text:
Wikipedia:IPA para iti Ingglés
Ti panakaibalikas kadagit Ingglés a balikas iti Wikipedia ket naited iti International Phonetic Alphabet (IPA) ket inususar babaen kadagit sumaganad a panakakopia, a saan a naisangyan ti ania man a dialekto.
[urnosen] Tulbek
(Dagiti balikas iti babassit a letra ket isu dagitoy ti pagalagadan leksiko a disso. Dagiti balikas ti lesksiko a diso bath ken cloth ket naited ti dua a panakakopia, nga addaan ti kapada ti maysa a /ɑː/ ken ti maysa nga /æ/, ken ti /ɒ/ ken /ɔː/).
[urnosen] Pinagibasaran
- ^ No adda dua a karakter ⟨ɡ⟩ ken ⟨⟩ ket saan nga agpadpada ken no ti kita ti immuna ket kasla ti ⟨Y⟩, isu nga addaan kan ti problema ti kinasigud a kita ti letram.
- ^ Ti IPA a kuenta ti letra a ⟨j⟩ ket saan a nasayaat kadagit agsasao iti Inggles. Nupay kasta, saan a rumsua iti daytoy nga uni iti bassit a balbalikas iti Inggles, a kas iti hallelujah ken Jägermeister.
- ^ Nupay ti IPA a simbolo a [r] ipatudo na ti trill, /r/ ket kaadun a maususar ngem ti /ɹ/ iti kalawaan a pankaikopia iti Inggles.
- ^ Ti /hw/ ket saan a mailaslasin manipud ti /w/ kadagiti dialekto nga addan ti wine–whine a panagtipon, a kas iti RP ken kaaduan a kitkita ti GenAm.
- ^ Adu kadagiti bilang a balikas nga Inggles, a kas iti genre ken garage, ket naibalikasan iti /ʒ/ wenno /dʒ/.
- ^ Iti kaaduan a dialekto, ti /x/ ket nasukatan babaen ti /k/ iti kaaduan a balbalikas, a mairaman ti loch. In ugh, nupay kasta, kadawyan a sinuksukatan babaen ti /ɡ/ (maysa a panangiletra a panakaibalikas), ken iti Chanukah babaen ti /h/
- ^ Dagiti saan a rhotic nga ay-ayug a kas iti RP, /r/ ket saan a balikasen malaksid no sarunuen ti bokal. Iti dadduma nga artikulo ti Wikipedia, ti /ɪər/ kdpy. ket saan a mailasin manipud ti /ɪr/ kdpy. No saan da a mailasin, dagiti atiddog a bokal ket mammaminsan da maikopia ti /iːr/ kdpy. babaen ti analogo ti bokal a saan a sinaruno babaen ti /r/. Nasken a masimpa dagitoy tapno kapadpadana ti tabla ditoy.
- ^ 8.0 8.1 8.2 8.3 8.4 Ipaammo nga adu kadagiti agsasao ket mailasinan da dagiti triptongo a monosilábikas nga addaan ti R ken disilabik a panakaammo: hour /ˈaʊər/ manipud ti plougher /ˈplaʊ.ər/, hire /ˈhaɪər/ manipud ti higher /ˈhaɪ.ər/, loir /ˈlɔɪər/ manipud tiemployer /ɨmˈplɔɪ.ər/, mare /ˈmɛər/ manipud ti player /ˈpleɪ.ər/.
- ^ Ti /ɒ/ ket san a mailaslasin manipud ti /ɑː/ kadagiti dialekto nga addaan ti tatang ken kabsat a panagtipon a kas iti GenAm.
- ^ Maibalikasan a kapadpada ti /ɛr/ iti ay-ayug nga addaan ti Mary–marry–merry merger.
- ^ Adu kadagit agsasao, kas pagarigan kaaduan idiay Canada ken kaaduan idiay Estados Unidos, ket addan da ti sabali a bokal iti price and ride. Generally, an [aɪ] is used at the ends of words and before voiced sounds, as in ride, file, fine, pie, while an [ʌɪ] is used before voiceless sounds, as in price and write. Ngamin ket ti /t/ ken /d/ ket kadawyan a maitipon iti tengnga dagiti balikas iti dagitoy a balikas, dagiti kita dagitoy a balikas, a kas iti rider ken writer, ket mabalin a mailasin laeng babaen kadagiti bokal da: [ˈɹʷaɪɾəɹ], [ˈɹʷʌɪɾəɹ]. Nupay kasta, no ti kuenta iti /aɪ/ ket saan a maipadto kadagiti dadduma a balikas, a kas iti spider [ˈspʌɪɾəɹ],Plantilia:Fact kadawyan a saan nga irehistro dagiti diktionario, isu nga naikkan da ti panakaikopia ditoy.
- ^ 12.0 12.1 Naikopia a kas iti /e/ babaen kadagiti adu a diktionario.[1]
- ^ Naibalikasan a kapadpada iti /ɛr/ iti ay-ayug nga addaan ti Mary–marry–merry merger. Kadawyan a naikopiaan ti /eə/ babaen dagiti Britania a diktionario ken kasla ti /er/ babaen dagiti Amerikano. Ti OED ket agususar ti /ɛː/ para iti BrE ken /ɛ(ə)r/ para iti AmE.[2]
- ^ Ti /ɔː/ ket saan a mailasin babaen ti /ɒ/ (mailaksid ti sumakbay a /r/) kadagiti dialekto nga addaan ti cot–caught merger a kasla dagiti kitkita ti GenAm.
- ^ Kadawyan a naikopiaan ti /əʊ/ wenno /oː/.
- ^ Ti /ɔər/ ket saan a mailasin manipud iti /ɔr/ kadagiti dialekto nga addan ti horse–hoarse merger, nga agiraman kadagiti dialekto iti moderno nga Inggles.
- ^ Ti /ʊər/ ket saan a mailasin manipud iti/ɔr/ kadagiti dialekto nga addan ti pour–poor merger, mairaman kadagiti kaaduan nga ububbing nga agsasao.
- ^ Dagiti dialekto nga addaan ti yod dropping, /juː/ ket maibalikasan a kasla iti /uː/ kalpasan ti dagiti koronal a konsonante a (/t/, /d/, /s/, /z/, /n/, /θ/, ken /l/) iti kapadpadana a silabe, nga isu ti dew /djuː/ ket maibalikasan a kapadpada ti do /duː/. Kadagiti dialekto nga addan ti yod coalescence, /tj/, /dj/, /sj/ ken /zj/ ket maibalikasan da a /tʃ/, /dʒ/, /ʃ/ ken /ʒ/, so nga ti umuna a silabe ti Tuesday ket maibalikasan a kapdpada ti choose.
- ^ Daytoy a ponema ket saan a maususar ti kagudua nga akin-amianan iti England, addapay dagiti naibeddengan a paset ti Wales, ken adda dagiti nalawa a dumaya Irelanda a panagay-ayug. Dagitoy a balikas ket alaen da ti ʊ a bokal: awan ti foot–strut split.
- ^ 20.0 20.1 Dagiti dadduma nga artikulo /ɜr/ ket naikopian da a kas ti /ɝː/, ken /ər/ kas iti /ɚ/, no saan da a mapasarunuan ti bokal.
- ^ Naibalikasan a [ə] idiay Australian ken kaaduan kadagiti dialekto ti Estados Unidos, ken ti [ɪ] iti Naala a Panakaibalikas. Adu kadagiti agsasao ket nawaya da nga agsublat ti baetan ti maysa a napabassit a [ɪ̈] ken maysa a naipabassit a [ə]. Adu kadagiti ponetista (vd. Olive & Greenwood 1993:322) ken ti OED ket agususar da ti saan nga husto nga IPA a simbolo
ɪ[3], ken Merriam–Webster agususar da ti ə̇.
- ^ Ti panakaibalikas ti [ə] kadagiti kaaduan a dialekto, ken [ɵw] wenno[əw] sakbay ti maysa pay a bokal, a kas iti cooperate. Ket mammaminsan a maibalikasan a kas sibubukel a /oʊ/, nangnangruna iti naannad a panagsao. (Bolinger 1989) Kadawyan a naikopiaan a kas iti /ə(ʊ)/ (wenno kapadpada a waya iti panagipakita ti sabsabali a nagbaetan ti /əʊ/ ken /ə/) kadagiti Britania a diktionario.
- ^ Ti panakaibalikas ti[ʊ] kadagiti kaaduan a dialekto, [ə] iti dadduma pay. Adu kadagiti agsasao ket nawaya da nga agsublat ti baetan ti maysa a napabassit a [ʊ̈] ken ti napabassit a [ə]. Ti OED ket agususar da ti saan a husto nga IPA a simbolo
ʊ[4].
- ^ Ti panakaibalikas ti /iː/ kadagiti dialekto nga addan ti happy tensing, /ɪ/ kadagiti sabsabali a dialekto. Ti Britania ket inususar idi a panakaikopia nga addaan ti /ɪ/, ngem ti OED ken dagiti sabsabali a nakaimpluensia diktionario ket agdama da a nagpabaliw iti /i/.
- ^ Maisuppiat nga awan ti panakaisabali a ponémica iti Inggles a nagbaetan ti nangruna ken maikadua a nabayat (vd. Ladefoged 1993), ngem kadawyan nga ipaammo ditoy.
- ^ Dagiti sibubukel a bokal a sumaruno ti maysa a nabayat a silabe, a kas iti ship iti battleship, ket namarkaan da ti maikadua a nabayat kadagiti dadduma a diktionario (Merriam-Webster), ngem saan kadagiti dadduma (ti OED). Dagitoy a silabe ket saan da a naibayat.
- ^ Dagiti silabe ket agpampaminsa da a nainaganan, tapno saan a makaallilaw, kas pagarigan tapno maikkat dagiti panagsasaruno dagiti bokal (moai) wenno dagiti urnong ti konsonante nga ti maysa nga agsasao iti Inggles ket mabasa na a kasla ti digraph (Vancouveria, Windhoek).


c: text/html

text:
Papeles:New-Map-Sinophone World.PNG
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Daytoy a papeles ket naggapu idiay Wikimedia Commons ken mabalin a mausar kadagiti sabsabali a gandat.
Ti pagipalpalawag na idiay pagipalpalawag a panid ti papeles ket naipakita dita baba.
Pakasaritaan ti papeles
Agtakla iti maysa a petsa/oras tapno makitam ti papeles iti kasisigudna a langa iti dayta nga oras.
Panagusar iti daytoy a papeles
Ti sumaganad a silpo ti panid ditoy a papeles:
Sangalubongan a panag-usar ti papeles
Dagiti sumaganad a wiki ket agus-usar iti daytoy a papeles:
- Panag-usar idiay af.wikipedia.org
- Panag-usar idiay an.wikipedia.org
- Panag-usar idiay cs.wikipedia.org
- Panag-usar idiay cv.wikipedia.org
- Panag-usar idiay en.wikipedia.org
- Panag-usar idiay es.wikipedia.org
- Panag-usar idiay eu.wikipedia.org
- Panag-usar idiay fo.wikipedia.org
- Panag-usar idiay gn.wikipedia.org
- Panag-usar idiay got.wikipedia.org
- Panag-usar idiay gu.wikipedia.org
- Panag-usar idiay hak.wikipedia.org
- Panag-usar idiay hif.wikipedia.org
- Panag-usar idiay hr.wikipedia.org
- Panag-usar idiay hu.wikipedia.org
- Panag-usar idiay incubator.wikimedia.org
- Panag-usar idiay ka.wikipedia.org
- Panag-usar idiay kbd.wikipedia.org
- Panag-usar idiay kl.wikipedia.org
- Panag-usar idiay kw.wikipedia.org
- Panag-usar idiay mn.wikipedia.org
- Panag-usar idiay nah.wikipedia.org
- Panag-usar idiay nl.wikipedia.org
- Panag-usar idiay nov.wikipedia.org
- Panag-usar idiay pnb.wikipedia.org
- Panag-usar idiay ru.wikipedia.org
- Panag-usar idiay sah.wikipedia.org
- Panag-usar idiay sr.wikipedia.org
- Panag-usar idiay te.wikipedia.org
- Panag-usar idiay th.wikipedia.org
- Panag-usar idiay tl.wikipedia.org
- Panag-usar idiay tt.wikipedia.org
- Panag-usar idiay ug.wikipedia.org
- Panag-usar idiay uk.wikipedia.org
- Panag-usar idiay vi.wikipedia.org
- Panag-usar idiay yo.wikipedia.org
- Panag-usar idiay zh.wikipedia.org
Daytoy a papeles ket naglaon ti naipatinayon a pakaammo, a mabalin a nainayon manipud ti digital a kamera wenno skanner a naaramat a pangpartuat wenno pang-digitize itoy.
No ti papeles ket saan a nabalbaliwan manipud iti kasisigud a kasasaad, adda dagiti sumagmamano a salaysay a mabalin a saan a napno a maipakita ti nabaliwan a papeles.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Premio Nobel
Ti Premio Nobel ket maysa a pammadayaw a mait-ited kadagiti tao ken organisasion a nakaaramid wenno nakaduktal kadagiti naisangsangayan a sukisok, nakapartuat kadagiti naidumduma a wagas ken panglakagan wenno alikamen, wenno nakaiburay iti naisalumina ken naindaklan a benepisio iti kagimongan. Daytoy a premio ket nabuangay babaen ti testamento ni Alfred Nobel, maysa a Swedish a chemist, industrialista ken imbentor ti dinamita.
Ti Premio Nobel, a mabigbig kas kangatuan a pammadayaw iti lubong iti agdama, ket tinawen a maited kadagiti sumaganad a categoria:
- Premio Nobel iti Fisica (kedngan ti Royal Swedish Academy of Sciences)
- Premio Nobel iti Chemistry (kedngan ti Royal Swedish Academy of Sciences)
- Premio Nobel iti Pisiologia wenno Medicina (kedngan ti Karolinska Institutet)
- Premio Nobel iti Literatura (kedngan ti Swedish Academy)
- Premio Nobel iti Kappia (kedngan ti Norwegian Nobel Committee, a pusgan ti Norwegian Parliament, Stortinget)
- Banko ti Sweden Premio iti Siensia Economica iti Lagip ni Alfred Nobel (kedngan ti Royal Swedish Academy of Sciences)


text:
Kamara dagiti Pannakabagi iti Pilipinas
Ti Kamara dagiti Pannakabagi iti Pilipinas (Kapulungan ng mga Kinatawan iti Tagalog, ket isu ti akimbaba a benneg ti Kongreso iti Pilipinas (ti Senado ti akin-ngato a benneg). Dagiti kameng ti Kamara ket maawagan iti kongresista wenno deputado (kinatawan iti Tagalog) ket ti tituloda ket Representante wenno Pannakabagi. Dagiti kongresista ket mabutosan para iti tallo-a-tawen a termino ti panagtakem, ken mabalin a mabutusan manen dagitoy agingga iti maximum a tallo a termino. Ti maysa a kongresista ket mabalin a maysa a pannakabagi ti distrito a mangibagi iti maysa a partikular a heograpikal a deppaar, wenno kas maysa a pannakabagi a sektorial a mangibagi iti maysa a sektor minoridad ti kagimongan.
Ti opisial a kuartel wenno opisina ti Kamara dagiti Pannakabagi ket iti Batasang Pambansa a masarakan iti Constitution Hill iti Ciudad ti Quezon iti Metropolitano a Manila.
[urnosen] Distrito a panakaitakderan
Adda dua kita tipanakabagi ti kamara: panakabagi manipud kadagiti kongresional a distrito ken dagiti sektorial a panakabagi.
[urnosen] Dagiti lehislatibo a distrito kadagiti probinsia
Paammo: Adda dagiti naturay a siudad ket naibunggoy da kadagiti probinsia para iti panggep iti panakaipatakder idiay Kamara dagiti Panakabagi.
[urnosen] Dagiti lehislatibo a distrito kadagiti siudad
[urnosen] Listaan dagiti Tagabitla ti Kamara dagiti Pannakabagi
- Sergio S. Osmena, Sr. (1907-1922)
- Manuel A. Roxas (1922-1933)
- Quintin B. Paredes (1933-1935)
- Gil M. Montilla (1935-1938)
- Jose Y. Yulo (1938-1941)
- Benigno S. Aquino, Sr. (1943-1944)
- Jose C. Zulueta (1945)
- Eugenio P. Perez (1946-1953)
- Jose B. Laurel, Jr. (1954-1957)
- Daniel Z. Romualdez (1957-1962)
- Cornelio T. Villareal (1962-1967)
- Jose B. Laurel, Jr. (1967-1971)
- Cornelio T. Villareal (1971-1972)
- Querube C. Makalintal (1978-1984)
- Nicanor E. Yñiguez (1984-1986)
- Ramon V. Mitra (1987-1992)
- Jose De Venecia, Jr. (1992-1998)
- Manuel Villar Jr. (1998-2000)
- Arnulfo Fuentebella (2000-2001)
- Feliciano Belmonte, Jr. (2001)
- Jose De Venecia, Jr. (2001-agdama)


text:
Sinukatan a mainaig iti "Mindanao"
Listaan daytoy dagiti kaudian a sinukatan kadagiti pampanid a nakasilpo manipud iti maysa a napili a panid (wenno kadagiti kameng ti maysa a nainagan a kategoria). Dagiti panid iti listaan ti bambantayam ket napuskol.
19 Disiembre 2012
- (sabali | saritaan) . . m Plantilia:Location map Pilipinas; 15:28 . . (-2,514) . . Lam-ang (Tungtungan | aramid) (Ibabawi ti 157053 a binaliwan babaen ni DarafshBot (tungtungan)deleting interwikis/Interwikis already exist at doc page)


text:
Heograpikal a nagsasabtan
Ti sistema a heograpikal a nagsasabtan ket ipaduyakyakna ti kada paset wenno lugar iti Daga babaen ti dua wenno tallo a nagsasabetan ti nagtimbukel a pagsasabtan (spherical coordinates) a nakalinia iti axis ti panagtayyek ti Daga. Manipud kadagiti teoria dagiti duog a taga-Babilonia, a pinadakkel kalpasanna ti nalatak a Griego a mammanunot ken heograpo a ni Ptolemy, ti bukel a nagbukel (circle) ket naikkan iti 360 a degree (360°).
- longitude (Long.) ket ti anggulo iti daya wenno laud ti maysa nga arbitrario a punto iti Daga.
Babaen ti panangtipon kadagitoy a dua nga anggulo, mabalin a maituding ti horizontal a posision ti ania man a lokasion iti Daga.


text:
Lituania
Lietuvos Respublika, lit. Lietuva, Europa.
ket masarakan iti Akinlaud a Europa.
- Lituania
- Dagiti Baltiko nga estado
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Baltiko
- Dagiti Europeano a pagilian
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti NATO
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Europa
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Akin-amianan nga Europa
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1918
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1990
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Bouches-du-Rhône
Ti Bouches-du-Rhône (Pransés a panakabalikas: [buʃ.dy.ʁon]; Ositano: Bocas de Ròse, lit. "Sabsabangan ti Rhône") ket maysa a departamento idiay abagatan ti Pransia a naipanaganan manipud ti sabangan ti Karayan Rhône. Daytoy ti kaaduan ti populasion a departamento ti rehion ti Provence-Alpes-Côte d'Azur . Ti INSEE ken kodigo ti koreona ket 13.
[urnosen] Pakasaritaan
[urnosen] Pakasaritaan ti departamento
Ti Bouches-du-Rhône ket maysa kadagiti 83 a kasisigud a departamento a napartuat idi las-ud ti Pranses a Rebolusion idi 4 Marso 1790. Daytoy ket napartuat manipud ti lumaud a paset ti dati a probinsia ti Provence ken dagiti prinsipalidad ti Orange, Martigues, ken Lambesc. Daytoy ket nakapukaw ti paset ti teritoriona idi 1793, a nairaman ti Orange ken Apt, idi napartuat ti departamento ti Vaucluse
Kalpasan ti panakapartuatna, ti departamento ket dagus a napigsa ken aktibo a sinuportaran ti Pranses a Rebolusion, a naglaon kadagiti 90 a "Jacobin a Sangkatiponan" babaen idi 1794.[1] Daytoy ket naipangrunaan pay nga adda idi dagiti adadu ngem 50% kadagiti padi iti daytoy a departamento ti nangawat ti Sibil a Batay-linteg ti Klero a nagbanagan daytoy a panakaiturayan ti simbaaan babaen ti gobierno.[2] Idi las-ud ti ingangato ti Partido Komunista kadagiti nagbanagan ti panagbutos ti maika-12 a siglo ket nangipakita a ti panakaisuporta dagiti politika ti kanigid a payak ket nagtultuloy a napigsa ditoy a departamento, ken naipangpangruna kadagiti akin-amianan a suburbo ti Marseille.
[urnosen] Pakasaritaan ti lugar
Ti pakasaritaan daytoy a lugar ket asideg a mainaig iti Provence. Ti Marseille ket nangruna idi a sangladan manipud idi kasakbayan ti panagparukma ni Julius Caesar ti Gaul. Ti kaadda dagiti Romano ket nakaibatian dagiti adu a monumento ti ballasiw ti departamento. Dagiti nadayeg a tattao a naipasngay ti daytoy a lugar ket mairaman ti Romantiko a pintor a ni Camille Roqueplan ken ti agiwarwarnak ken direktor ti teatro a kabsatna a ni Nestor Roqueplan.
[urnosen] Heograpia
Ti departamento ket paset ti agdama a rehion ti Provence-Alpes-Côte d'Azur. Daytoy ket napalikmutan kadagiti departamento ti Gard iti laud, ti Vaucluse iti amianan, ken ti Var iti daya, ken babaen ti Baybay Mediteraneo iti abagatan. Ti Karayan Rhône delta ket agporporma ti nawatiwat a sagneb ti kalugnakan a lugar a makunkuna a Camargue idiay abagatan a laud a paset ti departamento.
Ti kadakkelan asiudad ti departamento ket ti Marseille, daytoy ket aglaon ti nangruna a sangladan ti industria, ken agserserbi a a kas ti kadakkelan a puerto ti komersio ti Pransia. Ti Bouches-du-Rhône ket kaaduan nga urbano, nga adda dagiti 28 nga ili nga adda ti populasion ti agarup a 10,000 manipud idi 2008:
- Marseille, populasion 851,420, departmento ken rehional a kapitolio (prepektura)
- Aix-en-Provence, populasion 142,743, subprepektura, ti unibersida nga ili ken tugar ti rehional a Korte dagiti Pagkiddawan
- Arles, populasion 52,729, subprepektura ken lugar ti taga-ugma a Romano a siudad
- Martigues, populasion 46,471, ti mangidaulo a siuda para iti Europeano a petrokimiko nga industria
- Aubagne, populasion 46,093, nakaipasngayan ti Provençala mannurat a ni Marcel Pagnol
- Istres, populasion 42,603, subprepektura ken panagibalayan ti kuartel ti milisia a pagitayaban
- Salon-de-Provence, population 41,411, ti pangibalayan ti siudad ti maika-16 a siglo a mammadto a ni Nostradamus
- Vitrolles, Bouches-du-Rhône, populasion 36,610
- Marignane, populasion 33,909, pakabirukan ti rehional nga eropuerto ti Marseille-Provence
- La Ciotat, populasion 33,790
- Miramas, populasion 25,632, sentro ti rehional a perokaril
- Gardanne, populasion 21,121
- Les Pennes-Mirabeau, populasion 20,187
- Allauch, populasion 18,728
- Port-de-Bouc, populasion 17,207
- Fos-sur-Mer, populasion 15,448
- Châteaurenard, populasion 14,817
- Berre-l'Étang, populasion 13,881
- Bouc-Bel-Air, populasion 134,37
- Tarascon, populasion 13,340
- Rognac, population 12,195
- Auriol, populasion 11,969
- Châteauneuf-les-Martigues, populasion 11,564
- Plan-de-Cuques, populasion 11,096
- Saint-Martin-de-Crau, populasion 10,979
- Saint-Rémy-de-Provence, populasion 10,662
- Septèmes-les-Vallons, populasion 10,481
- Trets, populasion 10,239
Dagiti karayan ket mairaman ti:
- Ti Rhône, a mangporma ti pagbeddengan iti departamento ti Gard.
- Ti Durance, a mangporma ti pagbeddengan iti departamento Vaucluse.
- Ti Arc
- Ti Huveaune
Dagiti danaw ket mairaman ti:
- Étang de Berre
- Étang de Vaccarès, idiay Camargue
Dagiti bantay ket mairaman ti:
- Kabanbantayan ti Alpilles
- Dagiti Calanque a nagbaetan ti Marseille ken La Ciotat
- Corniche des Crêtes
- Garlaban
- Mont Puget
- Turturod ti Montagnette
- Bantay ti Sainte-Victoire
- Masip ti Sainte-Baume
[urnosen] Kitaen pay ti
- Dagiti kanton ti departamento ti Bouches-du-Rhône
- Dagiti komuna ti departamento ti Bouches-du-Rhône
- Dagiti distrito ti departamento ti Bouches-du-Rhône
[urnosen] Pinagibasaran
[urnosen] Kasilpo iti ruar
Dagiti midia a mainaig ti Bouches-du-Rhône idiay Wikimedia Commons
- (Pransés) Sapot a pagsaadan ti prepektura
- (Pransés) Sapot a pagsaadan ti konsilo


text:
Taoismo
Iti Taoismo ket maysa nga filosofia ken sursuro nga aggapu idiay China ken iti Tao.
[urnosen] Pakasaritaan
[urnosen] Po-on
Nairamut iti Taoismo ti kinaugmaan nga pampammati dagiti Intsik, naseknan iti ritual dagiti shaman ken iti pinagpaliiw ken pinagpanunot ti kinabukel iti katutubo ken iti biag. Ni Laozi iti mabigbig nga nangibangon ti Taoismo.
[urnosen] Iti Tao
Iti simbolo nga Yin-Yang wenno ugis-ugis iti Taiji, simbolo iti Taoismo ket iladawanna iti dua nga agsinnumbangir nga katutubo iti biag: iti nangisit a turik ti puraw nga likudna ket isu iti bukel nga mangbangon iti kangisitan ken iti puraw nga bukel a mangbangon met iti kapurawan. Kayatna saoen ket iti kalaw-angan, ti pinagsabali ket saan mapukaw ken agnanayon.
[urnosen] Tao Te Ching


text:
Burundi
Ti Republica ti Burundi (sigud nga Urundi) ket maysa a bassit a pagilian iti rehion ti Great Lakes iti Africa. Linawlaw ti pagilian ti Rwanda iti amianan, Tanzania iti abagatan ken daya, ken ti Demokratiko a Republica ti Congo iti laud. Nupay awanan iti aplaya ti Burundi, agarud isuamin a beddeng daytoy iti laud ket naipaabay iti Dan-aw ti Tanganyika.
- Burundi
- Dagiti Aprikano a pagilian
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Pranses
- Dagiti napalikmutan ti daga a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1962
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Swahili
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti Bantu a pagilian ken teritorio


text:
Francisco Goya
Ni Francisco José de Goya y Lucientes (Españiol a pannakabalikas: [fɾanˈθisko xoˈse ðe ˈɣoʝa i luˈθjentes]; 30 Marso 1746–16 Abril 1828) ket maysa idi nga Espaniol a romantiko a pintor ken agprenprenta a naipanunotan a kas ti naudi kadagiti Daan nga Agturay ken ti immuna kadagiti moderno. Ni Goya ket maysa idi a pintor ti korte ti Espaniol a Balangat, ken babaen kadagiti obrana ket agkomkomentario ken agsalsalaysayand idi ti panawenna. Ti subersibo ken naipanpanunotan nga elemento ti artena, ken ti pay natured a panagtengtengngelna ti pinta, ket nanagited ti maysa a modelo para kadagiti obra ti sumakbay a kaputotan dagiti artista, a naisangsangayan kenni Manet, Picasso ken Francis Bacon.[1]. Iti pammadayaw kaniana,ti nailian a prempremio ti pelikula ket tinawtwagan a kas Dagiti Goya a Premio.
[urnosen] Paammo
[urnosen] Pinagibasaran
- ^ Goya ken Modernismo, Bienal Internacional de São Paulo Naala idi 27 Hulio 2007
[urnosen] Taudan
- Ciofalo, John J. Dagiti Bukod aRetrato ni Francisco Goya. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, 2001
- Tomlinson, Janis. Francisco Goya y Lucientes 1746–1828'.' Phaidon, 1999, 1994.
- Buchholz, Elke Linda. Francisco de Goya. Cologne: Könemann, 1999. ISBN 3-8290-2930-6
- Connell, Evan S. Francisco Goya: A Life. New York: Counterpoint, 2004. ISBN 1-58243-307-0
- Gassier, Pierre. Goya: Ti mayasa a Biograpiko ken Kritiko a Panagadal. New York: Skira, 1955
- Havard, Robert. "Panagbisita manen ti Balay ni Goya: No Apay a ti Tuleng a Lalaki ket Pinintaan ti Paderna iti Nangisit". Pakdaar dagiti Espaniol a Panagadadal, Tomo 82, Pablaak 5 Hulio 2005. 615 – 639
- Hughes, Robert. Goya. New York: Alfred A. Knopf, 2004. ISBN 0-394-58028-1
- Junquera, Juan José. Dagiti nangisit a Pinintaan ni Goya. Londres: Scala Publishers, 2008. ISBN 1-85759-273-5
- Licht, Fred. Goya: Dagiti Taudan ti Moderno a Tenneban iti Arte. Universe Books, 1979. ISBN 0-87663-294-0
[urnosen] Kasilpo iti ruar
Dagiti midia a mainaig ti Francisco de Goya y Lucientes idiay Wikimedia Commons
- Francisco Goya
- 1746 a panakaipasngay
- 1828 nga ipupusay
- Tattao manipud idiay Campo de Belchite
- Dagiti tuleng nga artista
- Tattao nga Espaniol ti Basko a kaputotan
- Dagiti Espaniol a pintor ti romantiko
- Dagiti Espaniol a Romano Katoliko
- Dagiti Espaniol nga agprenprenta
- Kamkameng ti Naarian nga Urnos ti España
- Dagiti pintor ti korte


text:
San Petersburgo
Ti San Petersburgo (Rúso: CaHkT-ПeTepбypr, tr. Sankt-Peterburg; IPA: [sankt pʲɪtʲɪrˈburk] ( denggen)) ket maysa a siudad ken maysa a pederal a suheto (maysa a pederal a siudad) iti Rusia a mabirukan idiay Karayan Neva idiay ungto ti Golpo iti Pinlandia idiay Baybay Baltiko. Idi 1914 ti nagan ti siudad ket nabaliwan iti Petrograd (Rúso: ПeTporpaд; IPA: [pʲɪtrɐˈgrat]), idi 1924 nabaliwan iti Leningrad (Rúso: ЛeHиHrpaд; IPA: [lʲɪnʲɪnˈgrat]) ken idi 1991 naipasubli met laeng iti San Petersburgo.
Iti Ruso a literatura, dagiti di pormal a dokumento, ken bitla, ti "Santo" (CaHkT-) ket kadawyan a saan a mainaynayon, a ti maikabkabil laeng ket ti Petersburgo (ПeTepбypr, Peterburg). Iti kadawyan a panagisasao dagiti Ruso mabalin nga itintinnagda pay ti "-burg" (-бypr), a maibati laeng ti Peter (ПиTep, Rúso: [ˈpʲitʲɪr]).
Ti San Petersburgo ket nabangon babaen ti Sar a ni Pedro ti Natan-ok idi Mayo 27 [D.E. 16] 1703. Manipud idi 1713 aginggana idi 1728 ken manipud idi 1732 aginggana idi 1918, ti San Petersburgo ket isu idi ti imperial a kapitolio iti Rusia. Idi 1918 ti sentro a bagi ti gobierno ket immalis manipud idiay San Petersburgo (nga idi ket ti Petrograd) idiay Moscow.[9] Daytoy ti maikadua a kadakkelan asiudad ti Rusia kalpasan ti Moscow nga adda dagiti gangani a 5 riwriw nga agtataeng. Ti San Petersburgo ket maysa a nagruna a Europeanoa sentro ti kultura, ken maysa pay a nagruna Ruso a puerto idiay Baybay Baltiko.
Ti San Petersburgo ket kadawyan a naipalpalawagan a kas ti Kalaudan a siudad iti Rusia.[10] Daytoy pay ti akin-amianan unay a siudad iti lubong nga adda ti populasion ti sumurok a maysa a riwriw (ti Helsinki ket adadayo iti amianan.). Ti Naipakasaritaan a Sntro iti San Petersburgo ken dagiti Mainaig a Grupo dagiti Monumento ket buklen ti maysa a UNESCO a Tinawtawid a Lugar ti Lubong . Ti San Petersburgo ket pagtaengan pay Ti Ermita, ti maysa kadagiti kadakkelan a museo ti arte iti lubong.[11] Adda dagiti adu a bilang dagiti ganganaet a konsulado, internatsional a korporasion, banbanko ken dagiti dadduma pay a negosio ket mabirukan idiay San Petersburgo.
[urnosen] Paammo
- ^ ПpeзидeHT Poccийckoй Фeдepaции. ykaз №849 oT 13 Maя 2000 r. «O пoлHoMoчHoM пpeдcTaBиTeлe ПpeзидeHTa Poccийckoй Фeдepaции B фeдepaлbHoM okpyre». BcTyпил B cилy 13 Maя 2000 r. OпyблиkoBaH: "CoбpaHиe зakoHoдaTeлbcTBa PФ", №20, cT. 2112, 15 Maя 2000 r. (Presidente ti Tipunan ti muyong iti Ruso. Bilin #849 iti Mayo 13, 2000 Iti Plenipotentiario a Representatibo ti Presidente iti Ruso a Pederasion iti maysa a Distrito Pederal. Nagbalin idi Mayo 13, 2000).
- ^ ГoccTaHдapT Poccийckoй Фeдepaции. №OK 024-95 27 дekaбpя 1995 r. «Oбщepoccийckий kлaccифиkaTop эkoHoMичeckиx perиoHoB. 2. ЭkoHoMичeckиe paйoHы», B peд. ИзMeHeHия №5/2001 OKЭP. (Gosstandart iti Ruso a Pederasion. #OK 024-95 Disiembre 27, 1995 Ruso a Panakaidasig dagiti Ekonomiko a Rehion. 2. Dagiti Ekonomiko a Rehion, natarimaan babaen ti Panagpasayaat #5/2001 OKER. ).
- ^ Opisial a sapot ti pagsaadan ti San Petersburgo. Bilbilang iti San Petersburgo
- ^ ЗakoHoдaTeлbHoe CoбpaHиe CaHkT-ПeTepбypra. ЗakoH №555-75 oT 26 okTябpя 2005 r. «O пpaздHиkax и пaMяTHыx дaTax B CaHkT-ПeTepбypre», B peд. ЗakoHa №541-112 oT 6 Hoябpя 2008 r. (Lehislatibo nga Asemblia iti San Petersburgo. Linteg #555-75 iti Oktubre 26, 2005 Kadagiti piesta ken Panglaglagipan a petsa idiay San Petersburgo. ).
- ^ Opisial a sapot ti pagsaadan ti San Petersburgo. ПeTepбypr B цифpax (Bilbilang iti San Petersburgo) (Rúso)
- ^ Ti kuenta ti densidad ket nakarkulo idi babaen ti panagbingbingay ti populasion a naireporta babaen ti 2010 a Senso babaen tilugar a naipakita idiay "Lugar" a pagikabilan. Pangngaasi a laglagien a daytoy a kuenta ket mabalin a saan nga husto a ti lugar a nainaganan idi infobox ket mabalin a saan a naireporta para iti kapadpadana atawen a kas ti populasion.
- ^ ПpaBиTeлbcTBo Poccийckoй Фeдepaции. ПocTaHoBлeHиe №725 oT 31 aBrycTa 2011 r. «O cocTaBe TeppиTopий, oбpaзyющиx kaждyю чacoByю зoHy, и пopядke иcчиcлeHия BpeMeHи B чacoBыx зoHax, a Takжe o пpизHaHии yTpaTиBшиMи cилy oTдeлbHыx ПocTaHoBлeHий ПpaBиTeлbcTBa Poccийckoй Фeдepaции». BcTyпил B cилy пo иcTeчeHии 7 дHeй пocлe дHя oфициaлbHoro oпyблиkoBaHия. OпyблиkoBaH: "Poccийckaя ГaзeTa", №197, 6 ceHTябpя 2011 r. (Government of the Russian Federation. Resolution #725 iti August 31, 2011 On the Composition of the Territories Included into Each Time Zone and on the Procedures of Timekeeping in the Time Zones, as Well as on Abrogation of Several Resolutions of the Government of the Russian Federation. Nagbalin idi after 7 days following the day of the official publication).
- ^ Opisial iti amin a teritorio iti Ruso babaen ti Artikulo 68.1 iti Batay-linteg iti Ruso.
- ^ McColl, R. W., ed (2005). Ensiklopedia ti heograpia ti lubong. 1. N. Y.: Infobase Publishing. p. 1216. ISBN 0-8160-5786-9. http://books.google.com/?id=DJgnebGbAB8C&pg=PA633&dq=capital+moved+to+Moscow#v=onepage&q=capital%20moved%20to%20Moscow&f=false. Naala idi Pebrero 9, 2011.
- ^ V. Morozov. Dagiti Bitla iti San Petersburgo ken ti Panagsukog ti Nawatwatiwat a Europa. Instituto ti Panagsukisok ti Kappia ti Copenhagen. 2002. Ciaonet.org
- ^ "Panagbanbaniaga ti San Petersburgo / Ti Ermita". Geographia.com. Enero 6, 1990. http://www.geographia.com/russia/peter02.htm. Naala idi Enero 25, 2010.
[urnosen] Kasilpo iti ruar
Dagiti midia a mainaig ti San Petersburgo idiay Wikimedia Commons
- San Petersburgo
- Dagiti dati a nailian a kapitolio
- Dagiti Banuar a Siudad iti Kappon ti Sobiet
- Dagiti naplano a kapitolio
- Dagiti aplaya a lugar a nataengan idiay Rusia
- Dagiti nataengan a lugar a nabangon idi 1703
- Dagiti puerto a siudad ken ili idiay Rusia
- Dagiti puerto a siudda ken ili idiay Baybay Baltiko
- Dagiti Tinawtawid a Lugar ti Lubong idiay Rusia


text:
Maitan-ok Dagiti taga-City Camp Proper Barangay
September 19, 2012
Pedrito Sanidad
Inatendarak tay breakfast forum dagitay head of offices kadagitay city local offices ti Baguio government kalpasan ti flag ceremony idiay City Hall. Kadagiti nadakamat nga agenda, tay kinabuntog ti trapiko a parikot ti siudad ti ad-adda a nakasentruan ti topiko ti suratek. Kapamitlo a daras a suratekon daytoy a banag. Isu daytoy dagiti experimental observation no ania ti agtultuloy a pagballasiwan (crossing lane) iti Session Road. Dua a disso dagiti sinerraanda. Agpapan ita a sore eye dagiti makakita agsipud ta nabantengan kadagiti tali. Ay apo, ania ngata ti pagaruda kadagiti tattao? Nuang, baka, ken kabalio? Naginad unay daytoy nga eksperimentoda, agmakatawensan! Dakayo nga adda iti trapiko ti kapulisan ania ngay ti aramidenyo? Resolbaenyon!
No koma amin a bookstore ket kas ti Rey Book Stores, nagsayaaten koma! Dakkel a banag ti inaramidda. Adda indonar ti Rey Book Store a libro. Mausar daytoy kadagiti iskuelaan iti sekondaria. Inbilin a dagus ni Mayor Domogan ti pannaka-distribute na kadagiti eskuelaan iti siudad. Dagitoy a libro dakkel ti maitulongna kadagiti estudiantetayo! Madaydayaw ti Rey Book Store iti inaramidna! Agbiag ti Rey Book Store ken ti mangimatmaton itoy a Book Store!
Iyapungolko iti naimpusuan a panangidayawko ken panagraemko kadagiti amin a kabarangayak iti City Camp Proper nangruna iti Chaiman Dona Aurora Abellera, dagiti amin a kagawad ken opisiales dagiti gunglo iti daytoy a barangay iti nainpusuan a panangitan-okda iti lumugar iti pannakagun-od toy barangaytayo ti 2nd runner-up iti salisal a best performance nga intuyang ti gobierno ti siudad ti Baguio. Iti napalabas a salisal idi napan a tawen, nagun-odda manen ti maikadua a lugar. Iti sumaruno a tawen, sapay koma a datayonto ti pakaintan-okan ti umuna a gungguna. Kongratulasion, agbiag ti taga-City Camp Proper! Nagun-od met ti barangay Irisan ti umuna ken isudan ti mangpetpet iti Hall of Famer. Congratulations!
Sayangguseng 4: Nasarakak ti sungbat dagitay mailaplapayag a sayanguseng babaen iti itatapog ni Obispo Carlito Cenzon iti Pulitika! Naikkanak iti gundaway a makapatang toy nasingpet nga obispotayo ket nalawag ti sungbatna a saan pay nga tumapog kano ta adda pay maysa ken gudwa ti tawen nga agserbi iti simbaan! Daytoy a sayangguseng a nawaragawag ket saan kano met a nailemed kenkuana ta adu kano dagiti nagsalsaludsod kenkuana iti daytoy a sayangguseng. Kinunana ketdi a maysa laeng kano nga “appan!” no aniaman ti kayatna a pangiturungan dayta a panangipagarup saankon nga inemtuod pay ngem ketdi nasam-it dagiti isemna! Kasla a dda nabukel a talukatik ti bugas dagiti mata na a saan a matukno no ania ti kayatna nga ibuksilan! ABN


text:
(Naibaw-ing manipud idiay Hungarian language
)
Ti Húngaro (Húngaro: magyar nyelv dengngen (tulong·paammo)) ket maysa a Urales a pagsasao, a paset iti Ugric a grupo, anga insasao dagiti Húngaro. Isu daytoy ti kaaduan kadagiti mangisasao a saan nga Indo-Europeano a pagsasao idiay Europa, a naibatay kadagiti bilang ti patneng a mangisasao. Ti Húngaro ket isu ti opisial apagsasao iti Hungaria ken maisasao pay daytoy babaen dagiti Húngaro a komunidad dagiti pito a kaarubana a pagilian ken babaen dagiti diaspora a komunidad ti sangalubongan.
Ti Húngaro a nagan par iti pagsasao ket maysa a magyar [ˈmɒɟɒr], a sagpaminsan a maus-usar a kas ti Inggles a balikas a mangitudo kadagiti Tattao a Húngaro a kas maysa nga etniko a grupo.
[urnosen] Pinagibasaran
- ^ Anna Fenyvesi: Pagkontakan ti Pagsasao a Húngaro ti ruar ti Hungaria, John Benjamins Publishing, Amsterdam, 2005, pp. 11 [1]


text:
Rehion Administratibo ti Kordiliera
Nagsasabtan: 17°10′N 121°10′E / 17.167°N 121.167°E
Ti Rehion Administratibo ti Kordiliera (Ingglés: Cordillera Administrative Region (CAR)) iti Pilipinas ket buklen dagiti probinsia ti Abra, Benguet, Ifugao, Kalinga, Mountain Province ken Apayao. Ti Siudad ti Baguio ti agpapay a rehional a sentrona. Ti rehion ti Kordiliera ket sakupenna ti kaaduan a paset ti kambambatayan Tengnga a Cordillera iti Luzon, ti kadakkelan a kabambantayan iti pagilian. Daytoy a rehion ket taeng ti adu a nakaisigudan a tribu a sapasap a maaw-awagan iti Igorot.
[urnosen] Kasilpo iti ruar
- 2010 a Senso a Pakaammo ti Pilipinas (Ingglés) naala idi 30 Abril 2012


text:
Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras
Ti Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras (Ingglés: Coordinated Universal Time (UTC)) ket isu ti kangrunaan a pagalagadan ti oras nga inususar ti lubong a panagurnos kadagit pagorasan ken oras. Maysa daytoy kadagiti sabsabali ken asideg a maikabagian a simmaruno iti Greenwich Mean Time. Dagiti server ti komputer, online a serbisio ken dadduma pay a bagbagi nga agtaltalek iti maysa a naawatan a sangalubongan nga oras ket agus-usarda ti UTC para iti daytoy a panggep. No bassit laeng ti kinaapag-isu ti masapul, dagiti kliete ket makaala da ti agdama nga UTC nga oras kadagiti adu nga opisial nga UTC internet server. No ti kinaapag-isu ket masapul a para iti sub-microsecond, dagiti kliente ket makaala da ti oras manipud kadagiti senial ti satelite. Dagiti Sona ti oras iti lawlaw ti lubong ket naibaga iti positibi wenno negatibo a supli manipud ti UTC, a kasla iti daytoy a listaan.
Ti Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras ket naibatay iti Internasional nga Atomiko nga Oras (Inggles:ternational Atomic Time (TAI)), maysa a pagalgadan ti oras a naikarkulo nga inusar ti nadagsenan a promedio iti senial a nanipud kadagiti atomiko a pagorasan a mabirukan iti 70 a nailiana laboratorio a lawlaw ti lubong.[1]Ti laeng paggiddiatan dagitoy dua ket ti UTC ket kadawyan a maipagisu babaen ti panagnayon ti maysa a tupuak a segundo tapno makaipadpada iti UTC1 iti maysa a segundo, a naipalpalawagan babaen ti Panagpalpalikmut ti Daga. Iti sumaruno a 50 a tawen agnggana ken mairaman ti 2011, addan ti dagup a 34 a tupuak a segundo ti nainayon: maysa a maika-35 a tupuak a tawen ket maisagsagana a mainayon intono 30 Hunio 2010.[2]
Ti UTC a pagalagadan ket opisial a pagalagadan idi 1961 babaen ti Radio Internasional ti Tinong a Panagkonsulta, kalpasan a rinugian babaen ti dadduma a nailian a laboratorio ti pagorasan. Daytoy a sistema ket naipagisu iti dadduma a panawen kadagiti sumaganad a taw-tawen, aginggana idi naampon ti tupuak a segundo idi 1972 tapno malakaan dagiti sumaruno a panagpaisu.
[urnosen] Pinagibasaran
- ^ International Bureau of Weights and Measures 2011.
- ^ "Bulletin C 43". IERS. ftp://hpiers.obspm.fr/iers/bul/bulc/bulletinc.43. Naala idi 2012-01-12.


text:
Papeles:Th-pratheidthai raachaanaajakthai.ogg
- Papeles
- Pakasaritaan ti papeles
- Panagusar iti daytoy a papeles
- Sangalubongan a panag-usar ti papeles
Pakasaritaan ti papeles
Agtakla iti maysa a petsa/oras tapno makitam ti papeles iti kasisigudna a langa iti dayta nga oras.
Panagusar iti daytoy a papeles
Ti sumaganad a silpo ti panid ditoy a papeles:
Sangalubongan a panag-usar ti papeles
Dagiti sumaganad a wiki ket agus-usar iti daytoy a papeles:
- Panag-usar idiay ar.wikipedia.org
- Panag-usar idiay arz.wikipedia.org
- Panag-usar idiay de.wikipedia.org
- Panag-usar idiay en.wikipedia.org
- Panag-usar idiay mk.wikipedia.org
- Panag-usar idiay pt.wikipedia.org
- Panag-usar idiay tr.wikipedia.org
- Panag-usar idiay yo.wikipedia.org
- Panag-usar idiay zh.wikipedia.org


text:
Dagiti Nagkaykaysa nga Emirato nga Arabo
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
(Naibaw-ing manipud idiay Nagkaykaysa nga Emirate dagiti Arabo)
Katkategoria:
- Dagiti Nagkaykaysa nga Emirato nga Arabo
- Arabo a Panagkaykaysa
- Dagiti estado a kameng ti Liga nga Arabo
- Arabiano a Peninsula
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Arabiko
- Dagiti pederal a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti Konsilo ti Pagtitinnulongan para kadagiti Arabo nga Estado ti Golpo
- Dagiti pagilian ti Tengnga a Daya
- Dagiti estado a kameng ti OPEC
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti pagilian ti Persiano a Golpo
- Dagiti pagilian ti Laud nga Asia
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1971
- Lumaud nga Asia
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Bishkek
Ti Bishkek (iti Kirgistán ken ti Ruso: Бишkek), nga isu idi ti Pishpek ken Frunze, isu daytoy ti kapitolio ken ti kadakkelan a siudad iti Kirgistán. Ti Bishkek ket isu pay to administribo a sentro iti Chuy a nakapalikmut iti daytoy a siudad, nupay daytoy a siudad ket saan a paset iti probinsia ngem agpang a probinsia iti Kirgistán.
Ti nagan na ket naala manipud ti Kirgistán a balikas para iti batir a panagaramid tipermentada a gatas ti kabalio a babai (kumis), ti nailian a maininom ti Kirgistán. Naibangon daytoy idi 1825 a kas ti Kirgistán-Khokand a pagsammakedan iti "Bishkek", ngem, idi 1862, napanaganan a kas ti Ruso a pagsammakeda a Pishpek (kpeпocTb Пишпek),[4] idi 1926 daytoy a siudad ket napanaganan a kas Frunze (ФpyHзe), manipud ti Bolshevik a daulo ti milisia a ni Mikhail Frunze. Idi 1991, ti parlamento ti Kirgistán ket inpasublida ti pakasaritaan a nagay iti daytoy a siudad.
[urnosen] Pinagibasaran
- ^ Linteg kadagiti Kasasaad iti Bishkek, 16 Abril 1994, artikulo 2 (Rúso). Naala idi 3 Agosto 2009
- ^ Districts of Bishkek (Rúso). Naala idi 3 Agosto 2009
- ^ 3.0 3.1 Statoids
- ^ 282 ГBapдeйckий KpacHoзHaMeHHый MoTocTpeлkoBый пoлk иMeHи M. B. ФpyHзe B/ч 73809 п/o ПoдropHoe Koй-Taш [1]


text:
Prepektura ti Hyōgo
Ti Prepektura ti Hyōgo (兵庫県 Hyōgo-ken?) ket maysa a prepektura iti Hapón a mabirukan idiay rehion ti Kansai idiay isla ti Honshū.[1] Ti kapitoliona ket ti Kobe.[2]
Ti nagan daytoy a prepektura ket naipangiletra idi a kas ti Hiogo.
[urnosen] Pinagibasaran
- ^ Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "prepektura ti Hyōgo" iti Ensiklopedia ti Hapón, pp. 363-365 idiay Liblibro ti Google; "Kansai" iti Ensiklopedia ti Hapón, p. 477 idiay Liblibro ti Google.
- ^ Nussbaum, "Kobe" iti Ensiklopedia ti Hapón, p. 537 idiay Liblibro ti Google.


text:
Ensiklopedia
Ti maysa nga ensiklopedia ket maysa a nakatiponan dagiti ammo wenno pannakaammo ti tattao. Daytoy a termino ket naggapu iti balikas a Griego nga eYkύkλιoς πaιδeίa, enkyklios paideia ("iti uneg ti sirkulo ti pangisuro"). Manipud iti balikas a eYkύkλιoς, a kayatna a sawen ket circuit shaped a buklen dagiti balikas a kύkλoς wenno circuit ken πaιδeίa, wenno pangisuro/pangsuro.
Dagiti ensiklopedia ket mabalin a naglaon iti nalawa a pannakaammo iti agduduma a sakup (Ti Encyclopædia Britannica ti maysa a mabigbig a pagarigan), wenno mabalin a naglaon laeng iti maipapan iti maysa a partikular a sakup (kas koma dagiti ensiklopedia ti medisina wenno filosofia). Adda met dagiti ensiklopedia a naglaon iti topiko maipapan iti maysa a partikular a cultura wenno nailian a panirigan, kas koma iti Great Soviet Encyclopedia.


text:
Abraham Lincoln
Ni Abraham Lincoln i/ˈeɪbrəhæm ˈlɪŋkən/ (Pebrero 12, 1809 – Abril 15, 1865) ket isu idi ti maika-16 a Presidente iti Estados Unidos, a nagserbi manipud idi Marso 1861 aginggana ti pinakapatay na idi Abril 1865. Isuna ket nagballigi a nangimaton ti pagilianna ti panaglasat ti nalatak a maipapan ti batay-linteg, milisia, ken kinamoralidad a didigra – ti Sibil a Gubat ti Amerikano – naitagoyonan na ti Kappon, bayat a pinasardengna ti pannakaadipen, ken nagiragpat ti panakapabaro ti ekonomiko ken panagbusbos. Isuna ket nataraudi iti napanglaw a pamilia idiay lumaud a prontera, ni Lincoln ket pinagadalanna idi ti bukodna a bagi. Nagbalin nga abogado ti away, maysa a lehislatura ti estado ti Illinois, ken maysa a naminsan a nagturay a kameng iti Kamara dagiti Panakabagi iti Estados Unidos, ngen napaay isuna kadagiti dua a panagpadas na a mabutosan iti Senado iti Estados Unidos.
Kalpasan ti panagsuppiat na ti panakipalawa iti pannakaadipen idiay Estados Unidos kadagiti rupir ti kampania ken bitbitla na,[1] ni Lincoln ket naipatalgedan na ti nominasion a Republikano ken nabutosan a presidente idi 1860. Sakbay a nagtakem ni Lincoln idi Marso, pito kadagiti akin-abagatan nga adipen nga estado ket naiparangarang da iti isisina ken nagpormada ti Konpederasion. Idi nangrugi ti gubat nga ti Konpederado a panagraut idiay Kota Sumter idi Abril 12, 1861, ni Lincoln ket nagurnong kadagiti milisia ken polikal a rukrukod iti dayta a gubat, a ti panggepanna ket ti panagtungpal ti panagtitipon ti pagilian. Isu ket nabileg a nagaramid kadagiti kabilegan ti gubat, a mairaman ti panagibalud ken pannakataktak nga awan ti tribunal kadagiti ginasut a nasuspetsa ti isisina. Isu ti nagipawil kadagiti Britaniko ti pammigbig iti Konpederasion babaen ti kalaing na ti panagtengngel ti Trent a pagbiangan idi kinaudian ti 1861. Isu ti nagsayasay ti Waragawag ti Panakawayawayaan idi 1863 ken nagipatalged ti pankairuar ti Maikasangapulo ket tallo nga enmienda ti Batay-linteg iti Estados Unidos, daytoy ket isu ti panakaikkat ti pannakaadipen.
[urnosen] Pinagibasaran
- ^ Goodwin, p. 91; Holzer, p. 232.
[urnosen] Dagiti silpo ti ruar
Dagiti midia a mainaig ti Abraham Lincoln idiay Wikimedia Commons


text:
Pakasaritaan
Ti pakasaritaan (manipud ti Griego ἱσtopίa - historia, a kayatna a saoen ket "panagsukimat, pannkaammo a naala babaen ti panagsukimat"[1]) ket maysa a sapasap a termino a mangibaga ti napalabas a paspasamak ken ti pay pannkaduktal, panangurnong, panagurnos, ken panangipakita ti pakaammo a maipanggep kadagitoy a pasamak. Daytoy a termino ket mangiraman ti kosmiko, heolohiko, ken pakasaritaan ti organiko, ngem kankanayon a maibagbaga ti kayatna asaoen ti pakasaritaan ti nagtagitaoan. Dagiti eskolar nga agsursurat ti pakasaritaan ket tinawtawagan a kas dagiti historiador.
Ti pakasaritaan ket mabalin pay a mamngtudo ti akademiko a disiplina a daytoy ket agus-usar ti naratibo tapno mangkita ken mangusig ti panagsasaruno dagiti napalabas a paspasamak, ken padasenna a kitaen dagiti tabas ken gapuanan ken nagbanagan a panagikeddeng kadagitoy.[2][3]
Dagiti historiador ket sagpaminsanda a sinupsuppiatan ti kasasaad ti pakasaritaan ken ti serbina babaen ti panakitungtungan ti panagadal ti disiplina a kas ti kabukbukodanna a gibusken ti pamay-an ti panangited ti "perspektibo" kadagiti agdama aparikut.[2][4][5][6]
Dagiti sarita a sapasap iti naisangsangayan a kultura, ngem saan anasuportaran babaen dagiti akin-ruar a taudan (a kas dagiti sarsarita a maipanggep kenni Ari Arturo) ket kadawyanda a naidasig a kas kultural a tawidan wenno dagiti sarsarita, gaputa dagitoy ket saanda asuportaran ti "desinteresado a panagsukimat" a nasken iti disiplina ti pakasaritaan.[7][8] Dagitipasamak nga adda sakbay ti naisursurat a rehistro ket naipanpanunotan a kas dagiti kaskbayan a pakasaritaan.
Ni Herodoto, ti maika-5 a siglo B.C. a Griego a historiador ket isu ti naipanpanunotan a kas ti "ama ti pakasaritaan", ken, mairaman ti kontemporariona a ni Tucidides, ket nangtulongda a nangporma kadagiti pundasion para iti moderno a panagadal ti pakasritaan ti nagtagitaon. Dagiti impluensiada ket timmulong a nagparang-ay kadagiti nadumaduma akita ti panangipatarus ti kasasaad ti pakasaritaan a nagbalbaliw kadagiti napalpalabas a siglo ken agtultuloy nga agbalbaliw tatta nga aldaw. Ti moderno a panagadal ti pakasaritaan ket adu ti pannkasakupna, ken mangiraman ti panagadal kadagiti naisangsangayan a rehion ken ti panagadal kadagiti topiko wenno tematiko nga elemento ti naipakasaritaan a panagsuksukimat. Kankanayon a ti pakasaritaan ket naisursuro a kas paset ti kangrunaan ken sekondario nga edukasion, ken ti akademiko a panagadal ti pakasaritaan ket maysa a nangruna a disiplina kadagiti Unibersidad a panagad-adal.
[urnosen] Etimolohia
Ti naggapuan manipud ti *weid- "ammo" wenno "kitaen" ket naikeddeng manipud "ti naaramid manen nga etimon ti wid-tor ["timaysa a makaammo"] (a maipada ti Inggles ti wit) ti supiho a sero-grado a porma ti PIE a ramut*weid- 'kitaen' ken maikabagian pay ti Griego a eidénai, ti pannkaammo".[1][9]
Ti Taga-ugma a Griego a ἱσtopίa[10] (hístōr) ket kayatna saoen ti "panagsukimat","pannakaamo manipud ti panagsukimat", wenno "hustisia". Iti daytoy a kapanunotan a ni Aristoteles ket inusarna ti balikas iti bukodna a Πepὶ Tὰ Zῷa Ἱσtopίaι[11] (Perì Tà Zôa Historíai "Dagiti Panagsukimat kadagiti Ayup"). Ti nagtaudan abalikas ti ἵσtwp ket nasap a naikeddeng kadagiti Homeriko a Kankanta, Heraklito, dagiti sapata nga Ateniense epebo, ken iti Boiotiko a naisursurat (iti legado a kapanunotan, iti "hustisia" wenno "saksi", wenno ti kapadpadana).
Ti balikas a naikabil iti Pagsasao nga Inggles idi 1390 nga adda ti kayatna a saoen ti "pannkaibagian kadagiti pasamak, sarita". Iti Tengnga nga Inggles, ti sapasap a kayatna saoen idi ket "sarita". Ti pannkaiparit ti iti kayatna saoen ti "rehistro kadagiti napalabas a pasamak" ket nagtaud idi naladaw a maika-15 a siglo. Daytoy ket adda pay laeng idi ti Griego a kapanunotan a ni Francis Bacon ket inus-usarna ti termino idi naladaw a maika-16 a sigl, idi nagsurat ti maipanggep ti "Masna aPakasaritaan". Para iti kaniana, ti historia ket isu idi ti "ti pannkaammo kadagiti banag a naikeddeng babaen ti limbang ket panawen", ti kita ti pannakaammo a naited babaen ti lagip (bayat a ti siensia ket naited idi babaen ti rason, ken ti daniw ket naited idi babaen ti pantasia).
Iti maysa a panagiyebkas ti linguistika a sintetiko a maisuppiat ti analitiko/mangisinsina a dikotomia, ti Inggles a kasla iti Insik (史 vs. 诌) ketmangibagbaga tattan ti sabali a balbalikas para iti pakasaritaan ti nagtagitaoan ken ti sapasap a panagisarsarita. Iti moderno nga Aleman, Pranses, ken kaaduan kadagiti Hermaniko ken Romanse a pagsasao, a dagitoy ket nakedngan a sintetiko ken kaaduan a nabalbaliwan ti unina, ti isu met laeng a balikas ket inususar pay laeng a kayatna a saoen ti "pakasaritaan" ken "sarita".
Ti pangilasin a naipakasaritaan ket naikeddeng manipud idi 1661, ken ti historiko ket manipud idi 1669.[12]
Ti historiador iti kapanunotan a kas ti "agsuksukimat ti pakasaritaan" ket naikeddeng manipud idi 1531. Kadagiti amin a pagsasao ti Europa, ti substantibo a "pakasaritaan" ket maususar pay laeng a kayatna a saoen ti "ania kadi ti napasamak kadagiti tao", ken "ti eskolar a panagadal ti napasamakd", ti naududi a kapanunotan ket sagpaminsan a nailaslasin iti dakkel a letra, a kas iti "Pakasaritaan", wenno ti balikas a historiograpo.[11]
[urnosen] Pinagibasaran
- ^ 1.0 1.1 Joseph, Brian (Ed.); Janda, Richard (Ed.) (2008). Ti Manual dagiti Naipakasaritaan a Linguistika. Blackwell Publishing (published 30 Disiembre2004). p. 163. ISBN 978-1-4051-2747-9
- ^ 2.0 2.1 Professor Richard J. Evans (2001). "TI Dua a Rupa ni E.H. Carr". Pakasaritaan a Napakaitengngaan ti Isip, Pablaak 2: Ania kadi ti Pakasaritaan?. Unibersidad ti Londres. http://www.history.ac.uk/ihr/Focus/Whatishistory/evans10.html. Naala idi 10 Nobiembre 2008.
- ^ Professor Alun Munslow (2001). "Ania ti Pakasaritaan". Pakasaritaan a Napakaitengngaan ti Isip, Pablaak 2: Ania kadi ti Pakasaritaan?. Unibersidad ti Londres. http://www.history.ac.uk/ihr/Focus/Whatishistory/munslow6.html. Naala idi 10 Nobiembre 2008.
- ^ Tosh, John (2006). Ti Panagbiruk ti Pakasaritaan (Maika-4 ed.). Pearson Education Limited. ISBN 1-4058-2351-8.p 52
- ^ Peter N. Stearns, Peters Seixas, Sam Wineburg (eds.), ed (2000). "Pangyuna". Pannakaammo ti Panagsursuro ken Panagadadal ti Pakasaritaan, dagiti Nailian ken Internasional Perspektibo. New York & Londres: Unibersidad ti New York a Pagmalditan. p. 6. ISBN 0-8147-8141-1.
- ^ Nash l, Gary B. (2000). "Ti "Panagtitipon" a Paradigma iti Panagadadal ti Nasap a Pakasaritaan ti Amerika kadagiti Pagadalan". In Peter N. Stearns, Peters Seixas, Sam Wineburg (eds.). Pannkaammo ti Panagsursuro ken Panagadadal ti Pakasaritaan, dagiti Nailian ken Internasional Perspektibo. New York & Londres: Unibersidad ti New York a Pagmalditan. pp. 102–115. ISBN 0-8147-8141-1.
- ^ Seixas, Peter (2000). "Schweigen! die Kinder!". In Peter N. Stearns, Peters Seixas, Sam Wineburg (eds.). Pannakaammo ti Panagsursuro ken Panagadadal ti Pakasaritaan, dagiti Nailian ken Internasional Perspektibo. New York & Londres: Unibersidad ti New York a Pagmalditan. p. 24. ISBN 0-8147-8141-1.
- ^ Lowenthal, David (2000). "Dagiti narikut a kasasaad ken Rag-o ti Panagad-adal ti Pakasaritaan". In Peter N. Stearns, Peters Seixas, Sam Wineburg (eds.). Pannakaammo ti Panagsursuro ken Panagadadal ti Pakasaritaan, dagiti Nailian ken Internasional Perspektibo. New York & Londres: Unibersidad ti New York a agmalditan. p. 63. ISBN 0-8147-8141-1.
- ^ "Online a Diksionario ti Etimolohia". Etymonline.com. http://www.etymonline.com/index.php?search=history. Naala idi 2010-05-16.
- ^ Plantilia:LSJ
- ^ 11.0 11.1 Ferrater-Mora, José. Diccionario de Filosofia. Barcelona: Editorial Ariel, 1994.
- ^ Whitney, W. D. TI Siglo a diksionario; ti ensiklopediko aleksikon ti pagsasao nga Inggles. New York: The Century Co, 1889.
[urnosen] Dagiti silpo ti ruar
Dagiti midia a mainaig ti Pakasaritaan idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Pakasaritaan idiay Wikiquote


text:
Pagsasao nga Italiáno
Ti Italiáno ( italiano (tulong·paammo) wenno lingua italiana) ket maysa a Romanse a pagsasao a kaaduan ti agsasao idiay Europa: Italia, Suisa, San Marino, Siudad ti Batikano, babaen dagiti minoridad idiay Malta, Monaco, Kroasia, Eslobenia, Pransia, Libya, Eritrea, ken Somalia,[2] ken babaen dagiti emigrante idiay Kaamerikaan ken Australia. Adu kadagiti agsasao ket patneng nga agsasao ti dua a pagsasao iti pagalagadan nga Italiano ken dadduma pay a rehional a pagsasao.[3]
[urnosen] Pinagibasaran
- ^ 1.0 1.1 Eurobarometer – Dagiti Europeano ken dagiti pagsasao daPDF (485 KB), Pebrero 2006
- ^ Ethnologue a reporta para ti daytoy a pagsasao a kodigo:ita (Italy) – Gordon, Raymond G., Jr. (ed.), 2005. Ethnologue: Dagiti Pagsasao iti Lubong, Maika sangapulo ket lima nga edision. Dallas, Tex.: SIL International. Online a bersion
- ^ Dagiti pagsasao iti Italia - Ethnologue - Dagiti Pagsasao iti Lubong - Karbengan ti kopia © 2010 SIL Internasional.


text:
Sona ti oras
Ti sona ti Oras ket maysa a rehion iti Lubong nga addaan ti agpapada a Pagalagadan ti oras para iti kalintegan, komersial ken sosial a pakaipanggepan. Tapno ti maysa a pagorasan ket agnaynayon nga agpadpada iti maysa a paset iti aldaw no agtayyek ti Daga, iti sabsabali a lugar iti Daga ket nasken nga addaan da ti sabsabali a pagorasan. Ti sona ti oras ket naus-usaren iti moderno a panawen tapno ti dua siudad iti agpada a lugar ket addaan da ti agpada nga oras, para iti panglaka ken panakasayaat ti pakitinnarusan.


text:
Pagsasao nga Arábiko
Ti Arábiko (العربية al-ʿarabīyyah[note A] wenno عربي/عربى ʿarabī [note B]) ket isu daytoy a nagan a naited kadagiti nagtaudan iti Klasiko nga Arábiko a pagsasao iti maik-6 a siglo CE. Mairaman daytoy ti literario a pagsasao ti (Moderno a Pagalagadan nga Arábiko wenno Literario nga Arábiko, a maususar kadagiti kaaduan a dokumento ken kas ti pormal nga okasion a pankisasao, a ksa dagiti lektura ken radio nga iwaragawag) ken ti sabsabali a kita ti Arábiko a maisasao, a maisasao ti kalawaan nga arko iti teritoria a kaballasiwan ti Tengnga a Daya ken ti Amianan nmga Aprika. Ti Arábiko ket maysa a Tengnga a Semitika a pagsasao, nga adisdeg a maikabagian ti Hebréo ken dagiti pagsasao a Neo-Arameo, ken maikanagian pay dagiti pagsasao nga Amianan a Semitika (a ksa iti, Amariko idiay Etiopia, ti Tigrinia idiay Etiopia ken Eritrea, ken Mehri idiay Yemen ken Oman) ken ti natayen a dagiti pagsasao a Daya a Semitika (a kas iti, Akadia, nga immuna a napsingkedan idi 5,000 a kinaugma).


text:
Maikadua a Sangalubongan a Gubat
Ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat (Ingglés: World War II), ket maysa a sangalubonagan a suppiatan a nangrugi idi 1939 ken nalpas idi 1945. Kaaduan a nairaman dagiti adu a pagilian ti lubong, a nairaman dagiti Nalatak a Kabilegan, ken nakaaramid ti dua a nagsuppiat nga agkakadua a milisia: ti Agkakadua ken ti Pagtayyekan. Daytoy ti kaaduan a naisapasap a gubat ti pakasaritaan, nga adda dagiti agarup a 100 a riwriw a tattao a nagserbi kadagiti unidad ti milisia. Iti kasasaad a "dagup a gubat", dagiti kangrunaan a nakibinglay ket nagikabilda kadagiti amin nga ekonomia, industria, ken sientipiko nga abilidad para iti panagserbi gubat a ganetget, a nagborra ti panakailasin a nagbaetan dagiti paisano ken milisia a rekursos. Namarkaan baaben kadagiti naimudinganMarked a paspasamak a panakairaman kadagiti bunton panakapatay kadagiti paisano, a mairaman ti Holocausto ken ti isisu a panagusar ti nuklear nga armas iti panakigubat, a nagbanagan ti 50 riwriw aginggana ti sumurok a 70 riwriw a natnatay. Dagitoy a natnatay ket makaaramid iti daytoy a gubat ti kaaduan ti natay iti pakasaritaan ti nagtagitaoan.[1]
Urayno ti Hapon ket nakigubgubat idin iti Tsina idi 1937,[2] ti gubat ket sapasap a naibagbaga a daytoy ket nagrugi idi 1 Septiembre 1939, iti panagraut iti Polonia babaen ti Alemania, ken dagiti simmarunoa panagdeklarasion iti gubat iti Alemania babaen ti Pranses ken kaaduan kadagiti pagilian iti Imperio a Britaniko ken Mankomunidad. Ti Alemania ket kayatna nga agpatakder ti maysa a dakkel nga imperio idiay Europa. Manipud ti naladaw a 1939 aginggan ti nasapa a 1941, kadagiti serie iti kampania ken dagiti tulag, ti Alemania ket nagparakma wenno pinarmekna ti iti kaaduana kontinente ti Europa; iti tengnga ti Nasi-Sobiet a tulagan, ti agmangngamangnga bassit a Sobiet ket napno wenno bassit a naiparukma, nasakopan ken nagilpo ti teritorio dagiti innem a Europeano a kaarubana, ti mairaman ti Polonia. Ti Britani aken ti mankomunidad ket nabatbati nga is-isu laeng ti kangrunaan a puersa a nagtultuloy a nakilablaban a sumipiat ti Aksis, a dagiti gubat ket nararamid idiay Amianan nga Aprika ken ti pay nabayagen a Gubat ti Atlantiko. Idi Hunio 1941, ti Aksis a Europa ket nagirugi ti panagraut iti Kappon ti Sobiet, a nakaited daytoy ti panagrugi ti kadakkelan a teatro ti daga iti pakasaritaan ti gubat, a nakabedbed daytoy kadagiti kangrunaan a paset dagiti Aksis a puersa ti milisia. Idi Disiembre 1941, ti Hapon, a maipanggepanna ti mangituray iti Asia, ket timmipon iti Aksis, ti panagdaruros iti Estados Unidos ken dagiti tagikua ti Europa idiay Taaw Pasipiko, ken napardas a nangparukma ti kaaduan iti Lumaud a Pasipiko.
Ti panagabanse ti Aksis ket naipasardeng idi 1942, kalpasan a ti Hapon ket napaay kadagiti serie iti gubgubat ken dagiti Europeano a tropa ti Aksis ket naabakda idiay Amianan nga Aprika ken, mangikeddeng, idiay Stalingrad. Idi 1943, nga adda dagiti serie iti panakaabak ti Alemania idiay Dumaya a Europa, ti Aliado a panagraut iti Pasista nga Italia, ken dagiti panagballigi ti Amerikano idiay a Pasipiko, ti Aksis ket napukawna ti kaessemanna ken nangaramid kadagiti estratihiko a panagsanod kadagiti amin a sanguanan. Idi1944, dagiti lUmaud a Kumaduaan ket rinautda ti Pransia, bayat a ti Kappon ti Sobiet nakagunod met laeng kadagiti amin a napukawna a teritorio ken rinautna ti Alemania ken dagiti kumaduaanna. Ti gubat idiay Europa ket simmardent iti panakatiliw iti Berlin baben dagiti tropa ti Sobiet ken Polako ken ti simmaruno a awan kondisonna a panagsuko ti Alemania idi 8 Mayo 1945. Idi panawen ti 1944 ken 1945 ti Estado sUnidos ket inabakna ti marina ti Hapon ken natiliwna dagiti nagrunanga is-isla iti Laud a Pasipiko, a nangtinnag kadagiti bomba nga atomiko iti dayta a pagilian idi ti panagraut iti Hapon a Purpuro ("Balay nga Is-isla") ket nagbalin a nagarasugas. Ti gubat idiay Asia ket nagsardeng idi 15 Agostot 1945 idi ti Hapon ket immannurot a sumuko.
Ti dagup a panagballigi dagiti Kumaduaan kadagiti Aksis idi 1945 ket nagpasardeng iti daytoy a suppiat.Ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat ket nangibalbaliw ti politiko a panagitaratar ken sosial a patakder iti lubong. Ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (Ingglés: UN) ket naipatakder tapno makaayaywan para iti internasional a panagtitinnulongan ken mangipawil kadagiti sumakbay a suppiatan. Dagiti nalatak a kabilegan ket isuda ti nagballigi iti gubat-ti Estados Unidos, Kappon ti Sobiet, Tsina, Britania, ken Pransia ken nagbalin dagitoy a permanente a kameng iti Salaknib a Konsilol ti Nagkaykaysa a Pagpagilian.[3] Ti Kappon ti Sobiet ken ti Estados Unidos ket rimsuada a kas kadagiti agsinuppiat a nalatag a kabilegan, a nakaaramid daytoy ti entablada ti Nalamiis a Gubat, a nagbayag para kadagiti sumaruno a 46 a tawtawen. Iti kabayatan, ti impluensi dagiti nalatak a bileg ti Europa ket nagrugrugi ti panakaapdayda, bayat a ti dekolonisasion iti Asia ken Aprika ket nagrugi. Kaaduan kadagiti pagilian a nadadaelan kadgiti industriada ket immakarda iti ekonomia a panagungar. ti politiko a panagtitipon, a naipangpangruna ti idiay Europa, ket rimsua gapo kadagiti ganetget a panagtalinaed kadagiti panakibiang kalpasan ti gubat.
[urnosen] Kronolohia
Ti panagrugi iti gubat ket sapasap a naamammoan nga idi 1 Septiembre 1939, iti panagrugi ti [Panagraut iti Polonia|Aleman a panagraut iti Polonia]]; ti Britania ken Pransia ket nagideklara ti gubat iti Alemani a kalpasan daytoy ti dua nga aldaw. Dagiti sabsabali a petsa para iti panagrugi iti gubat ketmairaman ti panagrugi iti Maikadua a Gubat ti Sino-Hapon idi 7 Hulio 1937.[4][5]
Dagiti dadduma ket sumorsurotda ti Britaniko a historiador a ni A. J. P. Taylor, nga isu ket nagtengtengngel a ti Gubat ti Sino-Hapon ken ti gubat idiay Europa ken dagiti koloniana ket nagpapadada a rimsua ken dagiti dua ket naitipon idi 1941. Daytoy nga artikulo ket agususar ti kadaywan a panagipetsa. Dagiti dadduma pay a petsa ti panagrugi ket sagpaminsan a nausar para iti Maikadua a Sangalubongan a Gubat ket mairaman ti Italiano a panagraut iti Abyssinia idi 3 Oktubre 1935.[6]
Ti husto a petsa iti panakalpas ti gubat ket saan pay nga unibersal a inannurotan. Daytoy ket naipalplatiing a ti gubat ti ket nalpasan iti panagisardeng ti gubat iti 14 Agostot 1945 (V-J nga Aldaw), a saan a ti pormal a panagsulo ti Hapon (2 Septiembre 1945); iti daduma a pakasaritaan ti Europa, daytoy ket nagsardeng idi V-E nga Aldaw (8 Mayo 1945). Nupay kasta, ti Tulag iti Kappia iti Hapon ket saan a napirmaan aginggana idi 1951,[7] ken iti Alemania ket saan aginggana idi 1990.[8]
[urnosen] Napalabas
Ti Umuna a Sangalubongan a Gubat ket nangbalbaliw ti politika a mapa, ti panakaabak dagiti Katengngaan a Bileg, a mairaman tiAustria-Hungaria, Alemania ken ti Imperio nga Otomano; ken ti 1917 panag-agaw ti Bolshevik ti bileg idiay Rusia. Ti kabayatan, dagiti agdama a nangabak a Kumaduaan a kas ti Pransia, Belga, Italia, Gresia ken Romania ket nakagun-odda kadagiti teritorio, bayat nga adda dagiti baro nga estado a napartuat idi gapu ti panakarebba iti Austria-Hungria ken dagiti imperio ti Ruso ken Otomano.
Iti kalpasan a nagbanagan ti gubat, ti iredentista ken rebankista a nationalismo ket nagbalin a nagruna kadagiti adu nga estado ti Europa. Ti rebankismo ken rebankismo ket napigsa idi idiay Alemania gapu iti naisangsangayan a teritorial, kolonial, ken busbos a napukpukaw a nagun-od gapu ti Tulag iti Versailles. Babaen ti tulag, ti Alemania ket nakapukaw ti agarup a 13 a porsiento ti balayna a teritorio ti ken amin kadagiti ballasiw taaw a teritoriona, bayat a naiparparit ti panagikapet kadagiti sabsabali nga estado, ti panagsupapak ket nasken, ken naikkan ti patingga no kasano ti kadakkel ken kapabilidad ti siiigam a buyot dagiti pagilian.[9] Ti kabayatan, ti Sibil a Gubat ti Rusia ket nangirugi ti panakapartuat iti Kappon ti Sobiet.[10]
Ti Imperio nga Aleman ket narunaw idi idiay Aleman a Rebolusion iti 1918–1919, ken napartuat ti maysa a demokratiko a gobierno, a naamammoan idi a kas ti Weimar a Republika. Ti pannakigubatan a paset ti panawen ket nakakita kadagiti panagriri a nagbaetan dagiti agsupsuporta dagiti baro a republika ken dagiti nagubsang a kasuppiatan dagiti kanawan ken kanigid. Urayno ti Italia ket maysa a kumaduaan ti diplomatiko a tulagan ket nakagun-od kadagiti teritorio, dagiti Italiano a nationalista ket nakaugetda gapu kadagiti nikarkari a naaramid babaen ti Britania ken Pransia a mangpatalged ti iseserrek ti Italiano iti gubat ket saan a natungpalan ti nagtutulagan ti kappia. Manipud idi 1922 aginggan idi 1925, ti pasista a tignay nga indauloan babaen ni Benito Mussolini ket nagagaw ti bileg idiay Italia nga adda ti nationalista, totalitariano, ken panagtitipon dagiti klase a programa a angikkat ti representatibo a demokrasia, namedmedan ti sosialista, kanigid a payak ken dagiti liberal a puersa, ken nagkamat ti maysa nga agresibo ganganaet nga annuroten a mangipunta ti panagpilit a panagpanday ti Italia a kas maysa a bileg ti lubong—ti maysa a "Baro nga Imperio a Romano".[11] Idiay Alemania, ti Nasi a Partido nga indauloan babaen ni Adolf Hitler ket nagkamkamat a mangibangon ti pasista a gobierno idiay Alemania. Ti kaadda ti rugi ti Nalatak a Panagsagsagaba, ti domestiko a panagsuporta para kadagiti Nasi ket dimmakkel ken, idi 1933, ni Hitler ket naidutok idi a kas ti Kanselor iti Alemania. Iti kalpasan a nagbanagan ti Reichstag a puor, ni Hitler ket nagpartuat ti estado a totalitariano nga adda laeng ti maymaysa a partido nga indauloan babaen dagiti Nasi.[12]
Ti Kuomintang (KMT) a partido idiay Tsina ket nangirugi ti maysa a panagkaykaysa a kampania a sumuppiat kadagiti rehional nga agtagtagikua kadagiti dagdaga ken napagkaykaysada ti Tsina idi tengnga ti 1920 a panawen, ngen isudan idin ket nairamanda ti maysa a sibil a gubat a kasuppiat kadagiti dati nga Insik a komunista a kumaduaanna.[13] Idi 1931, ti maysa a dumakdakkel a militaristiko nga Imperio a Hapon, a nabayagen a nagkamkamat ti panagimpluensia idiay Tsina[14] a kas ti umuna nga addang a nakitkita ti gobiernona a kas ti karbengan a panagturay ti Asia ti pagilian, ket inusarda ti Mukden a Pasamak a kas gapu a panagrugi ti panagraut ti Manchuria ken mangibangon ti tirtiris nga estado iti Manchukuo.[15] Gaputa nakapsut unay nga agresista ti Hapon, ti Tsina ket nagkidkidaw idiay Liaga ti Pagpagilian para iti tulong. Ti Hapon ket nagikkat manipud ti Liga ti Pagpagilain kalpasan a daytoy ket naipato para iti panagrautna ti Manchuria. Dagitoy dua apagilian ket nakilablabanda nadumaduma a gubat, iti Shanghai, Rehe ken Hebei, aginggana ti Tanggu a Panagsardeng ti Panagdangadang ket napirmaan idi 1933. Kalpasan daytoy, dagiti puersa ti Insik a boluntario ket nagtultuloyda nga agresista kadagiti panagriribok ti Hapon idiay Manchuria, ken Chahar ken Suiyuan.[16]
Ni Adolf Hitler, a kalpasan ti maysa a saan anagballigi a panagpadas a panagipalladaw ti gobierno ti Alemania idi 1923, ket nagbalin a ti Kanselor ti Alemania idi 1933. Isu ket nagikkat ti demokrasia, a nagitakder ti radikal, napaayatan ti maipapan ti puli a panagbaliw ti urnos ti lubong, ken nagrugi ti nawatiwat a panagarmas manen akampania.[17] Ti kabayatan, ti Pransia, tapno kakagun-od kadagiti kumaduaanna, ket pinalubosanna ti Italia idiay Ethiopia, a kinaykayat ti Italia a tagikuen. Daytoy apasamak ket napakaro idi nasapa a 1935 iditi Teritorio iti Saar Basin ket legado idi a naitipon iti Alemania kenni Hitler ken sinuppiatna ti Tulag iti Versailles, pinardasanna ti panagarmasna manen a programa ken nagipanguna ti konskripsion.[18]
Iti panagnamnama a mapasardeng ti Alemania, ti nagkaykaysa a Pagarian, Pransia ken Italia ket nagporma ti Stresa a Sanguanan. Ti Kappon ti Sobiet, ket nadanagan gapu ti dagiti gandat ti Alemania a panagtiliw ti nawatiwat a luglugar ti dumaya a Europa, ket nagsurat ti maysa a tulagan iti agsinnaranay a panagtulong ti Pransia. Sakbay daytoy a nagrugi, ti Pranko-Sobiet a tulag ket nasken idi a mapan ti burokrasia iti Liga iti Pagpagilian, a nakaaramid daytoy nga awan ti kagatna.[19][20] Nupay kasta, idi Hunio 1935, ti Nagkaykaysa a Pagarian ket nagaramid ti maysa a nawaya a tulagan ti marina nga adda ti Alemania, a nagpasayaat dagiti dati a gawidan. Ti Estados Unidos, ket nagdandanag kadagiti napaspasamak idiay Europa ken Asia, ket nangipasa ti Neutralidad a Tignay idi Agosto.[21] Idi Oktubre, ti Italia ket rinautna ti Ethiopia, ken ti Alemania ket isisu laengen idi ti kangrunaan a Europeano a pagilian nga agsupsuporta ti panagraut. Ti Italia nangikkat ti panagsuppiatna ti gandat ti Alemania a nga agsagepsep ti Austria.[22]
Ni Hitler ket kinaritna ti Versailles ken Dagiti Tulag ti Locarno a tultulag babaen ti remilitarisasion ti Rhineland idi Marso1936. Isu ket nakaawat ti bassit a panagsungbat manipud kadagiti dadduma a bileg ti Europa.[23] Idi nangrugi ti Sibil a Gubat ti Espania idi Hulio, ni Hitler ken Mussolini ket nagsuporta ti pasista ken autoritariano a puersa ti nationalista kadagiti sibil a gubatda asumuppiat ti sinupurtaran ti Sobiet a Spaniol Republika. Dagitoy dua a bangir ket nagusar iti daytoy a suppiat ti mangpadas kadagiti baro nga armas ken pamay-an ti pannakigubat,[24] a dagiti Nationalista ket nangabakda ti gubat idi nasap a 939. Idi Oktubre 1936, ti Alemania ken Italia ket nagporma ti Roma-Berlin nga Aksis. Kalpasan ti maysa a bulan, ti Alemania ken Hapon ket nagpirmada ti Kontra-Komintern a Tulag, a tiniponan ti Italia ti simmaruno a tawen. Idiay Tsina, kalpasan ti Xi'an a Pasamak ti Kuomintang ken dagiti puersa ti komunista ket nakitinnulagda ti panagsardeng ti suppiat tapno mairepresentada ti maysa a nagkaykaysa a sanguanan a mangsuppiat ti Hapon.[25]
[urnosen] Dagiti pasamak sakbay ti gubat
[urnosen] Invasion of Ethiopia
Ti Maikasua nga Italo–Abisinio a Gubat ket maysa idi a nabiit a kolonial agubat a nangrugi idi Oktubre 1935ken nalpas idi Mayo 1936. Ti gubat ket naglabanan a nagbaetan dagiti siiigam a puersa war was ti Pagarian iti Italia (Regno d'Italia) ken dagiti siiigam a puersa iti Etiopiano nga Imperio (a naamammoan pay a ti Abisinio). Ti gubat ket nagbanagan ti milisia a panagsakup iti Etiopia ken ti panakaikapet kadagiti baro a napartuat a kolonia ti Italiano a Daya nga Aprika (Africa Orientale Italiana, wenno AOI); iti maipatinayon, daytoy ket nakaiparang ti kakapsut iti Liga dagiti Pagpagilian a kas maysa apuersa ti panagpreserba ti kappia. Ti Italia ken Etiopia ket kameng idi dagitoy a dua a pagpagilian, ngem ti Liga ket awan ti inaramidna nga idi ti naudi ket nalawag a naglabsing ti bukod nga Artikulo X ti Liga.[26]
[urnosen] Sibil a Gubat ti Españia
Ti Alemania ken Italia ket nangipabulod ti suporta ti Nationalista nga insureksion lnga indauloan babaen ni heneral Francisco Franco idiay España. Ti Kappon ti Sobiet ket nagsuporta ti panakaikapet ti adda a gobierno, ti Espaniol a REpublika, a nakapakpakita ti kumanigid a kakaykayatanna. Ti Alemani ken USSR inusarda daytoy a palikud a gubat a kas maysa nga opurtunidad a mangsubok kadagiti napasayaat anga armas ken taktika. Ti naigagara a Panagbomba iti Guernica babaen ti Aleman a Condor a Sangaarbanan idi Abril 1937 ket nagiparawad ti nawatiwat a panagdandanag a ti sumaruno a nagruna agubat ket agiraman ti nakaro nga aligaget a panagraut a panabomba dagiti paisano.[27][28]
[urnosen] Panagraut ti Hapon iti Tsina
Idi Hulio 1937, ti hapon ket tiniliwna ti dati nag imperial nga Insik a kapitolio iti Beijing kalpasan a nagidurog ti Rangtay Marco Polo a Pasamak, a nagpatinggaan ti Hapon akampani aa mangraut ti amain a Tsina.[29] Dagiti Sobiet ket pinardasanda apinirmaan ti maysa a di-naranggas atulag iti Tsina tapno mangipabulod ti suporta a materiales, a nagpataud ti panakapalpas ti dati a pagtitinnulongan ti Alemania ken Tsina. Ni Heneralissimo Chiang Kai-shek nangibaniaga dagii bukodna a kalaingan abuyot tapno agsalaknib ti Shanghai, ngem kalpasan ti tallo a bulan a panakilablaban, ti Shanghai ket natnag. Dagiti Hapon ket nagtultuloyda a nagidurduron kadagiti puersa ti Insik, ti panakatiliw ti kapitolio ti Nanking idi Disiembre 1937 ket nagitalek ti Nanking a Nadawen apanagpapatay.
Idi Hunio 1938, dagiti puersa ti Insik pinasardengda dagiti panagiduron ti Hapon babaen ti panaglayos ti Duyaw a Karayan; daytoy a namayan ket nakaited ti panawen para iti panagisagana dagiti Insik kadagit panagsalaknibda idiay Wuhan, ngem ti siudad ket natiliw idi Oktubre.[30] Dagiti panagballigi ti milisia ti Hapon ket saan a nagyeg ti panakarebba iti Insika resitansia a ninamnama a magun-od ti Hapon, embes ket ti gobierno ti Tsina ket immalis idiay kaunegan ti Chongqing ken nagtultuloy a nakigubat.[31]
[urnosen] Paammo
- ^ Kalpasan ti panagtinnag iti Maikatlo a Republika iti Pransia idi 1940, ti de facto a gobierno ket ti Turay ti Vichy. Nagibalin kadagiti mayat dagiti pagtayyekan nga annuroten aginggana idi Nobiembre 1942 a nagbatbati a pormal nga agmangngamangnga. Ti Nawaya a Puersa a Pransia, nga agnaed idiay Londres, ket naibigbigan dagiti Agkakadua a kas ti opisial a gobierno idi Septiembre 1944.
- ^ 23 Agosto 1939, ti USSR ken Alemania nagpirma da iti saan a managriribok a tulag, sectreto a biningbingay to Daya a Europa iti globa nga inpluensia. Ti panagisardeng ti gubat ti USSR iti Hapon idi 16 Septiembre 1939; rinaut ti Polandia idi 17 Septiembre 1939; rinaut ti Pinlandia idi 30 Septiembre 1939; pinilit nga innayon dagiti estado ti Baltiko idi Hunio 1940; innala ti dumaya a Romania idi 4 Hulio 1940. idi 22 Hunio 1941, ti USSR ket rinauot babaen ti Pagtayyekan ti Europa; ti USSR ket timmipon kadagit pagilian a makilablaban kadagiti pagtayyekan.
[urnosen] Pinagibasaran
- ^ Sommerville, Donald (2008). Ti Kompleto a Nailadawan a Pakasaritaan iti Maikadua a Sangalubongan a Gubat: Ti Atoritario apanakaidatag iti Kadaksana Suppiat iti Pakasaritaan ti Nagtagitaoan nga adda ti Panagusig dagiti Naikeddengan a Panagsarak ken Naisangayan a Nagsuppiatan. Lorenz Books. p. 5. ISBN 0-7548-1898-5.
- ^ Barrett, David P; Shyu, Lawrence N (2001). Ti Tsina iti kontra Hapon a Gubat, 1937–1945: politiko, kultura ken kagimongan. Tomo 1 kadagiti Panagadal iti moderno a Pakasaritaan ti Tsina. New York: Peter Lang. p. 6. ISBN 0-8204-4556-8.
- ^ Ti Salaknib aKonsilo ti UN, http://www.unfoundation.org/what-we-do/issues/united-nations/the-un-security-council.html, naala idi 5-15-2012
- ^ Chickering, Roger (2006). Ti Lubong iti Dagup a Gubat: Sangalubongan a Suppiat ken dagiti Politiko ti Panagdadael, 1937–1945. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. p. 64. ISBN 0-275-98710-8. http://books.google.com/?id=evVPoSwqrG4C. Naala idi 15 Nobiembre 2009.
- ^ Fiscus, James W (2007). Kritikal a Perspektibo iti Maikadua a Sangalubongan a Gubat. Rosen Publishing Group. p. 44. ISBN 1-4042-0065-7. http://books.google.com/?id=6MTcnkLfDZAC. Naala idi 15 Nobiembre 2009.
- ^ (Ben-Horin, Eliahu (1943). Ti Tengnga a Daya: Nagsasabtan iti Pakasaritaan. W. W. Norton & Co. p. 169; Taylor, A. J. P (1979). Kasano ti Panagrugrugi dagiti Gubat. Hamilton. p. 124. ISBN 0241100178; Yisreelit, Hevrah Mizrahit (1965). Panagadadal ti Asia ken Aprika, p. 191). Para iti 1941 kitaen ti (Taylor, A. J. P (1961). Ti Taudan iti Maikadua a Sangalubongan a Gubat. Hamilton. p. vii; Kellogg, William O (2003). Amerikano a Pakasaritaan ti Nalaka a Pamay-an. Edukasianal a Serie ni Barron. p. 236 ISBN 0764119737). Adda pay dagiti kapanunutan a ti Umuna a Sangalubongan a Gubat ken ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat ket agpadpada a paset iti "Sibil a Gubat ti Europa" wenno "Maikadua a Tallopulo a Tawen a Gubat". (Canfora, Luciano; Jones, Simon (2006). Demokrasia idiay Europa: Maysa a Pakasaritaan iti Ideolohia. Wiley-Blackwell. p. 155. ISBN 1405111313; Prin, Gwyn (2002). Ti Puso iti Gubat: Iti Bileg, Suppiat ken Obligasion iti Maikaduapulo ket Maysa a Siglo. Routledge. p. 11. ISBN 0415369606).
- ^ Masaya, Shiraishi (1990). Ti Panakibiang ti Hapon iti Bietnam, 1951–1987. SEAP a Pagipablaakan. p. 4. ISBN 0-87727-122-4.
- ^ "Dagiti Panakibiang ti Alemania-Amerikano – Tulag iti Kinaudi a Nagbanagan a Maipangngep iti Alemania (dua a manayonan ti uppat)". Usa.usembassy.de. http://usa.usembassy.de/etexts/2plusfour8994e.htm. Naala idi 29 Enero 2012.
- ^ Kantowicz 1999, p. 149
- ^ Davies 2008, pp. 134–140
- ^ Shaw 2000, p. 35
- ^ Bullock 1962, p. 265
- ^ Preston 1998, p. 104
- ^ Myers 1987, p. 458
- ^ Smith 2004, p. 28
- ^ Coogan, Anthony. "Dagiti Boluntario a Buyot iti Amianan a daya a Tsina". Pakasaritaan Tatta nga Aldaw 43. http://www.questia.com/googleScholar.qst?docId=5000186948. Naala idi 14 Nobiembre 2009. "Nupay nga adda dagiti tropa nga Insik idiay Amianan a daya a nakasanud idiay abagatan, adda dagiti napalab-og babaen dagiti nagpaspasanga Buyot tiHapon ken nakasangoda idi ti panagpili iti panagresista a daytoy ket naisuppiat kadagiti bilbilin, wenno suuko. Adda dagiti nagbilbilin a simmuko, a nakagun-od ti nagato nga opisina iti tirtiris a gobierno, ngem dagiti dadduma nakilabanda kadgiti nagparparmek. Dagiti puersa a binibilinda ket isu dagityo ti immuna a buyot dagiti boluntario"
- ^ Brody 1999, p. 4
- ^ Zalampas 1989, p. 62
- ^ Record 2005, p. 50
- ^ Mandelbaum 1988, p. 96
- ^ Schmitz, David F (2001). Ti Immunaa nasirib a Tao. Rowman & Littlefield. p. 124. ISBN 0-8420-2632-0.
- ^ Kitson 2001, p. 231
- ^ Adamthwaite 1992, p. 52
- ^ Graham 2005, p. 110
- ^ Busky 2002, p. 10
- ^ Barker, A. J (1971). Ti Panagrames iti Etiopia 1936. Ballantine Books. pp. 131–2. ISBN 0-345-02462-1.
- ^ Beevor, Antony (2006). Ti Gubat par aiti España: Ti Sibil a Gubat ti España 1936–1939. Londres: Phoenix. pp. 258–260. ISBN 0-7538-2165-6.
- ^ Budiansky, Stephen (2004). Bileg ti Angin : Dagiti lallaki, Dagiti Makina, ken dagiti Kapanunotan a Nangrebulosionario ti Gubat, manipud ti Kitty Hawk aginggana ti Golpo a GubatII. Londres: Viking. pp. 209–211. ISBN 0-670-03285-9.
- ^ Fairbank, John King; Feuerwerker, Albert; Twitchett, Denis Crispin (1986). Ti Cambridge a pakasaritaan iti Tsina. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. pp. 547–551. ISBN 0-521-24338-6.
- ^ Fairbank, John King; Feuerwerker, Albert; Twitchett, Denis Crispin (1986). Ti Cambridge a pakasaritaan iti Tsina. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. p. 566. ISBN 0-521-24338-6.
- ^ Taylor, Jay (2009). Ti Heneralissimo: Ni Chiang Kai-shek ken ti panagsagsagaba para iti moderno a Tsina. Unibersidad ti Harvard a Pagmalditan. pp. 150–152. ISBN 978-0-674-03338-2.


text:
Kenia
Ti Kenia ( /ˈkɛnjə/ wenno /ˈkiːnjə/), opisial a ti Republika ti Kenya, ket maysa a pagilian idiay Daya nga Aprika a naisanglad idiay ekuador. Adda ti Taaw Indiano iti abagatan adaya, daytoy ket nabeddengan babaen ti Tanzania iti abagatan, ti Uganda iti laud, ti Abagatan a Sudan iti amianan alaud, ti Etiopia iti amianan ken ti Somalia iti amianan adaya. Ti Kenia ket adda ti kalawa ti daga iti 580,000 km2 ken ti populasion ti sumurok a 43 a riwriw nga agtataeng. Ti pagilian ket nainaganan manipud ti Bantay Kenya, ti maysa a nasingsangayan a dulon ken maikadua kadagiti kangatuan a tuktok ti bantay idiay Aprika. Ti kapitolio ken kadakkelan a siudadna ket ti Nairobi.
Ti Kenia ket adda ti napudot ken nadam-eg a klima iti igid ti aplayana ken ti Taaw Indiano, nga agbalbaliw ti nabaknang kadagiti kaatapan a karuotan a sabana nga agpauneg ti kadagaan a mapan idiay kapitolio. Ti Nairobi ket adda ti nalamiiis a klima a lumamlamiis pay no umas-asideg idiay Bantay Kenya, nga adda dagiti tallo nga agtultuloy a gora ti niebe a tuktok. Ti napudot ken nadameg atropikal a klima ket gaparang manen iti kaunegan amapan idiay danaw Victoria, sakbay a mapan iti kalalainganna a kabakiran ken katurturodan aluglugar idiay lumaud a rehion. Dagiti rehion ti Amianan a Daya idiay igid ti pagbeddengan ti Somalia ken Etiopia ket namaga ken namaga bassit a luglugar nga adda kasla desierto a langa ti daga. Ti Danaw Victoria, ti maikadua a kadakkelan a nasadiwa a danum a danaw iti lubong (kalpasan ti Danaw Superior idiay Estados Unidos ken Kanada) ken ti kadakkelan a tropikal a danaw iti lubong, ket mabirukan idiay abagatan a laud ken nakibinningayan ti Uganda ken Tanzania. Ti Kenia ket naindayegan para kadagiti safari ken dagiti reserba ti nadumaduma a kita ti kaatapan a kas ti Daya ken Laud a Nailian a Parke ti Tsavo, ti Maasai Mara, Nailian a Parke ti Nakuru, ken ti Nailian a Parke ti Aberdares.
Ti rehion ti Nalatak a Dandanaw ti Aprika, a daytoy ket nakaikamengan ti Kenia, ket nakakitan kadagiti panagtaeng ti tao manipud idi paset ti panawen ti Akinbaba a Paleolitiko. Ti Bantu a panagpadakkel ket nakaabut ti lugar manipud idiay Laud-Tengnga nga Aprika babaen ti umuna a milenia AD, ken dagiti pagbeddengan ti moderno nga estado ket buklenna dagiti pagsasabtan ti Niger-Kongo, Nilo-Sahara ken Apro-Asiatiko nga etno-linguistiko a luglugar ti kontinentet, a mangaramid ti Kenia ti maysa nga adu ti kulturana a pagilian. Ti kaadda dagiti Europeano ken Arabo idiay Mombasa ket napetsaan manipud idi Nasapa a Moderno a paset ti panawen, ngem ti Europeano a panagsuksukisok iti kaunegan ket nangrugi laeng idi maika-19 a siglo. Ti Britaniko nga Imperio ket nangipatakder ti Protektorado ti Daya nga Aprika idi 1895, a naamammoan manipud idi 1920 a kas tiKenia Kolonia. Ti nawaya a Republika ti Kenya ket nabangon idi Disiembre1963. Kalpasan ti maysa a reperendum idi Agosto 2010 ken ti panakaampon ti maysa a baro a batay-linteg a nangsukat ti daan a tinawidan idi napawaya manipud ti Britaniko, ti Kenia tattan ket nabingbingay kadagitib 47 a kondado a nawaya manipud ti Nailian agobierno ken agikedkedengda kadagiti panakibiang a naibatay ti konsultasion ken panagtitinnulong. Dagiti kondado ket tinurayan babaen ti panagbutos kadagiti gobernador ken nawaya nga agtigtignay manipud ti sentro a gobierno idiay Nairobi.
Ti kapitolio, a Nairobi, ket isu ti rehional a sentro ti komersio. Ti ekonomia ti Kenya ket isu ti kadakkelan babaen ti GDP idiay Daya ken Tengnga nga Aprika.[5][6] Ti agrikultura ket isu ti nangruna a agpatpatrabaho ken ti pagilian ket tinawtawid nga agiluluas ti tsia ken kape, ken ti pay kinaudi dagiti nasadiwa a sabong idiay Europa. Ti serbisio nga industria ket maysa anagruna amangpatpatarya ti ekonomia. Ti Keni aket maysa akameng ti Komunidad ti Daya bnga Aprika.
[urnosen] Pinagibasaran
- ^ Batay-linteg (2009) Art. 7 [Nailian, opisial ken dadduma pay a pagsasao] "(1) Ti nailian apagsasao ti Republika ket Kiswahili. (2) Dagiti opisial a pagsasao ti Republika ket ti Kiswahili ken Inggles. (3) Ti Estado ket Nasken a–-–- (a) mangipatakder ken agsalaknid ti dibersidad ti pagsasao ti tattao ti Kenia; ken (b) mangipatakder ti panagrang-ay ti panag-usar kadagiti patneng a pagsasao, ti Senial apagsasao ti Kenia, Braille ken dagiti daddum apay a porma ti pannakisao ken dagiti teknolohia a maserrekan ti tattao nga adda dagiti disabilidad."
- ^ Kenya 2009 a Populasion ket pagtaengan a senso. knbs.or.ke
- ^ 3.0 3.1 3.2 3.3 "Kenya". Internasional a Pundo ti Panguartaan. http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=44&pr1.y=12&c=664&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=. Naala idi 19 Abril 2012.
- ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2011". Nagkaykaysa aPagpagilian. 2011. http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Tables.pdf. Naala idi 2 Nobiembre 2011.
- ^ Ti Etiopia a GDP a bileg ti panagggatang idi 2010: 86 bilion. Imf.org (2006-09-14). Naala idi 9 Abril 2012.
- ^ Ti Kenya a GDP a bileg ti panaggatang idi 2010: 66 Bilion. Imf.org (2006-09-14). Naala idi9 Abril 2012.
[urnosen] Dagiti silpo ti ruar
Dagiti midia a mainaig ti Kenia idiay Wikimedia Commons
- Gobierno
- Panakangiwat ti Gobierno Opisina ti Panakangiwat ti Republika ti Kenia.
- Gobierno ti Kenia Opisial a sitio.
- Kenya
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti Bantu a pagilian ken teritorio
- Dagiti pagilian ti Taaw IndianoC
- Daya nga Aprika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Inggles
- G15 a pagpagilian
- Dagiti kameng nga estado ti Kappon ti Aprika
- Dagiti kameng nga estado ti Makomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1963
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Swahili
- Dagit kameng nga estado ti Nagkaykaysa a Pagpagilia


text:
Pagsasao a Katalán
Ti Katalán ( /kætəˈlæn/, /ˈkætəlæn/, wenno /ˈkætələn/;[3] Nagan a naited dagti umili: català, IPA: [kətəˈɫa] wenno [kataˈla]) ket maysa a Romanse a pagsasao, ti nailian ken isu laeng ti opisial a pagsasao iti Andorra ken kumaduaan nga opisial a pagsasao idiay Espaniol a naturayan a komunidad iti Catalonia, ti Is-isla a Baleariko ken Balensiano a Komunidad, a daytoy ket makunkuna idiay a Balensiano (valencià, IPA: [valensiˈa]), ken idiay pay siudad iti Alghero (nga daytoy nga Algherese ket maisasao), idiay Italiano nga isla iti Sardinia. Maisasao pay daytoy, nga awanan ti opisial a makaibigbigan, idiay naturayuan a komunidad iti Aragon (idiay La Franja) ken Murcia (idiay Carche) idiay Espana, ken idiay napakasaritaan a Roussillon a rehion iti akin-abagatan a Pranses, agarup a kapadpada ti agdama adépartement iti Pyrénées-Orientales (Akin-amianan a Katalonia).
[urnosen] Pinagibasaran
- ^ Pagsasao a Katalán at Etnólogo (maika-16 ed., 2009).
- ^ 2.0 2.1 Some Iberian scholars may alternatively classify Catalan as an Ibero-Romance language/East Iberian.
- ^ Katalán Dictionary.com Unabridged. Random House, Inc. (naala idi: Marso 20, 2010).


text:
Bulan (kalendario)
Ti bulan ket maysa a kita ti pinagrukud iti oras, us-usaran daytoy kadagiti kalendario nga immuna a nainbento idiay Mesopotamia, nabingbingay ti tawen ti sangapulo ket dua a bulan.
[urnosen] Dagiti kita ti bulan
Dagiti sumaganad ket kita ti bulan nga addaan laeng ti kangrunaan na iti astronomia.
[urnosen] Sidereal a bulan
Makunkuna daytoy a sidereal a bulan ngamin ta ti manu nga oras nga makapan nga agsubli ti Bulan (Ingles:Moon) iti naikkan a nagyanan dagita bituen (Latin:sidera): 27.321661 al-aldaw (27 aldaw 7 oras 43 minutos 11.5 segundo).
[urnosen] Tropikal a bulan
Daytoy ket basbassit met laeng a pinagrukud ti bulan. Basbasit nga oras ti pinagsubli ti Bulan kadagiti naikkan a nagyanan dagita bituen: 27.321582 al-aldaw (27 aldaw 7 oras 43 minutos 4.7 segundo).
[urnosen] Anomalistic a bulan
Daytoy ket at-atiddog met a pinagrukud ti bulan, ti kinaatiddog na ket: 27.554551 al-aldaw (27 aldaw 13 oras 18 minutos 33.2 segundo).
[urnosen] Draconic a bulan
Daytoy ket makunkuna pay a 'draconitic' a bulan,[1] ken makunkuna pay a nodical a bulan. Addaan ti pinagrukod na daytoy a: 27.212220 al-aldaw (27 aldaw 5 oras 5 minutos 35.8 segundo).
[urnosen] Synodic a bulan
Daytoy addaan ti pinagrukod na a: 29.530589 al-aldaw (29 aldaw 12 oras 44 minutos 2.9 segundo).
[urnosen] Dagiti ka-atiddog ti bulan
[urnosen] Pinagibasaran
- ^ Linton, Christopher M. (2004). Manipud iti Eudoxus to Einstein: pakasaritaan iti matematikal nga astronomia. Nagipablaak: Cambridge University Press. p. 7.


text:
Pagsasao a Khmer
Ti Khmer (ភាសាខ្មែរ, IPA: [pʰiːəsaː kʰmaːe]; wenno pormal laeng a, ខេមរភាសា, IPA: [kʰeɛmaʔraʔ pʰiːəsaː]), wenno Cambodiano, ket isu ti pagsasao dagiti Tattao a Khmer ken ti opisial a pagsasao ti Cambodia. Daytoy ti maikadua a kaaduan a maisasao nga Austroasiatiko a pagsasao (kalpasan ti Bietnamis), nga adda dagiti mangisasao kadagiti sansangapulo a riwriw. Ti Khmer ket naipanunotan idin a naiimpluensian unay babaen ti Sanskrito ken Pali, a naipangpangruna kadagiti naarian ken relihioso a rehistro, babaen ti Hinduismo ken Budismo. Isu pay daytoy ti kasapaan a nairehistro ken kasapaan a naisurat a pagsasao ti pamili a Mon–Khmer, a napetsaan sakbay ti Mon ken babaen ti adu a paggiddiatan ti Bietnamis.[2] Ti pagsasao a Khmer language ket nakaimpluensia, ken naimpluensian babaen ti, Tailandes, Lao, Bietnamis ken Cham, nga amin dagitoy ket, gapu ti heograpiko a kainnasideg ken kapaut a kainnasideg ti kultura, ket agporma ti maysa a sprachbund idiay peninsula ti ti Abagatn a daya nga Asia.[3]
Ti Khmer ket nangruna amaysa a panangisalsalumina a pagsasao. Awan dagiti inpleksion, konhiohesion wenno panagipatingga a kaso. Embes ket, dagiti patikula ken dagiti tumultulong a balikas ket naus-usar a mangipakita kadagiti gramatika a panakaikabagian. Ti sapasap nga urnos ti balikas ket suheto–berbo–banag. Kaaduan kadagiti balikas ket maitutop ti kadawyan tabas ti a Mon-Khmer, nga adda ti maysa a "nangruna" a silaba a sinarunuan babaen ti maysa a menor a silaba.
Ti pagsasao a Khmer ket naisurat nga adda ti maysa nga abugida a naamammoan iti Khmer a kas អក្សរខ្មែរ (IPA: [aʔksɑː kʰmaːe]). Ti Khmer ket maigiddiat kadagiti kaarruba apagsasao a kas ti Tailandes, Lao ken Bietnamis gaputa daytoy ket saan a maysa a maiyaweng a pagsasao.
[urnosen] Dagiti pinagibasaran ken nota
- ^ Lewis, M. Paul (ed.), 2009. Ethnologue: Dagiti pagsasao ti lubong, Maikasangapulo ket innem nga edision. Dallas, Tex.: SIL International. Ti naikabil para iti Khmer
- ^ David A. Smyth, Judith Margaret Jacob (1993). Cambodiano a Linguistika, Literatura ken Pakasaritaan: Dagiti Naurnong nga artikulo. Routledge (UK). ISBN 0728602180147852369*. http://books.google.co.uk/books?visbn=0728602180&id=gQwGbvy5OXcC&pg=PA44&lpg=PA44&vq=Khmer+language&ie=ISO-8859-1&output=html.
- ^ Enfield, N.J. (2005). Maipapan ti lugar a linguistika ken Nangruna a daga ti Abagatan a daya nga Asia
[urnosen] Adu pay a mabasbasa
- Ferlus, Michel. 1992. Essai de phonétique historique du khmer (Du milieu du premier millénaire de notre ère à l'époque actuelle)", Dagiti Mon–Khmer a Panagadadal XXI: 57-89)
- Headley, Robert and others. 1977. Cambodiano-Inggles a Diksionario. Washington, Catholic University Press. ISBN 0-8132-0509-3
- Huffman, F. E., Promchan, C., & Lambert, C.-R. T. (1970). Moderno a naisasao a Cambodiano. New Haven: Unibersidad ti Yale a Pagmalditan. ISBN 0-300-01315-9
- Huffman, F. E., Lambert, C.-R. T., & Im Proum. (1970). Cambodiano a sistema ti panagsurat ken agdadamo nga agbasbasa nga adda dagit panakisanayan ken glosario. Dagiti Yale a serie ti liguistika. New Haven: Unibersidad ti Yale a Pagmalditan. ISBN 0-300-01199-7
- Jacob, Judith. 1974. Ti Ababa a Cambodiano-Inggles a Diksionario. Londres, Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. ISBN 0-19-713574-9
- Jacob, J. M. (1996). Ti tinawtawid a literatura ti Cambodia: ti pangyuna apagsurotan. dagiti oriental a serie ti Londres, v. 40. New York: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. ISBN 0-19-713612-5
- Jacob, J. M., & Smyth, D. (1993). Cambodiano a lingguistika, literatura ken pakasaritaan: dagiti naurnong nga artikulo. Londres: Pagadalan ti Oriental ken Aprikano a Panagadadal, Unibersidad ti Londres. ISBN 0-7286-0218-0
- Keesee, A. P. K. (1996). Ti INggles a-naisasao a Khmer a diksionario: nga adda ti romanisado a sistema ti panagsurat, panag-usar, ken dagiti indiom, ken dagiti nota iti Khmer a panagbitla ken gramatika. Londres: Kegan Paul International. ISBN 0-7103-0514-1
- Meechan, M. (1992). Rehistro iti Khmer ti laringhea a panakaidasig ti parinhea apanagpadakkel. Ottawa: Nailian a Biblioteka ti Kanada = Bibliothèque nationale du Canada. ISBN 0-315-75016-2
- Sak-Humphry, C. (2002). Panakisinnao iti Khmer: ti maysa nga interaktibo a naipatengnga nga agpang ti kurso a Khmer. Manoa, Hawai'i: Sentro para iti Abagatan a daya nga Asiano a Panagadadal, Eskuela ti Hawayano, Asiano ken Pasipiko a Panagadadal, Unibersidad ti of Hawaii idiay Manoa. OCLC: 56840636
- Smyth, D. (1995). Kadawyan a Cambodiano: ti kompleto a kurso ti pagsasao. Londres: Routledge. ISBN 0-415-10006-2
- Stewart, F., & May, S. (2004). Iti anniniwan ti Angkor: kontemporario a panagsurat manipud idiay Cambodia. Honolulu: Unibersidad ti Hawaii a Pagmalditan. ISBN 0-8248-2849-6
- Tonkin, D. (1991). Ti Cambodiano nga abesedario: kasano ti agsurat ti pagsasao a Khmer. Bangkok: Trasvin Publications. ISBN 974-88670-2-1


text:
Davao del Sur
Ti Davao del Sur ket maysa a probinsia iti Pilipinas a masarakan iti Rehion ti Davao iti Mindanao. Ti kapitoliona ket ti Ciudad ti Digos. Kabeddengna dagiti probinsia ti Davao del Norte iti amianan, ken ti Cotabato, Sultan Kudarat, South Cotabato ken Sarangani iti laud. Adda iti daya ti probinsia ti Golpo ti Davao
Addaan ti Davao del Sur iti 14 nga ili ken 2 a ciudad.
Ti Ciudad ti Davao ket maysa nga agwaywayas a ciudad ken nakasina iti probinsia. Dagiti agindeg iti ciudad ket saanda nga agbutos kadagiti ofisial ti probinsia ken addaanda iti bukod a pannakabagi iti Kongreso iti Pilipinas.


text:
Pammadayaw nga Oscar
Ti Pammadayaw nga Academia, am-ammo kas Pammadayaw nga Oscar ket ti kalatakan a premio iti pelicula idiay Estados Unidos. Tinawen a maibalbalangat kadagiti kalalaingan nga aktor ken direktor ken kapipintasan a pelicula iti tawen, ikedkeddeng daytoy ti Academia ti Arte ken Siensia iti Pelicula, maysa a gimong dagiti direktor, actor ken dadduma pay a mangal-alagad ken mangmangged iti industria ti pelicula. Manipud 2003, addan 5,816 a kamkameng ti Academia.
Ti kalkalpas a pammadayaw ket naited idi 2006, iti maika-78 seremonia ti Academia.
[urnosen] Kitaen pay


text:
Web
Ti World Wide Web ("WWW", "W3", wenno gagangay a "Web" wenno "web"; literal nga Iloko: "sangalubongan a sapot'") ket maysa nga espasio ti informasion a dagiti bambanag a mapaginteresan, a madakamat kas rekursos, ket maam-ammo dagiti nainsangalubongan a pangbigbig a maawagan Uniform Resource Identifiers (URIs). Ti termino a Web ket masansan a mapagbiddutan kas pumada iti Internet, ngem daytoy a termino (web) ket kinaagpaysuananna, isu ti serbisio nga agan-andar wenno agtartaray iti ngatuen ti Internet.


text:
Departamento ti Bolívar
Ti Bolívar ket maysa a departamento ti Colombia. Daytoy nanaganan manipud ti maysa kadagiti kasisigud a siam nga estado ti Estados Unidos ti Colombia. Daytoy ket mabirukan idiay amianan a paset ti pagilian, daytoy ket gumay-at ti paset ti agarup nga amianan-abagatan manipud ti aplaya ti Karibe idiay Cartagena idiay asideg ti sabangan ti Karayan Magdalena, ken idiay abagatan nga igid ti karayan iti maysa a pagbeddengan ti Departamento ti Antioquia. Dagiti departamento ti Sucre ken Córdoba ket mabirukan iti laud, ken ti Departamento ti Atlántico ket adda iti amianan ken daya (kaaduan kadagiti pagbeddengan ket pinorma babaen ti Kanal del Dique). Iti ballasiw ti Karayan Magdalena iti daya ket ti Departamento ti Magdalena.
Ti kapitoliona ket ti Cartagena, dagiti nagruna pay a siudad ket mairaman ti Magangué ken Turbaco.
[urnosen] Dagiti munisipalidad
- Achí
- Altos del Rosario
- Arenal del Sur
- Arjona
- Arroyo Hondo
- Barranco de Loba
- Calamar
- Cantagallo, Bolívar
- El Carmen de Bolívar
- Cartagena
- Cicuco
- Clemencia
- Córdoba
- El Guamo
- Hatillo de Loba
- Magangué
- Mahates
- Margarita
- María La Baja
- Santa Cruz de Mompox
- Montecristo
- Morales
- Norosí
- El Peñón
- Pinillos
- Regidor
- Rio Viejo
- San Cristobal
- San Estanislao
- San Fernando
- San Jacinto
- San Jacinto del Cauca
- San Juan Nepomuceno
- San Martín de Loba
- San Pablo
- Santa Catalina
- Santa Rosa
- Simití
- Soplaviento
- Talaiga Nuevo
- Tiquisio
- Turbaco
- Turbana
- Villanueva
- Zambrano
- Santa Rosa del Sur
[urnosen] Pinagibasaran
- ^ http://www.dane.gov.co/files/censo2005/regiones/bolivar/bolivar.pdf Population Statistics by DANE
[urnosen] Kasilpo iti ruar
Dagiti midia a mainaig ti Departamento ti Bolívar idiay Wikimedia Commons


text:
Dagiti pagsasao iti Pilipinas
Adda aganay a 175 a pagsasao iti Pilipinas, 174 kadagiti ti sibibiag wenno maar-aramat pay laeng, 4 met ti maibilangen a natay a pagsasao.
[urnosen] Patneng a pagsasao
Adda 12 a maibilang a nativo wenno patneng a pagsasao nga addaan iti mapan a sagsangariwriw wenno nasursurok pay nga agar-aramat wenno agsasao: Tagalog, Cebuano, Iloko, Hiligaynon, Bikol, Waray-Waray, Kapampangan, Pangasinense, Kinaray-a, Maranao, Maguindanao, ken Tausug. Ar-aramaten dagitoy a naimpatnengan ti nasurok a 90% ti populasion ti Filipinas.
Segun dagiti senso idi 2000 ti Opisina Dagiti Nailian nga Estadistika iti Pilipins (Ingles:National Statistics Office of the Philippines), ti bilang dagiti Filipino a mangar-aramat kadagiti 18 a pagsasao iti baba kas patneng a saoda ket isu dagiti sumaganad:
[urnosen] Sibibiag a pagsasao
Dagiti 175 a sumaganad a pagsasao a maar-aramat iti Filipinas:
[urnosen] Natayen a pagsasao
- Agta (Dicamay)
- Agta (Villa Viciosa)
- Ayta (Tayabas)
- Katabaga


text:
Papeles:Coat of arms of Pakistan.svg
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Daytoy a papeles ket naggapu idiay Wikimedia Commons ken mabalin a mausar kadagiti sabsabali a gandat.
Ti pagipalpalawag na idiay pagipalpalawag a panid ti papeles ket naipakita dita baba.
Coat of Arms of en:Pakistan. Own Work based on Image:Coat of arms of Pakistan.png, which is in the public domain according to the Pakistani law.
[1]== derivative works == Derivative works of this file:
Biddut ti dakamat: Ti
nga etiketa ket addaan, ngem awan ti
nga etiketa a nabirukan
Pakasaritaan ti papeles
Agtakla iti maysa a petsa/oras tapno makitam ti papeles iti kasisigudna a langa iti dayta nga oras.
Panagusar iti daytoy a papeles
Ti sumaganad a silpo ti panid ditoy a papeles:
Sangalubongan a panag-usar ti papeles
Dagiti sumaganad a wiki ket agus-usar iti daytoy a papeles:
- Panag-usar idiay ab.wikipedia.org
- Panag-usar idiay ace.wikipedia.org
- Panag-usar idiay af.wikipedia.org
- Panag-usar idiay als.wikipedia.org
- Panag-usar idiay an.wikipedia.org
- Panag-usar idiay arc.wikipedia.org
- Panag-usar idiay ar.wikipedia.org
- Panag-usar idiay ar.wikiversity.org
- Panag-usar idiay arz.wikipedia.org
- Panag-usar idiay ast.wikipedia.org
- Panag-usar idiay as.wikipedia.org
- Panag-usar idiay az.wikipedia.org
- Panag-usar idiay bar.wikipedia.org
- Panag-usar idiay bat-smg.wikipedia.org
- Panag-usar idiay ba.wikipedia.org
- Panag-usar idiay be-x-old.wikipedia.org
- Panag-usar idiay be.wikipedia.org
- Panag-usar idiay bg.wikipedia.org
- Panag-usar idiay bh.wikipedia.org
- Panag-usar idiay bjn.wikipedia.org
- Panag-usar idiay bn.wikipedia.org
- Panag-usar idiay bo.wikipedia.org
- Panag-usar idiay bpy.wikipedia.org
- Panag-usar idiay bs.wikipedia.org
- Panag-usar idiay bug.wikipedia.org
- Panag-usar idiay ca.wikipedia.org
Kitaen ti adu pay a sangalubongan a panag-usar iti daytoy a papeles.
Daytoy a papeles ket naglaon ti naipatinayon a pakaammo, a mabalin a nainayon manipud ti digital a kamera wenno skanner a naaramat a pangpartuat wenno pang-digitize itoy.
No ti papeles ket saan a nabalbaliwan manipud iti kasisigud a kasasaad, adda dagiti sumagmamano a salaysay a mabalin a saan a napno a maipakita ti nabaliwan a papeles.


text:
Homero
Iti Lumaud a klasiko a tawid, ni Homero ( /ˈhoʊmər/; Plantilia:Lang-grc-gre, Hómēros) ket isu ti nangsurat ti Iliad ken ti Odisea, ken nairaraeman a kas ti kalatakan a taga-ugma a Griego nga epiko a mannaniw. Dagitoy nga epiko ket naisanglad iti rugi ti Lumaud a kanon ti literartura, ken adda ti adu a impluensia iti pakasaritaan ti literatura.
Ti panagbiagna ket di naamammoan. Ni Herodoto ket nagkarkarkulo a ni Homero ket nagbiag idi 400 a tawtawen sakbay ti panagbiag a panawen ni Herodoto, a mangikabil kaniana idi agarup a 850 BC;[1] bayat a dagiti dadduma apamunganayan ket nagtuntonda nga isu ket nagbiag iti naipagarup nga asasideg a panawen ti Trojan a Gubat, idi nasapa a maika-12 a siglo BC.[2] Dagiti moderno nga agsuksukimat ket naiparparang a agikabkabilda kenni Homero iti maika-7 a siglo wenno maika-8 a siglo BC.
Ti pormatibo nga impluensia a panakaay-ayam babaen dagiti Hoeriko nga epiko iti panagsukog ti Griego a kultura ket nawatiwat a nabigbigan idi, ken ni Homero ket naipalpalawagan a ka ti manursuro ti Gresia.[3] Dagiti obra ni Homero, a dagitoy ket agarup a limapulo a porsiento dagiti bitla, ket nangited kadagiti modelo iti makaawawis a panagsasao ken panagsursurat a tinultulad kadagiti taga-ugma ken mediebal a lublubong ti Gresia. Dagiti pirgis ti panakalaglag para iti gangani kadagit amin a malaslasin a Griego a nabirbirukan a literario ti papiro.[4]
[urnosen] Paammo
- ^ Ni Herodoto 2.53.
- ^ Graziosi, Barbara (2002). Panagparnuaty kenni Homero. Cambridge. pp. 98–101.
- ^ Heubeck, Alfred; West, Stephanie; Hainsworth, J. B. (1988). Ti KOmentario iti Odisea ni Homero. Oxford: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 3. ISBN 0-19-814047-9.
- ^ Finley, Moses (2002). Ti Lubong ni Odiseo. New York: New York a Panagrepaso ti Liblibro. pp. 11–2. ISBN 978-1-59017-017-5.; Dagiti bilang ni Finley ket naibatay iti korpus dagiti literario a papiro a naipablaak sakbay idi 1963.
[urnosen] Adu pay a mabasbasa
- Ford, Andrew (1992). Homero : ti daniw iti napalabas. Ithaca, NY: Unibersidad ti Cornell a Pagmalditan. ISBN 0-8014-2700-2.
- Kirk, G.S. (1962). Dagiti Kanta ni Homero. Cambridge: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan.
- Schein, Seth L. (1984). Ti mortal a banuar : ti pangyuna nga Iliad ni Homero. Berkeley: Unibersidad ti California a Pagmalditan. ISBN 0-520-05128-9.
[urnosen] Dagiti silpo ti ruar
Dagiti sasao a mainaig ti Homero idiay Wikiquote
Dagiti midia a mainaig ti Homero idiay Wikimedia Commons
Dagiti ob-obra a mainaig ti Homero idiay Wikisource
- Dagiti mannaniw ti maisasao nga epiko
- Dagiti epiko a mannaniw
- Tattao a bulsek
- Homero
- Mitograpia
- Dagiti taga-ugma a Griego
- Dagiti taga-ugma a mannaniw
- Dagiti mannaniw ti maiak-8 a BC
- Misenika a Gresia
- Griego a naipakasaritaan a bannuar ti kulto
- Dagiti Griego a bannuar ti kultura
- Dagiti Griego a dios
- Dagiti taga-ugma a Kios
- Dagiti taga-ugma nga Esmirna
- Tattao a deipikado