text:
June 28, 2014
Kabayatanna, Iti Met Siudad ti Laoag
KABAYATANNA, iti met Siudad ti Laoag, iti Ilocos Norte met laeng, bambantayan daytoy a naanus nga ina manipud iti Bacarra, Ilocos Norte ti apitna a native a tabako nga ilaklakona iti merkado publiko ti Siudad ti Laoag. Malaksid kadagiti binulong ti tabako, adda pay lakona a nadublan a pinadis a ken muskada a maaramat iti mamaen. (Roy V. Aragon)
(Naipablaak iti Bannawag, Hulio 7, 2014 a bilang.)
“Mercury-free” a pagadalan, naidagadag
Nasken koma a maikabassit ti peggad a sangsanguen dagiti ubbing nga agad-adal bayat ti kaaddada iti eskuela babaen ti pannakailiklikda kadagiti banag nga addaan iti mercury.
Malaksid iti mercury (maaw-awagan pay iti quicksilver), naidagadag pay ti pannakailiklik dagiti agad-adal iti lead.
Iti katulagan a pinirmaan ti Department of Environment and Natural Resources (DENR), Department of Education (DepEd), Department of Health (DoH) ken ti European Union (EU), napagnunumuan ti pannakailiklik koma a mamimpinsan dagiti agad-adal nga ubbing iti mercury ken lead.
Naawagan iti “Lead and Mercury-Safe Schools for Bright and Healthy Kids,” inyalnag itay lawasna dagiti nadakamat nga ahensia ti gobierno, iti tulong ti EU, ti nailian a kampania a mangsaluad kadagiti ubbing kadagiti peggad iti salun-at nga itden ti lead ken mercury.
Masarakan ti lead kadagiti pintura idinto a maus-usar met ti mercury iti panagaramid kadagiti fluorescent bulb ken uray pay kadagiti compact fluorescent bulb. Sakbayna, naipariten ti pannakaaramat ti mercury iti panagaramid iti termometro.
Natakuatan kadagiti panagadal a ti pannakalang-ab wenno pannakaisagidsagid dagiti ubbing kadagitoy a kemikal, ibungana ti saan a maagasan a pannakadadael ti utek dagiti ubbing ken ti panagbalin dagitoy a biolente.
(Naipablaak iti Bannawag, Hulio 7, 2014 a bilang.)
Malaksid iti mercury (maaw-awagan pay iti quicksilver), naidagadag pay ti pannakailiklik dagiti agad-adal iti lead.
Iti katulagan a pinirmaan ti Department of Environment and Natural Resources (DENR), Department of Education (DepEd), Department of Health (DoH) ken ti European Union (EU), napagnunumuan ti pannakailiklik koma a mamimpinsan dagiti agad-adal nga ubbing iti mercury ken lead.
Naawagan iti “Lead and Mercury-Safe Schools for Bright and Healthy Kids,” inyalnag itay lawasna dagiti nadakamat nga ahensia ti gobierno, iti tulong ti EU, ti nailian a kampania a mangsaluad kadagiti ubbing kadagiti peggad iti salun-at nga itden ti lead ken mercury.
Masarakan ti lead kadagiti pintura idinto a maus-usar met ti mercury iti panagaramid kadagiti fluorescent bulb ken uray pay kadagiti compact fluorescent bulb. Sakbayna, naipariten ti pannakaaramat ti mercury iti panagaramid iti termometro.
Natakuatan kadagiti panagadal a ti pannakalang-ab wenno pannakaisagidsagid dagiti ubbing kadagitoy a kemikal, ibungana ti saan a maagasan a pannakadadael ti utek dagiti ubbing ken ti panagbalin dagitoy a biolente.
(Naipablaak iti Bannawag, Hulio 7, 2014 a bilang.)
Ginabsuon a Tabako
GINABSUON A TABAKO. Daldalusan ni Primrose Sumagit, sorter iti maysa a lisensiado a trading center, iti non-tobacco related materials (NTRM) dagiti bulong ti tabako sakbay a mailako kadagiti agar-aramid iti sigarilio. Mangrugin nga agrikep ti trading season ti tabako iti Ilokos ngem adu latta ti agsangpet a tabako iti daytoy a trading center iti Billoca iti Siudad ti Batac a trabahuen dagiti mangmangged iti industria ti tabako a kas ken ni Primrose Sumagit. (NMEV)
(Naipablaak iti Bannawag, Hulio 7, 2014 a bilang.)
June 26, 2014
HULIO 7, 2014
SARITA
6 Indio
Delfin P. Dumayas
NOBELA
26 Bantay a Bato (14)
Virginia A. Duldulao
32 Mission: Black Ops (37)
Norberto D. Bumanglag, Jr.
DANIW
9 Uray Matnag ti Bulan iti Taaw
Arnold C. Baxa
30 Awanton ti Mangbirngas Kadakayo
Johmar R. Alvarez
48 Dandaniw a Para Ubbing
Charmaine Joy P. Sebastian/ Jobert M. Pacnis
SALAYSAY
10 Iti Daan nga Ifugao: Awan Arem-arem iti Panagasawa
John B. Buhay
12 Ania, Dinton Mayadal ti “Filipino” iti Kolehio?
Neyo Mario E. Valdez
40 Sappuyoten Koma ti Turay ti Panagmula iti Bukakaw
Reynaldo E. Andres
KOMIKS
16 Gayang ni Lam-ang (40)
19 Aritosan (90)
21 Miks & Tiks
KOLUM
14 Saludsodem ken ni Apo Hues
15 Dear Doc
31 TIPS
34 Okeyka, Apong
36 Kosina Ilokana
39 Kastoy, Kapid, Ditoy Hawaii
42 Padasem Daytoy, Kailian
46 Haytek!
PAGLINGLINGAYAN
44 Showbiz
47 Sinniriban
47 Sapukas
47 Sudoku
47 Agkatawa ti Mayat
DADDUMA PAY
2 Ti Makunami
4 Tao, Lugar, Pasamak
23 Saanak La Koman a Nagmaestra, Kunam?
24 Piktorial: “Ni Mannurat nga Ilokano ken ti Kultural a Panagdur-as” (2)
25 Mrs. GUMIL Filipinas 2014-2016: Nalap-it a kas iti Kawayan, Natibker a kas iti Sagat
27 Txtm8
28 Siled ti Kararag
29 Iti Eskuela: Ania ti Aramidem No Nailet ti Kuarto?
35 Kada Ma’am ken Sir: Parikutmo Kadi ti Prinsipalmo?
37 Ti Gasatmo Ita a Lawas
38 Ammuem Pay Dagitoy
June 21, 2014
Iti Nasapa a Bigat
ITI NASAPA A BIGAT iti daytoy a paset ti baybay iti Saud, Pagudpud, Ilocos Norte, madaman iti panangisursor daytoy a mangngalap iti lakona nga ikan a para kadagiti restaurant ken resort a napidipid iti igid ti baybay. Ket iti panagbalbaliw ti klima (climate change), madlaw metten ti ikikirang dagiti makalapan nga ikan. Ket itay laeng Mayo a Bulan ti Taaw (Month of the Ocean) ken iti daytoy Hunio a Bulan ti Aglawlaw (Environment Month), maipalagip kadagiti lumugar ti pannakasaluad ti aglawlaw tapno mataginayon ti kinalabon dagiti parabur manipud iti taaw. Saan a mailibak a gapu iti saanen a malapdan a panagbara ti tiempo, kangrunaan a maapektaran dagiti mangngalap kasta met dagiti mannalon iti patad. (Leilanie G. Adriano)
(Naipablaak iti Bannawag, Hunio 30, 2014 a bilang.)
Ilocos Norte, modelo iti gubat kontra kinakurapay
Intudo ni Social Welfare and Development Secretary Corazon “Dinky” Juliano-Soliman ti Ilocos Norte a kas modelo iti gubat kontra iti kinakurapay.
Manipud iti 247,882 a naitudo a nakurapay a pagtaengan iti Rehion 1, naireport a mapan laeng a 10 a porsiento wenno 24,890 ti aggapu iti Ilocos Norte— nga amin dagitoy, impaayanen ti DSWD iti tulong, kaduana ti gobierno probinsial.
“Kinapudnona, dandanin magun-od ti Ilocos Norte ti panggep ti DSWD ken ti Millennium Development Goals (MDG) nga isu ti pannakapukawen ti nakaro a kinakurapay,” kinuna ni Soliman.
Iti pannakiuman dagiti agiwarwarnak ken ni Soliman a naangay itay nabiit iti Plaza del Norte iti Siudad ti Laoag, kinuna ni Soliman a saan pay ket koman a kualipikado ti Ilocos Norte iti poverty reduction program ti DSWD gapu iti kabassiten dagiti nakurapay iti Ilocos Norte.
Iti biangna, inyebkas ni Gobernador Imee R. Marcos ti panagyamanna iti DSWD iti panangipakpakat ti ahensia kaagiti programa a mangkissay iti bilang dagiti nakurapay iti probinsiana.
Kinuna ni Marcos a nasamay dagiti programa ken serbisio ti DSWD, nangruna iti Conditional Cash Transfer (CCT) wenno ti Pantawid Pamilyang Pilipino Program (4Ps) nangruna no panunoten ti napintas a pangiserserbian dagiti makaaw-awat iti cash grant, a kas kidkiddawen met ti DSDW a pakausaranna. (Freddie G. Lazaro)
(Naipablaak iti Bannawag, Hunio 30, 2014 a bilang.)
Manipud iti 247,882 a naitudo a nakurapay a pagtaengan iti Rehion 1, naireport a mapan laeng a 10 a porsiento wenno 24,890 ti aggapu iti Ilocos Norte— nga amin dagitoy, impaayanen ti DSWD iti tulong, kaduana ti gobierno probinsial.
“Kinapudnona, dandanin magun-od ti Ilocos Norte ti panggep ti DSWD ken ti Millennium Development Goals (MDG) nga isu ti pannakapukawen ti nakaro a kinakurapay,” kinuna ni Soliman.
Iti pannakiuman dagiti agiwarwarnak ken ni Soliman a naangay itay nabiit iti Plaza del Norte iti Siudad ti Laoag, kinuna ni Soliman a saan pay ket koman a kualipikado ti Ilocos Norte iti poverty reduction program ti DSWD gapu iti kabassiten dagiti nakurapay iti Ilocos Norte.
Iti biangna, inyebkas ni Gobernador Imee R. Marcos ti panagyamanna iti DSWD iti panangipakpakat ti ahensia kaagiti programa a mangkissay iti bilang dagiti nakurapay iti probinsiana.
Kinuna ni Marcos a nasamay dagiti programa ken serbisio ti DSWD, nangruna iti Conditional Cash Transfer (CCT) wenno ti Pantawid Pamilyang Pilipino Program (4Ps) nangruna no panunoten ti napintas a pangiserserbian dagiti makaaw-awat iti cash grant, a kas kidkiddawen met ti DSDW a pakausaranna. (Freddie G. Lazaro)
(Naipablaak iti Bannawag, Hunio 30, 2014 a bilang.)
Ilocos Sur Federated PTA, suportaranna ti “Tarabay”
Suportaran ti Ilocos Sur Federated PTA wenno ti gunglo dagiti amin a Parents Teachers Association iti sibubukel a probinsia ti Ilocos Sur ti pannakaaramat ti “Tarabay iti Ortograpia ti Pagsasao nga Ilokano” nga impaulog ti Komisyon sa Wikang Filipino (KWF) idi 2012 a kas tarabay met dagiti mangisursuro iti panagisuroda a pangaramatanda iti lengguahe nga Ilokano.
Sagudayen daytoy ti programa ti Departamento ti Edukasion a pannakausar ti nakayanakan a pagsasao iti pannakaisuro dagiti agad-adal manipud iti Kinder agingga iti Grado Tres.
Kinuna ni Atty. Catherine Valencia, presidente ti pederasion ken propesor iti University of Northern Philippines, a no mainaigto pay met laeng iti umno nga spelling dagiti balikas nga Ilokano, awan kas iti spelling a nabayagen a maus-usar a kas makita kadagiti libro ken magasin iti Ilokano a pakairamanan payen ti Nasantuan a Biblia.
“Tapno maliklikan ti pannakatikaw dagiti mangisursuro no ania ti surotenda nga ortograpia ti lengguahe nga Ilokano, idagadagmi ti panangusarda iti “Tarabay” a saan ket a ti no ditan a rumrummuar nga ortograpia,” kinuna ‘toy dati nga opisial ti Integrated Bar of the Philippines-Ilocos Sur chapter ken agdama a presidente ti Sta. Crus (I.S.) Federated PTA. (RBC)
Sagudayen daytoy ti programa ti Departamento ti Edukasion a pannakausar ti nakayanakan a pagsasao iti pannakaisuro dagiti agad-adal manipud iti Kinder agingga iti Grado Tres.
Kinuna ni Atty. Catherine Valencia, presidente ti pederasion ken propesor iti University of Northern Philippines, a no mainaigto pay met laeng iti umno nga spelling dagiti balikas nga Ilokano, awan kas iti spelling a nabayagen a maus-usar a kas makita kadagiti libro ken magasin iti Ilokano a pakairamanan payen ti Nasantuan a Biblia.
“Tapno maliklikan ti pannakatikaw dagiti mangisursuro no ania ti surotenda nga ortograpia ti lengguahe nga Ilokano, idagadagmi ti panangusarda iti “Tarabay” a saan ket a ti no ditan a rumrummuar nga ortograpia,” kinuna ‘toy dati nga opisial ti Integrated Bar of the Philippines-Ilocos Sur chapter ken agdama a presidente ti Sta. Crus (I.S.) Federated PTA. (RBC)
(Naipablaak iti Bannawag, Hunio 30, 2014 a bilang.)
Eleksion ti GUMIL Pangasinan: Hunio 28
Maangay ti miting ken eleksion ti GUMIL Pangasinan, ti gunglo dagiti mannurat nga Ilokano iti Pangasinan, itoy a Hunio 28, Sabado, 9 A.M. iti Knights of Columbus Chamber, Sto. Nino Parish Compound, Poblacion, Binalonan, Pangasina, kas impakaammo ni Mar Machacon, president.
Maawis pay iti nasao nga aktibidad dagiti amin nga agngayangay nga agkameng iti gunglo. (PNB)
(Naipablaak iti Bannawag, Hunio 30, 2014 a bilang.)
Maawis pay iti nasao nga aktibidad dagiti amin nga agngayangay nga agkameng iti gunglo. (PNB)
(Naipablaak iti Bannawag, Hunio 30, 2014 a bilang.)
HUNIO 30, 2014
SARITA
6 Ditoy Nangguyodan
Juan Al. Asuncion
NOBELA
26 Bantay a Bato (13)
Virginia A. Duldulao
32 Mission: Black Ops (36)
Norberto D. Bumanglag, Jr.
DANIW
30 Ken ni Crisostomo
Benjamin P. Pacris
48 Dandaniw a Para Ubbing
Anna Liza Madayag Gaspar/ Jobert M. Pacnis
SALAYSAY
8 Iti Hawaii: Ti Gobernador a Gayyem Dagiti Filipino
Amy Agbayani
12 Napnapananen Dagiti Bawang?
Neyo Mario E. Valdez
40 Napintas Daytoy a Pagidulinan iti Bin-I ti Haybrid a Pagay
Reynaldo E. Andres
KOMIKS
16 Gayang ni Lam-ang (39)
19 Aritosan (89)
21 Miks & Tiks
KOLUM
10 Dear Doc
14 Saludsodem ken ni Apo Hues
31 TIPS
34 Okeyka, Apong
36 Kosina Ilokana
39 Kastoy, Kapid, Ditoy Hawaii
42 Padasem Daytoy, Kailian
46 Haytek!
PAGLINGLINGAYAN
44 Showbiz
47 Sinniriban
47 Sapukas
47 Sudoku
47 Agkatawa ti Mayat
DADDUMA PAY
2 Ti Makunami
4 Tao, Lugar, Pasamak
15 Adda Kadi Pagsayaatan Dagiti Field Trip?
24 Piktorial: “Ni Mannurat nga Ilokano ken ti Kultural a Panagdur-as” (1)
28 Siled ti Kararag
29 Numero Uno a Wara Dagiti Ubbingmo?
33 Txtm8
35 Saan a ti La Adda a Pannakaur-urnos Dagiti Tugaw
37 Ti Gasatmo Ita a Lawas
38 Ammuem Pay Dagitoy
June 13, 2014
Panangpasubli iti pannakipagili, nailawlawag
Inlawlawag ti Bureau of Immigration (BI) ti Filipinas a dagiti natural-born a Filipino a nagbalin a makipagili (citizen) kadagiti sabsabali a pagilian ket nasken nga agsapatada iti sanguanan ti BI tapno maisubli ti pannakipagilida iti Filipinas.
Kinuna ni Immigration Commissioner Siegfred Mison nga inaldaw a mangang-angay ti BI iti “oath-taking rites” tapno nalaklaka para kadagiti Filipino (a nagbalinen a ganggannaet) ti panagaplayda iti panangpasublida iti pannakipagilida iti Filipinas.
Iti babaen ti Citizenship Retention and Acquisition Act of 2003, mabalin a mapasubli ti maysa a natural-born a Filipino a nagbalin a citizen iti sabali a pagilian ti kina-citizen-na iti Filipinas babaen ti panangannongna iti “oath of allegiance.”
Mabalin ti petioner ti agsapata iti sango ti BI commissioner wenno iti asino man a BI legal officer.
Agingga iti itatapog ti Hunio, kinuna ni Mison nga addan nasurok a 6,300 nga aplikasion nga inaprobaran ti BI.
(Naipablaak iti Bannawag, Hunio 23, 2014 a bilang.)
Kinuna ni Immigration Commissioner Siegfred Mison nga inaldaw a mangang-angay ti BI iti “oath-taking rites” tapno nalaklaka para kadagiti Filipino (a nagbalinen a ganggannaet) ti panagaplayda iti panangpasublida iti pannakipagilida iti Filipinas.
Iti babaen ti Citizenship Retention and Acquisition Act of 2003, mabalin a mapasubli ti maysa a natural-born a Filipino a nagbalin a citizen iti sabali a pagilian ti kina-citizen-na iti Filipinas babaen ti panangannongna iti “oath of allegiance.”
Mabalin ti petioner ti agsapata iti sango ti BI commissioner wenno iti asino man a BI legal officer.
Agingga iti itatapog ti Hunio, kinuna ni Mison nga addan nasurok a 6,300 nga aplikasion nga inaprobaran ti BI.
(Naipablaak iti Bannawag, Hunio 23, 2014 a bilang.)
Panagabel
PANAGABEL. Naitampok ti Ilocos Sur a kas maysa kadagiti kangrunaan a paggapuan dagiti abel iti pasken a naangay iti SM Megamall, Mandaluyong City a kas paset ti panangrambak ti Filipinas iti maika-116 nga anibersario ti panagwaywayasna a kas pagilian manipud iti rienda ti pagilian nga Espania. Inarak dagiti tattao ti dua a mangngabel a taga-Santiago, Ilocos Sur iti panangipakita dagitoy no kasano ti panagabel. (Ricardo Raguini)
(Naipablaak iti Bannawag, Hunio 23, 2014 a bilang.)
“Tarabay 2012,” usaren ti Batac City Division
Pinasingkedan ni Vilma D. Eda, CESO IV, Schools Division Superintendent ti DepEd-Batac City, a ti “Tarabay iti Ortograpia ti Pagsasao nga Ilokano” ti usaren dagiti mangisursuro manipud iti Kindergarten agingga iti Grado Tres a kas tarabayda iti panagusarda iti Ilokano a kas pagisuro (medium of instruction).
Ti met laeng nasao a “Tarabay iti Ortograpia ti Pagsasao nga Ilokano” nga impaulog ti Komisyon sa Wikang Filipino (KWF) idi 2012 ti ar-aramaten ti Bannawag a kas tarabayna iti umno nga ispeling dagiti balikas nga Ilokano.
Mainaig itoy, inlawlawag ni Marlene C. Castillo, Prinsipal ti Mariano Marcos Memorial Elementary School iti nasao a siudad, kadagiti mamaestra iti nasao a pagadalan a surotenda ti “Tarabay.”
Maibatay iti panagamiris ni Castillo, nasaysayaat no ti “Tarabay” ti mausar a kas pagibatayan iti umno nga ispeling dagiti balikas nga Ilokano.
Innayonna a makatulong pay ti kaadun dagiti libro, a pakairamanan ti Nasantuan a Biblia, a naipablaak a nangsurot iti ibagbaga met laeng ti “Tarabay” nga umno a pannakaisurat dagiti balikas nga Ilokano, tapno nalaklaka a masursuruan dagiti mangisursuro iti umno nga ispeling dagiti balikas nga Ilokano ken iti umno a panagsurat iti Ilokano.
Gapu met laeng iti bilin ni Eda, aminen nga eskuela a sakup ti Batac City Division, aramatenda metten ti “Tarabay.” (Leonora R. Melchor)
(Naipablaak iti Bannawag, Hunio 23, 2014 a bilang.)
Ti met laeng nasao a “Tarabay iti Ortograpia ti Pagsasao nga Ilokano” nga impaulog ti Komisyon sa Wikang Filipino (KWF) idi 2012 ti ar-aramaten ti Bannawag a kas tarabayna iti umno nga ispeling dagiti balikas nga Ilokano.
Mainaig itoy, inlawlawag ni Marlene C. Castillo, Prinsipal ti Mariano Marcos Memorial Elementary School iti nasao a siudad, kadagiti mamaestra iti nasao a pagadalan a surotenda ti “Tarabay.”
Maibatay iti panagamiris ni Castillo, nasaysayaat no ti “Tarabay” ti mausar a kas pagibatayan iti umno nga ispeling dagiti balikas nga Ilokano.
Innayonna a makatulong pay ti kaadun dagiti libro, a pakairamanan ti Nasantuan a Biblia, a naipablaak a nangsurot iti ibagbaga met laeng ti “Tarabay” nga umno a pannakaisurat dagiti balikas nga Ilokano, tapno nalaklaka a masursuruan dagiti mangisursuro iti umno nga ispeling dagiti balikas nga Ilokano ken iti umno a panagsurat iti Ilokano.
Gapu met laeng iti bilin ni Eda, aminen nga eskuela a sakup ti Batac City Division, aramatenda metten ti “Tarabay.” (Leonora R. Melchor)
(Naipablaak iti Bannawag, Hunio 23, 2014 a bilang.)
June 12, 2014
KWF TARABAY ITI ORTOGRAPIA TI PAGSASAO NGA ILOKANO 2012 KAS AR-ARAMATEN TI BANNAWAG
Mabalin nga i-download babaen ti panangklik iti daytoy : KWF TARABAY ITI ORTOGRAPIA TI PAGSASAO NGA ILOKANO 2012 KAS AR-ARAMATEN TI BANNAWAG
June 11, 2014
Pannakatulaw ti Lengguahe
AYONAK ti kinuna ni Ma’am Marlyn G. Del Rosario (“Ti Makunami,” Mayo 26, 2014), a maul-ulawen dagiti mangisursuro manipud iti Kindergarten agingga iti Maikatlo a Grado mainaig iti programa ti Departamento ti Edukasion a Mother Tongue-Based Multilingual Education wenno MTB-MLE. Babaen daytoy a programa, mausar ti bukod a pagsasao a kas pangisuro kadagiti ubbing; iti kasta, nalaklaka a maawatanda dagiti leksionda ken maaddaan dagiti ubbing iti wayawaya a mangyebkas kadagiti kapampanunotanda maipanggep iti leksionda ta bukoddan a lengguahe ti maar-aramat, saanen nga Ingles (a dida met ammo nga isao) ken Filipino (nga adda latta met dagiti di makasao iti daytoy).
Idi damo, marigatan dagiti mangisursuro a mangipakat iti MTB-MLE ta agkurang dagiti libro a maaramat. Malaksid iti dayta, nupay ammoda met ti agsao iti Ilokano ta napeklanda la ngarud nga Ilokano, agngatangatada pay iti umno nga ispeling dagiti balikas nga Ilokano. Pagsayaatanna ta adda dagiti seminar a naang-angay, pagyamanan iti GUMIL, iti tulong ti Bannawag, ta nalawlawagankami iti husto nga ispeling dagiti balikas.
Ngem ne, no kaano pay a medio makasursurokami a titser (Grado Uno ti isursuro ‘toy numo), sabali man met manen ti ispeling a paus-usarda, partikular ditoy Ilocos Norte. Pagarigan dayta balikas a “dua,” “duwa” kanon. Isu a ‘diay balikas nga “agduadua,” maisurat metten nga “agduwaduwa” a no baliksem, “ag-du-wa-du-wa.”
Saankami nga eksperto iti lengguahe ngem patienmi a saan a kasta ti umno a pannakaisurat ti balikas a “dua.” No usaren ti sentido komon, saanmo la ketdi nga ibaga iti asino man ti kastoy: “Duwa a gasut ti utang mo kaniyak. Saan ka koma nga agduwaduwa.” Maibalikas a: “Du-wa a ga-sut ti u-tang mo ka-ni-yak. Sa-an ka ko-ma nga ag-du-wa-du-wa.” Nakangngegamon a lugar iti Ilokos ti kasta? Sa ket kastan ti isuromi kadagiti ubbing? Saan ngata nga “ag-du-wa-du-wa” dagiti ubbing iti isursuromi?
Ket saan laeng a dayta ispeling ti parikut, pati ti panagusar iti “a” ken “nga.” Ti ammomi, mausar ti “a” no ti sarunuenna a balikas ket mangrugi iti uni ti consonant (pauni), kas koma “a nuang, a libro, a pato.” Ti met “nga,” mausar sakbay ti balikas a mangrugi iti uni ti vowel (paaweng), kas koma “nga aso, nga NTA, nga itlog.”
Ngem saan metten a kasta. Ti “nga,” mausar kanon, maibatay iti uni ti letra a paggibusan ti mangsaruno iti daytoy a balikas. Kas koma iti daytoy: Awan libro (aggibus iti vowel sound nga “o”) ti ligatura a “nga” ti sumaruno uray ania ditan ti pangrugian ti sumaruno a balikas— kas koma, Awan libro nga maar-aramat… Adda asok (aggibus iti consonant sound a “k”), mausar ti ligatura nga “a” uray ania ditan ti pangrugian ti balikas a sumaruno, kas koma, Adda asok a agtaraytaray. Adda asok a napintas.
Malaksid iti daytoy a pakatikawan dagiti mangisursuro, mairaman pay dita ti panamagsisilpo kadagiti balikas. Iti Nasantuan a Biblia (Nasantowan a Bibliya?), naisurat iti Isaias 49:2 ti “Pinagbalinna dagiti saok a kas natadem a kampilan; sinalaknibannak kadagiti imana….” Ngem no matuloy ti kayat dagiti pangulo ti DepEd, kastoy no kuan ti pannakaisuratna: “Pinagbalin na dagiti saok a kas natadem a kampilan; sinalakniban nak kadagiti ima na.” Ta kas kunada, “Maisina ti pronominal adjective kadagiti sao a pakaipayan na” ken “Maisina ti pronoun a maaramat a kas subject ti sentence wenno sao iti predicate.”
Kas nakunakon, sentido komon laeng ti usaren. Biddut dagiti kayatda a paaramid kadakami a mangisursuro. Ay-aykami pay ta dakami ti agbalin nga instrumento iti pannakaipakat daytoy a biddut. Saankami a makapagreklamo. Awan ti pagpilianmi. Ngem ti pudno, a kas kuna met laeng ni Ma’am Marlyn G. Del Rosario, dagiti ubbing ti ad-adda nga agbalin a nakakaasi. Ket no dakami a titser ket agbalin nga instrumento iti pannakatulaw ti lengguahetayo, maitultuloyto daytoy babaen dagiti ubbing nga isuromi. (Leonora G. Melchor, Batac City, Ilocos Norte)
(Naipablaak iti Bannawag, Hunio 23, 2014 a bilang.)
Idi damo, marigatan dagiti mangisursuro a mangipakat iti MTB-MLE ta agkurang dagiti libro a maaramat. Malaksid iti dayta, nupay ammoda met ti agsao iti Ilokano ta napeklanda la ngarud nga Ilokano, agngatangatada pay iti umno nga ispeling dagiti balikas nga Ilokano. Pagsayaatanna ta adda dagiti seminar a naang-angay, pagyamanan iti GUMIL, iti tulong ti Bannawag, ta nalawlawagankami iti husto nga ispeling dagiti balikas.
Ngem ne, no kaano pay a medio makasursurokami a titser (Grado Uno ti isursuro ‘toy numo), sabali man met manen ti ispeling a paus-usarda, partikular ditoy Ilocos Norte. Pagarigan dayta balikas a “dua,” “duwa” kanon. Isu a ‘diay balikas nga “agduadua,” maisurat metten nga “agduwaduwa” a no baliksem, “ag-du-wa-du-wa.”
Saankami nga eksperto iti lengguahe ngem patienmi a saan a kasta ti umno a pannakaisurat ti balikas a “dua.” No usaren ti sentido komon, saanmo la ketdi nga ibaga iti asino man ti kastoy: “Duwa a gasut ti utang mo kaniyak. Saan ka koma nga agduwaduwa.” Maibalikas a: “Du-wa a ga-sut ti u-tang mo ka-ni-yak. Sa-an ka ko-ma nga ag-du-wa-du-wa.” Nakangngegamon a lugar iti Ilokos ti kasta? Sa ket kastan ti isuromi kadagiti ubbing? Saan ngata nga “ag-du-wa-du-wa” dagiti ubbing iti isursuromi?
Ket saan laeng a dayta ispeling ti parikut, pati ti panagusar iti “a” ken “nga.” Ti ammomi, mausar ti “a” no ti sarunuenna a balikas ket mangrugi iti uni ti consonant (pauni), kas koma “a nuang, a libro, a pato.” Ti met “nga,” mausar sakbay ti balikas a mangrugi iti uni ti vowel (paaweng), kas koma “nga aso, nga NTA, nga itlog.”
Ngem saan metten a kasta. Ti “nga,” mausar kanon, maibatay iti uni ti letra a paggibusan ti mangsaruno iti daytoy a balikas. Kas koma iti daytoy: Awan libro (aggibus iti vowel sound nga “o”) ti ligatura a “nga” ti sumaruno uray ania ditan ti pangrugian ti sumaruno a balikas— kas koma, Awan libro nga maar-aramat… Adda asok (aggibus iti consonant sound a “k”), mausar ti ligatura nga “a” uray ania ditan ti pangrugian ti balikas a sumaruno, kas koma, Adda asok a agtaraytaray. Adda asok a napintas.
Malaksid iti daytoy a pakatikawan dagiti mangisursuro, mairaman pay dita ti panamagsisilpo kadagiti balikas. Iti Nasantuan a Biblia (Nasantowan a Bibliya?), naisurat iti Isaias 49:2 ti “Pinagbalinna dagiti saok a kas natadem a kampilan; sinalaknibannak kadagiti imana….” Ngem no matuloy ti kayat dagiti pangulo ti DepEd, kastoy no kuan ti pannakaisuratna: “Pinagbalin na dagiti saok a kas natadem a kampilan; sinalakniban nak kadagiti ima na.” Ta kas kunada, “Maisina ti pronominal adjective kadagiti sao a pakaipayan na” ken “Maisina ti pronoun a maaramat a kas subject ti sentence wenno sao iti predicate.”
Kas nakunakon, sentido komon laeng ti usaren. Biddut dagiti kayatda a paaramid kadakami a mangisursuro. Ay-aykami pay ta dakami ti agbalin nga instrumento iti pannakaipakat daytoy a biddut. Saankami a makapagreklamo. Awan ti pagpilianmi. Ngem ti pudno, a kas kuna met laeng ni Ma’am Marlyn G. Del Rosario, dagiti ubbing ti ad-adda nga agbalin a nakakaasi. Ket no dakami a titser ket agbalin nga instrumento iti pannakatulaw ti lengguahetayo, maitultuloyto daytoy babaen dagiti ubbing nga isuromi. (Leonora G. Melchor, Batac City, Ilocos Norte)
(Naipablaak iti Bannawag, Hunio 23, 2014 a bilang.)
Isasanglad
ISASANGLAD. Kalpasan ti nagmalem a panagkalap iti baybay ti Claveria, Cagayan, nagawiden daytoy a barangay ket tinulongan dagiti mangngalap dagiti kakaduada a nagkalap tapno maipaigid ti bilog ket maisang-at ti nakalapanda nga ikan a mailako wenno mapagbibingayan. (Roy V. Aragon)
(Naipablaak iti Bannawag, Hunio 23, 2014 a bilang.)
HUNIO 23, 2014
SARITA
6 Ti Lubong ni Ma’am Jesusa
Aileen R. Rambaud
NOBELA
26 Bantay a Bato (12)
Virginia A. Duldulao
32 Mission: Black Ops (35)
Norberto D. Bumanglag, Jr.
DANIW
9 Darangguyos
Daniel L. Nesperos
30 Rupa
Rhea Rose D. Berroy
48 Dandaniw a Para Ubbing
Anna Liza Madayag Gaspar/ Jennifer Requilman
SALAYSAY
12 Ania ti Pudno iti “Napolist”?
Neyo Mario E. Valdez
40 Paksiaten Dagiti Ruot a Pagay
Reynaldo E. Andres
KOMIKS
16 Gayang ni Lam-ang (38)
19 Aritosan (88)
21 Miks & Tiks
KOLUM
10 Dear Doc
14 Saludsodem ken ni Apo Hues
31 TIPS
34 Okeyka, Apong
36 Kosina Ilokana
39 Kastoy, Kapid, Ditoy Hawaii
42 Padasem Daytoy, Kailian
46 Haytek!
PAGLINGLINGAYAN
44 Showbiz
47 Sinniriban
47 Sapukas
47 Sudoku
47 Agkatawa ti Mayat
DADDUMA PAY
2 Ti Makunami
4 Tao, Lugar, Pasamak
15 Maawismo Met ti Interes Dagiti Ubbing nga Agadal
23 Kas Ar-aramaten ti Bannawag: KWF Tarabay iti Ortograpia ti Pagsasao nga Ilokano 2012 (5)
28 Siled ti Kararag
29 Natalged a Panggedan ti Panagisuro, Kunam?
33 Txtm8
35 Ania ti Akem Dagiti Pangulo Dagiti Pagadalan?
37 Ti Gasatmo Ita a Lawas
38 Ammuem Pay Dagitoy
June 7, 2014
Kuam, Kuak
KUAM, KUAK. Pagbibingayan dagitoy nga ubbing iti Sanchez Mira, Cagayan ti nabagida nga ikan (taburkit wenno munamon) iti pannakipagguyguyodda iti daklis. Adda amin bingay nga ikan ti makipagdaklis iti makalapan ti tunggal maiwayat a daklis. Ubbing man wenno nataengan a makipagguyod iti tali ti dakkel nga iket, adda bingayna nga ikan a katukad ti bannogna. (Roy V. Aragon)
(Naipablaak iti Bannawag, Hunio 16, 2014 a bilang.)
DepEd Ilocos Sur, bagnosna ti Bannawag iti ortograpia
Maysa a karetretirona nga opisial ti Departamento ti Edukasion (DepEd) iti Ilocos Sur ti nagkuna a ti Bannawag ti agpapaay a bagnos ti DepEd Ilocos Sur iti pannakaipatungpal ti Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kadagiti pagadalan iti elementaria iti Ilocos Sur iti agdama.
“Manipud pay idi 2012 a pannakairusat ti MTB-MLE a programa ti DepEd, nagtalinaed ti Schools Division ti Ilocos Sur a nangar-aramat iti ortograpia nga us-usaren ti Bannawag a bagnosda,” kinuna ni Dr. Estrella Oliver-Soria, a nagretiro itay laeng nabiit a kas Assistant Superintendent.
Inlawlawag ni Dr. Soria, dati a sekretaria ti Gunglo dagiti Mannurat nga Ilokano (GUMIL) iti Ilocos Sur, a nupay adda nayam-ammo a baro a kita ti ortograpia a gapuanan ni Dr. Joel Lopez ti DepEd Ilocos Norte, “saan a dayta ti sinurotmi iti DepEd Ilocos Sur no di ket ti nakairuamanmi ken patienmi nga umisu nga ortograpia nga ar-aramaten ti Bannawag.”
Mararaem nga opisial ti DepEd, nagserbi ni Dr. Soria iti DepEd iti 38 a tawen, 12 a tawen kadagitoy a kas Asst. Division Superintendent ti DepEd Ilocos Sur. Isu ti asawa daydi Dios-ti-aluadna a Marcelino Soria, nagbise-presidente ti GUMIL Ilocos Sur idi 1977-78, maysa a maestro ken mannurat met ti Bannawag. (Djuna R. Alcantara)
(Naipablaak iti Bannawag, Hunio 16, 2014 a bilang.)
“Manipud pay idi 2012 a pannakairusat ti MTB-MLE a programa ti DepEd, nagtalinaed ti Schools Division ti Ilocos Sur a nangar-aramat iti ortograpia nga us-usaren ti Bannawag a bagnosda,” kinuna ni Dr. Estrella Oliver-Soria, a nagretiro itay laeng nabiit a kas Assistant Superintendent.
Inlawlawag ni Dr. Soria, dati a sekretaria ti Gunglo dagiti Mannurat nga Ilokano (GUMIL) iti Ilocos Sur, a nupay adda nayam-ammo a baro a kita ti ortograpia a gapuanan ni Dr. Joel Lopez ti DepEd Ilocos Norte, “saan a dayta ti sinurotmi iti DepEd Ilocos Sur no di ket ti nakairuamanmi ken patienmi nga umisu nga ortograpia nga ar-aramaten ti Bannawag.”
Mararaem nga opisial ti DepEd, nagserbi ni Dr. Soria iti DepEd iti 38 a tawen, 12 a tawen kadagitoy a kas Asst. Division Superintendent ti DepEd Ilocos Sur. Isu ti asawa daydi Dios-ti-aluadna a Marcelino Soria, nagbise-presidente ti GUMIL Ilocos Sur idi 1977-78, maysa a maestro ken mannurat met ti Bannawag. (Djuna R. Alcantara)
(Naipablaak iti Bannawag, Hunio 16, 2014 a bilang.)
Manipud iti Pantalan
MANIPUD ITI PANTALAN ti Brgy. Linao, Aparri, Cagayan, barangay wenno bilog ti pagluganan a mapan iti sentro ti ili babaen ti pananglasat iti karayan ken sabangan. Pagaayat met a pagnaan ditoy dagiti taga-Ballesteros ken Abulug (dua nga ili iti lauden ti Aparri) iti panagpa-Aparri-da ta amang a nabibiit ti biahe. Agarup 20-25 a minuto ti biahe idinto a nasurok a maysa oras no magna iti highway a manglasat iti Magapit Bridge. P35 ti plete ti maysa iti barangay. (Jobert M. Pacnis)
(Naipablaak iti Bannawag, Hunio 16, 2014 a bilang.)
Marihuana a kas agas, saan nga okey iti Kamara
Awan ti gundawayna a maanamongan iti Kamara ti gakat a mangipalubos iti pannakaaramat ti marihuana a kas agas, kas impakaammo ni House Speaker Feliciano Belmonte, Jr.
“Adu unay dagiti komonkontra iti nasao a gakat ket patiek nga awan gundawayna a maanamongan daytoy iti 16th Congress,” kinuna ti House Speaker.
Mainaig daytoy a pakaammo ni Belmonte iti panagregget met ni Isabela Rep. Rodolfo Albano III a mangidardarirag iti panangasikaso koma ti Kamara iti gakatna, ti House Bill 4477 wenno iti singasing a “Compassionate Use of Medical Cannabis Act.”
Kinuna ni Albano a nasurat daytoy a gakat, kas kiddaw dagiti pasiente ken caregiver, nangruna dagiti agsagsagaba kadagiti sakit a mangigubgubuay iti nakaro nga ut-ot.
Sagudayen ti gakat ti pannakaited ti marihuana a kas agas babaen ti pammalubos ti maysa a doktor.
Kuna dagiti komonkontra iti gakat, kas ken ni Isabela Rep. Giorgidi Aggabao, a no maaprobaran ti gakat,umadu laeng ti mailuod iti droga.
Innayonna a,”ti pannakaipakat dagiti paglintegan ti pagkapsutantayo; ngarud, agtinnagto daytoy iti pannakailuod dagiti agtutubo iti droga.”
(Naipablaak iti Bannawag, Hunio 16, 2014 a bilang.)
“Adu unay dagiti komonkontra iti nasao a gakat ket patiek nga awan gundawayna a maanamongan daytoy iti 16th Congress,” kinuna ti House Speaker.
Mainaig daytoy a pakaammo ni Belmonte iti panagregget met ni Isabela Rep. Rodolfo Albano III a mangidardarirag iti panangasikaso koma ti Kamara iti gakatna, ti House Bill 4477 wenno iti singasing a “Compassionate Use of Medical Cannabis Act.”
Kinuna ni Albano a nasurat daytoy a gakat, kas kiddaw dagiti pasiente ken caregiver, nangruna dagiti agsagsagaba kadagiti sakit a mangigubgubuay iti nakaro nga ut-ot.
Sagudayen ti gakat ti pannakaited ti marihuana a kas agas babaen ti pammalubos ti maysa a doktor.
Kuna dagiti komonkontra iti gakat, kas ken ni Isabela Rep. Giorgidi Aggabao, a no maaprobaran ti gakat,umadu laeng ti mailuod iti droga.
Innayonna a,”ti pannakaipakat dagiti paglintegan ti pagkapsutantayo; ngarud, agtinnagto daytoy iti pannakailuod dagiti agtutubo iti droga.”
(Naipablaak iti Bannawag, Hunio 16, 2014 a bilang.)
HUNIO 16, 2014
SARITA
6 Puso ti Maysa nga Ina
Ronelyn B. Ramones
NOBELA
27 Bantay a Bato (11)
Virginia A. Duldulao
32 Mission: Black Ops (34)
Norberto D. Bumanglag, Jr.
DANIW
9 Maulit Manen a Mayebkas
Arnold C. Baxa
30 Askaw iti Ballasiw-Taaw
Roselyn C. Campano
48 Dandaniw a Para Ubbing
Gynelle D. Follante/ Rolando A. Seguro, Jr.
SALAYSAY
12 Komusta Met ti Single Father?
Neyo Mario E. Valdez
40 Sige, Pasuyotam Latta iti Pagpasabong Dagiti Manggam!
Reynaldo E. Andres
KOMIKS
16 Gayang ni Lam-ang (37)
19 Aritosan (87)
21 Miks & Tiks
KOLUM
10 Dear Doc
14 Saludsodem ken ni Apo Hues
31 TIPS
34 Okeyka, Apong
36 Kosina Ilokana
39 Kastoy, Kapid, Ditoy Hawaii
42 Padasem Daytoy, Kailian
46 Haytek!
PAGLINGLINGAYAN
44 Showbiz
47 Sinniriban
47 Sapukas
47 Sudoku
47 Agkatawa ti Mayat
DADDUMA PAY
2 Ti Makunami
4 Tao, Lugar, Pasamak
15 Nasayaat Kadi Met Laeng ti Ugalim iti Pagtrabahuam?
23 Kas Ar-aramaten ti Bannawag: KWF Tarabay iti Ortograpia ti Pagsasao nga Ilokano 2012 (4)
28 Siled ti Kararag
29 Ania ti Sapsapulen ni Coach iti Atleta?
33 Txtm8
35 Kayatmo a MaileppasDagiti Adu a Trabahom?
37 Ti Gasatmo Ita a Lawas
38 Ammuem Pay Dagitoy
Subscribe to: Posts (Atom)


c: text/html

text:
Pagsasao nga Antsi
Ti Antsi wenno Mag-antsi, (wenno Mag-Anchi Ayta) ket ti pagsasao a Sambaliko nga addaan iti agarup a 4,200 nga agsasao (Stock 2005). Daytoy ket naisasao iti kaunegan dagiti komunidad ti Aeta kadagiti Ili ti Zambales ti Botolan, San Marcelino, ken Castillejos; kadagiti ili ti Tarlac ti Capas ken Bamban; idiay Mabalacat, Pampanga; ken idiay siudad ti Angeles.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Stock 2005
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin; Bank, Sebastian, dagiti ed. (2016). "Mag-Anchi Ayta". Glottolog 2.7. Jena: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Szczecin
Ti Szczecin ket maysa a siudad iti distrito ti Szczecin, idiay Zachodniopomorskie, Polonia. Mabirukan daytoy iti agarup a 130 km (81 mi) iti abagatan ti Berlin, idiay karayan Odra. Daytoy a siudad ket addaan kadagiti 407,180 nga agtataeng (manipud idi 2014).
Populasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Piramida dagiti agtataeng iti Szczecin babaen ti tawen manipud idi 2014 (kanigid babbai, kanawan lallaki).
Pakasaritaan ti populasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Szczecin iti Wikimedia Commons
- Opisial a website ti Siudad ti Szczecin
- Opisial a website ti Opisina ti Szczecin
- Birtual a panagpasiar iti Szczecinie


text:
Ni mc rasing
Kurang ti panagaramat iti Internet no dika agbuya iti online videos. Naglatak ita ti YouTube, Vimeo, ken ti Facebook Videos. No dimo nabuya ti paboritom a teleserye, sapulem iti YouTube, adda ‘diay! Dagiti laban iti boksing iti kallabes a lawas, bulan, wenno tawtawen, makitam sadiay. Dagiti nagkauna a laban ni Pacman, mabalin a mabuya iti YouTube.
Siempre, dagiti agtutubo a mahilig iti music, sapulenda laeng dagiti idol-da a banda wenno singer, agkaiwarada sadiay–Katy Perry, Eraserheads, One Direction, ken dadduma pay. Adda met dagiti makunkuna a “cover musicians”–isuda man dagidiay nagaget nga agtokar iti kanta ti sabali a musician, ngem ikkanda iti bukodda nga areglo ken istilo.Continue reading »


text:
VIGAN CITY, Ilocos Sur – Sineknan iti imon ti maysa a negosiante idi makitana ti gayyemna a babai nga adda kaduana a lalaki iti uneg ti kuarto ket binagbagsolnan ti pagimonanna.
Iti report a dimmanon iti polis ditoy, mapapati a nagimon ni Adelino Benny Favo y Villanueva, 69, balo, negosiante ken residente iti Barangay Tamag ditoy siudad, idi masukalanna ni Gerald Daluddong y Arellano, 19, baro, ken residente iti Barangay VI a kaiddana ti di nainaganan a gayyemna a babai iti uneg ti kuarto.
Gapu iti nasukalanna, mapapati a kellaat nga inasut ni Favo ti imukona sana binagbagsol ti biktima a nakasugatan ti likud ken makannawan a kikit daytoy.
Naitaray ti biktima iti St. James Hospital para iti pannakaagasna idinto a naipan iti Gabriela Silang General Hospital ti suspek para iti medico-legal examination.
Saan a nailanad iti blotter no apay a binisita ni Favo ni Daluddong.#


text:
Sinurat ni Salvador A. Espejo
(Tuloyna)
Naammuak ti gapuna no apay a nabaketan ken nalakayan dagiti adalak nga ageskuela nangruna dagiti taga-Bucnit, sitio ti Namitpit. Dakkel a sitio ti Bucnit ngem idi naipatakder ti maysa a pagadalan sadiay, nangrugi laeng iti maikamaysa.
Ni Manang Jean (Aboc) ti kakaisuna a mangisursuro iti Bucnit. Multi-grade a klase ti isurona, Grade I, II ken III. Suroten ni Manang Jean dagiti adalanna a sumrek iti Grade I agingga iti maikatlo. Kadagidi a panawen, adu ti kasta a multi-grade ti isuro ti maestra iti Quirino. Kaasi ti maestra ta tallo a lesson plan ti isaganana iti inaldaw. Saan met ngarud a manayonan ti sueldona.
Kasta karigat ti kasasaad dagiti mangisursuro a maipalladaw iti ginget ti bambantay. Ngem kaaduanna ti agan-anus lattan agsipud ta ingget rigat met ti umakar iti pagisuruan. Dagiti politiko ti didiosen (agingga ita!) iti ilida ket masapul a mapanka agkurno nga umuna kadakuada sakbay nga itedda ti bendision. Dayta ti immuna a naadalko iti iseserrekko a mangisuro kas nadakamatkon iti immuna a paset daytoy a salaysay.
Dandani dua nga apagkatlo dagiti taga-patad a mangisursuro iti Quirino. Adda dagiti naam-ammok a nabayagen nga agisursuro iti Quirino ket naikamangda payen sadiay. Kas ken ni Manang Jean, nasirpat ti taga-Bucnit ket saannan a pinalusposan pay. Daydi nagbalin a district supervisor ti Vigan Eugenio del Castillo, Jr., iti Quirino ti nagam-ammuanda ken ni Manang Paning (Estefania); sadiay a nabukel ti ayan-ayatda a nagtungpal iti altar. Iti payen Quirino ti nakaipasngayan ti inauna nga anakda. Daydi Manong Johnny (Avisado) ken ti baketna ket iti met Quirino ti nakasangalan ti ayan-ayatda.
Naammuak pay a maysa met nga ag-Espejo ti nagisuro iti Quirino. Idi simmalogak iti naminsan, sinaludsodko ken ni Nanang ket imbagana nga ulitegko. Kinapudnona, iti Quirino kano pay ti nakaitaneman daydi ulitegko.
Iti Namitpit ti pagbasaan dagiti taga-Bucnit iti maikapat agingga iti maikanem a grado. Pangadaywen ti Bucnit iti Namitpit. Nasurok a tallo oras ti pagnaen dagiti ubbing no umayda agbasa. Dayta ti gapuna a kuyogdan ti abastoda iti para lima nga aldaw no agrubbuatda iti nariwet pay tunggal Lunes. Tunggal malem met nga aggawidda iti Bucnit.
Makadesmaya dagiti immuna a lawasko iti pagisuruak. Agasem, makalawasen kalpasan ti panaglukat dagiti pagadalan, manmano pay laeng dagiti adalak a sumrek iti klasek. Nasayaaten no adda tallo idinto a sangapulo ket innemda amin.
Naammuak ken ni Manong Baring a tunggal lukat ti klase a mapaspasamak ti kastoy. Impalawagna a panagraraep ket tumulong dagiti adalak iti talon. Kinunana a kadawyan nga umunanton a lawas ti Hulio no sumrekda iti klase. Ngem no sumreken ti bulan ti Oktubre, saandanto manen a sumrek ta panagaanin dagiti pagay. Umabot iti dua a lawas sadanto makaiwakas iti talon. Umaydanto manen agbasa. Ngem sumagmamano laeng a lawas, agbakasionkaminto metten iti maikadua a lawas ti Disiembre.
Nakudkodko ti di met nagatel a tuktokko. Kasano a makaadal dagiti ubbing no kastoy met a managlanganda gapu ta tumulongda iti talon? nakunak iti nakemko. Kasta met a dakkel a problemak ti pannakataktak ti panagisurok agsipud ta makamtudak la ketdi kadagiti kasapulan a masursuroda tunggal period.
“Ania ti aramidek, Manong?” kinunak kalpasan nga inyamangko ken ni Manong Baring ti problemak.
“Awan ti maaramidta,” kinunana. “Daytoy met ti problema dagiti immun-una ngem sika a nagisuro ditoy. Ngem kasapulan nga awatem ti sasaadenda. Saantayo a maporsar dagiti nagannak a mangibaon kadakuada nga agbasa agsipud ta kasapulanda met ida iti talon. Ad-adda a dakes no saandan a pagtuloyen dagiti annakda nga agbasa gapu ta adu ti langanda iti pagadalan.”
Diak ninamnama a kastoy karikut ti problema ti edukasion iti kabambantayan. Abus, ta mapirpirpir dagiti libroda, di pay umanay a saggaysada idinto a nagbassit ti bilangda iti klasek. Kinapudnona, napamusiigak pay idi damok a makita ti kuarto a pagklaseak. Nagatep iti pan-aw ken nagdiding iti natidtid a kawayan. Natidtid met la a kawayan dagiti tawana a mailiktad no agklasekami. Adda met sumagmamano a desk ngem saan a makaanay a pagtugawan dagiti adalak isu nga adda naririt a tabla a naikkan iti putek a pannakasakana a naikali iti daga a pagtugawan. Kasta met la a naririt a tabla ti naimuntar iti sango ti pagtugawan a pakaipatayan dagiti notebookda ken pagsuratanda. Daga ti suelo ti kuartomi. Saan a buyboy ti maaramat a pagdalusda no di iti it-it ti nyog a sagad.
Kastoy kanumo ti pagisuruak. No palausen ti agsao, kaarig ti kuartomi ti maysa a dakkel a pakarso iti kataltalonan!
Ngem ditoy ti nakapatalgedak nga uray kasano kanumo ti maysa a lugar, adda kaibatoganna a langit. Uray maitukit ti maysa a bukel iti natikagan a daga, dumakkel ken rumangpaya no mataripato ken marukit babaen ti panangsaluad ti manangilala a dakulap.#


text:
Naaramid ti programa ti panagyaman ti Turod MPC nga idauluan ni Brgy. Captain Inocencio Sadac iti Barangay Multipurpose Hall iti dayta met la nga aldaw a no sadino a ditoy ket nagatendar dagiti bumarangay, dagiti mangisursuro iti Turod Elementary School ken Cabugao National High School, kasta metten dagiti empleado ti Kapitolio a nangbayabay ken ni Diputado Ryan, dagiti empleados ti LGU Cabugao nga idauluan ni Mayor Ediboy ken dadduma pay nga opisiales ti nadumaduma nga Ahensia.
Nakikaysa met da Vice Mayor Danny Q. Gazmen, SB Member Vicky S. Serna, SBM Josefina S. Vallejo, SBM Dr. Carlito S. Pano, SBM Richard T. Alcid, SBM Benedict M. Savellano, ABC President, Rizal Brgy. Captain Teddy U. Soller ken ni Kapitan Danny Garcia ti Barangay Dardarat.
Iti anag ti mensahe ni Mayor Ediboy, nagyaman iti dakkel a tulong ken agtultuloy a panangtedna ti proyekto para kadagiti mannalon ken iti umili ti Cabugao ni Diputado Ryan Luis V. Singson ti Umuna a Distrito. Kimmablaaw ti Alkalde ken dinayawna ti kinatunos dagiti kameng ti Turod MPC a pagwadan ti dadduma nga asosasion. Nupay kasta, binigbigna ti akem ti Sangguniang Bayan a katinnulongna a mangpaadda iti “equity” iti kiddawen dagiti dadduma nga asosasion ti mannalon a makinaria a para iti pagsayaatanda. Pammaneknek ti lima nga asosasion ti mannalon a nakaawat iti nabiit iti makinaria babaen iti 85-15 % Equity Scheme iti Farm Mechanization Program ti DA.
Iti panagsarita ni Diputado Ryan, dinakamatna ti naan-anay a panangilungalong ni Mayor Ediboy kenkuana dagiti proyekto a para iti ilina ken dagiti mannalon. Imbatad ni Diputado Ryan a nupay iprayoridadna dagiti maidatag a kalikagum kenkuana iti Kongreso, dinto agsardeng a tumulong kadagiti imbilangna a kalugarannan iti ili a Cabugao ken iti benneg ti Agrikultura agsipud ta dagitoy ti naipanawen a kasapulan ita ti kaaduan a mannalon a kaprobinsiaanna iti Ilocos Sur partikular iti Umuna a Distrito.
Imbaga met ni Provincial Agriculturist Teofilo Quintal iti panagsaritana a gundawayan dagiti mannalon iti Farm mechanization ken maited a post harvest facilities a programa ti Department of Agriculture (DA) agingga iti 2016. Innayonna nga aggapu ti inisiatiba iti asosasion ti mannalon ket no mangtedda ti resolusion, kasapulan met a naksaganan ti asosasion agsipud ta agdalan met iti ebaluasion. Imbagana pay ti pannakapapigsa ti Ilocos Sur Cooperative Bank babaen ti pannakikaysa ti sapasap ken agpuonan tapno adda pagbulodan dagiti mannalon.
Kalpasan ti programa, ginetteng ni Diputado Ryan ti ribbon a mangipalnaad ti pannakaisibro ti traktora ken binayabay da Mayor Ediboy, Vice Mayor Danny Q. Gazmen, dagiti kameng ti Sangguniang Bayan a nagatendar, ISECO Director Tirso “Bong” Savellano, opisiales ti Turod MPC ken Barangay Turod ken dadduma pay nga opisiales ti Ahensia a naitaripnong.
Kalpasan ti ribbon cutting, napagsasanguan ti naisagana a pangngaldaw para iti sapasap a nagatendar. # (Web In-Action)


text:
Tuesday, July 24, 2012
RN-HEALS, KATULONGAN ITI SEKTOR-SALUN-AT
Cabugao, Ilocos Sur – Nagmiting dagiti kameng ti Registered Nurses for Health Enhancement and Local Services a (RN-HEALS) ken ti RHMP (Rural Health Midwife Program) idi Hulio 20, 2012 iti Rural Health Center babaen ti panang-preside ni Mrs. Janet Sison, Registered Nurse, RHU Cabugao tapno mairingpasda dagiti health forms a fill-up-an-da ken na-update dagiti aktibidadesda iti pannakaipatungpal ti “Kalusugan Pangkalahatan Program” ni P-Noy partikular pay iti 4 P’s.
Nangrugida a nagserbisio idi Marso 2012. Malaksid iti pannakaited ti reportda iti Department of Health, Regional Office 1, itedda pay ti reportda ken ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr., Ehekutibo ti LGU a nakaikammayetanda.
Kangrunaan nga ar-aramidenda kadagiti 4 P’s Area ti Munisipalidad ket tumulong iti panagala ken update ti Profile kadagiti kameng. Tumulongda pay iti RHU Center nga agasikaso kadagiti kliente a mabakunaan, matratar nga ubbing ken maladaga ken dadduma pay a trabaho ti Nurse iti balay-pagagasan ti Munisipio.
Ti pannakaipaay ti serbisio dagiti kameng ti RN-HEALS ken RHMP kadagiti umili ket parte ti programa ti salun-at nga itantandudo ni Mayor Ediboy tapno maatendaran dagiti kasapulan dagiti umili ket maipaay dagiti umisu a serbisio a kas iti kabaelan dagiti nurses ken midwives tapno mapagtalinaed ti gin-awa ken sudi nga ipaay ti pateg ti salun-at kadagiti umili.
Dagiti kameng ti RN-Heals ken RHMP a nakadestino iti RHU-Cabugao ket isuda: Kristal Mae Baclig; Neisel Ruth S. Sajonia; Michael Sison; Christian Bryle Friala; Danielle Grace Gazmen; Dyna Junel Lopez; Donna Retuta; Joy Sayo; Carol Manantan ken Jennifer Cobangbang. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 7:53 AM
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Bontoc, Mountain Province
Ti Bontoc ket maysa a maika-2 a klase nga ili ken isu ti kapitolio iti probinsia ti Mountain Province iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti Bontoc ket nabingbingay a politikal iti 16 a barbaranggay.[2]
- Alab Proper
- Alab Oriente
- Balili
- Bayyo
- Bontoc Il
- Caneo
- Dalican
- Gonogon
- Guinaang
- Mainit
- Maligcong
- Samoki
- Talubin
- Tocucan
- Poblacion (Bontoc)
- Calutit
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Mountain Province". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 11 Hulio 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015] (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Mountain Province". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 11 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
DMOZ
Ti Open Directory Project (ODP), a naamammuan pay a kas Dmoz (manipud ti directory.mozilla.org, ti sgud a dominio a naganna), ket maysa a nadumaduma a pagsasao a nawaya a linaon a direktorio dagiti silpo ti World Wide Web. Daytoy ket tagikua ti Netscape ngem daytoy ket binagon ket tinartaripatu babaen ti maysa a komunidad dagiti boluntario nga editor.
Ti ODP ket agus-usar ti pagsasarunuan nga ontolohia a pamay-an para iti panagurnos kadagiti listaan ti sitio. Dagiti listaan ti agkapada a topiko ket naikamkameng kadagiti kategoria a mabalin a mangiraman kadagiti bas-bassit a kategoria.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Paammo ti Sitio ti Dmoz.org". Alexa Internet. Naala idi 2013-02-03.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti DMOZ iti Wikimedia Commons
- The Open Directory Project
- Open Directory Project Blog
- Kitaen ti DMOZ iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (iti Ingles)


text:
Friday, March 3, 2017
ABC MEETING, NAANGAY ITI BULAN TI MARSO 2017
Cabugao, Ilocos Sur – Naangay ti Meeting ti Association of Barangay Captains (ABC) iti Early Childhood Care Development (ECCD) Building idi Marso 1, 2015. Ni ABC President Thaddeus “Teddy” U. Soller ti nag-Preside iti nasao a miting.
Iti umuna a paset ket iti pannakatratar dagiti pakaseknan dagiti Coordinator kadagiti aktibidades a maaramid iti panagpiesta ti ili a kas iti Mr. & Miss Teen Cabugao 2017 ken dadduma pay.
Nataming pay dagiti pakaseknan iti benneg ti salun-at babaen iti pannakikoordinar ti RHU Cabugao kadagiti kakapitanes.
Natratar met dagiti aktibidades nga ipatungpal dagiti Kapitanes inton Grand ken Night Floating Parade ken iti panangisaganada kadagiti maiparada a Float iti tunggal barangay.
Nagsarita ni MLG Officer Constancia “Connie” L. Quinola, LGOO V ti LGU-Cabugao a nangtaming kadagiti pakaseknan dagiti Kapitanes ken programa ti Gobierno Nasional maipapan iti “Federalism” kasta metten iti Barangay Assembly Day para iti First Semester, CY 2017 a maaramid inton Marso 25, 2017, babaen iti Tema: “Sulong Barangay Kontra Droga, Krimen at Katiwalian: Makialam! Makilahok! Makiisa!”
Naballigi met a napagsasaritaan dagiti dadduma pay a pakaseknan dagiti Barangay ken Kakapitanes a nagatendar.
Na-adjourned ti miting iti 11:30 am. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 9:05 AM
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Fedora Core
Ti Fedora Core ket maysa a waras ti Linux a pinartuat ti Proyekto a Fedora, maysa a komunidad dagiti agputputar ti lukat a kodigo a programa ken aplikasion, ken ti es-esponsoran ti Red Hat. Panggep ti Fedora Core ti maysa a kompleto ken naisapasapan a maaramat-amin a sistema a panangpaandar nga aglaon laeng kadagiti nawaya a software ken lukat a kodigo a software. Naibasar ti Fedora Core iti orihinal a waras a Red Hat Linux ket panggepna a suktan ti waras a pangkonsumo ti Red Hat Linux


text:
KAPITULO 12
Sawem ti “Naimbag a Maipaay a Pangpabileg”
“Saan koma a rummuar iti ngiwatyo ti rinuker a sasao, no di ket ti aniaman a sasao a naimbag a maipaay a pangpabileg.”—EFESO 4:29.
1-3. (a) Ania ti maysa kadagiti sagut nga impaay ni Jehova kadatayo, ken kasano a mabalin a maabuso dayta? (b) Tapno makapagtalinaedtayo iti ayat ti Dios, kasano ti rumbeng a panangusartayo iti sagut a panagsao?
NO MANGTEDKA iti sagut iti ay-ayatem ket igagarana nga usaren dayta iti di umiso a pamay-an, ania ngata ti mariknam? Ipapantayon a rinegaluam iti kotse, ket naammuam idi agangay a kaskasero ti panangmanehona iti dayta a nakaigapuan ti pannakadangran dagiti sabsabali. Saanka ngata a madismaya?
2 Ti abilidad nga agsao ket sagut a naggapu ken Jehova, ti Manangted iti “tunggal naimbag a sagut ken tunggal naan-anay a rangkap.” (Santiago 1:17) Gapu iti daytoy a sagut, a nakaidumaantayo kadagiti animal, mayebkastayo saan laeng a dagiti kapanunotantayo no di pay ket ti rikriknatayo kadagiti sabsabali. Ngem kas iti lugan, mabalin a maabuso dayta a sagut. Sigurado a saan a maragsakan ni Jehova no saan a naannad ti pagsasaotayo, a mamagleddaang ken mangpasakit kadagiti sabsabali!
3 Tapno makapagtalinaedtayo iti ayat ti Dios, nasken nga usarentayo ti sagut a panagsao sigun iti nangirantaan daydiay Nangted iti dayta. Silalawag nga imbaga ni Jehova no ania a kita ti panagsasao ti makaay-ayo kenkuana. Kuna ti Saona: “Saan koma a rummuar iti ngiwatyo ti rinuker a sasao, no di ket ti aniaman a sasao a naimbag a maipaay a pangpabileg kas iti kasapulan, tapno maipaayna no ania ti mainugot kadagiti agdengdengngeg.” (Efeso 4:29) Usigentayo no apay a masapul nga annadantayo a kanayon ti panagsasaotayo, no ania a panagsasao ti rumbeng a liklikantayo, ken no kasanotayo a makapagsao iti “naimbag a maipaay a pangpabileg.”
NO APAY A MASAPUL NGA ANNADANTAYO TI PANAGSASAOTAYO
4, 5. Kasano a dineskribir ti dadduma a proverbio iti Biblia ti bileg dagiti sao?
4 Ti maysa a napateg a rason nga annadantayo ti panagsasaotayo ket gapu ta adda bileg dagiti sao. Kuna ti Proverbio 15:4: “Ti kinatalinaay ti dila ket kayo ti biag, ngem ti kinakillo iti dayta kaipapananna ti pannakarba iti espiritu.” * No kasano a ti danum palangtuenna ti nagango a kayo, kasta met a ti natalinaay a panagsasao pagin-awaenna ti agdengdengngeg. Iti sabali a bangir, ti tiritir a panagsasao pakapuyenna ti rikna dagiti sabsabali. Pudno a dagiti saotayo adda bilegda a mangpasakit wenno mangpaimbag.—Proverbio 18:21.
5 Kas nabatad a panangdeskribir iti bileg dagiti sao, kuna ti sabali pay a proverbio: “Adda daydiay agsasao a siaaleng-aleng a kas kadagiti panangsugat ti kampilan.” (Proverbio 12:18) Ti sidadarasudos a panangisawang kadagiti di pinampanunot a sasao ket mabalin a mangpataud iti nauneg a sugat iti emosion ken dadaelenna ti relasiontayo kadagiti sabsabali. Napadasam kadin ti kasla naduyok kadagiti natadem a sasao? Iti sabali a ba ngir, kuna ti isu met laeng a proverbio: “Ti dila dagidiay masirib ket makapaimbag.” Dagiti makaay-ayo a sasao manipud iti maysa a mangiparparangarang iti nadiosan a sirib, mapaimbagna ti agpaspasanaang a puso ken maisublina ti nasayaat a relasion. Adda kadi malagipmo a gundaway a pinaimbagnaka ti makaliwliwa a sasao? (Proverbio 16:24) Yantangay ammotayo nga adda bileg dagiti sao, awan duadua a kayattayo ti agsao iti wagas a mangpaimbag kadagiti sabsabali, saan ket a mangpasakit.
Makapagin-awa ti natalinaay a panagsasao
6. Apay a talaga a narigat a medmedan ti dila?
6 Uray kasano ti panangikagumaantayo, ditay naan-anay a matengngel ti dilatayo. Daytoy ngarud ti maikadua a rason no apay a nasken a kanayon nga annadantayo ti panagsasaotayo: Gapu ta managbasol ken imperpektotayo, adda pagannayasantayo a mangusar iti dilatayo iti di umiso a pamay-an. Dagiti sasao ket aggubuay iti puso, ket “ti pagannayasan ti puso ti tao dakes.” (Genesis 8:21; Lucas 6:45) No kasta, talaga a narigat a medmedan ti dila. (Santiago 3:2-4) Nupay ditay naan-anay a mapengdan ti dilatayo, kabaelantayo a pasayaaten ti panangusartayo iti dayta. No kasano a ti agpaspasurong a lumalangoy masapul a subaenna ti agus ti danum, nasken met a kanayon a sarangtentayo ti dakes a pagannayasan a mangusar iti dilatayo iti di umiso a pamay-an.
7, 8. Agingga iti ania a panungsungbatennatayo ni Jehova kadagiti sasawentayo?
7 Ti maikatlo a makagapu nga annadantayo ti panagsasaotayo isu daytoy: manungsungbattayo ken Jehova kadagiti sasawentayo. Ti panangusartayo iti dilatayo apektaranna saan laeng a ti relasiontayo iti padatayo a tao no di ket uray ti takdertayo iti imatang ni Jehova. Kuna ti Santiago 1:26: “No ti asinoman a tao pagarupenna iti bagina nga isu maysa a pormal a managdaydayaw ket kaskasdi a saanna a ngedngedan ti dilana, no di ket itultuloyna nga allilawen ti bukodna a puso, ti porma ti panagdaydayaw daytoy a tao ket barengbareng.” * Kas nakitatayon iti napalabas a kapitulo, ti panagsasaotayo adda pakainaiganna iti panagdayawtayo. No saantay a medmedan ti dilatayo ken masansan a mangisawangtayo kadagiti makapasakit ken makadadael a sasao, mabalin nga awan mamaayna iti imatang ti Dios dagiti amin a Nakristianuan nga aramidtayo. Nasken ngarud a panunotentay a naimbag dagiti sawentayo.—Santiago 3:8-10.
8 Nabatad nga addaantayo kadagiti natibker a rason a liklikantayo ti di umiso a panangusar iti sagut a panagsao. Sakbay nga usigentayo dagiti makaay-ayo a kita ti panagsasao a makapabileg, pagsasaritaantayo pay dagiti kita ti panagsasao a saan a maiparbeng kadagiti pudno a Kristiano.
MAKADADAEL A PANAGSASAO
9, 10. (a) Ania a kita ti panagsasao ti nagbalinen a paset ti inaldaw a panagsasao dagiti tattao iti kaaldawantayo? (b) Apay a nasken a liklikantayo ti naalas a panagsasao? (Kitaem met ti footnote.)
9 Naalas a sasao. Ti panagsao iti dakes, panagtabbaaw, ken dadduma pay a naalas a panagsasao ket nagbalinen a paset ti inaldaw a panagsasao dagiti tattao iti kaaldawantayo. Adu ti agsao iti dakes tapno ipaganetgetda ti ibagada wenno tapno adda laeng maibagada no dida ammo ti umiso a sao nga usarenda. Masansan nga agusar dagiti komediante kadagiti narasaw a sasao tapno pagkatawaenda dagiti tattao. Ngem saan a pagkakatawaan ti naalas a sasao. Agarup 2,000 a tawenen ti napalabas, binalakadan ni apostol Pablo ti kongregasion ti Colosas nga iwaksida ti “naalas a sasao.” (Colosas 3:8) Iti kongregasion ti Efeso, imbaga ni Pablo a ti “naalas a panagang-angaw” ket maysa kadagiti banag a “saan koma nga uray madakamat” iti nagtetengngaan dagiti pudno a Kristiano.—Efeso 5:3, 4.
10 Karimon ni Jehova ti naalas a panagsasao. Karimon met dayta dagidiay mangay-ayat kenkuana. Wen, ti panagayattayo ken Jehova tignayennatayo a mangliklik iti naalas a panagsasao. Idi imbinsabinsa ni Pablo dagiti “aramid ti lasag,” dinakamatna ti “kinarugit,” a pakairamanan ti narugit a panagsasao. (Galacia 5:19-21) Serioso a banag daytoy. Mabalin a mailaksid iti kongregasion ti maysa nga indibidual no iti laksid ti maulit-ulit a balakad ket awanan panagbabawi nga inyugalina ti agusar kadagiti narasaw, makalais, ken rinuker a sasao. *
11, 12. (a) Kaano nga agbalin a makadangran ti panangisarsarita iti maipapan kadagiti sabali a tattao? (b) Apay a dagiti agdaydayaw ken Jehova masapul a liklikanda ti mamarpardaya a panagsasao?
11 Makadangran a panangidanondanon, panangpardaya. Masansan a pagsasaritaan dagiti tattao ti maipapan kadagiti padada a tattao ken ti personal a biagda. Kanayon kadi a dakes a pagsasaritaan ti maipapan kadagiti sabali a tattao? Saan no la ket ta awanan pammadakes a mangiranranudka iti nasayaat nga impormasion wenno makagunggona a damag a kas iti no siasino ti kabbaro a nabautisaran wenno siasino ti agkasapulan iti pammaregta. Addaan iti nasged nga interes dagiti Kristiano idi umuna a siglo iti pagimbagan ti tunggal maysa ken nangiranudda kadagiti maitutop nga impormasion maipapan kadagiti kapammatianda. (Efeso 6:21, 22; Colosas 4:8, 9) Nupay kasta, ti panangisarsarita iti maipapan kadagiti sabsabali ket makadangran no saan nga umiso ti impormasion nga idandanonmo wenno no isarsaritam ti pribado a biag dagiti sabsabali. Ad-adda pay a serioso no agtungpal dayta iti panangpardaya, a sigurado a makadangran. Ti panangpardaya ket “ti panangisao kadagiti ulbod a pammabasol . . . a mangpiltak wenno mangdadael iti pakasarsaritaan ti sabali.” Kas pagarigan, dagiti Fariseo pinardayada ni Jesus ta kayatda a padaksen. (Mateo 9:32-34; 12:22-24) Masansan a mangpataud iti riri ti panangpardaya.—Proverbio 26:20.
12 Saan nga iyaleng-aleng ni Jehova dagidiay mangus-usar iti dilada a mangpardaya kadagiti dadduma wenno mamagsisina. Kagurana dagidiay mangparparnuay kadagiti “rinnupir iti nagtetengngaan dagiti agkakabsat.” (Proverbio 6:16-19) Ti Griego a sao a naipatarus kas “manangpardaya” ket di·aʹbo·los, a nausar met kas awag ken Satanas. Isu ti “Diablo,” ti nadangkes a manangpardaya iti Dios. (Apocalipsis 12:9, 10) Sigurado a kayattayo a liklikan ti panagsasao a mamagbalin kadatayo a kas iti Diablo. Awan ti lugarna iti kongregasion ti mamarpardaya a panagsasao a mangparnuay kadagiti aramid ti lasag a kas iti “rinnupir” ken “pannakabingbingay.” (Galacia 5:19-21) Ngarud, sakbay nga estoriaem ti nadamagmo maipapan iti sabali a tao, isaludsodmo iti bagim: ‘Agpayso kadi daytoy? Nasayaat kadi nga estoriaen? Nasken wenno rumbeng kadi nga iwarasko daytoy nga impormasion?’—1 Tesalonica 4:11.
13, 14. (a) Ania ti mabalin nga epekto ti nabassawang a sasao kadagiti makangngeg iti dayta? (b) Ania ti panangrabngis, ken apay a ti manangrabngis ikabkabilna ti bagina iti napeggad a kasasaad?
13 Nabassawang a panagsasao. Kas nadakamaten, adda bileg dagiti sao a mangpasakit. Pudno a no dadduma gapu iti kinaimperpekto, amintayo ket makaisawang iti pagbabbabawyantayo. Nupay kasta, ballaagannatayo ti Biblia maipapan iti wagas ti panagsasao a pulos nga awan lugarna iti Kristiano a pagtaengan wenno iti kongregasion. Indagadag ni Pablo kadagiti Kristiano: “Maikkat koma kadakayo ti isuamin a makadangran a kinapait ken unget ken pungtot ken panagririaw ken nabassawang a panagsasao.” (Efeso 4:31) Kadagiti dadduma a patarus ti Biblia, naipatarus ti termino a “nabassawang a sasao” kas “dakes a sasao,” “makadangran a sasao,” ken “makapainsulto a sasao.” Ti nabassawang a panagsasao, a pakairamanan ti makalais a panangbirngas ken nasabrak, awan ressatna a panangbabalaw, ket mangikkat iti dignidad dagiti sabsabali ken ipariknana kadakuada nga awan serserbida. Ti naganus ken managtalek a puso dagiti ubbing ket nangnangruna a nalaka a maapektaran iti nakas-ang nga epekto ti nabassawang a panagsasao.—Colosas 3:21.
14 Siiinget a kondenaren ti Biblia ti panangrabngis—ti panangipababa kadagiti sabsabali babaen kadagiti makapainsulto, mangtagibassit, wenno nabassawang a sasao. Ti tao a mangyugali iti kasta a panagsasao ikabkabilna ti bagina iti napeggad a kasasaad agsipud ta mabalin a mailaksid iti kongregasion ti maysa a manangrabngis no dina ipangag ti maulit-ulit a panangikagumaan a tumulong kenkuana nga agbalbaliw. Kasta met, mabalin a mapukawna ti namnamana nga agbiag iti baro a lubong, malaksid no agbalbaliw. (1 Corinto 5:11-13; 6:9, 10) Nalawag ngarud a ditay makapagtalinaed iti ayat ti Dios no iyugalitayo ti agisawang iti di makaay-ayo, saan a napudno, wenno nasakit a sasao. Makadadael ti kasta a panagsasao.
DAGITI SASAO A “NAIMBAG A MAIPAAY A PANGPABILEG”
15. Ania a kita ti panagsasao ti “naimbag a maipaay a pangpabileg”?
15 Kasanotay a mausar ti sagut a panagsao sigun iti nangirantaan daydiay Nangted iti dayta? Tandaanam nga indagadag ti Sao ti Dios a sawentayo ti “aniaman a sasao a naimbag a maipaay a pangpabileg.” (Efeso 4:29) Maay-ayo ni Jehova no ti panagsasaotayo ket makapabileg, makaparegta, ken mangpatibker kadagiti sabsabali. Masapul a panunotentayo a naimbag dagiti sasao nga iyibbettayo tapno makapagsaotayo iti kasta a pamay-an. Saan a nangipaay ti Biblia kadagiti espesipiko a pagannurotan no iti daytoy a banag; saan met a naglaon iti listaan dagiti maitutop a kita ti “nasayaat a panagsasao.” (Tito 2:8) Tapno makapagsaotayo iti “naimbag a maipaay a pangpabileg,” nasayaat no laglagipentayo ti tallo a simple ngem napateg a pakailasinan ti makapabileg a panagsasao: Dayta ket makaay-ayo, napudno, ken naasi. Bayat a sipapanunottayo kadagita, usigentayo ti sumagmamano nga espesipiko a pagarigan ti panagsasao a makapabileg.—Kitaem ti kahon a “ Makapabileg Kadi ti Panagsasaok?”
16, 17. (a) Apay a rumbeng a komendarantayo dagiti sabsabali? (b) Ania dagiti gundaway a mabalintayo a komendaran dagiti sabsabali iti kongregasion? iti pamilia?
16 Napasnek a komendasion. Ni Jehova ken ni Jesus agpada a bigbigenda a kasapulan nga iyebkas ti komendasion ken anamong. (Mateo 3:17; 25:19-23; Juan 1:47) Kas Kristiano, nasayaat no iyebkastayo met ti pudpudno a komendasion kadagiti sabsabali. Apay? “Ti sao iti umiso a tiempona O anian a nagsayaat!” kuna ti Proverbio 15:23. Isaludsodmo laengen iti bagim: ‘Ania ti mariknak no naimpusuan a komendarandak? Saan kadi a maragsakan ken maparegtaak?’ Wen, ti napasnek a komendasion ipariknana kenka nga adda nakadlaw kenka, nga adda maseknan kenka, ken adda serbina ti panagreggetmo. Ti kasta a pammatalged patibkerenna ti panagtalekmo iti bagim ken gutugotennaka nga ad-adda pay nga agregget iti masanguanan. Yantangay kayatmo ti makomendaran, saan kadi a rumbeng met a komendaram dagiti sabsabali?—Mateo 7:12.
17 Iruammo ti mangbirok iti naimbag kadagiti sabsabali sa iyebkasmo ti apresasionmo. Iti gimong ti kongregasion, mabalin a makangngegka iti nasayaat ti pannakabukelna a palawag, nadlawmo ti maysa nga agtutubo a mangragragpat kadagiti naespirituan a kalat, wenno napaliiwmo ti maysa a nataengan a simamatalek a tumabtabuno kadagiti gimong iti laksid dagiti pakarigatan a kakuykuyog ti panaglakay wenno panagbaket. Ti napasnek a komendasion mabalin a matukayna ti pusoda ken mapatibkerna ti determinasionda nga agserbi ken Jehova. Iti pamilia, kasapulan nga iyebkas dagiti agassawa ti nabara a komendasion ken panangapresiarda iti maysa ken maysa. (Proverbio 31:10, 28) Nangnangruna a tarigagayan dagiti ubbing ti maipaayan iti atension ken kayatda a marikna a maipatpategda. No kasano a ti mula kasapulan a mainitan ken masibugan tapno dumakkel, kasapulan met ti ubing ti komendasion ken anamong. Dakayo a nagannak, alistokayo koma a mangkomendar kadagiti annakyo gapu kadagiti nasayaat a galad ken panagreggetda. No komendaranyo dagiti annakyo, kumired ti nakemda ken maaddaanda iti kompiansa ket magutugotda nga ad-adda nga agregget nga agaramid iti naimbag.
18, 19. Apay a rumbeng nga aramidentayo ti amin a kabaelantayo a mangliwliwa ken mangandingay kadagiti kapammatiantayo, ken kasanotay a maaramid dayta?
18 Liwliwa ken panangandingay. Maseknan unay ni Jehova kadagidiay “napakumbaba” ken “mailupitlupit.” (Isaias 57:15) Idagadag kadatayo ti Saona nga ‘itultuloytayo a liwliwaen ti maysa ken maysa’ ken ‘agsao iti makaliwliwa kadagiti malmaldaangan a kararua.’ (1 Tesalonica 5:11, 14) Masiguradotayo a makita ti Dios ken apresiarenna ti panagreggettayo a mangliwliwa ken mangandingay kadagiti kapammatiantayo a masmasnaayan ti pusoda.
19 Ngem ania ti mabalinmo nga ibaga tapno mapabileg ti padam a Kristiano a maup-upay wenno malmaldaang? Saanmo a panunoten a masapul a risutem ti parikutna. Iti adu a kasasaad, masansan a makatulong unay ti simple a sasao. Ipatalgedmo a maseknanka kenkuana. Itukonmo nga idaulom ti panagkararagyo a dua; agpakaasika ken Jehova a tulonganna ti kabsat tapno mariknana nga isu ket ay-ayaten unay ti Dios ken dagiti sabsabali. (Santiago 5:14, 15) Ipatalgedmo kenkuana ti pategna kas miembro ti kongregasion. (1 Corinto 12:12-26) Ibasaam iti makapabileg a teksto iti Biblia tapno mapatalgedan a pudpudno a maseknan ni Jehova kenkuana kas indibidual. (Salmo 34:18; Mateo 10:29-31) Ti panangbusbos iti umdas a panawen ken naimpusuan a panangiranud iti “naimbag a sao” iti maysa a malmaldaang ket sigurado a tumulong kenkuana a makarikna nga isu ket maipatpateg.—Proverbio 12:25.
20, 21. Ania dagiti banag a mamagbalin iti balakad nga epektibo?
20 Epektibo a balakad. Gapu ta imperpektotayo, no dadduma kasapulantayo amin ti mabalakadan. Idagadag kadatayo ti Biblia: “Imdengam ti pammatigmaan ket awatem ti disiplina, tapno iti kasta sumiribka iti masanguanam.” (Proverbio 19:20) Saan laeng a dagiti panglakayen ti mabalin a mangbalakad. Dagiti nagannak balakadanda dagiti annakda. (Efeso 6:4) Dagiti nataengan a kakabsat a babbai mabalin a kasapulan a balakadanda dagiti ub-ubing a babbai. (Tito 2:3-5) Ti panagayat kadagiti sabsabali ti mangtignay kadatayo a mangipaay iti balakad a nalaka nga awaten ti mabalbalakadan, saan ket a mangupay. Ania ti makatulong kadatayo a mangipaay iti kasta a balakad? Usigem ti tallo a banag a mamagbalin iti balakad nga ad-adda nga epektibo: ti kababalin ken motibo ti mangbalakad, ti nakaibatayan ti balakad, ken ti pamay-an ti panangbalakad.
21 Ti epektibo a balakad ket mangrugi iti mangbalbalakad. Isaludsodmo iti bagim, ‘Kaano a nalaka para kaniak nga awaten ti balakad?’ Nalaklaka nga awaten ti balakad no ammom a maseknan kenka ti mangbalbalakad, saan a mamalbalakad gapu iti rurod, ken awan ti dakes a motibona. Saan kadi a rumbeng a kastaka met koma no mangbalakadka kadagiti sabsabali? Naballigi met ti balakad no naibatay iti Sao ti Dios. (2 Timoteo 3:16) Rumbeng nga adda Nainkasuratan a pakaibatayan ti aniaman a balakadtayo, direkta man nga agadawtayo iti Biblia wenno saan. Ngarud, agannad dagiti panglakayen a saanda nga ipilit kadagiti sabsabali ti bukodda a kapanunotan; saanda met a ballikugen wenno tiritiren ti Kasuratan, a pagparangenda a suportaran ti Biblia ti kapanunotanda. Ad-adda met nga epektibo ti balakad no maipaay iti umiso a pamay-an. Nalaklaka nga awaten ti balakad a makaay-ayo ti pannakaisaona ken saanna a pukawen ti dignidad ti mabalbalakadan.—Colosas 4:6.
22. Ania ti determinasionmo mainaig iti panangusar iti sagut a panagsao?
22 Awan duadua a ti panagsao ket napateg a sagut a naggapu iti Dios. Ti ayattayo ken Jehova tignayennatayo koma a mangusar, saan ket a mangabuso, iti daytoy a sagut. Laglagipentayo nga adda bileg dagiti saotayo—mangpabileg wenno mangdadael. Ikagumaantayo ngarud nga usaren daytoy a sagut sigun iti nangirantaan daydiay Nangted iti dayta—a “maipaay a pangpabileg.” Iti kasta, agbalin ti panagsasaotayo a bendision kadagiti sabsabali ken tulongannatayo nga agtalinaed iti ayat ti Dios.
^ par. 4 Ti Hebreo a sao iti Proverbio 15:4 a naipatarus a “kinakillo” mabalin a kaipapananna met ti “kinaballikug wenno kinabalusingsing.”
^ par. 7 Naipatarus met kas “awan serserbi” ken “awanan bunga” ti Griego a sao a naipatarus kas “barengbareng.”—1 Corinto 15:17; 1 Pedro 1:18.
^ par. 10 Kas nausar iti Kasuratan, nalawa ti saklawen ti sao a “kinarugit,” nga iramanna ti adu a kita ti basol. Nupay saan nga amin a kinarugit ket agkasapulan iti hudisial nga aksion, mabalin a mailaksid iti kongregasion ti asinoman a sipapakinakem nga agar-aramid iti nakaro a kinarugit.—2 Corinto 12:21; Efeso 4:19; kitaem ti “Salsaludsod Dagiti Agbasbasa” iti Ti Pagwanawanan a Hulio 15, 2006.


text:
Problems to Address in Revitalizing Pangasinan Language
We are losing our language very fast. When we lost our native tongue, we also lost our knowledge, our thinking, culture, but most of all, our identity.
We, the Ilocanos had common problem with Pangasinenses in regards to brink extinction of native tongue. This open letter is to lay propositions to answer the imperative issues. If we work together, the better chances to get rid of these pervasive tribulations.
The most common problem is more and more kabaleyan address their native tongue as impediment. Others prevail such as, in school, student or pupil fined of one peso per word who caught speaking their native tongue. Second, commercial establishments prepare to approach customers in Tagalog. Third, teenagers contributed large slice in the obstruction of their parents’ language.
There should be massive information and dissemination to boost the awareness to speak our native tongue. Produce more books, magazine, comics, journals, newsletters, and newspapers written in Pangasinense. The language would be vanished if there were no dictionary, no literature, and no text of any kind.
In school, speaking in English or Filipino in class should be sternly enforce only inside classrooms and be optional in the hallways, library, grounds and other places. To decimate the freedom of speech and expression in the institution of knowledge is paradoxical.
Creating more laws to preside over commercial establishments let our native tongue spoken freely and or presenting a Pangasinense translation in every signage and advertisement.
Address the teenagers the love of native tongue by gathering them to seminars, symposia, and round-tables. Working with the community people on this matter really helps.
The realization comes only after the strong will. The key to getting a language rejuvenated is getting fresh age band of speakers.
As said, we, the Ilocanos had common problem with Pangasinenses in regards to brink extinction of native tongue. Working together to decline extinction, the more courage, sacrifices and efforts show.
This writing is most likely to share, as a writer, a cultural worker, a grandfather, a father in helping to address our common problems…
Monday, October 29, 2007
An Open Letter To KWF & DJGT Foundation
Problems to Address in Revitalizing Pangasinan Language
Thursday, October 25, 2007
WHITE LADY
Ti White Lady Iti Loakan Road
PASADO alas-onse iti agsapa idi kellaat lattan a nagiddep ti Texas Instrument Philippines Shuttle Bus # 808 iti asideg ti ruangan ti Voice of America iti Loakan Road, Baguio City. Minaneho ni Mang Teroy Dolormente, mekaniko ti Regga Transport, a contractor ti transportation dagiti empleado. Kagapgapumi a nangsukon kadagiti nagobertaym. Binilinnak ni Mang Teroy, (maintenance aide ti trabahok) a butingtingek ti makina. Linukatak a dagus ngem awan ti makitak a diperensiana. Dagiti laeng matami iti agsarsarita ken ni Mang Teroy. Masdaawak iti kinaulimek dagiti nasurok a sangapulo nga empleado a pasaheromi. Mabasak kadagiti rupada ti alliaw. Ania koma ti kabutengda nay? Idi lumabas ti sabali pay shuttle bus a minaneho ti supervisormi, ni Henry Barroga, nagsardeng iti sanguanan ti busmi ket nagdardarasen dagiti pasaherosmi nga immakar.
Nagsinnublatkami ken Mang Teroy a nangbutingting ti makina ngem saan latta nga agandar. Adu ti krudona. Di man la agsaiddek ti makina.
“Dinillawnatansa metten ti white lady?” inyarasaas ni Mang Teroy a mangap-apros kadagiti nadlawko a simgar a dutdot kadagiti kayumanggi a takiagna. Pasaray aprosanna pay ti ulona. Nagtugaw lattan iti sango ti manibela ket inkidemnan.
White Lady? Patiek iti kinaadda ti al-allia ngem saanda nga agdangran. Ti welwel a tao iti mangdangran ti padana met laeng a tao. Nupay adda dagiti espiritu wenno di katawtaw-an nga agpakita, saanda nga agdangran segun ti eksperiensak. Ngamin sadiay probinsia, iti Sitio La Loma, Brgy. San Antonio, Narvacan, Ilocos Sur, dua laeng a kinelleng ti baet ti kamposanto iti balaymi. Nagganas ti agdata iti rabaw ti panteon, pagpunganan ti sapatos ti krus santo idekuatro kabayatan iti panagbasa iti libro ti dandaniw wenno sarita wenno Bannawag a pangur-urayan iti panangiyawid kadagiti pastor a baka ken kalding. Lalo ket napariir ti kamposanto a pinayungan dagiti sumagmamano a duogan nga akasia. Uray iti rabii awan iti bubutengak, agar-arbis man wenno agbayakabak, kabus man wenno lenned, saanak a mabuteng a manglinteg iti uneg ti kamposanto no kasta a maamitanak a makitegged ken ni Puraw (daydi ex-brgy. chairman Nestor Comiso wenno iti amana, ni Tang Manoling). Santo maysa, no adda ti maitabon, pasaray tangdanannak no kua ni Mang Puring Caabay, ti sepulterero ken maysa a maestro kantero-karpintero, a kadua ti barona, ni Tonio Pugpog nga agtubtob iti panteon ken agikarton kadagiti tulang no saankami nga agaramid iti kabarbaro a panteon. Kasano koma a sumga ti bubutengak iti al-allia?
Ti bateria ti inasikasok. Winarwar, insubli sa pinairutan a nalaing. Kabarbaro daytoy ket dipay nalawasan. Kasano nga isu ti yan ti depekto ti lugan? Tinuktok iti open end wrench dagiti di rumbeng a tuktoken. Ngem naupayak laeng ta di man la nagsaiddek ti makina.
Tinaliawnak laeng ni Mang Teroy.
Ditoy aya ti pagparparangan ti white lady? Dinamagko iti nakapsut. Nagtung-ed laeng ni Mang Teroy, a sigud a driver-mechanic ti Philippine Rabbit Bus Line sakbay a nagtrabaho iti Regga. Agtallo a bulannan.
Bimmabaak iti bus. Awan ti matatao iti lugar. Natatayag dagiti agaasideg a pinuon ti saleng iti agsumbangir a deppa ti kalsada. Nalam-ek ti apiras ti angin. Nagbang-esak ket nagdakiwas dagiti matak. Pagtaudan dayta a banglo? Nangkettelak kadagiti atap a sabong iti aglawlaw, sinay-opko ida ngem saan a dagitoy ti pagtaudan ti banglo. Patalgedak a di nagtaud ti banglo kadagiti sabong ti marapait a naidarnap iti igid ti kalsada ken kadagiti sirok dagiti saleng.
Idi 1986, nagkaseraak iti Tañedo Apartment iti Naguilian Road. “Adda manen taxi a linuganan ti white lady iti Loakan Road,” kasta no kua ti saritaan dagiti taxi drayber nga umay agkape iti rabii iti tiendaan ti land ladyk. Beinte kuatro oras a silulukat ti tienda, ket maysa kadagiti serbidora idi ni Miss Yolanda Osana, nga idi agangay, ket ina dagiti saringit.
White Lady iti Loakan Road? Ti Loakan Road ket manipud iti main gate ti Camp John Hay agpaabagatan a manglasat kadagitoy a landmark: kamposanto dagiti unknown soldiers, Voice of America, EPZA, NFA, Texas Instrument, TESDA, Loakan Airport, PMA a sumalpot kadagiti minasan.
Medios. Masapul iti mediosna..
“Mangankayo kadagiti atang tapno saankayo a managbuteng kadagiti al-allia ken di katawtaw-an,” balakad man ni Apong Chelong a mangngagas. Ket nagbalinak a mannangan iti atang. No la ketdi kat-atang, masindian ken masusop ti sigarilio, makabul no di man masultop ti itlog, maitangguap ti naisingkil a sammigel. Psychologically speaking, wen, nakatulong iti dakkel iti pannangan ti atang. Ti buteng ket maysa laeng met a psychological aspect, maysa a nakangisngisit nga ulep a nangbalkot ti muging. Ti lakay a taga-Laoag City a sangaili iti lugarmi iti nangisuro kadakami a sakbay a piduten ti aniaman nga atang iti langalang, nasken a mangpirit iti daga sa isakmol tapno saan a mabalsan lalo no daytoy ket kat-atang la unay. Mangitugkel iti lansa wenno aniaman a landok iti daga (imuko, kumpay, padol) wenno mangipuruak iti sensilio. Nabalkot ti kinadatdatlag ti lubong, isu a patiem man wenno saan, awan iti dakesna no aramidem dagiti medios.
Sinubliak iti tool box. Nangalaak iti didos a lansa. Bimmabaak. Nangpiritak iti daga, insakmolko, ninutnot, tinilmon, naguyekak. Makaaprad! Iti nalukneng a daga, impalokko ti lansa babaen iti kanawan a tanganko. Nangipuruakak iti sensilio iti sango ti bus, kadagiti sikiganna ken iti likudna ken iti agsumbangir a kakaykaywan ti kalsada. Magagaranak a nagsubli iti uneg ti bus. Inswitchko. Inulit. Naminlima. Di latta agandar. Di man la nagsaiddek ti makina! Sayang daydiay trentay singko pesos a sensilio a bingayko pay ken ni Mang Art, ti security guard ti Regga, iti panangwashingmi iti dua a kotse itay bigbigat. Inggatangko la koman iti banana cue, nabsogkami pay!
“Ania ti orasen?” Tinaliawnak ni Mang Teroy.
“Pasado ala-unan.”
Pampanunotenna siguro a panagsusukon ken panagitulod manen kadagiti empleado a sumrek ken rumuar iti alas-tres iti malem. Adda ti pito a drayber kadagiti walo a bus, maysa nga L200 van ken maysa a pick-up a lugan ti Regga. Ngem no adda ti di sumrek a drayber wenno off-duty (broken time ti schedule), ni Mang Teroy wenno ti supervisor ti agmaneho. Trabahok met ti mangtsek-ap kadagiti pilid, break, krudo, dagiti amin a rumuar ken sumangpet a bus. Tulongak met ti washer no awanen iti trabahoek.
Intugawko metten ket inkidemko. Alas dies idi nangankami ken Mang Teroy ta agpadakami a nabannog ket kinnanmin ti balonmi. Binalinglingko dagiti pilid dagiti uppat a bus, ta bangir ti runot dagiti pilid, idinto ta nag-change oil ni Mang Teroy. Isu nga awan pay laeng ti bibisinanmi.
“Ania ti petsa ita?”
Tinaldiapak ti bassit a kalendario iti headboard. Pebrero 11, 1992. Imbagak.
“Iturogta pay. Agandarto met laeng.”
Kasano nga agandar ket dipay agungor no istarten?
Di iturog! Intugawko metten iti likudan ti drayber.
Nagkidemak. Apay a nagiddep ti bus? Agiddep aya ti makina nga awan ti gapuna? Inukrado ti mugingko a nagsapul iti sungbat. Eksperiensa laeng ti ammok maipapan iti makina. Iti lugarmi, katulongannak ni Tang Manoling Comiso, mekaniko, no kasta nga agistimar. Siak iti para warwar ken para isubli kadagiti makina. Isurona laeng ti aramidek.
Madamdama pay, saguyepyepennak metten. Naangotko manen ti banglo – ti karkarna a banglo itay. Tinaldiapak ni Mang Teroy ngem kasla awan iti maangotna? Inkidemko manen.
Napamulgatak iti taguob ti aso. Nagalingagak. Kasano nga adda agtaguob nga aso iti tengnga ti aldaw? Ken maysa, awan met ti balay iti kasalengan a sikigan ti kalsada? Tinaliawko ti sarming. Uray la limmabba ti ulok, simgarak ken nariknak a limnek ti butillogko idi nakakitaak iti babai a nakabestida iti puraw a nalayak ken nakatugaw iti eksakto a batog ti ridaw. Taltaliawen ti babai ti agdan. Pamudawen. Naabongan ti rupana iti nagsaplak iti abagana a buok. Kalalainganna katayagna. Ania ti ar-aramiden ti babai iti uneg ti bus? Kasano a limmugan a diak nadlawan? Kayatko a pagunian ni Mang Teroy a nakaprimera ti panagurokna ngem awan iti simngaw a timekko ta kasla ketdin natali ti dilak. Linidlidko dagiti matak. Sige, lidlid. Tinaliawko, ket nakitak ti babai a nakapuraw nga umul-ulog. Kinitak ti side mirror iti kanawanko: amaya, saan nga agdisso dagiti dapanna iti karuotan nga abaga kalsada! Nagpukaw iti likud ti bus. Tinaldiapak ti kanigid a side mirror ngem diakon nakita.
Dayta kadin ti white lady? Nainayad ken naimpusoan ti panangitanamitimko ti kararag a “Mamatiak” sako insaruno ti “Amami.”
Idi nagkalma ti riknak, nagin-inayadak a timmakder. Nakaprimera pay laeng nga agsangsang-at iti horse shoe shape iti Kennon Road iti panagurok ni Mang Teroy. Pinuligosko ti tulbek.
BROOOOOMM!!!
Nagkulagtit ni Mang Teroy a natarimbangon. Nagkiremkirem. Linidlidna dagiti matana.
“Siakon,” kunana, ket pinabesbesnan ti bus.
Iti parkinganmi iti Burnham Park, ngilngilangilandakami dagiti drayber idi bumabakami.
“Basta ngamin mabatoganyo ti kamposanto ken ti Voice of America, agbusinakayon!” Impasungad ti supervisormi. Dayta kano ti aramid dagiti drayber ken amin a makaammo iti white lady iti Loakan Road.
Idi dayta met laeng a malem, maudi nga aldaw ti nobena iti Our Lady Of Lourdes. Maysaak met a Marian devotee ket nangitugkelak iti kandela ken inkararagak ti white lady.
Inestoriak ken ni baket ti napasamakmi idi sumangpetak iti dagusmi iti old forestry compound.
Kuna ni baket, a maipagarup a taksi drayber kano ti nanggundaway iti pasaherona, rineyp ken pinatayna sana pinanawan ti bangkay sadiay a lugar. Isu a kaadduanna kadagiti taksi drayber iti malugluluganan. Ket iti rabii, mangliklik dagiti taksi iti Loakan Road wenno dagiti makaammo iti white lady ket magnada iti Camp 7 – Kennon Road.
Sadiay probinsia, awan la ti bubutngak iti al-allia. Ngem ditoy Baguio, napadasak iti simgar, limmabba ti ulona ken limnek ti butillogna. Kasla diak pay la patien ti napasamak! Lima nga aldawen ti napalabas ngem di pay la naikkat iti panunotko ti white lady iti Loakan Road.
Kalpasan iti makalawas a pannaka-white ladymi, naglusulosakon iti Regga Transport Contractors. Nasurok met a makatawen a nagtrabahoak manipud iti July 8, 1991 agingga iti Pebrero 20, 2002. Inawatkon ti nabayagen nga uyot ti Mt. Province Broadcasting Corporation a kas scriptwriter, translator ken copywriter. Ti “Ti White Lady Iti Loakan Road” ti kaunaan a horror script a sinuratko para iti drama program a “Dagiti Alliaw iti Kaltaang!!!” a naipatangatang kadagiti kalatakan a radio stations iti Northern Luzon: ti DZNS, Vigan City; DZPA, Bangued, Abra; DZWT, Baguio City; DWRV, Bayombong, Nueva Vizcaya, DZCV, Tuguegarao, Cagayan, ti catholic run radio station iti Alaminos, Pangasinan.
Agingga kadagitoy nga aldaw, dipay napukaw ti damag iti limmugan a white lady iti Loakan Road, lalo kadagiti saan nga agbusina a lumabas iti batog ti ruangan ti Voice of America ken iti kamposanto. No narabianka iti siudad ket agawidka iti Loakan wenno PMA wenno iti Kias area, dika masdaaw no ibaga ti taxi driver a manglikawkayo iti Camp 7. Dimon damagen no apay. Dimo ipapilit a manglintegkayo iti Loakan Road ta amangan no dinaka ilugan…
*Naipablaak iti BANNAWAG idi Nobiembre 6, 2006
Monday, October 08, 2007
Cordillera Autonomy
Naatap ti Autonomia Ti Cordillera
Salaysay ni Jaime M. Agpalo, Jr.
Autonomia ti Cordillera? Naiggananen. Petpetpetanen. Ngem gapu iti saan a nasayaat a panangiggem, napalusposan pay laeng. No billit koma koma, ket adda daydiay panawen a nairut unay ti petpet ket uray la agtulakak, ket adda met panawen a nalukay unay ket ditan iti pannakabulosna kadagiti dakulap. Apay a saan a nagballigi iti mamindua a daras a panagbobotos ti autonomia? Ta ania ngamin aya ti autonomia?
Manipud iti Seksion 8 Artikulo 10 iti Konstitusion ti Filipinas, nasken a maaddaan iti autonomia ti Cordillera ken ti Mindanao. Panagwaywayas ti kayat a sawen ti autonomia. Sadiay Mindanao, nagballigida a nanggun-od kadaytoy. Isu itan iti maawagan ti ARMM.
Daytoy a kalintegan ket inrupir dagiti taga-Mindanao ken Cordillera. Iti Cordillera, indauloan ni Father Condrado Balweg, a pangulo ti Cordillera Peoples Liberations Army (CPLA). Kimmappon iti New Peoples Army (NPA) ni Fr. Conrado Balweg idi sinupringna ti panggep idi ti administrasion ni Pres. Ferdinand Marcos a mangrames ti kabambantayan ti Cordillera babaen ti Cellophil Resources Corporation a nakabase iti Tayum, Abra. Idi pannakapadisi ti Marcos babaen iti peoples power, simmina ni Fr. Condrado Balweg iti CPP-NPA ket pinanaganna ti grupona iti Cordillera Peoples Liberation Army. Nakitulag ni Fr. Balweg ken ti CPLAna, ken ti Cordillera Bodong Association iti administrasion ni Pres. Corazon Aquino ket naaramid ti peace pact accord wenno “Sipat” sadiay Mt Data, Bauko, Mt. Province idi 1986. Tapno naan-anay iti panagkappia ti gobierno ken ti CPLA, nangaramid ti presidente iti Executive Order No. 220 idi July 15, 1987 ket naipasngay ti Cordillera Administrative Region (CAR) a mangisagana iti pannakaratipikana.
Tapno naan-anay a magun-od ti autonomia, nasken a maratipikaran daytoy babaen iti botos dagiti umili. Ngem iti namindua a daras a panagreperendum a napasamak idi Enero 30 1990 ken idi Marso 7, 1998, namindua met a nanabtuog ti arapaap. Timmayab ti billit nga addan iti dakulap. Iti kaudian a reperendum, ti laeng probinsia ti Ifugao iti nangayat itoy. Ta ania aya dagiti rasones no apay a saan a kayat ti kaadduan ti autonomia? Dagitoy dagiti sumagmamano a rason.
Politika. Maysanmaysa kadagiti mangimaton iti Cordillera Administrative Region (CAR) ket iluglugardan ti bagbagida (positioning themselves) a kas agessem nga agtakem kadagiti kangrunaan a takem iti Cordillera Autonomous Region. Nalipatandansa ti takemda ket ad-adda a ti bukodda nga interes ti impagnada. No dadduma, ti CAR ket nalipatanna payen ti akemna nga isu iti mangipagna koma ti pannakapataud ti autonomia ket nakibiang kadagiti internal nga issues kadagiti probinsia ken ti siudad ti Baguio. Saan pay laeng a naaramid ti autonomia, mariknan ti takder ken bilegda dagiti nagtakem (iti CAR) ket nalipatanda iti kinaadda iti agdama a mangimatmaton ti gobierno a kas kada kongresman, gobernador dagiti mamayor ken kokonsehales. Limmaksidda (overlap) ti poder ket napasamak ti dakkel nga alinuno ti dalluyon. Iti lohikana, kayat ngarud met dagiti agdama a nabotosan iti takem iti gobierno nga iturayan dagiti pabotosanto pay laeng a mangituray iti autonomia? Siempre, saan. Saluadan met dagiti nabotosan a politiko ti posision a petpetdan. Saanda a kayat met a paagaw dayta a takem. Ngarud, iti ababa a pannao, kadakkelan a lapped dagiti mangitagtag-ay manen iti mamitlon a daras ti kinaadda ti autonomia ket ti dagiti politiko a nabotosan ken agdama nga agtakem iti turay. No dagiti mangipagpagna manen iti maikatlo a gundaway a pannakaratipikar ti autoniomia ket iluglugarda manen ti bagida kadagiti nangangato a posision, dakkel la ketdi a lapped iti arapaapda dagiti agdama a politiko a nakatugawen ken nabotosan.
Ti posision ti CPLA a kas peacekeeping body. Namin-adun a daras ti troops movement ti CPLA ket pasaray mapasamak iti pannakibiangda iti police matter. Awan pay laeng ti autonomia, mariknan ti bilegda. Iti baet ti pannakitipon dagiti dadduma a kamengda iti armada ti pagilian (AFP), umad-adu latta met ti kameng daytoy ket saan payen nga agsususurot iti panggepda ta nagudua metten daytoy iti dua a paksion. Ti Balweg paksion ken ti Mailed Molina paksion. Saan laengen a ti nailian nga armada (AFP) ti maul-ulaw iti mapaspasamak no dipay ket dagiti umili ta saandan nga ammo no ania ti masurot ti pannakaipagna ti iti linak ken kappia iti sibubukel a Cordillera. Maulaw pay ti AFP no ania ken asino dagitoy a dua a paksion iti bigbigenda. Iti rigatna, nangipatakder dagitoy dua a paksion iti kampoda iti nadumaduma a paset ti Cordillera ken iti Baguio. Ania ti rason dagitoy a tropa ken kampo no adda met ti AFP?
Ti depinision ti Cordilleran. Nangaramid daytoy iti dakkel nga issue iti immuna nga Organic Act of 1990. Maysa daytoy a kangrunaan nga isyu a saan a nasungbatan iti immuna a ratipikasion. Ket daytoy ti maysa pay a kangrunaana rason no apay a saan a kinayat dagiti non-native of Cordillera ti autonomia. Ket iti Organic Act No. 8438 idi 1997, napagbalinen ti depinision ti Cordilleran a kas agindeg iti Cordillera, native man daytoy iti Cordillera ken saan basta agindeg daytoy. Ngem saan latta a naan-anay ti pannakapatung-ed dagiti non-native Cordilleran itoy a depinision gapu ta nariknanan iti arigengen ti depinision iti damo a pannakaiparang pay laeng daytoy.
Iti Siudad ti Baguio, babaen kadagiti dua a reperendum, saan a kayat ti kaadduan ti autonomia. Ket timmaud pay idi ti issue a saan koma a maibilang iti autonomia ti siudad agsipud ta maysan daytoy a chartered city wenno agwaywayas a siduad. Ti maysa a chartered city ket maysan nga autonomous wenno bukodna a bagi iti mangpataray. Ti chartered city, saanen a naipasidong daytoy iti probinsia, awanen iti probinsiana, ta agwaywayasen. Saan a kas kadagiti kaaduan a siudad ti pagilian, nga iti laksid iti kinasiudadda, addada pay laeng a nakalinong iti administrasion ti probinsia a yanda.
Nagadu dagiti dadakkel a corporation ken pasdek negosio iti Cordillera. Ket no maratipikaran ti autonomia, obligadon dagitoy nga agbayad iti buis direkta iti autonomia a saanen a kas iti sigud (wenno iti agdama) nga agbaybayad dagitoy a dadakkel a negosio iti buisda babaen headquartersda a nakabase iti Makati, Cavite, Clark ken Subic. Iti autonomia, saan a mapasamak daytoy. Ngarud, ti panagbalbaliw ti set-up kadakuada ket dakkel a banag ken rikut ket nalaklaka nga amang iti saan nga umayon ti autonomia ngem ti pannakadadael ti agdama a set-up. Ngarud, dagitoy a negosio ket saanda a taliawen ti autonomia no mapasamak kadkuada ti panagbalbaliw.
Kadagiti non-native Cordilleran, nga agnanaed idi pay la angged (time immemorial) iti sibubukel a Cordillera, narigat a mapagtung-ed dagitoy ta addaanda met iti bukod a takder ken prinsipio ken panirigan itoy a banag. Saanda la ketdi met kayat a matapiasan ti posisionda a nabayagen a sinalsaluadanda.
Ti leftist group. Saan a masasaan ityi kindakkel ti bilegda iti Cordillera. Ti impluensiada kadagiti umili marikna dayta. Saan nga umayon ti leftist group iti autonomia ta addaanda met iti bukod nga ideolohia nga iruprupir ken kangrunaanna, ti isisina daydi Fr. Balweg .
Sino aya iti mairanud ti autonomia? Saan a nalawag. Nasken a masungbatan pay nga umuna dagiti napapateg nga issues. Nasken a masolbar pay nga umuna dagiti nadakamat nga issues nga isu pay laeng ti issues kadagiti dua a naglabas a reperendum. Ketdi ti nalawag a maripar ket ti kinaadda dagiti sumagmamano nga aginteresado iti takem uray no saan pay laeng a naratipikaran. Agurayda koma pay met a, sakbay nga iposisionda ti bagbagida a mangidaulo. Sungbatanda koma pay dagiti kangrunaan nga issues sakbay nga ilugarda ti bagbagida ta no saan, agtagtagainepda laeng simumulagat.
Saanto nga agballligi ti ratipikasion ti autonomia iti maikatlo a gundaway agingga tumaud ken rumimbaw dagiti interes a para iti bukod laeng a bagi ken panggep. Uray ngata tinawen a mapasamak ti reprrendum, no awan iti sinseridad iti panagserbi, mapaay ket mapaayto latta iti ratipikasionna. ##
Monday, October 01, 2007
Two-face Fungus Lover
Reminiscing the past makes me smile. Smile adds life. I should say what happened was out of the ordinary.
Ordinarily, a teenager loves to court not only one but also two or more. The feeling to engage in this juvenile manner is what now a laughing matter. For that matter, I courted so many. Three girlfriends in a row are normal. Generally, of course, there are also those I feel something especial, like Myrna, Angelina and Mercedes. With them, I feel the meaning of love. Myrna comes from the other school while Angelina is my schoolmate. Mercedes is from the neighboring town, which I met during the Inter Catholic School Athletic Association. We are all in the higher level in the secondary. Although, there was no cellular phone or internet before, the means to express love is through letter particularly during special holidays. What was the disorder?
The disorder happens three days before the Valentine’s Day of 1977. I was then preparing cards for Myrna and Angelina in one of the bench in front of Narvacan Catholic School. After signing cards, somebody shouted that one of my friends is in trouble. The shout was so serious. The call intended for me. The need to help is necessary. Putting the two letters in order was in a hurry. Closed them immediately and run to the direction of my friend in trouble. After the problem is in proper order, I decided to go to the post office. I even wrote SWAK in the backside of the two envelopes. SWAK mean, Sealed, With A Kiss. Oh, it’s a day of fun!
Finally, the Valentine’s Day, and decided to visit Myrna in their house. But to my dismay, she was crying and said she never want to talk to me anymore. I don’t know why. My feeling hurts. But I have to move on. I still have two girlfriends. So, I immediately visit Angelina in their home. But Angie was also mad at me. She even curses me and threatens to hit me with a knife. Of course, I asked her what’s happening. But she cried, shouting at the top of her voice that she hates me. She even called me a two-face fungus lover. I don’t know why. What’s happening with these two girls? So what, I still have one girlfriend, right? But the puzzle still kept me thinking. A week passed by. When I met Angie in school and asked sincere talk to settle everything, she handed me the Valentine’s card supposed to be for Myrna. To my disappointment, I sent the wrong card!
Well, since then, I settled to myself, that I should love a one woman only. And that is Mercedes, and we engaged for 12 twelve years. When she left for Hong Kong to work as an overseas contract worker I lost communications with her. To bear my loneliness, I courted again another woman, Yolanda, now the mother of my four bangad children. #