text:
Nagririmpuok a Bitbituen
Ti Nagririmpuok a Bitbituen (Ingles: Milky Way)ket isu ti ariwanas nga aglaon ti Daga.[11][nb 1] Daytoy a nagan iti Ingles a "Milky Way" ket naala manipud iti panagparangna a kas nalidem a "nagatasan" a sumsumged a banda nga agar-arkos iti ballasiw ti rabii a langit, a ti mata laeng ket saan a makailasin kadagiti agmaymaysa a bitbituen. Ti termino a "Milky Way" ket naipatarus manipud iti Klasiko a Latin via lactea, manipud iti Helenestika a Griego YaλaEίaς kύkλoς (pr. galaxías kýklos, "nagatasan a sirkulo").[12][13][14] Ti Nagririmpuok a Bitbituen ket agparang a kasla banda gapu ta daytoy ket nasukog iti disko a patakder a makitkita manipud iti uneg. Ti kinapudno a daytoy a nalidem a banda iti lawag ket buklen dagiti bitbituen napaneknekan idi 1610 idi ni Galileo Galilei ket naguusar ti teleskopio tapno masolbarna dagiti agmaymaysa abitbituen. Idi panawen ti 1920, ti panagpalpaliiw ti astronomo a ni Edwin Hubble ket nagiparang a ti Nagririmpuok a Bitbituen ket maysa laeng kadagiti adu nga ariwanas.
Ti Nagririmpuok a Bitbituen ket maysa a nabarasan nga agkuskusikos nga ariwanas a 100,000–120,000 lawag a tawen iti diametrona nga aglaon kadagiti 200–400 a bilion a bitbituen. Mabalin pay nga aglaon iti kasla kasta a kaadu a planeta, nga adda nakarkulo a 10 a bilion kadagitoy ti agpalpalikmut iti mataengan a sona kadagiti nagannak kaniada a bitbituen.[15] Ti Sistema a Solar ket mabirukan ti uneg iti daytoy a disko, ti agarup a dua a pagkatlo a kaadayo manipud iti Galaktiko a Tengnga, idiay akin-uneg nga igid iti agkuskusikos a tabas ti nagtitiponan ti alingasaw ken tapok a tinawtawagan a ti Orion–Cygnus nga Ima. Dagiti bitbituen ti akin-uneg a ≈10,000 a lawag a tawtawen ket naurnos iti maysa a batukot ken maysa wenno ad-adu pay a baras. Ti katengngaan ket namarkaan babaen ti napeksa a radio a taudan atinawtawagan a ti Sagitario A* a mabalin a daytoy ket nalatak unay a nangisit nga abut. Ti Ariwanas ket agtaytayyek ti maminsan tunggal maysa a 15 aginggana ti 50 a riwriw a tawtawen. Ti Ariwanas iti maysa a kabuklan ket aggungunay iti kapardas iti 552 aginggana ti 630 km tunggal maysa a segundo, nga agtalged ti mainaig a sukogan iti reperensia. Nakarkulo daytoy ti kadaanan ti agarup a 13.2 bilion a tawen , a gangani a kasla ti kadaanan ti Law-ang. Daytoy ket linawlawan babaen dagiti nadumaduma a babbabassit a satelite nga ariwanas, ti Nagririmpuok a Bitbituen ket paset ti Lokal a Grupo dagiti ariwanas, a mangbukel ti maysa a subkomponente iti Nalatak a Rimpuok ti Virgo.
Wagas[urnosen | urnosen ti taudan]
No agpalpaliiw ti rabii a langit, ti termino a "Nagririmpuok a Bitbituen" ket isu laeng ti nakudrep a banda iti puraw a lawag nga adda ti 30 a degrado a kalawa nga agararko iti ballasiw ti langit[16] (yray no amin dagiti bitbituen a mabalin a makita ti mata laeng ket paset iti Ariwanas a Nagririmpuok a Bitbituen). Ti lawag iti daytoy a banda ket naggapo manipud iti di-nasolbar a bitbituen ken dadduma pay a materiales a naisanglad ti kaunegan ti Galaktiko a dalumpinas. Dagiti nasipnget a rehion ti kaunegan ti banda, a kas ti Nalatak a Rengngat ken ti Coalsack, ket maipada kadagiti luglugar a dagiti lawag manipud kadagiti adayo a bitbituen ket nalappedan babaen ti interestelar a tapok.
Ti Nagririmpuok a Bitbituen ket adda ti mainaig nga ababa a kalawag ti rabaw. Ti pannakakita daytoy ket narigat unay babaen ti lugar iti likud a lawag a kas ti panagrugit ti lawag wenno naisiasi a lawag manipud iti bulan. Daytoy ket sisasagana a makita no ti mangipatingnga a kadakkel ket +5.1 wenno nasaysayaat, bayat nga agipakpakita ti nasayaat a salaysay iti +6.1.[17] Daytoy ket agpabalin a narigat a makita ti Nagririmpuok a Bitbituen manipud kadagiti ania man a naraniag a nasilawan a urbano weno suburbano lokasion ngem nalaka a makita no kitaen manipud iti maysa nga away a lugar no ti bulan ket adda ti baba ti horisonte.[nb 2]
Ti Nagririmpuok a Bitbituen ket lumasat kadagiti paset ti agarup a 30 konstelasion. Ti tengnga iti Ariwanas ket sumanglad iti turong iti konstelasion a Sagitario; isu ditoy ti karaniagan ti Naririmpuok a Bitbituen. Manipud ti Sagitario, ti nakudrep a banda iti puraw a lawag ket agparang a lumaslasat nga agpalaud iti Galaktiko kontratengnga idiay Auriga. Ti banda ket agtultuloyton nga agpalaud kadagiti sumakbay a dalan ti lawlaw ti langit ken agsubli idiay Sagitario. Ti kinapidno a ti banda ket bingbingayenna ti rabii a langit dagiti dua nga agarup nga agpadpada a hemisperio ket mangitudo a ti Sistema Solar ket asideg a naisanglad ti Galaktiko a dalumpinas.
Ti Galaktiko a dalumpinas ket agliklikig babaen ti 60 a degrado ti ekliptiko (ti dalumpinas ti panagtayyek ti Daga).A minaig ti nainlangitan nga ekuador, a lumasat daytoy ti adadayo ngem aminan a kas iti Cassiopeia ken ada-dayo ngem abagatan a kas ti konstelasion iti Crux, a mangitudtudo ti nangato a panagliklikig iti ekuador a dalumpinas ti Daga ken ti dalumpinas iti ekliptiko a manaig ti Galaktiko a dalumpinas. Ti amianan a Galaktiko nga ungto ket naisanglad iti kanawan a panagpangato a 12h 49m, panagpababa a +27.4° (B1950) ti asideg ti beta Comae Berenices, ken ti abagatan a Galaktiko nga ungto ket asideg ti alpha Sculptoris. Gapu iti daytoy a nagato a panagliklikig, depende iti oras iti rabii ken tawen, ti arko iti Nagririmpuok a Bitbituen ket mabalin nga agparang a kasla nababa wenno nangato iti langit. Para kadagiti agpalpaliiw manipud iti agarup a 65 a grado ti amianan aginggana ti 65 a grado ti abagatan iti rabaw ti Daga ti Nagririmpuok a Bitbituen ket mamindua a lumasat iti ngato iti tungngal maysa nga aldaw.
Kadakkel ken masa[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti estelar a disko ti Ariwanas ti Nagririmpuok a Bitbituen ket agarup a 100,000 ly (30 kpc) iti diametro, ken daytoy ket iti katibemngan, agarup a 1,000 ly (0.3 kpc) iti kapuskol.[2][18] Kas tarabay iti relatibo a pisikal a gantingan iti Nagririmpuok a Bitbituen, no mapabassit daytoy iti 100 m iti diametro, ti Sistema a Solar, a mairaman ti naipagpagarup a ulep Oort, daytoy ket ad-adunton ngem 1 mm iti kaakaba, agarup nga iti kapuskol ti sigpit ti papel. Ti kaasitgan a bituen, ti Proxima Centauri, ket addaanto iti 4.2 mm a kaadayo.[nb 3] Alternatibo met a makitkita, no ti Sistema a Solar aginggana iti [Neptuno]] ket ti kadakkel iti binting ti Estados Unidos (25 mm), ti Nagririmpuok a Bitbituen ket addanton iti diametro iti 2,628 a kilkilometro, wenno agarup a ti kaakaba ti Estados Unidos manipud iti ngato ti North Dakota aginggana ti ungto ti Texas.[19]
Dagiti karkulo iti maysa ti Nagririmpuok a Bitbituen ket agdumaduma, depende iti pamay-an ken mausar a datos. Iti ababa aiti sakop ti karkulo, thi masa ti Nagririmpuok a Bitbituen ket 5.8×1011 solar a masmasa (M☉), basbassit met ngem ti Ariwanas ti Andromeda.[20][21][22] Dagiti panagrukod nga agusar ti Very Long Baseline Array idi 2009 ket nakabiruk kadagiti kapardas a daddadakkel a kas 254 km/s para kadagiti bituen iti igid ti Nagririmpuok a Bitbituen[23] Gapu ta ti orbital a kapardas ket agdepdepende iti dagup a masa iti uneg ti orbital a rayus, daytoy ket mangisingasing a ti Nagririmpuok a Bitbituen ket dakdakkel unay, ken agarup a mangiada ti masa ti Ariwanas ti Andromeda iti 7×1011 M☉ iti kaunegan ti 160,000 ly (49 kpc) iti tengngana.[24] Ti panagrukod idi 2010 iti rayus a kapardas dagiti bakud a bituen ket nakakita ti masa a nakulloong iti uneg ti 80 kiloparsec ket 7×1011 M☉.[25] Segun ti panagadal a naipablaak idi 2014, ti masa ti intero a Nagririmpuok a Bitbituen ket nakarkulo iti 8.5×1011 M☉,[26] nga agarupa a kagudua ti masa ti Ariwanas ti Andromeda.[26]
Kaaduan ti masa ti Nagririmpuok a Bitbituen ket agparang a banag iti saan nga ammo a porma a makitinnignay iti sabali a banag babaen ti grabitasional ngem saan a dagiti elektromagnetiko a puersa, a tinawtawagan ti nangisit a banag. Ti bakud ti nangisit a banag ket relatibo a nasayaat a naiwarwaris iti distansia iti sangagasut a kiloparsec manipud iti Sentro ti Galaktiko. Dagiti modelo ti matematika iti Nagririmpuok a Bitbituen ket nangisingasing a ti dagup a masa ti intero nga Ariwanas ket adda iti sakop ti 1–1.5×1012 M☉.[6] Dagiti nabibiit a panagadal ket mangibaga a ti masa a dakdakkel a kas 4.5×1012 M☉ [27] and as small as 0.8×1012 M☉.[28]
Dagiti linaon[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Nagririmpuok a Bitbituen ket aglaon kadagiti saan a basbassit ngem 100 bilion a planeta[29] ken ti nagbaetan dagiti 200 ken 400 bilion a bituen.[30][31] Ti eksakto a pigura ket depende iti ababa unay a masa,wenno dagiti ansisit a bituen, a narigat dagitoy amaduktalan, naipangpangruna kadagiti adayo a distansia iti ad-adu ngem 300 ly (90 pc) manipud iti Init. Kas panangiyasping, ti kaarruba nga Arianas ti Andromeda ket aglaon ti nakarkulo a maysa a trilion (1012) a bitbituen.[32] Mapunno daytoy ti espasion a nagbaetan dagiti bituen ket ti disko iti alingasaw ken tapok a tinawtawagan ti interestelar a medio. Daytoy a disko ket addaan iti saan a basbassit a maiyasping a gay-at ti rayus kadagiti bituen,[33] bayat a ti kapuskol ti tuon ti alingasaw ket sumakop kadagiti ginasut a lawag a tawtawen para kadagiti nalamlamiis a bituen aginggana ti rinibo a lawag a tawtawen para kadagiti napudpudot nga alingasaw.[34][35] Dagiti grabitasional a mikrolensing ken dagiti panagpalpaliiw ti panaglasat ti planeta ket mangipakita a mabalin nga adda met dagiti saan a basbassit a kaadu dagiti planeta a naibedbed kadagiti bituen a kas dagiti met bituen iti Nagririmpuok a Bitbituen,[15][36] ken dagiti mikrolensing a panagrukod ket nangipakpakita nga adda dagiti ad-adu a rogue a planeta a saan a naibedbed iti agsangaili a bitbituen ngem ti kaadda met dagiti bituen.[37][38] Ti Ariwanas ti Nagririmpuok a Bitbituen ket aglaon ti saab a basbasit ngem maysa a planeta iti tunggal maysa a bituen, a pagresultaan dagiti 100–400 a bilion a planetas, segun ti panagadal idi Enero 2013 kadagiti sistema ti lima a planeta a bituen ti Kepler-32 iti obserbatorio ti esoasio ti Kepler. Ti sabali met a panagusig idi Enero 2013 ti datos ti Kepler ket nakarkulo a saan a basbassit ngem 17 bilion dagiti kadakkel iti Daga nga eksoplaneta ket adda iti Ariwanas ti Nagririmpuok a Bitbituen.[39] Idi Nobiembre 4, 2013, inreporta dagiti astronomo, a naibatay iti datos ti mision ti espasio ti Kepler, a mabalin nga adda dagiti ad-adu ngem 40 a bilion a kadakkel ti Daga a planeta a mangliklikmut kadagiti mataengan a sona dagiti kasla init a bituen ken dagiti nalabbasit nga ansisit iti uneg ti Ariwanas ti Nagririmpuok a Bitbituen[40][41][42] 11 bilion kadagitoy a nakarkulo aplaneta ket mabalin a mangliklikmut dagiti kasla Init a bituen.[43] Ti kaasitgan iti kastoy a palneta ket mabalin a 12 a lawag a tawtawen iti kaadayo, segun kadagiti sientista.[40][41] Dagiti kasta a kasla Daga ti kadakkel a planeta ket mabalin nga ad-adu ngem dagiti higante nga alingasaw.[15] Malaksid daiti eksoplaneta, naduktalan pay dagiti "eksokometa", dagiti kometa iti labes ti Sistema a Solar, ken mabalin a kadawyan dagitoy Ariwanas ti Nagririmpuok a Bitbituen.[44]
Dagiti disko ti bituen iti Nagririmpuok a Bitbituen ket awanan iti natadem nga igid iti labes dagiti awanan kadagiti bituen. Imbes ket, ti konsentrasion dagiti bituen ket bumassit iti distansia manipud iti tengnga ti Nagririmpuok a Bitbituen. Para kadagiti rason a saan a maawatan, iti labes ti rayus ti agarup a 40,000 ly (13 kpc) manipud iti tengnga, ti bilang dagitbituen iti tunggal maysa a kubikon parsec ket pumarpardas a bumassit iti rayus.[45] Ti mangpalikmut ti galaktiko a disko ket ti esperikal a Galaktiko a Bakud dagiti bituen ken globular a rimpuok a gumay-at nga agpaadayo ngem limitado iti kadakkel babaen dagiti panagtayyek dagiti dua a satelite ti Nagririmpuok a Bitbituen, ti Bassit ken Dakkel nga Ul-ulep Magallanes, a ti kaasitgan nga arngianna iti Galaktiko a Tengnga ket agarup a 180,000 ly (55 kpc).[46] Iti daytoy a distansia wenno iti labes, dagiti pagtayyekan iti kaaduan dagiti bakud a banag ket guluento babaen ti Ul-ulep Magallanes. Isu a, dagiti kasta a banag ket mabalin a palsuten manipud iti kaarrubayan ti Nagririmpuok a Bitbituen. Ti naitiptipon a absoluto a bisual magnitud ti Nagririmpuok a Bitbituen ket nakarkulo iti −20.9.[47]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Adda dagitoy taudan nga agtengtengngel a ti, nainget a panagsao, ti termino a Nagririmpuok a Bitbituen ket nasken a mangitudo laeng ti banda ti lawag a buklen ti ariwanas iti rabii a langit, bayat a ti ariwanas ket nasken a makaala ti napno a nagan nga Ariwanas ti Nagririmpuok a Bitbituen, wenno ti sabali pay a kas ti Ariwanas. Nupay kasta, saan a nalawag no kasano ti kawatiwat daytoy a pagalagadan, ken ti termino a Nagririmpuok a Bitbituen ket kankanayon a maus-usar kadagitoy a kontesto. Kitaen ti:
- Freedman, Roger A.; Kaufmann, William J. (2007). Universe. WH Freeman & Co. p. 605. ISBN 0-7167-8584-6.
- "Dagiti Ariwanas — Ariwanas a Nagririmpuok a Bitbituen". Encyclopædia Britannica. 19. Encyclopædia Britannica, Inc. 1998. p. 618.
- Pasachoff, Jay M. (1994). Astronomia: Manipud ti Daga aginggana ti Law-ang. Harcourt School. p. 500. ISBN 0-03-001667-3.
- ^ Kitaen pay ti Bortle Nasipnget a Langit a Gantingan
- ^ Ti gantingan ket 1 mm dagup 1 ly.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Gerhard, O. (2002). "Mass distribution in our Galaxy". Space Science Reviews. 100 (1/4): 129–138. arXiv:astro-ph/0203110. Bibcode:2002astro.ph..3110G. doi:10.1023/A:1015818111633.
- ^ a b c Christian, Eric; Safi-Harb, Samar. "Kasano ti kadakkel ti Nagririmpuok a Bitbituen?". NASA: Damagen ti maysa nga Astropisiko. Naala idi 2007-11-28.
- ^ "NASA – Ariwanas". NASA and World Book. Nasa.gov. Nobiembre 29, 2007. Naala idi 2010-08-10.
- ^ Staff (Disiembre 16, 2008). "Mano ti Bilang dagiti Bitbituen iti Nagririmpuok a Bitbituen?". Ti Law-ang tatta nga Aldaw. Naala idi 2010-08-10.
- ^ Frebel, A.; et al. (2007). "Discovery of HE 1523-0901, a strongly r-process-enhanced metal-poor star with detected uranium". The Astrophysical Journal. 660 (2): L117. arXiv:astro-ph/0703414. Bibcode:2007ApJ...660L.117F. doi:10.1086/518122.
- ^ a b McMillan, P. J. (Hulio 2011). "Mass models of the Milky Way". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 414 (3): 2446–2457. arXiv:1102.4340. Bibcode:2011MNRAS.414.2446M. doi:10.1111/j.1365-2966.2011.18564.x.
- ^ Gillessen, S.; et al. (2009). "Monitoring stellar orbits around the massive black hole in the Galactic Center". Astrophysical Journal. 692 (2): 1075–1109. arXiv:0810.4674. Bibcode:2009ApJ...692.1075G. doi:10.1088/0004-637X/692/2/1075.
- ^ "Ti Init". World Book at NASA. NASA. Naala idi 2010-03-22.
Ti Init ket maysa kadagiti sumurok a 100 bilion a bitbituen iti Ariwanas a Nagririmpuok a Bitbituen. Daytoy ket agarup a 25,000 a lawag a tawtawen manipud iti tengnga iti Ariwanas, ket agtaytayyek ti maminsan ti lawlaw ti Tengnga a Galaktiko iti tunggal maysa a 250 a riwriw a tawtawen.
- ^ a b Bissantz, N.; Englmaier, P.; Gerhard, O. (2003). "Gas dynamics in the Milky Way: second pattern speed and large-scale morphology". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 340 (3): 949. arXiv:astro-ph/0212516. Bibcode:2003MNRAS.340..949B. doi:10.1046/j.1365-8711.2003.06358.x.
- ^ Kogut, A.; et al. (1993). "Dipole anisotropy in the COBE differential microwave radiometers first-year sky maps". The Astrophysical Journal. 419: 1. arXiv:astro-ph/9312056. Bibcode:1993ApJ...419....1K. doi:10.1086/173453.
- ^ "Collins nga Elementario Ingles a Disksionario – Kompleto ken saana Nakissayan 1991–2003 – Nagririmpuok a Bitbituen". Ti Tinawtawid a Siensia ti Amerikano a Diksionario. thefreedictionary.com. 2005. Naala idi 2012-05-20.
- ^ Harper, Douglas. "ariwanas". Online a Diksionario ti Etimolohia. Naala idi 2012-05-20.
- ^ Jankowski, Connie (2010). Pionero iti Lawag ken Uni. Compass Point Books. p. 6. ISBN 0-7565-4306-1.
- ^ Schiller, Jon (2010). Big Bang ken dagiti Nangisit nga Abut. CreateSpace. p. 163. ISBN 1-4528-6552-3.
- ^ a b c Cassan, A.; et al. (Enero 11, 2012). "One or more bound planets per Milky Way star from microlensing observations". Nature. 481 (7380): 167–169. arXiv:1202.0903. Bibcode:2012Natur.481..167C. doi:10.1038/nature10684. PMID 22237108.
- ^ Pasachoff, Jay M. (1994). Astronomia: Manipud ti Daga aginggana ti Law-ang. Harcourt School. p. 500. ISBN 0-03-001667-3.
- ^ Steinicke, Wolfgang; Jakiel, Richard (2007). Dagiti ariwanas ken ti kasano a panagpalaliiw kaniada. Dagiti pagsurotan ti panagpalpaliiw ti astronomo. Springer. p. 94. ISBN 1-85233-752-4.
- ^ Rix, Hans-Walter; Bovy, Jo (2013). "The Milky Way's Stellar Disk". The Astronomy and Astrophysics Review. in press. arXiv:1301.3168. Bibcode:2013A&ARv..21...61R. doi:10.1007/s00159-013-0061-8.
- ^ "How Big is Our Universe: How far is it across the Milky Way?". NASA-Smithsonian Education Forum on the Structure and Evolution of the Universe, at the Harvard Smithsonian Center for Astrophysics. Naala idi Marso 13, 2013.
- ^ Karachentsev, I. D.; Kashibadze, O. G. (2006). "Masses of the local group and of the M81 group estimated from distortions in the local velocity field". Astrophysics. 49 (1): 3–18. Bibcode:2006Ap.....49....3K. doi:10.1007/s10511-006-0002-6.
- ^ Vayntrub, Alina (2000). "Mass of the Milky Way". The Physics Factbook. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 13 Agosto 2014. Naala idi 2007-05-09.
- ^ Battaglia, G.; et al. (2005). "The radial velocity dispersion profile of the Galactic halo: Constraining the density profile of the dark halo of the Milky Way". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society: 433–442. arXiv:astro-ph/0506102. Bibcode:2005MNRAS.364..433B. doi:10.1111/j.1365-2966.2005.09367.x.
- ^ Finley, Dave; Aguilar, David (Enero 5, 2009). "Milky Way a Swifter Spinner, More Massive, New Measurements Show" (Press release). National Radio Astronomy Observatory. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 8 Agosto 2014. Naala idi 2009-01-20.
- ^ Reid, M. J.; et al. (2009). "Trigonometric parallaxes of massive star-forming regions. VI. Galactic structure, fundamental parameters, and noncircular motions". The Astrophysical Journal. 700: 137–148. arXiv:0902.3913. Bibcode:2009ApJ...700..137R. doi:10.1088/0004-637X/700/1/137.
- ^ Gnedin, O. Y.; et al. (2010). "The mass profile of the Galaxy to 80 kpc". The Astrophysical Journal. 720: L108. arXiv:1005.2619. Bibcode:2010ApJ...720L.108G. doi:10.1088/2041-8205/720/1/L108.
- ^ a b Jorge Peñarrubia; Yin-Zhe Ma; Matthew G. Walker; Alan McConnachie. "A dynamical model of the local cosmic expansion". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 433 (3): 2204–2022. doi:10.1093/mnras/stu879.
- ^ "The mass of the Milky Way and M31 using the method of least action". Naala idi Pebrero 6, 2014.
- ^ "On the shoulders of Giants: Properties of the Stellar Halo and the Milky Way mass distribution". Naala idi Agosto 8, 2014.
- ^ Villard, Ray (Enero 11, 2012). "The Milky Way Contains at Least 100 Billion Planets According to Survey". HubbleSite.org. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 23 Hulio 2014. Naala idi 2012-01-11.
- ^ Frommert, H.; Kronberg, C. (Agosto 25, 2005). "The Milky Way Galaxy". SEDS. Naala idi 2007-05-09.
- ^ Wethington, Nicholos. "How Many Stars are in the Milky Way?". Naala idi 2010-04-09.
- ^ Young, Kelly (Hunio 6, 2006). "Andromeda Galaxy hosts a trillion stars". NewScientist. Naala idi 2006-06-08.
- ^ Levine, E. S.; Blitz, L.; Heiles, C. (2006). "The spiral structure of the outer Milky Way in hydrogen". Science. 312 (5781): 1773–1777. arXiv:astro-ph/0605728. Bibcode:2006Sci...312.1773L. doi:10.1126/science.1128455. PMID 16741076.
- ^ Dickey, J. M.; Lockman, F. J. (1990). "H I in the Galaxy". Annual Review of Astronomy and Astrophysics. 28: 215. Bibcode:1990ARA&A..28..215D. doi:10.1146/annurev.aa.28.090190.001243.
- ^ Savage, B. D.; Wakker, B. P. (2009). "The extension of the transition temperature plasma into the lower galactic halo". The Astrophysical Journal. 702 (2): 1472. arXiv:0907.4955. Bibcode:2009ApJ...702.1472S. doi:10.1088/0004-637X/702/2/1472.
- ^ Borenstein, Seth (Pebrero 19, 2011). "Cosmic census finds crowd of planets in our galaxy". The Washington Post. Associated Press. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2011-02-21.
- ^ Sumi, T.; et al. (2011). "Unbound or distant planetary mass population detected by gravitational microlensing". Nature. 473 (7347): 349–352. arXiv:1105.3544. Bibcode:2011Natur.473..349S. doi:10.1038/nature10092. PMID 21593867.
- ^ "Free-Floating Planets May be More Common Than Stars". Pasadena, CA: NASA's Jet Propulsion Laboratory. Pebrero 18, 2011. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2011-05-25.
The team estimates there are about twice as many of them as stars.
- ^ Staff (Enero 7, 2013). "17 Billion Earth-Size Alien Planets Inhabit Milky Way". Space.com. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 6 Oktubre 2014. Naala idi Enero 8, 2013.
- ^ a b Overbye, Dennis (Nobiembre 4, 2013). "Far-Off Planets Like the Earth Dot the Galaxy". New York Times. Naala idi Nobiembre 5, 2013.
- ^ a b Petigura, Eric A.; Howard, Andrew W.; Marcy, Geoffrey W. (Oktubre 31, 2013). "Prevalence of Earth-size planets orbiting Sun-like stars". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. arXiv:1311.6806. Bibcode:2013PNAS..11019273P. doi:10.1073/pnas.1319909110. Naala idi Nobiembre 5, 2013.
- ^ Borenstein, Seth (2013-11-04). "8.8 billion habitable Earth-size planets exist in Milky Way alone". The Associated Press. NBC News.
- ^ Khan, Amina (4 Nobiembre 2013). "Milky Way may host billions of Earth-size planets". [Los Angeles Times. Naala idi 5 Nobiembre 2013.
- ^ Staff (Enero 7, 2013). "'Exocomets' Common Across Milky Way Galaxy". Space.com]. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 16 Septiembre 2014. Naala idi Enero 8, 2013.
- ^ Sale, S. E.; et al. (2010). "The structure of the outer Galactic disc as revealed by IPHAS early A stars". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 402 (2): 713–723. arXiv:0909.3857. Bibcode:2010MNRAS.402..713S. doi:10.1111/j.1365-2966.2009.15746.x.
- ^ Connors, Tim W.; Kawata, Daisuke; Gibson, Brad K. (2006). "N-body simulations of the Magellanic stream". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 371 (1): 108–120. arXiv:astro-ph/0508390. Bibcode:2006MNRAS.371..108C. doi:10.1111/j.1365-2966.2006.10659.x.
- ^ Coffey, Jerry. "Absolute Magnitude". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2011-09-13.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Thorsten Dambeck in Sky and Telescope, "Gaia's Mission to the Milky Way", Marso 2008, p. 36–39.
- Cristina Chiappini, The Formation and Evolution of the Milky Way, American Scientist, Nobiembre/Disiembre 2001, pp. 506–515
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Ariwanas ti Nagririmpuok a Bitbituen iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Nagririmpuok a Bitbituen iti Wikiquote (iti Ingles)


c: text/html

text:
Papa Victor II
Ni Papa Victor II (c. 1018 – 28 Hulio 1057), naipasngay a kas ni Gebhard, Konde ti Calw, Tollenstein, ken Hirschberg, ket isu ti Papa manipud idi 1055 aginggana idi 1057.[1] Isu ket maysa kadagiti serie ti Aleman a nagpabaro a Papa.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Coulombe, Charles A., Dagiti Bikaro ni Kristo: Ti Pakasaritaan dagiti Papa, (Citadel Press, 2003), 208.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Papa Victor II iti Wikimedia Commons

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1949
Ti 1949 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Sabado iti kalendario a Gregoriano.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Enero 21 – Trương Tấn Sang, maika-7 a presidente ti Bietnam
Marso[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 19 – Valery Leontiev, Ruso a kumakanta
Abril[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 20 – Jessica Lange, Amerikana nga aktres
Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hunio 15 – Jim Varney, Amerikano nga aktor (pimmusay 2000)
- Hunio 22 – Meryl Streep, Amerikana nga aktres
Hulio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hulio 6 – Noli de Castro, maika-12 a Bise Presidente ti Filipinas
Nobiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nobiembre 8 – Bonnie Raitt, Amerikana a kumakanta ken gitarista
Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Disiembre 4 – Jeff Bridges, Amerikano nga aktor
- Disiembre 25 – Sissy Spacek, Amerikana nga aktres
Di ammo ti petsa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mila D. Aguilar, Filipina a mannaniw ken mannurat
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Abril[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 15 – Wallace Beery, Amerikano nga aktor (naipasngay 1885)


text:
LAOAG CITY – Inbatad ni Atty. Alipio Castillo, ti Provincial Election Supervisor ti Commission on Elections (Comelec) ditoy Ilocos Norte a manarimaan ti pannakaipinal dagiti pagalagadan a masurot para iti panagbubutos iti sumaruno a tawen.
Segun kenni Castillo, adda ti pannakaitantan ti panangipinal dagitoy gapo iti pandemya ken naapektaran amin ti plano ken schedule.
Inlawlawag a naibaga kadakuada nga intono malpas ti panagpipila ti Certificate of Candidacy (CoC) ket mabalin a maiparuk-at ton ti Rules and Regulations para iti Election 2022.
Inpalgak na nga iti maaramid a Rules and Regulations para iti Election 202 ket mailanad dagiti nagduduma a factor kas iti bilang dagiti botante a sumrek iti polling precinct, no mano ti voting machine ti mausar ken ken ti oras ti panagbutos.
Inpetteng na a maysa kadagiti kangrunaan a sagsaganaan ti komisyon ket ti kinatalged dagiti botante ken dagiti agserbi iti kaaldawan ti panagbubutos.
Iti biang met no mano nga aldaw ti eleksyon, kunana a maysa nga aldaw met laeng ngem maikonkonsiderar a maiyalud-od ti oras ken manayunan ti vote counting machine.
Kabayatanna, saan met pay a maipasigurado ni Atty. Castillo no kasano ti panagbutos dagiti indibidual a naka-isolate wenno dagiti positibo iti covid-19, ken daytoy ti manarimaan nga ad-adalen ti Comelec.


text:
Naangay ti umuna nga nga general assembly ti ili nga LAGAT ita nga aldaw idiay Agawa, Besao. Daytoy nga general assembly ket tapno mavalidate ti trinabaho/ imbestigasyon ti FBI Team mainaig iti proposed wind farm nga maipatakder idiay Langsayan Ridge, nga nagbaetan ti Sagada ken Besao.
T i daloy ti programa ket, kalpasan ti registration dagiti amin nga tinmabuno, sinmaruno ti panagluwalo, panaki-am-ammo dagiti amin, overview ti assembly kas parte ti FPIC process, sinmaruno ti Open forum, presentasyon ti FBI Report; plenary; tapos naala dagiti mensahe manipud kadagiti umili.
Jan. 7, 2013


text:
Papa Inocencio I
Ni Santo Papa Inocencio I ket isu ti papa manipud idi 401 aginggana idi 12 Marso 417.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mangiraman daytoy nga artikulo iti teksto manipud iti pablaak a mabirukan itan iti dominio a publiko: Herbermann, Charles, ed. (1913). "Pope St. Zosimus". Catholic Encyclopedia (iti Ingles). New York: Robert Appleton Company.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Papa Inocencio I iti Wikimedia Commons
- Herbermann, Charles, ed. (1913). "Pope Innocent I". Catholic Encyclopedia (iti Ingles). New York: Robert Appleton Company.
- Agbiruk kadagiti Nakaipunponana
- Opera Omnia babaen ti Migne Patrologia Latina
- Fontes Latinae de papis usque ad annum 530 (Papa Felix IV)
- Liber pontificalis


text:
Xyloolaena
TI Xyloolaena ket ti henero iti kaunegan ti pamilia ti Sarcolaenaceae.
Iti kaunegan ti Sarcolaenaceae, ti Xyloolaena ket agparang a kaasitgan a kabagian ti Sarcolaena ken Leptolaena.
Dagiti sebbangan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti henero ket addaan kadagiti lima a sebbangan dagiti bassit a mula ken kayo, amin ket endemiko iti Madagascar.
- Ti Xyloolaena humbertii Cavaco 1950 ket bassit a kayo iti 6–8 m a katayag manipud iti bugbugtong nga unrnong a naaramid iti transisional a mulmula iti pagbaetan ti bakir ti sclerophyllous ken namaga a pagtubuan ti babassit a mula (800–900 m kangato). Daytoy ket naurnong manipud iti lokalidad nga ayan itan ti Nailian a Parke ti Andohalela (probinsia ti Toliara).
- Ti Xyloolaena perrieri F. Gérard 1919 ket kayo iti c. 4–10 m iti katayag a nairehistron kadagiti naiwarwara a lokalidad manipud iti asideg ti Morondava, Nailian a Parke ti Ankarafantsika ken ti Labneng ti karayan ti Lokia iti daya ti Ambilobe iti kaunegan ti namaga a bioklimatiko a rehion ti Madagascar (dagiti probinsia ti Antsiranana, Mahajanga ken Toliara). Bernakular a nagan – Zahana.
- Ti Xyloolaena richardii (Baillon) Baillon (1872) 1884 ket ti kayo iti c. 4–20 m iti katayag, sumakop manipud iti pantar ti baybay aginggana iti sumurok a 1,500 m iti kangato kadagiti lugar nga addaan iti nadam-eg a bioklima iti amianan akindaya a Madagascar, nga adda ti maysa a populasion a nairehistro iti adayo nga abagatan a daya (dagiti probinsia ti Antsiranana, Toamasina ken Toliara). Bernakular a nagnagan – Fakody, Fombaotoafo, Pesoala, Takodibe, Tamboro, Tsikody zahana, Vahitoambody, Voakoropetaka, Voantiambody, Voantsatroka.
- Ti Xyloolaena sambiranensis Lowry, G.E. Schatz 2002 ket ti bassit a mula aginggana iti kayo iti 3–12 m iti katayag a naiwarwaras iti rehion ti Sambirano (sub-nadam-eg a bioklima) manipud iti abagatan ti Maromandia iti amianan ti lugar ti Ambanja (dagiti probinsia Antsiranana ken Mahajangas). Bernakular a nagnagan – Sofiakomba, Sofiankomba, Sofikomba, Sofinakomba, Sofinkomba.
- Ti Xyloolaena speciosa Lowry, G.E. Schatz 2002 ket ti dakkel a mula wenno kayo iti 20 m iti katayag. Daytoy ket akikid a naiwarwaras iti maysa a lugar nga addaan iti namaga aginggana iti sub- nadam-eg a bioklima manipud iti Peninsula ti Ambato ken ti akinbaba a ginget ti karayan Ifasy iti amianan nga asideg ti Ambilobe (probinsia ti Antsiranana). Bernakular a nagan – Marabanty.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Lowry II P.P., Schatz G.E. & Wolf A.-E.. 2000. Endemic families of Madagascar. VIII. A synoptic revision of Xyloolaena Baill. (Sarcolaenaceae). Adansonia, sér. 3 (2002), 24 (1): 7-19. [1]


text:
Lingayen
Ti Lingayen ket maysa a primera klase nga siudad iti probinsia ti Pangasinan iti Filipinas. Isu ti kapitolio iti probinsia ti Pangasinan ken idiay ti nakayanakan iti dati a Presidente ti Filipinas a ni Fidel V. Ramos.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Lingayen ket nabingbingay a politikal kadagiti 32 a barbaranggay.[2]
- Aliwekwek
- Baay
- Balangobong
- Balococ
- Bantayan
- Basing
- Capandanan
- Domalandan Center
- Domalandan East
- Domalandan West
- Dorongan
- Dulag
- Estanza
- Lasip
- Libsong East
- Libsong West
- Malawa
- Malimpuec
- Maniboc
- Matalava
- Naguelguel
- Namolan
- Pangapisan North
- Pangapisan Sur
- Poblacion
- Quibaol
- Rosario
- Sabangan
- Talogtog
- Tonton
- Tumbar
- Wawa
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Lingayen | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Rehion ti Ilocos Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion I (Rehion ti Ilocos)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion I (Rehion ti Ilocos)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion I (Rehion ti Ilocos)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion I (Rehion ti Ilocos)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Pangasinan". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Narisgo ti agmaneho ken makilubbon iti motorsiklo. Daytoy ti rason a nangputartayo ti baro a balikas a “motorisgo”. Kayatna a sawen ti “motorisgo”: Narisgo ti agmotorsiklo. Dua ti ligayna daytoy a behikulo, isu a masapul ti abilidad a panagbalanse no agmanehoka ti daytoy a klase iti lugan de motor.
Kunada nga arigna a naitanemen idiay sementeryo ta maysa a sakam apaman a sinakayam ta motorsiklo. Kasta ti kinagrabe ti risgo iti agmotorsiklo. Bassit laeng a kamali, agbaliktadka. Uray pay permi ti annad iti dalan, no madamgiska, segurado matumba ta motorsiklo. Sika, agraman inlubbonmo no adda man, di bumurong, maipurwak, maiyarado wenno maibanggol ti ulo iti sementado a kalsada, puon iti kayo wenno ania ditan a natangken a banag.
Naillian a paglintegan ti agusar ti crash helmet no nakasakayka ti motorsiklo nga agdalliasat kadagiti kalkalsada kas salaknib ti ulo no adda disgrasya a mapasamak. Ditoy Laoag City, naistrikto ti implementasyon iti crash helmet ordinance. Ngem idiay Batac City, maiparit ti agusar ti crash helmet no agdalliasatka iti sentro iti syudad. Ti rason, tapno mairupaan ti siasinno man a tao nga agaramid ti krimen nangnangruna dagiti hired killers.
Adun a motorsiklista ti nairisang iti biagda gapu ti aksidente. Ditoy Laoag City laengen, segun kenni Police Traffic Division Chief SPO2 Sean Francis Bugaoisan addan disi-otso (18) ti pimmusay iti dagup nga 1,332 aksidente idi 2015 ken lima (5) ti natay iti bulan Enero ken Pebrero 2016. Kinaliway, kinabartek ken kina-barumbado a panagmaneho ti kangrunaan a rason iti disgrasia, kinuna ni Hepe Bugaoisan.#
*Photo courtesy of Paoay Police Station


text:
Pakaammo
Ti pakaammo wenno impormasion, iti sapasap a kapanunotan, ket isu ti "Pannakaammo a naikommunikado wenno naawat a maipanggep ti naisangayan a kinapudno wenno pasamak". Ti pakaammo ket saan a maipadto ken mangresolba ti panagdudua. Ti pannakaidudua iti maysa a pasamak ket narukrukod babaen ti probabilidadna a rumsua ken kasumbangir a kapadpadana dayta. Ti kaadu ti pannakadudua ti maysa a pasamak, ad-adu met ti nasken a masapul a mangsolbar ti pannakadudua dayta a pasamak. Ti bilang ti pakaammo ket narukrokod kadagiti bit.
Kas pagarigan: ti pakaammo iti "nasayaat" a panagpitik ti sensilio: ket log2(2/1) = 1 bit, ken iti dua a nasayaat a panagpitik ket log2(4/1) = 2 bits.
Ti pakaammo, iti kaaduan a narestrikto a kapanunotan, ket isu ti panagssisinnaruno dagiti simbolo a mabalin a maipatarus a kas maysa a mensahe. Ti pakaammo ket mabalina mairehistro a kas dagiti senial, wenno maiwaragawag a kas dagiti senias. Ti pakaammo ket isu ti ania man a kita iti pasamak a pakabanagan ti kasasaad iti maysa a dinamiko sistema. Iti konsepto, ti pakaammo ket isu ti mensahe (panangibagbaga wenno panangiyebkas) a naitutol. Ti kaibuksilan daytoy a konsepto ket agdumaduma kadagiti sabsabali a kontesto.[1] Iti pay maipatinayon, ti konsepto iti pakaammo ket asideg a maikabagian kadagiti kapanunotan iti gawid, komunikasion, panagtengngel, datos, porma, pangibagbagaan, pannakaammo, kaibuksilan, pannakaawat, panagparugso ti isip, tabas, persepsion, representasion, ken entropia.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Ti bassit a pakabuklan ket makita idiay: Floridi, Luciano (2010). Information: A Very Short Introduction [Pakaammo: Ti Ababa Unay a Pangyuna] (iti Ingles). Oxford University Press. ISBN 0-19-160954-4.
The goal of this volume is to provide an outline of what information is...[Ti gandat daytoy a tomo ket ti panagited ti maysa a batayan no ania ti pakaammo...]
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Dagiti midia a mainaig iti Pakaammo iti Wikimedia Commons


text:
Iran
Ti Iran (Persiano: ایران [ʔiˈɾɒn] (dengngen)), opisial a ti Islamiko a Republika ti Iran (Persiano: جمهوری اسلامی ایران Jomhuri-ye Eslāmi-ye Irān), ket maysa a pagilian idiay Akinlaud nga Asia.[9][10] Ti nagan nga "Iran", nga iti Persiano ket kayatna a sawen a "Daga dagiti Ariano", ket kapatnengan nga inus-usar daytoy manipud idi Sassaniano a panawen. Naus-usar ti sangalubongan daytoy idi 1935, sakbayan a daytoy a pagilian ket naam-ammuan idi ti Akinlaud a lubong a kas ti Persia. Ti "Persia" ken "Iran" ket maisublatan a maus-usar iti linaon dagiti kultura; nupay kasta,ti "Iran" ket isu ti opisial a maus-usar a nagan kadagiti linaon a politika.[11][12]
Ti maika-18 a kadakkelan a pagilian iti lubong iti termino a kalawa iti 1,648,195 km2 (636,372 sq mi), ti Iran ket adda ti populasion ti agarup a 75 a riwriw.[13] Daytoy ket maysa a pagilian itinaisangsangayan a heopolitika a kinapangruna gapu ti lokasionna kadagiti tallo lugar iti Asia (Laud, Tengnga, ken Abagatan). Ti Iran nabeddengan iti amianan babaen ti Armenia, Azerbaijan ken Turkmenistan. Ti Iran ket maysa a litoral nga estado ti Baybay Kaspio, nga adda ti kauneg ti daga a baybay, ti Kazakhstan ken Rusia ket dagus pay a kaarruba ti Iran iti amianan. Ti Iran ket nagbeddengan iti daya babaen ti Apganistan ken Pakistan, iti abagatan babaen ti Golpo Persiano ken ti Golpo ti Oman, iti laud babaen ti Irak ken iti amianan a laud babaen ti Turkia. Ti Tehran ket isu ti kapitoliona, ti kadakkelan a siudad ti pagilian ken ti politikal, kultural, komersial ken industrial a sentro ti pagilian. Ti Iran ket maysa a rehional a bileg,[14][15] ken agtengtengngel ti nangruna a puesto iti sekuridad ti sangalubongan nga enerhia ken ekonomia ti lubong a kas nagbanagan kadagiti dakkel a reserbana iti petrolio ken masna nga alingasaw. Ti Iran ket adda ti maikadua a kadakkelan a napasingkedan a reserba ti masna nga alingasaw iti lubong ken ti maikapat a kadakkelan a napasingkedan a reserba ti petrolio.[16]
Ti Iran ket isu ti pangibalayan kadagiti kaduogan a sibilisasion iti lubong.[17] Ti immuna a dinastia idiay Iran ket naporma idi las-ud ti Elamita a pagarian idi 2800 BC. Ti Irani a Medes ket nangikaykaysa ti Iran iti maysa nga imperio idi 625 BC.[18] Dagiti ket sinaruno ti ken Irani nga Akamenidanga Imperio, ti Heleniko a Seleusida nga Imperio kendagiti dua a simmarsaruno nga Irani nga imperio, dagiti Parto ken dagiti Sassanid, sakbay ti Muslim a panarukma idi 651 AD. Dagiti kalpasan ti Islamiko a dinastia ken dagiti imperio ti Iran ket nagpadakkelda ti pagsasao a Persiano ken kultura kadagiti amin a Irani a banak. Dagiti nasapa a dinastia ti Iran a nangiyunay-unay manen ti pnnakawaya ti Iran ket mairaman dagiti Tahirid, Saffarid, Samanid kenBuyid.
Ti agrangrang-ay a Persiano a literatura, philosopia, medisina, astronomia, matematika ken arte ket nagbalin kadagiti nangruna nga elemento ti Muslim a sibilisasion. Ti Irani nga identidad ket nagtultuloy urayno adda dagiti gangganaet a panaturturay kadagiti dimteng a sigsiglo[19] ken ti Persiano a kultura ket inampon pay babaen dagiti Ghaznavid,[20] Ti Seljuk,[21][22] Ilkhanid[23] ken ti Timurid[24] agturturay. Ti irurumsua ti 1501 iti Safavid a dinastia,[25] a nangipakpatakder ti Imami a Shia nga Islam[26] a kas ti opisial a relihion ti imperioda, ket nangmarka iti maysa a kangrunaan a nagsikkuan a punto ti Irani ken Muslim a pakasaritaan.Ti Kontitusional a Rebolusion ti Persia ket nangibangon ti immuna a parlamento ti pagilian idi 1906, iti kaunegan ti maysa a batay-linteg a monarkia. Kalpasan ti maysa a kudeta nga inrugi babaen ti Nagkaykaysa a Pagarian ken Estados Unidos idi 1953, ti Iran ket nagin-inut a nagbalin nga ad-adu nga autokratiko a pagilian. Ti immad-adu a panagsuppiat iti gangganaet nga impluensia ket kimmaro idi las-ud ti Irani a Rebolusion a nakaiturongan ti pannakabangon ti maysa nga Islamiko a republika idi 1 Abril 1979.
Ti Iran ket maysa a kaemeng dagiti nangipundar ti Nagkaykaysa a Pagpagilian , NAM, OIC ken ti OPEC. Ti politikal a sistema ti Iran, a naibatay ti 1979 a batay-linteg, ket buklen dagiti nadumaduma a narikut a nagkikinnapet nga agturturay a bagbagi. Ti kangatuan a kasasaad ti turay ket ti Kangatuan a Daulo. Ti Shia nga Islam ket isu ti opisial a relihion ken ti Persiano ket isu ti opisial a pagsasao.[27]
EtimolohiaUrnosen
Ti ngan ti Iran (ایران) ket isu ti Moderno a Persiano a tinaudan manipud iti Proto-Irani a termino ti Aryānā,, a kayatna a sawen ket "Daga dagiti Aryan", nga immun-una a naipakpakita iti Avesta a tradision ti Zoroastrianismo.[28][29][30] Thi termino nga Ērān ket nabirukan a mangibagbaga ti Iran iti maika-3 a siglo a Sassanid a sinuratan, ken ti Parto a sinuratan a kumadduan kadagiti panagusarna ti Parto a termino ti "aryān" a nangibagbaga kadsagiti Irani.[31] Nupay kata, iti naipakasaritaan ti Iran ket naibagbaga idi a kas Persia wenno ti kapadpadana (La Perse, Persien, Perzië, kdpy.) babaen ti Lumaud a lubong, a nagruna ti gapuna kadagiti sinursurat dagidi Griego a historiador a nangtawtawag ti Iran iti Persis (Πepσίς), a kayatna a sawen ket daga dagiti Persiano. Idi 1935, ni Rezā Shāh ket nagkiddaw a ti komunidad ti sangalubongan ket tawaganda koma ti pagilianna a kas ti Iran. Ti panagsuppiat ti panagbaliw ti nagan ket nangiturong ti panagibabawi ti daytoy a keddeng, ken idi 1959 dagitoy dua a nagan ket naipagsinnukat a naus-usar.[32] Manipud ti Irani a Rebolusion idi 1979 ti opisial a naganen ti pagilian ket "Islamiko a Republika iti Iran".
Ti naipakasaritaan ken maipapan ti kultura a naad-adu a panagusar ti 'Iran'[33][34][35] ket saan a nairestrikto iti moderno a maitutop nga estado. Irānshahr[36] wenno Irānzamīn (Kalatakan nga Iran)[37] ket maipada kadagiti teritorio ti Irani a kultura wenno linguistiko a sona. Malaksid ti moderno nga Iran, nangiraman daytoy kadagiti paset ti Kaukaso, Mesopotamia, ti Indiano a subkontinente ken Tengnga nga Asia.
PakasaritaanUrnosen
Nasapa a pakasaritaanUrnosen
Dagiti kasapaan nga arkeolihoko nga artipakto idiay Iran, kasla dagiti nakalkali idiay Kashafrud ken dagiti sitio idiay Ganj Par, ket mangipakpakita ti kaada ti tao idiay Iran manipud idi panawen ti Akin-baba Paleolitiko.[38] Dagiti Neanderthal nga artipakto a napetsaan manipud idi panawen ti Tengnga a Paleolitiko ket nangruna a nabirukanen idiay rehion ti Zagros kadagiti sitio a kas dagiti rukib ti Warwasi ken Yafteh .[39][40] Dagiti nasapa nga agrikultural a komunidad ket nangrugida a rimmang-ay idiay Iran idi agarup a 8000 BC,[41][42] nga adda dagiti pagtaengan a kas ti Chogha Bonut, Susaken Chogha Mish a rimmangrang-ay idiay rehion ti Zagros.[43][44][45]
Ti irumrumsua iti Susa a kas maysa a siudad ket naikeddeng babaen ti panangipetsa iti C14 a nasapsapa a kas ti 4395 BC.[46] Adda dagiti sangadosena a pre-historiko a sitio iti ballasiw ti Irani a banak a manigitudtudo ti kaadda kadagiti taga-ugma a kultura ken dagiti urbano a pagtaengan idi maikapat a milenio BC.[45][47] Idi las-ud ti Gambang a panawen ti Iran idi ket pagbalayan dagiti nadumaduma a sibilisasion a kas ti Elam, Jiroft ken dagiti Zayandeh Rud a sibilisasion. Ti Elam, ket isu idi ti kadayegan kadagitoy a sibilisasion a naparang-ay idiay abagatan a laud ti Iran a kaaripingna dagiti adda idiay Mesopotamia. Ti panagrang-ay ti panagsurat idiay Elam idi maikapat a milenio BC ket kapadpadana iti napasamak idia Sumer.[48] Ti pagarian ti Elam ket nagtultuloy ti kaaddana angiggana ti irurumsua dagiti imperio ti Mediano ken dagiti Akuamenida nga Imperio.
HeograpiaUrnosen
Ti Iran ket ti maikasangapulo ket walo a kadakkelan a pagilian iti lubong, nga addaan iti kalawa iti 1,648,195 km2 (636,372 sq mi).[16] Ti kalawana ket agarup a kapada no maitiptipon ti Nagkaykaysa a Pagarian, Pransia, Espania, ken Alemania, wenno kapada no ad-adu bassit ngem ti estado ti Estados Unidos ti Alaska.[49] Ti Iran ket mabirukan iti nagbaetan dagiti latitud ti 24° ken 40° N, ken dagiti longitud ti 44° ken 64° D. Dagiti pagbeddenganna ket ti Azerbaijan (611 km (380 mi)) (iti Azerbaijan-Naxciva eksklabe iti (179 km (111 mi) ))[50] ken ti Armenia (35 km (22 mi)) iti amianan-laud; ti Baybay Kaspio iti amianan; ti Turkmenistan (992 km (616 mi)) iti amianan-daya; ti Pakistan (909 km (565 mi)) ken Apganistan (936 km (582 mi)) iti daya; ti Turkia (499 km (310 mi)) ken ti Irak (1,458 km (906 mi)) iti laud; ken dagiti pay danum ti Persiano a Golpo ken ti Golpo ti Oman iti abagatan.
Ti Iran ket buklen ti Irani a Banak malaksid dagiti aplaya ti Baybay Kaspio ken ti Probinsia ti Khuzestan. Daytoy ket maysa kadagiti kaaduan ti banbantay a pagilian, ken kaaduan ti langa ti dagana ket dagiti lasonglasong a kabambantayan a mangisina kadagiti nadumaduma a pagayusan a labneng ken dagiti banak. Ti adu ti populasionna nga akinlaud a parte ket isu ti kaaduan ti banbantay,nga addaan kadagiti kabambantayan a kas ti Kaukaso, Zagros ken ti Banbantay Alborz; ti naudi a naibaga ket aglaon ti kangatuan a puntos ti Iran, ti Bantay Damavand aiti 5,610 m (18,406 ft), ken isu pay ti kangatuan a bantay iti masa ti daga ti Eurasia iti laud ti Hindu Kush.[51]
Ti akin-amianan a paset ti Iran ket naabbongan babaen dagiti nasamek a katuduan a bakir a tinawtawagan ti Shomal wenno Bakbakir ti Iran. Ti akindaya a paset ket kaaduan a buklen dagiti labneng ti desierto a kas tiDasht-e Kavir, ti kadakkelan a desierto ti Iran, idiay amianan-sentral a paset ti pagilian, ken ti Dasht-e Lut, iti daya, ken dagiti pay dadduma a naapgad a danaw. Daytoy ket kastoy gapu ta dagitoy a rehion dagiti kabambantayan ket nangatoda unay a maabotan dagiti ulep ti tudo.
Dagiti laeng dakkel a tanap ket mabirukan idiay igid ti aplaya ti Baybay Kaspio ken ti akin-amianan a patingga ti Persiano a Golpo, a ti Iran ket pagbeddengan ti sabangan ti karayan Arvand. Dagti basbassit ken saan nga agtultuoy a tanap ket mabirukan iti igid dagiti dadduma nga aplaya iti Persiano a Golpo, ti Kipet ti Hormuz ken ti Golpo ti Oman.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ "Opisial a Pagurasan ti Populasion iti Iran". Amar.org.ir. Naala idi 13 Pebrero 2012.
- ^ Listaan dagiti pagilian babaen ti populasion
- ^ Listaan dagiti pagilian babaen ti densidad ti populasion
- ^ Listaan dagiti pagilian babaen ti densidad ti populasion
- ^ "Internasional a Pundo ti Panguartaan". Theodora.com. Naala idi 7 Disiembre 2011.
- ^ a b c "Iran". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 21 Abril 2011.
- ^ Central bank: Income equality improved in Iran
- ^ "Human Development Report 2010" (PDF). United Nations. 2010. Naala idi 5 Nobiembre 2010.
- ^ ""CESWW" – Panangipalpalawag ti Tengnga nga Eurasia". Cesww.fas.harvard.edu. Naala idi 1 Agosto 2010.
- ^ Iran National Geographic.
- ^ Iransaga,ti "Persia wenno Iran, maysa nga ababa a pakasaritaan".
- ^ Iranian.ws, Irani ken Persiano nga Arte.
- ^ "Iran". Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica. 2012. Naala idi 8 Agosto 2012.
- ^ Ti Opisina ti Komite, Kamara ti Commons. "Napili a Komite ti Ganganaet a Pannakibiang, Maikawalo a Reporta, Iran". Publications.parliament.uk. Naala idi 18 Hunio 2011.
- ^ Iran @ 2000 ken Labes dagiti serye ti lektura, pangyuna a bitla, W. Herbert Hunt, 18 Mayo 2000 Naala idi 1 Oktubre 2007.
- ^ a b CIA World Factbook. "Iran". Naala idi 7 Agosto 2012.
- ^ Lowell Barrington, Michael J. Bosia, Kathleen Bruhn, "Komperatibo a Politika: Dagiti Estruktura ken dagiti Pagpilian", Cengage Learning, 2009. Naala manipud iti panid 34: "Kasla ti Tsina, ti Iran ket panagibalayan ti kaduogan a sibilisasion iti lubong"
- ^ Encyclopædia Britannica. "Artikulo ti Encyclopædia Britannica Encyclopedia: Midia ti taga-ugma a rehion, Iran". Britannica.com. Naala idi 25 Agosto 2010.
- ^ "Ahmad Ashraf, "Irani nga Identidad" iti Encyclopaedia Iranica". Iranicaonline.org. 15 Disiembre 2006. Naala idi 14 Septiembre 2011.
- ^ B. Spuler, "Ti Pannkadadael ti Kalipato iti Daya", iti Cambridge a Pakasaritaan ti Islam, Tom. IA: Dagiti tengnga a Islamiko a daga manipud iti Kasakbayan a panawen ti Islamiko aginggana ti Umuna a Sangalubongan a Gubat, ed. babaen ni P.M. Holt, Ann K.S. Lambton, ken Bernard Lewis (Cambridge: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, 1970). pg 147: Maysa kadagiti nagbanagan ti panagpabaro ti Persiano a kararua a nagbangan daytoy nga obra ket dagidi Ghaznavid ket nagbalinda a Persiano ken isunga nagbalina Persiano a dinastia.
- ^ Grousset, Rene, Ti Imperio dagiti Estepa, (Unibersidad ti Rutgers a Pagmalditan, 1991), 161,164; "..nagpabaro kadagiti panagpadas dagiti Seljuk ti panabiruk ti maysa a nalatak a Turko-Persiano nga imperio idiay akindaya nga Iran..", "Maipalplagip a dagiti Seljuk, dagiti Turkomano a nagbalbalin a sultan ti Persia, ken saanda a pinabalina Turkia ti Persia-nga awan ti dudua gapu ta saanda a kinayat. Iti kagiddiatan, isuda ti nagboluntario nga agbalin a Persiano ken isuda, iti panagkukua kadagiti nalatak a daan a Sassanid nga ari, ket nagreggetda a mangsalaknib dagiti populasion ti Iran manipud kadagiti agsamsam banda dagiti Ghuzz ken nangisalakan ti Iraniani a kultura manipud iti the Turkomano a panagmes."
- ^ Bosworth, C.E.; Hillenbrand, R.; Rogers, J.M.; Blois, F.C. de; Bosworth, C.E.; Darley-Doran, R.E., Saldjukids, Ensiklopedia ti Islam. Inurnos babaen ni: P. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel ken W.P. Heinrichs. Brill, 2009. Brill Online: “Iti maipapana ti kultura, ti panagtitipon ti Seljuq nga Imperio ket nangmarka ti ad-adu nga agpang iti pannakaikkat ti trono ti Arabiko manipud iti panagmaymaysana a lingua franca dagiti naadalan ken natakneng a kagimongan iti Tengnga a Daya. Nga immayda a kas idi iti maysa a Transoxania nga isu idi ket adu pay nga umuna nga Irani ken iti maitutop a Persia, dagiti Seljuq nga awan bukodda a nangato nga agpang iti Turko a kultura wenno literario a tawidan – ket nangalada iti Persia, isunga ti pagsasao a Persiano ket nagbalin nga isu ti administrasion ken kultura idiay dagada a Persia kenAnatolia. Ti Persiano a kultura dagiti Rum Seljuq ket naisangsangayan idi a napintas, ken nagin-inut laeng a rimsua ti Turko a kas ti naiyariping a pagsasao iti pagobraan ti giobierno ken adab; ti Persiano nga imprenta iti Otomano a sibilisasion ket nagtaltalinaay a napigsa aginggana idi maika-19 a siglo. "
- ^ Ross E. Dunn, "dagiti Panagbanbanniaga ni Ibn Battuta, ti Muslim a mangbanniaga iti maikasangapulo ket uppata siglo", Unibersidad ti California a Pagmalditan, 1986. pg 144: "Agpaysao nga idi babaen ti Ilkhanid a kinaturay ti nangato a kultura ti dumaya ken tengnga nga Anatolia ket nagbalin nga ad-adu a Persiano ngem kadagidi"
- ^ Maria Subtelny, "Dagiti Timurids nga Agdaldaliasat", BRILL; nailustrado nga edision (30 Septiembre 2007). pg 40: "Nupay kasta, iti narikut a pamay-an , dagiti kameng ti Timurid a dinastia ken dagiti agsupsuporta kaniada a Turko-Mongoliano ket nagbalinda a nasanay iti kultura babaen ti panagliklikmut ti Persinate millieu a nagamampon kadagiti modelo ti Persiano a kultura ken panagraman ken nagtigtignay a kas dagiti patron ti Persiano a kultura, pinintaan, arkitektura ken musika." pg 41: "Dagiti kinaudi a kameng ti dinastia, a naisangsangayan kada Sultan-Abu Sa'id ken Sultan-Husain, iti kinapudno ket naikedkedengda a kas modelo ti Perso-Islamiko nga agturturay a nangirang-ay kadagiti adu a panagikaskaso ti panagrang-ay ti agrikultura a kas ti inaramidda ti panagirang-ay ti korte ti Persiano a kultura."
- ^ Andrew J. Newman, Safavid Iran: Pannakaipasngay manen ti Persiano nga Imperio, I. B. Tauris (30 Marso 2006)
- ^ R.M. Savory, Safavids, Ensiklopedia ti Islam, maika-2 nga edision
- ^ "قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران" (iti Persiano). Naala idi 23 Enero 2008.
- ^ V.Jayaram (9 Enero 2007). "Dagiti Konsepto ti Hinduismo – Arya". Hinduwebsite.com. Naala idi 18 Hunio 2011.
- ^ ""Iran – Ti Taga-ugma anagan ti Iran", N.S. Gill". Ancienthistory.about.com. 4 Septiembre 2010. Naala idi 18 Hunio 2011.
- ^ Bailey, Harold Walter (1987). "Arya". Encyclopaedia Iranica. 2. New York: Routledge & Kegan Paul. pp. 681–683.
- ^ MacKenzie, David Niel (1998). "Ērān, Ērānšahr". Encyclopedia Iranica. 8. Costa Mesa: Mazda.
- ^ "Panaginagan manen ti Persia". persiansarenotarabs.com. 2007. Naala idi 26 Abril 2011.
- ^ Richard N. Frye, panakisinnarita babaen ni Asieh Namdar, CNN, 20 Oktubre2007. "Nagtrabtrabahuak idiay Iran ti amin a kabibiag ken ammok nga ammom a saanko a kayat a sawen ti Iran tatta nga aldaw, Ti kayatko a sawen ket ti Kalatakan nga Iran, ti Iran nga iti napalabas, a gimmay-at aginggana idiay Tsina aginggana kadagiti pagbeddengan ti Hungaria ken manipud iti sabali a Mongolia aginggana idiay Mesopotamia". [1]
- ^ Ni Richard Nelson Frye, Ti Teolohiko a Panagrepaso ti Harvard, Tom. 55, Blng. 4 (Okt., 1962), pp. 261-268 http://www.jstor.org/pss/1508723 Inus-usarko ti termino nga Iran iti maysa a naipakasaritaan a kontesto[…]ti Persia ket mausarto para iti moderno nga estado, ad-adu wenno basbassit a kapadpada ti "lumaud nga Iran". Us-usarek ti termino a "Kalatakan nga Iran" tapno kaibuksilanna ti naipagpagarupko a Klasista ken dagiti taga-ugma a historiador ket pudno a kayatda a sawen babaen ti panagusarda iti Persia – a daytoy ket adda idi ti kaunegan kadagiti politikal a pagbeddengan dagiti Estado a tinurturayan babaen dagiti Irani.
- ^ Marcinkowski, Christoph (2010). Kinasiasino dagiti Shi'ite: Komunidad ken Kultura kadagiti Agbalbaliw a Sosial a Konteksto. LIT Verlag Münster. p. 83. ISBN 978-3-643-80049-7. "Dagiti 'naipakasaritaan a daga iti Iran' – 'Kalatakan nga Iran' – ket kankanayon idi a naamammuan iti pagsasao a Persiano a kas ti Irānshahr wenno Irānzamīn. Dagitoy dua a termino ket mangibagbaga ti Irani a banak a maipatinayon ti Persianato a lubong, dagita a rehion naipakasaritaan idi nga adda kadagiti nakaro nga impluensia ti Persiano a kultura, a mabalin a kapadpada kadagiti teritorio a tinurayan babaen dagiti taga-ugma a parto ken Sasanids – a kas, iti maipatinayon iti 'maitutop nga Iran', ken ti pay Kaukaso, Mesopotamia (Irak), Tengnga nga Asia, ken ti dakkel a paspaset a tattan ket Pakistan ken Apganistan ken maibagbagay iti Persiano a 'naipakasaritaan a pannaka-awat' iti 'napno a gay-at ti teritorio' iti Iran. Ti kapitolio idi daytoy nga entidad ket, iti sagpaminsan, ket mabirukan tatta nga aldawen iti Irak"
- ^ Mīr Khvānd, Muḥammad ibn Khāvandshāh, Tārīkh-i rawz̤at al-ṣafā. Taṣnīf Mīr Muḥammad ibn Sayyid Burhān al-Dīn Khāvand Shāh al-shahīr bi-Mīr Khvānd. Az rū-yi nusakh-i mutaʻaddadah-i muqābilah gardīdah va fihrist-i asāmī va aʻlām va qabāyil va kutub bā chāphā-yi digar mutamāyiz mībāshad.[Tehrān] Markazī-i Khayyām Pīrūz [1959-60]. ایرانشهر از کنار فرات تا جیهون است و وسط آبادانی عالم است. Ti Iranshahr ket gumay-at manipud iti Euprates aginggana idiay Oxus, ken daytoy ket sentro iti prosperidad iti Lubong
- ^ Frye, R. (2011). Persia. Routledge. p. 13. ISBN 978-0-415-57033-6. "Daytoy a 'kalatakan nga Iran' ket nangiraman ken mangiramraman pay tatta ti paset ti Kaukaso a Kabambantayan, Tengnga nga Asia, Apganistan ken Irak; para kadagiti Kurdo, Baluchis, Apgani, Tajiks, Ossetes, ken dagiti dadduma pay a babbabassit a grupo ti Irani" [2]
- ^ Biglari, Fereidoun; Saman Heydari; Sonia Shidrang. "Ganj Par: Ti immuna nga ebidensia ti Akin-baba a Paleolitiko a panagtaeng idiay Akin abagatan a Labneng Kaspio, Iran". Antiquity (warnakan). Naala idi 27 Abril 2011.
- ^ Pbase.com. Naala idi 27 Marso 2008
- ^ J. D. Vigne, J. Peters ken ni D. Helmer, Dagiti Immuna nga Addang ti Panangipaamo ti Ayup, Dagiti nagbanagan ti Maika-9 a Konperensia iti Internasional a Konsilo iti Arkeosoolohia, Durham, Agosto 2002, ISBN 1-84217-121-6
- ^ Dagiti Kinalkali idiay Chogha Bonut: Ti kasapaan a purok idiay Susiana, Iran, babaen ni Abbas Alizadeh – Ti Oriental Instituto ken ti Departmento para kadagiti Pagsasao ti Asideg a Daya ken dagiti Sibilisasion Ti Unibersidad ti Chicago
- ^ Hole, Frank (20 Hulio 2004). "NEOLITIKO A PANAWEN IDIAY IRAN". Encyclopedia Iranica. Encyclopaedia Iranica Foundation. Naala idi 9 Agosto 2012.
- ^ Taga-ugma ng aarte ti Asideg a Daya babaen ni Dominique Collon
- ^ K. Kris Hirst. "Chogha Mish (Iran)".
- ^ a b Xinhua, "Baro nga ebidensia: moderno a sibilisasion ket nangrugi idiay Iran", 10 Agosto 2007. Naala idi 1 Oktubre 2007.
- ^ Ti Arkeolohia iti Elam: Pannakaporma ken Pannakaporma manen iti maysa a Taga-ugma nga Estado ti Iran – babaen ni D. T. Potts, Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, 29/07/1999 – pp. 45-46 - ISBN 0521563585hardback
- ^ Iran Daily, "Panorama", 3 Marso 2007. Naala idi 200701-24.
- ^ "Dagiti taga-ugma a sinuratan:Elamite". 1996. Naala idi 28 Abril 2011.
- ^ "Iran-Location, size, and extent". Nationsencyclopedia.com. 7 Pebrero 2011. Naala idi 18 Hunio 2011.
- ^ "CIA – The World Factbook". Cia.gov. Naala idi 7 Abril 2012.
- ^ "SurfWax: News, Reviews and Articles On Hindu Kush". News.surfwax.com. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 24 Hunio 2011. Naala idi 18 Hunio 2011.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
- Dagiti midia a mainaig iti Iran iti Wikimedia Commons
- Pakaammo ti panagbiahe idiay Iran manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Wikimedia Atlas iti Iran
- Iran iti Curlie (iti Ingles)


text:
Luxembourg
Nagsasabtan: 49°45′N 6°10′E / 49.750°N 6.167°E
Ti Luxembourg opisial a ti Nalatak a Dukado ti Luxembourg (Luksemburgo: Groussherzogtum Lëtzebuerg,[4] Pranses: Grand-Duché de Luxembourg,[5] Aleman: Großherzogtum Luxemburg[6]), ket ti napalikmutan ti daga a pagilian idiay Akinlaud nga Europa. Daytoy ket bineddengan babaen ti Belhika iti laud ken amianan, ti Alemania iti daya, ken ti Pransia iti abagatan. Daytoy ket buklen dagiti dua a nangruna a rehion: ti Oesling iti amianan a kas paset ti massif ti Ardennes, ken ti Gutland ("nasayaat a pagilian") iti abagatan.[7]Ti Luxembourg ket addaan iti populasion iti 524,853 manipud idi Oktubre 2012[8] ken addaan iti kalawa iti 2,586 kuadrado kilometro (998 sq mi), ken mangaramid daytoy kadagiti maysa a kabassitan a naturay nga estado idiay Europa.[9]
Kas maysa a representatibo a demokrasia nga addaan iti naibatay iti linteg a monarkia, daytoy ket indauluan babaen ti nalatak a duke, ni Henri, Nalatak a Duke ti Luxembourg, ken isu laengen daytoy ti nabati a nalatak a dukado iti lubong. Ti Luxembourg ket maysa a naparang-ay a pagilian, ken addaan daytoy iti napasayaat nga ekonomia ti kangatuan a GDP (PPP) tunggal maysa a tao iti lubong, segun ti Nagkaykaysa a Pagpagilian idi 2014. Ti sentral a lokasionna ket nangaramid daytoy nga estratehiko a nangruna kadagiti nadumaduma a bileg, manipud idi pannakapundarna a kas pagsammakedan ti Roma, ti panagsangailina iti nangruna a kastilio ti Pranko idi las-ud ti Nasapa a Tengnga a Panpanawen, ken ti papelna a kas bastion para iti Kalsada Espania idi baetan ti maika-16 ken maika-17 a sigsiglo.
Ti Luxembourg ket nagpundar a kamemng ti Kappon ti Europa, NATO, OECD, ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, ken ti Benelux, ken mangipaltiing ti politikal a konsensona a mangparabor iti integrasion iti ekonomia, politika, ken militar. Ti siudad ti Luxembourg, nga isu daytoy ti kapitoliona ken kadakkelan a siudad, ket isu ti tugaw dagiti nadumaduma a patakder ken ahensia ti Kappon ti Europa. Idi Oktubre 18 2012, ti Luxembourg ket immuna a napili iti pakasaritaanna iti temporario a tugaw iti Konseho ti Seguridad ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. Ti pagilian ket nagserbi iti Konseho ti Seguridad manipud idi Enero 1 2013 aginggana idi Disembre 31 2014.[10] Iti panangipaltiingna iti puestona iti heograpia, ti kultura ti Luxembourg ket nagtitiponan ti Romaniko ken Hermaniko nga Europa, ken nangitiptipon kadagiti ugali iti tunggal maysa. Ti Luxembourg ket maysa a tallo ti pagsasaona a pagilian: ti Luksemburges, Pranses ken Aleman ken dagiti opisial a pagsasao. Urayno daytoy ket sekular nga estado, ti Luxembourg ket kaaduan a Romano Katoliko.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c d "Luxembourg". International Monetary Fund. Naala idi 1 Abril 2015.
- ^ "Gini coefficient of equivalised disposable income (taudan: SILC)". Eurostat Data Explorer. Naala idi 13 Agosto 2013.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ panangibalikas [ˈgʀəʊsˌhɛxtsoːktuːm ˈlətsəbuxɕ]
- ^ panangibalikas: [ɡʁɑ̃ dyʃe də lyksɑ̃buʁ]
- ^ panangibalikas [ˈgʁoːsˌhɛʁtsoːktuːm ˈlʊksəmˌbʊʁk]
- ^ "Everything you need to know about the Grand Duchy of Luxembourg" (PDF).
- ^ "The first results of the population census", Statistics Portal, Luxembourg. Naala idi 12 Hulio 2012.
- ^ "Eurostat – Tables, Graphs and Maps Interface (TGM) table". Epp.eurostat.ec.europa.eu. Naala idi 21 Pebrero 2010.
- ^ "Luxemburger Wort – Asselborn's final Security Council meeting". Wort.lu. 2014-12-19. Naala idi 2015-04-02.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kreins, Jean-Marie (2003). Histoire du Luxembourg (iti Pranses) (3rd nga ed.). Paris: Presses Universitaires de France. ISBN 978-2-13-053852-3.
- Thewes, Guy (Hulio 2003). Les gouvernements du Grand-Duché de Luxembourg depuis 1848 (PDF) (iti Pranses) (Édition limitée nga ed.). Siudad ti Luxembourg: Service Information et Presse. ISBN 2-87999-118-8. Naala idi 10 Hulio 2007.
- Plan d'action national luxembourgeois en matière de TIC et de haut-débit
- CEE- Europe’s Digital Competitiveness Report –Volume 2: i2010 –ICT Country Profiles- page 40-41
- Inauguration of LU-CIX
- Art and Culture in Luxembourg
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Luxembourg iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Luxembourg manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Opisial a website (iti Pranses)
- Luxembourg manipud iti UCB Libraries GovPubs
- Luxembourg a naikabil iti The World Factbook (iti Ingles)
- Luxembourg iti Curlie (iti Ingles)
- Wikimedia Atlas iti Luxembourg
- Luxembourg
- Benelux
- Dagiti batay-linteg a monarkia
- Dagiti nabingbingay a rehion
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Aleman
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Pranses
- Dagiti naserraan ti daga a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti NATO
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Europa
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- NUTS 1 nga estadistiko a rehion ti Kappon ti Europa
- NUTS 2 nga estadistiko a rehion ti Kappon ti Europa
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1815
- Akinlaud nga Europa


text:
Valdis Zatlers
Ni Valdis Zatlers (nayanak idi 22 Marso 1955) ket Leton a politko ken dagiti a mediko a nagserbi a kas ti maikapito a Presidente ti Letonia manipud idi 2007 aginggana idi 2011. Isu ket nangabak iti panagbubuto s ti presidente idi 31 Mayo 2007.[1] Isu ket nagbai a Presidente ti Letonia idi 8 Hulio 2007[2] ken pimmanaw iti opisina idi 7 Huliuo 2011 kalpasan ti pannakapaayna a mangabak iti pannakabutos manen para iti maikadua a termino.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Latvia elects doctor as president". BBC News. 31 Mayo 2007. Naala idi 1 Hunio 2007.
- ^ "Unknown surgeon elected president". The Baltic Times. 6 Hunio 2007. Naala idi 12 Hunio 2007.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Valdis Zatlers iti Wikimedia Commons


text:
Amin a listaan a publiko
Naikaykaysa a panagiparang kadagiti amin a magun-od a listaan iti Wikipedia. Mapabassitmo ti panagkita babaen ti panagpili ti kita ti listaan, ti nagan ti agar-aramat (sensitibo ti kadakkel ti letra), wenno ti naapektaran a panid (sensitibo pay ti kadakkel ti letra).
- 08:38, 2 Abril 2015 Ninaganan manen ni Alan Tungtungan aramid ni agar-aramat GiacomoSarrocco (0 nga inur-urnos) iti Jacksarrocco (Per request)
- 17:57, 29 Mayo 2013 Automatiko a napartuat ti pakabilangan ni agar-aramat Alan Tungtungan aramid


text:
Marso 15
Ti Marso 15 ti maika-74 nga aldaw ti tawen (maika-75 kadagiti bisiesto a tawen) iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 291 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1767 – Andrew Jackson, maika-7 a Presidente iti Estados Unidos (pimmusay 1845)
- 1818 – Mariano Álvarez, Filipino a rebolusionario ken politiko (pimmusay 1924)
- 1830 – Paul von Heyse, Aleman a mannurat (pimmusay 1914)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1943 – Gregoria de Jesús, nagpundar iti kapitulo ti babbai ti Katipunan (naipasngay 1875)


text:
Tapaz
Ti Tapaz ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Capiz iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Tapaz ket politikal a nabingbingay iti 58 a barbaranggay.[2]
- Abangay
- Acuña
- Agcococ
- Aglinab
- Aglupacan
- Agpalali
- Apero
- Artuz
- Bag-Ong Barrio
- Bato-bato
- Buri
- Camburanan
- Candelaria
- Carida
- Cristina
- Da-an Banwa
- Da-an Norte
- Da-an Sur
- Garcia
- Gebio-an
- Hilwan
- Initan
- Katipunan
- Lagdungan
- Lahug
- Libertad
- Mabini
- Maliao
- Malitbog
- Minan
- Nayawan
- Poblacion
- Rizal Norte
- Rizal Sur
- Roosevelt
- Roxas
- Salong
- San Antonio
- San Francisco
- San Jose
- San Julian
- San Miguel Ilawod
- San Miguel Ilaya
- San Nicolas
- San Pedro
- San Roque
- San Vicente
- Santa Ana
- Santa Petronila
- Senonod
- Siya
- Switch
- Tabon
- Tacayan
- Taft
- Taganghin
- Taslan
- Wright
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Tapaz | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Akinlaud a Visayas Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion VI (Laud a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion VI (Laud a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion VI (Laud a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion VI (Laud a Visayas)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Capiz". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Plantilia:Dokumentasion ti estilo ti panagdakamat/nagipablaak
Darsen a mapan iti pagdaliasatan Darsen a mapan agbiruk
- publisher: Nagan ti nagipablaak; mabalin ng aisilpo a kas wiki ni maututop. Ti nagipablaak ket ti kompania, organisasion wenno sabali pay a legado nga entidad a nagipablaak ti obra a madakdakamat. Saan nga usaren ti parametro ti publisher para iti nagan ti obra (kas ti website, libro, ensiklopedia, diario, magasin, warnakan, kdpy.). No nabaliwan ti nagan ti nagipablaak kadagiti napalabas a panawen, usaren ti nagan kas naibaga iti pabalak wenno iti nagan iti panawen a naipablaak ti taudan. Dagiti designasion ti korporado a kas ti "Ltd", "Inc.", wenno "GmbH" ket kadawyanda a saan a mairaman. Saan a kadawyan a mairaman para kadagiti periodikal. Ikkaten no ti nagan ti nagipablaak ket adu a kapada ti nagan ti obra (kas pagarigan, Ipablaak ti New York Times Co. ti diario ti The New York Times, isu nga awan rason a nagan ti nagipablaak). Maiparang kalpasan ti title.
- place: Para kadagiti istoria ti damdamag nga agraman iti kronolohia ti petsa, a dayta ket ti lokasion a nakaisuratan ti istoria. No ti nagan ti lokasion ket nagbaliwen kadagiti napalabas a panawen, usaren ti nagan a kas naibaga iti pablaak wenno iti nagan iti panawen a naipablaak ti taudan. Kadagiti nasapsapa a bersion ti plantilia daytoy idi ti lugar ti nakaipablaakan, ken para iti kompatibilidad, matratunto a kas ti nakaipablaakan a lugar no awan ti ti parametro ti publication-place; kitaen ti parametro para iti adu pay a pakaammo . Parbo a nagan: location
- publication-place: Heograpiko a lugar ti pablaak; kadawyan a saan a maisilpo a kas wiki; ikkaten no ti nagan ti obra ket mangiraman ti nakaipablaakan a lugar; dagiti pagarigan: The Boston Globe, The Times of India. Maiparang kalpasan ti titulo. No ti nagan ti nakaipablaakan a lugar ket nagbaliw kadagiti napalabas a panawen usaren ti nagan kas naibaga iti pabalak wenno iti nagan iti panawen a naipablaak ti taudan. No maysa laeng ti naipalawag a publication-place, place, wenno location, matratunto daytoy a kas ti nakaipablaakan a lugar ken maipakitanto kalpasan ti titulo; no naipalawag ti publication-place ken place wenno location, ti place wenno location ket maipakitanto sakbay ti titulo a mapasakbayan iti "naisurat idiay" ken ti publication-place ket maipakita kalpasan ti titulo.
- publication-date: Petsa ti pablaak no ti sabali manipud iti petsa ti obra a kas naisurat. Maiparang laeng no naipalawag ti date (wenno year) ken no sabali laeng, no saan ti publication-date ket mausar ken maiparang a kas date. Usaren ti isu met laeng a pormat a kas dagiti sabali a petsa iti artikulo; saan nga isilpo a kas wiki. Sarunuen ti publisher; no saan a naipalawag ti work, ti publication-date ket sarunuento babaen ti "published" ken marikepan kadagiti parentesis.
- via: Nagan ti nangipaay ti linaon (no sabali manipud iti publisher). Ti via ket saan a pangisukat para iti publisher, ngem mangited iti maipatinayon a salaysay. Daytoy ket mabalin a mausar no ti nangipaay ti linaon ket mangipresenta ti taudan iti maysa a pormat a sabali ngem ti kasisigud (kas ti NewsBank), no ti naited nga URL ket saan a mangipalawag ti identidad ti nangipaay, no awan ti magun-od nga URL wenno DOI (EBSCO), wenno ti nangipaay ket makasapul tyi atribusion.


text:
Emmy Rossum
Ni Emmanuelle Grey Rossum (nayanak idi Septiembre 12, 1986)[3] ket Amerikana nga aktres ken kumakanta-mannurat ti kanta.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Emmy Rossum". Integrated Authority File. Naala idi Abril 9, 2014.
- ^ SNAC; naala idi: Oktubre 9, 2017.
- ^ "Emmy Rossum Biography (1986–)". FilmReference.com. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi Abril 18, 2015. Naala idi Mayo 1, 2008.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Emmy Rossum iti Wikimedia Commons
- Opisial a website
- Emmy Rossum iti Internet Movie Database (iti Ingles)
- Emmy Rossum iti AllMusic


text:
Plantilia:Saan a baw-ing
[[:]]
Panagusar
Daytoy a plantilia ket mangited ti nalaka a waya ti panangisilpo iti panid a saan a mangsurot iti baw-ing.
{{saan a baw-ing|nagan ti panid|etiketa}}
Daytoy ket mangawat kadagiti dua a saan a nanaganan a parametro:
- 1= (masapul) ti nagan ti pangisilpuan a panid.
- 2= (pagpilian) ti teksto a maiparang. No saan a maikabil daytoy, ti naikabil iti umuna a parametro ket isunto ti mausar.
Kitaen pay
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar


text:
Modulo:Mapa ti lokasion/datos/Indonesia Java
Ti Modulo:Mapa ti lokasion/datos/Indonesia Java ket panangipalawag ti mapa ti lokasion nga inus-usar a panangituon iti maysa a proyeksion nga ekuirektanggular a mapa ti Java. Dagiti panangimarka ket naikabil babaen dagiti nagsasabtan ti latitud ken longitud iti kasisigud a mapa wenno ti kapada a ladawan ti mapa.
Panagusar
Dagitoy a panangipalawag ket inus-usar babaen dagiti sumaganad a plantilia no maawagan iti parametro ti "Indonesia Java":
{{Mapa ti lokasion | Indonesia Java | ...}}
{{Mapa ti lokasion adu | Indonesia Java | ...}}
{{Mapa ti lokasion+ | Indonesia Java | ...}}
{{Mapa ti lokasion~ | Indonesia Java | ...}}
Panangipalawag ti mapa
name = Java
- Nagan nga inus-usar iti kasisigud a kapsion ti mapa
image = Indonesia Java location map.svg
- Ti kasisigud a ladawan ti mapa, nga awan iti "Image:" , "File:" wenno "Papeles:"
image1 = Java Relief Map.svg
- Ti maysa nga alternatibo a ladawan ti mapa, kadawyan a relief a mapa, ken mabalin a maiparang babaen dagiti parametro ti relief wenno AlternativeMap
top = -4.5
- Latitud iti ngato nga igid ti mapa, iti grado desimal
bottom = -10.7
- Latitud iti baba nga igid ti mapa, iti grado desimal
left = 104.8
- Longitud iti kanigid nga igid ti mapa, iti grado desimal
right = 116.5
- Longitud iti kanawan nga igid ti mapa, iti grado desimal
Alternatibo a mapa
Dagiti plantilia ti {{Mapa ti lokasion}}, {{Mapa ti lokasion adu}}, ken {{Mapa ti lokasion+}} ket addaanda kadagiti parametro a mangibaga iti maysa nga alternatibo a ladawan ti mapa. Ti mapa a naiparang a kas ladawan1 ket mabalin a mausar dagiti parametro ti relief wenno AlternativeMap. Dagiti pagarigan ket mabalin a mabirukan dita baba wenno iti sumagand:
- Plantilia:Mapa ti lokasion#Parametro ti Relief
- Plantilia:Mapa ti lokasion+/relief
- Plantilia:Mapa ti lokasion#Parametro ti AlternativeMap
- Plantilia:Mapa ti lokasion+/AlternativeMap
Presision
Longitud: manipud iti Laud aginggana iti Daya daytoy a panangipalawag ti mapa ket sakupenna ti 11.7 dagiti grado.
- Iti ladawan nga agakaba kadagiti 200 a piksel, a daytoy ket 0.0585 kadagiti grado tunggal maysa a piksel.
- Iti ladawan nga agakaba kadagiti 1000 a piksel, a daytoy ket 0.0117 kadagiti grado tunggal maysa a piksel.
Latitud: manipud iti Amianan aginggana ti Abagatan daytoy a panangipalawag ti mapa ket sakupenna ti 6.2 kadagiti grado tunggal maysa a piksel.
- Iti ladawan nga agtayag kadagiti 200 a piksel, a daytoy ket 0.031 kadagiti grado tunggal maysa a piksel.
- Iti ladawan nga agtayag kadagiti 1000 a piksel, a daytoy ket 0.0062 kadagiti grado tunggal maysa a piksel.
Kitaen pay
- Dagiti plantilia ti mapa ti lokasion
- Plantilia:Mapa ti lokasion, agiparang ti maysa a marka ken etiketa nga agus-usar ti latitud ken longitud
- Plantilia:Mapa ti lokasion adu, agiparang kadagiti marka ken etiketa aginggana iti siam
- Plantilia:Mapa ti lokasion+, agiparang ti awan patinggana a bilang dagiti marka ken etiketa
- Panagpartuat kadagiti baro a panangipalawag ti mapa
- Plantilia:Mapa ti lokasion/panagpartuat kadagiti baro a panangipalawag ti mapa, pakaammo para iti panagpartuat kadagiti baro a modulo ti panangipalawag ti mapa


text:
Steve Jobs
Ni Steven Paul Jobs (/ˈdʒɒbz/;Pebrero 24, 1955 – Oktubre 5, 2011) ket maysa nga Amerikano a negosiante, dumidibuho ken inbentor.
- Biograpia nga agraman iti pirma
- Infobox tao nga agus-usar iti alma mater
- Dagiti artikulo nga agraman kadagiti hCard
- Amin a pungol nga artikulo
- Dagiti pungol nga artikulo ti tattao
- Dagiti artikulo nga agraman kadagiti panangilasin ti GND
- Dagiti artikulo nga agraman kadagiti panangilasin ti ISNI
- Dagiti artikulo nga agraman kadagiti panangilasin ti VIAF
- Dagiti artikulo nga agraman kadagiti panangilasin ti BIBSYS
- Dagiti artikulo nga agraman kadagiti panangilasin ti BNE
- Dagiti artikulo nga agraman kadagiti panangilasin ti BNF
- Dagiti artikulo nga agraman kadagiti panangilasin ti CANTIC
- Dagiti artikulo nga agraman kadagiti panangilasin ti ICCU
- Dagiti artikulo nga agraman kadagiti panangilasin ti LCCN
- Dagiti artikulo nga agraman kadagiti panangilasin ti LNB
- Dagiti artikulo nga agraman kadagiti panangilasin ti NDL
- Dagiti artikulo nga agraman kadagiti panangilasin ti NKC
- Dagiti artikulo nga agraman kadagiti panangilasin ti NLA
- Dagiti artikulo nga agraman kadagiti panangilasin ti NLG
- Dagiti artikulo nga agraman kadagiti panangilasin ti NLI
- Dagiti artikulo nga agraman kadagiti panangilasin ti NLK
- Dagiti artikulo nga agraman kadagiti panangilasin ti NSK
- Dagiti artikulo nga agraman kadagiti panangilasin ti NTA
- Dagiti artikulo nga agraman kadagiti panangilasin ti PLWABN
- Dagiti artikulo nga agraman kadagiti panangilasin ti SELIBR
- Dagiti artikulo nga agraman kadagiti panangilasin ti ULAN
- Dagiti artikulo nga agraman kadagiti panangilasin ti CINII
- Dagiti artikulo nga agraman kadagiti panangilasin ti FAST
- Dagiti artikulo nga agraman kadagiti panangilasin ti MusicBrainz
- Dagiti artikulo nga agraman kadagiti panangilasin ti SNAC-ID
- Dagiti artikulo nga agraman kadagiti panangilasin ti SUDOC
- Dagiti artikulo nga agraman kadagiti panangilasin ti Trove
- Dagiti artikulo nga agraman kadagiti panangilasin ti WORLDCATID
- Kontrol ti autoridad nga agraman kadagiti 28 nga elemento
- Dagiti artikulo nga agraman kadagiti panangilasin ti agduduma


text:
Carolus Linnaeus
Ni Carolus Linnaeus wenno Carl Linnaeus (Kasisigud a nagan iti Sueko Carl Nilsson Linnæus, 23 Mayo[nota 1] 1707 – 10 Enero 1778), naam-ammuan pay iti kinanobilidadna a kas ni Carl von Linné (tulong·pakaammo),[1] ket maysa idi a Sueko a botaniko, pisiko, ken soologo, a nangirugi kadagiti pundasion para iti moderno a pamuspusan iti binomio a nomenklatura. Isu ket naam-ammuan a kas ti ama ti moderno a taksonomia, ken naipanpanunotan pay a kas maysa kadagiti ama ti moderno nga ekolohia. Adu kadagiti sinursuratna ket naisurat iti Latin, ken ti naganna ket naipakpakita iti Latin a kas Carolus Linnæus (kalapasan idi 1761 ti Carolus a Linné).
Ni Linnaeus ket naipasngay idiay away ti Småland, idiay akin-abagatan a Suesia. Ni Linnaeus ket nakaawat ti kaaduan kadagiti nangatngato a panagadalna idiay Unibersidad ti Uppsala, ken nangrugrugi a nangit-ited kadagiti lektura iti botanika idiay idi 1730. Isu ket nagtaeng iti ballasiw-taaw idi baetan ti 1735 ken 1738, nga idiay ket nagad-adal ken nagipablaak pay ti immuna nga edision iti Systema Naturae idiay Olanda. Isu ket nagsubli met laeng idiay Suesia, nga idiay ket nagbalin a propesor iti botanika idiay Uppsala. Idi tawtawen ti 1740, isu ket naipatulod kadagiti nadumaduma a panagbanniaga iti Suesia tapno agbiruk ken mangidasig kadagiti mula ken dagiti ayup. Idi tawtawen ti 1750 ken tawtawen ti 1760, isu ket nagtultuloy a nagur-urnong ken nagidasdasig kadagiti ayup, mulmula, ken minerales, ken nagipablaak kadagiti nadumaduma a tomo. Iti panawen ti ipupusayna, isuna idin ket maysa kadagiti kaaduan a naipammadayawan a sientista idiay Europa.
Ti Sueko a pilosopo a ni Jean-Jacques Rousseau ket nangipatulod kania ti mensahe: "Ibagam kaniana a diak ammo ti nalatlatak a tao iti lubong."[2] Ti Aleman a mannurat a ni Johann Wolfgang von Goethe ket nangisurat: "Malaksid kenni Shakespeare ken ni Spinoza, Awan ti ammok a saanen a sibibiag nga ad-adu a nakaimpluensia kania."[2] Ti Sueko a mannurat a ni August Strindberg ket insuratna ti: Ni "Linnaeus idi ti kinapudno ket maysa a mannaniw a naikeddeng a nagbalin a maysa a naturalista".[3] Kadagiti dadduma pay a nagun-odna, ni Linnaeus ket tinawtawagan idi ti Princeps botanicorum (Prinsipe dagiti Botaniko), "Ti Pliny iti Amianan," ken "Ti Maikadua nga Adan".[4]
Iti botanika, ti pangyababaan ti mannurat nga inususar a mangitudo kenni Linnaeus a kas ti turay para iti nagnagan ti sebbangan ket L.[5] Idi 1959, ni Carl Linnaeus ket nainaganan idi a kas ti lektotipo para iti Homo sapiens,[6] a kaibuksilaan a ti panagsurot kadagiti alagaden ti nomenklatura, ti Homo sapiens idi ket umisu a naipalpalawag a kas dagiti sebbangan ti ayup a nakaitagikuaan ni Linnaeus.
Biograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Nasapa biag[urnosen | urnosen ti taudan]
Kinaubing[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Carl Linnaeus ket naipasngay idiay purok ti Råshult idiay Småland, Suesia idi 23 Mayo 1707. Isu ti kaunaan nga anaka ni Nils Ingemarsson Linnaeus ken ni Christina Brodersonia. Ti amana ket isu ti immuna iti kaputotanna a nangampon ti permanente nga apelyido. Sakbay ti dayta, dagiti kaputontanda ket nagus-usarda ti patronimiko a sistema ti panagnagan kadagiti Eskandinabo a pagilian: ti amana ket nanaganan ti Ingemarsson kalpasan ti amana a ni Ingemar Bengtsson. Idi naawat ni Nils idiay Unibersidad ti Lund, isu ket nangala ti nagan ti pamiliana. Isu ket nanagampon ti Latinado a nagan a Linnæus manipud iti higante a linden a kayo (wenno dalayap a kayo), lind iti Sueko, a nagtubtubo idiay pagnanaedan ti pamiliana.[7] Daytoy a nagan ket naipaletra nga adda ti æ a ligatura. Idi naipasngay ni Carl, isu ket nanaganan ti Carl Linnæus, iti nagan ti pamilian ti amana. Ti anakna a lalaki ket kankanayon pay a nangiletra nga adda iti æ a ligatura, iti naisusurat iti ima a dikumento ken kadagiti pablaaks.[8] Ti patonimiko ni Carl idin ket mabalin a ti Nilsson, a kas iti Carl Nilsson Linnæus.
Maysa kadagiti atiddog a linia dagiti agtaltalon ken dagiti padi, ni Nils ket maysa a idi nga agdadamo a botaniko, maysa a Luterano a ministro, ken ti koadhutor iti bassit a purok iti Stenbrohult idiay Småland. Ni Christina ket maysa nga anak a babai idi ti rektor iti Stenbrohult, a ni Samuel Brodersonius. Isu ket dimteng a naganak kadagiti tallo a babai ken maysa alalaki, ni Samuel (a dimteng a nangsaruno ti amana a kas rektor iti Stenbrohult ken nangsurat timanual iti panagtaraken ti alimbubuyog).[7][9][10] Ti maysa atawen kalpasan ti pannakaipasngay ni Linnaeus, ti apongna a ni Samuel Brodersonius ket pimmusay, ken ti amana a ni Nils ket isu ti nagbalin a rektor iti Stenbrohult. Ti pamilia ket immalis idiay rektorio manipud idiay balay ti koadhutor.[8][11]
Uray kadagiti nasapsapa a tawtawenna, ni Linnaeus ket kasla nagayayat para kadagiti mula, a naisangsangayan kadagti sabong. No idi isu ket marurod, isu ket naikikkan iti sabong, a daytoy ket dagus a nagpakalma kaniana. Ni Nils kanayon a nagasasikaso iti hardinna ken kankanayon a nangipakpakiata kadagiti sabong kenni Linnaeus ken inbagbgana dagiti naganda kaniana. Isu idin ni Linnaeus ket naikkan ti lugar a pagpatubuanna ti mulmula.[12]
Nasapa a panagadal[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ama ni Linnaeus ket isu ti nangirugrugi a nangisuro kaniana iti Latin, relihion, ken heograpia idi isu ketu bing pay laeng; ti maysa a panangilaglagip ket nangibagbaga a gapu ti panagus-usar ti pamilia iti Latin kadagiti pannakisinsinnarita, ni Linnaeus ket nakaadal ti Latin sakbay a nakaadal ti Sueko. Idi agtawen ti pito ni Linnaeus, ni Nils ket nangikeddeng a mangabang ti mangisuro kaniana. Ti nagannak kaniana ket pinilida ni Johan Telander, ti anak a lalaki ti maysa a lokal a yeoman. Ni Linnaeus ket saan a nangay-ayat kaniana, nangisursurat iti autobiograpiana a ni Telander "ket nasaysayaat idi a a mangpasardeng ti talento ti maysa nga ubing ngem ti mangparang-ay kadagitoy."[13] Kalpasan ti dua a tawen idi rugi ti pannakaisursurona, isu ket naipatulod idiay Akin-baba nga Eskuela ti Gramatika idiay Växjö idi 1717.[14] Ni Linnaeus ket sagpaminsan laeng a nagad-adal, ngem kankanayon a nanapan idiay away tapno agbiruk kadagiti mula. Isu ket nakaabot ti kinaudi a tawenna iti Akin-babba nga Eskuela idi isu ket agtawen ti sangapulo ket lima, nga insursuro idi ti ti daulo ti eskuela, a ni Daniel Lannerus, nga isu ket nagay-ayat idi ti botanika. Ni Lannerus ket nakadlaw ti panagay-ayat ni Linnaeus iti botanika ken nangited kaniana a mangipataray ti hardinna. Isu pay ti nangipaammo kaniana kenni Johan Rothman, ti estado a doktor iti Småland ken ti maysa a manursuro idiay Växjö Gimnasio. Ni Rothman ket maysa pay a botaniko ken nagpalawa ti interesado kenni Linnaeus iti botania ken timmulong kaniana a nagparang-ay ti panagayatna iti medisina.[15][16] Iti edad a 17, ni Linnaeus ket nagbalin idin a nakaammo kadagiti adda a literatura iti botania. Isu ket nangibagbaga iti warnakanna a ”agbasbasa iti aldaw ken rabii, maikabkabesak ti, Libro dagiti Hierba ni Arvidh Månsson, ti Flora Åboensis ni Tillandz, ti Serta Florea Suecana ni Palmberg, ti Bromelii Chloros Gothica ken ti Rudbeckii Hortus Upsaliensis..” [17]
Ni Linnaeus ket simmrek iti Växjö Gimnasio idi 1724, nga idiay ket nangruna a nagadal iti Griego, Hebreo, teolohia ken matematika, ti kurikulo a naidaremdem para iti ubbing a lallaki nga agsagsagana iti kinapadi.[18][19] Iti kinaudi a tawen idiaygimnasio, ti ama ni Linnaeus ket bimmisita tapno damagenna dagiti propesor no kasano nga agrangrang-ay ti panagad-adalna; iti dismayana, kaaduan kadagiti propesor ket nangibagbaga nga isunto ket saan nga agbalin a maysa nga eskolar. Ni Rothman ket saan a namatmati ti daytoy, a nangisingsingasing a ni Linnaeus ket adda masakbayanna iti medisina. Ti doktor ket nangidaton nga agnaed ni Linnaeus iti pamiliana idiay Växjö ken maisurona iti pisiolohia ken botanika. Ni Nils ket inawatna daytoy a daton.[20][21]
Dagiti pakaammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Ni Carl Linnaeus ket naipasngay idi 1707, 13 Mayo (Sueko nga Estilo) wenno 23 Mayo segun ti moderno a kalendario. Segun ti Huliano a kalendario isu ket naipasngay idi 12 Mayo. (Blunt 2004, p. 12)
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Blunt (2004), p. 171.
- ^ a b "Ania kadi dagiti inbagbaga ti tattao a maipanggep kenni Linnaeus". Linné on line. Unibersidad ti Uppsala. Naala idi 3 Oktubre 2011.
- ^ "Pimmusay ni Linnaeus". Linné on line. Unibersidad ti Uppsala. Naala idi 3 Oktubre 2011.
- ^ Broberg (2006), p. 7.
- ^ "Linnaeus, Carl (1707–1778)". Dagiti salaysay ti mannurat. Internasional a Pagsurotan ti Nagnagan ti Mula. Naala idi 1 Oktubre 2011. Kadagiti naduduog a pablaak ket sagpaminsanda a nangipangyababa iti "Linn." ket mabirukan iti (kas pagarigan: Cheeseman, T.F. (1906) – Manual ti Flora ti Baro a Selanda.
- ^ Stearn (1959), p. 4.
- ^ a b Blunt (2004), p. 12.
- ^ a b Blunt (2004), p. 13.
- ^ Stöver (1974), p. 8.
- ^ Broberg (2006), p. 10.
- ^ Quammen (2007), p. 1.
- ^ Blunt (2004), p. 15.
- ^ Blunt (2004), pp. 15–16.
- ^ Stöver (1974), p. 5.
- ^ Blunt (2004), p. 16.
- ^ Stöver (1974), pp. 5–6.
- ^ Carl von Linnés betydelse såsom naturforskare och läkare : skildringar utgifna af Kungl. Vetenskapsakademien i anledning af tvåhundraårsdagen af Linnés födelse|http://runeberg.org/linne200ar/linnebotan/0007.html
- ^ Stöver (1974), p. 6.
- ^ Blunt (2004), pp. 16–17.
- ^ Blunt (2004), pp. 17–18.
- ^ Stöver (1974), pp. 8–11.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Carolus Linnaeus iti Wikimedia Commons
Dagiti obra a mainaig ken ni Carolus Linnaeus iti Wikisource (iti Ingles)


text:
Papa Gelasio I
Ni Santo Papa Gelasio I (pimmusay idi 21 Nobiembre 496) ket isu ti papa manipud idi 492 aginggana idi pimmusay idi 496.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Browne, M. (1998). "Dagiti tallo nga Aprikano a Papa". Ti Lumaud a Warnakan ti Nangisit a Panagadadal. 22 (1): 57–58. Naala idi 2008-04-10.
- Norman F. Cantor, Sibilisasion ti Tengnga a Panpanawen.
- Katoliko nga Ensiklopedia, 1908.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Papa Gelasio I iti Wikimedia Commons
- "Pope St. Gelasius I". Catholic Encyclopedia (iti Ingles). 1913.
- Duo sunt: pangyuna ken testo iti Inggles
- Opera Omnia babaen ni Migne Patrologia latina nga adda dagiti analitiko a pagsurotan
- Fontes Latinae de papis usque ad annum 530 (Papa Felix IV)
- Liber pontificalis
- Decretum Gelasianum: De Libris Recipiendis et Non Recipiendis


text:
Banglades
Nagsasabtan: 23°48′N 90°18′E / 23.8°N 90.3°E
Ti Banglades (/ˈbɑːŋɡlədɛʃ/, /ˌbɑːŋɡləˈdɛʃ/, /ˌbʌŋɡləˈdɛʃ/ ; Bengali: বাংলাদেশ, panangibalikas: [ˈbaŋlad̪eʃ] (dengngen)), opisial a ti Republika ti Tattao ti Banglades (গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ Gônoprojatontri Bangladesh), ket maysa a pagilian idiay Abagatan nga Asia. Daytoy ket saksakkawenna ti nalames a Delta Ganges-Brahmaputra, daytoy ket paset ti naipakasaritaan nga etno-linguistiko a rehion ti Bengal. Ti nagan aBanglades ket kaibuksilanna ti "Pagilian ti Bengal" iti opisial a pagsasao ti Bengal. Daytoy ket sanguenna ti Luek ti Bengal iti abagatan, ken bineddengan babaen ti India iti amianan, iti laud ken daya, ken ti pay Burma (Myanmar) iti abagatan a daya. Daytoy ket naisinsina babaen dagiti Himalaya a pagpagilian iti Nepal ken Bhutan babaen ti akikid a koridor Siliguri, ken adada iti heograpiko a kaarrubayan iti Tsina.
Dagiti agdama nga aldaw a pagbeddengan ti Banglades ket nabangon dagitoy idi las-ud ti Britaniko a pannakabingay ti Bengal idi 1947, idi ti rehion ket nagbalin a Daya a Bengal (kapasanna Daya a Pakistan), a paset i kabarbaro a naporma a pagilian iti Pakistan. Nupay kasta, daytoy ket naisina manipud iti Laud a Pakistan babaen ti gangani a 1,500 km (agarup a 900 mi) iti teritorio ti India. Gapu ti politikal a pannakaisinsina, dagiti etniko ken linguistiko a diskriminasion ken ekonomiko a panagbaybay-an babaen dagiti politiko nga agturturay a lumaud a payak, ti nadayeg a pannakariribok ket immad-adu ken nagited ti iyu-ugnar ti maysa a nailian a tignay ti sekular a kultura, a nangiturongan ti pannakairangarang ti wayawaya ken ti Pannakawaya a Gubat ti Banglades idi 1971. Kalpasan daytoy a gubat ken pannakawayawaya, ti baro nga estado ket nagib-ibtur ti kinapanglaw, bisin, politikal a riribuk ken dagiti milisia a kudeta. Ti pannkaisubli ti demokrasia idi 1991 ket sinarsaruno idi ti nakalma ken ekonomiko a panagrangrag-ay. Tatta nga aldaw, ti Banglades ket maysa a sekular, a unitario, a Batay-linteg a republika.[7]
Ti Banglades ket maysa a parlamentario a demokrasia, nga adda iti nabutosan a parlamento a tinawtawagan ti Jatiyo Sangshad. Daytoy ti maikawalo a kaaduan ti populasion a pagilian ken adda ti maysa a kapusekan ti populasion iti lubong. Ti pagilian ket nailaslasin a kas maysa a Sumaruno a Sangapulo ket maysa nga ekonomia. Ti maysa a pionera iti rehional a pannakitignay idiay Abagatan nga Asia, ti Banglades ket maysa a nangibangon a kameng ti SAARC ken ti BIMSTEC. Daytoy ket kameng pay ti Mankomunidad, ti Di Nailinia a Tignay, ti OIC, ti Agrangrang-ay a 8 a Pagpagilian ken ti BIMSTEC.
Ti pagilian ket sunagsango kadagiti nadumaduma a nakaro a parikut, a mairaman ti kinapanglaw, binalitungeg, politikal a riribuk, adu unay a populasion ken pannakadangran ti panagbalbaliw iti klima. Nupay kasta, daytoy ket dinaydayaw babaen ti sangalubongan akomunidad para kadagiti adu a panagprogresona iti Pagsurotan ti Panagrang-ay ti Nagtagitaoan.[8] Babaen kadagiti nadumaduma a naitunton a publiko ti Banglades ken dagiti sosial a programa nga inturungan ti NGO, ti pagilian ket rumangrang-ay kadagiti alagaden ti panagbiag ken ti kabayag ti panagbiag, a mangipakpatakder ti literasia ken panagikeddeng ti babbai, panagtengngel ti iyaadu ti populasion ken panagipatakder kadagiti inprastruktura ti panagaywan ti salun-at.[9][10][11] Ti Banglades ket mapmapan pay iti napardas nga industrialisasion, nga adda ti sangalubongan a pannakikompetensia kadagiti industria kadagiti tela, panagaramid ti barko ken dagiti agas.[12] Ti Dhaka ken Chittagong, dagiti kadakkelan a siudad ti pagilian, ket isu dagitoyen ti mangidurduron a puersa kadagiti agdama nga adu nga idadakkel.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ a b Ahensia ti Sentral nga Intelihensia (2011). "Bangladesh". The World Factbook. Langley, Virginia: Ahensia ti Sentral nga Intelihensia. Naala idi 2011-10-05.
- ^ Batay-linteg iti Banglades, Paset V, Kapitulo 1, Artikule 66; Unibersidad iti Minnesota, naala idi: 2010-08-28
- ^ Senso ti 2011. (PDF) . Naala idi 2011-11-16.
- ^ a b c d "Bangladesh". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 2011-04-20.
- ^ "Gini Index". Banko ti Lubong. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 16 Pebrero 2015. Naala idi 2 Marso 2011.
- ^ "Human Development Report 2014 Summary" (PDF). United Nations. 2014. Naala idi 24 Hulio 2014.
- ^ http://www.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=157212
- ^ Programa ti Panagrang-ay ti Nagkaykaysa a Pagpalian idiay Banglades: Ti HDR 2010 ket binigbigna ti panagprogreso ti Banglades kadagiti napalabas a panawen. 5 Nobiembre 2010. Naala idi: 25 Oktubre 2012.
- ^ http://www.economist.com/news/briefing/21565617-bangladesh-has-dysfunctional-politics-and-stunted-private-sector-yet-it-has-been-surprisingly
- ^ "Meeting Millennium Development Goals". BBC News. Naala idi 25 Oktubre 2012.
- ^ "Ban lauds Ti panagprogreso ti salun-at ti bababi ken ubbing idiay Banglades". UN News Center. Nagkaykaysa a Pagpagilian. 15 Nobiembre 2011. Naala idi 25 Oktubre 2012.
- ^ http://www.nytimes.com/2012/04/24/business/global/in-bangladesh-strong-promise-of-economic-growth.html?pagewanted=all&_r=0
BibliograpiaUrnosen
- Baxter, C (1997). Banglades, manipud iti maysa a Pagilian iti maysa nga Estado. Westview Press. ISBN 0-8133-3632-5. OCLC 47885632.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
- Dagiti midia a mainaig iti Banglades iti Wikimedia Commons
- Pakaammo ti panagbiahe idiay Banglades manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Nailian a Portal ti Web Portal ti Banglades
- Banglades a naikabil iti The World Factbook (iti Ingles)
- Banglades iti Curlie (iti Ingles)
- Wikimedia Atlas iti Banglades
- Datos ti Rehional a Mapa ti Banglapedia


text:
1Immay kaniak ti sao ni Yahweh a kunana,
2“Sika, anak ti tao—Kastoy ti kuna ni Yahweh nga Apo iti daga ti Israel,' Adtoyen ti panungpalan! Dimtengen ti panungpalan kadagiti uppat a beddeng ti daga!
3Ita, adtoyen ti panungpalam, ta ipalak-amko kenka ti nakaro a pungtotko, ket ukomenka segun kadagiti wagasmo; ket ipalak-amko kenka dagiti bunga ti makarimon nga aramidmo.
4Ta saanto a kumita kenka a siaasi dagiti matak, ket saanka nga ispalen; no di ket ipalak-amko kenka ti bunga dagiti dakes nga aramidmo, ken addanto iti tengngam dagiti makarimon nga aramidmo, tapno maammoam a siak ni Yahweh!
5Kastoy ti kuna ni Yahweh nga Apo: Didigra! Agsasaruno a didigra! Kitaem, adtoyen!
6Pudno nga umayen ti panungpalan; nariing ti panungpalan maibusor kenka! Denggem, adtoyen!
7Umayen ti pannakadusam, sika nga agnanaed iti daga. Dimtengen ti tiempo; asidegen ti tiempo ti pannakadadael, ket saanton a narag-o dagiti bantay.
8Iti saan nga agbayag, idissuorko kenka ti pungtotko ken ipalak-amko ti kasta unay nga ungetko inton ukomenka segun kadagiti aramidmo ken ipalak-amko kenka ti supapak dagiti amin a makarimon nga aramidmo.
9Ta saanto a kumita a siaasi ti matak, ken saankanto nga ispalen. Aramidek kenka ti kas iti inaramidmo; ket addanto iti tengngam dagiti amin a makarimon nga aramidmo iti kasta maammoam a siak ni Yahweh, a mangdusdusa kenka.
10Denggem! Umadanin ti tiempo. Rimmuaren ti pannusa. Ti sarukod ket kasla nagsabongen iti kinatangsit.
11Dimmakkel ti kinaranggas iti sarukod ti kinadangkes—awanto ti agpaut kadakuada, ken kadagiti tattaoda, kadagiti kinabaknangda, ken ti kinapategda!
12Asidegen ti tiempo; umadanin ti aldaw. Saanen nga agragsak ti aggatang, wenno agladingit ti agtagilako, agsipud ta agdissuoren ti pungtotko kadagiti amin a tattao!
13Ta saanto pulos a maipasubli ti agtagtagilako ti nailakon iti unos ti panagbiagda, agsipud ta ti sirmata ket maibusor kadagiti amin a tattao; saandanto nga agsubli, ta awan iti tao nga agbibiag iti basolna a mapapigsa!
14Pinaunida ti trumpeta ket insaganada amin, ngem awan ti uray maysa a nagmartsa a napan iti paggugubatan; agsipud ta nagdissuor ti pungtotko kadagiti amin a tattao!
15Adda iti ruar ti kampilan, ket adda iti uneg ti pasdek ti didigra ken ti nakaro a panagbisin. Dagidiay adda iti away ket mataydanto babaen iti kampilan, idinto a dagiti adda iti uneg ti siudad ket ibusento ti nakaro a bisin ken didigra.
16Ngem addanto iti sumagmamano kadakuada a makalasat nga aglibasto, ket agturongda iti kabanbantayan. Kas kadagiti kalapati kadagiti tanap, agladingitdanto amin —tunggal tao gapu iti kinamanagbasolda.
17Agkapsutto ti tunggal ima ken agkutukotto ti tunggal tumeng,
18ken agkawesdanto iti nakersang a lupot, ket ti panagbuteng ti maiyabbongto kadakuada; ket panagbain ti makitanto iti tunggal rupada ken kalbonto amin nga uloda.
19Ibellengdanto dagiti pirakda kadagiti kalsada ken dagiti balitokda a kasla awan serserbi dagitoy. Saanto ida a kabaelan nga ispalen dagiti pirak ken balitokda iti aldaw ti nakaro a pungtot ni Yahweh. Saanto a maisalakan dagiti biagda, ket awanto ti pannakapnek ti bisinda, gapu ta nagbalin a pakaitublakanda ti kinamanagbasolda.
20Innalada dagiti agkakapintas nga alahasda a pagpanpannakkelda ket nagaramidda kadagiti didiosen a mangipakita kadagiti makarimon nga aramidda—ti makarurod a panagdaydayawda kadagitoy, ngarud, pagbalinek dagitoy a banbanag a narugit kadakuada.
21Ket iyawatkonto dagidiay a banbanag iti ima dagiti ganggannaet ken kadagiti nadangkes iti daga a kas samsam, ket tulawandanto dagitoy.
22Ket tallikudakto ida inton tulawanda ti impategko a lugar; sumrekto dagiti tulisan iti templo ket tulawandanto daytoy!
23Mangaramidka iti kawar, gapu ta napno ti daga iti panangukom ti dara, ken napno ti siudad iti kinaranggas.
24Iyegkonto ngarud dagiti kadadaksan kadagiti nasion, ket tagikuaendanto dagiti babbalayda, ket iyegkonto ti patingga ti kinatangsit ti nabileg, ta matulawanto dagiti nasantoan a lugarda!
25Dumtengto ti panagbuteng! Kalikagumandanto ti kappia, ngem awanto iti kappia!
26Dumtengto ti adu a didigra, ket rumsuanto iti adu a sayangguseng! Ket sapulendanto ti sirmata manipud iti profeta, ngem agpukawto ti linteg kadagiti padi ken ti balakad manipud kadagiti panglakayen.
27Agladingitto ti ari ket ikawesto ti prinsipe ti pannakaupay, bayat nga agpigergerto iti buteng ti ima dagiti tattao iti daga. Aramidekto dagitoy kadakuada segun kadagiti aramidda! Ket ukomekto ida segun kadagiti bukodda a pagalagadan agingga a maammoanda a siak ni Yahweh!”'