text:
Abraham
Ni Abraham (Hebreo: Plantilia:Lang-he-a, Moderno: Avraham, Griego: ABpaάu (Avraam), Tiberian: ʼAḇrāhām, Ashkenazi: Avrohom wenno Avruhom, Arabiko: إبراهيم Ibrāhīm) ket maysa kadagiti bibliko a pariarka ken maysa a kangrunaan akarakter iti epiko dagiti Israelita.[1] Ti saritana ket naibagbaga kadagiti kapitulo 11-25 ti Libro ti Henesis, ket addan ti prominente a papel iti Hudaismo, Kristianidad ken Islam.[2]
Segun ti naibagbaga iti Henesis, iti edad a 75,ni Abram, a nagsursurot ti naipagarupna a bilin ti Dios, innalana ti asawana ani Sarai, ken ti sangkabalayanna ken nagbaniaga manipud idiay Haran a npan idiay Shechem idiay Canaan. Ni Abram ket simrek ti maysa atulagan kenni Apo Dios, a nakaituduan babaen ti rito ti panagkugit. Ni Abram ket naamammoan tattan a kas ni Abraham (“ama dagiti adu a pagilian”), ken ni Sarai ket nagbalin a Sarah. Ni Abraham ken ni Sarah ket awan , ni Sarah ketnangisingasinga ani Abraham agputot ti anakna babaen ti katulongna, a ni Hagar. Ni Hagar ket naganak ti inn=mmuna nga anak ni Abraham, ni Ishmael. Ni Abraham ken Sarah kalpasan daytoy ket naganakda kenni Isaac.
Ii Hudi ken Kristiano a tradision, ni Abraham ken isu ti ama dagiti Israelita babaen ti anakna a lalaki a ni Isaac. Iti Islamiko a tradision, ni Abraham ket naipanpanunotan a kas ti propeta ti Islam, ti maysa akaputotan ni Mahoma, babaen kenni Ishmael. Dagiti Muslim naipanpanunotanda kaniana a kas pagarigan ti perpekto a Muslim, ken ti nararaeman a nagpabaro ti Kaaba idiay Meka. Ni Bahá'u'lláh, toi propeta ti Baha'i a Pammati, ket mangpasingked ti kangatuan a relihioso nga estasion para kenni Abraham. Iti Baro a Testamento ni Abraham ket naipalpalawagan a kas maysa a tao ti pammati. Isu ket naipanpanunotan a kas maysa a patron a santo kadagitiindustria ti kinamanagsangaili.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Wolf, Johann Christoph, ed. (1727). "Abraham - Naikabil 43 (XLIII)". Bibliotheca Hebraea (iti Latin ken Hebreo) 3. Hamburg: Impensis Christiani Liebezeit. p. 17.
- ^ Andrews 1990, p. 5.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Abraham idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Abraham idiay Wikiquote
- Abraham
- Taga-ugma a pakasaritaan ti Irak
- Tattao a Babiloniko
- Dagiti apo ti Biblia
- Libro ti Henesis
- Dagiti naipunpon idiay Hebron
- Nalames nga Immindayon
- Dagiti nagpundar kadagiti relihion
- Dagiti Hudio a daulo ti relihion
- Dagiti santo ti Daan a Testamento
- Tattao a rinambakan iti Luterano a liturhiko a kalendario
- Dagiti propeta ti Islam


c: text/html

text:
Siudad ti Masbate
Ti Siudad ti Masbate ket maysa a maika-4 a klase a siudad ken isu ti kapitolio iti probinsia ti Masbate iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti Masbate ket nabingbingay a politikal kadagiti 30 a barbaranggay.[2]
- Anas
- Asid
- B. Titong
- Bagumbayan
- Bantigue
- Bapor (Poblacion)
- Batuhan
- Bayombon
- Biyong
- Bolo
- Cagay
- Cawayan Exterior
- Cawayan Interior
- Centro (Poblacion)
- Espinosa
- F. Magallanes
- Ibingay
- Igang
- Kalipay (Poblacion)
- Kinamaligan
- Malinta
- Mapiña
- Mayngaran
- Nursery
- Pating (Poblacion)
- Pawa
- Sinalongan
- Tugbo
- Ubongan Dacu
- Usab
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Masbate". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 26 Septiembre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Bicol (Ingles) naala idi 05 Pebrero 2013
- ^ "Probinsia ti Masbate". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 26 Septiembre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sibil a Gubat ti Amerikano
Ti Sibil a Gubat ti Amerikano (1861–1865), wenno makunkunay a ti Gubat a Nagbaetan dagiti Estado wenno ti Sibil a Gubat, ket maysa idi a sibil a gubat a nailaban idiay Estados Unidos iti Amerika. Iti panagsungbat iti panakabutos ni Abraham Lincoln a kas Presidente iti Estados Unidos, 11 kadagiti akin-abagatan a dagiti adipen nga estado ket naiparangarang da iti isisina a manipud iti Estados Unidos ken nagpormada ti Konpederado dagiti Estado iti Amerika ("ti Konpederasion"); dagiti dadduma a 25 nga estado ket sinuportaran da ti pederal a gobierno ("ti Kappon"). Kalpasan ti uppat a tawen a pangubguba, a kaaduan ket kadagidiay kaunegan ti Akin-abagatan nga estado, ti Konpederasion ket simmuko ken ti pannakaadipen ket naisupiat ti kalintegan iti amin a paset ti pagilian. Dagiti banbanag a gapuanan ti gubatidi ket sangkapaset laeng a naibanagan iti daytoy a sumaganad a Panagpabaro a Panawen, ngem adu pay dagiti dadduma a saan a naibanaga.
Iti panagbutos ti presidente idi 1860, ti Partido Republikano, la naimatunan babaen ni Abraham Lincoln, ket nag-kampania a maisuppiat ti panagipalawa ti pannakaadipen iti labes dagiti estado nga addan kadagiti pannakaadipen . Dagiti Republikano ket napigsada a nangitaktakder ti nasionalismo, ket ti 1860 a plataporma da, pinabasol da dagiti pangta iti panagisina a kas panagisawang iti panaglib-at. Kalpasan ti panangabak ti Republikano, ngem sakbay a nagtakem ti baro nga administrasion idi Marso 4, 1861, pito kadagiti kapas nga estado ket nagiparangarang kadagiti isisina ken naktipon nga agporma ti Konpederado dagiti Estado iti Amerika. Ti lumabas nga administrasion ni Presidente James Buchanan ken ti umuneg nga administrasion ket inwaksi da ti kalintegan iti daytoy nga isisina, nausigen da a daytoy a panagsukir. Dagiti dadduma a walo nga adipen nga estado ket nausigen da dagiti panagayayab para iti isisina iti daytoy a puntos. Awan kadagit pagilian iti lubong a ti nangbigbig ti Konpederasion.


text:
Listaan dagiti pagilian babaen ti Pagsurotan ti Panagrang-ay ti Nagtagitaoan
Daytoy ket listaan dagiti amina pagilian babaen ti Pagsurotan ti Panagrang-ay ti Nagtagitaoan a nairaman iti maysa a Programa a Panagrangrang-ay ti Nagkaykaysa a Pagpagilian a Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan.
Dagiti linaon
- 1 Listaan
- 2 Listaan dagiti pagilian babaen ti kontinente
- 3 Listaan dagiti pagilian babaen ti a kontinental a rehion
- 4 HDI babaen dagiti rehion ken bunggoy
- 5 Dagiti pagilian a saan a nairaman iti kinaudi a reporta
- 6 Paammo
- 7 Dagiti nagibasaran
Listaan[urnosen | urnosen ti taudan]
- = immadu.
- = sitatalinaed.
- = nakissayan.
- Dagiti kapadpada a HDI a kuenta iti agdama a listaan ket ssan nga agbalin nga gapadpada ti ranggo, ngamin ket ti HDI rank ket agpayso a naala babaen ti panag-uar ti HDI a kuenta ti maikanem a desimal a puntos.
- Ti numero dita braket ibaga na ti numero iti rang-ranggo ti pagilian ket ngimmato (ngimmato wenno bimmaba) a maikabagian ti baro adatos ti 2011 para iti 2010 ( a kas nainaganan idiay reporta ti 2011 , panid 131).
Nangato unay a panagrangrang-ay ti nagtagitaoan[urnosen | urnosen ti taudan]
Nagato a panagrangrang-ay ti nagtagitaoan[urnosen | urnosen ti taudan]
Katengngaan a panagrangrang-ay ti nagtagitaoan[urnosen | urnosen ti taudan]
Nababa a panagrangrangay ti nagtagitaoan[urnosen | urnosen ti taudan]
Listaan dagiti pagilian babaen ti kontinente[urnosen | urnosen ti taudan]
Aprika[urnosen | urnosen ti taudan]
10 a kangatuan a HDI
10 a kababaan a HDI
Ka-Amerikaan[urnosen | urnosen ti taudan]
10 a kangatuan a HDI
10 a kababaan a HDI
Asia ken Oceania[urnosen | urnosen ti taudan]
10 a kangatuan a HDIs
10 a kababaan a HDI
Europa ken Tengnga nga Asia[urnosen | urnosen ti taudan]
10 a kangatuan a HDIs
10 a kababaan a HDI
Listaan dagiti pagilian babaen ti a kontinental a rehion[urnosen | urnosen ti taudan]
Kameng dagiti estado ti Timpuyog dagiti Arabe[urnosen | urnosen ti taudan]
10 a kangatuan a HDI
10 a kababaan a HDI
Kappon ti Europa[urnosen | urnosen ti taudan]
Promedio ti amin a kamkameng: 0.853
10 a kangatuan a HDI
10 a kababaan a HDI
Daya nga Asia ken ti Pasipiko[urnosen | urnosen ti taudan]
10 a kangatuan a HDI
10 a kababaan a HDI
Latino nga Amerika[urnosen | urnosen ti taudan]
10 a kangatuan a HDI
10 a kababaan a HDI
Tengnga a Daya ken Amianan nga Aprika[urnosen | urnosen ti taudan]
10 a kangatuan a HDI
10 a kababaan a HDI
HDI babaen dagiti rehion ken bunggoy[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti pagilian a saan a nairaman iti kinaudi a reporta[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti estado a kameng ti UN (kinaudi a datos ti UNDP)[urnosen | urnosen ti taudan]
Saan a kameng ti UN(saan a nakarkulo babaen ti UNDP)[urnosen | urnosen ti taudan]
- nakarkulo babaen ti UNDP
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti kinaudi a pankairaman ti Somalia iti HDI a panagiranggo ket ti reporta idi 1996 (1993 a datos).
- ^ Ti UN ket saan na a maibigbigan tiRepublika iti China (Taiwan) a kas maysa a naturay nga estado. Ti HDI a reporta ket saan na nga iraman ti Taiwan a kas paset ti Republika dagiti Tatao iti Tsina no agkarkulo ti bilang ti Tsina(see [1]). The ROC's government calculated its HDI to be 0.868, based on 2010 new methodology of UNDP for calculating 2010 HDIs.[9]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2011 - Estadistika nga annex ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan". HDRO (Opisina ti Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan) Programa ti Panagrangrang-ay ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. pp. 127–130. Naala idi 2 Nobiembre 2011.
- ^ a b "2011 Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan". United Nations Development Programme. p. 151. Naala idi 2 Nobiembre 2011.
- ^ "Ti Kasasaad iti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaon" (PDF). United Nations Development Programme. 1998. Naala idi 26 Marso 2009.
- ^ "Human Development Report: Somalia 2001" (PDF). 2001. p. 198. Naala idi 26 Marso 2009.[natay a silpo]
- ^ "Puerto Rico (Estados Unidos)". United Nations Environment Programme. 2 Marso 1998. Naala idi 26 Marso 2009.. Plantilia:Reference necessary.
- ^ a b c d e f "Les défis de la croissance calédonienne, iti panid a 13" (PDF) (iti Pagsasao a Frances). CEROM - INSEE. Naala idi 2008-12-10.
- ^ "Greenland (Denmark)". United Nations Environment Programme. 2 March 1998. Naala idi 26 Marso 2009. . Plantilia:Reference necessary.
- ^ Ti UN et saan a nagkarkulo ti HDI iti Macau. Ti gobierno itiMacau ket ikarkulo na ti bulod na a HDI. No nairaman iti HDI ti UN a bilang iti 2007, ti Macau ket agranggo a maika-23 wenno maika-24 (kapadpadana ti Singapore wenno Hong Kong). "Dagiti bilang ti Macao idi 2010". Dagiti Estadistika ken Senso a Serbisio, Macau SAR. 2010. Naala idi 2010-07-01.
- ^ "2010中華民國人類發展指數 (HDI)" (pdf) (iti Chinese). Directorate General of Budget, Accounting and Statistics, Executive Yuan, R.O.C. 2010. Naala idi 2010-07-02.
- ^ "Reporta ti Pangrangrang-ay ti Nagtagitaoan - Kosovo 2010". UNDP. 2010. p. 100. Naala idi 2011-11-26.
- ^ "L’Indice de Développement Humain : Une Évaluation pour la réunion" (PDF) (iti French). Laboratoire d’Economie Appliquée au Développement (LEAD) Université du Sud Toulon-Var. Naala idi 2008-12-10.[natay a silpo]


text:
Maguindanao
Ti Maguindanao ket maysa a probinsia iti Pilipinas a masarakan iti rehion ti Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao (ARMM) iti Mindanao. Ti kapitoliona ket ti ili ti Shariff Aguak. Kabeddengna dagiti probinsia ti Lanao del Sur iti amianan, Cotabato iti daya, ken Sultan Kudarat iti abagatan. Iti laudna ket ti Golpo ti Moro.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Addaan ti Maguindanao iti 36 nga ili ken maysa a siudad.
Siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abagatan nga Upi
- Amianan a Kabuntalan
- Ampatuan
- Barira
- Buldon
- Buluan
- Datu Abdullah Sangki
- Datu Anggal Midtimbang
- Datu Blah T. Sinsuat
- Datu Hoffer Ampatuan
- Datu Montawal
- Datu Odin Sinsuat
- Datu Paglas
- Datu Piang
- Datu Salibo
- Datu Saudi-Ampatuan
- Datu Unsay
- General Salipada K. Pendatun
- Guindulungan
- Kabuntalan
- Mamasapano
- Mangudadatu
- Matanog
- Pagalungan
- Paglat
- Pandag
- Parang
- Rajah Buayan
- Shariff Aguak
- Shariff Saydona Mustapha
- Sultan Kudarat
- Sultan Mastura
- Sultan sa Barongis
- Talayan
- Talitay
- Upi
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti daulo ti probinsia: Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno, Siudad ti Quezon- Naala idi 12 Pebrero 2013
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao (ARMM) (Ingles) naala idi 4 Hunio 2013


text:
Kanta
Iti musika, ti kanta ket maysa a komposision para iti timek wenno dagiti timek, nga inar-aramid babaen ti panagkanta. Ti koro wenno insao a kanta ket mabalin a kuyogan dagiti instrumento ti musika, wenno saan a makuyogan, a kas iti kaso dagiti a cappella a kanta. Dagiti liriko (balikas) dagiti kanta ket kadawyan a poetiko, agrima, ngem mabalin met a dagitoy ket relihioso a berso wenno nawaya a prosa.
Ti kanta ket mabalin pay a maymaysa a kumakanta, maysa a dueto (dangngay-dua), trio, wenno dakdakkel a grupo a mairaman ti ad-adu a boses. Dagiti kanta nga adda ti ad-adu ngem maysa a boses ket makunkuna a dagiti koro. Dagiti kanta ti nawatiwat a mabingbingay kadagiti nadumaduma a porma, depende iti panagilasin a maus-usar. Ti maysa a pannakabingay ket ti baetan dagiti "arte a kanta", "nadayeg a kanta", ken "folk a kanta". Dagiti sabali pay a pamay-an iti panangidasig ken babaen dagiti panggep (sagrado a maigiddiat iti sekular), babaen ti estilo (sala, balada, Lied, kdpy.), wenno babaen ti panawen a nagtaudan (Renasimiento, Kontemporaneo, kdpy.).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marcello Sorce Keller (1984), "Ti Problema iti Pannakaidasig ti Panagsukisok iti Folksong: ti Ababa a Pakasaritaan", Folklore, XCV, blng. 1, 100- 104.


text:
Kanal Panama
Ti Kanal Panama (Espaniol: Canal de Panamá) ket maysa a 77.1-kilometro (48 mi) kanal ti barko idiay Panama a mangikapet ti Taaw Atlantiko (babaen ti Baybay Karibe) idiay Taaw Pasipiko. Ti kanal ket lasatenna ti ballasiw ti Ismo Panama ken daytoy ket nangruna a pamay-an para iti sangalubongan a maritimo a panagtagilako. Adda dagiti kandado ti tunngal maysa a gibus a panagawitan kadagiti barko a mangipan idiay Danaw Gatun (26m ti ngato ti lessaad ti baybay) nga inus-usar idi tapno mapabassit ti nasken a bilang ti trabaho para iti lessaad ti baybay a panagikapet. Dagiti agdama akandado ket 33.5 metro ti kalawana ngem adda dagiti baro ken dakdakkel a naisingasing.
Ti panagobra iti kanal, ket nangrugi di 1881, ket nalpas idi 1914, a nangaramid kadagiti barko a mangliklik ti panaglayag ti adayo a dalan ti Sara ti Rawis ti lawlaw ti akin-abagatan unay nga ungto ti Abagatan nga Amerika (babaen ti Dalan Drake) wenno ti panagdaliasat ti napeggad a dandanum ti Kipet Magallanes. Maysa kadagiti kadakkelan ken karigatan nga inhennieria a gandat a naaramid, ti Kanal Panama nga apat ket nagpakabael para kadagiti barko nga agbaniaga ti nagbaetan ti Atlantiko ken Taaw Pasipiko iti kagudua ti oras a nasken idi. Ti as-asideg, naparpardas, nataltalged a dalan idiay Laud nga Aplaya ti Estados Unidos ken dagiti pagilian idiay igid ti Taaw Pasipiko ket mangpalubos kadagita a lugar ti agbalin a nasaysayaat a maitipon ti ekonomia ti lubong.
Iti las-ud ti daytoy a panawen, ti panagtagikua ti teritorio nga itan ket ti Kanal Panama ket tagikua idi ti Colombia, dagiti Pranses ken idi kuan ket dagiti Amerikano sakbay a tinengtengngel babaen ti gobierno ti Panama idi 1999. Ti Kanal Panama ket makakitkita ti ngimmmato a tinawen a trapiko ti agarup a 1,000 barbarko idi naglukat idi 1914, aginggana kadagiti 14,702 a barbarko idi 2008, ti kinaududi ket nagrukrukod ti dagup a 309.6 a riwriw Kanal Panama/Unibersal a Sistema ti Panagrukod (PC/UMS) tonelada. Babaen ti 2008, adda ti adadu negm 815,000 a barbarko ti limmasat ti kaunegan ti kanal, nga adu kadagitoy ket dakdakkel ngem dagiti kasisigud a nasirmata dagiti nagplano; dagiti kadakkelan a barko a mabalin a makalasat ti kanal itan ket makunkuna a Panamax.[1] Ti Amerikano a Kagimongan dagiti Sibil nga Inheniero ket ninagananda ti Kanal Panama a kas maysa kadagiti pito a siddaaw ti moderno a lubong.[2]
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Nasapa a singsingasing[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti kasapaan a pannakaibaga ti kanal iti ballasiw ti Ismo ti Panama ket napetsaan manipud idi 1534, idi ni CarlosV, ti Nasatuan a Romano nga Emperador ken ari ti España, ket nagbalin iti panagsukimat para iti dalan babaen ti Kaamerikaan a mangpalaka iti panagbanniaga para kadagiti agbanbanniaga a barko iti nagabetan ti España ken Peru. Ti kasta a dalan ket mangited iti miltar ti España ti pangatiwan kadagiti Portuges.[3] Idi 1788, ni Thomas Jefferson ket nangisingasing a dagiti Kastila koma ti mangpartuat gapu ta saanto unay a nagulib a dalan ngem ti manglikmut ti akin-abagatan nga ungto ti Abagatan nga Amerika, nga idiay dagiti kadawyan nga ayus ti tropikal a taaw ket naturalto a mangpalawa.[4] Iti las-ud ti ekspedision manipud idi 1788 aginggana idi 1793, ni Alessandro Malaspina ket nangitabas kadagiti plano para iti pannakaipatakderna.[5]
Gapu ti estratehiko a lokasion ti Kanal Panama ken ti mabalin a maited babaen ti akikid nga ismona a mangisina kadagiti dua a nalatak a taaw, dagiti dadduma a silpo ti pagtagilakuan iti lugar ket napadas kadagiti napalabas a tawen. Ti awan nagbanagan nga isbangan Darien ket inrugi idi babaenti Pagarian ti Eskosia idi 1698 tapno mangipatakder ti lumasat iti daga a dalan ti panagtagilako. Dagiti kadawyan a saan a nasayaat a kasasaad ket nangpasardeng dayta a ganetget, ken napanawen daytoy idi Abril 1700.[6]
Idi 1849, ti pannakaduktal ti balitok idiay California ket nagpartuat ti adu nga interesado iti panagballasiw iti baetandagiti taaw ti Atlantiko ken Pasipiko. Ti Perokaril Panamaket nabangon idi tapno mangballasiw ti ismo, ken nalikatan idi 1855. Daytoy a lumasat ti daga a silpo ket nagbalin a nangruna a pirgis ti inpraestruktura ti Akinlaud a Hemisperio, ken daytoy ket kaaduan a nagpasayaat ti panagtagilako ken kaaduan a nangikeddeng ti masakbayan a dalan ti kanal.
Ti maysa a danum-amin a dalin a nagbaetan dagiti taaw ket nakitkita pay laeng nga umno a sulosion, ken idi 1855 ni William Kennish, ti inhenniero a naipasngay idiay Manx a nagtrabtrabaho para iti gobierno ti Estados Unidos, ket sinukimatna ti ismo ket nangited ti reporta iti dalan para iti naisingasing a Kanal Panama.[7] Naipablaak idi ti reportana iti libro a natituluan iti The Practicality and Importance of a Ship Canal to Connect the Atlantic and Pacific Oceans.[8]
Idi 1877 ni Armand Reclus, ti maysa nga opisial iti Marina ti Pransia, ken ni Lucien Napoléon Bonaparte Wyse, dagiti dua nga inhenniero, ket sinukimatda ti dalan ken nangipalaak Pranses a singasing para iti kanal.[9] Ti panagballigi ti Pransia iti panangibangon ti Kanal Suez, bayat a daytoy ket napaut a proyektow, ket nangawis iti panagplano para iti maysa a mangballasiw iti ismo.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Trapiko ti Kanal Panama—Tawtawen ti 1914–2010". Turay ti Kanal Panama. Naala idi 2011-01-25.
- ^ "Dagiti Pito a Siddaaw". Amerikano a Kagimongan dagiti Sibil nga Inheniero. Naala idi 2011-02-21.
- ^ "A History of the Panama Canal: French and American Construction Efforts". Panama Canal Authority. Naala idi 2007-09-03.; Chapter 3, Some Early Canal Plans
- ^ James Rodger Fleming (1990). Meteorology in America, 1800-1870. Johns Hopkins University Press. p. 4. ISBN 0801839580.
- ^ Caso, Adolph; Marion E. Welsh (1978). They Too Made America Great. Branden Books. p. 72. ISBN 0-8283-1714-3.; online at Google Books
- ^ "Darien Expedition". Naala idi 2007-09-03.
- ^ "Manx Worthies".
- ^ Ti Praktikalidad ken Kinapangruna ti Kanal ti Barko tapno Maikonekta kadagiti Taaw Atlantiko ken Pasipiko.
- ^ Gérard Fauconnier, Panama: Armand Reclus et le canal des deux océans, e-text by University of Virginia, reprint in French, Panama: Atlantica, 2004
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Brodhead, Michael J. 2012. "The Panama Canal: Writings of the U. S. Army Corps of Engineers Officers Who Conceived and Built It." US Army Corps of Engineers History Office, Alexandria, VA.
- Bruns, Sebastian (2010). Panama Canal Security: Expansion and Maritime Risk, in: Strategic Insights by Risk Intelligence. Global Maritime Security Analysis No. 29, December 2010, pp. 4–7 (with Guy Wilson-Roberts).
- Cullen, Ben. (2010). The Panama Canal and Me: A Panamax Special. ISBN 978-0-8212-7754-6
- Greene, Julie, The Canal Builders: Making America's Empire at the Panama Canal (New York: Penguin Press, 2009)
- Hoffman, Jon T.; Brodhead, Michael J; Byerly, Carol R.; Williams, Glenn F. (2009). The Panama Canal: An Army's Enterprise. Washington, D.C.: United States Army Center of Military History. 70–115–1.
- Jaen, Omar. (2005). Las Negociaciones de los Tratados Torrijos-Carter, 1970-1979 (Tomos 1 y 2). Panama: Autoridad del Canal de Panama. ISBN 9962-607-32-9 (Obra completa)
- Jorden, William J. (1984). Panama Odyssey. 746 pages, illustrated. Austin: University of Texas Press. ISBN 0-292-76469-3
- Maurer, Noel, and Carlos Yu. The Big Ditch: How America Took, Ran, and Ultimately Gave Away the Panama Canal (Princeton University Press, 2010); 420 pp. ISBN 978-0-691-14738-3. Econometric analysis of costs ($9 billion in 2009 dollars) and benefits to US and Panama
- McCullough, David. (1977). The Path Between the Seas: The Creation of the Panama Canal, 1870-1914. New York: Simon & Schuster. ISBN 0-671-22563-4
- Mellander, Gustavo A.(1971) The United States in Panamanian Politics: The Intriguing Formative Years. Daville,Ill.:Interstate Publishers. OCLC 138568.
- Mellander, Gustavo A.; Nelly Maldonado Mellander (1999). Charles Edward Magoon: The Panama Years. Río Piedras, Puerto Rico: Editorial Plaza Mayor. ISBN 1-56328-155-4. OCLC 42970390.
- Mills, J. Saxon. (1913). The Panama Canal—A history and description of the enterprise A Project Gutenberg free ebook.
- Parker, Matthew. (2007). Panama Fever: The Epic Story of One of the Greatest Human Achievements of All Time—The Building of the Panama Canal. New York: Doubleday. ISBN 978-0-385-51534-4
- Sherman, Gary. "Conquering the Landscape (Gary Sherman explores the life of the great American trailblazer, John Frank Stevens)", History Magazine, July 2008.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Kanal Panama idiay Wikimedia Commons
Dagiti midia a mainaig ti Kanal Panama idiay Wikimedia Commons


text:
Baybay Nangisit
Ti Baybay Nangisit ket bineddengan babaen ti Europa, Anatolia ken ti Kaukaso ken naipatinggaan a naisilpo idiay Taaw Atlantiko babaen dagiti baybay ti Mediteraneo ken Eheo ken dagiti nadumaduma nga kipet. Ti Kipet ti Bosporo ket maisilpo iti Baybay ti Marmara, ken ti Kipet ti Dardanelo ket maisilpo ti baybay idiay rehion ti Baybay Eheo iti Mediteraneo. Dagitoy a dandanum ket mangisina ti Akindaya nga Europa ken Akinlaud nga Asia. Ti Baybay nangisit ket maisilpo pay idiay Baybay Azov babaen ti Kipet ti Kerch.
Ti Baybay nangisit ket addaan iti kalawa ti 436,400 km2 (168,500 sq mi) (saan a mairaman ti Baybay ti Azov),[1] ti kaadalem iti 2,212 m (7,257 ft),[2] ken tomo iti 547,000 km3 (131,200 cu mi).[3] Ti Baybay Nangisit ket mangporma ti maysa a agpa-daya ken agpa-laud nga eliptiko a depresion a naisanglad idiay nagbaetan ti Bulgaria, Georgia, Romania, Rusia, Turkia, ken Ukrania.[4] Daytoy ket nalappedan babaen ti Banbantay Pontiko iti abagatan, ti Banbantay Kaukaso iti daya ken mangipakpakita ti naakaba a samang iti amianan a laud. Ti kaatiddogan a daya-laud a gay-atna ket agarup a 1,175 km.
Dagiti nangruna a siudad iti igid ti aplaya ket mairaman ti Batumi, Burgas, Constanța, Giresun, Hopa, Kerch, Mangalia, Năvodari, Novorossiysk, Odessa, Ordu, Poti, Rize, Samsun, Sevastopol, Sochi, Sukhumi, Trabzon, Varna, Yalta ken Zonguldak.
Ti Baybay Nangisit ket adda ti positibo a kaimbengan tidanum; a daytoy ket, ti dagup a ruar a panagayus ti danum a 300 km3 ti tunggal maysa a tawen ti uneg ti Bosporo ken ti Dardanelles a mapan idiay Baybay Eheo. Ti danum ti Mediteraneo ket agayus idiay Baybay Nangist a kas paset ti dua a dalan ti hidrolohiko a panagsinnukat. Ti ruar a panagayus ti Baybay Nangisit ket nalamlamiis ken saan unay a naapgad, ken tumpaw ti rabaw ti napudpudot, ken naapapgad nga umuneg nga ayus ti Mediteraneo – a daytoy ket pagbanagan ti paggiddiatan iti densidad a gapuanan babaen kadagiti paggiddiatan iti kaapgad – a pakaiturongan ti kaaduan nga anoksiko a tuon ti baba ti rabaw ti dandanum. Ti Baybay Nangisit ket makaawat pay ti danum ti karayan manipud ti dakkel a sistema ti Eurasiano a fluvial idiay amianan ti Baybay, nga isu ti naikasangsangayan ti Don, Dnieper ken Danube.
Iti napalabas, ti kaadalem ti danum kaaduan a nagdumaduma. Gapu kadagitoy a pagduduma iti kaadalem ti danum iti labneng a nangpalpalikmut ti samang ken dagiti mainaig a bidang ket sagpaminsan a ti dagdaga. Iti dadduma pay a kritiko a kaadalem ti danum mabalin a maikapet dagiti naipalikmut a bagi ti danum. Babaen dagitoy nga aktibo a pannakaikapet dagitoy a dalan, dagiti Turko nga Ilet, ti baybay Nangisit ket maitipon iti taaw ti lubong. No awan dayoy a maipapan ti danum a panagsilpo, ti Baybay nangisit ket maysa a danaw, a nawaya a manipud ti sangalubongan a sistema ti taaw. Iti agdama ti agpang tidanum ti Baybay Nangisit ket nangato, isunga ti danum ket makisinsinnukat iti Mediteraneo. Dagiti Turko nga Ilet ket kumapet kadagiti Baybay Nangisit ken Eheo ken buklenna ti Bosporo, ti Baybay ti Marmara ken ti Dardanelo.
Dagiti linaon
Kadakkel[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Gunglo ti Internasional a Hidrograpiko ket mangipalplawag kadagiti patingga ti Baybay Nangisit a kas dagiti sumaganad:[5]
-
- Idiay Abagatan a laud. Ti Amianan a daya a patingga ti Baybay ti Marmara Ti Linia a mangitipon ti Rawis ti Rumili iti Rawis ti Anatoli (41°13'N)].
-
- Idiay Kipet ti Kerch. Ti linia a mangitipon ti Rawis ti Takil ken Rawis ti Panaghia (45°02'N).
Populasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Nagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Moderno a nagnagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti agdama a nagan ti Baybaya ket maipada kadagiti Inggles a nagan, a "Black Sea", a mairaman ti:[11]
- Abhasio: Amshyn Eikʷa (AMшыH Eиқәa)
- Adigue: Khy Shʼutsʼ (Xы ШIyцI)
- Bulgaro: Cherno more (ЧepHo Mope, IPA: [ˈtʃɛrno moˈrɛ])
- Georgiano: Shavi zghva (შავი ზღვა)
- Laz: Ucha zuğa (უჩა ზუღა), wenno laeng ti Zuğa 'Baybay'
- Rumano: Marea Neagră (IPA: [ˈmare̯a ˈne̯aɡrə])
- Ruso: Chornoye morye (ЧëpHoe Mópe, IPA: [ˈtɕɵrnəjə ˈmorʲə]
- Turko: Karadeniz (IPA: [kaˈɾadeniz])
- Ukraniano: Chorne more (ЧopHe Mope, IPA: [ˈtʃɔrnɛ ˈmɔrɛ])
Dagiti kastoy a nagan ket saan pay a naikeddeng a naipakpakita a kasakbayan ti maikaduapulo a siglo, ngem adda dagiti pannakaibagbagaan a dagitoy ket mabalin a kaaduan ket duog.
Ti Baybay Nangisit ket maysa kadagiti uppat a baybay iti Inggles kalpasan kadagiti termino ti maris — dagiti sabali pay ket ti Baybay Nalabbasit, ti Baybay Puraw ken ti Baybay Duyaw.
Naipakasaritaan a nagnagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Heograpia ti Strabo (1.2.10) ket nangibagbaga nga iti kinaduog, ti Baybay Nangisit ket kankanayon a tinawtawagan laeng "ti Baybay" (ho pontos). Para iti kaaduan daytoy, ti Graeco-Romano a tradison ket mangibagbaga ti Baybaya Nangisit a kas ti 'Managsangaili a baybay', Euxeinos Pontos (EὔEeιvoς Πόvtoς). Daytoy ket maysa a eupemismo a mangsuksukat ti maysa a nasapsapa a 'Di managsangaili a Baybay', Pontos Axeinos, nga immuna a naibagbaga iti Pindar (nasapa a maikalima a siglo BCE,~475 BC). Ni Strabo (7.3.6) ket kapanunotanna a ti Baybay Nangisit ket tinawtawagan idi ti "di managsangaili" sakbay ti panagkolonia dagiti Griego gaputa daytoy ket narigat a daliasaten, ken gaputa dagiti aplayana ket tinataengan babaen dagiti salbahe a tribu. Ti nagan ket sinukatan iti "managsangaili" kalpasan dagiti Milesio ket nakolonianda ti akin abagatan nga aplaya, ti Pontus, a pinagbalinda a paset ti Griego a sibilisasion.
Daytoy ket mabalin pay a ti nagan ket Axeinos a nagtaud babaen ti nadayeg nga etimolohia manipud ti maysa a Escita Iraniko axšaina- 'di nasilawan,' 'nasipnget'; ti panangibagbaga ti "Baybaya Nangisit" ket mabalin a nangrugi idi Taga-ugma.
Ti mapa ti Asia a napetsaan idi 1570,a natituloan iti Asiae Nova Descriptio, manipud dagiti Theatrum nga etiketa ti Ortelis ti baybay "Mar Maggior."
Dagiti mannurat ti pagsasao nga Ingles iti maika-18 a siglo ket kankanayonda nga inus-usar ti nagan nga "Euxine Sea" ( /ˈjuːksɨn/ or /ˈjuːkˌsaɪn/) a mangibagbaga ti Baybay Nangisit. Ni Edward Gibbon, kas pagarigan, ket tinawtawaganna ti baybaya babaen iti daytoy a nagan iti kadagupan ti Ti Pakasaritaan ti Pannaka-apday ken Pannarebba ti Romano nga Imperio.[12]
Heolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti heolohiko a taudan ti langneng ket matugotan kadagiti dua a naisangayan a duog a arko ti likudan a labneng a naaramid nanaen ti panagsina ti bulkaniko nga arko ti Albania ken ti subduksion dagiti Taaw Paleo- ken Neo-Tethys, ngem ti panangitiempo dagitoy a pasamak ketagtultuloy a kontrobersial.[13][14] Manipud iti pannakairugina, dagiti enbironmento ti ti kompresion ti tektoniko ketnakaiturongan ti subsidensia iti labneng, ken nasarsarunuan dagiti napaiyatiddog a paset a nagresultaan itidakkel a gantingan a bulkanismo ken dagiti nadumaduma nga orohenesis, a nagtaudan ti panagsalto ti Kalatakan a Kaukaso, Banbantay Pontiko, Akin-abagatan a Peninsula ti Krimea ken dagiti kabambantayan ti Balkan.[15]
Ti agdama a panagdinnungpa a nagabetan dagiti plata ti Eurasia ken Aprika ken ti agpalaud a panagtalaw ti muton ti Anatolia iti igid it Tukki ti Amianan nga Anatolia ken dagiti Tukki ti Daya nga Anatolia ket mangidiktado ti agdama a kita ti tektoniko,[15] bayat a dagitilanga ket mangpasayaat iti subsidensia iti labneng ti Baybay Nangisit ken ti adu nga aktibidad ti bukan idiay rehion ti Anatolia.[16] Dagitoy ti heolohikal a mekanismo nga, iti napaut a termino, ketnangpataud dagiti periodiko a panankaisina ti Baybay Nangisit manipud kadagiti amin a globala sistema ti taaw.
Ti moderno a labneng ket nabingbingay kadagiti dua a sub-labneng babaen ti panagbakkog a gumay-at iti abagatan manipud ti Peninsula ti Krimea. Ti dakkel a samang itiamianan ti labneng ket aginggana iti 190 km (120 mi) iti kaakaba, ken mangilanga ti ababaw a bidang nga addaan kadagitigradiente a nagbaetan ti 1:40 ken 1:1000. Ti akin-abagatan nga igid idiay likmut ti Turkia ken ti akinlaud nga igid iti likmut ti Georgia, nupay kasta, ket representatibo iti akikid a samang a manmano a sumurok iti 20 km (12 mi) iti kaakaba ket ti napadsok a bidang a kadawyan a 1:40 a gradiente kadagiti nadumaduma nga adda iti sirok ti baybay a kanyon ken dagiti pagpaatiddog ti kanal. Ti abisal a tanap Euxine iti tengnga ti Baybay Nangisit ket makaabot ti kaadalem iti 2,212 metro (7,257.22 kadkadapan) iti abagatan bassit ti Yalta idiay Peninsula ti Krimea.[17]
Ti litoral a sona ti Baybay Nangisit ket masansan a naibagbaga a kas ti Pontiko litoral wenno Pontiko a sona.[18]
Ti lugar a mangpalikmut ti Baybay Nangisit ket kadawyan a tinawtawagan a kas ti Rehion ti Baybay Nangisit. Ti akin-amianan apartena ket mabirukan iti uneg ti barikes Chernozem (barikes ti nangisit a daga) nga agtaud manipud idiay akindaya a Kroasia (Eslobenia), ti igid ti Danubio (akin-amianan a Serbia, akin-amianan a Bulgaria (Tanap ti Danubio) ken ti akin-abagatan a Romania (Tanap ti Wallachia)) akinggana idiay amianan a daya nga Ukrania ken umadayo iti ballasiw ti Rehion ti Sentral a Nangisit a Daga ken ti akin-abagatan a Rusia aginggana idiay Siberia.[19]
Hidrolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Baybay Nangisit ket maysa a marginal a baybay [20] ken isu daytoy ti kadakkelan a bagi ti danum iti lubong nga addaan iti meromiktiko a labneng.[21] Dagiti adalem a danum ket saanda a makilaok kadagiti akinngato a tuon ti danum a makaawat iti oksiheno manipud iti atmosperio. Kas resulta, sumurok a 90% iti ad-adalem a tomo ti Baybay Nangisit ket anoksiko a danum.[22] Dagiti tabas ti sirkulasion ti Baybay Nangsit ket kangrunaan a tinengngel babaen ti topograpia ti labneng ken dagiti maikabil ti fluvial, a pagresultaan iti estruktura ti nakaro estratipiko a bertikal a panagtutuon. Gapu ti daytoy a nakaro nga estratipikasion, daytoyket naidasig a kas esturio ti asin a pasengseng.
Ti Baybay Nangisit ket makasanay laeng ti panagakar ti danum iti Baybay Mediteraneo, isu nga amin a panagayus iti uneg ken panagayus iti ruar ket mapasamak idiay Bosporo ken Dardanelo. Ti panagayus ti uneg manipud ti Mediteraneo ket nangatngato iti kaagad ken densidad ngem ti panagayus iti ruar, ken mangpartuat daytoy iti klasiko a sirkulasion ti esturio. Gapu ti daytoy ti panagayus ti uneg ti napuspusek a danum ti Mediteraneo ket mapasamak iti baba tilabneng bayat a ti panagayus ti ruar ti nasadsadiwa a danum ti rabaw ti Baybay Nangisit iti Baybay Marmara ket mapasamak iti asideg ti rabawe. Ti nasadsadiwa a danum ti rabaw ket produkto dagiti maikabil ti fluvial, ken mangaramid daytoy iti Baybay Nangisit iti maysa a positibo a baybay. Ti dagup a maikabil ti nasadiw a danum keta gpartuat ti maysa a panagayus ti ruar iti tomo a manimdua nga nga ad-adu ngem ti panagayus ti uneg. Ti panagbawbaw ken panagtudo ket ket agarup a kapada ti 300 km3/year.[20]
Gapu ti kaakikid ken kaababaw ti Bosporo ken Dardanelo (ti respektibo a kaadalemda ket 33 ken 70 metmetro), dagiti kapardas ti ayus ti panagayus ti uneg ken panagayus ti ruar ket nangato ken adda met adua a bertikal a kartib. Daytoy ket mangpalubos para iti nariro a panaglaok dagiti dua a tuon.[20] Ti rabaw ti danum ket panawanna ti Baybay Nangisit iti kaapgad iti 17 psu ken danonenna ti Mediteraneo iti kaapgad iti 34 psu. Ti kasta met, ti panagayus ti uneg ti Mediteraneo iti kaapgad iti 38.5 psu ket makasanay ti panagpabassit iti agarup a 34 psu.[20]
Ti natimbeng a sirkulasion ti rabaw ket siloniko ken dagiti danum ti likmut ti perimetro ti Baybay Nangisit ket agkusikos iti kaakaba ti labneng a panagalipuno nga ammo kas ti Ayus ti Ngarab ket addaan iti kapardas iti agarup a 50–100 cm/s. Iti uneg daytoy a langa, adda met dagiti dua a basbassit a sikloniko a panagalipuno, a mangsakop ti akindaya ken akinlaud a sektor ti labneng.[20] Ti Akindaya ken Akinlaud a panagalipuno ket dagiti nasayaat ti unosna a sistema iti panaglalam-ek ngem kumapsot kadagiti serie dagiti nagsisilpo a nakapsot a panagalipuno iti kalgaw ken otonio.
Iti ruar ti Ayus ti Ngarab, dagiti nadumaduma a kasla permanente a nakapsot a panagalipuno iti aplaya ket maporma a kas resulta ti panagallon iti likmut ti bidang ti aplaya ken dagiti mekanismo ti ‘panagkulot ti angin’. Ti tinawen a kapigsa dagitoy a langa ket tinengngel babaen ti maipapan ti tiempo nga atmosperiko ken dagiti fluvial a panagdumaduma. Iti las-ud ti panagsusulbod, ti nakapsut nga alipuno ti Batumi ket maporma idiay akin-bagatan a daya a suli ti baybay.[23]
Iti sirok dagiti danum ti rabaw—manipud ti agarup a 50–100 metmetro—addan daytoy iti haloklina nga agsardeng iti Agtengnga a Tuon ti Lamiis (Cold Intermediate Layer wenno CIL iti Ingles). Daytoy a tuon ket buklen ti nalamiis, naagap a dandanum ti rabaw, a resulta daytoy ti lokalisado nga atmosperiko a panaglamiis ken panagpabassit dagiti maikabil ti fluvial iti las-ud dagiti bulan ti panaglalam-ek. Daytoy ket tidda ti tuon ti nailaok a rabaw ti panaglalam-ek.[20] Ti batayan ti CIL ket namarkaan babaen ti nangruna a piknoklina iti agarup a 100–200 m (330–660 kadkadapan) ken daytoy a panagiddiat ti densidad ketisu ti kangrunaan a mekanismo para iti pannakaisalumina ti adalem a danum.
Iti baba ti piknoklina ket ti masa ti Adalem a Danum, ken ti kaapgad ket ngumato iti 22.3 psu ken dagiti temperatura ket ngumato iti agarup a 8.9 °C.[20] Ti hidrokemikal nga enbironmento ketumalis manipud ti naikkan iti oksiheno iti anoksiko, gapu ti panagusar amin nga adda ngaoksiheno babaen ti panaglungsot ti bakteria kadagiti limned a biomasa. Ti nakapsot a heotermal a panagpapudot ken ti atiddog a panawen ti panagtaeng ket mangpartuat ti napuskol makapapudot a tuon ti baba.[23]
Klima[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti saan a napaut a panagdumaduma ti klima idiay rehion ti Baybay Nangisit ket kaaduam a maimpluensiaan babaen ti operasion ti Oksilasion ti Amianan nga Atlantiko, ti mekanismo ti klima a pagresultaan manipud ti panagtignay ti nagabetan dagiti masa ti angain ti amianan nga Atlantiko ken ti tengnga a latitud.[24] Bayat a ti eksakto a mekanismo nga agpataud ti Oksilasion ti Amianan nga Atlantiko ket agtultuloy a saan a nalawag,[25] naipagpagarup daytoy a dagiti kasasaad ti klima a napundar idiay Europa ket pakappiaenna ti pudot ken panagtudo nga umabot iti Sentral nga Europa ken Eurasia, ken mangregulado ti pannakaporna dagiti siklon ti panaglalam-ek, a kaaduan kadagitoy ti akinrebbeng para iti rehional a panagtutudo[26] and influence Mediterranean Sea Surface Temperatures (SST's).[27]
Ti relatibo a kapigsa dagitoy a sistema ketmangipatingga pay ti gatad ti suamngpet a nalamiis nga angin manipud kadagiti rehion ti amianan iti las-ud ti panaglalam-ek.[28] Dagiti sabali pay a banag a makaimpluensia ket mairaman ti rehional a topograpia, no dagiti sistema ti depresion ken bagio a sumangsangpet manipud ti Mediteraneo ket maipanda babaen ti tanap iti likmut ti Bosporo, ti kabambanatayn ti Pontiko ken Kaukaso ket agtignayda a kas dagiti tarabay tiallon, ken manglimitado ti kapardas ken dagiti dalan ti siklon a lumabas babaen ti rehion.[29]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Pannakaikapet ti Mediteraneo iti las-ud ti Holoseno[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Baybay Nangisit ket naikapet iti Taaw ti Lubong babaen tikawar dagiti dua nga ababaw a kipet, the Dardanelo ken ti Bosporo. Ti Dardanelo ket 55 m (180 ft) iti kaadalen ken ti Bosporo ket ab-ababaw ngem 36 m (118 ft). Babaen iti panangiyasping, tikatayag ti naudi a panawen tiyelo, dagiti pantar ti baybay ket nangatngato ngem 100 m (330 ft) ken nababbabada ngem tatta nga aldawen.
Adda pay ebidensia a dagiti lesaad ti danum idiay Baybay Nangisit ket ab-ababaw iti puntos idi las-ud idi kalpasan ti panawen ti yelo, Isu a, kas pagarigan, dagiti arkeologo ket nakabirukda dagiti bato ti suso ken dagiti estruktura nga inaramid ti tao iti agarup a 100 m (330 ft) iti danum idiay aplaya ti Baybay Nangisit iti moderno a Turkia. Isu a naituntunosan a ti Baybay Nangisit ket danaw a naseraan ti daga (kadagiti akingato a tuon) iti las-ud ti naudi a panawen ti yelo ken iti pay panawen kalpasan dayta.
Iti nagresultaan ti naudi a paset ti panawen ti yelo, dagiti lessaad ti danum idiay Baybay Nangisit ken ti Baybay Eheo ket nawayada nga immadalem aginggana idi addaandan iti makaanay a panakisinnukat a danum. Ti eksakto a linia ti panawen iti daytoy a panagrang-ay ket suheot pay laeng iti debato. Ti maysa aposibilidad ket immuna a napunno ti Baybay Nangisit, a dagiti sobra a danum ket nagayus idiay Bosporo ken kanungpalan idiay Mediteraneo. Adda pay dagiti makadidigra a senario, a kas ti "Teoria ti Layus ti Baybay Nangisit" nga insingasing babaen ni William Ryan, Walter Pitman ken ni Petko Dimitrov.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Kalawa ti rabaw—"Heograpia ti Baybay Nangisit". Unibersidad ti Delaware Kolehio ti Panagadadal ti Marina. 2003. Naala idi 2006-12-02.
- ^ Kaadalem—"Europa – Sapot a Pagsaadan a Sumrekan ti Kappon ti Europa". Enbironmento ken Panagpadakkel – Ti Baybay Nangisit: Dagiti Kinapudno ken Bilang.
- ^ "Unexpected changes in the oxic/anoxic interface in the Black Sea". Nature Publishing Grupo. 1989-03-30. Naala idi 2006-12-02.
- ^ UNEP/GRID-Arendal Biblioteka dagiti Mapa ken Grapiko (2001). "Sosio-ekonomiko a panangibagbaga para kadagiti labneng ti pagilian ti Baybaya Nangisit". Naala idi 2010-12-11.
- ^ "Dagiti Patingga dagiti Taaw ken dagiti Baybay, maika-3 nga edision". Gunglo ti Internasional a Hidrograpiko. 1953. Naala idi Pebrero 7, 2010.
- ^ Instituto ti Estadistika ti Turkia
- ^ Instituto ti Estadistika ti Turkia
- ^ Instituto ti Estadistika ti Turkia
- ^ Cele mai mari orase din Romania
- ^ Instituto ti Estadistika ti Turkia
- ^ Özhan Öztürk (2005). Karadeniz Ansiklopedik Sözlük. İstanbul: Heyamola Yayınları. pp. 617–620.
- ^ Gibbon, Edward. Ti Pakasaritaan ti Pannaka-apday ken Pannakarebba ti Romano nga Imperio. Biblioteka ti Amin a tao, 1910; naiprenta manen idi 1993. ISBN 0-679-42308-7. Passim.
- ^ McKenzie, DP (1970). "Plate tectonics of the Mediterranean region". Nature 226 (5242): 239–43. Bibcode:1970Natur.226..239M. doi:10.1038/226239a0. PMID 16057188.
- ^ McClusky, S., S. Balassanian, et al. (2000). "Global Positioning System constraints on plate kinematics and dynamics in the eastern Mediterranean and Caucasus". Journal of Geophysical Research 105 (B3): 5695–5719. Bibcode:2000JGR...105.5695M. doi:10.1029/1999JB900351.
- ^ a b Shillington, Donna J.; White, Nicky; Minshull, Timothy A.; Edwards, Glyn R.H.; Jones, Stephen M.; Edwards, Rosemary A.; Scott, Caroline L. (2008). "Cenozoic evolution of the eastern Black Sea: A test of depth-dependent stretching models". Earth and Planetary Science Letters 265 (3–4): 360–378. Bibcode:2008E&PSL.265..360S. doi:10.1016/j.epsl.2007.10.033.
- ^ Nikishin, A (2003). "The Black Sea basin: tectonic history and Neogene–Quaternary rapid subsidence modelling". Sedimentary Geology 156: 149–168. Bibcode:2003SedG..156..149N. doi:10.1016/S0037-0738(02)00286-5.
- ^ Remote Sensing of the European Seas. 2008. p. 17. ISBN 1-4020-6771-2.
- ^ Prothero, G.W. (1920). Anatolia. London: H.M. Stationery Office.
- ^ "Agriculture in the Black Sea Region". Bs-agro.com. Naala idi Enero 14, 2014.
- ^ a b c d e f g Descriptive Physical Oceanography. Talley, Pickard, Emery, Swift.
- ^ "Meromictic". Merriam-webster.com. Naala idi Enero 14, 2014.
- ^ "Exploring Ancient Mysteries: A Black Sea Journey". Ceoe.udel.edu. Naala idi Enero 14, 2014.
- ^ a b Korotaev, G. (2003). "Seasonal, interannual, and mesoscale variability of the Black Sea upper layer circulation derived from altimeter data". Journal of Geophysical Research 108. doi:10.1029/2002JC001508.
- ^ Hurrell, J. W. (1995). "Decadal Trends in the North Atlantic Oscillation: Regional Temperatures and Precipitation". Science 269 (5224): 676–679. Bibcode:1995Sci...269..676H. doi:10.1126/science.269.5224.676. PMID 17758812.
- ^ Lamy, F., Arz, H. W., Bond, G. C., Barh, A. and Pätzold, J. (2006). "Multicentennial-scale hydrological changes in the Black Sea and northern Red Sea during the Holocene and the Arctic/North Atlantic Oscillation". Paleoceanography 21. Bibcode:2006PalOc..21.1008L. doi:10.1029/2005PA001184.
- ^ Spatial and temporal analysis of annual rainfall variations in Turkey. Bibcode:1996IJCli..16.1057T. doi:10.1002/(SICI)1097-0088(199609)16:9 3.3.CO;2-4.
- ^ Cullen, H. M., A. Kaplan, et al. (2002). "Impact of the North Atlantic Oscillation on Middle Eastern climate and streamflow". Climatic Change 55 (3): 315–338. doi:10.1023/A:1020518305517.
- ^ Ozsoy, E. and U. Unluata (1997). "Oceanography of the Black Sea: A review of some recent results". Earth-Science Reviews 42 (4): 231–272. Bibcode:1997ESRv...42..231O. doi:10.1016/S0012-8252(97)81859-4.
- ^ Brody, L. R., Nestor, M.J.R. (1980). Regional Forecasting Aids for the Mediterranean Basin. Handbook for Forecasters in the Mediterranean, Naval Research Laboratory. Part 2.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Stella Ghervas, "Odessa et les confins de l'Europe: un éclairage historique", iti Stella Ghervas et François Rosset (ed), Lieux d'Europe. Mythes et limites, Paris, Editions de la Maison des sciences de l'homme, 2008. ISBN 978-2-7351-1182-4
- Charles King, Ti Baybay Nangisit: Ti Pakasaritaan, 2004, ISBN 0-19-924161-9
- William Ryan ken Walter Pitman, Layus ni Noah, 1999, ISBN 0-684-85920-3
- Neal Ascherson, Baybay Nangisit (Vintage 1996), ISBN 0-09-959371-8
- Özhan Öztürk. Karadeniz: Ansiklopedik Sözlük (Baybay Nangisit: Ensiklopediko a Diksionario). 2 Cilt (2 Volumes). Heyamola Publishing. Istanbul.2005 ISBN 975-6121-00-9.
- Rüdiger Schmitt, "Dagiti Konsiderasion iti Nagan ti Baybay Nangisit", in: Hellas und der griechische Osten (Saarbrücken 1996), pp. 219–224
- West, Stephanie. "‘Ti Kakaskasdaawan kadagiti Amin a Baybay’: ti Griego a Pannakasarak iti Euxine", Gresia ken Roma, Tom. 50, Pablaak 2 (2003), pp. 151–167.
- Petko Dimitrov, Dimitar Dimitrov. Ti Baybay Nangisit, Ti Layus ken dagiti Taga-ugma a Mito. – Varna, 2004.
- Dimitrov, D. 2010. Heolohia ken Saan a tawid a rekurso ti Baybay Nangisit. LAP Lambert Academic Publishing. ISBN 978-3-8383-8639-3. 244p.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Baybay Nangisit idiay Wikimedia Commons


text:
Plantilia:IMDb nagan
IMDb nagan iti Internet Movie Database
Daytoy ti plantilia nga agpataud kadagiti silpo iti Internet Movie Database para kadagiti nagan ti tattao iti pelikula. Daytoy ket nasken laeng a mausar ti paset "dagiti silpo ti ruar" ti maysa nga artikulo.
- Ti mangisilpo ti obra (pelikula/sine, Telebision wenno programa ti Web/serie, ay-ayam a video, kdpy.), usaren ti {{IMDb titulo}}.
- Ti mangisilpo ti naisangayan nga episode ti telebision wenno episode ti serie ti Web, usaren ti {{IMDb episode}}.
- Ti mangisilpo ti maysa listaan ti episode, usaren ti {{IMDb episodes}}.
- Ti mangisilpo ti kompania, usaren ti {{IMDb kompania}}.
- Ti mangisilpo ti karakter, usaren ti {{IMDb karakter}}.
- Ti mangisilpo ti gunguna, usaren ti {{IMDb gunguna}}.
Dagiti linaon
Panagusar[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti parametro ti required ket ti numero ti ID . Ti plantilia ket usarenna ti titulo ti artikulo a kas ti angkla a testo:
* {{IMDb nagan |ID}} * {{IMDb nagan | id = ID }}
Ti panangisilpo ti testo iti sabali ngem ti nagan ti artikulo, usaren ti maikadua a parametro:
* {{IMDb nagan|ID |Nagan}} * {{IMDb nagan | id = ID | name = Nagan}}
Ti panangisilpo ti testo manipud ti datos idiay Wikidata, saan nga agusar ti aniaman a parametro:
* {{IMDb nagan}}
Daytoy ket mabalin a mausar no ti panid ti Wikipedia ket aglaon kadagiti pangrikep ti panangipalpalawag; kas pagarigan ti panid ti John Smith (aktor) usaren ti
{{IMDb nagan|0808774|John Smith}} tapno adda ti "John Smith iti Internet Movie Database" embes a ti "John Smith (aktor) iti Internet Movie Database". Daytoy ket nasken no kayat ti aginayon ti maysa a silpo ti IMDb iti maysa nga artikulo a maipanggep sabali a tao weeno banag ngem ti naisilpo a tao (kas pagarigan, no iramannmo ti silpo ti IMDb para kenni Bette Davis iti artikulo ni Joan Crawford , nasken nga inaganam ti nagan ni Bette Davis a kas ti testo para iti silpo nga agus-usar it idaytoy a pagpilian).
Ti parametro ti
|section= ket mabalin nga iyasentar iti
award (mapili pay ti
awards) wenno
bio (mapili pay ti
biography) tapno maisilpo kadagiti gunguna wenno biograpia a paset para iti dayta a tao.
{{IMDb nagan|0000008|Marlon Brando|section=award}}mangited ti:
{{IMDb nagan|0000008|Marlon Brando|section=bio}}mangited ti:
Kas pagarigan[urnosen | urnosen ti taudan]
Datos ti plantilia[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy ket isu ti dokumentasion ti TemplateData para iti plantilia nga inus-usar babaen ti VisualEditor.
IMDb nagan
Daytoy a plantilia ket agpataud kadagiti silpo iti Internet Movie Database para kadagiti nagan ti tattao ti pelikula.


text:
Johannes Gutenberg
Ni Johannes Gensfleisch zur Laden zum Gutenberg ( /joʊˌhɑːnɨs ˈɡuːtənbɜrɡ/ yoh-hah-nəs goo-tən-burɡ; c. 1398 – Pebrero 3, 1468) ket maysa idi nga Aleman mammanday, mammanday ti balitok, agimalmaldit, ken agipabpablaak a nangipangyuna ti panagimaldit diay Europa. Ti inbensionna ti of mekaniko a magunay a kita a panagimaldit ket nagirugi ti Rebolusion ti Panagimaldit ket kaaduana naipanpanunotan a kas ti kangrunaan a pasamak ti moderno a paset ti panawen.[1] Daytoy ket nagtignay ti papapel iti panagrang-ay ti Renasimiento, Reformation, ti Panawen ti Panangilawlawag ken ti Sientipiko a Rebolusion ken nangiyuna ti batayan para iti moderno a naibatay ti pammakaammo nga ekonomia ken ti panakaiwarwaran ti panagadadal kadagiti masa.[2]
Dagiti linaon
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ See Tattao ti Milenio para iti ababa a salaysay ti kaaduan a naibagbaga. Isi 1999, ti A&E Network ket nangiranggo kenni Gutenberg a kas ti blng. 1 iti bukodda a "Tattao ti Milenio" a panagbilbilang. Idi 1997, Time–Life a magasina ket nagpili ti inbension ni Gutenberg a kas ti kangrunaan ti makadua a milenio; ken inaramid pay ti kastoy dagiti uppat a prominente nga agiwarwarnak ti Estados Unidos kadagiti bukodda a resume ti 1998 ti 1,000 a Tawtawen, 1,000 a Tattao: Panagiranggo Ti Lallaki ken Babbbai a Nangsukog ti Milenio. Ti Johann Gutenberg a naikabil ti Katoliko nga Ensiklopedia ket nangipalpalawag ti inbensionna a nakaaramid ti awan kapada a nagbanagan iti Kristiano a panawen.
- ^ McLuhan 1962; Eisenstein 1980; Febvre & Martin 1997; Man 2002
Dagiti taudan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Childress, Diana (2008). Johannes Gutenberg and the Printing Press. Minneapolis: Twenty-First Century Books. ISBN 978-0-7613-4024-9.
- Duchesne, Ricardo (2006). "Immuna ti Asia?". Ti Warnakan ti Naipakasaritaan a Kagimongan 6 (1): 69–91. doi:10.1111/j.1540-5923.2006.00168.x.
- Juchhoff, Rudolf (1950). "Was bleibt von den holländischen Ansprüchen auf die Erfindung der Typographie?". Gutenberg-Jahrbuch: 128−133.
- Wolf, Hans-Jürgen (1974). Geschichte der Druckpressen (Umuna nga ed.). Frankfurt/Main: Interprint.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti pagalagadan a biograpiko nga obra kenni Gutenberg[urnosen | urnosen ti taudan]
- Albert Kapr, Johann Gutenberg: ti Lalaki ken ti inbensionna. Naipatarus manipud ti Aleman babaen ni Douglas Martin, Scolar Press, 1996. "Maikatlo nga ed., binaliwan babaen ti mannurat para iti...Inggles a panagipatarus.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Johannes Gutenberg idiay Wikimedia Commons


text:
Tayasan, Negros Oriental
Ti Tayasan ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Negros Oriental iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Tayasan ket nabingbingay a politikal kadagiti 28 a barbaranggay.[2]
- Bacong
- Bago
- Banga
- Cabulotan
- Cambaye
- Dalaupon
- Guincalaban
- Ilaya
- Jilabangan
- Lag-it
- Linao
- Lutay
- Maglihe
- Matauta
- Magtuhao
- Matuog
- Numnum
- Palaslan
- Pindahan
- Pinalubngan
- Pinocawan
- Poblacion
- Santa Cruz
- Saying
- Soquib
- Tamao
- Tambulan
- Tanlad
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Negros Oriental". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Visayas (Ingles) naala idi 25 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Negros Oriental". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 7 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Austria
Ti Austria nga ti opisial a Republika ti Austria ket maysa a naserraan ti daga a pagilian nga addaan ti kumurang wenno sumurok a 8.7 a riwriw a tattao[4]idiay Tengnga nga Europa. Nabeddengan daytoy babaen ti Republika a Tseka ken Alemania iti amianan, Hungaria ken Eslobakia iti daya, Eslobenia ken Italia iti abagatan, ken Suisa ken Listenstain iti laud. Ti territorio ti Austria ket sinakopna ti 83,855 kuadrado kilometro (32,377 kd milia) ken addaan ti natimbeng ken Alpino a tiempo. Ti rabaw ti daga ti Austria ket kaaduan a kabanbantayan gapu ti kaadda ti Alpes; adda laeng iti 32% ti pagilian ket adda iti baba ti 500 metro (1,640 ft), ken ti kangatuan a puntos ket 3,798 metro (12,461 ft).[5] Kaaduan ti populasionn aket agsasao kadagiti lokal a Babaro a dialekto iti Aleman a kas ti patneng a pagsasaoda,[6] ken ti Aleman iti alagaden a pormana ket isu ti opisial a pagsasao ti pagilian.[7] Dagiti dadduma pay nga opisal a pagsasao ket ti Hungaro, Kroata a Burgenland, ken Eslobeno.[5]
Dagiti taudan ti moderno nga Austria ket nanipud idi panawen ti dinastia ti Habsburg idi ti kaaduan ti pagilian ket paset ti Nasantuan a Romano nga Imperio. Idi las-ud ti maika-17 ken maika-18 a sigsiglo, ti Austria ket nagbalin a kas maysa a nalatak a bileg iti Europa[8][9] ken, iti panagsungbat ti pannakabalangat ni Napoleon a kas ti Emperador ti Pransia, ti Austriano nga Imperio ket opisial a nairangarang idi 1804. Idi 1867, ti imperio ket nagreporma iti Austria-Hungaria.
Kalpasan ti pannarebba ti Habsburg (Austro-Hungaro) nga Imperio idi 1918 idi panagpatingga ti Sangalubongan a Gubat I, ti Austria ket nangamopon ken nagusar ti nagan ti Republika ti Aleman-Austria (Deutschösterreich, ken kalpasanna Österreich) iti maysa apanagpadas para iti panagkaykaysa iti Alemania, ngem naparitan gapu ti Tulag ti Saint-Germain-en-Laye (1919). Ti Umun a Republika ti Austria ket nabangon idi 1919. Iti 1938 nga Anschluss, ti Austria ket sinaupan ken insilpo babaen ti Nazi nga Alemania.[10] Daytoy ket nagpaut aginggana ti panagpatingga ti Sangalubongan a Gubat II idi 1945, kalpasanna idi a ti Alemania ket sinakupan dagiti Aliado ken ti dati a demokratiko a batay-linteg ti Austria ket naipasubli. Idi 1955, ti Tulag ti Estado ti Austria ket nangipabangon manen ti Austria a kas maysa a naturay nga estadoa, a nagpatinggaan daytoy iti pannakasakup. Iti isu met laeng a tawen, ti Austriano a Parlamento ket nagpartuat ti Deklaratsion iti Neutralidad a nangirangarang daytoy a ti Maiakdua a Republika ti Austria ket agbalinto a permanente a neutral.
Tatta nga aldaw, ti Austria ket maysa a parlamentario a representatibo a demokrasia a buklen dagiti siam a pederal nga estado.[5][11] Ti kapitoliona ken kadakkelan a siudad, nga addaan ti populasion iti sumurok a 1.7 riwriw, ket ti Vienna.[5][12] Ti Austria ket maysa kadagiti kabaknangan apagilian iti lubong, nga adda ti nominal a GDP iti tunggal maysa a tao iti $46,330 (2012 karkulo.). Ti pagilian ket nakaparang-ay iti maysa a nangato nga alagaden ti panagbiag ken idi 2011 nairanggo idi daytoy ti maika-19 iti lubong para iti bukodna a Pagsurotan ti Panagrang-ay ti Nagtagitaoan. Ti Austria ken kamengen ti Nagkaykaysa a Pagpagilian manipud idi 1955,[13] timmipon ti Kappon ti Europa idi 1995,[5] ken maysa a nangpundar ti OECD.[14] Ti Austria ket nangpirma pay ti Schengen a Tulagan idi 1995,[15] ken nangampon ti Europeano a kuarta, a euro, idi 1999.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ World Factbook (3 Agosto 2010). "Austria". CIA. Naala idi 14 Agosto 2010.
- ^ "Panagiwarwaras ti matgedan ti pamilia – Gini a pagsurotan". The World Factbook. CIA. Naala idi 1 Septiembre 2009.
- ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan idi 2011". Nagkaykaysa a Pagpagilian. 2011. Naala idi 8 Nobiembre 2011.
- ^ "STATISTIK AUSTRIA – Bevölkerungsstand und −veränderung". Statistik.at. 2011-05-19. Naala idi 2011-07-24.
- ^ a b c d e "Austria". The World Factbook. Central Intelligence Agency. 14 Mayo 2009. Naidulin manipud ti kasisigud idi 10 Hunio 2009. Naala idi 31 Mayo 2009.
- ^ "Die Bevölkerung nach Umgangssprache, Staatsangehörigkeit und Geburtsland" (PDF). Statistik Austria. Naidulin manipud ti kasisigud idi 13 Nobiembre 2010. Naala idi 17 Nobiembre 2010.
- ^ "Austria". Encyclopædia Britannica. 31 Mayo 2009. Naidulin manipud ti kasisigud idi 19 Abril 2009. Naala idi 31 Mayo 2009.
- ^ Paglakuan a Liberalismo: Ti Paradigma para idi maika-21 a siglo, panid 247, David Boaz, Edward H. Crane, Cato Institute, Washington D.C. 1993, ISBN 978-0-932790-98-9
- ^ Ti Panagbalbaliw ti Politika ti Europa, 1763–1848, Oxford a Pakasaritaan ti Moderno nga Europa, panid 209, Paul W. Schroeder, Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, 1996, ISBN 978-0-19-820654-5
- ^ "Anschluss". Encyclopædia Britannica. 24 Septiembre 2009. Naala idi 31 Mayo 2009.
- ^ Lonnie Johnson 17
- ^ "Probezählung 2006 – Bevölkerungszahl" (PDF). Statistik Austria (iti Aleman). 31 Oktubre 2006. Naala idi 27 Mayo 2009.
- ^ Jelavich 267
- ^ "Austria About". OECD. Naidulin manipud ti kasisigud idi 6 Mayo 2009. Naala idi 20 Mayo 2009.
- ^ "Ti Austria timmipon iti Schengen". Migration News. Mayo 1995. Naala idi 30 Mayo 2009.
- Bibliograpia
- Brook-Shepherd, Gordon (1998). Dagiti Austriano ti sangaribu a tawen apanagbanniaga. New York: Carroll & Graf Publishers, Inc. ISBN 0-7867-0520-5.
- Jelavich, Barbara (1987). Moderno nga Austria: imperio ken republika 1815–1986. Cambridge: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. ISBN 0-521-31625-1.
- Johnson, Lonnie (1989). Panagiyamammo ti Austria: ti ababa a sarita. Riverside, Calif.: Ariadne Press. ISBN 0-929497-03-1.
- Rathkolb, Oliver. Ti Paradoksiko a Republika: Austria, 1945–2005 (Berghahn Books; 2010, 301 pampanid). Patarus iti 2005 a panagadal kadagiti paradoksiko nga aspeto ti politika a kultura ken kagimongan ti Austria.
- Schulze, Hagen (1996). Dagiti estado, pagpagilian, ken nasionalismo: manipud ti Tengnga a Panpanawen aginggana iti agdama. Cambridge, Mass.: Blackwell. ISBN 0-631-20933-6.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Austria idiay Wikimedia Commons
- Pakaammo ti panagbiahe idiay Austria manipud idiay Wikivoyage
- Opisial a Portal ti Gobierno
- Austria a naikabil iti The World Factbook
- Austria iti Encyclopædia Britannica
- Austria - pakaammo manipud ti Departamento ti Estado ti Estados Unidos
- Dagiti Portal iti Lubong manipud ti Biblioteka ti Kongreso ti Estdos Unidos
- Austria iti UCB Libraries GovPubs
- Kitaen ti Austria iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)
- Pakaammo iti Austria Naurnos babaen kadagiti rehion. Agili kadagiti lima a pagsasao.
- Bariweswes ti Austria manipud ti BBC News
- Wikimedia Atlas iti Austria
- Dagiti Panagipalnaad ti Nangruna a Panagrang-ay para iti Austria
- Austria
- Dagiti Alpino a pagilian
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti pederal a pagilian
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Aleman
- Dagiti naserraan ti daga a pagilian
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti Konsilo ti Europa
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Europa
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1955


text:
Dagiti hemisperio ti daga ken danum
Dagiti hemisperio ti daga ken danum iti Daga, sagpaminsan pay a napadakkel a naipaletra a kas ti Hemisperio ti Daga ken Hemisperio ti Danum, ket dagiti hemisperio ti Daga nga aglaon ti mabalin a kadakkelan a dagup ti luglugar ti daga ken taaw.
Agdumaduma met dagiti panagikeddeng ti sentro dagiti hemisperio. Ti maysa a panangikeddeng ket mangikabil ti sentro ti hemisperio ti daga iti 47°13′N 1°32′W / 47.217°N 1.533°W (idiay siudad ti Nantes, Pransia).[1] Babaen ti panangipalawag, ti sentro ti hemisperio ti danum ket ti antipodal a puntos iti tengnga ti hemisperio ti daga, ken isu a mabirukan iti 47°13′S 178°28′E / 47.217°S 178.467°E, idiay asideg ti Is-isla ti Bounty ti Baro a Selanda.[1]
Ti maysa pay nga alternatibo a panagikeddeng ti sentro ti hemisperio ti daga koma ket iti 47°24′42″N 2°37′15″W / 47.411667°N 2.620833°W (idiay île Dumet idiay asideg ti Saint-Nazaire, Pransia)[2][3]
Ti hemisperio ti daga ket addaan laeng ti basbassit ngem pito a pagkawalo iti daga ti Daga, a mairaman ti Europa, Aprika, Amianan nga Amerika, ken gangani amin nga Asia ken kaaduan ti Abagatan nga Amerika. Nupay kasta, uray iti hemisperio ti daga, ti kalawa ti taaw ket atiwenna ti kalawa ti daga.
Ti hemisperio ti danum ket addaan laeng ti maysa a pagkawalo iti daga ti lubong,[1] a mairaman ti Australia, Baro a Selanda, Antartika, Hawaiʻi, ti Maritimo nga Abagatan a daya nga Asia, ken ti akin-abagatn a paset ti Abagatan nga Amerika. Kaaduan ti Taaw Pasipiko ken ti Taaw Indiano ket addada iti hemisperio ti danum. Iti pannakaipada, ti hemisperio ti danum ket agarup a 89% a danum, 6% namaga a daga ken 5% polar a gora ti yelo.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c d Boggs, Samuel Whittemore (Disiembre 1945). "This Hemisphere". Journal of Geography 44 (9): 345–355. doi:10.1080/00221344508986498.
- ^ Berget, Alphonse (1913). Répartition géographique des Océans (détermination du pôle continental). 10 (iti french) V. Annales de l'Institut océanographique.
- ^ (Pranses) L’île Dumet : le nombril du monde


text:
Tsunami
Ti tsunami (manipud ti Hapon: 津波, lit. "dalluyon ti pangsangladan";[1] Pannakabalikas: /suːˈnɑːmi/ soo-nah-mee wenno /tsuːˈnɑːmi/ tsoo-nah-mee[2]) ket dagiti serie ti dalluyon ti danum a gapuanan babaen ti pannakaiyallatiw iti dakkel a tomo ti maysa a bagi ti danum, sapasap a daytoy ket ti maysa ataaw wenno maysa a dakkel a danaw. Dagiti gingined, dagiti panagbettak ti bulkan ken dagiti dadduma pay a sirok ti danum a panagbettak (mairaman dagiti panagibettak ti sirok ti danum kadagiti nuklear a ramit), dagiti ludolud, pannakaburak ti glasier, dagiti impakto ti meteorite ken dagiti daduma paysingsingaen ti ngato wenno baba ti danum ket addan amin ti makapataud a makaaramid ti tsunami.[3]
Dagiti dalluyon ti tsunami ket saan a maipada kadagiti kadawyan a dalluyon ti baybay, gapu ta ti kaatiddog ti allonda ket at-atiddog. Nga ad-adda ngem agparparang a kas agbetbettak a dalluyon, ti tsunami ket mabalin nga umuna a kapadpada ti napardas nga umadadalem nga atab, ken gapu ti daytoy a rason dagitoy ket kankanayon a makunkuna a kas dagiti atab a dalluyon. Dagiti tsunami ket sapasap a buklen dagiti serie dagiti dalluyon nga adda dagiti paset ti panawen a sumakop kadagiti minuto aginggana kadagiti oras, a sumangsangpet iti nakunkuna a "tren ti dalluyon".[4] Dagiti katayag ti dalluyon iti sangapulo a metro ket mabalin a mapataud babaen dagiti dakkel a pasama. Urayno dagiti impakto ti tsunami ket limitado kadagiti lugar ti aplaya, dagiti makadadael a bilegda ket nakaro ken mabalinda a banagan ti intero a labneng ti taaw; ti gingined ken tsunami ti Taaw Indiano ti 2004 ket maysa kadagiti kakaruan a masna a didigra iti pakasaritaan ti nagtagitaon nga adda dagiti sumurok a 230,000 natnatay a tattao kadagiti 14 a pagilian a nagbeddengan ti Taaw Indiano.
Dagiti paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Terminolohia ti Tsunami". NOAA. Naala idi 2010-07-15.
- ^ Wells, John C. (1990). Diksionario ti panangibalikas ti Longman. Harlow, Inglatera: Longman. p. 736. ISBN 0-582-05383-8. Naikabil "tsunami"
- ^ Barbara Ferreira (Abril 17, 2011). "Mo lumned dagiti, sumaruno dagiti tsunami". Katutubo (warnakan). Naala idi 2011-04-27.
- ^ Fradin, Judith Bloom ken ni Dennis Brindell (2008). Saksi ti Didigra: Dagiti tsunami. Saksi ti Didigra. Washington, D.C.: National Geographic Society. pp. 42, 43.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Tsunami idiay Wikimedia Commons


text:
Internet
Ti Internet ket ti sapasap nga awag kadagiti agsisilpo wenno agkikinnonektar a network ti kompiuter a mabalin nga usaren ti publiko iti sangalubongan. Maipatulod dagiti datos babaen ti packet switching iti panangaramat iti napagkaykaysaan ti amin a pagrukodan a maawagan iti protokol ti internet (IP).
Buklen ti Internet ti rinibu nga agduduma a dadakkel ken babassit a network a komersial wenno pang-akademia ken pang-gobierno. Awit daytoy ti nadumaduma nga inpormasion ken serbisio a kas iti surat nga elektronika wenno esurat, online a panagsasarita ken panaggigimong wenno panagpipinnadamag (chat, forum, newsgroup), ken dagiti agsisinnilpo a pampanid ti web ti World Wide Web.


text:
Pagsasao a Tailandes
Ti Tailandes,[2] wenno nasaysayaat a makunkuna iti Siames[3] wenno Tengnga a Tailandes,[4] ket isu ti nailian ken opisial a pagsasao ti Tailandia ken ti patneng a pagsasao dagiti Tattao a Tailandes ken dagiti [[Tailandes nga Insik], dagiti kaaduan nga etniko a grupo ti Tailandia. Ti Tailands ket kameng ti Tai a grupo ti pamilia ti pagsasao ti Tai–Kadai. Sumuroka kagudua dagiti amin a balikas iti Tailandes ket binulod manipud ti Pali, Sanskrito ken ti Duog a Khmer. Daytoy ket tonal ken pagsasao nga analitiko. Ti Tailandes ket addaan pay ti narikut nga ortograpia ken dagiti maikabagian apanagmarka. Ti Tailandes ket agsinnaranay a maawatan iti Lao.[5]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Reperensia ti Tailandes iti Ethnologue (maika-17 nga ed., 2013)
- ^ Iti Tailandes: ภาษาไทย Phasa Thai [pʰāːsǎː tʰāj] ( denggen)
- ^ Urayno ti "Tailandes" ket nagbalinen a kadawyan, ti duog a termino iti "Siames" ket us-usaren pay laeng dagiti lingguista, ken naipangpangruna iti panangipalplawag manipud kadagiti sabali a Sassao ti Tai (Diller 2008:6). T "Proto-Tailandes", kas pagarigan, ket isu ti taudan amian dagiti Abagatan a laud a Tai, ken saan aeng a ti Siames (Rischel 1998).
- ^ Nasken a saan a maiyallilaw iti Tengnga a Tai
- ^ "Sasao nga Ausbau ken Abstand". Ccat.sas.upenn.edu. 1995-01-20. Naala idi 2012-07-08.


text:
Kibawe, Bukidnon
Ti Kibawe ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Bukidnon iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Kibawe ket nabingbingay a politikal iti 23 a barbaranggay.[2]
- Balintawak
- Cagawasan
- East Kibawe (Pob.)
- Gutapol
- Pinamula
- Kiorao
- Kisawa
- Labuagon
- Magsaysay
- Marapangi
- Mascariñas
- Natulongan
- New Kidapawan
- Old Kibawe
- Romagooc
- Sampaguita
- Sanipon
- Spring
- Talahiron
- Tumaras
- West Kibawe (Pob.)
- Bukang Liwayway
- Palma
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Bukidnon". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 19 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Amianan a Mindanao (Ingles) naala idi 17 Abril 2013
- ^ "Probinsia ti Bukidnon". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 19 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Margosatubig, Zamboanga del Sur
Ti Margosatubig ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Zamboanga del Sur iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Margosatubig ket nabingbingay a politikal iti 17 a barbaranggay.[2]
- Balintawak
- Bularong
- Digon
- Guinimanan
- Igat Island
- Josefina
- Kalian
- San Roque (Kolot)
- Limamawan
- Limbatong
- Lumbog
- Magahis
- Poblacion
- Sagua
- Talanusa
- Tiguian
- Tulapok
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Zamboanga del Sur". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 17 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Peninsula ti Zamboanga (Ingles) naala idi 1 Pebrero 2013
- ^ "Probinsia ti Zamboanga del Sur". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 17 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Es-estado ti Papa
Ti Es-estado ti Papa, Estado ti Papa, the (Es)-Estado ti Simbaan, ti Pintipikado nga Es-estado, ti Eklesiatiko nga Es-estado, wenno ti Romano nga Es-estado (Italiano: Stato Pontificio, ken ti pay Stato della Chiesa, Stati della Chiesa, Stati Pontifici, ken Stato Ecclesiastico; Latin: Status Pontificius, wenno Dicio Pontificia)[1] ket dagitoy idi ti nangruna a naipakasaritaan nga es-estado ti Italia manipud idi agarup a maika-6 a siglo aginggana idi naipagkaykaysa ti Italiano a peninsula idi 1861 babaen ti Pagarian ti Piamonte-Sardinia.
Ti Es-estado ti Papa ket buklen idi dagiti teritorio nga adda ti dagus a nawaya apanagturay ti kinapapa, ken idi katurayanna ket sinakupna dagiti kaaduan a moderno a rehion ti Italia ti Romagna, Marche, Umbria ken Lazio. Ti agturturay a bileg ken kadawyan a nakunkuna ti temporal a bileg iti Papa, a kas iti saan a ti bukodna nga eklesiatiko a primasia.
Ti adadu ngem maysa nga Es-estadoo ti Papa ket isu ti kinaykayat; ti agmaymaysa nga Estado ti Papa (kapadpadana daytoy nga husto gaputa daytoy idi ket saan a kas maysa a personal a panagkaykaysa) ken maipangggepen a maus-usar (kadawyan nga adda dagiti babassit a letra) para iti moderno nga Estado ti Siudad ti Batikano, ti maysa nga enklabe iti kaunegan ti nailian a kapitolio ti Italia, a Roma. Ti Siudad ti Batikano ket nabangon idi 1929, a daytoy manen ket nangpalubos ti Santa Sede kadagiti politiko a pagimbagan ti teritorial a kinaturay.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Daytoy nga artikulo ket mangiraman ti testo manipud ti pablaak nga adda itan iti dominio a publiko: Herbermann, Charles, ed. (1913). "States of the Church". Katoliko nga Ensiklopedia. Robert Appleton Company.
- Chambers, D.S. 2006. Dagiti Papa, Kardinal ken Gubat: TI Milisia a Simbaan iti Renasimiento ken Nasapa a Moderno nga Europa. I.B. Taurus. ISBN 1-84511-178-8.
- De Cesare, Raffaele (1909). Dagiti naudi nga Aldaw ti Roma a Papa. Londres: Archibald Constable & Co.
- Luther, Martin (1521). Passional Christi und Antichristi. Naimaldit manen iti W.H.T. Dau (1921). Idiay Tribunal ni Caesar: Bulbulong manipud ti Sarita ti Biag ni Luther. St. Louis: Concordia. (Google Books)
Pakaammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Mitchell, S.A. (1840). Heograpiko a panagbasbasa ni Mitchell. Thomas, Cowperthwait & Co. p. 368.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Sensilio ti Es-estado ti Papa
- WorldStatesmen: Italia
- WHKMLA Naipakasaritaan nga atlas: dagiti panid ti nadumaduma a silpo kadagiti mapa/nga aglaon ti Italia
Nagsasabtan: 42°49′16″N 12°36′10″E / 42.82111°N 12.60278°E


text:
Aritao, Nueva Vizcaya
Ti Aritao ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Nueva Vizcaya iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti Aritao ket nabingbingay a politikal iti 22 a barbaranggay.[2]
- Banganan
- Beti
- Bone North
- Bone South
- Calitlitan
- Comon
- Cutar
- Darapidap
- Kirang
- Nagcuartelan
- Poblacion
- Santa Clara
- Tabueng
- Tucanon
- Anayo
- Baan
- Balite
- Canabuan
- Canarem
- Latar-Nocnoc-San Francisco
- Ocao-Capiniaan
- Yaway
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Nueva Vizcaya". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 11 Hulio 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tanap ti Cagayan (Ingles) naala idi 30 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti Nueva Vizcaya". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 11 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Guam
Ti Guam (i/ˈɡwɑːm/; Chamorro: Guåhån) ket maysa a naurnos, a saan a nainkorporado a teritorio iti Estados Unidos a mabirukan idiay lumaud a Taaw Pasipiko. Maysa daytoy kadagiti lima a teritorio ti Estados Unidos nga addaan ti naipatakder a paisano a gobierno.[2][3] Ti Guam ket nailaista a kas maysa kadagiti sangapulo ket innem a Saan a Bukod a Naturayan a Teritorio babaen ti Naipangpangruna a Komite iti Dekolonisasion iti Nagkaykaysa a Pagpagilian.[4] Ti kapitolio iti daytoy nga isla ket ti Hagåtña (sigud idi nga Agaña). Ti Guam ket isu ti kadakelanken akin-abagatan unay iti Is-isla ti Mariana.
Dagiti Chamorros, dagiti patneng a tattao ti Guam, ket immunada tinaengan ti isla idi agarup a 4,000 a tawtawen.[5] Daytoy nga isla ket addan ti atiddog a pakasaritaan iti Europeano a kolonialismo. Nadutokan babaen ni Ferdinand Magellan idi agdama ti panagbanbaniaga dagiti Kastila idi Marso 6, 1521, ti immuna a kolonia ket naipatakder idi 1668 babaen ti España idi isasangpet dagiti agtalinaed amairaman ni Padre San Vitores, maysa a Katoliko a misinero. Iti adadu ngen dua a siglo, ti Guam ket maysa a nagruna a pagsardengan para kadagiti Espaniol a Manila Galeon a tinawen a nagbalballasiw ti Pasipiko. Daytoy nga isla ket tinengngel babaen ti España aginggana idi 1898, nga idi daytoy ket naisuko iti Estados Unidos idi panawen ti Espaniol-Amerikano a Gubat ken ti kalpasan daytoy ket naited a kas paset iti Tulag iti Paris.
A kas ti kadakkelan nga isla idiay Mikronesia ken ti maymaysa laeng a tinengngel ti Estados Unidos nga isla iti dayta a rehion sakbay ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat, ti Guam was natiliw ti Hapóno idi Disiembre 8, 1941, iti or-oras kalpasan ti panagbomba ti Pearl Harbor, ken nasakupan dua ken kagudua a tawtawen.
Iti panawen daytoy a panagsakup, dagiti tattao iti Guam ket suheto kadagito aramid a mairaman ti tuok, putolan ken rames,[6] ken napilit da nga umampon ti Hapón a kultura.[7] Ti Guam ket suheto idi ti narungsot a panakilablaban idi natiliw met laeng ti isla babaen dagiti tropa ti Estados Unidos idi Hulio 21, 1944, ti petsa a tinawen a napammadayawan a kas ti Wayaan nga Aldaw.[8]
Ttta nga aldaw, ti ekonomia ti Guam ket nasuportaran babaen ti kangrunaanna nga industria, ti turismo, a naipangpangruna a buklen daytoy kadagiti bisita manipud ti Hapón. Ti maikadua a pagtaudan ti matgedan ti Guam ket ti Militar ti Estados Unidos.[9]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ CIA Factbook: Guam
- ^ "Dagiti teritorio ti E.U.." DOI nga Opisina iti Insular a Pannakibiang. Pebrero 9, 2007.
- ^ "Panakailawagan dagiti Organisasion ti Insular a Politikal a Lugar." Opisina iti Insular a Pannakibiang. Naala idi Oktubre 31, 2008.
- ^ Pakasaritaan iti U.N. a Dekolonisasion a Komite - Opisial a sapot ti pagsaadan ti U.N.
- ^ Kanton Tasi
- ^ Restitusion ti Gubat a Tignay : panangdengngeg sakbay ti Subkomite iti Insular ken Internasional a Panakibiang iti Co... | Nailian a Biblioteka iti Australia
- ^ Higuchi, Wakako (Hunio 2001). "Ti Pannaka-Hapón nga Annuroten para dagiti Chamorro iti Guam, 1941-1944". Ti Warnakan iti Pakasaritaan ti Pasipiko 36 (1): 19–35.
- ^ "Ti polis ti Guam ket nakatiliw iti suspekto iti panaglagip a panagtakaw". Marine Corps Times. Associated Press. Hulio 7, 2007. Naala idi Abril 5, 2010.
- ^ Rogers, Robert F. (1995). Pagtungpalan a Panagtaldiap ti daga: Pakasaritaan iti Guam. Honolulu: Pagmalditan ti Unibersidad iti Hawaii. ISBN 978-0824816780.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Guam idiay Wikimedia Commons
- Pakaammo ti panagbiahe idiay Guam manipud idiay Wikivoyage
- Guam.gov - Opisial a website ti gobierno ti Guam


text: 1Adda idi tiempo a naibilangkayo a natay iti espiritu gapu ta sinukiryo ti Dios ket nagbasolkayo. 2Sinurotyo idi ti dakes a panagbiag daytoy a lubong. Pinaiturayankayo iti naespirituan a pannakabalin ti tangatang, ti espiritu a mangituray ita kadagiti tattao a saan nga agtulnog iti Dios. 3Kinaagpaysona, kaslatay amin kadakuada idi. Nagbibiagtayo kas mayannurot kadagiti naidagaan a tarigagaytayo. Inaramidtayo ti aniaman a kayat ti bagi ken nakemtayo. Gapu iti daytoy, naitudingtayo met nga agsagaba iti pannusa ti Dios a kas kadagiti amin a tattao. 4Ngem dakkel ti panangngaasi ti Dios ket ay-ayatennatayo la unay, 5isu nga uray nataytayo iti espiritu gapu iti kinasukirtayo, pinagbiagnatayo a mairaman ken Cristo. Insalakannakayo ti Dios gapu iti paraburna. 6Iti pannakikaysatayo ken Cristo Jesus, pinagungarnatay iti naespirituan a biag tapno makipagturaytayo kenkuana sadi langit. 7Inaramidna daytoy tapno, iti amin a tiempo iti masakbayan, iparangna ti naisalsalumina ken saan a matukod a kinamanangngaasina iti panagayatna kadatayo babaen ken Cristo Jesus. 8-9 Ta gapu iti parabur ti Dios, naisalakantayo babaen iti pammati. Saanyo nga insalakan ti bagiyo gapu iti inaramidyo. Insagut kadakayo ti Dios ti pannakaisalakanyo tapno awan ti mangipasindayag iti daytoy. 10Datayo ti aramid ti Dios, ket iti pannakikaysatayo ken ni Cristo Jesus, pinarsuanatayo nga agaramid iti naimbag bayat ti panagbiagtayo nga intudingna idi. 11Laglagipenyo no aniakayo iti napalabas, dakay a nayanak a Hentil nga awagan dagiti Judio iti “saan a nakugit,” ket awaganda ti bagida iti “nakugit,” (daytoy ti seremonia nga aramiden dagiti lallaki iti bagida). 12Naisinakay idi ken Cristo. Ganggannaetkayo idi ket saankayo a naibilang kadagiti napili a tattao ti Dios. Saankay a nairaman kadagiti katulagan ti Dios kadagiti tattaona ken naibatay kadagiti karina kadakuada. Nagbiagkayo ditoy lubong nga awanan namnama ken awanan pannakainaig iti Dios. 13Ngem ita, babaen ti pannakikaysayo ken ni Cristo Jesus, dakayo nga adayo idi, nayasidegkayo gapu ta natay ni Cristo a kas sakrifisio iti krus. 14Ta mismo a ni Cristo ti nangyeg iti kappia kadatayo babaen ti panamagkaykaysana kadagiti Judio ken Hentil. Babaen iti ipapatayna, rinebbana ti pader a namagsina ken namagbinnusor kadagitoy a tattao. 15Winaswasna ti Linteg dagiti Judio a buklen dagiti bilin ken al-alagaden tapno kadagitoy dua a puli—Judio ken Hentil—parsuaenna ti baro a puli ti tao babaen iti pannakipagkaysada kenkuana, tapno ipasdekna ti kappia. 16Babaen iti ipapatayna iti krus, pinukaw ni Cristo ti guranggurada ken pinagkaykaysana dagitoy dua a puli iti maysa a bagi ket inkappiana ida iti Dios. 17Immay ni Cristo a nangikasaba iti Naimbag a Damag ti kappia kadagiti amin a tao—kadakay a Hentil nga adayo iti Dios ken kadagiti Judio nga asideg kenkuana. 18Gapu ken Cristo, mabalintay amin ti umasideg iti Ama, Judio man wenno Hentil, babaen iti maymaysa nga Espiritu. 19Ngarud, saankayon a ganggannaet wenno sangsangaili. Agkakailiankayon kadagiti tattao ti Dios. Kamkamengkayon iti familia ti Dios. 20Nabangonkayo met iti rabaw ti fondasion nga impasdek dagiti apostoles ken dagiti profeta, ket ni Cristo a mismo ti kangrunaan a pasuli. 21Isu ti mamagkakamang iti entero a patakder ket parang-ayenna a kas maysa a templo a nasantoan iti Apo. 22Iti pannakikaysa kenkuana, maikamangkayo met agraman dagiti dadduma iti pannakabangon ti maymaysa a balay a pagtaengan ti Espiritu ti Dios.


text:
Leonid Chernovetskyi
Ni Leonid Mykhaylovych Chernovetskyi (Ukraniano: ЛeoHiд MиxáйлoBич ЧepHoBeцbkий; naipasngay Nobiembre 25, 1951 idiay Kharkiv, Ukrainiano nga SSR) ket isu ti agdama a Mayor iti Kiev, ti kaptitolio iti Ukrania. Sakbay ti karrer na iti politika, isu ket maysa a narang-ay a negosiante, nangibangon ken agtengtengel ti kaimbagan iti Pravex a Grupo ken Banko ti Pravex , maysa kadagiti kadakkelan a banko iti Ukrania. Manipud ti panakaidutokenna babaen ti Presidente a ni Viktor Yanukovych iti Oleksandr Popov a kas Daulo iti Siudad nga Administrasion ti Kiev idi 16 Nobiembre 2010, a sinukatanna idi ni Chernovetskyi, Chernovetskyi ket naikkatan kadagiti aniaman a panagikeddeng diay Kiev.[2][3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Ti Mayor iti Kiev ket nagirangarang ti panagayatna kadagiti tatto iti Kiev, nagkanta ti dua a kankanta para iti panag-protestana kadagiti pakadaksan, Interfax-Ukraine (13 Pebrero 2009)
- ^ Popov: Aktibidad iti siudad a konsilo ken daulo ti siudad ket napatinggaan, Kyiv Post (Pebrero 1, 2011)
- ^ Partido dagiti daulo ti rehion: 'Sakbay apanagbutos ti mayor idiay Kyiv ket awan ti kabanaganna, Kyiv Post (Nobiembre 18, 2011)


text:
Lugus, Sulu
Ti Lugus ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Sulu iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Lugus ket nabingbingay a politikal kadagiti 17 a barbaranggay.[2]
- Alu Bus-Bus
- Alu-Duyong
- Bas Lugus
- Gapas Rugasan
- Gapas Tubig Tuwak
- Huwit-huwit Bas Nonok
- Huwit-huwit Proper
- Kutah Parang
- Laha
- Larap
- Lugus Proper
- Mangkallay
- Mantan
- Pait
- Parian Kayawan
- Sibul
- Tingkangan
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Sulu". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 21 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao (ARMM) (Ingles) naala idi 4 Hunio 2013
- ^ "Probinsia ti Sulu". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 21 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Militar
Ti militar wenno milisia ket maysa a gunglo a pinalubosan babaen ti nalatlatak a kagimongan tapno agusar ti makadangran a puersa, a kadawyan a mangiraman ti panag-usar kadagiti armas, iti panagsalaknib ti pagilianna babaen ti panang-gubat ti pudno wenno dagiti naipagpagarup a pangta. Ti militar ket mabalin nga adda dagiti maipatinayon a rebbeng iti panag-usar iti bukodna a nalatlatak a kagimongan, a kas ti panangiyaddang ti politikal nga ahenda a kas ti militar a hunta, nga agsupsuporta weno mangiyad-addang ti ekonomiko a panagpadakkel babaen ti imperialismo, ken kas maysa a porma ti akin-uneg a sosial a panagtengngel. A kas maysa a panangilasin ti termino a "militar" ket naus-usar pay a mangitudo ti aniaman a tagikua wenno aspeto iti maysa a militar. Dagiti militar ket kankanayonda nga agtignay a kas dagiti kagimongan iti kaunegan dagiti kagimongan, babaen ti ka-adda dagiti bukodda a komunidad ti militar.
Ti propesion iti panagsoldado a kas paset ti maysa a militar ket naduduog ngem ti nairehistro apakasaritaan. Adda dagiti kapautan a ladawan iti klasiko a kinaugma ket mangipakpkaita ti bileg ken dagiti panangabak dagiti bukodna a daulo ti militar. Ti Gubat ti Kadesh idi 1274 BC ket maysa idi kadagiti nangipalplawag a puntos ti panagturay ni Paraon Ramesses II ken rinamrambakan =kadagiti nauneg a pannakaikitikit kadagiti monumentona. Kalpasan ti sangaribu a tawtawen ti immuna nga emperador ti naipagkaykaysa a Tsina, a ni Qin Shi Huang, ket nangikeddeng idi a mangipasnek kadagiti dios iti kinapigsa ti millitarna isu nga isu ket nangikali iti maysa a buyot dagiti terakota a soldado.[1] Dagiti Romano ket nagirukruknoydad kadagiti banag iti militar, a nangibatbatida para kadagiti masakbayan dagiti adu a treatado ken dagiti sinursurat ken dagiti pay adu a bilang dagiti nasayaat a naikitikit a panagballigi nga arko ken dagiti panagballigi nga adigi.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti taudan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dupuy, T.N. (Col. ret.), Panangawat ti gubat: Pakasaritaan ken Teoria iti pannakigubat, Leo Cooper, Londres, 1990
- Tucker, T.G., Etimolohiko a diksionario iti Latin, Ares publishers Inc., Chicago, 1985,www.youmilitary.com,
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Militar a Panag-gastos iti % ti GDP insangsangaili babaen titimpuyogan ti ekonomia ti Lebanon, naala manipud ti publiko a datos ti Banko ti Lubong
Dagiti midia a mainaig ti Militar idiay Wikimedia Commons
- Kitaen ti Kagimongan/Militar iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)


text:
Tuy, Batangas
Ti Tuy ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Batangas iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Tuy ket nabingbingay a politikal iti 22 a barbaranggay.[2]
- Acle
- Bayudbud
- Bolboc
- Dalima
- Dao
- Guinhawa
- Lumbangan
- Luntal
- Magahis
- Malibu
- Mataywanac
- Palincaro
- Luna (Poblacion)
- Burgos (Poblacion)
- Rizal (Poblacion)
- Rillo (Poblacion)
- Putol
- Sabang
- San Jose
- San Jose (Putic)
- Talon
- Toong
- Tuyon-tuyon
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Batangas". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 14 Agosto 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Calabarzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Batangas". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 14 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Dagiti lehislatibo a distrito iti Zamboanga Sibugay
Dagiti Lehislatibo a distrito iti Zamboanga Sibugay, ket dagiti umuna ken maika-2 a distrito ket isu dagitoy ti agdama a pannakabagi iti probinsia iti Zamboanga Sibugay iti Kamara dagiti Pannakabagi iti Pilipinas. Ti Zamboanga Sibugay ket naaramid idi 2001 babaen ti maikatlo a distrito iti Zamboanga del Sur. Kasisigud a naaramid idi a kas ti maymaysa a distrito aginggana idi 2006, a daytoy ket nabingbingay iti dua a distrito[1] para iti 2007 a panagbutos.
Dagiti linaon
Umuna a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Siudad: awan
- Munisipalidad: Alicia, Buug, Diplahan, Imelda, Mabuhay, Malangas, Olutanga, Payao, Talusan
- Populasion (2007): 257,817
Maika-2 a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Siudad: awan
- Munisipalidad: Ipil, Kabasalan, Naga, Roseller Lim, Siay, Titay, Tungawan
- Populasion (2007): 288,369
Maymaysa a distrito (awanen)[urnosen | urnosen ti taudan]
Kitaen pay ti[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Republika a Tignay Bilang. 9360. Naala idi Pebrero 20, 2010.
- Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi iti Pilipinas


text:
Chester A. Arthur
Ni Chester Alan Arthur (Oktubre 5, 1829 – Nobiembre 18, 1886) ket isu idi ti Maika-21 a Presidente iti Estados Unidos (1881–1885). Isu ket nagbalin a Presidente kalpasan ti pannakapapatay ni Presidente James A. Garfield, ni Arthur ket nagsagsagaba a nagdaer kadagiti pannakailem a naggappuanna a kas maysa a politiko manipud ti Republikano a makina idiay Siudad ti New York , nga isu ket nagballigi iti daytoy a panagobra babaen ti panagarakupna ti gapuanan ti serbisio sibil a reporma. Ti panagitakderna para iti, ken ti panangitungpalna, i Reporma a Tignay ti Pendleton a Serbisio Sibil ket isu idi ti nangitengngaan ti administrasionna.
Naipasngay idiay Fairfield, Vermont, ni Arthur ket dimakkel idiay amianan nga estado ti New York ken nagpakasanay ti linteg idiay Siudad ti New York. Kaaduan nga isu ket nagiruknoy kadagiti orasna ti Republikano a politiko ket napardas a ngimmmato iti politiko a makina nga inpataray babaen ti Seanado ti New York a ni Roscoe Conkling. Naidutok babaen ni Presidente Ulysses S. Grant ti lukratibo ken nabiles a puesto ti poliko iti Agsingsingir iti Puerto ti New York idi 1871, ni Arthur ket maysa a nangruna nga agsupsuporta kenni Conkling ken ti Napigsa a sangkatiponan iti Partido Republikano. Idi 1878 ket nasukatan babaen ti baro a presidente, a ni Rutherford B. Hayes, nga isu ket nagpadpadas a mangreporma ti pederal a pannakisuki a sistema idiay New York. Idinagabak ni James Garfield ti Republikano a nominasion para iti Presidente idi 1880, ni Arthur ket nainominado para iti Bise Presidente tapno magantingan ti etiketa babaen ti panagnayon ti dumaya a Napigsa ti daytoy.
Kalpasan ti dua a tawen a ka Bise Presidente, ni Arthur ket bukodna a nabirukan, ken di-nanamnama, idiay Ekekutibo a Palasio. Ti panakakasdaaw dagiti agrepreporma, ni Arthur ket nangala ti panagreporma a gapuanan a nagiturong kaniana ti panakaikkatna idi ti opisina. Isu ket nagpirma ti Pendleton a Tignay iti maysa alinteg, ken nabileg a nangipatungpal kadagiti urnongna. Isu ket nangabak kadagiti panagayayat kaniana para ti panagbetona ti Tignay dagiti Karayan ken Pagsangladan a daytoy ket mangtutop koman kadagiti pederal a pundo iti ugali a naipanunotanna a nalabes. Isu ket nangimaton ti pamnakaungar manen ti Marina ti Estados Unidos ngem isu ket nadillaw para ti panakapaayna a nangpedped ti pangkatda ti pederal a busbos nga imadadon manipud ti gibus ti Sibil a Gubat ti Amerikano. Isu ket nagsagsagaba tinakamlat a salun-at, ni Arthur ket nagaramid laeng ti pnapatinggaan aganetget ti panagalana ti panakabutos manen idi 1884; isu ket nagretiro idi asideg ti panakalpas ti terminona. A kas maysa nga agiwarwarnak, ni Alexander McClure ket nagisurat kalpasan daytoy, "AWan ti sinoman a nakastrek ti Panakapresidente a nagliwengliweng ken nawatiwat a saan a naitalgedan a kas ni Chester Alan Arthur, ken awan pay ti nagretiro ... a kaaduan ti sapasap a nagrespeto, babaen dagiti politiko a kumaduanna ken kabusorna."[1] Urayno ti panagtipon ti napaay a salunatna ken ti politiko a pankinakemna a nagaramid ti saan unay nga aktibo ngen ti maysa a moderno a panakapresidente, isu ket nakagun-od kadagiti pammadayaw manipud kadagiti kontemporario para iti nataked a panagtakemna ti opisina. Ti New York World ket nangidagup ti panakapresidente ni Arthur iti ipupusayna idi 1886: "Awan kadagiti naliwayan a rebbeng iti administrasionna, ken awan dagiti panagipadpadas a gandat a nagalarma ti pagilian."[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Reeves 1975, p. 420.
- ^ Reeves 1975, p. 423.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Kategoria:Chester A. Arthur idiay Wikimedia Commons


text:
San Enrique, Negros Occidental
Ti San Enrique ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Negros Occidental iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti San Enrique ket politikal a nabingbingay iti 10 a barbaranggay.[2]
- Bagonawa
- Baliwagan
- Batuan
- Guintorilan
- Nayon
- Poblacion
- Sibucao
- Tabao Baybay
- Tabao Rizal
- Tibsoc
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Negros Occidental". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 3 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Lumaud a Visayas (Ingles) naala idi 12 Pebrero 2013
- ^ "Probinsia ti Negros Occidental". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 3 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Bantay Pulag
Ti Bantay Pulag (wenno sagpaminsan pay Bantay Pulog) ket isu ti maikadua a kangatuan a bantay idiay Pilipinas. Isu daytoy ti kangatuan a pantok idiay Luzon kadagiti 2,922 metro iti ngato ti lessaad ti baybay. Dagiti pagbeddengan a nagbaetan ti probinsia ti Benguet, Ifugao, ken Nueva Vizcaya ket agsasabatda idiay pantok ti daytoy a bantay.
Gapu ti kangatona, ti klima idiay Bantay Pulag ket natimbeng ken dagiti panagtudtudo ket kankanayon iti makatawen. Ti panagtudtudo iti bantay ket agtimbeng ti 4,489 mm iti tinawen ken ti Agosto ti kabasaan a bulan nga addaan ti natimbeng a panagtudtudo iti 1,135 mm.
Ti bantay ket pagtaengan dagiti 528 a nadokumentuan a sebbangan ti mula. Daytoy ket masna a pagtaengan ti endemiko nga Ansisit a Kawayan, (Yushania niitakayamensis) ken ti saleng (Pinus insularis) ken isu dagitoy ti kaaduan ti daytoy a lugar ti tropikal a kabakiran ti pino ti Luzon a mabirukan iti bakras ti bantay. Kadagiti patneng a biag ti kaatapan ket dagiti 33 a sebbangan ti billit ken dagiti nadumaduma a naipangta a mamalia a kas ti Ugsa ti Pilipinas, Higante a Napuskol-Ipus nga Ulep Bao (“bowet”) ken ti Atiddog-Dutdot a Panniki. Ti Bantay Pulag ket isu laeng ti lugar a pagtaengan ti 4 a sebbangan ti Ulep Bao. Daytoy ket addaan ti kaaduan a panagdumaduma iti biodibersidad iti Pilipinas, ken adda pay ti kabarbaro a nabirukan a (manipud idi 1896) 185 grams Ansisit nga ulep bao, Carpomys melanurus, ti manmano a kaputotan ti (endemiko iti Kordiliera) ken ti Koch pitta a billit ket maysa kadagiti naisagmak a sebbanganna.[2][3]
Idi Pebrero 20, 1987, ti dakkel a paset ti bantay ket naidesignado a kas Nailian a Parke babaen ti Proklamasion Blng. 75. Daytoy a tignay ket igandatna a mangpreserba ti enbironmento iti lawlaw ti bantay gapu kadagiti pangta manipud ti umad-adu a panagdur-as a kas ti konbersion kadagiti daga ti agrikultura, panagpataud ti tarikayo, panaganop, ken ti umad-adu a turismo.
Ti tattao nga Ibaloi ti Benguet ket inamipikadoda dakiti bangkayda ken ibalayanda kadagiti abut ti bantay. Dagiti kueba a pagitabonan ti mummy ti Kabayan, ket maysa daytoy kadagiti nangruna a pagpasiaran iti sitio, ken naikeddeng daytoy a nailian a kultural a gameng ti Pilipinas babaen ti Bilin ti Presidente Blng. 374.[4]
Pannagna nga aktibidad[urnosen | urnosen ti taudan]
Gapu ti kangatona a bantay iti Luzon, ti Bantay Pulag ket mangawis kadagit adu nga agkalkalay-at ti bantay. Ti nangruna a pangawisan ti daytoy a panagkalay-at ket mairaman ti montane a kabakiran ken ti pantok iti penomeno iti "baybay dagiti ulep". Adda met dagiti uppat a nangruna a dalan a pangsang-atan iti pantok: dagiti dalan ti Ambangeg, Akiki, ken Tawangan manipud idiay Benguet ken ti dalan ti Ambaguio manipud idiay Nueva Vizcaya. Dagitoy a dalan ket imatonan babaen ti Nailian a Parke ti Bantay Pulag, babaen ti Departamento ti Enbironmento ken dagiti Masna a Rekurso.
Ti Nailian a Parke ket pagtaengan dagiti nadumaduma a tribu a kas dagiti Ibaloi, Kalanguya, Kankana-ey, Karao, Ifugao ken dagiti Ilokano.
Daytoy ti maikatlo a kangatuan a bantay iti Pilipinas, kalpasan ti Bantay Apo ken Bantay Dulang-Dulang
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b de Ferranti, Jonathan; Maizlish, Aaron. "Banbantay ti Pilipinas - 29 a Panpantok ti Bantay nga addaan ti prominensia kadagiti 1,500 metro wenno ad-adu". Naala idi 31 Enero 2011.
- ^ "Dagiti kamemng ti NUJP ket kinalay-atda ti Bantay Pulag para iti kawaya ti warnakan". GMA News Online. 20 Abril 2008. Naala idi 5 Marso 2012.
- ^ Cariño, Delmar (26 Abril 2008). "Team finds rare cloud rat breed after 112 years". Inquirer.net. Naala idi 5 Marso 2012.
- ^ Cariño, Delmar (27 Abril 2009). "Respect mummies, Pulag trekkers told". Inquirer.net. Naala idi 5 Marso 2012.


text:
San Fernando, La Union
Ti Siudad ti San Fernando ket ti kakaisuna a siudad iti probinsia ti La Union. Malaksid pay a kapitolio ti probinsia, agpapaay pay ti siudad a kas rehional a kapitolio ti Rehion ti Ilocos (Rehion I). Ti Siudad ti San Fernando ti sentro iti probinsia no maipanggep iti pinansia, politika ken ekonomia. Kaaduan nga agnaed ti siudad ket Ilokano.
Ti Siudad ti San Fernando ket maysa a primera klase a siudad ti Pilipinas, naikuyog iti umuna a distrito ti La Union.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti San Fernando ket nabingbingay iti 59 a barbaranggay.[2]
- Abut
- Apaleng
- Bacsil
- Bangbangolan
- Bangcusay
- Baranggay I (Pob.)
- Baranggay II (Pob.)
- Baranggay III (Pob.)
- Baranggay IV (Pob.)
- Baraoas
- Bato
- Biday
- Birunget
- Bungro
- Cabaroan (Negro)
- Cabarsican
- Cadaclan
- Calabugao
- Camansi
- Canaoay
- Carlatan
- Catbangen
- Dallangayan Este
- Dallangayan Oeste
- Dalumpinas Este
- Dalumpinas Oeste
- Ilocanos Norte
- Ilocanos Sur
- Langcuas
- Lingsat
- Madayegdeg
- Mameltac
- Masicong
- Nagyubuyuban
- Namtutan
- Narra Este
- Narra Oeste
- Pacpaco
- Pagdalagan
- Pagdaraoan
- Pagudpud
- Pao Norte
- Pao Sur
- Parian
- Pias
- Poro
- Puspus
- Sacyud
- Sagayad
- San Agustin
- San Francisco
- San Vicente
- Santiago Norte
- Santiago Sur
- Saoay
- Sevilla
- Siboan-Otong
- Tanqui
- Tanquigan
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti La Union". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Hulio 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Ilocos (Ingles) naala idi 21 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti La Union". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 3 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)