text:
Estoria 88: Ni Juan Bautisaranna ni Jesus
KITAEM ti kalapati a bumabbaba iti ulo ti lalaki. Ti lalaki ket isu ni Jesus. Isut’ agangay 30 ti tawennan. Ket ti lalaki a kaduana isu ni Juan. Ammom kadi no asino ni Juan? Isut’ anak ni Elisabet. Isu daydiay limmagto gaput’ rag-o uray pay sakbay a naiyanak, idi ni Maria simmarungkar ken Elisabet.
Kaibatbatok ni Juan idiay Karayan Jordan ni Jesus. Kastoy ti pannakabautisar ti maysa a tao. Umuna, isut’ maipabatok iti danum, santo mairukuas manen. Daytoy ti ar-aramiden ni Juan kadagiti tattao, isu a napanaganan Juan Bautista. Ngem apay a ni Juan binautisaranna ni Jesus?
Ni Jesus napan ken Juan ket indawatna a mabautisaran. Babautisaran ni Juan dagiti tattao a kayatda a maipakita a maladingitanda kadagiti dakes a naar-aramidanda. Ngem awan dakes a naaramidan ni Jesus. Isu nga apay a kayatna ti mabautisaran?
Sakbay nga immay ni Jesus ditoy ken ni Juan, isut’ karpentero, kas iti asawa ni Maria, a ni Jose. Ngem adda naisangsangayan a trabaho a paaramid ti Dios ken Jesus. Tapno maipakitana nga immayen tapno aramidenna ti pagayatan ni Amana, indawat ni Jesus ken ni Juan a bautisaranna koma.
Naay-ayo ti Dios iti daytoy. Idi rimmuaren ni Jesus iti danum, maysa a timek manipud langit kunana: ‘Daytoy ti Anakko, a pakaay-ayuak unay.’ Kasta met, kasla naglukat ti langit ket daytoy a kalapati bimmaba ken Jesus. Daytat’ saan a pudpudno a kalapati. Kaas-asping laeng ti maysa. Talaga a daytat’ nasantuan nga espiritu ti Dios.
Itan adun ti pagpanunotan ni Jesus. Isut’ napan iti naiputputong a lugar iti 40 nga al-aldaw. Namitlo a daras, ni Satanas pinadpadasna a paaramid ken Jesus ti banag a maibusor iti linlinteg ti Dios, ngem madi nga aramiden ni Jesus dayta.
Kalpasan dayta, ni Jesus nagsubli ket nakitana ti dadduma a lallaki nga isudanto ti agbalin nga umun-una a paspasurotna, wenno ad-adalanna. Ti nagan dagiti dadduma ket isuda da Andres, Pedro (a maaw-awagan met ti Simon), Felipe ken Natanael (a maaw-agawan met ti Bartolome). Ni Jesus ken dagitoy baro nga ad-adalan napandan idiay distrito ti Galilea. Idiay Cana, napan ni Jesus iti dakkel a pagbodaan, ket inaramidna ti damdamo a milagrona. Ammom kadi daydiay? Pinagbalinna daydiay danum nga arak.
Mateo 3:13-17; 4:1-11; 13:55; Marcos 6:3; Juan 1:29-51; 2:1-12.
Dagiti Saludsod
- Siasino dagiti dua a lallaki iti ladawan?
- Kasano ti pannakabautisar ti maysa a tao?
- Siasino dagiti gagangay a babautisaran ni Juan?
- Ania ti naisangsangayan a rason no apay a kiniddaw ni Jesus nga isu ket bautisaran ni Juan?
- Kasano nga impakita ti Dios nga isu ket naay-ayo iti panagpabautisar ni Jesus?
- Ania ti napasamak idi napan ni Jesus iti naiputputong a lugar iti 40 nga aldaw?
- Siasino ti dadduma kadagiti immuna a pasurot wenno adalan ni Jesus, ken ania ti damo a milagro nga inaramidna?
Kanayonan a salsaludsod
- Basaenyo ti Mateo 3:13-17.
Ania a padron ti impasdek ni Jesus para iti bautismo dagiti adalanna? (Sal. 40:7, 8; Mat. 28:19, 20; Luc. 3:21, 22)
- Basaenyo ti Mateo 4:1-11.
Kasano a ti nasigo a panangusar ni Jesus iti Kasuratan paregtaennatayo ita a mangadal a regular iti Biblia? (Mat. 4:5-7; 2 Ped. 3:17, 18; 1 Juan 4:1)
- Basaenyo ti Juan 1:29-51.
Nangiturongan ni Juan a Mammautisar kadagiti adalanna, ket kasanotayo a matulad ita? (Juan 1:29, 35, 36; 3:30; Mat. 23:10)
- Basaenyo ti Juan 2:1-12.
Kasano nga ipakita ti damo a milagro nga inaramid ni Jesus a saan a papaidaman ni Jehova dagiti adipenna? (Juan 2:9, 10; Sal. 84:11; Sant. 1:17)


c: text/html

text:
TULONG PARA ITI PAMILIA | PANAGASAWA
Pannakibagay Kadagiti Katugangan
TI PROBLEMA
“No adda idi problemami nga agassawa, ibaga dayta ni baketko kadagiti nagannakna. Intono kuan, awagannak metten ni tatangna tapno balakadannak. Masuronak iti dayta!”—James. *
“Masansan nga ibaga ti katugangak a babai, ‘Mailiwak unayen iti barok!’ Iyes-estoriana no kua ti kinasingedda idi nga agina isu a makonsiensiaak ta nakiasawaak iti anakna a nakaigapuan ti lidayna!”—Natasha.
Posible kadi a maliklikan nga agbalin a problema ti agassawa ti problema ti agkatugangan?
TI MASAPUL A MAAMMUAM
Ti panagasawa ket panangbukel iti baro a pamilia. Kuna ti Biblia a no mangasawa ti maysa a lalaki, “panawannanto ti amana ken ti inana ket makitiponto iti asawana.” Kasta met laeng ti aramiden ti asawa a babai kadagiti nagannakna. No makiasawa, kuna ti Biblia a ti dua “maymaysadanton a lasag.” Maysadan a baro a pamilia.—Mateo 19:5.
Unaem ti asawam sakbay dagiti nagannakmo. “Ti maysa kadagiti kapatgan a masapul a sursuruen ti agassawa ket ti kanayon a panangpanunotda a maymaysada itan,” insurat ti mamalbalakad a ni John M. Gottman. “Tapno masursurom ti makikaykaysa iti asawam, baka masapul a pumanawkan iti poder ti nagannak ken kakabsatmo.” *
Mabalin a maikawa ti dadduma a nagannak. Kuna ti maysa nga agkabannuag nga asawa a lalaki: “Idi balasang pay ni baketko, kanayon nga ipangpangrunana ti kayat dagiti nagannakna. Idi nagkasarkamin, nakita ni nanangna a sabalin ti ipangpangruna ti anakda isu a narigatan a mangakseptar iti dayta.”
Mabalin a maikawa met ti dadduma a kakaskasar. “Mapilim ti agbalin a gagayyemmo idinto ta saanmo a mapili dagiti agbalin a katugangam,” kuna ti nadakamaten a ni James. “Kasla adda mangibagbaga iti, ‘Kayatmo man wenno saan, addan dua a kabbaro a gagayyemmo.’ Pagpungtotendaka man, kapamiliam idan!”
TI MABALINMO NGA ARAMIDEN
No agkontrakayo nga agassawa maipapan iti situasion a mainaig iti katugangan, pagreggetanyo ti agtinnunos a mangsolbar iti dayta. Iyaplikaryo daytoy a balakad ti Biblia: “Ikagumaam a saraken ti talna, ket surotem dayta.”—Salmo 34:14.
Tapno maaramidyo dayta, makatulong no usigenyo dagiti sumaganad a senario. Nupay naiparang ti tunggal senario sigun iti panangmatmat ti asawa a lalaki wenno babai, agpada nga agaplikar dagita kadakuada. Dagiti nadakamat a prinsipio ket makatulong tapno masolbaryo ti dadduma a problema maipapan kadagiti katugangan.
Kuna ni baketmo a kayatna a makatunosam koma a naimbag ni nanangna. Ngem para kenka, narigat a pakitunosan ti katugangam.
Padasem daytoy: Pagsaritaanyo ken baketmo ti problema, ken sisasaganakayo koma nga agpinnabus-oy. Ti problema ket saan a no ania ti panagriknam iti katugangam a babai, imbes ketdi, no ania ti panagriknam iti asawam—ti tao a nagkariam nga ayaten. Bayat ti saritaanyo, mangpanunotkayo iti maysa wenno dua nga espesipiko a pamay-an tapno mapasayaatmo ti relasionmo ken ni nanangna. Kalpasanna, aramidem dayta. Bayat a makitkita ni baketmo dagiti panagreggetmo, sigurado nga umuneg ti panagraemna kenka.—Prinsipio ti Biblia: 1 Corinto 10:24.
Kuna ni lakaymo a dagiti nagannakmo ti ad-adda a pagpagustuam ngem isuna.
Padasem daytoy: Pagsaritaanyo ken lakaymo ti problema ket ikagumaam a tarusan ti kapanunotanna. Siempre, saan a rumbeng a madanagan ni lakaymo no ipakpakitam met laeng ti maitutop a respeto kadagiti nagannakmo. (Proverbio 23:22) Ngem nalabit kasapulan latta nga ipanamnamam kenkuana—babaen kadagiti saom ken aramidmo—nga isu ti iyun-unam imbes a dagiti nagannakmo. No agtalek ni lakaymo, dinanto unayen marikna a dagiti nagannakmo ket kainnagawna iti atensionmo.—Prinsipio ti Biblia: Efeso 5:33.
Imbes a sika ti pagpabalakadan ni baketmo, dagiti nagannakna ti asitganna.
Padasem daytoy: Makisaritaka ken baketmo, ket mangaramidkayo kadagiti limitasion a pagnumuanyo. Ikagumaam ti agbalin a rasonable. Kanayon kadi a di umiso ti makisarita kadagiti nagannak maipapan iti maysa a problema? Kaano a mabalin a maitutop dayta? Saan nga agbalin a problema dayta no adda dagiti rasonable a limitasion a nagnumuanyo.—Prinsipio ti Biblia: Filipos 4:5.
^ par. 4 Nabaliwan dagiti nagan iti daytoy nga artikulo.
^ par. 9 Manipud iti libro a The Seven Principles for Making Marriage Work.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
AGRIINGKAYO! ABRIL 2015
Apay a Manmanon ti Disiplinado?
Dagiti nagannak a mangisursuro iti nasayaat a kababalin kadagiti annakda arigna a subsubaenda ti ayus ti kultura. Apay a nagbalin a kastoy?
Apay a Manmanon ti Disiplinado?
Adda pay la kadi epekto ti kampania ti panagkompiansa iti bagi a nangrugi idi dekada ‘60 iti panangpadakkel iti annak ita?
Epektibo a Panangdisiplina
Makatulong ti lima a prinsipio ti Biblia iti panangiwanwan dagiti nagannak kadagiti annak.
Panagpasiar Idiay Honduras
Ammuem ti sumagmamano maipapan iti kultura daytoy a pagilian iti Central America.
Ti Aramidem no Nalidayka
Makadangran iti salun-atmo ti nakaro a kinaliday ta katupag dayta ti panagsigarilio iti 15 nga istik iti kada aldaw. Kasano a maliklikam ti rikna a maipupuera ken malmalday?
Dagiti Animal
Kasano ti rumbeng a panangtrato ti tao kadagiti animal?
Umiso Kadi ti Panangusarmo iti Digital Technology?
Tapno masukimatmo ti bagim, sungbatam ti uppat a saludsod.
Ti Usar Dagiti Iming ti Pusa
Apay nga agdisenio dagiti sientista iti robot nga addaan sensor nga e-whiskers?
Dagiti Features a Makita Online
Ania ti Rumbeng a Maammuak Maipapan Kadagiti Electronic Games?
Adda dagiti pagimbagan ken pagdaksanda a nalabit dimo ipagpagarup.
Mangpakawanka a Di Mapilpilitan
Ania ti rumbeng nga aramidem no adda nagkamali kenka?


text:
Tulbek ti Naragsak a Pamilia
Panangrisut Kadagiti Riri
Fernando: “Kalpasan a nagkasarmi ken Sarah, * nakipagnaedkami iti pamiliak. Maysa nga aldaw, kiniddaw ti nobia ni adingko nga imanehuak nga agawid iti balayda. Pinatgak ket inkuyogko ti ubing nga anakko. Ngem idi nakaawidakon, makapungtot ni Sarah. Nagsubangkami ket iti sanguanan a mismo ti pamiliak, inawagannak a babaero. Nakapungtotak ket nakaisawangak kadagiti banag a lalo pay a namagpungtot kenkuana.”
Sarah: “Adda nakaro a sakit ti anakmi, ken agparikutkami idi iti kuarta. Isu nga idi immaneho ni Fernando ti kotse a kadua ti nobia ni adingna ken ti anakmi, nasaktanak gapu iti sumagmamano a rason. Idi simmangpet, impakitak a masuronak. Nagsubangkami ket pinagsasawanmi ti maysa ken maysa. Marurodak kalpasan dayta.”
NO AGSUPIAT ti agassawa, kayatna kadi a sawen a saandan nga agin-innayat? Saan! Da Fernando ken Sarah, a nadakamat itay, kasta unay ti panagayatda iti maysa ken maysa. Ngem gagangay nga agriri sagpaminsan uray ti kasayaatan a panagasawa.
Apay a tumaud ti riri, ken ania ti maaramidanyo tapno saan a madadael ti relasionyo nga agassawa gapu kadagitoy? Tangay ti panagasawa ket urnos ti Dios, nainkalintegan ngarud nga usigen no ania ti kuna ti Saona, ti Biblia, maipapan iti daytoy a topiko.—Genesis 2:21, 22; 2 Timoteo 3:16, 17.
Tingitingenyo Dagiti Parikut
Kaaduan nga agassawa kayatda nga ipakita ti ayat ken asi iti asawada. Ngem, nalawag nga ibaga ti Biblia nga “amin nagbasol ken agkurang iti dayag ti Dios.” (Roma 3:23) Isu a no tumaud ti di panagkinnaawatan, mabalin a narigat a medmedan ti panagpungtot. Ket no nangrugin ti panagsupiat, nalabit a marigatan ti dadduma a mangmedmed kadagiti dakes nga ugalida, kas iti panagriaw ken panagusar kadagiti makapasakit a sasao. (Roma 7:21; Efeso 4:31) Ania pay dagiti mabalin a mangrubrob iti nabara a situasion?
Masansan nga agduma ti asawa a lalaki ken babai no iti wagas ti pannakisaritada. “Idi nabiitkami pay nga agassawa,” kinuna ni Michiko, “natakuatak nga agduma dagiti pamay-anmi a mangtaming kadagiti parikut. Kayatko a pagsaritaanmi saan laeng a no ania ti napasamak no di ket no apay ken kasano a napasamak dayta. Ngem ni lakayko kasla interesado laeng iti no ania ti nagbanagan ti parikut.”
Saan a naisangsangayan ti problema ni Michiko. Iti adu a pagassawaan, mabalin a kayat ti maysa a pagsaritaan ti detalye ti dida nagkinnaawatan, idinto a ti maysa saanna a kayat ti makisupiat pay isu a liklikanna a pagsaritaan dayta. No ad-adda a kayat ti maysa a pagsaritaan ti napasamak, ad-adda met a liklikan dayta ti maysa nga asawa. Kastakay kadi nga agassawa? Maysa kadi kadakayo ti kanayon a mayat a mangdagullit kadagiti detalye bayat a likliklikan met dayta ti maysa?
Mabalin met a ti pannakapadakkel ti maysa apektaranna ti panangmatmatna no kasano nga agsarita ti agassawa. Kinuna ni Justin, a kasadon iti lima a tawen: “Dimmakkelak iti saan a mannanao a pamilia isu a saanak a nairuam a mangyesngaw iti rikriknak. Daytoy ti pakasuronan ti asawak. Nairuam ti pamiliana a mangyebkas iti riknada, ket maibagana latta ti riknana.”
Apay nga Ikagumaan a Risuten Dagiti Problema?
Natakuatan dagiti managsirarak a ti kasayaatan a pakakitaan iti naragsak a panagasawa ket saan a no kasano kasansan nga iyebkasda ti panagayatda iti maysa ken maysa. Saan met a ti seksual a pannakapnek ken pinansial a kinatalgedda ti kapatgan. Imbes ketdi, ti kasayaatan a pagilasinan ti naballigi a panagasawa ket no kasano kaepektibo ti panangtamingda iti aniaman a tumaud a parikut.
Maysa pay, kinuna ni Jesus a no agkallaysa ti dua a tao, saan a ti tao no di ket ti Dios ti mamagtipon kadakuada. (Mateo 19:4-6) No kasta, ti naballigi a panagasawa ket pakaidayawan ti Dios. Iti kasumbangirna, no ti lalaki awan ti panagayat ken konsiderasionna ken baketna, mabalin a saan a denggen ni Jehova a Dios dagiti kararagna. (1 Pedro 3:7) No ti asawa a babai dina pagraeman ni lakayna, talaga a saanna a raraemen ni Jehova, a nangdutok iti lalaki kas ulo ti pamilia.—1 Corinto 11:3.
Liklikan ti Makadangran a Sasao Tapno Agballigi
Aniaman ti estilo ti komunikasion nga usarentayo wenno kasasaad ti pamilia a dimmakkelantayo, adda dagiti makadangran a wagas ti panagsasao a masapul a liklikantayo no kayattayo nga iyaplikar dagiti prinsipio ti Biblia ken sieepektibo a marisuttayo dagiti panagsupiat. Imtuodenyo dagitoy iti bagiyo:
‘Likliklikak kadi ti bumales?’
“Ti panangpisel iti agong isu ti mangpataud iti dara, ket ti pananggutugot iti unget isu ti mangpataud iti panagriri,” kuna ti maysa a proverbio. (Proverbio 30:33) Ania ti kayat a sawen dayta? Usigenyo daytoy a pagarigan. Ti saritaan a nangrugi laeng iti agduma nga opinion no kasano nga agbadyet ti pamilia (“masapul nga annadantayo ti panagusar iti credit card”) ti nalabit a dagus nga agbalin a panangbabalaw iti ugali ti maysa ken maysa (“gastadorka”). Agpayso a no ‘piselen ti asawam ti agongmo’ babaen ti panangbabalawna kenka, nalabit kayatmo met ti bumales. Nupay kasta, ti panagibales mangpataud laeng iti unget ket kumaro ti di pagkinnaawatan.
Namakdaar ti mannurat iti Biblia a ni Santiago: “Adtoy! Anian a nagbassit nga apuy ti kasapulan a panguram iti dakkel unay a kakaykaywan! Ala ket, ti dila maysa nga apuy.” (Santiago 3:5, 6) No ti agassawa saanda a medmedan ti dilada, dagus a sumged ti bassit a di pagkinnaawatan ket agbalin a gumilgil-ayab a riri. Dagiti agassawa a kanayon nga agsubang dida parparayrayen ti ayatda iti maysa ken maysa.
Imbes a bumales, mabalinyo kadi a tuladen ni Jesus, nga idi narabrabngis “saanna a sinubadan iti panangrabngis”? (1 Pedro 2:23) Tapno dagus a masebseban ti riri, bigbigenyo nga adda nasayaat a punto ti asawayo ken agpadispensarkayo.
PADASEM DAYTOY: No adda tumaud a panagsupiat, saludsodem iti bagim: ‘Adda kadi mapukaw kaniak no ikabilangak dagiti pakaseknan ti asawak? Ania ti inaramidko a nangpakaro iti daytoy a problema? Ania ti manglaplapped kaniak nga agpadispensar?’
‘Tagtagilag-anek kadi ti rikna ti asawak?’
“Agkakapanunotankay koma amin, a mangipakitakayo iti pannakipagmaymaysa ti rikna,” ibilin ti Sao ti Dios. (1 Pedro 3:8) Usigenyo ti dua a rason no apay a nalabit dimo mayaplikar daytoy a balakad. Ti maysa ket mabalin a dimo maawatan ti pampanunoten wenno rikna ti asawam. Kas pagarigan, no adda pakadanagan ti asawam, mabalinmo a kunaen, “Nalabes laeng ti panagdandanagmo.” Mabalin a kayatmo laeng a tulongan ti asawam a mangmatmat iti parikut iti nainkalintegan a pamay-an. Ngem manmano ti maliwliwa iti kasta a komento. Masapul a marikna ti agassawa a matarusan ken makipagrikna kadakuada ti asawada.
Ti kinatangsit ti mabalin met a makagapu a tagibassiten ti maysa ti rikna ti asawana. Ti natangsit a tao padasenna nga itan-ok ti bagina babaen ti kanayon a panangtagibassitna iti dadduma. Mabalin nga aramidenna dayta babaen ti panangusarna kadagiti makapasakit nga awag wenno di nainkalintegan a panangidilig. Usigem dagiti eskriba ken Fariseo idi kaaldawan ni Jesus. No adda mangyebkas iti opinionda—uray ti padada a Fariseo—no naiduma iti opinion dagitoy a natangsit a tattao, padasenda ti mangusar kadagiti makapasakit nga awag ken mangpabain a sasao. (Juan 7:45-52) Naiduma ni Jesus. Nakipagrikna kadagiti sabsabali no iyebkasda ti kapanunotanda kenkuana.—Mateo 20:29-34; Marcos 5:25-34.
Panunotem no ania ti reaksionmo no ibaga ti asawam ti riknana. Ipakita kadi dagiti sasao, tono ti boses, ken langa ti rupam a maawatam ti riknana? Wenno dagus nga iyaleng-alengmo ti rikna ti asawam?
PADASEM DAYTOY: Kadagiti sumaganad a lawas, paliiwem ti wagas ti pannakisaritam iti asawam. No saan a nalailo wenno nakaisawangka kadagiti mangtagibassit a sasao, dumawatka a dagus iti pammakawan.
‘Masansan kadi nga ipapanko a ti bagina laeng ti pampanunotenna?’
“Agpaay aya iti awan kapapay-anna a ni Job nagbuteng iti Dios? Saan aya a sika nangikabilka iti alad iti aglikmutna ken iti aglikmut ti balayna ken iti aglikmut ti tunggal banag nga adda kenkuana iti intero nga aglawlaw?” (Job 1:9, 10) Babaen kadagitoy a sasao, kinuestion ni Satanas dagiti motibo ti matalek a lalaki a ni Job.
No di agannad dagiti agassawa, mabalin a matnagda iti kasta met la a kasasaad. Kas pagarigan, no adda naimbag nga aramiden kenka ti asawam, mabalin a pagarupem nga adda kayatna a kiddawen wenno adda ilimlimedna kenka? No agbiddut ti asawam, kayatna kadi a sawen nga agimbubukodan ken di maseknan kenka? Malagipmo kadi a dagus dagiti kakasta a biddut ket bilbilangem dagita?
PADASEM DAYTOY: Ilistam dagiti nasayaat a bambanag nga inaramid kenka ti asawam ken dagiti naimbag a motibo a mabalin a nangtignay kenkuana a mangaramid iti dayta.
Insurat ni apostol Pablo: “Ti ayat . . . saanna nga ing-ingpen ti pannakadangran.” (1 Corinto 13:4, 5) Saan a bulsek ti pudno nga ayat. Ngem saan met nga agbilbilang kadagiti biddut. Kinuna pay ni Pablo a ti ayat “patienna ti amin a bambanag.” (1 Corinto 13:7) Saanna kayat a sawen a patienna ti aniaman nga ibaga dagiti tattao no di ket sidadaan nga agtalek. Saan nga agduadua wenno agsuspetsa. Ti ayat nga iparparegta ti Biblia ket sidadaan a mamakawan ken situtulok a mamati a naimbag iti motibo ti sabsabali. (Salmo 86:5; Efeso 4:32) No kastoy ti ayat nga ipakita ti agassawa iti maysa ken maysa, sagrapenda ti naragsak a panagasawa.
IYIMTUODMO ITI BAGIM . . .
- Ania dagiti biddut a naaramid ti agassawa a nadakamat iti rugrugi ti artikulo?
- Kasano a maliklikak dagita a biddut iti pannakilangenko iti asawak?
- Ania kadagiti nadakamat a punto iti artikulo ti un-unaek a parang-ayen?
^ par. 3 Nabaliwan dagiti nagan.


text:
Dagiti Video iti JW.ORG
Kitaem ti online video library-mi a nayurnos sigun iti topiko. Buyaem wenno i-download-mo dagiti video a naibatay iti Biblia para kadagiti pamilia, tin-edyer, ken ubbing. Ammuem dagiti makaisuro a video maipapan kadagiti Saksi ni Jehova.
PROYEKTO A PANAGIBANGON
Update #1 Maipapan iti Warwick
Madama ti trabaho iti agbalin a sangalubongan a hedkuarter dagiti Saksi ni Jehova idiay Warwick, New York. Buyaem ti kuna ti dadduma a Saksi a boluntario sadiay maipapan iti kapadasanda.
KOMBENSION
Espesial a Kombension Idiay Israel
Iti pagilian a ti guranggura maigapu iti nasionalidad ken relihion ti namagsisina kadagiti tattao iti adun a tawen, ti panagkaykaysa dagiti tattao a naggapu iti nadumaduma a pagilian ket nalawag a nakita bayat ti kalgaw ti 2012 idiay Tel Aviv.
TRABAHO A PANAGIPABLAAK
Nakaskasdaaw a Karga ti 400 a Pilid
Buyaem no kasano a napasayaat ti in-line finishing system iti maysa a high-speed a pagimprentaan tapno ag-trim, agurnos, agbilang, ken agempake kadagiti naibatay-Biblia a literatura.
PANANGTULONG ITI KOMUNIDAD
Simmayaat a Biag iti Pagbaludan
Isalaysay ti dati a balud a ni Donald no kasano a nakatulong ti panagadalna iti Biblia tapno maam-ammona ti Dios, agbalbaliw ken agbalin a nasaysayaat nga asawa.
KOMBENSION
Espesial a Kombension Idiay Ireland
Sinangaili dagiti Saksi ni Jehova iti Dublin, Ireland dagiti delegado a naggapu iti nadumaduma a pagilian para iti 2012 nga Espesial a Kombension a ‘Saluadam ta Pusom!’ Buyaem dayta.
TI KUNA DAGITI PADAM NGA AGTUTUBO
Nasarakan ni Cameron ti Kasayaatan Pay Laeng a Biag
Kayatmo kadi ti naragsak a biag? Denggem ti kinuna ni Cameron no kasano a rimmagsak ti biagna iti dina ninamnama a lugar.
PANANGTULONG ITI KOMUNIDAD
Bagyo iti Pilipinas
—Pammati ti Nangparmek iti Rigat
Deskribiren dagiti nakalasat ti napasamak idi dimmalapus ni Super Bagyo a Haiyan.
PROYEKTO A PANAGIBANGON
Ti Baro a Sangalubongan a Hedkuarter
—Maisursuraten ti Pakasaritaanna
Ar-aramiden dagiti Saksi ni Jehova ti baro a sangalubongan a hedkuarterda idiay Warwick, New York. Kombinsidoda a dayta a naisangsangayan a proyekto ket iwanwanwan ti Dios.
AGBALINKA A GAYYEM NI JEHOVA
Agsingsingpetka ken Dika Agim-imut
Buyaem no kasano a naragragsak da Caleb ken Sophia no dida aginnimut kadagiti ay-ayamda.
BIAG ITI BETHEL
Ipapanaw iti 117 Adams Street
Iyestoria dagiti miembro ti pamilia ti Bethel dagiti malaglagipda maipapan iti napateg a trabaho a panagimprenta iti daytoy a nalatak a lugar iti Brooklyn.


text:
Kategoria:Dagiti artikulo nga addaan ti saan a husto nga eskritu ti dakamat
Dagiti subkategoria
Daytoy a kategoria ket addaan ti sumaganad a 27 a subkatkategoria, manipud ti 27 a dagup.
D
- ► Dagiti biddut ti CS1 dagiti kadua a mannurat nga awan ti mannurat (awan linaon)
- ► Dagiti biddut ti CS1 kadagiti petsa (28 P)
- ► Dagiti biddut ti CS1 ti ISSN (5 P)
- ► Dagiti biddut ti CS1 ti LCCN (awan linaon)
- ► Dagiti biddut ti CS1 ti PMC (awan linaon)
- ► Dagiti biddut ti CS1 ti PMID (1 P)
- ► Dagiti biddut ti CS1 ti silpo ti mannurat (awan linaon)
P
- ► Pampanid nga addaan kadagiti awan linaon a dakamat (awan linaon)
- ► Pampanid nga addaan kadagiti biddut ti dakamat ti archiveurl (awan linaon)
- ► Pampanid nga addaan kadagiti biddut ti DOI (awan linaon)
- ► Pampanid nga addaan kadagiti biddut ti ISBN (awan linaon)
- ► Pampanid nga addaan kadagiti biddut ti OL (awan linaon)
- ► Pampanid nga addaan kadagiti biddut ti URL (awan linaon)
- ► Pampanid nga agus-usar kadagiti dakamat nga awan ti URL (awan linaon)


text:
Asukar
Ti asukar ket isu ti sapasap a nagan para iti klase ti kimiko a mainaig ti nananaman ti nasam-it a sustansia, kaaduan kadagitoy ket naus-yusar a kas makan. Adda dagiti karbohidrato a buklen ti karbon, hidroheno ken oksiheno. Adda dagiti nadumaduma a kita ti asukar a naala kadagiti nadumaduma a taudan. Dagiti simple nga asukar ket tinawtawagan kadagiti monosakarido ken mairaman ti glukosa (naamammuan pay ti as dekstros), pruktosa ken galaktosa. Ti kankanayon a makmakan wenno granulado nga asukar ket sapasap a kaaduan nga inus-usar a kas makan ket isu ti sakarosa, ti disakarido (iti bagi, sakarosa hidrolises iti pruktosa ken glukosa). Dagiti dadduma pay a Other disakarido ket mairaman ti maltosa ken laktosa. Dagiti maigiddiat ti kimiko a sustansia ketmabalin nga adda met ti nasam-it a nanam, ngem saan dagitoy a naidasig a kas dagiti asukar. Adda met dagitoy ti naus-usar a kas ti basbassit ti kaloriana a suksukat ti makan para iti asukar a naipalawag a kas dagiti artipisial a pangpasam-it.
Dagiti asukar ket mabirukan kadagiti kulanit ti kaaduan a mulmula ngemm dagitoy ket adda laeng iti makaanay a konsetrasion para iti nasayaat panangiyaon iti unas ken remolatsa. Ti unas ket higante a ruot ket naimuyongan daytoyen kadagiti tropikal a klima idiay Adayo a Daya manipud idi taga-ugma a panpanawen. Ti adu a panagpadakkel ti pannakapataud daytoy ket napasamak idi maika-18 a siglo kadagiti panangipatakder kadagiti plantasion ti asukar iti Laud nga Indio ken ti Kaamerikaan. Daytoy idi ti immuna a pannakagun-od ti tattao ti asukar a nangikedkedeng iti diro tapno mapasam-itan ti makmakan. Ti remoatsa ket ramut nga apit ket naimuyongan daytoy kadagiti nalamlamiis a klima ken nagbalin a nangruna a taudan ti asukar idi mika-19 a siglo idi mabalinen a magun-og dagiti pamay-an ti panangiyaon ti asukar. Ti panagpataud ti asukar ken ti panagtagilako ket nangbalbaliw kadagiti adu a waya ti dalan ti pakasaritaan ti tao. Daytoy ket nangimpluensia ti pannakaporma dagiti kolonia, ti nagrugian ti pannakaadipen, ti transision ti naipautangan a panagobra, ti migrasion ti tattao, gubgubat a baetan dagiti pagilian nga agtengtengngel ti panagtagilako ti asukar idi maika-19 a siglo, ken ti etniko a pakabuklan ken politikal nga estruktura iti baro a lubong.
Ti lubong ket nagpataud ti asukar iti agarup a 168 riwriw tonelada idi 2011. Ti natimbeng a tao ket mangmangan ti agarup a 24 kilogramo ti asukar iti tunggal maysa a tawen (33.1 kg kadagiti industrialisado a pagilian), kapada daytoy ti sumurok a 260 kaloria ti makan iti tunggal maysa a tao, iti tunggal maysa nga aldaw. Ti asukar ket mangited ti enerhia ngem awan dagiti taraon wenno dagiti awan linaon a kaloria.
Manipud idi kinaudi a paset ti maika-20 a siglo, nasalsaludsod daytoy no ti kanen nga adu kadagiti asukarna, naipangpangruna kadagiti napapino nga asukar, ket dakes para iti salun-at ti tao. Ti asukar ket naikapeten iti panaglukmeg ken nasuspetsa iti wenno napno a taudan ti gapuanan ti irurumsua ti diabetes, sakit ti puso, demensia, pannaka-apday ti piskel ken panagribrib. Add dagiti nadumaduma nga inararamid nga ad-adal a mangpadas a mangipalawag ti puesto ngem adda met kadagiti nagduduma a resulta, gapu ti kinarigat ti panagbiruk kadagiti populasion a mausar a panagtengngel a saan a mangmangan weenoo nawaya ti pannangan ti aniaman nga asukar.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Asukar idiay Wikimedia Commons
- Teasauro ti Aglutluto: Asukar
- Kitaen ti Asukar iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)


text:
Departamento ti Guaviare
Ti Guaviare (Pannakabalikas nga Espaniol: [ɡwaˈBjaɾe]) ket maysa a departamento ti Colombia. Daytoy ket mabirukan idiay akin-abagatan a tengnga a rehion ti daytoy a pagilian. Ti kapitoliona ket ti San José del Guaviare. Ti Guaviare ket napartuat idi Hulio4, 1991 babaen ti baro a Batay-linteg ti Colombia. Manipud idi ti dayta a puntos, daytoy ket nailian a teritorio nga agtigtignay a kas maysa a Komisaria, a nailaslasin manipud ti teritorio idi ti Komisaria ti Vaupés idi Disiembre 23, 1977.
Dagiti munisipalidad[urnosen | urnosen ti taudan]
Demograpiko[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti Nukak, ket maysa nomadiko a tribu a saan pay a naammuan aginggana idi 1988, ket agtataengda idiay Guaviare.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Datos y Cifras del Guaviare". Gobernacion del Guaviare. 2009.
- ^ Kline, Harvey F. (2012). "Guariare, Departamento ti". Naipakasaritaan a Diksionario ti Colombia. Lanham, Maryland: Scarecrow Press. p. 248. ISBN 978-0-8108-7813-6.
- ^ "DANE". Naala idi Pebrero 13, 2013.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Guaviare idiay Wikimedia Commons
- (Espaniol) Sapot ti pagsaadan ti Teritorial-Enbironmental a Sistema ti Pakaammo ti Colombiano nga Amasona SIAT-AC


text:
Doris Lessing
Ni Doris May Lessing (née Tayler; Oktubre 22 1919 – Nobiembre 17 2013)[1] ket maysa idi a Britaniko a nobelista, mannaniw, daramaturgo, libretista, biograpo ken mannurat ti ababa a sarita. Dagiti nobelana ket mairaman ti Ti Ruot ket Agkankanta (1950), ti sinaruno dagiti lima nga urnong ti nobela a tinawtawagan ti Annak ti Ranggas (1952–69), Ti Nabalitokan a Kuaderno (1962), Ti Nasayaat a Terorista (1985), ken dagiti lima nga urnong ti nobela a naamammuan iti Canopus idiay Argos: Dagiti Arkibo (1979–1983).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ 'Pimmusay ni Doris Lessing Edad 94' The Guardian, 17 Nobiembre 2013. Naala idi Nobiembre 17 2013
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Doris Lessing idiay Wikimedia Commons
- Dagiti sasao a mainaig ti Doris Lessing idiay Wikiquote
- Kitaen ti Doris Lessing iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)


text:
Frans Eemil Sillanpää
Ni Frans Eemil Sillanpää ( pannakabalikas (tulong·paammo)) (16 Septiembre 1888 – 3 Hunio 1964) ket maysa kadagiti kalatakan a Pinlandés a mannurat.
Nagunggunaan isuna ti Premio Nobel iti Literatura idi 1939 "para iti nauneg a panaka-awatna kadagiti agtaltalon iti pagilianna ken ti nasayaat nga arte a panangiladawanna dagiti kabibiagda ken dagiti maikabagian da iti Katutubo."
Ni Frans Eemil Sillanpää ket naipasngay iti maysa nga agtaltalon a pamilia idiay Hämeenkyrö. Nupay dagiti nagannak kaniakna ket napanglawda, napakabaelanda nga iserrek isuna iti eskuela idiay Tampere. Idi 1908 immalis isuna idiay Helsinki tapno agadal ti medisina. Ditoy ket nagayyemanna a mairaman dagiti pintor a ni Eero Järnefelt kenni Pekka Halonen, ti komposer a ni Jean Sibelius ken ti mannurat a ni Juhani Aho.
Idi 1913 ni Sillanpää ket immalis manipud idiay Helsinki ken napan idiay sigud a pagtaenganna a purok ken nagipasnek isuna ti panagsursurat.
Naamammuan isuna iti sangalubongan para iti nobela na a Nuorena nukkunut (Ti katulong a ni Silja/Nakaturog Bayat a Katutubo) idi 1931.
Ti asteroid a 1446 Sillanpää, a naduktalan babaen ti Pines nga astronomo ken pisiko a ni Yrjö Väisälä, ket isu ti naipanagan kaniana.
Dagiti obra[urnosen | urnosen ti taudan]
- Elämä ja aurinko (1916)
- Ihmislapsia elämän saatossa (1917)
- Hurskas kurjuus (naipatarus a kas ti Natulok a Panag-tawtawid) (1919)
- Rakas isänmaani (1919)
- Hiltu ja Ragnar (1923)
- Enkelten suojatit (1923)
- Omistani ja omilleni (1924)
- Maan tasalta (1924)
- Töllinmäki (1925)
- Rippi (1928)
- Kiitos hetkistä, Herra... (1930)
- Nuorena nukkunut (naipatarus a kas tiTi Katulong a ni Silja) (1931)
- Miehen tie (1932)
- Virranpohjalta (1933)
- Ihmiset suviyössä (naipatarus a ka ti Tattao iti Kalgaw a Rabii) (1934)
- Viidestoista (1936)
- Elokuu (1941)
- Ihmiselon ihanuus ja kurjuus (1945)


text:
Guinea Ekuatorial
Ti Guinea Ekuatorial, opisial a ti Republika iti Guinea Ekuatorial (Espaniol: República de Guinea Ecuatorial, pannakabalikas: [reˈpuBlika ðe ɡiˈne.a ekwatoˈɾjal]; Pranses: République de Guinée équatoriale, pannakabalikas: [ʁepyblik də ɡine ekwatoʁjal], (Portuges: República da Guiné Equatorial, pannakabalikas: [ʁeˈpublikɐ dɐ ɡiˈnɛ ekwatoˈɾjaɫ]; ket maysa a pagilian a mabirukan idiay Tengnga nga Aprika. Addaan daytoy ti dua a paset: ti maysa a kontinental a rehion a (Río Muni), a mairaman adu a babassit nga is-isla a mairaman ti Corisco, Elobey Grande ken Elobey Chico; ken ti maysa nga insular a rehion a naglaon ti isla ti Annobón ken isla ti Bioko (makunkuna idi a Fernando Po) a daytoy ti pakabirukan ti kapitoliona a Malabo.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Cia World Factbook; Guinea Ekuatorial
- ^ Departmento iti Ekonomia ken Paset ti Populasion ti Sosial a Panakibiang (2009). Propekto ti Sangalubongan a Populasion, Tabla A.1 (PDF). 2008 rebision. Nagkaykaysa a Pagpagilian. Naala idi 2009-03-12.
- ^ a b c d Datos a Mangipakita ti Sanglubongan a Panagrangrang-ay, Sangalubongan a banko, nala idi Agosto 23, 2011.
- ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti nagtagitaoan 2009. Agdama a pagsurotan ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan: Tabla G" (PDF). Ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. Naala idi 2009-10-10.
- Guinea Ekuatorial
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti dati a kolonia ti Portugal
- Dagiti dati a kolonia ti Espana
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Pranses
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti republika
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Espaniol
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1968
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti Bantu a pagilian ken teritorio


text:
Papa Sergio I
Ni Santo Papa Sergio I (c. 650 – 8 Septiembre 701) ket isu ti papa manipud idi 687 aginggana idi 701. Isu ket napili a mangipatingga ti panakisinnina ni Kontrapapa Pascual ken ni Kontrapapa Teodoro, ni Sergio I ket isu ti nangipatinnga ti kinaudi a nagsuppiatan ti sede vacante ti Bisantino a Kinapapa.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ekonomou, Andrew J. 2007. Ti Bisantino a Roma ken dagiti Griego a Papa: Ti Dumaya nga impluensia iti Roma ken ti kinpapa manipud kenni Gregorio ti Natan-ok aginggana kenni Zacarias, A.D. 590–752. Lexington Books.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Sergio I idiay Wikimedia Commons


text:
SAN FERNANDO CITY, LA UNION - Sumangsango itan iti kaso a theft ti maysa a sekretarya ti credit coporation a mapapati a nangdispalko iti kuarta iti nasao a kompanya.
Nabigbig ti suspek a ni Frenzelyn Mamaril, agtawen iti 33, residente iti San Agustin, San Fernando City ken sigud a cash custodian iti nasao a kompanya idiay Brgy. Catbangen ditoy siudad.
Naamuan nga idi June 28 ita a tawen ket naduktalan ti maysa pay a sekretarya iti kompanya a mapukpukaw ti nasurok P125,000 a kuarta.
Daytoy ket iti laksid nga inkalintegan idi ni Mamaril nga inaldawna nga idepdeposito ti masingsingirda a kuarta manipud kadagiti kliente wenno kustomer dagitoy.
Naklaatda laengen iti maysa nga aldaw gapu ta nagpakada ni Mamaril tapno kano iruarna ti amana iti ospital ngem saanen a nagpakpakita ken saan metten nga ammo ti ayanna agingga iti agdama.


text:
Max von Laue
Ni Max Theodor Felix von Laue (9 Oktubre 1879 – 24 Abril 1960) ket maysa idi nga Aleman a pisiko a nagungunaan iti Premio Nobel iti Pisika ido 1914 para iti panagduktalna iti dippraksion iti Rayo-ekis babaen dagiti kristal. Iti pay maipatinayon kadagiti sientipiko a nagun-odna kadagiti kontribusion iti optika, kriatalograpia, teoria ti kuantum, superkonduktibidad, ken ti teoria ti relatibidad, isu ket addaan pay idi kadagiti nadumaduma nga administratibo a puesto a nagipasayaat ket nangiturong ti sientipiko a panagsukimat ken panagpadur-as kadagiti las-ud ti uppat a dekada. Isu ket naganetget a nangliklikud iti Nailian a Sosialismo, isu ket addaan idi ti nangruna a papel iti panangipatakder manen ken panag-urnos ti siensia ti Alemania kalpasan ti Sangalubongan a Gubat II.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hentschel, Klaus, editor; and Ann M. Hentschel; editorial assistant and Translator (1996). Physics and National Socialism: An Anthology of Primary Sources. Basel: Birkhäuser Verlag. ISBN 0-8176-5312-0.
- Walker, Mark H. (1995). Nazi science: myth, truth, and the German atomic bomb. New York: Plenum Press. ISBN 0-306-44941-2.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Greenspan, Nancy Thorndike (2005). The End of the Certain World: The Life and Science ofMax Born. New York: Basic Books. ISBN 0-7382-0693-8.
- Herneck, Friedrich (1979). Max von Laue. Leipzig: Teubner.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Max von Laue Biography – Deutsches Historisches Museo ti Berlin (Aleman)
- Max von Laue – Biograpia ti Premio Nobel


text:
Julius Caesar
Ni Gaius Julius Caesar[2] (Klasiko a Latin: [ˈɡaː.i.ʊs ˈjuː.lɪ.ʊs ˈkaj.sar],[3] Hulio 100 BC[4] – 15 Marso 44 BC)[5] ket maysa idi a Romano a heneral ken estadista ken mailidding a mannurat ti Latin a prosa. Isu ket nagtignay ti kritiko a papel iti nagininut a panakabalbaliw ti panakaipan ti Republika a Romano iti Romano nga Imperio.
Idi 60 BC, ni Caesar, ni Crassus ken Pompey ket dagitoy iti maysa nga politiko a kumaduaan a mangiturayto kadagiti Romano a politika kadagiti sumaganad a tawen. Dagiti panagpadasda nga agala kadagiti bileg babaen ti populista a taktiko ket sinuppiatan babaen dagiti napili a konserbatibo ti uneg ti Romano a Senado, a nairana ni Kato ti Ub-ubing nga adda ti patinayon a suporta ni Cicero. Ti panagrukma iti Gaul ni Caesar, a nalpas daytoy babaen idi 51 BC, ket nagpadakkel dagiti teritorio ti Roma aginggana idiay Kanal nga Inggles ken ti Rhine. Ni Caesar ket isu ti immuna a heneral a bimmallasiw kadagitoy idi isu ket nangipatakder ti rangtay a bimmallasiw ti Rhine ken nagaramid ti immuna a panagrautna iti Britania.
Dagitoy a nagunodanna ket nakaited kaniada kadagiti di-mapada a bileg ti milisia ken nagpangta a mangsalip ti katakderan ti Pompey. Ti katimbengan ti bileg ket nabalinsuek pay babaen ti ipupusay ni Crassus idi 53 BC. Dagiti politiko a panakailinia iti Roma ket naipanungpalan ti panakaiturong ti panagsuppiat a nagbaetan ni Caesar ken Pompey, a ni Pompey ket nangala ti gapuanan iti Senado. Binilin babaen ti Senado a maidarum idiay Roma kadagiti nadumaduma a panagpabasol, ni Caesar ket nagmartsa idiay Roma a kasurotna ti maysa a sangaarbanan—legio XIII—manipud idiay Gaul aginggan idiay Italia, a binallasiwna ti Rubicon idi 49 BC.[6] Daytoy ket nagrissik ti maysa a sibil a gubat nga isu ket rimsua nga awan ti makapada a daulo iti Romano a lubong.
Kalpasan ti panagtengngelna ti gobierno, isu ket nagrugi kadagiti nawatiwat a panagreporma iti Romano a kagimongan ken gobierno. Isu ket nagipatengnga ti burokrasia iti Republika ken naiproklamanto a kas ti agnanayon a "diktador". Adda dagiti grupo dagiti senador, nga indauloan babaen ni Marcus Junius Brutus, a pimmatay ti diktador idiay Ides iti Marso (15 Marso) 44 BC, a nagnamnama ti panakaisubli ti gobierno a batay-linteg iti Republika. Nupay kasta, ti nagbanagan daytoy ket dagiti seri iti sibil a gubgubat, a daytoy ti nagiturong ti panakaipatakder iti agnanayon a Tomano nga mperio babaen ti inampon ni Caesar timmawid a ni Octavius (kalpasan daytoy ket naamammoan a ni Augustus). Kaaduan ti panagbiag ni Caesar ket naamammoan kadagiti bukodna sarita kadagiti kampaniana iti milisia, ken dagiti nadumaduma a kontemporario a nagtaudan, a kangrunaan dagiti sursurat ken dagiti bitla ni Cicero ken dagiti naipakasaritaan a sursurat ni Sallust. Ti kinaudi a biograpia ni Caesar babaen ni Suetonius ken Plutarch ket dagitoy pay ti kangrunaan a tinaudan.
Nasapa a biag ken karrer[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Caesar ket naipasngay idi iti maysa a aristokrato a pamilia, ti gens Hulia, a timmunton ti nagtaudan a manipud ti Iulus, nga anak a lalaki ti naisaritaan a Trohano a prinsipe a ni Aeneas, a baka kano nga ti anak a lalaki iti diosa a ni Benus.[7] Ti maikatlo a nagan a nataudan ti "Caesar" , segun kenni Pliny ti Laklakay, nga adda ti kaputotan a naipangay babaen ti sesarea (manipud ti Latin berbo a mangputed, caedere, caes-).[8] Ti Historia Augusta ket agipaltiing ti tallo a sabsabali a panagipalpalawagan: a ti immuna a Caesar ket adda ti napuskol a buok (Latin ti caesaries); nga isu ket adda ti naraniag a kolordapo a mata (Latin ti oculis caesiis); wenno isu ket pimmatay ti maysa nga elepante (caesai iti Moorish) iti gubat.[9]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Julius Caesar". Roman-colosseum.info. Naala idi 8 Enero 2012.
- ^ Fully, Caius Iulius Caii filius Caii nepos Caesar Imperator ("Gaius Julius Caesar, anak a lalaki ni Gaius, apo a lalaki ni Gaius, Imperator"). Opisial a nagan kalpasan ti panakadiosna idi 42 BC: Divus Iulius ("Ti Nasantuan a Julius").
- ^ Covington, Michael A. (31 Marso 2010). "Latin a Panagilawag ti Panagbalikas". Unibersidad iti Georgia. Naala idi 6 Enero 2012.
- ^ Adda dagiti naisuppiatan babaen ti petsa a panakaipasngay ni Caesar. Daytoy nga aldaw ket naibagbaga nga idi 12 Hulio idi narambakan ti aldaw kalpasan ti panakadiosna, ngem daytoy ket gapu ti husto a kasangayna ket matnag iti Ludi Apollinares. Adu kadagiti eskolar, a naibatay ti petsa nga isu ket nagtengngel kadagiti mahistrado, ket nakaited ti kaso par iti 101 wenno 102 BC a daytoy ket isu ti tawen a panakaipasngayna, ngem dagiti eskolar a konsenso ket kaykayatda ti 100 BC. Goldsworthy, 30
- ^ Kalpasan ti ipupusay ni Caesar dagiti bisiesto a tawen ket saan a naisenngat babaen iti daytoy a kinayatanna ken adda madudua a maipanggep no ania ti panagpalpaliiw kadagiti bisiesto a tawen ti nagbaetan ti 45 BC ken AD 4 a nairaman; dagiti petsa iti daytoy nga artikulo a nagbaetan ti 45 BC ken AD 4 a nairaman ket dagitoy ti napalpaliiw idiay Roma ken adda madudua a maipangngep ti aldaw no anianto ayanda dagitoy a petsa iti proleptika a Huliano a kalendario. Kitaen ti Blackburn, B ken Holford-Strevens, L. (1999 nasimpa 2003). Ti Oxford a Kumaduaan ti Tawen. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 671. ISBN 978-0-19-214231-3
- ^ Keppie, Lawrence (1998). "Ti argian iti sibil a gubat". Ti panagaramid ti Romano a Buyoy: manipud ti Republika aginggana ati Imperio. Norman, OK: Unibersidad iti Oklahoma a Pagmalditan. p. 102. ISBN 978-0-8061-3014-9.
- ^ Froude, James Anthony (1879). Biag ni Caesar. Project Gutenberg e-text. p. 67. Kitaen pay ti: Suetonius, Dagiti biag ti Sangapulo ket dua a Caesar: Julius 6; Velleius Paterculus, Romana Pakasaritaan 2.41; Virgil, Aeneid
- ^ Pliny ti Laklakay, Masna a Pakasaritaan 7.7. Ti pannakaallilawa a ni Julius Caesar ket naipangay babaen ti himself sesarea ket naipetsa manipud idi maika-10 a siglo (Suda kappa 1199). Ni Julius ket saan nga isu ti immuna a nagnagan ti kastoy, ken ti panawenna daytoy a pamay-ay ket inaramid laeng kadagit natayen a babbai, bayat a ti ina ni Caesar, Aurelia, ket atiddog a nagbiag kalpasan ti panakaipasngayna.
- ^ Historia Augusta: Aelius 2.


text:
Gunglo ti Salun-at ti Lubong
Ti Gunglo ti Salun-at ti Lubong (Ingles: World Health Organization wenno naipangyababaan iti WHO) ket maysa a naipangpangruna nga ahensia ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (UN) nga akinrebbeng iti sangalubongan a salun-at ti publiko. Daytoy ket nabangon idi 7 Abril 1948, nga adda dagiti kuartel idiay Ginebra, Suisa, ken daytoy ket kameng ti Panagrang-ay a Grupo ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. Ti sinarunona idi ket ti Gunglo ti Salun-at, ket maysa idi nga ahensia ti Liga ti Pagpagilian.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Gunglo ti Salun-at ti Lubong idiay Wikimedia Commons
- www.who.int - Website


text:
Amsterdam
Ti Amsterdam (/ˈæmstərdæm/; Olandés [ˌɑmstərˈdɑm] ( denggen)) ket isu ti kadakkelan a siudad ken ti kapitolio iti Olánda. Ti agdama a puesto ti a kas ti kapitolio a siudad iti Pagarian iti Olánda ket naturayan babaen ti batay-linteg iti Agosto 24, 1815 ken dagiti sumaruno.[3] Ti Amsterdam ket addaan ti populasion ti 783,364 iti uneg a patingga ti siudad, ti urbano a populasion a 1,209,419 ken metropolitano a populasion a 2,158,592.[4] Ti siudad ket addan idiay probinsia iti Amianan nga Olánda idiay laud iti daytoy a pagilian. Naibuklan daytoy ti akin-amianan a paset iti Randstad, maysa kadagiti kadakkelan a konurbasion idiay Europa, nga addan ti populasion ti agarup a 7 a riwriw.[5]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Kerncijfers voor Amsterdam en de stadsdelen". www.os.amsterdam.nl. Panagsukisok ken Estadistika a Serbisio, Siudad iti Amsterdam. 1 Enero 2006. Naala idi 4 Abril 2007.
- ^ "Kalawa, densidad ti populasion, densidad ti pagnaedan ken pakatengngaan panagnaed". www.os.amsterdam.nl. Panagsukisok ken Estadistika a Serbisio, Siudad iti Amsterdam. 1 Enero 2006. Naala idi 13 Agosto 2008.
- ^ Dutch Wikisource. "Grondwet voor het Koningrijk der Nederlanden (1815) (Olandés)". Naala idi Mayo 2, 2008.
- ^ "Dagiti Kinapudno ken Rukod". I amsterdam. Naala idi Hunio 1, 2011.
- ^ "Randstad2040;Dagiti Kinapudno ken Rukod (p.26)(iti Olandés)" (PDF). VROM.
- Amsterdam
- Dagiti kapitolio idiay Europa
- Dagiti siudad idiay Olanda
- Dagiti Europeano a Kapitolio ti Kultura
- Dagiti siudad a nangsangaili dagiti Ay-ayam ti Kalgaw nga Olimpiada
- Dagiti nataengan a lugar a nabangon idi maika-13 a siglo
- Dagiti nataengan alugar idiay Amianan a Holanda
- Dagiti puerto a siudad ken ili idiay Olanda
- Dagiti puerto a siudad ken ili ti Baybaya Amianan


text:
LAOAG CITY – Nagtignayen ti gobyerno probinsiyal tapno maidanon ti tulong kadagiti residente ti Adams Ilocos Norte nga isolated gapu iti bagyo Mario.
Kuna ni Municipal Planning and Development Officer Ernesto Manegdeg ti Adams nga awan uray maysa a lugan a makaruar manipud iti Adams gapu iti dakkel a danum iti karayan a gubuay ti nagpatnag a tudo.
Inbatad ni Manegdeg a malaksid iti dakkel a danum iti karayan ket nagreggaay pay ti daga kadagiti kalsada gapu iti napigsa a tudo.
Mangnamnama ni Manegdeg a maidanon ti kapitolyo ti tulong kadagiti residente nangruna dagiti kangrunaan a kasapulan kas iti relieff goods.
Ti laeng ili nga Adams ti naipadanon iti PDRRMC a kangrunaan a naapektaran ti bagyo Mario iti Ilocos Norte.


text:
Bioteknolohia
Ti bioteknolohia ket isu ti panag-usar kadagiti sibibiag a sistema ken dagiti organismo tapno mparang-ay wenno makaaramid kadagiti naserbi a produkto, wenno "ti aniaman a teknolohiko a pannakaipakat nga agus-usar kadagiti bilolohiko a sistema, dagiti sibibiag nga organismo wenno wennodagiti derabatibo dagitoy, ti panagramid wenno panagbaliw kadagiti produkto wenno proseso para iti naisangayan nga usar" (Timpuyog iti Biolohiko a Dibersidad ti Nagkaykaysa a Pagpagilian).[1] Depende kadagiti ramit ket dagiti panangipakat, daytoy ket kadawyan a maituon kadagiti (mainaig) pagobraan iti bioinhenieria ken biomediko nga inhenieria.
Dagiti nota ken nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Testo iti CBD. Cbd.int. Naala idi 2013-03-20.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Friedman, Yali (2008). anagaramid ti Bioteknolohia: Panangirugi, Panangimaton, ken Pannakaawat kadagiti Kompania ti Bioteknolohia. Washington, DC: Logos Press. ISBN 978-0-9734676-3-5.
- Oliver, Richard W. Ti Iyuumay ti Panawen ti Bioteknolohia. ISBN 0-07-135020-9.


text:
Greenland
Ti Lupanlunti[1] o Grinland[1] (Kalaallisut: Kalaallit Nunaat, nangangahulugang "Lupa ng mga taga-Lupanlunti", "Lupa ng mga Grinlandes", o "Lupa ng mga Grinlandero"; Danes: Grønland) ket maysa a malaki nga Articong isla. Maysa ipo ti kasaping bansa ng Reino ti Denmark a nakalagay ti pagitan iti Baybay Artico ken Baybay Atlantico, se abagatan iti Kapuluan ng Kanadyanong Artiko. Meron ipo nga populasion ti 50,000 na dagiti naninirahan o residente lang dahil se dagiti cool na clima. Karamihan iti populasion iti nakatira se katimugang bahagi na dagiti isla, iti dagiti nga baybayin. Capitolio iti Lupanlunti ti Nuuk.
- Greenland
- Dagiti adda ti dua a kontinente a pagilian
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Artiko
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti Danes nga agkamkammatalek
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Danes
- Dagiti agkamkammatalek a teritorio ti Amianan nga Amerika
- Dagiti Europeano nga agkamkammatalek
- Dagiti dati a kolonia ti Norwega
- Dagiti Inuit a teritorio
- Dagiti Nordiko a pagilian
- Dagiti isla a pagilian
- Dagiti pagilian idiay Akin-amianan nga Amerika
- Dagiti rehion ti Artiko
- Dagiti espesial a teritorio ti Kappon ti Europa
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1979


text:
Limon
Ti limon (Citrus x limon) ket maysa a bassit kankanayon a berde a mula a patneng iti Asia, ken ti immitlog a duyaw a prutasna. Ti prutas ket inus-usar para iti panagluto ken dagiti pay saan a panggep ti pangluto iti amin a sangalubongan, naipangpangruna ti tubbogna, ngen ti lasagna ken ti ukisna (nanam) ket inus-usar pay iti panagluto ken panagiyurno. Ti tubbog ti limon ket agarup a 5% aginggana ti 6% a sitriko asido, a mangited ti limon iti naalsen a nanamna. Ti naisangayan a naalsem a nanam ti limon ket mangaramid daytoy a nangruna limug kadagiti mainum ken makmakan a kas ti limonada.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti taudan ti limon ket misterioy, urayno naipagpagarup a dagiti limon ket immunada a naimula idiay Akin-abagatn nga India, akin-amianan a Burma, ken Tsina.[1][2] Ti panagadal ti henetiko a taudan ti limon ket naireporta a daytoy ket hibrido a baetan ti naalsem a narangha ken citron.[3]
Dagiti limon ket naamammuan babaen dagiti Hudio iti Herusalem, nga isuda segun kenni Josefo, ket binatbatuda ti nagkamkamali a padi idi las-ud ti piesta idi tawtawen ti 90 BC,[4] urayno ti Hudio a tradision ket mangtalinaay a daytoy ket naaramid nga inusar dagiti citron, a saan a dagiti limon.[5] Simrekkda idiay Europa idiay asideg ti akin-abagatn nga Italia iti saan a naladladaw ngem umuna a siglo AD, idi las-ud ti panawen ti Taga-ugma a Roma. Nupay kasta, dagitoy ket san nga adu a naimuymuyongan. Naipayammo kalpasanna daytoy idiay Persia ken kalpasanna idiay Irak ken Ehipto idi agarup a 700 AD. Ti limon ket ommuna anairehistro iti literatura iti maysa a maika-10 a siglo a treatado ti Arabiko iti panagtaltalon, ken inus-usar pay idi a kas maysa nga ornamental a mula kadagiti nasapa nga Islamiko a hardin.[1][2] Daytoy ket adu a naiwarwaras iti amina nga Arabiko alubong ken ti rehion ti Mediteraneo idi baetan ti 1000 ken 1150.
Ti immuna nga adu a pannakaimulmula dagiti limon idiay Europa ket nangrugi idiay Genoa idi tengnga ti maika-15 a siglo.[2] Ti limon kalpasanna daytoy ket naipayammo idiay Kaamerikaan idi 1493 idi ni Christopher Columbus ket nangiyeg kadagitibukel ti limon idiay Hispaniola kadagiti panagbanbaniagana. Ti Kastila apanagrukam iti amin a Baro a Lubong ket nangtulong ti pannakaiwarwaras dagiti bukel ti limon. Daytoy ketnangruna nga inus-usar a kas ornamental a mula ken para iti medisina.[2] Idi maika-19 a siglo, dagiti limon ket kaaduanen a naimulmula idiay Florida ken California.[6]
Idi 1747, dagiti eksperimento ni James Lind kadagiti marino a nagsagsagaba iti eskorbuto ket nairamraman ti panagnayon ti tubbog tilimon kadagiti kankanenda, urayno ti bitamina C ket saan pay idi a naamammuan.[7][8]
Ti taudan ti balikas a limon ket mabalin a ti Tengnga a Daya. Ti maysa kadagiti kasapaan a pannakaibagbaga ti "limon" ket nagparang iti maysa a dokumento idi 1420–1421. Ti balikas ket naala manipud ti Duog a Pranses tilimon, isunga ti Italiano ket limone, manipud ti Arabiko ti laymūn wenno līmūn ليمون, ken manipud ti Persiano ti līmūn لیمو, ti sapasap a termino ti citrus a prutas, a daytoy ket kapadpada ti Sanskrio ti निम्ब (nimbū, “dalayap”).[9]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Wright, A. Clifford. "Pakasaritaan ti Limonada". CliffordAWright.com.
- ^ a b c d "Dagiti taudan". limmi.it.
- ^ Gulsen, O.; M. L. Roose (2001). "Dagiti limon: Dibersidad ken Pannakaikabagian kadagiti Napili a Henero a Kita ti Citrus a kas Narukod kadagiti marka ti Nuklear a Henoma". Warnakan ti Amerikano a Kagimongan ti Hortikultural a Siensia 126: 309–317.
- ^ Ni Robin Lane Fox, The Unauthorized Version, 1992:116.
- ^ Talmud Bavli Sukkah 48b
- ^ Julia F. Morton (1987). "Dagiti prutas dagiti napudot a klima". Unibersidad ti Purdue. pp. 160–168.
- ^ {{cite web|url=http://www.kcl.ac.uk/depsta/iss/library/speccoll/exhibitions/skilsail/scurv.html%7Ctitle=Kaso 3: Medisina ti Marina: Ti Panangilaban ti Eskorbuto=|publisher=Kolehio ti Ari idiay Londres}
- ^ James Lind (1757). Ti treatado iti eskorbuto. Maikadua nga edision. Londres: A. Millar.
- ^ Douglas Harper. "Online a Diksionario ti Etimolohia".
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Limon idiay Wikimedia Commons


text:
Ekonomika
Ti ekonomika ket isu ti siensia sosial a mangusig ti produksion, panangiwarwaras, ken panagibus kadagiti tagilako ken dagiti serbisio. Ti termino nga ekonomika ket nagtaud manipud ti Taga-ugma a Griego oἰkovouίa (oikonomia, "panangimaton ti sangkabalayan, administrasion") manipud ti oἶkoς (oikos, "balay") + vόuoς (nomos, "ugali" wenno "linteg"), isunga "dagiti alagaden ti balay wenno sangkabalayan)".[1] Ti politikal nga ekonomia ket isu idi ti nasapsapa a nagan ti suheto, ngem dagiti ekonomista idi kaldawan ti maika-19 a siglo ket nangisingasingda a ti "ekonomika" a kas ti ab-ababa a termino para iti "ekonomiko a siensia" a nagliklik pay ti ak-akikid a politikal nga interesado a kaibuksilan ken kasla kapadpada ti porma iti "matematika", "etika", ken kdpy.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Harper, Douglas (Nobiembre 2001). "Online a Diksionario ti Etimolohia – Ekonomia". Naala idi Oktubre 27, 2007.
- ^ • Ni Marshall, Alfred, ken ni Mary Paley Marshall (1879). Ti Ekonomika ti Industria, Macmillan, p. 2.
• Jevons, W. Stanley (1879). Ti Teoria ti Politikal nga Ekonomia, Maika-2 nga ed., Macmillan. p. xiv.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- McCann, Charles Robert, Jr., 2003. Ti Elgar Diksionario dagiti Insasao ti Ekonomika, Edward Elgar. Pangipadasan.
- Pokrovskii, Vladimir N. (2011) Ekonodinamika. Ti Teoria ti Sosial a Produksion, Springer, Berlin.
- Fabian Lindner, Puonan
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Ekonomika idiay Wikimedia Commons
- Kitaen ti Ekonomika iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)


text:
Badian, Cebu
Ti Badian ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Cebu iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Badian ket nabingbingay a politikal kadagiti 29 a barbaranggay.[2]
- Alawijao
- Balhaan
- Banhigan
- Basak
- Basiao
- Bato
- Bugas
- Calangcang
- Candiis
- Dagatan
- Dobdob
- Ginablan
- Lambug
- Malabago
- Malhiao
- Manduyong
- Matutinao
- Patong
- Poblacion
- Sanlagan
- Santicon
- Sohoton
- Sulsugan
- Talayong
- Taytay
- Tigbao
- Tiguib
- Tubod
- Zaragosa
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Cebu". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Visayas (Ingles) naala idi 25 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Cebu". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 7 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Karayan Duyaw
Ti Karayan Duyaw wenno Huang He, dati a naipaletra ti Hwang Ho, ket isu ti maikadua a kaatiddogan a karayan idiay Tsina kalpasan ti Yangtze ken ti maikanem a kaatiddogan iti lubong iti nakarkulo a kaatiddog ti 5,464 kilometro (3,395 mi).[1] Daytoy ket nagtaud idiay Banbantay Bayan Har idiay probinsia ti Qinghai ti lumaud a Tsina, daytoy ket agayus kadagiti siam a probinsia ti Tsina ken maibusan idiay Baybay Bohai. Ti labneng ti Karayan Duyaw ket adda ti daya-laud a pannakagay-at ti 1900 km (1,180 mi) ken ti maysa nga amianan-abagatan a pannakagay-at ti 1100 km (684 mi). Ti dagup a kalawa ti labnengna ket 742,443 km² (290,520 mi²).
Ti Karayan Duyaw ket makunkuna a "ti duyan ti Insik a sibilisasion" a naisangsangayan ti labneng, ti ginget ti Wei a mangpisi ti ballasiw ti atiddog nga Ordos a silo – ket isu idi ti nakaipasngayan ti taga-ugma a sibilisasion ti Insik ken ti narangrang-ay a rehion iti nasapa a pakasaritaan ti Insik. Nupay kasta, dagiti kankanayon a didigra ti layus ken dagiti panagbalbaliw ti dalan a pinataudan babaen ti agtultuloy a panagpangato ti Kaadalem ti karayan, a sagpamisan a nangatngato ngem ti lessad ti kaarrubana a kataltalunan ket nakagun-od kadagiti saan a magustuan a nagnagan ti "Ladingit ti Tsina" ken "Saplit dagiti Annak a Lallaki ni Han."[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Karayan Duyaw (Huang He) Delta, Tsina, Asia
- ^ New York Times "Ti Nasikor a Karayan ket Mangipadpada ti Dalan iti Modernidad". 19 Nobiembre 2006 p. 4.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Huang He (Karayan Duyaw) idiay Wikimedia Commons
- Komision ti Koserbasion:Karayan Duyaw
- Karayan Duyaw idiay Unibersidad ti Massachusetts Dartmouth


text:
Ukrania
Ti Ukrania (i/juːˈkreɪn/; Ukraniano: ykpaïHa, panakaisurat: Ukrayina, [ukrɑˈjinɑ]; Ruso: ykpaи́Ha; Krimea Tatar: Ukraina) ket maysa a pagilian idiay Daya nga Europa. Ti Ukrania ket nabeddengan ti Pederasion ti Rusia iti daya ken amianan a daya, ti Belarus iti amianan a laud, ti Polonia, Eslobakia ken Hungaria iti laud, ti Rumania ken Moldoba iti abagatan a laud, ken ti Baybay Nangisit ken Baybay Azov iti abagatan ken abagatan a daya. Addaan ti kalawa daytoy iti 603,628 km², daytoy ti maikadua a kadakkelan nga agnaynayon a pagilian ti kontinente iti Europa, kalpasan ti Ruso a Pederasion.[6][7][8]
Segun ti nadayeg ken nasayaat a napatalgedan a teoria, ti mediebal nga estado ti Kievan Rus ket binangon idi babaen dagidi Varego idi maika-9 a siglo a kas ti immuna a naipakasaritaan a nairehistro nga estado ti Daya nga Eslabo. Daytoy ket rimsua a kas maysa a nabileg a pagilian iti Tengnga a Panpanawen ngem nawarwara idi maika-12 a siglo. Babaen ti tengnga ti maika-14 a siglo, dagiti teritorio ti Ukrania ket tinurturayan babaen dagiti tallo nga akin-ruar a bileg ti Nabalitokan a Horda, ti Nalatak a Dukado ti Lituania, ken ti Pagarian ti Polonia.[9] Kalpasan ti Nalatak nga Akin-amianan a Gubat (1700–1721), ti Ukrania ket nabingbingay idi kadagiti nadumaduma a rehional a bileg . Idi maika-19 a siglo, ti kadakkelan a paset ti Ukrania ket naitiptipon iti Ruso nga Imperio, ken dagiti nabatbati ket babaen ti pnnakatengngel ti Austria-Hungaria.
Ti nagulo a paset ti panawen simarsaruno dagiti adu a pannakigubatan, nga adda dagiti adu a nabigbigan a sangalubongan a panagpadas ti panaggun-od iti wayawaya manipud idi 1917 aginggana idi 1921, ken kalpasan ti Sangalubongan a Gubat I ken ti Sibil a Gubat ti Rusia. Ti Ukrania ket bimmangon manipud ti bukodna a sibil a gubat, ken idi Disiembre 30, ti 1922 a Sosialista a Republika ti Sobiet a Ukrania ket nagbalin a maysa kadagiti nakapundaran dagiti republika ti Kappon ti Sobiet. Dagiti teritorio ti SSR a Ukrania Ukrainian ket naipadakkel iti laud idi las-ud ti sibil a gubat iti kabiitan a kasakbayan ti ken kalpasan ti Sangalubongan a Gubat II. Idi 1954 daytoy ket nagpadakkel iti abagatan iti panangisubli iti Crimea. Idi 1945, ti SSR a Ukrania ket nagbalin a maysa kadagiti kameng a nagpundar ti Nagkaykaysa a Pagpagilian.[10]
Ti Ukrania ket nagbalin manen a nawaya idi natunaw tu Kappon ti Sobiet idi 1991. Daytoy a panakatunaw ket nangrugian ti maysa a panagdaliasat iti panagtagtagilako nga ekonomia, a ti Ukrania ket nagsagsagaba ti resesion iti walo a tawen.[11] Manipud idi, nupay kasta, ti ekonomia ket nakapadpadas ti nasayaat a pannakaipangato ti GDP. Ti Ukraine ket nairaman iti maysa a sangalubongan a didigra ti ekonomia idi 2008 ken bimmatok ti ekonomia. Ti GDP ket natnag iti 20% manipu didi primabera ti 2008 aginggana idi primaber ti 2009, ken naitimbeng idi dagiti analista ket nangipadpadada ti kakaro ti panagbaba kadagiti kamadian nga ekonomiko a depresion idi las-ud ti nasapa a tawtawen ti 1990.[12] Ti pagilian ket nagtultuloy a nagruna iti sangalubongan a pagtagtagilakuan ken , manipud idi 2011, daytoy ti maikatlo a kadakkelan nga agipatpatulod ti bukbukel iti lubong.[13]
Ti Ukrania ket maysa a unitario nga estado a buklen dagiti 24 nga oblast (probinsia), maysa nga autonomo a republika (Crimea), ken dagiti dua a siudad nga addaan ti naipangpangruna a kasasaad: ti Kiev, ti kapitoliona ken kadakkelan a siudad, ken ti Sevastopol, a mangibalbalay ti Ruso a Plota ti Baybay Nangisit babaen ti maysa a tulagan ti panagupa. Ti Ukrania ket maysa a republika babaen ti maysa a semi-presidensial a sistema nga adda ti naisinsina legislatibo, ti ehekutibo, ken ukoman a sangsanga. Manipud idi ti pannkatunaw ti Kappon ti Sobiet, ti Ukrania ket agtultuloy nga agtartaripatu ti makadua a kadakkelan a milisia idiay Europa, kalpasan ti Rusia. Ti pagilian ket balay dagiti 46 a riwriw a tattao, 77.8 a porsiento kadagitoy ket etniko a Ukraniano, nga adda dagiti adu a minoridad kadagiti Ruso (17%), Belaruso ken dagiti Rumano. Ti Ukraniano ket isu ti opisial a pagsasao ti Ukrania. Ti Ruso ket nawatiwat pay a naisasao. Ti kaaduan a relihion iti pagilian ket ti Kristiano ti Daya nga Otodokso, nga adda ti napigsa nga impluensia iti Ukraniano nga arkitektura, literatura ken musika.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Linteg iti Ukrania. Naestaduan a Kanta iti Ukrania" (iti Ukraniano). Verkhovna Rada iti Ukrania. 2003-03-06.
- ^ "Ti populasion ti Ukrania ket agnanayon a bumasbassit". Nailian a Radio a Kompania iti Ukrania. 2010. Naala idi 2010-06-20.
- ^ a b c d "Ukrania". Internasional a Pundo Ti Paguartaan. 2010.
- ^ "HDRO (Opisina ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan Programa ti Panagrangrang-ay ti Nagkaykaysa a Pagpagilian". Nagkaykaysa a Pagpagilian. 2011. Naala idi 2 Nobiembre 2011.
- ^ "PiшeHHя Paди: ykpaïHa 30 жoBTHя пepeйдe Ha зиMoBий чac » Пoдiï » ykpaïHa » KopecпoHдeHT". Ua.korrespondent.net. Naala idi 2011-10-31.
- ^ Sangalubongan a Klinikal a Pannakapadas babaen ni Richard Chin, Elsevier, 2011, ISBN:0123815371 (panid 345)
- ^ Masakbayan iti Google Earth babaen Chandler Evans, BookSurge Publishing, 2008, ISBN:1419689037 (panid 174)
- ^ "Basic facts about Ukraine". Ukraniano a konsul idiay NY. Naala idi 10 Nobiembre 2010.
- ^ "Ukrania :: Pakasaritaan – Britannica Online Encyclopedia". Britannica.com. Naala idi Oktubre 31, 2011.
- ^ "Dagiti Tignay ti Estado a Kamkameng – Ukrania". Nagkaykaysa a Pagpagilian. Naala idi Enero 17, 2011.
- ^ "Dagiti Makroekonomiko a Panagipakpakita". Nailian a Banko ti Ukrania. Naidulin manipud ti kasisigud idi Oktubre 21, 2007. Naala idi Disiembre 16, 2007.
- ^ Inozmi, "Ukraine – makroekonomiko nga ekonomiko a kasasaad – Hunio 2009" online
- ^ "Ti Ukrania ket nagbalin a ti maikatlo a kadakkelan nga agipatpatulod ti bukbukel iti lubong idi 2011 – ministro". Blackseagrain.net. Naala idi 2012-08-25.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Ukrania idiay Wikimedia Commons
- Pakaammo ti panagbiahe idiay Ukrania manipud idiay Wikivoyage
- Kitaen ti Ukrania iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)
- Wikimedia Atlas iti Ukrania


text:
Umuna a Sangalubongan a Gubat
Ti Umuna a Sangalubongan a Gubat (WWI) ket maysa idi a sangalubongan a gubat a naipatengnga idiay Europa a nangrugi idi 28 HUlio 1914 ken nagpaut aginggana idi 11 Nobiembre 1918. Daytoy ket kaaduan a naamammon a kas ti Sangalubongan a Gubat wenno ti Nalatak a Gubat manipud idi nangrugi aginggana ti rugi ti Maikadua a Sanglubongan a Gubat idi 1939, ken ti Umuna a Sangalubungan a Gubat wenno Sangalubongan a Gubat I manipud idin. Daytoy ket nangiraman kadagiti amin a nalatak a bileg,[5] a naaramid kadagiti dua nga nagsuppiat a kumaduaan : dagiti Kumaduaan (a naibatay ti Tinallo a Naimbag a nakem ti Nagkaykaysa a Pagarian, Pransia ken Rusia) ken dagiti tengnga a bileg (kasisigud a naipatengnga ti lawlaw ti Tinallo a Kumaduaan ti Alemania, Austria-Hungaria ken Italia; ngem, idi ti Austria–Hungaria ket nangala ti panakagura a sumuppiat ti daytoy a tulag, ti Italia ket saan a simrek ti daytoy a gubat).[6] Dagitoy a kimmaduaan ket naurnosda manen (ti Italia ket nakilaban para kadagiti Aliado), ken daytoy ket dimmakkel idi adu pay a pagilian ti simrek ti daytoy a gubat. Iti kumaudianan adda ti sumurok a 70 riwriw a milisia, a mairaman dagiti 60 riwriw nga Europeano, ti naipagaraw iti maysa kadagiti kadakkelan a gubat iti pakasaritaan.[7][8] Adda ti sumurok a 9 riwriw a nakigubgubat idi ti natnatay a kaaduan daytoy ket gapu ti panakasayaat dagiti armas, gapu kadagiti baro a teknolohia, nga awan ti naipada a panagrang-ay ti panagsalaknib wenno mobilidad. Daytoy ket isu ti maikanem a kaaduan dagiti natay a suppiat iti pakasaritaan ti lubong, a naikasiddongan ti dalan para kadagiti nadumaduma a panagbalbaliw ti politika a kasla dagiti rebolusion kadagiti adu a nairaman a pagilian.[9]
Dagiti nabayagan a gapuanan ti gubat ket mairaman dagiti imperialistiko a ganganaet nga annuroten dagiti nalatak a bileg idiay Europa, a mairaman ti Aleman nga Imperio, ti Austro-Hungaro nga Imperio, ti Imperio nga Otomano, ti Ruso nga Imperio, ti Britaniko nga Imperio, ti Pranses a Republika, ken Italia. Ti pannaka-asasinado idi 28 Hunio 1914 ni Arkiduke Franz Ferdinand iti Austria, ti agtawid ti balangat ti Austria-Hungaria, babaen ti maysa a Yugoslabo nationalista idiay Sarajevo, Bosnia ken Herzegovina ket isu idi ti asideg a nangkalbit ti daytoy a gubat. Daytoy ket nagbanagan ti Habsburg nga ultimatum a simmuppiat ti Pagarian iti Serbia.[10][11] Adda dagiti nadumaduma a kimmadduaan a naporma kadagiti napalabas a dekada ket dagidi Ultimatum, isu ngarud a ti uneg dagiti lawas dagiti kangrunaan a bileg ket nakigubgubatdan; babaen kadagiti bukodda a kolonia, iti nabiit dayto a suppiat ket naisaknapen iti lawlaw ti lubong.
Idi 28 Hulio, ti suppiat ket naglukat babaen ti Austro-Hungaro a panag-raut iti Serbia,[12][13] a sinaruno babaen ti Aleman a panag-raut iti Belhika, Luxembourg ken Pransia; ken ti panag-raut ti Ruso iti Alemania. Kalpasan ti panakaipasardeng ti panag-martsa dagiti Aleman idiay Paris, ti Lumaud a Sanguanan ket nagtalinaay ti estatiko a gubat ti panagdadael ti maysa a trinsera a linia a saan a nagbalbaliw aginggan a idi 1917. Idiay Daya, ti Ruso a buyot ket nagballigi a nakilaban kadagiti Austro-Hungaro a puersa ngem naiasanudda manipud idiay Daya a Prusia ken Polonia babaen dagiti buyot ti Alemania. Adda dagiti nainayon a sanguanan ti nalukatan kalpasan ti iseserrek ti Imperio nga Otomano idi 1914, ti Italia ken Bulgaria idi 1915 ken Romania idi 1916. Ti panakarebba idi Marso 1917 ti Ruso nga Imperio , ken ti Rusia ket pinanawanna ti gubat kalpasan ti Oktubre a Rebolusion ti kaladawan dayta a tawen. Kalpasan ti 1918 nga Aleman a panag- iti igid ti lumaud a sanguananraut, dagiti Aliado ket pinasanudda dagiti buyot ti Alemania kadagiti serie ti nagballigi a panag-raut ken dagiti puersa ti Estados Unidos ket nangrugrugida a simrek kadagiti trisera. Ti Alemania, nga adda idi ti bukodna a riribok kadagiti rebolusionario iti daytoy a puntos, ket immannurot a mangisardeng ti pannakilaban idi 11 Nobiembre 1918, a naamammuan kalpasan daytoy ti Panangisardeng ti gubat nga Aldaw. T gubat ket nagpatingnga iti panagballigi para kadagiti Aliado.
Dagiti napasmak idiay balay a sangsanguanan ket nakaariwawada pay a kas dagiti sanguanan ti gubat, gaputa dagiti nakibingbinglay ket pimmadasda a nangipagunay kadagiti katataoanda ket ekonomia a rekurso tapno makilaban ti naindagupan a gubat. Bababen ti gibus ti gubat, uppat kadagti kangrunaan nga imperial a bileg — dagiti Aleman, Ruso, Austro-Hungaro ken Otomano nga imperio — napaawanen. Dagiti simmaruno nga estado dagiti dua nga immuna a naibaga ket napukawanda kadagiti adu a teritorio, bayat a dagiti dua a naududi a naibaga ket sibubukelda a naiwarwar. Ti mapa ti tengnga a Europa ket nailadawan idi kadagiti nadumaduma a babbabassit nga estado.[14] Ti Liga dagitiPagilian ket naporma idi nga adda ti namnama a daytoy ket mangpawil ti sabali a kastoy a suppiat. Ti Europeano a nationalismo a pinarsua babaen ti gubat ken dagiti pannakabingbingay dagiti imperio, dagiti nagbanagan ti pannakaabak ti Alemania ken dagiti parikut ti Tulag iti Versailles ket naipannurotan a gapuanan a kontribusion ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat.[15]
Dagiti linaon
- 1 Nagnagan
- 2 Sapasap a pakasaritaan
- 3 Didigra ti Hulio 1914
- 4 Progreso ti gubat
- 5 Dagiti nagibasaran
- 6 Dagiti silpo ti ruar
Nagnagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Idiay Kanada, ti Magasina ti Maclean idi Oktubre 1914 ket kinunana, "Adda dagiti gubat a bukodda a managanan. Daytoy ket ti Nalatak a Gubat."[16] Idi las-ud ti entergubat a paset ti panawen, ti gubat ket kaaduan a tinawtawagan a kas ti Sangalubongan a Gubat ken ti Nalatak a Gubat, kadagiti agsasao ti Inggles a pagilian.
Kalpasan ti isasangbay ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat idi 1939, dagiti termino a Sangalubongan a Gubat I wenno ti Umuna a Sangalubongan a Gubat ket nagbalin a pagalagadan dagitoy, a dagiti Britaniko ken Kanadiano a historiador ket kinaykayatda ti Umuna aSangalubongan a Gubat, ken dagiti Amerikano ti Sangalubongan a Gubat I. Dagitoy dua a termino ket naus-usar pay idi las-ud ti Entregubat a paset ti panawen. Ti termino a "Umuna a Sangalubongan Gubat" ket immuna nga inusar idi Septiembre 1914 babaen ti Aleman a pilosopo a ni Ernst Haeckel, a nangitunton a "awan dudua a ti dalan ken karakter ti nabutbutngan a 'Europeano a Gubat' ... ket agbalinto a ti umuna a sangalubongan agubat iti napno a kapanunotan ti balikas."[17] Ti Umuna a Sangalubongan a Gubat ket isu pay ti titulo ti maysa a 1920 a pakasaritaan babaen ti opisial ken agiwarwarnak a ni Charles à Court Repington.
Sapasap a pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi maika-19 a siglo, dagiti kangrunaan a bileg ti Europa ket nangiyunayunayda kadagiti pamay-an tapno matalinaay ti balanse tibileg iti amin a Europa, ken isu ti nagbanagan ti kaada ti narikut a network kadagiti panagkakadua ti politikal ken militar iti amin a paset ti kontinente babaen idi 1900.[6] Dagitoy ket nangrugi idi 1815, babaen ti Nasantuan a a Kumadduaan a nagbaetan ti Prusia, Rusia, ken Austria. Kalpasan daytoy, idi Oktubre 1873, ti Kanselor ti Alemania a ni Otto von Bismarck nakitulag iti Liga dagiti Tallo nga Emperador (Alemania: Dreikaiserbund) a nagbaetan dagiti monarkia ti Austria-Hungaria, Rusia ken Alemania. Napaay daytoy a tulagan gaputa ti Austria-Hungaria ken Rusia ket saanda a nagtutulag ti annuroten a maipanggep ti Balkan , daytoy ti nangtunpalan ti pannakaporma ti kumadduaan ti Alemania ken Austria-Hungaria idi 1879 a tinawtawagan ti Dua a Kumadduan. Daytoy ket nakitkita idi a kas pamay-an iti panagsuppiat ti impluensia ti Rusia kadagiti Balkan iti agtultuloy a pannakakapsot ti Otomano nga Imperio.[6] Idi 1882, daytoy a kumadduaan ket naipadakkel tapno mairaman ti Italia a nagtungpalan ti Tinallo a Kumaduaan.[18] Ni Bismarck ket nangiyunay-unay a nagob-obra tapno maipan a kadua ti Rusia ti Alemania tapno maliklikan ti dua ti sanguannna a gubat iti Pransia ken Rusia. Idi naipangato ni Wilhelm II iti trono a kas Emperador ti Alemania (Kaiser), Ni Bismarck ket napilit nga agretiro ken dagiti kumaduaan a sistemana ket nagin-inut napaay ti panakayunay-unayna. Kas pagarigan, ti Kaiser ket nagmadi a mangpabaro ti Panangiseguro manen a Tulag iti Rusia idi 1890. Kalpasan ti dua a tawen, ti Kumadduaan ti Pranko-Ruso ket napirmaan idi tappno mangkontra ti puersa ti Tinallo a Kumadduaan. Idi 1904, Ti Britani aketnangpirma kadagiti serie ti tulagan iti Pransia, ti Entente Cordiale, ken idi 1907, ti Britania ken Rusia ket nagpirmada ti Konbension ti Anglo-Ruso. Bayat a dagitoy a tulagan ken saan a pormal a nakikadua ti Britania iti pransia wenno Rusia, nangaramid daytoy ti pannakabael ti Britaniko iti iseserrek iti masakbayan a suppiat a pakairamanan iti Pransia wenno Rusia, ken ti sistema ti dagiti tulagan ti nagsisilpo a ket naamammuanton a kas ti Triple Entente.[6]
Ti bileg ti ekonomia ken industria ti Alemania ket dimmakkel unayen kaplasan ti panagkaykaysa ket pundasion ti Imperio idi 1871. Manipud idi tawtawen ti 1890, ti gobierno ni Wilhelm II ket nagus-usar iti daytoy a batayan tapno mangiraem kadagiti adu a rekurso ti ekonomia para iti panangipatakder ti Kaiserliche Marine (Imperial a Marina ti Alemania), naipatakder daytoy babaen ni Admiral Alfred von Tirpitz para iti panagsasilsal iti Naarian a marina ti Britaniko para iti supremasia ti marina iti lubong.[19] A kas nagbanagan daytoy, ti tunggal maysa a pagilian ket nagregget a nangipatakder ti nasaysayaat iti termino dagiti puonan a bapor. Ti pannakairugi ti Plantilia:HMS idi 1906, ti Imperio ti Britaniko ket nangipadakkel ti adu a panangatiwna iti Aleman a kasalisalna.[19] Dagiti armas a lumbaan a nagbaetan ti Britania ken Alemania ket nagtungpalan ti pannakaipadakkelna iti amin a Europa, dagiti amin a nangruna a bileg ket nangiraraem kadagiti batayan ti indudtriada a mangipataud kadagiti ramit ken dagiti arama a nasken para iti pan-Europeano a suppiat.[20] Idi baetan ti 1908 ken 1913, ti militar a panaggastos dagiti bileg ti Europa ket dimmakkel babaen ti 50%.[21]
Ti Austria-Hungaria ket nakibinglayda iti didigra ti Bosnia iti 1908–1909 babaen ti opisial a panangikapet ti dati a teritorio ti Otomano iti Bosnia ken Herzegovina, ken sinakopna manipud idi 1878. Daytoy ket nakaungetan ti Pagarian ti Serbia ken ti patronatona, ti Pan-Eslabiko ken Ortodokso a Ruso nga Imperio.[22] Ti politiko a maniobra ti Rusoiti rehion ket nangpaay kadagiti tulagan ti kappia, nangrugrugi idin dagitoy a madaddadael ken naamammuan idi dagitoy a kas "ti polbera ti Europa".[22] Idi 1912 ken idi 1913, ti Umuna a Gubat ti Balkan ket nagbaetan a linabanan idi ti Liga ti Balkan ken ti nagsisina nga Imperio ti Otomano. Ti resultaan ti Tulag ti Londres ket nagpaadu a nangpabassit ti Imperio ti Otomano, ken nangpartuat daytoy ti nawaya nga Estado ti Albania bayat a nangpadakkel daytoy kadagiti tinengtengngel a teritorio ti Bulgaria, Serbia, Montenegro, ken Gresia. Idi rinaut ti Bulgaria ti Serbia ken Gresia idi Hunio 16 1913, nakapukawanna daytoy ti kaaduan ti Macedonia iti Serbia ken Gresia ken ti Akin-abagatn a Dobruja iti Romania iti 33 nga aldaw a Maikadua a Gubat ti Balkan, ken nangpaadu daytoy ti pannkariribok ti rehion.[23]
Didigra ti Hulio 1914[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi Hunio 28 1914, ni Gavrilo Princip, ti maysa nga estudiante a Bosnio a Serbo ken kameng ti Katutubo ti Bosnia, ket pinatayna ti agtawid ti trono ti Austro-Hungaro, a ni Arkhduke Franz Ferdinand ti Austria, idiay Sarajevo, Bosnia.[24] Daytoy ket nangrugian ti maysa a bulan ti diplomatiko a maniobra a nagbaetan ti Austria-Hungaria, Alemania, Rusia, Pransia, ken Britania a tinawtawagan ti Didigra ti Hulio. Ti panagayat ti pnangipatingga ti pannakibiang ti Serbia idiay Bosnia – ti Nangisit nga Ima ket nangited kenni Princip ken dagiti grupona kadagiti bomba ken dagiti pistola, inadalnda, ken tinulonganda a bimmallasiw iti pagbeddengan, ken dagiti Austriano ket hustoda anamatmati a dagiti opisial ti Serbia ken dagiti opisial ket nairamramanda[25] – Ti Austria-Hungaria ket nangipatulod ti Hulio nga Ultimatum iti Serbia, dagitoy idi dagiti sangapulo a serie dagiti demanda a naigaggagara a saan a mabalin nga awaten , ken naikeddeng a mangkasir ti gubat iti Serbia.[26] Idi nakitulag laeng ti Serbia kadagiti walo a demanda, ti Austria-Hungaria ket nangirangaran ti gubat idi Hulio 1914. Ni Strachan ket nangisuppia, a "No man daytoy ket ekuiboko ken nasapa a sungbat babaen ti Serbia ken makaaramid ti giddiatan ti panagkukua ti Austria-Hungaria ket madudua. Ni Franz Ferdinand ket saan idi a kita ti personalidad a nagay-ayat ti kinadayeg, ken ti pannkapaayna ket saan a nangipakita ti nakaro a panagladingit ti imperio".[27]
Ti Imperio ti Ruso, ket saan a nagay-ayat a mangpalubos ti Austria-Hungari a mangikkat ti impluensia kadagiti Balkan, ken ti panagsuporta ti napauten a Serbo a prodihia , ti Rusia ket nagbilbilin ti mobilisasion kalpasan ti maysa ng aladaw.[18] Ti Imperio ti Alemania ket naggunay met idi Hulio 30 1914, a nnagisagsagana mangipakat ti "Plano Schlieffen", a nangiplano ti napardas, ken dakkel a panagraut iti Pransia tapno mangikkat ti buyot ti Pransia, ken agsikko a mapan iti daya ken mangsuppiat iti Rusia. Ti Gabineta ti Pransia ket nanglikud ti presion ti miltar ti dagus a panaggunayna, ken nagbilin ti panagsubli kadagiti tropana iti 10 km manipud ti pagbeddengan tapno maliklikan ti insidente. Ti Pransia ket naggunay laeng idi rabii ti Agosto 2, idirinaut ti Alemania tiBelhika ken rinautna dagiti tropa ti Pransia. Ti Alemania ket nangirangarang ti gubat iti Rusia iti isu met laeng nga aldaw.[28] Ti Britania ket nangirangarang ti gubat iti Alemania idi Agosto 4 1914, kalpasan ti maysa a "saan a nasayaat a sungbat" iti Britaniko nga ultimatum a nasken a matalinaay neutral ti Belhika[29].
Progreso ti gubat[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti lukat dagiti panaggugura[urnosen | urnosen ti taudan]
Pannaka-allilaw ti Tengnga a Bilbileg[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti estratehia ti Tengnga a Bilileg ket nakasagaba kadagiti di nasayaat a komunikasion. Ti Alemania ket nangikari a mangsuporta ti panagraut ti Austria-Hungaria iti Serbia, ngem ti panangipatarus ti kaibuksilanna daytoy ket adu ti naggigiddiatanna. Dagiti dati a nasubokan a plano a ti panangipan kadagiti tropa ket nabaliwan idi kasapaan ti 1914, ngen dagiti sukat ket saan pay a nasubokan kadagiti panagsanay. Dagiti daulo ti Austro-Hungaro ket namatmatida a ti Alemania ket kallubanna ti akin-amianan a pagbeddenganna iti Rusia.[30]Nupay kasta, ti Alemania ket nakitkitana ti Austria-Hungaria ket kaaduan a mangidagus kadagiti tropana a mangsuppiat iti Rusia, bayat a mangidatar iti Pransia. Daytoy a pannaka-allilaw ket nangpilit ti Buyot ti Austro-Hungaro a mangbingay kadagiti puersana kadagiti sanguanan a baetan ti Russia ken Serbia.
Idi Septiembre 9 1914, ti Septemberprogramm, ti mabalin a plano a nangisalaysay ti naisangyan a gandat ti gubat ti Alemania ken dagiti kondison a susukimaten ti Alemania a mangpapilit kadagiti Bileg ti Kumadduaan, ket inwaragawag idi babaen ti Kanselor ti Alemania, a ni Theobald von Bethmann-Hollweg ngem daytoy ket saan nga opisial a naampon
Dagiti kampania ti Aprika[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti immununa a panaglalaban iti gubat ket nakairamanna ti Britaniko, Pransia, ken dagiti kolonial a puersa ti Aleman idiay Aprika. Idi Agosto 7, dagiti tropa ti Pransia ken Britania ket rinautda ti Alemani a protektorado ti Togoland. Idi Agosto 10, dagiti puersa ti Alemania idiay Abagatan a laud nga Aprika ket rinautda ti Abagatan nga Aprika; dagiti naiwarwara ken narungsot a pannakilablaban ket nagtultuloy kadagiti nabati a paset a panawen ti gubat. Dagiti kolonial a puersa ti Alemania idiay Daya nga Aprika ti Alemania, nga indauluan babaen ni Koronel Paul von Lettow-Vorbeck, ket nakilabanda iti maysa a kampania ti gerila a pannakigubatan idi las-ud ti Umuna a Sangalubongan a Gubat ken simmukoda laeng kalasan ti dua a lawak idi naipakat ti panagsardeng ti gubat idiay Europa.[31]
Kampania ti Serbia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Austria ket nagraut ken kinalabanna ti buyot ti Serbia idiay Gubat ti Cer ken ti Gubat ti Kolubara idi rugi ti Agosto 12. Kalpasan dagiti dua a lawas, dagiti panagraut ti Austria ket naipasanod nga adu dagiti napukpukaw, daytoy ti nangmarka kadagiti adu nga immuna a panagballigi iti gubat dagiti Kumadduaan ken nangpukaw ti namnama ti napardas a panagballigi ti Austro-Hungaro. A kas nagbanagan daytoy, ti Austria ket napilitan a nangibati ti dakkel a puersa iti sanguanan ti Serbia, isu daytoy ti nangpakapsot kadagiti ganetgetna a sumuppiat iti Rusia.[32] Ti panangabak ti Serbia iti Austro-Hungaro a panagraut idi 1914 ket mangiraman kadagiti nangruna a panangatiw a panagballigi iti naudi a siglo.[33]
Dagiti puersa ti Alemania idiay Belhika ken Pransia[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi rugi ti Umuna a Sangalubongan a Gubat, ti buyot ti Alemania ket nangitungpal ti nabaliwan a bersion ti Plano Schlieffen. Daytoy ket nangimartsa kadagiti buyot ti Alemania idiay neutral a Belhika ken idiay Pransia, sakbay a nagsikko nga agpa-abagatan tapno palikmutanna ti buyot ti Pransia idiay pagbeddenagn ti Alemania.[10] Gaputa ti Pransia ket nangirangarang nga isu ket "adaan ti waya nga agtignay iti kaso a makiginnubat ti Alemania ken Rusia", ti Alemania ket nagur-uray ti posibildad ti maysa a panagraut iti Pransia iti maysa asangaunan ken babaen iti Rusia iti sabali pay a sanguanan. Tapno masabat iti kastoy a senario, ti Plano Schlieffen ket nangibagbaga a ti Alemania ket nasken a napardas nga abakenna ti Pransia (a kasla iti napasamak iti Gubat ti Pranko-Prusia iti 1870–71). Daytoy ket nangisingsingasing pay a tapno maulit ti napardas a panagballigi idiay laud, ti Alemania ket nasken a saan nga agraut babaen ti narigat a langa ti daga iti Alsace-Lorraine (nga addaan ti dagus a pagbeddenagan itilaud ti karayan Rin), embes ket ti kapanunotan ket ti mangpadas a pardasan a lappedan ti Paris manipud ti Kanal Inggles ken ti panagtulong ti Britaniko, ken alaenna ti Paris, ken isunto daytoy ti kanungpalan ti panangabak ti gubat. Dagiti buyot ket maiyakarto idiay daya tapno sabtenna ti Rusia. Namatmatida a ti Rusia ket makasapul ti nabayag a paset ti panawen ti mobilisasion sakbay nga agbalin nga agpayso a mangpangta kadagiti Tengnga a Bileg.
Ti laeng adda a plano ti Alemania para iti animan a gubat ket dagiti panagmartsa dagiti buyot ti Alemania idia Belhika. Ti Alemania ket kinaykayatna nga a nawaya makuyogan a mapan idiay Bekhika (ken kasisigud pay nga idiay Olanda, ken plano a linikudan ni babaen ni Kaiser Wilhelm II) tapno rautenna ti Pransia. Ti neutral a Belhika ket linikudanna daytoy a kapanunotan, isunga dagiti Aleman ket nangikeddeng nga embes a mangraut babaen idiay Belhika. Ti Pransia ket kinayatna met nga iyakar dagiti puersana idiay Belhika, ngem dati a saan a kinayat Belhika daytoy a "singasing", iti namnama a maliklikan ti aniaman a gubat iti daga ti Belhika. Iti kanungpalanna, kalpasan ti panagraut ti Alemania, ti Belhika ket pimmadas a nangitipon ti buyotna iti buyot ti Pransia (ngem ti dakkel a paset ti buyot ti Belhika ket nagsanod idiay Antwerp nga idiay ti nakapilitanda a simmuko idi napukawen ti amin a namnama iti tulong).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Tucker & Roberts 2005, p. 273
- ^ "Dagiti Estadistika ti Nalatak a Gubat ti Buyot ti Britaniko". 1914-1918.net. Naala idi 2011-12-13.
- ^ Dagiti bilang ket para iti Imperio iti Britania
- ^ Dagiti bilang ket para iti Metropolitan a Francia ken kol-kolonia.
- ^ Willmott 2003, pp. 10–11
- ^ a b c d Willmott 2003, p. 15
- ^ Keegan 1988, p. 8
- ^ Bade & Brown 2003, pp. 167–168
- ^ Willmott 2003, p. 307
- ^ a b Taylor 1998, pp. 80–93
- ^ Djokić 2003, p. 24
- ^ Evans 2004, p. 12
- ^ Martel 2003, p. xii ff
- ^ Keegan 1988, p. 7
- ^ Keegan 1988, p. 11
- ^ See "great, adj., adv., and n." iti Inggles a Diksionario ti Oxford (Maikadua nga edision, 1989; online a bersion Marso 2012)
- ^ Shapiro 2006, p. 329 a naidakamat ti iti reporta idiay The Indianapolis Star, 20 Septiembrer 1914
- ^ a b Keegan 1998, p. 52
- ^ a b Willmott 2003, p. 21
- ^ Prior 1999, p. 18
- ^ Fromkin 2004, p. 94
- ^ a b Keegan 1998, pp. 48–49
- ^ Willmott 2003, pp. 2–23
- ^ Willmott 2003, p. 26
- ^ Stevenson 1996, p. 12
- ^ Willmott 2003, p. 27
- ^ Strachan 2003, p. 68
- ^ Willmott 2003, p. 29
- ^ "Daily Mirror Headlines: Ti Panangirangarang ti Gubat, Naipablaak idi Agosto 4 1914". BBC. Naala idi 9 Pebrero 2010.
- ^ Strachan 2003, pp. 292–296, 343–354
- ^ Farwell 1989, p. 353
- ^ Tucker & Roberts 2005, p. 172
- ^ John R. Schindler (1 Abril 2002). "Didigra idiay Drina: Ti Buyot ti Austro-Hungaro idiay Serbia, 1914". Wih.sagepub.com. Naala idi 2013-03-13.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Umuna a Sangalubongan a Gubat idiay Wikimedia Commons


text:
Listaan dagiti sona ti oras ti militar
Daytoy ket ti listaan dagiti sona ti oras a kas inus-usar babaen ti militar ti Estados Unidos ken dagiti dadduma pay. Dagiti nagan ket naibatay iti alpabeto a ponetiko ti NATO (nga adda ti dua a pannakabaliw ti panangiletra: Alpha para iti "Alfa", Juliet para iti "Juliett").
Mapan iti daya manipud ti kangrunaan a meridiano idiay Greenwich, dagiti letra ti Alpha aginggana ti Mike (malabsan ti "J", kitaen dita baba) ket inus-usar para kadagiti 12 a sona a nangruna nga addaan kadagiti posotibo a timbengan ti UTC aginggana no maabot ti Linia ti Internasional a Petsa. Mapan iti laud idiay Greenwich, dagiti letra ti November aginggana ti Yankee ket inus-usar para kadagiti sona nga addaan kadagiti negatibo a timbengan ti oras.
Ti sistema ket nagtaud manipud ti Praktikal a Nabigador ti Amerikano ti 1802 ni Nathaniel Bowditch a dagiti sona ti oras ket namarkaan kadagiti letra:[1] ti letrar "J" ket linabsan tapno maliklikan ti pannakaallilaw iti "I" (kadawyan iti dayta a anawen) ken gapu ta adda met dagii alpabeto nga awan ti kasta (kas ti siriliko).
Ti letra J ("Juliet"), ket kasisigud idi a nalabsan, ngem itan ket naus-usar a panangibaga ti oras ti agpalpaliiw.[2]
Ti letra Z ("Zulu") ket mangipakpakita ti Natimbeng nga oras ti Greenwich (GMT) wenno ti Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras (kitaen ti UTC±00:00).
Maus-usar dagitoy a kakuyog ti oras ti militar: kas pagarigan, ti 6:00 a.m. iti sona UTC-5 ket naisurat a iti "0600R" ken naisasao a kas "zero six hundred Romeo".
Ti panag-usar ti Sona ti militar para iti internet ket naipalawag iti RFC 822, ken mabirukan idiay IETF.org.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Nathaniel Bowditch, Praktikal a Nabigador ti Amerikano, Kapitulor 18 "Oras", Paset 1806 "Sona ti Oras".
- ^ "Pagbaliwen ti Oras ti Militar ken dagiti Karta ti Sona ti Oras". Naala idi 2013-09-23.
- RFC 822 --"ALAGADEN PARA ITI PORMAT KADAGITI TESTO TI MENSAHEN TI INTERNET TI ARPA" (sinukatan babaen ti Testo ti RFC2822)
- Sona ti Oras ti Militar/NATO/Letra
- Batayan dagii Publiko a Linaon ken dagiti Sona ti Oras ti Militar


text:
International Standard Serial Number
Ti International Standard Serial Number (ISSN) ket ti naisangayan a numero ti walo a bilang nga inus-usar a panangilasin ti periodikal a pablaak iti naisangayan a kita ti midia.[1] Daytoy ket maaw-awat iti sangatlubongan a kas ti kammasapulan a panangilasin para iti panangigiddiat ti nagbaetan dagiti agpapada titulo ti serial ken panagpakabael kadagiti pamay-an ti panagpasingked ken panangibilin, panagtaripato ti urnos, nainkalintegan a deposito, dagiti panangipabulod dagiti biblioteka ken kdpy.[2]
No maipablaak ti periodikal, nga addaan iti agpada a linaon, iti dua wenno ad-adu a sabali a midia, mainaganan iti sabali nga ISSN iti tunggal maysa a kita ti midia – a naisangayan kadagiti kita ti naimaldit ken elektroniko a midia, a nainaganan ti naimaldit nga ISSN (p-ISSN) ken elektroniko nga ISSN (e-ISSN wenno eISSN).
Ti sistema ti ISSN ket immuna idi a naaramid a kas maysa nga internasional a pagalagadan ti ISO idi 1971 ken naipablaak a kas ti ISO 3297 idi 1975.[3] Ti subkomite ti ISO iti TC 46/SC 9 ket isu ti akinrebbeng para iti pagalagadan. Ti panangikeddeng iti naisangayan a panangilasin iti serial a kas linaon (panangisilpo kadagiti nadumaduma a midia), ti ISSN-L ket nasken a mausar, a kas inpalawag babaen tiy ISO 3297:2007.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ What is an ISSN?, ISSN International Center.
- ^ http://www.bl.uk/bibliographic/issn.html
- ^ ISSN and ISO standards, ISSN International Center, 2008.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Listan dagiti 63800 a numero ken titulo ti ISSN
- ISSN International Centre
- "Cataloging Part" (PDF), ISSN Manual, ISSN International Centre.
- How U.S. publishers can obtain an ISSN, Estados Unidos: Biblioteka ti Kongreso.
- ISSN in Canada, Biblioteka ken dagiti Arkibo ti Kanada.
- Getting an ISSN in the UK, Biblioteka ti Britaniko.
- Getting an ISSN in France (iti Pranses), Bibliothèque nationale de France
- Getting an ISSN in Germany (iti Aleman), Deutsche Nationalbibliothek


text:
Belis
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Katkategoria:
- Belis
- Dagiti pagilian ti Tengnga nga Amerika
- Dagiti pagilian ti Karibe
- Dagiti estado a kameng ti Komunidad ti Karibe
- Dagiti dati a kolonia ti Britaniko
- Dagiti dati a kolonia ti Espana
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Inggles
- Dagiti batay-linteg a monarkia
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1981
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Eurasia
Ti Eurasia ket maysa a heograpiko a kontinente. Daytoy ket maysa pay a sosio-politikal a nalatak a kontinente a nagbukel kadagiti sosio-politikal a kontinente iti Europa ken Asia, nga addaan ti kosepto nga Eurasia a daytoy ket maysa a panangilimog kadagitoy a dua.
Ti panakaipapan ti bagi a heograpia, daytoy ket maymaysa a kontinente;[1] ti konsepto iti Europa ken Asia a kas sabsabali a kontinete ket naamammuan pay laeng idi umuna a panawen ken dagiti nagbeddengan da ket heolohiko nga a naikedeng. Ti Eurasia, ket isu met, a maysa a paset ti dakdakel pay a bagbagi ti dagdaga it Apro-Eurasia, nga ti Eurasia ket naisilpo iti Áprika idiay Suez a Kanal.
Ti Eurasia ket pagtaengan babaen dagiti agarup a 4 billion a tattao, sunurok a 72.5% iti populasion iti lubong, 60% idiay Asia ken 12.5% idiay Europa.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Mano kadagiti kontinente ti adda?". Nailian a Heograpiko a Kagimongan. Naala idi 2010-09-26. " Ti Eurasia ket nakasakup ti agarup a 52,990,000 km2 (20,846,000 mi2) wenno agarup a 10.6% iti rabaw ti Daga (36.2% iti kalawa ti daga) a kangrunaan a mabirukan idiay dumaya ken akin-amianan a hemisperio. Ti Eurasia ket maysa a kontinental a bagbagi a dagdaga a nagbukel kadagiti sosio-politikal a konsepto ti Europa ken Asia. Babaen ti pagalagadan addan dagiti pito a kontinente: Asia, Aprika, Amianan nga Amerika, Abagatan nga Amerika, Europa, Australia, ken Antartika. Ti Heolohia ken Heograpia ket ilista na laeng dagiti innem a kontinente, a pinagtipon ti Europa ken Asia iti Eurasia. Iti sabsabali a paset iti lubong, dagiti agadadal ket maadalan da nga addaan laeng kadagiti lima a kontinente: Eurasia, Australia, Aprika, Antartka, ken ti Kaamerikaan."


text:
Miguel de Cervantes
Ni Miguel de Cervantes Saavedra[b] (Espaniol: [miˈɣel de θerˈBantes saaˈBeðɾa]; 29 Septiembre 1547 – 22 Abril 1616)[2] ket maysa idi nga Espaniol a nobelista, mannaniw, ken dramaturgo. Ti bukodna a magnum opus, Don Quixote, ket naipanpanunotan nga isu dagitoy ti immuna a moderno a Europeano a nobela,[3] ket maysa a klasiko ti Lumaud a literatura, ken naipanpanunotan kadagiti kasayaatan nga obra ti piksion a naisurat ti amin a panawen.[4] Ti impluenisana iti pagsasao nga Espaniol ket kaaduan a nalatak idi a ti pagsasao ket sagpaminsan a makunkuna a ti la lengua de Cervantes ("ti pagsasao ni Cervantes").[5] Isu ket nabirngasana kas ti El Príncipe de los Ingenios ("Ti Prinsipe ti Saririt").[6]
Idi 1569, ni Cervantes ket immalis idiay Roma, nga idiay ket nagserbi a kas maysa a babaonen ni Giulio Acquaviva, ti maysa a nabaknang a padi a naipangato iti kardinal ti simmakbay a tawen. Babaen idin, ni Cervantes ket nagenlistado a kas maysa a soldado ti Marina nga inpanteria ti España a rehimento ken nagtultuloy ti biagna ti milisia aginggana idi 1575, idi natiliw isuna babaen dagiti Arheliano a korsario. Kalpasan ti lima a tawen iti panagtagtagabu isu ket winayaan dagiti nakatiliw kanianan babaen ti pangsaka manipud ti nagannak kaniaka ken dagiti Trinitario, ti maysa a Katoliko nga urnos ti relihion. Isu ket dimteng a nagsubli met laeng iti pamiliana idiay Madrid.
Idi 1585, ni Cervantes ket nangipablaak ti maysa a pastoral a nobela a nanaganan ti La Galatea. Gapu kadagiti pinansia a parikut, ni Cervantes ket nagtrabrabaho a kas maysa a probedor para iti Espaniol nga Armada, ken kalpasan daytoy a kas maysa nga agsingsingir ti buis. Idi 1597, dagiti madi a pakabilanganna ti tallo a tawen ket nakaipan kaniana idiay Balangat a Pagbaludan ti Seville. Idi 1605, isu ket nagnaed idiay Valladolid, idi kalpasan ti panagballigi ti immuna a paset tiDon Quixote, a naipablaak idiay Madrid, daytoy ket nangisenial ti panagsublina ti literario a lubong. Idi 1607, isu ket nagtaeng idiay Madrid, nga idiay ket nagtaeng ken nagtrabtrabaho aginggana idi pimmusay. Idi laus-ud ti siam a tawen ti kabibiagna, ni Cervantes ket nangikeddeng ti pammadayawna a kas maysa a mannurat; isu ket nagipablaak ti Novelas ejemplares (Dagiti nasayaat a nobela) idi 1613, ti Panagbaniaga idiay Parnassus (Viaje al Parnaso) idi 1614, ken idi 1615, ti Ocho comedias y ocho entremeses ken ti maikadua a paset ti Don Quixote. Ni Carlos Fuentes ket nangilaglagip a , "ni Cervantes ket nangiluklukat kadagiti panid ti maysa a libro a ti maysa nga agbasbasa ket agipagpagarup nga isu ti naisursurat."[7]
Dagiti linaon
Biag[urnosen | urnosen ti taudan]
Pannakaipasngay ken nasapa a biag[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipagarup a ni Cervantes ket naipasngay idi idiay Alcalá de Henares, ti Kastiliano a siudad ti agarup a 15 milia manipud idiay Madrid, mabalin nga idi 29 Septiembre (ti rambakan nga aldaw ni San Miguel ti Arkanghel) 1547. Ti naipagarup a petsa a pannkaipasngayna ket naikeddeng kadagiti rehistro iti simbaan ket nanaganan ti tradisional a nagan ti maysa nga ubing iti nagan ti aldaw ti piesta a pannakaipasngayna. Isu ket nabuniagan idiay Alcalá de Henares idi 9 Oktubre 1547 idiay parokia a simbaan iti Santa María la Mayor. Ti tignay ti panangbubiag ket nabasa a "Dominggo, ti maikasiam nga aldaw iti bula ti Oktubre, ti Tawen ti Diostayo a sangaribu ket lima a gasut uppat a pulo ket pito a tawen , ni Miguel ket nabalangatan ken nabubiganen, anak a lalaki ni Rodrigo Cervantes ken ti asawana ani doña Leonor. Binunniagan babaen ni apo Bartolomé Serrano, padi ti apotayo a Baket. Nabuniagan ken napirmaan iti naganko. — Bachelor Serrano"
Ni Rodrigo nga ama ni Miguel ket maysa idi a mammmukis-sirhano iti Gallego a kaputotan, a nagsimsimpa kadagiti tulang, nagpadpdara, ken nagtartaripatu ti "basbassit a kammasapulan ti panag-agas";[8] iti dayta a panawen, kadawyan a kadagiti mammmukis nga isuda ket sirhano pay. Ti apongna iti amana a bangir, a ni Juan de Cervantes, ket maysa idi nga impluensial nga baogado a nagtengtengngel kadagiti adu nga administratibo a puesto. Ti ulitegna ket mayor ti Cabra iti adu a tatwtawen.
Ti inana, a ni Leonor de Cortinas, ket patubo idi ti Arganda del Rey ken ti maikatlo nga anak a babai ti maysa a natakneng, a nakapukaw amain a kinabaknangna ken nangilaklako ti anakna a babai a managasawa idi 1543. Daytoy ket nagturongan ti sulpeng a pannakiasawa ken dagiti adu a panagkabkabit babaen ni Rodrigo.[9] Ni Leonor ket pimmusay idi 19 Oktubre 1593.
Bassit laeng kadagiti pannakaamo iti nasapa a tawtawen ni Cervantes. Mabalin nga idi ubing ti pamiliana ket immalalis kadagiti sabsabali nga ili. Idi daytoy a las-ud ti panawen, isu ket nakamamo iti maysa a balasang a kamarera nga agnagan iti Josefina Catalina de Parez. Dagitoy dua a naginnayatda unay ket nagkomplotda a tumalaw. Ngem naduktalan ti amana daytoy a plano ken nagiparit kenni Josefina a mangbisita kenni Cervantes. Kasla nga iti, ama ni Charles Dickens, ti ama ni Miguel ket naembargo para kadagiti utangna. Dagiti rehistro ti korte ket nangipakpakita ti napanglaw a sankabalayan. Bayat nga adda dagiti dadduma a biograpo ket nakisinnupiat nga isu ket nagadal pay idiay Unibersidad ti Salamanca, ngem awan ti pammasingked nga isu ket nagadal idiay. Adda dagiti naipagpagarup a ni Cervantes ket nagadal pay kadagiti Hesuita idiay Córdoba wenno Seville.[10]
Dagiti kakabsatna ket ni Andrés (1543), Andrea (1544), Luisa (1546), Rodrigo (1550), Magdalena (1554) ken Juan - a naamammuan laeng gaputa naibagbaga iti testamento ti amana.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ FT.com "Small Talk: José Saramago". "Amin a nabasbasak ket nakaimpluensia kaniak iti aniaman a banag. Nupay naibagak dayta, ni Kafka, Borges, Gogol, Montaigne, Cervantes ket isuda ti kankanayon a kaduak."
- ^ Canavaggio, Jean (2011). "Miguel de Cervantes Saavedra - Autor Biografía". bib.cervantesvirtual.com (iti Espaniol). Naala idi 7 Abril 2011.
- ^ "Harold Bloom iti Don Quixote, ti immuna a moderno a nobela | Liblibro | The Guardian". Londres: Books.guardian.co.uk. Disiembre 12, 2003. Naala idi 2009-07-18.
- ^ "nakaal akadagiti butos ti mannurat ti Don Quixote". BBC News. 7 Mayo 2002. Naala idi 3 Enero 2010.
- ^ La lengua de Cervantes (PDF) (iti Espaniol). Ministerio de la Presidencia de España. Naala idi 2008-08-24.
- ^ "|| Centro de Estudios Cervantinos ||". Centroestudioscervantinos.es. Naala idi 2012-02-03.
- ^ Fuentes, Carlos. Siak ken dagiti Dadduma: Napilpili a salaysay? (1988).
- ^ William Byron, "Cervantes. Ti Biograpia", Doubleday & Company: Garden City, NY, 1978, pp. 23-32.
- ^ Moorcock p 386
- ^ "Cervantes, Miguel de". Ti Encyclopedia Americana. 1994.
Dagiti adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ti Don Quixote ni Cervantes (Moderno Kritikal a Panakaipatpatarus), ed. Harold Bloom, 2001
- Miguel de Cervantes (Moderno Kritikal a Panakaimatangan), ed. Harold Bloom, 2005
- Ti Don Quixote ni Cervantes: ti kaso a libro, ed. Roberto González Echevarría, 2005
- Ti Cambridge a kumaduaan ni Cervantes, ed. Anthony J Cascardi, 2002
- Dagiti kritiko a salaysay kenni Cervantes / ed. Ruth S. El Saffar, 1986
- Cervantes; maysa nga umnong dagiti salaysay, ed. Lowry Nelson, 1969
- Cinco personajes fugaces en el camino de Don Quijote, Giannina Braschi; Cuadernos hispanoamericanos, ISSN 0011-250X, Nº 328, 1977, pp. 101–115.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Miguel de Cervantes idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Miguel de Cervantes idiay Wikiquote
Dagiti ob-obra a mainaig ti Mannurat:Miguel de Cervantes idiay Wikisource
- Miguel de Cervantes
- 1547 a pannakaipasngay
- 1616 nga ipupusay
- Dagiti Berberia a pirata
- Tattao manipud idiay Alcalá de Henares
- Dagiti Renasimiento a mannurat
- Dagiti Romano Katoliko a mannurat
- Dagiti Espaniol a dramatista ken darmaturgo
- Dagiti Espaniol a nobelista
- Dagiti Espaniol a mannaniw
- Dagiti Espaniola Romano Katoliko
- Dagiti Espaniol a tagabu
- Dagiti agsingsingir ti buis


text:
Bara
Ti bara ket isu ti kammasapulan a respirasion nga organo kadagiti adu nga agang-anges ti angin nga ayup, a mairaman dagiti tetrapoda, dagiti dadduma nga ikan ken dagiti dadduma a leddeg. Kadagiti mamalia ken dagit pay narik-rikut a porma ti biag, dagiti dua a bara ket mabirukan idiay asideg ti duri iti sumbangir ti puso. Tikangrunaan nga annongda ket ti mangipan ti oksiheno manipud ti tangatang iti sistema ti panagbalikuskos, ket ti mangibbet ti karbon dioksido manipud ti pagbalikuskosan ti dara iti tangatang.Ti dakkel a rabaw tilugar ket nasken para iti panangisinnukat kadagiti alingasaw a maaramid babaen ti mosaiko dagiti naipangpangruna a selula a mnagporma kadagiti babassit a riniwriw, a naingpis ti datarna a supot ti angin a tinawtawagan ti albeolo.
Tapno maawatan ti anatomia dagiti bara, ti ilalabas ti angin babaen ti agong ken ngiwat a mapan idiay albeolo ket nasken a maadal Ti panagrang-ay ti angin babaen ti ngiwat wenno ti angong, ket agbanniaga babaen ti nasoparinge, oropatinge, laringe, ken ti trakea (aangsan). Ti angin ket agpabba a lumabas iti trakea, a mangbingay iti dua a nangruna a bronkuio; dagitoy a sanga iti kanigid ken kanawan ken ti kanawan a barbara nga idiay ti panagrang-ay a panagbingbingay iti maysa a sistema iti bonkuio ken dagiti bronkuiolo aginggan ti pannakaabotna ti albeolo. Dagitoy nga adu nga albeolo a ditoy ti pakaaramidan ti pagsinnukatan dagiti alingasaw iti karbon dioksido ken oksiheno.[1]
Ti panaganges ket pinaandar babaen ti mipapan ti pikel a tignay; kadagiti nasapa a tetrapoda, ti angin idi ket naipan kadagiti bara babaen kadagiti maipapan ti paringe a piskel babaen ti panagbommba ti pingping, a makitkita pay laeng kadagiti ampibia. Dagiti reptilia, dagiti billit ken dagiti mamalia ket agus-usarda kadagiti bukodda a muskuloeskeletal a sistema tapno makasuporta ken mangpatan-ay ti panaganges.
Dagiti medikal a termino a mainaig iti bara ket kankanayon a mangrugi iti pulmo-, kasla iti (pananginagan a porma: pulmonario) wenno manipud ti Latin a pulmonarius ("kadagiti bara"), wenno iti pneumo- (manipud ti Griego ti πveύuwv "bara").
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Daig
- Dagiti midia a mainaig ti Dagiti bara idiay Wikimedia Commons
Dagiti paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Wienberger, Cockrill, Mandel. Dagiti Pamunganayan ti Pulmonario a Medisina. Elsevier Science.