text:
Portugal
Ti Portugal i/ˈpɔrtʃʉɡəl/ (Portuges: Portugal, IPA: [puɾtuˈɣaɫ]), opisial a ti Portuges a Republika (Portuges: República Portuguesa) ket maysa a pagilian a mabirukan idiay abagatan a laud nga Europa idiay Iberiano a Peninsula. Ti Portugal ket isu ti akinlaud unay a pagilian idiay Europa, ken nabeddengan daytoy babaen ti Taaw Atlantiko iti laud ken iti abagatan babaen ti España iti amianan ken daya. Dagiti Atlantiko a purpuro iti Asores ken Madeira ket paset dagitoy ti Portugal. Daytoy a pagilian ket nainaganan iti maikadua a kadakkelan a siudad ti Porto, a ti Latin a naganna idi ket ti Portus Cale.[7]
Ti uneg ti daga a nagbeddengan ti Portuges a Republika tatta nga aldaw ket agnanayon a natataengan manipud idi prehistoriko a panawen: sinakup babaen dagiti Seltas a kas dagiti Gallaeci ken dagiti Lusitanos, a naitipon iti Romano a Republika ken kalpasan daytoy ket nataengan dagiti Hermaniko a tattao a kas dagiti Suebi, Suebos, Bandalos ken dagiti Bisigodos. Idi maika-8 a siglo kaaduan iti Iberiano a Peninsula ket naiparukma babaen dagiti Moro nga umasak a nagipaduyakyak ti Islam, a kalpasan daytoy ket pinapanaw babaen dagiti Kaballeros Templarios babaen ti Urnos ni Kristo. Idi panawen dagiti Kristiano a Reconquista, ti Portugal nagbangon ti bukodna a nawaya a pagarian manipud ti León idi 1139, a nagtunton daytoy a kas ti kadaanan a pagilian-estado iti Europa.[8]
Idi maika-15 ken maika-16 a sigsiglo, a nagbanagan ti pionero ti Tawen ti Panakaduktal, ti Portugal lumaud pinadakkelna ti impluensiana ken nangbangon ti sangalubongan nga imperio tapno mairam kadgiti tagikuana idiay Aprika, Asia, Oceania, ken ti Abagatan nga Amerika, nga isu ti nagbalin a kangrunaani ti lubong ti ekonomia, politika ken sangalubongan a bileg ti militar. Ti Portuges nga Imperio ket isu idi ti immuna a sangalubongan nga imperio ti pakasaritaan,[9] ken isu pay ti kapautan kadagiti kolonia ti Eurpeano nga imperio, a gangani a nagpaut iti 600 a tawtawen, manipud ti pannakatiliw iti Ceuta idi 1415, aginggana ti pannakaited ti kinaturay ti Daya a Timor idi 2002. Nupay kasta, ti internasional a kasaadan ti pagilian ket kaaduan a naipabassit idi las-ud ti maika-19 a siglo, a naipangpangruna idi kaplasan ti Panagwaywayas iti Brasil, ti kadakkelan a kolonia ti pakasaritaanna.
Kalpasan ti rebolusion ti 5 Oktubre 1910 a nangikkat ti monarkia, ti demokratiko ngem saan a natalna nga Umuna a Republika ti Portugal ket nabangon idi ngem sinarunuan idi babaen ti "Estado Novo" autoritariano a turay. Ti demokrasia ket naipasubli kalpasan ti Kolonia a Gubat ti Portugal ken ti Rosal a Rebolusion idi 1974, a kalpasan daytoy dagiti ballasiw taaw a probinsia ti Portugal ket nawayaanda (a naipangpangruna ti Angola ken Mosambike); ti naudi a ballasiw taaw a teritorio ti, Macau, ket naisubli ti Tsina idi 1999.
Ti Portugal ket maysa a naparang-ay a pagilian nga addaan iti nangato a Pagsurotan ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaon, ti maika-19 a kangatuan ti kasayaat ti biag iti lubong manipud idi 2005, ken ti napigsa a sistema ti panagaywan ti salun-at. Ti Portugal ket maysa kadagiti kaaduan a naiglobalisado iti lubong ken kakappian a pagpagilian:[10] kemeng ti Kappon ti Europaken ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, ken nagbangon a kameng ti Latin a Kappon, ti Organisasion dagiti Ibero-Amerikano nga Estado, OECD, NATO, Dagiti Komunidad ti Pagsasao a Portuges a Pagilian, ti Eurosonea ken ti Schengen a Tulagan.
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Nasapa a pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti nasapa a pakasaritaan ti Portugal ket maibingay kadagiti amin a paset ti Iberio a Peninsula a mabirukan idiay Abagatan a laud nga Europa. Ti nagan ti Portugal ket naala manipud ti Roamno a nagan ti Portus Cale. Ti rehion idi ket tinaengan babaen dagiti Kasakbayan a Keltiko ken dagiti Keltiko, ken nagtaudan dagiti tattao a kas dagiti Galaiko, Lusitano, Keltiko ken Konio, a binisita babaen dagiti Penisia ken Kartahinio, a nainkorporado kadagit dominion ti Romano a Republika idi ti Lusitania ken paset ti Gallaecia, kalpasan ti 45 BC aginggana idi 298 AD, ken tinaengan manen babaen dagiti Suebo, Burio, ken Bisogodo, ken pinarukma babaen dagiti Moro. Dagiti sabali pay nga impluensia ket mairaman pay dagiti dadduma a tugot ti maika-5 a siglo ti pagtaengan dagiti Alano, a nabirukan idiay Alenquer (daan a Hermaniko "Alankerk" ), Coimbra ken Lisbon.[11]
Ti rehion iti agdama nga aldaw a Portugal ket tinaengan idi babaen dagiti Neandertal ken kalpasanna babaen dagiti Homo sapiens, a nagtawtawataw iti awan pagbeddenganna a rehion ti akin-amianan nga Iberio a peninsula.[12] Dagitoy ket dagidi agan-anup ken agburburas a kagimongan nga, uray a saan a nangbangon kadagiti nadur-as a pangtaengan, nangibangonda met kadagiti naurnos a kangimongan. Ti neolitiko a Portugal ket nag-eksperimento iti panagpaamo kadagiti agar-arab nga ayup, ti panangimuyong kadagiti apit ti sereal ken panagkalap.[12]
Naipampamattian babaen dagiti eskolar nga iti sapa ti immuna a milenio BC, dagiti nadumaduma nga ayus dagiti Keltiko ket rinautda ti Portugal manipud iti Sentral nga Europa ken nakiinnasawa kadagiti lokal a populasion,ken nangporma kadagiti nadumaduma a grupo ti etniko, kadagiti adu a tribu.
Ti kangrunaan kadagitoy a tribu ket dagiti Calaicia ti Akin-amianan a Portugal, dagiti Lusitanio ti sentral a Portugal, dagiti Keltiko ti Alentejo, ken dagiti Konio ti Algarve. Kadagiti basbassit a tribu wenno dagiti sub-dibision ket dagiti Brakaro, Koelerno, Ekueso, Grobio, Interamisi, Leuno, Luankoi, Limiko, Narbaso, Nemetano, Pesure, Kuakuerno, Seurbo, Tamagani, Taporo, Turdulo, Taga-ugma a Turdulo, Turdulo Oppidano, Turodo, ken Soela.
Adda met idiay akin-abagatan a paset ti pagilian ti bassit, semi-permanente a komersial a pagtaengan ti aplaya a binangon babaen dagiti Penisia-Kartahinio (a kas ti Tavira, idiay the Algarve).
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti teritorio ti Portugal ket mangiraman ti maysa a lugar idiay Iberio a Peninsula (makunkuna a kas ti kontinente babaen ti kaaduan a Portuges) ken dagiti dua a purpuro idiay Taaw Atlantiko: dagiti purpuro ti Madeira ken ti Azores. Daytoy ket mabirukan iti nagbaetan dagiti latitud ti 32° ken 43° N, ken dagiti longitud ti 32° ken 6° L.
Ti nangruna a daga a Portugal ket nagudua babaen ti nangruna a karayanna, ti Tagus nga agayus manipud idiay España ken agayus idiay Estuario ti Tagus, idiay Lisbon, sakbay a nga agayus idiay Atlantiko. Ti akin-amianan a ladawan ti daga ket kabanbantayan nga agturong iti interior nga adda met dagiti nadumadum a banak a linennekan babaen dagiti ginget ti karayan, bayat nga idiay abagatan, a mangiraman ti Algarve ken dagiti rehion ti Alentejo, ket naidasdasig babaen dagiti agluklulot a tanap.
Ti kangatuan a pantok ti Portugal ket ti BantayPico idiay isla ti Pico idiay Azores. Ti antigo a bulkan, nga agrukod iti 2,351 m (7,713 ft) ket maysa nga ikoniko a simbolo ti Azores, bayat a ti Serra da Estrelaken ti nangruna a daga (ti pantok ket 1,991 m (6,532 ft) iti ngato ti pantar ti baybay) ket maysa a nangruna nga atraksion ti panawen para kadagiti agis-ski ken dagiti managay-ayat ti isport ti panaglalam-ek.
Dagiti purpuro ti Madeira ken ti Azores ket naiwarwarisda iti uneg ti Taaw Atlantiko: ti Azores ket mangsaksakaw ti Pantok ti Tengnga nga Atlantiko idiay tallo a pagsasabtan ti tektoniko, ken ti Madeira iti igid ti kabambantayan a naporma babaen ti heolohia ti adda iti plata a hotspot. iti heolohiko, dagitoy nga isla ket naporma idi babaen dagiti bulkaniko ken seismiko a paspasamak, urayno ti naudi a naindagaan a panagbettak ti bulkan ket napasamak idi 1957–58 (Capelinhos) ken esporadiko met a mapasamak dagiti nakapsut a gingined.
Ti Eksklusibo a Sona ti Ekonomia ti Portugal, ti sona ti baybay a ti Portugal ket addaan kadagiti espesial a karbengan kadagiti eksplorasion ken panagusar kadagiti rekurso ti baybay, ket addaan kadagiti 1,727,408 km2. Daytoy ti maikatlo a kadakkelan a Eksklusibo a Sona ti Ekonomia ti Kappon ti Europa ken ti maika-11 a kadakkelan iti lubong.
Klima[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Portugal ket naipalawag a kas klima ti Mediteraneo (Csa iti abagatan, uneg, ken rehion ti Douro; Csb iti amianan, Sentral Portugal ken ti aplaya ti Alentejo; ken ti pay namaga bassit a klima wenno klima ti estepa (BSk kadagiti dadduma apaset ti distrito ti Beja) segun ti Pannakaidasig ti Klima ti Köppen-Geiger), ken maysa kadagiti kabaraan a pagilian idiay Europa: ti tinawen a natimbeng a temperatura idiay nangrun a adaga ti Portugal ket agdumaduma manipud ti 8–12 °C (46.4–53.6 °F) iti kabambantayan nga interior ti amianan aginggana ti 16–19 °C (60.8–66.2 °F) iti abagatan ken idiay labneng ti karayan ti Guadiana. Ti Algarve, a naisina manipud ti rehion ti Alentejo babaen ti banbantay ket makaabot aginggana ti 900 metro (3,000 ft) idiay Alto de Fóia, ken addaan iti klima a kapada dagiti lugar ti akin-abagatan nga aplaya ti España wenno Abagatan a laud nga Australia.
Ti tinawen a natimbeng apanagtutudo idiay nangruna a daga ket agdumaduma iti sumurok bassit iti 3,200 mm (126.0 in) kadagiti akin-amianan a banbantay aginggana ti 300 mm (11.8 in) idiay lugar ti Karayan Massueime , idiay asideg ti Côa, iti igid ti karayan Douro. Ti Bantay Pico ket mabigbig a daytoy ti kaaduan a makaawat ti tinawen a panagtudtudo (sumurok a 6,250 mm (246.1 in) ti tunggal maysa a tawen) idiay Portugal, segun tiInstituto Português do Mar e da Atmosfera (Ilokano: Instituto ti Portuges iti Baybay ken Atmosperio).[13]
Kadagiti dadduma a lugar, kas iti labneng Guadiana, ti tinawen a natimnbeng atemperatura ket mabalin a nangatngato ngem 20 °C (68 °F), ken dagiti kangatuan a temperatura ti kalgaw ket mabalin a sumurok iti 46 °C (115 °F). Ti rekord a nangato ket 47.4 °C (117.3 °F) ken nairehistro idiay Amareleja, urayno daytoy ket saa a ti kapudotan a lugar iti kalgaw, segun kadagiti basa ti satelite.[14][15]
Ti panagniebe ket kanayon a mapasamak iti uneg ti Amianan ken Sentro ti pagilian ken naisangayan kadagiti distrito ti Vila Real, Bragança, Viseu ken Guarda. Dagiti temperatura ti panaglalam-ek ket mabalin a bumaba iti −10.0 °C (14.0 °F) ken naisangayan idiay Serra da Estrela, Serra do Gerês, Serra do Marão ken Serra de Montesinho. Kadagitoy a lugar, mabalin nga agniebe iti ania man a paset ti panawen manipud ti Oktubre aginggana ti Mayo. Iti abagatan ti pagilian manmano nga agniebe ngem mapasamak met kadagiti nangato a lugar.
Ti pagilian ket addaan kadagiti 2500 aginggana ti 3200 nga oras ti lawag ti init iti tinawen, ti maysa nga agtengnga iti 4–6 oras iti panaglalam-ek ken 10–12 oras iti kalgaw, ken ad-adu a pateg idiay abagatan-daya ken basbassit idiay amianan-laud.
Ti temperatura ti rabaw ti baybay idiay laud nga aplaya ti nangruna a daga ti Portugal ket agdumaduma manipud ti 13–15 °C (55.4–59.0 °F) iti panaglalam-ek aginggana ti 18–22 °C (64.4–71.6 °F) iti kalgaw, bayat ngaidiay abagatan nga aplaya ketsumakop manipud ti 15 °C (59.0 °F) iti panaglalam-ek ken pumudot iti kalgaw iti agarup a 23 °C (73.4 °F) ken sagpaminsan a makaabot iti 27 °C (80.6 °F).
Kadagiti purpuro ti Azores ken Madeira, dagitoy ket addaan iti subtropikal a klima, ngem adda met pagdumadumaan a nagbaetan dagiti isla, ti panagipadato ti tiempo ket narigat unay gapu kadagiti narusanger a topograpia. Dagiti purpuro ti Madeira ken Azorean ket addaanda iti ak-akikid a sakop ti temperatua, nga addaan kadagiti tinawen a natimbeng a temperatura nga aglabes iti 20 °C (68 °F) iti igid ti aplaya (segun ti Meteorolohiko nga Instituto ti Portugal). Adda met dagiti isla idiay Azores nga addaan kaadgiti namagmaga a bulan iti kalgaw. Iti resulta, ti isla ti Azores ket nailasinen a kas addaan iti Mediteraneo a klima (kadagiti kita ti Csa ken Csb), bayat nga adda met dagiti isla (kas ti Flores wenno Corvo) a naidasig a kas Temperado a Maritimo (Cfb) wenno Subtropikal a nadam-eg (Cfa), segun ti panangidasig ti Köppen-Geiger.
Ti isla ti Porto Santo idiay Madeira ket addaan iti namaga bassit a klima ti estepa (BSh). Ti Is-isla Savage, a paset it rehional a teritorio ti Madeira ket addaan iti naisangayan gapu ta naidasig a kadagiti klima ti Desierto (BWh) nga addaan iti tinawen a natimbeng a panagtudtudo iti agarup a 150 mm (5.9 in). Ti temperatura ti rabaw ti baybay kadagiti purpuro ket agdumaduma manipud ti 17–18 °C (62.6–64.4 °F) iti panaglalam-ek aginggana ti 24–25 °C (75.2–77.0 °F) iti kalgaw ken sagpaminsan a makaabot iti 26 °C (78.8 °F).
-
Dagiti derraas ken aplaya ti puraw a darat idiay Algarve.
-
Dagiti bulkaniko a danaw ti Sete Cidades idiay isla ti São Miguel.
-
Ti nawatiwat ken atiddog nga agluklukot a tantanap ken ti rimpuook ti Quercus suber ti Alentejo.
-
Dagiti nauneg a ginget ti Curral das Freiras, idiay isla Madeira.
-
Tinatalon a turturod ken dagiti ginget ti karayan ti Akin-amianan a Portugal.
-
Ti kadawyan a bakir ti Nailian a Parke ti Montesinho, Bragança.
-
Ti Bantay Pico, ti kangatuan a pantok idiay Portugal, idiay bulkaniko nga Isla Pico.
-
Ti Natural a Parke ti Arrábida a makitkita ti bantay ken baybay.
-
Ti desierto ti Isla Pessegueiro idiay rehion ti aplaya ti Alentejo.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Paammo
- ^ Pordata, "Base de Dados Portugal Contemporâneo". Naala idi Disiembre 16, 2011.
- ^ Portugal. Senso ti 2011. ine.pt
- ^ a b c d "Portugal". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 6 Mayo 2011.
- ^ "Gini a Pagsurotan". Instituto Nacional de Estatística. Naala idi 14 Hulio 2011.
- ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2010". Nagkaykaysa a Pagpagilian. 2010. Naala idi 5 Nobiembre 2010.
- ^ Ti panagadal ti Euromosaiko, Mirandes idiay Portugal, europa.eu – sapot a pagsaadan ti Europeano a Komision. Naala idi Enero 2007. Napabaro ti panilpo idi Disiembre 2011
- ^ "Leite de Vasconcelos, José. Cale e Portucale. Opúsculos Vol. V – Etnologia (Parte I) Lisboa, Imprensa Nacional, 1938" (iti Portuges).
- ^ Brian Jenkins, Spyros A. Sofos, "Pagilian ken Kinasiasino iti kontemporario nga Europa", p.145 Routledge, 1996, ISBN 0-415-12313-5
- ^ Melvin Eugene Page, Penny M. Sonnenburg, p. 481
- ^ Pagsurotan ti Kappia ti Lubong. Instituto para kadagiti Ekonomiko ken Kappia. visionofhumanity.org (Hunio 2012)
- ^ Milhazes, José. Os antepassados caucasianos dos portugueses – [Rádio e Televisão de Portugal iti Portuges.
- ^ a b David Birmingham (2003), p.11
- ^ "Instituto Português do Mar e da Atmosfera, IP Portugal". ipma.pt. 15 Enero 2010. Naala idi 27 Enero 2010.
- ^ Instituto Português do Mar e da Atmosfera (2012). "Extremos climáticos de temperatura, Capitais Distrito" (iti Portuges). Instituto Português do Mar e da Atmosfera. Naala idi 23 Enero 2013.
- ^ "Instituto Português do Mar e da Atmosfera, IP Portugal". ipma.pt. Naala idi 22 Agosto 2010.
- Taudan
- Bliss, Christopher; Macedo, Jorge Braga de (1990). Unity with Diversity in the European Economy: the Community's Southern Frontier. Londres, Inglatera: Centre for Economic Policy Research. ISBN 978-0-521-39520-5.
- Juang, Richard M.; Morrissette, Noelle Anne (2008). Africa and the Americas: Culture, Politics, and History: A Multidisciplinary Encyclopedia 2. ISBN 978-1-85109-441-7.
- Page, Melvin Eugene; Sonnenburg, Penny M. (2003). Colonialism: An International, Social, Cultural, and Political Encyclopedia 2. ISBN 978-1-57607-335-3.
- Brockey, Liam Matthew (2008). Portuguese Colonial Cities in the Early Modern World. ISBN 978-0-7546-6313-3.
- Ribeiro, Ângelo; José Hermano (2004). História de Portugal I — A Formação do Território [History of Portugal: The Formation of the Territory] (iti Portuges). QuidNovi. ISBN 989-554-106-6.
- Ribeiro, Ângelo; Saraiva, José Hermano (2004). História de Portugal II — A Afirmação do País [History of Portugal II: A Affirmation of Nation] (iti Portuges). QuidNovi. ISBN 989-554-107-4.
- de Macedo, Newton; Saraiva, José Hermano (2004). História de Portugal III — A Epopeia dos Descobrimentos [History of Portugal III: The Epoch of Discoveries] (iti Portuges). QuidNovi. ISBN 989-554-108-2.
- de Macedo, Newton; Saraiva, José Hermano (2004). História de Portugal IV — Glória e Declínio do Império [History of Portugal IV: Glory and Decline of Empire] (iti Portuges). QuidNovi. ISBN 989-554-109-0.
- de Macedo, Newton; Saraiva, José Hermano (2004). História de Portugal V — A Restauração da Indepêndencia [History of Portugal IV: The Restoration of Independence] (iti Portuges). QuidNovi. ISBN 989-554-110-4.
- Saraiva, José Hermano (2004). História de Portugal X — A Terceira República [History of Portugal X: The Third Republic] (iti Portuges). QuidNovi. ISBN 989-554-115-5.
- Loução, Paulo Alexandre (2000). Portugal, Terra de Mistérios [Portugal: Land of Mysteries] (iti Portuges) (maika-3 nga ed.). Ésquilo. ISBN 972-8605-04-8.
- Muñoz, Mauricio Pasto (2003). Viriato, A Luta pela Liberdade [Viriato: The Struggle for Liberty] (iti Portuges) (maika-3 nga ed.). Ésquilo. ISBN 972-8605-23-4.
- Grande Enciclopédia Universal. Durclub. 2004.
- Constituição da República Portuguesa [Constitution of the Portuguese Republic] (iti Portuges) (VI Revisão Constitucional nga ed.). 2004.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Portugal idiay Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Portugal manipud idiay Wikivoyage
- Portugal a naikabil iti The World Factbook
- Portugal iti UCB Libraries GovPubs
- Kitaen ti Portugal iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)
- Wikimedia Atlas iti Portugal
- Portugal
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti NATO
- Dagiti estado a kameng ti Komunidad ti Pagpagilian ti Pagsasao a Portuges
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Europa
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Portuges
- Dagiti republika
- Akin-abagatan nga Europa
- Akinlaud nga Europa


c: text/html

text:
ISO 639-1
Dagiti ISO 639-1:2002, a kodigo a pannakabagi dagiti nagan iti pagsasao — Paset 1: Alpha-2 a kodigo, ket isu ti umuna a paset iti ISO 639 a serie iti pagalagadan para dagiti kodigo ti pagsasao. Ti paset i 1 ket sakupenna ti panagrehistro dagiti dua a letra ti kodigo. Adda dagiti 136 a dua a letra a kodigo a nairehistro. Dagiti nairehistro a kodigo ket sakupenna dagiti kangrunaan a pagsasao iti lubong.
Dagitoy a kodigo ket naserbi nga internasional, ken pormal, takigrapia para iti panagipatudo kadagiti pagsasao. Kas pagarigan:
- Armenio ket nairepresenta babaen ti hy (manipud ti endonimo a հայերէն, Hayeren)
- Olandés ket nairepresenta babaen ti nl (manipud ti endonimo a Nederlands)
- Ingglés ket nairepresenta babaen ti en
- Esperanto ket nairepresenta babaen ti eo
- Pranses ket nairepresenta babaen ti fr
- Aleman ket nairepresenta babaen ti de (manipud ti endonimo a Deutsch)
- Ido ket nairepresenta babaen ti io
- Italiano ket nairepresenta babaen ti it
- Hapón ket nairepresenta babaen ti ja (nupay ti bukodna nga endonimo ket日本語, Nihongo)
- Portugés ket nairepresenta babaen ti pt
- Ruso ket nairepresenta babaen ti ru
- Espaniol ket nairepresenta babaen ti es (manipud ti endonimo nga español)
- Suéko ket nairepresenta babaen ti sv (manipud ti endonimo a svenska)
Ti ISO 639, ket isu ti kasisigud a pagalagadan para kadagiti kodigo ti pagsasao, ket napasingkedan idi 1967. Napisi idi daytoy iti dua a paset, ken idi 2002 ti ISO 639-1 ket nagbalin a ti baro nga edision iti kasisigud a pagalagadan. Ti kinaudi a kodigo a nainayon ket ti ht, a nagirepresenta ti Haiti a Kreol idi 2003-02-26. Ti panag-usar iti pagalagadan ket pagpatageden babaen dagiti etiketa ti pagsasao ti IETF, a naipayam-ammo ti RFC 1766 idi Marso 1995, ken intultuloy ti RFC 3066 manipud idi Enero 2001 ken RFC 4646 manipud idi Septiembre 2006. Ti agdama a bersion ket ti RFC 5646 manipud idi Septiembre 2009. Ti Sentro ti Internasional a Pakaammo para iti Terminolohia (Infoterm) (ket isu ti panagrehistro a turay para dagiti a kodigo ti ISO 639-1.
Dagiti baro nga ISO 639-1 a kodigo ket saan a mainayon no ti maysa nga ISO 639-2 kodigo ket addan, Isu nga dagiti sistema nga agus-uasr kadagiti ISO 639-1 ken 639-2 a kodigo, nga adda dagiti 639-1 a kodigo a kaykayat, ket saanda nga agibaliw kadagiti addan a kodigo.[1]
No ti maysa nga ISO 639-2 a kodigo a sumakop ti maysa a grupo dagiti pagsasao ket mausar, mabalin a mabaliwan para kadagiti naisangayan a pagsasao babaen ti baro nga ISO 639-1 a kodigo.
Awan ti nakaitudingan a panagikaso iti makro a pagsasao (kitaen ti ISO 639-3).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Estoria 36: Ti Balitok a Baka
AY! Aniat’ kukuaen dagiti tattao itan? Agkarkararagda iti baka! Apay nga ar-aramidenda daytoy?
Idi nagyan a nabayag ni Moises idiay bantay, kuna dagiti tattao: ‘Ditay ammo ti napaspasamaken ken Moises. Gapuna mangaramidtayo ti maysa a dios a mangiruar kadatayo iti daytoy a daga.’
Ni Aaron a kabsat ni Moises ti immanamong. Inurnongna amin ti balitok nga ar-aritosda, rinunawna ida ket nangaramid ti balitok a baka. Ket kuna dagiti tattao: ‘Daytoy ti Diostayo, a nangiruar kadatayo manipud Egipto!’ Nagdayada ti dakkel ken dinaydayawda ti balitok a baka.
Nakapungtot unay ti Dios idi nakitana daytoy, ket imbagana ken Moises ti mapaspasamak. Nagganat a simmalog ni Moises manipud bantay. Idi makaasidegen, makitana dagiti tattao nga agkankanta ken agsalsala iti aglawlaw ti balitok a baka! Nakapungtot unay ni Moises ket imbarsakna ti dua a tapi ti bato a yan ti linlinteg, ket naburakburakda. Kalpasanna rinunawna ti balitok a baka ket rinumekna kas polbo.
Imbaga ni Moises iti dadduma kadagiti lallaki nga alaenda dagiti kampilanda. ‘Dagiti dakes a tattao a nagdaydayaw iti balitok a baka masapul a matayda,’ kunana. Gapuna pinatay dagiti lallaki ti 3,000 a tattao. Saan kadi nga ipakita daytoy a rebbeng a ni Jehova laeng ti pagdayawantayo ket saan a ti asinoman nga ulbod a didiosen?
Exodo 32:1-35.
Dagiti Saludsod
- Iti ladawan, ania ti ar-aramiden dagiti tattao, ken apay?
- Apay a nakapungtot ni Jehova, ket ania ti inaramid ni Moises idi nakitana ti ar-aramiden dagiti tattao?
- Ania ti imbaga ni Moises nga aramiden dagiti dadduma a lallaki?
- Ania ti masursurotayo iti daytoy nga estoria?
Kanayonan a salsaludsod
- Basaenyo ti Exodo 32:1-35.
Kasano nga ipakita daytoy a salaysay ti panangmatmat ni Jehova iti panaglaok ti palso a relihion ken ti pudno a panagdayaw? (Ex. 32:4-6, 10; 1 Cor. 10:7, 11)
Ania ti rumbeng a pagannadan dagiti Kristiano iti panangpilida iti paglinglingayan, kas iti panagkakanta ken panagsasala? (Ex. 32:18, 19; Efe. 5:15, 16; 1 Juan 2:15-17)
Kasano a nangipaay ti tribu ni Levi iti nasayaat nga ulidan iti panangsalimetmet iti kinalinteg? (Ex. 32:25-28; Sal. 18:25)


text:
Rehion ti Kōshin'etsu
Ti Kōshin'etsu (甲信越?) ket maysa nga apo ti rehion iti rehion ti Chūbu idiay Hapón a buklen iti Tokyo, dagiti napalikmutanna ken ti tengnga a dumaya a Honshu.[1] Daytoy a lugar ket buklenna dagiti prepektura ti Yamanashi, Nagano, ken Niigata.[2]
Ti nagan a Kōshin'etsu ket maysa a kpmposito a naporma manipud kadagiti nagnagan dagiti daan a probinsia a kadennada — Kai (tattan ket ti Yamanashi), Shinano (tattan ket ti Nagano) ken Echigo (tattan ket ti Niigata). Daytoy a rehion ket napalikmutan babaen ti Baybay iti Hapón iti amianana a laud, ti rehion ti Hokuriku iti laud, ti rehion ti Tōkai iti abagatan a laud, ti rehion ti Kantō iti abagatan a daya, ken ti rehion ti Tōhoku iti amianan a daya. Ti nagan daytoy a heograpiko a lugar ket kadawyan a naitipon ti rehion ti Kantō (a kas iti "Kantō-Kōshin'etsu"[3]); ken sagpaminsan a maitiptipon ti rehion ti Hokuriku (a kas ti "Kantō-Kōshin'etsu-Hokuriku"[4] wenno "Hokuriku-Kōshin'etsu"[5]).
Panagkadua a panag-usar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti Nippon Telegrapo ken Telepono a direktorio ket ikategoriana dagiti numero ti telepono babaen ti rehion, a mairaman ti Koshin'etsu a lugar.[6]
- Ti Hapón a Kagimongan iti Nuklear a Medisina ket ikategoriana dagiti kamkamengna babaen ti rehion, a mairaman ti rehion ti Kanto-Koshinetsu.[3]
- Idiay Hapón, ti Kanser a Rehistro dagiti Ubbing a programa ket tartaripatuen babaen dagiti pito a Nailian a Medikal a Pagrehistroan a Sentro dagiti Ubbing, a mairaman ti Kanto-KoShinEstsu.[7]
Kitaen pay ti[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Nakayama, Shigeru, Kunio Gotō ken Hitoshi Yoshioka. (2006). Maysa a Sosial a Pakasaritaan iti Siensia ken Teknolohia iti Kontemporario a Hapón: Panakabalbaliw a panawen, 1970-1979, p. 423.
- ^ Nihon Ginkō. (1990). Banko ti Paguartaan ti Hapón ken Panagadadal ti Ekonomia, Tomo 8-9, p. 129.
- ^ a b "Dagiti nagbuklan manipud ti maika-25 a Kanto-Koshinetsu a rehional a taripnong iti Hapón a Kagimongan iti Nuklear a Medisina" (JSNM), Warnakan a Hapón iti Nuklear a Mediasina (Jpn J Nucl Med) 23(10):1503-1511, Oktubre 1986.
- ^ "Maika-29 a Kanto-Koshinetsu-Hokuriku a Rehional a taripnong iti Hapon a Panagilawlaw a Kagimongan," Hapon a Panagilawlaw a Warnakan (1963), Tomo. 27, Bilang. 12, p. 907.
- ^ Nakagawa, Naofumi et al. (2010). Dagiti Hapón a Makako, p. 144. idiay Liblibro ti Google
- ^ Nihon Denshin Denwa Kabushiki Kaisha. (1995). Siudad a Nagtaudan nga Inggles a Direktorio ti Telepono: Kalatakan a Tokyo, Tokyo/Yokohama/Chiba, Nagoya, Sapporo, Sendai a komersio a direktorio, p. 887.
- ^ Watanabe, Shō et al. (1995). Panagagas ti Kanser ken Panagbiag: Naisangayan a Pagsaadan a Rehistro iti Hapón, p. 205. idiay Liblibro ti Google
- Watanabe, Shō, Suketami Tominaga and Tadao Kakizoe. (1995). Panagagas ti Kanser ken Panagbiag: Naisangayan a Pagsaadan a Rehistro iti Hapón. Tokyo: Hapon a Sientipiko a Kagimongan a Pagmalditan. 10-ISBN 0849377781/13-ISBN 9780849377785; 10-ISBN 4762287962/13-ISBN 9784762287961; OCLC 32855122
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti rehion ti Kōshin'etsu idiay Wikimedia Commons


text:
Baguio City-Pangep dagiti ukom ken miyembro ti komite ti Ms. Baguio 2014 nga ipaayan iti persona non grata ni sigud nga aktres ken itan ket konsehal ti Angeles City, Pampanga Maricel Morales.
Daytoy ket gapu paylaeng iti saan a napintas a panaritanna iti social networking sites kontra kadagiti kakadwana nga ukom seknan iti naangay a Ms. Baguio 2014.
Immuna iti daytoy, kinuna ti aktress nga ada ti napasamak a panagsaur iti nasao a panagpili iti Ms. Baguio 2014 a pinaglibakan met dagiti organizers.
Dawdawaten pay dagiti organizers nga agkiddaw ni Morales iti pamakawan gapu iti imbagbaga daytoy a panarita iti social networking sites.
Innayon dagiti opisyal a nu saan nga agparang ni Morales iti meeting nga angayaen ti lokal a gobyerno ti Baguio ket posible a saan a welcome ti aktress iti siyudad ken mapawilan daytoy nga umuneg iti Baguio


text:
Solstisio ti kalgaw
Ti solstisio ti kalgaw ket mapasamak no ti pakbo ti semi-aksis ti planeta, iti akin-amianan wenno ti akin-abagatan a hemisperio, ket kaaduan a nailikig iti sango ti bituen (init) a paglikmutanna. Ti kakaruan a pakbo ti aksis ti Daga iti sango ti init ket 23° 26'. Daytoy ket mamindua a mapasamak iti tinawen, a kadagita apanawen ti init ket maabutanna ti kangatuan a puestona iti langait a kas makita manipud ti amianan wenno ti abagatan nga ungto.
Ti solstisio ti kalgaw ket mapasamak iti las-ud ti kalgaw ti hemisperio. Daytoy ti akin-amianan a solstisio iti akin-amianan a hemisperio ken ti akin-abagatan a solstisio iti akin-abagatan a hemisperio. Depende iti panagsinnukat iti kalendario, ti solstisio ti kalgaw ket mapasamak iti panawen a nagbaetan ti Hunio 20 ken Hunio 22 iti akin-amianan a hemisperio[1][2] ken ti nagbaetan ti Disiembre 20 ken Disiembre 23 iti tinawen iti akin-abagatan a hemisperio.[3]
No adda iti heograpiko nga ungto, ti init ket makaabot iti kangatuanna, ti darikmat ti solstisio, mabalin laeng a tengnga ti aldaw iti igid ti longitud a pakabirukan ti darikmat iti direksion ti init manipud ti ungto. Para kadagiti sabali a longitud, daytoy ket saan a tengnga ti aldaw. Limmabasen ti tengnga ti aldaw wenno umay pay laeng. Isu a ti panunot iti solstisio nga aldaw ket naserbi. Ti termino ket lokal a naus-usar a kas ti Tengnga ti kalgaw tapno mangibaga ti aldaw a mapasamak ti solstisio. Ti aldaw ti solstisio ti kalgaw ket addaan iti kapautan a paset ti panawen ti lawag ti init – malaksid kadagiti rehion ti polar, a ti lawag ti init ket agnanayon, manipud ti bassit nga aldaw aginggana iti innem a bulan iti lawlaw ti solstisio ti kalgaw.
Iti sangalubongan, ti panagiyulog iti pasamak ket agdumaduma kadagiti kultura, ngem ti kaaduan ket bigbigenda ti pasamak iti dadduma a waya a kas dagiti piesta, dagiti pagraraksakan, ken dagiti rito iti dayta apanawen nga addaan kadagiti tema iti relihion ken pertilidad.[4]
Ti solstisio iket naala manipud kadagiti balikas ti Latin tisol (init) ken sistere (agtalna nga agtakder).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "The June Solstice". Time and Date AS. Naala idi 2012-01-30.
- ^ "Solstice (astronomy)". Britannica Online Encyclopedia. Naala idi 2011-06-20.
- ^ "December Solstice". Time and Date AS. Naala idi 2012-01-30.
- ^ "Summer solstice celebrations of Christianity, Judaism, Neopaganism, etc". Religioustolerance.org. Naala idi 2011-06-20.


text:
Estoria 13: Abraham—Gayyem Ti Dios
MAYSA kadagiti lugar a napan nagtaengan dagiti tattao kalpasan ti Layus ti napanaganan Ur. Nagbalin nga importante a siudad dayta, ngem dagiti tattao sadiay nagdaydayawda kadagiti ulbod a didiosen. Saanda a kas ken Noe ken ni Sem nga anakna, nga intultuloyda ti nagserbi ken ni Jehova.
Kamaudiananna, 350 a tawen kalpasan ti layus, natayen ni matalek a Noe. Dua laeng a tawen dayta kalpasan a naiyanak ti tao a makitkitayo iti daytoy a retrato. Isut’ tao a naisangsangayan unay iti Dios. Abraham ti naganna, ken isut’ nagian agraman pamiliana idiay siudad ti Ur.
Maysa nga aldaw kuna ni Jehova ken ni Abraham: ‘Pumanawka iti Ur ken kadagiti kakabagiam, ket mapanka idiay ili nga ipakitak kenka.’ Nagtulnog kadi ni Abraham iti Dios? Wen. Kanayon a nagtulnog ni Abraham iti Dios. Isut’ gapuna nga isut’ naawagan gayyem ti Dios.
Ni Tare nga ama ni Abraham ti kimmuyog kenkuana idi pinanawanna ti Ur. Kasta met ken Lot a kaanakanna, ken, siempre, ni Sara nga asawana. Idi kuan, dimtengda amin idiay lugar a managan Haran, a sadiay a natay ni Tare.
Di nagbayag, pinanawan ni Abraham ken ti pamiliana ti Haran ken napanda idiay daga a Canaan. Idiay kuna ni Jehova: ‘Isu daytoy ti daga nga itedko kadagiti annakmo.’
Tinulongan ti Dios ni Abraham a gapu itoy immadu ti karnerona ken ginasut dagiti adipenna. Ngem isu ken ni Sara awan annakda.
Idi 99 ti tawenen ni Abraham, kuna ni Jehova: ‘Inkarik nga agbalinkanto nga ama ti adu a nasnasion dagiti tattao.’ Ngem kasano ngay daytoy, idinto a ni Abraham ken Sara saandan a mabalin ti aganak?
Genesis 11:27-32; 12:1-7; 17:1-8, 15-17; 18:9-19.
Dagiti Saludsod
- Ania a kita ti tattao ti agnanaed iti siudad ti Ur?
- Siasino ti lalaki iti ladawan, kaano a nayanak, ken pagnanaedanna?
- Ania ti imbaga ti Dios nga aramiden ni Abraham?
- Apay a naawagan ni Abraham a gayyem ti Dios?
- Siasino ti kimmuyog ken ni Abraham idi pinanawanna ti Ur?
- Ania ti kinuna ti Dios ken ni Abraham idi nakadanon iti daga a Canaan?
- Ania ti inkari ti Dios idi agtawenen iti 99 ni Abraham?
Kanayonan a salsaludsod
- Basaenyo ti Genesis 11:27-32.
Agkapin-ano da Abraham ken Lot? (Gen. 11:27)
Nupay ni Tare ti naibaga a nangipan iti pamiliana idiay Canaan, kasanotayo nga ammo a ni Abraham ti talaga a nangyussuat iti daytoy nga iyaakar, ken apay? (Gen. 11:31; Ara. 7:2-4)
- Basaenyo ti Genesis 12:1-7.
Ania ti innayon ni Jehova iti Abrahamiko a tulag idi nakadanon ni Abraham idiay Canaan? (Gen. 12:7)
- Basaenyo ti Genesis 17:1-8, 15-17.
Idi agtawenen iti 99 ni Abram, ania ti naisukat iti naganna, ken apay? (Gen. 17:5)
Aniada a bendision iti masanguanan ti inkari ni Jehova ken ni Sara? (Gen. 17:15, 16)
- Basaenyo ti Genesis 18:9-19.
Iti Genesis 18:19, ania dagiti responsabilidad dagiti amma? (Deut. 6:6, 7; Efe. 6:4)
Ania ti inaramid ni Sara a mangipakita nga awan ti mailimedtayo ken ni Jehova? (Gen. 18:12, 15; Sal. 44:21)


text:
Estoria 14: Sinuot ti Dios ni Abraham
MAKITAM kadi ti ar-aramiden ni Abraham ditoy? Adda immukona, ket kasla papatayenna ti anakna. Apay nga aramidenna dayta? Umuna, kitaentayo no kasano a naaddaan da Abraham ken Sara ti anak.
Laglagipenyo, nga inkari ti Dios kadakuada a maaddaandanto ti anak a lalaki. Ngem kasla imposible dayta, ta lakay ken baketen da Abraham ken Sara. Nupay, namati ni Abraham iti kari ti Dios. Ita aniat’ napasamak?
Idi agtawen ti 100 ni Abraham, ken 90 ti tawen met ni Sara, tinungpal ti Dios ti karina. Naaddaanda ti ubing a lalaki a napanaganan Isaac!
Ngem idi dimmakkelen ni Isaac, sinuot ni Jehova ti pammati ni Abraham. Kunana: ‘Alaem ni Isaac nga anakmo ket inka idiay bantay nga ipakitak kenka. Patayemto idiay ti anakmo ket idatonmonto.’ Ngem laglagipem, nga inkari ti Dios a dagiti annak ni Abraham aggiandanto idiay daga ti Canaan. Kasano ngay a mapasamak dayta no matayen ni Isaac? Saan a maawatan ni Abraham, ngem kaskasdi nagtulnog iti Dios.
Idi makagtengen idiay bantay, rineppet ni Abraham ni Isaac ket imparabawna idiay altar a binangonna. Ngem iti daydiay kanito a papatayenna koman ni Isaac, immawag ti anghel ti Dios: ‘Abraham, dika saktan ti ubing. Itan ammokon nga adda pammatim kaniak, ta dika inkedked ti kakaisuna nga anakmo kaniak.’
Anian a nagdakkel ti pammati ni Abraham iti Dios! Patienna pay a ni Jehova mabalinna a pagungaren ni Isaac manipud ken patay. Ngem di kayat ti Dios a papatayen a talaga ni Abraham ni Isaac. Gapuna namataud ti Dios ti maysa a karnero a naisalat kadagiti mulmula idiay asideg, ket imbagana ken Abraham nga idaton dayta imbes a ti anakna.
Genesis 21:1-7; 22:1-18.
Dagiti Saludsod
- Ania ti inkari ti Dios ken ni Abraham, ket kasanona a tinungpal ti karina?
- Kas makitam iti ladawan, kasano a sinuot ti Dios ti pammati ni Abraham?
- Ania ti inaramid ni Abraham uray no dina maawatan no apay nga imbilin ti Dios daytoy?
- Ania ti napasamak idi a ni Abraham papatayenna koman ti anakna?
- Kasano kadakkel ti pammati ni Abraham iti Dios?
- Ania ti inted ti Dios nga idaton ni Abraham, ken kasano?
Kanayonan a salsaludsod
- Basaenyo ti Genesis 21:1
Idi walo nga aldawen ni Isaac, apay a kinugit ni Abraham? (Gen. 17:10
- Basaenyo ti Genesis 22:1
Kasano a nagpasakup ni Isaac iti amana a ni Abraham, ket kasano nga iladawan daytoy ti napatpateg a pasamak iti masanguanan? (Gen. 22:7


text:
Ti UnitedHealthcare Community Plan QUEST Integration ket maysa a naimatonan a plano ti taripato nga indiaya babaen ti Departamento ti Med-QUEST a Serbisyo para iti Tattao ti Hawaii. Ti UnitedHealthcare Community Plan ket maysa a plano ti salun-at para kadagiti kameng nga adda kababalinna para kadagiti benepisyo ti Medicaid nga naasistaran ti Estado. Iraman na dayta dagiti masikog nga babbai, ubbing, nataengan, nanakem, dagidiay addaan iti naisangsangayan nga kasapulan, ken pamilya. Babaen iti UnitedHealthcare Community Plan QUEST Integration, addaka ayan iti nasaysayaat nga dana iti panagtaripato ti salun-at mo.
Iti kangrunaan nga gandat ket tapno makatulong kenyam nga agtalinaed nga nasalun-at ken independente. Ti UnitedHealthcare Community Plan QUEST Integration a plano ket mangidaton kadagiti serbisyo iti medikal ken behavioral a salun-at mairaman iti, panagkita, agas, ken suplay. Awagan ti UnitedHealthcare Call UnitedHealthcare Community Plan QUEST Integration ita tapno duktalan panggep iti ad-adu pay nu kasatno ka a makaala iti nasaririt nga gida ken koordinasyon ti serbisyo.
Makibinnadang dagiti lokal a kakaduami tapno mayurnos dagiti serbisio ken espesipiko a kasapulam. Tumulongkami a mangiturong kadakayo iti komplikado a sistema ti plano a para iti salun-at ken makisarita kadagiti doktoryo ken miembro ti pamiliayo tapno magun-odmo ti kalikagummo iti salun-at. Ti UnitedHealthcare Community Plan ket sisasagana para kenyam, tunggal addaang iti dana.
Nabayagen nga ipapaay ti UnitedHealthcare Community Plan ti panangtaripato iti salun-at.
Italek ti salun-at ti pamilya yo babaen ti UnitedHealthcare Community Plan.
Daytoy nga plano ket sidadaan para kadagiti sumagannad a pagilyan:
Daytoy nga plano ket sidadaan iti intero nga pagilyan.
Adda kami ditoy para kadakayo, tunggal addang iti dalan.
Awagan ti UnitedHealthcare Community Plan tapno kiddawen ti ad-adu nga impormasyon wenno tapno tumipon iti QUEST Integration.
Awagan dakami.
Awagan dakami libre iti 1-888-980-8728
TTY: 711 para iti di makangngeg
7:45 a.m. agingga 4:30 p.m. Lunes-Biernes
I-Email dakami.
communityplanhi@uhc.com
Bumisita iti opisina mi.
Ili ti Honolulu (O’ahu)
1132 Bishop St, Ste 400
Honolulu, HI 96813
Hilo (Hawai’i)
32 Kinoole St, Ste 108
Hilo, HI 96720


text:
LA UNION - Nagsagaba ti bagsol iti kannigid a tiyan iti maysa a 47-anyos a mister bayat nga agawid koman iti pagdag-dagusan da iti Upper banks, Poro, San Fernando City, La Union.
Nabigbig iti biktima a ni Jimmy Buton, residente ti Barangay Imelda, Naguillan idinto a ti suspek ket managan Alladin Collado, 44, addaan ti asawa, ken tubo ti Bani, Pangasinan.
Maibasar iti report, agarop alas 7:45 idi rabii ket nag-iinom iti biktima ken suspek kadwa da iti dadduma pay a lallaki.
Ngem idi agawiden ti biktima kadwa na da Christopher Cayabyab ken Jesus Apilado, ket maipagarop a sinaed ida ti maysa met laeng a naka-inuman da a managan Elmer Lorenzo alyas Boyong.
Simmaruno a simmangpet ni Collado ket timpuar ti komosyon, agingga a binagsol ti suspek iti biktima.
Naiturong ti biktima iti pribado nga ospital ngem naiyakar met laeng iti ITRMC idinto a ti suspek ket natiliw babaen kadagiti brgy. tanod ken insuko da daytoy iti pulisiya.
Agtultuloy iti imbestigasyon dagiti kameng ti San Fernando City PNP tapno takwaten ti motibo iti napasamak a riribok ken pammagsol.


text:
LA UNION - Madama pay laeng a matamtaming iti Ilocos Training and Regional Medical Center (ITRMC) ditoy San Fernando City, La Union ti maysa nga empleado ti DENR idiay probinsia ti Apayao kalpasan a nadungpar ti 10-wheeler truck alas-4:00 itay parbangon.
Nabigbig ti biktima a ni Raul Castro, residente ti Claveria, Cagayan ken Community Environment and Natural Resources Officer idiay Luna, Apayao.
Iti report ti Bauang Municipal Police Station, nagtaud pay idiay probinsia ti Apayao nga agturong koma idiay Baguio City ni Castro kaduana ti uppat a dadduma pay tapno dumar-ay iti seminar.
Nagsardeng ngarud dagitoy iti igid ti kalsada iti deppaar ti Paringao, Bauang, La Union tapno aginana gapu iti atiddog a biahew, ket idi rimuar ni Castro ker apag-isu a nadungpar ti 10-wheeler truck a minaneho ni Rogelio Rasco, 62, taga Santiago City, Isabela.
Dinungpar pay ti truck ti kotse ti biktima a nakaluganan ti uppat a dadduma pay nga empleado.
Dagus met a naitaray iti ospital ni Castro nga agingga ita ket maag-agasan gapu iti sinagrapna a dunor iti kanigid a paset ti bagina, nangruna ti saka daytoy.
Inkalintegan met ni Rasco a nakaridep daytoy iti panagmanehona isu a naawanan iti kontrol iti manibela.
Kabayatanna, agtultuloy met a suksukimaten ti pulisya ti driver ti truck.


text:
Denver
Ti Denver, opisial a ti Siudad ken Kondado ti Denver (/ˈdɛnvər/; Arapaho: Niinéniiniicíihéhe'),[1] ket isu ti kadakkelan a siudad ken kapitolio ti Estado ti Colorado. Ti Denver ket isu pay ti maikadua a kaaduan ti populasion a kondado idiay Colorado klapasan ti Kondado ti El Paso. Ti Denver ket naipagkaykaysa a siudad ken kondado a mabirukan idiay Karayan Abagatan Platte idiay akinlaud nga igid ti Nangato a Tantanap iti daya ti the Front Range ti Nabato a Banbantay. Ti distrito ti puseg ti ili ti Denver ket dagus a mabirukan iti pagsasabtan ti Alog Seresa ken iti Karayan Abagatan Platte, iti agarup a 12 milia (19 km) a daya dagiti bakras ti Nabato a Banbantay . Ti Denver ket nabirngasan iti Mile-High City gapu ta ti opisial a kangatonaket eksakto a maysa a milia (5,280 kadkadapan wenno 1,609.344 metro) iti ngato ti pantar ti baybay ken makaaramid daytoy a maysa kadagiti kangatuan a nangruna a siudad idiay Estados Unidos.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "English-Arapaho dictionary". Naala idi Mayo 23, 2012.
- ^ "Denver Facts Guide – Today". The City and County of Denver. Naala idi Marso 19, 2007.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Denver, Colorado idiay Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Denver manipud idiay Wikivoyage


text:
Springfield, Illinois
Ti Springfield ket isu ti kapitolio ti Estado ti Illinois ken ti tugaw ti kondado ti Kondado ti Sangamon ken addaan iti populasion iti 116,250 manipud ti senso ti Estados Unidos idi 2010, ken mangaramid daytoy ti maikanem a kaaduan ti populasion a siudad iti estado[1] Isu daytoy ti kadakkelan a siudad idiay sentral nga Illinois. Manipud idi 2013, ti populasion ti siudad ket nakarkulo nga immadu iti 117,006, nga addaan kadagiti sumurok a 211,700 tattao nga agtataeng iti Estadistika a Lugar ti Metropolitano ti Springfield, a mangiraman ti Kondado ti Sangamon ken ti kaarubana a Kondado ti Menard.[2] Ti agdama nga aldaw nga Springfield ket immuna idi a tinagtagitao babaen dagiti Amerikano a Europeano idi naladaw a tawtawen ti 1810, idi asideg a panawen ti panagbalin nga estado ti Illinois. Ti kadayegannga umili ket ni Abraham Lincoln, nga isu ket nagtaeng idiay Springfield manipud idi 1837 aginggana idi 1861, idi isu ket napan idiay White House a kas Presidente.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "2010 Census Data - 2010 Census". 2010.census.gov. Naala idi 2012-03-12.
- ^ "Estimates of Resident Population Change and Rankings: July 1, 2012 to July 1, 2013". U.S. Census Bureau, Population Division. Marso 2014. Naala idi 16 Septiembre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Springfield, Illinois idiay Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Springfield_(Illinois) manipud idiay Wikivoyage


text:
Kategoria:Dagiti estado a kameng babaen ti organisasion
Dagiti subkategoria
Daytoy a kategoria ket addaan ti sumaganad a 18 a subkatkategoria, manipud ti 18 a dagup.
D
- ► Dagiti estado a kameng ti GPAP (12 P)
- ► Dagiti estado a kameng ti Mercosur (4 P)
F
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie (18 K, 42 P)
G
K
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika (10 K, 51 P)
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Europa (24 K, 27 P)
- Dagiti estado a kameng ti Konsilo ti Europa (13 K, 12 P)
L
- Dagiti estado a kameng ti Liga ti Arabo (17 K, 21 P)
M
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian (29 K, 51 P)
N
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (5 K, 189 P)
- Dagiti estado a kameng ti NATO (26 K, 26 P)
Pampanid iti kategoria "Dagiti estado a kameng babaen ti organisasion"
Daytoy a kategoria ket aglaon laeng ti sumaganad a panid.


text:
Papa Nicolas V
Ni Papa Nicolas V (Italiano: Niccolò V) (15 Nobiembre 1397 – 24 Marso 1455), naipasngay a kas ni Tommaso Parentucelli, ket isu ti Papa manipud idi 6 Marso 1447 aginggana idi pimmusay idi 1455.[1] Ti Pontipikado ni Nicolas ket nakakita ti pannakatnag ti Konstantinopla aginggana kadagiti Otomano a Turko.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Filelfo, Francesco kenDiana Robin, Odes, (Unibersidad ti Harvard a Pagmalditan, 2009), 370.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Nicolas V idiay Wikimedia Commons


text:
Rosidae
Dagiti rosidae ket dagiti kameng ti dakkel a monopiletio a klado dagiti mula nga agsabsabong, nga aglaon kadagiti agarup a 70,000 a sebbangan,[1] dagitoy ket ad-adu ngen maysa a pagkatlo kadagiti amin nga angiospermae.[2] Ti klado ket nabingbingay kadagiti 16 aginggana kadagiti 20 nga urnos, depende ti sirkunskripsion ken ti pannakaidasig. Dagitoy nga urnos, ken isuda met laeng nga agkukuyog a mangbukel dagiti agarup a 140 pamilia.[3] Dagiti rosidae ken dagiti asterida ket isu dagiti ti kadakkelan kadagiti klado dagiti eudikota.
Dagiti posil a rosidae ket naam-ammuan manpud ti paset ti panawen ti Cretaceo. Ti karkulo ti molekular a pagorasan ket mangipakpakita a dagiti rosidae ket nagtaud iti Aptian wenno Albian nga agpang dagiti Cretaceo, idi baetan ti 125 ken 99.6 riwriw a tawtawen.[4][5]
Dagiti linaon
Nagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti nagan iti Inggles a "rosids" ket naibatay iti "Rosidae", daytoy idi ti kadawyan a naipagpagarup a subklase. Idi 1967, inpakita ni Armen Takhtajan a ti husto a pagibatayan para iti nagan a "Rosidae" ket ti deskripsion iti maysa a grupo ti mulmula a naipablaak idi 1830 babaen ni Friedrich Gottlieb Bartling.[6] Daytoy a klado ket kanungpalan a napanaganan manen ti "Rosidae" ken nadumadumaanen a pinatinggaan babaen dagiti nadumaduma a mannurat. Ti nagan a "rosids" iti Inggles ket saan a pormal, ken saan nga ipagarup nga adda ti aniaman a naisangayan a taksonomiko a ranggo kasla ti nagnagan nga inkeddeng babaen ti ICBN. Dagiti rosidae ket monopiletiko a naibatay ti ebidensia a nabirukan babaen ti molekular a pilohenetiko a panagusig.
Adda dagiti tallo a nadumaduma a panangipalplawag dagiti rosidae nga agdama nga inus-usar. Adda met dagiti mannurat a mangiraman dagiti urnos ti Saxifragales ken dagiti Vitales iti rosidae.[7] Dagiti dadduma met ket ilaksidda dagitoy dua nga urnos.[8] Ti sirkunskripsion iti daytoy nga artikulo ket isu ti APG II a panangidasig, a mangiraman kadagiti Vitales, ngem mangilaksid kadagiti Saxifragales.
Dagiti pannakaikabagian[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti rosidae ken dagiti Saxifragales ket mangpormada iti klado.[1][8] Daytoy ket maysa kadagiti innem a grupo a mangbukel ti Pentapetalae (bugas nga eudikota a saan a mairaman dagiti Gunnerales),[9] dagiti dadduma ket dagiti Berberidopsidales, Caryophyllales, Dilleniales, Santalales, ken dagiti asterids. Ganganai awan ti pannakaamo a maipanggep kadagiti pannakaikabagian a baetan dagitoy a grupo
Pannakaidasig[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti rosidae ket buklen dagiti dua a grupo: ti urnos dagiti Vitales ken dagiti eurosidae (agpayso a rosidae). Dagitieurosidae, ket mabibgbingayda met kadagiti pito a grupo: Fabidae, Geraniales, Myrtales, Crossosomatales, Picramniales,[8] Malvidae,[9] ken ti saan a naipuesto a pamilia ti Apodanthaceae.[10] Dagiti Fabidae ket masansan dagitoy a tinawtawagan kadagiti fabids, wenno dagiti eurosids I. Ken ti met Malvidae ket masansan dagitoy a tinawtawagan kadagiti malvids, wenno dagiti eurosids II.
Dagiti urnos[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti rosidae ket buklen dagiti 17 nga urnos ken dagiti 2 a pamilia a naikabil iti incertae sedis (saan a naurnos). Iti maipatinayon kadagiti Vitales, Rosales, Geraniales, Myrtales, Crossosomatales, ken dagiti Picramniales, adda met dagiti 8 nga urnos iti Fabidae ken dagiti 4 nga urnos iti Malvidae. Idi 2009, ni Hengchang Wang ken dagiti kaduna a mannurat ket nangisingasing a ti Malvidae ket maipadakkel tapno mairaman dagiti Geraniales, Myrtales, Crossosomatales, ken dagiti Picramniales. Daytoy a dakdakkel a sirkunskripsion ti Malvidae ket nakaawat ti napigsa nga estatistikal a suporta (100% bootstrap a porsiento) kadagiti panagusigda. Adda met dagiti urnos a baro pay laeng a nabigbigan.[8] Dagitoy ti Vitales,[11] Zygophyllales,[12] Crossosomatales,[13] Picramniales,[14] ken Huerteales.[15]
Dagiti saan a naipuesto apamilia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti pamilia ti Apodanthaceae ken Huaceae ket nairaman dagitoy iti rosidae, ngem saan dagitoy a naipuesto kadagiti aniaman nga urnosna.
Ti Apodanthaceae ket maysa nga enigmatiko a pamilia dagiti parasitoko a achlorophyllous. Dagitoy ket temporario a naipuesto kadagiti Cucurbitales babaen dagiti dadduma,[8] ngem dagiti apinidaddda ket agtultuloy a saan a nalawag.[10] Dagiti gene a kloroplasta ket naus-usaren a mangibaga ti pilohenia ti mula ket saan met unay a makaited ti adu a pilohenetiko a pakaammo dagiti mula nga awan kadagiti chlorophyll, gapu ti daytoy a kaso, dagitoy a gene ket dagiti saan a makaannong a pseudogene.
Ti pamilia a Huaceae ket kameng ti COM (Celastrales, Oxalidales, Malpighiales) a klado ti Fabidae. Ti saludsod a maipanggep ti Huaceae ket no daytoy ket nasken a bukbukodna a mairaman kadagiti maysa nga urnos ti COM a kas ti maika-4 a kameng ti klado ti COM. Ti dua a panagadal ket nangitudo a nasken daytoy a maipuesto kadagiti Oxalidales,[16][17] bayat a ti maysa met ket nangibagbaga a nasken a saan a mairaman.[1]
Pilohenia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti pilohenia a maipakpakita dita babab ket naampon manipud kenni Wang ken dagiti kaduna a mannurat (2009),[1] nga adda dagiti nagan ti urnos manipud ti Website ti Pilohenia ti Angiospermae.[8] Dagiti sanga nga addaan ti basbassit ngem 50% a bootstrap a suporta ket narebba. Dagiti sabali a sanga ket addaan ti 100% bootstrap a suporta malaksid kadagiti maipakita a saan.
Ti agtalinaay ti nitrohenoa klado ket aglaon ti nangato a bilang dagiti aktinorisika a mula (nga awan kadagiti nodulo a ramut ng agalaon ti agtalinaay ti nitroheno a bakteria, a mangtulon ti mula a dumakkel kadagiti saan a nalames a daga). Nupay kasta, saan amin a mulmula iti daytoy a klado ket dagiti aktinorisika.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Rosidae idiay Wikimedia Commons
- ^ a b c d Hengchang Wang, Michael J. Moore, Pamela S. Soltis, Charles D. Bell, Samuel F. Brockington, Roolse Alexandre, Charles C. Davis, Maribeth Latvis, Steven R. Manchester, and Douglas E. Soltis (Marso 10, 2009), "Ti radiasion ti rosidae ken ti napardas a pannakaipangato ti tinurayan dagiti angiosperma a kabakiran", Dagiti Nagbanagan ti Nailian nga Akademia dagiti Siensia 106 (10): 3853–3858, Bibcode:2009PNAS..106.3853W, doi:10.1073/pnas.0813376106, PMC 2644257, PMID 19223592
- ^ Robert W. Scotland ken ni Alexandra H. Wortley (2003), "Mano kadi ti kaadu dagiti sebbanagan ti agbukel a mulmula?", Taxon 52 (1): 101–104, doi:10.2307/3647306, JSTOR 3647306
- ^ Douglas E. Soltis, Pamela S. Soltis, Peter K. Endress, ken ni Mark W. Chase (2005), Pilohenia ken Ebolusion dagiti Angiosperma, Sunderland, MA, Estados Unidos: Sinauer, ISBN 978-0-87893-817-9
- ^ Davies, T.J., Barraclough, T.G., Chase, M.W., Soltis, P.S., Soltis, D.E., ken ni Savolainen, V. (2004), "Ti di nasayaat a misterio ni Darwin: Dagiti panagtaldiap manipud ti maysa a nalatak a kayo dagiti angiosperma", DagitiNagbanagan ti Nailian nga Akademaia dagiti Siensia 101 (7): 1904–1909, Bibcode:2004PNAS..101.1904D, doi:10.1073/pnas.0308127100, PMC 357025, PMID 14766971
- ^ Susana Magallón ken ni Amanda Castillo (2009), "Dibersipikasion ti angiosperma babaen ti panawen", Amerikano a Warnakan ti Botanika 96 (1): 349–365, doi:10.3732/ajb.0800060, PMID 21628193
- ^ James L. Reveal (2008), "A Checklist of Family and Suprafamilial Names for Extant Vascular Plants", Balay a panid ni James L. Reveal and C. Rose Broome
- ^ J. Gordon Burleigh, Khidir W. Hilu, ken ni Douglas E. Soltis (2009), File 7, "Inferring phylogenies with incomplete data sets: a 5-gene, 567-taxon analysis of angiosperms", BMC Evolutionary Biology 9: 61, doi:10.1186/1471-2148-9-61, PMC 2674047, PMID 19292928
- ^ a b c d e f Peter F. Stevens (2001), Website ti Angiosperma a Pilohenia
- ^ a b Philip D. Cantino, James A. Doyle, Sean W. Graham, Walter S. Judd, Richard G. Olmstead, Douglas E. Soltis, Pamela S. Soltis, ken ni Michael J. Donoghue (2007), "Para iti pilohenetiko a nomenklatura ti Tracheophyta", Taxon 56 (3): 822–846, doi:10.2307/25065865
- ^ a b Daniel L. Nickrent, "Apodanthaceae", Ti Koneksion ti Parasitiko a Mula
- ^ James L. Reveal. (1995). panid 72 iti Kabarbaro a naala a supraheneriko a nagnagan iti bascular a mulmula. Phytologia 79(2):68-76
- ^ Chalk, L. 1983. Estruktura ti kayo. Pp. 1-51 [1-2 by C. R. Melcalfe], in Metcalfe, C. R., & Chalk, L., Anatomi adagiti Dicotyledons, Maikadua nga Edision. Tomo II. Estruktura ti Kayo ken Panangipatingga ti Sapasap a Pangyuna. Clarendon Press, Oxford. ISBN 978-0-19-854559-0.
- ^ Klaus Kubitzki (2007), "Pangyuna iti Crossosomatales", iti Klaus Kubitzki, Dagiti Pamilia ken Henera dagiti Bascular a Mulmula, tomIX, Berlin,Heidelberg: Springer-Verlag
- ^ John Hutchinson Dagiti Pamilia dagiti Mula nga Agsabsabong Maika-3 nga edision. 1973. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan.
- ^ Andreas Worberg, Mac H. Alford, Dietmar Quandt, ken ni Thomas Borsch (2009), "Agkasat nga Huerteales aginggana kadagiti Brassicales ken mainayon dagiti Malvales, ken dagiti baro a nasirkunskripsion tapno mairaman dagiti Dipentodon, Gerrardina, Huertea, Perrottetia, ken Tapiscia", Taxon 58 (2): 468–478
- ^ Douglas E. Soltis, Matthew A. Gitzendanner, ken ni Pamela S. Soltis (2007), "Ti 567-nga agasmang ti datos ti takson para kadagiti angiosperma: Dagiti karit a pakabanagan babaen kadagiti panagusig ti Bayesio kadagiti dakkel ng aagsmang ti datos", Internasional a Warnakan dagiti Siensia ti Mula 168 (2): 137–157, doi:10.1086/509788
- ^ Li-Bing Zhang ken ni Mark P. Simmons (2006), "Pilohenia ken delimitasion dagiti Celastrales a naala manipud kadagiti gene ti nuklear ken plastid", Sistematika a Botanika 31 (1): 122–137, doi:10.1600/036364406775971778


text:
J. M. G. Le Clézio
Ni Jean-Marie Gustave Le Clézio (Pranses: [ʒɑ̃ maʁi ɡystav lə klezjo]; naipasngay idi 13 Abril 1940), kadawyan a nainaganan a kas ni J. M. G. Le Clézio, ket Pranses-Mauritiano a mannurat ken propesor. Ti nagsurat kadagiti sumurok nga uppat a pulo nga obra, isu ket nagunggunaan ti Prix Renaudot idi 1963 para iti nobelana a Le Procès-Verbal.
Ni Le Clézio ket nagunggunaan ti Premio Nobel iti Literatura idi 2008 a kas maysa a "mannurat nga adu kadagit ipapanaw, poetiko a panagpadas ken naderrep a rag-og, eksplorador ti kinatao iti labes ken baba ti agturturay a sibilisasion".


text:
Eukariota
Ti eukariota ket maysa nga organismo a dagiti selulana ket aglaon ti tengnga ken dadduma pay nga organulo a nabalkot iti kaunegan dagiti kulanit. Dagiti eukariota ket pormal dagitoy a takson ti Eukaria wenno Eukariota. Ti nailawagan a kulanit a mangbedbed nga estruktura a mangikabil pakailasinan kadagiti selula ti eukariota manipud kadagiti selula ti prokariota ket ti tengngana, wenno nuklear a sobre, iti kaunegan a ti pakaawitan ti henetiko a materiales.[1][2][3] Ti kaadda ti tengnga ket mangited kadagiti eukarita kadagiti naganda, a nagtaud manipud ti Griego ti eu (eu, "nasayaat") ken kάpuov (karyon, "nues" wenno "kernel").[4] Kaaduan kadagiti eukariota a selula ket aglaonda pay ti sabsabali a bedbed dagiti kulanit nga organulo a kas ti mitochondria wenno ti Golgi nga aparato. Iti pay maipatinayon, dagiti mula ken ken algas ket aglaonda kadagiti kloroplasto. Adu kadagiti uniselular nga organismo ket dagiti eukariota, a kas ti protozoa. Amina dagiti multiselular nga organismo ket dagiti eukariota, mairaman dagiti ayup, mulmula ken dagiti fungus.
Ti pannakabingbinga ti selula kadagiti eukariota ket aggiddiat manipud kadagiti organismo nga awan tengngana (Prokariota). Adda dagiti dua a kita ti proseso ti pannakabingbingay. Iti mitosis, ti maysa a selula ket mabingbinga nga agpataud kadagiti dua a henetiko nga agpada a selula. Iti meiosis, a nasken iti seksual reproduksion, ti maysa a selula ti diploid (adda dua a kromosoma, maysa manipud iti tungngal maysa a nagannak) ket mapan iti panagtitipon manen iti tunggal maysa aparis dagiti kromosoma ti nagannak, ken into pay ti dua nga addang iti panagbingbingay ti selula, a pagbanagan iti uppat a selula ti haploid (gametes). Iti tunggal maysa a gamete ket addaan laeng ti maysa a komplemento dagiti kromosoma, ti tunggal maysa ket naisangayan a laok ti dagiti mainaig a paris dagiti kromosoma ti nagannak.
Ti dominio nga Eukariota ket agparang a kas monopiletiko, ken isu nga mangbukel ti maysa kadagiti tallo a dominio ti biag. Dagiti dua a sabali a dominio, ti Bakteria ken ti Archaea, ket dagiti prokariota ken awan dagiti langa a kasla dita ngato. Dagitieukariota ket mangirepresenta ti bassit-usit a minoridad iti amina a sibibiag a banag;[5] uray ti bagi ti tao adda daytoy ti ad-adu ngem 10 a beses ngem dagiti mikrobio ngem dagiti selula ti tao.[6] Nupay kasta, gapu ti kadakkelda, ti kolektibo a biomasada iti sangalubongan ket nakarkulo iti agarup a kapada dagiti prokariota.[7] Dagiti eukariota ket immunada a naparang-ay idi 1.6–2.1 bilion a tawtawen.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Youngson, Robert M. (2006). Collins a Diksionario ti Biolohia ti Tao. Glasgow: HarperCollins. ISBN 0-00-722134-7.
- ^ Nelson, David L.; Cox, Michael M. (2005). Lehninger Principles of Biochemistry (4th nga ed.). New York: W.H. Freeman. ISBN 0-7167-4339-6.
- ^ Martin, E.A., ed. (1983). Macmillan a Diksionario dagiti Siensia ti Biag (2nd nga ed.). Londres: Macmillan Press. ISBN 0-333-34867-2.
- ^ "eukaryotic". Online a Diksionario ti Etimolohia.
- ^ Whitman W, Coleman D, Wiebe W (1998). "Dagiti prokariota: Ti di nakitkita unay a kaaduan". Proc Natl Acad Sci USA 95 (12): 6578–83. Bibcode:1998PNAS...95.6578W. doi:10.1073/pnas.95.12.6578. PMC 33863. PMID 9618454.
- ^ Zimmer, Carl (13 Hulio 2010). "Kasano nga Agsalaknib ken Mangipalawag Kaniatayo dagiti Mikrobio". New York Times. Naala idi 17 Hulio 2010. Kitaen pay ti mikrobiome.
- ^ Whitman, Coleman, and Wiebe, Prokaryotes: Ti di nakitkita a kaaduan, Proc. Natl. Acad. Sci. USA, Vol. 95, pp. 6578–6583, June 1998


text:
LA UNION - Naallilaw iti maysa a van driver ditoy syudad ti San Fernando babaen iti maysa a babai a nagpammarang a taga Paig City.
Iti biktima ket managan Eric Valdez, 39, addaan ti asawa, residente ti Barangay Lingsat, San Fernando City, La Union.
Nagpabigbig met ti suspek iti nagan a Lucila Patas Anabia.
Maibasar iti police report, inarkila ti suspek iti van ni Valdez tapno mapan da idiay San Nicolas, Ilocos Norte ken singiren iti maysa a Dr. Remy a maipagarop a nakautang kenkuana ti P100,000.00
Nupay kasta, idi makadanon da iti nasao a lugar ket impambar ti suspek nga awan ti ranta da a tao.
Nagboluntaryo ni Valdez a bumulod da pay laeng ti kuwarta iti maysa nga uliteg na a nakabase idiay Badoc, Ilocos Norte.
Aganay P20,850.00 iti nabulod da a kuwarta.
Ngem idi nagturong dagitoy iti maysa a fast food chain idiay Ilocos Norte, maipagarop nga imbati isuna ti suspek, tapno mapan saraken ti doktor iti ospital, agingga a saan nan a nauray a nagsubli iti mananglim-limo a babai a nangimet ti nasao a kantidad.


text:
LA UNION - Nakapupoken iti San Juan PNP ti maysa a drug pusher kalpasan nga inarestar dagiti otoridad iti nagtipon nga operasion nga insayangkat ti PDEA Region 1, LUPPO ken San Juan Municipal Police Station.
Nabigbig ti akusado a ni Hector Parcon, 29-anyos, nga agindeg iti nasao a barangay.
Naala manipud kenkuana ti dua a sachet ti shabu ken P500 a buy bust money.
Immuna iti daytoy, nangisayangkat dagiti otoridad iti buy bust operation ket naarestar ni Parcon iti mismo likudan ti simbaan iti nasao nga ili.
Nakasagana metten ti kaso a maidatag kontra iti suspek.
Naamuan a nabayagen a sipsiputan dagiti otoridad ni Parcon gapu ta maysa daytoy kadagiti nabigbig nga agilaklako iti maiparit nga agas idiay San Juan.


text:
SAN FERNANDO CITY, La Union - Pinaawid dagiti otoridad dagiti mannursuro ken adalan ti University of the Philippines Baguio gapu iti bomb threat iti nasao nga unibersidad.
Iti impormasyon nga impatulod ti maysa nga estudiante ti UPB iti Bombo Radyo La Union, nagkaribuso dagiti agad-adal iti nadakama nga unibersidad sakbay ti alas-9:00 itay agsapa gapu iti bomb threat.
Dinakamat ti source nga adda ti naipatulod a text message seknan iti bomba a naipakat iti maysa kadagiti pasdek sadiay.
Naamuan pay a narigatan met dagiti dadduma nga estudiante manipud iti Human Kinetics Program (HKP) room gapu ta kasapulanda pay nga umuli tapno makadanon ti main gate.
Gapu iti daytoy ket suspendido ita nga aldaw ti serrek iti entero nga institusyon.
Iti agdama ket nangipatuloden ti pulisya tapno agsawar iti entero a campus ken maamuan no pudno ti pangta ti bomba.
Naamuan a daytoy ti umuna a gndaway nga adda ti bomb threat iti UP Baguio gapu ta kadagiti napalabas a bulan ket iti sabali a lugar met ti nakapasar iti daytoy.


text:
Wikipedia:Awan ti kasisigud a panagsukimat
Dagiti artikulo ti Wikipedia ket nasken a saan nga aglaon kadagiti kasisigud a panagsukimat. Ti insasao a "kasisigud a panagsukimat" ket inus-usar iti Wikipedia a panangitudo kadagiti materiales a kas kadagiti kinapudno, panagpabasol, ken dagiti kapanunotan nga awan kadagiti natalged, ken naipablaak a taudan. Babbaen ti "kaadda", ti kayat a sawen ti komunidad ket ti natalged a taudan ket nasken a naipablaaken ken adda pay laeng a mabirukan iti sadinoman a lugar ti lubong, iti ania man a pagsasao, numan makita iti online, urayno awan ti taudan nga agdama a nainaganan iti artikulo. Dagiti artikulo nga agdama nga awan ti nainaganan a reperensia wenno nagibasaran iti ania man a kita ket mabalin a makatungpal iti daytoy nga annuroten no adda ti maikanada a panagnamnama a ti aniaman a paset ti material ket nasuportaran babaen ti maysa a pannakaipablaak, ken natalged a taudan. Daytoy ket mangiraman kadagiti aniaman a panagusig wenno sintesis ti naipablaak a material nga agserbi a mangiyaddang ti puesto a saan a naiyaddang babaen dagiti taudan. Tapno maipakitam a saanka nga aginaynayon, nasken a makabaelka nga agdakamat ti natalged, naipablaak a taudan a dagus a mainaig iti topiko ti artikulo, ken dagus a mangsuporta ti material a nairepresenta. Daytoy nga annuroten ti kasisigud a panagsukimat ket saan a maipakat kadagiti tungtungan a panid.


text:
Dili
Ti Dili ket isu ti kapitolio, ti kadakkelan a siudad, kangrunaan a puerto, ken sentro ti komersio iti Daya a Timor.
Heograpia ken Adminitrasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Dili ket mabirukan idiay akin-abagatan nga aplaya iti Timor, ti kadayaan iti Is-isla ti Lesser Sunda.
Isu daytoy ti pagtugtugwan iti administrasion iti distrito iti Dili, nga isu daytoy ti administratibo a bagi iti daytoy a lugar ken mairaman ti isla ti Atauro ken dagiti siudad nga asideg iti siudad ti Dili. Daytoy a siudad ket nabingbinbgay kadagiti nababbaba a distrito iti Nain Feto, Vera Cruz]], Dom Aleixo ken Cristo Rei ken nabingbingay pay ti sabsabali a sucos, a naidauloan ti nabutosan a chefe de suco. 18 kadagiti 26 a sucos kadagiti uppat a nababbaba a distrito ket naikategoria a kas urbano.[1]
Awan ti administrasion ti siudad mailaksid ti distrito nga administrasion, a naipuesto babaen ti gobierno ti estado. Ti gobierno ti Timorese ket nangrugi a nagplano idi 2009 ti panagsukat kadagiti panakaipan ti kasasaad ti distritoto iti munisipalidad. Dagitoy ket addaan to ti nabutosan a mayor ken konsilo.[2]


text:
LAOAG CITY - Impasigurado ni Ilocos Norte First District Congressman Rodolfo Fariñas a nakasagana a makisarita kennni senador Miriam Defensor Santiago mainaig ti napasamak iti hearing ti Committee on Foreign Affairs iti Commission on Appointments idi kalman a nagwalk-out ti senador kalpasan a nakwestionar ti quorum ti komite.
KUna ni Fariñas nga awan ti personalan iti inaramid na gapu ta inakem na laeng ti karbengan na kas chairman ti Committee on Rules.
IMbatad na a saan a napintas a tuladen ti sabali a komite kas ti Committee on National Defense a ti chairman ken dua a miyembro laeng ti agirekomendar ti confirmation ti chief of staff
Kabayatan na, naragsakan ni Fariñas ti report a sumaysayaaten ti sitwasyon ti salun-at ni Sen Santiago.
Mangnamnama nga agtuloy-tuloy ti panaglaing ti senadora manipud iti sakit na a lung cancer....VC.....cue out:...
Ni Ilocos Norte First District Congressman Rodolfo Fariñas.


text:
Daan nga Ingles
Ti Daan nga Ingles (Ænglisc, Anglisc, Englisc) wenno Anglo-Sahon[1] ket ti maysa a nasapa a porma ti Pagsasao nga Ingles a naisasao ken naisursurat babaen dagidi Anglo-Sahon ken dagiti kaputotanda kadagiti paset itan ti Inglatera ken akin-abagatan ken akindaya nga Eskosia idi nagbaetan ti tengnga ti maika-15 a siglo ken ti tengnga ti maika-12 a siglo. Ti nabatbati babaen ti panagsurat ket nangruna a mangirepresenta ti ti literario a rehistro ti Anglo-Sahon.
Daytoy ket pagsasao a Laud a Hermaniko nga asideg a kabagian ti Daan a Prisio ken Daan a Sahon. Ti daan nga Ingles ket addaan idi ti gramatika a kapada iti adu a waya iti Klasikal a Latin. Iti kaaduan a pannakaipada, mairaman daytoy iti gramatika, ken daytoy ket as-asideg iti moderno nga Alemann ken Islandesngem ti moderno nga Inggles. Daytoy ket napno a maiballatek kadagiti lima a gramatikal a kaso (nominatibo, kusatibo, henetibo, datibo, ken instrumental), dagiti tallo a gramatikal a bilang (agmaymaysa, ad-adu ngem maysa, ken dua) aken dagiti tallo a gramatikal a henero (maskulino, peminino, ken neuter). Dagiti dua a porma ket rumsua iti umuna ken maikadua a persona laeng ken maibagbaga kadagiti grupo ti iti dua.
Dagiti pangilasin, pangsandi ken (sagpaminsan) dagiti partikula ket maitunos iti antesendente a pangnagan iti kaso, bilang ken henero. Dagiti awan patinggana a berbo ket maitunos kadagiti suhetoda iti persona ken bilang.
Dagiti pangnagan ket adda kadagiti nadumaduma a deklinasion (nga adaan iti naun-uneg a pannakaipada iti Latin, Taga-ugma a Griego ken Sanskrito). Dagiti berbo ket addaan kadagiti siam a nangruna a kondiogasion (pito a napigsa ken dua a nakapsut), ken iti tunggal maysa ket dagiti nadumaduma a subtipo, ken dagiti dadduma pay a bassit a maipatinayon a kondiogasion ken bassit pay a di kadawyan a berbo. Ti nangruna a paggiddiatan manipud ti sabali a taga-ugma nga Indo-Europeano a sasao, a kas ti Latin, ket dagiti berbo ket mabalin a mapartuat kadagiti berbo kadagiti dua a panangipalabas , ken awan daytoy ti sintetiko a pasiba a boses.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti termino nga Anglo-Sahon ket nagbalin a mangitudo kadagiti amin a banag ti nasapa nga Ingles a paset ti panawen babaen ti maika-16 a siglo, a mangiraman ti pagsasao, kultura, ken tattao. Bayat a daytoy ket normal pay laeng a termino para kadagiti dua a naudi nga aspeto, ti pagsasao ket nangrugrugi a tinawtawagan iti Daan nga Ingles idi patingga ti maika-19 a siglo, a kas resulta ti immad-adu a napigsa nga anti-Hermaniko a nasionalismo iti Inggles a kagimongan idi tawtawen ti 1890 ken nasapa a tawtawen ti 1900. Ti pagsasao met ket nangrugrugi nga inus-usar dagiti Ingles nga eskolar, a nangay-ayat ti pannakaparang-ay ti moderno nga Ingles manipud ti paset ti panawen ti Anglo-Sahon aginggana iti Tengnga nga Ingles ken aginggana iti tatta nga aldaw. Nupay kasta adu dagiti mannurat nga agus-usar pay laeng ti termino nga Anglo-Sahon tapno mangitudo ti pagsasao.
Crystal, David (2003). The Cambridge Encyclopedia of the English Language. Cambridge University Press. ISBN 0-521-53033-4.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Daan nga Ingles idiay Wikimedia Commons


text:
Tattao a Gaddang
Ti tattao a Gaddang ket dagiti lingguistiko a nailaslasin nga etniko a grupo dagiti agkakabagian a pamilia nga agbibinningay ti napauten a panagtaeng idiay taudan ti dandanum ti Karayan Cagayan idiay Amianan a Luzon, Pilipinas. Dagiti agsasao iti Gaddang ket naireporta nga agdagup iti agarup a 30,000,[1] ken mainayon pay dagiti dadduma a 6,000 [2] a henetiko a kabagian dagiti agsasao ti Ga'dang a ti bokabularioda ket 80% nga agpapada.
Dagitoy dua a grupo ket masansan a naidepikto iti pakasaritaan ken kultural a literatura a kas maymaysa a populasion; dagiti pakaidumaan a nagbaetan (a) dagiti Kristiano a "taga-look" ken (b) ti di-Kristiano a mangtagtagitao ti banbantay ket naiparparang a di inkaskaso babaen dagiti adu a taudan. Adda met dagiti makaintriga a pagpadaan ken di naituntunos a paggigiddiatan iti pakasaritaan, lokasion, panagbiag ken dagiti pammati a paggidiatan dagitoy dua nga agkabagian a populasion.


text:
Nashville
Ti Nashville ket isu ti kapitolio ti Estado ti Tennessee ken tugaw ti kondado ti Kondado ti Davidson.[1] Daytoy ket mabirukan idiay Karayan Cumberland idiay amianan-sentral a paset ti estado. Ti siudad ket sentro dagiti industria ti musika, panagaywan iti salun-at, panangipablaak, panangibanko ken transportasion, ken balay dagiti nadumaduma a a kolehio ken unibersidad.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Find a County". National Association of Counties. Naala idi 2011-06-07.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Nashville, Tennessee idiay Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Nashville manipud idiay Wikivoyage


text:
LA UNION - Naibalud ken naituding a makasuan ti maysa a barangay kagawad kalpasan a nagpaputok iti paltog idiay Barangay General Prim West, ili ti Bangar, La Union.
Nabigbig ti kagawad a ni Teofilo Baguyo, 59-anyos, addaan asawa.
Segun iti managan Michael Micua, agawid koman daytoy iti balayda idi nakangngeg iti napigsa a kanalbuong ti paltog.
Idi sapulenna daytoy ket nasabatna ni Kagawad Baguyo a nakaiggem iti rifle a nai-convert iti calibre22.
Dagusna met daytoy nga indarum iti pulisya a nangitunda iti pannakaarestar ti kagawad.


text:
Camarines Sur
Ti Camarines Sur ket maysa a probinsia iti Pilipinas a masarakan iti Rehion ti Bicol iti Luzon. Ti kapitoliona ket ti ili ti Pili. Kabeddengna dagiti probinsia ti Camarines Norte ken Quezon iti amianan, ken ti Albay met iti abagatan; iti daya iti ballasiw ti Maqueda Channel ket ti isla a proninsia ti Catanduanes.
Dagiti linaon
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Addaan ti Camarines Sur iti 35 nga ili ken dua a siudad.
Dagiti siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti daulo ti probinsia: Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno, Siudad ti Quezon- Naala idi 06 Enero 2013
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Bicol (Ingles) naala idi 05 Pebrero 2013


text:
Jaroslav Seifert
Ni Jaroslav Seifert (Pannakabalikas a Tseko: [ˈjaroslaf ˈsajfr̩t]; 23 Septiembre 1901 – 10 Enero 1986) ket Tseko a mannurat, mannaniw ken agiwarwarnak a nangabak idi ti Premio Nobel iti Literatura.
Naipasngay idiay Žižkov, maysa a suburbio ti Prague nga idi ket paset iti Austria-Hungaria, dagiti immuna nga urnong dagiti dandaniw na ket naipablaak idi 1921. Isu ket kameng ti Partido Komunista, mannurat kadagiti komunista a warnakan ken pagiwarnak - Rovnost, Srsatec, ken Reflektor - ken empliado iti komunista a pagipablaakan.
Kadagiti tawtawen iti 1920 naipammategan isuna nga umuna a paanakabagi iti artistiko a banguarda ti Tsekoslobakia. Maysa isuna kadagiti nagipatakder ti warnakan a Devětsil. Idi Marso 1929, isuna ken innem pay kadagiti importante a mannurat a komunista ket pinanawan da ti Partido Komunista gapu ti panag-pirma da ti maysa a manipesto ti panagsuppiat da kenni Bolshevik, maysa idi a baro a daulo ti Partido Komunista iti Tsekoslobakia. Kalpasan daytoy, nagtrabaho met isunan a kas maysa nga agiwarwarnak iti demokrata-sosial ken kappon ti negosio a pagimalditan kadagiti tawtawen ti 1930 ken 1940.
Idi 1949 ni Seifert ket pinanawan na ti panagiwarwarnak ken nangrugi nga agipaspasnek ti panag-obrana iti literatura. Dagiti daniw na ket napadayawan kadagiti importante a premio ti estado idi 1936, 1955, ken 1968, ken idi 1967 isuna ket nainaganan a Nailian nga Artista. Isuna ti opisial a Nangipangulo iti Kappon dagiti mannurat ti Tsekoslobakia iti adu a tawen (1968–70). Idi 1977 isuna ket maysa kadagti nagpirma iti Dokumento ti linteg a 77 a panagsuppiat iti nagpamedmed a nagturay iti dayta a panawen.
Ni Seifert ket nagunggunaan ti Premio Nobel iti Literatura idi 1984. Gapu ta saan a nasalunat idi, awan idi isuna iti dayta a panaggungguna a seremonia, ti anak na a babai ti nangawat para kaniana ti Premio Nobel. Nupay daytoy ket maysa a nalatak a kabanagan, bassit laeng ti inpaammo ti estado a nakatengngel ti midia iti daytoy a pammadayaw kenni Seifert. Isuna ket pimmusay idi 1986, iti edad nga 84, ken naipunpon isuna idiay munisipal a kamposanto ti Kralupy nad Vltavou.
Dagiti obra[urnosen | urnosen ti taudan]
- Město v slzách (1921)
- Samá láska (1923)
- Na vlnách TSF (1925)
- Slavík zpívá špatně (1926)
- Básně (1929)
- Poštovní holub (1929)
- Hvězdy nad Rajskou zahradou (1929)
- Jablko z klína (1933)
- Ruce Venušiny (1936)
- Jaro sbohen (1937)
- Zhasněte světla (1938)
- Vějíř Boženy Němcové (1940)
- Světlem oděná (1940)
- Kamenný most (1944)
- Přilba z hlíny (1945)
- Ruka a plamen (1948)
- Šel malíř chudě do světa (1949)
- Píseň o Viktorce (1950)
- Maminka (1954)
- Chlapec a hvězdy (1956)
- Praha a Věnec sonetů (1956)
- Zrnka révy (1965)
- Koncert na ostrově (1965)
- Odlévání zvonů (1967)
- Halleyova kometa (1967)
- Kniha o Praze (1968)
- Morový sloup (1968-1970)
- Deštník z Picadilly (1979)
- Všecky krásy světa (1979)
- Býti básníkem (1983)


text:
Ilang-ilang
Ti ilang-ilang Cananga odorata[1] kayo a cananga, kenanga iti pagsasao nga Indones, nabanglo a cananga, lana a mula ti Macassar wenno kayo ti bangbango,[2] ket tropikal a kayo a nagtaud manipud idiay Pilipinas[3] ken naipatpategan para iti kabanglona. Ti kammasapulan a lana a naala manipud ti sabsabongna ket inus-usar iti aromaterapia.
Ti Artabotrys odoratissimus, ti agkalkalatkat nga ilang-ilang,[4] ken ti Artabotrys hexapetalus, agkalkalay-at nga ilang-ilang,[5] ket natarikayo dagitoy, kankanayon a berde nga agkalkalay-at a mulmula ti isu met laeng a pamilia. Ti A. odoratissimus ket taudan pay ti bangbanglo.[4]
Dagiti linaon
Deskripsion[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ilang-ilang ket napardas nga agtubtubo a kayo ti pamilia ti guyabano iti Annonaceae. Ti panagtubona ket sumurok iti 5 m (15 kadapan) ti tunggan maysa a tawen ken makaabot ti natimbeng a katayag iti 12 m (40 kadapan). Daytoy ket agtubo iti napno wenno sangkapaset a kainitan, ken kaykayatna ti asidiko a dagdaga iti patneng a kabakiran a pagtubtubuanna. Dagiti kankanayon a berde a bulong ket nalamuyot ken nasiling, immitlog, natirad ken umallon a babaetan, ken 13–20 sm (5–8 pulgada) ti katiddogna. Ti sabong ket aglay-ot, atiddog ti sangana, nga addaan ti innem nga akikid, berde-duyaw (manmano a derosas) a petpetalio, kasla ti langa ti bituen-baybay, ken agparnuay iti nabanglo unay a kammasapulan a lana.
Ti karuay ti ilang-ilang a fruticosa, ansisit nga ilang-ilang, ket agtuboa kas bassit a kayo nga addan iti nabanglo unay nga aya-muom a sabsabong.
Ti ilang-ilang ket naipatpatubo kadagiti kalalainganna a klima babaen kadagiti konsebatorio a kasasaad.
Dagiti rimpuokna ti nangist a bunga ket nangruna a kankanen dagiti billit.
Dagiti kimiko a linaon[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti kadawyan a kimiko a pakabuklan dagiti nadumaduma a grado ti kammasapulan a lana ti ilang-ilang ket naireporta a kas dagiti sumaganad:[6]
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti nagan nga ilang-ilang ket mabalin a naala manipud ti Tagalog, mabalin a manipud ti balikas nga ilang, a ti kaibuksilanna "kaatapan", a mangibagbaga iti pagtubtubuanna, wenno ti balikas ngailang-ilan,a ti kaibuksilanna ket "manmano", a mangibagbaga ti kadelikaduan a kabanglona. Ti kadawyan a saan a husto a pannakaipatarusna ket ti "sabong ti sabsabong".[4] Ti mula ket patneng ti Pilipinas ken Indonesia ken kadawyan a naimulmula idiay Polinesia, Melanesia, Mikronesia ken Is-isla ti Komoros.
Dagiti pakailasinan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti banglo ti ilang-ilang ket nakaro ken addan ti ayamuom iti goma ken letseplan, ken addan bassit tikabanglo ti hasmin ken neroli. Ti kammasapulan a lana ti sabong ket maala babaen ti alibungubong a distilasion dagiti sabong ken mailaslasin kadagiti nadumaduma a grado (ekstra, 1, 2, wenno 3) segun ti no kaano a naala dagiti distilado. Ti kangrunaan nga aromatiko a pakabuklan ti lana ti ilang-ilang ket dagiti bensill asetato, linalool, p-cresyl methyl ether, ken metil bensoato, ken dagitoy ti akin-rebbeng ti pakailasinanna a kabanglo.[7]
Dagiti usar[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti kammasapulan a lana ket inus-usar iti aromaterapia. Daytpy ket naipampamattian a mangpaimbag ti nangato a presion ti dara, mangpasayaat ti sekresion ti sebum para kadagiti problema ti kudil, ken naikedkeddeng daytoy nga aprodisiak. Segun kenni [Margaret Mead]], daytoy ket kastoy idi nga inus-usar dagiti patneng ti Abagatn a Pasipiko a kas dagiti taga-Samoa nga idiay ti kaaduan a nagsukisukanna. Ti lana manipud ti ilang-ilang ket kaaduan nga inus-usar a bangbanglo para iti oriental ken ken dagiti naitema ti sabong a bangbanglo (a kas ti Chanel No. 5). Ti ilang-ilang ket nasayaat a mailaok kadagiti kaaduan ng ayamuom a maipapan ti sabong, prutas ken kayo.
Idiay Indonesia, ti sabsabong ti ilang-ilang ket maiwar-waris iti katre ti kabarbaro nga agassawa. Idiay Pilipinas, dagiti sabongna, a kakuyog iti sabsabong ti sampaguita, ket inar-aramid a kuentas ti babbai ken inususar kadagiti relihioso a pigura.
Ti kammasapulan a lana ti ilang-ilang ket kadagupan iti 29% iti tinawen nga eksport ti Komoros (1998).
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Ilang-ilang idiay Wikimedia Commons
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ OED
- ^ "Unibersidad ti Melbourne: database ti multilingual a nagnagan ti mula". Plantnames.unimelb.edu.au. 2004-08-05. Naala idi 2012-12-30.
- ^ "Ilang-ilang "Sabong ti Sabsabong"". Eskuela ti Holistiko nga Aromaterapia. Naala idi 6 Oktubre 2013.
- ^ a b c "Britannica.com". Britannica.com. Naala idi 2012-12-30.
- ^ "Tropicos". Tropicos. Naala idi 2012-12-30.
- ^ "Kammasapulan a Lana ti Ilang-ilang - Pakabuklan a Kimiko". scienceofacne.com.
- ^ Manner, Harley ken ni Craig Elevitch,Tradisional nga Inisiatibo ti Kayo: Dagiti Bariweswes dagiti Sebbangan para iti Agroporestria ti Isla ti Pasipiko (2006), Dagiti Rekurso ti Permanente nga Agrikultura, Honolulu, Hi.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Elevitch, Craig (ed.) (2006): Traditional Trees of Pacific Islands: Their Culture, Environment and Use. Permanent Agricultural Resources Publishers, Honolulu. ISBN 0-9702544-5-8
- Frith, H.J.; Rome, F.H.J.C. & Wolfe, T.O. (1976): Food of fruit-pigeons in New Guinea. Emu (warnakan) 76(2): 49-58. abstrakto ti HTML
- Manner, Harley & Elevitch, Craig (ed.) (2006): Traditional Tree Initiative: Species Profiles for Pacific Island Agroforestry. Permanent Agricultural Resources Publishers, Honolulu.
- Davis, Patricia (2000): "Aromatherapy An A-Z". Vermilion:Ebury Publishing, London.


text:
Abruzzo
Ti Abruzzo (pannakabalikas [aˈbruttso]) ket maysa a rehion idiay Italia, ti lumaud a beddengna ket mabirukan ti basbassit ngem 50 milmilia (80 km) iti daya ti Roma. Ti Abruzzo ket kabeddengna ti rehion ti Marche iti amianan, ti Lazio iti laud ken abagatan a laud, ti Molise iti abagatan a daya, ken ti Baybay Adriatiko iti daya. Urayno daytoy ket adadu a heograpiko ti tengnga ngem ti akin-abagaan a rehion, ti ISTAT (ti Italiano a turay ti estadistika) ket naipanpanunotanna a daytoy ket paset ti Akin-abagatan nga Italia, ti nabatbati a naipakasaritaan a panakagimongan ti Abruzzo ti Pagarian ti Dua a Sicilia.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Abruzzo ket mabirukan idiay tengnga nga Italia, a gumaygayat manipud ti puso ti Apennines aginggana idiay Baybay Adriatiko, kadagiti kaaduan a kabanbantayan ken naatap a daga. Ti kabanbantayan a kaunegan adaga ket sinakupan babaen ti nawatiwat a banak a ti kangatuan atuktokna ket ti Gran Sasso (2,912 m) ken Bantay Majella (2,793 m). Ti Adriatiko nga igid ti aplaya ket naidasdasig babaen ti atiddog ken kadaratan nga igid ti baybay iti amianan ken kabatbatuan nga igid ti baybay aidiay abagatan.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Eurostat – Dagiti Tabla, dagiti Grapiko ken Mapmapa nga Interface (TGM) tabla". Epp.eurostat.ec.europa.eu. 12 Agosto 2011. Naala idi 15 Septiembre 2011.
- ^ EUROPA – Press Releases – Rehional a GDP ti tungngal maysa nga agtataeng idi 2008 GDP ti tunggal maysa nga agtataeng a naisakup manipud ti 28% ti EU27 a katimbengan ti Severozapaden idiay Bulgariaaginggana ti 343% idiay akin-uneg a Londres
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Abruzzo idiay Wikimedia Commons


text:
Pagsurotan ti Panagrang-ay ti Nagtagitaoan
Ti Pagsurotan ti Panagrang-ay ti Nagtagitaoan (Ingles: The Human Development Index (HDI)) ket naibuklan ti estadistika nga inususar ti panagi-ranggo babaen ti agpang ti "panagrang-ay ti nagtagitaoan" ken ilasin na ti "nangato unay a panagrang-ay ti nagtagitaoan", "nangato a panagrang-ay ti nagtagitaoan", "katimbengan a panagrang-ay ti nagtagitaoan", ken "nababa a panagrang-ay ti nagtagitaoan" kadagiti pagilian. Ti Pagsurotan ti Panagrang-ay ti Nagtagitaoan ket maysa a panagipadpada a panagrukod itikabayag ti panag-biag, literasia, edukasion, ken pagalagadan iti panagbiag para kadagiti pagilian ti sangalubongan. Maysa daytoy a panagrukod ti kasasaad ti biag, nangnangruna kadagiti nam-ay ti ubbing. Ususaren ti pinagilasin no ti maysa a pagilian ket narang-ay, agrangrang-ay, wenno saan unay a narang-ay, ken ti panagrukod dagiti nagbanagan dagiti annuroten ti ekonomia iti kababalin ti biag. Adaan pay dagiti HDI dagiti estado, siudad, ken dadduma pay babaen dagiti lokal nga oeganisasion wenno kompania.


text:
Rehion ti polar
Dagiti rehion ti polar ti Daga ket dagiti lugar ti globo a nangpalikmut kadagiti ungto a naam-ammuan pay a kas dagiti nalamiis a sona. Ti Amianan nga Ungto ken Abagatan nga Ungto ket isu dagitoy ti sentrona, dagitoy a rehion ket kaaduan kadagiti polar a gora ti yelo, ken aginggana idiay Taaw Artiko ken ti kontinente ti Antartika.
-
-
-
Permafrost ti Akin-amianan a Hemisperio (permanente a nayelo a rabaw ti daga) iti morado
Dagiti linaon
Dagiti panangipalpalawag[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Artiko ket addaan kadagiti nadumaduma a panangipalpalawag, mairaman met ti amianan a rehion ti Sirkulo ti Artiko iti agdama a (Panawen ti 2010 iti 66°33'44" N), wenno ti amianan a rehion ti latitud ti 60° ti amianan, wenno ti rehion manipud ti Amianan nga Ungto aginggana idiay linia ti kaykayo.
Ti Antartika ket kadawyan a maipalawag a kas ti abagatan ti latitud ti 60° ti abagatan, wenno ti kontinente ti Antartika. Ti Tulag ti Antartika idi 1950 ket agus-usar ti dati a panangipalawag.
Dagiti dua a rehion ti polar ket maigiddiat manipud kadagiti dua a barikes ti klimatiko ken biomatiko iti Daga, ti barikes ti tropiko iti asideg ti ekuador, ken dagiti dua a rehion ti tengnga a latitud a mabirukan iti nagbaetan dagiti rehion ti tropiko ken polar.
Klima[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti rehion ti polar ket makawat ti saan unay a nakaro a radiasion ti solars gapu ta ti enerhia ti Init ket sumangpet iti maysa a bangkirig nga anggulo, ken maiwarwaras iti dakkel a lugara, ken agbanniaga pay ti ad-adayo a distansia iti atmospera ti Daga a mabalin a masagepsep daytoy, maiwarwaris wenno maiballatek, nga isu met laeng ti banag a gapuana ti kalamiis dagiti kalamiisan ngem ngem dagiti sabali a paset ti tawen kadagiti kalalainganna a klima a luglugar.
Ti pakbu a pagtayyekan ti Daga ket addaan iti nangrun nga epekto iti klima kadagiti rehion ti polar. Gapu ta dagiti rehion ti polar ket isu ti kaadaywan manipud ti ekuador, makaawat dagitoy ti kabassitan a gatad ti lawag ti init ken isu a nalamiisda. Ti adu a gatad ti yelo ken niebe ket adu pay a pakakitaan ti bassit a maawat a lawag ti init dagiti rehion ti polar, a mangited daytoy ti lamiis. Dagiti rehion ti polar ket nailaslasin babaen ti klima ti polar, dagiti nakaro ti kalamiis a temperatura, nakaro a glasiasion kadagiti makaanayen a presipitasion tapno agporma ti permanente a yelo, ken dagiti nakaro a nalaka a panagbalbaliw kadagiti oras ti lawag ti aldaw, nga addaan iti duapulo ket uppat nga oras ti lawag ti aldaw iti kalgaw, ken ti kompleto a kinasipnget iti tengnga ti kalamiisan.
Sirkumpolar a Rehion ti Artiko[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda dagiti adu a pagtaengan idiay amianan a rehion ti polar ti Daga. Dagiti pagilian nga addaan kadagiti tunton kadagiti rehion ti Artiko ket: ti Estados Unidos (Alaska), Kanada, Dinamarka (Greenland), Norwega, Pinlandia, Suesia ken Rusia. Dagiti populasion ti sirkumpolar nga Artiko ket kankanayonda a sapasap a makibinningay ngem dagiti dadduma a populasion iti kaunegan kadagiti nailian a pagbeddengan. Kasla met ti akin-amianan a rehion ti polar ket agdumaduma kadagiti pagtaengan ti tao ken kultura.
Antartika ken ti Akin-abagatan a Taaw[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti akin-abagatn arehion ti polar ket awan met ti permanente a pagtaengan ti tao. Ti Estasion McMurdo ket isu ti kadakkelan nga estasion ti pagsukisokan idiay Antartika a pinatpataray babaen ti Estados Unidos. Dagiti sabali pay nga estasion ket mairaman ti Estasion Palmer ken Estasion ti Abagatan nga Ungto ti Amundsen-Scott (Estados Unidos), Base Esperanza ken Base Marambio (Arhentina), Base Scott (Baro a Selanda), ken Estasion Vostok (Rusia).
Bayat nga awan met dagit indihenio a kultura ti tao, adda met ti narikut nga ekosistema, a naipangpangruna iti igid dagiti sona ti aplaya ti Antartika. Ti panagpanagto ti dalluyon iti aplaya ket mangited kadagiti adu a taraon a mangpakan kadagiti kril, ti kita ti crustacea ti baybay, a mangpakan met kadagiti narikut a sibibiag nga ayup manipud kadagiti penguino aginggana kadagiti asul a balyena.
Dagiti rehion ti ekstraterestial a polar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sabali a planeta ken dagiti masna a satelite iti sistema a solar ket addaan met kadagiti makaay-ayo a langa a maipanggep kadagiti bukodda a rehion ti polar. Ti Bulan ti Daga ket naipagpagarup nga aglaon ti adu a deposito iti yelo kadagiti nauneg nga abut kadagiti bukodna a rehion ti polar ken saan pay a makakita ti dagus a lawag ti init. Ti Marte, kasla met iti Daga, ket addaan kadagiti gora ti yelo ti polar. Bayat nga idiay Urano ti nakaro a pakbu ti pagtayyekan ti planeta ket pakaiturongan dagiti ungto nga agsinnublat a dagus a mangitudo iti Init.
Galeria[urnosen | urnosen ti taudan]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Antartiko[urnosen | urnosen ti taudan]
- Antartika
- Ekosona ti Antartika
- Listaan dagiti ekpedision ti Antartika
- Heograpia ti Antartika
- Pakasaritaan ti Antartika
Artiko[urnosen | urnosen ti taudan]
Polar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kitaen ti Dagiti Rehion ti polar iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)
- Dagiti Rehion ti polar
- Internasional a Pundasion ti Polar
- Enbironmental nga Atlas ti Artiko(UNDP)
- Dagiti Polar a Rehion ti Daga kadagiti Tawa ti Uniberso
- Sentro dagiti Panagadal ti Artiko, Instituto ti Smithsoniano
- Pagsukisokan nga Instituto ti Polar ti Scott, Unibersidad ti Cambridge
- WWF:Dagiti Polar a Rehion
- Aldaw ti Enbironmento ti Lubong 2007 "Matuntunaw a Yelo" galeria ti ladawan idiay The Guardian
- Diskobre ti Polar
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Victor, Paul-Émile. Man and the Conquest of the Poles, trans. by Scott Sullivan. New York: Simon & Schuster, 1963.


text:
Binalbaliwan Kadi Dagiti Saksi ni Jehova ti Biblia Tapno Maitunos Kadagiti Patpatienda?
Saan, no di ket dagiti patpatienmi ti balbaliwanmi no matakuatanmi a saan a maitunos dagita iti Biblia.
Nabayag pay sakbay nga inrugimi nga ipablaak ti Baro a Lubong a Patarus ti Nasantuan a Kasuratan idi 1950, sinukimatmi ti Biblia. Inusarmi ti aniaman a patarus nga adda idi ket dita ti nangibatayanmi kadagiti patpatienmi. Kitaem ti sumagmamano kadagiti nabayagen a patpatien dagiti Saksi ni Jehova, ket ikeddengmo no talaga a maitunos dagitoy iti isursuro ti Biblia.
No ania ti patpatienmi: Ti Dios ket saan a Trinidad. Kuna ti Hulio 1882 a ruar ti Zion’s Watch Tower: “Ammo dagiti agbasbasa iti daytoy a magasin a nupay mamatikami ken ni Jehova ken Jesus, ken iti nasantuan nga Espiritu, ibilangmi a saan a nainkasuratan ti pannursuro a dagitoy ket tallo a Dios ngem maymaysa a persona, wenno maysa a Dios ngem tallo a persona.”
No ania ti kuna ti Biblia: “Ni Jehova a Diostayo isu ti maymaysa a Jehova.” (Deuteronomio 6:4, Ti Biblia) “Adda maymaysa a Dios, ti Ama nga paggapuan dagiti isu-amin a banag, ket datayo maipaaytayo kencuana; ken maymaysa nga Apo, ni Jesu-Cristo, a gapu kenkuana adda dagiti isu-amin a banag, ken gapu kencuana addatayo.” (1 Corinto 8:6, Ti Biblia) Kinuna ni Jesus: “Ni Ama dacdackel ngem siac.”—Juan 14:28, Ti Biblia.
No ania ti patpatienmi: Awan ti agnanayon a pannakatuok iti umap-apuy nga impierno. Naibatay iti Roma 6:23 iti King James Version ti paulo ti Hunio 1882 a ruar ti Zion’s Watch Tower a, “Dagiti Supapac ti Basol Isu ni Patay.” Kunana: “Nakalawlawag ken simple daytoy a sasao. Isu a nakaskasdaaw ta nakaad-adu dagiti agkunkuna a mamatida iti Biblia kas Sao ti Dios ngem konkontraenda met daytoy a naglawag a sasao ken ipapilitda nga isursuro kano ti Biblia a dagiti supapak ti basol ket agnanayon a pannakatuok.”
No ania ti kuna ti Biblia: “Ti tao nga agbasol isu ti matay.” (Ezequiel 18:4, 20, Ti Baro a Naimbag a Damag Biblia) Ti maudi a dusa dagidiay bumusbusor iti Dios ket saan nga agnanayon a pannakatuok no di ket “agnanayon a pannakadadael.”—2 Tesalonica 1:9, Ti Baro a Naimbag a Damag Biblia.
No ania ti patpatienmi: Ti Pagarian ti Dios ket pudpudno a gobierno, saan laeng a kasasaad iti puso. Maipapan iti Pagarian ti Dios, kastoy ti kuna ti Disiembre 1881 a ruar ti Zion’s Watch Tower: “Inton maipasdek daytoy a pagarian, maparmekto amin a pagarian ditoy daga.”
No ania ti kuna ti Biblia: “Iti panawen dagitoy nga agturay, mangipasdekto ti Dios ti langit iti pagarian a pulos a dinto agpatingga. Saanto a maparmek dayta a pagarian ngem gibusannanto dagiti amin a pagarian. Isu laeng ti agpaut iti agnanayon.”—Daniel 2:44, Ti Baro a Naimbag a Damag Biblia.
Ti laeng kadi Baro a Lubong a Patarus ti us-usaren dagiti Saksi ni Jehova a mangsuporta kadagiti patpatienda?
Saan, ta itultuloymi ti agus-usar iti adu a patarus ti Biblia iti panangasabami. Kinapudnona, nupay mangmangtedkami iti libre a kopia ti Baro a Lubong a Patarus kas paset ti libre a panangyadalmi iti Biblia, maragsakankami met a mangyadal iti siasinoman uray no kaykayatna nga usaren ti sabali a patarus.


text:
Malvar, Batangas
Ti Malvar ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Batangas iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Malvar ket nabingbingay a politikal iti 15 a barbaranggay.[2]
- Bagong Pook
- Bilucao (San Isidro Western)
- Bulihan
- San Gregorio
- Luta Del Norte
- Luta Del Sur
- Poblacion
- San Andres
- San Fernando
- San Isidro East
- San Juan
- San Pedro II (Western)
- San Pedro I (Eastern)
- San Pioquinto
- Santiago
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Batangas". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 14 Agosto 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Calabarzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Batangas". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 14 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Pagsasao nga Akin-ngato a Sorabo
Ti Akin-ngato a Sorabo (Hornjoserbšćina, Aleman: Obersorbisch) ket minoridad a pagsasao nga insasao babaen dagiti Sorbio idiay Alemania idiay naipakasaritaan a probinsia ti Akin-ngato a Lusatia (Hornja Łužica iti Sorabo), nga itan ket paset ti Sahonia. Daytoy ket naigrupo iti pagsasao a sanga ti Laud nga Eslabo, a kakuyogna ti Akin-baba a Sorabo, Tseko, Polako, Eslobako ken Kasubio.
Dagiti linaon
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Reperensia ti Akin-ngato a Sorabo iti Ethnologue (maika-17 nga ed., 2013)
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Šewc-Schuster, Hinc (1984), Gramatika hornjo-serbskeje rěče, Budyšin: Ludowe nakładnistwo Domowina, p. 264
Dagiti silpo tiruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Panangibalikas ti Akin-ngato a Sorabo idiay Wikimedia Commons
- Kurso iti Akin-ngato a Sorabo
- Kurs serbskeje rěče, dagiti pangyuna a testo kadagiti panagadal a nairaman iti libro ti pagsasao ti Sorabo Curs practic de limba sorabă
Dagiti diksionario[urnosen | urnosen ti taudan]
- (Aleman)(Akin-ngato a Sorabo)Pannagisasao a diksionario ti Akin-ngato a Sorabo
- (Aleman)(Akin-ngato a Sorabo)SorbWord
- (Aleman)(Akin-ngato a Sorabo)Panid ti 'panagsanay ti pagsasao' a Sorabo iti Unibersidad ti Leipzig
- (Aleman)(Akin-ngato a Sorabo)Pakaammo a panid ti Sorabo iti Unibersidad ti Leipzig
- (Aleman)(Akin-ngato a Sorabo)Wortschatz.de


text:
SAN FERNANDO CITY, La Union – Awanen ti maaramidan pay ti maysa a kailian no di ti aguray a lumamiis ti tension iti pagilian a Libya tapno makasubli daytoy iti trabahona.
Gapu ngamin iti mandatory repatriation ti Department of Foreign Affairs (DFA) idi aldaw ti Sabado ket saanen a nakakamakam iti flight-na ni Enrico Navidad, nga agtallo tawenen a generator operator iti maysa a kompanya sadiay Tripoli, Libya.
Segun iti 32-anyos a ni Navidad a taga-Purok 3, Brgy. Sevilla ditoy siudad ti San Fernando, naipaayan isuna iti warranty letter tapno makasubli koma idi July 21 ngem immunan a nangipatungpal iti rapatriation ti DFA.
Kinunana a 43-da a Pilipino iti kompanya ken 23 kadakuada ti simmaurot iti repatriation idi napan a lawas.
Gapu iti daytoy, mailalaan ni Navidad gapu ta saanen a nakasubli idinto ta napintas ti oportunidad ken naulimek ti biagda idiay Libya.
Iti laksid kunana iti kanayon a panagbomba ti militia ken soldado iti nagduduma a lugar ket natalgedda met la ketdi ta umadayo iti nariribok a disso.
Linawlawaganna pay a naulimek sadiay Tripoli malaksid idi nabomba ti international airport a nakarikepen iti agdama.
Dinakamatna pay a siguden a nagtrabaho daytoy idiay Libya ngem agawid idi 2011 kabayatan ti panagtakem ni Muammar Gaddafi ken nagsubli laeng idi 2013.
Iti agdama ket ur-urayenna laeng a malpas ti riribuk sadiay Libya tapno maklasubli daytoy iti kabiitan a panawen.


text:
1809
Ti 1869 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Domingo iti kalendario a Gregoriano.
Dagiti linaon
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero–Marso[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 4 – Ni James Madison ket sinarunona ni Thomas Jefferson a kas ti Presidente iti Estados Unidos.
Hulio–Septiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero–Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Enero 19 – Edgar Allan Poe, Amerikano a mannurat ken mannaniw (pimmusay 1849)
- Pebrero 12
- Abraham Lincoln, maika-16 a Presidente iti Estados Unidos (pimmusay 1865)
- Charles Darwin, Britaniko a naturalista (pimmusay 1882)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Kasilpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti 1809 idiay Wikimedia Commons


text:
Papa Adriano I
Ni Papa Adriano (c. 700 – 25 Disiembre 795) ket isu ti papa manipud idi 1 Pebrero 772 aginggana idi 25 Disiembre 795. Isu ket anak idi a lalaki ni teodoro, ti maysa a natakneng a Romano.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Daytoy nga artikulo ket mangiramraman ti testo manipud ti naipablaak nga adda tattan iti dominio a publiko: Chisholm, Hugh, ed. (1911). Encyclopædia Britannica (Maika-11 nga ed.). Pagmalditan ti Unibersidad ti Cambridge.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Adriano I idiay Wikimedia Commons


text:
Ti Arte iti Gubat
Ti Arte iti Gubat ket maysa a taga-ugma a militar a triatado ti Insik a naipammadayawan kenni Sun Tzu (tinawtawagan pay a kas ni "Sun Wu" ken "Sunzi"),[1] ti nangato a nairanggo a heneral, estratehista ken taktiko. Daytoy ket naipammatian a naurnong idi las-ud ti nalasaw a Primabera ken Otonio a paset ti panawen wenno nasapa a paset ti panawen dagiti Nakiginnubat nga Estado.[2] Ti testo ket buklen dagiti 13 a kapitulo, nga iti tungngal maysa ket naikeddeng iti maysa nga aspeto iti pannakigubat. Daytoy ket sapasap a naam-ammuan a depinitibo nga obra iti militar nga estratehia ken taktika iti panawenna. Isu daytoy ti kadayegan ken impluemsia kadagiti Pito a Klasiko ti MIlitar iti Tsina, ken: "para kadagiti napalabas a dua a ribu a tawtawen ti kangrunaan a triatado ti militar iti Asia, nga uray ti kadawyan a tao ket ammona daytoy iti naganna."[3] Daytoy ket adda iti pannakaimpluensia iti Akindaya ken Akinlauda panagpanpanunot ti militar, taktika ti negosio, nainkalintegan nga estratehia ken iti labesna.
Ti lbro ket immuna a naipatarus iti Pagsasao a Pranses idi 1772 babaen ti Pranses a Hesuita a ni Jean Joseph Marie Amiot ken ti bassit a pannakaipatarus iti Inggles ket pinadas idi babaen ti Britaniko nga opisial a ni Everard Ferguson Calthrop idi 1905. Ti immuna nga na-anotado patarus ti Pagsasao nga Inggles ket nakompleto ken inpablaak babaen ni Lionel Giles idi 1910.[4] Dagiti nadumaduma a daulo a kas ni Mao Zedong, Heneral Vo Nguyen Giap, Baron Antoine-Henri Jomini, Heneral Douglas MacArthur ken dagiti daulo ti Imperial a Hapon ket nangalada kadagiti inspirasion manipud ti iti daytoy nga obra.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Zi" (子; "Tzu" iti Wade-Giles transliterasion) ket inus-usar idi a kas maysa a suffix para iti apelyido iti naipammadayawan a tao iti taga-ugma a kultura ti Insik. Daytoy ket mabalin a kapadpada ti "Apo" ket sapasap a naipatarus iti Inggles a kas "Master".
- ^ Griffith, Samuel B. Ti Nailustrado nga Arte iti Gubat . 2005. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 17, 141-143.
- ^ Sawyer, Ralph D. Pito a Klasiko ti MIlitar iti Taga-ugma a Tsina. New York: Basic Books. 2007. p. 149.
- ^ Giles, Lionel Ti Arte iti Gubat babaen ni Sun Tzu - Espesial nga Edison. Special Edition Books. 2007. p. 62.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Sunzi idiay Wikimedia Commons
- Ti Arte iti Gubat Bilingual nga edision iti Insik ken Inggles