text:
Tao (sebbangan)
Ti tao (Homo sapiens[3][4][5]), ti is-isu a sibibiag a kamkameng dahiti henero a Homo, ket dagiti mamalia iti primado nga urnos a nagtaud manipud idiay Aprika, a dagitoy ket nakaabotda ti anatomiko a modernidad idi agarup a 200,000 tawtawen ken nangipakiatta ti napno a moderno a panagkukua idi agarup a 50,000 tawtawen.[6]
Ti linia ti tao ket nagtaud manipud iti kinaudi a sapasap a kaputotan iti tsimpanse idi agarup a 5 a riwriw a tawtawen idiay Aprika, a nagbalin iti Australopitekus ken dimteng iti henero a Homo.[7] Dagiti immuna a sebbangan ti tao a rimmuar idiay Aprika ket ti Homo erectus, ti Aprikano a pannakaiduma a, kimadduaan ti Homo heidelbergensis, ket naikapanunotan nga isu ti kaasitgan a kaputotan iti moderno a tattao.[8][9] Dagiti Homo sapiens ket nagrugida a nangtagtagitao kadgiti kontinente, simmangpetda idiay Australia idi agarup a 40,000 tawtawen, ti Kaamerikaan idi agarup a 15,000 a tawtawen, ken dagiti adayo nga is-isla a kas ti Hawaii, Easter Island, ken Madagascar idi nagbaetan ti 300 AD ken 1200 AD a tawtawen. Idi agarup a 10,000 a tawtawen ti tattao ket nagrugida a nagsanay ti sedentario nga agrikultura a nagpaamoda kadgiti mula ken ayup a nangipalubos ti nakaro a panag-adu ti populasion iti lubong. Nupay ti panagrang-ay dagiti pinatary ti sungrod a teknolohia ken dagiti baro a pamay-an para iti panagrang-ay ti salun-at idi maika-19 ken maika-20 a siglo, ti populasion ti táo ket imadadu pay manen. A adda dagiti agmaymaysa a pannakaiwarwaras kadagiti amin a kontinente malaksid ti Antartika, ti tattao ket maysa a kosmopolitan a sebbangan. Manipud idi Nobiembre 2011[pabaroen], ti populasion ti táo ket nakarkulo idi ti nagbaetan ti 6.97 [10] ken 7 a bilion.[11]
Ti tattao ket naidasig babaen ti kaadda ti maysa a dakkel nga utek a maigiddiat ti kadakkel ti bagi, nga adda ti naisangsangayn a nsayyat ti panakarang-ayna a neokortesa, sakbay ti sango a kortesa ken dagiti temporal a rutong, a makaaramid kaniada a makabael kadagiti narigat a maaw-awatan a panagrason, pagsasao, introspesion, panagpadles ti parikut ken kultura babaen ti sosial a panagadadal. Daytoy a kapasidad ti sirib, a mairaman ti panagampon ti dua a saka a panaggunay a mangwaya dagiti ima para iti panagiggem dagiti banbanag, ket nakapalubos dagiti tao' ti kaaduan a panagusarda kadagiti ramit kadagiti ania man a sibibiag a sebbangan iti Daga. Ti tattao ket is-isu laeng ti sibibiag a sebbangan nga ammona ti agaramid ti apoy ken agluto ti makan, ken ti is-isu pay nga ammo a sebbangan nga agkawes ken agpartuat ken agusar kadagiti nadumaduma a teknolohia ken dagiti arte. Ti panagadal ti tattao ket ti sientipiko a displina iti antropolohia.
Dagiti tao ket naisangsangayanda nga umampon ti panagusar kadagiti sistema ti simbolo a panagisarita a kas ti pagsasao para iti bukod a panagiyebkas, ti panakisinnukat ti kapanunotan, ken organisasion. Dagiti tao ket makapartuatda kadagiti narigat a maawatan a sosial nga estruktura a buklen dagiti adu nga agtitinnulong ken agsisinuppiat a grupo, manipud dagiti pamilia ken dagiti sapot ti kinabagian aginggana dagiti estado. Ti sosial a panakibiang a nagbaetan dagiti tao ket nakapatakder ti nawatiwat a kinaduma dagiti pateg, alagaden a sosial, ken dagiti rito, a no iraman amin dagitoy ket agporma ti batayan ti kagimongan ti tao. Dagiti tao ket naamammon para kadagiti essemda a makaawat ken mangimpluensia ti bukodda nga enbironmento, snga agsuksukisokda ti panagipalpalawag ken mangiturturong ti penomena babaen ti siensia, pilosopia, mitolohia, ken relihion.
Etimolohia ken panagilawlawaganUrnosen
Ti panakaduktal ken panagadal iti posil dagiti kaputotan iti moderno a tattao the kayat a sawen ti balikas a "tao" ket nagbalbaliw, a kas ti dati a nalawag a a beddengan a nagbaetan ti tao ken sunggo ket napusasaw, a tattan ket bukbuklen dagiti nadumaduma a sebbangan. Tatta nga aldaw para iti sientipiko a panagusar ti "tao" ket mabalin a mangitudo ti ania man a kameng ti henero ti Homo. A maipanayon ti kaunegan ti Homo sapiens, adda dagiti paggiddiatan a nagbaetan ti anatomiko a moderno a Homo sapiens ken Arkaiko a Homo sapiens, ti kasapaan a kameng ti posil iti sebbangan. Sagpaminsan a dagiti grupo a kas ti Neandertales ket naidasigda a kas maysa a subsebbangan iti Homo sapiens - Homo sapiens neanderthalensis. Nupay kasta, iti inaldaw a panagusar, ken iti daytoy nga artikulo, ti balikas a "tao" ket sapasap a mangitudo ti is-isu laeng a sibibiag a sebbangan ti henero ti - anatomiko ken moderno a panagtagtagikua ti Homo sapiens. Ti silulukat a saludsod a maipanggep kadagiti awanen nga subsebbangan ket masakupanto bassit. Dagiti posil ti tao ket nasakupan idiay artikulo ti "Homo", ken dagiti artikulo a maipanggep ti agmaymaysa a sebbangan ti henero.
Ti Ingles a panagilasin a tao ket maysa a Tengnga nga Ingles a binulod a balikas manipud ti Daan a Pranses humain, a kamaudianan a manipud iti Latin hūmānus, ti panangilasin a porma iti homō "lalaki". Ti panagusar ti balikas a ka maysa a pagnagan (ng adda ti ad-adu ngem maysa: tattao) ket napetsaan idi maika-16 a siglo.[12] Ti patneng nga Ingles a termino lalaki ket mabalin a sapasap a mangitudo ti sebbangan (sinonimo para iti sangkataoan), ken mabalin a dati a mangitudo ti naisangsangayan nga agmaymaysa iti ania man kadagitoy a sekso. Ti kinaudi a panagusar ket nabaak tattan.[13] Ti sapasap a panagusar ti termino a "lalaki" ket maapapday, a maiparabor a maireserba a mangipatudo para iti maysa a manakman a lallaki. Ti balikas ket manipud iti Proto-Hermaniko *mannaz, manipud iti Proto-Indo-Europeano (PIE) a ramut*man-.
Ti sebbangan a binomio Homo sapiens ket inaramid idi babaen ni Carl Linnaeus iti obrana idi maika-18 a siglo aSystema Naturae, ken isu ti bukodna a lektotipo a pagkitaan.[14] Ti sapasap a nagan a Homo ket maysa a naadal a naala manipud iti Latin idi maika-18 a siglo homō "lalaki", a dimtengan ti "naindagaan a parsua" (Daan a Latin hemō, maysa a kabagian ti Daan nga Ingles guma "lalaki", manipud ti PIE *dʰǵʰemon-, a kayatna a sawen ket 'daga').[15] Ti sebbangan a nagan a sapiens a kayatna a sawen ket "nasirib" wenno "nasaririt".
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ a b Groves, C.P. (2005). Wilson, D.E.; Reeder, D.M. (dagiti ed.). Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference (Maika-3 nga ed.). Baltimore: Pagmalditan ti Unibersidad ti Johns Hopkins. ISBN 0-801-88221-4. OCLC 62265494.
- ^ Global Mammal Assessment Team (2008). "Homo sapiens". Nalabbasit a Listaan dagiti Naipangta a Sebbangan. Bersion 2013.2. Internasional a Kappon para iti Korserbasion ti Katutubo. Naala idi 6 Abril 2014.
- ^ Goodman M; Tagle D; Fitch D; Bailey W; Czelusniak J; Koop B; Benson P; Slightom J (1990). "Ti ebolusion ti primado ti lessaad ti DNA ken ti panakaidasig dagiti hominido". J Mol Evol. 30 (3): 260–266. doi:10.1007/BF02099995. PMID 2109087.
- ^ "Hominidae Classification". Website ti Dibersidad dagiti Ayup @ UMich. Naala idi 2006-09-25.
- ^ hŏmo săpĭens, săpĭo. Charlton T. Lewis and Charles Short. Latin a Diksionario iti Proyekto Perseus.
- ^ McHenry, H.M (2009). "Ebolusion ti Tao". Iti Michael Ruse & Joseph Travis (ed.). Ebolusion: Dagiti Immuna nga Uppat a Bilion a Tawtawen. Cambridge, Massachusetts: The Belknap Press of Harvard University Press. p. 265. ISBN 978-0-674-03175-3.
- ^ Tattersall, Ian & Jeffrey Schwartz. 2009. Ebolusion iti Henero a Homo. Tinawen a Panagrepaso iti Daga ken Planetario a Siensia. Tom. 37: 67-92. DOI: 10.1146/annurev.earth.031208.100202
- ^ Antón, Susan C. & Carl C. Swisher, III. 2004. Ti Nasapa a Pannakaiwarwaras iti homo manipud idiay Aprika. Tinawen a Panagrepaso ti Antropolohia. Tom. 33: 271-296. DOI: 10.1146/annurev.anthro.33.070203.144024
- ^ Trinkaus, Erik. 2005. Nasapa Moderno a Tattao. Tinawen a Panagrepaso ti Antropolohia. Tom. 34: 207-30 DOI: 10.1146/annurev.anthro.34.030905.154913
- ^ "Populasion ti Lubong Clock". Census.gov. Opisina ti Senso ti Estados Unidos, Dibision ti Populasion. Naala idi 2011-11-02.
- ^ Roberts, Sam (31 Oktubre 2011). "Ti Nagkaykaysa a Pagpagilian ket Nagireporta kadagiti 7 Bilion a Tattao, ngem dagiti Dadduma ket saanda a Nagnamnama iti Daytoy". The New York Times. Naala idi 2011-11-07.
- ^ OED, s.v. "human".
- ^ Ti OED maikapanunot a baak a ti kapanunotan a "ti maysa a pannakaidasig nga agpada a maipakat para iti naisangsangayan nga agmaymaysa iti aniaman kadagitoy a sekso", a dumakamat ti maysa a taudan idi 1597 a kas ti kinaudi a (Ti Apo ket adda laeng ti maysa paris ti tao idiay Paraiso.) bayat nga agtultuloy a lumagda ti kapanunotan "a kas sapasap wenno inganat inggana a pannakaidasig" a kas ti agdama iti Ingles.
- ^ Spamer, E. E. (1999). "Know Thyself: Responsible Science and the Lectotype of Homo sapiens Linnaeus, 1758". Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia. 149: 109–114.
- ^ Porkorny (1959) s.v. "g'hðem" pp. 414–416; "Homo." Dictionary.com Unabridged (v 1.1). Random House, Inc. 23 Sep. 2008. "Homo". Dictionary.com.
Dagiti pay mabasaUrnosen
- Freeman, Scott; Jon C. Herron, Evolutionary Analysis (4th ed.) Pearson Education, Inc., 2007. ISBN 0-13-227584-8 pages 757–761.


c: text/html

text:
VIGAN CITY – Iti baet ti pammasingked ti National Food Authority nga adda umdas a suplay ti bagas iti probinsia, linagidaw dagiti rice sellers ditoy siudad ti bimmassit a lakoda a bagas manipud iti nasao nga ahensia.
Iti pannakipatpatang ti lokal a media kadagiti aglaklako iti bagas iti tiendaan publiko ditoy, kinunada a manipud iti sangapulo kaban a bagas manipud iti NFA nga ilakoda iti makalawas, nagbalin laengen a lima a kaban ket ilakoda laeng dagitoy iti las-ud ti maysa nga aldaw.
Naammuan manipud kadagiti aglaklako a nagtalinaed ti presio ti NFA rice a P27.00 kada kilo idinto a bimmaba ti presio ti commercial rice iti P34.00 manipud iti P36.00 kada kilo.
Segun kadagiti aglaklako, bimmaba ti presio ti commercial rice iti P1,650.00/cavan manipud iti P1,800.00/cavan ket kangrunaan a paggapuan dagiti lakoda a bagas iti Bantay ken Sto. Domingo.#

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
MAGSINGAL, Ilocos Sur – Napilaan iti kaso a panaglabsing iti PD 1866 dagiti aglib-in a lolo ken lola gapu iti panagikutda iti armas.
Napilaan iti kaso nga illegal possession of firearms and ammunitions da Melchor Tolentino Lucero, 81, ken Purita Rosario Concordia, 75, agpada a residente iti Barangay Bacar ditoy nga ili gapu iti pannakakumpiska iti ikutda ti maysa a cal. 22 rifle nga addaan iti magasin a nagkarga iti walo a bala ken maysa a cal. 45 pistol a nagkarga ti magasinna iti pito a bala.
Nasukalan dagiti dua nga adda ikutda a paltog bayat ti hot pursuit operation nga insayangkat dagiti polis iti maysa a suspek iti pammaltog a mapapati a naglemmeng iti balay dagiti dua.
Mapapati a bayat ti panangbirbirok dagiti polis iti suspek, nakitada nga adda agtamtammukol iti siket ni Lucero ken ti baket a mangibitbitin iti cal. 22 rifle.#


text:
Biolohia
Ti biolohia ket maysa a masna a siensia a maipapan iti panagadal iti biag ken dagiti sibibiag nga organismo, a mairaman dagiti patakderda, aramid, panagtubo, taudan, ebolusion, panakaiwarwaras, ken taksonomia.[1] Ti biolohia ket nawatiwatat a suheto a naglaon kadagiti adu a subdibision, dagiti topiko, ken dagiti disiplina. Kadagiti kangrunaan a topiko ket dagiti lima a mangtipon a pamunganayan a mabalin a maibagbaga a dagiti kammasapulan nga annuroten iti moderno a biolohia:[2]
- Dagiti selula ket dagitoy ti kangrunaan a paset iti biag
- Dagiti baro a sebbangan ken tinawtawid nga ugali ket pinataudan iti ebolusion
- Dagiti hene ket isu dagitoy ti kangrunaan a paset iti panagtawtawid
- Ti maysa nga organismo a timbenganna ti bukodna nga uneg nga enbironmento tapno mataripatuna ti natalinaay ken agnanayon a kasasaad
- Dagiti sibiiag nga organismo ket agibus ken baliwanna ti enerhia.
Dagiti subidisplina iti biolohia ket mabigbigan kadagiti batayan iti gantingan a dagiti organismo ket inadadal ken dagiti pamay-an nga usaren ti panagadal kaniada: ti biokimiko ket sukimatenna ti pamunganayan a kimiko iti biag; ti molekular a bilolohia ket adalenna ti narikut a panakitinnignay dagiti sistema iti biolohiko a molekula; ti selula abiolohia ket sukimatenna ti kangrunaan a pasdek a lapped kadagiti amin a biag, ti selula; ti pisiolohia ket sukimatenna ti maipapan ti bagi ken kimiko a rebbengan dagiti kulapot, dagiti organo, ken dagiti sistema ti organo iti maysa nga organismo; ken ti ekolohia ket sukimatenna no kasano a makitinnignay dagiti nadumaduma nga organismo ken tumaripnong iti bukodda nga enbironmento.[3]
PakasaritaanUrnosen
Ti termio a biolohia ket naala manipud iti Griego a balikas a Bίoς, bios, "biag" ken ti suldong a -λoYίa, -logia, "panagadal iti." Daytoy ket agparang iti Aleman (a kas ti biologie) a nasapsapa ngem idi 1791, ken mabalin a maysa a likud a pormasion manipud iti daan a balikas a amphibiolohia (a kayatna a sawen ket ti panagadal dagiti anpibio ) babaen ti panagikkat ti immuna ngaamphi-. Ti nagan ket namatmati nga immuna nga inusar babaen ni Karl Burdach (1776–1847) a mangibanga ti panagadal ti tao. Ni Jean-Baptiste Lamarck idi ti (1744–1829) immuna a nagusar iti nalawlawa a kapanunotan.[4]
Urayno ti biolohia iti moderno a pormana ket maysa a kabarbaro ken agdama a panakarang-ay, dagiti siensia a maikabagian ken mairaman iti daytoy ket naadadalen manipud kadagiti taga-ugma a panawen. Ti masna a pilosopia ket kinasapsapa nga inadal idi dagiti sibilisasion iti Mesopotamia, Ehipto, ti Indiano a subkontinente, ken Tsina. Nupay kasta, ti taudan ti moderno a biolohia ken ti arngianna ti panagadal iti masna ket kaaduan a nasursurotan manipud idi tag-ugma a Gresia.[5] Bayat a ti ormal a panagadal iti medisina ket nanipud pay idi ni Hippocrates (ca. 460 BC – ca. 370 BC), ni Aristotle (384 BC – 322 BC) nga isu ti kaadua a nagparawad ti panagrangrang-ay ti biolohia. Dagiti naipangpangruna ket dagiti Dagiti Pakasaritaan iti Ayup ken dagiti sabsabali nga obrana a nangipakita kadagiti naturalista panagirayna, ken dagiti simmakbay nga ad-adu nga emperiko nga obrana a nagipatengnga ti isip iti bilohiko a gapuanan kendibersidda iti biag. Ti simmaruno kenni Aristoteles idiay Lyceum, a ni Theophrastus, ket nagsurat kadagiti serye ti liblibro iti botania a nabati a kas ti kangrunaan a kontribusion iti taga-ugma iti siensia dagiti mula, ken dagiti pay mapan iti Tengnga a Pannpanawen.
Dagiti eskolar iti medibal nga Islamiko a lubong a nagsurat iti biolohia ket mairaman ni al-Jahiz (781–869), Al-Dinawari (828–896), nga isu ket nagsurat ti botania,[6] ken ni Rhazes (865–925) nga isu ket nagsurat iti anatomia ken pisiolohia. Ti medisina ket naipangpangruna nga inadadal babaen dagiti Islamiko nga eskolar a nagob-obra iti tinawtawid a Griego a pilosopia, bayat a ti masna a pakasaritaan ket kaaduan a nakaala kadagiti Aristoteliano a kapanunotan, a naipangpangruna ti panagtengtengngel ti natalinaay a pagsasarunuan iti biag.
Ti biolohia ket napardas a naparang-ay ken nagtubo babaen ti dramatiko a pannakaparang-ay ti mikroskopio niAntony van Leeuwenhoek. Isu daytoyen nga idi a dagiti eskolar ket nakaduktal ti spermatozoa, bakteria, inpusoria ken ti aragaag a panakakaskasdaaw ken dibersidad iti mikroskopiko a biag. Dagiti panagsukimat babaen ni Jan Swammerdam ket nangiturong kadagiti baro a panagayat iti entomolohia ken nangitakder ti kangrunaan a pamay-an iti mikroskopiko a panagrangkay ken panagmantsa.[7]
Dagiti panagrang-ay ti mikroskopia ket adda daytoy ti natukok nga impakto iti biolohiko a panagpampanunot. Idi nasapa a maika-19 a siglo, adu dagiti biologo a nagitudo ti sentro a pannakaipangpangruna iti selula. Idi 1838 ken 1839, ni Schleiden ken Schwann ket nangrugida a nagiragpat ti kapanunotan a ti (1) ti kangrunaan a paset dagiti organismo\ ket ti sellula ken (2) dagiti agmaymaysa a selula ket addaanda kadagiti pakaidumaan iti biag, urayno suppiatenda ti kapanunotan a dagiti (3) amin a selula ket nagtaud manipud iti panagbingbingay dagiti sabsabali a selula. Agyamantayo kadagiti obra ni Robert Remak ken Rudolf Virchow, nupay kasta, babaen ti 1860s kaaduan kadagiti biologo ket immawatda kadagiti tallo a doktrina iti naam-ammauanton a kas ti selula a teoria.[8]
Iti agdama, ti taksonomia ken panakaidasig ket nagbalin a nagtengngaan ti isip iti masna a pakasaritaan. Ni Carolus Linnaeus ket nagipablaak ti maysa a kangrunaa a taksonomia para iti masna a lubong idi 1735 (dagiti nadumaduma a kita ket naususaren manipud idin), ken ti 1750 a panagiyammo ti sientipiko a nagnagan para kadagiti amin a sebbanganna.[9] Ni Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon, ket trinatona dagiti sebbangan a kas dagiti parbo a kategoria ken dagiti sibibiag a porma a kas nalukneng—nga agpalpaltiing pay a ti posibilidad iti kadawyan a nagtaudan. Urayno isu ket sinuppiatna ti ebolusion, ni Buffon ket maysa a nangruna a pigura iti pakasaritaan iti ebolusionario a kapanunotan; ti obrana ket nakaimpluensia kadagiti ebolusionario a teoria kenni Lamarck ken Darwin.[10]
Dagiti naganetget a panagpanpanunot ti ebolusionario ket nagtaud kadagiti obra ni Jean-Baptiste Lamarck. Nupay kasta, ti Britaniko a naturalista a ni Charles Darwin, a nagtipon ti bioheograpiko nga arngian iti Humboldt, ti unipormista a heolohia ni Lyell, dagiti sinursurat ni Thomas Malthus ti panagrang-ay ti populasion, ken ti bukodna a kalaing iti morpolohiko, a nagpartuat ti naballigi a teoria ti ebolusion a naibatay iti masna a panagpili; kapadpada a panagrason ken ebidensia a nagiturong kenni Alfred Russel Wallace ti nawaya a panakaabotna ti isu met laeng a nagpatinggaan.[11]
Ti pannakaduktalan iti maipapan ti bagi a representasion iti panagtawid ket dimteng kadagiti ebolusionario a pamunganayan ken henetiko ti populasion. Idi 1940s ken nasapa a 1950, dagiti eksperimento ket nagitudo ti DNA a aks komponente dagiti kromosoma a angtengngel kadagiti henes. Ti panakitengngaan dagiti isip dagiti baro a modelo nga organismo a kas dagiti birus ken bakteria, ken dagiti pay panakaduktalan iti doble a helikoidal a patakder iti DNA idi 1953, ket nagmarka ti panagdaliasat iti panawen iti molekular a henetiko. Manipud idi 1950 aginggana iti agdama a panawen, ti biolohia ket nawatiwaten a naipadakkel iti melekular a pagturayan. Ti henetiko a kodigo ket narengngat ni Har Gobind Khorana, Robert W. Holley ken ni Marshall Warren Nirenberg kalpasan ti DNA ket naawatan nga aglaon kadagiti kodones. Kanungpalanna, ti Gandat a Henoma ti Tao ket nairugi idi 1990 nga adda ti namnama iti panagmapa ti sapasap a henoma ti tao. Daytoy a gandat ket nalpas idi 2003,[12] nga adda pay dagiti adu a panagusig nga agdama a maipabpablaak. Ti Gandat a Henoma ti Tao ket isu ti immuna nga addang iti sangalubongan a ganetget a pannakaitipon dagiti naumnong a pannakaammo iti biolohia iti nairebbengan, a molekular a pannakaipalpalawag iti bagi ti tao ken dagiti bagi ti organismo.
Dagiti ladawanUrnosen
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ A naibatay babaen ti panakailawlawag idiay Gandat nga Aquarena Basaan a daga glosario dagiti termino.
- ^ Avila, Vernon L. (1995). Biolohia: Panagtalunton iti biag iti daga. Boston: Jones ken Bartlett. pp. 11–18. ISBN 0-86720-942-9.
- ^ Siensia ti Biag, Weber nga Estado a Museo iti Masna a Siensia
- ^ "Sino ti nagrugi ti termino a biolohia?". Info.com. Naala idi 2012-06-03.
- ^ Magner, Pakasaritaan dagiti Siensia ti Biag
- ^ Fahd, Toufic. "Botania ken agrikultura": 815. Makasapul ti dakamat journal iti
|journal=(tulong), iti Morelon, Régis; Rashed, Roshdi (1996). Ensiklopedia iti Pakasaritaan iti Arabiko a Siensia. 3. Routledge. ISBN 0-415-12410-7.
- ^ Magner, Pakasaritaan dagiti Siensia ti Biag, pp 133–144
- ^ Sapp, Henesis, kapitulo 7; Coleman, Ti biolohia iti Sangapulo ket siam a Siglo, kapitulio 2
- ^ Mayr, Ti Panagrang-ay iti Biolohiko a Kapanunutan, kapitulio 4
- ^ Mayr, Ti Panagrang-ay ti Biolohiko a Kapanunotan, kapitulio 7
- ^ Mayr, Ti Panagrang-ay ti Biolohiko a Kapanunutan, kapitulio 10: "Ti ebidensia ni Darwin para iti ebolusion ken sapasap a nagtaudan"; ken kapitulio 11: "Ti gapuanan iti ebolusion: masna apaagpili"; Larson, Ebolusion, kapitulior 3
- ^ Noble, Ivan (2003-04-14). "BBC NEWS | Siensia/Masna| Ti henoma ti tao ket kanungpalan a nakompleto". BBC News. Naala idi 2006-07-22.


text:
Damascus
Ti Damascus Arabiko: دمشق / ALA-LC: Dimashq, Metropolitano nga Arabiko: Dimisheʼ ; kadawyan a naamammoan idiay Siria a kas ti ash-Sham (Arabiko: الشام / ash-Shām) ken, nabirngasan a kas ti Siudad ti Hasmin (Arabiko: مدينة الياسمين / Madīnat al-Yāsmīn), ket isu ti kapitolio ken maikadua a kadakkelan a siudad ti Syria. Daytoy ket kapitolio pay a siudad ti kadagiti 14 a gobernorato. Ken ti pay maipatinayon a maysa kadagiti kadaanan a nagtultuloy a matagtagitao a siudad iti lubong, ti Damascus ket maysa a nangruna a kultural ken relihioso a sentro ti Lebante. Ti siudad ket adda ti nakarkulo a populasion iti 1,711,000 (karkulo ti 2009).[1]
Daytoy ket mabirukan idiay abagatan a laud ti Siria, ti Damascus ket isu ti sentro ti dakkel a metropolitano a lugar ti 2.6 a riwriw a tattao (2004).[3] Daytoy heograpiko a naipenpen kadagiti akindaya nga arisadsad ti turod ti Kontra-Lebanon a kabanbantayan nga 80 kilometro (50 mi) iti uneg manipud iti akindaya nga aplaya ti Mediteraneo iti maysa banak a 680 metro (2,230 ft) a kangato ti lessaad ti baybay, ti Damascus ket makasansanay kadagiti namaga bassit a klima gapu ti anniniwan ti tudo a pagtonoyan. Ti Karayan Barada ket agayus idiay uneg ti Damascus.
Daytoy ket immuna a natagitao idi maika-2 a milenio SK, daytoy ket napili a kas ti kapitolio ti Umayyad a Kalipato manipud idi 661 aginggana idi 750. Kalpasan ti panagballigi ti Abasid a Dinastia, ti tugaw ti Islamiko a bileg ket naiyalis idiay Baghdad. Ti Damascus ket nakakita kadagiti politika a pannakaapday iti kadagupan ti Abasid a panawen, ngem daytoy ket nakaala met laeng ti pannakaisangsangayan a pannakaipangruna kadagiti Ayyubid ken Mamluk a paset ti panawen. Idi las-ud ti Otomano a panagturay, ti siudad ket napno a nadaddadael bayat a nagtartaripatu ti kultural a kadayaw. Tatta nga aldaw, daytoy ket tugaw ti sentro a gobierno ken dagiti amin a ministro ti gobierno. Ti Damascus ket napili idi a kas ti 2008 nga Arabo a Kapitolio ti Kultura.[4]
EtimolohiaUrnosen
Ti nagan ti Damascus ket immuna a nagparang iti heograpiko a listaan ni Thutmose III a kas T-m-ś-q idi maika-15 a siglo SK.[5] Ti etimolohia ti taga-ugma a nagan ti "T-m-ś-q" ket di nakedngan, ngem daytoy ket naipagpgarupan a sakbay -Semitiko. Daytoy ket naikedkeddeng a Dimašqa iti Akadio, T-ms-ḳw iti Ehipsio, Dammaśq (דמשק) iti Daan nga ARameo ken Dammeśeq (דמשק) iti Bibliko a Hebreo. Ti Akkadian a panangiletra ket mabirukan iti Amarna a sursurat, manipud iti maika-14 a siglo BC. Kalpasanna dagiti Arameo pannakailetra iti nagan ket kankanayon a nangiramraman ti sumagpaw a resh (letra r), a mabalin a naimpluensiaan babaen ti ramut tit dr, a kayatna a sawen ket "pagnaedan". Isunga, ti Qumraniko a Darmeśeq (דרמשק), ken Darmsûq (ܕܪܡܣܘܩ) iti Siriako.[6][7] Ti INggles ken Latin a nagan ti siudad ket "Damascus" a naala manipud iti Griego: Aauaσkός, a nagtaud iti Arameo: דרמשק; "ti nasayaat a nasibugan a lugar".[8][9] Iti Arabiko, ti siudad ket tinawtawagan iti Dimashqu sh-Shām (دمشق الشام), urayno daytoy ket naipababa iti Dimashq wenno ash-Shām babaen dagiti umili ti Damascus, iti Siria ken dagiti dadduma pay nga Arabo nga agkakaarruba. Ti Ash-Shām ket maysa nga Arabiko a termino para iti "Lebante" ken para iti "Siria"; ti naudi a naibagbaga, ken naisangsangayan ti naipakasaritaan a Kalatakan a Siria, ket tinawtawagan ti Bilādu sh-Shām (بلاد الشام / "daga ti Lebante").
BibliograpiaUrnosen
- Burns, Ross (2005). Damascus: Ti Pakasaritaan. Routledge. ISBN 978-0-415-41317-6.
- Jill, Dukesa iti Hamilton (2002). Umuna idiay Damascus: Ti sarita ti Australiano Lawag a Kabalio ken Lorenzo iti Arabia. ISBN 0-7318-1071-6.
- Aharoni, Yohanan; Avi-Yonah, Michael (1977). Ti MacMillan nga Atlas ti Biblia. Carta Ltd. ISBN 0-7318-1071-6.
- Cammelli, Stefano (2006). "Il Minareto di Gesù". Il Mulino. Makasapul ti dakamat journal iti
|journal=(tulong)
- ICOMOS Ti Tawidan a Madangran 2001/2002: Damascus, Ti Nangruna a Dunaya a Mediteraneo a Sito a Madangran
- Siria, Naipakasaritaan a Damascus: Ti Pannakadadael iti Duog a Siudad
Dagiti nagibasaranUrnosen
PaammoUrnosen
- ^ a b Sentro nga Opisina dagiti Estadistika idiay Siria: Kapitulo 2: Populasion ken Demograpiko a Panangibagbaga Tabla 3: Karkulo dagiti Populasion ti pudno nga agtataeng idiay Siria idi 31 Disiembre 2011 bababen ti Mohafazat ken innem (iti rinibu)
- ^ Albaath.news inbaga babaen ti gobierno ti gonernador ti Damascus, Siria (iti Arabiko), bril 2010
- ^ Sentro nga Opisina dagiti Estadistika ti Siria Senso ti Syria 2004
- ^ "دمشق عاصمة الثقافة العربية 2008". Damascus.org.sy. Naala idi 20 Hunio 2010.
- ^ Listaan I, 13 iti J. Simons, Manual para iti Panagadal iti Ehipsio dagiti Topograpiko a Listaan a mainaig iti Lumaud nga Asia, Leiden 1937. Kitaen pay ti Y. AHARONI, Ti Daga ti Biblia: Ti Naipakasaritaan a Heograpia, Londres 1967, p147, Blng. 13.
- ^ "(kadagiti Panagrepaso ti Libro) ''Taga-ugma a Damascus: Ti Naipakasaritaan a Panagadal ti Siria Siudad-Estado manipud kadagiti Kasapaan a Panawen Aginggana ti Pannkatnagna kadagiti Asirio idi 732 BC.'', Wayne T. Pitard. Mannurat a nagrepaso: Paul E. Dion, ''Warknakan dagiti Amerikano nga Eskuela iti Oriental a Panagsukisok'', Blng. 270, Taga-ugma a Siria. (Mayo, 1988), p. 98". Links.jstor.org. Naala idi 20 Hunio 2010.
- ^ "''Ti Stele a Naipammadayaw kenni Melcarth babaen ni Ben-Hadad iti Damascus'', Frank Moore Cross. ''Warknakan dagiti Amerikano nga Eskuela iti Oriental a Panagsukisok'', Blng. 205. (Peb., 1972), p. 40". Links.jstor.org. Naala idi 20 Hunio 2010.
- ^ "Online Diksionario ti Etimolohia". Etymonline.com. Naala idi 20 Hunio 2010.
- ^ "Damascus – Wiktionario". En.wiktionary.org. 9 Mayo 2010. Naala idi 20 Hunio 2010.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Midia a mainaig iti Damascus iti Wikimedia Commons


text:
ITA A PANAWEN, nagduduma dagiti termino a mangmangngeg kadagiti agtutubo, kadagiti millennials ken GenX, dagiti salitang-kanto ken dadduma pay. Nawaya itan nga agdakiwas ti lengguahe, aniaman a kinaasino; mangipaneknek, a siwawaya itan ti tao a saanen a nakakukot iti uneg ti aparador. Ket ti nainget a panangimutektek ket umno la unay tapno di mabati a nakanganga a panawan ti band wagon iti super cyber highway. Iti ababa a pannao, makisakay iti lugan ti panawen tapno di maiyaw-awan.
Simmungbat ni Elinore: ‚ÄúKunakto pay! Dagiti katropa ni Alvin!‚ÄĚ Naggarikgik.
‚ÄúAnia ti kayatmo a sawen, iskwirel?‚ÄĚ Minulagatak dagiti agkabsat.
‚ÄúKet wen met, papang!‚ÄĚ Ti lalaki ti simmungbat.
‚ÄúAdda, aya, met iskwirel iti Pilipinas?‚ÄĚ Kinunak a nagrupanget.
‚ÄúAdda met a, adunto idiay Metro Manila. Kas kadagidiay naipadamag nga agkakallong sadiay Quezon City, duada, nagdadakkelanda, kasda la pusa. Adda pay idiay Mandaluyong, Cavite ken dadduma pay. Agkaraiwaradan.‚ÄĚ Inkalintegan ni Adrian.
‚ÄúSosial pay a, dagiti nadduma, ta kaykayatda iti agnaed sadiay Ayala Alabang ken dadduma a millionaires subdivision nga addaan kaykayo! Awan a pulos iti mayat iti agindeg iti kaeskuateran ta sigurado nga agtinnagda a tinuno ken adobo!‚ÄĚ Inggarikgik ni Elinore.
‚ÄúAdda met a taal nga iskwirel iti Pinas, papang! Masarakan ti habitatda iti kabakiran ti Mindanao. Kapipintasan a puli dagiti taal nga iskwirel ti Pinas ta nasileng a puraw ti marisda. Saan a kas kadagiti agkaiwara ita iti Luzon ken Visayas a maris dapoen, nangisit wenno naglaok ‚Äď puraw iti barukong ken dapoen iti bukot. Adda pay dagiti flying squirrel a nocturnal.‚ÄĚ Inpalawag ni Adrian.
Simmungbat ni Elinore: ‚ÄúNalabit a nakadanonen ditoy puroktayo dagiti naibuang a maideliber koma kadagiti pet shop iti probinsia ken kabangibang. Nabaliktad ngamin dita highway ti van a nagkarga. Adu kano iti nakabulos nga iskwi. Dagiti ismagel a maipagarup a naggapu sadiay Myamar, Thailand ken Vietnam.‚ÄĚ
‚ÄúDagita ngamin panagtaraken kadagiti exotic species iti nangpaadda kadagiti ayup ken tumatayab a dida met timmaud ditoy pagilian. Irresponsable a panagtaraken.‚ÄĚ Inngayemngem ni Toyang, sana met la dinumogan ti aramidna a panagibuksil kadagiti bunga ti kardis. ‚ÄúKas kadaydiay iwet, tinarakenda tapno umadu ken maiyeksport koma sadiay China ken Taiwan, ngem idi nagbagyo, nasawang dagiti pupukan, dayta agkaiwaran dagiti iwet iti taltalon. Agdadaelda pay ketdin. Adda pay dagiti janitor fish ken dadduma nga invasive species.‚ÄĚ Nagngayemngem ni baket.
‚ÄúKonpirmado, kunam, kasano ti pannakaammom?‚ÄĚ Inbaliwko ti saritaan kenni Adrian.
‚ÄúDimmagasak dida yanda Tang Ignas ta agiiriagda. Naitaray dagiti tienendaanna a tinuno a bangus. Intaray dagiti dua nga iskwi! Nakitak met ida, nagpartakda nga agalis-alis kadagiti sangsanga ti akasia ken agtalaytay iti barut ti kuriente. Nagdadakkelda a kasla pusa!‚ÄĚ
‚ÄúTiliwem man ketdi ida, manong, siloam ida, ta iyadobotayo ken ituno. Ramanan met!‚ÄĚ
‚ÄúTi met maibagbagamon, anakko, agparbengka koma,‚ÄĚ kinunak a siaalumamay.
‚ÄúAmman, papang, masida ti iskwirel! Ramanantayo met, a!‚ÄĚ
‚ÄúSaan a rumbeng a saktan dagiti ayup lalo kadagiti exotic ta addan linteg a mangprotektar kadakuada. Tapno awan iti pakababalawan, nasaysayaat iti agtungpal iti bilin.‚ÄĚ Impalawagko.
‚ÄúMannibrong ngarud,‚ÄĚ rason latta ni Elinore, sanakami minatmatan kenni Toyang. ‚ÄúNakallong ‚Äėtay inadobom, kunam, mamang?‚ÄĚ
Nagtinnaliawkami ken Toyang. Adda immasibay a panangipagarup wenno panangipato lattan a kas iti naynay a mapaspasamak. Pinerreng ni Toyang ti buridek.
‚ÄúAmangan no dagidiay iskwi a manni ti nangkallong!‚ÄĚ Immulagat ni Elinore. ‚ÄúManagsultopda kano pay iti itlog, managkurimesda kadagiti umok dagiti billit. Kasta ti ugalida.‚ÄĚ
Nagtinnalliawkami ken Toyang.
‚ÄúNamisingto met ngaminen ni Bordagol, ta kabutengda ket,‚ÄĚ inngayemngem ni Adrian.
Iti mugingko, nasken nga iwayatko met ti limtuad a panggep iti mugingko.
Babaen iti dua a tangkal nga addaan iti maltat a batling ken kilabban a nagamayan iti sardinas, natiliwko nga agpadpada dagiti iskwi, iti bigbigat ta dayta ti panagruarda ta maipagarup nga adda pulida a nocturnal.
Idi simmangpet dagiti annakmi iti dayta a malem ti Huwebes, maragsakanda ken ibagbagada a padasenmi nga iyadobo ida. Ngem diak kinanunongan ida. Nagadu a taraken a manok, pato ken ganso no makasidsidada iti adobo. Saan a maiparbeng a pagtatakkonan dagiti exotic species, lalo dagiti endangered ta panangbalusingsing ti linteg daytan.
Agsipud ta Teachers Day iti kabigatanna, awan klaseda, isu nga inawisko ida a pagsaggaysaanda a bitbiten dagiti tangkal dagiti iskwi ket mapanmi insurender ida sadiay opisina ti Protected Areas and Wildlife Bureau ‚Äď Department of Environment and Natural Resources (PAWB-DENR). Uray ta dua laeng met nga ili iti labasan ket kabiseran ti probinsiami. Binulodkon ‚Äėtay traysikel ni tatangko ta adda paglugananmi.
Napaliiwko a di makatagtagari dagiti annakko. Nalabit, a pampanunotenda met iti pannakasata ti pannakaramanda koma iti adobo nga iskwi. Nadlaw met ni baket iti kinaulimekda, isu nga imbalakadna nga igatangak ida iti saggaysada a pantalon ken tisiert tapno maikkat ti disganasda. Makitiendakaminto metten sadiay kabisera.
Inalaan met dagiti staffs ti PAWB-DENR iti video footages iti panangisurendermi kadagiti ayup. Sumagmamanon ti naisurender kadakuada, a patienda a karaman dagita dagiti karga ti van a nabaliktad. Dinayawda dagiti anakmi iti inaramidda a panangipateg kadagiti ayup nangruna kadagiti exotic species; indariragda pay, ti kinapateg ti akem dagitoy iti nakaparsuaan.
Kamalmanna met laeng, naipadamagen iti local a telebision ti naisangsangayan nga inaramid dagiti agkabsat, da Adrian ken Elinore, a panangisurenderda kadagiti natiliw nga iskwi. Adu dagiti nangdayaw iti inaramidda. Nangruna dagiti titserda ken kaeskuela.
Maragragsakan met dagiti agkabsat. Nalabit, gapu ta nasurotanda ti umno a dalanda.
Kadakami ken Toyang, naawidmi iti umno a panirigan dagiti annakmi. No maminsan, maliwayan iti panangipakita iti ehemplo kadagiti ubbing ken agtutubo. Ti ehemplo a tignay a panangadal kadakuada, daytoy met ngarud ti nasamay ‚Äď nasamsamay nga adayo ngem iti balikas.
Kabigatanna, naisem ni Toyang a nangibaga: ‚ÄúNo napaayta man a nagbalin a titser, saanta koma a mapaay a mangisuro kadagiti annakta iti umno nga aramid a mangtubay iti masakbayanda.‚ÄĚ
Pagammuan, nakangngegkami iti napigsa a ngiyaw. Ngiyaw a kasla agkakapsut unay. Kabisadomi ti timek, saan a kasta ti sigud, a ngiyaw a nakarit ken nabileg wenno mangipasimudaag ti kinaaddana, a kas ari-ari dagiti babassit ngayup iti purok.
Timmaraykami ken Toyang iti likudan ti bunggalo. Nakailad ni Bordagol iti sako iti ampir ti kamarin. Pigunniak namindua. Ngem nagkumeg latta.
‚ÄúAdda sugatna iti patongna!‚ÄĚ Kinunana ni baket.
‚ÄúTiliwenyon, papang, ta agasantayo, kaasi met‚Ķ‚ÄĚ Ni Elinore, kaduana ni Adrian.
‚ÄúYalaanyo ngarud ti kanenna, mabisin siguron‚Ķ!‚ÄĚ Pinidutko a siiinayad, inubbak ken inserrek iti balay. Iti panagusisak, mabisin unayen, agkakapsut; nupay mangrugin nga agmaga ti sugatna. Pattapattak lattan a natagbat. Isu a nagpukaw iti makalawas, ta nalabit a nagkumeg iti rangrangat, ta kasta dagiti aso ken pusa nga addaanda iti kabukbukodan a wagas a panangagas iti sugatda wenno nasakitda.
Nupay kasta, inagasanmi latta ni Bordagol. Pinakan. Kanayon a kasasao dagiti annakmi, a no mabisin, saan nga agkallong no di ket ibagana tapno maidasaran. Sinuroanda iti nasayaat a kababalin. Idi agangangay, limmaing, naikkatna met laeng ti kinamanagkallongna, dina kanen no di ibaga; malaksid nga isu latta ti ari-ari dagiti pusa ket awan iti paasitgenna a dayo. Agindegen ditoy balay.
No pakitaan dagiti ayup ken billit iti ayat, di masasaan nga agsubalitda met iti ayat!
‚ÄúBay-anyon a, ta natural a karakteristiko dagiti pusa dayta, territorial instinct. Nasayaat met tapno adda kabuteng dagiti iskwi no adda maisar-ong pay ditoy purok! Uray dagiti beklat, banias ken uleg.‚ÄĚ Kinuna ni Elinore.
Naginnisemkami kenni Toyang. #


text:
Maikadua a Gunggona, Salip iti Sarita ti Economy Tours & Travel, Inc.
Tinangad ni Emmanuel ti Empire Building. Iti tangkarang ti nakuyem a tangatang, nakatangtangsit ti takder ti sangapulo-kadsaaran a pasdek iti nagbaetan ti Pines City Bank ken Gotao Commercial Complex.
Iti apagdarikmat, nagpukaw ti babantot ni Emmanuel. Limmawag ti rupana ket manen, dina naigawid ti yaapon ti panagraem iti barukongna. Iti imatangna, kasla dayag ti Empire Building, makakayaw, makaarit.
Ngem naglumen ti raniag ti mata ni Emmanuel idi sumiplot iti panunotna a dinanton masirayan iti binigat ti daeg daytoy a pasdek. Gapu (kano) iti agdama a krisis iti ekonomia, agkissay ti Empire Services iti mangmangged. Saanton a kasapulan ti serbisio da Emmanuel ta agbalinton a self-service dagiti uppat nga elebeytor. Ita ti maudi nga aldawda nga elevator boys iti Empire Services.
Nakitem ni Emmanuel ti bibigna. Apay a no sumangbay dagiti parikut agtataruptop? Ita pay met ta uppaten a ngiwat ti ilanglangoyna iti biag ti pannakaikkatna. Numona ta nakaudna ti sangkabassit nga urnongna iti panagpasngay ni baketna itay kanikatlo nga aldaw. Suni ngamin ti ubing ket gapu ta di kabaelan ti inayabanna a mammaltot, kapilitan nga intarayna iti ospital. Nangina ti siningir ti ospital.
Immanges ni Emmanuel iti nauneg. Tinangadna pay naminsan ti pasdek sa simmurot iti agus a bimmallasiw iti kalsada. Tumuyutoy dagiti tao iti bangketa.
Induronna ti desarming a ridaw. Sinabat ti lamiis idi makadap-aw iti uneg. Immasideg iti counter a pagbanbantayan ni Andro, ti guardia, ket nagpirma iti logbook. Nagpelles iti basement sa simrek iti puestona.
Nagtugaw iti nangato ti sakana a bangkito sana impalawlaw ti panagkitana. Nagsaltek dagiti matana kadagiti nataratar a numero iti ngatuen ti ridaw. Immanges iti nauneg. Iti uneg ti walo a tawen, daytoy ti kuadrado a lubongna manipud iti alas otso agingga iti alas sais iti Lunes agingga iti Sabado. Ditoy kuadrado a lubong, nadumaduma a parsua ti nakalkalangenna, agduduma a padas ti napasaranna. Ditoy ti pakayallatiwan dagiti kabaruanan a damag, pakaikalbitan dagiti aramid a maikurkurimed ken pakayarasaasan kadagiti palimed.
Nasinga ti nauneg a panagpampanunot ni Emmanuel idi tallo a babbai ti agsasaruno a simrek iti elebeytor. Ti kaudian a simrek, ni Tessie Magno, ti am-ammona. Agpapaay ni Tessie iti Bonanza Enterprises.
“Sixth floor,” kinuna ti narapis.
“Iti met fourth floor kaniak, Manong,” inyisem ni Tessie.
Nasiputan ni Emmanuel ti panaglibbi ti narapis sana pinarukiban nga agpababa-agpangato ni Tessie Magno.
Nagtengda ti maikapat a kadsaaran. Iniseman ni Tessie Magno ni Emmanuel sa rimmuar.
“Oy, kabarbaro manen ti kawes ni Miss Magno, sika,” inkalbit ti narapis iti kaduana.
“’Nia koma ti nakadidillaw iti dayta?” kinuna ti nalukmeg. “Dakkel ti sueldona a kas sekretaria, saan kadi?”
“Ti dakesna kenka ta dika makaangot iti ginelgel a baraniw,” inlibbi ti nakuttong. “Dimo kadi ammo a…” adda inyarasaasna.
“Kasta?” nagmulagat ti nalukmeg. “Nakaem-emma ti langana, naaramidna dayta?”
“No kitkitaem, kasla di makapettak iti bulong. Ngem kuidaw, adda milagrona, sika.”
“Ngem pordios, ania ti nakitana ken ni kalbo ta tinutopanna? Malaksid ta naasawaan, addan sa aminen a bisio kenkuana.”
“Daytoy ti gapuna,” pinagtimbukel ti nakuttong ti tammudo ken tanganna. “Ay, no di agkibaltang, addanto manen sabali a Malou de la Cruz a pagtutungtongan ditoy Empire.”
“Sixth floor,” indagsen ni Emmanuel ti timekna. Tinalmeganna ti buton a mamaglukat ti ridaw.
“Ay, nakadanonta gayamen,” inrungiit ti narapis.
Dagiti labid, ingngayemngem ni Emmanuel. Ni la ketdi Mr. Andres Alegre, ti executive vice president ti Bonanza Enterprises, ti lawlawitenda.
Pudno ngata ti ipadpadamag ni kuttong? naisipna. Kasla dina patien a tutopan ni Miss Magno ni Mr. Alegre. Mayo ken Disiembre ti baetda. Ngem saan kadi a mannakabalin ti pirak ket kabaelanna a lunagen uray katangkenan a puso?


text:
Ditoy laengen probinsiatayo nga Ilocos Sur, inyussuat ti gobierno probinsial ti sumagmamano a gannuat a mangpasardeng iti panagbungbong iti kabaybayan ken panagaramat kadagiti illegal a pagkalap.
Saanen a nasken a dakamatentayo ti kinadawel ti panagbungbong ken panagsabidong iti kabaybayan ta pagaammotayo a mairaman a matay pati dagiti babassit nga ikan. Saan la a dayta, karaman a madadael dagiti koral ken katangriban a pagaponan ken pagitlogan dagiti lames. No awan dagitoy a pagindegan ken pagaduanda, adu ti agpatay a lames nga agtungpal iti ibabassit ti populasionda ket no saan a maitaltalek daytoy a problema, posibilidad ti pannakaungaw dagitoy nga ikan.
Ditoy Ilocos Sur, adda naipakat a color coding dagiti bangka. Adda naituding a kolor a maipinta kadagiti bangka dagiti mangngalap tunggal ili a mangilasin kadakuada kadagiti padada a mangngalap iti sabali nga ili. Ngamin, no masita dagiti barangay officials no apay nga adda panagbungbong iti hurisdiksionda a lugar, ikalinteganda a naggapu dagiti nagbungbong iti kadarappat nga ili. Babaen ti color coding, dagus a maammuan ti naggapuan ti bangka a nagluganan dagiti nagisayangkat iti illegal a panagkalap.
Nangdutok pay ti gobierno probinsial kadagiti fish warden kalpasan ti panagseminar dagitoy tapno adda mangsiput kadagiti mangngalap nga agisayangkat iti illegal a panagkalap.
Wen, kapid, mamatikami nga aggudeng la ketdi ni mangngalap nga illegal nga agkalap no ammona nga adda nga umar-arubayan dagiti fish wardens a kaadduanna ket soldado ti gobierno.
Ngem saan nga umdas dagita a gannuat. Adu latta dagiti buklis a mangngalap a di agpangadua nga agkalap uray iti illegal a wagas tapno laeng nawadwad ti mapastrekda. Kas dagiti commercial fishing fleets nga addaan dagiti pagkalap nga iket nga uray babassit a lames ket saan a makalusot. Dagitoy koma ti ad-adda a siputan dagiti lokal nga agtuturaytayo.
Ania ngarud ti sungbat kadaytoy a parikut, kunam, kapid?
Kas iti singasing dagiti environmentalist, nasken ti nainget unay a pannakasurot dagiti addang a mangtiped iti pannakaibus dagiti ikan. Maikkan koma iti panawen a dumakkel pay nga umuna dagiti ikan santo kalapen ida. Maidarirag met ti pannakapaadu pay dagiti fish sanctuary wenno pagitlogan ken apon dagiti ikan. Iti ababa a pannao, masurot koma a nasayaat ti pannakamanehar dagiti resources itoy a kinabaknang.
Ti problema, saan a masursurot dagitoy a suhestion. Iti laengen probinsiatayo nga Ilocos Sur, manon dagiti natiliwan a mangngalap nga agar-aramat iti compressor iti inda panagkalap kadagiti maiparit a lugar wenno fish sanctuary wenno kadagiti artificial reef a yan ti pagitlogan ken apon dagiti ikan? Manon dagiti natiliwan a mangngalap nga agar-aramat kadagiti bungbong? Manon dagiti natiliwan nga agar-aramat iti cyanide? Iti kabaybayan, naruay dagiti fishing boats nga agar-aramat kadagiti muro ami ken dadduma pay a maiparit a kalap.
Agingga nga awan ti nainget nga annuroten a maipatungpal iti panagkalap, kumisang a kumisang ti makalapan. Iti prediksion ti Green Economy, awanton ti makalap nga ikan kadagiti kabaybayan iti tawen 2050. Agbalinton ti baybay a kasla nagpanawan!
Wen, kapid, sakbay a magabay, nasken a masolusionan daytoy a banag iti kabiitan a panawen. Ta ti agsakbay maarus pay!
Balakad ti Green Economy: “Creating marine preservation areas to allow female fish to grow to full size, thereby hugely increasing their fertility, is one vital solution…”
Maysa laeng dayta kadagiti kangrunaan a solusion a makitkitada. Adu pay dagiti singasing ngem ti paitna, agpatinggada laeng iti singasing.
Agingga a saan a masurot dagiti naidatag a solusion kadaytoy a parikut agnanayonto latta a parikut ti kumiskisang a makalapan iti kabaybayan. No agtultuloy a di italtalek dagiti mangngalap, nangruna dagiti dadakkel a fishing fleet daytoy a ballaag, dakkel ti posibilidadna a awanton ti ikan a maidasar iti lamisaan iti idadateng ti 2050.#


text:
CAMP ELPIDIO QUIRINO, BANTAY, Ilocos Sur – Lima a hepe ti polis ditoy probinsia ti nabilin a mangsolbar kadagiti kaso ti pammaltog a naisayangkat iti hurisdiksionda a nakapapatayan dagiti barangay officials.
Imbilin ni OIC Provincial Director Police Senior Supt. Reynante Partible kadagiti hepe ti polis ti Narvacan, San Juan, Sinait, Sta. Cruz ken Vigan City ti madagdagus a panangisubmiteda iti aksion nga inwayatda mainaig kadagiti pammapatay a naisayangkat iti hurisdiksionda a nakagudasan dagiti barangay officials.
Sakbayna, nakaawat ti provincial police office ditoy iti memorandum a naggapu iti regional director para iti resolusion dagiti kaso ti pammapatay kadagiti nadakamat a barangay officials.
Partikular a nadakamat iti pammilin dagiti napapatay a barangay officials a pakairamanan ni Daclapan, Cabugao Barangay Captain Wilfredo P. Terrago iti asideg ti provincial capitol iti uneg ti Vigan City, ni Santos Cardona iti Narvacan, ni Zacarias Viloria ti San Juan, Rey Florendo , Sr. iti Sta. Cruz, ken ni Diomedes M. Rosete iti Sinait.
Napapatay ni Terrago iti mismo nga asideg ti provincial capitol idi pasado alas dose ti Abril 11 agraman ti maysa a polis ken nakasugatan ti maysa a bystander.
Gapu iti nagsasaganad a pammapatay iti probinsia, nangruna iti pannakapapatay ni Terrago iti asideg ti provincial capitol, nakaunget ni Gov. Luis “Chavit” Singson a nagtungpal iti pannakarelibo ni Police Supt. Elpidio Nartatez a hepe ti polis ti Vigan City ken ni Police Senior Supt. Eduardo Dopale a provincial director.
Ni Partible ti nangsukat ken ni Dopale.
Imbilin ni Partible ti madagdagus a resolusion dagiti nadakamat a di pay nasolbar a kaso, pannakabigbig ken pannakaaresto dagiti suspek ken evidence warrants, ken pannakaipila ti maikanatad a charges maikontra kadaditi nagisayangkat iti krimen.
Linaon pay ti pammilin ti panangisubmite dagiti hepe ti polis dagiti nadakamat nga ili ken siudad dagiti resulta ti aksion nga inwayatda para iti pannakasolbar dagiti nadakamat a kaso ti pammapatay iti provincial director para iti pannakakonsolidarda sakbay a maidatag dagitoy iti Directorate for Investigation and Detection Management.
Naikkan dagiti maseknan a police officials agingga iti Hulio 17 a mangisubmite ti resulta dagiti inwayatda nga aksion para iti resolusion ti kaso ti pannakapapatay dagiti barangay officials.#


text:
VIGAN CITY – Rinambakan ti Ilocos Sur ti maika-125 nga anibersario ti panagkasangay daydi nag-Presidente Elpidio Quirino babaen ti panangilungalong ti gobierno probinsial ken daytoy a siudad itay Nobiembre 16.
Dimmar-ay iti selebrasion dagiti agtuturay iti probinsia a pakaibilangan da Gov. Ryan Singson, dati a Gov. Luis “Chavit” Singson, Vigan City Mayor Eva Marie S. Medina, ti grupo ti Order of the Knights of Rizal nga indauluan ni Supreme Commander, Bokal Jeremias Singson, nagduduma a personalidad ken dadaulo dagiti ahensia ti gobierno.
Sakbay ti programa, naangay ti misa conselebrada sadiay St. Paul Metropolitan Cathedral ken ti floral offering iti sakaanan ti monumento daydi Apo Pidiong iti dayaen ti provincial capitol.
Naiyawat pay ti maysa a posthomous award kas pammigbig kadagiti nagapuanan daydi immuna nga Ilokano a nag-presidente iti pagilian.
Kinuna ni Cory Quirino, anak ti dati a First Lady ti pagilian a dakkel ti kaipapanan iti pamiliada ti pannakailagip daytoy a panagkasangay ni Apo Pidiong. (Edison Raboy, TVigan)


text:
SIGAY, Ilocos Sur – Batang met idi Marso 11 daytoy upland municipality nga iturayan da Mayor Aries Gaerlan ken Vice Mayor Simeon Wandas a nakaisayangkatan ti Kapitol Outreach Program ti gobierno probinsial.
Simmang-at ditoy ti grupo manipud iti gobierno probinsial nga indauluan ni Vice Governor Deogracias Victor Savellano, ni 1st District Congressman Ryan Luis Singson, ken dagiti hepe dagiti nadumaduma nga ahensia ti turay tapno idanonda ti serbisioda kadagiti agindeg.
Naiwaras iti daytoy nga aldaw dagiti ramit-talon a pakaibilangan ti GI pipes, kuliglig, first aid kit, water pumps, faucets, threader, semento, wheelchair, tolda, laptop, LCD projector, ken shredder, kas kiniddaw dagiti opisial dagiti nadumaduma a barangay daytoy upland municipality.
Ti Sigay ti maikatlo nga upland municipality a nakaisayangkatan ti Kapitol Outreach Program, sumaruno iti Alilem ken Sugpon.#


text:
SANTIAGO, Ilocos Sur – Agdagup iti 300 nga agbasbasa iti Salincub Elementary School ti immawat iti libre nga school bags ken school supplies manipud iti National Grid Corporation of the Philippines (NGCP) itay nabiit.
Segun ken ni Jenny Afroilan manipud iti NGCP, mangipapaayda iti libre a bags ken school supplies kadagiti napili a pagadalan kas paset ti programa ti kompaniada a Balik Eskuwela.
Kinuna pay ni Afroilan a malaksid iti Salincub, nagitedda pay iti libre a bags ken supplies iti Ansad Elementary School iti San Esteban, iti probinsia ti La Union ken Ilocos Norte.#


text:
VIGAN CITY – Agdagup iti P500,000 ti pategna a fishnets, fish cages para maritangtang, tali a mausar iti payaw ket dadduma pay a ramit pagkalap ti inwaras da Gov. Deogracias Victor âDVâ Savellano ken Provincial Agriculturist Teofilo Quintal kadagiti innem nga ili ditoy probinsia iti simple a seremonia a naangay iti sango ti kapitolio ditoy idi Nobiembre 9.
Karaman kadagiti nawarasan dagiti organisasion dagiti mangngalap iti ili ti Sinait, Cabugao, Magsingal, Narvacan, San Esteban ken Sta. Cruz.
Kinuna ti gobernador a paset daytoy ti agtultuloy a suportana kadagiti mangngalap ken agbalin metten daytoy a pangallukoyna kadakuada nga idiandan ti maikaniwas a wagas ti panagkalap.
Impakaammo metten ni Savellano nga ituloydan ti naitantan a panagibulos kadagiti fingerlings kadagiti amin a bagi ti danum a masarakan iti probinsia. Indagadag ti gobernador ti panangipasa dagiti barangay council dagiti maseknan a barangay iti resolusion a mangipanamnama iti pannakaprotehir dagiti maibulos a lames tapno saan a matakaw wenno makalap dagitoy a dina pay oras.
Pinagyamanan met dagiti immawat ti di agsarday a suporta kadakuada ti gobierno probinsial babaen ti panangipaayna kadagiti kasapulan iti irarang-ay ti pagsapulanda. Inkari dagitoy a tagipatgenda dagiti naawatda tapno agpaut ken adu ti mabenepisiaranna.#


text:
Hinoba-an
Ti Hinoba-an ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Negros Occidental iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Hinoba-an ket politikal a nabingbingay iti 13 a barbaranggay.[2]
- Alim
- Asia
- Bacuyangan
- Baranggay I (Pob.)
- Baranggay II (Pob.)
- Bulwangan
- Culipapa
- Damutan
- Daug
- Po-ok
- San Rafael
- Sangke
- Talacagay
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Negros Occidental". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 28 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Negros Occidental". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 3 Oktubre 2014.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Pagsasao a Romblomanon
Ti Romblomanon ket ti maysa nga Austronesio a rehional a pagsasaoa naisasao, a kakuyog iti Asi ken Onhan, iti probinisa ti Romblon idiay Filipinas. Ti pagsasao ket tinawtawagan pay iti Ini, Tiyad Ini, Basi, Niromblon, ken Sibuyanon. Daytoy ket parte ti pamilia ti pagsasao a Bisaya ken asideg a kabagian dagiti sabali a sasao a Filipino.
Dagiti lokasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Romblomanon ket naisangayan a naisasao kadagiti sumaganad nga isla idiay Romblon:
- Romblon: ti bugbugtong nga ili ti Romblon.
- Sibuyan: amin dagiti ilina, Cajidiocan, Magdiwang, ken San Fernando.
- Tablas: ti ili ti San Agustin.
- Oriental Mindoro: dagiti migrante nga agsasao iti Romblomanon manipud iti Carmen idiay Tablas ket inyegda ti pagsasao a naipangpangruna iti ili ti Bansud ken dagiti pay migrante nga agsasao ti Romblomanon manipud iti Tablas, Romblon ken is-isla ti Sibuyan kadagiti sumaganad nga ili Mansalay, Bulalacao ken dagiti parte ti Bongabong ken Roxas.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Romblomanon iti Ethnologue (Maika nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Romblomanon". Glottolog 3.0 (iti Ingles). Jena, Alemania: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.


text:
Plantilia:Pangasinan/dok
Daytoy a plantilia ket maus-usar kadagiti sakaanan dagiti artikulo a maipanggep kadagiti ili ken siudad ti Pangasinan.
Panagusar[urnosen ti taudan]
Ikabil ti {{Pangasinan}} iti baba ti artikulo.
- Kasano ti panagtaripato ti pannakaiparang daytoy a plantilia
- Usaren ti
{{Pangasinan |state=collapsed}}tapno maipakita daytoy a plantilia iti kasasaad a (nailemmeng) narebba.
- Usaren ti
{{Pangasinan |state=expanded}}tapno maipakita daytoy a plantilia iti kasasaad a (napno a makita) naipadakkel.
- Usaren ti
{{Pangasinan |state=autocollapse}}tapno maipakita daytoy a plantilia iti kasasaad a (nailemmeng) narebba no laeng adda ti sabali a plantilia nga isu met laeng a kita iti panid.
- No naiyasentar iti sabali (kitaen ti parametro a state iti kaunegan ti kodigo ti plantilia), ti autocollapse ket isu ti kasisigud a kasasaad.


text:
VIGAN CITY –Â Walon ti bilang dagiti natay gapu iti dengue ken immabuten iti 126 ti kaso daytoy a sakit iti Ilocos Sur, segun iti maysa a health official iti probinsia.
Kinuna ni Rogelio Varilla, provincial malaria/dengue operation officer ti PHTO iti Ilocos Sur, a no maikumpara idi napalabas a tawen, basbassit ti bilang dagiti kaso ti dengue ita a tawen ngem nalabsannan ti bilang ti natay idi napan a tawen.
Idi 2009, immabut iti 288 ti kaso ti dengue ngem 7 laeng ti natay, segun ken ni Varilla bayat ti pannakiuman kenkuana ti DZTP itay nabiit.
Iti report ni Varilla, ti Sinait, Ilocos Sur ti kaadduan iti kaso ti dengue ta immabuten iti 25 dagiti nagsakit ngem maysa pay laeng ti natay idinto a tallon ti naireport a natay ken addan 15 a kaso iti Santa Maria, Ilocos Sur.
Iti Bantay, maysa ti natay idinto a 7 ti kaso ti dengue; Vigan City, 1 ti natay ken 4 ti kaso; Cabugao, 1 natay, 4 kaso ken Tagudin, Ilocos Sur, 1 natay ken 3 a kaso ti nagsakit iti dengue.
Addan 16 a kaso ti dengue iti Sta. Cruz; Candon, 15 a kaso; ken sag-8 a kaso iti Burgos, Galimuyod, ken Narvacan.
Kinuna ni Varilla nga agtawen manipud 4 agingga 24 dagiti natay ket kaadduanna dagiti ubing.
Kabayatanna, indagadag ni dati a Bokal Dr. Gerry Lahoz ti panagtitinnulong iti amin a sangkailian tapno mapababa ti bilang ti mortalidad ti dengue.
Inyunay-unay ni Lahoz ti pannakasuporta ti programa ti national voluntary blood service system tapno adda madadaan a pagtaudan ti dara no kasapulan ti maysa nga agsakit iti dengue.
Dinakamat ni Lahoz ti napalabas nga adda dagiti nagpatulong iti kapitolio nga agkasapulan iti dara ngem awan ti maited kadakuada agsipud ta awan ti madadaan a paggalaan iti dara.
Kinuna ti dati a bokal a nupay adda maited a kuarta ngem saan a makatulong daytoy agsipud ta saan met a “maisalin ti kuarta (a dara)…”
“Ti importante, ti pannakasuporta ti programa…” kinuna ni Lahoz idinto nga indagadagna ti pannakaisayangkat iti provincewide a blood typing agsipud “ta no ammo ti blood type ti maysa a pasiente a maitaray (iti ospital) ken no adda bukod a pool dagiti barangay wenno municipal officials iti pagtaudan iti dara, ket apaman nga imbaga ti doktor a kasapulan ti platelet concentrate, addada a sisasagana a paggalaan iti kasapulan a dara ti pasiente.”
Kinuna ni Lahoz nga addan makina iti Gabriela Silang General Hospital ken Philippine National Red Cross, Ilocos Sur a mangproseso iti platelet concentrate ngem kasapulan ti raw materials wenno manipud kadagiti donors.
“Kasapulantayo ti data base maipanggep iti blood type iti maysan maysa a barangay,” kinuna ni Lahoz.#


text:
Nailian a Parke ti Rungkunan
Ti Nailian a Parke ti Rungkunan ket nasalakniban a lugar iti Filipinas a mabirukan kadagiti ili ti Ditsaan-Ramain ken Tagoloan II idiay Lanao del Sur, iti 10 a kilometro a daya laud daya ti probinsial a kapitolio ti Marawi. Ti parke ket sakupenna ti kabambantayan nga akindaya a paset ti Lanao del Sur idiay asideg ti Lugar ti Taudan ti Danum ti Danaw Lanao-Karayan Agus a naam-ammuan para iti napintas ken nadalus a waig, birhen a bakir ken makapapigsa a klima. Daytoy ket nairangarang a nailian a parke idi 1965 babaen ti Republika Tignay Blng. 4190.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Republika Tignay Blng. 4190". Chan Robles. Naala idi 15 Hunio 2012.


text:
NAKLAAT dagiti umili iti kellaat a pannakaipasardeng dagiti sugal nga isaysayangkat ti Philippine Charity Sweepstakes Office (PCSO): ti lotto, Small Town Lottery (STL), Peryahan ng Bayan ken Keno.
Naragsakan dagiti komonkontra iti sugal ngem naladingitan met dagiti pabor idi iyanunsio ni Presidente Rodrigo Duterte idi rabii ti Hulio 26, 2019 ti panangsuspenderna iti operasion ti lotto, STL ken dadduma pay a sugal iti salinong ti PCSO gapu iti nakaro a kurapsion.
Sinerraan dagiti kameng ti Philippine National Police dagiti amin a lotto outlets iti Pilipinas, ken naisardeng met ti operasion dagiti STL, Peryahan ng Bayan ken Keno. Napaserraam dagiti 23,654 outlets iti intero a Pilipinas; 7,768 kadagitoy ti lotto outlets, 13,320 dagiti STL kiosks, 2,194 ket Peryahan ng Bayan outlets, ken 472 ket Keno shops.
Nagagal dagiti lotto outlet managers ken dagiti adu nga empleadoda iti pannakaiserra ti pagsapulanda. Naldaangan met dagiti agpapaay kadagiti STL, Peryahan ng Bayan ken Keno gapu iti pannakapukawda kadagiti pagsapulanda.
Nagamak met dagiti adu a benepisario ti PCSO nangruna kadagiti rinibu nga inaldaw a tultulonganda a pasiente nga agsagsagaba iti nagduduma a klase ti sakit. Nabukel ti PCSO a ti kangrunaan a misionna ket mangsaranay kadagiti napanglaw manipud iti pondoda a nagtaud iti paset ti mapastrekda.
Kalpasan laeng iti tallo nga aldaw, inyanunsio manen ni Presidente Duterte ti pannakaisubli ti operasion ti lotto, ken dagiti STL, Peryahan ng Bayan ken Keno laeng ti agtultuloy a suspendido ti operasionda. Mapapati nga iti pakauna nga imbestigasion a ti operasion laeng ti STL, Peryahan ng Bayan ken Keno, dagiti kangrunaan nga adda pannakainaigna iti nakaro a kurapsion. Mapapati pay a gapu iti kurapsion ket makuskusit ti gobierno iti mapastrek kadagiti tallo a klase ti sugal ta saan a maidekdeklarar ti pudno a mapaspastrekda.
Iti las-ud ti uppat nga aldaw a pannakaisardeng ti lotto iti PCSO ket nagpukawda iti P250 Million, saan pay a karaman ti STL, Peryahan ng Bayan, ken Keno.
Impakaammo ni PCSO General Manager Royina Garma a malaksid iti STL, Peryahan ng Bayan ken Keno ket sigud a naisubli ti operasion ti Lotto 6/42, Mega Lotto 6/45, Super Lotto 6/49, Grand Lotto 6/55, Ultra Lotto 6/58, 6 Digit Game, 4 Digit Game, Suertres Lotto, ken EZ2 Lotto.
Manamnama ti panangisayangkat ti liderato ti PCSO iti nalawlawa ken naun-uneg nga imbestigasion iti alegasion ti kurapsion iti pannakamanehar dagiti sugal nga STL, Peryahan ng Bayan ken Keno tapno makayimplementarda kadagiti gannuat a manglapped ti kurapsion. Mangiwayatda pay iti lifestyle check kadagiti agdama ken sigud nga opisial ti PCSO pakairamanan da sigud a General Manager Alexander Balutan ken Director Sandra Cam.
Kadagiti naglabas a tawen ken bulan, nagbalin a nabara ti susik iti nagbaetan da Balutan ken Cam gapu iti alegasion iti kurapsion. Inakusaran ni Cam ni Balutan iti corruption and mismanagement. Pinaglibakan ni Balutan dagiti alegasion kenkuana. Impalgak ni Balutan a daddadaelen ni Cam ta intresado iti posisionna tapno maakomodarna ni Atong Ang a manggamulo kadagiti STL operations. Naglusulos ni Balutan kas PCSO General Manager ta segun kenkuana ket saanna a mapabus-oyan ti kiddaw dagiti saanna nga innaganan a maimpluensia a tattao, ket sinukatan ni Garma a nasapa a nagretiro a koronel iti PNP.
Matagtagiuray ti panangiwayat ti Senado iti imbestigasion mainaig kadagiti alegasion ti kurapsion iti operasion ti PCSO tapno makaputarda kadagiti linteg a mangdalus iti kurapsion iti daytoy a government-controlled corporation a napusgan a mangipaay iti tulong kadagiti napanglaw ngem maitudtudo a nagbalinen nga umok ti kurapsion. No agimbestigar ti Senado kadagiti kontrobersia iti PCSO, addanto met laeng ngata nasayaat a pagbanaganna wenno agpatingganto laeng ti pinnasikat dagiti senador?
Nabayagen a mapaspasamak dagiti kontrobersia iti anomalia iti PCSO nga inembestigaren ti Senado kas ti napasamak idi katugtugaw ni Presidente Benigno Aquino III idi 2010 mainaig iti saan nga umno a pannakaaramat ti pondo idi panawen ni Presidente Gloria Macapagal Arroyo. Ngem iti laksid dagiti nabara a kontrobersia, in-inut a nagmawmaw aginggana a nagaburanen ti isyu, ken sa man laengen tumpuar ita dagiti alegasion ti anomalia.
Naadaptar ti sugal nga STL iti PCSO idi panawen ni Presidente Gloria Macapagal Arroyo tapno mapadisi ti kapadana a saan a mapakpaksiat nga illegal a sugal a hueteng a nagraira iti pagilian nangruna iti Luzon.
Sakbay ti pannakaadaptar ti STL, nagraira ti hueteng a gapu ti nakapadisian iti turay ni sigud a Presidente Joseph Estrada kalpasan nga inakusaran ti nasinged a gayyemna a ni agdama idi nga Ilocos Sur Governor Luis Singson nga immawat iti hueteng payola idi nagririda ken ni Atong Ang iti operasion ti hueteng.
Iti pannakaadaptar ti STL, dagiti met laeng operator ti hueteng dagiti kaaduan a nakaala kadagiti prangkisa manipud iti PCSO. Gapu iti alegasion ti kurapsion, mamanmaneobra met laeng ti operasion ti STL agraman dagiti mapastrek ket makusit ti bingay ti gobierno. Mamaneobra pay dagiti maparuar a mangabak a kombinasion ti numero a mangkusit kadagiti agtaya kas ti pannakaulit-ulit dagiti rummuar ken mangabak a numero tapno agganansia iti adu dagiti operator.
Dakes ti epekto ti sugal a nakaigameranen dagiti adu a Pilipino. Ngem iti pannakaiserra ti lotto ket dakkel ti napukaw ti PCSO a pangtulong kadagiti rinibu a benepisario.
No kabaelan koma ti gobierno a pasardengen ti hueteng, saanen a nasken ti STL a maneharen ti PCSO ta umanayen ti lotto a pagtaudan ti pondoda. Iti pannakaisardeng ti operasion ti STL, adu nga agtaytaya ken trabahador iti daytoy a sugal ti maikawa ken agtarigagay a maisubli. Ngem rumbeng a madalusan a nasayaat ti PCSO kadagiti rinuker nga opisial ken agserserbi tapno mapasingkedan a saan mamaneobra ti operasion dagiti STL iti pagilian ket saan a masuitik ti gobierno ken dagiti adu nga agtaytaya.


text:
SAN JUAN, Ilocos Sur – Saan laengen a nuang ti mapasumpitan iti BaRangay demo farm no di pay dagiti baka, segun iti project coordinator ditoy itay nabiit.
Kinuna ni Dr. Cesar Soller, coordinator iti nasao a demofarm nga idi damo ket nuang laeng ti mapaspasumpitan iti demofarm ngem agsipud iti tarigagay da Gov. Ryan Singson ken Vice Gov. Deogracias Victor Savellano a ngumato met ti puli dagiti baka iti probinsia isu a nangtreningda iti teknisian a mangsumpit kadagitoy a taraken ken gimmatangda iti semilia ti hybrid a nuang ken baka.
Kinuna ni Soller a mabalinen dagiti adda tarakenda a baka ken nuang ti mapan agpaiskediul iti pannakasumpit kadagitoy lalo iti panawen a nalakada a makaala iti alud.
Naammuan ken ni Soller a libre ti pannakasumpit dagiti baka ken nuang kas paset ti programa ti agrikultura ti gobierno probinsial.#
Â


text:
VIGAN CITY – Sangagasut ken tallupulo ket pito nga asmang ti naggigiddan a nagkallaysa iti Simbaan ni San Pablo ditoy siudad idi Oktubre 7.
Inesponsoran da dati a Mayor Ferdinand Medina ken ti kaingungotna a ni agdama a Mayor Eva Marie S. Medina daytoy mass wedding a tinawen a gannuat ti gobierno ti siudad nga agkasar iti simbaan dagiti couple a nabayagen nga agdendenna.
Iti pannakikammayet ti Balikatan, parokia ni San Pablo ken iti opisina ti local civil registrar ditoy siudad nga idadauluan ni Susan P. Ancheta, libre ti panagkasar dagiti couple iti nadaeg a simbaan ni San Pablo a nagpaayan a ninong ken ninang dagiti konsehal ti siudad.
Malaksid iti nabaknang a pangngaldaw iti Vigan City Convention Center, nasagutan dagiti kakaskasar iti cake ken saggaysada a bentilador ken pingpinggan.
Ni Johnrex Colete, 51, maysa nga empleado iti city hall ken ti inkasarna a ni Celestina Alviedo ti oldest couple idinto a kaubingan a couples da Jomer Castro, 18, ken Jemery Ragunjan, 19; ken da Romy Agbayani ken Ivhona Blaza, agpada a 19.
Karaman pay kadagiti nagkallaysa da Ron Lendl Allarde, agpapaay iti legislative staff ti Sangguniang Panlungsod ti Vigan City ken ni sigud a Lailani Reosio.#


text:
Ebolusion
Ti Ebolusion ket ti ania man a panagbalbaliw iti ballasiw dagiti agsasaruno a kaputotan iti tinawtawid a panakaisdasig dagiti biolohiko a populasion. Ti ebolusionario a yaaddang ket nakaited ti pannakparsua ti dibersidad kadagiti agpang iti biolohiko nga organisasion, a mairaman dagiti sebbangan, agmaymaysa nga organismo ken molekula a kas ti DNA ken dagiti protina.[1]
Ti Biag iti Daga ket nagtaud ken nagbalbaliw manipud iti maysa a sangalubongan a sapasap a tinaudan idi agarup a 3.7 bilion a tawtawen. Ti panagulit a espesiasion ken ti pagkaadaywan iti biag ket mabalin a naamammoan manipud iti nagbibingayan nga agasmang iti biokimiko ken and morpolihika a pakailiddingan, wenno babaen ti nagbibingayn a DNA a nagsasarunuan. Dagitoy a homologo a pakailiddingan ken dagiti nagsasarunuan ket agpapada kadagiti sebbangan a nakibinningay itay nabiit a sappasap a tinaudan, ken mabalin a mausar daytoy ti panagpabaro dagiti ebolusionario a pakasaritaan, a panagusar kadagiti adda tattan a sebbangan ken ti nairehistro a posil. Dagiti adda tattan a tabas iti biodibersidad ket sinukog dagitoy babaen ti espesiasion ken babaen ti panagawan.[2]
Ni Charles Darwin ket isu idi ti immuna a nangannurot ti maysa a sientipiko a suppiat para iti teoria iti ebolusion babaen ti kaibuksilan iti masna a panagpili. Ti ebolusion babaen ti masna a panagpili ket maysa a yaaddang a naala manipud iti tallo a kinapudno a maipanggep kadagiti populasion: 1) ad-adu dagiti maiyanak ngem dagitanto agbiag, 2) dagiti pakailiddingan ket naidumaduma kadagiti agmaymaysa, a pagturongan dagiti sabsabali a grado panagbiag ken panagpartuat, ken 3) dagiti paggidditan ti pakailiddingan ket tinawtawid.[3] Isu a, no dagiti kameng iti maysa a populasion ket matay dagitoy ket sukatan babaen ti annak dagiti nagannak a nasaysayaat ti iruruam ti panagbiag ken panagpartuat iti enbironmento a nagtaudan ti masna a panagpilian. Daytoy a yaaddang ket agpartuat ken agpreserba kadagiti pakailiddingan a a kasla maibagay para iti karebbengan a papel nga aramidenda.[4] Ti masna a panagpili ket isu laeng ti ammo a gapu iti pannakaruam, ngem saan a daytoy laeng ti gapu iti ebolusion. Adda pay dagiti, saan a naruam a gapu iti ebolusion a mairaman ti panagbalbaliw kenhenetiko a daluson.[5]
Idi nasapa a maika-20 a siglo, dagiti henetiko ket naitiptipon iti teoria iti ebolusion ni Darwin babaen ti masna a panagpili babaen ti displina dagiti henetiko ti populasion. Ti kinapangruna ti masna a panagpili a kas gapuanan iti ebolusion ket nawawat idi kadagiti sangsanga iti biolohia. Santo maysa, dagiti sigud a kapanunotan a maipapan iti ebolusion, a kas ti ortohenesis ken "progreso" ket nagbalin a daanen.[6] Dagiti sientista ket agtultuloyda ti panagadal kadagiti nadumaduma nga agpang iti ebolusion babaen ti panagporma ken panagsubok kadagiti hipotesis, nga agipakpatakder kadagiti sientipiko a teoria, nga agus-usar iti dato sti panagpalpaliiw, ken panagaramid kadagiti eksperimento iti pagtaengan ken ti laboratorio. Dagiti biologo ket umannurotda a ti tinaudan nga adda dagiti panagbalbaliw ket maysa kadagiti kapudnoan a naipatakderan a kinapudno iti siensia.[7] Dagiti naduktalan iti ebolusionario a biolohia ket nakaaramid kadagiti nangruna a nagbanagan a saan laeng kadagiti tinawtawid a sanga iti biolohia, ngen dagiti pay dadduma a disiplina ti akademia (a kas ti, antropolohia ken sikolohia) ken iti pay sapasap a kagimongan.[8][9]
Pakasaritaan ti ebolusionario a kapanunotan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti singasing a ti maysa a kita ti ayup ket mabalin a nagtaud manipud iti maysa nga ayup iti sabali a kita ket naggapu kadagiti immuna a sakbay ti Sokratiko a Griego a pilosopo, a kas ni Anaksimandro ken Empedokles.[10][11] No maigiddiat kadagitoy a materialistiko a kapanunotan, noni Aristoteles ket naawatanna nga amin a masna a banbanag, a saan laeng a dagiti sibibiag a banbanag, a kas saan a perpekto a kinaagpayso kadagiti sabsabali nga agtagtaginayona masna a posibilidad, a naam-ammuan a kas ti "porporma", "kapanunotan", wenno (iti Latin a panagipatarus) "sebbangan".[12][13] Daytoy ket paset ti bukodna a teleolohiko a pannakaawat iti katutubo nga amin a banbanag ket adda dagiti naisangayan a papel iti panagay-ayam iti maysa a nailangitan a kosmiko nga urnos. Dagiti pannakadumaduma iti daytoy a kapanunotan ket nagbalin a pagalagadan kadagiti panakaawat iti Tengnga a Panpanawen, ken naitipon dagitoy iti Kristiano a panagadal, ngem ni Aristoteles ket saan a nangitonton a dagiti agpayso a kita dagiti ayup ket maipada iti tunggal maysa nga adda ti agpayso a metapisikal a porma, ken naisangsangayan a nagited kadagiti kas pagarigan no kasano ti irurumsua dagiti baro a kita ti sibibiag a banbanag.[14]
Idi maika-17 a siglo ti baro a pamayan iti moderno a siensia ket linikudanda ti pamay-an ni Aristoteles, ken nagbirukda kadagitipanagilawlawag iti masna a penomena iti termino dagiti linteg iti katutubo a dagitoy ket agpapada kadagiti amin a makitkita a banbanag, ken saanda a nasapulan anga agipagarup kadagiti ania man nga agnanayon a masna a kategoria, wenno ania man a nainlangitan a kosmiko nga urnos. Ngem daytoy baro a pamay-an ket nabuntog nakaramut kadagiti biolohiko a siensia, a dagitoy ket ti naudi a lugar iti konsepto iti agnaynayon a masna a kitkita. Ni John Ray ket nagusar kadagiti sigud nga ad-adu a sapasap a termino para kadagiti agnanayon a masna a kitkita, a "sebbangan", a mangidangep kadagiti kita ti ayup ken mula, ngen saan a kasla ni Aristoteles, isu ket nainget a nanginagan iti tunggal maysa a kita iti sibibiag a banag a kas dagiti sebbangan, ken nagipaltiing a ti tunggal maysa a sebbangan ket mabalin a maipalpalawag babaen kadagiti langa a rumsua kaniada iti tunggal maysa a kaputotan.[15] Dagitoy a sebbangan ket dinaremdem babaen ti Dios, ngem agipakpakita kadagiti paggiddiatan a gapuanan baben dagiti lokal a kasasaad. Ti biolohiko a pannakaidasig ket inpakaammo babaen ni Carolus Linnaeus idi 1735 nga isu ket pinanunutna pay a dagiti sebbangan a kas agnanayon babaen ti nainlangitan a plano.[16]
Dagiti dadduma a naturalista iti daytoy a panawen ket nagipagpagarupda iti ebolusionario a panagbalbaliw dagiti sebbangan kadagiti napalabas a panawen segun kadagiti masna a linteg. Insurat ni Maupertuis idi 1751 dagiti masna a panagbalbaliw a napasamak iti lasud ti reproduksion ken nagur-urnong kadagiti adu a kaputotan tapno agpataud kadagiti adu a sebbangan.[18] Ni Buffon ket nangisingasing a dagiti sebbangan ket mabalinda nga agbaliw kadagiti sabali nga organismo, ken ni Erasmus Darwin ket nangisingasing nga amin a nabara ti darana nga ayup ket mabalin a nagtaud manipud iti agmaymaysa a mikro-organismo (wenno "pilamento").[19] Ti immuna a napno nga ebolusionario a plano idi ket ti teoria ti "transmutasion" idi 1809 ni Lamarck [20] a nagpanpanunot ti kellaat a kaputotan a nagtultuloy a nagpatpataud kadagiti simple a porma iti biag ken nangparang-ay ti nalatlatak a kinarikut kadagiti paralelo a tinaudan nga adda iti maysa a tinawidan a progresibo a tendensia, ken iti dayta a lokal nga agpang dagitoy a tinaudan ket nangampon ti enbironmento babaen ti panagtawid kadagiti panagbalbaliw a gapuanan babaen ti panagusar wenno saan a panagusar kadagiti nagannak.[21][22] (Ti naud-udi a proseso ket kanungpalan a tinawagan ti Lamarckismo.)[21][23][24][25] Dagitoy a kapanunotan pinabasbasol babaen ti dagiti sigud a kas panagipagpagarup ken agkuran ti emperiko a suporta. Naisangsangayan idi daytoy ni Georges Cuvier a nagiyunayunay a dagiti sebbangan ket saan nga agkakabagian ken natalinaay, dagiti panagpapadada ket mangipakpakita ti nainlangitan a daremdem para kadagiti kammasapulan nga annong. Iti agdama, dagiti kapanunotan ni Ray iti managayta a daremdem ket naparang-ayen babaen ni William Paley iti maysa a natural a teolohia a nagisingasing kadagiti narikut a panagampon a kas ebidensia iti nainlangitan a daremdem, ken dinaydayawan idi Charles Darwin.[26][27][28]
Ti kritikal a panagsina manipud iti konsepto dagiti natalinaay a sebbangan iti bilolohia ket nangrugi iti teoria ti ebolusion babaen ti masna a panagpili, nga inannurotan babaen ni Charles Darwin. Gapu ti impluensia babaen ti Maysa a Salaysay iti Pamunganayan ti Populasion babaen ni Thomas Robert Malthus, inbagbaga ni Darwin a ti idadakkel ti populasion ket pakaituronganto iti maysa a "salisal ti kaadda" a dagiti nasayaat a panagdudumaan ken agballigi ken dagiti dadduma ket mapaay. Iti tunggal maysa a kaputotan, adu kadagiti putot ti saan nga agbiag iti tawen ti reproduksion gapu kadagiti limitado a rekurso. Daytoy ket mabalin nga isu ti nangipalawag ti dibersidad dagiti ayuop ken mulmula manipud iti sapasap a tinaudan babaen ti panagobra dagiti masna a linteg nga isu met laeng para kadagiti amin a kita ti parsua.[29][30][31][32] Ni Darwin ket nagparparana-ay idi ti teoriana iti "masna a panagpili" manipud idi 1838 ken ti masakbayan aginggana idi ni Alfred Russel Wallace ket nangipatulod kaniana ti agpadpada met laeng a teoria idi 1858. Dagitoy dua lalaki ket inpresentada dagiti nailasin a pappapel idiay Linneo a Kagimongan ti Londres.[33] Idi gibus ti 1859, ti pablaak ni Darwin iti Iti Tinaudan dagiti Sebbangan ket nasayaat a nangipalawag ti masna a pangpili ken iti waya a nakaiturongan ti immad-adu a panagawat ti Darwinio nga ebolusion. Inpakat ni Thomas Henry Huxley dagiti kapanunotan ni Darwin iti tattao, nagus-usar ti paleontolohia ken komparatibo nga anatomia tapno makaited ti napigsa nga ebidensia a ti tattao ken dagiti bakes ket nagbibingayda kadagiti sapasap a tinaudan. Adda dagiti dadduma a nadisturbo babaen ti daytoy gapu ta daytoy ket nangibagbaga a ti tattao ket awan ti naisangayan a lugar iti uniberso.[34]
Dagiti apag-isu a mekanismo iti tawidan ti reproduktibo ken ti taudan dagiti baro a kababalin ket nagtultuloy a misterio. Iti pannakaipan ti daytoy a patingga, nagparang-ay ni Darwin kadagiti probisional a teoriana iti pangenesis.[35] Idi 1865 ni Gregor Mendel ket nangireporta a dagiti kababalin ket tinawtawid iti maipadto pamay-an babaen ti nawaya pagpilian ken panaglalasin dagiti elemento (kanungpalan a naam-ammuan iti gen). Dagiti linteg ni Mendel iti panagtawid ket kanungpalan a nangsukat kadagiti kaaduan a teoria ti pangenesis ni Darwin.[36] Ni August Weismann ket nagaramid ti nagruna a panagilasin a baetan ti dagiti selula ti mikrobio (kassit ken dagiti itlog) ken dagiti somatiko a selula iti bagi, nagipakpakita a ti tawidan ket lumabas babaen ti laeng ti linia ti mikrobio. Insilpo ni Hugo de Vries ti teoria ti pangenes ni Darwin iti teoria ti ti panagilasin ti selula ti mikrobio/soma ni Weismann ken nangisingasing a ti pangenesis ni Darwin ket naikapet dagitoy kadagiti tengnga ti selula ken no iyebkas mabalin a dagitoy ket umalisda iti sitoplasma tapno baliwanda ti estruktura dagiti selula. Ni De Vries ket maysa pay kadagiti nagsuksukimat a nagpadayeg kadagiti obra ni Mendel, a namatmati a dagiti Mendelio a kababalin ken maipada kadagiti maiyakar a matawid a pagdumadumaan a kakuyog ti linia ti mikrobio.[37] Tapno maipalawag dagiti tinaudan ti pagdumadumaan, ni De Vries ket nagparang-ay ti teoria ti mutasion a nakaiturongan ti temporario a panagriringgor dagiti namatmati ti ebolusion ni Darwin ken dagiti biometriko a kimmuyog kenni de Vries.[22][38][39] Idi sikko ti maika-20 a siglo, dagidi pionero iti pagobraan ti populasion dagiti henetiko, a kas ni J.B.S. Haldane, Sewall Wright, ken ni Ronald Fisher, ket nangipatakderda kadagiti pundasion ti ebolusion kadagiti adu ti estadistiko a pilosopia. Ti saan a pudno a kontradiksion a baetan ti teoria ni Darwin, dagiti henetiko a mutasion, ken ti Mendelio a tawidan ket naitunos.[40]
Idi tawtawen ti 1920 ken tawtawen ti 1930 ti sintesis ti moderno nga ebolusion ket nangikapet ti masna a panagpili, teoria ti mutasion, ken ti Mendelio a tawidan iti nagkaykaysa a teoria a sapasap a maipakat iti ania man a sanga ti biolohia. Ti moderno a sintesis ket nakabael a nangipalawag dagiti tabas a napalpaliiw kadagiti amin a sebbangan kadagiti populasion, babaen dagiti pagdalisatan a posil iti palaeontolohia, ken uray dagiti narikut a mekanismo ti selula iti maparang-ay a biolohia.[22][41] Ti pannakaipablaak ti estruktura ti DNA babaen ni James Watson ken ni Francis Crick idi 1953 ken nangipakita ti pisikal a batayan para iti tawidan.[42] Ti Molekular a biolohia ket nangpasayaat ti panagawattayo ti pannakaikabagian a baetan ti henotipo ken penotipo. Naramid par dagiti panagpasayaat iti pilohenetika a sistemika, a mangimapa dagiti panagdaliasat a kababalin iti komparatibo ket masubokan a batayan babaen ti pannakaipablaak ti panagusar dagiti ebolusionario a puon.[43][44] Idi 1973, ti ebolusionario a biologo a ni Theodosius Dobzhansky ket sinuratna ti "awan ti nasayaat a kaipapanan iti biolohia malaksid iti pannakaipalawag ti ebolusion", gapu ta daytoy ket nangiyeg ti pannakaipalawag kadagiti pannakaikabagian dagiti immuna nagsisina a kinapudno itimasna a pakasaritaan iti maysa a nasayaat a maawatan a pannakaipalpalawag ti bagi ti pannakaammo a mangipalawag ken mangipadto kadagiti adu a mapaliiw a kinapudno a maipanggep iti biag iti daytoy a planeta.[45]
Manipud idi, ti moderno a sintesis ket immad-adun a napasayaat tapno mangipalawag ti biolohiko a penomena kadagiti amin a napno ken panangitipon a gatad ti biolohiko a pagsasarunuan, manipud kadagiti gene aginggana kadagiti sebbangan. Daytoy a pagpaatiddog ket tinawtawagan iti "eco-evo-devo".[46][46][47][48]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Hall, B. K.; Hallgrímsson, B., dagiti ed. (2008). Strickberger's Evolution (maika-4 nga ed.). Jones ken Bartlett. p. 762. ISBN 0-7637-0066-5.
- ^ Cracraft, J.; Donoghue, M. J., dagiti ed. (2005). Panagummong ti kayo iti biag. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 592. ISBN 0-19-517234-5.
- ^ Lewontin, R. C. (1970). "Dagiti paset ti panagpili". Tinawen a Panagrepaso iti Ekolohia ken Sistematiko. 1: 1–18. JSTOR 2096764.
- ^ Darwin, Charles (1859). "XIV". Iti Punganay dagiti Sebbengan. p. 503. ISBN 0-8014-1319-2.
- ^ Kimura M (1991). "Ti masna teoria iti molekular nga ebolusion: ti panagrepaso ti itay nabiit anga ebidensia". Jpn. J. Genet. 66 (4): 367–86. doi:10.1266/jjg.66.367. PMID 1954033.
- ^ Provine, W. B. (1988). "Panagrang-ay ti ebolusion ken kaibuksilan iti biag". Ebolusionario a panagrang-ay. Unibersidad iti Chicago a Pagmalditan. pp. 49–79.
- ^ Nailian nga Akademia iti Siensia nga Instituto iti Medisina (2008). Siensia, Ebolusion, ken Panagparpartuat. Pagmalditan ti Nailian nga Akademia. ISBN 0-309-10586-2.
- ^ Moore, R.; Decker, M.; Cotner, S. (2009). Kronolohia iti Ebolusion-Panagparpartuiat a Kontrobersia. Greenwood. p. 454. ISBN 0-313-36287-4.
- ^ Futuyma, Douglas J., ed. (1999), Ebolusion, Siensia, ken Kagimongan: Ebolusionario a Siensia ken ti Programa ti Nailian a Panagsukisok (PDF), Opisina iti Unibersidad a Pagipablaakan, Rutgers, Ti Estado nga Unibersidad iti New Jersey
- ^ Kirk, Geoffrey; Raven, John; Schofield, John (1984). Dagiti Sakbay ti Sokratiko a Pilosopo: Ti maysa a kritiko a Pakasaritaan nga adda dagiti Pagpilian ti Testo (Maika-3 nga ed.). Chicago: Ti Unibersidad iti Chicago a Pagmalditan. pp. 100–142. ISBN 0-521-27455-9.
- ^ Kirk, Geoffrey; Raven, John; Schofield, John (1984b). Dagiti Sakbay ti Sokratiko a Pilosopo: Ti maysa a kritiko a Pakasaritaan nga adda dagiti Pagpilian ti Testo (Maika-3 nga ed.). Chicago: Ti Unibersidad iti Chicago a Pagmalditan. pp. 280–321. ISBN 0-521-27455-9.
- ^ Torrey, H. B.; Felin, F. (1937). "Ni kadi Aristotoles ket maysa nga ebolusionalista?". Ti Pagkapat a Panagrepaso iti Biolohia. 12 (1): 1–18. JSTOR 2808399.
- ^ Hull, D. L. (1967). "Dagiti metapisika iti ebolusion". Ti Britaniko a Warnakan para iti pakasaritaan iti Siensia. 3 (4): 309–337. JSTOR 4024958.
- ^ Mason, Ti Pakasaritaan dagiti Siensia pp 43–44
- ^ Mayr Panagrang-ay iti biolohiko a kapanunotan p256; ti kasisigud ket ni Ray, Pakasaritaan dagiti Mula. 1686, patarus ni E. Silk.
- ^ "Carl Linnaeus – berkeley.edu". Naala idi Pebrero 11, 2012.
- ^ Darwin, F. (1909). Dagiti pundasion iti tinaudan dagiti sebbangan, ti panagiladawan a sinurat idi 1942 babaen ni Charles Darwin (PDF). Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. p. 53.
- ^ Bowler, Peter J. 2003. Ebolusion: ti pakasaritaan ti maysa kapanunotan. Berkeley, CA. p73–75
- ^ "Erasmus Darwin – berkeley.edu". Naala idi Pebrero 11, 2012.
- ^ Lamarck (1809) Philosophie Zoologique
- ^ a b Margulis, Lynn; Fester, René (1991). Ti simbiosis a kas taudan ti ebolusionario a panagpabaro: Espesiasion ken morphenesis. The MIT Press. p. 470. ISBN 0-262-13269-9.
- ^ a b c Gould, S.J. (2002). Ti Estruktura ti Ebolusionario a Teoria. Cambridge: Belknap Press (Unibersidad ti Harvard a Pagmalditan). ISBN 978-0-674-00613-3.
- ^ Ghiselin, Michael T. (Oktubre 1994). "Awan kaipapananna kadagiti libro ti eskuela: 'Ti Naipagpagarup a Lamarck'". The Textbook Letter. The Textbook League. Naala idi 2008-01-23.
- ^ Magner, Lois N. (2002). Ti Pakasaritaan dagiti Siensia ti Biag (Maikatlo nga ed.). Marcel Dekker, CRC Press. ISBN 978-0-203-91100-6.
- ^ Jablonka, E.; Lamb, M. J. (2007). "Précis ti ebolusion kadagiti uppat a dimension". Dagiti Siensia ti Panagkukua ken Utek. 30 (4): 353–392. doi:10.1017/S0140525X07002221.
- ^ Burkhardt, F.; Smith, S., dagiti ed. (1991). Ti Sursurat ni Charles Darwin. 7. Cambridge: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. pp. 1858–1859.
- ^ Sulloway, F. J. (2009). "Apay a linikudan ni Darwin ti nasirib a daremdem". Journal of Biosciences. 34 (2): 173–183. doi:10.1007/s12038-009-0020-8. PMID 19550032.
- ^ Dawkins, R. (1990). Blind Watchmaker. Penguin Books. p. 368. ISBN 0-14-014481-1.
- ^ Sober, E. (2009). "Baliktad kadi ti panagsurat ni Darwin ti tinaudan?". Dagiti Nagbanagan ti Nailian nga Akademia dagiti Siensia. 106 (S1): 10048–10055. Bibcode:2009PNAS..10610048S. doi:10.1073/pnas.0901109106.
- ^ Mayr, Ernst (2001) Ania kadi ti ebolusion. Weidenfeld & Nicolson, Londres. p165
- ^ Bowler, Peter J. (2003). Ebolusion: ti pakasaritaan ti maysa a kapanunotan. Berkeley: Unibersidad ti California a Pagmalditan. pp. 145–146. ISBN 0-520-23693-9. panid 147"
- ^ Sokal RR, Crovello TJ (1970). "Ti konsepto dagiti biolohiko a sebbanagan: Ti kritikal nga ebaluasion" (PDF). The American Naturalist. 104 (936): 127–153. doi:10.1086/282646. JSTOR 2459191.
- ^ Darwin, Charles; Wallace, Alfred (Agosto 1858). "Iti Gaganay dagiti Sebbangan nga agporma kadagiti Nadumaduma a Kita; ket iti Perpetuasion dagiti Nadumaduma a Kita ken dagiti Sebbangan babaen ti Masna a Pamay-an ti Panagpili". Soolohiko a Warnakan ti Linneo a Kagimongan. 3 (2): 45–62. doi:10.1111/j.1096-3642.1858.tb02500.x. Naala idi Mayo 13, 2007.
- ^ "Encyclopædia Britannica Online". Britannica.com. Naala idi Enero 11, 2012.
- ^ Liu, Y. S.; Zhou, X. M.; Zhi, M. X.; Li, X. J.; Wan, Q. L. (2009). "Dagiti kontribusion ni Darwin iti henetiko" (PDF). J Appl Genet. 50 (3): 177–184. doi:10.1007/BF03195671. PMID 19638672. Naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 2012-03-30.
- ^ Weiling F (1991). "Naipakasaritaan a panagadal: Johann Gregor Mendel 1822–1884". Am. J. Med. Genet. 40 (1): 1–25, tungtungan 26. doi:10.1002/ajmg.1320400103. PMID 1887835.
- ^ Wright, S. (1984-06-15). Ebolusion ken dagiti Henetika dagiti Populasion, Tomo 1: Dagiti Pundasion ti Henetiko ken Biometriko. Unibersidad ti Chicago a Pagmalditan. p. 480. ISBN 0-226-91038-5.
- ^ Will Provine (1971). Dagiti Taudan dagiti Henetiko ti Teoretiko a Populasion. Unibersidad ti Chicago a Pagmalditan. ISBN 0-226-68464-4.
- ^ Stamhuis, Meijer and Zevenhuizen. Hugo de Vries iti tawidan, 1889–1903. Estadistika, Mendelio a linlinteg, pangenes, dagiti mutasion., Isis. 1999 Jun;90(2):238-67.
- ^ Quammen, D. (2006). Ti nakedked a Mr. Darwin: Maysa nga intimado a panagiladawan kenni Charles Darwin ken ti panagaramid ti teoriana iti ebolusion. New York, NY: W.W. Norton & Company.
- ^ Bowler, Peter J. (1989). Ti Mendelio a Rebolusion: Ti Irurumsua dagiti Hereditario a Konsepto iti Moderno a Siensia ken Kagimongan. Baltimore: Unibersidad ti Johns Hopkins a Pagmalditan. ISBN 978-0-8018-3888-0.
- ^ Watson, J. D.; Crick, F. H. C. (1953). "Molekular nga estruktura dagiti nukleiko nga asido: Ti estruktura para iti deoksiribose nukleiko nga asido" (PDF). Nature. 171 (4356): 737–738. Bibcode:1953Natur.171..737W. doi:10.1038/171737a0. PMID 13054692.
- ^ Hennig, W.; Lieberman, B. S. (1999). Pilohenetika a sistematika (Baro nga edision (Mar 1, 1999) nga ed.). Unibersidad ti Illinois a Pagmalditan. p. 280. ISBN 0-252-06814-9.
- ^ Pilohenetika: Teoria ken panagsanay ti pilohenetika a sistematika (Maikadua nga nga ed.). Wiley-Blackwell. 2011. p. 390. doi:10.1002/9781118017883.fmatter.
- ^ Dobzhansky, T. (1973). "Awan ti nasayaat a kaipapanan iti biolohia malaksid iti pannakaipalawag ti ebolusion" (PDF). The American Biology Teacher. 35 (3): 125–129. doi:10.2307/4444260.
- ^ a b Kutschera U, Niklas K (2004). "Ti moderno a teoria ti biolohiko nga ebolusion: maysa a napadakkel a sintesis". Naturwissenschaften. 91 (6): 255–76. Bibcode:2004NW.....91..255K. doi:10.1007/s00114-004-0515-y. PMID 15241603.
- ^ Cracraft, J.; Bybee, R. W., dagiti ed. (2004). Ebolusionario a siensia ken kagimongan: Panagisursuro dagiti baro a henerasion. Dagiti Nabaliwan a Nagbanagan ti Timpuyogan ti BSCS, AIBS. Chicago, IL.
- ^ Avise, J. C.; Ayala, F. J. (2010). "In the Light of Evolution IV. Ti Kasasaad ti Tao (pangyuna)" (PDF). Dagiti Nagbanagan ti Nailian nga Akademia dagiti Siensia ti Estados Unidos. 107 (S2): 8897–8901. doi:10.1073/pnas.100321410.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Ebolusion iti Wikimedia Commons


text:
Riyadh
Ti Riyadh (panangibalikas /ɹɨˈjɑːd/; Arabiko: الرياض naisuratan a Ar Riyāḍ panangibalikas [ʔɑrːiˈjɑːdˤ], Ilokano: Dagiti Hardin) ket isu ti kapitoliona ken kadakkelan a siudad iti Saudi Arabia. Isu pay daytoy ti kapitolio iti Probinsia ti Riyadh, ken naikameng daytoy kadagiti pakasaritaan a rehion iti Najd ken Al-Yamama. Naisanglad daytoy iti tengnga iti Peninsula Arabiano iti maysa a dakkel nga altiplano, ken pagnaedan daytoy dagiti 5,254,560 a tattao, ken ti urbano a sentro iti rehion nga addaan iti populasion iti aganay a 7 riwriw a tattao. Ti siudad ket nabingbingay kadagiti 15 a distrito ti munisipio, a tinartaripato babaen ti Munisipalidad ti Riyadh nga indauluan babaen ti mayor iti Riyadh, ken ti Panagrangrang-ay a Turay ti Riyadh, nga indauluan babaen ti Gobernador iti Probinsia ti Riyadh, ni Prinsipe Sattam bin Abdulaziz. Ti agdama a mayor iti Riyadh ket ni Abdul Aziz ibn Ayyaf Al-Miqrin ken isu ket naidutok idi 1998. Ti Riyadh ket addaan iti unibersidad para kadagiti babbbai ken daytoy ket ti kadakelan iti lubong, ti Unibersidad ti Prinsesa Nora bint Abdulrahman.[2]
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ "Population". Statistical Yearbook 47 (2011). Central Department of Statistics & Information. Naala idi 15 Nobiembre 2013.
- ^ MILLER, DAVID. "Ti Saudi Arabia ket nanglukat iti unibersidad para kadagiti bababi a daytoy ket kadakkelan iti lubong". Naala idi 17 Enero 2012.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Midia a mainaig iti Riyadh iti Wikimedia Commons


text:
CANDON CITY, Ilocos Sur – Matakaw latta ti motorsiklo uray matatao a lugar ken sanguanan pay ti panganan.
Kasta ti napasamak iti Honda TMX a motorsiklo ni Susimo Morqued y Piningo, 41, naasawaan, negosiante, ken residente iti Barangay Calaoa-an ditoy siudad a natakaw iti nagbaetan ti 7:00 ken 9:00 ti bigat ti Hunio 24.
Kinuna ni Morqued nga imparkingna ti motorsiklona iti agarup 7:00 ti bigat iti dayta a petsa iti sango ti Everland Eatery a masarakan iti igid ti national highway ta napan nagluto iti karinderia.
Idi agarup 9:00 ti aldaw, napanna kinita ti motorsiklona ngem awanen daytoy iti nakaiparkinganna.
Segun ken ni Morqued, nalipatanna nga inikkat ti tulbek ti motorsiklona idi simrek iti eatery.#


text:
San Jose, Amianan a Samar
Ti San Jose ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Amianan a Samar iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti San Jose ket politikal a nabingbingay iti 16 a barbaranggay.[2]
- Aguadahan
- Bagong Sabang
- Balite
- Bonglas
- Da-o
- Gengarog
- Geratag
- Layuhan
- Mandugang
- P. Tingzon
- San Lorenzo
- Tubigdanao
- Baranggay North (Pob.)
- Baranggay South (Pob.)
- Baranggay East (Pob.)
- Baranggay West (Pob.)
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Amianan a Samar". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 25 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Amianan a Samar". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 14 Oktubre 2014.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
(Iti naminsan a panagukradmi kadagiti nagkauna nga isyo ti Tawid News Magasin ken panagbasami kadagiti sinuratmi nga artikulo, naduktalanmi a dandani awan ti nagbaliwan dagiti napaspasamak ken kapaliiwanmi idi kanikasiam a tawen iti agdama. Dagiti problema idi, isu pay la tatta, no di man kimmaro ken dimmagsen. Napanunotmi nga ipablaak manen dagiti napilimi nga artikulomi tapno nawaya a makita ken maidilig dagiti agbasbasa no adda panagbalbaliw iti biag ken kasasaad ti kagimongan ditoy pagilian, nangruna dagiti nakukurapay a kailian.#
Sumagmamano a bulan kalpasan ti pannakabomba ti Twin Towers ti New York ken ti pannakagandat a mangrumek iti Pentagon, nagbalin a parupa dagiti aginaldaw a pagiwarnak ti ladawan dagiti simmangpet ditoy pagilian nga innem a pulo ket tallo a Filipino a pinagawid ti gobierno ti Estados Unidos. Maibilang dagiti napagawida Filipino kadagiti 314,000 a ganggannaet a national a saan a nangitaltalek iti pammilin ti korte ti nasao a pagilian a pumanaw iti Estados Unidos, kas paset ti programa ti US Justice Department a mangukkon kadagiti illegal nga imigrante manipud kadagiti pagilian nga aktibo dagiti selda ti al-Qaida.
Imminget ti panangbakal ti turay ti Estados Unidos kadagiti terorista, nangnangruna iti al-Qaida, organisasion nga indauluan ni Osama Bin Laden, ti milionario a taga-Saudi Arabia nga utek iti pannakabomba ti singin a pasdek ti negosio iti Nueba York ken ti Pentagon.
Iti Sept. 11, 2001 a panagbomba, nasurok a 4,000 a biag ti ginaburan dagiti narpuog a pasdek a nagpungtotan ni Pres. George Bush ket imbilinna ti pannakaatake ken pannakapulbos ti Afghanistan, pagilian a nagkutaan ti al-Qaida.
Ammotayo a nakalasat ni Osama bin Laden iti rungsot ti puersa ti Estados Unidos. (Nagudas ni Osama bin Laden sadiay Pakistan babaen ti operasion nga insayangkat dagiti napili a US Navy Seals idi Mayo 2, 2011- Editor)
Ngem uray man napatayda ni bin Laden, saan a malibak nga adda pay la dagiti naipasdek a gamat ti al-Qaida kadagiti nadumaduma a paset ti lubong, agur-uray iti tiempo a mangidas-al iti terorismo.
Maysa daytoy ti Pilipinas. Ibilang ti Estados Unidos ti Abu Sayyaf a paset ti selda ti al-Qaida iti Asia.
Saan ngarud a nakakaskasdaaw ti pannakapagawid ti 63 a Filipino a nairaman nga inukkon ti turay ti EU a posible a saan a terorista a kameng ti al-Qaida ngem nasuspetsada laeng gapu ta illegal ti iseserrekda iti daytoy a pagilian.
Nakaposas pay dagiti kadaraantayo bayat ti panagbiahe ti eroplano agingga iti Pilipinas. Sa la naikkat ti posasda idi addadan iti eropuerto.
Mabalin a kunatayo a sobra ti pannakatratar dagiti kailiantayo ta kayariganda ti kriminal a nakaaramid iti nadagsen unay a pagbasolan.
Ngem iti biang ti turay ti Estados Unidos, inaramidda ti pannakaposas dagiti kailiantayo kas “paset ti standard operating procedures ti autoridad ti US immigration” ken “tapno masigurado a natalged ti seguridad dagiti dadduma a pasahero iti eroplano a nakaisakayanda.”
Ngem nangnangruna, sinalungasing dagiti kailiantayo ti paglintegan ti imigrasion ti Estados Unidos idinto a sumagmamano kadakuada ti nakonbiktar iti kriminal a pagbasolan.
Gapu iti pannakabomba ti Twin Towers iti New York, imminget ti panagsiput ti Estados Unidos kadagiti ganggannaet a sumrek iti teritoriona nangruna dagiti agpuslit a mapan agtrabaho nga awanan iti umisu a dokumento. Iti ababa a pannao, illegal aliens dagitoy ket naingetda a masiputan.
Karaman dita dagiti naruay a kailiantayo a simrek iti Estados Unidos nga agkurang ti dokumentoda ket nagbalinda a tago ng tago (TNT).
Ngem agsublitayo kadagiti kailiantayo a nadakamat iti ngato a pinagawid ti Estados Unidos ditoy pagilian a nakaposas.
Kas napaliiw ti maysa nga opisial ti turay: immulogda iti andamio a nakadumog ken kiniddawda ti saanda a pannakaretrato.
Mabainda?
Malidayanda?
Aniaman ti kaririknada, isuda ti ladawan dagiti nakurapay a kailiantayo a pimmanaw iti Pilipinas a nangpadas ti “narabraber a pagaraban” tapno matun-oyda ti naraniag a masakbayan para iti pamiliada.
Iti ababa a pannao, kinarigat ti biag ditoy ti nangiduron kadakuada a mapan iti ballasiw-taaw kas iti EU, uray iti illegal a wagas.
Ngem nakamatan ida ti natangken a ngipen ti linteg ket iti baet ti panagluada, saan a simnek ti kaasi ti turay ti EU ket napagawidda.
Ngem masinunuo a maulitto pay daytoy a buya agsipud ta adunto latta ti agtured a mangsurot iti dalan a naglasatan dagiti kailianda. Sisasaganada a makigasanggasat ken mangipusta iti masakbayanda, uray ti biagda tapno laeng matarayanda ti kinapanglaw a manglenglengnges kadakuada iti bukodda a pagilian.
Ta kadakuada, awan ti namnamaenda iti bukodda a pagilian.
Nakalkaldaang nga annugoten ngem dayta ti pudno: marigrigatda a naiyanak, marigrigatda bayat ti panagdakkelda, ket no saanda nga agtignay, marigrigatdanto a maitanem iti daga.
Ditoy pagilian, lunod dayta dagiti marigrigat.#


text:
Magarao
Ti Magarao ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Camarines Sur iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Magarao ket politikal a nabingbingay iti 15 a barbaranggay.[2]
- Barobaybay
- Bell (Poblacion)
- Carangcang
- Carigsa
- Casuray
- Montserrat (Poblacion)
- Ponong
- San Francisco (Poblacion)
- San Isidro (Poblacion)
- San Juan (Poblacion)
- San Miguel
- San Pantaleon (Poblacion)
- Santa Lucia (Poblacion)
- Santa Rosa
- Santo Tomas (Poblacion)
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Camarines Sur". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 26 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Camarines Sur". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 26 Septiembre 2014.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Pagsasao a Lisela
Ti pagsasao a Lisela (Indones: Bahasa Lisela), tinawtawagan pay iti Li Enyorot,[3] ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio; idi 1989 daytoy ket insasao babaen ti agarup a 11,900 a tattao a Lisela a kaaduan a nagtataeng idiay akin-amianan a parte t isla Buru ti Indonesia (Indones: Pulau Buru). Daytoy ket naipreserba pay iti bassit a komunidad ti Lisela idiay Isla Ambon.[4]
Daytoy a pagsasao ket tagikua ti grupo ti Sula–Buru ti sanga ti Tengnga a Maluku ti sasao a Malayo-Polinesio. Daytoy ket addaan kadagiti dua a dialekto, ti dakkel a Lisela ken bassit a Tagalisa, ti naud-udi ket inus-usar babaen dagiti agtataeng iti amianan a daya nga aplaya ti Buru.[4][5][6]Matmatayen ti pagsasao gapu ta kaaduan dagiti tattao a Lisela ket agiyallatiwda iti nailian a pagsasao ti Indonesia, ti Indones, wenno iti dialekto ti Ambon iti pagsasao a Malayo (Melayu Ambon). Ti naud-udi ket adu a naus-usar idiay Is-isla ti Maluku a kas maikadua a pagsasao ken napasimple a porma ti pagsasao nga Indones nga addaan kadagiti mainayon a lokal a leksikon.[4][5]
Ti kaasitgan a kabagian ti Lisela ket ti Pagsasao a Buru, ken naipangpangruna ti dialekto a Masarete – ti panagpadada iti leksiko ket 68%.[7] Isu a dagiti adu a taudan a maipanggep iti Lisela a kas dialekto, ngem adu nga agbabaliw, iti Buru. Ti Lisela ket adu pay a bimmulod manipud iti pagsasao a Sula, kas resulta ti inter-aksion a pagbaetan ti tattao a Lisela ken Sula a nagkukuyogda a nagtataeng iti akin-amianan nga aplaya ti Buru.[3] Ti pagsasao ket awanan iti sistema ti panagsurat. Ti kaaduan a nasalaysayan a panagadal iti pagsasao a Lisela ket inaramid idi kadagiti tawen ti 1980 babaen da Charles E. Grimes ken Barbara Dix Grimes – dagiti Australiano a misionario ket etnograpo nga aktibo a kameng ti SIL International (nasken koma a saanda maiyallilaw kenni Joseph E. Grimes ken Barbara F. Grimes, ti naganna kenni Charles, isuda pay ket dagiti ammo nga Australiano nga etnograpo).[8][9][10]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Lisela iti Ethnologue (Maika nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Lisela". Glottolog 3.0 (iti Ingles). Jena, Alemania: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.
- ^ a b Thomas Edward Dutton, Darrell T. Tryon Language contact and change in the Austronesian world, Walter de Gruyter, 1994 ISBN 3-11-012786-5 p. 261
- ^ a b c Ethnologue: Languages of the World. "Lisela: A language of Indonesia (Maluku)".
- ^ a b "Buru Island 6 Tribes".
- ^ Barbara Dix Grimes. Chapter 6. Mapping Buru: The Politics of Territory and Settlement on an Eastern Indonesian Island, in Sharing the Earth, Dividing the Land Territorial Categories and Institutions in the Austronesian World (PDF). Australian National University.
- ^ Languages of Indonesia (Maluku)
- ^ "Publications by Barbara Dix Grimes". SIL International.
- ^ "Publications by Charles E. Grimes". SIL International.
- ^ "Chuck & Barbara Grimes, Wycliffe Bible Translators". Bethel Grove Bible Church.


text:
Silet
Ti silet wenno bassit a bagbagis ket isu ti parte ti pangalpaan nga alimunumon kalpasan ti bituka ken sarunuen babaen ti dakkel a bagbagis, ken isu daytoy ti kaaduan nga ayan ti pakaaramidan ti pannakalpa ken panagsagepsep ti makan. Daytoy ket makaawat kadagiti tubbog ti apro ken tubbog ti pali babaen ti heptopankreatiko nga alimunumon. Kadagiti inbertebrata a kas dagiti igges, dagiti termino a "pangalpaan nga alimunumon" ken "dakkel a bagbagis" ket kankanayon dagitoy a naus-usar a mangilawlawag ti intero a bagbagis. Daytoy nga artikulo ket kangrunaan a maipanggep iti lalaem ti tao , urayno ti pakaammo a maipanngep ti prosesona ket dagus a maipakat kadagiti kaaduan a nakadkaduaan a mamalia. Ti kangrunaan nga annong ti silet ket ti panagsagepsep kadagiti taraon ken mineral a mabirukan iti makan.[1] (Ti kangrunaan a mailaksid ket dagiti baka; para iti pakaaamo a maipanngep ti panagkalpa dagiti baka ken dadduma pay a kapadpadana a mamalia, kitaen dagiti managngalngal.)
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Sherwood, Lauralee (2006). Dagiti kammasapulan ti pisiolohia: ti perspektibo ti tao (Maikatlo nga ed.). Florence, KY: Cengage Learning. p. 768. ISBN 0-534-46697-4.
- Solomon et al. (2002) Biolohia Maikanem nga Edision, Brooks-Cole/Thomson Learning ISBN 0-03-033503-5
- Townsend et al. (2004) Sabiston a Libro ti Siruhia, Elsevier ISBN 0-7216-0409-9
- Thomson A; Drozdowski L; Iordache C; Thomson B; Vermeire S; Clandinin M; Wild G (2003). "Panagrepaso ti bassit a pagtakian: Normal a pisiolohia, paset 1". Dig Dis Sci. 48 (8): 1546–64. doi:10.1023/A:1024719925058. PMID 12924651.
- Thomson A; Drozdowski L; Iordache C; Thomson B; Vermeire S; Clandinin M; Wild G (2003). "Panagrepaso ti bassit a pagtakian: Normal a pisiolohia, paset 2". Dig Dis Sci. 48 (8): 1565–81. doi:10.1023/A:1024724109128. PMID 12924652.


text:
SAN VICENTE, Ilocos Sur – Maysa a mangmangged ti nabagsol gapu iti pannakiririna iti kalugaranna a puon ti nakayospitalanna.
Naammuan iti inbestigasion ti polis ditoy a binagsol ni Adonis Toloza, 24, naasawaan, agnaed iti Barangay San Sebastian, ditoy nga ili ni Pablo Taeza, Jr., 20, naasawaan, kalugaranna, gapu iti panagririda a dua kabayatan nga adda iti inpluensia ti arak ti biktima.
Nagsagrap ti biktima iti bagsol iti akinkannigid a paset ti bagina ket naitaray iti Gabriela Silang General Hospital.
Naglibas ti suspek kalpasan ti pammagsol.#