text:
VIGAN CITY – Uray uneg ti simbaan, saanen nga agbuteng dagiti mannipdut a mangibanag iti dakes a panggepda.
Impaima da PO3 Ronald Pilien, ken dagiti traffic aides a da Nelson Natividad ken Rodel Tolentino ni Jay Ann Quilinderino y Ragudo, 20, naasawaan, residente iti Barangay Tamurong, Caoayan, Ilocos Sur iti police station gapu iti panangsipdut daytoy iti bag ni Dominga Allagadan y Alcos, 63, balo, ken residente iti Barangay Raois, ditoy siudad idi agarup 10:25 ti aldaw ti Septiembre 26.
Naammuan iti inbestigasion a pinanawan ti biktima ti bagna iti tugawna idi mapan agkomunion ket ginammatan ti suspek ti bag sa naglibas nga immadayo ngem nasiputan ni Lilia Sunido y Allagadan, 41, kaanakan ti biktima, ket pinakdaaranna ti ikitna. Nagpatulong dagiti dua iti naka-duty a traffic aide officer ket kinamat dagitoy ti suspek agingga a naipiskutda iti nagsulian iti asideg ti McDonald.
Narekobre iti ikut ti suspek ti bag a naglaon iti dua a selpon model 1680 nga agpateg iti sag-P1,900 ken P6,790 a kuarta.#


c: text/html

text:
Riyadh
Ti Riyadh (panangibalikas /ɹɨˈjɑːd/; Arabiko: الرياض naisuratan a Ar Riyāḍ panangibalikas [ʔɑrːiˈjɑːdˤ], Ilokano: Dagiti Hardin) ket isu ti kapitoliona ken kadakkelan a siudad iti Saudi Arabia. Isu pay daytoy ti kapitolio iti Probinsia ti Riyadh, ken naikameng daytoy kadagiti pakasaritaan a rehion iti Najd ken Al-Yamama. Naisanglad daytoy iti tengnga iti Peninsula Arabiano iti maysa a dakkel nga altiplano, ken pagnaedan daytoy dagiti 5,254,560 a tattao, ken ti urbano a sentro iti rehion nga addaan iti populasion iti aganay a 7 riwriw a tattao. Ti siudad ket nabingbingay kadagiti 15 a distrito ti munisipio, a tinartaripato babaen ti Munisipalidad ti Riyadh nga indauluan babaen ti mayor iti Riyadh, ken ti Panagrangrang-ay a Turay ti Riyadh, nga indauluan babaen ti Gobernador iti Probinsia ti Riyadh, ni Prinsipe Sattam bin Abdulaziz. Ti agdama a mayor iti Riyadh ket ni Abdul Aziz ibn Ayyaf Al-Miqrin ken isu ket naidutok idi 1998. Ti Riyadh ket addaan iti unibersidad para kadagiti babbbai ken daytoy ket ti kadakelan iti lubong, ti Unibersidad ti Prinsesa Nora bint Abdulrahman.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Population". Statistical Yearbook 47 (2011). Central Department of Statistics & Information. Naala idi 15 Nobiembre 2013.
- ^ MILLER, DAVID. "Ti Saudi Arabia ket nanglukat iti unibersidad para kadagiti bababi a daytoy ket kadakkelan iti lubong". Naala idi 17 Enero 2012.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Riyadh iti Wikimedia Commons

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
BANTAY, Ilocos Sur – Nairingpasen ti aganay 86.42% iti maar-aramid a Banaoang Pump Irrigation Project, daytoy ti inrakurak ti administrador ti National Irrigation Administration itay nabiit.
Kinuna ni Engr. Carlos Salazar, NIA Administrator, a no malpas, umabot iti 6,312 nga ektaria a kataltalonan ti mapasayakanna a kataltalonan a manamnama a mangingato iti produksion ti pagay a pakabenepisiaran ti 5,334 a pamilia iti walo nga ili iti umuna a distrito ti Ilocos Sur a pakaibilangan ti Vigan, Bantay, Sta. Catalina, Caoayan, San Vicente, San Ildefonso, Sto. Domingo ken Magsingal.
Kinuna ni Salazar a nausardan ti P2.175 a bilion wenno 87.56% ti pakabuklan a pondo ti BPIP a P2.488 bilion idinto nga inannugotna a medio naladawdan iti target a pannakairingpas ti proyekto.
Binisita ni Pres. Gloria Macapagal Arroyo daytoy proyekto ti padanum idi Enero 27.
Kadua ni Arroyo a nagbisita iti pumping station ti BPIP da Ilocos Sur Gov. Deogracias Victor Savellano, First District Cong. Ronald Singson, Deputy National Security Adviser Luis “Chavit” Singson, NIA Administrator Carlos Salazar ken Bantay Mayor Samuel Parilla.
Ti proyekto a narugian idi Marso 2003 ket babaen ti panangilungalong ni sigud a diputado Salaknib Baterina.
Ti proyekto ket addaan iti agarup 1.2 kms. a tunnel, 22 kms. a service main canal, 46 kms. a lateral canal, 170 kms. a drainage, 310 kms. a ditch ken 870 kms. a service roads.
Kabayatanna, kinuna ni Pres. Arroyo nga agbalin ti BPIP a rangtay tapno dumur-as ti agrikultura iti Ilocos Sur a karaman iti North Luzon Agribusiness Growth Quadrangle.
Daytoy ti maikadua nga ibibisita ti Presidente ditoy probinsia iti las-ud ti dua a bulan.
Idi Disiembre 30, 2009, inagunaran ni Pres. Arroyo ti Quirino bridge iti Bantay, Ilocos Sur ken ti Amburayan bridge iti Tagudin, Ilocos Sur kalpasan ti panangselebrarna iti Rizal Day ditoy probinsia.
Inkari ti administrator iti Presidente a pilitenda nga ileppas ti proyekto agingga iti Mayo.
Kalpasan ti pangaldaw, kadua met ni Savellano ti administrador ti NIA a nangkita kadagiti naaramid a dam ti BPIP a mangiturong ti danum kadagiti ili iti Amianan.#


text:
Rehion ti Los Ríos
Ti Rehion ti Los Ríos (Espaniol: XIV Región de Los Ríos, panangibalikas: [loz ˈri.os], maipatarus a kas Rehion dagiti Karayan) ket maysa kadagiti sangapulo ket lima nga administratibo a pannakabingbingay ti Chile. Ti kapitolion aket ti Valdivia. Daytoy ket nagbalin a kas rehion idi Oktubre 2, 2007, ken napartuat idi babaen ti pannakabingbingay iti Rehion ti Los Lagos iti akin-abagatan a Chile. Daytoy ket buklen dagiti dua a probinsia: ti Valdivia ken ti kabarbaro a napartuat a Probinsia ti Ranco, a dati idi a parte ti Probinsia ti Valdivia.
Ti ekonomia ti rehion ket naibatay iti panagtarikayo, panagtaraken iti baka, turismo, panagpataud, ken dagiti serbisio.
Ti populasion ti rehion ket 380,181 segun ti senso idi 2017. Agarup a kagudua ti populasion ket agtataeng iti komuna ti Valdivia.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ http://www.censo2017.cl/wp-content/uploads/2017/12/Cantidad-de-Personas-por-Sexo-y-Edad.xlsx; naala idi: Enero 7, 2018.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Rehion ti Los Ríos iti Wikimedia Commons
- Opisial a website ti Rehional a Gobierno ti Los Río (iti Espaniol)


text:
CANDON CITY – Nagpatulong ti polis ditoy iti National Bureau of Investigation para iti madagdagus a pannakasolbar ti kaso ti panagtakaw iti maysa a pagsaldaan ditoy itay nabiit.
Iti interbio kenkuana ti DZTP Radio Tirad Pass, kinuna ni Police Supt. Marlo Castillo, hepe ti polis ditoy, a nagkiddawda iti tulong manipud iti NBI tapno tumulong ti nasao nga ahensia iti inbestigasion para iti nadardaras a pannakasolbar ti panagtakaw iti Wel Gems Pawnshop, kukua ni Marilou dela Cruz, 46, residente iti Barangay Tablac ditoy siudad.
Agdagup iti P1.2 milion a kuarta ken alahas ti natakaw iti nasao a pagsaldaan a masarakan iti Barangay San Isidro ditoy siudad idi Hunio 7.
Dinadael dagiti mannanakaw ti vault sada kinasakas ti P200,000 a kuarta ken mapattapatta nga agpateg iti P1 milion nga alahas.
Di pay nabigbig dagiti mannanakaw agsipud ta awan ti CCTV a naikabit iti nasao a pawnshop, awan ti guardia, ken awan ti alarm system daytoy a nagpakdaar koma iti kaadda ti panagtakaw.
Kanaig daytoy, indarirag manen ni Castillo kadagiti negosiante ditoy siudad ti panangikabitda iti kamera ken security alarm system kadagiti commercial establishments ditoy tapno adda pagguddengan dagiti mannanakaw a mangiwayat iti dakes a panggepda.
Naammuan nga iti napalabas, adda tignay ti kapolisan ken ti konseho ditoy siudad a makabitan dagiti commercial establishments iti CCTV, alarm system ken panangalada iti security guard ngem adu kadagiti negosiante ti nangibaga a saanda a kabaelan dagitoy.
Iti pakpakauna nga inbestigasion dagiti polis, nakastrek dagiti mannanakaw iti vault babaen ti panangdadaelda iti flooring ti comfort room ken drainage canal iti kabangibang daytoy nga establisimiento sada binuttawan ti septik tank a kumamang iti pawnshop.
Daytoy met la ti mapapati a rimmuaran dagiti mannanakaw iti panaglibasda.
Nakarekobre dagiti inbestigador iti guantes ken bareta iti uneg ti vault a mapapati a nabati dagiti mannanakaw.#


text:
Awan pusoda, nangatoda la unay
Basnotan ken lamotendat’ simmusoanda
Dangranda dagiti takiag a nagur-urokanda
Elohim! Elohim! Yikkisda, yikkisda ket
Gaburanda iti hosana ti sarwada
Haleluya! Haleluya! Dida mauma
Idinto ta tuptupraanen kaadduan ti likudda
Jesus, awan anag ti lasag ken daram
Kadakuada iti panangilansadat’ krus nagligsayen initna
Lalatenda nga in-inuten iti inoras
Matayak la koman ikkis ti nagrangtayanda
Nga immulian iti tapaw ti bullalayaw
Pinisangdan telon ti napalabas iti
Ranggas a saan a pulos a madeppa
Sumangkamaysa dagiti kabagisna
Tulengda a makangngeg iti sanaang
Ulsanda laeng ti riknada iti manto ken
Wanes ti apuy ti barukongda!


text:
UN-UNORENNA ti aspaltado a dalan a tedtedda dagiti bagon a nangbunag kadagiti magnetite iti dayta a paset ti nakaipalladawanna. Napainayad laeng ta malaksid a pagsungkaan daytoy, natapok pay. Kalgaw man ngaminen.
Pagammuan, adda masabatna a traysikel. Napataray ti drayber. Agal-alibungabong ti tapok a parparnuayenna. Napangilangil. Anian, nakunana iti nakemna.
Inapputna a dagus ti agongna.
Nabungon iti tapok idi agsinnabatda iti traysikel.
Iti ilida, saan a maaw-awan dagiti drayber nga irantada a pagrebolusionen ti luganda (saan laeng a traysikel, pati motor ken dadakkel a lugan) iti katapokan. Aglalo no makitada a bassit ti masabatda wenno unaanda.
Awan ti common sense-da! Wenno sintido komon.
Kunana koma met nga agpapainayad dagiti padana a drayber no kasta nga addada iti katapokan tapno di agalibungabong daytoy a pakabungonan dagiti biktima. Namak payen no adda angkit ti biktima?
Iti panagmanmanehona, permi a painayadna kadagiti lugar a natapok. Kayatna a di makaparnuay iti napuskol a tapok aglalo ket adu ti kabalbalayan iti agsumbangir ti kalsada.
Ngem no apay ketdi a dagiti dadduma, kasta la unayen ti panagpatapokda. Iranrantada pay ketdi!
Iti inaldaw a panagbiag, adda dagiti pagteng a masapul koma ti panangipakat iti common sense. Dakkel ti maitulongna daytoy tapno awan ti maparnuay a riri, gura, panagsisinnikat ken no ania la ditan a negatibo a banag.
Kunana ngarud, iti laengen maysa nga opisina, masapul koma ti common sense. Saan a masapul a maladaw ti asino man nga empleado. Maysa a klase dayta ti korupsion, segun iti naammuanna iti maysa a training a dinar-ayanna.
Wen, a, ta agsusueldo ti maseknan. Rebbengna a subadan daytoy babaen ti napudno a panagserbi— maibilang ditan ti iseserrekna iti umisu nga oras.
Ngem uray pay ngamin iti Departamento a yanna, adu dagiti kaburikna ti saan a sumsumrek iti husto nga oras. Nangrugidanton nga agklase, addanto pay la dagiti dadduma a sumsumrek. Wenno no kasta nga agsisinnukatda iti period, ipadpad-eng ti dadduma ti sumrek iti sumaruno a klaseda. Pagangayanna, bassitto laengen ti oras a mabati iti panagisuroda.
Iti laengen igagatangna no kua kadagiti botika. Siaanus nga agpuesto iti likud dagiti madanonna. Urayenna ti batangna.
Ngem addanto dumteng a kasla asino. “Kastoy man nga agas!” kunananto no kasta nga agdamdamag ti pharmacist iti sumaruno iti pila. Isunton ti adda ganasna a makaunget no saan a maikaskaso. Sao a sao!
Common sense! Siempre, naudi, paunaenna koma dagiti immuna kenkuana.
Mapangpangilangil latta no kuan no kasta ti masaksianna. Naimbag koma no person with disability (PWD) wenno senior citizen dagiti sumingit iti pila. Karbengan dagitoy ti maikkan iti prioridad ken importansia kas sagudayen ti linteg. Ken panangipakita iti respeto iti kas kadakuada.
Iti nabiit, nagsasaruno nga aksidente ti lugan ti napasamak iti Tanap. Grabe ti maysa kadagitoy ta lima a dagus dagiti dead on-the-spot. Dua pay dagiti agngangabit ken patay.
Mapapati a daytoy a karambola dagiti lugan, malaksid iti napardas siguro a taray ti lugan a nangrugian ti panagbibinnangga, ket gapu iti naintar a bilag iti kalsada. Saan laeng nga irik dagitoy. Mais! Pagaammona a talaga a maka disgrasia ti mais no kasta a mapilidan a di maannadan. Nagalis. Pagiwesenna ti lugan.
Adda linteg a mangipawil ti panagbilag kadagiti kangrunaan a kalsada. Ngem salsaludsodenna no yanna ti ngipen dayta a linteg.
Saan a maipatpatungpal!
Adda sungsungbatanna iti linteg ti nagbilag aglalo la ngaruden no nagbalin a mitsa ti aksidente ti bilagna. Ngem adda ngatan nakasuan gapu itoy?
Ita a kalgaw, kanigid-kanawan dagiti malablabsanna a bilag nga irik ken mais. Saan a dina masaludsod no mano pay nga aksidente ti parnuayen dagitoy.
Common sense koma metten kadagiti umili. Ammodan a maipawil ti panagbilag kadagiti kalsada. Ti pay narigat kadakuada, ikkanda no dadduma ti bilagda iti kayo iti agsumbangir nga ungtona. Ket no di mapakadaan daytoy dagiti biahero, sigurado a disgrasia ti lak-amenda.
Itoy a linteg, umuna koman dagiti lider ti tunggal barangay a mangipatungpal. Ngem sabagay, apay koma nga agkutida no pangguraan met kadakuada dagiti masakupanda?
Maawananda iti botos!
Aglalo ket eleksion manen!
Iti panagluganan iti dyip, nadlawna a mapukpukaw payen ti common sense a rebbengna a maipakat koma.
Umuna a tugawan dagiti pasahero ti asideg ti ridaw. In-inut a mapno. Pagangayanna, inton adda masagang a pasahero iti kalsada, imbes nga agsedsed koma dagiti addan iti uneg, kakaasinto pay laeng, piman, nga umuneg daytoy.
Tapno agtugaw iti malikudan ti drayber!
Common sense koma metten nga agsedsed dagiti nakauna tapno nalaklaka ti panagpuesto ti kaul-ulina a pasahero! Kakaasinto a makilinnetlet kadagiti bugsong, gargaret a nakadisso iti tengnga ti lugan.
Adda pay ugali dagiti dadduma. Irantada nga isikig ken pakayang ti panagpuestoda. Kakaasinton, piman, ‘tay naudi. Upong wan pipti a kunada wenno ‘tay gudua la ti bagi ti agtugaw.
Malagipna pay, tunggal Brigada Eskwela, masmasnop dagiti nasapa a sumangbay. Uray nabagaan dagiti nagannak nga irugida iti alas siete ti agsapa, tapno di unay napudot, ti panagdalus, adunto latta ti maladaw.
Wenno irantada pay ketdi ti agpaladaw ta bassitto laengen ti ubraenda.
Ti pay narigat, no asino pay dagiti naladaw, isuda pay ti nareklamo. Isuda pay dagiti di agpabatubat nga ag-attendance ta adu kano pay ti obraenda idiay balbalayda.
Common sense! Akem ti tunggal nagannak dayta nga aktibidad ti eskwela. Rebbengna a makikaysada, makitakunaynayda para iti pagimbagan dagiti annak. Saan a robot dagiti mannursuroda tapno mabaelanda amin nga obra.
Robotto pay, nakunana iti isipna, ket adda pagpatinggaan ti maaramidanna! Isudanto la ketdin?
Kenkuana, no maki-Brigada koman ti nagannak ket ipamaysanan ti atensionna dita ta maminsan met laeng ti makatawen dayta!
Ngem sabali ketdi ti mapadpadasanda!
Isu a napintas koma a mabiag, mapagungar iti tunggal maysa dayta a common sense!
Paannayasenna dagiti mapaspasamak iti inaldaw a panagbiag. Yadayona pay ti tunggal maysa iti riri wenno pannakadangran.
Saan a pannakaimameg ti kinatao no suroten ti rumbeng, sangkakunana kadagiti adalanna. No suroten ti ibaga ti isip, ti makunkuna a common sense a marikna, sigurado a saan a pakairuboan. Ta addaan ti tunggal maysa iti instinct. Kasla daytay maikalbit, maipaltiing ti no ania ti maitutop, ti rumbeng, ti naimbag!
Common sense! Arapaapna a saan koma a mayang-angaw laeng. Nasayaat no biagen ti pudpudno nga anagna.
How many senses do we have?
Six! Sense of touch, smell, taste, hearing, sight… and common sense! #


text:
CANDON CITY – Nawarasan itay nabiit dagiti amin a Grade I pupils nga agbasbasa iti publiko a pagadalan iti elementaria ditoy siudad iti school bags, supplies, kapote, bagas ken pangontra iti lamok.
Tunggal bag ket naglaon iti notebook, papel, lapis, eraser, tahar, krayola, pencil case, kapote, ken sachet ti mosquito repellent.
Daytoyen ti maikapito a tawen a programa administrasion ni Mayor Allen Singson tapno matulongan dagiti agbasbasa iti 25 a publiko a pagadalan iti elementaria ditoy siudad.
Sabali laeng ti programa ni Singson a mangited iti financial assistance kadagiti agbasbasa iti first year ken ti pannakaited iti scholarship grant iti dua gasut nga agbasbasa iti kolehio. (Danny Antalan)


text:
Dagiti lehislatibo a distrito iti Ilocos Norte
Dagiti Lehislatibo a Distrito iti Ilocos Norte, ket dagiti umuna ken maikadua a distrito, ket isu dagitoy ti agdama a pannakabagi iti Probinsia iti Ilocos Norte iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas.
Daytoy a probinsia ket nabingbingay ti dua a distrito manipud idi 1907. Dagiti umuna ken maikadua a distrito iti Ilocos Norte ket isuda kadagiti kasisigud a pannakabagi a distrito manipud idi 1907 a dagitoy ket saan a nagbalbaliw ti teritorio a panakasakup, a mairaman dagiti umuna a distrito iti Albay, Ilocos Sur ken Iloilo.
Ti Ilocos Norte ket nairepresenta idi ti Temporario a Nailian a Kongreso a kas paset iti Rehion I manipud idi 1978 aginggana idi 1984, ken naelktado ti dua a pannakabagi a sapasap iti Kadawyan a Nailian a Kongreso manipud idi 1984 aginggana idi 1986. Ti Ilocos Norte ket nataginayon na ti dua a kongresional a distrito babaen ti baro a Batay-linteg a napasingkedan idi Pebrero 7, 1987, ken dagiti nabutusan a kamkameng iti naipulang a Kamara dagiti Pannakabagi a nangrugi met laeng iti dayta a tawen.
Umuna a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Siudad: Siudad ti Laoag
- Munispalidad: Bacarra, Bangui, Pasuquin, Piddig, Sarrat (San Miguel), Vintar (nabangon manen idi 1909), Burgos (Nagparitan) (nabangon manen idi 1913), Pagudpud (nabangon idi 1959), Adams (nabangon idi 1983), Carasi (nabangon idi 1983), Dumalneg (nabangon idi 1983)
- Populasion (2015): 305,774
^1 Nabutosan babaen ti naipangpangruna a panagbutos idi Nobiembre 14, 1967.
Republika iti Filipinas, Komision ti Panagbutos Elections (1969). Reporta dagiti Komision ti Panagbutos iti Filipinas ken ti Kongreso. Opisina iti Pagmalditan.
Maika-2 a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Siudad: Siudad ti Batac
- Munisipalidad: Badoc, Dingras, Paoay, San Nicolas (nabangon manen idi 1909), Solsona (nabangon manen idi 1909), Banna (Espiritu) (nabangon idi 1913), Nueva Era (nabangon idi 1919), Pinili (nabangon idi 1919), Currimao (nabangon idi 1920), Marcos (nabangon idi 1963)
- Populasion (2015): 287,307
- ^1 Naasasinado sakbay a nagtakem idi Septiembre 20, 1935.
- ^2 Nabutosan tapno lippasen na ti panagturay ni Julio Nalundasan.
- ^3 Nabutosan iti Senado idi 1959.
Sapasap (awanen)[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas


text:
Adda pay impaulog ti gobierno a linteg, ti Fisheries Administrative Order 193, a mangiparit iti agtiliw, agilako, gumatang, agikut, agibiahe ken aglako iti ballasiw taaw kadagiti turati (wenno whale shark) ken kadagiti pagi ken dadduma pay a mangmangan kadagiti plankton. Sagudayen ti FAO 193 a maiparit ti mangsugat wenno mangpatay ken agparti kadagitoy a nadakamat nga ikan. Asino man nga aglabsing itoy a linteg ken matiliw, mamulta iti saan a nababbaba ngem P500.00 ken/wenno maibalud iti innem a bulan agingga iti uppat a tawen. Kadagiti met komersiante/negosiante a matiliwan a nagsalungasing iti linteg ket mamulta iti P5,000.00 ken maibabawi ti lisensiana nga agnegosio.
“Adda ditoy batogmin! Buybuyaek. Dakdakkel pay ngem toy bilogko!” kuna ti impormantek. Kayatna a sawen, iti batog ti Brgy. Balawarte iti ili met laeng ti Agoo, La Union .
“Paliiwem!”
“Turikan met gayam dayta a pating!”
“Whale shark dayta!”
“Turati kunami ditoy La Union !”
Diak laeng masinunuo no ania ti naganna iti Ilocos Sur. In general term, yo wenno pating lattan. Ngem masinuok nga adda met agparparang kadagiti ili a pagal-alaanda iti ipon. Kaay-ayo ngamin daytoy ti agsikbab kadagiti babassit a pangen ti aramang, ipon, alidengdeng, monamon, taburkik, ken uray dagiti pangen ti bulilit. No dadduma, adda met dagiti kinarnen a lako iti tiendaan.
Ta ania ngamin aya daytoy a whale shark? Scientific name: Rhincodon typus.
Natayengteng a ngumisit nga umasul ti marisna. Batekan iti puraw. No dadduma, umatiddog dayta a batekna a puraw iti bukot agingga iti tuktokna. Ti kudilna ket napuskol ken nakulbet. Pumuraw met ti karnena.
Babattit ken naurnos dagiti ngipenna. Dadakkel daytoy ta umabut pay iti sangapulo ket walo a metros ket dakdakkel ngem nuang ti bagi dagiti nataengan.
Saan a napeggad daytoy nga ikan. Laeng ta “makulit” kadagiti mangngalap ket pasaray dungparenna wenno sagidenna wenno langtotenna ti nakabilog.
“Nagistayankami napattog ta dinungparnakami!” intext manen ti impormantek
“Agaluadkayo a! Ugali dayta ti makiangtot. Isu ngarud a napanaganan iti “kulit” iti Katagalogan, ta nakulit a makiangtot kadagiti mangngalap!” insungbatko met.
Masarakan iti amin a kabaybayan daytoy a turati lalo kadagiti medio napudot a taaw nga addaan iti temperature nga 21 agingga iti 26 degrees centigrade. Ti kinaimas ti karneda ti kangrunaan a mangungaw kadakuada. Igisa iti getta (kalpasan a napaburek ken inikkat ti kimpet a darat iti kudilna), iwaan iti pias ken tadtadan iti silit’ sairo. Wenno iluto iti adobo a namaga ken namanteka.
Nangina met dayta dalemna a pagtaudan iti squalene ken daydiay pigarna a maaramid iti sharks fin soup.
Agsipud ta addaanda iti asang, nakulbet a kudil ken cold-blooded, maysa ngarud daytoy a yo. Ta dagiti baliena (mammals) ket warm-blooded ken addaan iti bara.
“Delikado ti biagnan, manong! Pinalawlawanen dagiti managbungbong ditoy lugarmi! Namak payen no barsakenda iti dinamita?”
Kinnana! Dida pay ket dadaelenen ti dakkel a pamastrekan ti turismo ti Agoo? Kabatog ti yan ti turiti ti mismo a nalatak a beach resort. Ania, palusposanda ti Whale Shark Tours? Ti turismo nga agpateg iti US$50.00 per participants in 5 days and 4 nights a kas idiay Sorsogon ken Cebu?
“Hoy, maiparit ti agtiliw ken agparti ken agsida iti turati, kunam!” intextko.
“Awanen, nagpataawen. Naamak ngata iti kinaadu dagiti bilog a managbungbong a nanglawlaw kenkuana.”
Nagyamanak. Uray no saanen nga agsubli no dangranda met laeng, nakunak.##


text:
Pakaammo:
Adda kadi kayatyo a paipablaak a ladawan a para iti “Tao, Lugar, Pasamak”? Ipatulodyo babaen ti e-mail iti: bannawagmagazine. mb@gmail.com wenno no babaen ti koreo, iti: Bannawag, Manila Bulletin Publishing Corp., Muralla cor. Recoletos Sts., Intramuros, Manila. Siguraduen laeng a mailanadyo ti husto a nagan ti/dagiti adda iti ladawan, no ania ti pasken wenno pasamak, no kaano a naangay, lugar a nakaangayanna, ken dadduma pay nga impormasion a kayatyo a mailanad. Awan ti rumbeng a bayadanyo iti panangpaipablaakyo iti/kadagiti ladawan.—EDITOR


text:
VIGAN CITY – Mangrugi manen ti operasion ti Multi-Line Food Processing Plant a maawagan itan iti Multi-Line PGMA wenno Productivity and Growth Through Marketing Assistance.
Daytoy ti impalgak itay nabiit ni Dr. Enrie Mendoza, agdama a Provincial Planning and Development Coordinator ti Probinsia ti Ilocos Sur.
Inlawlawag ni Mendoza nga agbalin met a locator investor ti freeport economic zone a maipasdek iti sigud a Salomague Port iti Cabugao, Ilocos Sur.
“Magatangto amin a produkto iti kataltalonan tapno matulongan dagiti mannalon,” kinuna pay ni Mendoza. “Daytoy ket babaen ti barangay management no sadino a masanay dagiti barangay a kas economic manager tapno agballigi ti nasao a programa.”
Kinuna ti provincial planning and development coordinator a kangrunaan a katinnulong dagiti barangay ti National Tobacco Administration, Department of Agriculture, Department of Agrarian Reform ken Department of Environment and Natural Resources.
Inlawlawagna pay a dagiti mannalon ket makipartisipar iti makunkuna nga economic development.
Kinuna pay ni Mendoza a saan laeng a dagiti mannalon iti Ilocos Sur ti agsagrap iti nam-ay no di pay mairaman a mabenepisiaran dagiti manna-lon iti kaarruba a probinsia.


text:
VIGAN CITY – Makabulan sakbay ti idadateng ti Semana Santa a panagdadarison dagiti turista ditoy siudad, kellaat nga ingngato dagiti aglaklako iti karne ti baboy ti presio ditoy siudad.
Iti maysa nga interbiona iti lokal a telebision ditoy, impakaammo ni Romeo Adolfo, presidente ti Vigan City Meat Vendors Association, a manipud iti Marso 14, ingngatoda ti presio ti karne ti baboy manipud iti P170 kada kilo iti P180.00 kada kilo nga uray awan pay ti pammalubos manipud iti sangguniang panlungsod ti Vigan wenno public hearing a maangay mainaig iti panangingatoda iti presio ti karne ti baboy.
Inkalintegan ni Adolfo a pagbatbatayanda ti maysa a memorandum of agreement a nagpinnirmaan ti VMVA ken ti sangguniang panlungsod iti panangingatoda iti presio ti karne ti baboy a mailako iti tiendaan publiko ditoy siudad.
Kinuna ti presidente ti grupo dagiti aglaklako iti karne a nakalanad iti MOA a no nababbaba ngem P120 kada kilo ti presio ti liveweight a baboy, automatiko nga ibaba ti presio ti lakoda a karne ti baboy iti P170 kada kilo.
“Ngem no ngumato ti presio ti liveweight a baboy iti P120-130, mabalinmi nga ipangato ti presio iti P180.00 kada kilo,” kinuna ni Adolfo.
Inyunay-unay pay ni Adolfo a no ngumato pay ngem P130 ti presio ti liveweight a baboy, mangaramidda a meat vendors iti petision letter a maidatag iti city council para iti pannakatratar ti pannakaingato ti presio ti karne ti baboy.
Kas kapaliiwan, ngumina ti presio dagiti tagilako iti tiendaan publiko gapu iti panagdadarison iti Vigan dagiti turista tapno umayda paliiwen ti Semana Santa ditoy siudad. (Tawid News)


text:
SAN JUAN, ILOCOS SUR – Temporario a pinasardeng ti project coordinator iti demonstration farm ditoy ti pannakaiwaras dagiti tarakenda a Sasso a manok gapu iti panagsakitda itay nabiit.
Kinuna ni Veterinarian Cesar Soller a pinaisardengda ti pannakaiwaras dagiti nasao a manok gapu ta adu ti nagpatay kadagiti naiwaras a piek kadagiti grupo dagiti mannalon.
Segun ken ni Soller, nalayus ti Barangay Demo Farm iti napalabas a panagtutudo ket adu a piek ti naapektaran ken natay.
Impasengked ni Soller, nga ituloyda met laeng ti panagiwarasda iti Sasso a piek apaman nga agsubli ti nasayaat a panawen.
Proyekto ti gobierno probinsial ti Barangay demo farm a pakataraknan kadagiti Sasso a maiwaras kadagiti mannalon tapno adda kanayon a pamastrekanda ken kas sungbat ti problema ti malnutrision.#


text:
STO. DOMINGO, Ilocos Sur – Napaayaban ti hepe ti Fertilizer and Pesticides Authority iti sangguniang bayan ditoy nga ili tapno ilawlawagna dagiti linteg a mangsaklaw iti pannakaaramat dagitoy.
Karaman iti maputputar a sanitation code ti pakaseknan ti panagaramat iti abono ken pestisidio ket kayat dagiti konsehal a masiguro nga awan dagiti malabsing a paglintegan a mangsaklaw kadagitoy.
Madama ti pannakasimpa ti sanitation code ditoy nga ili isu nga insingasing ti chairman ti committee on health a mapaayaban ti hepe ti Fertilizer and Pesticide Authority nga agpalawag pakaseknan ti panagaramat kadagiti abono ken pestisidio iti kataltalonan tapno masigurado a saan a maikontra kadagiti existing a paglintegan ti maputar a sanitation code.#


text:
BANTAY, Ilocos Sur – Tallo a pasahero ti natay kalpasan a dinungpar ti kotse a naglugananda ti maysa a truck iti national highway ti Barangay Guimod ditoy nga ili idi parbangon ti Disiembre 16.
Naideklara a dead on arrival iti Northside Doctors Hospital da Antonio Pamo y Madriaga, 41, nagmaneho iti Nissan Sentra sedan; ken dagiti pasaherona a da Jaymark Pamo y Tugas, 19, estudiante; ken Rudolph Valentino Sistosa y Satumba, 36, security guard, agpapadada amin a residente iti Arnap, San Ildefonso, Ilocos Sur.
Kas maibasar iti salaysay ni Jayson Gali y Julian, 26, helper, kalpasan ti panagideliberda iti bodega ni Marvin Ross, insanud ni Marlon Brando Nieto y Lim, 32, ti minanehona nga Isuzu Forward truck babaen ti panagiyana ket agabante koman ti lugan idi simmungad ti Nissan Sentra.
Pinakdaaran ni Gali ti kotse babaen iti flashlight ngem nagtuloy ti panagtaray ti kotse ket dinungparna ti makannawan a paset ti truck a puon ti simmirokanna ken ti pannakaipit dagiti naglugan.
Nagpaarayat dagiti nagresponde a polis iti PDRRMC ken MDRRMC ti Bantay para iti pannakaakkal dagiti naglugan iti kotse.
Sabali pay a pasahero ti kotse, ni Wilson Tapiceria, ti naitaray iti Metro Vigan Cooperative Hospital para iti pannakaagas dagiti sugatna iti nadumaduma a paset ti bagina idinto a naipan ti drayber ti truck iti Gabriela Silang General Hospital, Tamag, Vigan para iti pannakaeksamenna nupay saan a naan-ano.
Daytoy ti maikadua a gundaway nga adda napasamak a nakaam-ames a disgrasia ti lugan iti Ilocos Sur iti las-ud ti nakurang makabulan.
Idi Nobiembre 30, dinungpar ti maysa a Toyota Corolla ti maysa nga armored car sadiay Barangay Bantay Abot, Narvacan a nakaipitan dagiti uppat a naglugan iti kotse. (Tawid News)


text:
Wikipedia:Napili nga artikulo ita nga aldaw/Hunio 4
Ni Galileo Galilei (15 Pebrero 1564 – 8 Enero 1642), ket maysa idi nga Italiano a pisisista, matematiko, astronomo, ken pilosopo. Isu ket addaan iti nangruna a papel iti Sientipiko a Rebolusion. Dagiti kontribusionna ket mairaman ti pannakapasayaat ti teleskopio ken dagiti nagbanagan ti astronomiko a panagpalpaliiw ken ti panagsuporta para iti Kopernikanismo. Ni Galileo ket tinawtawagan idi a kas ti "ama ti moderno a mapalpaliiw nga astronomia", ken "ti Ama ti Moderno a Siensia".
Dagiti inpalawagna iti mapalpaliiw nga astronomia ket mairaman ti pannakapasingked dagiti parte ti Benus babaen ti teleskopio, ti pannakaduktal kadagiti uppat a kadakkelan a satelite ti Hupiter, ken nanaganan pay iti bulbulan ni Galileo a kas pammadayaw kaniana, ken ti pannakapalpaliiw ken panagusig kadagiti turik ti init. Ni Galileo ket nagobra pay iti naipakat a siensia ken teknolohia, isu ket nagparnuay ken nangpasayaat ti kompas ti militar ken dagiti nadumaduma pay nga instrumento.


text:
LAOAG CITY – Nagpinnirma iti katulagan dagiti organisado a mannalon manipud iti Northern Luzon ken agparpartuat iti sigarilio para iti panagkinnamayetda a mangigannuat kadagiti proyekto para iti pannakapadur-as ti panagbiag dagiti mannalon iti Amianan a Luzon.
Naangay ti panagpinnirma ti National Federation of Tobacco Farmers and Cooperatives, Inc. (NAFTAC) nga indauluan ni Mario Cabasal, ken ti Mighty Corporation nga imbagian ti presidente daytoy a ni Edilberto Adan (Ret. Gen.) ken Executive Vice- President Oscar Barrientos (Ret. Judge) sadiay Bauang, La Union itay nabiit.
Kas paset ti consultative meeting iti nagbaetan ti 200 a dadaulo dagiti mannalon ti tabako manipud iti Pangasinan, La Union, Abra, Ilocos Norte, ken Ilocos Sur ken ti Mighty Corporation, impaima dagiti tobacco executives babaen ti Wong Chu King Foundation, Inc. ti 16 a traktora nga agbalor iti P2.5 million ken 90 a bomba ti danum nga agbalor iti P1.1 million kadagiti chapter delegations manipud iti pito a probinsia iti Northern Luzon a pakaibilangan dagiti sumaganad: Pederasion ti Ilocos Norte: dua a traktora ken 12 a bomba ti danum; Ilocos Sur Bantay chapter (2 tractors ken 3 water pumps); Ilocos Sur Candon Chapter (2 tractors ken 20 water pumps), La Union Chapter (2 tractors ken 14 water pumps), Abra Chapter (2 tractors and 11 water pump), Pangasinan Chapter (2 tractors ken 13 water pumps), Cagayan Chapter (2 tractors ken 5 water pumps), ken Isabela Chapter (2 tractors ken 5 water pumps).
Impasingked pay ti korporasion ti inisial a panaggatangna iti saan a nakurkurang ngem 10 million a kilos ti bulong ti tabako.
Kinuna ni Cabasal a maragsakan iti daytoy a commitment ti Mighty Corporation a gumatang iti 10 million kilos a bulong ti tabako a kinunana a direkta a makatulong kadagiti 65,000 nga agmulmula iti tabako iti pagilian.
Dinayawna pay ti pakaammo ti nasao a korporasion a mangited kadagiti programa nga agbalor iti P10-million a makatulong iti dakkel kadagiti mannalon ti tabako a makapartuat iti nasaysayaat ti klaseda a tabako.
Malaksid ti support farm implements a donasionna kas iti bomba ti danum ken traktora, mangesponsor pay ti korporasion iti 100 a college scholarship grants para kadagiti annak dagiti mannalon ti tabako ken mangipaay iti suporta iti pannakabirok kadagiti outstanding tobacco farmers ken kooperatiba.
Maipublikarto dagiti detalye ti programa ti scholarship ken no kasano a maiyalokar dagiti iskolar sakbay a maipakat daytoy. (Manipud iti report ni Freddie A. Lazaro, PIA 1, Ilocos Norte)


text:
Gustav Mahler
Ni Gustav Mahler (Panangibalikas nga Aleman: [ˈɡʊstaf ˈmaːlɐ]; 7 Hulio 1860 – 18 Mayo 1911) ket maysa idi a naladaw a Romantiko nga Austriano a kompositor ken maysa kadagiti mangidadaulo a konduktor iti kaputotanna. Isu ket naiyanak idiay purok ti Kalischt, Bohemia ken isu idi ti Austriano nga Imperio, nga itan ket ti Kaliště iti Republika a Tseka. Ti pamilia idin ket immalis idiay asideg ti Iglau (nga itan ket ti Jihlava) nga idiay ti dimakkelan ni Mahler.
A kas maysa a kompositor, isu ket nagtignay a kas rangtay ti nagbaetan ti maika-19 a siglo nga Austro-Aleman a tawidan ken ti modernismo ti nasapa amaika-20 a siglo. Bayat nga iti kabibiagna ti kasasaadna a kas maysa a konduktor ket naibangon nga awan ti maisalsaludsod, ti bukodna amusika ket nagagun-od ti nawatiwat a kinadayeg kalpasan laeng kadagiti paset ti panawen a saan a pannakabaybay-an a mairaman ti panakaiparit ti panakaipabuyana iti kaaduan nga Europa idi las-ud ti Nazi a panawen. Kalpasan ti 1945 ti musika ket naduktalan ket kinaykayatan babaen dagiti agdengdengngeg a baro a kaputotan; ni Mahler kalpasan daytoy ket nagbalin a maysa kadagiti matten kankanayon a naipabpabuya ken nairekord kadagiti amin a kompositor, ti maysa a puesto a naitultuloy kaniana aginggana ti maika-20 a siglo.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig kenni Gustav Mahler iti Wikimedia Commons
- Dagiti inadaw a sasao a mainaig kenni Gustav Mahler iti Wikiquote (iti Ingles)


text:
Ania ti Mapaspasamak iti Abagak? (3)
TULOY ti sungbat iti surat ni Ms. Landlady ti Tuguegarao City, 56 anios ken mangimatmaton iti 2-kadsaaran a dormitorio iti nasao a siudad. Kunana a mabambannog nga agdaldalus iti balay. Iti napalabas a tallo a bulan, makarikrikna iti panaas iti puon ti kanawan nga imana. Nakaro no kasta nga adda gaw-atenna wenno no ingatona ti imana. Kinapudnona, marigatan payen a mangigaraw. Damdamagenna no ania ti napasamak iti abagana ken no masapul kadi nga ipaoperarna daytoy.
Ti panangagas iti sakit iti abaga, kasayaatan no ipreskribir ti doktormo. Mabalin ti agpakita iti family doctor. Napateg ketdi a mapanka agpakita iti orthopedic and trauma doctor, iti physiatrist, ken iti neurologist nangruna no adda nerve impingement (pigis iti abaga) wenno uray iti pain specialist.
Gagangay met a para iti kaduan a dunor iti abaga, masapul ti inana ken physical therapy— kombinasion ti masahe, panagwatwat wenno ehersisio a mangisubli iti pigsa ti abaga, ken espesial nga ehersisio a mangisubli iti kabaelan nga aramiden ti abaga.
Makatulong met dagiti agas (drug) a mangtellay iti sakit ken panagbukno, ken mabalin a mayindieksion iti abagam.
Masapul kadi ti operasion? Iti kasom, dakkel ti posibilidadna a saanmo pay a masapul. Umanay kenkan ti inana ken physical therapy. Adda ketdi dagiti sabsabali nga addaan iti problema a kas iti napigis a rotator cuff a masapul no kuan ti operasion. Agduduma dagitoy nga operasion manipud iti simple arthroscopy tapno maikkat ti scar tissue (piglet) wenno major open surgery tapno matarimaan ti abagam.
Iti sabali a bangir, para kadagiti saan a grabe a problema, addada maidiaya kadagiti pasiente. Iti biangmo, posible a physiotherapy ti umisu kenka.
Ania dagiti rason wenno pagilasinan tapno agpakitaak iti physiotherapist
para iti sakit iti abagak? No saan a maaw-awan ti sakit iti nasuroken a makalawas iti laksid ti medikasion a kas iti painkiller ken anti-inflammatory ken agtultuloy a maapektaran dagiti aktibidadmo a kas iti panagsukat iti bado; panagbagkat, pananggawat iti bukot wenno mabalin a maapektaran pay ti pannaturogmo, masapul nga agpakitakan iti physiotherapist.
Dagiti gagangay a wagas ti physiotherapy treatment:
• Soft tissue release wenno advanced a teknik iti panagmasahe tapno maamiris, mabennat ken mapasayaat dagiti nalulukneng a tisyu iti bagi a kas iti pennet (ligament ken tendon) ken fascia (kalupkop ti masel). • Joint mobilisation wenno panangpalukay iti susuop. • Postural correction wenno panangatur iti postura ti abaga. • Progressive strengthening programme wenno panangpapigsa iti abaga. • Stretching exercises wenno ehersisio a mangpapigsa iti abaga. • Panangikabassit iti aktibidad. • Heat/ice therapy wenno panangusar iti heat pack wenno ice pack iti abaga. • Ultrasound therapy.
Iti kasom, makatulong kenka dagiti nadakamat iti ngato. Saludsodem iti doktormo wenno physical therapist-mo tapno ilawlawagda ti akem dagitoy a wagas ta napateg dagitoy a proseso nangruna no saan a nasken a kasapulam ti operasion.
Kasano a maliklikan ti sakit iti abaga? Maliklikan daytoy babaen ti regular nga ehersisio a mangpapigsa ken mangunnat kadagiti abagam ken tapno mapagtalinaed ti umno a posturam. Liklikam met ti kellaat nga adu nga aktibidad tapno saan a maklaat ti bagim.-- Doc Gener ken Doc Lorna


text:
AGSAGSAGABA ita dagiti Pilipino nangruna dagiti napanglaw iti nakaro a kinarigat ti panagbiag a ginubuay ti ingangato ti presio dagiti kangrunaan a produkto a kasapulan iti inaldaw gapu iti nangato nga inflation rate wenno panagsuek ti balor ti piso kasukat ti United States Dollar a kangrunaan a maus-usar iti World Market.
Iti las-ud ti agarup maysa a dekada, sagsagabaen ita ti Pilipinas ti panagbaba ti balor ti piso ta dimmanonen iti P53 – P55 ti sukat ti US$1, segun iti Banko Sentral ng Pilipinas. Maibasar iti National Economic Development Authority, laklak-amen ti Pilipinas ti 6.46% inflation rate, kangatuan iti las-ud ti agarup maysa a dekada.
Nadegdegan ti nadagsen nga epekto ti inflation rate iti pannakairugi ti implementasion ita a 2018 ti umuna a tawen ti Tax Reform for Acceleration and Inclusion Law a nangingato ti buis ti coal a kaaduan a maus-usar kadagiti power plants, krudo, gasolina ken dadduma pay nga oil products. Nanayonan pay ti buis dagiti sweet beverages, sigarilio, agas ken dadduma pay a napateg a kasapulan a produkto ken serbisio.
Uray pay no iti implementasion ti TRAIN Law ket saanen nga agbayad iti buis wenno personal income tax return dagiti addaan iti matgedan a P250,000 iti makatawen, ken dakdakkelen ti take home pay dagiti mangmangged, ngem awan mamaayna ti saandan a panagbuis gapu iti itatayok ti presio dagiti kangrunaan a magatgatang a produkto ken serbisio gapu iti nangato nga inflation rate ken nayon a buis kas mayataday iti TRAIN Law.
Dependeran man ni Presidente Rodrigo Duterte ken dagiti dadduma nga economic managers ti administrasionna a saan a ti TRAIN Law ti nangpatayok ti presio dagiti kangrunaan a magatgatang iti Pilipinas, no di ketdi ti inflation rate ti piso kasukat ti US Dollar. Inrasonan ni Duterte a saan a ti TRAIN Law ti mangpangato ti inflation rate, ken binabalawna ni US President Donald Trump a gapu iti economic policy ti administrasionna a nangipangato ti taripa kadagiti produkto a sumrek iti US, ken ti nainget a kompetensia iti nagbaetan ti pagilianda ken China a mabigbigen a higante iti benneg ti ekonomia iti lubong.
Mamati dagiti ekonomista nga uray pay adda epekto iti ekonomia iti lubong ti panagrisiris iti World Market ti US ken China, ngem iti Pilipinas ti kadagsenan ti pinataudna nga epekto gapu ti panagkurang ti Duterte Administration iti tumutop ken naan-anay nga aksion ken sulusion tapno mapalag-an ti epekto ti inflation rate.
Nagkas-ang a panunoten ti panaggigiddan ti nangato nga inflation rate, nayon a buis, ken kinakurang dagiti kangrunaan a lokal a produkto aglalo dagiti taraon. Agkurangen iti pagilian iti supply ti bagas nangruna sadiay Central Mindanao ta dimmanon pay iti nasurok a P70 ti presio ti komersial a bagas, gapu ti panagliway ti National Food Authority a makagatang iti umanay a supply manipud kadagiti lokal a mannalon ken importasion manipud ballasiw-taaw. Agkirang pay iti supply ti karne, nateng, rekado, ken uray lames ta nangrugin nga agangkat ti Pilipinas iti ikan a galunggong manipud kaarruba a pagilian.
Nakalkaldaang ti nagbanagan ti benneg ti agrikultura iti Pilipinas ta iti laksid ti kinalawa dagiti pagtalonan ken pagtarakenan iti dinguen, ken pagkalapan a kabaybayan ket awanen ti seguridad iti taraon gapu ti panagliway dagiti opisial iti Department of Agriculture ken NFA. Umad-adu dagiti mangkidkiddaw ti panaglusulosen ni Agriculture Emmanuelle Piñol ken NFA Administrator Jason Aquino. Nagipilan ti Leave of Absence ni Aquino, ken matagtagiuray metten no aglusulos ni Piñol wenno ikkaten ni Duterte.
Manamnama ti agtultuloy a nababa a balor ti piso agingga iti panawen ti Paskua wenno Christmas Season nga adu ti rummuar ken mabusbos a kuarta. Mairuginto metten inton Enero 1, 2019 ti maikadua a pannakanayon ti buis kas sagudayen ti TRAIN Law nga ad-addanto pay a mangpangato ti nanginan a presio dagiti kangrunaan a produkto ken serbisio iti first quarter ti tawen.
Mapapati nga agtultuloy ti kinakapsut ti piso agingga iti malpas ti May 13, 2019 National and Local Elections gapu ti kaadu dagiti rummuar ken magastos a pondo kabayatan ti mid-term poll. Sigurado la ketdi a rummuar ti adu a pondo ti administrasion ken dagiti dadakkel a partido ken politiko para iti nagastos nga eleksion iti Pilipinas.
Umad-adun dagiti umili ti agkidkiddaw iti Senado ken iti agdama nga administration a masuspender pay laeng ti implementasion ti TRAIN Law gapu iti dumagdagsen a kasasaad ti panagbiag. Ngem ikalkalintegan dagiti dadduma nga economic managers ti Duterte Administration ti agtultuloy a pannakaipatungpalna kas impasingked ni Duterte kabayatan ti maikatlo nga State of the Nation Address-na.
Kasapulan kano ti implementasion ti TRAIN Law tapno umadu ti makolekta a buis ti gobierno para kadagiti adu a programa kas ti Build, Build Program; libre nga edukasion kadagiti state colleges and universities; nangato a sueldo dagiti agpapaay iti gobierno; ken dadduma pay a proyekto ken serbisio.
Mapaliiw nga adu nga infrastracture projects dagiti saan unay a kasapulan. Saan amin nga agpapaay iti gobierno ket naipangato ti sueldoda no di ket naipangpangruna dagiti polis, soldado ken nagtagiarmas nga ahensia uray no adu kadakuada dagiti awan met ti naindaklan wenno napeggad nga ar-aramidenda. Napatayok ti sueldoda tapno agtalinaedda a napudno iti administrasion.
Iti agdama, ti gobierno ti kaaduan kadagiti casual and contractual employees nangruna kadagiti local government units iti laksid ti maibanbandera a gannuat a pannakaigibusen ti contractualization dagiti mangmangged. Saan met nga amin ket Pilipino dagiti mabenepisiaran iti dakkel a pondo a maipapaay kadagiti state colleges and universities ta adun dagiti ganggannaet nga estudiante.
No agtultuloy ti nangato nga inflation rate ken implementasion ti TRAIN Law agingga inton 2019, ket mabekkelton dagiti umili iti kinangato dagiti kangrunaan a magatgatang, addanto kadakuada no ipariknada ti karirikna ken kananakemda iti agdama nga administrasion inton masungad nga eleksio, babaen ti saanda a panangitandudo kadagiti partido ken kandidato a saan a mangipangpangruna iti sapasap a pagimbagan dagiti Pilipino. (Eden Alviar)


text:
Balligi iti maika-9 a kongreso ti Stop Exploitation
Ni KYLE EDWARD FRANCISCO
www.nordis.net
VIGAN CITY — Naimballigian a naisayangkat ti maika-9 a kongreso ti Solidarity of Peasants Against Exploitation (Stop Exploitation) iti Candon City idi Martes, Oktubre 24 kas paset ti panangpatibker ti organisasion.
Ti tema ti kongreso ket: Buklen ti nalawlawa ken nair-irut a panagkaykaysa! Iyabante ti dangadang para iti pudpudno a reporma nga agraryo ken karbengan-tao!
Timmabuno dagiti kameng ti komite nga ehekutibo ken representante ti Alyansa Dagiti Mannalon iti Ilocos Norte (Amin), dagiti representante ti Sanggir ken Urnos ti Mannalon ti Probinsia ti Ilocos Sur (Sumapi) ken dagiti tsapter iti tukad distrito ken munisipyo iti La Union. Ti Amin ket isu ti tsapter ti Stop Exploitation iti Ilocos Norte, kabayatan a ti Sumapi ket isu ti tsapter iti Ilocos Sur. Dimteng met ti kakaisuna a kameng ti komite nga ehekutibo manipud Abra a ni Rodrigo Mina ngem immayna laeng impakaammo ti iyaallatiw ti tsapter ti Abra iti Alyansa Dagiti Pesante Ti Taeng Kordilyera (Apit tako) a kapada met laeng ti Stop Exploitation a rehiyunal a tsapter ti Kilusang Magbubukid ng Pilipinas (KMP).
Sakbay a trinatar ti kongreso dagiti pang-organisasion a banag, naibingay ti kasasaad ti pagilian babaen ii pannakabagi ti Makabayan a ni Lenville Salvador. Tinalantan ni Salvador ti agtultuloy a pannakaipauneg ti ekonomia ti pagilian iti neoliberal a globalisasyon, ken ti tiranya, kumarkaro a panaglabsing iti karbengan tao ken pangta ti pasista a diktadurya. Bininsa-binsa pay ni Salvador dagiti naimballigian a panagtignay ti umili ken ti nagdur-asan ti tungtongan para iti kappia iti baet ti gobierno ti Pilipinas ken ti National Democratic Front of the Philippines.
Iti kangrunaan nga adyenda ti kongreso, naaprubaran ti minutos ti maika-8 a kongreso a naangay idi 2011 ken ti report ti nagapuanan ti organisasion manipud 2011 inggana iti agdama.
Naamiendaan pay ti konstitusion. Inaprubaran ti kongreso a ti kagagaladen ti STOP Exploitation ket maysa nga alyansa a saanen a pederasion. Awanen dagiti vice chairman para kadagiti probinsia; saggaysa laengen ti pannakabagi dagiti probinsia iti rehiyunal a konseho dagiti lider; naaddaan ti posision a kamatalek a pangkabuklan a sekretario ngem saan a kameng daytoy iti komite nga ehekutibo, ken naaddaan pay dagiti mangibagi kadagiti sektor ti agtutubo, nainsigudan nga umili, kababaihan ken mangngalap. Adda met artikulo maipanggep kadagiti regular a komite ket nabinsa-binsa dagiti rebbengenda.
Iti eleksion a naisayangkat, napili ni Antonino Pugyao a chairman. Ni Pugyao ket isu ti nagbalin a chairman ti organisasion kalpasan a naglusulos ni Avelino Dacanay sumagmamanon a tawen ti napalabas. Dagiti dadduma pay a nabotosan ket da Nicasio Lacaden a vice chairman, Zaldy Alfiler a pangkabuklan a sekretaryo, Meliton Ibus a kamatalek a pangkabuklan a sekretaryo, Dolores Haduca a tesorera, Aurora Tuyor nga awditor, Rodrigo Limon a pannakabagi ti Ilocos Norte, Joseph Valdez a pannakabagi ti Ilocos Sur, Leonarda Campos a pannakabagi ti La Union, Benny Aguinaldo a mangibagi ti nainsigudan nga umili, Isabelo Cabbuenas a mangibagi ti mangngalap, ken Madelene Agustin a mangibagi ti kababaihan. Gapu ta awan ti opisial a delegado manipud iti agtutubo a mannalon, naitantan ti panangpili ti mangibagi iti sektor ket nagnunumuan a mangipatugaw to inton agtataripnong dagiti agtutubo inton Nobiembre.
Kalpasan ti eleksion ken ti panagsapata dagiti baro nga opisial, inkarida amin ti napasnek a panagserbida para iti interes ti dasig a mannalon ken iti organisasion. Naibasa ken naaprubaran met ti pangkabuklan a programa ti panagtignay ti organisasion agingga iti Oktubre 2019.
Nangipatulod ti KMP, Redemptorist Missionaries a nakabase iti Laoag City ken ti NDFP consultant a ni Promencio Cortez dagiti mensaheda iti pannakikaykaysa iti STOP Exploitation. Timmabuno met dagiti sumagmamano a kameng ti Ilocos Regional Ecumenical Council, United Methodist Church, United Church of Christ in the Philippines ken Anakbayan.
Ginupgop ni Pugyao ti naisayangkat a kongreso ket indeklararna a balligi daytoy. # nordis.net


text:
NARVACAN, Ilocos Sur – Kas paset ti nainget a kampaniada a maparmek ti panagraira ti droga ditoy, maysa manen a drug personality ti tiniliw dagiti pannakabagi ti linteg ti daytoy nga ili nga idadauluan ni PCI Marlo Castillo, Chief of Police, ken dagiti pannakabagi ti PDEA-PRO1.
Nakemmeg ni Erwin Cabana, 20, agnaed iti barangay San Jose ditoy babaen iti buy-bust operation nga insayangkat dagiti pannakabagi ti linteg kenkuana iti Amigos Videoke Bar, iti barangay Santa Lucia, daytoy nga ili.
Naala manipud kenkuana ti maysa a heat-sealed a plastic sachet a naglaon iti mapapati a shabu nga agdagsen iti .1 gramo, ken P500 a marked money nga addaan iti serial number QY-278883 ken ‘DB’.
Daytoyen ti maikalima nga operasion dagiti pannakabagi ti linteg ti Narvacan iti babaen ni Major Castillo kas hepe ti pulisia ditoy.
Maipalagip nga iti nagkauna nga interbiu ken ni Castillo, kinunana a ti panakapugipog ti maiparparit nga agas ti maysa a kangrunaan nga ikkanna iti importansia, kas mandar kenkuana ni Mayor Edgar Zaragoza.
Kabayatanna, tallo a pannakabagi ti linteg ti naisaang iti napudot a danum gapu iti mapapati a panangkabilda iti maysa a sibilian iti Amigos Videoke Bar ditoy.
Nabigbig ti biktima a ni Rolando Banan, residente ti Lubong, Santa Maria, Ilocos Sur idinto a dagiti masuspetsa ket mapapati a da PO3 Virgilio Cacho, PO3 Jesus Arizabal, PO2 Billy Parfali, agpapada a kameng ti 104th PPMG a nakabase iti Paratong, iti daytoy met laeng nga ili.
Iti inisial nga imbestigasion, naammuan a saan a nagkikinnaawatan ti biktima ken dagiti masuspetsa bayat ti kaaddada iti nasao a videoke bar a nagtungpal iti pannakakabil ti biktima.
Naammuan ken ni Col. Dayag, group director ti 104th PPMG a gapu iti inaramidda, naidestinon dagiti nasao a pulis iti Cervantes PNP.


text:
ITA pay a kasapa iti kampania, mapaliiw nga adda dagiti naiwayat a dakes a pamuspusan ken paglakagan tapno mailuges ti kasupanget a partido, nangruna ti kandidatura dagiti sumagmamano a politiko a nainget a kritiko ti agdama nga administrasion.
Pagarigan ni napadisi a Presidente Joseph Estrada. Itay nabiit, narestriktaran iti resthousena iti Tanay agsipud iti mapapati a plano dagiti komunista a rebelde a manggandat iti biagna, gapuna a di mapalubosan uray dagiti kandidato ti oposision a mangbisita kenkuana.
Ngem kuestion ditoy ti tiempo ti pannakaipakat iti restriksion ken ni Estrada ta iti pay met panangrugin ti kampania iti masungad nga eleksion.
Di ngarud maikkat ti suspetsa a maysa daytoy nga addang a mangpakipet kadagiti gunay ni Estrada tapno dina maikampania ti Genuine Opposition.
Annugoten man wenno saan ti administrasion, napigsa pay laeng ti “Estrada factor” a mangitag-ay iti kandidatura ti politiko a bendisionan ken itag-ayna ti imana.
Itay nabiit, maysa a Jose Pepito “Peter” Cayetano ti limtuad ket impilana ti kandidaturana para senador. Sabali laeng ti mapapati a kuestion iti citizenshipna kas imbunannag ti Department of Justice.
Ngem mamati ni Cayetano a maysa dagitoy a pamuspusan ti Malakaniang tapno maulaw dagiti botante ken madadael dagiti butos a mapan kenkuana.
Umasping met ti kasona ken ni Dip. Benigno “Noynoy” Aquino III ta sabali pay nga Aquino ti limtuad a nangipila iti kandidaturana para senador.
Madakamat ditoy nga indagadag ni nag-Presidente Cory Aquino ti panaglusulos ni Pres. Arroyo gapu iti kontrobersia a pinarnuay iti mapapati a panagsuitik iti eleksion idi 2004.
Iti sabali a bangir, naisalpika ni Sen. Panfilo Lacson a nakirang ti pundo a mapan iti oposision manipud kadagiti contributors, saan a gapu iti kaawan ti suporta ken regget dagitoy no di iti amak a bueltaan ida ti administrasion no maduktalan a tumultulongda iti oposision.
Nadadagsen dagitoy nga alegasion maikontra iti agdama nga administrasion. Mabalin nga adda kinapudnoda wenno estrahehia laeng ti oposision tapno makaawis iti simpatia manipud iti agbutos a publiko.
Ngem pudno man wenno saan, pagrebbengan ti administrasion a maikkan iti patas a gundaway amin dagiti kandidato, nangruna dagiti adda iti oposision iti daytoy a rupak iti politika iti nademokrasiaan a pagilian a kas iti Pilipinas. Pagrebbengan ti gobierno a nadalus, naurnos ken natalna daytoy nga eleksion tapno ti laeng pudpudno a karirikna ken tarigagay dagiti botante ti rumimbaw ken matungpal.
Masipsiputan ita daytoy nga eleksion. Kas kuna dagiti agtuturay ti Simbaan, agbalin daytoy nga eleksion a reperendum iti turay ni Pres. Arroyo. Agbalin met daytoy a litmus test no kabaelan ti Comelec ti mangisayangkat iti eleksion a saan a namansaan iti panagsuitik, kas iti alegasion a napasamak idi 2004, maysa nga isyo a saan a maikupkupin iti baet iti pannakaibasura dagiti nagsaruno nga impeachment complaint maikontra ken ni Pres. Arroyo.
Aniaman ti resulta ti eleksion, daytay makunatayo nga awan piltak ti panagsaur, pammutbuteng, ken riribuk tapno tumalingenngen metten ti kasasaad ti politika iti pagilian.


text:
SANTA, Ilocos Sur – Aksidente a napaltogan ti maysa a chief tanod ti karirina bayat ti sugal iti natayan idi rabii ti Oktubre 9 sadiay Barangay Pasungol, ditoy nga ili.
Nainaganan ti nakadisgrasia a chief tanod a maysa nga Adriano Cacho Jr. y De Peralta, 40, ken residente iti nadakamat a lugar idinto a maysa a Gregorio Laurente y Vergara, 22, awanan asawa, ti biktima.
Kas maibatay iti police journal, agsusugal iti baraha da Cacho ken kabarangayanna iti natayan iti lugarda ngem adda napasamak a saanda a panagkinnaawatan ken ni Arnulfo Martinez y Raqueño ket mapapati a binunot ni Cacho ti paltona a pangbutbutengna iti karirina ngem nakalbitna ti gatilio a nakatiruan ti makannawan a tumeng ni Laurente nga agbuybuya iti asidegda.
Intaray dagiti kabagian ken gagayyemna ni Laurente iti Ilocos Sur District Hospital, Narvacan para iti pannakaagasna idinto a naglibas ti suspek iti saan nga ammo a direksion, kuyogna ti paltogna.
Nangiwayat dagiti polis iti pursuit operation ngem saanda a nasapulan ti suspek.
Nakarekobre dagiti inbestigador iti crime scene iti maysa a kapsula ken naiputok a bala a mapapati a nagtaud iti cal. 45 iti nakapasamakan ti krimen.
Agtultuloy ti panangsapul dagiti polis iti suspek. (Tawid News)


text:
Globalisasion
Ti globalisasion ket isu ti pamay-an ti sangalubongan a pamnangitiptipon a nagtaud manipud ti panakisinnublat kadagiti panirigan ti lubong, produkto, kapanunotan, ken dagiti dadduma pay nga aspeto ti kultura.[1][2] Ti panakaikabkabil ti nalaklaka a termino, ti globalisasion ket mangitudtudo kadagiti pamay-an a mangiragpat kadagiti sangalubongan a pannakisinnukat tinailian ken dagiti kultural a rekurso. A naisangsangayan kadagiti, panagparang-ay iti transportasion ken dagiti telekomunikasion inprastruktura, a mairaman ti pannkaparang-ay ti Internet, ket dagiti dagiti kangrunaan a banag iti globalisasion ken pagbanagan ti adadu pay a pagitinnalekan ti ekonomiko ken dagiti kultural a tignay.[3]
Urayno adda dagiti adu nga eskolar ket nangibagbaga a dagiti taudan ti globalisasion iti modernida, dagiti dadduma ket nangibagbaga ti pakasaritaanna a nabayagen sakbay ti Europeano a panawen ti panagduktal ken dagiti panagbanbaniaga ti Baro a Lubong. Adda pay dagiti dadduma a mangsursurot kadagiti taudanna ti maikatlo a milenio B.C.E.[4] Dagiti globalisasion a pamay-an ket makabanag ken mabanagan babaen ti negosio ken organisasion ti panag-obra, ekonomia, dagiti sosio-kultural a rekurso, ken ti masna nga enbironmento.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Al-Rodhan, Nayef R.F. and Gérard Stoudmann. (2006, 19 Hunio). "Dagiti Pannakaipalpalawag ti Globalisaaion: Ti Komprehensibo a Pakabuklan ken Naisingasing a Pannakaipalplawag." Pannakaipalplalawag ti Globalisasion
- ^ Albrow, Martin ken Elizabeth King (eds.) (1990). Globalisasion, Pannakaammo ken Kagimongan Londres: Sage. ISBN 978-0803983243 p. 8. "…amin kadagiti pamay-an babaen dagiti tao iti lubong ket naitiptipon iti agmaymaysa a kagimongan ti lubong."
- ^ Stever, H. Guyford (1972). "Siensia, Dagiti Sistema, ken Kagimongan." Journal of Cybernetics, 2(3):1-3. doi:10.1080/01969727208542909
- ^ "Globalisasion ken Sangalubongan a Pakasaritaan (p.127)" (PDF). Naala idi 3 Hulio 2012.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Globalisasion iti Wikiquote (iti Ingles)


text:
Ti Mayo ket isu ti maika-5 a
Ti Mayo ket bulan ti
Ti bulan ti Mayo ket nainaganan para kenni
diosa ti Griego a ni
Maia, nga isu ket nainaganan a kakuyog iti
Romano a panawen a diosa iti pertilidad a ni
Bona Dea, a ti rambakanna ket matengngel iti Mayo. Iti pay maibaga, ti Romano a mannaniw a ni
Ti
Mayovka, iti konteksto iti naladaw a
Imperio ti Rusia, ket maysa idi a
daya iti away wenno iti parke kadagiti nasapa nga aldaw ti Mayo nga isu met ti nakaalaan iti nagan. Iti kanungpalany, ti "mayovka" (naisangayan ti "proletariano a mayovka") ket nagbalin a ti kayatna a sawen ket ti maysa a saan a nainkalintegan a selebrasion iti


text:
Iti State of the Nation Address (SONA) ni Pres. Gloria Macapagal-Arroyo, impintana ti pagilian nga addan iti ngarab ti panagdur-as idinto nga imbinsabinsana dagiti programana kas iti pannakaipasdek dagiti “super regions”, ti pannakaipatakder dagiti eropuerto, kalsada, rangtay, railways ken dadduma pay nga inprastruktura iti nadumaduma a paset ti pagilian.
Yan ti rigatna, iti baet ti panangikalintegan dagiti kaaliado ti Malakaniang nga adda umdas a pundo, saan a patien dagiti kritiko ken oposision a kabaelan nga ipatungpal ti turay dagitoy ambisioso a proyekto no di ket imbilangda nga “agtagtagainep” ti Presidente.
Ita, simmagpaw ti maysa nga obispo ti Simbaan Katoliko ket imbatadna nga awan ti panamatina iti imbagbaga ti administrasion a naraniag a ladawan ti ekonomia ti pagilian iti agdama.
Iti sermonna itay nabiit a naipabuya iti telebision, binabalaw ketdi ni Bishop Antonio Tobias ti administrasion Arroyo gapu iti agparparang a “di nakappapati a ladawan ti kinapanglaw iti pagilian.”
Ibinsabinsatayo dagiti sumaganad:
* Iti aktual, adda ti beddeng ti kinapanglaw (poverty threshold) dagiti makategged iti P53 iti maysa nga aldaw ngem imbaba daytoy ti turay iti P34 iti maysa nga aldaw. Analisa ni Tobias: iti daytoy nga inaramid ti turay, bimmassit dagiti napanglaw idinto nga immadu dagiti bimmaknang, banag a di nakappapati.
* Iti biang ti turay, ngimmato ti matgedan dagiti napanglaw iti 30 porsiento bayat iti umuna a tallo a tawen ti panagtakem ni Pres. Arroyo; bimmaba ti bilang dagiti napanglaw manipud iti 28 porsiento iti 25 porsiento. No dagupen, aganay a P2 milion nga umili ti simmayaat ti panagbiagna.
Ngem dinakamat ni Tobias ti resulta ti surbey nga insayangkat ti Social Weather Station a 66.7 porsiento kadagiti napagsaludsodan ti saan a makagatang iti umdas a taraon; 64 porsiento ti agparikut iti bayadanda iti koriente ken danum; 66.7 porsiento ti marigatan nga agbayad iti tuision dagiti agbasa nga annakda; ken 62.5 porsiento ti agproblema iti igatangda iti agas ken pagbayad iti medical care.
Analisa ni Tobias: maisupadi iti impinta ti Presidente a kasasaad dagiti napanglaw, umad-adu dagiti agrigat nga umili iti pagilian.
* Kuna ti turay nga 11 porsiento laeng iti labor force ti awanan panggedan wenno kadagupan a 4-5 milion a tattao.
Ngem iti estatistika nga inaramat ti Kilusang Makabansang Ekonomiya, grupo ni Tobias, 16 porsiento iti labor force ti awanan panggedan.
Analisa ni Tobias: ad-adu nga amang ti awanan panggedan ngem iti iwarwaragawag ti turay ket pammaneknek daytoy ti panagpanaw dagiti rinibu a kailiantayo a mangirubbuat koma iti panagdur-as iti pagilian tapno manggedda iti sabali a pagilian nga agtungpal iti brain drain.
Kinuna pay ni Tobias a dagiti ipatpatulod dagiti mangmangged iti sabali a pagilian ti mangpatpatapaw iti ekonomia ti pagilian ket idurduron ti turay ti pannakaibaon dagiti kailiantayo nga agbirok iti pagtrabahuan iti sabali a pagilian gapu iti mapaspastrekna iti doliar nga ipatpatulodda.
Imbatad pay ni Tobias a “mabisbisinan” dagiti umili iti pagilian a bunga ti sapasap nga awan panggedan ken di naan-anay a pakiteggedan, kaawan ti pudpudno a panagdur-as ti ekonomia ken nadagsen a baybayadan ti gobierno nga utangna.
Linagidawna ti ibambando ti gobierno a panagdur-as nga agtaud iti ad-adu a serbesa, sigarilio, pagsusugalan a kas iti casino, lotto, hueteng, pannakaipatakder dagiti natatayag a condominium, tourist resorts, memorial parks, real estate ken panagtarikayo ken panagminas – a “mangibbus kadagiti natural a pagbaknangantayo a nadardaras ngem iti panagrukbos ti nakaparsuaan.”
Kinuna pay ni Tobias a pakaburiboran ti baybayadan ti pagilian nga utangna iti ganggannaet a mangsultop iti nasurok a 70 porsiento iti kadagupan a pamastrekan ti turay.
Daytoy ti gapuna a dakkel ti depisit ti turay ken kangrunaan a gapu iti panangipakat ti gobierno iti piskal a reporma ken pannakaiwayat ti expanded vat.
Kuna ni Tobias a daytoy ti “kadagsenan a mangdalapus kadagiti marigrigat agsipud ta mainayon ti buis iti rabaw dagiti gatangenda a tagilako ken serbisio.”
Iti biang ti turay, agrubbuaten ti pagilian nga agturong iti panagdur-as.
Iti biang dagiti kritiko ken oposision, di nakappapati ti impinta ti turay a ladawan ti pagilian.
Ania ti pudpudno a kasasaad ti panagbiag iti pagilian?
Saludsodem dayta iti ordinario nga umili tapno maammuam ti umisu a sungbat!


text:
KATORSE ti tawen ni Esther idi mapukawna ti kinainosentena. Apagukrad a sabong ti kayariganna. Sinikapan ti uliteg ken maestrona iti Second Year High School a nangawis kenkuana nga ag-correct iti eksamenda iti apartmentna.
Sadiay, nagpennek iti naimas a merienda, arroscaldo, puto ken Coke. Tapno kano adda agas ti bannogna, kinuna ni Mr. Rupert Riodil, ti kapidua ni tatangna. Iti kasta nga edad, managbisbisin ti ubing uray kalkalpasna a nangan. Ken ni Esther, napudaw ken lukmegen, awan ti amakna iti maestro ken ulitegna. Lumakay a baro ni Mr. Riodil, manggapun a kumalbo, bagbagi ti atleta, nakanengkeng ti bosesna.
Narikna ni Esther ti pannakaulawna. Agingga iti napukawna ti puotna. Idi makariing, rabrabawanen ti maestro. Awanen ti kinabirhenna.
Di unay rinikna ni Esther ti napasamak kenkuana. Pinatina nga ikasarto ni Mr. Riodil inton makaturpos iti high school. Ta dayta ti kari ni Mr. Riodil kenkuana.
“Ikarik kenka, Esther,” kinuna ni Mr. Riodil, “apaman a makaturposka iti high school, agbanagtanton.”
Saan a simmungbat ni Esther idi. Namati iti nangngegna ngem nagbabawi nga immay ditoy a maymaysa. Inkarina iti bagina a dinton madupag daytoy a padasna.
Nupay inamakna ti panagsikogna, dina impulong ti napasamak iti amana. Ammona a patayen ni tatangna ti kapiduana no maammuanna ti inaramidna iti anakna.
Saan metten a dinupag ni Mr. Riodil nga inawis ni Esther iti apartmentna. Naal-alimadamadna, sabasabali nga estudiante, babbai dagitoy, ti awisen ni Riodil iti apartmentna nga ag-correct iti papelesda. Inatapna a ti napasamak kenkuana, naaramid met kadakuada. Ket malaksid iti sagpaminsan a pannakisao ti maestro ken ni Esther maipapan iti subject nga isursurona, dinan indukit ti karina. Ket idi agturpos ni Esther iti high school, sabalin a topiko ti impalgak ni Mr. Riodil kenkuana: A napintas kano ti kurso a computer, dadakkel ti sueldo ken adu ti kompania idiay Middle East ti makasapul iti nagturpos iti kasta. Daytan ti oras a panangitabon ni Esther iti namnamana nga ikallaysa ni Mr. Riodil.
Iti kolehio, ginayyem met ti maestro ni Esther. Nataer ni Armand Hictiw, sangapulo a tawen ti baetda, narapis ken agnanayon a nakakorbata.
Iti umbi ti maestro nga agbalbalikas, kinasingpet ti ipasimudaag ti kinataona. Rumusrusing ti panagayat ni Esther iti baro. Agingga iti nailaw-an manen kalpasan ti nabiit a panawen: puso, bagi ken kararua.
Idi iruar ni Esther ti balikas a kallaysa, insungbat ti maestro a di pay nakasagana. Nasken kano a mapan idiay Canada, agurnong iti kuarta santo agsubli a mangala kenkuana.
“Idiay Canada ti mayataday kadata,” kinuna ni Armand.
Nagsangit ni Esther. Saan laeng a ti baro a nakaitublakanna. Dimmupudop ti inaramid ni Mr. Riodil kenkuana.
“Dinak koma ginaraw,” insaibbek ni Esther.
Nasaem unay iti puso ni Esther ti insungbat ni Armand kenkuana: “Uray ta saan met a siak ti immuna.”
Naganug-og iti nangngegna. Ngem ania ti maiyallawatna? Idinto a pudno ken pudno unay dayta a kinapudno?
Ammon ni Esther ti pagtungpalan ti maikadua nga ayatna. Kas iti immuna, awan duadua. Inabalbalay. Pinagay-ayaman. Pinagang-angawan. Awanen ti dayawna. Awanen ti rupana. Awanen ti masakbayanna.
Pinanggepna a gudasen ti biagna. Tumappuak laeng iti maikapullo a kadsaaran ti kolehio, magudas metten ti leddaangna. Ngem apay a dusaenna ti bagina? Basolna ti pannakailaw-anna? Dagiti nanggundaway iti talekna ti tumutop a madusa. Kasano? Patayenna ida? Iti punial? Iti sabidong?
Saan a narigat nga aramiden dagita. Iti uratna, tumartaray ti dara ti kriminal. Ni ulitegna a Pidiong naibalud iti pito a tawen iti pammapatay. Iti beddeng ti inana, ni lelongna a Maur, ta kabsat ti ama ni nanangna, naidarum, nupay nakaruk-at, gapu iti panangdunorna iti nakaringgorna.
Annugoten ni Esther a nagbasol met iti inaramidna ken ni Armand. Ta intulokna a maduprak ti kalasagna. Ket no patayenna ni Armand, amangan no nalupoy ti pagtakderanna a rason. Iti immuna a padasna, ti pinasamak ni Mr. Riodil kenkuana, agarup nga awanen ti maaramidna. Umuna, manon a tawen ti narakas. Maikadua, naisagmak manen ken ni Armand, palimed a no mairuar, mangidagel iti aminna.
Adda naim-imbag a wagas ti panagibales. Nainkalintegan nupay nainsikapan. Anianton! Kasta ti biag, idi, ita ken iti agnanayon. Dagiti nasikap, narang-ay ti biagda. Dagiti sumiasi itoy a pammati, agbanagda a marigrigat. Maysa pay, ubing ni Esther. Sangapulo ket walo laeng. Saan a panungpalan ti biag ti napasamak kenkuana. Ad-adu pay ti nagsagaba iti napapait a pannakairurumen. Dagiti naganak a babbalasang, kas pagarigan. Iti gasatna, naliklikanna ti kasta. Addanto manen agayat kenkuana. No nasken, ipudnonanto ti napalabasna. Ken usarennanton ti utekna.
Dagiti kuneng dida agtalinaed a kasta. Iti masansan a pannakaidadanesda, tumadem ti siribda. Mannakalagip ken natanangda itan. Iti tunggal addang, naigamer ti plano ken tangken ti pakinakem a mangtungpal iti plano. Ta no saan…
Dakes ti managtalek. Uray kadagiti kabagian, gagayyem ken kaarruba. Ti kaaduan a ginundawayan, pinasamak dagiti uleg a kaarruba, gagayyem ken kakabagian. Dakes met ti awanan panagtalek. Agbanag nga ubbaw ti biagda – awan pagbanagan. Templado a talek ken duadua ti umno, bassit ti gunggona ngem narabaw ti sugat. Iti bukod a saldet, matuonan ti gunggona iti panaganus, maitured ti saem.
Katatao ni Esther dagita itan. Ken adu pay ti di maibuksilan. Iti panangipasnekna nga agadal, saan laeng a dagiti adalenna iti kolehio ti binukibokna, no di pay ti adu a libro, magasin, pagiwarnak, radio ken telebision, naglupos manipud tukmem ken paspasurot – maysan a naskedan iti panunot, balikas ken tignay. Naparmeknan ti kinatakrotna, nakasaganan a dumarup iti aniaman a gasat nga agur-uray kenkuana. Nangato ti gradona a nagturpos iti komersio. Inkarina a nangato met ti gradona inton ageksamen iti CPA.
85% ti gradona iti kinakontador. Lima a kompania ti nangawis kenkuana nga agtrabaho kadakuada.
Pinilina ti Department of Justice a serkan. Nagadal iti abogasia iti rabii. Adda bukbuklen ti bagi, panunot ken kararuana. Ditoy MLGU, naaddaan iti saggaysa a gagayyem. Maysa kadagitoy ni Armand Hizon, adienna iti tallo a tawen, natayag, narapis, arinkuloten ken rukapi. Sumsumrek iti maysa a bufete idiay Makati.
Kanagnagan ni Armand Hizon ti immuna nga Armand Hictiw iti biagna. Agkaarngi pay ti bosesda, pumaraw ken natarabit. Nalag-an ti rikna ni Esther kenkuana.
Agkaabay ti tugawda iti klase. Nadlaw ni Esther a nasaririt ni Armand. Uray adda bassit pangasna, nangangato ti gradona. Ngem dina maadaywan ni Esther. No dadduma arusenna ti baro. Iti uneg ti balasang, nagbalinen a salisal ken ni Armand ti panagadalna iti abogasia.
(Maituloyto)


text:
Nailian a Parke ti Biak-na-Bato
Ti Nailian a Parke ti Biak-na-Bato ket nasalakniban a lugar iti Filipinas nga intero a mabirukan iti kaunegan ti Baranggay Biak-na-Bato idiay San Miguel, Bulacan nga isu met laeng ti nakaalaan ti naganna. Ti parke ket gay-atenna dagiti asideg nga ili ti San Ildefonso ken Doña Remedios Trinidad ken sakupenna ti dagup a kalawa iti 2,117 nga ektaria.[1] Daytoy ket nairangarang a nailian a parke idi 1937 babaen ni Presidente Manuel Luis Quezon babaen ti pannakaikamengna iti pakasaritaan ken lugar ti Republika ti Biak-na-Bato. Ti parke ket buklen ti network ti kueba ken sistema dagiti karayan ken dagiti pagdalanan iti historikal ken ekolohiko a kinapangruna. Daytoy ket naisanglad laeng iti 80 a kilometro manipud iti Manila, daytoy ket napardasen nga agbalbalin a nadayed a papanan nga eko-adbentura para kadagiti agtataeng iti siudad.
Topograpia ken ekolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Nailian a Parke ti Biak-na-Bato ket naipatengnga iti baw-ang ti banatay nga iniwa babaen ti Karayan Balaong. Adda met dagiti ad-adu ngem sangagasut a kueba nga agdumaduma ti kadakkel ken dagiti pormasion ti kristalina a mineral a naiwarwras iti ballasiw ti parke. Kadagiti kaaduan a napaspasiaran a kueba ket ti Kueba Aguinaldo, isu idi ti kuartel ni Presidente Emilio Aguinaldo, ken ti Bahay Paniki wenno Kueba ti Panniki, a naibagbaga a pagtaengan dagiti saan a basbassit ngem innem a sebbangan dagiti napayyakan a mamalia: ti kabag-kabag, ngusong kabayo, bungisngis, sibsib, bayakan ken pakibu. Dagiti billit Nido wenno iti Ingles a makunkuna iti swiftlets ket mabirukan pay iti daytoy a parke, ken dagiti sunggo, dagiti naatap nga alingo, dagiti agila, monitor lizards, ken dagiti dadduma pay a sebbangan ti billit nga agum-umok kadagiti natayag a kaykayo. Dagiti orkidia, kaykayo, ken dadduma pay a mulmula ken ti bokawe (buho) ket dagitoy ti flora a mabalin a mabirukan iti daytoy a parke.[2]
Dagiti pagsiiman a lugar ti dati a republika ken dagiti pay tidda ti bato ken pagsammakedan ket adu pay a mabirukan iti kaunegan ti parke, a mairaman ti bato a derraas nga addaan kadagiti naikitkitikit, ken mabalin nga agtawenen iti ginasut a tawtawen.[3]
Ti Bantay Susong Dalaga ken Dissuor Tilandong ket nadayegda pay a pagpasiaran iti uneg ti parke.
Dagiti ladawan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Rehion 3 – Nasalakniban a Luglugar". Departamento ti Enbironmento ken dagiti masna a Rekurso – Nasalaknibana Luglugar ken Opisina ti Kaatapan. Naala idi 13 Hunio 2012.
- ^ "Biak-na-Bato". The Philippine Star – Nasalakniban a Luglugar ken Opisina ti Kaatapan. Naala idi 14 Hunio 2012.
- ^ "Pagpasiaran ti Turista iti Bulacan". Departamento ti Turismo (Filipinas). Naala idi 14 Hunio 2012.


text:
VIGAN CITY – Saan a naipatakder ti Katedral ti Vigan idi 1641 kas impakdaar ti Philippine Historical Committee ket kasapulan a maatur.
Daytoy ti linaon ti Resolution No. 06-50 nga indatag ni Konsehal Everin Molina ken nangkiddawanna iti National Historical Institute (NHI) iti panangaturna iti nailanad iti historical marker iti sanguanan ti Vigan Cathedral a maaw-awagan pay ti Katedral ni San Pablo. Inaprobaran ti konseho iti 3rd ken final reading ti resolusion iti sessionda itay Setiembre 4.
VIGAN CITY – Saan a naipatakder ti Katedral ti Vigan idi 1641 kas impakdaar ti Philippine Historical Committee ket kasapulan a maatur.
Daytoy ti linaon ti Resolution No. 06-50 nga indatag ni Konsehal Everin Molina ken nangkiddawanna iti National Historical Institute (NHI) iti panangaturna iti nailanad iti historical marker iti sanguanan ti Vigan Cathedral a maaw-awagan pay ti Katedral ni San Pablo. Inaprobaran ti konseho iti 3rd ken final reading ti resolusion iti sessionda itay Setiembre 4.
Kinuna ni Konsehal Molina a kas maibasar iti panagadal nga insayangkat ni Fr. Frederich Scharpf, SVD, saan a naipatakder ti Vigan Cathedral idi 1641 no di ket idi 1790 idinto nga indagadagna ti pannakakorehir ti historical marker a naikabit iti sikigan ti akinlaud a ridaw ti simbaan.
Linaon ti historical marker a “naipatakder idi 1641, nagbalin daytoy a simbaan a katedral idi naiyalis ti tugaw ti dioses ti Nueva Segovia manipud Lallo, Cagayan iti Vigan idi 1758, sinakup dagiti rebulosionario iti babaen ni Col. Juan Villamor idi 1898 ken dagiti puersa dagiti Amerikano iti babaen ni Lt. Col. James Parker idi 1899.”
Nailanad pay iti marker a “naipatakder iti daytoy a lugar ti Katedral… babaen ti bilin ni Juan Salcedo, ti Conquistador ken Founder ti Villa Fernandina nga immuna nga awag ti Vigan, dinadael ti ginggined idi 1619 ken 1627 ken babaen ti uram idi 1739.”
Kiddawen pay ti nasao a resolusion ti tulong ti National Museum a mangberipika iti natakuatan a rebba ti mapapati nga orihinal a simbaan a parokia ti Vigan a segun iti maysa a lokal a historiador, masarakan iti igid ti Karayan Mestizo iti sitio Cota (Barangay 9 itan), asideg ti Cabalangegan, Vigan.
Iti interbio kenkuana iti programa a Konseho ti Vigan a pagpapaayan ni Vice Mayor Franz Ranches a host, kinuna ni Molina a 10 a tawen kalpasan ti panangidekrito ni King Ferdinand VI idi Septiembre 7, 1758 a mangiyalis iti Episcopal See iti Vigan ken pannakaingato ti estado ti Vigan manipud iti pueblo (ili) iti Ciudad Villa Fernandina, saan pay a naipatakder ti agdama a Vigan Cathedral.
Kinunana a segun iti panangadal ni Scharpf a naibasar kadagiti orihinal a dokumento a nagtaud manipud iti Archivo General de Indies iti Seville, uray idi nagtakem ni Fr. Miguel Garcia nga obispo ti Nueva Segovia idi 1767, nadakamat ti obispo nga “awan ti pudno a Katedral, wenno pudno nga episcopal residence (palacio) a para kenkuana ken iti administrasionna,” ket kasapulan a “nangipatulod ti naan-anay a dokumentado a surat iti ari a nangibagaanna kadagitoy dua a nangruna a kasapulan ti dioses.”
Segun pay iti panagadal ni Scharpf, inted ti Espania iti pammalubos ken tulong para iti pannakaipatakder ti simbaan ngem iti “kondision a masapul a mapili a naannad ti lugar a pakaipatakderanna ken babaen ti kooperasion ti gobierno sibil…”
Nadakamat pay iti panagadal nga uray idi sinuktan ni Bishop Juan Ruiz de San Agustin, ORA, ni Garcia idi 1782, “awan pay ti pagnaedan ti obispo wenno disente a Katedral” ket immuna nga inaramidna ti pannakaipatakder ti palasio.”
Segun pay iti nasao a panagadal, idi 1785, binisita ni Don Jose Basco y Vargas, ti Kapitan Heneral ken Vice Patron ti Vigan, ket inaramat ni Ruiz daytoy a gundaway a nangipakita kenkuana ti daan a simbaan tapno makumbinsina a kasapulan ti baro a pasdek.
Kinuna ti resolusion a nailugar dagiti panuli a bato (cornerstone) ti agdama a Vigan Cathedral idi Enero 31, 1790 ket kalpasan ti uppat a tawen a nalpas dagiti diding…”
“… Nalawag a ti historical marker ti Vigan Cathedral a nagkuna a naipatakder daytoy idi 1641… saanna a dakamaten ti agdama a pasdek ti Vigan Cathedral,” kinuna ni Molina idinto nga innayonna nga “agparparang a saan nga orihinal a lugar ti Vigan parish church ti agdama a Vigan Cathedral no di ket masarakan iti malaylayus a lugar iti nababa a sitio a maawagan Cota.”
“Maibatay kadagiti dokumento, archival reasearch ken oral history, dagitoy ti pagibasaran a mangberipika iti maysa a banag. Ti panagkunak, napateg pay laeng daytoy… maadal ken maapresiar ken ipategtayo ti siudadtayo,” kinuna ni Molina.


text:
TINAWEN a rambakan dagiti nagduduma a pagilian iti intero a lubong a kameng ti United Nations pakairamanan ti Pilipinas ti bulan ti Disiembre kas Human Rights Month tapno maipalagip ken maipaganetget kadagiti tattao ti kaipapanan ken kinapateg ti pannakaraem ti kalintegan dagiti tattao.
Napateg daytoy a selebrasion kadagiti Pilipino a nagbalinen a biktima ti pannakaabuso iti kalinteganda kas tao, ken kadagiti mangiruprupir ti pannakarespeto ti human rights gapu ta iti agdama a panawen ket agtultuloy ti pannakailupitlupit dagiti kalintegan ti tao a namunganay iti Dios ken Konstitusion dagiti amin nga estado wenno gobierno dagiti pagilian iti intero a lubong.
Nakaturong iti Pilipinas ti imatang dagiti human rights advocates iti sangalubongan gapu kadagiti adu a mapaspasamak a pannakalabsing ti kalintegan dagiti tattao. Babbabalawen ti UN, European Union ken dadduma pay nga internasional nga institusion dagiti adu a mapaspasamak a pannakalabsing ti kalintegan dagiti tattao kabayatan iti nasuroken a makatawen nga administrasion ni Presidente Rodrigo Duterte gapu iti nadara a kampania kontra ti pannakapaksiat ti illegal a droga.
Maibasar iti rekord ti Philippine National Polices, nasuroken a 3,500 dagiti napapatay a biktima a maatap nga adda pakainaiganna iti illegal a droga manipud idi Hulio 1, 2016 a nangrugi a nagakem ni Presidente Duterte. Mairaman iti bilang dagiti napapatay kabayatan dagiti lehitimo nga operasion ti PNP, Philippine Drug Enforcement Agency ken dadduma pay nga ahensia ti gobierno.
No iti data dagiti human rights groups a katimpuyog ti Commission on Human Rights, dumanonen iti 13,000 dagiti mapapati a napapatay a biktima iti kampania kontra illegal droga mairamanen dagiti lehitimo a police operations, biktima dagiti summary executions wenno extra-judicial killings a mabalin nga isaysayangkat dagiti vigilante, sindikato ti droga, ken uray mismo dagiti agpapaay iti gobierno. Kaaduan kadagiti napapatay ket dagiti napanglaw ken awanan-gaway.
Iti biang ti PNP, saanda nga annugoten dayta a kaadu ti bilang dagiti napapatay iti kampania iti illegal a droga. Ipetpetteng ni PNP Chief Director General Ronald de la Rosa a napilitan dagiti polis a nagpaltog kadagiti limmaban a biktima kabayatan dagiti operasionda a nakatayan dagiti adu a biktima agraman dagiti menor de edad ken ubbing.
Addan dagiti gundaway a maim-imbestigaranen wenno nakadarumen dagiti polis a mapapati nga adda pakainaiganna iti pannakalabsing dagiti kalinteganda kas ti kaso ti napapatay a barito nga agtawen iti 17 sadiay Caloocan City a ni Kian de los Santos, ken dadduma pay a menor de edad ken sumagmamano nga ubbing a nagbalin a collateral damage iti nadara a kampania kontra illegal a droga.
Iti sango dagiti mapaspasamak a pannakaabuso ti kalintegan dagiti awanan-gaway nga umili a Pilipino, agtultuloy ti kampania kontra droga ta nagbalinen daytoy a nauneg ken nadagsen a problema ti pagilian. Nagbalin met a sensitibo ti Presidente kadagiti kritisismo iti administrasionna iti nadara a kampaniana. Marurod ni Duterte iti UN, EU, CHR, Iglesia Katolika ken kadagiti obispo, papadi ken opisial ti gobierno a kritikona.
Manipud idi Oktobre 10, 2017 agingga itay Nobiembre, nga impasolo ni Duterte iti PDEA dagiti amin nga illegal drugs operations gapu iti panangsuek iti approval rating-na iti Social Weather Station Survey ket nagtalna dagiti pammapatay mainaig iti kampania kontra droga. Ngem saan a mapnek ti Presidente iti gapuanan ti PDEA gapu ta limitado ti pondo ken dagiti taoda, ket minandarna manen ti PNP a tumulong iti gerra kontra illegal a droga.
Iti panagsubli ti PNP iti illegal drugs operations, uray pay agtalinaed ti PDEA a lead agency, dakkel ti posibilidadna a tumpuarto manen dagiti agsasaruno a pammapatay ken dadduma pay a wagas ti pannakalabsing iti human rights.
Kalaksidan iti kampania kontra droga a malablabsing ti kalintegan dagiti tattao, agpangpangta ti saan a pannakarespetar iti karbengan dagiti umili nga adda pakainaiganna iti gerra ti gobierno kontra kadagiti rebelde a komunista kalpasan nga improklamaren ti Presidente a ti New People’s Army – Communist Party of the Philippines ken naimandaren ti opensiba ken pananganupen kadakuada gapu iti pannakaisardengen ti peace talk.
Iti las-ud ti 48 a tawen a pannakirangranget dagiti rebelde a komunista kadagiti tropa ti gobierno, adun dagiti naibuis a biag dagiti agsumbangir a tropa. Adu dagiti alegasion dagiti rebelde ken dagiti adda iti makannigid a grupo a panaglabsing dagiti polis ken kameng ti Armed Forces of the Philippines iti human rights dagiti sibilian ken dagiti maatap a rebelde. Ngem saan laeng a dagiti polis ken militar ti agab-abusar ti kalintegan ti tao, uray pay dagiti kabusor ti estado kas kadagiti rebelde ken terorista.
Dagiti human rights ket dagiti kalintegan ti amin a tattao aniaman ti pulina, seksualidad, pagilianna, lenguahe, relihion ken kasasaadna iti biag. Kalinteganna iti masaluadan ti biagna, sanikuana ken wayawayana. Nawaya iti pannakaadipen ken pannakaparparigat, nawaya a mangipeksa iti kapanunotan, nawaya nga agtrabaho ken agadal, ken dadduma pay a karbengan nga awan ti pannakaidumdumana. Ngem awan ti naan-anay a wayawaya ti tunggal umili no ti aramidenna ket mailabsing iti karbengan iti padana a tao.
Dagiti kalintegan dagiti umili ket intuyang ti Article III Bill of Rights ti 1987 Constitution, ken naipaannong iti estado ti pannakasaludda. Ngem iti agdama a panawen, mararaem kadi dagiti karbengan dagiti tattao kas umili iti Pilipinas? (Eden A. Alviar)


text:
Ubbog. Danum manipud iti barukong ti ina a daga. Mangited iti bang-ar iti barukong. Lalo kadagiti napaksuyan ken makaturturog a rikna, kultura ken kannawidan.
Dati, awan ti ubbog. Ngem kalpasan ti lima a tawen manipud pannakaipasngayna, nanamen ti danum nga agpussuak kenkuana.
Ti ubbog ket grupo dagiti estudiante iti UP-Baguio a mangitantandudo iti rehionalismo wenno kadagiti daniw-Amianan. Naipasngay ti grupo idi 2003 babaen ti maysa a poetry reading iti UP Baguio.
Nababagas ti mensahe dagiti daniw-Amianan: Iluko, Nabaloi, Pangalatok, Kankanaey, Bolinawon ken Zambal. Saan a makieme wenno overacting wenno managinkukuna dagitoy nga agtutubo a mannaniw. Impeksada ti riknada babaen ti bukodda a dila.
Siempre, saan a paatiw dagiti Saluyot. Rimmimbawda ketdi. Makapabang-ar iti rikna nga adu pay laeng dagiti agtutubo nga agduyos ken mangilala iti dandaniw.
Naangay ti maysa a poetry reading idi Pebrero 20 itoy a tawen kas paset ti panangselebrar iti National Arts Month babaen ti panangesponsor ti National Commission on Culture and the Arts (NCCA) , UP Baguio Committee on Culture and the Arts ken ti Baguio Writers Guild ket naitandudo ti laing ni Ilokano iti panagdaniw. Diak ninamnama ti laing dagiti estudiante nga agdaniw iti saluyot, lalona kada Juneley Lazaga (i-Tagudin, IS) ken dagiti kakaduana.
Iti pammaliiw ni Djuna Alcantara, publisher ti magasin nga AWARE, a dimmar-ay met a nagpaliiw kadayta a pasken, dina ninamnama nga agdandaniw iti Iluko dagitoy nga estudiante iti UP, a nalaingda nga agdaniw iti bukodda a dila.
Iti mensahe ni Mylene Urriza, representante ti NCCA a nangsaksi iti pasken, kinunana a naragsakan a makangngeg kadagiti daniw-Amianan ket nasken ti pannakaipromot ken panangibayog kadagiti kannawidan ken kultura a pakairamananen kadagiti daniw-Amianan. Insingasingna ti pannakailibro dagitoy a gapuanan dagiti agtutubo.
Kanayon metten ti pasken ti pannakaiyalnag ti libro a “Womb of Water, Breast of Earth” a nangabak iti 2003 NCCA Writer’s Prize para iti epiko iti selebrasion iti tinawen a Panagbenga Festival ti siudad.
Karaman dagiti estudiante ken toy nagsurat a nagdaniw da Elizabeth Lolarga, Francis Macansantos, Mercie Dulawan, Elizabeth Caliwanagan ken Priscilla Macansantos, agpapada a mangisursuro iti UP Baguio.#


text:
VIGAN CITY – Maysa a resolusion a mangkiddaw iti pannakaideklara ti Setiembre 30 iti tinawen a kas Gabriela Silang Day iti ili a Santa ti naidatag iti Sangguniang Panlalawigan itay nabiit.
Kidkiddawen ti nadakamat a resolusion a pinutar ni Vice Gov. Deogracias Victor “DV” Savellano ken ni Pres. Gloria Macapagal Arroyo nga ideklarana ti Setiembre 30 iti tinawen a kas Gabriela Silang Day ken mamagbalin a piesta opisial iti ili a Santa.
Kinuna ni Savellano a rumbeng la unay nga ikkan iti pammigbig dagiti nakalallagip a gapuanan ken kinatured ni Gabriela Silang a nangituloy iti Ilocos Revolt nga inrugi ni Diego Silang nga asawana.
Malaksid iti daytoy a recognition, nabigbig pay daydi Gabriela Silang a kas Ilocano Joan of Arc.
“Dakkelen a banag uray laeng ti pananglagiptayo a tinawen iti petsa nga ipapatayna. Ngem ad-adda pay a maapresiar no maideklara ken mapagbalin a holiday iti Santa,” innayon pay ni Savellano.
Maibasar iti historia ti rebolusion iti amianan a Luzon, ni Gabriela Silang ti simmublat a nangidaulo kadagiti Ilokano nga immalsa kontra kadagiti turayen a Kastila kalpasan a napapatay ni Diego nga asawana gapu iti panangliput kenkuana ni Miguel Vicos, sigud a katalekna.
“Agsipud ta iti maysa a turod iti ili a Santa ti nabayag a nagkutaan da Gabriela Silang ken dagiti pasurotna sakbay a natiliw dagiti Kastila ken pinapatayda babaen ti bitay idi Setiembre 30, 1876, nasken nga ikkantayo iti naan-anay a kaipapanan dayta a petsa ken dagiti inar-aramid ni Gabriela Silang para iti Kailukoan,” kinuna pay ti bise gobernador.


text:
Departamento ti Amazonas
Ti Amazonas ket maysa a departamento ti Colombia idiay abagatan a paset ti pagilian. Ti kapitoliona ket ti Leticia. Ti naganna ket nagtaud manipud iti Karayan Amasona a kaaduan nga agay-ayus idiay departamento ken ti kabakiran a mangsakop ti kadakkelan a paset ti departamento.
Dagiti linaon
Toponimo[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti nagan ti departamento ket nagtaud manipud iti nagan ti Karayan Amasona. Ti karayan ket ninaganan ti Espaniol nga eksplorador a ni Francisco de Orellana (1511–1546), nga isu idi ti panagbanbanniagana, ket kinunana nga isu ket rinaut iti "naranggas a babbai" a karuprupa met dagidi Amasona iti Griego a mitolohia, nupay kasta, ti kaadda ti tribu ti mannakigubat a babbai iti dayta a panawen ket saan pay a napaneknekan ken pasible nga adda idi dagiti atiddog ti buokna a Patneng nga Amerikano a mannakigubat a nangipasnek ti kongkistador a nagtawag ti kabakiran ken ti karayan iti nagan nga Amasona.
Kultura[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti kaunegan ti departamento mabirukan idiay dagiti etniko a grupo ti Bora, Cocama, Macuna, Mirana, Okaina, Ticunas, Tucano, Uitoto, Yagua , Yucuna, ken daddumapay. Dagitoy a grupo ket mabalindan nga agtawen iti 5,000 .
Dagiti nailian a parke[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Departmento ti Amazonas ket sumakop ti 109,665 km2 iti nasalakniban a lugar, kaaduan daytoy iti nagan babaen ti "reserba a kabakiran" manipud idi 1959, iti agdama daytoy ket addaan kadagiti 4 a "Nailian a Parke" ti Aacayacú, Cahuinarí, Yagoje Apaporis ken Rio Puree.
Dagiti munisipalidad ken komunidad[urnosen | urnosen ti taudan]
- El Encanto
- La Chorrera
- La Pedrera
- La Victoria
- Leticia
- Mirití-Paraná
- Puerto Alegría
- Puerto Arica
- Puerto Nariño
- Puerto Santander
- Tarapacá
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Nuestro Departamento: Información general: Geografía". Gobernación del Amazonas.
- ^ "DANE". Naala idi Pebrero 13, 2013.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pakaammo ti panagbiahe idiay Departamento ti Amazonas manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- (iti Espaniol) Sapot ti pagsaadan ti Teritorial-Enbironmental a Sistema ti Pakaamo ti Colombiano nga Amasona SIAT-AC


text:
SAN FERNANDO CITY – Napuoran dagiti illegal a droga nga adda iti kustodia dagiti sumagmamano a korte kas ebidensia iti bigat ti Hulio 20 iti police provincial office ditoy.
Mismo a ni Philippine Drug Enforcement Agency (PDEA) Director Dionisio Santiago ken PDEA Regional 1 Director Roberto Opeña ti nangimatang iti pannakapuor dagiti nasao a droga.
Agdagsen dagiti napuoran a shabu iti 547.79 grams a mapattapatta nga agbalor iti P7.6 milion idinto nga agdagsen dagiti marihuana iti 27,225.50 nga agpateg iti P1.6 milion.
Naggapu dagiti droga manipud iti maysa a regional trial court iti Lingayen, Pangasinan ken RTCs iti Balaoan, Agoo ken San Fernando City iti La Union.#


text:
Saturday, February 16, 2013
CASH FOR TRAINING PROGRAM, NAILUNSAD
Cabugao, Ilocos Sur – Nai-launch ti Cash for Training Program in Beauty Care (Massage, Manicure and Pedicure) babaen iti Department of Social Welfare and Development (DSWD) ken suportaran ti LGU Cabugao nga idauluan ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. babaen ti MSWDO ken iti Technical Skills in Education Development Assistance (TESDA)-Vigan City a pakabenepisiaran ti 20 nga agtutubo ken makasapul iti panagsanay a nataengan nga agtawen ti 18 to 35 ditoy ili ti Cabugao.
Daytoy a panagsanay ket agpaut iti 20 nga aldaw ket maangay iti Municipal Conference Hall, Cabugao, Ilocos Sur.
Iti naangay a programa, imbinsa ni MSWD Officer Mrs. Lydia S. Gazmen ti pateg daytoy a proyekto a mangted ti adal ken kabaelan kadagiti agtutubo kadagiti Trainings a makatulong kadakuada iti panagbiagda.
Inimatangan ni SBM Vicky S. Serna ti pannakai-launch ti programa ken nagsarita maipapan itoy a panagsanay dagiti agtutubo.
Naitaripnong pay dagiti pannakabagi ti TESDA-Vigan City iti nasao a panagtitipon. # (Web In-Action)
Daytoy a panagsanay ket agpaut iti 20 nga aldaw ket maangay iti Municipal Conference Hall, Cabugao, Ilocos Sur.
Iti naangay a programa, imbinsa ni MSWD Officer Mrs. Lydia S. Gazmen ti pateg daytoy a proyekto a mangted ti adal ken kabaelan kadagiti agtutubo kadagiti Trainings a makatulong kadakuada iti panagbiagda.
Inimatangan ni SBM Vicky S. Serna ti pannakai-launch ti programa ken nagsarita maipapan itoy a panagsanay dagiti agtutubo.
Naitaripnong pay dagiti pannakabagi ti TESDA-Vigan City iti nasao a panagtitipon. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 4:23 PM
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Tinapay
Ti tinapay ket nangruna a makan a naisagana babaen ti panagiyurno iti masa ti arina ken danum. Daytoy ket nadayeg iti sangalubongan ken maysa kadagiti kaduogan a makmakan iti lubong.
Dagiti awan inngana a panaglalaok kadagiti nadumaduma a kita ti arina, ken dagiti naggigiddiat a kaadu kadgiti mailimug, ket nagresultaan dagiti adu a kita, suksukog, kadakkel, ken linabag a magun-od iti lawlaw ti lubong. Daytoy ket mabalin a mapaanginan babaen kadagiti nadumaduma a proseso manipud ti panag-usar kadagiti masna a rumrumsua a mikrobio aginggana kadagiti nangato ti presionna nga artipisial a panagpaangin iti las-ud ti panangisagana ken/wenno panangiyurno, wenno ibati a saan a maanginan. Adda dagiti adu a kita dagiti mainayon a mabalin a mausar, manipud kadagiti prutas ken bukbukel a makan aginggana kadagiti nadumaduma a taba, aginggana kadagiti kimiko a mainayon a mangpasayaat ti nanam, linabag, maris, and/wenno kapaut ti pannakaidulin.
Ti tinapay ket mabalin a maipakan kadagiti nadumaduma a porma iti aniaman a pannangan iti aldaw, mabalin a makan a kas kankanen, ken mabalin pay a mausar a kas limug kadagiti sabali a panangisagana ti luto. A kas maysa a nangruna a makan iti sangalubongan, ti tinapay ket nagbalinen a naisangayan iti labes ti nutrision, a rimmang-ay kadagiti banag kadagiti rito ti relihion, sekular a maipapan ti kultura a biag, lken pagsasao.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Tinapay iti Wikimedia Commons


text:
VIGAN CITY – Maysa a babai ti biktima manen iti panagdukot a naisayangkat iti daytoy a siudad itay nabiit.
Nagpulong iti polis ni Jovita Calibuso, 33, resi-dente ti Dayangqui, Burgos, Ilocos Sur a nadukot ti clutch bagna a naglaon iti selpon, kuarta ken dokumento bayat ti pannagnana iti agarup 4:30 iti malem iti matatao a paset daytoy a siudad.
Segun iti report, naduktalan laengen ni Calibuso nga awanen ti bagna iti asideg ti Pacing’s Gift Shop iti Quezon Avenue a pattapattana a nadukot a dina nadnadlaw.
Segun iti biktima, nag-laon ti bagna iti 2 a selpon, $500, P120, passbook ken dadduma pay a ramit.
Saan nga ammo ti biktima no kasano a nadukot ti bagna nga isigpitna iti inigpilanna a tualia.


text:
Sarita ni Danilo S. de Guzman
Maikatlo a paset
Napateg kano unay kenkuana ti kuentas. Kanayon a suotna daytoy. Ngem iti panagjoggingna itay bigat, inkabilna iti walletna. Mabalin a naregregna ti wallet a dina napupuotan idi madama nga ag-stretching iti Burnham Park. Nakaawiden iti balay ti kabsatna iti maysa a subdivision sadiay Camp 7 idi nadlawna a mapukpukaw ti walletna. Binirokna ngem napaay. Insiwet ti panangpatarayna ti kotsena a nagturong iti Burnham Park ket sinukimatna amin a nagnagnaanna ngem napaay a nangsapul. Dina payen masursurotan ti aramidenna.
Inruarna amin a linaon a kuarta ti wallet ket inyawatna kaniak. Kukuak kanon ta naisublin kenkuana ti kapatgan iti amin kenkuana—ti kuentas.
Napaisemak, ket iti mugingko, makitkitak da papang ken mamang a nakatakder nga umis-isem. “I’m sorry, Sir, saanko a maawat dayta. Pakaragsakak met unay ti pannakakitak kadakayo a maragsakan la unay iti pannakaisubli ti walletyo.”
Pinerrengnak. Mata iti mata. Agbalbalikas dagiti matana. Ngem saanak man la a nagkirem a nakiperreng. Impilitna latta ti kuarta ta kas gunggonak kano. Ngem nabatad dagiti pammagbaga dagiti dadakkelko iti mugingko a saanak nga agpabayad iti aniaman a tulong a maipaayko. Ta saan kanon a tulong no agpabayadak. Isu a pinagkedkedak manen ti diayana.
Pinayapayanna ti waiter. Nagorder iti kape ken chicken sandwich. Idi dinamagna no ania ti orderko, ti orderna lattan ti imbagak, yantangay managkapeak met ken tagiimasek ti chicken sandwich daytoy a restaurant ta masansan a dumagaskami nga aggagayyem no dadduma.
Napateg kano unay kenkuana ti kuentas. Pakalaglagipanna ken ni Carmen Sandoval—ti kaayan-ayatna pay laeng idi agtawen iti sangapulo ket walo. Naginnaddayoda ta saan nga umayon dagiti dadakkelna iti ayan-ayatda. Inlabanda ti ayan-ayatda ngem napinget dagiti dadakkelna. Indiayaanda pay iti dakkel a gatad ti kuarta ni Carmen tapno adaywanna laeng ngem saan nga inawat daytoy. Pinagsawsawanda pay iti agkakadakes ti ipatpategna unay.
Binabalaw ni Mr. Barnacha ti inaramid dagiti dadakkelna, ngem lalo pay a naglak-am iti unget. Iti sumaruno nga aldaw, saannan a nakita pay ni Carmen, saannan nga ammo no sadino ti ayanna. Awan ti makaibaga iti asinoman a nagdamdamaganna.
Nasaktan unay unay. Gapu iti nasaem unay a linak-amna iti nagan ni ayat, saanen a nagayat pay iti sabali. Imbukbokna ti amin a panawenna iti panagiskuelana agingga a nakaturpos iti kinainhiniero. Nakapagtrabaho iti gobierno—iti DPWH, ngem saanen a nagasawa ta maymaysa kano laeng ti ayatna, ni Carmen Sandoval.
Naglabas ti tawen agingga a nagretiro, duan a tawen ti napalabas. Isu nga adda iti Baguio ta asikasuenna dagiti impatakderna a negosio ditoy.
Napamulagatak pay, kudkodek koma ti saan met a nagatel a tuktokko ngem nagteppelak ta lumaksiden dayta iti good manners and right conduct ta amangan no masukitko ti rikna ti kasasaok, isu a nagparbengak. Minulmolak lattan iti mugingko ti saludsod.
Idi pay la tinedier ti kunkunana a kaayan-ayatna? Nagretiro payen iti trabahona ngem dina pay la nalipatan ti babai? Anian, naidumduma nga ayat ta saan nga inumag ti panawen! Iti las-ud ti kabayagnan, saan a malipatan daytoy a lakay ti nagpukaw a kaayan-ayatna? Manmano ngatan ti kastoy a pakasaritaan ni ayat; no maminsan, talaga nga adda dagiti karkarna a pasamak iti sirok ti init a kas iti ayat ni Mr. Barnacha—ti ayat a mamagtayyek ti lubong.
Ngem iti panagkitak ken ni Mr. Barnacha kasla ub-ubing ngem ti edadna. Naisem dagiti matana idi imbagak dayta kenkuana. Kasla agedad iti limapulo.
Sinaludsodna met no ania ti aramidko iti agdama. Imbagak a kagredgreduarko iti kursok a business management, nga adun iti nagaplayak ngem saan pay la a dimteng ti gasat a makasapul.
Nadlawko a kasla nagpanunot iti nauneg ni Mr. Nicolas Barnacha wenno Tata Nick, a kas iti imbagana a pangawagko kenkuana.
(Adda tuloyna)


text:
Nateng
Iti panagluto a termino, ti nateng ket isu ti masida a mula wenno ti pasetna, a naikeddeng para iti panagluto wenno makilaw.[1] Iti biolohiko a termino, ti "nateng" ket manginagan kadagiti kameng ti pagarian ti mula.
Ti saan a biolohiko a panangilawlawg iti nateng ket kaaduan a naibatay iti kulinario ken kultural a tradision. Malaksid kadagiti nateng, dagiti dadduma pay a kita makan a mula ket dagiti prutas, bukbukel ken dagiti nues. Dagiti nateng ket kankanayon a makmakan kadagiti salad wenno naluto kadagiti nananam wenno naapgad a luto, bayat a dagiti kulinario a prutas ket kadawyan dagitoy a nasam-it ken inus-usar para kadagiti sam-it, ngem daytoy ket saan nga unibersal nga alagaden.[1] Isunga, ti panagbingbingay ket kasla arbitrario, a naibatay kadagiti kultural a panirigan. Kas pagarigan, adda dagiti tao a mangikeddeng a dagiti uong a kas nateng urayno dagitoy ket saan a biolohiko a mulmula,[2][3] bayat a dagiti dadduma ket ikeddengda iti sabali a kategori ti makan;[4] adda met dagiti dadduma a kultura a mangigrupo kadagiti patatas kadagiti sereal a produkto a kas dagiti miki wenno bagas,[5] bayat a kaaduan kadagiti agsasao ti Inggles ket ikeddengda dagitoy a kas natnateng.
Adda met dagiti nateng a mabalin a kilawen, adda met dagiti mabalin a kaenen a maluto, ken adda met dagiti dadduma a nasken a maluto tapno mapatay dagiti masna sabidong wenno dagiti mikrobio tapnp dagitoy ket mabalin a sidaen.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Harri Vainio, Franca Bianchini (2003), Dagiti Prutas ken Nateng, IARC, p. 2
- ^ Ania kadi dagiti makmakan nga adda iti grupo ti nateng?, Departamento ti Agrikultura ti Estados Unidos., 2011-05-31, naala idi 2011-06-02,
Dagiti uong" naidasig babaen ti "Dadduma pay a nateng
- ^ Dagitisingasing – Natnateng, Cooks.com, naala idi 2009-06-24
- ^ Dagiti Alternatibo a Maapit ken Mulmula: Natnateng ken dagiti Uong, Departamento ti Agrikultura ti Estados Unidos, 2009-06-08, naala idi 2009-06-24
- ^ Peter von Polenz (1991), Deutsche Sprachgeschichte vom Spätmittelalter bis zur Gegenwart, p. 430
Adu pay amabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Munro, Derek B., Small, E. 1997 Natnateng ti Kanada. NRC Research Press, Ottawa ISBN 978-0-660-19503-2
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Nateng iti Wikimedia Commons


text:
Ita nga rabii iti Sabado de Gloria, maki pagrock rockan iti banda nga Siakol sagut ni Governor Imee Marcos, Provincial Government iti Ilocos Norte ken ili iti Currimao, nga maangay iti Pangil Rock Formation, Marso 31, 2018.
Kadua pay iti local bands iti probinsiya nga Paint it Peach, Neo Tribe and Soul ken Titus band ken adda pay foam party kadua ni DJ Jams Blase ken MC Jael para iti IlocosRocks Black Saturday concert.
Ti banda nga Siakol ti nangpasikat kadagiti hit nga kanta nga Lakas Tama, Peksman ken Bakit Ba ken dadduma pay.
Photo Credit: Provincial Government of Ilocos Norte


text:
Plantilia:CHE
Deskripsion
{{CHE}}
Agipaay iti ikono ti wagayway ken silpo ti wiki ti Suisa. Daytoy a plantilia ket kapada ti
{{wagayway|Suisa}}, ngem nanaganan manipud kadagiti tallo a letra nga alagaden ti Kodigo ti pagilian ti ISO 3166-1 alpha-3 para iti Suisa a kas ti nalaka a pangyababaan ti panagurnos.
Mabalinmo pay nga usaren ti
{{SUI}} (baw-ing daytoy a plantilia) gapu ta ti "SUI" ket isu ti kodigo ti IOC ken kodigo ti FIFA para iti Suisa.
Kitaen pay
- Plantilia:Datos ti pagilian Suisa — para kadagiti adu pay a pagpilian, a kas ti naipakasaritaan a pagdudumaan ti wagayway.