text:
Before there was rap, there was the dwaya. This is one of the old Sagunto wedding traditions that I was glad to see still being practiced. Dwaya literally means lullaby. The ritual is performed by the elders from each of the bride and groom's family; they rock the monetary gifts to sleep along with their well wishes for the bride and groom. This is our Uncle Boy Pascua, who I didn't realize was so talented. Hehe! You have to realize that these are all extemporaneous, which, for a slow thinker like me, is just amazing.
Please add your thoughts/memories of this ritual in the comments section.
Wednesday, April 25, 2007
Dwaya
Before there was rap, there was the dwaya. This is one of the old Sagunto wedding traditions that I was glad to see still being practiced. Dwaya literally means lullaby. The ritual is performed by the elders from each of the bride and groom's family; they rock the monetary gifts to sleep along with their well wishes for the bride and groom. This is our Uncle Boy Pascua, who I didn't realize was so talented. Hehe! You have to realize that these are all extemporaneous, which, for a slow thinker like me, is just amazing.
18 comments:
- Omom said...
-
Oh so nice to hear dwaya again. I can picture ALL those elders that used to run the show when I was a kid, just hearing this transported me back in time. I can imagine Kimat and Apo Lakay doing the same, too. Hehehe.
Hey Nette, is Dwaya the same as Daniw? Am so ignorant. Guess I gotta go back to Iloku.com again. Ngeek.
~babot
~Babot
- April 25, 2007 at 9:25 AM
- Jeanette said...
-
No, not the same. Daniw is poetry while dwaya (not even sure of the spelling) is like a lullaby or a dirge. Similar, but not the same.
- April 25, 2007 at 9:50 AM
-
-
hahaha!OMG as if can't believe that the silent and just smiling guy of Sagunto was able to inherit that kind of a talent from our old folks oh good sagunto is not hopeless then to preserve our ancestral heritage that we skould have to be very proud of. naglaing ka gayam mang Boy well as the saying goes silent water runs deep.
evz
- April 25, 2007 at 10:07 AM
-
-
sis I remember lola Leona, apo bongsilan kunadan sa lolo ni amy Balliao they are so good in duwayya also, and it is like a debate between old man and woman giving advises for the newly wed couple and what is funny if the other don't agree to what he/she chanting the other will intrfere and dis agree with it then as if they are quarelling so the audience are cheering and so on such a good part of the ceremonies, while the dung-aw they are using for funeral vigil to entertain the bereaved family and so with the people mourning.
nice for sharing it adda man ulit ulitek nga katkatawaanen. Makita da Apo lakay ken kimat kitaen yo ta nayunan da dayta dwayya yo!
evz
- April 25, 2007 at 10:17 AM
-
-
Hahahaha, sis Evz and Nette! Adu ti pag-kurangan ti amok kadagita. Good thing for this blog, am learning a lot.
~Babot
- April 25, 2007 at 2:11 PM
-
-
Ay duayya, duayya O, duayya,
ali inka man balkuten dayta,
kakaisuna nga nabirukan da,
ay-ayat ti naduma-duma,
kabagiyan, gagayyem dita,
a nagawid nga makilangalanga,
kadigitoy duwwa agmaymaysa,
Ay wen aya, duayya O duayya,
Aaaa, Ay wen, aa.
Ay duayya, kaka O duayya,
Iindayog tat balkot dita,
ta lamisaan nga nawaya,
nabubungon, dakkel a kwarta
naggapo't babassit nga bulsa,
gapo't dakkel namnama da,
nagited ragsak para ti dua.
Ay duayya,O duayya, aaa, aaa.
(kugtaram man ta aso dita
sakat lamisaan, agkuti-kuti dita)
Ay duayya, duayya O duayya,
dagitoy annak mi aya,
mapan da't ada-adayon sa,
agaramid ti baro a tribo,
tapno umadot kakabsat tayo,
ay wen aa, kasapulan yot,
rag-o aya, ket anya ngay,
ti sagot ti bario,
toy laeng met kabaelan,appo.
Ay duayya, duayya, aaa,aaa.
(manot inted aggapot Italya?
dos? aggapot Amerika ngay?)
Ay duayya, duayya, amin met
ket iyeg da, nabirukan da
dita Italya, Amerika ken
Inglatera nga natatambuon
ti kwartada aa, aa, duayya.
Ket ingkay to met igatang
ti daga, wenno bangkag dita,
ta nabutbutan ti bulsa da.
Ay ay, duayyaaaa, duayya.
(anya pay didiay nag-angdod nga limmabasen? A? basura?)
Ay duayya, duayya O duayya,
sika met a babai,
mangikabil to ti parte,
para ti dram, ken malmalo,
usarem to ta balayyo
paglablaba,pagsaksakdo,
ken usarem met nonarabi-rabii
nga agawid ta lakay mo,
nababartek ket ika imalo,
dayta awit mo,ket kasanonto,
no agur-urok, immamaturog,
awan serbi a lalaki.
Ay duayya, duayya o duayya
salakanen aya, aaarggh aa.
(sika, adda Halls mo dita,
kannak, naggatel karabukob ko)
Ay duayya, duayya o duayya,
sika met, nabaked a lalaki,
dikan to met kikkitaen dayta,
nabalbalkot reserba dayta,
agtrabaho ka ketdi,
padakkelem dayta nga kwarta,
kwarta a nagdagsen aa aa,
mikmikel dan sa amin ah,
dagitoy babbaket nagited
dansa, barbarya para kantina,
Ay duayya, O duayya, aaa, aaa.
(adda sumukat? makaisisboak)
Ay duayya, duayya O duayya,
ket pagtinnulungan yonga dua,
ti bibiag inaldaw-aldaw,
aramaten you toy regalo,
tapno agtuloy nga palalo,
ti ragragsak ti pamilya yo.
ket no bumulod to,
dyay tatang yo, madiyo ketdi
ta ingkay ibanko,
ne naglaingen,intedda
ngaruden, awan sinnublian
kunayo ngamin, naglaingan aya
Aa aa, duayya, O duayya.
Sika metten,
ta innak pay tumaray.
apo lakay
- April 26, 2007 at 2:15 AM
-
-
ay adda pay met gayam nabatbati nga nalaing nga agduwayya ti lugar ti kabaguan hahaha! okay dayta apo lakay mayat heheheh!
evz
- April 26, 2007 at 5:46 AM
- Omom said...
-
Hahaha, haan nga ag-paabak ni Apo Lakay ti dwaya na. Min komik pay, kasla nga ma-imagine ko nga ada nga talaga agdwadwaya! Wen, mayat nga agpayso.
~Babot
- April 27, 2007 at 8:58 PM
-
-
dallot kuna dagiti tinggyan
dwayya kuna dagiti iluko
dallot,dwayya isometlaso
kadagiti bago...ponha
- April 28, 2007 at 5:14 AM
-
-
sika man met ngarud ponha ti denggek ti duwayya na ..ay basaek gayam. adda nabasak nga duwayya diay diak ammo no ania nga blog ni kimat naglemmeng idiay nga nagduwayya hahahahah!
evz
- April 28, 2007 at 10:28 AM
-
-
aywen dallot indallas dwayya
ta kunada nga isarunok kano aya
wen kunak ngarud a
ta isu met ti indawat ni adi eva
ali ingkay imdengan ngarud a
ta innak man piman ipasa
sarita daydi apo gorio
nga poon ni eva
nga immon-onan a napan naginana
ket kastoy man ti malagipko
nga inna inkonkona
dita abong iti inna panagbitla
plowent inglis pay ketdi
iti inna panagsarita
agsipod ta adoda,popporaw
a bolontir werkers a naggapo
iti amerika,ken daddoma pay
a luglugar ti naggapwanda
LONG TIME AGO DURING THE SPANISH
COLONIZATION
THERE WAS A SPANIARD OFFICER
WHOSE NAME WAS SARGEANT SAGUNTO
HE WAS A GOOD MAN
A LEADER AMONG THE FEW FOLKS
IN THE BARRIO
HE WAS NOT A HARD MAN
HE WAS ALWAYS THERE
TO ATTEND TO THE NEEDS
OF THE PEOPLE
HE WAS ALWAYS EVER READY
TO RESPOND TO ANYONE
HE WAS ALWAYS THERE FOR ANYONE
WHO NEEDS HIS ASSISTANCE...
THE BARRIO PEOPLE
LOVED THIS OFFICER SO MUCH
SO THEY AGREED AMONGST THEMSELVES
THAT THEY WILL NAME THEIR PLACE
"BARRIO SAGUNTO"
AND THAT NAME REMAINED
UNTO THIS DAY.......noy diak met malagipen dagitay dadduma nga ingkunana
ay ay dallot indallas
ti panagtogawko insimpak
agsipod ta nasdaawak
iti kinasirib dagiti ammak
nga isuda piman ti bogas
otek ti sagunto
nga innak inay-ayat.
ney napnappanandan?
apayya nga ingkay matorog
apo laks,kimat
apay awan ti kabeng ni lakay martinen?
ponha
- April 28, 2007 at 5:59 PM
-
-
ay na ponha diak ammo dayta nga diskorso daydi apong ko nga beloved lolo Gorio nga nagbalin pay met nga Vice mayor ti Sison ngem appointed a ken kasla abogado idi no adda agpaaramid ti abit abit nga kuna diay baket (affidavit gayam) ket alaen na diay mindaadaan nga makinilya nagpartak nga agtaktak...kuna ni uncle charlie kaniana pay ket dayta nga lakay min kristiano unay uray di mangan basta mangan ni lakay Simin nag aluadna!
ay ponha pinagluwa dak manen dayta nga inka in duwayya ...duwayya ba dayta ponha? since lots of memories flows in my mind thank you for letting me sad today.
evz
- April 29, 2007 at 7:12 AM
-
-
dayta man ponha,ikabil mo latta,
kapanunutan,lallakay di pistaym,
apay nalallaing dan sa,
malaglagip yo pay, aramid da,
ket apay gamin saan tay tinawid
ti sirib ken pigsa dagita
tattatang tayo ken inina.
ket intay a gamin aramiden
ti kayat tayo nga usto,
awan ti agbuteng, ta ti
napintas nga aramid,
agtalinaed ti puspuso
ti sumarsaruno a tawtawen.
ilista tay man dagiti
imbagbaga, dagiti immuna
nga pangpangulo ti ili tayo,
amangan no lipaten da,
dagitoy nga ubbing nga saan
nga makasao ti Ilocano Bago.
inkay suruan,annak yo koma
ta uray no siak mangisuro met
ti appok dita Hawaii nga isla,
bisitaek ida ken agsarsarita
pannawen idi nga balitok latta.
ali man ngarud,daytoy nga blog
maisurat koma, tapno mabasa
dagiti dadduma, kabaryuan
nga awan laptop da,
awan to pay bagas da,
makagatang da aya PC dita.
ali, ingkay ngarud met,
balkutenen, daan nga PC
dita balkon yo metten,
imbag la inda siripsiripen,
ti malem kalpasan
talon ken sagada .
ni kimat adda dyay bangir naisalat,
bay-an yo pay ta mangal-ala ti bwelo ta madamdama ket umarangkada manen ta mabuteng ti kimat,
agtudo-tudo ket mabasa pay dyay buok na nga inay-aywanan maysa dekada, nyahaaay.
apo lakay
innak man la dyay bangkag kon a namayengmeng, minulaak ti natnateng...
- April 29, 2007 at 8:53 PM
- Romelia said...
-
Hello apo lakay,
Nagpinatas ta daniw mo maipangep ti "Dwaya", kas malagip ko di ubingak, basta adda agkasar adda latta daytoy nga parte na. Adda ti kasar diay laud ket usto-usto met nga naggapo ak ti skol ket dimmagas kami kadwak dagidiay kaklasek kin kaubbingak nga mapan mangaldaw. Instead nga mapan kami agawid ta mangaldaw kami ti balbalay mi, dimmagas kami diay kasaran nga nakipangan(kas naimatangan tayo apo nga Sagunto tradition). AGbuya kami ti daytoy nga adda agkankanta nga baket kin lakay nga nakaeggen ti nabalkot ti ules nga isu diay parwad ti agkasar. Pasaray adkanta da nga agsinnongbat ket adda agsag-em-sag-em, kin adda pay ti intermisyon na nga kas diay inbagam nga "ikugtar mo man ta agkutkuti nga aso dita sakat lamisaan". Ngem ti kas malagip ko la unay nga experience ko ket di instead nga sallaki kuna ni apo baket nga manganawa kadagidiay aso ket, "tupra" ti rimuar.ket uray la nag-spray ket di kitaek diay naglandingan na ket diay sakak, "tupra nga nalabbaga". Ni apo baket nga nakamama at the same time makakanta para kadagidiay agkasar. Ni apo baket nga multi talent.
- May 30, 2007 at 3:28 PM
-
-
ay duwayya domini duwayya
ay wen aya ta Ni Apok
Romelia ket adun ti napalabas
na ditoy tungtungan ti abong
ngem ala saan na bale
ta alisto met nga mangkamkamat
dagiti paspasamak ti napalbas.
Kas ka alisto ti kimat
nga kumamat ket napragsit
ken naanor la unay
ay duwayya dominiduwayya
adu nga agpayso ti
naipalpalagip kenkuana
gapu ti pintas ti pangakakadua.
Ay wen ya dang dang ay
sidong ilay napan met gayam
nakiboda imbag man ta di
napan binirok ni apo Leonor
nga mapan mangaldawen
nabsog met gayam nag nakilinyan
kadagit ubbing nga nangan
diay ubbak ti saba ay ay ay!
Ket kuanak met kenka apok dikay agliwliway nga uamy makiragragsak
toy abong tapno maragsaken abes
ket ikuray mo man ta nabaknang
ken nakakatkatawa nga kunkunamon
aya ket ituloy kon to manen
narigat ti agbitla no awan ti
buwa ken gawed ko pwah!
kimat
- May 30, 2007 at 5:39 PM
-
-
pwahahahaha, uray la naipurwak
dyay kapkapeek, nga agas-asok
ta daytoy romelia ket
kakatkatawa, bua ken tupra
met gayam dyay malaglagipna
kaka aya, duwayya duwayya...
agpadpadata ti kitkitaen gayam
dagita babbaket nga
nakarungrong wenno aglablabaga
dagita tupra da,ilisem dayta
rupam ken saka, nakamanikyur
pay dita, kunam la no addan
sugat nga agkatkatawa.
ket anian, uray a, ta awan
met ti ka-biti ti ngipen da
maibus laengen dyay karabukob
da nga umimpis,kangangalngal
ti bua, kasla dyay prinsipal
dita eskuela nga kunada,
ay ay duayya, duayya.
ket kunak met dagidiay
lallakay nga mapan umisbo
ta igid-igid ti paraangan
ayna, kamaten dantola aya
ti alimbubuyog nga kimmamat
kadagita james ken elmer
nga nagsukdal ti akinmangga
dita agpadaya, ay ay duayya.
anya nga gapo,naudi-udi ka
romelia nga apo, nga
nangsukail daytoy nga duayya
nabayag dakan nga inururay
wen a, imbag la manglagip
ti ayayam dita,no adda paboda
ay duyya ay wen romelia.
ket dyak met ammo apok no
inkammetten nakiboda
wenno nagkasar ka ditoy
haan ya,dayta nga kasinsin
mo nga doris nga saan sa
met um-umayen ditoy nga
makisala ti salsa no adda
ti paay-ayam no tunggal
panagmaymaysa,kabaryuan ta.
ay duayya, duayya, dimet
agawid dagitoy nga annak
didapay agusaren ti balabal
ken agtadek, wenno
dayangdayang damet kuma
mababain dan sa metten
nga salaen tay kinaugalian
intay pabaruen ken ayaten,
ay ay duayya, duayya.
rugiamon romelia ti
mangiguyod kadagita
kakadwam dita ta sikan
sa met ket nalaing
saan la nga parakatawa
no diket pangpangulo nga
mangaramid ti kannawidan
nga sursuro, adios!
agkikita tayto.
apo lakay
agap-apros ti asin
dyay saka na
- May 30, 2007 at 6:11 PM
- Omom said...
-
Hi Romelia!
Imbag a ta immay ka met nagbisita ditoy abung. Addo met ti umumayen nga agbisita ken agestorya ti anyaman nga malagip da about Sagunto. Makapailiw ken makapaisem dagitoy mabasbasa. Thank you for joining us. Uray siak a ket malagip ko met ti red nga tupra dagidi babaket nga agmama, hahaha!!! Ali, mangiguyod ka nga agpaysu kadagita gagayem mo ta umay kay amin maki istorya tidoy abung tayo.
~Babot
- May 30, 2007 at 9:25 PM
- Romelia said...
-
Hello kakadua ditoy abong,
Immayak la limmabas ditoy ta imbag la nga makabasa ti makapaellek. Kasta ti unay nga nasyaat ta adda ti dayoty nga pagsasarakn tayo kin panagkakadwa ti saan tayo nga panagkikita ti mano nga tawen kin al aldaw.
Makiinnistoryaak to laengen kin balbaliwak ti umay ko pangbisita kanyayo yo amin. Ibati kayo nga siraragsak kin nasalun-at.
Ti sumarunon to nga panagbisitak,
Romelia
- June 4, 2007 at 3:49 PM


c: text/html

text:
Leksion 12
Kasanoka a Makaadani iti Dios?
1. Denggen kadi ti Dios ti amin a kararag?
Aw-awisen ni Jehova dagiti amin a kita ti tattao nga umadanida kenkuana babaen ti kararag. (Salmo 65:2) Ngem saanna a denggen wenno awaten ti amin a kararag. Kas pagarigan, malapdan ti kararag ti maysa a lalaki a mangmalmaltrato iti asawana. (1 Pedro 3:7) Kasta met, idi intultuloy dagiti Israelita ti agaramid iti dakes, saan a dinengngeg ti Dios dagiti kararagda. Nalawag a maysa a pribilehio ti panagkararag. Nupay kasta, denggen ti Dios ti kararag dagidiay agbabbabawi, uray nadagsen ti basolda.—Basaem ti Isaias 1:15; 55:7.
2. Kasano ti rumbeng a panagkararagtayo?
Ti panagkararag ket paset ti panagdayawtayo, isu a ni laeng Jehova a Namarsua kadatayo ti rumbeng a pagkararagantayo. (Mateo 4:10; 6:9) Kasta met, yantangay imperpektotayo, masapul nga agkararagtayo iti nagan ni Jesus agsipud ta natay maigapu kadagiti basoltayo. (Juan 14:6) Saan a kayat ni Jehova nga ulit-ulitentayo dagiti naikabesa wenno naisurat a kararag. Kayatna a naimpusuan ti kararagtayo.—Basaem ti Mateo 6:7; Filipos 4:6, 7.
Mangngeg ti Namarsua kadatayo uray dagiti naulimek a kararag. (1 Samuel 1:12, 13) Aw-awisennatayo nga agkararag iti amin a gundaway, a kas no rugiantayo dagiti aktibidadtayo iti agsapa ken no agngudo dagiti trabahotayo iti rabii, no mangantayo, ken no adda parikuttayo.—Basaem ti Salmo 55:22; Mateo 15:36.
3. Apay nga agtataripnong dagiti Kristiano?
Saan a nalaka ti umadani iti Dios ta agbibiagtayo iti tengnga dagiti tattao nga awanan pammati iti Dios ken manguy-uyaw iti karina a talna ditoy daga. (2 Timoteo 3:1, 4; 2 Pedro 3:3, 13) Kasapulantayo ngarud dagiti makapabileg a pannakilangen kadagiti kapammatiantayo, ken kasapulandatayo met.—Basaem ti Hebreo 10:24, 25.
Makatulong ti pannakilangentayo kadagiti tattao a mangay-ayat iti Dios tapno sumingedtayo iti Dios. Dagiti gimong dagiti Saksi ni Jehova mangipaayda kadagiti nasayaat a gundaway tapno magunggonaantayo babaen iti pammati ti sabsabali.—Basaem ti Roma 1:11, 12.
4. Kasanoka a makaadani iti Dios?
Sumingedka ken Jehova no mennamennaem dagiti nasursurom iti Saona. Utobem ti ar-aramid, balbalakad, ken karkarina. Tulongannatayo ti kararag ken panagutob a mangtarus iti kinapateg ti ayat ken sirib ti Dios.—Basaem ti Josue 1:8; Salmo 1:1-3.
Sumingedka laeng iti Dios no agtalekka kenkuana ken no adda pammatim kenkuana. Ngem ti pammati ket kas iti sibibiag a banag a masapul a mataraonan. Nasken nga agtultuloy a taraonam ti pammatim babaen ti panangut-utobmo kadagiti banag a nakaibatayan dagiti patpatiem.—Basaem ti Mateo 4:4; Hebreo 11:1, 6.
5. Kasanoka a magunggonaan iti iyaadanim iti Dios?
Ipatpateg ni Jehova dagidiay mangay-ayat kenkuana. Kabaelanna ida a salakniban iti aniaman a mangdadael iti pammatida ken iti namnamada a biag nga agnanayon. (Salmo 91:1, 2, 7-10) Pakdaarannatayo nga adaywantayo ti wagas ti panagbiag a mamagpeggad iti salun-at ken mangdadael iti kinaragsaktayo. Isursuro kadatayo ni Jehova ti kasayaatan a wagas ti panagbiag.—Basaem ti Salmo 73:27, 28; Santiago 4:4, 8.
Ammuem ti Ad-adu Pay
PROGRAMA A PANAGADAL ITI BIBLIA
Apay nga Adalem ti Biblia?
Mangipapaay ti Biblia kadagiti sungbat ti agkakapateg a saludsod ti minilion a tattao iti intero a lubong. Kayatmo kadi met ti matulongan?
ANIA A TALAGA TI ISURSURO TI BIBLIA?
Umadanika iti Dios Babaen ti Kararag
Denggen kadi ti Dios ti kararagmo? Tapno masungbatan dayta a saludsod, nasken a maawatam no ania ti isursuro ti Biblia maipapan iti kararag.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nakaro Unayen Ti Korapsion
Ti nalabes unayen a korapsion iti gobierno ti maysa kadagiti mangparparigat iti panagbiag dagiti Pinoy. Kasla saanen nga ammo dagiti agtuturay ti agamak nga agaramid iti saan a maiparbeng. Mabilbilangen dagiti adda iti poder ti turay a napudno iti serbisio ken di napulapolan iti uging ti korapsion.
No utoben a nalaing, ti laeng pagiliantayo iti sibubukel nga Asia ti mangitantandudo iti kristianismo. Ngem adayo ti aramid iti pammati. Kasla saan nga agdanggay dagiti dua.
Iti Transparency International’s Corruption Index, nababa ti pagsaadan ti pagilian, kas pagilian dagiti kristiano. Imbes a ti pagiliantayo koma ti dadaulo iti kinatudio ken aramid a nalimbong, saan, ta adda daytoy iti yan dagiti nakurap a nasion. Kapaliiwan ketdi nga imbes a maagasan daytoy a sakit ti gimong, lalo ketdi a kimmaro. Saanen a maikaskaso ti pammati ken kinapudno, ti kinalinteg ti panagbiag.
Segun iti data, nakaro unay ti panagsuek ti kurapsion manipud iti panagtakem ti agdama nga administrasion. Manipud idi 2004 agingga iti agdama ket dakkel unay ti bimmabaanna. Manipud iti maika-102 a bilang, maika-141 itan ti pagiliantayo iti listaan. Nangrugi ti listaan kadagiti nasion a nalimpio ken iturayan dagiti manakem, agpababa agingga kadagiti kakaruan nga agar-aramid iti kunniber ken maikanniwas.
Malagipko dagiti nasion a napundar manipud iti kinaawan a nagbalin a mararaem. Pagarigan ti Singapore. Napudno ni Lee Kuan Yew a nangipakat iti panagbalbaliw babaen ti napudno ken nalinteg nga aramid. Intedna ti maiparbeng kadagiti napudno nga agserbi iti gobierno ken pannusa iti asinoman nga agaramid iti maikaniwas. Isu a naipasagepsep kadagiti umili dita a nasion ti kinatudio. Makuna a napudnoda iti serbisioda.
Makitak met ti kinatudioda a mangidaulo da dati nga ari ti Thailand King Bhumibol Adulyadej, ni Mahatma Gandhi ti India, ken iti agdama, ni Aung San Suu Kyi iti pagilan ti Myanmar (Burma) a balud pay laeng agingga ita dagiti militar a nangagaw iti turay kadagiti sibilian.
Ditoy pagiliantayo, adu dagiti timpuar a lidertayo ngem imbes a dumur-as ti nasion, nagbalin ketdi a masaksakit a kuting idinto ta sigud a nabun-as a tigre iti deppaar ti Asia.
Nupay makuna a nakaaramid iti biddut, narespeto pay laeng ni dati a South Korean President Roh Moo–Hyun iti ipapatayna. No utoben a nalaing, maibilang a bassit laeng dayta $6 milion a pasuksok a nagbiddutanna. Nagbalin a dakkel a nakaburiboranna ti dakkel a kamalina. Nakonsensia. Gapu iti dayta a biddutna, ginibusanna ti biagna.
Ditoy pagilian, kasla awanen ti konsensia dagiti agtuturaytayo a mangidalan koma kadatayo ken kangrunaan koma a talgedtayo. Narigaten a maibaga a napudnoda ken natudioda kas agserserbi. Nababa unayen dayta moral a saluad ken sinalsaluadan dagiti nagkauna a natatakneng a kaputotantayo. Nabulosan ti kinaawan konsensia.
No usigentayo a nalaing ti assessment ti kadakkelan a financial institusion, ti World Bank, umabot iti P240 billion ti mapukpukaw iti tinawen gapu iti kurapsion iti Bureau of Internal Revenue. Nagdakkelan nga ilgat ti mapan iti PR ngem iti RP. Naynay a mapaspasamak, malipatan ni RP. Wenno naiwalin pay ketdin? Kaasi nga RP!
Sabali met ti masao ti UN Development Program: agarup $1.8 bilion ti tinawen wenno 13 a porsiento iti annual budget ti mapukaw laeng gapu iti kurapsion.
Amin dagitoy ket ilgat laeng iti nakaro a sasaaden ti kurapsion iti pagilian. Awanen dayta masasao a kinapudno ken kinatudio. Nairaman kadin a nakurap ti nabatbati a lawag ti konsensia?#
Wednesday, July 01, 2009
Nakaro Unayen Ti Korapsion


text:
Ti Arte Ti Komunikasion
No dadduma, kailian, mapampanunotko, apay ngata a saan a mabalin nga usaren dagiti rehional a lenguahe a para iti eskuelaan. Apay ngata aya? Idi ubbingkami, idi dakami iti elementaria, adda met dagiti sumagmamano a libro. Kastoy idi ti malagipko: A- aba; B- baka, K- kaka, D – daga; E - Eba ken dadduma pay. Ket kasla saluyot a, iti panangiyebkas kadagita ta pangrugian laeng met ti balikas dagita a letra ti alpabeto. Uray man ket apputenyo iti panio wenno dakulap dagita mata ket kabisado a, ta alanganen met a maiyaw-awanak man iti bukod met a dila.
Itoy a sinurat, kailian, maysa man laeng nga eksperimento iti innak aramiden wenno suraten. pagiinnadalan. Apay ngata no maisuro met ti bukodtayo a dila iti eskuelaan, saan laeng nga iti elementaria ken hayskul no dipay ket iti kolehio wenno unibersidad.
Ti parikut ket ti kinaawan kadagiti dua a banag a kapapatgan iti panagadal a buklen dagitoy a dua:
1) mangisuro
2) adalen
MANGISURO – nagadu a titser nga Ilokano, isu nga awan iti parikut ti panagkunak itoy. Ta amin, uray iti eskuelaan, iti man kolehio, hayskul ken elementaria ket agsaoda met iti Iluko a kas panangilawlawagda iti kayatda nga ipalawag kadagiti estudianteda lalo no dagitoy ket adda bassit gingginad iti linaon ti “coco shell” dagiti adalan, nasken wenno di maliklikan ni titser iti agsao iti Iluko iti laeng ayatna a maipaawatna, maipasagepsepna a nalaing iti kayatna nga ilawlawag kadagiti estudiantena.
ADALEN – a libro, manuskrito, ken dadduma pay a sinurat a reperensia para itoy a panagadal wenno kunaen lattan a kurso. Ta awan met ngarud ita dagiti sinurat a maipapan iti “Arte ti Komunikasion – Ilokano 101” nga adalen wenno pagadalan la koma maipapan iti komunikasion iti Ilokano.
Kas iti nakunakon, adda idi libro a naisurat iti bukod a dila ngem nagpatingga laeng iti para iti elementaria. Awan iti hayskul (nasalawko) lalo iti kolehio.)
Agsipud ta awan met ngarud iti maisuratkon itoy a kolumko, napapanawen ngatan iti intay man met panageksperimento kadagiti banag a possible a maisuro ken maisuronto kadagiti kolehio ken unibersidad.
Ta kas iti pangaammotayon, ti Ilokano Course ket maisursuron kadagiti unibersidad, a kas koma kadagiti state university iti amianan ken iti University of Hawai’i in Manoa (paging Dr. Ariel S. Agcaoili, pudno kadi?)
Isu man daytoy ita iti kayatko a tumboken. Mangipaaytayo man iti maysa a panagadal-eksperimental maipapan iti komunikasion.
Ala, ipapanmo laeng a binalbaltik ngata manen ti mugingko, hehehe, ngata a, wen, nalabit, ken nalabit pay a, ket apay a di aramiden no kayat nga aramiden ti maysa a banag a possible met pagimbagan ken adda pakainaigan ti mayat nga agsursuro.
Tapno awan iti makuna ti kaaduan, ania, saan met ngata a komplikado ti innak idayag ta naadalen daytoy a komunikasion babaen iti English ken iti Filipino. Kasla refresher course laeng daytoy iti communication arts wenno sining komunikasyon.
Iti laeng nagdumaanda, kailian, ket itoy innak suraten ken ilawlawag ket naaramat iti bukodtayo a dila.
Isu nga inawagantayo met iti Ti Arte iti Komunikasion – Ilokano 101.
Rugiantayo ngaruden. No adda ti nagbiddutan, mabalinyo latta nga ited ti komentario ken panirigan tapno maatur.
Laglagipen koma nga arte ti komunikasion daytoy. Nga isu iti intay umuna nga itopiko, no ania ti arte ti komunikasion.
Rugiantayo ngaruden!!
==========================================================================================================================
TI ARTE ITI KOMUNIKASION
Daytoy a sinurat ket iparangna ti uppat a kapanagan ti komunikasion--- ti panagsao (agsasao), panagdengngeg (dumngeg), panagbasa ken panagsurat. Mailawlawag no ania ti kinapateg ti lenguahe a kas instrumento iti tunggal umili tapno makidangadang iti biag a naurnos ken nasamay a kas iti kidkiddawen ti riyalidad nga inna paggargarawan.
Awanen iti sabali pay a motibo daytoy a sinurat no di laeng iti panangiparang iti maysa nga eksperimental a sinurat a pakaiparangan iti possible a mapagadalan no di man isu ti usat ken busat wenno buena mano wenno panigo iti panagadal iti Arte ti Komunikasion – Ilokano 101. Basta laeng maaddaan iti pakaiparangan a possible met maisuro ti kurso nga Ilokano iti pagadalan kadagiti unibersidad ken kolehio. Ehemplo laeng daytoy a modular. Posible a napimpintas nga amang dagiti aramidento (no addanto met mangaramid). Posible a mas sistematiko ken nalaklaka a maawatan iti panangilawlawagna.
No Lenguahe no kunatayon a ket isu daytoyen iti pannakikomunikasion iti maysa a tao iti bagina, ad-adu ngem maysa a tao (grupo) wenno iti tallaong.
Ta ania ngamin aya dayta a kumonikasion? Sadino aya iti nagtaudanna? Apay a napaadda dayta a kumonikasion? Ania ti maitedna dayta a komunikasion iti biag ti tao ken dagiti amin a nagbiag?
Isu daytoy iti intay man padasen nga adalen. Napintas met a taldiapan dagiti banag a napalabas a saan met a daan wenno kabarbaro nga isyu idi kalman. Iti ababa a pannao, panagadal manen no ania ti arte ti komunikasion. (Ta naadal met daytoy iti English 101 ken Filipino 101).
Saan laeng met a tao iti addaan iti kumunikasion, no dipay ket dagiti ayup, tumatayab, agkarkarayam ken dadduma pay a nagbiag a kas iti ikan ken dadduma pay nga agnanaed iti danum ket addaanda met iti kumonikasion tapno agkikinaawatanda. Adda ti mangited iti mensahe ket ilawlawagna dayta a mensahe babaen iti balikas wenno senias wenno ania man ditan a channel a possible a pagnaan ti mensahe. Kadagiti met immawat iti mensahe, maikkanda iti aksion ken reaksion iti inawatda a mensahe. Ket no adda ti aksion ken reaksion, mapasamak la ngarud iti huntahan, balitaktakan wenno diskusion kunam man laengen tapno nalawlawag. Mapasamak iti panagsasarita wenno panagtutungtong.
PANANGILAWLAWAG TI ARTE TI KUMONIKASION.
KUMONIKASION
1) Ti komunikasion ket manipud iti balikas a Latin, “COMMUNIS” a kayatna a sawen ket para iti amin. (No amin kunanan ket awanen iti labasna wenno naikuspil wenno naitsepuera. Amin.) Ta kas mabasa met laeng iti diksionario ni Mr. Webster, ti pannakikomunikasion ket kasapulan iti panangiyebkas ti mensahe (balikas wenno senias), panangited ti mensahe babaen iti epektibo ken kasamayan unay a wagas. (No dayta kasamayan no kunan a, ket saan a negatibo a banag NO MABALBALIN. Ta adda kadi met aya, makuna a nasamay a wagas nga inaramid iti sinasabrak? Isu a no nasamay no kuna, daydiay awanan iti damsak ket kinasabrak a wagas. Daytay makaay-ayo iti agsumbangir a partido wenno iti amin a maseknan iti mensahe. Ta iti maysa a kurso, saan a maisuro dagiti negatibo a wagas. No kayat iti agsursuro, dagiti laeng makuna a positibo ken nalinteg a wagas. Saan a karaman ditoy a sinurat dagiti negatibo. Ta uray ngata iti Filipino 101 ken English 101 ket dida isuro ti negatibo nga aspeto. Surotentayo met dayta a wagas iti Ilokano 101.)
2) Isu met laeng daytoy iti pannakitaripnong ken panangiyasideg ti bagi ken pannakikinnaawatan iti nangited ti mensahe iti umawat iti mensahe.
3) Mensahe kunatayo. Ngarud maysa a daytoy a proseso iti panangited ken panangawat iti ti/dagiti mensahe babaen iti berbal wenno di berbal. (Berbal, isu dayta ti panangaramat ti lenguahe wenno sao, iti aniaman a wagas ken pamuspusan. Ti di berbal ket isu dayta iti senias ken ania man a wagas a ken panglakagan a saan a nadamakamat iti berbal a wagas.)
4) Arte ti komunikasion. Iti English isu daytoy ti art of communication. Sining Pangkomunikasyon iti Filipino. Daytoy ket pakaibilangan dagiti nagduduma nga estilo ken wagas payen a, iti pannakikokumonikasion tapno maaddaan iti nasamay, makapnek ken naan-anay a panangipaawat iti kapanunotan wenno idea.
5) Kas iti kuna man ni Aristole: “…Tapno maaddaan iti nasamay a wagas ti komunikasion, kasapulan laeng iti simple a ramen: Ti Mangited iti mensahe ken Ti Umawat iti Mensahe.
TI MANGITED ITI MENSAHE – isu dayta umuna nga agsao wenno agsenias
TI UMAWAT ITI MENSAHE – ket ti/dagiti dimngeg ken isunto met iti sumungbat iti makunada iti inawatda a mensahe.
DADDUMA A WAGAS ITI PROSESO ITI KOMUNIKASION.
1) Intrapersonal a komunikasion.
Ania daytoy nga intrapersonal? Isu daytoy iti pannakisarita ti maysa a tao iti bagina met laeng. Wen met a! Kasarita met ti maysa a tao ti bagina kunam man!
Dagitoy man dagiti ehemplo a wagas:
No manglaglagip – amangan no kunana: “Nagbiddutak idiay a.” Wenno kunana iti bagina met laeng: “Yes, korekko!” wenno ania la ditan a pannakisarita ti maysa a tao iti bagina, a paikaramananen iti maipapan iti parikut ken ragsak, ayat ken gura, balligi ken pannakaapaay, dagiti panggep a nalimed ken bulgar, ken dadduma pay a wagas ken pamuspusan basta ti tao ket kasasaona laeng ti bukodna a bagi.
2) Interpersonal a komunikasion
Daytoy a klase ti komunikasion ket mangiladladawan iti pasamak iti kinaadda iti DUA a tao wenno maysa a TAO nga agsasao iti ummong ti sumagmamano laeng a bilang (ti tao).
Ehemplo:
A) agtungtungtong a dua a tao. Agsasao daydiay maysa, dumdumngeg met daydiay maysa. Daydiay agsasao iti mangit-ited iti mensahe wenno idea idinto ta daydiay dimngeg ket isu iti umawat iti mensahe wenno idea. Ket inton nalpas nga agsao ti nangited ti mensahe wenno idea, mangited met ita iti aksion wenno reaksion wenno ania ditan ti masaona met ti immawat kadayta a mensahe wenno idea. Mapasamaken ti makunkuna a diskusion nga isu dayta iti makunkuna a komunikasion.
B) maysa a tao nga agsasao wenno mangit-ited iti mensahe wenno idea iti sumagmamano a bilang ti tattao. Inton malpas nga agsao dayta a mangit-ited iti mensahe wenno idea, sumublat met ita nga agsao ken mangited iti aksion ken reaksion dagiti dimngeg kenkuana. Itoy a punto, mapasamaken iti komunikasion iti nagbabaetanda.
C) Iti interpersonal a komunikasion ket ti mangtenneb, mangbukel no diman isu iti manginaw ken mangiyanak iti RELASION ti maysa a tao iti PADANA a tao ken iti gimong.
3) KOMUNIKASION ITI PUBLIKO – Iladawan daytoy a komunikasion iti mapaspasamak a panagsasao ti maysa a TAO iti sanguanan dagiti adu a TATTAO.
Ania daytoy? Isu daytoy ti diskurso wenno agdisdiskurso. Adda ti dumdumngeg kadayta a maysa a tao ngem saan a sumungbat dagitoy adda iti tallaong no di laeng ti agpalakpak ti aramidenda wenno tumakderda nga agpalakpak (standing ovation) kalpsan iti diskurso.
Dadduma pay: recital, poetry reading, short story telling, short story reading, saribitniw (declamation) ken dadduma pay a wagas.
2 A WAGAS TI KOMUNIKASION
1) BERBAL – daytoy ket maaramat iti letra babaen iti pangisurat wenno iti panagsao.Wen man, maaramat met a, ti letra dagiti sao tapno naurnosda nga isawang.
2) DI BERBAL – daytoy dagiti ekspresion iti rupa, gunay dagiti paset ti bagi ken rupa babaen iti senias.
BERBAL – panagsisinnao, babaen iti surat, mabasa iti audio, iti telepono ken kapadana, iti chat iti internet (aramaten ti microphone wenno awan), ken dadduma pay a pakaaramatan iti letra.
DI BERBAL – adu dagiti wagas ditoy ta nagaduduma met ti ekspresion ti rupa, paset ti bagi ken dadduma pay a saan akaraman iti berbal.
Ehemplo: no nagsuyaab --- ammomon a makaturturog; no kiniddayan ni manong ni ading balasang sana iniseman, adda ti mensahe a kayatna nga idanon; no nakarupanget ken nakamisuot a simmango kenka, ammomon a kaguranaka dayta a tao; no minulagatan ti nagannak ti anak a bangad, kayatna a sawen dayta a pagsarsardengenda ti anak a di agbangad; no nagtuktok ti pasahero, ammon ni drayber a “para” ti kayat a sawen ti pasahero ket dumsaagen; iti galiera wenno pallotan, senias laeng ti usaren dagiti kristo kadagiti tumataya kadakuada; no agrungrungaab ti ubing nga ap-apputenna ti ngiwatna, nalabit (nalabit- di sigurado) a daytoy ket agsakit iti ngipenna; ken dadduma pay a senias ken tignay ken gunay ti paset ti bagi ken parnuay ti maysa a tao a kas senias ken panagkikinnaawatanna iti maysa a tao wenno grupo…. (ADDA TULOYNA…)


text:
Oceania
Ti Oceania ( /ˌəʊʃɪˈɑːnɪə/ wenno /ˌəʊsɪˈɑːnɪə/)[1] ket maysa a rehion a naipatengnga kadagiti isla ti tropikal a Taaw Pasipiko.[2] Dagiti pamanunotan no ania ti pakabuklan ti sakup ti Oceania manipud kadagiti korales nga atol ken dagiti bulkaniko nga isla ti Abagatan a Pasipiko (etnolohiko a nabingbingay kadagiti subrehion ti Melanesia, Mikronesia, ken Polinesia)[3] aginggana ti intero nga insular a rehion a nagbaetan ti Asia ken ti Kaamerikaan, a mairaman ti Australasia ken ti Malay a Purpuro. Ti termino ket sagpaminsan a naisangsangayan a naus-usar a mangibaga ti kontinente a mangbukel ti Australia ken dagiti asideg nga is-isla,[4][5][6][7] wenno bioheograpiko a kas maysa a kapadpada a nagan para iti Australasiano nga ekosona (Wallacea ken Australasia) wenno ti Pasipiko nga ekosona (Melanesia, Polinesia, ken Mikronesia a naisinsina wenno manipud ti Baro a Selanda[8] wenno manipud idiay nangruna adaga ti Baro a Guinea).[9]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Pannakabalikas: Ti Baro nga Oxford a Diksionario ti Inggles (1998) ISBN 0-19-861263-X - p.1282 "Oceania /ˌəʊsɪˈɑːnɪə, -ʃɪ-/".
- ^ Para iti pakasaritaan ti termino, kitaen ti Douglas & Ballard (2008) Ganganaet a bagbagi: Oceania ken ti siensia ti puli 1750–1940
- ^ "Oceania". 2005. Ti Columbia nga Ensiklopedia, maika-6 nga ed. Unibersidad ti Columbia a Pagmalditan.
- ^ Pakabuklan dagiti rehion a makroheograpiko (kontinental), dagiti heograpiko a sub-rehion, ken dagiti napili nga ekonomiko ken sabsabali a panakaigrupo, Dibision dagiti Estadistika ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. Nabaliwan idi Agosto 28, 2007. Naala ti online idi Oktubre 11, 2007.
- ^ Ti Atlas ti Kanada. Panakabaliw a petsa: Agosto 17, 2004. Naala ti online idi Enero 31, 2011.
- ^ "Encarta Mexico "Oceanía"". Mx.encarta.msn.com. Naiyarkibo manipud iti ti kasisigud idi 2009-11-01. Naala idi 2009-04-17.
- ^ Lewis, Martin W.; Kären E. Wigen (1997). Ti Mito dagiti Kontinente ti Panagdillaw ti Metaheograpia. Berkeley: Unibersidad ti California a Pagmalditan. p. 32. ISBN 0-520-20742-4, ISBN 0-520-20743-2.
Nakakaskasdaaw a, ti sungbat [manipud ti maysa nga eskolar a nagsuksukimat ti pannakarkulo ti bilang dagiti kontinente] ket husto a maipada ti naitaripnong a listaan: Amianan nga Amerika, Abagatan nga Amerika, Europa, Asia, Oceania (Australia ken ti Baro a Selanda), Aprika, ken Antartika.
- ^ Udvardy. 1975. Ti panakaidasig dagiti bioheograpiko a probinsia ti lubong
- ^ Steadman. 2006. Panag-awan ken & biheograpia dagiti tropikal a billit ti Pasipiko
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Oceania iti Wikimedia Commons
- "Australia ken Oceania" manipud ti Nailian a Heograpiko


text:
Tuesday, October 22, 2013
Ti Sci-Fi
Nupay nagessemantayo iti nagbasabasa ti kastoy a klase ti sarita ken nobela iti English, ken nanginaw a nasken met a padasen a tapogan daytoy a kinelleng ti panagsuratan; a kabarbaro nga eksperiensa ken panangpalawa iti ammo.
Uray idi saan pay la datao nga establisado a piksionista, inam-amiristayon no kasano iti agsangal iti sarita wenno nobela a science fiction. Isu nga inggaed ti nagsukisok.
Iti intay panagsuksukisok a nabayag, naamiristayo a nakalawlawa met gayam daytoy, saan a maymaysa wenno tallo a klase no di ket nagadu. No awan nakaisigudan a talento a mangimutektek iti masakbayan, ti abilidad a mangipresentar ti naidumduma nga idea nga addaan ibati a pagpanunotan dagiti riders, ken panagkawes iti makaawis immatang, nasken a panunoten pay sakbay a rugian a suraten.
Iti bukodko a panirigan, no awan ibati a pakalaglagipan, malipatan ti sinurat kalpasan a nabasa, nagserbi laeng a kas pagpalnedan iti oras, awan iti nakaisalatan ti imahinasion.
Dayta a rason no apay a naipadpad-eng ti panangtapog daytoy a genre. Nasken a palawaen pay ti ammo maipapan itoy. Nasken a mangiyestablisar iti kongreto nga ammo itoy tapno saan a palpalawpaw ti output. Ket no awan iti pagibasaran ti suraten maipapan itoy, dumteng ket dumteng ti panagkamulaw a mangsurat, pagangayanna, malasado ti maidasar.
Ta ania ngamin aya ti sci-fi?
Futuristic fiction ti dadduma pay a pangawag itoy a sinurat. Panangimutektek ti limapulo a tawen wenno ad-adayo pay a panangsirmata, kastoy ti nakuna ti Carlos Palanca Memorial Awards, ta adda kastoy a kategoria a pagsasalipan. Future setting, maipapan iti siensa ken teknolohia, space travel, ti maipapan iti uniberso, ken maipapan kadagiti sabsabali pay a nagbiag iti sabali a planeta wenno heavenly bodies, mairamanen dagiti sumagmamano nga abilidad iti paranormal—por ehemplo, ti teleportation ket addan a pumaypayagpag iti lubong ti teknolohia—nga itay laeng nabiit, nangsurattayo iti paranormal nga idea, maysa a paranoid fiction manipulated by ghost and underworld story; a kas iti asul a bulan nga intay makabasa.
Ditoy a lumtuad dagiti banag a mangipaay kadagiti pilosopikal nga ideas, nga agkasapulan iti panagsukisok, kasapulan iti atiddog a panawen iti pananginaw itoy. Ta nakalawlawa ti linapogan itoy nga agur-uray pay laeng iti henio a mangsukisok.
Nakalawlawa ti kabangkagan ti literatura. Iti panagsapul kadagiti kabaruanan, ken saanen nga isu ti baro no di laeng pinabaro nga idea ket addada laeng iti suli ti muging ti asinoman a piksionista no la ket nailukatnan ti mata ti kinamannuratna.
Ngem nasken iti panangpili kadagiti linapogan a tapogan no ania kadagitoy iti ipamaysa nga aramiden. Dayta kadi ket gagangay nga idea? Makilaok iti desdes ti kaaduan.
No pagesman iti naisabali nga idea, sumiasi ngarud iti dana ti kaaduan ket mangtakuat kadagiti nagkalaegan a bangkag dagiti idea, pumidut iti maysa wenno sumagmanao laeng, daytay pakapnekam laeng nga awiten nga isu ti ipamaysa a suraten. Ta uray dagiti immuna a nangdesdes iti dana ti piksion ket dagiti laeng kabaelanda ibaklay , daytay no sadino ket kombinienteda, a saan ket nga agkarkaradap ken agkarkarawa iti dana—ta no ania iti ar-aramidem iti dana, isu met dayta ti output a suraten.
Maaninaw iti output iti kinalawa ti ammo ni piksionista iti inlatagna nga idea. Nalawa a kabangkagan ti science fiction, ngem kasapulan ti isip iti nalawlawa met a talento ken pannakaammo iti siensa ken teknolohia, paranormal, kdp. ##
Posted by Ka Iddo at 8:49 AM 0 comments
Monday, October 14, 2013
Panangtaldiap Kenni Frank Richard Stockton
Maysa kadagiti piksionista nga intay pagraeman ket ni Frank Richard Stockton. Nalabit a saan nga am-ammo ti kaaduan isuna, ta saan a nalatak wenno saan a pagdidinnamagan ti naganna a kas dagiti dadduma a mannurat, ngem ti maysa kadagiti saritana ti maysa kadagiti kapipintasan nga ababa a sarita at all times, sarita a para kadagiti ubbing uray nanakman. Pinulpullon a tawen ti napalabas, ngem ti saludsod iti sarita agtultuloy pay laeng a saludsod, dipay nasungbatan agingga iti agdama iti laksid a nagadun a nangpadas iti a nangibuksil iti manon a henerasion.
Agam-amirisak met kadagiti sarita, ngem itoy nalatak a saritana, aminek a nagbalinak nga appigud, awan ti pinal a masaok no di laeng mangkudkod ti di met nagatel a tuktok kabayatan iti agraraay nga isem. Imbaskagna ti parikut ti sarita ngem ti solusion itoy ket intednan kadagiti agbasbasa ta makaammodan a mangigibus.
Itay laeng nabiit, nagbasaak kadagiti saritana maipapan iti paskua—adda sumagmamano a saritana itoy. Agsapsapultayo ngamin iti naisalsalumina a sarita a maipapan iti paskua ta isu ti napapanawen. Nalagiptayo isuna, ni Frank Richard Stockton, ta kadagiti napalabsantayon a saritana, pinespesna met ti muging, iti ababa a pannao pinagpanunotnatayo iti husto.
Wen, maysa ni Stockton kadagiti mannurat a nangipasuli iti didaktiko wenno dagiti nasalimuot ken mammagbaga a sarita wenno dagiti sarita a saan nga umayon iti moralizing technique.
Ken ni Stockton, gutugotenna dagiti readers nga agpanunot iti rumbeng a mapasamak. Daytoyen ti istilona nga agsurat. Saanna nga ibaga iti sarita ti kayatna nga ibaga no di ket iladawanna ket makaammon ni agbasa a manginterpret no ania ti maitutop.
Adu dagiti sarita ni Stockton. Maysa kadagitoy ti simmarut iti immatang dagiti adu a komentarista, kritika, nalaing iti analysis, ken dadduma a teoria ken aspeto iti literatura, ti saritana a ‘The Lady or the Tiger’. Ngem kadagitoy amin a sinurat, kritika, komentario, analysis, interpretation, ken dadduma pay ket saanda unay a nakaited iti makapatik-ab a paggibusan ti sarita. Agtultuloy latta, ken agnanayon latta a sibibiag ti saludsod:The Lady or the Tiger?
Iti sinurattayo iti daytoy met la kulom ken karaman iti koleksion iti Iti Duyog Ti Singasing II, nasuroken sa maysa a dekada ti napalabas, nairaman daytoy a saritana a kas ehemplo dagiti inawagantayo iti sarita nga awan iti paggibusanna. Open ending. Saan a naggibus. Inpatudonna kadagiti agbasbasa nga isunadan iti makaammo a mangigibus ti sarita—ta kas kunana iti paggibusan ti sarita: The question of her decision is one not to be lightly considered, and it is not for me to presume to set myself up as the one person able to answer it. And so I leave it with all of you: Which came out of the opened door - the lady, or the tiger?
If you liked this story, please let others know.
Isu nga adu ti mangayat ta nagpipinnasaanen no ania iti rumbeng a rumuar iti maluktan a ridaw, ti babai wenno ti tigre. Nagpipinnasaan, nga agingga itoy nga aldaw ket agtultuloy iti panagayat itoy a sarita, ta awan ngarud ti umno ken maitutop a sungbat ti saludsod.
Dina met imbaga ita ti naggibusanna no di ket impatudonnan kadagiti agbasbasa iti umno a paggibusan segun iti pannakaawatda iti sarita. Iti rigatna wenno ganasnan a, ta dagiti nanginterpret itoy a sarita, saan a maikaited makapnek a panagtik-ab. Ta kaaduanna ket kabukbukodan nga pannakaawat, analysis ken interpretation. Ngem kaasitgan iti riknak dagiti nangilawlawag babaen iti character analysis kadagiti agbibiag. Ta logical a sungbat no ammon iti kinaasino dagiti agbibiag ken ammom ti ugali ken tabasda, isu met iti pakaammoan ti kinataoda, ti ugalida ken panagdesdesision.
Kastoy kadi dagiti open ending a paggibusan? Ay, saan laeng a mapespes ti muging iti kapapanunot iti rumbeng a paggibusan itoy no di ket saan a mabatok ti kaimudinganna ta daytan a talaga ti talugading ti sarita. Imbes a maray-awka, maganasanka, nairayoka, naimpluensiaan wenno aniaman, pinagpanunotnaka ketdi iti husto. Banag a naisalsalumina a sarita.
Isu a saan nga agkupas ti karisma ti literatura ta adda dagiti naputar iti yuyeng ti naadalem pampanunot. Ket kuna ni Brian Aldiss, “There are two kinds of writers: those that make you think, and those make you wonder.” Pinespesna ti muging amin a nakabasan kadaytoy a sarita.@
Posted by Ka Iddo at 5:23 PM 0 comments
Tuesday, October 08, 2013
Daniw
Diaspora
Ti kamote, agbiag iti kalgaw ken iti katutudo; a kas tao, iti bangkag ti biag...
Inessemak karakteristiko ti kamote ngem napaayak iti dagsen butbot a bulsa
Ta inukopan El Niño sangaputik a balitok ingpek a kalien mukod ni Bullalayaw;
Ngamin kamkamatek latta ni Anges iti pinuon berde ken puraw a balitok Kailokoan,
Maleppay a kanayon abaga, di agpulsot a panagapit iti eppes a namnama;
Isu a sinapulko nalawlawa nga umangsan iti kabambantayan ti Kafagway—
Ket iti ilalawat’ anges, sinusok sabali a dana urat-sirib iti bigaot’ bulod,
Labbat’ dawat, regget sukisok ket nalabon-nabagas inapit a bungat’ literatura.
Kas iti kamote, iti kalgaw man ken iti katutudo agdalapdapak bangkag biag,
Tapno dagiti saringit dida mapadasan agules iti tigerger ulila a dulang,
Tapno dida agkubbo iti pinuon berde ken puraw a balitok iti Kailokoan,
Dida agkurob iti tanubong butbot a bulsa; tapno agbussogda a sumuso
Iti getta balay-sirib—iti pukal unibersidad; ta dayta inessamak a gupit ti kamote,
Mana a nagtubo iti nalinteg ngem nakipet a dana—ngem adda ngudo ti amin,
Wen, agngudo ti amin, ta iti panagagawa, diak nalisian ti panagpalek ni HBP!
Ngem ammok, wen, di agnanayon ti isem, ta naisuraten a linabag ti daniw,
Nga aggibus inton magsat puseg ti angin, inton matnag naragas a bulong;
Ket iti naulimek a lennekan, wen, nakuyem ti in-inut a panagtabon ti init.
Nupay naisalakanak lib-at natadem a kumpay ni nakaabungot a Rurog
Imbaklay met nabantot a ganna-rikki ti sarming, anian, ngem kas iti kamote
Agdalapdapak latta iti kalgaw-katutudo, sadinoman a lugar, uray iti eternidad...
Posted by Ka Iddo at 8:07 AM 0 comments
Subscribe to: Posts (Atom)


text:
US-RP Balikatan: Tulong Panagdur-as ti Kaskenan
Kanunonganmi la unay ti pannakaipagna ti US-RP Balikatan civil-military operation kadagiti dua nga ili ti probinsia ti Ilocos Sur. Namnanaenmi mangidalan koma ti maysa a wagas iti panangitandudo ti panagdur-as. Lalo la unay kadagiti nasulinek a lugar, a kas kadagiti tallo a barangay iti ili Salcedo -- ti Marnay, ti Pias ken ti Baluarte ken kadagiti dua pay a barangay ti Sinait -- ti Teppeng ken Cadanglaan. Namnamaenmi a maited koma ti awan sawsawirna a pannakipulapol ken aggamulo tapno agtigay dagiti 250 a kameng ti Civil Military Operations United States Army Pacific(CMO-USAP) nga agpartisipar iti US-RP Balikatan operation wenno humanitarian assistance babaen ti panangbayabay kadakuada ti Armed Forces of the Philippines(AFP). Ipaay koma kadakuada dagiti awanan kondiones a pannakipartisipar wenno suporta tapno magun-odan ti kapkanekan a pannakailukat ti dur-asan dagiti nadakamat a luglugar. Daytoy a gagem ket tartarigagayan la ketdi ti kaaduan no dipay isuda amin nga umili kadagiti nasao a luglugar ken kadarappatna.
Ti RP-US Balikatan Operation ket kaipapananna iti panangtaliaw ken panangidiaya kadagiti serbisio kadagiti disso nga agkasapulan iti nasisita a tulong. Kas iti pannakaipatakder ti dua a classroom ken water system kadagiti barbarangay ti Teppeng ken ti Cadanglaan iti ili a Sinait tapno masulosionan ti agpangpangta a rigat a sangoen babaen ti mapasaran nga El Nino phenomenon. Iti interior nga ili ti Salcedo, maipatakder ti water system ken flood control barrier iti Barangay Pias. Dua a classroom ti maistimar iti sadiay Barangay Marnay. Sadiay Barangay Baluarte, ti pangipasdekanda ti health center tapno mangasistir ti pannakasaluad ti salun-at dagiti umili ken pagkamangan dagiti addaan an-annayen saan laeng a dagiti bumarangay no dipay ket dagiti kaparanget a luglugar. Makunami met a dakkel la ketdi a pakabang-aran dagiti umili dagiti nasao a luglugar daytoy.
Ti naannayas a pannakaipagna ti kastoy a humanitarian assistance ket maitutop la unay. Papigsaenna ti panggep a nairut a relasion ti United States ken ti pagilian. Agpada nga agnumar iti pagimbagan dagiti dua a nasion ken dagiti kaparangetda iti rehion. Isu a kunaenmi a rumbeng la unay nga ited met ti suporta itoy a ganuat.
Babaen kadagiti kakastoy a humanitarian operations dagiti dua nga armada, agtultuloy met iti panagsisinnukatda kadagiti kapanunotan ken istratehia para iti panagimbagan ti sapasap. Babaen iti panagiinnadal ti ammo iti bileg ti teknolohia ken taktika, ti pannakaipagna dagiti community development projects dakkel la ketdi ti magun-odan daytoy a military exercises. Nupay makuna a military exercises dagitoy, maibilang met a civilian in nature ta saanda met a makipartisipar iti aniaman a tignay a maibusor para iti seguridad ti pagilian. Agserbida laeng dagitoy nga exercises para iti ad-adu pay a wagas iti trening dagiti kameng ti armada ti dua a pagilian.
Namnamaenmi a maipakita laeng koma iti daytoy a balikatan exercises kadagiti umili ti makapnek a civilian-military operation a saan a nalaokan iti combat operation. Ti military trening koma a maragpat ket babaen iti advise and assist, kabayatan maar-aramid ti exercise. Mangidiayada laeng koma iti tulong ken panagdu-as wenno mangilukat ti ridaw para iti panagbalbaliw. Tapno aglupos met ti lugar nga inda tulongan. Babaen iti panagtinnulong, panagsisinnukat ti ammo ken kabaelan, ti panggep daytoy a ganuat ket magun-odan.
Tartarigagayanmi la unay a naballigi koma ti panggep ti ganuat. @
Saturday, February 27, 2010
US-RP Balikatan: Tulong Panagdur-as ti Kaskenan
Tuesday, February 09, 2010
Pananglagip ken ni Carlos Bulosan
Ni Carlos Bulosan ti mabigbigbig a mannurat a Ilokano a nangiyikkis iti sangalubongan ti kasasaad dagiti immuna a nagdappat sadiay America babaen iti semi-autobiographical a sinuratna, “America Is in the Heart.” Iti aldaw ti Setiembre 11, maselebraran ti maika-53rd nga anibersario ti ipapatayna ken malagip kadagiti nagapuananna, lalona unay iti nakaiyanakanna nga ili, ti Binalonan, Pangasinan ken dagiti Ilokano a mangipatpateg kenkuana sadiay Seattle, Washington, USA a nakatayan ken nakaitabonanna. Dagiti sinuratna ket saan a magatadan. Inlamina iti pantok ti panagsuratan ti nagan ni Ilokano, ti Kailokoan, nangruna ti ili a timmaudanna.
Kinuna ni Efipanio San Juan, Jr idi 1999, “Of the million Filipinos who found themselves in the United States in the two decades before and after World War II, Carlos Bulosan, his entire life & works, represents the heroic struggles and sacrifices of the Filipino community as a colonized and an emergent national agency in world history.”
Dagiti sinuratna a “America Is in the Heart” (1946 ), “The Laughter of my Father” manipud iti librona idi 1944 ken naipablaakda iti The New Yorker ken iti Harper’s Bazaar, dagiti koleksion ti dandaniwna a, “Letter from Amerca” (1942), “Chorus from America” (1942), “The Voice Bataan” (1943); dagiti nobelana a “The Cry and the Dedication” a sinuratna idi 1950s ken naipablaak idi 1995 ken ti “The Sound of Falling Light” (1960). Kinomision ni Pres. Franklin Delano Roosevelt idi 1945 a mangsurat iti salaysay (essay) maipapan iti Federal Building ti San Francisco ket pinauloanna iti “Four Freedoms.” Amin dagitoy a sinuratna ket naisangsangayan ken saan a magatadan a putar ni Ilokano a mannurat. Dagitoy a sinuratna a sarita, dandaniw, drama (plays) ken salaysay ket naidulin iti pito a kahon, maysa a folder ken 17 a microfilm reels iti University of Washington Libraries in Seattle, Washington.
Naipatarus iti Iluko idi 1997 ti “America Is in the Heart” babaen iti paulo a “Adda iti Puso ti Amerika” babaen ken ni mabigbigbig a mannurat nga Iluko ken English ken Bucaneg Awardee Manuel Diaz ken impablaak ti Bannawag Magasin. Ni Diaz ket maysa met laeng a patneg nga Ilokanao manipud iti Brgy. Nagsaag, San Manuel, Pangasinan ken agdama a presidente ti Gunglo Dagiti Mannurat nga Ilokano (GUMIL) Pangasinan. Ti pannakaipatarus ti sinurat ni Bulosan ket nangipaay iti inspirasion a nasken nga ipateg dagiti gapuanan ken putar dagiti mannurat nga Ilokano.
Maysa a paset ti nobelana a “America Is in the Heart” ket mabasa a kastoy:"The old world is dying, but a new world is being born. It generates inspiration from the chaos that beats upon us all. The false grandeur and security, the unfulfilled promises and illusory power, the number of the dead and those about to die, will charge the forces of our courage and determination. The old world will die so that the new world will be born with less sacrifice and agony on the living ...”
Napintas ti makapasidduker a pangiladawanna ti nakaay-ay-ay a kasasaad nga immuna a nagdappat, ngem iti laksid dayta a kinarigat, adda pay laeng iti natibker a namnama ti panagbalbaliw ti amin a mangitunda iti arapaap. Pudno la unay daytoy a sinurat a napnoan iti pannakidangadang iti biag ken maawagan iti Literature of Hope and Growth. Iti laksid ti saan a nasayaat a kasasaad, saan a naawan dayta namnama ken panagdur-as dagiti immuna a nagdappat ditoy a deppaar. Ti kinapinget a mangtunton ti kaipananan ti ambision ken panangingato iti sasaaden iti biag ket makuna a ladawan iti kinapinget, kinagagaet ken kinaanus. Isu dayta ti pudno a ladawan ni Ilokano.
“We in America understand the many imperfections of democracy and the malignant disease corroding its very heart. We must be united in the effort to make an America in which our people can find happiness. It is a great wrong that anyone in America, whether he be brown or white, should be illiterate or hungry or miserable." Mabasa pay daytoy a paset ti sinurat.
Dayta a panagiladawan ti gumawgawa iti wayawaya manipud iti inhustisia, exploitation ken oppression. Iti laksid ti USA a lugar ken dadaulo ti demokrasia ken siwawaya a lubong, nakita pay laeng ni Bulosan, nariknana, nagpasaranna ti saan a kompleto a demokrasia. Nakitana ti sakit, nagpasaranna ken imbibiagna dayta a sakit ti gimong. Isu nga inawaganna ti asinoman para iti panagkaykaysa a pannakidangadang.
Daytoy a timek ket iladawanna nga agsapsapul ti kararua iti pannakaadda koma iti nawaya a panagtigtignay ken pannakapasarda iti gimong nga aglaplapusanan iti taraon, lupot, pagnaedan, edukasion ken biag a nawaya ken agbalin a creative a kas badang iti gimong ken humanidad.
Dagiti kakastoy a sinurat ti kasapulan ti gimong a mitsa ti ingpen a panagbalbaliw, namnama ken panagdur-as. Ket dayta a panggep ken ingpen, isu pay laeng ti dangadang iti agdama. Ti biag ket napnoan iti dangadang. Ti biag ket saan a bunga iti kinanam-ay no di ket napnoan iti regget a sumango ken pinget a mangbukkual dagita a bangen ti namnama ken idudur-as.
Ti historical nga experiensa dagiti immuna a nagdappat iti USA ket nagamayan iti kinaganggannaet, naiduma la unay iti lugar a nagtuboan ti kinaasinoda. Iti dayta a kasasaad, iliwenda ti nawaya a panagtignayda, ngem saan a mabalin ta saanda a kabukbukodan ti nakaipadpadanda a gimong. Isu a simmangoda iti ad-adu pay a pannakidangdang. Isu dayta ti nangbukel ken nangpapintek ti kinataoda.
“A truck came and carried some of the men but most of them walked with us on the highway. They were very serious. I glanced at Jose who was talking to three Filipinos ahead of me, and felt something powerful growing inside me. It was new heroism: a feeling of growing a huge life. I walked silently with the men, listening to their angry voices and to the magic of their marching feet…” Kastoy ti pangiladawanna ti padasna a kas obrero ti talon, iti panagburasan ti ubas, asparagus, ken dadduma pay a trabaho ken obra iti talon iti katay-akan ti California.
Literature of hope and growth, kunatayo, ta aniaman a marikriknana, aniaman a pannakidangadang, aniaman a pannubok ken pannakapaay ken saan a mapukaw a ladawan ti kinaaddda latta ti nanama ken panagdur-as. Mariknana dayta a bileg ti ingpen iti kinataona, nga imbilangna a naindaklan iti nagan ti nalawlawa a pannakidangadang iti biag. Ket kas iti talugading ti maysa a mannurat, managpaliiw iti mapaspasamak iti aglawlawna, kadagiti kapulapolna, ti kasasaad, ti biag ken panagbiag ken kangrunaan ti amin ti bagina—no ania ti marikriknana, no ania ti kapanunotanna a mangidur-as ken mangitan-ok dayta a kasasaadna.
Dagitoy a kapanunotan ket saan a laeg, no di ket produktibo a mangitag-ay ti kinaasino. Saan a lapped ti kasasaad no di ket isu pay ti nagbaddekan a mangtunton iti inar-arapaap.
Dayta ni Carlos Bulosan, dayta ni Ilokano, dayta ti puli a panuli ti dur-as ken namnama. Sipapannakkeltayo ta maibilangtayo ditoy a puli, nga iti agdama a panawen, addan isuna nga aggargaraw iti uppat a suli ti lubong, a makita isuna a dadaulo iti pinget ken namnama. Puli a maipagpannakkel. Puli a tinagiben ni Carlos Sampayan Bulosan.
Ni Bulosan ket naipasngay sadiay Binalonan, Pangasinan idi Nobiembre 24, 1913 kadagiti dadduma a sinurat ken masansansan kano a naisurat maipapan iti biagna ken kinaasinona ngem iti baptismal certificate a masarakan sadiay Binalonan ket nakasurat a naipasngay idi Nobiembre 2, 1911. ken natay idi Setiembre 13, 1956 sadiay Seattle, Washington, USA. Setiembre 11 ti indeklara ti konseho municipal a Carlos Bulosan Day iti ilina a Binalonan. Masarakan ti marker a kas pakalaglagipan kenkuana sadiay Brgy. Sto. Nino @


text: Ti Shikoku(四国?, "dagiti uppat a probinsia") ket isu ti kabassitan (225 km wenno 139.8 mi nga attiddog ken ti nagbaetan a 50–150 km wenno 31.1–93.2 mi a kalawa) ken kabassitan ti populasion (4,141,955 manipud idi 2005) kadagiti uppat a kangrunaan nga is-isla iti Hapón, a mabirukan iti abagatan iti Honshū ken daya ti isla iti Kyūshū. Dagiti taga-ugma a naganna ket mairaman ti Iyo-no-futana-shima (伊予之二名島), Iyo-shima (伊予島), ken Futana-shima (二名島). Ti agdama a naganna ket mangipatudo dagiti uppat a dati a probinsia a nangbukel iti daytoy nga isla: Awa, Tosa, Sanuki, ken Iyo.


text:
Our Ilocana contributor is a serious blogger, educator, and a graduate of the UP-Diliman's Department of English and Comparative Literature (DECL), a Center of Excellence in Literature and in the English Language in the Philippines. She writes in Tagalog, Ilocano and English.
The poem is a dialogue between a husband and wife that was mainly carried by text messenging. It shows conflicting views with the wife offering a more conservative stance while the husband, inspired by a 'balikbayan friend', contemplates working abroad for better opportunities.Agur-urayak kengka, simmangpet Iti “text” mo kenyak, Maka-abroad ak tu man met kuma asawak Dattuyak gayyem ko, naggapu idiay Dallas. Mayat ngatan ti bumaknang Agay-ayab pay isuna idiay bistruan Naganas ngatan a maygatangak Kanayon a litson ti pamilyak nga awidan. In-“reply” ko met: Mayat dayta a arapaap Ngem ana ngatan ti lid-liday na nu haan agkakadwa? Mayaten a makaawid ka, nasalun-at, Naragsak tayo nga ag-iinnisturya. Idi kuwan, nagsipngeten Kinnit ti lamok ti kadwa mi dagiti annak mo idiay ruaren Gasyan kami maturugen Idi simmangpet ka- napnek ka ti araken. Ti abroad ket mayat, aglalo nu maysa a bakkat Ngem ti simple a biag, haan ko pay la isukat Nu laeng ti papanan na ti ado nga kuwarta ket kasta Ay haanen- nu agur-uray met latta ti pamilya. Dimo ammo iti daras ko nga nangipalpas, sangwanan ti pag-pagay, arakup ti angin nga pariir a palamuyuten napnu ti init ken ayat ayti pagbadum kuma inton bigat nu rubwatak ti nagaget a rumaep nga asawak. September 2011


text:
James S. Sherman
Ni James Schoolcraft Sherman (Oktubre 24, 1855 – Oktubre 30, 1912) ket maysa idi a Pannakabagi ti Estados Unidos manipud idiay New York ken ti maika-27 a Bise Presidente iti Estados Unidos, 1909-1912 babaen ni William Howard Taft. Isu ket kameng idi dagiti agkakabagian pamilia ti Baldwin, Hoar, ken Sherman, dagiti prominente nga abogado ken politiko iti New England (saan a kabagian ni Heneral William T. Sherman ken Senador John Sherman).
Urayno saan a nabileg nga administrador, isu ket nagbalin a maysa a masna mangipagulo ti komite, ken ti nasayat a personalidadna nagpalaka kadagiti panag-obrana idiay Kamara, isu nga naamamoan iti amin a kabibiagna a kas 'Sunny Jim'. Isu ti immuna a Bise Presidente naglugan iti eroplano (New York, 1911),[1] ken isu pay ti immuna a nangipalladaw ti seremonial a panagipalladaw ti ay-ayam a beisbol.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Brooklyn Daily Eagle, Hulio12, 1911
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Kategoria:James Sherman iti Wikimedia Commons


text:
Sapasap a relatibidad
Ti sapasap a relatibidad, wenno ti sapasap a teoria ti relatibidad, ket isu ti heometriko a teoria ti grabitasion nga inpablaak babaen ni Albert Einstein idi 1916[1] ken ti agdana apanakaipalpalawagan iti grabitasion iti moderno a pisika. Ti sapasap a relatibidad ket isapsapna ti espesial a relatibidad ken ti linteg ti unibersal a grabitasion ni Newton, nga agit-ited ti naipagkaykaysa a panagipalpalawagan iti grabidad akas maysa tagikua ti heometiko ti limbang ken ti oras, wenno limbang nga oras. A naisangsangayan, ti panagkillo iti limbang nga oras ket dagus a mainaig iti enerhia ken momento ti ania man nga adda nga agdama a banag ken radiasion. Ti pannakaikabagian ket innaganan babaen dagiti Einstein nga ekuasion ti lugar, ti maysa a sistema dagiti sangkapaset laeng nga ekuasion.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Premio Nobel iti Biograpia". Premio Nobel iti Biograpia. Premio Nobel. Naala idi 25 Pebrero 2011.


text:
1970
Ti 1970 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Huebes iti kalendario a Gregoriano.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Hunio 4 – Nakagun-od ti Tonga ti wayawaya manipud iti Nagkaykaysa a Pagarian.
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero[urnosen | urnosen ti taudan]
Pebrero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero 1 – Albert Garcia, politiko manipud iti Filipinas
- Pebrero 14 – Simon Pegg, Briton a komedieante, aktor ken mannurat
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Pebrero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero 2 – Bertrand Russell, Ingles a lohiko ken pilosopo, nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura (naipasngay 1872)
Abril[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 21 – Earl Hooker, Amerikano a gitarista (naipasngay 1929)
Mayo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mayo 12 – Nelly Sachs, Aleman a mannurat, nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura (naipasngay 1891)
Oktubre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Oktubre 4 – Janis Joplin, Amerikana kumakanta (naipasngay 1943)
Nobiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nobiembre 9 – Charles de Gaulle, Presidente ti Pransia (naipasngay 1890)
- Nobiembre 21 – C. V. Raman, Indiano a pisiko. (naipasngay 1888)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti 1970 iti Wikimedia Commons


text:
Bakir
Ti bakir wenno kabakiran, ket maysa a lugar nga addaan iti nasamek a kaykayo. Kasla dagiti siudad, daytoy ket segun kadagiti nadumaduma a panangipalpalawag iti kultura, no ania iti maikeddeng a bakir ket adu ti pagdumadumaanna iti kadakkel ken adda dagiti nadumaduma a pannakaidasig segun no kasano ti nakaibuklan ti bakir.[1] Ti bakir ket kadawyan a ti maysa a lugar nga adu ti kayona ngem ti ania man a natayag a nasamek iti mulmula ket mabalin a maipanunotan a bakir, uray dagiti adda iti sirok ti danum a kas dagiti bakir ti kelp, wenno ti saan a mula a kas ti fungi,[2] ken bakteria. Dagiti bakir ti kayo ket abbonganna ti agarup a 9.4 porsiento iti rabaw ti Daga (wenno 30 porsiento iti dagup a kadakkel ti daga), urayno idi ket ad-adu ti inabbonganda (agarup a 50 porsiento iti dagup a kadakkel ti daga). Dagityo ket agannongda a kas dagiti pagtaengan para kadagiti organismo, mangtimbeng ti hidrolohiko a panagayus, ken mangkonserba iti daga, a mangbukel daytoy ti maysa kadagiti kangrunaan nga aspeto iti biospera.
Ti kadawyan a bakir ti kayo ket buklen iti ngato a balawbaw (balawbaw wenno akin-ngato a tuon ti kayo) ken ti sub-boske. Ti sub-boske ket kaaduan pay a nabingbingay kadagiti tuon ti babassit a kayo, tuon ti yerba, ken ti tuon ti lumot ken dagiti mikrobio iti daga. Kadagiti narikut a kabakiran, adda pay ti nasayaat a naipalplaawag nga akin-baba a tuon ti kayo. Dagitibakir ket sentro kadagiti amin a a biag ti tao gaputa dagitoy ket mangited ti maysa nga agdumaduma a sakop dagiti rekurso: agipenpenda iti karbon, makatulonda iti panagtimbeng ti klima ti planeta, sagatendad ti danum ken pasayaatenda dagiti masna a pakadangran a kas dagiti layus. Dagiti bakir ket aglaonda pay iti agarup a 90 porsiento iti naindagaan a biodibersidad iti lubong.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Lund, H. Gyde (coord.) 2006. 'Dagiti pannakaipalplawag iti bakir, Panagtarikayo, Panagaramid ti bakir, ken Panagmula iti kayo'. Gainesville, VA: Dagiti Serbisio ti Pakaamo iti Bakir. Magun-od manipud ti: ComcastNet-gyde.
- ^ Stamets, Paul (2005). Mycelium Running. Ten Speed Press. p. 35. ISBN 1-58008-579-2.
- ^ "Reporta iti Sibibiag a Planeta idi 2010". 2010. Naala idi 19 Abril 2011.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Bakir iti Wikimedia Commons


text:
Biblioteka ti Estado ti Rusia
Ti Biblioteka ti Estado ti Rusia (Ruso: Poccийckaя rocyдapcTBeHHaя библиoTeka) ket ti nailian a biblioteka ti Rusia, a mabirukan idiay Moscow. Daytoy ti kadakeklan a biblioteka ti pagilian ken ti maikapat a kadakkelan iti lubong para kadagiti urnongna ti liblibro (17.5 a riwriw).[2] Daytoy ket nanaganan idi ti Estado a Biblioteka ni V. I. Lenin iti USSR manipud idi 1925 aginggana idi nanaganan manen idi 1992 a kas ti Biblioteka ti Estado ti Rusia.
Ti biblioteka ket addaan kadagiti sumurok a 275 km iti samang nga addaan kadagiti ad-adu ngem 43 a riwriw a banag, a mairaman dagiti sumurok a 17 a riwriw a liblibro ken dagiti tomo ti serial, dagiti 13 a riwriw a warnakan, dagiti 350 rinibu a tokar ti musika ken dagiti rekord ti uni, 150,000 a mapmapa ken daddumapay. TAdda met dagiti banag kadagiti 247 a pagsasao iti lubong, ti ganganaet a paset ket mangirepresenta ti agarup a 29 porsiento itiintero nga urnong.
Idi baetan ti 1922 ken 1991 adda met maysa a kopia iti tunggal maysa a libro a naipablaak idiay USSR ti naideposito idi iti biblioteka, ti panagsanay nga agtultuloy iti kapada a pamay-an tatta nga aldaw , ken ti biblioteka ket inkeddeng babaen ti linteg nga isu ti lugar nga agtengngel ti "managbalin" a kopia ti tunggal maysa apablaak a naipablaak idiay Rusia.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b "Russian State Library". Official library website. Naala idi 20 Nobiembre 2010.
- ^ http://leninka.ru/index.php?doc=2661
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Edward Kasinec, "A Soviet Research Library Remembered," Libraries & Culture, vol. 36, no. 1 (Winter 2001), pp. 16–26. In JSTOR.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Biblioteka ti Estado ti Rusia iti Wikimedia Commons
- Opisial a website
- Satelite a ladawan ti Biblioteka ti Estado ti Rusia, naipatengnga ti kangrunaan a ruangan
Nagsasabtan: 55°45′07″N 37°36′35″E / 55.75194°N 37.60972°E


text:
Maka-Florida Diay Pulis
Dalin ken Florida aglumlumba da idiay highway. Idi makadanonda iti busy intersection isnsigida binaddekan ti driver ti Dalin diay break. Kasta met nga inggiddan diay driver ti Florida ngem nadungpar pay la diay ubet ti Dalin. Dinamag ti pulis diay driver ti Florida: 'Bagis maibagam no kasano kapardas dayta Dalin itay maatrasannaka?
Pagpagungtan ti amo tay piman a katulong...
Amo: Inday,(pabugkaw)apay a nagalisto nga maibos dagitoy toothpick ditoy mesa?
Inday: (naalumanay a simmungbat)Diak ammo a ma'am kadagitoy ubbing!!!ta no siak ti mangala dita ket isubsublik met lang a dagos.....(toinkz)
Sa kagubatan ng caraballo...
Ang mga sundalo ay may nasalubong na katutubo...
Opisyal: Manong, saan ba dito nagpupugad ang mga NPA?
Katutubo: Naku Sir! Tumanda na ako dito sa gubat pero wala pa akong nakitang pugad ng mga NPA...(napakamot sa ulo ang katutubo sabay tanong)
Katutubo: AH...Sir, ano po bang kulay ng itlog nila???
Madama ti mansayag..
Josie ti nagan ti natay
Nanang ti natay: Agdung-dung-aw..Ay Josie ... bunga... aya pinanawannakkon bunga...annakko..bunga Josie......
Mely: Nanang....dida maawatan ta "English ti pagsasao ditoy.
Nanang ti natay: Nagtugaw ....saan a makatalna..dina maepeksa ti ladingitna unay ken Josie Bunga.
Nanang ti Natay: Nagsubli...a agsangit.. Ay ..Juicy Fruit ...Juicy Fruit..annakko...Juicy Fruit...
People: Smilling....Hehehe..
Kabagyan
ISKO: Naggulo ti panagbiag, pare!
Paeng: Ay kunam pay, karkaro ti biag kon ah. Nagpakasarak ti byuda nga adda anak na a balasang..Pinakasaran met ni tatang ko jay balasang. Nanag ko ittata jay balasangen..Manugang ko ni tatang kon.Asawak, byenan ni tatang kon! no aganak da, apong nak jay kabsat kon..sus maryosep!
Bad ni Lolo
LOLO: Ammum apo, nagrigat panagbiyag tatta, idi nu adda P20 ko ket makapanak jay mall, nu agawidak adda awit ko nga pantalon, T-shirt, brief, medyas,short…
APO: Ket tatta ngayen lolo?
LOLO: Narigat talaga tattan..Adda SURVEILLANCE CAMERA gamenen…
(toinx..)bad Lolo..haha!!
Anak: Anya english na ti utot?
Tatay: Wind of change
Anak: Eh jay utot ngay nga awan aweng na?
Tatay: Sound of silence
Anak: Jay utot ngay nga adda takki na?
Tatay: Dust in the wind
Anak: Eh jay utot ngay nga han nga insadya?
Tatay: Yan ang careless whisper!
Anak: Ej jay utot ngay nga tiptipiden?
Tatay: Yan ang paborito ko, Unchained Melody


text:
Babai
Ti babai (ad-adu ngem maysa: babbai wenno dagiti babai) ket isu ti a tao a babai wenno manakman a babai a tao. Ti termino a babai ket kadawyan a naibagbaga para iti maysa a manakman a tao a babai, ti termino a balasang ket isu ti kadawyan a termino para iti ubing a babai wenno balasitang. Nupay kasta, ti termino a babai ket isu ti inususar a termino a manginagan ti babai a tao, urayno ania ti edad, a kas ti insasao a "Karbengan ti babbai". Dagiti babai ket kadawyanda a makaipasngay, ngem ti babai a nakapanen iti pingga ket saandan a makaanak.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Chafe, William H., "Ti Amerikano a Babai: Ti Agbalbaliw a Sosial, Ekonomiko, Ken Politikal a Pappapelna, 1920–1970", Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, 1972. ISBN 0-19-501785-4
- Internasionala nga ensiklopedia ti babba ti Routledge, 4 a tomo., ed. babaen ni Cheris Kramarae ken Dale Spender, Routledge 2000
- Bababai iti pakasaritaan ti lubong : ti biograpiko nga ensiklopedia, 17 a tomo., ed. babaen ni Anne Commire, Waterford, Conn. [kdpy.] : Yorkin Publ. [kdpy.], 1999–2002
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Babbai iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Babbai iti Wikiquote (Ingles)
- Pakasaritaan
- Relihion


text:
Jerry Garcia
Ni Jerome John "Jerry" Garcia (Agosto 1, 1942 – Agosto 9, 1995) ket maysa idi nga Amerikano a kumakanta ken kaaduan nga ammo iti panangiyuna nga obrana iti gitara, panagkanta ken panagsurat iti kanta iti banda ti Grateful Dead, a nagbalin a nalatak idi las-ud iti panagbabuya ti panawen ti kontra-kultura kadagiti tawen ti 1960.[1][2] Urayno nanglikud iti papel, ni Garcia kaaduan a nakitkita nga isu ti daulo wenno "ngiwat" ti grupo.[1][2][3][4]
Maysa kadagiti nagpundar, ni Garcia ket kimmuyog a nagpabuya iti Grateful Dead iti intero a tallo pulo a karerda (1965–1995). Pinundar pay ni Garcia ken nakibinglay kadagiti nadumaduma a sabali a proyekto, mairaman ti Saunders–Garcia Band (iti napauten a gayyemna a ni Merl Saunders), ti Jerry Garcia Band, Old and in the Way, ti Garcia/Grisman duo ti akostiko, ti Legion of Mary, ken ti New Riders of the Purple Sage (kimmadua a nagpundar ni Garcia kenni John Dawson ken ni David Nelson).[1] Isu ket nangipablaak pay kadagiti solo nga albumna, ken nagkontribusion kadagiti nadumaduma a bilang nga album babaen dagiti sabali nga artista kadagiti napalabas a tawen a kas musikero iti sesion. Isuket nalatak nga ammo babaen dagiti gapu iti naisangayan a panaggitarana ken nairanggo idi a kas maika-13 kadagiti "100 Greatest Guitarists of All Time" ti istoria ti aklub ti Rolling Stone'.[5]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c Ruhlmann, Willam. "Jerry Garcia biography". Allmusic biographies. All Media Guide, LLC.
- ^ a b "Garcia, Jerome John". Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. 2007. Naala idi 2007-07-08.
- ^ "The Grateful Dead". Rock and Roll Hall of Fame Inductees. The Rock and Roll Hall of Fame and Museum, Inc. 1994. Naala idi 2007-04-25.
- ^ Compiled by Stratton, Jerry (1995). "Collection of news accounts on Jerry Garcia's death". Jerry Garcia: New Accounts First. Naala idi 2007-04-08.
- ^ "The 100 Greatest Guitarists of All Time". Rolling Stone. 2003. Naiyarkibo manipud iti ti kasisigud idi Hulio 5, 2007. Naala idi 2007-07-14.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Jerry Garcia iti Wikimedia Commons


text:
Ania ti Impierno? Lugar Kadi Dayta a Pagtutuokan iti Agnanayon?
Sungbat ti Biblia
Inusar ti dadduma a patarus ti Biblia ti sao nga “impierno” para iti Hebreo a sao a “Sheol” ken ti katupagna a Griego a sao a “Hades” nga agpada a tumukoy iti tanem ti sangatauan. (Salmo 16:10; Aramid 2:
Awan puot dagiti adda iti impierno ken awan ti mariknada. “Awan ti aramid wenno uray gakat wenno uray pannakaammo wenno uray sirib idiay Sheol.”
—Eclesiastes 9:10.
Dagiti naimbag a tattao mapanda idiay impierno. Namnamaen dagiti matalek a tattao kas kada Jacob ken Job a mapanda sadiay. —Genesis 37:35; Job 14:13.
Ipapatay, saan a panagtutuok iti umap-apuy nga impierno ti supapak ti basol. “Ti natayen naluk-atanen iti basolna.”
—Roma 6:7.
Ti agnanayon a pannakatutuok maikontra iti kinahustisia ti Dios. (Deuteronomio 32:4) Idi nagbasol ti immuna a tao a ni Adan, imbaga ti Dios kenkuana a ti dusana ket pannakapukaw. “Ta tapokka ket iti tapok agsublikanto.” (Genesis 3:
19) Agparang agul-ulbod ti Dios no ni Adan ket napan iti umap-apuy nga impierno.
Saan a pulos pinanunot ti Dios ti agnanayon a panangtutuok. Ti kapanunotan a dusaenna dagiti tattao iti umap-apuy nga impierno ket maikontra iti pannursuro ti Biblia ti “Dios ket ayat.”
—1 Juan 4:8; Jeremias 7: 31.
Ammuem ti Ad-adu Pay
Ania ti Namnama Dagiti Natay?
Ania ti mapasamak no mataytayo? Makitatayto pay ngata dagiti natayen nga ipatpategtayo?


text:
Big Bang
Ti Big Bang a teoria ket isu ti mangalaladag a kosmolohiko a modelo a mangipalpalawag ti nasapa a panagrang-ay iti Law-ang.[1] SEgun ti Big Bang a teoria, ti Law-ang ket maysa idi a napudot unay ken nasedsed a kasasaad a napardas a dimmakkel. Daytoy a napardas a panagpadakkel ket nagbanagan ti panagpalamiis iti Law-ang ken nagbanagan tatta ti ti agtultuloy a panagpadakkelna a kasasaad. Segun kadagiti kinaudi a panagrukod ken dagiti panagpalpaliiw, ti Big Bang ket napasamak idi agarup a 13.75 bilion a tawtawen,[2][3] a gapu daytoy a naipanunotan a ti tawen iti Law-ang.[4][5] Kalpasan ti irurugi a panagpadakkelna manipud ti maysa a singularidad, ti Law-ang ket immanayen a nalamiisan tapno makapalubos ti enerhia a mabaliwan kadagiti nadumaduma a subatomiko a partikulae, a mairaman dagiti proton, dagiti neutron, ken dagiti eledtron. Bayat a dagiti proton ken dagiti neutron a naipagtitipon tapno makaporma kadagiti immuna nga atomiko a katengngaan iti bassit laeng a minuto kalpasan ti Big Bang, makasapul ti rinibo a tawtaen tapno maitipon kaniada kadagiti elektron ken agpartuat kadagiti naelektriko nga agmangngamangnga nga atomo. Ti immuna nga elemento a napataud idi ket ti hidróheno, a nairaman dagiti tugot iti helio ken litio. Ti higante nga ulep kadagitoy nga immuna nga elemento ket nakitinnipon babaen ti grabidad tapno makaporma kadagiti bituen ken dagiti ariwanas, ken dagiti nadagdagsen nga elemento ket nasintesado babaen ti kaunegan ti bitbituen wenno idi las-ud dagiti supernova.
Dagiti paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Wollack, Edward J. (10 Disiembre 2010). "Kosmolohia: Ti Panagadal iti Law-ang". Law-ang 101: Big Bang a Teoria. NASA. Naala idi 27 Abril 2011.
- ^ Komatsu, E.; et al. (2009). "Five-Year Wilkinson Microwave Anisotropy Probe Observations: Cosmological Interpretation". Suplemento Astropsikal a Warnakan. 180 (2): 330. Bibcode:2009ApJS..180..330K. doi:10.1088/0067-0049/180/2/330.
- ^ Menegoni, E.; et al. (2009). "Baro a gawidan dagiti panakaidumaduma iti napino a patakder a talinaay manipud kadagiti CMB anisotropia". Maipapan iti bagi a Panagrepaso D. 80 (8): 087302. arXiv:0909.3584. Bibcode:2009PhRvD..80h7302M. doi:10.1103/PhysRevD.80.087302.
- ^ "Origins: CERN: Dagiti kapanunotan: Ti Big Bang". Ti Exploratorium. 2000. Naala idi 3 Septiembre 2010.
- ^ Keohane, J. (8 Nobiembre 1997). "Ti Big Bang a teoria". Damagen ti maysa nga astropisisista. GSFC/NASA. Naala idi 3 Septiembre 2010.
Dagiti silpo ti ruar ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Big Bang iti Wikimedia Commons


text:
Nakuyem Ti Tangatang Ita
Wen, Viriginia, adda pay laeng met a ti isisingising ti init. Apay ketdin a saanen? Saan nga agnanayon ket nakuyem ti tangatang. Sumingisingto latta met ti init, makitamto inton dumteng ti sirnaat. Saanka nga agbuteng iti idadateng ti sipnget, ta ti init ket agmulagat inton dumteng ti sirnaat.
Nasipnget dagiti isyu iti agdama. Ulsanda manen ti lubong. Ti narugit a pulitika ket kasla ulep a nangbalkot ti tangatang dagiti umili. Dugudog ti pangtana. Flash flood ket adu dagiti maiyanud iti di maiparbeng ken di umno no diman ket mairaman a madidigra dagiti inosente. Magaburan iti pitak dagiti rumbeng ken prayoridad koma nga aramiden para iti dur-asan ti sapasap. Maiyanud iti narungsot nga agus dagiti daan a kari tapno sumangbay manen ti sabali pay a kari no di man isu nga isu a kari. Saan a maliklikan iti pannakaipasir kadagiti buya a saantayo koma a kayat a mapasamak. Dagiti buya a saan koma nasken a mangkigtot ken mamutbuteng. Saan a maiparbeng a dagitoy ti maisubo ken maiduol kadagiti naganus pay nga isip. Ta ngamin no ania iti makita, isu met ti tuladen dagitoy a saringit. No makitada a nakaay-ayat wenno maayatanda la unay iti mapaspasamak iti las-ud a dida pay la maawatan ti kinapudno ken no matiliw ti interesda kadagiti pinniltakan iti rupa ken pinnabangsit ti nagan, di met masasaan nga aramidendanto met dayta a banag. Kaay-ayodanto daytoy. Agsipud ta dida pay maawatan dagita, agpisawpisawdanto, saandanto a mamingga a mangkutikot ti pakabuklanna, agingga nga agbalindanto met a tradisional a makibarbarsak, makipinnalapal. Maibilangdanto met a disipulos dagiti ubbaw a garakgak. Karamandanto kadagiti di makadlaw iti ilalabas ti lalaki a naamitan iti oras.
Wen,
Nakuyem ti tangatang ti sumungad a Mayo, gapu kadagiti saning-i dagiti saan a nagballigi: dagiti talaga a di kayat dagiti umili a pasalsali; dagiti mamati la unay iti bagina a maallilawna ti utekmo, Virginia; dagiti awanan iti karbengan nga agserbi ta makitan dagiti umili ti agsarsarwa a bulsada idinto ta agmalmalangaka pay laeng, Virginia, kadagiti naipuruak a kari; dagiti ikkis dagiti di makaawat ken dina kayat nga awaten nga isuna ket saan a nagballigi, ngamin, kayatna a subboten ti dakkel unay a nagastosna; dagiti mangipagarup a sinuitik ti kasalisalna. Manayunan manen ti bilang dagiti matmaturog ken binuot a kaso iti sala ni torogis, ken ad-adu manen iti makiraud a pagbagasan saan laeng a ti napno ti kamaligna no dipay ket makadkadan met ti agamang ti ili.
A, nakuyem ti tangatang ti Mayo ita, Virginia. Wen, makitam ita dagiti dagiti nasasam-it a dila. Makitam ita dagiti magmagna a bullagaw nga umasideg a kunam la no am-ammonaka: makilamano, makisarsarita, makiinnangaw ken makirikrikna iti agdama a rikriknaen. Umayda, wen, bumalaybalay, isuda dagiti balangkantis a propeta ta ti asukar nga agaon kadagiti bibigda ket agbalin nga apro apaman nga iti dilam ket naidisso. Umayda agwagis ken makilamano kadagiti kalkalsada: laglagipennakto, kayong; ne, kasinsin, dinakto liplipatan; dagitay inanaktan ti kasar ken buniag dita, kumpadre ken kasta met kumadre bagaam idan a didan isabali pay ti ikur-itda ta ad-adda datayo ti agsisinnaranay; anakek dayta ubbam ta kuak ti maysa a baboy ken agayabka iti ad-adu nga umay makipunsion; siak ti ninong (wenno ninang) ta iserrekonto ida no makatugawak. A, nagadu dagiti kari ken nagadu met dagiti agam-ampayag a kali.
Wen,
Saantayo koma a makiraman kadagiti makipagparti iti bukod nga ili: natingra dagiti dara, maitaray dagiti naalas-as a lasag. Saantayo a makipunsion kadagiti nangisit a gagem.
Wen,
Nakuyem ti tangatang, lalona iti Mayo, ngem iggemtayo ti lampara ti masakbayan…#


text:
Ti kari a naisurat iti rabaw ti danum
Iti naminsan, nagkarin a saanen nga agtaray a para presidente iti mismo a sanguanan ti monumento ni Dr. Jose Rizal iti aldaw a panangselebrar iti kaaldawan iti pannakaiyanak ti nailian a banuar, ngem saan a natungpal dayta a waragawag. Isu nga addan dagiti wagaragawag nga agpatingga laengen iti waragawag ngem saan nga agmata wenno tumaud a kinapudno agsipud ta naisuratda laeng daytoy iti rabaw ti danum.
Naisuratda laeng iti rabaw ti danum, a kayatna a sawen a kalpasan iti panangiwaragawag agpatingga laeng dita ket akemna ti saanen a dumur-as wenno matungpal agsipud ta agpukaw metten daytoy a banag no di man malipatan wenno kas itay kunadan, a kari nga intayab ti kali.
Iti panagtung-ed ti adminstrasion iti Resolutiuon No. 10 a mangawag ti kongreso para iti Constituent Assembly a mangamiendar ti constitusion tapno maipagna iti panagbalbaliw ti porma ti gobierno a kas federal form of government ket saan a maikkat dayta dakkel unay a panagduadua a kayat laeng ti pangulo nga umatiddog ti panagtakemna. Saan a maikkat iti nalaus a panagduadua iti nalimed nga agenda iti kellaat nga iyaanamong ti administrasion kalpsaan a saan man laeng a pulos a naadakamat iti napalabas a SONA daytoy a tungtongan.
Nupay nainget la unay iti panangtubngar ken panangidarirag ti adminsitrasion nga awan iti kinapudno iti adda iti panunot dagiti umili a kayat laeng a paatiddogen ti pangulo ti terminona ket saan a maikkat gapu ta kasta man met laengen iti inkari ti pangulo a dina panagtaray iti iti eleksion kalpasan iti terminona. Ngem nagtaray. Naakusaran pay iti panagkusit. Saan laeng a bastabasta panagkusit no di pay ket dakkel a gerret dagiti umili iti namati itoy alegasion nga inna panagkusit iti eleksion.
Saan a maikkat kadagiti umili a saanda a mamati iti naibaga ta napasamaken dayta iti kallabes. No maysa a koma a tina a nangisit dayta a kari ket naisuyat iti nakapudpudaw iti purawna a tisiert ket namantsaanen. Napellasanen iti kinasayaatna. Namantsaan metten ti isip ken panunot dagiti umili gapu iti kallabes a napasamak. Ti mantsa ken mantsa.
Saan a dagiti umili iti nanginaw ken nangipasngay iti saan a panagtalek. Saan nga isuda a mismo iti nagtaudanna no di ket nagtaud a mismo iti pangulo kadayta a biddut a pannanganna iti bukodna a sao. Isu a mismo iti nangkali iti nalawa ken nauneg nga abut nga isu a mismo iti maikursong iti inna pannnagna. Isu a mismo iti nangipallangatok ngem ti bato nagdisso a mismo iti ulona met laeng.
Iti 2008 SONA, kuna ti pangulo, "For the remainder of my term until I step down in 2010, the best thing we can do is to stay focused on economic reforms, while providing peace, order and stability." Kasta man met laengen iti inkarina iti sanguanan ti monumento ti nailian a banuar ngem dina tinungpal. Ulitenna manen daytoy, a dina tinungpal ken saan a naikankano ti signipikante ti nailian a banuar iti insawang, kasano ngarud nga ibaga manen iti pananamati dagiti umili iti kasta a waragawag? No sibibiag ti naiklian a banuar, sigurado la ketdi a nakamisuot kadaytoy a banag gapu ta naaramat laeng isuna a kas paganodan iti kabukbokodan a panggep.
Ti makunami, nasaysayaat iti aramid ngem ti sao. Aramid ti pakakitaan.
No maminsan, iti ngiwat ti maysa a tao iti inna pakabasolan ta maikaglis no kua ti saan a nariendaan a dila. Ngem iti di panangrienda ti dila iti ibagbagana, ditoy met a manguram iti kinaasino. No ania iti imbaga, tungpalen tapno dagiti tattao inda agraem. Ti tao nga addaan iti maymaysa a sao itandudo a mismo dagiti saona…#
Isu a nasaysayaat nga agtrabaho koma ni PGMA ken ti gobiernona ngem ti sao a sao.##
Sunday, August 17, 2008
Ti kari a naisurat iti rabaw ti danum
Wednesday, August 13, 2008
Decriminalization of libel case? Aguray…!
Saan ngata a nakarkaron iti panagpapatay kadagiti katrabaho iti media no mapukawen a naminpinasan ti libel case? Kadakami a biang, mas dakdakkel a peggad iti pannakaikkat ti libel case a kas kaso ngem ti sumango iti libel case. Amangan no agayus ti karayan a dara iti mas nakarkaro a panagparti…
No madecriminalized ti libel case, awanen iti sabali pay a gammatan ti subject no di agibales babaen iti bukodna a pangngeddeng, ket karamanen ditoy ti pammapatay. Agsipud ta saan a makadarum adda la ketdi ti tendensiana nga umasideg kadagiti hired killers wenno kadagiti badigardna wenno isu a mismo iti mangiwayat iti pammapatay.
Ngem no adda pay laeng ti libel case, ad-adu met ngata iti mangibalakad kenkuana a nasaysayaat wenno mas sibilidad ti panagdarum ket ti korte ti mangeddeng no libelous in nature ti naisurat wenno saan. Maliklikan no kuan dayta ad-adu pay a panagparti.
Asino ti agbuteng iti libel case? Karamanen daytoy a peggad iti trabaho ti broadcaster ken journalist. Sakbay a sinerrek daytoy a trabaho, namnamaemon nga iti maysa nga aldaw ket sumangoka a sumango kadaytoy. Ngem iti kaanoman, saanto nga agballigi ti libel case no ti sinurat ket agbatay iti kinapudno ken awanen iti sabali nga insurat no di kinapudno laeng. Asino ngarud ti mabuteng? No broadcaster ken journalist ket agsasao iti kinapudno, apay a mabuteng?
Mas mamatikami ti responsible reporting a maisaknap iti panagtrabaho. Kasapulan unay ti professional ethics wenno professionalism iti trabaho. Liklikan koma iti bukod nga interes. No la ketdi adda dagiti pagibasaran ken pagbatayan kadagiti insurat, wenno kinapudno amin nga insurat, ania ngarud iti pagbutngan? Ti kinapudno ti armas ti media a mangisalakan kenkuana iti libel case. Saanto a maikuspil ti agsasao iti kinapudno, ta rumuar ket rumuarto latta ti kinapudno.
Isu a makunami, sakbay ti decriminalization, maadal ken matimbang ken maamiris koma a nalaing dagiti epektona. Saan koma a maisarwag ti dinnardarasudos ta dinto ket tumaud iti ad-adu a panagpapatay.
Ayunanmi met ti memorandum circular ti Korte Suprema a panagmulta laeng ti dusa ti libel case imbes a kaso a pannakabalud. ##
Sunday, August 10, 2008
sarita
TI KAPARTAKAN ITI AMIN
(Maysa nga Inaangaw a Sarsarita)
Kasano aya iti mangpaisem? Wenno mangpagarakgak (no lalaki) wenno mangpagarikgik (no babai)?
Nagadu a wagas. Ket maysa ditoyen dagiti babassit a sarsarita a mapidut iti tuttotan. Iti tungtongan iti ubet ti baso ken kalangiking ti botelia.
Ket adtoy man ti maysa a napidutko nga inaangaw a sarsarita a posible met a mangpaisem kadakayo:
Narigat a talagan ti sumrek iti trabaho iti Pinas. Daydiay maysa laeng a bakante, ginasut ti aplikante, lalo iti pribado a sector. No iti met gobierno, no awan ti endorsement credentialmo a politiko wenno nangato a tao, amusayam dayta subsobmo. Narigat met ngamin iti awan iti trabahona. Ni dika man la makagatang met iti kayatmo a gatangen. Uray iti salesclerk wenno para lako laeng ken janitor ket nasken pay a college level wenno college graduate.
Kas iti maysa a dakkel a department store. Narigatan ti human resources specialist nga agpili kadagiti kualipikado. Masapul nga esmarte, alibtak nga agpanunot ken ammona iti lumsot kadagiti tumaud a parikut. Dagitoy ti sinapul ti HR specialist a kualipikasion kadagiti aplikante. Uppat laeng ti naarisitna kadagiti pinullo nga aplikante.
Impasidongna ida iti maysa nga interbiu a mangammo ti kabaelan ti tunggal maysa no esmarte, naalibtak nga agpanunot ken ammona iti lumsot kadagiti sumangbay a parikut. Daytoy ngamin ket ti kualipikasion iti maysa nga adda iti sales ken marketing: naalibtak nga agpanunot ken ‘lumsot’ iti aniaman a parikut. Ininterbiuna ida nga uppat iti sangonsango.
HR: Ania ti banag nga ammoyo a kapartakan?
Aplikante 1: Agpanunot. Basta no pinanunotmo ti maysa a banag wenno ania man a, addan dayta a pinanunotmo wenno pampanunotem. Isu a kapartakan amin kaniak dayta agpanunot.
HR: Very good! Pudno dayta kunam.
Naisublat ti aplikante # 2: Kirem. Agkiremka ket awan pay iti kagudua ngata a segundo. Di daytoy ti kapartakan!
HR: Wen met ketdi a. Apagkirem no kunada ket napaspas. Very good!
Naisublat ni aplikante # 3: Aglukat iti silaw kaniak ti kapartakan iti amin.
HR: Apay a nakunam dayta?
Aplikante # 3: Apagpiselmo laeng ti switch, ket addan ti lawag.
HR: Very good! Napartak nga agpaysu dayta. Intalmegmo ti switch addan a dagus ti lawag.
Ket naisublat ni aplikante # 4: Agburis ti kapartakan kaniak, madam.
Naklaat pay ti HR Specialist iti nangngegna a sungbat. Dandanina bugkawanen ti aplikante a paruaren. Kasano a kapartakan itan ti agburis? Ala, yantangay ta interbiu met, nasken nga agpasensia.
HR: Mister, iti kaanoman, saanto a naparpartak ti agsakit ti diarrhea iti agpanunot, agkirem ken aglukat iti silaw.
Aplikante # 4: Adayo a naparpartak a, madam, ti agburis ngem kadagita imbagayo, impapilit ti aplikante.
HR: Aber, ilawlawagmo man no apay?
Aplikante # 4: Nagburisak idi napan a lawas, madam. Tengnga ti rabii idi nadlawko la unay nga agdikar. Ket sakbay a MAKAPANUNOTAK iti aramidek, diak pay NAKAPAGKIREM, diak pay NAILUKAT TI SILAW, rimuaren!
Naggarakgak ti HR specialist. Naawat ni aplikante maika-4.
MORAL LESSON: Adda dagiti babassit, nalaad a banag a saan unay nga ikankano. Nga ipagaruptayon nga awan kaes-eskanda a banag. Ngem ditay met ammo nga amin a banag ket addaan iti serbi ken kaipapanan.
Kas iti puling. Ngem puling laeng met ti makapuling, saan kadi? Makapuling ket daytan dakkel?
Itoy a panawen, saantayon nga ikankano ti binting (siping idi, ngem itoy a panawen, itoy a bersion, bintingen!) Ngem kasano ngarud a makabukelka iti piso no awan ti binting?
Amin ket nangrugi iti bassit a banag. Kas iti panagbilang a nangrugi iti maika-maysa.
Iti biag, ket kastoy met laeng. Mangrugitayo iti baba agingga agpangatotayo iti agpang nga intay met ingpen. Nasamsam-it ti balligi a nangrugi iti ababa. Ta kaiyariganna dayta iti napintas a pannakaluomna iti pupurosan a bunga ti balligi.
Isu nga awan koma iti agriri wenno agreklamo iti panangrugina iti baba. Ta dumtengto met ti panawen nga ingangato.
Naasi unay ti Namarsua, ngem sursuroem met a iti aguray…##
Friday, August 01, 2008
UBING LA TI UBING
WEN a, ubing la ti ubing.
Ti ubing ket dina ammo ti agulbod. Dayta ket ti kanayon a mangngeg no kua. No ania kano ti makitana, isu dayta ti ibagana. Isu a dina ammo ti agulbod.
Saanko nga ammo, diak masinuo no addan ti nakaibaga kaniak iti kongreto a rason no apay a ti ubing ket dina ammo ti agulbod.
Ti posible ketdi a rason nga adda iti panunotko ket saan ketdi a kayat iti asinoman a nagannak nga agulbod ti maysa nga anak, nga isu dayta iti impasagepsepda nga insuro iti anak kabayatan iti inna panagdakkel.
Well, natural dayta. Ngem kasanon no ti anak ket makitana ti nagannak nga agulbod. Posible a tuladenna, saan?
Ngem kasano met no ti anak ket damona a maisubo iti maysa a situasion a pakarukodan iti pannakaawatna?
Napadasanyo kadin a napagsaludsodan ti maysa nga ubing nga agtawen iti tallo iti banag a dipay nagaw-at ti panunotna ken saan pay a nailawlawag kenkuana?
Dagitoy a pasamak ket nakaay-ayat wenno makuna nga unexpected. Adu dagiti kakastoy kadagiti ubbing. Isu a natural met kadatayo no dagiti kakastoy nga edad ket maayatantayo la unay iti kinasariwitwit dagiti ubbing a kasasao. Ngamin nakaay-ayat dagiti inda isungsungbat kadagiti saludsodtayo.
Adtoy man ti maysa a nakaay-ayat a pakasaritaan ti maysa nga ubing nga agtawen iti tallo:
MAYSA a rabii iti balay dagiti ag-dela Cruz. Awan ti ama ta adda sadiay trabahona ta madama ti overtime.
Masikog ti ina ken kabulanannan.
Iti kaawan ti ama, adda ketdi kaanakan daytoy a maysa a midwife a sidadaaan a mangpaanak no bilang.
Ket dimteng ti oras ti panaganak. Taltalloda. Ti midwife, ti masikog ken ti ubing a babai nga agtawen iti tallo.
Insaganan ti midwife amin a masapsapulna. Iti panangamirisna iti antina, napenneknan iti bagina a saan a marigatan a mangpaanak. Nabayag metten a daytoy ti trabahona.
Agdadarandanen ti panagsakit ti tian ti ina. Rumuaren ti sikog idi siripen ni midwife.
Ngem kellaat a nagbrown out!
Naimbag ta adda plaslait a nakasagana.
Mabuteng met ti ubing nga adda iti sabali a siled isu a napanna innala daytoy.
Ngem saanen a magawidan. Rumuaren ti sikog.
“Igganam daytoy plaslait. Iturongmo dita ta paruarek ni adingmo, wen?” kuna ti midwife iti ubing nga agtawen iti tallo.
Nalaka met a suruan dagiti kakastoy nga edad, saan?
Situtulnog met ti ubing a nangiggem iti plaslait ken nangipaturong daytoy iti yan ti puerta ti ina.
Nabiit laeng, sumagmamano laeng a saiddek ti ina, rimuaren ti maikadua a beybi.
Nasiputan ti midwife nga uray la dimmakkel dagiti mata ti ubing a mangbuybuya iti ar-aramidenna. Ti panangiruarna ti ubing manipud iti puerta. Ti panangkulintitingna daytoy sana binaut iti namindua iti ubetna. Ket napanganga ti ubing idi agibit ti adingna.
Nalpas a naputed ti puseg. Nadigos ti maladaga ken nabaduan idi dimteng ti silaw.
Saan a mailadawan ti midwife ken ti ina iti ragsakda iti tulong a naipaay ti ubing. Ta saan kadi a tulong dayta nga inaramid ti ubing a nangiggem iti plaslait?
Nagyaman ti ina iti anakna.
Nagyaman ti midwife iti kaanakanna.
“Ania ti makunam iti nasaksiam a pasamak” dinamag ti midwife iti ubing.
“Saan koma a nagkarayam a dita yan ti ubet ni nanang! Di narugitan, nagdigos la ket ngarud a rabrabii. Nagbangad met. Bautem manen!” insungbat ti ubing.
Napanganga dagiti dua.
Iti minisarita, ammotayo a saan a nagaw-at ti naganus a panunot ti ubing ti kayat a sawen ti pannakaipasngay. Saan a nailawlawag dayta kenkuana.
Kinapudnona, iti panagpasngay ket manmano ngata dagiti nagannak a mangiyeksplikar dayta a banag iti anakna nga ubing, lalo kadagiti agtawen a tallo. Mabalin nga iti posible a rason ket maysa daytoy a nonsense topic wenno saan a maitutop dayta a topiko para kadagiti ubbing iti kas kadakuada nga edad?
Ngem saan met a nailaksid iti minisarita nga ammo ti ubing ti kaipapanan ti baut.
Ti baut ket maysa a pannusa iti nakabasol nga anak. Maysa a tanda dayta ti panagannad ken rumbeng la unay a panagtungpal ti anak kadagiti nagannak tapno dida makabasol ken madusa.
Nupay makuna a nadagsen a pannusa ti agbaut, saan met a masasaan nga adda dagiti nagannak a mangipagpagna pay laeng itoy.
Saantayon a trataren no kinaranggas wenno saan ti baut.
Iti minisarita, nalabit ken ammotayo la ketdi, a nalabit nga ammo ti ubing a ti baut ket maysa a pangdisiplina. Nalabit a nabaut metten daytoy idi nagbangad wenno saan a nagtungpal kadagiti nagannak kenkuana.
Isu nga ammona ti baut ket maysa a disiplina iti nabangad. Isu a kunana a : “Nagbangad met. Bautem manen!”
Ditay met ammo no apay a bauten dagiti partera, nurse, doktor wenno asino la ditan a nangpaanak ti maysa a maladaga no rumuaren. Apay a pasangitenda ti maladaga a dida ket koma pagkatawaen saan?
Iti minisarita, saan a namnamaen a kasdiay ti sungbat ti ubing, saan?
Ubing la ti ubing. Ibagana dagiti kayatna nga ibaga segun iti pannakaawatna iti dayta a pasamak.
Isu a ti ubing ket dina ammo ti agulbod. Nawaya nga agibaga iti kayatna nga ibaga.
Isu daytoy ti rason no apay a ti ubing ket dina ammo ti agulbod. ##