text:
Mecklenburg-Vorpommern
Ti Mecklenburg-Vorpommern [ˈmeːk.lən.ˌbʊɐ̯k ˈfoɐ̯.pɔ.mɐn] wenno nabirngasan ti MeckPomm) ket maysa a pederal nga estado idiay akin amianan nga Alemania. Ti kapitoliona a siudad ket ti Schwerin. Ti estado ket naporma babaen dagiti panagtitipon kadagiti naipakasaritaan a rehion ti Mecklenburg ken Vorpommern kalpasan ti Sangalubongan a Gubat II, daytoy ket natunaw idi 1952 ken napartuat manen sakbay ti Aleman a panagkaykaysa idi 1990.
Ti Mecklenburg-Vorpommern ket isu ti maikanem a kadakkelan nga estado ti Aleman babaen ti teritorio, ken isu ti kabassitan ti kapusek ti populasion. Ti panatar ti Baybay Baltiko, a maraman dagiti isla a kas ti Rügen ken Usedom, ken ti pay Danaw a Distrito ti Mecklenburg ket nailaslasinan babaen kadagiti adu a pagliwliwaan ken dagiti napistas a katutubo, a makaaramid ti Mecklenburg-Vorpommern a kas maysa kadagiti mangiyuna a papanan dagiti turista idiay Alemania. Tallo kadagiti sangapulo ket uppat a nailian a parke ti Alemania ket mabirukan idiay Mecklenburg-Vorpommern, a maipatinayon kadagiti ginasut a konserbasion ti katutubo a luglugar. Ti Unibersidad ti Rostock (karkulo idi 1419) ken ti Unibersidad ti Greifswald (karkulo idi 1456) ket isu kadagitoy ti kaduogan idiay Europa.
Dagiti kangrunaan a siudad ket mairaman ti Rostock, Schwerin, Neubrandenburg, Stralsund, Greifswald ken Wismar.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ "Statistisches Amt M-V – Bevölkerungsstand der Kreise, Ämter und Gemeinden 2020". Statistisches Amt Mecklenburg-Vorpommern (iti Aleman). Hulio 2021.
- ^ Iti pannakaikkat dagiti estado ti Daya nga Alemania idi 1952 ti panagrehistro ti lugan ket sinursurot dagiti baro a subdibision ti Bezirk. Manipud idi 1991 dagiti naisangsangayan apasaruno ket naikedkeddeng para iti tunggal maysa a distrito.
- ^ "Regional GDP per capita in the EU28 in 2013". Naala idi 2015-09-10.
- ^ "State population". Portal of the Federal Statistics Office Germany (iti Aleman). Naala idi 2007-04-25.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Dagiti midia a mainaig iti Mecklenburg-Vorpommern iti Wikimedia Commons


c: text/html

text:
Woodrow Wilson
Ni Thomas Woodrow Wilson (Disiembre 28, 1856 – Pebrero 3, 1924) ket isu idi ti Maika-28 a Presidente iti Estados Unidos, manipud idi 1913 aginggana idi 1921. Isu ket maysa a daulo ti Rang-ay a Tignay, isu ket nagserbi a kas ti Presidente ti Unibersidad ti Princetony manipud idi1902 aginggana idi 1910, ken isu pay ti Gobernador ti New Jersey manipud idi 1911 aginggana idi 1913. Isu ket timmaray a sinuppiatna ti kandidato ti Rang-ay ("Bull Moose") a Partido a ni Theodore Roosevelt ken ti kandidato ti Republino a ni William Howard Taft, ni Wilson ket isu idi ti nabutosan a Presidente a kas Demokrata idi 1912.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Dagiti midia a mainaig ken ni Woodrow Wilson iti Wikimedia Commons

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pagsasao a Yoruba
Ti Yoruba (èdè Yorùbá) ket ti pagsasao ti Nigeria nga insasao idiay Laud nga Aprika ken kangrunaan idiay Nigeria. Ti bilang dagiti agsasao ti Yoruba ket umaboten iti 30 a riwriw.[3] Daytoy ket kangrunaan a naisasao idiay Nigeria ken Benin, ken dagiti pay komunidad kadagiti sabali a parte ti Aprika, Europa ken Kaamerikaan. Ti karuay ti pagsasao, ti Lucumi, ket ti liturhiko a pagsasao ti relihion a Santería ti Karibe. Ti Yoruba ket kaaduan nga asideg a kabagian ti pagsasao nga Itsekiri (naisasao idiay Delta Niger) ken iti Igala (naisasao idiay sentral a Nigeria).[4]
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Mikael Parkvall, "Världens 100 största språk 2007" (Dagiti 100 a Kadakkelan a Pagsasao iti Lubong idi 2007), iti Nationalencyklopedin
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Yoruba". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
- ^ Metzler Lexikon Sprache (4th ed. 2010) estimates roughly 30 million based on earlier estimates and population growth figures
- ^ Pagsasao a Yoruba iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)


text:
Plantilia:Maris
Ti plantilia ti {{maris}} ket mabalin a mausar a pangnayon ti span ti teksto iti ania man a naited a maris ti teksto, a kas ti maysa a kodigo ti hex ti RGB, #C9E72A, wenno ania man a maris ti web: nalabbasit, asul, berde, mokasin, wenno nangisit nga orkidia, kdpy. Ti sanguanan a mris ket naiyasentarent, ngem ti panangiyasentar manen ti maris ti likudan, kitaen ti: {{bg}}.
Panagusar[urnosen ti taudan]
{{maris|nagan ti maris weeno kodigoti hex ti maris|Teksto}}
Kas pagarigan:
{{maris|red|Kumusta, lubong!}} - mangited ti: Kumusta, lubong!
{{maris|#00F000|Kumusta, lubong!}} - mangited ti: Kumusta, lubong!
Mapataud a wikitext:
{{{2|}}}
Kitaen : dagiti maris ti web, para iti listaan dagiti maris. Ti saan a nasayaat ti pannakailetrana a nagan ti maris ket saanto a maireporta, ngem pagbalinenna ti teksto nga agtuloy a kas nangisit a teksto.
Dagiti panangikeddeng ti panagpataray[urnosen ti taudan]
Ti plantilia ket agusar laeng ti etiketa ti span :
{{{2}}} . Daytoy ket tumaray ti kapardas iti sumurok a 700 tunggal maysa a segundo, ken kapadpada ti annong ti at-atiddog a pannakaisurat ti etiketa ti span.
Datos ti plantilia[urnosen ti taudan]
TemplateData para iti Maris
Ti plantilia ti maris ket mabalin a mausar a mangnayon ti spanti teksto iti ania man a naited a maris ti teksto
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar
- {{Background color}}
- {{Resize}}
- {{LinkColor}}


text:
VIGAN CITY – Pannakapaay ti rason ti panangpanggep nga agpakamatay ti maysa a lalaki idiay Brgy. Rosario, Cervantes, Ilocos Sur idi rabii iti September 18,2021.
Segun ken ni PCapt. Gabriel Labador iti Cervantes Municipal Police Station, ti biktima ket agtawen ti duapulo ket innem, baro, driver nga agnaed idiay Brgy. Man-atong, Suyo.
Maibasar ti imbestigayon, babaen iti Caliber 45 pistol ket pinaltogan ti biktima iti akin-kannigid a barukongna ta naamuanna a masikog ti pagad-adalenna nga inaudi a kabsatna nga agtawen ti duapulo a 2nd year college.
Gapu iti sinagabana a dunor ket naipan iti Bessang Pass Memorial Hospital para iti pannakatamingna nga ita ket nasayaaten iti kasasaadna.


text:
Departamento ti Arauca
Ti Arauca ket maysa a departamento ti Colombia a mabirukan idiay akin-amianan unay nga Orinoco a paset ti Colombia (ti Llanos Oriental), a pagbeddengan ti Venezuela. Daytoy ket nabeddengan iti abagatan babaen ti Karayan Casanare ken ti Karayan Meta, a dagitoy ti mangilasin kadagiti departamento ti Casanare ken Vichada. Iti laud daytoy ket kabeddengna ti Departamento ti Boyacá. Ti Caño Limón a luglugar tilana ket mabirukan ti teritoriona ken ti pakadagupan para iti 30% iti Colombiano pataudan ti lana. Ti kapitoliona ket ti ili ti Arauca. Ti Arauca ket naipanunotan a maysa kadagiti rehion a maaringan babaen ti Naarmasan a suppiat ti Colombia manipud idi 2011, nga adda dagiti sumurok a 500 gerila ti FARC-EP nga agtengtengngel kadagiti dakkel a paset ti departamento.[2]
Dagiti munisipalidad[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti departamento ti Arauca ket buklen dagiti pito a munisipalidad.
Dagiti paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "DANE". Naala idi Pebrero 13, 2013.
- ^ http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-13762982
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Supresión de las Zonas de Rehabilitación babaen ti asosasion ti Campesinos iti Arauca, Abril 30, 2003 iti Espaniol.
- Dagiti patneng a tattao ket tumaltalawda kadagiti paramilitar a nadawel a panagpapatay a panagtiliw iti simbaan idiay Saravena babaen ti Rehional a konsul para kadagiti patneng a tattao idiay Arauca, Mayo 14, 2003 iti Espaniol.
- Continúa la Judicializacion y Muerte a los Dirigentes Sociales de Arauca babaen ni Andres Cortes, Hul. 18, 2003 iti Espaniol.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig iti Departamento ti Arauca iti Wikimedia Commons


text:
Tlaxcala
Ti Tlaxcala (Espaniol [tla(k)sˈkala] (tulong·pakaammo); /tlɑːsˈkɑːlə/; [tla(ɣ)sˈkala]; manipud iti sasao a Nahuatl: Tlaxcallān Panangibalikas a Nahuatl: [tɬaʃˈkalːaːn] (dengngen)), opisial a ti Nawaya ken Naturay nga Estado ti Tlaxcala (Espaniol: Estado Libre y Soberano de Tlaxcala), ket maysa kadagiti 31 nga estado, a no mairaman ti Pederal a Distrito, ket mangbukel kadagiti 32 a Pederal nga Entidad ti Mehiko. Daytoy ket nabingbingay kadagiti 60 nga ili ken ti kapitolio a siudadna ket ti Tlaxcala.
Daytoy ket mabirukan idiay Daya-Tengnga a Mehiko, idiay rehion ti altiplano, nga iti akindaya a parte ket kaaduan ti Sierra Madre Oriental.[2] Daytoy ket beddengan babaen dagiti estado ti Puebla iti amianan, daya ken abagatan, ti Estado ti Mehiko iti laud ken ti Hidalgo iti amianan a laud. Daytoy ti kabassitan nga estado ti republika, ken mangidagup laeng iti 0.2% iti teritorio ti pagilian.[2]
Ti estado ket nanaganan manipud iti kapitoliona, ti Tlaxcala, ken isu pay ti nagan ti sakbay ti Columbiano a siudad ken kultura. Kimmmaddua dagiti Tlaxcalano kadagiti Espaniol tapno abakenda dagiti Azteca, ken adda met dagiti konsesion kadagiti Espaniol tapno maipalubos nga agtultuloy a sibubukel ti teritorio kadagiti amin a paset ti panawen dagiti 300 a tawen ti paset ti panawen ti kolonia.[3] Kalpasan ti Wayawaya ti Mehiko, nairangarang idi ti Tlaxcala a kas pederal a teritorio, aginggana idi 1857 idi naawat daytoy a kas estado ti pederasion.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ http://www.inegi.org.mx/est/contenidos/proyectos/encuestas/hogares/especiales/ei2015/doc/eic_2015_presentacion.pdf.
- ^ a b "Geografia" (iti Espaniol). Tlaxcala: State of Tlaxcala. Naala idi Agosto 15, 2009.
- ^ Schmal, John P. (2004). "The History of the Tlaxcalans". Houston Institute for Culture. Houston: Houston Institute for Culture.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Tlaxcala iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Tlaxcala manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
Heograpiko a datos a mainaig iti Tlaxcala iti OpenStreetMap
- (iti Espaniol) Gobierno ti Estado ti Tlaxcala


text:
Warren G. Harding
Ni Warren Gamaliel Harding (Nobiembre 2, 1865 – Agosto 2, 1923) ket isu idi ti Maika-29 a Presidente iti Estados Unidos (1921–1923). Isu ket maysa a Republikano manipud idiay Ohio, ni Harding ket maysa idi a manakaseknan nga agiwarwarnak ti warnakan. Isu ket nagserbi idiay Senado ti Ohio (1899–1903), a kas it maika-28 a Teniente Gobernador iti Ohio (1904–1906) ken kas maysa a Senador ti E.U. (1915–1921). Isu pay ket ti immuna nga agdama a Senador ti Estados Unidos ken ti immuna nga agiwarwarnak ti warnakan a nabutosan a kas Presidente.[1][2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Warren G. Harding iti Wikimedia Commons


text:
Dagiti Monologo ti Uki
Ti Dagiti Monologo ti Uki (English: The Vagina Monologues) ket maysa nga adu-a-parang ken pagteng a drama a sinurat ni Eve Ensler. Immuna a naiparang idi 1996 ket nangabak iti Pammadayaw nga Obie. Ni Ensler a mismo ti orihinal a nagparang iti drama, inakemna dagiti nadumaduma a babbai nga agbibiag a mangibagbaga (kadagiti agbuybuya) iti kapadasan ken kapanunotanda maipapan iti bukodda nga uki.
Pakabuklan ti drama[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Dagiti Monologo ti Uki ket buklen ti agduduma a bilang dagiti monologo a basbasaen ti agduduma a bilang ti babbai. Kada monologo ket mainaig iti uki, maipapan man iti panagyot, ayat, pannakarames, pannakadangran, panagsalsal, panagimas, wenno ti gagangay a pisikal nga aspeto ti bagi ti babai. Ti naynay a tema iti obra ket ti uki kas gamigam ti panangpabileg iti kinababai, ken ti ultimo a pannakaibagi ti kinababai ken kinaindibidualidad.


text:
Calanasan
Ti Calanasan ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Apayao iti Filipinas.
Dagiti baranggayUrnosen
Ti ili ti Calanasan ket nabingbingay a politikal iti 18 a barbaranggay.[2]
- Butao
- Cadaclan
- Langnao
- Lubong
- Naguilian
- Namaltugan
- Poblacion
- Sabangan
- Santa Filomena
- Tubongan
- Tanglagan
- Tubang
- Don Roque Ablan Sr.
- Eleazar
- Eva Puzon
- Kabugawan
- Macalino
- Santa Elena
DemograpiaUrnosen
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Municipality of Calanasan | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ CAR Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion Administratibo ti Kordiliera (CAR)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion Administratibo ti Kordiliera (CAR)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion Administratibo ti Kordiliera (CAR)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion Administratibo ti Kordiliera (CAR)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Apayao". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Marktl
Ti Marktl wenno makunkuna pay a kas ti Marktl am Inn ( Bassit a tiendaan idiay karayan ti Inn),idiay Estado ti Bavaria, Alemania, idiay asideg ti Austriano a pagbeddengan, idiay distrito ti Altötting iti Ngato a Bavaria . Ti Marktl ket isu ti naikapasngayan ni Papa Benedicto XVI, a nangsaruno kenni Papa Juan Pablo II a maika-265 a daulo ti Simbaan a Romano Katoliko.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Maika-13 a siglo - Nabangon a kas ti batayan ti bileg dagiti Konde iti Leonberg.
- 1297 - Panakabangon ti immuna a simbaan a naipammadayawan para kenni Santo Oswald iti uneg ti mitra iti Stammham, daytoy ket naipadrino babaen ni Berengar III, Konde iti Leonberg ken inkonsekrado idi babaen ni Obispo Albert iti Chiemsee.
- 1422 - Dúke Henry XVI iti Bavaria ket nangited ti tiendaan a gundaway iti ili.
- 1477 - Dúke Louis ti Nabaknang ket nangited ti eskudo kadagiti umili iti Marktl, a nagipakpakita ti kawit ti barko ken lumagto a rukod, a kas simbolo ti panagdaliasat a komersio
- 1577 - Dúke Albert V ket nangipalubos ti panakaikabil ti maysa apadi idiay sanga ti Marktl a simbaan
- 1697 - Prinsipe-Elektor Max Emanuel ket nangurnos ti panakaipatakder ti immuna a rangtay a bumallasiw ti Karayan Inn idiay Marktl
- 1701 - Nakimat ti torre ti Santo Oswald a simbaan, a gapuanan daytoy ti panakauran ti sibubukel a tiendaan
- 1851 - Ti Marktl, ket sanga laeng ti parokia iti Stammham, ket nagbalin a nawaya a parokia
- 1857 - Ni Obispo Heinrich von Hofstetter inkonsekradona ti kabarbaro a naipatakder ti sibaan ti parokia ni Santo Oswald
- 1871 - Ti Marktl ket nakaala ti panakaipatakder estasion ti perokaril manipud idiay Munich aginggana idiay Simbach
- 1919 - Ti panangibangon ti panagsalaknib a tambak idiay Karayan Inn a kas ti maysa apanagslaknid kadagiti layos
- 1927 - Panakaipasngay ni Papa Benedicto XVI; panakalpas ti immuna a konkreto a rangtay idiay Inn ken ti panakabangon ti "Neue Strasse" (Baro a Kalsada) tapno malabsan ti tiendaan
- 1965 - Panagpabaro ti parokia a simbaan ni Santo Oswald; ti parokia a salaan ket nabangon
- 1970-1972 - Dagiti dati a nawaya a munisipalidad ti Marktlberg ken Schuetzing ket nainkorporado idiay Marktl
- 1980 - Ti nabangon ti maysa a mekaniko-biolohiko a pagugasan
- 1981-1983 - Ti Bürgerhaus ("Kamara dagiti Umili") et nabangon (a mairaman ti publiko a biblioteka, dagiti kuarto para kadagiti pasamak, ti maysa a pagayayaman it skittles alley kdpy.)
- 1984-1987 - Panakabangon dagiti estasion ti brigada ti uram idiay Marktl ken Marktlberg
- 1989 - Ti pagkapetan ti Autobahn A 94
- 1996 - Panaka-desinio manen ti tiendaan a squareMarktl
- 2000 - Panaka-desinio manen ti kuadrado idiay sango ti estasion ti perokaril
- 2005 - Panakabutosan ni Papa Benedicto XVI ken panakabotelia ti pammadayawan a "Papstbier" (serbesa ni Papa) babaen ti lokala managserbesa a Weideneder tapno mailako ti publiko
- 2006 - Panagbisita ni Papa Benedicto XVI
Eskudo[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti eskudo ti Marktl ket naipabulod ti panakaitengngelna babaen ni Dúke Ludwig idi Mayo 12, 1447. Ti kawit ti agpatpataray ti bangka ket simbolo ti panagdaliasat, a daytoy ket nangruna idi ti daytoy a rehion. Ti lumagto a rukod ket simbolo ti panagkomersio dagiti bukbukel ken panagitulod. Ti Babaro a pastilasket mangitudoti panakakaduaan iti lugar iti Babaro a dukado.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Tabellenblatt "Daten 2", Statistischer Bericht A1200C 202041 Einwohnerzahlen der Gemeinden, Kreise und Regierungsbezirke". Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung (iti Aleman). Hunio 2021.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Marktl iti Wikimedia Commons


text:
Planeta
Ti pita wenno planeta ket maysa a nainlangitan wenno selestial a bagi a pagliklikmutan ti maysa a bituen wenno tidda ti bituen nga addaan iti naananay a dagsen tapno mapagbalin a nagtimbukel ti bukodna a grabidad, saan unay nadagsen tapno mangrugi iti termonuklear a panaglunag, ken nalinisannan ti kaarrubana a deppaar dagiti marapita wenno planetisimal.[a][1][2]
Ti kaawagan a pita ket kabbaro laeng no ipadpada iti kaawagan a planeta a naggapu pay kadagiti taga-ugma a kapanawenan. Ti balikas a pita ket naadaw manipud iti balikas a Tinggian para iti daga. Daytoy a balikas ket kognado ti Ilokano a balikas a pitak. Daytoy a kaawagan ket napili ta saan met nga awan ti posibilidad nga iti maysa a paset ti law-ang, adda dagiti planeta a maipada iti daga, no sadino ket mabalin a tumaud ti biag.
Ti kaawagan met a planeta ket manipud iti taga-ugma a pagsasao a Griego πλavήtnς aσtήp planētēs astēr a kayat na a sawen ket "agkalkalautang a bituen". Ti balikas wenno makunkuna a planeta ket taga-ugma, nga addaan kadagiti panakaamo ti pakasaritaan, siensia, mitolohia, ken relihion. Napansin dagidi nagkauna a kultura a kasla nailangitan, wenno emisario dagiti Diós. Orihinal nga adda pito a planeta. Daytoy ket relatido iti pammati dagiti Romano a dagiti pito a Dios ket agsisinnukat iti panagbantay kadagiti aramid ti lubong. Ti panagsasaruno dagitoy a dios ket umuna ti Init sumaruno ti Bulan, Márte, Merkúrio, Hupiter, Venus ken Saturno. Basar kadaytoy kadagiti nagan dagiti pito nga aldaw ti lawas malaksid iti Dominggo a naggapu iti Latin a dies Dominicus (ti aldaw ti Apo): Domingo, Lunes (manipud iti Luna), Martes, Mierkoles, Huebes (ti Hupiter ket Iovi iti kaso a henitibo), Biernes ken Sabado.
Iti agdama, adu pay laeng dagiti mamati iti astrolohia (maysa a panagadal a nagramut iti pammati a nasantoan dagiti planeta), a mangibagbaga a ti kuti dagiti planeta ket pagbaliwen na dagiti biag dagiti tattao no pay supiaten daytoy ti sientipiko a komunidad. Iti panagabanse ti kinaammo a sientipiko, nagsabalin ti pannakasirmata dagiti tattao kadagiti planeta, adun dagiti agsusupadi a patta. Uray ita, awan pay ti di-masupiat wenno inkontestado a panakaipalpalawag no ania ti maysa a planeta. Idi 2006, ofisial nga inampom ti Kappon ti Internasional nga Astonomika (IAU) ti maysa a resolusion nga agipalpalawag kadagiti planeta iti uneg ti Sistema a Solar wenno Tutudngan ti Init. Daytoy a panagipalpalawag ket agpadpada a dinaydayaw ken binalbalaw, ken sinupsupiat dagiti sumagmamano a sientipiko.
No pay namin-adun a naisingasing a liklikawen dagiti planeta ti init, idi la maika-17 a siglo a nasuportaran dagiti pamaneknek daytoy a sirmata babaen dagiti immuna a teleskopio nga obserbasion nga astronomikal nga inaramid ni Galileo Galilei. Iti naannad nga analisis ti datos ti obserbasion, naduktalan ni Johannes Kepler a saan a nagtimbukel dagiti lilikawan wenno paliklikmutan dagiti planeta, no di ket arimbuklen wenno eliptikal. Iti isasayaat dagiti aparato ti obserbasion, nakita dagiti astronomo, a kas iti Daga, ket palpalikmuten na dagiti dadduma pay a planeta kadagiti bangking a liligusan wenno pagtayyekan, ken addaan kadagiti agpada a langa dagiti dadduma kas koma gorra ti yelo Ingles: ice-cap ken dagiti tiempo. Nanipud idi rugi ti Panawen ti Law-ang, naammoan babaen kadagiti obserbasion manipud kadagiti probo wenno panukain (panagsukisok ti limbang) nga addaan kadagiti agpapada a langa ti Daga ken dagiti dadduma a planeta kas iti bulkanismo, bagio, tektonika ken hidrolohia.
Dagiti planet a ket kadawyan a nabingbingay dagiti dua a nangruna a tipo: dadakkel, nababa ti densidadna a higánte nga alingásaw, ken babbabassit, nabato a maradaga wenno naindagaan a planeta. Iti panagipalpalawag ti IAU, adda walo a planeta iti Sistema Solar. Iti panagsasarunoda manipud iti Init, adda uppat a naindagaan, Merkurio, Venus, Daga, ken Marte, santo uppat a higante nga alingassaw, Hupiter, Saturno, Urano ken Neptuno. Laonen pay ti Sistema Solar ti lima nga ansisit a planeta wenno pita: Ceres, Pluto (ti orihinal a maikasiam a planeta ti Sistema Solar), Makemake, Haumea, ken Eris. Malaksid iti Marte, Venus, Ceres, ken Makemake, amin dagitoy ket liklikawen ti maysa wenno ad-adu pay a natural a satelite wenno allikaw wenno bulan.
Nanipud idi 1992, iti pannakaduktal kadagiti ruar-init a pita wenno extrasolar a planeta (dagiti planeta nga agliklikaw kadagiti sabali a bituen), nagrugi a maawatan dagiti sientipiko nga addaan iti pumada a karakteristika iti Daga dagiti planeta iti sibubukel a Galaxia ti Ariwanas (ti Dalan Gatas wenno Via Lactea wenno Nagririmpuok a Bituen).
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti kapanunutan dagiti planeta ket naparang-ay iti pakasaritaanna, manipud kadagiti nainlangitan nga agkalkalautang a bituen iti taga-ugma agingga kadagiti maralubong a banag ti panawen a sientipiko. Iraman pay itan ti konsepto saan laeng dagiti lubong iti Sistema Solar, no di ket pati dagiti ginasut kadagiti sabali nga extrasolar a sistema. Dagiti tinawtawid a saan a kinalawag iti panagipalpalawag kadagiti planeta ket nagbanag kadagiti adu a sientipiko a kontrobersia.
Iti taga-ugma, binigbig dagiti astronomo dagiti lawag nga agkutkuti iti tangatang. Inawagan dagiti taga-ugma a Griego πλάvnteς ἀσtέpeς (planetes asteres "agkalkalautang a bituen") wenno "πλavήtoι" (planētoi "agkalkalautang") nga iti tatata a panawen ti makunkuna a "planeta".[3] Iti taga-ugma a Gresia, Tsina, Babilonia, ken kadagiti amin a sakbay a moderno a sibilisasion,[4][5] dandani nga agnanayon a namatmatian a ti Daga ti sentro ti law-ang ken amin a sabali a planeta ket palpalikmutan na ti Daga. Ti rason para kadagitoy a pannagipagarup ket kasla agparparang a dagiti bit-bituen ken planeta ket palpalikmuten da ti Daga ti tunggal-maysa nga aldaw,[6] ken ti nalawag a sentido komun a puot a ti Daga ket nalagda ken natalinaay, ken daytoy ketsaan nga agkutkuti ngem nakatalna.
Babilonia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti immuna a sibilisasion nga addaan iti nairebbengan a teoria maipapan kadagiti planeta ket dagiti Babilonio, a nagtaeng idiay Mesopotamia idi umuna ken maikasua a mileneo BC. Ti kaduogan a sibibiag a planetario a teksto nga astronomikal ket ti Babilonio a Tableta a Benus iti Ammisaduqa, maysa a kopia iti maikapito siglo SK/BC a listaan dagiti panagpalpaliiw iti panagkutkuti ti planeta a Venus, nga amangan a napetsaan iti kaunaan a maikadua a mileneo BC.Ti MUL.APIN ket maysa a paris iti kuneiporme a tab-tableta a napetsaan manipud idi maika-7 a siglo BC nga agipakita ti panagkuti iti Init, Bulan ken dagiti planeta iti maysa tawen.[7]Dagiti Baboliniko nga Astrologo ket nagaramid da kadagiti nagpaayan iti nagbalin tattan a makunkuna a Lumaud nga Astrolohia.[8]Ti Enuma anu enlil, a naisurat iti panawen a Neo-asirio idi maika-7 a siglo BC,[9]ket naglaon ti listaan dagiti Partaan ket dagiti panakaibagianda kadagiti sabsabali a selestial a penomeno a mairaman dagiti planeta.[10][11]Ti Benus, Márte, Hupiter, ken Saturno ket nainaganan babaen dagiti Baboliniko nga Astrologo. Dagitoy laeng ti naamamuan a planeta aginggana ti panakaparnuay ti teleskopio iti moderno a panawen.[12]
Greko-Romano nga astronomia[urnosen | urnosen ti taudan]
Gapu ta saan da nga interesado kadagiti nainlangitan a kasla dagiti Babilonios, dagiti taga-ugma a Griego ket immuna a saan da nga inikkan ti kinaipangruna dagiti planeta. Dagiti Pitagóriko idi maika-6 ken maika-5 asiglo BC ket nakaparang-ay da ti bukodda a teoria a maipanggep kadagiti planeta, a nabuklan ti Daga, Init, Bulan, ken dagiti planeta nga nagliklikmut ti maysa a "Tengnga nga Apuy" iti sentro ti Law-ang. Ni Pitágoras wenno ni Parménides ket isuda ti makunkuna nga immuna a nanginaganan ti rabii a bituen ken ti baggák (Venus) nga dagitoy ket maysa nga agpapada.[13] Idi maika-3 a siglo BC, Aristarko iti Samos ket nagitukon ti maysa a heliosentriko a sistema, a segun nga ti Daga ken dagiti planeta ket paliklikmuten da ti init. Nupay kasta, ti heosentriko a sistema ket isu ti nagturay aginggana ti Sientipiko a Rebolusion.
Idi panawen ti umuna siglo BC, idi agdama ti Helenistika a paset ti panawen, dagiti Griego ket nangrugida nga agiparang-ay kadagiti bukodda a panggep iti matematika par aiti panagipadto ti puseto dagiti planeta. Dagityo a kapanggepan, a naibatay iti heometria ngem saan a kas ti aritmetika dagiti Babilonio, ket daytoy ti manglabas to dagiti narigat a teoria ken kasayaat dagiti Babilonio, ken nagbanagan kadagitikaaduan a tignay ti astronomia a napalpaliiw manipud iti Daga nga inususar ti mata laeng. Dagitoy a teoria ket nakaabotda kadagiti kangatuan a panagisao iti Almagesto a sinurat babaen ni Ptolomio idi maika-2 a siglo CE. Nakakomkompleto ti panakaiturayan to modelo ni Ptolomelio a daytoy ket simmukat kadagiti amin nga obra iti astromia ken isu pay laeng ti maitudtudo nga atronomiko a teksto para kadagiti i3 a pagilian iti Lumaud a lubong.[14] Kadaiti Griego ken Romano adda dagiti naamammoan a pito a planeta, ti tunggal maysa ketnagipagarup a ti agliklikmut iti Daga segun dagiti narigat a linteg inbaga ni Ptolomio. Dagitoy ket, iti dumakdakkel a panagurnos manipud iti Daga (ti panagurnos ni Ptolomio): ti Bulan, Merkurio, Benus, ti Init, Marte, Hupiter, ken Saturno.[15][14][16]
India[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi 499 CE, ti taga-India nga astronomo a niAryabhata ket nangisingasing ti planetraio a modelo a nalawag a nangitipon ti [[panagtayyek ti Daga] iti pagtayyekanna, nga isu ket nangipalplawag ti gapuanan ti maiparparang a maaw-awatan nga agpalaud a panagungunay dagiti bituen. Isu pay ket namatmati a dagiti panagtayyek dagiti planeta ket immitlog.[17] Adu kadagiti simmursurot kenni Aryabhata idiay Abagatan nga India, a dagiti pamunganayanna idiay kadagiti inaldaw a panagtayyek ti Daga, ken dagiti dadduma pay, ket sinursurot ken dagiti dadduma pay nga obrana a naibatay kaniada[18]
Idi 1500, ni Nilakantha Somayaji iti eskuela ti astronomia ken matematika ti Kerala, iti bukodna a Tantrasangraha, ti napabaro a modelo ni Aryabhata.[19] Iti bukodna nga Aryabhatiyabhasya, ti maysa a komentario para iti Aryabhatiya ni Aryabhata, isu ket nangiparang-ay ti maysa a planetario a modelo a ti Merkurio, Benus, Marte, Hupiter ken Saturno ket liklikmutenda ti Init, ken daytoy met ket likmutanda ti Daga, daytoy ket kapadpada ti Ti koniko a sistema a kalpasan daytoy nga insingasing babaen ni Tycho Brahe iti naladaw a maika-16 a siglo. Kaaduan kadagiti astronomo iti Eeskuela ti Kerala a nnagsursurot kaniana ket inaw-awatda daytoy a planetario a sistema.[19][20]
Astronomia ti mediebal a Muslim[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi maika-11 a siglo, ti panaglasat ti Benus ket pinaliiw idi babaen ni Avicenna, a nangibagbaga a ti Benus, mabalin a sagpaminsan, ket adda iti baba ti Init.[21] Idi maika-12 a siglo, ni Ibn Bajjah ket nagpaliiw idi kadagiti "dua a planeta a kas dagiti nangisit a piltak iti sanganan ti Init", nga intono kua ket nainaganan a kas ti panaglasat ti Merkurio ken Benus babaen ti Maragha nga astronomo a ni Qotb al-Din Shirazi idi maika-13 a siglo.[22] Nupay kasta, ni Ibn Bajjah ket saanna a napaliiw ti panaglasat ti Benus, ket awan ti napasamat iti kabibiagna.[23]
Europeano a Renasimiento[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti idudumteng ti Sientipiko a REbolusion, nagbalbaliw ti pannakaawat ti termino a "planeta" manipud kadagiti agbalballasiw iti langit (a mainaig iti lugar ti bituen); iti bagi nga agliklikmut iti Daga (wenno ti naipampmattianidi iti dayta a panawen); ken idi maika-16 a siglo iti banag a dagus a nagliklikmut iti Init idi nakagun-od ti pannakaawat ti heliosentriko a modelo ni Copernicus, Galileo ken ni Kepler.
Isunga ti Daga ket nairaman kadagiti listaan ti planeta, bayat a nailaksid ti Init ken ti Bulan. Iti immun-una, idi naduktalan dagiti immuna a satelite ti Hupiter ken Saturno idi maika-17 a siglo, dagiti termino a "planeta" ken "satel=lite" ket nagsisinnukat ket agpapada a naus-usar – urayno ti naud-udi a naibagbaga ket nain-inut a nagbalin nga ad-adu a naus-usar kadagiti sumakbay a siglo.[24] Manipud idi tengnga ti maika-19 a siglo, ti bilang dagiti "planeta" ket napardas nga immad-adu gapu kadagiti ania man a baro a naduktalan a banag a dagus a mangliklikmut ti Init ket nailista idi a kas maysa a planeta babaen ti sientipiko a komunidad.
Maika-19 a siglo[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi maika-19 a siglo dagiti astronomo ket nangrugrugida a namatmati a dagiti kinaudi a naduktalan a bagbagi a naidasig idi a planeta kadagiti ganganai a gudua ti siglo (a kas tiCeres, Pallas, ken ti Vesta) ket maigiddiat a sabsabali manipud kadagiti tradisonal a planeta. Dagitoy a bagiu ket nakibinningayda ti agpapada a rehion iti limbang a nagbaetan ti Marte ken Hupiter (tu barikes ti asteroid), ken addaan dagitoy ti basbassit a masaa; gapu ti nagbanagan daytoy, dagitoy ket nabaliwan ti pannakaidasigda a kas dagiti "asteroid". Iti kaawan kadagiti ania man a panangipalpalawag, ti maysa a "planeta" ket naawawatan idi a kas ti ania man a "dakkel" a bagi a nangliklikmut iti Init. Gaputa adda dagiti dakkel unay a baetan ti kadakkel dagiti asteroid ken dagiti planeta, ken dagiti kaadu ti nagsasaruno a baro a naduktalan ket kasla nagpatingga idi naduktalan ti Neptuno idi 1846, awan idi ti nalawag a pannakasapul ti pormal a panangipalpalawag.[25]
Maika-20 a siglo[urnosen | urnosen ti taudan]
Nupay kasata, idi maika-20 a siglo, ti Pluto ket naduktalan idi. Kalpasan dagiti immuna a panagpalplaiiw a nakaiturongan ti pammati a daytoy idi ket dakdakkel ngem ti Daga,[26] ti banag idi ket dagus nga inaw-awat a kas ti maikasiam a planeta. Ti adu pay a panagpalplalliw ket nakabiruk a ti bagi ket napudnuan a basbassit: idi 1936, ni Raymond Lyttleton ket nangisingasing a ti Pluto ket mabalin a nakatalaw a satelite ti Neptuno,[27] ken ni Fred Whipple ket nangisingasing idi 1964 a ti Pluto ket mabalin a maysa a kometa.[28] Nupay kasta, gapu ta daytoy ket dakdakkel pay laeng ngem dagiti naamammuan nga asteroid ken kasla saan nga adda kadagiti dakdakkel a populasion,[29] daytoy ket nakatalinaay ti kasasaadna aginggana idi 2006.
Idi 1992, dagiti astronomo a ni Aleksander Wolszczan ken ni Dale Frail ket nangpakdaarda ti pannkaduktal kadagiti planeta iti lawlaw ti maysa a pulsar, ti PSR B1257+12. Daytoy a pannakaduktal ket sapasap a naikedkeddeng a ti immuna a nalawag a pannkaduktal iti planetario a sistema iti lawlaw iti sabali a bituen. Ken idi Oktubre 6, 1995, ni Michel Mayor ken ni Didier Queloz iti Unibersidad ti Hinebra ket nangipakdaarda ti immuna nalawag a pannakaduktal iti maysa nga eksoplaneta nga agliklikmut iti maysa nga ordinario a nangruna nga agsisinnaruno a bituen (51 Pegasi).[30]
Ti pannakaduktal kadagiti ekstrasolar a planeta ket nakaituronga ti sabali pay a saan a nalawag a pannkaipalplawag iti planeta; ti puntos a ti planeta ket agbalinen a maysa a bituen. Adu kadagiti naamammuanen nga ekstrasolar a planeta ket ket ad-adu a dakdakkel ngen ti masa iti Hupiter, a ganganai a makaabut kadagiti nainlangitan a banag a tinawtawagan a kas dagiti "kayumanggi nga ansisit".[31] Dagiti kayumanggi nga ansisit ket sapsap dagitoy a naikedkeddeng a bituen gapu ti abilidadda makilunag iti deuterio, ti nadagdagsen nga isotopo ti hidrohenio. Bayat a dagiti bituen a dakdakkel ngem 75 a beses iti Hupiter ket makilunag iti hidrohenio, dagiti bituen kadagiti masa ti 13 a Hupiter ket makilunag iti deuterio. Nupay kasta, ti deuterio ket saan unay nga adu, ken kaaduan kadagiti ansisit ket nabayagdanton nga agsardeng a makitipon iti deuterio sakbay a maduktalan dagitoy, a makaaramid kaniada a narigat a malasin manipud kadagiti dakkel unay a planeta.[32]
Maika-21 a siglo[urnosen | urnosen ti taudan]
Gapu kadagiti pannkaduktal idi las-ud ti kinaudi a gudua ti maika-20 a siglo kadagti ad-adu a banag iti kaunegan ti Sistema a Solar ken dagiti dakkel a banag iti lawlaw dagiti bituen, adda dagiti suppiat a rimsua no kasano ti mangbukel ti maysa a planeta. Adda dagiti naisangayan a di pannakaitunosan no ti maysa a banag ket maikeddeng a maysa planeta no daytoy ket paset ti maysa a naisangayan a populasion a kas ti maysa nga barikes, wenno daytoy ket dakkel umayen a agpataud ti enerhia babaen ti termonuklear a panaglunag iti deuterio.
Adda dagiti umad-adu a bilang dagiti astronomo a nangitaktakder para iti Pluto a maikkat ti pannkaidasigna akas maysa a planeta, gapu ta dagiti adu a kapadpadana a banag anga umab-abot ti kadakkelna ket nabirukanen iti isu met laeng a rehion iti Sistema a Solar (ti Barikes ti Kuiper) idi las-ud ti tawtawen ti 1990 ken dagiti nasapa a tawtawen ti 2000. Ti Pluto ket nabirukan idi a kas maysa a bassit a bagi iti populasion kadagiti rinibu.
Adda kadagitoy ket mairaman ti Quaoar, Sedna, ken Eris ket naibagbaga idi kadagiti nadayeg a pagiwarnakan a kas ti maikasangapulo a planeta, nupay kasat daytoy ket napay a nakaawat iti sientipiko a pannakabigbigan. Ti pannkairangarng ti Eris idi 2005, ti maysa a banag a 27% a dakdakkel ngem ti Pluto, ket nakapartuat ti kammasapulan ken ti punliko nga essem para iti opisial a pannakaipalplawag iti planeta.
Ti panangaku daytoy a problema, ti IAU ket nangirugi ti pannkapartuat ti pannakaipalplawag ti planeta, ken nagpataud iti maysa idi Agusto 2006. Ti bilang dagiti planeta ket bimmassit iti walo kadagiti dakdakkel unay a bagi nga dda iti nakaliklik ti pagtayyekanda (Merkurio, Benus, Daga, Marte, Hupiter, Saturno, Urano, ken Neptuno), ken napartuat ti maysa a baro a klase dagiti ansisit a planeta, nga immununa a naglaon kadagiti tallo a banag (Ceres, Pluto ken Eris).[33]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "IAU 2006 Sapasap a Gimong: Nagbanagan dagiti IAU Resolusion a butos". Kappon ti Internasional nga Astronomiko. 2006. Naala idi 2009-12-30.
- ^ "Ago-obra a Bunggoy dagiti Extrasolar a Planeta (WGESP) iti Kappon ti Internasional nga Astronomiko". IAU. 2001. Naala idi 2008-08-23.
- ^ H. G. Liddell and R. Scott, A Greek–English Lexicon, maikasiam nga edision, (Oxford: Clarendon Press, 1940).
- ^ Neugebauer, Otto E. (1945). "Ti Pakasaritaa ti Taga-ugma a Parikut ti Astronomia ken dagiti Pamay-an". Warnakan kadagiti Panagdal ti Asideg a Daya. 4 (1): 1–38. doi:10.1086/370729.
- ^ Ronan, Colin. "Astronomia Sakbay ti Teleskopio". Astronomia idiay in Tsina, Korea ken Hapon (Walker nga ed.). p. 264–265.
- ^ Kuhn, Thomas S. (1957). Ti Copernica a Rebolusion. Pagmalditan ti Unibersidad ti Harvard. p. 5–20. ISBN 0-674-17103-9.
- ^ Francesca Rochberg (2000). "Astronomia ken dagiti Kalendario iti Taga-ugma a Mesopotamia". Iti Jack Sasson (ed.). Dagiti Sibilisasion iti Taga-ugana nga Asideg a Daya. III. p. 1930.
- ^ Holden, James Herschel (1996). A History of Horoscopic Astrology. AFA. p. 1. ISBN 978-0-86690-463-6.
- ^ Hermann Hunger, ed. (1992). Astrolohika a reporta kadagiti Assyrian nga ari. Stado Archivo iti Assyria. 8. Unibersidad ti Helsinki a Pagmalditan. ISBN 951-570-130-9.
- ^ Lambert, W. G.; Reiner, Erica (1987). "Babylonian Planetary Omens. Part One. Enuma Anu Enlil, Tablet 63: The Venus Tablet of Ammisaduqa". Journal of the American Oriental Society. 107 (1): 93–96. doi:10.2307/602955. JSTOR 602955.
- ^ Kasak, Enn; Veede, Raul (2001). Mare Kõiva ken Andres Kuperjanov (ed.). "Pannka-awat kadagiti Planeta iti Taga-ugma a Mesopotamia (PDF)" (PDF). Electronic Journal of Folklore. Museo ti Literaria iti Estonia. 16: 7–35. Naala idi 2008-02-06.
- ^ A. Sachs (Mayo 2, 1974). "Panagpalpaliiw nga Astronomia ti Babilonia". Dagiti Pilosopiko a Transaksion iti Naarian a Kagomongan ti Londres. Naarian a Kagimongan ti Londres. 276 (1257): 43–50 [45 & 48–9]. Bibcode:1974RSPTA.276...43S. doi:10.1098/rsta.1974.0008. JSTOR 74273.
- ^ Burnet, John (1950). Grigo a philosoia: Thales agingga ti Plato. Macmillan and Co. p. 7–11. ISBN 978-1-4067-6601-1. Naala idi 2008-02-07.
- ^ a b Goldstein, Bernard R. (1997). "Isalsalakan ti penomena: ti lugar iti likud ti planeta a teoria ni Ptolomio". Warnakan par iti Pakasaritaan iti Astronomia. Cambridge (UK). 28 (1): 1–12. Bibcode:1997JHA....28....1G.
- ^ "planet, n." Oxford nga Ingles a Diksionario. 2007. Naala idi 2008-02-07. Paammo: pilien ti Etimolohia nga etiketa
- ^ Ptolomio; Toomer, G. J. (1998). Almagesto ni Ptolomio. Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan. ISBN 978-0-691-00260-6.
- ^ J. J. O'Connor ken ni E. F. Robertson, Aryabhata ti Mankaman, arkibo ti MacTutor a Pakasaritaan ti Matematika]]
- ^ Sarma, K. V. (1997) "Astronomia idiay India" iti Selin, Helaine Ensiklopedia ti Pakasaritaan ti Siensia, Teknolohia, ken Medisina kadagiti Saan a Lumaud a Kultura, Kluwer Academic Publishers, ISBN 0-7923-4066-3, p. 116
- ^ a b =Ramasubramanian, K. (1998). "Modelo iti planetraio a panaggunay kadagiti obra dagiti astronomo ti Kerala". Bulletin of the Astronomical Society of India. 26: 11–31 [23–4]. Bibcode:1998BASI...26...11R.
- ^ Ramasubramanian etc. (1994)
- ^ Sally P. Ragep (2007). "Ibn Sīnā: Abū ʿAlī al‐Ḥusayn ibn ʿAbdallāh ibn Sīnā". Iti Thomas Hockey (ed.). Ti Biograpikal nga Ensiklopedia dagiti Astronomo. Springer Science+Business Media. p. 570–572. Bibcode:2000eaa..bookE3736.. doi:10.1888/0333750888/3736. ISBN 0-333-75088-8.
- ^ S. M. Razaullah Ansari (2002). Pakasaritaan ti oriental nga astronomia: dagiti nagbanagan dagiti 17 a nagtitinnulongan a pannakitungtungan iti maika-23 a Sapasap nga Asemblia tiSangalubongan a Kappon ti Astronomia, nga inurnos babaen ti Komision 41 (Pakasaritaan ti Astronomia), a npasamak idiay Kyoto, Agosto 25–26, 1997. Springer. p. 137. ISBN 1-4020-0657-8.
- ^ Fred Espenak. "Innem a milenio a katologo kadagiti panaglasat ti BenusS: 2000 BCE aginggana ti 4000 CE". NASA/GSFC. Naala idi 11 Pebrero 2012.
- ^ Kitaen dagiti kangrunaan a dakamat idiay Linia ti panawen ti pannakaduktal kadagiti planeta ken dagiti bulan ti Sistema a Solar
- ^ Hilton, James L. (2001-09-17). "Kaano idi a Nagbalin dagiti Asteroid a kas dagiti Bassit a Planeta?". U.S. Naval Observatory. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2007-09-21. Naala idi 2007-04-08.
- ^ Croswell, K. (1997). Planet Quest: Ti Epiko a Pannakaduktal dagiti Ganganaet a Sistema Solars. The Free Press. p. 57. ISBN 978-0-684-83252-4.
- ^ Lyttleton, Raymond A. (1936). "Kadagiti posible a resulta iti pannakasabat ti Pluto iti sitema ti Neptuno". Binulan a Pakdaar ti Naarian a Kagimongan ti Astronomia. 97: 108. Bibcode:1936MNRAS..97..108L.
- ^ Whipple, Fred (1964). "Ti Pakasaritaan ti Sistema a Solar". Dagiti nagbanagan iti Nailina nga Akademia dagiti Siensia ti Estados Unidos iti Amerika. 52 (2): 565–594. Bibcode:1964PNAS...52..565W. doi:10.1073/pnas.52.2.565. PMC 300311. PMID 16591209.
- ^ Luu, Jane X.; Jewitt, David C. (1996). "Ti Kuiper a Barikes". Scientific American. 274 (5): 46–52. doi:10.1038/scientificamerican0596-46.
- ^ Mayor, Michel; Queloz, Didier (1995). "Ti masa ti Hupiter a kakuyog ti solar a kita ti bituen". Nature. 378 (6356): 355–359. Bibcode:1995Natur.378..355M. doi:10.1038/378355a0.
- ^ "Sapasap nga Asemblia ti IAU : Suppiat ti pannakaipalpalawag iti Planeta" (.wmv). MediaStream.cz. 2006. Naala idi 2008-08-23.
- ^ Basri, Gibor (2000). "Dagiti Panagpalpaliiw kadagiti Kayumanggi nga Ansisit". Tinawen a Panagrepaso iti Astronomia ken Astropisika. 38 (1): 485. Bibcode:2000ARA&A..38..485B. doi:10.1146/annurev.astro.38.1.485.
- ^ Green, D. W. E. (2006-09-13). "(134340) Pluto, (136199) Eris, ken (136199) Eris I (Dysnomia)" (PDF). Circular No. 8747. Sentral nga Opisina para kadagiti Astronomiko a Telegrama, Sangalubongan a Kappon ti Astronomia. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi Hunio 24, 2008. Naala idi 2011-07-05. Makasapul ti dakamat journal iti
|journal=(tulong)
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig iti Dagiti planeta iti Wikimedia Commons
- Website ti Sangalubongan a Kappon ti Astronomia
- Warnakan ti ladawan ti NASA
- NASA Planet Quest
- Panangiladawan a mangipada kadagiti kadakkel dagiti planeta, ti Init, ken dagiti sabali a bituen
- "Dagiti naiparuar a warnakan ti IAU manipud idi 1999 "Ti kasasaad ti Pluto: Panangipalplalawag"". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2007-12-14.
- "Kammasapulan a maipapan ti pannakaplaneta ken ti naisingasing nga alagaden ti planetario a pannakaidasig." artikulo babaen ni Stern ken Levinson
- Dagiti naduktalan ti Panagsukisok ti Planetario a Siensia


text:
Plantilia:Str left
Panagusar
{{Str left| | }}
Mangited ti subkuerdas ti   dagiti karakter manipud ti rugi iti makissayan a kuerdas (ti subkuerdas ket addaan iti kaatiddog iti  ).
No ti   ket imbalido, awan linaon wenno sero, maisubli ti maysa nga awan linaon a kuerdas. No saan a naipalawag, daytoy ket kasisigud iti 1.
Dagit limitasion
- Ti kaatiddog ket aginggana iti 500: Dagiti kaaduan a subkuerdas ket agpatingga iti 500 a kaatiddog, ken saan pay a mangited ti mensahe ti biddut. Dagiti laeng 500 a karakter ti mabalin a maiyaon urayno ti   ket at-atiddog.
- Saan a nagina (saan nga agusar kadagiti sabali a plantilia).
Kas pagarigan
{{ Str left | Lorem ipsum dolor sit amet | 10 }}→ Lorem ipsu
{{ Str left | Lorem ipsum dolor sit amet | 1 }}→ L
{{ Str left | Lorem ipsum dolor sit amet | 0 }}→
{{ Str left | Lorem ipsum dolor sit amet | }}→
{{ Str left | Lorem ipsum dolor sit amet }}→ L
{{ Str left | Lorem ipsum dolor sit amet | 40 }}→ Lorem ipsum dolor sit ametLorem ipsum do
{{ Str left | àçé | 2 }}→ àç
- Daytoy a kas pagarigan ket mangipakpakita ti seguridad daytoy a plantilia nga addaan iti pannakaikodigo iti UTF-8 (mabalin daytoy tattan) :
-
Kas pagarigan dagiti limitasion
Amin dagiti limitasion ti panagusar para iti daytoy a plantilia ken naipakita dita baba ket gapuanan babaen ti agdama a pannakaisayangkat ti parser nga annong ti {{padleft:}} nga inusar iti daytoy a plantilia, a saan a mangsagat iti maikatlo a prametrona nga aglaon kadagiti karakter nga inus-usar kadagiti panangitapar ti kuerdas iti nainaganan a bilang ti kaatiddog (daytoy ket agdama a saan nga husto nga agbilang kadagiti karakter a mangiyaon manipud ti kuerdas ti tapar, ken saan a husto a mangrukod ti nasayaat a kaatiddogna; iti pay maipatinayon iti daytoy a parametro ket limitado kadagiti 500 a byte).
Dagiti sumaganad a kas pagarigan ket mangipakpakita a daytoy a plantilia ket saan a nasayaat no adda kadagiti mabirukan nga entidad ti reperensia ti karakter iti parametrona iti kuerdas:
{{ Str left | a c | 3 }}→ a&n
- Daytoy koma ket agiparang ti "a c", ngem ti nainaganan nga entidad ti karakter ket napasardeng bassit, a nangibati ti kaawan ti kaatiddog a mabalin a magun-od para iti naipatingga a "c".
{{ Str left | aBc | 3 }}→ a&#
- Daytoy koma ket agiparang ti "abc", ngem ti nainaganan nga entidad ti karakter ket napasardeng bassit, a nangibati ti kaawan ti kaatiddog a mabalin a magun-od para iti naipatingga a "c".
{{ Str left | a c | 3 }}→ a c
- Ti resulta ket husto, a kas nanamnama.
{{ Str left | a c | 3 }}→ a&#
- Daytoy a naudi a kas pagarigan ket kapada koma ti naplabas, ngem saan met.
-
Ti sumaganad a kas pagarigan ket mangipakpakita ti kaadda iti wiki a pannakaisurat a nasken koma a masarang ken di maikaskaso, saan a mangipalubos nga agbalin daytoy a plantilia a kas iti manamnama (to paset ti nowiki ket sinukatan babaen ti naisangayan a kuerdas ti pagsurotan iti epektibo nga oras ti panagpataray ti pateg iti parametro; daytoy naisangayan a (43 kadagit byte a kaatiddog) kuerdas ket mangrugi babaen ti panagtengngel a karakter (a kanungpalanto a masagat manipud ti mapataud a panid ti HTML no agtultuloy nga adda iti resulta iti daytoy a plantilia), ken sarunuan babaen ti "UNIQ" ken dagiti dadduma pay a naisangayan a panagsasaruno ken patinggaan babaen ti "QINU" ken ti kanungpalan a panagtengngel ti karakter; makita bassit dita babba, gapu ta ti naisangayan a kuerdas ket saan a kompleto kalpasan ti pannakapasardeng, ken isu a saanto a maikkat manipud ti maiparuar kadagiti umuna a dua a linia):
{{ Str left | a bc | 3 }}→ abc
- Daytoy ket epektibo a mangisubli kadagiti 3 a byte, ngem ti panagtengngel ti \x07 (BELL) iti maikadua a puesto ket naikkat no mapataud ti HTML a maiparang ditoy.
{{ Str left | a bc | 43 }}→ abcabcabcabcabcabcabcabcabcabcabcabcabcabca
- Daytoy ket epektibo a mangisubli kadagiti 43 a byte, ngem ti panagtengngel ti \x07 (BELL) iti maikadua a puesto ket naikkat no mapataud ti HTML a maiparang ditoy, ken ti kanungpalan a \x07 ket naipasardeng.
{{ Str left | a bc | 44 }}→ abcabcabcabcabcabcabcabcabcabcabcabcabcabcab
- Daytoy ket epektibo a mangisubli kadagiti 44 a byte, ngem ti kompleto a panagsisinnaruno dagiti 43 a byte ket masagat manipud ti maiparuar a kodigo ti wiki no agpataud ti kanungpalan nga HTML, isunga mabati laeng ti umuna a mangiyuna a karakter ti "a".
{{ Str left | a bc | 45 }}→ abcabcabcabcabcabcabcabcabcabcabcabcabcabcabc
-
Iti kasumbangir, dagiti komento ti HTML, ken dagiti etiketa ti "noinclude", "includeonly" ken "onlyinclude" iti wiki a pannakaisurat ket nasawiki nasayaat, gaputa dagitoy ket maproseso kadagiti parametro ti plantilia, sakbay a mairaman ken masukatan dagiti parametro:
{{ Str left | a bc | 3 }}→ abc
{{ Str left | a bc | 3 }}→ abc
-
Laglagipen pay a ti nainaganan a kaatiddog ket gapuananto ti pannakatapar ti maikabil a kuerdas babaen ti panag-ulit daytoy, no ti kaatiddog ket dakdakkel ngem ti maikabil a kaatiddog ti kuerdas:
{{ Str left | Abc. | 10 }}→ Abc.Abc.Ab
Datos ti plantilia
TemplateData para iti Str left
Ti plantilia a mangited ti   ti subkuerdas dagiti karakter manipud ti rugi iti makissayan a kuerdas
Kitaen pay
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar


text:
Tailandia
Nagsasabtan: 15°24′N 101°18′E / 15.4°N 101.3°E
Ti Tailandia[12], opisial a ti Pagarian ti Tailandia, sigud idi a kas ti Siam[a], ket maysa a pagilian a mabirukan iti sentro iti Indotsina a peninsula idiay Abagatan a daya nga Asia. Nabeddengan daytoy iti amianan babaen ti Burma ken Laos, iti daya babaen ti Laos ken Cambodia, iti abagatan babaen ti Golpo iti Tailandia ken Malaysia, ken iti laud babaen ti Baybay Andaman ken ti akin-abagatan unay nga ungto iti Burma. Dagiti maipapan iti baybay a pagbeddenganna ket mairaman ti Bietnam idiay Golpo ti Tailandia iti abagatan a daya, ken ti Indonesia ken India idiay Baybay Andanan iti abagatan a laud.
Daytoy a pagilian ket maysa a batay-linteg monarkia, nga indauluan babaen ni Ari Rama IX, ti maikasiam nga ari iti Kamara iti Chakri, nga isu, a nagturay manipud idi 1946, ket isu ti kabayagan nga agserserbi a pangulo iti estado ken ti kabayagan nga agturturay a monarkia iti Tailandes a pakasaritaan.[13] Ti ari ti Tailandia ket natituloan a kas ti Pangulo iti Estado, Pangulo dagiti Siiigam a Buyot, ti Agtengtengngel iti Budista a relihion, ken ti Agsalsalakbnib kadagiti amin a Pammati.
Ti Tailandia ket isu ti maika-51 a kadakkelan a pagilian iti lubong iti termino iti dagup a kalawa, nga adda ti kalawa ti agarup a 513,000 km2 (198,000 sq mi), ken isu ti maika-20 a kaaduan ti populasion a pagilian, nga adda ti agarup a 64 a riwriw a tattao. Ti kapitoliona ken kadakkelan a siudad ket ti Bangkok, nga isu daytoy ti politikal, komersio, industria ken kultural a sentro ti Tailandia. Agarup a 75% iti populasion ket etniko a Tailandes, 14% ket iti Insik a kaputotan, ken 3% ket etniko a dagiti Malayo;[1] ti nabati ket tagikua dagiti minoridad a grupo a mairaman dagiti Mon, Khmers ken dagiti nadumaduma a tribu ti turod. Ti opisial a pagsasao iti daytoy a pagilian ket Tailandes. Ti kangrunaan a relihion ket Budismo, a daytoy ket isansanay babaen ti agarup a 95% iti populasion.
Ti Tailandia ket nakapadas ti napardas a panagrang-ay ti ekomoniana idi nagbaetan ti 1985 ken1995, ken agdama daytoy a baro a naiindustria a pagilan ken maysa a kangrunaaan nga agkomkomersio iti ruar. Ti turismo ket adu pay nga agiparawad ti Tilandés nga ekonomia, ken daytoy a pagiian ket balayan kadagiti adu a naam-ammuan a papanan dagiti turista, a mairaman ti Ayutthaya, Pattaya, Bangkok, Phuket, Krabi, Chiang Mai, Hua Hin ken Ko Samui.[14][15] Adda dagiti agarup a 5.2 riwriw a nalinteg ken di-nalinteg nga imigrante idiay Tailandia,[16] ken daytoy a pagilian ket nakaawis kadagiti ekspatriado manipud kadagiti narang-ay a pagilian.[17]
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti opisial a nagan idi ti pagilian ket Siam (Tailandes: สยาม RTGS: Sayam, panangibalikas [sàjǎːm]) aginggana idi 23 Hunio 1939,[18] idi nasukatan daytoy ti Tailandia. Daytoy ket nanaganan manen ti Siam manipud idi 1945 aginggaa idi 11 Mayo 1949, a kalpasan daytoy ket nanaganan manen ti Tailandia. Daytoy ket nailetra pay a kas ti Siem, Syâm wenno Syâma, daytoy ket nainagananen iti Sanskrito a Śyâma (श्याम, a kayatna a sawen ket "nangisit" wenno "kayumanggi"). Dagiti nagan a Shan ken A-hom ket mabalin a sabsabali a kita ti isu met laeng a balikas, ken ti Śyâma ket mabalin a saan nga isu ti nagtaudan ngem ti naadal ken parbo a pannakabakaweng.[19]
Ti balikas aThai (ไทย) ket saan, a kas sapasap a naipamattian, a naala manipud iti balikas a Tai (ไท) a kayatna a sawen ket "panagwayawayas" iti pagsasao a Thai; daytoy, nuapy kasta, ti nagan ti maysa nga etniko a grupo manipud kadagiti tengnga a tanap (ti Tattao a Tailandes). Ti maysa a nadayeg a Thai nga eskolar ket nangisuppiat a ti Tai (ไท) ket kaykayatna a sawen laeng ket "tattao" wenno "tao a parsua" gapu ta ti panagsuksukisokna ket agiparparang a dagiti away a luglugar ti balikas a "Tai" ket inus-usar idi imbes a ti kadawyan a balikas ti Thai a "kon" (คน) para iti tattao.[20]
Ti Thai ket agus-usar iti panangisao a "daga dagiti nawaya" tapno maiyebkas ti pasindayag iti kinapudno a ti Tailandia ket is-isu laeng ti pagilian idiay Abagatan a daya nga Asia a saan uray kaanoman a nakoloniaan ti Europeano a bileg. Bayat a dagiti Tailandes a tattao ket kadawyan nga ibagbagaanda ti pagilianda nga agus-usar ti nadayaw a porm a Prathet Thai (Thai: ประเทศไทย), isuda ket kaaduanda nga agus-usar ti lokal a panagsasao a Mueang Thai (Thai: เมืองไทย) wenno Thai (Thai: ไทย); ti balikas a mueang (Thai: เมือง) a kayatna a sawen ket "pagilian" ngem sapasap nga inus-usar a mangitudo iti siudad wenno ili. Ratcha Anachak Thai (Tailandes: ราชอาณาจักรไทย) a kayatna a sawen ket "Pagarian iti Tailandia" wenno "Pagarian ti Tailandes".
Iti etimolohiko, dagiti pakabuklanna ket: -Ratcha- (manipud iti Sanskrito raja, a kayatna a sawen ket "ari, naarian, pagturayan") ; -ana- (manipud iti Pāli āṇā, "turay, panagbilin, bileg", a dagitoy ket manipud iti Sanskrito iti आज्ञा, ājñā, kapadpada ti kayatna a sawen) -chak (manipud iti Sanskrito cakra wenno cakraṃ a kayatna a sawen ket "pilid", ti maysa a simbolo ti bileg ken panagturay). Ti Thai a Nailian a Kanta (Tailandes: เพลงชาติ), a pinartuat ken sinurat babaen ni Peter Feit idi las-ud ti nakaro a "patriotiko" a panawen ti 1930, ket nangitudtudo ti Thai a pagilian a kas ti: prathet-thai (Thai: ประเทศไทย). Ti umuna a linia ti nailian a kanta ket: prathet thai ruam lueat nuea chat chuea thai (Thai: ประเทศไทยรวมเลือดเนื้อชาติเชื้อไทย) ken naipatarus idi 1939 babaen ni Koronel Luang Saranuprabhandi a kas ti: "Ti Tailandia ket isu ti nagkaykaysaan iti Thai a dara ken bagi."
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda ebidensia iti a nagtaeng ti tao idiay Tailandia a napetsaan manipud kadagiti napalabas a 40,000 tawtawen sakbay iti agdama, a dagiti bato nga artipakto a napetsaan iti daytoy a paset ti panawen idiay Linong ti bato ti Tham Lod idiay Mae Hong Son. Kapada dagiti rehion idiay Abagatan a daya nga Asia, ti Tailandia ket nakaro a naimpluensiaan babaen ti kultura ken dagiti relihion ti India, a mangrugi iti Pagarian ti Funan idi agarup anga umuna a siglo CE aginggana ti Khmer nga Imperio.[21]
. Ti siudad ket napuoran ken naraut idi 1767 babaen ti buyot ti Burma babaen ni Ari Hsinbyushin. Ti impluensia ti India iti Siames a kultura ket sangkapaset idi a resulta ti dagus a pannakaiyasideg dagiti nagkolonia nga Indiano, ngem kangrunaan daytoy a saan a dagus nga inyeg babaen dagiti na-Indiano a pagarian ti Dvaravati, Srivijaya ken Cambodia.[22] Ni E:A Voretzsch ket namatmati a ti Budismo ket napnapanen iti Siam manipud idiay India idi panawen ti Indiano nga Emperador a ni Ashoka iti Maurya nga Imperio ken adayon iti immuna a milenio kalpasan ni Kristo.[22] Kalpasanna ti Tailandia ket inimpluensiaan idi babaen ti Pallava a Dinastia ti abagatan nga India ken ti Gupta nga Imperio ti amianan nga India.[22]
Kalpasan ti pannakatnag ti Khmer nga Imperio idi maika-13 a siglo, dagiti nadumaduma nga estado ket nagdur-as idiay, kas dagiti nadumaduma a pagarian ti Tai, Mon, Khmer ken Malayo, a kas nakitkita kadagiti nadumaduma nga arkeolohiko a sitio ken dagiti atipakto a naiwarwaris kadagiti amin a paset ti dulon ti daga ti Siam. Nupa kasta, sakbay ti maika-12 a siglo, ti immuna a Tailandes wenno Siames nga estado ket tradisional a naikeddeng a ti pagarian ti Budista a pagarian ti Sukhothai, a napundar idi 1238.
Kalpasan ti pannakaapday ken pannakatnag ti Khmer nga Imperio idi maika-13 ken maika-15 a siglo, dagiti Budista a Tai a pagarian ti Sukhothai, Lanna ken Lan Xang (itan ket ti Laos) ketdimmur-asda. Nupay kasta, kalpaan ti maysa a siglo, ti bileg ti Sukhothai ket inatiw idi babaen ti baro a pagarian ti Ayutthaya, a nabangon idi tengnga ti maika-14 a siglo idiay akinbaba a Karayan Chao Phraya wenno panawen ti Menam.
Ti panagpadakkel ti Ayutthaya ket naisentro iti igid ti Menam bayat nga idiay akin-amianan a ginget ti Pagarian ti Lanna ken dagiti bassit a siudad es-estado ti Tai ket nangituray ti lugar. Idi 1431, ti Khmer ketpnanawanna ti Angkor kalapsan idi dagiti puersa ti Ayutthaya ket rinautda ti siudad.[23] Ti Tailandia ket nangitalinaay ti tradision iti panagtagilako kadagiti kaarrubana nga estado, manipud idiay Tsina aginggana idiay India, ti Persia ken dagiti daga ti Arabo. Ti Ayutthaya ketnagablin a maysa kadagiti kasayaatan a sentro ti pagtagilakuan idiay Asia. Dagiti Europeano nga agtagtagilako ket simmangpetda idi maika-16 a siglo ken nangrugi kadagiti Portuges, a sinaruno babaen dagiti Pranses, Olandes ken Ingles.
Kalpasan ti pannakatnag ti Ayutthaya idi 1767 manipud iti Birmano nga Ari a ni Taksin ti Nalatak, ket inyalisna ti kapitolio ti Tailandia idiay Thonburi kadagiti agarup a 15 a tawtawen. Ti agdama panawen ti Rattanakosin iti pakasaritaan ti Tailandia ket nangrugi idi 1782, kalpasan ti pannakabangon ti Bangkok a kas kapitolio ti Chakri a Dinastia babaen ni Ari Rama I ti Nalatak. Segun ti Encyclopædia Britannica, "Ti pagkapat aginggana ti pagkatlo ti populasion dagiti dadduma a lugar ti Tailandia ken Burma ket aadipen idi maika-17 aginggana idi maika-10 a sigsiglo."[24][25]
Uray ti Europeano a panangidagsen, ti Tailandia ket isu laeng ti pagilian ti Abagatan a daya ti saan a nakolonia.[26] Daytoy ket resulta ti napaut a panagsasaruno dagiti makabael a nagturturay kadagiti napalabas nga uppat a siglo a nangibanag ti panagsusuppiat ken irteng a nagbaetan ti Pranses nga Indotsina ken ti Britaniko nga Imperio. Kas resulta, ti agilian ket natalinaay a paglappedan a sona a pagbaetan dagiti parte ti Abagatan nga Asia a nakolonisado babaen dagiti dua a nagkolonia a bileg, ti Gran Britania ken Pransia. Urayno kasta ti akinlaud nga impluensia ket nakaiturongan dagiti reporma idi maika-19 a siglo ken dagiti nangruna a konsesion, ti kangrunaan ket ti pannakapukaw ti dakkel a teritorio iti bangir a daya ti Mekong kadagiti Pranses ken ti naiyad-addang a panagsagepsep babaen ti Britania ti Peninsula Malayo.
Maika-20 a siglo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti napukaw ket kasisigud a nairaman ti Penang ken kanungpalan ti pannakapukaw dagiti uppat a kaaduan a Malayo nga etniko nga akin-abagatan a probinsia, a kalpasanna ket nagbalin a dagiti uppat nga akin-amianan nga estado ti Malaysia, babaen ti Anglo-Siames a Tulag ti 1909.
Idi 1932, ti awan dara a rebolusion nga intignay ti Khana Ratsadon a grupo ti militar ken dagiti opsial ti sibilian ket nagresultaan ti transision ti bileg, idi ni Ari Prajadhipok ket napilit a nangited kadagiti tattao ti Siam ti immuna a batay-lintegda, ken isu ti nagpatinggaan dagiti nagpaut ti adu a siglo iti absoluto a monarkia.
Idi 1939, ti naga ti pagarian iti 'Siam', ket nabaliwan iti Tailandia'.
Sangalubongan a Gubat II[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi las-ud ti Sangalubongan a Guba II, ti Imperio ti Hapon ket nangidemanda ti karbengan a mangiballasiw dagiti tropa iti Tailandia idiay prontera ti Malayo. Ti Hapon ket rinautna ti Tailandia idi 8 Disiembre 1941, kadagiti koordinasion kadagiti panagraut iti amin a paset ti Asia, ken nakilaban kadagiti Buyot ti Tailandes kadagiti innem aginggana walo nga oras aginggana idi ni Plaek Pibulsonggram ket nangbilin iti panangisardeng tigubat. Iti nabiit kalpasan dayta, ti Hapon ket ket naikkan idi iti nawaya a panaglabas, ken idi 21 Disiembre 1941, ti Tailandia ken Hapon ket nagpirma iti kumadduaan a militar iti sekreto a protokoll, a ti Tokyo ket timmulag a tulonganna ti Tailandia a mangala manen kadagiti napukaw a teritoriona kadagiti Britaniko ken Pranses.[27]
Iti nagresultaan, ti Tailandia ket nangirangarang iti gubat iti Estados Unidos ken ti Nagkaykaysa a Pagarian idi 25 Enero 1942, ken nangrebbeng a "tumulong" iti Hapon iti gubatna a sumuppiat kadagiti Kumadduaan, bayat a nangtartaripato ti aktibo a kontra-Hapon a tignay ti resistansia nga ammo a kas ti Seri Thai. Agarup a 200,000 nga agtrabtrabao a taga-Asia , (nangruna a romusha) ken dagiti 60,000 Kumaduaan a balbalodp ket nagtrabaho iti Perokaril ti Patay ti Tailandia–Burma.[27]
Kalpasan ti gubat, ti Tailandia ket rimmuar a kas kadua ti Estados Unidos. Kasta met dagiti adu nga agrangrang-ay a pagilian iti las-ud ti Nalamiis a Gubat, ti Tailandia ket napan babaen kadagiti dekada iti nariro a politika a nailaslasin babaen dagiti adu a kudeta, a ti maysa a turay ti militar ket sinukatan ti sabali, ngem kanungpalan a nagprogreso a napan iti natalinaay, nadur-as a demokrasia kadagiti tawen ti 1980.
Damdamili a naduktalan idiay asideg ti Ban Chiang idiay Probinsia ti Udon Thani, ti kasapaan ket napetsaan iti 2100 BCE.
Ti agtayag kadagiti 19 metro a nabalitokan nga estatua iti nakatugaw a Buda idiay Wat Phanan Choeng.
Ti 15 nga agtayag a ladawan ni Buda idiay Sukhothai, Phra Achana , nabangon idi maika-13 a siglo
Pinintaan ti Ayutthaya, inbilin babaen ti Kompania ti Olandes a Daya nga India, 1665.
Ni Kosa Pan ket nangipresenta ti surat ni Ari King Nara ken Luis XIV idiay Versailles, 1 Septiembre 1686.
Politika ken gobierno[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti politika ti Tailandia ket agdama a naar-aramid iti batayan ti batay-linteg a monarkia, a ti Kangrunaan a Ministro ket isu ti daulo ti gobierno ken ti tinawtawid a monarkia ket isu ti daulo ti estado. Ti ukoman ket nawaya kadagiti sanga ti ehekutibo ken ti lehislatibo.
Pakasaritaan ti batay-linteg[urnosen | urnosen ti taudan]
Manipud iti politikal a reporma ti absoluto a monarkia idi 1932, ti Tailandia ket addaan idin kadagiti 19 a batay-linteg ken dagiti dokumento ti linteg.[28][29] Iti amin apaset iti daytoy a panawen, ti porma ti gobierno ket sumakop iti diktadura iti militar aginggana ti elektoral a demokrasia, ngem amin dagiti gobierno ket nangbigbig iti tinawtawid a monarkia a kas ti daulo ti estado.[30][31]
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti dagup ti 513,120 kuadrado kilometro (198,120 sq mi),[1] ti Tailandia ket ti maika-51 a kadakkelan a pagilian babaen ti dagup a kalawa. Daytoy ket basbassit ngem ti Yemen ken dakdakkel ngem ti Espania.
Ti Tailandia ket pagyanan dagiti nadumaduma a naisalsalumina a heograpiko a rehion, ken sangkapaset a maitunos kadagiti grupo ti probinsia. Ti amianan ti pagilian ket kabanbantayan a lugar ti Kabambantayan ti Tailandes, a ti kanagtuan a puntos ket ti Doi Inthanon idiay Kabambanatayan Thanon Thong Chai iti 2,565 metro (8,415 ft) iti pantar ti baybay. Ti amianan a daya, ti Isan ket buklen ti Banak Khorat, a nabeddengan iti daya babaen ti Karayan Mekong. Ti sentro ti pagilian ket kaaduan babaen ti predominante a nadalumpinas a ginget ti karayan ti Chao Phraya, ng aagyus idiay Golpo ti Tailandia.
Ti akin-abagatan a Tailandia ket buklen ti akikid nga Ismo Kra a lumawa idiay Peninsula Malayo. Iti politikal, adda dagiti innem a heograpikal a rehion nga agiddiat kadagiti sabali iti populasion, dagiti batayan a rekurso, dagiti natural a langa ti daga, ken agpang panagdur-as tit sosial ken ekonomia. Ti dibersidad dagiti rehion ket isu ti kaisaluminaan a gupit ti pisikal a pannakaisaad ti Tailandia.
Dagiti Karayan Chao Phraya ken Mekong ket nangruna a dalan ti danum iti away a Tailandia. Ti industrial a gantingan ti panagpataud kadagiti apit ket agusarda kadagiti karayan ken dagiti tributario. Ti Golpo ti Tailandia ket sakupenna ti 320,000 kuadrado kilometro (124,000 sq mi) ken pakanen babaen dagiti Karayan Chao Phraya, Mae Klong, Bang Pakong, ken Tapi. Daytoy ket mangited iti kontribusion iti sektor ti turismo gapu kadagiti nalitnaw ket ababaw a danum iti igid ti aplaya itiakin-abagatana rehion ti Ismo Kra. Ti akindaya nga aplaya ti Golpo ti Tailandia ket industrial a sentro ti Tailandia nga isu ti nangruna nga adalem a puerto ti pagarian idiay Sattahip ken ti makumikom a komersial a puerto ti Laem Chabang.
Ti Baybay Andaman ket napateg a natural a rekurso gapu ta agsangaili kadagiti nadayeg ken naramen a pagaliwaksayan idiay Asia. Ti Phuket, Krabi, Ranong, Phang Nga, ken Trang ken dagiti islada ket mabirukan amin kadagiti aplaya ti Baybay Andaman ken uray ti tsunami ti 2004, dagita ket makaawis a pagbisitaan dagiti turista manipud iti lawlaw ti lubong.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c Thailand, CIA World Factbook.
- ^ McCargo, Duncan; Hongladarom, Krisadawan (2004), "Contesting Isan-ness: Discourses of politics and identity in Northeast Thailand", Asian Ethnicity, Taylor & Francis, 5 (2): 219, doi:10.1080/1463136042000221898, ISSN 1463-1369
- ^ David Levinson (1998), Ethnic Groups Worldwide: A Ready Reference Handbook, Oryx Pres, p. 287, ISBN 1-57356-019-7
- ^ Paul, Lewis M.; Simons, Gary F.; Fennig, Charles D. (2013), Ethnologue: Languages of the World, SIL International, ISBN 978-1-55671-216-6
- ^ Barbara A. West (2009), Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania, Facts on File, p. 794, ISBN 1-4381-1913-5
- ^ "Thailand's new provisional constitution". Thai PBS. 22 Hulio 2014. Naala idi 14 Disiembre 2014.
- ^ CIA World FactBook 2016
- ^ (iti Tailandes) National Statistics Office, "100th anniversary of population censuses in Thailand: Population and housing census 2010: 11th census of Thailand". popcensus.nso.go.th.
- ^ a b c d "Thailand". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 1 Oktubre 2014.
- ^ "Gini Index". World Bank. Naala idi 2 Marso 2011.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ Rubino, Carl Ralph Galvez (2000). "Tailandia". Ilocano Dictionary and Grammar: Ilocano-English, English-Ilocano (iti Ingles ken Ilokano). University of Hawaiʻi Press. p. 398. ISBN 978-0-8248-2088-6.
- ^ "Maysa a Naarian a Bitla dagiti okasion". Worldhop.com a Warnakan. 1996. Naala idi 5 Hulio 2006.
- ^ Ti Tailandia ken ti Banko ti Lubong, ti Banko ti Lubong a panagtaldiap ti pagilian ti Tailandia.
- ^ Ti Guarda, Bariweswes ti Pagilian: Tailandia, 25 Abril 2009.
- ^ TAILANDIA: Dagiti ubbing a Birmano nga imigrante a saan a nakaadal. IRIN Asia. 15 Hunio 2009.
- ^ Narigat a panagadal iti paraiso ti ekspatriado. BBC News. 14 Disiembre 2006.
- ^ Pakasaritaan ti Tailandia (Siam), CSMngt-Thai.
- ^ Eliot, Charles (1921). Ti Gandat a Gutenberg EBook iti Hinduismo ken Budismo, Ti Naipakasaritaan a Panagiladawan, Tom. 3 (iti 3) [EBook #16847]. Londres: Routledge & Kegan Paul Ltd. pp. Kap. xxxvii 1, nagdakamat kadagiti Paammo 189: Ti nagan ket mabirukan kadagiti Champa a sinuratan iti 1050 A.D. ken segun ti Gerini ket agparang idiay Samarade ni Ptolemeo = Sâmaraṭṭha. Kitaen ti Gerini, Ptolemy, p. 170. Ngem ti Samarade ket mairukan idiay asideg ti Bangkok ken mabalin nga awan dagiti Tais iti dayta alugar iti dayta a panawen ni Ptolemeo, ken Paamo 190: Ken isu pay idiay Tengnga nga Asia a Kustana ket agparang a naadal a panagbakkaweng ti nagan a Khotan, a naaramid tapno maikkan ti kayatna a sawen iti Sanskrito.
- ^ จิตร ภูมิศักดิ์ 1976: "ความเป็นมาของคำสยาม ไทย ลาวและขอม และลักษณะทางสังคม ของชื่อชนชาติ" (Jid Phumisak 1976: "Ti Irurumsua para kadagiti Siames a Balikas para iti Thai, Laotiano ken Khmer ken Nakagimongan a Pannakailasin para iti Pagilian a nagnagan")
- ^ Thailand. History. Encyclopædia Britannica Online
- ^ a b c Some Aspects of Asian History and Culture by Upendra Thakur p.157
- ^ "Science news: What happened at Angkor Wat". The Washington Post. 13 Abril 2010.
- ^ Slave-owning societies. Encyclopædia Britannica.
- ^ Slavery in Nineteenth-Century Northern Thailand. Kyoto Review of South East Asia.
- ^ "King, country and the coup". The Indian Express. India. 22 Septiembre 2006. Naala idi 3 Nobiembre 2011.
- ^ a b Werner Gruhl, Imperial Japan's World War Two, 1931–1945, Transaction Publishers, 2007 ISBN 978-0-7658-0352-8
- ^ Bangkok Post: Section 44 is necessary: NCPO. This list contains 2 errors: it states that the 6th constitution was promulgated in 1912 (rather than 1952), and it states that the 11th constitution was promulgated in 1976 (rather than 1974).
- ^ Thanet Aphornsuvan, The Search for Order: Constitutions and Human Rights in Thai Political HistoryPDF (152 KB), 2001 Symposium: Constitutions and Human Rights in a Global Age: An Asia Pacific perspective
- ^ "A list of previous coups in Thailand". Associated Press. 19 Septiembre 2006. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 24 Pebrero 2009. Naala idi 25 Abril 2010.
- ^ "Raw Data: List of Recent Coups in Thailand's History". Fox News. 19 Septiembre 2006. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 6 Hulio 2008. Naala idi 25 Abril 2010.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Tailandia iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Tailandia manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Tailandia iti Curlie (iti Ingles)
- Tailandia a naikabil iti The World Factbook (iti Ingles)
- Thaigov.go.th Gobierno ti Tailandia


text:
Momoko Kōchi
Ni Momoko Kōchi (河内 桃子, Kōchi Momoko) (7 Marso 1932 – 5 Nobiembre 1998) naiyanak a kas ni Momoko Ōkōchi (大河内 桃子, Ōkōchi Momoko), ket Haponesa nga aktres idi iti enteblado ken telebision. Isu ket naipasngay idi idiay Hapon.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ https://pantheon.world/profile/person/Momoko_Kōchi; naala idi: 9 Oktubre 2017.
- ^ a b data.bnf.fr; panangilasin ti BNF: 14195272c.
- ^ Bariweswes, allmovie.com; Naala idi Mayo 2010
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Momoko Kōchi iti Wikimedia Commons
- Momoko Kōchi iti Internet Movie Database (iti Ingles)


text:
Wikipedia:Dagiti administrador ti interface
Dagiti administrador ti interface ket dagiti agar-aramat a mabalin a makaurnos kadagiti amin a panid ti Cascading Style Sheets (CSS), JavaScript (JS), ken Javascript Object Notation (JSON)[1] ken dagiti panid iti nagan ti espasio ti MediaWiki. Isuda laeng dagiti lokal a grupo nga addaan iti pannakabael nga agusnos kadagiti ania man a panid ti CSS/JS.[2][3] Dagitoy a panid ket isayangkat babaen ti pagbasabasa dagiti editor ti wiki ken dagiti agbasbasa a kas kodigo, ken mabalin daytoy a mausar a mangbaliw iti pannakaestilo iti linaon, managbaliw iti panagkukua dagiti panid, wenno makarpartuat pay kadagiti narikut a ramit a makatulong iti panagurnos.
Ti pannakabael a panagurnos iti CSS/JS a maisayangkat kadagiti pagbasabasa dagiti sabali nga agar-aramat ket nabileg ken mabalin a makadangran kadagiti ima dagiti malisioso nga agar-aramat; dagiti administrador ti interface ket nasken koma a dagiti mapagtalkan unay nga agar-aramat, ken addaanda iti batayan a pannakaawat iti CSS ken JS, makaammoda kadagiti pannakainamnama iti kinapribado kadagiti amin a wiki ti Wikimedia, ken addaan iti nasayaat a pannakaammo no kasano ti mangpasingked iti bukodda a pakabilangan.
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
Dagiti nota[urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti amin a panid a kas ti MediaWiki:Common.js wenno MediaWiki:Vector.css, wenno dagiti panid ti gadget a nailista iti Espesial:Gadgets, ken dagiti sabali pay a subpanid
- ^ Dagiti ania man nga administrador ket mabalinda nga agurnos kadagiti sabali a panid iti nagan ti espasio ti MediaWiki ken kadagiti amin a panid ti JSON.
- ^ Amin dagiti nakarehistro nga agar-aramat ket mabalinda ti agurnos kadagiti bukodda a panid iti js/css/json.


text:
Wikipedia:VisualEditor/Dagiti apat ti teklado
- VisualEditor
- Pagibagaan a panid (iti Ilokano)
- Pagibagaan a panid (iti Ingles) - idiay MediaWiki
- Apay a maararamid daytoy?
- Dokumentasion:
- Masansan a salsaludsod (iti Ingles) - idiay MediaWiki
- Panagrang-ay:
- Dagti linawas ken binulan a reporta ti kasasaad (iti Ingles) - idiay MediaWiki
- WMF Roadmap (iti Ingles) - idiay MediaWiki
- Inheniera a gangandat ti WMF, 2013-2014 (iti Ingles) - idiay MediaWiki
- Alagaden ti agar-aramat / Panag-usar
- Dagiti apat ti teklado
- TemplateData
- Pagsursuruan ti TemplateData
- Sentral a Pagipatarusan - idiay MediaWiki
- Kangrunaan a panid ti panagsukisok (iti Ingles) - idiay Meta
- Dagiti inoras nga inurnos, VisualEditor vs. wikitext
babaen ti tipo ti agar-aramat, a kas % kadagiti amin nga inurnos
- Dagiti inoras nga inurnos, VisualEditor vs. wikitext
babaen ti tipo ti agar-aramat, a kas % kadagiti amin a inurnos babaen ti tipo ti agar-aramat
- Dagiti inoras nga inurnos, VisualEditor vs. wikitext
a kas % kadagiti amin nga inurnos
- Dagiti inoras nga inurnos, VisualEditor vs. wikitext
patingga a bilang dagiti inurnos
- Dagiti inoras nga inurnos, VisualEditor vs. wikitext
patingga a bilang dagiti inurnos, babaen ti tipo ti agar-aramat
- Dagiti inaldaw a nga agur-urnos babaen ti UI
babaen ti tipo ti agar-aramat
- Dagiti inoras a naipasubli a pabagbalbaliw
babaen ti tipo ti panangisubli
- Pagipadasan ti kinaudi a bersion ti VisualEditor - idiay MediaWiki
- Bugzilla
Daytoy a panid ket ipakitana dagiti nadumaduma a panagbilin ti bao (mouse) ken teklado (keyboard) a masuportaran babaen ti VisualEditor. No adda dagiti mapanonotyo para kadagiti baro a naserbi a panagbilin, wenno makakita kadagiti problema kadagiti adda, pangngaasi nga ipakaammo kaniami idiay pagibagaan a panid.


text:
Plantilia:Bo-textonly
{{{1}}}
Panagusar
Daytoy a plantilia ket mangipalubos ti husto a pannakaiparang ti sinuratan a Tibetano (nga addaan kadagiti husto a kita ti letra ken maitutop a kadakkel ti teksto), ken mangipakita laeng iti teksto, ken awan dagiti ania man a pangmarka ti pagsasao. Daytoy a plantilia ket mabalin a mausar no maiparang iti tengnga ti parapo ti sinuratan a Tibetano, ken saanen a masapul dagiti silpo kadagiti nagan ti sinuratan ken dagiti romanisasion.
- Pagarigan ti panagusar
{{Bo-textonly|དྲི་མེད་བཤེས་གཉེན་}}agpataud ti དྲི་མེད་བཤེས་གཉེན་.
Kitaen pay
- Plantilia:Bo – plantilia nga adaan kadagiti pangmarka


text:
Pagsasao a Murik Kayan
Ti pagsasao a Murik ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ti Sarawak, Malaysia.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Murik iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Murik (Malaysia)". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti naisurat a material iti Murik ket mabalin a magun-od babaen ti Kaipuleohone


text:
Lehislatibo a distrito iti Malabon-Navotas-Valenzuela
Ti Lehislatibo a Distrito iti Malabon-Navotas-Valenzuela ket isu idi ti pannakabagi dagiti ili ti Malabon, Navotas ken Valenzuela iti Kadawyan a Batasang Pambansa manipud idi 1984 aginggana idi 1986, ket nagbutosda kadagiti 2 a sapasap a pannakabagi.
Maymaysa a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas


text:
V. S. Naipaul
Ni Vidiadhar Surajprasad "V. S." Naipaul (/ˈnaɪpɔːl/ wenno /naɪˈpɔːl/; 17 Agosto 1932 – 11 Agosto 2018) ket maysa a taga- Trinidad-Britaniko a mannurat iti Indo-Trinidadiano a tawidan iti Bhumihar Brahmin[1] nga ammo para kadagiti nobelana a nangipatengnga iti isip iti legado iti kolonialismo iti Britaniko nga Imperio. Isu ket nagsurat pay kadagiti obra a saan a piksion, a kas dagiti panagsursurat ti panagbanniaga ken dagiti salaysay.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Ni Karnad ket alaenna ti Naipaul, tinawtawganna iti 'tuleng iti uni'". News Track India. 2012-11-03. Naala idi 2012-11-04.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti inadaw a sasao a mainaig ken ni V. S. Naipaul iti Wikiquote (iti Ingles)
- V. S. Naipaul iti Curlie (iti Ingles)


text:
1833
Ti tawen idi 1833 ket kadawyan a tawen a mangrugi iti Martes iti kalendario a Gregoriano ken kadawyan a tawen a mangrugi iti Domingo ti nabunbuntog iti 12 nga aldaw a kalendario a Huliano.
PaspasamakUrnosen
Enero–MarsoUrnosen
- Marso 4 – Naisapata ni Andrew Jackson para iti maikadua a terminona a kas Presidente iti Estados Unidos.
NaipasngayUrnosen
Enero–HunioUrnosen
- Mayo 7 – Johannes Brahms, Aleman a kompositor (pimmusay 1897)
Hulio–DisiembreUrnosen
- Agosto 20 – Benjamin Harrison, maika-23 a Presidente iti Estados Unidos (pimmusay 1901)
- Oktubre 21 – Alfred Nobel, Sueko nga imbentor ti dinamita, nagpartuat iti Premio Nobel (pimmusay 1896)
- Oktubre 23 – Jean Baptiste Louis Pierre, Pranses a botaniko (pimmusay 1905)
PimmusayUrnosen
- Mayo 15 – Edmund Kean, Ingles nga aktor (naipasngay 1787)
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Dagiti midia a mainaig iti 1833 iti Wikimedia Commons


text:
Johannes Kepler
Ni Johannes Kepler (Aleman: [ˈkʰɛplɐ]; Disiembre 27, 1571 – Nobiembre 15, 1630) ket maysa idi nga Aleman a matematiko, astronomo ken astrologo. Isu ket maysa kadagiti nangruna a pigura ti maika-17 a siglo ti sientipiko a rebolusion, isu ket nadayeg nga ammo para iti linlinteg ti planetario a panagkuti a naipanagan kaniana, nga inkodigo babaen dagiti simmaruno nga astronomo, a nangibatay kadagiti obrana iti Astronomia nova, Harmonices Mundi, ken Epitome ti Koperniko nga Astronomia. Dagitoy nga obra ket nangited ti maysa kadagiti kammasapulan para iti teoria ni Isaac Newtoniti unibersal a grabitasion.
Dagiti paammo ken dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ti kakompletuan a biograpia ni Kepler ket ti Kepler ni Max Caspar. Ngem adda dagiti adu a kinaudi a biograpia, a kaaduan a naibatay kadagiti obra ni Caspar nga adda laeng bassit a panagsuksukimat; kaaduan kadagiti pakaammo a nadakamat manipud kenni Caspar ket mabirukan kadagiti libro babaen ni Arthur Koestler, Kitty Ferguson, ken James A. Connor. Ti Mata ti Langit ni Owen Gingerich ket naaramid manipud kadagiti obra ni Caspar a mangipuesto kenni Kepler iti nawatwatiwat nga intelektual a konteksto ti nasapa a moderno nga astronomia. Adu kadagiti naud-udi a panagadadal ket nakaipatengnga ti isip kadagiti naisangsangayan nga elemento ti biag ken obrana. Ti matematika ni Kepler, kosmolohiko, pilosopiko ken naipakasaritaan a pannakaimatangan ket kaaduan a nausig kadagiti libro ken artikulo ti warnakan, ngem ti astrolohiko nga obrana—ken ti pannakaikabagianna ti astronomia ket agtultuloy a saan a naad-adal.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Johannes Kepler iti Wikimedia Commons
Dagiti obra a mainaig ken ni Johannes Kepler iti Wikisource (iti Ingles)


text:
Augusta, Maine
Ti Augusta ket isu ti kapitolio ti Estado ti Maine ken ti tugaw ti kondado ti Kondado ti Kennebec,[4]
Ti populasion ti siudad ket 19,136 manipud ti senso ti Estados Unidos idi 2010, ken mangaramid daytoy iti maikatlo a kabassitan a kapitolio ti estado (kalpasan ti Montpelier, Vermont ken Pierre, South Dakota) ken ti maikatlo a kadakkelan a siudad idiay Maine. Daytoy ket mabirukan idiay Karayan Kennebec.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "City of Augusta, Maine". City of Augusta, Maine. Naala idi Agosto 26, 2012.
- ^ "Rollins wins Augusta mayor race". Kennebec Journal. Naala idi Nobiembre 5, 2014.
- ^ "Population Estimates". United States Census Bureau. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi Hunio 17, 2013. Naala idi 2013-07-05.
- ^ Population and Population Centers by State
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Augusta, Maine iti Wikimedia Commons


text:
Amianan a Mindanao
Ti Amianan a Mindanao ket maysa a kadagiti rehion ti Filipinas, a napusgan a kas Rehion X. Buklen ti 5 a probinsia ken 9 a siudad, ti Misamis Oriental (Siudad ti Gingoog, Siudad ti Cagayan de Oro ken Siudad ti El Salvador), Misamis Occidental (Siudad ti Oroquieta, Siudad ti Tangub ken Siudad ti Ozamis), Camiguin, Lanao del Norte (Siudad ti Iligan), ken Bukidnon (Siudad ti Malaybalay ken Siudad ti Valensia). Ti Siudad ti Cagayan de Oro ti rehional a sentrona.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Akin-amianan a Mindanao Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)


text:
Surinam
Nagsasabtan: 4°N 56°W / 4°N 56°W
Ti Surinam, opisial a ti Republika ti Surinam (Olandes: Republiek Suriname, Panangibalikas nga Olandes: [ˌrepyˈblik ˌsyriˈnaːmə]), ket maysa a pagilian idiay akin-amianan nga Abagatan nga Amerika. Nabeddenganna ti Pranses a Guiana iti daya, ti Guyana iti laud, ti Brasil iti abagatan, ken ti Taaw Atlantiko iti amianan. Ti Surinam ket sigud idi a kolonia iti Britaniko ken iti Olándes, ken ammo idi a kas ti Olandes a Guiana. Nakagun-od ti Surinam iti wayawaya manipud iti Olanda idi 25 Nobiembre 1975.
Iti basbassit laeng ngem 165,000 km2 (64,000 sq mi) ti Surinam ket isu ti kabassitan a naturay nga estado idiay Abagatan nga Amerika (Pranses a Guiana ket mangbukel ti basbassit a teritorio, ngem daytoy ket Pranses a teritorio). Adda ti nakarkulo a populasion iti agarup a 490,000, a kaaduan ket agtaeng idiay amianan a pantar iti daytoy a pagilian, a pakabirukan ti kapitoliona a Paramaribo.
Naggappuan ti naganUrnosen
Ti naga a Surinam mabalin a naggapu manipud dagiti Taino (dagiti agsasao iti Arawak) a grupo a natawtawgan a "Surinen" a dagitoy ket isu ti immuna a nagtaeng iti daytoy a rehion sakbay ti isasangpet dagiti Europeano.[5]
Kasisigud a ti pagilian ket naisurat a kas ti Surinam babaen dagiti Ingles a nagtaeng nga immuna a nagipatakder ti kolonia idiay Waig ni Marshall,[6] a mairaman ti Karayan Surinam, ket paset idi daytoy ti grupo dagiti kolonia a makunkuna a Olandes a Guiana. Ti Surinam ket mabirukan pay laeng kadagiti Ingles. Ti maysa a nangruna a pagarigan iti daytoy ket ti bukod a nailian nga eroplano ti Surinam, ti Surinam Airways.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Algemeen Bureau voor de Statistiek in Suriname – Senso a langa iti agpang a distrito
- ^ a b c d "Surinam". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 22 Abril 2012.
- ^ "GINI index". World Bank. Naala idi 26 Hulio 2013.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ Ti Baro nga Ensiklopedia Britanika, Ensiklopedia Britanika, Tomo 5. Edision 15. Nangipablaak Ensiklopedia Britanika, 2002, p. 547.
- ^ Ensiklopedia Britanika: Diksionario dagiti Arte, Siensia, ken Sapasap a Literatura, Tomo XI (Maikasiam nga Edision—Popular a Naimaldit nga ed.). Naala idi 4 Mayo 2008.
Idi 1614 dagiti estado iti Olanda ket nangited kadagiti sinoman nga umili ti Olandes iti uppat a monopolio iti ania man a sangladan wenno lugar ti komersio a maduktalanna iti dayta a rehion (Guiana). Ti immuna a pagtaengan, nupay kasta, idiay Surinam (idi 1630) ket naaramid babaen ti maysa nga Ingles, a ti naganna ket napreserba babaen ti Waig ni Marshall.


text:
Maika-105 a meridiano laud
Ti 105° a meridiano laud ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto iti ballasiw ti Taaw Artiko, Amianan nga Amerika, ti Taaw Pasipiko, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti maika-105 a meridiano laud ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna iti maika-75 a meridiano daya.
Ti laud a kas ti reperensia ti meridiano para iti maikapito a sona ti oras iti laud ti Greenwich, ken ammo daytoy a kas ti UTC-07 wenno ti Sona ti Oras ti Oras ti Bantay idiay Amianan nga Amerika.
Idiay Estados Unidos, ti Interstate Highway I-25 ket agarup a paralelo iti meridiano manipud iti Douglas, Wyoming aginggana iti Las Vegas, New Mexico, ken manipud iti Wellington, Colorado aginggana iti Prospect Road interchange (idiay Fort Collins, Colorado),ti I-25 ket naikarna a gangani a nailinia iti igid ti maika-105 a meridiano laud. Ti meridiano ket guduaenna ti Denver, Colorado, ken lumabas babaen ti Denver Union Station. Iti amin a paset ti lugar ti metro ti Denver , ti Kalsada Kalamath Sket ti kalsada ti asideg a maipada iti maika-105 a meridiano.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto[urnosen | urnosen ti taudan]
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan nga agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-105 a meridiano laud ket lumabas babaen ti:


text:
LAOAG CITY – Nairekord ti gobyerno probinsyal ti 157 a pasyente a nakarekobre manipud ti panagpositibo da iti COVID-19 idinto a 88 dagiti baro a kaso ditoy probinsya.
Basar iti datus ti gobyerno probinsyal, 43 dagiti nalaingan ditoy siudad ti Laoag, 36 iti siudad ti Batac, 15 iti ili ti Pasuquin, 12 iti ili ti Solsona, agpapada a siyam iti Pinili, Dingras, ken Bacarra, agpada nga uppat iti San Nicolas ken Sarrat, sagtatallo iti Paoay, Banna, Badoc, ken Dumalneg, dua iti Adams ken saggaysa iti Burgos ken Currimao.
Iti bilang dagiti baro a kaso, 19 iti siudad ti Batac, agpapada a 12 iti ili ti Pinili, Paoay, ken Vintar, walo iti Banna, innem iti Piddig, lima iti Solsona, agpada a tallo ti baro a kaso iti Sarrat ken Bacarra, sagdudua iti Burgos ken ditoy siudad ti Laoag, ken saggaysa iti Carasi, Pasuquin, Currimao, ken San Nicolas.
Umaboten ti 17,216 ti kaso ti COVID-19 ditoy probinsya, nga addaan ti 1,555 nga aktibo a kaso, 15,379 a recoveries, 282 ti pimmusay kalpasan a nanayunan ti dua a natay manipud ditoy siudad.


text:
Pagpadaan ti kapigsa ti panag-gatang
Ti pagpadaan ti kapigsa ti panag-gatang (Inggles;purchasing power parity (PPP)), ket damagen na no mano a kuarta ti masapul a panaggatang ti maysa a kapadpadana a labba iti maimbagan kadagiti dua a sabali a pagilian, ken usaren na daytoy nga agkarkulo ti husto a ganganaet a panagsukat ti kuarta. Ti panag-usar ti dayta a PPP a bilang, ti maysa a bilang ti kuarta ket adda metten ti kapada na a kabilegan ti panaggatang iti sabsabali a pagilian. Ti sabali pay a panagusar ti PPP a bil-bilang ket ti panaggiddiat iti sangalubongan a matgedan.


text:
Sasao nga Abagatan a Halmahera–Laud a Baro a Guinea
Ti sasao nga Abagatan a Halmahera–Laud a Baro a Guinea (South Halmahera–West New Guinea languages - SHWNG) ket dagiti sanga ti sasao a Malayo-Polinesio, a mabirukan kadagit iisla ken iti igid dagiti aplaya ti Baybay Halmahera iti probinsia ti Indonesia ti Amianan a Maluku ken ti Luek Cenderawasih kadagiti probinsia ti Papua ken ti Laud a Papua. Adda dagiti 38 a pagsasao.[2]
Tipanagkaykaysa ti subgrupo ti Abagtaan a Halmahera–Laud a Baro a Guinea ket nasayaat a supotaran babaen ti leksiko ken ponolohiko nga ebidensia. Insingasing ni Blust (1978) a dagitoy ti kaasitgan a kabagian ti sasao nga Oceaniko, ngem daytoy a pannakaidasig ket saan a unibersal a maawat.[3]
Kaaduan dagiti pagsasao ket ammo laeng manipud kadagiti ababa a listaan ti balikas, ngem ti Buli iti Halmahera, ken Biak ken Waropen iti Luek Cenderawasih, ket nasayaatda a nagupitan.
Pannakaidasig[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti tradision, maidasig dagiti pagsasao kadagiti dua a heograpiko a grupo:
- Ti sasao nga Abagatan a Halmahera (iti igid ti abagatan akindaya nga aplaya ti Halmahera, ken maysa pay a pagsasao iti daya ti Peninsula Bomberai).
- Ti sasao a Laud a Baro a Guinea (iti Is-isla Raja Ampat iti laud ti Baro a Guinea, ken dagiti isla ken igid ti aplaya ti ti Luek Cenderawasih).
Ti panagkaykaysa ti Abagatan a Halmahera ken ti sasao a Raja Ampat ket suportaran dagiti ponolohiko a panagbalbaliw nga imbagbaga iti Blust (1978) ken Remijsen (2002). Daytoy ket pagresultaan ti sumaganad nga estruktura:[4]
- Luek Cenderawasih
- Baybay Halmahera (Abagtan a Halmahera, iti baybay a pagbaetan ti Halmahera ken Baro a Guinea, ken ti Raja Ampat iti akinlaud nga ungto ti Baro a Guinea)
Iraman ni David Kamholz (2014) dagitoy a pagsasao a kas dagiti maipatinayon a pagsasaoes:[2]
- Akinbaba a Mamberamo (sagpaminsan pay a maikeddeng a Papuano, ken mabalin a panaglalaok ti taudan nga Austronesio ken Papuano)
- Mor
- Tandia
- Waropen
Problematiko dagiti sumaganad a grupo dagiti pagsasao – a mabalin wenno saan a mabalin a SHWNG. Saan nga idasig isuda ni Kamholz (2014) gapu ti kawan ti datos.[2]:32, 146 Iraman da Grimes & Edwards isuda iti sasao a Kei–Tanimbar.[5]
Kamholz (2014)[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti sasao a SHWNG ket mabalin a maikategoria a kas dagiti sumaganad (Kamholz 2014: 136-141):[2]
- Abagatan a Halmahera–Laud a Baro a Guinea (South Halmahera–West New Guinea languages - SHWNG)
- Tandia
- Moor
- Waropen
- Warembori (sagpaminsan a maikeddeng a saan nga Austronesio)
- Yoke (sagpaminsan a maikeddeng a saan nga Austronesio)
- Raja Ampat–Abagatan a Halmahera (Raja Ampat–South Halmahera - RASH)
- Luek Cenderawasih
Ipagarup ni Kamholz (2014) nakayanakan a daga ti proto-SHWNG iti akin-abagatan nga aplaya ti Luek Cenderawasih
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Greater SHWNG". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
- ^ a b c d Kamholz, David (2014). Austronesians in Papua: Diversification and change in South Halmahera–West New Guinea. Ph.D. dissertation, University of California, Berkeley. https://escholarship.org/uc/item/8zg8b1vd
- ^ Blust, R. (1978). "Eastern Malayo-Polynesian: A Subgrouping Argument". In Wurm, S.A. & Carrington, L. (eds.) Second International Conference on Austronesian Linguistics: Proceedings, pp. 181-234. Canberra: Australian National University. (Pacific Linguistics C-61).
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Raja Ampat–South Halmahera". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
- ^ Charles Grimes & Owen Edwards (in process) Wallacean subgroups: unravelling the prehistory and classification of the Austronesian languages of eastern Indonesia and Timor-Leste. Summary presentation at the 15th International Conference on Austronesian Linguistics.
- Kamholz, David. 2014b. South Halmahera–West New Guinea: The history of Oceanic's closest relative. LSA Annual Meeting. Minneapolis, MN.


text:
Babaen iti kasisigud, dagiti mensahen ti biddut ti Panagdakamat nga Estilo 1 ken Panagdakamat nga Estilo 2 ket maiparang kadagiti amin nga agbasbasa ken dagiti mensahe ti pagtaripatuan a kategoria ket nailemmneg manipud kadagiti amin nga agbasbasa.
Ikabil dagiti sumaganad a teskto iti bukodmo a panid iti common CSS wenno iti espesipiko a panid ti CSS ti kudil (ti common.css ken skin.css):
Tapno maiparang dagiti mensahe ti panagtaripatuan:
.mw-parser-output span.cs1-maint {display: inline;} /* Iparang dagiti mensahe ti panagtaripato ti Panagdakamat nga Estilo 1 */
Tapno maiparang amin dagiti biddut mensahe a kaisigud a nailemmeng:
.mw-parser-output span.cs1-hidden-error {display: inline;} /* Iparang amin dagiti mensahe ti biddut ti cs1|2 */
Tapno mailemmeng kadagiti mensahe ti biddut:
.mw-parser-output span.cs1-visible-error {display: none;} /* Ilemmeng dagiti mensahe ti panagtaripato ti Panagdakamat nga Estilo 1 */
Daytoy a kategoria ket agdama a saan nga aglaon kadagiti panid wenno midia.
Daytoy a listaan ket mabalin a saan a mangipakita kadagiti kinaudi a sinuksukatan.


text:
Rehion ti Tabuk
Ti Tabuk (Arabiko: مِنْطَقَة تَبُوْك Minṭaqat Tabūk), mailetra pay a kas Tabouk, ket ti maysa a rehion ti Saudi Arabia, a mabirukan iti igid ti amianan-laud nga aplya ti pagilian, a sumango iti Ehipto iti ballasiw ti Baybay Nalabbasit. Daytoy ket addaan iti kalawa iti 146,072 km² ken ti populasion iti 910,030 (2017).[1] Ti kapitoliona ket ti Tabuk.
PakasaritaanUrnosen
Ti pakasaritaan ti Tabuk a rehion ket maisubli manipud pay idi 3,500 a taw-tawen. Daytoy a rehion ket nainaganan a daga iti Maydan.
EkonomiaUrnosen
Ti Tabuk a rehion (Astra) ket agipadpatulod kadagiti sabsabong a komersio ti ruar idiay Europa.[2]
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ "Population Characteristics surveys" (PDF). General Authority for Statistics. 2017.
- ^ "Tabouk City Profile, Saudi Arabia". The Saudi Network (iti Ingles). Naala idi 4 May 2017.


text:
Baybay Coral
Ti Baybay Coral ket ti pingir a baybay iti Abagatan a Pasipiko iti amianan a daya ti aplaya ti Australia, ken naidasig a kas maysa nga interim a biorehion ti Australia.
Daytoy ket nabeddengan iti laud babaen ti aplaya ti Queensland ken mairaman ti Nalatak a Bangen ti Raw-ang, iti daya babaen ti Vanuatu (dati a Baro a Hebridas) ken babaen ti Baro a Caledonia, ken iti amianan a daya babaen ti akin-abagatan a patingga ti Is-isla Solomon. Iti amianan a laud, daytoy ket abutenna ti abagatan nga aplaya ti akindaya a Baro a Guinea ken mairaman ti Golpo ti Papua. Daytoy ket tumipon iti Baybay Tasman iti abagatan, nga agraman iti Baybay Solomon iti amianan ken ti Taaw Pasipiko iti daya. Iti laud, daytoy ket bineddengan babaen ti aplaya ti nangruna a daga ti Queensland, ken iti amianan a laud, daytoy ket sumilpo iti Baybay Arafura babaen ti Lingsat Torres.[2]
Ti baybay ket nailaslasin babaen ti napudot ken natalinaay a klima ken addaan iti kanayon a panagtudtudo ken dagiti tropikal nga alipugpog. Daytoy ket aglaon kadagiti nadumduma nga isla ken raw-ang, ken ti pay kadakkelan a sistema ti raw-ang iti lubong, ti Nalatak a Bangen ti Raw-ang (GBR) a nairangarang a Lugar a Tawid ti Lubong babaen ti UNESCO idi 1981. Amin dagiti dati a panagsukisok iti lana ket naipatingga iti GBR idi 1975, ken maigawid dagiti panagkalap kadagiti adu a lugar. Dagiti raw-ang ken dagiti isla ti Baybay Coral ket naisangayan a nabaknang kadagiti billit ken dagiti biag iti baybay ket popular a papanan dagiti turista.
Sakup[urnosen | urnosen ti taudan]
Bayat a ti Nalatak a Bangen ti Raw-ang ken dagiti islana ken dagiti cay ket tagikua ti Queensland, kaaduan kadagiti raw-ang ken dagiti bassit nga isla iti dayana ket parte ti Teritorio ti Is-isla Baybay Coral. Iti pay maipatinayon, adda met dagiti isla iti laud ken tagikua ti Baro a Caledonia ket parte pay dagitoy ti Is-isla ti Baybay Coral iti heograpikal a kapanunotan, kas ti Is-isla Chesterfield ken Rawraw-ang Bellona.
Ipalawag ti Gunglo ti Internasional a Hidrograpiko dagiti patingga ti Baybay Coral a kas dagiti sumaganad:[3]
Iti amianan. Ti abagatan nga aplaya ti Baro a Guinea manipud iti sabangan ti Karayan Bensbak (141°01'E) aginggana ti Isla Gado-Gadoa idiay asideg nga akin-abagatan a daya patinggana (10°38′S 150°34′E / 10.633°S 150.567°E), bumaba iti daytoy a meridiano aginggana iti 100 a kadeppa a linia ken kalpasanna ti linia iti igid ti akin-abagatan nga igid ti Raw-ang Uluma (Suckling) ken dagiti sumakop nga agpadaya ken iti ad-adayo iti abagatan a daya a punto ti Raw-ang Lawik (11°43.5′S 153°56.5′E / 11.7250°S 153.9417°E) iti Isla Tagula [Vanatinai], kalpasanna ti linia iti akin-bagatan a patingga ti Isla Rennell ken manipud iti akindaya a puntona aginggana iti Rawis Surville, ti akindaya a patingga ti Isla San Cristobal [Makira], Is-isla Solomon; kalpasanna babaen ti Nupani, ti akin-amianan a daya ti Is-isla Santa Cruz (10°04.5′S 165°40.5′E / 10.0750°S 165.6750°E) aginggana iti akin-amianan unay nga Isla ti Grupo Duff wenno Wilson (9°48.5′S 167°06′E / 9.8083°S 167.100°E).
Iti amianan a daya. Manipud iti akin-amianan unay nga isla ti Grupo Duff wenno Wilson babaen kadagitoy nga isla aginggana kadagiti akin-abagatan a patinggada, kalpasanna ti linia iti Mera Lava, Is-isla Baro a Hebridas [Vanuatu] (14°25′S 163°03′E / 14.417°S 163.050°E) ken kadagiti akindaya nga aplaya dagiti isla iti daytoy a grupo aginggana ti Isla Aneityum (20°11′S 169°51′E / 20.183°S 169.850°E) iti kasta a waya a dagitoy amin nga isla kadagitoy a Grupo, ken dagiti lingsat a mangisina kaniada, ket mairamanda iti Baybay Coral.
Iti abagatan a daya. Ti linia manipud iti akin-abagatan a daya a patingga ti Isla Aneityum aginggana iti abagatan a daya a babassit nga isla (Nokanhui) (22°46′S 167°34′E / 22.767°S 167.567°E) iti abagatan a patingga ti Baro a Caledonia, kalpasanna babaen ti daya a punto ti Raw-ang Middleton aginggana iti akindaya patingga ti Raw-ang Elizabeth (29°55′S 159°02′E / 29.917°S 159.033°E) ken iti daytoy a meridiano aginggana iti Latitud 30° Abagatan.
Iti abagatan. Ti paralelo ti 30° iti abagatan ti aplaya ti Australia.
Iti laud. Ti akindaya patingga ti Baybay Arafura [Ti sabangan ti Karayan Bensbak (141°01'E), ken kalpasanna ti linia ti amianan a laud a patingga ti Peninsula York, Australia (11°05′S 142°03′E / 11.083°S 142.050°E)] ken ti daya nga aplaya ti Australia ken iti ad-adayo pay nga abagatan ti Latitud 30° Abagatan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Korallovoye more" KopaллoBoe Mope [Baybay Coral]. Bolshaya sovetskaya entsiklopediya [Great Soviet Encyclopedia] (iti Ruso). Naala idi 2021-08-11 – babaen ti bse.sci-lib.com.
- ^ a b "Coral Sea" [Baybay Coral]. Encyclopedia Britannica (iti Ingles).
- ^ International Hydrographic Organization (1953). Limits of Oceans and Seas (PDF) (iti Ingles) (Maika-3 nga ed.). Naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 2010-10-15. Naala idi 7 Pebrero 2010.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hopley, David; Smithers, Scott G.; Parnell, Kevin E. (2007). The Geomorphology of the Great Barrier Reef: Development, Diversity, and Change (iti Ingles). Cambridge University Press. ISBN 0-521-85302-8.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig iti Baybay Coral iti Wikimedia Commons


text:
Ferdinand Marcos, Jr.
Ni Ferdinand "Bongbong" R. Marcos, Jr. (nayanak idi Septiembre 13, 1957), kaaduan nga ammo a kas ni Bongbong Marcos, ket Filipino a politiko ken senador iti maika-16 a Kongreso ti Pilipinas. Kameng ti Partido Nacionalista,[1] ni Marcos ket mangidaulo kadagiti nadumaduma a komite ti senado, mairaman ti Komite ti Lokal a Gobierno ken ti Komite dagiti Obra ti Publiko, ken kameng ti pay dagiti nadumaduma a komite.[2]
Isu ti maikadua nga anak ni Ferdinand E. Marcos, ti dati a Presidente ti Filipinas (1965–1986), ken ni Imelda R. Marcos ti dati nga Umuna a Balasang . Isu ti dati a kongregista ken dati a gobernador ti Ilocos Norte[3] sakbay ti pannakabutosna iti Senado idi 2010. Ni Marcos ket dati pay a nagserbi a kas Deputado a Daulo ti Minoridad ti Kamara dagiti Pannakabagi.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Senatoriables". NacionalistaParty.com. Naala idi Disiembre 26, 2012.
- ^ "List of Committees". Senate of the Philippines. Pebrero 5, 2014. Naala idi Marso 14, 2014.
- ^ "Resume of Senator Ferdinand "Bongbong" R. Marcos, Jr". Senate of the Philippines. Naala idi Marso 14, 2014.