text:
Tengnga a Daya
Ti Tengnga a Daya ket maysa a rehion a mangbukel ti Akinlaud nga Asia ken Akin-abagatan nga Aprika. Daytoy a balikas ket naipanunotan a Eurosentriko ken inus-usar a kapadpada ti Asideg a Daya, iti kasumbangir iti Adayo a Daya.
Ti pakasaritaan iti Tengnga a Daya ket napetsado manipud idi taga-ugma a panawen, ken ti kadagupan ti pakasaritaanna, ti Tengnga a Daya ket sentro daytoyen kadagiti kangrunaan a pannakibiang iti lubong. Nupay kasta iti konteksto ti taga-ugma a pakasaritaan, ti balikas nga Asideg a Daya ket kadawyan a maus-usar. Ti Tengnga a Daya ket isu pay ti pakasaritaan a naggapuan kadagiti kangrunaaan a relihion a kas ti Hudaismo, Kristianidad, ken Islam. Ti Tengnga a Daya ket sapasap nga addaan iti maysa a namaga ken napudot a klima, nga addaan kadagiti nangruna a karayan a mangit-ited kadagti panagsibog tapno makasuporata iti agrikultura kadagiti limitado a luglugar. Adu kadagiti pagilian a mabirukan iti kalikmutan ti Golpo Persiano ket addaan iti adu a reserba iti krudo a lana. Iti moderno a panawen ti Tengnga a Daya ket agtagtaginayon a maysa a managrikna a rehion ti estratehia, ekonomia, politika, kultura ken relihion. Ti maipadtu nga idadakkel ti panagrangrang-ay ti Tengnga a Daya ket agarup a 4.1% para iti 2010 ken 5.1% idi 2011.[1]
TerminolohiaUrnosen
Ti termino a "Tengnga a Daya" ket mabalin a nagtaud kadagiti tawen ti 1850 iti Britaniko nga Opisina ti India.[2] Nupay kasta, daytoy ket nagbalin a kaaduan nga ammo idi ti Amerikano nga estratehiko a marino a ni Alfred Thayer Mahan ket nagusar iti termino idi 1902[3] tapno "mangidesignado ti lugar a nagbaetan ti Arabia ken India".[4][5] Iti las-ud ti daytoy a panawen dagiti imperio ti Britaniko ken Ruso ket nagal-ala iti impluensia idiay Tengnga nga Asia, ti agkaribal a nagbalin nga ammo a kas ti Ti Nalatak nga Ay-ayam. Ni Mahan ket naibanagna a saan laeng a ti estratehiko a kina-importante ti rehion, ngem iti pay sentrona, ti Golpo Persiano.[6][7] Ninagananna ti nakapalikmut a lugar ti Golpo Persiano iti Tengnga a Daya, ken kinunana a kalpasan ti Kanal Suez, daytoy ti kangrunaan a pasahe para a tenglen ti Britania tapno malappedan nga agabanse dagiti Ruso idiay Britaniko nga India.[8] Immuna nga inusar ni Mahan ti termino iti artikulona iti "The Persian Gulf and International Relations", a naipablaak idi Septiembre 1902 iti National Review, ti maysa a Britaniko a warnakan.
Ti Tengnga a Daya, no amponek koma ti termino a saanko pay a nakita, iti masakbayan ket makasapulto iti bukodna a Malta, ken ti pay bukodna a Gibraltar; no saana pay a suroten dayta ket idiayto Golpo Persiano. Ti puersa ti marina ket addaan iti kalidad ken ti mobilidad a mangawit daytoy iti pribilehio kadagiti temporario a kaawan; ngem nasken a mangsapul iti tunggal maysa a senario iti operasion ti naipatakder a kuartel a pagsukatan, iti paay, ken iti kaso ti didigra, iti seguridad. Ti Marina ti Britaniko ket nasken nga addaan iti pasilidad tapno mangikonsentrado iti puersa no rumsua iti kasta a pasamak, a maipanggep iti Aden, India, ken ti Golpo Persiano.[9]
Ti artikulo ni Mahan a ket naiprenta manen iti The Times ken sinaruno idi Oktubre dagiti 20 a serye ti artikulo a natituluan iti "The Middle Eastern Question," insurat babaen ni Apo Ignatius Valentine Chirol. Iti las-ud dagitoy a serye, Ni Apo Ignatius ket pinadakkelna ti panangipalawag iti Tengnga a Daya tapno mairaman "dagiti rehion ti Asia a sumakop kadagiti pagbeddengan ti India wenno dagiti pagserrekan ti India."[10] Kalpasan ti panagpatingga dagiti serye idi 1903, ti The Times ket inikkatna dagiti marka ti insasao manipud kadagiti simmaruno a panagusar iti termino.[11]
Aginggana idi Sangalubongan a Gubat II, daytoy ket kustomario a mangibaga iti lugar iti likmut ti Turkia ken ti akindaya nga aplaya ti Mediteraneo a kas ti "Asideg a Daya", bayat a ti "Adayo a Daya" a naisentro iti Tsina,[12] ken ti Tengnga a Daya ket kaibuksilanna idi ti lugar manipud iti Mesopotamia aginggana idiay Burma, kadagiti lugar a nagbaetan ti Asideg a Daya ken ti Adayo a Daya. Idi naladaw a tawtawen ti 1930, dagiti Britaniko ket nangipatakder ti Bilin ti Tengnga a Daya, a naikuartel idi idiay Cairo, para kadagiti puersana iti militar iti dayta a rehion. Kalpasan iti dayta a panawen, ti termino a "Tengnga a Daya" ket nakagun-od iti ad-adu a panagusar idiay Europa ken idiay Estados Unidos, a ti napundar nga Instituto ti Tengnga a Daya idiay Washington, D.C. idi 1946, ket maysa kadagiti dadduma pay a panagusar.[13]
Kritisismo ken panagusarUrnosen
Ti termino a Tengnga a Daya ket nauyawen a kas nalawag nga Eurosentriko.[14][15] Iti kontemporaneo nga akademiko ken midia iti pagsasao nga Ingles, ti termino ket inus-usar babaen dagiti Europeano ken saan nga Europeano.
Ti deskripsion a Tengnga ket nakaiturongan kadagiti dadduma a pannakaallilaw kadagiti agbalbaliw a panangipalawag. Sakbay ti Umuna a Gubat ti Sangalubongan, ti "Asideg a Daya" ket inus-usar idi iti Ingles a mangibaga ti Balkan ken ti Otomano nga Imperio, bayat a ti "Tengnga a Daya" ket mangibagbaga iti Iran, ti Kaukaso, Apganistan, Sentral nga Asia, ken ti Turkestan. Iti pannakaigiddiat, ti "Adayo a Daya" ket mangibagbaga kadagiti pagilian ti Daya nga Asia (kas ti Tsina, Hapon, Formosa, Korea, Hong Kong, kdpy.)
Iti pannakaawanen ti Otomano nga Imperio idi 1918, ti "Asideg a Daya" ket kaaduanen a saan a naus-usar iti Ingles, bayat a ti "Tengnga a Daya" ket nagbalinen a naipakpakat kadagiti runrumsua manen a pagilian iti Islamiko a lubong. Nupay kasta, ti panagusar iti "Asideg a Daya" ket natalinaay idi babaen dagiti nadumaduma a a disiplina ti akademia, a mairaman iti arkeolohia ken taga-ugma a pakasaritaan, a mangipalawag ti maysa a lugar a kapada ti termino iti Tengnga a Daya, a saan nga inus-usar babaen dagitoy a disiplina (kitaen ti Taga-ugma nga Asideg a Daya).
Ti immmuna nga opisial a panagusar ti termino a "Tengnga a Daya" babaen ti gobierno ti Estados Unidos ket idi Doktrina Eisenhower idi 1957, a nanginaig iti Didigra ti Suez. Inpalawag ni Sekretario ti Estado John Foster Dulles ti Tengnga a Daya a kas "ti lugar a naisanglad iti nagbaetan ken mairaman ti Libya iti laud ken ti Pakistan iti daya, ti Siria ken Irak iti amianan ken ti Arabiano a peninsula iti abagatan, ken maipatinayon pay ti Sudan ken Etiopia."[12] Idi 1958, ti Departamento ti Estado ket inpalawagna dagiti termino ti "Asideg a Daya" ken "Tengnga a Daya" ket mabalin a pagsinnukaten dagitoy, ken impalawagna ti rehion a kas mangiraman laeng ti Ehipto, Siria, Israel, Lebanon, Hordania, Irak, Saudi Arabia, Kuwait, Bahrain, ken Katar.[16]
Ti libro ti estilo ti Associated Press ket imbagbagana ti Asideg a Daya a dati a nangibagbaga kadagiti ad-adayo a laud a pagilian bayat a ti Tengnga a Daya ket mangibagbaga kadagiti akindaya, ngem itan ket agpapada dagitoyen. Mangibagbaga nga:
Usaren ti Middle East malaksid no ti Near East ket inusar babaen ti taudan ti istoria. Ti Mideast ket mabalin pay a maawat, ngem ti Middle East ket kaykayat.[17]
Iti Nagkaykaysa a Pagpagilian, dagiti nadumaduma a dokumento ken dagiti resolusion a maipanggep iti Tengnga a Daya ket iti kinapudno ket maipanggp iti Suppiat ti Arabo–Israeli, a naisangayan ti suppiat ti Israeli–Palestina, ken, isu a dagitoy dagiti uppat nga estado ti Lebante. Ti termino nga Asideg a Daya ket sagpaminsan a mangmangeg idiay Nagkaykaysa a Pagpagilian a mangibagbaga iti daytoy a rehion.
Dagiti patarusUrnosen
Adda met dagiti kapada a termino iti Asideg a Daya ken Tengnga a Daya kadagiti sabali a pagsasao ti Europa, ngem gapu ta daytoy ket relatibo a deskripsion, dagiti kaibuksilan ket depende iti pagilian ken sapasap a sabali dagitoy manipud iti Ingles a termino. Iti Aleman ti termino a Naher Osten (Asideg a Dayat) ket kadawyan pay laeng a maus-usar (ita nga aldaw ti termino a Mittlerer Osten ket umad-adun a termino kadagiti teksto ti warnakan a naipatarus manipud kadagiti Ingles, ngem adda met iti naisangayan a kaibuksilan) ken iti Ruso ti БлижHий BocTok wenno Blizhniy Vostok, ti Bulgaro ti Близkия ИзTok, ti Polako ti Bliski Wschód wenno ti Kroata ti Bliski istok (a ti kaibuksilan ket Asideg a Daya kadagiti amin nga uppat nga Eslobako a pagsasao) ket agtaltalinaay a kas ti maitunos a termino para iti rehion. Nupay kasta, adda met dagiti pagsasao nga awan kapada iti "tengnga a Daya", kas ti Pranses ti Moyen-Orient, ti Sueko ti Mellanöstern, ti Espaniol ti Oriente Medio wenno Medio Oriente, ken ti Italiano ti Medio Oriente.[note 1]
Baka mabalin a gapu ti impluensia iti Akinlaud a warnakan, ti Arabiko a kapada ti Tengnga a Daya (Arabiko: الشرق الأوسط ash-Sharq al-Awsaṭ), ket nagbalinen a pagalagadan a panagusar iti kaaduan a warnakan nga Arabiko, ken mangibagbaga iti isu met laengen a kaibuksilan a kas ti termino iti "Tengnga a Daya" iti panagusar idiay Amianan nga Amerika ken Akinlaud nga Europa. Ti pananginagan iti Mashriq, manipud pay iti ramut nga Arabiko para iti daya, ket mangibaga pay kadagiti nadumaduma a naipalawag a rehion iti likmut ti Lebante, ti akindaya a paset ti agsasao iti Arabiko a lubong (a maigiddiat iti Maghreb, ti akinlaud a paset).[18] Ti Persiano a kapada para iti Tengnga a Daya ket ti خاورمیانه (Khāvar-e miyāneh).
Dagiti teritorio ken dagiti rehionUrnosen
Tradisional a panangipalawag ti Tengnga a DayaUrnosen
Dagiti sumaganad a pagilian ket tradisional a mairaman iti uneg ti Tengnga a Daya:
- Bahrain
- Cyprus
- Ehipto
- Iran
- Irak kakuyogna ti autonomo a Kurdistan
- Israel
- Hordania
- Kuwait
- Lebanon
- Oman
- Estado ti Palestina
- Katar
- Saudi Arabia
- Siria
- Turkia[19]
- Dagiti Nagkaykaysa nga Emirato nga Arabo
- Yemen
Dagiti dadduma pay a panangipalawag ti Tengnga a DayaUrnosen
Dagiti nadumaduma a konsepto ket masansan a maipadpada iti Tengnga a Daya, ti kaaduan ket ti Asideg a Daya, ti Nalames nga Immindayon ken ti Lebante. ti Asideg a Daya, Lebante ken ti Nalames nga Immindayon ket dagiti heograpiko a konsepto, ken dagitoy ket mangibagbaga kadagiti dakkel a paset ti moderno a a Tengnga a Daya, a ti Asideg a Daya ti kaasitgan iti Tengnga a Daya iti heograpiko a kaibuksilanna.
Dagiti pagilian ti Abagatan a Kaukaso—Armenia, Azerbaijan, ken Georgia—ket sagpaminsan a mairamraman kadagiti panangipalawag iti Tengnga a Dayat.[20]
Ti Kalatakan a Tengnga a Daya ket ti maysa a maipatinayon nga Eurosentriko a konsepto,naipayammo daytoy idiay Laud kadagidi tawen ti 1990,ken mangibagbaga kadagiti kaaduan nga Islamiko a rehion ti Amianan nga Aprika, Akinlaud nga Asia ken Sentral nga Asia; nupay kasta ti panagusar ti "Kalatakan a Tengnga a Daya" ket marginal ken saan unayen a maus-usar.
PakasaritaanUrnosen
Ti Tengnga a Daya ket mabirukan idiay pagsabtan ti Eurasia ken Aprika ken ti Baybay Mediteraneo ken ti Taaw Indiano.Daytoy ti nakaipasngayan ken ti espiritual a sentro dagiti relihion a kas ti Kristianidad, Islam, Hudaism, Manikueismo, Yezidi, Drusos, Yaresanismo ken Mandeismo, ken idiay Iran, Mitraismo, Soroastrianism, Manikueismo, ken ti Bahaismo. Iti amin a paset ti pakasaritaanna ti Tengnga a Daya ket nangrunan a sentro dagiti banag iti lubong; ti estratehia, ekonomia, politika, kultura, ken relihioso.
Dagiti kasapaan a sibilisasion iti lubong, ti Mesopotamia (Sumer, Akadio, Asiria ken Babilonia) ken ti taga-ugma nga Ehipto, ket nagtaud manipud iti Nalames nga Immindayon ken dagiti rehion ti Ginget ti Nilo iti taga-ugma nga Asideg a Daya. Dagitoy ket sinaruno pay babaen dagiti sibilisasion ti Hititas, Griego ken Urartia ti Asia Menor, ti Elam iti sakbay ti Irani a Persia, ken dagiti pay sibilisasion ti Lebante (a kas ti Ebla, Ugarit, Canaan, Aramea, Penisia ken Israel), dagiti sibilisasion ti Persiano ken Mediana idiay Iran, ti Amianan nga Aprika (Kartago/Penisia) ken ti Arabiano a Peninsula (Magan, Saba, Ubar). Ti Asideg a Daya ket immuna idi a kaaduan a naikaykaysa babaen ti Neo Asiriano nga Imperio, kalpasanna ti Akuemenidad nga Imperio ken kalpasanna sinaruno ti Masedonia nga Imperio ken kalpasan daytoy iti bassit babaen dagiti imperio ti Iran (ti Parto ken dagiti Sasanida nga Imperio), ti Romano nga Imperio ken ti Bisantino nga Imperio. Nupay kasta, dagitinto naududi a Arabo a Kalipato ti Tengnga a Panpanawen, wenno Islamiko a Nabalitokan a Panawen a nagrugi iti panagrukma ti rehion ti Arabo idi maika-7 a silo AD, daytanto ti umuna a panangikaykaysa ti Tengnga a Daya a kas naisangayan a rehion ken agpartuat iti naturay nga Islamiko nga identidad ti etniko a kaaduan (ngem saan nga eksklusibo) nga adda ita nga aldaw. Dagiti Mongol, dagiti Turko a Selyusida ken dagiti Otomano nga Imperio, dagiti Sapabida ken ti Britaniko nga Imperio ket kanungpalan pay a nangituray iti rehion.
Ti moderno a Tengnga a Daya ket nangrugi kalpasan ti Sangalubongan a Gubat I, idi ti Otomano nga Imperio, a kimmaddua idi iti Sentral a Bilbileg, ket inabak idi babaen ti Britaniko nga Imperio ken dagiti kaduada ken ti nabingay kadagiti nadumaduma a naisinsina a pagilian, iti immuna babaen dagiti Bilin ti Britania ken Pransia. Dagiti sabali pay a nangsikko a paspasamak ket mairaman ti pannakabangon ti Israel idi 1948 ken ti kanungpalan nga ipapanaw dagiti bileg ti Europa, a naisangayan ti Nagkaykaysa a Pagarian ken Pransia babaen idi patingga ti tawtawen ti 1960. Dagitoy ket nabaliwan bassit babaen ti dimmakdakkel nga impluensia ti Estados Unidos manipud dagiti tawtawen ti 1970 ken ti masakbayan.
Idi maika-20 a siglo, ti adu a penpen ti krudo a lana ti rehion ket nakaited daytoy iti baro a kinapangruna iti estratehia ken ekonomia. Ti adu a panagpataud ti lana ket nangrugi idi 1945, a ti Saudi Arabia, Iran, Kuwait, Irak, ken ti Nagkaykaysa nga Emirato nga Arabo ket addaan kadagiti adu a kantidad iti lana.[21] Dagiti nakarkulo a reserba ti lana, a naipangpangruna idiay Saudi Arabia ken Iran, ket isu dagitoy ti kaaduan iti lubong, ken ti internasional a kartel ti lana ti OPEC ket inturayan babaen dagiti pagilian ti Tengnga a Daya.
Idi lasud ti Nalamiss a Gubat, ti Tengnga a Daya ket teatro idi ti ideolohikal a salisal a nagabetan dagiti dua a nalatak a bileg ken dagiti kumaduaanda: ti NATO ken ti Estados Unidos iti maysa a bangir, ken ti Kappon ti Sobiet ken ti Warsaw Pact iti sabali, ket nagsasalisalda iti impluensia dagiti kumaduaan iti rehion. Malaksid kadagiti politikal a rason adda pay ti "ideolohikal a suppiat" a nagbaetan dagiti dua a sistema. Iti pay maipatinayon, a kas insupsuppiat babaen ni Louise Fawcett, kadagiti adu a nangruna a banag iti suppiatan, wenno mabalin nga ad-adu a napudno iti gagar, ket dagidi immuna, dagiti ganetget dagiti nalatak a bileg ti pannakagun-od iti estratehiko a panangatiw iti rehion, ti maiakdua, ti kinapudno a ti rehion ket aglaon kadagiti dua a pagkatlo dagiti reserba ti lana iti lubong ket nagbalbalinenn a nangruna iti ekonomia iti Akinlaud a lubong […][22] Iti uneg daytoy a batayan iti konteksto, ti Estados Unidos ket nagsapul a nangilingay ti Arabo a lubong manipud iti impluensia ti Sobiet. Kadagiti amin a paset ti panawen ti maiak-20 ken maiak-21 a sigsiglo, ti rehion ket nakasanay kadagiti paset ti panawen iti relatibo a kappia ken panagibtur ken dagiti paset ti panawen iti suppiat a naisangayan iti nagabetan dagiti Sunni ken dagiti Shiite.
EkonomiaUrnosen
Dagiti ekonomia ti Tengnga a Daya sumakop manipud iti napanglaw unay (a kas ti Gaza ken Yemen) aginggana kadagiti nabaknang unay a pagilian (a kas ti Katar ken UAE). Iti amin-amin, manipud idi 2007, segun ti CIA World Factbook, amin a pagilian idiay Tengnga a Daya ket mangitartaripato iti positibo a gatad iti idudur-as.
Segun dagiti database ti Panangipakita ti Panagdur-as iti Lubong ti Banko ti Lubong a naipablaak idi Hulio 1, 2009, dagiti tallo a kadakkelan nga ekonomia ti Tengnga a Daya idi 2008ket ti Turkia ($794,228,000,000), Saudi Arabia ($467,601,000,000) ken Iran ($385,143,000,000) kadagiti termino ti Nominal a GDP.[23] No maigapu iti nominal a GDP iti tunggal maysa a tao, dagiti kangatuan a nairanggo a pagilian ket ti Katar ($93,204), ti UAE ($55,028), Kuwait ($45,920) ken Cyprus ($32,745).[24] ti Turkia ($1,028,897,000,000), Iran ($839,438,000,000) ken Saudi Arabia ($589,531,000,000) ket addaan kadagiti kadakkelan nga eknomia kadagiti termino iti GDP-PPP.[25] No maibatay iti tunggal maysa a tao a matgedan a naibatay iti (PPP), dagiti kangatuan a nairanggo a pagilian ket ti Katar ($86,008), Kuwait ($39,915), ti UAE ($38,894), Bahrain ($34,662) ken Cyprus ($29,853). Dagiti kababaan a nairanggo a pagilian idiay Tengnga a Daya, kadagiti termino ti matgedan ti tunggal maysa a tao (PPP), ket ti autonomo a Turay ti Palestina ti Gaza ken ti West Bank ($1,100).
Ti estruktura ti ekonomia dagti pagilian ti Tengnga a Daya ket ketmaigiddiat iti kapanunotan a bayat nga adda met dagiti pagilian nga agdepdepende kadagiti produkto a mainaig iti lana (kas ti Saudi Arabia, ti UAE ken Kuwait), dagiti dadduma ket addaan iti dibersio a batayan ti ekonomia (kas ti Cyprus, Israel, Turkia ken Ehipto). Dagiti industria ti rehion ti Tengnga a Daya Middle ket mairaman ti lana ken dagiti produkto a mainaig iti lana, agrikultura, kapas, baka, kagatasan, abel, dagiti produkto ti lalat, dagiti instrumento ti siruhia, alikamen iti depensa (dagiti paltog,bala, tangtangke, dagiti submarino, dagiti pakilaban nga eroplano, dagiti UAV, ken dagiti misil). Ti panagibanko ket nangruna pay a sektor dagiti ekonomia, a naipangpangruna kadagiti kaso ti UAE ken Bahrain.
Malaksid ti Cyprus, Turkia, Ehipto, Lebanon ken Israel, ti turismo ket saan unay a nadur-as a lugar ti ekonomia, gapu ti kasasaad ti sosial a konserbatibo iti rehion ket ti pay politikal a riribok kadagiti dadduma arehion iti Tengnga a Daya. Kadagiti naudi a tawen, nupay kasta, dagiti pagilian a kas ti UAE, Bahrain, ken Hordania ket nangrugrugin a mangawis kadagiti ad-adu a bilang dagiti turista gapu ti pannakapasayaat dagiti pasilidad ti turista ken dagiti panangipalag-an dagiti makagawid nga annuroten a mainaig iti turismo.
Adu dagiti awan trabaho idiay rehion ti Tengnga a Daya ken Amianan nga Aprika, a naisangayan dagiti ubbing nga agtawen iti 15–29, ti demograpia a mangirepresenta ti 30% iti dagup a populasion ti rehion. Ti dagup a gatad dagiti awan ti trabaho iti rehion idi 2005, segun ti International Labor Organization, ket 13.2%,[26] ken kadagiti ubbing ket nangatngato a kas 25%,[27] aginggana ti 37% idiay Morocco ken 73% idiay Siria.[28]
Dagiti notaUrnosen
- ^ Iti Italiano, ti panangiyebkas iti "Vicino Oriente" (Asideg a Daya) ket kaaduan met idi a naus-usar a mangiba iti Turkia, ken ti Estremo Oriente (Adayo a Daya wenno Patingga a Daya) tapno mangibaga iti amian nga Asia iti daya ti Tengnga a Daya
Dagiti nagibasaranUrnosen
Dagiti dakamatUrnosen
- ^ IMF WEO Okt. 2010 Naala idi 15-10-2010
- ^ Beaumont, Blake & Wagstaff 1988, p. 16.
- ^ Koppes, CR (1976). "Captain Mahan, General Gordon and the origin of the term "Middle East"". Middle East Studies. 12: 95–98. doi:10.1080/00263207608700307.
- ^ Lewis, Bernard (1965). The Middle East and the West. p. 9.
- ^ Fromkin, David (1989). A Peace to end all Peace. p. 224. ISBN 0-8050-0857-8.
- ^ Melman, Billie, Companion to Travel Writing, Collections Online, 6 The Middle East/Arabia, Cambridge, naala idi Enero 8, 2006.
- ^ Palmer, Michael A. Guardians of the Persian Gulf: A History of America's Expanding Role in the Persian Gulf, 1833–1992. New York: The Free Press, 1992. ISBN 0-02-923843-9 pp. 12–13.
- ^ Laciner, Dr. Sedat. "Is There a Place Called 'the Middle East'?", The Journal of Turkish Weekly, Hunio 2, 2006. Naala idi Enero 10, 2007.
- ^ Adelson 1995, pp. 22–23.
- ^ Adelson 1995, p. 24.
- ^ Adelson 1995, p. 26.
- ^ a b Davison, Roderic H. (1960). "Where is the Middle East?". Foreign Affairs. 38 (4): 665–75. doi:10.2307/20029452.
- ^ Held, Colbert C. (2000). Middle East Patterns: Places, Peoples, and Politics. Westview Press. p. 7. ISBN 0-8133-8221-1.
- ^ Shohat, Ella. "Redrawing American Cartographies of Asia". City University of New York. Naala idi 2007-01-12.
- ^ Hanafi, Hassan. "The Middle East, in whose world?". Nordic Society for Middle Eastern Studies. Naala idi 2007-01-12.
- ^ "'Near East' is Mideast, Washington Explains". The New York Times. Agosto 14, 1958. Naala idi 2009-01-25.
- ^ Goldstein, Norm. The Associated Press Stylebook and Briefing on Media Law. New York: Basic Books, 2004. ISBN 0-465-00488-1 p. 156
- ^ Anderson; Ewan W.; William Bayne Fisher (2000). The Middle East: Geography and Geopolitics. Routledge. pp. 12–13.
- ^ The World Factbook. Cia.gov. Naala idi 2013-07-29.
- ^ Novikova, Gayane (Disiembre 2000). "Armenia and the Middle East" (PDF). Middle East Review of International Affairs. Naala idi 14 Agosto 2014.
- ^ Goldschmidt (1999), p. 8
- ^ Louise, Fawcett. International Relations of the Middle East. (Oxford University Press, New York, 2005)
- ^ The World Bank: World Economic Indicators Database. GDP (Nominal) 2008. Datos para iti 2008. Naudi a napabaro idi Hulio 1, 2009.
- ^ Ti Datos ket mangibaga iti 2008. World Economic Outlook Database-October 2009, International Monetary Fund. Naala idi Oktubre 1, 2009.
- ^ The World Bank: World Economic Indicators Database. GDP (PPP) 2008. Datos para iti 2008. Naudi a napabaro idi Hulio 1, 2009.
- ^ "Unemployment Rates Are Highest in the Middle East". Progressive Policy Institute. Agosto 30, 2006.
- ^ Navtej Dhillon, Tarek Yousef (2007). "Inclusion: Meeting the 100 Million Youth Challenge". Shabab Inclusion.
- ^ Hilary Silver (Disiembre 12, 2007). "Social Exclusion: Comparative Analysis of Europe and Middle East Youth". Middle East Youth Initiative Working Paper. Shabab Inclusion.
SapasapUrnosen
- Adelson, Roger (1995). London and the Invention of the Middle East: Money, Power, and War, 1902–1922. Yale University Press. ISBN 0-300-06094-7.
- Anderson, R; Seibert, R; Wagner, J. (2006). Politics and Change in the Middle East (8th nga ed.). Prentice-Hall.
- Barzilai, Gad; Aharon, Klieman; Gil, Shidlo (1993). The Gulf Crisis and its Global Aftermath. Routledge. ISBN 0-415-08002-9.
- Barzilai, Gad (1996). Wars, Internal Conflicts and Political Order. State University of New York Press. ISBN 0-7914-2943-1.
- Beaumont, Peter; Blake, Gerald H; Wagstaff, J. Malcolm (1988). The Middle East: A Geographical Study. David Fulton. ISBN 0-470-21040-0.
- Goldschmidt, Arthur Jr (1999). A Concise History of the Middle East. Westview Press. ISBN 0-8133-0471-7.
Adu pay a mabasbasaUrnosen
- Cressey, George B. (1960). Crossroads: Land and Life in Southwest Asia. Chicago, IL: J.B. Lippincott Co. xiv, 593 p., ill. with maps and b&w photos.
- Freedman, Robert O. (1991). The Middle East from the Iran-Contra Affair to the Intifada, in series, Contemporary Issues in the Middle East. 1st ed. Syracuse, NY: Syracuse University Press. x, 441 p. ISBN 0-8156-2502-2 pbk.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Dagiti midia a mainaig iti Tengnga a Daya iti Wikimedia Commons
- Tengnga a Daya iti Curlie (iti Ingles)


c: text/html

text:
BAGUIO CITY – Dandanin mapunno dagiti isolation facilities ti siudad ti Baguio gapu iti agtultuloy a panagngato ti kaso ti COVID-19 iti lokalidad.
Inwaragawag daytoy ni City Administrator Engr. Bonifacio Dela Peña kagiddan ti panangkunana a marisut ti nasao a pakaseknan iti kanito a mapababa ti kaso ken umado dagiti maimbagan manipud iti nasao a sakit.
Kinunana nga ita ket ad-adda a nangatngato ti mailislista nga aktibo a kaso ti COVID-19 no idilig kadagiti maim-imbagan ken makarkaruar kadagiti isolation facilities isut gapuna a mapumpunnon dagiti nasao a pasilidad.
Dinakamatna nga iti kaudian a panagwanawanda ket 79 a kama ti bakante iti Teacher’s Camp Isolation Unit bayat a pito laengen a kama ti bakante iti Baguio City Community Isolation Unit sadiay Santo Nino Hospital.
Innayon ni Engr. Dela Peña a kidkiddawenda metten ti tulong dagiti nagduduma a pribado nga indibidual ken grupo tapnu tumulong iti panakanayon isolation facilities.
Sigun pay kenkuana, nasken a malapdan ti panagngato ti kaso ti COVID-19 iti lokalidad nangruna ta adda ti limitasyon iti panakanayon dagiti bed capacities dagiti isolation centers ti siudad.
Kabayatanna, inaklon ni Engr. Dela Peña nga agkurkurang ita dagiti medical personnel a mangtaming wenno mangtaripato kadagiti pasyente ti COVID-19 ditoy siudad.
Impettengna a nabannog metten dagiti nasao a frontliners gapu iti kaadu dagiti kaso ti COVID-19 a mailislista ditoy siudad.
Dinakamatna a naiwaras metten ti dumanon 20 a nars nga inala ti lokal a gobyerno a tumulong kadagiti health workers.
Pagyamyamananna met ti pribado a sektor a nangipaay ti nagduduma a kagawaan a naiwaras kadagiti isolation facilities.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Papa Liberio
Ni Papa Liberio, ket isu ti papa manipud idi 17 Mayo 352 aginggana idi 24 Septiembre 366, ket nakonsegrado idi segun ti Catalogus Liberianus idi 22 Mayo a kas ti simmaruno kenni Papa Julio I.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- dominio a publiko: Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Liberius". Encyclopædia Britannica (iti Ingles) (Maika-11 nga ed.). Cambridge University Press. Mangiraman daytoy nga artikulo iti teksto manipud iti pablaak a mabirukan itan iti
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Papa Liberio iti Wikimedia Commons


text:
Akindaya nga Antioquia
Ti Akindaya nga Antioquia (Espaniol: Oriente Antioqueño) ket ti subrehion ti Departamento ti Colombia iti Antioquia. Ti rehion ket buklen dagiti 23 munisipalidad.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti rehion ti akindaya nga Antioquia ket agpatingga iti amianan iti Lugar ti Metropolitano ti Medellín ken iti rehion ti Amianan-akindaya nga Antioquia. Iti dya ti rehion ket beddengan ti rehion ti Magdalena Medio Antioquia, iti abagatn ti Departamento ti Caldas ken iti laud ti seksion ti rehion ti Abagatan-akinlaud nga Antioquia, a sumakop iti dagup a kalawa iti 8,094 km², aagarup a 13% iti dagup a kalawa iti Departamento ti Antioquia.
Dagiti munisipalidad[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti rehion ket buklen dagiti 23 a munisipalidad ken ti Guarne ti kaasitgan iti siudad ti Medellín a mabirukan iti kaadayo iti 24 km. Ti kadakkelan a munisipalidad iti datoy a rehion ket ti Sonsón iti dagup a kalawa iti 1,323 km² ken ti kabassitan ket ti munisipalidad ti Argelia.
- Abejorral
- Alejandría
- Argelia
- Carmen de Viboral
- Cocorná
- Concepción
- El Peñol
- Granada
- Guarne
- Guatape
- La Ceja
- La Unión
- Marinilla
- Nariño
- Retiro
- Rionegro
- San Carlos
- San Francisco
- San Luis
- San Rafael
- San Vicente
- Santuario
- Sonsón
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti populasion daytoy a rehion ket agpapada a naiwarwaras iti pagbaetan ti urbano ken dagiti lugar ti away nga addaan iti 43% ti tattao nga agtataeng kadagiti ubano a sentro ken 57% ket agtataeng iti away.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Oriente Virtual: Comunidad del Oriente Antioqueño (iti Espaniol)
- Corporación Empresarial del Oriente Antioqueño (iti Espaniol)
- Incubadora de Empresas del Oriente Antioqueño (iti Espaniol)
- Agencia para el Desarrollo Económico del Oriente Antioqueño (iti Espaniol)
- Du a pagsasao a tarabay iti Turismo ti Akindaya nga Antioquia (iti Espaniol)


text:
Ti panangsangaili ti maysa a lektyur isu maysa a makainspirado, mangpasalun-at a kapadasan dagiti amin a nairaman. Iti baba adda dagiti maaramat, dagiti rekursos, ken dagiti ideya para iti sangay a simbaan wenno sociedad a pagpampanunotan kas panagsaganayo a mangsangaili ti maysa a lektyur.
Tapno makairugi ti panagsagsagana para iti maysa a lektyur, makatulong nga imutektekan dagiti paglintegan iti Church Manual a mangpatibker dagiti lektyur ti Siensia Cristiana. Adtoy ti dua a napili a mensahe a nakopia:
Saanyo a pukawen ti gundaway a basaen dagiti dua a kabaruan nga artikulo maipapan kadagiti lektyur ti Siensia Cristiana a naiwarnak iti The Christian Science Journal [Ti Journal iti Siensia Cristiana] ken The Herald of Christian Science [Ti Herald iti Siensia Cristiana]:
“Emancipating the race—our collective purpose in Christian Science lectures” (nairakurak iti Agosto 2016 iti The Christian Science Journal, mabalin a magundawayan met iti Aleman, Espanol, Portuges, ken Pranses).
“Christian Science lectures—the effect of the Comforter” (nairakurak iti Agosto 2017 iti The Christian Science Journal, mabalin a magundawayan met iti Aleman, Espanol, Portuges, ken Pranses).
Mairekomendar unay daytoy nga irugi, sakbay nga agaramid iti uray ania a banag iti panagpampanunot maipapan kadagiti sumaganad a teksto, ken ti pannakailawlawag dagitoy kadagiti timpuyog a nairaman iti panangimaton iti lektyur.
Church Manual dagiti Paglintegan maipanggep iti lektyur (pp. 93–96)
Surat a nagapu ken ni Misis Eddy para iti Hunta iti Lektyursip a naiprinta iti First Church of Christ, Scientist and Miscellany, pp. 248–249
Dua a nabiit pay a naiwarnak nga artikulo manipud iti Hunta iti Lektyursip (kitaen dagiti silpo iti ngato)
-
Mairekomendar met a dawatenyo kadagiti amin a miembro ti napasnek a kararag a mangsuporta iti lektyur nga aktibidad a nasapa iti panagsagsagana, ken agtultuloy dayta a kita ti suporta iti dagup ti tawen!
Ti panagkarkararag nga agtitipon a kas maysa a simbaan tapno amirisen ti gagangay a panangawat ti sangkataoan iti Manangliwliwa, ti panag-alsa nga aktibidad iti nasantuan a Kinapudno iti biagtayo, a kinapudnona, mabalinna a maluktan ti dalan nga agturong iti panagplano ti lektyur, nga isu ti maysa a panangisawang iti Kinapudno a mangyeg iti panangagas iti uneg ti simbaan ken iti komunidad.
Ti maysa a metapisikal a panagsagana a miting para kadagiti miembroyo mabalinda a nabunga. Mabalinyo a pagsasaritaan iti lektyurer ti kasasayaatan a pamay-an a makipartisipar iti miting: iti personal, babaen iti telepono, wenno awag iti video.
Ti maysa a miting ti bunga agraman dagiti miembros kalpasan ti lektyur mabalin a maysa nga oportunidad a saksian ti nagtultuloy a trabaho ti panangagas nga agkakaddua. Pangaasi ta ibingay iti lektyurer met! Uray pay ti no ania, agpapan no naaddaan ti maysa a napili a miting, ti madama a kararagyo ken panangannad para kadagidiay immay iti lektyur wenno dagiti nasagid iti sumagmamano a wagas, isuda adu unay ti pakausaranna, ken nabunga.
Ania a kita iti agdengngeg ti kayatyo a danonen agraman ti lektyurer (sapasap, pagadalan, organisasion ti kolehio, dagiti grupo ti agtutubo, dagiti pagbaludan ken dagiti balud, dagiti pasilidad a managaluad ti Siensia Cristiana, dagiti paglakuan ti libro wenno salun-at, grupo dagiti agsasabali iti pammati ken dadduma pay)? Ania dagiti wagas tapno nasamay a danonen (kalpasan) ken suroten (kalpasan ti lektyur) agraman dagitoy a nagdengngeg?
Dagiti titulo ti lektyur mabalin a masarakan iti Search lectures by title para iti napasnek a kararag a panagpiliyo. Ti impormasion iti kinatao ti lektyurer ken ti kalendario dagiti nakailistaan ti maaramid a lektyur addada kadagiti panid iti Meet the Lecturers. Iti panangited iti konsiderasion kadagiti lektyurer, pangaasiyo ta maysa laeng ti kontakenyo iti maysa a tiempo.
Nagagar dagiti lektyurer a mangammo ken mangilawlawag kadakayo dagiti kalat para iti mapasamak – ania ti mariknayo nga iaw-awag ti Dios kadakayo a maileppas daytoy a tiempo, ti lokasion ken petsa, uray no ania a rebbengen para iti panagatendar, ken dadduma pay. Ti umuna a pannakisao isu ti kasayaatan a tiempo tapno damagen ti maipanggep iti bayad ti lektyurer ken posible a magastos, kasta met ti panangammo iti ania a kasapulan ti lektyurer kas koma ti lamisaan/podium, tipo ti sistema ti uni ken mikropono, pakaisuratan ti masapul nga ammuen, tugawan, ken dadduma pay. Appresiaren ti lektyurer a mangammo iti ania a baro a panangpasayaat, dagiti asikasuen, wenno dagiti masapul a rumssua bayat iti panagplano. Makikarkararagda kadakayo iti tunggal aldaw!
Inton agpilikayo iti lokasion para iti mapasamak, mabalin nga importante a mapan bisitaen ti pasilidad, ikeddeng no kasano ti kalakanto para kadagiti agatendar a mangbirok ti lokasion ken ti kuarto iti uneg ti pasdek, ken ania a klase ti masangbayan a pagparadaan a mabalin a gun-oden. Kasano ngata a mabirokan dagiti agatendar ti lokasion iti publiko a pagluganan? Ipalubos ngata ti pasilidad dagiti seniales wenno table a nasuratan kadagiti pagunegan?Ania a klase ti sistema ti uni ti magun-od? Adda ngata iti wagas a mabalin a direkta a masuportaran iti lektyur nga aktibidad ti pasilidad/organisasion iti proseso?
No saan pay a naisagana iti pakaangayan, mabalin a mausar unay iti panangabang iti mayakar-akar a sistema ti uni. Siguradoen a testingen ti wireless a mikropono sakbay ti aldaw ti lektyur ken mangitugot iti sobra a bateria ti mikropono!
Maysa a lokal a CSO (Organisasion ti Siensia Cristiana) iti kaasideg a kolehio wenno unibersidad ti mabalin met a mangkayat a mairaman. Nalabit a mabalin nga itandudo dagiti miembro ti CSO ti lektyur iti pagadalan wenno mangikeddengda iti maysa a lektyur kadakuada yantangay adda pay iti ili ti lektyurer. Mabalin met a mabenepisiaran dagiti sabali pay a sanga ti simbaan wenno sociedad iti disso/rehionyo babaen iti panangammo a nasayaat iti nasapsapa iti planoyo a mangala iti lektyurer tapno mabalinda met a planoen ti mapasamak para kadakuada ken mabenepisiaran iti panagbingay iti bayad ti panagbiahe.
Ania a literatura ti planoyo nga ilako wenno ited iti lektyur? Mabalin nga adda ti adu unay a bilang iti pananggatang iti adu a kopia ti Biblia, Science and Health with Key to the Scriptures [Siensia ken Salun-at agraman Tulbek kadagiti Eskriptura], ken dagiti periodikos babaen iti Reading Room wenno babaen iti panangkontak iti orders@csps.com.
Siraragsak a makitrabaho kadakayo ti lektyurer iti nasapsapa iti aldaw ti lektyur tapno pasayaaten ti maitutop a panangiyam-ammo.
Aduda dagiti agatendar nga agyaman unay a maaddaan ti oportunidad a makagatang wenno maitdan iti kopia ti Biblia ken Science and Health [Siensia ken Salun-at] wenno dadduma pay a materiales kas koma ti periodikos ti Siensia Cristiana kalpasan ti lektyur. (Irekomendarmi a no mabalinto a magun-od dagiti kopia iti Siensia ken Salun-at, mabalin met koma a magun-od dagiti kopia ti Biblia. Adda dagiti sumagmamano a tattao nga awanan uray maysa, ket gagangay kadatayo a denominasion ti Cristiano a mangaramid kadakuada a mabalin a magun-od agraman ti Siensia ken Salun-at.)
No kayatyo a mangibingay ti maysa a nalawag nga artikulo manipud iti maysa a periodiko, kitaen ti Pammalubos a paset iti kopia iti warnakan. Iti kadawyan, saan a ngumato iti sangagasut ti maipalubos a maiimprinta manen iti uray ania nga artikulo nga awan pammalubos. Amin a dayaw nasken a taginayonen. No kayatyo a mangaramid iti ad-adu pay ngem sangagasut a kopia wenno kasapulan ti ad-adu pay nga impormasion, ag-email iti copyright@csps.com para iti pammalubos.
Addanto ngata mayawat a polietos a maipanggep ti lokal a rekursos ti Siensia Cristiana: impormasion maipanggep iti simbaan, Reading Room, christianscience.com ken website ti sanga a simbaan, ken dagiti masungad a lektyur? Adu dagiti agatendar a baro iti Siensia Cristiana ti mangapresiar a mangammo no kasanoda a makontak ti sanga a simbaan agraman dagiti saludsod wenno agbirok pay iti ad-adu iti online iti balayda.
Maysa pay a pagpilian, isu ti panangisagana iti papel a pagsuratan dagiti bisita para iti agtultuloy a kontak kadagiti baro a nagatendar.
Adu unay dagiti pagpilian a pannakaiwaragwag ken pannakaiwarnak iti tunggal komunidad. Siwayawayakayo a mangkontak ken ni Tara Talbot iti opisina ti Hunta iti Lektyursip tapno pagsasaoan ti sumagmamano nga ideya: talbott@csps.com wenno +1 617 450 3428.
Dagiti sumagmamano a lektyur addaanen kadagiti mangiwaragawag a materiales a mabalin a magun-od tapno ibingay kadagiti sanga. No ikeddengyo a mangaramid iti kukuayo disenyo a mismo, pangaasi ta makitrabahokayo a direkta iti lektyurer sakbay nga iimprinta, iwarnak, wenno iwaras iti uray ania.
Iti aldaw ti lektyur, mabalin nga adda dagiti adu a bambanag a maaramid a masapul a panunoten. Ti aktibo a panagkararag a suporta iti aldaw isimpananto amin a bambanag iti husto a tugot, a salaknibanna ti pakaitengngaan ti panunot iti maysa ken kakaisuna a pudno a gapu iti amin a naimbag, a saksakupenna ti sibubukel a komunidad iti nasantuan a mensahe, ken isawsawang ti gagangay nga ayat a bunga iti daytoy napasnek a naitengngaan ti panunot iti tunggal agatendar ken lumablabas.
Dagiti sumaganad isuda dagiti suhestion a napaneknekan a makabenepisio a palagip. Mabalin daytoy a tumulong tapno dutokan dagiti miembro ti simbaan tapno:
Isagana ken iserra ti pasilidad a pagmitingan.
Ibiahe ti lektyurer a mapan ken manipud iti pakaangayan ti pasamak.
Kumuyog kadagiti pagunegan iti pasilidad, iti paradaan, ken uray pay iti kaasitgan a punto ti publiko a pagluganan.
Naananay a panangpadas iti sistema ti uni agraman ti lektyurer.
Mangted iti agaywan kadagiti ubbing.
Agbantay iti lamisaan dagiti literatura.
Mangyam-ammo ti lektyurer iti panangyam-ammo a pinalubosan ti lektyurer.
Mangited ti bayad iti lektyurer.
Idinto ta naileppas ti pasamak, agtultuloy ti panangibingay ken pannakapasalun-at.
Anusan a sarungkaran dagiti baro a bisita iti listaanyo wenno dagiti dadduma pay a miembro ti komunidad (agraman dagiti kontak iti media) a nakikontakam idi bayat ti panangisagsaganayo iti lektyur, tapno pasayaaten ken padakkelen iti madama a relasion.
Tapno agrag-o nga agmaymaysa ti entero a miembros, mabalin a nasaysayaat nga agangay iti miting ti bunga ken ibingay dayta a bunga iti lektyurer.
Agraman amin a kararag, panagplano, ken ayat a naisawang, nangyaplagka iti napigsa a pundasion para kadagiti bendision nga umay iti madama nga aktibidades iti simbaan,agraman ti sumaruno a lektyur! Salamat!
Telepono
+1 617 450 3669 (Ingles ken Pranses laeng)
lecture@christianscience.com (mabalin ti uray ania a lengguahe)
Pangipatulodan ti Surat
Board of Lectureship, P07–10
The First Church of Christ, Scientist
210 Massachusetts Avenue
Boston, MA 02115
USA


text:
Pagsasao a Watut
Ti pagsasao a Watut ket ti kompleks a pagsasao ti pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay akin-amianan a Papua Baro a Guinea. Dagiti dialekto ket mairaman ti Maralinan, Silisili, Unank, Maralangko, ken Danggal.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Amianan a Watut iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
Tengnga a Watut iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
Abagatan a Watut iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Watut". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.


text:
VIGAN CITY – Nasarakanen idiay San Juan ti bangkay ti maysa a senior citizen nga immunan a naipakaammo a mapukpukaw.
Nabigbig ti senior citizen a ni Natividad Sunio, agtawen iti walopulo ket maysa a taga Cuantacla, Cabugao a masapsapul pay laeng idi kalman gapu iti pannakatinnagna iti irigasyon idiay Cacadiran, Cabugao.
Iti pannaki-uman ti Bombo Radyo Vigan ken ni Cornelio Sunio nga agtawen ti walopulo ket tallo nga asawana, patienna a naikaruskos ti biktima iti irigasyon a gappuanan iti pannakaiyanudna.
Inyunay-unay ni Cornelio a saanen a makakita pay ni Natividad ta agin-innayad laengen nu magna wenno agkarkaradap.


text:
Morelia
Ti Morelia (manipud idi 1545 aginggana idi 1828, ket Valladolid) ket maysa a siudad ken ili iti amianan tengnga a parte ti estado ti Michoacán idiay tengnga a Mehiko.[2] Ti siudad ket adda idiay Ginget ti Guayangareo ken isu ti kapitolio ken kadakkelan a siudad ti estado. Dagiti kangrunaan a kasakbayan a kultura ti Espaniol ket dagidi Purépecha ken ti Matlatzinca, ngem awan dagiti nangruna a siudad ti napundar iti ginget idi las-ud iti daytoy a panawen. Tinengngel ti Espaniol ti lugar kadagiti tawen ti 1520. Ti Espaniol babaen ti Birey Antonio de Mendoza ket isu ti nangpundar ti pagtaengan idi 1541 iti nagan a Valladolid, a nagbalin a karibal iti asideg a siudad ti Pátzcuaro para iti panagturay iti Michoacán.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ http://www.cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/mich/territorio/div_municipal.aspx.
- ^ Sanchez Reyna, Ramon (2008). Michoacán:Morelia, Pátzcuaro, Cuitzeo, Zamora, Uruapan, Otros (iti Espaniol). Siudad ti Mehiko: Grupo Azabache,S.A. de C.V. pp. 20–28. ISBN 978-607-7568-08-7.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Morelia iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Morelia manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)


text:
Séksual a panaginnala
- Daytoy nga articulo ket maipapan iti sexual a panaginnala wenno panagkanaig wenno panaginnayat dagiti tao. Para iti biolohikal a panagyot, kitaen ti kopulasion.
Ti séksual a panaginnala (wenno panagkanaig, panaginnayat) wenno panagyot (wenno panaginniyot) ket ti naintaoan a wagas ti kopulasion. Daytoy a panagkanaig ket mabalin a maaramid a damo babaen ti panaglinnailo dagiti pareha a mangitunda iti pannakaabbukay ti panaguttog a pakaigapuan met ti itatangar ti buto ti lalaki ken ti natural a panagbabasa ti uki ti babai. Tapno mapasamak ti séksual a panagkanaig, ti timmangar wenno timmangken a buto ket maiserrek iti uki, a mapasarunuan iti panangkuti wenno panagkinod ti uray ania kadagiti pareha tapno maiserrek-mairuar ti buto a maisublisubli iti uki. Iti kastoy a wagas, gapu iti maparnuay a risiris ken panagsibo ti dara ken dagiti panagrikna, agngudo ti aramid iti pannakarikna iti orgasmo wenno panagimas ket ditoy a maiparuar manipud iti buto ti kapsit a nairanta a mangpataba iti itlog ti babai para iti inna panagsikog.


text:
Papa Bonifacio VI
Ni Papa Bonifacio VI, ket katutubo ti Roma, ken nabutosan a kas ti Papa idi Abril 896 a kas nagbanagan kadagiti riribok kalpasan ti ipupusay ni Papa Formoso. Sakbay ti panagturayna, isu ket nakaala ti dua a sentensia ti panag-agaw kadagiti bilin a kas maysa a subdiakono ken kas maysa a padi.[1] Kalpasan ti kinapapa iti sangapulo ket lima nga aldaw, adda dagiti nagibagbaga nga isu ket pimmusay iti gota,[2] babaen dagiti dadduma isu ket napilit a naikkat tapno maikkan ti dalan ti panagturay ni Esteban VI, ti kandidato ti Spoletano a partido.
Iti sinodo idiay Roma a tinengtengngel babaen ni Juan IX idi 898, ti panakabutosna ket naikeddeng nga awan serbina ken kodapis.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Papa Bonifacio VI iti Wikimedia Commons


text:
Primabera
Ti primabera wenno panagsusulbod ket maysa kadagiti uppat a konbensional a kalalainganna a tiempo, kalpasan ti panaglalam-ek ken sarunuen ti kalgaw. Adda met dagiti nadumaduma a teknikal a panangipalawag iti primabera, ngem ti lokal a panagusar iti termino ket agdumaduma segun ti lokal a klima, dagiti kultura ken dagiti ugali. No primabera idiay Akin-amianan a Hemisperio, idiay Akin-abagatan a Hemisperio ket otonio. Iti ekuinokso ti primabera, dagiti aldaw ket agarup dagitoy a 12 nga oras a ti kaatiddog ti aldaw ket umat-atiddog nga agprogprogreso ti tiempo. Ti primabera ken "panawen ti primabera" ket mangibagbaga iti tiempo, ken dagiti kapanunotan ti pannakaipasngay manen, panagpaubing, panagbapabro, resureksion ken panagtubo manen. Dagiti lugar ti subtropikal ken tropikal ket addaan kadagiti klima a nasaysayaat a maipalawag kadagiti termino dagiti sabali a tiempo, kasla iti namaga wenno nabasa, nepnep wenno bagio. Kadawyan a dagiti kultura ket addaan kadagiti naipalawag a nagnagan para kadagiti tiempo nga awan unay ti pannakaipada kadagiti termino a nagtaud manipud idiay Europa.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Primabera iti Wikimedia Commons


text:
Mayo 26
Ti Mayo 26 ti maika-146 nga aldaw ti tawen (maika-147 kadagiti bisiesto a tawen) iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 219 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1891 – Paul Lukas, Hungaro-Amerikano nga aktor (pimmusay 1971)
- 1907 – John Wayne, Amerikano nga aktor (pimmusay 1979)
- 1946 – Diosdado Banatao, Filipino-Amerikano a negosiante ken inhenniero
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1993 – Fernando Lopez, Filipino nga estadista (naipasngay 1904)


text:
LAOAG CITY – Dakkel ti epekto na kadagiti commuters ti saan a panagkikinnaawatan dagiti tricycle drivers iti ili ti San Nicolas ken ditoy ciudad ti Laoag.
Daytoy ket kalpasan nga inpakaammo ti maysa a tricycle driver a nabigbig laeng iti nagan na a “Jeff” a mapawilan da a sumrek a mapan agitulnog ti pasahero iti ili ti San Nicolas.
Kuna na nga agpatingga da laeng iti boundary iti ili ti San Nicolas ken ditoy ciudad ti Laoag.
Innayon na nga immuna a napawilan da a mapan agitulnog ti pasahero da iti ili ti San Nicolas no sadinno a naticketan pay ti maysa a kadwa da.
Gapu iti daytoy, masapol a kastoy met ti mapasamak no adda ti pasahero manipod iti ili ti San Nicolas nga agturong ditoy ciudad ti Laoag.
Inpakaammo na a gapu iti kastoy a mapaspasamak ket kapilitan nga isardeng da laeng dagiti pasahero da iti boundary ti San Nicolas ken ciudad ti Laoag kalpasan na ket aglugan da iti tricyle iti nasao nga ili nga isu ti mapan mangitulnog kadakuada iti destinasyon da.
Mainaig iti daytoy, inbaga iti Bombo Radyo Laoag ni Police Major Joseph Baltazar, ti chief of police iti ili ti San Nicolas a maipagarop nga immuna a pinawilan dagiti traysikelan ditoy ciudad ti Laoag dagiti tricycle manipod iti ili ti San Nicolas a mapan agitulnog ti pasahero na ditoy ciudad.


text:
Kanton ti Uri
Ti Uri (Aleman: Uri (tulong·pakaammo)) ket maysa kadagiti 26 kanton ken nangbangon a kameng ti Suiso a Konpederasion. Daytoy ket mabirukan idiay Tengnga a Suisa. Ti teriorio ti kanton ket sakupenna ti tanap iti Karayan Reuss a nagbaetan ti Danaw Lucerna ken ti Paso ti San Gotthard. Ti Aleman ket isu ti nangruna a pagsasao idiay Uri. Ti Uri ket isu laeng idi ti kanton a dagiti ubbing idiay pagadalan ket naskenda a makaadal iti Italiano a kas ti umuna a ganganaet a pagsasaoda. Ngem idi tawen ti panagadal iti 2005/2006 daytoy ket nabaliwan iti Inggles a kas dagiti sabsabali a kanton. Ti populasion ket agarup a 35,000 a dagitoy ket mairaman dagiti 3,046 (or 8.7%) a ganganaet.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Arealstatistik Land Cover - Kantone und Grossregionen nach 6 Hauptbereichen naala idi 27 Oktubre 2017
- ^ "Ständige und nichtständige Wohnbevölkerung nach institutionellen Gliederungen, Geburtsort und Staatsangehörigkeit". bfs.admin.ch (iti Aleman). Swiss Federal Statistical Office - STAT-TAB. 31 Disiembre 2019. Naala idi 6 Oktubre 2020.
- ^ Pederal a Departamento dagiti Estadistika (2008). "Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeit, Geschlecht und Kantonen" (Microsoft Excel). Naala idi Nobiembre 5, 2008.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Kanton ti Uri iti Wikimedia Commons


text:
Michelangelo
Ni Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni[1] (6 Marso 1475 – 18 Pebrero 1564), kadawyan a naamammoan a kas ni Michelangelo (Panangibalikas nga Italiano: [mikeˈlandʒelo]), ket maysa idi nga Italiano a Renasimiento nga eskultura, pintor, arkitekto, mannaniw, ken inhenniero.[2] Urayno isu ket nagararamid kadagiti raut a kallabes dagiti arte, ti kaadu ti panakaaramatna kadagiti disiplina nga innalana ket nakangatngato ti kasayaatna nga isu ket naipanunutan par aiti titulo ti arketipiko a Renasimiento a tao, a kumaduanna dagiti Italiano a ni Leonardo da Vinci.
Dagiti inararamidna kadagiti amin nga paset idi panawen ti atiddog a ket panagbiagna ket nawatiwat; iti kaadu ti tomo dagiti sinursuratna, dagiti inladawanna, ken dagiti linaglagipna a nabatbati ket maibilbilangan pay, isu ti kasayaatan a nadukomentuan nga artista iti maika-16 a siglo. Dua kadagiti kalatakan a naamammoan nga obrana, ti Pietà ken David, ket nakitikit idi sakbay a nag-edad ti tallo pulo. Urayno ti nababa apammanunotanna ti pinintaan, ni Michelangelo ket nagpartuat pay kadagiti dua a kaimpluensian nga obra iti presko iti pakasaritaan ti Lumaud nga arte: dagiti ladawan manipud iti Henesis idiay kisame ken Ti Maudi a Panangukom idiay diding ti altar ti Kapilia ti Sistina idiay Roma. A kas maysa nga arkitekto, ni Michelangelo ket nagpionero ti Manierista nga estilo idiay Laurentiano a Biblioteka. Iti edad a 74 sinarunona ni Antonio da Sangallo ti Ububing a kas ti arkitekto ti Basilika ni San Pedro. Ni Michelangelo ket nangibalin ti plano plano, ti akin-laud a a paset ket lineppas babaen ti daremdem ni Michelangelo, ti simborio ket nakompleto kalpasan ti ipupusayna nga adda dagiti panagbalbaliw.
Ti panagipakita ti naisangsangayan a takder ni Michelangelo, isu ti immuna a Taga-laud nga artista a naipablaak ti biograpiana idi sibibiag pay laeng.[3] Dagiti dua a biograpia ket naipablaak para iti kaniana idi panawen ti panagbiagna; maysa kadagitoy ket, babaen ni Giorgio Vasari, a nagisingasing nga isu ket ti kanagtuan kadagiti amin nga artistiko a nagun-od manipud idi rugi ti Renasimeinto, ti maysa a panagsirmata nga agdama nga agtultuloy iti pakasaritaan ti arte para kadagiti sumaganad a siglo. Iti panagbiagna ket natawtawagan pay a kas ti Il Divino ("ti maysa a nasantuan").[4] Maysa kadagiti kababalin a dinaydayaw babaen dagiti kontemporariona ket ti terribilità, ti maysa a naken ti nakasidsiddaaw a a kalatakan, ken dagiti panagipadpadas dagiti simmarsaruno nga artista a mangtultulad kenni Michelangelo ket nagparegget ken personal a nangato nga estilo a nagbanagan ti Manierismo, ti simmaruno a kangrunaan a tignay iti Lumaud nga arte kalpasan ti Nangato a Renasimiento.
Biag ken dagiti obra[urnosen | urnosen ti taudan]
Nasapa a biag[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Michelangelo ket naipasngay idi 6 Marso 1475[a] idiay Caprese idiay asideg ti Arezzo, Tuscany.[5] (Tatta nga aldaw, ti Caprese ket ammo a kas ti Caprese Michelangelo). Para kadagiti adu a kaputotan, ti pamiliana ket bassit a gatadda nga agibanbanko idiay Florence, ngem ti amana, ni Ludovico di Leonardo di Buonarotto Simoni, ket napaay a nagtaripatu ti busbos a kasasaad ti banko, ken isu ket nagtengtengngel kadagiti sagpaminsan a puesto ti gobierno.[3] Tipanawen a panakaipasngay ni Michelangelo, ti aman ket isu idi ti administrador ti Hustisia iti bassit nga ili iti Caprese ken lokal nga administrador iti Chiusi. Ti ina ni Michelangelo ket ni Francesca di Neri del Miniato di Siena.[6] Ti pamilia ti Buonarrotis ket nagituntonda a nagtaudda manipud kenni Kondesa Mathilde iti Canossa; daytoy a panagitunton ket agda a sann pay a napasingkedan, ngem ni Michelangelo ket namatmati iti daytoy.[7] Kalpasan dagiti napalabas a bulan kalpasan ti panakaipasngay ni Michelangelo, ti pamilina ket nagsubli idiay Florence, nga idiay ti dimmakkelan ni Michelangelo. Kadagiti pay napalabas a panawen, idi panawen ti atiddog a panagsaksakit ken kalpasan ti ipupusay ti inana idi 1481 isu ket agedad laeng ti innem, ni Michelangelo lket nakitaeng ti maysa nga agpiipisi ti bato ken ti asawana ken ti pamiliada idiay ili iti Settignano, a ditoy ket nagtagikua ti amana ti maysa a pagbatuan ti marmol ken bassit a talon.[6] Ni Giorgio Vasari ket nangadaw ti insao a kinuna ni Michelangelo ket, "No adda ti naimbag kaniak, gapu ta naipasngayak itinasaldet nga atmosperio iti pagilionyo iti Arezzo. A mairaman ti gatas ti narsko Nakaalaak ti panagayatko ti panagtengngel ti paet ket martilio, a siak ket inararamidko dagiti pigura."[5]
Ti ama ni Michelangelo ket inpatulodna a mapan nga agadal ti gramatiko kenni Humanista a ni Francesco da Urbino idiay Florence a kas maysa nga ubing.[5][8][b] Ti ubing nga artista, nupay kasta, ket saan a nangipakpakita ti panagayat ti panagadalna, ngem kinaykayatna ti agtultulad kadagiti pinintaan manipud kadagiti simbaan ken nagsuksukisok ti kumaduaan dagiti pintor.[8] Idi agedad ti sangpulo ket tallo, ni Michelangelo ket nagdamdamo ti pintor a ni Domenico Ghirlandaio.[1][9] Idi agedad ni Michelangelo ti sangpulo ket uppat, ti amana ket naawisna ni Ghirlandaio a bayadanna ti pangdamdamona a kas maysa nga artista, a daytoy ket karkarna iti daytoy a panawen.[10] Idi 1489, ni Lorenzo de' Medici, de facto nga agiturturay ti Florence, ket nangdamag kenni Ghirlandaio para kadagiti dua a kalaingan nga estudiantena, inpatulod ni Ghirlandaio ni Michelangelo ken Francesco Granacci.[11] Maniud idi 1490 aginggana idi 1492, ni Michelangelo ket nagadal idiay Humanista nga akademia nga inpatader dagiti Medici babaen ti Neo Platoniko a linlinia. Ni Michelangelo ket nagadal ti eskultura babaen ni Bertoldo di Giovanni. Idiay akademia, ti panasirmata ken ti arte ni Michelangelo ket suheto ti inpluensia kadagiti kaaduan a prominente a pilosopo ken dagiti mannurat iti dayta a panawen a mairaman ni Marsilio Ficino, Pico della Mirandola ken Poliziano.[12] Iti daytoy a panawen, ni Michelangelo ket nagkitikit dagiti bang-ar tiMadonna dagiti Addangan (1490–1492) ken Gubat iti Sentauros (1491–1492). Ti naudi a naibaga ket naibatay ti tema nga insingasing babaen ni Poliziano ken kinomision babaen ni Lorenzo de Medici.[13] Bayat a dagitoy dua ket nagdamdamo kenni Bertoldo di Giovanni, ni Pietro Torrigiano ket sinulongna ti agtawen ti 17 iti agongna, ken gapuanan ti pannakadispigura a makitkita kadagiti amin a ladawan ni Michelangelo.[14]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c "Sapot ti Pagsaadan a Palko ti Arte, urnong dagiti imahen, agpayso a museo, dagiti mabirbirukana batayan ti datos dagiti napino nga arte ti Europa (1100–1850)". wga.hu. Naala idi 13 Hunio 2008.
- ^ "Boigrapia ni Michelangelo". Encyclopædia Britannica.
- ^ a b Michelangelo. (2008). Encyclopædia Britannica. Ultimate Reference Suite.
- ^ Emison, Patricia. A (2004). Creating the "Divine Artist": from Dante to Michelangelo. Brill. ISBN 978-90-04-13709-7.
- ^ a b c J. de Tolnay, Ti Kinaagtutubo ni Michelangelo, 11
- ^ a b C. Clément, Michelangelo, 5
- ^ A. Condivi, Ti Biag ni Michelangelo, 5
- ^ a b A. Condivi, Ti Biag ni Michelangelo, 9
- ^ R. Liebert, Michelangelo: Ti Sikoanalitiko a Pagadal ti Biagna ken dagiti Imahen, 59
- ^ C. Clément, Michelangelo, 7
- ^ C. Clément, Michelangelo, 9
- ^ J. de Tolnay, Ti Kinaagtutubo ni Michelangelo, 18–19
- ^ A. Condivi, Ti Biag ni Michelangelo, 15
- ^ "Pangngaasi a ti Agpayso a Michelangelo ket Tumakder?". Naala idi 14 Disiembre 2009.
Adu pay mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ackerman, James (1986). The Architecture of Michelangelo. University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-00240-8.
- Clément, Charles (1892). Michelangelo. Harvard University: S. Low, Marston, Searle, & Rivington, ltd.: London.
- Condivi, Ascanio; Alice Sedgewick (1553). The Life of Michelangelo. Pennsylvania State University Press. ISBN 0-271-01853-4.
- Baldini, Umberto; Liberto Perugi (1982). The Sculpture of Michelangelo. Rizzoli. ISBN 0-8478-0447-X.
- Barenboim, Peter and Shiyan, Sergey (2011). Michelangelo in the Medici Chapel: Genius in details (iti Ingles ken Ruso). Moscow: Looom. ISBN 978-5-9903067-1-4
- Bartz, Gabriele; Eberhard König (1998). Michelangelo. Könemann. ISBN 3-8290-0253-X.
- Einem, Herbert von (1973). Michelangelo. Trans. Ronald Taylor. London: Methuen.
- Gardner, Helen; Fred S. Kleiner, Christin J. Mamiya, Gardner's Art through the Ages. Thomson Wadsworth, (2004) ISBN 0-15-505090-7.
- Gilbert, Creighton (1994). Michelangelo On and Off the Sistine Ceiling. New York: George Braziller.
- Goldscheider, Ludwig (1953). Michelangelo: Paintings, Sculptures, Architecture. Phaidon.
- Goldscheider, Ludwig (1953). Michelangelo: Drawings. Phaidon.
- Hartt, Frederick (1987). David by the Hand of Michelangelo—the Original Model Discovered, Abbeville, ISBN 0-89659-761-X
- Hibbard, Howard (1974). Michelangelo. New York: Harper & Row.
- Hirst, Michael and Jill Dunkerton. (1994) The Young Michelangelo: The Artist in Rome 1496–1501. London: National Gallery Publications, ISBN 1-85709-066-7
- Liebert, Robert (1983). Michelangelo: A Psychoanalytic Study of his Life and Images. New Haven and London: Yale University Press. ISBN 0-300-02793-1.
- Néret, Gilles (2000). Michelangelo. Taschen. ISBN 978-3-8228-5976-6.
- Paoletti, John T. and Radke, Gary M., (2005) Art in Renaissance Italy, Laurence King, ISBN 1-85669-439-9
- Pietrangeli, Carlo, et al. (1994). The Sistine Chapel: A Glorious Restoration. New York: Harry N. Abrams
- Sala, Charles (1996). Michelangelo: Sculptor, Painter, Architect. Editions Pierre Terrail. ISBN 978-2-87939-069-7.
- Saslow, James M. (1991). The Poetry of Michelangelo: An Annotated Translation. New Haven and London: Yale University Press.
- Rolland, Romain (2009). Michelangelo. BiblioLife. ISBN 1-110-00353-6.
- Seymour, Charles, Jr. (1972). Michelangelo: The Sistine Chapel Ceiling. New York: W. W. Norton.
- Stone, Irving (1987). The Agony and the Ecstasy. Signet. ISBN 0-451-17135-7.
- Summers, David (1981). Michelangelo and the Language of Art. Princeton University Press.
- Tolnay, Charles (1947). The Youth of Michelangelo. Princeton, NJ: Princeton University Press.
- Tolnay, Charles de. (1964). The Art and Thought of Michelangelo. 5 vols. New York: Pantheon Books.
- Wallace, William E. (2011). Michelangelo: The Artist, the Man and his Times. Cambridge University Press. ISBN 1-107-67369-0.
- Wilde, Johannes (1978). Michelangelo: Six Lectures. Oxford: Clarendon Press.


text:
Hulio 20
Ti Hulio 20 ti maika-201 nga aldaw ti tawen (maika-202 kadagiti bisiesto a tawen) iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 164 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1947 – Carlos Santana, naiyanak idiay Mehiko a gitarista ti rock
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1903 – Papa Leon XIII, Italiano a Papa ti Romano Katoliko (naipasngay 1810)
- 1973 – Bruce Lee, Insik-Amerikano a martial artist ken aktor (naipasngay 1940)


text:
Oras ti Tengnga nga Europa
Ti Oras ti Tengnga nga Europa (Central European Time - CET), inus-usar iti kaaduan a parte ti Kappon ti Europa, ket ti pagalagadan nga oras a 1 nga oras nga umun-una iti Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras (UTC). Ti timbengan ti oras manipud iti UTC ket mabalin a maisurat a kas +01:00. Ti isu met laeng a pagalagadan nga oras ti UTC+01:00, ket ammo pay a kas ti Oras ti Akintengnga nga Europa (Middle European Time - MET, Aleman: MEZ) ken kadagiti pay sabali a nagan a kas ti Oras ti Berlin, Oras a Pagalagadan ti Romanse, Oras ti Paris wenno Oras ti Roma.[1]
Ti maika-15 a meridiano daya ket ti sentral nga aksis para iti UTC+01:00 iti sistema ti lubong dagiti sona sona ti oras.
Manipud idi 2011 amin a es-estado a kameng ti Kappon ti Europa ket agpalpaliiw iti oras tikalgaw; dagiti agus-usar iti CET iti las-ud ti panaglalamek ket agus-usarda iti Oras ti Kalgaw ti Tengnga nga Europa (Central European Summer Time - CEST) (wenno: UTC+02:00, oras a panagin-inut ti lawag) iti kalgaw (manipud ti kaudian a Domingo ti Marso aginggana iti maudi a Domingo ti Oktubre).


text:
Tabako
Ti tabako ket maysa nga agrikultural a produkto a naaramid kadagiti bulbulong dagiti mula iti henero a Nicotiana. Daytoy ket mabalin nga ibusen, uusaren a kas pestisidio ken, iti porma a nikotina a tartrato, ket maus-usar kadagiti medisina.[1] Daytoy ket kadawyan a maus-usar a kas maysa a druga, ken maysa a napateg a matgedan nga apit para kadagiti pagilian a kas ti Kuba, India, Tsina, ken ti Estados Unidos. Ti tabako ket nagan para iti aniaman a mula iti henero a Nicotiana iti pamilia a Solanaceae (linong ti rabii a pamilia) ken para iti produkto a mapartuat manipud ti bulong ken maus-usar kadagiti pinadis ken sigarilio, masaep a tabáko (Ingles: snuff), ken suako ken maimamma a tabako. Ti tabako ket maus-usar pay iti mula a bioinheniera, ken adda kadagiti agarup a 60 a sebbanagna naipatpatubo a kas dagiti panagarkos. Dagiti kangrunaan a sebbangan ti komersio, N. tabacum, ket namatmatian a patneng idiay tropikal nga Amerika, kasla ti kaaduan kadagiti nicotiana a mula, ngem ngem daytoy ket nabayagen a tinaltalon nga isu a daytoy ket saanen a naamamoan iti kaatapan. Ti N. rustica, ket maysa a kalalaengan ti nanamna, napardas a masilmutan a sebbangan, nga isu idi daytoy ti tabako a kasisigud a naimulmula idiay Virginia, ngem daytoy ket nangruna tattan a naitaltalon idiay Turkia, India, ken Rusia. Ti alkaloid a nikotina ket isu ti kangrunaan a nakaidasigan a pakabuklan ti tabako ken isu daytoy ti gapuanan para iti makairuam a katutubona. Ti makadangran a pagibanagan ti tabako ket maala kadagiti rinibu a nadumaduma a kompuesto a maaramid ti asok, a mairaman dagiti polikikliko nga aromatiko hidrokarburo (a kas ti bensopireno), pormaldehido, kadmio, nikel, arseniko, radioaktibo polonio-210, dagiti pannakaisangsangayan ti tabako a nitrosamina (TSNAs), penol, ken dagiti dadduma pay.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ http://student.britannica.com
- ^ Robert N. Proctor Ti silpo ti pakasaritaan ti pannakaduktal iti sigarilio a kanser ti bara: dagiti ebidensia a tinawtawid, korporado a panaglibak, sangalubonga a bilang dagiti nadangran, Panagtengngel ti Tabáko, Tobacco Panagtengngel ti Tabáko 2012;21:87e91. doi:10.1136/tobaccocontrol-2011-050338


text:
Ideolohia
Ti ideolohia ket maysa nga agsmang dagiti kapanunotan a mangbukel ti gandat ti maysa a tao, dagiti manamnama, ken dagiti tignay. Ti diolohia ket komprehensibo a sirmata, ti waya a panagkita kadagiti banag a (panagipada panirigan ti lubong) a kas dagiti nadumaduma a pilosopiko a pagduyusan (kitaen dagiti politikal nga ideolohia), wenno maysa nga agsmang a naisingasing babaen ti agturturay a klase ti maysa akagimongan kadagiti amin a kameng iti daytoy a kagimongan (ti "naawat a nakem" wenno produkto ti sosialisasion).
Dagiti ideolohia ket dagiti sistema ti abstrakto a panunot a naipakat kadagiti publiko a banag ken isu a daytoy ket mangaramid ti daytoy a konsepto ti pakatengngaan dagiti politika. A naikeddeng ti tungngal maysa a politikal wenno ekonomiko a pagduyusan a pagbanagan ti maysa nga ideolohia no isu wenno saan a daytoy ket propuesto a kas maysa a nalawag a sistema ti panunot.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Christian Duncker (Hg.): Ideologiekritik Aktuell – Dagiti Ideolohia Tatta nga Aldaw. Bd. 1. Londres 2008,[1]. ISBN 978-1-84790-015-9
- Christian Duncker: Kritische Reflexionen Des Ideologiebegriffes, 2006, ISBN 1-903343-88-7
- Minar, David M. (1961) "Ideolohia ken Politikal a Panagkukua", Tengnga a Laud a Warnakan ti Politikal a Siensia. Gunglo ti Tengnga a Laud a Warnakan ti Politikal a Siensia.
- Mullins, Willard A. (1972) "Iti Konsepto ti Ideolohia iti Politikal a Siensia." Ti Panagrepaso ti Amerikano a Politikal a Siensia . Gunglo ti Amerikano a Politikal a Siensia.
- Pinker, Steven. (2002) "Ti Blanko a Pangrugian: Ti Moderno a Panaglikud ti Kasasaad ti Nagtagitaoan." New York: Penguin Group, Inc. ISBN 0-670-03151-8
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Ideolohia iti Wikiquote (iti Ingles)


text:
Sanskrito
Ti Sanskrito (संस्कृतम् saṃskṛtam [sə̃skɹ̩t̪əm], kasisigud a ti संस्कृता वाक् saṃskṛtā vāk, "napasayaat a panagbitla"), ket maysa a naipakasaritaan nga Indo-Aryan a pagsasao, ti nangruna a liturhiko a pagsasao ti Hinduismo ken maysa a literio ken eskolar a pagsasao iti Hainismo ken Budismo.[note 1] Tatta nga aldaw, daytoy ket nailista a kas maysa kadagiti 22 a naiprograma a pagsasao ti India[3] ken opisial a pagsasao ti estado ti Uttarakhand.[4] Ti Sanskrito ket adda ti naisangsangayan a puesto iti Indo-Europeano a panagadadal.
Ti klasiko a Sanskrito ket isu ti pagalagadan a rehistro a kas ti naikabil idiay gramatiko ti Pāṇini, idi agarup a maika-4 a siglo BCE. Ti puestona kadagitikultura ti Kalatakan nga India ket mainaig iti Latin ken Griego idiay Europa ken kaaduan a nainpluensiaana dagiti moderno a pagsasao ti Indiano a subkontinente, a naisangsangayan ti India, Pakistan, Sri Lanka ken Nepal.
Ti sakbay a Klasiko a porma ti Sanskrito ket naamammoan a kas ti Vedic a Sanskrito, a ti pagsasao ti Rigveda ket isu ti kadaanan ken adda ti arkaiko a lessaad a panakapreserba, daytoy ti kadaanan a bugas a napetsaan manipud idi 1500 BCE.[5] Daytoy ket mangpakabael ti Rigvedic a Sanskrito a kas maysa kadagiti kadaanan a panakaitalekan ti aniaman a pagsasao ngaIndo-Irani, ken ti maysa a kasapaan anaitalekan a kameng ti pagsasao a pamilia ti Indo-Europeano, ti pamilia a mangiraman ti Inggles ken kaaduan kadagiti Europeano a pagsasao.[6]
Ti korpus ti Sanskrito a literatura ket buklen ti nabaknang a tawidan ti daniw ken drama ken ti pay sientipiko, teknikal, pilosopikol ken dagiti dharma a testo. Ti Sanskrito ket agtultuloy a nawatiwat a maus-usar a kas maysa a seremonial a pagsasao kadagiti relihioso a ritos ti Hindu ken ti Budista a panakasanay a porma ti imno ken dagiti mantra. Ti naisasao a Sanskrito ket maus-usar pay laeng kadagiti bassit a tinawtawid nga instituto iti India ken adda dagiti adu a panagpadas iti panagpabaro.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Budismo: malaksid ti Pali, kitaen ti Budiata a Hibrido a Sanskrito
Dakamat[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Comparative speaker's strength of scheduled languages − 1971, 1981, 1991 and 2001". Senso ti India, 2001. Office of the Registrar and Census Commissioner, India. Naala idi 31 Disiembre 2009.
- ^ Banerji, Suresh (1971). Ti kadua ti Sanskrito a literatura: a sumaksakop ti panawen kadagti sumurok a tallo a ribu a tawtawen, nga aglaon ti ababa apabnagibagbaga kadagiti mannurat, obra, karakter, teknikal a termino, heograpiko a nagan, mito, sarsarita, ken duapulo ket dua nga apendises. p. 672. ISBN 978-81-208-0063-2.
- ^ "Batay-linteg ti India Art.344(1) ken Art.345" (PDF). Web.archive.org. 2007-10-04. Naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 2007-10-04. Naala idi 2012-04-05.
- ^ "Ti Sanskrito ket maikadua nga opisial a pagsasao idiay Uttarakhand – The Hindustan Times". Hindustantimes.com. 2010-01-19. Naala idi 2012-04-05.
- ^ Macdonell (2004:?)
- ^ Burrow (2001:?)


text:
Daya a Kalimantan
Ti Daya a Kalimantan (Indones: Kalimantan Timur) ket ti probinsia ti Indonesia. Buklen ti teritoriona iti akindaya a parte ti Borneo. Daytoy ket addaan iti populasion iti agarup a 3.5 a riwriw,[1] ken ti kapitoliona ket ti Samarinda.
Ti Daya a Kalimantan ket addaan iti dagup a kalawa iti 129,066.64 kuadrado kilometro (49,832.91 sq mi)[2] ken ti maikadua a kabassitan iti kapusek iti populasion a probinsia idiay Kalimantan.[3] Ti kaaduan ti rehion ket makibinningay iti maritimo apagbeddengan iti daya iti Laud a Sulawesi ken Amianan a Sulawesi; ti gid ti baybayna ket sanguenna ti Lingsat Makasar ken ti Baybay Celebes. Ti dati nga akin-amianan unay a rehionna ket itan ti Amianan a Kalimantan; iti abagatanna, beddengan ti Daya a Kalimantan ti probinsia ti Abagatan a Kalimantan. Ti probinsia ket pagbeddenganna idi ti Sabah sakbay a naisina, ngem pagbeddenganna pay laeng ti Sarawak.
Nabingbingay itan ti Daya a Kalimantan kadagiti innem a rehensia ken dagiti tallo a siudad.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Central Bureau of Statistics: Estimates 2014 (iti Indones)
- ^ nabaliwan kalpasan ti pannakaikkat ti siudad ti Tarakan ken dagiti uppat a rehensia tapno mangporma ti baro a probinsia ti Amianan a Kalimantan idi 2012.
- ^ Badan Pusat Statistik. "Hasil Sensus Penduduk 2010 Data Agregat Per Provinsi" (PDF). Badan Pusat Statistik.


text:
Komunismo
Ti Komunismo (manipud iti Latin communis – sapasap, sangalubongan) ket maysa a rebolusionari a sosialista a tignay tapno makapartuat iti maysa nga awan klase, awan kuarta, ken awan estado a sosial nga urnong a naipatakder babaen ti sapasap a panagtagikua dagiti pamay-an ti panagpataud, ken ti pay sosial, politiko ken ekonomiko nga ideolohia a mangipaturong ti pannakabangon iti daytoy a sosial nga urnos. Daytoy a tignay, kadagiti Marxista-Leninista a panakaipatarus, ket kaaduan a naimpluensian iti pakasaritaan ti maika-20 a siglo, a nakakita ti nakaro a panagsasalisal a nagbaetan ti "sosialista a lubong" (dagiti sosialista nga estado a tinurayan babaen dagiti partido komunista) ken ti "lumaud a lubong" (dagiti pagilian nga addaan kadagiti tiendaan nga ekonomia).
Iti Marxista a teoria, puro a komunismo ket maysa a naisangsangayan nga agpang iti naipakasaritaan a panagrang-ay a dimteng manipud iti panagrang-ay dagiti produktibo a puersa a nangiturong ti kaaduan unay kadagiti kabaknang ti materiales, a mangpalubos para iti naibatay ti panagiwarwaras a kammasapulan ken dagiti sosial a pannakibiang a naibatay kadagiti nawaya a naigambang a tattao.[1][2] Ti husto a panangilawagan ti komunismo ket agdumaduma, ken kanayon naibiddutan, iti sapasap a politika a ballaag, a maisinnukatan nga inus-usar iti sosialismo; nupay kasta, ti Marxista a teoria ket makisuppiat a ti sosialismo ket panagdaliasat nga agpang laeng iti dalan a mapan ti komunismo. Ti Leninismo ket aginayon ti Marxismo a pakinakem ti maysa nga umun-una a partido tapno mangidaulo ti proletario a rebulosion ken mangitalged kadagiti amin a bileg ti politiko kalpasan ti rebolusion para kadagiti agob-obra a klase, para iti panagrang-ay iti sangalubongan a panakarikna ti klase ken pagbinglayan ti agob-obra, iti agpang a panagdaliasat a nagbaetan ti kapitalismo ken sosialismo.
Dagiti konsilo a komunista ken dagiti saan a Marxista a libertariano a komunista ken anarko-komunista ket suppiatenda dagiti kapanunotan ti umun-una a partido ken ti maysa nga agpang a panagdaliasat, ken mangitakderda para iti panakabangon ti napno a komunismo tapno dagus a amngrugi kalpasan ti pannakaikkat ti kapitalismo. Adda dagiti nawatiwat a sakup dagiti teoria kadagiti naisangsangayan a komunista iti pammateg a kasano ti mangbangon kadagiti kita ti intitusion a mangsukat kadagiti nadumaduma a makina ti ekonomia (a kas ti panagiwarwaras ti makmakan, edukasion, ken dagiti ospital) a kas ti irurumsuada babaen kadagiti kapitalista a sistema—wenno saan nga aramiden dagitoyen. Adda kadagitoy a komunista ket addaanda iti naisangsangayan a plano para kadagiti kita ti administratibo a bagbagi a mangsukat kadagiti agdama, bayat nga agnanayon a mangikarkari a dagitoy a bagi ket saan a naipatengnga ken tagikua ti agob-obra, a kasla ti agdama iti uneg dagiti aktibista a tignay. Dadgiti dadduma ket awan dagiti konkreto a planoda kalpasan ti rebolusion, imbes ket agtuntonda nga agtaltalek kadagiti agob-obra ti lubong ken ti napanglaw ket kabukbukodanda a maammuanto dagiti husto a moda iti panagiwarwaras ken nawatiwat a panagpataud, ken dagiti pay koordinasion, nga awan ti kammasapulan para kadagiti ania man a naipatakder a "panagsukat" para iti kapitalista a naibatay ti estado a panagtengngel.
Iti moderno a panagisao a makunkuna dagiti adu nga agkomkomento a sosiologo ken politiko a kas ti "sapasap a politiko", ti komunismo ket kankanayo a maus-usar ti panagitudo kadagiti annuroten dagiti komunista nga estado, a kas, dagiti dagup a tinengtengngel babaen dagiti komunista a partido, urayno ti ania man a naipakat a linaon ti pudno nga ekonomiko a sistema a sursurotenda. Dagiti kas pagarigan kadagitoy ket dagiti annuroten ti Sosialista a Republika iti Bietnam a ti ekonomiko a sistema ket agitiptipon ti "doi moi", ti Republika dagiti Tattao iti Tsina (PRC) a ti ekonomiko a sistema ket agitiptipon ti "sosialista a tiendaan ti ekonomia", ken ti ekonomiko a sistema ti Kappon ti Sobiet a naipalawag a kas ti "estado a kapitalista" babaen dagiti saan a Leninista a sosiologo ken kalpasan daytoy babaen dagiti komunista nga umad-adu a sumupsupiat ti kalpasan ti Stalin a panawen a modelo ti Sobiet a naparang ti panawen ti maika-20 a siglo (a kas, dagiti Maoista, dagiti Trotskista ken dagiti libertariano a komunista)—ken ti maysa pay a punto babaen ni Vladimir Lenin.[3]
Etimolohia ken terminolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti komonunismo ket nagtaud manipud iti Latin a balikas a communis, a kayatna a sawen ket "biningayan" wenno "tagikua ti amin".[4][5]
Iti kapanggepan ti naipakasaritaan a materialismo, ti komunismo ket isu ti kapanunotan iti maysa a nawaya a kagimongan nga awan ti pannakabingbingay wenno pannakaisinsina, a ti sangkataoan ket nawaya ti panakairurumen ken pagkurangan. Ti maysa a komunista a kagimongan ket awan kadagiti gobierno, pagilian, wenno klase a panakabingbingay. Iti Marxista a teoria, ti diktadura ti proletariado ket isu ti agtengnga a sistema a nagbaetan ti kapitalismo ken komunismo, no ti gobierno ket adda ti pamay-an ti panagbalbaliw kadagiti pamuspusan ti panagtagikua manipud iti pribatismo a mapan ti naurnong a panagtagikua.[6] Iti politkal a siensia, ti termino a "komunismo" ket sagpaminsan a naus-usar a mangitudo kadagiti komunista nga estado, ti porma ti gobierno a ti estado ket agtigtignay babaen ti maysa a maysa a partido a sistema ken mangirangarang ti panakaitalek iti Marxismo-Leninismo wenno ti kapadpada kadagiti kastoy.
Iti moderno a panagusar, ti balikas a "komunismo" ket maus-usar pay laeng a mangitudo kadagiti annuroten dagiti nagbukbukodan a nangirangarang a sosialista a gobierno a buklen dagiti maysa a partido nga estado nga isuda idi ket maysa a legado a partido ti politika a sistema nga agtigtignay babaen dagiti naisentro a naplano nga ekonomia ken ti maysa nga estado a panagtagikua kadagiti pamuspusan ti panagpataud, nga adda iti estado, nga iti gapuna, ket mangitunton a nangirepresenta ti kakaykayatan dagiti agobobra a klase. Ti naisangsangayan a paset ti moderno a tignay ti komunista ket agipabpabasol a dagitoy nga estado ket saanda a nangipadas a lumasat ti komunista a kagimongan, bayat a dagiti dadduma pay ket makisinnupiat a saanda a nakagun-od iti lehitimado a sosialismo. Kaaduan kadagitoy a gobierno ket ibatayanda kadagiti ideolohiadaiti Marxismo-Leninismo, ngem saanda a tinawtawagan ti sistema nga inpatakderda a kas ti "komunismo", wenno nagituntonda iti ania man a panawen a ti ideolohia ket is-usa laeng ti nagpapaandar ti puersa kadagiti annurotenda: Ni Mao Zedong, kas pagarigan, ket nagsukimat iti Baro a Demokrasia, ken ni Vladimir Lenin idi nasapa a panawen ti 1920 ket nangipatakder ti gubat a komunismo; ken kalpasan daytoy, ti Bietnamis ket nangipatakder ti doi moi, ken dagiti Insik ket nagsublida iti sosialismo nga adda dagiti Insik a pakaidumdumaan. Dagiti gobierno a nanginagnagan babaen dagiti sabali a gobierno a kas "komunista" ket sapasapda a tumounton a nangipatakderda ti maysa a panaglasat a sosialista a sistema. Daytoy a sistema ket sagpaminsan a nakunkuna a kas ti estado a sosialismo wenno babaen dagiti kapadpada a nagnagan.
Ti "puro a komunismo" ket maysa a termino a sagpaminsan a naus-usar a mangitudo iti agpang ti pakasaritaan kalpasan ti sosialismo, uray no adu met laeng dagiti komunista a simple nga agus-usar iti termino a "komunismo" tapno mangitudo ti dayta nga agpang; ti termino ket kapadpada ti "Napno a komunismo". Ti awan klase, awan estado a kagimongan a naigandat a pannakaidumduma ti daytoy a komunismo ket ti maysa kadagiti panagikeddeng no ania man ti mapataud ken ania dagiti annuroten a sukimaten ket naar-aramid para iti kasayaatan ti sibubukel a kagimongan—a kas iti 'iti, babaen, ken para iti agob-obra a klase', a saan a dagiti nabaknang ti agtengtengngel ti kabaknanagan ket dagiti dadduma ket agob-obra para kaniada iti matgedan a pakaibatayan. Iti daytoy a komunismo dagiti interesado ti amin a kameng ti kagimongan ket maikkan ti agpapada a kadagsen iti sumaruno, iti praktikal a panagaramid ti pamay-an a panagikeddeng iti politika ken ekonomiko a panagbukel iti biag. Ni Karl Marx, ken dagiti pay sabsabali a komunista apilosopo, ket nagigagarada a saan a nangited ti naisalaysayan a pangipalpalawag no kasano ti pamay=an ti komunismo a kas maysa a sosial a sistema, wenno dagiti husto a dalan a mangpakabael dagiti agobobra wenno kasano ti tumakder, wenno dagiti nainaganan a materiales no kasano ti mapan ti komunismo manipud iti kapitalismo. Iti Komunista a Warragawag, ni Marx ket saan a nangibagbaga ti maysa a 10-a punto a palano ti panagbalakad ti pannakaiwarwaras manen dagiti daga ket panagpataud tapno mairugi ti panaglasat iti komunismo, ngem isu ket nangikari a daytoy ket sapasap ken magsakup kadagiti aain. Daytoy ket kanayon a naipagpagarup a ni Marx iket nangikeddeng a dagitoy a teoria ket mabasa ti kastoy tapno dagiti sumaruno a teorista iti naisangsangayan a saad ket ket makaamponda iti komunismo kadagiti bukodda a lokalidad ken kasasaad.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Kritiko iti Gotha Programme, Karl Marx.
- ^ Napno a Komunismo: Ti Patingga a Pagtungpalan: http://www.economictheories.org/2009/05/full-communism-ultimate-goal.html Naiyarkibo 2011-07-29 iti WebCite
- ^ Lenin's Naurnong nga ob-obra Tomo. 27, p. 293, inadaw nga insao babaen ni Aufheben Naiyarkibo 2009-10-25 iti WebCite
- ^ "Communism". Britannica Encyclopedia.
- ^ World Book 2008, p. 890.
- ^ "Kritisismo ti ti Gotha Programme—IV". Kritisismo ti Gotha Programme. Naala idi 2009-10-18.
- Holmes, Leslie (2009). Communism: A Very Short Introduction. Oxford and New York: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-955154-5.
- Lansford, Tom (2007). Communism. Marshall Cavendish. ISBN 978-0-7614-2628-8.
- Link, Theodore (2004). Communism: A Primary Source Analysis. The Rosen Publishing Group. ISBN 978-0-8239-4517-7.
- Rabinowitch, Alexander (2004). The Bolsheviks come to power: the Revolution of 1917 in Petrograd. Pluto Press.
- "Ci–Cz Volume 4". World Book. Chicago, Illinois: World Book, Inc. 2008. ISBN 978-0-7166-0108-1.


text:
Saint-John Perse
Ni Saint-John Perse (umuna a Saint-Leger Leger, a parbo a nagan ni Alexis Leger) (31 Mayo 1887–20 Septiembre 1975) ket maysa idi a Pranses a mannaniw, isu ket nagunggunaan ti Premio Nobel iti Literatura idi 1960 "para iti nagalindayag a panagluas ken mananglukat nga imahen kadagiti daniw na." Isu ket maysa pay a kangrunaan a Pranses a diplomatiko manipud idi 1914 aginggana idi 1940, a kalpasan daytoy ket nagnanayon a nagtaeng idiay Estados Unidos aginggana idi 1967.
Biograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Alexis Leger ket naipasngay idiay Pointe-à-Pitre, Guadeloupe. ti nagayad nga apong na, ket maysa a paradawat, ken nagtaeng idiay Guadeloupe idi 1815. Ni apong ken amana ket paradawat da pay; ti amana ket kameng pay ti Konsilo ti Siudad. Ti Leger a pamilia ket adda dua a bukod da a plantasion, ti maysa ket para iti kape (La Joséphine) ken ti sabali ket para iti asukar (Bois-Debout).


text:
Maris
Ti maris wennor kolor ket isu ti maipapan iti panagkita a panangipagarup ti tagikua a kapada iti tattao kadagiti kategoria a makunkuna iti balabbasit, asul, duyaw, berde ken daddumapay. Ti maris ket naala manipud ti bileg ti espektro iti lawag (pannakaiwarwaras iti lawag a maigiddiat ti kaatiddog ti allon) a makitinnignay iti mata iti espektral a sensitibidad dagiti reseptor ti lawag. Dagiti kategoria timaris ken pisikal a pakailasinan ti maris ket mainaig dagitoy kadagiti banag, materiales, taudan ti lawag, kdpy, a naibatay kadagiti pisikal a tagukuda a kas ti panagsagepsep ti lawag, panagballatok, wenno pannakaipasngaw ti espektra. Babaen tipanangipalawag ti espasio ti maris, dagitimaris ket mabalin a numeriko a mainaganan babaen dagiti nagsasabtanda.
Gapu ti panangipagarup timaris ket nagtaud manipud kadagiti agdumaduma nga espektral a sensitibidad kadagiti nadumaduma a kita dagiti selula a kono iti retina kadagiti nadumaduma a paset ti espektroto, dagiti maris ket mabalin a maipalawag ken mapataegan babaen ti degrado a panagparugsoda kadagitoy a selula. Dagitoy a pisikal wenno sikolohiko a panangipateg ti maris, nupay kasta, ket saan a napno a mangipalawag ti sikopisikal a panangipagarup ti langa ti maris.
Ti siensia ti maris ket masansan a tinawtawagan ti kromatika, kromatograpia, kolometria, wenno simple laeng a siensia ti maris. Daytoy ket mamngiraman ti panangipagarup ti maris babaen ti mata ti tao ken utek, ti taudan ti maris kadagiti materiales, teoria ti maris iti arte, ken ti pisika ti elektromagnetiko a radiasion inti makitkita a sakop (tisu daytoy ti sapasap a makunkuna a kas ti lawag).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig iti Maris iti Wikimedia Commons
- Bibliograpia a Batayan ti Datos iti Teoria ti Maris, Unibersidad ti Buenos Aires


text:
Sasao a Palawaniko
Ti sasao a Palawan ket dagiti pagsasao ti isla ti Palawan ken dagiti kaarrubayan a babassit nga isla idiay Filipinas.
Dagitoy ket ti Palawano (a rimpuok ti dialekto), Tagbanwa Aborlan (saan nga iyallilaw iti Tagbanwa Kalamian), ken Batak Palawan (saan nga iyallilaw iti Batak Toba).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Palawanic". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.


text:
Erwin Schrödinger
Ni Erwin Rudolf Josef Alexander Schrödinger (Aleman: [ˈɛʁviːn ˈʃʁøːdɪŋɐ]; 12 Agosto 1887 – 4 Enero 1961), ket maysa idi nga Austriano a pisiko a nagparang-ay kadagiti adu a kammasapulan a nagbanagan iti pagobraan ti kuantum a teoria, a nangporma ti batayan dagiti allon a mekanika: isu ket nangiyannugot ti allon nga ekuasion (agtaltalinaay ken agkamkammatalek ti oras nga ekuasion ni Schrödingern) ken nagipakita ti identidad ti daytoy a panagparang-ayna iti pormalismo ken matris a mekanika. Ni Schrödinger ket nangisingasing ti maysa a kasisigud a panagipatarus ti maipapan ti bagi a kayat a sawen ti allon a pamay-an ken dagiti simarsaruno a tawen ket nagtultuloy a dinildillawna ti panagipatarus ti taripnong ti Copenhagen iti kuantum a mekanika (a nagus-usar a ti paradokso ti pusa ni Schrödingert). Iti pay maipatinayon, isu pay ket nagsurat kadagiti nadumaduma apagobraan ti pisika: ti estadistika a mekanika ken termodinamika, pisika ti dielektriko, teoria ti maris, elektrodinamika, sapasap a relatibidad ken kosmolohia, ken nagpadpadas kadagiti adu a panagaramid ti maysa a naipagkaykaysa a teoria ti pagobraan. Iti librona a "Ania ti biag?" ni Schrödinger ket nangibagbaga ti parikut dagiti henetiko, a nagkitkita ti penomeno ti biag manipud iti panirigan iti pisika. Isu ket nangikaskaso unay kadagiti pilosopiko nga aspeto ti siensia, duog ken oriental a konsepto ti pilosopia, etika ken relihion.[1] Isu ket nagsurat pay iti pilosopia ken teoretikal a biolohia.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Heitler, W. (1961). "Erwin Schrödinger. 1887–1961". Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society. 7: 221–226. doi:10.1098/rsbm.1961.0017. JSTOR 769408.
Adu pay a mabasbasaUrnosen
John Gribbin (2012), Ni Erwin Schrödinger ken ti Kuantum a Rebolusion, Bantam a Pagmalditan.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Dagiti midia a mainaig ken ni Erwin Schrödinger iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig ken ni Erwin Schrödinger iti Wikiquote (iti Ingles)


text:
Maika-90 a meridiano laud
Ti 90° a meridiano laud ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto a bumallasiw iti Taaw Artiko, Amianan nga Amerika, ti Golpo ti Mehiko, Sentral nga Amerika, ti Taaw Pasipiko, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Idiay Antartika, ti meridiano ket mangipalawag ti akinlaud a patingga ti teritorial a panagtunton ti Chile. Ti ad-adayo a daga iti laud ket saan a tinunton iti ania man a pagilian.
Ti maika-90 a meridiano laud ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna ti maika-90 a meridiano daya.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto[urnosen | urnosen ti taudan]
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-90 a meridiano laud ket lumabas iti:


text:
1931
Ti 1931 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Huebes iti kalendario a Gregoriano.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Enero 5
- Alvin Ailey, Amerikano a koreograpo (pimmusay 1989)
- Robert Duvall, Amerikano nga aktor ken direktor
Pebrero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero 8 – James Dean, Amerikano nga aktor (pimmusay 1955)
- Pebrero 18 – Toni Morrison, Aprikana-Amerikana a mannurat, nagunggunaan iti Premio Nobel iti Literatura (pimmusay 2019)[1]
Marso[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 12 – Greg Laconsay, mannurat nga Ilokano
- Marso 26 – Leonard Nimoy, Amerikano nga aktor ken direktor (pimmusay 2015)
Mayo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mayo 18 – Victoria Quirino-Gonzalez, Umuna a Balasang iti Filipinas (pimmusay 2006)
Septiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Septiembre 17 – Anne Bancroft, Amerikana nga aktres (pimmusay 2005)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 14 – Spencer Le Marchant Moore, Ingles a botaniko (naipasngay 1850)
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Obituary: Toni Morrison". BBC News. 6 Agosto 2019. Naala idi 6 Agosto 2019.


text:
Plantilia:Isnumeric
Subokan daytoy a plantilia no ti maysa a pateg ket numeriko (wenno saan, ket mabalin a matrato daytoy babaen ti panangiyebkas ti ParserFunction).
Panagusar[urnosen ti taudan]
Babaen ti kasisigud, ti panangisurat laeng ti
{{Isnumeric|1,327}} (a ti 1,327 ket maysa a wadan a bilang) ket maipasa babaen ti parametro no daytoy ket numeriko ken blanko no saan. No maited ti parametro ti
boolean=true, ka iti
{{Isnumeric|1,327|boolean=true}}, mangitedton ti pantilia iti
1 no numeriko ken
0 no saan anumeriko.
Dagiti pagarigan[urnosen ti taudan]
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- {{ifnumber}}
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar


text:
Hans Christian Andersen
Ni Hans Christian Andersen (Panangibalikas a Danes: [ˈhanˀs ˈkʁæsdjan ˈɑnɐsn̩]; sapasap nga ammo babaen kadagiti pangyabaaan ti naganna a H. C. Andersen, [ˈhɔːˀ ˈseːˀ ˈɑnɐsn̩]; Abril 2, 1805 – Agosto 4, 1875) ket maysa idi a Danes a mannurat, mannurat ti banbanig a sarita, ket mannaniw nga ammo para kadagiti sarita dagiti ubbing. Dagitoy ket mairaman ti "Ti Natibker a Soldado ti Lata," "Ti Reina ti Niebe," "Ti Bassit a Sirena," "Thumbelina," "Ti Bassit a Kasapuego nga Ubing a Babai," ken "Ti Nalaad a Piek ti Pato."
Iti las-ud ti kabibiagna isu ket naipatunton para iti panagiparakragsak kadagiti ubbing ti sangalubongan, ken naipammadayawan babaen dagiti kaarian. Dagiti daniw ken saritana ket naipatpatarusen kadagiti ad-adu ngem 150 a pagsasao. Dagitoy ket nagreggetan dagiti pelikula, pabuya, dagiti ballet, ken dagiti animado a pelikula.[1]
Nasapa a biag[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Hans Christian Andersen ket naipasngay idi idiay ili ti Odense, Dinamarka, idi Martes, Abril 2, 1805. Is-isu laeng ti anak.
Ti ama ni Andersen, nga agnagan met laeng ti Hans, ket nangipagpagarup kaniana nga isu ket maikabagian kadagiti nobilidad. Ti apongna manipud iti amana ket nangibagbaga kenni amana a ti pamiliana ket naitagikua idi ti nangatngato a sosial a klase, ngem dagiti panagsuksukisok ti daytoy ket naikeddeng a saan nga agpayso. Ti pamilia ket naipagpagarup a naipakpakaammo ti kaarian a Danes, ngem babaen ti panagtrabaho wenno panagtagtagilako. Tatta nga aldaw, daytoy a panagipagpagarup ket agtultuloy latta a ni Andersen ket mabalin nga anakk ti ruar ti naarian a pamilia. Iti ania man a kaso, ni Ari Federico VI ket nakaala iti personal a panagay-ayat kaniana a kas maysa nga ubing ken nagbayad ti paset ti panagadalna.[2] Segun ti mannurat a nir Rolf Dorset, ti kaputotan ni Andersen ket agtultuloy a saan a naamammuan. Ni Hans Christian ket napilitan idi a mangsuporta ti bagina. Isu ket nagtrabtrabaho nga agdadamo ti maysa a mangngabel ken, kalpasan daytoy , para iti maysa a mannait. Iti edad at 14, isu ket immalis ken napan idiay Copenhagen tapno agbiruk ti trabaho a kas maysa nga aktor. Nga isu ket adda ti nasayaat a soprano a timek, isu ket naawat idiay Naarian a Danes a Teatro, ngem ti timekna ket nagbalbaliw metten . Ti katrabahuanna iti teatro ket nangibagbaga kaniana a ni Andersen ket maysa a mannaniw. Nga isu ket serioso a nangawawat daytoy a singasing, isu a nangipatengga ti isipna ti panagsursurat.
Ni Jonas Collin, nga isu, kalpasan ti panakaamammo kenni Andersen, ket nadagusan ti nalatak a panagayat kaniana, ken nagipatulod kaniana iti eskuela ti gramatika idiay Slagelse, nga isu ket nagbaybayad kadagiti amin a gastosna.[3] Ni Andersen nakaipabllak idin ti immuna a saritana, Ti Alalia iti Nakaipunponan ni Palnatoke, idi 1822. Uray no isu ket saan a nalaing nga estudiante, isu ket simmerk pay idiay eskuela ti Elsinore aginggana aidi 1827.[4]
Kalpasan daytoy isu ket nangibagbaga a dagiti tawenna ti eskuela ket isu dagiti kasipngetan ken kapaitan iti biagna. Iti maysa nga eskuela, isu ket nagtaeng idiay balay apo ti eskuela. Isu idiay a naabuso "tapno mapasayaat ti karakterna", nga isu daytoy ti naibagbaga kaniana. Kalpasan daytoy ket inbagbagana a dagiti manursuro ket nangupay kanaina nga agsurat, a nagbanagan daytoy ti kaso nga iseserrekna ti kasasaad a panagsagsagaba.
Kareer[urnosen | urnosen ti taudan]
Nasapa nga obra[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti nasapa a banbanig a sarita babaen ni Andersen a tinawtawagan ti Ti Sebo a Kandela (Danes: Tællelyset) ket naduktalan idi idiay Danes nga arkibo idi Oktubre 2012. Ti sarita, ket naisurat idi tawtawen ti 1820, ket maipanggep idi ti kandela a saan a nakarikrikna a nabigbigan iti pateg. Daytoy ket naisurat bayat nga isu idi ket adda pay laeng iti eskuela ken nairuknoy ti maysa nga umaw-awat ti pagimbagan, a tagikua daytoy ti nakaimbagan a pamilia aginggana idi nairuar a kadua dagiti dadduma a pappapel ti pamilia iti maysa a maleta iti maysa a lokal nga arkibo.[5]
Idi 1829, ni Andersen ket nagay-ayat kadagiti adu a panagbalballigi iti maysa nga ababa a sarita a natituloan iti Ti Panagbanniaga a Panapagna manipud iti Kanal ni Holmen Aginggana ti daya a Punto ti Amager. Iti daytoy a libro, ti protagonista ket nakasarsarungkar kadagiti karakter a samaksakop manipud kenni San Pedro aginggana iti agsasao a pusa. Nagisaruno iti daytoy a panagballigi iti maysa a teatriko a pirgis, Ayat idiay Torre ti Simbaan San Nicola ken maysa a tomo ti ababa a dandaniw. Urayno isu ket nakaaramid laeng ti bassit a progreso iti panagsursurat ken panagipablaak kalpasan daytoy, idi 1833 isu ket nakagun-od ti bassit a tulong ti panagbanniaga manipud iti Ari, a nagpakabael kaniana a napan kadagiti immuna a panagbanbaniagana iti Europae. Idiay Jura, idiay asideg ti Le Locle, Suisa, isu ket nagsurat ti sarita nga, Agnete ken ti Merman. Isu ket naggigian iti rabbii idiay Italiano a purok ti igid ti baybay ti Sestri Levante ti isu met laeng a tawen, a nagiparegget ti nagan a, Ti Luek dagiti Pabula.[6] Idi Oktubre, 1834, isu ket simmangpet idiay Roma. Dagiti panagbanbaniaga ni Andersen idiay Italia ket mangiballatek iti immuna a nobelana ; ti autobiograpia a natituloan ti Ti Improvisatore (Improvisatoren) a naipablaak idi 1835, a nakaawat kadagiti dagus a pammadayaw.
Dagiti paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Elias Bredsdorff, Hans Christian Andersen: ti sarita ti biagna ken obra 1805–75, Phaidon (1975) ISBN 0-7148-1636-1
- ^ Hans Christian Andersen – Kinaubing ken Edukasion. Danishnet.
- ^ "H.C. Andersens skolegang og livet i Slagelse". Hcandersen-homepage.dk. Naala idi 2010-04-02.
- ^ "H.C. Andersens skolegang i Helsingør Latinskole". Hcandersen-homepage.dk. Naala idi 2010-04-02.
- ^ "Ti lokal a historiador ketnakabiruk ti immuna a banbanig a sa rita ni Christian Andersen".
- ^ Andersen Festival, Sestri Levante
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Andersen, Hans Christian (2005) [2004]. Jackie Wullschläger (ed.). Fairy Tales. Tiina Nunnally. New York: Viking. ISBN 0-670-03377-4.
- Andersen, Jens (2005) [2003]. Hans Christian Andersen: Ti Baro a Biag. Tiina Nunnally. New York, Woodstock, ken Londres: Overlook Duckworth. ISBN 978-1-58567-737-5.
- Bredsdorff, Elias (1975). Hans Christian Andersen: ti sarita ti biagna ken obra 1805–75. Phaidon. ISBN 0-7148-1636-1. Naala idi 4 Abril 2012.
- Stig Dalager, Panagbanniaga iti Asul, naipakasaritaan, biograpiko a nobela a maipanggep kenni H.C.Andersen, Peter Owen, Londres 2006, McArthur & Co., Toronto 2006.
- Ruth Manning-Sanders, Kannaway ti Dinamarka: Ti Sarita ni Hans Christian Andersen, Heinemann, 1949
- Norton, Rictor (ed.) Ti Nadunggo nga Anakko a Lalaki: Dagiti Bakla aSurat ti Ayat kadagiti napalabas a Siglo. Leyland Publications, San Francisco. 1998 ISBN 0-943595-71-1
- Rossel, Sven Hakon (1996). Hans Christian Andersen: Danes a Mannurat ken Umili ti Lubong. Rodopi. ISBN 9-051-83944-8.
- Terry, Walter (1979). Ti Apo ti Balet ti Ari. New York: Dodd, Mead & Company. ISBN 0-396-07722-6.
- Wullschläger, Jackie (2002) [2000]. Hans Christian Andersen: Ti Biag ti Maysa a Mangisarsarita. Chicago: Unibersidad ti Chicago a Pagmalditan. ISBN 0-226-91747-9.
- Zipes, Jack (2005). Hans Christian Andersen: Ti Di Maaw-awatan a Mangisarsarita. New York ken Londres: Routledge. ISBN 0-415-97433-X.
Pakaammo a naala manipud iti naikabil ti Ensiklopedia ti Baro a Lubong kenni Hans Christian Andersen, nalisensiaan babaen ti Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0
Dagiti adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hans Christian Andersen Odense aPakaammo
- Biograpia ni Hans Christian Andersen
- Andersen, Hans Christian (2005) [2004]. Jackie Wullschlager (ed.). Banbanig a Sarita. Tiina Nunnally. New York: Viking. ISBN 0-670-03377-4.
- Andersen, Jens (2005) [2003]. Hans Christian Andersen: Ti Baro a Biag. Tiina Nunnally. New York, Woodstock, ken Londres: Overlook Duckworth. ISBN 978-1-58567-737-5.
- Stig Dalager, Panagbanbaniaga iti Asul, naipakasaritaan, biograpiko a nobela amaipanggep kenni H.C.Andersen, Peter Owen, Londres 2006, McArthur & Co., Toronto 2006.
- Ruth Manning-Sanders, Kannaway ti Dinamarka: Ti Sarita ni Hans Christian Andersen, Heinemann, 1949
- Norton, Rictor (ed.) Ti Nadungngo nga Ubingko: Ti Bakla a Sursurat ti Ayat kadagiti Sigsiglo. Leyland Publications, San Francisco. 1998 ISBN 0-943595-71-1
- Terry, Walter (1979). Ti Apo ti Ballet ti Ari. New York: Dodd, Mead & Company. ISBN 0-396-07722-6.
- Wullschlager, Jackie (2002) [2000]. Hans Christian Andersen: Ti Biag ti Manalaysay. Chicago: Unibersidad ti Chicago a Pagmalditan. ISBN 0-226-91747-9.
- Zipes, Jack (2005). Hans Christian Andersen: Ti Saan a Nawawatan a Manalaysay. New York ken Londres: Routledge. ISBN 0-415-97433-X.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Hans Christian Andersen iti Wikimedia Commons