Brent, Peter. Ti Imperio a Mongol: Genghis Khan: Ti panagballigina ket ti Legadona. Book Club Associates, Londres. 1976.
- Buell, Paul D. (2003). Naipakasaritaan a Diksionario iti Mongol a Lubong nga Imperio. The Scarecrow Press, Inc. ISBN 0-8108-4571-7.
- May, Timothy. "Ti Mongol nga Arte iti Gubat." Westholme Publishing, Yardley. 2007. ISBN 978-1-59416-046-2 / ISBN 1-59416-046-5
- May, Timothy. Ti Mongol a Panagrukma a Pakasaritaan ti Lubong (Reaktion Books, inwarwaras babaen ti Unibersidad ti Chicago a Pagmalditan; 2012) 319 pampanid
- Rossabi, Morris. Dagiti Mongol: Ti Ababa Unay a Pangyuna. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, 2012. ISBN 978-0199840892
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Imperio a Mongol iti Wikimedia Commons
- Genghis Khan ken dagiti Mongol
- Ti Imperio a Mongol
- Dagiti Mongol
- Biograpia ni Genghis Khan
- Dagiti Mongol iti Pakasaritaan ti Lubong
- Ti Imperio a Mongol para kadgiti estudiante
- Paradoxplace a Panirigan a Pampanid kadagiti Mongol nga Emperador
- Panaglaglagip kadagiti Mongol ni William iti Rubruck
- Mongol a panagraut iti Rus (ladladawan)
- Sangalubongan a Dagu dagiti Natay
- Google Earth -Imperio a Mongol


text:
SUYO, Ilocos Sur – Naluktan itay Hunio 16 ti maysa a diversion dam a mangpasayak iti tallo nga ili iti Ilocos Sur a pakairamanan ti maysa a barangay ditoy nga ili, siam iti Tagudin ken uppat iti Sta. Cruz.
Kinuna ni National Irrigation Administrasion (NIA) head Carlos Salazar a paset ti pannakapasayaat ti Suyo-Tagudin-Sta. Cruz irrigation system iti programa ti opisinada a pannakatutok iti rehabilitasion ken restorasion dagiti saanen nga agkurkurri a sistema ti irigasion iti sibubukel a pagilian tapno umadu ti produksion ti pagay.
Naammuan ken ni Engr. Dominador Mangawang ti NIA a naaramid ti nasao nga irrigation system idi 1922 a panawen ti Amerikano a mangpasayak iti 1,345 ektaria a kataltalonan ket gapu iti kinadaanna, umabot laengen iti 1,236 nga ektaria ti mapadpadanuman daytoy.
Kinuna ni Mangawang a babaen ti pannakaaramid ti 3- phase a diversion dam nga immabot iti P33 milion, umadu dagiti mapasayakan a kataltalonan.
Segun ken ni Salazar, kadawyan a 90 a kaban (4.5 metric tons) ti maap-apit dagiti mannalon iti tunggal ektaria ket kinaritna dagiti mannalon a benepisiario ti naluktan a diversion dam a sayaatenda ti panagtalonda tapno umadu ti maapitda yantangay addan pagtaudan ti kasapulanda a danum..
Inkari pay ni Salazar nga agtultuloy ti panangipaay ti NIA iti kasapulan dagiti mannalon babaen ti naan-anay a suporta dagiti LGUs.
Kabayatanna, impatalged ni House Deputy Speaker Eric Singson a tutokanna ti pannakaipaay ti pondo tapno masemento dagiti kanal ti diversion dam tapno di masayang ti danum ken maproteksionan dagiti taltalon iti posible a pannakakurukorda.
Indagadag ni Gov. Deogracias Victor Savellano nga i-maximize dagiti mannalon ti pannakausar ti irigasion tapno dumakkel ti produksionda.
Inyawat ti gobernador ken ken ni Salazar ti dua a surat a mangkidkiddaw iti pondo para iti rehabilitasion ti Simabusa-Nagbayruangan Irrigation System ti Cabugao ken Burayok ti Pinsal Irrigators Association ti ili a Sta. Maria.#


text:
Friday, July 7, 2017
ANTI-DENGUE CAMPAIGN, AGTULTULOY
Cabugao, Ilocos Sur – Agtultuloy ti Anti-Dengue Campaign ti LGU-Cabugao babaen iti panangiwardas dagiti Personnel ti Cabugao Municipal Health Office nga idauluan da Dr. Mark-Lawrence T. Tirao ken ni Public Sanitary Inspector Jeanette Garcia ita a bulan ti Hulio 2017.
Nayeskediul ti panagturongda kadagiti pageskuelaan-sekundaria iti ili a kas iti Lipit National High School; Sisim National High School; Pug-os National High School; ken ti Cabugao National High School (Turod) tapno ipaganetgetda iti panagaramidda kadagiti aktibidad a mangprebentar iti panagraira daytoy a naranggas a sakit.
Nagitedda met iti material a pangkontra iti dengue a kas iti O/L (Obcidal/Larvacidal) Trap.
Kanaig daytoy, ti programa a Center for Health Development (CHDs) ti DOH ket kakammayetna ti LGU-Cabugao a nangaramid kadagiti aktibidad a nangipromot kadaytoy a gannuat itay bulan ti Hunio.
Buklen ti nasao nga estratehia iti pananglaban ti dengue babaen iti panangadaptarda iti DOH 4S Kontra Dengue: Search and Destroy, Seek early consultation, Self-protective measures and Say no to indiscriminate fogging.
Maibasar iti rekord ti RHU, epektibo ti pannakaipakat ti “Operation Taob” kadagiti barangay a panangibukbok kadagiti naurnong a danum/tudo kadagiti goma, bote ken lata tapno saan a pagitlogan ti lamok ken agtultuloy nga ar-aramidenda iti information initiatives kontra iti dengue.
Panagdaldalus iti aglawlaw ken madalusan dagiti nasamek a disso a posible a pagyanan ti lamok ti kaskenan pay nga maaramid. Sumarsaruno ti defogging a mausar a pangkontra iti makadangran a lamok no kumaron ti situasion.
Dagitoy nga aksion ken inisiatiba ket gubuay iti nasamay a programa iti pananglapped ti panagsaknap manen ti nadakamat a sakit ita a panawen ti panagtutudo babaen iti panangitandudo ti Gobierno Munisipal nga idauluan ni Mayor Josh Edward S. Cobangbang tapno masalbar dagiti umili nangruna kadagiti ubbing iti pannakakagat ti agdangran a lamok. # (Web In-Action)
Nayeskediul ti panagturongda kadagiti pageskuelaan-sekundaria iti ili a kas iti Lipit National High School; Sisim National High School; Pug-os National High School; ken ti Cabugao National High School (Turod) tapno ipaganetgetda iti panagaramidda kadagiti aktibidad a mangprebentar iti panagraira daytoy a naranggas a sakit.
Nagitedda met iti material a pangkontra iti dengue a kas iti O/L (Obcidal/Larvacidal) Trap.
Kanaig daytoy, ti programa a Center for Health Development (CHDs) ti DOH ket kakammayetna ti LGU-Cabugao a nangaramid kadagiti aktibidad a nangipromot kadaytoy a gannuat itay bulan ti Hunio.
Buklen ti nasao nga estratehia iti pananglaban ti dengue babaen iti panangadaptarda iti DOH 4S Kontra Dengue: Search and Destroy, Seek early consultation, Self-protective measures and Say no to indiscriminate fogging.
Maibasar iti rekord ti RHU, epektibo ti pannakaipakat ti “Operation Taob” kadagiti barangay a panangibukbok kadagiti naurnong a danum/tudo kadagiti goma, bote ken lata tapno saan a pagitlogan ti lamok ken agtultuloy nga ar-aramidenda iti information initiatives kontra iti dengue.
Panagdaldalus iti aglawlaw ken madalusan dagiti nasamek a disso a posible a pagyanan ti lamok ti kaskenan pay nga maaramid. Sumarsaruno ti defogging a mausar a pangkontra iti makadangran a lamok no kumaron ti situasion.
Dagitoy nga aksion ken inisiatiba ket gubuay iti nasamay a programa iti pananglapped ti panagsaknap manen ti nadakamat a sakit ita a panawen ti panagtutudo babaen iti panangitandudo ti Gobierno Munisipal nga idauluan ni Mayor Josh Edward S. Cobangbang tapno masalbar dagiti umili nangruna kadagiti ubbing iti pannakakagat ti agdangran a lamok. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 2:39 PM
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Chanakya
Ni Chanakya (c. 370–283 BCE)[1] ket maysa idi nga Indiano a manursuro, pilosopo ken naarian nga agbalbalakad.
Isu ket kasisigud a manursuro ti taga-ugma a Unibersidad ti Takshashila, ni Chanakya ket nangimaton idi ubing ti immuna a pannakaipangato ti bileg ti Maurya nga emperador ti Chandragupta. Isu ti kaaduan a naipammadayawan para iti nangruna a papelna iti pannakabangon ti Maurya nga Imperio, isu daytoy ti immuna nga imperio iti pakasaritaan ti arkeolohiko a kaaduan a nagturay ti Indiano a subkontinente. Ni Chanakya ket nagserbi a kas ti nangruna nga agbalbalakad kenni Chandragupta ken ti anakna a lalaki a ni Bindusara.
Ni Chanakya ket tinawtawid a nailaslasin a kas Kautilya wenno Vishnu Gupta, a nangisurat ti taga-ugma a treatado ti politika ti India a nakunkuna a ti Arthaśāstra.[2] Iti kastoy, isu ket naipanpanunotan a kas pionero iti paset ti ekonomiko ken siensia politika idiay India, ken ti obrana ket naipagpagarup a kas maysa a nangruna a simmarunnuan ti Klasiko nga Ekonomiko.[3][4][5][6] Ni Chanakya ket sagpaminsan a tinawtawagan a kas ti "Indiano a Machiavelli",[7] nupay dagiti obrana ket immununa babaen ti 1,800 a tawtawen ngem ni Machiavelli.[8] Dagiti onrana ket napukpukaw idi asideg ti gibus ti Gupta a dinastia ken saan a naduktalan manen aginggana idi 1915.[4]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ S. K. Agarwal (1 Septiembre 2008). Para iti Panagpasayaat ti Panagturay. Akademiko a Pundasion. p. 17. ISBN 978-81-7188-666-1. Naala idi 2012-06-06.
- ^ Mabbett, I. W. (1964). "Ti Petsa ti Arthaśāstra". Warnakan ti Oriental a Kagimongan ti Amerikano. Oriental a Kagimongan ti Amerikano. 84 (2): 162–169. JSTOR 597102. doi:10.2307/597102. ISSN 0003-0279.
- ^ L. K. Jha, K. N. Jha (1998). "Chanakya: ti pionero nga ekonomista ti lubong", Internasional a Warnakan ti Sosial nga Ekonomiko 25 (2-4), p. 267–282.
- ^ a b Waldauer, C., Zahka, W.J. ken Pal, S. 1996. Kauṭilya's Arthashastra: Ti binabaybay-an a simmarunnuan ti klasiko nga ekonomiko. Indiano a Panagrepaso ti Ekonomiko, Tom. XXXI, No. 1, pp. 101-108.
- ^ Tisdell, C. 2003. Ti Lumaud a perspektibo ti Arthasastra ni Kauṭilya : daytoy kadi ket mangited ti batayan para iti ekonomiko a siensia? Ekonomiko a Teoria, dagiti Panakaipakat ken Banbanag ti Obra a Papel Blg. 18. Brisbane: Eskuela ti Ekonomiko, Ti Unibersidad ti Queensland.
- ^ Sihag, B.S. 2007. Kauṭilya kadagiti patakder, panagturay, pannakaammo, etiko ken prosperidad. Humanomics 23 (1): 5-28.
- ^ "Ti Indiano a Machiavelli" wenno Politikal a Teoria idiay India idi Dua a Ribu a Tawtawen babaen ni Herbert H. Gowen. Political Science Quarterly Tom. 44, No. 2 (Hun., 1929), pp. 173-192. Nangipablaak: Ti Akademia ti Politikal a Siensia.
- ^ Herbert H. Gowen (1929). ken iti adadu a naitaripnong a lubong wenno Politikal a Teoria idiay India idi Dua a Ribu a Tawtawen, Political Science Quarterly 44 (2), p. 173–192.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti inadaw a sasao a mainaig kenni Chanakya iti Wikiquote (iti Ingles)


text:
ADDA idi ni Manne iti maikatlo a tukad ti sekundaria idiay Bontoc. Ni Selling nga inauna ti papaadalen dagiti dadakkelna iti kolehio idiay Baguio. Nupay mannalon laeng dagiti nagannakda, ta agpadada a di pulos nakaragpat ti uray kababaan a tukad ti pagadalan, naipatulodda pay laeng ni Selling iti kolehio babaen ti bassit nga urnongda iti panaglaklakoda iti tagapulot ken suka nga isuda mismo ti nangaramid.
Iti panagawidna iti balayda kalpasan a nagturpos iti sekundaria, nasangpetanna a nakadalit ti amana.
Segun iti istoria ti inana, insakripisio pay ti amada ti igatangna koma iti agasna, adda laeng ibalon ni manangna nga agis-iskuela. Ngem anian a pungtotna idi nasangpetanna ti balasang nga adda kadennana a lalaki iti kaserana. Di nalapdan ti amada a nasipat ni manangna. Pinagawid ti amada ni manangna. Dayta metten ti maudi a pannakisao kenkuana ti lakay.
Nanayonan ti pungtot, gura, sakit ti nakem ken pannakapaay iti barukong ti lakay idi naamuanna a nabugianen ti balasangna. Daytan ti namunganayan ti panagsakitna.
Nakarikna ni Manne iti dagaang. Inin-inayadna ti immulog a napan nangala iti mainom sa nagsubli iti teresa. Inap-apanna ti semento a pagtugawan iti nakitana a newspaper a nakaipit iti ridaw sa nagtugaw. Kasla bumara metten ti narapis a rupana iti pas-ir ti bigbigat nga init.
Nasaripatpatanna dagiti taraken ti baket a kaarrubada a berdugo ken panal nga agiinnagaw iti matepek a taep. Nagsaraaw ti boksitna. Rinekkepna't eppes a tianna sa nagsubli iti puestona. Nalagipna a di pay gayam nangan idi rabii.
Nagassisaw iti lagipna ti kanayon a panagung-unget ti tarakenna a baket idiay Bontoc uray bassit laeng a biddutna. Naburikeng ti pammagi ti baket a kasla nasalun-at ti langana ngem kanayon met a bumisbisita iti ospital.
Timmubbog ti ling-et iti amin a suli ti bagi ni Manne idi naisukat ti langa ti inana a simmiplot iti panunotna. Tulangan, biktima ti kinakurapay.
Nagkidem. Nagsusublat dagiti buya nga immasisaw kenkuana. Buya iti kusina ti maysa a bassit a restaurant. Makitkitana manen ti bagina nga agin-innaw kadagiti binuntuon a pinggan. Madamdama, naidaknir iti panipngeten a paglakuan kadagiti segunda mano a luplupot. Kasla mangmangegna manen dagiti bugkaw ti sidunget nga amona. Kaudian a naggiananna ti baknang a baket. Dandani inaldaw a pagalmusarna ti unget ti baket.
Immappayaw ti sabali pay a buya iti mugingna. Ni manangna iti daydi aldaw a panagrubuatna nga agpa-Baguio a mangsurot kadagiti papelesna nga agabrod.
Sinublat pay ni manangna ti iduldulin ti inana.
“Dika madanagan, ading. No makapanak iti abrod, pagbasaenkanto,” inkari ni manangna.
Nakaem ni Manne ti bibigna. Anian, kari nga intayab ti kali!
Nadamagna a binurbor ni manangna ti kuarta, saan nga iti panagaplayna no di iti panaglang-ayna iti siudad.
Manipud idi, saanen a nagparang pay ni manangna.
Isu? Adda ita nakipet a pagdagusan, agbirbirok iti panggedan kalpasan a tinalawanna ti ay-aywananna a baknang a baket. Makabulanen nga agbirbirok iti serkanna. Dandanin maibbus ti sangkabassit nga urnongna.
Immanges iti nauneg sa immulog iti kusina. Nagmulumog iti tinayana a danum iti bombaan sa nagdiram-os. Tinukabanna ti kakaisuna a kaldero a naiparabaw iti kalan ni Hope. Adda pay nabati a sangkatekker nga innapuy.
Kellaat, adda nagrimat iti isipna. Immisem. Nagipaburek iti danum sa dardaras a napan kimmalay-at iti narukbos pay a marunggay iti arubayan ti bordingda. Nagtimpla iti baggoong ket impis-itna ti dua kabukel a sili-ti-sairo a pinurosna iti met la asideg ti puon ti marunggay.
Intangadnan ti maudi a pekkel ti innapuy nga insawsawna iti tinimplana a baggoong ken suka.
Pagammuan, nagunin ti elektric guitar iti kaarrubada a balay. Addan dagiti aggigimong. Ngem aglaladut ti riknana a napan nagilad iti kakaisuna a bangko a kawayan iti salas ti bordingda. Tinangadna ti kakaisuna nga orasan iti ngatuen ti sarmingda a dakkel iti asideg ti tawa. Alas nuebe imponton! Impatongna ti kanawan nga imana iti mugingna sa nagkidem.
Naglawag ti kasla pasagid ti pastor a mangaskasaba iti kaarrubada.
"God is omniscient, omnipotent, and omnipresent. Omniscient. Ammona amin dagiti bambanag iti biagmo! Dagiti adda iti puso ken panunotmo ken ti marikriknam. Apay a dimo ibaga kenkuana?"
Nagalumanay ti panangiyebkas ti pastor kadagiti balikas. Kasla isuna a mismo ti kasasao ti pastor.
Bimmangon, napan nagdigos ket madamdama, maysan kadagiti aguk-ukag iti Biblia iti uneg ti tallaong.
"No maminsan, saantayo makaawat kadagiti sungbat dagiti karkararag ken ar-ararawtayo, saan aya?" ipalpalawag ti agkabannuag a pastor. "Natural laeng dagitoy a paspasamak ta mismo a kinuna ti Apo a ditay koma masdaaw ken maldaang kadagiti pannubok a masarangettayo. Wagas ti Apo dayta a mangpatadem koma wenno mangasa iti pammatitayo kenkuana. Kitaenyo ti biagni Job".
Inwaras ti pastor dagiti matana kadagiti agtutubo a dumdumngeg, sa pagammuan, nagsabat dagiti matada ken ni Manne. Kasla napasagidan ti rikna ni Manne.
Intayag ni Manne ti kanawan nga imana.
"Pastor, kayatna kadi a sawen…..pagayatan ti Apo a maidalit wenno maparigatan dagiti annakna kadagiti pannubok nga ipalpalasatna kadatayo?"
"Saan aya a kinunana: saantay koma a madanagan kadagiti dadagsen nga umay kadatayo ta natural laeng dagitoy a mapasamak….ngarud ti rumbeng ketdi nga aramidentayo…ituloktayo nga agtrabaho ti Apo iti biagtayo ket itedtayo kenkuana ti biagtayo,” insungbat ti pastor. "Ti Apo us-usarenna dagiti paspasamak iti biagtayo tapno agbalintayo a kas kenkuana iti galad. Everything that happens to a child of God is Father-filtered, and He intends to use it for good even when Satan and others mean it for bad."
Kasla katarnaw ti danum iti bubon dagiti balikas ti pastor. Immukuokda iti kaungganna
(Maigibusto)


text:
VIGAN CITY – Maysa a grupo a masuspetsa nga adda pannakainbolbarna iti panagtakawan iti motorsiklo iti siudad ti Vigan ti sipsiputan dagiti polis ditoy.
Daytoy ti impalgak ni OIC COP Police Chief Inspector Ernesto Navarro kas reaksionna iti nagsaruno manen a panagtakawan iti motorsiklo ken traysikel iti tiendaan publiko idi parbangon ti Abril 17 ken 18.
Makalawas laeng kalpasan ti pannakatiliw ti dua a suspek iti panagtakawan iti motorsiklo, naireport a nagsaruno a parbangon a natakaw ti Honda XRM a motorsiklo ni Roxy Paat y Rabang, 36, naasawaan, agparparti, ken residente iti Barangay Tamurong, Sta. Catalina ken ti traysikel a Honda 155 a maris asul a kukua ni Marcelino Castillo Peria, 54, naasawaan, ken residente iti Barangay Taguiporo, Bantay, Ilocos Sur a linuganan ni Bonimark Peria y Cordero, 21, baro, ken residente iti nadakamat a lugar idi napan nagdeliber iti natnateng iti maysa a sukina iti Vigan City public market.
Di pay ammo ti kinasiasino dagiti nagtakaw.
Ngem kinuna ni Navarro nga adda sipsiputanda a grupo a suspetsada a nangisayangkat iti panagtakaw kadagiti nasao a lugan.
Iti saludsod ni Jun Ramos, anchor ti Barangay Commando Brigada no adda organisado a grupo nga agtaktakaw iti motor, kinuna ni Navarro a “mabalin” sana innayon nga adda maysa a grupo a kitkitaenda nga agtaktakaw iti motorsiklo nga ilakoda ti motor dagitoy a maikabit kadagiti bangka a pagkalap.
Ngem inyunay-unay ti COP a madama pay la ti balidasionda iti daytoy a naammuanda.
Segun ken ni Paat, imparkingna ti motorsiklona a iti uneg ti tiendaan publiko a saan a natulbekan idi agarup alas 3:00 ti parbangon ket idi agsubli iti agarup 3:30, awanen ti luganna iti nakaiparkinganna.
Nairaman a napukaw ti resibo ken certificate of registration ken health certificate a naikabil iti uneg ti compartment ti nasao a motorsiklo.
Nangipatulod ti police station iti flash alarm kadagiti kabangibangna a police stations ngem negatibo ti resultana.
Naammuan met ken ni Peria nga imparkingna ti traysikel iti amianan a daya a paset ti Vigan City public market iti agdeliber iti natnateng idi agarup 3:30 ti parbangon ti nadakamat a petsa ngem idi nagsubli, awanen ti lugan iti nakaiparkinganna.
Iti panagimbestiga dagiti polis, mapapati a nakaaruat ti mannanakaw iti brown a tisirt, short pant, atiddog a kulot ti buokna nga adda kallugongna ken agtayag iti 5’3”.
Kinuna ni Navarro a paingetanda pay ti police visibility ket isayangkatda ti checkpoint kadagiti lugar a nakapasamakan dagiti insidente ti panagtakaw ken iti oras a pannakaisayangkatda.
Idi Abril 9, tiniliw dagiti polis Sto. Domingo Rodrigo Lazo y Gamurot, 16, ken John Rey Reotutar y Plastina, 18, kalpasan a narekobre iti ikutda ti maysa a motorsiklo a mapapati a tinakawda iti Barangay Pantay Daya idi Abril 3.
Idi rabii ti Abril 10, natakaw ti XRM a motorsiklo ni Roy Valencia y Laurente, 25, nga imparkingna iti parking area ti Gabriela Silang General Hospital iti Barangay Tamag sana napan binantayan ti asawana a naganak.#


text:
Komentario ni Melvin Bandonil
Ta ania ngamin, aya, ti makunkuna a libel? Ania ti epektona iti panagirakurak iti kinapudno? Apay a saan a maibilang a kaso ti libelo kadagiti sabsabali a nasion ken kaaduan nga estado iti Amerika? Ania ti makuna ti United Nations Human Rights Committee maipapan itoy?
Dagitoy ti sumagmamano a saludsod a nasken a masungbatan. Ta adda mapasamak a ginnuyodan iti nagbaetan ti agirakrakurak (media) maipapan iti asinoman lalo kadagiti nakatugaw iti poder – dagiti dadaulo publiko ken public figures.
Nasken nga irakurak ti media ti kinapudno iti publiko ta daytoy ti akemna iti propesionna ken maiparbeng nga aramid iti trabahona. Saan laeng a dagiti tinagapulotan nga aramid ti ipadamagna no di pay dagiti kas kapait ti apro – dagiti kalokuan ken kadagmelan nga aramid dagiti nakatugaw iti trono; lalo dagiti agpabpabungkong ti bulsada. Ti rigatna, no makuldit ti takem dagitoy a nakatugaw ken madillaw ti implimentasion ti proyektoda, kagurada ti media a nagirakurak. Kas pammalesda, kasuanda ti mediaman iti libel.
Ne, apayen? Kasano a maammuan ti kinapudno no mapengdan met ti panagirakurak?
Itay laeng nabiit, impila ni Senador Jinggoy Estrada ti Senate Bill 83 sadiay Senado tapno koman ma-decriminalize ti kaso a libel. Umanay kanon ti civil damages iti asino man nga agirakrakurak a limmaksid iti takemna wenno nangabuso iti maiparbeng nga aramid ti propesionna. Napintas nga agpayso ti proponer ni Senador Estrada.
Naruayen dagiti naidatagan iti asunto a libelo. Daytoy ti maysa a mangparparigat iti media iti pagilian. Isu a linagidaw idi ti United Nations Human Rights Committee ti kaso a libelo iti pagilian ket tinubngaren ken saanna nga inayonan agsipud iti kaadda ti freedom of expression. Kas maysa kadagiti signatories wenno nagpirma iti katulagan iti International Covenant in Civil and Political Rights, rumbeng laeng ngarud a mawaswas metten ti kaso a libelo ta gupdenna ti freedom of expression.
No ibasar iti Article 19 ti Covenant: “everyone shall have the right to hold opinions without interference…, shall have the right to freedom of expression… either orally, in writing or in print, in the form of art, or through any other media of his choice… subject to certain restrictions like respect of the rights of others and the protection of national security or of public order and public health or morals.”
Dakkel a lapped iti panagirakurak ti kinapudno ti libelo.
No ibasar iti Article 335 iti Republic Act Number 3815 wenno ti revised Penal Code, ti pannusa ti naakusaran iti libelo ken mamulta iti P6,000 ken makulong iti agingga iti innem a tawen ken maysa nga aldaw. Nadagsen unay daytoy a kalak-aman ti agirakurak iti kinapudno. Dayta innem a tawen a pannakaibalud ket kaipapanna ti innem a tawen a pannakatay gapu ta saanen a maakem ti aramid a mangibunannag iti kinapudno. Maibilang ti kaso a libelo a kas busal wenno panangapput iti ngiwat ti media tapno saanen nga agtimek.
Apay a madusa dagiti agirakurak iti kinapudno?
Gapu iti kinaadda ti asunto a libelo, nagpuniponan metten ti pagilian dagiti kurap nga opisial. Daytoy ti rason a saan a maputedputed ti puseg ti kurapsion ket saanto a makapanaw ti pagilian iti nauneg a gayunggayong a nakaitebbaganna. Gapu iti kurapsion a saan a mairakurak, ti pagilian ket saanto a makabangon – a tumakder ken magna nga agturong iti sumingsingising nga init. Gapu iti kurapsion a di madildillaw, agnanayonto latta a napanglaw ni napanglaw ket bumakbaknang ti nabaknang gapu iti unjust distribution of wealth.
Adda met dagiti pagilian a saanda nga ibilang nga asunto ti libelo – sangapuloda amin. Sabali pay ti sangapulo ket uppat a mangidurduron itan a made-criminalize ti libelo. Sadiay United States, tallopulo ket tallo nga estado iti awanan iti asunto a libelo. Adudan.
No maaramid dagiti dadduma a pagilian dayta ken iti US, apay ketdin a ditay met maaramid? Nasken nga aglawag ti kinapudno ta isu ti tulbek iti nakananama nga asenso.#


text:
TAGUDIN, Ilocos Sur – Natiliw iti manhunt operation nga insayangkat dagiti polis ti lalaki a nangtakaw iti dua a baka ti maysa a mannalon sadiay Barangay Del Pilar, ditoy nga ili.
Segun ken ni Diosdado Millare y Moises, 45, ken residente iti Barangay Malacañang ditoy met laeng nga ili, naiwayway dagiti bakana iti kataltalonan iti amianan ti Yakal building ngem idi napanna kinita iti kabigatanna, awanen dagitoy iti nakaigalutanda.
Sinawar ni Millare dagiti bakana amangan no nakagarutda ngem saannan a nasapulan dagitoy isu nga inreportna ken ni Barangay Captain Moises Lascota.
Natuntonan da Lacosta ken ti biktima ti maysa kadagiti natakaw a baka iti slaughterhouse iti Barangay San Isidro, Candon City a mapapati nga inlako ni Richard Pagaduan y Aguilar, 35, residente iti Barangay Ag-aguman, ditoy met laeng nga ili iti maysa a Joel Garnace.
Nangiwayat dagiti nagtitipon nga elemento ti Candon City police station, Tagudin Police Station iti manhunt operation a nagtungpal iti pannakatiliw ni Pagaduan ken ti pannakarekobre pay ti kabayan a baka a mapattapatta nga agbalor iti P18,000.00.#


text:
Quadrant II: Metro Vigan “World Heritage Area and Vigan IT Park”
Karaman iti daytoy a quadrant ti siudad ti Vigan, Caoayan, Sta. Catalina, San Vicente, Bantay, Santa, Narvacan, Sta.Maria ken San Esteban.
Ti Metro Vigan ti maikonkonsidera a highly urbanized area iti probinsia. Daytoy ti sentro ta masarakan iti daytoy a paset dagiti amin nga opisina ti gobierno, dagiti institusion ti edukasion, pasdek negosio, pasilidad para iti salun-at, hotel ken adu pay a sabsabali a pasdek a kasapulan iti urbanisasion. Gapu iti napaspas a panagdur-as ti siudad ti Vigan a kabisera ken dagiti kaabayna nga ili, adu nga umili manipud iti sabali a paset ti probinsia ti mangmangged ditoy ken kaaduanna payen ti mangayat nga agnaed a permanente ditoy. Iti populasionna a 215,943, daytoy ti kaaduan iti populasion kadagiti uppat a quadrants.
Gapu iti daytoy, kitkitaen ita ti gobierno probinsial ti posibilidad nga agbalin ti Metro Vigan kas sentro ti information technology (IT) babaen ti panagawis kadagiti lokal ken ganggannaet nga agipupuonan tapno agipasdekda kadagiti call centers ditoy.
Adda ditoy ti University of Northern Philippines (UNP), maysa nga state university a kangatuan iti standard iti sibubukel a Rehion Uno. Ita, adun a ganggannaet nga estudiante kangrunaanna dagiti naggapu iti Thailand ken India ti agad-adal iti UNP. Maysa kadagiti unibersidad iti sibubukel a pagilian a mangipapaay iti kababaan a tuition fee, napintas ngarud ti UNP a pagsakduan iti dekalidad nga adal iti kabaelan a matrikula.
Kasapulan met a mapapintas ti kalidad ti serbisio ken mapaadda dagiti kabaruan a ramit kadagiti balay pagagasan kangrunaanna kadagiti ospital ti turay tapno agbalin a sentro ti serbisio ti salun-at ti Metro Vigan. Daytoy metten ti mangidateng iti potensial iti medical tourism ditoy. Mabalinton dagiti turista manipud iti sabsabali a probinsia ken uray pay ganggannaet ti umay bumisita tapno padasenda ti makapnek ken kabaelanda a presio ti pannakataming dagiti kasapulanda iti benneg medikal.
Maysa pay a dakkel a potensial ti panagbalin ti quadrant II kas commercial center ti probinsia. Mabalin dagiti pribado nga investors ti agipasdek kadagiti balay negosio kas iti malls kadagiti ili ti Bantay ken Narvacan a pakasarakan kadagiti nalalawa a bakante a lote a mabalin a padur-asen. Iti agdama adda maysa a mall nga imatonan ti pribado a negosiante iti Bantay idinto a maysa a mall a kukua ti LGU ti masarakan iti Narvacan. Itoy a panagtakem manen ni Gov. Chavit, maituloyen ti plano a pannakaipatakder ti convention center iti lote a kukua ti probinsia iti Tamag, Vigan. Ditoyton a maisayangkat amin a programa ti gobierno probinsial ken dagiti amin a national line agencies kasta metten kadagiti seminars para kadagiti grupo dagiti mannalon. Paupaandanto met daytoy kadagiti mangusar a pribado a sektor ket agbalin nga income generating project daytoy ti kapitolio.
Dakkel met ti potensial ti lugar iti benneg ti turismo. Adda ditoy a paset ti Vigan Heritage Village a namagbalin iti Vigan a kakaisuna a UNESCO World Heritage City iti pagilian. Rinibu a turista ti pumaspasiar Vigan City iti kada tawen tapno imatanganda ti naidumduma nga arkitektura dagiti kadaanan a balbalay ditoy. Karaman pay kadagiti atraksion ditoy Vigan City ti Baluarte Zoo, St. Paul Metropolitan Cathedral ken ti Simbaan a Bassit (cemetery chapel). Maysa pay a tourist destination ti Sta. Maria Church a maibilang kas UNESCO World Heritage Site. No dagiti natural nga atraksion ti pagsasaritaan, adda ti Pinsal Falls iti Sta. Maria, Paraiso ni Juan beach iti Narvacan, Imelda Park iti Santa, Caniao Falls iti Bantay ken sumagmamano nga igid ti baybay.
Adda met dagiti parambak a maisaysayangkat ditoy nangruna iti tiempo ti kalgaw. Iti Vigan City, maselselebraran ti Longganisa Festival tunggal maikatlo a lawas ti Enero idinto a tunggal umuna a lawas ti Mayo ti Binatbatan Festival of the Arts. Isaysayangkat met ti gobierno probinsial ti KANNAWIDAN Ylocos Festival a mangrugi iti maudi a lawas ti Enero agingga iti umuna a lawas ti Pebrero. Ditoy a maipakita dagiti agduduma a kadaanan a kultura ken partuat dagiti Ilokano kasta metten a ditoy a maramanan dagiti naimas ken maipagpannakkel a luto kas iti pinakbet, bagnet, empanada, tinubong, longganisa ken dadduma pay a produkto iti probinsia.
(Adda tuloyna)


text:
CABUGAO, Ilocos Sur – Nagsagrap ti maysa a trailer truck kadagiti nakaro a dadael gapu iti panangdungparna iti poste ti PLDT ken ti kongkreto nga alad sadiay Barangay Bonifacio, ditoy nga ili idi malem ti Nobiembre 3.
Nupay kasta, saan a nadunor ti drayber ti trailer truck a nainaganan a maysa a Marcelino Galanza Saculpao, 49, naasawaan, ken residente iti Barangay Quimmallogong, Sinait, Ilocos Sur, ken ti pahinantena a di nailanad ti naganna iti blotter.
Iti panagimbestiga dagiti polis, agdaldaliasat nga agpaaabagatan a direksion ti trailer truck a minaneho ni Saculpao ket iti nakaro a pagkurbaan, nagmenor ngem mapapati a napukaw ti lugan ti balansena ket nabaliktuad iti makannawan a pasetna iti makannawan nga abaga ti kalsada.
Mapapati a naguyas ti trailer truck sana dinungpar ti PLDT electric post ken kongkreto nga alad ni Nora Garvida y Vallejo.
Nagkarga ti truck kadagiti sinaksako nga irik nga agdagsen amin iti sumurok kumurang 35 tonelada ket daytoy ti mapapati a nakapukawan ti balansena iti pagkurbaan.#


text:
Ni Ma. Theresa B. Santos
Isnabera. Wenno isnabero. Maysa a negatibo nga ugali nga immapon iti panunot a rumbeng la unay a liklikan wenno saan nga ikkan iti importansia. Saan a rumbeng a daytoy ti iseksek iti nalapad a muging ta amangan no inna pay alian ket agbalin la ket ngarud a nalidem ti taltaluntonen a dana ti biag. Awan ti maitulongna a pagimbagan daytoy. Awan ti maitedna a pagdur-asan ti biag.
Awan ti maitulongna ta arigna man tay agkubkublang a pintura ti diding. Saan a napintas a buyaen ta saanen a makaay-ayo no di ket makasuleken kadagiti mata. Iti ababa a pannao, addaan iti depekto iti bukodna a bagina ti asino man nga addaan itoy. Negatibo a gupit a mangiparangarang iti personalidad.
Nangato. Nalayog. Kasta ti pangiyarigan. Naim-imbag pay ti kawayan ngem ti isnabera. Ti isnabera, nalayog ngem awan ti serbina iti pagturonganna. Awan kaitutopan ti kinalayogna, ampaw. Saan a kas iti kawayan, nalayog man daytoy ngem nakadumog latta – nakadumog ti murdongna a mangiparangarang iti kinapakumbabana.
Ti kinapakumbaba ket aramid a naindaklan. Pasin-awenna ti kinatao. Pasidapenna ti personalidad.
Rumbeng laeng nga ikutan ti asinoman.
Dayta kinapakumbaba ti ugali ti kabaliktad ti maysa nga isnabera. Kas iti pakasaritaan ni Vera.
Agtutubo ni Vera. Napintas. Masirib iti eskuelaan. Adu ti mangdaydayaw kenkuana ngem saanna man laeng a subadan ti panangdayaw kenkuana; di man la umisem kas sungbatna iti kablaaw dagiti mangablaaw kenkuana. Iti ababa a pannao, wa epek kenkuana ti kablaaw dagiti addaan panggep a mangiyaraas iti banugbog ken kebbakebba ti barukongda agraman ti dardarepdepda iti kaltaang ti rabii wenno iti panagmulmulenglengda nga agmaymaysa. Saan a matukno ti kinalayog ti alipusposna.
Adda met dagiti napasugkian iti aramidna. Adda dagiti nasemsem ket nakaisawangda a mabalin kano a paghangeran iti linabaan a pantalon a maong ti subsob ni Vera no makablaawan. Isu a nasaysayaat laengen a saanda met a pansinen daytoy. Total, isu ti saan a pumansin, apay nga aramidenda pay laeng dayta a banag?
Nakadlaw ni Nana Caring nga inana kadayta nga ugali ti anakna. Binagbagaanna.
Ngem inrason ni Vera nga adu met dagiti gagayyemna kadagiti social networking sites, a kas iti Facebook, Tweeter, Google+ a nangiposteanna kadagiti ladawanna ken impormasion maipapan iti kinaasinona. Kadagitoy a social networking sites, maiyebkasna ti likes ken dislikesna. Saan a maum-uma a makibinbinnoltit, makibinbinnalatong ken no ania la ditan a kaetsingan ken awan kaitutopanna a saritaan. Adu dagiti pagayamna kadagiti social networking. Isu a naynay a nakauper iti sanguanan ti pink a laptop.
Ngem impalawag ti inana a sabali laeng ti gagayyem iti internet ken intimate relation. Iti internet, nupay gayyemmo a makuna ti tao ngem dimo am-ammo ti kinaasinona, saanka a makasigurado no pudno dayta, amangan no sabali ti pudpudno a naganna. Amangan no pati pay ti ladawanna ket saan nga isu no di ket pinidutna la no sadino ditan. Iti intimate a relasion, mariknam ti panagtalek ken kinaasideg iti rikna ken kinatalinaay agsipud ta am-ammom idan a mismo. Lalo dagiti kinasadaran ken kabaddungalam iti lugaryo. Saan met ketdi nga awanen ti bentahe ti pannakinetworking ta adda met dagiti pagsayaatan a mapidut nga adal ken susuro. Ngem saan koma a baybay-an ti intimate relation, ta kaipapananna ti pannakapukaw ti nasiksiken a relasion iti gimong wenno sosiedad.
Pinampanunot ken inamiris ni Vera dayta a palawag ti inana. Nautobna ti amin. Naikayakay ti pakakumikoman dagiti agtutubo iti lugarda. Ni saan man laeng a maimbitaran iti pasken wenno ummong dagiti agtutubo. Ni saan a mairaman ta saan met ngamin a makibiang wenno isu a mismo ket yad-adayona ti bagina.
Nangeddeng ngarud ni Vera. Masapul a balansienna ti pannakipagayamna iti internet ken iti intimate relation. Idi agangay, napasublina met laeng ti napukawna wenno naawan kenkuana. Nagbiag a rnaagsak ken natalinaay.
Isnabera. Kinaagmaymaysa ti kayat a sawen daytoy. Ngem laglagipen koma nga awan ti agbiag nga agmaymaysa para iti bagina laeng. Madadael ti kinatao kadaytoy agsipud ta imbes nga ingatona, pababaenna ketdi ti personalidad.#


text:
May 2, 2015
Nesperos, Umuna iti Salip iti Daniw ti Puntanians of Italy
Immawat ni Nesperos, babaen ti daniwna a “Panagarasaw”, iti P2,000 ken ti Nabalitokan a Tawid, Antolohia Dagiti Sarita Nga Ilokano. Ni met laeng Nesperos ti nangyalat iti Umuna a Gunggona iti On-the-Spot a Salip iti Daniw maipapan kadagiti OFW itay napan a tawen.
Ni Jobert M. Pacnis ti Ballesteros, Cagayan ti nakagun-od iti Maikadua a Puesto (“Anak ti Talon,” P1,500 ken libro a Tawid); ken ni Errol Abrew ti Caba, La Union ti nangabak iti Maikatlo a Puesto (“Umayak Manen Sumuknal,”P1,000 ken Tawid).
Consolation prizes: Jorge G. Placido ti GUMIL Ilocos Norte (“Barandilias,” nga immawat iti P500 ken libro); Raquelito B. Cenal ti GUMIL Cagayan (“Segga,” P500 ken libro); ken Ronnie E. Aguinaldo ti GUMIL Cagayan (“Atab,” P500 ken libro nga indonar ni nobelista Manuel S. Diaz).
Dagiti isponsor: Mr. & Mrs. Artemio Raguindin ken Mr. & Mrs. Anselmo Racadio, opisial ti Puntanians (Sta. Catalina, Ilocos Sur) of Italy.
Dagiti naghurado: Roy V. Aragon, chairman; Benjamin P. Pacris, a nagserbi pay a project coordinator; ken Edilberto H. Angco, kameng. (Imelda Rivero/ PIA-1 Ilocos Sur)
(Naipablaak iti Mayo 11, 2015 a bilang.)
1 comment:


text:
Pagalagadan nga Insik
Ti Pagalagadan nga Insik, ammo pay a kas Mandarin, Putonghua ken Guoyu, ket ti naiyalagad a karuay ti Insik. Daytoy laeng ti agmaymaysa nga opisial a pagsasao iti Republika ti Tattao ti Tsina ken ti Republika ti Tsina; daytoy ket maysa pay kadagiti uppat nga opisial a pagsasao ti Singapur. Ti ponolohia ti pagalagadan ket naibatay iti dialekto ti Beijing, ngem ti bokabulariona ket naala manipud ti dakkel ken dibersio a grupo dagiti dialekto ti Mandarin a naisasao iti amin nga akin-amianan, sentral, ken abagatan a laud ti Tsina. Ti gramatika ket naiyalagad iti bagi kadagiti moderno a literario nga obra a mangipalawag ti naisurat a bernakular nga Insik, ti lokal nga alternatibo iti Klasiko nga Insik a napadur-as idi sikko ti maika-20 a siglo


text:
Daniw ken Basbas para ken Von Alexander Llagas
Von Alexander Llagas, 3 a bulan
MANILA, Philippines—A three month-old baby was killed while another child was injured by stray bullets as Ilocos Region welcomed the New Year, police said.—Inquirer, Jan 1st, 2014
Saksi ti Anonang, ballong, ti ibit
a mamangpadanon iti baro a tawen
nga iti dung-aw ti ina ket agbalin a daan.
Wenno lagip kenka iti apagapaman.
Dimtengka a kas kometa,
ket ita, kalpasan ti tallo a bulan
a ray-ok, ket pumanaw a kas
iti asuk dagiti palibbuong a karsel
ti isip a mulmulluong.
Sika ti masindadaan a rupa ti aramidmi
nga agipalladaw iti bala ti barusngi
nga ayat tapno iti idda ket ti agsayasay
a dara.
Tinagtagainepmo kadi ti anghel
sakbay ti iwewekwek ni patay
iti maladaga pay laeng a selula
tapno sadiay, iti delikado a pupugsatan
ti anges ket ti sakit iti kapay-an,
sika nga anak dagiti naumbi nga apros,
ti rabii a managsangal iti duayya,
ti idda a mangabel iti liwanliwa?
Kasano ita a sarangten dagiti dadakkel
dagiti babassit ngem tibintibin a karit
tapno iti daytoy a tawen ket mangitunda
iti sumuno pay, tapno iti kada panaglupes
dagiti uleg iti daan a lagip ket ti panagkudil
manen iti baro idinto nga awankan ita,
addakan kadagiti law-ang a kas iti angin
nga umay para saan kadagiti baet
dagiti amin a kinaawan?
Idanonmo, ballong, dagiti ararawmi
iti Namarsuam tapno kadagiti pauni
ken paaweng ti baro a tawen
ket ti pammakadam iti bala
nga iti pannakaiwawa
ket ti pannakagudasen.
Ala, sumurotkan iti anghel.
Guardiaanka agingga kadagiti alinuno
ket pagkalmaenna dagiti aluyo
tapno iti ibaballiasat iti karayan
ket ti umis-isem a paraay-ayo.
Hon, HI/
Enero 1, 2014
No comments:
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
VIGAN CITY – Nabisto ti maysa a lalaki nga agik-ikut iti maiparparit a droga idi nabatina ti plastik a wallet iti napananna a pawnshop ditoy siudad idi malem ti Disiembre 23.
Nagpulong iti polis ti guardia ti Cebuana M. Lhuiller Pawnshop a masarakan iti General Luna St., nagsulian ti Del Pilar St., Barangay III, nga adda karga a white crystalline substance a mapapati a shabu ti plastik a wallet a nabati ti maysa a kustomer ti pagpapaayanna a pagsaldaan.
Sinukimat dagiti nagresponde a polis ti nasao a wallet ket positibo nga adda maysa a heat-sealed plastic sachet a karga ti nasao a wallet, malaksid laeng ti lima a papel de bangko a tig-P500.00.
Segun iti report, maysa a Roy Rayco Racragio, 45, naasawaan, natibo ti Ilaor Norte, Oas, Albay ngem agdama nga agindeg iti Solid West, ditoy siudad, ti simrek iti pawnshop idi agarup 1:39 ti malem ti nadakamat a petsa ta adda naipatulod kenkuana a kuarta ngem agsipud ta awan ti maipakitana nga identification card, imballakad ti maysa a personnel ti pawnshop a mangala iti pakabigbigan ken ni Rayco.
Iti ipapanaw ni Rayco iti pawnshop, nalipatanna dagiti gamitna a pakairamanan ti maysa a bassit a notebook, maysa a plastic wallet ken maysa a plastic transparent filester.
Idi saan a nagsubli ni Rayco, sinukimat ti guardia dagiti nabati daytoy iti pawnshop ket ditoy a naduktalanna nga adda karga ti plastic wallet a white crystalline substance a mapapati a shabu, isu nga inreportna daytoy iti polis.
Maysa a babai nga agnagan iti Sharon ti napan iti pawnshop tapno alaenna dagiti nabati ni Rayco ngem saan nga inted dagiti polis.
Madamdama, mismo a ni Rayco ti napan iti pawnshop ket kalpasan a positibo nga intudo ti guardia nga isu ti nangibati iti plastic wallet, inaresto dagiti polis.
Kalpasan ti pannakadokumento ken pannakamarka dagiti kukua ti suspek, naipan daytoy iti police station para iti maikanatad a disposision.
Nagkitakit ti suspek a maibabaen iti mediko legal nga eksamen.
Iti pannakaisurat daytoy, maisagsaganan ti kaso a panaglabsing iti RA 9165 maikontra ken ni Rayco.#


text:
CABUGAO, Ilocos Sur – Nakasuan ni Rowel Tacbas y Buen, 26, naasawaan, residente iti Barangay Cacadiran ditoy nga ili, Criminology instructor iti maysa nga unibersidad iti Vigan City, iti alarm and scandal/panagsalungasing iti RA 8294 a naka-docket iti babaen ti IS No. 1-03-INV-10H-00333 gapu iti panagpaputokna iti Barangay Cabangtalan, Sinait iti agarup alas 6:20 iti sardam ti Agosto 7 a nakaalarmaan dagiti lumugar.
Nakakumpiska dagiti nagresponde a polis iti maysa a cal .45 pistol Colt MK IV, nga addaan SN 964752, magazine assembly ken 5 a bala iti ikut ti maestro.
Nupay adda impakita ti suspek a mission order a napetsaan iti Hunio 15, 2010 nga agpaso iti Agosto 31, 2010 nga inyisio ti 5th Military Intelligence Batallion, Camp Pres. Elpidio Quirino, Bulag, Bantay, Ilocos Sur ken application form para lisensia, impilaan latta ti polis iti kaso.#


text:
CABUGAO, Ilocos Sur – Naiyawat dagiti pakauna a ramit para iti maipatakder a food terminal iti Barangay Dardarat ditoy nga ili idi Mayo 29.
Inyawat ti Department of Agriculture ti maysa a freezer ken refrigerator para iti nasao a barangay food terminal kadagiti opisial ti barangay nga indauluan ni Barangay Captain Charles F. Garcia ken iti panangimatang dagiti konsehal a pannakabagi ni Mayor Edgardo S. Cobangbang, Jr. a pakaibilangan da SBM Dr. Jemaima S. Tan-Yee, SBM Benedict M. Savellano, SBM Atty. Bryan Jett S. Pano ken ni SBM Josefina S. Vallejo , dati a Barangay Captain ken MFARMC Chairman Danny S. Garcia ken dagiti lumugar.
Segun ken ni Municipal Farmers Association Coordinator Nathaniel B. Galamgam, AT, malaksid kadagiti pakauna a ramit, maikkan pay ti barangay iti P150,000.00 a seed money ken ma-renovate ti pasdek a pakaibalayan ti barangay food terminal. (Manipud iti report ni Jose Ed. Sajonia)


text:
Pagammuan ta adda nangtukma iti kullapit a takiag ni Baket Insiang. Ni Lakay Pulikin, ti sobsobra ti angkit nga asawana.
“Addaka man ditoyen a makitsistsismis a bakbaketan. Awan pay madanonan a pammigat ti aggapu iti talon. Ammom met a kapadesen ti panaggagatud. Ala, agawidka!” immandar ti lakay. Kinautna ti bassit a kahita a naikabit iti barikesna. Nakarikna siguro manen iti panagkupit ti barukongna isu a nangkaut iti agasna nga ashmasolon.
“Ne! Panawanka pay, Atanud Itang, ta narigat ti madapig,” kinuna ni Baket Insiang sa immunan a nagna a sarsarunuen ti kasla abal-abal ti angesna nga asawana. Nabati met nga agsipsipat nga agkatkatawa ni Baket Itang a kasla ubing a maray-aw iti idiar dagiti agassawa nga agpadpadaya.
Inkanayonko metten ti timmakder ta napasungadak ni Aira, tay kaeskuelaak iti Gred payb a kaarrubami met laeng. Apagisu a naglukaten ti computer cafe iti ballasiw ti kalsada. Awisek man laengen ta mapankami agay-ayam iti farmville.
Apagisu nga ipukkaw ni Manong Delfin a nalpasen ti orasmi iti computer idi adda mangngegko a riaw manipud iti waiting shed. Diakon intuloy ti nagpaplas payb ket ginuyodkon ni Aira tapno mapanmi kitaen ti mapaspasamak.
Apagdanonmi iti waiting shed a napno iti usioso, nadlawko a dagus ti lumablabbaga a pispis ni Baket Itang. Kasla napapispisan. Makaliblibbi pay.
“Apay, inan-anodan ni Baket Itang?” sinaludsod ni Nanang a maysa gayam kadagiti naitallaong. Umaynak ngata koma biroken isu a nagpakrosing.
“Ayna, kunam aya, komadre, ket tinapak ni Toniong!” insungbat ni Anti Myrene a madama nga aggadgadgad iti yelo para iti lakona a halohalo.
“Ne, apayen? Di la nakakaasin dakayo?” pinampag pay ni nanang ti barukongna.
“Kastoy dayta, komadre,” insagpaw ni Angkel Simo a traysikelan. “Agtugtugaw itay dita ni Baket Itang dita waiting shed a nangpanawan ti besprenna a ni Baket Insiang. Idi kuan, simmangpet ni Toniong ket nagtakder dita waiting shed a nakatalikod kadayta baket. Bigla lattan nga imbaba ni Baket Itang ti shortpan ni Toniong ket nakitan a tay tallo ti abotna a kansonsiliona,” insalaysay ni Angkel Simo a makakatkatawa idinto a kasla pay laeng nakatukno’t atang ti baket a mangsarsarapa iti pispisna.
“Ket?”
“Ket ania pay koma, tinapak a ni Toniong ta pispis ni Baket Itang isu a kaslan pauraga a baka ti rungaabna,” agkatkatawa met a binagi ni Anti Myrene.
“Inangawko laeng ti laglag,” agsasaibbek a kinuna ti napapispisan.
“Ania ti kuna ngarud ni Toniong?” insalpika met ni Baket Insiang a kasangsangpetna. Nadamagna siguro ti napasamak isu nga adda ita ditoy. Dinagusna a napan inapungol ti besprenna.
“Ti kunana? Ay! Naaremka pay met gayam a bakbaketan!” inyayug ti drayber ket nagkakatawa amin a tao iti waiting shed. Pati dakami ken ni Aira ket naisurot a nakipagkatawa. Ad-adda la ket ngaruden ti saibbek ni Baket Itang a kasta unay ti kusilapna kadagiti immaribungbong.
Saan a rimrimmuar ni Baket Itang iti sumagmamano nga aldaw.
“Nagnakem siguron,” kinuna ni Nanang. “Agasem met ngamin ti mapapispisan aya. Siguro, agsardeng metten nga aglablabilab iti di mangan-ano.”
Ngem iti malem ti sumuno a Sabado bayat ti igagatangko iti sitsiria iti bassit a sari-sari store iti krosing, napasungadak ni Baket Itang a kaduana ni Baket Insiang. Napanda manen nagpuesto iti waiting shed. Manipud iti ayanko a gumatgatang, nalawag a mangngegko ti saritaan dagiti “komentarista”. Idi laeng a nadlawko nga adda gayam badang nga igpil ni Baket Itang. Mabuteng ngatan a mapapispisan isu nga addan armasna.
“Ay, adda kad’ ipadamagko, atanud,” nangngegko a kinuna ni Baket Insiang.
“Ania dayta? Naudin sa met dataon yos, “ medio naspig ti isem ni Baket Itang. Kasla saanna a maawat a naunaan iti “kaudian a damag”.
“Ay! Wen gayam ania? Makalawas a tinarakenmo dayta limteg a pispismo. He! He!” inkatawa ti baket a nakuttong ngem saanna nga intuloy ti nagpaggaak ta immatiddog ti subsob ni Baket Insiang.
“La, istoriaemon.”
“Kastoy nay, atanud. Ni mistra Onor dita Cabsil Community School, nakitak nga inlugan ni Mistro Cesar iti kotsena a volkswagon, sika…” imbitin ni Baket Insiang.
“Saan ngata nga adda relasionda, atanud?” kasla napagustuan a maed ni Baket Itang iti naammuanna.
(Adda tuloyna)


text:
Wednesday, November 5, 2014
UNIT SPORTS COMPETITION 2014, NAG-HOST TI ILI A CABUGAO
Cabugao, Ilocos Sur – Naangay ti umuna iti tallo nga aldaw, Nobiembre 5-7, 2014 ti 2014 Unit Sports Competition iti nagtitipon a pageskuelaan (Elementaria ken Public High Schools) iti uppat nga ili kas iti Sinait, Cabugao, San Juan ken Magsingal, Ilocos Sur iti Nobiembre 5, 2014 iti Cabugao District Athletic Oval, Cabugao South Central School, Brgy. Bonifacio, Cabugao, Ilocos Sur a no sadino a ditoy ket nagpartisiparan dagiti napili nga atleta a mangibagi ti tunggal pagadalan ti kada ili, Officiating Officials, Coaches, mangisursuro ken nagannak a nangtarabay kadagiti annakda a makisinnait iti dayta nga umuna nga aldaw ti panagsasalip iti nadumaduma nga sports events.
Naaramid ti Parada dagiti delegado iti aglikmut ti Poblasion sakbay a ti panglukat a programa iti School Stage ti Cabugao South Central School.
Nagsaganad a nangited ti Words of Welcome da Mrs. Estrellita M. Siruno, Principal II, Cabugao North CS ken Unit 1 Chairman ken ni Brgy. Captain Valentin S. Tuyor, Jr. ti Barangay Bonifacio. Anag ti panagsaritada iti nabara a panangpasangbayda kadagiti Opisiales ti Ili, Pagadalan, Bisita ken Atleta iti ili ti Cabugao a makipartisipar iti nadakamat a dinnayo.
Naaramid ti Lighting of the Symbolic Torch babaen kadagiti Cabugao Soccer Players ti RIAA 2014.
Nangipaay ti Mensahe ni SBM Dr. Jemaima S. Tan–Yee, Committee Chair on Education. Unity and Friendship ti kaipapanan ti bugas ti panagsaritana.
Naisaruno ti Presentation of Athletic Delegates babaen kadagiti District Supervisors/Authorized Representatives ken Head of Delegation ti uppat nga ili.
Nagsarita ni Mr. Meneleo Palma, CSEE, Education Program Supervisor 1, MAPEH ken PESS Division Coordinator. Pinagyamanan ni Mr. Palma ti suporta ti LGU-Cabugao nga idauluan ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. iti DepED ken iti pannakaaramid ken pannakaisagana ti napintas nga Athletic Oval kas panagkuna ti DepED Official. Impaayna ti palagip kadagiti Officiating Officials ken Coaches para iti pay-ayamda.
Pinagyamanan pay ni Mr. Palma ti kaadda ti amin nga Opisiales a mangibagi ti tunggal ili iti Unit 1 no kastoy a mangrugi ti paliga.
Kalpasan ti Intermission Number ti CSCS Pupils ket kinadua ni Mrs. Estrellita M. Siruno ni Mayor Ediboy a nangisa ti Unit 1 Athletic Flag.
Nangipaay ti mensahe ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. Impeksa ni Mayor Ediboy ti ragsakna ket kunana a nakagasgasat ti ili a Cabugao iti isasangbay dagiti delegasion a naggapu iti tallo nga ili. Kimmablaaw iti amin a nagpartisipar ken pinagyamananna dagiti nagannak/guardians ken mangisursuro iti agtultuloy a kinaregtada a makitintinnarabay iti pannakaisagana daytoy a pagsasalipan dagiti atleta.
Simmaruno ti pannakaisa ti bandera ti Delegation Flags babaen kadagiti Mamayores iti uppat nga ili a binayabay dagiti District PESS Coordinators-da.
Nangipaay ti Affirmation of the Amateur Athletic Oath ni Elijah Sivila, RIAA Taekwondo Athlete.
Inimatangan met dagiti Mayores iti uppat nga ili agraman dagiti District PESS Coordinators ti DepED iti pannaka-iturn over dagiti Sports Equipments/Paraphernalia manipud iti tulong da Congressman Ronald V. Singson ti First District, Ilocos Sur ken ni Governor Ryan Luis V. Singson.
Ni Mr. Meneleo Palma, CSEE, EPS-MAPEH ti nangibagi ken ni Jorge M. Reinante, CSEE, CEO VI, CESO V, Schools Division Superintendent a nangideklarar iti pannakalukat ti pay-ayam.
Nakikaysa met iti nasao a panagtataripnong da Mayor Alrico A. Favis, LGU-Magsingal; Mayor Benjamin V. Sarmiento, LGU-San Juan ken nagatendar met dagiti Bise Mayor kadagiti nadakamat nga ili kasta metten dagiti Konsehalesda a dadaulo ti Committee on Education ken Committee on Sports ken kasta pay dagiti kameng ti Konseho Munisipal ti ili a Cabugao nga idauluan ni Vice Mayor DJ Savellano. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 2:47 PM
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Balatan, Camarines Sur
Ti Balatan ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Camarines Sur iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Balatan ket politikal a nabingbingay iti 17 a barbaranggay.[2]
- Cabanbanan
- Cabungan
- Camangahan (Caorasan)
- Cayogcog
- Coguit
- Duran
- Laganac
- Luluasan
- Montenegro (Maguiron)
- Pararao
- Siramag (Poblacion)
- Pulang Daga
- Sagrada Nacacale
- San Francisco
- Santiago Nacacale
- Tapayas
- Tomatarayo
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Camarines Sur". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 26 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Camarines Sur". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 26 Septiembre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
CABUGAO, Ilocos Sur – Naipatuloden iti provincial prosecutor’s office ti kaso a panaglabsing iti RA 9165 maikontra iti uppat a lalaki a nasalamaan ti kapolisan a maatap a madama ti pot sessionda iti sirok ti rangtay ditoy nga ili idi agsapa ti Mayo 8.
Bayat ti panagpatrolia dagiti polis idi agarup 1:00 ti agsapa ti Mayo 8, nasalamaanda ti maysa a traysikel iti a nakaparking iti sirok ti Quezon bridge a nagkarga iti uppat a lalaki.
Nagsuspetsa dagiti polis idi nasiputanda ti pannakaipalladaw ti maysa a kaha ti pusporo ken rubberized handle grip ket bimmabada a nagsukimat.
Inaresto dagiti polis dagiti naglugan iti traysikel a pakaibilangan da Larry Raquenio y Serna, Rodel Tabangin y Giron, Richard Suetos y Castillo ken Jorel Sajonia y Carbonel, agpapada a residente ditoy nga ili, idi nakasukainda iti maysa a heat sealed plastic sachet a nagkarga iti mapapati a shabu, innem a babassit a rolled strip aluminum foil a mapapati nga addaan iti shabu residue ken glass tooter.#


text:
Madagascar
Ti Madagascar, opisial a ti Republika ti Madagascar (Malagasi: Repoblikan'i Madagasikara [republiˈkʲan madaɡasˈkʲarə̥];; Pranses: République de Madagascar) ken dati nga ammo a kas ti Republika Malagasi, ket ti isla a pagilian idiay Taaw Indiano, idiay aplaya ti Abagatan a daya nga Aprika. Ti pagilian ket buklen ti isla ti Madagascar (ti maikapat a kadakkelan nga isla iti lubong), ken dagiti dadduma pay a babbabassit a kaarubayan nga isla. Kalpasan ti prehistoriko a pannakaisinsina ti superkontinente ti Gondwana, ti Madagascar ket naisina maipud iti peninsula Indiano idi agarup a 88 a riwriw a tawtawen iti napalabas, ken nangpalubos daytoy nga agbaliw iti relatibo a pannakaisina dagiti patneng a mula ken dagiti ayup. Iti nagbanagan, ti Madagascar ket punto ti nasayaat a biodibersidad; sumurok a 90% iti naatap a biagna ket saan a mabirukan iti sadinoman a lugar iti Daga. Ti agdumaduma nga ekosistema ti isla ken ti naisangayan a naatap a biag ket naipangta babaen ti nakaro nga iya-adu ti populasion ti tao ken dagiti pay dadduma a pangta ti enbironmento.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Le Comité Consultatif Constitutionnel (1 Oktubre 2010). "Projet de Constitution de la Quatrième République de Madagascar". Madagascar Tribune. Naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 24 Agosto 2011. Naala idi 24 Agosto 2011.
- ^ "MADAGASCAR: general data". Populstat.info. Naala idi 2013-07-15.
- ^ "Demonyms – Names of Nationalities". Geography.about.com. Naala idi 2013-07-15.
- ^ a b c d "Madagascar". International Monetary Fund.
- ^ "Gini Index". World Bank. Naala idi 2 Marso 2011.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ a b Bradt (2011), p. 2.
Dagiti silpo ti ruarUrnosen
Midia a mainaig iti Madagascar iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Madagascar manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Bariweswes ti pagilina manipud iti BBC News
- Madagascar a naikabil iti The World Factbook (iti Ingles)
- Kitaen ti Madagascar iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (iti Ingles)
- Madagascar manipud iti UCB Libraries GovPubs
- Wikimedia Atlas iti Madagascar
Nagsasabtan: 20°S 47°E / 20°S 47°E