text:
Romain Rolland
Ni Romain Rolland (29 Enero 1866 – 30 Disiembre 1944) ket maysa a Pranses a dramatista, nobelista, manalaysay, agisarsarita ti arte ken mistiko a nagunggunaan ti Premio Nobel iti Literatura idi 1915.[1]
Biograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Rolland ket naipasngay idiay Clamecy, Nièvre iti pamilia a nabaknang ken agtaltalon. Nagisursurat kadagiti bukodna a kapadasan iti Kaunegan a panagbanbaniaga (1942), isu mismo ti nakakita nga isu ket pannakabagi iti "taga-ugma a sebbangan." Inpakatna dagitoy a tinaudan iti Colas Breugnon idi (1919).
Naala isuna idiay École normale supérieure idi 1886, immuna a nagadal iti philosopia, ngen ti kinawaya ti kararuana ket puonan ti panagbaybay-anna iti daytoy tapno isuna ket saan a mangitulok iti mangituray nga ideolohia. Naalana ti grado ti pakasaritaan iti 1889 ken nagtaeng ti dua a tawen idiay Roma, a ti panakaamammona kenni Malwida von Meysenbug nga isu ket gayyem ni Nietzsche kenni Wagner ken ti panakaduktalna ti Italiano nga obra maestra ket nangikeddeng para iti panagrangrang-ay ti kapanunutanna. Idi nagsubli idiay Pransia idi 1895, naalana ti doktorado a grado babaen ti bukodna a tesis iti Dagiti nagtaudan iti moderno a liriko a teatro ken ti doktoradona a disertasion, Pakasaritaan iti Opera idiay Europa sakbay ni Lully ken Scarlatti.
Ti immuna a librona ket naipablaak idi 1902, idi isu ket agatwen iti 36. Babaen ti panagipatakderna ti 'teatro dagiti tatttao', nakaited isuna kadagiti nagruna a parawad para iti demokratisasion iti teatro. A kas maysa a humanista, inarakupna dagiti obra dagiti pilosopo iti India ("Panakisarsarita kenni Rabindranath Tagore" ken Mohandas Gandhi). Ni Rolland napigsa a naimpluensian babaen ti Vedanta a pilosopia iti India, a naipangpangruna kadagiti obra ni Swami Vivekananda.[2]


c: text/html

text:
Patien Kadi Dagiti Saksi ni Jehova nga Isuda Laeng ti Pudno a Relihion?
Kombinsido la ketdi dagiti tattao a serioso iti relihion a ti napilida ket makaay-ayo iti Dios ken ni Jesus. Ta no saan, apay koma a simrekda iti dayta?
Saan nga umanamong ni Jesus iti ibagbaga dagiti tattao nga adu ti relihion, adu ti dalan, ngem agturongda amin iti pannakaisalakan. Imbes ketdi, kinunana: “
Akikid ti ruangan ken nailet ti dalan nga agturong iti biag, ket bassit dagidiay makasarak iti dayta.” (Mateo 7:14) Patien dagiti Saksi ni Jehova a nasarakanda dayta a dalan. Ta no saan, agbirokda pay iti sabali a relihion.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bantay Kilimanjaro
Ti Kilimanjaro, nga adda dagiti tallo a bulkaniko a balisongsong, ti Kibo, Mawenzi, ken Shira, ken maysa a malmalmeng a bulkan idiay Nailian a Parke ti Kilimanjaro, Tanzania ken ti kangatuan a bantay idiay Aprika iti 5,895 metro wenno 19,341 kadkadapan ti ngato ti lessaad ti baybay (ti Pantok Uhuru/Pantok Kibo).[4]
Dagiti linaon
Heolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Kilimanjaro ket buklen dagiti tallo a naisangsangayan bulkaniko a balisongsong: ti Kibo 5,895 m (19,341 ft); Mawenzi 5,149 m (16,893 ft); ken Shira 3,962 m (13,000 ft). Ti Pantok Uhuru ket isu ti kangatuan a tuktok idiay ngarab ti abut ti Kibo.
Ti Kilimanjaro ket maysa a dakkel a estratobulkan. Dua kadagiti tallo a pantokna, ti Mawenzi ken Shira, ket nataydan bayat a ti Kibo (ti kangatuan a pantok) ket malmalmeng ken mabalin a bumsuakto manen. Ti kinaudi a kangrunaan a panagbussuak ket napasamak idi baetan ti 150,000 ken 200,000 a tawtawen.[5]
Urayno daytoy ket malmalmeng, ti Kibo ket adda kadagiti pumarola nga agisangsang-aw ti alingasaw idiay abutna. Adda dagidi nadumaduma a panagrebba ken dagiti guedday a napasamak idiay Kibo, a ti maysa ket nakapartuatan ti lugar ng aammo a kas ti Akinalaud a Giwangan.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Segun ti Ingles a heograpo a ni Halford Mackinder, idi 1848 ti misionario a ni Johannes Rebmann iti Mombasa ket isu idi ti immuna a Europeano a nangireporta ti kaadda ti Kilimanjaro.[6]
Nagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti taudan ti nagan a "Kilimanjaro" ket saan unay nga ammo, ngem adda dagiti adu nga adda a teoria. Dagiti Europeano nga eksplorador ken inamponda ti nagan babaen idi 1860 ken inreprtada a ti "Kilimanjaro" ket ti Kiswahili a nagan ti banaty.[7] Ngem segun ti 1907 nga edision ti The Nuttall Encyclopædia, thi nagan ti bantay idi ket "Kilima-Njaro".[8]
Insurat ni Johann Ludwig Krapf idi 1860 a dagiti Swahili iti igid ti aplaya ket tinawtawagan ti bantay iti "Kilimanjaro". Urayno isu ket saan a nangsuporta iti daytoy a panagtunton,[9]tinuntonna a ti kayat a sawen ti "Kilimanjaro" ket "bantay iti kinalatak" wenno "banaty dagiti karaban". Babaen ti kayat a sawen ti, "Kilima" a ti kaibuksilanna ket "bantay" ken "Jaro" mabalin a kaibuksilanna ket "dagiti karaban".[7]
Tinunton ni Jim Thompson idi 1885, ngem isu ket saan met a nangsuporta daytoy a panagtunton,[9]
Ti termino a Kilima-Njaro ket kadawyanen a naaw-awat a kaibuksilanna ti Banatay (Kilima) iti KInalatak (Njaro). Daytoy ket mabalin a nasaysayaat a panangiyulog ngem iti ania man a sabali, ngem saan nga improbable a mabalin a kaibuksilanna iti "Puraw" a banbantay, a kas namatmatiak a ti termino a "Njaro" ket kadagiti dati a panawen ket naus-usar a panangibaga ti kinapuraw, ken urayno daytoy a panangipakat ti balikas ket saanen a maus-usar iti aplaya, daytoy ket mangmangeg pay laeng kadagiti akinuneg a tribu. Mabalin a ti panangipatarus ket kapada a maipakat.... Babaen ti Wa-chaga[,] ti bantay ket saan nga ammo babaen iti maysa a nagan, dagiti dua a masa a mangporma daytoy ket agdama a nainaganan iti Kibo ken Kimawenzi.[10]
Ti "Njaro" ket maysa a taga-ugma a balikas ti Kiswahili para iti "agsilsilnag".[11] Iti pay maipada, insurat ni Krapf a ti hepe iti Wakamba a tattao, a binisitana idi 1849, "ket napanen idiay Jagga ken nakitanan ti Kima jaJeu, bantay iti kinapuraw, ti nagan ngainted babaen dagiti Wakamba iti Kilimanjaro...."[12] Nasaysayaat iti pagsasao a Kikamba, daytoyto ket Kiima Kyeu, ken daytoy a mabalin a panangiyulog ket nadayeg kadagiti nadumaduma nga agsuksukimat.[9]
Dagiti dadduma ket nangipagarup a ti "Kilima" ket Kiswahili para iti "bantay". Ti problema iti daytoy a panangipagarup ket ti "Kilima" ket pudno a kaibuksilan ti "turod" ken isu a daytoy ket, ti basbassit iti "Mlima", ti husto a balikas ti Kiswahili para iti bantay. Nupay kasta, "daytoyket ... mabalin ... a dagiti nasapa nga agbisbisita a Europeano, a saan unay a makaammo iti [Kiswahili], ket binaliwanda ti mlima iti kilima babaen ti analogo dagiti dua a Chagga a nagnagan; Kibo ken Kimawenzi."[9]
Ti sabali pay nga arngian ket ti panangipagarup a ti "Kileman" a paset ti Kilimanjaro ket nagtaud manipud ti Kichagga ti "kileme", a kayatn a sawen ket "ti mang-abak", wenno "kilelema", a ti kayatna a sawen ket "nagbalinen a narigat wenno imposible". Ti "Jaro" a paset ket agbalinen a "tnaal aidi manipud ti njaare, ti billit, wenno, segun kadagiti sabali a nangibagbaga, ti leopardo, wenno, mabalin a manipud ti jyaro ti karaban."
SEgun ti maysa a [Wachagga] nangibagbaga, ti lakay a lalaki ket nangibagbaga ti sarita nga idi un-una a panawen ti Wachagga, idi nakakita ti naniebe a simborio, ket nangikeddeng a kumalay-at tapno agsukimat; natural met a saanda unay a nakadayo. Isu a ti nagan: a kilemanjaare, wenno kilemanyaro, wenno mabalin a kilelemanjaare kdpy.- "ti mang-abak," wenno ti imposible para iti, ti billit ti leopardo, wenno ti karaban. Daytoy ket atraktibo a kas intero nga inramid kadagiti [Wachagga] elemento a naibatay iti maysa a naipagpagarupa as situasion , ngem ti kinapudno ket nagtultuloy a ti nagan a Kilimanjaro ket saan a, ken maawatan a saanen, nga agdama kadagiti Wachagga a kas nagan ti bantay. Mabalin kadi a dayto laeng ket, a kas insingasing ti sabali a Wachagga, ti kinaudi nga aldaw a panangipadas iti panangbiruk ti [Wachagga] panangipalawag no mapailit a maaramid babaen ti agsalsalusod a ganganaet? Mabalin a maisuppiat a dagiti nasapa a portero manipud ti aplaya a nakangkangeg a nangibagbaga dagiti Wachagga iti kilemanjaare wenno kilemajyaro, a simple a kaibuksilanna ket imposible a kalay-aten ti bantay, ken nangipagpagarup a daytoy ket ti nagan ti banatay, ken nanaginaig iti daytoy iti bukodda a kilima? Inreportada kadain kadagiti dauloda a Europeano iti ekspedision a ti nagan ti banatay idi ket, iti bersionda iti Kichagga, a naipaad-adu a naasimilado babaen dagiti nakangeg a Europeano, ken kanungpalan a nagablain a pagalagadan a kas Kilimanjaro?[9]
IKadagiti tawen ti 1880, ti banatay ket nagbalin a paset ti Aleman a Daya nga Aprika ken tinawagan idi a aks ti "Kilima-Ndscharo" iti Aleman iti panagsurot kadagiti komponente a nagan iti Kiswahili.[13]
Idi 6 Oktubre 1889, ni Hans Meyer ket naabotna ti kangatuan a pantok iti abut a bakras ti Kibo. Ninagananna daytoy ti "Kaiser-Wilhelm-Spitze" ("pantok Kaiser Wilhelm").[14] Dayta a nagan ket naus-usar aginggana idi naporma ti Tanzania idi 1964,[15] idi ti pantok ket nanaganan manen iti"Uhuru", a kayan a asawen ket "Wayawaya a Pantok" iti Kiswahili.[16]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Kilimajaro alagaden—Kilimanjaro 2010 a Panagbaniaga ti Husto a Panagrukod ti Kangato". Naala idi 16 Mayo 2009.
- ^ "Kilimanjaro". Peakbagger.com. Naala idi 2012-08-16.
- ^ EWP (2009). Mapa ti Kilimanjaro ken Pagsurutan ti Turista (Mapa). 1:75,000 nga adda ti 1:20,000 ken 1:30,000 naikabil ti uneg. EWP a Pagsurotan ti mapa. Katograpia babaen ti/ni EWP (Maika-4 ed.). ISBN 0-906227-66-6. http://www.ewpnet.com/KILIMAP.HTM.
- ^ ti Kilimanjaro 2008 a Panagbanniaga ti Husto a Panagrukod ti Kangato. "Ti Pudno a Pannakaikeddeng ti Ortometriko a Kangato ti Bantay Kilimanjaro". Naala idi Mayo 12, 2009.
- ^ "Baro a panagikeddeng ti tawen ti K-Ar ti bulkan Kilimanjaro idiay pagsasabtan a renggat ti Amianan a Tanzania, Daya nga Aprika", Warnakan ti Bulkanolohia ken Heotermal a Panagsukimat, 173, 1-2 (2008) 99-11
- ^ Mackinder, Halford (1900). "A Journey to the Summit of Mount Kenya, British East Africa". The Geographical Journal 15 (5): 453–476. JSTOR 1774261.
- ^ a b Travels, researches, and missionary labours, during an eighteen years' residence in Eastern Africa: Together with journeys to Jagga, Usambara, Ukambani, Shoa, Abessinia and Khartum; and a coasting voyage from Mombaz to Cape Delgado, authored by Johann Ludwig Krapf and Ernest George Ravenstein, Trübner and Company, 1860, page 255
- ^ The Nuttall Encyclopædia, 1907, FromOldBooks.com, 2006
- ^ a b c d e Hutchinson, J. A. (1965). "The Meaning of Kilimanjaro". Department of Language and Liguistics. Dar Es Salaam: University College.
- ^ Through Masai land: a journey of exploration among the snowclad volcanic mountains and strange tribes of eastern equatorial Africa, sinurat babaen ni Johann Ludwig Krapf and Ernest George Ravenstein, Low, Marston, Searle, & Rivington, Londres, 1887
- ^ NASA-Tanzania "SRTM TANZANIA IMAGES", Jet Propulsion Laboratory, California Institute of Technology, 28 Agosto 2005
- ^ Travels, researches, and missionary labors, during an eighteen years' residence in Eastern Africa: Together with journeys to Jagga, Usambara, Ukambani, Shoa, Abessinia and Khartum; and a coasting voyage from Mombaz to Cape Delgado, sinurat babaen ni Johann Ludwig Krapf and Ernest George Ravenstein, Trübner and Company, 1860, panid 544
- ^ Briggs, Philip (1996): "Guide to Tanzania; 2nd edition." Bradt Guides.
- ^ "German Contributions to the Cartography of South West and East Africa from Mid 19th Century to World War I", Proceedings of the 21st International Cartographic Conference, Durban, South Africa, sinurat babaen ni I. J. Demhardt, Department of Geography, University of Technology Darmstadt, panid 903, 2003
- ^ Refer, for example, to "Further Notes on the Kibo Inner Crater and Glaciers of Kilimanjaro and Mount Kenya", authored by P. C. Spink, The Geographical Journal, vol. 106, no. 5/6, Nobiembre - Disiembre 1945, panid 213
- ^ "Dangar Alpine Notes", The Alpine Journal, sinurat babaen ni D. F. O. Dangar, tomo 70, bilbilang 310 ken 311, 1965, panid 328
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Freeman, Sue C. 'In My Wildest Dreams, A Woman's Humorous Perspective Of Her Mt. Kilimanjaro Experience'
- The Snows of Kilimanjaro ket ti naidayegan nga ababa a sarita babaen ni Ernest Hemingway.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Kilimanjaro idiay Wikimedia Commons
- Nailian a Parke ti Bantay Kilimanjaro
- panid ti NASA Eksplorador ti Daga
- Naala ti tangatang a retrato ti Bantay Kilimanjaro, 1937-38—Unibersidad ti Wisconsin-Dagiti Bibilioteka ti Milwaukee Dagiti Dihital nga Urnong


text:
LAOAG CITY – Naiget ti panagsagsagana ti provincial government ti Ilocos Norte kalpasan a napili a maysa nga agbalin nga host ti Asia-Pacific Economic Cooperation wenno APEC Summit ditoy pagilian intono Abril 13 agingga ti 16 ita a tawen.
Segun kenni Gov Imee Marcos, dakkel a pakaidayawan ti probinsiya ti panagturong ditoy dagiti lideres ti nagduduma a pagilian iti intero nga Asya.
Kuna ti gobernador nga napili ti Ilocos Norte nga host para ti panangtratar dagiti APEC leaders seknan ti renewable energy.
Inbatad na nga agarup 70 a kameng ti international delegates ken miyembro ti expert group ti new and renewable energy technologies ti tumabuno iti nasao a summit.
Inpanakkel ni Marcos nga ti Ilocos Norte ket nadur-as iti renewable energy ken maibilang payen a renewable energy capital saan laeng a ditoy Pilipinas ngem ketdi iti intero a Southeast Asia.
Idiay ili ti Bangui, Burgos ken Pagudpud ket masarakan dagiti windmill projects nga nagbalin payen nga tourist attraction ditoy probisniya ken sumaruno met ti pannakaipatakder ti solar power plant idiay ili ti Currimao.


text:
Zaragoza, Nueva Ecija
Ti Zaragoza ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Nueva Ecija iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Zaragoza ket nabingbingay a politikal iti 19 a barbaranggay.[2]
- Batitang
- Carmen
- Concepcion
- Del Pilar
- General Luna
- H. Romero
- Macarse
- Manaul
- Mayamot
- Pantoc
- San Vicente (Poblacion)
- San Isidro
- San Rafael
- Santa Cruz
- Santa Lucia Old
- Santa Lucia Young
- Santo Rosario Old
- Santo Rosario Young
- Valeriana
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Nueva Ecija". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 11 Agosto 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Luzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Nueva Ecija". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 11 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
LA UNION - Dead on the spot ti dua a motrocycle riders kalpasan a naidungpar iti maysa a truck idi nag-overtake idiay Aspiras highway a sakupen ti Brgy. Palina, Pugo, La Union.
Ti nakadungpar iti motorsiklo a nagluganan dagiti biktima ket maysa nga aluminum winged van (RLR 249) a minaneho ti agnagan iti Dencin Attiw, 34-anyos, tubo iti Brgy. Kias, Baguio City ken agnanaed idiay Pico, La Trinidad, Benguet.
Maibasar iti inisial nga imbestigasion ti pulisia, ginandat nga overtake ti motorsiklo a minaneho ni Genofre Sagampod iti Poblacion West, Pugo, La Union iti dua a behikulo ngem idi nagkambyo daytoy ket naidungpar metten iti nasao a winged van.
Natay gapu kadagiti nakaro a dunor a sinagrapda da Sagampod ken ti backride-na a ni Amorsolo Milan, 54-anyos, mannalon.
Saan met a naan-ano ti driver ti truck a ni Attiw.
Agtultuloy pay laeng ti imbestigasion iti nasao nga insidente.


text:
Hermosa, Bataan
Ti Hermosa ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Bataan iti Pilipinas. Ti nagan a "Hermosa" ket naggapu iti pagsasao nga Español, a maipatarus iti Inggles a kas "beautiful".
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Hermosa ket nabingbingay a politikal iti 23 a barbaranggay.[2]
- A. Rivera (Pob.)
- Almacen
- Bacong
- Balsic
- Bamban
- Burgos-Soliman (Pob.)
- Cataning (Pob.)
- Culis
- Daungan (Pob.)
- Mabiga
- Mabuco
- Maite
- Mambog - Mandama
- Palihan
- Pandatung
- Pulo
- Saba
- San Pedro (Pob.)
- Santo Cristo (Pob.)
- Sumalo
- Tipo
- Judge Roman Cruz Sr. (Mandama)
- Sacrifice Valley
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Bataan". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 8 Agosto 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Luzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Bataan". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 8 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)
- Sapasap a Pammo ti Hermosa, Bataan


text:
Quezon, Quezon
Ti Quezon ket maysa a maika-5 klase nga ili iti probinsia ti Quezon iti Pilipinas.
Dagiti linaon
Gobierno[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti opisial ti munisipalidad
- Mayor: Crispin Clacio
- Bise Mayor: Alberto Caparros
- Dagiti konsilor:
- Alberto Luna Binocaz Jr.
- Arnel C. Imperial
- Juan F. Escolano
- Butch Rodriguez
- Wilma B. Isla
- Carlito Cawas
- Apollo Bayan
- Celso Fullante
- ABC Presidente: Crispo Sisperez
- SKMF Presidente Deon T. Calvelo
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Nabingbingay a politikal ti Quezon iti 24 a barbaranggay.[2]
- Apad
- Argosino
- Cagbalogo
- Caridad
- Cometa
- Del Pilar
- Guinhawa
- Gumubat
- Magsino
- Mascariña
- Montaña
- Baranggay I (Pob.)
- Baranggay II (Pob.)
- Baranggay III (Pob.)
- Baranggay IV (Pob.)
- Baranggay V (Pob.)
- Baranggay VI (Pob.)
- Sabang
- Silangan
- Tagkawa
- Villa Belen
- Villa Francia
- Villa Gomez
- Villa Mercedes
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Quezon". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 16 Septiembre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Calabarzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Quezon". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 16 Septiembre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Pagay
Ti pagay ket dumakdakamat iti dua nga species (Oryza sativa ken Oryza glaberrima) ti ruot, a nativo iti tropical ken subtropical nga abagatan-a-dumaya nga Asia ken iti Aprika, a mangmangted iti nasurok a kalima (1/5) ti calorie a sagsagrapen ti tao. Maysa a tinawen a mula, ti pagay ket addaan atitiddog ken nararapis a bulong ken babassit a sabsabong. Ti babassit a bukelna ket bagas ken isu ti kangrunaan a taraon ti nasurok a kagudua ti populasion ti lubong (kaaduanna iti Asia ken Latin America). Ti pagay ti maikatlo a kadakkelan a maimulmula ken maap-apit a kas taraon iti sangalubongan (kalpasan ti mais ken trigo).


text:
Israel
Ti Israel, opisial a ti Estado iti Israel ( /ˈɪzriːəl/; Hebreo: מְדִינַת יִשְׂרָאֵל, Medīnat Yisrā'el, IPA: [me̞diˈnät jisʁäˈʔe̞l] ( denggen); Arabiko: دَوْلَة إِسْرَائِيل, Dawlat Isrāʼīl, IPA: [dawlat ʔisraːˈʔiːl]), ket maysa a parlamentario a republika idiay Tengnga aDaya, iti igid nga pantar iti Baybay Mediterraneano. Nabeddengan ti Lebanon iti amaianan, ti Siria iti amianan a daya, ti Jordan ken ti West Bank iti daya, ti Ehípto ken ti Gaza Strip iti abagatan a laud, ken ti Golpo iti Aqaba idiay Nalabbaga a Baybay iti abagatan, ken buklen daytoy dagiti nadumaduma a heograpiko a langlanga iti uneg iti daytoy bassit a lugar.[1][6] Ti Israel ket naipalpalawag a kas maysa a Hudio ken Demokratiko nga Estado iti bukodna a Kangrunaan a Linlinteg ken isu laeng ti maymaysa a Hudio-a kaaduan nga estado.[7]
Kalpasan ti panagampon ti maysa a resolusion babaen ti Sapasap a Gimong iti Nagkaykaysa a Pagpagilian idi 29 Nobiembre 1947 nga agitaltalek ti panakampon ken pannakaisayangkat iti Nagkaykaysa a Pagpagilian a Plano ti Panagbingay para iti Palestina, idi 14 Mayo 1948 David Ben-Gurion, ti Ehekutibo a Daulo iti Organisasion ti Sangalubongan a Sionista[8] ken presidente ti Hudio nga Ahensia para iti Palestina, nairangarang ti pnakaibangon ti Hudio nga estado idiay Eretz Israel, a maamamoan to a kas ti Estado iti Israel, ti maysa nga estado a nawaya manipud ti Britaniko a Bilin para iti Palestina.[9][10][11] Dagiti kaarrubana nga Arabo nga estado ket nagraut ti sumaruno nga aldaw para ti panagsuporta kadagiti Palestino nga Arabo. Manipud idin ti Israel ket nakigubgubat kadagiti adu a gubgubat kadagiti kaarrubana nga Arabo nga estado,[12] a daytoy ket nagsakup ti West Bank, Peninsula ti Sinai, Gaza Strip ken ti Golan Heights. Paset kadagityo a teritorio, a mairaman ti Day a Herusalem, ket innayon babaen ti Israel, ngem ti pagbeddengan iti kaarrubana a West Bank ket saan pay anga agnanayon a naipalpalawag.[13][14][15][16][17] Ti Israel ket nagpirma iti tulag ti kappia a kaduna ti Ehipto ken Hordania, ngem dagiti ganetget a panagsolbar ti Israeli–Palestina a suppiatan ket saan pay a nagbanagan ti kappia.
Ti sentro ti busbos ti Israel ket ti Tel Aviv,[18] a ti Herusalem ket isu ti kaaduan ti populasion a siudad, ken ti kapitoliona (nupay saan a mabigbigan a sangalubongan a kastoyi). Ti populasion ti Israel, a kas naipalpalawag ti Tengnga nga Opisina dagiti Estadistika ti Israel, ket nakarkulo idi 2012 ti agarup a 7,859,300 a tattao, a dagitoy 5,916,200 ket Hudio.[3][19][20] Dagiti Arabo ket mangbukel ti maikadua a kadakkelan nga etniko a grupo, a kaaduan kadagitoy ket Muslim. Adda pay dagiti basbassit a minoridad a mairaman dagiti Kristiano, Drusos, Sirkasianos ken Samaritano.
Ti Israel ket maysa a [[representatibo a demokrasia] nga addaan ti parlamentario a sistema, panakaitutop a pannakabagi ken sangalubongan a kalintegan nga agbutos.[21][22] Ti Kangrunaan a Ministro ket agserbi a kas ti daulo ti gobierno ken ti Knesset ket agserbi a kas ti maymaysa a kamara a lehislatibo a pannakabagi ti Israel. Ti Israel ket addaan ti maysa a kangatuan a panagnamnama ti biag iti lubong.[23] Daytoy ket maysa a narang-ay a pagilian, kameng ti OECD,[24] ken ti ekonomiana, ket naibatay iti nominal a dagup ti domestiko a produkto, ket isu idi ti maika-41 a kadakkelan iti lubong idi 2010.[25] Ti Israel ket addaan ti kangatuan ti pagalagadan ti panagbiag idiay Tengnga a Daya.[26]
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Kalpasan ti panakawayawaya idi 1948, ti baro a Hudio nga estado ket pormal a nanaganan ti Medinat Yisrael, wenno Estado ti Israel, kalpasan a dagiti dadduma a naidiaya a ken relihioso a nagnagan a mairaman i tEretz Israel ("ti Daga ti Israel"), Zion, ken Hudea, ket nausig ngem nalikudan.[27] Kadagiti nasapa a lawas ti panakawayawayana, ti gobierno ket pinilina ti termino nga "Israeli" tapno mangibaga kadagiti umili ti Israel, a napormalan ti panakaiyebkas babaen ti Ministro ti Ganganaet a Panakibiang a ni Moshe Sharett.[28]
Ti nagan nga Israel ket naipakasaritaan idin a naus-usar, iti sapasap ken relihioso a panagusar, tapno mangitudo ti bibliko a Pagarian ti Israel wenno ti sibubukel a Hudio a pagilian.[29] Segun ti Hebreo a Biblia ti nagan nga "Israel" ket naited kenni patriarka Jacob (Pagalagadan Yisraʾel, Isrāʾīl; Septuagint Griego: Ἰσpaήλ; "struggle with God"[30]) kalpasan ti panagballigina a nakigabbo iti anghel ti Apo.[31] Dagiti sangapulo ket dua nga annak a lallaki ni Jacob ket nagbalin a dagiti nagngiputot kadagiti Israelita, ket nakunkuna pay a kas dagiti Sangapulo ket dua aTribu ti Israel wenno Annak iti Israel. Ni Jacob ken dagiti annakna a lallaki ket nagtaengda idiay Canaan ngem napilitda baben ti bisin a napan idiay Ehipto para iti uppat a kaputotan aginggana kenni Moses, ti maikadua a nalatak nga apo ni Jacob,[32] ket nagidaulo kadagiti Israelita a nagsubli idiay Canaan iti "Ipapanaw". Ti kasapaan nga arkeolohiko naga artepakto a nagibaga ti balikas nga "Israel" ket ti Merneptah Stele iti taga-ugma nga Ehipto (a napetsaan ti naladaw a maika-13 a siglo BCE).[33]
Ti lugar ket naamammoan pay a kas ti Nasantuan aDaga, a daytoy ket nasantuam para iti amin a dagiti Abraham a relihion a mairaman ti Hudaismo, Kristianidad, Islam ken ti Bahá'í a Pammati. Sakbay ti 1948 a Panakairangarang ti Panakawayawaya ti Israeli, ti sibubukel a rehion ket naamammoan babaen kadagiti nadumaduma a nagnagan a mairaman ti Akin-abagatan a Siria, Siria Palestina, Pagarian iti Herusalem, Probinsia ti Iudaea, Coele-Siria, Retjenu, Canaan ken, ti naisansangayan a kas ti, Palestina.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Panaka-antigo[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti pakinakem ti "Daga iti Israel", a naamammoan iti Hebreo a ka ti Eretz Yisrael (wenno Eretz Yisroel), ket nangruna daytoy idin ken sagrado kadagiti Hudio a tattao manipud idi Bibliko a panawen. Segun ti Torah, ti Dios ket inkarina ti daga kadagiti tallo a Patriarka dagiti Hudio a tattao.[34][35] Iti naikabatayan ti eskritura, ti paset ti panawen dagiti tallo a Patriarka ket naikabil iti nasapa a maikadua a milenio BCE,[36] ken ti immuna a Pagarian iti Israel ket nabangon idi maika-11 a siglo BCE. Dagiti simmaruno a dagiti Israelita a pagarian ken estado ket nagballaballag a naturayan kadagiti sumaganad a ginasut a tawtawen, ken naamammon dagitoy manipud kadagiti nadumaduma bibliko a nagtaudan.[37][38][39][40]
Ti akin-amianan a Pagarian iti Israel, ken dagiti pay siudad a Pilistino nga estado ket natnag idi 722 BCE, ngem ti akin-abagatan a Pagarian iti Hudah ken dagiti nadumaduma a Poeniko a siudad ket nagtultuloy ti kaaddada idi ti rehion ket tinurayan babaen ti Asiria. Ti irurumsua dagiti Babilonia, ti Hudah ket dimteng pay daytoy a naparukma.
Klasiko a paset ti panawen[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti nagsasaruno a Persiano a turay, ti rehion, ket nabingbinagy ti nagbaetan ti probinsia ti Siria-Coele ken kalpasan daytoy ti autonomo a Yehud Medinata, ket naininut idi a naparang-ay ti urbano a kagimongan, a kaaduan atinurayan babaen dagiti Hudio. Ti Griego a panagrukma ket linabsanna daytoy a rehion nga awan dagiti resistansia wenno interesado. Nainkorporado iti Ptolemaiko ken kanungpalanna dagiti Seleusida nga Imperio, ti akin-abagatan a Lebante ket kaaduan a na-helenisado, a nagitakder daytoy kadagiti irteng a nagbaetan dagiti Hudio ken dagiti Griego. Ti suppiatan ket rimtak idi 167 BCE babaen ti Macabeo a Yaalsa, a nagballigi ti panagipatakderna ti maysa a nawaya a Hasmonean a Pagarian idia Hudah, a daytoy ket napadakkel ti kaaduan ti moderno nga Israel, idi dagiti Seleusida ket nagininutda a nakapukaw ti panagtengngel ti rehion.
Ti Imperio a Romano ket rinautna ti rehion idi 63 BCE, nga immuna a nangala ti panagtengngelna iti Siria, ken idi pay panakairamanna idiay sibil a gubat ti Hasmonean. Ti panagsalisal a nagbaetan dagti kumayat ti Romano ken dagiti kumayat ti Parto a sangkatiponan idiay Hudea ket dimtengan ti panakaiturong ti panakaikabil ni Herod ti Nalatak ken ti pakaitiptipon ti Herodes a Pagarian a kas ti basalo a Hudio nga estado ti Roma. Ti panakaapday dagiti Herodes, ti Hudea, ket naipabalin a kas probinsia ti Roma, ket nagbalin daytoy a lugar ti naranggas a panagsalisal dagiti Hudio a simmupiat kadagiti Greko-Romano, a nagpatinggaan ti Hudio-Romano a Gubgubat, a nagpatinggaan daytoy ti nawatiwat a panagdadael ken panagpaty dagiti puli. Ti kaadda dagiti Hudio ti rehion ket bimmassit kalpasan ti panakapaay ti Bar Kokhba a yaalsa a sinupiatan ti Imperio a Romano idi 132 CE.[41] NUpay kasta, adda idi ti nagtultuloy a bassit a kaada dagiti Hudio ken ti Galilea ket isu ti nagbalin a sentro relihionna.[42][43] Ti Mishnah ken ti paset ti Talmud, dagiti sentro a testo ti Hudio, ket naaramid idi ti las-ud ti maikadua aginggana ti maika-4 a sigsiglo CE idiay Tiberias ken Herusalem.[44] Ti rehion ket kaaduan a nataengan babaen dagiti Greko-Romano idiay aplaya ken dagiti Samaritano idiay turod nga away. Ti Kristianidad ket nagininut idi a simmuksukat ti Romano a paganismo, a ti lugar a babaen ti Bisantino a turay ket napabalin iti Mitra iti Daya, a kas dagiti Palaestina Prima ken Palaestina Secunda a probinsia. Ngem idi maika-5 ken maika-6 a siglo, dagiti dramatiko a pasamak dagiti Samaritano a Yaalsa ket binalbaiwanna daytoy a daga, nga adda dagiti adu a pannakadadael kadagiti Bisantino a Kristiano keb Samaritano a kagimongan ken ti maysa a nagbanagan ti panagpabassit tipopulasion. Kalpasan ti Persiano a panagrukma ken ti saan a napaut a pannakaikabil ti Hudio a Mankomunidad idi 614 CE, ti Imperio a Bisantino ket nangikabil ti panagturayna idi 625 CE, a nagbanagan daytoy ti adadu pay a panakaapday ken panakadadael.
Tengnga a panawen[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi 635 CE, ti rehion, ia mairaman ti Herusalem, ket naparukma babaen dagiti Arabo ken nabati idi a tinengtengngel dagiti Muslim para kadagiti sumaruno a 1300 a tawtawen.[45]Ti panaktengngel ti rehion ket naiyallatiw ti nagbaetan dagiti Umayyad,[45] Abbasids,[45] ken dagiti Krusada ti dagup dagiti simmaruno nga innem a siglo,[45] sakbay a naparukma babaen ti Mamluk Sultanato, idi 1260.[46] Idi 1516, ti rehion ket rinukma babaen ti Imperio nga Otomano, ken nabati babaen ti Turko a panakaturay aginggana idi maika-20 a siglo.[46]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c d "Israel". The World Factbook. Central Intelligence Agency. 8 Pebrero 2012. ISSN 1553‐8133 Kitaen ti
|issn=pateg (tulong). Naala idi 17 Pebrero 2012.
- ^ "Kinaudi a Bilbilang ti Populasion iti Israel". Pudno a Biblioteka ti Hudio. Enero 2012. Naala idi 17 Pebrero 2012.
- ^ a b "Populasion, babaen ti Populasion a Grupo". Binulan a Pakdaar ti Estadistika. Tengnga nga Opisina dagiti Estadistika ti Israel. 7 February 2013. Naala idi 17 Pebrero 2012.
- ^ "Senso ti Populasion idi 2008" (PDF). Tengnga nga Opisina dagiti Estadistika ti Israel. Naala idi 17 Pebrero 2012.
- ^ a b c d "Reporta para kadagiti Napili a Pagilian ken Suheto". Pagbanagan ti Sangalubongan nga Ekonomia. Internasional a Pundo ti Panguartaan. 2012. Naala idi 17 Pebrero 2012.
- ^ Skolnik 2007, pp. 132–232
- ^ "Israel". Kawayaan iti Lubong. Kawayaan a Balay. 2008. Naala idi 20 Marso 2012.
- ^ Naamammoan idi a ti Sionista nga Organisasion
- ^ "Panakairangarang iti Panakabangon iti Estado iti Israel". Ministro iti Ganganaet a Panakibiang ti Israel. 14 Mayo 1948. Naala idi 8 Abril 2012.
- ^ Brenner, Michael; Frisch, Shelley (Abril 2003). Sionismo: Ababa a Pakasaritaan. Markus Wiener Publishers. p. 184.
- ^ "Dagiti Sionista a Daulo: David Ben-Gurion 1886–1973". Ministro iti Ganganaet a Panakibiang ti Israel. Naala idi 13 Hulio 2011.
- ^ Gilbert, Martín (2005), Ti Routledge nga Atlas iti Araba–Israeli a suppiatan, Routledge, ISBN 978-0415359009
- ^ "Ti kasasaad iti Herusalem". Ti Saludsod iti Palestina ken ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. Nagkaykaysa a Pagpagilian Departamento iti Publiko a Paammo. "Ti Daya a Herusalem ket naipanunutan a, babaen ti Sapasap a Gimong ken ti Salaknik a Konsilo, a kas paset ti nasakupan a teritorio ti Palestina."
- ^ BBC News (29 Marso 2006). "Panagusig: Dakkel a plano ni Kadima". Naala idi 10 Oktubre 2010.
- ^ BC Kessner, HS Tatta nga Aldaw. [tt_news=873 "Dagiti Narigat nga Inadadal ti Israel"]. Naala idi 19 Marso 2012.
- ^ Ti Instituto para iti Nailaina a Panagadal ti Salaknib. "Ti Legado ti Di-nailawlawgan a Pagbeddengan, Paammo ti Tel Aviv Bilang. 40, Hunio 5, 2002". Naala idi 7 Oktubre 2010.
- ^ "Warnakan ti Israel: Ti Daga nga Awan ti Pagbeddenganna". The Epoch Times. Naala idi 20 Marso 2012.
- ^ "GaWC – Ti Lubong babaen ti GaWC 2008". Globalisasion ken Sangalubongan a Panagsukisok kadagiti Siudad a Network. Naala idi 1 Marso 2009.
- ^ "Ti Israel ket rinikpanna ti dekada nga addaan ti populasio iti 7.5 a riwriw". Haaretz. 30 Disiembre 2009. Naala idi 20 Marso 2012.
- ^ Time Series-DataBank, Tengnga nga Opisina dagiti Estadistika, naala idi 20 Pebrero 2009
- ^ Rummel 1997, p. 257. "Ti agdama a listaan dagiti liberal a demokrasia ket mairaman ti: Andorra, Arhentina, ... , Cyprus, ... , Israel, ..."
- ^ "Sangalubongan aPnagala 2006: Panagrang-ay ti Tengnga a Daya iti Tengnga ti Sangalubongan a Panagganab ti Kawayaan". Freedom House. 19 Disiembre 2005. Naala idi 20 Marso 2012.
- ^ "WHO: Ti panagnamnama ti biag idiay Israel ket maysa a kangatuan iti lubong". Haaretz. 24 Mayo 2009.
- ^ "Ti panagpangato ti Israel idiay OECD". Organisasion para iti Ekonomiko a Pagtitinnulongan ken Panagrangrang-ay. Naala idi 20 Marso 2012.
- ^ "Reporta para kadagiti Napili a Pagilian ken Suheto". World Economic Outlook Database. Internasional a Pundo ti Panguartaan. Septiembre 2011.
- ^ "Pagsurotan ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan". Panagrangrang-ay a Programa ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. Naala idi 4 Nobiembre 2010.
- ^ "Nadayeg a Pamanunotan". The Palestine Post (Herusalem). 7 Disiembre 1947. p. 1.
- ^ "On the Move". Time (New York). 31 Mayo 1948. Naala idi 6 Agosto 2007.
- ^ Levine, Robert A. (7 Nobiembre 2000). "Kitaen ti Israel a kas maysa a Hudio Pagilan nga Estado, ADadu wenno Basbassit Demokratiko". The New York Times. Naala idi 19 Enero 2011.
- ^ Wells, John C. (1990). Longman a diksionario ti panagbalikas. Harlow, Inglatera: Longman. p. 381. ISBN 0-582-05383-8. naikabil a "Jacob".
- ^ "Ken ti kinununa ket, Ti nagan ket saanton a tinawtawagan a Jacob, ngem Israel: para iti kas maysa a prinsipe ti kabilenagn ket adda iti Dios ken adda ti tattao, ken nagballigin." (Henesis, 32:28, 35:10). Kitaen pay ti Hosea 12:5.
- ^ Exodus 6:16–20
- ^ Barton & Bowden 2004, p. 126. "Ti Merneptah Stele... ket masuppiatan nga isu ti kadaanan nga ebidensia a saan a ti Biblia para ti kaadda ti Israel a nasapsapa ngem ti maika-13 a siglo BCE."
- ^ "Ken ti Apo a Dios ket mangiyegto kenka idiay daga a tagikua dagiti ammam, ken nasken a sika ket mangtagikuantoa; ken mangiyeg to kenka ti kasayaatan, ken agputot kayonto kadagiti ad-adu ngem dagiti ammayo ." (Deuteronomy 30:5).
- ^ "Ngem no agsubikanto kaniak, ken namnamaem dagiti bilinko ken surotem dagitoy, urayno ti panakaiwarwarasyo ket adda idiay kaadaywan a paset ti langit, ngem siakto ket agurnong kadagitoy, ken isublikto iti lugar a napilik a gapunan ti naganko nga agnaed idiay." (Nehemiah 1:9).
- ^ "Sursoroten ti Biblia a Linia a Pagorasan", Sursoroten ti Biblia (Public Broadcast Television), naala idi 29 Septiembre 2007
- ^ Friedland & Hecht 2000, p. 8. "Para kadagiti napalabas a ribribo a tawen ti Herusalem ket isu ti tugaw ti Hudio a panakaturayan, ti sangkabalayan a lugar dagiti ari, ti lokasion dagiti bukodna a lehislatibo a konsilo ken dagiti korte."
- ^ Ben-Sasson 1985
- ^ Matthews, Victor H. (2002), Ti Ababa a Pakasaritaan ti Taga-ugma nga Israel, Westminster John Knox Press, p. 192, ISBN 978-0-664-22436-3
- ^ Miller, J. Maxwell; Hayes, John Haralson (1986), Ti Pakasaritaan ti Taga-ugma nga Israel ken Hudah, Westminster John Knox Press, p. 523, ISBN 978-0-664-21262-9
- ^ Oppenheimer, A'haron ken Oppenheimer, Nili. Nagbaetan ti Roma ken Babilonia: Dagiti Panagadal ti Hudio a panagidaulo ken Kagimongan. Mohr Siebeck, 2005, p. 2.
- ^ Cohn-Sherbok, Dan (1996), Atlas iti Hudio a Pakasaritaan, Routledge, p. 58, ISBN 978-0-415-08800-8
- ^ "Palestina: Pakasaritaan". Ti Online nga Ensiklopedia dagiti Romano a Probinsia. Ti Unibersidad iti South Dakota. 18 Enero 2007. Naala idi 20 Marso 2012.
- ^ Morçöl 2006, p. 304
- ^ a b c d Gil, Moshe (1997), Pakasaritaan iti Palestine, 634–1099, Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, ISBN 978-0-521-59984-9
- ^ a b Kramer, Gudrun (2008), Pakasaritaan iti Palestina: Manipud ti Panagrukma dagiti Otomano aginggana ti panakabangon iti Estado ti Israel, Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan, p. 376, ISBN 978-0-691-11897-0
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Israel idiay Wikimedia Commons
- Pakaammo ti panagbiahe idiay Israel manipud idiay Wikivoyage
- Gobierno
- Portal ti gobierno ti Israel
- Ababa a pakaammo iti Israel idiay Ministro ti Ganganaet a Pannakibinag ti Israel
- Opisial a website ti Opisina ti Kangrunaan a Ministro ti Israel
- Opisial a website ti Ministro ti Turismo ti Israel
- Sapasap a pakammo
- Israel a naikabil iti The World Factbook
- Mapmapa
- Wikimedia Atlas iti Israel
- Kitaen ti Israel iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)
- Israel
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Arabiko
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Nalabbasit
- Dagiti pagilian ti Daya a Mediteraneo
- Dagiti Hebreo a balikas ken insasao
- Lebante
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti pagilian ti Tengnga a Daya
- Dagiti pagilian ti Asideg a Daya
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1948
- Sionismo


text:
fidel wrote:
...numan pay nakirmet tayo a kunada, naragsakak nga awaganda iti kasta, datayo nga ilokano nagagaget nga manggamulo iti daga ken nasalimetmet. Kitaenyo dagiti kakabsat a naipurwak iti sadino man a paset ti pilipinas ken iti intero a lubong, kaaduan kanyada iti nagballigi...
naguneg unay data ilocano'm manong fidel, indiak makam-met..
@topic: maipannakkel ko as ilocano ket nagaget tayo ken mabiag tayo latta uray agrigat ti lubong ta amin nga root ken agkuti nga ararawan ti daga mabalen tayo nga kanen... nabsugen ti maysa nga aldaw...


text:
Papa Juan XVII
Ni Papa Juan XVII (pimmusay idi 6 Disiembre 1003), naipasngay a kas ni John Sicco, ket ti anak a lalaki ti sabali pay a Juan Sicco,[1] ket naipasngay idi idiay rehion ti Roma a nakunkuna idi a kas ti Biveretica.[2] Isu ti nangsaruno kenni Papa Silvestre II a kas Papa manipud idi 16 Mayo 1003, ngem isu ket pimmusay kalpasan ti innem a bulan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Juan XVII idiay Wikimedia Commons


text:
Nawaya a sopwer
Ti nawaya a sopwer (Ingles: free software) ket ti wayawaya wenno kinawaya ti maysa nga agar-aramat wenno agus-usar a pagtarayen, kopiaen, iwaras, adalen, baliwan, ken papintasen ti sopwer.
Dakdakamaten ti nawaya a sopwer ti uppat a langa ti wayawaya para kadagiti agar-aramat iti sopwer
- Ti wayawaya a pagtarayen wenno pagandaren ti programa, para iti aniaman a gapu (wayawaya 0)
- Ti wayawaya nga adalen wenno sukisoken no ania dagiti maaramidan ti programa, ket usaren daytoy iti ania man a pakasapulan (wayawaya 1). Masapul ditoy ti kaadda ti pannakastrek iti taudan a kodigo.
- Ti wayawaya a maiwaras manen dagiti kopia tapno makatulong kadagiti kakadua (wayawaya 2).
- Ti wayawaya a pasayaaten ken papintasen pay ti programa, ken ited iti publiko dagiti naaramid a panangpasayaat tapno agnaar ti sibubukel a komunidad (wayawaya 3). taudan a kodigo.
Dagiti mabigbig a pagarigan[urnosen | urnosen ti taudan]
- GNU, GNU Emacs, GNU C Library
- Operating systems: GNU/Linux, FreeBSD, OpenBSD
- Kernels: Linux, HURD
- Pagbasabasa ti web: Mozilla Firefox
- OpenOffice.org
- Databases: MySQL, PostgresSQL
- Apache
- GNOME, KDE
- Programming language compilers/interpreters: GNU Compiler Collection, PHP, Perl, Python
- MediaWiki (ti sopwer ti Wikipedia)


text:
Antilia nga Olandés
Ti Antilia nga Olandés (Danés: Nederlandse Antillen [ˈneːjərlɑntsə ˈɑntɪlə(n)] ( denggen), Papiamentu: Antia Hulandes[2]), ken saan pormal a makunkuna pay a kas iti Danes nga Antilia,[3] ket maysa idi a naturay a Karibe a pagilian iti kaunegan ti Pagarian iti Olanda, a nabuklan ti dua nga is-isla a grupo idiay Lesser nga Antilia: Aruba, Bonaire ken Curaçao (Is-isla ti ABC), idiay Leeward nga Antilia iti igid ti aplaya ti Venezuela; ken Sint Maarten, Saba ken Sint Eustatius (Is-isla ti SSS ), idiay Is-isla ti Leeward ti abagatan a daya iti Is-isla ti Birhen.
Ti Aruba ket nagikkat idi 1986 a kas maysa a naisina a pagilian iti kaunegan ti Pagarian iti Olanda, ken dagiti nabati nga Antilia nga Olandés ket nawara idi 10 Oktubre 2010,[3] a nagbanagan dagiti baro a dua a komponente a pagilian, ti Curaçao ken ti Sint Maarten, a dagiti sabsabali a is-isla ket timmiponda ti Olánda a kas ti "espesial a munisipalidad", opisial a dagiti publiko a bagi.[4]
Ti nagan nga 'Antilia nga Olandés' ket sagpaminsan pay a maus-usar a mangitudo kadagiti is-isla ti Karibe a paset iti Pagarian iti Olanda, a ti is-isla a Danes a Karibe.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Landsverordening officiële talen". wetten.nl. 28 Marso 2007. Naala idi 5 Enero 2011.
- ^ Papiamentu/Ingles Dikshonario, Ratzlaff, Betty; pg. 11
- ^ a b "Ti panagbaliw ti kasasaad ket kayat na a sawen a ti Danes nga Antilia ket awanen". BBC News. BBC. 10 Oktubre 2010. Naala idi 11 Oktubre 2010.
- ^ "Antillen opgeheven op 10-10-2010" (iti Danes). NOS. 1 Oktubre 2009. Naala idi 1 Oktubre 2009.


text:
LAOAG CITY - Tiniliw dagiti kameng ti Philippine National Police ti innem a lallaki kalpasan a maatap a nagsusublat a nangrames iti maysa a guest relations officer wenno GRO idiay Pasuquin Ilocos Norte.
Iti inisyal nga imbestigasyon ti PNP-Pasuquin, innem a lallaki nga agpapada a mannalon ti napan nagkakanta iti maysa a videoke bar a pagpapaayan ti nasao a GRO a nailinged iti nagan a Jenny.
Rumrumuar nga idi nabarteken dagiti suspek ket inawis da ti biktima a mapan iti igid ti baybay ken idi nakakita da ti kubo-kubo idiay a napan da intuloy ti naginom.
Maipagarup nga idi nabartek ti biktima ket nakaturog ngem nakigtot idi madlaw na nga adda nakaparabaw iti bagi na ken nangrames kenkuana.
Kalpasan ti nasao a lalaki ket simmublat pay dagiti dadduma a pakaibilangan ti maysa a menor de edad.
Temporaryo a napalubusan dagiti suspek kabayatan a maisagsagana ti kaso a maipila kontra kenkuana.


text:
CiNii
Ti CiNii (/ˈsaɪniː/ [1]) ket serbisio ti bibliograpiko a database para iti akademiko a panagipablaak, a nangruma a mangigandat kadagiti obra iti Hapon ken dagiti Inggles nga obra a naipablaak idiay Hapon. Ti database ket napundar idi Abril 2005 ken tinartaripato babaen ti Nailian nga Instituto ti Inpormatika.[2] Ti serbisio ket agbiruk manipud ti uneg dagiti database a tinartaripato babaen ti NII [NII Electronic Library Service (NII-ELS) and Citation Database for Japanese Publications (CJP)], ken dagiti pay database a maited babaen ti Nailian a Biblioteka ti Dieta ti Hapon, dagiti pagipenpenen nga instituto, ken dagiti dadduma pay a gunglo.[3]
Ti database ket aglaon ti ad-adu ngem 15 a riwriw nga artikulo manipud kadagiti ad-adu ngem 3600 a pablaak.[4] Ti kadawyan a bulan (idi 2012) ket nakakita ti ad-adu ngem 30 a riwriw a panagserrek manipud kadagiti 2.2 a riwriw a naisangayan a bisitas,[5] ken ti kadakkelan ken kakomprehensibuan a kita ti database idiay Hapon. Urayno ti database ket adu ti kita a displinario, ti kadakkelan a paset dagiti maawatna a panag-usisa ket ti nagtagitaon ken ti pagobraan ti siensia sosial, mabalin daytoy a gapu ti CiNii ket is-isu ti database a mangsakop kadagiti eskolar nga obra ti Hapon iti datoy a pagobra (aa kasumbangir ti natural, pormal, ken dagiti medikal a siensia ti a makaserbi manipud kadagiti sabali a database).[6]
Ti database ket mangikeddeng ti naisangayan a panangilasin, NII nga ID ti Artikulo (NAID), para kadagiti amin a maikabkabil.[5]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "About CiNii". CiNii. Naala idi 2014-02-23.
- ^ 大向一輝 (Ohmukai, Ikki) (2009). "学術情報プラットフォームとしてのCiNii". Current Awareness (301). CA1691.
- ^ "Databases Incorporated". CiNii. Naala idi 2014-02-23.
- ^ "
titlelist_els.tsv". CiNii. 2014-02-15. Naala idi 2014-02-23.
- ^ a b 大向一輝 (Ohmukai, Ikki) (Nobiembre 2012). "System design and data modeling of CiNii articles". The Journal of Information Science and Technology Association 62 (11): 473–477.
- ^ 日詰梨恵 (Hizume, Rie); 逸村裕 (Itsumura, Hiroshi) (2010). "CiNii 収録率から見たわが国の学術情報電子化の現状:人文学4領域を対象に". 中部図書館情報学会誌 50: 19–35.


text:
Blog
Ti blog (naipangyababa manipud ti web log)[1] ket pagtutungtungan wenno sitio ti pakaammo a naipablaak iti World Wide Web ken buklen dagiti diskreto a pablaak ken kadawyan a naiparparang iti balinsuek a kronolohiko nga urnos (ti kinaudi a pablaak ti umuna a maiparang). Idi 2009 dagiti blog ket kadawyan nga obra dagiti agmaymaysa a tao, sagpaminsan met ti bassit a grupo, ken kadawyan a mangsakop ti agmaymaysa a suheto. Iti kabiitann naparang-ay metten dagiti adu ti nagsurat a blog, dagiti pablaak nga insurat babaen ti adu a bilang dagiti mannurat ken propesinal a naurnos. Dagiti blog nga adu ti nagsurat a ket agtaud manipud kadagiti warnakan, dagiti dadduma pay a pagipablaakan ti midia, dagiti unibersidad ken dagiti dadduma pay a kapada a pakabilangan dagiti instituto para kadagiti umad-adu a bilang iti trapiko ti blog. Ti pannakaipadur-as ti Twitter ken dagiti dadduma pay a sistema ti "microblogging" ket nakatulong a mangitipon kadagiti blog nga adu ti nagsurat ken ti dagiti blog ti agmaymaysa a nagsurat kadagiti pagipablaakan ti damdamag iti kagimongan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Blood, Rebecca (Septiembre 7, 2000). "Weblogs: A History And Perspective".


text:
Kategoria:Dagiti biddut ti CS1 kadagiti petsa
Kitaen dagiti pateg ti petsa iti:
|param1=, |param2=, ... (kasisigud a nailemmeng ti mensahe ti biddut)
No dagiti dakamat ti CS1 ket aglaon kadagiti parametro ti panagtengngel ti petsa, maaramid ti panagsubok tapno makita no dagiti petsa ket maikeddeng iti agasmag ti WP:DATESNO ken kitaenna no ti petsa ket pudno a petsa. Ti panagsubok ket mangiraman kadagiti amin a pateg ti parametro a panagtengngel ti petsa; no husto ti pormat ti petsa ngem ti pateg ket aglaon ti sabali a testo (kas pagarigan:
|date=10 Marso 2015 (online laeng)) mapaayto ti panagsubok.
Ti mensahe ti biddut ket maiparang no ti petsa ket saan a naisurat iti Ilokano.
No maisaad ti
|date=, ti
|year=,
|month=, ken
|day=, no adda, ket mangaramid dagitoy ti
|date=day month year. Dagiti biddut kadagiti aniaman kadagiti tallo kadagiti parametro ti agmaymaysa a komponente ti petsa ket maireportada a kas biddut iti
|date=.
Dagiti petsa sakbay ti 1582 ket matrato a kas dagiti petsa ti kalendario a Huliano. Dagiti petsa manipud idi 1582 ken kalpasan daytoy ket matrato a kas dagiti petsa ti kalendario a Gregoriano. Ti kalendario a Huliano idi ket naus-usar kadagiti dadduma alugar aginggana idi agarup a 1923. Dagiti tallo a petsa ti kalendario a Huliano kadagiti maituon a paset ti panawen, ti 29 Pebrero kadagiti tawen ti 1700, 1800, ken 1900, ket taudanto dagiti mensahe ti biddut gapu ta dagita a tawen ket saan a bisiesto a atwen iti kalendario a Gregoriano.
Dagiti masakbayan a petsa kadagiti dakamat ti CS1 ket limitado iti agdama tawen + 1; a daytoy ket, para iti 2015, dagiti petsa ti dakamat iti 2016 ket maawat ngem dagiti petsa ti dakamat iti 2017 ken iti labes ket saan.
No mangikeddeng ti bulan wenno dagiti sakop ti panawen, ti WP:DATESNO ket ipalawagna ti husto a panangisina a kas ti maysa nga awan baetan nga en dash (saan nga usaren ti
–).
Dagiti sakop ti tawen iti porma iti YYYY–YY a ti ayan ti dua a numero a tawen ket basbassit ngem 13 ket maireporta dagitoy a kas biddut gapu ta dagitoy a petsa ket saan a nalawag; usaren ti YYYY–YYYY. (Kitaen ti WP:MONTH para kadagiti salaysay.)
Ti mangsolbar daytoy a biddut, siguraduen a husto ti petsa ken ti pormat ti petsa ken naisurat iti Ilokano. Kitaen ti saan a nasayaat ti pannakaikabil wenno saan a husto a tulnek, adu unay a testo, saan a kompleto nga umuna a letra dagiti petsa, kdpy.
Dagiti panid nga addaan kadagitoy a biddut ket automatiko a maikabil iti Kategoria:Dagiti biddut ti CS1 kadagiti petsa.[a]
Idi las-ud ti panagparang-ay ti Panagdakamat nga Estilo 1, adu kadagiti baro a mensahe ti biddut ket nailemmeng. Dagiti nailemmeng a mensahe ket naiparang idi nairugrugi ti panagparang-ay. Dagiti editor a kumayat a makakita amin a mensahe ti biddut ti CS1 ket mabalinda a makita babaen ti panagikabil idiay bukodda a sapasap wenno kudil iti CSS a makita diata baba:
.citation-comment {display: inline !important;} /* Ipakita amin a mensahe ti biddut ti Panagdakamat nga Estilo 1 */
Amin dagiti mensahe ti biddut ket naiparangen isunga daytoy a css ket saanen a nasken.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti panid iti espasio ti Agar-aramat, Tungtungan, Agar-aramat tungtungan, Wikipedia tungtungan, Papeles tungtungan, Plantilia tungtungan, Tulong tungtungan, Kategoria tungtungan, Modulo tungtungan, ken MediaWiki tungtungan ket saan a mairaman kadagiti kategoria ti pagsurotan ti biddut.
Pampanid iti kategoria "Dagiti biddut ti CS1 kadagiti petsa"
Ti sumaganad a 31 a pampanid ket dagiti adda iti daytoy a kategoria, manipud ti 31 a dagup.
I
L
- Listaan dagiti birngas ti estado iti Estados Unidos
- Listaan dagiti Bise Presidente iti Estados Unidos
- Listaan dagiti kanta ti estado iti Estados Unidos
- Listaan dagiti napili a pasasao ti estado ken territoria iti Estados Unidos
- Listaan dagiti naturay nga estado
- Listaan dagiti pagilian babaen ti Pagsurotan ti Panagrang-ay ti Nagtagitaoan
- Listaan dagiti pagilian ken territorio babaen ti dagup a kadakkel
- Listaan dagiti Papa
- Listaan dagiti timbengan ti oras ti UTC


text:
Plantilia:Unicode
{{{1}}}
Panagusar[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti batayan a bersionna, daytoy a plantilia ket mangisaad iti kita ti letra para iti argumentona iti maysa a mabalin a mangsuporta kadagiti naipangruna a simbolo. Ti argumento ket maibaga babaen ti pabagusar ti panangikodigo ti karakter ti HTML, iti desimal (kas ti
{) wenno heksadesimal (kas ti
©), wenno nbabaen ti panangipekket daytoy a kas naranas a testo. Dagiti pagarigan:
{{unicode|⋊}}→ ⋊
{{unicode|⋊}}→ ⋊
{{unicode|⋊}}→ ⋊
wenno
{{unicode|⋉}}→ ⋉
{{unicode|⋉}}→ ⋉
{{unicode|⋉}}→ ⋉
Panggep[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy a plantilia ket napartuat tapno mangpalubos ti nalaka a panagbaliw kadagiti kita ti letra ti Unicode. Daytoy ket makatulong kadagiti pagbasabasa (browser) no ani akadagiti karakter ti saan a nasayaat a maipakita, kas ti Internet Explorer ti Microsoft iti Windows XP.
Dagiti napili a kita ti letra ket naidesinio tapno mapaadu a mapasayaat ti probabilidad iti nasayaat a panangipakita kadagiti karakter a saan a naisangayan iti Unicode. Nupay kasta, dagiti nadumaduma a kita ti letra ket mangsakop kadagiti nadumduma a a sakop ti Unicode. Daytoy ket mabalin a naserserbi para kadagiti nadumaduma a simbolo ti Unicode. Saan nga usaren daytoy para kadagiti sumaganad:
- Para kadagiti kuerdas ti Internasional a Ponetiko nga Alpabeto, usaren ti {{IPA}}.
- Para kadagiti nadumaduma a sinuratan ti saan a Latin, no mabalin, usaren ti {{lang}}, wenno saan ti {{script}}.
Dagiti internal[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti taudan para iti plantilia ket:
{{{1}}}
ken ti
class="Unicode" ket naipalawag idiay MediaWiki:Common.js a kas ti sumaganad:
.Unicode { font-family: "Arial Unicode MS", "Lucida Sans Unicode"; }
Laglagipen a naipalawag laeng para iti Windows XP. Maaramid daytoy babaen ti panagpunta ti XP iti JavaScript.
Mabalin a tuonan daytoy babaen iti bukodmo a panangiplawag iti klase ti
Unicode iti personal a CSS (kas ti
Agar-aramat:nagan/common.css).
Datos ti plantilia[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy ket isu ti dokumentasion ti TemplateData para iti plantilia nga inus-usar babaen ti VisualEditor.
Unicode
Daytoy a plantilia ket inus-usar iti panangisaad ti kita ti letra tapno mabalin dgaiti simbolo ti Unicode .
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- {{IPA}} – Tapno mapormat dagiti simbolo ti Internasional a Ponetiko nga Alpabeto
- {{PUA}} – Tapno mamarkaan dagiti karakter manipud ti Lugar ti Pribado a Pangusar a nasken a matalinaay
- {{transl}} – Sapasap a romanisasion
- {{script}} – Dagiti eskritu iti pagdaliasatan a kaho ti Unicode
- {{UnicodeTitle}}
- {{unichar}} – Tapno mapormat ti maysa a deskripsion ti karakter ti Unicode


text:
Bulkan Cagua
Ti Bulkan Cagua ket maysa kadagiti aktibo a bulkan iti Pilipinas. Daytoy ket naminduan a nagbettak iti nairehistro a pakasaritaan.
Dagiti linaon
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Bulkan Cagua ket maysa kadagiti aktibo a bulkan ti Pilipinas, ken mabirukan daytoy idiay probinsia ti Cagayan. Daytoy ket naisanglad idiay rehion ti Tanap ti Cagayan , iti akin-amianan nga isla ti Luzon. Daytoy ket mabiruka idiay akin-amianan unay a paset ti kabambantayan ti Sierra Madre,[2] kennaisanglad iti rehion ti aktibo a bulkanismo a mabalin a nagtaud manipud ti tukki a nagbaetan ti Is-isla ti Babuyan ken Luzon.[3] Urayno ad-adu ti makitkita a rehistro ti seismiko ti nagbaetan ti amianan a daya a Luzon ken ti is-isla, dagiti bulkan adda pay met iti amianan a laud a bangir ti isla. Ti ebidensia ti pakainaigan a nagbaetan dagiti dua nga isla ket mairaman dagiti aglomerado manipud kadagiti nadumaduma a bulkan ken dagitibisel ti andesitika lava iti amin a paset ti rehion.[3]
Heolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti aktibidad ti nasapa a Pleistoseno a panagbettak ket basaltiko andesita wenno epusion a basalto. Ti bulkan ket naabbongan idi babaen ti adu a panagayus ti lava manipud idi 600,000 aginggana idi 300,000 a tawtawen. Daytoy ket nakakitan ti aktibidad a sumakop kadagiti preatiko a panagbettak ken ayus ti dapo. Ti bulkan ket natuktukan iti 1.5 kilometro (1 mi) a kalawa nga abut ti bulakan.
Daytoy ket addaan kadagiti innem a napudot nga ubbog. Ti Maasok iti asideg ti abut ti bulkan; ti Marafil iti amianan a laud; ti Manaring, 5 kilometro (3.1 mi) ti amianan-amianan daya; ti San Jose, 10 km (6.2 mi) ti amianan-amianan daya; Kabinlangan, 3 km (1.9 mi) amianan a laud ken ti Paminta, 2 km (1.2 mi) ti amianan-amianan a laud.
Aktibidad a panagbettak[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti dua a naipakasaritaan a panagbettak ket napasamak iti daytoy a bulkan. Ti aktibidad idi 1860 ket kaaduan idi a preatiko ngem mabalim met a sinaruno babaen ti piroklastiko ng aayus. Dagiti kabarbaro solpatariko a panagbettak ket napasamak idi 1907.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti aktibo a bulkan ti Pilipinas
- Dagiti mabalin nga aktibo a bulkan ti Pilipinas
- Dagiti di aktibo a bulkan ti Pilipinas
- Instituto ti Bulkanolohia ken Seismolohia ti Pilipinas
- Bulkan
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Cagua". Programa ti Global a Bulkanismo, Instituto ti Smithsoniano. http://www.volcano.si.edu/world/volcano.cfm?vnum=0703-09=.
- ^ gonzaga.gov.ph
- ^ a b Opisina ti Siensia ti Pilipinas, p. 15.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Bulkan Cagua idiay Wikimedia Commons
- "Panid ti Bulkan Cagua". Instituto ti Bulkanolohia ken Seismolohia ti Pilipinas (PHIVOLCS).


text:
Virtual International Authority File
Ti Virtual International Authority File (VIAF) ket maysa nga internasional a turay ti papeles. Daytoy ket kumaduaan a gandat dagiti nadumaduma a nailian a bibioteka ken inpatpataray babaen ti Online Computer Library Center (OCLC).[1][2] Ti gandat ket inrugi babaen ti Nailian a Biblioteka ti Alemania ken ti Biblioteka ti Kongreso ti Estados Unidos.
Ti gandatna daytoy ket ti mangisilpo dagiti papales ti nailian a turay (a kas ti Aleman a Turay a Papaeles ti Nagan) iti agmaymaysa a birtual a turay ti papaeles. Iti daytoy a papeles, dagiti agpapada a rehistro manipud kadagiti sabali nga agasmang ti datos ket naisilsilpoda. Ti VIAF a rehistro ket makaala ti alagaden a numero ti datos, aglaon kadagiti nagruna a rehistro ti "kitaen" ken "kitaen pay" manipud kadagiti kasisigud a rehistro, ken mangitudo kadagitikasisigud a rehistro ti turay. Dagiti datos ket mabalin a magun-od iti online babaen ken mabalin a magun-od para kadagiti agsuksukisok ken pannakisinnukatan ken pannakibinningayan ti datos. Ti resiprokal a panagpabaro ket agus-usar ti protokol ti Open Archives Initiative.
Dagiti numero ti papaeles ket agdama a mainaynayon kadagiti biograpiko nga artikulo ti Wikipedia.[3]
Kitaen pay ti[urnosen | urnosen ti taudan]
- Universal Authority File (GND)
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Kelley, Michael; Schwartz, Meredith (2012). "VIAF service transitions to OCLC". Library Journal ( Media Source) 137 (8): 16.
- ^ VIAF, OCLC.
- ^ Ti Wikipedia ket aginayon kadagiti VIAF a panagilasin, CNI


text:
Hong Kong
Ti Hong Kong[nota 3] (Insík: 香港) ket maysa nga espesial nga administratibo a rehion (SAR) ti Republika ti Tattao ti Tsina (PRC). Daytoy ket mabirukan idiay akin abagatan nga aplaya ti Tsina ken, napalikmutan babaen ti Delta ti Karayan Perlas ken Baybay Abagatan Tsina,[8] daytoy ket naamammuan iti nawatiwat a pakaimatanganna ken adalem a masna a pagsangladan. Nga adda ti masa ti daga iti 1,104 km2 (426 sq mi) ken ti maysa a populasion ti pito a riwriw a tattao, ti Hong Kong ket maysa kadagiti kapusekan ti populasion a luglugar iti lubong.[9] Ti populasion ti Hong Kong ket 95 a porsiento ti etniko nga Insik ken 5 a porsiento manipud kadagiti sabsabali.[10] Dagiti kaaduan nga Insik a Han ti Hong Kong ket kangrunaan a nagtaud manipud kadagiti siudad ti Guangzhou ken Taishan idiay kaarrubana probinsia ti Guangdong.[11]
Ti Hong Kong ket nagbalin a kolonia ti Britaniko nga Imperio kalpasan ti Umuna a Gubat ti Opio (1839–42). Daytoy idi ket kasisigud nga idiay laeng Isla ti Hong Kong, dagiti pagbeddengan ti kolonia ket napadakkel kadagiti agpang idiay Kowloon Peninsula idi 1860 ken kadagiti Baro a Teritorio idi 1898. daytoy idi ket sinakup babaen ti Hapon idi las-ud ti Pasipiko a Gubat, a kalpasan daytoy ket nagtuloy a tinengngel dagiti Britaniko aginggana idi 1997, idi ti Tsian ket nangituloy ti a nagturay.[12][13] Ti rehion ket nangikedkeddeng ti bassit laeng a pannakibiang ti gobierno baben kadagiti naisangsangayan a pammattian ti positibo a di panankibiang idi las-ud ti panawen ti kolonia.[14] Ti paset ti panawen ket adu a nakaimpluensia ti agdama a kultura ti Hong Kong, a kankanayon a naipalplawag a kas "Daya anagsabat ti Laud", ken ti panagadal a sistema, nga inus-usar a kapada bassit a mangsursurot ti sistema idiay Inglatera aginggana idi naikeddeng dagiti reporma idi 2009.[15]
Babaen ti pamunganayan ti "maysa a pagilian, dua asistema", ti Hong Kong ket adda ti naidumduma a a sistema ti politika manipud ti nangruna a daga ti Tsina.[16] Ti nawaya nga ukoman ti Hong Kong ket agob-obra babaen ti batayan a sapasap a linteg.[17][18] Ti Batayan a Linteg ti Hong Kong, ti batay-linteg a dokumentona, a mangibagbaga a ti Hong Kong ket nasken nga adda ti maysa a "nangato a degrado iti autonomia" kadagiti amin a banag malaksid ti ganganaet a panakibiang ken panagsalaknib ti milisia, mangituray ti bukodna a sistema ti politika.[19] Urayno daytoy ket adda ti agrangrang-ay nga adu a sistema apartido, adda ti bassit a grupo ti elektorado nga agtengtengngel ti gudua ti bukodna a lehislatura. Nga isu ti Mangipangulo nga Ehekutibo ti Hong Kong, ti daulo ti gobierno, ket pinilpili ti maysa a Komite ti Eleksion iti 400 aginggana ti 1,200 a kamkameng, ti maysa akasaadan a mabanaganto iti las-ud ti umuna a 20 a tawtawen ti Insik a panagturay.[20][21][22]
A kas maysa kadagiti magiyununa ti internasional a sentro ti pinansia iti lubong, ti Hong Kong ket adda iti maysa a nangruna a serbisio ti kapitalista nga ekonomia a nailasin babaen ti nababa a panagbuis ken nawaya a panagtagilako, ken ti kuarta, a doliar ti Hong Kong, ket isu ti maikawalo a kaaduan a naitagtagilako a kuarta iti lubong.[23] Ti kaawan ti pagyanan ket nataudan ti demanda para iti napuspusek a panangibangbangons, a nakaparang-ayan ti siudad iti maysa a sentro ti moderno a arkitektura ken ti katayagan a siudad iti lubong.Ti Hong Kong ket adda ti maysa kadagiti kangatuan a matgedan ti tunggal maysa a tao iti lubong.[5] Ti napusek a pagyanan ket nangiturongan pay ti naparang-ay unay a network ti pagluganan nga adda ti panaglugan ti publiko a gatad ti panabiahe iti sumurok iti 90 a porsiento, ti kangatuan iti lubong. Ti Hong Kong ket adda dagiti nadumaduma a nangato pannakairanggo iti sangalubongan kadagiti nadumaduma nga aspeto. Kas pagarigan, ti kinawaya ti ekonomiana, pinansia ken ekonomiko a pannakibinglyan, kasayaat ti biag, panangipagarup ti padaksen, Pagsurotan ti Panagrang-ay ti Nagtagitaon, kdpy., ket nangatoda amin a nairanggo.[24][25][26][27][28][29]Segun kadagiti karkulo manipud ti UN ken ti WHO, ti Hong Kong ket adda idi ti kapautan ti panagbiagiti aniaman a rehion iti lubong idi 2012.[30] Ti Hong Kong ket adda pat ti kangatuan a natimbeng nga IQ score kadagiti 81 a pagilian iti lawlaw ti lubong.[31]
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti nagan a "Hong Kong" ket aproksimado a aponetikoa a panagibaga ti pannakabalikas iti naisasao a Kantones wenno Hakka a nagan ti "香港", a ti kaibuksilanna ket "nabanglo a sangladan".[32] Sakbay ti 1842, ti nagan ket nangibagbaga ti bassit a waig – nga itan ket ti Pagsangladan ti Aberdeen wenno 香港仔 hoeng1 gong2 zai2 "Bassit a Hong Kong" – ti baetan ti Isla ti Aberdeen ken ti abagatan a bangir ti Isla ti Hong Kong , nga isu daytoy idi ti maysa kadagiti immuna puntos a nagsasarakan dagiti marino ti Britaniko ken dagiti lokal a mangngalap.[33]
Ti repernsia iti nabanglo ket mabalin a mangibagbaga kadagiti danum ti pagsangladan a napasam-it babaen ti ipapan ti nasadiwan a danum manipud ti Karayan Perlas, wenno manipud kadagiti paktoria ti insiensio a nangilinia ti aplaya ti amianan iti Kowloon, a naipenpen iti lawlaw ti Pagsangladan ti Aberdeen Harbour a mailuluas sakbay ti panagrang-ay ti Pagsangladan ti Victoria .[32] Idi 1842, napirmaan ti Tulagan ti Nanking, ken ti nagan a Hong Kong ket isu idi nga immuna a nairehistro kadagiti opisial a dokumento a pakabuklan ti intero nga isla.[34]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Sakbay ti kolonia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti arkeolohiko a panagad-adal ket mangsuporta ti kaadda ti tao idiay lugar ti Chek Lap Kok manipud idi 35,000 aginggana idi 39,000 a tawtawen, ken idiay Sai Kung Peninsula manipud idi 6,000 a tawtawen.[35][36][37] Ti Wong Tei Tung ken ti Three Fathoms Cove ket dagiti dua a kasapaana sitio panagtagtagitao ti tao iti [[Paleolitiko] apaset ti panawen. Daytoy ket namatmatian a ti Three Fathom Cove ket karayan a ginget a karayan a pagtaengan ken ti Wong Tei Tung ket lugar a pagpataudan ti litiko. Dagiti nakalkali a Neolitiko nga artipakto ket mangisingsingasing kadagiti kultural a paggigiddiatan manipud ti kultura ti Longshan culture idiay amianan a Tsina ken ti pagtaengan babaen ti tattao a Che sakbay ti migrasion dagiti Baiyue.[38][39] Dagiti walo a petroglipo ket naduktalan kadagiti naipalikmut nga isla, a manipud pay laeng idi Shang a Dianstia idiay Tsina.[40]
Idi214 BC, ni Qin Shi Huang, ti immuna nga emperador ti Tsina ket pinarukmana dagiti tribu ti Baiyue idiay Jiaozhi (moderno a rehion ti Liangguang) ken imunana nga intiponna ti teritorio iti imperial a Tsina. T moderno a Hong Kong ket mabirukan idiay Nanhai a komanderia (moderno a Distrito ti Nanhai) ken idiay asideg ti taga-ugma a kapitolio a siudad ti Panyu.[41][42] Ti lugar ket naipagkaykaysa babaen ti pagarian ti Nanyue, a binagon babaen ni heneral Zhao Tuo idi 204 BC kalpasan ti pannakarebba ti Qin a Dianstia.[43] Idi ti pagarian ket pinarukama babaen ni Emperador Wu iti Han idi 111 BC, ti daga ket naikeddeng iti komendaria iti Jiaozhi babaen ti Han a Dinastia. Dgaiti arkeolohiko nga ebidensia ket mangipakpakita a ti populasion ket immadu ken ti nasap a panagpataud ti asin ket rimmang-ay iti daytoy a paset ti panawen. Ti Panteon ni Lei Cheng Uk Han Tomb idiay Kowloon Peninsula ket namatmatian a nabangon idi las-ud ti Han a Dianstia.[44]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Daytoy ti opisial a naisurat iti Insik a testo ti rehional a kayarigan iti Hong Kong, ti testo iti Kangrunaan a Linteg iti Hong Kong, ken ti gobierno a sapot a pagsaadan ti Hong Kong,[1] nupay ti "Espesial nga Adminitratibo a Rehion ti Hong Kong" ken "Hong Kong" ket maalala.
- ^ Ti kangrunaan a Linteg ti Hong Kong ket agibagbaga a ti opisial a pagsasao ket "Insik ken Inggles".[2] Saan nga agibagbaga no ania a pagalagadan iti "Insik". A ti Mandarin a naisurat kadagiti Napalaka nga Insik a karakter ket dagitoy ti pagalagadan ti kangrunaan a daga ti Tsina, ti Kantonesa ken dagiti Panarawidwidan nga Insik a karakter ket isuda ti de facto a pagalagadan idiay Hong Kong. Kitaen pay ti: Bilingualismo idiay Hong Kong.
- ^ Ti nagan ket kankanayon a naisurat iti Hongkong aginggana idi ti gobierno ket nangampon ti agdama a porma idi 1926 (Warnakan ti Gobierno ti Hongkong, Pakdaar 479, 3 Septiembre 1926). Urayno kasta, adda dagiti siglo ti kaduogan a gunglo nga agus-usar pay laeng iti nagan, a kas ti Hongkong Post, Elektrisidad ti Hongkong ken Ti Hongkong ken Shanghai Korporasion ti Panagbanko. Bayat a ti nagnagan kadagiti kaaduan a lugar idiay nangruna adaga ti Tsina ket naromanisado iti Inggles a nagus-usar ti Pinyin, ti opisial nga Inggles a nagan ket Hong Kong a saan a ti pinyin iti Xianggang.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "GovHK: Dagiti Nagtaeng". Gobierno ti Hong Kong. Naala idi 29 Septiembre 2010.
- ^ "Dagiti Opisial a Pagsasao". Gobierno ti Hong Kong. 2006. Naala idi 29 Septiembre 2010.
- ^ "Ti Populasion ken dagiti nagruna a Paspasamak". Departamento ti Senso ken Estadistika, Gobierno ti Hong Kong. 2010. Naala idi 4 Oktubre 2010.
- ^ "Densidad ti Populasion babaen ti Kalawa". Departamento ti Senso ken Estadistika, Gobierno ti Hong Kong. 2009. Naala idi 4 Oktubre 2010.
- ^ a b c d e "Hong Kong". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 26 Abril 2011.
- ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2009 – Gini a Pagsurotan". Programa ti Panagrangrang-ay ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. Naala idi 10 Nobiembre 2009.
- ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2011". Nagkaykaysa a Pagpagilian. Naala idi 2011-11-02.
- ^ "Heograpia ken Klima, Hong Kong". Departamento dagiti Senso ken Estadistika, Gobierno ti Hong Kong. Naala idi 10 Enero 2007.
- ^ Ash, Russell (2006). Ti 10 a Kalaingan iti Amin 2007. Hamlyn (agipabpablaak). p. 78. ISBN 0-600-61532-4.
- ^ "Populasion babaen ti Etnisidad, 2001 ken 2006". Departamen to dagiti Senso ken Estadistika, Gobierno ti Hong Kong. Naala idi 4 Oktubre 2010.
- ^ Fan Shuh Ching (1974). "Ti Populasion ti Hong Kong". Tawen a Populasion ti Lubong (Komite para iti Internastional a Koordinasion ti Nailian aPanagsukisok ti Demograpia): 18–20. Naala idi 25 Agosto 2010.
- ^ "Kimmadduaan a Panangirangarang ti Gobierno ti Nagkaykaysa a Pagarian ken Gran Britania ken Akin-amianan nga Irlanda ken ti Gobierno ti Republika ti Tattao ti Tsina iti Saludsod iti Hong Kong". Opisina ti Batay=Linteg ken Nangruna adaga a Pannakibiang, Gobierno ti Hong Kong. 19 Disiembre 1984. Naala idi 4 Oktubre 2010. "Ti Gobierno ti Republika ti Tattao ti Tsian ket nangirangarang ti panangala manen ti Hong Kong a lugar (a mairaman ti Isla ti Hong Kong, a Kowloon ken dagiti Baro a Teritorio, a kalpasan daytoy ket naibagbaga a kas ti Hong Kong) ket daytoy ti sapsap a kakaykayatan dagiti intero nga Insik a tattao, ken daytoy ket naikeddeng nga agtuloy a mangsanay ti kinaturay iti Hong Kong a mangrugi manipud inton-ano ti 1 Hulio 1997."
- ^ "Iti Daytoy nga Aldaw: 1997: Ti Hong Kong ket naited iti iti Insik a panagtengngel". BBC News. 1 Hulio 1997. Naala idi 9 Septiembre 2008.
- ^ "Dagiti Kasayaatan ti Panagbinglay a Sentro ti Pinansia iti Lubong". CNBC. Naala idi 30 Oktubre 2009.
- ^ "Dagiti kasayaatan a Pakabuklan ti Programa". Gobierno ti Hong Kong. Naala idi 20 Oktubre 2010.
- ^ So, Dudley L.; Lin, Nan; Poston (2001). Ti Insik a Trianggulo ti Nangruna a daga ti Tsina, Taiwan ken Hong Kong. Greenwood Publishing. pp. 13–29. ISBN 0-313-30869-1.
- ^ "Batayan a Linteg, Kapitulo IV, Paset 4". Panangiturong a Komite ti Panangipatakder ti Batayan a Linteg. Naala idi 10 Nobiembre 2009.
- ^ Russell, Peter H.; O'Brien, David M. (2001). Ukoman a Pannakawaya iti Panawen ti Demokrasia: Dagiti Kritiko a Perspektibo manipud ti lawlaw ti Lubong. Unibersidad ti Virginia a Pagmalditan. p. 306. ISBN 978-0-8139-2016-0.
- ^ Ghai, Yash P. (2000). Autonomia ken Etnisidad: Panakitinnulag kadagiti Makibinglay a Pangtunton iti Adu nga Etniko nga Es-estado. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. pp. 92–97. ISBN 978-0-521-78642-3.
- ^ "Keddeng ti Nailian a Kongreso ti Tattao iti Pamay-ay para iti Panagporma ti Umuna a Gobierno ken Umuna a Lehislatibo a Konsilo ti Espesial nga Administratibo a Rehion ti Hong Kong". Naala idi 21 Pebrero 2012.
- ^ "Panakabalbaliw ti Naikapet I iti Batayan a Linteg ti Espesial nga Administratibo a Rehion ti Hong Kong iti Republika ti Tattao ti Tsina a Maipanggep ti Pamay-ay para iti Panagpili ti Mangipangulo nga Ehekutibo ti Espesial nga Administratibo a Rehion ti Hong Kong".
- ^ Rioni, S. G. (2002). Ti Hong Kong a naipakatengngaan ti isip: Dagiti Politikal ken Ekonomiko a Banag. Nova nga Agpabpablaak. pp. 9–10. ISBN 978-1-59033-237-5.
- ^ "Triennial Central Bank Survey: Report on global foreign exchange market activity in 2010". Departamento ti Panguartaan ken Ekonomia (Bank for International Settlements): 12. Disiembre 2010. Naala idi 15 Oktubre 2011.
- ^ "World Competitiveness Yearbook 2006". Imd.ch. Naidulin manipud ti kasisigud idi 7 Marso 2007. Naala idi 17 Abril 2011.
- ^ "Global Competitiveness Report – Growth Competitiveness Index Ranking" (PDF). Naala idi 17 Abril 2011.
- ^ "Business Competitiveness Index – BCI" (PDF). Naala idi 17 Abril 2011.
- ^ "Corruption Perceptions Index". Transparency.org. Naala idi 17 Abril 2011.
- ^ "Dagiti Kasayaatan nga Eropuerto ti Lubong". Worldairportawards.com. Naala idi 17 Abril 2011.
- ^ "Pagsurotan ti Kinawaya ti Ekonomia". Heritage Foundation. Naala idi 1 Septiembre 2011.
- ^ "WHO: Reporta ti Hapon nakakita a ti babbai ti Hong Kong ket nalabsandan dagiti Haponesa iti kapaut ti panagbiag". Haaretz. Hulio 2012. Naala idi 26 Hulio 2012.
- ^ [1], IQ ken ti Baknang ti Pagpagilian
- ^ a b Room, Adrian (2005). Dagiti Nagan ti Lugar iti Lubong. McFarland & Company. p. 168. ISBN 0-7864-2248-3. Naala idi 1 Septiembre 2011.
- ^ Bishop, Kevin; Roberts, Annabel (1997). Imperial a Waya ti Tsina. China Books and Periodicals. p. 218. ISBN 962-217-511-2. Naala idi 1 Septiembre 2011.
- ^ Fairbank, John King (1953). Panagtagilako ken Diplomasia idiay Aplaya ti Tsinat: Ti Pannakalukat dagiti Puerto ti Tulagan, 1842–1854 (2nd nga ed.). Unibersidad ti Harvard a Pagmalditan. pp. 123–128. ISBN 978-0-8047-0648-3.
- ^ "The Trial Excavation at the Archaeological Site of Wong Tei Tung, Sham Chung, Hong Kong SAR". Akeolohiko a Kagimongan ti Hong Kong. Enero 2006. Naala idi 21 Agosto 2010.
- ^ "港現舊石器制造場 嶺南或為我發源地" [Nagparang ti paleolitiko a sitio idiay Hong Kong, ni Lingnan ket mabalin a nadutalanna ti naikaispangayantayo]. People's Daily (iti Insik). 17 Pebrero 2006. Naala idi 21 Agosto 2010.
- ^ Tang, Chung (2005). "考古與香港尋根" [Timmulong nangbiruk dagiti arkeologo dagiti Tinaudan ti Hong Kong]. New Asia Monthly (iti Insik) (New Asia College) 32 (6): 6–8. Naala idi 21 Agosto 2010.
- ^ Li, Hui (2002). "百越遗传结构的一元二分迹象" [Ti henetiko nga Estruktura ti Baiyue a nabingay iti gudua]. Panagsukisok ti Etniko a Grupo ti Guangxi (iti Insik) 70 (4): 26–31. Naala idi 21 Agosto 2010.
- ^ "2005 a Pagobraan nga Arkeolohia idiay Sitio ti Sham Chung". Arkeolohiko a Kagimongan ti Hong Kong. Enero 2006. Naala idi 21 Agosto 2010.
- ^ "Dagiti Nairangarang a Monumento idiay Hong Kong – Dagiti Baro Teritorio". Departamento ti Palpaliwa ken dagiti Serbisio ti Kultura ]], Gobierno ti Hong Kong. 13 Enero 2010. Naala idi 21 Agosto 2010.
- ^ Ban Biao; Ban Gu; Ban Zhao. "地理志" [Treatado iti Heograpia]. Book of Han (iti Insik). Volume 28. Naala idi 26 Agosto 2010.
- ^ Peng, Quanmin (2001). "从考古材料看汉代深港社会" [Arkeolohiko a material manipud ti Shenzhen-Hong Kong a Kagimongan ti Han]. Relikia manipud ti Abagatan (iti Insik). Naala idi 26 Agosto 2010.
- ^ Keat, Gin Ooi (2004). Abagatan a daya nga Asia: Ti Naipakasaritaan nga Ensiklopedia. ABC-CLIO. p. 932. ISBN 1-57607-770-5. Naala idi 1 Septiembre 2011.
- ^ "Archaeological Background". Hong Kong Yearbook (Gobierno ti Hong Kong) 21. 2005. Naala idi 27 Agosto 2010.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Endacott, G. B (1964). Ti Akin-Day a Pagtagilakuan;: Urnong dagiti Dokumento a Mangaladawan ti Pakasaritaan ti Hong Kong. Her Majesty's Stationary Office. p. 293. ASIN B0007J07G6.
- Fu, Poshek; Deser, David (2002). Ti Sinema ti Hong Kong: Pakasaritaan, Dagiti Arte, Identidad. Unibersidad ti Cambridge University a Pagmalditan. p. 346. ISBN 978-0-521-77602-8.
- Hanstedt, Paul (2012). Hong Konged: One Modern American Family's (Mis)adventures in the Gateway to China. Avon, MA: Adams Media. ISBN 9781440540738.
- Lui, Adam Yuen-chung (1990). Dagiti Puerto ken dagiti Pirata – Ti Pakadsaritaan ti Hong Kong. Kagimongan ti Pakasaritaan ti Hong Kong. p. 114. ISBN 962-7489-01-8.
- Liu, Shuyong; Wang, Wenjiong; Chang, Mingyu (1997). Ti Maysa a Paraigid a Pakasaritaan ti Hong Kong. Foreign Languages Press. p. 291. ISBN 978-7-119-01946-8.
- Ngo, Tak-Wing (1 Agosto 1999). Pakasaritaan ti Hong Kong: Estado ken Kagimongan babaen ti Kolonial a Turay. Routledge. p. 205. ISBN 978-0-415-20868-0.
- Tsang, Steve (1995). Gobierno ken Politika: Ti Dokumentario ti Hong Kong. Unibersidad ti Hong Kong a Pagmalditan. p. 312. ISBN 962-209-392-2.
- Tsang, Steve (4 Septiembre 2007). Ti Moderno a Pakasaritaan ti Hong Kong. I. B. Tauris. ISBN 978-1-84511-419-0.
- Welsh, Frank (1993). Ti Binulod a LUgar: ti Pakasaritaan ti Hong Kong. Kodansha International. p. 624. ISBN 978-1-56836-002-7.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Hong Kong idiay Wikimedia Commons
- Pakaammo ti panagbiahe idiay Hong Kong manipud idiay Wikivoyage
- Wikimedia Atlas iti Hong Kong
- Hong Kong
- HongKong
- Hong Kong a naikabil iti The World Factbook
- Kitaen ti Hong Kong iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)
- Hong Kong
- Panangipalnaad ti Kangrunaan a Panagrang-ay para iti Hong Kong
- Gobierno
- Apganistán
- Armenia
- Azerbaijan
- Bahrain
- Banglades
- Butan
- Brunei
- Burma (Myanmar)
- Cambodia
- Tsína
- Cyprus
- Ehipto
- Georgia
- India
- Indonesia
- Iran
- Irak
- Israel
- Hapón
- Hordania
- Kazakstan
- Amianan a Korea
- Abagatan a Korea
- Kuwait
- Kirgistán
- Laos
- Lebanon
- Malaysia
- Maldibas
- Mongolia
- Nepal
- Oman
- Pakistan
- Pilipinas
- Katar
- Rusia
- Saudi Arabia
- Singapur
- Sri Lanka
- Siria
- Tayikistan
- Tailandia
- Daya a Timor (Timor-Leste)
- Turkia
- Turkmenistan
- Dagiti Nagkaykaysa nga Emirato nga Arabo
- Uzbekistan
- Bietnam
- Yemen
- Hong Kong
- Macau
- Hong Kong
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1997
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Insik
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Inggles
- Dagiti dati a kolonia ti Britaniko
- Dagiti nawaya a siudad
- Dagiti metropolitano a lugar ti Tsina
- Delta ti Karayan Perlas
- Dagiti matagtagitao nga aplaya a lugar idiay Hong Kong
- Dagiti matagtagitao a lugar a nabangon idi 1842
- Dagiti puerto a siudad ken ili idiay Tsina
- Baybay Abagatan Tsina
- Dagiti espesial nga administratibo a rehion ti Republika ti Tattao ti Tsina


text:
1849
Ti 1849 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Lunes iti kalendario a Gregoriano.
Dagiti linaon
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero–Marso[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 4 – Ni Zachary Taylor ket nagmadi nga agsapata ti opisina iti aldaw a panaginana (Dominggo). Ti Urbano a sarita ket nagtengtengel a ni David Rice Atchison, Presidente pro tempore ti Senado ti Estados Unidos ket isu idi Presidente de jure para iti maysa nga aldaw.
- Marso 5 – Ni Zachary Taylor, ti maika-12 a Presidente iti Estados Unidos, ket naisapata a kas presidente.
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero–Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hunio 15 – James K. Polk, maika-11 a Presidente iti Estados Unidos (naipasngay 1795)
Hulio–Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Oktubre 7 – Edgar Allan Poe, Amerikano a mannurat (naipasngay 1809)
Kasilpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti 1849 idiay Wikimedia Commons


text:
Manne Siegbahn
Ni Karl Manne Georg Siegbahn (3 Disiembre 1886 – 26 Septiembre 1978)[1] ket Sueko a pisiko a nagungunaan ti Premio Nobel iti Pisika indi 1924 "para kadagiti pannakaduktalna ken panagsusisok iti pagobraan iti espektroskopia ti Rayo-ekis".[2][3]
Ni Siegbahn ket naipasngay idi idiay Örebro, Suesia. Isu ket nakagun-od iti Ph.D. idiay Unibersidad ti Lund idi 1911, ti tesisna a natituluan iti Magnetische Feldmessungen (dagiti panagrukod ti magnetiko a lugar). Isu ket nagtignay a propesor para kenni Johannes Rydberg idi napaay iti salun-atna, ken sinarunona a kas napno a propesor idi 1920.
Kalpasan ti pannakagun-odna iti Ph.D., isu ket nangrugi a nagsukisok iti espektroskopia ti rayo-ekis. Daytoy nga obra ket nagtultuloy idi immalis idiay Unibersidad ti Uppsala idi 1923. Isu ket nagpadur-as ti eksparimental nga aparato a nangpalubos kaniana nga agaramid iti napudno a panagrukod kadagiti kaatiddog ti allon ti rayo-ekisa pinataud babaen dagiti atomo dagiti nadumaduma nga elemento. Isuket nagpadur-as iti taripnong iti pananginagan kadagiti nadumaduma nga espektral a linia a pakaidumadumaan dagiti elemento iti espektroskopia ti rayo-ekis, ti notasion ni Siegbahn. Dagiti apag-isu a panagrukod ni Siegbahn ket nangiyunaan dagiti adu a panagpadur-as iti kuantum a teoria ken atomiko a pisika.[4]
Idi 1937, ni Siegbahn ket maidutok a kas Direktor ti Departamento ti Pisika ti Instituto ti Nobel iti Naarian nga Akademia dagiti Siensia ti Suesia. Idi 1988 daytoy ket nabaliwan iti nagan iti Instituto Manne Siegbahn (MSI).[5] Dagiti panagsusisoka grupo ti instituto ket naurnos manen manipud idin, ngem ti nagan ket agtultuloy pay laeng iti Laboratorio Manne Siegbahn a sangsangailien babaen ti Unibersidad ti Stockholm.
Ni Siegbahn ket inasawana ni Karin Högbom 1idi 914. Adda dua nga annakda: ni Bo Siegbahn (1915–2008), diplomata ken politiko, ken ni Kai Siegbahn (1918–2007), pisiko, a nagungunaan met iti Premio Nobel iti Pisika idi 1981, para iti kontribusionna iti panagdur-as ti potoelektron nga espektroskopia ti rayo-ekis. Ti asawana ket pimmusay idi 1972.
Isu ket nangabak iti Medalai Hughes idi 1934 ken Medalia Rumford idi 1940. Idi 1944, isu ket nagpatente iti bomba ni Siegbahn.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Biograpia manipud ti website ti Pundasion ti Nobel
- ^ Dakamat ti premio Nobel
- ^ Shampo, M. A.; Kyle, R. A. (1998). "Manne Siegbahn--Nobel Prize for x-ray spectroscopy". Mayo Clinic proceedings. Mayo Clinic 73 (3): 249. doi:10.1016/S0025-6196(11)64468-6. PMID 9511784.
- ^ Bitla iti presentasion ti premio Nobel
- ^ "History". Naala idi 25 Mayo 2012.


text:
Mustafa Kemal Atatürk
Ni Mustafa Kemal Atatürk (pannakabalikas [musˈtäfä ceˈmäl ätäˈtyɾc]; 19 Mayo 1881 (Sapasap) – 10 Nobiembre 1938) ket maysa idi nga Otomano ken Turko nga opisial ti buyot, rebolusionario nga estadista, mannurat, ken ti immuna a Presidente ti Turkia. Isu ket naipammadayawan a kas ti nangibangon ti Republika ti Turkia. Ti apelyidona, nga Atatürk (a kayatna a saoen ket "Ama dagiti Turko"), ket naited idi kaniana (ken maiparit ti usaren ti siasinoman a tao) idi 1934 babaen ti Turko a parlamento.
Ni Atatürk ket maysa idi nga opisial ti milisia idi las-ud ti Umuna a Sangalubongan a Gubat.[1] Kalpasan ti panakaabak ti Otomano nga Imperio iti Umuna a Sangalubongan a Gubat, isu ket nangidaulo ti Nailian a Tignay ti Turkia iti Turko a Gubat ti Panagwayawayas. Idi nakabangon ti probisional a gobierno idiay Ankara, inabakna dagiti puersa nga inpatulod babaen dagiti Aliado. Dagiti milisia a kampaniana ket nakagun-odan ti pannakawayawaya ti Turkia. Ni Atatürk ket nangirugi kadagiti programa ti politiko, ekonomiko, ken dagiti kultural a reporma, a nagsuksukimat a mangbalbaliw ti dati nga Otomano nga Imperio iti maysa a moderno, a naibatay ti laud ken sekular a pagilian nga estado. Babaen ti panangidaulona, adda dagiti rinibu a pagadalan ti naipatakder, ti kangrunaan nga edukasion ket naaramid idi nga awan bayadna ken kapilitan, bayat a dagiti panagbayad ti buis dagiti agtaltalon ket naipabassit.[2] Dagiti pamunganayan a reporma ni Atatürk, a puonan ti pannakabangon ti moderno a Turkia, ket naitudtudo a kas ti Kemalismo.
Nasapa a biag[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Mustafa Kemal Atatürk ket naipasngay kadagidi nasapa a bulan iti 1881, a mabalin nga idiay kaarrubaan tiAhmed Subaşı wenno idiay Kalsada Islahhane (tatta nga aldaw iti Kalsada Apostolou Pavlou) idiay Kaarrubaan iti Koca Kasım Pasha (daytoy a balay tattan ket maysa a museo) idiay Salonica (tatta nga aldawen ket ti Thessaloniki),[3] iti Otomano nga Imperio, iti inana ani Zübeyde Hanım (maysa a mangibalblay) ken ti amana a ni Ali Rıza Efendi (maysa a opisial ti milisia, kleriko ti kasuratan ti titulo ket agtagtagilako ti tarikayo). Maysa laeng kadagiti kakabsat ni Mustafa, ti maysa kasatna a babai nga agnagan ti Makbule (Atadan) ti nagbiag iti kinaubing; daytoy a kabsatna ket pimmusay idi 1956.[4] Segun kenni Andrew Mango, isuna ket naipasngay iti maysa a pamilia nga idi ket Muslim, ti agsasao ti Turko ken gangani ti tengnga a klase.[5] Segun tiEncyclopaedia Judaica, maysa a naiyunayunay a sapasap nga inararamid idi dagiti adu a Hudio iti Salonika ket ni Atatürk idi ket maysa a Doenmeh (kripto-Hudio) a tinaudan.Adu kadagiti relihioso a kasuppiat ni Atatürk ket kinaykayatda daytoy a panirigan.[6] Ti amana a ni Ali Rıza ket naipanpanunotan dagiti dadduma nga isu ket maysa nga Albanes a tinaudan;[7][8][9][10][11] nupay kasta, segun kenni Falih Rıfkı Atay, dagiti kaputotan ni Ali Rıza ket dagidi Turko, a dimtenga a nagtaud manipud ti Söke idiay Probinsia ti Aydın iti Anatolia.[12][13] Ti inana a ni Zübeyde ket naipanpanunotan nga isuna ket Turko a tinaudan[9][10] ken segun kenni Şevket Süreyya Aydemir, isuna idi ket Yörük a kaputotan.[14] Adda pay dagiti naisingsingasing a maipanggep ti bassit nga Eslabo a tinaudanna.[15][16][17]
Isuna ket naipasngay a kas ni Mustafa, ken ti maikadua a naganna a Kemal (kayatna a saoen ket Kalibnos wenno Kinalakay) ket naited idi kaniana babaen ti nagsursuro kaniana iti matematika, a ni Kapitan Üsküplü Mustafa Efendi, segun kenni Afet Inan iti panagraraem iti kalaingna ken kinalakay,[18][19] ken segun kenni Ali Fuat Cebesoy, gaputa ti manursuro a ni Mustafa Efendi ket kinayatna a maisalumina ti estudiantena a kanagnaganna,[20] urayno ti biograpona a ni Andrew Mango ket nangisingsingasing nga isuna met laeng ti nagpili ti nagan a kas ti pamamdayaw ti nailian a mannaniw a ni Namık Kemal.[21] Kadagiti nasap a tawtawenna, ti inana ket nagawawis kenni Mustafa Kemal a mapan kadagiti relihioso a pagadalan, nga isuketnagkedked ken nabiit laeng a napan. Kalpasanna, isuna ket napan iti Eskuela Şemsi Efendi (ti maysa a pribado nga eskuela nga adda ti adadu a sekular a kurikulo) iti panagiturturong iti amana. Dagiti nagannak kaniana ket kinaykayatda nga isu ket makaadal kadagiti panagtagilako, ngen ti awan a panagkonsulta kaniada, ni Mustafa Kemal ket nangala ti panagserrek nga esksaminasion para iti Eskuela ti Milisia ti Salonica (Selanik Askeri Rüştiyesi ) idi 1893. Idi 1896, isu ket simrek idiay Nangato a Pagadalan ti Milisia ti Monastir. Idi 14 Marso 1899,[22] isu ket simrek idiay Milisia nga Akedemia ti Otomano idiay kaarubaan iti Pangaltı[23] iti kaunegan ti Şişli a distrito ti Otomano a kapitolio a siudad ti Konstantinopla[24] (moderno nga Istanbul idiay Turkia) ken nagturpos idi 1902. Kalpasanna isu ket nagturpos manipud idiay Milisia a Kolehio ti Otomano idiay Konstantinopla idi 11 Enero 1905.[22]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Zürcher, Turkia : ti moderno a pakasaritaan, 142
- ^ Panagituray ti Moderno a Pakasaritaan ti Lubong babaen ni Norman Lowe, maikadua nga edision
- ^ Mango, ibid, p. 29, maipanggep kadagiti kaarrubaan iti Salonica, cf. Meropi Anastassiadou, Salonique, 1830–1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes, Brill, 1997, ISBN 90-04-10798-3, p. 71. (Pranses)
- ^ Cemal Çelebi Granda, Cemal Granda anlatıyor, Pal Medya ve Organizasyon, 2007, ISBN 978-9944-2-0301-2, p.
- ^ Andrew Mango Atatürk: Ti Biograpia ti Nangbangon ti Moderno a Turkia, Overlook Press, 2002, ISBN 978-1-58567-334-6, p. 25, p.27ff. – "Ti pamilia ni Feyzullah ket nakunkuna a nagtaud manipud ti pagilian idiay asideg ti Vodina (itan ket ti Edhessa idiay Lumaud a Griego Macedonia). Ti paelyido a Sofuzade, a ti kaibuksilanna ket 'anak a lalaki ti nasingpet a tao', ket agisingsingasing a dagiti tinaudan ni Zübeyde ken ni Ali Rıza ket adda ti agpadpada a tinaudan. Ni Cemil Bozok, anak a lalaki ni Salih Bozok, nga isuna ket adayo a kasinsin ni Atatürk ken, kalpasanna, ti ADC, ket natunton a kabagian ti pamilia ni Ali Rıza ken ni Zübeyde. Kayatna saoen daytoy ket dagiti pamilia ti nagannak kenni Atatürk ket agkakabagianda. Ni Cemil Bozok ket nangipalplagip pay a ti apong iti ama, a ni Safer Efendi, ket adda iti Albanes a tinaudan. Daytoy ket adda ti nagtaudan ti nasalsaludsod nga etniko a tinaudan ni Atatürk. Dagiti nagannak kenni Atatürk ken dagiti kabagianda ket nagus-usarda ti Turko a kas ti pagsasaoda. Daytoy ket mangisingasing nga adda met laeng dagiti tinaudanda ket kasisigud a nagtaud manipud idiay Turkia, gaputa dagiti lokal a Muslim iti Albanes a kaputotan ken Eslabo a tinaudan nga awan ti etniko a pannakaikapetan ti Turkia ket agsasaoda iti Albanes, Serbo-Kroata wenno Bulgaro, no laeng agtaltalinaayda iti patnengda a daga., Ngem iti karupaan ni Ataturk ket karuprupana dagiti lokal nga Albanes ken dagiti Eslabo.[...] Ngem awan dagii ebidensia a ni Ali Riza wenno ni Zübeyde ket kaputotan manipud kadagiti Turko a nomada." panid 28; "Nasaysayaat a mabalin a ni Atatürk ket nakaala ti karupaanna manipud kadagiti Balkan a kaputotan.[...] Ngem dagiti Albanes ken dagiti Eslabo ket mabalin ket isuda pay dagiti tinaudanna."
- ^ Gershom Scholem, "Doenmeh", Encyclopaedia Judaica, maika-2 nga ed.; Tomo 5: Coh-Doz, Macmillan a Reperensia USA, Thomson Gale, 2007, ISBN 0-02-865933-3, p. 732.
- ^ Mango, Andrew, Ataturk: ti biograpia ti nangbangon ti moderno a Turkia, (Overlook TP, 2002), p. 27.
- ^ Lou Giaffo: Albania: mata ti Balkan a nga alikuno
- ^ a b Jackh, Ernest, Ti Agpangpanagto nga Immindayon, (Goemaere Press, 2007), p. 31, Turko nga ina ken Albanes nga ama
- ^ a b Isaac Frederick Marcosson, Riribok a Tawtawen, Ayer Publishing, 1969, p. 144.
- ^ Richmond, Yale, Manipd ti Da iti Wen: pannakaawat dagiti Daya a Europeano, (Intercultural Press Inc., 1995), p. 212.
- ^ Falih Fırkı Atay, Çankaya: Atatürk'ün doğumundan ölümüne kadar, İstanbul: Betaş, 1984, p. 17. (Turko)
- ^ Vamik D. Volkan & Norman Itzkowitz, Ölümsüz Atatürk (Immortal Ataturk), Bağlam Yayınları, 1998, ISBN 975-7696-97-8, p. 37, dipnote no. 6 (Atay, 1980, s. 17)
- ^ Şevket Süreyya Aydemir, Tek Adam: Mustafa Kemal, Birinci Cilt (1st vol.): 1881–1919, maika-14 nga ed., Remzi Kitabevi, 1997, ISBN 975-14-0212-3, p. 31. (Turko)
- ^ Dagiti nalatak a daulo, nalatak a tirano?: Dagiti kontemporario a panirigan dagiti agturturay ti Lubong a nakaaramid ti pakasaritaan, Arnold Blumberg, Greenwood Publishing Group, 1995, ISBN 0313287511, p. 7. Books.google.bg. Naala idi 2012-11-10.
- ^ Ti Saritana: Ni Mustafa Kemal ken ti Tuko a Rebolusion, A. Baran Dural, iUniverse, 2007, ISBN 0595412513, pp. 1–2. Books.google.bg. 29 Agosto 2007. Naala idi 2012-11-10.
- ^ No kasla kadagiti kaaduana a Macedonia, adda kaniana iti bassit a kita iti Mestiso —mabalin nga iti Eslabo wenno Albanes —ken mabalin laeng daytpy a panagipagarup.Ataturk: ti biograpia ni Mustafa Kemal, ama timoderno a Turkia, Baron Patrick Balfour Kinross, Quill/Morrow, 1992, ISBN 0688112838, p. 8.
- ^ Ni Afet Inan, Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler, Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1959, p. 8.
- ^ "Mustafa Kemal Atatürk". Website ti Turko nga Embahada. Naidulin manipud ti kasisigud idi 27 Septiembre 2007. Naala idi 7 Agosto 2007.
- ^ Ali Fuat Cebesoy, Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları, İnkılâp ve Aka Kitabevleri, 1967, p. 6. Benim adım Mustafa. Senin adın da Musfata. Arada bir fark olmalı, ne dersin, senin adının sonuna bir de Kemal koyalım.
- ^ Mango, Atatürk, p. 37.
- ^ a b T. C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademlerdeki Komutanların Biyografileri, Ankara: Genkurmay Başkanlığı Basımevi, 1972, p. 1. (Turko)
- ^ Falih Fırkı Atay, Çankaya: Atatürk'ün doğumundan ölümüne kadar, İstanbul: Betaş, 1984, p. 29. (Turko)
- ^ Ti Encyclopædia Britannica, Tom. 7, inurnos babaen ni Hugh Chisholm, (1911), 3; "Konstantinopla, ti kapitolio ti Turko nga Imperio...".
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Mustafa Kemal Atatürk idiay Wikimedia Commons