text:
Congratulations kadagiti nangabak!
Thursday, June 28, 2007
Dagiti Nangabak iti TESDA (Maika-2 a Pasalip)
Congratulations kadagiti nangabak!
Wednesday, June 06, 2007
Pinoy: Adipen (Manen!) Iti Bukod Nga
NAKAKAALARMA iti nakadaras la unay a panagadu iti bilang dagiti kaso iti National Labor Relations Commission maikontra kadagiti South Koreans. Ad-adu pay nga amang ti kasoda ngem kadagiti lokal nga agpatpatrabaho. Iti rigatna, kaadduan kadagitoy a biktima dagitoy a ganggannaet ket dagiti professionals, a kas kadagiti tutors, IT Specialist, HRM graduates.
Saan pay laeng a naibilang ditoy dagiti kaso dagiti naabuso iti kalinteganna nga adda iti domestic jobs wenno dagiti nagserbi a kas babaonen, para luto, agtagibalay, para aw-awir, agtagilako ken dadduma pay. Kaaduan kadagitoy iti saanen a nagkamang iti NLRC, gapu iti saan laeng a kinakurang iti ammoda maipapan kadagiti Labor Laws, no di ket kinaawan iti turedda a sumango kadagiti kakastoy a situasion iti biagda.
Nalabit a ti kinaawan iti busbosenda ken iti agpang ti kapanunotanda a didanto met laeng maikaskaso agsipud ta babassitda laeng nga umili. Saan ngamin a maikkat kadagiti babassit nga umili iti kinapateg ti panawen ken ti sangkabassit a kuartada (no adda). Isu nga ikidemda laeng ti rimsua a pinataud iti pannakatagaboda ken pannakaabuso ti kalinteganda a kas mangmangged. Wenno kas iti gagangay a sawen, “ti Dios laengen iti makaammo kadakuada.” Isu a didan busbosen pay ti iggemda a kuarta para laeng iti saanda a namnamaen a bunga iti ilabanda. Napatpategan nga amang no ania iti adda iti dakulap ta addan dayta. Saanen a nasken a mapukaw pay. Itoy a panirigan, ti kalintegan ket ad-adda pay a naabuso.
Anansata, adda dagiti nagtured a nangilaban ti kalinteganda. Ngem ad-adu ti bilang dagiti saan a nakaitured. Itoy a punto, a kinaawan iti tured ket ad-adda pay a ginundawayan dagiti ganggannaet iti inda panagabuso. Lalo la ket ngarud nga imbabada iti saan a nainpropesionalan a pasueldo kadagiti obrero. Ket iti panunot dagitoy a ganggannaet, kabaelanda a gemgeman ni Pinoy iti mismo nga ilina. Kabaelanda a tagaboen ni Pinoy iti mismo a nakaiyanakanna a daga.
Atiw payen ti maysa a security guard nga agsusueldo iti minimum wage dagitoy a professionals. Saan laengen a banag a nakakatkatawa no dipay ket maysan a banag a makapasuron. Napipia pay dagiti aglaklako iti taho, puto ken dagiti agbanbanana cue ta amangan no doble pay iti masapulanda kadayta sapul dagitoya biktima daghiti ganggannaet.
Ti kinaadu dagiti awanan iti trabaho iti gapuna, isu a mapasamak iti panangpetpet iti tadem ti kutsilio. A gagangay met a pakasugatan ken pagsayasayan iti dara.
Apay a saan nga agtignay dagiti agrebbeng kadaytoy? Apay a nga itulok lattan dagitoy nga agrebbeng nga ikuspil dagiti ganggannaet dagiti Pinoy iti mismo nga ilina?
Piman a Pinoy. Adipen iti bukodna nga ili. Ngem apay a di agtignay dagiti makunkuna nga agserserbi kadagiti umili? Apay a di agtignay dagiti mangririenda ti turay ti ili?
Saan laeng a di nainkalintegan a panagpatrabaho ti aramid dagitoy a gangganaet iti pagilian no di ket maibilangen a saanen a makatao nga aramid.
Dagitoy a South Koreans, sueldoanda laeng ti maysa a mannursuro iti Php25.00 iti maysa nga oras wenno duagasut a pisos iti walo nga oras a kas inkeddeng ti linteg nga oras ti panagtrabaho. Nababbaba nga amang daytoy ngem ti naikeddeng a minimum a sueldo a nasurok a duagasut a pisos. Kasta man met laeng ti isueldoda kadagiti IT specialist nga agtrabaho kadagiti call centers ken computer shops, ken kadagiti HRM graduates kadagiti restaurants ken bars. Sabali pay kadagiti obrero kadagiti spa, saloon ken beauty parlors.
Per ora a trabaho. Kontrata iti dua a tawen ti trabaho. Sa manen mai-renew kalpasan nga agpaso ti kontrata. Ngem iti rigatna, adu dagiti obrero nga umabuten iti makatawen wenno dua a tawen iti inda panagtrabaho, kastoy pay laeng iti sasaadenda: ab-ababa ngem iti minimum wage ken kinawan iti benepisio.
Adun dagiti dimlaw, ngem adu latta met ti kimmagat gapu iti kinaawan iti mastrekan.
Kastoy ti kinarigat ti trabaho iti pagilian. Yannan daydi kari a sangapulo a million a trabaho?
Maibilang a panaglabsing iti labor laws ti contractual basis a panagpatrabaho. Ngem isu met iti mapaspasamak. Dagitoy kadi a contractual basis dagiti ganggannaet ti naikari idi a sangapulo a million a trabaho? Dagitoy kadi a pannakaadipen ti naikarti a trabaho ken tapno dumakkel laeng ti datos ti saan a maawatan a datos ti estadistika ti employment?
Piman a Pinoy. No mapan mangged iti sabali a nasion, nasken nga agpatagabo pay daytoy. Sagrapenna amin a pannaakaabuso, iti man pisikal ken mental ken ti homesick. Ngem no adda met iti bukodna a nasion isu latta met nga isu a matagabo ken maabuso kadagiti ganggannaet.
No maaramid dagitoy a gangganaet iti panagabuso kadagiti obrero ditoy pagilian, anianto la ketdi ngatan iti bukodda a nasion?
Piman a Pinoy!
Nakadidillaw ti makunkuna a Korean wave. Nagbatay laeng iti rason nga inda panagiskuela ditoy pagilian. Ngem daytoy a rason ket maysa laeng a nga allilaw. Permanenten iti inda panagnaed.
Iti Siudad ti Baguio, nagadun dagiti negosio dagiti Koreans. Kasta met kadagiti dadduma pay a key cities ti pagilian. Nagduduma ti negosioda. Adu metten dagiti nakagatang kadagiti balbalay ken loteda. Kadagiti dadduma, nagaramatda pay iti dummy tapno maliklikanda ti saritaan a legal maipapan iti inda panagtagikua iti sanikua.
Iti NLRC Baguo, duapulo ket dua iti kinednganda a kaso kontra dagiti South Koreans iti 2006. Adu pay dagiti nakapending a kas. Ngem, dagiti naidarum, timmakiasdan iti siudad. Nakakagteng ti nakaaalarma a situasion iti konseho ket napasamak iti nainget unay a panagadal ken panagsukisok itoy a banag. Ngem agsipud ta dagitoy a maseknan ket gangganaet, ad-adda ngarud a sakupen daytoy ti foreign service ken immigration law ken dagiti polisia ken paglintegan maipapan kadagitoy a gangganaet. Isu nga awan iti naaramidan ti siudad.
Iti rigatna, nakaluklukay la unay dagiti paglintegan iti foreign service. Sa dina pay ammo a protektaran dagiti umilina. No dina maprotektaran dagiti obrero iti bukodna nga ili, anianto la ketdin kadagiti adda iti sabali a nasion? Isu nga adu dagiti maabuso a kakailian nga obrero iti sabali a nasion gapu iti kinaawan iti bael ti foreign service a mangguped uray no iliklik man laeng dagiti kakastoy a pasamak.
Iti ngamin polisia ti gobierno ket agsadsadag laeng iti “pannakatagabo” a saan ket nga agpannuray koma iti “laing, sirib ken teknolohia nga ikut ti human resourcesna. Saan a maiparbeng a tignay a nasken koma nga adalen ken usigen a nalaing dagiti agkalalaing nga economic managers ti pagilian. Saanda koma nga agpannuray kadagiti sapul dagiti OFW ta maysa daytoy a kinakuneng nga aramid no di man kinaadda iti maiduldulin nga asok a nakalluban iti salop ti bukod nga interes ken panggep.
Agpatagabo iti ballasiw taaw. Ket iti naminsan, sipapannakkel pay ti presidente a nangiwaragawag iti panangipatulod kadagiti supermaids! No saan nga agipatulod, agawis kadagiti agpuonan iti legal a negosio. Iti rigatna, adda latta met dagiti sumapit nga agnegosio kadagiti illegal, a kas iti produksion ti maiparit a droga, illegal a call centers (awanan permit ken agaramat kadagiti pirated softwares), kadagiti saan a nairehistro nga eskuelaan. Kaadduanna kadagiti illegal a negosio iti pakapasamakan kadagiti panagabuso kadagiti obrero. Agsipud iti kinalukay unay ti foreign policies ti pagilian, saan a mapengdan iti ad-adda pay a bileg ti “Korean wave” a mangitaneb kadagiti Pinoy.
Sadiay Bacolod City, adda dagiti sumagmamano a kaso ti sexual harassment kontra dagitoy a gangganaet ken dagiti tutors wenno mangisursuro kadagitoy iti eskuelaan. Kadagiti dadduma, ti tutoring ket karaman payen iti panagbalin a “yaya” ken domestic helper. Iti kaso ti sexual harassment, ti pay tutor ti nagsagaba iti “pannakapukaw” ta kalpasan iti daydi a semester, awanen iti mangayat kenkuana nga agisuro. Ngarud, naisardeng met daytoy iti inna panagadal iti abogasia. Ta estudiante daytoy ket ti tutoring laeng ti pangal-alaanna iti pagiskuelana. Adda ti sumagmamano a nangipaay iti tulong-legal kenkuana. Ngem pimmanawen iti pagilian ti abusado a Koreano. Daytoy ti maysa kadagiti abut ti linteg wenno abut dagiti polisia ti gobierno maipapan kadagiti gangganaet. No nakabasol ni gangganaet, mapalubosan a pumanaw iti pagilian a dina man la sinungbatan ti ti nagbasolanna. Ngem no ni Pinoy iti nagbasol iti sabali a pagilian, saan man laeng a maikkan iti due process a kas naituding iti kalintegan ti tao (human rights law). Nagasaten no di agawid a nakalungon.
Saan a kaso iti racial ken wenno foreign relations ti kangrunaa a panggep daytoy a sinurat no di ket ti pannakaidatag ti respeto ti kalintegan ti amin a maseknan. Dayta respeto ket napateg la unay a kadagiti obrero a Pinoy tapno ad-adda pay iti inda panagited iti naan-anay a siribda kadagitoy a ganggannaet no isuda met iti marespeto ken maikkan iti naan-anay ken makapnek a subad iti itedda kadagitoy a gangganaet.
Ngem no awan daytoy a respeto, kasla met dimtengda iti balay nga awan iti as-asinna. Kasla immulida iti balay a nakaliktad ti agdanna. Dimtengda nga iti puntoda ket mangisaknap iti saan a nasayaat a tagipatgen ken panangipakita iti kinaawan iti galad iti nasayaat a sursuro. Isu nga immayda tapno makasursuroda? Nasken ngarud iti inda met panangipaay kadayta a respeto kadagiti obreroda.
Saan koma met a matmaturog iti pansitan ti gobierno kadagiti kaso iti panaglabsing iti labor laws ken panaglabsing iti kalintegan ti tao. Saan a sakopen ti foregn service policy dagitoy a panagabuso. Saan koma liklikan dagitoy a kaso gapu laeng iti foreign relations. Ta gagangay ngamin a maamak ti gobierno a maaddaan iti iti rikki iti relasion ti dua a nasion no ipaay dagiti estrikto a pagannurotan. Isu a nabtak pay ketdi dayta pinggan a losa a nakaisuratan iti naynay a palusot, “isolated case…” A nalaklaka laeng iti mangiwaragawag iti isolated case ngem ti mangipaay iti hustisia. Wenno napatpateg dayta relasion ti dua a nasion ngem dagiti naabuso. Iri rigatna dayta a punto met ti ad-adda a mangimameg iti pannakaabuso, ta maab-abuso la ngaruden isu pay laeng ti agtentekio.
Adu unayen dagiti napasamak a panagabuso. Ket no saan nga agtignay ti gobierno sabali manen a panagadipen ti parikut iti agdama a henerasion a kas iti panagadipen idi panawen ti Kastila, Hapon ken dagiti Amerikano.
Kadagiti kakastoy a panagabuso ket maysa met nga addang iti panangsakop iti maysa a puli. No abusoem ti maysa a puli, ket saan a pumalag wenno saanna nga ikaskaso dayta a panagabuso, ta paset dayta ti kulturana a “hospitality” ken managbabain kadagiti ganggannaet, ad-adda pay nga aramiden dagitoy nga abusado.
Ngamin, iti pannakaabuso ken saan a panagtimek wenno saan man laeng a panangikaskaso ket maibilang met a saan a panangrespeto ti bukod a bagi. Kasano ngarud nga irespetonaka ti ganggannaet no dimo met ammo a protektaran ti bukodmo a bagi?
Kasano ngarud nga irespetonaka ti ganggannaet no di met irespeto ken salakniban ti gobierno dagiti obrerona? Kasano nga irespeto dagitoy a gangganaet dagiti linteg ti pagilian no ti mismo a gobierno ket dina ammo nga irespeto dagiti umilina? Kadagiti dadduma a kaso, ti pay nababa nga umili ti agsagrap iti pannakadillaw ngem kadagiti nagabuso kenkuana. Banag a saan a patas ti timbangan dagiti babassit nga umili ken dagiti nabungkong ti bulsana.
Umanay kadi lattan dayta panagbalin ni Pinay a kas supermaid? Wenno lamiongen wenno patayyeken ti alipuspos dagiti OFW a kabarbaro a banuar ti panawen? Idinto ta adda latta dagiti tignay a no saan a panangsaklot kadagiti dakulap ket panagkaradap dagiti dakulap iti sirok dagiti lamisaan? Adu unayen dagiti dakulap nga agar-arikap iti sirok ti lamisaan nga isu iti nangiduron ken ni obrero iti pader ken mangkammet ti tadem ti kutsilio. Makita dagiti seniales: ti kinauneg ti gayunggayong a nagbaetan ti nangato ken ababa nga umili; ti tamtambutiogan a lakay ket ti rutayrutay nga ubing a nakaiggem iti per-ak a latok ken nakadumog a nakaluspak iti iti abay ti binuntuon a basura a teritorio dagiti dingraw, kuttongit a pusa ken aso a “self supporting.”
Tagabo iti bukodna nga ili ni Pinoy! Ngem kaanonto ti panagtignay? Kaanonto ti panagpatingga ti pannakatagabo?#
Monday, June 04, 2007
Ania, maiparit ti agsao iti Iluko?
KABAYATAN iti yaalsa dagiti rehional a lenguahe kontra iti English, kustounay met ti namsakaan ni Tagalog=P/Filipino iti rehion amianan. Napartak la unay iti inna panagwaras. Kasla apuy a nagkayamkam.
In-inut ti panagrunot ti dila ni Ilokano. Kasla agrungrong. Wenno beggang nga in-inut nga umpaag agingga ipalaiston ti angin ti dapo. Ket iti masungad nga aldaw, maysanto laengen a pakasaritaan. Napait a pakasaritaan. Pakasaritaan a mantsa ti puli. Tumaud ti crisis identity.
No dadduma, ut-utobek a nalaing dagiti rason no apay a napartak ti panagrunot ti Iluko kadagiti key cities iti Amianan:
No ag-Ilukoka, maawatandaka a dagus, aniaman ti lenguahena. Ti Iluko iti pagsasabatan. Ti lenguahe a pagkikinnaawatan. Dagiti di Ilokano, pilitenda iti agsursuro wenno umawat iti Iluko.
Isu a sinursuro ni Pangalatok ti ag-Iluko. Kasta met kadagiti nasurok a sangagasut a tribu iti Cordillera nga addaan iti pinullo a lenguahe. Agsasabatda iti Iluko tapno agkikinnaawatanda. Iluko amin a sao.
Cordilleran Iluko. Highland Iluko a kuna ni kalatakan a historian ken linguista iti siudad, Dr. Morr Pungayan. Katulad la unay ti Cordilleran Iluko ti Iluko dagiti
“Apay mettenen, piman! Madiyo ti agayab-ayab ta nakiumay mit siak!”
“Naimas-imas ti ulokmo ya! Liingenda pay la sika?”
“Win koma a, piman! Ta napadas-padasak mit ti agdigos iti kumamat-kamat a danum!”
“Intakonto manenen a!”
Napukawpukaw, este, dika met ngata a mapukaw, ta nalawag met latta a maawatan ti Cordi Iluko, saan?
Kadagiti tungtongan, Cordi Iluko latta ti mangngegmo, uray iti amin a suli.
1995. Napalabas ti nasurok a maysa a dekada. Nagbaliwen ti pul-oy ti angin. Saanen nga iti Iluko iti pagsasabatan no di ket iti Tagalog=P/Filipino.
“Idi a, wen, agbasakami iti Bannawag tapno makasursurokami nga agsao iti Ilokano (ti terminona, ken generally). Ta di met agkikinnaawatan no di agilokano,” inyisem iti baket iti simmangbayanmi iti dakkel a balay iti Brgy. Brooks Point iti siudad, idi inyam-ammonak ti Ibanag (i-Abulog) a kumparik, a kas mannurat.
Bimmattaway ti agiluko. Immadu dagiti Anggalog. Itoy a panawen, hybrid ti Iluko. Kadagiti agtutubo, narasayen. Ad-adun ti Tagalog. Ket iti sumaruno pay a dekada, wenno ab-ababa pay ngata, ti Tagalogton a kas lingua franca ti siudad.
URDANETA.
“Apay ngay, ket no kai-Ilokanoan met ti Urdaneta? Apay a Tagalog ti saoyo?”
“Adun ti Tagalog sadiay.”
“Insurom met dagiti annakmon?”
Nagkatawa laeng.
No agbakasionda ditoy
“Apay nga isurom ti Tagalog kadakuada ket Ilokanokayo?” inulitko iti naminsan.
“Iparit ti maestrada no agilokanoda! Mamultada pay a!”
Annayko!
“Tapno saandanton a agbeddal, di isuron kadakuada.”
No further comment.
“Pagsilsilawanmi idi tukak, ditoy a lugar. Kataltalonan. Dayta rangtay dita laud, iti sirokna ti pagsayotak iti agsapa sakbay nga innak agiskuela. Kasilpo dayta a karayan ti sabangan idta laud, daydiay rangtay iti abay ti
“Tagalogda met gayam ditoy, papang!” Indillawnan idi nalikmotmin ti akimbaba a kadsaaraan ti mall. Addakamin iti ngato. Serkenmi amin a puesto. Agbuybuyakamin iti ladawan kadagiti paskil kadagiti sinean.
Yos. Naiyaw-awanak, iti kaiistoriak iti napalabas!
“Tagalogda aya?”
“Dimo napansin? Amin a napananta…” Napansin. Idtoy siudad, natayen a balikas dayta nadlaw.
Inserrekko iti department store. Nagintatawarak iti sopa. Agsasaokami latta ti buridekko iti Iluko. Palpaliiwek met ti saleslady. Pagamuan, nagsao iti Iluko ngem nakapsut. Kasla binawina met laeng a dagus iti inna panag-Iluko kalpasan a nagtalangkiaw. Kasla adda kabutengna.
Ti ur-urayek a gundaway a mulmulmulan ti mugingko!
“Apay nga agtag-Tagalogkayo ket Ilokanokayo met? Ilokano met ti
“Patakaran ngamin, kuya. Tagalog ti panagsaomi kadagiti amin a customer.”
“Tapno maawatan amin a kustormeryo, kasta kadi?”
“Wen, kuya.”
Saanakon a nagdamag.
Uray no awan ti gagarak, nagpa-Candonak. Nagpaliiw iti uneg ti mall. Ket natakuatak, a Tagalog ti saludsod no ania ti gatangem.
Iti mabiit, addanton ti mall met dita Narvacan. Mabangon idiay Brgy. Limmansangan. Addanto la ketdi met ti posiblena, ti tagalogization a mapasamak.
Kadagitoy nga eksperiensa, adda ti tallo a kangrunaan a rason no apay a nasaknap la unay ti tagalogization kadagiti key cities.
1. Edukasion. Iparit ti eskuelaan iti panagsao iti Iluko, ngem no Tagalog ket saan
2. komersialismo ken negosio
3. migration
1) EDUKASION. Iparit ti eskuelaan (iti high school) iti agsao iti Iluko. Multa, piso tunggal balikas! (Iti agdama a panawen.)
Nasken nga English wenno Tagalog. Kangrunaanna la unay ti English. Ngem iti panagsasarita, mabalin ti Tagalog wenno English wenno Taglish.
Early martial law days.
Pinadasko idi nga inlaban ti kalintegak nga agsao iti Iluko kadagiti napili a lugar: alley, ground, library, wenno iti ababa a pannao, no saan a madama iti klase. No madama ti klase, speak English! Wenno Tagalog no isu.
Ngem, napaayak. Ngamin, kas panangilawlawag ti Sister Principal, adda pinirmaak a weaver, sakbay a nagenrolak a surotek amin a pagannurotan, reglamento ken pagayatan ti eskuelaan. Binasak nga immuna sakbay a pinirmaak. (Wen, aya.) Iti panangpirmak, immannugotak. Ania pay iti naaramidak? Reglamento ti eskuelaan ti speak English. Nagdadakkel dagiti maisurat iti pader ken iti ngatoen ti pisara.
Awan iti masaok itoy a banag iti eskuela publika.
Idi elementariakami, Iluko ken English ti medium of instruction. Adda pay la idi Iluko a libro, a para kadagiti gred wan.
Iti sekondaria, nanayunan ti dua, naikkatan ti maysa! Ania daytoy?
Maiparit ti Iluko, ngem saan ti Tagalog. Sa ket simmapit pay ti Spanish a subject! (Naikkat a subject idi addaakon iti maikadua a tukad).
Ayyuya ngay? I’d rather speak English than Tagalog! kunak metten a. Mamultaka iti binting. Nangina dayta binting ta maminliman a plete iti kalesa. Wenno nikel laeng ti sangapug-ong a singkamas wenno sangaagpa nga unas a kabukaben iti panagawid a magmagna. Sangakilometro ti watiwat ti
Eksperiensa daytoy a kas estudiante iti private school.
Itoy a punto, agsao wenno agsursuro ti anak iti ganggannaet a sao: Tagalog wenno English wenno isuda a dua. Awitda daytoy nga inda panagsursuro iti balbalayda wenno kadagiti ummongda, tapno adda makasursuroda a naimbag. Tapno agbalinda a fluent.
Iti pamilia, awan ngata ti nagannak a mangiparit wenno manglapped iti anak nga agsao iti English wenno Tagalog no kayatna iti agsao. Ngamin, ammo met dagitoy a nagannak, a mamulta ni anak no agsao iti Iluko iti eskulaan. Isu a bay-anna lattan nga agsaoda iti Tagalog wenno English tapno makasursuroda. Wenno saan, ket korihirenda iti inda panagsao tapno agbalinda ketdi a fluent. Ultimo aso ken pusa ken aniaman a pet, ket English no di man Tagalog ti pannakisarita.
Ta asino koma ti nagannak a mayat a maudi ti anakna iti eskuelaan? Asino met ti nagannak a kayatna ti anakna a maudi wenno iti worst, ket maawagan ti anakna a kuneng, munnel, tabbed, dagmel ken bobo ta dina ammo ti agsao iti Tagalog ken English iti eskuelaan?
Ken, asino ti makapaneknek a ti dina ammo ti agsao iti fluent English ken Tagalog ket kuneng, munnel, tabbed, dagmel ken bobo?
(Saan met ngata a kuneng, munnel, tabbed, dagmel ken bobo dagiti Hapon, Espaniol, Aleman, Frances ken dadduma pay a non-English speaking country, lalo dagiti nararang-ay a nasion. Ngem ni P/Filipino, a maikatlo a kaadduan iti agsasao iti English ket mamirmiraut? Diak a maawatan!)
Itoy a siapel ken situasion, nangurungoren ni Iluko. Nangulitagtagen. Nagkuripaspasen, agingga matayton.
Ngarud, iparit ti eskuelaan ti agsao iti Iluko. Maysa kadagiti dakkel nga ilgat ti pannakatay ti bukod a lenguahe.
No dadduma, mismisuotak ti pasamak: mapantayo iti eskuela tapno agadal ken manayunan iti ammo. Ngem apay itan a mapantayo iti eskuelaan tapno patayentayo met ti bukodtayo a dila? (
Saan kadi nga adda ti dakkel a biddut dita wenno siak iti nagbiddut iti dakkel?
Wenno pudno, ket ngata a, a ti sistema ti edukasion ket pinatayna dagiti rehional a lenguahe? Wenno, ngata a, depektibo ti sistema ti edukasion iti kinaadun dagiti masirib ken maimpluensia a mangtimtimon?
2) KOMERSIALISMO. Idi sakbay a naipatakder ti Shoe Mart iti Baguio, dakkel nga ilgat ti agsasao iti Iluko. Ngem iti isasangbay ti SM, a timmipon iti grupo da Maharlika Livelihood Center, Center Mall, Abanao Square ken Cooyeesan Mall, nakaparpartaken ti panagbassit ti ilgat ti agsasao iti Iluko.
Iti Urdaneta, ti Magic ken CSI mall ket manipud iti
Dagitoy a mall iti nangiyeg kadagitoy a luglugar kadagiti non-Iluko speaking. Natural, Tagalog ti lingua franca. Iti panagtulid ti panawen, ad-addan a narimbawan ti Iluko.
Isu a dikan masdaaw no mapanka iti mall kadagitoy a lugar, no Tagalog iti pannakisaoda kenka, iti dua a rason: a) saanda nga Ilokano; b) reglamento ti management a kas marketing technique.
3) MIGRATION. Dakkel ti ilgat ti migrasion a paset ti tagalogization. Umuna, dagiti non-Iluko speaking nga empleado dagiti mall ken ti pamiliada nga awitda ta adda la ngarud dita ti trabahoda. Maikadua, umad-adu nga umad-adu ti papolasion dagiti Muslim traders ken dadduma pay a non-Iluko speaking traders kadagiti nadakamat a lugar. Ket agsasao met dagitoy ti Tagalog. Dakkel met ti impluensia nga ibunga ti ilgatda. Maikatlo, gapu ta adda ti trabaho a masapulan (kadagiti mall) adu met iti dumayo a makipagnaed, iti dua a rason: agnegosio ken agtrabaho.
Favorable ti komersio ken negosio no adu ti tao. No adu ti komersio ken negosio, adu met ti trabaho, siempre.
Agpaamianan ti tugot ti tagalogization. Napartak la unay iti inna panagsaknap.
Kadagiti laengen tallo nga a nainaganan nga ilgat, ket umanayen a mangpatay ti lenguahe ni saluyot.
No damagem no kasano a lappedan ti tagalogization, saanko a masungbatan dayta. Ngamin, addaanak met iti tallo a rason.
1) diak a nasursuro dayta iti eskuelaan, ta ti nasursurok ken no kasano ti agsao iti gangganaet a lenguahe (a di siaannugot ti riknak ken napilitanak laeng tapno maliklikak ti multa a binting tunggal balikas.)
2) obligadoak met nga agsao iti Tagalog iti pagtagilakoak iti nateng ken prutas, ta amkek met a panawandak ti/dagiti customer ken didak gatangan no didak maawatan wenno mabainda a gumatang no dikam agkinnaawatan
3) daytoy a parikut ket saanko a kabukbukodan a parikut no di ket sapasap. Ngarud, sapasap met laeng koma wenno kaadduan iti agtignay, a saan ket a sisiak wenno sumagmamano laeng. Kas indibidual, kas ama, kas writer, kas komersiante, kas umili, adu ken adu a banag ken immatang ti nasken nga iseksek iti priority.
Maibilang met ngata daytoy a sinurat, a kas umuna nga addang iti taldiap ken tignay maipapan iti ipapatay ti bukod a dila….#
Wednesday, May 02, 2007
Abrasa ti Kurang ti Plumada
Dua a dadakkel nga organisassion dagiti agdadamo a mannurat ti nabayagen a nabukel: ti Timpuyog dagiti Agessem iti Literatura Dagiti Ilokano a Pintek (wenno TALDIAP) a nabuangay idi Setiembre 15, 2005; ken, ti Isagutko Kenka Writers Club (IKWC) a nabuangay idi Disiembre 22, 2006. Dagiti kameng ken opisiales ket manipud iti nagduduma a sector: estudiante, OSY, mannalon, mangngalap ken iti labor sector, nagannak, dagiti oldies but goldies, ken dadduma pay a sector.
Nangbukelda iti timpuyogda tapno lalo pay a tumibkerda. Tapno isudan a mismo iti agiinnadal.
No ti gartemda nga agsurat, kasda la nakakita iti marsaba a salamagi. Napingetda a makasursuro nga agsurat iti daniw ken sarita. Ngem saan nga umanay ti inda panagpursigi no awan iti mangabrasa kadakuada, no awan iti mangidalan kadakuada kadagiti umno nga aramidenda.
Ti saanda a pannakatarabay ket ad-adda pay iti inda panagpursigi, ket kuna ti maysa a pundador ti TALDIAP, Leonardo R. Agunoy: “Ti timpuyogmi ti konseho a pakakedngan ti parikut tapno maisarakan-maipamuspusan iti risut….”
Iti met IKWC, kuna ti agbayserda, ni Ms. Estrelita “Mama Es” Del Rosario, Station Manager 90.7 MHz FM Radyo Natin, iti pannakiumanko kenkuana idi iti aldaw ti Abril 7, 2007: “Addaanda iti regget ken napipintas dagiti kapanunotda ken paniriganda kadagiti sursuratenda, isu a naan-anay ti itedko a suporta kadakuada…”
Nakapamindua pay ketdin a, a nagpaseminar-workshop ti IKWC. Ti kaudian ket napasamak iti mismo a residente ti presidente, ni Romeo Licudine, iti Brgy. Saoat, Tagudin, Ilocos Sur Idi Abril 21, 2007. Agmalmalem nga inda panagiinnadal no kasano iti agsurat iti daniw ken sarita. Adda met ti pasalipda iti On The Spot Poetry Writing Contest kadagiti worksiapda.
Daniw ti ipangpangruna dagiti dua a timpuyog, a kas radio base wenno ad-addda a radio ti outlet dagiti putarda: ti IKWC, ti 90.7 MHz FM Radyo Natin, a masarakan iti Brgy. Magsaysay, Tagudin, Ilocos
Iti TALDIAP, maibasa dagiti daniw iti programa a para iti literatura iti CMN Radio DZEA iti Siudad ti Laoag babaen ken ni Leonard Domingo Villa, iti pannarabay ti naanus nga Station Manager, ni Rev. Fr. Nolasco “Tom” Pascua.
Malaksid iti radio, naipablaak met dagiti putar dagiti dua a timpuyog kadagiti dua a kadakkelan ken kalatakan a rehional a pagiwarnak: ti Tawid News Magazine iti Rehion I ken ti The Valley Journal iti Rehion II.
Iti Tawid, inikkak iti bennegda, (a kas editor) “Ti Benneg Dagiti Kattungbol” (The Budding Writer’s Corner) a pakabasaan kadagiti dandaniwda. Napaliiwko a nagdarasda a makasursuro ken sadiwa (fresh) dagiti idea dagitoy a mannurat. No naan-anay ti pannakatarabayda, lalo pay a bumaknang ti agamang ti Literatura Ilokana.
Kadagiti ipatpatulod ti “The Valley Journal” a kopiak babaen iti editorda, ni John Buhay, ken presidente ti Timpuyog Dagiti Mannurat iti Iluko (TMI Filipinas), napaliiwko kadgiti sinuratda iti isu met laeng a laing, panirigan, kapanunotan ken sirmata dagitoy a mannurat kadagitoy dua a timpuyog.
Kasapulan unay iti pannarabay dagiti dua a timpuyog, ta iti masakbayan, isudanto ti mangitakder ken mangparang-ay ti bukodtayo a dila.
“Apay a dimo buklen ti Timpuyog Dagiti Mannurat iti Radio,” impalapalko a karit ken ni Danny Antalan, news reporter ti Tawid News Magasin ken reporter-anchorman ti DZTP,
Abrasa iti kasapulan ti plumada tapno dumur-as pay. Kasapulanda iti nabara a takiag a sadagda iti inda panagkalatkat.
Dagiti opisiales ti IKWC: Presidente, Romeo Licudine; Bise Presidente, Guillermo Lardizabal; Sekretaria, Gliceria Manzano; Katulong a sekretaria, Ma. Corazon "Dj DM" Moria; Tesorera, Maritess Bulatao; Oditor, Jessie 'Dj Ace" Fabro; PRO's, Harry "Dj Wency" Manzano ken Alejandro Pascua, Jr.; Buss. Managers, Leo Legaspina ken Edwin Edmark de Guzman; Musa, Julie Pat Lanuza ken Adonis, Philip Binay-an. Agpaay a mamagbaga da Mayor Roque S. Verzosa, Jr. ti Tagudin, Ms. Estrellita "Mama Es" del Rosario - Station Manager 90.7 MHz Fm, Ptr. Romeo Patacsil, Ptr. Leonito Torreliza, Monica Flores ken Mr. Moises Laza.
Dagiti opisiales ti TALDIAP: President, Jorge G. Placido; Vice President, Leonardo R. Agunoy; secretary, Eroline G. Martinez; asst. Secretary, Recson Pante; treasurer, Edward F. Pasalo; auditor, Rufino C. Dugay; PIO, Emerson Ramos; bus. managers, Kerwin Domingo & Rodel Reyes; muse, Aira Rowena R. Banglas; advisers, Mr. Leonard D. Villa, Mrs. Agustina Rabago-Bugaoisan & Sr. Melanie Luz Morales, asst. station manager, CMN Radio DZEA; spiritual adviser, Rev. Fr. Nolasco “Tom” Pascua, station manager, CMN Radio DZEA; legal counsel, Atty. Mariano Nalupta, Jr.
Iti pannakiinnumanko, adda ti panagduadua ni Ms. Estrelita “Mama Es” Del Rosario, Station Manager 90.7 MHz FM Radyo Natin, iti sabali a format ti programa iti FM radio, ti kinaadda ti para iti literatura. Maam-ammo ngamin a
Ngem, insungbatko met a maysa nga innovation daytoy. Uray kadakami idiay
“Pamrayanmi laengen iti agsurat iti radio (DZEA)…” madlaw iti kinapakumbaba iti anag ti
Ngem saanda la ngata nga ammo (TALDIAP), a nagsursuratak met iti programa a naipatangatang iti DZEA! Manipud iti tawen 1991 agingga iti 1995. Babaen kadagiti dua a religious drama program: “Ti Biag Ni Jesus” ken ti “Dalan, Kinapudno, ken Biag.” Pito a tawen, (1991-1997) a nagsursuratak kadagiti sangapulo ket tallo a drama ti Catholic Media Network (CMN), a naipatangatang met laeng kadagiti amin a CMN radio iti Northern Luzon a kas iti DZCV, Tuguegarao, Cagayan; DWRV, Bayombong, Nueva Vizcaya; DZWT, Baguio City; DZPA, Bangued, Abra; DZNS, Vigan, Ilocos Sur; ti maysa pay a CMN radio iti Alaminos City, Pangasinan ken uray iti DWDY, Ilagan, Isabela. Malaksid kadagitoy sangapulo ket tallo a programa ti CMN, adda pay ti tallo a drama translation a suraten met laeng toy numo, a kas ti “Adda Latta Namnama” ti Lutherans ken kadagiti drama program dagiti ahensia-nasional.
Kasapulan a maabrasa dagitoy a budding writers. Saan laeng koma nga akem dagiti radio a nanginaw kadakuada, ti Tawid News Magasin, ken ti The Valley Journal no di ket datayo amin amin a mannurat a nakaibudaken ti naganna iti Literatura Ilokana.
Kasapulan a maabrasa dagitoy a budding writers. Saan koma ida a baybay-an; ta ti panangbaybay-a ket idatengna iti dakdakkel a posibilidad iti panaglaylay iti masakbayan, ta kaiyariganda iti bukel a nagtubo iti nabato a daga. Iti panangtagiben ti bukod a dila, uray no dida kameng iti GUMIL wenno TMI dagitoy a timpuyog, karamanda met iti panagdur-as ti Literatura Ilokana…
Ur-urayenda ti abrasam…ita koman!
“Uray no dagiti nagpalausan a makinilia la koma,” dayta man ti arungaing ti dua a grupo. Makaisemak, wen, ta iti baet nga intay panangipasulin wenno panangibaber pay ket ngatan a, kadagiti dadduma ti makinilia, isuda ket kasapulanda la unay a kas kangrunaan a gamigamda iti inda met pannakiraman a panangparangpaya ken panangpatalinaed iti agnanayon ti bukodtayo a dila.
Iti krismas parti idi 2006 a dinar-ayak, sinagutan ti GUMIL La Union ti makinilia ken liblibro ti maysa pay a timpuyog dagiti budding writers, ti Pluma ni Bucaneg, babaen iti panangidaulo ni Rodgerry Rodriguez. (Ni Romeo Licudine ti nangawat ti makinilia.) Nagdakkel ti panagpuspuso ti GUMIL La Union babaen iti panangidaulo ni Djuna Alcantara, ta dina impaidam ti aniaman a maitulongda kadagiti agdadamo ken sumingsingising a mannurat. Umadu koma ti kas kadakuada!
Ti TALDIAP ken IKWC ket agur-uray met iti abrasam, kabsat a mannurat ken patron ti Literatura Ilokana… ita koman! ##
Tuesday, April 03, 2007
Kararag
Saankon a saludsoden no ania ti relihionmo, kailian, ta ti importante kaniak ket no patiem ti kararag wenno saan?
No dika mamati, nasken a mamatika itan. Patiem daytoy ket dakkel la unay iti pagbalbaliwan ti biagmo.
Ta ania ngamin aya ti kararag? Ti kararag ket pannakisao ti maysa nga indibidual iti Namarsua. Mabalin daytoy ket agyaman iti parabur a naited kenkuana, agkiddaw iti tulong: pannakaiwanwan, pannakasaluad, pakaisalakanan ken dadduma pay.
Adtoy ngarud, kailian, ti maysa a pakasaritaan ti maysa nga agtutubo a mamati la unay iti kinabileg ti kararag, ni Belinda.
Addan iti maikatlo a tukad ti sekundaria ni Belinda. Masirib nga agtutubo ta adda latta a kanayon isuna iti honor roll iti klasena.
Tunggal malem nga aggapu iti eskuelaan dumagas iti simbaan tapno agkararag, agyaman iti Namarsua iti parabur a naawatna kadayta nga aldaw. Masipngetanton no agawiden daytoy iti lugarda, iti maysa a kabarobarongan a lugar iti siudad. Nanumo laeng ti pamiliada. Ket tapno makainut, pagpagnaenna ti agtallo a kilometro manipud iti downtown agingga iti lugarda.
Umuna a Biernes ti bulan. Nasipngetan ni Belinda a nagawid ta, a nakimisa pay. Iti pannagnana iti nakipet, nasipnget nga eskinita nga agturong iti balayda, simken kenkuana ti danag. Naynay ngamin a mapasamak ti holdap ken panagabuso dita nga eskinita. Ngem iti kinabayagnan nga agaw-awid iti minalem ken rabii, awan pay laeng iti napadasanna a kinadamsak. Ta no sumreken dita ket irugina metten ti agkararag kabayatan iti inna pannagna.
Iti dandani ungto ti eskinita idi kellaat a nagtibbayo. Adda ti mariparna a lalaki a nakatakder iti tengnga ti dalan a kasla agur-uray iti biktimaenna.
“Jesucristo, apok ken Diosko, isalakannak koma no adda ti pagpeggadak,: inkarkararag ni Belinda. Pinakiredna ti pakinakemna ket saan a naggudeng a nagna.
Maasitgannan ti lalaki. Ngem intuloy latta ni Belinda ti nagna, kabayatan iti inna panagkararag. Nasdaaw pay idi nagpaiigid ti lalaki, ket nasiputanna pay iti panangikupin daytoy ti batangas knife.
Kabigatanna, nagdinamag iti lugarda ti kinaadda ti narames, naholdap ken napapatay iti lugarda. Iti yan ti eskinita.
Nagtibbayo ni Belinda. Maikaliman dayta a biktima ti reyp iti dayta nga eskinita.
Kamalmanna, a naggapu iti simbaan kalpasan ti klasena, kellaat lattan a simmeksek iti panunotna a mapan iti presinto ti polisia. Imbagana nga adda ti nakitana a lalaki iti ilalabasna idi sumipnget.
Impakita dagiti pulis dagiti ladawan dagiti posible a suspetsada. Ngem awan kadagitoy ti lalaki nakitana kadaydi a sumipnget.
Nagpakadan ni Belinda. Rumuar koman idi nataldiapanna iti bulletin board ti ladawan ti maysa kadagiti maan-anup a nakalibas a balud.
“Sir, isu daytoy!” kinuna ni Belinda.
Kabigatanna, napasamak ti saturation drive iti sibubukel a kabarongbarongan a lugar da Belinda ket natiliw ti nakalibas a balud. Inamin ti lalalki nga isu ti akin-aramid kadagiti nagsasaruno a reyp, holdap ken pammapatay iti daydiay a lugar.
Nagregget ni ni Belinda a kasao ti lalaki iti pagbaludan.
“Wen, mairupaanka!” kuna ti lalaki ken ni Belinda.
“Agyamanak ngarud ta saanak a dinangran kadaydi a gundaway, “ kuna ni Belinda.
“Kasano koma a dangranka? Ket no dua a nagtatayag ken nagbabaneg a lallaki iti nangbayabay kenka!”
Nagtibbayo ni Belinda. Awan ti kadduana idi. Ngem apay nga ibaga ti lalaki nga adda dua a lallaki a nangbayabay kenkuana?
Nataldiapan ni Belinda ti agbitbitin a krusipiho ti sangkauggorna a Sto.
Monday, April 02, 2007
Mamatikayo iti Milagro?
Mamatikayo iti Milagro?
Inaldaw-aldaw nga adda ti milagro. Kinapudnona ket ti pudno a makunkuna a milagro ket wagas a panangidanon ti Namarsua ti grasiana kadatayo. Wagas ti panangidanon ti Ayatna. Sadinoman ti ayantayo. Peggad man wenno talna.
Adtoy man ti maysa a pakasaritaan ti maysa a milagro a dimteng iti maysa a biag. Makuna a nakaka-touch wenno kumulding iti rikna.
Maysa a makuna nga addaan iti mabalbalin iti biag dagiti ag-Buencamina. Negosiante dagiti agassawa. Addaanda iti tallo a lugan. Kumpleto ti alikamen ti balayda nga adda iti ekslusibo a subdibision a naiyapiring iti asideg ti bakud. Ti bakud ti namagsina ti daytoy nga ekslusibo a subdibision dagiti babaknang ken ti kaeskuateran a kabarongbarongan. Makuna nga adda aminen a nam-ay ken biag dagiti ag-Buencamina. Adaanda iti tallo nga annak: dua a lalaki nga agtawen iti 10 ken 8. Buridek ti babai nga agtawen iti 6. Kabbalayda ti balasang a kabsat ti ina. Adda met ti maysa a katulongda nga agtutubo. Ngem iti kinarang-ay ti biag ti pamilia, maysa laeng ti awan kadakuada. Dagiti agasawa ket saanda a mamati iti Dios. Maysada nga atheist. No saan a mamati dagiti agassawa iti kinaada ti Dios, natural a dayta ti insuroda kadagiti tallo nga annakda, saan?
Iti maysa a sardam, nalukag ti buridek, ti ubing a babai nga agtawen ti innem. Rimuar iti salas tapno kitaenna ti mapaspasamak. Ngem sakbay a makapag-ikkis ti ubing, adda ti nangapput ti ngiwatna, naawid iti suli. Naggulagol ti ubing, kayatna ti rumuk-at ngem saanna a kabaelan.
Bayat ti pannakaapput ti ngiwat ti ubing a babai, mabuybuyana, a parparigaten dagiti lima a lallaki dagiti dadakkelna, ti anti, dagiti kakabsatna ken ti katulongda. Nakaro la unay ti pannakadusa dagiti kabbalayna. Impilit ti ubing ti rumuk-at, ngem kuna ti lalaki a nangapput iti ngiwatna: saanka nga agtagtagari. Saanka a maan-ano agingga iggemka.
Pinatay dagiti lallaki dagiti dadakkelna, dagiti kakabsatna, ti anti ken ti katulongda. Nairupaan amin ti ubing a babai ti kinaasino dagiti lallaki. Nairupaan pay ti ubing a babai ti kinaasino ti lalaki a nangiggem met kenkuana. Saanna a nalipatan ti rupa dagitoy.
Iti imbestigasion ti polisia, naitudo ti ubing a lalaki dagiti lallaki a mannibrong babaen kadagiti retrato iti PNP file. Natiliw dagiti mammapatay a napeklan a kriminal. Maysa laengen ti saan pay a natiliw, ti lalaki a nangiggem iti ubing a babai. Isu ti pakakumikoman dagiti otoridad.
Naipasidong iti DSWD ti ubing a babai tapno aguray iti asideg a kabagianna a mangala kenkuana.
Iti maysa a guidance counseling iti DSWD, kuna ti maysa a counselor: “Asino ti makaam-ammo Isuna?” Intag-ayna ti maysa a dakkel a ladawan.
Dagus a timmakder ti ubing a babai ket kunana: isu dayta ti lalaki a nangtengngel kaniak idi sinerrekdakami dagiti mannanakaw!
Nagmalanga ti amin. Dandani naibbatan ti guidance counselor ti ladawan ti Sacred Heart of Jesus.#
Friday, March 30, 2007
Saturday, March 24, 2007
Nolasco ken Hidalgo, keynote speakers iti 2007 Nakem Conference
Pagbuligan ti Ilokano and Philippine Drama and Film Program iti Unibersidad ti
Ti Nakem Conference ket maysa a tignayan nga addaan panggep a mangisayangkat iti sistematiko a panagadal ken panagsukisok maipapan iti pakasaritaan, pagsasao, ken produksion a kultural dagiti amin a komunidad iti deppaarna iti Amianan a Luzon a pakaibilangan ti Kailokuan, Kordiliera, ken Tanap ti Kagayan.
Inrugi da Prop. Precy Espiritu ken Dr. Aurelio Agcaoili, agpada a mangisursuro iti Ilokano, literatura, pelikula, ken drama iti babaen ti Departmento ti Hawaiian and Indo-Pacific Languages and Literatures, Unibersidad ti Hawai`i iti Manoa, ti tignayan a Nakem Conferences a maysa itan a non-profit nga organisasion ken mangimatmaton met laeng iti pannakailungalong ti International Academy for Ilokano and Amianan Studies.
Kinabinnulig da Espiritu ken Agcaoili ti pannakaisayangkat ti immuna unay a 2006 Nakem Centennial Conference da Dr. Raymund Liongson iti Philippine Studies Program ti Leeward Community College, Unibersidad ti Hawai`i; Dr. Josie Paz Clausen, maysa nga iskolar iti Philipine linguistics a propesora met laeng iti Ilokano iti UH Manoa; Lydia Abajo iti Domestic Violence Clearinghouse and Legal Hotline-Pilipina Rural Project; Dr. Estrella Pada Taong iti business sector; Cynthia Ochoa, maysa a cultural worker iti Honolulu; ken Julius Soria ken Clem Montero, agpada a manursuro iti UH Manoa. Kinabinnulig met ti Nakem Conference Secretariat ti Timpuyog, ti asosasion dagiti estudiante iti Ilokano iti UH Manoa.
Iti diskursona kas plenary speaker, ibuksilanto ni madaydayaw a Dr. Ricardo Ma. Duran Nolasco, chairman ti Komisyon ng Wikang Filipino, ti pannakapreserba ken promosion dagiti literatura, lengguahe, ken produksion a kultural kadagiti komunidad nga awan iti sentro ti administration, komersio, ken edukasion—kadagiti komunidad nga adayo iti Kamanilaan.
Iti sabali a bangir, agsaritanto met ni Mr. Juan SP Hidalgo Jr., plenary speaker iti maikatlo nga aldaw. Maysa ni
Maisayangkat met iti nasao a kumperensia ti pannakaipasdek ti Nakem Conference country chapter ken ti
Segun iti saritaan ti nagkadua a grupo ti MMSU, iti panangidaulo ni Dr. Miriam E. Pascua, presidente ti nasao nga Unibersidad ken ni Dr. Aurelio S. Agcaoili, coordinator ti program iti Ilokano, pelikula, ken drama iti UH Manoa iti administrators conference nga inangayda, a kaduada pay dagiti sabsabali nga administrador ti dua a nasao nga unibersidad iti arinunos ti 2006 iti UH Manoa, ti mapabaro nga Ilocos Research and Information Center ti nasao nga Unibersidad ti agbalin a country headquarters ti Nakem ken ti IAIAS. Kabinnulig ti MMSU ti UH iti adu a proyekto ken programa. Maysa kadagitoy a programa ti sistematiko a panakaadal ken pannakaitandudo ti kultura ken adal nga aggapu iti Ilokos ken Amianan.
Iti pannakaisayangkat ti Nakem Conference ken ti IAIAS a kas singin a tignayan, nakiramanen kadagiti immuna kolaborasion ti St. Mary’s University Research Center iti Bayombong, Nueva Viscaya; ti Pangasinan State University Graduate School iti Urdaneta, Pangasinan; ti Unibersidad ti Pilipinas iti Diliman; ti Unibersidad ti Pilipinas iti Baguio; ti University of Northern Philippines iti Vigan ken Candon; ken ti Don Mariano Marcos Memorial State University.
Maangay ti 2008 Nakem Conference iti Unibersidad ti Hawai`i iti Manoa ket iti met Unibersidad ti Pilipinas iti Baguio ti manamnama a pakaangayan ti 2009 Nakem Conference.
Para kadagiti manursuro iti eskuelas publikas ken pribado, nadawaten ti endorsement para iti daytoy a kumperensia iti opisina ni Sek. Jesli Lapus iti Departamento ti Edukasion ken ni Chairman Carlito Puno iti Commission on Higher Education.
Nagbunga ti 2006 Nakem Centennial Conference iti dua a libro a nakatiponan dagiti napili a salaysay dagiti iskolar ken ispiker: ti Saritaan ken Sukisok: Initial Proceedings of the 2006 Nakem Centennial Conference ken ti Nakem: Imagination and Critical Consciousness in Ilokano Language, Culture, and Politics.
Sinuportaran ti Filipino Centennial Celebration Commission ti napalabas a 2006 Nakem Centennial Conference.
Kadagiti cultural workers, iskolar, edukador, mannurat, ken mangil-ilala iti kultura, kananakem, ken kannawid dagiti taga-Amianan nga agngayangay nga umatendar, bisitaenyo ti conference website, philippinesonline.org/nakem2007 wenno agsurat kada: Dr. Alegria Tan Visaya iti MMSU, atvisaya@yahoo.com wenno Dr. Aurelio Solver Agcaoili, iti UH Manoa, nakemconference@yahoo.com.
Maipakaammo met a nalpasen ti pannakaawat kadagiti abstracts ket madaman ti deliberasion no ania dagiti conference papers ti maidasar iti nasao a kumperensia.
Maipakaammo met nga inton Abril 15 ti maudi nga aldaw ti pannakaawat iti rehistrasion. Mabalin ti agrehistro iti website ti kumperensia.
Makitinnulong ti Komisyon ng Wikang Filipino, Republika ti Filipinas ken ti Fil-Am Observer, warnakan iti Estado ti Hawai`i, iti pannakaisayangkat ti 2007 Nakem Conference.


c: text/html

text:
Nagbuntog a Proseso
Maladingitankami unay iti super buntog a pannakaipagna iti pannakatarimaan kadagiti siled-eskuelaan wenno pannasukat kadagiti nadadael a bilding , nangruna la unay kadagiti eskuelaan iti makinlaud a paset ti Pangasinan. Saan a maawatan no apay a naginad unay ti proseso. Saandakami ngarud a mababalaw no iti panagkitami, adda ti saan a nasayaat nga aramid iti pannakaipagnana kadagiti papeles. Kadakami a biang, maysan a ginelgel a baraniw daytoy.
Lalo a saanmi a maawatan, nga itoy a pangseserrek dagiti ubbing, saan a kadagiti siled-eskuealaan ti yanda pagsursuruan no di ket kadagiti sirok iti kayo, iti uneg ti kapilia, pasaray pay agkalubbon ti dua a klase iti uneg ti bassit a siled, ken uray sadino ditan a mangsulnit ti nakaay-ay a pasamak.
Iti panagkitami, lalo iti inkam panagbuya iti telebision, adda pay ti sibubukel nga eskuelaan ti saanen a mabalin a pagadalan ta no saan a naitayab dagiti atep dagiti bilding, narban dagiti didingna wenno makitan nga uray koral ti ayup ket saanen a mabalin a pagyanan. Iti rigatna, madama manen ti eskuela dagiti ubbing ngem saan a kadagiti siled-eskuelaan ti yanda no di sadino la ditan.
Iti daytoy a mapaspasak, makunami a saanen a maikanatad. Saanen a makaited iti pammaregta nga agadal dagiti ubbing. Saanen a makaited iti inspirasion ken manggutugot kadagiti ubbing a mas lalo pay a gesdanda iti agiskuela ken igaedda iti agadal.
Iti inrekomendar ti United Nations Education, Scientific and Cultural Organization (UNESCO) masapul a maaddaan laeng koma ti maysa a siled iti ratio a 1:25-30 wenno iti kada siled masapul laeng a duapulo ket lima agingga iti tallopulo nga estudiante/pupil. Ngem iti mapaspasamak, saanen a masurot ta awanen ti siled. Isu a makumi a saanen a conducive to learning.
Kasano koma a maigaed dagiti ubing iti agiskuela? Kasano pay a maay-ayo dagiti ubbing no ultimo tugaw wenno pangiparabawan ti papel a pagsuratan ket awan? Siempre, adda ditan ti ngayemngem a maipasngay. Adda ditan ti laladut a sumrek. Saanen a maiyulo ti isursuro da titser. Sumapitto pay iti pannakasinga kadagiti mabuya no diman makaited iti saan a pannakaikonsentret iti maisursuro.
Adda koma ti alternatibo a sistema wenno pangur-urayan a maproseso dagiti dokumento iti panangpabaro kadagiti bilding wenno klasrom, adda ti nasayud a maipakat a mangsulnit ti pagkurangan.
Kas iti pannakaammomi, addaan ti DepEd iti 3.5 billion pesos a budget para laeng iti pannakaipasedek dagiti bilding ken pannakatarimaan dagiti nadadael. Agdagup iti 158.2 billion pesos ti budgetna iti daytoy a tawen 2009. Nupay makuna a bassit laeng ti budget ti panangtarimaan, panangbangon kadagiti klasrom rumbeng laeng koma a maiprayoridad dagiti lugar a dinalapus ti bagyo, nangruna kadagiti lugar a nasulinek ken narigat ti lugan lalo no katutudo.
Saan koma a baybay-an dagiti ubbing nga agsagaba gapu iti pannaklabaybay-a. Saan koma nga ipalubos a mas lalo pay a dumakkel ti bilang dagiti saan nga agis-iskuela nga ubbing gapu laeng iti kinaawan iti siled nga inda pagsursuruan.
Laglagipen, a dagiti ubbing iti sumaruno a lider a nasken a mamuli iti nasayaat a nga adal ken sursuro.@
Friday, July 03, 2009
Nagbuntog a Proseso
3 comments:
- FBLorenzana said...
-
mustan Sir?
Makasurat kayo iti Ibaloi wenno Kankanaey, ania Sir?
Prof. Sonny Villafania of dalityapi.com has a poem for translation. For the sake of Pangasinan Language, I am supporting his efforts.
Mabalin nga itranslateyo Sir? Daytoy ti linkna: http://www.dalityapi.com/2009/04/in-many-tongues-sonnet-to-pilgrim-soul.html
- 5:20 PM
- Ka Iddo said...
-
ammok ni sonny ta nagsursurat iti tagalog ken pangasinense iti dalityapi ken sinu[ortarak dagiti proyektona...
itoy a kiddaw, iti agdama, diak pay maited agsipud iti kasasaad... dua nga oras laeng ti panawen nga agkompiuter, ad-adda nga alaen ti recovery program ti orasko iti agmalem... ngem nupay kasta, kadagiti masaludsod, sadadaanak a mangipaay...
- 7:16 AM
- FBLorenzana said...
-
agyamanak Ka Iddo. Ammok nga am-ammoyo ni ni Prof. Villafania isu a kiniddawko kadakayo nga itranslateyo daytay anlongna he he. Naindaklan a proyekto.
Agpalaing kayo Sir. Sapay la koma ta agsubli di dati a kasasaadyo.
You are inlcluded in our family prayers...
- 9:29 PM

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ulep
Iti meteorolohia, ti ulep ket isu ti makitkita a masa iti likido a tedted wenno dagiti nayelo a kristal a naaramid iti danum wenno dagiti nadumaduma a kimika a naibitin iti atmospera iti ngato ti rabaw iti maysa a planetario a bagi. Dagitoy a naibitin a partikula ket makunkuna pay a a kas dagiti aerosol. Dagitiulep iti atmospera ti Daga ket inad-adal iti pisika ti ulep a sanga iti meteorolohia. Dagiti dua a proseso, a mabalin nga agtignignay dagitoy, ket mabalin a pakaiturongan a pakasagepsepan ti angin; a mangpalamiis ti angin nga manginayon ti alibungubong ti danum iti angin. Iti sapasap, ti presipitasion ket matnagto iti rabaw; ti maysa a mailaksid ket ti virga, a bumawbaw sakbay a maabutanna ti rabaw.
Ti internasional a sistema ti panangidasig ti ulep ket naibatay iti kinapudno a ti ulep iti pangibatayan a pormada ket makaipakita iti nawaya a konbektibo nga agpangato nga idadakkel a kas ti cumulus, ket agparang kadagiti saan a konbektibo a natuonan a sabanas a kas ti stratus, wenno mangala ti porma kadagiti kasla bedbed ti naingpis a sagut, a kas iti kaso ti cirrus.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hamblyn, Richard Ti Inbension dagiti ulep – Kasano a ti Agdadamo a Meteorologo Ket Nagpanday ti Pagsasao dagiti Langit Picador; Naiprenta manen nga edision (Agosto 3, 2002). ISBN 0-312-42001-3
- Ti Kadi Panagpabassit ti Sangalubongan a Panagkuyem ket kaibuksilanna ti Napudpudotr, Namagmaga a Lubong?
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Ulep iti Wikimedia Commons


text:
LYRIC
ITI DARA NI JESUS
Iti dara ni Jesus a nagayus idiay cruz
Ti nangngugas toy pusoc gloria coma iti Dios
Isuda’t nangilapsut ti peggad ken tuoc
Daydayawen ni Jesus ti ayatmo ken anus
Coro:
Alleluya alleluya
Panawantay ti sipnget tapnon gloria’t maited
Alleluya alleluya
Madaydayaw coma ti Dios ti cappia
Dayawen a di agressat mangisalacan caniac
Ta isu inlapsutnac ti nacaibaludac
Inted nat wayawaya agraman calintegan
A maibilang nga anac daydiay Ama a naayat
Intay nga’d amin itan agragsac iti Ama
Idatontay met coma biagtayo kencuana
Tapno ugasanna ida napateg a darana
Ken pagsantoenna ida nga agpaay idiay gloria


text:
Saan laeng nga agmurareg no dipay ket agmisuotak no adda beggang iti lulonak kadagiti daniw a mamalbalakad, ngem itoy a gundaway ti panagimaldit ti arungaing ket maysa met addang lalo no nasirayan ti nagisit nga ulep iti tuktok dagiti saringit
BALAKAD
impalangitnak idin ti kamotit
ngem nalpay abagak a nangipalakay
iti bangkag butbot a bulsa.
ket na-el nino sangaputik a balitok
nga ingpek a kalien
iti mukod bullalayaw.
ngamin lubongkot’ umipus iti anges
tunggal matnag a ling-et iti pinuon
dagiti berde ken puraw a balitok kailokoan
kinurobko nalam-ek a lapog kaigorotan
ket kinammet ti mata ken lapayag
ti agur-urok a rabii
iti ilalawat’ anges sinusok sabali nga urat-sirib
iti bigaot’ bulod ken labbat’ dawat
ket nabagas ti apit iti ganggannaet a daga.
tinekkenak bukodko a rakit
ken binallasiw nadawel a baybay
da diplomado ken agtiltilmon
iti takdang sinennaayak naibukbok
a gettat’ balay-sirib iti tiklis-materialismo
ken kuribot lasag-lubong
ti getta a rangtay ti exodus ulila a dulang
ngem di alaw ti nalmes a suelas ti sapatos
no di ket bato nga impallangatok iti tuktok nanaltuok
kas iti kamotit, kalgaw man ken katutudo
agdalapdapak iti bangkag ti biag, anakko
tapno dikay agules tigerger ulila a dulang
tapno dikay agbakkog iti pinuon
ti berde ken puraw a balitok iti kailokoan
di agkurob tarubong iti butbot a bulsa
agbussogkayo a sumuso iti getta
ti balay-sirib nga isibog iti mana
a nagtubo iti nalinteg ngem nakipet a dana…
Sunday, September 25, 2005
DANIW MAN MET
Wednesday, September 07, 2005
BARO A RUPA TI LITERATURA ILOKANA
Salip ti Sarita iti TESDA, Baro a Rupa ti Literatura Ilokana
TI salip ti sarita iti TESDA ket ininawna iti pannakaipasngay ti kabarbaro a rupa ti Literatura Ilokana. Baro a rupa a simiasi iti “sumalasu” a sarita: dagiti sarita a nalemmes iti sennaay, inrareb iti leddaang, binartek iti sentimiento, blha, blah, blah, blah!; dagiti sarita a no saan a mangbagbaga wenno mangaskasaba ket nadaripespes iti lua ken luluasit; dagiti sarita a naipadron kadagiti sinurat; dagiti sarita nga angot-simbaan ken sarita a naglubnak ken naguper iti ayat ken relihion.
Ti salip iti TESDA ket ipasngayna ti kabarbaro a rupa ti Literatura Ilokana: dagiti sarita a maawagan iti literature of hope and growth. Literatura ti panagbalbaliw ken dur-as. Ipasngayna dagiti sarita a makainspirar iti biag, dagiti sarita a mangpidut kadagiti linabag ti naburaken nga ekonomia; dagiti sarita a mangungaw ti kinakurapay; dagiti sarita a mangtulong ti gobierno a saan ket a mangirurumen; sagiti sarita a mangparnuay kadagiti ad-adu pay a trabaho; ken ii ababa pannao, dagiti sarita ti napudpudno nga Ilokano.
Yiddekmo ngarud, mannurat, tapno maipasngayen ti kabarbaro a rupa…
KALPASAN iti namitlo a panagbaliwbaliw iti petsa ti awarding, natuloy met laeng. Ala a, ket ganado met datao a, a mangawat iti premiotayo nga Umuna a Gungguna. Lalo ket tallo kadagiti nangabak ket saanko pay ida a nakita iti personal da Errol Abrew (maika-2 a gungguna), Vicente Palcong (maika-3 a gungguna) ken Casimiro Is. de Guzman (maika-4). Da apo Vicente ken apo Casimiro a ket nabasbasakon dagiti sinursuratda idinto ta awan a pulos iti mapalpalatpatak iti kinaasinona ni apo Errol.
Awan pay la ti alassais ti agsapa, kassangpeko pay la a napan nagmarket kadagiti nateng ken prutas nga ilako ni baket iti talipapa, sumanengsengen ti text messages ni Julio Belmes (maikalima). Ganado met a. Isu a pinaspasakon a iti nagdigos, nagsukat. Ket alas nuebe en punto, addaakon iti Regional Training Center ti TESDA. Madama pay laeng ti misa ta maika-11 nga anibersario ti TESDA. Ukkor ni Julio ti kamera a nakadalikepkep isu a pinayapayakon ket nagistambay ngamin iti sango ti opisina. Nakuttong, panglakayen ken mayat ti isemna iti dimteng ken nagdamag no dinno ti yan ti awarding. Inyam-ammona ti bagina nga isu ni apo Vicente. Nagkakatawakami laengen a ta agpadakami a mannurat a taga Ilocos sur ket saankami nga agam-ammo? Asus! Agnanaed ngamin iti Manila ni apo Vicente. Bassit a lakay, narapis ken nakakipis ti dimteng ket agginnargarakgakda met ken ni Julio. Diak ammo no asino daytoy. Inyawatak met iti Tawid News Magasin. “Sika ni Jimmy?” kunana. “Wen, apo,” kunak met. Ket inyam-ammona ti bagina nga isu ni Casimiro Is. de Guzman. “Nagdakkel ti bosesmo iti radio, agallangogan!” kunak ta komentarista ngamin ni apo Casimiro. Ket nagkakatawakami.
Nalpas ti misa. Idi makita ni Jun Valdez, secretariat ti pasalip, nga adukamin nga awardee, inkeddengnan nga irugi ti awarding. Ne, ket awan pay laeng dagiti hurado, ken ni laeng apo Abe Occasion ti adda kameng ti GLU! Nupay kasta, addan dagiti sumagmamano a kameng ti radio ken pagiwarnak iti La Union. Kunak no agkober ta inyam-ammona ti bagina a kas editor-in-chief ti Regional Dyaryo, ngem saan gayam ta isu ni Errol Abrew! Nagsursuratak met idi iti Regional Dyaryo idi ni Ka Roger Salibad ti nangiggem ti Baguio Edition idi taraudi ti 1980’s.
Ni Direktor Alanes ti Regional Training Center ti nangilukat ti programa. Sinaritana ti maipapan ti TESDA. Sa sinaruno ni OIC Director ti TESDA, Francisco B. Jucar, Jr. Awardingen! Pinagsaritada met datao ket inalunoskon nga imbasa ti insaganak, ta namnamaek a pagsaritaendak. Nagsarita manen ni apo Director Jucar maipapan iti globalization, trabaho, dagiti ingpen ti TESDA. Nalpas ti simple laeng a seremonia, ngem awan pay dagiti taga-GLU! Sinarunon ti tree planting.
“Apay a dikam mairaman iti tree planting,” dinamagko ken ni Jun Valdez, ngem saan kano ta adun dagiti kameng (pagiwarnak ken radio) nga agur-uray isu a nagdiretsokami laengen iti conference room.
Merienda. Panangiyam-ammo ti bagi. Balitaktakan kadagiti issues a nagduduma. Dimteng dagiti agkakaguapu ken agkakapintas a taga GLU. Nagsarita manen dagiti dua a director. Impanamnama ni Director Jucar nga agtultuloy iti kontes. Mapagadalan pay dagiti alagaden. Posible a saanen a makipartisipar ti nangabak ti umuna a gungguna. Kunak met: “Sanayakon ti kastoy, isu nga exemptedak kadagiti pakontes ti COVLLA a sarita ken daniw ta maparitan met a makisalip ti nangabak iti first prize, isu nga agkulkulomak lengen ken aghurhuradoak. No paghuradoendakto met ditoy TESDA, mabalin latta!” Imbalesko met a.
“Manon a first prize ti inabakyo, sir, malaksid ti Palanca ken ti TESDA,” inallawat ti napintas a komentarista ti MBC radio, a kasla agur-uray iti batangna a sumarita wenno kayatna ngata nga unaan a, ti naisem a bumabanat iti Bombo Radio La Union?
“Iti kadi Iloko wenno iti Tagalog? Iti daniw wenno iti sarita? Sumagmamano metten dagiti natsambaan. Suma total, iti sangapulo ket dua a tawen nga innak panagsursurat iti fiction, adda metten iti duapulo ket dua nga award a naawatko. One third kadagitoy ti first prize.” Impinalko.
“Kasano ti agsurat iti napintas a fiction, sir?” dinamag manen dagiti dua a media practicum ti MBC. Estudiante dagitoy iti mass communication.
Insingasingko a saan laeng a siak iti mangsungbat kadayta no di ket amin a nangabak no kasano a sinuratda ti sariada ken dagiti hurado no kasano iti inda panagpili. Isu a napagnunumuan a saritaen amin a nangabak no kasano a sinuratda dagiti saritada.
Amin a nangabak ket nagsarita. Malaksid ken ni Vic Palcong nga eksperto kadagiti trade business, nga isu ti liniana, kaadduanna iti nagresearch ken naginterbiu kadagiti isuratda.
“Maysa a detached autobiography a sinuratko idi 1992, pinangabakko a sarita,” kunak ket nagmalangada aminen. “Ngem binaliwak laeng ti kagudua a pasetna, agsipud iti kinaadda ti nagan da apo Peter La. Julian ken apo Prescy Bermudez. Saanak a naginterbiu ken nagreserts no di ket bukodko nga eksperiensa ti insuratko.”
“Isu met laeng a nakapappapati!” Inyagaw ni apo Ed Angco a maysa nga hurado.
“Apay ti sangapuon a niog?” dinamag ni Balasang Djuna Alcantara.
“Agduma ti balikas ti sarita ken ti salaysay. Iti sarita, adda dagiti ramen a kas ti symbolism wenno imaging wenno shadow. Ti sangapuon a niog ket simbolo wenno shadow ti bida. Iti rugi ti sarita, immula ti bida a lalaki ti niog, ket iti gibusna, pagap-apitannan daydi immulana a niog. Nakurapay ti bida idi damo, ket rimmang-ayen iti gibusna. Ti kinarang-ay ket maibilang a langit. Ket sakbay a nakagteng ti bida iti langit, nagtrening nga immuna ditoy Regional Training Center, nakastrek iti trabaho, napan sadiay Saudi ket bimmaknang. Isu a ti Regional Taining Center ti makunkuna a ruangan ti langit ti bida. Isu a napauluan daytoy iti “Ti Sangapuon A Niog Ken ti Ruangan Ti Langit.” Impinalko.
“Succes story,” inyagaw ni apo Ed Angco. “Kadagiti kakastoy a klase ti sarita a pagsalipan, nasken a success story,” impalawag ti hurado.
“We call this didactic literature, apo Ed!” intakderko pay nga innngato ti kanawan nga imak. Ket nagulimek ti amin. Nagpaliiwak iti panagsurat ti kaadduan ken panagurayda ti sumaruno nga ibagak. “Didactic literature means a literature designed more to teach lesson or instruct the reader than to present an experience objectively. Instruct, kunana, isu a generally, ti theme ditoy ti most important element of the story. Daytoy nga instruction, ket ti maipapan kadagiti programa ti TESDA, ken no kasano a makapanunottayo a mannurat iti solusion a mapataudan iti ad-adu pay a trabaho babaen kadagiti resources ti pagilian, dagiti sarita a mangibalat ti kinakurapay, dagiti sarita a mamngtulong ti gobierno a mangidur-as iti ekonomia, tapno saanen a nasken nga agpanaw dagiti skilled workers ken professional ti pagilian, ” Insentimientok ket pinatakder pay ti komentarista ti Bombo Radio La Union ti tanganna idi nagsabat dagiti matami.
Inallawat ti director ti saritaan. Ket nagistoria maipapan ti ethanol, enerhia a mapataud iti unas. Ti coco-diesel manipud iti niog. Ti solar energy. Ti bio-gas. Ken dagiti dadduma pay a resources ti pagilian a kas sungbat ti krisis ti enerhia. Inestoriana pay a ti TESDA National Awardee ita a tawen ket nagtrening iti Welding iti TESDA. Maysa a college drop out. Itan, kontraktoren. Agkonkontrata kadagiti ospital iti centralized oxygene. Saanen nga agaramat ti tangke ti oxygen ti ospital no di ket tubo ken hose laengen ken addaan met daytoy iti electronic gadget a mangibaga ken ag-flash iti screen no bassit ken awanen ti oxygen ti hose. Gapu ta adu ti kontrata ti national awardee, adu met a trabaho ti impaayna. Kunana pay, a posible a saanen a bumaba ti presio ti gasolina, no di ket ngumatnagto, isu a napanunot dagiti kaarruba a nasion iti agpartuat kadagiti sukat ken mangpabassit iti konsumo ti gasolina. Nalimed kano ti tignay dagiti kaarruba a pagilian. Ngem no ditay agridam, amangan no iti masanguanan nga aldaw ket agangkatayo met iti ethanol, idinto ta maysa kadagiti kaadduan a prudokto-agrikulura ti pagilian ket unas.
Ket napagsasaritaan a maipokus koma dagiti sinurat kadagiti pamataudan kadagiti enerhia, trabaho ken baro a takuat a makatulong iti ekonomia ken umili. Dagiti takuat pay laeng idi un-unana a panawen nga us-usaren dagiti immuna a kaputotan a nabaybay-an a no madebelop ket dakkel ti maitulongna iti ekonomia ken makapataud iti adu a trabaho wenno mangidaririag kadagiti nasken a takuaten para iti dur-as. (Futuristic fiction ti tinnagna kadaytoyen naudi. kinapudnona ket ti desalination ti panggepko nga isalip koma, gapu iti kinakurangen ti nadalus a danum a mainum ken pagluto, kasapulanen ti desalination ti danum baybay. Inresertsko payen iti internet no kasano ti proseso ti desalination. Inresertko met ti posible marketna. Nasken ti naun-uneg pay a reserts ken panagadal, nangruna ti marketing strategies nga iparang tapno nakapappapati ti sarita. Ta no saan, amangan no ibaga pay dagiti hurado a “balbalatongka met a mannurat!”)
Next. Dagiti komento dagiti hurado kadagiti naisalip.
Awan ni apo Prescillano Bermudez, isu a da laeng apo Peter La. Julian ken apo Ed Angco ti nagited kadagiti komentoda kadagiti naisalip a sarita.
Daytoy man ti panirigan ni apo Julian iti panangurnosna kadagiti rumbeng a mangabak. Dagitoy dagiti sinapulna iti sarita.
1. in control of language --- iti ababa a pannao, ammo ni mannurat dagiti balikasna nga isursuratna, a saan nga agkarkarawa wenno agpugpugto. Dagiti balikasna ket balikas kano iti panawen a kas iti panawen ti sarita a saan ket a balikas ti sabali a panawen. Nangibaga pay ni apo Julian kadagiti sarita a nabasana a nangab-abak kadagiti pasalip nga awanan iti umno a panawen dagiti balikas: a kas koma iti panawen ti Kastila a nakabasaanna iti balikas a KALABAN. Iti panawen ti Kastila ngamin ken awan daytoy a balikas ni Saluyot. Binabalawna ti nangabak a mannurat, ta insurat ngamin ti author a ti alaen ti bida a kurso iti kolehio ket pre-law! Ket awanen a ti pre-law kadagitoya panawen, ta a no nakagreduarka iti four year course ket mabalinmon iti mangala iti abogasia. Kinudkod pay ti ma0nnurat ti tuktokna iti panangaminna ti biddutna. Binabalaw pay ni apo Julian ti panagaramat dagiti dadduma kadagiti adu nga English ken Tagalog iti saritada, a kasla kano saan nga ammo ni mannurat iti agsao iti bukodna a dila. (Wen met ketdi a, saan? Ngem no iti dayologo, a ket kasano a sumungbat iti Iloko ti saan nga Ilokano? Kasano a kasao ni Ilokano ni Tagalog no di ag-Tagalog?)
2. panagpili iti tema a suraten --- wen met ketdi a, salip daytoy isu a nasken met a pilien a ti isalip a tema wenno topiko. Adda ti mensahe ken ibagbagana.
3. logic -- lohika ti sarita, a saan a ngalawngaw ti maisurat. Adda ti kinapudnona, a kas iti imparang. Ket sinaggaysana dagiti sarita a naisalip nga awanan iti lohika. Kunana a masapul nga in control of the facts ti author. Kadagiti nagreserts ken naginterbiu, nasken nga ammuenda ti kaipapanan ti facts iti salaysay wenno damag ken ti facts of the reword ti fiction. (Isu met ti kunkunak daytoy kadagiti komentok, adu dagiti sarita a naipasalaysay, agsipud ta imbasarda ti sarita iti actual facts, wenno akto a mapaspasamak ket nalipatanda nga agsursuratda iti fiction wenno bunga ti panunot. Ket no bunga ti panunot ti suraten, nasken ngarud ti facts of the reword wenno i-reword, balbaliwan nga ibalikas dagiti nasagap a kinapudno).
4. the story must be bearer and interpreter of cultural heritage -- wen met ketdi, a, nasken a nakail-Ilokano ti sarita, ta Iloco fiction ngarud, saan? Nasken ti panagiray iti kultura ni saluyot.
5. manner of execution --- no kasano kano a trinatar ti topikom ken wagas ti pannakaisuratna.
6. characterization -- nakapappapati a karakter, a saan laeng nga iti sao, no dipay ket iti aramid ken kinaasino
Kastoy met ti panirigan ni apo Ed Angco:
1. Nagsennaay ta kas iti umuna nga agpang iti panagpili kadagiti nagsasalip, ta umuna kitaen ti technicalities. Ket natakuatanna a kagudua ti naisalip iti nagsalungasing. Ngem insarwagda ti leniency wenno pannakapakawan gapu iti kinabassit ti nakisalip, santo pay la madiskualipay ti kagudua, amangan no saan a magustuan ti TESDA.
2. mastery of language -- grammar, kunana man. Kas ken ni apo Peter, a nasken nga ammo ni author ti isursuratna.
3. Facts -- nasken a nakapappapati dagiti maisurat.
4. symbolism ken imagery -- (wen a, kaniak a biang, iti ngamin fiction wenno iti short story ket nasken ti VERSIMILITUDE -- the quality of being lifelike or true to actuality. Daydiay symbol wenno imagery ti sarita ket maysa a lifelike wenno kapada ti isimsimbolo.
5. mechanism -- ti panankaisuratna
6. TVET (techvoc) impact --- ta ngamin ket mausar kano para iti information drive dagiti sinurat, isu a nasken a success story ti suraten.
NAPINTAS ti pakabuklan ti komento dagiti hurados. Nakapidut ti kaadduan kadagiti tips ti panagsuratan. Ken ti sumaruno a panirigan iti indanto manen panagpili. Ket kadagitoy nga imbagada, manamnama a mas napimpintas manen dagiti sumaruno a maputar a sarita. Ta naibagadan dagiti paniriganda nga agpili. Ken wen, nalabit nga isudanto manen dagiti aghurado.
Isagaanyo ngaruden ti pakisalipyo! Dagiti success stories iti trade business, wenno ti kapintasan iti amin, dagiti sarita a mangited iti impormasion iti pamataudan iti trabaho ken solbar ti krisis ti enerhia.
Kas iti sinarita ni apo Director Jucar, adda ti nakadakdakkel a potential ti tawwatawwa a kas lubricant. Ngamin kunana, nga idi ubing pay laeng ket mapalpaliiwna kadagiti agdapdapil a ti tutot ti tawwatawwa ti mausar a kas lubricant a saan ket a grasa. No madebelop kano daytoy, ket adu ti maprodius, di makasayan ti panagangkat kadagiti lubricant? Makapataud pay ti adu a trabaho ken makatulong iti ekonomia.
Nalaka a narigat daytoy a pakontes ta nasken ti panagsukisok ken panageksperimento. Daytoyen ti pakabennatan ti inalat ti maysa a mannurat.
Kasla datayo a mannurat iti nadutokan, dinutokan ti TESDA nga agdiskubre, saan? Mabalin latta met a, apay ket a saanen? Akem met ni mannurat iti agisurat kadagiti pamataudan ti dur-as, a kas napusgan a co-creator ti Namarsua.
Kunkunak ngarud iti bagik: idi un-unana ket imbaot wenno inirik ti pamay-an kadagiti nagapas. Ngem adda ti nakapanunot iti rice thresher a de-pidal, sa nagbalin a de-gasolina, ket agsipud ta nanginan iti agdama ti gasolina, nagbalinen a de-kuriente! Mabalin met a suraten daytoy. Wenno no asino ti nakaimbento ti kuliglig wenno Kubota a hand traktor ken naikkan iti trailerna ken mabalin payen a pagluganan nga agudong! Mabalin met suraten daytoy ket, saan? Ken adu dagiti imbento ken takuat a nakaited iti nam-ay ken tulong iti kaadduan, saan laeng nga iti itdenna a trabaho no dipay ket nakatulong iti ekonomia. Enterprise based kuna ti TESDA kadagitoy. No makapartuatka iti pagimbagan, i-TESDAM tapno matulongandaka no kasano nga idur-as, ilako ken no sadino ti pangalaam ti pagpuonam ken matarabaydaka a rumanga-ay. Ta kastoy ngarud ti akem ti TESDA iti enterprise based education a makunkuna. Agang-angkatayo iti ballasiw taaw kadagiti raw materials kadagiti aramiden a papel idinto ta ppupuorantayo dagiti garami a posible a pagtaudan ti maaramid a papel, asus!
Agbalin a scientist ni mannurat? Apay ket a saanen?
TI salip ti sarita iti TESDA ket ininawna iti pannakaipasngay ti kabarbaro a rupa ti Literatura Ilokana. Baro a rupa a simiasi iti “sumalasu” a sarita: dagiti sarita a nalemmes iti sennaay, inrareb iti leddaang, binartek iti sentimiento, blha, blah, blah, blah!; dagiti sarita a no saan a mangbagbaga wenno mangaskasaba ket nadaripespes iti lua ken luluasit; dagiti sarita a naipadron kadagiti sinurat; dagiti sarita nga angot-simbaan ken sarita a naglubnak ken naguper iti ayat ken relihion.
Ti salip iti TESDA ket ipasngayna ti kabarbaro a rupa ti Literatura Ilokana: dagiti sarita a maawagan iti literature of hope and growth. Literatura ti panagbalbaliw ken dur-as. Ipasngayna dagiti sarita a makainspirar iti biag, dagiti sarita a mangpidut kadagiti linabag ti naburaken nga ekonomia; dagiti sarita a mangungaw ti kinakurapay; dagiti sarita a mangtulong ti gobierno a saan ket a mangirurumen; sagiti sarita a mangparnuay kadagiti ad-adu pay a trabaho; ken ii ababa pannao, dagiti sarita ti napudpudno nga Ilokano.
Yiddekmo ngarud, mannurat, tapno maipasngayen ti kabarbaro a rupa. Suportaran ti Salip ti Sarita iti TESDA!
Ala ngarud! ##
Monday, September 05, 2005
SPEECH KANO MET A!
TESDA ITI MAIKA-11 NGA ANIBERSARIO
Imbasa ni JAIME M. AGPALO, JR. idi inawatna ti Umuna a Gungguna iti Salip ti Sarita iti TechVoc. iti maika-11 nga anibersario ti TESDA.
Umuna ti amin, kablaawak iti narang-ay a maika-11 nga anibersario ti TESDA! Agbiag ti TESDA! Kablaawak met ni apo Regional Director Washington Agustin ken dagiti amin a kakaduana iti anepda a mangidur-as kadagiti panggep ken programa ti TESDA. Nabara met a kablaaw kadagiti opisiales ken kameng ti GUMIL La Union a kasinnaranay ti TESDA iti naballigian a pasalip ti sarita. Kablaawak met dagiti agkakaguapo ken agkakapintas a trainees. Agbiagkayo, apo!
Ti pannakairaman dagiti mannurat iti pannakaiwaras ken pannakaidateng kadagiti impormasion maipapan kadagiti panggep, programa, annuroten, alagaden ken ingpen ti TESDA ket dakkel nga addang. Maysa a nabileg nga addang. Wen, nasken nga agtinnulong dagiti mannurat ken ti TESDA para iti pagsayaatan ken pagrang-ayan ti sapapasap. No sapasap no kuna, amin amin nga umili! Saan a ti pagsayaatan dagiti mannurat wenno ti pagsayaatan ti TESDA no di ket pagsayaatan ti amin nga umili. Nasken nga agtinnulong dagiti mannurat ken ti TESDA para iti panagdur-as.
Wen, akem ni mannurat iti kanayon a bumalballaet, makitinnulong iti amin a mangipagpagna iti panagdur-as. Adda met ti pulitika ni mannurat. Isu daytoy ti panangikampaniana kadagiti dur-asan babaen iti plumana. Akem ni mannurat ti makitinnulong iti gobierno para iti ad-adda pay a panangpabileg ti kabaelan ni Pinoy a kas mapangnamnamaan ken progresibo nga umili.
Kas maysa a piksionista, saan a kabarbaro kaniak iti panangigamer kadagiti programa ti gobierno kadagiti sursuratek a piksion. Maysa a rason ngata ket impluensia daytoy a kas maysa met nga agiwarwarnak. Ti maysa pay a rason ket ti balakad ni Phil. Information Agency Infocen Manager ti Abra, Mr. Prescillano Bermudez: “Jim, napintas nga ilaga dagiti programa ti gobierno kadagiti sursuratem, makatulongka la ngaruden iti gobierno, makatulongka pay kadagiti umili, dika pay maibusan iti suraten ken kangrunaanna, makasuratka pay iti napintas…” daytoy man ti patigmaan ni Mr. Bermudez idi 1995 kaniak. Ket pinatik ni Mr. Bermudez, isu nga idi scriptwriternak iti radio, saanak a pulos a maibusan iti suraten. Nagpaayak a kas scripwriter, copywriter ken translator ti Mt. Province Broadcasting Corporation manipud 1992 agingga 1997.
Informative, developmental short stories, literature of hope and growth ti pangawag kadagiti literatura a maipapan iti panagdur-as. Isu a kadagiti padak a mannurat, makunak a napintas a suraten dagitoy. Iti maysa pay a sarita a sinuratko nga agur-uray iti pakisalipanna ket maipapan iti Village Technology ti TESDA, maipapan iti ONE TOWN ONE PRODUCT a programa ti gobierno.
Itultuloytayo ngarud iti agtitinnulong!
Palubosandak man a mangibinglay met iti ababa a balikas kadagiti trainees: kakabsatko a trainees: Ipapatiyo, igaed ti agsursuro. Adda kadagiti ad-adalenyo ti kinaasinoyo iti masakbayan. Ti inkay panagsursuro ditoy Regional Training Center, saan laeng a dayta pannakasursuroyo iti skills a pagbirokyo iti trabaho no dipay ket kangrunaanna iti amin iti pannakamuliyo a kas progresibo nga umili. Mausaryo man wenno saan dayta skills nga inadalyo ditoy training center, agnanayon, ken inaldaw a mausaryo ti pannakamuli ti kinataoyo ditoy a kas progresibo nga umili. Napateg unay-unay daytoy pannakamuli ti kinatao. No namuli a kinatao no kuna, addaan iti nabukel a kinatao: buo ang loob, addaan iti naraniag nga arapaap iti biag ken addaan iti determinasion a manggun-od kadayta nga arapaapna iti biag. Iti ababa a pannao, iti kaaddayo ditoy RegionalTraining Center, addakayo iti umno a direksion iti biag. Daytoy umno a direksion iti biag iti kangrunaan ti amin.
Sadiay Baguio, naynay a maimbitaranak kadagiti unibersidad ken kadagiti pasken saan laeng nga agsarita maipapan iti literatura no dipay ket aglektiur wenno iti Poetry Reading. Wenno saan ket mainterbiu con lektiur dagiti estudiante. 2004 idi napagsasaritaanmi kada UP Baguio Chancelor Dr. Priscilla Macansantos ken ti GUMIL Founder ti Northern Christian College (dita downtown) ken professor itan ti UP Baguio Elizabeth Calioanagan maipapan iti Poetry Reading nga esponsoran ti National Commission for the Culture and the Arts. Kuna man idi dagiti dua nga educators: napintas a tema ti PANAGSUBLI. Isu dayta ti tema ti poetry reading a nakipartisiparak: PANAGSUBLI. Panagsubli iti nakamulian iti kinatao. Panagsubli iti nangrugian iti panagbalbaliw iti nadur-as ken progresibo a biag.
Adu dagiti banag a napipintas iti panagsubli. Ngem ti kapipintasan iti amin a panagsubli ket ti panagsubli wenno panagawid pay ketdi iti nangmuli wenno nakamulian iti kinatao. No sadino iti nakamulian ti kinatao a kas progresibo nga umili, napintas iti agsubli. No sadino ti kaunaan a nakasarakan iti umno a direksion iti biag, napintas iti agsubli. Napintas ti agsubli ditoy Regional Traning Center, kakabsatko a trainees.
Ti TESDA ket nabuangay iti 1994. Isu nga eksakto a maika-11 nga anibersariona itan. No diak nga agriro, ti TESDA ket manipud iti defunct National Manpower and Youth Council (NMYC) under the Office of the President. Ket iti panagbalinna a TESDA, nagbalinen a maysa nga ahensia ti gobierno. Ti sistema ti edukasion sakbay a nabuangay ti TESDA ket dua laeng ti mangimaton: Commission on Higher Education a mangimaton iti higher education ken ti Department of Education Culture and Sports a mangimaton iti basic education. Ngem itan, nagkatlon, nairamanen ti TESDA a mangimaton ti Post-Secondary Non-degree (middle-level manpower). Ti NMYC a nagbalin a TESDA, a kas ti National Media Production Center a nagbalin a Philippine Information Agency nga ahensia da Mr. Peter La. Julian a sigud nga OIC ti Cordillera, Mr. Prescillano Bermudez nga agdama Infocen Manager ti Abra ken Mr. Ben Pacris nga agdama Infocen Manager ti Ilocos Norte, and yes, ni pay Manong Hermie Calica.
Kayatko nga ibaga, sipapannakkelak a mangibaga, ngatreningak met ditoy Regional Training Center idi 1984. Trainee iti Ref and Aircon Technician.
Nupay saanak a nagballigi a kas maysa a ref and aircon technician, dakkel ken nakadakdakkel la unay ti pannakamuli ti kitaok iti daytoy nga institution. Sakbay a nagtreningak ditoy Regional Training Center, awananak iti direksion iti biag. Napidutko ti kinataok, namuli ti kinataok, nabukel ti kinataok ket naaddaanak iti determinasion a manggun-od kadagiti arapaapko iti biag. Iti ababa a pannao, naaddaanak iti umno a direksion iti biag. Utangko daytoy iti Regional Training Center!
Isu a maysa kadagiti kapipintasan a napasamak iti biagko daytoy nga innak manen panagsubli kalpasan iti 21 a tawen. Saan laeng nga iti panangawatko iti kangrunaan a premio ti pasalip, wenno ti pangawatko ti maika-22 a premiok iti panagsuratan, no di ket panagsubli tapno pabaroen manen, renewal iti pannakabukel manen ti kinataok iti daytoy nga institution. Agyamanak unay TESDA iti panangpasangbayyo manen kaniak.
No awan dayta namuli ken nabukel a kinatao ken awan iti umno a direksion iti biag, iti literatura, narigat iti makaapit iti 22 a premio; narigat iti mangabak iti most prestigious literary award giving body ti pagilian nga isu dayta ti Carlos Palanca Awards, 1st apo, ‘toy numo ti biag idi tawen 2000. No awan dayta namuli ken nabukel a kinatao ken umno a direksion iti biag, narigat ti mangabak iti 1st Prize iti daniw a Tagalog iti Home Life Magazine lalo ti kasalisal ket dagiti nalalatak ken agkakalalaing a literary figures ken dagiti literary mentor ti pagilian. Narigat a gun-oden dagiti arapaap iti biag no awan dayta nabukel a kinatao ken umno a direksion ti biag.
Isu a kadakayo a trainees, saan laeng a ti masursuryo ditoy nga skills ti importante no dipay ket dayta pannakamuli ti kinataoyo a kas progresibo nga umili. Addakayo iti umno a direksion iti biag. Dayta ti kadadakkelan a masursuroyo iti daytoy nga institution a kas met iti nasursurok.
Isu nga ipapatiyo koma iti agsursuro tapno agbalinkayo a progresibo ken mapangnamnamaan nga umili.
Agbiagkayo a Trainees! Agbiag ti Regional Training Center! Agbiag ti TESDA! Agbiag dagiti mannurat!!
Agyamanak unay, apo! ###
+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++
Iti sumaruno, kailian, ipostek ti panirigan dagiti hurado, no kasano iti inda panagpili. Ken ti bukodko met a panirigan kadagiti panirigan dagiti hurado.
Sunday, August 28, 2005
PAKAAMMO TI TESDA Region I
PAKAAMMO:
Manipud iti text messages ni Ms. Djuna Alcantara, maipospon ti AWARDING gapu iti non-working holiday nga indeklara ni Pres. Gloria-Macapagal Arroyo iti kaaldawan ti Lunes. Marteston ti awarding iti alas:10:00 ti agsapa. Agkikitatayonto laengen sadiay.
No holiday, awan ti sumrek nga empleado ken trainees. Dipay ket awanen ti audience, aya, hehehe! maymayat met laeng a no adda...
Ala ngarud!
Friday, August 19, 2005
ERRATUM
Manipud iti email ni Ms. Djuna Alcantara:
--------
Jim,
Kayatmi man Apo a lawlawagan wenno aturen ti naudi nga emailmi maipanggep kadagiti consolation winners ti Sarita ti TESDA. Ni Apo Benjamin Pacris ti autor ti Asete iti Dakulap ni Apong Immanuel - ti entry a nangabak iti Pangliwliwa a Gunggona iti pasalip iti sarita ti TESDA. Paraiso ni Mang Ayyong ti sinurat ni Apo Greg Evangelista.
Para iti impormasion dagiti agbasbasa ti blogsitemo.
Agyamankami manen
-----------------
Naa, ta uray siak ket diak a nadlaw dayta.... agpadispensarkami ngarud kada apo Ben Pacris ken Apo Greg Evangelista ken kadakayo dear readers
Tuesday, August 16, 2005
Panaghurado iti Salip ti Sarita Iti TESDA-GLU
A joint project of the Technical Education and Skills Development Authority
The Board of Judges (chaired by 2004 Carlos Palanca Awardee Prescillano N. Bermudez,
with Edilberto H. Angco and Peter La. Julian as members) based its objective judging
from the following criteria set by TESDA Region I and GUMIL La Union:
1. Relevance to TVET (Technical-Vocational
Education and Training) = 40%
2. Plot/Story Line = 30%
3. Appeal/Impact = 20%
4. Language Usage = 10%
Total Percentage = 100%
ILOKO SHORT STORY COMPETITION RANKING SYSTEM*
*Computerized Computation of Individual Scores by the Technical Education
and Skills Development Authority (TESDA) Region I and GUMIL La Union
Entrry TITLE OF ENTRY Judge 1 Judge 2 Judge 3 Weighted Rank
1 Asete Ti Dakulap Ni
Apong Immanuel -------11.00 --5.50 -----9.00 -------8.50 (7)
2 Baro A Panirigan ------2.00 ---3.00 ----1.00 -------2.00 (2)
3 Dagiti Arapaap Ni
Lakay Belong -----------6.00 ---4.00 -----12.00 -----7.33 (3)
4 Dagiti Panuli Ni Elias
Plaridel a Pondasion Ti
Nadur-as A Masakbayan-8.00 --2.00 -----13.00------ 7.67 (4)
5 Dagiti Siit Ken Sabong
Iti Biag Ni Santing -------3.00-- 11.00 ----14.00------9.33 (11)
6 Iti Ungto Dagiti Arapaap 12.00- 5.50 ----8.00 -------8.50 (8)
7 Ni Sofia Ken Ti
Programa Ti TESDA -----15.00-- 7.00 ----4.00 ------8.67 (9)
8 No Mapunitan
‘Diay Sabangan,
Nabagas Ti Tirem! -------16.00-- 12.00--- 2.00----- 10.00 (12)
9 Pait Ken Sam-it
Ti Namnama -----------4.50 -----14.00 ---15.00---- 11.17 (13)
10 Pugon --------------13.00---- 9.00 ----5.00 ------9 .17 (10)
11 Ti Binangonda
Nga Arapaap ----------4.50----- 13.00---- 7.00 ------8.17 (6)
12 Ti Makina A Pagdaitan 7.00-- 16.00---- 16.00----- 13.00 (16)
13 Ti Paraiso Ni
Man......... ------------13.50 -----10.00 ----10.00--- 11.17 (14)
14 Ti Sangapuon A
Niog Ken Ti Sukogan
Ti Langit ------------1.00----- 1.00 --------3.00 ------1.67 (1)
15 Erwin ------------9.50 ------15.00 -----11.00 ------11.83 (15)
16 Siasi Ti Tarigagay 9.50 ------8.00 -------6.00 ------7.83 (5)
TABULATION OF WINNING ENTRIES
Rank TITLE OF ENTRY
1. Ti Sangapuon A Niog Ken Ti Sukogan
Ti Langit (ni Jaime M. Agpalo, Jr.)
2. Baro A Panirigan (ni Errol L. Abrew )
3. Dagiti Arapaap Ni Lakay Belong (ni Vicente P. Palcong)
4. Dagiti Panuli Ni Elias Plaridel A Pondasion
Ti Nadur-as A Masakbayan (ni Casimiro Is. de Guzman)
5. Siasi Ti Tarigagay (ni Julio B. Belmes)
6. Iti Ungto Dagiti Arapaap (ni Crisostomo M. Ilustre)
7. Asete Ti Dakulap Ni Apong Immanuel (ni Greg M. Evangelista)
8. Ti Binangonda Nga Arapaap (ni Lawrence D. Martin)
9. Ni Sofia Ken Ti Programa Ti TESDA (ni Danilo B. Antalan)
10. Pugon (ni Fernando B. Sanchez)
----------------------------------------------------------------------------------
Impadigo ni MS Djuna Alcantara, Presidente ti GLU ken
coordinator ti salip. Ala ngarud, kailian, analisarenyon no
kasano iti namay-an dagiti hurado.
Monday, August 15, 2005
Kenka, Metaphor Man
Kenka, Metaphor Man
ti arigengen idi, ti naitagbat a layat
dimi nalansad ti intalukatikna
ta maysa a burtia dagiti burburtia
ket ti natali a dila ti durog
tapno batokenmi dagiti latok ti bersom
ngem dimi nabatok ti perlas
a sungbat dagiti ngatangata
(anian, kunami, ngem itoy gundaway
ti kabaelan ti utek ket di kabaelan ti dila)
ketdi iti bulsat’ mugingmi agbarbarakebek
ken agtultuloy latta ti agus
ti baresbes ti pammatimi
nga ad-adda a sika ti metapora
ngem kadagiti bersom
itan ta intig-abmi’t raman salaysaymo
nariknamin ti bileg ti layat
a sika ti metapora, sika pay ti berso
sika ngarud ti metapora ti berso
sika, wen, sika a nangitagbat
ti layat tapno magsat ti puseg
dagiti di makaammot’ bagida a migrante
wen, migrantetay’ amin, metaphor man
iti lubong a gandiong, gandiong a lubong
ket wen, apay a yabagam ti lubong
a dimo met kukua, no di ket kuakua
dagiti gandiong a naibelleng laeng
iti lubong a gandiong
ti kukuam ket ‘ta bagim
lasagmo dagiti bersom
kararuam dagiti metaporam
ala, ket, purosen ken itukit latta
dagiti metapora kadagiti berso
ngem dimonto koma itagbat
a tallopulo ti metapora ken bersom
ta dikamto ket agmangisit
ken agngatangata ken agtangatanga
nga agiliw iti inudo ti rissik
dagiti metaporam ken dagiti bersom
nga ali dagiti ingpen ken essem
metaphor man, saan a mabannog
ti kararua nga agikurkur-it
kadagiti sadiwa a metapora iti dana
ti biag, ngamin saan a naited
dagiti balitok a manmansion
ken balitok a bambantay
ken balitok a karkarayan
ken balitok a baybaybay
ken balitok a dagdaga
ken balitok a law-ang
no di ken naited dagiti daniw
ken kansion a pagapitan
kadagiti metapora
ti napudpudno a biag
wen, metaphor man, saan laeng a sika
ti di nakasiray ti anniniwan
ti agdan a puraw nga ulep
iti sallukob dagiti nangato a bakud
ti seminario, no di ket adu, aduda pay
isuda dagiti nagapit met kadagiti metapora
iti daniw ken iti nobela ken iti sarita
saan a daydiay awis ti nabileg nga abut
a ridaw-sumrekan iti gandiong a lubong
ta para laeng dayta kadagiti gandiong
ta mabatinto amin a banag
iti gandiong a lubong
dagiti nagtaud iti gandiong a lubong
inton serkentayot’ maikadua nga abut
a ridaw-ruaran iti gandiong a lubong
ta rumbeng laeng nga ited ken ni cesar
ti para ken ni cesar ….
ala, ket, purosen ken itukit latta
dagiti metapora kadagiti berso
ngem dimonto koma itagbat
a tallopulo ti metapora ken bersom
ars longa vita brevis...!
Saturday, August 13, 2005
SALIP TI SARITA ITI TESDA
Ipostek man ditoy ti email ni Ms. Djuna Alcantara, presidente ti GUMIL La Union ken coordinator ti salip.
Date: Fri, 12 Aug 2005 02:16:35 -0700 (PDT)
From: Send an Instant Message "Gumil La Union"
Yahoo! DomainKeys has confirmed that this message was sent by yahoo.com. Learn more
Subject: TESDA-GLU ILOKO TECHNICAL-VOCATIONAL SHORT STORY WRITING CONTEST
To: jimmyagpaloii@yahoo.com
Jim,
Please help disseminate the official results of the contest as follows. Judging was held at the TESDA Regional Office today. Judges: Prescillano Bermudez-chairman; Edilberto Angco & Peter La Julian, members.
Major Winners:
First Prize - Jaime Agpalo (Baguio City) - Ti Sangapuon a Niog ken ti Sukogan ti Langit
Second - Errol L. Abrew (La Union) - Baro a Panirigan
Third - Vicente P. Palcong (Ilocos Sur) - Dagiti Arapaap ni Lakay Belong
7 Consolation Winners:
1. Casimiro de Guzman 0 (La Union) - Dagiti Panuli ni Elias Plaridel a Pundasion ti Nadur-as a Masakbayan
2. Julio B. Belmes (Pangasinan) - Siasi iti Tarigagay
3. Lawrence Decena Martin (Isabela) - Ti Binangonda nga Arapaap
4. Benjamin P. Pacris (Ilocos Sur) - Acete iti Dakulap ni Apong Immanuel
5. Crisostomo M. Ilustre (Ilocos Sur) - Iti Ungto Dagiti Arapaap
6. Danilo B. Antalan (Ilocos Sur) - Ni Sofia ken ti Programa ti TESDA
7. Fernando B Sanchez (Pangasinan) - Pugon
Dagiti dadduma pay a nakisalip:
Demosthenes D. Mauricio (Isabela) - Dagiti Siit ken Sabong iti Biag ni Santing
Jaime G. Raras (Ilocos Sur) - No mapunitan diay Sabangan, Nabagas ti Tirem!
Sharon Hernaez (Ilocos Sur) - Pait ken Sam-it ti Namnama
Greg M. Evangelista (Cagayan) - Ti Paraiso ni Mang Ayyong
Jobert M. Pacnis (Cagayan) - Erwin
Virginia Alejandro-Duldulao (Metro Manila) - Ti Makina a Pagdaitan
Mapadayawanto dagiti nangabak inton Agosto 30, 2005 iti TESDA Regional Compound, San Fernando City. Paset ti seremonia ti pannakarambak ti Maika-11 nga Annibersario ti TESDA .
Toy kaplumam,
Djuna
------------------------------------------------------
16 amin dagiti nakisalip, kailian...! kadagiti nangabak, nabara a kablaaw! kadagiti di napagasatan, adu pay ti kontis a sumaruno...


text:
Prepektura ti Okinawa
Ti Prepektura ti Okinawa (沖縄県 Hapón: Okinawa-ken?, Okinawa: Uchinaa-ken) ket maysa kadagiti akin-amianan unay a prepektura ti Hapón.[1] Buklen daytoy kadagiti ginasut nga Is-isla ti Ryukyu iti maysa a kawar iti 1,000 kilometro (620 mi) a kaatiddog, a maigay-at iti abagatan a laud manipud ti Kyūshū (ti akin abagatan unay kadagiti uppat a kangrunaan nga is-isla iti Hapón) aginggana idiay Taiwan. Ti Naha a kapitolio ti Okinawa, ket mabirukan idiay akin-abagatan a paset iti Isla ti Okinawa.[2] Ti naisuppiatan nga Is-isla ti Senkaku (Mandarin: Is-isla ti Diaoyu) ket naiturayan a kas paset iti Prepektura ti Okinawa.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Okinawa-ken" iti Ensiklopedia ti Hapón , p. 746-747 iti Liblibro ti Google.
- ^ Nussbaum, "Naha" iti p. 686 iti Liblibro ti Google.


text:
ANIA A TALAGA TI ISURSURO TI BIBLIA? (GIYA ITI PANAGADAL)
ANIA TI ISURSURO TI BIBLIA?
Siasino ni Jesu-Kristo? (Paset 3)
Daytoy a giya ti panagadal ket naibasar iti kapitulo 4 ti libro nga Ania a Talaga ti Isursuro ti Biblia?
Adalem ti sumagmamano a kababalin nga impakita ni Jesus idi adda ditoy daga ken no ania ti ipakita dagita maipapan iti Amana.
Kanayonan Manipud iti Daytoy a Koleksion
Salimetmetam ti Pudno a Panagdayaw (Paset 2)
Kasanom a mailawlawag dagiti patpatiem iti nataktika a pamay-an ken maipakitam a resrespetuem ti patpatien ti sabsabali?
Salimetmetam ti Pudno a Panagdayaw (Paset 1)
Ania ti kuna ti Dios maipapan iti panangselebrar iti birthday, narelihiosuan a holiday, ken iti panagusar iti imahen iti panagdayaw? Ania dagiti prinsipio iti Biblia a makatulong?
Panagdayaw nga Anamongan ti Dios (Paset 2)
Umanay kadin a basta mamatika iti Dios tapno maparagsakmo isuna? Wenno adda pay sabali a masapul nga aramiden dagiti agdaydayaw kenkuana?


text:
Ming a Dinastia
Ti Ming a Dinastia, ket isu pay ti Imperio ti Nalatak a Ming, ket isu idi ti nagturturay a dinastia iti Tsina kadagiti 276 a tawawen (1368–1644) kalpasan ti panakarebba ti indauloan ti Mongol a Yuan a Dinastia. Ti Ming, ket adu a naipalpalawagan a kas ti "maysa kadagiti kalatakan a panawen ti naurnos a gobierno ken sosial a panakatalna iti pakasaritaan ti tao",[5] ket isu idi ti kinaudi a dinastia idiay Tsina a tinurayan babaen ti etniko a Han nga Insik. Urayno ti Beijing a kapitolio ti Ming ket natnag idi 1644 iti maysa a yaalsa nga indauluan babaen ni Li Zicheng (nga isu ti nangipatakder ti Shun a Dinastia,a kalpasan daytoy ket sinukatan babaen ti indauluan ti Manchu a Qing a Dinastia), dagiti turay a tumalek iti trono—a tinawtawagan a kas ti Akin-abagatan a Ming ket rimsua aginggana idi 1662.
Ni Emperador Hongwu (nagturay idi 1368–98) ket nangpadas a nangpartuat ti maysa a kagimongan kadagiti kabukukodan nga agkamkammatalek a komunidad ti away a naurnos iti nainget, di makutkuti a sistema a mang-garansia ken mangsuporta ti permanente a klase dagiti soldado para iti daytoy a dinastia:[6] dagiti sitatakder a buyot ti imperio simmurok iti maysa a riwriw dagiti tropa ken dagiti marina pangsangladan idiay Nanjing ket dagitoy idi ti kadakkelan iti lubong.[7] Isu ket nalatak pay a nangtartaripatu ti pannakapugsay dagiti eunuko a korte[8] ken dagiti saan nga agkakabagian a mogol, a nagit-ited kadagiti daga kadagiti annakana a lalaki a kasukatan dagiti serbisiom iti amin a Tsina ken ti panagipadas a mangiyalagead kadagitoy prinsesa kadagiti amin a naipablaak a dinastiko a pangibagbagaan. Daytoy ket nakaro a napaay idi ti agtutubo a sumaruno kaniana ket nangpadas a manglapped ti bileg ti ulitegna, a nangruggian ti yaalsa a nanagikabil ti prinsipe ti Yan iti trono a kas ti Yongle nga Emperador idi 1402. Ni Emperador Yongle ket nangbangon ti Yan a kas ti maysa a maikadua a kapitolio ken ninagananna manen ti Beijing, inpatakderna ti Maikaluya a Siudad, ken nangisubli ti Nalatak a Kanal ken ti kinapangruna dagiti imperial a panagsubsubok kadagiti opisial a panagidutok. Isu ket nanggunguna kadagiti agsupsuporta kaniana nga eunuko ken nagpatrabaho kaniada a kas mangsuppiat a timbeng dagiti Confuciano nga eskolar-burikrata. Ti maysa a, Zheng He, ket nangidadaulo kadagiti dakkel a pito a panagbanniaga ti eksplorasion iti Taaw Indiano ken ad-adayo pay a kas ti Arabia ken ti aplaya ti Aprika.
Ti pannakaipangato dagiti baro nga emperador ken dagiti baro a sangkatipunan ket nangpabassit kadagitoy a kalabesan; ti pannakatiliw ti Zhengtong Emperor idi las-ud ti 1449 a Didigra ti Tumu ket napno a nangipatingga kadagitoy. Ti imperial a marina ket napalubosan a matnag iti pannakataripato bayat a ti naipapilit a panagobra ket nangipatakder ti Liaodong a bakud ken nangikapet ken nagsammaked ti Nalatak a Diding ti Tsina iti agdama a moderno a pormana. Dagiti adu ti pannakaisakupna a senso ti intero nga imperio iti tunggal duapulo a tawen, ngem ti essem a mangliklik ti panagobra ken dagiti buis ken ti kinarigat a mangipenpen ken mamngrepaso kadagiti adu unay nga arkibo idiay Nanjing ket nanglapped kadagiti husto a bilbilang.[6] Dagiti karkulo para iti populasion ti naladaw a Ming ket agdumaduma manipud ti 160 aginggana ti 200 a riwriw,[9] ngem dagiti nasken a rentas ket napespes manipud kadagiti pateg ti bassit ken basbassit a bilbilang dagiti agtaltalon idi adadu pay a napukpukaw manipud kadagiti opisial a rehistro wenno "insagutda" dagiti dagada kadagiti saan a nabuisan a eunuko wenno dagiti templo.[6] Dagiti Haijin a linteg a mangikeddeng a mangsalaknib kadagiti aplaya manipud kadagiti "Hapon" a pirata ket embes a nangaramid kadagitoy iti mannakaw ken pirata.
Babaen ti maika-16 a siglo, nupay kasta, ti panagpadakkel ti Europeano a pagtagilakuan – urayno naiparparit kadagiti isla nga asideg idiay Guangzhou a kas ti Macao – ket nangiwarwaras ti Columbiano a Panagsinnukat kadagiti apit, mulmula, ken dagiti ayup idiay Tsina, a nangiyamammo dagiti sili iti Sichuan a panagluto ken ti adu a pannalapataud a mais ken patatas, ket nagpabassit kadagiti panagbisin ken nangpapardas ti idadakkel ti populasion. Ti idadakkel ti panagtagilako ti Portuges, Espaniol, ken Danes ket nagpartuat ti baro a kinaykayat kadagiti Insik a produkto ken nagpataud ti adu a yuumay ti Hapon ken Amerikano a pirak. Daytoy a kaadu ti sebbangan ket nangpalubos ti Ming a mangliklik ti panagusar ti papel a kuarta, a nangrugian ti nakaro nga ibubussog idi las-ud ti 1450 a tawtawen. Bayat a dagiti tradisional a Confuciano ket simmuppiat kadagiti kastoy a prominente a papel para iti komersio ken dagiti baro a kabaknang a pinartuatna, ti heterodoksia nga inpayam-ammo baban ni Wang Yangming ket nangpalubos ti ad-adu a masakbayan a panagkukua. Dagiti immuna a nagballgi a reporma ni Zhang Juzheng ket naipaneknekan a a nakadadael idi ti maysa a panagbuntog ti agrikultura a gapuanan babaen ti Bassit a Panawen ti Yelo ket nasabtan idi dagiti annuroten ti Hapon ken Espaniol a nangipardas a nangputed kadagiti paayan ti pirak a kamasapulanen dagiti agtaltalon tapno mabayadanda dagiti buisda. Naitipitipon kadagiti pannakapaay dagiti apit, lay-layus, ken epidemiko, ti dinastia ket naikedkeddeng a napukawna ti Bilin ti Langit ken narebba sakbay ti panagraut ti rebelde a daulo a ni Li Zicheng ken ti Manchuria.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Kangrunaan a kapitolio kalpasan idi 1403; maikadu a kapitolio kalpasan idi 1421.
- ^ Maikadua a kapitolio aginggana idi 1421; kangrunaan a kapitolio kalpasanna.
- ^ Dagiti kapitolio iti napapanaw ti Akin-abagatan a Ming ket ti Nanjing (1644), Fuzhou (1645–6), Guangzhou (1646–7), Zhaoqing (1646–52).
- ^ Turchin, Peter; Adams, Jonathan M.; Hall, Thomas D (Disiembre 2006). "Daya-Laud nga Orientasion dagiti Naipakasaritaan nga Imperio" (PDF). Warnakan ti panagsukisok kadagiti sistema ti lubong. 12 (2): 219–229. ISSN 1076–156x Kitaen ti pateg ti
|issn=(tulong). Naala idi 12 Agosto 2010.
- ^ Edwin Oldfather Reischauer, John King Fairbank, Albert M. Craig (1960) Ti pakasaritaan ti Daya nga Asia a sibilisasion, Tomo 1. Daya nga Asia: Ti Nalatak a Tinawtawid, George Allen & Unwin Ltd.
- ^ a b c Zhang Wenxian. "Dagiti Duyaw nga Arkibo ti Rehistro ti Imperial Ming Tsina". Dagiti Biblioteka ken ti Kultural a Rehistro, Tom. 43, No. 2 (2008), pp. 148-175. Unib. ti Texas a Pagmalditan. Naala idi 9 Okt. 2012.
- ^ Ebrey (2006), 271.
- ^ Crawford, Robert. "Ti eunuko a bileg iti Ming a Dinastia". T'oung Pao, Dagiti Maikadua a Serie, Tom. 49, Livr. 3 (1961), pp. 115-148. Naala idi 14 Okt 2012.
- ^ Para iti nababbaba a karkulo ti populasion, kitaen ti (Fairbank & Goldman 2006:128); para iti nangatngato, kitaen ti (Ebrey 1999:197).
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Huang, Ray (1981). 1587, ti Tawen a Panakaisangsangayan: Ti Maapapday a Dinastia ti Ming. New Haven: Unibersidad ti Yale a Pagmalditan. ISBN 0-300-02518-1.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Ming a Dinastia iti Wikimedia Commons


text:
SAGAYADEN, Cabugao, Ilocos Sur – Umabot iti 200 a bilang ti mannalon ti nagatendar iti naaramid a Field Day iti Techno-Demo Project sadiay Barangay Sagayaden, Cabugao, Ilocos Sur idi Hulio 16, 2011. Daytoy a proyekto ket nagbuligan ti Gobierno Munisipal nga idauluan ni Mayor Ediboy S. Cobangbang, Jr. ken ti DA-Regional Field Unit (RFU) nga ibagian da OIC Regional Executive Director Renato A. Maguigad ken Regional Technical Director , Engr. Eduardo M. Gonzales ti Research and HVCDP Focal Person.
Ginetteng ni Vice Governor DV Savellano, kangrunaan a sangaili, ti laso a mangpasingked ti pannakalukat ti aktibidad iti imatang ni Mayor Ediboy, SBM Benedict Savellano, Chairman, Committee on Agriculture ti Sangguniang Bayan, dagiti agmulmula ti nateng, Barangay Officials, Agricultural Technologists ti Municipal, Provincial ken Regional Offices, dagiti dadaulo ti nadumaduma nga opisina ken ahensia, ken dagiti pannakabagi ti seed ken chemical companies.
Iti mensahe ti Bise Gobernador, dinayawna daytoy a gannuat ket kalikagumanna a maipatungpal dagiti naadal dagiti nagatendar tapno maaramid met kadagiti barbarangay a pagtuladan dagiti dadduma a vegetable growers ta napigsa a mangtulong ti kabibiag dagiti umili ti panagmulmula ti nateng nangruna ti hybrid ti klasena.
Simmaruno ti panangpasiar dagiti nagatendar ti nabantengan a plot wenno nagmulaan ti tunggal seed companies ket tunggal coordinator ipalawagna kadagiti agpaspasiar iti kaipapanan ti inaramidda a demo-garden.
Kalpasan ti panangrikusda ti ninanetangan, nagderetso dagiti nagatendar iti uneg ti Seguban Warehouse para iti pannakaangay ti programa ken lektiur dagiti seed companies. Iti mensahe ni RTD Gonzales ti DA-RFU 1, isublatda a paaktibuen ti agmulmula ti nateng ta supisiente ti produksion ti bagas iti Rehion Uno. In-inuten ti Gobierno nga isubli ti panaggarden babaen iti programada nga ipatungpalda a demo-farm ken uray pay iti pageskuelaan tapno maaramid ti “Gulayan sa Paaralan.”
Inyunay-unay ni RTD Gonzales a nateng koman ti imasetas iti sango ti pagtaengan saan ket nga orkidia tapno maisaknap ti kampania ti panagmula ti nasustansia a natnateng. “Magtanim ng gulay sa harapan, matuwa ka, masiyahan ka at may gulay ka pa!” innayon ti opisial ti DA-RFU.
Nagyaman met ni Mayor Ediboy iti mensahena iti amin a nakigamulo kadaytoy a proyekto. Imbagana a dakkel a pakaitan-okan ti pannakapili ti ili ti Cabugao nga umayan dagiti adda iti kabangibang a lugar a mangkita ken mangadaptar kadaytoy a naballigi a demo-farm project ti ili. Inulitna ti panangprobitsar dagiti mannalon kadagiti ahensia a makatulong kadakuada iti munisipal, probinsial ken rehional a benneg. Mangnamnama ti Mayor iti agtultuloy a kinasupisiente ti suplay ti nateng dagiti umili gapu iti daytoy a gannuat ti DA ken ti LGU.
Naisaruno ti panaglektiur dagiti dadaulo ti seed companies a kas iti Allied Botanical Corporation, East West Seed Company, Inc.,Ramgo International Corporation, ken Seminis Vegetable Seeds. Nagdemonstrar met iti kanatengan dagiti pannakabagi ti chemical companies kadagiti produktoda kas iti Du Pont,Planters Products, Syngenta ken Ramgo International Corporation.
Ti Techno-Demo Project on High Yielding Lowland Vegetables ket nagbuligan nga ingannuat ti LGU-Cabugao, DA-RegionaL Field Unit 1, Provincial Government, Ilocos Sur ken Philippine Seed Industry Association (PSIA). #