text:
...manen... hmn, isturbo met ti gaganasan ti sal-it a trojan vundo... kinurapna ketdin ti nagadu a filesko...agannadkayo, kakadua... sumangnal-it met mcaffe ta dina ammo nga idelit, dalusan ken wenno ibalud...
Tuesday, June 27, 2006
Friday, June 23, 2006
PANAGRANGPAYA TI REHIONAL A DANDANIW
Ti Panagrangpaya ti Daniw Rehional
Adu dagiti daniw a nagramot kadagiti rehional a lenguahe. Sakbay a nagdaniwdaniw ni mannaniw, sakbay a nagputarputar daytoy, agdandaniwen iti bukodna a dila idi ubing pay laeng, a nalabit nga iti bukot ti nuang wenno baka, iti pagraepan wenno iti pagsikkaan wenno iti paggagapasan, iti turnokan wenno iti katabakoan, iti panagkalap iti man baybay wenno karayan wenno iti dan-aw, iti kabakiran wenno kadagiti talon ken bangkag, iti pasken ken iti taripnong...
Nabagas dagiti daniw a nagbugas kadagiti pasamak iti away. Kasapulan a parangpayaen ti rehional a dandaniw tapno ad-adda pay a bumileg ti panagkaykaysa ni Filipino ken tapno maaddaantayo iti napudpudno a nailian a lenguahe, nga isu dayta ti Filipino -- a kayatna a sawen, a saan laeng a Tagalog, no dipay manipud iti nagtitipon a rehional a lenguahe.
Daytoy ti rason ti National Commission for the Culture and the Arts (NCCA) ken University of the Philippines Baguio Educational Foundation, tapno biagenda ken idur-as ti daniw-rehional.
Ket itay napalabas, inangay ti NCCA-UP Baguio Foundation Poetry Reading iti 95.9 Big FM Radio, Baguio City, tapno ad-adda pay a maidanon ti kinapateg ti daniw kadagiti umili. Ti daniw a kas behikulo iti panagkaykaysa ken panagkikinnaawatan. Dagiti daniw a kas timek dagiti umili.
Nagkapat ti reading iti uppat a session: Pebrero 11, 14, 18 ken 28. Dinar-ayan dagiti nalatak a mannaniw iti Siudad Dagiti Saleng, a nakairamanak.
Agsipud ta ti bulan ti Pebrero ket valentine’s month, national artist month ken Panagbenga month ti siudad, nakasentro ti tema ti daniw iti ayat.
Iti umuna a session, uppatkami: nagdaniw ni Butch Macansantos iti English a nangtrataranna ti panagayat ti maysa nga ama iti anakna; idinto ta English ken Nabaloi ti indaniw ni Gaby Keith a nangtrataranna iti panagayat iti nakaiyanakan nga ili. Iluko ken Pangasinense a romantic love poem ti innak met impadigo.
Maikadua a session. Pebrero 14: “Poems are meant for teaching,” ti maysa kadagiti linia ti indaniw ni Babeth Logarta, maysa a nalaing a mannaniw iti English ken koresponsal ti Philippine Daily Inquirer. Intugotna dagiti dua a librona iti dandaniw a nangadawanna kadagiti imbasana.
“Di sinusukat ang pag-ibig, ngunit tinitimpla parang kape: di maganda kung mapait at di rin maganda kung matamis, kailangan husto ang timpla...” ti maysa kadagiti linia ti daniw ni Dr. Priscilla S. Macansantos, Presidente ti University of the Philippines-Baguio. Inyarigna ti ayat ket kas iti maysa a kape, a nasken a templaen, husto ti templana, ta di nasayaat no napait ken di met naimbag no nasam-it. Filipino ken English dagiti dandaniw toy educador a tubo ti Brgy. Marozo, Narvacan, Ilocos Sur.
Kasano nga iladawanmo ti ayat? “No anger, no hate...” kuna ni Desiree Caluza, korresponsal ti Philippine Daily Inquirer, iti linia ti maysa kadagiti dua a daniwna. Kapaminduak metten a nakagiddan iti poetry reading toy nalibnos a balasang.
Saan amin a “love poems” ket para iti romantiko nga ayat kunakon a, nga inyellek idi naibusanak iti romantic poem: ket dinaniw ni Butch Macansantos ti para kadaydi amana; para iti napateg a gayyemna ken kamannurat (daydi Carolina Malay) ti indaniw ni Babeth Logarta; daniw nga unnoy ti ama iti anak ti indaniwko (mabasa iti Bannawag Hunio 19, 2006, page 7).
Poems of various engagement ti indaniw da Joy Cruz ken Frank Cimatu idi Pebrero 18. Palanca Awardee iti daniw iti English ken Filipino ken nangabak pay iti Philippine Free Press ni Cimatu, idinto ta mannursuro ni Joy Cruz. Ni Cimatu (koresponsal ti Phil. Daily Inquirer) ket nakaduak met laeng iti poetry reading nga inangay ti NCCA-UP Baguio sadiay Baguio Colleges Foundation (University of the Cordilleras itan) idi Disiembre 20, 2000.
Kankanaey Poetry iti impadigo ni Abigael Dayaoen iti maudi a session. Napintas ti daniw ni Abby (estudiante iti sociology iti UP-Baguio). Alienation iti “panagsubli” iti nakaiyanakan nga ili. Bukodna nga eksperiensa iti panagbaskasionda sadiay Mt. Province.
(Kalpasan ti daniw ni Abby, kaslaak narunaw nga ice cream lalo idi simmeksek iti mugingko ti kangrunaan “fansko” kadagiti sursuratek, ni inangko. Imbes a siak iti sumaruno nga agdaniw, nagpasnak ta diak makatimek. Ngamin iti kaanoman, diak a kinayat no suroannak ni inang iti Kankanaey. Deskriminasion ti gapuna. Ita, agbabbabawiak. No agawidak idiay Narvacan, ipasaksakko dagiti nasikkarodko a Kankanaey, ngem ania pay nay ti maisungbat ti baketen a nabayagen a di nagsao iti bukodna a dila, ta dina naiyallatiw kadagiti annakna? Maal-alliaak! Talaga nga iti udi ti panagbabawi.)
Nangidaniw manen ni Gaby Keith iti daniw a Nabaloi. Pangasinense ken Iluko met kaniak. (mabasa ti maysa kadagiti indaniwko a Pangasinense a napauloan iti "Layap Ya Bilay" DITOY.
Ti reading ket biniagna dagiti rehional a dandaniw ken pammaregta iti panangpabileg ti makukuna a national language nga isu dayta ti Filipino.
Filipino a kas nadakamat iti 1986 Constitution. Ti Filipino language a saan laeng a buklen ti Tagalog no dipay ket dagiti dadduma pay a lenguahe.
AYYE, MADI! Madi a talaga, kailian, hehehe!
Rong mistek…!
Saan a Franklin, ti naganko, apo, Jimmy. J-I-M-M-Y...Jimmy. Typo error laeng DAYTOY mabasa iti panid 16
Ala ngaruden…!
Thursday, June 22, 2006
Mabalinen...!
ad-adu dagiti agbasbasa iti kamalig a saan a miembro iti blogger.com isu nga inlukatko man laengen...mabalindan iti agpirma...
PINAL ITI KRITISISMO KEN PANIRIGAN
Pinal iti Komentario ken Panirigan
No dadduma, saan nga agpapada ti panagraman dagiti kritiko, kailian. Depende daytoy no ania ti impluensia ti kritiko.
Wen met a, ti maysa a kritiko ket siripenna ti maysa a literary piece iti bukodna a panirigan ken panglakagan.
Ngem apay kadi a kastoy ti mapaspasamak, kunam, kailian?
Dayta impluensia la unay iti dakkel a factor ditoy, kailian.
Asino aya dagiti makaimpluensia iti maysa a kritiko ken mannurat?
Dagitoy dagiti sumaganad:
1) eskuelaan a nagraduaran
2) nakaikappengan (gunglo, relasion, koneksion)
3) bukod a panirigan
Itay laeng nabiit, nakipagdiskusion ‘toy numo iti maysa kadagiti adigi ti daniw iti pagilian; adigi a kas maysa kadagiti kangrunaan a mangitantandudo ti New Criticism Theory in Philippine Literature, nga isu daytoy ti pinalawa nga aspeto ti sigud a Formalism theory. Ti inlukatna piman a saritaan ket ti maipapan ti deconstructionism nga inrugi ni Jaques Derrida.
Makaisemak a, kailian.
Natural laeng nga agsina ti pilosopia ti deconstructionism ken new criticism. Saan nga ayunan daytoy a prospesor ti deconstructionism.
Imparipiripna a nasayaat kadagitoy a panawen ti teoria nga inda idurdur-as. Diak kinontra ti rasonna. Ta ammok a mabalin a daytoy ti bunga ti makunkunak nga impluensia.
Saan laeng nga imlpuensia, no di pay ket affiliation wenno nakaikappengan a grupo, koneksion ken relasion.
Uray kadatayo nga Ilokano. Adda met daytoy makunkuna nga influences. No asino ti nakaimpluensia ken ania ti koneksion ken gunglo ken relasion a nakaimpluensia kenkuana.
Ti mannurat ket itakderna dayta a pinidutna nga impluensia.
Alaentayo nga ehemplo, ti Bannawag: iti panawen a kas literary editor ni Juan S.P. Hidalgo, Jr. ken Jose A. Bragado ket dakkel unay iti inda nagdiperensiaan. Nagduma met ti teoria nga inda nagnunogan. Ni Hidalgo iti Humanism (idealistic) ken Realism (realistic) met ni Bragado. Agtinnallikod met ngarud dagitoy dua a teoria. Adayo iti nagdumaanda ta adda iti daya ti maysa ket adda met iti laud ti maysa.
Intay ngarud ilawlawag dagiti tallo a nakaimpluensia iti man mannurat wenno ni kritiko.
1) ESKUELAAN A NAGRADUARAN --- no ania ti insuro dagiti mannursuro iti nagraduaram, isu met ti impluensiana. Natural daytoy, saan kadi?
Iti hayskul, saan unay a naikkan iti dakkel a panawen iti panagadal kadagiti teoria. No adda iti nakasalaw wenno nangiyadal, dagiti laeng definitions ken ehemplo.
Iti kolehio, ad-adu bassit ti oras, lalo no dagiti nagmasters iti literatura.
Kas pagarigan, no naggraduarka iti UP (uray sadino a campus), maiduma iti UST.
Iti University of the Philippines Writing Center, kangrunaan nga impluensia nga agtaud itoy nga eskuelaan ket ti Marxism Theory, iti amin-amin a porma daytoy. Iti De La Salle Writing Center, amin met a klase ken kita iti engagement. Ti University of Sto. Tomas, Thomistic met daytoy. (Manipud iti kritisismo ni Dr. Cirilo F. Bautista a napauloan iti “Impact of Creative Writing WorkshopS."
Iti Siliman University sadiay Visayas, agnunogda met iti new criticism gapu kadagiti agassawa a Tiempo (Edilberto ken Edith). Ditoy a naikappeng ti kunkunak a propesor ti literatura, a kas naynay lektiurer iti tinawen a Siliman University Literary Workshop (sadiay Dumaguete City).
Kadagiti probinsia, saan unay a madlawan ti impluensia ta nalabit (ulitek, NALABIT) a saan a literary figure dagiti kaadduan nga agisursuro. Ket agdependen daytoy no ania ti impluensia ti agisuro ken ti libro nga adda iti eskuelaanda.
2) NAKAIKAPPENGAN -- gunglo, koneksion ken relasion.
Ti Linangan sa Imahen, Retorika at Anyo (LIRA), ti Rio Alma Poetry Clinic, ti Cirilo F. Bautista Poetry Repair Shop, Palihang Amado Hernandez, Writers Academy of the Philippines, ken dadduma pay a gunglo ket nagduduma ti itagtag-ay ken sursurotenda a pilosopia, istraktura ken aspeto ti daniw.
Iti Iluko, no agtultuloy ti dur-asan ti TMI, ket mangaramidda iti semseminar ken worworksiap, mamatiak nga agduma iti GUMIL.
Apay?
Maysa a kadagiti founder ti TMI-Global ket ni Dr. Aurelio Agcaoili, a kangrunaan a mangitantandudo ti Marxism Theory iti Literatura Ilokana. Ket dagiti inimpluensiaanna wenno kabaddungalanna (mas kaykayatko nga awag) itoy a teoria ket da John B. Buhay nga agdama a presidente, ni Roy V. Aragon, ken dadduma a kameng ti TMI ket awitda impluensia ni Dr. Agcaoili. Nga isu iti inawagak iti Agcaoilism iti Literatura Ilokana. Marxism Theory, kailian, ta propesor iti literatura ken sursurat iti UP-Diliman ni Dr. Agcaoili iti napalabas a nasurok a dua a dekada
3. BUKOD A PANIRIGAN -- no adda a. Ngem adda met latta a dagiti indipendiente a kritiko ken mannurat nga agbatbatay kadagiti nadumaduma a teoria ken dagiti agbatay laeng iti bukodda nga ammo ken panirigan. (a kas kaniak)
PREDIKSION KEN ANALISIS:
Iti napalabas a dekada, kellaat a panagpukaw dagiti sarita a sisiripen iti Marxism Theory.
Ta ngamin, inukopan ti historical ken idealism dagiti produkto ti pasalip, banag a dakkel nga impluensia daytoy kadagiti mannurat.
Ngem iti napalabas, adda ti nakitak a maysa a sarita a nasayaat a siripen iti marxismo a teoria.
Itoy a pagteng, lukat daytoy manen ti tawa iti itataud dagiti sarita nga agtinnag iti Marxism theory.
Aginaganak dagiti makabael nga agsurat: Martin Rochina, (malagipyo niu Cristino Juan?), Roy Aragon (ti “Bislak, Bamban…), Ed Angco (Gurroud ti Kalgaw), Rey Duque (diak inaganan), Jose Bragado, Demosthenes Mauricio, Prodie Padios, Bernardo Tabbada, Cecil Peta-Kuan, Julio Belmes ken dadduma pay.
Iti sumaruno a dua a tawen, no agtuloy ti taray dgiti sinurat, dagitoy met a nagan iti agballigi kadagiti pasalip.
Adda ti makunkuna a forte ti tunggal mannurat. Isu a panapanawen laeng dayta. Malaksid kadagiti nalawa ti ammona.
Adda met ti trend wenno taray ti sarita.
Isu a napintas met iti lumugan iti agan-andar ken dandanin tumaray.
Kaniak a biang, saanko a forte ti kastoy a sarita. Ngem madaman iti innak panagadal maipapan itoy.
Ta ania aya ti sarita a sisiripen iti marxismo?
Adtoy ti depinision manipud iti daytoy man http://www.kristisiegel.com/theory.htm#marx a website nga innak nasalaw, A sociological approach to literature that viewed works of literature or art as the products of historical forces that can be analyzed by looking at the material conditions in which they were formed. In Marxist ideology, what we often classify as a world view (such as the Victorian age) is actually the articulations of the dominant class. Marxism generally focuses on the clash between the dominant and repressed classes in any given age and also may encourage art to imitate what is often termed an "objective" reality. Contemporary Marxism is much broader in its focus and views art as simultaneously reflective and autonomous to the age in which it was produced.
Iti Literatura Ilokana, napintas asiripen nga ehemplo dagitoy a sumaganad malaksid kadagiti nainaganan asarita iti ngato:
1) Ti Kalintegan ti Suelas ti Sapatos, ni (daydi) Meliton Gal. Brillantes (1st Prize, GETSMAIL)
2) Ti kasangay ni Manang Helen, ( Dionisio S. Bulong)
3) Ti Tao ken ti Didiosen, ni Juan SP Hidalgo, Jr.
4) Colurom, ni Reynaldo A. Duque (First Prize ti…?)
5) Checkpoint, ni (daydi) Pelagio A. Alcantara
Nabalitokan dagitoy a sarita-Ilokana. Immuna a nagruar dagitoy (malaksid ti Colurom, sakbay ti panagraira dagiti historical a sarita.
(adda pay tuloyna)
Wednesday, June 21, 2006
KRITISISMO KEN PANIRIGAN # 9
HIDALGO - 9
NABATAD NGA AGKURANG ITI AMMMO MAIPAPAN ITI PANAGSURAT ITI SARITA TI NANGIPAW-IT ITI MANUSKRITO NGA INAWAGANNA ITI SARITA
Daytoy ti maikasiam a dinakamat ni apo Juan SP Hidalgo, Jr., iti kolumna a Pugon.
Kadagiti immuna lektiurtayo, nabatad nga adda dagiti paglintegan dagiti sarita klase ken tipo ken klasipikasion dagiti sarita. Dida agpapada.
Addan dagitoy a paglintegan uray idi ditay pay naiyanak.
Saan a nasayaat a salungasingen dagitoy agingga iti saantayo nga ammo iti sumurot kadagitoy a paglintegan.
Iti maysa a diskusion a nakitaripnongak, adda dagiti nagsasaritaan no kasano iti panangpapintas ti maysa a sarita.
Adda ti nangibaga a nasken ti lohika.
Wen, nasken ti lohika iti napintas a sarita.
Nasken a nakapappapati.
Wen, nasken a nakapappapati.
Posible a mapasamak wenno napasamak.
Wen, adda ti plausibility a kunada.
Wen, pudno amin dagitoy no dagiti sarita a nagtinnag iti teoria ti realism.
Kasanon dagiti dadduma pay a teoria?
No di maidasig dagiti teoria iti literatura, saan met a maidasig dagiti sinurat a binasa. No ania daytoy. No apay a kastoy iti inaramid ti author.
No agaramidak iti kritisismo idi, kitaek nga umuna no ania ti teoria a maiyaplay iti sarita. Nasken a maiyannatop ti teoria nga inaramatmo iti kritisismo.
Kuna ti maysa a nagsaludsod: “Apay a nasken nga isapulan ti teoria, a saan ket nga ibaga lattan dagiti kayat, dillaw ken pilaw, nagpigsaan ken nagkapsutan iti binasa a sarita?
Well, adda met ketdi ti puntona, a nasken nga ibaga ti kayat, dillaw ken kinayat. Ngem saanen a kritisismo daytoy no di ket komentario.
Agduma ti kritisismo ken komentario.
Dagiti sinurat a kritisismo, ket naibasar kadagiti teoria iti panangamiris ti sarita, no kasano a sinurat ti author dayta a saritana segun kadagiti literary theories.
No dagiti laeng maipapan iti personal opinion, saan a kritisismo daytan no di ket komentario.
Kadagiti eskuelaan, dagiti teoria laeng ti maisursuro iti literatura.
Diak pay nakasalaw iti nangibaga nga adda ti agisuro iti tunggal panid.
Iti komentario, nawayaka lattan a mangibaga ti kayatmo nga ibaga, pammadayaw man daytoy wenno uyaw. Total bukodmo met laeng nga opinion dayta. No adda ti mangayon iti opinionmo, di nasayaat! Ngem no awan, nuisance wenno pasalsali laeng dayta nga awan iti kaes-eskanna.
Ngem sabali ti kritisismo a naibasar iti teoria. Adda pay dagiti pammaneknek a babaen met laeng kadagiti dadduma pay a sinurat.
Isu a napateg met iti pannakaammo dagiti klasipikasion dagiti sarita tapno ammo dagiti paglintegan itoy.
Dagiti paglintegan iti teoria ti realism ket naisabali ti humanism a kas nadagdagullitatayon kadagiti immuna lektiur. Agkontrada dagitoy a dua.
Iti realism, nakapappapati.
Iti humanism, saan a nakapapapati, ta daydiay ibagbagana wenno sasawenna iti sarita wenno dagiti nabasa iti sarita ket saan nga isu ti kayat a sawen ti author. Adda ti ibagana a sabali nga isu iti takuaten. Makuna, wenno inawagan ni apo Hidalgo dagitoy a sarita a “PANGNGARIG A SARITA.”
Ti sarita ket bunga ti arte.
Ta ania ngamin aya ti sarita a bunga ti arte?
Kasano a nagbalin a bunga ti arte ti sarita?
Ania ti arte? What is art?
Simple laeng met ti sungbatna. Ipakitam a dimo ket ibaga.
Kastoy ngarud ti rumbeng a mapasamak iti sarita tapno makuna a bunga ti arte.
Kasano panangipakita a di ket ibaga?
Daytan ti parikut ti author. Adun dagiti naibagbaga a wagas, mabasa iti libro, nailektiur, ngem iti laksid daytoy ket lulot pay laeng ti pluma, husto ni kuna ni apo Hidalgo, sasaurmo iti agputar iti sarita a ninaganam iti sarita no saan met laeng a nasurot iti umno. No dimo met laeng ammo iti agaramid iti umno ken napudpudno a sarita.
Isu a nasken nga ammoen nga umuna dagiti klasipikasion ti sarita kas kadagitoy a sumaganad:
a) realism -- nakapappapati
b) humanism --- ti kararua ken kasasaad ti tao ti importante, pangngarig a sarita.
c) surrealism --- napasamak iti uneg ti tagainep ken parmata
d) futurism -- dagiti mangipakpakdaar iti masakbayan
e) naturalism -- kas met laeng iti realism, kas kadagiti sinurat ni Prescillano N. Bermudez, Sr., Bagnos Cudiamat, Casimiro de Guzman, Arsenio Ramel, ken dadduma pay...
Amin dagitoy a lima ket agsasabali ti paglinteganda.
Kasta met dagiti tipo. Nasken nga ammoen nga umuna ti paglinteganda sakbay nga agsurat.
Napateg nga ammoen dagiti tipo ti sarita ta addaan ti tunggal maysa iti paglintegan.
Amangan no agsuratak man iti mystery short story, kunam, ngem dagus met nga imparangmo ti kontrabida wenno ti kriminal, ne, saan a mystery dayta suspense!
Adda ti nagdudumaan ti fantasy ken dadduma pay.
Kasla met ti love story, nalawa nga anggulo daytoy. No laokan ti sabali nga anggulo, nasken a rumimbaw ti pakasaritaan ti ayat.
Nakalawlawa ti lubong ti panagsuratan iti sarita. Isu a nasken iti panangammo no ania ti insuratmo, wenno ania ti isuratmo. Damagen ti bagim.
A) ania ti isuratko?
B) ania a klase ti sarita?
C) ania tipo ti sarita
D) (samo isarunon, dagidiay immuna a dinakamat ni apo Hidalgo, presto, addakan iti umno a dana iti panagsuratan iti sarita.
Ala, ngarud, bagnos koma dagiti dagiti komento, teoria ken dagiti analisis. nagasat a panagsurat. ##
==================================================================================
iti sumaruno, nalabit nga isublitayonto ti constructive critisism kadagiti naipablaak a sinurat...
Tuesday, June 20, 2006
KRITIKA KEN PANIRIGAN # 8
Hidalgo -8
SAANNA NGA AMMO TI AGSURAT ITI NASAYUD NGA ILUKO
Daytoy ti maikawalo a dinakamat ni apo Hidalgo. Saan nga ammo ni mannurat iti agsurat iti nasayud nga Iluko.
Ti kaunaan a sursuroen ni mannurat sakbay nga agputar. Ti panagsurat iti nasayud nga Iluko.
No nasayud, kunana, dina kayat a sawen, a nasisita nga ammo ti alpabeto. Ngem no mabalbalin a ket, nasken met nga ammoem nga umuan no ania dagiti alpabeto, umno nga ortograpia. Kasla la napan idiay gubatanen a, nga awanan iti paltog ken bala no dina ammo daytoy.
Maysa a basics requirements iti panagsuratan iti panangammo nga umuna ti ortograpia.
Nupay kasta, adda pay laeng met ti sumagmamano nga addan naipablaakna a dina pay kabisado iti ortograpia.
Uray kadagiti nangabak iti kontes.
Ngem saan a parikut ti ortograpia. Basta adda ti nalinteg a panangisurat. Mas lamang ti nalinteg a panangisurat ngem ti ortograpia. Ania ngarud no dina pay ammo ti ortograpia? Masursuronanto a. Mabainto met ngatan a, nga agsurat inton ammonan ti biddutna, saan?
Ngem ti nalinteg nga Iluko?
Ti panangisurat ti nalinteg nga Iluko?
Sabali daytoy, kailian.
Isu daytoy daytay ibagbagatayo idi a proper words in proper places.
Uray no ditay ammo ti ortograpia-Ilokana, wenno daydiay pay laeng kadaanan ti inaramattayo, no nalinteg dagiti binatog, ay, ket napinpintas pay laeng met nga adayo a, ngem ti ammmona ti ortograpia ngem agsasallupang met dagiti ibagbagana.
Nalinteg nga Iluko. Kayatna a sawen ti umno a panangisurat kadagiti kayat a sawen. Saan nga agsasamparat. Saan nga aglalaok ti bamban, kudil, bitnong, barut ken nylon.
Kadagiti binatog, adda ti ibagbaga. Umno a panangaramat iti binatog ti kayatko a sawen.
Binatog, sentence. Daydiay binatogmo, adda met laeng dagiti ramennna a kas binatog? Ania aya dagiti ramen ti maysa a sentence?
Isu dayta ti ibagbagak. Nasken a saan nga ubbaw ti panangaramat daytoy. Uray no ababa ti binatogmo no namsek, abakenna ti nakaat-atiddog a binatog ngem awan met ti kaipapanan dagiti naisurat.
Parapo. Dagiti paragraph. Kasano aya iti agsurat iti parapo?
No agbaliw ti eksena, maysa a parapo dayta. Iti Iluko, maibilang met a parapo ti dayalogo iti tunggal karakter.
No saan a masurot ti nalinteg ken umno a binatog, makuna a saanna nga ammo iti agsurat iti nalinteg nga Iluko.
No dina ammo iti agsurat iti umno ken nalinteg a parapo, makuna ngarud a dina met ammo iti agsurat iti nalinteg nga Iluko.
Diak dakamenten ditoy no ania ti subject ken predicate, ta uray dagiti annak nga elementaria ket ammodan daytoy. Ken uray dagiti dadduma pay a mangbukel iti binatog wenno sentence.
Nalinteg nga Iluko. Kayatna a sawen, naurnos a binatog ken parapo.
Mastery of the language a makunkuna.
Ta ti maysa a mannurat ket makuna a master ti bukodna a lenguahe.
Kasano koma a maawaganka iti master iti lenguahem no dimo ammo ti agsurat iti nalinteg?
Ti sikreto ti nalaing a mannurat ket ammona nga imanipolar dagiti balikas. Baliktadenna man, pasikigenna, atras wenno ania la ditan ket saan a maikkat ti kinabilegda a kas binatog wenno balikas.
Saan laeng a dagiti binatog, parapo ken panangmaster ti lenguahe ti kayatna a sawen ti panagsurat iti nalinteg nga Iluko.
Maibilang met ditoy ti panangurnos kadagiti umno nga agsasagannad nga eksena. No naurnos dagiti eksena nga ipabasa kadagiti tao, makuna met a naurnos ken ammo ni mannurat iti agsurat iti nasayud nga Iluko. Ngem no agsasallupang dagiit eksena, aglalaok ken makaulaw, ipalapal dayta dagiti dear readers ta makaikkat iti ganasda iti inda basaen.
Nasayud. Naurnos. Naganas a basaen. Makaay-ayo a basaen.
Iti sumaruno nga isyu ken maudi a bilang daytoy a serye, tratarentayo ti maika-9 a nakuna ni apo Hidalgo, ti kinakurang ti ammo ni mannurat iti sarita nga inawaganna iti sarita.
Uray dagiti bangolan, uray dagiti nangab-abaken iti sarita, mamatiak nga adda pay laeng dagiti sumagmamano a dina ammo no ania a sarita ti sinuratna a sarita, nga inawaganna iti sarita.
Urayentayo iti sumaruno a bilang...ala ngarud! ##
Monday, June 19, 2006
KOMENTARIO KEN PANIRIGAN #7
HIDALGO -7
BASSIT TI AMMO NI MANNURAT ITI BANAG A SURSURATENNA.
Nagistoria iti dina ammo. Saan nga umno wenno palso dagiti banag a sinasaona. Nakurang ti ammo ni mannurat iti topiko a sinuratna.
Daytoy ti maikapito a dinakamat ni apo Juan S.P. Hidalgo, Jr. iti kolumna a “PUGON”.
Nupay maysa a cardinal a basol ti lapsus calami wenno slip of the pen, posible a nagbiddut laeng ti author iti panangipagarupna wenno dina laeng naamiris kabayatan iti inna panagsurat. Posible met nga adda pay laeng ti riwengna wenno agar-ariwengweng ti utekna idi madama nga agsursurat isu a dina naamiris ti biddutna. Lapsus calami dayta. Di naigagara a biddut wenno talaga a saan nga ammo a biddut.
Nupay maibilang a kinabassit ti ammo ni mannurat ti lapsus calami, nakarkaro nga amang no ti subject matter wenno ti topiko iti sinurat iti kinabassit ti ammo ni mannurat. Saan laengen a ti sinuratna iti madillaw no dipay ket ti mismo a mannurat.
Saan a mabalin nga angawen wenno baliwan ti ammo dagiti dear readers maipapan iti suraten a topiko. Lalo no dagitoy nga ammoda ket addaanda iti pagibatayan wenno agdadata a kinapudno.
Saan nga umanay a ti fiction ken fiction laeng a rason. Numan pay fiction, nagbatay met laeng daytoy iti lohika wenno kinapudno, lalo dagiti sarita a realism.
Iti napalabas a lima a tawen wenno iti agdama, naruay dagiti nangab-abak kadagiti salip a sarita iti kinabassit wenno agkarkarawa ni mannurat iti sinuratna. Lalo dagiti sarita nga historical.
Amin dagitoy ket nadillaw wenno nagsagrapda iti babalaw. Nadillaw iti kinabassit iti ammoda iti sinuratda.
Adda pay dagiti biddut a facts and figure iti historical story. Banag a saan koma a rumbeng a mapukaw daytoy. Dagiti nga impormasion ket saan a rumbeng a mabalbaliwan. Saan a maikanatad a pugpugtoan. Saan a maitutop nga ipapilit ti kayat agsipud ta agbatay laeng iti fiction iti sinurat.
Fiction no fiction. Ngem dillawen latta dagiti nakabasa ti sinurat no biddut dagiti impormasion a maidanon kadakuada; lalo no dagita nga impormasion ket ammoda ken siguradoda iti ikutda nga impormasion, sa ket binaliwan ti author, daytan ti panagsagrap iti nakaro unay a babalaw.
Tapno maliklikan ti panagkamtud iti ammo, nasken ngarud iti panagsukisok nga umuna iti suraten sakbay a suraten ti banag a napasamaken. No saan, nasaysayaat laengen nga agsuratka kadagiti banag a pamiliar kenka. Dagiti pasamak wenno eksperiensa a sika a mismo nga author iti makineksperiensa. Napalalo met no saanmo pay laeng met a kabisado a suraten wenno napalalo met ngatan no bassit pay laeng met ammom iti bukodmo nga eksperiensa.
Ti sikreto ti napintas a sarita ket ti makunkuna a mastery of the language. Kabisado ni mannurat ti bukodna a lenguahe. Ta no dina kabisado daytoy, makuna met nga agkurang ti ammona maipapan iti sursuratenna.
Maibilang met a kinabassit ti ammo iti sursuraten no saan a maitutop ti lenguahe nga inaramat iti sarita.
Usigentayo man a nalaing, lalo dagiti nangabak a historical stories. Adu kadakuada iti saan nga umno ti lenguahena.
Iti panawen ti Kastila a sarita, maitutop kadi iti agdama a bokabulario? siempre, saan! Ta saan a nakapappapati nga idi panawen ti Kastila ket ibagam “a dumtengen dagiti KALABAN!”
Dayta balikas a KALABAN, ket awan pay dayta a balikas wenno awan pay dayta iti bokabulario iti Iluko idi panawen ti Kastila.
Naulit pay dayta a pagteng. First Prize a sarita. “Natamaanak!” kunana. Ne, adda aya balikas a natamaan idi panawen ti Kastila? “Napuntaanak!” wenno “Natiruannak!” kunana koma, ta dagita ti maitutop a balikas idi panawen ti Kastila.
Na-devoid ti reality.
Napunas ti lohika ti sarita.
Napukaw ti sarita ti kinaasinona.
Naiyaw-awan iti panawen ti mannurat.
Laglagipen nga adda met ti panawen dagiti lenguahe. Ti lenguahe idi panawen ti Kastila ket adda ti gidiatda idi panawen a madama ken kalpasan ti Maikadua a Gubat Sangalubongan. Ti lenguahe idi panawen ti hippies ken maigidiaten idi panawen ti jeproks, bagets ken forgets, a kas iti pannakaidumana ita a panawen dagiti rappers, hiphops, crips ken rockers.
Nabileg ti lenguahe ti maysa a sarita. No saan nga ammo ni mannurat iti kinabileg ti maysa a lenguahe, makuna met nakurang ti ammona iti sursuratenna.
Isu a kunatayo iti immuna a topikotayo maipapan iti dayalogo:
9.) liklikan ti TRITE a balikas. Ania aya ti trite, kunam, kailian? Daytoy dagiti daanen a dayalogo a saan a maibagay iti sarita; wenno dagiti dayalogo wenno balikas a pinaglumaan ng panahon; dagiti balikas a laus wenno kimmitan idi pay la panawen a dika naiyanak? A kas koma dagiti ekspresion wenno slanguage ti hippies idi 1960s, saan a mabalin iti 1970s ta panawen dayta ti jeproks-laki sa layaw! Ket saan met a mabalin dagiti lenguahe dagiti hippies ken jeproks ita panawen dagiti bagets! O, di ba? Wenno pagkantaem ti “Pamulinawen” ni agtutubo ita a panawen idinto ta maysa daytoy a CRIP, HIP-HOP wenno ania la ditan a grupo dagiti agtutubo! Madi a, he-he! Ta itoy a tawen 2002 ket dagiti agtutubo uso kadakuada ti rap!
10. kasapulan ti authenticity, kailian! Misuotandaka la ketdi dagiti makabasa, kailian, no ti saritam ket dimo impangpangruna ti authenticity. Ta ania aya ngamin daytoy nga authenticity, kunam, kailian? Isu daytoy iti panangiresertsmo met a kadagiti lingo ken technical terms nga inlagam iti saritam. Narigaten, kailian, iti maawagan iti balasubas a mannurat! Agsipud ta agsasaoka iti di umno. Agsasaoka iti dimo met ammo, ket ti ibungana daytoy, didanton basaen a pulos ti saritam ket bay-anda lattan a ngilawen, he-he!
Kas pagarigan, ta nangsuratka iti maipapan iti ospital, ngem dika man la nagaramat kadagiti technical terms ken lingo iti uneg ti ospital! Nakapappapati ngarud dayta a saritam? Daytoy man ‘tay aw-awaganda iti drawing a sarita, kailian. Saan a live. Walang kabuhay-buhay. Rugi pay laeng, agsuyaabkan.
Wenno nangsuratka iti sarita maipapan iti Internet love affair, ngem, dimo man la naisawang wenno nadakamat dagiti lenguahe dagiti netizens, dimo man la pulos imparang no ania ti Internet. Aysus, nagdrowingka laeng iti sarita, kailian, a saan ket a nagsurat iti sarita, he-he!
Masapul ti nakapappapati nga eksena. Nakapapapati a pasamak. Nakapappapati nga agbibiag. Nakapappapati a risiris.
Kaadduan no dipay ket dandani isu amin, a sarita iti Iluko ket nagtinnag iti klase a REALISM. Once in a blue moon laeng a makabasaka iti klasipikasion iti HUMANISM, SUREALISM ken NATURALISM.
Yantangay ta nagnunog la ngarud ti literatura saluyot iti realism, wenno dagiti sarita a nagbatay iti nakapappapati a banag, maitutop ngarud met a suroten wenno isurat ti sarita a kas nakapappapati.
Nakapappapati nga agbibiag.
Daytay saan a sinantatao. Daytoy pudno a ta nga addaan iti bukodna a tignay, bukodna nga agpanunot, a saan a kas iti maysa a robot a patarayen ti mannurat a mismo. No dumteng ti kastoy a kaso, madlaw ti kinabassit ti ammo ni mannurat iti sursuratenna isu a kinawesannan dagiti karakterna iti saan nga umno wenno saan a maitutop. Nagangayanna, agtutunnal ti sarita,bambanti dagiti agbibiag.
Nakapappapati nga eksena. No la ketdi ta kabisado la unay ni mannurat ti sasawenna, saan nga agkarkarawa, makuna met a nakapappapati dagiti eksena. No no bassit ti ammo ni mannurat iti sursuratenna, uray met dagiti eksena a parnuayenna ket rumimbaw latta iti kinapudno.
No dimo ammo ti agaramat kadagiti simbolismo, nasaysayaat laengen a saanka nga agaramat. Maibilang met a kinabassit ti ammo no iparangmo ti simbolismo a saan a maitutop. ##
Sunday, June 18, 2006
KOMENTARIO KEN PANIRIGAN # 6
HIDALGO # 6
AWAN MASNOP A TURONGEN DAGITI PASAMAK
Daytoy ti maika-6 a dinakamat ni apo Juan S. P. Hidalgo, Jr. iti komentariona. Awan ti masnop a turongen dagiti pasamak.
Adtoy dagiti sumagmamano a rason a nasiripko no apay nga awan ti masnop a turongen ti pasamak.
1. Mabalin a ti author ket saanna nga ammo ti agistoria.
2. Posible met nga ammona ti agistoria ngem dina ammo ti agabel kadagiti balabala ket ti la nagturturonganen ti sarita.
3. Posible pay a dina ammo ti agistoria ken dina ammo ti agurnos iti balabala.
4. Posible met nga ammona amin dagiti nadakamat ngem ti rigatna ita ket awan ti driver ti sarita ket nagkaniakania turongen dagiti eksena no diman ketdi nagiinnagawda wenno saanen a naikaskaso dagiti dadduma pay nga esksena lalo dagiti konektado iti sarsaritaen.
5. Posible met a naimasan ti author iti panagistoriana iti flashback wenno naimasan a nagistoria iti “saan a konektado” iti topiko.
6. Posible met a nagistoria daytoy iti saan a maitutop iti topiko wenno saan a konektado iti topiko.
Kas iti immuna nga ehemplotayo: maipapan ti parikut dagiti mannalon ti topiko iti sarita, ngem ti met pikpiknik ken pakpakatawa ti gobernador kada parikutda iti ipasangoda a taraon iti gobernador ti sasawenna. Ngarud, awan ti masnop a turongen ti sarita ta saan met a topiko dagita a sasawenna. Ngarud, out of topic dayta a nadakamat iti sarita.
Saan a maikanatad a sabalian ti topiko ti nailatang a topiko. No ania ti parikut ken kayat nga ibaga iti sarita, isun dayta ti ibaga nga awanen ti adu pay a palpalikaw.
“Isunto met la nga isu ti ibagam, nagadu la ket ti imbagbagamon aya a sabali! Imakiniliam manen ket ikkatem dagita nagusugosan...!!!!” daytoy ket ti komentario ni apo Jose A. Bragado iti maysa a saritak nga insublina. Literary Editor idi ni apo Joe iti Bannawag. Uppat pay dagiti eksklamesion point nga insuratna, a mangiparangarang iti kindagsen ken kinaserioso ti ibagbagana.
Tawen 1986 idi. Awan pay laeng iti naipablaakko a sarita iti Bannawag, malaksid iti Dakami Met ken sumagmamano a partisipasion kadagiti kolum.
Naa, ket no adu a rigatko, ama, a nangtugtugkel iti makinilia sa ita, ikkatek ti dandani kaguduana? Nagkapuyo ti dua a tammudok nga inaramatko a nangtugtugkel iti makinilia.
Impabasak kada apo Pedrito Sanidad ken daydi apo Bagnos Cudiamat. Insingasingda a surotek ti balakad. Sinurotko ket buson a dagus. Eksakto a makabulan ti napalabas, naipablaaken ti kaunaan a saritak iti Bannawag! Napauloan iti Merry Christmas Sta. Claus.
Kastoy man ti balakad ni apo Sanidad:
1) Ania ti parikut? Isu daytoy ti maiparang a dagus iti sarita, kunana man.
2) Kasano a solbaren ti parikut? Isu daytoy ti yan ti risiris ken ganas ti sarita, insilpona.
3) Ania kadi ti anag ti biag a naadal dagiti readers iti binasada? Kangrunaan kadakuada, impinalna.
Apay dayta an-anag? kunak met a idi.
“Isu daytoy ti pakalaglagipan dagiti readers iti saritam. No awan dayta nga adal, sursuro, kaipapanan, impormasion, values, ken dadduma pay a yallatiwmo, malipatan dagiti readers ti saritam ta awan met ti imbatim kadakuada...!”
Ni apo Pedring Sanidad ti nangtarabay kaniak idi rugiak ti agikur-it.
Dagita laeng tallo a saludsod no masungbatan ket naurnosen a sarita.
Sungbatantayo dagiti nadakamat a posible a rason no apay nga awan ti masnop a turongen dagiti pasamak.
1) Saan nga ammo ni author ti agistoria. Ti sarita ket maysa a komunikasion iti nagbaetan ti author ken ti reader. No daytoy a komunikasion ket saanna met a patauden ti interest iti tunggal maysa, maituding ngarud a komunikasion dayta?
Narigat a maawatan ti estoriaenna. Putedputed. Pattopattok. Saan nga agsisilpo. Aglalaok dagiti ibagbagana. No saan nga agkokonektar, kasano ngarud a makakonek ti sarita iti reader?
Ti nalaing nga agistoria ket, awisenna nga umuna dagiti dumngeg kenkuana. Dayta ti kangrunaan nga isarwagna. No kasano nga allukoyenna dagiti dumngeg kenkuana. Ta no di makaallukoy, ania ngarud ti serbina dayta a panagistoriana?
Adu dagiti pamuspusan a panangallukoy kadagiti readers. Isu dagitoy dagiti pangrugian ti sarita a kas nadamakattayon kadagiti immuna a lektiur. Ket apaman a nakaallukoy iti dumngeg, ikagumaan met laeng a saanen nga agbabawi wenno dina ibaw-ing iti sabali ti immatangna. Isu a nasken a makapatengngel anges ti panagestoria tapno adda dayta interest ken ganas. No awan dagitoy, saan nga ammo ni author ti agestoria.
2) Posible met nga ammona ti agistoria ngem dina ammo ti agabel kadagiti balabala a ti la nagturturonganen ti sarita.
Adda idea ti author. Adda istoriaenna, ngem saan a naurnos iti pannakaabel dagiti pasamak. Saan a nagsasagannad. No di man adda dagiti nailaok iti topiko a saan met a rumbeng nga ibaga pay. Saan a naurnos a pannakaiparang dagiti pasamak. Saan a nalawag a pannakaiparang dagiti eksena: putedputed, baktawbaktaw, ken no ania la ditan, ket pagangayanna, boring ta awan met masnop a turongen ti sarita.
Mabalin nga ammo ti amin ti agistoria, ngem saan nga amin ket nalaing nga agurnos ti balabala. Ti naurnos a balabala, ti mangpataud ti interest ken ganas ti asinoman. Daytoy ti sekreto dagiti umaaramid ti sarita no apay a mararaemda. Ti naurnos a balabala, adda masnop a turongenna.
3) Posible pay a dina ammo ti agistoria ken dina ammo ti agurnos iti balabala.
Nasken ti panagsursuro nga umuna kadagiti tekniko ken wagas ken panglakagan no kasano ti agsurat iti sarita ti kangrunaan ken kaunaan nga aramiden. Saan a basta adda ti lapis ken papel wenno makinilia ken kopunban wenno kompiuter ket larga. Panagsursuro nga umuna. Amin ket naglabas nga umuna iti panagsursuro ken panagamiris sakbay a nakabukel iti sarita. Amin ket nagsagrap iti redieksion sakbay a nakaipablaak.
No dimo ammo ti agistoria ken agurnos ti balabala ngem agessemka nga agsurat, agsursuroka. No madim met ti agsursuro, lipatemon ti agbalin a nalatak a writer ta saan a daytoy ti lubongmo.
4) Posible met a nga ammona amin dagiti nadakamat ngem ti rigatna ita ket awan ti driver ti sarita ket nagkaniakania turongen dagiti eksena no diman ketdi nagiinnagawda wenno saanen a naikaskaso dagiti dadduma pay a nga esksena lalo dagiti konektado iti sarsaritaen.
Nadakamattayon iti napalabas no ania dagiti makunkuna a driver ti wenno mangiwanwan wenno mangipatungpal iti naurnos a balabala. Dagiti conflict driven, character driven, theme driven a presentation wenno pannakaiparang ti balabala.
5) Posible met a naimasan ti author iti panagistoriana iti flashback wenno naimasan a nagistoria iti “saan a konektado” iti topiko.
Nadakamattayon daytoy iti napalabas.
No dadduma ket ibagatayo dagiti/ti parikut. Sa kalpasanna, manglaglagipen agingga iti punget. Idi agbalaw adun dayta a laglagip ket nagangayanna, nagpatingga laeng ti laglagip ti sarita.
Malaksid iti nobela, saan a maikanatad ti atiddog la unay a flashback iti ababa a sarita. Makasali daytoy iti agdama a pamaspasamak no saan a matratar a nasayaat.
No kabaelan a liklikan, liklikan.
6) Posible met a nagistoria daytoy iti saan a maitutop iti topiko wenno saan a konektado iti topiko.
Sagursor. Adu dagiti nailaok a di met umno a mailaok. Saan a konektado iti parikut wenno iti topiko. Naisapit.
Dagitoy nga eksena, pagteng wenno ania la ditan a banag a saan a konektado iti sarita ket dagiti kaunaan nga ikkaten ti editor. Damo pay la a basaenna a, ket ginusugosannan dayta a paset ti sarita.
Pasalsali.
Tapno maliklikan ti pasalsali, mapan a dagus iti topiko/parikut.
Sungbatan a dagus dagiti tallo a saludsod: ania ti parikut, kasano a solbaren ti parikut ken no ania ti anag ti biag.
No nalpasen dagita, gibus metten ti sarita.##


c: text/html

text:
Globalisasion
Ti globalisasion ket isu ti pamay-an ti sangalubongan a pamnangitiptipon a nagtaud manipud ti panakisinnublat kadagiti panirigan ti lubong, produkto, kapanunotan, ken dagiti dadduma pay nga aspeto ti kultura.[1][2] Ti panakaikabkabil ti nalaklaka a termino, ti globalisasion ket mangitudtudo kadagiti pamay-an a mangiragpat kadagiti sangalubongan a pannakisinnukat tinailian ken dagiti kultural a rekurso. A naisangsangayan kadagiti, panagparang-ay iti transportasion ken dagiti telekomunikasion inprastruktura, a mairaman ti pannkaparang-ay ti Internet, ket dagiti dagiti kangrunaan a banag iti globalisasion ken pagbanagan ti adadu pay a pagitinnalekan ti ekonomiko ken dagiti kultural a tignay.[3]
Urayno adda dagiti adu nga eskolar ket nangibagbaga a dagiti taudan ti globalisasion iti modernida, dagiti dadduma ket nangibagbaga ti pakasaritaanna a nabayagen sakbay ti Europeano a panawen ti panagduktal ken dagiti panagbanbaniaga ti Baro a Lubong. Adda pay dagiti dadduma a mangsursurot kadagiti taudanna ti maikatlo a milenio B.C.E.[4] Dagiti globalisasion a pamay-an ket makabanag ken mabanagan babaen ti negosio ken organisasion ti panag-obra, ekonomia, dagiti sosio-kultural a rekurso, ken ti masna nga enbironmento.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Al-Rodhan, Nayef R.F. and Gérard Stoudmann. (2006, 19 Hunio). "Dagiti Pannakaipalpalawag ti Globalisaaion: Ti Komprehensibo a Pakabuklan ken Naisingasing a Pannakaipalplawag." Pannakaipalplalawag ti Globalisasion)
- ^ Albrow, Martin ken Elizabeth King (eds.) (1990). Globalisasion, Pannakaammo ken Kagimongan Londres: Sage. ISBN 978-0803983243 p. 8. "…amin kadagiti pamay-an babaen dagiti tao iti lubong ket naitiptipon iti agmaymaysa a kagimongan ti lubong."
- ^ Stever, H. Guyford (1972). "Siensia, Dagiti Sistema, ken Kagimongan." Journal of Cybernetics, 2(3):1-3. doi:10.1080/01969727208542909
- ^ "Globalisasion ken Sangalubongan a Pakasaritaan (p.127)" (PDF). Naala idi 3 Hulio 2012.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Globalisasion iti Wikiquote (Ingles)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rehional a pagsasao
Ti rehional a pagsasao ket ti pagsasao a naisasao iti maysa a lugar iti naturay nga estado, no man daytoy ket bassit a lugar, maysa a pederal nga estado wenno probinsia, wenno ti sabali a nalawlawa a lugar.
Iti sangalubongan, para kadagiti panggep iti Dokumento ti linteg para kadagiti Rehional wenno Minoridad a Pagsasao, ti kayat a sawen ti "rehional ken minoridad a sasao" ket dagiti:
- tradisional a naus-usar iti kaunegan iti naited a teritorio iti Estado babaen dagiti umili iti dayta nga Estado a mangporma iti grupo a basbassit iti bilang ngem iti amin a paset ti populasion ti Estado; ken
- maigiddiat manipud iti wenno dagiti opisial a pagsasao iti dayta nga Estado[1]
Ti pannakabigbig dagiti rehional wenno minoridad a pagsasao ket nasken a saan a maiyallilaw iti pannakabigbig a kas maysa nga opisial a pagsasao.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "European Charter for Regional or Minority Languages". Council of Europe. Naala idi 11 Marso 2015.


text:
Tulong Online
Panangusar iti JW.ORG
Ammuem no kasano nga usaren dagiti feature ti jw.org. Usarem dagiti tutorial ken tip no kasano ti ag-navigate ken ag-download. Ammuem ti sungbat dagiti saludsod maipapan iti jw.org.
JW Broadcasting
Kitaem dagiti makatulong iti panangusarmo iti online TV channel dagiti Saksi ni Jehova a tv.jw.org. Ammuem ti ad-adu pay maipapan kadagiti streaming channel, panangusar iti video on demand, ken dadduma pay a feature.
JW Library
Basaem ken adalem ti Biblia babaen ti New World Translation. Ikomparam ti teksto iti nagduduma a patarus ti Biblia.
JW Library Sign Language
I-download, iyurnos, ken i-play ti Biblia ken dadduma pay a publikasion iti sign language babaen daytoy a mobile app.


text:
News Story — Tagged Under: Inside News
Ilocos Norte PHO nagballaag kontra diarrhea, leptospirosis
posted in Ilocos Sentinel on Saturday, August 27th, 2016
LAOAG CITY, Agosto 24 (PIA) – Naballaag ti Provincial Health Office (PHO) iti Ilocos Norte maipanggep ti panagraira iti sakit a diarrhea gapu iti panakainum ti narugit a danum iti panawen ti panagtutudo.
Inlawlawag ni Dr. Josephine Ruedas, agdama a Provincial Health Officer ti Ilocos Norte, kadagiti umili a masapul a nadalus dagiti inumenda a danum kadagitoy a panawen tapno maliklikan ti panakarikna ti sakit ti tian a mangitunda ti panagtakki wenno panagsakit ti diarrhea.
Tapno sigurado a nalinis ti danum nga inumen kadagiti pagtaengan, kinuna ni Ruedas a nagiwaras ti Department of Health (DOH) iti libre a hyposol kadagiti amin a Rural Health Unit (RHU) iti probinsia. Daytoy a hyposol ti mailaok iti danum tapno madalusan ken natalged nga inumin.
“Amin nga umili mabalinda ti mapan dumawat ti libre a hyposol kadagiti RHU iti ilida,” kinunana.
Kabayatanna, nagballaag pay ni Ruedas kadagiti umili a saanda nga agdalliasat kadagiti narugit a danum tapno maliklikanda ti agsagaba iti sakit a leptospirosis.
Kinunana a liklikan koma dagiti umili a pagnaan dagiti lugar a naurnongan ti danum amangan no naisboan dagitoy ti bao. Segun kenkuana ti isbo ti bao ti pakaalaan ti sakit a leptospirosis, a maysa kadagiti sakit nga agraira no panawen ti panagtutudo. (Freddie G. Lazaro/PIA-1,Ilocos Norte)
Monthly News Archives
Editorial & Business Office
Office: (077) 670-7178 CP # 0919-381-6795
0919-434-0759 and 0917-588-6043
E-Mail : ilocos_sentinel@yahoo.com


text:
PALANCA AWARDS 2007
Palanca Awards for Literature now open to entries
The Carlos Palanca Foundation announces the opening of the 57th Carlos Palanca Memorial Awards for Literature. The country’s premier literary awards will accept entries until the midnight of April 30, 2007.
The literary awards is open to all Filipino citizens and former Filipino citizens. The competition includes the following categories: Short Story, Short Story for Children, Essay, Poetry, One-act Play, and Full-length Play in Filipino and English divisions; Screenplay in Filipino division; and Short Story in Cebuano, Hiligaynon and Iluko regional languages. This year’s theme for the Kabataan Essay is “The Filipino Value I Would Like to Share with the World” for the English division; and “Ang Kaugaliang Pilipino na Nais Kong Ibahagi sa Mundo” for the Filipino division. This is a special category open to persons below 18 years old.
Established in 1950, one of the objectives of the Palanca Awards is to serve as an incentive for Filipino writers to craft their outstanding literary works. It is noteworthy that more and more first-time entrants are winning in the contest. National Artist for Literature Edith Tiempo noted that writers should take full advantage of the annual literary competition to hone their craft. “We are all privileged to have a good number of our writers and their best works being acclaimed and applauded – and we, readers and writers may well wonder about the enormity of literary expertise and craftmanship and long earnest labor that must have gone into the performing of these chosen works.”
Entries for the literary competition may be submitted in person, or sent by mail or courier service to Carlos Palanca Foundation, 6th Floor, CPJ Building., 105 C. Palanca Jr. St., Legaspi Village, Makati City. Entries may also be submitted through e-mail in Rich Text Format or in Microsoft Word Document as an attachment, together with the author’s resume, official entry form and original copy of the notarized authorization form. Complete contest rules and official entry forms may be obtained from the Carlos Palanca Foundation office or via e-mail to
cpawards@info.com.ph or palancaawards@yahoo.com
For inquiries, please call 818-3681, local 31.
Tuesday, February 13, 2007
PALANCA AWARDS 2007
Thursday, February 01, 2007
Ti Sikap ti Kamara
Editorial Tawid News Magasin ( Monday, 29 January 2007)
Itay nabiit, impasa ti Kamara ti P125 across-the-board wage increase.
Babaen ti House Bill No. 345, maited ti nasao a wage increase iti staggered basis iti tallo a tawen, P45 ita a tawen, P40 iti 2008, ken P40 iti 2009. Iti umuna a taldiap, mabalin a maiyebkas ni trabahador ti panagyamanna ta “nakariing” met laeng dagiti mararaem a diputado ta impasada ti gakat. Saan met a palimed a kontra dagiti pasdek-negosio iti wage increase, nangruna iti kastoy kadakkel a maituon iti sueldo. Sangkakunada a saan a kabaelan ti negosio, aglalo dagiti small, medium enterprisses wenno bassit ti puonanna ti mangipaay iti nayon a sueldo kadagitoy a tiempo.
Sangkaulitda a no maited ti wage increase, mapilitan dagiti pasdek-negosio ti agkissay iti empleado wenno trabahador. Iti uray ania a sirig, ballaag wenno pammutbuteng dayta.
Malaksid dayta, no mangnayonda iti sueldo, dagitinto umili ti pagdapaganda agsipud ta maipasanto kadakuada daytoy kanayonan a pagbusbosan dagiti kompania.
Sarurongan met dagiti opisial ti labor daytoy a kalintegan dagiti negosiante. A kasla ketdin dagitoy ti pagpapaayanda iti serbisio a di ket koma dagiti trabahador.
Ngem iti maikadua a taldiap, masiriptayo a maysa manen daytoy a “nainsiriban” nga addang nga inwayat ti Kamara tapno maipasungalngal ti Senado.
Agasem, innem a tawen a tinugtugawan ti Kamara daytoy a gakat ket ita, sinukitda iti katapokan ket impasadan.
Adda ngarud naun-uneg a rason no apay a kellaat lattan nga impasa ti Kamara ti nasao a gakat uray iti sanguanan ti pannakapagurada kadagiti dadakkel a pasdek-negosio.
Umuna, eleksion inton Mayo daytoy a tawen. Kaaduanna kadagiti agilinlinteg iti Kamara ti dumatag manen kadagiti botante. Saan a mailibak a dakkel a puersa dagiti trabahador a mangbitibit wenno mangibasnot iti kandidaturada.
Kasapulan ngarud dagiti agilinlinteg a liwliwan daytoy a sektor. Iti bakal ti politika iti pagilian, saan a kabaelan ti politiko ti mangitag-ay iti kandidaturana no di iti kuarta ken panangbitibit dagiti umili. Iti panangipasada iti P125-wage increase, kasla sinam-it ti pagbanagan dagiti diputado. Bumanglo ti ladawanda kadagiti umili.
Ngem kinapudnona, ammo dagitoy nga agilinlinteg nga uray agdeppa dagiti mangmangged, saan nga umanamong dagiti negosiante. Ammoda nga iti P125-wage increase ket saan a praktikal a maiwayat iti daytoy a panawen a di pay nakalung-aw ti ekonomia ti pagilian.
Agdapag ngarud nga impasa ti Kamara ti nasao a gakat ket makaammonton ti Senado nga agsarapa kadagiti maibato a pammabalaw no bilang di pumasa daytoy kadagiti senador.
Iti uray ania a panirigan, maysa daytoy a wagas ti Kamara a panangpastidiar iti Senado. Pagparangenna a lapped ti Senado iti panagdur-as ti panagbiag dagiti tattao ken iti ekonomia ti pagilian ket kasapulan a mapukaw daytoy tapno agbalin a unicameral ti porma ti gobierno iti babaen man iti parliamentaria wenno presidensial.
Adda ngarud iti Senado iti nakain-inaka a situasion nga aniaman nga addangna ket mapuruakan latta iti pammabalaw.
No ipasana ti saan a realistiko a gakat a P125-wage increase, matugkikna ti ibubusor dagiti negosiante. No dina garawen ti gakat, ibaganto met dagiti trabahador nga awan ti panangipategda kadagiti babassit nga umili.
Kastoy ti klase ti panangituray iti pagiliantayo. Ti nakaladladingit, agbalin a kasla peon dagiti umili a pagtigtignayen dagiti politiko.


text:
Impideg ti lallaki
ti de-pilid a tugaw
iti puraw a diding
idinto nga inuraymi
ti naituding nga oras.
Siak a mararit
addaak met iti trono
ti naparmek.
Nagsasaruno nga immagibas
dagidi dimmaga
iti daan nga ili, uray
daydi darepdep a nagkunaak,
bayadak ti utang
ti kasimpungalak.
Ama, mangngaasika
O Apo, mangngaasika
Ket nalang-abko
ti nalabaga a rosas
nga am-ammalan ti umis-isem
a timman-aw iti yanna.
Ama, mangngaasika
O Apo, mangngaasika
Inggalutdan dagiti imak
iti padeppa
a nangipaiddaanda kaniak.
Ingatom ta saka, kinuna
ti siaabbong ti agongna
ken nagkawes iti berde
a kas kadagiti dadduma.
Ngem agbibinegakon
kadagiti tudok ken sapsapo.
Linuktandak iti asideg
ti sellang ken lamiis
ti kaipapasngay a parbangon
ti tarimbangon.
Dagiti lallaki a nagabito
gineppasda dagiti pempen
ken basolko.
Nalpasen, inyarasaas ti Bibig
a ti inyangesna
isu ti sang-aw
ti agturay a di makita.
Baguio General Hospital
Abril 9, 1997
PETER LA. JULIAN
PIA-Region ISan Fernando City, La Union
Nobelista, mannaniw, sumasarita, sumasalaysay, agiwarwarnak, maysa ni PETER LA. JULIAN, tubo ti Laoag City, a nangipatarus iti Santa Biblia iti Iluko. Saluyotenna ti agsurat iti Iluko ken Ingles. Adu a libro ti GUMIL Filipinas ti nakairamanan dagiti gapuananna. Masansan nga aghurado kadagiti salip iti sarita ken daniw. Asidegen nga agretiro iti PIA Rehion Uno a pagpapaayanna. Lider ti GUMIL Filipinas ken Bucaneg Awardee. Naikamang ni PLJ iti Ramon, Isabela.
Sarita ni F. SIONIL JOSE
DUA nga aldaw sakbay ti Paskua idi umay ni Apong Lakay ditoy Rosales tapno alaennak a mangadkadua kenkuana iti talonna idiay Carmay. Nagawid kano ngamin ti lalaki a katulonganna ta mapan maki-Paskua iti taeng dagiti kabagianna idiay ballasiw ti Agno.
Simmangpet a managsaggaysa ti addangna iti nabisilan a dalan idinto nga itektekkenna ti ballatinaw a bastonna, maysa a pakalaglagipan iti panaggobernadorsiliona idi kabambannuaganna. Naiparaut ti palloka kadagiti sakana. Iti ulona, saan a naannad ti pannakaitakkab ti kadaanan a kallugongna a buntal. Adu a rigatna a manglinteg iti takderna, ngem dina latta malapdan ti pannakaitibkolna.
Idi sumardeng iti arsadanan ti agdan, madlaw unay ti pannakabannogna nupay asideg ti pinagnana manipud iti estasion ti trak. Pinukkawannak ni nanang iti pagay-ayamak tapno atibayek ni apong nga umuli.
Immagepak iti kuribetbeten a bukot ti dakulapna, ngem idi tulongak iti yuulina, kinitanak, kinitana ti bassit nga imak a mangteng-tengngel iti takiagna sana kinuna: "Agyamanak, apok… Ngem ala, inka agay-ayamen. Kabaelak ti umuli."
Ngem saan a nagwaywayas nga umuli ta sinabat a dagus da tatang ken nanang ket inassibayda. Maysa daytoy kadagiti narasay nga isasarungkar ni apong, a mapasamak laeng iti las-ud ti dua wenno tallo a tawen. Nagtaltalinaed idiay talonna, iti nagbaetan ti Waig Andolan ken Karayan Agno, a binakirna idi kallabes a limapulo a tawen. Iti dayta a disso ti nangipaduyakyakanna kadagiti mannalon kadagiti siribna maipapan iti panagtalon, a sa laeng masinga no mapan mangopisina idiay ili, kas gobernadorsilio.
Idi bassitak pay, sangkakuna ni nanang nga ipannak iti 'yan ni apong no agsubegsubegak. Nupay dakkel ti panagtamedko ken ni apong, saan met a tao a nakabutbuteng iti panangipagarupko, ket idi natakuatan ni nanang a saanak a mabuteng ken ni apong, sinublianna ti sigud nga ar-aramatenna--ti pagbaut.
Iti maysa a lakay nga agtawen iti nasurok a sangagasut, natibker pay laeng ni apong nupay sunganien ti masansan a pannakaitibkolna a magna dayta. Nagsakit iti naminsan ket malagipko pay laeng daydi nasipnget a rabii ti Setiembre a panagkabaliomi kada manong a maysa a doktor a nagpa-Carmay. Nasarakanmi ni apong a sidadata iti papag ket dina kayat ti agas nga ipainum ti mangngagas. Kas maysa a lakay a nakapagpapasen iti biag, kinunana a no dumteng ni patay kenkuana, awan ti makaigawid.
Ta naisaganaannan ni patay. Idiay ili, saan a pa-limed ti lungon a pinaaramidna idi nasurok laeng a siam a pulo ti tawenna. Ngem inlako ni tatang daytoy napintas a lungon a nakalupkopan iti pirak idi isardeng ni apong ti panagsaludsodna maipapan itoy.
Nakakaskasdaaw, kinuna ni tatang, nga iti nagmalem iti dayta nga aldaw, saan a dinamag ni apong ti nasao a lungon, idinto a sangkasaludsodna no maisarsar-ong idi, wenno no umaway met da tatang ken nanang idiay Carmay.
Adu ti masdaaw idiay ili iti gasat ni apong a mangipapas iti panagluom ti biagna. Nakitana amin nga annakna a dimmakkel ken nangasawa, nagpamilia ken natay, ket isu, napigsa pay laeng nga agdakiwas kadagiti talon idiay Carmay a kas man makipinnaut iti daga a dinalusanna.
"Ibagak kenka ti palimed ti napaut a biag," kinunana iti nabatad a timek idi sarungkaran ni manong idiay Carmay, idi kasangsangpetna iti panagadalna iti medisina idiay siudad. "Naynay a panagtrabaho, nadalus a panunot ken nalinteg a panagbiag."
Ngem sabali ti panangipapan dagiti kaarrubana, nangruna dagiti manamati iti an-anito. Mabalin, kunada, a nangngegna ti uni dagiti kampana iti Paskua, ta atiddog kano ti biag dagiti makangngeg iti dayta naisangsangayan nga aweng ti kapatgan a rabii.
Saan a patien ni apong a dayta ti gapu ti napaut a biagna. Saan a relihioso nupay nasinged unay ti pannakainaigna iti daga, ti daga a patienna unay nga agbunga gapu iti pannakabalin ti Dios. Nabayagen daydi idadap-awna iti simbaan; idi pay laeng panawen ti rebolusion, nangrugin ti pannakatippuog ti pammatina kadagiti padi, ket nagangayanna, napukaw ti pammatina iti Simbaan.
Iti sardam a panagsasangomi a mangrabii, natalna unay ti langa-na. Naulimek iti naimas a panna-nganna. Nabayag a nangan, ket isu ti naudi. Idi malpas, kinitanak ket kinunana: "Boy, sika ti inaudian. Sumurotka kaniak idiay Carmay inton bigat, kas inaramid amin dagiti kakabsatmo idi ub-bingda. Kadkaduaennak agingga iti sumangpet 'diay katulongak."
Diak ammo ti isungbatko ket kinitak da tatang ken nanang tapno paidalanak. Kinuna ketdi ni nanang nga innawak dagiti pinggan ta isaganana dagiti ma-sapulko a sumurot ken ni apong.
NAULIMEK nga away ti Carmay. Lumasat ti kalsada probinsial iti maysa a pingirna. Maysa a disso a nagaarimuto-ngan dagiti balay a nagatep iti pan-aw ket ti balay ni apong ti kadakkelan. Kadagiti sumagmamano a rabii sakbay ti Paskua, malagipko ti panagaramid dagiti nataengan iti sinuman ken dudomen kadagiti paraanganda. Ngem naragragsak idiay ili. Adda ti Misa Aginaldo ket mangngeg dagiti musiko iti plasa, a mangriing kadagiti tattao. No makariingkamin, ituredmi ti lam-ek ket mapankami makimisa, ngem uminumkami pay nga umuna iti napudot a taho idiay kombento sakbay a sumrekkami iti simbaan. Iti saan a mabayag, buyaenmin dagiti sipapasged a kandela iti sanguanan ti altar ken denggenmi dagiti nasam-it a kanta ti Paskua. 'To no kuan, sumiripen ti init kadagiti kakaykaywan ti Bantay Balungao. Ket iti karabiyan ti Paskua, agsasalip dagiti bungbongmi ken mangbuangaykami iti sibakong orkestra a pakiPaskuami iti binalambalay.
Ngem iti balay, ni apong, linteg met ti kaipapanan ti tunggal balikas ni apong. Ta ania kadi ti Carmay iti panawen ti Paskua, no saan a nalawa a kataltalonan a naluom kadagiti dawa ti pagay a bayag; awan ti makasinga iti ulimek no saan a ti natinggaw a pukkaw ti lakay a mannalon a mangawag kadagiti annakna nga agdidigos iti karayan, wenno dagiti martines a maringgoran a mangduol kadagiti piekda iti tuktok dagiti silag.
"Saanta a maturog ditoy balay no rabii," kinuna ni apong iti sumuno nga agsapa bayat ti panamigatmi. "Maturogta idiay taltalon tapno mabantayanta dagiti maani."
Dakkel ti nagbaliwan ti panawen, masansan a kuna ni apong. Idi un-unana, no panagaani, mapatpat ti pagay, mareppet a mapempen iti kataltalonan ket santo laeng mayawid no madanon ti panagiirik.
Dakami ti miningmingmingan dagiti tattao iti agsapa a panagturongmi iti estasion ti trak; siak a maysa nga ubing a mangiturturong iti lakay a nganngani saan a makapagna gapu iti kasikkil ti pannakaalmidor ti pantalonna. Ngem maysa met a dayawko ti pannakiku-yogko ken ni apong, ta isu ti maysa kadagiti nakipagbangon iti ilimi banag nga ammo ti amin nga umili.
Idi lumabaskami iti simbaan, kinu-nak: "No saanak la a sumurot kenka, apong, agkantaak koma dita simbaan no rabii… 'ton bisperas ti Paskua…"
Nagrupanget ni apong ket iti pannakaimatangko iti pannakasuronna, saanakon a nagtimek.
IDI sumangpetkami idiay away, napintas ti panagsaknap ti lawag ti init kadagiti kataltalonan. Manipud iti bit-ang nga agturong iti balay ni apong, nalayang a maimatangan dagiti bumalbalitok a pinagayan.
Simrekkami iti dakkel a ridaw. Dagiti nabunton a mais ken napempen nga iket ti immuna a nakitak. Iti kosina, sumagmamano a manok ti agtuktuktok kadagiti naiwara a mais. Linutok ti pangrabii, ket idi agsaknap ti salemsem ti angin ti Disiembre iti sardam, imbaga ni apong a balkotek ti ules ken sumagmamano a pungan. Di nagbayag, napanna ginuyod ti ulnas ket daytoy ti nagikargaanmi kadagiti alikamenmi a maturog idiay kannag.
Saankami a nairidep a dagus idi maaplaganmin iti garami ti ulnas a pagiddaanmi. Iti 'yanmi, mangngegmi ti kanta dagiti ubbing ken ti arimbangaw dagiti agragragsak a pumurok iti asideg a kabalbalayan. Adayo ditoyen ti ili ti Rosales. Awan ti mangngegmi nga uni manipud sadiay; uray ti kanalbuong dagiti bungbong ken dagiti rebentador a masansan a sindian dagiti ubbing.
Naulimek ti aglawlaw. Ket di nagbayag, rinugian ni apong ti agsarita: dagidi aldaw a pasig pay laeng a kapan-awan daytoy a disso; dagidi aldaw a kaadda ti uleg iti tunggal regkang; dagidi aldaw a panagsalog dagiti pagayamna a Bago iti Cordillera ket umayda agisukat iti karne ti ugsa iti arado; dagidi aldaw a di pay laeng unay napegges ti Karayan Agno ken kaadu ti ikan idiay Waig Andolan, ken dagiti panawen a panagkamkamatna iti ugsa ken alingo iti paraangan ti balayna.
"Ngem nagbaliw ti panawen," kinu-nana idinto nga impug-awna ti asuk ti pinadisna, "ket naikuyog ti panagbaliw ti daga."
Sinaritana dagiti napanen a Paskua, nupay dina malagipen dagiti kangrunaan a napasamak. Sinaritana met dagiti adu a rabii a panagmaymaysana nga agbantay kadagiti pagay iti kataltalonan.
"Boy," kinunana, "makaipaay iti nasayaat a pampanunot ti ulimek iti kannag. Ditoy, a saan ket nga iti sabali a disso, no maymaysaka, as-asidegka ken ni Apo Dios."
Diak maawatan idi ti kayatna a sawen ta maysaak a sakristan idiay simbaan ket adda naisigud a pannakaawatko iti Dios ken iti relihion. Ngem siuulimek latta a dimngegak kenkuana -kadagiti di agsisilpo a saritana, maipapan iti rebolusion, agingga iti panagpukaw iti panagdengngegko ti anabaab dagiti tattao iti labes ti kalsada ket dimmagsen ti kalub dagiti matak.
Nakadungsaak ngata ta idi ma-kapuotak, saanen nga agsarsarita ni apong. Iti tangatang, nakitak ti agwaywayas a bulan; awan dagi-ti bituen. Iti rabaw ti silulukas a daga, kasla naipatugaw a pusa ti Bantay Balungao ket awan ti makasinga iti ulimek no di laeng ti areng-eng dagiti kuriat. Nalam-ek ket binalkotko ti bagik iti ules, ngem idi taliawek ni apong, awanen iti sikigak.
Nagmasngaadak ket nagtaltalangkiawak. Kinitak ti sirok ti kamantiris ken ti 'yan ti nuang nga agar-arab. Iti saan a mabayag, nakitak ni apong iti aruba-yan ti karison, tumangtangad iti nalitnaw a tangatang ket agsamsammaked iti bastonna.
Nagtaktakder sadiay iti naba-yag; diak malagip itan no kasano a kabayag. Ngem nalinteg ti panagtakderna, kas iti pika ken napnuan bileg. Timmakderak, pinukkawak ngem kasla dinak nangngeg. Idi maasitgak ket makitak ti rupana, adda agtedtedted kadagiti matana ket agay-ayus iti kirriten a pingpingna. Ngem adda naisangsangayan nga isem kadagiti apagbingngi a bibigna.
Nalagipko nga adda tultuleng-na ngem ammona nga addaak iti sikiganna ta idi agangay, kinu-nana, "Dumngegka, Boy."
Nagulimekak. Iniggamak ti nakersang nga imana.
"Dumngegka, Boy, dumngegka." Nainayad ti panagsaona.
"Ania dayta, apong?"
"Dumngegka."
Iti adayo, iti labes ti kataltalonan a 'yan ti purok dagiti mannalon, agtagtaguob ti maysa nga aso; nagbanesbes ti nalamiis nga angin; nagbanang-es ti nuang iti asidegmi ket nakabatbatad ti baresbes ti danum iti asideg a pakyas.
"Mangngegko laeng ti baresbes ti danum, ti taguob ti aso, ti angin ken ti uni dagiti kuriat," kinunak.
Kasla adayo unay ni apong. "Dagiti kampana, Boy," kinunana ket nagrimat ti lawag ti maysa nga agsapa iti rupana. "agpatpatit dagiti kampana ti Paskua!"
Ket ditoy, iti tengnga ti kataltaonan a lima a kilometro ti kaadayona iti ili ken kadagiti kampana iti simbaan, nalagipko ti sarsarita maipapan kadagiti kampana: no kasano ti panagtalinaed ti tibker ti bagida, no kasano ti pannakipinnaut ti gasat kadakuada, ta iti maysa a rabii ti Paskua, nangngegda ti aweng dagiti kampana. Ket adtoy daytoy lakay a saan a mamati iti sarsarita maipapan kadagiti kampana, a madama ita a mangal-allingag a sipapasnek iti uni dagiti kampana.
Kinitak manen ti rupana, dagiti agkurkuribetbeten a bibigna. Kinabutengko ti langana, ket iti apagkanito, nagtarayakon, kadagiti nalawa a talon, iti kapagayan, iti nagbabaetan dagiti natayag a silag, agingga idiay Carmay iti dayta nalamiis ken nasellag a kannag. Immuliak iti balay ni apong ket agrikrikab ti barukongko iti panagkurini-konko kadagiti pungan iti siled a diak tinaltaliawen ti naggapuak; ngem binabalawko ti bagik no apay a diak pinati ti kinuna ni apong maipanggep iti nangngegna tapno aglak-amak koma met iti parabur.
Idi agbannawag ti init iti Carmay ken idi dumteng ti Nasantuan nga Aldaw ti Paskua, maysa a kaarruba ni apong ti kaduak a napan iti kataltalonan. Ninamnamak a pagungtannak gapu iti panangpanawko kenkuana, ket awan ti nangibagbagaak iti naaramid agingga idi mapalabas ti sumagmamano nga oras - idi sumangpet ti kabsatko a mangngagas a nangipaneknek a daytoy apongmi a lakay a nasarakanmi a siuulimek nga agid-idda iti rabaw ti ulnas, natay gapu iti kinalakayna.
(Immuna a naipablaak iti Bannawag ken nairaman iti antolohia a Napili a Sarita Dagiti Ilokano, 1968 nga inedit ni Juan S.P. Hidalgo, Jr.)
Ni F(rancisco) SIONIL JOSE, tubo ti Cabugawan, Rosales, Pangasinan, ti Mannurat dagiti mannurat a Filipino. Naawatnan dagiti kangatuan a pammadayaw a mabalin nga ikutan ti maysa a mannurat iti Filipinas: ti Cultural Center of the Philippines Award for Literature, Ramon Magsaysay Award for Literature, ken National Artist Award for Literature, ni Apo Sionil Jose ti umuna ngata a Filipino a makagun-od iti Nobel Prize for Literature iti asideg a masakbayan. Malaglagip ni Manong Frankie kadagiti naisangsangayan a sarita ken nobelana maipapan iti Rosales.
Sarita Ni PACIFICO D. ESPANTO
NAKEM ngata ni Apo Dios, 'Mari. Pinadasko idi nga aturen ti kababalin ni Pondong, ngem awan ti nagmamaayan dagiti panangaskasabak. Idi agangay, siak pay ketdin ti napasurotna. Naimbagka ketdi, a, ta naitultuloymo ti nagpaay iti Apo; saanka a nakiasawa a kas kaniak.
Ket daytat' nakapanunotak a nagsurat itay napan a lawas ta, 'di kunakon, kasla kawaw idin ti panagriknak iti panagbiagko. Umayak koma idiay pagdagusam, ngem kasano kadi ket dagitoy met ubbing? Ta no adda ar-aramiden ni Lelangda-kas ita, isut' napan nakitienda-'sino kad' pay ti agaywan? Inton sumangpet, pagsinnublatanminto ti aglaba, agluto, agpirinsa…. Ah, ngem nasdaawka ngata idi kalman, idi makitanakami idiay kapilia. Ala, sapay koma ta mataginayon ti kasdiay nga urnosmi….
Agyamanak iti panagkunam a kasta, 'Mari, ngem nakem ngata ni Apo Dios, diak kad' kuna ket, ne, kitaem laengen: adda, 'ya, panangipagarupko a sumangpet ni Pondong idi rabii ti Sabado? Manipud idi nayalisen iti destinona-ta dita ngarud Tutuban idi ti pagopisinaanna-iti laeng agtapos ti bulan ti isasarungkarna. Agasem ngamin ti kaadayo ti Kabikolan: agmalem ken agpatnagka nga agbiahe iti tren.
Mangmangankami a kasta idi naminsan a rabii; subsubuak daytoy anaktayo. Pagammuan, naitubong iti lapayagko ti ranitrit dayta ruangan. Siripek a kasta… ne, ni Pondong!
Inubbakon ni Boy. "Ni Daddy, Boy, simmangpet ni Daddy!" Dinarasko a napan linuktan 'ta ridaw. "Apay, Daddy, ita man pay?"
"Ayan ni Baby?" kasta met ti sungbatna. Pinagsinnublatnakami nga inagkan. Ne, ket immalingasaw manen ti angot ti arak.
"Adda idiay ngato. Patpaturogen ni Lelangda. Mangmangankami ken Boy. Sige, mapanka agsukat biiten ta makigiddankan."
Ngem idi makaulin, 'Mari, naimayengak: ania ngarud ita ti idasarko? Ah, ket inalawko met la ti bagik, inton madamdama laengen ti pannangan ni Nanang, bareng no…. Ket kabayatan ti panagidasarko, pinugtuak no aniat' gapuna a simmangpet a kellaat ni Kompadrem. Di la ngata pakagin-awaan, aya, daytoy inayanna, Apo? nakunak iti nakemko, 'Mari. Kasta unay ti talagutog ti barukongko, idinto nga indasarko ti agpaay koma ken ni Nanang.
Numona ta nalagipko pay met ngarud ti napasaranmi idi Paskua ken Baro a Tawen. Ay, kunam kadi, 'Mari, ket-nakababain koma a saritaen daytoy ngem isut' pudno: naimbag ketdi ta adda daydi pusi nga utong a naggaput' Ilokos ta adda ket inang-angermi. Wen, manipud idi nayadayon ni Pondong, 'tay kunadan, pairutkami la a pairuten iti barikesmi. No dadduma, mapanunotmi ti mapan koma la agtitiponen idiay destinona, ngem pagangayanna, maublagkami met laeng a, ta kasano, agallaallakami lattan? Di met ammo no sadino wenno kaanonto manen ti pannakayalisna!
Ket idi makaidasarak, intuloyko a sinubuan ni Boy. A, ngem napukawen ti ganasko a mangan. Kasla aleng-alengko pay ketdin ti panangsubsubok itoy anaktayo, 'Mari. Diak man nagawidanen nga indilig ti panagbiagmi idi kakamkamangmi pay. Wen, naimbag ket idi ta, nupay bassit pay ti aw-awaten ni Kompadrem, bassit pay la ti pagbusbosanmi. Umuna unay, nalaka pay la ti pagabangmi idi iti balay ta agtaengkami pay la ngarud idiay Project 4.
Ah, napalusposanmi daydi a balay, 'Mari. Wen, awan lat' gasatmi a makabalay koma iti bukbukodmi. A, ta 'tay kunak, idi nayadayon iti destino ni Kompadrem, nangrugi metten ti utangmi iti pagabang. Numona ta kasta unay a kinainget met dagiti taga-Homesite Office! Tallo a bulan laeng ti utangmi, nagkakamakamen ti panagsingirda.
Kastoy ngata ti mabilang itay napan a tawen idi pagtalawendakami idiay Project 4. Kapilitan, 'Mari, a pimmanawkami ta awan met ngamin ti "kapetmi" kadagiti taga-Homesite.
Ngem, ala, naiwakas met laeng daydi a parikut. Ket naimbag ketdi ta adda met la sangkabassit a naagsawmi iti daydi a balay. Kas pangliwliwa met piman daydiay simmublat, impulangna daydi nayab-abangmi iti unos ti dua a tawen, ket isu, 'Mari, ti namadpadaganmi iti makatawenen a panagyanmi ditoy Manila. Agasem kadi ti busbosen ditoy: pagabang iti balay…. Ne, agurayka bassit ta innak mangala iti pagpalamiista. Ay, ania la ket ti awan ti katulongannan, aya, 'Mari…?
Ala, ket maituloyko ngarud. "Ket," inamadko apaman a nakasango ni Pondong iti lamisaan, "aniat' napagtengmo, Daddy, ta kellaatka met a dimtengen? Addan sa ket nakaikissiim kenka… wenno agparpariknan sa ketdi a sabali ti ar-aramidenen 'toy baketmo, kasta kadi?" Kastat' angawko, 'Mari, idinto a dandani diak mateppelanen ti panagluak, ta maluyaanak man ketdi iti kasdi a kasasaadmi.
"Hus, daytoy met, ne," inkatawana ket inggaw-atna nga impatay ti dakulapna iti tumengko. "Adu unay a sasawem. Agawaam kad' ketdi ta bareng maigatanganta dagitoy ubbing iti isibboda."
Nagkullayaw ti unegko. Igatangan? Nangalaan daytoy iti kuarta? Amangan, Apo, no ania ti napampanunot daytoy asawakon, kas 'tattan, 'Mari. A, ket diak met nakatimeken; nakamulenglengak met la a kastan.
"A-a!" intudonak a kasta, sa nagsakuntip. "Ipagarupmon sa ketdi a napanak nagtatakawen? Ay, saan, Mommy, nadalus a kuarta ti insangpetko."
Idi madlawna a kasla diak pay la mamati, "Pagrigatanna ngamin ket ta awan lat' mabasbasamon a pagiwarnak," kastat' kunana. "Naikkankami iti bonus, isut' gapuna nga itay maawatko ti bingayko, dimmawatak a dagus iti ababa a bakasionko. Domingo de Paskua no bigat, saan kadi?"
Namak pay, diak nasaban ti ragsakko. "Boy," daytat' nambarak a nangilinged iti panagluak, "makapantayto met laengen idiay kapilia."
Ngem apaman a naisawangko dayta, nagkullayaw manen ti unegko. Nalagipko daydi pangta ni Pondong idi mapagtalawkami idiay Project 4: awan ti umawag-awag iti Dios, awan ti sumrek iti simbaan!
Nakain-inaka ti panagulimekna. Pagammuan, nagsakuntip. "Ti la adda nga isalsalpikam," indayamudomna. "Dimo ket darasen ta bareng maka-gudta pay a silulukat dagiti pagtagilakuan."
"Ket sika, apay a dika sumubo bassit?"
"Nanganak bassit itay idiay tren. 'Mo ta siakon ti mangpainum ken ni Boy, uray ket al-alistoak nga agpelles."
Isu, a, kinartingakon ti napan nagpelles.
Sakbay nga immulogkami, adda inyarikapna. Kimmarasakas dagiti papel de banko kadagiti ramayko. Tallo a saglilimapulo!
"Idulinmo 'ta dua," kuna ni Kompadrem, 'Mari.
"Ket sika?" kunak, a, ta di kad' naalas met a magmagna ti maysa a lalaki nga awan la pulosen ti nagyan ti bolsana? Kunak daydi, ngem sabali ti adda idin iti panunotko.
"Adda. Umanayto pay la daytoy a busbosek nga agsubli idiay Bicol."
A, ket ad-adda a nagatapakon, 'Mari. "Apay, mano kad' ti bonus a naited kenka, Daddy?" inuntonko.
"Kas iti sueldok iti makabulan - adu unay a salsaludsodem! Dimo ket agawaan. Rabiin!"
Ala, ket napankami nag-shopping dita Avenida, 'Mari. Mangrikrikep idin dagiti sumagmamano a pagtagilakuan. Awanen ti panawenmi a nagsursor. Numona ta idi kumitkitakami iti sa-patos ni Boy, daytay agpaay iti agtawen iti tallo, kunak iti aglaklako, ket kas met la dakkel unay ti panagkitak iti inruarna. Sumangkaotro met ni Kompadrem ta daytay koma dakdakkel, kunana met. Isu, a, daydi inruaren ti aglaklako ti innalami.
RABIIN idi agawidkami. Nagserran dayta kaarubami a tiendaan dita akin-amianan a suli, ket mangrikrikep metten daytoy adda iti abaymi. Sumag-mamano a lallaki ti agsarsarita pay laeng dita sango ti akinpungto a ridaw daytoy apartment.
Ngem siririing pay laeng dagiti ubbing idi nakaulikami. Kasta unay ti paragsit ni Boy a simmabat. Kinibin ni Kompadrem. Inyawatko ti maysa a karton ket pimmusingdan nga agama; nagdalupisakda iti datar. Immasidegak met kadagiti agapo tapno ipadasmi ti sapatos ni Baby.
Pagammuan, "Aniatta!" imbettak ni Kompadrem, "no kunak ngamin itay a dakdakkel ti pairuarta!"
Dinumogak latta ti nangtiliw iti saka ni Baby. "Hustonto no agngasangas," insaridatko, idinto a pilpilitek met a yusong ti dapan daytoy inaudi.
"Ala, ket kitaem, a, no adda pakabalinanna!"
Timmaliawak iti 'yan dagiti agama. Tumaptapuak ti mukod ni Boy!
"Mabalin sa met ket a pasukatan. Uray ta dida pay met la naibugar," kastattan ti kunak a sialumamay, 'Mari.
"Kayatmo a sawen, saan met a lumbot 'ta sapatos ni Baby? Anak ti… kailala pay ket ti…." Inuksotna ti sa-patos iti dapan daytoy lalaki, ket nagsalidaak ta kunak no ibarsaknan. Ngem inaramatna ti sapatos a pina-ngiduron nga impauyas iti kalub ti karton. "Addayta, basaem ti naimarka!" indag-esna.
Kasla adda nagkarayam a nalamiis iti unegko idi mabasak ti "No Return, No Exchange."
Inalikumkom ni Nanang dagiti sa-patos, impisokna ida kadagiti karton, ket napanna impalunipin ida iti sirok ti lamisaan a bassit. "No dikayto met rinukod nga immuna dagitoy dapanda," indayengdengna.
Awan ti nagtimek bayat ti panagsukatmi. Napan nakikaidda ni Boy apaman a nakayaplag ni Lelangna. Bayat ti panangpaturogko ken ni Baby, nagyaplag metten ni Pondong sa nagidda. Pagammuan, bimmaringkuas. Napan iti 'yan ti lamisaan ket ginuyodna ti uyosen. Inuksotna ti relos iti pungupunguanna sana impisok.
Saludsodek koma ti oras idi makasubli iti ikamen, ngem pagammuan la ta bimtak lattan ditoy batogmi ti "Balut!"
"Ne, ita man pay nga adda aglako iti balut iti kastoy nga oras," insaridatko a panggutugot kenkuana a tuman-aw koma bassit.
Ngem awan ti naurayko a sungbat ni Kompadrem. Namrayak laengen nga intuloy ti nangitulod iti indayon ni Baby.
NALAWAGEN idi makariingak idi bigat kalman. Dagiti sapatos ti simmiplot a dagus iti panunotko. Aya unayen, nakunak iti nakemko, 'Mari, ta no saan la koma nga agserra dagiti pagtagilakuan iti Domingo, innak koma padasen a pasuktan ida, uray mangnayonak bassit. Tinaliawko ni Pondong: matmaturog pay laeng. Nabannog ngata unay piman a nagbiahe, naitanamitimko. Sa ket… nakainum…. Tinarimaanko nga inulsan ni Baby saak nagin-inayad a bimmangon.
Apagisu met a natimudko ti panagsay-a ni Nanang, ket pinattapattak a bimmangon metten, "Ne, apay, Insiang, nangipanam kadagidi sapa-tos?" kinunana.
"Sapatos?" Nagsidduker ti unegko. "Diak met ket sinagsagid ida."
Kas met la nakangngeg a tuleng ni Pondong. "Apay, naan-ano dagiti sapatos?"
"Masdaawak ngarud ta… ditoy sirok ti lamisaan ti nangipalunipinak idi rabii ket… awanda metten!"
"Awan?" Bimmaringkuas metten ni Kompadrem. Nagtarus iti 'yan ti lamisaan. Sinarunok. Nagsarimadeng iti sango ti lamisaan. Nagbannikes a nagwingiwing. Pagammuan, ginuyodna ti uyosen. "Nalpas!" Nanalpaak ti panangiduronna, ket nagbaw-ing a mangkudkudkod iti teltelna.
"Ti… ania dayta?"
"Ti relosko," intanabutobna. "Kasano la ti iseserrek ti anak ti diantre a mannanakawen?" Sinukimatna dagiti rikep ti tawa.
Nagturongak met iti 'yan ti lababo dita likud -- ta adda ngarud sabali a lababo idiay ngato, 'Mari. Mapanak koma agmulumog. Ay, ket agkaiwarangen dagiti daan a lupot a naipempen iti karton. Idi ilukatko daydiay tawa, ne, nagtarus metten ti panagkitak iti baba!
"Ditoy, Daddy, linikiatna ti lababo!"
Timmaray ni Pondong iti 'yanko ket imbuangna a namimpinsan ti tawa. Sinukimatna dagiti nakaparutan dagiti lansa. Simmiripkami iti baet dagiti rehas a landok. Agarup tallo a katao ti katayag dagiti yero a nayabulog iti baba. Asino kad' met ti mangipagarup a sadiay ti pagnaan ti mannanakaw?
"Nakaskasdaaw ti kinasiglat daydiay anak ti- Awan lat' nariing kadatayon." Induron ni Pondong ti rikep.
"Kasla natimudko ti karadukod dita idi maadawko ni Baby iti indayon, ngem impagarupko la no agkikinnamat a marabutit. Namindua pay a bimmangonak a nagtempla iti gatas."
Minulenglengannak. Pagammuan, napanna pinidut ti karton. Binaluk-nogna a pinampag. "Ay, anak ti-- ket daydi iduldulinko ditoy a bunengen?"
"Buneng? Isalakannakam Apo! Ket no- ay, Diosko a manangngaasi!" Tinaraykon nga inarakup ni Kom-padrem, 'Mari. Indalubdobko ti rupak iti barukongna, ngem kaskasdi laeng a nagaligagawak. Ta no nairana, kas pangarigan, a bimmangonak kabayatan ti panangbukbukitkit ti mannanakaw kadagiti lupot iti karton; no nakitak a nagiggem iti buneng, ket nagikkisak… ay, 'Mari, aglulok pay laeng dagitoy tumengko!
Diak nadlaw a nakariing gayam idin dagitoy ubbing agingga iti nangngegko ti sarungikngik daytoy inaudi. Rim-muk-atak ken ni Pondong. Al-allukodenen ni Nanang dagitoy nga umas-asideg kadakami. Inallawat ni Kom-padrem 'toy anaktayo; inubbak met ni Baby. Immulog metten ni Nanang a napan nagluto.
Immanges ni Pondong iti dakkel. "Baro a biag," insennaayna, idinto a pinagsisinnublatnakami a minatmatan, ngem inlisina met laeng a dagus ti iki-kitana, a kasla adda palimed a kayatna a bukodan.
Immapay iti lagipko daydi panangyarikapna iti papel de banko a saglili-mapulo a pisos, ngem diak ammo no apay a diak nakatimek; no kas iti kallabes, daydi koman ti gundawayko a nangaskasaba koma manen kenkuana. Idi agangay, impudnona nga inabakna met laeng iti sugal.
"Nasaysayaat sa no umaykayo idiay Bicol," inkeddengna, ket isu pay ti nangisingasing iti yaaymi idiay kapilia idi kalman.
Sibsibetna itay sumangpetka, 'Mari. Napanna kinamakam 'tay Bicol Express. Ala, nasayaat ta immayka sakbay a makaaliskami. 'Tay kunakon, nakem ngata ni Apo Dios, 'Mari.
(Immuna a naipablaak iti Bannawag)
Sakbay nga inagaw ti akademia ni PACIFICO D. ESPANTO, tubo ti San Esteban, Ilocos Sur, mabigbigen a mannurat iti Bannawag. Malaglagip iti nobelana a Lanut ken Pakalatkat (1958), ti uppat a nobelita ken agarup duapulo a saritana, ken adu a salaysay iti Ingles maipapan iti siensia bayat ti panagpaayna a propesor iti Department of Humanities, College of Arts and Sciences, UP Los Baños, Laguna.Ni Manong Pat ti maysa kadagiti pundador ti Kutibeng, bassit a grupo dagiti mannurat iti Manila, iti arinu-nos ti 1950s, sakbay a nairusuat, idi 1961, ti dakkel a tignay nga am-ammo itan a GUMIL Filipinas. Maysa a Pedro Bucaneg Awardee, nagretiro ni Manong Pat a kas Professor IV iti UP idi 1996.


text:
Cabugao, Ilocos Sur (Setiembre 23, 2011) naaramid ti pormal a pannakainagorar ti kabarbaro a pasdek ti eskuela-sekundaria (tallo a kuarto) ti Sisim National High School idi Setiembre 22, 2011 sadiay Sisim National High School, Barangay Sisim, Cabugao, Ilocos Sur.
Mismo nga iti Ama ti Ili, Mayor Ediboy S. Cobangbang, Jr. ken Chairman, Comittee on Education, SBM Vicky S. Serna ti nanggetteng ti ribbon a mangipakita ti opisial a panaglukat ken pannakausar ti baro a pasdek ken ramit ti eskuela-sekundaria kalpasan ti naidaton a Nasantuan a Misa iti panangannong ni Rev. Fr. Jeric Jaramillo ti Simbaan Katoliko ti ili.
Ni Mayor Ediboy ket binayabay da Mrs. Rosemelinda Baclig, Teacher In-Charge, Vice-Mayor Danny Q. Gazmen, SBM Vicky S. Serna, Chairman, Committee on Education, SBM Josefina S. Vallejo, SBM Crescencio S. Sumagit, Jr., ken ABC President/Rizal Brgy. Captain Teddy U. Soller.
Nagatendar pay dagiti Kapitanes ti barangay a kaasitgan a maserbisyuan ti nasao a pagadalan nga isuda Brgy. Capt. Geogie Benavidez ti Barangay Maradodon; Brgy. Capt. Ruben Siruno, Barangay Sisim, Brgy. Capt. Melanio Santella, Alina-ay; Brgy. Capt. Modesto Ronque , Aragan; Brgy. Capt. Dominador Seguritan, Catucdaan kasta metten dagiti agad-adal, nagannak, barangay officials ken bumarangay ti Barangay Sisim.
Iti pannakiuman ti Website Team ti Munisipio kadagiti nagannak, dagiti sumaganad ti maibagada maipapan iti pannakaibangon ti Sisim National High School.
“ Makatulong unay ti kaadda ti baro nga eskuela, apo, ta malaksid a libre, maaywananmi pay a naimbag dagiti annakmi ken makatulongda iti pagtaenganmi,” imbatad ni Mrs. Marcelina Sudaria, 41, ti Barangay Sisim.
“Mapaborankami met nga ad-adayo, kapidua,” kuna met ni Kagawad Zeny Sevilleja-Baclig, 35 , ti Barangay Catucdaan, “ Nagsayaat man daytoy a programa ti Gobierno ken DepEd. Agyamankami unay kadagiti pangpangulotayo iti Gobierno.”
“Makatulong unay kadakami ta mapalag-anan ti gastos dagiti annak nga agbasa ken uray kadakami a nagannak. Gumagetda pay nga agbasa ta asideg,” kinuna met ni Mrs. Emerita Cabaluna, 48, ti Barangay Aragan.
Malaksid kadagiti sports materials a naited, imbatad ni Mrs. Baclig, pangulo dagiti mangisursuro iti eskuela-sekundaria, a maited iti kabiitan iti eskuela dagiti libro nga aggapu iti DepEd Instructional Materials babaen ti panangilungalong ti opisina ni Congressman Ryan Luis V. Singson, ken nayon a lamisaan nga ited ti Gobierno Munisipal.
Iti mensahe ni Mayor Ediboy, inawisna dagiti maseknan a nagannak nga ibaonda dagiti ubbingda nga agbasa kadaytoy a pageskuelaan ket tumulong ti LGU a mangpaadda kadagiti mainayon pay a kasapulan tapno nasayud ti operasion ken pannakamantener ti pagadalan.
Ti Sisim National High School ket buklen ti lima a mangisursuro a susuelduan ti Nasional ken LGU-Cabugao. # (Insurat ni Joed Sajonia/ab photography)


text:
Richard Nixon
Ni Richard Milhous Nixon (Enero 9, 1913 – Abril 22, 1994) ket isu idi ti maika-37 a Presidente iti Estados Unidos, a nagserbi manipud idi 1969 aginggana idi 1974. Ti is-isu laeng a presidente a nagikkat ti opisina, ni Nixon ket nagserbi idi idiay pannakabagi ti E.U. ken senador manipud idiay California ken ti maika-36 a Bise Presidente iti Estados Unidos manipud idi 1953 aginggana idi 1961.
Ni Nixon ket naipasngay idi idiay Yorba Linda, California. Kalpasan ti panakalpasna ti lisensatura nga obrana idiay Kolehio ti Whittier, isu ket nagturpos idiay Unibersidad ti Duke a Pagadalan ti Linteg idi 1937, ken nagsubli idiay California tapno agpakasanay ti linteg. Isu ken ti asawana, a ni Pat Nixon, ket immalisda idiay Washington tapno agtrabaho para iti pederal a gobierno idi 1942. Isu ket simmarunoa nagserbi idiay Marina ti Estados Unidos idi panawen ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat. Ni Nixon ket nabutosan idiay Kamara dagiti Pannakabagi idi 1946 ken idiay Senado idi 1950. Ti panagkamatna ti Hiss a Kaso ket nangipatakder ti panakaidayawanna a kas ti maysa a daulo ti kontra-komunista, ken nangipangato kaniana ti nailaina kadayegan. Isu idi ti tumaray a kadua ni Dwight D. Eisenhower, ti nominado ti Partido Republikano iti 1952 a panagbutos. Ni Nixon ket nagserbi ti walo a tawena a kas bise presidente. Isu ket nagigakat ti napaay a panagkampania ti presidente idi 1960, nga inabak ti bassit laeng ni John F. Kennedy, ken naabak ti panakilumba ti Gobernador iti California idi 1962. Idi 1968, isu ket timmaray manen para iti presidente ken nagballigi a nabutosan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Kategoria:Richard Nixon iti Wikimedia Commons


text:
Noam Chomsky
Ni Avram Noam Chomsky (/ˈnoʊm ˈtʃɒmski/; naiyanak idi Disiembre 7, 1928) ket maysa nga Amerikano a linguistiko, pilosopo,[6][7] ti kognitibo a sientista, lohiko,[8][9] historiador, politikal a kritiko, ken aktibista. Isu ket maysa a Propesor ti Instituto ken Propesor (Emeritus) iti Departamento ti Lingguistika ken Pilosopia idiay MIT, nga idiay ket nagtrabtrabaho iti sumurok a 50 a tawtawen.[10] Iti maipatinayon kadagiti obran ti lingguistika, isu ket nagsursurat kadagiti maipanggep ti gubat, politika, ken masa a midia, ken isu ti nagsursurat kadagiti 100 a liblibro.[11] Segun ti Pangsurotan ti Dakamat Dagiti Arte ken Dagiti Kinataon idi 1992, ni Chomsky ket nadakamatan idi a kas maysa a kaaduan a taudan ngem ti sinoman a sibibiag nga eskolar manipud idi 1980 aginggana idi 1992, ken isu idi ti maikawalo a kaaduan a nadakamatan a taudan para iti amin.[12][13][14][15] Isu ket naipalpalawagan idi a kas maysa a prominente a pigura ti kultura, ken nabutosan idi a kas ti "kalaingan a publiko nga intelektual iti lubong" idi 2005 a panagbutos.[16][17]
Ni Chomsky ket naibagbaga idi a kas ti "ama ti moderno a lingguistika"[18][19] ken maysa a nangruna a pigura iti analitiko a pilosopia.[6] Ti obrana ket naka-impluensia kadagiti pagobraan a kas ti siensia ti kompiuter, matematika, ken sikolohia.[20][21] Isu ket naipammadayawan a kas ti nangpartuat wenno kimmaduaan a nagpartuat ti Chomsky a pagsasarunuan, ti teoria ti unibersal a gramatika, ken ti Chomsky–Schützenberger a teorama.
Kalpasan ti pannakaipablaak ti immuna a librona iti lingguistika, ni Chomsky ket nagbain a prominente a kritiko ti Gubat ti Bietnam, ken manipud idin ket nagtutuloy a nagipabpablaak kadagiti libro iti panagdillaw ti politiko. Isu ket naindayegan a naamammuan para kadagiti panagdillawna iti Ganganaet nga annuroten ti Estados Unidos,[22] estado a kapitalismo[23][24] ken ti kaaduan anaamammuan a midia ti damdamag. Ti bukodna a panagdillaw ti midia ket nangiraman ti Panagpataud ti Konsepto: Ti Politikal nga Ekonomia ti Masa a Midia (1988), a kimmaduaanna a sinurat kenni Edward S. Herman, ti maysa a panagusig a nangipalpalawag ti teoria ti propaganda a modelo para iti panagusig ti midia. Nangipalpalawag kadagiti paniriganna a kas ti "tradisonal nga anarkista, nga adda dagiti taudan iti Panangilawlawag ken klasiko a liberalismo",[25] ken kankanayon a mangikadkadua iti anarko-sidikalismo ken libertariano a sosialismo.
Dagiti linaon
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Kanan Makiya, Fouad Moughrabi, Adel Safty, Rex Brynen, "Sursurat para iti Editor" iti Warnakan ti Panagadadal ti Palestina, Warnakan ti Panagadadal ti Palestina babaen ti JSTOR (Tom. 23, Blng. 4, Kalgaw, 1994, pp. 196–200). Naala idi Disiembre 4, 2007. Nangruna nga inadaw a sasao: "Iti panid 146 iti librok, Nalawag nga inamponko ti propaganda a modelo a pinarang-ay ni Noam Chomsky kenni Edward Herman..."
- ^ Noam Chomsky (Septiembre 22, 2011). Ni Noam Chomsky iti Responsibilidad dagiti Nasirib : Redux. Maanagan dagiti Kapanunotan. Ti pasamak ket mapasamak iti 09:23. Naala idi Oktubre 16, 2011.
- ^ Barsky, Robert F. "Chomsky ken Bertrand Russell". Noam Chomsky: Ti Biag ti Sumuppiat. Naala idi Oktubre 29, 2011.
- ^ Chomsky, Noam (1996). Pannakigubatan ti Klase: Panagsalsaludsod kenni David Barsamian. Londres: Pluto Press. pp. 28–29.
Ti pudno a kinaipangruna nga obra niCarey a ti immuna a ganetgetna ken aginggana itan ti kangrunaan a ganetget a nangiyeg ti daytoy iti publiko a panakadlaw. Daytoy ket adda ti adu nga implunsiana kadagiti obra nga inaramidko.
- ^ http://www.chomsky.info/books/reader01.htm
- ^ a b "Noam Chomsky", babaen ni Zoltán Gendler Szabó, iti Diksionario dagiti Moderno nga Amrikano a Pilosopo, 1860–1960, ed. Ernest Lepore (2004). "Ti intelektual a biag ni Chomsky ket nabingbingay ti nagbaetan dagiti obrana iti lingguistika ken dagiti politikal nga aktibismo, nga umay a maikatlo ti pilosopia. Nupay kasta, ti impluensiana ket adu kadagiti agus-usig a pilosopo gapu kadagiti tallo a banag. Umuna, ni Chomsky ket kaaduan a nagparawad kadagiti kangrunaan a metolohiko a panagiyalis kadagiti siensia ti tao, a nangiliklikud manipud ti agdama a emperisimo iti tengnga ti maika-20 a siglo: panagkukua iti sikolohia, estruksionalismo iti lingusitika ken posibitismo iti pilosopia. Maikadua, dagiti naipaspasayaat a librona iti panagurnos (Chomsky (1957, 1965)) ket nangipatakder ti naikonsepto a kammasapulan para iti maysa a baro a, kognitibista nga arngian ti lisguistika ken nangited kadagiti pilosopo ti baro a pagibatayan para iti panagpanpanunot ti pagsasao ti tao ken ti isip. Ken ti kanungpalan, isu ket kankanayon a nagsalsalaknib kadagiti pannakaimatanganna kadagiti amin a manga-lala, a nakibingbinglay kadagiti nangruna a suppiatan kadagiti nangruna a pigura iti analitiko a pilosopia..."
- ^ Ti Cambridge Diksionario ti Pilosopia (1999), "Chomsky, Noam," Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, pg. 138. "Chomsky, Noam (naiyanak 1928), preeminente nga Amerikano a lingguista, pilosopo, ken politikal nga aktibista. Adu kadagiti kangrunaan nga inparawad ni Chomsky iti pilosopia, a kas ti nakaimpluensia a panaglikud ti panagkukua... ket nagtaud manipud kadagiti nasayaat a panagibagbagana ken panagisalsalaknib pagbanagan dita ngato..."
- ^ Edwin D. Reilly (2003). Dagiti sitio iti Kompiuter ken Teknolohia ti Pakaammo. Greenwood Publishing Group. pp. 43–44. ISBN 978-1-57356-521-9.
Idi 1956, ti lohiko a ni Noam Chomsky ket nangipakita nga adda laeng dagiti uppat a pagiddiatan ti porma ti tesis a gramatika ti Church-Turing, a daytoy ket, iti agpabpababab nga urnos ti kinasayaat, a tinawtawaganna kadagiti gramatiko ti Kita 0, 1, 2, ken 3.
- ^ H. L. Somers (2003). Sergei Nirenburg, H. L. Somers, Yorick Wilks, ed. Dagiti Panagbasbasa ti Panagipatarus ti Makina. MIT Press. p. 68. ISBN 978-0-262-14074-4.
Napanpanunotko a daytoy ket makaanayen a panagayat tapno adda ti naisalsalaysayan a panangipakita, a naipangpangrun a daytoy a panakitaldiapan ket gapu ti maysa a baro a nangruna a, a saan a naibagbaga a rebolusionario, a pannakaimatangan ti patakder ti pagsasao, a kinaudi a naparaigidan babaen ti linguista ken lohiko a ni Noam Chomsky [2], ken mabalinto a, iti bukodna nga isasaruno ken panawen, daytoy ket maipabalinto iti maysa a baro a pamay-an ti panagipatarus ti makina, a dagitoyto ket narikrikut ngem dagiti naamammuanen ket dagitoyto ket nasaysayaato nga epektibo.
- ^ "MIT Departamento ti Lingguistika: Tattao: Pakultad: Noam Chomsky". Web.mit.edu. Naala idi Agosto 16, 2011.
- ^ "Books". chomsky.info. Naala idi Agosto 30, 2011.
- ^ "Noam Chomsky". Web.archive.org. Mayo 28, 2010. Naiyarkibo manipud iti ti kasisigud idi Mayo 28, 2010. Naala idi Agosto 16, 2011.
- ^ "Ni Chomsky ket Kampion ti Panagdakamat". Opisina ti Damdamag ti MIT. Abril 15, 1992. Naala idi Septiembre 3, 2007.
- ^ Hughes, Samuel (Agosto 2001). "Bitla!". the Pennsylvania Gazette. Naala idi Septiembre 3, 2007.
Segun ti kinaudu a panagsukimat babaen ti Instituto para iti Sientipiko a Pakaammo, ni laeng Marx, Lenin, Shakespeare, Aristoteles, ti Biblia, Plato, ken Freud ket ti kaaduan a nadakdakatan kadagiti akademiko a warnakan ngem ni Chomsky, nga inabakna ni Hegel ken Cicero.
- ^ Robinson, Paul (Pebrero 25, 1979). "Ti Parikut a Chomsky". The New York Times.
Naukoman iti termino ti bileg, sakup, nobilidad ken impluensia ti panunotna, ni Noam Chomsky ket isu ti kangrunaan nga intelektual a sibibiag ttatta nga aldawy. Isu pay ket makariro a nanbingbingay nga intelektual .
- ^ http://www.guardian.co.uk/world/2005/oct/18/books.highereducation
- ^ Matt Dellinger, "Dagiti mangeg ken Makitkita: Noam Chomsky", The New Yorker, Link, 3-31-03. Naala idi 1-26-09
- ^ Fox, Margalit (Disiembre 5, 1998). "Ti Nagbalbaliw a Noam Chomsky ket Agpalpalaka". New York Times. Naala idi Agosto 2, 2008.
... Ni Noam Chomsky, ama ti moderno a lingguistika ken kaaduan ti impluensia nga agsansanay; …
- ^ Thomas Tymoczko, Jim Henle, James M. Henle, Nasam-it a Rason: Ti Pagobraan a Pagsurotan ti Moderno a Lohika, Birkhäuser, 2000, p. 101.
- ^ Michael Sipser (1997). Pangyuna para iti Teoria iti Panagbilang. PWS Publishing. ISBN 0-534-94728-X.
- ^ "Ti Milenio a Gandat ti Kognitibo a Siensia". Cogsci.umn.edu. Naala idi Agosto 16, 2011.
- ^ "Ti Saan a Naikarkaro a Kaaduan ti Nailaklako, Publishers Weekly, 5-5-03. Naala idi 05-03-11. "Kontrobersial a politikal nga obra ni Chomsky...ket nagbalin nga isu ti kaaduan a nailaklako."
- ^ http://www.chomsky.info/interviews/1991----02.htm
- ^ Arnove, Anthony (Marso 1997). "Iti Perspektibo: Noam Chomsky". Internasional a Sosialismo. Naala idi Oktubre 29, 2011.
- ^ Chomsky (1996), pp. 71.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Barsky, Robert F. (1997). Noam Chomsky: Ti Biag a Simmuppiatan. Cambridge, MAS ken Londres: The MIT Press. ISBN 978-0-262-02418-1.
- Chomsky, Noam (1996). Dagiti Perspektibo iti Bileg. Montréal: Black Rose. ISBN 978-1-55164-048-8.
- Kreisler, Harry (Marso 22, 2002). "Aktibismo, Anarkismo, ken Bileg: Pannakisinnnarita kenni Noam Chomsky". Dagiti Pakisinnnarita iti Pakasaritaan. Instituto ti Internasional a Panagadadal, UC Berkeley. Naala idi Septiembre 3, 2007.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Noam Chomsky iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig kenni Noam Chomsky iti Wikiquote (Ingles)
Dagiti obra a mainaig kenni Noam Chomsky iti Wikisource (Ingles)


text:
Manipud iti email ni Ms. Djuna Alcantara:
--------
Jim,
Kayatmi man Apo a lawlawagan wenno aturen ti naudi nga emailmi maipanggep kadagiti consolation winners ti Sarita ti TESDA. Ni Apo Benjamin Pacris ti autor ti Asete iti Dakulap ni Apong Immanuel - ti entry a nangabak iti Pangliwliwa a Gunggona iti pasalip iti sarita ti TESDA. Paraiso ni Mang Ayyong ti sinurat ni Apo Greg Evangelista.
Para iti impormasion dagiti agbasbasa ti blogsitemo.
Agyamankami manen
-----------------
Naa, ta uray siak ket diak a nadlaw dayta.... agpadispensarkami ngarud kada apo Ben Pacris ken Apo Greg Evangelista ken kadakayo dear readers
Friday, August 19, 2005
ERRATUM
Manipud iti email ni Ms. Djuna Alcantara: