text:
Kategoria:Wikipedia kangrunaan a paammo
Daytoy a kategoria ket naglaon kadagiti pakaammo a panid iti gandat a Wikipedia. Dagitoy ket sapasap a pakaammo para kadagiti agdadamo wenno kabarbaro nga agar-aramat tapno malakaanda ti panagirugi ditoy. Kitaen pay ti tulong ken kategoria a tulong para kadagiti dadduma pay a tul-tulong.
Pampanid iti kategoria "Wikipedia kangrunaan a paammo"
Dagiti sumaganad a 56 a panid ket adda iti daytoy a kategoria, manipud iti 56 a dagup.
A
- Wikipedia:Agmangngamangnga a nalinteg a pamanunutan
- Wikipedia:Annuroten iti gramatika ken panangiletra
- Wikipedia:Annuroten ti kinapribado
- Wikipedia:Annuroten ti nagan ti agar-aramat
- Wikipedia:Annuroten ti panagikkat
- Wikipedia:Annuroten ti salaknib
- Wikipedia:Annuroten ti Wikimedia
- Wikipedia:Apat
- Wikipedia:Apay nga agaramid ti pakabilangan?
- Wikipedia:Awan ti kasisigud a panagsukimat
- Wikipedia:Awan ti personal a panagdaruros
D
- Wikipedia:Dagiti alagaden ti tungtungan a panid
- Wikipedia:Dagiti biograpia ti sibibiag a tattao
- Wikipedia:Dagiti dawat nga artikulo
- Wikipedia:Dagiti karbengan ti kopia
- Wikipedia:Dagiti kiddaw ti panangibanag ti suppiat
- Wikipedia:Dagiti panid a nasken a maipatarus iti Ilokano
- Wikipedia:Dagiti panid a nasken a maipatarus iti Ilokano/Pagalagadan
- Wikipedia:Dagiti panid a nasken a maipatarus iti Ilokano/Plantilia
- Wikipedia:Dagiti pirma
- Wikipedia:Dagiti Wikipedista
- Wikipedia:Damo a danon
- Wikipedia:Daras tuldo
- Tulong:Diperensia
- Wikipedia:Dokumentasion ti plantilia
M
P
- Wikipedia:Pagiwanwanan
- Tulong:Pakabuklan ti inurnos
- Tulong:Pakasaritaan ti panid
- Wikipedia:Pakdaar ti panagurnos
- Wikipedia:Pammadpadakes
- Wikipedia:Panagdakamat kadagiti punganayan
- Wikipedia:Panagisilpo
- Tulong:Panagserrek
- Tulong:Panagurnos
- Tulong:Panagusar kadagiti tungtungan a panid
- Wikipedia:Panangilawlawag
- Wikipedia:Pannakapatalged
- Wikipedia:Pannakatakneng
- Wikipedia:Pungol


c: text/html

text:
Hulio 2
Ti Hulio 2 ti maika-183 nga aldaw ti tawen (maika-184 kadagiti bisiesto a tawen) iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 182 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen.
Dagiti linaon
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1923 – Wisława Szymborska, Polako a mannurat, nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura (pimmusay 2012)
- 1986 – Lindsay Lohan, Amerikana nga aktres ken kumakanta
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1997 – James Stewart, Amerikano nga aktor (naipasngay 1908)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Hulio 2 iti Wikimedia Commons

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dagiti taudan ti libro
Daytoy a panid ket agisilpo kadagiti katologo ti biblioteka, dagiti aglaklako ti liblibro, ken dagiti sabsabali pay a taudan ti liblibro ken pakabaelanna ti panag-usar ti panagbiruk ti ISBN 9789500203722. No nakadanonka ditoy iti panagpindut iti numero a silpo ti ISBN kadagiti panid ti Wikipedia, kitaen dita baba (dagiti adda suratna a "Biruken daytoy a libro") biruken ti kayat a libro babaen ti panag-usar ti numero ti SBN. Ikabil ti numero ti ISBN iti Porma ti panagbiruk ti ISBN tapno mabaliwan dagita silpo dita baba.
Palagip: Ti numero ket mangrugi kalpasan ti kolon ti numero nga "ISBN-10:" wenno "ISBN-13:".
Online a testo
- Biruken daytoy a libro idiay Google online a database
- Biruken daytoy a libro idiay Amazon.com (wenno .ca, .cn, .de, .fr, .it, .jp, .uk)
Filipinas
- Biruken daytoy a libro idiay katologo ti Universidad ti Filipinas
- Biruken daytoy a libro idiay katologo ti Filipinas Heritage Library
- Biruken daytoy a libro idiay katologo ti LibraryLink Website
- Biruken daytoy a libro idiay katologo ti Philippine E-Lib Portal
- Biruken daytoy a libro idiay katologo ti Filipiniana.net
Dagiti aglaklako ti liblibro iti online
- Biruken daytoy a libro idiay Amazon.com (or .ca, .cn, .de, .fr, .jp, wenno .uk)
- Biruken daytoy a libro idiay Angus & Robertson in Australia
- Biruken daytoy a libro idiay Barnes & Noble
- Biruken daytoy a libro idiay Better World Books
- Biruken daytoy a libro idiay BibliOZ
- Biruken daytoy a libro idiay The Book Depository Free Worldwide Delivery
- Biruken daytoy a libro idiay BookRenter.com
- Biruken daytoy a libro idiay Books-A-Million
- Biruken daytoy a libro idiay Borders Books
- Biruken daytoy a libro idiay Chapters.indigo.ca
- Biruken daytoy a libro idiay Dymocks iti Australia
- Biruken daytoy a libro idiay eBay
- Biroken daytoy a libro idiay Fishpond (Australia ken New Zealand)
- Biruken daytoy a libro idiay GreenTextbooks.org
- Biruken daytoy a libro idiay Guardian Unlimited
- Biruken daytoy a libro idiay Half.com
- Biruken daytoy a libro idiay Livraria Cultura iti Brazil
- Biruken daytoy a libro idiay MPH Bookstore Malaysia
- Biruken daytoy a libro idiay Melbourne University Bookshop (Australia)
- Biruken daytoy a libro idiay National Bookstore
- Biruken daytoy a libro idiay Play.com
- Biruken daytoy a libro idiay Powell's Books
- Biruken daytoy a libro idiay Rediff.com
- Biruken daytoy a libro idiay Strand Book Store (nausaren - NYC)
- Biruken daytoy a libro idiay Waterstones
- Biruken daytoy a libro idiay Flipkart


text:
Nov 20, 2010
Iti Kinamoderno ti Teknolohiya: Adda Kadi Peggad a Patauden ti Adu a Pagsubok?
Di Nakappapati, Ngem Pudno
Literary Contributor, Fil-Am Observer November 2010 Issue
Opinion Section, Page 5
NO maysaka nga Amerikano wenno makipagili/siudadano iti Estados Unidos, dika masdaaw no nangato ti pagbayadmo iti health bills. Maysa a rason wenno pakaigapuanna ket ti industria ti "diagnostic imaging," a karaman ditoy ti X-rays, CT scans ken MRIs-- dagitoy a pagsubok ti pakakitaan dagiti dodoktor dagiti tultulang, blood vessels, nerve muscles ken organs. Inlawlawag ti American College of Radiology, maysa ti imaging a kaalistuan ken kaaduan a serbisio iti medisina nga umabot ti gastos iti mapattapatta a sangagasut a bilion a doliar iti tunggal tawen.
Pagsidsiddaawan ken rangaen ti nairakurak a kompleto a detalye daytoy a pagsubok ta makasalbar iti biag ti nasao nga impormasion. Ngem kasapulan kadi nga aglablabes ti pannakaisayangkat dagitoy a pagsubok? Wenno importante kad' amin dagitoy a pagsubok? Makadangran kad' iti salun-at ti tao dagitoy a pagsubok no nalabes unay wenno masansan ti pannakayuswat ken pannakaaramatda?
Sumagmamano nga agsuksukisok ti nangipudno a madanaganda unay iti makuna nga "overexposure iti radiation." Nupay kasta, iti panagtultuloy ti pannakaaramat dagitoy a pagsubok, adu met ti masalbar iti biagna babaen iti "imaging." Kuna ni Dr. David Brenner, Director of the Center for Radiological Research at Columbia University Medical idiay New York City, maipagarup nga adda "maysa agingga iti a dua a porsiento ti ad-adu a kaso iti sakit a kanser nga agresulta iti masansan a panagusar iti imaging iti masakbayan." Sabali pay daytoy a mabalin a pagdandanagan: Adda maisaysayangkat nga agarup lima a milion a CT scans iti tinawen kadagiti ubbing, a daytoy ket sensitibo iti radiation-- kayatna a sawen, maminsangapulo a daras a ma-CT scan dagitoy nga ubbing no maikumpera kadagiti agtutubo.
Iti panagadal ni Dr. Stephen Baker, Chairman of the Department of Radiology iti UMDNJ- New Jersey Medical School, a mabalin a saan a perpekto ken agresulta laeng iti "false-positive" [iti panangduktal ti maysa a problema ket saan a kanayon a makita] wenno "aksidente a panakaduktal" [iti panakaduktal ti saan a gagangay a problema ket mabalin nga agresulta iti panakadangran ti salun-at ti tao]. Masansan nga iturong ti agpada a resulta iti pannakaaramat ti imaging ken narisgo daytoy a proseso a pangrubbuot wenno panangraut iti panagsapul iti kinapudno, karaman ditoy ti surgery.
Saan nga iti tunggal panagut-ot wenno sakit ket kasapulan ti panagusar iti scan wenno X-ray. Ti kasayaatan, ammuen no kasano ken kaano ti panakaaramat ti imaging ken no makapadakes iti agtultuloy a panagusar iti daytoy.
CT Scans--Isu daytoy ti Computed Tomography [CT] scans, wenno iti nalatak nga awagna a CAT scans.
Partikular a nasayaat ti CT scans a pagbirok iti organo, tultulang, nalamuyot a tissues ken blood vessels. Nupay kasta, ti tukad [level] ti radiationna ket nangato- "mapattapatta a pumada iti agarup 100 a convetional X-rays a maisayangkat," daytoy ti inlawlawag ni Dr. Brenner. Gagangay nga aramiden ti CT scans para iti sakit ti ulo, heart imaging ken full body scans, ngem adda met dagiti makagapu a saludsoden no ania iti rason ti tunggal pannakaaramatna.
Sakit ti ulo--kiddawen iti kaaduan a 45 milion a pasiente ti CT scans nga agsagsagaba iti sakit ti ulo tapno mapnekda iti agbalin a resulta: "mapukaw ti panagbuteng ken maammuan no adda sabali a sakit kas iti tumor ti utek."
Kadagiti nagsasagannad a panagadal nga agtennag laeng daytoy iti "overkill." Kaaduan a sakit ti ulo ket saan nga indikasion iti kaadda ti maysa a serioso a sakit--"agdara no adda tumor ti utek." Maysa pay, dagitoy a serioso a problema ket agnanayon a kaduaen ti sabali a simtomas, kas iti panagkissiw ken neyorolohika a perdision wenno panakadadael. Napintas nga ehemplo ti kaso ni U.S. Sen. Ted Kennedy: iti panakaduktal ti brain tumor kenkuana, adda kabuyogna a panagkissiw iti napasamak. Iti kaawan ti red flags [dara] a kunada, mabalin a saan a napateg ti pannakaaramat ti scans ta irisgona iti ad-adu a radiation exposure. Daytoy a pannirigan ket yendorso dagiti eksperto, karamanen ditoy ti American Academy of Neurology [AAN].
Heart Imaging--itden ti kompleto a detalye ken buya iti puso ken arteries nga agrasion iti dara ti Coronary CT angiography. Maipalubos a makita ti doktor ti calcium deposits ken ti nangbangen iti arteries a saan a kasapulan a mayusok ti tubo wenno dagum iti uneg ti bagi. Nagbalin a popular daytoy a pagsubok, ngem nangpataud met ti panagdanag gapu iti masansan a "false-positive" ken "false-negative" a resulta. Sa maysa pay, manayonan iti exposure iti radiation--adda risgo manipud iti paggidiatan [contrast] ti pagtina [dye] a mausar ket daytoy ti posible a mangpataud iti reaksion ti alergi ken perdision ti dalem.
Iti agadama, awan ti nalawag a pagannurotan para iti coronary CT. Agparang a daytoy a pagsubok ket mabenepisiaran dagiti addaan iti simtomas iti sakit ti puso wenno dagiti alisto a mairisgo iti isu met lang a sakit. Dagiti nasalun-at a tattao ti saan koma nga agaresgar nga agkiddaw iti daytoy a klase ti pagsubok.
Full Body scans--iti panaka-CT scan ti intero a bagi, maysa daytoy a virtual physical no sadino a tunggal rukod ti bagi ket mausig a naimbag. Inamongan dagiti eksperto manipud iti American Cancer Society [ACS], Food and Drug Administration [FDA] ken American College of Radiology [ACR], ti scanning ket saan a nasayaat nga idea para iti maysa a nasalun-at a tao nga awanan iti simtomas. Masansan a mabirokan ti scans ti iregularidad a saan a pakadangran ngem banag met a mangiturong iti nagastos, saan a kasapulan ken panagraut iti sibubukel a bagi.
X-rays--classic imaging daytoy a ramit a pagsukimat ken mausar para iti tulang ken barukong.
Chest x-rays--masansan nga ibilin ti doktor ti x-rays para iti routine evaluation sakbay ti surgery/operasion. Ania dagiti pagawatan a mayuswat daytoy iti sumagmamano a kaso ket dagiti operasion a karaman iti puso wenno bara. Ngem iti kaudian a duktal ken panagadal ti United Kingdom- ti chest x-rays ket mabalinna nga iturong iti "false-positive" a resulta ken "ma-expose" ti pasiente iti radiation.
Back Pain--nupay adda saan a nasayaat a marikna a buyogan iti lower back pain, kaaduan kadagiti pasiente [90%] ti makarekobre iti uneg ti 6-8 a lawas, ken kaaduan kadagitoy ti saan nga agaramat iti x-rays, MRI, wenno CT scans. Maireserba koma ti imaging para kadagiti naserserioso ti kondisionna.
Ti Magnetic Resonance Imaging--Ipaayan ti napintas a buya ken detalye ti Magnetic Resonance Imaging [MRI] iti nalamuyot a tissues ti bagi, ken kangrunaan a kasapulan para iti utek ken kanser imaging. Saan a kas iti CT scans wenno X-rays, saan nga agipussuak iti radiation ti MRI-- aramatenda ti magnetic field tapno mapartuat ti ladawan, ngem nanginngina nga amang ti bayadna iti simple laeng nga X-rays.
Naut-ot a Mukod [Knee]--masansan a kadagitoy a panawen a mausar ti MRI para kadagiti pasiente nga addaan iti sakit ti mukod gapu iti arthritis. Mangipaay ngamin daytoy iti nalawag a detalye ti buya ti mukod, tulang, cartilage ken ligaments. Ngem saan a kasapulan ti MRI a mangduktal ti sakit iti gagangay a kondision kas iti osteoarthritis. Iti impresentar a panagadal ti American Academy of Orthopaedic Surgeons [AAOS], isingasingda a kaaduan a kaso a makaanay wenno makabael iti X-rays a mangdeterminar ti kasapulan para iti knee-replacement surgery. Ti mapattapatta a magastos: para iti MRI, agbayad manipud $1,200 agingga iti $2,500 iti tunggal sesyon, idinto ti knee X-ray ket pasaray nababbaba ngem $200.*
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Agosto 19
Ti Agosto 19 ti maika-231 nga aldaw ti tawen (maika-232 kadagiti bisiesto a tawen) iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 134 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen.
Dagiti linaon
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1878 – Manuel L. Quezon, maika-2 a Presidente ti Filipinas (pimmusay 1944)
- 1922 – Stephen Wurm, naiyanak idiay Hungaria nga Australiano a lingguista (pimmusay 2001)
- 1946 – Bill Clinton, maika-42 presidente iti Estados Unidos


text:
Online a Biblia | BARO A LUBONG A PATARUS TI NASANTUAN A KASURATAN
Kayatmo a basaen daytoy nga artikulo iti %%?
Numeros 15:1-41
15 Ket ni Jehova nagsao pay ken Moises, a kunkunana:2 “Agsaoka iti annak ti Israel, ket masapul a kunaem kadakuada, ‘Inton sumrekkayo kamaudiananna iti daga dagiti disso a pagnaedanyo, nga itdek kadakayo,+3 ket masapul a mangidatagkayo iti naipuor a daton ken Jehova,+ maysa a daton a mapuoran+ wenno maysa a sakripisio a pangaramid iti naisangsangayan a kari wenno siboboluntario+ wenno bayat dagiti naipanapanawen a piestayo,+ tapno mangaramidkayo iti makabang-ar a sayamusom ken Jehova,+ manipud iti pangen wenno manipud iti arban;4 daydiay mangidatdatag iti datonna masapul met a mangidatag ken Jehova iti daton a bukbukel a nasayaat nga arina,+ apagkapullo ti maysa nga efa, a nababasa iti lana a kakapat ti maysa a hin.5 Ket rebbeng a mangidatagka iti arak kas daton nga inumen,+ ti kakapat ti maysa a hin, agraman ti daton a mapuoran wenno maipaay iti sakripisio ti tunggal kalakian a kordero.6 Wenno maipaay iti kalakian a karnero rebbeng a mangidatagka iti daton a bukbukel a dua nga apagkapullo ti nasayaat nga arina, a nababasa iti lana a kakatlo ti maysa a hin.7 Ket rebbeng a mangidatagka iti arak kas daton nga inumen, kakatlo ti maysa a hin, kas makabang-ar a sayamusom ken Jehova.8 “‘Ngem no kas pagarigan mangidatagka iti maysa a kalakian iti pangen kas daton a mapuoran+ wenno sakripisio a pangaramid iti naisangsangayan a kari+ wenno saksakripisio a pakikaykaysa ken Jehova,+9 ti maysa masapul met a mangidatag mairaman iti kalakian iti pangen iti daton a bukbukel+ a tallo nga apagkapullo ti nasayaat nga arina, a nababasa iti lana a kagudua ti maysa a hin.10 Ket rebbeng a mangidatagka iti arak kas daton nga inumen,+ kagudua ti maysa a hin, kas naipuor a daton, a makabang-ar a sayamusom ken Jehova.11 Kastoy ti rebbeng a maaramid iti tunggal toro wenno iti tunggal kalakian a karnero wenno iti maysa nga ulo kadagiti kalakian a kordero wenno kadagiti kalding.12 Aniaman ti bilang ti idatagyo, kasta ti rebbeng nga aramidenyo iti tunggal maysa sigun iti bilangda.13 Tunggal katutubo rebbeng nga idatagna dagitoy iti kastoy a wagas iti pangidatagna iti naipuor a daton, a makabang-ar a sayamusom ken Jehova.+14 “‘Ket no kas pagarigan adda makipagtataeng kadakayo kas ganggannaet a maysa a ganggannaet nga agnanaed wenno maysa nga adda iti tengngayo iti kinapkaputotanyo, ket mangidatagto iti naipuor a daton, a makabang-ar a sayamusom ken Jehova, no kasano ti rebbeng a panangaramidyo, kasta ti rebbeng a panangaramidna.+15 Dakayo a kameng ti kongregasion ken ti ganggannaet nga agnanaed nga agtataeng kas ganggannaet addaankayto iti maymaysa a paglintegan.+ Maysanto a paglintegan agingga iti tiempo a di nakedngan maipaay kadagiti kaputotanyo. Ti ganggannaet nga agnanaed rebbeng a kas met laeng kadakayo iti sanguanan ni Jehova.+16 Rebbeng nga adda maymaysa a linteg ken maymaysa a hudisial a pangngeddeng maipaay kadakayo ken maipaay iti ganggannaet nga agnanaed a makipagtataeng kadakayo kas ganggannaet.’”+17 Ket intultuloy ni Jehova ti agsao ken Moises, a kunkunana:18 “Agsaoka iti annak ti Israel, ket masapul a kunaem kadakuada, ‘Iti iseserrekyo iti daga a pangipanak kadakayo,+19 mapasamakto met a no kanenyo ti aniaman iti tinapay ti daga,+ rebbeng a mangikontribusionkayo ken Jehova.20 Rebbeng a mangikontribusionkayo kadagiti umuna a bunga+ ti nagasal a ginilingyo kas nagtimbukel a tintinapay. Kas iti kontribusion ti maysa a pagirikan kasta ti panangikontribusionyo iti dayta.21 Ti sumagmamano kadagiti umuna a bunga ti nagasal a ginilingyo rebbeng nga itedyo kas kontribusion ken Jehova iti intero a kapkaputotanyo.22 “‘Ita no kas pagarigan agbiddutkayo ket saanyo nga aramiden amin dagitoy a bilin,+ a sinao ni Jehova ken Moises,23 isuamin nga imbilin kadakayo ni Jehova babaen ken Moises manipud iti aldaw a panagbilin ni Jehova ken agpatpatuloy maipaay kadagiti kaputotanyo,24 mapasamakto ngarud a no di inranranta a naaramid dayta nga adayo kadagiti mata ti gimong, masapul ngarud a ti intero a gimong mangidatag iti maysa nga urbon a toro kas daton a mapuoran a maipaay a makabang-ar a sayamusom ken Jehova, ken ti datonna a bukbukel ken ti datonna nga inumen sigun iti kadawyan a pamay-an,+ ken maysa nga urbon dagiti kalding kas daton gapu iti basol.+25 Ket ti padi masapul a mangaramid iti panangabbong+ maipaay iti intero a gimong ti annak ti Israel, ket mapakawanto dayta kadakuada; agsipud ta maysa a biddut dayta,+ ket isuda, iti biangda, nangyegda kas datonda iti naipuor a daton ken Jehova ken ti datonda gapu iti basol iti sanguanan ni Jehova maipaay iti biddutda.26 Ket mapakawanto+ ti intero a gimong ti annak ti Israel ken ti ganggannaet nga agnanaed nga agtataeng kas ganggannaet iti tengngada, agsipud ta di inranranta dayta iti biang dagiti amin nga umili.27 “‘Ket no ti asinoman a kararua di inranranta nga agbasol,+ ngarud masapul a mangidatag iti kabaian a kalding a tumawenen a maipaay a daton gapu iti basol.+28 Ket ti padi masapul a mangaramid iti panangabbong maipaay iti kararua a nakaaramid iti biddut babaen ti basol a di inggagara iti sanguanan ni Jehova, tapno mangaramid iti panangabbong maipaay iti dayta, ket mapakawanto dayta kenkuana.+29 No maipapan iti katutubo iti annak ti Israel ken ti ganggannaet nga agnanaed nga agtataeng kas ganggannaet iti tengngada, rebbeng nga adda maymaysa a linteg maipaay kadakayo no maipapan iti panangaramid iti maysa a banag a di inggagara.+30 “‘Ngem ti kararua a mangaramid iti maysa a banag nga inggagara,+ uray no isu katutubo wenno ganggannaet nga agnanaed, isu nga agsasao a sibabassawang ken Jehova,+ iti dayta a kaso masapul a magessat dayta a kararua iti tengnga dagiti kailianna.+31 Agsipud ta sao ni Jehova ti inumsina+ ken bilinna ti sinalungasingna,+ dayta a kararua rebbeng a magessat a di bumurong.+ Ti bukodna a biddut adda kenkuana.’”+32 Bayat ti panagtalinaed ti annak ti Israel idiay let-ang, iti naminsan nakasarakda iti lalaki nga agum-ummong kadagiti pedaso a kayo iti aldaw ti sabbath.+33 Kalpasanna dagidiay nakasarak kenkuana nga agum-ummong kadagiti pedaso a kayo impanda isuna kada Moises ken Aaron ken iti intero a gimong.34 Gapuna inyawatda iti pannakaipupok,+ agsipud ta saan pay a silalawag a naibaga no ania ti rebbeng a maaramid kenkuana.35 Idi agangay ni Jehova kinunana ken Moises: “Di bumurong a ti lalaki rebbeng a mapapatay,+ nga isu uboren ti intero a gimong iti batbato idiay ruar ti pakarso.”+36 Ngarud isu inyeg ti intero a gimong iti ruar ti pakarso ket inuborda iti batbato iti kasta natay, kas iti imbilin ni Jehova ken Moises.37 Ket kinuna ni Jehova daytoy ken Moises:38 “Agsaoka iti annak ti Israel, ket masapul a kunaem kadakuada nga iyaramidandanto ti bagbagida kadagiti nabarayubayan a pingir kadagiti pandiling ti kawkawesda iti intero a kapkaputotanda, ket masapul a mangikabilda iti asul a linas iti ngatuen ti nabarayubayan a pingir ti pandiling,+39 ‘Ket agserbinto kadakayo a kas nabarayubayan a pingir, ket makitayonto dayta ket malagipyo dagiti amin a bilin+ ni Jehova ken aramidenyo ida, ket dikay suroten dagiti pusoyo ken dagiti matayo,+ a sursurotenyo iti imoral a pannakidenna.+40 Ti panggep ket tapno malagipyo ken sigurado nga aramidenyo dagiti amin a bilinko ket pudno nga agbalinkayo a nasantuan iti Diosyo.+41 Siak ni Jehova a Diosyo, a nangiruar kadakayo manipud daga ti Egipto tapno agbalinak a Diosyo.+ Siak ni Jehova a Diosyo.’”+


text:
Nakakita ni Eliseo iti Gumilgil-ayab a Karkaruahe—Makitkitam Met Kadi?
Ti propeta ti Dios a ni Eliseo ket an-anupen ti ari ti Siria. Naammuanna nga adda iti nabakudan a siudad ti Dotan iti tapaw ti maysa a turod. Bayat ti rabii, nangibaon idiay Dotan kadagiti soldado a nakasakay kadagiti kabalio ken karuahe. Agbannawagen idi asidegdan iti siudad.—2 Ar. 6:13, 14.
Idi bimmangon ken rimmuar ti katulongan ni Eliseo, nakitana dagiti umay mangtiliw iti propeta. “Ay, apok! Ania ti aramidentayo?” inyikkisna. “Dika agbuteng,” kinuna ni Eliseo, “ta ad-adu ti kakaduatayo ngem dagidiay kakaduada.” Iti kasta, inkararag ti propeta: “O Jehova, luktam dagiti matana, pangngaasim, tapno makitana.” Intuloy a kinuna ti salaysay: “Dagus a linuktan ni Jehova dagiti mata ti katulongan, iti kasta nakitana; ket, adtoy! ti nakabambantay a rehion napno iti kabkabalio ken pakigubat a karkaruahe nga apuy iti intero nga aglikmut ni Eliseo.” (2 Ar. 6:15-17) Ania ti maadaltayo iti daytoy a salaysay ken iti dadduma a pasamak iti biag ni Eliseo?
Kalmado ni Eliseo uray laklakuben idan dagiti Sirio gapu ta agtalek ken Jehova ken nakitana nga agtigtignay ti nabileg a pannalaknib ti Dios. Nupay saantayo a namnamaen ita nga agaramid ni Jehova iti milagro, ammotayo a salsalaknibanna ti ilina kas maysa a grupo. Arigna napalawlawantayo kadagiti gumilgil-ayab a kabkabalio ken karkaruahe. No ‘makitatayo’ dagita babaen iti matmata ti pammatitayo ken kanayon nga agpannuraytayo iti Dios, ‘agnaedtayto iti kinatalged’ ken bendisionannatayo ni Jehova. (Sal. 4:8) Usigentayo no kasano a mabenepisiarantayo iti dadduma pay a pasamak iti biag ni Eliseo.
MANGRUGI NI ELISEO NGA AGSERBI KEN ELIAS
Iti naminsan, bayat nga agar-arado ni Eliseo, immasideg ni propeta Elias ken impalladawna kenkuana ti opisial a kawesna. Ammo ni Eliseo ti kaipapanan dayta, ket nangangay iti padaya, nagpakada kadagiti nagannakna, sa pimmanaw iti pagtaenganda tapno agserbi kas katulongan ni Elias. (1 Ar. 19:16, 19-21) Gapu ta sidadaan ni Eliseo nga agserbi iti Dios iti amin a kabaelanna, inaramat ni Jehova ket idi agangay, sinunuanna ni Elias kas propeta.
Nalabit innem a tawen a nagserbi ni Eliseo kas katulongan ni Elias. Kabayatan dayta a tiempo, ni Eliseo ti ‘mangibukbok iti danum iti im-ima ni Elias.’ (2 Ar. 3:11) Kadagidi nga aldaw, gagangay nga agkammet a mangan dagiti tattao a dida agusar iti tinidor, kutsara, kutsilio, wenno dadduma pay a kubiertos. Kalpasan ti pannangan, ti adipen ti mangibukbok iti danum a pangbuggo ti apona iti im-imana. Isu a nanumo laeng ti dadduma nga annongen ni Eliseo. Ngem imbilangna a pribilehio ti agserbi kas katulongan ni Elias.
Adu a Kristiano ita ti simrek met iti nadumaduma a kita ti amin-tiempo a panagserbi. Natignayda a mangaramid iti dayta gapu iti pammati ken tarigagayda a mangusar a naan-anay iti pigsada nga agserbi ken Jehova. Ti dadduma nga annongen a maited kadakuada kalikagumanna a panawanda ti pagtaenganda ket agtrabahoda—iti Bethel, konstruksion, ken dadduma pay—a matmatan ti adu kas nanumo laeng a trabaho. Ngem saan koma a kasta ti panangmatmat dagiti pudno a Kristiano, gapu ta nakapatpateg dagita nga aramid iti imatang ni Jehova.—Heb. 6:10.
NAGTALINAED NI ELISEO ITI ANNONGENNA
Sakbay a ti Dios ‘impangatona ni Elias iti langlangit babaen iti maysa nga allawig,’ imbaonna ti propeta manipud Gilgal a mapan idiay Bethel. Insingasing ni Elias nga agbati laengen ni Eliseo, ngem kinuna ni Eliseo: “Saankanto a panawan.” Bayat a magmagnada, namindua pay nga imbaga ni Elias nga agbati lattan ni Eliseo ngem simmurot latta. (2 Ar. 2:1-6) Saan a kayat a panawan ni Eliseo ni Elias, a kas met idi ken Ruth iti katuganganna a ni Noemi. (Ruth 1:8, 16, 17) Apay? Agsipud ta nakapatpateg kenkuana ti inted-Dios a pribilehiona nga agserbi ken Elias.
Nagsayaat nga ulidan ni Eliseo para kadatayo. No maipaayantayo iti pribilehio iti organisasion ti Dios, matagipategtayo dayta no laglagipentayo a ni Jehova ti pagserserbiantayo. Awanen ti dakdakkel pay a dayaw ngem iti dayta.—Sal. 65:4; 84:10.
“KIDDAWEM NO ANIA TI REBBENG NGA ARAMIDEK MAIPAAY KENKA”
Bayat a magmagnada nga agturong idiay Bethel, kinuna ni Elias ken Eliseo: “Kiddawem no ania ti rebbeng nga aramidek maipaay kenka sakbay a maalaak kenka.” Kas ken Solomon, naespirituan a bambanag ti kiniddaw ni Eliseo. Kinunana nga ‘umay koma kenkuana ti dua a kapaset iti espiritu ni Elias.’ (1 Ar. 3:5, 9; 2 Ar. 2:9) Iti Israel, ti inauna nga anak a lalaki ket umawat iti dua a kapaset ti tawid. (Deut. 21:15-17) No kasta, nagkiddaw ni Eliseo iti naespirituan a tawid manipud ken Elias. Maysa pay, nabatad a kayatna ti agbalin a natured kas ken Elias, a “naan-anay nga agimon maipaay ken Jehova.”—1 Ar. 19:13, 14.
Ania ti reaksion ni Elias iti kiddaw ti katulonganna? “Nakarigrigat a banag ti kiniddawmo,” kinuna ti propeta. “No makitanak inton maalaak kenka, mapasamakto kenka ti kasta; ngem no saannak a makita, saanto a mapasamak dayta.” (2 Ar. 2:10) Adda dua a banag a maadaltayo iti sungbat ni Elias. Umuna, ti laeng Dios ti makaikeddeng no patganna ti kiddaw ni Eliseo. Maikadua, tapno mapatgan ti kiddaw ni Eliseo, masapul a dina pampanawan ni Elias, aniaman ti mapasamak.
TI NAKITA NI ELISEO
Patgan ngata ti Dios ti kiddaw ni Eliseo a maipaay kenkuana ti dua a kapaset iti espiritu ni Elias? Kuna ti salaysay: “Bayat a magmagnada [ken agsarsaritada], ay ket, adtoy! [adda] maysa a gumilgil-ayab a karuahe a pakigubat ken gumilgil-ayab a kabkabalio, ket pinagsinada ida a dua; ket ni Elias nagpangato iti allawig nga agturong iti langlangit. Kabayatanna . . . kitkitaen idi ni Eliseo dayta.” * Dayta ti sungbat ni Jehova iti kiddaw ni Eliseo. Nakita ni Eliseo ti pannakaipanaw kenkuana ni Elias, immawat iti dua a kapaset iti espiritu ni Elias, ken isu ti simmaruno a propeta ti Dios.—2 Ar. 2:11-14.
Pinidut ni Eliseo ti opisial a kawes nga intinnag ni Elias sana inkagay dayta. Dayta a kawes ti mangipabigbig itan ken Eliseo kas propeta ti Dios. Ti kanayonan a pammaneknek a nadutokan kas propeta ket idi simimilagro a binisngayna ti Karayan Jordan.
Nagdakkel ti epektona ken Eliseo ti pannakakitana iti pannakaipangato ni Elias iti allawig. Siempre, karkarna no makakitatayo iti gumilgil-ayab a karuahe a pakigubat ken gumilgil-ayab a kabkabalio! Dagita ket pammaneknek laeng a pinatgan ni Jehova ti kiddaw ni Eliseo. No sungbatan ti Dios dagiti kararagtayo, saan a masapul a makakitatayo iti umap-apuy a karuahe a pakigubat ken gumilgil-ayab a kabkabalio. Ngem ammotayo nga us-usaren ti Dios ti nabileg a pannakabalinna tapno maitungpal ti pagayatanna. Ken no makitatayo a bembendisionan ni Jehova ti naindagaan a paset ti organisasionna, arigna a ‘makitkitatayo’ ti umab-abante a nailangitan a karuahena.—Ezeq. 10:9-13.
Gapu iti adu a kapadasan ni Eliseo, kombinsido a nakabilbileg ti pannakabalin ni Jehova. Kinapudnona, iti tulong ti nasantuan nga espiritu ti Dios, nakaaramid ni Eliseo iti 16 a milagro—mamindua nga ad-adu ngem iti inaramid ni Elias. * Ti maikadua a gundaway a nakakita ni Eliseo iti gumilgil-ayab a kabkabalio ken karkaruahe a pakigubat ket idi malaklakub ti siudad ti Dotan, kas nailadawan iti rugi daytoy nga artikulo.
NAGTALEK NI ELISEO KEN JEHOVA
Nagtalinaed a kalmado ni Eliseo uray laklakuben dagiti kabusor ti siudad ti Dotan. Apay? Gapu ta nabileg ti pammatina ken Jehova. Kasapulantay met ti kasta a pammati. Ikararagtayo ngarud ti nasantuan nga espiritu ti Dios tapno maaddaantayo iti nabileg a pammati ken dadduma pay nga aspeto ti bunga ti espiritu.—Luc. 11:13; Gal. 5:22, 23.
Gapu iti napasamak idiay Dotan, adda panggapuan ni Eliseo nga agtalek ken Jehova ken iti di makita a buyotna a mangipapaay iti pannalaknib. Nabigbig ti propeta a nangibaon ti Dios kadagiti anghelna tapno palikmutanda ti siudad ken dagiti rimmaut a kabusor. Simimilagro nga inispal ti Dios ni Eliseo ken ti katulonganna babaen ti panangbulsekna kadagiti kabusor. (2 Ar. 6:17-23) Iti dayta a napeggad a kasasaad, kas iti dadduma pay a pasamak, impakita ni Eliseo ti nabileg a pammatina ken ti naan-anay a panagtalekna ken Jehova.
Kas ken Eliseo, agtalektayo koma ken Jehova a Dios. (Prov. 3:5, 6) No kasta ti aramidentayo, “ti met laeng Dios ipaayannatayto iti parabur ket bendisionannatayo.” (Sal. 67:1) Pudno a saantay a literal a napalikmutan iti gumilgil-ayab a karkaruahe ken kabkabalio. Ngem iti um-umay a “dakkel a rigat,” salaknibannatayto ni Jehova kas grupo a mangbukel iti maysa a sangalubongan a panagkakabsat. (Mat. 24:21; Apoc. 7:9, 14) Kabayatanna, kanayon koma a laglagipentayo a “ti Dios ket kamang maipaay kadatayo.”—Sal. 62:8.


text:
Nasarakak Met Laengen ti Pudno a Wayawaya!
“Awan met ti mayat a mangyawid kadakayo,” inkantiaw ti guardia ti pagbaludan. “No kayatyo, ditoykayo lattan.” Nagaget ken mannakikappiakami a pamilia a Russian. Ngem apay a naibaludkami idiay North Korea idi 1950, agarup lima a tawen kalpasan ti Gubat Sangalubongan II?
SIGUN iti papeles nga iggemko, naipasngayak idi 1924 idiay purok ti Shmakovka iti makindaya a paset ti Russia, iti asideg ti beddeng ti China.
Maysa nga aldaw innala dagiti bandido ni Tatang ken dagiti manongko ket saanen a pulos a nakita ida ni Nanang. Adukami nga annak a nabati nga aywan ni Nanang isu a dandani dinakam kabaelan a pakanen. Imbaga ti maysa a kaarruba nga ipannakami iti pagamponan ti Russian Orthodox ket ibagana a pinanawannakami ni Nanang.
Immanamong ni Nanang iti dayta a plano gapu ta mabalin a mataykami iti bisin nga annakna no saanna nga aramiden dayta. Ita agarup 85 ti tawenkon, agyamanak ta impannakami ni Nanang iti pagamponan. Nalabit dayta ti rason a sibibiagkami ita. Ngem maladingitanak latta no apay nga impaamponnakami ni Nanang.
Idi 1941, immakarak idiay Korea ket nakiasawaak sadiay iti nasingpet a Russian nga agnagan Ivan. Ti balasangmi a ni Olya ket naipasngay idiay Seoul, Korea, idi 1942. Naipasngay met idiay ti baromi a ni Kolya idi 1945, ken ti adingna a ni Zhora idi 1948. Ni lakayko ti nangimanehar iti paglakuan ken agdaitak met. Gapu ta sinakup dagiti Hapon ti Seoul, ammo dagiti annakmi ti agsao iti Japanese, nupay Russian ti pagsasaomi iti balay. Agingga idi 1950, kasla adda panagkakappia iti nagbabaetan dagiti Soviet, Americano, ken Koreano idiay Seoul. Kostumermi amin ida iti paglakuanmi.
Imbaluddakami Dagiti Taga-North Korea
Kellaat a nagbaliw ti kasasaad idi 1950. Ti Seoul ket sinakup dagiti buyot ti North Korea. Gapu ta saankami a nakapanaw, naarestokami agraman ti dadduma pay a ganggannaet. Iti uneg ti tallo ket kagudua a tawen, naipankami iti nagduduma a lugar iti North Korea a kaduami dagiti British, Russian, Americano, ken Pranses a balud gapu iti gubat. Maipankami iti sadinoman nga adda paglinongan ken inkagumaanmi a liniklikan dagiti bomba.
Adda dagiti gundaway a nagnaedkami kadagiti balay nga adda pagpapudotna ken naikkankami iti umdas a taraon. Ngem kadawyanna a mijo (millet) [Panicum miliaceum] ti kanenmi ken maturogkami iti nalammiis ken nagpanawan a pasdek. Adu a kakaduami ti natay gapu ta nabaybay-an ken nabisinanda. Madanaganak idi makitak a marigrigatan dagiti annakko. Nasapa a dumteng ti panawen ti lam-ek iti North Korea. Malagipko pay ti agpatnag a panagtugawko iti abay ti apuy tapno agidadangak iti bato nga ikabilko iti sirok ti pagiddaan dagiti annakko.
No bumaran ti paniempo, suruandakami ti dadduma a pumurok a Koreano no ania kadagiti atap a mula ti mabalin a kanen ken agbirokkami kadagiti nateng, raspberry, ubas, ken uong. Nalawag a saandakami a kagura dagiti pumurok ta maasianda iti kasasaadmi. Nasursurok met ti agtiliw iti tukak a nayon ti taraonmi. Maasianak pay a makangngeg a kanayon nga agdawat dagiti annakko iti tukak.
Maysa nga aldaw ti Oktubre, nabilinkami a mapan idiay Manp’o. Naibaga nga adda dagiti kariton a pangilugananda kadagiti masakit ken ubbing. Ni Olya ken ti amana naikaduada kadagiti magmagna. Kaduak met ti dua pay nga annakko a madanagan a nagur-uray iti sumagmamano nga aldaw, idi agangay, dimteng met laeng dagiti kariton.
Kasla sinako nga irik a mailugan iti kariton dagiti masakit a balud. Nakaam-amak a kitaen! Bayat a nakasallabay ni Zhora iti likudak, ikagkagumaak met nga ikarga ni Kolya iti igid ti kariton, ngem agsangsangit nga ibagbagana: “Mama, Mama, Dinak panawan! Sumurotak a magna!”
Nakakapet ti babassit a ramay ni Kolya iti paldak a pasaray agtaray tapno makagiddan a magna. Adu a balud ti napaltogan bayat daytoy pagaammo a nagdakes ken nakaay-ay-ay a pannagna a nagpaut iti sumagmamano nga aldaw. Kanen a dagus dagiti pangen ti wak dagiti bangkay a mabati. Idi agangay, nagkikitakami met laengen a sangapamiliaan, isu a nagsangit ken nagiinnarakupkami. Iti dayta a rabii, nagpatpatnagak a nagipabara kadagiti bato. Natalnan ti panunotko gapu ta kaduak amin idan.
Idi 1953, simmayaat bassit ti biagmi idi addakami iti asideg ti 38th parallel a beddeng ti North ken South Korea. Sadiay, inikkandakami iti nadalus a kawes, sapatos, tinapay, ken uray pay kendi. Idi agangay, nawayawayaanen dagiti British, kalpasanna, dagiti Pranses. Ngem awan ti masinunuo a pagilianmi. Idi makaawiden ti kaudian a balud, dakami laengen ti nabati. Makasangitkami gapu iti pannakaupay ken dikam makapangan. Idin nga imbaga ti guardia a Koreano dagiti manglais a sasao a nadakamat iti rugi.
Mangabaruanan Idiay United States
Dimi ninamnama a naipankami iti lugar a saan a kontrol ti militar nga agturong iti South Korea. Kalpasan ti panagsaludsod dagiti soldado nga Americano, napalubosankami a mapan idiay United States. Naglugankami iti barko nga agturong iti San Francisco, California, a sadiay tinulongannakami ti maysa nga ahensia ti saranay. Idi agangay, immakarkami idiay Virginia ket siaasi a tinulongandakami dagiti naam-ammomi sadiay nga agbirok iti pagbiagmi. Kamaudiananna, immakarkami manen idiay Maryland tapno mangabaruanan.
Nasdaawkami uray kadagiti babassit a bambanag a kas iti vacuum cleaner. Kas imigrante iti baro a pagilian, sigagaget a nagtrabahokami iti adu nga oras. Ngem maladingitanak a makakita kadagidiay simmayaat ti kasasaadda iti baro a pagnanaedanda a manggundaway kadagiti kassangpet. Di nagbayag kalpasan a simmangpetkami, naam-ammomi ti maysa a padi a Russian Orthodox a nagkuna: “Addakayo itan iti nagsayaat a pagilian. No kayatyo ti rumang-ay, liklikanyo dagiti kailianyo.” Nakigtot ken nasdaawak. Saan kadi a rumbeng nga agtitinnulongkami koma?
Idi 1970, maysa a lalaki nga agnagan Bernie Battleman a maysa kadagiti Saksi ni Jehova ti simmarungkar iti balaymi ket nakisarita maipapan iti Biblia. Natured ken prangka a kas kadakami. Nagtungtongkami iti sumagmamano nga oras. Gapu ta dimmakkelak iti pagamponan ti Orthodox, kabesadok dagiti pannursuro ti simbaan. Ngem diak man la pinanunot a maaddaanak iti Biblia! Inikkannak ni Bernie sa kinunana: “Daytoy a Biblia ket para kadakayo, ngamin ay-ayatenkayo.” Inyam-ammonakami met ken Ben a taga-Belarus, maysa a Saksi a Russian ti pagsasaona.
Siaanus a sinungbatan ni Ben ken ni baketna dagiti saludsodko manipud iti Biblia. Ngem mamatiak a tiniritir dagiti Saksi ti ibagbaga ti Biblia. Ti pakarurodak unay ket ti ibagbaga ti publikasionda a saan laeng a ni Jesus ti anak ni Maria, idinto ta sabali ti isursuro ti simbaanmi.
Inawagak iti telepono ti gayyemko a Polish sa kiniddawko kenkuana a kitaenna iti Polish a Bibliana no ania ti mabasa iti Mateo 13:55, 56. Idi binasana kaniak dagiti teksto, nasdaawak a nakaammo nga adda pay gayam in-inaudi a kakabsat ni Jesus! Inawagan met ti gayyemko ti am-ammona nga agtartrabaho iti Library of Congress idiay Washington, D.C., tapno kitaenna daytoy a teksto iti amin a magun-odan a patarus ti Biblia sadiay. Imbaga ti gayyemna nga agpapada ti mabasa: Adda pay lallaki ken babbai a kakabsat ni Jesus!
Adu pay dagiti saludsodko. Apay a matay dagiti ubbing? Apay nga aggugubat dagiti nasion? Apay a saan nga agkikinnaawatan dagiti tattao, uray no agpada ti pagsasaoda? Naragsakanak kadagiti sungbat a naammuak manipud iti Biblia. Naammuak a saan a pagayatan ti Dios nga agsagaba dagiti tattao. Napalaus ti ragsakko a nakaammo a makitakto manen dagiti ipatpategko a napapatay bayat ti nagduduma a gubat. In-inut a nagbalin a pudpudno kaniak ni Jehova.
Naminsan, nakatakderak iti sanguanan ti didiosen. Agkarkararagak iti Dios a tulonganna koma ti anakko a naggapu iti gubat idiay Vietnam gapu ta maburiboran unay. Ngem dagus a napanunotko a saan a dagiti didiosen ti pagkararagak no di ket iti sibibiag a Dios a ni Jehova. Ngem iti dayta a rabii dinadaelko ken imbellengko dagiti awan serserbina nga aluminum nga imahen a ginatangko idi iti simbaanmi.
Saan a nalaka ti lumapsut iti simbaan a dimmakkelak. Ngem impatpategko ti isursuro ti Biblia a nangnangruna ngem iti uray ania a banag. Makatawen kalpasanna, inkuyogko ti balasangko ken ni lakayko a simmarungkar iti padi ti Russian Orthodox. Adda kuadernok a nangisuratak kadagiti saludsodko iti Biblia nga adda teksto a naisurat iti babaenda. Bayat ti panangbasak kadagiti teksto, nagwingiwing ti padi ket kinunana: “Naallilawkan.” Kinunana a dikam pulos agsubsublin.
Daytoy ti namagpanunot iti balasangko a ni Olya. Sipud idin, rinugiannan ti nagsukimat iti Biblia ken kaduakon a tumabtabuno iti gimong dagiti Saksi. Nabautisaranak idi 1972, ken nagpabautisar met ni Olya iti sumaganad a tawen.
Ti Prinsipio ti Pamiliami
Ti prinsipiomi ket, Ipamaysam ti agdama, bay-am ti napalabas. Isu a dikam pulos agkedked a mangaramid iti baro a banag no la ket ta kombinsidokami a dayta ti umiso. Idi sumingsingeden ti relasionmi iti Dios, magagarankami unayen iti balasangko a mapan iti pagtaengan dagiti tattao tapno ibaga kadakuada dagiti maad-adalmi. Aminek a gapu iti kinaprangkak, no dadduma adda kabsat a mangilawlawag iti bambanag iti nataktika a pamay-an. Ngem idi agangay, nasursurok met laeng ti makisarita kadagiti tattao a nagduduma ti nalikudanda a kas kaniak nga agsapsapul iti nasaysayaat a biag.
Kadagiti simmaganad a tawen, masansan nga ibagami nga agina a no marpuog ti Komunista a turay, agsublikami iti Russia a tumulong kadagiti tattao a makasursuro maipapan iti Dios. Idi napasamak dayta iti nasapa a paset ti dekada ’90, intungpal ni Olya dayta nga arapaapmi. Immakar idiay Russia ket 14 a tawenen nga agserserbi sadiay kas amin-tiempo a ministro. Adu ti iyad-adalanna iti Biblia ken tumultulong met iti pannakaipatarus dagiti literatura ti Biblia iti Russian iti sanga nga opisina dagiti Saksi ni Jehova idiay Russia.
Ita, saanakon a makabangon ngem ar-aramiden dagiti annakko ti amin a kabaelanda tapno agbalin a nanam-ay ti biagko. Agyamanak iti Dios ta nupay nagsagabaak idi agkabannuagak pay, talaga a nasarakakon ti nasaysayaat a biag. Personal a nariknak ti kaitungpalan ti inkanta ti pastor a ni David: “Iti igid dagiti nasayaat-pannakapadanumna a lugar a paginanaan idalannak [ti Dios]. Ti kararuak pabang-aranna. Iturongnak kadagiti desdes ti kinalinteg maipagapu iti naganna.”—Salmo 23:2, 3. *
^ par. 29 Natay ni Maria Kilin idi Marso 1, 2010, bayat a maisagsagana a maipablaak daytoy a salaysayna.


text:
2 Mar 09, 18:09
jbelmes: iti GF ti pannakapaadda ti fact finding committee a mangala amin nga ebidensia…kaso naturog ni Apo Baldo iti dayta a kiddaw aginggana a nungaw dayta nga issue.
2 Mar 09, 18:07
jbelmes: ala titi kabayo…kukuam ti bukodmo nga opinion…no maipanggep ti anomalia ti gumil, dikay kadi ammo nga idi addaak pay la idiay Pinas, nangisubmitir ti Gumil Pangasinan ti resulotion a madawat
2 Mar 09, 15:58
titi kabayo: Napangas la unay ni Julio Belmes patpatyen yonto met isu la mangibag-baga nga guwapo met? bakla dayta puro arabo nga lalaki ti kamalala na!
2 Mar 09, 14:36
titi kaba: Nalaos ti lastug yo nga mannurat gayam pati buto yo pagpangas yo metten?
2 Mar 09, 10:57
tosbas: moralidad ken konsensia, dagiti mangitan-ok kadagiti bagbagida sada agsermon kadagiti padada a masirsirib ngem isuda.
2 Mar 09, 10:55
tosbas: saan a logical daydiay apo a no mannuraten adu ti tsiksna. dikayo agdadael no awan ti ebidensiayo. diaky koma umadayo kadagiti isyu: ti balay a ginasawda ti pondona, dagiti mannurat nga awanan
2 Mar 09, 07:29
omapal: Haan nga mannurat no maymaysa ti baket na? Da ngarud Peter La Julian Franklin Macugay ken Errol Abrew adu met ti baket da ta padam ida nga mannorat? Ni Abrew adu ti lalaki na ta bakla kano met sa?
2 Mar 09, 07:15
matki: Naim-imas ngamin ti uki ti sabali nga babai kaysa ken ni Baketmo… Isu nga agpakalalakiak latta… Kasta ti nasiglat nga mannurat… jajajaja!
2 Mar 09, 07:07
omapal: julio no kasta saan ka nga kontento ken ni baket mo ta saan nga isu ti right woman mo? isu nga maki-kamalala ka latta iti adu?
1 Mar 09, 15:02
jbelmes: … kas mannurat, gayyemko nga omapal…haannak nga apalan ta ti gapuna…my failure is to have my right woman…no addan pamilia ket annakmo, makunakon a perfect woman ti nabirokam..saan a kas kaniak
1 Mar 09, 14:59
jbelmes: Omapal, ulitek manen, saanak a babaero. Agpalpalalakiak laeng…saanka a mannurat no maymaysa ti baketmo. hahahaha…ngem no aramidem ti agpaadu ti baketna, umuna nga aramidem a papuskolem ta bulsam.
1 Mar 09, 14:49
kalbario: Apo Nalaingkayo, nasukatan kanon ti nagan ni Cabie iti Dishonor Cabie hahahaha.
1 Mar 09, 13:46
nalaingkayo: kasta met ti naibaga ditoy idi maipapan iti di nailiquidate a fondo manipud iti NCCA. Ni kano Honor Blanco Cabie ti GF presidente idi. Saan kadi a maobligarka ngarud nga agilawlawag APO HONORABLE?
1 Mar 09, 13:44
Kappakappa: Sus apoh kagrupo ni Duque ni Angco ket kalabanen ida ni La. Julian? Ala pagrupaken yo da Angco ken La. Julian ngarud napintas nga buyain agpinnungot ken agsinnipat da ha-hah-hahh!
1 Mar 09, 13:44
nalaingkayo: saan kadi a kuarta met la dagiti mannurat dagitoy apo belmes? kasano a nagastoda?
1 Mar 09, 13:41
nalaingkayo: Kasta metten ni Speaker de Venecia. Idi 2005, adda pay kano napan nagsolisit ken ni apo al fernandez a customs boss idi. no naipan iti balay idiay suso wenno para projecst ti gumil di met ammo
1 Mar 09, 13:39
nalaingkayo: ti ketdi palawlawaganyo dagiti imbaga ni apo belmes. dakkel met aya ti nagastoda iti balay ti suso, ngem apay a kasta met a kabassitna. damagmi dita ‘pinas nga adda pay naited ni Rep. Carlos Padilla.
1 Mar 09, 13:34
nalaingkayo: binirbirokko diay kunayo ngem awan met ti naibqga a kasdiay. talaga a pagaapaenyo dagiti mannurat. di koma kasdiay.i
1 Mar 09, 13:23
WWW3: RIC AGNES vs. LINDA BULONG idiay iluko.com Dap-ayan!!! ni DELIA ti Ric Agnes kas impasirip tay marabotitko iti iluko.com hihihihi!
1 Mar 09, 13:15
DIRTY LINEN: Agpayso kadi daytoy ibagbaga ditoy ni Peter Julian alyas Barba Ngisit nga girlfriend ni Ric Agnes ni Gladys Menor? Di met adda asawa aya ni Agnes?
[older messag
Ilokano writers, 12Standard
2 Mar 09, 18:09


text:
Dagiti Kritikal a Panirigan iti Panagadal Ilokano ken Amianan
Aurelio S. Agcaoili, Ph.D.
Universidad ti Hawai`i iti Manoa
Isingasing daytoy a papel dagiti panirigan ken paradaym a mabalin a maaramat tapno ti Panagadal Ilokano ken Amianan (PIA) ket mabukel a kas modo ti ammo a kritikal a mangsarsarming kadagiti nagduduma a padas dagiti tattao iti Ilocos ken iti Amianan a Luzon, a daytoy naud-udi ket bukbuklen dagiti nagduduma a padas a lingguistik ken kultural ngem agar-aramat iti Ilokano a kas linggua frangka iti biag a publiko ken panaggovernar. Babaen iti panangdiskutir a ti pudno, ti hushusto, ken makawayawaya nga adal maipapan iti Filipinas ket saan a mabalin nga agrugi iti predominansia a posision nga it-ited ti nagkadua a pangal ti Inglisisasion ken Tagalogisasion ti nailian ken komunal a padas-Filipino, buklen ti papel ti sumagmamano nga argumento tapno makita ti kinanasken-unay ti PlA bilang pangsukal iti sistematiko a pannakabura a resulta ti ‘sentrista’ a nasionalismo, neokolonisasion, ken globalisasion. Dagitoy a puersa ket pinapunggekda ti panagdur-as ti kinamanagpartuat dagiti nagduduma a kultura ken lengguahe iti Filipinas. Nadumaduma a panirigan—pilosopikal, kultural, lingguistik, ken epistemolohikal—ti maaramat tapno mabalabala ti argumento a kasapulan tapno maiabanse ti argumento a ti adal maipanggep iti Filipinas ket saan a mabalin a mangamin-amin wenno mangtottotalisar a pulitikal nga ehersisio iti nagan ti pagilian a Filipinas ken iti nasionalismo a Filipino aginggana a dina kabaelan a rakisaen ti lingguistik, epistemik, ken kultural nga epekto daytoy nga ehersisio.
Panagadal Filipino a Kas Radikal a Panirigan
Adda dagiti nagduduma a wagas a mabalin a maaramat tapno masirig ti Panagadal Filipino (PF) bilang paradaym ti ammo, a ti konsepto ti paradaym a naaramat ditoy ket sumursurot ti panagipapan iti maikadua a panagiyanag a Kuhnian bilang “dagiti pagraranudan nga ehemplo” (1970: 187) wenno “napalabas a modelo a balballigi” (1970: 175). Ti adda kadatayo ita uray no mairaman ti etnolingguistik nga exkursus ni Ferdinand Blumentritt ken ni Jose Rizal ket ti laeng maysa a klase ti ‘Pilipinolohia’ (‘Pilipino+lohia’) nga agpangpanggep, iti kasayaatan a panagipapan, a mangsirig iti universo dagiti Filipino a kas kolonial nga exhibit kontra iti opresion; wenno kolonial a tropeo, a ti maik-ikkan iti importansia ket ti ‘barbarismo’ ken ‘kinasalbahe’ ti maysa a grupo dagiti tattao kas iti St. Louis Fair idi 1904 idiay Missouri a nakaipakitaan dagiti purok ken dagiti pumurok nga inimportda manipud kadagiti nakonkistar nga isla ti Filipinas (cf. ti dua a pelikula, “Savage Acts” ken “Bontoc Eulogy”); wenno ti idea maipapan iti panagbirbirok iti namunganayan, kas maysa a henealohia wenno pakasaritaan ti kaamaan a naggapuan tapno insultuenda ti panggep dagiti kolonisador a ‘mangsibilisar’ kadatayo, kas iti errado a panangtunton ni Rizal a dagiti tattao iti Filipinas ket naggapu iti puli dagiti Malayo (Azurin 1995: 9). Dagiti kakastoy a panggep ti PF bilang modo ti ammo, ken kas naawatanda iti napalabas, ket agkibaltang a mangited iti maysa a modelo ti PF a kayattayo a mabalabala itatta. Babaen ti panangidaulo ti Universidad ti Filipinas iti pannakakonseptualisarna kadagiti narikor a dekada 60 ken 70 ken ti panangpagraduarna kadagiti adu nga agdama nga iskolar a sindadaan a mangipakita iti panagbalbaliw iti balabala a kognitivo a maus-usar kadagitoy dua a modelo iti PF, addaantayo itan iti panirigan ti PF nga agpada a kritikal ken komited—kritikal kadagiti modo ti produksion ken reproduksion ti ammo maipapan iti Filipinas ken komited met iti produksion ti dinamiko ken agtultuloy gapu ta kankanayon nga exploratorio nga adal maipapan iti gimong a Filipino, dagiti tattaona, dagiti kulturana, dagiti lengguahena, ti pulitikana, ken ti biagna nga ekonomiko.
Ti panangigunamgunam iti exploratorio, tentativo, ken lukat a naturalesa ti adal nga agresulta manipud iti kastoy a panirigan iti PF ket dawdawaten ti panangadmitir iti interpretivo a karakter dagiti amin nga ammo a pangtao, ken kasta met a kaduaenna ti panangbigbig ken panangadmitir iti mangibabaet a bileg ti pangtao a lengguahe kadagitoy amin a porma ti ammo a pangtao wenno adal-tao.
Gapu ta ti interpretivo nga adal-tao ket imbasarna ti bukodna a bagi iti kasapulan ken kaskenan a panangbigbig a ti adal-tao, iti amin a historikal a panawen, ket kankanayon a markado iti partikular a historikal a ‘kinasituasionna,’ babaen kadagiti rekisito ti panawen ken lugar, babaen kadagiti rekisito dagiti aktor ken aksion a makilaoklaok ken makibinninsabinsa iti pangtao a pakakumikoman ngem kankanayon ketdi a maawatan, nupay tentativo, babaen iti mapaspamasak a modo ti komunikasion nga awagantayo iti pangtao a lengguahe, isu ngarud a pangtao a lengguahe a dialekto, ti lengguahe a maus-usar iti ‘kinaaldaw-aldawna.’ Gapu ta ti inaldaw-aldaw a lengguahe—ti dialekto—ti mangiyeb-ebkas kadatayo, ti makitungtungtong kadatayo, ti makisinsinnao kadatayo, ken isuna met ti ibagbagatayo, ti kasasaotayo, ti kasinsinnaotayo, ken pamunganayantayo nga agisawang. Ti inaldaw-aldaw a pannakaawattayo maipapan iti lubong ket ngarud ket kanayon-a-nalpasen a resulta, ken nagbalin a possible, babaen ti inaldaw-aldaw a lengguahe—isu’t gapuna, nga iti udina, awan inaldaw-aldaw a lengguahe a mangwakwaknit iti ruangan ti lubong ti inaldaw-aldaw a pannakaawat a final, kompleto, di agbalbaliw, di marakrak, di nalaokan, ken puro.
Amin dagitoy a ramen, no makonsidera nga addaan iti intelektual nga integridad, ket makatulong kadatayo a mangamiris a ti PF ket saan a maipapan iti esensialismo ken saan a maipapan kadagiti absoluto no di ket maipapan iti essem—ti rugso ken derrep—tapno iti kasta ket maaddaan iti teoretikal ken praktikal a pagibatayan iti ammo maipapan iti lubong, iti bagi, ken kadagiti padas-tao. Ti pagibasaran ti ania man a rebolusionario ket ti kasapulan ken ti essem a mamagtalinaed iti panangpabpabarotayo iti ammotayo iti lubong, a ti panagpabaro ket mandato dagiti kellaat ken buteng iti panagbalbaliw, ngem marukod babaen iti abilidadtayo a mangakseptar iti kinakankanayon iti dayta a panagbalbaliw, a kankanayon a sisasagana ti panangsangotayo, panangresistirtayo, panangsukogtayo manen, panangparukma iti daytoy, wenno panangawat lattan. Tapno maawatantayo ti nagpasaran a balabala ti panagdur-as ti PF iti naglabas nga agarup 150 a tawen, mabalintay ti mangaramat iti heuristics, maysa a nawada a segmentasion a mailawlawag babaen kadagiti rekisito ti panagbalbaliw iti gimong: (a) maysa a modelo a pre-rebolusionario, pre-liberasion ken (b) maysa a modelo a liberasion.
Idi 1974, inaprobaran ti Universidad ti Filipinas ti kunkunana a Doktor iti Pilosopia iti Panagadal Filipino, maysa a multidisiplinari a graduado a programa, nga addaan iti prinsipal a gandat a “mangsanay kadagiti estudiante nga addaan iti kabaelan a mangsirig kadagiti parikut a Filipino manipud iti multidisiplinario a puntodevista bilang sungbat iti pannakasapul ti Filipinas kadagiti iskolar a nasanay kadagiti multidisiplinario a linia” (Bautista 1991: 24).
Manipud iti formal a panirigan, the nainsirmataan a direksion a tinalunton ti UP iti dayta a krusial a tiempo idi 70’s ket ipasimudaagna ti panagluom dagiti isu met laeng a radikal ken revolusionario nga idea idi 60’s a napakaro manipud kadagiti ranggo dagiti addaan iti tured a nangibaga nga adda di umiso iti pagilian ket ngarud masapul nga adda maaramid a panagkorehir. Nupay ti pakaseknan daytoy ket ti pagilian, masapul ti panangawattayo a daytoy baro a wagas ket adda ramut ken koneksionna kadagiti immunan a revolusionario a pannakibalubal dagiti umilitayo a pakairamanan, kas madakamat, ti pannakasapul a mapugsat ti kolonial a lubid a nangitali iti kolonisador ken kadagiti neokolonisador.
Tawtawingen ti PIA ti enerhia ken elanna manipud iti isu met laeng a revolusionario ken radikal a tradision. Dagiti ‘lokalisado’ a pannakirinnupak manipud iti Ilocos ket saan a kadagiti Ilokano laeng a napasamak, kas nalawag a makitatayo iti libro ni Willian Henry Scot nga Ilocano Responses to American Aggression, 1900-1901 (1986) ken iti Resistance and Revolution in the Cordillera nga inedit ni Delfin Tolentino Jr. (1994) partikular ti sinurat ni Scott nga “Igorot Responses to American Aims: 1576-1986” ken “Bontoc Uprising of 1881” ken ti sinurat ni Fay Dumagat a “The Role of Itneg (Tinggian) in 1896 Revolution.”
Kadagitoy a dokumento ken sabsabali pay ket ti historikal, ideolohikal, ken makawayawaya a relasion kadagiti nadumaduma a komunidad kultural ken tattao nga indihenoso iti Amianan, nga agpada a naitanikala iti direksion ti angin ken iti kultura a kinabinnurayda iti immuna-una a tattao a Y’ami/Ami/Yami ken pinabaknang ti Hindu, Buddhista, ken Arabiko a kultura a nakaengkuentroda. Sadinno ngarud ti pangtawingtayo iti konsepto ti PIA iti kontexto ti evolusionario a panagdur-as ti PF, nga addaan iti nalawlawag ken nalawlawag a direksion nga agtunda iti ammo a makaited iti panagwaywayas, a ti idea ti liberasion ket aggapu mismo iti nosion ti bugas ti wayawaya?
Ti panangigunamgunam iti konsepto a wayawaya ditoy ket aksidental ket mabalin a mairukit iti panangbigbig iti Ilokano a kas linggua frangka iti daytoy a deppaarna ti pagilian, a ti idea ti linggua frangka ket tentativo a naikkat iti mangolkolonia a pangpanggep dagiti dominante a lengguahe. Gapu ta ti panamagbalin ti Ilokano a kas linggua frangka iti Amianan ket saan a resulta ti lehislativo wenno ehekutivo nga akto, a no kas pagarigan adda man manipulasion iti daytoy a pasamak, dagitoy a manipulasion ket saan a klaro a ginandat no di ket resulta dagitoy ti sinnukat ken panagwaras dagiti nagduduma nga ethos ken lengguahe, mairaman ti dinamiko a komersio kadagiti indihenoso a tattao (IT) iti Amianan.
Gapu ta nalawag a dagiti Ilokano ket saanda a nasalsaliwanwan ngem kadagiti IT iti Amianan, a dagiti rekursos dagiti Ilokano ket nakurkurang nga amang ngem dagiti IT iti daytoy a deppaarna, isu a ti maysa kadagiti kangrunaan a gapu ti panagtalawatawda ket ti pannakasapulda iti baro a daga tapno agbiagda, parukmaen tapno mapabaknang ken tagikukuaenda, ket kalpasanna ket mangipasdekda iti komunidad a kaarngi ti pinanawanda a komunidad babaen ti panangnaganda iti baro a komunidadda iti nagan ti komunidad a pinanawanda, kas maysa kadagiti wagas, isu’t gapuna a ti nagan a ‘Kavintaran’ ket di agkibaltang nga adda a komunidad iti Nueva Vizcaya.
Ti PIA kas maysa a tentativo a formula para iti kasta nga adal nga agdurdur-as kadagiti nadumaduma a tattao iti Amianan, ket agpada a napagtitipon nga adal, ken maysa nga adal a mabalin a makaited iti umiso ken etikal a distinksion iti nagbaetan ti Panagadal Ilokano (PI) ken Panagadal Amianan (PA), a ti naud-udi ket kabaelanna (kas iti kaso ti Panagadal Cordillera), ken kinaagpaysuanna, ti agsanga iti adu pay a forma ti area ken kultural a panagadal. Posible ngarud ti mangsirmata, ken mangbukel iti—ket etikal a nasken nga aramidentayo daytoy—‘Panagadal Isabela’, ‘Panagadal Tanap Cagayan’. ‘Panagadal Ivatan’, nga amin ket maisina iti PI, iti wagas a tentativo, ngem saan nga agsina iti dakdakkel ken nalawlawa a panangsirig iti ‘PA’, a ti ‘PA’ ket parte ken katipping ti PF, no daytoy a panirigan ket sirigen iti radikal ken kritikal a wagas.
Ti parikut iti PF, agingga ita, ket ti kina-Manila-sentrik ti paniriganna iti amin maipapan iti Filipinas, ken ti panangigunamgunamna iti amin maipapan iti Filipinas segun iti pannakaipasdek iti nasion ken nasionalismo, a kabulon ti subtexto a ni kaano man ket di nabigbig numan pay mangmangted iti sukog ken forma kadagiti diskurso maipanggep iti Filipinas: ti puso ti kasta a diskurso ket ti sensibilidad a nakabasar iti aktitud ken disposision a Tagalogismo. Ti Tagalogismo, kas maawatan, ket formulasion ti ammo maipanggep iti Filipinas, ammo a nakabasar kadagiti padas iti sentro ti pulitika, ekonomia, ken kultura, nga iti kinapudnona ket puntodevista a Manila, privilehiado ken entitularisado kadagiti amin nga istruktura a sosial a ti balabala, orientasion, ken puntodevistana ket naynay a Tagalog. Daytoy a sibubukel a Tagalogisasion ti utek Filipino, mairaman ti panangsandi iti nagan iti nasional a lengguahe iti Filipino manipud iti Pilipino—a naggapu iti Tagalog—ken inikkan daytoy iti armada ken buyot-taaw ken aminen a forma ti pannakaibutaktak iti mas media ket nangpitot iti nawada a panirigan iti ammo a Filipino—wenno ammo maipapan iti Filipinas—ammo a nakabasar iti realidad ti multikulturalismo ken multilinggualismo ken ti ideal ti kultural a pluralismo. The sistematiko nga exklusion dagiti sabali a forma—ken amin a sabali a forma ti ammo dagiti Filipino a di makibinbinninglay iti lengguahe ken kultura a Tagalog—iti espasio a publiko ket namagbalin kadagitoy a sistema ken forma ti ammo a virtual a di makita ken illehitimo, ken impaidamda ti prestihio a rumbeng a para kadakuada. Dagiti iskolarsyip nga akademiko nga addaan pakainaigan iti PF ket kaskasdi a fundamental a no saan nga imbabaet ti Ingles ket winarwar ti Tagalog=P/Filipino, a naisangrat kadagiti iskolar ken mangrienriendia iti poder ken akademia, ken saan a para kadagiti masa. Ti laeng partisipasion dagiti masa kadagiti kastoy a forma ti ammo ket ti panangar-aramidda kadakuada nga ispektakulo kadagiti pabuya iti television iti katengngaan iti aldaw, a ti kinanaruay dagiti kinadaksanggasatda dagiti exhibit, ken kasta met dagiti mamultiplikar a panangngaasi dagiti elit ken komersiante ken dagiti kaaliadoda kas neokolonial a remedio.
Dagiti Pilosopikal a Ramut ti PIA
Mabalin nga adda dua a dana a masurot tapno mapadastayo a maawatan ti ‘ammo’—wenno dagiti bambanag a rumbeng ken nasken nga ammuentayo. Dagitoy a dana—maysa, ti ammo maipanggep iti lubong a pisikal ken material, ken dua, ti ammo maipanggep kadagiti tao, ti gimongda, ken dagiti relasionda mairaman ti relasionda iti universoda—ti pagibarasan iti dua a dadakkel a wagas ti panangsango iti klase ti ammo a kayattayo a mairangkap iti PIA. Insingasing ni Gadamer (1970/1989) ti nakaam-ammnut a koneksion iti baet ti ‘kinapudno’ ken ‘metodo’, a ti metodo ket agbunga, kas paggaammo unay, iti kita ti kinapudno nga ex-expektarentayo. Ti importansia daytoy a panirigan iti heuristiks ti pangtao nga ammo nga addaan dua a sanga, depende no ania a metodo ti sursuroten ti ammo, ket iti rugina ket nawayawayaantayo iti panagdanag a pinartuat ti absolutista nga argumento iti pangtao nga ammo ken iti kinapudnona babaen iti pilosopikal nga aktitud a mangibagbaga a ti laeng siensia—ken maawatantayo ditoy a ti siensia ket ti modelo iti laboratorio a kita ti siensia—ti makaibaga kadatayo no ania ti kinapudno gapu ta ti laeng siensia ti makaipakita kadatayo ti wagas tapno makagtengtayo iti ‘kumbiniente’ gapu ta sigurado a kinapudno iti udina babaen iti nailawlawag a teknik ti pannakadagdagullit ken prediktabilidad a nainsigudan nga adda iti metodona.
Adda problema iti kastoy a kinasierto ti kontemporario a siensia, gapu ta ibatbatina ti maysa nga aspekto a dina kayat a bigbigen: nga uray iti panangipasdek iti hipotesis—kas iti formulasion ti maysa a ‘sientifiko’ a problema, kas pagarigan, ket adda ditoyen daytay nainsigudan a prehuisio a mabalin a di mabigbig a kasta ti maysa nga agbirbirok iti sientifiko nga ammo. Ti panangbigbig wenno saan iti prehuisio ket dina punasen dayta a nainsigudan a prehuisio ngem ketdi agbalin a mangar-aria a presensia a mangdawdawat iti pannakabigbig a kas parte ti kinapudno ken integridad iti kada aramid a ‘sientifiko’. Ti panangrabsut ti kontemporario a siensia iti orihinal a nosion no ania ti siensia manipud kadagiti epistemiko a ramutna ket mangmangted-adal: ibagana kadatayo ti pakasaritaan ti panagdanag iti evolusion ti mabalin a makuna a ‘sierto’ nga adal--tao, kas ipakita ti pakasaritaan ti experimentasion ken argumentasion kadagiti agprapraktis a sientista manipud iti antigo aginggana ita. Ti ‘siensia’ nga aggapu iti ‘scire’—ammuen—ket napukawen iti panagserbina iti teknik ti repetision ken prediksion ken presision.
Ti giwang iti nagbaetan iti no ania koma ti siensia, kas makita iti modelo ti fisika, kas pagarigan, ken manipud iti basbassit a forma ti ‘siensia’ iti panaginterpreter kadagiti gimong a pangtao, ket nabayagen nga adda, nga inut-inot a nagtunda kadagiti ad-adu pay nga ispesialisado a forma ti adal-tao nga addaan kadagiti forma ti lengguahe, jargon, ken uray pay taktika. Maysa kadagiti wagas tapno maagasan daytoy a panagkontra—ket ti kasla panagbalubal ken kontradiksion—ket insingasing ni Gadamer idi imbagana ti dua a modelo ti panangsirigtayo no ania ti adal-tao babaen ti panangimutektektayo no ania a talaga ti birbirokentayo. No ti adal-tao ket maipapan ti fisikal nga universo, wenno ti siensia ti nakaparsuaan, kuna ni Gadamer a daytoy ket naturwissenschaften wenno panagadal iti napakarsuaan wenno iti fisikal nga universo. Iti sabali a bangir, no ti adal-tao ket maipapan iti sabali a ‘nakaparsuaan’—ti nakaparsuaan-tao—(kas koma kadagiti maipapan kadagiti tattao ken dagiti gimong ken kultura ken pakasaritaanda) aw-awaganna daytoy iti geisteswissenschaften, wenno adal-espiritu. Daytoy a formulasion, numan pay saan unay a baro gapu ta mabalin a mairukit iti nosion ti adal-tao a kas ‘siensia’ kas pinattapatta ti Aristotelian a grupo ti kapampanunotan ken winarwar dagiti Tomista idi panawen a medieval babaen iti paniriganda maipanggep kadagiti ‘sangsanga ti adal-tao’ a naibasar iti obheto ti panagsalsaludsoda, ket iparipiripna kadatayo a ti giwang iti baet ti material nga universo a kas obheto ti panagsalsaludsod ken ti universo ti espiritu ket tentativo.
Mabalin a makasursurotayo iti daytoy a distinksion—ket adu ti makalap ti PIA manipud iti daytoy.
The nawada a panirigan ti PIA ket ti pannakabaelna a mangsukimat kadagiti wagas tapno ti adal-tao ket mapagbalin a nagkammayet wenno integrativo manen, maisubli iti produktivo a formana tapno iti kasta ket maisurona kadagiti tao ti panagtalekda manen iti ammoda babaen ti panangbigbigda a dagiti ammoda ket kapada a lehitimo dagiti adal ti sabali maipapan iti lubong ken maipapan iti gimong-tao. Kas pagarigan, nupay adda fundamental a panaggudua iti baet ti botania ken ti lengguahe a Yogad, ti panangawat iti etno-botania dagiti tattao a Yogad ket kankanayon-a-nalpasen nga imbabaet ti bukodda a lengguahe ket saan a ti lengguahe ti sabali. Isu’t gapuna a ti naibabaet a bileg dagiti lengguahe dagiti tattao iti Amianan ket di mabalin a lisian wenno tagibassiten. Iti kastoy, magtengtayo ti kinaimposible ti lohika ti panangakpseptartayo a sibubukel ti panirigan a ti laeng lehitimo ken prestihioso a wagas tapno maawatantayo ti maysa a padas maipanggep iti Filipinas ket babaen iti mediasion ti nasional a lengguahe nga awan sabali no di ti equation a Tagalog=P/Filipino. Ti naturalisasion ti equation a Tagalog=P/Filipino babaen iti legal a proseso nga addaan iti mas naruay a dimension para iti panagilaksid ngem iti panagiraman, ken nangitan-ok iti padas ti sentro ti poder a ti nagsagaba ket ti padas dagiti adayo iti sentro ket maysa nga intelektual a kinapanglaw a nasken a sisasagana a bigbigen ti PF, admitirenna a saan ketdi nga ilibak, ken remedioanna kas parte ti gandatna a manginaig iti adal-nasional iti sosial a hustisia.
Ania ti implikasion dagitoy a bambanag ket kasano ti pannakainaigna iti isyu ti PIA a kas bagi ti ammo?
Simple laeng: ti Ilokos ket saan a naisina iti dakdakkel a lugar iti Amianan, agpada a kas fisikal wenno heograpiko a realidad, ken nangnangruna unay, kas sikolohikal a teritoria dagiti naiwaras a padas ken ti atiddog a lagip iti kultural ken ekonomik a relasion. Ti kayat a sawen daytoy ket ti nawadwada a balabala ti PA ket iramanna ti panagadal maipapan iti Ilocos, maipapan kadagiti tattao a BIBAAK (maysa a termino nga ad-adda nga us-usaren ti maysa a kultural nga organisasio iti Honolulu ken San Diego: Benguet, Ifugao, Bontoc, Apayao, Abra, ken Kalinga), ken maipanggep kadagiti tattao iti Amianan a pimmanaw wenno napan kadagiti sabsabali a lugar ken pinadur-asda dagiti komunidadda kadagitoy baro a luglugar a nakaisadsadanda. Iti udina, ti PIA ket saan laeng a maipapan iti panagadal iti maysa a lokal nga area, no di ket maysa nga area ti panagadal nga adda iti labes ti maysa nga erea mismo ken iramananna dagiti makidisdiskurso ken mangdisdiskurso kadagitoy a tattao ken mangnamnama a dagitoy a tattao ket makidinniskurso, ken agdiskuso, iti PIA.
Ti panangbukel iti PIA nga addaan iti subheto a klaro—maysa subheto a sipupudno a makidindinniskurso ken mangdisdiskurso kadagiti tattao iti Amianan—ket maysa a karit. Isina man wenno saan ti Panagadal Ilocos/Panagadal Ilokano iti PA ket maysa nga intelektual nga ehersisio a ti anagna itatta ket saan unay a pakaseknan. Adda dagiti mangibagbaga iti kontinuum--ti panagsisilpo—babaen iti panangitennag iti pangkabit a ‘ken’ ket sandian iti maysa a marker ti panagsisilpo, ti dash (-), ngem amin dagitoy nga aramid a panangpolis iti lengguahe, iti interest ti ‘estilo’, ket gandat a panglibeg iti etikal a pannakasapul a (a) kritikaren ti agdama a modo ti PF ken (b) imbitaren/pabilgen ti pannakabukel kadagiti sabali pay a modo ti panagadal maipanggep iti Filipinas babaen ti panagpuonan kadagiti naruay a posibilidad dagiti lengguahe ken kultura dagiti nailaksid a kultural a grupo iti pagilian, dagiti kultural a grupo a di pay naserbian iti kultural ken lingguistik a hustisia iti nabayagen a tiempo.
PIA ken ti Kuestion ti Kultural a Pluralismo
Ngem ti panangdawat manipud kadagiti tattao iti Amianan iti isu met laeng a sensitividad ken sensibiliad ket saan a sinnubalit, gapu ta daytoy ket addaan iti epistemiko nga annongen a nakabasar, kaaduanna, iti abilidad a makapasar iti epistemiko a metanoia—a panagbalbaliw iti utob-nakem—maipanggep iti no ania a talaga ti makaited-wayawaya ken kritikal ken komited nga adal-tao.
Gapu ta iti agdama, nalawag dagiti rekord: a mabilbilang dagiti tattaotayo iti Amianan ti addaan iti tured a mangtagikua kadagiti kultura ken lengguaheda, a dagiti Ilokano ket numero uno kadagitoy kadagiti kurang iti laingda iti panangilibakda iti kinailokanoda. Dagiti empirikal a datos ket masindadaanda nga adda, ken ti pannakuenta dagiti aktividad-komunidad ket lohikal unay.
Mano kadagiti Ilokano, kas pagarigan, ti addaan iti tured a mangaklon iti lengguaheda?
Ti sungbat iti daytoy ket maysa a kita ti abut, maysa a banag a pananggudua ken panagari, a resulta ti baro a modo ti kolonisasion a pagpaspasaran dagiti amin a di-Tagalog a tattao itatta. The cyber a forma ti protesta iti daytoy a kondision a panagilaksid ket adu, ken dagiti refleksion dagiti nailaksid ket iparipiripna no kasano a ti nasional a proyekto a mangen-entitular iti maysa a lengguahe a manglaklaksid kadagiti sabsabali pay a lengguahe ket nangpartuaten iti nagkaadu a kultural ken lingguistik a panagan-anniniwan kadagiti tattao iti ruar ti sentro ti poder.
Aggapu ti karit kadagiti report dagiti akademiko, manipud kadagiti ranggo dagiti manursuro iti eskuelas publikas nga agkunkuna a dagiti adalan ken estudianteda ket didan ipagpanpannakkel ti kinailokanoda. Mabainda nga agilokano—mabainda nga agsao iti Ilokano—kuna dagiti manursuro. Daytoy ket kongkreto a report, agdadata a kas paggaammo. Maibagatayo a kastoy amin ti report kadagiti dadduma pay a lingguistik ken kultural a grupo iti Amianan—ken mabalintay nga iraman ditoy ti report dagiti padas a migrante dagiti tattao iti Amianan iti ballasiw-taaw—ket ti resulta ket agarup agpapada. Ket ditoy, iramantay met dagiti manursuro: mabainda met nga agilokano.
Ngem dumteng ti husto a problema no saludsodentayo kadagiti manursuro no mano kadakuada—dagitoy a manursuro a mangmangted iti report—ti addaan iti kinapasindayag ken kinatured a mangaklon iti kinailokanoda.
Kinaagpaysuanna, mano kadagiti manursuro ti nasayud ken elegante a makasao iti Ilokano, ti edukado ken formal a sofistikasion daytoy a mangdawdawat iti agtultuloy a refleksion maipanggep kadagiti nawada a posibilidad ti Ilokano? Mano kadagiti manursuro nga Ilokano ti makabael nga agsao iti Ilokano nga addaan pasindayag, ken addaan iti panangbigbig kadagiti buteng ken sorpresa nga it-ited ti lengguahe nga Ilokano?
Mano kadagiti manursuro nga adda iti ranggotayo ti makabael a mangidiskurso a sipapasindayag maipanggep iti literario a pakasaritaan dagiti tattaotayo?
Mano kadagiti manursurotayo ti makabael nga agbasa kadagiti magasin nga Ilokano a di makarikna iti panagtagibassit, nga awanan-bain, a di mababain, ken di mangan-anniniwan?
Mano ti makabael a mangdiskutir a sitatalged ken addaan kinasanay kadagiti mannurat nga Ilokano nga agsursurat iti Ilokano, Tagalog, Ingles, ken Espaniol ken adu pay a lenglengguahe no ania dagiti sursuratenda?
Mano ti makaammo ken Leona Florentino ken dagiti ladladingitna, ti kinatured ken ti artistiko a panangaklonna iti bukodna a kita ti feminismo? Mano ti makaammo ken Ursula Villanueva? Mano ti makaammo ken Antonia Rubio? Mano ti makaammo ken Juan San Pedro Hidalgo Jr.?
Mano kadagiti sobrasobra a hiperbalorado a mannurat nga agsursurat saan nga iti Ilokano no di ket iti Tagalog ken iti Ingles, ken iti nabayagen a napalabas, iti Espaniol?
Mano ti makaammo iti Basi Revolt ken ti pannakayulogna daytoy iti serye dagiti ladawan iti kambas, kadagiti panel, ken maiparparang, iti kondision a dandanin maperdi, iti Burgos Museum iti Vigan?
Mano kadagiti mannurattayo ti agtultuloy a mangmina iti kararua ni Ilokano babaen ti panangminana met laeng iti bukodna a kararua? Mano kadagiti IT, bababen kadagiti panursuro ken aramidda, ket nangitultuloy a mangbiag kadagiti tradision nga itan ket rakrakraken dagiti gimong a globalisado ken nasionalisado?
Mano kadagiti nalalaing koma nga ubbing a mannurattayo ti mapukpukawtayo kadagiti sabali a pagbirokan ken industria gapu ta ditay agbasbasa, gapu ta ditay ipagpampannakkel ti obra nga Ilokano a basbasaentayo no ngay ta agbasbasatayo, ken gapu ta awan bibiangtayo no dagiti lengguahe nga Ilokano ken Amianan ket agbiag ken agsantakda iti sumaruno a lima a tawen?
Adu kadatayo nga akademiko, manursuro, ken lider edukasional, trabahante a kultural, ken uray pay dagiti adda iti govierno ti ignorante kadagiti bambanag a mainaig iti Ilokano ken iti Amianan uray no saan a nasken gapu ta maipapan nga ad-adu ti ammotayo ngem iti kadawyan a tao iti walangwalang. Inikkannatayo ti pakasaritaan ti daytoy a naisangsangayan a moral ken pulitkal nga obligasion, a naggapu iti ispesial a bendisiontayo, nga agbalin a saksi kadagiti kultura ken lengguahetayo nga Ilokano ken Amianan—panagsaksi iti kinapudnona, panagsaksi iti kaibatogan ken anagna, ken panagsaksi kadagiti naruay a posibilidadna.
Ngem iti kinapudnona, mano kadatayo, ti mangaw-awat iti daytoy nga awag iti kinapudno a sipapasnek ken situtured?
Mano kadatayo ti makaibaga a sipapasindayag, a wen, Siak ket maysaak nga iskolar nga Ilokano, ken ammok dagiti agpampanunot a Europeano ken Amerikano kas ken Luce Irigaray ken Toni Morrison ken ammok ti maipapan ken Michel Foucault ken Hans-Georg Gadamer ken Jurgen Habermas ken Pablo Neruda ken Virginia Woolf—ken ammok met dagiti kritikal nga obra dagiti iskolartayo? Mano kadatayo ti makainagan kadagiti mannurattayo manipud iti Amianan, dagiti meditasionda iti gerra ken pannakibalubal ken pannakidangadang, ken ti exkursusda iti wayawaya ken demokrasia ken sosial a hustisia?
PIA ken ti Multilinggualismo
Manon ti nakabasa iti patarus ni Greg Laconsay iti Ilokano iti Today’s Revolution: Democracy ni dati a Presidente Ferdinand Marcos, a ditoy ti nangiyuloganna no ania ti ‘consciousness’ iti napintas a konsepto nga Ilokano’—utob-nakem?
Mano ti makaammo a nasurok 100 a tawen ti napalabas, inruar ni Williams ti maysa a libro maipapan iti grammar ti Ilokano? Mano ti makaammo kadagiti sabasabali a version iti Ilokano ti Biblia a Kristiano?
Dagitoy a panangsagsaggamaysa kadagiti ammotayo ken kadagiti ditay ammo ket pananggandat iti panagkuenta ken panagbirbirok iti kararua. Kabaelantayo ti mangibaga iti imbaga ti di unay am-ammo nga autor iti Ingles; ngem ditay man kabaelan ti mangibaga iti imbaga ti nalaing a mannurattayo.
Sadinno ti pangrugian ti edukasion ken sadinno ti pagpatinggaanna?
Ditay kadi ibilang dagiti biolohistatayo iti etikal nga obligasionda a di mangammo iti lengguahetayo, kadagiti tattaotayo, ken iti kulturatayo?
Ditay kadi ibilang dagiti lidertayo iti edukasion iti dida panangammo maipapan iti kultural ken lingguistik a demokrasia ken ti kultural ken lingguistik a genocide a mapaspasamak kadagiti tattaotayo iti agdama?
Dagitoy nga isyu maipapan kadagiti Ilokano ket isu met laeng dagiti isyu a mangap-apektar kadagiti dua pay a K iti Amianan: ti Kordiliera ken ti Katantanapan ti Kagayan. (Us-usarek ti forma ti K dagiti uni dagiti lugar iti Amianan a kas pangtulong iti pananglagip: ti Kailokuan, ti Kordiliera, ken ti Katantanapan ti Kagayan). Kayatna a sawen ket masapul ti panangsaludsodtayo kadagiti isu met laeng a set dagiti saludsod, ken iti panangaramattayo kadagiti isu met laeng a pagibasaran, nasken a mabigbig dagiti sabsabali pay nga IT iti Amianan.
Ngem agsublitayo man pay iti isyu ti lingguistik ken kultural a genocide ken no kasano ti panangap-afektarna kadatayo a kas umili.
Ti klaro a posisionko ket daytoy: ditay itulok ti panagtultuloy daytoy a lingguistik ken kultural a genocide.
Ti mensahe a kayatko nga ibaga ket univokal ken dina admitiren ti sabali pay nga interpretasion: nasken ti panangisardeng kadagiti amin a puersa a mangar-aramid kadatayo a kas pasto, kas tattao nga itan ket manginginngina iti pananglipat, kas tattao a mangingingina iti panagsao iti pudno ngem mamati met nga adda pannakaisalakan iti panagbalin a partido iti daytoy a panagmasmaskara a mapaspasamak iti amin nga aglawlawtayo itatta.
Idinto ta kadagiti sabali a parte ti lubong ket adda daytay napakumbaba a pannakabigbig kadagiti kibaltang iti napalabas, iti makaistorbo ken makapapatay a pagbanagan ti pannakamasifikar kadagiti tattao ken panangaramid kadakuada nga agsao ken agisawang ken mangkita iti lubong babaen iti maysa ken maysa laeng a lengguahe, ken iti sistematiko a rektifikasion kadagiti errado iti napalabas babaen ti panangaramid nga ‘ofisial’ dagiti sabsabali pay a lengguahe manipud kadagiti rehionda a nainkalintegan a maikkan iti atension a saan a nakurkurang ngem kadagiti napagbalinen nga ‘ofisialisado’ babaen ti panangted iti pannakipagili kadayta a lengguahe ditoy a pagilian ket ar-aramidentayo a kas nasayaat dagiti fasistiko a posibilidad ti maysa nga ideolohia a di ken dinto kaano man mangaramid iti isip ken imahinasiontayo a produktivo, dayta nga ideolohia a mainaig iti maymaysa ken maymaysa laeng a lengguahe a mangkapkapsula iti kinaasinnotayo.
Ti idea ti nasional a lengguahe ket ideal; kastoy ti posisionko kadagiti immunanan a trabahok, ngem saan nga iti wagas a naynay latta ti pannakaitultuloy ti kultural ken lingguistik nga inhustisia kontra kadagiti tao iti maysa a nasion a bukbuklen dagiti nagduduma a kultura ken lengguahe, banag a virtual a mangar-aramid iti daytoy a nasion a kas nasion dagiti nasion. Ti idea ti nasional a lengguahe ket rebbengna laeng a surotenna ti espiritu ti fundamental a paglintegan ti pagilian, maysa a provision, iti biangko, a saanen a rumbeng a mabalusingsing pay gapu ta binalusingsingtayon: (a) a daytoy a nasional a lengguahe ket maawaganto iti Filipino ken (b) maibatayto daytoy kadagiti adda a lenglengguahetayo. Saanen a nasken a nayonantay pay daytoy, lallalo ta ti errado ti pakasaritaan ken kontra kadatayo.
Ti dakkel a pakarikutan ket umay no iti panangtuntuntontayo iti maymaysa a lingguistik a simbolo, ti mamutbuteng a kaibatogan ken efekto dayta a maysa a sao, ‘maymaysa’, ket mamaskaraan iti falso a panagkaykaysa ken falso a nasional a kultura ken amin ket falso a mainaig iti daytoy. Adda saan nga umiso ditoy ket dagiti iskolar ket rumbeng nga aramidenda ti dua a banag: (a) tumulongda a mangikkat iti maskara kadagitoy a kinaulbod nga inlaklakodan kadatayo iti naglabas a 70 a tawen manipud idi pirmaan ni Presidente Manuel Quezon ti linteg a nangaramid iti Tagalog a kas pagibasaran ti nasional a lengguahe, a ti pannakapirmana ket ipasimudaagna ti kabaelan nga aramiden ti presidensial a poder tapno maaramidna a dagiti lider iti lengguahe ken kultura ket akomadarenda ti pagayatan a presidensial a mangaramid iti Tagalog a kas nasional a lengguahe, ken (b) ipalubosda, babaen iti espiritu ti lingguistik a hustisia, ti maysa a forma ti sosial a hustisia, ti pannakapadur-as ti maysa a napaypayso ken pudpudno a gimong a nakabasar iti promesa ken dagiti posibilidad ti kultural a pluralism a kas wagas ti biag. Ti sinurat ni Andrew Gonzalez mainaig iti sosial a drama maipapan iti akomodasion a napasamak manipud kadagiti di informado ken ignorante nga Ilokano ken Cebuano a diputado iti dayta a deliberasion iti kuestion maipapan iti pagibasaran ti nasional a lengguahe ket isingasingna kadatayo ti kabaelan ti poder a presidensial.
Diak anamongan ti Tagalog a kas nasional a lengguahe. Saan a konstitusional daytoy.
Diak anamongan ti pannakaaramat ti Tagalog a maskara tapno maiwaras ti idea nga adda itan nasional a lengguahe a Filipino a maaw-awagan, iti amin a nagan, iti maysa nga iskizofreniko a nagan a P/Filipino segun iti maysa nga akademiko iti Universidad ti Filipinas. Saan a moral nga umiso ken umno daytoy.
Rebbengna laeng a madiagnostikar ti lingguistik ken kultural nga iskizofrenia, managanan, ken maikkatan iti maskara—ken ti prognosisna ket maibaga: daytoy ket mangmangted iti nakaal-alisto a genocide iti kultura nga Ilokano, iti lengguahe nga Ilokano, kadagiti lengguahe ken kultura ti Amianan.
Ita, sadinno ti pangilugarantayo ti PIA iti daytoy a lingguistik ken kultural a dangadang para iti wayawaya, autonomia, ken autentisidad?
Ti parikut iti isomorpismo—ti idea a Tagalog=P/Filipino—a napasamak iti Tagalog a kas nasional a lengguahe ket:
(a) inaramidna ti Tagalog a kas lengguahe a nangabak, nga agmartmartsa iti tugtog ti balligi, ken mangal-ala kadagiti mangitantandudo ken mamati, ken nakaala iti armada ken buyot-taaw ken sisasagana a makigerra kontra kadatayo amin, datayo a sabali ti pagsasaona, datayo a sabali ti panagimutektekna iti lubong;
(b) ipinosisionna ti Tagalog a kas politikal ken kultural ken ekonomik a balay-poder, nga ad-adu a ganansia kadagiti pelikula, magasin, libro, ken sabsabali pay a media no dagitoy ket adda iti Tagalog uray no madangran dagiti sabali a lengguahe, a mangnaynayon iti poder pulitikal kadagiti akademiko ken dadduma pay a lider kultural a makaammo nga agsao iti Tagalog a namaskaraan a P/Filipino, nga addaan iti superior a panagipasindayag para kadagiti amin a tattao nga agsasao iti daytoy;
(c) inaramidna a di magteng dagiti sabali a lengguahe, nakarkaron nga adda kadagiti lenglengleng, gapu ta ti existensiada ket saan nga importante numan pay dagiti mangitantandudo iti Tagalog ket ibagada ti maysa a pakonsuelodebobo a panangiramanda iti maysa wenno dua manipud iti lengguahe A, dua wenno tallo iti lengguahe B, ken uppat wenno lima iti lengguahe C;
(d) inaramidna a bulsek dagiti Filipino a linguist iti nasional a lengguahe, a mangay-ayat nga aglubnak iti nabensionan a panunot a ti mangmantener iti isomorpismo a ti Tagalog ken kapada ti P/Filipino ket maysa a kumbiniente a posision ken komportable nga intelektual a diskurso; ken
(e) inaramidna a ti literatura a Tagalog ti kanon ti ania man maipapan iti poetika ken estetika a lingguistik a Filipino, a ti sinurat a Tagalog ti maar-aramat a metro iti adu a banag, mairaman kadagiti pabor ken pakimkim a maibuyog iti sinurat a Tagalog, a pakairamanan ti pannakaited iti award a Nasional nga Artista iti Literatura—dagiti praktis a saan laeng a tiranikal ken di demokratiko, no di pay maanomalia iti pagilian a mangbigbigbig iti bendision ti diversidad ken multilinggualismo.
Kongklusion: ti PIA a kas Radikal a Panagbalbaliw iti Paradaym
Manipud kadaytoy a panirigan, makitatayo a nalawag ti pulitikal ken epistemiko a posision ti PIA. Dina itulok a ti ammo ket madagdagullit a mai-microwave no di ket pengdanna dagiti forma ti ammo a mangmangted iti kumbiniensa ken kinakomportable, ngem di met naan-anay a kritika tapno admitirenna ti fundamental a kurangna iti integridad ken kinapaypayso.
Dina itulok ti pannakadagullit kadagiti kinaulbod, ngem ketdi ikkatenna ti maskara dagitoy a kinaulbod iti pananggandatna a mangpartuat iti nawadwada a panirigan maipapan iti universo ken padas-tao babaen ti panangaramat iti kritikal a lente a mangilawlawag no ania ti makaaramid iti pudno ken kaibatogan tapno importante dagitoy.
Iti udina, ipaduyakyaktayo ditoy ti PIA a mangtingtingiting iti universo dagiti tattao iti Amianan manipud iti pulitikal, kultural, ken ekonomiko a panirigan:
(a) maysa a federalisado a parte ti pagilian nga addaan iti hushusto nga autonomia, nga addaan iti bukodna a linggua frangka, a ti pulitikana ket nakabasar iti managisakit a panagtaripato para iti bileg dagiti tattao a mangiyebkas kadagiti gasgasatda kadagiti termino a kukuada;
(b) maysa nga Amianan a bukbuklen dagiti nagduduma a kultura ken tattao ken lenglengguahe dagiti nagduduma nga IT; ken
(c) maysa nga Amianan nga adda bukodna a pagwerretan ti panagpuonan ken komersio, ken addaan iti kapabilidad a makiinnangkat, kas iti napalabas, kadagiti sabsabali a nasion-estado, sabsabali a federalisado a komunidad iti Filipinas, ken kadagiti bukodna nga IT.
Ti PIA ket maysa a sibubukel nga epistemolohia, maysa a baro a sirmata, maysa a baro a panangsirig kadagiti bambanag.
Ti PIA ti ridaw ti liberasion, ti sosial a pannakaisalakan, ken ti kultural nga afirmasion kadagiti kultural ken lingguistik a karbengan dagiti tattao, karbenganda a kas tao.
Dagiti Referensia
Azurin, A. M., “Mga katiwalian sa ating kamalayan tungkol sa kaalamang bayan,” in L.Q. Santiago, ed. Mga Idea at Estilo. Quezon City: University of the Philippines Press, 1995, pp. 7-20.
Bautista, V. V. and R. Pe-Pua, ed. Pilipinolohiya: Kasaysayan, Pilosopiya at Pananaliksik. Quezon City: Kalikasan Press, 1991.
Gadamer, H-G. Truth and Method. Continuum, 1970/1989.
Gonzalez, A.B. Language and Nationalism: The Philippine Experience Thus Far. Quezon City: Ateneo de Manila UP, 1980.
Kuhn, T. The Structure of Scientific Revolutions. second ed, enlarged. The University of Chicago Press, 1970.


text:
CABUGAO, Ilocos Sur – Gapu iti dina panagparang iti korte para iti arraignment, naaresto ti maysa nga akusado sadiay Barangay Cuancabal a nagpaknianna idi rabii ti Agosto 4.
Imetda ti warrant of arrest nga inyisio ni Municipal Trial Court Judge Homer Jay D. Ragonjan , inaresto dagiti polis-Cabugao ni Erick Tyson Sambrano y Sambrana, 20, awanan asawa, iti nagpaknianna a barangay idi agarup 8:50 ti rabii ti Agosto 4.
Napaayaban ni Sambrano idi Hulio 20, 2017 tapno sungbatanna iti korte ti kaso nga slight physical injuries a naisaklang kontra kenkuana babaen iti Criminal Case No. 4408 nga addaan nairekomenda a piansana a P2,000.00 ngem saan a nagparang.
Gapu iti daytoy, idi Hulio 24, 2017, nangiyisio ni Judge Ragonjan iti bench warrant of arrest maikontra ken ni Sambrano.
Naipan ni Sambrano iti police station ditoy para iti umisu a disposision.#


text:
Dagiti lehislatibo a distrito iti Davao Oriental
Dagiti Lehislatibo a Distrito iti Davao Oriental, ket isu dagiti umuna ken maikadua a distrito ken isu dagiti pannakabagi ti Probinsia ti Davao Oriental iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas. Ti Davao Oriental ket paset idi ti pannakabagi ti Probinsia ti Davao aginggana idi 1965, idi napartuat ken naikkan ti bukodna a pannakabagi. Daytoy ket nagbalin a paset ti pannakabagi ti Rehion X manipud idi 1978 aginggana idi 1984. Idi 1986, daytoy ket nabingbingay kadagiti dua a lehislatibo a distrito.
Dagiti linaon
Umuna a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
Maika-2 a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Siudad: Siudad ti Mati
- Dagiti ili: Banaybanay, Governor Generoso, Lupon, San Isidro
- Populasion (2010): 309,783
Maymaysa a distrito (awanen)[urnosen | urnosen ti taudan]
Sapasap (awanen)[urnosen | urnosen ti taudan]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c d Congressional Library Bureau. "Roster of Philippine Legislators". Republic of the Philippines, House of Representatives. Naala idi 17 Pebrero 2017.
- Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas


text:
Sasao a Chimbu–Wahgi
Ti sasao a Chimbu–Wahgi ket ti pamilia ti sasao a Trans–Baro a Guinea.
Dagiti linaon
Dagiti pagsasao[urnosen | urnosen ti taudan]
Nalawag a ti pamilia ti Chimbu–Wahgi ket umiso a pagsasao. Dagiti pagsasao ket mairaman dagiti sumaganad:
- Pamilia a Chimbu–Wahgi
Dagiti langa[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda dagiti nadumaduma sasao a Chimbu–Wahgi ket addaan kadagiti naisangayan a konsonante lateral. Para kadagiti pagarigan kitaen ti Nii, Wahgi, ken Kuman. Ti tono ket kontrastino. Dagiti bugbugtong a pangsandi ket:
Ti dual *-l ken ad-adu ngem maysa a *-n ket mangipaltiing kadagiti porma ti Trans-Baro a Guinea.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin; Bank, Sebastian, dagiti ed. (2016). "Central East New Guinea Highlands". Glottolog 2.7. Jena: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ross, Malcolm (2005). "Pronouns as a preliminary diagnostic for grouping Papuan languages". Iti Andrew Pawley; Robert Attenborough; Robin Hide; Jack Golson. Papuan pasts: cultural, linguistic and biological histories of Papuan-speaking peoples. Canberra: Pacific Linguistics. pp. 15–66. ISBN 0858835622. OCLC 67292782.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Arkibo ti Kaipuleohone kadagitirekording ti pagsaso a Chimbu-Wahgi


text:
STA. MARIA, Ilocos Sur – Agsusukot ti naglabsingan daytoy a motorista a dimmungpar iti concrete barrier ti kalsada sadiay Barangay Suso ditoy nga ili idi rabii ti Oktubre 2.
Segun iti report, malaksid nga awan ti plate number ti motorsiklo a minaneho ni Joshua Gonzales y Ramirez, 20, awan lisensiana nga agmaneho ken saan a nakaaruat iti helmet idi maaksidente.
Kinuna met ti doktor a nangtaming kadagiti sugatna, nakainom ni Gonzales idi napasamak ti aksidente
Agpaabagatan a direksion ti motorsiklo ni Gonzales idi agarup 9:50 ti rabii ti nadakamat a petsa ket idi nakadanon iti nadakamat a lugar, napukawna ti kontrolna iti manibela a puon ti naguyasan ti luganna iti makannigid a linia ti kalsada ken nangdungparanna iti concrete barrier.#


text:
Panagballasiw
Kas iti inlanad a plano ni Eleonor, inanusanda nga agina ti nangtalantan iti highway. Nagtil-ayda iti batog ti nakamulagat nga init a makeskesset ti aglawlaw. Aggurigor ti aspaltado a kalsada. Agas-asuk a kasla mapupuoran.
Iti sirok ti ulila a kayo a lugo naginanada biit.
Nagtalakiawda.
Napno ti mulmula ti sementado nga uppat a kadapan a namagbisngay ti kalsada. Iti saan unay nga adayo, naripar ni Nana Merced ti mabalin a lumbutan a pagat-tao. Natippingan ti nagbirri a semento a kasla nadungpar ti maysa a lugan.
"Eleonor, mabalin ta ti bumallasiw sadiay." Intudo ni Nana Merced ti nakitana.
"Nakabutbuteng met ti bumallasiw, Ma. Agkullayaw ti unegko iti kapardas dagiti lugan."
"Uray siak, nakkong, ngem tiempuan ta laeng. Aginana ta pay biit."
Kasla tudo ti agos dagiti lugan. Sumanengseng dagitoy ken uray la maikayab dagiti sanga ti kayo a magam-udanda. Saan a maitured ni Eleonor a kitan ti langada nga agina a maiwalang iti tengga.
Agdudua met ti rikna ni Nana Merced. Ti pigsada ket parmekenda ti pigsa ti maysa a makina? Ti pigsana kasla katukaden ti agrakaya a lugan. No kaspangarigan makaballasiwda iti tengnga, kas karigatto latta met ti ibaballasiwda iti bangir.
Pinunnoda ti tured ti barukongda.
"Ma, intan!"
Iniggaman ni Nana Merced ti dakulap ti anakna. Naipalagip kenkuana ti ima ti maysa a maladaga nga iniggaman idi naiyanakna. Ti panagballasiwna iti panangipasngay.
"Intan!" Kasla naisiwet a kimat dagiti sakada. Iti apagkirem addadan iti tengnga. Limbutda iti usok. No ania ti inaramidda nga immuna ket kasta met laeng idi umaksawda iti bangir.
Nakangngegda iti wangwang ti maysa a sirena ken ti karibuso dagiti lugan ken tattao idi di unay nga adayo.
1/8/12


text:
PARANOID PRESIDENT
Iti intero a lubong ket naginginned ken daytoy a damag. Ta sinno ti agsaggrap kadagitoy a nakas-ang a pasamak nu di ket iti amin a Filipino.
Ti proclamationna ket agpayso nga OVER REACTION. Ta ania ti makagapu kadagitoy? Ania ti rasonna? Nga agawen da ti trono kaniana.
Kabutengna ti an-niniwanna a mangsursurot kadagiti danapegna. Ta dina maannugot ti kinaagpayso nga awan ti nagappuananna iti tattao. Kasla tekka a kimmawiwit iti malunglongsot a sabawil.
Inyetnagnana ti National State of Emergency uray awan met ti riri. Ti rasonna dagiti agprotprotesta kadagiti kalsada ken ti panagretiro dagiti heneral nga dati a miembro ti Young Officers Union. Dagitoy ket maysa a pain tapno lalo a mabukibok ti ulona. Ta nagbalin isuna a paranoid.
Ta imbes koma a tulunganna dagiti biktima ti mudslide nga agingga ita di pay nasapulan piman dagiti kabagian da a natabunan ti pitak. Adda isuna dita a busy no kasano ti aramidenna tapno agtalinaed a presidente aginga 2010.
Sakbay nga intinnagna ti State of Emergency 100% kano nga occupied dagiti hotel iti intero a Manila ken dagiti asideg iti Metro. Ngem kalpasan dayta nagcheck-out da amin ket nagtalawda. Maipakita a medio nakalung-awen ti Pilipinas ken makitkita ti baro a bannawag ni balligi ngem gapu ti inaramidna kasla na pinaltogan ti ulo ni Ina a Daga ket naparintumeng a saksakruyenna ti krus.


text:
BATIBAT ITI SARDAM
Reginald Ariz. Tagavilla Anping, Taiwan November 7, 2003 12:44AM Addanto latta agsapa Kadagiti di mapukaw a namnama, Ken burayok ti di agsarday A gagem ti kararua. Dagiti di agmawmaw a panagem-em Iti birbiroken a kaipapanan ti biag A mangbatbatibat iti datdatlag a sardam Kadagiti di agpatingga a panaglaylayag Ken pannakidangadang ni parsua. Rurosento ni ballaigi Ken leppayento ni balitok Dagiti siit ken nalaylay a sanga A naiputipot ken mangliplipot Iti kinabusnag ti puon Ket agrusingto Ti nalangto a puli Iti idadateng ti panagungar. Agadiwaranto ti ayamuom A mangtangep iti tangatang Ken mangpaksiat Kadagiti birrurokong A manglungsot Kadagiti arapaap Iti tagtagainep Ti nasalemsem a nagpatnag Ket addanto latta agsapa Kadagiti di mapukaw a namnama, Ken burayok ti di agsarday A gagem ti kararua.


text:
Parmata Podcast: Ipapanaw: Maysa a Daniw
Denggenyo man papagayam daytoy panagbasak iti maysa a daniw ko nga napauloan Ipapanaw.
Parmata Podcast: Ipapanaw: Maysa a Daniw
Currently have 2 Makunada:
-
brainteaser says:
"Manipud ita, mangidedikarak iti panawen, uray nu maysa laeng nga oras iti inaldaw tapno iti kasta makapagsuratak iti sari" wenno daniw."
Halla! :-) Laglagipek daytoy a kinunam ading a. Ken kanayonko a bisitaen no kua daytoy a blogmo... just to check on you!
Ahahahahaha!
Mayat ta nagatendarka kadagiti lectures. Adu a talaga ti masursuro kadagiti kakasta... :-)
-


text:
Tunggal Edukador ket naobligar a mangitugot ti Laptop nga usarenna iti workshop kas panagsagana iti pannakipasetda iti pannakaisubmiter ti Government Elementary Profile a ma-e-mail iti DepEd Website.
Imbatad ti District Supervisor a nupay maangay pay ti pormal a panagsanay dagiti school heads, nasamay met a wagas no aktual metten a maisaganada tapno maammuan no adda usarenda ken maikkanda ti pamalpalatpatan kadaytoy nasaknap a pannakaipakat ti computerized recording and data reporting system ti DepEd.
“Adda met dagiti School Head a nangikuyog ti kaduana ngem obligado daytoy a ti mismo a dadaulo ti eskuela ti agaramid ti report ket dayta ti pagkasapulan ita a masapul koma a computer-skilled-ka nga Educator,” imbatad ti Superbisora idi kauman ti Web In-Action daytoy.
Panggep pay ti panangukkon ken regular a panang-update ti DepEd Higher Office ti solido a datos ti kada distrito kas estratehia ti panagplanoda iti proyekto ken pagdur-asan ti pagadalan iti intero a sektor-edukasion.
Segun ken ni Mrs. Julia Cayso, Principal ti Cuantacla Elementary School ken nagbalin a Facilitator ti 1 day activity ket naballigi daytoy a pakauna a meeting ken workshop dagiti Educators ti Cabugao DepEd District. # (Web In-Action)


text:
Online a Biblia | BARO A LUBONG A PATARUS TI NASANTUAN A KASURATAN
Kayatmo a basaen daytoy nga artikulo iti %%?
Salmo 16:1-11
Miktam ni David.16 Aywanannak, O Dios, ta nagkamangak kenka.+2 Kinunak ken Jehova: “Sika ni Jehova; ti kinaimbagko ket, saan a maipagapu kenka,+3 No di ket kadagidiay sasanto nga adda iti daga.Isuda, dagidiay nadaeg a mismo, dagidiay a kadakuada adda ti isuamin a pakaragsakak.”+4 Dagiti rigat umaduda kadagidiay, no adda ti sabali pay, agdardaras a sumurot kenkuana.+Saankonto nga ibukbok dagiti datonda nga inumen a dara,+Ket saankonto nga awiten dagiti naganda kadagiti bibigko.+5 Ni Jehova ti bingay ti naituding a binglayko+ ken ti kopak.+Petpetpetam a siiirut ti pannaka-bunotko.6 Dagiti met laeng pagrukod a banteng naitumpong kaniak kadagiti makaay-ayo a disso.+Pudno, ti bukodko a sanikua napaneknekan a makaay-ayo kaniak.7 Bendituekto ni Jehova, a nangipaay kaniak iti balakad.+Pudno, bayat dagiti rabii linintegdak dagiti bekkelko.+8 Insaadko ni Jehova iti sanguanak a patinayon.+Agsipud ta isu adda iti makannawanko, saanakto a mapagdiwengdiweng.+9 Gapuna ti pusok agragsak, ket ti dayagko agannayas nga agrag-o.+Kasta met, ti bukodko a lasag agtaengto iti kinatalged.+10 Ta saanmonto a baybay-an ti kararuak idiay Sheol.+Saanmonto nga ipalubos a daydiay nasungdom makitana ti abut.+11 Ipakaammomto kaniak ti dana ti biag.+Ti panagrag-o agingga iti pannakapnek adda iti sanguanan ta rupam;+Adda pakaay-aywan iti makannawan nga imam iti agnanayon.+


text:
Cabugao, Ilocos Sur - Mataginayonto ti lagip ken namaris a pakasaritaan ti panagbiag ken panagserbisiona kadagiti kalugaranna ken kakailianna ni Brgy. Captain Edgardo Savellano Cobangbang, Sr. iti Barangay Sabang, Cabugao, Ilocos Sur.
Dayta ti naipangruna nga anag ti panagsarita dagiti nangipaay kenkuana ti “Eulogy” idi maangay ti Memorial Service a pammadayaw kenkuana ti LGU Cabugao iti panagserbina a Punong Barangay ti Barangay Sabang, Cabugao, Ilocos Sur iti uppat a tawen (2010-2014).
Malagip nga idi Pebrero 18, 2014, ni Kapitan Eddie ket nagsublin iti sidong ti Namarsua. Imparikna ti sibubukel nga umili ti Cabugao ken dagiti am-ammo, gagayyem ken kakabagianna manipud iti kabangibang nga ili ken dadduma a lugar iti nalaus a pannakipagriknada/pannakipagladingitda ket nagtultuloy
ti ipapanda uray dagiti kameng ti sektor ti kagimongan iti pagtaengan da Kapitan Eddie idiay Barangay Sabang, Cabugao, Ilocos Sur a nagyananna.
Iti Pebrero 27, 2014, dupudop dagiti umili ken amin a sektor ti kagimongan ti nakipagtulod ken ni Kapitan Eddie iti Cabugao Catholic Church para iti Funeral Mass nga inannong ni Archbishop Emeritus Ernesto A. Salgado, D.D. sa naisaruno ti naaramid a Memorial Service para kenkuana iti sango ti Municipal Hall (Presidencia), Cabugao, Ilocos Sur.
Naitampok iti naidaton a programa ti pannakaibinsa ti linaon ti Resolution No. 02, Series of 2014 ti Liga ng Mga Barangay, Cabugao, Ilocos Sur nga imbasa ni Brgy. Captain Arnold V. Yangat, Liga ng mga Barangay Secretary ti linaon daytoy a dokumento iti pannakipagrikna ken pannakipagladingitda iti sibubukel a Liga ng mga Barangay ti Cabugao nga idauluan ni Brgy. Captain Thaddeus U. Soller para ken ni Kapitan Eddie ken dagiti inulilana ken agraman iti pannakabigbig dagiti naruay ken napipintas a gapuananna a maysa nga umili ti Cabugao ken iti panagserbisiona iti barangayna iti uppat a tawen.
Lima a Kapitanes ti nagsasaruno a nangipeksa iti napnuan kaipapanan a Eulogy-da ken ni Kapitan Eddie ken nangipaay met ti pangliwliwa a balikas ni Vice Mayor Deogracias Jose “DJ” H. Savellano. Imbasa met ni SBM Danny Q. Gazmen ti Resolution No. 09, Series of 2014 a naglaon iti pannakipagrikna ken pannakipagladingit ti sibubukel a Sangguniang Bayan ti ili a Cabugao, Ilocos Sur.
Dagitoy a Resolusion ket inyawat ti sibubukel a Liga ng mga Barangay nga idauluan ni Brgy. Captain Thaddeus U. Soller kasta met iti sibubukel a Sangguniang Bayan nga idauluan ni Vice Mayor DJ Savellano ken ni Mrs. Herminia Salamanca-Cobangbang, asawa ni Kapitan Eddie iti imatang ti amin a naitaripnong kadayta a gundaway.
Naited ti respeto ken ni Kapitan Eddie babaen iti pannakaisagut ti sabsabong nga immuna nga inaramid ti sibubukel a Pamilia ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. ken ti Pamilia ni Kapitan Eddie, simmaruno dagiti dadaulo ti nadumaduma nga Opisina/Departamento ti LGU-Cabugao, pannakabagi ti dadduma nga Ahensia/Opisina, 33 a Kapitanes ti ili a Cabugao ken ti Pamilia-LGU.
Iti balikas nga imburay ni Mayor Ediboy, impeksana ti nalaus a panagyamanna kadagiti amin a nangibingay ti panawenda ken nakipagrikna iti napasamak ni Kapitan Eddie a Tatangna. Dinakamat ti Ama ti Ili ket ti panagbalin ti Amana a paset ti biag dagiti kailianda a natulonganda ken naserbianda partikular dagiti lumugar ti Barangay Sabang nga umanay a balonen ni Kapitan Eddie a kas napateg a makupikopan a tanda ti panglaglagipan ti amin kenkuana.
Nupay napanen iti nagkaysa a biag ket dinto maumag a malaglagip ti kaaduan iti kinamanagayat ni Kapitan Eddie, kinaragsakna, kinapasigna, kinapakumbabana, ken kinaresponsablena nga Ama ti Pamilia ken Lider ti Barangay.
Nayanak ni Brgy. Captain Edgardo Savellano Cobangbang, Sr. idi Disiembre 15, 1947 iti Brgy. Rizal, Cabugao, Ilocos Sur kadagiti agassawa nga Mr. Angel Balangatan Cobangbang ken ni Ms. Nieves Azcueta Savellano, agpada a mangisursuro.
Ni Kapitan Eddie, nasinged nga awagna, ket maikadua iti walo nga agkakabsat: Angelito, Jeana, Emsie, Lorna, Johnny, Ninfa ken Eva.
Nagadal ni Kapitan Eddie manipud Grade 1 to IV iti Cabugao North Central School; ken Grade V to VI iti Cabugao South Central School. Nagturpos ti High School iti Cabugao Institute idi 1963 ken nagturpos iti BS Banking and Finance iti University of the East, Recto.
Nagtrabaho iti Cabugao Ice Plant idi 1969-1970; Fortune Tobacco Corporation, 1970-1985, a Warehouse Manager ken Salesman; Dunhill Tobacco Corporation, Riyadh, Saudi Arabia, 1985-1987, Salesman; Maxim Integrated Technology, Sunnyvale, California, 1988-1999, a Manager.
Nagsubli iti Pilipinas ket nagtrabaho iti Maxim Cavite manipud 1999-2003. Nagretiro iti trabahona idi 2003. Nagindegda ken ti Pamiliana idiay Brgy. Sabang, Cabugao, Ilocos Sur idi 2004 a Farmer ken agtagikua iti EC Farm Piggery. Nabutosan ni Kapitan Eddie a Punong Barangay ti Barangay Sabang idi Tawen 2010 ken nagserbi a pangulo iti nasao a Barangay agingga iti agdama.
Ni Kapitan Eddie ket inasawana ni Ms. Herminia Belen Salamanca. Naaddaanda ti tallo nga annak: ni agdama a Cabugao Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. a nayasawa ken ni Ms. Jerlie A. Seguban ket naparaburanda ti 5 nga annak: Endrei Justin, Josh Edward, Jan Maxine, Edgardo Ethan ken Jon Drigo.
Maikadua nga anakda ni Ms. Karen S. Cobangbang nga asawa ni Mr. Hiram Soberano ken addaanda iti tallo nga annak: Hermini Katheryn; Mary Gladee ken Epi Daniel.
Maikatlo nga anakda ni Ms. Kathleen S. Cobangbang ken asawa ni Mr. Charlie Castro ken anakda ni Charles Jicko.
Ni Kapitan Eddie ket nabutosan a Vice President iti Liga ng mga Barangay, Municipality of Cabugao, Ilocos Sur manipud idi Tawen 2010 agingga iti agdama. # (Web In-Action)