text:
1) MANAOAG, PANGASINAN – Uray no nalipatan ni PGMA ti edukasion iti napalabas a SONA, adda pay laeng ti panawen dagitoy nga estudiante a napan nagkararag iti uneg ti simbaan. Napateg unay ti edukasion ngem awansa ketdi ti kongreto a programa ti gobierno a mangidur-as ti kalidad ti edukasion ta saan man la a pulos a nadakamat ti pangulo iti SONA? Ti edukasion ti pundasion ti human resources ti maysa a nasion. Isu a rumbeng laeng a saan a baybay-an a kas iti saan a panangbaybay-a dagitoy nga agtutubo a namnama ti pagilian.
=======================================================================
SONA-GINIP: Maysa a panagamiris
Idi 2006, nagaramat ti pangulo kadagiti karakter ken institusion a paganodan dagiti mensahena. Ngem daytoy a tekniko ket kimmitan ken limmataken idi panawen ni Pres. Ramos a nangaramatanna met ken ni Mang Pandoy a kas paepek wenno behikulo ti mensahe. Inulit ni PGMA daytoy idi 2006 ngem saan a nagballigi a nangipasagepsep kadagiti kari a naisurat iti rabaw ti danum uray no daytoy ket immabut iti 166 nga audience applause.
Idi 2007, immabut iti 55 a minutos ti kabayag ti ‘well delivered speech’ a nagtema iti “The state of the nation is strong.” Ti punch line ni PGMA - "From where I sit, I can tell you -- a President is always as strong as she wants to be" ket nagapit iti 103 nga applause ket 3 nga standing ovation ken kabayagan nga standing ovation nga agpaut iti 3 a segundos.
Iti 2007 SONA, saanen a nagaramat ti pangulo iti/kadagiti karakter wenno institusion a kas paganodan ti mensahena no di ket imbinsabinsanan dagiti programa a nakabuyaan met iti presentation. Mas epektibo daytoy a wagas a mangtiliw iti immatang dagiti amin a dumdumngeg ken agbuybuya ngem ti 2006 a SONA.
Iti suma total iti SONA 2007, nakalalaing ni PGMA a kas tourist guide wenno copywriter gapu iti panagdaliasat ken panagpasiar ti amin kadagiti inawaganna a super regions a kas ti North Luzon Agribusiness Quadrangle, Metro Luzon Urban Beltway, Cyber Corridor, Central Philippine ken Mindanao. Banag a nakapimpintas nga ehemplo iti virtual travelogue ti SONA 2007.
Isuna laeng ta kas iti 2006, ti 2007 a SONA ket maysa laeng a SONA-GINIP ken ni Pinoy nga agkirkiraos iti buksitna ken agtungtunglab iti taaw ni rigat. Napintas, wen, nakapimpintas dagiti naikari iti 2006 ken 2007 a SONA ngem agingga ita saan pay laeng a nagmata dagita a kari. Duapulo a porsiento pay laeng iti natungpal. Ngamin iti rason no apay a saan nga agmata dagita a kari ket iti no sadino iti pangalaanda iti badiet dagita a proyekto ken imprastraktura idinto ta adda payen deficit ti badiet.
Ket adtoy manen ti 2008 a SONA a makapaisem ken makapangilangil. No taraon koma daytoy ket kasla adobo a karne ti baboy a pasig amin a simumulagat a taba nga agyegyegyeg ken aglanglangoy pay iti manteka a buybuyaem iti dungrit a mallukong. Makapalimuyaw a taraon.
Ti punch line ni PGMA a “tough choices” ket di makapnek ta iti likudan daytoy a bitlana ket dagiti laeng general proclamation than needs. Saan a maawatan dagiti nakurapaay iti saan nga ispesipiko a turongen ti tungtongan a mangiyaon kadakuada iti panangsolbar ti sangsangoenda a krisis. Saan met a nasungbatan dagiti krisis a sinango ti pangulo ken ti administrasion a nasken koma nga inlawlawagna. Nalaka nga ibaga dagiti goal ngem agduma daytoy iti implementasion a lalo no kinaawan iti sinseridad ken kalakaan iti amin iti mangibinsabinsa kadagiti nagapuanan ngem saan a makapnek dagiti nalanaganad.
Nupay nagaramat manen ti pangulo kadagiti karakter, (tagabantay ti butaning, kdp) ad-adda ketdi a patienmi iti kinalaing ti ghost writerna a nangaramatanna iti dramatic effects (iti paset nga I care for…) a kas sandi iti makautoy a litania iti iti saan unay a kumidag a nagapuanan ken kas intro ken kas nangsalimuyaw iti panangisakitna iti EVAT.
Raemenmi ti pangulo iti kinalaingna nga agbitla with matching facial expressions and gestures, ken ammona iti agideliber a nalaing kadagiti punto por punto a kidag, ngem saankami a napnek iti linaon ken kababagas iti imbitlana. Kas nakunakon, kasla adobo a taba ti baboy... #
Wednesday, July 30, 2008
Tuesday, July 29, 2008
Dagiti texbuk ti elementaria, nababalaw
“Dida ammo ti heograpiada,” daytoy ti pammabalaw ni diputado ti Ifugao Gualberto Lumauig iti DECS, dagiti author ken editors ken publishers ti tallo a texbuk ti elementaria a nairanta a para iti pampubliko ken pribado nga eskuelaan, gapu iti biddut a naisurat maipapan iti probinsia ti Ifugao.
Kiniddawen ti Lumauig iti recall para kadagiti nasao a libro a naglaon iti opensibo ken insulto ken panangibabain kadagiti umili iti Ifugao. Dagiti nasao a libro ket ti “Ang Lahing Pilipino sa Nagbabagong Panahon,” a para iti grade six ken dagiti “Ang Lahing Pilipino” ken “Yakal Pabasa” a para kadagiti grade two pupils.
Mabasa iti panid 40 iti “Ang Lahing Pilipino sa Nagbabagang Panahon” a dagiti kano Ifugao ket agnanaed iti Benguet! Iti panid 41 iti nasao met laeng a libro, mabasa man daytoy a binatog a nangdeskribir kadagiti Ifugao, “kilala sa pamumugot ulo, mabalasik, at mapaghiganti.” Adda aya met kasta a banag kadagitoy a panawen.
Kuna ni Lumauig, a mabasa kano met iti panid 5 iti “Ang lahing Pilipino, “Kilala ang mga Ifugao sa pagiging mabangis, kinatatakutan ng mga Kristiyano, walang kinikilalang Diyos…” Nasaknapen TI Kristianiusmo iti Ifugao. Iti isu met laeng a libro, nailanad a ti Banaue Rice Terraces ket masarakan iti probinsia ti Benguet. Ania ket a nagdakkelanen a biddut daytoy?
Iti met libro a “Yakal Pabasa,” iti maipapan iti “Ang Alamat ng Mina Sa Baguio” ket biddut ti ilustrasionna ta ti met sibubukel a Banaue Rice Terraces ti ladawan, banag a nangpadegdeg iti napasamak iti panid 5 iti libro a “Ang Lahing Pilipino.”
Agbibiagtayon iti lubong ti cyberage. Ket awanen dagita a sarsarita idi ugma kadagitoy a panawen maipapan iti pammutol ti ulo wenno headhunting. Ket nakadidillaw unay a dagiti author ti nasao a libro, dagiti editor ken ti publisher ket saandansa ketdi a nagreserts no ania dagiti umno nga ikabkabilda wenno isursuratda kadagiti libro. Talaga a dida ammo ti heograpiada.
Laglagipen koma a ti libro ket isu iti pagadalan ken pagadawan iti naimbag a sursuro ken adal dagiti ubbing, ngem no dagiti kakastoy a maisursurat iti libro iti adalen dagiti ubbing agbalinda met a munnel ken kangel nga umili.
Ti kalidad koma dagiti maipablaak a texbuk iti kangrunaan iti amin. Tinawen met laengen nga adda dagiti mababalaw a texbuk. Nalawag ngarud a dagiti maisursurat a pagadalan dagiti ubbing ket nababa unay iti kalidadda ket dida matun-oyan ti de kalidad nga edukasion agsipud iti kinababa ti kalidad dagiti texbuk nga adalenda.
Ti edukasion iti panangitag-ay iti kasasaad ti maysa nga indibidual. Ket dayta nga edukasion a magun-odan ket behikulo ti asinoman a mangidur-as met ti ilina ken ti pagilianna. “Dagiti agtutubo ti namnama ti pagilian,” kuna ti nailian a banuar. Ngem adalan met daguitoy nga agtutubo iti di umno, ay badarong!
Ngem no dagiti kakastoy a kita ti texbuk iti adalen dagiti ubbing, ania a klase ti edukasion iti namnamaen?
Maysa laeng iti maigunamgunam, sayataenyo met a ti agaramid kadagiti texbuk daydiay adda ti sirib ken sirmata ken namnama a yallatiwyo. Iti DECS, rebisarenyo met a nalaing a dagiti mailanad ti maipablaak a libro no umno met laeng wenno saan. Rebisarenyo dagiti mailanad no maragpatda met laeng iti gagem a mangingato ti kalidad ti edukasion iti pagilian a saan ket nga ad-adda mangidagem. ##
Friday, July 25, 2008
KWF Updated
Napabaro a Pagalagadan ti Gawad Komisyon (Iluko) 2008
Daniel Lucas Nesperos
7/24/2008 11:42:03 PM
Gawad Komisyon 2008
Ti Gawad Komisyon 2008 ket salip iti panagsurat ti daniw ken ababa a sarita iti sangapulo a kadadakkelan a lengguahe iti Filipinas a pakairamanan ti Ilokano (Iluko), Pangasinan (iti pannakitinnulong ti Don Jose Tamayo Foundation), Kapampangan, Bikol, Samar-Leyte, Sugbuanong Binisaya, Hiligaynon, Meranao, ken Tausug, malaksid iti Tagalog a salip iti panagsurat iti ababa a sarita a para kadagiti ubbing. Maangay daytoy kas kas paset ti pannakarambak ti Buwan ng Wikang Pambansa tunggal Agosto. Tarawidwidan dagiti Panrehiyong Sentro sa Wikang Filipino ti pasalip kadagiti nadakamat a rehional a lengguahe iti panangiwanwan ti Komisyon sa Wikang Filipino (KWF).
Dagiti Pagalagadan:
• Silulukat daytoy a salip kadagiti amin nga umili a Filipino malaksid iti pangulo ken kameng ti Komisyon sa Wikang Filipino ken ti Panrehiyong Sentro sa Wikang Filipino ken kadagiti nangabak iti umuna a gunggona iti Gawad Komisyon 2006 ken 2007.
• Masapul nga orihinal ti pakisalip, saan pay a naisalip iti ania man a pasalip ken saan pay a naipablaak iti magasin wenno rimmuar iti Internet. Saan met a maawat ti pakisalip a na-recycle laeng.
• Awan ti ania man a pakabigbigan iti piesa uray pay parbo a nagan ti nangaramid. Adda pormulario a maala kadagiti opisina ti Panrehiyong Sentro sa Wikang Filipino. Maikabil iti naserraan a sobre ti nasungbatan a pormulario iti pannakisalip a kadua ti resume/biodata ti autor. Masapul a manotarioan ti pormulario.
• Para iti daniw:
1. Rukod ken rima: Mabalin nga adda rukod ken rima ti daniw, mabalin met a nawaya.
2. Kaatiddog: Saan nga ab-ababa ngem sangagasut (100) a linia ngem saan met a nasursurok ngem tallo gasut (300) a linia.
3. Tema: Nawaya ti autor a mangpili iti tema iti daniwna.
• Para iti ababa a sarita:
1. Kaatiddog: Saan nga ab-ababa ngem sangapulo (10) a pahina ngem saan a nasursurok ngem tallopulo (30) a pahina.
2. Tema: Nawaya ti autor a mangpili iti tema ti saritana.
• Masapul a maimakinilia wenno maikompiuter (Font 12-Arial), dagiti pakisalip iti doble espasio (ababa a sarita) iti 8 ½ x 11 a bond paper, ken addaan maysa a pulgada a margin iti ngato, baba ken agsumbangir nga igid daytoy. Masapul nga agsasaruno ti bilang dagiti panid a mailanad iti tengnga a baba ti kada panid kas iti 1 ti 20, 2 ti 20, kdpy.
• Masapul a mangisumite ti makisalip iti uppat (4) a hard copy— maysa nga orihinal ken tallo (3) pay a kopia— ken maysa (1) nga electronic file (iti format nga MS Word document; iti diskette wenno CD).
• Maysa laeng a piesa wenno sinurat iti kada kategoria ti mabalin nga idatag ti tunggal makisalip.
• Dagiti premio iti kada kategoria:
Umuna a Gunggona – P15,000.00 ken sertipiko
Maikadua a Gunggona – P10,000.00 ken sertipiko
Maikatlo a Gunggona – P8,000.00 ken sertipiko
Tallo (3) a Konsolasion – P2,000.00 ken sertipiko
• Maikkan amin a sinurat a pakisalip iti Pammaneknek ti Pannakisalip iti aldaw a pannakaited ti sinurat iti opisina ti KWF.
• Pinal ti pangngeddeng dagiti hurado ket saan a mabalin a protestaan. Agbalin a kukua ken idulin ti KWF dagiti amin a mangabak a piesa ket karbenganna nga ipablaak dagitoy ken ipablaak manen no kasapulan nga awan ti awaten a royalty dagiti nagsurat. Mabalin nga alaen ti autor dagiti saan a nangabak a sinuratna kalpasan ti uppat (4) a bulan manipud iti pannakaiwaragawag dagiti nangabak.
• Ipatulod wenno ited a personal ti pakisalip iti Panrehyong Sentro ng Wikang Filipino R-I, CETC Bldg., Mariano Marcos State University, Batac City 2906 Ilocos Norte wenno iti Komisyon sa Wikang Filipino, 2/F Watson Bldg., 1610 J.P. Laurel St., San Miguel, Manila.
• Maawat dagiti pakisalip agingga iti alas singko iti malem iti Setiembre 30, 2008. Para iti dadduma pay nga impormasion, umawag iti Tel no. (077) 792-4141 wenno ag-e-mail iti frances09nicolas@yahoo.com, anib21@gmail.com.
Sunday, July 20, 2008
Look "Ma, car-less Sunday! Ti car-less Sunday ket maysa nga experimental concern iti panaginut iti gasolina ken panangpabassit ti polusion iti kangrunaan a kalsada ti Baguio City, ti Session Road. Kaugnay daytoy a car-less Sunday iti programa a Walk, Baguio Walk, a panangilungalong iti pannagna dagiti empleado a mapan agtrabaho iti kada Lunes. Isuna laeng ta car-less ngarud, ngem agkaiwara met dagiti binuntuon a basura iti amin a suli ti kalsada ken eskinita gapu iti panagparikut ti siudad iti awan iti pagibellenganda gapu iti pannakapunnon ti dumpsite. Lalo la unay iti tiendaan, ayna, nagbangsit. Sapay koma ta masolbar daytoy a parikut iti kabiitan a panawen. Ken tumulong koma met amin nga umili itoy a parikut a saan ket a no sadino la ditan iti inda pagibarbarsakan kadagiti basurada. Di koma baybay-an a madadael ti siudad gapu iti basura.
Tuesday, July 15, 2008
Tungtongan-papolasion: Agtugawkayo ta Isut’ Maiparbeng
Agtugawkayo iti sango ti maymaysa a lamisaan ken pagsasaritaan no ania iti kasasayaatan amin nga addang ta daytoy ti maiparbeng nga aramid dagiti nanakem. Saan ketdi a maysanmaysa mangited iti opinionna a masansan a madadaddael met ngarud nga addang ken awan kaes-eskanna a pateg ti katay iti panangsolbar ti nadaras unay a panagadu ti papolasion. Idian koma dayta pinnangatoan iti kiday ken tinnallikudan iti dalikepkep ta iti mata dagiti ubbing, iladladawan laeng dagiti tignayyo iti saan nga umiso nga aramid iti manakem.
Serioso a banag iti daras a panagadu ti papolasion. Iti Asia, ti Pinas ti kanangatoan ta addaan iti 2.%. maika-12 metten ti nasion a kaaduan iti papolasion, 88.7 milion. Adu unayen dagiti matmatay nga inna iti panaganakda ta 10 iti inaldaw; dagiti kayyanak a matmatay, ti 473,000 nga abortion wenno panagpaikkat iti 1.4 million nga unwanted pregnancies. Saan a nakakatkatawa a banag daytoy. Ket saan a makatulong itoy a banag iti panangpipinnangato ti isbo dagiti pulitiko ken ti simbaan (katoliko). Agapapadakayo nga addaan iti panirigan no kasano nga imanehar ti papolasion ngem apay a saankayo nga agsango iti maymaysa a lamisaan tapno pagsaritaan ti kasasayaatan amin nga addang?
Ti kunayo ngata, dayawendakayo dagiti ub-ubbing a nakatuon dagiti matada a kadakayo iti inkay panagsusupring ken panagaramid iti saan a nasayaat nga addang nga inda tuladen?
Serioso a parikut ti panangmanehar ti papolasion. Iti mapaspasamak a surbey iti nga iwaywayat ti website ti yahoo.philippines, 84% dagiti responde (kabayatan a sursuraten daytoy) iti mamati a ti kinaadu ti papolasion iti maysa a rason iti kinakurapay ni Pinoy. Iparangarangna daytoy a serioso a banag iti pannakaipaset ken pannabiang ti sibubukel a papolasion itoy nga isyu. Ket iti saan a panagtunos dagiti addang dagiti agilinlinteg ken ti simbaan ket ipaayna laeng iti kurimed a ngayemngem ken pananakaikkkat iti panagraem iti liderato iti yaaalut-ot iti pudpudno nga isyu, nga isu dayta ti kinakurapay.
Saan koma a maaramat daytoy nga isyu a barengbareng no di ket tratoen koma a kas kangrunaan iti amin ket kitaen ken solbaren tapno maliklikan iti pannakakatay dagiti adu nga inna, dagiti adu a maladaga, ken maliklikan iti unwanted pregnancy.
Panawenen iti panagkaykaysa. Adun a danum iti limmasat iti sirok ti rangtay ngem dipay napasamak dayta panagkaykaysa iti sango ti maymaysa a lamisaan. Dagiti koma addang a saan laeng a mangibunga iti positibo a solusion no di ket addang a mangited pay iti naimbag a ladawan iti mata dagiti sumarsaruno a dadaulo iti man simbaan ken iti gobierno, kadagiti agtutubo ken lalona la unay kadagiti ub-ubbing.
Panawenen nga idian ti panagkanyakanya addang. Panawenen iti panagkaykaysa. Ta no saan a mapasamak daytoy, saan met a mapasamak iti nasayaat a pannakamanehar ti papolasion ket rumigat a rumigat latta ti biag. Umaddakayo a kas maiparbeng…
Ti ladawan ket ti MEMORIAL FOR THE UNBORN CHILD iti Pacdal Circle, Baguio City.##
Monday, July 14, 2008
Ti Kulibangbang ken ti ubing
Ti kulibangbang agsapsapul iti sabong... ti ubing, agbalinto met a sabong, ken kaay-ayonto ti kulibangbang
Saturday, July 05, 2008
July, national nutrition month
Maika-34 a tawen a selebraran wenno idarirag ti sangkapagilian ti bulan ti Hulio a kas nutrition month babaen iti Section 7 ti Presidential Decree Number 491, wenno ti ad-adda a maawagan iti Nutrition Act of the Philippines, a kunana, “The month of July shall be designated as NUTRITION MONTH, for the purpose of creating greater awareness among our people on the importance of nutrition…”
Ti termino a nutrition ditoy ket saan laeng a taraon iti bagi… “malnutrition retards mental and physical development of our children, weakens their resistance to infections resulting in unnecessary lose of human lives through high infant and child mortality rates; studies indicate the infants and young children, pregnant and lactating women and nursing mothers are most vulnerable to malnutrition;
Nakasentro ti sangkapagilian a pannakaikampania iti pagsayaatan ti nutrision iti "Wastong Nutrisyon ni Mommy, Siguradong Healthy si Baby!" Itoy a sangkapagilian a selebrasion ket maipokus iti maternal nutrition, tapno maksayan ti bilang dagiti matmatay nga ubbing.
Wastong nutrisyon ni baby. Saan ngarud a mailaksid ditoy a kas kangrunaan a pokus ket dagiti masikog ken agpaspasuso. Itoy a programa ti gobierno, maikampania iti sapasap a pagilian dagiti isyu maipapan iti pagsayaatan iti panagpasuso a mismo ti inana iti bebina babaen iti mismo a susona wenno breastfeeding. Ta itoy a panawen, inabaken ken nalatlataken dagiti naibote a gatas a kas taraon dagiti bebi ngem ti breastfeeding. Banag a dakkel la unay a biddut a panirigan dagiti inna daytoy a banag. Awan iti kas iti suso ti ina nga itaraon iti bebi. Maiyadal pay kadagiti inna no kasano ken ania iti aramiden tapno matun-oyan ti umno a nutrision iti wenno kadagiti annakna.
Dagiti dadduma pay a nakalinia a paset ti selebrasion ket ti panangilawlawag kadagiti inna kadagiti pammati maipapan iti panagsikog wenno myths of pregnancy. Karaman met itoyen dagiti rumbeng nga aramidem tapno maliklikan iti tinawen a panagsikog. Ta ngamin iti tinawen a panagsikog, apektaranna la ketdi ti programa wenno ti umno a nutrision kadagiti annak ta ad-adun no kua ti agbibingay iti taraon nga ipaay. Isu a saan laengen a nutrision iti mapagsasaritaan no dipay ket karaman iti panangsirip ken panangliklik kadagiti timmaud a rason no apay a saan a magun-od iti makapnek a resulta ti tinawen a selebrasion iti laksid iti nasuroken a tallopulo a tawen.
Nasken koma iti naqsaknap a panangsuporta kadatoy a programa ti gobierno. Saan laeng koma nga itoy a bulan no dipay ket iti amin nga aldaw iti tawen.
Ti malnutrion ket maysa a serioso a banag a nangapektar saan laeng a dagiti minilmillion a tattao no dipay ket ti mismo a gobierno. Iti sibubukel a lubong, ti pagilian ket kabilang kadagiti sangapulo a naapektaran iti malnutrition.
No agsawen ti report ti UNICEF. manipud iti 1996 agingga iti 2005, ti Pinas ket addaan iti three million a malnutrition nga ubbing. Itoy a tawen a 2008, mapattapatta nga immadu la ketdi iti unay iti bilangda.
Iti report met ti Food and Agricultural Organization, kunana, "Malnutrition in the Philippines is caused by a host of interrelated factors – health, physical, social,
economic and others. Food supply and how it is distributed and consumed by the populace have consequent impact on nutritional status…"
Lalo ita a krisis iti bagas, manamma iti itatayok ti bilang ti dagiti malnourished nga ubbing iti pagilian.
Ket tapno maksayan no di man malapdan ti bilang ti malnutrision, saan laeng koma a ti gobierno laeng iti panagidarirag itoy no di ket amin koma nga umili. Maseknan ti amin ditoy. Saan laeng a dagiti inna no di ket amin amin koma nga umili ket maited ti sangagasut a porsiento a pannakipaset tapno maikkat ti Pinas iti listaan dagiti sangapulo a kaadduan iti malnourished nga ubbing. ##
Wednesday, July 02, 2008
Ania, Kidney, Isukatmo Iti Bagas…?!
Ket wen, apay ketdin a saan? Posible a mapasamak daytoy. Ti posibilidad ket dakkel unay iti tiansana lalo kadagiti nakurapay unay a lugar iti Manila ken iti kabangibangna a probinsia, partikular iti probinsia ti Quezon a kas iti nairakuraken kadagiti nadumaduma a pagiwarnak iti napalabas. Ti tiansa ken posibilidad ket saanen a pagduaduaan pay. Saanen a nasken a pagdedebatean pay iti kinapudnona ta mismon a dagiti nagidonar ti bukodna a bato wenno kidney iti nagsao. Ti presio ket manipud iti 20 mil pisos agingga iti 160 ribu a pisos.
Adda dagiti tallo a kangrunaana rason no apay a mapaspasamak iti ikakapet iti patadem. Daytoy nga ikakapet pakakitaan iti pannakibakal dagiti adda iti tukot ti kasasaad ken pakakitaan iti kinakurang iti panangtaliaw dagiti agrebbeng kadagiti saanda a pakapidutan iti inda pakairanudan.
1. kinarigat iti biag
2. panagessem a rumang—ay ti biag
3. nababa unay nga agpang iti adal
1. Kinarigat ti panagbiag. Uray adda kidney no awan bagas? Uray awan iti kidney a maysa basta adda bagas? Dagitoy iti pakasumaan iti kapanunotan sakbay iti pannakaawis wenno dandanin panagwen iti ikakapet iti patadem. Ti 160 ribu ket maysan a dakkel a kinabaknang dayta kadagiti sangkasapulan sangkaapuyan wenno nababbaba pay nga agpang. Amangan no isu pay ket daytan a ti kadakkelan a maiggamanna iti unos ti panagbiagna. Iti punto ti pannakatingiting dagiti awis ken di pannakaawis, agtinnag no ‘ilako’ ti maysa a kidney, adda igatang ti bagas ket agbiag. Ket no saan nga ‘ilako’ awan iti igatang iti bagas. matay met a simumulagat. Awanen ngarud ti rason no di iti panangkidem iti panangikapet ti dakulap iti patadem. Survival is the name of the game. Nasaysayaat ti pannakigasanggasat ngem ti matay a simumulagat.
Ngem ti kuestion ket apay a dumteng daytoy a punto kadagiti marigrigat? Ngamin iti kinaawan iti political will a pannakidangadang turay iti kinakurapay ti rason. Awan dagiti nalawag nga annuroten. No adda man saan a nalawag no kasano ken asino dagiti agnumar.
Ti ketdi nalawag, sa laeng awiden a sallabayen dagiti nakurapay no pumudot ti tugaw. Aramaten a kas pangbaaw wenno pangadaw ti beggang tapno bumanglo manen iti panagtugaw. Nakurapay la ngaruden iti panagbiagda naibilangda pay laeng a kas nisnis. Maibilang daytoy a naalas aramid no diman isu iti kaalasan.
Hamak mang basahan,
Kung panahong ng eleksiyon
Mas mabango pa sa lotion,
Sa taong may ambisyon.
May panahon na kailangan
Ang suporta ng basahan
‘Pag nagbaga ang upuan
Walang pananggalang.
(Basahan, J. Agpalo, Jr)
Kasla peon koma iti maysa a pakaitarusanna. Nupay kasta, iti pannakaaramat iti kasasaadna, saan met ngarud a naitag-ay iti kasasaad no di ket mas lalo a naimamegda. Ket dayta a pannakaimameg ket iti nagresulta iti nakaro unayen a pannakasireut iti barikes ket dagiti dadduma awan payen a ti irutan abarikes ta awanen metten ti siket ta impesen. Ti dangadang ditoy ket ti panangsilpo iti anges isu a nasken iti ikakapet kadayta a patadem. Nasken dayta nakersang nga addang ta awanen iti pagpilian a sabali.
Idinto a makita kadagiti nakatugaw iti inda panagaapa kadagiti pidpidutenda iti rabaw ken sirok ti lamisaan, uray anniniwan la koma iti siit ket awan kadagiti awanan.
2. Panagessem a rumang-ay ti biag. Amin ket essemanna dayta a banag. No addaka iti baba kayat a talaga iti ngumato. Ket dagiti adda iti ngato kaykayatda pay nga amang met iti agpangato.
Kadagiti naireport a naglako kadagiti kidneyda, adda dagiti limtaw a rason no apay a kimpet iti patadem. Panagnegosio. Maysa a banag a nakaaw-awis dayta mil de mil a bayad. Kadagiti mayat a rumang-ay dayta a mil de mil ket nalawag a kitkitaen a puonan. Ti kinaadda iti puonan ket maysa nga agdadata iti iseserrek iti panangabaruanan. Ngem kadagiti naglako awan pay iti nalawag a resulta iti pannakagun-od iti dayta nga irarang-ay babaen itoy a panaglako iti kidney. Ngamin ti namnamaen a puonan ket naaramat met laeng iti panangpasubli ti napukaw a salun-at ti bagi. Ket kadagiti dadduma a napasnek, kinaawan ti ammo iti pasikutsikot iti negosio iti nangipababa met laeng iti sigud a kasasaad. isu ngarud a ti maikatlo a rason….
3. Nababa la unay ti agpang nga adal. Ta iti agdama a sistema ti edukasion, saanen a constitutional rights ti edukasion no di ket ad-addan a pribelehio. Pribelehio kadagiti addaan pagiskuelana
Kadagiti nakurapay saan a dumteng dayta a kalintegan kadakuada ta awan pay iti igatang iti bagasen addanto la ketdin pagenrolen?
Ti bottom line iti rason ket iti kinaawan iti sistema ti edukasion a maited a mismo kadagiti nakurapay. Kadagiti laeng makasideg iti kusina iti maugingan. Kadagiti dakulap dagiti babasaen iti pakakitaan dayta wenno kadagiti lapayag dagiti radio wenno telebision iti pakangngegan a kas addang iti tignay dagiti rumbeng nga agtignay. Ngem ti agdadata a kinapudno, dayta a tignay ket saan a mapasamak no awan iti badiet. Ngarud, ti punto itoy a punto ket gapu iti kinababa la unay ti adal dagiti awanan, saanda a maawatan ti kaipapanan iti inda panangilako iti kidneyda. Saanda a maawatan iti ibungana a saan a nasayaat kalpasan iti pasamak. Saanda a maawatan iti kinaaadda iti panagngangabit iti biag.
Iti sabali a punto, saan a met a mababalaw iti kinaawan dayta a pannakaawat agsipud iti sentro ti utek ket ti laonen ti buksit iti agdama ken ti ipalaonto manen iti kabagitanna. Ngarud itoy a punto ti saan a pannakawaat ket saan a naikkan iti importansia, ta dayta nga importansia ket dayta nadakamat nga immuna.
Kadagupan a sungbat kadagita a tallo a rason iti ikakapet iti patadem, nasken ngarud iti pannakaitadag iti solusion kadagita a naagapad.
1. Nasiken a programa a posible a solusion iti pannakaipangato iti agpang ti poverty line. Daydiay agpang nga agpangato a rumang-ay a saan ket nga agpangato nga agpang a kumaro pay iti kinakurapay. Ad-adu koma dagiti aramid ngem kadagiti waragawag laeng kadagiti annuroten wenno warawag laeng a mapaspasamaken idinto ta awan pay iti maysa a porsiento laeng iti papolasion dagiti awan iti nakatuon iti panagkuti.
Ti pananakaidanon a mismo kadagiti maseknan kadagiti basic needs wenno kangrunaan a kasapulan ket dakkel la unay nga addang. Ngem itoy nga addama a krisis a dipay masibbolen iti kinangato dagiti gagatangen nakarkaro la ket ngarud ti sasaaden ti biag. Nupay adda dagiti waragawag a tignay, saan a madlaw wenno saan a marikna ti epektona. Isu a kasapulan iti napaspasnek ken nasolsolido pay nga addang. Daydiay addang a sensirado a saan ket nga addang gapu laeng iti kinaadda iti bukod a pagimbagan.
2. Ti kadakkelan a porsiento kadagiti naglako, ket manipud kadagiti nakurapay a disso ti siudad, lalo iti Metro Manila. Kadagiti agnanaed dita a lugar ket manipud met laeng iti probinsia a nagpasiudad tapno makigasanggasat. Ti dakkel a rason dita ket ti trabaho. Kabayatan iti kinaadda dagiti permenente ken 3-6 a bulan a trabaho kadagiti siudad, nabaybay-an met iti pannakaadda iti kaparisna nga ingpen kadagiti rural areas. Saan a dimmanon idiay away dayta maulit-ulit a kinaadda ken kinaadu iti trabaho. Iti siudad laeng ti yan dagita a diaya. Iti dayta a punto, dagiti adda iti away, napan ken nagdudupudopda iti siudad. Ngem saan a nagmata dagita nga arapaapda. Nagangaynna, ad-adda la ket ngarud a kimmaro ti sasaadenda iti biag. Ta asino aya iti saan a mangayat iti irarang-ay. Lalo no dagita a waragawag iti kinaadu iti trabaho ket maysa laeng a nakaay-ayo a waragawag no diman allilaw a kas kalasag kadagiti maibarsak a nalungsot a kamatis wenno panangpabanglo iti tugaw nga agal-alingasaw. Ngarud, ad-adu koma trabaho para kadagiti maseknan nga adda iti tukot ti pilid a saan laeng a mapili dagiti makunkuna nga ikkan iti importansia ket mangipaayan iti tulong. Adda koma met ti bagi dagiti adda iti tukot a nakakukot. Adda koma met ti madilamutan dagiti awan. Ket tapno agmata dayta a banag nasken a dagiti mismo a maseknan iti makaawat kadayta a serbisio a saan ket a maidalan pay iti pinnolitakaan. Saan a kasapulan iti pinnolitikaan itoy a gundaway.
3. Baliwan ti sistema ti panangipatungpal ti panangiyawat kadagiti umili ti maikanatad nga edukasyon. Saan a dumanon kadagiti mismo a maseknan ti maipatpatungpal a sistema iti agdama. Isu nga adu latta dagiti saan a makaadal gapu itoy a sistema. Nasken ti kongreto a sistema a saan a pulos a maarang. Nupay adda ti makunkuna nga ayuda iti edukasion kadagiti nakurapay wenno subsidy saan a nagdiretso iti ima dagiti agsapulan no di ket naarang ken naawid iti sabali a direksion. Dayta lima ribu a subsidia iti tunggal estudiante ket saan pay ket ngata nga ammo ti kaaduan. Adda dayta a tinawenma naibadiet iti edukasyon ngem saan nga iti ima dagiti agsapulan iti nakatnaganna no di ket nagpatingga laeng kadagiti agipatpatungpal nga agiinnuna a mapan mangsisip iti pundo. Sukatan koma ti sistema iti kongreto a sistema a dumanon a mismo ti ayuda kadagiti agkasapulan.
Dagiti rason no apay a kaay-ayo dagiti gangganaet iti umay agpa-kidney transplant iti Pinas.
1. nababa ti bayad
2. nalaka a makasarak iti isukat
3. nalaka a sapulen ti doctor
4. live donor
1. Nababa a bayad. Manipud iti 20 mil agingga iti 160 a ribu. Kadagiti gangganaet a nangato ti balor ti kuartada, sensilio laeng dayta kadakuada. Dayta ti dakkel a rason no apay nga adu dagiti gangganaet ngna um-umay iti Pinas tapno laeng maaddaanda iti sukat ti dadael a batoda.
Ti kidney transplant ket nangrugi pay laeng idi 1970’s iti Pinas. Adda daytoy a pasamak iti nalimed laeng tignay. Nalimed laeng iti mapaspasamak a transaksion ta maiparit la ket ngarud daytoy iti alagaden ti World Health Organization Principles on Human Transplant Guidelines. Saan a mabalin nga aramaten a komesio wenno maiwaragawag iti pannakaipagnana gapu iti seguridad a rason kadagiti amin maseknan.
Kas mabasa iti alagaden ti WHO, maiparit ti commercial transaction maipapan iti organ transplant. Mabasa daytoy manipud iti Guiding Principles 5 to 8. Iti legal dayta. Ngem iti sistema iti underground, saan a mapasamak dayta. Awan dayta a prinsipio kadagiti nalimed nga aramid.
2. Nalaka a makasarak iti isukat. Isu a nalimed laeng ti transaksion. Saan a makagteng wenno dumanon iti agrebbeng itoy a banag. Nupay adda dagiti situsion a dumanon kadagiti agrebbeng itoy a banag, awan iti aksion ta kasapulanda iti nalawag a pammaneknek sakbay iti panagtignay. Ngem kadagiti nalimed a transaksion, makitam kadi ti nalawag nga ebidensia? Ngem iti mismo a lubong dagiti nagilako ken agilaklako, nagbalinen a negosio daytoy. Iti pagilian, nalaka laeng iti gumatang. Ta adu iti sources dagiti middle man itoy. Middle man, wen, saan a direkta a dagiti doctor iti pagtaudan dagiti kidney no di ket adda ti third party a mairaman. Isuda dagitoy dagiti agkalap kadagiti donor wenno agilako kadagiti kidneyda. Adda pay ti allegasion a panagkidnap a pakaaramatan iti transaksion. Sadino kadi ti napanan dagiti nagpukaw nga agingga ita ket dipay nasapulan?
Ngarud ti proseso, kastoy, manipud iti donor wenno agilako, sa middleman, ti doctor santo makadanon iti umawat wenno recipient. Nupay kasta base iti report, dagiti figure nga immuna a nadakamat ket dagiti laeng pinansial a maawat ti donor, sabali pay iti mapan iti middle man, ti doctor. Ket kadagiti dadduma, a kas iti naagapad, agsipud ta nababa ti adalna, nalaka laeng nga allilawen dagiti middleman. Bayadanada iti ababa (20 mil) ti donor wenno nangatngato. Kadagiti kurap a middleman nalaklakan iti mangaramid iti limed a krimen ngem iti agbirok iti pay iti donor. Kindaping.
3. Nalaka a sapulen ti doctor. Kas sagudayen met laeng kadagiti naiwaragawag a report, addaan met dagiti doctor iti kabukbukodanda a middleman. Wen a, alangan met nga isuda pay laeng iti agbirok. Isu a kasapulan kadagiti patudonenda.
Iti rigatna, kadagiti surgeon a mangipapaay iti transplant iti Pinas ket 21 laeng iti bilangda ngem ti operasion ket iti underground ket ad-adu nga amang ti bilangda ngem kadagitoy otorisado. Banag a saan a nasayaat a seniales dagiti iti komunidad medical. Lalo iti ballasiw taaw ta amangan no ibagada manen a dagiti doctor iti Pinas ket manipud kadagiti diploma-mill.
4. Live donor ti pagtaudan ti kidney. Saan a cadaveric. Cadaveric kunada no daytoy ket nagtaud iti bangkay wenno natay a tao. Ngem daytoy a pagtaudan ket basbassit nga amang ti tiansa iti panagbiag ti pasiente ngem ti live donor.
Agtignay koma ti gobierno a mangregulet iti mapaspasamak sakbay a tumaud iti nakana nga indulto. Agtignay koma ti gobierno a mangsolbar ti kinakurapay tapno awanen iti aglako iti kidney. Ti taudan ti kinakurapay ket ti kinaadu ti papolasion. Adda koma aksion ti gibierno maipapan itoy.
Ngarud, saan koma nga agpatingga iti ngiwat dagiti addang a ken maitutop a kasapulan a manglapped kadagiti parikut ti gimong. ##


c: text/html

text:
Online a Biblia | BARO A LUBONG A PATARUS TI NASANTUAN A KASURATAN
Kayatmo a basaen daytoy nga artikulo iti %%?
2 Cronicas 13:1-22
13 Iti maikasangapulo ket walo a tawen ni Ari Jeroboam ti panangrugi ni Abias nga agturay iti Juda.+2 Tallo a tawen a nagturay idiay Jerusalem, ket ti nagan ti inana Mikaias+ nga anak ni Uriel ti Gabaa.+ Ket napasamak ti mismo a gubat iti nagbaetan da Abias ken Jeroboam.+3 Gapuna nakigubat ni Abias buyogen ti puersa militar nga uppat a gasut a ribu a nabileg a lallaki ti gubat,+ napili a lallaki. Ket ni met laeng Jeroboam nangurnos iti pannakibakal kenkuana buyogen ti walo gasut a ribu a napili a lallaki, mamaingel, nabileg a lallaki.+4 Timmakder ita ni Abias iti rabaw ti Bantay Zemaraim, nga adda iti nakabambantay a rehion ti Efraim,+ ket kinunana: “Denggendak, O Jeroboam ken intero nga Israel.5 Saan kadi a rebbeng nga ammoyo a ni met laeng Jehova a Dios ti Israel nangted ken David iti maysa a pagarian+ iti Israel agingga iti tiempo a di nakedngan,+ kenkuana ken iti annakna,+ babaen ti maysa a tulag ti asin?+6 Ket ni Jeroboam+ nga anak ni Nebat, ti adipen+ ni Solomon nga anak ni David, timmakder ket nagrebelde+ ken apona.+7 Ket dagiti bayanggudaw a lallaki,+ awan kaes-eskanna a tattao,+ nagtultuloyda a naguummong a sangsangkamaysa iti sibayna. Kamaudiananna nagbalinda a nabilbileg ngem ni Rehoboam nga anak ni Solomon, idi a ni met laeng Rehoboam+ agtutubo pay laeng ken managkullayaw ti pusona,+ ket saanna a nataginayon ti takderna maibusor kadakuada.8 “Ket ita pampanunotenyo a taginayonen ti takderyo maibusor iti pagarian ni Jehova iti ima ti annak ni David,+ idinto ta maysakayo a dakkel a bunggoy+ ket adda kadakayo dagiti nabalitokan a kigaw a baka nga inaramid ni Jeroboam maipaay kadakayo kas didios.+9 Saan aya a pinagtalawyo ti papadi ni Jehova,+ ti annak ni Aaron, ken dagiti Levita, ket saan aya a mangar-aramidkayo iti papadi maipaay kadakayo kas kadagiti ili ti dagdaga?+ No maipapan iti asinoman nga immay ken nangpunno iti imana iti pannakabalin babaen ti maysa nga urbon a toro ken pito a kalakian a karnero, isu nagbalin a padi iti saan a didios.+10 No maipapan kadakami, ni Jehova ti Diosmi,+ ket saanmi a binaybay-an; no di ket ti papadi agserserbida ken Jehova, ti annak ni Aaron, ken kasta met dagiti Levita nga adda iti trabaho.+11 Ket pagas-asukenda dagiti mapuoran a daton ken Jehova iti binigat ken iti rinabii+ ken kasta met ti napabanglo nga insienso;+ ket dagiti palunapin ti tinapay addada iti rabaw ti lamisaan a puro a balitok,+ ket adda ti nabalitokan a pagsaadan ti silaw+ ken dagiti pagsilawanna a gangtan iti rinabii;+ agsipud ta salsalimetmetanmi ti pagrebbengan+ ken Jehova a Diosmi, ngem isu binaybay-anyo.+12 Ket, adtoy! iti sanguanan adda a kaduami ti pudno a Dios+ agraman ti papadina+ ken dagiti pagilasinan a trumpeta+ a pangpaguni iti alarma ti bakal maibusor kadakayo. O annak ti Israel, dikay makirupak ken Jehova a Dios dagidi ammayo,+ ta saankayto nga agballigi.”+13 Ket ni Jeroboam, iti biangna, nangibaon iti maysa a pangsaneb nga umay iti likudanda, iti kasta naaddada iti sango ti Juda ket ti pangsaneb iti likudanda.+14 Idi a timmaliaw dagiti kameng ti Juda, ay ket, sadiay adda ti bakal iti sanguanan ken iti likudanda.+ Ket nangrugida nga umkis ken Jehova,+ bayat a ti papadi sipipigsa a pagunienda dagiti trumpeta.15 Ket giddato nga inriaw dagiti lallaki ti Juda ti ikkis ti gubat.+ Ket naaramid nga, idi inriaw dagiti lallaki ti Juda ti ikkis ti gubat, iti kasta ti met laeng pudno a Dios inabakna+ ni Jeroboam ken ti intero nga Israel iti sanguanan ni Abias+ ken ti Juda.16 Ket nagtalaw ti annak ti Israel manipud sanguanan ti Juda, ket kalpasanna inyawat ida ti Dios iti imada.+17 Ket kinabil ida ni Abias ken dagiti tattaona buyogen ti nakadakdakkel a pananggudas; ket ti napapatay iti Israel nagtultuloy a napasag, lima gasut a ribu a napili a lallaki.18 Iti kasta napagpakumbaba ti annak ti Israel iti dayta a tiempo, ngem nagbalin a nabilbileg ti annak ti Juda agsipud ta nagkammatalekda+ ken Jehova a Dios dagidi ammada.19 Ket ni Abias kinamkamatna ni Jeroboam ket nakakautibo kadagiti siudad manipud kenkuana, ti Bethel+ ken dagiti agpampannuray nga ilina, ken ti Jesana ken dagiti agpampannuray nga ilina, ken ti Efrain ken dagiti agpampannuray nga ilina.+20 Ket ni Jeroboam saanen a naaddaan iti aniaman a pannakabalin+ idi kaaldawan ni Abias; no di ket isu kinabil ni Jehova,+ iti kasta natay.21 Ket intuloy ni Abias a papigsaen ti bagina.+ Idi agangay nangala iti sangapulo ket uppat nga assawa maipaay iti bagina,+ ket nagbalin nga ama ti duapulo ket dua nga annak a lallaki+ ken sangapulo ket innem nga annak a babbai.22 Ket ti dadduma kadagiti pasamak ni Abias, ti mismo a daldalanna ken sasaona, naisuratda iti salaysay ni mammadto nga Iddo.+

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Opisina ken Impormasion iti Panagpasiar
Naimpusuan nga awisendaka nga agpasiar kadagiti opisina ken pagimprentaanmi. Ammuem ti adres ken oras ti panagpasiar.
Madagascar
Vavolombelon’i Jehovah
Lot 1207 MC
Mandrosoa
105 IVATO
MADAGASCAR
+261 2022-44837
+261 3302-44837 (Mobile)
Panagpasiar
Lunes agingga iti Biernes
7:30 a.m. agingga iti 11:00 a.m. ken 1:00 p.m. agingga iti 4:00 p.m.
Kapautna 1 oras
Trabaho iti Opisina
Agipatpatarus kadagiti literatura a naibatay iti Biblia iti lengguahe a Malagasy, Tankarana, Tandroy, ken Vezo. Agar-aramid kadagiti audio ken video recording iti Malagasy. Mangimatmaton iti aktibidad ti agarup 600 a kongregasion. Binulan nga agipatpatulod iti nasurok a 270,000 a libro ken broshur kasta met iti nasurok nga 600,000 a magasin.


text:
Bantay Kilimanjaro
Ti Kilimanjaro, nga adda dagiti tallo a bulkaniko a balisongsong, ti Kibo, Mawenzi, ken Shira, ken maysa a malmalmeng a bulkan idiay Nailian a Parke ti Kilimanjaro, Tanzania ken ti kangatuan a bantay idiay Aprika iti 5,895 metro wenno 19,341 kadapan ti ngato ti lessaad ti baybay (ti Pantok Uhuru/Pantok Kibo).[4]
Dagiti linaon
Heolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Kilimanjaro ket buklen dagiti tallo a naisangsangayan bulkaniko a balisongsong: ti Kibo 5,895 m (19,341 ft); Mawenzi 5,149 m (16,893 ft); ken Shira 3,962 m (13,000 ft). Ti Pantok Uhuru ket isu ti kangatuan a tuktok idiay ngarab ti abut ti Kibo.
Ti Kilimanjaro ket maysa a dakkel a estratobulkan. Dua kadagiti tallo a pantokna, ti Mawenzi ken Shira, ket nataydan bayat a ti Kibo (ti kangatuan a pantok) ket malmalmeng ken mabalin a bumsuakto manen. Ti kinaudi a kangrunaan a panagbussuak ket napasamak idi baetan ti 150,000 ken 200,000 a tawtawen.[5]
Urayno daytoy ket malmalmeng, ti Kibo ket adda kadagiti pumarola nga agisangsang-aw ti alingasaw idiay abutna. Adda dagidi nadumaduma a panagrebba ken dagiti guedday a napasamak idiay Kibo, a ti maysa ket nakapartuatan ti lugar ng aammo a kas ti Akinalaud a Giwangan.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Segun ti Ingles a heograpo a ni Halford Mackinder, idi 1848 ti misionario a ni Johannes Rebmann iti Mombasa ket isu idi ti immuna a Europeano a nangireporta ti kaadda ti Kilimanjaro.[6]
Nagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti taudan ti nagan a "Kilimanjaro" ket saan unay nga ammo, ngem adda dagiti adu nga adda a teoria. Dagiti Europeano nga eksplorador ken inamponda ti nagan babaen idi 1860 ken inreprtada a ti "Kilimanjaro" ket ti Kiswahili a nagan ti banaty.[7] Ngem segun ti 1907 nga edision ti The Nuttall Encyclopædia, thi nagan ti bantay idi ket "Kilima-Njaro".[8]
Insurat ni Johann Ludwig Krapf idi 1860 a dagiti Swahili iti igid ti aplaya ket tinawtawagan ti bantay iti "Kilimanjaro". Urayno isu ket saan a nangsuporta iti daytoy a panagtunton,[9]tinuntonna a ti kayat a sawen ti "Kilimanjaro" ket "bantay iti kinalatak" wenno "banaty dagiti karaban". Babaen ti kayat a sawen ti, "Kilima" a ti kaibuksilanna ket "bantay" ken "Jaro" mabalin a kaibuksilanna ket "dagiti karaban".[7]
Tinunton ni Jim Thompson idi 1885, ngem isu ket saan met a nangsuporta daytoy a panagtunton,[9]
Ti termino a Kilima-Njaro ket kadawyanen a naaw-awat a kaibuksilanna ti Banatay (Kilima) iti KInalatak (Njaro). Daytoy ket mabalin a nasaysayaat a panangiyulog ngem iti ania man a sabali, ngem saan nga improbable a mabalin a kaibuksilanna iti "Puraw" a banbantay, a kas namatmatiak a ti termino a "Njaro" ket kadagiti dati a panawen ket naus-usar a panangibaga ti kinapuraw, ken urayno daytoy a panangipakat ti balikas ket saanen a maus-usar iti aplaya, daytoy ket mangmangeg pay laeng kadagiti akinuneg a tribu. Mabalin a ti panangipatarus ket kapada a maipakat.... Babaen ti Wa-chaga[,] ti bantay ket saan nga ammo babaen iti maysa a nagan, dagiti dua a masa a mangporma daytoy ket agdama a nainaganan iti Kibo ken Kimawenzi.[10]
Ti "Njaro" ket maysa a taga-ugma a balikas ti Kiswahili para iti "agsilsilnag".[11] Iti pay maipada, insurat ni Krapf a ti hepe iti Wakamba a tattao, a binisitana idi 1849, "ket napanen idiay Jagga ken nakitanan ti Kima jaJeu, bantay iti kinapuraw, ti nagan ngainted babaen dagiti Wakamba iti Kilimanjaro...."[12] Nasaysayaat iti pagsasao a Kikamba, daytoyto ket Kiima Kyeu, ken daytoy a mabalin a panangiyulog ket nadayeg kadagiti nadumaduma nga agsuksukimat.[9]
Dagiti dadduma ket nangipagarup a ti "Kilima" ket Kiswahili para iti "bantay". Ti problema iti daytoy a panangipagarup ket ti "Kilima" ket pudno a kaibuksilan ti "turod" ken isu a daytoy ket, ti basbassit iti "Mlima", ti husto a balikas ti Kiswahili para iti bantay. Nupay kasta, "daytoyket ... mabalin ... a dagiti nasapa nga agbisbisita a Europeano, a saan unay a makaammo iti [Kiswahili], ket binaliwanda ti mlima iti kilima babaen ti analogo dagiti dua a Chagga a nagnagan; Kibo ken Kimawenzi."[9]
Ti sabali pay nga arngian ket ti panangipagarup a ti "Kileman" a paset ti Kilimanjaro ket nagtaud manipud ti Kichagga ti "kileme", a kayatn a sawen ket "ti mang-abak", wenno "kilelema", a ti kayatna a sawen ket "nagbalinen a narigat wenno imposible". Ti "Jaro" a paset ket agbalinen a "tnaal aidi manipud ti njaare, ti billit, wenno, segun kadagiti sabali a nangibagbaga, ti leopardo, wenno, mabalin a manipud ti jyaro ti karaban."
SEgun ti maysa a [Wachagga] nangibagbaga, ti lakay a lalaki ket nangibagbaga ti sarita nga idi un-una a panawen ti Wachagga, idi nakakita ti naniebe a simborio, ket nangikeddeng a kumalay-at tapno agsukimat; natural met a saanda unay a nakadayo. Isu a ti nagan: a kilemanjaare, wenno kilemanyaro, wenno mabalin a kilelemanjaare kdpy.- "ti mang-abak," wenno ti imposible para iti, ti billit ti leopardo, wenno ti karaban. Daytoy ket atraktibo a kas intero nga inramid kadagiti [Wachagga] elemento a naibatay iti maysa a naipagpagarupa as situasion , ngem ti kinapudno ket nagtultuloy a ti nagan a Kilimanjaro ket saan a, ken maawatan a saanen, nga agdama kadagiti Wachagga a kas nagan ti bantay. Mabalin kadi a dayto laeng ket, a kas insingasing ti sabali a Wachagga, ti kinaudi nga aldaw a panangipadas iti panangbiruk ti [Wachagga] panangipalawag no mapailit a maaramid babaen ti agsalsalusod a ganganaet? Mabalin a maisuppiat a dagiti nasapa a portero manipud ti aplaya a nakangkangeg a nangibagbaga dagiti Wachagga iti kilemanjaare wenno kilemajyaro, a simple a kaibuksilanna ket imposible a kalay-aten ti bantay, ken nangipagpagarup a daytoy ket ti nagan ti banatay, ken nanaginaig iti daytoy iti bukodda a kilima? Inreportada kadain kadagiti dauloda a Europeano iti ekspedision a ti nagan ti banatay idi ket, iti bersionda iti Kichagga, a naipaad-adu a naasimilado babaen dagiti nakangeg a Europeano, ken kanungpalan a nagablain a pagalagadan a kas Kilimanjaro?[9]
IKadagiti tawen ti 1880, ti banatay ket nagbalin a paset ti Aleman a Daya nga Aprika ken tinawagan idi a aks ti "Kilima-Ndscharo" iti Aleman iti panagsurot kadagiti komponente a nagan iti Kiswahili.[13]
Idi 6 Oktubre 1889, ni Hans Meyer ket naabotna ti kangatuan a pantok iti abut a bakras ti Kibo. Ninagananna daytoy ti "Kaiser-Wilhelm-Spitze" ("pantok Kaiser Wilhelm").[14] Dayta a nagan ket naus-usar aginggana idi naporma ti Tanzania idi 1964,[15] idi ti pantok ket nanaganan manen iti"Uhuru", a kayan a asawen ket "Wayawaya a Pantok" iti Kiswahili.[16]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Kilimajaro alagaden—Kilimanjaro 2010 a Panagbaniaga ti Husto a Panagrukod ti Kangato". Naala idi 16 Mayo 2009.
- ^ "Kilimanjaro". Peakbagger.com. Naala idi 2012-08-16.
- ^ Mapa ti Kilimanjaro ken Pagsurutan ti Turista (Mapa) (Maika-4 nga ed.). 1:75,000 nga adda ti 1:20,000 ken 1:30,000 naikabil ti uneg. EWP a Pagsurotan ti mapa. Kartograpia babaen ni/ti EWP. EWP. 2009. ISBN 0-906227-66-6.
- ^ ti Kilimanjaro 2008 a Panagbanniaga ti Husto a Panagrukod ti Kangato. "Ti Pudno a Pannakaikeddeng ti Ortometriko a Kangato ti Bantay Kilimanjaro" (PDF). Naala idi Mayo 12, 2009.
- ^ "Baro a panagikeddeng ti tawen ti K-Ar ti bulkan Kilimanjaro idiay pagsasabtan a renggat ti Amianan a Tanzania, Daya nga Aprika", Warnakan ti Bulkanolohia ken Heotermal a Panagsukimat, 173, 1-2 (2008) 99-11
- ^ Mackinder, Halford (1900). "A Journey to the Summit of Mount Kenya, British East Africa". The Geographical Journal. 15 (5): 453–476. JSTOR 1774261.
- ^ a b Travels, researches, and missionary labours, during an eighteen years' residence in Eastern Africa: Together with journeys to Jagga, Usambara, Ukambani, Shoa, Abessinia and Khartum; and a coasting voyage from Mombaz to Cape Delgado, authored by Johann Ludwig Krapf and Ernest George Ravenstein, Trübner and Company, 1860, page 255
- ^ The Nuttall Encyclopædia, 1907, FromOldBooks.com, 2006
- ^ a b c d e Hutchinson, J. A. (1965). "The Meaning of Kilimanjaro". Department of Language and Liguistics. Dar Es Salaam: University College.
- ^ Through Masai land: a journey of exploration among the snowclad volcanic mountains and strange tribes of eastern equatorial Africa, sinurat babaen ni Johann Ludwig Krapf and Ernest George Ravenstein, Low, Marston, Searle, & Rivington, Londres, 1887
- ^ NASA-Tanzania "SRTM TANZANIA IMAGES", Jet Propulsion Laboratory, California Institute of Technology, 28 Agosto 2005
- ^ Travels, researches, and missionary labors, during an eighteen years' residence in Eastern Africa: Together with journeys to Jagga, Usambara, Ukambani, Shoa, Abessinia and Khartum; and a coasting voyage from Mombaz to Cape Delgado, sinurat babaen ni Johann Ludwig Krapf and Ernest George Ravenstein, Trübner and Company, 1860, panid 544
- ^ Briggs, Philip (1996): "Guide to Tanzania; 2nd edition." Bradt Guides.
- ^ "German Contributions to the Cartography of South West and East Africa from Mid 19th Century to World War I", Proceedings of the 21st International Cartographic Conference, Durban, South Africa, sinurat babaen ni I. J. Demhardt, Department of Geography, University of Technology Darmstadt, panid 903, 2003
- ^ Refer, for example, to "Further Notes on the Kibo Inner Crater and Glaciers of Kilimanjaro and Mount Kenya", authored by P. C. Spink, The Geographical Journal, vol. 106, no. 5/6, Nobiembre - Disiembre 1945, panid 213
- ^ "Dangar Alpine Notes", The Alpine Journal, sinurat babaen ni D. F. O. Dangar, tomo 70, bilbilang 310 ken 311, 1965, panid 328
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Freeman, Sue C. 'In My Wildest Dreams, A Woman's Humorous Perspective Of Her Mt. Kilimanjaro Experience'
- The Snows of Kilimanjaro ket ti naidayegan nga ababa a sarita babaen ni Ernest Hemingway.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Bantay Kilimanjaro iti Wikimedia Commons
- Nailian a Parke ti Bantay Kilimanjaro
- panid ti NASA Eksplorador ti Daga
- Naala ti tangatang a retrato ti Bantay Kilimanjaro, 1937-38—Unibersidad ti Wisconsin-Dagiti Bibilioteka ti Milwaukee Dagiti Dihital nga Urnong


text:
Umuna a Panangarkararuak iti Hawai`i
Agkaraiwara dagiti nakabutbuteng a maskara, pinturado iti dara, iti nangisit, iti paripirip dagiti buteng nga awanan nagan.
Iti aruangan dagiti pasdek nga aglaklako iti bussog no la ketdi ta adda doliarmo iti petakam wenno iti bulsam wenno iti plastik a credit cardmo, bunggariaennaka dagiti balay dagiti lawwalawwa a manglanglangan, nanglangan iti kapitalisado a panangbutbutengda kadatao.
Malagipko ita: kastoy met a buya ti agprisenta kenka kadagiti mall iti Kamanilaan--isu met laeng nga isu a buya a natibnokan iti gulib ti puonan, ti buteng, ken kinaagum dagiti negosiante nga uray iti buteng ken pagsapulanda. No dadduma, dikan maamak a makakita kadagitoy. Ngem no dadduma met, kasla agtabugga iti sanguanam dagiti ladawan a makapasidduker ket anian!--anian!--ta mariknam met ti buten, daytay buteng a kaarngi dagiti kailian a tago-ng-tago amangan no matukmaan dagiti ahente ti imigrasion. Narigat a kasasaad daytoy--ti Haloween man wenno tay buteng a maideportar.
Gapu ta adda inaldaw-aldaw a Halloween iti pagilian a naggapuan: ti Halloween dagiti bagas a no kabaelam a gatangen ken kilokilo laengen, saanen a sakosako, saanen a kabankaban.
A Solver Agcaoili
UH Manoa/Nob 5, 2006
A Solver Agcaoili
Okt 29, 2006
UH Manoa, Honolulu, HI
2 comments:
- rva said...
-
ket ania ngay met ti kaunaan a nakarawam, este, nakararuaam, manongko?
- November 1, 2006 at 9:42 PM
- Ariel said...
-
naglanggong manen, ading, daytoy siteko.
ngem panangarkararua a talaga, kunam sa.
- November 3, 2006 at 5:46 PM


text:
August 29, 2016
‘Agri Mapping,’ maipakat tapno ammo dagiti mannalon ti imulada
Kalikaguman ni Agriculture Secretary Manny Piñol a magibusanen ti panagpugpugto ti kaaduan a mannalon no ania ti imulada iti bangkag wenno talonda babaen ti panangitudo kadagiti lugar iti pagilian nga umisu a para iti partikular a mula.
Kuna ni Piñol a mangiwaywayaten ti departamento iti National Color Code Agriculture and Fisheries Map tapno maitudo dagiti partikular a lugar iti pagilian segun iti klase ti daga ken klima iti daytoy nga agbalin a pagbasaran ti mannalon no ania a mula ti mabalin a pagganaran tapno masigurado ti kaadda ti umdas a mapataud a taraon ken mayadu ti apit iti agrikultura iti pagilian.
Kuna ni Piñol a gapu ti kinaawan ti kastoy a mapa iti pagilian, maysa a panagpugpugto kadagiti mannalon a Filipino no ania ti imulada ta saan nga ammo dagitoy no ania a mula ti umisu la unay a para iti kita ti daga dagitoy, isu nga agek-eksperimento laengen dagitoy a pakabusbosan ti adu a tawen, kuarta ken bannog.
Kuna ti sekretario a nagbalin a kastoy ti kasasaad dagiti mannalon gapu iti kinaawan a pannarabay ti gobierno. Innayonna a saan pay nga ammo dagiti mannalon no ania a klase ti daga ti adda kadagiti talon wenno bangkagda.
(Naipablaak iti Bannawag, Septiembre 5, 2016 a bilang.)
Kuna ni Piñol a mangiwaywayaten ti departamento iti National Color Code Agriculture and Fisheries Map tapno maitudo dagiti partikular a lugar iti pagilian segun iti klase ti daga ken klima iti daytoy nga agbalin a pagbasaran ti mannalon no ania a mula ti mabalin a pagganaran tapno masigurado ti kaadda ti umdas a mapataud a taraon ken mayadu ti apit iti agrikultura iti pagilian.
Kuna ni Piñol a gapu ti kinaawan ti kastoy a mapa iti pagilian, maysa a panagpugpugto kadagiti mannalon a Filipino no ania ti imulada ta saan nga ammo dagitoy no ania a mula ti umisu la unay a para iti kita ti daga dagitoy, isu nga agek-eksperimento laengen dagitoy a pakabusbosan ti adu a tawen, kuarta ken bannog.
Kuna ti sekretario a nagbalin a kastoy ti kasasaad dagiti mannalon gapu iti kinaawan a pannarabay ti gobierno. Innayonna a saan pay nga ammo dagiti mannalon no ania a klase ti daga ti adda kadagiti talon wenno bangkagda.
(Naipablaak iti Bannawag, Septiembre 5, 2016 a bilang.)
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
April 25, 2012
PASNAAN 2012: Ti Maikatlo a Workshop ti GUMIL Filipinas Para Kadagiti Ilokano a Mannurat
Maragsakan ti GUMIL Filipinas (GF), ti gunglo dagiti mannurat nga Ilokano iti Filipinas ken ballasiw-taaw, a mangipakaammo a maangay ti maikatlo a Pasnaan, ti workshop iti panagsurat para kadagiti agdadamo a mannurat nga Ilokano inton Hunio 1-3 2012.
Mainaig ditoy, agaw-awaten ti workshop committee ti nasao a gunglo nga idauluan ni Sherma E. Benosa kadagiti manuskrito dagiti agdadamo a mannurat. Sangapulo a fellows ti mapili ken maikkan iti gundaway a ma-workshop dagiti sinuratda dagiti premiado a mannurat nga Ilokano: 3 iti sarita, 3 iti daniw, 1 iti daniw a para ubbing, 1 iti sarilaysay (creative non-fiction), 1 iti bukanegan, ken 1 iti pangorona a daniw.
Maibilang nga agdadamo ti autor no saan pay a nakaipablaak iti Bannawag iti nasursurok ngem tallo a sinurat iti benneg a sumalianna.
Dagiti pagalagadan:
1. Nasken nga orihinal, di naipatarus manipud iti sabali a lengguahe, ken saan pay a naipablaak ti idatag a manuskrito.
2. Nawaya ti autor a mangpili iti tema.
3. Maimakinilia wenno mai-computer dagiti manuskrito para iti sarita ken sarilaysay a maidatag iti doble espasio a letter sized a coupon bond iti ania man kadagitoy a font: 12 points Roman Times Antiqua, wenno 12 point Book Antiqua. Single spaced laeng ti pannakaimakinilia dagiti maidatag a daniw, bukanegan, daniw a para ubbing, ken pangorona a daniw.
4. Sagdudua a gapuanan ti nasken nga idatag ti autor iti benneg ti sarita, sarilaysay, bukanegan, ken pangorona a daniw. Maysa laeng ti ma-workshop. Iti met benneg ti daniw, nasken a mangidatag ti autor iti uppat a gapuananna. Dua kadagitoy ti ma-workshop.
5. Kaatiddog ti maidatag a gapuanan: Iti benneg ti sarita, 10-20 panid. Iti sarilaysay, masapul a personal essay ti maidatag nga agatiddog iti 6-10 a panid. Ti bukanegan, 6-10 panid. Saan a makedngan ti kaatiddog ti daniw, daniw a para ubbing, ken daniw a pangorona.
6. Ti laeng parbo a nagan ti autor ti agparang iti manuskrito.
7. Ipatulod ti manuskrito iti daytoy nga email address: sherma.benosa@gmail.com iti di naladladaw ngem Mayo 20, 2012. Dua a file ti maipatulod: ti manuskrito ken ti dokumento a naglaon iti paulo ti manuskrito, parbo ken pudno a nagan ti autor, kompleto nga adres ti pagtaengan, pagtrabahuan wenno pagbasbasaan, agraman numero ti telepono wenno selpon, ken ababa a pakasaritaan ti biag (bionote) ti autor.
Mapakaammuan dagiti autor dagiti mapili a gapuanan babaen ti e-mail ken/wenno awag iti telepono.
Mainaig ditoy, agaw-awaten ti workshop committee ti nasao a gunglo nga idauluan ni Sherma E. Benosa kadagiti manuskrito dagiti agdadamo a mannurat. Sangapulo a fellows ti mapili ken maikkan iti gundaway a ma-workshop dagiti sinuratda dagiti premiado a mannurat nga Ilokano: 3 iti sarita, 3 iti daniw, 1 iti daniw a para ubbing, 1 iti sarilaysay (creative non-fiction), 1 iti bukanegan, ken 1 iti pangorona a daniw.
Maibilang nga agdadamo ti autor no saan pay a nakaipablaak iti Bannawag iti nasursurok ngem tallo a sinurat iti benneg a sumalianna.
Dagiti pagalagadan:
1. Nasken nga orihinal, di naipatarus manipud iti sabali a lengguahe, ken saan pay a naipablaak ti idatag a manuskrito.
2. Nawaya ti autor a mangpili iti tema.
3. Maimakinilia wenno mai-computer dagiti manuskrito para iti sarita ken sarilaysay a maidatag iti doble espasio a letter sized a coupon bond iti ania man kadagitoy a font: 12 points Roman Times Antiqua, wenno 12 point Book Antiqua. Single spaced laeng ti pannakaimakinilia dagiti maidatag a daniw, bukanegan, daniw a para ubbing, ken pangorona a daniw.
4. Sagdudua a gapuanan ti nasken nga idatag ti autor iti benneg ti sarita, sarilaysay, bukanegan, ken pangorona a daniw. Maysa laeng ti ma-workshop. Iti met benneg ti daniw, nasken a mangidatag ti autor iti uppat a gapuananna. Dua kadagitoy ti ma-workshop.
5. Kaatiddog ti maidatag a gapuanan: Iti benneg ti sarita, 10-20 panid. Iti sarilaysay, masapul a personal essay ti maidatag nga agatiddog iti 6-10 a panid. Ti bukanegan, 6-10 panid. Saan a makedngan ti kaatiddog ti daniw, daniw a para ubbing, ken daniw a pangorona.
6. Ti laeng parbo a nagan ti autor ti agparang iti manuskrito.
7. Ipatulod ti manuskrito iti daytoy nga email address: sherma.benosa@gmail.com iti di naladladaw ngem Mayo 20, 2012. Dua a file ti maipatulod: ti manuskrito ken ti dokumento a naglaon iti paulo ti manuskrito, parbo ken pudno a nagan ti autor, kompleto nga adres ti pagtaengan, pagtrabahuan wenno pagbasbasaan, agraman numero ti telepono wenno selpon, ken ababa a pakasaritaan ti biag (bionote) ti autor.
Mapakaammuan dagiti autor dagiti mapili a gapuanan babaen ti e-mail ken/wenno awag iti telepono.
Pasnaan 2012, agawaten iti manuskrito
Agaw-awaten ti GUMIL Filipinas kadagiti manuskrito para iti Maikatlo a Pasnaan wenno workshop iti panagsurat para kadagiti agdadamo a mannurat nga Ilokano a maangay inton Hunio 1-3, 2012 iti Doña Josefa Edralin Marcos Elementary School, Currimao babaen ti pannakitinnulong ti National Commission for Culture and the Arts, ti DepEd Currimao District ken GUMIL Ilocos Norte.
Sangapulo a fellows ti mapili ken maikkan iti gundaway a ma-workshop dagiti sinuratda dagiti premiado a mannurat nga Ilokano: 3 iti sarita, 3 iti daniw, 1 iti daniw a para ubbing, 1 iti sarilaysay (creative non-fiction), 1 iti bukanegan, ken 1 iti pangorona a daniw.
Rumbeng nga orihinal ken di pay naipablaak dagiti maidatag a gapuanan. Ipatulod ti gapuanan iti sherma.benosa@gmail.com iti di naladladaw ngem Mayo 20, 2012.
Para iti dadduma pay a detalye, bisitaen ti manipudkadagitieditor.blogspot.com, wenno iti page ti Bannawag Magazine iti Facebook. (Sherma E. Benosa)
(Naipablaak iti Bannawag, Mayo 7, 2012 a bilang.)
Mayo 7, 2012
SARITA
6 Ti Saup
Noli S. Dumlao
NOBELA
30 Daga a Nakayanakan (3)
Juan Cabreros Laya
34 Dagiti Bituen iti Imatangda (28)
Jose A. Bragado
DANIW
4 Tallo a Daniw
Jake F. Ilac
18 Mutia
Derick Marcel F. Yabes
28 Dua a Daniw
Pearl Dacuag
32 Isarusarmo Dagiti Dawa
Rolando A. Seguro, Jr.
SALAYSAY
8 Gapu Ta Daytoy ti Linteg (34)
Hues Joven F. Costales (Ret.)
12 Filipinas Vs. China?
Neyo Mario E. Valdez
16 Mapankan iti Kolehio; Aniat’ Kurso nga Alaem?
Mighty C. Rasing
40 Dimmur-as ti Biagda Gapu iti Buyboy
Reynaldo E. Andres
KOMIKS
21 Tres Muchos (50)
24 Bannatiran (65)
26 Miks & Tiks
KOLUM
14 Dear Judge
20 Dear Doc
33 Okeyka, Apong
36 TIPS
39 Kastoy, Kapid, Ditoy Hawaii
42 Padasem Daytoy, Kailian
44 Ading Kosinera
PAGLINGLINGAYAN
45 Photolaffs
46 Showbiz
48 Sinniriban
48 Sapukas
48 Sudoku
48 Aggarakgaktayo
DADDUMA PAY
2 Ti Makunami
10 Ket Nai-Bombo ni Ma’am Fely
15 Tao, Lugar, Pasamak
19 Mangadaptarkayo Man Met iti Eskuela!
29 Makapahayblad Met ti Marunggay?
31 Txtm8
35 Siled ti Kararag
37 Ti Gasatmo Ita a Lawas
38 Ammuem Pay Dagitoy
National Heritage Month, maluktan iti Romblon
Manipud iti pannakapirma ti Proclamation No. 349 idi Agosto 11, 2003 a nangideklara iti bulan ti Mayo a kas National Heritage Month naikkanen iti gundaway dagiti amin a rehion iti sibubukel a pagilian a mangipakita, mangipagpannakkel, ken mangpadur-as kadagiti kabukbukodanda a kultura. Maar-aramid daytoy babaen ti National Commission for Culture and the Arts ken iti pannakitinnulong dagiti ahensia a mangitantandudo iti arte iti lugar a pakaangayanna.
Ket ita a tawen, napili ti natalinaay a probinsia ti Romblon a manglukat itoy a selebrasion.
Addaan iti tema a “Taoid: Crossing, Caring, Carrying on…” padasen manen daytoy a parambak a pasadiwaen dagiti indakdakkel a kultura ken patawid dagiti appotayo tapno takuatenda no kasano a mausar dagitoy ti agdama ken masakbayan. Ket no tawid, kuna, mairamanen ditoy a maikkan iti importansia dagiti nagduduma a tradisional nga arte, pasdek, ken dadduma pay a banag a napateg iti sangkapagilian.
No madakamat ti Romblon, umuna a sumeksek iti panunot ti dekolor a marmol. Ti ngamin nasao a probinsia ti kangrunaan a paggapgapuan dagiti dekalidad a marmol. Adu dagiti di makaammo nga adu dagiti heritage sites itoy a lugar. Mairaman kadagitoy ti Cathedral of San Jose a nabangon pay idi maika-18 a siglo iti puseg ti Romblon iti Romblon Island. Daytoy a pasdek ti maysa kadagiti 34 a simbaan a mabigbig a National Cultural Treasures.
Makita pay iti Romblon ti Fort San Andres, ken dagiti rangtay ken balbalay a nabangon met laeng idi maika-18 a siglo.
Maangay ti grand launch ti parambak inton Mayo 1 babaen ti maysa nga exhibit iti kapitolio probinsial ti Romblon. Sarunuento daytoy ti culinary festival, ken ti pannakaipakita no kasano ti panaglaga (weaving) ken panagkitikit (sculpture). Iti malem met, pormal a maluktan ti selebrasion babaen da mismo a Presidente Benigno C. Aquino III, Gobernador Eduardo C. Firmalo ti Romblon, ken NCCA Chairman Felipe de Leon, Jr. Ditoy a agpabuya dagiti nalalaing a kumakanta ken tumotokar iti biolin iti probinsia. Sarunuen daytoy ti cultural presentation ti ili nga Odiongan.
Iti kabigatanna, ipadigo met ni Chit Asignasion ti Tam-awan Village iti Baguio City dagiti padasna, ken ti grupoda, nga agpimpinta.
Malaksid met iti grand lauch, mayun-unan iti bulan ti Abril ti Cultural Mapping ang Planning Workshop babaen ken ni Eric B. Zerrudo.
Malaksid kadagitoy, maisagsaganam ti nalawa a pagyanan para iti maangayto a workshop iti benneg ti Festival Management babaen ni Elmer Ingles, Visual Arts ni Nemesio Miranda, Theater Arts ni Edward Perez, ken Musika ni Angelo Aquino. Addanto met workshop ken lektiur maipapan iti local history writing, establishing art’s gallery or artist’s village ken dadduma pay.
Gapu iti kinaadu dagiti aktibidad, inkeddeng ti Subcommission on National Heritage ti NCCA nga idauluan ni Regalado Trota Jose nga agpaut ti parambak agingga iti agtapos ti tawen.
Dagiti NHMC steering committee: Regalado Trota Jose (National Committee on Archives), Imelda Loste (Art Galleries), Dr. Maria Nela Florendo (Historical Research), Antonio M. Santos (Libraries and Information Service) Dr. Jaime C. Laya (Monuments and Sites), ken Dr. Antonio Julian Montalvan (Museums). NCCA Executive Director ni Emelita V. Almosara.—O
(Naipablaak iti Bannawag, Abril 30, 2012 a bilang.)
April 24, 2012
Karayan Abra, mapangpanggep a makutkot
Ni CRIS M. ILUSTRE
Inlawlawag ni Gob. Luis “Chavit” Singson ti Ilocos Sur a dakkel ti maitedna a pagsayaatan iti Ilocos Sur ti mapangpanggep a “dredging” wenno pannakakutkot iti Karayan Abra ken ti baybay kadagiti ili a sumango iti China Sea.
Iti pananginterbiu kenkuana ni radio announcer Jessie Ancheta, kinuna ni Singson a ti agrinibun a tawen a panagay-ayus ti danum iti Karayan Abra a sumalput iti Ilocos Sur ti nangidalusonen kadagiti adu a bato, daga, kemikal ken ared-ad a patauden ti moderno nga agrikultura, pannakaminas dagiti kabambantayan ken dadduma pay a resulta ti polusion ti nangpaababawen iti nasao a karayan. Gapu iti daytoy, no aglayus wenno dumakkel ti danum gapu iti panagtutudo, kapilitan nga aglipias ti danum kadagiti madalananna nga ili.
Namunganay ti Karayan Abra, nga agatiddog iti 178 a kilometro, iti Mt. Data iti Benguet, lumasat iti Cervantes, Ilocos Sur, agrikus iti probinsia ti Abra sa rummuar iti Santa ken Bantay, Ilocos Sur nga agpatingga iti sungabanna iti Siudad ti Vigan. Maikanem daytoy kadagiti kadadakkelan a karayan iti sibubukel a Filipinas.
Kinuna pay ni Singson a ti makali a daga manipud iti Karayan Abra, maitambak met laeng a pangpatibker kadagiti teppang ken mabalin pay a pagtaudan ti graba a mausar iti konstruksion iti ania man nga inprastruktura.
Maipanggep met iti “magnetized sand” wenno ti kontrobersial a nangisit a darat a maaramid a landok ken umasping a material, bassit laeng a porsiento ti mabalin a maala dagiti mangkutkot iti karayan a kuna ti gobernador a saantayo metten a kasapulan no di ket agpaayen a pannakagunggona dagiti imbestor.
Kinuna ni gobernador a kadagiti met ili iti igid ti baybay wenno coastal towns, ti panagbaliw ti klima ti kangrunaan a gapuna nga adun a paset dagitoy ti kinurukor ken inyanud ti baybay, saan ket a gapu ti ibagbaga ti dadduma a gapu iti illegal mining ti black sand kadagitoy a lugar.
“Awan ti nangisit a darat a maala dagiti bapor a maipadpadamag nga agpakpakunnot iti kadaratantayo gapu ta awan met ti maalada a kasta nga elemento malaksid a nainget met ti pannakabantay ti igid ti baybay,” innayon ti gobernador.
Impalawag pay ketdi ti gobernador a palubosanna ti ania man a munisipio nga agkalikagum a mangpaadalem iti baybayda no kiddawenda kadagiti prospective miners nga umuna nga agaramid dagitoy iti eskuela, health center wenno ania pay nga impraestruktura ti munisipio sakbay nga agminasda.
Kasta met a masapul a gaburanda ti igid ti baybay iti dakkel a paset ti makutkotda tapno maliklikan met laeng ti panagreggaay ti paset a sakupen ti ania man nga ili nga agkalikagum a mangpaadalem ti kadandanumanda.
Imbaga ni Gobernador Singson nga agpannuray met laeng dayta a desision kadagiti agtuturay kadagiti maseknan nga ili idinto nga impaganetgetna a daytoy a panggep ket agturong met laeng iti pannakasalbar ti probinsia iti masasao nga “erosion,” pannakalayus gapu iti pannakagaburen dagiti pagnaan ti danum ken mangipasiguro pay iti pannakatulong dagiti munisipio babaen ti pannakabangon dagiti kasapulanda nga impraestruktura.
Kabayatanna, maysa nga Abra River Commission ti mapangpanggep a mabukel tapno adalenna a nalaing daytoy a singasing, agraman ti pannakikammayet ti probinsia ti Abra, nangruna iti maipanggep iti panagminas iti mismo a lugarda met laeng.
(Naipablaak iti Bannawag, Abril 30, 2012 a bilang.)
Ravina ti Asingan, kampeon iti Le Tour
Inyalat ni Baler Ravina ti Asingan, Pangasinan ti 2012 Le Tour de Filipinas a naggibus idi Abril 17 iti Siudad ti Baguio.
Gapu itoy, ni Ravina iti GO21 ti umuna a Filipino a nangyalat iti kampeonato iti daytoy a lumba iti bisikleta narugian tallo a tawenen ti napalabas. Da David McCann ti Ireland ken Rahim Imami ti Iran dagiti immuna a dua, kas panagsaganadda.
Ni met laeng Ravina ti mabigbig a kalaingan iti kinnalay-atan iti bantay. Namitlon a nagbalin a “King of the Mountain” (idi 2007 ken 2009).Adtoy ti ranggo dagiti siklista iti kallabes a Le Tour nga es-esponsoran ti Air21.:
1. Ravina, Baler (G21) 13:20:26, 2. Loh Sea Keong (TSI) 0:16, 3. Calderon, Joel (MM) 1:30, 4. Scholz, Timo (CCN) 2:16, 5. Kers Koos Jeroen (GLB) 4:06;
6. Galedo, John Mark (SMT) 7:48, 7. Lim, Rustom (AVL) 8:08, 8. Valenzuela, Iris (AVL) 9:57, 9. Rendole, Oscar (MM) 12:52, 10. Williamson, James (BNZ) 13:20;
11. Hualda, Ronnel (AVL) 13:25, 12. Roque, Rudy (AVL) 13:51, 13. Ito, Masakazu (AIS) 14:35, 14. Fukushima, Shinichi (TSG) 14:50, 15. Reynante, Lloyd (SMT) 15:03;
16. Feng Chun Kai (ACT) 16:21, 17. Martin, Rey (MM) 16:36, 18. Jang, Paul Morales (KIA) 17:43, 19. Patria Rastra (COL) 18:51, 20. Quirimit, Arnel (G21) 19:35.
Ni Baler Ravina (naka-green jersey) ti GO21 iti isasang-atda iti Baguio City, kaduana ni Joel Calderon ti Mail and More iti naudi a lap ti Le Tour de Filipinas a natunged iti Baguio City idi Abril 17. Nangabak ni Calderon itoy a lap; maikadua ni Ravina ngem inyalat ketdi ni Ravina ti korona ti Le Tour.
April 18, 2012
Bannawag -- Abril 30, 2012
SARITA
6 Alibungabong
Neyo Mario E. Valdez
NOBELA
30 Daga a Nakayanakan (2)
Juan Cabreros Laya
34 Dagiti Bituen iti Imatangda (27)
Jose A. Bragado
DANIW
4 2 a Soneto
Honor Blanco Cabie
28 Sabong ti Paria
Jennifer N. Requilman
32 Iti Sidong Dagiti Balikas
Fernando C. Alonzo
SALAYSAY
8 Gapu Ta Daytoy ti Linteg (33)
Hues Joven F. Costales (Ret.)
12 Nagturposkan, Sadino Itat’ Papanam?
Mighty C. Rasing
16 Komusta ti Wangag River?
D.S. Bulong, Vilmer V. Viloria ken Roy V. Aragon
40 Kastoy ti Agpatubo iti Kawayan
Reynaldo E. Andres
KOMIKS
21 Tres Muchos (49)
24 Bannatiran (64)
26 Miks & Tiks
KOLUM
10 Kas Kuna ni Manang Imee
14 Dear Judge
20 Dear Doc
33 Okeyka, Apong
36 TIPS
39 Kastoy, Kapid, Ditoy Hawaii
42 Padasem Daytoy, Kailian
44 Ading Kosinera
PAGLINGLINGAYAN
45 Nagimasen Eatery, Kdp.
46 Showbiz
48 Sinniriban
48 Sapukas
48 Sudoku
48 Aggarakgaktayo
DADDUMA PAY
2 Ti Makunami
15 Tao, Lugar, Pasamak
18 Ti Bugbugtong a Kiote a Manok
19 National Heritage Month, Maluktan iti Romblon
29 Ania Met ti Maitulongmo iti Eskuelatayo, Kompadre?
31 Txtm8
35 Siled ti Kararag
37 Ti Gasatmo Ita a Lawas
38 Ammuem Pay Dagitoy
April 13, 2012
Tinupig-Magapit, Malutluto, Maib-ibus.
TINUPIG-MAGAPIT, MALUTLUTO, MAIB-IBUS. Ibalballikid daytoy a baro dagiti malutluto a tinupig iti pagtunuan a bato/bisil, nga inorder ti maysa a kustomer, iti maysa kadagiti pagtinupigan iti igid ti highway iti Magapit, Lal-lo, Cagayan. Maibilang a maysa a kadagiti kaiimasan a tinupig iti Cagayan Valley ti tupig ti Lal-lo, nangruna dagiti mailutluto iti Magapit iti asideg ti Magapit Bridge, a masansan a dagasan a paggatangan iti pasarabo wenno pagkapean dagiti biahero. Kaaduan a bayat a malutluto dagitoy a naimas a tinupig, maib-ibus met a gatgatangen dagiti aglabas a biahero. (Roy V. Aragon)
(Naipablaak iti Bannawag, Abril 23, 2012 a bilang.)
Grupo Biag
GRUPO BIAG. Iwarwaragawag ni Jay Harold Hidalgo (tengnga), mangidadaulo iti Grupo Biag a buklen dagiti premiado a pintor iti Ilocos Sur, a daytoy a grupo a disipulo ni Juan Luna, tumantanordan kadagiti maang-angay a Visual Arts Exhibits iti nadumaduma a paset ti Ilokos ken Metro Manila. Paset daytoy ti naangay a “Kapihan iti Amianan” iti Iluko Heritage Channel a nabuya iti probinsia ken iti sumagmamano a paset ti Ilocos Norte. Nairaman iti ladawan ni Ben Pacris, (kanigid) tv host ken manager ti PIA; ken Aubrey de la Cruz Terry, kameng ti Biag. (PIA 1 Ilocos Sur)
Dr. Nolasco ti UP-Diliman, Atty. Luis ti KWF, agsarita iti komperensia ti GUMIL
Naawis ni Dr. Ricardo Ma. Duran Nolasco, Propesor iti College of Linguistics iti Unibersidad ti Filipinas iti Diliman, Quezon City, a kas keynote speaker iti umuna nga aldaw ti Maika-44 a Komperensia Nasional ken Literary Seminar-Workshop ti GUMIL Filipinas a maangay itoy nga Abril 20-22 iti Don Mariano Marcos Memorial State University iti Bacnotan, La Union.
Dati a Commissioner ti Komisyon sa Wikang Filipino (KWF), sagidento ni Dr. Nolasco iti bitlana ti tema ti komperensia “Ni Mannurat a kas Mannursuro.”
Kadua ni Dr. Nolasco a naawis nga agsarita ni Atty. Concepcion H. Luis, agdama a Commissioner para iti lengguahe nga Ilokano iti KWF nga agsaritanto met iti “Rabii ti Kultura” iti maikadua nga aldaw ti komperensia.
Iti panglukat a programa a maawagan iti “Rabii ti Pammadayaw,” mapadayawanto ni Dr Paul Blanco Zafaralla a kas Pedro Bucaneg Awardee ita a tawen. Mayalnato pay ti kaudian a sinuratna a libro, ti Dr. Godofredo S. Reyes: The Pride of Ilocandia a saksianto ni Dr. Dedicacion Agatep-Reyes, 1993 Leona Florentino Awardee ken kaingungot daydi Dr. G.S. Reyes.
Iti maikadua nga aldaw ti komperensia (“Aldaw ti Literatura”), agpaay met ni retirado nga RTC Judge Joven F. Costales a kas guest speaker iti bigat. Ni Costales ti umuna a presidente ti GUMIL La Union (1966-67) ken nagtakem pay a Sekretario-Heneral ti GF idi 1993-95.
Iti karabiyanna, “Rabii ti Kultura,” nga agpaay a kas naisangayan a sangaili ken agbitla ni KWF Commissioner Concepcion H. Luis. (Djuna R. Alcantara)
(Naipablaak iti Bannawag, Abril 23, 2012 a bilang.)
Dr. Zafaralla, padayawan ti GF a 2012 Pedro Bucaneg Awardee
Padayawan ti GUMIL Filipinas ni Dr. Paul Blanco Zafaralla, a 2012 Pedro Bucaneg Awardee bayat ti Maika-44 a Komperensia Nasional ti gunglo a maangay itoy nga Abril 20-22 iti Don Mariano Marcos Memorial State University, Bacnotan, La Union.
Ti Pedro Bucaneg Award ti kangatuan a pammadayaw a mabalin nga ipaay ti GF, ti gunglo dagiti mannurat nga Ilokano iti Filipinas ken iti ballasiw-taaw, iti asino man a mannurat nga Ilokano a dakkel ti naitulongna iti pannakasaluad ken pannakapadur-as ti Literatura Ilokana.
Ti met Leona Florentino Award (katukad ti Pedro Bucaneg Award) ti maipapaay kadagiti mannurat nga Ilokana, nga itoy a tawen, awan ti ipaayan ti GF iti kasta a pammadayaw.
Maysa a mannurat ken kritiko iti arte, natenneb iti Unibersidad ti Filipinas iti Diliman, Quezon City, ni PBZ a nagturposanna iti Fine Arts ken nanggun-odanna met laeng iti MA ken Ph.D. in Communication.
Nagretiro a Professor 10 iti Humanities iti UP Los Baños iti Laguna, mangisursuro ita ni PBZ, umuna nga Art Critic-in-Residence ti UP System, kadagiti unibersidad iti asideg ti Los Baños a pagtaenganna ken ti kaingungotna a ni UPLB Professor Emeritus iti Environmental Science, Dr. Macrina Tamayo-Zafaralla ken dagiti uppat nga annak ken innem nga appokoda.
Iti listaan dagiti immawat iti Pedro Bucaneg Award sipud idi 1978, 10 a tawen kalpasan ti pormal a pannakaipasdek ti GUMIL Filipinas, ni PBZ, tubo iti Barangay Upon, Pinili, Ilocos Norte, ti maika-71 a pangipaayan ti gunglo iti nasao a pammadayaw. (Ma. Rose A. Cabie)
(Naipablaak iti Bannawag, Abril 23, 2012 a bilang.)
Nangabak iti 1st ALVIYA ken 14th AMMAFLA, naammuan
Maysa nga announcer iti radio ken maysa a mangal-ala iti kinamaestro ti nangyalat iti Umuna a Gunggona iti Salip iti Sarita ti 1st ALVIYA Literary Foundation, ken Salip iti Sarita Para Kadagiti Agdadamo a Mannurat ti 14th AMMA Foundation Literary Awards, kas panagsaganadda.
Dagiti nangabak iti 1st ALVIYA, kas impakaammo ti ALVIYA Secretariat nga idauluan ni Dr. Freddie P. Masuli, agdama a direktor ti GUMIL Filipinas:
Umuna a Gunggona: Danny B. Antalan, tubo iti San Nicolas, San Esteban, I.S. ngem agnaeden iti Siudad ti Candon. Pinangyalat ni Antalan, reporter/announcer iti DZTP Radio Tirad Pass, iti kangrunaan a gunggona ti saritana a “Dagiti Nangabak.”
Maikadua: Daniel L. Nesperos (“Dagiti Sabong ni Reyna Padaya”). Tubo iti San Lorenzo, San Nicolas, Ilocos Norte, maysa a book designer ni DLN ken, kas kunana, naayat nga agmulamula iti natnateng.
Maikatlo: A. Pascual Jose, tubo iti Brgy. 56, Bacsil North, Laoag City (“Idi Agresidente ni Oppong iti White Plains Subdivision”) ken kameng ti Advertising Dept. ti dati a Liwayway Publishing, Inc.
Agpapada met laeng da Antalan, Nesperos ken Pascual a nangab-abaken iti Palanca Awards.
Ti Salip iti Sarita ti ALVIYA ti maysa laeng kadagiti proyekto ti ALVIYA Literary Foundation. Ni Alex Vicente Yadao ti New York City ken Libertad, Abulug, Cagayan ti nangbangon iti ALVIYA Literary Foundation iti panggep a tumulong iti pannakasaluad ken pannakaparang-ay ti Literatura Ilokana babaen dagiti pasalip iti panagsurat, panangangay kadagiti seminar iti panagsurat, ken panagilibro kadagiti piesa ti literatura.
Dagiti naghurado: Cles B. Rambaud ti Bannawag, chair; dagiti kameng: dati nga Editor ti Bannawag Dionisio S. Bulong ken Palanca Awardee Roy V. Aragon.
Adtoy met dagiti nangabak iti 14th AMMAFLA:
Umuna a Gunggona: Christian Dave Pascua Cajigal, agtawen iti 18, agad-adal iti Mariano Marcos State University-College of Teacher Education ken anak da Crisologo Cajigal ken dati nga Evangeline Pascua. Pinangyalat ni Christian Dave, tubo iti Barangay Badio, Pinili, Ilocos Norte, iti kangrunaan a gunggona ti saritana a “Ni Nana Solenn.”
Maikadua (“Puso ti Maysa a Maestra”): Michelle Gamueda-Rafanan, tubo iti Parioc 1st, Candon City ken mangal-ala iti kinamaestra iti North Luzon Philippines State College iti Siudad ti Candon; duan ti bungada ken Amado G. Rafanan, da Michael Jester ken Michaella.
Maikatlo (“Talon”): Dexter Marin Fabito, agpapaay a kagawad iti barangayda a Balingit iti Pamplona, Cagayan; nagturpos iti BSIT iti Cagayan State University-Sanchez Mira, Cagayan; ken tallon ti bungada ken kaingungotna a Romaly, da Zedrix John, Zandra Nicole ken Zachary Drexler.
Dagiti esponsor: Amado ken Gloria Yoro, Francisco ken Aurora T. Ponce, ken Fred ken Cherry Quibol, agpapada nga agindegen iti Hawaii.
Dagiti naghurado: Neyo Mario E. Valdez, In-House Editor ti Rex Bookstore, Inc., chair; kameng da Juan Al. Asuncion ti Bannawag ken Noli S. Dumlao, drama scriptwriter iti DZRH.
Mapadayawan dagitoy a nangabak a mannurat bayat ti Maika-44 a Komperensia Nasional ti GUMIL Filipinas inton Abril 20-22, 2012 iti Don Mariano Marcos Memorial State University, Bacnotan, La Union.
(Naipablaak iti Bannawag, Abril 23, 2012 a bilang.)
April 12, 2012
Bannawag -- Abril 23, 2012
SARITA
6
Dagiti Bagahe ni Arthur
Mighty C. Rasing
NOBELA
28
Daga a Nakayanakan (1)
Juan Cabreros Laya
32
Dagiti Bituen iti Imatangda (26)
Jose A. Bragado
DANIW
4
Tricia
Gladys Menor
30
Ridep
Jobert Ma. Pacnis
SALAYSAY
8
Gapu Ta Daytoy ti Linteg (32)
Hues Joven F. Costales (Ret.)
12
Presidente Jejomar Binay?
Neyo Mario E. Valdez
16
Kultura ti Amianan: Gameng a Saan a Magatadan
Angel R. Calso
38
Kayatmo ti Agbalin a Koridor?
Virgilio D. Domaloy
40
Agbiag ti Kawayan!
Reynaldo E. Andres
KOMIKS
19
Tres Muchos (48)
22
Bannatiran (63)
24
Miks & Tiks
KOLUM
10
Kas Kuna ni Manang Imee
14
Dear Judge
18
Dear Doc
31
Okeyka, Apong
34
TIPS
37
Kastoy, Kapid, Ditoy Hawaii
42
Padasem Daytoy, Kailian
44
Ading Kosinera
PAGLINGLINGAYAN
45
Photolaffs
46
Showbiz
48
Sinniriban
48
Sapukas
48
Sudoku
48
Aggarakgaktayo
DADDUMA
PAY
2 Ti Makunami
15
Tao, Lugar, Pasamak
27
Addan Internetmi Idiay School, Inang!
29
Txtm8
33
Siled ti Kararag
35
Ti Gasatmo Ita a Lawas
36
Ammuem Pay Dagitoy
Dusa a bitay, ginuduana ti Kamara
Ti panggep a pannakaisubli ti dusa a bitay, ginuduana dagiti kameng ti Kamara idinto a sipapardas met dagiti kameng ti Senado a nangkontra iti daytoy a panggep.
Nairiing ti gandat a pannakaisubli ti nasao a dusa, babaen ken ni Philippine National Police (PNP) Director General Nicanor Bartolome, kalpasan ti panangserrek ti sumagmamano nga armado a lallaki iti Robinson’s Galleria iti nagbebedngan ti Quezon City, Mandaluyong City ken Pasig City idi Marso 21 a nagtakawan ken nakapatayanda iti maysa a security guard ken nakasugatanda iti sumagmamano a tattao gapu iti imbatoda a granada bayat ti panaglibasda.
“Rumbeng laeng a maisubli ti dusa a bitay ta agparparang nga awanen ti panagraem dagiti kriminal kadagiti polis kas ipaneknek ti panagtakaw a naaramid pay iti aldaw ken iti sango a mismo ti adu a tattao,” kinuna ni Senior Deputy Majority Leader Rep. Janette Garin ti Iloilo.
Naibabawi ti dusa a bitay iti Filipinas idi Hunio 24, 2006—tignay a dinaydayaw ti internasional a komunidad kangrunaanna ti European Community ken ti Batikano.
Mairaman kadagiti nangpabor iti dusa a bitay da Maguindano Rep. Simeon Datumanong, dagit a Justice Secretary, ken Citizens’ Battle Against Corruption (CIBAC) party-list Rep. Cinchona Cruz-Gonzales.
Iti met biang ni Cavite Rep. Joseph Emilio Abaya, chairman ti Committee on Appropriations, kinunana a saan a ti dusa a bitay ti manglapped kadagiti krimen.
(Naipablaak iti Bannawag, Abril 16, 2012 a bilang.)
April 9, 2012
Tabako iti Kailokuan
TABAKO ITI KAILOKUAN. Iti laksid ti pumigpigsa a kampania kontra iti panagsigarilio, makumikom dagiti mannalon iti tabako (Birhinia ken Burley) iti Kailokuan nga aggatud, agtudok ken agpugon (iti Birhiniada) ken mangi-sun dry (iti Burley-da). Iti ladawan, agtudtudok ni Felicidad Calonge iti tabako a Burley a namnamaenna a mailakonanto iti nanginngina ngem iti kallabes a panagtatabako. Ti Kailokuan ti kangrunaan a paggapuan ti Birhinia ken Burley iti Filipinas ta paggugusto ti tabako ti napudot a klima iti nasao a rehion. (Rizaldy Comanda)
Naipablaak iti Bannawag, Abril 16, 2012 a bilang.
Salsaluyotenna ti Matematika
SALSALUYOTENNA TI MATEMATIKA. Ni Jared Holgado, 7, iti panagpaalana iti ladawan bayat ti kaaddana iti University of California at Los Angeles. Maibilang a “child prodigy” daytoy nga anak da Ferdinand ken Nancy Holgado, agpada a taga-Filipinas, sinalsaluyotna laeng ti addition ken multiplication idi agtawen iti 5; ket ita, addan iti Algebra 2.
Naipablaak iti Bannawag, Abril 16, 2012 a bilang.
Nangabak iti dua a salip iti literatura, naammuan
Adtoy dagiti mannurat a nangabak iti dua a salip iti literatura: iti 4th Prof. Honor Blanco Cabie Premio Iti Naisurat Iti Literatura Ilokana (Cabie PINILI)-Daniw a Para Ubbing, ken iti Salip iti Daniw ti 14th Abuan-Valdez Awards for Iluko Literature (AVAIL), kas impakaammo dagiti Secretariat dagiti dua a salip:
Iti Cabie PINILI:
Umuna a Gunggona: Jobert M. Pacnis ti Brgy. Ammubuan, Ballesteros Cagayan, ken dati a substitute teacher iti Matucay National High School iti Allacapan, Cagayan, babaen ti koleksion ti daniwna a “Dandaniw Ni Balong.”
Maikadua: Lorelie Requilnan-Ramos, mangisursuro iti elementaria iti San Vicente Integrated School, San Vicente, I.S., Maikadua (“Matalek a Gayyem”); ken
Maikatlo (dua ti nangabak): Dexter Marin Fabito, barangay kagawad iti Balingit, Pamplona, Cagayan (“Ti Balaymi”), ken Clarybel B. De La Cruz, mangisursuro iti Filipinas East Elementary School, San Nicolas, Ilocos Norte (“Agbasan ni Buridek”).
Dagiti hurado: Palanca winner Roy V. Aragon, chairman; Eden C. Bulong (outstanding elementary journalism teacher iti Kamanilaan), ken Cles B. Rambaud, Editor ti Bannawag, agpada a kameng.
Inesponsoran da GF Director Maria Rosa A. Cabie, kaingungot ni 2011 Pedro Bucaneg awardee Honor Blanco Cabie, ken dagiti tallo nga annakda daytoy a pasalip.
Iti 14th AVAIL (kas impakaammo ni Baldovino Baldwin M. Valdez, chairman ti AVAIL secretariat):
Umuna a Gunggona: Herman S. L. Cardenas ti Flourishing, Gonzaga, Cagayan babaen ti daniwna a “Pannakaipasngay.”
Maikadua: Dexter M. Fabito ti Balingit, Pamplona, Cagayan (“Agmalem a Pinta”); Maikatlo: Rogie C. Baysa ti Magsaysay, Alicia, Isabela (“Atang”); Maikapat: Stephen C. Balanza, ti Bagani Campo, Candon City (“Ayat”); ken Maikalima: Rodelito F. Ramos ti San Francisco, Cauayan City (“Kannawidan”).
Dagiti hurado: PIA Chief Information Officer Benjamin P. Pacris ti Ilocos Sur; Poetry Editor Ariel S. Tabag ti Bannawag, ken Kalikasan Updates Editor-in-Chief Mindo N. Aquino ti DENR Isabela.
Mapadayawan dagiti naagapad a nangabak a mannurat iti rabii ti Abril 20 bayat ti Maika-44 a GUMIL Filipinas National Convention a maangay inton Abril 20-22, 2012 iti DMMSU, Bacnotan, La Union.
Maipakaammo met iti sumaruno a bilang ti Bannawag dagiti nangabak iti Salip iti Sarita ti 1st ALVIYA, kas impakaammo ni Freddie P. Masuli, Chairman, ALVIYA Secretariat, ken dagiti nangabak iti Salip iti Sarita Para Kadagiti Agdadamo a Mannurat ti AMMA Foundation Literary Awards.
Naipablaak iti Bannawag, Abril 16, 2012 a bilang.
Dusa a Bitay
Nalaka a sawen a saan a makaterred iti panagadu ti krimen ti dusa a bitay isu a saan a nasken a maisubli daytoy. Nalaka met a sawen a di rumbeng nga adda dusa a bitay iti Filipinas ta adu a pagilian iti lubong ti nangikkaten iti dusa a bitay.
Wen, nalaka a sawen dayta no awan anakmo a balasang a rinames ken pinatayda; no adda barom a siniggawatanda iti selpon ket idi kumamat, binagkong ti kadua gayam ti snatcher.
Sabali ti Filipinas no idilig iti adu a pagilian iti lubong. Naisabsabalitayo a tattao, ngarud saan a rumbeng nga ipakattayo iti pagiliantayo ti ipakpakatda iti sabali a pagilian.
Sumagmamano met a tawen a nagtrabahoak idiay Saudi Arabia. Ket ti ipakpakatda a paglintegan, isu ti patienda a mayataday iti pagilianda. Isu a legal ti bitay sadiay. Isu nga idi addaak sadiay, napalalo a kinasingpetko, a.
--SPO2 LEONARDO S. FARAGARAN (Ret.)
Pinili, Ilocos Norte
(Naipablaak iti "Ti Makunami," Bannawag, Abril 16, 2012 a bilang.)
April 2, 2012
Bannawag -- Abril 16, 2012
SARITA
6 Campo
Estela Bisquera-Guerrero
NOBELA
30 El Guapito (64)
Dionisio S. Bulong
34 Dagiti Bituen iti Imatangda (25)
Jose A. Bragado
DANIW
4 Bubon
Cles B. Rambaud
18 Duayya
Rudy Ram. Rumbaoa
28 Bisikleta
Minervina V. Jimenez
32 Dua a Daniw
Jonathan B. Torricer
SALAYSAY
8 Gapu Ta Daytoy ti Linteg (31)
Hues Joven F. Costales (Ret.)
12 Pakaisagmakan Met ti Facebook, Aya?
Neyo Mario E. Valdez
16 Da Apo Lakay-Lakay ken Apo Baket-Baket
D.S. Bulong, Vilmer V. Viloria ken Roy V. Aragon
26 Napananen Dagiti Sursuro Dagiti Ubbing?
Fernando B. Sanchez
40 Wen, Dakkel a Panguartaan ti Panagtaraken iti Kalding
Reynaldo E. Andres
KOMIKS
21 Tres Muchos (47)
26 Miks & Tiks
KOLUM
10 Kas Kuna ni Manang Imee
14 Dear Doc
33 Okeyka, Apong
36 TIPS
39 Kastoy, Kapid, Ditoy Hawaii
42 Padasem Daytoy, Kailian
44 Ading Kosinera
PAGLINGLINGAYAN
45 Welcome to…, Kdp.
46 Showbiz
48 Sinniriban
48 Sapukas
48 Sudoku
48 Aggarakgaktayo
DADDUMA PAY
2 Ti Makunami
15 Tao Lugar Pasamak
19 No Dimo Sidaen Dayta Inabrawko a Paria, Agaluadka!
20 Ti Pusak a ni Tingtingket
31 Txtm8
35 Siled ti Kararag
37 Ti Gasatmo Ita a Lawas
38 Ammuem Pay Dagitoy
Nangabak a Daniw
Ni FREDDIE PA. MASULI
Pakaidayawanmi nga idatag iti Editorial ti Bannawag ti daniw a nangyalat iti Umuna a Gunggona iti "On-the-Spot Daniw Writing Contest" a naangay iti “Panaglaga Kadagiti Balikas,” seminar iti panagsurat, a ti MLE ti kangrunaan a nakaituronganna.
Naangay ti seminar idi Marso 17 idi Cagayan State University-Sanchez Mira, babaen ti GUMIL Cagayan ken iti suporta da Dr. Lina Madarang Garan, Campus Eectuive Officer; Dr. Narcitas Biado-Ouano, Dean, College of Teacher Education ken iti tulong da Mr. Vicente Viloria, Jenny Lyn S. de la Cruz ken dadduma pay a mangisursuro/staff iti CSU-Sanchez Mira.
Daytoy a daniw (“Biag”), sinurat ti maysa nga apagsingising a mannurat, ni Emily Asuncion, maysa kadagiti nagturpos itoy a tawen iti kursona a Bachelor of Elementary Education iti CSU-Sanchez Mira.
Biag
Ti panagbettak ti raya ti init iti bigbigat
Idiayana manen ti sabali a ragsak
Iti baet ti inaldaw-aldaw a rigrigat
Ken di namnamaen a paspasamak.
Ay, awan kaaspingna ti agbiag ditoy daga
Nagganas ti agpallailang ayan napipintas a buya
Aglalo no kaduam ti kasilpo ti puso ken rikna
Amin nga oras a mabubos adda pategna.
Nagasattayo ta naikkantayo iti gundaway
Ipategtay koma ti inted ti Ama a biagtay’ iti inaldaw
Tumulongtay’ koma iti pada a parsua
Kinasayaat ti intay’ ipangpangruna.
(Naipablaak iti "Ti Makunami" iti Bannawag, Abril 9, 2012 a bilang.)
Pakaidayawanmi nga idatag iti Editorial ti Bannawag ti daniw a nangyalat iti Umuna a Gunggona iti "On-the-Spot Daniw Writing Contest" a naangay iti “Panaglaga Kadagiti Balikas,” seminar iti panagsurat, a ti MLE ti kangrunaan a nakaituronganna.
Naangay ti seminar idi Marso 17 idi Cagayan State University-Sanchez Mira, babaen ti GUMIL Cagayan ken iti suporta da Dr. Lina Madarang Garan, Campus Eectuive Officer; Dr. Narcitas Biado-Ouano, Dean, College of Teacher Education ken iti tulong da Mr. Vicente Viloria, Jenny Lyn S. de la Cruz ken dadduma pay a mangisursuro/staff iti CSU-Sanchez Mira.
Daytoy a daniw (“Biag”), sinurat ti maysa nga apagsingising a mannurat, ni Emily Asuncion, maysa kadagiti nagturpos itoy a tawen iti kursona a Bachelor of Elementary Education iti CSU-Sanchez Mira.
Biag
Ti panagbettak ti raya ti init iti bigbigat
Idiayana manen ti sabali a ragsak
Iti baet ti inaldaw-aldaw a rigrigat
Ken di namnamaen a paspasamak.
Ay, awan kaaspingna ti agbiag ditoy daga
Nagganas ti agpallailang ayan napipintas a buya
Aglalo no kaduam ti kasilpo ti puso ken rikna
Amin nga oras a mabubos adda pategna.
Nagasattayo ta naikkantayo iti gundaway
Ipategtay koma ti inted ti Ama a biagtay’ iti inaldaw
Tumulongtay’ koma iti pada a parsua
Kinasayaat ti intay’ ipangpangruna.
(Naipablaak iti "Ti Makunami" iti Bannawag, Abril 9, 2012 a bilang.)
Lektiur iti ortograpia Ilokana, mairaman iti komperensia ti GF
Maysa kadagiti makaay-ayo a topiko a maikkanto iti importansia iti Maika-44 a Komperensia Nasional ken Literary Seminar-Workshop ti GUMIL Filipinas inton Abril 20-22, 2012 iti Don Mariano Marcos Memorial State University North La Union Campus (DMMMSU-NLUC) iti Bacnotan, La Union, ti Ortograpia Ilokana a pakawarwaranto met ti tema ti komperensia a “Ni Mannurat a kas Mannursuro.”
Pagtinnulonganto a tamingen da Editor ti Bannawag Cles B. Rambaud ken premiado a mannurat Sherma Benosa ti topiko iti ortograpia ti lengguahe nga Ilokano (a maaw-awagan pay iti Iloko wenno Iluko) iti panirigan ti maysa a mannurat ken lingguista, a kas panagsaganad dagiti lektiurer.
Malaksid itoy, mayadalto met ti panagsurat iti daniw, salaysay, sarita, ken ababa a nobela. Ni Palanca Hall of Famer Reynaldo A. Duque ti napusgan nga aglektiur iti daniw para kadagiti beterano; ni Poetry Editor ti Bannawag Ariel S. Tabag para kadagiti agdadamo, ken Johmar Alvarez (daniw a para kadagiti ubbing).
Ni met Manuel S. Diaz ti aglektiur iti sarita para kadagiti beterano idinto a ni Literary Editor ti Bannawag Juan Al. Asuncion ti mangtamingmo iti panagsurat iti sarita para kadagiti agdadamo a mannurat.
Tamingento met ni dati a Literary Editor ti Bannawag Jose A. Bragado ti panagsurat iti salaysay; ni met dati a Managing Editor ti Bannawag Juan S.P. Hidalgo, Jr. ti aglektiur iti ababa a nobela.
Addanto pay lektiur maipapan iti copyright a pagsaritaan ni Bebang Sy, eksperto iti daytoy a tay-ak.
Para iti nayon nga impormasion mainaig iti komperensia, umawag/ag-text iti 0949-3431766. (Djuna R. Alcantara)
(Naipablaak iti Bannawag, Abril 9, 2012 a bilang.)
Pagtinnulonganto a tamingen da Editor ti Bannawag Cles B. Rambaud ken premiado a mannurat Sherma Benosa ti topiko iti ortograpia ti lengguahe nga Ilokano (a maaw-awagan pay iti Iloko wenno Iluko) iti panirigan ti maysa a mannurat ken lingguista, a kas panagsaganad dagiti lektiurer.
Malaksid itoy, mayadalto met ti panagsurat iti daniw, salaysay, sarita, ken ababa a nobela. Ni Palanca Hall of Famer Reynaldo A. Duque ti napusgan nga aglektiur iti daniw para kadagiti beterano; ni Poetry Editor ti Bannawag Ariel S. Tabag para kadagiti agdadamo, ken Johmar Alvarez (daniw a para kadagiti ubbing).
Ni met Manuel S. Diaz ti aglektiur iti sarita para kadagiti beterano idinto a ni Literary Editor ti Bannawag Juan Al. Asuncion ti mangtamingmo iti panagsurat iti sarita para kadagiti agdadamo a mannurat.
Tamingento met ni dati a Literary Editor ti Bannawag Jose A. Bragado ti panagsurat iti salaysay; ni met dati a Managing Editor ti Bannawag Juan S.P. Hidalgo, Jr. ti aglektiur iti ababa a nobela.
Addanto pay lektiur maipapan iti copyright a pagsaritaan ni Bebang Sy, eksperto iti daytoy a tay-ak.
Para iti nayon nga impormasion mainaig iti komperensia, umawag/ag-text iti 0949-3431766. (Djuna R. Alcantara)
(Naipablaak iti Bannawag, Abril 9, 2012 a bilang.)
Unnok, Unnokkayo Dita!
UNNOK, UNNOKKAYO DITA! Agaama nga aglaklako iti unnok (maaw-awagan pay iti ginukan) iti merkado publiko ti Allacapan, Cagayan. Maysa a kita ti freshwater shellfish ti unnok (Delillia sp.) a naimas a mapalkang, makigtot, ken mabugguong, ken kaaduan a maala kadagiti karayan iti Cagayan kas iti Cagayan River iti paset ti Lal-lo ken Camalaniugan, ken iti Abulug River iti Abulug. Iti agdama, nakisangen ti maala nga unnok kadagiti nasao a karayan a mapapati a maigapu kadagiti maar-aramid a panagkurob ken panagminas iti darat a mangdisturbo met iti pagnaedan dagiti unnok ken dadduma pay a nabiag kadagitoy a karayan a kas iti kabibi ken ludong. (Roy V. Aragon)
Dayaw ti La Union
DAYAW TI LA UNION. Dagiti kameng ti Sangguniang Panlalawigan ti La Union kaduada da Gob. Manuel C. Ortega, Bise-Gobernador Aureo Augusto Q. Nisce, Diputado Victor F. Ortega ken Diputado Eufranio C. Eriguel iti maysa a pakalaglagipan a ladawan bayat ti panangpadayaw ti probinsia kadagiti Bar Examination Top Placers a tubo iti La Union, da Luz Danielle O. Bolong, 2nd Placer iti eksaminasion, nga imbagian dagiti dadakkelna, da Mr. Daniel T. Bolong Jr., ken kaingungotna (sango, maikatlo ken maikadua iti kanigid, kas panagsaganadda) ken Christian Louie C. Gonzales, 5th Placer (sango, tengnga). Naipaayan da Bolong ken Gonzales iti kopia ti Sangguniang Panlalawigan Resolution 090-2012 a nangkablaaw kadakuada iti panagballigida iti 2011 Bar Examination.
Subscribe to: Posts (Atom)


text:
Nakas-ang a damag ti panaka-ibaba ti kategoria ti Tamdagan District Hospital (TDH) a kas maysa laengen a Rural Health Unit babaen ti pammilin ti Department of Health. Itay nabiit, kinilatis dagiti DOH Evaluators Team ti nasa-o a District Hospital ket natakkuatanda a saanen a kualipikado daytoy a maibilang a DH ngem ketdi RHU laengen agsipudta awan met ti makunkuna a “lying-in patients” ngem kaadduanna laeng ket “outgoing patients”. Pinaneknekan daytoy a report babaen kada Provincial Health consultant Dr. Juanito Chua ken bokal Dr. Rogelio Balbag, chair ti komite iti salun-at.
Addaan met TDH ti resident doktorna, nurses ken midwife kasta pay narway nga ag-agas ken ramramit ngem kaskasdi a dagiti addaan ti sakit kaykayatda ti agpaagas ditoy GRASMHospital, LCGHospital, MMMHospital idiay Batac City ken dadduma pay a pribado nga ospital. Karbengan met ketdi ti siasinno man a tao ti agpili ti kayatna a pagpaagasan ti sakitna. Isu nga awan ti pinnilitan.
Kas backgrounder, maysa a nasulinek ken ala-montañosa ti Brgy. Tamdagan a sakop ti Surong Valley idiay Vintar, Ilocos Norte. No sobraan ti mangdeskriber ti lugar kasla adayo iti sibilisasion. Numan pay kasta, dagiti tattao nga agnaed adun kadakuada ti de-adal ken propesional.
Idi arinunos ti tawen 1986, damo dagiti natured (tallo laeng ti nagbulontaryo) a taga-media ti nagturong dita a lengleng a lugar a makunkuna a Tamdagan ken Isic-isic babaen ti isusorotda iti bunggoy Pulong-Pulong pro-poor program daydi nag-OIC Gobernador Castor Raval. Nakabutbuteng idi ti sumrek ken agdaliasat dita a lugar kadaydi a tiempo agsipud ta panawen ti kinarungsot dagiti rebelde a New People’s Army, ti makunkuna nga armada ti makannigid a Partido Komunista ditoy pagilian a Pilipinas.#


text:
Bietnam
Nagsasabtan: 16°10′N 107°50′E / 16.167°N 107.833°E
Ti Bietnam (i/ˌvjɛtˈnɑːm/, /ˌvjɛtˈnæm/), opisial a ti Sosialista a Republika ti Bietnam (Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ( listen)), ket isu ti akin-daya unay a pagilian idiay Indotsina a Peninsula isia Abagatan a daya nga Asia. Adda daytoy ti nakarkulo a 87.8 a riwriw nga agtataeng manipud idi 2011, daytoy ti maika-13 a kaaduan ti populasion a pagilian iti lubong, ken ti maika-8 a kaaduan ti populasion a pagilian ti Asia. Ti nagan ti Bietnam ket maipatarus a kas ti "Abagatan a Biet", ken opisial a naampon idi 1945. Ti pagilian ket nabeddengan babaen ti Tsina iti amianan, ti Laos iti amianan a laud, ti Cambodia iti abagatan a laud, ken ti Baybay Abagatan Tsina iti daya.[8] Ti siudad a kapitoliona ket ti Hanoi manipud idi naikaykaysa iti Amianan ken Abagatan a Bietnam idi 1976.
Dagiti Bietnamis ket nagbalinda a nawaya manipud ti Imperial a Tsina idi 938 AD, kalpasan ti Gubat ti Karayan Bạch Đằng. Dagiti nagsasaruno a Bietnamis a naarian a dinastia ket rimmang-ay idi ti pagilian ket heograpiko ken politikal a nagpadakkel iti Abagatan a daya nga Asia, aginggana idi ti Indotsina a Peninsula ket nakolonisado babaen ti Pransia idi tengnga ti maika-19 a siglo. Ti Umuna a Gubat ti Indotsina ket dimtengan ti panakaiturong ti panakapapanaw dagiti Pranses idi 1954, a nakaibatbatian ti politiko a panakabingbingay ti dua nga estado ti Bietnam, ti Amianan ken Abagatan a Bietnam. Ti suppiat a nagbaetan dagitoy dua a bangir ket kimmaro, nga adda dagiti adu a ganganaet a pannakibibiang, idi las-ud ti Bietnam a Gubat, a nagpatinggaan ti panagballigi ti Amianan a Bietnam idi 1975.
Ti Bietnam idin ket naipagkaykaysa babaen ti maysa a Komunista a gobierno, ngem daytoy ket politikal a naisinsina ken pimmanglaw. Idi 1986, ti gobierno ket nangirugi ti serie kadagiti ekonomiko ken politikal a reporma, a nagirugian ti dalan a panakaikaduaan ti Bietnam kadagiti ekonomia ti lubong.[9] Baaen ti 2000, daytoy ket nakaipatakderen kadagiti kaaduan a diplomatiko a panakibiang kadagiti pagilian. Ti panagkadakkel ti ekomnomiana ket maysa kadagiti kangatuan iti lubong manipud idi 2000,[9] ken segun ti Citigroup, iti kastoy nga idadakkel ket maidisso nga agtultuloy. Ti Bietnam ket adda ti kangatuan a Gapuanan a Pagsurotan ti Sangalubongan a Panagpadakkel kadagiti 11 a kangrunaan nga ekonomia,[10] ken dagiti nagballigi a panagrepormana ti ekonomia ken ti pannakitiponna ti Organisasion ti Sangalubongan a Komersio idi 2007. Nupay kasta, ti pagilian ket agtultuloy nga agsagsagaba kadagitinangato nga agpang ti inekualida ti matgedan, dagiti adu a paggiddiatan ti panagaywan ti salun-at a probision, ken dagiti saan anasayaat a ekualidad ti henero.[11][12][13][14][15]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Robbers, Gerhard (30 Enero 2007). Ensiklopedia dagiti batay-linteg ti lubong. Infobase Publishing. p. 1021. ISBN 978-0-8160-6078-8. Naala idi 1 Hulio 2011.
- ^ Bietnam - Heograpia. Index Mundi, 12 Hulio 2011. Naala idi 19 Disiembre 2011.
- ^ Opisina dagiti Sapasap nga Estadistika. 2011 sosial - estadistika a datos ti ekonomia.
- ^ a b c d "Bietnam". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Abril 2012. Naala idi 26 Septiembre 2012.
- ^ "Gini Index". World Bank. Naala idi 29 Marso 2013.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ "Sosialista a Republika ti Bietnam". Travelsradiate.com. Naala idi 6 Agosto 2011.
- ^ Ti Baybaya Abagatan Tsina ket naibagbaga idiay Bietnam a kas ti Baybay Daya (Biển Đông).
- ^ a b "Ti baro a kita ti ekonomia ti Bietnam". BBC News. 18 Oktubre 2004.
- ^ Weisenthal, Joe (22 Pebrero 2011). "3G a Pagpagilian". Businessinsider.com. Naala idi 6 Agosto 2011.
- ^ "Reporta ti Inekualidad ti Bietnam" (PDF). Mekong nga Ekonomika. 2005. Naala idi 7 Nobiembre 2010.
- ^ "Panakaiwarwaras ti Matgedan ti Pamilia – Gini a Pagsurotan". CIA World Factbook, 2008 a datos. Naala idi 27 Nobiembre 2011.
- ^ "ScienceDirect – Warnakan dagiti Ekonometriko: Iti panakalungsot dagiti gapuanan ti inekualidad ti sektor ti salun-at nga adda ti pakaipakatan ti inekualidad ti malnutrision idiay Bietnam". Sciencedirect.com. 12 Septiembre 2002. Naala idi 6 Agosto 2011.
- ^ Goodkind, D. (1995). "Rising Gender Inequality in Vietnam Since Reunification". Pacific Affairs. 68 (3): 342–359. doi:10.2307/2761129.
- ^ Gallup, John Luke (2002). "Ti paglakuan a matgedan ti obra ken inekulidad idiay Bietnam idi tatwtawen ti 1990". Ideas.repec.org. Naala idi 7 Nobiembre 2010.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Herring, George C. Ti Kaatiddogan a Gubat ti Amerika: Ti Estados Unidos ken Bietnam, 1950–1975 (maika-4 nga edidion, 2001).
- Jahn GC. 2006. Ti tagtagainep ket saan pay a nalpas. Iti: P. Fredenburg P, Hill B, manmannurat. Ti pannakibinningay ti bagas para iti kappia ken prosperidad iti Kalatakan a Subrehion ti Mekong Subregion. Victoria, Australia: Sid Harta Publishers. p 237–240.
- Karrnow, Stanley. Bietnam: Ti Maysa aPakasaritaan. Penguin (Saan a Klasiko); Maika-2 nga edision (1 Hunio 1997). ISBN 0-14-026547-3.
- McMahon, Robert J. Dagiti Nangruna aParikut iti Pakasaritaan ti Bietnam a Gubat: Dagiti Dokumento ken Salaysay (1995).
- Oxford a Diksionario dagiti Nalaing nga Agadadal, Maika-7 nga edision, Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan.
- Tucker, Spencer, ed., Ensiklopedia ti Bietnam a Gubat (1998) 3 tom. repernsia; ken tipay maysa a tomo a naipabassit nga edision (2001).
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Bietnam iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Bietnam iti Wikiquote (iti Ingles)
- Bariweswes ti pagilian manipud ti damdamag ti BBC
- Vietnam a naikabil iti The World Factbook (iti Ingles)
- Bietnam manipud dagiti Bilioteka ti UCB GovPubs
- Kitaen ti Bietnam iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (iti Ingles)
- Bietnam idiay Encyclopædia Britannica
- Wikimedia Atlas iti Bietnam
- Key Panagrang-ay a Panagipadto para iti Bietnam
- Gobierno
- Portal ti Gobierno tiietnam
- Partido Komunista ti Bietnam - opisiala sapot ti pagsaadan (iti Bietnamis)
- Nailian nga Asemblia - lehislatibo a bagi ti Bietnam
- Opisina dagiti Sapasap nga Estadistika
- Ministro ti Ganganaet a Panakibiang
- Pangulo ti Estado ken Kamkameng ti Gabinete
- Bietnam
- Dagiti estado a kameng ti Gunglo ti Pagpagilian ti Abagatan a daya nga Asia
- Dagiti komunista nga estado
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Abagatan Tsina
- Dagiti agmaymaysa a partido nga estado
- Dagiti sosialista nga estado
- Dagiti pagilian ti Abagatan a daya nga Asia
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1976
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian