text:
Tailandia
Nagsasabtan: 15°24′N 101°18′E / 15.4°N 101.3°E
Ti Tailandia ( /ˈtaɪlænd/ TY-land wenno /ˈtaɪlənd/;[12] Tailandes: ประเทศไทย, RTGS: Prathet Thai), opisial a ti Pagarian ti Tailandia (Tailandes: ราชอาณาจักรไทย, RTGS: Ratcha Anachak a Tilandes; IPA: [râːt.tɕʰā ʔāːnāːtɕàk tʰāj] ( denggen)), sigud idi a kas ti Siam (Tailandes: สยาม; RTGS: Sayam), ket maysa a pagilian a mabirukan iti sentro iti Indotsína a peninsula idiay Abagatan a daya nga Asia. Nabeddengan daytoy iti amianan babaen ti Burma ken Laos, iti daya babaen ti Laos ken Cambodia, iti abagatan babaen ti Golpo iti Tailandia ken Malaysia, ken iti laud babaen ti Baybay Andaman ken ti akin-abagatan unay nga ungto iti Burma. Dagiti maipapan iti baybay a pagbeddenganna ket mairaman ti Bietnam idiay Golpo ti Tailandia iti abagatan a daya, ken ti Indonesia ken India idiay Baybay Andanan iti abagatan a laud.
Daytoy a pagilian ket maysa a batay-linteg monarkia, nga indauluan babaen ni Ari Rama IX, ti maikasiam nga ari iti Kamara iti Chakri, nga isu, a nagturay manipud idi 1946, ket isu ti kabayagan nga agserserbi a pangulo iti estado ken ti kabayagan nga agturturay a monarkia iti Tailandes a pakasaritaan.[13] Ti ari ti Tailandia ket natituloan a kas ti Pangulo iti Estado, Pangulo dagiti Siiigam a Buyot, ti Agtengtengngel iti Budista a relihion, ken ti Agsalsalakbnib kadagiti amin a Pammati.
Ti Tailandia ket isu ti maika-51 a kadakkelan a pagilian iti lubong iti termino iti dagup a kalawa, nga adda ti kalawa ti agarup a 513,000 km2 (198,000 sq mi), ken isu ti maika-20 a kaaduan ti populasion a pagilian, nga adda ti agarup a 64 a riwriw a tattao. Ti kapitoliona ken kadakkelan a siudad ket ti Bangkok, nga isu daytoy ti politikal, komersio, industria ken kultural a sentro ti Tailandia. Agarup a 75% iti populasion ket etniko a Tailandes, 14% ket iti Insik a kaputotan, ken 3% ket etniko a dagiti Malayo;[1] ti nabati ket tagikua dagiti minoridad a grupo a mairaman dagiti Mon, Khmers ken dagiti nadumaduma a tribu ti turod. Ti opisial a pagsasao iti daytoy a pagilian ket Tailandes. Ti kangrunaan a relihion ket Budismo, a daytoy ket isansanay babaen ti agarup a 95% iti populasion.
Ti Tailandia ket nakapadas ti napardas a panagrang-ay ti ekomoniana idi nagbaetan ti 1985 ken1995, ken agdama daytoy a baro a naiindustria a pagilan ken maysa a kangrunaaan nga agkomkomersio iti ruar. Ti turismo ket adu pay nga agiparawad ti Tilandés nga ekonomia, ken daytoy a pagiian ket balayan kadagiti adu a naam-ammuan a papanan dagiti turista, a mairaman ti Ayutthaya, Pattaya, Bangkok, Phuket, Krabi, Chiang Mai, Hua Hin ken Ko Samui.[14][15] Adda dagiti agarup a 5.2 riwriw a nalinteg ken di-nalinteg nga imigrante idiay Tailandia,[16] ken daytoy a pagilian ket nakaawis kadagiti ekspatriado manipud kadagiti narang-ay a pagilian.[17]
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti opisial a nagan idi ti pagilian ket Siam (Tailandes: สยาม RTGS: Sayam, panangibalikas [sàjǎːm]) aginggana idi 23 Hunio 1939,[18] idi nasukatan daytoy ti Tailandia. Daytoy ket nanaganan manen ti Siam manipud idi 1945 aginggaa idi 11 Mayo 1949, a kalpasan daytoy ket nanaganan manen ti Tailandia. Daytoy ket nailetra pay a kas ti Siem, Syâm wenno Syâma, daytoy ket nainagananen iti Sanskrito a Śyâma (श्याम, a kayatna a sawen ket "nangisit" wenno "kayumanggi"). Dagiti nagan a Shan ken A-hom ket mabalin a sabsabali a kita ti isu met laeng a balikas, ken ti Śyâma ket mabalin a saan nga isu ti nagtaudan ngem ti naadal ken parbo a pannakabakaweng.[19]
Ti balikas aThai (ไทย) ket saan, a kas sapasap a naipamattian, a naala manipud iti balikas a Tai (ไท) a kayatna a sawen ket "panagwayawayas" iti pagsasao a Thai; daytoy, nuapy kasta, ti nagan ti maysa nga etniko a grupo manipud kadagiti tengnga a tanap (ti Tattao a Tailandes). Ti maysa a nadayeg a Thai nga eskolar ket nangisuppiat a ti Tai (ไท) ket kaykayatna a sawen laeng ket "tattao" wenno "tao a parsua" gapu ta ti panagsuksukisokna ket agiparparang a dagiti away a luglugar ti balikas a "Tai" ket inus-usar idi imbes a ti kadawyan a balikas ti Thai a "kon" (คน) para iti tattao.[20]
Ti Thai ket agus-usar iti panangisao a "daga dagiti nawaya" tapno maiyebkas ti pasindayag iti kinapudno a ti Tailandia ket is-isu laeng ti pagilian idiay Abagatan a daya nga Asia a saan uray kaanoman a nakoloniaan ti Europeano a bileg. Bayat a dagiti Tailandes a tattao ket kadawyan nga ibagbagaanda ti pagilianda nga agus-usar ti nadayaw a porm a Prathet Thai (Thai: ประเทศไทย), isuda ket kaaduanda nga agus-usar ti lokal a panagsasao a Mueang Thai (Thai: เมืองไทย) wenno Thai (Thai: ไทย); ti balikas a mueang (Thai: เมือง) a kayatna a sawen ket "pagilian" ngem sapasap nga inus-usar a mangitudo iti siudad wenno ili. Ratcha Anachak Thai (Tailandes: ราชอาณาจักรไทย) a kayatna a sawen ket "Pagarian iti Tailandia" wenno "Pagarian ti Tailandes".
Iti etimolohiko, dagiti pakabuklanna ket: -Ratcha- (manipud iti Sanskrito raja, a kayatna a sawen ket "ari, naarian, pagturayan") ; -ana- (manipud iti Pāli āṇā, "turay, panagbilin, bileg", a dagitoy ket manipud iti Sanskrito ājñā, kapadpada ti kayatna a sawen) -chak (manipud iti Sanskrito cakra wenno cakraṃ a kayatna a sawen ket "pilid", ti maysa a simbolo ti bileg ken panagturay). Ti Thai a Nailian a Kanta (Tailandes: เพลงชาติ), a pinartuat ken sinurat babaen ni Peter Feit idi las-ud ti nakaro a "patriotiko" a panawen ti 1930, ket nangitudtudo ti Thai a pagilian a kas ti: prathet-thai (Thai: ประเทศไทย). Ti umuna a linia ti nailian a kanta ket: prathet thai ruam lueat nuea chat chuea thai (Thai: ประเทศไทยรวมเลือดเนื้อชาติเชื้อไทย) ken naipatarus idi 1939 babaen ni Koronel Luang Saranuprabhandi a kas ti: "Ti Tailandia ket isu ti nagkaykaysaan iti Thai a dara ken bagi."
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda ebidensia iti a nagtaeng ti tao idiay Tailandia a napetsaan manipud kadagiti napalabas a 40,000 tawtawen sakbay iti agdama, a dagiti bato nga artipakto a napetsaan iti daytoy a paset ti panawen idiay Linong ti bato ti Tham Lod idiay Mae Hong Son. Kapada dagiti rehion idiay Abagatan a daya nga Asia, ti Tailandia ket nakaro a naimpluensiaan babaen ti kultura ken dagiti relihion ti India, a mangrugi iti Pagarian ti Funan idi agarup anga umuna a siglo CE aginggana ti Khmer nga Imperio.[21]
. Ti siudad ket napuoran ken naraut idi 1767 babaen ti buyot ti Burma babaen ni Ari Hsinbyushin. Ti impluensia ti India iti Siames a kultura ket sangkapaset idi a resulta ti dagus a pannakaiyasideg dagiti nagkolonia nga Indiano, ngem kangrunaan daytoy a saan a dagus nga inyeg babaen dagiti na-Indiano a pagarian ti Dvaravati, Srivijaya ken Cambodia.[22] Ni E:A Voretzsch ket namatmati a ti Budismo ket napnapanen iti Siam manipud idiay India idi panawen ti Indiano nga Emperador a ni Ashoka iti Maurya nga Imperio ken adayon iti immuna a milenio kalpasan ni Kristo.[22] Kalpasanna ti Tailandia ket inimpluensiaan idi babaen ti Pallava a Dinastia ti abagatan nga India ken ti Gupta nga Imperio ti amianan nga India.[22]
Kalpasan ti pannakatnag ti Khmer nga Imperio idi maika-13 a siglo, dagiti nadumaduma nga estado ket nagdur-as idiay, kas dagiti nadumaduma a pagarian ti Tai, Mon, Khmer ken Malayo, a kas nakitkita kadagiti nadumaduma nga arkeolohiko a sitio ken dagiti atipakto a naiwarwaris kadagiti amin a paset ti dulon ti daga ti Siam. Nupa kasta, sakbay ti maika-12 a siglo, ti immuna a Tailandes wenno Siames nga estado ket tradisional a naikeddeng a ti pagarian ti Budista a pagarian ti Sukhothai, a napundar idi 1238.
Kalpasan ti pannakaapday ken pannakatnag ti Khmer nga Imperio idi maika-13 ken maika-15 a siglo, dagiti Budista a Tai a pagarian ti Sukhothai, Lanna ken Lan Xang (itan ket ti Laos) ketdimmur-asda. Nupay kasta, kalpaan ti maysa a siglo, ti bileg ti Sukhothai ket inatiw idi babaen ti baro a pagarian ti Ayutthaya, a nabangon idi tengnga ti maika-14 a siglo idiay akinbaba a Karayan Chao Phraya wenno panawen ti Menam.
Ti panagpadakkel ti Ayutthaya ket naisentro iti igid ti Menam bayat nga idiay akin-amianan a ginget ti Pagarian ti Lanna ken dagiti bassit a siudad es-estado ti Tai ket nangituray ti lugar. Idi 1431, ti Khmer ketpnanawanna ti Angkor kalapsan idi dagiti puersa ti Ayutthaya ket rinautda ti siudad.[23] Ti Tailandia ket nangitalinaay ti tradision iti panagtagilako kadagiti kaarrubana nga estado, manipud idiay Tsina aginggana idiay India, ti Persia ken dagiti daga ti Arabo. Ti Ayutthaya ketnagablin a maysa kadagiti kasayaatan a sentro ti pagtagilakuan idiay Asia. Dagiti Europeano nga agtagtagilako ket simmangpetda idi maika-16 a siglo ken nangrugi kadagiti Portuges, a sinaruno babaen dagiti Pranses, Olandes ken Ingles.
Kalpasan ti pannakatnag ti Ayutthaya idi 1767 manipud iti Birmano nga Ari a ni Taksin ti Nalatak, ket inyalisna ti kapitolio ti Tailandia idiay Thonburi kadagiti agarup a 15 a tawtawen. Ti agdama panawen ti Rattanakosin iti pakasaritaan ti Tailandia ket nangrugi idi 1782, kalpasan ti pannakabangon ti Bangkok a kas kapitolio ti Chakri a Dinastia babaen ni Ari Rama I ti Nalatak. Segun ti Encyclopædia Britannica, "Ti pagkapat aginggana ti pagkatlo ti populasion dagiti dadduma a lugar ti Tailandia ken Burma ket aadipen idi maika-17 aginggana idi maika-10 a sigsiglo."[24][25]
Uray ti Europeano a panangidagsen, ti Tailandia ket isu laeng ti pagilian ti Abagatan a daya ti saan a nakolonia.[26] Daytoy ket resulta ti napaut a panagsasaruno dagiti makabael a nagturturay kadagiti napalabas nga uppat a siglo a nangibanag ti panagsusuppiat ken irteng a nagbaetan ti Pranses nga Indotsina ken ti Britaniko nga Imperio. Kas resulta, ti agilian ket natalinaay a paglappedan a sona a pagbaetan dagiti parte ti Abagatan nga Asia a nakolonisado babaen dagiti dua a nagkolonia a bileg, ti Gran Britania ken Pransia. Urayno kasta ti akinlaud nga impluensia ket nakaiturongan dagiti reporma idi maika-19 a siglo ken dagiti nangruna a konsesion, ti kangrunaan ket ti pannakapukaw ti dakkel a teritorio iti bangir a daya ti Mekong kadagiti Pranses ken ti naiyad-addang a panagsagepsep babaen ti Britania ti Peninsula Malayo.
Maika-20 a siglo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti napukaw ket kasisigud a nairaman ti Penang ken kanungpalan ti pannakapukaw dagiti uppat a kaaduan a Malayo nga etniko nga akin-abagatan a probinsia, a kalpasanna ket nagbalin a dagiti uppat nga akin-amianan nga estado ti Malaysia, babaen ti Anglo-Siames a Tulag ti 1909.
Idi 1932, ti awan dara a rebolusion nga intignay ti Khana Ratsadon a grupo ti militar ken dagiti opsial ti sibilian ket nagresultaan ti transision ti bileg, idi ni Ari Prajadhipok ket napilit a nangited kadagiti tattao ti Siam ti immuna a batay-lintegda, ken isu ti nagpatinggaan dagiti nagpaut ti adu a siglo iti absoluto a monarkia.
Idi 1939, ti naga ti pagarian iti 'Siam', ket nabaliwan iti Tailandia'.
Sangalubongan a Gubat II[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi las-ud ti Sangalubongan a Guba II, ti Imperio ti Hapon ket nangidemanda ti karbengan a mangiballasiw dagiti tropa iti Tailandia idiay prontera ti Malayo. Ti Hapon ket rinautna ti Tailandia idi 8 Disiembre 1941, kadagiti koordinasion kadagiti panagraut iti amin a paset ti Asia, ken nakilaban kadagiti Buyot ti Tailandes kadagiti innem aginggana walo nga oras aginggana idi ni Plaek Pibulsonggram ket nangbilin iti panangisardeng tigubat. Iti nabiit kalpasan dayta, ti Hapon ket ket naikkan idi iti nawaya a panaglabas, ken idi 21 Disiembre 1941, ti Tailandia ken Hapon ket nagpirma iti kumadduaan a militar iti sekreto a protokoll, a ti Tokyo ket timmulag a tulonganna ti Tailandia a mangala manen kadagiti napukaw a teritoriona kadagiti Britaniko ken Pranses.[27]
Iti nagresultaan, ti Tailandia ket nangirangarang iti gubat iti Estados Unidos ken ti Nagkaykaysa a Pagarian idi 25 Enero 1942, ken nangrebbeng a "tumulong" iti Hapon iti gubatna a sumuppiat kadagiti Kumadduaan, bayat a nangtartaripato ti aktibo a kontra-Hapon a tignay ti resistansia nga ammo a kas ti Seri Thai. Agarup a 200,000 nga agtrabtrabao a taga-Asia , (nangruna a romusha) ken dagiti 60,000 Kumaduaan a balbalodp ket nagtrabaho iti Perokaril ti Patay ti Tailandia–Burma.[27]
Kalpasan ti gubat, ti Tailandia ket rimmuar a kas kadua ti Estados Unidos. Kasta met dagiti adu nga agrangrang-ay a pagilian iti las-ud ti Nalamiis a Gubat, ti Tailandia ket napan babaen kadagiti dekada iti nariro a politika a nailaslasin babaen dagiti adu a kudeta, a ti maysa a turay ti militar ket sinukatan ti sabali, ngem kanungpalan a nagprogreso a napan iti natalinaay, nadur-as a demokrasia kadagiti tawen ti 1980.
Damdamili a naduktalan idiay asideg ti Ban Chiang idiay Probinsia ti Udon Thani, ti kasapaan ket napetsaan iti 2100 BCE.
Ti agtayag kadagiti 19 metro a nabalitokan nga estatua iti nakatugaw a Buda idiay Wat Phanan Choeng.
Ti 15 nga agtayag a ladawan ni Buda idiay Sukhothai, Phra Achana , nabangon idi maika-13 a siglo
Pinintaan ti Ayutthaya, inbilin babaen ti Kompania ti Olandes a Daya nga India, 1665.
Ni Kosa Pan ket nangipresenta ti surat ni Ari King Nara ken Luis XIV idiay Versailles, 1 Septiembre 1686.
Politika ken gobierno[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti politika ti Tailandia ket agdama a naar-aramid iti batayan ti batay-linteg a monarkia, a ti Kangrunaan a Ministro ket isu ti daulo ti gobierno ken ti tinawtawid a monarkia ket isu ti daulo ti estado. Ti ukoman ket nawaya kadagiti sanga ti ehekutibo ken ti lehislatibo.
Pakasaritaan ti batay-linteg[urnosen | urnosen ti taudan]
Manipud iti politikal a reporma ti absoluto a monarkia idi 1932, ti Tailandia ket addaan idin kadagiti 19 a batay-linteg ken dagiti dokumento ti linteg.[28][29] Iti amin apaset iti daytoy a panawen, ti porma ti gobierno ket sumakop iti diktadura iti militar aginggana ti elektoral a demokrasia, ngem amin dagiti gobierno ket nangbigbig iti tinawtawid a monarkia a kas ti daulo ti estado.[30][31]
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti dagup ti 513,120 kuadrado kilometro (198,120 sq mi),[1] ti Tailandia ket ti maika-51 a kadakkelan a pagilian babaen ti dagup a kalawa. Daytoy ket basbassit ngem ti Yemen ken dakdakkel ngem ti Espania.
Ti Tailandia ket pagyanan dagiti nadumaduma a naisalsalumina a heograpiko a rehion, ken sangkapaset a maitunos kadagiti grupo ti probinsia. Ti amianan ti pagilian ket kabanbantayan a lugar ti Kabambantayan ti Tailandes, a ti kanagtuan a puntos ket ti Doi Inthanon idiay Kabambanatayan Thanon Thong Chai iti 2,565 metro (8,415 ft) iti pantar ti baybay. Ti amianan a daya, ti Isan ket buklen ti Banak Khorat, a nabeddengan iti daya babaen ti Karayan Mekong. Ti sentro ti pagilian ket kaaduan babaen ti predominante a nadalumpinas a ginget ti karayan ti Chao Phraya, ng aagyus idiay [[Golpo ti Tailandia].
Ti akin-abagatan a Tailandia ket buklen ti akikid nga Ismo Kra a lumawa idiay Peninsula Malayo. Iti politikal, adda dagiti innem a heograpikal a rehion nga agiddiat kadagiti sabali iti populasion, dagiti batayan a rekurso, dagiti natural a langa ti daga, ken agpang panagdur-as tit sosial ken ekonomia. Ti dibersidad dagiti rehion ket isu ti kaisaluminaan a gupit ti pisikal a pannakaisaad ti Tailandia.
Dagiti Karayan Chao Phraya ken Mekong ket nangruna a dalan ti danum iti away a Tailandia. Ti industrial a gantingan ti panagpataud kadagiti apit ket agusarda kadagiti karayan ken dagiti tributario. Ti Golpo ti Tailandia ket sakupenna ti 320,000 kuadrado kilometro (124,000 sq mi) ken pakanen babaen dagiti Karayan Chao Phraya, Mae Klong, Bang Pakong, ken Tapi. Daytoy ket mangited iti kontribusion iti sektor ti turismo gapu kadagiti nalitnaw ket ababaw a danum iti igid ti aplaya itiakin-abagatana rehion ti Ismo Kra. Ti akindaya nga aplaya ti Golpo ti Tailandia ket industrial a sentro ti Tailandia nga isu ti nangruna nga adalem a puerto ti pagarian idiay Sattahip ken ti makumikom a komersial a puerto ti Laem Chabang.
Ti Baybay Andaman ket napateg a natural a rekurso gapu ta agsangaili kadagiti nadayeg ken naramen a pagaliwaksayan idiay Asia. Ti Phuket, Krabi, Ranong, Phang Nga, ken Trang ken dagiti islada ket mabirukan amin kadagiti aplaya ti Baybay Andaman ken uray ti tsunami ti 2004, dagita ket makaawis a pagbisitaan dagiti turista manipud iti lawlaw ti lubong.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c Thailand, CIA World Factbook.
- ^ McCargo, Duncan; Hongladarom, Krisadawan (2004), "Contesting Isan-ness: Discourses of politics and identity in Northeast Thailand", Asian Ethnicity, Taylor & Francis, 5 (2): 219, ISSN 1463-1369, doi:10.1080/1463136042000221898
- ^ David Levinson (1998), Ethnic Groups Worldwide: A Ready Reference Handbook, Oryx Pres, p. 287, ISBN 1-57356-019-7
- ^ Paul, Lewis M.; Simons, Gary F.; Fennig, Charles D. (2013), Ethnologue: Languages of the World, SIL International, ISBN 978-1-55671-216-6
- ^ Barbara A. West (2009), Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania, Facts on File, p. 794, ISBN 1-4381-1913-5
- ^ "Thailand's new provisional constitution". Thai PBS. 22 Hulio 2014. Naala idi 14 Disiembre 2014.
- ^ CIA World FactBook 2016
- ^ (iti Tailandes) National Statistics Office, "100th anniversary of population censuses in Thailand: Population and housing census 2010: 11th census of Thailand". popcensus.nso.go.th.
- ^ a b c d "Thailand". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 1 Oktubre 2014.
- ^ "Gini Index". World Bank. Naala idi 2 Marso 2011.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ "Merriam-Webster Online". Merriam-webster.com. 25 Abril 2007. Naala idi 25 Abril 2010.
- ^ "Maysa a Naarian a Bitla dagiti okasion". Worldhop.com a Warnakan. 1996. Naala idi 5 Hulio 2006.
- ^ Ti Tailandia ken ti Banko ti Lubong, ti Banko ti Lubong a panagtaldiap ti pagilian ti Tailandia.
- ^ Ti Guarda, Bariweswes ti Pagilian: Tailandia, 25 Abril 2009.
- ^ TAILANDIA: Dagiti ubbing a Birmano nga imigrante a saan a nakaadal. IRIN Asia. 15 Hunio 2009.
- ^ Narigat a panagadal iti paraiso ti ekspatriado. BBC News. 14 Disiembre 2006.
- ^ Pakasaritaan ti Tailandia (Siam), CSMngt-Thai.
- ^ Eliot, Charles (1921). Ti Gandat a Gutenberg EBook iti Hinduismo ken Budismo, Ti Naipakasaritaan a Panagiladawan, Tom. 3 (iti 3) [EBook #16847]. Londres: Routledge & Kegan Paul Ltd. pp. Kap. xxxvii 1; nagdakamat kadagiti Paammo 189: Ti nagan ket mabirukan kadagiti Champa a sinuratan iti 1050 A.D. ken segun ti Gerini ket agparang idiay Samarade ni Ptolemeo = Sâmaraṭṭha. Kitaen ti Gerini, Ptolemy, p. 170. Ngem ti Samarade ket mairukan idiay asideg ti Bangkok ken mabalin nga awan dagiti Tais iti dayta alugar iti dayta a panawen ni Ptolemeo; ken Paamo 190: Ken isu pay idiay Tengnga nga Asia a Kustana ket agparang a naadal a panagbakkaweng ti nagan a Khotan, a naaramid tapno maikkan ti kayatna a sawen iti Sanskrito.
- ^ จิตร ภูมิศักดิ์ 1976: "ความเป็นมาของคำสยาม ไทย ลาวและขอม และลักษณะทางสังคม ของชื่อชนชาติ" (Jid Phumisak 1976: "Ti Irurumsua para kadagiti Siames a Balikas para iti Thai, Laotiano ken Khmer ken Nakagimongan a Pannakailasin para iti Pagilian a nagnagan")
- ^ Thailand. History. Encyclopædia Britannica Online
- ^ a b c Some Aspects of Asian History and Culture by Upendra Thakur p.157
- ^ "Science news: What happened at Angkor Wat". The Washington Post. 13 Abril 2010.
- ^ Slave-owning societies. Encyclopædia Britannica.
- ^ Slavery in Nineteenth-Century Northern Thailand. Kyoto Review of South East Asia.
- ^ "King, country and the coup". The Indian Express. India. 22 Septiembre 2006. Naala idi 3 Nobiembre 2011.
- ^ a b Werner Gruhl, Imperial Japan's World War Two, 1931–1945, Transaction Publishers, 2007 ISBN 978-0-7658-0352-8
- ^ Bangkok Post: Section 44 is necessary: NCPO. This list contains 2 errors: it states that the 6th constitution was promulgated in 1912 (rather than 1952), and it states that the 11th constitution was promulgated in 1976 (rather than 1974).
- ^ Thanet Aphornsuvan, The Search for Order: Constitutions and Human Rights in Thai Political HistoryPDF (152 KB), 2001 Symposium: Constitutions and Human Rights in a Global Age: An Asia Pacific perspective
- ^ "A list of previous coups in Thailand". Associated Press. 19 Septiembre 2006. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 24 Pebrero 2009. Naala idi 25 Abril 2010.
- ^ "Raw Data: List of Recent Coups in Thailand's History". Fox News. 19 Septiembre 2006. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 6 Hulio 2008. Naala idi 25 Abril 2010.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Tailandia iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Tailandia manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Kitaen ti Tailandia iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (iti Ingles)
- Tailandia a naikabil iti The World Factbook (iti Ingles)
- Thaigov.go.th Gobierno ti Tailandia


c: text/html

text:
Otto von Bismarck
Ni Otto Eduard Leopold, Prinsipe iti Bismarck, Duke iti Lauenburg (1 bril 1815 – 30 Hulio 1898), ammo a kas ni Otto von Bismarck, ket maysa idi a konserbatibo nga Aleman nga estadista a nagituray kadagiti Europeano a pannakibiang manipud idi 1860 aginggana ti pannakaikkatna idi 1890. Kalpasan kadagiti ababa a panagballigi ti gubgubat isu ket nagipagkaykaysa kadagiti nadumaduma nga estado iti maysa a nabileg nga Imperio nga Aleman babaen ti Prusiano a panangidaulo, ken nagpartuat ti maysa a "gantingan iti bileg" a nagpreserba ti kappia idiay Europa manipud idi 1871 aginggana idi 1914.
A kas ti Ministro Presidente ti Prusia idi 1862–90, ni Bismarck ket nanagipaunget ti gubat a nagaramid ti Prusia a nagturay iti Austria ken Pransia, ken nangilinia kadagiti ti likud ti Prusia dagiti babbabassit nga estado ti Aleman. Idi 1867 isu ket nagbalin pay a Kansilier ti Kompederasion ti Amianan nga Alemania. Ni Bismarck ket nangidaremdem ken nagpartuat ti Aleman nga Imperio idi 1871, nga isu ti immuna a nagbalin a Kanselor ken kaaduan a nagtengtengngel kadagiti pannakibiangna aginggana idi inikkat babaen ni Kaiser (Emperador) William II idi 1890. Ti diplomasiana iti Realpolitik ken ti nabileg a panagturayna ket nakaala kaniana ti parbo a nagan a kas ti "Landok a Kanselor". A kas ti inbaga ni Henry Kissinger, "Ti tao iti 'dara ken landok' nagsurat ti prosa iti naisangsangayan a panakaidagus ken kalawag, a maipadpada ti panakaidumdumana kenni Churchill ti panagus-usarna ti pagsasao nga Ingles."[1]
Isu ket nagusar ti gantingan iti bileg a diplomasia tapno agtultuloy nga agkappia ti Europa idi panawen nga 1870 ken panawen nga 1880. Isu ket nagpartuat ti baro a pagilian ken nagiturong ti nanam-ay nga estado. Dina kinayat ti kolonianismo ngem nagmaredmed a nangipatakder ti ballasiw taaw nga imperio idi indemanda dagiti napilpili a tattao ken pamanunotan ti masa. Ni Bismarck, ket maysa a nagraraem a Luterano ket natalek para iti arina, a gaputi daytoy ket nagited kenni Bismarck ti napno a suportana. Bayat a ti baro nga Aleman nga Imperio ket unibersal a kalintegan a panagbutos ti lallaki, dagiti nabutosan nga opisial ket awan ti agpayso a panagtengngelda ti gobierno. Ni Bismarck di-nagtaltalek ti demokrasia ken nagturay babaen ti napigsa, nasayaat a nasanay a burokrasia nga adda ti bileg a tinegtengngel ti maysa a Junker a napili a tattao a nagirepresenta kadagiti naisanglad nga aristokrasia ti daya.
Ni Bismarck, ket maysa met laeng nga aristokratiko a Junker, nga isu ket adda ti nakarit unay ken mangiturturay a personalidad. Isu ket nagtagikua ti saan laeng a ti napaut a nailian ken internasional a pannakasirmata, ngem ti pay ababa nga abilidad a naigiddanan a mangsalamangka kadagiti adu a narikut a panagrang-ay. A kas ti daulo a kinunkuna dagiti historiador a kas ti "rebolusionario a konserbatismo"[2] ni Bismarck ket nagbalin a bannuar kadagiti Aleman a nationalista; nagipatakderda kadagiti ginasut a monumento a mangidaydayaw ti ikonko a simbolo ti bnabileg a konserbatibo a dauloan. Dagiti historiador ket dinaydayawda isuna a kas maysa nga estadista timoderasion ken gantingan a nangipatpatuloy ti kapia idiay Europa ken kangrunaan nga akinrebbeng para iti panagkaykaysa ti moderno nga Alenania.
Nasapa a tawtawen[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Bismarck ket naipasngay idi idiay Schönhausen, iti nabaknang nga estado ti pamilia a naisanglad idiay laud ti Berlin idiay Prusiano a Probinsia iti Saxony. Ti amana, a ni Karl Wilhelm Ferdinand von Bismarck (Schönhausen, 13 Nobiembre 1771 – 22 Nobiembre1845), ket maysa idi nga agtagtagikua ti estado a Junker ken dati a Prusiano nga opisial ti milisia; ti inana, a ni Wilhelmine Luise Mencken (Potsdam, 24 Pebrero 1789 – Berlin), ti nasayaat nga inadalan nga anak ti nangato nga opisial ti gobierno idiay Berlin. Ti lubong ket nakakita kenni Bismarck a kas maysa a tipiko a Prusiano a Junker —ti maysa apanakailadawan nga isu ket nangawawis babaen ti panagkawwes kadagiti uniporme ti militar. Ni Bismarck ket nasayaat idi a naadalan ken kosmopolitano, a nadatonan para iti panakisinnao. Isu ket natarus ti panagsaritana ti Ingles, Pranses, Italiano, Polako, ken Ruso.[3]
Ni Bismarck nagadal idiay elementaria a pagadalan ti Johann Ernst Plamann,[4] ken ti sekondaria a pagadalan ti Friedrich-Wilhelm ken Graues Kloster . Manipud idi 1832 aginggana idi 1833 isu ket nagadal ti linteg idiay Unibersidad iti Göttingen nga isu idiay ket kameng ti Kuerpo Hannovera sakbay a simmrek idiay Unibersidad iti Berlin (1833–35).
Idiay Göttingen, ni Bismarck ket nakigayyem ti maysa nga Amerikano nga estudiante a ni John Lothrop Motley.Kalpasan daytoy ni Motley ket nagbalin nga eminente a historiador ken dilomatiko, ken maysa kadagiti kaasitgan a gayyem ni Bismarck. Idi 1839 ni Motley ket nagsurat ti maysa a nobela, ti Namnama ni Morton, wenno ti Laglagip ti maysa a Probinsial a maipanggep ti biag idiay Aleman nga unibersidad nga isu ket nagilanad kenni Bismarck a kas maysa a nadarusodos ken naguapo nga eksentriko, ngem isu pay ket narangkapan unay ken natagirayad nga agtutubo.[5]
Nupay nagnamnama ni Bismarck nga agbalin a diplomata, isu ket nangirugi ti praktikal a panagsanayna a kas maysa nga abogado idiay Aachen ken Potsdam, ken iti nabiit isu ket nagikkat, nga isu ket immuna a nakaidangran ti karerrna baaben ti pnagalan ti saan a naipalubosan a panagbakasion tapno masasurot kadagiti dua nga Inggles a bababai, nga immuna ni Laura Russell, ti kaanakan a babai ti Duke iti Cleveland, kenni Isabella Loraine-Smith, anak a babai ti nabaknang a padi. Isu ket saan a nangasawa ti daytoy a panawen. Isu ket ket nagserbi pay ti maysa atawen idiay buyot ket nagbalin nga opisial iti Landwehr (reserba), sakbay a nagsubli tapno mangtaripato dagiti estado ti pamiliana idiay Schönhausen idi pimmusay ti inana idi agtawen ti beinte.
Idi agtawen ti agarup a tallopulo ni Bismarck ket adda ti nakaro a pannakigayyemna kenni Marie von Thadden, ti kabarbaro nga asawa ti maysa a gayyemna. Babaen ti panagimpluensia ni Marie, ni Bismarck ket nagbalin a Pietista a Luterano, ken nagisurat kalpasan daytoy ti panawen nga ipupusay ni Marie (manipod ti tipos) isu ket immuna nagkarkararag manipud idi ket ubingpay laeng. Ni Bismarck ket inasawana ti kasinsin a ni Marie', ti nasudi a babai a ni Johanna von Puttkamer (Reinfeld, 11 Abril 1824 – Varzin, 27 Nobiembre 1894) idiay Alt-Kolziglow (moderno a Kołczygłowy) idi 28 Hulio 1847. Ti atiddog ken naragsak a panagassawada ket nagpataud ti tallo nga annakda, ni Herbert (b. 1849), Wilhelm (b. 1852) ken Marie (b. 1847). Ni Johanna ket managbabain, a nagretretiro ken naraem a relihioso a babai—nupay isu ket naam-ammuan para iti natadem a dilana iti naladaw a biagna—ken iti publiko a biag ni Bismarck, sagpaminsan a kinadkadua babaen ti kabsatna a babai a ni Malwine ("Malle") von Arnim.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Kissinger 2011.
- ^ Isabel V. Hull, Dagiti Napili a Kumaduaan ni Kaiser Wilhelm II, 1888–1918 (2004) p. 85
- ^ Charles Lowe (1886). Prinsipe Bismarck: Ti Naipakasaritaan a Biograpia nga Adda ti Dua a Panakailadawan. p. 538.
- ^ Field 1898, pp. 603–4.
- ^ Steinberg 2011, pp. 39–41.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Biograpiko[urnosen | urnosen ti taudan]
- Crankshaw, Edward (1981), Bismarck, The Viking Press.
- Darmstaedter, Friedrich. Ni Bismarck ken ti Panakapartuat ti makadua a Reich (2008)
- Eyck, Erich (1964), Ni Bismarck ken ti Aleman nga Imperio (pakabuklan ken mabirukan a testo).
- Feuchtwanger, Edgar (2002), Bismarck, Dagiti Naipakasaritaan a Biograpia, Routledge, 276 pp., umuna a pangrugian a puntos.
- Gall, Lothar (1986), Bismarck: Ti Puraw a Rebolusionario, 2 tom; kangrunaan nga akademiko a panagadal
- Heuston, Kimberley Burton (2010), Otto von Bismarck: Landok a Kanselor iti Alemania, Franklin Watts.
- Hollyday, FBM (1970), Bismarck, Napalpaliiw dagiti Nalatak a Biag, Prentice-Hall.
- Kent, George O (1978), Ni Bismarck ken dagiti Panawenna.
- Kissinger, Henry A (31 Marso 2011), "Otto von Bismarck, Agturay nga Estadista", The New York Times (book review).
- Lerman, Katharine Anne. Bismarck: Bariweswes iti Bileg. Longman, 2004. ISBN 0-582-03740-9; 312pp
- Ludwig, Emil (1927a), Wilhelm Hohenzollern: Dagiti Kinaudi a Kaiser, New York, popular.
- Ludwig, Emil (1927b), Bismarck: Ti Sarita iti maysa a Makilablaban, Little, Brown, nadayeg.
- Pflanze, Otto (1971) [1963], Ni Bismarck ken ti Panagrangrang-ay ti Alemania, I. Ni Bismarck ken ti Panagrangrang-ay ti Alemania: Ti paset ti Panawen iti Panagkaykaysa , 1815–1871; 3 tomo., 1963–90.
- Pflanze, Otto (Abril 1955), "NiBismarck ken ti Aleman a Nationalismo", Amerikano a Naipakasaritaan a Panagrepaso, JSTOR, 60 (3): 548–66
- Steinberg, Jonathan. Bismarck: Maysa a Biag (Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, 2011), 592 pp; napno a gantingan nga eskolar a biograpia
- Stern, Fritz (1977), Balitok ken Landok: Bismarck, Bleichröder ken ti Panagipatakder ti Aleman nga Imperio, Penguin.
- Taylor, AJP (1969), Bismarck: ti Lalaki ken ti Estadista, New York: Alfred A Knopf.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Golpo ti Mehiko
Ti Golpo ti Mehiko (Espaniol: Golfo de México) ket napalikmutan bassit ti dagdaga a labneng ti taaw a kaaduan a napalikmutan daytoy ti kontinente ti Amianan nga Amerika ken ti isla ti Kuba.[1] Nabeddengan daytoy idiay amianan a daya, amianan ken amianan a laud babaen ti Golpo a Pantar iti Estados Unidos, iti abagatan a laud ken abagatan babaen ti Mehiko, ken iti abagatan a daya babaen ti Kuba. Idiay Texas ken Louisiana makunkuna daytoy a ti "Maikatlo a Pantar," a maigiddiat daytoy kadagiti pantar ti Estados Unidos nga Atlantiko ken Pasipiko. Ti sukog daytoy a labneng ket kasla maratimbukel ken agarup a 810 nautika milia (1,500 km) ti kalawa na ken napno kadagiti sedimentario a batbato ken tinumek. Naikabit daytoy ti Taaw Atlantiko babaen ti Kipkipet ti Florida a nagbaetan ti Estados Unidos ken Kuba, ken ti Baybay Karibe (a daytoy ket nakaporma ti Baybay Amerikano Mediterraneo) babaen ti Kanal Yucatan a nagbaetan ti Mehiko ken Kuba. Iti daytoy a nailet a pannakakabit iti Atlantiko, daytoy a Golpo ket makapadpadas ti bassit a sakop ti ugot. Ti kadakkel ti labneng ti Golpo ket agarup a 615,000 mi² (1.6 a riwriw km²). Gangani a kagudua iti labneng ket ababaw a kontinental a banilag a dandanum. Ti kaadaleman a paset na ket 14,383 a pies (4,384 m) idiay Adalem a Sigsbee, ti maysa a rinangis a deppaar a sumurok a 300 nautika milia (560 km) (550 km) a kaatiddog. Ti labneng ket naglaon ti tomo iti agarup a 660 kuatrillon a galon (2.5 × 106 km3).[2] Naporma daytoy idi agarup a 300 a tawtawen a kas resulta iti plato a tektoniko.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Gólpo iti Méhiko". Paammo a Sistema ti Heograpiko a Nagnagan. Enero 1, 2000. Naala idi Hulio 8, 2010.
- ^ "Sapasap a Kinapudno a maipapan iti Gólpo iti Méhiko". Naala idi Disiembre 27, 2006.
- ^ Huerta, A.D., ken D.L. Harry (2012) Dagiti Wilsona siklo, tektoniko a panagtawtawid, ken ti panagrengngat iti Amianan nga Amerika a Golpo ti Mehiko nga igid ti kontinente. Geosphere. 8(1):GES00725.1, immuna a naipablaak idi Marso 6, 2012, doi:10.1130/GES00725.1
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Golpo ti Mehiko iti Wikimedia Commons


text:
Sebada
T sebada (Hordeum vulgare L.), ket kameng ti pamilia ti ruot, ken nagruna a bukel ti sereal. Dagiti nangruna nga usarna ket mairaman a kas pakan ti ayup, ka taudan ti mabubodan a materiales para iti serbesa ken dagiti dadduma pay nga araken a mainum,ken kas komponente dagiti nadumaduma a nasalun-at a makan. Daytoy ket maus-usar kadagiti digo ken dagiti inanger, ken iti sebada a tinapay kadagiti nadumaduma akultura. Ti bukbukel ti sebada ket kadawyan a naararamid iti malta ti tradisional ken taga-ugma a pamay-an iti panangisagana.
Iti maysa a panangiranggo idi 2007 kadagiti sereal nga apit iti lubong, ti sebada ket maikapat iti termino iti kaadu a napataud (136 a riwriw tonelada) ken iti kalawa ti panagtalon (566,000 km²).[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Hordeum vulgare". Integrated Taxonomic Information System.
- ^ "FAOSTAT". Gunglo ti Makan ken Agrikultura ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 8 Mayo 2009. Naala idi 2009-05-18.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- McGee, Harold (1986). Iti Makan ken Panagluto: Ti Siensia ken Tawidan ti Kusina. Unwin. ISBN 0-04-440277-5.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Sebada iti Wikimedia Commons
- Chisholm, Hugh, ed. (1911). Encyclopædia Britannica. 3 (Maika-11 nga ed.). Pagmalditan ti Unibersidad ti Cambridge. .


text:
Diro
Ti diro ket ti nasam-it a makan babaen dagiti uyokan a nagus-usar ti nektar manipud ti sabsabong. Tikaruay a mapataud babaen dagiti uyokan ti diro (ti henero nga Apis) ket maysa kadagiti kanayon a naibagbaga, gapu ta isu daytoy ti kita ti diro nga inur-urnong babaen dagiti agtartaraken ti uyokan ken kankannen babaen ti tattao. Ti diro a pinataud babaen dagiti sabali nga uyokan ken dagiti insecto ket adda kadagitinaisangayan a tagkikua.
Dagiti uyokan ti diro ket agibaliwda kadagitinektar iti dirobabaen ti prosesso iti regurgitasion ken panagbawbaw. Ipenpenda dagitoy a kas nangruna a taudan ti taraon iti allid dagiti kalaba iti uneg ti balay ti uyokan.
Ti diro ket makaala ti kasam-itna manipud ti monosakarido pruktosa ken glukosa, ken addaan ti agarup a kapada ti kinasam-it iti granulado nga asukar.[1][2] Daytoy ket addaan ti nasayaat a kimiko a tagtagikua para itipanagiyurno ket ti naisalsalumin a nanam a pakaituronga ti tattao a mangayat iti daytoy ngem ti asukar ken dadduma pay a pagpasam-it.[1] Kaaduan kadagiti mikroorganismo ket saanda nga agaramid ti diro gapu ti ababa a aktibidad ti danumna iti 0.6.[3] Nupay kasta, ti diro ket sagpaminsan nga aglaon kadagiti malmalmeng nga endospora ti bakteria a Clostridium botulinum, ken mabalin daytoy a makadangran kadagiti maladaga, gapu ta dagiti endospora ket mabalinda nga agbaliw kadagiti bakteria a makapataud ti sabidong kadagiti ubing pay a bagis ti maladaga, ken pakaiturongan ti sakit ken mabalin pay a makapatay.[4]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b National Honey Board. "Karbohidrato ken Kasam-it ti Diro". Naala idi 1 Hunio 2012.
- ^ Estado nga Unibersidad ti Oregon. "Ania kadi ti relatibo a kinasam-it dagiti nadumaduma nga asukar ken dagiti sukat ti asukar?". Naala idi 1 Hunio 2012.
- ^ Prescott, Lansing; Harley, John P. kenni Klein, Donald A. (1999). Mikrobiolohia. Boston: WCB/McGraw-Hill. ISBN 0-697-35439-3.
- ^ Shapiro, Roger L.; Hatheway,, Charles; Swerdflow,, David L. (1998). "Botulismo idiay Estados Unidos : Ti Klinikal ken Epidemiolohiko a Panagrepaso". Annals of Internal Medicine. 129 (3): 221–8. PMID 9696731. doi:10.1059/0003-4819-129-3-199808010-00011.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Krell, R. (1996). Dagiti produkto a makanayon ti pateg manipud ti panagtaraken ti uyokan. Gunglo ti Makan ken Agrikultura ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. ISBN 978-92-5-103819-2.
- Root, A. I. and Root, E. R. (2005). The ABC and Xyz of Bee Culture. Kessinger Publishing. ISBN 978-1-4179-2427-1.


text:
Wikipedia:Sapasap a renunsia
Ti Wikipedia ket maysa nga online nga addaan ti nawaya ken silulukat a linaon ken nagtitinnulungan nga ensiklopedia, daytoy ket sitatallugod dagiti gunglo ken bunggoy nga agub-obra nga agparang-ay ti maysa a kadawyan a pamuspusan ti pannakaammo ti nagtagitaoan.
Saan nga ibagbaga a saan ka a makabiruk ti napateg ken agpayso a pakaammo ditoy Wikipedia; adun to a darikmat a makabirukam ditoy. Nupay kasta, Ti Wikipedia ket saan a maka-garantia ti kinapudno dagiti pannakaammo ditoy. Ti linaon ti ania man a maysa a naited nga artikulo ket mabalin a nasukatan, na-bandelismo wenno binaliwan ti sinoman nga addaan ti kapanunotan a saan nga agpada iti kasasad ti pannakaammo kadagiti maipaay a paset. Ipaammo a kaaduan kadagiti ensiklopedia ken ob-obra a pagibasaran ket addaan da ti kastoy a kapadpada a renunsia.
Awan ti pormal a kapada a panagrepaso
Agub-obra kami ti sabsabali a banag ken waya ti panagpili kadagiti mapagtalken a bersion dagiti artikulo. Dagiti nasiglat nga agur-urnos iti daytoy a komunidad ket agus-usar da kadagiti ramramit a kas dagiti Kinaudian a binaliwan ken Baro a pampanid tapno masiputan da dagiti baro ken nasuksukatan a linaon. Nupay kasta, ti Wikipedia ket saan nga agpapada a mairepaso; bayat a dagiti agbasbasa ket mabalin da nga agpalaing kadagiti biddut wenno makitulag da ti kadawyan a pangrepaso, awanen da ti linteg nga agaramid ken isu a dagiti pakaammo a mabasa ditoy ket awan ti maipaltiing a garantia iti maitutop para iti ania man a maipanggep wenno ania man a panagusar. Uray dagita artikulo a naipatalgedan ti saan a pormal a panagrepaso wenno dagiti panagaramid kadagiti napili nga artikulo, mabalin a madi wenno saan a nasayaat ti pannakabaliw wenno pannaka-urnos da sakbay a kinitam dagitoy.
Awan kadagiti nagar-aramid, padrino, administrador, wenno sinoman a naikapet iti Wikipedia iti ania man a waya ket saan da nga agrebbeng para iti tabas iti saan a kinapudno wenno panakadadael a pannakaammo wenno para iti panagusar mo iti pakaammo a naglaon ditoy wenno naisilpo kadagitoy a sapot ti pampanid.
Awan ti tulag; napatinggaan a lisensia
Pangngaasi a maawatam a ti pakaammo a naited ditoy ket nawaya a maiwarwaras, ken awan ti ania man a tulag wenno kontrato a naaramid baetan kenka ken dagiti akinkukua weno agus-usar iti daytoy a pagsaadan, dagiti akinkukua kadagiti servers a nakaibalayan da, ti agmaymaysa a tao a nagparawad iti Wikipedia, dagiti sinoman nga administrador ti gandat, dagiti sysop wenno sinoman nga ania man a banag a naikapet iti daytoy a gandat wenno dagiti kakabsat na a gandat kadagiti panagtutunton mo a panagsupiat kaniada a naidagus. Naipaayan ka ti napatinggaan a lisensia ti agkopia ti ania man manipud iti daytoy a pagsaadan; saan a maka-aramid wenno agipaltiing ti ania man a kontrato wenno mainayon a kontrato a mairebbengan a naibagi ti Wikipedia wenno annia kadigiti ahente, kam-kameng, dagiti agu-ornos wenno dagiti sabsabali nga agus-usar.
Dagiti marka ti pabrika
Ti ania man kadagiti marka ti pabrika, marmarka ti serbisio, naur-urnong a marmarka ti karkarbengan dagiti daremdem wenno kapadpada na a karkarbengan a naibaga, nga nausar wenno nadakamat kadagiti artikulo iti Wikipedia nga ensiklopedia ket kabukbukodan dagiti agtagikua. Ti panagusar kadagitoy ket saan nga agibagbaga a mausar mo iti ania man a panggep ngem ti laeng kapadpada na, wenno kapada na a pannakaammo a panagusar a naimatangan babaen dagiti kasisigud a nagsurat iti dagitoy nga artikulo ti Wikipedia a naisakupan babaen ti Creative Commons Attribution-Sharealike 3.0 Unported License (CC-BY-SA) ken GNU Free Documentation License (GFDL) a panag-lisensia. Malaksid no saan nga naibaga ti Wikipedia ken Wikipedia a pagsasaadan ket saan a bigbigen wenno kumadua kadagiti ania man nga agtengtengngel kadagiti karbengan ken ti Wikepedia ket saan a makaited kadagiti karbengan a mausar kadagiti nasalakniban a materiales. Ti panagusar mo kadagitoy wenno ti kapadpadana a materiales a sanikua ti kampania ket adda kaniamon a panag-peggad.
Dagiti karbengan ti personalidad
Ti Wikipedia ket naglaon kadagiti materiales a mabalin nga agiladawan ti saan a mainaganan a tao a sibibiag wenno katkatay laeng. Ti panagusar kadagiti imahen iti sibibiag wenno katkatay a tat-tao ket, iti dadduma a naisakupan, maiparit babaen ti linteg a maipanggep kadagiti karbengan ti peronalidad, a nawayaan manipud kadagiti kaniada a karbengan a kasasaad. Sakbay nga agusar kadagitoy a kita ti linaon, pangngaasi nga addaan ka ti karbengan nga agusar babaen kadagiti linteg a maidangep ti pasamak a panggepen ti panagusar mo. Sika laeng ti akinrebbeng ti makasigurado tapno saan ka a makadadael kadagiti karbengan ti personalidad ti sinoman.
Ti Masakupan ken kinalinteg iti linaon
Ti panagipablaak iti pannakaammo a mabirukan iti Wikipedia ket mabalin a makalabsing kadagiti linteg iti pagilian wenno nakaisakupan manipud ti panag-buybuyam iti datoy a pannakaammo. Ti Wikipedia database ket naipenpen iti server idiay Estado iti Florida iti Estados Unidos, ken naitaripatuan a nai-reperensia iti panagsalaknib a naited babaen ti lokal ken federal a linteg. Dagiti linteg iti pagiliam wen naisakupan ket mabalin a saan nga agsalaknib wenno agipalubos ti kapadpadana a kita ti bitla wenno panagiwarwaras. Ti Wikipedia ket saan na a paregtaen ti agpalabsing kadagiti ania man a linteg; ken saan nga akinrebbeng ti ania man a panaglabsing ti kasta a linteg, no agsilpo ka iti daytoy a pagturayan wenno agusar, alagaden, wenno agipablaak ti pannakaammo a linaon ditoy.
Saan a propesional a bagbagaan
No masapul mo ti naisangayan a bagbagaan (kas pagarigan, panagagas, linteg, busbos, wenno panagtaripatu ti peggad) pangngaasi nga agbiruk ka ti propesional wenno dagiti makaammo iti dayta a disso.


text:
Coahuila
Ti Coahuila (Panangibalikas nga Espaniol: [koaˈwila] ( denggen)), pormal a Coahuila de Zaragoza (Panangibalikas nga Espaniol: [koaˈwila ðe saɾaˈɣosa]), opisial a Nawaya ken Naturay nga Estado ti Coahuila de Zaragoza (Espaniol: Estado Libre y Soberano de Coahuila de Zaragoza), ket maysa kadagiti 31 nga estado a mairaman ti Siudad ti Mehiko, ket mangbukel kadagiti 32 a pedral nga entidad ti Mehiko. Daytoy ket nanaganan a kas pammadayaw kenni Heneral Ignacio Zaragoza.
Ti Coahuila ket beddenganna dagiti estado ti Mehiko iti Nuevo León iti daya, Zacatecas ken San Luis Potosí iti abagatan, ken Durango ken Chihuahua iti laud. Iti amianan, ti Coahuila ket pakabuklan iti 512 a kilometro (318 mi) ti kaatiddog ti pagbeddengan ti Mehiko–Estados Unidos a kaariping ti estado ti Estados Unidos ti Texas iti igid ti kurso ti Rio Grande (Río Bravo del Norte). Iti kalawa iti 151,563 a kuadrado kilometro (58,519 sq mi), daytoy ti maikatlo a kadakkelan nga estado ti pagilian. Daytoy ket buklen dagiti 38 nga ili (municipios). Idi 2010, ti populasion ti Coahuila ket 2,748,391 a tattao.
Dagiti lima a kadakkelan a siudad ti Coahuila ket ti kapitolio a siudad ti Saltillo; ti maikadua a kadakkelan ket ti Torreón, ti maikatlo a kadakkelan ket ti Monclova (dati a kapitolio ti estado), ti maikapat a kadakkelan ket ti Ciudad Acuña, ken ti maikalima ket ti Piedras Negras.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Coahuila iti Wikimedia Commons
Datos ti heograpia a mainaig iti Coahuila iti OpenStreetMap
- (iti Espaniol) Gobierno ti Estado ti Coahuila
- (iti Ingles) Gobierno ti Estado ti Coahuila
- New International Encyclopedia. 1905. .


text:
Uleg
Dagiti uleg ket dagiti immatiddog, awan saka, mangmangan ti ayup a reptilia iti suburnos ti Serpentes a mabalin a mailasin manipud kadagiti awan sakana ng alutiit babaen ti kaawananda kadagiti kalub ti mata ken dagiti akin-ruar a lapayag. Kasla amin dagiti squamata, dagiti uleg ket ektotermiko, amniota a bertebrata a naabbongan kadagiti nagtutuon a siksik. Adu kadagiti sebbangan ti uleg ket addaan kadagiti bangabanga nga ad-adu pay kadagiti nagsuupan ngem dagiti alutiit a tinaudanda, a mangpalubos kadagitoy nga agalun-on kadagiti sidada a dakdakkel ngem dagiti uloda nga addaan iti nalukay a pangpanga.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Uleg iti Wikimedia Commons


text:
Charlie Chaplin
Ni Charles Spencer "Charlie" Chaplin, KBE (16 Abril 1889 – 25 Disiembre 1977) ket mays aidi nga Inggles a komoko nga aktor, direktor ti pelikula ken komposer a nalatak a namammoan para kadagiti obrana idi panawen ti maulimek a pelikula.[2] Isu ti nagbalin a kalatakan anga artista ti pelikula iti sangalubongan sakbay ti panakalpas ti Umuna a Sangalubongan a Gubat. Ni Chaplin ket nagusar ti panagitultulad, bulbullagaw ken dagiti dadduma pay nga inararamid a makitkita a komedia, ken nalaing nagtultuloy aginggina idi panawen ti panagsasao, ngem bimmassit ti kaadu dagiti pelikulana manipud idi gibus ti panawen ti 1920. Ti kadayegan a papelna ket isu idi ti Ti Baliudung, nga immuna nga inay-ayamna idiay Keystone a komedia a Dagiti Lumba ti Karro ti Ubbing idiay Benisia idi 1914.[3] Manipud idi Abril 1914 ti maysa a pagpulipunan Duapulo a Minutos iti Ayat ken dagiti sumakbay isu ket nagsursurat ken nagiturturong kadagiti pelikulanaon, manipud idi 1916 isu ket nagpadpataud pay kadagitoy, kenmanipud idi 1918 isu ket nagisursurat pay kadagiti musika para kadagitoy. A kumaduaanna ni Mary Pickford, Douglas Fairbanks ken D. W. Griffith, isu ket kimmaddua a nagipatakder ti Nagkaykaysa nga Ar-artista idi 1919.[4]
Ni Chaplin ket maysa kadagiti kalaingan nga agparpartuat ken nakaimpluensia a personalidad iti panawen ti naulimek a pelikula. Isu ket naimpluensian babaen ti sinarunona a , ti Pranses a komidiante ti naulimek a pelikula a ni Max Linder, a nagiruknoyanna ti maysa kadagiti pelikulana.[5]Nagpaut ti panagobobrana iti panaglinglingay iti 75 a tawtawen, manipud ti Biktoriano nga entablado ken ti salaan ti musika idiay nagkaykaysa a Pagarian a kas maysa nga ubing nga agpabpabuya, aginggan aidi gangani matayan idi agtawen ti 88. Ti nadayeg a publiko ken pribado a biagna ket liklikmuten ti panagraraem ken kontrobersia. Ni Chaplin ket nakilaslasin kadagiti kanigid a payak ti politika idi panawen ti McCarthy a panawen ken isu ket dimteng a napilit a nagsubli idiay Europa manipud idi 1952.
Idi 1999, ti Amerikano nga Instituto ti Pelikula ket nagiranggo kenni Chaplin ti maika-10 a kalatakan kadagiti amain a panawen a lalaki ti sarita ti pelikula.[6] In 2008, Martin Sieff, iti panagrepaso ti libro a Chaplin: Ti Biag, a nagisurat: "Ni Chaplin ket saan laeng a 'dakkel', isu ket maysa ahigante. Idi 1915, isu ket rimmuar ti napirpirgis ti gubat a lubong nga isu ket nagisangsangpet ti daton iti komedia, katkatawa ken bang-ar bayat a pispisangenna ti bukodna abagi babaen ti Umuna a Sangalubongan a Gubat. Kadagiti sumaganad a 25 a tawtawen, babaen ti Nalatak a Panagsagsagaba ken ti irurumsua ni Adolf Hitler, isu ket nagtalinaay nga agtrabtrabaho. ... Maduduaan no adda ti asinoman ti kaaduan a nakaited ti panaglinglingay, nam-ay ken bang-ar kadagiti kaaduan a tattao idi kaaduan a masapsapulanda".[7] Ni George Bernard Shaw ket tinawaganna ni Chaplin a "ti maymaysa ahenio a rimmuar ti industria ti pelikula".[8]
Dagiti linaon
Nasapa a tawtawen (1889–1913)[urnosen | urnosen ti taudan]
Napalabas ken panagsagsagaba idi ubing[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Charles Spencer Chaplin ket inpasngay idi 16 Abril 1889 ni Hannah Chaplin (née Hannah Harriet Pedlingham Hill, 1865–1928) ken Charles Chaplin Sr. (1863–1901). Awan ti opisial a a rehistro i panakaipasngayna, ngem ni Chaplin ketnaipamatian nga isu ket naipasngay idiay East Street, Walworth, idiay Abagatan a Londres.[9][note 1] Ti inana ken amana ket nagasaawada sakbay ti uppat a tawen, nga iti daytoy a panawen ni Chaplin Sr. ket nagbalin nga isu ti legado a nagayaywan ti anak ti ruar ni Hannah, Sydney John (1885–1965).[12][note 2] Idi panawen ti panakaipasngayna, dagiti nagannak kenni Chaplin ket nagiliwliwada iti tinawtawid a musika a pagsalaan: Ni Hannah, ti anak a babai ti maysa a sapatero,[13] ket adda ti nababa a ken napaay a karreer ti naentablado a naganna a kas ni Lily Harley,[14] bayat a ni Charles Sr., anak ti maysa nga agparparti,[15] ket nagtrabaho a kas maysa a nadayeg a kumakanta.[16] Ti pamilia a Chaplin ket nagsisinada idi agarup a 1891;[17] ken kalpasan ti maysa a tawen, ni Hannah ket nagipasngay ti maikatlo nga anakna—ni George Wheeler Dryden—a pinutotan babaen ti mangliwliwa ti musika a salaan a ni Leo Dryden. Ti ubing ket innala babaen ni Dryden idi agedad ti innem a bulan, ken saanen a nagparparang ti kabibiag ni Chaplin para kadagiti sumakbay a 30 a tawtawen.[18]
Dagiti paammo ken dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Paammo
- ^ T maysa a MI5 nga inbestigasion idi 1952 ket saanda a nakabiruk ti aniaman a rehistro ti panakaipasngay ni Chaplin.[10] Ti biograpo ni Chaplin a ni David Robinson ket nangipaammo a saan a nakakaskasdaaw a dagiti nagannak kaniana ket napaayda a nangirehistro ti panakaipasngayna: "Umanayen idi ti, a naisangsangayan kadagiti para kadagiti artista ti musika ti salaan, nga agtultuloy nga imal-alis (no nagasatanda) manipud kadagiti ili, ti panagitungtungkuada wenno panakalipatda iti daytoy a pormalidad; idi dayta a panawen dagiti dusa ket ket saan a nainget wenno saan a naipilpilit."[9] Iti 2011 a surat a naipatulod kenni Chaplin iidi panawen ti 1970 ket nangitunton daytoy nga isu ket naipasngay ti maysa a Hitano a karabana idiay Black Patch Park idiay Smethwick, Staffordshire. Ti anak a lalaki ni Chaplin a ni Michael ket nagisingasing nga ti pakaammo ket naisangsangayn para iti amana no apay nga induldulinna daytoy a surat.[11]
- ^ Ni ydney idi agtawen ni Hannah Chaplin iti 19; ti biolohiko nga amana ketdi naamammoan. Ni Hannah Chaplin ket inbagana kadagiti annakna nga isu ket ti agararamid ti libro nga agnagan ti Hawkes, ngem daytoy ket saan a mabalin a mapasinkedan. Ti sertipikado ti panakaipasngay ni Sydney ken ti rehistro ti panakabuniganna ket naikkat ti nagan ti amana.[13]
- Dagiti nagibasaran
- ^ "Numo para iti Babai ti Paris : Drama iti Gasat (1923)". IMDB. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 18 Nobiembre 2010. Naala idi 22 Hunio 2007.
- ^ Obituario Variety Obituaries, 28 Disiembre 1977.
- ^ Blanke, David (2002). Ti panawen a 1910. American popular culture through history (illustrado nga ed.). Westport, CT: Greenwood Publishing Group. p. 226. ISBN 978-0-313-31251-9.
- ^ Haupert, Michael (2006). Ti Industria ti Palpaliwa. Westport, CT: Greenwood Publishing Group. p. 242. ISBN 978-0-313-32173-3.
- ^ Kelly, Shawna (2008). Dagiti Agpatpatayab iti Nasapa a Hollywood (nailadawan nga ed.). Mount Pleasant, SC: Arcadia Publishing. p. 16. ISBN 978-0-7385-5902-5.
- ^ "AFI's 100 YEARS...100 STARS". Amerikano nga Instituto ti Pelikula. 16 Hunio 1999. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 22 Agosto 2008. Naala idi 4 Hunio 2010.
- ^ Sieff, Martin.Washington Times -Books 21 Disiembre 2008
- ^ Walsh, John (25 Nobiembre 2009). "Ti Dakkel a Saludsod: Nasken kadi nga adda Museo a pammadayaw para kenni Charlie Chaplin, ken ania ti legadona? – Damdamag, tattao". The Independent. UK. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 18 Nobiembre 2010. Naala idi 21 Abril 2010.
- ^ a b Robinson, p. 10.
- ^ "MI5 a papeles: Ni kadi Chaplin ket maysa a ken natawtawagan ti Thornstein?". The Telegraph. 17 Pebrero 2012. Naala idi 11 Abril 2012.
- ^ "Ni Charlie Chaplain ket naipasngay iti maysa a Midland a pamilia ti hitano'". Express and Star. 18 Pebrero 2011. Naala idi 17 Pebrero 2012.
- ^ Robinson, p. 4 para iti panagasawa, p. 3. para itipanakaipasngay ni Sydney, p. 19 para iti legado a responsibilidad ni Charles Chaplin Sr. kenni Sydney.
- ^ a b Robinson, p. 3.
- ^ Robinson, pp. 5–7.
- ^ Weissman (2009), p. 10.
- ^ Robinson, pp. 9–10, 12.
- ^ Robinson, p. 13.
- ^ Robinson, p. 15.
Dagiti taudan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Bloom, Claire (1982). Limelight and After. Londres: Weidenfeld & Nicolson. ISBN 0-297-78051-4.
- Brownlow, Kevin (2010). The Search for Charlie Chaplin. London: UKA Press. ISBN 978-1905796243.
- Chaplin, Charles (2003). My Autobiography. London: Penguin Classics. ISBN 0-141-01147-5.
- Epstein, Jerry (1988). Remembering Charlie. Londres: Bloomsbury. ISBN 0-7475-0266-8.
- Kuriyama, Constance B. (1992). "Chaplin's Impure Comedy: The Art of Survival". Film Quarterly. University of California Press. 45 (3): 26–38.
- Louvish, Simon (2010). Chaplin: The Tramp's Odyssey. Londres: Faber and Faber. ISBN 978-0571237685.
- Lynn, Kenneth S. (1997). Charlie Chaplin and His Times. New York: Simon & Schuster. ISBN 0-684-80851-X.
- McCaffrey, Donald W. (1971). Focus on Chaplin. Englewood Cliffs, N.J.: Prentice Hall, Inc. ISBN 013-128207-7.
- Maland, Charles J. (1989). Chaplin and American Culture. Princeton, New Jersey: Princeton University Press. ISBN 0691028605.
- Mast, Gerald (1985). A Short History of the Movies: Third Edition. Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-19-281462-1.
- Raksin, David; Berg, Charles M. (1979). ""Music Composed by Charles Chaplin": Auteur or Collaborateur?". Journal of the University Film Association. University of Illinois Press. 31 (1): 47–50.
- Robinson, David (1986). Chaplin: His Life and Art. Londres: Paladin. ISBN 0-586-08544-0.
- Weissman, Stephen M. (1999). "Charlie Chaplin's Film Heroines". Film History. Indiana University Press. 8 (4): 439–445.
- Weissman, Stephen M. (2009). Chaplin: A Life. London: JR Books. ISBN 978-1611450408.


text:
Cambodia
Nagsasabtan: 13°N 105°E / 13°N 105°E
Ti Cambodia (i/kæmˈboʊdiːʌ/;[5] Khmer: ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា, Kampuchea, IPA: [kɑmˈpuˈciə]), opisial nga ammo a kas ti Pagarian ti Cambodia, ket maysa a pagilian a mabirukan idiay akin-abagatan a paset iti Indotsina a Peninsula idiay Abagatan a Daya nga Asia. Daytoy ket addan ti dagup a kalawa ti daga iti 181,035 a kuadrado kilometro (69,898 kd mi), nabeddengan daytoy babaen ti Tailandia iti amianan a laud, ti Laos iti amianan a daya, ti Bietnam iti daya, ken ti Golpo ti Tailandia iti abagatan a laud.
Addaan daytoy ti populasion iti sumurok a 14.8 a riwriw, ti Cambodia ket isu ti maika-69 a kaaduan ti populasion a pagilian iti lubong. Ti opisial a relihion ket ti Theravada a Budismo, a daytoy ket pannakasanayen babaen ti aganay a 95% kadagiti populasion ti Cambodia. Dagiti minoridad a grupo daytoy a pagilian ket mairaman dagiti Bietnamis, Insik, dagiti Cham ken dagiti 30 a sabsabali a taga-banbantay a tribu.[6] Ti kapitoliona ken kadakkelan a siudad ket ti Phnom Penh; ti politiko, ekonomiko, ken kultura a sentro iti Cambodia.
Daytoy a pagarian ket maysa a batay-linteg a monarkia nga addaan ti Norodom Sihamoni, daytoy ket maysa a monarkia a pinili babaen ti Naarian a Trono a Konsilo, a kas daulo ti estado. Ti daulo ti gobierno ket ni Hun Sen, nga isu ket ti agdama a kapautan a nagserserbi a daulo idiay Abagatan a Daya nga Asia ken tinurayanna ti Cambodia ti sumurok a 25 a tawtawen.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Departamento iti Ekonomia ken Sosial a Pannakibiang Dibision ti Populasion (2009). "Prospekto ti Sanglubongan a Populasion, Tabla A.1" (PDF). 2008 revision. Nagkaykaysa a Pagpagilian. Naala idi Marso 12, 2009.
- ^ a b c d "Cambodia". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi Abril 21, 2011.
- ^ "Distribution of family income – Gini index". The World Factbook. CIA. Naala idi 1 Septiembre 2009.
- ^ "Human Development Reports 2014" (PDF). United Nations. Naala idi 25 Hulio 2014.
- ^ dictionary.reference.com: Cambodia
- ^ Ti Cambodia ket agrambak ti aldaw a para kadagiti patneng a tattao idiay asideg ti Angkor Wat
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Cambodia iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Cambodia manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Cambodia a naikabil iti The World Factbook (iti Ingles)
- Cambodia iti Curlie (iti Ingles)
- Wikimedia Atlas iti Cambodia
- Datos ti heograpia a mainaig iti Cambodia iti OpenStreetMap
- Cambodia
- Dagiti estado a kameng ti Gunglo ti Pagpagilian ti Abagatan a daya nga Asia
- Dagiti batay-linteg a monarkia
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Abagatan Tsina
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Pranses
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti pagilian ti Abagatan a daya nga Asia
- Dagiti estado ken teriotorio a nabangon idi 802
- Dagiti estado ken teriotorio a nabangon idi 1953
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Terorismo
Ti terorismo ket isu ti sistematiko a panagusar ti panagbutbuteng, a kadawyan a naranggas, a naipangpangruna a kas kapanggepan ti panagpilit. Iti sangalubongan a komunidad, nupay kasta, ti terorismo ket awan ti legado a kabuksilan, a panangilawlawag ti kriminal a linteg a .[1][2] Dagiti sapasap a panangilawlawag ti terorismo ket mangitudo ti laeng kadagiti naranggas a tignay a naipanggep a mangpartuat kadagiti panagbutbuteng, en naar-aramid para kadagiti relihioso, politikal wenno, ideolohiko a gandat; ken naigaggagara a puntaan wenno saan nga ikaskaso dagiti pannkatalged dagiti di makigubgubat (dagiti paisano). Adda payen dagiti panangilawlawag a mangiraman ti di nalinteg a panagranggas ken gubat. Ti panag-usar kadagiti maipadpada a taktika babaen dagiti kriminal nga organisasion para iti panagsalaknib a raketa wenno ti panangipatingpal ti maysa a kodigo ti ulimek ket kadawyan a saan a naibagbaga a kas terorismo ngem dagitoy met laeng a maipadpada a tignay ket mabalin a makuna a terorismo no daytoy ket inaramid babaen ti maysa a a naparegta ti politika a grupo. Mabalin a daytoy ket,[3] saan unay a bukodna a makaparaukma ngem babaen dagiti pagbanagan dagiti panaganannad a naaramid tapno masalakniban dagiti mabalin a biktima.[4]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Angus Martyn, Ti Karbengan ti Bukod a Panagsalaknib babaen ti Sangalubongan a Linteg-ti Sungbat kadagiti Panagraut dagiti Terorista ti 11 Septiembre, Australiano a Linteg ken Bills Digest Group, Sapot ti Pagsaadan ti Parlamento ti of Australia , 12 Pebrero 2002.
- ^ Thalif Deen. POLITIKA: Pabagsalisal a Panagilawlawag ti ti Terorismo dagiti Kameng nga Estado ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, Inter Press Service, 25 Hulio 2005.
- ^ Heinrich Böll, Fürsorgliche Belagerung (Cologne: Kiepenhauer & Witsch, 1979).
- ^ Raj Desai ken Harry Eckstein (1990). Insureksion: Ti Panagbalbaliw ti Rebelion dagiti Agtaltalon. Politika ti Lubong, 42 , pp 441-465 doi:10.2307/2010510
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Terorismo iti Wikiquote (iti Ingles)
Midia a mainaig iti Terorismo iti Wikimedia Commons
- Dagiti Taripnong ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
1935
Ti 1935 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Martes iti kalendario a Gregoriano.
Dagiti linaon
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Enero 8 – Elvis Presley, Amerikano a kumakanta, gitarista ken aktor iti pelikula (pimmusay 1977)
Abril[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 14 – Rodolfo Biazon, Filipino a politiko
Oktubre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Oktubre 1 – Julie Andrews, Ingles a kumakanta ken aktres
- Oktubre 3 – Armen Dzhigarkhanyan, Armenio, Sobiet, Ruso nga aktor
- Oktubre 12 – Luciano Pavarotti, Italiano a tenor (pimmusay 2007)
Septiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Septiembre 16 – Lilia Cuntapay, aktres a Filipina (pimmusay 2016)
Nobiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nobiembre 8 – Alain Delon, Pranses-Suiso nga aktor
Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Disiembre 1 – Woody Allen, Amerikano a direktor iti pelikula
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero 13 – Herbert Giles, Briton a sinologo ken diplomata (naipasngay 1845)
- Septiembre 20 – Julio Nalundasan, politiko a Filipino (naipasngay 1894)


text:
Christopher Columbus
Ni Christopher Columbus (Italiano: Cristoforo Colombo; Espaniol: Cristóbal Colón; sakbay idi 31 Okrubre 1451 – 20 Mayo 1506) ket maysa idi nga eksplorador, kolonisador,ken nabigador, a naipasngay idiay Republika iti Genoa, a tatta nga aldawen ket ti akin-laud a Italia.[2][3][4][5] Babaen ti panagikeddeng dagiti Katoliko a monarkia iti Espania, isu ket nakakompleto kadagiti uppat a panagdaliasat iti ballasiw ti Taaw Atlantiko a nangiturong ti sapasap a Europeano a panakaamoan dagiti Amerikano a kontinente. Dagitoy a panagdaliasat, ken dagiti ganetgetna a mangipatakder kadagiit agtultuloy a pagtaengan idiay isla ti Hispaniola, ket nangirugi ti panmay-an ti Espaniol a kolonisasion, a nagisakbayan ti sapasap a Europeano a kolonisasion a nagbalin a naamammoan a kas ti "Baro a Lubong".
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti ladawan ni Christopher Columbus – Dagiti panid ti monumento ni Columbus. Vanderkrogt.
- ^ Christopher Columbus Encyclopædia Britannica. 2010. Encyclopædia Britannica Online. 8 Hunio 2010.
- ^ Eskolastiko a Manursuro – Christopher Columbus (1451–1506) Dagiti Rekurso ti Panagisursuro, Dagiti Maisingasinga Libro ti Ubbing, ken dagiti Aktibidad ti Estudiante. Milton Meltzer. Mannurat, Ni Columbus ken ti Lubong a Nagpalawlaw Kaniana.
- ^ World Book – Columbus, Christopher "Columbus, Christopher". Ti World Book Store ket adda dagiti ensiklopedia, diksionario, atlas, tulong ti panagobra, tulong ti panagadal, ken pagsurotan ti kurikulum. 2010
- ^ Questia – COLUMBUS, CHRISTOPHER "Columbus, Christopher". Questia – Ti Online a Biblioteka dagiti Libro ken Warnakan. 2010
Dagiti Pakailaglagipan kenni Columbus: Wenno, Urnong dagiti Pudno a Dokumento iti Dayta a Narambakan a Nabigador (panid 9) Taudan a pagilian: USA. Pampanid: 428. Nangipabaak: BiblioBazaar. Petsa a panakaipablaak: 2010-01-01.
Pakasaritaan ti Patneng nga Amerikano para kadagiti Sinantao (panid 127) Dagiti mannurat: Dorothy Lippert, Stephen J. Spignesi ken Phil Konstantin. Paperback: 364 a pampanid. Nangipablaak: For Dummies. Petsa a panakaipablaak: 2007-10-29.
Dagiti tattao ti Karibe: ti maysa nga ensiklopedia ti arkeolohia ken tinawtawid a kultura (p. 67) Mannurat: Nicholas J. Saunders. Hardcover: 399 a pampanid. Nangipablaak: ABC-CLIO. Petsa a Panakipablaak: 15 Hulio 2006.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Christopher Columbus iti Wikimedia Commons


text:
Babai
Ti babai (ad-adu ngem maysa: babbai wenno dagiti babai) ket isu ti a tao a babai wenno manakman a babai a tao. Ti termino a babai ket kadawyan a naibagbaga para iti maysa a manakman a tao a babai, ti termino a balasang ket isu ti kadawyan a termino para iti ubing a babai wenno balasitang. Nupay kasta, ti termino a babai ket isu ti inususar a termino a manginagan ti babai a tao, urayno ania ti edad, a kas ti insasao a "Karbengan ti babbai". Dagiti babai ket kadawyanda a makaipasngay, ngem ti babai a nakapanen iti pingga ket saandan a makaanak.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Chafe, William H., "Ti Amerikano a Babai: Ti Agbalbaliw a Sosial, Ekonomiko, Ken Politikal a Pappapelna, 1920–1970", Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, 1972. ISBN 0-19-501785-4
- Internasionala nga ensiklopedia ti babba ti Routledge, 4 a tomo., ed. babaen ni Cheris Kramarae ken Dale Spender, Routledge 2000
- Bababai iti pakasaritaan ti lubong : ti biograpiko nga ensiklopedia, 17 a tomo., ed. babaen ni Anne Commire, Waterford, Conn. [kdpy.] : Yorkin Publ. [kdpy.], 1999–2002
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Babbai iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Babbai iti Wikiquote (iti Ingles)
- Pakasaritaan
- Relihion


text:
Editorial
PANAGBALLOG
Napaneknekan nga adda latta dagiti ubbing a nalaing wenno nairuam nga agballog bayat ti tiempo ti panagkaklase iti pagadalan. Kas iti napasamak idiay Solsona, Ilocos Norte a nakatilliwan ti uppat […]
Barrio doktor iti masakbayan
Ti haan unay mabayag a tiempo, mapattapatta nga adunton ti doktor wenno mangngagas nga agserbi kadagiti nadumaduma a barangay nangnangruna kadagiti nasulinek a lugar ditoy probinsya. Tay makunkuna a Barrio […]
Anibersaryo iti pagiwarnaktayo
Petsa Hunyo 19, 2006 idi maimaldit ti “maiden issue” iti kabarbaro a pagiwarnak tayo nga Ilocos Sentinel a naka-base ditoy Laoag City, Ilocos Norte. Ita nga aldaw Iti Lunes, Hunyo […]
Napateg ti adal
Gapu ti agtultuloy a gubat idiay Marawi City, a paset iti Mindanao, dua nga ubbing a Muslim ti nailibas idiay nariribok a lugarda ket ditoy Batac City, Ilocos Norte ti […]
KINALASBANG, KINASARIRIT
Ni kandidata a Miss Paoay Dianne Irish Joy Lacayanga ti nangabak a kas Miss Ilocos Norte 2017 bayat ti naangay a tinawen beauty pageant a salip dagiti agtutubo a babbalasang […]
Sekretaryo Roy
Ipannakeltayo a taga-Ilocos ti pannakadutok ni Gen. Roy Cimatu, retirado nga AFP Chief of Staff, a kas kabarbaro a Sekretaryo iti DENR (Department of Environment and National Resources). Tubo isuna […]


text:
Mahoma
Ni Mahoma[1] (s. 26 Abril 570 – 8 Hunio 632;[2] naisurat pay a kas Mohammad, Mohammed, wenno Muhammed; Arabiko: محمد), kadawyan a mapaspasurotan iti Moro a nagtaudan a ti "PBUH" (napno a nagan: Mohama Ibn `Abd Allāh Ibn `Abd al-Muttalib Arabiko: محمد بن عبدالله بن عبد المطلب ) ket isu idi ti nangbangon iti relihion iti Islam.[3][n 1] Isu ket naipanunotan babaen dagiti Moro ken dagiti Bahá'í nga isu ket ti babaonen ken manmadles iti Dios, ken babaen dagiti Moro ti kinaudi a nagaw-awit ti kalintegan a serye dagiti Islamiko a manmadles. Kaaduan kadagiti Moro ket maipanunutanda nga isuna ket ti kinaudi a manmadles iti Dios nga isu daytoy ipaad-adal ti Koran.[4][n 2] Dagiti Moro ket maipanunotanda nga isuna ket agipulpulang iti kasisigud a saan a nadadael a monoteistiko (maymaysa a dios) a pammati iti Adan, Noah, Abraham, Moses, Hesus ken dagiti sabsabali pay a manmadles.[5][6][7]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Kaaduan kadagiti Moro, nupay kasta, saanda a maipanunotan a ni Mahoma ket isu ti "nangbangon" iti Islam, ngamin ket segun ti Koran, ni Mahoma ket isu laeng idi ti kinaudi a serye kadagiti manmadles a pinili babaen ti Dios tapno agibaga ti nasantuan a mensahe iti Islam.
- ^ Saan amin a dagiti Moro ket namatida a ni Mahoma ket isu ti naudi a manmadles. Kas pagarigan, ti Ahmadiyya a Komunidad ti Moro ket maipanunotanda a ni Mirza Ghulam Ahmad ket maysa pay a manmadles. ("Panakapatingga iti Panakamanmadles | Hadhrat Muhammad (PUBH) ti kinaudi a manmadles". Ahmadiyya a Komunidad ti Moro.)
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Rubino, Carl Ralph Galvez (2000). "Mahoma". Ilocano Dictionary and Grammar: Ilocano-English, English-Ilocano. University of Hawaiʻi Press. p. 347. ISBN 978-0-8248-2088-6.
- ^ Elizabeth Goldman (1995), p. 63
- ^ Rodinson (2002)
- ^ Koran 33:40
- ^ Esposito (1998), p. 12.
- ^ Esposito (2002b), pp. 4–5.
- ^ F. E. Peters (2003), p. 9.


text:
1859
Ti 1859 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Sabado iti kalendario a Gregoriano.
Dagiti linaon
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Ener–Marso[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero 14 – ti Oregon ket napastrek a kas ti maika-33 nga estado ti Estados Unidos.
Abril–Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 25 – nairugi ti panangipatakder ti Kanal Suez.
Hulio–Septiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
Oktubre–Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero–Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mayo 5 – Pierre Curie, Pranses a pisiko (pimmusay 1906)
Hulio–Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hulio 6 – Verner von Heidenstam, Sueko a mannurat, laureado iti Premio Nobel (pimmusay 1940)
- Agosto 4 – Knut Hamsun, Norwego a mannurat, laureado iti Premio Nobel (pimmusay 1952)
- Oktubre 18 – Henri Bergson, Pranses a pilosopo, nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura (pimmusay 1941)


text:
Souvenirs and Gifts from Is-isla ti Solomon
World > Solomon Islands > Is-isla ti Solomon
T-Shirts
Caps & Hats
Phone & Tablet Cases
Buttons
Mugs & Drinkware
Mouse Pads
Global Souvenir ShopFind Souvenirs and Gifts from Is-isla ti Solomon
World > Solomon Islands > Is-isla ti Solomon
Is-isla ti Solomon is the iloko name of Solomon Islands
Other points of interest in iloko language:Namibia Mali Hamaika Panama El Salvador Amianan a Mindanao Papua Baro a Guinea Daet Nigeria Siquijor Belgium Lesoto Ciudad ti Quebec Tailandia Inglatera Is-isla ti Solomon Argentina Bietnam Espania Eropuerto ti Dong Hoi


text:
Ponema
Ti ponema ket maysa a batayan a paset iti maysa a ponolohia ti pagsasao, a mairamraman kadagiti sabali a ponema tapno makaporma kadagiti adda ti kaibuksilanna a paspaset a kas dagiti balikas wenno dagiti morpema. Ti ponema ket mabalin a maipalplawag a kas "Ti kabassitan a makaigiddiat a paset ti lingguistika a mabalin a makaited ti maysa a panagbalbaliw ti kabuksilan.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Gimson 2008, p. 41.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Ponema iti Wikimedia Commons


text:
Sagada-Nov.6,2013-Iti naangay nga meeting ti imili ti sentro sagada idiay toking, Demang, Sagada idi December 4, Kinarit dagiti umili dagiti panglakayen nga agtimpuyog para iti panakaipreserba ken panakaituloy dagiti napipintas nga ugali ken kultura.
Iti nasao nga meeting ket natokar dagiti negatibu a maar-aramid nga possible nga mangbaliw iti napipintas a cultura ken ug-ugali dagiti umili agturong iti panakaperdi dagitoy, a kas iti panagtrabaho latta dagiti sumagmamano nga umili kadagiti talon ken garden uray no tiempo ti ubaya; ti saan nga panang-obsrba iti kinasagrado dagiti ritual a kas iti begnas, wange, dangtey ken dadduma pay.
Adda ti panagbuya nga ti dadduma kadaiti ubbing ken babaros nga makipaset kadagitoy nga ritual saan nga mapan adalen ti kaipapanan dagitoy ken ti kinasagrado da no di ket tapno makapagpapicture ken padasen laeng.
Ti dadduma pay ket umannugot da nga aramiden dagiti peke nga ritual tapno mapicture/ maifilm dagitoy uray awan iti oras ken lugar.
Adda met dagiti panawen nga mapasapa ti panangselebrar ti umili kadagitoy gapu ta adda ti agidunar iti baboy nga mausar, uray no saan pay a napapanawen.
Maar-aramid dagitoy iti diktar dagiti agidunar kadagiti kwarta man wenno baboy.
Ditoy nga Inbaga ni Councilor Jane bawing nga saan kuma nga maipalubos dagiti agshooting iti anyaman a ritual, documentary man dayta wenno saan.
Inbaga pay ni Bawing nga amin kuma nga guides iti Sagada ket maikkan iti oryentasyon no anya dagitirumbeng wenno saan nga rumbeng nga aramiden da ken ibaga da kadagiti bisita kadagitoy nasao nga okasyon.
Inbaga met ni Mrs. Solidad Belingon, Maysa nga retired teacher iti St. Mary’s school ken umili iti Sagada, “saan kuma nga ti kwarta wenno maidunar ti kitkitan tayo no di ket nangnangruna latta kuma ti pagmayatan ti ili.”
Naibaga na pay kadagiti panglakayen nga “ agkaykaysa kayo kuma nga lallakay tapno pagkaykaysaan yo dagiti ibagbaga yo ken tapno kitaen yo no kasatno nga agtultuloy dagiti napipintas nga kultura tayo.” (Igon Doco)


text:
Komunismo
Ti Komunismo (manipud iti Latin communis – sapasap, sangalubongan) ket maysa a rebolusionari a sosialista a tignay tapno makapartuat iti maysa nga awan klase, awan kuarta, ken awan estado a sosial nga urnong a naipatakder babaen ti sapasap a panagtagikua dagiti pamay-an ti panagpataud, ken ti pay sosial, politiko ken ekonomiko nga ideolohia a mangipaturong ti pannakabangon iti daytoy a sosial nga urnos. Daytoy a tignay, kadagiti Marxista-Leninista a panakaipatarus, ket kaaduan a naimpluensian iti pakasaritaan ti maika-20 a siglo, a nakakita ti nakaro a panagsasalisal a nagbaetan ti "sosialista a lubong" (dagiti sosialista nga estado a tinurayan babaen dagiti partido komunista) ken ti "lumaud a lubong" (dagiti pagilian nga addaan kadagiti tiendaan nga ekonomia).
Iti Marxista a teoria, puro a komunismo ket maysa a naisangsangayan nga agpang iti naipakasaritaan a panagrang-ay a dimteng manipud iti panagrang-ay dagiti produktibo a puersa a nangiturong ti kaaduan unay kadagiti kabaknang ti materiales, a mangpalubos para iti naibatay ti panagiwarwaras a kammasapulan ken dagiti sosial a pannakibiang a naibatay kadagiti nawaya a naigambang a tattao.[1][2] Ti husto a panangilawagan ti komunismo ket agdumaduma, ken kanayon naibiddutan, iti sapasap a politika a ballaag, a maisinnukatan nga inus-usar iti sosialismo; nupay kasta, ti Marxista a teoria ket makisuppiat a ti sosialismo ket panagdaliasat nga agpang laeng iti dalan a mapan ti komunismo. Ti Leninismo ket aginayon ti Marxismo a pakinakem ti maysa nga umun-una a partido tapno mangidaulo ti proletario a rebulosion ken mangitalged kadagiti amin a bileg ti politiko kalpasan ti rebolusion para kadagiti agob-obra a klase, para iti panagrang-ay iti sangalubongan a panakarikna ti klase ken pagbinglayan ti agob-obra, iti agpang a panagdaliasat a nagbaetan ti kapitalismo ken sosialismo.
Dagiti konsilo a komunista ken dagiti saan a Marxista a libertariano a komunista ken anarko-komunista ket suppiatenda dagiti kapanunotan ti umun-una a partido ken ti maysa nga agpang a panagdaliasat, ken mangitakderda para iti panakabangon ti napno a komunismo tapno dagus a amngrugi kalpasan ti pannakaikkat ti kapitalismo. Adda dagiti nawatiwat a sakop dagiti teoria kadagiti naisangsangayan a komunista iti pammateg a kasano ti mangbangon kadagiti kita ti intitusion a mangsukat kadagiti nadumaduma a makina ti ekonomia (a kas ti panagiwarwaras ti makmakan, edukasion, ken dagiti ospital) a kas ti irurumsuada babaen kadagiti kapitalista a sistema—wenno saan nga aramiden dagitoyen. Adda kadagitoy a komunista ket addaanda iti naisangsangayan a plano para kadagiti kita ti administratibo a bagbagi a mangsukat kadagiti agdama, bayat nga agnanayon a mangikarkari a dagitoy a bagi ket saan a naipatengnga ken tagikua ti agob-obra, a kasla ti agdama iti uneg dagiti aktibista a tignay. Dadgiti dadduma ket awan dagiti konkreto a planoda kalpasan ti rebolusion, imbes ket agtuntonda nga agtaltalek kadagiti agob-obra ti lubong ken ti napanglaw ket kabukbukodanda a maammuanto dagiti husto a moda iti panagiwarwaras ken nawatiwat a panagpataud, ken dagiti pay koordinasion, nga awan ti kammasapulan para kadagiti ania man a naipatakder a "panagsukat" para iti kapitalista a naibatay ti estado a panagtengngel.
Iti moderno a panagisao a makunkuna dagiti adu nga agkomkomento a sosiologo ken politiko a kas ti "sapasap a politiko", ti komunismo ket kankanayo a maus-usar ti panagitudo kadagiti annuroten dagiti komunista nga estado, a kas, dagiti dagup a tinengtengngel babaen dagiti komunista a partido, urayno ti ania man a naipakat a linaon ti pudno nga ekonomiko a sistema a sursurotenda. Dagiti kas pagarigan kadagitoy ket dagiti annuroten ti Sosialista a Republika iti Bietnam a ti ekonomiko a sistema ket agitiptipon ti "doi moi", ti Republika dagiti Tattao iti Tsina (PRC) a ti ekonomiko a sistema ket agitiptipon ti "sosialista a tiendaan ti ekonomia", ken ti ekonomiko a sistema ti Kappon ti Sobiet a naipalawag a kas ti "estado a kapitalista" babaen dagiti saan a Leninista a sosiologo ken kalpasan daytoy babaen dagiti komunista nga umad-adu a sumupsupiat ti kalpasan ti Stalin a panawen a modelo ti Sobiet a naparang ti panawen ti maika-20 a siglo (a kas, dagiti Maoista, dagiti Trotskista ken dagiti libertariano a komunista)—ken ti maysa pay a punto babaen ni Vladimir Lenin.[3]
Etimolohia ken terminolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti komonunismo ket nagtaud manipud iti Latin a balikas a communis, a kayatna a sawen ket "biningayan" wenno "tagikua ti amin".[4][5]
Iti kapanggepan ti naipakasaritaan a materialismo, ti komunismo ket isu ti kapanunotan iti maysa a nawaya a kagimongan nga awan ti pannakabingbingay wenno pannakaisinsina, a ti sangkataoan ket nawaya ti panakairurumen ken pagkurangan. Ti maysa a komunista a kagimongan ket awan kadagiti gobierno, pagilian, wenno klase a panakabingbingay. Iti Marxista a teoria, ti diktadura ti proletariado ket isu ti agtengnga a sistema a nagbaetan ti kapitalismo ken komunismo, no ti gobierno ket adda ti pamay-an ti panagbalbaliw kadagiti pamuspusan ti panagtagikua manipud iti pribatismo a mapan ti naurnong a panagtagikua.[6] Iti politkal a siensia, ti termino a "komunismo" ket sagpaminsan a naus-usar a mangitudo kadagiti komunista nga estado, ti porma ti gobierno a ti estado ket agtigtignay babaen ti maysa a maysa a partido a sistema ken mangirangarang ti panakaitalek iti Marxismo-Leninismo wenno ti kapadpada kadagiti kastoy.
Iti moderno a panagusar, ti balikas a "komunismo" ket maus-usar pay laeng a mangitudo kadagiti annuroten dagiti nagbukbukodan a nangirangarang a sosialista a gobierno a buklen dagiti maysa a partido nga estado nga isuda idi ket maysa a legado a partido ti politika a sistema nga agtigtignay babaen dagiti naisentro a naplano nga ekonomia ken ti maysa nga estado a panagtagikua kadagiti pamuspusan ti panagpataud, nga adda iti estado, nga iti gapuna, ket mangitunton a nangirepresenta ti kakaykayatan dagiti agobobra a klase. Ti naisangsangayan a paset ti moderno a tignay ti komunista ket agipabpabasol a dagitoy nga estado ket saanda a nangipadas a lumasat ti komunista a kagimongan, bayat a dagiti dadduma pay ket makisinnupiat a saanda a nakagun-od iti lehitimado a sosialismo. Kaaduan kadagitoy a gobierno ket ibatayanda kadagiti ideolohiadaiti Marxismo-Leninismo, ngem saanda a tinawtawagan ti sistema nga inpatakderda a kas ti "komunismo", wenno nagituntonda iti ania man a panawen a ti ideolohia ket is-usa laeng ti nagpapaandar ti puersa kadagiti annurotenda: Ni Mao Zedong, kas pagarigan, ket nagsukimat iti Baro a Demokrasia, ken ni Vladimir Lenin idi nasapa a panawen ti 1920 ket nangipatakder ti gubat a komunismo; ken kalpasan daytoy, ti Bietnamis ket nangipatakder ti doi moi, ken dagiti Insik ket nagsublida iti sosialismo nga adda dagiti Insik a pakaidumdumaan. Dagiti gobierno a nanginagnagan babaen dagiti sabali a gobierno a kas "komunista" ket sapasapda a tumounton a nangipatakderda ti maysa a panaglasat a sosialista a sistema. Daytoy a sistema ket sagpaminsan a nakunkuna a kas ti estado a sosialismo wenno babaen dagiti kapadpada a nagnagan.
Ti "puro a komunismo" ket maysa a termino a sagpaminsan a naus-usar a mangitudo iti agpang ti pakasaritaan kalpasan ti sosialismo, uray no adu met laeng dagiti komunista a simple nga agus-usar iti termino a "komunismo" tapno mangitudo ti dayta nga agpang; ti termino ket kapadpada ti "Napno a komunismo". Ti awan klase, awan estado a kagimongan a naigandat a pannakaidumduma ti daytoy a komunismo ket ti maysa kadagiti panagikeddeng no ania man ti mapataud ken ania dagiti annuroten a sukimaten ket naar-aramid para iti kasayaatan ti sibubukel a kagimongan—a kas iti 'iti, babaen, ken para iti agob-obra a klase', a saan a dagiti nabaknang ti agtengtengngel ti kabaknanagan ket dagiti dadduma ket agob-obra para kaniada iti matgedan a pakaibatayan. Iti daytoy a komunismo dagiti interesado ti amin a kameng ti kagimongan ket maikkan ti agpapada a kadagsen iti sumaruno, iti praktikal a panagaramid ti pamay-an a panagikeddeng iti politika ken ekonomiko a panagbukel iti biag. Ni Karl Marx, ken dagiti pay sabsabali a komunista apilosopo, ket nagigagarada a saan a nangited ti naisalaysayan a pangipalpalawag no kasano ti pamay=an ti komunismo a kas maysa a sosial a sistema, wenno dagiti husto a dalan a mangpakabael dagiti agobobra wenno kasano ti tumakder, wenno dagiti nainaganan a materiales no kasano ti mapan ti komunismo manipud iti kapitalismo. Iti Komunista a Warragawag, ni Marx ket saan a nangibagbaga ti maysa a 10-a punto a palano ti panagbalakad ti pannakaiwarwaras manen dagiti daga ket panagpataud tapno mairugi ti panaglasat iti komunismo, ngem isu ket nangikari a daytoy ket sapasap ken magsakup kadagiti aain. Daytoy ket kanayon a naipagpagarup a ni Marx iket nangikeddeng a dagitoy a teoria ket mabasa ti kastoy tapno dagiti sumaruno a teorista iti naisangsangayan a saad ket ket makaamponda iti komunismo kadagiti bukodda a lokalidad ken kasasaad.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Kritiko iti Gotha Programme, Karl Marx.
- ^ Napno a Komunismo: Ti Patingga a Pagtungpalan: http://www.economictheories.org/2009/05/full-communism-ultimate-goal.html Naiyarkibo 2011-07-29 iti WebCite
- ^ Lenin's Naurnong nga ob-obra Tomo. 27, p. 293, inadaw nga insao babaen ni Aufheben Naiyarkibo 2009-10-25 iti WebCite
- ^ "Communism". Britannica Encyclopedia.
- ^ World Book 2008, p. 890.
- ^ "Kritisismo ti ti Gotha Programme—IV". Kritisismo ti Gotha Programme. Naala idi 2009-10-18.
- Holmes, Leslie (2009). Communism: A Very Short Introduction. Oxford and New York: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-955154-5.
- Lansford, Tom (2007). Communism. Marshall Cavendish. ISBN 978-0-7614-2628-8.
- Link, Theodore (2004). Communism: A Primary Source Analysis. The Rosen Publishing Group. ISBN 978-0-8239-4517-7.
- Rabinowitch, Alexander (2004). The Bolsheviks come to power: the Revolution of 1917 in Petrograd. Pluto Press.
- "Ci–Cz Volume 4". World Book. Chicago, Illinois: World Book, Inc. 2008. ISBN 978-0-7166-0108-1.


text:
Maris
Ti maris wennor kolor ket isu ti maipapan iti panagkita a panangipagarup ti tagikua a kapada iti tattao kadagiti kategoria a makunkuna iti balabbasit, asul, duyaw, berde ken daddumapay. Ti maris ket naala manipud ti bileg ti espektro iti lawag (pannakaiwarwaras iti lawag a maigiddiat ti kaatiddog ti allon) a makitinnignay iti mata iti espektral a sensitibidad dagiti reseptor ti lawag. Dagiti kategoria timaris ken pisikal a pakailasinan ti maris ket mainaig dagitoy kadagiti banag, materiales, taudan ti lawag, kdpy, a naibatay kadagiti pisikal a tagukuda a kas ti panagsagepsep ti lawag, panagballatok, wenno pannakaipasngaw ti espektra. Babaen tipanangipalawag ti espasio ti maris, dagitimaris ket mabalin a numeriko a mainaganan babaen dagiti nagsasabtanda.
Gapu ti panangipagarup timaris ket nagtaud manipud kadagiti agdumaduma nga espektral a sensitibidad kadagiti nadumaduma a kita dagiti selula a kono iti retina kadagiti nadumaduma a paset ti espektroto, dagiti maris ket mabalin a maipalawag ken mapataegan babaen ti degrado a panagparugsoda kadagitoy a selula. Dagitoy a pisikal wenno sikolohiko a panangipateg ti maris, nupay kasta, ket saan a napno a mangipalawag ti sikopisikal a panangipagarup ti langa ti maris.
Ti siensia ti maris ket masansan a tinawtawagan ti kromatika, kromatograpia, kolometria, wenno simple laeng a siensia ti maris. Daytoy ket mamngiraman ti panangipagarup ti maris babaen ti mata ti tao ken utek, ti taudan ti maris kadagiti materiales, teoria ti maris iti arte, ken ti pisika ti elektromagnetiko a radiasion inti makitkita a sakop (tisu daytoy ti sapasap a makunkuna a kas ti lawag).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Maris iti Wikimedia Commons
- Bibliograpia a Batayan ti Datos iti Teoria ti Maris, Unibersidad ti Buenos Aires


text:
Vienna
Ti Vienna ( /viːˈɛnə/; Aleman: Wien (tulong·paammo) [viːn]) ket isu ti kapitolio ken kadakkelan a siudad iti Austria ken maysa kadagiti siam nga estado ti Austria. Ti Vienna ket isu ti kangrunaan a siudad ti Austria, nga adda ti populasion iti agarup a 1.723 a riwriw[3] (2.4 a riwriw tiuneg ti metropolitano a lugar,[2] sumurok a 25% iti populasion ti Austria), ken isu daytoy ti kadakkelan a siudad idiay Austria, ken ti pay sentro ti kultural, ekonomiko, ken politika. Isu daytoy ti maika-9 a kadakkelan babaen ti populasion idiay Kappon ti Europa. Manipud idi rugi iti maika-20 a siglo isu daytoy ti kadakkelan nga agsasao iti Aleman a siudad iti lubong, ken idi sakbay ti Umuna a Sangalubongan a Gubat ken ti panagpisi iti Austro-Hungaro nga imperio, daytoy a siudad ket adda idi dagiti agtaeng a 2 a riwriw. Ti Vienna ket agsangsangaili kadagiti internasional nga organisasion, a mairaman ti Nagkaykaysa a Pagpagilian ken ti OPEC. Ti siudad ket naisanglad iti daya iti Austria ken asideg kadagiti pagbeddengan iti Republika a Tseka, Eslobakia, kenHungaria. Dagitoy a rehion ket agtitinnulongda iti maysa a Europeano a Centrope a pagbeddengan a rehion. A mairaman ti asideg ken kaarubana ti Bratislava, ti Vienna ket agporma ti maysa a metropolitano a rehion nga adda dagiti 3 a riwriw nga agtaeng. Idi 2001, ti sentro ti siudad ket nainaganna a UNESCO Lugar a Tinawtawid ti Lubong.[4]
Sinasinaen a manipud kadagiti maysa a naipammategan a kas ti Siudad iti Musika[5] gapu kadagiti legadona iti musika, ti Vienna ket makunkuna pay a ti "Ti Siudad iti Tagtagainep" gapu ta daytoy ket nagtaengan ti immuna a sikopata nga analista a ni Sigmund Freud,[6] nga isu ket maysa a neurologo a nalatak a naamamoan para kadagiti maysa a kalatakan a mangipatpatarus kadagiti tagtagainep. Ti ramut ti Siudad ket nanipud kadagiti nasapa a Keltiko ken Romano a pagtaengan a naipabalin iti maysa a Mediebal ken Barok a siudad, ti kapitolio ti Austro-Hungaro nga Imperio. Daytoy ket naamammoan para kadagiti naisangsangayan a papelna iti panangidaulo ti Sentro ti Europeano a Musika, manipud ti nalatak a tawen iti Vienes a Klasismo babaen kadagiti nasapa a paset ti panawen iti maika-20 a siglo. Ti naipakasaritaan a sentro iti Vienna ken nabaknang kadagiti arkitektura a patakder, a mairaman dagiti Barok a kastilio ken dagiti hardin, ken dagiti pay naladaw a maika-19 a siglo a nalatak a pasdek a naliniaan kadagiti Ringstrasse, dagiti monumento ken dagiti parke.[7]
Idi 2005 a panagadal kadagiti 127 a lubong a siudad, ti Ekonomista a Saririt a Paset ket nagiranggo nga immuna daytoy a siudad (a kapadana ti Vancouver, Kanada) para iti kasayaat ti biag (iti 2011 a panagsukisok kadagiti 140 siudad ti Vienna ket nairanggo a maikadua, kalpasan ti Melbourne).[8][9] Para kadagiti agsasaruno a tallo a tawen (2009–2011), ti tao-rekurso-pagkonsultaan a kompaniaMercer inranggona ti Vienna a kas ti iimuna kadagiti tinawen a "Kasayaat ti Panagbiag" a pangsukisok kadagiti ginasut a siudad iti lawlaw ti lubong.[10][11][12] 2011 a panagsukisok ti "Kasayaat ti Panagbiag" ti Monocle ket inranggona ti Vienna a maikanem kadagiti listaan iti "dagiti kangatuan a 25 a siudad iti lubong a tawgana pagtaengan" (ngimmato manipud ti maikawalo idi 2010).[13][14][15]
Ti panakausig, ti siudad ket nairanggo a kas ti umuna iti sangalubongan para iti kultural a panagpabaro idi 2007 ken 2008, ken maikadua kalpasan ti Boston idi 2009 manipud kadagiti 256 siudad a nasukisok kadagiti 162 a pagsurotan ti Pagsurotan dagiti Panagpabaro dagiti Siudad iti 3 a kondison ti panagpuntos a sumakop ti kultura, patakder ken ken komersio.[16] A kas maysa a siudad, ti Vienna ket kankanayon nga agsangsangaili kadagiti konperensia ti urbano a panagplano ken is kankanayon a maususar nga inadadal babaen dagiti agplanplano ti urbano.[17]
Iti tunggal maysa tawen manipud idi 2005, ti Vienna ket isu ti umuna a papanan iti lubong kadagiti international a kongreso ken timpuyog.[18] Ti Vienna ket makaawis kadagiti agarup a lima a riww a turista iti tunggal maysa a tawen.[19]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "STATISTIK AUSTRIA – Bevölkerung zu Quartalsbeginn seit 2002 nach Bundesland". Statistik.at. 20 Oktubre 2010. Naala idi 19 Enero 2011.
- ^ a b "VCÖ.at: VCÖ fordert Nahverkehrsoffensive gegen Verkehrskollaps in den Städten". vcoe.at. 2008. Naala idi 5 Agosto 2009.
- ^ "STATISTIK AUSTRIA – Bevölkerung zu Jahres-/Quartalsanfang". Statistik.at. 13 Pebrero 2009. Naala idi 6 Mayo 2009.
- ^ "Naipakasaritaan a sentro iti Vienna". UNESCO.
- ^ "Vienna - ti Siudad iti Musika - VIENNA – TATTAN WENNO SAANEN". Wien.info. Naala idi 2012-05-19.
- ^ BBC Dokumentario - Vienna - Ti Siudad iti Tagtagainep
- ^ "Naipakasaritaan a Sentro iti Vienna". UNESCO Sentro a Tinawtawid ti Lubong. Naala idi 2012-05-19.
- ^ "Ti Vancouver ket isu ti 'kasayaatan a pagtaengan'". BBC. 4 Oktubre 2005.
- ^ "Reporta ti Kasayaat ti Panagtaeng Agosto 2011". Ekonomista a Saririt a Paset. Naala idi 2 Disiembre 2011.
- ^ "Mercer a pakaammo timidia: Kasayaat iti Panagbiag sanglubongan a panagiranggo dagiti siudad--2009". Naala idi 2 Disiembre 2011.
- ^ "Mercer Kasayaat ti Panagbiag Sangalubongan a Panagiranggo dagiti Siudad, 2010 manipud ti resourceshelf.com". Naala idi 2 Disiembre 2011.
- ^ "Panagsukisok ti Mercer a 2011". Mercer. 29 Nobiembre 2011.
- ^ "ti Monocles a kangatuan a 25 a siudad para iti 2011 , iti businessinsider.com". Naala idi 2 Disiembre 2011.
- ^ "ti 2011 a Monocle ti "Kasayaat ti Panagbiag" summary". Naala idi 3 Disiembre 2011.
- ^ "08 Vienna". Monocle.com. 2010-06-15. Naala idi 2012-05-19.
- ^ "2thinknow Panagpabaro dagiti Siudad 256 a Sangalubongan a Pagsurotan – sangalubongan a pakairanggo ti panagpabaro ti siudad | 2009 | Programa dagiti Panagpabaro ti Siudad". Innovation-cities.com. 30 Hulio 2009. Naala idi 3 Enero 2011.
- ^ "Ammo nga agaramid ti Vienna". wieninternational.at. 15 Abril 2010. Naala idi 3 Enero 2011.
- ^ "Ti Vienna ket isu ti umuna a papanan dagiti kongreso". wieninternational.at. 1 Hunio 2011. Naala idi 15 Oktubre 2011.
- ^ "Estadistika ti Turismo- Panagsangpet idiay Vienna babaen ti pagilian a nagtaudan". wien.gv.at. 11 Oktubre 2011. Naala idi 15 Oktubre 2011.


text:
Baybay Baltiko
Ti Baybay Baltiko ket maysa a natabang a baybay Mediteraneo a mabirukan idiay Akin-amianan nga Europa, manipud idiay 53°N aginggana idiay 66°N a latitud ken manipud idiay 20°E aginggana idiay 26°E a longitud. Daytoy ket nabeddengan babaen ti Eskandinabo a Peninsula, ti nangruna a daga ti Europa, ken ti Danes nga is-isla. Daytoy ket agayus idiay Kattegat babaen ti dalan idiay Øresund, ti Nalatak a Barikes ken ti Bassit a Barikes. Tie Kattegat ket agtultuloy idiay uneg ti Skagerrak a mapan idiay Baybay Amianan ken ti Taaw Atlantiko. Ti Baybay Baltiko ket naikapet babaen kadagiti dalan ti danum nga inaramid ti tao a mapan idiay Baybay Puraw babaen ti Kanal Baybay Puraw, ken mapan idiay Baybay Amianan babaen ti Kanal Kiel. Ti Baybay Baltiko ket mabalin a maipanunotan a nabeddengan iti akin-amianan nga igidna babaen ti Golpo ti Botnia, idiay amianan a daya nga igidna babaen ti Golpo ti Pinlandia, ken idiay daya nga igidna babaen ti Golpo ti Riga. Dagitoy nadumaduma a golpo ket mabalin pay a maipanunotan a kas paset ti Baybay Baltiko.
Dagiti linaon
Heopisikal a datos[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Baybay Baltiko ket maysa a natabang anga akin-uneg a baybay, a mabalin daytoy a ti kadakkelan a bagi ti natabang a danum iti lubong (dagiti dadduma pay a mabalin ket mairaman ti Baybay Nangisit, Luek Hudson ken ti Baybay Kaspio). Ti Baybay Baltiko ket sakupenna ti maysa a labneng (ti zungenbecken) a naporma babaen ti glasial a nurunor idi las-ud dagiti kinaudi a panawen ti yelo.
Dagiti rukod[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Baybay Baltiko ket agarup a 1,600 km (1,000 mi) iti kaatiddog, ti natimbeng a 193 km (120 mi) a kaakaba, ken ti natimbeng a 55 m (180 pié, 30 brasa) a kaadalem. Ti kaadalemna ket 459 m (1506 pié) a daytoy ket adda idiay Sueko a bangir iti tengnga. Ti rabaw a kalawa ket agarup a 377,000 km² (145,522 sq mi) ken ti tomo ket agarup a 20,000 km³ (5040 kubiko milia). Dagiti naipalpalikmut ket dumagup ti agarup a 8,000 km (5,000 mi) iti aplaya.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Coalition Clean Baltic". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2 Hunio 2013. Naala idi 5 Hulio 2013.
- ^ Oceanographic data
- ^ Heograpia ti Kalawa ti Baybay Baltiko idiay envir.ee. (naarkibo) (2006-04-21). Naala idi 23 Hunio 2011.
- Alhonen, Pentti (1966). "Baybay Baltiko". Iti Fairbridge, Rhodes. Ti Ensiklopedia ti Oseanograpia. New York: Van Nostrand Reinhold Company. pp. 87–91.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ojaveer H., Jaanus A., MacKenzie B. R., Martin G., Olenin S., et al. (2010). "Kasasaad ti Biodibersidad idiay Baybay Baltiko". PLoS ONE 5(9): e12467. doi:10.1371/journal.pone.0012467
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Baybay Baltiko iti Wikimedia Commons