text:
Imperio a Bisantino
Ti Imperio a Bisantino (wenno Bisansio) ket isu idi ti Imperio ti Dumaya a Romano idi agdama a panawen iti Naladaw a Taga-ugma ken ti Tengnga a Panawen, a naisentro idiay kapitolio iti Konstantinopla. Nalaka a namammoan a kas ti "Imperio a Romano" (Griego: Baσιλeίa Ῥwuaίwv, Basileia Rhōmaiōn;[2] Latin: Imperium Romanum) wenno Romania (Ῥwuavίa) kadagiti nagtaeng ken dagit kaarrubana, isu daytoy ti dagus a panagtultuloy iti Taga-ugma a Romano nga Estado ken dagiti nataripatu nga estado a tinawtawid ti Romano.[3] Ti Bisansio tatta nga aldaw ket maisalsalumina manipud ti husto a taga-ugma a Roma a daytoy ket naitudo iti Gresia a kultura, a naidasig babaen ti Kristianidad nga adadda ngem ti Romano a politeismo ken kaaduan idi nga agsasao ti Griego nga adadda ngem ti agsasao ti Latin.[3]
Ti pinagilaslasin ti Imperio a Romano ken Imperio a Bisantino ket moderno a kapanunutan laeng, saan a mabalin nga ikkan ti petsa ti panagsina dagitoy; nupay kasta, dagiti kangrunaan a puntos ket dagiti inaramid ti Imperio a Romano nga administratibo a panagbingbingay iti lumaud ken dumaya a gudua idi 285 babaen ni Emperador Dioklesiano (r. 284–305),[4] ken ti panangipato ni Emperador Konstantino I (r. 306–337) idi 324 ti panangiyakar ti kapitolio manipud idiay Nicomedia (idiay Asia Minor) idiay Bisansio idiay Bosporo , a daytoy ket nagbalin a ti Konstantinopla, ti "Siudad iti Konstantino" (maisublat pay a ti "Baro a Roma").[n 1] Ti Imperio a Roma ket kanungpalan a nabingbingay idi 395 AD kalpasan ti ipupusay ni Emperador Teodosio I (r. 379–395), nga isu daytoy a petsa ket nangruna unay no ti Imperio a Bisantino (wenno Dumaya nga Imperio a Romano) ket maikapanunutan a sibubukel a nailasin manipud ti Laud. Ti panaglasat ti pakasaritaan ti maitutop a Bisantino ket kanungpalan a nangrugi idi panawen ti panagturay ni Emperador HeraKlio (r. 610–641), gapu ta ni Heraklio ket nangibangon ti baro nga estado kalasan ti panagrepormana ti buyot ken administrasion babaen ti pinakayamammo dagiti tema ken ken babaen ti panagbalbaliw ti opisial a pagsasao iti Imperio manipud ti Latin iti Griego.[6]
Idi panagrugrugi ti panagapday ti Lumaud nga Imperio a Romano ken napisi kadagiti sabsabali a pagarian, ti Imperio a Bisantino nagtultuloy a nagbiag, a daytoy ket umadda pay laeng kadagiti ribribo a tawen manipud ti panagrugina idi maika-14 a siglo aginggana ti Panakatuang iti Konstantinopla idi 1453. Idi panawen ti kaaddana, nabati daytoy a kas ti maysa kadagiti kabilegan ti ekonomia, kultura, ken puersa ti milisia iti Europa, nupay adu kadagitipanakapaay ken panakapukaw dagiti teritoriona, kangrunaan idi panawen ti Romano–Persiano ken Gubgubat a Bisantino–Arabo . Nagungar ti Imperio idi panawen ti Masedonia a dinastia, ken immungar manen a nagbalin a maysa a nabileg idiay Dumaya a Mediteraneo babaen idi naladaw a maika-10 a siglo, a maisuppiatan ti Kalipato patimi.
Kalpasan idi 1071, nupay kasta, kaaduan iti Asia Minor, ti puso daytoy nga Imperio, ket napukaw babaen dagiti Seljuk a Turko. Ti Komnenos a panagipulang ket nakagay-at ken nakabangon ti bassit a panagturay idi maika-12 a siglo, ngem ti sumaganad nga ipupusay ni Emperad Andronikos I Komnenos (r. 1183–1185) ken ti gibusan iti Komnenos a dinastia idi naladaw a maika-12 a siglo, ti Imperio ket naapday manen. Ti Imperio ket nakaala ti makapatay a kabil idi 1204 manipud ti Maikapat a Krusada, a daytoy idi ket nawara ken nabingbingay kadagiti agsupsupiat a Bisantino a Griego ken dagiti Latin a pagturayan.
Nupay ti dumteng a panagungar iti Konstantinopla ken rpanagbangon manen iti Imperio idi 1261, babaen dagiti Paleologo nga emperador, ti Bisansio ket nagtultuloy nga isu kadagiti maysa laeng a kasuppiat nga estado iti dayta a lugar kadagiti kinaudi a 200 a tawtawen a kaaddana. Nupay kasta, daytoy a panawen ket isu ti kasayaatan a panagpataud kadagiti kultura iti Imperio.[7] Dagiti nagsasaruno a sibil a gubgubat idi maika-14 a siglo ket nagsusop kadagiti kapisa ti Imperio, ken kaaduan kadagiti nabatbati a teritoriona ket napukaw kadagiti Gubgubat a Bisantino–Otomano, a nagsardeng idi Panakatuang iti Konstantinopla ken ti panakrukma kadagiti nabatbati a teritorio babaen ti Imperio nga Otomano idi maika-15 a siglo.
Dagit pakaammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ i immuna a panakainaganan iti "Baro a Roma" iti maysa nga opisial a dokumento ket mabirukan kadagidiay kanon iti Umuna aKonsilo iti Konstantinopla (381), a daytoy ket inu-usar ti panagpasingked ti panagtunton a ti tugaw a makaama iti Konstantinopla ket maikadua laeng manipud iti Roma.[5]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Kazhdan 1991, p. 344.
- ^ Kazhdan & Epstein 1985, p. 1.
- ^ a b Millar 2006, pp. 2, 15; James 2010, p. 5; Freeman 1999, pp. 431, 435–437, 459–462; Baynes & Moss 1948, "Introduction", p. xx; Ostrogorsky 1969, p. 27; Kaldellis 2007, pp. 2–3; Kazhdan & Constable 1982, p. 12; Norwich 1998, p. 383.
- ^ Treadgold 1997, p. 847.
- ^ Benz 1963, p. 176.
- ^ Ostrogorsky 1969, pp. 105–107, 109; Norwich 1998, p. 97; Haywood 2001, pp. 2.17, 3.06, 3.15.
- ^ Cameron 2009, p. 221.


c: text/html

text:
Culaba, Biliran
Ti Culaba ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Biliran iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Culaba ket politikal a nabingbingay iti 17 a barbaranggay.
- Acaban
- Bacolod
- Binongtoan
- Bool Central (Pob.)
- Bool East (Pob.)
- Bool West (Pob.)
- Calipayan
- Guindapunan
- Habuhab
- Looc
- Marvel (Pob.)
- Patag
- Pinamihagan
- Culaba Central (Pob.)
- Salvacion
- San Roque
- Virginia (Pob.)
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Daya a Visayas (Ingles) naala idi 27 Pebrero 2013

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Lezo, Aklan
Ti Lezo ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Aklan iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Lezo ket politikal a nabingbingay iti 12 a barbaranggay.
- Agcawilan
- Bagto
- Bugasongan
- Carugdog
- Cogon
- Ibao
- Mina
- Poblacion
- Sta. Cruz
- Sta. Cruz Biga-a
- Silakat-Nonok
- Tayhawan
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Lumaud a Visayas (Ingles) naala idi 12 Pebrero 2013


text:
Silago, Abagatan a Leyte
Ti Silago ket maysa a maikapat a klase nga ili iti probinsia ti Abagatan a Leyte iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Silago ket nabingbingay a politikal iti 15 a barbaranggay.
- Balagawan
- Catmon
- Pob. District I
- Pob. District II
- Hingatungan
- Katipunan
- Laguma
- Mercedes
- Puntana
- Salvacion
- Sap-ang
- Sudmon
- Tuba-on
- Tubod
- Imelda
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Daya a Visayas (Ingles) naala idi 27 Pebrero 2013


text:
Salvador Benedicto, Negros Occidental
Ti Salvador Benedicto ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Negros Occidental iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Salvador Benedicto ket politikal a nabingbingay iti 7 a barbaranggay.
- Bago (Lalung)
- Bagong Silang (Marcelo)
- Bunga
- Igmaya-an
- Kumaliskis
- Pandanon
- Pinowayan (Prosperidad)
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Lumaud a Visayas (Ingles) naala idi 12 Pebrero 2013


text:
Tugawe Cove Resort - Caramoan, Camarines Sur
An architectural art conceptualized and manufactured by famous furniture designer Kenneth Cobunpue located at the atrium of Shangri-La Plaza Mall in Mandaluyong City, Philippines
Are Philippine politicians using typhoon aid to their advantage?
As money pours in to help the victims of Super Typhoon Haiyan, some Filipinos claim that politicians are trying to use the tragedy to win votes.
http://edition.cnn.com/2013/11/22/world/asia/philippines-politicians-typhoon-aid-advantage-irpt/index.html
Tumblr Staff: In a matter of hours on Friday, Typhoon Haiyan completely devastated...
In a matter of hours on Friday, Typhoon Haiyan completely devastated parts of the central Philippines. It was one of the strongest storms ever recorded. The death toll is estimated up to 10,000 with hundreds of thousands more displaced. The country has declared a “state of calamity.”
To all our…
Bangui Windmills, Ilocos Norte
A RORO vessel at the Jetty Port of Caticlan, Malay, Aklan
Philippines Cloudy Sky
Dedon Island, Cloud 9, Siargao Island, Philippines
SALAT OST
Tulad ng ilog na walang tubig
o ng balong walang laman
Ang kaniyang munting katawan
ay isang bituing walang kinang
Tulad ng Pagkalam ng tiyan sa araw
o pagkauhaw ng bibig sa gabi
Ang kaniyang paghinga’y
hindi mapapatid…
PERA, PAGKAIN, PAG-AARUGA
SALAT PATI SA PAGKALINGA
LUHA NA LANG ANG NATITIRA
PARA SA NATUTUYONG PAG-ASA
WALA MANG MASILUNGAN
WALA MANG MATAKBUHAN
ITUTULOY ANG LABAN
HARAPIN ANG KINABUKASAN
Tulad ng pagkalam ng tiyan sa araw
o pagkauhaw ng bibig sa gabi
Ang kaniyang munting buhay
hanggang kailan magiging api?
NO kunaen a ragsak unay ti maysa nga ubing ti makaimatang iti bullalayaw, pudno la unay ta kastakami met idi. Segseggaanmi ti pannakaiban-uyatna iti law-ang ta kasla karkardayo a buya ti isisirayna. Ket sinalsaludsodmi: Pudno ngata nga adda nakatalimeng a gameng iti ungto ti bullalayaw?
Nupay maysa laeng a mito, patienmi nga adda agpayso gameng sadiay ungto ti bullalayaw. Ket pinadasmi a tinakuat ken dinuktal dagiti pito a naburbursi a marisna. Nagduktalanmi a ti pannakasiray iti bullalayaw ket umanay gayamen a gameng. Ngem dayta a panangsiray ken panangmatmatmi, pudno met a gameng nga isagutmi kadagiti ubbing a saanda la a matmatan no di ket tagikuaen kadagiti bibiagda ti bursi ti bullalayaw babaen daytoy a libro.
Agduduma ti maris ti bullalayaw, agduduma met nga adal ken paglaingan ti maagsaw iti daytoy a kinaagduduma. Kinapudnona, babaen laeng ti bullalayaw, mabalinmon nga isuro ti ubing nga agbilang, mangammo kadagiti maris, agikur-it iti linia, agdrowing sananto marisan.
Iti daytoy a konsepto ti kinaagduduma, isu a BULLALAYAW met ti paulo daytoy a libro dagiti daniw a para ubbing. Mamatikami unay nga adu a paglaingan, saririt ken sursuro ti masirayan ken maagsep iti daytoy, a mangtiliw pay iti essem ti ubing a mangammo, mangipateg ken mangparang-ay iti nakayanakanna a pagsasao— ti Ilokano.
Patienmi pay a saan laeng a dagiti ubbing nangruna dagiti agad-adal iti Grade 1 agingga iti Grade 3, kas nairanta a pakaisagutanna, ti mapnekan a mangsiray iti daytoy a BULLALAYAW, no di ket pay dagiti nagannak ken mannursuro. Ta naurnong iti daytoy a libro dagiti daniw a para ubbing a putar dagiti agkabannuag ken kangrunaan a mannaniw iti Cagayan, no di pay ket iti sibubukel a Daniw Ilokano. Maysa a proyekto kas bingay iti programa ti Departamento ti Edukasion (DepEd) a Mother Tongue-Based-Multilingual Education (MTB-MLE).
Sapay ta babaen daytoy a BULLALAYAW, mapamarisna ti programa ti DepEd nga MTB–MLE.
Dagiti Editor
Oktubre 28, 2012
#ecogreen wall along EDSA P. Tuazon tunnel
Laoag City, Ilocos Norte
Dapithapon
ang wagas na ulan ay bubuhos nang dahan-dahan.


text:
San Mateo, Isabela
Ti San Mateo ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Isabela iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti San Mateo ket nabingbingay a politikal iti 33 a barbaranggay.[2]
- Bacareña
- Bagong Sikat
- Bella Luz
- Daramuangan Sur
- Estrella
- Gaddanan
- Malasin
- Mapuroc
- Marasat Grande
- Marasat Pequeño
- Old Centro I
- Old Centro II
- Baranggay I (Poblacion)
- Baranggay II (Poblacion)
- Baranggay III (Poblacion)
- Baranggay IV (Poblacion)
- Salinungan East
- Salinungan West
- San Andres
- San Antonio
- San Ignacio
- San Manuel
- San Marcos
- San Roque
- Sinamar Norte
- Sinamar Sur
- Victoria
- Villafuerte
- Villa Cruz
- Villa Magat
- Villa Gamiao (Buyon)
- Dagupan
- Daramuangan Norte
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Isabela". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 11 Hulio 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tanap ti Cagayan (Ingles) naala idi 30 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti Isabela". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 11 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Amianan a Kabuntalan, Maguindanao
Ti Amianan a Kabuntalan ket maysa a maika-6 a klase nga ili iti probinsia ti Maguindanao iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Amianan a Kabuntalan ket nabingbingay a politikal kadagiti 11 a barbaranggay.
- Balong
- Damatog
- Gayonga
- Guiawa
- Indatuan
- Kapimpilan
- Libungan
- Montay
- Paulino Labio
- Sabaken
- Tumaguinting
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao (ARMM) (Ingles) naala idi 4 Hunio 2013


text:
San Juan, Ilocos Sur
Ti San Juan, sigud a Lapog, ket maysa a maikapat a klase nga ili iti probinsia ti Ilocos Sur iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti San Juan ket nabennebenneg iti 32 a barbaranggay.[2]
- Bacsil
- Baliw
- Bannuar (Poblacion)
- Barbar
- Cabanglotan
- Cacandongan
- Camanggaan
- Camindoroan
- Caronoan
- Darao
- Dardarat
- Guimod Norte
- Guimod Sur
- Immayos Norte
- Immayos Sur
- Labnig
- Lapting
- Lira (Poblacion)
- Malamin
- Muraya
- Nagsabaran
- Nagsupotan
- Pandayan (Poblacion)
- Refaro
- Resurreccion (Poblacion)
- Sabangan
- San Isidro
- Saoang
- Solotsolot
- Sunggiam
- Surngit
- Asilang
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Ilocos Sur". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 19 Septiembre 2013.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Ilocos (Ingles) naala idi 21 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti Ilocos Sur". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 26 Hunio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Vinzons, Camarines Norte
Ti Vinzons ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Camarines Norte iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Vinzons ket politikal a nabingbingay iti 19 a barbaranggay.
- Aguit-It
- Banocboc
- Cagbalogo
- Calangcawan Norte
- Calangcawan Sur
- Guinacutan
- Mangcayo
- Mangcawayan
- Manlucugan
- Matango
- Napilihan
- Pinagtigasan
- Baranggay I (Poblacion)
- Baranggay II (Poblacion)
- Baranggay III (Poblacion)
- Sabang
- Santo Domingo
- Singi
- Sula
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Bicol (Ingles) naala idi 05 Pebrero 2013


text:
Lugait, Misamis Oriental
Ti Lugait ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Misamis Oriental iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Lugait ket nabingbingay a politikal iti 8 a barbaranggay.
- Aya-aya
- Betahon
- Biga
- Calangahan
- Kaluknayan
- Lower Talacogon
- Poblacion
- Upper Talacogon
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Amianan a Mindanao (Ingles) naala idi 17 Abril 2013


text:
Putbol
Ti gunglo ti putbol, kaaduan a namammoan a ti putbol wenno saker, ket maysa a isport nga ayayamen ti nagbaetan ti dua a timpuyog iti sangpulo ket maysa a agayayam nga addaan ti nagtimbukel a bola. Iti panagbuelta ti maika-21 a siglo, daytoy nga ayayam ket inayayam ti sumurok a 250 a riwriw nga agay-ayayam kadagiti 200 a pagilian, nga isu daytoy ti kalatakan nga isport iti lubong.[1][2][3][4] Daytoy nga ayayam ket inayayam iti maysa a rektanggulo a pagayayaman iti ruot wenno berde a parbo a karuotan, nga addan ti maysa a pagtungpalan iti tengnga iti tunggal maysa kadagiti ababa a kagibusan. Ti banag iti daytoy nga ayayam ket ti agiskor babaen ti panagipaturong ti bola idiay pagtungpalan ti kasupiat.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Panagtaldiap iti Saker". Encyclopædia Britannica. Naala idi 4 Hunio 2008.
- ^ Guttman, Allen (1993). "Ti Panakaisaknap dagiti Isports ken ti Parikut iti Kultura nga Imperialismo". Iti Eric Dunning, Joseph A. Maguire, Robert E. Pearton. Ti Panagaramid ti Isports: Ti maysa a Panagipadpada ken Panagargian a Panagparang-ay. Champaign: Kinetiko ti Nagtagitaoan. p. 129. ISBN 0-88011-624-2. Naala idi 26 Enero 2008. "daytoy nga ayayam ket narigat unay a gapuanan a saan a nawaya a naimbento babaen kadagiti adu a kultura ngem daytoy ket nalaka laeng a a mayayamg tapno nagbalin a kalatakan nga isport iti lubong"
- ^ Dunning, Eric (1999). "Ti panagrang-ay ti saker a kas maysa nga ayayam iti lubong". Dagiti maibanagan ti isport: Sosiolohiko a Panagadal ti Isport, Ranggas ken Sibilisasion. Londres: Routledge. p. 103. ISBN 0-415-06413-9. Naala idi 26 Enero 2008. "Ti agdama a panawen ti maika-20 a siglo, ti saker ket rimsua a kas ti kalatakan a timpuyog nga isport iti lubong"
- ^ Mueller, Robert; Cantu; Van Camp, Steven (1996). "Dagiti Timpuyog nga Isport". Didigra a Panakasugat iti Nangato a Pagadalan ken dagiti Kolehio nga Isport. Champaign: Kinetiko ti Nagtagitaoan. p. 57. ISBN 0-87322-674-7. Naala idi 26 Enero 2008. "Ti Saker ket isu ti kalatakan nga isport iti lubong ken maysa nga industria a naipategan iti sumurok a US$400 bilion iti dagup ti lubong. 80% iti daytoy naipataud idiay Europa, ngem ti kalatakna daytoy ket umadado idiay Estados Unidos. Nakarkulo a daytoy ket addaan dagiti 22 a riwriw nga agayayayam iti saker iti lubong idi rugi iti 1980, ken daytoy a bilang ket umadado. Idiay Estados Unidos ti saker ket maysa a kangrunaan nga isport kadagiti nangato a pagadalan ken kolehio nga agpang" Ad-adu ngem maysa a
|first1=ken
|first=ti nainaganan (tulong)


text:
Mapanas, Amianan a Samar
Ti Mapanas ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Amianan a Samar iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Mapanas ket politikal a nabingbingay iti 13 a barbaranggay.
- Burgos
- Jubasan
- Magsaysay
- Magtaon
- Del Norte (Pob.)
- Del Sur (Pob.)
- Quezon
- San Jose
- Siljagon
- Naparasan
- E. Laodenio
- Manaybanay
- Santa Potenciana (Pob.)
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Daya a Visayas (Ingles) naala idi 27 Pebrero 2013


text:
Bantay, Ilocos Sur
Ti Bantay ket maysa nga ili ti Ilocos Sur, nga asideg laeng ti Siudad ti Vigan a sentro ti probinsia. Uppat a gasot ken innem a kilometro manipud idiay Manila.
Dagiti linaon
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Bantay ket nabingbingay a politikal kadagiti 34 a barbaranggay.[2]
- Aggay
- An-annam
- Balaleng
- Banaoang
- Bulag
- Buquig
- Cabalanggan
- Cabaroan
- Cabusligan
- Capangdanan
- Guimod
- Lingsat
- Malingeb
- Mira
- Naguiddayan
- Ora
- Paing
- Puspus
- Quimmarayan
- Sagneb
- Sagpat
- San Mariano (Sallacong)
- San Isidro
- San Julian
- Sinabaan
- Taguiporo
- Taleb
- Tay-ac
- Baranggay 1 (Poblacion)
- Baranggay 2 (Poblacion)
- Baranggay 3 (Poblacion)
- Baranggay 4 (Poblacion)
- Baranggay 5 (Poblacion)
- Baranggay 6 (Poblacion)
Ti nagtaudan ti nagan a Bantay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti nagan ti munisipalidad ti Bantay ket nagtaud kenni Nuestra Senora de Caridad (Our Lady of Charity) nga patron ti ili. Awan ti siasino man nga saan nga taga-Bantay ti nagballaigui nga nangtagikua iti milagroso nga imahen, kasla ipasimudaag na nga isu ti agbantay iti ili.
Ti sabali pay nga nagtaudan ti nagan ti ili ket iti Bantay Carballo, nga adda ti nagbaetan ti ili ken iti kabangibang nga probinsia ti Abra.
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Ilocos Sur". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 19 Septiembre 2013.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Ilocos (Ingles) naala idi 21 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti Ilocos Sur". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 26 Hunio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text: 1-2 Kadagiti kamkameng ti iglesia dita Tesalonica, isuda a tattao ti Dios nga Amatayo ken tattao met ni Apo Jesu-Cristo, Sapay koma ta parabur ken talna ti ited kadakayo ti Dios Ama, ken ni Apo Jesu-Cristo. Naggapu kadakami daytoy a surat—Pablo, Silas ken Timoteo. 3Kakabsat, masapul a kanayon nga agyamankam iti Dios gapu kadakayo. Tumutop a kastoy ti aramidenmi agsipud ta rumangrang-ay ti pammatiyo ken dumakdakkel ti panagayatyo iti tunggal maysa. 4Isut’ gapuna a dakami a mismo ti mangipasindayaw kadakayo kadagiti iglesia ti Dios. Pagpannakkelmi ti panagibtur ken pamamatiyo nga adda kadakayo uray pay no maidaddadanes ken agsagabakayo. 5Ipaneknek amin dagitoy a nainkalintegan ti panangukom ti Dios ket kas pagbanaganna, maikarikayo iti Pagarianna, nga isu ti agdama a pagsagsagabaanyo. 6Ngamin, nalinteg ti aramiden ti Dios: Pagsagabaennanto dagiti mangparparigat kadakayo. 7Pagin-awaennakayto nga agsagsagaba, ket kastanto met kadakami. Aramidennanto daytoy inton agparang ni Apo Jesus nga aggapu sadi langit, a kaduana dagiti mannakabalin nga anghelesna. 8Babaen iti gumilgil-ayab nga apuy, dusaennanto dagiti di mangbigbig iti Dios ken dagiti di agtulnog iti Naimbag a Damag maipapan ken ni Apotayo a Jesus. 9Madusadanto iti agnanayon a pannakadadael, ket maisinadanto iti sangoanan ti Apo ken iti dayag ti pannakabalinna. 10Mapasamakto daytoy inton umay iti dayta nga Aldaw tapno awatenna ti pannakaitan-ok nga aggapu kadagiti amin a tattaona ken pammadayaw nga aggapu kadagiti amin a mamati. Mairamankayto met kadakuada agsipud ta pinatiyo ti mensahe nga impakaammomi kadakayo. 11Daytoy ti gapuna a kanayon nga ikarkararagandakayo. Dawatenmi iti Diostayo a pagbalinennakayo koma a maikari iti biag a nangayabanna kadakayo. Sapay koma ta babaen iti pannakabalinna, matungpal ti amin a tarigagayyo iti kinaimbag ken ti aramidyo iti pammati. 12Iti kasta, itan-okyonto ti nagan ni Apotayo a Jesus, ket itan-oknakayto met babaen iti parabur ti Diostayo ken ni Apo Jesu-Cristo.


text:
Plaridel, Quezon
Ti Plaridel ket maysa a maika-5 klase nga ili iti probinsia ti Quezon iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Nabingbingay a politikal ti Plaridel iti 9 a barbaranggay.
- Concepcion
- Duhat
- Ilaya
- Ilosong
- Tanauan
- Central (Pob.)
- Paang Bundok (Pob.)
- Paaralan or Pampaaralan (Pob.)
- M. L. Tumagay (Pob.)
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Calabarzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012


text:
BANNAWAG Online!
Maragsacan cami a mangipadamag nga addanton Internet edition ti Bannawag, ti cangrunaan a periodico dagiti Ilocano, segun ti naawat mi nga email ni Cles Rambaud, Associate Editor ti Bannawag, idi Enero 30, 2009:
“Dandanin agmata daydi arapaapmo nga adda koma met website ti Bannawag,” insurat ni Cles. “Uray dagiti kakabsat a magasin ti Bannawag, addanto metten websiteda. Inaprobaranen ti MB Management daytoy a kiddaw.
Ti “arapaap” a dinacamat ni Editor Rambaud isu ti linaon ti impaskinco a blog entry a napauluan iti “Bannawag Website–An Open Letterr” iti ilocano-samtoy.blogspot.com idi Feb. 22, 2007. Daytoy ti insuratco: “…itan adda pamuspusan tapno mataginayon ken madadaan nga ucagen dagiti pinanid ti Literatura Ilocana 24/7: isu dayta ti panangipablaac cadagitoy iti las-ud ti Internet. Mabalin nga ipablaac ti amin a sinurat, saan laeng a dagiti mapili wenno capintasan, tapno iti casta mausisa dagiti aggagar nga agusisa no casano ti panangparang-ay iti literatura tayo.” Insingasingco a mangipasdec ti Bannawag iti bucodna a website tapno maipablaac ditoy ti amin a sarita, novela, daniw, salaysay, ken dadduma pay.
Maysa cano laeng a simple a website cas pangrugian daytoy Internet edition ti Bannawag. Cadacami, dackel nga addang dayta agsipud ta lumawanto ti law-ang a masilnagan ti Bannawag. Bareng dumtengto met ti aldaw a mairaman iti Internet Edition ti archive dagiti napalpalabas nga isyu ti Bannawag, cas pagarigan mangrugi iti Nob. 3, 1934 issue (umuna a bilang). Maawatan mi a pangrugian laeng ti umay a simple nga Internet Edition ken maawatan mi met a saan a binangon ti ciudad ti Roma iti maymaysa laeng nga aldaw. Uray pay ni Apo Dios, innem nga aldaw nga… sa naginana iti maicapito…
Cas iti masansan a mabasa tayo iti ungto ti serialized a sinurat, PADAANAN TI SUMARUNO A PASET! Wenno, MAITULOYTO.
12 Comments »
-
Agyamanak unay ta addanto Bannawag online. Nabayagakon nga pimmanaw idiay Ilocos ket marigatannak nga agspul iti nangato to kalidad nga Ilokano writing. Sapay koma ta manayon daytoy nga website
Comment by Fe MacLean | December 16, 2009
-
Do you keep any archives? My father Jose R. Ragasa was a writer for Bannaway starting the early 1960’s. I have some copies of his work, and I am trying to complete my collection. I was wondering if you have any archived stories of his. I am looking for one in particular published around 1990-1993, the last article of his published in Bannaway before his death in July of 1993.
Hoping for your reply,
Rachielle Ragasa Sheffler
San Diego, CA
Comment by Rachielle Sheffler | January 5, 2010
-
sorry for the typo – It’s Bannawag
Comment by Rachielle Sheffler | January 5, 2010
-
I would like to ask you if you could sell back issues of Bannawag. As a child I loved reading “Lang-Ay anak ni Lam-Ang”. This was followed by “Nal-Buan”. This prompted me to read “Biag ni Lam-Ang”.
I learned Ilocano as a child from when I was 10 to 12 years of age. I lived in Gonzaga, Cagayan with my grandparents (father side) and had fond memories of those 3 years. I call it my Ilocano upbringing.
Today, around 30 years later, I look back at those years and remember how I loved the stories of Bannawag. I do not remember the author nor the artist. I do remember Greg Laconsay as my “Papang” (Lilong ko) use to read his articles a lot and was a huge fan.
Going back to the Lam-Ang series, I have 2 major reasons, 1. I could barely speak and read my Dad’s dialect and would love to renew this. Am sure it would not take long 2) and more importantly I would like to share this story of the Lam-ang series to my children. I dare say that it is our “Lord of the Rings”.
Could you please tell me if there is a possibity of getting hold of the complete comics?
Thank you very much, my email is anditso@gmail.com
Greatfull for your response.
Lastly I apologize as I should communicate in Ilocano but I have not used the dialect since I moved to Europe.
Best Regards
Anditso
Comment by Anditso Balaga | January 5, 2010
-
Dear Sir:
I just published an Ilocano autobiography of my great Grandfather, Don Sabas Gaerlan. He was born in Tagudin in 1854. From the age of 12 he maintained his journals until 1916. All in all I was able to transcribe it into a 200 page book including an English translation. He wrote his journals in Ilocano. It’s available at auhtorhouse.com and the title is “Casuratan ti Biagco:Sinurat ni Don Sabas Gaerlan”. It is an important piece of document detailing a lot of historical facts not to mention an entertaining story of his life. I am interested in serializing the book in your magazine. It may need some editorial work though before it can be publish in your magazine. In this regard, can you suggest a name and contact of a person I can oollaborate with in order to have this accomplished?
Sincerely
Jane Guerrero-Malkin
Comment by Jane Guerrero-Malkin | March 5, 2010
-
Napaspasarakak laeng daytoy nga tiempo nga nagdadanggayan ti kaIlocanuan. Nagsayaat kuman no addanto online tayon. Kayat ko kuma met nga makakita manen iti classico nga Bannawag. Idi addanak idiay London, apal palalo ti ay ayat ko ti Bannawag. Indakkelak daytoy a magasin, liblibasek kada reses di elementary nak nga mapan agbasa ti barbaro nga issue na didiay library mi. Ibawbawal ngamin idi ni Papang ko ti agbasa ti komiks, ha ha ha. Uray awan mangmangan wenno agmerienda basta makabasanak…Diak pay nabirukan ditoy Vancouver ti distributor na. Awan pay nakitak nga agkaraywara nga Bannawag ditoy. Kayat ko kuma met nga mabasa dagiti annak ko tapno dida malipatan ti kina Ilocano da a sao…
Comment by Marlene Dasalla-Leones | May 3, 2010
-
maragsakannak a makaammo nga addanto met laengen online ti paggusgustok a magasin Iluko. Kas nabayagen nga awan iti Ilocos, mailiwak unay a makabasa ken makadamag kadagiti banbanag maipapan iti kultura ni Samtoy babaen kadagiti Damdamag wenno kadagiti nobela, sarita wenno salaysay iti magasintayo. Ur-urayek ngarud dayta,apo,
Comment by ma. leonglor escobar | July 5, 2010
-
DIAK PAY LA AMMO TI AGBASA IDI FAVORITO KON TI BANNAWAG. DIMMAKKELAK NGA BANNAWAG READER AGINNGGA ITA NO AGAWIDAK MAN DIAY FILIPINAS DIAK MALIWAYAN TI GUMATANG TI BANNAWAG NGA IYAWID DITOY STATES.
Comment by arnold cabang | August 20, 2010
-
UBINGAK PAY IDI KEN DIAK PAY AMMO TI AGBASA KET FAVORITOKON TI BANNAWAG. MAKALIWLIWA KEN MAKAAWAN TI DADAGSEN TI BARUKONG KEN DAKKEL MAITULONG NA TI PANNAGNA ITI PANAGBIAG.
Comment by arnold cabang | August 20, 2010
-
Nabayag nakon nga pimnaw jay probinsya me nga ilocos sur. Mailiw nak nga makabasa jay indakdakkelak nga ilocano magazene nga bannawag. Adda kadi paggatangan ditoy Caloocan City? Wenno uray anya nga parte ti Manila. No adda ket paki email you man dagijay pagtagilakkwan nga mabalin ko nga paggatangan.
Comment by gabbi antonio | September 13, 2010
-
May I ask if you have an archive of articles written as early as 1960? Thank you
Comment by Bitwen p. carino | April 13, 2013
Leave a Reply
| Next »


text:
Pagpadaan ti kapigsa ti panag-gatang
Ti pagpadaan ti kapigsa ti panag-gatang (Inggles;purchasing power parity (PPP)), ket damagen na no mano a kuarta ti masapul a panaggatang ti maysa a kapadpadana a labba iti maimbagan kadagiti dua a sabali a pagilian, ken usaren na daytoy nga agkarkulo ti husto a ganganaet a panagsukat ti kuarta. Ti panag-usar ti dayta a PPP a bilang, ti maysa a bilang ti kuarta ket adda metten ti kapada na a kabilegan ti panaggatang iti sabsabali a pagilian. Ti sabali pay a panagusar ti PPP a bil-bilang ket ti panaggiddiat iti sangalubongan a matgedan.


text:
San Carlos, Negros Occidental
Ti Siudad ti San Carlos ket maysa a maika-2 a klase a siudad iti probinsia ti Negros Occidental iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti San Carlos ket nabingbingay a politikal kadagiti 18 a barbaranggay.
- Bagonbon
- Buluangan
- Codcod
- Ermita
- Guadalupe
- Nataban
- Palampas
- Baranggay I (Pob.)
- Baranggay II (Pob.)
- Baranggay III (Pob.)
- Baranggay IV (Pob.)
- Baranggay V (Pob.)
- Baranggay VI (Pob.)
- Prosperidad
- Punao
- Quezon
- Rizal
- San Juan
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Lumaud a Visayas (Ingles) naala idi 12 Pebrero 2013


text: 1Immasideg kaniak ti maysa kadagiti pito nga angheles nga addaan iti pito a malukong ket kinunana: “Umayka, ket ipakitak kenka ti pannakadusa ti reyna ti immoralidad, dayta agdindinamag a siudad a nabangon iti asideg dagiti adu a karayan. 2Nakikamalala kenkuana dagiti ari iti daga, ket nabartek dagiti tattao iti sangalubongan iti arak ti kinaderrepna.” 3Nariknak nga addaak iti pannakabalin ti Espiritu ket impannak ti anghel iti let-ang. Nakitak sadiay ti maysa a babai a nakasakay iti narungsot nga animal a nalabaga a nasuratan ti entero a bagina kadagiti agkakadakes a nagan a maibusor iti Dios. Adda pito nga ulo ken sangapulo a sarana. 4Kolor ube ken nalabaga ti pagan-anay ti babai. Rumimatrimat dagiti alahasna a balitok, agkakapateg a bato ken perlas. Nakaiggem iti kopa a balitok a napno iti agkakaalas ken agkakarugit a banag a gapuanan ti kinaimmoralna. 5Naisurat iti mugingna ti nagan nga adda nalimed a kaipapananna: “Ti Agdindinamag a Babilonia, ina dagiti dakes a babbai ken amin a kinaderrep ditoy lubong.” 6Ket nakitak a nabartek ti babai iti dara dagiti tattao ti Dios ken iti dara dagiti martir—dagiti napapatay idi gapu iti kinapudnoda ken ni Jesus. Kasta unay siddaawko a nakakita iti babai. 7“Apay a masdaawka?” sinaludsod ti anghel kaniak. “Ibagak kenka ti nalimed a kaipapanan ti babai ken ti nagsakayanna a narungsot nga animal nga adda pito nga ulona ken sangapulo a sarana. 8Sibibiag idi ti nakitam nga animal ngem ita, natayen. Dandani rummuaren iti nakaun-uneg a yuyeng ket agturong iti pannakadadael. Dagiti tattao nga agbibiag iti daga a saan a naisurat ti naganda iti libro ti biag sakbay ti pannakaparsua ti lubong, masdaawdanto a makakita iti narungsot nga animal. Sibibiag idi ket ita, natayen, ngem agparangto manen. 9“Daytoy ti pakasapulan iti kinasirib ken pannakaawat. Dagiti pito nga ulo isuda ti pito a turod a pagtugtugawan ti babai. Iladawanda ti pito nga ari: 10Naparmeken ti lima kadakuada, agturturay pay laeng ti maysa, ket di pay immay ti maysa. Inton umay, apagbiitto laeng ti panagturayna. 11Ket ti narungsot nga animal a sibibiag idi ngem ita natayen, isu ti maikawalo nga ari a maibilang kadagiti pito—agturongen iti pannakadadael. 12“Dagiti sangapulo a sara a nakitam, isuda dagiti sangapulo nga ari a di pay nagturay, ngem agturaydanto a kaduada ti narungsot nga animal iti uneg ti maysa nga oras. 13Maymaysa ti panggep dagitoy a sangapulo, ket itedda ti pannakabalin ken turayda iti narungsot nga animal. 14Gubatendanto ti Kordero, ngem parmekento ida ti Kordero ken dagiti naayaban, napili ken mapagtalkan a pasurotna agsipud ta isu ti Apo dagiti appo ken Ari dagiti ar-ari.” 15Kinuna pay ti anghel kaniak: “Dagiti nakitam a danum a pagtugtugawan ti immoral a babai, isuda dagiti adu a tattao iti amin a puli ken pagilian. 16Guraento dagiti nakitam a sangapulo a sara ken ti narungsot nga animal ti immoral a babai. Agawendanto amin a sanikuana sada panawan a lamolamo. Kanendanto ti lasagna ket puorandanto ti nabati. 17Tinignay ida ti Dios tapno sangsangkamaysada a mangibanag iti panggepna babaen iti pannangtedda iti turayda iti narungsot nga animal agingga iti pannakatungpal dagiti sao ti Dios. 18“Ti nakitam a babai, isu ti dakkel a siudad a mangituray kadagiti ar-ari iti daga.”


text:
Theodor Mommsen
Ni Christian Matthias Theodor Mommsen (30 Nobiembre 1817 – 1 Nobiembre 1903) ket maysa idi nga Aleman a klasikal nga eskolar, historiador, hurista, agiwarwarnak, politiko, arkeologo[1] ken mannurat a naamammuan a kas maysa kadagiti kalatakan a klasista iti maika-19 a siglo. Ti obrana amaipanggep ti Romano a pakasaritaan ket agdama pay laeng a naipangruna a kammasapulan para iti kontemporaneo a panagsukisok. Isu ket nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura idi 1902,[2] ken idi pay ket maysa a prominente nga Aleman a politiko, a kas kameng ti parlamento ti Prusia ken Alemania. Dagiti obra iti Romano a linteg ken iti linteg kadagiti obligasion ket addaan idi ti nangruna a nagbanagan iti Aleman a kodigo sibil (BGB).
Dagiti linaon
Biag[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Mommsen ket naipasngay idiay Garding idiay Schleswig idi 1817, ken dimmakel idiay Bad Oldesloe, nga idi idiay ti amana ket maysa a Luterano a ministro. Kaaduan idi a nagadal idiay balayda, ngem napan met iti gymnasium ti Christianeum idiay Altona kadagiti uppat a tawen. Isu ket nagadal iti Griego ken Latin ken naawatna ti diplomana idi 1837. Gapu ta saanna a makabaelan nga agbayad nga agbasa idiay Göttingen, isu ket napan nagbasa idiay Unibersidad ti Kiel in Holstein.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Wilhelm Weber, Theodor Mommsen (1929)
- W. Warde Fowler, Theodor Mommsen: Biag ken Obrana (1909)
- Mommsen, Theodor: Römische Geschichte. dagiti 8 a tomo. dtv, München 2001. ISBN 3-423-59055-6
- Heuß, Alfred: Theodor Mommsen und das 19. Jahrhundert. Kiel 1956; reprinted Stuttgart 1996. ISBN 3-515-06966-6
- Wickert, Lothar: Theodor Mommsen. dagiti 4 a tomo. Frankfurt/Main, 1959?1980.
- Rebenich, Stefan: Theodor Mommsen: eine Biographie. Beck, München 2002. ISBN 3-406-49295-9
- Anthony Grafton - Romano a Monumento (Pakasaritaan Tatta nga Aldaw Septiembre2006)
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Theodor Mommsen idiay Wikimedia Commons
- Dagiti sasao a mainaig ti Theodor Mommsen idiay Wikiquote
- Biograpia ti Premio Nobel a laureado
- Ti Premio Nobel a biograpia ni Mommsen


text:
Encyclopædia Britannica
Ti Encyclopædia Britannica wenno iti Ilokano ket Ensiklopedia Britanika (Latin para iti "British Encyclopaedia"), ket inpablaak babaen ti Encyclopædia Britannica, Inc., ket maysa a sapasap a pakaammo nga ensiklopedia iti pagsasao nga Inggles. Daytoy ket naisursurat ken agtultuloy napabpabaro babaen dagiti agarup a 100 nga agnanayon nga editor ken sumurok a 4,000 nga agpadpadawat, a makairaman kadagiti 110 a nagunggunaan ti Premio Nobel ken dagiti lima nga Amerikano a Presidente.[1] Daytoy ket naikedkeddeng a kas maysa kadagiti kasiriban nga ensiklopedia iti pagsasao nga Inggles.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Herbert Hoover, John F. Kennedy, Lyndon B. Johnson, Jimmy Carter, ken ni Bill Clinton. [1]
- ^ Ensiklopedia Britanika ket mapanen iti dihital kalpasan ti 244 a tawtawen. The News (2012-03-15). Naala idi 17 Marso 2012.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Encyclopaedia Britannica idiay Wikimedia Commons
- Opisial a sitio


text:
Mactan
Ti Mactan ket maysa nga isla a mabirukan idiay asideg ti Isla ti Cebu idiay Pilipinas. Ti isla ket paset ti probinsia ti Cebu ken nabingbingay kadagiti Siudad Lapu-Lapu ken ti ili ti Cordova. Ti isla ket naisina manipud idiay Cebu babaen ti Kanal ti Mactan nga iballasiwan daytoy dagiti dua a rangtay: ti Tangtay Marcelo Fernane ken ti Rangtay Mactan-Mandaue.
Ti Internasional nga Eropuerto ti Mactan-Cebu, ti maikadua a naisingangar nga eropuerto ti pagilian ket mabirukan idiay isla ti Mactan.


text:
Sibutad, Zamboanga del Norte
Ti Sibutad ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Zamboanga del Norte iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Sibutad ket nabennebenneg iti 16 a barbaranggay.
- Bagacay
- Calilic
- Calube
- Delapa
- Kanim
- Libay
- Magsaysay
- Marapong
- Minlasag
- Oyan
- Panganuran
- Poblacion (Sibutad)
- Sawang
- Sibuloc
- Sinipay
- Sipaloc
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Peninsula ti Zamboanga (Ingles) naala idi 1 Pebrero 2013


text:
Planeta
Ti pita wenno planeta ket maysa a nainlangitan wenno selestial a bagi a pagliklikmutan ti maysa a bituen wenno tidda ti bituen nga addaan iti naananay a dagsen tapno mapagbalin a nagtimbukel ti bukodna a grabidad, saan unay nadagsen tapno mangrugi iti termonuklear a panaglunag, ken nawadaannan ti kaarrubana a deppaar dagiti marapita wenno planetisimal.[a][1][2]
Ti kaawagan a pita ket kabbaro laeng no ipadpada iti kaawagan a planeta a naggapu pay kadagiti taga-ugma a kapanawenan. Ti balikas a pita ket naadaw manipud iti balikas a Tinggian para iti daga. Daytoy a balikas ket kognado ti Ilokano a balikas a pitak. Daytoy a kaawagan ket napili ta saan met nga awan ti posibilidad nga iti maysa a paset ti law-ang, adda dagiti planeta a maipada iti daga, no sadino ket mabalin a tumaud ti biag.
Ti kaawagan met a planeta ket manipud iti taga-ugma a pagsasao a Griego πλavήtnς aσtήp planētēs astēr a kayat na a saoen ket "agkalkalautang a bituen". Ti balikas wenno makunkuna a planeta ket taga-ugma, nga addaan kadagiti panakaamo ti pakasaritaan, siensia, mitolohia, ken relihion. Napansin dagidi nagkauna a kultura a kasla nailangitan, wenno emisario dagiti Diós. Orihinal nga adda pito a planeta. Daytoy ket relatido iti pammati dagiti Romano a dagiti pito a Dios ket agsisinnukat iti panagbantay kadagiti aramid ti lubong. Ti panagsasaruno dagitoy a dios ket umuna ti Init sumaruno ti Bulan, Márte, Merkúrio, Hupiter, Venus ken Saturno. Basar kadaytoy kadagiti nagan dagiti pito nga aldaw ti lawas malaksid iti Dominggo a naggapu iti Latin a dies Dominicus (ti aldaw ti Apo): Domingo, Lunes (manipud iti Luna), Martes, Mierkoles, Huebes (ti Hupiter ket Iovi iti kaso a henitibo), Biernes ken Sabado.
Iti agdama, adu pay laeng dagiti mamati iti astrolohia (maysa a panagadal a nagramut iti pammati a nasantoan dagiti planeta), a mangibagbaga a ti kuti dagiti planeta ket pagbaliwen na dagiti biag dagiti tattao no pay supiaten daytoy ti sientipiko a komunidad. Iti panagabanse ti kinaammo a sientipiko, nagsabalin ti pannakasirmata dagiti tattao kadagiti planeta, adun dagiti agsusupadi a patta. Uray ita, awan pay ti di-masupiat wenno inkontestado a panakaipalpalawag no ania ti maysa a planeta. Idi 2006, ofisial nga inampom ti Kappon ti Internasional nga Astonomika (IAU) ti maysa a resolusion nga agipalpalawag kadagiti planeta iti uneg ti Sistema a Solar wenno Tutudngan ti Init. Daytoy a panagipalpalawag ket agpadpada a dinaydayaw ken binalbalaw, ken sinupsupiat dagiti sumagmamano a sientipiko.
No pay namin-adun a naisingasing a liklikawen dagiti planeta ti init, idi la maika-17 a siglo a nasuportaran dagiti pamaneknek daytoy a sirmata babaen dagiti immuna a teleskopio nga obserbasion nga astronomikal nga inaramid ni Galileo Galilei. Iti naannad nga analisis ti datos ti obserbasion, naduktalan ni Johannes Kepler a saan a nagtimbukel dagiti lilikawan wenno paliklikmutan dagiti planeta, no di ket arimbuklen wenno eliptikal. Iti isasayaat dagiti aparato ti obserbasion, nakita dagiti astronomo, a kas iti Daga, ket palpalikmuten na dagiti dadduma pay a planeta kadagiti bangking a liligusan wenno pagtayyekan, ken addaan kadagiti agpada a langa dagiti dadduma kas koma gorra ti yelo Ingles: ice-cap ken dagiti tiempo. Nanipud idi rugi ti Panawen ti Law-ang, naammoan babaen kadagiti obserbasion manipud kadagiti probo wenno panukain (panagsukisok ti limbang) nga addaan kadagiti agpapada a langa ti Daga ken dagiti dadduma a planeta kas iti bulkanismo, bagio, tektonika ken hidrolohia.
Dagiti planet a ket kadawyan a nabingbingay dagiti dua a nangruna a tipo: dadakkel, nababa ti densidadna a higánte nga alingásaw, ken babbabassit, nabato a maradaga wenno naindagaan a planeta. Iti panagipalpalawag ti IAU, adda walo a planeta iti Sistema Solar. Iti panagsasarunoda manipud iti Init, adda uppat a naindagaan, Merkurio, Venus, Daga, ken Marte, santo uppat a higante nga alingassaw, Hupiter, Saturno, Urano ken Neptuno. Laonen pay ti Sistema Solar ti lima nga ansisit a planeta wenno pita: Ceres, Pluto (ti orihinal a maikasiam a planeta ti Sistema Solar), Makemake, Haumea, ken Eris. Malaksid iti Marte, Venus, Ceres, ken Makemake, amin dagitoy ket liklikawen ti maysa wenno ad-adu pay a natural a satelite wenno allikaw wenno bulan.
Nanipud idi 1992, iti pannakaduktal kadagiti ruar-init a pita wenno extrasolar a planeta (dagiti planeta nga agliklikaw kadagiti sabali a bituen), nagrugi a maawatan dagiti sientipiko nga addaan iti pumada a karakteristika iti Daga dagiti planeta iti sibubukel a Galaxia ti Ariwanas (ti Dalan Gatas wenno Via Lactea wenno Nagririmpuok a Bituen).
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti kapanunutan dagiti planeta ket naparang-ay iti pakasaritaanna, manipud kadagiti nainlangitan nga agkalkalautang a bituen iti taga-ugma agingga kadagiti maralubong a banag ti panawen a sientipiko. Iraman pay itan ti konsepto saan laeng dagiti lubong iti Sistema Solar, no di ket pati dagiti ginasut kadagiti sabali nga extrasolar a sistema. Dagiti tinawtawid a saan a kinalawag iti panagipalpalawag kadagiti planeta ket nagbanag kadagiti adu a sientipiko a kontrobersia.
Iti taga-ugma, binigbig dagiti astronomo dagiti lawag nga agkutkuti iti tangatang. Inawagan dagiti taga-ugma a Griego πλάvnteς ἀσtέpeς (planetes asteres "agkalkalautang a bituen") wenno "πλavήtoι" (planētoi "agkalkalautang") nga iti tatata a panawen ti makunkuna a "planeta".[3] Iti taga-ugma a Gresia, Tsina, Babilonia, ken kadagiti amin a sakbay a moderno a sibilisasion,[4][5] dandani nga agnanayon a namatmatian a ti Daga ti sentro ti law-ang ken amin a sabali a planeta ket palpalikmutan na ti Daga. Ti rason para kadagitoy a pannagipagarup ket kasla agparparang a dagiti bit-bituen ken planeta ket palpalikmuten da ti Daga ti tunggal-maysa nga aldaw,[6] ken ti nalawag a sentido komun a puot a ti Daga ket nalagda ken natalinaay, ken daytoy ketsaan nga agkutkuti ngem nakatalna.
Babilonia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti immuna a sibilisasion nga addaan iti nairebbengan a teoria maipapan kadagiti planeta ket dagiti Babilonio, a nagtaeng idiay Mesopotamia idi umuna ken maikasua a mileneo BC. Ti kaduogan a sibibiag a planetario a testo nga astronomikal ket ti Babilonio a Tableta a Benus iti Ammisaduqa, maysa a kopia iti maikapito siglo SK/BC a listaan dagiti panagpalpaliiw iti panagkutkuti ti planeta a Venus, nga amangan a napetsaan iti kaunaan a maikadua a mileneo BC.Ti MUL.APIN ket maysa a paris iti kuneiporme a tab-tableta a napetsaan manipud idi maika-7 a siglo BC nga agipakita ti panagkuti iti Init, Bulan ken dagiti planeta iti maysa tawen.[7]Dagiti Baboliniko nga Astrologo ket nagaramid da kadagiti nagpaayan iti nagbalin tattan a makunkuna a Lumaud nga Astrolohia.[8]Ti Enuma anu enlil, a naisurat iti panawen a Neo-asirio idi maika-7 a siglo BC,[9]ket naglaon ti listaan dagiti Partaan ket dagiti panakaibagianda kadagiti sabsabali a selestial a penomeno a mairaman dagiti planeta.[10][11]Ti Venus, Márte, Hupiter, ken Saturno ket nainaganan babaen dagiti Baboliniko nga Astrologo. Dagitoy laeng ti naamamuan a planeta aginggana ti panakaparnuay ti teleskópio iti moderno a panawen.[12]
Greko-Romano nga astronomía[urnosen | urnosen ti taudan]
Gapu ta saan da nga interesado kadagiti nainlangitan a kasla dagiti Babilonios, dagiti taga-ugma a Griego ket immuna a saan da nga inikkan ti kinaipangruna dagiti planeta. Dagiti Pitagóriko idi maika-6 ken maika-5 asiglo BC ket nakaparang-ay da ti bukodda a teoria a maipanggep kadagiti planeta, a nabuklan ti Daga, Init, Bulan, ken dagiti planeta nga nagliklikmut ti maysa a "Tengnga nga Apuy" iti sentro ti Law-ang. Ni Pitágoras wenno ni Parménides ket isuda ti makunkuna nga immuna a nanginaganan ti rabii a bituen ken ti baggák (Venus) nga dagitoy ket maysa nga agpapada.[13] Idi maika-3 a siglo BC, Aristarko iti Samos ket nagitukon ti maysa a heliosentriko a sistema, a segun nga ti Daga ken dagiti planeta ket paliklikmuten da ti init. Nupay kasta, ti heosentriko a sistema ket isu ti nagturay aginggana ti Sientipiko a Rebolusion.
Idi panawen ti umuna siglo BC, idi agdama ti Helenistika a paset ti panawen, dagiti Griego ket nangrugida nga agiparang-ay kadagiti bukodda a panggep iti matematika par aiti panagipadto ti puseto dagiti planeta. Dagityo a kapanggepan, a naibatay iti heometria ngem saan a kas ti aritmetika dagiti Babilonio, ket daytoy ti manglabas to dagiti narigat a teoria ken kasayaat dagiti Babilonio, ken nagbanagan kadagitikaaduan a tignay ti astronomia a napalpaliiw manipud ti Daga nga inususar ti mata laeng. Dagitoy a teoria ket nakaabotda kadagiti kangatuan a panagisao iti Almagesto a sinurat babaen ni Ptolomio idi maika-2 a siglo CE. Nakakomkompleto ti panakaiturayan to modelo ni Ptolomelio a daytoy ket simmukat kadagiti amin nga obra iti astromia ken isu pay laeng ti maitudtudo nga atronomiko a testo para kadagiti i3 a pagilian iti Lumaud a lubong.[14] Kadaiti Griego ken Romano adda dagiti naamammoan a pito a planeta, ti tunggal maysa ketnagipagarup a ti agliklikmut iti Daga segun dagiti narigat a linteg inbaga ni Ptolomio. Dagitoy ket, iti dumakdakkel a panagurnos manipud ti Daga (ti panagurnos ni Ptolomio): ti Bulan, Merkurio, Benus, ti Init, Marte, Hupiter, ken Saturno.[15][14][16]
India[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi 499 CE, ti taga-India nga astronomo a niAryabhata ket nangisingasing ti planetraio a modelo a nalawag a nangitipon ti [[panagtayyek ti Daga] iti pagtayyekanna, nga isu ket nangipalplawag ti gapuanan ti maiparparang a maaw-awatan nga agpalaud a panagungunay dagiti bituen. Isu pay ket namatmati a dagiti panagtayyek dagiti planeta ket immitlog.[17] Adu kadagiti simmursurot kenni Aryabhata idiay Abagatan nga India, a dagiti pamunganayanna idiay kadagiti inaldaw a panagtayyek ti Daga, ken dagiti dadduma pay, ket sinursurot ken dagiti dadduma pay nga obrana a naibatay kaniada[18]
Idi 1500, ni Nilakantha Somayaji iti eskuela ti astronomia ken matematika ti Kerala, iti bukodna a Tantrasangraha, ti napabaro a modelo ni Aryabhata.[19] Iti bukodna nga Aryabhatiyabhasya, ti maysa a komentario para iti Aryabhatiya ni Aryabhata, isu ket nangiparang-ay ti maysa a planetario a modelo a ti Merkurio, Benus, Marte, Hupiter ken Saturno ket liklikmutenda ti Init, ken daytoy met ket likmutanda ti Daga, daytoy ket kapadpada ti Tikoniko a sistema a kalpasan daytoy nga insingasing babaen ni Tycho Brahe iti naladaw a maika-16 a siglo. Kaaduan kadagiti astronomo iti Eeskuela ti Kerala a nnagsursurot kaniana ket inaw-awatda daytoy a planetario a sistema.[19][20]
Astronomia ti mediebal a Muslim[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi maika-11 a siglo, ti panaglasat ti Benus ket pinaliiw idi babaen ni Avicenna, a nangibagbaga a ti Benus, mabalin a sagpaminsan, ket adda iti baba ti Init.[21] Idi maika-12 a siglo, ni Ibn Bajjah ket nagpaliiw idi kadagiti "dua a planeta a kas dagiti nangisit a piltak iti sanganan ti Init", nga intono kua ket nainaganan a kas ti panaglasat ti Merkurio ken Benus babaen ti Maragha nga astronomo a ni Qotb al-Din Shirazi idi maika-13 a siglo.[22] Nupay kasta, ni Ibn Bajjah ket saanna a napaliiw ti panaglasat ti Benus, ket awan ti napasamat iti kabibiagna.[23]
Europeano a Renasimiento[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti idudumteng ti Sientipiko a REbolusion, nagbalbaliw ti pannakaawat ti termino a "planeta" manipud kadagiti agbalballasiw iti langit (a mainaig iti lugar ti bituen); iti bagi nga agliklikmut iti Daga (wenno ti naipampmattianidi iti dayta a panawen); ken idi maika-16 a siglo iti banag a dagus a nagliklikmut iti Init idi nakagun-od ti pannakaawat ti heliosentriko a modelo ni Copernicus, Galileo ken ni Kepler.
Isunga ti Daga ket nairaman kadagiti listaan ti planeta,[24] bayat a nailaksid ti Init ken ti Bulan. Iti immun-una, idi naduktalan dagiti immuna a satelite ti Hupiter ken Saturno idi maika-17 a siglo, dagiti termino a "planeta" ken "satel=lite" ket nagsisinnukat ket agpapada a naus-usar – urayno ti naud-udi a naibagbaga ket nain-inut a nagbalin nga ad-adu a naus-usar kadagiti sumakbay a siglo.[25] Manipud idi tengnga ti maika-19 a siglo, ti bilang dagiti "planeta" ket napardas nga immad-adu gapu kadagiti aniaman a baro a naduktalan a banag a dagus a mangliklikmut ti Init ket nailista idi a kas maysa a planeta babaen ti sientipiko a komunidad.
Maika-19 a siglo[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi maika-19 a siglo dagiti astronomo ket nangrugrugida a namatmati a dagiti kinaudi a naduktalan a bagbagi a naidasig idi a planeta kadagiti ganganai a gudua ti siglo (a kas tiCeres, Pallas, ken ti Vesta) ket maigiddiat a sabsabali manipud kadagiti tradisonal a planeta. Dagitoy a bagiu ket nakibinningayda ti agpapada a rehion iti limbang a nagbaetan ti Marte ken Hupiter (tu barikes ti asteroid), ken addaan dagitoy ti basbassit a masaa; gapu ti nagbanagan daytoy, dagitoy ket nabaliwan ti pannakaidasigda a kas dagiti "asteroid". Iti kaawan kadagiti animan a panangipalplawag, ti maysa a "planeta" ket naawawatan idi a kas ti aniaman a "dakkel" a bagi a nangliklikmut iti Init. Gaputa adda dagiti dakkel unay a baetan ti kadakkel dagiti asteroid ken dagiti planeta, ken dagiti kaadu ti nagsasaruno a baro a naduktalan ket kasla nagpatingga idi naduktalan ti Neptuno idi 1846, awan idi ti nalawag a pannkasapul ti pormal a panangipalplawag.[26]
Maika-20 a siglo[urnosen | urnosen ti taudan]
Nupay kasata, idi maika-20 a siglo, ti Pluto ket naduktalan idi. Kalpasan dagiti immuna a panagpalplaiiw a nakaiturongan ti pammati a daytoy idi ket dakdakkel ngem ti Daga,[27] ti banag idi ket dagus nga inaw-awat a kas ti maikasiam a planeta. Ti adu pay a panagpalplalliw ket nakabiruk a ti bagi ket napudnuan a basbassit: idi 1936, ni Raymond Lyttleton ket nangisingasing a ti Pluto ket mabalin a nakatalaw a satelite ti Neptuno,[28] ken ni Fred Whipple ket nangisingasing idi 1964 a ti Pluto ket mabalin a maysa a kometa.[29] Nupay kasta, gaputa daytoy ket dakdakkel pay laeng ngem dagiti naamammuan nga asteroid ken kasla saan nga adda kadagiti dakdakkel a populasion,[30] daytoy ket nakatalinaay ti kasasaadna aginggana idi 2006.
Idi 1992, dagiti astronomo a ni Aleksander Wolszczan ken ni Dale Frail ket nangpakdaarda ti pannkaduktal kadagiti planeta iti lawlaw ti maysa a pulsar, ti PSR B1257+12.[31] Daytoy a pannakaduktal ket sapasap a naikedkeddeng a ti immuna a nalawag a pannkaduktal iti planetario a sistema iti lawlaw iti sabali a bituen. Ken idi Oktubre 6, 1995, ni Michel Mayor ken ni Didier Queloz iti Unibersidad ti Hinebra ket nangipakdaarda ti immuna nalawag a pannkaduktal iti maysa nga eksoplaneta nga agliklikmut iti maysa nga ordinario a nangruna nga agsisinnaruno a bituen (51 Pegasi).[32]
Ti pannkaduktal kadagiti ekstrasolar a planeta ket nakaituronga ti sabali pay a saan a nalawag a pannkaipalplawag iti planeta; tipuntos a ti planeta ket agbalinen a maysa a bituen. Adu kadagiti naamammuanen nga ekstrasolar a planeta ket ket ad-adu a dakdakkel ngen ti masa iti Hupiter, a ganganai a makaabut kadagiti nainlangitan a banag a tinawtawagan a kas dagiti "kayumanggi nga ansisit".[33] Dagiti kayumanggi nga ansisit ket sapsap dagitoy a naikedkeddeng a bituen gapu ti abilidadda makilunag iti deuterio, ti nadagdagsen nga isotopo ti hidrohenio. Bayat a dagiti bituen a dakdakkel ngem 75 a beses iti Hupiter ket makilunag iti hidrohenio, dagiti bituen kadagiti masa ti 13 a Hupiter ket makilunag iti deuterio. Nupay kasta, ti deuterio ket saan unay nga adu, ken kaaduan kadagiti ansisit ket nabayagdanton nga agsardeng a makitipon iti deuterio sakbay a maduktalan dagitoy, a makaaramid kaniada a narigat a malasin manipud kadagiti dakkel unay a planeta.[34]
Maika-21 a siglo[urnosen | urnosen ti taudan]
Gapu kadagiti pannkaduktal idi las-ud ti kinaudi a gudua ti maika-20 a siglo kadagti ad-adu a banag iti kaunegan ti Sistema a Solar ken dagiti dakkel a banag iti lawlaw dagiti bituen, adda dagiti suppiat a rimsua no kasano ti mangbukel ti maysa a planeta. Adda dagiti naisangayan a di pannakaitunosan no ti maysa a banag ket maikeddeng a maysa planeta no daytoy ket paset ti maysa a naisangayan a populasion a kas ti maysa nga barikes, wenno daytoy ket dakkel umayen a agpataud ti enerhia babaen ti termonuklear a panaglunag iti deuterio.
Adda dagiti umad-adu a bilang dagiti astronomo a nangitaktakder para iti Pluto a maikkat ti pannkaidasigna akas maysa a planeta, gaputa dagiti adu a kapadpadana a banag anga umab-abot ti kadakkelna ket nabirukanen iti isu met laeng a rehion iti Sistema a Solar (ti Barikes ti Kuiper) idi las-ud ti tawtawen ti 1990 ken dagiti nasapa a tawtawen ti 2000. Ti Pluto ket nabirukan idi a kas maysa a bassit a bagi iti populasion kadagiti rinibu.
Adda kadagitoy ket mairaman ti Quaoar, Sedna, ken Eris ket naibagbaga idi kadagiti nadayeg a pagiwarnakan a kas ti maikasangapulo a planeta, nupay kasat daytoy ket napay a nakaawat iti sientipiko a pannakabigbigan. Ti pannkairangarng ti Eris idi 2005, ti maysa a banag a 27% a dakdakkel ngem ti Pluto, ket nakapartuat ti kammasapulan ken ti punliko nga essem para iti opisial a pannakaipalplawag iti planeta.
Ti panangaku daytoy a problema, ti IAU ket nangirugi ti pannkapartuat ti pannakaipalplawag ti planeta, ken nagpataud iti maysa idi Agusto 2006. Ti bilang dagiti planeta ket bimmassit iti walo kadagiti dakdakkel unay a bagi nga dda iti nakaliklik ti pagtayyekanda (Merkurio, Benus, Daga, Marte, Hupiter, Saturno, Urano, ken Neptuno), ken napartuat ti maysa a baro a klase dagiti ansisit a planeta, nga immununa a naglaon kadagiti tallo a banag (Ceres, Pluto ken Eris).[35]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "IAU 2006 Sapasap a Gimong: Nagbanagan dagiti IAU Resolusion a butos". Kappon ti Internasional nga Astronomiko. 2006. Naala idi 2009-12-30.
- ^ "Ago-obra a Bunggoy dagiti Extrasolar a Planeta (WGESP) iti Kappon ti Internasional nga Astronomiko". IAU. 2001. Naala idi 2008-08-23.
- ^ H. G. Liddell and R. Scott, A Greek–English Lexicon, maikasiam nga edision, (Oxford: Clarendon Press, 1940).
- ^ Neugebauer, Otto E. (1945). "Ti Pakasaritaa ti Taga-ugma a Parikut ti Astronomia ken dagiti Pamay-an". Warnakan kadagiti Panagdal ti Asideg a Daya 4 (1): 1–38. doi:10.1086/370729.
- ^ Ronan, Colin. "Astronomia Sakbay ti Teleskopio". Astronomia idiay in Tsina, Korea ken Hapon (Walker nga ed.). pp. 264–265.
- ^ Kuhn, Thomas S. (1957). Ti Copernica a Rebolusion. Pagmalditan ti Unibersidad ti Harvard. pp. 5–20. ISBN 0-674-17103-9.
- ^ Francesca Rochberg (2000). "Astronomia ken dagiti Kalendario iti Taga-ugma a Mesopotamia". Iti Jack Sasson. Dagiti Sibilisasion iti Taga-ugana nga Asideg a Daya III. p. 1930.
- ^ Holden, James Herschel (1996). A History of Horoscopic Astrology. AFA. p. 1. ISBN 978-0-86690-463-6.
- ^ Hermann Hunger, ed. (1992). Astrolohika a reporta kadagiti Assyrian nga ari. Stado Archivo iti Assyria 8. Unibersidad ti Helsinki a Pagmalditan. ISBN 951-570-130-9.
- ^ Lambert, W. G.; Reiner, Erica (1987). "Babylonian Planetary Omens. Part One. Enuma Anu Enlil, Tablet 63: The Venus Tablet of Ammisaduqa". Journal of the American Oriental Society 107 (1): 93 Agsurok ti
|pages=wenno
|at=(tulong). doi:10.2307/602955. JSTOR 602955.
- ^ Kasak, Enn; Veede, Raul (2001). "Pannka-awat kadagiti Planeta iti Taga-ugma a Mesopotamia (PDF)" (PDF). Iti Mare Kõiva ken Andres Kuperjanov. Electronic Journal of Folklore (Museo ti Literaria iti Estonia) 16: 7–35. Naala idi 2008-02-06.
- ^ A. Sachs (Mayo 2, 1974). "Panagpalpaliiw nga Astronomia ti Babilonia". Dagiti Pilosopiko a Transaksion iti Naarian a Kagomongan ti Londres] (Naarian a Kagimongan ti Londres) 276 (1257): 43–50 [45 & 48–9]. Bibcode:1974RSPTA.276...43S. doi:10.1098/rsta.1974.0008. JSTOR 74273.
- ^ Burnet, John (1950). Grigo a philosoia: Thales agingga ti Plato. Macmillan and Co. pp. 7–11. ISBN 978-1-4067-6601-1. Naala idi 2008-02-07.
- ^ a b Goldstein, Bernard R. (1997). "Isalsalakan ti penomena: ti lugar iti likud ti planeta a teoria ni Ptolomio". Warnakan par iti Pakasaritaan iti Astronomia (Cambridge (UK)) 28 (1): 1–12. Bibcode:1997JHA....28....1G.
- ^ "planet, n.". Oxford nga Inggles a Diksionario. 2007. Naala idi 2008-02-07. Paammo: pilien ti Etimolohia nga etiketa
- ^ Ptolomio; Toomer, G. J. (1998). Almagesto ni Ptolomio. Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan. ISBN 978-0-691-00260-6.
- ^ J. J. O'Connor ken ni E. F. Robertson, Aryabhata ti Mankaman, arkibo ti MacTutor a Pakasaritaan ti Matematika]]
- ^ Sarma, K. V. (1997) "Astronomia idiay India" iti Selin, Helaine (editor) Ensiklopedia ti Pakasaritaan ti Siensia, Teknolohia, ken Medisina kadagiti Saan a Lumaud a Kultura, Kluwer Academic Publishers, ISBN 0-7923-4066-3, p. 116
- ^ a b =Ramasubramanian, K. (1998). "Modelo iti planetraio a panaggunay kadagiti obra dagiti astronomo ti Kerala". Bulletin of the Astronomical Society of India 26: 11–31 [23–4]. Bibcode:1998BASI...26...11R.
- ^ Ramasubramanian etc. (1994)
- ^ Sally P. Ragep (2007). "Ibn Sīnā: Abū ʿAlī al‐Ḥusayn ibn ʿAbdallāh ibn Sīnā". Iti Thomas Hockey. Ti Biograpikal nga Ensiklopedia dagiti Astronomo. Springer Science+Business Media. pp. 570–572. Bibcode:2000eaa..bookE3736.. doi:10.1888/0333750888/3736. ISBN 0-333-75088-8.
- ^ S. M. Razaullah Ansari (2002). Pakasaritaan ti oriental nga astronomia: dagiti nagbanagan dagiti 17 a nagtitinnulongan a pannakitungtungan iti maika-23 a Sapasap nga Asemblia tiSangalubongan a Kappon ti Astronomia, nga inurnos babaen ti Komision 41 (Pakasaritaan ti Astronomia), a npasamak idiay Kyoto, Agosto 25–26, 1997. Springer. p. 137. ISBN 1-4020-0657-8.
- ^ Fred Espenak. "Innem a milenio a katologo kadagiti panaglasat ti BenusS: 2000 BCE aginggana ti 4000 CE". NASA/GSFC. Naala idi 11 Pebrero 2012.
- ^ Biddut ti dakamat: Imbalido nga etiketa ti
; awan ti testo a naited para kadagiti ref a nanaganan
galileo_project
- ^ KItaen dagiti kangrunaan a dakamat idiay Linia ti panawen ti pannakaduktal kadagiti planeta ken dagiti bulan ti Sistema a Solar
- ^ Hilton, James L. (2001-09-17). "Kaano idi a Nagbalin dagiti Asteroid a kas dagiti Bassit a Planeta?". U.S. Naval Observatory. Naidulin manipud ti kasisigud idi 2007-09-21. Naala idi 2007-04-08.
- ^ Croswell, K. (1997). Planet Quest: Ti Epiko a Pannakaduktal dagiti Ganganaet a Sistema Solars. The Free Press. p. 57. ISBN 978-0-684-83252-4.
- ^ Lyttleton, Raymond A. (1936). "Kadagiti posible a resulta iti pannakasabat ti Pluto iti sitema ti Neptuno". Binulan a Pakdaar ti Naarian a Kagimongan ti Astronomia 97: 108. Bibcode:1936MNRAS..97..108L.
- ^ Whipple, Fred (1964). "Ti Pakasaritaan ti Sistema a Solar". Dagiti nagbanagan iti Nailina nga Akademia dagiti Siensia ti Estados Unidos iti Amerika 52 (2): 565–594. Bibcode:1964PNAS...52..565W. doi:10.1073/pnas.52.2.565. PMC 300311. PMID 16591209.
- ^ Luu, Jane X.; Jewitt, David C. (1996). "Ti Kuiper a Barikes". Scientific American 274 (5): 46–52. doi:10.1038/scientificamerican0596-46.
- ^ Biddut ti dakamat: Imbalido nga etiketa ti
; awan ti testo a naited para kadagiti ref a nanaganan
Wolszczan
- ^ Mayor, Michel; Queloz, Didier (1995). "Ti masa ti Hupiter a kakuyog ti solar a kita ti bituen". Nature 378 (6356): 355–359. Bibcode:1995Natur.378..355M. doi:10.1038/378355a0.
- ^ "Sapasap nga Asemblia ti IAU : Suppiat ti pannakaipalplawag iti Planeta" (.wmv). MediaStream.cz. 2006. Naala idi 2008-08-23.
- ^ Basri, Gibor (2000). "Dagiti Panagpalpaliiw kadagiti Kayumanggi nga Ansisit". Tinawen a Panagrepaso iti Astronomia ken Astropisika 38 (1): 485. Bibcode:2000ARA&A..38..485B. doi:10.1146/annurev.astro.38.1.485.
- ^ Green, D. W. E. (2006-09-13). (134340) Pluto, (136199) Eris, ken (136199) Eris I (Dysnomia). Circular No. 8747. Sentral nga Opisina para kadagiti Astronomiko a Telegrama, Sangalubongan a Kappon ti Astronomia. Naidulin manipud ti kasisigud idi Hunio 24, 2008. Naala idi 2011-07-05.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Dagiti planeta idiay Wikimedia Commons
- Website ti Sangalubongan a Kappon ti Astronomia
- Warnakan ti ladawan ti NASA
- NASA Planet Quest
- Panangiladawan a mangipada kadagiti kadakkel dagiti planeta, ti Init, ken dagiti sabali a bituen
- "Dagiti naiparuar a warnakan ti IAU manipud idi 1999 "Ti kasasaad ti Pluto: Panangipalplalawag"". Naidulin manipud ti kasisigud idi 2007-12-14.
- "Kammasapulan a maipapan ti pannakaplaneta ken ti naisingasing nga alagaden ti planetario a pannakaidasig." artikulo babaen ni Stern ken Levinson
- Dagiti naduktalan ti Panagsukisok ti Planetario a Siensia


text:
Biolohia
Ti bilohia ket maysa a masna a siensia a maipapan iti panagadal iti biag ken dagiti sibibiag nga organismo, a mairaman dagiti patakderda, aramid, panagtubo, taudan, ebolusion, panakaiwarwaras, ken taksonomia.[1] Ti biolohi aket nawatiwata suheto a naglaon kadagiti adu a subdibision, dagiti topiko, ken dagiti disiplina. Kadagiti kangrunaan a topiko ket dagiti lima a mangtipon a pamunganayan a mabalin a maibagbaga a dagiti kammasapulan nga annuroten iti moderno a biolohia:[2]
- Dagiti selula ket dagitoy ti kangrunaan a paset iti biag
- Dagiti baro a sebbangan ken tinawtawid nga ugali ket pinataudan iti ebolusion
- Dagiti hene ket isu dagitoy ti kangrunaan a paset iti hpanagtawtawid
- Ti maysa nga organismo a timbenganna ti bukodna nga uneg nga enbironmento tapno mataripatuna ti natalinaay ken agnanayon a kasasaad
- Dagiti sibiiag nga organismo ket agibus ken baliwanna ti enerhia.
Dagiti subidisplina iti biolohia ket mabigbigan kadagiti batayan iti gantingan a dagiti organismo ket inadadal ken dagiti pamay-an nga uasren ti panagadal kaniada: ti biokimiko ket sukimatenna ti pamunganayan a kimiko iti biag; ti molekular a bilolohia ket adalenna ti narikut a panakitinnignay dagiti sistema iti biolohiko a molekula; ti selula abiolohia ket sukimatenna ti kangrunaan a pasdek a lapped kadagiti amain a biag, ti selula; ti pisiolohia ket sukimatenna ti maipapan ti bagi ken kimiko a rebbengan dagiti kulapot, dagiti organo, ken dagiti sistema ti organo iti maysa nga organismo; ken ti ekolohia ket sukimatenna no kasano a makitinnignay dagiti nadumaduma nga organismo ken tumaripnong iti bukodda nga enbironmento.[3]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti termio a biolohia ket naala manipud ti Griego a balikas a Bίoς, bios, "biag" ken ti suldong a -λoYίa, -logia, "panagadal iti." Daytoy ket agparang iti Aleman (a aks ti biologie) a nasapsapa ngem idi 1791, ken mabalin a mays a a likud a pormasion manipud ti daan a balikas a amphibiolohia (a kayatna a saoen ket ti panagadal dagiti anpibio ) babaen ti panagikkat ti immuna ngaamphi-. Ti nagan ket namatmati a immuna nga inusar babaen ni Karl Burdach (1776-1847) a mangibanga ti panagadal ti tao. Ni Jean-Baptiste Lamarck idi ti (1744-1829) immuna a nagusar iti nalawlawa a kapanunutan.[4]
Urayno ti biolohia iti moderno a pormana ket maysa a kabarbaro ken agdama apanakarang-ay, dagiti siensia a maikabagian ken mairaman iti daytoy ket naadadalen manipud kadagiti taga-ugma apanawen. Ti masna a pilosopia ket kinasapsapa nga inadal idi dagiti sibilisasion iti Mesopotamia, Ehipto, ti Indiano a subkontinente, ken Tsina. Nupay kasta, ti taudan ti moderno a biolohia ken ti arngianna ti panagadal iti masna ket kaaduan a nasursurotan manipud idi tag-ugma a Gresia.[5] Bayat a ti ormal a panagadal iti medisina ket nanipud pay idi ni Hippocrates (ca. 460 BC – ca. 370 BC), ni Aristotle (384 BC – 322 BC) nga isu ti kaadua a nagparawad ti panagrangrang-ay ti biolohia. Dagiti naipangpangruna ket dagiti Dagiti Pakasaritaan iti Ayup ken dagiti sabsabali nga obrana a nangipakita kadagiti naturalista panagirayna, ken dagiti simmakbay nga addu nga emperiko nga obrana a nagipatengnga ti isip iti bilohiko a gapuanan kendibersidda iti biag. Ti simmaruno kenni Aristotle idiay Lyceum, a ni Theophrastus, ket nagsurat kadagiti serie ti liblibro iti botania a nabati a kas ti kangrunaan a parawad iti taga-ugma iti siensia dagiti mula, ken dagiti pay mapan iti Tengnga a Panawen.
Dagiti eskolar iti medibal nga Islamiko a lubong a nagsurat iti biolohia ket mairaman ni al-Jahiz (781–869), Al-Dinawari (828–896), nga isu ket nagsurat tibotania,[6] ken ni Rhazes (865–925) nga isu ket nagsurat iti anatomia ken pisiolohia. Ti medisina ket naipangpangruna nga inadadal babaen dagiti Islamiko nga eskolar a nagob-obra iti tinawtawid a Griego a pilosopia, bayat a ti masna a pakasaritaan ket kaaduan a nakaala kadagiti Aristoteliano a kapanunutan, a naipangpangruna ti panagtengtengngel ti natalinaay a pagsasarunuan iti biag.
Ti biolohia ket napardas a naparang-ay ken nagtubo babaen ti dramatiko a panakaparang-ay ti mikroskopio niAntony van Leeuwenhoek. Isu daytoyen nga idi a dagiti eskolar ket nakaduktal ti spermatozoa, bakteria, inpusoria ken ti aragaag a panakakaskasdaaw ken dibersidad iti mikroskopiko a biag. Dagiti panagsukimat babaen ni Jan Swammerdam ket nangiturong kadagiti baro a panagayat iti entomolohia ken nangitakder ti kangrunaan a pamay-an iti mikroskopiko a panagrangkay ken panagmantsa.[7]
Dagiti panagrang-ay ti mikroskopia ket adda daytoy ti natukok nga impakto iti biolohiko a panagpampanunot. Idi nasapa amaika-19 a siglo, adu dagiti biologo a nagitudo ti sentro a panakaipangpangruna iti selula. Idi 1838 ken 1839, ni Schleiden ken Schwann ket nangrugida a nagiragpat ti kapanunotan a ti (1) ti kangrunaan a paset dagiti organismo\ ket ti sellula ken (2) dagiti agmaymaysa a selula ket addaanda kadagiti pakaidumaan iti biag, urayno suppiatenda ti kapanunutan a dagiti (3) amin a selula ket nagtaud manipud ti panagbingbingay dagiti sabsabali a selula. Agyamantayo kadagiti obra ni Robert Remak ken Rudolf Virchow, nupay kasta, babaen ti 1860s kaaduan kadagiti biologo ket immawatda kadagiti tallo a doktrina iti naamamamoanton a kas ti selula a teoria.[8]
Iti agdama, ti taksonomia ken panakaidasig ket nagbalin a nagtengngaan ti isip iti masna a pakasaritaan. Ni Carolus Linnaeus ket nagipablaak ti maysa a kangrunaa a taksonomia para iti masna a lubong idi 1735 (dagiti nadumaduma a kita ket naususaren manipud idin), ken ti 1750 a panagiyammo ti sientifiko a nagnagan para kadagiti amin a sebbanganna.[9] Ni Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon, ket trinatona dagiti sebbangan a kas dagiti parbo a kategoria ken dagiti sibibiag a porma a kas nalukneng—nga agpalpaltiing pay a ti posibilidad iti kadawyan anagtaudan. Urayno isu ket sinuppiatna ti ebolusion, ni Buffon ket maysa a nagruna a piguro iti pakasaritaan iti ebolusionario a kapanunutan; ti obrana ket nakaimpluensia kadagiti ebolusionario a teoria kenni Lamarck ken Darwin.[10]
Dagiti naganetget a panagpanpanunut ti ebolusionario ket nagtaud kadagiti obra ni Jean-Baptiste Lamarck. Nupay kasta, ti Britaniko a naturalista ani Charles Darwin, a nagtipon ti bioheograpiko nga argian iti Humboldt, ti unipormista a heolohia ni Lyell, dagiti sinursurat ni Thomas Malthus ti panagrang-ay ti populasion, ken ti bukodna a kalaing iti morpolohiko, a nagpartuat ti bnaballigi a teoria ti ebolusion a naibatay iti masna apanagpili; kapadpada a panagrason ken ebidensia a nagiturong kenni Alfred Russel Wallace ti nawaya apanakaabotna ti isu met laeng a nagpatinggaan.[11]
Ti panakaduktalan iti maipapan ti bagi a representasion iti panagtawid ket dimteng kadagiti ebolusionario a pamunganayan ken henetiko ti populasion. Idi 1940s ken nasap a 1950, dagiti eksperimento ket nagitudo ti DNA a aks komponente dagiti kromosoma a angtengngel kadagiti henes. Ti panakitengngaan dagit isip dagiti baro a modelo nga organismo a kas dagiti birus ken bakteria, ken dagiti pay panakaduktalan iti doble a helikoidal a patakder iti DNA idi 1953, ket nagmarka ti panagdaliasat iti panawen iti molekular a henetiko. Manipud idi 1950 aginggana iti agdama a panawen, ti biolohia ket nawatwaten a naipadakkel iti melekular a pagturayan. Ti henetiko a kodigo ket narengngat ni Har Gobind Khorana, Robert W. Holley ken ni Marshall Warren Nirenberg kalpasan ti DNA ket naawatan nga aglaon kadagiti kodones. Kanungpalanna, ti Gandat a Henoma ti Tao ket nairugi idi 1990 nga adda ti namnama iti panagmapa ti sapasap a henoma ti tao. Daytoy a gandat ket nalpas idi 2003,[12] nga adda pay dagiti adu a panagusig nga agdama a maipabpablaak. Ti Gandat a Henoma ti Tao ket isu ti immuna nga addang iti sangalubongan a ganetget a panakaitipon dagiti naumnong a pannakaammo iti biolohia iti nairebbengan, a molekular a panakaipalpalawag iti bagi ti tao ken dagiti bagi ti organismo.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ A naibatay babaen ti panakailawlawag idiay Gandat nga Aquarena Basaan a daga glosario dagiti termino.
- ^ Avila, Vernon L. (1995). Biolohia: Panagtalunton iti biag iti daga. Boston: Jones ken Bartlett. pp. 11–18. ISBN 0-86720-942-9.
- ^ Siensia ti Biag, Weber nga Estado a Museo iti Masna a Siensia
- ^ "Sino ti nagrugi ti termino a biolohia?". Info.com. Naala idi 2012-06-03.
- ^ Magner, Pakasaritaan dagiti Siensia ti Biag
- ^ Fahd, Toufic. "Botania ken agrikultura". p. 815., iti Morelon, Régis; Rashed, Roshdi (1996). Ensiklopedia iti Pakasaritaan iti Arabiko a Siensia 3. Routledge. ISBN 0415124107.
- ^ Magner, Pakasaritaan dagiti Siensia ti Biag, pp 133–144
- ^ Sapp, Henesis, kapitulo 7; Coleman, Ti biolohia iti Sangapulo ket siam a Siglo, kapitulio 2
- ^ Mayr, Ti Panagrang-ay iti Biolohiko a Kapanunutan, kapitulio 4
- ^ Mayr, Ti Panagrang-ay ti Biolohiko a Kapanunutan, kapitulio 7
- ^ Mayr, Ti Panagrang-ay ti Biolohiko a Kapanunutan, kapitulio 10: "Ti ebidensia ni Darwin para iti ebolusion ken sapasap a nagtaudan"; ken kapitulio 11: "Ti gapuanan iti ebolusion: masna apaagpili"; Larson, Ebolusion, kapitulior 3
- ^ Noble, Ivan (2003-04-14). "BBC NEWS | Siensia/Masna| Ti henoma ti tao ket kanungpalan a nakompleto". BBC News. Naala idi 2006-07-22.


text:
Enero
Ti Enero ket ti umuna a bulan ti tawen dagiti kalendario a Huliano ken Gregoriano ken maysa kadagiti pito a bulang nga addaan ti kaatidog dagiti 31 nga aldaw. Ti umuna nga aldaw ti bulan ket naam-ammuan iti Aldaw ti Baro a Tawen. Daytoy ket, iti katimbengan, ti kalamiisan a bulan ti tawen iti kaaduan a kaunegan ti Akin-amianan a Hemisperio (nga isu daytoy ti maikadua a bulan ti kalamiisan) ken ti kapudotan a bulan ti tawen iti kaaduan a kaunegan ti Akin-abagatan a Hemisperio (nga isu daytoy ti maikadua a bulan ti kalgaw). Iti Akin-abagatan a hemisperio, ti Enero ket ti tiempo a kapada ti Hulio iti Akin-amianan a Hemisperio ken ti kasumbangirna met.
Ti Enero ket mangrug iti isu met laeng nga aldaw ti lawas a kas ti Oktubre kadagiti kadawyan a tawen, ken mangrugi iti isumet laeng nga aldaw iti lawas a kas ti Abril ken Hulio kadagiti bisiesto a tawen. Iti kadawyan a tawen, ti Enero ket agpatingga iti isu met laeng nga aldaw ti lawas a kas ti Pebrero ken Oktubre iti kadawyan a tawen, ken agpatingga iti isu met laeng ng aldaw ti lawas a kas ti Hulio iti bisiesto a tawen. Kadagiti amin a tawen, ti Enero ket mangrugi ken agpatingga iti isu met laeng nga aldaw ti lawas a kas ti Mayo iti napalabas a tawen.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Enero (iti Latin, Ianuarius) ket nainaganan kenni Jano, ti dios ti ruangan; ti nagan ket addaan kadagiti nagrugian iti Romano a mitolohia, a nagtaud manipud ti Latin a balikas ti ruangan (ianua) gapu ta ti Enero ket isu ti ruangan iti tawen.
Iti tradision, ti kasisigud a kalendario ti Romano ket buklen dagiti 10 a bulan nga agdagup kadagiti 304 nga aldaw, ken ti kalamiisan ket naikeddeng nga awan bulanna a paset ti panawen. Idi agarup a 713 SK, ti semi-mitiko a simmaruno kenni Romulo, Ari Numa Pompilio, ket isuda kano ti nagnayon kadagiti ibulan ti Enero ken Pebrero, ken mangipalubos daytoy ti kalendario a mangipada ti alagaden a lunar a tawen (354 nga al-aldaw). Urayno ti Marso ket kasisigud idi nga isu ti umuna a bulan iti Kalendario ti Daan a Romano, ti Enero ket nagbalinen nga isu ti umuna a bulan ti kalendario ti tawen babaen ti Numa wenno ti Desenbirato idi agarup a 450 SK (aggigiddiat dagiti mannurat a Romano). Iti paggiddiatan, dagiti naisangayan a tawen a maipanggep kadagiti petsa ket nailasin babaen ti pananginagan dagiti dua a konsulado, nga isuda ket simrek iti opisina iti Mayo 1 ken Marso 15 aginggana idi 153 SK, idi nangrugida a simrek iti opisina idi Enero 1.
Dagiti nadumaduma a petsa ti rambakan ti Kristiano ket naus-usar para iti Baro a Tawen idiay Europa iti las-ud ti Tengnga a Panpanawen, ken mairaman ti Marso 25 ken Disiembre 25. Nupay kasta, dagiti mediebal a kalendario ket naiparparang pay laeng iti moda ti Romano kadagiti sangapulo ket dua a batong manipud ti Enero aginggana ti Disiembre. Idi rugi ti maika-i6 a siglo, dagiti pagilian ti Europa ket opisialda a nangrugrugi a nagus-usar manen ti Enero 1 a kas ti rugi ti Baro a Tawen ken sagpaminsan pay daytoy a makunkuna iti Estiklo ti Kapon gapu ta daytoy idi ti petsa ti Rambakan ti Kapon, ken isu ti maikapito nga aldaw kalpasan ti Disiembre 25.
Dagiti naipakasaritaan a nagan para it iEnero ket mairaman ti pannakaibaga a Romano, ti Ianuarius, ti Sahon a termino ti Wulf-monath (kaibuksilanna ket bulan ti lobo) ken ti panangikeddeng ni Karlomagno ti Wintarmanoth (kalamiisan / nalamiis a bulan). Iti Eslobeno, daytoy ket tradision a tinawtawagan iti prosinec. Ti nagan ket mainaig iti miho a tinapay ken ti tignay iti panagkiddaw ti banag ken immuna a naisurat idi 1466 iti manuskrito ti Škofja Loka.[1]
Segun kenni Theodor Mommsen (Ti Pakasaritaan ti Roma, tomo 4, Ti Rebolusion, ISBN 1-4353-4597-5, panid 4), ti Enero 1 ket nagbalin nga isu ti umuna nga aldaw ti tawen idi 600 AUC iti Kalendario a Romano (153 SK), gapu kadagiti didigra iti Gubat ti Lusitana. Ti Lusitana a hepe a tinawtawagan ti Punicus ket rinautna ti teritorio ti Romano, inabakna dagiti dua a Romano nga emperador, ken pinatayna met dagiti tropada. Dagiti Romano ket nangibanagda a nangipatulod ti konsulado idiay España tapno maipardas ti panagkiddawda iti tulong, "pinagbalinda pay nga inserrek ti opisina dagiti baro a konsulado kadagiti dua a bulan sakbay ti nainkalintegan a panawen" (maika-15 ti Marso).
Dagiti piesta ti Enero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nailian a bulan ti Panagyaman
- Baro a Tawen – Enero 1
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Enero idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Enero idiay Wikiquote
Pakaammo ti panagbiahe idiay Enero manipud idiay Wikivoyage
- ^ Stabej, Jože (1966). "Ob petstoletnici škofjeloškega zapisa slovenskih imen za mesece" [Iti maika-500 nga Anibersario ti Škofja Lokal a Rehistro iti Eslobeno a Nagnagan ti Bulbulan]. Loški razgledi (iti Slovene) (Muzejsko društvo Škofja Loka [Museo ti Kagimongan ti Škofja Loka]) 13. ISSN 0459-8210.


text:
Buruanga, Aklan
Ti Buruanga ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Aklan iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Buruanga ket politikal a nabingbingay iti 15 a barbaranggay.
- Alegria
- Bagongbayan
- Balusbos
- Bel-is
- Cabugan
- El Progreso
- Habana
- Katipunan
- Mayapay
- Nazareth
- Panilongan
- Poblacion
- Santander
- Tag-osip
- Tigum
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Lumaud a Visayas (Ingles) naala idi 12 Pebrero 2013


text:
Biliran, Biliran
Ti Biliran ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Biliran iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Biliran ket politikal a nabingbingay iti 11 a barbaranggay.
- Bato
- Burabod
- Busali
- Hugpa
- Julita
- Canila
- Pinangumhan
- San Isidro (Pob.)
- San Roque (Pob.)
- Sanggalang
- Villa Enage (Baras)
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Daya a Visayas (Ingles) naala idi 27 Pebrero 2013


text:
Taoismo
Iti Taoismo ket maysa nga filosofia ken sursuro nga aggapu idiay China ken iti Tao.
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Po-on[urnosen | urnosen ti taudan]
Nairamut iti Taoismo ti kinaugmaan nga pampammati dagiti Intsik, naseknan iti ritual dagiti shaman ken iti pinagpaliiw ken pinagpanunot ti kinabukel iti katutubo ken iti biag. Ni Laozi iti mabigbig nga nangibangon ti Taoismo.
Iti Tao[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti simbolo nga Yin-Yang wenno ugis-ugis iti Taiji, simbolo iti Taoismo ket iladawanna iti dua nga agsinnumbangir nga katutubo iti biag: iti nangisit a turik ti puraw nga likudna ket isu iti bukel nga mangbangon iti kangisitan ken iti puraw nga bukel a mangbangon met iti kapurawan. Kayatna saoen ket iti kalaw-angan, ti pinagsabali ket saan mapukaw ken agnanayon.
Tao Te Ching[urnosen | urnosen ti taudan]


text:
Guinsiliban, Camiguin
Ti Guinsiliban ket maysa a maika-6 a klase nga ili iti probinsia ti Camiguin iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Guinsiliban ket nabingbingay a politikal iti 7 a barbaranggay.
- Butay
- Cabuan
- Cantaan
- Liong
- Maac
- North Poblacion
- South Poblacion
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Amianan a Mindanao (Ingles) naala idi 17 Abril 2013


text: 1-2 Kadakayo a tattao ti Dios dita Colosas a mapagtalkan a kakabsat ken Cristo, Sapay koma ta parabur ken talna ti ited kadakayo ti Dios nga Amatayo. Naggapu daytoy a surat kadakami—ni Pablo nga apostol ni Cristo Jesus babaen iti pagayatan ti Dios, ken ni Timoteo a kabsattayo. 3Kanayon nga agyamankami iti Dios nga Ama ni Apotayo a Jesu-Cristo tunggal ikararagandakayo. 4Ta nadamagmi ti maipapan iti pammatiyo ken ni Cristo Jesus ken ti ayatyo kadagiti amin a tattao ti Dios. 5Idi damo a maipakaammo kadakayo ti pudno a mensahe, ti Naimbag a Damag, nangngegyo ti maipapan iti namnama nga ipaayna. Iti kasta, maibatay ti pammati ken ayatyo iti namnama a naisagana idiay langit nga agpaay kadakayo. 6Mangted ti ebanghelio kadagiti bendision ket agsaksaknap iti entero a lubong. Maar-aramid met daytoy kadakayo manipud idi damoyo a mangngeg ti maipapan iti parabur ti Dios ket naammoanyo ti kinapudno daytoy a parabur. 7Nasursuroyo daytoy ken ni Epafras a mangibagi kadakami. Isu ti patpatgenmi a katrabahoan ken matalek nga adipen ni Cristo. 8Imbagana kadakami ti maipapan iti ayat nga inted ti Espiritu kadakayo. 9Isut’ gapuna a kanayon nga ikarkararagandakayo manipud pannakadamagmi iti maipapan kadakayo. Idawdawatmi iti Dios a magun-odyo ti naan-anay a kinasirib ken pannakaawat tapno maammoanyo a naimbag ti pagayatanna, 10ket agbiagkayo a kas iti pagayatan ti Apo. Aramidenyo a kanayon ti makaay-ayo kenkuana. Agbungakayo iti amin a kita ti naimbag nga aramid, ket umad-adunto ti ammoyo maipapan iti Dios. 11Sapay koma ta mapakiredkayo babaen iti amin a pigsa nga aggapu iti nagloriaan a pannakabalinna, tapno maibturanyo a siaanus ken siraragsak ti uray aniaman a mapasamak. 12Agyamankayo iti Ama a namagbalin kadakayo a maikari a makipagtawid iti inkari ti Dios nga ited kadagiti tattaona iti pagarian ti lawag. 13Inispalnatayo iti pannakabalin ti sipnget ket impannatayo iti pagarian ti dungdungngoenna nga Anak. 14Babaen kenkuana nawayawayaantayo, kayatna a sawen, pinakawan ti Dios dagiti basoltayo. 15Ni Cristo ti pudno a ladawan ti saan a makita a Dios. Isu ti inauna nga Anak, kayatna a sawen, katatan-okan kadagiti amin a parsua. 16Ta babaen kenkuana, pinarsua ti Dios dagiti amin nga adda idiay langit ken ditoy daga, dagiti makita ken saan a makita agraman dagiti naespirituan a pannakabalin; trono, panagturay, kinatan-ok ken bileg. Pinarsua ti Dios ti entero a lubong babaen kenkuana ken maipaay kenkuana. 17Addan ni Cristo sakbay a naparsua ti amin a banag, ket gapu kenkuana naurnosda iti lugarda iti pannakikaysada kenkuana. 18Isu ti ulo ti bagina, kayatna a sawen, ti iglesia. Isu ti paggapuan ti biag ti bagi. Isu ti inauna nga Anak ti Dios. Napagungar tapno agbalin a kangatoan kadagiti amin. 19Ta inkeddeng ti Dios nga agtaeng ti naan-anay a galadna iti Anak. 20Ngarud, babaen iti Anak, inkeddeng ti Dios nga ikappia ti isuamin kenkuana. Ket babaen iti ipapatay ti Anakna iti krus, nagkappia ti Dios ken ti isuamin a parsua ditoy daga ken sadi langit. 21Adda idi panawen nga adayokayo iti Dios. Nagbalinkayo a kabusorna gapu kadagiti dakes nga aramid ken panunotyo. 22Ngem ita, babaen iti ipapatay ti Anakna, inkappianakayo kenkuana tapno agtakderkay iti sangoananna a nasantoan, nadalus ken awan pakababalawanna. 23Masapul ngarud nga agtalinaedkayo a natibker ken natalged iti pammati. Diyo itulok a magunggonkayo ket mapukawyo ti namnama a nagun-odyo idi nangngegyo ti ebanghelio. Daytoy ti ebanghelio a naikaskasaba kadagiti amin a tattao ditoy lubong. Daytoy ti gapuna a siak, ni Pablo, nagbalinak nga adipen. 24Ita, maragsakanak kadagiti sagsagabaek gapu kadakayo. Ta babaen kadagitoy, punnoak ti pagkurangan ti panagsagabak a kasapulan iti panagserbi ken ni Cristo. Maipaay daytoy a panagsagaba iti iglesia a bagi ni Cristo. 25Pinagbalinnak ti Dios nga adipen ti iglesia. Intedna kaniak daytoy a trabaho, ti naan-anay a panangipakaammok kadakayo iti mensahena. 26Nailimed idi daytoy a mensahe kadagiti adu a kaputotan, ngem naipakaammo itan kadagiti tattaona. 27Plano ti Dios nga ipakaammo kadagiti tattaona ti palimedna. Anian a kinadayag ken kinadaeg ti palimed nga agpaay kadagiti amin a tattao: Agtaeng kadagiti puspusoyo ni Cristo, ti namnamayo a makiranud iti gloriana. 28Ipakaammomi ngarud ti kinapudno maipapan ken ni Cristo kadagiti amin a tattao. Iti amin a kinasirib, ballaaganmi ti tunggal tao iti maipapan iti di rumbeng nga aramiden ken sursuroanmi ida iti rumbeng nga aramidenda tapno idatagmi iti sangoanan ti Dios ti tunggal maysa a pulos nga awan pagkuranganna iti pannakikaysada ken Cristo. 29Tapno maaramid daytoy, agbannog ken agrigatak ket aramatek ti amin a bileg ken pannakabalin nga agtaud ken ni Cristo.


text:
Kamelio
Ti kamelio ket maysa a paris ti ramay ti saka nga ungulata iti kaunegan ti henero ti Camelus, nga addaan kadagiti naisangsangayan a deposito ti taba a tinawtawagan kadagiti "pissuol" itibukotna. Dagiti dua a nabatbati a sebbangan ti kamelio ken ti dromedario, wenno maysa ti pissuolna a kamelio, daytoy ket patneng ti Tengnga a Daya ken ti Sara ti Aprika; ken ti Baktriano, wenno dua ti pissuolna a kamelio, daytoy ket agtataeng idiay Tengnga nga Asia. Napamo dagitoyen a dua a sebbangand; dagitoy ket mamngited ti gatas, karne, dutdot para kadagiti tela wenno tagilako, ken dagiti agob-obra nga ayup.
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti termino a "kamelio" ket naala manipud ti Latin ken Griego (camelusken kamēlos) manipud ti Hebro wenno Penisio ti gāmāl, daytoy ket mabalin a pangited ti anag a ramut a kaibuksilan ti agbaklay wenno agawit (mainaig iti Arabiko ti jamala).[3][4]
Ti "kamelio" ket adu pay a naus-usar a mangipalawag ti aniaman kadagiti innem a kasla kamelio a mamalia iti pamilia ti Camelidae: dagiti dua nga agpayso a kamelio, ken ti uppat a Camalidae ti Abagatan nga Amerika: ti lama ken ti alpaka ket tinawtawagan dagitoy dagiti "kamelio ti Baro a Lubong", bayat a ti guanaco ken vicuña ket tinawtawagan dagitoy dagiti "kamelio ti Abagatan nga Amerika".[5][6]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Camelus gigas". ZipcodeZoo. BayScience Foundation, Inc. Naala idi 7 Disiembre 2012.
- ^ Falconer, Hugh (1868). Dagiti Paeleontolohiko a Pannakalaglagip ken dagiti Nota iti Naladaw a ni Hugh Falconer: Fauna antiqua sivalensis. R. Hardwicke. p. 231.
- ^ "camel". Ti Baro a Diksionario ti Amerikano ti Oxford (Maika-2 nga nga ed.). Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. 2005.
- ^ Herper, Douglas. "camel". Online a Diksionario ti Etimolohia. Naala idi 28 Nobiembre 2012.
- ^ "llama". Century Dictionary and Cyclopedia. wordnik. Naala idi 28 Nobiembre 2012.
- ^ Bornstein, Set (2010). "Important ectoparasites of Alpaca (Vicugna pacos)". Acta Veterinaria Scandinavica 52 (Suppl 1): S17. doi:10.1186/1751-0147-52-S1-S17. ISSN 1751-0147. Naala idi 28 Nobiembre 2012.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ramet, J. P. (2011). Ti teknolohia ti panagaramid ti keso manipud ti gatas ti kamelio (Camelus dromedarius). Papel ti Panagpataud ti Ayup ken Salun-at ti FAO. Rome: Gunglo ti Makan ken Agrikultura ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. ISBN 92-5-103154-1. ISSN 0254-6019. OCLC 476039542. Naala idi 6 Disiembre 2012.
- Vannithone; Davidson, A. (1999). "Kamelio". The Oxford companion to food. Oxford Oxfordshire: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 127. ISBN 0-19-211579-0.
- Camels and Camel Milk. Reporta nga inted babaen ti FAO, Nagkaykaysa aPagpagilian. (1982)
- Wilson, R.T. (1984). Ti kamelio. New York: Longman. ISBN 0-582-77512-4.
- Yagil, R. (1982). Dagiti Kamelio ken Gatas ti Kamelio. FAO Animal Production and Health Paper 26. Roma: Gunglo ti Makan ken Agrikultura ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. ISBN 92-5-101169-9. ISSN 0254-6019.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Kamelio idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Lamelio idiay Wikiquote


text:
San Julian, Daya a Samar
Ti San Julian ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Daya a Samar iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti San Julian ket politikal a nabingbingay iti 16 a barbaranggay.
- Bunacan
- Campidhan
- Casoroy
- Libas
- Nena (Luna)
- Pagbabangnan
- Baranggay No. 1 Poblacion
- Baranggay No. 2 Poblacion
- Baranggay No. 3 Poblacion
- Baranggay No. 4 Poblacion
- Baranggay No. 5 Poblacion
- Baranggay No. 6 Poblacion
- Putong
- San Isidro
- San Miguel
- Lunang
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Daya a Visayas (Ingles) naala idi 27 Pebrero 2013


text: 1Inayaban ni Jesus dagiti sangapulo ket dua nga adalanna. Inikkanna ida iti pannakabalin a mangpaksiat kadagiti dakes nga espiritu, ken mangpaimbag kadagiti agsagsagaba iti amin a kita ti sakit ken an-annayen. 2Dagitoy dagiti sangapulo ket dua nga apostoles: umuna, da Simon (a managan Pedro) ken Andres a kabsatna; da Santiago ken Juan nga annak ni Zebedeo; 3da Felipe ken Bartolome; ni Tomas ken ni Mateo, ti agsingsingir iti buis; ni Santiago nga anak ni Alfeo, ken ni Tadeo; 4ni Simon a Patriota ken ni Judas Iscariote a mangliput ken ni Jesus. 5Imbaon ni Jesus dagitoy sangapulo ket dua. Kastoy ti imbilinna kadakuada: “Dikayo mapmapan iti uray sadino a daga dagiti Hentil wenno iti uray sadino nga ili dagiti Samaritano. 6Ngem inkayo ketdi kadagiti napukaw a karnero iti nasion ti Israel. 7Inkayo ikasaba daytoy, ‘Asidegen ti Pagarian ti Langit!’ 8Paimbagenyo dagiti masakit, pagungarenyo dagiti natay, agasanyo dagiti agkukutel ken paksiatenyo dagiti demonio. Awan imbayadyo iti inawatyo. Ngarud, diyo pabayadan ti ipaayyo. 9Dikayo mangitugot iti kuarta—balitok man wenno pirak wenno gambang. 10Dikayo met mangitugot iti bay-on, uray bado a pagsukatan, uray sapatos wenno sarukod, ta karbengan ti mangmangged ti maikkan iti kasapulanna. 11“No dumtengkayo iti maysa nga ili wenno barrio, bumirokkayo iti mayat nga umawat kadakayo. Agyankayo kenkuana agingga a pumanawkayo iti dayta a lugar. 12No sumrekkayo iti maysa a balay, kunayo, ‘Dios ti mangted iti talna kadakayo.’ 13No awatendakayo dagiti akimbalay, ibatiyo ti inkablaawyo a talna. No didakayo awaten, ibabawiyo ti inkablaawyo. 14“Kasta met a no adda balay wenno ili a dinto umawat wenno dumngeg kadakayo, panawanyo ida ket pampagenyo ti tapok kadagiti sakayo. 15“Laglagipenyo nga inton Aldaw ti Panangukom, nalaglag-anto ti dusa nga ipalak-am ti Dios kadagiti taga-Sodoma ken Gomorra ngem kadagiti tattao iti dayta nga ili.” 16“Dumngegkayo! Ibaonkayo a kas karnero iti ayan ti arban dagiti lobo. Ngarud, masapul a nasiribkayo a kas iti uleg ken naamokayo a kas iti kalapati. 17Agannadkayo, ta addanto dagiti tattao a mangtiliw ken mangisaklang kadakayo iti pangukoman. Saplitendakayto iti uneg dagiti sinagoga. 18Gapu kaniak, maisaklangkayto iti sangoanan dagiti agtuturay ken ar-ari tapno paneknekanyo kadakuada ken kadagiti Hentil ti Naimbag a Damag. 19Ngem inton addakayo iti sangoanan ti ukom, diyonto pakadanagan no anianto ti sawenyo wenno kasanonto ti panangisaoyo. Maipaltiingto ti sawenyo inton dumteng dayta a tiempo. 20Ta saanto nga agtaud kadakayo ti ibalikasyo; agtaudto iti Espiritu ni Amayo nga agsasao kadakayo. 21“Papapatayto dagiti tattao dagiti bukodda a kakabsat. Kastanto met ti aramiden dagiti amma kadagiti annakda. Busorento dagiti annak dagiti nagannak kadakuada ket papapataydanto ida. 22Guraendakayto dagiti tattao gapu kaniak. Ngem ti siasinoman a makaibtur agingga iti panungpalan, maisalakanto. 23No idadanesdakayo iti maysa nga ili, inkayo agkamang iti sabali nga ili. Ibagak kadakayo a diyonto pay malpas ti trabahoyo iti amin nga il-ili ti Israel, inton umay ti Anak ti Tao. 24“Saan a natantan-ok ti agad-adal ngem ti maestrona; saan met a naturturay ti adipen ngem ti apona. 25Ngarud, mapnek koma ti agad-adal no agbalin a kas iti maestrona; kasta met ti adipen, no agbalin a kas iti apona. No Beelzebub ti ipanaganda iti pangulo ti maysa a familia, naal-alasto pay ti maipanagan kadagiti kamkameng ti familiana.” 26“Dikay ngarud agbuteng kadagiti tattao; ta awan ti nailemmeng a dinto maiparangarang, ket awan met ti palimed a dinto mailatak. 27Ti ibagak kadakayo iti kasipngetan, isaoyo iti lawag; ket ti mayarasaas kadakayo, ipukkawyo iti tuktok dagiti balbalay. 28Dikay agbuteng kadagiti mangpapatay iti bagi, ngem dida mabalin a papatayen ti kararua. Agbutengkayo ketdi iti Dios, isu a makabalin a mangpatay iti bagi ken kararua idiay infierno. 29Iti maysa a sentimo makagatangkayo iti dua a sallapingaw. Nupay kasta, awan matnag uray maysa kadakuada no di ipalubos ni Amayo. 30No maipapan kadakayo, uray dagiti buokyo nabilangda aminen. 31Isut’ gapuna a dikay agbuteng ta napatpategkayo nga adayo ngem ti adu a sallapingaw.” 32“Siasinoman a mangipaduyakyakto kaniak, ipaduyakyakkonto met iti imatang ni Amak sadi langit. 33Ngem ti mangilibak kaniak, ilibakkonto met iti sangoanan ni Amak sadi langit.” 34“Diyo ipagarup nga immayak mangyeg iti kappia ditoy lubong. Diak immay mangyeg iti kappia no di ket kampilan. 35Immayak tapno pataudek ti ibubusor dagiti annak a lallaki kadagiti ammada, dagiti annak a babbai kadagiti innada, dagiti manugang a babbai kadagiti katuganganda a babbai. 36Dagiti kabusor ti tao isuda met laeng dagiti kameng ti familiana. 37“Ti dakdakkel ti panagayatna iti amana wenno iti inana ngem ti panagayatna kaniak, saan a maikari nga agbalin nga adalak; ti dakdakkel ti panagayatna kadagiti annakna ngem ti panagayatna kaniak, saan a maikari nga agbalin nga adalak. 38Siasinoman a di mangibaklay iti krusna ken sumurot kaniak, saan a maikari nga agbalin nga adalak. 39Siasinoman a mangipangpangruna iti biagna, mapukawnanto; ket ti makapukaw iti biagna gapu kaniak, masarakannanto.” 40“Siasinoman nga umawat kadakayo, siak met laeng ti awatenna. Siasinoman nga umawat kaniak, awatenna met ti nangibaon kaniak. 41Siasinoman nga umawat iti profeta gapu ta maysa a profeta, magunggonaanto met a kas iti pannakagunggona ti profeta. Siasinoman nga umawat iti nalinteg a tao, gapu ta isu ket nalinteg, magunggonaanto met a kas iti pannakagunggona ti nalinteg a tao. 42Laglagipenyo a ti siasinoman a mangted iti uray sangabaso laeng a nalamiis a danum iti maysa kadagitoy nanumo a pasurotko, gapu ta isu ket pasurotko, awan duadua nga awatennanto ti gunggonana.”


text:
Nagdidinnungpar
Iti Nagdidinnungpar ket maysa nga pelicula a drama nga indirecto ni Paul Haggis. Nangabak daytoy iti maika-78 a Pammadayaw nga Oscar para iti kalaingan a pelicula iti 2005. Inyawidna pay iti pammadayaw para iti kalaingan nga screenplay a orihinal ken kalaingan iti film editing.
Immuna nga naipabuya idiay Toronto Film Festival idi Setiembre 2004. Daytoy nga istoria ket maipanggep iti pinagsisinnupiat ken racismo dagiti tattao idiay Los Angeles nga agsasabali ti puli ken kasasaad ti biag.