text:
Sasao a Manobo
Ti sasao a Manobo ket dagiti grupo ti pagsasao nga insasao idiay Filipinas. Amin dagitoy ket agnagan iti Manobo wenno Banobo. Dagiti agsasao kadagitoy ket naipangpangruna a mabirukan iti likmut ti dagiti rehion ti Akin-amianan a Mindanao, Tengnga a Mindanao (agdama atinawtawagan iti SOCCSKSARGEN) ken Caraga a patnengda a naisasao idiay.
Dagiti pagsasao[urnosen | urnosen ti taudan]
- Tengnga
- Daya: Dibabawon, Rajah Kabunsuwan, Agusan
- Abagatan: Ata, Matigsalug (Tigwa); Obo
- Laud: Akinlaud a Bukidnon, Ilianen
- Amianan: Binukid, Kagayanen, Higaonon, Kinamigin
- Abagatan: Tagabawa, Sarangani, Cotabato
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Manobo". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.


c: text/html

text:
Papua (probinsia)
Ti Papua ket ti kadakkelan ken ti akindaya unay a probinsia ti Indonesia a kaaduan a buklen ti Akinlaud a Baro a Guinea. Beddengan daytoy babaen ti estado ti Papua Baro a Guinea iti daya, ti probinsia ti Laud a Papua iti laud, ti Taaw Pasipiko iti amianan, ken ti Baybay Arafura iti abagatan. Segun ti senso idi 2010 babaen ti Estadistika ti Indonesia, ti Papua ket addaan iti populasion iti 2,833,381, kaaduan kadagitoy ket dagiti Kristiano.[2] Ti agpakatengnga a senso idi 2015 ket nangipakita ti populasion iti 3,143,088, bayat a ti kaudian nga opisial a karkulo ket (manipud idi tengnga ti 2019) ket 3,379,302.[3] Nabingbingay tyi probinsia kadagiti duapulo ket walo a rehensia ken maysa a siudad. Ti kapitolio ken kadakelan a siudadna ket ti Jayapura.
Dati a tinawtawagan ti probinsia iti Irian Jaya ken binukel idi ti intero nga Akinlaud a Baro a Guinea aginggana iti inogorasion ti probinsia ti Laud a Papua (sigud idi a Laud nga Irian Jaya) idi 2001. Idi 2002, inampon ti Papua ti agdama a naganna ken naikkan iti espesial a kasasaad a kas autonomo babaen ti lehislasion ti Indonesia. Ti Puncak Jaya ket ti kangatuan a bantay ti probinsia ken ti kangatuan a punto iti Indonesia.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Inrangarang ti Indonesia ti wayawayana idi 1945 ken tinuntonna amin dagiti teritorio ti dati a Daya nga India ti Olandes, a mairaman ti Akinlaud a Baro a Guinea. Nupay kasta, tinalinaay ti rehion babaen ti Olanda aginggana kadagiti tawen ti tengnga ti 1960, a gapuanan dagiti nauilit-ulit a pagrugian dagiti operasion ti militar ti Indonesia idiay. Natunosan daytoy babaen ti Tulag ti New York idi 1962 a ti administrasion ti Akinlaud a Baro a Guinea ket temporarionto a maiyakar manipud iti Olanda iti Indonesia ken babaen intono 1969 imatonanto ti Nagkaykaysa a Pagpagilian ti maysa a reperendum ti tattao a Papuano, ken maikkandanto kadagiti dua pagpilian: agbati a parte ti Indonesia wenno agbalin a maysa a nawaya a pagilian. Naibagbaga idi daytoy a butos a kas ti Tignay ti Nawaya a Panagpili.[4] Binigbig idi ti reperendum babaen ti sangalubongan a komunidad ken ti rehion ket nagbalin a probinsia ti Indonesia ti Irian Jaya. Nanaganan ti probinsia a kas Papua manipud idi 2002.[5]
Pinirmaan idi 2003 ni Presidente Megawati Sukarnoputri ti maysa a bilin a mangbingay ti Papua kadagiti tallo a probinsia: ti Tengnga nga Irian Jaya (Irian Jaya Tengah), Papua (wenno Daya nga Irian Jaya, Irian Jaya Timur), ken Laud a Papua (Irian Jaya Barat). Ti pormalidad a pannagikabil iti maysa a lokal a gobierno para iti Jaraka iti Irian Jaya Barat (Laud) ket napasamak idi Pebrero 2003 ken naidutok ti maysa a gobernador idi Noniembre; ti maysa a gobierno para iti Irian Jaya Tengah (Tengnga nga Irian Jaya) ket saan idi a dimteng aginggana idi Agosto 2003 gapu kadagiti naranggas a lokal a protesta. Ti pannakapartuat daytoy a naisina a Probinsia ti Tengnga nga Irian Jaya ket pinasardeng babaen dagiti korte ti Indonesia, a nangirangarang a daytoy ket saan a maitunos iti batay-linteg ken maisuppiat iti espesial a tulag ti autonomia ti Papua. Naipalubos idi a maitakder ti dati a pannakabingbingay kadagiti dua a probinsia a kas maysa a napundar a kinapudno.[6]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Gordon, Raymond G. Jr. (2005). "Languages of Indonesia (Papua)". Ethnologue: Languages of the World. Naala idi 15 Marso 2009.
- ^ "Badan Pusat Statistik". www.bps.go.id. Naala idi 5 Nobiembre 2018.
- ^ Badan Pusat Statistik, Jakarta, 2019.
- ^ Monbiot, George (2018-11-23). "Slavemasters" (Opinion). The Guardian. Naala idi 2018-11-24.
- ^ Li-ann Thio (2006), "International law and secession in the Asia and Pacific regions", iti Marcelo G. Kohen (ed.), Secession: International Law Perspectives, Cambridge University Press
- ^ King, 2004, p. 91
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Papua (probinsia) iti Wikimedia Commons

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Saudi Arabia
Nagsasabtan: 24°N 45°E / 24°N 45°E
Ti Saudi Arabia wenno Arabia a Saudita (Arabiko: السعودية as-Su‘ūdīyah wenno ti saan nga husto a as-Sa‘ūdīyah, nga opisial a naamamuan a ti Pagarian iti Saudi Arabia (Arabiko: المملكة العربية السعودية al-Mamlakah al-‘Arabīyah as-Su‘ūdīyah Arabiko a pannakabalikas (tulong·pakaammo)), kadawyan a makunkuna a kas ti Saudi Arabia (iti Britaniko nga Ingles a kas ti /ˌsaʊdi əˈreɪbiʌ/ (dengngen) wenno iti Amerikano nga Ingles a kas ti /ˌsɔːdiː əˈreɪbiːʌ/ (dengngen)) ket isu ti kadakkelan nga estado idiay Akinlaud nga Asia babaen ti kalawa, a nabuklan ti kadakkelan a paset ti Arabiano a Peninsula, ken isu ti maikadua a kadakkelan iti Arabo a lubong, kalpasan ti Algeria. Naibeddengan daytoy babaen ti Hordania, ken Irak iti amaianan ken amianan a daya, ti Kuwait, Qatar ken ti Nagkaykaysa nga Emirate dagiti Arabo iti daya, ti Oman iti abagatan a daya, ken ti Yemen iti abagatan. Ti Nalabbaga a Baybay ket naisanglad iti laud, ken ti Golpo Persiano ket naisanglad iti amianan a daya. Ti Saudi Arabia ket addaan iti kalawa iti agarup a 2,149,690 km2 (830,000 sq mi), ken addaan iti nakarkulo a populasion iti 27 a riwriw, nga iti daytoy ket 8.8 a riwriw ket nakarehistro a gangganaet a tattao ken addaan iti nakarkulo a 1.5 a riwriw a saan a nadokumento nga imigrante. Dagiti Saudi a naipagilian ket isuda ti nagbukel ti agarup a 16 a riwriw a tattao.[5]
Ti pagarian ti Saudi Arabia ket pinundar idi babaen ni Abdul-Aziz bin Saud (kaaduan a naamammuan a kas ni Ibn Saud) idi 1932, ngem ti panagrukma a ti kanungpalan a nakaiturongan ti pannakapartuat ti Pagarian ket nangrugi idi 1902 idi natiliwna ti Riyadh, ti tinaudan a balay ti pamiliana, ti Kamara ti Saud, a naibagbaga iti Arabiko a kas ti Al Saud. Ti gobierno ti Saudi Arabia ket napauten a kas maysa a patingga a monarkia manipud idi napartuat. Daytoy ket bukodna nga inlawlawagan a kas Islamiko ken kaaduan a naimpluensiaan babaen ti Wahhabismo.[6] Ti Saudi Arabia ket sagpaminsan a tinawtawagan ti "Du a aNasantuan a Moskito" a naireperensia iti Al-Masjid al-Haram (idiay Meka), ken Al-Masjid al-Nabawi (idiay Medina), dagiti dua a kasantuan a lugar iti Islam.
Ti Saudi Arabia ket addaan iti maikadua a a reserba ti lana iti lubong, a kaaduanna idiay Akin-daya a Probinsia.[7][8] Ti lana ket mangbukel para iti ad-adu ngem 95% kadagiti panagiluas ken 70% iti rentas ti gobierno, urayno ti bingay iti saa a lana nga ekonomia ket agdama a dumakdakkel. Daytoy ti nangurugian ti pannakabalbaliw ti saan unay a narang-ay a pagarian ti desierto ti maysa kadagiti kabaknangan a pagilian iti lubong. Dagiti adu a rentas iti lana ket nangpalubos ti napardas a pannakabarona, a kas ti pannakapartuat ti maysa a Pagnam-ayan nga estado.[9] Adda pay daytoy ti maikanem a kadakkelan ti reserba ti alingasaw. Ti Saudi Arabia ket isu laeng ti pagilian iti lubong a mangiparit ti babbai nga agmaneho.[10]
EtimolohiaUrnosen
Kalpasan ti panagkaykaysa dagiti pagarian ti Hejaz ken Nejd, ti baro nga estado ket nanaganan ti al-Mamlakah al-ʻArabīyah as-Suʻūdīyah (ti transliterasion ti المملكة العربية السعودية iti Arabiko) babaen ti naarian a bilin ti Septiembre 23 1932 babaen ti nangpundar daytoy, ni kari Abdul Aziz Al Saud. Daytoy ket kadawyan a maipatarus a kas "ti Pagarian ti Saudi Arabia" iti Ilokano, urayno daytoy ket literal a ti kaibuksilanna ket "ti Saudi Arabo a Pagarian".[11]
Ti balikas a "Saudi" ket naala manipud iti elemento ti as-Suʻūdīyah iti Arabiko a nagan ti pagilian, ken maysa daytoy a pananginagan a naam-ammuan iti nisba, a naporma manipud iti dinastiko a nagan nga Al Saud (آل سعود). Ti pannakainayon daytoy ket mangipakpakita a ti nagturay ti pagilian ket nakakita daytoy a kas bukod a tagikua ti naarian a pamilia.[12][13] Ti Al Saud ket maysa nga Arabiko a nagan a naporma babaen ti panaginayon ti baliaks nga Al, a ti kaibusilanna ket "pamilia iti" wenno "Kamara iti",[14] iti personal a nagan ti tinaudan. Iti kaso iti Al Saud, daytoy ti ama ti nagpundar ti dinastia idi maika-18 a siglo, ni Muhammad bin Saud (Muhammad, anak a lalaki ni Saud).[15]
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ "Maipanggep ti Saudi Arabia: Dagiti kinapudno ken Bilbilang". Ti Naarian nga Embahada iti Arabia a Saudita, Washington D.C. Naala idi 6 Hunio 2011.
- ^ Sentro a Departamento iti Estadistika ken pakaammo a kas naipabaro 2010
- ^ a b c d "Saudi Arabia". Internasional a Pondo ti Panguartaan. Naala idi 11 Hunio 2011.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25.
- ^ "Saudi Arabia". American Bedu. Naala idi 2 Nobiembre 2011.
- ^ Nipatengnga ti isip kadagiti Islamiko a Banag – Panid 23, Cofie D. Malbouisson – 2007
- ^ James Wynbrandt (2004). Ti Ababa a Pakasaritaan ti Saudi Arabia. Infobase Publishing. pp. 242. ISBN 978-1-4381-0830-8.
- ^ Soldatkin, Vladimir; Astrasheuskaya, Nastassia (9 Nobiembre 2011). "Ti Saudi Arabia labsannanto ti Rusia iti kaaduan nga agpatpataud ti lana-IEA". Reuters. Naala idi 10 Nobiembre 2011.
- ^ "Ti Pagarian ti Saudi Arabia – Ti Pagnam-ayan nga Estado". Naarian nga Embahada ti Saudi Arabia, Londres. Naala idi 1 Mayo 2010.
- ^ Dagiti Web 2.0 a Teknolohia ken Panagturay, Christopher G. Reddick, Stephen Kwamena Aikins – 2012
- ^ Lewis, Bernard (2003). Ti Didigra iti Islam. pp. xx–xxi (pangyuna). ISBN 0-679-64281-1.
- ^ Wilson, Peter W.; Graham, Douglas (1994). Saudi Arabia: ti umay a bagio. p. 46. ISBN 1-56324-394-6. Naala idi Hunio 6, 2011.
- ^ Kamrava, Mehran (2011). Ti Moderno a Tengnga a Daya: Ti Politikal a Pakasaritaan Manipud ti Umuna a Sangalubongan a Gubat. p. 67. ISBN 978-0-520-26774-9. Naala idi Hunio 6, 2011.
- ^ Wynbrandt, James; Gerges, Fawaz A. (2010). Ti Ababa a Pakasaritaan ti Saudi Arabia. p. xvii. ISBN 978-0-8160-7876-9.
- ^ Hariri-Rifai, Wahbi; Hariri-Rifai, Mokhless (1990). Ti tawid ti Pagarian ti Saudi Arabia. p. 26. ISBN 978-0-9624483-0-0.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Dagiti midia a mainaig iti Saudi Arabia iti Wikimedia Commons
- Saudi Arabia Opisial a website ti gobierno
- Saudi Arabia a naikabil iti The World Factbook (iti Ingles)
- Saudi Arabia iti Curlie (iti Ingles)
- Bariweswes ti Saudi Arabia
- Wikimedia Atlas iti Saudi Arabia
- Pakaammo ti panagbiahe idiay Saudi Arabia manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)


text:
Wikipedia:Umuna a Panid/Intono bigat
Napili nga artikulo
Ti Karayan Amasona iti Abagatan nga Amerika ket isu ti maikadua a kaatiddogan a karayan iti lubong ken ti kadakkelan babaen ti panagayus ti danum iti natimbeng a panagayus a dakdakel urayno itipon dagiti pito a sumaruno a kadakkelan a karayan iti lubong. Ti Amasona ket addaan iti kadakkelan a pagayusan a labneng iti lubong, ti agarup a 7,050,000 kuadrado kilometro (2,720,000 kuadrado milia), a daytoy ket mangidagup para iti agarup a maysa a panglima ti dagup a panagayus ti karayan iti lubong.
Kadagiti kangatuan a pakagay-atanna, ti ngato ti nagsasabtan ti Karayan Negro, ti Amasona ket tinawtawagan a Solimões idiay Brasil; nupay kasta, idiay Peru, Colombia ken Ecuador, ken dagiti pay dadduma a paset ti lubong nga agsasao iti Espaniol, daytoy a karayan ket sapasap a tinawtawagan iti Amasona kadagiti agpababa a pagayusanna manipud ti nagsasabtan ti karayan Marañón ken Ucayali idiay Peru. Ti sistema ti karayan Ucayali-Apurímac ket naipanpanunotan a kas ti kangrunaan a taudan ti Amasona.
Ti kalawa ti Amasona ket naindumadumaan iti nagbaetan ti 1.6 ken 10 kilometro (1.0 ken 6.2 mi) iti ababaw nga agpang, ngem daytoy ket dumakdakkel iti las-ud ti nabasa a tiempo iti 48 kilometro (30 mi) wenno ad-adu pay. Ti karayan ket sumrek iti Taaw Atlantiko iti nalawa nga estuario iti agarup a 240 kilometro (150 mi) iti kalawa. Ti sabangan ti kangrunaan a sanga ket 80 kilometro (50 mi). Gapu kadagiti nawatiwat a rukrukodna, daytoy ket sagpaminsan a makunkuna a kas Ti Karayan Baybay.
Pagiwanwanan
Naragsak a panagdadanon ditoy Ilokano Wikipedia, kakabsat!
Ipatpategmo kadi ti kina-Ilokanom? Ipasindayagmo kadi met ti kina-Saluyotmo? Mail-iliwanka kadi no mangngegmo ti bukodmo a sao aglalo no addaka iti ganggannaet a lugar? Kayatmo kadi a maitandudo ken maitampok ti tattao nga Ilokano ken ti pagsasaom? Tulongandakami man ngarud a mangpadakkel iti daytoy a Wikipedia para kadagiti Ilokano ken iti amin.
Saan nga iti kaadu ti artikulo ti birbirukenmi, dagiti panid ken artikulo a nabukel, nalawag, ken makita ti napatpateg. Ala, man, ngarud, sumrekka metten, a, kabsat, ta agbibinnadangtayo a mangpadur-as iti Ilokano Wikipedia!
- Agdadamoka kadi? Surotem ti pakabuklan ti Ilokano Wikipedia.
- Masapulmo iti tulong? Sumrekka iti pagtitinnulongan tapno masungbatan amin a salsaludsodmo.
- Adda kadi an-annuroten ditoy? Siempre, iwanwandaka ngarud.
- Kasano ngay ti mangirugi iti baro a panid? Ipadigom ti kinalaingmo ditoy
- Ay, nagalas met! Baliwam man kadi dagiti artikulo no mabalbalin.
- For non-Ilokano speakers please visit the local embassy or request help here.
Ammom kadi...
Manipud kadagiti artikulo ditoy Ilokano Wikipedia:
- ... a ti Himalaya (nailadawan) ket nainaganan manipud ti Sanskrito a balikas ti hima (niebe) ken ālaya (pagtaengan), a literal a maipatarus a kas ti "pagtaengan ti niebe"?
- ... a ti Sahara ket isu ti kadakkelan a napudot a desierto ngem maikatlo laeng a kadakkelan a desierto iti lubong, kalpasan ti Antartika ken ti Artiko?
- ... a ni Papa Bonifacio IX a nagturay manipud idi 2 Nobiembre 1389 aginggana idi pimmusay ket isu ti naudi a Papa a nagnagan ti Bonifacio?
- ... a ti Andes iti agarup a 7,000 km (4,300 mi) a kaatiddog ket isu ti kaatiddogan a kontinental a kabambantayan iti lubong?
- ... a ni Alexander Pushkin ket nakilablaban idi kadagiti duapulo ket siam a duelo?
Napili a ladawan
Kakabsat a proyekto
Ibalbalayan ti Pundasion ti Wikimedia ti Wikipedia, ti maysa a di aggangganansia a gunglo a mangibalbalay pay kadagiti nadumaduma a proyekto:
Nawaya a pagidulinan ti midia
Pagparang-ayan ti sopwer
Koordinasion dagiti proyekto
Libre a liblibro ken manual
Nawaya a batayan ti pannakaammo
Naurnong a damdamag
Naurnong nga inadaw a pasasao
Biblioteka ti nawaya a linaon
Katalogo dagiti sebbangan
Nawaya a pagadalan
Nawaya a tarabay ti panagbanniaga
Nawaya a diksionario
Dadduma a pagsasao ti Wikipedia
Naisurat daytoy a Wikipedia iti Ilokano, ken napartuat idi Oktubre 7, 2005. Adu pay dagiti sabali a magun-od a Wikipedia, makita dita baba dagiti Wikipedia ti Filipinas ken dagiti sumagmamano a kadakkelan.
-
Dagiti Wikipedia ti Filipinas
-
1,000,000+ nga artikulo
-
250,000+ nga artikulo
-
50,000+ nga artikulo


text:
Pagsasao nga Adang
Ti pagsasao nga Adang ket ti pagsasao a naisasao idiay isla ti Alor idiay Indonesia. Ti pagsasaaaao ket aglutinatibo. Ti dialekto a Hamap ket sagpaminsan a natrattrato a kas sabali a pagsasao; iti sabali, Kabola, a naisangayan a sosiolingguistika, ket sagpaminsan a nairamraman.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Adang iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
Hamap iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
Kabola iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Adang–Hamap–Kabola". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Haan, J. W. (2001) The Grammar of Adang: A Papuan Language Spoken on the Island of Alor East Nusa Tenggara – Indonesia (PhD thesis)


text:
1922
Ti 1922 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti Domingo (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Gregoriano (dominikal a letra A).
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Enero – Mangrugi ti tawen iti kadakkelan a sakup ti Imperio a Britaniko, a mangsakop daytoy iti pagkapat iti lubong ket nagturturay kadagiti sumurok a maysa kadagiti uppat a tattao iti lubong.
- Enero 29 – Nawaswas ti kappon ti Costa Rica, Guatemala, Honduras ken El Salvador.
Pebrero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero 6 – Sinaruno ni Papa Pio XI (Achille Ratti) ni Papa Benedicto XV, tapno agbalin nga iti maika-259 a papa.
Abril[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 3 – Naidutok ni Joseph Stalin a kas Sekretario heneral ti Komite Sentral ti Partido Komunista ti Sobiet.
- Abril 13 – Linukatan ti estado ti Massachusetts amin dagiti publiko nga opisina para iti babbai.
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Enero 17 – Betty White, Amerikana nga aktres, personalidad ti telebision ken aktibista ti nam-ay ti ayup
- Enero 21 – Paul Scofield, Ingles nga aktor (pimmusay 2008)
Marso[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 8 – Cyd Charisse, Amerikana nga aktres ken sumasala (pimmusay 2008)
Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hunio 10 – Judy Garland, Amerikana a kumakanta ken aktres (pimmusay 1969)
Agosto[urnosen | urnosen ti taudan]
- Agosto 19 – Stephen Wurm, naiyanak idiay Hungaria nga Australiano a lingguista (pimmusay 2001)
Nobiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nobiembre 16 – José Saramago, Portuges a mannurat, nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura (pimmusay 2010)
- Nobiembre 14 – Boutros Boutros-Ghali, Ehipsio a maika-6 a Sekretario Heneral ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (pimmusay 2016)
Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Disiembre 4 – Gérard Philipe, Pranses nga aktor (pimmusay 1959)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero–Marso[urnosen | urnosen ti taudan]
- Enero 22 – Papa Benedicto XV, Papa ti Simbaan a Romano Katoliko (naipasngay 1854)
Hulio–Septiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Agosto 2 – Alexander Graham Bell, naiyanak nga Eskoses nga imbentor (naipasngay 1847)
Oktubre–Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nobiembre 18 – Marcel Proust, Pranses a mannurat (naipasngay 1871)
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti 1922 iti Wikimedia Commons


text:
Shahnameh
Ti Shahnameh wenno Shahnama (Persiano: شاهنامه panangibalikas [ʃɒːhnɒːˈme], "Ti Libro dagiti Ari") ket ti atiddog nga epiko a daniw a sinurat babaen ti Persiano a mannaiw a ni Ferdowsi idi baetan ti c. 977 ken 1010 CE ken daytoy ti nailian nga epiko ti Kalatakan nga Iran. Daytoy ket buklen dagiti 60,000 a berso,[1] ti Shahnameh ket isu ti kaatiddogan nga epiko a sinurat babaen ti maymaysa a mannaniw iti lubong. Daytoy ket kangrunaan a mangibaga ti mitiko ken ti dadduma ti historikal a napalabas ti Persiano nga Imeprio manipud iti pannakapartuat ti lubong aginggana ti Islamiko a panagrukma ti Persia idi maika-7 a siglo. Ita nga aldaw ti Iran, Apganistan ken ti kaaduan iti rehion a naimpluensiaan babaen ti Persiano a kultura (a kas it Georgia, Armenia, Turkia, ken Dagestan) ket mangselebrar iti daytoy a nailian nga epiko.
Ti obra ket ket sentral iti kinapangruna iti Persiano a kultura, ken naipammategan a literario a maestra obra, ken depenitibo iti etno-nasional a kultural nga identidad ti moderno nga aldaw nga Iran ken Apganistan.[2] Daytoy ket nangruna pay kadagiti kontemporaneo nga agraraem iti Soroastrianismo, gapu ta daytoy ket tugotanna ti historikal a silsilpo a nagbaetan dagiti ununa ti relihion iti ipupusay ti naudi a Sasanida a nagturay ti Persia idi las-ud ti panagrukma ti Muslim ken ti panagpatingga ti impluensia ti Soroastrianismo idiay Iran.
Komposision[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Ferdowsi ket nangrugrugi a nangsurat ti Shahnameh idi977 A.D ken nakompletona daytoy idi 8 Marso 1010.[3] Ti Shahnameh ket monumento ti daniw ken historiograpia, gapu ta nangruna daytoy a daniw a panangibaga manen ni Ferdowsi, dagiti kontemporaneona, ken dagiti sinarununa a kas naikeddeng a pannakalagip ti taga-ugma a pakasaritaan ti Iran. Adu kadagiti kastoy a pannakalagip ket addan kadagiti prosa,ti maysa a kas pagarigan ket ti Shahnameh ni Abu-Mansur Daqiqi. Ti bassit a paset ti obra bi Ferdowsi, kadagiti pasahe a naiwarwaras iti amin a paset ti Shahnameh, ket intero daytoy a bukodna a pinarnuay.
Ti Shahnameh ket maysa nga epiko a daniw kadagiti sumurok a 50,000 dagiti dua a linia ti metro, a naisurat idi nasapa a Moderno a Persiano. Daytoy ket kangrunaan a naibatay iti obra a prosa iti isu met laeng nga inumnong iti nasapa a biag ni Ferdowsi iti natibona a Tus. Daytoy a prosa ti Shahnameh ket kaaduan met a patarus iti obra a Pahlavi (tengnga a Persiano), nga ammo a kas ti Xwadāynāmag ("Libro dagiti Ari"), ti naudi nga umnong ti Sasanida iti pakasaritaan dagiti ari ti Persia manipud dagiti mitiko a panawen aginggana ti panagturay ni Khosrau II (590–628). Ti Xwadāynāmag ket naglaon iti historikal a pakaammo iti naud-udi a paset ti panawen ti Sasanida, ngem agparparang a saan a nangala iti ania man a historikal a tataudan para iti nasapsapa a paset ti panawen ti Sasanida (maika-3 aginggana ti maika-4 a sigsiglo).[4] Ni Ferdowsi ket nanginayon ti meterial a nangituloy ti istoria aginggana pannakaabak dagiti Sasanida babaen dagiti Arabo iti tegnga ti maika-7 a siglo.
Ti immuna a nangpadas iti panagaramid kadagiti berso iti kroniko ti Pahlavi ket ni Abu-Mansur Daqiqi, ti kontemporaneo ni Ferdowsi, ti mannaniw iti korte dagiti Samanida, a napatinggaan iti naranggas kalapsan ti pannakakomplto dagiti 1,000 a berso. Dagitoy a berso, a naipanggep iti irurumsua ti propeta Zoroastro, ket nairaman kalpasanna babaen ni Ferdowsi, nga inakuna iti bukodna a daniw. Ti estilo ti Shahnameh ket mangipakpakita dagiti pakailasinan iti naisurat ken naisao a literatura . Adda met dagiti nagtunton a ni Ferdowsi ket nagusar pay ti Zoroastriano a nasks, ken nagusar pay ti taudan manipud iti Chihrdad a napukaw itan.
Dagiti adu pay a taudan ti Pahlavi ket nausar iti panagsurat ti epiko, tikadayegan iti daytoyket ti Kārnāmag-ī Ardaxšīr-ī Pābagān, a kasisigud a naisurat idi las-ud ti naladaw a panawen ti Sasanida ken nangited kadagiti panaglagip no kasano a nagturay ni Ardashir I ken gapu iti daytoy a historikal a kaasideg, daytoy ket naipagpagarup a umiso unay. Ti teksto ket naisurat iti naladaw a Tengnga a Persiano, ken isu daytoy ti dagus a nagtaudan ti Moderno a Persiano. Isu a ti adu a paset dagiti historikal a kroniko a naited iti Shahnameh ket naibatay iti daytoy nga epiko ken adda met ti pudno a nadumaduma nga insasao ken dagiti balikas a mabalin a maipada iti nagbaetan dagiti dua a nagtaudan segun kenni Zabihollah Safa.[5]
Segun ti maysa a panaglagip kadagiti taudan, ti Persiano nga agnagan iti Dehqan iti korte ni Ari Anushehrawan Dadgar ken nagsurat ti adu ti tomona a libro iti porma ti prosa, nga ammo kas ti Khoday Nameh. Kalpasan ti pannakatnag ti Irani nga Imperio, ti Khoday Nameh ket nagbalin a tagikua ni Ari Yaqub Lais ken kalapasanna ti ari ti Samani a ni Nuh ket binilinna ni mannaniw a ni Daqiqi a mangkompleto, ngem ni Daqiqi pinatay met idi ti aadipenna. Ni Ferdowsi ket nakaala iti libro manipud iti gayyemna.
Dagiti taudan ken dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti mannaniw a ni Moniruddin Yusuf (1919–1987) ket nangipatrus ti napno a bersion ti 'Shahnameh' iti pagsasao a Bengali (1963–1981). Daytoy ket naipablaak babaen ti Nailian nga Organisasion ti Bangladesh 'Bangla nga Akademia', kadagiti 6 a tomo, idi Pebrero 1991.
Persiano a teksto[urnosen | urnosen ti taudan]
- A. E. Bertels (editor), Shax-nāme: Kriticheskij Tekst, 9 a tomtomo (Moscow: Izdatel'stvo Nauka, 1960–71) (maipapan ti eskolar a Persiano a teksto)
- Jalal Khāleghi Motlagh (editor), Ti Shahnameh, kadagiti 12 a tomo a buklen dagiti walo a tomo ti teksto ken uppat a tomo dagiti panagipalpalawag a nota. (Bibliotheca Persica, 1988–2009) (maipapan iti eskolar a Persiano a teksto). Kitaen ti: Sentro para kadagiti Irani a Panagadadal, Unibersidad ti Columbia.
Dagiti pannakaampon[urnosen | urnosen ti taudan]
- Rostam: Sarsarita manipud iti Shahnameh (Nangipablaak: Hyperwerks 2005), Ti Sarita ni Rostam ken Sohrab ISBN 0-9770213-1-9, moderno nga Ingles a Grapiko a Nobela.
- Rostam: Panagsubli ti Ari (Nangipablaak: Hyperwerks 2007), Ti Sarita ni Kai-Kavous ken Soodabeh ISBN 0-9770213-2-7, moderno nga Ingles a Grapiko a Nobela.
- Rostam: Pannakigubat Kadagiti Deev (Nangipablaak: Hyperwerks 2008), Ti Sarita ti Sairo a Puraw a Deev ISBN 978-0-9770213-3-8, moderno nga Ingles a Grapiko a Nobela.
- Rostam: Panagbiruk ti Ari (Nangipablaak: Hyperwerks 2010), Ti Sarita ti Kinaubing ni Rostam ISBN 978-0-9770213-4-5, moderno nga Ingles a Grapiko a Nobela.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Shirzad Aghaee, Imazh-ha-ye mehr va mah dar Shahnama-ye Ferdousi (Init ken Bulan iti Shahnama ni Ferdousi, Spånga, Suesia, 1997. (ISBN 91-630-5369-1)
- Shirzad Aghaee, Nam-e kasan va ja'i-ha dar Shahnama-ye Ferdousi (Dagiti Personalidad ken Luglugar iti Shahnama ni Ferdousi, Nyköping, Suesia, 1993. (ISBN 91-630-1959-0)
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Lalani, Farah (13 Mayo 2010). "A thousand years of Firdawsi's Shahnama is celebrated". The Ismaili. Naala idi 24 Mayo 2010.
- ^ Ashraf, Ahmad (30 Marso 2012). "Iranian Identity iii. Medieval Islamic Period". Encyclopædia Iranica. Naala idi 1 Abril 2010.
- ^ Khaleghi-Motlagh, Djalal (26 Enero 2012). "Ferdowsi, Abu'l Qāsem i. Life". Encyclopædia Iranica. Naala idi 27 Mayo 2012.
the poet refers... to the date of the Šāh-nāma’s completion as the day of Ard (i.e., 25th) of Esfand in the year 378 Š. (400 Lunar)/8 Marso 1010
- ^ Zaehner, Robert Charles (1955). Zurvan: a Zoroastrian Dilemma. Biblo and Tannen. p. 10. ISBN 0-8196-0280-9.
- ^ Safa, Zabihollah (2000). Hamase-sarâ’i dar Iran, Tehran 1945.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Shahnameh iti Wikimedia Commons
Dagiti obra a mainaig iti Shahnameh iti Wikisource (iti Ingles)
- Iraj Bashiri, Dagiti karakter ti Shahnameh ni Ferdowsi.
- Encyclopædia Iranica iti Baysonghori Shahnameh
- Pampanid manipud iti Ilustrado a Manuskrito ti Shahnama
- Dagiti Polieto manipud iti Nalatak a Mongol a Shahnama
- Ti Proyekto Shahnameh
- Heograpiko a Puesto ti Taga-ugma nga Iran iti Shah-Nameh
- Ti nasayaat a naipalawag ken gangani kompleto a kopia ti Shahnamah
- Patarus iti Ingles


text:
Kategoria:Gabon
Dagiti subkategoria
Daytoy a kategoria ket addaan kadagiti sumaganad a 2 a subkategoria, manipud iti 2 a dagup.
H
- Heograpia ti Gabon (2 K)
E
- Dagiti pungol nga artikulo ti Gabon (1 K, 1 P)
Pampanid iti kategoria "Gabon"
Dagiti sumaganad a 2 a panid ket adda iti daytoy a kategoria, manipud iti 2 a dagup.
- Dagiti Bantu a pagilian ken teritorio
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti dati a kolonia ti Pransia
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Pranses
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1960


text:
Subprepektura ti Okhotsk
Ti Subprepektura ti Okhotsk (オホーツク総合振興局, Ohōtsuku-sōgō-shinkō-kyoku) ket ti maysa a subprepektura ti Prepektura ti Hokkaido, Hapon. Daytoy ket nanaganan manen manipud iti nasapsapa a Subprepektura ti Abashiri idi Abril 1, 2010. Ti Subprepektura ti Abashiri ket napundar idi 1897.
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Prepektura ti Abashiri ket nanaganan idi manipud iti opisina ti subprepektura ti Abashiri. Nupay kasta, ti lugar ket ad-adu a kadawyan a naibagbaga a kas ti rehion ti Okhotsk (オホーツク地方, Ohōtsuku-chihō),gapu ta sanguenna ti Baybay ti Okhotsk, ket nabaliwan ti nagan nga Abashiri iti ad-adu a naus-usar nga Okhotsk idi las-ud ti administrasion ti panagbingbingay manen kadagiti 14 a subprepektura kadagiti 9 subprepektural nga opisina ti Hokkaido idi Abril, 2010.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti ili ken dagiti purok babaen ti distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Distrito ti Abashiri
- Distrito ti Monbetsu
- Distrito ti Shari
- Distrito ti Tokoro
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Opisial a website (iti Hapon)


text:
Isla ti Orkidia
Nagsasabtan: 22°03′N 121°32′E / 22.050°N 121.533°E
Ti Isla ti Orkidia (Yami: Ponso no Tao; Insik: 蘭嶼; pinyin: Lán Yǔ; Pe̍h-ōe-jī: Lân-sū) ket ti 45 km² a nangato nga isla idiay akin-abagatan a daya nga aplaya ti Isla ti Taiwan ken naisina manipud iti Batanes ti Filipinas babaen ti Kanal Bashi ti Lingsat Luzon. Daytoy ke tinurturayan a kas Ili ti Lanyu ti Kondado ti Taitung, Taiwan.
Ti isla ket balay dagiti Tao, ti maysa nga etniko a grupo ti minoradad nga immakar manipud iti Purpuro ti Batan idi 800 a tawtawen ti napalabas. Ti isla ket ammo kaniada kas Ponso no Tao "Isla ti tattao" wenno Irala. Kadagiti agdama a populasion iti 4000, agarup a 2400 ket tagikua ti aborihinal a komunidad ti Tao ken dagitj nabati a 1600 ket nangrunada a Insika a Hane. Idiay kaarruba a Filipinas ti isla ket makunkuna a Botel Tobago.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Martinson, Barry (2016), Song of Orchid Island (Maika-2 nga ed.), Camphor Press
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Isla ti Orkidia iti Wikimedia Commons


text:
Ferdinand Magellan
Ni Ferdinand Magellan (Portuges: Fernão de Magalhães, IPA: [fɨɾˈnɐ̃w ðɨ mɐɣɐˈʎɐ̃jʃ]; Espaniol: Fernando de Magallanes, IPA: [ferˈnando ðe maɣaˈʎanes]; c. 1480 – 27 Abril 1521) ket maysa idi a Portuges nga eksplorador. Isu ket naipasngay idiay Sabrosa, idiay akin-amianan a Portugal, ken isu ket nagserbi kenni Ari Karlos I iti Espania iti panagbiruk iti maysa nga agpalaud a dalan idiay "Is-isla ti Rekado" (moderno a ti Is-isla ti Maluku idiay Indonesia).
Ti panagbanniaga ni Magellan idi 1519–1522 ket nagbalin daytoy a ti immuna a panagbanniaga tapno aglayag manipud iti Taaw Atlaniko a mapan idiay Taaw Pasipiko (a nanaganan idi daytoy a kas ti "nakappia a baybay" babaen ni Magellan; ti panaglasat ket naaramid babaen ti Kipet ni Magellan), ken isu ti immuna a bimmallasiw ti Pasipiko. Isu pay daytoy ti immuna a nakakompleto ti panag-sirkumnabigasion iti Daga, urayno ni Magellan ket saanna naileppas ti intero a panagbaniaga, nga isu ket pinatay idi panawen ti Gubat iti Mactan idiay Filipinas. (Para iti adu pay a pakaammo kitaen ti Eksplorasion iti Pasipiko).
Ni Magellan ket nangited pay ti naganna ti Magallanes a Pinguino, nga ket ti immuna a Europeano a nagiyammo,[1] ken ti Magallanes nga ul-ulep, a tattan ket naamammuan a dagiti asideg nga ansisit nga ariwanas.
Nasapa a biag ken panagbanbanniaga[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Magellan ket naipasngay idi iti lawlaw ti 1480 baka idiay Vila Nova de Gaia, nga asideg ti Porto, idiay Probinsia ti Douro Litoral, wenno idiay Sabrosa, nga asideg ti Vila Real, idiay Probinsia ti Trás-os-Montes e Alto Douro, idiay Portugal. Isu ket anak ni Rodrigo de Magalhães, alcaide-mór iti Aveiro (1433–1500) (anak ni Pedro Afonso de Magalhães ken ti asawana a ni Quinta de Sousa) ken ti asawana a ni Alda de Mesquita ken kabsat ni Leonor wenno Genebra de Magalhães, nga asawa ni João Fernandes Barbosa.[2] Kalpasan ti ipupusay dagiti nagannak kaniana idi agtawen ti sangpulo isu ket nagbalin nga ayaban kenni Queen Leonor idiay Portuges a naarian a korte gapu ti pannakatawtawid ti pamiliana.
Idi Marso 1505, iti tawen a 25, ni Magellan ket nag-enlista kadagiti plota iti 22 a barko a naipatulod a mangsangaili kenni D. Francisco de Almeida a kas isu ti immuna a biseroy ti Portuges nga India. Urayno ti naganna ket saan nga agparang kadagiti kronika, naamammuan nga isu ket nagtalinaed idiay iti walo a tawen, idiay Goa, Cochin ken Quilon. Isu ket nakibinglay kadgiti nadumaduma a gubat, a mairaman ti gubat iti Cannanore idi 1506, nga isu ket nasugatan idiay. Idi 1509 isu ket nakilaban iti gubat iti Diu[3] ken kalpasan daytoy ket naglayag babaen ni Diogo Lopes de Sequeira iti immuna a Portuges nga embahada iti Malacca, a kaduana ni Francisco Serrão, ti gayyemna ken baka pay kasinsinna.[4] Idi Septiembre, kalpasan ti isasangpetna idiay Malacca, ti panagbaniga ket nabiktima iti maysa a pannakikumplot a nagbanagan daytoy ti panagsanod. Ni Magellan ket adda iti nangruna apapel, a nagballaag kenni Sequeira ken nangisalakan kenni Francisco Serrão, nga isu ket simmanglad.[5] Daytoy a pannakaaramid ket nakagunodanna kadagiti pammadayaw ken panakaipangato.
Idi 1511, iti babaen ti baro a gobernador a ni Afonso de Albuquerque, ni Magellan ken Serrão ket nakibinglayda iti panagrukma iti Malacca. Dagitoy dua ket nagsinada kalpasan ti daytoy a panagrukma: ni Magellan ket naipangato idi, gapu ti nabaknang a nasamsamna, ken ti panakikaduana ti maysa a Malay a kinontratona ken panagbuniagna kenni Enrique iti Malacca, ken nagsubli idiay Portugal idi 1512. Ni Serrão ket pimmanaw iti immuna a panagbaniaga a panagbiruk ti "Is-isla tiRekado" idiay Moluccas, nga isu ket nagtalinaed idiay, a nangasawa ti maysa a babai a napipud idiay Amboina ken nagbalin nga agbalbalakad ti milisia ti Sultan iti Ternate, Bayan Sirrullah. Dagiti suratna kenni Magellan ket nasunda daytoy a pannakaikeddeng, a daytoy ket nakaited dagiti pakaammo a maipanggep kadagiti teritorio nga agpatpataud ti rekado.[6][7]
Kalpasan ti panagbakasionna nga awan ti pammalubos, ni Magellan ket naawanan tiparabor. Isu ket nagserbi idiay Morocco ken nasugatan ken isu ket permanente a nagpilpilay. Isu ket napabasol pay ti awan linteg a panagkomersio kadagiti Moro. Daytoy a panagpabasol ket naisunda a saan nga husto, ngem awanen dagiti simmaruno pay a daton a panagtrabaho kalpasan idi 15 Mayo 1514. Kalpasan idi 1515, isu ket naidatonan nga agtrabaho a kas maysa a kameng iti Portuges a barko, ngem isu ket saan a naawat. Idi 1517 kalpasan ti pannakiringgorna kenni Ari Manuel I, ng aisu ket naglibak ti panagipilpilitna a mangidaulo ti panagbabiga a makaabut dagiti isla ti rekado manipud iti daya (a kas ti, bayat nga aglaylayag nga agpalaud, nga agbirbiruk a mangliklik ti nasken a panaglayag ti lawlaw ti ungto ti Aprika[8]), isu ket pimmanaw ken napan idiay Espana. Idiay Seville isu ket nakigayyem ti kapagilianna a ni Diogo Barbosa ken kalpasan daytoy inasawana ti anakna a babai babaen ti maikadua nga asawana a ni María Caldera Beatriz Barbosa[9] a nagannakda ti dua: Ni Rodrigo de Magalhães[10] ken Carlos de Magalhães, a dagitoy dua ket pimmusay idi ubingda pay. Ti asawan ket natay met idi idiy Seville idi lawlaw ti 1521.
Isu ket nagipasnek ti panagadalna kadagiti kinaudi a grapiko, nga isu ket nagsuksukisok, a kumaduaana ti kosmograpo a , ni Rui Faleiro, ti maysa a ruangan manipud iti Atlantiko amapan iti Abagatan a Pasipiko ken ti posibilidad ti Moluccas ket tagikua nga Espaniol segun ti pannakasinsina iti Tulag iti Tordesillas.
Panagbanniaga iti sirkumnabigasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Pakaammo: Espaniol a panagbiruk ti dalan nga agpalud idiay Asia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti panggep ni Christopher Columbus iti 1492–1503 a panagbanigana a mapan ti Laud ket isu idin ti kayatna a pannakabot iti Indias ket ti mangipatakder ti komersio a pannakibiang a nagbaetan ti Espania ken dagiti pagarian iti Asian. Dagiti Espaniol ket nakitada a dagiti dagdaga ti Kaamerikaan ket saan a paset iti Asia, ngem daytoy ket baro a kontinente. Ti 1494 a Tulag iti Tordesillas a naireserba para iti Portugal dagiti dumaya a dalan a malawlaw ti Aprika, ken Vasco da Gama ken dagiti Portuges ket simmangladda idiay India idi 1498. Nagbalin a masapul unay para iti Espania nga agbiruk ti baro a dalan ti komersio a mapan idiay Asia, ken kalpasan ti Junta de Toro konperensia iti 1505, ti Espaniol a Balangat ket napan nagdiskobre ti dalan a mapan iti laud. Ti Espaniol nga eksplorador a ni Vasco Núñez de Balboa ket naabotna ti Taaw Pasipiko idi 1513 kalpasan ti panagballasiwna ti Istmo iti Panama, ken ni Juan Díaz de Solís ket pimmusay idiay Río de la Plata idi 1516 bayat nga agsuksukisok ti Abagatan nga Amerika a panagserbina iti Espana.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Hogan 2008
- ^ GeneAll.net – Fernão de Magalhães, o navegador
- ^ James A. Patrick, "Rensimiento ken Panagreporma", p. 787, Marshall Cavendish, 2007, ISBN 0-7614-7650-4
- ^ William J. Bernstein, "Nadaeg a Panakitunggali: Kasano a Nasukog ti Lubong babaen ti Komersio", p.183-185, Grove Press, 2009, ISBN 0-8021-4416-0
- ^ Zweig, Stefan, "Panagrukma kadagiti Baybay – Ti Sarita ni Magellan", p.44-45, READ BOOKS, 2007, ISBN 1-4067-6006-4
- ^ Zweig, Stefan, "Panagrukma kadagiti Baybay – Ti Sarita ni Magellan", p.51, READ BOOKS, 2007, ISBN 1-4067-6006-4
- ^ R. A. Donkin, "Nagbaetan iti daya ken laud: ti Moluccas ken dagiti trapiko dagiti rekado aginggana ti isasanglad dagiti Europeano", p.29, Tomo 248 iti Pakalaglagipan iti Kagimongan ti Amerikano a Pilosopo, DIANE a Pagipablaakan, 2003 ISBN 0-87169-248-1
- ^ Mervyn D. Kaufman (2004), Ferdinand Magellan, Capstone a Pagmalditan, pp. 13, ISBN 978-0-7368-2487-3
- ^ GeneAll.net – Beatriz Barbosa
- ^ Noronha 1921.
- Beaglehole, J.C. (1966), The Exploration of the Pacific, London: Adam & Charles Black, OCLC 253002380
- Castro, Xavier de; Hamon, Jocelynn; Thomaz, Luis Filipe de Castro (2007). Le voyage de Magellan (1519–1522). La relation d'Antonio Pigafetta & autres témoignages. Paris: Chandeigne, coll. « Magellane ». ISBN 2-915540-32-2.Panagtaripato ti CS1: postscript (silpo)
- Cliffe, Edward (1885). Hakluyt, Richard (ed.). "The voyage of M. John Winter into the South sea by the Streight of Magellan, in consort with M. Francis Drake, begun in the yeere 1577". The principal navigations, voyages, traffiques and discoveries of the English nation. Edinburgh, Scotland: E. & G. Goldsmid.Panagtaripato ti CS1: postscript (silpo)
- Drake, Francis (1628), The world encompassed by Sir Francis Drake: being his next voyage to that to Nombre de Dios Elibron, Classics series, Issue 16 of Works issued by the Hakluyt Society, Adamant Media Corporation, ISBN 1-4021-9567-2
- Hogan, C. Michael (2008). N. Stromberg (ed.). Magellanic Penguin. GlobalTwitcher.com.Panagtaripato ti CS1: postscript (silpo)
- Noronha, Dom José Manoel de (1921). Imprensa da Universidade (ed.). Algumas Observações sobre a Naturalidade e a Família de Fernão de Magalhães (iti Portuges). Coimbra: Biblioteca Genealogica de Lisboa.Panagtaripato ti CS1: postscript (silpo)
- Stefoff, Rebecca (1990), Ferdinand Magellan and the Discovery of the World Ocean, Chelsea House Publishers, ISBN 0-7910-1291-3
- Suárez, Thomas (1999). Early mapping of Southeast Asia. Tuttle Publishing. ISBN 978-962-593-470-9.Panagtaripato ti CS1: postscript (silpo)


text:
Marso 28
Ti Marso 28 ti maika-87 nga aldaw ti tawen (maika-88 kadagiti bisiesto a tawen) iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 278 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1902 – Arthur Capell, Australiano a lingguista (pimmusay 1986)
- 1925 – Innokenty Smoktunovsky, Sobiet-Ruso nga aktor (pimmusay 1994)
- 1936 – Mario Vargas Llosa, taga-Peru a mannurat, politiko, agiwarwarnak, manalaysay ken nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura
- 1945 – Rodrigo Duterte, maika-16 a Presidente ti Filipinas
- 1986 – Lady Gaga, Amerikana a kumakanta
- 1943 – Antonio Ledesma, Filipino a Romano Katoliko a padi
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1969 – Dwight D. Eisenhower, maika-34 a Presidente iti Estados Unidos (naipasngay 1890)


text:
Brie Larson
Ni Brianne Sidonie Desaulniers (nayanak idi Oktubre 1, 1989), ammo iti propesion a kas ni Brie Larson, ket maysa nga Amerikana nga aktres ken kumakanta. Naiyanak idiay Sacramento, California, ni Larson nasursuruan idi iti balayda sakbay a nagbasa iti panagakte iti American Conservatory Theater. Inrugina ti karerna iti akte iti telebision, ken kankanayon a nagparparang kadagiti sitcom idi 2001 iti Raising Dad, ken isu daytoy ti nakainominaduanna para iti Young Artist Award.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Brie Larson iti Wikimedia Commons
- Brie Larson iti Internet Movie Database (iti Ingles)


text:
William McKinley
Ni William McKinley Jr. (Enero 29, 1843 – Septiembre 14, 1901) ket isu idi ti maika-25 a Presidente iti Estados Unidos, a nagserbi manipud idi Marso 4, 1897, aginggana idi pimmusay. Ni McKinley ket nangidaulo ti pagilian ti panagballigi iti Gubat ti Espaniol–Amerikano, nangipangato kadagiti panagsalaknib a taripa ti mangiragpat ti Amerikano nga industria, ken nagitalinaed ti pagilian iti balitok a pagalagadan iti panangilikud ti panagbussog a singasing. Ti administrasion ni McKinley ket naigibus kalpasan ti pannakapapatayna idi Septiembre 1901, ngem ti panagpresidentena ket nangrugi ti panawen iti sumurok a pagkatlo ti siglo a tinurayan babaen ti Partido Republikano.
Ni McKinley ket nagserbi idiay Sibil a Gubat ken ngimmato manipud iti pribado aginggana ti honorario a komandante. Kalpasan ti gubat, isu ket nagtaeng idiay Canton, Ohio, nga isu idiay ket nagsanay ti linteg ken inasawana ni Ida Saxton. Idi 1876, isu ket nabutosan idiay Kongreso, nga isu ket nagbalin a eksperto ti Partido Republikano iti panagsalaknib a taripa, nga isu ket nangikari a daytoy ket mangiyeg ti rang-ay. Ti bukodna a McKinley a taripa idi 1890 ket kaaduan a naisuppiatan idi; ti pannakasuppiat daytoy, a kimmaduaan ti Demokrato a panagidistrto manen a naigandat ti panakagerrymanderingna a maikkat ti opisina, ket nangiturong ti panakaabakna iti Demokratiko a guedday idi 1890. Isu ket nabutosan a gobernador ti Ohio idi 1891 ken 1893, a nagiturong ti naipatengngaan adalan a nagbaetan ti panagayta ti kapitolio ken obra. Ti panagtulong ti asindeg nga agbalbalakd kaniana a ni Mark Hanna, isu ket nakagun-od ti Republikano a nominasion para iti presidente idi 1896, iti katengngaan ti ekonomiko a panagsagsagabaamid. Inabakna ti Demokratiko a kasupiatna, a ni William Jennings Bryan, kalpasan ti maysa a sanguana ti bangsal a kampania nga isu ket nagipatakder ti "nasalun-at a kuarta" (ti balitok a pagalagadan malaksid no mabaliwan babaen ti intersiona nga annurotan) ken nagikari a ti nagato a taripa ket mangiyeg ti rang-ay.
Ti napardas a pangrang-ay ti ekonomia ket isu ti nagmarka ti panakapresidente ni McKinley. Isu tinagiragpat ti Dingley a Taripa idi 1897 tapno masalakniban dagiti agpatpataud ken agob-obra ti pabrika manipud kadgiti gangganaet a kabinglay, ken idi 1900, isu ket nakagu-od ti panakaruar ti Tignay ti Balitok a Pagalagadan. Ni McKinley ket nagnamnama a mangawis ti Espania a nmangited ti panakawayawaya ti agrebrebelde a Kuba nga awan ti panagsuppiat, ngem idi napaay ti negosasion, isu ket nangidaulo tipagillian iti Espaniol–Amerikano a Gubat idi 1898; ti panagballigi ti E.U. ket napardas ken nakeddeng. A kas paset ti ti nagbanagan ti kappia ti Espania ket naisapulan a mangisubli dagiti kangrunaan a ballasiw taaw a kolonia ti Estados Unidos iti Puerto Rico, Guam, ken ti Pilipinas; ti Kuba ket naikarian idi ti panakawayawaya ngem iti dayta a panwen ket nabati babaen ti panagtengngel ti Buyot ti Estados Unidos. Ti panakaikapet ti Estados Unidos ti nawaya nga estado ti Republika iti Hawaii idi 1898 ken nagbalin a teritorio ti Estados Unidos.
Ni McKinley inabakna manen ni Bryan iti 1900 panagbutos ti presidente, iti maysa a kampania naipatengngaan ti isip iti imperialismo, panagrang-ya, ken nawaya apirak. Ni Presidente McKinley ket naasasinado babaen ti maysa nga anarkista idi Septiembre 1901, ken sinaruno idi babaen ni Bise Presidente Theodore Roosevelt. Dagiti historiador ket nagipaamateg ti 1896 a panagballigi ni McKinley a kas maysa a panagilinia manen a panagbubutos, a ti awan ti maararamid a politiko ti kalpasan ti Sibil a Gubat a panawen ket nangited ti dalan ti Uppat a Partido a Sistema a tinurayan dagiti Republikano, a daytoy ket nangrugian ti Narang-ay a Panawen. Isu ket naikabil ti asideg ti tengnga a panakairanggo dagiti Amerikano a presidente.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni William McKinley iti Wikimedia Commons


text:
Wikipedia:Nasalakniban-sariap a bambanag/Umuna a Panid/5
Napili nga artikulo
Ti Hangul, naisurat a kas ti Han-geul idiay Abagatan a Korea, ken ammo pay a kas ti Chosŏn'gŭl idiay Amianan a Korea, ket isu ti patneng nga alpabeto ti pagsasao a Koreano. Daytoy ket napartuat idi las-ud ti Joseon a Dinastia idi 1443, ken isu pay laeng ti opisial nga abesedario ti Korea.
Ti Hangul ket maysa nga agpayso nga abesedario nga addaan kadagiti 24 a konsonante ken bokal a letletra. Nupay kasta, imbes a maisursurat nga agsasaruno a kas ti Latin nga abesedario, dagiti letra ti Hangul ket naigrupoda kadagiti kuadro, a kas ti 한 han, a ti tunggal maysa ket maisurat ti maysa a silaba. Urayno ti silaba a 한 han ket kasla agmaymaysa a karakter, daytoy ket buklen ti tallo a letra: ㅎ h, ㅏ a, ken ㄴ n. Ti tunggal maysa a silabiko a kuadro ket buklen ti dua aginggana ti lima a letra, a mairaman ti saan a basbassit ngem maysa konsonante ken maysa a bokal . Dagitoy a kuadro ket maurnosda iti horisontal manipud ti kanigid nga agpakanawan wenno agtakder manipud ti baba. Dagiti bilang ti mabalin a kuadro ket 11,172, ngem adda dagiti basbassit a mabalin a silaba iti Koreano, ken saan a rumsua amin dagiti mabalin a silaba.
Pagiwanwanan
Naragsak a panagdadanon ditoy Ilokano Wikipedia, kakabsat!
Ipatpategmo kadi ti kina-Ilokanom? Ipasindayagmo kadi met ti kina-Saluyotmo? Mail-iliwanka kadi no mangngegmo ti bukodmo a sao aglalo no addaka iti ganggannaet a lugar? Kayatmo kadi a maitandudo ken maitampok ti tattao nga Ilokano ken ti pagsasaom? Tulongandakami man ngarud a mangpadakkel iti daytoy a Wikipedia para kadagiti Ilokano ken iti amin.
Saan nga iti kaadu ti artikulo ti birbirukenmi, dagiti panid ken artikulo a nabukel, nalawag, ken makita ti napatpateg. Ala, man, ngarud, sumrekka metten, a, kabsat, ta agbibinnadangtayo a mangpadur-as iti Ilokano Wikipedia!
- Agdadamoka kadi? Surotem ti pakabuklan ti Ilokano Wikipedia.
- Masapulmo iti tulong? Sumrekka iti pagtitinnulongan tapno masungbatan amin a salsaludsodmo.
- Adda kadi an-annuroten ditoy? Siempre, iwanwandaka ngarud.
- Kasano ngay ti mangirugi iti baro a panid? Ipadigom ti kinalaingmo ditoy
- Ay, nagalas met! Baliwam man kadi dagiti artikulo no mabalbalin.
- For non-Ilokano speakers please visit the local embassy or request help here.
Ammom kadi...
Manipud kadagiti artikulo ditoy Ilokano Wikipedia:
- ... a ni Suleiman I (nailadawan) ket isu ti kapautan a nagturturay nga Emperador, Sultan tiOtomano nga Imperio ken dinaydayaw pay uray dagiti kasuppiatna?
- ... a ni René Descartes ket isu ti ammo a kas ti ama ti 'Moderno a Pilosopia'?
- ... a ni Alan Turing ket naipanpanunutan nga isu ti ama ti siensia ti kompiuter ken artipisial a kasirib?
- ... a ni Dmitri Mendeleev ket nangipadto kadagiti agpayso a tagikua ti elemento urayno dagitoy ket saan pay a naduktalan?
- ... a ti Danaw Tanganyika ket isu ti kaatiddogan a nasadiwa a danum a danaw iti lubong?
Napili a ladawan
Kakabsat a proyekto
Ibalbalayan ti Pundasion ti Wikimedia ti Wikipedia, ti maysa a di aggangganansia a gunglo a mangibalbalay pay kadagiti nadumaduma a proyekto:
Nawaya a pagidulinan ti midia
Pagparang-ayan ti sopwer
Koordinasion dagiti proyekto
Libre a liblibro ken manual
Nawaya a batayan ti pannakaammo
Naurnong a damdamag
Naurnong nga inadaw a pasasao
Biblioteka ti nawaya a linaon
Katalogo dagiti sebbangan
Nawaya a pagadalan
Nawaya a tarabay ti panagbanniaga
Nawaya a diksionario
Dadduma a pagsasao ti Wikipedia
Naisurat daytoy a Wikipedia iti Ilokano, ken napartuat idi Oktubre 7, 2005. Adu pay dagiti sabali a magun-od a Wikipedia, makita dita baba dagiti Wikipedia ti Filipinas ken dagiti sumagmamano a kadakkelan.
-
Dagiti Wikipedia ti Filipinas
-
1,000,000+ nga artikulo
-
250,000+ nga artikulo
-
50,000+ nga artikulo


text:
Lingua franca
Ti lingua franca, ammo pay a kas rangtay a pagsasao, sapasap a pagsasao, pagsasao ti panagtagilako wenno behikular a pagsasao, ket ti pagsasao wenno dialekto a sistematiko nga inus-usar tapno mabalin nga agsao dagiti dua a tao a saan a makibinningay iti nakayanakan a pagsasao wenno dialekto, naisangayan daytoy no daytoy ket maikatlo a pagsasao, ken naisangayan manipud kadagiti dua a nakayanakan a pagsasao.[1]
Naparang-ay ti Lingua francas iti lawlaw ti lubong iti amin a paset ti pakasaritaan ti tao, ken sagpaminsan para kadagiti rason ti komersio (dagiti makunkuna a "pagsasao ti panagtagilako") ngem para iti pay kultura, relihion, panagpalaka ti diplomasia ken administrasion, ken kas pamay-an iti panagsinnukat ti pakaammo dagiti sientista ken dagiti dadduma nga eskolar kadagiti nadumaduma a pakipagilian. Ti termino ket nagtaud manipud iti maysa a kasta a pagsasao, Lingua Franca ti Mediteraneo.
Dagiti pakaidumaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Lingua franca ket ti termino a naipalawag a maipapaan iti annong, ken nawaya iti pakasaritaan ti lingguistika wenno estruktura ti pagsasao:[2] ngem dagiti met pidgin ken dagiti kreol ket masansanda nga agannong a kas dagiti lingua franca, ken adu met kadagiti kasta a pagsasao ket saanda a pidgin wenno kreol.
Iti met bernakular a pagsasao, daytoy ket naus-usar a kas nakayanakan a pagsasao iti komunidad, ti lingua franca ket naus-usar iti labes dagiti pagbeddengan iti kasisigud a komunidadna, ken naus-usar a kas maikadua a pagsasao para iti pannakisinnarita dagiti grupo. Kas pagarigan, ti Ingles ket bernakular idiay Nagkaykaysa a Pagarian, ngem naus-usar a behikular a pagsasao (kas lingua franca) idiay Filipinas ken India.
Dagiti Internasional a katakunaynay a pagsasao a kas ti Esperanto ket saan unay nga adu a naampon iti sangalubongan, isu a dagitoy ket saan a maibaga a kas dagiti global a lingua franca.
Etmolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti termino a lingua franca ket nagtaud a kas nagan ti naisangayan a pagsasao a nausar idiay asideg ti akindaya a baybay Mediteraneo a kas ti nangruna a pagsasao ti komersio ken diplomasia—manipud kadagiti panawen ti naladaw a mediebal ken naipangpangruna iti las-ud ti panawen ti Renasimiento, aginggana idi maika-18 a siglo. Iti dayta a panawen, dagiti agsasao ti Italiano ket kaaduan kadagiti agkomkomersio itibaybay kadagiti siudad ti puerto ti Imperio ti Otomano ken ti napalaka a bersion ti Italiano, ken mairaman dagiti adu a binulod a balikas manipud iti Griego, Daan a Pranses, Portuges, Oksitano, Espaniol, ken ti pay Arabiko ken Turko ket nagbalin pay nga adu a naisasao a kas ti "lingua franca" iti rehion.
Iti bukod met a pannakaibaga ti Lingua Franca, ti kayat a sawen ti lingua ket pagsasao (kas iti Portuges ken Italiano) – ti Franca ket mainaig iti Phrankoi iti Griego ken Faranji iti Arabiko, ken kas kapada pay iti Italiano: kadagiti amin a tallo a kaso tiliteral a kapanunotan ket "Franko", ngem daytoy a nagan ket pudno a naipakat kadagiti amin nga Akinlaud a Europeano iti las-ud ti naladaw a Paset ti Panawen ti Bisantino.[3][4][5]
Ibagbaga ti Douglas Harper Etymology Dictionary a ti termino ti Lingua Franca (kas nagan ti naisangayan a pagsasao) ket immuna idi a nairehistro iti Ingles idi las-ud dagiti tawen ti 1670,[6] ngem adda met nasapsapa a pagarigan iti panagusar ti Lingua Franca iti Ingles a napasingkedan manipud idi 1632, a nagibagbaga pay met a kas ti "Bastardo nga Espaniol".[7]
Iti kakaudian a kas idi naladaw a maika-20 a siglo, ti panagusar ti kadawyan a termino ket inngawid babaen ti dadduma a ti kayatna laeng a sawen ket ti sasao a hibrido a naus-usar a kas dagiti behikular a pagsasao (a nagtaud iti kasisigud a kaibuksilannag), ngem ita nga aldawen, daytoy ket mangibagbaga iti ania man a a behikular a pagsasao.[8]
Dagiti pagarigan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti panagusar dagiti lingua franca ketmabalin a naduduog a kas met iti pagsasao. Mabalinmet a dagitoy ket addada metten manipud idi taga-ugma. Ti Latin ken Griego a Koine ket isu dagitoy idi dagiti lingua franca dagiti imperio ti Helenestiko ken Romano; Akadio, ken kalpasanna ti Arameo, ken nagtultuloy daitoy a dagiti sapasap a pagsasao iti adu a parte ti ti Akinlaud nga Asia babaen dagiti nadumaduma a nasapa nga imperio.[9] Dagiti pagarigan dagiti lingua franca ket agtultuloy nga adu, ken adda iti tunggal kontinente. Ti kalawagan a pagarigan manipud idi nasapa a maika-21 a siglo ket ti Ingles. Adda met dagiti sabali a nadumaduma a lingua franca a sentralisado kadagiti naisangayan a rehion, kas ti Pranses, Hindi, Portuges, Espaniol, Ruso, Arabiko, Insik, ken Swahili.
Kadagiti dadduma a pagilian, ti lingua franca ket naus-usar pay a kas nailian a pagsasao; kas ti Urdu, isu daytoy ti lingua franca ti Pakistan, ken nailian pay a pagsasao. Ti Indones ket addaan met iti kapada nga annong idiay Indonesia; urayno ti Habanes ket ad-adu kadagiti patneng nga agsasao, ti Indones ket ti kaikaisuna nga opisial a pagsasao ken naisasao (masansan a kas maikadua a pagsasao) iti amin a paset ti pagilian.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Viacheslav A. Chirikba, "The problem of the Caucasian Sprachbund" in Pieter Muysken, ed., From Linguistic Areas to Areal Linguistics, 2008, p. 31. ISBN 90-272-3100-1
- ^ Intro Sociolinguistics – Pidgin and Creole Languages: Origins and Relationships – Notes for LG102, - University of Essex, Prof. Peter L. Patrick – Week 11, Autumn term.
- ^ Lexico Triantaphyllide online dictionary , Greek Language Center (Kentro Hellenikes Glossas), lemma Franc ( ΦpάYkoς Phrankos) , Lexico tes Neas Hellenikes Glossas, G.Babiniotes, Kentro Lexikologias(Legicology Center) LTD Publications. Komvos.edu.gr. ISBN 960-86190-1-7. Naala idi 2015-06-18.
Franc and (prefix) franco- (ΦpάYkoς Phrankos and φpάYko- phranko-
- ^ "An etymological dictionary of modern English : Weekley, Ernest, 1865–1954 : Free Download & Streaming : Internet Archive". Archive.org. Naala idi 2015-06-18.
- ^ [1] Dictionary English Etymology – Origins – A Short Etymological Dictionary of Modern English Rouledge 1958, Parridge iti Wayback Machine (naiyarkibo 2014-10-12)
- ^ "Online Etymology Dictionary". Etymonline.com. Naala idi 2015-06-18.
- ^ Morgan, J. (1632). A Compleat History of the Present Seat of War in Africa, Between the Spaniards and Algerines. p. 98. Naala idi Hunio 8, 2013.
- ^ Webster's New World Dictionary of the American Language, Simon and Schuster, 1980
- ^ Ostler, 2005 pp. 38-40
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hall, R.A. Jr. (1966). Pidgin and Creole Languages, Cornell University Press. ISBN 0-8014-0173-9.
- Heine, Bernd (1970). Status and Use of African Lingua Francas. ISBN 3-8039-0033-6
- Kahane, Henry Romanos (1958). The Lingua Franca in the Levant.
- Melatti, Julio Cezar (1983). Índios do Brasil. São Paulo: Hucitec Press, 48th edition
- Ostler, Nicholas (2005). Empires of the Word. London: Harper ISBN 978-0-00-711871-7
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- English – ti unibersal a pagsasao iti Internet?
- Lingua franca del Mediterraneo o Sabir ni propesor Francesco Bruni (iti Italiano).
- Sample texts manipud ken ni Juan del Encina, Le Bourgeois Gentilhomme, ti L'Impresario da Smyrna ni Carlo Goldoni, Diego de Haedo ken dagiti dadduma pay a taudan.
- Ti maysa apangyuna ti kasisigud a Lingua Franca ti Mediteraneo.


text:
Papa Alejandro VII
Ni Papa Alejandro VII (13 Pebrero 1599 – 22 Mayo 1667), ket naipasngay idi a kas ni Fabio Chigi, ket isu idi ti Papa manipud idi 7 Abril 1655, aginggana idi pimmusay.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Palagip iti panagibilang: Ni Papa Alejandro V ket naipanunutan tattan a kas maysa a kotra-papa. Nupay kasta iti dayta a panawen, daytoy a kinapudno ket saan a nabigbigan ken isu nga ti maikalima a pudno a Papa Alejandro ket nangala ti opisial a bilang VI. Daytoy ket gapuanan ti pudno a maikanem a Papa Alejandro a mangala ti bilang VII. Daytoy ket nagpaadu ti panagbilang kadagiti simmarsaruno a Papa Alejandro babaen ti maysa. Dagiti Papas Alejandro VI-VIII ket agpaysoda a ti maikalima aginggan ti maikapito a papa iti dayta a nagan.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Papa Alejandro VII iti Wikimedia Commons


text:
Pagsasao a Motu
Ti pagsasao a Motu (sagpaminsan a tinawtawagan iti Puro a Motu wenno Pudno a Motu tapno saan a maiyallilaw daytoy iti Hiri Motu) ket ti maysa kadagiti adu a sasao a Tengnga nga Ungto a Papuano ken insasao babaen dagiti Motuano, dagiti patneng a mangtagtagitao ti Papua Baro a Guinea. Daytoy ket kadawyan a maus-usar iti rehion, a naipangpangruna iti likmut ti kapitolio, ti Puerto Moresby.
Ti napalaka a porma ti Motu a naparang-ay a kas pagsasao ti panagtagilako iti rehion ti Papuano, iti abagatan a daya ti nangruna nga isla ti Baro a Guinea, a kasisigud idi nga ammo a kas Polis Motu, ken ammo ita akas Hiri Motu. Kalpasan ti Tok Pisin ken Ingles, ti Hiri Motu ket isuidi iti panawen ti wayawaya ti maikatlo a kaaduan a naisasao kadagiti ad-adu ngem 800 a pagsasao ti Papua Baro a Guinea, ngem ti pannakausarna ket bumasbassiten kadagiti napalabas a panawen ken sinuksukatanen babaen ti Tok Pisin.
Ti Motu ket naidasig a kas maysa kadagiti sasao a Malayo-Polinesio ken addaan kadagiti lingguistiko a pannakaipada iti sasao a Polinesio ken Mikronesio.
Ti Motu ket tipiko a pagsasao nga Austronesio gau ta nakaro a naibatay iti paaweng. Ti tunggal maysa a silaba ti Motu ket agpatingga iti uni ti paaweng — daytoy ket mabalin a sarunuen babaen ti bugbugtong a konsonante (tawan dagiti "rimpuok ti konsonante"). Dagiti uni ti paaweng ket mabalin a dagiti monoptongo (buklen ti bugbugtong a batayan nga uni) wenno dagiti diptongo (buklen ti ad-adu ngem naysa a batayan nga uni). Adda laeng dagiti lima a "puro" nga uni ti paaweng (agarup akadagita ket Italiano); Dagiti diptongo a Motu ket naisuratda (ken maibalikas) a kas kombinasion dagiti dua a "puro" a paaweng. Dagiti diptongo ti "oi" ken "oe" (isuda a dua ket aproksimado a kas iti diptongo ti baliaks iti Ingles iti "boy"), ti ""ai" ken "ae" (isuda a dua ket aproksimado a kas ti diptongo iti balikas ti Ingles iti "high") ken ti "ao" ken "au" (isuda a dua ket aproksimado a kas ti diptongo iti balikas ti Ingles iti "cow") ken dagiti laeng paaweng nga uni a mangipresenta a maparigatan.[masapul a dakamaten]
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Motu iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Motu". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
- Dutton, Tom (1985). Police Motu: Iena Sivarai (ti saritana). Port Moresby, Papua New Guinea: University of Papua New Guinea Press.
- Lister-Turner, R and Clark, J.B. (1931), A Dictionary of the Motu Language of Papua, Second Edition (P. Chatterton, ed).[Sydney, New South Wales: Government Printer.
- Brett, Richard; Brown, Raymond; Brown, Ruth and Foreman, Velma. (1962), A Survey of Motu and Police Motu. Ukarumpa, Papua New Guinea: SIL International.
- Wurm, S.A. and Harris, J.B., Police Motu, Canberra: SIL International, 1963
Dagiti silpo ti ruarUrnosen
- William George Lawes, Grammar and vocabulary of language spoken by Motu tribe (New Guinea)
- first edition, Sydney: Thomas Richards, 1885.
- second and revised edition, Sydney: Charles Potter, 1888.
- third and enlarged edition, Sydney: Charles Potter, 1896.


text:
Adam Smith
Ni Adam Smith (5 Hunio 1723 – 17 Hulio 1790) ket maysa idi a Eskoses a moral a pilosopo ken maysa a pionero ti politikal nga ekonomia. Maysa kadagiti kangrunaan a pigura ti Eskoses a Panagpalawag,[1] Ni Adam Smith ket nadayeg a naamammoan para kadagiti dua a klasiko nga obrana: Ti Teori a dagiti Moral a Sentimento (1759), ken Ti Panagsukimat ti Panggep ken Gapuanan ti Baknang dagiti Pagilian (1776). Ti kinaudi, ket kadawyan anaipangyababaan ti Ti Baknang ti Pagpagilian, ket naipanpanuotan nga isu ti bukodna a magnum opus ken ti immuna a moderno nga obra ti ekonomia. Ni ket nadakamatan a kas ti ama ti moderno nga ekonomia ken agdama pay laeng a maysa kadagiti kaimpluensiaan nga agpanpanunot iti pagobraan ti ekonomia tatta nga aldaw.[2] Idi 2009, ni Smith ket nanaganan idi a maysa kadagiti 'Kalatakan nga Eskoses' iti amin a panawen, iti maysa abutos nga inpataray ti Eskoses a kanal ti telebision STV.[3]
Ni Smith ket nagadal ti sosial a pilosopia idiay Unibersidad ti Glasgow ken idiay Kolehio ti Balliol idiay Unibersidad ti Oxford, nga isu idiay ket maysa kadagiti immuna nga estudiante a nakaimbag manipud ti libre a panagdadal nga inpatakder babaen ti kailianna ti Glasgow a ni John Snell. Kalpasan a nagturpos, isu ket nangibitla ti nagballigi a serie kadagiti publiko a lektura idiay Edinburgh, a nagiturong kaniana a makitinnulong kenni David Humeidi las-ud ti Eskoses a Panagpalawag. Ni Smith ket gimmun-od ti kina-propesor idiay Glasgow a nangisursuro ti moral a pilosopia, ken iti las-ud ti daytoy a panawen isu ket nagsurat ken nangipablaak Ti Teoria dagiti Moral a Sentimento. Iti naladladaw a kabibiagna, isu ket nangala ti puesto ti panagisursuro a nangpalubos kaniana nga agbaniaga iti amin a Europa, nga idiay a naamamonna dagiti intelektual a daulo ti panawenna. Ni Smith idin ket nagsubli idiay pagtaenganna ken nagob-obra anagsursurat kadagiti simmarsaruna a sangapulo a tawen ti Ti Baknang ti Pagpagilian, a nangipablaak daytoy idi 1776. Isu ket pimmusay idi 1790 iti tawen a 67.
Nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Nalatak nga AAgpanpaunot ti Eskoses a Panagpalawag".
- ^ Davis, William L, Bob Figgins, David Hedengren, ken Daniel B. Klein. "Dagiti Propesor ti Ekonomia' Dagiti Kakkaykayatan a Agpanpanunot ti Ekonmia, Dagiti Warnakan, ken dagiti Blog," Econ Journal Watch 8(2): 126-146, Mayo 2011.[1]
- ^ Ti Kalatakan nga Eskoses STV. Naala idi 31 Enero 2012
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Butler, Eamonn (Marso 2007). Adam Smith – Maysa a Pangyuna. Instituto dagiti Ekonomiko a Pannakibiang. ISBN 0-255-36608-6.
- Copley, Stephen (Marso 1995). Baknang ti Pagpagilian ni Adam Smith: Dagiti Baro nga Interdisiplinario a Salaysay. Unibersidad ti Manchester a Pagmalditan. ISBN 0-7190-3943-6.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti obra a mainaig ken ni Adam Smith iti Wikisource (iti Ingles)
Dagiti inadaw a sasao a mainaig ken ni Adam Smith iti Wikiquote (iti Ingles)
Dagiti midia a mainaig ken ni Adam Smith iti Wikimedia Commons


text:
Sasao a Dani
Ti sasao a Danis ket ti pamilia ti nalawag nga agkakabagian a sasao a Trans–Baro a Guinea nga insasao babaen ti Dani ken dagiti mainaig a tattao iti kabanbantayan ti Probinsia ti Papua, Indonesia. Inkeddeng ni Foley (2003) a nabangonen ti kasasadda iti Trans–Baro a Guinea. Mabalinda nga asideg a kabagian dagiti pagsasao ti Dandanaw Paniai, ngem saan pay a nalawag daytoy. Impagarup a pudno ni Capell (1962) a dagiti kaasitgan a kabagianda idi ket ti sasao a Kwerba, ngem linikudan met ni Ross (2005).
Dagiti pagsasao[urnosen | urnosen ti taudan]
Biningbingay ni Larson (1977) ti pamilia kadagiti tallo a sanga a naibatay iti leksikostatistika, ken kamaudian a nainayon idi ti "Nggem" a kas ti maikapat. Ti sasao a Ngalik ket saan a nasayaat a napasingkedan.
- Pamilia a Dani
- Wano
- Nggem
- Tengnga a Dani: Hupla, Akinngato a Dani ti Grand Valley, Akinbaba a Dani ti Grand Valley, Tengnga a Dani ti Grand Valley, Akinlaud a Dani–Walak
- Ngalik: Nduga, Silimo, Yali (rimpuok ti dialekto)
Dagiti nawaya a pangsandi ken dagiti pasakbay a posesibo/banag ti Tengnga a Dani ket:
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Dani". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
- Ross, Malcolm (2005). "Pronouns as a preliminary diagnostic for grouping Papuan languages". Iti Andrew Pawley; Robert Attenborough; Robin Hide; Jack Golson (dagiti ed.). Papuan pasts: cultural, linguistic and biological histories of Papuan-speaking peoples. Canberra: Pacific Linguistics. pp. 15–66. ISBN 0-85883-562-2. OCLC 67292782.


text:
Pagsasao a Tailandes
Ti Tailandes,[2] wenno nasaysayaat a makunkuna iti Siames[3] wenno Tengnga a Tailandes,[4] ket isu ti nailian ken opisial a pagsasao ti Tailandia ken ti patneng a pagsasao dagiti Tattao a Tailandes ken dagiti [[Tailandes nga Insik], dagiti kaaduan nga etniko a grupo ti Tailandia. Ti Tailands ket kameng ti Tai a grupo ti pamilia ti pagsasao ti Tai–Kadai. Sumuroka kagudua dagiti amin a balikas iti Tailandes ket binulod manipud ti Pali, Sanskrito ken ti Duog a Khmer. Daytoy ket tonal ken pagsasao nga analitiko. Ti Tailandes ket addaan pay ti narikut nga ortograpia ken dagiti maikabagian apanagmarka. Ti Tailandes ket agsinnaranay a maawatan iti Lao.[5]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Tailandes iti Ethnologue (maika-17 nga ed., 2013)
- ^ Iti Tailandes: ภาษาไทย Phasa Thai [pʰāːsǎː tʰāj] (dengngen)
- ^ Urayno ti "Tailandes" ket nagbalinen a kadawyan, ti duog a termino iti "Siames" ket us-usaren pay laeng dagiti lingguista, ken naipangpangruna iti panangipalplawag manipud kadagiti sabali a Sassao ti Tai (Diller 2008:6). T "Proto-Tailandes", kas pagarigan, ket isu ti taudan amian dagiti Abagatan a laud a Tai, ken saan aeng a ti Siames (Rischel 1998).
- ^ Nasken a saan a maiyallilaw iti Tengnga a Tai
- ^ "Sasao nga Ausbau ken Abstand". Ccat.sas.upenn.edu. 1995-01-20. Naala idi 2012-07-08.


text:
Wikipedia:Dokumentasion ti plantilia
Dagiti plantilia (Ingles: templates) ket nabileg a langa ti MediaWiki, ngem maka-allilaw kadagiti baro nga agus-usar ken dagita pay nalaing nga agus-usar ket marigatanda met a maka-awat kadagiti narikut a plantilia. Dagiti plantilia ket nasken nga addaanda kadagiti kumuyog a dokumentasion tapno mapasayaat ti pannakausarda ken pannakaawat. Ti dokumentasion ti plantilia ket agipalawag kadagiti anianan a ma-aramid ken kasano ti panagusar. Daytoy ket nasken a nalaka koma a maawatan dagiti agus-usar tapno dagiti agus-usar nga awan ti pannakaammoda kadagiti narikut a pannakaisurat ti plantilia - mairaman pay dagiti nalaing nga agus-usar ket makaipatengngaanda iti isip kadagiti sabali pay a pakayasentaran - ken malakaanda a mangusar dagitoy. Daytoy ket naipangpangruna nga agpayso kadagiti kankanayon a maus-usar a plantilia.
Ania ti ikabilUrnosen
Ti dokumentasion ti plantilia ket masakopna koma dagitoy:
- Ti kangrunaan a panggep iti plantilia: no ania ti aramidenna ken no saan a nalawag, nupay daytoy ket nasken a maaramid. No adda pay dagiti plantilia nga addaan ti kapadpadana a nagan wenno panggep, nasayaat nga ibaga dagidiay, tapno mabassitan ti madi a panagusar.
- Dagiti parametro iti plantilia: no nainumero, nanaganan wenno saan a masapul a maikabil, ken no isu, no ania dagiti kinasigud a pateg ken no ania ti banagda. No ti parametro ket makaala laeng dagiti limitado nga agasmang a pateg wenno sanna a mabalin, kas pagarigan, no mabalinna laeng nga usaren ti: "wen", "saan" wenno maysa a numero, daytoy ket masapul a maipalpalawag.
- Dagiti kas pagarigan a panagusar: ibaga ti ania a husto a wikitext a mabalin nga usaren ken ti resulta a maaramid. Ti wikitext ket mabalin a maikulong iti
… a pagyanan, tapno nalaka maawatan ken
nalaka a makopia a kas daytoy. No ti plantilia ket mabalin nga usaren iti dadduma pay a banbanag, no adda wenno awan ti parametro, kas pagarigan, agited kadagiti naisakop a kas pagarigan. Ti nasayaat a panagaramid ket iparang ti plantilia idiay dokumentasion a mamin-adu, nga addaan ti sabsabali a parametro iti tunggal maysa ken ilista dagiti parametro nga nausar iti tunggal maysa a panagusar. Ti plantilia:Xpd daytoy ket maaramid a saan a maikabil ti panagtawag ti plantilia iti mamindua iti wikitext.
- Dagiti kategoria a silpo, no maitunos. Kasla ti dokumentasion, dagitoy ket masapul a mailukongda iti
… a pagyanan. Adu dagiti kategoria ti plantilia a magun-od.
- Dagiti datos ti plantilia, tapno agparang dagiti parametro ti plantilia no usaren ti VisualEditor. Kitaen ti panid ti TemplateData para iti panangipalpalawag iti daytoy ken kitaen met ti pagsursuruan ti TemplateData tapno masursuro ti panag-upartuat kadagitoy.
Ti dokumentasion ti plantilia ket maikabkabil idiay subpanid ti plantilia, nga maiparang idiay gibus iti panid ti plantilia. Daytoy ket ilasinna kadagiti nakirut a kodigo ti plantilia idiay dokumentasion, a maikabil iti dokumentasion a nalaklaka nga urnosen. Palubosanna daytoy no masapul a salakniban ti plantilia, bayat a palubosanna ti amin nga agurnos ti dokumentasion.
Ti panag-dokumentasion iti panid ti plantilia ket masapul nga agnanayon a marikpan iti
…  a pagyanan, tapno saan nga agparang no usaren ti plantilia iti sabali a panid. Ti teksto idiay panid ti plantilia ket agnayon ti kaadu a teksto nga aramiden no iparang ti plantilia, nga aglimitado ti pannakaaramid a rason. Ti panagikabil ti dokumentasion idiay subpanid (subpage) ket liklikanna daytoy. (Dagiti nagaramid ti MediaWiki ket isuda ti nagpatalked iti daytoy a rason).
Kasano ti agaramid ti subpanid ti dokumentasionUrnosen
Ti dokumentasion a subpanid ti plantilia ket masapul a managanan ken maikabuklan nga agusar ti kadawyan a pagtuladan, tapno agpapada dagitoy.
No ti pamay-an ti plantiliam ket nanaganan iti
Plantilia:X. Agaramid ti subpanid nga addaan ti nagan iti
Plantilia:X/dok. Kitaen dagiti salaysay idiay {{Subpanid ti dokumentasion}} wenno kopiaem dagiti sumaganad a wikitext tapno makairugika kadagiti dokumentasion:
{{Subpanid ti dokumentasion}} == Panagusar == == Kas pagarigan == == Datos ti plantilia == == Kitaen pay ==  {{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|pagipadasan||   }}
Ti akin-ngato a linia ket agiparang ti mensahe a mangipalawag ti agdama a panid ket mangisilpo iti panid ti plantilia.
Isengngat ti dokumentasion kalpasan ti akinngato a linia ken dagiti kategoria iti baba dagiti maitunos a linia ti komento – ibati met ti komento, tapno ti tbas ket maipreserba no maurnos ti panid iti masakbayan. Ti subpanid ti plantilia ket iyasentarna ti {{DEFAULTSORT:{{PAGENAME}}}}, a mangisigurado a ti
Plantilia:X ket husto a maurnos iti "X" ken saan nga iti "T", isu a saan a naserbi wenno nasayaat ti aginayon ti {{PAGENAME}} a tekla ti panagurnos kadagiti kategoria. Dagiti mainaig a plantilia, panid ti annuroten, dagiti gandat, ken dadduma pay pakaammo ket mabalin nga isilpo babaen ti pananginayon idiay paset ti "Kitaen pay".
Idulin ti subpanid ken kalpasanna agsubli iti plantilia, iti daytoy a kas pagarigan ket ti
Plantilia:X. Urnosen ti plantilia ken ikabil dagiti sumaganad iti gibus ti kodigo ti plantilia:
[--Maudi a linia para iti kodigo ti plantilia--]
{{Dokumentasion}}

Importante: Siguraduen a ti panglukat a
ket dagus a mangrugi kalpasan ti kinaudi a karakter ti kodigo ti plantilia wenno teksto ken saan nga iti baro a linia, wenno dagiti aniaman a sumaganad a baetan. No saan, dagiti sobra a baetan ket maisengngatto iti baba ti plantilia no mausar, ken kadawyan daytoy a saan a kinaykayat.
No ti plantilia ket nasalaknibanen, kiddawen ti administrador a mangaramid daytoy wenno wenno agkiddaw ti panagurnos babaen ti panagusar ti
{{Nasalakniban}} idiay tungtungan a panid ti plantilia. No ti dokumentasion ken dagiti kategoria ket adda metten iti maysa a paset, rikpan iti paglaonan iti
... , iyalismo ida iti sabpanid ti dokumentasion (nga idiay ket naskenda a narikpan ti
... ), gapu ta nasaysayaat a saan nga isina ti dokumentasion kadagiti sabsabali a panid.
Kitaen payUrnosen
- {{Dokumentasion}} – Ilak-amna dagiti dokumentasion iti panid ti plantilia, ken mangited kadagiti silpo ti panagkita, panagurnos ken pakasaritaan ti dokumentasion
- {{Subpanid ti dokumentasion}} – Mangipalawag no ania ti pagsurotan ti dokumentasion, ken mangisilpo iti nadokumentuan a panid
ken

- {{Template reference list}}
- Wikipedia:Dagiti nariesgo unay a plantilia
- Wikipedia:Pagipadasan ti plantilia ken pangsubok a kaskaso


text:
Benin
Nagsasabtan: 6°28′N 2°36′E / 6.467°N 2.600°E
Ti Benin (dati a, Dahomey), opisial a ti Republika ti Benin, ket maysa a pagilian idiay Laud nga Aprika. Daytoy ket beddengan babaen ti Togo iti laud, babaen ti Nigeria iti daya ken babaen ti Burkina Faso ken Niger iti amianan. Kaaduan ti populasion ket agtataeng iti bassit nga akin-abagatan nga aplaya ti Sikko ti Benin.[4] Ti kapitolio ti Benin ket ti Porto-Novo, ngem ti tugaw ti gobierno ket idiay Cotonou, ti kadakkelan a siudad ti pagilian. Ti Benin ket sumakop ti kalawa iti agarup a 110,000 kuadrado kilometro (42,000 kd mi), nga addaan iti populasion iti agarup a 9.05 a riwriw. Ti Benin ket maysa a tropikal, sub-Sahara a pagilian, a kaaduan nga agkamkammatalek iti agrikultura, nga adu dagiti pagitrabahoan ken matgedan nga agpataud manipud iti pagbiagan a panagtaltalon.[5]
Ti opisial a pagsasao ti Benin ket Pranses. Nupay kasta, dagiti patneng a pagsasao a kas ti Fon ken Yoruba ket kadawyan dagitoy a maisasao. Ti kadakkelan a relihioso a grupo idiay Benin ket ti Romano Katolisismo, ken asideg nga insarsarunuan ti Islam, Vodun ken Protestantismo. Ti Benin ket maysa a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, ti Kappon ti Aprika, ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan, Kappia ken Pagtitinnulongan a Sona ti Abagatan nga Atlantiko, La Francophonie, ti Komunidad dagiti estado ti Sahel-Sahara, ti Asosasion ti Agpatpataud ti Petroleo ti Aprika ken ti Turay ti Niger Labneng.[6]
Manipud idi maika-17 ken maika-19 a siglo, ti moderno tattan a Benin ket tinurayan idi babaen ti Pagarian ti Dahomey. Daytoy a rehion ket nakunkuna idi a kas ti Tagabu nga Aplaya manipud idi nasapa nga maika-17 a siglo gapu ti kaadu dagiti bilang dagiti tagabu a naipatulod iti Baro a Lubong idi las-ud ti Trans-Atlantiko a komersio ti tagabu. Kalpasan idi narebba ti panagtagabu, ti Pransia ket nagtengngel ti pagilian ket ninagananna manen ti Pranses a Dahomey. Idi 1960, ti Dahomey ket nakagun-od ti napno a pannakawayawaya manipud iti Pransia, a nakaited daytoy ti demokratiko a gobierno para kadagiti simmaruno a 12 a tawtawen.[7]
Ti Marxista-Leninista nga estado a tinawtawagan a ti Republika ti Tattao ti Benin ket adda idi nagbaetan ti 1972 ken 1990. Adda dagiti adu a nagtaudan a nangibagbaga a daytoy a turay ket nagturongan kadagiti panagparukma ken pannakarebba ti ekonomia. Ti Republika ti Benin ket naporma idi 1991 a nakaiyeg ti adu a partido a panagbutbutos.[7]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c d "Benin". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 2012-04-17.
- ^ "Distribution of family income – Gini index". The World Factbook. CIA. Naala idi 2009-09-01.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ R. H. Hughes, J. S. Hughes. Ti direktorio ti Aprikano a nabasa a dagdaga, p. 301. IUCN, 1992. ISBN 2-88032-949-3
- ^ "Organisasion ti Taraon ken Agrikultura ti Nagkaykaysa a Pagpagilian". Nagkaykaysa a Pagpagilian, Hunio 29, 2010
- ^ "Benin – Internasional a Pagtitinnulongan". Nation Encyclopedia (2010-06-29).
- ^ a b Ibp Usa. Global Logistics Assessments Reports Handbook: Strategic Transportation and Customs Information for Selected Countries, p. 85. Int'l Business Publications, 2008. ISBN 0-7397-6603-1
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Butler, S., Benin (Bradt a Pagsurotan ti Panagbaniaga), (Bradt a Pagsurotan ti Panagbaniaga, 2006)
- Caulfield, Annie, Ipakitam Kaniak ti Salamanka: Panagbaniaga ti Lawlaw ti Benin babaen ti Taksi, (Penguin Books Ltd., 2003)
- Kraus, Erika ken Reid, Felice, Benin (Pagsurotan ti Panagbaniaga kadagiti Sabali pay a Lugar), (Other Places Publishing, 2010)
- Seely, Jennifer, Dagiti Legado ti Daliasata Gobierno idiay Aprika: Dagiti Kaso ti Benin ken Togo, (Palgrave Macmillan, 2009)
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Benin iti Wikimedia Commons
- Gobierno
- Gobierno ti Benin (opisial a sitio iti Pranses)
- Benin
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Ekonomiko a Komunidad dagiti Estado ti Laud nga Aprika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Pranses
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1960
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Sinuratan a Latin
Ti sinuratan a Latin, wenno sinuratan a Romano, ket isu ti sistema ti panagsurat a naibatay kadagiti letra iti alpabeto a klasiko a Latin ken dagiti naipaatiddog a pormana. Daytoy ket inus-usar a kas ti alagaden a pamay-an iti panagsurat kadagiti kaaduan a pagsasao ti Lumaud ken Tengnga nga Europa, ken dagiti pay pagsasao manipud kadagiti sabali a paset iti lubong. Ti Latin a sinuratan ket isu ti batayan para iti kaaduan a bilang dagiti abesedario iti aniaman a sistema ti panagsurat[1] ken isu daytoy ti kaaduan a kaaduan a naampon a sistema ti panagsurat iti lubong. Daytoy pay ti batayan iti Internasional a Ponetiko nga Alpabeto. Dagiti 26 a kaaduan a letra a nailaon iti batayan nga alpabeto ti Latin ti ISO.
NaganUrnosen
Ti sinuratan ket mabalin a tawagan iti sinuratan a Romano wenno sinuratan a Latin, manipud iti taudanna iti Romano nga Imperio. Iti kontesto iti transliterasion ti termino a "romanisasion" ket kankanayon a mabirbirukan.[2][3] Ti Unicode ket agus-usar ti termino a "Latin"[4] ken ti pay Gunglo ti Sangalubongan para iti Panagalagad (ISO).[5] Dagiti numerasion ket makunkuna a dagiti numerasion ti Romano.


text:
Lehislatibo a distrito iti Basilan
Ti Lehislatibo a Distrito iti Basilan ket isu ti pannakabagi ti Probinsia ti Basilan iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas. Ti Basilan ket paset idi ti pannakabagi ti Departamento ti Mindanao ken Sulu manipud idi 1916 aginggana idi 1935, Ti Probinsia ti Zamboanga manipud idi 1935 aginggana idi 1953, ti Zamboanga del Sur manipud idi 1953 aginggana idi 1973 aginggana idi napartuat a probinsia ti Basilan. Iti daytoy a panawen, narakrak ti Kongreso ti Filipinas ken ti Basilan ket nairugrugi a nairepresenta idi nagbalin a paset ti pannakabagi ti Rehion IX idi las-ud ti Interim Batasang Pambansa manipud idi 1978 aginggana idi 1984. Immuna daytoy a nagbutos ti bukodna apannakabagi idi 1984.
Maymaysa a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Siudad: Siudad ti Isabela, Siudad ti Lamitan
- Dagiti ili: Akbar, Al-Barka, Hadji Mohammad Ajul, Hadji Muhtamad, Lantawan, Maluso, Sumisip, Tabuan-Lasa, Tipo-Tipo, Tuburan, Ungkaya Pukan
- Populasion (2010): 293,322
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas


text:
Sasao a Madang
Ti sasao a Madang wenno Kabambantayan a Madang–Adelbert ket ti kadakkelan a pamilia ti sasao a Trans–Baro a Guinea (TNG). Daytoy ket naidasig idi a kas Trans–Baro a Guinea babaen ni Stephen Wurm, ken sinaruno babaen ni Malcolm Ross. Timmunos ni William A. Foley a daytoy ket "nasayaat a mabalin" a ti sasao a Madang ket parte ti TNG, uray no dagiti pangsandi, ti kadawyan a batayan ti panangidasig ti TNG, ket nabaliwanen iti Madang.
Ti pamilia ket nanaganan manipud iti Probinsia ti Madang ken ti Kabambantayan Adelbert.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Impalawag ni Sidney Herbert Ray ti pamilia nga Aplaya a Rai idi 1919. Idi 1951 insilpo dagitoy iti sasao a Mabuso babaen ni Arthur Capell tapno mapartuat ti pamiliana a Madang. Impadakkel ni John Z'graggen (1971, 1975) ti Madang kadagiti sasao a Kabambantayan nga Adelbert ken ninagananna manen ti pamilia iti Kabambantayan a Madang–Adelbert, ken inampon ni Wurm (1975)[1] daytoy a kas maysa a sanga ti pilo ti Trans–Baro a Guinea. Para iti kaaduan a parte, ti pamilia a Madang ni Ross (2005) Madang ket mangiraman kadagiti isu met laeng a pagsasao a kas ti Kabambantayan a Madang–Adelbert ni Z'graggen, ngem ti internal a pannakaidasig ket sabali kadagiti nadumaduma a respekto, a kas ti pannakaiwaswas ti sanga a Brahman.
Internal a pannakaidasig[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda dagiti uppat a nasayaat a naipalawag a sanga ti Madang,
- Akin-abagatan a Kabambantayan Adelbert
- Croisilles (Akin-amianan a Kabambantayan Adelbert)
- Aplaya a Rai
- Kalam
ken mainayon pay ti sasao a Kowan a saan a nalawag ti pannakaidasigna.
Ti panawen a kauneg ti Madang ket maipada iti Austronesio wenno Indo-Europeano. As-asideg nga ikabil ni Ross (2000) ti sasao a Kowan iti Akin-abagtaan nga Adelbert, ken isilpona ti Aplaya a Rai ken Kalam. Dagiti pangsandi ket kas dagiti sumaganad:
Dagiti ket sukatanda dagiti pangsandi ti TNG. Nupay kasta, agbati dagiti dual a suldong ti *-le ken *-t, ken dagiti kasisigud a pangsandi ket agparang nga adda a kas dagiti maisasao a suldong ti Kalam.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Madang". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ross, Malcolm (2005). "Pronouns as a preliminary diagnostic for grouping Papuan languages". Iti Andrew Pawley; Robert Attenborough; Robin Hide; Jack Golson (dagiti ed.). Papuan pasts: cultural, linguistic and biological histories of Papuan-speaking peoples. Canberra: Pacific Linguistics. pp. 15–66. ISBN 0858835622. OCLC 67292782.
- Pawley, Ross, & Osmond, 2005. Papuan languages and the Trans New Guinea phylum. Canberra: Pacific Linguistics. pp. 38–51.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Arkibo ti ELAR ti Panangidokumento ti Pamilia ti Pagsasao a Sogeram ti Papua Baro Guinea


text:
Sasao a Yapen
Ti sasao a Yapen ket dagiti sanga ti sasao a Malayo-Polinesio a naisasao idiay Isla Yapen ken dagiti asideg a bassit nga isla ti Luek Cenderawasih, Papua ti Indonesia. Agbibingayda iti Isla Yapen iti Papuano a sasao a Yawa.
Dagiti pagsasao ket dagiti sumaganad:
- Daya: Kurudu, Wabo
- Tengnga–Akinlaud: Ambai, Ansus, Busami, Munggui, Marau, Pom, Papuma, Roon, Serui-Laut, Wandamen, Woi
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Yapen". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.


text:
Sasao a Daya nga Ulo ti Billit – Sentani
Ti sasao a Daya nga Ulo ti Billit – Sentani ket mangporma ti pamilia ti sasao a Papuano nga insingasing babaen ni Malcolm Ross a mangitipon dagiti pamilia ti Daya nga Ulo ti Billit ken Sentani kadagiti isolado a pagsasao a Burmeso. Ti Sentani ket sanga idin ti singasing ni Stephen Wurm para iti Trans–Baro a Guinea. Daytoy ket addaan iti pannakaipada iti leksiko iti sasao nga Asmat–Kamoro, ngem saan a namatmati ni Ross a makaipakita dagitoy iti henelohiko a pannakaikabagian.
Inraman pay ni Ross ti saan a naidasig a Tause, ngem gapu laeng daytoy iti panangiregget ti panagsukisok imbes a kas serioso a singasing.
Ti sasao a Daya nga Ulo ti Billit – Sentani, a maikuyog iti sasao a Laud a Papuano ken ti isolado a Yawa, ket mangporma iti parte ti tentatibo a singasing para iti maysa a pamilia ti Naipaatiddog a Laud a Papuano. Maisaluminada manipud iti pamilia a Laud a Papuano iti kaadda dagiti porma a kas ti ba wenno wa para iti pangsandi ti singular a maikadua a persona ("thou").
Pannakaidasig[urnosen | urnosen ti taudan]
Ikaykaysa ti Daya nga Ulo ti Billit – Sentani kadagiti dua a grupo nga inkabil ni Wurm iti agpang iti pamilia, ken maysa wenno dagiti dua nga isolado.
Ti Tause ket nasaysayaat a maikeddeng a di maidasig. Indasig ni Clouse (1997) daytoy akas maysa a pagsasao a Tanap Dandanaw, ngem dagiti pangsandina ket saanda a nasayaat kapada. Inraman daytoy ni Ross ditoy tapno maparegget ti ad-adu a panagsukisok. Ti Saponi ket makibinningay iti kagudua iti batayan a leksiko ti bokabulario iti Rasawa, ngem dagiti pangsandi ket kapada iti Daya nga Ulo ti Billit.
Dagiti pangsandi[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagitoy a pamilia ket saanda a makibinningay iti kadawyan a bokabulario, ken naisilpoda laeng babaen kadagiti pangsandida. Dagiti pangsandi a kinonstrukto manen ni Ross para kadagiti proto-pamilia ket ti,
- Sentani
- Daya nga Ulo ti Billit
Maitunos ti Burmeso ken Tause kadagiti umuna ken maikadua a singular a pangsandi:
- Burmeso da (de-), ba (be-)
- Tause di, ba
Maitunos ti Saponi iti umuna a persona ken maikadua a singular:
- Saponi mamire "I, we", ba "thou".
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ross, Malcolm (2005). "Pronouns as a preliminary diagnostic for grouping Papuan languages". Iti Andrew Pawley; Robert Attenborough; Robin Hide; Jack Golson (dagiti ed.). Papuan pasts: cultural, linguistic and biological histories of Papuan-speaking peoples. Canberra: Pacific Linguistics. pp. 15–66. ISBN 0858835622. OCLC 67292782.


text:
Bandar Seri Begawan
Ti Bandar Seri Begawan BA(H)ND-ə sə-REE bə-GOW-ən (Jawi: بندر سري بڬاوان ; Malayo: [ˌbanda səˌri bəˈɡawan]) dati nga ammo a kas ti Brunei Town, ket ti kapitolio ken kadakkelan a siudad ti Sultanato ti Brunei. Ti Bandar Seri Begawan ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 20,000,[1] ken mairaman ti sibubukel a Distrito ti Brunei-Muara, ti lugar ti metro ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 279,924.[2]
EtimolohiaUrnosen
Ti kasisigud a nagan idi para iti siudad ket "Bandar Brunei" wenno "Brunei Town" iti Ingles. Idi 1967, ni Sultan Omar Ali Saifuddien III ket nagikkat tapno maiparabor iti kalakayan nga anakna a lalaki, ni Hassanal Bolkiah ken nangala iti titulo iti "Seri Begawan".[3] Ni Bolkiah ket inaramid idin a kas ministro ti depensa ken idi 5 Oktubre 1970, ninagananna ti siudad a kas pammadayaw iti natayen nga amana.[3][4][5][6] Ti balikas a "Begawan" ket inus-usar pay idi para kadagiti monarko ti Brunei a nagikkat, ti balikas ket kasisigud a nagtaud manipud iti Sanskrito a balikas para iti "dios": भगवान bhagavān. Malaksid iti dayta, ti Seri Begawan ket ammo pay idi a kas ti "nasantuan" iti Sanskrito.[4] Ti Seri ket nagtaud manipud iti pammadayaw a balikas ti Sanskrito iti Sri, ken ti Bandar ket nagtaud manipud iti Persiano babaen ti dagiti pagsasao ti India ken kasisigud a ti kaibuksilanna ket "pagsangladan" wenno "puerto" wenno "pagsammakedan".[4][6] Iti Malayo, ti bandar ket ammo pay a kas "ili" wenno ti "siudad".
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ "Brunei Darussalam Statistical Yearbook (Brunei Darussalam – An Introduction)" (PDF). Department of Statistics, Brunei. Department of Economic Planning and Development, Prime Minister's Office. 2011. pp. 28/2 and 39/9. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi 4 Mayo 2015. Naala idi 4 Mayo 2015.
- ^ "Population and Housing Census Report (Demographic Characteristics)" (PDF). Department of Economic Planning and Development. 2011. pp. 4/10. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi 4 Mayo 2015. Naala idi 4 Mayo 2015.
- ^ a b Oxford Business Group (2009). The Report: Brunei Darussalam 2009. Oxford Business Group. pp. 215–. ISBN 978-1-907065-09-5.
- ^ a b c Marshall Cavendish Corporation (2007). World and Its Peoples: Malaysia, Philippines, Singapore, and Brunei. Marshall Cavendish. pp. 1206–. ISBN 978-0-7614-7642-9.
- ^ Trudy Ring; Noelle Watson; Paul Schellinger (12 Nobiembre 2012). Asia and Oceania: International Dictionary of Historic Places. Routledge. pp. 161–. ISBN 978-1-136-63979-1.
- ^ a b Shirleen Cambridge (5 Oktubre 2014). Ultimate Handbook Guide to Bandar Seri Begawan : (Brunei) Travel Guide. MicJames. pp. 8–. GGKEY:16PGAE1LKCQ.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Dagiti midia a mainaig iti Bandar Seri Begawan iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Bandar Seri Begawan manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)


text:
Santa Maria, Ilocos Sur
Ti Santa Maria ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Ilocos Sur iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Santa Maria ket politikal a nabingbingay kadagiti 33 a barbaranggay.[2]
- Ag-agrao
- Ampuagan
- Baballasioan
- Baliw Daya
- Baliw Laud
- Bia-o
- Butir
- Cabaroan
- Danuman East
- Danuman West
- Dunglayan
- Gusing
- Langaoan
- Laslasong Norte
- Laslasong Sur
- Laslasong West
- Lesseb
- Lingsat
- Lubong
- Maynganay Norte
- Maynganay Sur
- Nagsayaoan
- Nagtupacan
- Nalvo
- Pacang
- Penned
- Poblacion Norte
- Poblacion Sur
- Silag
- Sumagui
- Suso
- Tangaoan
- Tinaan
Heograpiko a lokasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti Santa Maria ket mabirukan idiay tengnga a paset ti probinsia ti Ilocos Sur. Daytoy ket nabeddengan idiay amianan babaen ti ili ti Narvacan, iti daya babaen ti ili ti Pilar, Abra ken ti kabambantayan ti Kordiliera, iti abagatan babaen ti ili ti San Esteban, iti abagatan a daya babaen ti ili ti Burgos ken iti laud babaen ti Baybay Abagatan Tsína.
Naipakasaritaan a paammo ken ti taudan ti nagan ti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti Santa Maria ket tinawtawagan idi ti “Purok” iti nasapa a pakasaritaanna. Adda pay dagiti dadduma a tumawtawag daytoy ti “Bukang” nupay ti “Purok” ket mabalin nga isu ti naited a nagan gaputa ti “Bukang” ket awan kapadana iti pagsasao nga Ilokáno.
Adda dagiti kasinnupiat a petsa a maipanggep ti panakabangon ti daytoy nga ili a kas maysa a nawaya a parokia. Adda dagiti pamunganayan a magun-od iti Manmano a Liblibro ken Manuskrito a Paset ti Filipiniana a Dibision ti Nailian a Biblioteka ken ti Nailian nga Arkibo a mangipakpakita a ti immuna nga Agustiniano a mision ket nabangon idiay Santa Maria idi 1760 nga iti dayta a paset ti panawen ket maysa daytoy a “Visita” ti Parokia manipud idi 1587. Adda dagiti dadduma a mangipakpakita nga idi 1765 ken 1769 a kas ti pundasion ti ili ngem daytoy ket nagrambak ti maika-200 a tawen ti kristianisasionna idi 1767 manipud ti keddeng ti “Libro de Bautismos” para iti 1766, ken naipreserba pay laeng kadagiti arkibo ti parokia. Ti Santa Maria nupay kasta, ket opisial a nabigbigan a kas maysa aministro idi 1765, ngem iti kalpasan daytoy nagbalin manen a visita ti Narvacan gapu ti kaawan ti padina. Daytoy ket kanungpalan a nagbalin a nawaya a parokia idi 1769 babaen ti patronato ti Nasantuan a Birhen Maria ti Asunsion nga iti pammadayaw kaniana ket nabaliwan ti nagan ti ili manipud ti Purok iti Santa Maria.
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Santa Maria | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Rehion ti Ilocos Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion I (Rehion ti Ilocos)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion I (Rehion ti Ilocos)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion I (Rehion ti Ilocos)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion I (Rehion ti Ilocos)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Ilocos Sur". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Filozoa
Ti Filozoa ket isu dagiti monopiletiko a pannakaigrupo iti kaunegan ti Opisthokonta. Mangiraman dagitoy kadagiti ayup ken kakuyogda ti kaasitgan a kabagianda a uniselular (dagiti organismo a kaasitgan a maikabagian kadagiti ayup ngen dagiti fungus wenno Mesomycetozoa).[1]
Dagiti tallo a grupo ti agdama a naikeddeng iti klado ti Filozoa:
- Klase ti Filasterea – kinaudi a napatakder iti kamara ti genera Ministeria ken Capsaspora
- Klase ti Choanoflagellatea – dagiti 'nakuelioan' a flagellate
- Pagarian ti Animalia wenno Metazoa –dagiti ayup
Kladograma[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti pakailasinan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti tinaudan a selula ti opisthokont ket naipagarup a nagtagikua kadagiti naingpis a gamat. Dagiti daduma pay nga opisthokont (Mesomycetozoa ken Corallochytrium) dagitoy ket napukawen. Dagitoy ket nataginayon iti Filozoa, nga iti daytoy ket simple ken ken saan a agimmmus, nga adda daytoy ti nasikkil a bugas dagiti raay aktina (a maigiddiat iti nalap-it,agimmung ken nasangaan a filopodia dagiti nucleariid ken dagiti nasangaan a rizoide ken hipa dagiti fungus). Kadagiti choanoflagellate ken kadagiti kaaduan a primitibo nga ayup , a kas dagiti espongha, dagitoy ket agbalinda iti agsangat nga aglamut a kuelio iti palikmut ti cilio wenno flagelo; daytoy ket naipagpagarup a tinawid manipud ti kinaudi a kadawyan a tinaudanda a filozoa.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Shalchian-Tabrizi K.; Minge M.A.; Espelund M. (2008). Aramayo, Rodolfo (ed.). "Multigene phylogeny of choanozoa and the origin of animals". PLoS ONE. 3 (5): e2098. doi:10.1371/journal.pone.0002098. PMC 2346548. PMID 18461162.


text:
Zhengzhou
Ti Zhengzhou ket ti kapitolio ken kadakkelan a siudad ti Probinsia ti Henan iti sentral a parte ti Republika ti Tattao ti Tsina.[2] Maysa daytoy kadagiti Nailian a Sentral a Siudad iti Tsina,[3] ti sentro ti lugar ti Tengnga a Tantanap, ken agserbi a kas ti sentro ti politika, ekonomia, teknolohia, ken edukasion iti probinsia, ken kas pay ti nangruna a sentro ti pagluganan iti Tsina (highway, perokaril, abiasion, komunikasion).[4] Ti lugar ti metropolitano ti Zhengzhou (mairaman ti Zhengzhou ken Kaifeng) ket ti bugas a lugar ti Sona ti Ekonomia ti Tengnga a Tantanap.[5][6]
Ti Zhengzhou ket maysa a Nailian a Sibilisado a Siudad, listaan ti Estado a Nadayeg a Historikal ken Kultural a Siudad, maysa kadagiti Walo a Taga-ugma a Siudad ken maysa kadagiti duyan ti Sibilisasion ti Tsina,[7] kenti nakayanakan nii Duyaw nga Emperador. Iti pakasaritaan, kapitolio idi ti Tsina ti Zhengzhou para kadagiti rinibu a tawen (lima a beses). Iti agdama, adda dagiti dua a Lugar a Tawid ti Kultura ti Lubong (mairaman dagiti 15 a lugar) iti Zhengzhou. Ti Zhengzhou Commodity Exchange (ZCE) ket ti immuna a futures exchange ti Tsina, ti Sona ti Ekonomia ti Eropuerto ti Zhengzhou ket ti immuna a Sona ti Ekonomia ti Eropuerto ti Tsina.[8]
Mabirukan ti siudad iti akin-amianan nga igid ti Karayan Duyaw, ken maysa kadagiti Walo a Nalatak a Taga-ugma a Kapitolio ti Tsina .[9] Kas maysa a sentro ti network ti nailian a transportasion ti Tsina, adda dagiti perokaril a mangikapet ti Zhengzhou ken Europa,[10] ken ti maysa a matarigagay a sangalubongan nga eropuerto (Asia, Europa, Aprika, Amerika, Oceania).[11]
Addan iti populasion ti Zhengzhou kadagiti 10,120,000 nga agtataeng,[12] ken addaan iti GDP iti 1.014-bilion (RMB) idi 2018.[13][14] Ti siudad ket maysa kadagiti naipadakkel a lugar iti rehion ti Henan.[15] Nanaganan idi ti Nalatlatak a Zhengzhou kas maysa kadagiti 13 a rumrummuar a mega-siudad iti Tsina iti reporta idi Hulio 2012 babaen ti Economist Intelligence Unit,[16] ken opisial a nanaganan a kas ti maikawalo a Nailian a Sentral a Siudad idi 2017 babaen ti sentral a gobierno iti Beijing.[17]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ http://www.demographia.com/db-worldua.pdf.
- ^ "Illuminating China's Provinces, Municipalities and Autonomous Regions" (iti Ingles). PRC Central Government Official Website. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2015-07-05. Naala idi 2014-05-17.
- ^ "Guójiā fāzhǎn gǎigé wěi guānyú zhīchí zhèngzhōu jiànshè guójiā zhōngxīn chéngshì de fù hán" 国家发展改革委关于支持郑州建设国家中心城市的复函. Guójiā fāzhǎn hé gǎigé wěiyuánhuì (iti Insik). 2017. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2018-06-05. Naala idi 2018-09-13.
- ^ "Zhèngzhōu dìngwèi guójì xìng zònghé jiāotōng shūniǔ niánnèi shíshī 52 gè jiāotōng xiàngmù" 郑州定位国际性综合交通枢纽 年内实施52个交通项目. Xīnhuá wǎng (iti Insik). Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2018-03-28. Naala idi 2018-03-28.
- ^ "China's Central Plains Region". Stratfor (iti Ingles). Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2018-09-13. Naala idi 2018-03-27.
- ^ "Zhōngyuán jīngjì qū guīhuà luójí" 中原经济区规划逻辑. Guówùyuàn fāzhǎn yánjiū zhōngxīn (iti Insik). 2013-05-15. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2018-03-27. Naala idi 2018-03-27.
- ^ "Hénán jiǎnjiè" 河南简介. Hénán xǐng rénmín zhèngfǔ (iti Insik). Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2018-03-28. Naala idi 2018-03-28.
- ^ "Tag: Zhengzhou Airport Economy Zone". The Diplomat (iti Ingles). Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2018-03-28. Naala idi 2018-03-28.
- ^ "Zhèngzhōu shì qíng" 郑州市情. shangdu.com (iti Insik). 2009-05-25. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2012-07-15. Naala idi 2011-09-26.
- ^ "Dì 1000 bān zhèng ōu bān liè mǎnzài "zhōngguó zào" chí wǎng hànbǎo" 第1000班郑欧班列满载"中国造"驰往汉堡. Xīnhuá sī lù (iti Insik). 2017-12-28. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2018-03-27. Naala idi 2018-03-27.
- ^ "Zhèngzhōu jiāng kāi 3 tiáo guójì hángxiàn zhídá wǔ dàzhōu jiāng chéngwéi xiànshí" 郑州将开3条国际航线 直达五大洲将成为现实. Téngxùn dà yù wǎng (iti Insik). Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2018-03-28. Naala idi 2018-03-28.
- ^ "Zhèngzhōu: Rénkǒuguò qiān wàn zǒng liàng pò wàn yì" 郑州:人口过千万 总量破万亿. Zhōnghuá rénmín gònghéguó zhōngyāng rénmín zhèngfǔ (iti Insik). 2019-01-23. Naala idi 2019-02-20.
- ^ "2018 Nián zhèngzhōu shì jīngjì yùnxíng jīběn qíngkuàng" 2018年郑州市经济运行基本情况. Zhèngzhōu shì tǒngjì jú (iti Insik). 2019-02-15. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2019-02-28. Naala idi 2019-02-20.
- ^ "Zhèngzhōu shì 16 gè xiàn (shì), qū 2017 nián GDP gōngbù jīnshuǐ qū GDP zuìgāo chāo 1200 yì yuán" 郑州市16个县(市),区2017年GDP公布 金水区GDP最高 超1200亿元. Dàhé wǎng (iti Insik). 2018-02-24. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2018-02-24. Naala idi 2018-03-27.
- ^ "Zhèngzhōu chángzhù rénkǒu 860 duō wàn zhè shìgè shà gàiniàn" 郑州常住人口860多万 这是个啥概念. Hénán shāng bào 河南商报 (iti Insik). 18 Mayo 2011. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 21 Hulio 2015. Naala idi 17 Hulio 2015 – babaen ti Dàhé wǎng.
- ^ "Supersized Cities: China's 13 Megalopolises". The Economist Intelligence Unit (iti Ingles). Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2012-07-21. Naala idi 2012-07-23.
- ^ "Guānyú zhīchí zhèngzhōu jiànshè guójiā zhōngxīn chéngshì de fù hán (fā gǎi guīhuà [2017]154 hào)" 关于支持郑州建设国家中心城市的复函(发改规划[2017]154号). Zhōnghuá rénmín gònghéguó guójiā fāzhǎn hé gǎigé wěiyuánhuì (iti Insik). 2017. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2018-05-05. Naala idi 2018-03-27.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Zhengzhou iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Zhengzhou manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Website ti Gobierno ti Zhengzhou (iti Insik)