text:
Napoleon Bonaparte
Ni Napoleon Bonaparte (Pranses: Napoléon Bonaparte puis Napoléon Ier [napoleɔ̃ bɔnɑpaʁt]) (15 Agosto 1769 – 5 Mayo 1821) ket maysa idi a milisia ti Pranses ken daulo ti politika kadagiti kinaudi nga agpang ti Reblusion ti Pranses.
A kas ni Napoleon I, isuna idi ti Emperador iti Pranses manipud idi 1804 aginggana idi 1815. Ti kalintegan na a reporma ket, ti Napoleoniko a Kodigo, daytoy ket addaan ti nalatak nga impluensia kadagiti adu a sibil a linteg ti sangalubongan a naisakupan, ngem isuna ket kalatakan a malaglagip kadagiti inararamid na kadagiti gubat a naidauloan na a panagsuppiat ti Pranses babaen dagiti serie a kumakaduaan, ti makunkuna a Napoleoniko a Gubgubat. Isuna ti nagipatakder kadagiti panagsakup ti kaaduan iti kontinente a Europa ken kinapanunutan na ti panagiwaras dagiti kaumnoan iti Rebolusion ti Pranses, bayat nga nagitiptipon ti maysa nga imperio a monarkia a nagipasubli dagiti parang iti naikkat nga ancien régime. Gapu dagiti balligi na ti gubgubat, kadagiti masansan a nalatlatak ken adadu a kasupiatanna, kadawyan isuna a naipammategan a maysa kadagiti kalatakan nga agbilbilin ti milisia iti ania man a panawen.
Ni Napoleon ket naipasngay idi idiay Corsica kadagiti nagannak kaniana a natakneng a Henobes a kapututan, ken nagsanay a kas maysa nga opisial ti artileria idiay kangrunaan a daga ti Pranses. Naglatak isuna babaen ti Umuna a Repbublika ti Pranses ken nagidaulo kadagiti nagballigia a kampania a kinasuppiat ti Umuna ken Maikadua a Kumakadduaan a nagsuppiat iti Pranses. Idi 1799, nagpartuat isuna ti kudeta ken inkabil na isuna nga ti Umuna a Konsul; kalpasan ti lima a tawen ti Senado ti Pranses ket nagirangarang kaniana a kas ti emperador. Iti umuna a dekada iti maika-19 a siglo, ti Imperio ti Pranses a babaen ni Napoleon ket nakipartisipar kadagiti serie a suppiatan a makunkuna a Napoleoniko a Gubat a nagiraman iti amin a kangrunaan a nabileg a Europa.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Schom, Alan (1998). Napoleon Bonaparte (1. HarperPerennial nga ed.). New York: HarperPerennial. ISBN 0-06-092-958-8.


c: text/html

text:
Sultan Kudarat
Ti Sultan Kudarat ket maysa a probinsia iti Pilipinas a masarakan iti rehion a SOCCSKSARGEN iti Mindanao. Kapitoliona ti ili ti Isulan ken kabeddengna dagiti probinsia ti Maguindanao ken Cotabato iti amianan, ti Davao del Sur iti daya, ti Abagatan a Cotabato iti abagatan. Iti abagatan-a-laud ket ti Baybay Celebes.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Addan ti Sultan Kudarat iti 11 nga ili ken maysa a siudad.
Siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti daulo ti probinsia: Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno, Siudad ti Quezon- Naala idi 12 Pebrero 2013
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Soccsksargen (Ingles) naala idi 3 Hunio 2013

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Adolf Hitler
Ni Adolf Hitler (Aleman: [ˈadɔlf ˈhɪtlɐ] ( denggen); 20 Abril 1889 – 30 Abril 1945) ket maysa idi anayanak nga Austriano, Aleman a politiko ken ti daulo iti Nailian a Sosialista a Partido ti Agobobra nga Aleman (Aleman: Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (NSDAP), kadawyan a makunkuna a ti Nasi a Partido). Isu idi ti kanselor iti Alemania manipud idi 1933 aginggana idi 1945, ken diktador iti Nasi nga Alemania (a kas iti Führer und Reichskanzler) manipud idi 1934 aginggana idi 1945. Ni Hitler ket kadawyana a naikumadua ti panakbangon iti pasísta idiay Europa, Maikadua a Sangalubongan a Gubat, ken ti Holokausto.
Maysa a naarkosan a beterano iti Umuna a Sangalubongan a Gubat, ni Hitler timmipon ti Partido ti Agobobra nga Aleman, ti nagpauna iti Nasi a partido, idi 1919, ken nagbalin a daulo iti NSDAP idi 1921. Idi 1923 nagpadas isuna ti kudetá, ti makunkuna a Beer Hall Putsch, idiay Munich. Ti napaay a kudetá ket isu ti nagbanagan a panakaibalud ni Hitler, nga iti daytoy a panawen ket sinurat na ti naisurat a panglaglagip, a Mein Kampf (Ti Panagsagabak). Kalpasan ti panakawayawayaan na idi 1924, ni Hitler ket nakaganab ti suporta babaen ti panagiyaddang na ti Pan-Hermanismo, antisemitismo, ken kontrakommunismo nga addaan isuna ti natagirayad a panagbitla ken Nasi a propaganda. Kalpasan ti panakitudon na a kas ti kanselor idi 1933, binaliwan na ti Weimar a Republika iti Maikatlo a Reich, maysa daytoy a maymaysa a partido diktadora a naibatay iti totalitario ken autokratiko ideolohia iti Nasismo. Ti naisawang na a panggep idi ket ti agipabangon ti maysa a Baro nga Urnos iti kapulosan a Nasi nga Aleman a hegemonia (panagsakup) iti kontinental a Europa.
Dagiti ganganaet ken domestiko nga annuroten ni Hitler ket adda ti pagtungpalan iti panaggemgem ti Lebensraum ("pagtaengan a lugar") para iti Hermaniko a tattao. Isu ti nangiturong ti panagarmas manen ti Alemania ken ti panagraut iti Polonia babaen ti Wehrmacht idi Septiembre 1939, a nagbanagan daytoy ti panagrugi Maikadua a Sangalubongan a Gubat idiay Europa. Babaen ti panagturay ni Hitler, idi 1941 dagiti puersa ti Alemani ken dagiti kumaduaan a Europeano kaaduan a sinakopda ti Europa ken Amianan nga Aprika. Dagitoy a naganganab naininut a naipasubli, ken idi 1945 dagiti Kumadua a buyot ket inabakda ti buyot ti Alemania. Dagiti supremasista ken pinakapuli a pagayatan nga annuroten ni Hitler ket nagbanagan dagiti sistematiko a panagpapatay kadagiti sangapulo ket maysa a riwriw a tattao, a mairaman dagiti gangani nga innem a riwriw a Hudio.
Iti panungpalan nga alaldaw iti gubat, idi agdama ti Gubat iti Berlin idi 1945, ni Hitler ket inasawana ti nabayagan a kamalalana, ni Eva Braun. Idi 30 Abril 1945, kalpasan ti basbassit ngem dua nga aldaw, dagitoy dua ket nagpakamatayda tapno saanda a matiliw babaen ti Nalabbaga a Buyot, ken dagiti bangkayda napuoran.
Dagiti nasapa a tawen[urnosen | urnosen ti taudan]
Kaputotan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ama ni Hitler, Alois Hitler (1837–1903), ket isu idi ti anak ti ruar ni Maria Anna Schicklgruber. Ti panakaipasngay a panakapanekan ni Alois ken saan a nanginagan ti amana, gapu daytoy ti ubing ket innalana ti apelyido ti inana. Idi 1842 ni Johann Georg Hiedler ket inasawana ni Anna. Kalpasan ti ipupusayna idi 1847 ken ti ipupusayna met idi 1856, ni Alois ket inayaywanan ti pamilia ti kabsat a lalaki ni Hiedler a ni Johann Nepomuk Hiedler.[1] Saan amnipud idi 1876 a ni Alois ket naglehitimado ken ti panagbuniagan a rehistro ket binaliwan ti maysa a padi a nasaksian ti tallo a tao.[2] Idi agururay ti tribunal idiay Nuremberg idi 1945, ti Nasi opisial a ni Hans Frank ket nagipaltiing ti kaad dagiti surat a nangitunton nga ti ina ni Alois ket naidakawat nga agtagibalay para iti maysa a Hudio a pamilia idiay Graz ken ti agtawen ti 19 nga anak a lalaki ti pamilia, a ni Leopold Frankenberger, ket isu ti nakaputot kenni Alois.[3] Nupay kasta, awan ti Frankenberger, Hudio wenno dagiti sabali pay, a nairehistro idi idiay Graz iti dayta a paset ti panawen.[4] Dagiti agipakpakasarita ket agduduada a ti matunton nga ti ama ni Alois ket maysa a Hudio.[5][6]
Iti edad a 39, ni Alois innalana ti apelyido a "Hitler", ken naipangiletra pay a kas "Hiedler", "Hüttler", wenno "Huettler"; ti nagan ket mabalin a naipakadawyan ti panungpalan a panangiletra babaen ti maysa a padi. Ti nagtaudan iti daytoy a nagan ket baka ti "maysa nga agtaeng iti kalapaw" (Pagalagadan nga Aleman Hütte), "pastor" (Pagalagadan nga Aleman hüten "ag-guardia", Inggles "heed"), wenno manipud dagiti Eslabo a balikas Hidlar ken Hidlarcek.[7]
Kinaubing[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Adolf Hitler ket naipasngay idi 20 Abril 1889 idiay Gasthof zum Pommer, maysa a pagdagusan daytoy idiay Ranshofen,[8] daytoy ket maysa a purok a naikapet idi 1938 iti munisipalidad iti Braunau am Inn, Austria-Hungarai. Isu ket ti maikapat kadagiti innem nga annak ni Alois Hitler ken Klara Pölzl (1860–1907). Dagiti kinauna a kakabsat ni Adolf – Gustav, Ida, ken Otto – ket pimmusayda a kas maladaga.[9] Idi agedad ti tallo ni Hitler, tti pamilian a ket immalis idiay Passau, Alemania.[10] Isu idiay ti nakaadalanna ti naisangyan nga baba a Babaro a dialekto, ngen saan a ti Austriano Aleman, a nakamarka daytoy ti panagbitlana iti amin a kabibiagna.[11][12][13] Idi 1894 ti pamiliana ket immalisda manen idiay Leonding (asideg ti Linz), ken idi Hunio 1895, ni Alois ket nagretiro idiay bassit a dagana idiay Hafeld, nga asideg idiay Lambach, nga isu ket nagpadas iti panagtaltalon ken panagtaripato dagti uyokan. Ni Adolf ket nagbasa idiay Fischlham. Ni Hitler ket naamanga kadagiti panakigubat kalpasan idi nakabiruk ti nailadawan a libro a maipanggep ti Pranko-Prusiano a Gubat manipud kadagiti tagikua ti amana.[14][15]
Ti inyaalisda idiay Hafeld ket naiparna iti panakairugi iti nakaro a panagringgor ti ama ken anak a lalaki a gapuanan daytoy babaen ti saan a pangsurot ni Adolf ti istrikto a displina iti eskuelana.[16] Dagiti ganetget a panagtaltalon ni Alois Hitler idiay Hafeld ket napaay, ken idi 1897 ti pamilia ket immalis idiay Lambach. Ni Hitler ket nagbasa iti maysa a Katoliko a pagadalan a maika-11 a siglo a Benediktino a monasterio, a ti pulpito ket nanakutukotan ti maysa a naestiloan a suwastika a simbolo iti eskudo ni Theodorich von Hagen, ti sigud idi nga abad.[17] Ti agwalo nga edad a Hitler ket nagadal kadagiti panagkanta, nagkanta iti koro ti simbaan, ken isu ket nagpanpanunut pay nga agbalin a maysa a padi.[18] Idi 1898 ket agnanayonda a nagsubli idiay Leonding. Ti ipupusay ti ububing a kabsatna a lalaki, a ni Edmund, manipud ti sakit a kamuras idi 2 Pebrero 1900 ket nauneg nga umapay kenni Hitler. Nagbaliw isuna manipud ti natalged ken nalaing a manakigayyem ken nalaing nga estudiante, iti naliday, nasuktu ken nasidunget nga ubing iti amana ken dagiti manursuro kaniana.[19]
Ni Alois ket nagballigi iti karerna iti opisina ti aduana ken kayatna a ti anakna ket sumurot kaniana.[20] Ni Hitler ket nagngdrama idi ti maysa nga episodio manipud iti daytoy a paset ti panawen nga isu ket intugot ti amana nga agbisita ti opisina ti aduana, a nagiladawan daytoy a kas ti napasamak a nagited ti di-makapakawan a panaggura a nagbaetan ti ama ken anak, a dagitoy dua ket napigsa ti pakinakemda.[21][22][23] Ti di-panakaikaskaso ti panagayat ti anakna a mapan nga agbasa ti klasiko a pagadalan ket ti ayatna nga agbalin a maysa nga artista, idi Septiembre 1900 ni Alois ket inpatulodna ni Adolf idiay Realschule idiay Linz.[24] (Daytoy ket isu met laeng ti nangato nga eskuela a nagbasaan ni Adolf Eichmann idi kalpasan ti 17 a tawtawen.)[25] Ni Hitler ket nagrebelde iti daytoy a keddeng, ken iti Mein Kampf nangipakaammo nga isu ket saan a nalang ti panagadalna, nga isu ket agnamnama a no makita ti amana "a ti bassit a panagrang-ayko idiay teknikal a pagadalan a ti amak ket palubosannak nga agiruknoy ti arapaapko."[26]
Ni Hitler ket nagragut iti Aleman a nationalismo manipud idi ubing pay.[27] Ni Hitler ket nagiyebkas ti panakamatalekna laeng iti Alemania, nga umuyuyaw ti maapapday a Habsburg a Monarkia ken dagiti panagturayna kadagiti adu ti nadumaduma nga etnikona nga imperio.[28][29] Ni Hitler ken dagiti gayyemna ket inususarda ti panagkablaaw a "Heil", ken nagkankantada kadagiti Aleman a nailian a kanta "Deutschland Über Alles" embes nga iti Austriano nga Imperial a kanta.[30]
Kalpasan ti kellaat nga ipupusay ni Alois idi 3 Enero 1903, ti panagadal ni Hitler naapday. Isu ket pinalubosan ti inana nga agsardeng idi otonio ti 1905.[31] Simmrek isuna idiay Realschule idiay Steyr idi Septiembre 1904; simmayaat met dagiti panagkukuana ken dagiti aramidna ken dagitoy ket nagininut a rimmmang-ay.[32] Idi otonio iti 1905, kalpasan ti pakaruarna maikadua ken panungpalan nga eksamen, ni Hitler ket pimmanaw idiay eskuelana nga awan ti tarigagay nga agpasayaat ti panagadalna wenno awan ti nalawag a planona para iti masakbayan a karrerna.[33]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Maser 1973, p. 4.
- ^ Maser 1973, p. 15.
- ^ Rosenbaum 1999.
- ^ Hamann 2010, p. 50.
- ^ Toland 1992, pp. 246–47.
- ^ Kershaw 1999, pp. 8–9.
- ^ Jetzinger 1976, p. 32.
- ^ BBC News, 2011.
- ^ Shirer 1960, p. 9.
- ^ Rosmus 2004, p. 33.
- ^ Keller 2010, p. 15.
- ^ Hamann 2010, pp. 7–8.
- ^ Kubizek 2006, p. 37.
- ^ Kubizek 2006, p. 92.
- ^ Hitler 1999, p. 6.
- ^ Fromm 1977, pp. 493–498.
- ^ Hauner 1983, p. 2.
- ^ Shirer 1960, pp. 10–11.
- ^ Payne 1990, p. 22.
- ^ Kershaw 2008, p. 9.
- ^ Hitler 1999, p. 8.
- ^ Keller 2010, pp. 33–34.
- ^ Fest 1977, p. 32.
- ^ Kershaw 2008, p. 8.
- ^ Lipstadt 2011, p. 272.
- ^ Hitler 1999, p. 10.
- ^ Evans 2003, p. 163.
- ^ Bendersky 2000, p. 26.
- ^ Ryschka 2008, p. 35.
- ^ Hamann 2010, p. 13.
- ^ Kershaw 2008, p. 10.
- ^ Kershaw 1999, p. 19.
- ^ Kershaw 1999, p. 20.


text:
Dalem
Ti dalem ket maysa a nangruna nga organo nga adda kadagiti bertebrata ken dagiti dadduma pay nga ayup. Adda daytoy kadagiti adu nga annong, a mairaman ti panagikkat iti rugit, biosintesis ti protina, ken ti panagpataud kadagiti biokimiko a nasken para iti pannakalpa. Tidalem ket nasken para iti panagbiag; awan ti agdama a waya a mangsukat para iti nabayag a kaawan ti annong ti dalemm, ngem adda met dagiti baro a pamay-an ti dialisis ti dalem a mabalin a mausar iti nabiit.
Daytoy nga organo ket adda ti nangruna a papel iti metabolismo ken adda dagiti nadumaduma nga annong iti bagi, a mairaman ti panagipenpen ti glukoheno, panagrungsot kadagiti nalabbasit a selula ti dara, sintesis ti protina ti plasma, panagpataud ti hormona, ken panagikkat ti rugit. Daytoy ket adda iti baba ti diapragma itipusong a rehion ti tian. Daytoy ket agpataud iti apro, ti maysa nga alkalino a kompuesto a tumolong iti pannakalpa babaen ti emulsipikasion kadagiti lipido. Ti nangato ti pannakaipangruna dagiti kulanit ti dalem ket mangtimbeng kadagitinadumaduma iti adu ti tomona a biokimiko a reaksion, a mairaman ti sintesis ken ti pannakaburak dagiti bassit ken narikut a molekula, nga adu kadagitoy ket nasken para kadagiti nangruna nga annong.[1]
Ti terminolohia a mainaig iti dalem ket kanayon a mangrugi iti hepar- wenno hepat- manipud ti Griego a balikas ti dalem, hēpar (ἧπap, ramut hepat-, ἡπat-).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Maton, Anthea; Jean Hopkins, Charles William McLaughlin, Susan Johnson, Maryanna Quon Warner, David LaHart, Jill D. Wright (1993). Biolohia ti Tao ken Salun-at. Englewood Cliffs, New Jersey, USA: Prentice Hall. ISBN 0-13-981176-1. OCLC 32308337.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Dalem idiay Wikimedia Commons


text:
Lord Byron
Ni George Gordon Byron, maika-6 a Baron Byron, ken ti kinaudi George Gordon Noel, maika-6 a Baron Byron, FRS (22 Enero 1788 – 19 Abril 1824), sapasap a naamammoan a kas laeng ti Lord Byron, ket maysa idi nga Eskoses a mannaniw ken maysa a mangidaulo a pigura ti Romantiko a tignay. Kadagiti kadayegan nga obra ni Byron ket dagiti ababa a daniw ti "Ti Bababi ket Magmagna ti Kinapintas", "Epitapio iti maysa nga Aso", ken "Ti Umuna a Agek ti Ayat", a maipatinayon kadagiti salaysay a daniw ti Peregrinasion ni Childe Harold ken Don Juan. Isu ket naipanpanunotan a kas maysa kadagiti kalatakan a Britaniko a mannaniw ken agtultuloy nga adu ti mangbasbasa ken makaimpluensia.
Isu ket nagbanbaniaga tapno makilaban a kasinnupiat ti Otomano nga Imperio idiay Griego a Gubat ti Wayawaya, a dagiti Griego ket nagraraem kaniana a kas maysa a nailian abanuar.[1] Isu ket pimmusay idi agtawen ti 36 manipud ti gurigor a naalana bayat nga adda idiay Missolonghi idiay Gresia.
Ni Byron ket naramrambakan idi iti biag para iti aristokrato a nalabes a mairaman kadagiti adu nga utang, dagiti nadumaduma a panakiinnayatan, dagiti sayangguseng ti maysa nga eskandalo ti insestuoso a panakamainaigna ti kagudua a kabsatna a babai, ken ti kunabukbokadan a panagtalaw. Daytoy ket naipagpagarupan nga isu ket nagsagsagaba ti bipolar I a sakit, wenno maniaka a depresion.[2][3]
Nasapa a biag[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni John Byron ket ikallaysana ti maikadua nga asawana iti isu met laeng a rason ti panangasawana ti immuna: ti baknang ti babai.[4] Ti ina ni Byron ket nagilaklako ti dagana ken titulo tapno mabayadaan ti utang ti asawana, ken ti las-ud ti dua atawen ti dakkel nga estado, nga agpateg ti £23,500, nabarusubosen, a nangibatbati ti dati nga agtawid ti tinawen a matgedan iti laeng a £150.[5] Iti panagaramid tapno maliklikanna dagiti nagpautang, ni Catherine ket kinadkaduana ti awan bainna nga asawan idi Pransia idi 1786, ngem nagsubli met laeng idiay Inglatera idi gibus ti 1787 tapno maniyanak ti anakna a lalaki iti Inggles a daga. Isu ket naipasngay idi 22 Enero idia pagidagdagusan iti Holles Street idiay Londres.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Plomer, William (1970) [1936]. Ti Diamante ti Jannina. New York City: Taplinger Publishing. ISBN 978-0-224-61721-5. "Ni Byron ket nasken a matay pay tapno maaramid a sapasap a maawat ti pilhelenismo."
- ^ Ti Pateg ti Kreatibidad: Bipolar a Sakit ken dagiti Artista [1] naala idi 26 Disembre 2011
- ^ Lord Byron [2] naala idi 26 Disiembre 2011
- ^ "...daytoy ket naamammoan para laeng ti pakaimatangan tapno maibbatan kaniana dagiti utangna, a ni Byron ket tinawtawaganna ti babai." Ni Moore, Thomas, Dagiti Obra ni Lord Byron: Nga adda Dagiti Suratna ket Warnakan, ken ti Biagna, John Murray, 1835.
- ^ Biddut ti dakamat: Imbalido nga etiketa ti
; awan ti testo a naited para kadagiti ref a nanaganan
Galt.2C_John_1830
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Accardo, Peter X. Baybay-am a ti Satira ti Kantak: Byron’s Dagiti Inggles a Bardo ken dagiti Eskoses nga Agreprepaso. Web a pabuya, Houghton a Biblioteka, Unibersidad ti Harvard, 2011.
- Blackstone, Byron: 'Byron ken Islam: dagiti tallo nga Ero' (Warnakan ti Europeano a Panagadadal tom. 4 no. 4, Dis. 1974, 325–63).
- Crompton, Louis. Byron ken Griego nga Ayat: Homopobia idi maika-19 a Siglo nga Inglatera. Faber ken Faber, 1985.
- Drucker, Peter. 'Byron ken Otomano nga ayat: Orientalismo, Europeanisasion ken kapadpada a sekso a seksualidad idi nasapa a maikasangapulo ket siam a siglo a Lebante' (Warnakan ti Europeano a Panagadadal tom. 42 bil. 2, Hunio2012, 140-57).
- Garrett, Martin: George Gordon, Lord Byron. (Dagiti Biag dagiti Mannurat ti Britaniko a Biblioteka). Londres: Britaniko a Biblioteka, 2000. ISBN 0-7123-4657-0.
- Garrett, Martin. 'Palgrave a Literario a Diksionario ni Byron'. Palgrave, 2010. ISBN 978-0-230-00897-7
- Guiccioli, Teresa, contessa di, Biag idiy Italia ni Lord Byron, patarus. Michael Rees, ed. Peter Cochran, 2005, ISBN 0-87413-716-0.
- Grosskurth, Phyllis: Byron: Ti Pakapilawan nga Anghel. Hodder, 1997. ISBN 0-340-60753-X
- MacCarthy, Fiona: Byron: Biag ken Sarita. John Murray, 2002. ISBN 0-7195-5621-X.
- Marchand, Leslie A., editor, Edision ti Sursurat ni Byron, Unibersidad ti Harvard a Pagmalditan:
- Sursurat ken Warwarnakan ni Byron, Tomo I, 'Iti napudot a kaubingak', 1798–1810, (1973)
- Sursurat ken Warwarnakan ni Byron, Tomo II, 'Nadayeg iti panawenko', 1810–1812, (1973)
- Sursurat ken Warwarnakan ni Byron, Tomo III, 'Alas! ti ayat ti babai', 1813–1814, (1974)
- Sursurat ken Warwarnakan ni Byron, Tomo IV, 'Panagkallaysa ti sairo', 1814–1815, (1975)
- Sursurat ken Warwarnakan ni Byron, Tomo V, 'Naladaw unayen iti rabii', 1816–1817, (1976)
- Sursurat ken Warwarnakan ni Byron, Tomo VI, 'Ti lasag ket narasi', 1818–1819, (1976)
- Sursurat ken Warwarnakan ni Byron, Tomo VII, 'Nagbaetan ti dua a lubong', 1820, (1978)
- Sursurat ken Warwarnakan ni Byron, Tomo VIII, 'Naipasngay para iti suppiatan', 1821, (1978)
- Sursurat ken Warwarnakan ni Byron, Tomo IX, 'Idiay mata ti angin', 1821–1822, (1978)
- Sursurat ken Warwarnakan ni Byron, Tomo X, 'Maysa apuso para iti tungngal maysa a gasat', 1822–1823, (1980)
- Sursurat ken Warwarnakan ni Byron, Tomo XI, 'Para iti gubat ti panagwaywaya', 1823–1824, (1981)
- Sursurat ken Warwarnakan ni Byron, Tomo XII, 'Ti parikut ti maysa a pagsurotan', pagsurotan, (1982)
- Lord Byron: Napili a Sursurat ken Warwarnakan, (1982)
- McGann, Jerome: Byron ken Romantisismo. Cambridge: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan 2002. ISBN 0-521-00722-4.
- Oueijan, Naji B. Maysa a Konpendio ti Dumaya nga Elelemento iti Orientala a Sarsarita ni Byron. New York: Peter Lang Publishing, 1999.
- Prell, Donald: Ti Panagdaldaliasat kenn Byron manipud idiay Genoa aginggana idiay Cephalonia. Strand Publishing, 2009, ISBN 0-9741975-5-6.
- Prell, Donald: Lord Byron Nagranaan wenno pagtungpalan. Strand Publishing, 2009, http://www.strand-publishing.com/page6/page6.html
- Rosen, Fred: Bentham, Byron ken Gresia. Clarendon a Pagmalditan, Oxford, 1992. ISBN 0-19-820078-1.
- Thiollet, Jean-Pierre: Carré d'Art: Barbey d'Aurevilly, lord Byron, Salvador Dali, Jean-Edern Hallier, Anagramme éditions, 2008. ISBN 978-2-35035-189-6
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sasao a mainaig ti Lord Byron idiay Wikiquote
Dagiti midia a mainaig ti George Gordon Byron idiay Wikimedia Commons
Dagiti ob-obra a mainaig ti Mannurat:George Gordon Byron idiay Wikisource
- Lord Byron
- Alumni ti Kolehio ti Trinity, Cambridge
- Anglo-Eskoses
- Dagiti Baron iti noblesa ti Inglatera
- Pamilia a Byron
- Tattao nga Inggles ti Eskoses a kaputotan
- Dagiti Inggles a mannaniw
- Dagiti Kumaduaan ti Naarian a Kagimongan
- Missolonghi
- Tattao a naedukado idiay Eskuela ti Harrow
- Tattao a naedukado idiay Gramatiko nga Eskuela ti Aberdeen
- Tattao manipud idiay Londres
- Philhellenes
- Rehensia a panawen
- Dagiti romantiko a mannaniw
- 1788 a pannakaipasngay
- 1824 nga ipupusay
- Teatro ti maika-19 a siglo


text:
Bacolod
Ti Siudad ti Bacolod ket maysa a primera klase a siudad iti probinsia ti Negros Occidental iti Pilipinas. Isu ti kapitolio ken kadakkelan a siudad iti Negros Occidental. Kabeddengna ti Siudad ti Talisay iti amianan, ti ili ti Murcia iti daya, ti Siudad ti Bago iti abagatan-a-laud, ken ti Kipet ti Guimaras iti laud.
Naindayegan ti Siudad ti Bacolod gapu iti Piesta ti Maskara a maang-angay ditoy iti kada bulan ti Oktubre.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti Bacolod ket nabingbingay a politikal kadagiti 61 a barbaranggay.[2]
- Alangilan
- Alijis
- Banago
- Baranggay 1 (Poblacion)
- Baranggay 2 (Poblacion)
- Baranggay 3 (Poblacion)
- Baranggay 4 (Poblacion)
- Baranggay 5 (Poblacion)
- Baranggay 6 (Poblacion)
- Baranggay 7 (Poblacion)
- Baranggay 8 (Poblacion)
- Baranggay 9 (Poblacion)
- Baranggay 10 (Poblacion)
- Baranggay 11 (Poblacion)
- Baranggay 12 (Poblacion)
- Baranggay 13 (Poblacion)
- Baranggay 14 (Poblacion)
- Baranggay 15 (Poblacion)
- Baranggay 16 (Poblacion)
- Baranggay 17 (Poblacion)
- Baranggay 18 (Poblacion)
- Baranggay 19 (Poblacion)
- Baranggay 20 (Poblacion)
- Baranggay 21 (Poblacion)
- Baranggay 22 (Poblacion)
- Baranggay 23 (Poblacion)
- Baranggay 24 (Poblacion)
- Baranggay 25 (Poblacion)
- Baranggay 26 (Poblacion)
- Baranggay 27 (Poblacion)
- Baranggay 28 (Poblacion)
- Baranggay 29 (Poblacion)
- Baranggay 30 (Poblacion)
- Baranggay 31 (Poblacion)
- Baranggay 32 (Poblacion)
- Baranggay 33 (Poblacion)
- Baranggay 34 (Poblacion)
- Baranggay 35 (Poblacion)
- Baranggay 36 (Poblacion)
- Baranggay 37 (Poblacion)
- Baranggay 38 (Poblacion)
- Baranggay 39 (Poblacion)
- Baranggay 40 (Poblacion)
- Baranggay 41 (Poblacion)
- Bata
- Cabug
- Estefania
- Felisa
- Granada
- Mandalagan
- Mansilingan
- Montevista
- Pahanocoy
- Punta Taytay
- Singcang-Airport
- Sum-ag
- Taculing
- Tangub
- Villamonte
- Vista Alegre
- Handumanan
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Negros Occidental". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 3 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Lumaud a Visayas (Ingles) naala idi 12 Pebrero 2013
- ^ "Probinsia ti Negros Occidental". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 3 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
1869
Ti 1869 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Biernes iti kalendario a Gregoriano.
Dagiti linaon
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero–Marso[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 4 – ni Ulysses S. Grant ket sinarunona ni Andrew Johnson a kas ti maika-18 a Presidente iti Estados Unidos.
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero–Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 22 – Emilio Aguinaldo, umuna a Presidente iti Pilipinas (pimmusay 1964)
Hulio–Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Oktubre 2 – Mohandas Karamchand Gandhi, politiko a daulo ti India, Ama iti Pagilian (pimmusay 1948)
- Nobiembre 22 – André Gide, Pranses a mannurat ken Nobel a laureado (pimmusay 1951)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Kasilpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti 1869 idiay Wikimedia Commons


text:
Bantay Pulag
Ti Bantay Pulag (wenno sagpaminsan pay Bantay Pulog) ket isu ti maikadua a kangatuan a bantay idiay Pilipinas. Isu daytoy ti kangatuan a pantok idiay Luzon kadagiti 2,922 metro iti ngato ti lessaad ti baybay. Dagiti pagbeddengan a nagbaetan ti probinsia ti Benguet, Ifugao, ken Nueva Vizcaya ket agsasabatda idiay pantok ti daytoy a bantay.
Gapu ti kangatona, ti klima idiay Bantay Pulag ket natimbeng ken dagiti panagtudtudo ket kankanayon iti makatawen. Ti panagtudtudo iti bantay ket agtimbeng ti 4,489 mm iti tinawen ken ti Agosto ti kabasaan a bulan nga addaan ti natimbeng a panagtudtudo iti 1,135 mm.
Ti bantay ket pagtaengan dagiti 528 a nadokumentuan a sebbangan ti mula. Daytoy ket masna a pagtaengan ti endemiko nga Ansisit a Kawayan, (Yushania niitakayamensis) ken ti saleng (Pinus insularis) ken isu dagitoy ti kaaduan ti daytoy a lugar ti tropikal a kabakiran ti pino ti Luzon a mabirukan iti bakras ti bantay. Kadagiti patneng a biag ti kaatapan ket dagiti 33 a sebbangan ti billit ken dagiti nadumaduma a naipangta a mamalia a kas ti Ugsa ti Pilipinas, Higante a Napuskol-Ipus nga Ulep Bao (“bowet”) ken ti Atiddog-Dutdot a Panniki. Ti Bantay Pulag ket isu laeng ti lugar a pagtaengan ti 4 a sebbangan ti Ulep Bao. Daytoy ket addaan ti kaaduan a panagdumaduma iti biodibersidad iti Pilipinas, ken adda pay ti kabarbaro a nabirukan a (manipud idi 1896) 185 grams Ansisit nga ulep bao, Carpomys melanurus, ti manmano a kaputotan ti (endemiko iti Kordiliera) ken ti Koch pitta a billit ket maysa kadagiti naisagmak a sebbanganna.[2][3]
Idi Pebrero 20, 1987, ti dakkel a paset ti bantay ket naidesignado a kas Nailian a Parke babaen ti Proklamasion Blng. 75. Daytoy a tignay ket igandatna a mangpreserba ti enbironmento iti lawlaw ti bantay gapu kadagiti pangta manipud ti umad-adu a panagdur-as a kas ti konbersion kadagiti daga ti agrikultura, panagpataud ti tarikayo, panaganop, ken ti umad-adu a turismo.
Ti tattao nga Ibaloi ti Benguet ket inamipikadoda dakiti bangkayda ken ibalayanda kadagiti abut ti bantay. Dagiti kueba a pagitabonan ti mummy ti Kabayan, ket maysa daytoy kadagiti nangruna a pagpasiaran iti sitio, ken naikeddeng daytoy a nailian a kultural a gameng ti Pilipinas babaen ti Bilin ti Presidente Blng. 374.[4]
Pannagna nga aktibidad[urnosen | urnosen ti taudan]
Gapu ti kangatona a bantay iti Luzon, ti Bantay Pulag ket mangawis kadagit adu nga agkalkalay-at ti bantay. Ti nangruna a pangawisan ti daytoy a panagkalay-at ket mairaman ti montane a kabakiran ken ti pantok iti penomeno iti "baybay dagiti ulep". Adda met dagiti uppat a nangruna a dalan a pangsang-atan iti pantok: dagiti dalan ti Ambangeg, Akiki, ken Tawangan manipud idiay Benguet ken ti dalan ti Ambaguio manipud idiay Nueva Vizcaya. Dagitoy a dalan ket imatonan babaen ti Nailian a Parke ti Bantay Pulag, babaen ti Departamento ti Enbironmento ken dagiti Masna a Rekurso.
Ti Nailian a Parke ket pagtaengan dagiti nadumaduma a tribu a kas dagiti Ibaloi, Kalanguya, Kankana-ey, Karao, Ifugao ken dagiti Ilokano.
Daytoy ti maikatlo a kangatuan a bantay iti Pilipinas, kalpasan ti Bantay Apo ken Bantay Dulang-Dulang
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b de Ferranti, Jonathan; Maizlish, Aaron. "Banbantay ti Pilipinas - 29 a Panpantok ti Bantay nga addaan ti prominensia kadagiti 1,500 metro wenno ad-adu". Naala idi 31 Enero 2011.
- ^ "Dagiti kamemng ti NUJP ket kinalay-atda ti Bantay Pulag para iti kawaya ti warnakan". GMA News Online. 20 Abril 2008. Naala idi 5 Marso 2012.
- ^ Cariño, Delmar (26 Abril 2008). "Team finds rare cloud rat breed after 112 years". Inquirer.net. Naala idi 5 Marso 2012.
- ^ Cariño, Delmar (27 Abril 2009). "Respect mummies, Pulag trekkers told". Inquirer.net. Naala idi 5 Marso 2012.


text:
UTC+13:00
Ti UTC+13:00 ket panagilasin para iti timbengan ti oras manipud ti UTC iti +13.
Dagiti linaon
Kas alagaden nga oras (amin a paset ti tawen)[urnosen | urnosen ti taudan]
Oceania[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kiribati
- Is-isla ti Phoenix (ti laeng Isla ti Kanton ti matagtagitao) (Oras ti Is-isla ti Phoenix)
- Tokelau - Oras idiay Tokelau[1]
- Tonga
Kas alagaden nga oras (kalamiisan ti Akin-abagatan a Hemisperio)[urnosen | urnosen ti taudan]
Oceania[urnosen | urnosen ti taudan]
Kas oras a panagin-inut ti lawag (kalgaw ti Akin-abagatan a Hemisperio[urnosen | urnosen ti taudan]
Oceania[urnosen | urnosen ti taudan]
Antartika[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti dadduma a kuartel idiay Antartika, a naisangayan idiay Abagatan nga UNgto ken Estasion ti McMurdo. Dagitoy a lugar ket isuda ti umuna iti lubong a makakita ti Init iti Baro a Tawen, gapu ta ti Init ket addan iti tengnga ti rabii iti dayat a panawen ti tawen.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti sentral a Pasipiko a Republika ti Kiribati ket nagipaammo ti panagbaliw ti petsa para iti akindaya a guduana idi Enero 1995, manipud kadagiti sona ti oras iti −11 ken −10 aginggana ti +13 ken +14, tapno maliklikan a mabingbingay ti pagilian babaen ti linia ti petsa.
Ti Tonga ket addan iti UTC+13 kadagiti adu a napalabas a tawen. Ti oras a panagin-inut ti lawag ket naus-usar idi kadagiti kalgaw a panawen ti akin-abagatan manipud idi 1999 aginggana idi 2002.[4]
Ti UTC+13 ket inus-usar idi a kas oras a panagin-inut ti lawag (kalgaw iti Akin-amianan a Hemisperio) kadagiti paset ti akindaya unay a Rusia (Chukotka ken Kamchatka) a nagus-usar ti dati nga Oras ti Kamchatka. Manipud idi Marso 2010 dagitoy a rehion ket napnapanda nga agusar iti Oras ti Magadan.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Tokelau: Saan a husto a lokal nga oras kadagiti napalabas a 100 a tawen". timeanddate.com.
- ^ "Ti Samoa ket agbaliwto kadagiti sona ti oras ken agpakauna babaen ti maysa nga aldaw". Metro.
- ^ "Ti Samoa napan iti Internasional a Linia ti Petsa". Herald Sun.
- ^ http://www.timeanddate.com/worldclock/clockchange.html?n=277&year=1999


text:
Inglatera
Ti Inglatera i/ˈɪŋɡlənd/ ket maysa a pagilian a daytoy ket paset iti Nagkaykaysa a Pagarian.[4][5][6] Nakibingbingay ti pagbeddengan iti Eskósia iti amianan ken ti Gales iti laud; ti Baybay Irlandes iti amianan a laud, ti Baybay Keltiko iti abagatan a laud, a ti Baybay Amianan iti daya ken ti Kanal Inggles iti abagatan ken isina na manipud ti kontinental nga Europa. Kaaduan ti Inglatera ket nabuklan ti tengnga ken akin-abagatan a paset iti isla iti Gran Británia idiay Amianan nga Atlantiko. Daytoy a pagilian ket agiraman pay ti sunurok a 100 a babassit nga isla a kas ti Babassit nga isla iti Scilly ken ti Bassit nga isla iti Wight.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti Ingglés ket naibangon babaen ti de facto a panag-usar.
- ^ Nainaganan ti Nagkaykaysa a Pagarian , saan a konstituente a pagilian
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Marden 2003, p. 460.
- ^ Brewer 2006, p. 340.
- ^ Opisina para iti nailian nga Estadistika (2009). "Karkulo ti populasion babaen ti Etniko a Grupo (eksperimento)". neighbourhood.statistics.gov.uk. Naala idi 2011-05-18.
- ^ Opisina iti Nailian nga Estadistika. "Dagiti Pagilian iti UK". statistics.gov.uk. Naidulin manipud ti kasisigud idi 2002-03-29. Naala idi 2009-02-01.
- ^ "Dagiti pagilian iti uneg iti maysa a pagilian". number-10.gov.uk. Naidulin manipud ti kasisigud idi 2008-02-09. Naala idi 2009-02-01. Di ammo a parametro
|unused_data=di naikaskaso (tulong)
- ^ "Dagiti sinukatan iti listaan iti subdibision a nagnagan ken dagiti kodigo ti elemento (Panid 11)" (PDF). Internasional nga Organisasion para iti Pagalagadan. Naala idi 2009-02-01.


text:
Biokimika
Ti biokimika, sagpaminsan pay a tinawtawagn iti biolohiko a kimika, ket isu ti panagadal iti kimiko a proseso iti kaunegan ti, ken mainaig kadagiti, sibibiag nga organismo.[1] Babaen ti panagtengngel kadagiti panagayus ti pakaammo babaen ti biokimika a panagisenial ken ti panagayus iti kimiko nga enerhia babaen ti metabolismo, ti biokimiko a proseso ket mangited ti kinarikut iti biag. Kadagiti napalabas a 40 tawen ti biokimika ket ket nagballigin iti panangipalawag kadagiti sibibiag a proseso a gangani nga adda itan kadagiti amin a lugar dagiti siensia ti biag manipud ti botanika aginggan iti medisina ket nakitigtignay iti biokimika a panagsukisok.[2] Tatta nga aldaw ti kangrunaan a naikapatengngaan ti isp itipuro a biokimika ket ti pannakaawat no kasano a mangited dagiti biokohiko a molekula kadagiti proseso a rumsua iti kaunegan dagiti sibibiag a selula, nga adu a pakainaigan iti panagadal ken pannkaawat kadagiti sibubukel nga organismo.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Biokimika idiay Wikimedia Commons


text:
Galimuyod, Ilocos Sur
Ti Galimuyod ket maysa a maikapat a klase nga ili iti probinsia ti Ilocos Sur iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Galimuyod ket nabennebenneg iti 24 a barbaranggay.[2]
- Abaya
- Baracbac
- Bidbiday
- Bitong
- Borobor
- Calimugtong
- Calongbuyan
- Calumbaya
- Daldagan
- Kilang
- Legaspi
- Mabayag
- Matanubong
- Mckinley
- Nagsingcaoan
- Oaig-Daya
- Pagangpang
- Patac
- Poblacion
- Rubio
- Sabangan-Bato
- Sacaang
- San Vicente
- Sapang
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Ilocos Sur". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 19 Septiembre 2013.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Ilocos (Ingles) naala idi 21 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti Ilocos Sur". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 26 Hunio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Chile
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Katkategoria:
- Chile
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Pasipiko
- G15 a pagpagilian
- Dagiti dati a kolonia ti Espana
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Pagpagilian ti Abagatan nga Amerika
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1818
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Espaniol
- Dagiti pagilian ti Abagatan nga Amerika
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Supersebbangan
Ti supersebbangan ket maysa agrupo iti saan a basbassit ngem ti dua a naisangayn a sebbangan ngem asideg nga agkabagian a sebbangan iti alopatriko a pannakaiwarwaras. Saan amin a karikot ti sebbanagan, urayno dagiti kriptiko wenno singsing a sebbangan ket supersebbangan, ken ti sinnublat, ngem adu ti kastoy. Ti supersebbanagn a mangbukel ti dua a kabsat a sebbangan ket tinawtawagan ti paris a sebbangan.
Dagti kas pagarigan ket mairaman ti:
- Puffinus puffinus grupo dagiti shearwater – saan a supersebbangan, ngem ti P. yelkouan ti grupo a dati a naglaonanna ket supersebbangan.
- Phylloscopus collybita grupo dagiti leaf warbler
- dagiti Tapaculo


text:
Departamento ti Enbironmento ken dagiti Masna a Rekurso (Pilipinas)
Ti Departamento ti Enbironmento ken dagiti Masna a Rekurso (Filipino: Kagawaran ng Kapaligiran at Likas na Kayamanan, DENR wenno KKLK) ket ti ehekutibo a departamento ti gobierno ti Pilipinas para iti panangituray ken panangimaton ti eksplorasion, panagdur-as, panag-usar, ken konserbasion kadagiti masna a rekurso ti pagilian.
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Departamento ti Enbironmento ken dagiti Masna a Rekurso ket immuna a nabangon idi Enero 1, 1917 a kas ti Departamento ti Agrikultura ken dagiti Masna a Rekurso (DANR) babaen ti pannakaaramid ti Tignay Blng. 2666 babaen ti Komision ti Pilipinas, a naamammuan iti "Ti Maysa a Tignay a Mangurnos manen ti Ehekutibo a Departamento ti Gobierno ti Is-isla ti Pilipinas," idi 18 Nobiembre 1916. Idi 1932, ti DANR ket naurnos manen iti Departamento ti Agrikultura ken Komersio (DAC).
Idi 1947, ti tignay a panag-urnos manen ket insublina manen ti DAC iti Departamento ti Agrikultura ken dagiti Masna a Rekurso. Dagiti Masna a Rekurso nga ima ti DANR ket kanungpalan a nabaliwanen idi Mayo 17, 1974 a kas ti Departamento dagiti Masna a Rekurso. Idi Enero 30, 1987, ti Misnitro idi ket naurnos manen iti Departamento ti Enbironmento, Enerhia ken dagiti Masna a Rekurso, babaen ti Ehekutibo a Bilin Blng. 131 ken kanungpalan idi a naurnos manen iti Departamento ti Enbironmento ken dagiti Masna a Rekurso babaen ti Ehekutibo a Bilin Blng. 192 idi Hunio 10, 1987. iti agdama, ti DENR ket agob-obra iti dakkel a gatad reporestasion iti Davao.
Listaan dagiti Sekretario ti Departamento ti Enbironmento ken dagiti Masna a Rekurso[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti opisina[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Summary of Allocations | Budget ng Bayan". Budget ng Bayan. Naala idi 29 Abril 2013.


text:
Hudaismo
Ti Hudaismo (manipud ti Latin Iudaismus, naala manipud ti Griego nga Ioudaïsmos, ken dimtengan a nakaalaan manipud ti Hebreo יהודה, Yehudah, "Huda";[1][2] iti Hebreo: יהדות, Yahadut, dagiti naisangsangayan a pannakailasin ti Hudio nga ethnos)[3] ket isu ti relihion, pilosopia ken ti waya ti biag ti tattao a Hudio.[4] Ti monoteistiko a relihion a nagtaud iti Hebreo a Biblia (tinawtawagan pay ti Tanakh) ken nasuksukimat kadagiti kinaudi a testo a kas ti Talmud, ti Hudaismo ket naipanpanunotan babaen dagiti relihioso a Hudio nga isu ti panangiyebkas ti ti tulagan a pannkaikabagian iti Dios a naibangon iti Annaka ti Israel.[5] Ti Rabaniko a Hudaismo ket agtengtengngel a ti Dios ket nangiparang kadagit lintegna ken bilbilin kennni Moses idiay Bantay Sinai iti porma iti Naisurat ken Naiyebkas a Tora.[6] Iti naipakasaritaan, daytoy a panangibagbaga ket sinuppiat idi babaen dagiti nadumaduma a grupo a kas ti Saduceos ken Helenestiko a Hudaismo ti las-ud ti Makadua a Templo a paset ti panawen; dagiti Karaite ken Sabateos idi las-ud ti nasapa ket kinaudi a mediebal a paset ti panawen;[7] ken dagiti paset dagiti moderno a reporma a tignay. Dagiti liberal a tignay iti moderno a panawen a kas ti Humanistiko a Hudaismo ket mabalin a di teistiko.[8]
Ti Hudaismo ket agtunton kadagiti naipakasaritaan a panagtultuloy a gumay-at ti ad-adu ngem 3,000 a tawtawen. Kadagiti kangrunaan a relihion ti lubong, ti Hudaismo ket naipanpanunotan a kas maysa kadagiti kaduogan a monoteistiko a relihion.[9][10] Dagiti Hebreo / dagiti Israelita ket natawtawagandan kadagiti "Hudio" kadagiti naud-udi a liblibro iti Tanakh a kas ti Libro ni Ester, nga adda dagiti termino ti Hudio a mangsuksukat ti titulo nga "Annak ti Israel".[11] Dagiti testo ti Hudaismo, dagiti tradision ken dagiti pateg a napigsa a nangimpluensia kadagiti kinaudi nga Abrahamika a relion, a mairaman ti Kristianidad, Islam ken ti Baha'i a Pammati.[12][13] Adu kadagiti aspeto ti Hudaismo ket dagus wenno saan a dagus a nakaimpluensia ti sekular a Lumaud nga etika ken sibil a linteg.[14]
Dagiti Hudio ket maysada a etnorelihioso a grupo[15] ken mairaman dagiti naipasngay a Hudio ken dagiti naipagbaliwen iti Hudaismo. Idi 2010, ti Hudio a populasion ti lubong ket nakarkulo idi iti 13.4 a riwriw, wenno agarup a 0.2% iti dagup ti populasion ti lubong. Agarup a 42% kadagiti amin a Hudio ket agtataeng idiay Israel ken agarup a 42% rket agtataeng idiay Estados Unidos ken Kanada, nga adda dagiti kaaduan a nabatbati ket agtataeng idiay Europa.[16] Ti kadakkelan a kadagiti relihioso a tignay ti Hudio ket Ortodokso a Hudaismo (Haredi a Hudaismo ken Moderno nga Ortodokso a Hudaismo), Konserbatibo a Hudaismo ken Reporma a Hudaismo. Ti kangrunaan a taudan a paggiddiatan a baetan dagitoy a grupo ket ti arngianda iti Hudio a linteg.[17] Ti Ortodokso a Hudaismo ket agtartaripatu a ti Tora ken Hudio a linteg ket nainlangitan iti tinaudan, eternal ken di mabaliwan, ken dagitoy ket nasken a nainget a masursurot. Ti Konserbatino ken Reporma aHudaismo ket ad-adu a liberal, a ti Konserbatibo a Hudaismo ket sapasap a mangiragragpat ti maysa nga adadu a "tradisional" a pannakaipatarus kadagiti kammasapulan ti Hudaismo ngem ti Reporma a Hudaismo. Ti kadawyan a puesto ti Reporma ket ti Hudio a linteg ket nasken a mapanirigan a kas maysa nga agsmang kadagiti sapasap nga alagaden Rngem timaysa nga agasmang kadagiti panagiparparit ken dagiti rebbeng a mapalpaliiw ken nasken kadagiti amin a Hudio.[18][19] Iti naipakasaritaan, dagiti naipangpangruna a korte ket nangipatpatungpal kadagiti Hudio a linteg; tatta nga aldaw, adda dagitoy a korte ngem ti panagsanay iti Hudaismo ket kaaduan a boluntario.[20] Ti kinaturay iti telohiko ken dagiti legado a banag ket saan a naibangbangon iti sinoman a tao wenno gunglo, ngem dagiti sagrado a testo ken dagiti rabino ken dagiti eskolar a nangipatpatarus kadagitoy.[21]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti pamay-ay ken dagiti Kategoria: Hudaismo ken Ebanghelio
- ^ AskOxford: Hudaismo
- ^ Shaye J.D. Cohen 1999 Dagiti Rugian ti Kinahudio: Dagiti pagbeddengan, Nadumaduma a kita, Dagiti madudua, Berkeley: Unibersidad ti California a Pamalditan; p. 7
- ^ Jacobs, Louis (2007). "Hudaismo". Iti Fred Skolnik. Encyclopaedia Judaica 11 (2d nga ed.). Farmington Hills, Mich.: Thomson Gale. p. 511. ISBN 978-0-02-865928-2. "Hudaismo, ti relihion, pilosopia, ken waya ti biag dagiti Hudio."
- ^ "Dagiti Rekurso ti Pannakaammo: Hudaismo". Berkley a Sentro para iti Relihion, Kappia, ken dagiti Pannakibiang iti Lubong. Naala idi 2011-11-22.
- ^ "Ania kadi ti maiyebkas a Tora?". Torah.org. Naala idi 2010-08-22.
- ^ "Hudio nga Unibersidad ti Karaite". Kjuonline.com. Naala idi 2010-08-22.
- ^ "Kagimongan para iti Humanistiko a Hudaismo". Shj.org. Naala idi 2010-08-22.
- ^ "Relihion ken Etika - Hudaismo". BBC. Naala idi 2010-08-22.
- ^ Relihion: Dagiti Tallo a Relihion, Maysa a Dios PBS
- ^ Dagit pakikabilan ti pirak: ti maysa apangyuan iti Hudaismo p. 59 babaen ni Stephen M. Wylen, Paulist Press, 2000 [1]
- ^ Heribert Busse (1998). Islam, Hudaismo, ken Kristianidad: Teolihoko ken Naipakasaritaan a Pannkaikapetan. Markus Wiener Publishers. pp. 63–112. ISBN 978-1-55876-144-5.
- ^ Irving M. Zeitlin (2007). Ti Naipakasaritaan a Mahoma. Polity (agipanpablaak). pp. 92–93. ISBN 978-0-7456-3999-4. Ti testo ti "Polity " ket di naikaskaso (tulong)
- ^ Dagiti Parawad ti Hudio iti Sibilisasion: Maysa aKarkulo (libro)
- ^ Kitaen ti, kas pagarigan, Deborah Dash Moore, Dagiti Politika nga Identidad ti Amerikano a Hudio, Unibersidad ti Michigan a Pagmalditan, 2008, p. 303; Ewa Morawska, Saan a Natalged a Prosperidad: Dagiti Adda ti Bassit nga Ili a Hudio iti Industrial nga Amerika, 1890-1940, Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan, 1999. p. 217; Peter Y. Medding, Patpateg, dagiti kinaykayat ken identidad: Dagiti Hudio ken politika iti maysa nga agbalbaliw a lubong, Tomo 11 kadagiti Panagad-adal iti kontemporario a Kinahudio, Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, 1995, p. 64; Ezra Mendelsohn, Tattao ti siudad: Dagiti Hudio ken dagiti urbano a karit, Tomo15 kadagiti Panagad-adal iti kontemporario a Kinahudio, Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, 1999, p. 55; Louis Sandy Maisel, Ira N. Forman, Donald Altschiller, Charles Walker Bassett, Dagiti Hudio ti Amerikano a Politika: dagiti salaysay, Rowman & Littlefield, 2004, p. 158; Seymour Martin Lipset, Amerikano aPannakailaslasin: Ti Dua a Tadem nga Espada, W. W. Norton & Company, 1997, p. 169.
- ^ Hudio a Populasion ti Lubong, 2010. Sergio Della Pergola, Hebreo nga Unibersidad ti Herusalem
- ^ "Dagiti Hudio a Denominasion". ReligionFacts. Naala idi 2010-08-22.
- ^ "Reformo a Hudaismo". ReligionFacts. Naala idi 2010-08-22.
- ^ "Ania kadi ti Reporma a Hudaismo?". Reformjudaism.org. Naala idi 2010-08-22.
- ^ Encyclopædia Britannica. "Britannica Online Encyclopedia: Bet Din". Britannica.com. Naala idi 2010-08-22.
- ^ "Hudaismo 101: Dagiti Rabino, Dagiti Padi ken Dadduma pay a Pamay-an ti Relihion". Jewfaq.org. Naala idi 2010-08-22.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Hudaismo idiay Wikimedia Commons
- Hudaismo 101, ti adu a masalsaludsod nga insurat babaen ti maysa abibliotekario.


text:
Fungus
Ti fungus ket kameng ti dakkel a grupo dagiti eukariotiko nga organismo a mairaman dagiti mikroorganismo a kas dagiti lebadura ken dagiti buot, ken dagitti pay kaaduan a naamammuan nga uong. Dagitoy nga organismo ket naidasigda iti pagarian ti Fungi, a mailasin manipud kadagiti mula, dagiti ayup, ken bakteria. Ti maysa a nangruna apaggiddiatan ket dagiti selula ti fungus ket addaanda kadagiti taleb a selula nga aglaon ti kuitina, a saan a kasla kapada dagiti taleb a selula dagiti mula, nga aglaon kadagiti selulosa. Dagitoy ken dagiti sabali pay a paggigiddiatan ket mangipakpakita a dagiti fungus ket mangporma iti maysa a grupo kadagiti mainaig nga organismo, a nanaganan iti Eumycota (dagiti husto a fungus wenno Eumycetes), a makibinningay ti sapasap a tinaudan (ti monopiletiko a grupo). Daytoy maipapan ti fungus a grupo ket naisangayan manipud ti maipapan iti estruktura a pannakaipada kadagiti myxomycetes (nagalis a buot) ken dagiti oomycetes (buot ti danum). Ti disiplina ti biolohia a maipanggep ti panagdal kadagiti fungus ket naamammuan iti mikolohia (manipud ti Griego uύknς, mukēs, a kaibuksilanna ket "fungus"). Ti mikolohioa ket sagpaminsan pay a naikedkeddeng a kas maysa a sanga ti botánika, urayno daytoy ket sabali a pagarian iti biolohiko a taksonomia. Dagiti henetiko apanagadal ket nakaipakpakita a dagiti fungus ket as-asidegda a makikabagian kadagiti ayup ngem dagiti mula.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Moore RT. (1980). "Dagiti taksonomiko a singasing para iti pannakaidasig kadagiti maipapan ti baybay a lebadura ken dagiti dadduma pay a lebadura ken dagiti kasla fungus a mairaman dagiti smut". Botanica Marine 23: 361–373.
- ^ Ti sistema a pannakaidasig a naipakita ditoy ket naibatay iti 2007 a pilohenetiko a panagadal babaen ni Hibbett et al.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Fungi idiay Wikimedia Commons


text:
Orani, Bataan
Ti Orani ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Bataan iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
TI ili ti Orani ket nabingbingay a politikal iti 29 a barbaranggay.[2]
- Bagong Paraiso (Poblacion)
- Balut (Poblacion)
- Bayan (Poblacion)
- Calero (Poblacion)
- Paking-Carbonero (Poblacion
- Centro II (Poblacion)
- Dona
- Kaparangan
- Masantol
- Mulawin
- Pag-asa
- Palihan (Poblacion)
- Pantalan Bago (Poblacion)
- Pantalan Luma (Poblacion)
- Parang Parang (Poblacion)
- Centro I (Poblacion)
- Sibul
- Silahis
- Tala
- Talimundoc
- Tapulao
- Tenejero (Poblacion)
- Tugatog
- Wawa (Poblacion)
- Apollo
- Kabalutan
- Maria Fe
- Puksuan
- Tagumpay
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Bataan". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 8 Agosto 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Luzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Bataan". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 8 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)
- Orani.Org
- Sapasap a Paammo ti Orani, Bataan


text:
Papa Vitaliano
Ni Santo Papa Vitaliano (Italiano: Papa Vitalianus) ket isu ti Papa ti Katoliko a Simbaan manipud idi 30 Hulio 657 aginggana idi 27 Enero 672.
Isu ket naipasngay idi idiay Segni, Lazio, ti anak a lalaki ni Anastasio.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Vitaliano idiay Wikimedia Commons
Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Vitalianus". Encyclopædia Britannica (Maika-11 nga ed.). Pagmalditan ti Unibersidad ti Cambridge.


text:
Papa Bonifacio IX
Ni Papa Bonifacio IX (c. 1350 – 1 Oktubre1404), naipasngay a kas ni Piero Tomacelli, ket isu idi ti maikadua a Romano a Papa ti Lumaud a panaggudua, manipud idi 2 Nobiembre 1389 aginggana idi pimmusay. Idi daytoy a las-ud ti panawen dagiti kontrapapa a ni Clemente VII ken ni Benedicto XIII ket nagtultuloyda a nagtengtengngel ti korte a kas opapa idiay Avignon babaen ti panagsalaknib ti Pranses a monarkia. Isu ti naudi a Papa a nagnagan ti Bonifacio.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Bonifacio IX idiay Wikimedia Commons


text:
Arles
Nagsasabtan: 43°40′36″N 4°37′40″E / 43.67670°N 4.6278°E
Ti Arles (Pransés a pannakabalikas: [aʁl]; Oksitano: Arle [ˈaʀle] iti kadawyan a klasiko a Mistraliana; Arelate iti taga-ugma a Latin) ket maysa a siudad ken komuna idiay abagatn ti Pransia, idiay Bouches-du-Rhône a departamento, nga isu daytoy ket maysa a subprepektura, idiay dati a probinsia ti Provence.
Ti dakkel a paset ti Camargue ket mabirukan iti teritotio ti komuna, a mangaramid daytoy ti kadakkelan a komuna idiay Metropolitano a Pransia iti termino ti teritorio (ngem ti Maripasoula, Pranses a Guiana ket dakdakkelda). Ti siudad ket adda ti atiddog a pakasaritaan, ken nnagruna idi idiay Romano a probinsia ti Gallia Narbonensis. Dagiti Romano ken Romaniko a Monumento iti Arles ket nailistada a kas dagiti UNESCO a Tinawtawid a Lugar iti Lubong idi 1981. Ti Olandes a kalpasan nga Impresionista a pintor a ni Vincent van Gogh ket nagtaeng idiay Arles idi 1888-1889 ken nagpataud kadagiti 300 pinintaan ken ladawan idi las-udti panagtaengna idiay. Ti maysa nga internasional piesta ti potograpia ket tinegtengngel idiay siudad manipud idi 1970.
Dagiti linaon
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti karayan Rhône agsina ti dua a sanga iti ngato ti karayan idiay Arles, nga agporma daytoy ti Camargue delta. Gaputa ti Camargue iti sapasap ket administratibo a paset iti Arles, ti komuna a kas sibubukel ket isu ti kadakkelan a komuna idiay Metropolitano a Pransia babaen ti teritorio,urayno ti populasionna ket adadu bassit ngem 50,000. Ti kalawana ket 758.93 km2 (293.02 sq mi), a daytoy ket maminpito a dakdakkel ngem ti kalawa ti Paris.
Populasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Arles idiay Wikimedia Commons


text:
Buis
Ti buis (manipud ti Latin taxo; "Karkuluek") ket maysa a pinansia a panagsingir wenno dadduma pay a panagsingir a naipang-al kadagiti agbaybayad ti buis (ti agmaymaysa a tao wenno legado nga entidad) babaen ti maysa a estado wenno ti kapadpada a pamay-an ti maysa nga estado a kas ti pannakapaay ti ti panagbayad ket madusa babaen ti linteg. Dagiti buis ket maipang-al pay babaen kadagiti adu aadministratibo a pannakabingbingay. Tii buis ket buklen dagiti dagus wenno dagiti saan a dagus a buis ken mabalin a bayadan babaen ti kuarta wenno ti kapadpadana a panag-obra.
Segun ti Diksionario ti Linteg ni Black, ti buis ket maysa a "maipanggep ti kuarta nga awit a naited kadagiti tao wenno dagiti agtagtagikua tapno masuportaran ti gobierno[...] ti panangbayad nga inpatunos ti kehislatibo a turay." Daytoy ket "ket saan a boluntario a panagbayad wenno donasion, ngem daytoy ket naipatpatungpalam a kontibusion, a naipatunos babaen ti lehislatibo a turay" ken daytoy ket "ti aniaman a kontribusion ket maipang-al babaen ti gobierno [...] a daytoy ket babaen ti bayad ti panaglabas, pangpadayaw a buis, annawid, gabel, subsidio, tulong, ipaay, wenno dadduma pay a nagnagan."[1]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Diksionario ti Linteg ni Black, p. 1307 (maika-5 nga ed. 1979).
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Buis idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Buis idiay Wikiquote


text:
Plantilia:IMDb nagan
IMDb nagan iti Internet Movie Database
Daytoy ti plantilia nga agpataud kadagiti silpo iti Internet Movie Database para kadagiti nagan ti tattao iti pelikula. Daytoy ket nasken laeng a mausar ti paset "dagiti silpo ti ruar" ti maysa nga artikulo.
- Ti mangisilpo ti obra (pelikula/sine, Telebision wenno programa ti Web/serie, ay-ayam a video, kdpy.), usaren ti {{IMDb titulo}}.
- Ti mangisilpo ti naisangayan nga epeisode ti telebision wenno episode ti serie ti Web, usaren ti {{IMDb episode}}.
- Ti mangisilpo ti maysa listaan ti episode, usaren ti {{IMDb episodes}}.
- Ti mangisilpo ti kompania, usaren ti {{IMDb kompania}}.
- Ti mangisilpo ti karakter, usaren ti {{IMDb karakter}}.
- Ti mangisilpo ti gunguna, usaren ti {{IMDb gunguna}}.
Dagiti linaon
Panag-usar[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti parametro ti required ket ti numero ti ID . Ti plantilia ket usarenna ti titulo ti artikulo a kas ti angkla a testo:
* {{IMDb nagan |ID}} * {{IMDb nagan | id = ID }}
Ti panangisilpo ti testo iti sabali ngem ti nagan ti artikulo, usaren ti maikadua a parametro:
* {{IMDb nagan|ID |Nagan}} * {{IMDb nagan | id = ID | name = Nagan}}
Ti panangisilpo ti testo manipud ti datos idiay Wikidata, saan nga agusar ti aniaman a parametro:
* {{IMDb nagan}}
Daytoy ket mabalin amausar no ti panid ti Wikipedia ket aglaon kadagiti pangrikep ti panangipalpalawag; fkas pagarigan ti panid ti John Smith (aktor) usaren ti
{{IMDb nagan|0808774|John Smith}} tapno adda ti "John Smith iti Internet Movie Database" embes a ti "John Smith (aktor) iti Internet Movie Database". Daytoy ket nasken no kayat ti aginayon ti maysa a silpo ti IMDb iti maysa nga artikulo a maipanggep sabali a tao weeno banag ngem ti naisilpo a tao (fkas pagarigan, no iramannmo ti silpo ti IMDb para kenni Bette Davis iti artikulo ni Joan Crawford , nasken nga inaganam ti nagan ni Bette Davis a aks ti testo para iti silpo nga agus-usar it idaytoy a pagpilian).
Ti parametro ti
|section= ket mabalin nga iyasentar iti
award (mapili pay ti
awards) wenno
bio (mapili pay ti
biography) tapno maisilpo kadagiti gunguna wenno biograpia a paset para iti dayta a tao.
{{IMDb nagan|0000008|Marlon Brando|section=award}}mangited ti:
{{IMDb nagan|0000008|Marlon Brando|section=bio}}mangited ti:
Kas pagarigan[urnosen | urnosen ti taudan]
Datos ti plantilia[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy ket isu ti dokumentasion ti TemplateData para iti plantilia nga inus-usar babaen ti VisualEditor.
IMDb nagan
Daytoy a plantilia ket agpataud kadagit isilpo iti Internet Movie Database para kadagit nagan ti tattao ti pelikula.


text:
Sala
Ti sala ket maysa a tipo ti arte ken kadawyan a mangiraman iti panagggunay ti bagi, ken kadawyan daytoy a ritmiko ken iti samiweng. Daytoy ket naararamid kadagit iadu a kultura a kas porma ti managrikna a panagiyebkas, sosial a pannakitignay, wenno panagwatwat, iti maysa a espiritual wenno ti panagpabuya, ken masansan pay nga inus-usar a panangiyebkas kadagiti kapanunotan wenno panangibaga ti istoria. Ti sala ket mabalin pay a maikeddeng a kas maysa a porma ti di berbo a pannakisinnarita a nagbaetan ti tattao wenno dagiti ayup, kasla dagiti sala ti uyokan ken dagiti tabas ti panagkukua kasla dagiti sala ti panaginnala.
Dagit ipanangipalpalawag no ania ti pakabuklan ti sala ket segun kadagiti sosial ken kultural nga ugali ken dagiti sensibilidad ti estetika, artistiko ken moral.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti nota
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Sala idiay Wikimedia Commons
- Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Dance". Encyclopædia Britannica (Maika-11 nga ed.). Pagmalditan ti Unibersidad ti Cambridge.
- Dagiti naipakasaritaan a panangiladawan ti panagsala manipud idi 3300 S.K. aginggana idi 1911 A.D. manipud idiay Gandat ti Gutenberg
- Nailian a Museo ti Sala ti Estados UNidos ken Salas ti Dayaw


text:
Balamban, Cebu
Ti Balamban ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Cebu iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Balamban ket nabingbingay a politikal kadagiti 28 a barbaranggay.[2]
- Abucayan
- Aliwanay
- Arpili
- Bayong
- Biasong
- Buanoy
- Cabagdalan
- Cabasiangan
- Cambuhawe
- Cansomoroy
- Cantibas
- Cantuod
- Duangan
- Gaas
- Ginatilan
- Hingatmonan
- Lamesa
- Liki
- Luca
- Matun-og
- Nangka
- Pondol
- Prenza
- Singsing
- Sunog
- Vito
- Baliwagan (Pob.)
- Santa Cruz-Santo Niño (Pob.)
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Cebu". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Visayas (Ingles) naala idi 25 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Cebu". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 7 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Estados Unidos iti Amerika
Ti Estados Unidos iti Amerika (Ingles: United States of America), wenno kaadduan ket masao nga "Amerika" laeng, ket pagilian a pederal a naibatay ti linteg a republika, mabirukan iti tengnga ti kontinente ti Amianan nga Amerika, a naisadagan dagiti 48 a kontinental nga estado ken Washington, D.C., a kapitoliona, ket naisadagan pay a nagbaetan ti Taaw Pasipiko ken Taaw Atlantiko, nabeddengan ti Kanada iti amianan ken Méhiko iti abagatan. Ti estado iti Alaska ket adda idiay amianan a laud iti kontinente, nga addaan ti Kanada iti daya ken Rusia iti laud, iti ballasiw ti Nailet a Baybay Bering. Ti estado iti Hawaii ket maysa a purpúro idiay tennga a Pasipiko. Daytoy a pagilian ket addaan pay kadagiti territoriona idiay Pasipiko ken Karibe. Limapulo nga estado ti mangbukbukel daytoy a pagilian, saan a nairaman kadagiti dadduma a teritoriona.
Iti 3.79 kuadrado milia (9.83 riwriw km2) ken addaan ti sumurok a 312 riwriw a tattao, ti Estados Unidos ket isu ti maika-3 wenno maika-4 a kadakkelan a pagilian iti dagup a kalawa ti dagana, ken ti maika-3 a kadakkelan baben ti kalawa ti daga ken bilang dagiti umili. Daytoy ket maysa kadagiti kaaduan ti sabsabali nga etnisidad ket sabsabali a kultura a pagilian, ti nagbanagan daytoy ti kaaduan a panag-imigrasion manipud kadagit sabsabali a pagilian.[4]Ti ekonomia ti Estados Unidos ket isu ti kadakkelan a nailian nga ekonomia iti lubong, nga addan ti nakarkulo a 2011GDP iti $15.1 trilion.
Dagiti patneng a tattao ket nagtaudda manipud kadagiti dagiti Paleo nga Indio nga asino dagitoy ket naggapu da idiay Asia a nagnaedan da iti rib-ribo a taw-tawen nga ti tattan ket ti kangrunaan a daga ti Estados Unidos. Daytoy a bilang dagiti umili a patneng nga Amerikano ket nalatak a nakissayan babaen kadagiti saksakit ket gub-gubat kalpasan ti panag-kolonia ti Europa. Ti Estados Unidos ket naibangon babaen kadagiti Sangapulo ket tallo a Kolonia a mabirukan iti Daya nga Aplaya iti Estados Unidos. Idi Hulio 4, 1776 ket nagisayasay da ti Panagyebkas ti Estados Unidos iti Panagwaywayas, nga daytoy ket nagparangarang ti kinabukod a panagturay ken ti panakaipatakder ti panagtintinnulongan a kappon. Dagiti nagsuppiat nga estado ket inabakda ti Imperio a Britaniko iti Rebolusionario a Gubat ti Amerika, daytoy ti immuna a nagballigi iti kolonia a gubat iti panagwaywayas.[5] Ti agdama a Batay-linteg ti Estados Unidos ket naampon idid Septiembre 17, 1787; ti panakatalgedan na iti sumaganad a tawen ket pinakabaelan na dagiti estado a paset iti nagkaykaysa a republika nga addaan ti napigsa a tengnga a gobierno. Ti Kuenta dagiti Karbengan, ket naglaon kadagiti sangapulo a a pannakapasayaatan ti Batay-linteg nga ag-garantia kadagiti kaaduan a nakaisugud ken naikalintegan a karbengan, ket napatalgedan idi 1791.
Lumapus iti maika-19 a siglo ti Estados Unidos ket inyallatyiw na dagiti patneng a tribu, naala na ti territorio ti Louisiana manipud iti Pransia, Florida manipud iti España ken paset ti Pagilian nga Oregon manipud iti Nagkaykaysa a Pagarian, Alta California ken New Mexico manipud iti Méhiko, ken Alaska manipud iti Russia, ken innala na ti Republika iti Texas ken ti Republika iti Hawaii. Ti suppiatan a baetan ti Abagatan nga Amerika ken ti Amianan nga Amerika iti panag-padakkel ti patakder iti pannakaadipen ken dagiti karbengan ti estado napungtoten na ti Sibil a Gubat iti panawen nga 1860. Ti panangabak ti Amianan ket napawilan na ti agnayon a panaggudua iti daytoy a pagilian ken nagbanagan ti panaka-gibus ti nailintegan a panag-tagabu idiay Estados Unidos. Babaen ti panawennga 1870, ti nailian nga ekonomia na ket isun ti kadakkelan iti sangalubongan.[6]Ti Kastila-Amerikano a Gubat ken Umuna a Sangalubongan a Gubat ket nagpasingked iti daytoy a pagilian ti kasasaad na a kas maysa a napigsa a milisia. Rimmuar manipud iti Maikadua a Sangalubongan a Gubat nga isu ti immuna a pagilian nga addaan iti nuklear nga armas ken agnanayon a kameng iti Talinaay a Konsilo Dagiti Nagkaykaysa a Pagilian, ken kultural a puersa iti sangalubongan.[7]
Dagiti linaon
- 1 Etimolohia
- 2 Heograpia ken enbironmento
- 3 Politiko a panakabingbingay
- 4 Pakasaritaan
- 5 Gobierno ken dagiti politiko
- 6 Ekonomia
- 7 Puli
- 8 Relehion
- 9 Pagsasao
- 10 Edukasion
- 11 Kultura
- 12 Dagiti nagibasaran
- 13 Dagiti silpo iti ruar
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi 1507, maysa nga Aleman a managararamid ti mapa nga agnagan ti Martin Waldseemüller ket nagaramid ti mapa iti lubong nga nainaganan na ti Lumaud a Hemisperio iti "Amerika" nainaganan daytoy iti maysa nag Italino a managsukisuk ken managararamid ti mapa a ni Amerigo Vespucci.[8]Ti akinsakbay kadagiti kolonia ti Britania ket inus-usar da daytoy baro a nagan ti pagilian idi 1776 a panagirangarang ti panagwaywayas, "ti nagtutunos a Panagyebkas kadagiti sangapulo ket tallo a nakkaykysa nag Estado iti Amerika".[9]Idi Nobiembre 15, 1777, ti Maikadua a Kontinental a Kongreso ket inampon na ti Dagiti Artikulo iti Konpederasion, a nangisao, "Ti Patakder iti daytoy a Konpedarasion ket isunto ti "Ti Estados Unidos iti Amerika". Ti Pranko-Amerikano a tul-tulag iti 1778 ket nag-usar ti "Estados Unidos iti Amianan nga Amerika", ngem manipud idi Hunio 11, 1778, ti "Estados Unidos iti Amerika" ket ti nausar kadagiti kuenta iti pannagsukat iti daytoy a pagilian, ken nagbalin nga opisial daytoy manipud idin.[10]
Ti nababa a porma "Estados Unidos"(United States) ket maysa pay a pagalagadan. Dagiti sabbali pay a porma ket ti "E.U." (U.S), ti "EUA" (USA), ken "Amerika". Ti pangsarsarita pay a nagan ket mairaman ti "E.U. iti A" (U.S. of A) ken, it sabsabali a lugar iti lubong, ti "States" (dagiti estado). Ti "Columbia", idi ket maysa a nasikat a nagan para iti Estados Unidos, a nainaganan kenni Christopher Columbus; apparang daytoy iti nagan a "Distrito iti Columbia".
Ti pagalagadan a panagtawag kadagiti umili iti Estados Unidos ket ka ti "Amerikano". Nupay a ti "Estados UNidos" ket isu ti opisial a panagsuppiat a termino, ti "Amerikano" ken "U.S." ket kadawyan amaususar a panagitudo a pangilasin ti pagilian ("Dagiti Amerikano a kapategan", "dagiti puersa ti U.S."). Ti "Amerikano" ket saan unay a maususar iti Inggles a mangitudo kadagiti tattao a saana naikonekta iti Estados Unidos.[11]
Ti panangisao nga "Estados Unidos" ket kasisigud idi a natrato a kas adadu ngem maysa a kas ti, "dagiti Estados Unidos ket"—a nairaman iti Maikasangapulo ket tallo a Panagpasayaat ti Batay-linteg ti Estados Unidos, a napasingkedan idi 1865. Daytoy ket kadaywan a nagbalin a natroto a kas maymaysa laeng a ks ti, "ti EStado sunidos ket"—kalpasan ti gibus iti Sibil a Gubat. Ti maymaysa aporma ket pagalagadan tattan; ti adadu ngem maysa aporma ket naibati iti idioma a "dagitoy Estados Unidos".[12]
Heograpia ken enbironmento[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti kalawa ti daga iti kasigkay nga Estados Unidos ket agarup a 1,900 riwriw akre (7,700,000 km2). Ti Alaska, a nailasin manipud ti kasigkay nga Estado sUnidos babaen ti Kanada, ket isu ti kadakkelan nga estado iti 365 riwriw akre (1,480,000 km2). Ti Hawaii, a sumaksakop ti maysa a purpuro idiay tengnga a Pasipiko, nga abagatana laud ti Amianan nga Amerika, ket adda ti sumurok a 4 riwriw akre (16,000 km2).[13] Ti Estado sUnidos ket isu ti maikatlo wenno maikapat a kadakkelen a pagilian babaen ti dagup a kalawa iti lubong (daga ken danum), a nairanggo daytoy iti likud ti Rusia ken Kanada ken nagatngat bassit ngem wenno ti baba ti Tsina. Ti panakairanggo ket agdumaduma segun ti panagibilang kadagiti dua a teritorio a supsupiaten babaen ti Tsina ken India ken kasano ti panagrukod ti dagup a kadakkel ti Estados Unidos: ti panagkarkulo ket sumakop manipud ti 3,676,486 kuadrado milia (9,522,055 km2)[14] to 3,717,813 kuadrado milia (9,629,091 km2)[15] aginggana ti 3,794,101 kuadrado milia (9,826,676 km2).[16] No mairaman laeng ti kadakkel ti daga, ti Estados Unidos ket isu ti maikatlo a likudan ti Rusi ken Tsina, ken sango bassit ti Kanada.[17]
Ti aplaya a tanap iti Atlantiko a pantar ket agpastrek kadagioti adadayo a dagdaga dagiti agtintinnag ti bulongna a kabakiran ken dagitiagtultulatid a turod iti Piedmont. Ti Banbantay Appalachia ket bingayenna ti dumaya apantar manipud ti Nalatak a Danaw ken dagiti karuotan iti tenga a laud. Ti Mississippi–Karayan Missouri, ti maikapat a kaatiddogan sistema ti karayan iti lubong, ket kangrunaan nga agayos ti amianan-abagatan babaen ti pusod daytoy a pagilian. Ti nadalumpinas, nalames a tay-ak iti Nalatak a Tanap ket ket maibistrad iti laud, a tubngaren babaen ti rehion a kabanbantayan iti abagatan adaya. Ti Kabatbatuan a Kabanbantayan, iti lumaud nga igid iti Nlatak a Tanap, ket gumay-ay iti amianan aginggana ti abagatan iti ballasiw daytoy a pagilian, nga umababot ti kanagto a nagatngato ngem 14,000 a pié (4,300 m) idiay Colorado.Iti pay adadayo a laud ket dagiti kabatbatuan a Nalatak a labneng ken dagiti disierto a kas ti Chihuahua ken Mojave. Ti Sierra Nevada ken Cascade a kabanbantayan ket umasideg ti aplaya ti Pasipiko. Nga iti 20,320 pié (6,194 m), ti Bantay McKinley ti Alaska ket isu ti katayagan a tuktok iti pagilian ken ti Amianan nga Amerika. Dagiti aktibo a bulkan ket kadaywan kadagiti Alehandro ti Alaska ken Is-isla ti Aleutia, ken ti Hawaii ket buklen dagiti isla ti bulkan. Ti nalatak a bulkan a pinasirokan ti Nailian a Parke ti Yellowstone idiay Rockies ket daytoy ti kadagkelan a langa ti bulkan iti kontinente.[18]
Ti Estados Unidos, nga adda ti nawatiwat a kadakkelna ken ti nadumaduma a heograpiko, ket mangiraman kadagiti adu a kita ti klima. Ti daya iti maika-100 a meridiano, ti klima ket sumakop manipud ti nadag-eg a kontinental iti amianan aginggana ti nadam-eg a subtropikal iti abagatan. Ti akin-abagatan nga ungto iti Florida ket tropikal, ken kasta met ti Hawaii. Ti Nalatak a Tanap a laud ti maika-100 a meridiano ket namaga bassit. Kaaduan kadagiti Lumaud a kabanbantayan ken alpino. Ti klima ti Nalatak a Labneng ket namaga,ti disierto idiay Abagatn a luad, ti Mediteraneo idiay aplaya ti California, ken naintaawan idiay aplaya ti Oregon ken Washington ken abagatan nga Alaska. Kaaduan ti Alaska ket subartiko wenno polar. Ti nakaro a tiempo ket kadaywan kadagiti naibeddeng nga estado iti Gólpo iti Méhiko ken daytoy ket kanayon a makasansanay kadagiti alawig, ken kaaduan kadagiti alipugpog iti lubong ket rumsua iti uneg iti daytoy a pagilian, a nagnagruna idiay Bettang ti alipuglog ti Tengnga a laud.[19]
Ti ekolohia ti Estados Unidos ket naikapnunutan a "megadibersio": agarup a 17,000 a sebbangan dagiti vascular a mulmula oket rumsua iti kasigkay nga Estados Unidos kenAlaska, ken sumurok a 1,800 a sebbangan dagiti agsabsabong a mula ket mabirukan idiay Hawaii, ken bassit kadagitoy ti rumsua idiay kangrunaan a daga.[20] Ti Estados Unidos ket pagtaengan kadagiti adadu ngem 400 a sebbangan ti mamal, 750 billit, ken 500 reptilia ken ampibio.[21] Agarup a 91,000 a sebbangan ti insekto ket nainagananen.[22] Ti Tignay ti Nadangran a Sebbangan iit 1973 ket mangsalaknib kadagiti naipangta ken nadangran a sebbangan ken dagiti pagtaenganda, a dagitoy ket palpaliiwen ti Serbiso ti Ikan ken Kaatapan ti Estados Unidos. Adda dagiti sangapulo ket walo a nailian aparke ken ginasot kadagiti sabali pay a tinartarapato ti pederal a parke, kabakiran, ken langalang a luglugar.[23] No mairaman amin dagitoy, ti gobierno ket agtagikua iti 28.8% iti kadakkel a lugar ti pagilian.[24] Kaaduan kadagitoy ket nasalakniban, ngem adda dagiti naipaupa para itipanagkulukol ti lana, panagmina, panagtarikayo, wenno panagrantso ti baka; Ti 2.4% ket maususar para kadagiti milisia a kapanggepan.[24]
Politiko a panakabingbingay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Estados Unidos ket maysa a pederal a kappon kadagiti limapulo nga estdo. Dagiti kasisigud a sangapulo ket tallo nga estado ket dagiti simmaruno kadagiti sangapulo ket tallo a kolonia a nagrebelde iti Britaniko a panagturay.Iti nasapa a pakasaritaan iti daytoy a pagilian, adda dagiti tallo a baro nga estado a naurnong iti teritorio a naisina para kadagiti panagtunton kadagiti addan nga estado: ti Kentucky manipud ti Virginia; Tennessee manipud ti North Carolina; ken Maine manipud ti Massachusetts. Kaaduan kadagiti dadduma nga estado ket naukiran manipud kadagiti teritorio a naala babaen ti gubat wenno panaggatang babaen ti gobierno ti Estados Unidos. Maysa kadagiti malaksid nga agasmang ket buklen ti Vermont, Texas, ken Hawaii: tunggal maysa kadagitoy ket nawaya arepublika sakbayda a timmipon iti kappon. Idi panawen ti Sibil a Gubat ti Amerikano, ti West Virginia ket nakisina manipud ti Virginia. Ti kabaroan nga estado ti Hawaii ket nakagun-od ti panagestado idi Agosto 21, 1959.[25] Dagti estado ket awananda ti karnegan a sumina manipud ti kappon.
Dagiti estado ket buklen ti nawatiwat a masa ti daga ti Estados Unidos; dagiti sabali pay a dua a lugar a naipanunutan nga importante a paset iti daytoy a pagilian ket dagiti Distrito iti Columbia, ti pederal a distrito nga adda ditoy ti pakabirukan ti kapitolio ti Washington; ken ti Palmyra Atol, a daytoy ket awan dagiti agtaeng ngem nainkorporado a teritorio idiay taaw Pasipiko. Ti Estados Unidos ket agtagikua pay kadagiti nagruna a teritorio ti ballasi-taaw: ti Puerto Rico ken ti Is-isla ti Birhen ti Estados Unidos idiay Karibe; ken Amerikano a Samoa, Guam, ken ti Akin-amianan nga Is-isla ti Mariana idiay Pasipiko.[26] Dagiti naipasngay kadagiti nangruna a teritorio (malaksid ti Amerikano a Samoa) ket agtagikuada ti panakaumili iti Estados Unidos.[27] Dagiti umili ti Amerika nga agtaeng kadagitoy a teritorio ket adda dagiti karbengan ken responsibilidad a kapadpada dagiti umili nga agteng kadagiti estado; nupay kasta, isuda ket mailaksid kadagiti pederal a panagbuis ti matgedan, saan a makabutoa para iti presidente, ken adda laeng ti saan a makabutos a pannakabagi iti Kongreso ti Estados Unidos.[28]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Patneng nga Amerikano ken Europeano a pagtaengan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti patneng a tatto iti kangrunaan a daga ti Estados Unidos, a mairanan dagiti patneng ti Alaska, ket naipammatia dagitoy ket immakar manipud ti Asia, a nagrugi ti nagbaetan ti 40,000 ken 12,000 a tawtawen.[29] Adda dagiti, a kas dagiti sakbay ti Columbia a kultura ti Mississippi, ket nakaparang-ay dagitoy ti masakbayan nga agrikultura, grande nga arkitektura, ken estado a lessaad ti kagimongan. Kalpasan ti panagrugi a panagtalinaed dagiti Europeano ti Kaamerikaan, adu dagiti riwriw a patneng a tattao ti Kaamerikaan ket natay manipud kadagiti peste a kas ti burtong.[30]
Idi 1492, ti Henobes nga ekplorador a ni Christopher Columbus, nga adda ti kontrata ti balangat ti Kastila, ket nakaabut kadagiti adu nga is-isla ti Karibe, a makaaramid daytoy ti immuna a panaginnasideg kadagiti patneng a tattao. Idi April 2, 1513, ti maysa aKastila a konkistador a ni Juan Ponce de León ket simmanglad ti tinawtawaganna a ti "La Florida"—ti immuna a nadokumentoan a isasangpet ti agbalintona ti kangrunaan adada ti Estados Unidos. Dagiti natalinaedan ti Kastila a rehion ket sinaruno babaen dagiti tatta nga aldawen a abagatan a laud ti Estados Unidos a nakawis kadagiti rinibo manipud ti Mehiko. Dagiti Pranses nga agkomkomersio ti nalamuyot a dutdot ket nangibangonda kadagiti baro a pagpuestoan ti Baro a Pransia ti lawlaw ti Nalatak a Danaw; Ti Pransia ket timmunton kadagiti kaaduan a kaunegan ti Amianan nga Amerika, aginggana idiay Golpo iti Mehiko. Dagiti immuna a nagballigi a nagtalinaedan dagiti Inggles ket dagiti Kolonia iti Virginia idiay Jamestown idi 1607 ken ti Plymouth a Kolonia dagiti Peregrino idi 1620. Ti 1628 a panagdokumento babaen ti linteg ti Luek ti Massachusetts a Kolonia ket nagbanagan kadagiti adu nga allon ti panagakar; babaen idi 1634, ti New England ket pagtaenganen babaen dagiti 10,000 a kaadu dagiti Puritano. Ti nagbaetan ti naladaw a panawen ti 1610 ken ti Amerikano a Rebolusion, agarup a 50,000 a naibalbalud ket naipan kadagiti Amerikano a kolonia ti Britania.[31] Iti rugi ti 1614, dagiti Danes ket tinalinaedanda ti baba ti Karayan Hudson, a mairaman ti Baro nga Amsterdam idiay Isla ti Manhattan.
Idi 1674, dagiti Danes ket insinada dagiti teritorioda nga Amerikano iti Inglatera; ti probinsia iti Baro nga Olanda ket pinanaganan idi ti New York. Adu kadagiti baro nga imigrante, nangnangruna ti Abagatan, ket nakontrato nga agserserbi a dagitoy ket dua a pagkatlo kadagiti amin a imigrante ti Virginia ti nagbaetan ti 1630 ken 1680.[32] Babaen idi buelta ti maika-18 a siglo, dagiti Aprikano a tagabu ket nagbalbalinen a ti kangrunaan a taudan iti napiansaan a panagtrabaho. Iti 1729 a panagbingbingay dagiti Carolina ken ti 1732 a panagkoloni aiti Georgia, dagiti sangapulo ket tallo a kolonia ti Britaniko a dagitoy ket ti nagbalin nga Estados Unidos ket napabangonda. Amin dagitoy ket adda ti lokal a gobierno a mabalin ti agbutos para kadagiti kaaduana anawaya a tao, ti panagpaadu to panaruknoy iti taga-ugma a karbengan dagiti Inggles a tao ken ti maysa a kapanunutan iti bukod a panagturay ket nagparugso ti panagsuporta ti republikanismo. Amin dagitoy ket nanglegado ti komersio ti Aprikano a tagabo. Ti kaadu ti gatad dagiti naipasngay, nababa agatad ti pnakatay, ken ti agtaltalinaed nga imigrasion, ti populasion ti kolonia ket napardas a dimakkel. Ti tignay a Kristiano a panagpabaro iti panawen ti 1730 ken 1740s a naamammoan a kas ti Nalatak a Panagriing ket nagsungrod ti panagayat iti relihion ken relihioso a panagwaya. Iti Pranses ken Indiano a Gubat, dagiti puersa ti Britaniko ket tiniliwda ti Kanada manipud kadagiti Pranses, ngem ti prankopono a populasion ket nabati a naisina babaen ti politiko manipud kadagiti akin-abagatan a kolonia. No saan a mairaman dagiti Patmeng nga Amerikano (nadayeg a naamammona kas dagiti "Ameriko nga Indian"), a dagitoy ket naipatpatalaw, dagita a sangapulo ket tallo a kolonia ket adda idi ti populasion iti2.6 a riwriw idi 1770, agarup a maysa a pagkatlo iti Britania; gangani maysa iti lima nga Amerikano ket dagiti nangisit a tagabu.[33] Ngen ngem suheto ti Britaniko a panagbuisn, dagiti kolonia nga Amerikano ket awananda ti pannakabagi iti Parlamento iti Gran Britania.
Gobierno ken dagiti politiko[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Estados Unidos ket isu ti kadaanan a sibibiag a pederasion iti lubong. Daytoy ket maysa a batay-linteg a republika ken representatibo a demokrasia, "a ti pangturay ti kaaduan ket timnemplado babaen ti karbengan dagiti minoridad a sinalakniban babaen ti linteg".[34] Ti gobierno ket timtimbengan babaen ti sistema a panagkita ken gantingan nga inpalpalawagan babaen ti Batay-linteg nti Estados unidos, a daytoy ket agserbi a kas ti kangatuan a legado a dokumento iti daytoy a pagilian.[35] Iti Amerikano a pederalista a sistema, dagiti umili ket kadawyan a suheto dagiti tallo nga lessaaad itigobierno, pederal, estado, ken lokal; dagiti rebbeng ti lokal a gobierno ket kadawyan a a biningbingay ti nagbaetan ti kondado ken ti munisipio a gobierno. Iti gangani amina kaso, dagiti ehekutibo ken lehislatibo nga opisial ket mabutosan babaen ti maysa nga adadu ngem maysa a panagbutos dagiti umili babaen dagiti distrito. Awan ti maibagay a pannakabagi itilessad a pederal, ken wan unay kadagiti nababbaba a lessaad.
Ti pederal a gobierno ket buklen dagiti tallo a sangsanga:
- Lehislatibo: Ti dua a kamara a Kongreso, a buklen ti Senado ken ti Kamara dagiti Pannakabagi, nga agaramid kadagiti pederal a linteg, agdeklara tigubat, agpasingked kadagiti tulag, adda ti bileg iti supot, ken adda ti bileg iti panagidarum, a babaen daytoy ket makaikkat kadagiti agtugtugaw a kameng iti gobierno.
- Ehekutibo: Ti presidente ket isu ti agbilbilin a daulo iti milisia, mabalin nga agbeto lehislatibo a bilbilin sakbay nga agbalinda a linteg, ken mangidutok kadagiti kameng iti Gabinete (suheto ti panagpasingked ti Senado) kendagiti nadumaduma pay nga opisial, nga agtaripato ken mangipatungpal kadagiti pederal a linteg ken annuroten.
- Ukom: Ti Kangatuan a Korte ken dagiti nababbaba a korte ti pederal, a dagiti huesna ket ket naidutokan babaen ti presidente a pasingkedan ti Senado, ket ibuksilanna dagiti linteg ken ibaliktadna dagiti mabirukanna a a saan naibatay ti batay-linteg.
Ti Kamara dagiti Pannakabagi ket addaanda kadagiti 435 nga agbutbutos a kamkamemng, ti tunggal maysa ket agreprepresenta ti maysa a kongresional a distrito para iti dua a tawen a panagturay. Dagiti tugaw ti kamara ket dagiti panakabingay kadagiti estado babaen ti populasion iti tunggal sangapulo a tawen. A kas ti 2000 a senso, pito kadagiti estado ket addaanda ti kabassitan a maysa a panankabagi, bayat a ti California, ti kaaduan ti populasion nga estado, ket addan ti limapulo ket tallo. Ti Senado ket addaan dagiti 100 a kameng nga titunggal maysa nga estado ket addaan ti dua a senador, a nabutosan iti sapasap iti innem a tawen a panagturay; maysa apgkatlo kadagiti tugaw ti Senado ket agbalin a mabutosan iti tunggal maysa a sabali a tawen. Ti presidente ket agserbi ti uppat a tawen a panagturay ken saa amabalin a mabutosan iti adadu ngen dua. Ti presidente ket saan a mabutosan ti dagus a panagbutos, ngem babaaen ti saan a dagus elektoral a kolehio a sistema a dagiti mangikeddeng a butos ket mabingbingay kadagiti estado ken ti Distrito iti Columbia. Ti Kangatuan a Korte, nga indauloan babaen ti Pangulo a Hustisia iti Estados Unidos, ket addaan ti siam a kameng, nga asserbi iti amin a panawen ti panagbiagda.
Ekonomia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti kadakkelan a siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Addaan ti kangrunaan a siudsiudad iti Estados Unidos, mainayon ti tallo nga kadakkelan ti pagiian ken lubong: Ciudad ti New York, Los Angeles, ken Chicago. Babaen ket lamisaan dagiti duapulo nga kadakkelan a siudad iti Estados Unidos, maibatay iti 2004 nga senso:
Kataoan[urnosen | urnosen ti taudan]
Puli[urnosen | urnosen ti taudan]
Relehion[urnosen | urnosen ti taudan]
Mapattapatta nga 85 porsiento dagiti Amerikano ket maibilang a Kristiano iti nadumaduma nga klase. Ti mabatbati nga kinse porsiento ket aggapu kadagiti Kinahudio, Islam, Budismo, ken kadagiti awan relihionna.
Kuna ti 2004 nga Gallup poll, kas 44 porsiento dagiti Amerikano ket minagsimba uray maminsan laeng iti lawas. Daytoy ket kadkadaywan kadagiti agnaed ti makuna nga "bible belt" iti umabagatan ken agpatengnga nga es-estado iti E.U.A. Dagiti Baptista ket kadakkelan nga grupo idiay abagatan, santo dagiti Metodista. Dagiti Romano Katoliko ket kaaduan idiay amianan-daya.
Pinagilaksid ti Relihion dagiti Nataengan nga Tattao iti Estados Unidos: 1990 ken 2001 [1]
Amin nga porsiento ket nai-adjust kadagiti tattao nga saan manginagan iti relihionna, manipud 2.3% idi 1990 ket 5.4% idi 2001
Pagsasao[urnosen | urnosen ti taudan]
Awan ti ofisial a pagsasao iti Estados Unidos nga ikalintegan ti gobierno a pederal. Maipagarup laeng nga Ingles wenno Inggles ti Amerika ti umuna wenno agmaymaysa nga lengguahe ti kaaduan nga katatao iti pagilian. Isu ti maar-aramat a pagsasao ti gobierno, korte, eskuelaan, media, ken dadduma pay.
Duapulo ket pito (27) nga estado ket nagpataud iti Inggles kas ofisial a lengguaheda, ngem tallo kaniada ti naginagan iti maikadua nga opisial nga pagsasaoda — Hawaii, Louisiana, ken Baro a Mexico, masurot ti Hawayano, Pranses, ken Espaniol ti napili.
Ti Espaniol ket kadakkelan a minoria a pagsasao, aggapu gamin kadagiti minagbaniaga iti Latino nga Amerika ken iti pakasaritaan a dakkel a paset ti Amerika idi, kas agpaabagatan ken agpalaud, ta isuda idi ket bagi ti Méhiko (a nagbagi ti Espania). Sa maysa pay, Espaniol iti umuna nga pagsasao ti Puerto Rico, teritorio ti Estados Unidos.
Ti kangrunaan a pagsasao nga insenial ket Senial a Pagsasao ti Estados Unidos (ASL).
Manipud idi 2004, adda ag-336 nga lengguahe iti Estados Unidos, 176 kaniada ket patneng nga pagsasao iti Amerika, diay pagsasao dagiti Patneng nga Amerikano.
Edukasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Kultura[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "U.S. POPClock Projection". U.S. Census Bureau. Ma-automatiko a mapabaro ti karkulo.
- ^ a b c d "Estados Unidos". Internasional a Pondo ti Paguartaan. Naala idi 2011-10-09.
- ^ "Nagbanagan ti Panagrangrang-ay 2011". Dagiti Nagkaykaysa a Pagilian. 2011. Naala idi 5 Nobiembre 2011.
- ^ Adams, J. Q., ken Pearlie Strother-Adams (2001). Dealing with Diversity. Chicago: Kendall/Hunt. ISBN 0-7872-8145-X.
- ^ Dull, Jonathan R. (2003). "Diplomasia iti Rebolusion, aginggana ti 1783", p. 352, chap. iti Ti Kadua ti Amerikano a Rebolusion, ed. Jack P. Greene and J. R. Pole. Maiden, Mass.: Blackwell, pp. 352–361. ISBN 1-4051-1674-9.
- ^ Maddison, Angus (2006). "Pakasaritaan dagiti Estadistika para iti Ekonomia ti Lubong". The Groningen Growth and Development Centre, Economics Department of the University of Groningen. Naala idi 2008-11-06.
- ^ Cohen, Eliot A. (Hulio/Agosto 2004). "History and the Hyperpower". Foreign Affairs. Naala idi 2006-07-14. "Bariweswes ti Pagilian: Estados Unidos iti Amerika". BBC News. 2008-04-22. Naala idi 2008-05-18.
- ^ "Dagiti kartograpo ket inkabilda ti 'Amerika' iti Mapa idi napalabas a 500 a tawtawen". USA Today. 2007-04-24. Naala idi 2008-11-30.
- ^ "Ti Dokumento ti Linteg ti Wayawaya". Nailian nga Arkibo. Naala idi 2007-06-20.
- ^ McClure, James (2008-06-12). "Pangyuna: Ti Suppiat nga 'Umuna a Kapitolio'". YDR.com. Naala idi 2010-07-26.
- ^ Wilson, Kenneth G. (1993). Ti Columbia a Pagsurotan ti Amerikano nga Inggles. New York: Unibersidad ti Columbia a Pagmalditan, pp. 27–28. ISBN 0-231-06989-8.
- ^ Zimmer, Benjamin (Nobiembre 24, 2005). Unibersidad ti Pennsylvania—Listaan ti Pagsasao http://itre.cis.upenn.edu/~myl/languagelog/archives/002663.html. Naala idi Pebrero 22, 2008. Ti testo ti "titleTi Biag Kadagitoy, Uh, Daytoy Estado sUnidos " ket di naikaskaso (tulong); Awan wenno awan linaon ti
|title=(tulong)
- ^ Lubowski, Ruben; Vesterby, Marlow; Bucholtz, Shawn (Hulio 21, 2006). "AREI a Kapitulo 1.1: Panagusar ti Daga". Serbisio ti Panagsukisok ti Ekonomia. Naala idi Marso 9, 2009.
- ^ "Estados Unidos". Encyclopædia Britannica. Naala idi Marso 25, 2008 (ti kalawa ket naited ti kuadrado milia).
- ^ "Populasion babaen ti sekso, Gatad ti Panagdakkel ti Populasion, Kalawa ti Rabaw ken Densidad". Demographic Yearbook 2005. Dibision dagiti Estadistika ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. Naala idi Marso 25, 2008 (ti kalawa ket naited ti kuadrado kilometro).
- ^ "Estados Unidos". The World Factbook. CIA. Septiembre 30, 2009. Naala idi Enero 5, 2010 (ti kalawa ket naited ti kuadrado kilometro).
- ^ "World Factbook: Tabla a Pagiparisan ti Kalawa ti Pagilian". Yahoo Edukasion. Naala idi Pebrero 28, 2007.
- ^ O'Hanlon, Larry. "Nalatak a Bulkan: Ania ti adda ti sirok ti Yellowstone?". Discovery Channel. Naidulin manipud ti kasisigud idi 2012-05-25. Naala idi Hunio 13, 2007.
- ^ Perkins, Sid (Mayo 11, 2002). "Bettang ti alipugpug, USA". Siensia a Damdamag. Naidulin manipud ti kasisigud idi Hulio 1, 2007. Naala idi Septiembre 20, 2006.
- ^ Morin, Nancy. "Dagiti vascular a Mulmula iti Estados Unidos". Mulmula. Serbiso ti Nailian a Biolohiko. Naala idi Okrubrer 27, 2008.
- ^ "Sangalubongan a Kamudingan dagiti Napilia Patneng a Mula ken Sebbangan ti Ayup iti Estados Unidos". Grupo ti SDI. Pebrero 9, 2001. Naala idi Enero 20, 2009.
- ^ "Dagiti Bilang ti Insekto (Dagiti Sebbangan ken Agmaymaysa)". Instituto ti Smithsonia. Naala idi Enero 20, 2009.
- ^ "Ti Nailaian a Serbisio ti Parke ket Nagirangarang ti Panakainayon ti Dua a Baro a Unit" (Press release). Nailian aSerbisio ti Parke. Pebrero 28, 2006. Naala idi Hunio 13, 2006.
- ^ a b "Pederal a Daga ken dagiti Patakder a Panagtagikua". Komite ti Republikano a Panagadal. Mayo 19, 2005. Naala idi Marso 9, 2009.
- ^ Borreca, Richard (Oktubre 18, 1999). "'Ti Pagtungpalan idi ket Demokrasia para iti Amin". Honolulu Star-Bulletin. Naala idi Pebrero 11, 2012.
- ^ Kitaen ti 8 U.S.C. § 1101(a)(36) ken 8 U.S.C. § 1101(a)(38) Pederal a Kodigo ti Estados Unidos, Tignay ti Imigrasion ken IPanakilian. Plantilia:USC
- ^ "Panagbutos ti Presidente idiay Estados Unidos: Maysa a Pangyuna (Panid 7)". Serbiso ti Kongresional a Panagsukisok ti Estados Unidos. Abril 17, 2000. Naala idi Enero 18, 2010.
- ^ Raskin, James B. (2003). Pangsuppiat ti Demokrasia: Ti Kangatuan a Korte Vs. ti Amerikano a Tattao. Londres ken Nueva York: Routledge, pp. 36–38. ISBN 0-415-93439-7.
- ^ "Dagiti Tattao ti Kaamerikaan". Intituto ti Smithsonian, Nailian a l Museo iti Masna a Pakasaritaan. Hunio 2004. Naidulin manipud ti kasisigud idi Nobiembre 28, 2007. Naala idi Hunio 19, 2007.
- ^ Meltzer, D.J. (1992). "Kasano a Pinasakit ni Columbus ti Baro a Lubong: No Apay a dagiti Patneng nga Amerikano ket Madanarda kadagiti Sakit nga insangpet dagiti Europeano a Nagtalinaed?". Baro a Sientista: 38.
- ^ Butler, James Davie (Oktubre 1896). "Dagiti Britaniko a Naibalbalud ket Naipan kadagiti Amerikano a Kolonia ti Britania". Panagrepaso ti Amerikano a Pakasaritaan 2. Instituto ti Smithsonia, Nailian a Museo iti Masna a Pakasaritaan.
- ^ Russell, David Lee (2005). Ti Amerikano a Rebolusion kadagidiay Akin-abagatan a Kolonia. Jefferson, N.C., ken Londres: McFarland, p. 12. ISBN 0-7864-0783-2.
- ^ Blackburn, Robin (1998). Ti Panagaramid ti Baro a Lubong ti Panagtagabu: Manipud ti Barok aginggana ti Moderno, 1492–1800. Londre ken Nueva York: Verso, p. 460. ISBN 1-85984-195-3.
- ^ Scheb, John M., ken John M. Scheb II (2002). Pangyuna ti Amerikano a Sistema ti Legado. Florence, KY: Delmar, p. 6. ISBN 0-7668-2759-3.
- ^ Killian, Johnny H. "Batay-linteg iti Estados Unidos". Ti Opisina iti Sekretario iti Senado. Ti Opisina iti Sekretario iti Senado. Naala idi Pebrero 11, 2012.
Dagiti silpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Estados Unidos idiay Wikimedia Commons
- Opisial a Web Portal ti Gobierno ti Estados Unidos Pangirugian a mapan kadagiti sitio ti gobierno
- Kamara Opisial a sitio ti Kamara dagiti Pannakabagi ti Estados Unidos
- Senado Opisial a sitio ti Senado ti Estados Unidos
- White House Opisial a sitio ti Presidente ti Estados Unidos


text:
Utek
Ti utek ket isu ti sentro iti sistema ti nerbios kadagiti amin nga ayup a bertebrata ken kaaduan kadagiti inbertebrata, bassit laeng kadagiti inbertebrata a kas dagiti esponhe, karominas, ti manakman a tunicate ken ekinodermata ti awan utekna, urayno ti adda ti nerbios a kulapot. Daytoy ket mabirukan iti ulo, kadawyan nga asideg kadagidiay kangrunaan nga organo ti panagrikna para kadagiti panagrikna iti panagkita, panagdengngeg, timbeng, panagraman, panagangot. Ti utek iti maysa a bertebrata ket isu ti karikutan nga organo iti bagaina. Iti tipikoa tao ti cerebral cortex (ti kadakkelan apaset) ket nakarkulo nga aglaon kadagiti 15–33 bilion a neurona,[1] iti tunggal maysa ket naikapet babaen kadagiti sinapsis aginggana kadagiti rinibu a sabsabali a neurona. Dagitoy a neurona ket makisinnaritada iti tungngal maysa baben iti pamay-an iti atiddog a protoplasmiko nga urat a tinawtawagan kadagiti axon, a mangawit kadagiti tren a pulso ti senial a tinawtawagan iti makapataud nga aksion kadagiti adayo a parte iti utek wenno bage a mangpunta kadagiti naisangayan a mangawat a selula.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Pelvig, DP; Pakkenberg, H; Stark, AK; Pakkenberg, B (2008). "Dagiti bilang ti neokortiko glial a selula iti utek ti tao". Neurobiolohia iti Panaglakay 29 (11): 1754–1762. doi:10.1016/j.neurobiolaging.2007.04.013. PMID 17544173.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kandel, ER; Schwartz, JH; Jessel, TM (2000). Dagiti pamunganayan iti Neural a Siensia. McGraw-Hill Professional. ISBN 978-0-8385-7701-1.
- Purves, D; Lichtman, J (1985). Dagiti pamunganayan iti Neural Panagrang-ay. Sinauer Associates. ISBN 978-0-87893-744-8.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti sasao a mainaig ti Utek idiay Wikiquote
- Dagiti midia a mainaig ti Utek idiay Wikimedia Commons
- Brain Museum


text:
Lehislatibo a distrito iti Zamboanga
Ti maymaysa a Lehislatibo a Distrito iti Zamboanga ket isu idi ti pannakabagi ti Probinsia ti Zamboanga, iti Nailian nga Asemblia iti Pilipinas manipud idi 1935 aginggana idi 1941 ken ti Kamara dagiti Pannakabagi iti Pilipinas manipud idi 1941 aginggana idi 1949, idi ti Zamboanga del Norte ken ti Zamboanga del Sur—dagiti probinsia a nakabingayanda idi Hunio 6, 1952, ket naikkan ti bukodda a pannakabagi.
Maymaysa a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti lehislatibo a distrito iti Mindanao ken Sulu
- Dagiti lehislatibo a distrito iti Zamboanga del Norte
- Dagiti lehislatibo a distrito iti Zamboanga del Sur
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi iti Pilipinas


text:
Santol
Ti santol (Sandoricum koetjape) ket tropikal a bunga a naimuyongan idiay Abagatan a daya nga Asia.
Dagiti linaon
Taudan ken pannakaiwarwaras[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti santol ket naipamatian a patneng ti Indotsina ken Peninsular a Malaysia, ken naipayam-ammo ken nagbalinen a naturalisado idiay India, Borneo, Indonesia, ti Is-isla ti Maluku , Maurisius, ken ti Pilipinas. Daytoy ket kadawyan a naimuyongan kadagitoy amin a rehion ti ken ti bungbunga ket adu iti panawen ti tiempona kadagiti lokal ken sangalubongan a pagtagilakuan.
Lokal a nagnagan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pilipinas: santol (manipud ti taudan a nagan)
- Tailandes : krathon (กระท้อน, [kratʰɔ́ːn]) wenno sathon (สะท้อน); ken ti pay ma tong (มะต้อง) wenno ma tuen (มะตื๋น) idiay Akin abagatan a Tailandia
- Malay: kecapi, kelampu, ranggu , sentul
- Birmano: သစ်တို thi' tou [θɪʔ tò]
- Pranses: faux mangoustanier, santol
- Khmer: កំពីងរាជ (ក្រពេញរាជ, លោះ) [kɑmpɨɲ riec]
- Lao: ໝາກຕ້ອງ Plantilia:IPA-lo
- Singhales: donka
- Indones: kecapi, ketuat, sentul
Deskripsion[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda dagiti dua a kita ti bunga ti santol ken sigud idi a naipagpagarup a dua a sabali a sebbangan, ti duyaw ken ti nalabbasit. Ti paggiddiatan ti maris ket adda iti maris dagiti laklakay a bulong sakbayda nga agtinnag. Ti nalabbasit ket kaaduan nga ad-adu ken ti lumabbasit a nalaokan ti berde a maris ti bulong ket mangnayon ti pannakaisangayan ken kapintas ti kayo. Dagiti bunga ket kasla ti kadakkel, sukog ken kudil dagiti melokoton, nga addaan bassit ti lumabbasit a marisna. Dagitoy dua a kita ket addaan ti kudil a mabalin nga adda ti naiingpis wenno napuskol ukis, segun ti kita. Daytoy ket kadawyan a naimas a makan ken adda met dagiti sabali a kultibar a mabalin nga aglaon ti kasla a gatas a tubbog. Ti akin-tengnga a lasagna iti asideg ti bukbukel ket mabalin a nasam-it wenno naalsem ken aglon kadagiti bukel a saan a makan. Kadagiti dadduma pay a kita ti akin-ruar a kudil ket napuspuskol ken ti nangruna a makan a partena ken adda ti nanama a kas dagiti melokoton a maitipon ti ti nanam ken linabag dagiti mansanas. Dagiti akin-ruar a kudil ti dadduma ket naing-ingpis ken natangtangken ken ti akin-uneg a lasagna a mangpalikmut kadagiti bukel ket mabalin a makan. Dagitoy ket mabalin a naalsem kadagiti daduma a kultibar ken gapuana ti napabassit a panagkayat ti daytoy a kayo. Dagiti napasayaat a kita ket nakapaadu ti kapuskol ti makan nga akin-ruar a lasagna ken mabalin a makan babaen ti panagkutsara ken maibati laeng ti ukisna, ken mabalin a mangpaadu ti panagkayat ti santol iti sangalubongan.
Maibunga daytoy kadagiti napardas nga agtubtubo a kayo a mabalin a makaabot ti 150 a pie ti katayagna. Daytoy addan ti naparagpagan a bulog ken de-rosas wenno duyaw-berde a sabsabong iti kaatiddog ti agarupa 1 a sentimetro].
Panag-usar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti naluom a bunga ket maburas babaen ti panagkalay-at ti kayo kenno burasen babaen ti ima wenno mabalin pay a sibbolen. Ti lasagna ket mabalin a makan a naata wenno isawsaw ti suka weeno asinan. Daytoy ket mabalin pay a maluto. Ti maigad a lasagna ket lutlutuen iti getta ket malaokan ti karne ti baboy ken sili ken masidsida daytoy idiay Bicol, Pilipinas. Ti bukbukel ti santol ket saana mayat a makat ken mabalin a makapisang kadagiti bagis ti no maalimon.[3]
Iti Tailandes a panagluto ti bunga ti santol ket inus-usar a panagaramid ti som tam no daytoy ket darangidang pay laeng. Daytoy pay ti nangruna a rekado ti santol ken karne ti baboy (แกงหมูกระท้อน)[4] ken dagiti santol ken lagdaw a Thai curry (แกงคั่วกระท้อนกุ้ง).[5]
Ti tarikayo ti kayo ket naserbi para iti panagbangon, gapu ti kaaduna daytoy ken kalaka a maobra ken mapasileng. Nasayaat pay daytoy a paglinongan a kayo. Dagiti bulong ken ukis ti kayona ket naus-usar a pangngagas a kas ti kataplasma. Dagiti nadumaduma a parte ti mula ket mabalin nga usaren a panagsuppiat ti inplamasion,[6] ken adda met dagiti kimiko a tubbog manipud ti santol ket ungkay a nakaipakpakita ti anti-kanser a tagtagikua iti in vitro.[7] Dagiti tubbog ti santol manipud ti bukbukelna ket adda pay dagiti kontra-insekto a tagikua.[8]
Panangmuyong[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy ket kayo dagiti rehion ti tropikal a nadam-eg ken agtubo manipud ti kangato ti lessaad ti baybay iti 3,000 pie ti ngato a lessaad ti baybay. Daytoy ket nasaysayaat nga agtubo kadagiti nauneg ken organiko a daga, ken ti tudo a naiwarwaras iti amin a paset ti tawen. Daytoy ket mabalinna met nga ibturan dagiti namaga a paset ti tiempo. Ti kaadayo ti baet dagiti panagmula kada maysa ket 20 aginggana ti 25 pie. Daytoy ket nasken ti panagabuno iti dua a beses ti kada tawen tapno nasaysayaat a dumakkel. Kadaywan a dagiti pinatubo ti bukel a kayo ket agbunga kalpasan ti 5 wenno 7 a tawen, ngem adda met dagiti kultibar nga agbunga kalpasan ti 3 wenno 4 a tawen. Ti santol ket maysa a nalaing nga agbunga a kayo. Ti nataengan a kayo ket agbunga ti baetan dagiti 18,000 ken 24,000 a prutas iti tunggal maysa a tawen. Idiay Puerto Rico daytoy ket agbungbunga kadagiti bulan ti Agosto ken Septiembre.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Sandoricum koetjape (Burm. f.) Merr.". online a database ti Germplasm Resources Information Network (GRIN). Naala idi Hunio 19, 2011.
- ^ Julia F. Morton. "Santol". Center for New Crops & Plant Products,Purdue University. Naala idi Hunio 19, 2011.
- ^ Manomaipiboon, Anan; Ngamsirimas, Boonchai; echapongstorn, Suphakarn; Suppawattanabodee, Busaba (2004). "Gastrointestinal Complications from Ingested Santol Seeds". Vajira Medical Journal 48 (1): 1–10.
- ^ แกงหมูกระท้อน
- ^ แกงคั่วกระท้อนกุ้ง
- ^ Rasadah, M.A.; Khozirah, S.; Aznie, A.A.; Nik, M.M. (2004). "Anti-inflammatory agents from Sandoricum koetjape Merr". Phytomedicine 11 (2–3): 261–3. doi:10.1078/0944-7113-00339. PMID 15070182.
- ^ Kaneda, N; Pezzuto, JM; Kinghorn, AD; Farnsworth, NR; Santisuk, T; Tuchinda, P; Udchachon, J; Reutrakul, V (1992). "Plant anticancer agents, L. Cytotoxic triterpenes from Sandoricum koetjape stems". Journal of natural products 55 (5): 654–9. PMID 1517737.
- ^ Limonoid antifeedants from seed of Sandoricum koetjape
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Santol idiay Wikimedia Commons
- Hortikultural a Pakaammo
- Panid ti GRIN