text:
Santiago, Isabela
Ti Siudad ti Santiago ket maysa a primera klase a nawaya a komponente a siudad iti probinsia ti Isabela iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti Santiago ket nabingbingay a politikal iti 37 a barbaranggay.[2]
- Abra
- Ambalatungan
- Balintocatoc
- Baluarte
- Bannawag Norte
- Batal
- Buenavista
- Cabulay
- Calao East (Poblacion)
- Calao West (Poblacion)
- Calaocan
- Villa Gonzaga
- Centro East (Poblacion)
- Centro West (Poblacion)
- Divisoria
- Dubinan East
- Dubinan West
- Luna
- Mabini
- Malvar
- Nabbuan
- Naggasican
- Patul
- Plaridel
- Rizal
- Rosario
- Sagana
- Salvador
- San Andres
- San Isidro
- San Jose
- Sinili
- Sinsayon
- Santa Rosa
- Victory Norte
- Victory Sur
- Villasis
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Isabela". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 11 Hulio 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tanap ti Cagayan (Ingles) naala idi 30 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti Isabela". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 11 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


c: text/html

text:
Pagsasao a Lituano
Ti Lituano (lietuvių kalba) ket isu ti opisial nga estado a pagsasao itiLituania ket mabigbigana a kas maysa kadagiti opisial a pagsasao ti Kappon ti Europa. Adda dagiti agarup a 2.9 a riwriw a Lituano a mangisasao idiay Lituania ken agarup a 300,000 idiay ballasiw taaw. Ti Lituano ket mays a Baltiko a pagsasao, nga asideg maikabagian ti Leton, nupay dagitoy ket saanda a nasaranay a maawatan. Daytoy ket naisurat ti Latin nga abesedario. Ti Lituano a pagsasao ket naipamatian nga isu ti kakonserbatiboan a sibibiag a Indo-Europeano a pagsasao, a nakataginayon kadagit adu a langa ti Proto-Indo-Europeano a tattan ket napukawen kadagiti sabali a Indo-Europeano a pagsasao.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Zinkevičius, Z. (1993). Rytų Lietuva praeityje ir dabar. Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidykla. p. 9. ISBN 5-420-01085-2. "…dagiti linguista ket sapsasapda a mangawat a ti pagsasao a Lituano a ket isu ti kaaduan nga arkaiko kadagiti sibibiag nga Indo-Europeano a pagsasao…"

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Quezon, Bukidnon
Ti Quezon ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Bukidnon iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Quezon ket nabingbingay a politikal iti 31 a barbaranggay.[2]
- Butong
- Cebole
- Delapa
- Dumalama
- C-Handumanan
- Cawayan
- Kiburiao
- Kipaypayon
- Libertad
- Linabo
- Lipa
- Lumintao
- Magsaysay
- Mahayag
- Manuto
- Merangeran
- Mibantang
- Minongan
- Minsalirac
- Minsamongan
- Paitan
- Palacapao
- Pinilayan
- Poblacion (Kiokong)
- Puntian
- Salawagan
- San Isidro
- San Jose
- San Roque
- Santa Cruz
- Santa Filomena
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Bukidnon". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 19 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Amianan a Mindanao (Ingles) naala idi 17 Abril 2013
- ^ "Probinsia ti Bukidnon". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 19 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Subic, Zambales
Ti Subic ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Zambales iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Subic ket nabingbingay a politikal iti 16 a barbaranggay.[2]
- Aningway-Sacatihan
- Asinan Poblacion
- Asinan Proper
- Baraca-Camachile(Poblacion)
- Batiawan
- Calapacuan
- Calapandayan (Poblacion)
- Cawag
- Ilwas (Poblacion)
- Mangan-Vaca
- Matain
- Naugsol
- Pamatawan
- San Isidro
- Santo Tomas
- Wawandue (Poblacion)
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Zambales". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 11 Agosto 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Luzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Zambales". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 11 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Moses
Ni Moses (Hebreo: מֹשֶׁה, Moderno Moshe Tiberiano Mōšéh ISO 259-3 Moše ; Arabiko: موسى Mūsā ) ket, segun ti Hebreo a Biblia ken ti Koran, timaysa arelihioso a daulo, mangitited ti linteg ken propeta, nga isu ti tradisional a naibagbaga a nagsurat ti Torah. A tinawtawagan pay ti Moshe Rabbenu iti Hebreo (מֹשֶׁה רַבֵּנוּ, Lit. "Moses ti Manursuro kaniatayo/Rabino"), isu ti kangrunaan a propeta iti Hudaismo,[1][2] ken isu ket naipanpanunotan pay a nangruna a propeta iti Kristianidad ken Islam, ken dagiti pay adu a bilang ti dadduma pay a pammati.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Plantilia:Bibleref
- ^ Ti Maimonides, a 13 a pamunganayan ti pammati, maika-7 a pamunganayan
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Moses idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Moses idiay Wikiquote


text:
Ming a Dinastia
Ti Ming a Dinastia, ket isu pay ti Imperio ti Nalatak a Ming, ket isu idi ti nagturturay a dinastia iti Tsina kadagiti 276 a tawawen (1368–1644) kalpasan ti panakarebba ti indauloan ti Mongol a Yuan a Dinastia. Ti Ming, ket adu a naipalpalawagan a kas ti "maysa kadagiti kalatakan a panawen ti naurnos a gobierno ken sosial a panakatalna iti pakasaritaan ti tao",[5] ket isu idi ti kinaudi a dinastia idiay Tsina a tinurayan babaen ti etniko a Han nga Insik. Urayno ti Beijing a kapitolio ti Ming ket natnag idi 1644 iti maysa a yaalsa nga indauloan babaen ni Li Zicheng (nga isu ti nangipatakder ti Shun a Dinastia,a kalpasan daytoy ket sinukatan babaen ti indauloan ti Manchu a Qing a Dinastia), dagiti turay a tumalek iti trono—a tinawtawagan a kas ti Akin-abagatan a Ming ket rimsua aginggana idi 1662.
Ti Hongwu nga Emperador (nagturay idi 1368 – 98) ket nangpadas a nangpartuat ti maysa a kagimongan kadagiti kabukukodan nga agkamkammatalek a komunidad ti away a naurnos iti nainget, di makutkuti a sistema a mang-garansia ken mangsuporta ti permanente a klase dagiti soldado para iti daytoy a dinastia:[6] dagiti sitatakder a buyot ti imperio simmurok iti maysa a riwriw dagiti tropa ken dagiti marina pangsangladan idiay Nanjing ket dagitoy idi ti kadakkelan iti lubong.[7] Isu ket nalatak pay a nangtartaripatu ti pannakapugsay dagiti eunuko a korte[8] ken dagiti saan nga agkakabagian a mogol, a nagitited kadagiti daga kadagiti annakana a lalaki a kasukatan dagiti serbisiom iti amin a Tsina ken ti panagipadas a mangiyalaged kadagitoyy prinsesa kadagiti amin a naipablaak a dinastiko a pangibagbagaan. Daytoy ket nakaro a napaay idi ti agtutubo a sumaruno kaniana ket nangpadas a manglapped ti bileg ti ulitegna, a nangruggian ti yaalsa a nanagikabil ti prinsipe ti Yan iti trono a kas ti Yongle nga Emperador idi 1402. Ti Yongle nga Emperador ket nangbangon ti Yan a kas ti maysa a maikadua a kapitolio ken ninagananna manen ti Beijing, inpatakderna ti Maikaluya a Siudad,ken nangisubli ti Nalatak a Kanal ken ti kinapangruna dagiti imperial a panagsubsubok kadagiti opisial a panagidutok. Isu ket nanggunguna kadagiti agsupsuporta kaniana nga eunuko ken nagpatrabaho kaniada a kas mangsuppiat a timbeng dagiti Confuciano nga eskolar-burikrata. Ti maysa a, Zheng He, ket nagidadaulo kadagiti dakkel a pito a panagbanniaga ti eksplorasion iti Taaw Indiano ken adadayo pay a aks ti Arabia ken ti aplaya ti Aprika.
Ti pannakaipangato dagiti baro nga emperador ken dagiti baro a sangkatipunan ket nangpabassit kadagitoy a kalabesan; ti pannakatiliw ti Zhengtong Emperor idi las-ud ti 1449 a Didigra ti Tumu ket napno a nangipatingga kadagitoy. Ti imperial a marina ket napalubosan a matnag iti pannakataripatu bayat a ti naipapilit a panagobra ket nangipatakder ti Liaodong a bakud ken nangikapet ken nagsammaked ti Nalatak a Diding ti Tsina iti agdama a moderno a pormana. Dagiti adu ti pannakaisakupna a senso ti intero nga imperio iti tunggal duapulo a tawen, ngem ti essem a mangliklik ti panagobra ken dagiti buis ken ti kinarigat a mangipenpen ken mamngrepaso kadagiti adu unay nga arkibo idiay Nanjing ket nanglapped kadagiti husto a bilbilang.[6] Dagiti karkulo para iti populasion ti naladaw a Ming ket agdumaduma manipud ti 160 aginggana ti 200 a riwriw,[9] ngem dagiti nasken a rentas ket napespes manipud kadagiti pateg ti bassit ken basbassit a bilbilang dagiti agtaltalon idi adadu pay a napukpukaw manipud kadagiti opisial a rehistro wenno "insagutda" dagiti dagada kadagiti saan a nabuisan a eunuko wenno dagiti templo.[6] Dagiti Haijin a linteg a mangikeddeng a mangsalaknib kadagiti aplaya manipud kadagiti "Hapon" a pirata ket embes a nangaramid kadagitoy iti mannakaw ken pirata.
Babaen ti maika-16 a siglo, nupay kasta, ti panagpadakkel ti Europeano a pagtagilakuan – urayno naiparparit kadagiti isla nga asideg idiay Guangzhou a kas ti Macao – ket nangiwarwaras ti Columbiano a Panagsinnukat kadagiti apit, mulmula, ken dagiti ayup idiay Tsina, a nangiyamammo dagiti sili iti Sichuan a panagluto ken ti adu a pannakaitaud a mais ken patatas, ket nagpabassit kadagiti panagbisin ken nangpapardas ti idadakkel ti populasion. Ti idadakkel ti panagtagilako ti Portuges, Espaniol, ken Danes ket nagpartuat ti baro a kinakayat kadagiti Insik a prodikto ken nagpataud ti adu a yuumay ti Hapon ken Amerikano a pirak. Daytoy a kaadu ti sebbangan ket nangpalubos ti Ming a mangliklik ti panag-usar ti papel a kuarta, a nangrugian ti nakaro nga ibubussog idi las-ud ti 1450 a tawtawen. Bayat a dagiti tradisional a Confuciano ket simmuppiat kadagiti kastoy a prominente a papel para iti komersio ken dagiti baro a kabaknang a pinartuatna, ti heterodoksia nga inpayamaamo baban ni Wang Yangming ket nangpalubos ti adadu a pasanbayen a panakukua. Dagiti immuna a nagballi a reporma ni Zhang Juzheng ket naipaneknekan a a nakadadael idi ti maysa a panagbuntog ti agrikultura a gapuanan babaen ti Bassit a Panawen ti Yelo ket nasabtan idi dagti annuroten ti Hapon ken Espaniol a nangipardas a nangputed kadagiti paayan ti pirak a kamasapulanen dagiti agtaltalon tapno mabayadanda dagiti buisda. Naitipitipon kadagit ipannkapaay dagiti apit, lay-layus, ken epidemiko, ti dinastia ket naikedkeddeng a napukawna ti Bilin ti Langit ken narebba sakbay ti panagraut ti rebelde a daulo a ni Li Zicheng ken ti Manchuria.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Kangrunaan a kapitolio kalpasan idi 1403; maikadu a kapitolio kalpasan idi 1421.
- ^ Maikadua a kapitolio aginggana idi 1421; kangrunaan a kapitolio kalpasanna.
- ^ Dagiti kapitolio iti napapanaw ti Akin-abagatan a Ming ket ti Nanjing (1644), Fuzhou (1645–6), Guangzhou (1646–7), Zhaoqing (1646–52).
- ^ Turchin, Peter; Adams, Jonathan M.; Hall, Thomas D (Disiembre 2006). "Daya-Laud nga Orientasion dagit iNaipakasaritaan nga Imperio". Warnakan ti panagsukisok kadagiti sistema ti lubong 12 (2): 219–229. ISSN 1076–156x Kitaen ti
|issn=pateg (tulong). Naala idi 12 Agosto 2010.
- ^ Edwin Oldfather Reischauer, John King Fairbank, Albert M. Craig (1960) Ti pakasaritaan ti Daya nga Asia a sibilisasion, Tomo 1. Daya nga Asia: Ti Nalatak a Tinawtawid, George Allen & Unwin Ltd.
- ^ a b c Zhang Wenxian. "Dagiti Duyaw nga Arkibo ti Rehistro ti Imperial Ming Tsina". Dagiti Biblioteka ken ti Kultural a Rehistro, Tom. 43, No. 2 (2008), pp. 148-175. Unib. ti Texas a Pagmalditan. Naala idi 9 Okt. 2012.
- ^ Ebrey (2006), 271.
- ^ Crawford, Robert. "Ti eunuko a bileg iti Ming a Dinastia". T'oung Pao, Dagiti Maikadua a Serie, Tom. 49, Livr. 3 (1961), pp. 115-148. Naala idi 14 Okt 2012.
- ^ Para iti nababbaba a karkulo ti populasion, kitaen ti (Fairbank & Goldman 2006:128); para iti nangatngato, kitaen ti (Ebrey 1999:197).
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Huang, Ray (1981). 1587, ti Tawen a Panakaisangsangayan: Ti Maapapday a Dinastia ti Ming. New Haven: Unibersidad ti Yale a Pagmalditan. ISBN 0-300-02518-1.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Ming a Dinastia idiay Wikimedia Commons


text:
Minglanilla, Cebu
Ti Minglanilla ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Cebu iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Minglanilla ket nabingbingay a politikal kadagiti 19 a barbaranggay.[2]
- Cadulawan
- Calajo-an
- Camp 7
- Camp 8
- Cuanos
- Guindaruhan
- Linao
- Manduang
- Pakigne
- Poblacion Ward I
- Poblacion Ward II
- Poblacion Ward III
- Poblacion Ward IV
- Tubod
- Tulay
- Tunghaan
- Tungkop
- Vito
- Tungkil
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Cebu". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Visayas (Ingles) naala idi 25 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Cebu". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 7 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Kanser
Ti kanser i/ˈkænsər/, naamammoan iti mediko a kas ti arimpatayen a neoplasma, ket maysa a nawatiwat a grupo dagiti nadumaduma a sakit, nga amin ket mangiraman ti panagpadakkel ti sellula. Iti kanser, dagiti sellula ket agbingbingayda ken saan a matengngel ti idadakkelda, nga agporma dagitoy kadagiti arimpatayen a bung-or, ken rautenda dagiti asideg a paset ti bagai. Ti kanser ket mabalin pay a agwaras kadagiti adadayo pay a paset ti bagi babaen ti limpatiko a sistema wenno waig ti dara. Saan amin na bung-or ket adda kanserna. Dagiti di maarimpatayen a bung-or ket saanda nga agtulltuloy a dumakdakkel, saanda a rauten dagiti kaarrubada a tisu, ken saan nga agwarwaras iti bagi. Adda dagiti sumurok a 200 a sabsabali a naamammoan a kanser a mangisagaba ti tattao.[1]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti nagibasaran
- Holland, James F. (2009). Holland-Frei medisina ti kanser. (Maika-8 ed. nga ed.). New York: McGraw-Hill Medical. ISBN 978-1-60795-014-1.


text:
In Reply to: Re: ALUMNI ASSOCIATION posted by Rufo G. F. Bruan III on September 22, 2006 at 16:10:45:
Daydiay abuloy nga mapan kenni Carmen ket no 16 pay laeng nga sumangpet idiay Urdaneta ta nagrigat na iti nang-confirm iti flight na daydiay umalis. Ni Vicente nalipatan na met nga ipaw-it daydiay abuloy na isu nga ipaw-it na pay laeng kadagitoy. Adda met iti naawat ko nga $715 nga abuloy puwera daydiay aggapo kenni Vicente. Ni Mr. del Castillo ken ni Ms Oliviano-Byrd nangited da. Ni Paz met tinawagak pay, saan na met uray insubli iti tawag ko. Saan nga bale ta ni Apo saan nga mat-maturog. Basta iti naggapuanan iti inted tayo ken ni Carmen ket idtoy puso tayo, that's all that matters. Kuna da ngarud no ania iti inted mo iti marigrigat, no agsublin to keniam, doble wenno nasursurok to pay!
Follow Ups:
Post a Followup


text:
Golpo ti Lingayen
Ti Golpo ti Lingayen ketssakup ti Baybay Abagatan Tsina diay Luzon iti Pilipinas, daytoy ket gumay-at iti 56 km (35 mi). Daytoy ket naikuadro babaen dagiti probinsia ti Pangasinan ken La Union ken adda iti nagbaetan ti Banbantay ti Zambales ken ti Kordiliera Sentral. Ti Karayan Agno ket agayus idiay Golpo ti Lingayen.
Dagiti linaon
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti golpo ket addaan kadagiti nadumaduma nga isla, ti kadayegan ket adda idiay Parke ti Ginasut nga Is-isla. Daytoy a paspaspasiaran dagiti turista ket pakakitaan kadagiti 123 nga isla, ti kaaduan kadagiti ket babassit. Ti kadakkelan nga isla ket ti Isla ti Cabarruyan, ket mangbukel daytoy ti ili ti Anda, Pangasinan, ken sarunuen met daytoy babaen ti Isla ti Santiago iti sabangan ti Golpo.
Ti aplaya a manipud ti Labrador aginggana idiay San Fabian ket nailaslasin babaen ti atiddog a kolor dapo a kadaratan nga aplaya. Adda pay dagiti nadayeg pay nga aplaya a mabirukan idiay Bolinao ken Siudad ti San Fernando. Ti dandanum ti Golpo ti Lingayen ket nalibog gapu ti kadaratan a sirokna. Dagiti bangen ti raw-ang kaaduan kadagitoyen ket nadadael gapu ti panagkalap ti dinamita, ngem adda met dagiti ganetget a naar-aramid a mangipasubli kadagitoy, a naipangpangruna iti kaunegan ti Parke ti Ginasut nga Is-isla.[1]
Adda met dagiti adu a bilang ti siudad a mabirukan iti igid ti aplaya ti golpo a kas ti Siudad ti Dagupan ken ti Siudad ti Alaminod iti Pangasinan, ken ti Siudad ti San Fernando iti La Union. Ti Lingayen, ket isu ti kapitolio ti Pangasinan, ken daytoy pay ket mabirukan iti aplaya ti golpo.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi las-ud ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat, ti Golpo ti Lingayen ket naipaneknekan ti kinapangruna iti teatro ti gubat a baetan dagiti puersa ti Amerikano ken Hapon. Idi 22 Disiembre 1941, ti Maika-14 a Buyot ti Hapon babaen ni Teniente Heneral Masaharu Homma ket simmanglad idi Daya a paset ti golpo idiay Agoo, Caba, Santiago ken Bauang, nga ididay ket naggiginnubat met bassit[2] kadagiti mangisalsalaknib, a binukel idi dagiti grupo ti saan a nasayaat a naaruatan ti kaaduan a tropa ti Pilipino ken Amerikano, ken nagballigida a nangraut ken nangsakup ti golpo. Kalpasan ti pannakaabak, ti simmaruno nga aldaw ni Heneral MacArthur ket nangited ti bilin nga agsanud manipud idiay Luzon ken pumanaw idiay Bataan. Para kadagiti napalabas a tallo a tawen, ti golpo ti natagtaginayon idi nga adda iti turay ti sakup ti Hapon sakbay kadagiti Panagsanglad ti Golpo ti Lingayen.
Idi 09:30 ti Enero 9, 1945, ti Maikanem a Buyot ti Estados Unidos ket nangikukuada ti maipapan ti baybay a panagsanglad iti golpo, kalpasan ti nakaro a panagbomba, nga adda idi dagiti 68,000 a tropa a simmanglad iti immuna nga aldaw, ken iti kadagupan iti 203,608 kadagiti simmaruno a panagsanglad kadagiti 20 mi (32 km) ng aplaya, a gimmay-at manipud idiay Sual, Lingayen, ken Dagupan (Kuerpo XIV ) iti laud, ken San Fabian (Kuerpo I) iti daya.
Urayno ti panagballigi dagiti Amerikano a a nangpapanaw ti kamp ti Hapon iti Golpo, dagiti Amerikano ket ket nagsagsagabada kadagiti adu a pannakapukaw ti biag, a naisangsangayan kadagiti grupoda gapu ti kamikaze a panagpakamatay a panagatake dagiti Hapon. Manipud idi 4 aginggana idi 12 Enero, ti dagup a 24 a barbarko ti limlimned ken 67 ti dinadael dagiti kamikaze nga eroplano.
Pakailaglagipan[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi Enero 9, 2008, ni Gobernador Amado Espino, Jr. ken ni Bise Gobernador Marlyn Primicias-Agabas ket nangipundarda ti tinawen a pangilaglapgipan a pammadayaw kadagiti beterano ti gubat. Ti resolusion ket nanginagan ti Enero 9 a kas ti Aldaw ti Beterano ti Pangasinan. Idi maika-63 nga anibersario dagiti panagsanglad ti Golpo ti Lingayen, ni Presidente Fidel Ramos ket nagkiddaw idi iti Presidente ti Estados Unidos a ni George W. Bush para kadagiti 24,000 a sisibiag a beterano ti gubat, tapno mangipasa kadagiti lehislatibo manipud payen idi 1968 iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Estados Unidos — ti Tignay a Panagpapada dagiti Beterano a Pilipno iti 2006 ke ti Panagpapada dagiti Beterano a Pilipno ti 2005 nga inyaddang babaen ni Senador Daniel Inouye.[3]
Ekonomia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti panagkalap ken panagaramid ti asin ket isu dagitoy ti kangrunaan nga industria ti Golpo ti Lingayen. Ti nagan a Pangasinan ket maipatarus a kas ti “lugar a nagaramidan ti asin”. Ti asin ket maala manipud ti danum ti baybay babaen ti ebaporasion, a mangibati ti kristalina ti asin.
Ti Golpo ti Lingayen ket isu pay ti balay ti 1200 megawat nga Estasion ti Elektrisidad ti Sual, ti kadakkelan a kompania ti elektrisidad a pinataud ti karbon iti Pilipinas.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Lonely Planet: Philippines, Lonely Planet Publications Pty Ltd., 9th edition, June 2006, ISBN 1-74104-289-5
- ^ Esiklopedia ti Pakasaritaan ti Amerika
- ^ Interaktiboa ti Abs-Cbn, nailaglagipan ti maika-63 nga anibersario ti Panagsanglad iti Golpo ti Lingayen
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Golpo ti Lingayen idiay Wikimedia Commons


text:
Tandag
Ti Siudad ti Tandag ket maysa a komponente a siudad ken isu ti kapitolio iti probinsia ti Surigao del Sur iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti Tandag ket nabingbingay a politikal kadagiti 21 a barbaranggay.[2]
- Awasian (Tandag Airport)
- Bag-ong Lungsod (Poblacion)
- Bioto
- Bongtud (Poblacion)
- Buenavista (mairaman ti Mahayag)
- Dagocdoc (Poblacion)
- Mabua (Poblacion)
- Mabuhay
- Maitum
- Maticdum
- Pandanon
- Pangi
- Quezon
- Rosario
- Salvacion
- San Agustin Norte
- San Agustin Sur
- San Antonio
- San Isidro
- San Jose
- Telaje (Poblacion)
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Surigao del Sur". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 8 Hulio 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Caraga (Ingles) naala idi 24 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti Surigao del Sur". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 8 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Opol, Misamis Oriental
Ti Opol ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Misamis Oriental iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Opol ket nabingbingay a politikal iti 14 a barbaranggay.[2]
- Baranggay Awang
- Baranggay Bagocboc
- Baranggay Barra
- Baranggay Bonbon
- Baranggay Cauyonan
- Baranggay Igpit
- Baranggay Limonda
- Baranggay Luyong bonbon
- Baranggay Malanang
- Baranggay Nangcaon
- Baranggay Patag
- Baranggay Poblacion
- Baranggay Taboc
- Baranggay Tingalan
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Misamis Oriental". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 17 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Amianan a Mindanao (Ingles) naala idi 17 Abril 2013
- ^ "Probinsia ti Misamis Oriental". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 17 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Tribu (biolohia)
Iti biolohia, ti tribu ket isu ti taksonomiko a ranngo a nagbaetan ti pamilia ken ti henero. Daytoy ket maburikan iti baba dagiti ranngo iti pamilia nga addaan kadagiti nagan a naala manipud ti pamilia, a kas ti subpamilia.[1][2] Daytoy ket masansan a nabingbingay kadagiti subtribu.
Iti soolohia, adda met dagiti kas pagarigan a mangiraman kadagiti tribu ti Caprini (dagiti kalding-antilope), Hominini (hominins), Bombini (dagiti alimbubuyog), ken Thunnini (dagiti tuna). Ti pagalagadan a panangipatingga ti nagan para iti soolohiko a tribu ket "-ini". Ti tribu Hominini ket nabingbingay kadagiti subtribu babaen dagiti dadduma a sientista; ti subtribu Hominina ket isun ti mangbukel iti "tattao". Ti pagalagadan a panangipatingga para iti nagan ti soolohiko a subtribu ket "-ina".
Iti botanika, dagiti kas pagarigan ket mangiraman kadagiti tribu ti Acalypheae ken Hyacintheae. Ti pagalagadan a panangipatingga para iti nagan ti botaniko a tribu ket "-eae". Ti tribu Hyacintheae ket nabingbingay kadagiti subtribu, a mairaman iti subtribu Massoniinae. Ti pagalagadan a panangipatingga para iti nagan ti subtribu ket "-inae".
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "International Code of Botanical Nomenclature Online, Vienna Code, articles 2 and 3". 2008.
- ^ International Commission on Zoological Nomenclature (1999). International Code of Zoological Nomenclature (Fourth Edition nga ed.). International Trust for Zoological Nomenclature, XXIX. p. 306.


text: 1Adda idi Fariseo nga agnagan iti Nicodemo, maysa a pangulo dagiti Judio. 2Iti maysa a rabii, napan ni Nicodemo ken ni Jesus. “Rabbi,” kinunana, “ammomi a maysaka a maestro nga imbaon ti Dios. Awan ti makaaramid kadagitoy a milagro nga ar-aramidem malaksid no adda kenkuana ti Dios.” 3“Ibagak kenka ti pudno,” kinuna ni Jesus. “Awan ti makakita iti Pagarian ti Dios malaksid no mayanak manen.” 4“Kasano a mayanak manen ti tao a nataenganen?” sinaludsod ni Nicodemo. “Mabalinna aya ti sumrek iti aanakan ni inana tapno mayanak manen?” 5“Ibagak kenka ti pudno,” insungbat ni Jesus. “Awan ti makastrek iti Pagarian ti Dios malaksid no mayanak iti danum ken iti Espiritu. 6Ti tao, ipasngayna ti tao; ket ti Espiritu, ipasngayna ti espiritu. 7Dika masdaaw no kunak kenka, ‘Masapul a mayanakkayo manen.’ 8Agpuyupoy ti angin iti sadinoman a kaykayatna. Mangngegmo ti awerna, ngem dimo ammo ti paggapuan wenno pagturonganna. Kasta met ti mapasamak iti tunggal maysa a mayanak iti Espiritu.” 9“Kasano a maaramid daytoy?” sinaludsod ni Nicodemo. 10Kinuna ni Jesus, “Maysaka a maestro iti Israel ket dimo maawatan daytoy? 11Ibagak kenka ti pudno: Sawenmi ti ammomi, ket ibagami ti nakitami. Ngem diyo patien ti pammaneknekmi. 12Ibagbagak kadakayo dagiti naindagaan a bambanag, ngem dikayo mamati. Kasano ngarud ti panamatiyo kaniak no sawek dagiti nailangitan a bambanag? 13Ket awan ti immuli sadi langit malaksid ti Anak ti Tao a bimmaba manipud langit. 14Kas iti panangibayog ni Moises iti sinan-uleg a bronse idiay let-ang, masapul met ti pannakaibayog ti Anak ti Tao 15tapno agbiag nga agnanayon ti siasinoman a mamati kenkuana.” 16Gapu iti kasta unay a panagayat ti Dios iti lubong, intedna ti Bugbugtong nga Anakna tapno ti siasinoman a mamati kenkuana saan a matay no di ket agbiag nga agnanayon. 17Ta saan nga imbaon ti Dios ti Anakna ditoy lubong tapno ukomenna ti lubong, no di ket tapno isalakanna. 18Saan a maukom ti siasinoman a mamati iti Anak. Ngem naukomen ti di mamati agsipud ta saan a namati iti Bugbugtong nga Anak ti Dios. 19Daytoy ti pakaukoman: Immayen ti silaw ditoy lubong, ngem gapu ta dakes dagiti aramid dagiti tattao, ad-adda nga ayatenda ti sipnget ngem ti lawag. 20Ti siasinoman nga agaramid iti dakes, kagurana ti lawag ket saan nga umasideg iti silaw agsipud ta dina kayat a maipakita dagiti dakes nga aramidna. 21Ngem ti agbiag iti kinapudno, umasideg iti silaw tapno maipakita a mayannurot iti Dios dagiti aramidna. 22Kalpasan daytoy, napan ni Jesus ken dagiti adalanna iti probinsia ti Judea. Nagyanda sadiay ket namumbuniag ni Jesus. 23Namumbuniag met idi ni Juan idiay Enon, iti asideg ti Salim, ta adu ti danum sadiay. Napan kenkuana dagiti tattao ket binuniaganna ida. ( 24Saan pay a naibalud idi ni Juan.) 25Iti naminsan, makisinsinnuppiat dagiti adalan ni Juan iti maysa a Judio maipapan iti alagaden iti pannakaugas. 26Napanda ngarud ken ni Juan ket kinunada kenkuana, “Maestro, malagipmo daydi immay kenka iti akindaya a ballasiw ti Jordan, daydi imbagam kadakami? Mamumbuniagen, ket mapmapan kenkuana dagiti amin a tattao!” 27Insungbat ni Juan, “Awan ti mabalin nga awaten ti tao malaksid no ited kenkuana ti Dios. 28Dakayo met laeng ti makasaksi a kinunak, ‘Saan a siak ti Cristo, ngem naibaonak nga umay nga umun-una ngem isu.’ 29Ti nobio ti akinkukua iti nobia; ti gayyem ti nobio agsiput ken agdengngeg ket maragsakan no mangngegna ti timek ti nobio. Ngarud, naan-anayen ti ragsakko. 30Isun ti rumbeng a maitan-ok, ket siak ti maipababa.” 31Natantan-ok ngem ti isuamin ti umay nga aggapu iti ngato. Taga-daga ti agtaud iti daga, ket sawenna dagiti naidagaan a bambanag. Nangatngato ngem ti isuamin ti umay nga aggapu sadi langit. 32Paneknekanna ti nakita ken nangngegna, ngem awan umawat iti mensahena. 33Ti siasinoman nga umawat iti mensahena, pasingkedanna a pudno ti Dios. 34Ta ti imbaon ti Dios sawenna dagiti sao ti Dios, agsipud ta inted ti Dios kenkuana ti Espirituna. 35Ti Ama ayatenna ti Anakna ket impaimana kenkuana dagiti isuamin. 36Ti siasinoman a mamati iti Anak maaddaan iti biag nga agnanayon. Siasinoman a di agtulnog iti Anak, dinanto maragpat ti biag, no di ket agtalinaed kenkuana ti pannusa ti Dios.


text:
Alamada, Cotabato
Ti Alamada ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Cotabato iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Alamada ket nabingbingay a politikal iti 18 a barbaranggay.[2]
- Bao
- Barangiran
- Camansi
- Dado
- Saraco
- Guiling
- Kitacubong (Pob.)
- Macabasa
- Malitubog
- Mapurok
- Pacao
- Paruayan
- Pigcawaran
- Polayagan
- Rangayen
- Lower Dado
- Mirasol
- Raradangan
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Cotabato". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 21 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Soccsksargen (Ingles) naala idi 3 Hunio 2013
- ^ "Probinsia ti Cotabato". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 21 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Kordata
Dagiti kordata, ket kamkameng ti pilo ti Chordata, dagitoy ket deuterostomia nga ayup nga agprosproseso ti notokorda, ti lungog a dorsal nga urat, dagiti paringotrema, ken endostilo,ken ti maysa nga adda ti likudan ti ubet nga ipus iti paset ti panawen bassit iti siklo ti panagbiagdas. Iti taksonomiko, ti pilo ket mangiraman kadagiti subpilo ti Bertebrata, a mairaman dagiti mamalia, dagiti ikan, dagiti ampibian, dagiti reptilia, dagiti billit; Tunicata, a mairaman dagiti salpidae ken dagiti ascidiacea; kenCephalochordata, a buklen dagiti lancelet.
The phylum Hemichordata including the acorn worms has been presented as a fourth chordate subphylum, but it now is usually treated


text:
Huebes
Ti Huebes ket isu ti maikapat nga aldaw iti lawas idiay Pilipinas ken kadagiti kaadduan a pagilian iti laud, kas ti ISO 8601. Isu ti maikalima nga aldaw iti kalendario a Hudeo-Kristiano, naibaet iti Mierkoles ken Biernes, kadagiti pagilian a Domingo ti umuna nga aldaw iti lawasda.
Ramut iti naganna[urnosen | urnosen ti taudan]
Aggapu daytoy a balikas iti kadaanan a pagsasao a Latin: Jovis Dies wenno "Aldaw iti Jupiter". Gapu ti pagsasao nga Espaniol (Jueves) ket maysa kadagiti annak a pagsasao iti Latino, kas ti Italiano (Giovedi), Pranses (Jeudi) ken Rumaniano (Jiuvidi), natawidna iti daytoy a sao. Idi sinakup ti Espania ti Pilipinas, inampon dagiti Ilokano ti kalendario dagiti Kristiano a Kastila.


text:
Suso
Ti termino a suso, aam-ammo pay kas Latin a mamma iti anatomia, ket ti akingngato a vetral a rehion ti barukong ti maysa nga ayup partikular dagiti mammalia, a pakairaman ti tao. Kasta met a dagiti suso ket paet ti bagi ti mamali nga ayup nga addaan iti organo nga agpatubbog iti gatas a maaramat a pangpakan kadagiti maladaga.
Ngem uray ti lalaki a tao ket addaan met iti suso a nakayanakan nga addaan met kadagiti kagrunaan a pagtubbogan ti gatas. Ngem nupay addaan ti lalaki dagiti gladula ti mammaria nga agpataud iti gatas, saan a maaramat dagitoy nupay iti sumagmamano a kaso ket adda dagiti lalaki nga agpammukel dagiti susoda, a maawagan iti gynecomastia.
Dagiti suso ket nabungon iti kudil; tunggal suso ket addaan iti mungay a linikmut ti areola. Ti areola ket addaan maris a lumabbaga wenno ngumisit a kayumanggi, awanan buok, ken addaan kadagiti glandula a sebaceous. Dagiti daddadakkel a glandula a mammaria iti uneg ti suso ti pagtaudan ti gatas, addaanda iti sumagmamano a lobule, ket ti tunggal suso ket addaan 10-20 a lactiferous a pagayusan a mangpatubbog iti gatas kadagiti lobule a mangitunda iti mungay a no sadino dagiti pahayusan ket addaan bukodna a paglukatan.


text:
Dagiti ili ti Pilipinas
Ti ili wenno munisipalidad ket maysa a lokal a paset ti gobierno iti Pilipinas. Naisangyan dagitoy manipud kadagiti siudad, nga dagitoy ket sabali a kategoria iti lokal a paset ti gobierno.
Dagiti pronbinsia ket naibuklan kadagiti siudad ken dagiti ili, dagiti ili ket naibuklan da kadagiti baranggay wenno dagiti barrio.
Dagiti ili ket addaan da ti sangkabassit a turay manipud ti Nailian a Gobierno iti Republika iti Pilipinas babaen ti Lokal a Kodigo ti Gobierno iti 1991. Naitden da ti pagkakaduaan a personalidad nga agpakabael kaniada nga agaramid kadagiti lokal nga annuroten ken linlinteg, panangipatungpal ti linteg, ken agturay da kadagiti masakupan da. Mabalin da a sumrek kadagiti kontrato ken panagginnatang ken agbuis babaen kadagiti opisial nabutosan ken nadutokan.
Agakem dagitoy kadagiti panagipatungpal kadagiti amin a linlinteg, no pay lokal wenno nailian. Ti Nailian a Gobierno ket tumulong ken imatonan na ti lokal a gobierno tapno maipasarado nga saan da a labsingen ti nailian a linteg. Dagiti lokal a gobierno ket adda bukodda nga ehekutibo ken lehislatibo a sangsanga ken dagiti panagkita ken panagtimbang kadagitoy dua a nagruna a sangsanga, ken dagiti panakailasin da, ket nalawlawag ngem ti nailian a gobierno. Ti Hustisi a Sanga iti Republika iti Pilipinas ket tumultulong pay kadagiti kasapulan dagiti lokal a paset ti gobierno. Dagiti lokal a gobierno a kas iti ili, ket awanan da ti hustisia a sanga; ti hustisia da ket kapadpada ti nailian a gobierno.
Ti ili ket naidauloan babaen ti mayor ti ili nga isu daytoy ti ehekutibo nga opisial. Ti lehisletibo ket naibuklan iti bise mayor ken dagiti walo a konsehal. Dagiti walo a konsehal, a mairaman ti presidente ti Konsilo dagiti Kinaagtutubo ken ti presidente ti Liga dagiti Baranggay, ket buklen da ti Konsilo dagiti Ili. Amin dagityo ket nabutosan ken agserbi ti tallo a tawen a panagturay. Saan da a mabalin ti agserbi iti adadu ngem tallo nga agsasaruno a panagturay (9 tawtawen).
Ti Bise Mayor ket isu ti agiturong ti lehislatura, ngem saan a makabutos mailaksid ti panagbuong ti paraut. Dagiti linteg wenno bilin a naitukon babaen ti lehislatura mabalina a pasingkedan wenno mabeto babaen ti mayor. No mapasingkedan agbalin dagitoy a linteg. No ti mayor ket saanna a pasingkedan wenno betoen ti naitukon iti lehislatura iti sangapulo nga alsaw manipud ti panakaawat, dayta a naitukon ket agbalin a linteg a kalsa napirmaan. No maibeto, ti naitukon ket maisubli idiay lehislatura. Ti naudi ket mabalin na nga maipasubli ti inaramid ti Mayor babaen ti panagbutos iti kabassitan a 2/3 kadagiti amin a kamkameng na, nga iti daytoy a kaso, ti naitukon ket agbalin a linteg.
Ti ili, no maabutan na ti maysa kasapulan a pinakabassit a rukod ti populasion, ken pinakabassit a tinawen a kuarta a mapastrek ket mabalin da ti agpabalina siudad. Ti umuna ket nasken a ti maysa a bilin ket mailasat idiay Kongreso ken mapirmaan a kas linteg babaen ti Presidente ken dagiti nagtaeng ket agbutos da iti sumaruno a panagbutos tapno awatenda wenno paayen da ti panag-siudad. Ti maysa a pagimbagan ti panagsiudad ket ti gobierno a siuda ket makaala ti adadu a busbos, ngem dagiti buis ket nangatngato ngem ti ili.
Bilang dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Manipud idi Septiembre 30, 2009 addaan dagiti 1,514 nga ili.
Klase ti matgedan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti ili iti Pilipinas ket mabennebenneg babaen ti kaadu wenno klase ti matgedan a naibatay iti kadawyan a tinawen a matgedan ti ili iti naudi a tallo a kalendario a tawtawen.[1]


text:
Wikipedia:Annuroten ti kinapribado
- Daytoy a bersion ket saan nga opisial, ti opsial a bersion ti annuroten ti kinapribado ket mabasa idiay Annuroten ti kinapribado (Ingles a bersion). Ti tungtunganna daytoy ket mabasa idiay Tungtungan ti annuroten ti kinapribado (Ingles a bersion).
Sapasap a panakasakup[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy nga annoruten ket masakup dagiti kinabukbukodan a mainaganan a pakaamo nga inurnong wenno naipenpen babaen ti Pundasion ti Wikimedia (no iti kasta ti "Pundasion") kadagiti kukua da a server a maikabagian kadagiti gangandat ti Wikimedia (no iti kasta ti "Gangandat") ken dagiti komunidad da. Maitunos iti Annuroten ti Panagtaginayon ti Linaon, ti Nagbantayan ket agur-urnong ken agtagtaginayon ti kabassitan a bilang kadagiti kinabukbukodan a mainaganan a pakaamo a nasken ti panagtungpal ti panagpataray kadagiti kasapulan ti Gangandat.
Ti publiko ken ti pagtitinnulongan a kita kadagiti gandat[urnosen | urnosen ti taudan]
Amin a Gangandat iti Pundasio ti Wikimedia ket nagtitinnulongan a naparang-ay babaen dagiti agar-aramat nga agu-usar ti MediaWiki software. Ti sinoman nga addan ti sumrekanna nga Internet (wenno saan a maiparparit nga agaramid iti kastoy) ket maka-urnos kadagiti publiko a mabalin a maur-urno a pampanid iti dagitoy a pagsaadan a makapan wenno saan a sumrek a kasla naka-rehistro nga agar-aramat. Babaen ti panagaramid ti kastoy, dagiti agur-urnos ket makaaramid ti maipablaak a dokumento, ken ti maysa a publiko a naisurat iti amin a balikas a nainayon, kinissay, wenno sinukatan. Daytoy nga aramid ket publiko, ken dagiti agur-urnos ket mainaganan iti publiko nga isu ti mannurat kadagita a panagbalbaliw. Amin a naiparawad a naaramid iri Gandat, ken amin a magun-od iti publiko a pakaammo a maipanggep kadagitoy a parawad, ket mawaswasan a nai-lesensian ken mabalin a mawayaan a makopia, maadaw a sasaoen, mausar manen ken mabaliwan ti sabsabali a tat-tao nga addaan laeng ti bassit a pannakaiparparit.
Dagit maararamid kadagiti gandat ti Pundasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti sapasap, daytoy nga annuroten ket maidangep laeng iti pribado a pakaammo a naipenpen wenno tengtenglen babaen ti Pundasion a saan a magun-od ti publiko.
Dagiti inararamid iti Gangandat a saan a nasakupan babaen iti daytoy nga annuroten ket nairaman, ngem saan nga nagpatingga, kadagiti nagbanagan ti pagbasabasa ken dagiti panag-urnos ti panid, ti panag-usar ti wiki "e-surat ti agar-aramat" a kalangaan, ti panag-suskribir ken panagipablaak kadagiti sinangaili ti Pundasion a listaan ti e-surat, ken ti panakisasao kadagiti boluntario babaen ti naibiliete a sistema ti Nagbatayan ("OTRS"). Dagitoy a panagaramid ket mabalin a nagiparang kadagiti IP a pagtaengan ti nagparawad, ken mabalin a dagiti sabsabali a kinabukodan a pakaammo, saan a mangilaslasin kadagidiay sapasap a publiko, wenno ti naisangayan a bung-bunggoy kadagiti boluntario nga agararamid a nawayaan idiay Pundasion.
Dagiti agar-aramat ket mabalinda ti makigapuanan ti sinonoman kayatda iti ruar ti Pundasion a pagsaadan, babaen ti e-surat, IRC wenno sabsabat panakisao, wenno dagiti nawayaan a sapot ti pagsaadan, kem masapul a pategan da dagiti peggad a mairamanan, ken dagiti panakasapul da iti kabukodan a kinapribado, sakbay nga agusar kadagitoy a pamay-an ti pannakisarita.
Dagiti pakabilangan ken panagsurat ti agar-aramat[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Pundasion ket saan nga agpilpilit kadagiti agur-urnos iti agrehistro iti maysa a gandat. Ti sinomam ket maka-urnos a saan a nakastrek nga agusar iti nagan ti agar-aramat, nga iti kastoy a kaso, mainaganan da babaen ti IP a pagtaengan. Dagiti agar-aramat nga agrehistro ket mainaganan babaen ti napili a nagan ti agar-aramat. Dagiti agar-aramat ket makapili ti kontrasenias, a naitalek ken mausar a pammasingked ti integridad ti pakabilangan da. Mailaksid iti mabalin a pannakasapul iti linteg, awan ti rebbengan ti ti maysa a tao ti agibagano, wenno mannakaammo nga agisarang, kadagiti kontrasenias ti agar-aramat ken/wenno galietas nga inaramid ti panagipanagan ti agar-aranmat. No naaramiden, dagiti pakabilangan ti agar-aramat ket saanen a maikkat. Mabalin a masukatan ti nagan ti agar-aramat, depende kadagiti annuroten iti agmaymaysa a gandat. Ti Nagbatayan ket saan nga ag-garantia a no agkiddaw, ti nagan ti agar-aramat ket masukatan.
Panggep ti panagurnong iti pribado a pakaammo[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Pundasion ket patinggaan na ti panagurnong kadagiti kinabukodan a mainaganan a linaon ti agar-aramat kadagiti maipanggep ti panagrang-ay laeng kadagiti gangandat na, a mairaman ngem saan maipatingga kadagiti sumaganad:
- Ti panakaisayaat ti pubiko a pammatalgedan dagiti gandat. Ti Pundasion ket malasin na a ti ania man a sistema a nakalukat unay nga agpalubos ti kaaduan a mabalin a makibinglay iti sapasap a publiko ket mabalin a madanar kadagiti kitkita ti panag-abuso ken dakes a tignay. Ti Pundasion ken ti komunidad ti gangandat ket addaan da ti mekanismo nga agpawil wenno pamuspusan kadagitoy a panag-abuso nga ar-aramid. Kas pagarigan, no agsuksukisok ti panag-abuso iti maysa a gandat, a mairaman ti maipagarup a panag-usar kadagiti dakes a “sockpuppets” (dagiti duplikado a pakabilangan), bandelismo, panagriribuk kadagiti sabali nga agar-aramat, wenno makariri a tignay, ti IP a pagtaengan dagiti agar-aramat (a naala kadagiti listaan wenno manipud kadagit rehistro idiay database) ket mabalin a mausar a panaginagan ti nagtaudan iti abuso a panagtignay. Daytoy a pakaammo ket mabalin a maibingay babaen kadagiti agar-aramat nga addan ti administrador a karbengan nga inikkan dagiti komunidad nga agsalaknib kadagiti gangandat.
- Ti panagited kadagiti estadistika iti pagsaadan. Ti Pundasion ket agala kadagiti pagtuladan nga estadistika iti kilaw a linaon a panagsarungkar dagiti agar-aramat. Dagitoy a listaan ket mausar ti panagaramid kadagiti estadistika a pampanid ti pagsaadan; dagiti kinilaw a listaan ti linaon ket saan a maipakita iti publiko.
- Ti panag-sulbar kadagiti teknikal a parikut. Ti listaan ti linaon ket mabalin a masukimat babaen dagiti agparparang-ay iti panag-sulbar kadagiti teknikal a parikut ket ti panagsurot kadagiti nadaksan a sapot ti lawwalawwa nga agpagpadagsen iti pagsaadan.
Dagiti salaysay ti panagurnong ti linaon[urnosen | urnosen ti taudan]
Sapasap a manamnama[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti IP ken sabsabali pay a teknikal a pakaammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- No ti maysa a bisita ket agkiddaw wenno agbasa iti maysa a panid, wenno agipatulod ti e-surat iti Wikimedia server, maysa wenno adadu pay a pakaammo ti maurnong ngem iti kadawyan a maalala babaen dagiti sapot ti pagsaadan. Ti Pundasion ti Wikimedia ket mabalin nga agidulin kadagiti kinilaw a listaan iti kasta a panagginnatang, ngem dagitoy ket saan a maipablaak wenno mausar a panagsiput kadagiti naitalgedan nga agar-aramat.
- No ti maysa a panid ket maurnos ti nakastrek a mannurat, ti server ket agitaltalek nga agipenpen ti maikabagian nga IP a pakaammo para iti naipatingga a panawen. Daytoy a pakaammo ket ma-automatiko a maikkat kalpasan iti maysa a disso ti panawen. Para kadagiti mannurat a saan a sumrek, ti IP a pagtaengan ket mausar iti publiko ken agnanayon a maipammadayaw nga isu ti mannurat iti dayta a panag-urnos. Mabalin a ti sabsabali a tat-tao ti agipanagan iti dayta a mannurat manipud iti kukua na nga IP a pagtaengan a mairaman ti sabsabali a pakaammo a magun-od. Ti panag-serrek nga addan ti nai-rehistro a nagan ti agar-aramat ket agpalubos ti nasaysayaat a pagtaginayon ti kinapribado.
Dagiti galietas[urnosen | urnosen ti taudan]
- Daytoy a pagsaadan ket agibil ti maysa a temporario gimong ti galietas iti kompiuter ti agsarsarungkar no a agbisita ti Gandat a panid. Dagiti agbasbasa a saan da a panggepen ti sumrek wenno agur-nos ket mabalin da a supapakan daytoy a galietas; maikkat to daytoy ti kalpasan iti panagbasasa iti gimong. Adu pay dagiti galietas a maikabil no ti maysa ket sumrek nga agtaripatu kadagiti kasasaad ti panag-serrek. No ti sinoman ket agidulin iti nagan ti agar-aramat wenno kontrasenias iti pagbasabasa iti sinoman, dayta a pakaammo ket maidulin iti agarup a 30 nga al-aldaw, ken daytoy a pakaammo ket maipatulod to manen idiay server iti kanayon a panagsarungkar iti isu met laeng a Gandat. Dagiti agparawad nga agus-usar iti publiko a makina a saan da a kayat nga iparang dagiti nagan da nga agar-aramat kadagiti sumakbay nga agar-aramat iti dayta a makina ket nasken a dalusan da dagitoy a galietas iti kalpasan a panag-usar.
Pakasaritaan ti panid[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti inurnos wenno dagiti sabsabali a naiparawad iti maysa a Gandat kadagiti artikulo na, dagiti panid ti agar-aramat ken tungtungan a pampanid ket kadawyan nga inggana a maidulin. Ti panagikkat ti teksto manipud iti maysa a gandat ket san nga inggana a maikkat. Ti kadawyan, kadagiti gandat, ti sinoman ket mabalin da a kitaen dagiti kallabes a bersion iti maysa nga artikulo ken makita da dagiti linaon. Nupay ti maysa nga artikulo ket "naikkat", ti maysa nga agar-aramat a natalgedan ti nagatngato nga agpang ti panakastrek ket makita na pay dagiti naikkat a saan a makitkita ti publiko. Ti pakaammo ket mabalin a nga agnaynayon a maikkat babaen dagiti agar-aramat nga addan ti panagserrek kadagiti Wikimedia server, ngem maisiasi manipud ti narasay a pasamak no ti Pundasion ket nasken nga agikkat kadagiti pakasaritaan ti panag-urnos a banbanag itipanag-sungbat ti bilin ti korte wenno kapadpadana a kalintegan nga aramid, awan ti garantia ti ania man nga agnanayon a panagikkat ti mapasamak.
Dagiti parawad ti agar-aramat[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti parawad ti agar-aramat ket mailaslasin ken magun-od iti publiko. Dagiti parawad ti agar-aramat ket mailasin babaen kadagiti panaka-rehistro ken kasasaad ti panagserrek. Ti linaon iti parawad ti agar-aramat, a kas iti oras a nagur-nos ti agar-aramt ken ti bilang iti inur-nos da, ket magun-od a publiko babaen ti listaan dagiti parawad ti agar-aramat, ken dagiti nailasin a porma a naipablaak babaen dagiti sabsabali nga agar-aramat.
Panag-basbasa dagiti gandat[urnosen | urnosen ti taudan]
-
- Awan pay dagiti maala nga adadu a pakaammo iti agar-aramat ken sabsabali nga agsarsarungkar nga agbasbasa ti pampanid ngem iti kadawyan laeng a ma-alala kadagiti listaan ti server babaen dagiti sapot ti pagsaadan. Maisiasi manipud ti kilaw a linaon dita ngato a naala para iti kadawyan a pang-panggep, ti panagsarungkar kadagiti panid ket saan nga agiparang kadagiti kinasiasino ti agar-aramat iti publiko. Dagiti naala a kilaw a listaan ti linaon ket mabalina a mairaman ti IP a pagtaengan iti aniaman nga agar-aramat, ngem saan maaramid a publiko.
Panag-urnos kadagiti gandat[urnosen | urnosen ti taudan]
-
- Dagiti panag-urnos ti panid ti Gandat ket mainaganan iti nagan ti agar-aramat wenno IP a pagtaengan iti agur-urnos, ken ti pakasaritaan ti panag-urnos ket mailasin babaen ti mannurat iti listaan ti parawad . Iti kastoy a pakaammo ket agnanayon a magun-od kadagiti gandat.
- Dagiti nakstrek a naka-rehistro nga agar-aramat
- Dagiti nakastrek nga agar-aramat ket saan da nga agiparang kadagiti IP a pagtaengan iti publiko mailaksid kadagiti kaso a panag-abuso, a mairaman ti panag-bandalismo iti panid a wiki babaen ti agar-aramat wenno babaen ti sabali nga agar-aramat nga addan ti agpada nga IP a pagtaengan. Ti maysa nga IP a pagtaengan ti agar-aramat ket maipenpen kadagidiay wiki server para iti agpang a panawen, nga iti daytoy nga agdama ket mabalin a makita dagiti administradot ti server ken babaen dagiti agar-aramat a naitalgedan ti CheckUser a panagserrek.
- Pakaammo nga IP a pagtaengan, ken ti panakaikapet na ti aniaman a nagan dagiti agar-aramat a makibingay, ket mabalina a maibbatan babaen ti maysa a pasamak (kitaen dita baba).
- Dagiti agur-urnos nga agus-usar ti e-surat a server ti maysa a kompania manipud iti balay wenno ag-telecommute babaen ti maysa a DSL wenno cable Internet a panakaikapet, ket mabalin a nalaka a mainaganan babaen ti IP a pagtaengan da; nga iti daytoy a kaso ket mabalin a nalaka a mainaganan amin a naiparawad kadagiti sabsabali a Gandat nga inaramid babaen iti dayta nga IP. Ti panag-usar ti nagan ti agar-aramat ket nasaysayaat a panagtaginayon ti kinapribado iti daytoy a kasasaad.
- Dagiti saan a nakastrek a nakarehistro nga agar-aramat ken dagiti saan a nakarehistro nga agar-aramat
- Dagiti mannurat a saan a nakastrek ket mabalin a mainaganan babaen ti IP a pagtaengan. Depende ti panakaikapet ti maysa a sinoman, daytoy nga IP a pagtaengan ket mabalin a masurot iti maysa a dakkel nga agipaay ti Internet wenno ti maysa a pagadalan, lugar iti panagnegosio wenno pagtaengan. Mabalin ng ausaren dagitoy nga inpormasion a mainayon kadagiti sabsabali nga inpormasion, a mairaman ti estilo ti panag-urnos ken kakaykayatan, ti panakainagan a sibubukel ti maysa a mannurat.
- Dagiti panag-urnos ti panid ti Gandat ket mainaganan iti nagan ti agar-aramat wenno IP a pagtaengan iti agur-urnos, ken ti pakasaritaan ti panag-urnos ket mailasin babaen ti mannurat iti listaan ti parawad . Iti kastoy a pakaammo ket agnanayon a magun-od kadagiti gandat.
Dagiti pagtungtungan[urnosen | urnosen ti taudan]
-
-
- Kadagiti panid ti wiki a pagtungtungan
- Ti ania man a mabalin a maurnos a panid ket teorokamente a maysa a lokasion iti maysa a pagtungtungan. Iti sapasap, dagiti tungtungan iti gandat ti Pundasion ket rumsua kadagiti tungtungan a pampanid (kumadua kadagiti naisangyan nga agar-aramat), kadagiti tungtungan a panid ti artikulo (kumadua kadagiti naisangayan nga artikulo) wenno kadagiti panid a nainaganan a panag-usar a kas ti forum (e.g., ti Village Pump). Ti kinapribado a manamnama ket maidangep kadagiti tungtungan a panid a kapadpada ti ania man a lugar.
- Babaen ti e-surat
- Dagiti agar-aramat ket saan da a nasken nga agilista ti maysa nga e-surat a pagtaengan no agrehistro. Dagiti agar-aramat nga agited kadagiti umisu nga e-surat a pagtaengan ket makapabaelan da dagiti sabsabali a nakastrek nga agar-aramat ti agipatulod ti e-surat kaniada babaen ti wiki. No makaawat ti maysa nga e-surat manipud kadagiti sabsabali nga agar-aramat babaen iti daytoy a sistema, ti e-surat a pagtaengan ket saan a maipakitat kaniada. No agpili ti agitulod ti maysa nga e-surat kadagiti sabsabali nga agar-aramat, ti e-suratda ket maiparang nga isu ti nagipatulod.
- Ti e-surat a pagtaengan a naikabil iti kakaykayatan ti maysa atao ket mabalin nga usaren ti Pundasion para ti pannakisarita. Dagiti agar-aramat nga awanan ti umiso nga e-surat a pagtaengan ket saan da a mabalin nga agipasuli no mapukaw da ti kontrasenias. Iti daytoy a kasasaad, nupay kasta, dagiti agararamat ket mabalin da a kontaken dagiti maysa nga administrador ti server ti Wikimedia tapno makaikabil da ti baro nga e-surat a pagtaengan. Ti maysa nga agar-aramat ket mabalin na nga ikkaten ti e-surat a pagtaengan ti pakabilangan manipud iti kakaykayatan na iti aniaman nga oras tapno mapawilan ti panaka-usar da. Ti pribado a pannakisarita a nagbaetan dagiti agar-aramat ket mabalin a maidulin babaen ti panagtalek dagiti agar-aramat ken saan nga suheto daytoy ti annuroten ti Pundasion ti Wikimedia.
- Dagiti listaan ti panagsurat
- Dagiti e-surat a pagtaengan nga inusar ti panag-suskribir ken panagipablaak iti Gandat dagiti listaan ti panagsurat ket maiparang kadagiti sabsabali a nagsuskribir. Dagiti naidulin a listaan iti kaaduan a kadagitoy a listaan ti panagsurat ket publiko, ken ti panagbiruk kadagiti publiko a naidulin ket a maaramid idiay Web. Dagiti pagtaengan ti agsuskribir ket mabalin a maisao kadagiti mensahe ti sabsabali nga agar-aramat. Dagitoy nga e-surat a pagtaengan ken ania man kadagitoy a mensahe a maipatulod ti maysa a listaan ti panagsurat ket mabalin a maidulin ken mabalin nga agnanayon a magun-od ti publiko.
- Babaen ti OTRS
- Adda dagiti dadduma nga e-surat a pagtaengan (kasla dagiti info-en idiay wikimedia dot org) ket agipatulod ti surat ti maysa a timpuyog dagiti boluntario a napagtalekan babaen ti Pundasion ti agusar ti etiketa a sistema, a kas iti OTRS, tapno agsungbat. Ti surat a naipatulod iti daytoy a sistema ket saan a makita ti publiko, ngem dagiti boluntario a napili babaen ti Pundasion ket masurokan da. Ti timpuyog ti etiketa a sistema ket mabalin da a tungtungan dagiti linaon iti naawat a surat kadagiti sabsabali a nagparawad tapno nasayaat da a makasungbat. Dagiti surat kadagiti pribado a pagtaengan iti kamkameng ti Board of Trustees ken iti staff iti Pundasion ket mabalin a maipatulod iti timpuyog ti OTRS. Dagitoy a amensahe ket mabalin a maidulin babaen dagiti kamkameng ti timpuyog ti OTRS ken ti ania mannga e-surat a serbisio nga usaren da, ken mabalin da a magun-od dagitoy.
- Dagiti IRC
- Dagiti IRC a kanales ketsaan nga opisial a paset ti Pundasion ti Wikimedia ket a patpatarayen kadagiti server ti Wikimedia. Ti IP a pagtaengan dagiti agar-aramat a makisarita iti kastoy a serbisio ket mabalin a maiparang kadagiti sabsabali nga agar-aramat. Ti kinapribado ti agar-aramat ti IRC iti maysa a kanal ket mabalin laeng a masalakniban babaen kadagiti annuroten dagiti serbisio ken kanal. Dagiti sabsabali a kanal ket addaan da ti sabsabali nga annuroten no dagiti listaan ket maipablaak.
-
Panangala ken panagiyebbet ti kinabukbukodan a panakailasin a pakaammon[urnosen | urnosen ti taudan]
- Panagal
- Dagiti gandat ket nangnangruna nga ipatpatarayan dagiti agparparawad a boluntario. Some dedicated users are chosen by the community to be given privileged access. For example, for an English Wikipedia user, user access levels to Wikipedia are determined by the user's presence in various 'user groups'. User group rights and group members are reachable in every project from the Special:ListGroupRights page.
- Other users who may have access to private identifiable information include, but are not limited to, users who have access to OTRS, or to the CheckUser and Oversight functions, users elected by project communities to serve as stewards or Arbitrators, Wikimedia Foundation employees, trustees, appointees, and contractors and agents employed by the Foundation, and developers and others with high levels of server access.
- Access to and publication of this information is governed by the Access to nonpublic data policy, as well as specific policies covering some of the functions in question. Sharing information with other privileged users is not considered "distribution."
- Release — Policy on Release of Data
- It is the policy of Wikimedia that personally identifiable data collected in the server logs, or through records in the database via the CheckUser feature, or through other non-publicly-available methods, may be released by Wikimedia volunteers or staff, in any of the following situations:
- In response to a valid subpoena or other compulsory request from law enforcement,
- With permission of the affected user,
- When necessary for investigation of abuse complaints,
- Where the information pertains to page views generated by a spider or bot and its dissemination is necessary to illustrate or resolve technical issues,
- Where the user has been vandalizing articles or persistently behaving in a disruptive way, data may be released to a service provider, carrier, or other third-party entity to assist in the targeting of IP blocks, or to assist in the formulation of a complaint to relevant Internet Service Providers,
- Where it is reasonably necessary to protect the rights, property or safety of the Wikimedia Foundation, its users or the public.
- Except as described above, Wikimedia policy does not permit distribution of personally identifiable information under any circumstances.
- Third-party access and notifying registered users when receiving legal process
- As a general principle, the access to, and retention of, personally identifiable data in all projects should be minimal and should be used only internally to serve the well-being of the projects. Occasionally, however, the Foundation may receive a subpoena or other compulsory request from a law-enforcement agency or a court or equivalent government body that requests the disclosure of information about a registered user, and may be compelled by law to comply with the request. In the event of such a legally compulsory request, the Foundation will attempt to notify the affected user within three business days after the arrival of such subpoena by sending a notice by email to the email address (if any) that the affected user has listed in his or her user preferences.
- The Foundation cannot advise a user receiving such a notification regarding the law or an appropriate response to a subpoena. The Foundation does note, however, that such users may have the legal right to resist or limit that information in court by filing a motion to quash the subpoena. Users who wish to oppose a subpoena or other compulsory request should seek legal advice concerning applicable rights and procedures that may be available.
- If the Foundation receives a court-filed motion to quash or otherwise limit the subpoena as a result of action by a user or their lawyer, the Foundation will not disclose the requested information until Wikimedia receives an order from the court to do so.
- Registered users are not required to provide an email address. However, when an affected registered user does not provide an email address, the Foundation will not be able to notify the affected user in private email messages when it receives requests from law enforcement to disclose personally identifiable information about the user.
Renunsia[urnosen | urnosen ti taudan]
The Wikimedia Foundation believes that maintaining and preserving the privacy of user data is an important value. This Privacy Policy, together with other policies, resolutions, and actions by the Foundation, represents a committed effort to safeguard the security of the limited user information that is collected and retained on our servers. Nevertheless, the Foundation cannot guarantee that user information will remain private. We acknowledge that, in spite of our committed effort to protect private user information, determined individuals may still develop data-mining and other methods to uncover such information and disclose it. For this reason, the Foundation can make no guarantee against unauthorized access to information provided in the course of participating in Foundation Projects or related communities.


text:
Papa Pio VI
Ni Papa Pio VI (25 Disiembre[1] 1717 – 29 Agosto 1799), ket naipasngay idi a kas ni Count Giovanni Angelo Braschi, ket isu idi ti Papa manipud idi 1775 aginggana idi 1799.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Adu kadagiti nagtaudan a nangibaga nga isu ket naipasngay idi 27 Disiembre 1717 ngem daytoy ket ti petsa a panakabuniaganna, cf. Pastor, XXXIX, p. 22
- Ludwig von Pastor, 1952. Ti Pakasaritaan dagiti Papa manipud ti patingga iti Tengnga a Panawen, (St. Louis : Herder) tomo. XXXIX ken XL
- Katoliko nga Ensiklopedia: Papa Pio VI
- Dagiti Kardinal iti Nasantuan a Romano a Simbaan: Giovanni Angelo Kardinal Braschi
- Papa Pio VI iti Damian-hungs.de (Aleman)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Pio VI idiay Wikimedia Commons


text:
Nueva Vizcaya
Ti Nueva Vizcaya ket maysa a probinsia iti Pilipinas a masarakan iti Tanap ti Cagayan (Rehion II) iti Luzon. Ti kapitoliona ket Bayombong. Kaarrubana dagiti probinsia ti Ifugao, Isabela, Quirino, Aurora, Nueva Ecija, Pangasinan ken Benguet.
Ti agdama a teritorio ti Nueva Vizcaya ket resulta ti panagbalbaliw a namunganay iti pormal a pannakaipasdek ti probinsia ti Isabela idi Mayo 1856. Dakkel a paset ti Nueva Vizcaya iti akin-amianan a partena ti naited iti Isabela.
Nakissayan manen ti sakup ti Nueva Vizcaya iti umamianan-a-laud a deppaarna idi mabuangay ti probinsia ti Ifugao idi 1908.
Manen, idi 1971, simmina ti sigud a sub-probinsia ti Quirino ket naaramid a kas naan-anay a probinsia, a nakaigapuanan ti pannakaikabassit manen ti sakup ti Nueva Vizcaya.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti agdama, addaan ti Nueva Vizcaya iti maymaysa a distrito kongresional.
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Tanap ti Cagayan (Ingles) naala idi 30 Abril 2012


text:
Papa Landon
Ni Papa Landon (naamammuan pay a kas ni Landus[1]) ket isu ti nabutosan a papa idi Hulio wenno Agosto 913. Isu ket pimmusay kalpasan ti agarup nga innem a bulan, idi Pebrero wenno Marso 914.
Isu ket naipasngay idiay Sabina, Italia. Ti nagan ti amana ket naibagbaga a kas ni Taino. Isu ket saan a nagbalbaliw ti naganna idi nagbalin a papa.
Ni Landon ket naipagpagarupan nga adda dagiti nabileg a gagayyem a timmulong kaniana a nabutosan a kas papa. Isu ti naudi a papa a nagusar ti papa a nagan a saan pay a naus-usar aginggana kenni Papa Juan Pablo I idi 1978.
Ni Landon ket maysa a papa idi las-ud ti paset ti panawen a tinawtawagan ti Saeculum obscurum, a nagpaut manipud idi 904 aginggana idi 964.
Taudan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Claudio Rendina. I papi. Storia e segreti. Newton Compton, Roma, 1983.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Landon idiay Wikimedia Commons


text:
Walter Mondale
Ni Walter Frederick "Fritz" Mondale (naipasngay idi Enero 5, 1928) ket maysa nga Amerikano a politiko ti Partido Demokratiko a nagserbi idi a kas ti maika-42 a Bise Presidente iti Estados Unidos (1977–1981) babaen ni Presidente Jimmy Carter, ken Senador manipud idiay Minnesota (1964–1976). Isu ti kandidato para iti presidente ti Partido Demokratiko iti panagbutos ti presidente ti Estados Unidos idi 1984.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Kategoria:Walter Mondale idiay Wikimedia Commons


text:
Harry Martinson
Ni Harry Martinson (Mayo 6, 1904 – Pebrero 11, 1978) ket maysa idi a Sueko a marinero, mannurat ken mannaniw. Idi 1949 nabutosan isuna idiay Suéko nga Akademia. Nagungunaan isu a ti naikumaduaan a Premio Nobel iti Literatura idi 1974 a kaduana ti Suéko a ni Eyvind Johnson. Ti panakapili para kenni Eyvind Johnson kenni Harry Martinson ket addan ti maysa kontrobersial ngamin ket dagitoy a dua ket kameng da iti Nobel. Isuda kenni Graham Greene, Saul Bellow ken Vladimir Nabokov ket paborito a kandidato iti dayta a tawen.


text:
Bishkek
Ti Bishkek (iti Kirgistán ken ti Ruso: Бишkek), nga isu idi ti Pishpek ken Frunze, isu daytoy ti kapitolio ken ti kadakkelan a siudad iti Kirgistán. Ti Bishkek ket isu pay to administribo a sentro iti Chuy a nakapalikmut iti daytoy a siudad, nupay daytoy a siudad ket saan a paset iti probinsia ngem agpang a probinsia iti Kirgistán.
Ti nagan na ket naala manipud ti Kirgistán a balikas para iti batir a panagaramid tipermentada a gatas ti kabalio a babai (kumis), ti nailian a maininom ti Kirgistán. Naibangon daytoy idi 1825 a kas ti Kirgistán-Khokand a pagsammakedan iti "Bishkek", ngem, idi 1862, napanaganan a kas ti Ruso a pagsammakeda a Pishpek (kpeпocTb Пишпek),[4] idi 1926 daytoy a siudad ket napanaganan a kas Frunze (ФpyHзe), manipud ti Bolshevik a daulo ti milisia a ni Mikhail Frunze. Idi 1991, ti parlamento ti Kirgistán ket inpasublida ti pakasaritaan a nagay iti daytoy a siudad.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Linteg kadagiti Kasasaad iti Bishkek, 16 Abril 1994, artikulo 2 (Ruso). Naala idi 3 Agosto 2009
- ^ Districts of Bishkek (Ruso). Naala idi 3 Agosto 2009
- ^ a b Statoids
- ^ 282 ГBapдeйckий KpacHoзHaMeHHый MoTocTpeлkoBый пoлk иMeHи M. B. ФpyHзe B/ч 73809 п/o ПoдropHoe Koй-Taш [1]


text:
Patikul, Sulu
Ti Patikul ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Sulu iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Patikul ket nabingbingay a politikal kadagiti 30 a barbaranggay.[2]
- Anuling
- Bakong
- Bangkal
- Bonbon
- Buhanginan (Darayan)
- Bungkaung
- Danag
- Gandasuli
- Igasan
- Kabbon Takas
- Kadday Mampallam
- Kan Ague
- Kaunayan
- Langhub
- Latih
- Liang
- Maligay
- Mauboh
- Pangdanon
- Panglayahan
- Pansul
- Patikul Higad
- Sandah
- Taglibi (Pob.)
- Tandu-Bagua
- Tanum
- Taung
- Timpok
- Tugas
- Umangay
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Sulu". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 21 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao (ARMM) (Ingles) naala idi 4 Hunio 2013
- ^ "Probinsia ti Sulu". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 21 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Bantay Malindang
Ti Bantay Malindang ket kompleks a bulkan a mabirukan idiay probinsia ti Misamis Occidental idiay akin-abagatan nga isla ti Mindanao, Pilipinas. Ti saan unay a naad-adal a kabambantayan ket naporma babaen dagiti nadumaduma nga aktibidad ti bulkan nga adda met kadagiti ket naipakasaritaan, a maipakpakita babaen ti kaadda kadagiti dua a kaldera, a napalikmutan babaen dagiti nangato a diding ti bato,dagiti eskoria a kono, dagiti sullat ti simborio ti bulkan, dagiti dua nga asupre a napudot nga ubbog, ken ti abut ti bulkan a danaw a nanaganan iti Danaw Duminagat. Dagiti ampiteatro nga estruktura ket addaan kadagiti adu a pannakaiwarwaras dagiti bulkaniko a bato, dagit inaugingan a tarikayo a mabirukan kadagiti piroklastiko a deposito. Ti intero a bantay ket ket naguduagudua babaen dagiti nadumaduma a nginget ken rangkis a mangaramid ti lasonglasong a langa ti dagana ken dagiti nabakiran a bakrasna ket naabungotan iti napintas a buya.[5]
Dagiti linaon
Pannakaidasig[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Bantay Malindang ket awan kadagiti naamammuan a panagbettak ken naidasig a kas di aktobo babaen ti Instituto ti Bulkanolohia ken Seismolohia ti Pilipinas.[6]
Masna a Parke ti Bantay Malindang[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Bantay Malindang ken ti sibubukel a Kabambantayan ti Malindang ket addaan ti makaay-ayo a kalidad manipud kadagiti dissuorna, abut ti bulkan a danaw ken ti napuskol a birhen a kabakiran a mangbalay kadagiti adu a kita ti manmano a sebbangan ti flora ken fauna. Idi Hunio 19, 1971, ti lugar ket nairangarang a kas Nailian a Parke ti Bantay Malindang babaen ti Republika Tigna Blng. 6266. Babaen ti pannakabangon ti Sistema ti Nailain a Naipagtitipon a Nasalakniban a Luglugar (NIPAS) idi 1992, ti parke ket naidasig manen ken nanaganan manen idi a kas ti Masna a Parke ti Kabambantayan ti Bantay Malindang idi Agosto 2, 2002 babaen ti Proklamasion Blng. 228.
Ti parke ket sakupenna dagiti tallo a probinsia - ti Misamis Occidental, Zamboanga del Sur ken Zamboanga del Norte - ken mangsakop ti kalawa iti 53,262 hektaria (131,610 akre) a daytoy ket agarup a 33,000 hektaria (82,000 akre) wenno 62% iti nabatbati a kabakiran. Agarup a 20,000 hektaria (49,000 akre) ket nataltalon ken tinataengan babaen dagiti indihenio a tattao a kaaduanna ket ti tribu ti Subanon.[5][7]
Kinapangruna iti ekonomia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Bantay Malindang ken kaaripingna a kabambantayan ket lugar a pagayusan a labneng a pagayusan ti danum manipud kadagiti 49 a karkarayan ken dagiti alog, ken dagiti nadumaduma a waig. Daytoy ket mangited ti mainum a danum para iti domestiko, agrikultura ken dagiti dadduma pay a panag-usar dagiti adu-adu ngem maysa a riwriw nga agtataeng iti Misamis Occidental ken dagiti dumaya a paset ti Zamboanga del Norte ken Zamboanga del Sur.[8]
Tawid a Parke ti ASEAN[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy ket nairangarang a kas Tawid a Parke (AHP) ti Gunglo ti Pagpagilian ti Abagatan a daya ti Asia (ASEAN) idi las-ud ti Maika-13 Oktubre 13, 2011 idiay Cambodia. Dagiti sabali a tallo a Tawid a Parke ti Pilipinas ket ti Bantay Nailian a Parke ti Iglit-Baco idiay Mindoro, Kabambantayan ti Bantay Mount Kitanglad idiay Bukidnon, ken ti Masna aParke ti Bantay Apo idiay Davao.[9]
Daytoy ket opisial a naipayuna ido Agosto 4, 2012, idi las-ud ti Maika-2 a Konperensia ti Tawid a Parke ti ASEAN (AHP), nga inusponsoran babaen ti Sentro ti ASEAN para iti Bio-dibersidad (ACB) idiay Siudad ti Oroquieta.[10]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Listaan dagiti aktibo a bulkan ti Pilipinas
- Listaan dagiti mabalin nga aktibo a bulkan ti Pilipinas
- Listaan dagiti di aktibo a bulkan ti Pilipinas
- Listaan dagiti nasalakniban a lugar ti Pilipinas
- Instituto ti Bulkanolohia ken Seismolohia ti Pilipinas
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c de Ferranti, Jonathan; Maizlish, Aaron. "Banbantay ti Pilipinas - 29 a Panpantok ti Bantay nga addaan ti Prominensia iti 1,500 metero wenno ad-adu". Naala idi 2008-10-29.
- ^ "Bantay Malindang, Pilipinas". Peakbagger.com. Naala idi 2008-11-05.
- ^ a b "MBariweswes ti Bantay Malindang iti Programa ti Global a Bulkanismo". Nailian a Museo ti Masna a Pakasaritaan (Smithsoniano). Naala idi 2008-10-28.
- ^ Merrill, Elmer D. (1907_06). "Ascent of Mount Halcon", p.180. Philippine Journal of Science, Vol.II No.3.
- ^ a b "Nailian a Parke ti Kabambantayan ti Bantay Malindang iti Tawid ti Lubong ti UNESCO". UNESCO. Naala idi 2008-10-28.
- ^ (2008-07-30). "Listaan dagiti Di aktibo a Bulkan Paset 5". PHIVOLCS. Naala idi 2011-03-27.
- ^ "Nailian a Parke ti Bantay Malindang". Naidulin manipud ti kasisigud idi 2009-10-26. Naala idi 2008-10-28.
- ^ "Nailaina a Parke ti Kabambantayan ti Bantay Malindang". Departmentamento ti Enbironmento ken dagiti Masna a Rekurso. Naala idi 2008-10-28.
- ^ http://www.mb.com.ph/articles/341060/mindanaos-mount-malindang-range-natural-park-declared-asean-heritage-park#.UQNlQh329y4
- ^ http://pia.gov.ph/news/index.php?searchID=malindang&article=1451343449808


text:
Panunot
Ti panunot ket sapsap a mangitudo ti aniaman nga isip wenno kasaririt a tignay a pakairamanan ti suhetibo nga addaan rikna ti maysa a tao. Mabalin a mangitudo daytoy ti tignay a panagpanunot wenno dagiti pagbanagan kadagiti [[binukel ti panunot] wenno dagiti panangurnos kadagiti kapanunotans. Dagiti kapadpada pay a konsepto ket mairaman ti kognision, sensibilidad, addaan rikna, ken imahinasion.[1] Gaputa ti panunot ket gangani a buklen amin a tignay ti tao ken dagiti pannakitignay, ti pannakaawat kadagiti taudan a pisikal ke metapisikal, dagiti proseso, ken dagiti pagbanagan ket nabayagen a gandat kadagiti adu nga akademiko a disiplina a mairaman ti, biolohia, pilosopia, sikolohia, sosiolohia ken dadduma pay.
Ti panagpanpanunot ket mangpalubos kadagiti parsua a makaawat wenno imodelo ti lubong kadagiti nadumaduma a waya, ken tapno mairepresenta wenno maipatarus kadagiti waya a naisangayan kaniada, wenno mangibagay kadagiti kammasapulanda, dagiti pannakaikapet, kadagiti panggepen, dagiti plano, dagiti panagikeddeng, dagiti gibus ken dagiti essem.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Baro a Kolehio a Diksionario II ti Webster, Webster Staff, Webster, Houghton Mifflin Company, Edision: 2, nailustrado, nabaliwan Inpablaak babaen ti Houghton Mifflin Harcourt, 1999, ISBN 0-395-96214-5, ISBN 978-0-395-96214-5, pg. 1147
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Panagpanpanunot idiay Wikimedia Commons


text:
Séksual a panaginnala
- Daytoy nga articulo ket maipapan iti sexual a panaginnala wenno panagkanaig wenno panaginnayat dagiti tao. Para iti biolohikal a panagyot, kitaen ti kopulasion.
Ti séksual a panaginnala (wenno panagkanaig, panaginnayat) wenno panagyot (wenno panaginniyot) ket ti naintaoan a wagas ti kopulasion. Daytoy a panagkanaig ket mabalin a maaramid a damo babaen ti panaglinnailo dagiti pareha a mangitunda iti pannakaabbukay ti panaguttog a pakaigapuan met ti itatangar ti buto ti lalaki ken ti natural a panagbabasa ti uki ti babai. Tapno mapasamak ti séksual a panagkanaig, ti timmangar wenno timmangken a buto ket maiserrek iti uki, a mapasarunuan iti panangkuti wenno panagkinod ti uray ania kadagiti pareha tapno maiserrek-mairuar ti buto a maisublisubli iti uki. Iti kastoy a wagas, gapu iti maparnuay a risiris ken panagsibo ti dara ken dagiti panagrikna, agngudo ti aramid iti pannakarikna iti orgasmo wenno panagimas ket ditoy a maiparuar manipud iti buto ti kapsit a nairanta a mangpataba iti itlog ti babai para iti inna panagsikog.


text:
San Julian, Daya a Samar
Ti San Julian ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Daya a Samar iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti San Julian ket politikal a nabingbingay iti 16 a barbaranggay.[2]
- Bunacan
- Campidhan
- Casoroy
- Libas
- Nena (Luna)
- Pagbabangnan
- Baranggay No. 1 Poblacion
- Baranggay No. 2 Poblacion
- Baranggay No. 3 Poblacion
- Baranggay No. 4 Poblacion
- Baranggay No. 5 Poblacion
- Baranggay No. 6 Poblacion
- Putong
- San Isidro
- San Miguel
- Lunang
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Daya a Samar". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 14 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Daya a Visayas (Ingles) naala idi 27 Pebrero 2013
- ^ "Probinsia ti Daya a Samar". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 14 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Panagpúdot ti lubong
Ti Panagpúdot ti lubong (Ingles: Global warming) ket daytoy ti panagpangato ti katimbengan a temperatura ti tangatang iti Daga ken dagiti taaw manipud idi gibus iti maika-19 a siglo ken dagiti naipadto a panagtultuloy. Manipud idi rugi ti maika-20 a siglo, ti katimbengan a temperatura ti rabaw ti Daga ket nagpangato babaen ti agarup a 0.8 °C (1.4 °F), nga addaan ti agarup a dua a pagkatlo kadagiti panagpangato ket rimsua manipud idi 1980.[2] Ti panagpudot iti klima a sistema ket awan dudua, ken dagiti sientista ket ad-adu ngem 90% a segurado a kaaduan kadagitoy ket naaramid babaen ti immadu a konsentrasion iti inbernadero nga alingasaw a napataud babaen kadagiti aramid ti nagtagitaon a kas dagiti panagpaawan ti kabakiran ken ti panagpuor kadagiti posil a sungrod.[3][4][5][6] Dagiti a nasukimat ket mabigbigan babaen ti nailian a siensia dagiti akademia kadagiti amin a kangrunaan a naparang-ay a pagpagilian.[7][A]
Dagiti maipadpadto a modelo ti klima ket naipabuklan idi 2007 a Reporta ti Maikapat a Panagipateg (AR4) babaen ti Intergobernmental a Sangkabenneg iti Panagbalbaliw ti Klima (IPCC). Nangibagbagada nga iti las-ud ti maika-21 ma siglo ti rabaw a temperatura ti lubong ket mabalin nga umad-adu a ngumato iti 1.1 iti 2.9 °C (2.0 iti 5.2 °F) para iti kababaanda a Naipangpangruna a Reporta dagiti Senario ti Sengngaw ken 2.4 iti 6.4 °C (4.3 iti 11.5 °F) para iti kangatoda.[8] Dagitoy a sakup kadagitoy a karkulo ket nagtaud manipud ti panag-usar kadagiti modelo nga adda dagiti aggigiddiat a sensitibidad ti konsetrasion ti alingasaw iti inbernadero.[9][10]
Dagiti masakbayan a ballag ken mainaig a panagbalbalaiw ket maigiddiat manipud kadagiti rehion ti lawlaw ti lubong.[11] Dagiti pagtonoyan iti panagpangato ti temperatura ti lubong ket mangiraman ti maysa a panagpangato kadagiti lessaad ti baybay ken ti panagbalbaliw ti kaadu ken tabas iti tudo, ken dagiti pay mabalin a panagpadakkel dagiti subtropikal a desierto.[12] Ti panagpudot ket manamnama a napigpigsa idiay Artiko ken mainaigto iti agtultuloy a panagsanud dagiti glasier, permafrost ken yelo ti baybay. Dagiti mabalin pay a pagtonoyan iti panagpudot ket mairaman ti kankanayon nga irurumsua dagiti pasamak ti nakaro a tiempo a mairaman dagiti allon ti pudot, igaaw ken napigsa a tudo, panag-asido ti taaw ken pannakapukaw dagiti sebbangan gapu kadagiti agbalbaliw a rehimen ti temperatura. Dagiti pagtonoyan a nakaro para iti tattao ket mairaman ti seguridad ti taraon manipud kadagiti panagbabassit kadagiti maapit ken ti pannkapukaw kadagit pagnaedan manipud ti inundasion.[13]
Dagiti maisingsingasing a panagsungbat nga annuroten iti panagpudot ti lubong ket mairaman ti panagpalag-an babaen ti panagpabassit kadagiti sengngaw, panagampon kadagiti pagtonoyanna, ken dagit mabalin a masakbayan a heoinhenieria. Kaaduan ti pagpagilian ket partido ti Pagibatayan a Taripnong ti Panagbalbaliw ti Klima ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (UNFCCC),[14] a ti dumtengan ti gandatda ket ti panagpawil kadagiti makadangran nga antropoheniko a (a kas ti, pinataud ti tao) a panagbalbaliw ti klima.[15] Dagiti Partido ti UNFCCC ket nangamponda kadagti sakup ti annuroten a naidaremdem a mangpabassit kadagiti alingasaw a sengngaw ti inarbedero[16]:10[17][18][19]:9 ken ti panagtulong ti panagampon ti panagpudot ti lubong.[16]:13[19]:10[20][21] Dagiti Partido ti UNFCCC ket nangitunosda nasken dagiti panagpabassit kadagiti sengngaw,[22] ken dagiti masakbayan a panagpudot ti lubong ket mapatinggaan ti baba ti 2.0 °C (3.6 °F) a mainaig ti pre-industrial nga agpang.[22][B] Dagiti reporta naipablaak idi 2011 babaen ti Enbironmento a Programa ti Nagkaykaysa a Pagpagilian[23] ken ti Ahensia ti Internasional nga Enerhia[24] ket mangisingsingasing a dagiti ganetget manipud ti naspsapa ngem maika-21 a siglo a panagpabassit kadagiti sengngaw ket saan a makaanay ti UNFCCC a puntaan ti 2 °C.
Napalplaliiw a panagbalbaliw ti temperatura[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti natimbeng a temperatura ti rabaw ti Daga ket ngimmato babaen ti 0.74±0.18 °C kadagit ipaset ti panawen ti 1906–2005. Ti gatad ti panagpudot kadagiti kinaudi a gudua iti dayta a paset ti panawen ket gangani nadoble para iti dayta a paset ti panawen a kas maysa a sibubukel (0.13±0.03 °C tunggal maysa a dekada, a maigiddiat ti 0.07±0.02 °C tungngal maysa a dekada). Ti pagtonoyan a isla ti urbano a pudot ket bassit laeng, a nakarkulo a pakaibilangan para iti basbassit ngem 0.002 °C iti panagpudot iti tungngal maysa a dekada manipud idi 1900.[26] Dagiti temperatura iti akin-baba a tropospera ket ngimmato iti nagbaetan ti 0.13 ken 0.22 °C (0.22 ken 0.4 °F) tunggal maysa adekada manipud idi 1979, segun dagiti panagrukod ti satelite. Dagiti pannakbagi ti klima ket mangipakpakita ti temperatura a relatibo a natalinaayen kadagiti maysa wenno dua ribo a tawtawen sakbay ti 1850, nga adda dagiti maipapan ti rehion a panagduduma a kas ti Mediebal a Napudot a Paset ti Panawen ken ti Bassit a Panawen ti Yelo.[27]
Ti panagpudot a makitkita iti rehistro ti instrumental a temperatura ket maitunos kadagiti nawatiwata sakop iti panagpalpaliiw, a kas nadokumentuan babaen dagiti adu a sientipiko a grupo.[28] Dagiti kas pagarigan ket mairaman ti [[panagpangato ti agdama a lessaad ti baybay|panagpangato ti lessaad ti baybay] (ti danum ket dumakkel no pumudot),[29] ti nawatiwat a pannakatunaw iti niebe ken yelo,[30] pannakaipangato ti linaon a pudott kadagiti taaw,[28] pannakaipangato ti kadam-eg,[28] ken ti nasapsapa a pannakaitutop kadagitipasamak ti primabera,[31] e.g., ti panagsabsabong dagiti mula.[32] Ti probabilidad a dagitoy a panagbalbaliw ket nairana laeng a napasamak ket pudno a sero.[28]
Dagiti kinaudi a karkulo ti Goddard Institute for Space Studies (GISS) ti NASA ken ti National Climatic Data Center ket mangipakpakita nga idi 2005 ken 2010 ket agpadpada para itikapudotan a tawen ti planeta manipud idi matalekan a, nawatwat a magun-od dagiti instrumento apanagrukod idi naladaw a maika-19 a siglo, a linabsanna idi 1998 babaen ti basbassit a sangkagasut a degrado.[33][34][35] Dagiti karkulo babaen ti Climatic Research Unit (CRU) ket nangipakpakita nga idi 2005 a kas ti kapudotan a tawen, iti likudan ti 1998 a ti 2003 ken 2010 ket agpadpada para iti maikatlo a kapudotan a tawen, nupay kasta, "ti biddut a karkulo para kadagiti agmaymaysa a tawen ... ket saan a basbassit ngem sangapulo a beses a dakdakkel ngem ti baetan a paggiddiatan dagitoy a tallo a tawen."[36] Ti World Meteorological Organization (WMO) dagiti insasao iti kasasaad ti sangalubongan a klima idi 2010 ket nangipalpalawag a, "Ti 2010 a nominal a pateg iti +0.53 °C ket nairanggo nga immuna kadagiti 2005 (+0.52 °C) ken 1998 (+0.51 °C), urayno dagiti paggiddiatan a baetan dagitoy a tallo a tawen ket saan a estadistika a nangruna..."[37]
Dagitit temperatura idi 1998 ket saan a kadawyan a gaputa dagiti sangalubongan a temperatura ket napektaran babaen ti Akin-abagatan a Panagpallayog ti El Niño (ENSO), ken ti kapigsaan nga El Niño iti napalabas a siglo ket napasamak iti las-ud ti dayta a tawen.[38] Ti sangalubongan a temperatura ket suheto dagiti nabiit a termino a panagbalbaliw a maituoon kadagiti napaut a pagduyosan ken mabalin a temporario a manglapped kaniada. Ti relatibo a katalinaay ti temperatura manipud idi 2002 aginggana idi 2009 ket maitunos iti kastoy a pasamaki.[39][40] Idi 2010 ket El Niño pay a tawen. Iti ababa a pangbaliw ti panagpallayog, ti 2011 ket maysa idi a La Niña a tawen nga idi ket nalamlamiis ngem daytoy ket maika-11 pay a kapudotan a tawen manipud idi nairugin ti panagirehistro idi 1880. Kadagiti 13 a kapudotan a tawtawen manipud idi 1880, 11 kadagitoy ket tawtawen manipud idi 2001 aginggana idi 2011. Kadagiti kabarbaro a kinaudi a rehistro, ti 2011 ket isu idi ti kapudotan a tawen ti La Niña yiti paset ti panawen manipud idi 1950 aginggana idi 2011, ken maasitganna ti 1997 a saan idi a ti kababaan a puntos iti siklo.[41]
Dagiti panagbalbaliw ti klima ket agdumaduma iti sangalubongan. Manipud idi 1979, dagiti temperatura ti daga ket ngimmato iti agarup a mamindua a naparpardas ngem dagiti temperatura ti taaw (0.25 °C tunggal maysa a dekada a maigiddiat ti 0.13 °C tunggal maysa a dekada).[42] Dagiti temperatura ti taaw ket nabunbuntog a nagpangato ngem dagiti temperatura ti daga gapu ti dakdakkel nga epektibo a kapasidad dagiti taaw ken gaputa ti taaw ket ad-adu a makapukaw ti pudot baaen ti panagbawbaw.[43] Ti akin-abagatan a hemispera ket masna pay a napudpudot ngem ti akin-abagatan a hemispera gapu ti maipapan ti meridiano a panangawit ti pudot kadagiti taaw nga adda dagiti paggiddiatan iti agarup a 0.9 petawatts nga agpaamianan,[44] nga adda ti maysa amainayon a maited manipud dagiti albedo a paggiddiatan a nagbaetan dagiti polar a rehion. Manipud idi rugi ti industrialisasion ti interhemisperiko a paggiddiatan ti temperatura ket ngimmaton gapu ti pannakatunaw ti yelo ti baybay ken niebe idiay Amianan.[45] Dagiti natimbeng a temperatura ti artiko ket ngimmatngaton iti gangani a dua a gatad iti sangalubongan kadagiti napalabas a 100 a tawtawen, nupay kasta dagiti temperatura ti artko ket nakarkaroda pay nga agbalbaliw.[46] Urayno ad-adu pay dagiti inbernadero nga alingasaw ti naipuspusgaw iti Akin-amianan ngem ti Akin-abagatan a Hemisperio daytoy ket saan a makaited iti paggiddiatan iti panagpudot gaputa dagiti nangruna nga inbernadero nga alingasaw ket aganayda laeng nga agpaput tapno mailaokda kadagiti hemisperio.[47]
Ti termal nga inertia dagiti taaw ken dagiti nabuntog a sungbat dagiti saan a dagus a pakaibanagan ket kaibuksilanna a ti klima ket makasapul kadagiti siglo wenno napapaut tapno maipag-isu kadagiti panagbalbaliw. Dagiti panagadal ti panagikeddeng ti klima ket mangipakpakita nga urayno mapatalinaay dagiti inbernadero nga alingasaw kadagiti agpang idi 2000, ti adu pay a panagpudpudot iti agarup a 0.5 °C (0.9 °F) ket mapasamak pay laeng.[48]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti 2009 a Gibisan ti Kapudotan a Dekada a Nairehistro. NASA Imahen ti Obserbatorio ti Daga iti Dayta nga Aldaw, 22 Enero 2010.
- ^ Dagiti Pagpilian ti Klima ti Amerika. Washington, D.C.: Ti Nailian nga Akademia a Pagmalditan. 2011. p. 15. ISBN 978-0-309-14585-5. "Ti katimbengan a temperatura iti rabaew ti Daga ket ngimmato babaen ti agarup a 1.4 °F (0.8 °C) kadagiti napalabas a 100 a tawen, nga addaan ti agarup a 1.0 °F (0.6 °C) iti daytoy a panagpudot a rimsua kadagiti napalabas a tallo a dekada"
- ^ "Ti panagpudo iti klima a sistema ket awan dudua, ket makitkita tattan manipud kadagiti panagpalpaliiw kadagiti panagpangato iti sangalubongan a katimbengan a temperatura ti angin ken taaw, ti agnanayon a panakatunaw iti niebe ken yelo ken panagpangato ti sangalubongan a katimbengan ti pantar ti baybay." IPCC, Sintesia a Reporta, Paset 1.1: Panagpalpaliiw ti panagbalbaliw ti klima, iti IPCC AR4 SYR 2007.
- ^ "Dagiti tallo nga inusar ket inusar a panagipalpalawag kdagiti di-nalawag nga addaan ti tunggal maysa a naisangayan a porma ti pagsasao. * * * A dagiti di-nalawag iti maysa a nisangayan a nagbanagan ket naipategan ti panagusar ti eksperto a panangipato ken estadistikal a panagusig kadagiti bagbagi ti ebidensia (a kas dagiti panagpalpaliiw wenno nagbanagan ti modelo), dagiti sumaganad a pumadpada a panakasakup ket usaren a panagiyebkas ti naipategan a probabilidad a rumsua: awan dudua >99%; nangato ti panakaagpayso >95%; agpayso >90%......" IPCC, Sintesis a Reporta, Panagtaripatu ti Di-nalawag, iti IPCC AR4 SYR 2007.
- ^ IPCC, Sintesis a Reporta, Section 2.4: Panakagupit ti panagbaliw ti klima, iti IPCC AR4 SYR 2007.
- ^ Dagiti Pagpilian ti Klima ti Amerika: Gunglo ti Panagparang-ay ti Siensia iti Panagbaliw ti Klima; Konsilo ti Nailian a Pangsukisok (2010). Panagparang-ay ti Siensia ti Panagbaliw ti Klima. Washington, D.C.: Ti Nailian nga Akademia a Pagmalditan. ISBN 0-309-14588-0. "(p1) ... adda napigsa, kredible a bagi ti ebidensia, a naibatay kadagit adu a linia ti panagsukisok, nga agdokdukumento a ti klima ket agbalbaliw ken dagitoy a panagbalbaliw ket kaaduan a gapuanan kadagiti inararamid ti nagtagitaoan. Nupay adu pay dagiti maadal, ti bugas ti the core penomeno, sientipiko a panagsalsaludsod, ken dagiti hipotesis ket natalipupos a naimatangan ken natibker a natakderan iti rupa ti nakaro a sientipiko a suppiat ken ti naannad a panagadal kadagiti sabsabali a panagipalpalawagan. * * * (p21-22) Adda dagiti daduma a sientipiko a naipatingga wenno teoria ket natalipupos a naimatangan ken nasubokan, ken nasuportaran babaen kadagiti adu a nawaya a panagpalpaliiw ken nagbanagana, a ti kababalin a dagiti sumaganad ket mabirukan a dagitoy ket saan a pudno ket mapaawanen a bassit. Iti kaytoy a naipatingga ken dagiti teoria ket naipategandan a kas maysa a naikeddeng a kinapudno. Daytoy ket kasla ti kaso para iti naipatingga a ti sistema ti Daga ket pumudpudot ken ti kaaduan iti daytoy a pangpudpudot ket gapu kadagiti inararamid ti nagtagitaoan."
- ^ "Kumaduaan nga insarita dagiti Akademia ti Siensia" (PDF). Naala idi 9 Agosto 2010.
- ^ Meehl et al., Chap. 10: Dagiti Maipadpadto a Klima ti Sangalubongan, Sec. 10.ES: Katimbengan a Temperatura, iti IPCC AR4 WG1 2007.
- ^ Schneider Von Deimling, Thomas; Held, Ganopolski, Rahmstorf (2006). "Nakarkulo a sensitibidad ti klima manipud naigrupo a simulasion ti glasial a klima". Dagiti Dinamiko ti Klima. Plantilia:Citeseerx.
- ^ Meehl et al., Chap. 10: Dagiti Maipadpadto a Klima ti Sangalubongan, Paset 10.5: Panangibilang ti Sakup ti Panagbalbaliw ti Klima, iti IPCC AR4 WG1 2007.
- ^ Solomon et al., Teknikal a pakabuklan, Paset TS.5.3: Dagiti Maipadpadto a Rehional a Gatad, iti IPCC AR4 WG1 2007.
- ^ Lu, Jian; Vechhi, Gabriel A.; Reichler, Thomas (2007). "Panagpadakkel ti Hadley a selula babaen ti panagpudot ti lubong" (PDF). Sursurat ti Heopisikal a Panagsukisok 34 (6): L06805. Bibcode:2007GeoRL..3406805L. doi:10.1029/2006GL028443.
- ^ US NRC 2012Plantilia:Full
- ^ Pagibatayan a Taripnong ti Panagbalbaliw ti Klima ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (UNFCCC) (2011), Kasasaad ti Panagpasingked ti Taripnong, Sekretariat ti UNFCCC: Bonn, Alemania: UNFCCC. Kaaduan ti pagpagilian iti lubong ket partido ti Pagibatayan a Taripnong ti Panagbalbaliw ti Klima ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (UNFCCC), a nangampon ti puntaan a 2 °C . Manipud idi 25 Nobiembre 2011, dagitoy ket partido ti 195 (194 nga es-estado ken 1 a rhional nga ekonomiko a gunglo ti panagtitipon (ti Kappon ti Europa)) iti UNFCCC.
- ^ "Artikulo 2". Pagibatayan a Taripnong ti Panagbalbaliw ti Klima ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. "Ti dumtengan a gandat iti daytoy a Taripnong ken dagiti amiaman a mainaig a legado nga instrumento a maampon ken magun-od dagiti Konperensia dagiti Partido, segun kadagiti nangruna a probision ti Taripnong, ti panagtalinaay ti kaadu dagiti inarbedero nga alingasaw iti tangatang iti maysa nga agpang a mangpawil ti makadangran nga antropoheniko a panagbiang ti sistema ti klima. Dagiti kastoy nga agpang ket mabain a magun-od iti kaunegan ti batayan ti panawen a makaanay a mangpalubos ti ekosistema a mangampon ti masna a panagbalbaliw ti klima, tapno maisegurado ti panagpataud ti taraon ket saan a madangran ken tapno mapakabaelen ti pannakaipan ti ekonomiko a panagrang-ay iti matalinaay a pamay-an.", naala manipud ti nakabangonan ti sangalubongan a tulagan a naikeddeng idi 21 Marso 1994.
- ^ a b Pagibatayan a Taripnong ti Panagbalbaliw ti Klima ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (UNFCCC) (2005), Maikanem nga Urnong ken sintesis ti immuna a nailian a panakinsinnarita manipud kadagiti Partido a saan a nairaman iti Nairaman I iti Taripnong. Palagip babaen ti sekretariat. Ehekutibo a pakabuklan. (PDF), Ginebra (Suisa): Opisina ti Nagkaykaysa a Pagpagilian idiay Ginebra
- ^ Gupta, S. et al. 13.2 Panagbalbaliw ti klima ken dagiti dadduma pay a mainaig nga annuroten, in IPCC AR4 WG3 2007.
- ^ "Ch 4: Panagbalbaliw ti klima ken pakasakbayan ti enerhia", , in IEA 2009, pp. 173-184 (pp.175-186 of PDF)
- ^ a b Pagibatayan a Taripnong ti Panagbalbaliw ti Klima ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (UNFCCC) (2011), Urnong ken sintesis ti maikalima a nailian a panakisinnaritaan. Ehekutibo a pakabuklan. Palagip babaen ti sekretariat. (PDF), Ginebra (Suisa): Opisina ti Nagkaykaysa a Pagpagilian idiay Ginebra
- ^ Adger, et al., Kapitulo 17: Pagtonoyan ti panagampon dagit panagsanay, dagiti pagpilian, dagiti lapped ken kapasidad, Ehekutino apakabuklan, iti IPCC AR4 WG2 2007.
- ^ 6. Panagala kadagiti masapul a pundo para iti panangipabassit ken panag-ampon (PDF), iti Bangko ti Lubong (2010), 2010 a Reporta ti Panagrang-ay ti Lubong: Panagrang-ay ken Panagbalbaliw ti Klima, Washington DC, Estados Unidos: Ti Internasional a Banko para iti Panagibangon manen ken Panagrang-ayt / Ti Banko ti Lubong, pp. 262–263
- ^ a b Pagibatayan a Taripnong ti Panagbalbaliw ti Klima ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (UNFCCC) (2011), Taripnong dagiti Partido – Maika-16 a taripnong: Keddeng 1/CP.16: Dagiti Tulagan ti Cancun: Dagiti Nagbalinan dagiti obra ti Ad Hoc a Grupo ti Agob-obra iti Nabayag a Termino a Tignay ti Pagtitinnulongan babaen ti Taripnong (Inggles): Parapo 4 (PDF), Sekretariat ti UNFCCC: Bonn, Alemania: UNFCCC, p. 3 "(...) nasken dagiti adu a panagpabassit ti alingasaw a sengngaw ti inbernadero segun ti siensia, ken kas tinaidokumento iti Maikapat a Panagtonoy a Reporta ti Intergobernmental nga Entrapanio ti Panagbalbaliw ti Klima, nga adda ti panirigan ti panagpabassit ti alingasaw a sengngaw ti inbernadero tapno matengngel ti panagpangato ti natimbeng a temperatura ti lubong iti baba ti 2 °C a nangatngatao ngem dagiti preindustrial nga agpang"
- ^ Enbironmento a Programa ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (UNEP) (Nobiembre 2011), "Ehekutibo a Pakabuklan" (PDF), Panagisilpo ti Baetan ti Sengngaw: Ti Sintesis a Reporta ti UNEP, Nairobi, Kenya: UNEP, p. 8, ISBN 978-92-807-3229-0 UNEP Stock Number: DEW/1470/NA
- ^ Ahensia ti Internasional nga Enerhia (IEA) (2011), "Ehekutibo a Pakabuklan (Inggles)" (PDF), 2011 a Sangalubongan a Pakasakbayan ti Enerhia, Paris, Pransia: IEA, p. 2
- ^ Bindoff, N.L., et al., "Kapitulo 5: Dagiti panagpalplaliiw: Maipapan ti Taaw a Panagbalbaliw ti Klima ken Lessaad ti Baybay", Sec 5.2.2.3 Dagiti pagbanagan para iti Balanse ti Pudot ti Daga, iti IPCC AR4 WG1 2007, nagbasaran babaen ti: Dagiti Grapiko ti Klima babaen ti Skeptical Science: Dagiti Komponente ti Panagpudo ti Lubong:, Skeptical Science, Dagiti komponente ti panagpudot ti lubong para iti paset ti panawen ti 1993 aginggana ti 2003 a nakarkulo manipud ti IPCC AR4 5.2.2.3
- ^ Trenberth et al., Kapitulo. 3, Dagiti panagpalpaliiw: Atmosperiko a Rabaw ken Panagbalbaliw ti Klima, Paet 3.2.2.2: Dagiti Isla ti Urbano a Pudot ken dagti Pagtonoyan ti Panagusar ti Daga, p. 244, iti IPCC AR4 WG1 2007.
- ^ Jansen et al., Kapitulo 6, Palaeoklima, Paset 6.6.1.1: Ania kadi ti Ipakita dagiti Rekonstruksion a Naibatay iti Paleoklimatiko a Pannakbagi?, pp. 466–478, iti IPCC AR4 WG1 2007.
- ^ a b c d Kennedy, J.J., et al. (2010), "Kasano nga ammotayo no pimmudot ti lubong? iti: 2. Sangalubongan a Klima, iti: Kasasaad ti Klima idi 2009", Bull.Amer.Meteor.Soc. 91 (7): 26
- ^ Kennedy, C. (10 July 2012), ClimateWatch Magazine >> Kasasaad tiKlima: Sangalubongan a Lessaad ti Baybaya idi 2011, Portal ti Serbisio ti Klima ti NOAA
- ^ "Pakabuklan para kadagiti Agar-aramid ti Annuroten", Dagiti Dagus a Pangpalplaiiw kadagiti Kinaudi a Panagbalbaliw ti Klima, in IPCC AR4 WG1 2007
- ^ "Pakabuklan para kadagiti Agar-aramid ti Annuroten", B. Ti agdama a pannakaammo kadagiti napalpaliiw a pagbanagan iti panagbalbaliw ti klima iti masna ken enbironmento ti tao, iti IPCC AR4 WG2 2007
- ^ Rosenzweig, C., et al., "Kapitulo 1: Panagikeddeng ti balor dagiti Napaliiw a Panagbalbaliw ken dagiti Sunbat dagiti Masna ken Maimaton a Sistema", Paset 1.3.5.1 Dagiti panagbalbaliw iti penolohia, iti IPCC AR4 WG2 2007, p. 99
- ^ Cole, Steve; Leslie McCarthy. "NASA – NASA a Panagsukisok ket nakitana a ti 2010 ket Naipada ti Nairehistro a Kapudotan a Tawen" (Pabuya). Naala idi 3 Marso2011.
- ^ Hansen, James E.; et al. (12 Enero 2006). "Goddard nga Instituto para kadagiti Panagadal ti Limbang, Panagusig ti Rabaw a Temperatura ti GISS". NASA a Goddard nga Instituto para kadagiti Panagadal ti Limbang. Naala idi 17 Enero2007.
- ^ "Kasasaad ti Klima: Sangalubongan a Panagusig para iti Tinawen ti 2009". 15 Enero 2010. Naala idi 3 Mayo 2011.
- ^ Jones, Phil. "Pakaammo a Sabanas ti CRU blng. 1: Rehistro ti Sangalubongan a Temperatura". Unit ti Panagsukisok ti Klima, Eskuela dagiti Siensia ti Enbironmento, Unibersidad ti Daya nga Anglia. Naala idi 3 Mayo 2011.
- ^ World Meteorological Organization (2011), Insasao ti WMO iti kasasaad ti sangalubongan a klima idi 2010, World Meteorological Organization (WMO)
- ^ Changnon, Stanley A.; Bell, Gerald D. (2000). El Niño, 1997–1998: Ti Klima a Pasamak iti Siglo. Londres: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. ISBN 0-19-513552-0.
- ^ Knight, J.; Kenney, J.J.; Folland, C.; Harris, G.; Jones, G.S.; Palmer, M.; Parker, D.; Scaife, A. et al. (Agosto 2009). "Dagiti Kadi Sangalubongan a Pagduyosan ti Temperatua Kadagiti Kinaudi a Dekada ket Mangpamadi kadagiti Panangipadto ti Klima? [iti "Kasasaad ti Klima idi 2008"]" (PDF). Bull.Amer.Meteor.Soc. 90 (8): S75–S79. Naala idi 13 Agosto 2011.
- ^ Panagbuntog ti Sangalubongan a Temperatura – saan a ti gibus ti panagbalbaliw ti klima. UK Met Office. Naala idi 20 Marso 2011.
- ^ "Sentro ti Datos ti Nailian a Klima ti NOAA, Kasasaad tiKlima: Sangalubongan aPanagusig para iti Tinawen ti 2011". NOAA. 19 Enero2012. Naala idi 31 Enero 2012.
- ^ Trenberth et al., Kapitulo 3, Dagiti Panagpalpaliiw: Atmosperiko aRabaw ken Panagbalbaliw ti Klima, Ehekutibo a Pakabuklan, p. 237, iti IPCC AR4 WG1 2007.
- ^ Rowan T. Sutton, Buwen Dong, Jonathan M. Gregory (2007). "Daga/baybay a pannakaibagi apanagpudot a panagsungbat iti panagbalbaliw ti klima: Dagiti modelo a resulta ti IPCC AR4 ken panangipada kadagiti panagpalpaliiw". Sursurat ti Heopisikal a Panagsukisok 34 (2): L02701. Bibcode:2007GeoRL..3402701S. doi:10.1029/2006GL028164. Naala idi 19 Septiembre 2007.
- ^ Carl, Wunsch (Nobiembre 2005). "The Total Meridional Heat Flux and Its Oceanic and Atmospheric Partition". Warnakan iti Klima 18 (21): 4374–4380. doi:10.1175/JCLI3539.1. Naala idi 25 Abril 2013.
- ^ Feulner, Georg; Stefan Rahmstorf, Anders Levermann, ken ni Silvia Volkwardt (March 2013). "Iti Taudan ti Rabaw a Temperatura ti Angin a Paggiddiatan ti Baetan dagiti Hemisperio iti Agdama nga Aldaw a Klima ti Daga". Warnakan iti Klima. doi:10.1175/JCLI-D-12-00636.1. Naala idi 25 Abril 2013.
- ^ TS.3.1.2 Spatial Distribution of Changes in Temperature, Circulation and Related Variables - AR4 WGI Technical Summary
- ^ Ehhalt et al., Kapitulo 4: Atmosperiko a Kimika ken dagiti Inbernadero nga Alingasaw, Paset 4.2.3.1: Karbon mono oksido(CO) ken hidrohenio (H2), p. 256, iti IPCC TAR WG1 2001.
- ^ Meehl, Gerald A.; et al. (18 Marso 2005). "How Much More Global Warming and Sea Level Rise" (PDF). Science 307 (5716): 1769–1772. Bibcode:2005Sci...307.1769M. doi:10.1126/science.1106663. PMID 15774757. Naala idi 11 Peberro 2007.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Panagpudot ti lubong idiay Wikimedia Commons


text:
Salvatore Quasimodo
Ni Salvatore Quasimodo (Pannakabalikas nga Italiáno: [salvaˈtoːre kwaˈziːmɔdo]; Agosto 20, 1901 – Hunio 14, 1968) ket maysa idi nga Italiano a mannurat ken mannaniw. Idi 1959 nagunggunaan isuna ti Premio Nobel iti Literatura "para iti lirikal a daniwna, nga addaan ti insendio a panagyebkas ti nakalkaldaang a kapadasan iti biag iti bukod tayo a panawen". A nairaman ni Giuseppe Ungaretti ken Eugenio Montale, isu ti maysa a kangrunaan nga Italiano a mannaniw iti maika-20 a siglo.