text:
Pagsasao a Swahili
Ti pagsasao a Swahili wenno Kiswahili[3]ket maysa a Bantu a pagsasao nga insasao dagiti nadumaduma nga etniko a grupo nga agtataeng kadagii nadumaduma a luglugar iti aplaya ti Kanal Mozambique manipud ti akin-amianan a Kenya aginggana ti akin-amianan a Mosambike, a mairaman ti Is-isla ti Komoros.[4] Daytoy ket maisasao pay dagiti etniko a minoridad a grupo idiay Somalia. Urayno lima ariwriw a tatato ti agsasao ti Swahili a kas ti patneng a pagsasaoda,[5] daytoy ket naus-usar a kas maysa a lingua franca iti kaaduan ti Daya nga Aprika, a kayatna asaoen ket ti dagup a bilang dagiti mangisasao ket nasuroka 60 a riwriw.[6] Ti Swahili ket agserserbi a kas maysa a nailianl, wenno opisial apagsasao, kadagiti lima a pagilian: ti Tanzania, Kenya, Uganda, ti Komoros ken ti Demokratiko a Republika iti Kongo.
Adda dagiti Swahili a bokabulario ket naala manipud ti Arabiko baaen t adadu ngem duapuloa siglo a panakaiyasidegan dagiti agsasao ti Arabiko a nagtataeng idiay aplaya ti abagatan a daya nga Aprika. Daytoy ket naginaynayon pay kadagiti Persiano, Aleman, Portuges, Inggles, ken Pranses a balikas iti bokabulariona babaen ti panakaiyasasidegna kadagiti napalabas a lima a siglo.
[urnosen] Pakasaritaan
[urnosen] Taudan
Dagiti eskolar ket awanda ti umanay a panakasaritaan wenno arkeolohiko nga ebidensia tapno mangpalubos kaniada a mangibaga ti pudno a petsa ken lugar a rimsuaan ti pagsasao a Swahili wenno ti Swahili a kultura. Nupay kasta, daytoy ket naipanpanunotan a ti tattao nga agsasao ti Swahili ket simmakupda kadagiti agdama a teritorio, a mangkepkep ti Taaw Indiano, a nanipud idi kasakbayan ti 1000 A.D. Dagiti Arabo agtagtagilako ket naamammoanda nga adaanda ti nawatiwat a panakaiyasideg ti aplaya a tattao manipud ti saan a naladladaw ngem maika-6 a siglo A.D., ken ti Islam ket nangrugrugi a naiwarwaras idiay igid nga Aplaya ti Daya nga Aprika manipud idi saan a naladladaw ngem maika-9 a siglo.
Dagiti tao manipud idiay Oman [8]ken idiay Golpo ti Persia Persian ket nagtaengda idiay Purpuro ti Zanzibar, a nangtulong daytoy ti panakaiwaras tiIslam ken ti pagsasao a Swahili ken kultura nga adda dagiti nangruna paglakuan ken sentro ti kultura nga adadayo ngem ti Sofala (Mozambique) ken Kilwa (Tanzania) iti abagatan, ken Mombasa ken Lamu idiay Kenya, Barawa, Merca, Kismayo ken Mogadishu (Somalia) iti amianan, ti Is-isla ti Komoros ken akinamianan a Madagascar idiay Taaw Indiano.
Nagrugi idi agarup a 1800, dagiti agturturay ti Zanzibar ket nagurnosda panaglaklako a panagbanbaniaga idiay kaunegan ti nangruna a daga, aginggana kadagiti nadumaduma a danaw idiay Rengngat ti Daya nga Aprika ti kontinente. Dagitoy idi n ket nangipatakderda kadagiti permanente a dalan ti panaglaklako, ken dagiti agsasao ti Swahili nga aglaklako ket nagtaengda kadagiti pagsardengan kadagiti igid ti baro a dalan ti paglaklakuan. Para idi kaaduan, daytoy a pamay-an ket saan a nangiturong ti napudno a kolonisasion. Ngem ti kolonisasion ket rimsua idiay laud ti Danaw Malawi, a tattan ket ti Probinsia ti Katanga ti Demokratiko a Republika ti Kongo, a nangited ti adu a nagbalbaliw a dialekto.
Ti kasapaan a naamammuan a dokumento a naisurat ti Swahili ket dagiti surat a naisursurat ti Kilwa idi 1711, iti Arabiko a sinuratan. Dagitoy ket naipatulod idiay Portuges ti Mozambique ken dagiti lokal a kumaduaanda. Dagiti kasisigud a surat ket naipreserba tattan idiay Naipakasaritaan nga Arkibo ti Goa, India.[9] Ti sabali pay a taga-ugma a naisurat a dokumento ket ti maysa nga epiko a daniw iti Arabiko a sinuratan a natituloan ti Utendi wa Tambuka (Ti Pakasaritaan ti Tambuka); daytoy ket napetsaan ti 1728. Nupay kasta, ti Latin a sinuratan ket nagbalin nga isu ti pagalagadan babaen ti impluensia dagiti kolonial a bileg ti Europa
[urnosen] Paammo
- ^ Ethnologue a listaan dagiti pagilian a ti Swahili ket naisasao
Thomas J. Hinnebusch, 1992, "Swahili", Internasional nga Ensiklopedia dagiti Lingusitika, Oxford, pp. 99–106
David Dalby, 1999/2000, Ti Linguaesperio a Rehistro dagiti Pagsasao ken Komunidad a Bitla ti Lubong, Linguasphere Press, Makadua a tomo, pg. 733–735
Benji Wald, 1994, "Sub-Sahara nga Aprika", Atlas dagiti Pagsasao iti Lubong, Routledge, pp. 289–346, mapmapa 80, 81, 85
- ^ 2.0 2.1 Swahili at Etnólogo (maika-16 ed., 2009)
Kongo Swahili at Etnólogo (maika-16 ed., 2009)
Aplaya a Swahili at Etnólogo (maika-16 ed., 2009)
- ^ Inggles a Diksionario ti Oxford
- ^ Prins 1961
- ^ Peek, Philip M.; Kwesi Yankah (2004). Aprikano a sarsarita: mays anga ensiklopedia. Taylor & Francis. p. 699. ISBN 0-415-93933-X.
- ^ Irele 2010
- ^ http://wikisource.org/wiki/Baba_yetu
- ^ Kharusi, N.S. (2012) Ti etniko nga etiketa ti Zinjibari: Dagiti politika ken panagpili ti pagsasao a nagbanagan kadagiti agsasao ti Swahili idiay Oman. Dagiti etnisidad Hunio 2012 tom. 12 bil. 3 335-353, DOI: 10.1177/1468796811432681
- ^ E.A. Alpers, Marpil ken dagiti Tagabu idiay Daya a Tengan ti Aprika, Londres, 1975, pp. 98–99 ; T. Vernet, "Les cités-Etats swahili et la puissance omanaise (1650–1720), Journal des Africanistes, 72(2), 2002, pp. 102–105.
[urnosen] Pinagibasaran
- Ashton, E. O. Swahili a Gramatiko: Mairaman ti intonasion. Longman House. Essex 1947. ISBN 0-582-62701-X.
- Irele, Abiola and Biodun Jeyifo. Ti Oxford ensiklopedia ti Aprikano a kapanunotan, Tomo 1. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan E.U. Siudad ti New York. 2010. ISBN 0-19-533473-6
- Blommaert, Jan: Panagikeddeng dagiti karbengan ti pagsasao: Inggles ken Swahili iti Tanzania a nabisita manen (sosiolinguistiko a panagrangrang-ay ti Tanzania a Swahili) – Dagiti Obra a Papel ti Urbano a Pagsasao & Panakaamo ti Panagbasa ken Panagsurat, papel 23, Univbersidad ti Gent 2003
- Brock-Utne, Birgit (2001). "Edukasion para iti Amin – ti ania a pagsasao?". Oxford a Repaso iti Edukasion 27 (1): 115–134. doi:10.1080/03054980125577.
- Chiraghdin, Shihabuddin ken Mathias Mnyampala. Historia ya Kiswahili. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. Dumaya nga Aprika. 1977. ISBN 0-19-572367-8
- Contini-Morava, Ellen. Pangnagan aPanakaidasig iti Swahili. 1994.
- Lambert, H.E. 1956. Chi-Chifundi: Ti Dialekto iti Akin-abagatan nga Aplaya ti Kenya. (Kampala)
- Lambert, H.E. 1957. Ki-Vumba: Ti Dialekto iti Akin-abagatan nga Aplaya ti Kenya. (Kampala)
- Lambert, H.E. 1958. Chi-Jomvu ken ki-Ngare: Dagiti subdialekto ti Mombasa a Lugar. (Kampala)
- Marshad, Hassan A. Kiswahili au Kiingereza (Nchini Kenya). Pundasion ti Jomo Kenyatta. Nairobi 1993. ISBN 9966-22-098-4.
- Nurse, Derek, ken Hinnebusch, Thomas J. Swahili ken Sabaki: ti linguistiko a pakasaritaan. 1993. Dagiti serie: Unibersidad ti California a Panagipalaak dagit Linguistika, v. 121.
- Ogechi, Nathan Oyori: "Kadagiti karbengan ti pagsasao idiay Kenya (iti legado a puesto ti Swahili idiay Kenya)", iti: Nordiko a Warnakan kadagiti Aprikano a Panagadadal 12(3): 277–295 (2003)
- Prins, A.H.J. 1961. "Dagiti agsasao ti Swahili a Tattao iti Zanzibar ken dagiti Aplaya ti Daya nga Aprika (Dagiti Arabo, Shirazi ken Swahili)". Etnograpiko a Panagsukisok iti Aprika, inurnos babaen ni Daryll Forde. Londres: Internasional nga Instituto ti Aprika.
- Prins, A.H.J. 1970. Ti Nautiko a Diksionario ti Swahili. Pangyuna a Panagdadal ti Swahili a Leksiko – 1. Dar es Salaam.
- Whiteley, Wilfred. 1969. Swahili: ti panagungar ti nailian apagsasao. Londres: Methuen. Dagiti serie: Dagiti Panagadadal ti Aprikano a Pakasaritaan.


c: text/html

text:
Kategoria:Estados Unidos
Dagiti panid nga adda iti kategoria "Estados Unidos"
Ti sumaganad 106 a pampanid ket adda iti daytoy a kategoria, manipud ti dagup nga 106.
- Dagiti pagilian ti Amianan nga Amerika
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Pasipiko
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Artiko
- Dagiti pederal a batay-linteg a republika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Inggles
- G8 a pagpagilian
- G20 a pagpagilian
- Dagiti republika
- Wikipedia a katkategoria a nainaganan kadagiti pagilian
- Dagiti estado a kameng ti NATO
- Dagiti dati a konpederasion

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pagsasao nga Indonés
Ti Indonés (Bahasa Indonesia) ket isu ti opisial a pagsasao iti Indonesia. Daytoy ket maysa a naiyalagad a rehistrar iti Malaka a dialekto iti Malay, maysa a Austronesia a pagsasao a naususaren idi a kas maysa a lingua franca iti purpuro ti Indonesia kadagiti napalabas a sig-siglo.
Ti Indonesia ket isu ti maikapat a kapusekan ti populasion a pagilian iti lubong. Iti daytoy a dakkel a populasion na, ti bilang dagiti tattao a nalaing nga agsao iti Indonés ket agbalbalinen a makaabot ti agarup a 100%, nag agpabalin ti Indonés, ken ti Malay, a maysa kadagiti kaaduan a maisasao a pagsasao iti lubong.[1]
Kaadua kadagiti Indonesio, aparte manipud ti panagsasao ti nailian a pagsasaoa, ket kadawyan da a nalaing nga agsao iti sabali pay a rehional a pagsaso (ti kas pagarigan ket mairaman ti Habanes, Minangkabau ken Sundanese) a dagitoy ket kadawyan a maususar kadagit balbalay ken iti kaunegan dagiti komunidad. Kaaduan kadagiti pormal nga edukasion, ken kaasitgan amin dagiti nailian a midia ken dagiti sabsabali a kita ti pannakisarita, ket nakababalin nga inususar ti Indonés. Idiay Daya a Timor, nga isu daytoy idi ket maysa a probinsia ti Indonesia manipud idi 1975 aginggana idi 1999, ti Indonés ket isu ti mabigbigan babaen ti batay-linteg a kas maysa kadagiti dua a pang-obra a pagsasao (ti sabali pay ket ti Ingglés), a maikaduaan dagiti opisial a pagsasao iti Tetum ken Portuges.
Ti Indonisio a nagan para iti daytoy a pagsasao ket Bahasa Indonesia (literal a "ti pagsasao iti Indonesia"). Daytoy a sao ket saggpaminsan a mabirukan pay iti naisuratan wenn naisasao nga Ingglés. Ti patinayon pay, daytoy a pagsasao ket sagpaminsan pay a makunkuna a kas "Bahasa" babaen dagiti agsasao iti Inggles, ngem daytoy ket kayat na a saoen laeng ket "pagsasao" ken isu ngarud a saan na a teknikal a mainaganan ti pagsasao nga Indonés.
[urnosen] Pinagibasaran
- ^ James Neil Sneddon. Ti Pagsasao nga Indonés: Ti Pakasaritaan na ken Pabuyan iti Moderno a Kagimongan. UNSW Press, 2004. Panid 14."


text:
Rehion ti Ilocos
Nagsasabtan: 16°37′N 120°19′E / 16.617°N 120.317°E
Ti Rehion ti Ilocos (maaw-awagan pay iti Kailokuan ken Ilocandia) ket maysa kadagiti rehion iti Pilipinas, a napusgan kas Rehion I wenno Rehion 01. Buklen daytoy ti uppat a probinsia: Ilocos Norte, Ilocos Sur, La Union ken Pangasinan. Ti siudad ti San Fernando ti rehional a sentro ti Rehion ti Ilocos.
Masarakan ti rehion iti dakkel a tanap iti amianan-a-laud a paset ti Luzon. Kadeppaarna ti Rehion Administratibo ti Kordiliera ken ti Tanap ti Cagayan iti daya, ti Tengnga a Luzon iti abagatan ken ti Baybay Abagatan Tsína iti laud.
[urnosen] Kasilpo iti ruar
- 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Ilocos (Ingglés) naala idi 21 Abril 2012


text:
Yot
Ti yot (panagyot) wenno iyot wenno panaginnala, panagkanaig, panaginnayat (English: copulation, sexual intercourse; Tagalog: kantot, pagtatalik) ket ti panagtipon wenno panagnaig dagiti akinruar a sexual a mabagbagi ti dua nga organismo nga ay-ayup para iti panagpaadu a sexual ken para iti akin-uneg a fertilisasion (ti pannakapataba ti itlog iti uneg dagiti organismo. Dagiti dua nga organismo ket mabalin nga agduma a sex wenno maysa a hermaphroditico a kas koma iti bisukol).
Maysa a pagarigan ti ay-ayup a makapagpaadu babaen ti internal a fertilisasion ket dagiti insekto. Ti babai nga insekto a makiinnala ket awatenna ti kapsit manipud iti kimmot ti lalaki nga insekto.
Adu met nga ay-ayup ti agpaadu babaen ti akinruar a fertilisasion, kas kadagiti nababa a vertebrate (kas iti paltat) ken kaaduan nga amphibian. Dagiti akintengnga a vertebrate (dagiti lames) a sabsabali ngem iti paltat, dagiti reptilia ken kaaduan a bilbillit, ket agpaaduda babaen ti akinruar a fertilisasion babaen ti panagyot a cloacal. Saan a kas kadagiti nangatngato a vertebrate nga agsipol babaen ti uki.
Iti tao ken dagiti kanaigna a hominid, ad-adda a maipakat ti termino a "yot" wenno "panagyot" wenno "coitus". Idinto nga ad-adda a maaramat dagiti termino a "sipol" wenno "panagsipol" wenno "panagdakay" no kadagiti ayup. Iti nalawlawa a kontexto, ti termino a "sexual a panaginnala wenno panagkanaig" ket mabalin a dumakamat wenno maipapan iti nadumaduma nga aramid a sexual.


text:
Oceania
Ti Oceania ( /ˌəʊʃɪˈɑːnɪə/ wenno /ˌəʊsɪˈɑːnɪə/)[1] ket maysa a rehion a naipatengnga kadagiti isla ti tropikal a Taaw Pasipiko.[2] Dagiti pamanunotan no ania ti pakabuklan ti sakup ti Oceania manipud kadagiti korales nga atol ken dagiti bulkaniko nga isla ti Abagatan a Pasipiko (etnolohiko a nabongbingay kadagiti subrhion ti Melanesia, Micronesia, ken Polynesia)[3] aginggana ti intero nga insular a rehion a nagbaetan ti Asia ken ti Kaamerikaan, a mairaman ti Australasia ken ti Malay a Purpuro. Ti termino ket sagpaminsan a naisangsangayan a naus-usar a mangibaga ti kontinente a mangbukel ti Australia ken dagiti asideg nga is-isla,[4][5][6][7] wenno bioheograpiko a kas maysa a kapadpada a nagan para iti Australasiano nga ekosona (Wallacea ken Australasia) wenno ti Pasipiko nga ekosona (Melanesia, Polynesia, ken Micronesia a naisinsina wenno manipud ti Baro a Selanda[8] wenno manipud idiay nangruna adaga ti Baro a Guinea).[9]
[urnosen] Paammo
- ^ Pannakabalikas: Ti Baro nga Oxford a Diksionario ti Inggles (1998) ISBN 0-19-861263-X - p.1282 "Oceania /ˌəʊsɪˈɑːnɪə, -ʃɪ-/".
- ^ Para iti pakasaritaan ti termino, kitaen ti Douglas & Ballard (2008) Ganganaet a bagbagi: Oceania ken ti siensia ti puli 1750–1940
- ^ "Oceania". 2005. Ti Columbia nga Ensiklopedia, maika-6 nga ed. Unibersidad ti Columbia a Pagmalditan.
- ^ Pakabuklan dagiti rehion a makroheograpiko (kontinental), dagiti heograpiko a sub-rehion, ken dagiti napili nga ekonomiko ken sabsabali a panakaigrupo, Dibision dagiti Estadistika ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. Nabaliwan idi Agosto 28, 2007. Naala ti online idi Oktubre 11, 2007.
- ^ Ti Atlas ti Kanada. Panakabaliw a petsa: Agosto 17, 2004. Naala ti online idi Enero 31, 2011.
- ^ "Encarta Mexico "Oceanía"". Mx.encarta.msn.com. Naidulin manipud ti kasisigud idi 2009-11-01. http://www.webcitation.org/query?id=1257053672622272. Naala idi 2009-04-17.
- ^ Lewis, Martin W.; Kären E. Wigen (1997). Ti Mito dagiti Kontinente ti Panagdillaw ti Metaheograpia. Berkeley: Unibersidad ti California a Pagmalditan. pp. 32. ISBN 0-520-20742-4, ISBN 0-520-20743-2. "Nakakaskasdaaw a, ti sungbat [manipud ti maysa nga eskolar a nagsuksukimat ti panakarkulo ti bilang dagiti kontinente] ket husto a maipada ti naitaripnong a listaan: Amianan nga Amerika, Abagatan nga Amerika, Europa, Asia, Oceania (Australia ken ti Baro a Selanda), Aprika, ken Antartikaa."
- ^ Udvardy. 1975. Ti panakaidasig dagiti bioheograpiko a probinsia ti lubong
- ^ Steadman. 2006. Panag-awan ken & biheograpia dagiti tropikal a billit ti Pasipiko
[urnosen] Kasilpo iti ruar
Dagiti midia a mainaig ti Oceania idiay Wikimedia Commons
- "Australia ken Oceania" manipud ti Nailian a Heograpiko


text:
Sima Qian
Ni Sima Qian (ca. 145 wenno 135 BC – 86 BC) (pinyin: Sīmǎ Qiān; Wade–Giles: Ssu-ma Ch'ien) ket maysa idi a Prepekto dagiti Nadayag a Agsursurat (太史公 taishigong) ti Han a Dianstia. Isu ket naipanpanunotan a kas ti ama ti Insik a historiograpia para kadagiti para kadagiti nagato a naipammadayawan nga obrana, Dagiti rehistro ti Nadayag nga Historiador, ti maysa a "Jizhuanti"-nga estilo a sapasap a pakasaritaan ti Tsina, a sumaksakop ti adadu ngem dua ribu a tawtawen manipud ti Duyaw nga Emperador aginggana ti Emperador Wu ti Han. Ti depinitibo nga obrana a nakaibatayan ti pundasion para kadagiti sumaganad nga Insik a historiograpia.
[urnosen] Nasapa biag kenedukasion
Ni Sima Qian ket naipasngay idi ken dimmakkel idiay Longmen, idiay asideg ti tatta nga aldaw ti Hancheng kadagiti astrologo a pamiliana. Ti amana, ni Sima Tan, ket nagserbi a kas ti Prepekto ti Nadayag nga Agsursurat ti Emperador Wu ti Han (Emperador "Han Wudi"). Dagiti nangruna a rebbengna ket dagiti panagtartaripatu ti imperial a biblioteka ken panagtartaripatu wenno panagrepreporma ti kalendario. Gapu ti adu a panagsansanayna babaen ti amana, idi isu ket agtawen ti sangapulo, ni Sima Qian ket nalaingen idi kadagiti duog a panagsursurat. Isu ket maysa nga estudiante dagiti nadayeg a Konpusiano a ni Kong Anguo (孔安國) ken ni Dong Zhongshu. Idi agtawen ti duapulo, ni Sima Qian ket nangrugi ti panagbaniaga iti kadagupan ti pagilian, a nagbisbisita kadagiti taga-ugma amonumento, ken nagbirbiruk kadagiti nakaipunponan dagiti taga-ugma a nasirib nga ari Yu idiay Bantay Kuaiji ken Shun idiay Hunan.[1] Dagiti lugar a binisitana ket mairaman ti Shandong, Yunnan, Hebei, Zhejiang, Jiangsu, Jiangxi, ken Hunan.
[urnosen] Liblibro a maipanggep kenni Sima Qian iti Inggles
- Burton Watson (1958) Ssu-ma Ch'ien: Nadayag a Historiador ti Tsina. New York: Unibersidad ti Columbia a Pagmalditan.
- Yang Hsien-yi and Gladys Yang (1974), Dagiti Rehistro dagiti Historiador. Hong Kong: Commercial Press.
- Sima, Qian ken patarus. Watson, Burton (1993), Dagiti Rehistro ti Nadayag a Historiador: Han a Dianstia. Pagsukimatan a Sentro para iti Panagipatarus, Ti Insik nga Unibersidad ti Hong Kong ken Unibersidad ti Columbia a Pagmalditan.
[urnosen] Paammo
- ^ Burton Watson (1958). "Ti Biograpia ni Ssu Ma Ch'ien". Ssu Ma Ch'ien Nadayag a Historiador ti Tsina. Unibersidad ti Columbia a Pagmalditan. pp. 47. http://archive.org/stream/ssumachiengrandh012602mbp#page/n61/mode/2up.
[urnosen] Pinagibasaran
- Martin, Thomas R. (2009). Herodoto ken Sima Qian: Dagiti Immuna a Nalatak a Historiador ti Gresia ken Tsina. Boston: Bedford/St. Martin's.
- Robert Bonnaud (2007) Dagiti salaysay ken komperatibo a pakasaritaan. Polybus ken Sima Qian (iti Pranses). Condeixa : La Ligne d'ombre [1].
- W.G. Beasley ken E.G. Pulleyblank (1961) Dagiti historiador ti Tsina ken Hapon. New York: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan.
- Stephen W. Durrant (1995), Ti Nakuyem a Sarming: Irteng ken Suppiat kadagiti Sursurat ni Sima Qian. Albany : Estado nga Unibersidad ti New York a Pagmalditan.
- Grant Ricardo Hardy (1988) Panakabanagan ken Panagipatarus iti "Shi Chi". Unibersidad ti Yale.
- Burton Watson (1958) Ssu-ma Ch'ien: Nadayag a Historiador ti Tsina. New York: Unibersidad ti Columbia a Pagmalditan.
- Joseph Roe Allen III. Dagiti Insika Testo: Salaysay a Rehistro dagiti Historiador
[urnosen] Dagiti silpo ti ruar
Dagiti midia a mainaig ti Sima Qian idiay Wikimedia Commons
- 145 BC a pannakaipasngay
- Dagiti mannurat amanipud idiay Shaanxi
- Dagiti historiador ti Han a Dinastia
- Dagiti historiado rti maika-2 a siglo BC
- Dagiti historiador ti umuna a siglo BC
- Dagiti eunuko ti Han a Dinastia
- Dagiti mannaniw ti Han a Dinastia
- 86 BC nga ipupusay
- Dagiti Insik a balud a nasentesian ti patay
- Dagiti balud a nasentensian ti patay babaen ti Tsina
- Tattao a nakastrado
- Dagiti mannaniw ti umuna a siglo BC


text:
Papeles:Ru-Boлra.ogg
- Papeles
- Pakasaritaan ti papeles
- Panagusar iti daytoy a papeles
- Sangalubongan a panag-usar ti papeles
Pakasaritaan ti papeles
Agtakla iti maysa a petsa/oras tapno makitam ti papeles iti kasisigudna a langa iti dayta nga oras.
Panagusar iti daytoy a papeles
Ti sumaganad a silpo ti panid ditoy a papeles:
Sangalubongan a panag-usar ti papeles
Dagiti sumaganad a wiki ket agus-usar iti daytoy a papeles:
- Panag-usar idiay en.wikipedia.org
- Panag-usar idiay en.wiktionary.org
- Panag-usar idiay fr.wiktionary.org
- Panag-usar idiay hsb.wikipedia.org
- Panag-usar idiay ms.wikipedia.org
- Panag-usar idiay pl.wiktionary.org
- Panag-usar idiay ru.wiktionary.org


text:
Papeles:Wolfgang Amadeus Mozart - Sinfonia Concertante für Violine, Viola und Orchester - 3. Presto.ogg
- Papeles
- Pakasaritaan ti papeles
- Panagusar iti daytoy a papeles
- Sangalubongan a panag-usar ti papeles
Pakasaritaan ti papeles
Agtakla iti maysa a petsa/oras tapno makitam ti papeles iti kasisigudna a langa iti dayta nga oras.
Panagusar iti daytoy a papeles
Ti sumaganad a silpo ti panid ditoy a papeles:
Sangalubongan a panag-usar ti papeles
Dagiti sumaganad a wiki ket agus-usar iti daytoy a papeles:
- Panag-usar idiay en.wikipedia.org
- Panag-usar idiay es.wikipedia.org
- Panag-usar idiay fi.wikipedia.org
- Panag-usar idiay fr.wikipedia.org
- Panag-usar idiay hr.wikipedia.org
- Panag-usar idiay hu.wikipedia.org
- Panag-usar idiay incubator.wikimedia.org
- Panag-usar idiay ja.wikipedia.org
- Panag-usar idiay ko.wikipedia.org
- Panag-usar idiay lv.wikipedia.org
- Panag-usar idiay nn.wikipedia.org
- Panag-usar idiay no.wikipedia.org
- Panag-usar idiay pcd.wikipedia.org
- Panag-usar idiay pl.wikipedia.org
- Panag-usar idiay pt.wikipedia.org
- Panag-usar idiay ru.wikipedia.org
- Panag-usar idiay sl.wikipedia.org
- Panag-usar idiay ta.wikipedia.org
- Panag-usar idiay th.wikipedia.org
- Panag-usar idiay uk.wikipedia.org
- Panag-usar idiay vi.wikipedia.org


text:
Fedora Core
Ti Fedora Core ket maysa a waras ti Linux a pinartuat ti Projecto a Fedora, maysa a komunidad dagiti agputputar ti lukat a kodigo a programa ken aplikasion, ken ti es-esponsoran ti Red Hat. Panggep ti Fedora Core ti maysa a kompleto ken naisapasapan a maaramat-amin a sistema a panangpaandar nga aglaon laeng kadagiti nawaya a software ken lukat a kodigo a software. Naibasar ti Fedora Core iti orihinal a waras a Red Hat Linux ket panggepna a suktan ti waras a pangkonsumo ti Red Hat Linux


text:
Ni Joseph "Erap" Ejercito Estrada (naipasngay a kas Jose Marcelo Ejercito idi Abril 19, 1937) ket isu idi ti Maika-13 a Presidente iti Pilipinas, a nagserbi manipud idi 1998 aginggana idi 2001. Ni Estrada ket isua ti immuna a tao iti kalpasan ti EDSA a panawen a nabutosan a kas presidente ken Bise presidente.
Ni Estrada maysa a nalatak nga aktor iti pelikula, nga isu ti bida kadagiti sumurok a 100 a pelikula iti karrer a sumakop 33 a taw-tawen. Inusar na ti kalatakan na a akas maysa nga aktor ti panagballigi na iti politiko, a nagserbi a kas mayor iti San Juan para iti sangapulo ket pito a taw-tawen, a kas Senador para iti maysa a panagturay, ken kas maysa a Bise Presidente iti Pilipinas babane ti administrasion ni Presidente Fidel Ramos.
[urnosen] Pinagibasaran
[urnosen] Kasilpo iti ruar


text:
fidel wrote:
Hogan wrote:
Right now, bassit nga talaga ti Ilocano nga agsiksikat ti boksing. For example, ti current Philippine super-bantamweight champion (122 lbs) nga ni Jun Talape ket taga Abra. Lumaban to ti OPBF kadagitoy. Adda pay sumagmamano nga outstanding professional boxers from Abra nga adda "promise" da: Samuel Apuya and Jay Balido - nalaing da sika (irep-representaran da itatta ti Viloria Boxing Gym nga naka-base idiay Vigan). Nasayaat man ti plano diay taga Vigan nga promoter ket napintas no adda pay koma dadduma nga sumuporta ti boxing idiay Ilocos region. Adda met boxers idiay Baguio ken Benguet ngem away pay ti makunam nga adda "promise" na nga kas kenni Rey Tam (nga limmaban dati vs. the legendary Alexis Arguello).
Actually, adu met dagiti Ilokano nga kayat na nga agboxing. Kasapulan la ti suporta. Kas inistoria diay promoter nga taga-Vigan, adu ti amateur boxing for the past years ngem daydi makin-iggem awan met ti programa na nga umasenso ti amateur boxing - kasla topa-topada lang kano. Ngem no pampanunotem dagidi immuna nga heroes ti Philippines kas koma kada Diego Silang, Artemio Ricarte nga natutured, apay koma met nga madi ag-shine ti Ilocano ti boxing? Kasapulan laeng ti suporta dagiti pada nga Ilocano nga adda met kabaelanna....
...ditoy koma nga ibaot ni manong chavit, bobong marcos ken dadduma pay ti paset ti kinabaknangda tapno kasta ado nga ilocano ti matulungan iti tay-ak ti boksing nangruna dagidiay agngayangay...
Ni Chavit - tumultulong. Ni Bongbong? - awan pangnamnamaam kaniana no maypanggep ti sports, baka ni Michael Keon pay siguro no adda promising boxers idiay Norte. Ngem no adda siguro agserioso nga boxing coordinator - mabalin nga maaramid....
Ket no ag-sponsor dagiti Ilokano Paclanders? Mabalin ko i-volunteer ti bagik nga coordinator. Ania ti makunayo apo?


text:
diehard fan wrote:
:D uray siak asiddeg ti quezon ave...adda met kasinsin ko jay reina mercedez isabela...jay cavadeco nu ammo yo. jay manang ko met adda isu na jay morong nueva viscaya..mag-villalobos family
...nu adda ak idjay iddi, mangmangeg ko nu rabii jay domeng mabalin amin..adda pay ya?
...cavadeco, wen, feedmill dayta, masarakan idiay napaccu grande along the maharlika highway/cagayan valley road...doming mabalin amin, nabayagen a awan dayta a drama iti radio ditoy isabela...
wen feedmill ngarud..ahahaha awanen jay domeng mabalin amen? makakat-katawa ak nu malagip ko
ammok jay cauayan ti istasyon nna.


text:
Ashoka
Ni Ashoka (Devanāgarī: अशोक, IAST: Aśoka, IPA: [aˈɕoːkə], ca. 304–232 BC), makunkuna pay a Ti Kalatakan nga Ashoka, ket maysa idi a Indiano nga emperador iti Maurya a Dinastia a nagturay ti nagistayan amin iti Indiano a sub-kontinente manipud idi ca. 269 BC to 232 BC.[1] Maysa kadagiti kalatakan nga emperador iti India, ni Ashoka ket nagturay ti kaaduan kadagiti agdama tatta nga India kalpasan kadagiti adua a milisia a panagsuppiat. Ti imperio na ket nasakupan na ti tatta nga aldaw a ti Pakistan ken Apganistan iti laud, ti tatta nga aldaw a ti Bangladesh ken ti Indiano nga estado iti Assam iti daya, ken ti kaadaywan pay nga abagtan ti akin-amianan a Kerala ken Andhra Pradesh. Sinakup na ti pagarian nga agnagan ti Kalinga, a sinakop idi ti maysa kadagiti puona nagtaudan na a nangrugi manipud idiay Chandragupta Maurya. Ti turay na ket naikuartel idiay Magadha (ti agdama nga aldaw tatta a ti Bihar). Inarakup na ti Budismo kalpasan idi nasaksian na dagiti adu a natnatay iti Gubat a Kalinga, nga isuna met laeng ti nangirugi para iti essem na nga gala kadagitoy a dagdaga. Nagiruknoy isuna ti panagparang-ay iti Budismo ti ballasiw nga Asia ken nagipatakder kadagiti munomento a agimarmarka kadagiti naimudingan a luglugar a panagbiag ni Gautama Buda.
[urnosen] Pinagibasaran
- ^ Thapur (1973), p. 51.


text:
Papeles:Nevada in United States.svg
- Papeles
- Pakasaritaan ti papeles
- Panagusar iti daytoy a papeles
- Sangalubongan a panag-usar ti papeles
- Metadata
Pakasaritaan ti papeles
Agtakla iti maysa a petsa/oras tapno makitam ti papeles iti kasisigudna a langa iti dayta nga oras.
Panagusar iti daytoy a papeles
Ti sumaganad a silpo ti panid ditoy a papeles:
Sangalubongan a panag-usar ti papeles
Dagiti sumaganad a wiki ket agus-usar iti daytoy a papeles:
- Panag-usar idiay de.wikipedia.org
- Panag-usar idiay en.wikipedia.org
- Panag-usar idiay es.wikipedia.org
- Panag-usar idiay fr.wikipedia.org
- Panag-usar idiay incubator.wikimedia.org
- Panag-usar idiay it.wikipedia.org
- Panag-usar idiay lv.wikipedia.org
- Panag-usar idiay my.wikipedia.org
- Panag-usar idiay pt.wikipedia.org
- Panag-usar idiay sco.wikipedia.org
- Panag-usar idiay se.wikipedia.org


text:
Piyek! (In Ilocano)
Panagtutudo idi…
Idi panawen mi. Idi dakami ti ubbing, the best agay-ayam jay villa garcia nu panagtutudo. Ag-giddan katawa mi ken gur-ruud nu agtataray kam nga aglagtu-lagtu jay danum ti bit-ang! Adu kay-ayam ko a ta nu adda krispap ko krispap mi amin kay-ayam ko amin!
Kasla karayan nga agay ayus jay danum agapu bantay…kulay yellow-brown, naglamiis dumalan ijay bit-ang. Nu napigsa tudo na nagpartak ti agpa-anud maka danun kantun ijay imburnal nga nagba-etan ti villagarcia-caparia-an! Nag lumot jay semento na ngum mayat latta ad-adu ti matiliw nga kappe ijay igid ti puun ti madre-kakaw nu adda sumippit kappe didjayen!
Bar-baru da nga naikamang ken imyan ijay villa garcia idi elementary kam pay. Uso idi ti aswang-aswangen, suspect ko agad isuda nga pamilya ngum hanko imbagbaga kenni nanang nga aswangda ta sigurado man nga maungtanakun. Nadlaw ko suna idin nga saan unay maki-ay-ayam ken han nga sumal-sali jay sarakintu ken syatong mi ijay siruk ti mannga da apong Purin. Maurnong kam nga ubbing ijay ti malem malpas ti skwela mayat ijay nalinung ken adda pay pugon ti tabako paglimmengan jay uneg nasipnget nu ti ay-ayamen mi ket pwera sa likud pwera sa harap (tagu-taguan). Kanayun laeng mut isuna nga lumabas ijay bit-ang mi nakarupanget or seryoso rupa na nu lumabas kasla kanayun agpanpanunut?
Halos amin nga taga villa garcia nga agka-kaaruba adda aso mi gwardya ti balay. Dakami a ket adu ti taraken ni nanang han la nga aso…adu pay pusa ken manok mi ag-apunda amin ijay kamarin ken dagijay pamursyan sag-gagaysa da ti biki nga pagitlugan, sumirip siripak idi ijay nu awan sidak ti bigat…sumirip da met nu aguk-ukupda suruten daka jay mata da.
Maysa malem agtudtudo ken sumipngeten, agpakpakan ni nanangko ti manokmi sangagantilya nga bagas ma-iwarsi nga kanenda inaldaw bigat-malem ti kina-adu da agraman piyek ken kawitan. Kurrrrr! Kurrrr! Kabisadu na nu da kurang…Dikwan Aha! adda maysa nga pamursyan nga kapis-pissa dwa ti piyek na nga madi simmangpet…Bibi!!! …Nang! …Inka biruken jay maysa manuk tay nga adda dwa piyek na! Adda ngata jay siruk balay da antim nga Pinang! Hmm nya muttun nu agay-ayam under the rain bawal…pero nu mapan agtiliw manok under the rain ayos lang uray rabiin! Di napanak balasiw bit-ang jay siruk balay da manang Lingling! Paysu adda jay ti manokmi ken dagijay piyek han nga makadalan ijay bit-ang ta nalayus manen ti tudo!
Sige kamat ijay kamat dituy …nagrigat agkamat ti piyek kamkamaten dak mut gamin jay nanangda nga agsipsiplag! Kalpasan lima minuto subli jay balay…Nanang! Madik met matiliw! Agsublika! Hanka agawid nu madim matiliw! Di subli manun, kamat manun! Dikwan, hanko nadlaw adda djay suna likud ko nakatakder, as usual nkaseryoso manun lumabas siguro jay bit-ang ken nakita nak nga agtil-tiliw tattay pay laeng…puraw nga kamiseta khaki nga sapin…masideg suna, manu piyek na? Duwa manong. Nagpa-igidak ijay banda ti agdan jay balayda anti pinang, take over suna nga nagkamat…habul nya isa…natiliw na dagus jay maysa inyawat na kanyak…syempre buy-buyaek nga nala-ing kunak ay kasjay gayam agtiliw piyek, naib-batak jay natiliw na nga piyek, dikwan inyawat na jay maikadwa kunana: ayna ngay jay maysa? Na-ibbatak manong!…kababain…tiniliw na manun. Di nalpas, thank you manong! Awan lng… timmalyaw lang biit ken innala na jay sinelas na ken nagawiden. Diko matandaan inikkat na gayam jay sinelas na tapno siguro naparpartak nga agtaray!
Kalpasan na idin, naminsan ko lang nga nakita isunan. Idjay Recto Manila agbir-birukak sa ti 2ndhand nga textbook idi ta adu jay Recto ti laku nga half price nga libru basta nagaget ka nga agbiruk. Ni sika met ading! Wen manong musta ngay?!
Kasjay lang… Manipud idin han kunsuna nakita…
©Copyright 2011, Definitely Filipino™ Blog. All rights reserved. Copying of any article in this blog is strictly prohibited without permission. DISCLAIMER: All articles are opinions of their respective authors and not necessarily of the site owner.


text:
Benjamin Harrison
Ni Benjamin Harrison (Agosto 20, 1833 – Marso 13, 1901) ket isu idi ti Maika-23 a Presidente iti Estados Unidos (1889–1893). Ni Harrison, ket apoko a lalaki ni Presidente William Henry Harrison, ket naipasngay idiay North Bend, Ohio, ken immalis idiay Indianapolis, Indiana, ti tawen a 21, a dimteng a nagbalin a nadayeg a politiko idiay. Idi panawen ti Sibil a Gubat ti Amerikano, isu ket nagserbi idi ti Kappon a kas maysa a Brigada Heneral iti XX a Kuerpo ti Buyot iti Cumberland. Kalpasan ti gubat isu ket napaay a timmaray para iti panakagobernador ti Indiana, ken idi kalpasan daytoy isu ket nabutosan idiay Senado ti Estados Unidos babaen ti lehislatura ti Indiana .
Ni Harrison, maysa a Republikano, ket nabutosan idi ti panakapresidente iti 1888, nga inabakna ti Demokratiko nga agdama a ni Grover Cleveland. Ti administrasionna ket kaaduan a nailaglagipan para iti ekonomiko a lehislasion, a mairaman ti McKinley a Taripa ken ti Sherman a Kontra ti panagtalek a Tignay, ken para iti tinawena panagbusbos ti pederal nga immuna a nakaabot ti maysa a bilion a doliar. Dagiti DEmokrata ket rinautda ti "Bilion a Doliar a Kongreso", ken inusar daytoy a panggep, a mairaman ti dumakdakkel a saan a panakaidayeg ti nagina a taripa, ti panagabakda dagiti Republikano, kadagitoy dua idiay 1890 a panagbutos ti tengnga atermino ken ti panakabutos manen a panagtaray ni Harrison idi 1892. Ni Harrison ket nagipatakder ti, urayno saan anagballigi, para iti pederal a panagpundo ti edukasion ken ti lehislasion a panagsalaknid kadagiti panagbutos a karbengan para kadagiti Aprikano nga Amerikano. Isu ket nangimaton pay ti pakanawat dagiti innem nga estado iti Kappon.
Isu ket inabak babaen ni Cleveland iti panagtarayna ti panakabutosna manen idi 1892, ni Harrison ket nagsubli ti pribado a panagbiag idiay Indianapolis. Kalpasan daytoy isu ket nagirepresenta ti Republika iti Venezuela iti internasionala kaso a maisuppiat ti Nagkaykaysa aPagarian. Idi 1900, isu ket nagbaniaga idiay Europa a kas paset ti daytoy a kaso ken, kalpasan ti ababa a panagnaedna, isu ket nagsubli idiay Indianapolis, nga idiay ket pimmusay ti simaruno a tawen manipud ti komplikasion a nagtaudan ti trangkaso. Iti tatta a panawen isisuna laeng ti presidente ti E.U. a nanipud idiay Indiana ket isuna laeng ti apoko a lalaki ti maysa a presidente.


text:
Elpidio Quirino
Ni Elpidio Quirino (Nobiembre 16, 1890—Pebrero 29, 1956) ti maika-6 a Presidente iti Pilipinas. Nangrugi nga agserbi idi Abril 17, 1948 agingga idi Disiembre 30, 1953.
Maysa a Romano Katoliko, isu ti umuna nga Ilokano a presidente ti Pilipinas.
[urnosen] Kabibiag
Naipasngay ni Quirino idiay Vigan, Ilocos Sur kada Mariano Quirino ti Ilocos Sur ken Gregoria Rivera iti Agoo, La Union. Dimmakkel idiay La Union ken Ilocos Sur sakbay a nagpa-Manila ket nagbasa idiay Unibersidad iti Pilipinas. Nagturpos iti kinaabogado idi 1915 ket nangged nga abogado agingga a nadutokan kas kameng iti Kamara dagiti Pannakabagi iti Pilipinas, manipud idi 1919 agingga 1925, sa kas senador idi 1925 aginggana 1931. Kalpasanna, nagpaay a kas sekretario iti busbos ken sekretario iti lungnguop iti gobierno a Mankumonidad.
Idi 1934, maysa a miembro ni Quirino iti delegasion a napan idiay Washington, D.C., nga indauluan ni Manuel Quezon, a nangipasa iti Tulag a Tydings-McDuffie iti Kongreso ti Estados Unidos. Daytoy a paglintegan ti nangisaad iti aldaw ti panagwaywayas iti Pilipinas no dumteng ti 1945. Nagbalin nga opisial daytoy nga aldaw idi Hulio 4, 1946.
Idi sinakup dagiti Hapon ti Pilipinas idi Maikadua a Sangalubongan a Gubat, nagbalin a daulo dagiti guerilla ni Quirino ket natiliw ken naibalud. Pinapatay dagiti Hapon ti asawana a ni Alicia Syquia ken tallo kadagiti lima nga annakna.
Kalpasan ti gubat, intuloyna ti nagserbi iti gobierno idiay Senado. Idi 1946, napili a kas umuna a bise presidente ti nawaya a Republika ti Pilipinas. Ni Manuel Roxas ti pangulo.
[urnosen] Kinapresidente
Nagsapata a kas pangulo ni Quirino idi Abril 17, 1948, dua nga aldaw kalpasan iti pannakatay ni Manuel Roxas. Nabutosan a presidente iti sumaruno a tawen kas kandidato ti Partido Liberal.
Inabak ni Ramon Magsaysay idi eleksion idi 1953.
[urnosen] Kalpasan iti kinapresidente
Naatake isuna iti puso ket pimmusay idi Pebrero 29, 1956.


text:
Pagsasao a Koptiko
Ti Koptiko wenno Koptiko nga Ehípsio (ⲘⲉⲧⲢⲉⲙ̀ⲛⲭⲏⲙⲓ Met Remenkēmi) ket isu ti agdama nga agpang iti pagsasao nga Ehípsio,daytoy ket maysa nga akin-amianan nga Apro-Asiatiko a pagsasao a maisasao idiay Ehípto aginggana idi maika-17 a siglo.[1] Ti Ehípsio ket narugian a sinuratan babaen ti panag-usar ti Griego nga abesedário idi umuna a siglo.[2] Daytoy a baro a sistema ti panagsurat ket nagbalin a ti Koptiko a sinuratan, maysa a naampon a Griego nga abesedário a nanayonan kadagiti innem wenno pito a senial manipud ti demotiko a sinuratan a mangipabagi dagiti Ehípsio nga uni nga awan iti pagsasao a Griego. Adda dagiti nadumaduma a Koptiko a dialekto a nainaganan, ti kangrunaan ket dagiti Sahidic ken Bohairic.
Ti Koptiko ken Demotiko ket asideg a maikabagian iti Naladaw nga Ehípsio, a daytoy ket naisurat iti Heroglipiko a sinuratan. Ti Koptiko ket rimmang-ay a kas ti literario a pagsasao manipud idi maika-2 aginggana idi maika-13 a siglo, ken ti bukodna a Bohairic a dialekto ket agtultuloy nga isu ti liturhikal a pagsasaoi iti Koptiko nga Ortodokso a Simbaan iti Alehandria. Sinumallin daytoy babaen ti Ehípsio nga Arabiko a kas ti maisasao a pagsasao idi kapapanan ti nasapa a moderno a panawen, ngem ti panagungar a ganetget ket naiparugi manipud idi maika-19 a siglo.
[urnosen] Adu pay a mabasbasa
- Wolfgang Kosack Libro ni Koptischen.Paset I:Koptiko a Gramatika.Paset II:Dagiti Koptiko a mabasbasa, Graz 1974.
[urnosen] Pinagibasaran
- ^ Koptiko nga Ensiklopedia; http://cdm15831.contentdm.oclc.org/cdm/ref/collection/cce/id/520
- ^ Reintges, Chris H. (2004). Koptiko nga Ehípsio (Sahidic a Dialekto). Cologne: Rüdiger Köppe. ISBN 978-3-89645-570-3.


text:
Apulia
Ti Apulia[3] ket maysa a rehion ti Italia idiay Akin-abagatan nga Italia a pagbeddenganna ti Baybay Adriatiko iti daya, ti Baybaya Honiko iti abagatan a daya, ken ti Ilet ti Òtranto ken Golpo ti Taranto iti abagatan. Ti akian-abagatan unay a pasetna, a naamammoan a kas ti Salento peninsula, ket mangporma ti nangato a mukod iti "butas" ti Italia. Ti rehion ket buklenna ti 19,345 kuadrado kilometro (7,469 kd mi), ken ti populasionna ket agarup a 4.1 a riwriw. Daytoy ket nabeddengan babaen kadagiti sabali a rehion ti Molise iti amianan, ti Campania iti laud, ken ti Basilicata iti abagatan a laud. Dagiti kaarrubana a Gresia ken Albania, ket ballasiwenna ti Honiko ken Baybay Adriatiko. Ti rehion gunay-ay ti kaadayo ti amianan ti Monte Gargano. Ti siudad a kapitoliona ket ti Bari.
[urnosen] Heograpia
Daytoy ket mabirukan idiay abagatan a daya nga ungto ti Italiano a peninsula, ti Apulia ket sakupenna ti agarup a 19,000 kuadrado kilometro (7,336 kd mi) kadagiti agsasaruno a tana ken naisanglad ti ababa a turturod. Ti tengnga a lugar tirehion ket sakupen ti Murge, ti nawatiwat, namaga bassit a karst a banak. Ti laeng kabanbantayanna, ket ti Gargano a promotorio ken ti Monti Dauni, ket saan a makalabes ti 1,150 m (3,800 pié) ken mabirukan dagitoy idiay amianan ti Apulia, nga isu daytoy ti kabassitan ti banbantay a rehion ti Italia.
[urnosen] Pinagibasaran
- ^ http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tgs00003&plugin=1
- ^ EUROPA – Press Releases – Rehional a GDP ti tunggal maysa a tao idi 2008 GDP ti tunggal maysa a tao a nagtataeng a simmakup manipud ti 28% iti EU27 a katimbengan ti Severozapaden idiay Bulgaria aginggana ti 343% idiay kaunegan a Londres
- ^ Manipud ti Griego Ἀπouλίa; iti Italiáno: Puglia pannakabalikas [ˈpuʎʎa] (Demonimo: Pugliese).
[urnosen] Dagiti silpo ti ruar
Dagiti midia a mainaig ti Apulia idiay Wikimedia Commons


text:
España
Ti España (i/ˈspeɪn/ spayn; Espaniol: España, pannakabalikas: [esˈpaɲa] ( denggen)), opisial a ti Pagarian iti España (Espaniol: Reino de España),[paammo 7][5] ket maysa a naturay nga estado ken maysa a kameng iti Kappon ti Europa a mabirukan idiay abagatan a laud nga Europa idiay Iberiko a Peninsula. Ti kangrunaan a dagana ket nabeddengan iti abagatan ken daya babaen ti Baybay Mediterraneano malaksid ti bassit a daga a nagbeddengan ti Ballasiw Taaw a Teritorio ti Britaniko iti Gibraltar; iti amianan babaen ti Pransia, Andorra, ken ti Luek iti Biskaya; ken iti amianan a laud ken laud babaen ti Taaw Atlantiko ken Portugal.
Ti Espaniol a teritorio ket mairaman pay ti Is-isla ti Balear idiay Mediterraneano, ti Is-isla ti Kanario idiay Taaw Atlantiko idiay pantar ti Aprika, ken dagiti dua a naturay a siudad idiay Amianan nga Áprika, Ceuta ken Melilla, a nabeddengan ti Morocco. Maysa pay, ti ili iti Llívia ket maysa nga Espaniol nga exclave a naisanglad ti uneg ti Pranses a teritorio. Nga addaan ti kalawa a 504,030 kuadrado kilometro (194,610 kd mi), isu daytoy ti maikadua a kadakkelan a pagilian idiay Lumaud a Europa ken ti Kappon ti Europa kalpasan ti Pransia, ken ti maikapat a kadakkelan a pagilian idiay Europa kalpasan ti Rusia, Ukrania ken Pransia.
Gapu tui lokasionna, ti teritorio ti España ket suheto ti adu nga akin ruar nga impluensia manipud dagiti prehistoria a panawen ken aginggana ti panakabalinna a maysa a pagilian. Ti España ket rimsua a kas maysa a naipagtitipon a pagilian idi maika-15 a siglo, kalpasan ti panagasawa iti Katoliko a Monarkia ken ti panakalpas ti panagparuma manen, wenno Reconquista, iti Iberiko a peninsula idi 1492. Daytoy ket nagruna pay a nagtaudan iti impluensia kadagiti sabsabali a rehion, naipangpangruna idi agdama a moderno a panawen, idi nagbalin a globo nga imperio a nangibati kadagiti legado iti sumurok a 500 a riwriw a nga agsasao ti Espaniol tatta nga aldaw, a makaaramid daytoy ti maikadua akaaduan ti mangisasao nga umuna a pagsasao.
Ti España ket maysa a demokrasia a naurnong iti porma iti maysa a parlamentario a gobierno babaen ti maysa a batay-linteg a monarkia. Daytoy ket maysa a narang-ay a pagilian nga addaan ti maika sangapulo ket dua a kadakkelan nga ekonomia iti lubong babaen ti nominal a GDP, ken nagato unay a pagalagadan ti panagbiag, a mairaman a ti maika sangapulo a kangatuan a ranggo ti pagsurotan ti kasayaat ti panagbiag iti lubong, manipud idi 2005. Kameng daytoy iti Nagkaykaysa a Pagpagilian, Kappon ti Europa, NATO, OECD, ken ti WTO.
[urnosen] Etimolohia
Ti pudno a naggapuan ti nagan nga España ken "Espaniol" ket nasuppiatan. Ti taga-ugma a Romano a nagan para iti Iberiko, Hispania, ket naala manipud ti naidaniw a balikas a Hesperia a mangitudo ti España, nga agiballatek ti Griego puot iti Italia a kas maysa a "lumaud a daga" wenno "daga iti lumlumnek nga init" (Hesperia, Eσπepίa iti Griego) ken España, a daytoy ket adadayo pay ngem ti laud, a kas ti Hesperia ultima.[6]
Daytoy ket baka kapadpada pay ti Puniko Ispanihad, a kayat na a saoen ket "daga dagiti koneho" wenno "igid", maysa a reperensia iti lokasion ti España idiay gibus ti Mediterraneano; Ti Romana a naaramid a sensilio iti daytoy a rehion manipud ti panagturay ni Hadrian ket agipakpakita ti maysa a babai a langa nga addaan ti koneho iti sakana.[7] Adda pay dagiti agibagbaga a ti balikas nga España ket naala manipud ti Basko a balikas nga Ezpanna a kayatna a saoen ket ti "igid" wenno "nagbeddengan", maysa pay a reperensia a ti kinapudno a ti Iberiko a peninsula ket buklenna ti abagatan a laud iti kontinente ti Europa.[6]
Ti humanista a ni Antonio de Nebrija ket nangigay-at a ti balikas a Hispania ket naggapu ti Iberiko a balikas a Hispalis, a kayatna a saoen ket ti "siudad iti lumaud a lubong". Ni Jesús Luis Cunchillos ket nangisuppiat a ti ramut ti balikas a span ket ti Penisia a balikas ti spy, a kayatna a saoen ket ti "agpanday kadagiti metal". Ngarud ket ti i-spn-ya ket kayatna a saoen ket "ti daga a pagpandayan kadagiti metal".[8]
[urnosen] Paammo
- ^ Agserbi pay daytoy a kas ti Naarian a kanta
- ^ Dagiti dadduma a naturay a komunidad, Katalán, Balensiano, Gallego, Basko and Aranes (Ossiitano) ket dagiti kumadua nga opisial a pagsasao. Aragones|, Asturiano and Leones ket addaan ti bassit nga opisiala panakabigbigan
- ^ Prior to 1999 (babaen ti linteg, 2002) : Espaniol a Peseta.
- ^ Malaksid ti Is=isla ti Kanario, a mangsursurot ti WET (UTC) iti nalamiis a tiempo.
- ^ Malaksid ti Is-isla ti Kanario, a mangsursurot ti WEST (UTC+1) iti kalgaw a tiempo.
- ^ The .eu a turayan ket maus-usar pay, a pinakibinbinningay kadagiti kameng nga estado ti Kappon ti Europa. Ti pay, .cat a pagturayan ket naus-usar kadagiti teritorio nga agsasao ti Katalan.
- ^ Idiay España, dagiti sabsabali a pagsasao ket opisial a mabigbigan a mayanaup ti linteg a patneng a (rehional) a pagsasao babaen ti Europeano a Dokumento ti linteg para iti Rehional wenno dagiti Rehional a Pagsasao. Iti tunggal maysa kadagitoy, ti opisial a nagan ti España ket dagiti sumaganad:
- Aragones: Reino d'Espanya, IPA: [ˈreino ðesˈpaɲa];
- Asturiano: Reinu d'España, IPA: [ˈreinu ðesˈpaɲa];
- Basko: Espainiako Erresuma IPA: [espaɲako eres̺uma];
- Katalán: Regne d'Espanya, IPA: [ˈreŋnə ðəsˈpaɲə] wenno [ˈreŋne ðasˈpaɲa];
- Gallego: Reino de España, IPA: [ˈreino ðe esˈpaɲa];
- Ekstremadura: Réinu d'España, IPA: [ˈreinu ðesˈpaɲa];
- Ositana: Reialme d'Espanha, IPA: [reˈjalme ðesˈpaɲɔ].
[urnosen] Pinagibasaran
- ^ "Opisial a Bilbilang ti Populasion ti España. Ti populasion idi 1 Abril 2010". Instituto Nacional de Estadística de España. http://www.ine.es/jaxiBD/tabla.do?per=01&type=db&divi=EPOB&idtab=2. Naala idi 5 Hulio 2010.
- ^ 2.0 2.1 2.2 2.3 "España". Internasional a Pundo ti Panguartaan. http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/02/weodata/weorept.aspx?sy=2009&ey=2016&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=184&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr1.x=48&pr1.y=14. Naala idi 5 Nobiembre 2011.
- ^ "CIA World Factbook". https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html. Naala idi 13 Agostot 2008.
- ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2011". Nagkaykaysa a Pagpagilian. 2011. http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Table1.pdf. Naala idi 5 Nobiembre2011.
- ^ Ti Espaniol a Batay-linteg ket saan nga agipatakder ti aniaman a nagan para iti España, nupay ti balikas nga España, Estado español (Estado nga Espaniol) ken Nación española (Pagilian nga Espaniol) ket maus-usar kadagiti dokumento. Uray ngarud, ti Espaniol a Ministro iti Ganganaet a Panakibiang ket nangipatakder ti maysa a bilin a naipablaak idi 1984 a ti denominasion nga España ken Reino de España (Pagarian iti España) ket agpadpada a umisu a mangidutoken ti España kadagiti internasional a tultulag. Daytoy a balikas, Pagarian iti España, ket kaaduana nga inus-usar babaen dagiti gobierno kadagiti amin a nailian ken internasional a panakibiang, a mairaman dagiti ganganaet a tulag ken dagiti pay opisial a nailian a dokumento, nga isu daytoy ket mabigbigan a kas ti opisial a nagan babaen dagiti adu nga internasionaland nga organisasion. Acuerdo entre el Reino de de España y Nueva Zelanda, Acuerdo entre el reino de España y el reino de Marruecos}; lisensia pammalubos Tratado de la Unión Europea
- ^ 6.0 6.1 Anthon, Charles (1850). Maysa a sistema iti taga-ugma ken mediebal a heograpia para iti panag-usar kadagiti pagadalan ken kolehio. New York: Harper & Brothers. p. 14. http://books.google.com/?id=hm0rAAAAYAAJ&pg=PA14&dq=hesperia&q=hesperia.
- ^ Burke, Ulick Ralph (maika-2 nga edision, 2008). Maysa a pakasaritaan ti España manipud kadagiti Umuna a Panawen aginggana ti ipupusay ni Fernando ti Katoliko, Tomo 1. London: Longmans, Green & Co. p. 14. ISBN 978-1-4437-4054-8. http://books.google.com/?id=DuiyyWGg-KEC&pg=PA410&dq=spain+hispania&q=hispania.
- ^ # ↑ Linch, John (direktor), Fernández Castro, María Cruz (del segundo tomo), Historia de España, El País, volumen II, La península Ibérica en época prerromana, pg. 40. Dossier. La etimología de España; ¿tierra de conejos?, ISBN 978-84-9815-764-2
[urnosen] Kasilpo iti ruar
Dagiti midia a mainaig ti España idiay Wikimedia Commons
- Espana
- Dagiti adda ti dua a kontinente a pagilian
- Dagiti batay-linteg a monarkia
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti pagilian ti Baybay Mediteraneo
- Dagiti Europeano a pagilian
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti NATO
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Europa
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Espaniol
- Lumaud a Europa


text:
Etiopia
Ti Etiopia ( /ˌiːθiˈoʊpiə/) (Ge'ez: ኢትዮጵያ ʾĪtyōṗṗyā), opisial a naamammoan a kas ti Pederal Demokratiko a Republika ti Etiopia, ket maysa a pagilian a mabirukan idiay Sara iti Aprika. Isu daytoy ti maikadua a kaaduan ti populasion a pagilian idiay Áprika, nga adda ti sumurok a 82 a riwriw nga agtaeng,[3] ken ti maikasangapulo a kadakkelan babaen ti kalawa ti lugar, a sumakop ti 1,100,000 km2. Ti Etiopia ket nabeddengan babaen ti Eritrea iti amianan, ti Djibouti ken Somalia iti daya, ti Sudan ken Abagatan a Sudan iti laud, ken Kenya iti abagatan. Ken ti kapitoliona ket adda idiay Addis Ababa, isu pay daytoy ti kaaduan ti populasion a napalikmutan ti daga iti lubong.
Ti Etiopia ket maysa idi a monarkia para kadagiti kaaduan a pakasaritaanna, ken ti Etiope a dinastia ket masurotanna ti ramutna manipud ti maikadua a siglo BC.[5] Ti Etiopia ket maysa pay kadagiti kadaanan a sitio iti rimsuaan ti nagtagitaoan a naamammoan dagiti sientista iti tatta nga aldawi, a nakaparnuay kadagiti kadaanan a pagsurotan iti nagtagitaoan.[6] Mabalin nga isu daytoy ti rehion nga immuna a naggapuan dagiti Homo sapiens para iti ipapanda idiay Tengnga a Daya ken dagiti puntos iti labes.[7][8][9] Kaduaanna ti Roma, Tsina ken Persia, ti Etiope nga Aksum nga Imperio ket naipanunutan idi a kas maysa kadagiti uppat a nalatak a kabilegan iti maika-3 a siglo.[10][11][12] Idi agdama a panawen ti Karapkap para iti Áprika, ti Etiopia ket isu laeng ti Aprikano a pagilian malaksid ti Liberia a nakataginayon ti katurayanna a kas maysa a mabigbigan a nawaya a pagilian, ken maysa idi kadagiti uppat nga Aprikano a kameng iti Liga dagiti Pagilian. Kalpasan ti bassit a panawen iti Italiano a panagsakop, ti Etiopia ket nagbalin a dokumento ti linteg a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. Idi dagiti dadduma a pagilian ti Aprika ket nakagun-od ti panakawayaway kalpasan ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat, adu kadagitoy ti immampon kadagiti maris iti wagaywaway iti Etiopia, ken ti Addis Ababa ket nagbalin a lokasion kadagiti nadumaduma nga internasional nga organisasion a naipakatengngaan ti isip para iti Áprika. Ti Etiopia ket maysa kadagiti nangibangon a kaemeng ti Di-Nailinia a Tignay, G-77 ken ti Organisasion ti Aprikano a Panagkaykaysa. Ti Addis Ababa ket isuti agdama a kuartel ti Kappon ti Aprika, ti Pan Aprikano a Kamara ti Komersio, UNECA ken ti Aprikano nga Agsagsagana a Puersa. Ti Etiopia nakakitan dagiti nadumaduma a sistema ti gobierno kalpasan ti dinastia nga indauloan babaen ni Haile Selassie ket naabak idi 1974.
Ti taga-ugma a Ge'ez a sinuratan ket nawatiwat a maususar idiay Etiopia. Ti Etiopiano a kalendario ket pito aginggana ti walo a tawen a likudan ti Gregorian a kalendario . Ti pagilian ket maysa nga adu ti pagsasaona ken adu ti etnikona a kagimongan kadagiti agarup a 80 a grupo, a dagiti dua akadakkelan ket ti Oromo ken ti Amhara, a dagitoy a dua ket agsasaoda kadagiti Apro-Asiatic a pagsasao. Ti kaaduan a populasionna ket Kristiano bayat a ti maysa apagkatlo ket Muslim, a dagitoy a dua a relihion ket adda ti napigsa aramutda iti pagilian. Ti adu a populasion dagiti Etiopiano a Hudio ket nagtataengda idiay Eiopia aginggana ti panawen ti 1980. Tipagilian ket ibalayanna pay ti naikararuaan a Rastafari a tignay. Adda dagiti 9 UNESCO a Tinawtawid a Lugar ti Lubong idiay Etiopia.
Urayno isu ti kangrunaan a taudan iti kayaran Nile, ti Etiopia ket nakapan kadagiti serie ti panagbisin idi panawen ti 1980, a naipakaro babaen dagiti nakariro a heopolitiko ken sibil a gubgubat. Ti pagilian ket narugianen a makaungarr, ken adda tattan ti kadakkelan nga ekonomia babaen ti GDP idiay Daya nga Aprika ken Tengnga nga Aprika.[13][14][15] Ti Etiopia ket sursurotenna ti maysa a pederal a republika a sistema ti politika ken ti EPRDF ket isu ti agturturay a partido manipud idi1991.
[urnosen] Paammo
[urnosen] Pinagibasaran
- ^ "Etiope a Batay-linteg". Artikulo 5 Etiope a batay-linteg.. APAP. http://www.apapeth.org/Documents/EthiopianLaws.html. Naala idi 3 Disiembre 2011.
- ^ CIA – Etiopia – Dagiti Etniko a Grupo. Cia.gov. Retrieved on 2012-03-03.
- ^ 3.0 3.1 Ahensia ti Tengnga nga Estadistika iti Etiopia. Ahensia ti Tengnga nga Estadistika iti Etiopia
- ^ 4.0 4.1 4.2 4.3 "Etiopia". Internasional a Pundo ti Panguartaan. http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=12&pr.y=16&sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=644&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=. Naala idi 2012-04-18.
- ^ Idi agsasao kalpasan ti panagpirmana ti naisuppiatan a nagbaetan a tulagan ti Etiopia ken Italia idi 1889,ni Emperador Menelik II ket nangipalpalawag ti puestona: "Saantayo a makapalubos ti integridad tayo a masalsaludsodan a kas dagiti Kristiano ken nataknengan a pagilian, wenno ti karbengan a mangituray ti bukodtayo nga imperio iti patingga a panagwayawaya. Ti Emperador iti Etiopia ket maysa a kaputotan iti dinastia nga agtawen iti 3,000 — ti maysa a dinastia nga iti dayta nga agdama a panawen ket saan pay a simmuko kadagiti ganganaet. Ti Etiopia ket saan pay a naparukmaan ken isu ket saanto a maparukmaan babaen ti siasinoman." Ti Etiopia a Di-nabedbedan: Panagadal kadagiti Emansipasion ti Puli – p. xxv babaen ni Joseph Ephraim Casely Hayford
- ^ Michael Hopkin (16 Pebrero 2005). "Ti Etiopia ket isu ti kasayaatan a pagpilian para iti duyan dagiti Homo sapiens". Katutubo. doi:10.1038/news050214-10.
- ^ Li, J. Z.; Absher, DM; Tang, H; Southwick, AM; Casto, AM; Ramachandran, S; Cann, HM; Barsh, GS et al. (2008). "Sangalubongan a Panakibiang ti Nagtagitaoan a Naadaw manipud ti Nalawa a Henoma a Tabas iti Panakadumaduma". Siensia 319 (5866): 1100–1104. Bibcode 2008Sci...319.1100L. doi:10.1126/science.1153717. PMID 18292342.
- ^ "Dagiti Nagtagitaoan ket Immakar Manipud ti Aprika a Bimmallasiw iti Lubong, a Kinunan ti Panagadal ti DNA". Bloomberg.com. 2008-02-21. http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=awJVkvnk8KjM&refer=australia. Naala idi 2009-03-16.
- ^ Karen Kaplan, Los Angeles Times (2008-02-21). "Napalikmutan ti Lubong manipud ti Addis Ababa". Startribune.com. http://www.startribune.com/world/15860017.html. Naala idi 2009-03-16.
- ^ Stuart Munro-Hay, Aksum: Maysa nga Aprikano a Sibilisasion iti Naladaw a Taga-ugma. Edinburgh: Unibesidad a Pagmalditan, 1991, p. 57 ISBN 0-7486-0106-6.
- ^ Aksumite Etiopia. Workmall.com (2007-03-24). Naala idi 2012-03-03.
- ^ Paul B. Henze, Dagiti Tuon iti Oras: Pakasaritaan iti Etipia, 2005 ISBN 1-85065-522-7.
- ^ "Ti Etiopia ket linabsanna ti Kenya tapno nagbalin nga isu ti Kadakkelan nga Ekonomia ti Daya nga Aprika". Nazret.com. 2010-02-06. http://nazret.com/blog/index.php/2010/02/06/ethiopia_surpasses_kenya_to_become_east_. Naala idi 2010-06-02.
- ^ Ti GDP a panagggatang a kabilegan ti Etiopia idi 2010: 86 bilion. Imf.org (2006-09-14). Naala idi 2012-03-03.
- ^ Ti GDP a panaggatang a kabilegan ti Kenya GDP idi 2010: 66 Bilion. Imf.org (2006-09-14). Naala idi 2012-03-03.
[urnosen] Bibliograpia
- Beshah, Girma ken Aregay, Merid Wolde Ti Saludsod iti Kappon dagiti Simbaan kadagiti Luso-Etiopiano a Panakibiang (1500–1632), Lisbon, Junta de Investigações do Ultramar ken Centro de Estudos Históricos Ultramarinos (1964).
[urnosen] Adu pay a mabasa
- Zewde, Bahru (2001). Ti Pakasaritaan ti Moderno nga Etiopia, 1855–1991 (Maika-2 nga ed.). Athens, OH: Unibersidad ti Ohio a Pagmalditan. ISBN 0-8214-1440-2.
- Selassie I., Haile (1999). Ti Biagko ken Panagrangrang-ay ti Etiopia: Ti Autobiograpia ni Emperador Haile Selassie I. Inpatarus babaen ni Edward Ullendorff. Chicago: Frontline. ISBN 0-948390-40-9.
- Henze, Paul B. (2004). Dagiti Tuon ti Oras: Ti Pakasaritaan ti Etiopia. Shama Books. ISBN 1-931253-28-5.
- Marcus, Harold G. (1975). Ti Biag ken dagiti Panawen ni Menelik II: Etiopia, 1844–1913. Oxford, U.K.: Clarendon. Reprint, Trenton, NJ: Red Sea, 1995. ISBN 1-56902-009-4.
- Marcus, Harold G. (2002). Ti Pakasaritaan ti Etiopia (napabaro nga ed.). Berkeley: Unibersidad iti California a Pagmalditan. ISBN 0-520-22479-5.
- Mockler, Anthony (1984). Gubat ni Haile Selassie. New York: Random House. Naimaldit manen, New York: Olive Branch, 2003. ISBN 1-902669-53-3.
- Rubenson, Sven (2003). Ti Panagbiag ti Etiopiano a Panagwaywayas (Maika-4 ed.). Hollywood, CA: Tsehai. ISBN 0-9723172-7-9.
- Siegbert Uhlig, et al. (eds.) (2003). Encyclopaedia aethiopica, Tom. 1: A-C. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag.
- Siegbert Uhlig, et al. (eds.) (2005). Encyclopaedia aethiopica, Tom. 2: D-Ha. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag.
- Siegbert Uhlig, et al. (eds.) (2007). Encyclopaedia aethiopica, Tom. 3: He-N. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag.
[urnosen] Kasilpo iti ruar
Dagiti midia a mainaig ti Etiopia idiay Wikimedia Commons


text:
Relihion
Ti relihion ket maysa nga urnong dagiti dagiti kutural a sistema, dagiti pammati a sistema, ken dagiti panirigan ti lubong a mangipanggep ti nagtagitaon tii espiritualidad ken, sagpaminsan, kadagiti moralidad.[nota 1] Dau kadagiti relihion ket adda dagiti salaysay, dagiti simbolol, dagiti tinawtawid ken sagrado a naipakasaritaan a maipanggepan a mangited ti kayat a saoen ti biag wenno mangipalpalawag ti puonan iti biag wenno ti law-ang. Dagitoy ket mangimaton kadagiti moralidad, etiko, relihioso a linteg wenno ti maysa a kinaykayat a kita ti biag manipud kadagiti kapanunotanda a maipanggep ti kosmos ken katutubo ti tao.
Ti balikas arelihion ket sagpaminsan a maisuksukat iti pammati wenno pammati a sistema, ngem ti relihion ket maigiddiat manipud ti pribado a pammati gaputa daytoy ket adda ti sosial nga aspetona.[1] Adu kadagiti relihion ket adda kadagiti naurnong a panagkukua, padi, ti maysa a panagipalpalawagan a mangbukel ti panakaikappon wenno panakaikameng, kadagiti kongregasion iti naisangsangayan a tao, kadawyan a taripnong wenno dagiti serbisio para kadagiti kapanggepan iti panagraem kadagiti dios wenno para iti kararag, dagiti nasantuan a lugar (masna wenno arkitektura), ken/wenno dagiti nasantuan a sinuratan. Ti panaksanay ti relihion ket mabalin a mangiraman pay dagiti sermon, panagirukbab kadagiti araramiden ti maysa a dios wenno dagiti dios, dagiti sakripisio, dagiti piesta, padaya, talimudaw, panakaitapog, dagiti punpon a serbisio, dagiti matrimonia aserbisio, meditasion, musika, arte, sala, dagiti publiko a serbisio, wenno dagiti dadduma pay nga aspeto iti kultura ti tao. Nupay kasta, adda dagiti kas pagarigan ti relihion nga adda bassit wenno awan kadagitoy nga aspeto ti patakder, pammati, wenno panaksanay.
[urnosen] Etimolohia
Ti relihion (manipud ti Daan a Pranses relihion "relihioso a komunidad," manipud ti Latin religionem (nom. religio) "panagraem ti nasagraduan, panagdayaw kadagiti dios,"[2] "obligasion, ti piansa a nagbaetan ti tao ken dagiti dios"[3]) ket naala manipud ti Latin a religiō, dagiti patingga a nagtaudan ket saan a naamammoan. Maysa a posibilidad ket ti panakaala manipud ti panakapamindua *le-ligare, a naipatarus a nasurot manipud ti Cicero a nangikapet ti lego "agbasa", a kas ti re (manen) + lego iti kapanunotan nga "agpili", "aramidem manen" wenno "aganannadka a mangusig". Dagiti moderno nga eskolar a kas ni Tom Harpur ken Joseph Campbell ket mangipabor ti panakaala manipud ti ligare "piansa, ikapet", a mabalin a nanipud ti maysa a pasaruno a re-ligare, a kas ti re (manen) + ligare wenno "ti mangikapet manen," nga inaramid daytoy a prominente babaen ni San Agostino, kalpasan ti panakaipatarus iti Laktansio.[4][5] Ti midiebal a panag-usar ket isumbangirna ti urnos iti panagitudo ti piansa dagiti komunidad a kas dagiti monastiko nga ur-urnos: "mangmangegmi ti 'relihion' iti Nabalitokan a Toson,itimays a kabaliero iti relihion iti Avys'".[6]
Segun ti pilologo a ni Max Müller, ti ramut ti Inggles a balikas a "relihion", ti Latin religio, ket kasisigud nga inususar a kayatna a saoen ket "panagraem para iti Dios wenno dagiti dios, ti naannad a panagpanpanunot kadagiti nasantuan a banbanag, pietas" (a niCicero ket adadu pay a pakaala a kayatna a saoen ket "salukag").[7][8] Max Müller nga inlaslasin dagiti adu a kultura ti lawlaw ti lubong, a mairaman ti Ehipto, Persia, ken India, a kas adda dagiti agpadpada nga estruktura ti bileg iti daytoy a puntos ti pakasaritaan. Ti matawtawagan tatta nga aldawen a taga-ugma a relihion, a tinawtawaganda laeng idin a ti "linteg".[9]
Adu kadagiti pagsasao nga adda dagiti balikas a mabalin a maipatarus a kas ti "relihion", ngem mabalin nga us-usarenda dagitoy ti sabsabali a pamay-an, ken adda dagiti awanan ti balikas para iti relihion. Kas pagarigan, ti Sanskrito a balikas a dharma, a sagpaminsan a maipatpatarus a kas "relihion", ket kayatna pay a saoen ket linteg. Kadagiti klasiko nga Abagatan nga Asia, ti panagadal ti linteg ket buklenna dagiti konsepto a kas ti penitensia babaen ti kinatulnog ken seremonial ken ti pay naipakat a tinawtawid. Ti mediebal a Hapon idi ununana ket adda kapadpadana a panagkappon a nagbaetan ti "imperial a linteg" ken unibersall wenno "Buda a linteg", ngem kalpasan dagitoy ket nagbalinda a nawaya taudan ti bileg.[10][11]
Awan ti pudno a kapadpada ti "relihion" iti Hebreo, ken Hudaismo ken saan a mangilasin ti nagbaetan ti relihioso, nailian, panakapuli, wenno etniko a kinasiasino.[12] Maysa kadagiti panakatengnga a konseptona ket ti "halakha", sagpaminsan a naipatpatarus a kas ti "law"", a mangiyalagad ti panagsanay ken pammati ken dagiti adu nga aspeto iti inaldaw a biag.
Ti panag-uasar kadagiti sabsabali a termino, a kas ti panagannugot ti Dios wenno Islam ket maipapan kadagiti naisangsangayan a pakasaritaan ken bokabulario.[13]
[urnosen] Pinagibasaran
- ^ Durkheim, E. (1915) Dagiti Elementario a Porma iti Relihioso a Biag. Londres: George Allen & Unwin.
- ^ Plantilia:OEtymD
- ^ Abababa nga Inggles a Diksionario ti Oxford
- ^ Iti Ti Pagano a Kristo: Panakaala manen ti Napukaw a Lawag. Toronto. Thomas Allen, 2004. ISBN 0-88762-145-7
- ^ In Ti Bileg iti Mito, nga adda ni Bill Moyers, ed. Betty Sue Flowers, New York, Anchor Books, 1991. ISBN 0-385-41886-8
- ^ Johan Huizinga, Ti Panakaapday ti Tengnga a Panawen (1919) 1924:75.
- ^ Max Müller, Masna a Relihion, p.33, 1889
- ^ Lewis & Short, Ti Latin a Disksionario
- ^ Max Müller. Pangyuna ti siensia iti relihion. p. 28.
- ^ Kuroda, Toshio ken Jacqueline I. Stone, nagipatarus. "Ti Imperial a Linteg ti Budista a Linteg." Hapon a Warnakan iti Relihioso a Panagadadal 23.3-4 (1996)
- ^ Neil McMullin. Ti Budismo ken ti Estado iti Maikasangapulo ket innem a siglo a Hapon. Princeton, N.J. : Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan, 1984.
- ^ Hershel Edelheit, Abraham J. Edelheit, Pakasaritaan iti Sionismo: Ti manual ken Diksionario, p.3, agdakdakamat kenni Solomon Zeitlin, Dagiti Hudio. Puli, Pagilian, wenno Relihion? ( Philadelphia: Dropsie Kolehio a Pagmalditan, 1936).
- ^ Colin Turner. Ti Islam nga awan ti Allah? New York: Routledge, 2000. pp. 11-12.
[urnosen] Paammo
- ^ Bayat a ti relihion ket narigat a maipalpalawagan, ti maysa a pagalagadan a modelo iti relihion, a maus-usar kadagiti relihioso a panagadadal a kurso, ket indiaya idi babaen ni Clifford Geertz, a tinawtawaganna a "kultural asistema" (Clifford Geertz, Ti Relihion a kas maysa a Kultural a Sistema, 1973). Ti maysa a panagdillaw ti modelo ni Geertz babaen Talal Asad ket inkategoriana ti relihion a kas "maysa nga antropoholiko a kategoria." (Talal Asad, TI Pnakapatakder iti Relihion a kas maysa nga Antropolohiko a Kategoria, 1982.)
[urnosen] Bibliograpia
- Saint Augustine; Dagiti Konpesar ni Santo Agostino (John K. Ryan translator); Imahen (1960), ISBN 0-385-02955-1.
- Descartes, René; Dagiti Meditasion iti Umuna Pilosopia; Bobbs-Merril (1960), ISBN 0-672-60191-5.
- Barzilai, Gad; Linteg ken Relihion; Ti Internasional a Biblioteka dagiti Salaysay iti Linteg ken Kagimongan; Ashgate (2007),ISBN 978-0-7546-2494-3
- Durant, Will (& Ariel (saan a naipammadayawan)); Ti Dumaya Tawtawiden tayo; MJF Books (1997), ISBN 1-56731-012-5.
- Durant, Will (& Ariel (saan a naipammadayawan)); Ni Caesar ken Kristo; MJF Books (1994), ISBN 1-56731-014-1
- Durant, Will (& Ariel (saan a naipammadayawan)); Ti Panawen ti Pammati; Simon & Schuster (1980), ISBN 0-671-01200-2.
- Marija Gimbutas 1989. Ti Pagsasao ti Diosen. Thames ken Hudson New York
- Gonick, Larry; Ti Karikatura aPakasaritaan ti Law-ang; Doubleday, tom. 1 (1978) ISBN 0-385-26520-4, tom. II (1994) ISBN#0-385-42093-5, W. W. Norton, tom. III (2002) ISBN 0-393-05184-6.
- Haisch, Bernard Ti Teoria ti Dios: Dagiti Law-ang, Sero puntos a luglugar, ken Ania ti Kapanggepan ti Amin -- tungtungan ti siensia a suppiatan ti relihion (Pangyuna), Red Wheel/Weiser, 2006, ISBN 1-57863-374-5
- Lao Tzu; Tao Te Ching (Victor H. Mair nangipatpatarus); Bantam (1998).
- Marx, Karl; "Pangyuna iti Parawad iti Panagdillaw iti Pilosopia ti Karbengan ni Hegel", Deutsch-Französische Jahrbücher, (1844).
- Saler, Benson; "Panangipanunotan ti Relihion: Agtaltalinaay nga Antropologo, Dagiti Transendente a Patneng, ken dagiti Di-nabedbedan a Kategoria" (1990), ISBN 1-57181-219-9
- The Holy Bible, King James Version; Baro Bilioteka ti Amerikano (1974).
- The Koran; Penguin (2000), ISBN 0-14-044558-7.
- Ti Taudan ti Sibibiag ken Ipupusay, Dagiti Mito ti Arprikano a Pnakapartuat; Heinemann (1966).
- Dagiti Daniw ti Langit ken Impierno manipud ti Taga-ugma a Mesopotamia; Penguin (1971).
- Ti Almanak ti Lubong (tinawen), World Almanac Books, ISBN 0-88687-964-7.
- Ti Serotonin a Sistema ken maysa nga Spiritual Kapadasan - Amerikano a Warnakan ti Sakiatria 160:1965-1969, Nobiembrer 2003.
- Batay Linteg ti Estado suNidos
- Dagiti napili nga obra Marcus Tullius Cicero
- Ti Almanak ti Lubong (para kadagiti bilang ti kumappon kadagiti nadumaduma a relihion), 2005
- Relihion [Umuna nga Edision]. Winston King. Ensiklopedia iti Relihion. Ed. Lindsay Jones. Tom. 11. maika-2 nga ed. Detroit: Macmillan Reference USA, 2005. p7692-7701.
- Dagiti Relihion ti Lubong kenSosial nga Ebolusion dagiti sibilisasion ti Daan a Lubong nga Oikumene: Ti Perspektibo ti Ballasiw a Kultura babaen ni Andrey Korotayev, Lewiston, NY: Edwin Mellen Press, 2004, ISBN 0-7734-6310-0.
- Brodd, Jefferey (2003). Dagiti Relihion ti Lubong. Winona, MN: Saint Mary's Press. ISBN 978-0-88489-725-5.
Iti relihion a panagipalpalawagan:
- Ti immuna a nagruna nga inadal: Durkheim, Emile (1976) Dagiti Elementario a Porma ken ti Relihioso a Biag. Londres: George Allen & Unwin (iti Pranses 1912, Naipatarus ti Inggles idi 1915).
- Wilfred Cantwell Smith Ti Kayat a Saoen ken Gibus iti Relihion (1962) dagiti nota a managwat ti kosepto iti relihion a kas maysa nga ideolihiko a komunidad ken sistema dagiti doktrina, a naparang-ay idi maika-15 ken maika-16 a siglo CE.
- Maysa a distilasion iti kategoria ti Lumaud a polkloriko iti relihion: Geertz, Clifford. 1993 [1966]. Ti relihion a kas maysa a sistema ti kultura. pp. 87–125 in Clifford Geertz, Ti Interpretasion dagiti Kultura: Dagiti Napili a Salaysay. Londres: Fontana a Pagmalditan.
- Ti panagtignay a panagipalpalawag: Wallace, Anthony F. C. 1966. Relihion: Ti antropolohiko a Panakaimatangan. New York: Random House. (p. 62-66)
- Maysa nga agdama aPakabuklan: Ti Sientipiko a Panagipalpalawagan iti Relihion. Babaen ni Ph.D. James W. Dow.
- Origines de l'homme - De la matière à la conscience, Yves Coppens, De Vive Voix, Paris, 2010
- La preistoria dell’uomo, Yves Coppens, Jaka Book, Milano, 2011
Dagiti Panagadadal ti Relihion kadagiti naisangsangayan a heograpiko a lugar:
- A. Khanbaghi. Ti Apoy, ti Bituen ken ti Krus: Dagiti Minoridad a Relihion iti Mediebal ken Nasapa a Moderno nga Iran (IB Tauris; 2006) 268 a pampanid. Sosial, politiko ken pakasaritaan ti kultura dagiti minoridad a relihion ti Iran, c. 226-1722 AD.


text:
Papeles:K545 andante.ogg
- Papeles
- Pakasaritaan ti papeles
- Panagusar iti daytoy a papeles
- Sangalubongan a panag-usar ti papeles
Pakasaritaan ti papeles
Agtakla iti maysa a petsa/oras tapno makitam ti papeles iti kasisigudna a langa iti dayta nga oras.
Panagusar iti daytoy a papeles
Ti sumaganad a silpo ti panid ditoy a papeles:
Sangalubongan a panag-usar ti papeles
Dagiti sumaganad a wiki ket agus-usar iti daytoy a papeles:
- Panag-usar idiay en.wikipedia.org
- Panag-usar idiay es.wikipedia.org
- Panag-usar idiay hr.wikipedia.org
- Panag-usar idiay hu.wikipedia.org
- Panag-usar idiay ko.wikipedia.org
- Panag-usar idiay lv.wikipedia.org
- Panag-usar idiay pl.wikisource.org
- Panag-usar idiay ru.wikipedia.org
- Panag-usar idiay simple.wikipedia.org
- Panag-usar idiay ta.wikipedia.org
- Panag-usar idiay uk.wikipedia.org
- Panag-usar idiay vi.wikipedia.org
- Panag-usar idiay zh.wikipedia.org


text:
Papeles:Mozart - Concerto in D for Flute K.314.ladybyron.ogg
- Papeles
- Pakasaritaan ti papeles
- Panagusar iti daytoy a papeles
- Sangalubongan a panag-usar ti papeles
Pakasaritaan ti papeles
Agtakla iti maysa a petsa/oras tapno makitam ti papeles iti kasisigudna a langa iti dayta nga oras.
Panagusar iti daytoy a papeles
Ti sumaganad a silpo ti panid ditoy a papeles:
Sangalubongan a panag-usar ti papeles
Dagiti sumaganad a wiki ket agus-usar iti daytoy a papeles:
- Panag-usar idiay als.wikipedia.org
- Panag-usar idiay bs.wikipedia.org
- Panag-usar idiay de.wikipedia.org
- Panag-usar idiay en.wikipedia.org
- Panag-usar idiay es.wikipedia.org
- Panag-usar idiay fi.wikipedia.org
- Panag-usar idiay ko.wikipedia.org
- Panag-usar idiay lv.wikipedia.org
- Panag-usar idiay mk.wikipedia.org
- Panag-usar idiay pl.wikipedia.org
- Panag-usar idiay ru.wikipedia.org
- Panag-usar idiay sl.wikipedia.org
- Panag-usar idiay ta.wikipedia.org
- Panag-usar idiay th.wikipedia.org
- Panag-usar idiay uk.wikipedia.org
- Panag-usar idiay vi.wikipedia.org


text:
DVD
Iti damdamona, ti pangyababaan a DVD ket "Digital Video Disc" (Dihital a disk ti video) iti Ingles, gapu ta ti immuna a linaon dagiti disk ket video. Ngem intono kua, software, file, ladawan ken dadduma pay ti nababbael a linaon; pinanagananda iti "Digital Versatile Disc" (Dihital a disk ti addu nga aramat). Iti agdama, DVD lattan; awanen ti kaipapanan dagitoy tallo a letra, ngem daydaytoy a kita ti disk. [1]
Ti DVD ket pormato ti pamay-an ti pannakaidulin iti disk nga optikal a makapagidulin iti datos, pati pelikula ti nangatngato a kita ti video ken audio. Uma-arrngi ti DVD ken ti CD ta pareho ti pisikal a pakarukudanda, ngem nayencode ti DVD babaen ti sabali a pormato ken iti nangatngato a puskol para iti datos. Ti ofisial a panangdutok ti DVD ket tinartaripato ti gunglo a DVD Forum.


text:
Pagsasao nga Ukraniano
Ti Ukraniano (ykpaḯHcbka MóBa / ukrayins'ka mova, [ukrɑˈjɪɲsʲkɑ ˈmɔwɑ], naamammoan idi a Ruteno - pýcbka, pycи́Hcbka MóBa / rus'ka, rusyns'ka mova)[6][7] ket kameng iti Daya nga Eslabo a baba a paset ti grupo kadagiti Eslabo a pagsasao. Isu daytoy ti opisial a pagsasao ti estado iti Ukrania ken ti kangrunaan a pagsasao dagiti Ukranianos. Ti naisurat a Ukraniano ket agususar ti sabsabali a kita iti Kiriliko a naisuratan.
[urnosen] Pinagibasaran
- ^ ukrcensus.gov.ua
- ^ Dagiti estadistika ti pagsasao manipud ti ethnologue.org. (Ingglés)
- ^ Ethnologue, 13 ed. (Ingglés)
- ^ 4.0 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 Listaan dagiti deklaresion a naaramid a naipanggep ti tulag a Bilang. 148 (Kasasaad manipud iudi: 21/9/2011) // Konsilo iti Europa. (Ingglés)
- ^ Annuroten ati Nailian a Minorada iti Gobierno iti Republika iti Tseko (Ingglés)
- ^ IBaH OriєHko. IcTopiя ykpaïHcbkoï лiTepaTypHoï MoBи. (Ukraniano)
- ^ IcTopичHий poзBиTok ykpaïHcbkoï MoBи. (Ukraniano)


text:
Rehion ti Hokuriku
Ti Rehion ti Hokuriku (北陸地方 Hokuriku chihō?) ket mabirukan idiay amianan a laud a paset iti Honshū, ti kangrunaan nga isla iti Hapón. Naisanglad daytoy iti igid ti Baybay iti Hapón iti uneg ti rehion ti Chūbu.[1] Gangani a kapadpadana daytoy ti Probinsia ti Koshi ken Hokurikudō a lugar iti sakbay a moderno a Hapón.
Ti rehion ti Hokuriku ket makairaman kadagiti uppat a prepektura iti Ishikawa, Fukui, Niigata ken Toyama,[2] anupay kasta ti Niigata ket sagpaminsan a mairaman kadagiti sumaganad a rehion:
- Shin'etsu (信越?): a mairaman dagiti prepektura ti Niigata ken Nagano
- Kōshin'etsu (甲信越?): a mairaman dagiti prepektura ti Niigata, Nagano ken Yamanashi
- Hokushin'etsu (北信越?): a mairaman dagiti rehion ti Hokuriku ken Shin'etsu
[urnosen] Dagiti kangrunaan a siudad
Dagiti kangrunaan a senttro ti populasion iti Hokuriku ket:
- Niigata (nainaganan a siudad)
- Kanazawa, Toyama (dagiti bugas a siudad)
- Fukui, Jōetsu, Nagaoka (dagiti naipangpangruna a siudad)
Kadagitoy, ti Niigata ket isu ti kadakkelan nga addaan ti populasion iti sumurok a 800,000.
[urnosen] Dagiti industria
Ti kangrunaan nga industria idiay Hokuriku a lugar ket mairaman dagiti kimiko, medisina, turismo, teltela ken makina ti tela, nadagsen a makina, panagtaltalon, ken panagkalap. Ti Koshihikari, daytoy ket maysa a nalatak a kita ti bagas ket naipangpangruna a produkto iti rehion ti Hokuriku.
[urnosen] Klima
Ti rehion ti Hokuriku ket addaan ti kaaduan ti tomo iti niebe kadagiti amina nataengan ken mamulaan a rehion iti lubong. Daytoy ket gapu itinamaga a Siberiano a masa ti angin, nga agparang-ay ti nagato a dam-eg iti rabaw ti Baybay iti Hapón, ket mapilit dagitoy nga agpangato no masabatda dagiti banbantay iti Honshū, nga agpataud dam-eg a paababaenna a kas ti niebe.
Ti atiddog a kalamiisan a tiempo ken nadalem a niebe iti daytoy a rehion ket nailadawan idiay Hokuetsu Seppu, ti maysa nga ensiklopedia nga obra iti naladaw a Edo a panawen a nagilanad ti biag idiay Uonuma a distrito iti Prepektura ti Niigata.
Ti rehion ti Hokuriku ket isu pay ti disso para iti nobela ni Yasunari Kawabata a Niebe a Pagilian.
[urnosen] Kitaen pay ti
- Rehion ti Kōshin'etsu
- Rehion ti Shin'etsu
- Rehion ti Tōkai
- Rehion ti Tōhoku
- Kitamaebune
- Hokuriku Shinkansen
- Hokuriku Main Line
- Hokuriku Expressway
[urnosen] Pinagibasaran
- ^ Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Chūbu" iti Ensiklopedia ti Hapón, p. 126 idiay Liblibro ti Google.
- ^ Nussbaum, "Hokuriku" iti p. 344 idiay Liblibro ti Google.


text:
George Bernard Shaw
Ni George Bernard Shaw (26 Hulio 1856 – 2 Nobiembre 1950) ket maysa idi nga Irlandes a dramaturgo ken ti kkimmaduaan a nangbangon ti Londres a Pagadalan iti Ekonomia. Urayno ti immuna a nagganansia a panagsuratna idi ket ti musika ken literario a kriticismo, nga iti kapasidad ket nagsurat kadagiti adu a nangato ti artikuladona a paset ti panagsursurat, ti kangrunaan a kalaingna idiket para iti drama, ket n isu ket nagsursurat kadagiti adadu ngema 60 a pabuya. Gangani amina nga insursuratna ket mangibagbaga kadagiti sosial a parikut, ngem adda dagiti panakauratna iti komedia a makaaramid a maibturan gapo ti nainget a tema. Ni Shaw nagsukimat ti edukasion, panagasaw, relihion, gobierno, panagaywan ti salun-at, ken ti pribilehio ti klase.
Isu ket kaaduan a nakaungetan babaen ti panakaimatanganna a kas ti saan a nasayaat a panakausar dagiti agobobra a klase. Isu ket maysa a nagagar a sosialista, ni Shaw ket nagsurat kadagit adu a polieto ken bitka par iti Fabiano a Kagimongan. Isu ket nagbalin a nagun-odan nga orador iti panangipato kadagiti punganayanna, a mairaman dagiti kapadpada a karbengan para iti lalaki ken babai, a mangpasayyat kadagiti panagabuso kadagiti agobobra a klase, a mangpasubli ti pribado a panagtagikua kadagiti produktibo a daga, ken nangpakpatakder ti nasalun-at a kabibiag. Iti nabiit a panawen isu ket aktibo kadagiti lokal a politika, nga isu ket nagserbiiiday Konsilo ti Kondado ti Londres.
Idi 1898, ni Shaw ket inasawana ni Charlotte Payne-Townshend, ti maysa a kapdpadana Fabiano. Nagtaengda idiay Ayot St Lawrence iti maysa a balay a makunkuna tattan ati Suli ni Shaw. Ni Shaw ket pimmusay idiay, iti tawen a 94, manipud kadagiti kroniko a parikut a naipakaro babaen kadagiti sugatna a naalana babaen ti panakatinnagna iti agdan.
Isu ti agmaymaysa a tao a nagunggunaan ti Premio Nobel iti LIteratura (1925) ken ti Oscar (1938), para kadagit naiparawadna iti literatura ken dti obrana itipelikula a Pygmalion (panakaampon ti pabuyana iti isu met laeng a nagan).[1] Ni Shaw ket kinayatna a likudan ti Premio Nobel gaputa awan ti panagayatna kadagiti publiko a pammadayaw, ngem inawatna gapu ti panakiddaw ti asawana: ti asawana ket nangipanuot a daytoy ket pammadayaw para iti Irlada. Isu ket saan a nagayat kadagiti kuarta a gunguna, a nangikidkiddaw a mausar dagitoy ti panagbayad ti panakaipatarus dagiti Suiso a libro iti Inggles.[2]
[urnosen] Paammo
- ^ Ni Al Gore ket nangabak met ti Premio Nobel (ngem saan a para iti Literatura), ken nagbida iti maysa a nangabak ti Premio Akademia a dokumentario, ngem daytoy ket saan a nabukbukodan a naited kaniana.
- ^ Gibbs, A. M. (2005). Bernard Shaw: Ti Niag. Gainesville, Florida: Unibersidad a Pagmaldita iti Florida. pp. 375–376. ISBN 0-8130-2859-0. http://www.upf.com.
[urnosen] Kasilpo iti ruar
Dagiti midia a mainaig ti George Bernard Shaw idiay Wikimedia Commons


text:
Tattao nga Ilokáno
Dagiti maawagan nga Ilokano ket isu dagiti kaputotan dagiti simmanglad a tattao idi kanikamanon a ribu a tawtawen idiay amianan ti Luzon, iti maaw-awagan ita iti Ilocos wenno Kailokuan (buklen dagiti probinsia ti Ilocos Norte, Ilocos Sur, La Union ken dadduma pay). Kuna dagiti antropolohista a binallasiw dagitoy a kaputotan ti baybay, babaen ti bilog wenno viray, manipud idiay Taiwan. Inrugida ti baro a panagbiag kadagiti lolook wenno waywayang iti amianan, nga isu ti nakapanaganda—dagiti “tattao iti loök,” wenno "Ilooko." Ngem kadakuada, nairuam nga awaganda ti bagbagida a Samtoy, manipud iti "saö mi ditoy." Awaganda pay ti bagbagida kas “Saluyot,” manipud iti maysa a mula nga imasen a sidaen dagiti Ilokano.
[urnosen] Nakaiwarasan
Timmubo dagiti Ilokano iti amianan-laud a suli ti Luzon, daga a nakipet ken ragangirang, naisengngat iti kabambantayan ti Kordiliera ken ti Baybay Abagatan a Tsína. Kastoy a heograpia ti nangpataud iti tattao a nagaget, nasalimetmet, ken managakar nga agbirok iti gundaway ken gasat iti sabali a daga. Dagiti probinsia ti Ilocos Norte, Ilocos Sur, ken paset iti La Union ken Abra ti sigud a teritorio ti Kailukoan.
Dinappatan dagiti Ilokano dagiti natabtaba a dagdaga ti Cagayan ken Pangasinan ken iti kabambantayan ti Apayao idi maika-18 ken 19 a sigsiglo. Iti maika-20 a siglo, adu met a pamilia nga Ilokano iti immakar a napan nagdappat idiay Mindanao. Dagiti Ilokano ti umuna a grupo a nagbaniaga iti ballasiw-taaw iti kontinente ti Amerika, nangruna kadagiti estado ti Hawaii, California, Washington, ken Alaska. Iti agdama, umad-adu latta dagiti Ilokano iti Saudi Arabia, Hong Kong, Hapon, Singapore, Canada, Australia, ken pagpagilian iti Europa.
[urnosen] Demograpia
Iti agdama, adda aganay a 9,136,000 nga Ilokano. Nagtaud dagiti Ilokano iti puli nga Austronesiano, kapada met laeng dagiti dadduma pay nga etniko a grupo a Filipino. Nupay tradisional a kaaduan ket nakayumanggi ti maris ti kudilda, adu met ti napupudaw nangruna dagiti addaan kaputotan nga Intsik. Adu met nga Ilokano nga agnanaed kadagiti kabambantayan a paset ti Luzon ti addaan dara a Kordilierano. Kaaduan kadagiti Ilokano ket Romano a Katoliko, ti dadduma ket Protestante a kaaduanna ket kameng ti Simbaan nga Aglipayano, maysa a relihion a nangrugi iti Ilocos Norte.
[urnosen] Panagsurat
Dagiti Ilokano a nagbiag sakbay ti panangsakup dagiti Kristiano a Kastila ket ammoda ti agsurat iti bukodda a sistema iti abesedário. Kapadana met laeng ti alibata a surat dagiti Tagalog ken Pangasinense, kas koma iti Doctrina Cristiana iti 1621, maysa a kasapaan ken kadaanan a naipablaak iti Iloko. Nailasin laeng ita ti surat Ilokano ket adda veramana, naikur-it a kuros tapno mabasa dagiti konsonante.
Ti kultura nga Ilokano ket napno iti burburtia, dandaniw, pammagbaga, daldallot, salsala, bucanegan, ken sarsarita.
Ti epiko a Biag ni Lam-ang ti nabati nga estoria a saan nalipatan dagiti Ilokano. Adu pay iti pampammati a naitawid iti Kailokuan ita, kas iti estoria ni Aran ken Angalo, ni Namarsua wenno Apo Lung-aw, a nangbukel iti lubong dagiti tao ken dadduma pay.


text:
ISO 639-3
Dagiti ISO 639-3:2007, a kodigo a pannakabagi dagiti nagan iti pagsasao — Paset 3: Alpha-3 a kodigo para iti nalawa a panagsakop dagiti pagsasao, ket maysa nga internasional a pagalagadan para kadagiti pagsasao a kodigo iti ISO 639 a serie. Ti pagalagadan ket agipalawag dagiti tallo a letra a kodigo para iti panaginaganan dagiti pagsassaos. Ipaatiddogna dagiti ISO 639-2 nga alpha-3 a kodigo nga adda ti panggep a mangsakop kadagiti amin nga amammo a masna a pagsasao. Ti pagalagadan ket naipablaak idi babaen ti ISO idi 2007-02-05.[1]
Naipanggep a panag-usar daytoy kadagiti nalawa sakop dagiti maiyatanupket ti nalawa, a naipangpangruna dagiti sistema ti kompiuter nga adu dagiti pagsasao a nasken a masuportaran. Pakabaelanna daytoy ti mabalin a kompleto a panaka-enumerasion kadagiti pagsasao, a mairaman dagiti sibibiag ken awanen, a taga-ugma ken naaramid, nangruna ken bassit, naisurat ken di-nasuratan.[1] Nupay kasta, saan nga agiraman kadagiti naaramid manen a pagsasao a kas ti Proto-Indo-Europeano.[2]
Nalatak nga agasmang daytoy ti ISO 639-1 ken dagiti agmaymaysa a pagsasao iti ISO 639-2. ISO 639-1 ken ISO 639-2 a pakipatengngaan ti isip kadagti kangrunaan a pagsasao, a kanayon a nairepresenta iti dagup a bagi iti literatura iti lubong. Gapu ta ti ISO 639-2 ket agiraman pay kadagiti urnong ti pagsasao ken ti Paset 3 ket saan, ti ISO 639-3 ket saan a maysa a nalatak nga agasmang iti ISO 639-2. A dagiti B ken T a kodigo ket adda iti ISO 639-2, ti ISO 639-3 ket agusar kadagiti T-a kodigo.
Kas pagarigan:
Manipud idi Abril 2012, ti pagalagadan ket naglaon kadagiti 7776 a naikabil.[3] Dagiti naurnong a pagsasao ket naibatay kadagiti nadumaduma a nagtaudan a mairaman: dagiti agmaymaysa a pagsasao a nga adda idiay 639-2, dagitimoderno a pagsasao manipud ti Ethnologue, dagiti naidumduma a pakasaritaan, dagiti taga-ugma a pagsasao ken dagiti parbo a pagsasao manipud kenni Anthony Aristar iti Listaan ti Linguista ken dagiti pagsasao pay a naitalek iti uneg ti panawen a panagkomentario ti publiko.
Ti panagbalbaliw manipud ti ISO 639-1 iti ISO 636-3 ket mabalin a maaramid babaen ti panag-uasar kadagiti datos nga adda idiay listaan dagiti ISO 639-1 a kodigo.
[urnosen] Kodigo a lugar
Gata ta ti kodigo tallo a letra nga alpabetiko, ti kangatuan a bilang a patingga dagiti pagsasao a mairepresenta ket 26 × 26 × 26 = 17576. Gapu ta ti ISO 639-2 ket agipalpalawag kadagiti naipangpangruna a kodigo (4), ti naireserba a sakop (520) ken dagiti B-laeng a kodigo (23), dagiti 547 a kodigo a saan a mausar idiay paset 3. Isu nga ti kababaan a bilang ti patingga a mairepresenta ket 17576 − 547 = 17030.
Ti kangatuan a patingga ket bumababa pay no agikkat kadagiti naurnong a pagsasao anaipalpalawag idiay 639-2 ken dagiti pay maipalawai iday ISO 639-5.
[urnosen] Dagiti makro a pagsasao
Adda dagiti 56 a pagsasao iti ISO 639-2 a naipanunutan a, para iti kapanggepan iti pagalagadan, a dagitoy ket "makro a pagsasao" iti ISO 639-3.[4]
Adu dagitoyo ket makro a pagsasao anga awan kadagiti agmaymaysa a pagsasao a naipalpalawa babaen ti ISO 639-3 iti kodigo nga agapang iti ISO 639-2, a kas iti 'ara' (Sapasap nga Arabiko). Dagiti dadduma pay a kas iti 'nor' (Norwego) ket adda iti bukodda a dua nga agmaymaysa a paset ('nno' (Nynorsk), 'nob' (Bokmål)) nga adda idiay ISO 639-2.
Kaytana a saoen nga adda dagiti pagsasao (a kas iti 'arb', Paglagadan nga Arabiko) a nausig babaen ti ISO 639-2 a dagitoy ket dialekto iti maysa a pagsasao ('ara') ket adda idiay ISO 639-3 kadagiti naisangayan alinaon a naipanunutan a kas agmaymaysa a pagsasao.
Daytoy ket panagpadas tipanagtulag kadagiti nadumaduma a mabalin a linguistiko a naisangayan manipud kadagiti dadduma, ngem dagitoy ket natrato babaen kadagiti mangisasao a kas dua a porma iti isu met laeng a pagsasao, a kas iti kaso iti diglossia.
Kas pagarigan:
Kitaen ti [5] para iti kompleto a listaan.
[urnosen] Dagiti naurno a pagsasao
Ti "naurnong a kodigo ti pagsasao nga elemento ket maysa a panaginagan nga agirepresenta ti maysa a grupo dagiti agmaymaysa a pagsasao a saan a maibagbaga a maysa a pagsasao iti aniaman a kontesto."[6] Dagittoy a kodigo ket saan nga apag-isu nga agirepresenta iti naisangayan a pagsasao wenno makro a pagsasaoe.
A ti ISO 639-2 ket mairaman ti tallo a letra a paginaganan par akadagiti naurnong a pagsasao, dagityo a pagsasao ket saan a mairaman manipud ti ISO 639-3. Iti kasta ti ISO 639-3 ket saan a nalatak nga agpang iti ISO 639-2.
Ti ISO 639-5 ket agipalawag ti tallo a letra dagiti naurnong a kodigo para dagiti pamilia ti pagsasao ken dagiti grupo.
[urnosen] Panag-usar iti ISO 639-3
- Ethnologue, Linguista a Listaan,
- IETF nga etiketa ti pagsasao
- naituding a kas maysa a pagsasao TLD (lcTLD) [1] [2]
[urnosen] Kasilpo iti ruar
- ISO 639-3 a Panagrehistro a Turay
- FAQ idiay sapot a pagsaadan ti Estado Unidos a Biblioteka iti Kongreso
- Linguista a Listaan - Listaan dagiti Taga-ugma ken Awanen a Pagsasao
- panagipalpalawag babaen ni Håvard Hjulstad
[urnosen] Pinagibasaran
- ^ 1.0 1.1 ISO 639-3 kasasaad ken maala (iso.org)
- ^ Kita dagiti agmaymaysa a pagsasao - Dagiti taga-ugma a Pagsasao (sil.org)
- ^ ISO 639-3 Kodigo nga agasmang
- ^ Kaatiddog iti denotasion: Dagiti makro a pagsasao (sil.org)
- ^ Dagiti Panagmapa ti Makro a pagsasao (sil.org)
- ^ Kaatiddog it denotasion: Dagiti Naurnong a Pagsasao (sil.org)


text:
Eleksion Manen, Ay Apo Kadi!
October 01, 2012
Pedrito Sanidad
Iti daytoy umay a lawas wenno iti umuna a lawas iti bulan ti Oktubre, 2012, sigurado nga agaburido manen dagiti empleado ti COMELEC gapu ta naka-iskidiol ti panagfile dagiti mayat nga agkandidato iti masungad a panagpili a maaramid inton Mayo 13 iti umay tawen. Dagiti agfile iti panagkandidato na wenno panagkandidata kadagiti posision a kas senador, deputado wenno representante iti partylist kadagiti nadumaduma a sektor, dagiti representante iti nadumaduma a distrito kadagiti probinsia ken siusiudad iti intero ti Pilipinas, dagiti gobernador, bise-gobernador, dagiti board members, mayors kadagiti amin a siudad ken ilin-ili, bise-mayors ken konsehales iti siudad ken ilin-ili!
Idi umuna a panawen ti panagbubutos, dua laeng dagiti partido a mangakem kadagiti kandidato a makisalisal. Isu dagitoy ti partido nasionalista ken partido liberal. Kalpasan ti daydi panaglabanda Presidente Carlos P. Garcia ken ni Diosdado Macapagal a kas presidente, isu daydin ti maudi a dua laeng a partido ti agsalisal. Inaprobaran ti kongreso ken senado ti pannakanayon dagiti partido iti daydi maudi nga akem ni Presidente Diosdado Macapagal. Rimuar ti partido a Grand Alliance, Progressive Party of the Philippines, Nationalista Party ken Liberal Party. Kadagitoy a partido, maysa a kandidato ti nangitakder a para presidente. Ni Manuel Manahan ti nangitakder iti Grand Alliance Party, ni Raul Manglapus iti Progressive Party, ni Ferdinand E. Marcos iti Nationalista Party ken ni Diosdado Macapagal iti Liberal Party, a madama idin a presidente. Kalpasan ti eleksion ni Marcos ti nangabak! Idi malmalpas ti panagakem ni Marcos, naibaba ti Martial Law wenno linteg ti military. Duapulo a tawen a rinendaan ni Marcos ti Pilipinas! Idi naaramid ti EDSA Rebulasion, napadisi ni Marcos ket nagsubli ti turay a kas demokrasia. Naipatugaw ni Corazon Aquino a kas presidente. Manipud kadagiti simmaruno pay a panagpipili, amin nga agkandidato a kas presidente mangipasdek metten ti sarili na a partido! Itay maudi a panagpipili, ni P-Noy ti napili a presidente, ti Mr. Matuwin na Daan, a nakasangalan amin iti panagngato dagiti amin a presio iti magatang.
Kadagiti pagiwarnak ken telebision naiyuritdan dagitay makipagsalisal iti kinasenador nangruna iti Capital Region wenno iti Metro Manila. Ditoy siudad ti Baguio addan dagitay agkandidato nga addan ti bukod a propaganda tapno maawis manen dagiti botante nga ibutosda. Apay ngata a no dumteng ti panagpipili ket adda metten dagitay rumrumuar a propagandada a kas tay naimatangak idi aldaw ti Domingo nga agiwarwaras ti bombilia a nangato ti watts na idinto ta nababa laeng kano ti magastarna a koriente? Apay nga ita laeng nga iyam-ammoda dagitoy a banag? Adda met daytay agpa-marathon inton Sabado, Setiembre 29, tapno iwaragawagna ti panagkandidatona a kas diputadon sa kano, (kasta ti arasaas dagiti bulong dagiti saleng). Kania-kaniang stratehia ngem ti makunak ammon dagiti butante ti ibutosda. Amin kano a lallakay a gumarampingat ta isuda ti pudno a fundasion!!! Ha! Ha! Ha! ABN


text:
Sabado
Ti Sabado ket isu ti maikainnem nga aldaw iti lawas idiay Filipinas ken kadagiti kaadduan nga pagilian iti laud, kas ti ISO 8601. Isu ti maikapito wenno maudi nga aldaw iti calendario nga Judeo-Cristiano, naibaet iti Viernes ken Domingo, kadagiti pagilian a Domingo ti umuna nga aldaw iti lawasda.
[urnosen] Ramut iti naganna
Aggapu daytoy a balikas iti kadaanan a pagsasao a Hebreo a shabbāt wenno "pinaginana", iti maudi nga aldaw a makuna a pinagsardeng iti pinagparsua iti dios dagiti Judeo iti lubong, kas naisuratan ti libroda a Genesis iti Biblia. Isu nga ti aldaw ti Sabado iti pinagmisa dagiti Judeo ("Aldaw iti Pinaginana"), ket isu naggapuanan iti balikas nga Aldaw iti Sabbath kadagiti Cristiano. Inyalisda ti pinagmisada iti Domingo (tapno masurot nga isu iti aldaw ni Jesus ken masuppiatda pay dagiti Judeo) . Ti dadduma nga cultura iti lubong, ti Sabado ket matawagan ti "Aldaw iti Saturno" kas Saturday iti Ingles.
Inampon dagiti Ilokano iti calendario dagiti Cristiano a Castila idi simmakup ti Espania ti Filipinas.


text:
Gubat ti Sangagasut a Tawtawen
Ti Gubat ti Sangagasut a Tawtawen ket dagidi serie ti suppiat a nailaban manipud idi 1337 aginggana idi 1453 a nagbaetan ti Inglatera ken Pransia. Daytoy ket nagbanagan ti maysa a dinastiko a suppiat a nangrugi manipud idi ni Guillermo ti Agparparukma a nagbalin nga Ari ti Inglatera bayat a nagtultuloy a Duke ti Normandia. A kas ti duke ti Normandia, dagiti Inggles nga ari adda utangda nga agraem ti Ari ti Pransia ngem kasla dagiti immununa a duke dagitoy ket nagtaginayonna ti adu nga autonomia. Ti riri a panagraem ket maysa idi a seremonia a ti riri nga agup-upa wenno basalo ket nangisalda ti panagraem ken panagparukma kadagiti apona ti riri. Daytoy a panagsanay ket napasardeng idi maikasangapulo ket uppat a siglo idi ni Eduardo III ket napaay a nakaited ti panagraem kenni Philip VI ti Pransia ken ni Philip ket saan a nangtaripatu ti inkarina a panagisubli ti paset ti Guienne nga innala ni CarlosIV. Dagiti dadduma pay a nangruna a banag ket mairaman dagiti nadumaduma a naggigiddiat a panagpadas a panagtengngel ti paglakkuan ti Inggles a lana.
[urnosen] Paammo
Ti Anglo-Normando a dinastia a nagturay ti Inglatera, manipud ti Normando a Panagrukma ti 1066, ket naipatingga idi babaen ti maysa panakikaduaan a nagbaetan ni Geoffrey ti Anjou ken Roberto ti Gloucester, a ti anak a lalaki ni Geoffrey a ni Enrique ket nagbalin a ti immuna kadagiti Angevino nga ari ti Inglatera idi 1153.[1] Ti Ari ti Inglatera ket dagus a nagturturay kadagiti adadu a teritorio iti kontinente ngem ni ti Ari ti Pransia. Ti panakabalin daytoy a parikut ket dagiti idi duke ti Normandia, dagiti Inggles nga ket nakautangda ti panagraem ti Ari ti Pransia, nupay kasta dagiti duke ket adda isuda kadagiti adu nga autonomia manipud idi maika-11 a sigloken dagiti masakbayan ken saan idia daytoy a parikut iti panagsanay.[2]
Ni Ari Juan ket nakatawid ti adu nga estado manipud kenni Ari Ricardo I. Nupay kasta, ni Philip II ti Pransia ket nakeddeng a nagtignay a nangala ti gundaway ti kinakapsut ni Ari Juan, iti kinalegado ken maipapan ti milisia, ken babaen idi 1204 ket nagballigi iti panagtengngelna kadagiti kaaduan a taga-ugma a teritoria a tagtagikua. Ti simmarsaruno a Gubat ti Bouvines (1214), a mairaman ti Saintonge a Gubat (1242) ken ti kanungpalan ti Gubat ti Santo-Sardos (1324), ket nagpabassit kadagit itinengtengngel ti Inglatera iti kontinente kadagiti bassit a probinsia idiay Gasconia, ken ti kompleto a panakapukaw ti Normandia.[3]
[urnosen] Paammo
- ^ Bartlett. Ti Inglatera babaen dagiti Normando ken Angevino nga ari. p. 22
- ^ Bartlett. Ti Inglatera babaen dagiti Normando ken Angevino nga ari. p. 17
- ^ Gormley. Gubat ti Sangagasut a Tawtawen: Pakabuklan Estado nga Unibersidad ti Ohio
[urnosen] Dagiti silpo ti ruar
Dagiti midia a mainaig ti Gubat ti Sangagasut a Tawtawen idiay Wikimedia Commons


text:
Wikipedia:Dagiti administrador
Ti administrador ket maawagan pay iti sysop. Dagiti sysop ket mapalubosan ken addaan karbengan a makaaramid iti bambanag ditoy Wikipedia a saan a kabalinan ti dadduma nga agus-usar. Para iti naannayas ken naurnos a panangtalinaed ken panangtaginayon daytoy iti Wikipediatayo. Agpaay met para iti seguridad ken paglaingan ti Wikipedia tapno saan pagang-angawan wenno dadaelen dagiti manglokloko (vandals).
Ngem laglagipen a dagiti sysop ket saan a maidumduma wenno adda ti naisangsangayan a katurayan a maipapan kadagiti nasken a maipan a panid wenno artikulo. Kapadada met laeng ti amin ditoy ti maysa nga agar-aramat.
[urnosen] Listaan dagiti administrador
Kiaten ti listaan dagiti administrador
[urnosen] Dagiti banag a maaramid dagiti administrador
- Agikkat iti panid, kitaen ti Wikipedia:Kiddaw para ti panagikkat no kayat a makiddaw a maikkat.
- Agsaluad wenno agsalaknib , mangikkat iti saluad dagiti panid, ken mangbaliw kadagiti nasalakniban a pampanid .
- Pengdan dagiti agar-aramat a mangdadael iti pampanid, kitaen ti Wikipedia:Adda agdama a bandalismo.
- Kitaen pay listaan dagiti inaramid dagiti adminstrador - Naserraan, Nasalakniban a panid, ken dagiti Naikkat.
[urnosen] Nominasion ken kiddaw para iti panag-administrador
No kayatmo ti agbalin nga administrator kitem ti kiddaw para iti panag-administrador.


text:
Papeles:Wolfgang Amadeus Mozart - Don Giovanni - Overtüre.ogg
- Papeles
- Pakasaritaan ti papeles
- Panagusar iti daytoy a papeles
- Sangalubongan a panag-usar ti papeles
Pakasaritaan ti papeles
Agtakla iti maysa a petsa/oras tapno makitam ti papeles iti kasisigudna a langa iti dayta nga oras.
Panagusar iti daytoy a papeles
Ti sumaganad a silpo ti panid ditoy a papeles:
Sangalubongan a panag-usar ti papeles
Dagiti sumaganad a wiki ket agus-usar iti daytoy a papeles:
- Panag-usar idiay bg.wikipedia.org
- Panag-usar idiay ca.wikipedia.org
- Panag-usar idiay da.wikipedia.org
- Panag-usar idiay de.wikipedia.org
- Panag-usar idiay en.wikipedia.org
- Panag-usar idiay es.wikipedia.org
- Panag-usar idiay fa.wikipedia.org
- Panag-usar idiay fi.wikipedia.org
- Panag-usar idiay fr.wikipedia.org
- Panag-usar idiay fr.wikisource.org
- Panag-usar idiay gan.wikipedia.org
- Panag-usar idiay hr.wikipedia.org
- Panag-usar idiay hu.wikipedia.org
- Panag-usar idiay id.wikipedia.org
- Panag-usar idiay incubator.wikimedia.org
- Panag-usar idiay it.wikipedia.org
- Panag-usar idiay ja.wikipedia.org
- Panag-usar idiay ka.wikipedia.org
- Panag-usar idiay ko.wikipedia.org
- Panag-usar idiay la.wikipedia.org
- Panag-usar idiay lv.wikipedia.org
- Panag-usar idiay mk.wikipedia.org
- Panag-usar idiay ms.wikipedia.org
- Panag-usar idiay nl.wikipedia.org
- Panag-usar idiay pcd.wikipedia.org
- Panag-usar idiay pl.wikipedia.org
Kitaen ti adu pay a sangalubongan a panag-usar iti daytoy a papeles.


text:
Bertrand Russell
Ni Bertrand Arthur William Russell, Maika-3 nga Earl Russell, OM, FRS[1] (18 Mayo 1872 – 2 Pebrero 1970) ket maysa a Britaniko a pilosopo, lohiko, matematiko, historiador, ken sosiala kritiko.[2] Kadagiti nadumaduma a puntos iti biagna, naipanunutanna ti bagina a kas maysa a liberal, maysa a sosialista, ken maysa a pasipista, ngem inakuna pay nga isu ket saan a dagitoy iti ania a natukok a kapanunutan.[3] Isu ket naipasngay idiay Monmouthshire, iti maysa a prominente ken aristokratiko a pamilia idiay Britania.[4]
Ni Russell ket nangidaulo ti Britaniko a "yaalsa a sumupiat ti idealismo" idi nasapa a maika-20 a siglo. Isu ket naipanunutan a kas maysa kadagiti nangipatakder iti analitiko a pilosopia a kumaduaanna ti sinarunona a ni Gottlob Frege ken ti gayyemna a ni Ludwig Wittgenstein, ken isu ket nawatiwat a naipanunutan a kas maysa kadagiti primero a lohiko iti maika-20 a siglo.[2] Isu ket kimmadua a nagsurat, kenni A. N. Whitehead, ti Principia Mathematica, iti maysa a panagpadas ti panagibabab ti matematiko iti lohika. Ti pilosopiko a salaysayna a "Iti Panakiyammo" ket naipanunutan a maysa a "paradigma iti pilosopia."[5] Dagiti obrana ket kaaduan a nakaimpluensia iti lohika, matematika, agasmang iti teoria, linguistika, siensia ti kompiuter (kitaen ti kita a teoria ken kita a sistema), ken pilosopia, a naipangpangruna ti pilosopia iti pagsasao, epistemolohia, ken metapisika.
Ni Russell idi ket maysa a prominente a kontra-gubat nga aktibista; isu ket mangipangabak iti kontra-imperialismo[6][7] ken isu ket naibalud para iti panak-pasipismona idi panawen ti Umuna a Sangalubongan a Gubat.[8] Kalpasan daytoy, isu ket nagkampania ti panag-kontra kenni Adolf Hitler, ken nagdillaw iti Estalinista a totalitarianismo, nagdaruros ti panakairaman ti Estados Unidos iti Gubat ti Bietnam, ken maysa a managsarita a kumayat iti panagikkat ti armas a nuklear.[9]
Isu ket maysa a nalatak nga agkomkomentario iti relihion, ni Russell a mairaman dagityi dadduma pay a kas ni Karl Marx, Sigmund Freud, ken Friedrich Nietzsche ket nagpasakbayda ti maysa a "baro nga eskuela iti panunot" a tinawtawagan ni Greg Epstein a kas ti "antagonistiko nga ateismo", nga isu daytoy idi "ti panakakita ti relihion ket maysa napalabasen a banag ken nasken a mapardasan iti puntos iti panagapday ti panakaimpluensiana".[10] Idi 1950 ni Russell ket nagunggunaan ti Premio Nobel iti Literatura, "iti panakabigbigan kaniana kadagiti nadumaduma ken naisangsangayan a sinursurat nga isu ket mangipangabak kadagiti kinataoan nga umno ken panagwaya iti panunot."[11]
[urnosen] Pinagibasaran
- ^ doi:10.1098/rsbm.1973.0021
Daytoy a dakamat ket automatiko a malpas kadagiti sumaruno a minuto. Mabalinmo a mapan ti pagurayan wenno ipadakkel babaen ti ima
- ^ 2.0 2.1 Stanford nga Ensiklopedia ti Pilosopia, "Bertrand Russell", 1 Mayo 2003
- ^ "Naipanunutak ti bagik iti turong a Libera, maysa a Sosialista, wenno maysa a Pasipista, ngem saanak pay iti aniaman kadagitoy a banag, iti ania a natukok a kapanunutan." —Autobiograpia, p. 260.
- ^ Hestler, Anna (2001). Gales. Marshall Cavendish. p. 53. ISBN 978-0-7614-1195-6.
- ^ Ludlow, Peter, "Panagipalpalawagan", Ti Stanford nga Ensiklopedia ti Pilosopia (Otonio nga 2008 Edision), Edward N. Zalta (ed.), URL = [1].
- ^ Richard Rempel (1979). "Manipud ti Imperialismo aginggana ti Nawaya a Komersio: Couturat, Halevy ken Umuna a Krusada ni Russell". Warnakan iti Pakasaritaan kadagiti Kapanunutan (Unibersidad ti Pennsylvania a Pagmalditan) 40 (3): 423–443. doi:10.2307/2709246. JSTOR 2709246.
- ^ Bertrand Russell (1988) [1917]. Politiko a Kapanunutan. Routledge. ISBN 0-415-10907-8.
- ^ Samoiloff, Louise Cripps. C.L.R. James: Dagiti Laglagip ken dagiti Komentario, p. 19. Associated University Presses, 1997. ISBN 0-8453-4865-5
- ^ "Ti Bertrand Russell a Palko". Russell.mcmaster.ca. 6 Hunio 2011. http://russell.mcmaster.ca/~bertrand/. Naala idi 1 Oktubre 2011.
- ^ Epstein, Greg M. (2010). Naimbag nga Awan ti Dios: Ania ti Patien dagiti Bilion a saan a Relihioso a Tattao. New York: HarperCollins. p. 16. ISBN 978-0-06-167011-4.
- ^ Ti Nobel a Pundasion (1950). Bertrand Russell: Ti Premio Nobel iti Literatura 1950. Naala idi 11 Hunio 2007.


text:
Ni Andrew Jackson (Marso 15, 1767 – Hunio 8, 1845) ket isu idi ti maikapito a Presidente iti Estados Unidos (1829–1837). A naikuartel idiay prontera ti Tennessee, ni Jackson ket maysa idi a politiko ken heneral ti buyot a nagparukma dagiti Creek Indiano idiay Gubat iti Horseshoe Bend (1814), ken dagiti Britaniko idiay Gubat iti New Orleans (1815). Isu ket maysa a polarisador a pigura a nagituray ti Maikadua a Partido a Sistema idi panawen tie 1820 ken 1830, a kas nga presidente, dinadaelna ti ti nailian abanko ken inyakarna dagiti kaaduan a tribu dagiti Indiano manipud ti Abagatan a daya ken inpanna ida idiay laud ti Karayan Mississippi. Dagiti nagagar a sumursurot kanaiana ket nagpartuat ti moderno aPartido Demokratiko. Thi 1830–1850 paset tipanawen a kalpasan daytoy ket nagbalin a kas ti panawen iti Jacksoniano a demokrasia.[1]
[urnosen] Pinagibasaran