text:
Umuna a Sangalubongan a Gubat
Ti Umuna a Sangalubongan a Gubat (WWI) ket maysa idi a sangalubongan a gubat a naipatengnga idiay Europa a nangrugi idi 28 HUlio 1914 ken nagpaut aginggana idi 11 Nobiembre 1918. Daytoy ket kaaduan a naamammon a kas ti Sangalubongan a Gubat wenno ti Nalatak a Gubat manipud idi nangrugi aginggana ti rugi ti Maikadua a Sanglubongan a Gubat idi 1939, ken ti Umuna a Sangalubungan a Gubat wenno Sangalubongan a Gubat I manipud idin. Daytoy ket nangiraman kadagiti amin a nalatak a bileg,[5] a naaramid kadagiti dua nga nagsuppiat a kumaduaan : dagiti Kumaduaan (a naibatay ti Tinallo a Naimbag a nakem ti Nagkaykaysa a Pagarian, Pransia ken Rusia) ken dagiti tengnga a bileg (kasisigud a naipatengnga ti lawlaw ti Tinallo a Kumaduaan ti Alemania, Austria-Hungaria ken Italia; ngem, idi ti Austria–Hungaria ket nangala ti panakagura a sumuppiat ti daytoy a tulag, ti Italia ket saan a simrek ti daytoy a gubat).[6] Dagitoy a kimmaduaan ket naurnosda manen (ti Italia ket nakilaban para kadagiti Aliado), ken daytoy ket dimmakkel idi adu pay a pagilian ti simrek ti daytoy a gubat. Iti kumaudianan adda ti sumurok a 70 riwriw a milisia, a mairaman dagiti 60 riwriw nga Europeano, ti naipagaraw iti maysa kadagiti kadakkelan a gubat iti pakasaritaan.[7][8] Adda ti sumurok a 9 riwriw a nakigubgubat idi ti natnatay a kaaduan daytoy ket gapu ti panakasayaat dagiti armas, gapu kadagiti baro a teknolohia, nga awan ti naipada a panagrang-ay ti panagsalaknib wenno mobilidad. Daytoy ket isu ti maikanem a kaaduan dagiti natay a suppiat iti pakasaritaan ti lubong, a naikasiddongan ti dalan para kadagiti nadumaduma a panagbalbaliw ti politika a kasla dagiti rebolusion kadagiti adu a nairaman a pagilian.[9]
Dagiti nabayagan a gapuanan ti gubat ket mairaman dagiti imperialistiko a ganganaet nga annuroten dagiti nalatak a bileg idiay Europa, a mairaman ti Aleman nga Imperio, ti Austro-Hungaro nga Imperio, ti Imperio nga Otomano, ti Ruso nga Imperio, ti Britaniko nga Imperio, ti Pranses a Republika, ken Italia. Ti pannaka-asasinado idi 28 Hunio 1914 ni Arkiduke Franz Ferdinand iti Austria, ti agtawid ti balangat ti Austria-Hungaria, babaen ti maysa a Yugoslabo nationalista idiay Sarajevo, Bosnia ken Herzegovina ket isu idi ti asideg a nangkalbit ti daytoy a gubat. Daytoy ket nagbanagan ti Habsburg nga ultimatum a simmuppiat ti Pagarian iti Serbia.[10][11] Adda dagiti nadumaduma a kimmadduaan a naporma kadagiti napalabas a dekada ket dagidi Ultimatum, isu ngarud a ti uneg dagiti lawas dagiti kangrunaan a bileg ket nakigubgubatdan; babaen kadagiti bukodda a kolonia, iti nabiit dayto a suppiat ket naisaknapen iti lawlaw ti lubong.
Idi 28 Hulio, ti suppiat ket naglukat babaen ti Austro-Hungaro a panag-raut iti Serbia,[12][13] a sinaruno babaen ti Aleman a panag-raut iti Belhika, Luxembourg ken Pransia; ken ti panag-raut ti Ruso iti Alemania. Kalpasan ti panakaipasardeng ti panag-martsa dagiti Aleman idiay Paris, ti Lumaud a Sanguanan ket nagtalinaay ti estatiko a gubat ti panagdadael ti maysa a trinsera a linia a saan a nagbalbaliw aginggan a idi 1917. Idiay Daya, ti Ruso a buyot ket nagballigi a nakilaban kadagiti Austro-Hungaro a puersa ngem naiasanudda manipud idiay Daya a Prusia ken Polonia babaen dagiti buyot ti Alemania. Adda dagiti nainayon a sanguanan ti nalukatan kalpasan ti iseserrek ti Imperio nga Otomano idi 1914, ti Italia ken Bulgaria idi 1915 ken Romania idi 1916. Ti panakarebba idi Marso 1917 ti Ruso nga Imperio , ken ti Rusia ket pinanawanna ti gubat kalpasan ti Oktubre a Rebolusion ti kaladawan dayta a tawen. Kalpasan ti 1918 nga Aleman a panag- iti igid ti lumaud a sanguananraut, dagiti Aliado ket pinasanudda dagiti buyot ti Alemania kadagiti serie ti nagballigi a panag-raut ken dagiti puersa ti Estados Unidos ket nangrugrugida a simrek kadagiti trisera. Ti Alemania, nga adda idi ti bukodna a riribok kadagiti rebolusionario iti daytoy a puntos, ket immannurot a mangisardeng ti pannakilaban idi 11 Nobiembre 1918, a naamammuan kalpasan daytoy ti Panangisardeng ti gubat nga Aldaw. T gubat ket nagpatingnga iti panagballigi para kadagiti Aliado.
Dagiti napasmak idiay balay a sangsanguanan ket nakaariwawada pay a kas dagiti sanguanan ti gubat, gaputa dagiti nakibingbinglay ket pimmadasda a nangipagunay kadagiti katataoanda ket ekonomia a rekurso tapno makilaban ti naindagupan a gubat. Bababen ti gibus ti gubat, uppat kadagti kangrunaan nga imperial a bileg — dagiti Aleman, Ruso, Austro-Hungaro ken Otomano nga imperio — napaawanen. Dagiti simmaruno nga estado dagiti dua nga immuna a naibaga ket napukawanda kadagiti adu a teritorio, bayat a dagiti dua a naududi a naibaga ket sibubukelda a naiwarwar. Ti mapa ti tengnga a Europa ket nailadawan idi kadagiti nadumaduma a babbabassit nga estado.[14] Ti Liga dagitiPagilian ket naporma idi nga adda ti namnama a daytoy ket mangpawil ti sabali a kastoy a suppiat. Ti Europeano a nationalismo a pinarsua babaen ti gubat ken dagiti pannakabingbingay dagiti imperio, dagiti nagbanagan ti pannakaabak ti Alemania ken dagiti parikut ti Tulag iti Versailles ket naipannurotan a gapuanan a kontribusion ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat.[15]
Dagiti linaon
- 1 Nagnagan
- 2 Sapasap a pakasaritaan
- 3 Didigra ti Hulio 1914
- 4 Progreso ti gubat
- 5 Dagiti nagibasaran
- 6 Dagiti silpo ti ruar
Nagnagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Idiay Kanada, ti Magasina ti Maclean idi Oktubre 1914 ket kinunana, "Adda dagiti gubat a bukodda a managanan. Daytoy ket ti Nalatak a Gubat."[16] Idi las-ud ti entergubat a paset ti panawen, ti gubat ket kaaduan a tinawtawagan a kas ti Sangalubongan a Gubat ken ti Nalatak a Gubat, kadagiti agsasao ti Inggles a pagilian.
Kalpasan ti isasangbay ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat idi 1939, dagiti termino a Sangalubongan a Gubat I wenno ti Umuna a Sangalubongan a Gubat ket nagbalin a pagalagadan dagitoy, a dagiti Britaniko ken Kanadiano a historiador ket kinaykayatda ti Umuna aSangalubongan a Gubat, ken dagiti Amerikano ti Sangalubongan a Gubat I. Dagitoy dua a termino ket naus-usar pay idi las-ud ti Entregubat a paset ti panawen. Ti termino a "Umuna a Sangalubongan Gubat" ket immuna nga inusar idi Septiembre 1914 babaen ti Aleman a pilosopo a ni Ernst Haeckel, a nangitunton a "awan dudua a ti dalan ken karakter ti nabutbutngan a 'Europeano a Gubat' ... ket agbalinto a ti umuna a sangalubongan agubat iti napno a kapanunotan ti balikas."[17] Ti Umuna a Sangalubongan a Gubat ket isu pay ti titulo ti maysa a 1920 a pakasaritaan babaen ti opisial ken agiwarwarnak a ni Charles à Court Repington.
Sapasap a pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi maika-19 a siglo, dagiti kangrunaan a bileg ti Europa ket nangiyunayunayda kadagiti pamay-an tapno matalinaay ti balanse tibileg iti amin a Europa, ken isu ti nagbanagan ti kaada ti narikut a network kadagiti panagkakadua ti politikal ken militar iti amin a paset ti kontinente babaen idi 1900.[6] Dagitoy ket nangrugi idi 1815, babaen ti Nasantuan a a Kumadduaan a nagbaetan ti Prusia, Rusia, ken Austria. Kalpasan daytoy, idi Oktubre 1873, ti Kanselor ti Alemania a ni Otto von Bismarck nakitulag iti Liga dagiti Tallo nga Emperador (Alemania: Dreikaiserbund) a nagbaetan dagiti monarkia ti Austria-Hungaria, Rusia ken Alemania. Napaay daytoy a tulagan gaputa ti Austria-Hungaria ken Rusia ket saanda a nagtutulag ti annuroten a maipanggep ti Balkan , daytoy ti nangtunpalan ti pannakaporma ti kumadduaan ti Alemania ken Austria-Hungaria idi 1879 a tinawtawagan ti Dua a Kumadduan. Daytoy ket nakitkita idi a kas pamay-an iti panagsuppiat ti impluensia ti Rusia kadagiti Balkan iti agtultuloy a pannakakapsot ti Otomano nga Imperio.[6] Idi 1882, daytoy a kumadduaan ket naipadakkel tapno mairaman ti Italia a nagtungpalan ti Tinallo a Kumaduaan.[18] Ni Bismarck ket nangiyunay-unay a nagob-obra tapno maipan a kadua ti Rusia ti Alemania tapno maliklikan ti dua ti sanguannna a gubat iti Pransia ken Rusia. Idi naipangato ni Wilhelm II iti trono a kas Emperador ti Alemania (Kaiser), Ni Bismarck ket napilit nga agretiro ken dagiti kumaduaan a sistemana ket nagin-inut napaay ti panakayunay-unayna. Kas pagarigan, ti Kaiser ket nagmadi a mangpabaro ti Panangiseguro manen a Tulag iti Rusia idi 1890. Kalpasan ti dua a tawen, ti Kumadduaan ti Pranko-Ruso ket napirmaan idi tappno mangkontra ti puersa ti Tinallo a Kumadduaan. Idi 1904, Ti Britani aketnangpirma kadagiti serie ti tulagan iti Pransia, ti Entente Cordiale, ken idi 1907, ti Britania ken Rusia ket nagpirmada ti Konbension ti Anglo-Ruso. Bayat a dagitoy a tulagan ken saan a pormal a nakikadua ti Britania iti pransia wenno Rusia, nangaramid daytoy ti pannakabael ti Britaniko iti iseserrek iti masakbayan a suppiat a pakairamanan iti Pransia wenno Rusia, ken ti sistema ti dagiti tulagan ti nagsisilpo a ket naamammuanton a kas ti Triple Entente.[6]
Ti bileg ti ekonomia ken industria ti Alemania ket dimmakkel unayen kaplasan ti panagkaykaysa ket pundasion ti Imperio idi 1871. Manipud idi tawtawen ti 1890, ti gobierno ni Wilhelm II ket nagus-usar iti daytoy a batayan tapno mangiraem kadagiti adu a rekurso ti ekonomia para iti panangipatakder ti Kaiserliche Marine (Imperial a Marina ti Alemania), naipatakder daytoy babaen ni Admiral Alfred von Tirpitz para iti panagsasilsal iti Naarian a marina ti Britaniko para iti supremasia ti marina iti lubong.[19] A kas nagbanagan daytoy, ti tunggal maysa a pagilian ket nagregget a nangipatakder ti nasaysayaat iti termino dagiti puonan a bapor. Ti pannakairugi ti Plantilia:HMS idi 1906, ti Imperio ti Britaniko ket nangipadakkel ti adu a panangatiwna iti Aleman a kasalisalna.[19] Dagiti armas a lumbaan a nagbaetan ti Britania ken Alemania ket nagtungpalan ti pannakaipadakkelna iti amin a Europa, dagiti amin a nangruna a bileg ket nangiraraem kadagiti batayan ti indudtriada a mangipataud kadagiti ramit ken dagiti arama a nasken para iti pan-Europeano a suppiat.[20] Idi baetan ti 1908 ken 1913, ti militar a panaggastos dagiti bileg ti Europa ket dimmakkel babaen ti 50%.[21]
Ti Austria-Hungaria ket nakibinglayda iti didigra ti Bosnia iti 1908–1909 babaen ti opisial a panangikapet ti dati a teritorio ti Otomano iti Bosnia ken Herzegovina, ken sinakopna manipud idi 1878. Daytoy ket nakaungetan ti Pagarian ti Serbia ken ti patronatona, ti Pan-Eslabiko ken Ortodokso a Ruso nga Imperio.[22] Ti politiko a maniobra ti Rusoiti rehion ket nangpaay kadagiti tulagan ti kappia, nangrugrugi idin dagitoy a madaddadael ken naamammuan idi dagitoy a kas "ti polbera ti Europa".[22] Idi 1912 ken idi 1913, ti Umuna a Gubat ti Balkan ket nagbaetan a linabanan idi ti Liga ti Balkan ken ti nagsisina nga Imperio ti Otomano. Ti resultaan ti Tulag ti Londres ket nagpaadu a nangpabassit ti Imperio ti Otomano, ken nangpartuat daytoy ti nawaya nga Estado ti Albania bayat a nangpadakkel daytoy kadagiti tinengtengngel a teritorio ti Bulgaria, Serbia, Montenegro, ken Gresia. Idi rinaut ti Bulgaria ti Serbia ken Gresia idi Hunio 16 1913, nakapukawanna daytoy ti kaaduan ti Macedonia iti Serbia ken Gresia ken ti Akin-abagatn a Dobruja iti Romania iti 33 nga aldaw a Maikadua a Gubat ti Balkan, ken nangpaadu daytoy ti pannkariribok ti rehion.[23]
Didigra ti Hulio 1914[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi Hunio 28 1914, ni Gavrilo Princip, ti maysa nga estudiante a Bosnio a Serbo ken kameng ti Katutubo ti Bosnia, ket pinatayna ti agtawid ti trono ti Austro-Hungaro, a ni Arkhduke Franz Ferdinand ti Austria, idiay Sarajevo, Bosnia.[24] Daytoy ket nangrugian ti maysa a bulan ti diplomatiko a maniobra a nagbaetan ti Austria-Hungaria, Alemania, Rusia, Pransia, ken Britania a tinawtawagan ti Didigra ti Hulio. Ti panagayat ti pnangipatingga ti pannakibiang ti Serbia idiay Bosnia – ti Nangisit nga Ima ket nangited kenni Princip ken dagiti grupona kadagiti bomba ken dagiti pistola, inadalnda, ken tinulonganda a bimmallasiw iti pagbeddengan, ken dagiti Austriano ket hustoda anamatmati a dagiti opisial ti Serbia ken dagiti opisial ket nairamramanda[25] – Ti Austria-Hungaria ket nangipatulod ti Hulio nga Ultimatum iti Serbia, dagitoy idi dagiti sangapulo a serie dagiti demanda a naigaggagara a saan a mabalin nga awaten , ken naikeddeng a mangkasir ti gubat iti Serbia.[26] Idi nakitulag laeng ti Serbia kadagiti walo a demanda, ti Austria-Hungaria ket nangirangaran ti gubat idi Hulio 1914. Ni Strachan ket nangisuppia, a "No man daytoy ket ekuiboko ken nasapa a sungbat babaen ti Serbia ken makaaramid ti giddiatan ti panagkukua ti Austria-Hungaria ket madudua. Ni Franz Ferdinand ket saan idi a kita ti personalidad a nagay-ayat ti kinadayeg, ken ti pannkapaayna ket saan a nangipakita ti nakaro a panagladingit ti imperio".[27]
Ti Imperio ti Ruso, ket saan a nagay-ayat a mangpalubos ti Austria-Hungari a mangikkat ti impluensia kadagiti Balkan, ken ti panagsuporta ti napauten a Serbo a prodihia , ti Rusia ket nagbilbilin ti mobilisasion kalpasan ti maysa ng aladaw.[18] Ti Imperio ti Alemania ket naggunay met idi Hulio 30 1914, a nnagisagsagana mangipakat ti "Plano Schlieffen", a nangiplano ti napardas, ken dakkel a panagraut iti Pransia tapno mangikkat ti buyot ti Pransia, ken agsikko a mapan iti daya ken mangsuppiat iti Rusia. Ti Gabineta ti Pransia ket nanglikud ti presion ti miltar ti dagus a panaggunayna, ken nagbilin ti panagsubli kadagiti tropana iti 10 km manipud ti pagbeddengan tapno maliklikan ti insidente. Ti Pransia ket naggunay laeng idi rabii ti Agosto 2, idirinaut ti Alemania tiBelhika ken rinautna dagiti tropa ti Pransia. Ti Alemania ket nangirangarang ti gubat iti Rusia iti isu met laeng nga aldaw.[28] Ti Britania ket nangirangarang ti gubat iti Alemania idi Agosto 4 1914, kalpasan ti maysa a "saan a nasayaat a sungbat" iti Britaniko nga ultimatum a nasken a matalinaay neutral ti Belhika[29].
Progreso ti gubat[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti lukat dagiti panaggugura[urnosen | urnosen ti taudan]
Pannaka-allilaw ti Tengnga a Bilbileg[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti estratehia ti Tengnga a Bilileg ket nakasagaba kadagiti di nasayaat a komunikasion. Ti Alemania ket nangikari a mangsuporta ti panagraut ti Austria-Hungaria iti Serbia, ngem ti panangipatarus ti kaibuksilanna daytoy ket adu ti naggigiddiatanna. Dagiti dati a nasubokan a plano a ti panangipan kadagiti tropa ket nabaliwan idi kasapaan ti 1914, ngen dagiti sukat ket saan pay a nasubokan kadagiti panagsanay. Dagiti daulo ti Austro-Hungaro ket namatmatida a ti Alemania ket kallubanna ti akin-amianan a pagbeddenganna iti Rusia.[30]Nupay kasta, ti Alemania ket nakitkitana ti Austria-Hungaria ket kaaduan a mangidagus kadagiti tropana a mangsuppiat iti Rusia, bayat a mangidatar iti Pransia. Daytoy a pannaka-allilaw ket nangpilit ti Buyot ti Austro-Hungaro a mangbingay kadagiti puersana kadagiti sanguanan a baetan ti Russia ken Serbia.
Idi Septiembre 9 1914, ti Septemberprogramm, ti mabalin a plano a nangisalaysay ti naisangyan a gandat ti gubat ti Alemania ken dagiti kondison a susukimaten ti Alemania a mangpapilit kadagiti Bileg ti Kumadduaan, ket inwaragawag idi babaen ti Kanselor ti Alemania, a ni Theobald von Bethmann-Hollweg ngem daytoy ket saan nga opisial a naampon
Dagiti kampania ti Aprika[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti immununa a panaglalaban iti gubat ket nakairamanna ti Britaniko, Pransia, ken dagiti kolonial a puersa ti Aleman idiay Aprika. Idi Agosto 7, dagiti tropa ti Pransia ken Britania ket rinautda ti Alemani a protektorado ti Togoland. Idi Agosto 10, dagiti puersa ti Alemania idiay Abagatan a laud nga Aprika ket rinautda ti Abagatan nga Aprika; dagiti naiwarwara ken narungsot a pannakilablaban ket nagtultuloy kadagiti nabati a paset a panawen ti gubat. Dagiti kolonial a puersa ti Alemania idiay Daya nga Aprika ti Alemania, nga indauluan babaen ni Koronel Paul von Lettow-Vorbeck, ket nakilabanda iti maysa a kampania ti gerila a pannakigubatan idi las-ud ti Umuna a Sangalubongan a Gubat ken simmukoda laeng kalasan ti dua a lawak idi naipakat ti panagsardeng ti gubat idiay Europa.[31]
Kampania ti Serbia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Austria ket nagraut ken kinalabanna ti buyot ti Serbia idiay Gubat ti Cer ken ti Gubat ti Kolubara idi rugi ti Agosto 12. Kalpasan dagiti dua a lawas, dagiti panagraut ti Austria ket naipasanod nga adu dagiti napukpukaw, daytoy ti nangmarka kadagiti adu nga immuna a panagballigi iti gubat dagiti Kumadduaan ken nangpukaw ti namnama ti napardas a panagballigi ti Austro-Hungaro. A kas nagbanagan daytoy, ti Austria ket napilitan a nangibati ti dakkel a puersa iti sanguanan ti Serbia, isu daytoy ti nangpakapsot kadagiti ganetgetna a sumuppiat iti Rusia.[32] Ti panangabak ti Serbia iti Austro-Hungaro a panagraut idi 1914 ket mangiraman kadagiti nangruna a panangatiw a panagballigi iti naudi a siglo.[33]
Dagiti puersa ti Alemania idiay Belhika ken Pransia[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi rugi ti Umuna a Sangalubongan a Gubat, ti buyot ti Alemania ket nangitungpal ti nabaliwan a bersion ti Plano Schlieffen. Daytoy ket nangimartsa kadagiti buyot ti Alemania idiay neutral a Belhika ken idiay Pransia, sakbay a nagsikko nga agpa-abagatan tapno palikmutanna ti buyot ti Pransia idiay pagbeddenagn ti Alemania.[10] Gaputa ti Pransia ket nangirangarang nga isu ket "adaan ti waya nga agtignay iti kaso a makiginnubat ti Alemania ken Rusia", ti Alemania ket nagur-uray ti posibildad ti maysa a panagraut iti Pransia iti maysa asangaunan ken babaen iti Rusia iti sabali pay a sanguanan. Tapno masabat iti kastoy a senario, ti Plano Schlieffen ket nangibagbaga a ti Alemania ket nasken a napardas nga abakenna ti Pransia (a kasla iti napasamak iti Gubat ti Pranko-Prusia iti 1870–71). Daytoy ket nangisingsingasing pay a tapno maulit ti napardas a panagballigi idiay laud, ti Alemania ket nasken a saan nga agraut babaen ti narigat a langa ti daga iti Alsace-Lorraine (nga addaan ti dagus a pagbeddenagan itilaud ti karayan Rin), embes ket ti kapanunotan ket ti mangpadas a pardasan a lappedan ti Paris manipud ti Kanal Inggles ken ti panagtulong ti Britaniko, ken alaenna ti Paris, ken isunto daytoy ti kanungpalan ti panangabak ti gubat. Dagiti buyot ket maiyakarto idiay daya tapno sabtenna ti Rusia. Namatmatida a ti Rusia ket makasapul ti nabayag a paset ti panawen ti mobilisasion sakbay nga agbalin nga agpayso a mangpangta kadagiti Tengnga a Bileg.
Ti laeng adda a plano ti Alemania para iti animan a gubat ket dagiti panagmartsa dagiti buyot ti Alemania idia Belhika. Ti Alemania ket kinaykayatna nga a nawaya makuyogan a mapan idiay Bekhika (ken kasisigud pay nga idiay Olanda, ken plano a linikudan ni babaen ni Kaiser Wilhelm II) tapno rautenna ti Pransia. Ti neutral a Belhika ket linikudanna daytoy a kapanunotan, isunga dagiti Aleman ket nangikeddeng nga embes a mangraut babaen idiay Belhika. Ti Pransia ket kinayatna met nga iyakar dagiti puersana idiay Belhika, ngem dati a saan a kinayat Belhika daytoy a "singasing", iti namnama a maliklikan ti aniaman a gubat iti daga ti Belhika. Iti kanungpalanna, kalpasan ti panagraut ti Alemania, ti Belhika ket pimmadas a nangitipon ti buyotna iti buyot ti Pransia (ngem ti dakkel a paset ti buyot ti Belhika ket nagsanod idiay Antwerp nga idiay ti nakapilitanda a simmuko idi napukawen ti amin a namnama iti tulong).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Tucker & Roberts 2005, p. 273
- ^ "Dagiti Estadistika ti Nalatak a Gubat ti Buyot ti Britaniko". 1914-1918.net. Naala idi 2011-12-13.
- ^ Dagiti bilang ket para iti Imperio iti Britania
- ^ Dagiti bilang ket para iti Metropolitan a Francia ken kol-kolonia.
- ^ Willmott 2003, pp. 10–11
- ^ a b c d Willmott 2003, p. 15
- ^ Keegan 1988, p. 8
- ^ Bade & Brown 2003, pp. 167–168
- ^ Willmott 2003, p. 307
- ^ a b Taylor 1998, pp. 80–93
- ^ Djokić 2003, p. 24
- ^ Evans 2004, p. 12
- ^ Martel 2003, p. xii ff
- ^ Keegan 1988, p. 7
- ^ Keegan 1988, p. 11
- ^ See "great, adj., adv., and n." iti Inggles a Diksionario ti Oxford (Maikadua nga edision, 1989; online a bersion Marso 2012)
- ^ Shapiro 2006, p. 329 a naidakamat ti iti reporta idiay The Indianapolis Star, 20 Septiembrer 1914
- ^ a b Keegan 1998, p. 52
- ^ a b Willmott 2003, p. 21
- ^ Prior 1999, p. 18
- ^ Fromkin 2004, p. 94
- ^ a b Keegan 1998, pp. 48–49
- ^ Willmott 2003, pp. 2–23
- ^ Willmott 2003, p. 26
- ^ Stevenson 1996, p. 12
- ^ Willmott 2003, p. 27
- ^ Strachan 2003, p. 68
- ^ Willmott 2003, p. 29
- ^ "Daily Mirror Headlines: Ti Panangirangarang ti Gubat, Naipablaak idi Agosto 4 1914". BBC. Naala idi 9 Pebrero 2010.
- ^ Strachan 2003, pp. 292–296, 343–354
- ^ Farwell 1989, p. 353
- ^ Tucker & Roberts 2005, p. 172
- ^ John R. Schindler (1 Abril 2002). "Didigra idiay Drina: Ti Buyot ti Austro-Hungaro idiay Serbia, 1914". Wih.sagepub.com. Naala idi 2013-03-13.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Umuna a Sangalubongan a Gubat iti Wikimedia Commons


c: text/html

text:
KAPITULO 13
“Ti Linteg ni Jehova Perpekto”
1, 2. Apay nga adu ti tattao a saan unay a mangraraem iti linteg, ngem kasanotayo a mapatanor ti panagraem kadagiti linteg ti Dios?
“TI LINTEG ket mangliwengliweng nga abut, . . . alun-onenna amin a banag.” Nagparang dagita a sasao iti libro a naipablaak idi 1712. Kinondenar ti autorna ti sistema ti linteg a pakaigapuan ti pasaray nakabaybayag a pannakataming dagiti kaso kadagiti korte iti adu a tawen, a mangpapanglaw kadagidiay mangbirbirok iti hustisia. Iti adu a pagilian, dagiti legal ken hudisial a sistema ket komplikado unay, naruay iti kinaawan hustisia, panangidumduma, ken panagsisimparat, a pakaigapuan ti nasaknap a di panagraem iti linteg.
2 Maisupadi iti dayta, usigem dagitoy a sasao a naisurat agarup 2,700 a tawenen ti napalabas: “Anian a panagayatko iti lintegmo!” (Salmo 119:97) Apay a kasta la unay ti narikna ti salmista? Gapu ta ti linteg nga intan-okna ket saan a namunganay iti aniaman a sekular a gobierno no di ket ken Jehova a Dios. Bayat nga ad-adalem dagiti linteg ni Jehova, ad-adda a mariknam ti kas iti narikna ti salmista. Ti kasta a panagadal ipaayannaka iti pannakatarus iti katan-okan a hudisial a kapanunotan iti uniberso.
Ti Katan-okan a Manangted-linteg
3, 4. Kadagiti ania a wagas a nagbalin ni Jehova a Manangted-linteg?
3 “Adda maymaysa a manangted-linteg ken ukom,” kuna ti Biblia kadatayo. (Santiago 4:12) Wen, ni Jehova ti kakaisuna a pudno a Manangted-linteg. Uray ti panagtignay dagiti nailangitan a banag ket iturturayan “dagiti nailangitan a linteg.” (Job 38:33, The New Jerusalem Bible) Iturturayan met ti linteg ti Dios dagiti umariwekwek a nasantuan nga anghel ni Jehova, yantangay naorganisarda kadagiti masnup a saad ken agserserbida a maitunos iti ibilin ni Jehova kas ministrona.—Salmo 104:4; Hebreo 1:7, 14.
4 Impaayan met ni Jehova ti sangatauan kadagiti linteg. Adda konsiensia ti tunggal maysa kadatayo, a mangyanninaw iti panangmatmat ni Jehova iti hustisia. Kas maysa a linteg iti unegtayo, ti konsiensia matulongannatayo a mangilasin iti naimbag ken dakes. (Roma 2:14) Naparaburan dagidi immuna a dadakkeltayo iti perpekto a konsiensia, isu a sumagmamano laeng idi ti kasapulanda a linteg. (Genesis 2:15-17) Ngem kasapulan ti imperpekto a tao ti ad-adu a linteg a mangiwanwan kenkuana nga agaramid iti pagayatan ti Dios. Dagiti patriarka a kas kada Noe, Abraham, ken Jacob immawatda kadagiti linteg manipud ken Jehova a Dios ket inyallatiwda dagitoy kadagiti pamiliada. (Genesis 6:22; 9:3-6; 18:19; 26:4, 5) Pinagbalin ni Jehova ti bagina a Manangted-linteg iti awan kaaspingna a wagas idi impaayanna ti nasion ti Israel iti kodigo ti Linteg babaen ken Moises. Daytoy a kodigo ti linteg tulongannatayo a mangtarus iti panangmatmat ni Jehova iti hustisia.
Ti Linteg Mosaiko—Ti Pakabuklanna
5. Ti kadi Linteg Mosaiko ket buklen dagiti makapadagsen ken komplikado a linlinteg, ket apay a kasta ti sungbatmo?
5 Adu ti mangipagarup a ti Linteg Mosaiko ket buklen dagiti makapadagsen ken komplikado a linlinteg. Saan a pudno ti kasta a kapanunotan. Adda nasurok nga 600 a linteg iti intero a kodigo. Kasla adu unay dayta, ngem panunotem laengen: Idi arinunos ti maika-20 a siglo, dagiti pederal a linteg ti Estados Unidos ket naisurat iti nasurok a 150,000 a panid dagiti legal a libro. Agarup 600 a linteg ti mainaynayon iti kada dua a tawen! Gapuna, no kaadu laeng ti pagsasaritaan, nakabasbassit ti Linteg Mosaiko no idilig kadagiti naruay a linteg ti tao. Kaskasdi, ti Linteg ti Dios inwanwanna dagiti Israelita kadagiti benneg ti biag a di pulos sinaklaw dagiti moderno a linteg. Usigem ti pakabuklanna.
6, 7. (a) Ania ti pakaigidiatan ti Linteg Mosaiko iti aniaman a sabali a kodigo ti linteg, ket ania ti kangrunaan a bilin dayta a Linteg? (b) Kasano a maipakita dagiti Israelita a bigbigenda ti kinasoberano ni Jehova?
6 Ti Linteg intan-okna ti kinasoberano ni Jehova. Gapuna, di pulos mayasping ti Linteg Mosaiko iti aniaman a sabali a kodigo ti linteg. Daytoy ti kangrunaan kadagiti lintegna: “Imdengam, O Israel: Ni Jehova a Diostayo ket maymaysa a Jehova. Ket masapul nga ayatem ni Jehova a Diosmo buyogen ti isuamin a pusom ken isuamin a kararuam ken isuamin a bikasmo.” Kasano idi a maipakita ti ili ti Dios ti ayatda kenkuana? Agserbida kenkuana, nga agpasakupda iti kinasoberanona.—Deuteronomio 6:4, 5; 11:13.
7 Impakita ti tunggal Israelita a bigbigenna ti kinasoberano ni Jehova babaen ti panagpasakupna kadagidiay addaan autoridad kenkuana. Dagiti nagannak, panguluen, ukom, padi ken, idi agangay, ti ari isuda amin ti nangirepresentar iti autoridad ti Dios. Minatmatan ni Jehova kas iyaalsa kenkuana ti aniaman nga iyaalsa kadagidiay a naipaayan iti autoridad. Iti sabali a bangir, maisagmak dagidiay naipaayan iti autoridad gapu iti pungtot ni Jehova no nakillo wenno natangsit ti panangtratoda iti ilina. (Exodo 20:12; 22:28; Deuteronomio 1:16, 17; 17:8-20; 19:16, 17) No kasta, responsabilidad idi ti tunggal maysa nga itandudo ti kinasoberano ti Dios.
8. Kasano a ti Linteg intandudona ti pagalagadan ni Jehova iti kinasanto?
8 Ti Linteg intandudona ti pagalagadan ni Jehova iti kinasanto. Agparang iti nasurok a 280 a daras iti Linteg Mosaiko ti sasao a “santo” ken “kinasanto.” Ti Linteg tinulonganna ti ili ti Dios a mangilasin iti nadalus ken di nadalus, nasin-aw ken di nasin-aw, a dinakamatna ti agarup 70 a nagduduma a banag a mangrugit iti maysa nga Israelita. Sinaklaw dagitoy a linteg ti pisikal a kinadalus, taraon, ken uray pay ti pannakaibelleng dagiti rugit. Nangipaay dagita a linteg kadagiti nakaskasdaaw a pagimbagan ti salun-at. * Ngem adda natantan-ok a nakairantaan dagita—tapno masalimetmetan dagiti umili ti anamong ni Jehova, a maisinada kadagiti dakes nga aramid dagiti rinuker a nasion iti aglawlawda. Usigem ti maysa a pagarigan.
9, 10. Ania dagiti pagalagadan nga inraman ti Linteg ti tulag maipapan kadagiti seksual a panagdenna ken panaganak, ket ania dagiti pagimbagan nga impaay dagita a linteg?
9 Nadakamat kadagiti pagalagadan ti Linteg ti tulag a maibilang a narugit iti sumagmamano a tiempo dagiti tattao a nakidenna iti seksual ken dagiti nagpasngay—uray kadagidiay naasawaan. (Levitico 12:2-4; 15:16-18) Dagita a pagalagadan dida inumsi dagitoy a nadalus a sagut ti Dios. (Genesis 1:28; 2:18-25) Imbes ketdi, dagidiay a linteg intandudoda ti kinasanto ni Jehova, a sinaluadanna dagidiay agdaydayaw kenkuana tapno saanda a mamulitan. Makapainteres ta dagiti nasion iti aglikmut ti Israel linaokanda ti panagdayawda kadagiti sekso ken seremonia ti panagpaadu. Nairaman iti relihion dagiti Canaanita ti panagbalangkantis dagiti lallaki ken babbai. Timmanor ken nagraira dagiti kakaruan a kita ti kinadakes. Maisupadi iti dayta, ti Linteg pinagsinana nga interamente ti panagdayaw ken Jehova ken dagiti seksual a banag. * Adda dadduma pay a pagimbagan dayta.
10 Dagita a linteg ti nangisuro iti napateg a kinapudno. * Kinapudnona, kasano a mayallatiw ti mansa ti basol ni Adan iti kada kaputotan? Saan aya a babaen ti seksual a panagdenna ken panaganak? (Roma 5:12) Wen, impalagip ti Linteg ti Dios iti ilina ti di mailibak a kaadda ti basol. Kinapudnona, nayanaktayo amin iti basol. (Salmo 51:5) Kasapulantayo ti pammakawan ken pannubbot tapno makaadanitayo iti nasantuan a Diostayo.
11, 12. (a) Ania a napateg a prinsipio ti hustisia ti intandudo ti Linteg? (b) Ania dagiti pangsalaknib nga inraman ti Linteg maibusor iti pannakaballikug ti hustisia?
11 Ti Linteg intandudona ti perpekto a kinahustisia ni Jehova. Intandudo ti Linteg Mosaiko ti prinsipio ti panagpapada, wenno kinabalanse, no maipapan iti hustisia. Gapuna, kinuna ti Linteg: “Kararua ti agpaayto iti kararua, mata iti mata, ngipen iti ngipen, ima iti ima, saka iti saka.” (Deuteronomio 19:21) Kadagiti kaso kriminal, ti dusa ket nasken a maitutop iti krimen. Daytoy nga aspeto ti nadibinuan a hustisia ket nakapatpateg a paset ti Linteg ken nasken dayta itatta tapno matarusantayo ti pangsubbot a daton ni Kristo Jesus, kas ipakita ti Kapitulo 14.—1 Timoteo 2:5, 6.
12 Ti Linteg inramanna met dagiti pangsalaknib maibusor iti pannakaballikug ti hustisia. Kas pagarigan, kasapulan idi ti di nakurkurang ngem dua a saksi tapno mapasingkedan ti kinaumiso ti darum. Nakaro ti dusa ti panagsapata iti ulbod. (Deuteronomio 19:15, 18, 19) Siiinget met a naiparit ti panagkunniber ken panagpasuksok. (Exodo 23:8; Deuteronomio 27:25) Uray kadagiti negosioda, nasken nga itandudo ti ili ti Dios ti nangato a pagalagadan ni Jehova iti kinahustisia. (Levitico 19:35, 36; Deuteronomio 23:19, 20) Bendision unay idi iti Israel dayta a natan-ok ken nainkalintegan a kodigo ti linteg!
Dagiti Linteg a Mangitampok iti Hudisial nga Asi ken Umiso a Panangtrato
13, 14. Kasano nga intandudo ti Linteg ti umiso ken nalinteg a panangtrato iti mannanakaw ken iti biktimana?
13 Ti kadi Linteg Mosaiko ket buklen dagiti nainget unay ken nadamsak a pagannurotan? Saan a pulos! Napaltiingan ni Ari David a nangisurat: “Ti linteg ni Jehova perpekto.” (Salmo 19:7) Kas pagaammona unay, ti Linteg intandudona ti asi ken umiso a panangtrato. Kasano a kasta?
14 Iti sumagmamano a pagilian itatta, ti linteg ket kasla ad-adda a panuynoyan ken kanunonganna dagiti kriminal imbes a maseknan kadagiti biktima. Kas pagarigan, mabalin a maibalud dagidiay mannanakaw. Kabayatanna, kaskasdi a di maisubli dagidiay natakaw kadagiti biktima, ngem masapul nga agbayadda kadagiti buis a mausar a mangibalay ken mangpakan kadagita a kriminal. Iti nagkauna nga Israel, awan idi dagiti makunkuna itatta a pagbaludan. Naipaalagad idi dagiti nainget a limitasion no maipapan iti kinakaro dagiti dusa. (Deuteronomio 25:1-3) Ti mannanakaw masapul nga isublina iti biktima ti kaitutopan ti tinakawna. Malaksid iti dayta, adda pay kanayonan a bayadan ti mannanakaw. Mano? Nagduduma. Agparang a rebbengen idi dagiti ukom a tingitingen ti nadumaduma a banag, kas iti panagbabawi ti nagbasol. Dayta ti gapuna a basbassit nga amang ti masapul a bayadan ti maysa a mannanakaw sigun iti Levitico 6:1-7 no idilig iti nayespesipiko iti Exodo 22:7.
15. Kasano nga impatalged ti Linteg agpadpada ti asi ken hustisia iti kaso ti maysa nga aksidente a nakapatay?
15 Siaasi a bigbigen ti Linteg a saan nga amin a biddut ket inggagara. Kas pagarigan, no aksidente a nakapatay ti maysa a tao, saan a masapul nga agbayad iti kararua iti kararua no nagtignay a siuumiso babaen ti panagkamangna iti maysa kadagiti siudad a pagkamangan a naisaknap iti intero nga Israel. Kalpasan ti panangusig dagiti kualipikado nga ukom iti kasona, nasken nga agnaed iti siudad a pagkamangan agingga iti ipapatay ti nangato a padi. Kalpasanna, nawayan nga agnaed iti sadinoman a kayatna. Iti kasta, nagunggonaan iti asi ti Dios. Daytoy a linteg impaganetgetna met ti kinapateg unay ti biag ti tao.—Numeros 15:30, 31; 35:12-25.
16. Kasano ti panangsaluad ti Linteg iti dadduma a personal a kalintegan?
16 Ti Linteg sinaluadanna dagiti personal a kalintegan. Usigem no kasano ti panangsalaknibna kadagidiay nakautang. Imparit ti Linteg ti iseserrek iti pagtaengan ti nakautang tapno mangala iti sanikua kas pangtani iti nautang. Imbes a sumrek, iti laeng ruar ti pagyanan ti nagpautang ket bay-anna a ti immutang ti mangipan iti tani kenkuana. Iti kasta, nasalakniban ti pagtaengan ti nakautang. No innala ti nagpautang ti makinruar a kawes ti immutang kas pangtani, nasken nga isublina dayta sakbay a rumabii, gapu ta mabalin a kasapulan dayta ti immutang tapno saan a lamminen iti rabii.—Deuteronomio 24:10-14.
17, 18. No maipapan iti pannakigubat, kasano a naiduma dagidi Israelita iti sabsabali a nasion, ken apay?
17 Uray pay ti pannakigubat ket inwanwan ti Linteg. Makigubat idi ti ili ti Dios, saan a gapu iti panagtarigagayda laeng iti pannakabalin wenno balligi, no di ket agtignayda kas ahente ti Dios iti “Gubgubat ni Jehova.” (Numeros 21:14) Iti adu a kaso, nasken idi a mangitukon nga umuna dagiti Israelita kadagiti kondision iti isusuko. No saan nga umannugot ti siudad, iti kasta mabalinen a lakuben dayta ti Israel—ngem maitunos kadagiti pagannurotan ti Dios. Saan a kas iti adu a soldado iti intero a historia, saan a napalubosan dagiti soldado ti Israel a mangrames kadagiti babbai wenno mangpapatay a sidadamsak. Respetuenda pay ketdi ti aglawlaw, a dida pukanen dagiti agbunga a kayo dagiti kabusor. * Awan kakasta a restriksion kadagiti sabsabali a soldado.—Deuteronomio 20:10-15, 19, 20; 21:10-13.
18 Marurodka kadi a makaammo nga iti dadduma a pagilian ubbing pay dagiti masansanay a soldado? Iti nagkauna nga Israel, awan soldado a nababbaba ngem 20 ti tawenna. (Numeros 1:2, 3) Saan a maobligar nga agsoldado uray pay ti nataengan a lalaki no managbutbuteng unay. Maikkan iti makatawen a wayawaya ti kakaskasar a lalaki tapno makitana pay ti pannakayanak ti putotna sakbay a mangrugi iti dayta a napeggad a serbisio. Inlawlawag ti Linteg nga iti kastoy a wagas ‘mapagrag-o’ ti asawa a lalaki ti baro nga asawana.—Deuteronomio 20:5, 6, 8; 24:5.
19. Ania dagiti probision nga inraman ti Linteg tapno masalakniban dagiti babbai, ubbing, pamilia, balo a babbai, ken ulila?
19 Sinalakniban met ti Linteg dagiti babbai, ubbing, ken pamilia, nga inaywananna ida. Imbilinna kadagiti nagannak a kanayon nga asikasuen ken isuroda ti naespirituan a bambanag kadagiti annakda. (Deuteronomio 6:6, 7) Imparitna amin a kita ti insesto, nga impatawna ti dusa nga ipapatay. (Levitico, kapitulo 18) Imparitna met ti pannakikamalala, a masansan a pakaigapuan ti pannakawarawara dagiti pamilia ken mangdadael iti seguridad ken dignidadda. Ti Linteg inaywananna dagiti balo a babbai ken ulila ken siiinget nga imparitna ti panangabuso kadakuada.—Exodo 20:14; 22:22-24.
20, 21. (a) Apay nga impalubos ti Linteg Mosaiko ti poligamia kadagiti Israelita? (b) No maipapan iti diborsio, apay a naiduma ti Linteg no idilig iti pagalagadan nga insubli ni Jesus idi agangay?
20 Ngem mainaig iti daytoy, mabalin a panunoten ti dadduma, ‘Apay nga impalubos ti Linteg ti poligamia?’ (Deuteronomio 21:15-17) Nasken nga usigentayo dagita a linteg sigun iti kasasaad kadagidi a tiempo. Sigurado nga agbiddut dagidiay mangkritikar iti Linteg Mosaiko no matmatanda dayta sigun iti moderno a tiempo ken kultura. (Proverbio 18:13) Ti pagalagadan ni Jehova, a naipasdek pay laeng idi idiay Eden, pinagbalinna ti panagasawa a manayon a panagtipon ti maysa nga asawa a lalaki ken maysa nga asawa a babai. (Genesis 2:18, 20-24) Nupay kasta, idi inted ni Jehova ti Linteg iti Israel, naunegen ti pannakairamut dagiti aramid a kas ti poligamia iti adun a siglo. Pagaammo ni Jehova a ti “ili[na] a natangken ti panaglenglengngesna” masansan a sukirendanto uray pay dagiti kangrunaan a bilin, a kas kadagidiay mangiparit iti idolatria. (Exodo 32:9) Nainsiriban ngarud a dina pinili daydi a panawen kas tiempo a panangilintegna iti amin nga ar-aramidda a nainaig iti panagasawa. Ngem laglagipem a saan nga impasdek ni Jehova ti poligamia. Nupay kasta, inusarna ti Linteg Mosaiko a mangkontrol iti poligamia iti ilina ken tapno saanda nga abusuen dayta nga aramid.
21 Umasping iti dayta, impalubos ti Linteg Mosaiko nga idiborsio ti lalaki ti asawana maigapu iti nadumaduma a nakaro a rason. (Deuteronomio 24:1-4) Inawagan daytoy ni Jesus a panangpalugod ti Dios kadagiti Judio “maipagapu iti kinatangken ti panagpuspuso[da].” Nupay kasta, temporario idi dagita a panangpalugod. Insubli ni Jesus kadagiti pasurotna ti orihinal a pagalagadan ni Jehova iti panagasawa.—Mateo 19:8.
Ti Linteg Intandudona ti Ayat
22. Kadagiti ania a wagas nga imparegta ti Linteg Mosaiko ti ayat, ken agpaay kadagiti siasino?
22 Adda kadi mapanunotmo a moderno a sistema ti linteg a mangiparparegta iti ayat? Ayat ti kangrunaan nga intandudo ti Linteg Mosaiko. Kinapudnona, iti laengen libro ti Deuteronomio, nasurok a 20 a daras nga agparang ti sao para iti “ayat” iti nadumaduma a porma. “Masapul nga ayatem ti padam a tao a kas iti bagim,” kuna ti maikadua a kangrunaan a bilin iti intero a Linteg. (Levitico 19:18; Mateo 22:37-40) Nasken nga ipakita idi ti ili ti Dios ti kasta nga ayat saan laeng a kadakuada a mismo no di pay ket kadagiti ganggannaet iti nagtetengngaanda, a laglagipenda a ganggannaet met idi dagiti Israelita. Nasken nga ipakitada ti ayat kadagiti napanglaw ken marigrigatan, a tulonganda ida kadagiti material a banag ken dida gundawayan ti kinakapuyda. Naibilin pay kadakuada nga ipakitada ti asi ken konsiderasion kadagiti animal a pagtrabaho.—Exodo 23:6; Levitico 19:14, 33, 34; Deuteronomio 22:4, 10; 24:17, 18.
23. Natignay ti nangisurat iti Salmo 119 a mangaramid iti ania, ket determinadotayo a mangaramid iti ania?
23 Ania pay a nasion ti naparaburan iti kasta a kodigo ti linteg? Di pakasdaawan nga insurat ti salmista: “Anian a panagayatko iti lintegmo!” Nupay kasta, ti ayatna ket saan a basta panagrikna. Dayta ti nanggutugot kenkuana nga agtignay, yantangay inkagumaanna a tinungpal dayta a linteg ken nagbiag a maitunos iti dayta. Kinunana pay: “Iti intero nga agmalem [ti lintegmo] ti pakaseknak.” (Salmo 119:11, 97) Wen, regular nga inad-adalna dagiti linteg ni Jehova. Awan duadua a bayat nga ar-aramidenna dayta, rimmayray ti panagayatna kadagita. Dimmakkel met ti ayatna iti Manangted-linteg, ni Jehova a Dios. Bayat nga itultuloymo nga adalen ti linteg ti Dios, sapay koma ta ad-adda met a sumingedka ken Jehova, ti Naindaklan a Manangted-linteg ken Dios ti kinahustisia.
^ par. 8 Kas pagarigan, iti daydi a tiempo, ti pannakaipaalagad dagiti linteg a mangikalikagum iti panangikali iti ibleng ti tao, panangkuarentina kadagiti masakit, ken panagbuggo ti asinoman a nangsagid iti bangkay ket nasakbay unay iti adu a siglo.—Levitico 13:4-8; Numeros 19:11-13, 17-19; Deuteronomio 23:13, 14.
^ par. 9 Maisupadi kadagiti templo dagiti Canaanita nga addaan iti kukuarto a nairanta para iti seksual nga aramid, nadakamat iti Linteg Mosaiko a saan pay ketdi a makastrek iti templo dagidiay di nadalus. Gapuna, yantangay narugit iti sumagmamano a tiempo dagidiay nakidenna iti seksual, saan nga ipalubos ti linteg nga adda asinoman a mamagbalin iti sekso a paset ti panagdayaw iti balay ni Jehova.
^ par. 10 Panangisuro ti kangrunaan idi a panggep ti Linteg. Kinapudnona, kuna ti Encyclopaedia Judaica a “sursuro” ti kayat a sawen ti toh·rahʹ, ti Hebreo a sao para iti “linteg.”
^ par. 17 Sibabatad nga insaludsod ti Linteg: “Ti aya kayo iti talon maysa a tao tapno lakubem?” (Deuteronomio 20:19) Daytoy a linteg ket insitar ni Philo, maysa nga eskolar a Judio idi umuna a siglo, nga inlawlawagna nga iti imatang ti Dios “di nainkalintegan a pagikaruen dagiti awan basolna a banag gapu iti pungtot kadagiti tattao.”
Ammuem ti Ad-adu Pay
Ti Umiso a Relihion Isurona ti Panagayat iti Pada a Tao
Ania a relihion ti mangisursuro kadagiti miembrona a liklikanda dagiti bambanag mainaig iti politika, puli, ken kasasaad ti biag a mamagsisina iti tattao?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ammoyo Kadi?
Asino ti ama ni Jose?
Ni Jose, a maysa a karpintero iti Nazaret, ti nagbalin a pannakaama ni Jesus. Ngem asino ti ama ni Jose? Sigun iti linia ti kapuonan ni Jesus a mabasa iti Ebanghelio ni Mateo, maysa nga agnagan Jacob ti ama ni Jose, ngem iti Lucas, ni Jose ket “anak ni Heli.” Apay a kasla agduma ti imbagada?—Lucas 3:23; Mateo 1:16.
Mabasatayo iti salaysay ni Mateo: “Ni Jacob isu ti ama ni Jose.” Inusarna ditoy ti maysa a Griego a sao a nalawag a mangipakita a ni Jacob ti pudpudno nga ama ni Jose. Isu a desdeskribiren ni Mateo ti kapuonan ni Jose, ti naarian a linia ni David, a babaen iti dayta, naipasa ken ni Jesus a pannakaanak ni Jose ti legal a kalintegan para iti trono.
Kastoy met ti salaysay ni Lucas: “Ni Jose, nga anak ni Heli.” Ti sasao nga, “anak ni,” mabalin a kaipapananna ti “manugang a lalaki ni.” Nausar met dagita a sasao iti Lucas 3:27, a mangibagbaga a ni Sealtiel ket “anak ni Neri,” idinto ta ni Jeconias ti agpayso nga amana. (1 Cronicas 3:17; Mateo 1:12) Mabalin a nagbalin nga asawa ni Sealtiel ti di nainaganan a balasang ni Neri, isu a nagbalin isuna a manugang a lalaki ni Neri. Kasta met la ti rason a naawagan ni Jose kas “anak” ni Heli, gapu ta ti anak ni Heli a ni Maria ti nagbalin nga asawana. Desdeskribiren ngarud ni Lucas ti kapuonan ni Jesus “sigun iti lasag,” babaen ti inana a ni Maria. (Roma 1:3) Ipakita ngarud ti Biblia ti dua nga agduma ken napateg a kapuonan ni Jesus.
Ania dagiti tela ken pagtina a maus-usar idi panawen ti Biblia?
Kaaduanna a maus-usar ti dutdot dagiti karnero iti panagaramid iti tela iti nagkauna a Middle East ken kasta met dagiti buok dagiti kalding ken kamelio. Ket ti tela a naaramid iti dutdot ti karnero, wenno delana, ti ad-adda a maus-usar. Iti Biblia, masansan a madakamat ti karnero, panangpukis iti karnero, ken delana. (1 Samuel 25:2; 2 Ar-ari 3:4; Job 31:20) Ti mula a lino a maar-aramid a lienso (linen) ket maimulmula iti Egipto ken Israel. (Genesis 41:42; Josue 2:6) Mabalin a saan nga agmulmula iti kapas dagiti Israelita idi panawen ti Biblia, ngem mabasatayo iti Biblia a maus-usar dayta kas tela idiay Persia. (Ester 1:6) Nakanginngina ti seda, wenno silk, ken mabalin nga al-alaen laeng dagita dagiti komersiante iti dadduma a lugar iti Asia.—Apocalipsis 18:11, 12.
“Agduduma ti kolor ti delana, manipud iti puraw agingga iti kolor-tsokolate, ken agduduma ti kakusnawda,” kuna ti libro a Jesus and His World. Kasta met, kaaduanna a matinaan, wenno makoloran ti delana. Ti nangina a pagtina a kolor-ube ket aggapu iti maysa a klase ti shell iti baybay a maaw-awagan iti mollusk. Maus-usar met ti nagduduma a mula, ramut, bulong, ken insekto a pagalaan iti pagtina a kolor nalabaga, duyaw (yellow), asul, ken nangisit.


text:
TI PAGWANAWANAN (PAGADALAN NGA EDISION) OKTUBRE 2012
Ilawlawag daytoy a ruar dagiti padto ti Biblia a mangapektar kadatayo ken no kasano a matuladtayo dagiti kualidad ni Jehova ken ni Jesus.
In Brazil
Basaen ti makaparegta a kapadasan ti sumagmamano nga immakar iti sabali a lugar tapno naan-anay a makapagserbida iti Dios.
Sanguen Dagiti Pakarigatan Buyogen ti Napigsa a Pakinakem
Kasano a maaddaantayo ti napigsa a pakinakem ken agtalinaed a positibo aniaman ti mapasamak?
Ania a Kita ti Espiritu ti Ipakpakitayo?
Kasano a maaddaantayo iti natalna a pannakilangen iti sabsabali? Ammuen kadagiti naimbag ken dakes nga ehemplo a nailanad iti Biblia.
Panaggagayyem iti 60 a Tawen Ngem Kasla Rugrugina Pay Laeng
Basaen ti pakasaritaan ti uppat a lallaki nga adda iti amin-tiempo a serbisio a naaddaan iti pudno a panaggagayyem.
Agtulnog iti Dios ket Magunggonaan Kadagiti Sinapataan a Karina
Ania ti masursurotayo kadagiti kari ti Dios, dagiti sinapataan a karina, ken dagiti tulagna?
Ti Koma Saoyo a Wen Kaipapananna ti Wen
Ania ti karaman iti panagbalin a napudno? Kasanotayo a matungpal ti kapatgan a karitayo iti Dios?
Pammaregta “Manipud iti Ngiwat Dagiti Ubbing”
Basaen no kasano a naparegta dagiti ubbing idiay Russia iti inaramid dagiti Kristiano a gagayyemda.


text:
Cagayancillo, Palawan
Ti Cagayancillo ket maysa a maika-6 a klase nga ili iti probinsia ti Palawan iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Cagayancillo ket nabingbingay kadagiti 12 a barbaranggay.[2]
- Bantayan (Pob.)
- Calsada (Pob.)
- Convento (Pob.)
- Lipot North (Pob.)
- Lipot South (Pob.)
- Magsaysay
- Mampio
- Nusa
- Santa Cruz
- Tacas (Pob.)
- Talaga
- Wahig (Pob.)
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Palawan". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 24 Septiembre 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Palawan". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 24 Septiembre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
TI PAGWANAWANAN (PAGADALAN NGA EDISION) DISIEMBRE 2016
Masarakan iti daytoy a ruar dagiti maadal nga artikulo para iti Enero 30 agingga iti Pebrero 26, 2017.
Panagbalin nga “Amin a Bambanag iti Amin a Kita ti Tattao”
Nakatulong ken Denton Hopkinson dagiti naited kenkuana nga annongen idi agtutubo pay tapno makitana nga ipatpateg ni Jehova ti amin a kita ti tattao.
Nawayawayaankayo Babaen ti Di Kaikarian a Kinamanangngaasi
Adu ti magunggonam no utobem no kasano a winayawayaannaka ni Jehova manipud iti basol.
‘Ti Panangpampanunotmo iti Espiritu Kaipapananna ti Biag ken Talna’
Balakadannatayo ti Roma kapitulo 8 tapno maawattayo ti gunggona nga insagana ni Jehova para iti amin a tao.
Malagipyo Kadi?
Nabasayo kadi dagiti nabiit pay a ruar ti magasin a Pagwanawanan? Kitaenyo no mano ti masungbatanyo kadagitoy naibatay-Biblia a salsaludsod.
Ipalladawmo ken Jehova ti Amin a Pakadanagam
Madanagan met no dadduma dagiti adipen ti Dios. Makatulong kenka ti uppat a praktikal a pamay-an tapno magunggonaanka iti “talna ti Dios.”
Gunggonaan ni Jehova Dagiti Napasnek a Mangsapsapul Kenkuana
Apay a pagsayaatantayo no adda namnamaentayo a gunggona ken Jehova? Kasano a ginunggonaan ni Jehova dagiti adipenna idi un-unana ken uray ita?
Kinaalumamay—Pakakitaan iti Kinasirib
Narigat ti agbalin a kalmado no saan a nasayaat ti panangtrato kenka ti maysa, ngem iparparegta ti Biblia nga agbalintayo a naalumamay. Ania ti makatulong tapno maipakitam dayta a kababalin?
Indise Dagiti Topiko Ti Pagwanawanan 2016
Listaan dagiti artikulo a naipablaak iti publiko ken pagadalan nga edision.


text:
Plantilia:Pakdaar
Dagiti linaon
Panagusar[urnosen ti taudan]
Daytoy ket isu ti kahon ti mensahe to {{pakdaar}}.
Daytoy a plantilia ket nasken a saan unay a mausar kadagiti artikulo, ken nasken a mausar laeng para kadagiti nangruna a komentario a maipanggep ti artikulo a saan a mabalin a maiparang iti naisangsangayan a plantilia. Dagiti saan unay a nangruna a komentario ket imbes a nasken a maikabil iti tungtungan ti artikulo.
Daytoy a kahon ti mensahe ket mabalin pay a mausar kadagiti sabali a panid, a kas ti ngato ti tungtungan dagiti panid ti gandat. Dagidiay a panid ti pakabalinan daytoy iti kaaduan a pannaka-usar.
Daytoy a kahon ket automatiko nga agbaliw iti estilo depende no ania a panid ti pakaiparanganna. No daytoy ket agusar kadagiti naiyalagad nga estilo ti kahon ti mensahe para kadagiti nadumaduma a kita ti panid.
Dagiti artikulo[urnosen ti taudan]
Kastoy ti langa ti kahon kadagiti panid ti artikulo (umuna nga espasio). Ti kas pagarigan a kodigo ket makita dita baba:
{{pakdaar|Ikabil ti teksto ditoy.}}
Mangited daytoy ti makita dita baba:
Ti maysa a pagpilian a teksto ti parametro ti header ket mabalin a mainayon. Kasla daytoy:
{{notice|header=Teksto ti paulo|Ikabil ti teksto ditoy.}}
Mangited daytoy ti makita dita baba:
Ti kahon ti mensahe ket mabalin pay a mangala ti parametro ti image , ngem saan daytoy a maisingasing no ti kahon ket mausar kadagiti artikulo. Kitaen dita baba no kasano ti agusar iti daytoy a parametro.
Dagiti tungtungan a panid[urnosen ti taudan]
Kastoy ti langa ti kahon kadagiti panid ti tungtungan a panid. No dagiti panid ket mangrugi iti "Tungtungan:", "Agar-aramat tungtungan:", "Papeles tungtungan:" ken dadduma pay. Makita dita baba manen ti batayan a kahon:
{{pakdaar|Ikabil ti teksto ditoy.}}
Mangited daytoy ti makita dita baba:
Ti parametro ti header ket mabaln pay kadagiti tungtungan a panid. Ngem adda laeng ti maysa a parametro a mabalin kadagiti tungtungan a panid, ti parametro ti small parameter. Kasla ti maikita dita baba:
{{pakdaar|small=yes|header=Teksto ti paulo|Ikabil ti teksto ditoy.}}
A kas makitkita, ti "small=yes" ket mangpataud ti basbassit a kahon a tumpaw iti kanawan nga addaan ti basbassit a ladawan ken basbassit a kadakkel ti teksto.
Padasen met ti parametro ti image. Kasla ti makita dita baba:
{{pakdaar|small=yes|image=Stop hand nuvola.svg |header=Teksto ti paulo|Ikabil ti teksto ditoy.}}
Ladawan ken dagiti panid ti kategoria[urnosen ti taudan]
Kastoy ti langa ti kahon kadagiti panid ti ladawan.:
Kastoy ti langa ti kahon kadagiti panid ti kategoria.:
Dadduma pay a panid[urnosen ti taudan]
Kastoy ti langa ti kahon kadagiti dadduma pay a panid, kasla dagit ipanid a mangsugi iti "Agar-aramat:", "Wikipedia:", "Tulong:" ken dadduma pay.
{{pakdaar|Ikabil ti teksto ditoy.}}
Mangited daytoy ti makita dita baba:
Ti kshon ket mabalin pay a mangala ti parametro ti image. Kasla ti makita dita baba:
{{pakdaar|image=Stop hand nuvola.svg|Ikabil ti teksto ditoy.}}
Mangited daytoy ti makita dita baba:
Dagiti parametro ti header kenimage ket mabalin nga agpareho dagitoy a mausar.
Panag-usar kadagiti akin-ruar a silpo[urnosen ti taudan]
Iti kaaduan a kaso, dagiti akinruar a silpo ket mabalin a mausar iti plantilia nga awan kadagiti ania man a parikut. Nupay kasta, dagiti silpo nga aglaon ti equal sign ( = ) ket saan dagitoy a nasayaat a mabasa, gapu ta amin nga adda iti kanigid ti equal sign ket maipatarus a kas nagan ti parametro. Ti makita dita baba ket isu ti maisingasing a panagsolbar daytoy a parikut:
{{pakdaar|1=Ti sumaruno ti daytoy a parametro, ti ''equal sign'' iti akinruar a silpo ket nasayaatto a mabasa.}}
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- {{konsenso}} – para kadagiti topiko a naibatay para kadagiti panagala ti konsenso
- {{ballaag}} – para kadagiti nangruna a ballaag
- {{agaluad}} – para kadagiti mensahe a mangitudo kadagiti nakaro a problema
- {{ambox}} – ti aniaman a kita dagiti kahon ti mensahe; adda dagiti adu a dokumentasionna para kadagiti nadumaduma a pagpilian
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar


text:
Tuba, Benguet
Ti Tuba ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Benguet iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti Tuba ket nabingbingay a politikal iti 13 a barbaranggay.[2]
- Ansagan
- Camp One
- Camp 3
- Camp 4
- Nangalisan
- Poblacion
- San Pascual
- Tabaan Norte
- Tabaan Sur
- Tadiangan
- Taloy Norte
- Taloy Sur
- Twin Peaks
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Benguet". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 10 Hulio 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015] (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Benguet". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 10 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
KAPITULO 22
Nasungdo iti Laksid Dagiti Pannubok
1, 2. Ania ti namnamaen ni Pedro maipapan iti panangasaba ni Jesus idiay Capernaum, ngem ania ti napasamak?
MINGMINGMINGAN ni Pedro ti rupa dagiti dumdumngeg ken Jesus. Addada idi iti sinagoga idiay Capernaum. Adda ditoy nga ili ti pagtaengan ni Pedro; ditoy ti ayan ti negosiona a panagkalap, iti makin-amianan a paset ti Baybay ti Galilea; agnanaed ditoy ti adu a gagayyem, kakabagian, ken kaduana iti negosio. Manginanama la ketdi ni Pedro a ti reaksion dagiti kailianna ket kas met iti reaksionna a dumngeg ken Jesus. Kayatna a maragsakanda met a mangammo iti mensahe maipapan iti Pagarian ti Dios manipud iti katan-okan a mannursuro. Ngem saan a kasta ti napasamak iti dayta nga aldaw.
2 Adu ti saanen a dimngeg. Adda dagiti agtantanabutob, a saan a mamati iti mensahe ni Jesus. Ngem ti pakadanagan unay ni Pedro ket ti reaksion ti dadduma kadagiti mismo nga adalan ni Jesus. Saanen a makita kadagiti rupada ti dati a ragsak ken gagar a mangammo iti kinapudno. Naupay ken marurodda payen. Adda pay dagiti nagkuna a makapakigtot ti sasao ni Jesus. Didan kayat ti dumngeg, isu a pinanawanda ti sinagoga ket saandan a simmurot ken Jesus.—Basaem ti Juan 6:60, 66.
3. Iti adu a gundaway, ania ti naaramidan ti pammati ni Pedro?
3 Narigat idi dayta ken ni Pedro ken kadagiti padana nga apostol. Saan a naan-anay a natarusan ni Pedro ti kinuna ni Jesus iti dayta nga aldaw. Ammona a no saan a mailawlawag ti sasao ni Jesus kadagiti dumdumngeg, kasla makaparurod dayta. Ania ngarud ti aramiden ni Pedro? Saan a dayta ti damo a nasubok ti kinasungdona iti Apona, ken saan met a dayta ti maudi. Usigentayo no kasano a nakatulong ken Pedro ti pammatina tapno mapagballigianna dagiti karit ket agtalinaed a nasungdo.
Nasungdo Uray Saan a Nasungdo ti Dadduma
4, 5. Apay a nagtignay ni Jesus iti wagas a naiduma iti inanamaen dagiti tattao kenkuana?
4 Masansan a masdaaw ni Pedro kadagiti ar-aramiden ni Jesus. Kankanayon a nagsao ken nagtignay ti Apona iti wagas a maisupadi iti namnamaen dagiti tattao Kenkuana. Iti laeng napalabas nga aldaw, simimilagro a pinakan ni Jesus ti rinibribu a tattao. Gapu iti dayta, kayatda a pagbalinen nga ari. Ngem adu ti nasdaaw idi pinanawanna ida ken kinunana kadagiti adalanna nga aglayagda ket agturongda idiay Capernaum. Karabiyanna, bayat nga aglaylayag dagiti adalan, nagsiddaawda manen idi nagna ni Jesus iti Baybay ti Galilea bayat ti bagyo, a nangipaay ken Pedro iti nagpateg a leksion maipapan iti pammati.
5 Kabigatanna, naammuanda a simmurot met kadakuada ti bunggoy. Ngem agparang nga inaramid dayta ti bunggoy gapu ta kayatda a simimilagro a pakanen manen ida ni Jesus saan ket a gapu ta kayatda ti makasursuro kenkuana. Gapuna, binabalaw ida ni Jesus gapu iti panagbalinda a materialistiko. (Juan 6:25-27) Nagtultuloy dayta a panagsasarita iti sinagoga idiay Capernaum, a sadiay saan manen a pinatgan ni Jesus ti inanamaen dagiti tattao tapno maisurona ida iti nagpateg a kinapudno ngem narigat a maawatan.
6. Ania nga ilustrasion ti inusar ni Jesus, ken ania ti reaksion dagiti dumdumngeg?
6 Kayat ni Jesus nga isu ket ibilang dagiti tattao, saan a kas gubuayan laeng ti material a taraon, no di ket kas naespirituan a probision manipud iti Dios, daydiay makaipaay iti biag nga agnanayon para iti sabsabali babaen ti panagbiag ken ipapatayna kas tao. Gapuna, nagusar ni Jesus iti maysa a pangngarig, nga indiligna ti bagina iti manna, ti tinapay a nagtaud idiay langit idi kaaldawan ni Moises. Idi adda kimmontra, nagusar iti nalawag nga ilustrasion, ket inlawlawagna a kasapulan ti mangan iti lasag ken uminum iti darana tapno magun-odan ti biag. Gapu iti dayta, ad-adda a nakasuron dagiti dumdumngeg. Adda dagiti nangikuna: “Makapakigtot daytoy a sasao; siasino ti makapagimdeng iti dayta?” Adu kadagiti adalan ni Jesus ti saanen a simmurot kenkuana. *—Juan 6:48-60, 66.
7, 8. (a) Ania ti saan pay laeng a matarusan ni Pedro nga akem ni Jesus? (b) Ania ti sungbat ni Pedro iti saludsod ni Jesus kadagiti apostol?
7 Ania ngarud ti aramiden ni Pedro? Mabalin a saanna met a matarusan dagiti sasao ni Jesus. Dina pay maawatan a masapul a matay ni Jesus tapno matungpalna ti pagayatan ti Dios. Ngem, naallukoy kadi ni Pedro a sumurot kadagiti agduadua nga adalan a nangpanaw ken Jesus iti dayta nga aldaw? Saan; naiduma ni Pedro kadakuada. Apay?
8 Kinuna ni Jesus kadagiti apostolna: “Kayatyo kadi met ti mapan?” (Juan 6:67) Kinasaona dagiti 12, ngem masansan a ni Pedro ti umuna a sumungbat. Nalabit nga isu ti inauna kadakuada. Aniaman ti kasasaad, isu ti katuredan ket saan a bumdeng a mangibaga iti pampanunotenna. Ngem iti dayta a gundaway, inyebkasna dagitoy a makaay-ayo ken di malipatan a sasao: “Apo, iti siasino ti papananminto? Addaanka iti sasao ti agnanayon a biag.”—Juan 6:68.
9. Kasano nga impakita ni Pedro a nasungdo ken Jesus?
9 Saan kadi a matukay ti pusom kadagita a sasao? Ti pammati ni Pedro ken Jesus ti nakatulong kenkuana a maaddaan iti nagsayaat a galad—ti kinasungdo. Nabatad a naawatan ni Pedro a ni Jesus laeng ti Manangisalakan nga imbaon ni Jehova ken nangispal ni Jesus babaen kadagiti isursurona maipapan iti Pagarian ti Dios. Ammo ni Pedro nga uray no adda bambanag a dina maawatan, awanen ti sabali a papanan no kayatna a magun-odan ti anamong ti Dios ken ti bendision a biag nga agnanayon.
Masapul nga agtalinaedtayo a nasungdo iti pannursuro ni Jesus uray no naiduma dagita iti inanamaen wenno kayattayo
10. Kasanotayo a matulad ita ti kinasungdo ni Pedro?
10 Kasta met kadi ti kapanunotam? Makapaladingit ta adu iti lubong ita ti mangibagbaga nga ipatpategda ni Jesus ngem saanda a nasungdo no adda pannubok. Tapno makuna a pudpudno ti kinasungdotayo ken Kristo, nasken a tuladentayo ti panangmatmat ni Pedro kadagiti pannursuro ni Jesus. Nasken nga adalentayo dagita, a tarusantayo ti kayatda a sawen, ken agbiagtayo maitunos kadagita—uray no naiduma dagita iti inanamaen wenno kayattayo. Magun-odantayo laeng ti agnanayon a biag a kayat ni Jesus nga ipaay kadatayo no paneknekantayo a nasungdotayo.—Basaem ti Salmo 97:10.
Nasungdo Uray Matubngar
11. Indauluan ni Jesus dagiti adalanna iti ania a panagdaliasat? (Kitaem met ti footnote.)
11 Di nagbayag kalpasan dayta a pasamak, indauluan ni Jesus dagiti apostol ken ti dadduma nga adalan iti napaut a panagdaliasat nga agpa-amianan. Uray manipud iti asul a dandanum ti Baybay ti Galilea, makita no dadduma ti naabbungotan iti niebe a pantok ti Bantay Hermon, iti kaamiananan a pungto ti Naikari a Daga. Bayat nga umas-asidegda, makitkitadan ti bantay ken ti dalan nga agturong kadagiti purok nga asideg iti Cesarea Filipos. * Matannawagan iti dayta a nakapimpintas a lugar ti adu a paset ti Naikari a Daga iti abagatan, maysa a napateg a saludsod ti inyimtuod ni Jesus kadagiti pasurotna.
12, 13. (a) Apay a sinaludsodan ni Jesus dagiti dumdumngeg no ania ti ammoda maipapan kenkuana? (b) Iti sungbatna ken Jesus, kasano nga impakita ni Pedro nga addaan iti pudpudno a pammati?
12 Insaludsod ni Jesus: “Siasinoak sigun iti panagkuna dagiti bunggoy?” Mapanunottayo ni Pedro a mangmingmingming kadagiti nasiput a mata ni Jesus, a mariknana manen ti kinamanangngaasi ken kinasaririt ti Apona. Interesado ni Jesus iti kapanunotan dagiti dumdumngeg kenkuana maipapan iti nakita ken nangngegda. Dagiti adalan ni Jesus sinungbatanda ti saludsod, nga inulitda ti dadduma kadagiti gagangay a biddut a kapanunotan maipapan iti kinasiasino ni Jesus. Ngem adda pay kayat ni Jesus a maammuan. Kasta kadi met ti kapanunotan dagiti kasingedan pasurotna? “Dakayo, nupay kasta, siasinoak iti panagkunayo?” insaludsodna.—Luc. 9:18-20.
13 Kas iti sigud, nagpartak a simmungbat ni Pedro. Iti nalawag a sasao, inyebkasna ti kapanunotan a timmaud iti puso ti adu nga adda sadiay. “Sika ti Kristo, ti Anak ti sibibiag a Dios,” kinunana. Naragsakan ni Jesus iti kinuna ni Pedro isu a kinomendaranna. Impalagip ni Jesus ken Pedro a ni Jehova a Dios, saan ket a ti tao, ti nangipalgak iti daytoy nagpateg a kinapudno kadagiti addaan iti pudpudno a pammati. Natulongan ni Pedro a mangtarus iti maysa kadagiti kasayaatan a kinapudno nga impalgaken ni Jehova—ti kinasiasino ti nabayagen a naikari a Mesias wenno Kristo!—Basaem ti Mateo 16:16, 17.
14. Aniada a nakapatpateg a pribilehio ti intalek ni Jesus ken Pedro?
14 Sigun iti nagkauna a padto, ni Kristo daydiay naawagan a bato a laksiden dagiti managibangon. (Sal. 118:22; Luc. 20:17) Maitunos kadagita a padto, impalgak ni Jesus a mangipasdek ni Jehova iti maysa a kongregasion iti mismo a bato, wenno dakkel a bato, nga idi laeng a nabigbig ni Pedro. Kalpasanna, intalekna ken Pedro ti dadduma a nakapatpateg a pribilehio iti dayta a kongregasion. Saanna a pinagbalin ni Pedro a natantan-ok ngem iti dadduma nga apostol, a kas iti ipagarup ti dadduma, ngem inikkanna ni Pedro kadagiti annongen. Intedna ken Pedro “dagiti tulbek ti pagarian.” (Mat. 16:19) Ni Pedro ti naikkan iti pribilehio a manglukat iti gundaway tapno makastrek iti Pagarian ti Dios dagiti Judio, Samaritano, ken Gentil wenno di Judio.
15. Ania ti kinuna ni Pedro idi kinorehirna ti imbaga ni Jesus?
15 Ngem idi agangay, kinuna ni Jesus a dakdakkel ti sungsungbatan dagidiay nakaitalkan ti ad-adu, ket pudno dayta iti biang ni Pedro. (Luc. 12:48) Intuloy ni Jesus nga impalgak dagiti napateg a kinapudno maipapan iti Mesias, agraman ti sigurado a panagsagaba ken ipapatayna iti Jerusalem nga asideg idin a mapagteng. Nariribukan ni Pedro idi nangngegna dayta. Impaknina ni Jesus sa kunkunana: “Kaasiam ta bagim, Apo; saanto a pulos mapasamak kenka daytoy a pagtungpalan.”—Mat. 16:21, 22.
16. Kasano a tinubngar ni Jesus ni Pedro, ken apay a praktikal kadatayo ti balakad ni Jesus?
16 Sigurado a naimbag ti panggep ni Pedro, isu a nasdaaw la ketdi iti sungbat ni Jesus. Tinallikudanna ni Pedro, kimmita kadagiti adalan—a nalabit kas met ken Pedro ti kapanunotanda—ket kinunana: “Inka iti likudak, Satanas! Maysaka a pakaitibkolak, agsipud ta pampanunotem, saan a ti pampanunot ti Dios, no di ket ti pampanunot ti tattao.” (Mat. 16:23; Mar. 8:32, 33) Agpaay kadatayo amin ti balakad ni Jesus. Ngamin agannayastayo a mangipangpangruna iti kapanunotantayo ngem iti kapanunotan ti Dios. Uray no panggeptayo ti tumulong, mabalin a ditay mapupuotan a supsuportarantayo ti panggep ni Satanas imbes a ti panggep ti Dios. Ngem ania ti reaksion ni Pedro?
17. Ania ti kayat a sawen ni Jesus idi kinunana ken Pedro nga “inka iti likudak”?
17 Ammo ni Pedro a saan a literal nga ibagbaga ni Jesus nga isu ni Satanas a Diablo. Ngamin naiduma ti kinuna ni Jesus ken Pedro, ta kinuna ni Jesus ken Satanas: “Pumanawka”; ngem kinunana ken Pedro: “Inka iti likudak.” (Mat. 4:10) Saan ngarud nga inlaksid ni Jesus dayta nga apostol yantangay adu ti naimbag a kababalin a nakitana kenkuana. Inlintegna laeng ti di umiso a pampanunot ni Pedro. Rumbeng a suportaran ni Pedro ti Apona, saan ket nga agbalin a pakaitibkolanna.
Makapagtultuloytayo laeng a nasinged ken Jesu-Kristo ken iti Amana a ni Jehova a Dios no sipapakumbaba nga awatentayo ti disiplina ken agsursurotayo iti dayta
18. Kasano nga impakita ni Pedro ti kinasungdona, ken kasanotayo a matulad ti ulidanna?
18 Nakisupiat, nakaunget, wenno nagpasugnod kadi ni Pedro gapu iti dayta? Saan; sipapakumbaba nga inawatna ti pannubngar. Iti kasta, impakitana manen ti kinasungdona. Amin dagidiay sumursurot ken Kristo kasapulanda ti pannubngar no dadduma. Makapagtultuloytayo laeng a nasinged ken Jesu-Kristo ken iti Amana a ni Jehova a Dios no sipapakumbaba nga awatentayo ti disiplina ken agsursurotayo iti dayta.—Basaem ti Proverbio 4:13.
Nagunggonaan ti Kinasungdona
19. Ania ti nakaskasdaaw nga imbaga ni Jesus, ken ania ti mabalin a pampanunoten ni Pedro?
19 Idi agangay, adda manen nakaskasdaaw nga imbaga ni Jesus: “Pudno kunak kadakayo nga adda sumagmamano kadagidiay sitatakder ditoy a saandanto a pulos maramanan ni patay agingga nga umuna pay a makitada ti Anak ti tao nga um-umay iti pagarianna.” (Mat. 16:28) Awan duadua nga interesado ni Pedro iti dayta. Ania ngata ti kayat a sawen ni Jesus? Yantangay kalkalpas a natubngar ni Pedro, nalabit pampanunotenna no isu ket maikari pay iti kasta a naisangsangayan a pribilehio.
20, 21. (a) Deskribirem ti sirmata a nakita ni Pedro. (b) Kasano a nakatulong ti pannakisarita dagiti lallaki iti sirmata tapno mailinteg ti pannakaawat ni Pedro?
20 Nupay kasta, agarup makalawas kalpasanna, inkuyog ni Jesus da Santiago, Juan, ken Pedro iti “maysa a nangato a bantay”—nalabit ti Bantay Hermon a sumagmamano laeng a kilometro ti kaadayona. Posible a rabii idin gapu ta makaturturogen dagiti tallo nga apostol. Ngem bayat nga agkarkararag ni Jesus, adda napasamak a nangriing kadakuada.—Mat. 17:1; Luc. 9:28, 29, 32.
21 Nakitada a nagbaliw ti langa ni Jesus. Nangrugi a nagraniag ti rupana agingga a nagsilnag a kas iti init. Nagbalin a sumilsilap a puraw ti pagan-anayna. Kalpasanna, dua a lallaki a kalanglanga da Moises ken Elias ti nagparang a kadua ni Jesus. Makisarsaritada kenkuana maipapan iti “ipapanawna a naikeddeng a tungpalenna idiay Jerusalem,” a nabatad a tumukoy iti ipapatay ken panagungarna. Nalawag a di umiso ti imbaga ni Pedro a dinto pulos mapasaran ni Jesus dayta a nasaem nga ipapatay! —Luc. 9:30, 31.
22, 23. (a) Kasano nga impakita ni Pedro ti kinaregta ken pannakaseknan? (b) Ania a sabali pay a gunggona ti inawat da Pedro, Santiago, ken Juan?
22 Saan a kayat a palabsen ni Pedro daytoy naisangsangayan a sirmata—ken nalabit kayatna nga agpautda pay. Isu nga idi kasla agpakadan da Moises ken Elias, kinuna ni Pedro: “Manangisuro, nasayaat no ditoytayon, gapuna mangibangontayo iti tallo a tolda, maysa ti maipaay kenka ket maysa ti maipaay ken Moises ket maysa ti maipaay ken Elias.” Siempre, dagiti dua a nabayagen a natay nga adipen ni Jehova saanda a masapul ti tolda ta maysa laeng dayta a sirmata. Talaga a saan nga ammo ni Pedro ti sasawenna. Ngem saan kadi a suminged ti riknam iti kinaregta ken pannakaseknan daytoy a tao?—Luc. 9:33.
23 Iti dayta a rabii, adda sabali pay a pribilehio da Pedro, Santiago, ken Juan. Adda nabukel nga ulep iti ngatuenda ket adda timek a nangngegda—timek dayta ni Jehova a Dios! Kinunana: “Daytoy ti Anakko, daydiay napili. Agimdengkayo kenkuana.” Kalpasan ti sirmata, is-isuda laengen ti nabati a kadua ni Jesus iti bantay.—Luc. 9:34-36.
24. (a) Kasano a nagunggonaan ni Pedro iti dayta a sirmata? (b) Kasanotayo a magunggonaan iti dayta a sirmata?
24 Anian a naisangsangayan a sagut dayta a sirmata para ken Pedro ken kadatayo! Kalpasan ti sumagmamano a dekada, insuratna ti pribilehiona iti dayta a rabii kas maysa kadagiti nasaksakbay a nakakita iti akem ni Jesus kas nadayag a nailangitan nga Ari ken ‘nakasaksi iti kinatan-okna.’ Patalgedan dayta a sirmata ti adu a padto iti Sao ti Dios ken pinabilegna ti pammati ni Pedro tapno madaeranna dagiti dumteng a pakasuotan. (Basaem ti 2 Pedro 1:16-19.) Mapabileg met ti pammatitayo a kas ken Pedro no agtultuloytayo a nasungdo iti Apo a dinutokan ni Jehova a mangaywan kadatayo. Maaramidantayo dayta no agsursurotayo ken Jesus, awatentayo ti panangdisiplina ken panangilintegna, ken sipapakumbaba a sumurottayo kenkuana iti inaldaw.
^ par. 6 Nalawag a makita ti saan a kinasungdo dayta a bunggoy no idiligtayo ti reaksionda iti sasao ni Jesus iti sinagoga ken iti kinunada iti aldaw sakbayna, idi a sibabara nga inwaragawagda ni Jesus kas maysa a mammadto ti Dios.—Juan 6:14.
^ par. 11 Mangrugi iti igid ti Baybay ti Galilea, nagdaliasat ti grupo iti 50 a kilometro, manipud iti agarup 210 a metro iti baba ti patar ti baybay agingga iti agarup 350 a metro iti ngatuen ti patar ti baybay, a limmasatda kadagiti nakangayngayed a rehion.


text:
KAPITULO 16
‘Watwatem ti Kinahustisia’ iti Pannakipagna iti Dios
1-3. (a) Apay a nakautangtayo ken Jehova? (b) Ania ti kidkiddawen ti naayat a Manangalaw kadatayo?
IPAPANMO a napupokka iti lumlumned a barko. Idi ipagarupmo nga awanen ti namnamam a makalasat pay, dimteng ti maysa a tao ket inalawnaka. Anian a pannakabang-armo bayat nga iyad-adayonaka iti peggad ken kunana: “Natalgedkan”! Saanka kadi nga agyaman kenkuana? Literal nga utangmo kenkuana ti biagmo.
2 Iti dadduma a pamay-an, iyilustrar daytoy ti inaramid ni Jehova maipaay kadatayo. Pudno a nakautangtayo kenkuana. Isu ngamin ti nangted iti subbot tapno maalawtayo iti basol ken patay. Natalgedtayo agsipud ta ammotayo a no la ket ipakitatayo ti pammati iti dayta a napateg a daton, mapakawan dagiti basoltayo, ken natalged ti agnanayon a masakbayantayo. (1 Juan 1:7; 4:9) Kas naadaltayo iti Kapitulo 14, ti subbot ti katan-okan nga ebkas ti ayat ken kinahustisia ni Jehova. Kasanotay a subadan dayta?
3 Rumbeng nga usigentayo no ania ti kidkiddawen kadatayo ti mismo a naayat a Manangalaw kadatayo. Kinuna ni Jehova babaen ken propeta Mikias: “Imbagana kenka, O naindagaan a tao, no ania ti naimbag. Ket ania ti kidkiddawen kenka ni Jehova no di ti panangwatwat iti kinahustisia ken panangayat iti kinamanangngaasi ken panagbalin a naemma iti pannakipagna iti Diosmo?” (Mikias 6:8) Imutektekam a ti maysa kadagiti kidkiddawen ni Jehova kadatayo isu ti ‘panangwatwattayo iti kinahustisia.’ Kasanotay a maaramid dayta?
Panangsurot iti “Pudno a Kinalinteg”
4. Kasanotay nga ammo a namnamaen ni Jehova nga agbiagtayo a mayannurot kadagiti nalinteg a pagalagadanna?
4 Namnamaen ni Jehova nga agbiagtayo a mayannurot kadagiti pagalagadanna iti umiso ken di umiso. Yantangay nalinteg dagiti pagalagadanna, sursurotentayo ti kinahustisia ken kinalinteg no tungpalentayo dagita. “Sursuruenyo ti agaramid iti naimbag; birokenyo ti kinahustisia,” kuna ti Isaias 1:17. Bagbagaannatayo ti Sao ti Dios a ‘sapulentayo ti kinalinteg.’ (Sofonias 2:3) Idagadagna met nga ‘ikawestayo ti baro a personalidad a naparsua maitunos iti pagayatan ti Dios iti pudno a kinalinteg.’ (Efeso 4:24) Ti pudno a kinalinteg—pudno a kinahustisia—iwaksina ti kinaranggas, kinarugit, ken imoralidad, ta maisalungasing dagitoy iti nasantuan.—Salmo 11:5; Efeso 5:3-5.
5, 6. (a) Apay a saan a makapadagsen kadatayo ti panangtungpal kadagiti pagalagadan ni Jehova? (b) Kasano nga ipakita ti Biblia nga agtultuloy ti panangsurot iti kinalinteg?
5 Makapadagsen aya kadatayo ti panangtungpal kadagiti nalinteg a pagalagadan ni Jehova? Saan. Ti puso a nasinged ken Jehova dina paiden dagiti bilinna. Gapu iti panagayattayo iti Dios ken iti amin nga itakderanna, kayattayo ti agbiag iti wagas a makaay-ayo kenkuana. (1 Juan 5:3) Laglagipem a ni Jehova “ayatenna ti nalinteg nga ar-aramid.” (Salmo 11:7) Tapno pudpudno a matuladtayo ti kinahustisia wenno kinalinteg ti Dios, masapul a sursuruentayo nga ayaten dagiti ayaten ni Jehova ken guraen dagiti kagurana.—Salmo 97:10.
6 Saan a nalaka kadagiti imperpekto a tattao ti panangsurot iti kinalinteg. Masapul nga uksobentayo ti daan a personalidad agraman dagiti dakes nga aramidna ket ikawestayo ti baro a personalidad. Kuna ti Biblia a “mapabpabaro” ti baro a personalidad babaen ti umiso a pannakaammo. (Colosas 3:9, 10) Ti sao a “mapabpabaro” ipasimudaagna a ti panangikawes iti baro a personalidad ket agtultuloy, a mangkalikagum iti napasnek a panagregget. Uray kasano ti panangikagumaantayo a mangaramid iti umiso, adda dagiti tiempo nga agbidduttayo iti panunot, sao, wenno aramid gapu iti kinamanagbasoltayo.—Roma 7:14-20; Santiago 3:2.
7. Kasanotay koma a matmatan dagiti tubeng iti panangikagumaantayo a mangsurot iti kinalinteg?
7 Kasanotay koma a matmatan dagiti tubeng iti panangikagumaantayo a mangsurot iti kinalinteg? Siempre, ditay kayat a laglag-anen ti kinaserioso ti basol. Ngem masapul a ditay pulos sumuko, nga ipagaruptayo a saantayo a maikari nga agserbi ken Jehova gapu kadagiti pagkurangantayo. Nangaramid ti naayat a Diostayo iti urnos tapno maisubli iti paborna dagiti sipapasnek nga agbabawi. Usigem ti makaliwliwa a sasao ni apostol Juan: “Isursuratko kadakayo dagitoy a banag tapno saankayo a makaaramid iti basol.” Ngem realistiko nga innayonna: “No ti asinoman makaaramid iti basol [gapu iti natawid a kinaimperpekto], addaantayo iti katulongan iti Ama, ni Jesu-Kristo.” (1 Juan 2:1) Wen, impaay ni Jehova ti daton a pangsubbot ni Jesus tapno makapagserbitayo Kenkuana iti makaay-ayo a pamay-an nupay managbasoltayo. Saan kadi a rumbeng a tignayennatay dayta a mangaramid iti amin a kabaelantayo a mangay-ayo ken Jehova?
Ti Naimbag a Damag ken ti Kinahustisia ti Dios
8, 9. Kasano a ti pannakaiwaragawag ti naimbag a damag iparangarangna ti kinahustisia ni Jehova?
8 Maipakattayo ti hustisia—kinapudnona, matuladtayo ti kinahustisia ti Dios—babaen ti naan-anay a pannakiraman iti panangikasaba iti naimbag a damag ti Pagarian ti Dios kadagiti sabsabali. Kasano a nainaig ti kinahustisia ni Jehova iti naimbag a damag?
9 Sakbay a dadaelen ni Jehova daytoy dakes a sistema, mangted pay nga umuna iti pakdaar. Iti padtona maipapan iti mapasamak iti panawen ti panungpalan, kinuna ni Jesus: “Kadagiti amin a nasion kasapulan a maikaskasaba nga umuna ti naimbag a damag.” (Marcos 13:10; Mateo 24:3) Ti pannakausar ti sao nga “umuna” ipasimudaagna nga adda dadduma pay a pasamak a sumaruno iti sangalubongan a panangaskasaba. Mairaman kadagita a pasamak ti naipakpakauna a dakkel a rigat, a kaipapananna ti pannakadadael dagiti nadangkes ken mangiwaya iti nalinteg a baro a lubong. (Mateo 24:14, 21, 22) Nalawag nga awan ti siuumiso a makaibaga a saan a nainkalintegan ni Jehova kadagiti nadangkes. Babaen ti panangpakdaarna, ipapaayanna dagiti kasta a tattao iti umdas a gundaway nga agbalbaliw ket iti kasta saanda a madadael.—Jonas 3:1-10.
10, 11. Kasano a ti pannakiramantayo iti panangikasaba iti naimbag a damag iyanninawna ti nadiosan a hustisia?
10 Kasano a ti panangikasabatayo iti naimbag a damag iyanninawna ti nadiosan a hustisia? Umuna iti amin, umiso laeng nga ikagumaantayo a tulongan dagiti sabsabali tapno maisalakanda. Usigem manen ti ilustrasion maipapan iti pannakaalaw iti lumlumned a barko. Gapu ta natalgedkan iti maysa a bilog a pangsalbar, sigurado a kayatmo a tulongan dagiti dadduma nga adda pay laeng iti danum. Umasping iti dayta, adda obligasiontayo kadagidiay agpegpeggad pay laeng iti “danum” daytoy dakes a lubong. Pudno, adu ti mangilaksid iti mensahetayo. Ngem agingga nga agan-anus pay laeng ni Jehova, rebbeng nga ipaayantay ida iti gundaway a ‘makagteng iti panagbabawi’ ket iti kasta maikarida a maisalakan.—2 Pedro 3:9.
11 Babaen ti panangikasaba iti naimbag a damag kadagiti amin a maam-ammotayo, ipakpakitatayo ti kinahustisia iti sabali pay a napateg a wagas: Ditay mangidumduma. Laglagipem a “ti Dios saan a mangidumduma, no di ket iti tunggal nasion anamonganna ti tao nga agbuteng kenkuana ken agaramid iti kinalinteg.” (Aramid 10:34, 35) Tapno matuladtayo ti kinahustisiana, ditay ukomen dagiti tattao. Imbes ketdi, iranudtayo ti naimbag a damag kadagiti sabsabali aniaman ti puli, kasasaadda iti kagimongan, nabaknangda man wenno napanglaw. Iti kasta ipapaayantayo dagiti amin nga umimdeng—lallaki ken babbai, ubbing ken natataengan—iti gundaway a dumngeg ken mangipangag iti naimbag a damag.—Roma 10:11-13.
No Kasano ti Panangtratotayo Kadagiti Sabsabali
12, 13. (a) Apay a ditay sidadarasudos nga ukomen dagiti sabsabali? (b) Ania ti kayat a sawen ti balakad ni Jesus nga “isardengyo ti mangukom” ken “isardengyo ti mangkonkondenar”? (Kitaem ti footnote.)
12 Maipakattayo met ti hustisia babaen ti panangtratotayo kadagiti sabsabali iti wagas a panangtrato ni Jehova kadatayo. Naglaka ti mangukom kadagiti sabsabali, mangbabalaw kadagiti biddutda ken mangkuestion iti motiboda. Ngem siasino kadatayo ti mayat nga awanan asi a sukimaten ni Jehova dagiti motibo ken pagkapuyantayo? Saan a kasta ti panangtrato ni Jehova kadatayo. Kinuna ti salmista: “No dagiti biddut koma ti siputam O Jah, O Jehova, siasino ti makapagtakder?” (Salmo 130:3) Saan kadi a rumbeng nga agyamantayo ta saan a dagiti bidduttayo ti sipsiputan ti nalinteg ken naasi a Diostayo? (Salmo 103:8-10) Kasano ngarud ti rumbeng a panangtratotayo kadagiti sabsabali?
13 No maawatantayo ti napnuan asi a kinahustisia ti Dios, ditay sidadarasudos nga ukomen dagiti sabsabali kadagiti banag a di rumbeng a biangantayo wenno saan unay a napateg. Iti Sermonna iti Bantay, namakdaar ni Jesus: “Isardengyo ti mangukom tapno saankayo a maukom.” (Mateo 7:1) Sigun iti salaysay ni Lucas, kinuna pay ni Jesus: “Isardengyo ti mangkonkondenar, ket saankayto a pulos makondenar.” * (Lucas 6:37) Ammo ni Jesus nga agduyos a mangukom dagiti imperpekto a tattao. No adda asinoman kadagiti agdengdengngeg idi kenkuana a naruam a mangukom a siuulpit kadagiti sabsabali, masapul nga isardengna dayta.
14. Ania dagiti rason a masapul nga ‘isardengtayo ti mangukom’ kadagiti sabsabali?
14 Apay a masapul nga ‘isardengtayo ti mangukom’ kadagiti sabsabali? Ti maysa a makagapu ket adda pagpatinggaan ti autoridadtayo. Ipalagip kadatayo ni adalan a Santiago: “Adda maymaysa a manangted-linteg ken ukom”—ni Jehova. Isu nga insaludsod ni Santiago: “Siasinoka a mangukom iti padam a tao?” (Santiago 4:12; Roma 14:1-4) Kanayonanna, gapu iti kinamanagbasoltayo, naglaka nga agbalin a di nainkalintegan ti panangukomtayo. Adu a kababalin ken motibo—a pakairamanan ti di umiso a panangipapan, panangidumduma, pannakasair ti rikna, imon, ken panaginlilinteg—ti mabalin a mangballikug iti panangmatmattayo kadagiti padatayo a tattao. Adda dadduma pay a pagkapuyantayo, ket ti panangpampanunot kadagitoy rumbeng a lapdannatayo a mangbabalaw a dagus kadagiti sabsabali. Ditay mabasa ti puso; ditay met ammo ti amin a personal a kasasaad dagiti sabsabali. Ngarud, siasinotayo tapno pagduaduaantayo ti motibo dagiti kapammatiantayo wenno babalawentayo ti panagreggetda nga agserbi iti Dios? Anian a nasaysayaat nga amang a tuladentayo ni Jehova babaen ti panangkita kadagiti naimbag a galad dagiti kakabsattayo imbes a dagiti laeng pagkapuyanda ti kitkitaentayo!
15. Ania a sasao ken panangtrato ti di maipalubos kadagiti agdaydayaw iti Dios, ken apay?
15 Dagiti ngay kameng ti pamiliatayo? Nakalkaldaang ta iti lubong ita, ti dadduma kadagiti kaulpitan a panangukom ket maar-aramid iti lugar a rumbeng koma nga adda talna—iti pagtaengan. Gagangay a makadamagtayo kadagiti abusado nga assawa a lallaki, babbai, wenno nagannak a “mangsentensia” kadagiti kameng ti pamiliada babaen ti naynay a berbal wenno pisikal a panangabuso. Ngem di maipalubos kadagiti agdaydayaw iti Dios ti nasabrak a sasao, makasair a pananguyaw, ken naranggas a panangtrato. (Efeso 4:29, 31; 5:33; 6:4) Agaplikar latta iti uneg ti pagtaengan ti balakad ni Jesus nga “isardengyo ti mangukom” ken “isardengyo ti mangkonkondenar.” Laglagipem a ti panangipakat iti hustisia ramanenna ti panangtrato kadagiti sabsabali iti wagas a panangtrato ni Jehova kadatayo. Ket pulos a saan a nasabrak wenno naulpit ti pannakilangen ni Jehova kadatayo. Imbes ketdi, “nadungngo unay iti panagayat” kadagidiay agayat kenkuana. (Santiago 5:11) Anian a nagsayaat nga ulidan a tuladentayo!
Dagiti Panglakayen nga Agserserbi “Maipaay iti Mismo a Kinahustisia”
16, 17. (a) Ania ti namnamaen ni Jehova kadagiti panglakayen? (b) Ania ti masapul nga aramiden no ti nakabasol ket saan a mangipakita iti napaypayso a panagbabawi, ken apay?
16 Pagrebbengantay amin nga ipakat ti hustisia, ngem dagiti panglakayen iti kongregasion Kristiano ti nangnangruna nga addaan responsabilidad iti daytoy a banag. Imutektekam ti naimpadtuan a pannakadeskribir dagiti “piprinsipe,” wenno panglakayen, nga inlanad ni Isaias: “Adtoy! Maysa nga ari ti agturayto maipaay iti mismo a kinalinteg; ket no maipapan iti piprinsipe, agturaydanto kas piprinsipe maipaay iti mismo a kinahustisia.” (Isaias 32:1) Wen, namnamaen ni Jehova kadagiti panglakayen nga agserbida maipuon iti hustisia. Kasanoda a maaramid daytoy?
17 Sipapanunot unay dagiti lallaki a kualipikado iti naespirituan a ti hustisia, wenno kinalinteg, kalikagumanna ti pannakataginayon a nadalus ti kongregasion. No dadduma, rebbengen dagiti panglakayen nga usigen dagidiay nakabasol iti nadagsen. Iti panangaramidda iti dayta, silalagipda a ti nadiosan a hustisia kalikagumanna ti panangipakita iti asi aginggat’ mabalin. Iti kasta, ikagumaanda a tignayen nga agbabawi ti nakabasol. Ngem kasanon no ti nakabasol ket saan a mangipakita iti napaypayso a panagbabawi iti laksid ti panangikagumaan dagiti panglakayen a tumulong kenkuana? Buyogen ti awan pagkuranganna a hustisia, ibilin ti Sao ni Jehova a masapul a maipatungpal daytoy a natibker nga addang: “Ikkatenyo ti nadangkes a tao iti tengngayo.” Kayatna a sawen, mailaksid iti kongregasion dayta a tao. (1 Corinto 5:11-13; 2 Juan 9-11) Maladingitan dagiti panglakayen a mangaramid iti kasta, ngem ammoda a nasken dayta tapno masalakniban ti moral ken naespirituan a kinadalus ti kongregasion. Uray pay kasta, mangnamnamada a dumtengto ti aldaw a makapagpanunot ti nakabasol ket agsubli iti kongregasion.—Lucas 15:17, 18.
18. Ania ti laglagipen dagiti panglakayen no mangipaayda iti naibatay-Biblia a balakad kadagiti sabsabali?
18 Ti panagserbi maipuon iti hustisia kaipapananna met ti panangipaay iti naibatay-Biblia a balakad no kasapulan. Siempre, dagiti panglakayen saanda nga agbirok kadagiti pakapilawan ti dadduma. Saanda met nga aggagar a mangtubngar. Ngem mabalin nga adda kapammatianda a makaaramid iti “aniaman a di umiso nga addang sakbay a maammuanna dayta.” Gapu ta silalagipda a saan a naulpit wenno nasabrak ti nadiosan a hustisia, matignay dagiti panglakayen a ‘mangpadas a mangatur iti kasta a tao iti espiritu ti kinaalumamay.’ (Galacia 6:1) Gapuna, dagiti panglakayen saanda nga ungtan ti nakabasol wenno agsao iti nagubsang. Imbes ketdi, no naayat ti pannakaipaay ti balakad, maparegta daydiay mabalbalakadan. Uray pay no prangka ti panangtubngarda—a sibabatad nga ilawlawagda ti pagbanagan ti di nainsiriban nga aramid—laglagipen dagiti panglakayen a ti nakabasol a kapammatianda ket maysa a karnero iti arban ni Jehova. * (Lucas 15:7) No nalawag a gapu ken nabuyogan iti ayat ti pannakaipaay ti balakad wenno pannubngar, mabalin a mailinteg daydiay nakabasol.
19. Ania dagiti desision nga ar-aramiden dagiti panglakayen, ket iti ania a masapul nga ibatayda dagiti kasta a desision?
19 Masansan a mangaramid dagiti panglakayen kadagiti desision a mangapektar kadagiti kapammatianda. Kas pagarigan, adda dagiti tiempo nga agtataripnong dagiti panglakayen tapno tingitingenda no adda dagiti dadduma a kakabsat a lallaki iti kongregasion a kualipikado a mairekomendar kas panglakayen wenno ministerial nga adipen. Ammo dagiti panglakayen ti kinapateg ti di panangidumduma. Iti panagdesisionda, agpaidalanda kadagiti paglintegan ti Dios, a saanda nga agpannuray iti bukodda laeng a kapanunotan. Iti kasta, makapagtignayda nga ‘awan nasaksakbay a panagipato, a saanda nga agaramid iti aniaman maitunos iti pagannayasan nga adda dasdasiganna.’—1 Timoteo 5:21.
20, 21. (a) Ania ti ikagumaan dagiti panglakayen a pagbalinan, ken apay? (b) Ania ti mabalin nga aramiden dagiti panglakayen tapno matulongan dagiti “malmaldaangan a kararua”?
20 Adda dadduma pay a pamay-an a maipakat dagiti panglakayen ti nadiosan a hustisia. Kalpasan ti panangipadtona a dagiti panglakayen agserbida “maipaay iti mismo a kinahustisia,” kinuna pay ni Isaias: “Tunggal maysa agbalinto a kas paglemmengan a lugar manipud iti angin ken lugar a pakaitalimengan manipud iti natutudo a bagyo, kas barbaresbes ti danum iti awanan danum a pagilian, kas salinong ti maysa a nadagsen a napasdok a bato iti napaksuyan a daga.” (Isaias 32:2) Gapuna, ikagumaan dagiti panglakayen ti agbalin a gubuayan ti liwliwa ken bang-ar kadagiti padada a managdaydayaw.
21 Iti kaaldawantayo, adu dagiti makasapul iti pammaregta gapu kadagiti makapaupay a parikut. Dakayo a panglakayen, ania ti mabalinyo nga aramiden tapno matulongan dagiti “malmaldaangan a kararua”? (1 Tesalonica 5:14) Addaan pannakipagrikna nga imdenganyo ida. (Santiago 1:19) Mabalin a kasapulan nga ipeksada iti maysa a tao a pagtalkanda ti “panagdanag” nga adda iti pusoda. (Proverbio 12:25) Ipatalgedyo kadakuada a kasapulanyo ida, napategda, ken ay-ayaten ida ni Jehova ken dagiti kakabsatda. (1 Pedro 1:22; 5:6, 7) Maysa pay, mabalinyo ti makipagkararag ken ikararagan ida. Makaliwliwa unay a mangngegan ti naimpusuan a kararag ti maysa a panglakayen maipaay kadakuada. (Santiago 5:14, 15) Saan a lipaten ti Dios ti kinahustisia ti naayat a panangikagumaanyo a tumulong kadagiti malmaldaangan.
Iyan-anninaw dagiti panglakayen ti kinahustisia ni Jehova no paregtaenda dagiti malmalday
22. Kadagiti ania a wagas a matuladtayo ti kinahustisia ni Jehova, ket ania ti ibungana?
22 Pudno unay, ad-adda a sumingedtayo ken Jehova no tuladentayo ti kinahustisiana! No itandudotayo dagiti nalinteg a pagalagadanna, no iranudtayo kadagiti sabsabali ti makaispal-biag a naimbag a damag, ken no dagiti nasayaat a galad dagiti dadduma ti kitaentayo imbes a dagiti biddutda, ipakpakitatayo ti nadiosan a hustisia. Dakayo a panglakayen, no saluadanyo ti kinadalus ti kongregasion, no mangipaaykayo iti makapabileg a Nainkasuratan a balakad, no awan idumdumana dagiti desisionyo, ken paregtaenyo dagiti malmalday, iyan-anninawyo ti nadiosan a hustisia. Maragsakan la ketdi ti puso ni Jehova a tumannawag manipud langit ket makitana dagiti tattaona a mangar-aramid iti amin a kabaelanda a ‘mangwatwat iti kinahustisia’ iti pannakipagnada iti Diosda!
^ par. 13 Kuna ti dadduma a patarus a “dikay mangukom” ken “dikay mangkondenar.” Ipasimudaag dagita a patarus a “diyo rugian ti mangukom” ken “diyo rugian ti mangkondenar.” Nupay kasta, dagiti nagsurat iti Biblia inusarda ditoy dagiti negatibo a bilin iti present (continuous) tense (agtultuloy). Isu a madama a maar-aramid ngem rumbeng a maisardeng dagiti tignay a nadakamat.
^ par. 18 Iti 2 Timoteo 4:2, kuna ti Biblia nga adda dagiti tiempo a dagiti panglakayen masapul a ‘mangtubngar, mangtinggar, mamagbagada.’ Ti sao a Griego a naipatarus a ‘mamagbaga’ (pa·ra·ka·leʹo) mabalin a kaipapananna “mangparegta.” Ti nainaig a sao a Griego, pa·raʹkle·tos, ket mabalin a tumukoy iti maysa a manangitandudo iti legal a banag. No kasta, uray pay no mangipaay dagiti panglakayen iti nainget a pannubngar, saranayenda dagiti makasapul iti naespirituan a tulong.
Ammuem ti Ad-adu Pay
Apay nga Adda Dagiti Mailaksid?
Kasano a ti agbabbabawi a nakabasol magunggonaan iti naayat a disiplina ti Dios?
Kristiano a Papanglakayen—‘Katrabahuan Maipaay iti Rag-otayo’
Ania dagiti pamay-an a dagiti panglakayen matulonganda a makarikna dagiti kakabsat iti rag-o bayat nga agserserbida iti Dios?


text:
Sison, Pangasinan
Ti Sison ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Pangasinan iti Filipinas. Kaarripingna iti beddeng dagiti probinsia ti La Union ken Benguet ken dagiti ili ti Rosario iti amianan; Pozorrubio iti abagatan; ken San Manuel ken Binalonan iti abagatan a daya.
Dagiti linaon
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Sison ket nabingbingay a politikal kadagiti 28 a barbaranggay.[2]
- Agat
- Alibeng
- Amagbagan
- Artacho
- Asan Norte
- Asan Sur
- Bantay Insik
- Bila
- Binmeckeg
- Bulaoen East
- Bulaoen West
- Cabaritan
- Calunetan
- Camangaan
- Cauringan
- Dungon
- Esperanza
- Killo
- Labayug
- Paldit
- Pindangan
- Pinmilapil
- Poblacion Central
- Poblacion Norte
- Poblacion Sur
- Sagunto
- Inmalog
- Tara-tara
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Pangasinan". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Hulio 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Pangasinan". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 2 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
TV Patrol
Ti TV Patrol ket maysa a damdamag a programa a maipabuya iti ABS-CBN ti pagilian iti Filipinas. Daytoy ket maipabuya ti Lunes aginggana iti Biernes a mangrugi iti oras a 6:30 aginggana iti oras a 7:50 iti rabii ken maipabuya pay ti Sabado ken Domingo a mangrugi iti oras a 6:15 aginggana iti oras a 6:45 iti rabii. Mangeg pay daytoy iti radio a kas iti DZMM iti probinsia ti Cebu ken Davao. Mabuya pay daytoy iti The Filipino Channel iti sabsabali a parte ti lubong. Daytoyen ti kabayagan a maipabuybuya a damdamag iti rabii iti pagsasao a Filipino manipud ti pannakaaramidnaidi Marso 2, 1987.


text:
TI BIBLIA BALBALIWANNA TI BIAG
Tinallikudakon ti Kinasoldadok
Buyaem no kasano a nakatulong ken Cindy ti makaliwliwa a mensahe ti Biblia tapno mabalbaliwanna ti kinaagresibona.
Ammuem ti Ad-adu Pay
Apay a Saan a Makigubgubat Dagiti Saksi ni Jehova?
Pagaammo dagiti Saksi ni Jehova iti intero a lubong a saan a makigubgubat. Ammuem no apay a saankami a makigubgubat.
Apay nga Adalem ti Biblia?
Mangipapaay ti Biblia kadagiti sungbat ti agkakapateg a saludsod ti minilion a tattao iti intero a lubong. Kayatmo kadi met ti matulongan?


text:
Marso 7-13
ESTER 6-10
Kanta 131 ken Kararag
Panglukat a Sasao (3 min. wenno awan pay)
GAMENG MANIPUD ITI SAO TI DIOS
“Nagsakripisio ni Ester Para ken Jehova ken iti Ili ti Dios”: (10 min.)
Est 8:3, 4—Inrisgo ni Ester ti biagna para iti sabsabali nupay natalged idi ti kasasaadna (ia 143 ¶24-25)
Est 8:5—Naannad ti pannakisarita ni Ester ken ni Asuero (w06 3/1 11 ¶8)
Est 8:17—Adu ti nagbalin a Judio a proselita (w06 3/1 11 ¶3)
-
Panagkali iti Naespirituan a Gameng: (8 min.)
Est 8:1, 2—Kasano a natungpal ti padto ni Jacob idi dandanin matay mainaig iti ‘panangbingay [ni Benjamin] iti samsam iti rabii’? (ia 142, kahon)
Est 9:10, 15, 16—Nupay ti bilin ipalubosna ti panagsamsam, apay a saan nga inaramid dayta dagiti Judio? (w06 3/1 11 ¶4)
Ania ti maadalko iti panagbasa iti Biblia ita a lawas maipapan ken Jehova?
Ania dagiti punto iti panagbasa iti Biblia ita a lawas a mausarko iti ministerio?
-
Panagbasa iti Biblia: Est 8:1-9 (4 min. wenno awan pay)
AGBALIN A MAS EPEKTIBO ITI MINISTERIO
Isagana Dagiti Presentasion Ita a Bulan: (15 min.) Pagsasaritaan. Ipabuya ti video ti tunggal pagtuladan a presentasion sa pagsasaritaan dagiti napapateg a punto. Kalpasanna, pagsasaritaan ti artikulo a “Panangparang-ay iti Abilidadtayo iti Ministerio—Panangaramid iti Bukodmo a Presentasion iti Magasin.”
PANAGBIAG KAS KRISTIANO
Kanta 118
“Abrasaen Dagiti Bisitatayo”: (15 min.) Pagsasaritaan. Paisalaysay kadagiti agibumbunannag dagiti nasayaat a kapadasan kas resulta ti panangabrasa kadagiti bisita nga immatender iti napalabas a Memorial. Paidemostra ti maysa a nasayaat a kapadasan.
Panagadal ti Kongregasion iti Biblia: ia kap. 10 ¶12-21 ken ti repaso iti kapitulo (30 min.)
Repaso ken Dagiti Maadal iti Sumaruno a Lawas (3 min.)
Kanta 147 ken Kararag


text:
Napateg Kadi nga Adda Makakita iti Ar-aramidem?
SAAN nga agdadamo da Bezalel ken Oholiab iti panagbangon. Kas tagabo idiay Egipto, nakaad-adu dagiti inaramidda a ladrilio a mabalin a saandan a kayat a lagipen. Ngem napalabasen dagidi a tawtawen. Agbalindan a nalaing ken nangato ti saadna a trabahador a mangidaulo iti pannakaibangon ti tabernakulo. (Ex. 31:1-11) Nupay kasta, sumagmamano laeng ti nakakita iti makapaamanga a gapuananda. Maupayda kadi ta saanda a nabigbig? Napateg kadi nga adda nakakita iti trabahoda? Napateg kadi nga adda makakita iti ar-aramidem?
NAKAPIMPINTAS NGA OBRA A SUMAGMAMANO LAENG TI NAKAKITA
Dadduma kadagiti dekorasion iti tabernakulo ket nagpipintas nga obra. Alaentayo a pagarigan dagiti balitok a kerubin a naiparabaw iti lakasa ti tulag. Inladawan dagita ni apostol Pablo kas “nadayag.” (Heb. 9:5) Panunotem ti makapaamanga a kinapintas dagiti kitikit a naaramid iti napitpit a balitok!—Ex. 37:7-9.
No masarakan koma ita dagiti kitikit nga inaramid da Bezalel ken Oholiab, rumbeng laeng a maikabil iti kasayaatan a museo, a pangapresiaran ti adu a tattao. Ngem idi tiempo a naaramid dagita, mano ngata ti nakakita iti kinapintasda? Naikabil dagiti kerubin iti Kasasantuan, ngarud ti laeng nangato a padi ti makakita kadagita no sumrek iti maminsan ti makatawen iti Aldaw ti Panangabbong. (Heb. 9:6, 7) Gapuna, manmano laeng ti nakakita kadagita.
MAPNEK URAY SAAN A MAPADAYAWAN
No sika koma ni Bezalel wenno ni Oholiab ken nagbambannogam nga inaramid ti kasta a nakapimpintas nga obra, ania ti mariknam no manmano laeng ti nakakita iti inaramidmo? Ita, dadduma ti makarikna nga adda nagapuananda no mapadayawan ken no apresiaren ida ti sabsabali. Pangrukodanda dayta iti pateg ti nagbannoganda. Ngem naiduma dagiti adipen ni Jehova. Kas kada Bezalel ken Oholiab, mapnektayon iti panangaramid iti pagayatan ni Jehova ken pananggun-od iti anamongna.
Idi kaaldawan ni Jesus, gagangay nga agkararag dagiti lider ti relihion tapno iparammag dayta iti sabsabali. Nupay kasta, insuro ni Jesus ti sabali a pamay-an: Agkararag a sipapasnek a saan a tapno padayawan ti sabsabali. Ania ti resulta dayta? ‘Ni Amam a kumitkita iti nalimed supapakannakanto.’ (Mat. 6:5, 6) Nalawag a saan a napateg ti maibaga ti dadduma iti kararagtayo no di ket no ania ti maikuna ni Jehova. Ti opinionna ti mamagbalin a napateg iti kararagtayo. Kasta met laeng iti aniaman a magapuanantayo iti panagserbitayo iti Dios. Saan a ti pammadayaw ti sabsabali ti nakaibatayan ti kinapateg ti magapgapuanantayo; no di ket no makaay-ayo dayta ken Jehova a ‘kumitkita iti nalimed.’
Idi nairingpas ti tabernakulo, “rinugian ti ulep nga abbongan ti tolda ti gimong, ket ti dayag ni Jehova pinunnona ti tabernakulo.” (Ex. 40:34) Nalawag a pakakitaan dayta iti anamong ni Jehova! Ania ngata ti narikna da Bezalel ken Oholiab iti dayta a tiempo? Nupay saan a naikitikit dagiti naganda iti inaramidda, mabalin a napnekda a makaammo a binendisionan ti Dios ti amin a panagbannogda. (Prov. 10:22) Kadagiti simmaruno a tawen, sigurado a naragsakanda a nakakita a nagtultuloy a nausar ti inaramidda iti panagserbi ken Jehova. Inton agungar da Bezalel ken Oholiab iti baro a lubong, maragsakandanto a makaammo a nausar ti tabernakulo iti pudno a panagdayaw iti agarup 500 a tawen!
Iti organisasion ni Jehova ita, saan a maipakpakaammo no siasino dagiti animator (eksperto iti panagaramid kadagiti cartoons), artist, musikero, retratista, agipatpatarus, ken mannurat. Arigna awan “makakitkita” iti ar-aramidenda. Kasta met laeng kadagiti nakaad-adu a trabaho a maar-aramid iti nasurok a 110,000 a kongregasion iti intero a lubong. Siasino ti makakitkita iti mangas-asikaso iti kuenta no aramidenna ti report ti kuenta iti ngudo ti bulan? Siasino ti kumitkita no isagana ti sekretario ti report a nagapuanan ti kongregasion iti ministerio? Siasino ti makakitkita iti maysa a kabsat a lalaki wenno babai a mangtartarimaan iti Kingdom Hall?
Iti unos ti panagbiagda, awan naawat da Bezalel ken Oholiab a tropeo, medalia, wenno plake a pammadayaw iti nakapimpintas a disenio nga inaramidda ken iti nalagda nga imbangonda. Ngem adda nagun-odda a napatpateg ngem dagita—ti anamong ni Jehova. Masiguradotayo a nakita ni Jehova ti trabahoda. Tuladentayo ngarud ti kinapakumbaba ken ti kinatulokda nga agserbi.