text:
UTC−04:00
Ti UTC−04:00 ket ti timbengan ti oras a mangkissay kadagiti 4 nga oras manipud ti Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras (UTC). Daytoy ket napalpaliiw iti Akindaya a Sona ti Oras (kasla iti Kanada ken ti Estados Unidos) kadagiti las-ud ti napudot a bulan ti oras a panagin-inut ti lawag. Ti Sona ti Oras ti Atlantiko paliiwenna daytoy iti las-ud ti pagalagadan nga oras (nalamiis a bulbulan). Daytoy ket mapalplaiiw iti amin a paset ti tawen idiay Akindaya a Karibe.
Dagiti linaon
- 1 Pagalagadan nga Oras ti Atlantiko (panaglalam-ek ti Akin-amianan a Hemisperio)
- 2 Akindaya nga Oras ti Aldaw (kalgaw ti Akin-amianan a Hemisperio)
- 3 Kas pagalagadan nga oras (amin a paset ti tawen)
- 4 Kas pagalagadan nga oras (panaglalam-ek ti Akin-abagatan a Hemisperio)
- 5 Dagiti nagibasaran
Pagalagadan nga Oras ti Atlantiko (panaglalam-ek ti Akin-amianan a Hemisperio)[urnosen | urnosen ti taudan]
- Greenland (Dinamarka) (Kalaallit Nunaat) – Thule Air Base (paliiwenna ti dagit pagalagadan ti oras a panagin-inut ti lawag ti Estados Unidos)
- Kanada
- amin ti New Brunswick (nainkalintegan a timbengan manipud ti GMT[2]), Nova Scotia (nainkalintegan a timbengan manipud ti GMT[3]), Prince Edward Island
- Newfoundland ken Labrador - kaaduan ti Labrador
- Bermuda (Nagkaykaysa a Pagarian)
Akindaya nga Oras ti Aldaw (kalgaw ti Akin-amianan a Hemisperio)[urnosen | urnosen ti taudan]
- Estados Unidos
- Amin ti Connecticut, Delaware, Distrito ti Columbia, Georgia, Maine, Maryland, Massachusetts, New Hampshire, New Jersey, New York, North Carolina, Ohio, Pennsylvania, Rhode Island, South Carolina, Vermont, Virginia, West Virginia
- Kaaduan ti Florida, Indiana, Michigan
- Akindaya apaspaset ti Kentucky, Tennessee
- Saan nga opisial a panag-usar dagiti nadumaduma a komunidad idiay Kondado ti Russell, Alabama, a mairaman ti Siudad ti Phenix. Urayno ti nainkalintegan nga oras para iti amin nga Alabama manipud kadagiti maudi a lawas tiakin-amianan a panaglalam-ek aginggana ti tengnga ti otonio ket Oras ti Aldaw ti Sentral (UTC–5), ti Siudad ti Phenix ken dagiti nakapalikmut a komunidad ket inpormalda nga agipada kadagiti pagorasan iti dakdakkel a siudad ti Columbus, Georgia, a dagus iti ballasiw ti Karayan Chattahoochee manipud ti Siudad ti Phenix.
- Karibe
- Bahamas
- Kuba
- Haiti
- Is-isla ti Turkso ken Caicos (Nagkaykaysa a Pagarian)
Kas pagalagadan nga oras (amin a paset ti tawen)[urnosen | urnosen ti taudan]
Akindaya a Karibe[urnosen | urnosen ti taudan]
- Anguilla (UK)
- Antigua ken Barbuda
- Barbados
- Dominica
- Grenada
- Montserrat (Nagkaykaysa a Pagarian)
- San Kristobal ken Niebes
- Santa Lucia
- San Vicente ken dagiti Grenadito
- Trinidad ken Tobago
- Is-isla ti Birhen ti Britaniko (Nagkaykaysa a Pagarian)
- Hamaika
Dagiti teritorio ti Estados Unidos[urnosen | urnosen ti taudan]
Sabali a Karibe[urnosen | urnosen ti taudan]
- Aruba (Olanda)
- Cancun (Mehiko)
- Curaçao (Olanda)
- Dominican Republic
- Guadeloupe (Pransia)
- Martinique (Pransia)
- Sint Maarten (Olanda)
Abagatan nga Amerika[urnosen | urnosen ti taudan]
Amianan nga Amerika[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kanada - Quebec (daya ti longitud 63°L)
Kas pagalagadan nga oras (panaglalam-ek ti Akin-abagatan a Hemisperio)[urnosen | urnosen ti taudan]
Abagatan nga Amerika[urnosen | urnosen ti taudan]
- Brasil - Mato Grosso, Mato Grosso do Sul[4][5]
- Chile - Nagruna a daga. Kitaen pay ti Oras idiay Chile
- Is-isla ti Falkland
- Paraguay
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ http://www.airgreenland.com/
- ^ "CHAPTER T-6 - Time Definition Act". Naala idi 2008-06-02.
- ^ "Time Definition Act". Naala idi 2008-06-02.
- ^ a b "Agdama a Sona ti Oras". Ti Brasil ket Mangikeddeng nga Addaan Laengti Maymaysa a Sona ti Ora. Time and Date. 21 Hulio 2009. Naala idi 16 Hunio 2012.
- ^ a b "Hora Legal Brasileira". Horário de Verão (iti Portuges). Observatório Nacional. Naala idi 16 Hunio 2012.


c: text/html

text:
1911
Ti 1911 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw iti Domingo iti kalendario a Gregoriano (dominikal a letra A).
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Pebrero 3 - Naampon ti wagayway iti California
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero–Pebrero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero 6 – Ronald Reagan, maika-40 a Presidente ti Estados Unidos (pimmusay 2004)
Mayo–Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mayo 8 – Robert Johnson, Amerikano a gitarista ken kumakanta (pimmusay 1938)
- Mayo 27 – Hubert Humphrey, Amerikano a politiko, maika-38 a Bise Presidente iti Estados Unidos (pimmusay 1978)
- Hunio 17 – Manuel Arguilla, mannurat nga Ilokano (pimmusay 1944)
- Hunio 30 – Czesław Miłosz, Naipasngay a Polako a mannurat, nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura (pimmusay 2004)
Hulio–Agosto[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hulio 5 – Georges Pompidou, Presidente ti Pransia (pimmusay 1974)
- Hulio 16 – Ginger Rogers, Amerikana nga aktres ken sumasala (pimmusay 1995)
Septiembre–Oktubre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Septiembre 19 – William Golding, Ingles a mannurat, nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura (pimmusay 1993)
Nobiembre–Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nobiembre 2 – Odysseas Elytis, Griego a mannurat, nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura (pimmusay 1996)
- Disiembre 9 – Broderick Crawford, Amerikano nga aktor (pimmusay 1986)
- Disiembre 11 – Naguib Mahfouz, Ehipsio a mannurat, nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura (pimmusay 2006)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero–Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mayo 18 – Gustav Mahler, Austriano a kompositor (naipasngay 1860)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti 1911 iti Wikimedia Commons

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Portugal
Ti Portugal i/ˈpɔrtʃʉɡəl/ (Portuges: Portugal, IPA: [puɾtuˈɣaɫ]), opisial a ti Portuges a Republika (Portuges: República Portuguesa) ket maysa a pagilian a mabirukan idiay abagatan a laud nga Europa idiay Iberiano a Peninsula. Ti Portugal ket isu ti akinlaud unay a pagilian idiay Europa, ken nabeddengan daytoy babaen ti Taaw Atlantiko iti laud ken iti abagatan babaen ti Espania iti amianan ken daya. Dagiti Atlantiko a purpuro iti Asores ken Madeira ket paset dagitoy ti Portugal. Daytoy a pagilian ket nainaganan iti maikadua a kadakkelan a siudad ti Porto, a ti Latin a naganna idi ket ti Portus Cale.[7]
Ti uneg ti daga a nagbeddengan ti Portuges a Republika tatta nga aldaw ket agnanayon a natataengan manipud idi prehistoriko a panawen: sinakup babaen dagiti Seltas a kas dagiti Gallaeci ken dagiti Lusitanos, a naitipon iti Romano a Republika ken kalpasan daytoy ket nataengan dagiti Hermaniko a tattao a kas dagiti Suebi, Suebos, Bandalos ken dagiti Bisigodos. Idi maika-8 a siglo kaaduan iti Iberiano a Peninsula ket naiparukma babaen dagiti Moro nga umasak a nagipaduyakyak ti Islam, a kalpasan daytoy ket pinapanaw babaen dagiti Kaballeros Templarios babaen ti Urnos ni Kristo. Idi panawen dagiti Kristiano a Reconquista, ti Portugal nagbangon ti bukodna a nawaya a pagarian manipud ti León idi 1139, a nagtunton daytoy a kas ti kadaanan a pagilian-estado iti Europa.[8]
Idi maika-15 ken maika-16 a sigsiglo, a nagbanagan ti pionero ti Tawen ti Panakaduktal, ti Portugal lumaud pinadakkelna ti impluensiana ken nangbangon ti sangalubongan nga imperio tapno mairam kadgiti tagikuana idiay Aprika, Asia, Oceania, ken ti Abagatan nga Amerika, nga isu ti nagbalin a kangrunaani ti lubong ti ekonomia, politika ken sangalubongan a bileg ti militar. Ti Portuges nga Imperio ket isu idi ti immuna a sangalubongan nga imperio ti pakasaritaan,[9] ken isu pay ti kapautan kadagiti kolonia ti Eurpeano nga imperio, a gangani a nagpaut iti 600 a tawtawen, manipud ti pannakatiliw iti Ceuta idi 1415, aginggana ti pannakaited ti kinaturay ti Daya a Timor idi 2002. Nupay kasta, ti internasional a kasaadan ti pagilian ket kaaduan a naipabassit idi las-ud ti maika-19 a siglo, a naipangpangruna idi kaplasan ti Panagwaywayas iti Brasil, ti kadakkelan a kolonia ti pakasaritaanna.
Kalpasan ti rebolusion ti 5 Oktubre 1910 a nangikkat ti monarkia, ti demokratiko ngem saan a natalna nga Umuna a Republika ti Portugal ket nabangon idi ngem sinarunuan idi babaen ti "Estado Novo" autoritariano a turay. Ti demokrasia ket naipasubli kalpasan ti Kolonia a Gubat ti Portugal ken ti Rosal a Rebolusion idi 1974, a kalpasan daytoy dagiti ballasiw taaw a probinsia ti Portugal ket nawayaanda (a naipangpangruna ti Angola ken Mosambike); ti naudi a ballasiw taaw a teritorio ti, Macau, ket naisubli ti Tsina idi 1999.
Ti Portugal ket maysa a naparang-ay a pagilian nga addaan iti nangato a Pagsurotan ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaon, ti maika-19 a kangatuan ti kasayaat ti biag iti lubong manipud idi 2005, ken ti napigsa a sistema ti panagaywan ti salun-at. Ti Portugal ket maysa kadagiti kaaduan a naiglobalisado iti lubong ken kakappian a pagpagilian:[10] kemeng ti Kappon ti Europaken ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, ken nagbangon a kameng ti Latin a Kappon, ti Organisasion dagiti Ibero-Amerikano nga Estado, OECD, NATO, Dagiti Komunidad ti Pagsasao a Portuges a Pagilian, ti Eurosonea ken ti Schengen a Tulagan.
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Nasapa a pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti nasapa a pakasaritaan ti Portugal ket maibingay kadagiti amin a paset ti Iberio a Peninsula a mabirukan idiay Abagatan a laud nga Europa. Ti nagan ti Portugal ket naala manipud ti Roamno a nagan ti Portus Cale. Ti rehion idi ket tinaengan babaen dagiti Kasakbayan a Keltiko ken dagiti Keltiko, ken nagtaudan dagiti tattao a kas dagiti Galaiko, Lusitano, Keltiko ken Konio, a binisita babaen dagiti Penisia ken Kartahinio, a nainkorporado kadagit dominion ti Romano a Republika idi ti Lusitania ken paset ti Gallaecia, kalpasan ti 45 BC aginggana idi 298 AD, ken tinaengan manen babaen dagiti Suebo, Burio, ken Bisogodo, ken pinarukma babaen dagiti Moro. Dagiti sabali pay nga impluensia ket mairaman pay dagiti dadduma a tugot ti maika-5 a siglo ti pagtaengan dagiti Alano, a nabirukan idiay Alenquer (daan a Hermaniko "Alankerk" ), Coimbra ken Lisbon.[11]
Ti rehion iti agdama nga aldaw a Portugal ket tinaengan idi babaen dagiti Neandertal ken kalpasanna babaen dagiti Homo sapiens, a nagtawtawataw iti awan pagbeddenganna a rehion ti akin-amianan nga Iberio a peninsula.[12] Dagitoy ket dagidi agan-anup ken agburburas a kagimongan nga, uray a saan a nangbangon kadagiti nadur-as a pangtaengan, nangibangonda met kadagiti naurnos a kangimongan. Ti neolitiko a Portugal ket nag-eksperimento iti panagpaamo kadagiti agar-arab nga ayup, ti panangimuyong kadagiti apit ti sereal ken panagkalap.[12]
Naipampamattian babaen dagiti eskolar nga iti sapa ti immuna a milenio BC, dagiti nadumaduma nga ayus dagiti Keltiko ket rinautda ti Portugal manipud iti Sentral nga Europa ken nakiinnasawa kadagiti lokal a populasion,ken nangporma kadagiti nadumaduma a grupo ti etniko, kadagiti adu a tribu.
Ti kangrunaan kadagitoy a tribu ket dagiti Calaicia ti Akin-amianan a Portugal, dagiti Lusitanio ti sentral a Portugal, dagiti Keltiko ti Alentejo, ken dagiti Konio ti Algarve. Kadagiti basbassit a tribu wenno dagiti sub-dibision ket dagiti Brakaro, Koelerno, Ekueso, Grobio, Interamisi, Leuno, Luankoi, Limiko, Narbaso, Nemetano, Pesure, Kuakuerno, Seurbo, Tamagani, Taporo, Turdulo, Taga-ugma a Turdulo, Turdulo Oppidano, Turodo, ken Soela.
Adda met idiay akin-abagatan a paset ti pagilian ti bassit, semi-permanente a komersial a pagtaengan ti aplaya a binangon babaen dagiti Penisia-Kartahinio (a kas ti Tavira, idiay the Algarve).
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti teritorio ti Portugal ket mangiraman ti maysa a lugar idiay Iberio a Peninsula (makunkuna a kas ti kontinente babaen ti kaaduan a Portuges) ken dagiti dua a purpuro idiay Taaw Atlantiko: dagiti purpuro ti Madeira ken ti Azores. Daytoy ket mabirukan iti nagbaetan dagiti latitud ti 32° ken 43° N, ken dagiti longitud ti 32° ken 6° L.
Ti nangruna a daga a Portugal ket nagudua babaen ti nangruna a karayanna, ti Tagus nga agayus manipud idiay Espania ken agayus idiay Estuario ti Tagus, idiay Lisbon, sakbay a nga agayus idiay Atlantiko. Ti akin-amianan a ladawan ti daga ket kabanbantayan nga agturong iti interior nga adda met dagiti nadumadum a banak a linennekan babaen dagiti ginget ti karayan, bayat nga idiay abagatan, a mangiraman ti Algarve ken dagiti rehion ti Alentejo, ket naidasdasig babaen dagiti agluklulot a tanap.
Ti kangatuan a pantok ti Portugal ket ti BantayPico idiay isla ti Pico idiay Azores. Ti antigo a bulkan, nga agrukod iti 2,351 m (7,713 ft) ket maysa nga ikoniko a simbolo ti Azores, bayat a ti Serra da Estrelaken ti nangruna a daga (ti pantok ket 1,991 m (6,532 ft) iti ngato ti pantar ti baybay) ket maysa a nangruna nga atraksion ti panawen para kadagiti agis-ski ken dagiti managay-ayat ti isport ti panaglalam-ek.
Dagiti purpuro ti Madeira ken ti Azores ket naiwarwarisda iti uneg ti Taaw Atlantiko: ti Azores ket mangsaksakaw ti Pantok ti Tengnga nga Atlantiko idiay tallo a pagsasabtan ti tektoniko, ken ti Madeira iti igid ti kabambantayan a naporma babaen ti heolohia ti adda iti plata a hotspot. iti heolohiko, dagitoy nga isla ket naporma idi babaen dagiti bulkaniko ken seismiko a paspasamak, urayno ti naudi a naindagaan a panagbettak ti bulkan ket napasamak idi 1957–58 (Capelinhos) ken esporadiko met a mapasamak dagiti nakapsut a gingined.
Ti Eksklusibo a Sona ti Ekonomia ti Portugal, ti sona ti baybay a ti Portugal ket addaan kadagiti espesial a karbengan kadagiti eksplorasion ken panagusar kadagiti rekurso ti baybay, ket addaan kadagiti 1,727,408 km2. Daytoy ti maikatlo a kadakkelan a Eksklusibo a Sona ti Ekonomia ti Kappon ti Europa ken ti maika-11 a kadakkelan iti lubong.
Klima[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Portugal ket naipalawag a kas klima ti Mediteraneo (Csa iti abagatan, uneg, ken rehion ti Douro; Csb iti amianan, Sentral Portugal ken ti aplaya ti Alentejo; ken ti pay namaga bassit a klima wenno klima ti estepa (BSk kadagiti dadduma apaset ti distrito ti Beja) segun ti Pannakaidasig ti Klima ti Köppen-Geiger), ken maysa kadagiti kabaraan a pagilian idiay Europa: ti tinawen a natimbeng a temperatura idiay nangrun a adaga ti Portugal ket agdumaduma manipud ti 8–12 °C (46.4–53.6 °F) iti kabambantayan nga interior ti amianan aginggana ti 16–19 °C (60.8–66.2 °F) iti abagatan ken idiay labneng ti karayan ti Guadiana. Ti Algarve, a naisina manipud ti rehion ti Alentejo babaen ti banbantay ket makaabot aginggana ti 900 metro (3,000 ft) idiay Alto de Fóia, ken addaan iti klima a kapada dagiti lugar ti akin-abagatan nga aplaya ti Espania wenno Abagatan a laud nga Australia.
Ti tinawen a natimbeng apanagtutudo idiay nangruna a daga ket agdumaduma iti sumurok bassit iti 3,200 mm (126.0 in) kadagiti akin-amianan a banbantay aginggana ti 300 mm (11.8 in) idiay lugar ti Karayan Massueime , idiay asideg ti Côa, iti igid ti karayan Douro. Ti Bantay Pico ket mabigbig a daytoy ti kaaduan a makaawat ti tinawen a panagtudtudo (sumurok a 6,250 mm (246.1 in) ti tunggal maysa a tawen) idiay Portugal, segun tiInstituto Português do Mar e da Atmosfera (Ilokano: Instituto ti Portuges iti Baybay ken Atmosperio).[13]
Kadagiti dadduma a lugar, kas iti labneng Guadiana, ti tinawen a natimnbeng atemperatura ket mabalin a nangatngato ngem 20 °C (68 °F), ken dagiti kangatuan a temperatura ti kalgaw ket mabalin a sumurok iti 46 °C (115 °F). Ti rekord a nangato ket 47.4 °C (117.3 °F) ken nairehistro idiay Amareleja, urayno daytoy ket saa a ti kapudotan a lugar iti kalgaw, segun kadagiti basa ti satelite.[14][15]
Ti panagniebe ket kanayon a mapasamak iti uneg ti Amianan ken Sentro ti pagilian ken naisangayan kadagiti distrito ti Vila Real, Bragança, Viseu ken Guarda. Dagiti temperatura ti panaglalam-ek ket mabalin a bumaba iti −10.0 °C (14.0 °F) ken naisangayan idiay Serra da Estrela, Serra do Gerês, Serra do Marão ken Serra de Montesinho. Kadagitoy a lugar, mabalin nga agniebe iti ania man a paset ti panawen manipud ti Oktubre aginggana ti Mayo. Iti abagatan ti pagilian manmano nga agniebe ngem mapasamak met kadagiti nangato a lugar.
Ti pagilian ket addaan kadagiti 2500 aginggana ti 3200 nga oras ti lawag ti init iti tinawen, ti maysa nga agtengnga iti 4–6 oras iti panaglalam-ek ken 10–12 oras iti kalgaw, ken ad-adu a pateg idiay abagatan-daya ken basbassit idiay amianan-laud.
Ti temperatura ti rabaw ti baybay idiay laud nga aplaya ti nangruna a daga ti Portugal ket agdumaduma manipud ti 13–15 °C (55.4–59.0 °F) iti panaglalam-ek aginggana ti 18–22 °C (64.4–71.6 °F) iti kalgaw, bayat ngaidiay abagatan nga aplaya ketsumakop manipud ti 15 °C (59.0 °F) iti panaglalam-ek ken pumudot iti kalgaw iti agarup a 23 °C (73.4 °F) ken sagpaminsan a makaabot iti 27 °C (80.6 °F).
Kadagiti purpuro ti Azores ken Madeira, dagitoy ket addaan iti subtropikal a klima, ngem adda met pagdumadumaan a nagbaetan dagiti isla, ti panagipadato ti tiempo ket narigat unay gapu kadagiti narusanger a topograpia. Dagiti purpuro ti Madeira ken Azorean ket addaanda iti ak-akikid a sakop ti temperatua, nga addaan kadagiti tinawen a natimbeng a temperatura nga aglabes iti 20 °C (68 °F) iti igid ti aplaya (segun ti Meteorolohiko nga Instituto ti Portugal). Adda met dagiti isla idiay Azores nga addaan kaadgiti namagmaga a bulan iti kalgaw. Iti resulta, ti isla ti Azores ket nailasinen a kas addaan iti Mediteraneo a klima (kadagiti kita ti Csa ken Csb), bayat nga adda met dagiti isla (kas ti Flores wenno Corvo) a naidasig a kas Temperado a Maritimo (Cfb) wenno Subtropikal a nadam-eg (Cfa), segun ti panangidasig ti Köppen-Geiger.
Ti isla ti Porto Santo idiay Madeira ket addaan iti namaga bassit a klima ti estepa (BSh). Ti Is-isla Savage, a paset it rehional a teritorio ti Madeira ket addaan iti naisangayan gapu ta naidasig a kadagiti klima ti Desierto (BWh) nga addaan iti tinawen a natimbeng a panagtudtudo iti agarup a 150 mm (5.9 in). Ti temperatura ti rabaw ti baybay kadagiti purpuro ket agdumaduma manipud ti 17–18 °C (62.6–64.4 °F) iti panaglalam-ek aginggana ti 24–25 °C (75.2–77.0 °F) iti kalgaw ken sagpaminsan a makaabot iti 26 °C (78.8 °F).
-
Dagiti derraas ken aplaya ti puraw a darat idiay Algarve.
-
Dagiti bulkaniko a danaw ti Sete Cidades idiay isla ti São Miguel.
-
Ti nawatiwat ken atiddog nga agluklukot a tantanap ken ti rimpuook ti Quercus suber ti Alentejo.
-
Dagiti nauneg a ginget ti Curral das Freiras, idiay isla Madeira.
-
Tinatalon a turturod ken dagiti ginget ti karayan ti Akin-amianan a Portugal.
-
Ti kadawyan a bakir ti Nailian a Parke ti Montesinho, Bragança.
-
Ti Bantay Pico, ti kangatuan a pantok idiay Portugal, idiay bulkaniko nga Isla Pico.
-
Ti Natural a Parke ti Arrábida a makitkita ti bantay ken baybay.
-
Ti desierto ti Isla Pessegueiro idiay rehion ti aplaya ti Alentejo.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Paammo
- ^ Pordata, "Base de Dados Portugal Contemporâneo". Naala idi Disiembre 16, 2011.
- ^ Portugal. Senso ti 2011. ine.pt
- ^ a b c d "Portugal". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 6 Mayo 2011.
- ^ "Gini coefficient of equivalised disposable income (source: SILC)". Eurostat Data Explorer. Naala idi 13 Agosto 2013.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ Ti panagadal ti Euromosaiko, Mirandes idiay Portugal, europa.eu – sapot a pagsaadan ti Europeano a Komision. Naala idi Enero 2007. Napabaro ti panilpo idi Disiembre 2011
- ^ "Leite de Vasconcelos, José. Cale e Portucale. Opúsculos Vol. V – Etnologia (Parte I) Lisboa, Imprensa Nacional, 1938" (PDF) (iti Portuges).
- ^ Brian Jenkins, Spyros A. Sofos, "Pagilian ken Kinasiasino iti kontemporario nga Europa", p.145 Routledge, 1996, ISBN 0-415-12313-5
- ^ Melvin Eugene Page, Penny M. Sonnenburg, p. 481
- ^ Pagsurotan ti Kappia ti Lubong. Instituto para kadagiti Ekonomiko ken Kappia. visionofhumanity.org (Hunio 2012)
- ^ Milhazes, José. Os antepassados caucasianos dos portugueses – [Rádio e Televisão de Portugal iti Portuges.
- ^ a b David Birmingham (2003), p.11
- ^ "Instituto Português do Mar e da Atmosfera, IP Portugal". ipma.pt. 15 Enero 2010. Naala idi 27 Enero 2010.
- ^ Instituto Português do Mar e da Atmosfera (2012). "Extremos climáticos de temperatura, Capitais Distrito" (iti Portuges). Instituto Português do Mar e da Atmosfera. Naala idi 23 Enero 2013.
- ^ "Instituto Português do Mar e da Atmosfera, IP Portugal". ipma.pt. Naala idi 22 Agosto 2010.
- Taudan
- Bliss, Christopher; Macedo, Jorge Braga de (1990). Unity with Diversity in the European Economy: the Community's Southern Frontier. Londres, Inglatera: Centre for Economic Policy Research. ISBN 978-0-521-39520-5.
- Juang, Richard M.; Morrissette, Noelle Anne (2008). Africa and the Americas: Culture, Politics, and History: A Multidisciplinary Encyclopedia. 2. ISBN 978-1-85109-441-7.
- Page, Melvin Eugene; Sonnenburg, Penny M. (2003). Colonialism: An International, Social, Cultural, and Political Encyclopedia. 2. ISBN 978-1-57607-335-3.
- Brockey, Liam Matthew (2008). Portuguese Colonial Cities in the Early Modern World. ISBN 978-0-7546-6313-3.
- Ribeiro, Ângelo; José Hermano (2004). História de Portugal I — A Formação do Território [History of Portugal: The Formation of the Territory] (iti Portuges). QuidNovi. ISBN 989-554-106-6.
- Ribeiro, Ângelo; Saraiva, José Hermano (2004). História de Portugal II — A Afirmação do País [History of Portugal II: A Affirmation of Nation] (iti Portuges). QuidNovi. ISBN 989-554-107-4.
- de Macedo, Newton; Saraiva, José Hermano (2004). História de Portugal III — A Epopeia dos Descobrimentos [History of Portugal III: The Epoch of Discoveries] (iti Portuges). QuidNovi. ISBN 989-554-108-2.
- de Macedo, Newton; Saraiva, José Hermano (2004). História de Portugal IV — Glória e Declínio do Império [History of Portugal IV: Glory and Decline of Empire] (iti Portuges). QuidNovi. ISBN 989-554-109-0.
- de Macedo, Newton; Saraiva, José Hermano (2004). História de Portugal V — A Restauração da Indepêndencia [History of Portugal IV: The Restoration of Independence] (iti Portuges). QuidNovi. ISBN 989-554-110-4.
- Saraiva, José Hermano (2004). História de Portugal X — A Terceira República [History of Portugal X: The Third Republic] (iti Portuges). QuidNovi. ISBN 989-554-115-5.
- Loução, Paulo Alexandre (2000). Portugal, Terra de Mistérios [Portugal: Land of Mysteries] (iti Portuges) (maika-3 nga ed.). Ésquilo. ISBN 972-8605-04-8.
- Muñoz, Mauricio Pasto (2003). Viriato, A Luta pela Liberdade [Viriato: The Struggle for Liberty] (iti Portuges) (maika-3 nga ed.). Ésquilo. ISBN 972-8605-23-4.
- Grande Enciclopédia Universal. Durclub. 2004.
- Constituição da República Portuguesa [Constitution of the Portuguese Republic] (iti Portuges) (VI Revisão Constitucional nga ed.). 2004.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Portugal iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Portugal manipud iti Wikivoyage (Ingles)
- Portugal a naikabil iti The World Factbook (Ingles)
- Portugal iti UCB Libraries GovPubs
- Kitaen ti Portugal iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)
- Wikimedia Atlas iti Portugal
- Portugal
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti NATO
- Dagiti estado a kameng ti Komunidad ti Pagpagilian ti Pagsasao a Portuges
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Europa
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Portuges
- Dagiti republika
- Akin-abagatan nga Europa
- Akinlaud nga Europa


text:
Kinshasa
Ti Kinshasa (dati idi a Pranses Léopoldville, ken Olandes Leopoldstad (tulong·paammo)) ket isu ti kapitolio ken kadakkelan a siudad ti Demokratiko a Republika iti Kongo. Ti siudad ket mabirukan idiay Karayan Kongo.
Daytoy ket dati a lugar ti pangalapan a purok, ti Kinshasa ket maysa tattan nga urbano a lugar nga adda ti populasion iti 9 a riwriw nga agtataeng.[2] Daytoy ket sangsanguenna ti kapitolio ti kaarrubana a Republika ti Kongo, Brazzaville, a daytoy ket mabalin amakita iti adayo a ballasiw ti nalawa a Karayan Kongo. Ti siudad ti Kinshasa ket maysa pay kadagiti 11 a probinsia ti DRK. Gaputa dagiti administratibo a pagbeddengan ti siudad-probinsia ket sumakop ti nawatiwat a lugar, agarup a 90% ti daga ti siudad-probinsia ket away, ken ti urbano a lugar ket sumakop laeng ti bassit a paset idiay adayo a lumaud a gibus ti siudad-probinsia.[1]
Ti Kinshasa ket isu ti maikadua a kadakkelan a siudad idiay sub-Sahara nga Aprika ken ti maikatlo a kadakkelan iti sibubukel a kontinente kalpasan tiLagos ken Cairo.[2] Daytoy pay ket ti maikadua a kadakkelan a prankopona nga urbano a lugar iti lubong kalapsan ti Paris, ti Pranses ket isu ti pagsasao ti gobierno, dagiti eskuela, dagiti warnakan, dagiti publiko a serbisio ken nasayaat a komersio iti siudad, bayat a ti Lingala ket inus-usar a kas ti lingua franca kadagiti kalkalsada.[3] No ti agdama turong ket agtultuloy, ti Kinshasa ket mabalin alabsanna ti Paris iti populasion intono 2020.[4] Ti Kinshasa ket mangisailinto ti maika-14 a Francophonie a Konperensia intono Oktubre 2012.[5]
Dagiti agtataeng ti Kinshasa ket naamaamuan a kas dagiti Kinois (iti Pranses ken sagpaminsan iti Inggles) owenno Kinshasans (Inggles).
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti siudad ket nabangon a kas maysa a lugar ti komersio babaen ni Henry Morton Stanley idi 1881 ken nanaganan ti Léopoldville a kas pammadayaw kenni Ari Leopoldo II ti Belga, nga isu ti nagtengtengngel ti nawatiwat a teritorio ti tattan ket ti Demokratiko a Republika iti Kongo, a saan daytoy a kas maysa a kolonia ngem bukod a tagikua. Ti lugar ket rimmamg-ay idi adda ti maysa nga iimuna maidaliasatan a puerto idiay Karayan Kongo idiay ngato ti DissuorLivingstone, dagiti serie ti parokpok iti sumurok a 300 kilometro (190 mi) idiay baba ti Leopoldville. Idi kaunaanna, amin a magatgatang a a sumangsangpet babaen ti baybay wenno naipatultulod babaen ti baybaya ket inawawit babaen dagiti portero iti nagbaetan ti Léopoldville ken Matadi, ti puerto idiay baba ti parokpok ken 150 km (93 mi) manipud idiay aplaya. Ti panakalpas ti Matadi-Kinshasa a pagawitan a perokaril idi 1898 ket nangited ti naparpardas ken nasaysayaat a sabali a dalan a manglikaw dagti parokpok ken nangirugi daytoy ti napardas a panagrangrang-ay ti Léopoldville. Babaen ti 1920, ti siudad ket naipangato a kas ti kapitolio ti Belga a Kongo, a nangsukat ti ili ti Boma idiay estuario ti Kongo.
Idi 1965, ti Joseph-Désiré Mobutu ket nangagaw ti bileg idiay Kongo iti maikadua a kudeta ken nangiparugi ti annuroten ti maysa nga "Aprikanisasion" dagiti nagan ti tattao ken luglugar iti pagilian. Idi 1966, ti Léopoldville nanaganan manen ti Kinshasa para iti purok a nagnagan ti Kinchassa a naipatakder idi ti asideg ti daytoy a sitio. Ti siudad ket pimmardas a dimmakkel babaen ni Mobutu, a nakaawawis kadagiti adu a tattao manipud ti ballasiw ti pagilian nga imimmay nga agbirbiruk kadagiti gasatda wenno tumaltalawda manipud kadagiti etniko a gulgulo ti dadduma a lugar. Daytoy ket nangiyeg ti panagbalbaliw ti etniko ken linguistiko a pakabuklan ti siudad. Urayno daytoy ket mabirukan iti teritorio a tinawtawid a tagikua dagiti Bateke ken Bahumbu a tattao, ti lingua franca kadagiti Aprikano a pagsasao idiay Kinshasa tatta nga aldaw ket ti Lingala bayat a ti administratibo ken kangrunaan a naisursurat a pagsasao ket ti Pranses, kitaen pay dagiti adadu a paammo dagiti pagsasao ti DRK.
Idi 1974, ti Kinshasa ket nangsangaili ti 'The Rumble in the Jungle' a salisal ti boksing a nagbaetan ni Muhammad Ali ken George Foreman, nga ti daytoy ni Ali ket inabakna ni Foreman tapno maipasubli kaniana ti World Heavyweight a titulo.
Ti Kinshasa ket nagsagsagaba gapu kadagiti sobra nga aramid ni Mobutu, dagiti masa a binalitungeg, nepotismo ken ti sibil a gubat a nakaiturongan ti panakatnagna. Nupay kasta, daytoy ket maysa pay laeng a kultural ken saririt a sentro ti Tengnga nga Aprika, nga adda dagiti rumangrang-ay a komunidad dagiti musikero ken dagiti artista. Daytoy pay ket ti kangrunaan nga industria a sentro ti pagilian, nga agpatpataud kadagiti adu a masna aprodukto a naiyeg manipud ti kaunegan.
Ti Kinshasa ket adda ti nadokumentuan a panakalis ti HIV-1, a napetsaan daytoy manipud idi 1959 ket naduktalan idi ti napreserba a dara ti maysa a lokal a lalaki (kitaen ti taudan ti AIDS).[6]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b "Géographie de Kinshasa". Ville de Kinshasa. Naala idi 2012-06-25.
- ^ a b c d e "DemographiaWorld Urban Areas - Maika-8 a Tinawen nga Edision" (PDF). Demographia. Abril 2012. Naala idi 2012-06-25.
- ^ Cécile B. Vigouroux & Salikoko S. Mufwene. "Globalisasion ken kasiglat ti Pagsasao: Perspektibo manipud idiay Aprika, pp. 103 & 109". Naala idi 2012-06-25.
- ^ "Oras a serie t ipopulasion kadagiti 30 a kadakkelan nga urbano nga aglomerasion idi 2011 a nairanggo babaen ti kadakkel ti populasion, 1950-2025" (XLS). Nagkaykaysa a Pagpagilian, Dibison ti Populasion. Naala idi 2012-06-25.
- ^ "XIVe Sommet de la Francophonie". OIF. Naala idi 2012-06-25.
- ^ McNeil Jr, Donald G. (17 Oktubre 2011). "Chimp to Human to History Books: The Circuitous Path of AIDS". The New York Times.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Kinshasa iti Wikimedia Commons


text:
One of the great things about a small town is the camaraderie and cooperation found among the people. Where else can you throw a big party like a wedding and everyone comes out to help? What do you remember about times like this?
Photos courtesy of Mrs. Edna Palazzolo.
Monday, May 7, 2007
Bayanihan
One of the great things about a small town is the camaraderie and cooperation found among the people. Where else can you throw a big party like a wedding and everyone comes out to help? What do you remember about times like this?
20 comments:
-
-
BRAVO!!! This is what I love most in barrio life. The spirit lives on and I hope it will not die but be inspiration for the next generations to come. Let us instill this culture in our own families, neighborhood and tribal communities. Mabuhay tayo amin!!!
- May 7, 2007 at 7:42 AM
-
-
hey guys I recognize lola Sila Sabado, Mrs. Baturi and Mrs. Bitel. No kasta nga style kasla adda ti affair ket winnowing of rice w/ our old folks it maybe wedding or any other occassion. adda payya ngata tatta tinangdanan sa met aminen hahahah!
esq. on d rock!
- May 7, 2007 at 8:46 AM
-
-
hello esq. padasem kadi ti agpakasar tapno maamuam no adda pay laeng dayta nga kaugalian.hehehe.
awan gamin ti party da launay , so that will serve as get-together for the babbaket. malagip ko pay dagidiay lubi-lubi dagiti antik. awan payen ti cooperative "taltag" nga makitam ti organied system ken ritmo kas agtaltag da ti dakkedakkel nga labba nga lalat ti baka. makaaramidak la ti museum ko, dagidiay ti i-collect ko.
- May 7, 2007 at 3:09 PM
-
-
ay wen aya ti ilalabas
ti panpanawen nga inkay
nalaklak-am adu nga
parabur gapu ti panag
dadanggay kas kuna ti apo
nga nalaing unay nga
agapaliiw ti paspasamak
ti aglawlaw na.
ket ina Sila
mangipatawid ka met
ti wagas ti ayat nga agservi
nga awan gandat mo
nga manguray ti sukat na
uray la agsaksakit ti siket
no dumteng ti rabii
ta ania ngay saranay ti gandat.
ti kalapaw ni Islaw
naipatakder ti panawen mi
pay laeng nga sipud na
naggapu da diay daya
nga immay timmap aw
unay piman nga awan met di awan
kimmamang da laeng ken
tenyente del barrio.
nakita ni tenyente ti
rigat ken asug na piman
inwayat na ti tambor del bario
immarayat amin nga mamaingel
kalpasan tallo nga aldaw
timmakder ti kalapaw
kasta unay nga parambak
ti sibubukel nga Sagunto.
adda ka nga toktokar
ti gangsa ken tambor
duawayya ken sarsarita
pagraragsakan gapu ti ayat
isu ti nagari puspuso
ti tunggal maysa
nga naikappon ti talaong.
Dayta ti kultura ti
panagdidinnanggay
pangsisinnaranay
panagiinnabuloy
panagpipinnadayaw
dayta ti ti Bayanihan
nga kunkunada dagiti
taga adayo nga abagatan.
No man mapukpukaw dayta
nga araramid
kas maysa nga tribu
saan tayo met nga ipalubos
saan koma nga agari
ti kinaagum kas ken sakyo
ta dayta ti mangdadael
dagiti napateg nga adal.
Adal nga sagut naggaput
Gloria nga mangipalagip
nga no adda panagsisinnaranay
uray kasano kadagsen awit
uray kasano kaadu ti aramid
minlag-a lag-an to latta
a ta nakaiggem tayo
met nga siaayat.mayat kayo?
kimat
- May 7, 2007 at 4:55 PM
- eva said...
-
nalaklaka kano ti gumatang diyay market ngem agsukdal ti mangga kuna diay barok hahahha! isu nga madi nga panunot kunak ngarud sinasadot. yap nagpintas ngarud idi nga no adda gathering ti babbaket lumabas ka lang no madama iruban makaraman ka wenno madama lubida mayat apay ngata nga uray di ka nagbuggo igganam ta makan okay lang nasalun-at latta tatta man metten w/ all the disinfectant items nagadu latta ti agsasakit...well back to organics mga kapids.
hahhaa kimat mayat latta agpakaammo ka man kaniak no sinno ka ta adda premyom magustuak ti kunkunam buddy! uray off the record diak ibisto ti kinasiasinnom uray da apo lakay sakyo ken ponha addanto gungunayo!
- May 7, 2007 at 6:20 PM
-
-
mayat nga agpayso
idi tiempot lobi-lobi
para bagkal tay baro
agikiwar met dagiti babbai
ay naragsak nga agpayso
ket makitam pay ket no sinno
ti nagaget a balasang
ken paklat a baro
(apayya a paklat?
wen a ta marigatan
a mangibagkal diay al-o)
makapailiw..ngem anya ngay kimat
ti tiempo saan a magawidan
no kitkitaek dagiti annak
iti inda panagay-ayam
makasangitak piman
kayatko nga isublit pag-orasan
ta subliak komat gerger
tiempo nga innak nagubingan
ngem awan ti maaramidak
ta tao-ak laeng
ket awan ti innak mabalinan
ayna apo lakay
kasla matawawak iti panagpanpanonotko no maminsan
iti misterio ti biag
iti mundo a nakayanakan
agsipod ta iti innak panaglakay
bomassit met ti innak pagitiitan
inaldaw a mapanonotkot agsubli
nga-ab,oma nga innak dimmakkelan
natalna,namayengmeng
awan problemam iti makan
ngem saan met ngarud a mabalin
a panawan ti siudad
nga innak panggedan
agsipod ta dagiti annak
masapoldat pagtwisyon
iti eskwelaan
orayek laengen nga agretayrak
agpinsyonakton
saakto agsobli nga agmolamola
ken agtaraken iti nitib a amnok
dita bangkagko
barbareng ipalobos ni kabonyan
ket saanakto pay nga agkabaw
imbag pay ket ni baket sila
ta naragsak latta
saan a mailibak
padpadak a marigrigat
ngem naranyag ti rupana
awan pay aldaw a nakitak
nga agroropanget
isu nga tay kunadan idiay labayug
NO NI AYAT TI AGMADI MADI
URAY SABSABATEM AGLISILISI
NGEM NO NI AYAT TI AGMAYAMAYAT
URAY LISLISYAM SUMABATSABAT
noy aguray kayo
agsasanggala met ti kunkunakon
kaho,isardengko pay.hehe awanen ti kabeng....ponha
- May 7, 2007 at 6:35 PM
-
-
ay wen, kaka ponha,
maililiw ka met aya,
kunak man no agpatengga
ka laeng dita tawa, ayaket
maka-oma ka pay laeng gayam,
kunak man no sarukod laengen
ti ingka eeggenan,agmalmalem
na ingka karkararagan.
ket iyurnungam kadin
tapno umayca agawiden
maymayat kano nga ti
panagretiro ket dyay barrio
ingka inayat nga palalo.
ket dagita talaga nga babbai
ti nagpipintas ta ammo da
iti wagas ti naimas nga bagas
tinaraken ti imima,nagiwaras
panakikadwa, panakidangay
kadagiti manakilak-am ti
pagrebbengan ti pagilian.
dayawek dagita, isuda't
immun-una nga napan nagurok
idi nagkasar amin nga appok,
uray agrigrigat,dyay isem da
nalaka latta nga iyawat
ta ad-ado ti pintas ti biag
nga makitkita da.
ngem datayo nga kaaduan
umadda-adayo,agsapol
ti materyal,pirak ken dolyar
para ti dakkel nga baul
saan nga kasapulan
ti inaldaw-aldaw nga
nga intay pagbiagan.
ket naimbag met ngarud ta adda dagitoy ubbing nga nagabrod
nga saan nga makalipat
ti inda tinawid, kinaod
dyay kuribot dyay apong da
nga inda nakitkita,
idi ubbing da nangikabilan
ti sursurat ken istorya
di daydi nga pampamilya.
ket urayno adinno ti inda
pagdagusan, wenno ingka met
pagianan kas ingka aywanan
dagita annak mo nga agbirok
ti pagiswela ken makan,
di mo koma lipatan nga ti
kaimasan nga biag ket diay
simple, nasalun-at ken
naragsak gapo ti ayat.
ket makapagna ka aya
nga saka-saka no adda ka
dita uneg ti amerika?
ket mailumlom aya dagita
gurong mo dita pitak
nga nalamuyot pagikkat
ti rayuma ingka marikna,
no adda ka dita london
nga kunada?
ket uray man adda ti sake
dita japan nga ingka kunkuna
adda aya nabanglo nga iruban
inton asideg ti pagani
dita abagatan?
ket ali, ingkay latta
ag ski inton winter dita
canada naglammiis no rabii,
maenjoy mo aya ti halohalo
ni nessy ta dalan
no awan ka ditoy ili
no agpaliga dagitoy
atleta ti kakaaruba?
sige agpanunot ka,
maymayat ti maturog
nga nakaisem, maymayat ti
mangan nga nakakammet ken
agig-igop ti dinengdeng
ni baket nga saan
nga nakaruppanget.
apo lakay
nga agituntuno ti tokak,
maangot yo?
- May 7, 2007 at 7:53 PM
-
-
ne,minlaing nga agtaep ni margie
dina pay kitkitaen ta tattaepanna.
- May 7, 2007 at 9:55 PM
- Omom said...
-
Since we are on the topic of "Bayanihan", addan sa ti makasapul iti tulong tayo nga tribu. I read on the quick chat comments that the family of Loglog who recently passed away from a motorcyle accident is in need of help. Can someone local in Sagunto please let us know so we can post an obituary and a request for help from people abroad for his family. Thanks.
~Babot
- May 7, 2007 at 10:51 PM
-
-
ferdz get in touch with the family of loglog about the request of Babot and Jeanette and email them about the matter. no diak agkammali manen maybe apo daydi Pastor Sumalnap daytoy nga baro am I right?
evz
- May 8, 2007 at 6:36 AM
-
-
Saranayen tayo dagiti officers and members of Sagunto Bago Tribe isu da gayam ti makasapul ti tulong at the moment ket bassit lang nga dawat lolo Romeo and Uncle Nando contact yo ni
Maestro Ferdie wenno Rolly Benosa ta imaldit yo man met ditoy dagiti actibidades yo ken araramid tapno adadda nga mainspirar dagitoy annak ballasiw taaw kangrunaan na dagiti ubbing nga napanawan da ti
Barrio di kinaubing da ket aramaten yo daytoy nga pagpakaamuan isu nga insagut dagiti annak ti Sagunto nga napan America di ubbing da pay isu nga gundawayan yo daytoy.
Ti Dios ti mangparabur kadakayo ti kinaanep yo ket pagaammok la unay nga mabiit lang dayta nga mapartuat nga pagkasapulan yo mabalin yo met nga idanon ti mensahe yo kadagidiay kayat yo nga pangdanonan agsipud ta adun ti makaammo daytoy nga saritaan ti Barangay iti entero nga lubong.
Ay Malagip ko ni Larry no adda pay la koma dita Sagunto naglaka ti makisao kenkuana, ngem adda dakdakkel nga mission na diay ayanna nga agdama.
esq.
- May 8, 2007 at 10:57 AM
-
-
makitak ket awan ti organisasyon dagiti kakabsat nga isagunto iti america.ngem oray no kasta agyaman tay ketdi kadagitoy annak a nanglokat iti daytoy a dap-ayan.babassitda pay laeng idi pinanawandat sagunto ngem idta a namoli ti kakbabalinda ket agingga tatta isagunto pay laeng ti ikakastada,mapappanonotda pay laeng.sanda a timmangsit a kas kadagitay kolitsyagang dita..
ala annak dikay agpaspasognod no adda kam laeng ditoy ig-igid uray ta siimayang kami kadakayo nga annak
jeanette,babot,apay no padasenyo nga oraganisaren dagiti isagunto iti america,awan met siguro ti agmadi no mabagaanyo isuda.
taga igid
- May 8, 2007 at 12:40 PM
-
-
Ket umay manen ti pannawen
ti panagkasapulan, ado latta met
ti umay makitulong, makipagyaman
dayta ti kaugalian nga intay
ayaywanan, tapno agballaigi
aramid ti entiro pagilian.
adda met dung-dungaw
no maminsan, amin nga
tribo ket rumuar nga kabagian
makiladingit kadagiti
napanawan, ay Apo
dakam koma inkay salakniban,
protektaram amin nga agtrabaho
ken agbiahe ti ada-adayo.
dagiti pangulo ti tribo
adda met kasapulan da nga
instrumento,ti panagdayaw
panagayat ti kultura,
nasaayat ta adda mangkikita
ken agbirok ti kakadwa nga,
dakkel met ayat ken puso da.
ket kitaen you dagitoy
nga araramid ti baryo
nga intay tinawid,
kas mapan tay agbirok
ti ikabil ta karpit,
intay met talyawen dagiti
nabati, mangaywan ti
dadduma nga intay inapit.
makalag-an ti panunot dagitoy
nga ladawan ti aglikmot,
maymaysa tayo nga kanayon
rigat man ken ragsak,
intay kadin tungpalen
karkari, intay nilak-am,
ni Apo Dios kumikita latta.
ti biag tayo para kenkuana.
apo lakay
mapan makikape inton rabii
- May 8, 2007 at 5:55 PM
-
-
ay wen aya loglog
ket inpulang mon ta biag
nga inka binulod
ket ti inkam aramiden
mangliwliwa ti ayayatem
nga inka inbati
kasta met ti sibubukel
nga tribu nga inka napanawan
ti barrio nga nakaitao wam.
para kadatayo nga inbati
ni loglog daytoy nga sarita:
ti biag ditoy daga
biag nga napnuan ti babak
lugar nga nagnaedan
tattao mapukaw da
saem ken pait ti biag
Biag nga napnot kinadamsak
mapukaw tayo
no di tayo magna a na Diosan.
Suruten tayo ngarud
ti bilin ken patigmaan
dagiti dadakkel tayo
dagiti bilin ti Dios
suruten tayo nga di mabannog
suruten nga napudno
ditay agduadua magna tayo
nga sililinteg.
Ti biag tayo ket napateg
maysa nga gameng
Balitok ken pirak mapukaw da
Ni laeng Jesus mangted ti biag
Biag nga agnanayon
ited nanto kas inkari na
ket panagsisinnaranay
ditay ipaidam
kadagitoy nga pamilya
ta isut inda masapul
kas immay ti di napakpakadaan
nga pasamak.
ala ganganaet tayo amin
toy rabaw ti daga
kas inka immunan
Dios ti kumuyog aya
apok ket agtalinaed
ka nga sibibiag
kadagiti pamilya ken
pagayam mo ken ti Barrio tayo
babaen kadagiti
araramid mo.
kimat
- May 8, 2007 at 6:52 PM
-
-
nagsayaat dagiti ibagbaga
dagitoy nga annak dita,
sapay koma nga datayo met ket
sisasagana, no umay ton dyay
pannawen nga intay paginana.
ket anya ngay, ti aramid
tayo nga agpayso ti
mangisalakan kadatayo,
Amen.
ket kas kapanpanunutan
ti biag nga agpayso ket
kakaskasdaaw...ngem uray
no kasta, dyay positibo
latta ti intay makita,
pagyamanan ti Apo nga
umay mangsarapa ti bagi
ti maysa ken maysa.
ali, innak man pay
agbakasyon manen,
agkakapsot ti bagik,
ta awan met lammiisen,
ti kalgaw sumangpet nga
agungunget, agkalingetan
ka nga kanayon mairaman
panunoten, ay ay salakanen.
ali, appok ken annak,
innakman pay ipakni tatta,
inton bigat ngamin
agbirukak met ti innak
taepan ken iluto imbag la
nga pangbalon kadagiti
agtrabaho,isaganan baket ko.
agyamanak launay kadakayo amin
nga nagdengdenggeg ken basa
kadagitoy nga innak
insakalasa, ney, dyak pay
ammo nga isuraten,
grabe met daytoy nga agas
nga inwaras ni kabarbarbas...
Ayyyy nagalas!
apo lakay naigalis
- May 9, 2007 at 3:13 AM
-
-
secondaak diay inbaga ni mng. emily. pudno mng. na-experience ko how helpful, cooperative dagiti people in sagunto. nga whatever adda da dita sibay. proven talaga idi nagkasarak. w/ all their hearts.. tumultulong da.. I salute you all.. God bless you all w/ long life & good health.
- May 9, 2007 at 2:26 PM
-
-
agbasbasaak kadagitoy comments ket wen nga agpayso awan ti Sagunto Community ditoy USA due to its location agiinnadayo kami met uray met diay canada ti maysa nga probinsya ket kaguduan sa la ti Pilipinas isu nga narigat madmadlaw yo siguro nga no mairana nga agbabakasyon ti taga Amerika wenno Canada ket isu isu da ti agtutongtong ken agiinnilw da met. ngem no saranay ti pagsasaritaan a ket adda daytoy nga blogsite nga pangibagaan yo ti rikrikna yo ta mabalin mi met nga maidanon ti tulong nga kalikaguman yo nga kaya ti bulsa mi...ngem uray no kasta addanto met siguro panawenna nga makapagtataripnong kami nga ag organize.
dreamer
- May 9, 2007 at 5:43 PM
- Omom said...
-
Taga igid,
Ada met ti Sagunto Association California Chapter,USA. Ti Presidente da ket ni Aunty Irene Florendo. Ti members ket dagidiay taga San Bernardino, Loma Linda ken da mama & Aunty Edna Palazzolo (nee Pascua)from Los Angeles. It was started about two years ago and the group was having quarterly meetings but I don't think they've had a meeting for a while. No adda ti taga San Bernardino nga agbasbasa kadagitoy, paki baga yo ken Aunty Irene. Tinawagak met isuda idi barbaru nga naaramid toy blog tayo. Ni met laeng Uncle Boying Annaguey ti nagparikna. Padasek to mannen a nga agtawag wenno ibagak ken mama nga isu't agtawag kenyada. Thank you for your suggestion. Agpaysu ta kuna yo nga narigat ti ag-organize idtoy ayan mi ta nalawa ken agaadayu ti tattao.
~Babot
- May 10, 2007 at 6:55 PM
-
-
Awan metten sumungbat dyay latest message...Serraak man daytoy ti maysa pay nga contest invitation.
Next year at Grand Sagunto Homecoming (2008) I am going to organize another set of contests that will encourage our people pass on or show off their skills in "KANNAWIDAN NGA ARARAMID"... how do you call those?
For example:
1. Pagaramid ti buggoong
2. Pagaramid ti alat ken basket
3. Pinikpikan Cooking contest
4. Tapey making
5. Suka/vinegar making
6. Puto,bibingka/kankanen making
7. Salip ti kannawidan nga ay-ayam
Maybe, the SK could help organize these
Could you please add some to this list? I need videos/records of our Bago cultural practices. Nette, Babot and Evs, maybe we could write a book on this in the future? hehehe, dreams dreams...
- May 14, 2007 at 8:04 AM
- eva said...
-
Yap am thinking of that kind of contest, at least we have an ideas connected with that activities we are just going to modify it or groupings like for example for women what are their interest no agtaltag da ti iruban, agaramid ti baggoong, aramang,wenno paimasan ti linubyan doing the traditional ways about bago tribes, for youth and kids dagidiay ay-ayam di ugma,for men ania met pannagaramidan ti kabeng basi suka dagiti senior citizen tapey para tumatagay pulutan nga tukak wenno pinikpikan nga kunam something like that...dagidiay tumataep ti bagas hehehe! yap sige program mo I will be helping in the prizes. labo pay nga makaawidak in the next 2december. but... uray sinno ti makaawid I will support that. am glad adda sumagmamano nga agprepprepare ti write ups on the contest about the micro business accdg. to my intellegence hahahha! yap believe me boydick agi post kan manmano nga agpayso ti makaammo about it dagidiay pay awan dita sagunto hahahha! ken ikabil mo dita shop ni maestro ti address ti blogsite ti sagunto naragsak kam la unay nga mamanang mo no maaramid mo addanto gungunam wen. hahhaha!ta gayam sikan to ti manggunguna no makatayab ka metten isu nga sambuten.
- May 14, 2007 at 6:13 PM


text:
Arkimedes
Ni Arkimedes ti Siracusa (Griego: Ἀpxιuήδnς; c. 287 BC – c. 212 BC) ket maysa idi a Griego a matematiko, pisiko, inhenniero, inbentor, ken astronomo.[1] Uranyno bassit laeng dagiti salaysay a naamammoan para iti biagna, isu ket naipanpanunotan a kas maysa kadagiti mangidaulo a sientista iti klasiko a kinaugma. Kadagiti mairamraman a panagpasayaatna ti pisika ket dagiti kammasapulan ti hidroestatiko, estatika ken ti maysa panagipalpalawag ti pamunganayan ti pamatuangan. Isu ket naipammadayawan pay ti panagdibuho a panagpabaro kadagiti makina, a mairaman dagiti sillong a motor ken ti tornilio a bomba a naipanagan kaniana. Dagiti moderno nga eksperimento ket nagsubok kadagiti panagitunton a ni Arkimedes ket nagdaremdem kadagiti makina a makabagkat kadagiti agraraut a bapor manipud ti danum ken mangpuor kadagiti bapor nga inususar dagiti adu a sarming.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Arkimedes(c.287 - c.212 BC)". BBC History. Naala idi 2012-06-07.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Arkimedes iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig kenni Arkimedes iti Wikiquote (Ingles)
Dagiti obra a mainaig kenni Arkimedes iti Wikisource (Ingles)


text:
Saankon a saludsoden no ania ti relihionmo, kailian, ta ti importante kaniak ket no patiem ti kararag wenno saan?
No dika mamati, nasken a mamatika itan. Patiem daytoy ket dakkel la unay iti pagbalbaliwan ti biagmo.
Ta ania ngamin aya ti kararag? Ti kararag ket pannakisao ti maysa nga indibidual iti Namarsua. Mabalin daytoy ket agyaman iti parabur a naited kenkuana, agkiddaw iti tulong: pannakaiwanwan, pannakasaluad, pakaisalakanan ken dadduma pay.
Adtoy ngarud, kailian, ti maysa a pakasaritaan ti maysa nga agtutubo a mamati la unay iti kinabileg ti kararag, ni Belinda.
Addan iti maikatlo a tukad ti sekundaria ni Belinda. Masirib nga agtutubo ta adda latta a kanayon isuna iti honor roll iti klasena.
Tunggal malem nga aggapu iti eskuelaan dumagas iti simbaan tapno agkararag, agyaman iti Namarsua iti parabur a naawatna kadayta nga aldaw. Masipngetanton no agawiden daytoy iti lugarda, iti maysa a kabarobarongan a lugar iti siudad. Nanumo laeng ti pamiliada. Ket tapno makainut, pagpagnaenna ti agtallo a kilometro manipud iti downtown agingga iti lugarda.
Umuna a Biernes ti bulan. Nasipngetan ni Belinda a nagawid ta, a nakimisa pay. Iti pannagnana iti nakipet, nasipnget nga eskinita nga agturong iti balayda, simken kenkuana ti danag. Naynay ngamin a mapasamak ti holdap ken panagabuso dita nga eskinita. Ngem iti kinabayagnan nga agaw-awid iti minalem ken rabii, awan pay laeng iti napadasanna a kinadamsak. Ta no sumreken dita ket irugina metten ti agkararag kabayatan iti inna pannagna.
Iti dandani ungto ti eskinita idi kellaat a nagtibbayo. Adda ti mariparna a lalaki a nakatakder iti tengnga ti dalan a kasla agur-uray iti biktimaenna.
“Jesucristo, apok ken Diosko, isalakannak koma no adda ti pagpeggadak,: inkarkararag ni Belinda. Pinakiredna ti pakinakemna ket saan a naggudeng a nagna.
Maasitgannan ti lalaki. Ngem intuloy latta ni Belinda ti nagna, kabayatan iti inna panagkararag. Nasdaaw pay idi nagpaiigid ti lalaki, ket nasiputanna pay iti panangikupin daytoy ti batangas knife.
Kabigatanna, nagdinamag iti lugarda ti kinaadda ti narames, naholdap ken napapatay iti lugarda. Iti yan ti eskinita.
Nagtibbayo ni Belinda. Maikaliman dayta a biktima ti reyp iti dayta nga eskinita.
Kamalmanna, a naggapu iti simbaan kalpasan ti klasena, kellaat lattan a simmeksek iti panunotna a mapan iti presinto ti polisia. Imbagana nga adda ti nakitana a lalaki iti ilalabasna idi sumipnget.
Impakita dagiti pulis dagiti ladawan dagiti posible a suspetsada. Ngem awan kadagitoy ti lalaki nakitana kadaydi a sumipnget.
Nagpakadan ni Belinda. Rumuar koman idi nataldiapanna iti bulletin board ti ladawan ti maysa kadagiti maan-anup a nakalibas a balud.
“Sir, isu daytoy!” kinuna ni Belinda.
Kabigatanna, napasamak ti saturation drive iti sibubukel a kabarongbarongan a lugar da Belinda ket natiliw ti nakalibas a balud. Inamin ti lalalki nga isu ti akin-aramid kadagiti nagsasaruno a reyp, holdap ken pammapatay iti daydiay a lugar.
Nagregget ni ni Belinda a kasao ti lalaki iti pagbaludan.
“Wen, mairupaanka!” kuna ti lalaki ken ni Belinda.
“Agyamanak ngarud ta saanak a dinangran kadaydi a gundaway, “ kuna ni Belinda.
“Kasano koma a dangranka? Ket no dua a nagtatayag ken nagbabaneg a lallaki iti nangbayabay kenka!”
Nagtibbayo ni Belinda. Awan ti kadduana idi. Ngem apay nga ibaga ti lalaki nga adda dua a lallaki a nangbayabay kenkuana?
Nataldiapan ni Belinda ti agbitbitin a krusipiho ti sangkauggorna a Sto.


text:
Jimmy Wales
Ni Jimmy Donal "Jimbo" Wales ( /ˈdoʊnəl ˈweɪlz/; naiyanak idi Agosto 7, 1966[3]) ket maysa nga Amerikano a Negosiante ti internet ken nalatak a naamammoan a kas ti kumaduaan a nagibangon ken nangiragragpat ti saan nga agganganansia nga ensiklopedia ti Wikipedia ken ti kompania ti Wikia.[4][5] Ni Wales ket naipasngay idi idiay Huntsville, Alabama, Estados Unidos, nga idiay ket nagadal idiay Randolph nga Eskuela, maysa nga preparatorio nga unibersidad a pagadalan, ken nakagun-od ti lesensatura ken maestrioa a degrado iti busbos.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Hough, Stephen (Marso 11, 2012). "Jimmy Wales: Wikipedia a daulo ti agbalbalakad Whitehall iti annuroten". The Daily Telegraph. Naala idi Mayo 30, 2012.
- ^ "Board of Directors". CiviliNation website. Naala idi Pebrero 19, 2011.
- ^
- Horovitz, David (Hulio 1, 2011). "Ti naemma Wikipedia a kinasirib ni Jimmy Wales". The Jerusalem Post. Naala idi Disiembre 12, 2011.
- ^ "Wikipedia: Dagiti 50 a pagsasao, dagiti 1/2 a riwriw nga artikulo". Wikimedia Foundation Press Release. Wikimedia Foundation. Abril 25, 2004. Naala idi Abril 10, 2009."Ti gandat ti Wikipedia ket nabangon idi Enero 2001 babaen ti negosiante ti internet a ni Jimmy Wales ken pilosopo a ni Larry Sanger," inadaw a sinao manipud idi Abril 25, 2004 ti immuna a naiplaak ti midia nga inted babaen ti Wikimedia Foundation.
•"Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia, ket nakaabot ti maika-100,000 nga artikulo". Wikipedia Press Release. Wikipedia. Enero 21, 2003. Naala idi Abril 10, 2009.
- ^ "Uten a panagsukimat: Ti pundamentalista ti nawaya a pannakaammo". The Economist. Hunio 5, 2008. Naala idi Hunio 9, 2008.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Jimmy Wales iti Wikimedia Commons


text:
Malaysia
Ti Pederasion ti Malaysia wenno Persekutuan Malaysia wenno Malaysia, ket maysa a bangsa iti Abagatan-a-Daya nga Asia. Buklen ti dua a rehion a heograpikal a ginudua ti Baybay Abagatan Tsína:
- Ti Laud a Malaysia wenno Peninsular a Malaysia iti Penisula a Malayo ket makibingay iti beddeng a daga iti amianan iti Thailand ken iti abagatan iti Singapore.
- Ti Daya a Malaysia, a buklen ti pederal a teritorio ti Labuan ken dagiti estado ti Sabah ken Sarawak, ket okuparanna ti akin-amianan a paset ti isla ti Borneo, ken makibeddeng iti Indonesia ken iti Brunei.
Kasilpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Is-isla ti Paracel (tinengngel babaen ti Tsina)
- Is-isla ti Pratas (tinengngel babaen ti Taiwan)
- Is-isla ti Spratly (sinuppiatan ken tinengngel babaen dagiti nadumaduma nga agtunton)
- Malaysia
- Dagiti pagilian ti Abagatan a daya nga Asia
- Dagiti pagilian ti Taaw Indiano
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Abagatan Tsina
- Dagiti estado a kameng ti Gunglo ti Pagpagilian ti Abagatan a daya nga Asia
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Insik
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ingles
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Malayo
- Dagiti dati a kolonia ti Britaniko
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti batay-linteg a monarkia
- Dagiti pederal a pagilian
- G15 a pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1963
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti mankomunidad a monarkia


text:
Aconcagua
Ti Aconcagua (Panangibalikas nga Espaniol: [akoŋˈkaɣwa]) ket isu ti kangatuan a bantay iti Akinlaud ken Akin-abagatan a Hemisperio iti 6,960.8 metro (22,837 ft).[1] Daytoy ket mabirukan idiay kabambantayan ti Andes, idiay probinsia ti Mendoza, Arhentina, ken naisanglad kadagiti 112 a kilometro (70 mi) iti amianan a laud ti kapitoliona, ti siudad ti Mendoza. Ti pantok ket mabirukan pay iti agarup a 5 a kilometro manipud idiay Probinsia ti San Juan ken 15 a kilometro manipud ti internasional a pagbeddengan iti Chile; ti kaasitgan a nangatngato a kaarrubana ket ti Tirich Mir iti Hindu Kush, iti kaadayo iti 16,520 kilometro (10,270 mi). Daytoy ket maysa kadagiti Pito a Panpantok.
Ti Aconcagua ken nabeddengan babaen ti Valle de las Vacas iti amianan ken daya ken ti Valle de los Horcones Inferior iti laud ken abagatan. Ti bantay ken ti kaarrubayanna ket paset ti Probinsial a Parke ti Aconcagua. Ti bantay ket addaan kadagiti adu a bilang dagiti glasier. Ti kadakkelan a glasier ket ti Ventisquero Horcones Inferior iti agarup a 10 km iti kaatiddog, ken agpababa daytoy manipud ti abagatan a sango iti agarup a 3600 m iti kangato idiay asideg ti kampo Confluencia.[3] Dagiti dua a sabali a sistema ti glasier ket ti Ventisquero de las Vacas Sur ken ti Glaciar Este/Ventisquero Relinchos iti agarup a 5 km iti kaatiddog. Ti kadayegan ket ti amianan-daya wenno ti Polako a Glasier, gapu ta daytoy ket ti kadawyan a dalan iti isasang-at.
Ti bantay ket napartuat idi babaen ti subduksion ti Plata Nazca iti sirok ti plata ti Abagatan nga Amerika idi las-ud ti ti kinaudi a heolohiko nga orohenesis ti Andes; ngem saan daytoy a bulkan.[4] Ti taudan ti nagan ket naisuppiatan; daytoy ket mabalin a nagtaud manipud ti Arauca ti Aconca-Hue, a mangibagbaga iti Karayan Aconcagua ken ti kaibuksilanna ket "nagtaud manipud iti bangir", ti Quechua ti Ackon Cahuak, a ti kaibuksilanna ket ti "'Sentinel ti Bato", wenno Quechua ti Anco Cahuac, "Puraw a Sentinel"[5] wenno ti Aymara ti Janq'u Q'awa, "Puraw a Rangkis", "Puraw a Waig".[6]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c "Informe científico que estudia el Aconcagua, el Coloso de América mide 6960,8 metros" [Scientific Report on Aconcagua, the Colossus of America measures 6960,8m] (iti Espaniol). Universidad Nacional de Cuyo. 2012. Naala idi Septiembre 3, 2012.
- ^ "Awan ti nalawag a pammasingked a dagidi taga-ugma nga Inca ket kinalay-atda ti pantok iti Puraw a Sentinel [Aconcagua], ngem adu ti ebidensia a nangatoda a kinalay-at ti bantay. Dagiti senial kadagiti panagkalay-at dagiti Inca ket nabirukanen idiay pantok kadagiti nadumaduma a pantok ti Andes, a ti kangatuan itan ket ti Llullaillaco, ti 6,721-metro (22,051 ft) a bantay a mangsakkaw iti pagbeddengan ti Chile ken Arhentina iti rehion ti Atacama. Idiay Aconcagua, adda met nabirukan a rurog ti guanaco a nabirukan idi 1947 iti igid ti bakras a mangisilpo iti Amianan a Pantok iti Abagatan a Pantok. Mabalin a madudua a ti guanaco ket agmaymaysa a kinalay-atna dayta a nangato a bantay. Iti pay maipatinayon, ti maysa a mummy nga Inca ket nabirukanen iti 5400 m idiay abagatan a laud a bakras ti Aconcagua, idiay asideg ti Cerro Piramidal" R. J. Secor, Aconcagua: A Climbing Guide, The Mountaineers, 1994, ISBN 0-89886-406-2, p. 13.
- ^ Servei General d'Informacio de Muntanya, 2002, "Aconcagua 1:50,000 map", inpablaak babaen ti Cordee
- ^ Simkin, T. ken ni Siebert, L. (2002-). Ania kadi ti kangatuan a bulkan iti lubong? Smithsonian Institution, Programa ti Global a Bulkanismo. Naala idi 22 Agosto 2012.
- ^ Secor, op. cit., p. 13.
- ^ Guías Pedagógicas del Sector Lengua Indígena, Aymara Ministerio de Educación, Fondo de las Naciones Unidas para la Infancia, UNICEF, Santiago de Chile, 2012 (Espaniol), p. 62 Janq’u q’awa (Aconcagua: quebrada blanca).
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Aconcagua iti Wikimedia Commons


text:
Gapu Amin Kadagitoy
NAKEM ngata ni Apo Dios, 'Mari. Pinadasko idi nga aturen ti kababalin ni Pondong, ngem awan ti nagmamaayan dagiti panangaskasabak. Idi agangay, siak pay ketdin ti napasurotna. Naimbagka ketdi, a, ta naitultuloymo ti nagpaay iti Apo; saanka a nakiasawa a kas kaniak.
Ket daytat' nakapanunotak a nagsurat itay napan a lawas ta, 'di kunakon, kasla kawaw idin ti panagriknak iti panagbiagko. Umayak koma idiay pagdagusam, ngem kasano kadi ket dagitoy met ubbing? Ta no adda ar-aramiden ni Lelangda-kas ita, isut' napan nakitienda-'sino kad' pay ti agaywan? Inton sumangpet, pagsinnublatanminto ti aglaba, agluto, agpirinsa…. Ah, ngem nasdaawka ngata idi kalman, idi makitanakami idiay kapilia. Ala, sapay koma ta mataginayon ti kasdiay nga urnosmi….
Agyamanak iti panagkunam a kasta, 'Mari, ngem nakem ngata ni Apo Dios, diak kad' kuna ket, ne, kitaem laengen: adda, 'ya, panangipagarupko a sumangpet ni Pondong idi rabii ti Sabado? Manipud idi nayalisen iti destinona-ta dita ngarud Tutuban idi ti pagopisinaanna-iti laeng agtapos ti bulan ti isasarungkarna. Agasem ngamin ti kaadayo ti Kabikolan: agmalem ken agpatnagka nga agbiahe iti tren.
Mangmangankami a kasta idi naminsan a rabii; subsubuak daytoy anaktayo. Pagammuan, naitubong iti lapayagko ti ranitrit dayta ruangan. Siripek a kasta… ne, ni Pondong!
Inubbakon ni Boy. "Ni Daddy, Boy, simmangpet ni Daddy!" Dinarasko a napan linuktan 'ta ridaw. "Apay, Daddy, ita man pay?"
"Ayan ni Baby?" kasta met ti sungbatna. Pinagsinnublatnakami nga inagkan. Ne, ket immalingasaw manen ti angot ti arak.
"Adda idiay ngato. Patpaturogen ni Lelangda. Mangmangankami ken Boy. Sige, mapanka agsukat biiten ta makigiddankan."
Ngem idi makaulin, 'Mari, naimayengak: ania ngarud ita ti idasarko? Ah, ket inalawko met la ti bagik, inton madamdama laengen ti pannangan ni Nanang, bareng no…. Ket kabayatan ti panagidasarko, pinugtuak no aniat' gapuna a simmangpet a kellaat ni Kompadrem. Di la ngata pakagin-awaan, aya, daytoy inayanna, Apo? nakunak iti nakemko, 'Mari. Kasta unay ti talagutog ti barukongko, idinto nga indasarko ti agpaay koma ken ni Nanang.
Numona ta nalagipko pay met ngarud ti napasaranmi idi Paskua ken Baro a Tawen. Ay, kunam kadi, 'Mari, ket-nakababain koma a saritaen daytoy ngem isut' pudno: naimbag ketdi ta adda daydi pusi nga utong a naggaput' Ilokos ta adda ket inang-angermi. Wen, manipud idi nayadayon ni Pondong, 'tay kunadan, pairutkami la a pairuten iti barikesmi. No dadduma, mapanunotmi ti mapan koma la agtitiponen idiay destinona, ngem pagangayanna, maublagkami met laeng a, ta kasano, agallaallakami lattan? Di met ammo no sadino wenno kaanonto manen ti pannakayalisna!
Ket idi makaidasarak, intuloyko a sinubuan ni Boy. A, ngem napukawen ti ganasko a mangan. Kasla aleng-alengko pay ketdin ti panangsubsubok itoy anaktayo, 'Mari. Diak man nagawidanen nga indilig ti panagbiagmi idi kakamkamangmi pay. Wen, naimbag ket idi ta, nupay bassit pay ti aw-awaten ni Kompadrem, bassit pay la ti pagbusbosanmi. Umuna unay, nalaka pay la ti pagabangmi idi iti balay ta agtaengkami pay la ngarud idiay Project 4.
Ah, napalusposanmi daydi a balay, 'Mari. Wen, awan lat' gasatmi a makabalay koma iti bukbukodmi. A, ta 'tay kunak, idi nayadayon iti destino ni Kompadrem, nangrugi metten ti utangmi iti pagabang. Numona ta kasta unay a kinainget met dagiti taga-Homesite Office! Tallo a bulan laeng ti utangmi, nagkakamakamen ti panagsingirda.
Kastoy ngata ti mabilang itay napan a tawen idi pagtalawendakami idiay Project 4. Kapilitan, 'Mari, a pimmanawkami ta awan met ngamin ti "kapetmi" kadagiti taga-Homesite.
Ngem, ala, naiwakas met laeng daydi a parikut. Ket naimbag ketdi ta adda met la sangkabassit a naagsawmi iti daydi a balay. Kas pangliwliwa met piman daydiay simmublat, impulangna daydi nayab-abangmi iti unos ti dua a tawen, ket isu, 'Mari, ti namadpadaganmi iti makatawenen a panagyanmi ditoy Manila. Agasem kadi ti busbosen ditoy: pagabang iti balay…. Ne, agurayka bassit ta innak mangala iti pagpalamiista. Ay, ania la ket ti awan ti katulongannan, aya, 'Mari…?
Ala, ket maituloyko ngarud. "Ket," inamadko apaman a nakasango ni Pondong iti lamisaan, "aniat' napagtengmo, Daddy, ta kellaatka met a dimtengen? Addan sa ket nakaikissiim kenka… wenno agparpariknan sa ketdi a sabali ti ar-aramidenen 'toy baketmo, kasta kadi?" Kastat' angawko, 'Mari, idinto a dandani diak mateppelanen ti panagluak, ta maluyaanak man ketdi iti kasdi a kasasaadmi.
"Hus, daytoy met, ne," inkatawana ket inggaw-atna nga impatay ti dakulapna iti tumengko. "Adu unay a sasawem. Agawaam kad' ketdi ta bareng maigatanganta dagitoy ubbing iti isibboda."
Nagkullayaw ti unegko. Igatangan? Nangalaan daytoy iti kuarta? Amangan, Apo, no ania ti napampanunot daytoy asawakon, kas 'tattan, 'Mari. A, ket diak met nakatimeken; nakamulenglengak met la a kastan.
"A-a!" intudonak a kasta, sa nagsakuntip. "Ipagarupmon sa ketdi a napanak nagtatakawen? Ay, saan, Mommy, nadalus a kuarta ti insangpetko."
Idi madlawna a kasla diak pay la mamati, "Pagrigatanna ngamin ket ta awan lat' mabasbasamon a pagiwarnak," kastat' kunana. "Naikkankami iti bonus, isut' gapuna nga itay maawatko ti bingayko, dimmawatak a dagus iti ababa a bakasionko. Domingo de Paskua no bigat, saan kadi?"
Namak pay, diak nasaban ti ragsakko. "Boy," daytat' nambarak a nangilinged iti panagluak, "makapantayto met laengen idiay kapilia."
Ngem apaman a naisawangko dayta, nagkullayaw manen ti unegko. Nalagipko daydi pangta ni Pondong idi mapagtalawkami idiay Project 4: awan ti umawag-awag iti Dios, awan ti sumrek iti simbaan!
Nakain-inaka ti panagulimekna. Pagammuan, nagsakuntip. "Ti la adda nga isalsalpikam," indayamudomna. "Dimo ket darasen ta bareng maka-gudta pay a silulukat dagiti pagtagilakuan."
"Ket sika, apay a dika sumubo bassit?"
"Nanganak bassit itay idiay tren. 'Mo ta siakon ti mangpainum ken ni Boy, uray ket al-alistoak nga agpelles."
Isu, a, kinartingakon ti napan nagpelles.
Sakbay nga immulogkami, adda inyarikapna. Kimmarasakas dagiti papel de banko kadagiti ramayko. Tallo a saglilimapulo!
"Idulinmo 'ta dua," kuna ni Kompadrem, 'Mari.
"Ket sika?" kunak, a, ta di kad' naalas met a magmagna ti maysa a lalaki nga awan la pulosen ti nagyan ti bolsana? Kunak daydi, ngem sabali ti adda idin iti panunotko.
"Adda. Umanayto pay la daytoy a busbosek nga agsubli idiay Bicol."
A, ket ad-adda a nagatapakon, 'Mari. "Apay, mano kad' ti bonus a naited kenka, Daddy?" inuntonko.
"Kas iti sueldok iti makabulan - adu unay a salsaludsodem! Dimo ket agawaan. Rabiin!"
Ala, ket napankami nag-shopping dita Avenida, 'Mari. Mangrikrikep idin dagiti sumagmamano a pagtagilakuan. Awanen ti panawenmi a nagsursor. Numona ta idi kumitkitakami iti sa-patos ni Boy, daytay agpaay iti agtawen iti tallo, kunak iti aglaklako, ket kas met la dakkel unay ti panagkitak iti inruarna. Sumangkaotro met ni Kompadrem ta daytay koma dakdakkel, kunana met. Isu, a, daydi inruaren ti aglaklako ti innalami.
RABIIN idi agawidkami. Nagserran dayta kaarubami a tiendaan dita akin-amianan a suli, ket mangrikrikep metten daytoy adda iti abaymi. Sumag-mamano a lallaki ti agsarsarita pay laeng dita sango ti akinpungto a ridaw daytoy apartment.
Ngem siririing pay laeng dagiti ubbing idi nakaulikami. Kasta unay ti paragsit ni Boy a simmabat. Kinibin ni Kompadrem. Inyawatko ti maysa a karton ket pimmusingdan nga agama; nagdalupisakda iti datar. Immasidegak met kadagiti agapo tapno ipadasmi ti sapatos ni Baby.
Pagammuan, "Aniatta!" imbettak ni Kompadrem, "no kunak ngamin itay a dakdakkel ti pairuarta!"
Dinumogak latta ti nangtiliw iti saka ni Baby. "Hustonto no agngasangas," insaridatko, idinto a pilpilitek met a yusong ti dapan daytoy inaudi.
"Ala, ket kitaem, a, no adda pakabalinanna!"
Timmaliawak iti 'yan dagiti agama. Tumaptapuak ti mukod ni Boy!
"Mabalin sa met ket a pasukatan. Uray ta dida pay met la naibugar," kastattan ti kunak a sialumamay, 'Mari.
"Kayatmo a sawen, saan met a lumbot 'ta sapatos ni Baby? Anak ti… kailala pay ket ti…." Inuksotna ti sa-patos iti dapan daytoy lalaki, ket nagsalidaak ta kunak no ibarsaknan. Ngem inaramatna ti sapatos a pina-ngiduron nga impauyas iti kalub ti karton. "Addayta, basaem ti naimarka!" indag-esna.
Kasla adda nagkarayam a nalamiis iti unegko idi mabasak ti "No Return, No Exchange."
Inalikumkom ni Nanang dagiti sa-patos, impisokna ida kadagiti karton, ket napanna impalunipin ida iti sirok ti lamisaan a bassit. "No dikayto met rinukod nga immuna dagitoy dapanda," indayengdengna.
Awan ti nagtimek bayat ti panagsukatmi. Napan nakikaidda ni Boy apaman a nakayaplag ni Lelangna. Bayat ti panangpaturogko ken ni Baby, nagyaplag metten ni Pondong sa nagidda. Pagammuan, bimmaringkuas. Napan iti 'yan ti lamisaan ket ginuyodna ti uyosen. Inuksotna ti relos iti pungupunguanna sana impisok.
Saludsodek koma ti oras idi makasubli iti ikamen, ngem pagammuan la ta bimtak lattan ditoy batogmi ti "Balut!"
"Ne, ita man pay nga adda aglako iti balut iti kastoy nga oras," insaridatko a panggutugot kenkuana a tuman-aw koma bassit.
Ngem awan ti naurayko a sungbat ni Kompadrem. Namrayak laengen nga intuloy ti nangitulod iti indayon ni Baby.
NALAWAGEN idi makariingak idi bigat kalman. Dagiti sapatos ti simmiplot a dagus iti panunotko. Aya unayen, nakunak iti nakemko, 'Mari, ta no saan la koma nga agserra dagiti pagtagilakuan iti Domingo, innak koma padasen a pasuktan ida, uray mangnayonak bassit. Tinaliawko ni Pondong: matmaturog pay laeng. Nabannog ngata unay piman a nagbiahe, naitanamitimko. Sa ket… nakainum…. Tinarimaanko nga inulsan ni Baby saak nagin-inayad a bimmangon.
Apagisu met a natimudko ti panagsay-a ni Nanang, ket pinattapattak a bimmangon metten, "Ne, apay, Insiang, nangipanam kadagidi sapa-tos?" kinunana.
"Sapatos?" Nagsidduker ti unegko. "Diak met ket sinagsagid ida."
Kas met la nakangngeg a tuleng ni Pondong. "Apay, naan-ano dagiti sapatos?"
"Masdaawak ngarud ta… ditoy sirok ti lamisaan ti nangipalunipinak idi rabii ket… awanda metten!"
"Awan?" Bimmaringkuas metten ni Kompadrem. Nagtarus iti 'yan ti lamisaan. Sinarunok. Nagsarimadeng iti sango ti lamisaan. Nagbannikes a nagwingiwing. Pagammuan, ginuyodna ti uyosen. "Nalpas!" Nanalpaak ti panangiduronna, ket nagbaw-ing a mangkudkudkod iti teltelna.
"Ti… ania dayta?"
"Ti relosko," intanabutobna. "Kasano la ti iseserrek ti anak ti diantre a mannanakawen?" Sinukimatna dagiti rikep ti tawa.
Nagturongak met iti 'yan ti lababo dita likud -- ta adda ngarud sabali a lababo idiay ngato, 'Mari. Mapanak koma agmulumog. Ay, ket agkaiwarangen dagiti daan a lupot a naipempen iti karton. Idi ilukatko daydiay tawa, ne, nagtarus metten ti panagkitak iti baba!
"Ditoy, Daddy, linikiatna ti lababo!"
Timmaray ni Pondong iti 'yanko ket imbuangna a namimpinsan ti tawa. Sinukimatna dagiti nakaparutan dagiti lansa. Simmiripkami iti baet dagiti rehas a landok. Agarup tallo a katao ti katayag dagiti yero a nayabulog iti baba. Asino kad' met ti mangipagarup a sadiay ti pagnaan ti mannanakaw?
"Nakaskasdaaw ti kinasiglat daydiay anak ti- Awan lat' nariing kadatayon." Induron ni Pondong ti rikep.
"Kasla natimudko ti karadukod dita idi maadawko ni Baby iti indayon, ngem impagarupko la no agkikinnamat a marabutit. Namindua pay a bimmangonak a nagtempla iti gatas."
Minulenglengannak. Pagammuan, napanna pinidut ti karton. Binaluk-nogna a pinampag. "Ay, anak ti-- ket daydi iduldulinko ditoy a bunengen?"
"Buneng? Isalakannakam Apo! Ket no- ay, Diosko a manangngaasi!" Tinaraykon nga inarakup ni Kom-padrem, 'Mari. Indalubdobko ti rupak iti barukongna, ngem kaskasdi laeng a nagaligagawak. Ta no nairana, kas pangarigan, a bimmangonak kabayatan ti panangbukbukitkit ti mannanakaw kadagiti lupot iti karton; no nakitak a nagiggem iti buneng, ket nagikkisak… ay, 'Mari, aglulok pay laeng dagitoy tumengko!
Diak nadlaw a nakariing gayam idin dagitoy ubbing agingga iti nangngegko ti sarungikngik daytoy inaudi. Rim-muk-atak ken ni Pondong. Al-allukodenen ni Nanang dagitoy nga umas-asideg kadakami. Inallawat ni Kom-padrem 'toy anaktayo; inubbak met ni Baby. Immulog metten ni Nanang a napan nagluto.
Immanges ni Pondong iti dakkel. "Baro a biag," insennaayna, idinto a pinagsisinnublatnakami a minatmatan, ngem inlisina met laeng a dagus ti iki-kitana, a kasla adda palimed a kayatna a bukodan.
Immapay iti lagipko daydi panangyarikapna iti papel de banko a saglili-mapulo a pisos, ngem diak ammo no apay a diak nakatimek; no kas iti kallabes, daydi koman ti gundawayko a nangaskasaba koma manen kenkuana. Idi agangay, impudnona nga inabakna met laeng iti sugal.
"Nasaysayaat sa no umaykayo idiay Bicol," inkeddengna, ket isu pay ti nangisingasing iti yaaymi idiay kapilia idi kalman.
Sibsibetna itay sumangpetka, 'Mari. Napanna kinamakam 'tay Bicol Express. Ala, nasayaat ta immayka sakbay a makaaliskami. 'Tay kunakon, nakem ngata ni Apo Dios, 'Mari.
(Immuna a naipablaak iti Bannawag)
Sakbay nga inagaw ti akademia ni PACIFICO D. ESPANTO, tubo ti San Esteban, Ilocos Sur, mabigbigen a mannurat iti Bannawag. Malaglagip iti nobelana a Lanut ken Pakalatkat (1958), ti uppat a nobelita ken agarup duapulo a saritana, ken adu a salaysay iti Ingles maipapan iti siensia bayat ti panagpaayna a propesor iti Department of Humanities, College of Arts and Sciences, UP Los Baños, Laguna.Ni Manong Pat ti maysa kadagiti pundador ti Kutibeng, bassit a grupo dagiti mannurat iti Manila, iti arinu-nos ti 1950s, sakbay a nairusuat, idi 1961, ti dakkel a tignay nga am-ammo itan a GUMIL Filipinas. Maysa a Pedro Bucaneg Awardee, nagretiro ni Manong Pat a kas Professor IV iti UP idi 1996.


text:
Kadi Kadi Nain Da Mp3
Kadi Kadi Nain Da Free Mp3,
Kadi Kadi Nain Da Mp3 Download,
Kadi Kadi Nain Da Song,
Kadi Kadi Nain Da Music,
Kadi Kadi Nain Da Gaana,
Kadi Kadi Nain Da Tubidy,
Kadi Kadi Nain Da Mp3jucies,
Kadi Kadi Nain Da SongsLover,
Kadi Kadi Nain Da Mp3mad,
Kadi Kadi Nain Da Webmusic,
Kadi Kadi Nain Da Djmaza,
Kadi Kadi Nain Da Waptrick,
Kadi Kadi Nain Da Wapking,
Kadi Kadi Nain Da Waploft,
Kadi Kadi Nain Da Downloadming,
Kadi Kadi Nain Da Video,
Kadi Kadi Nain Da Indiamp3,
Kadi Kadi Nain Da Funmaza,
Kadi Kadi Nain Da Pagalworld,
Kadi Kadi Nain Da Youtube,
Kadi Kadi Nain Da Mp3hungama,
Kadi Kadi Nain Da Latest Audio,
Kadi Kadi Nain Da Beemp3s,
Kadi Kadi Nain Da Soundcloud,
Kadi Kadi Nain Da DjRemix,


text:
Tulong Para Kadagiti Agassawa ken Nagannak
“Kasanokami nga agballigi iti umuna a tawen a panagtiponmi kas agassawa?” “Kanayon nga agtungpal iti apa ti saritaanmi—ania ti aramidenmi?” “Kasanok a kasarita dagiti annakko maipapan iti seks?” No kasano kaadu ti saludsod dagiti agassawa, kasta met ti kaadu dagiti agituktukon iti sungbat.
Aniaman ti kasasaad ken kulturayo, makaipaay ti Biblia iti praktikal a balakad no kasano a pasayaaten ti relasionyo nga agassawa. Makatulong pay ti Biblia iti panangpadakkel kadagiti annakyo.


text:
Guatemala
Ti Guatemala (i/ˌɡwɑːtəˈmɑːlə/ GWAH-tə-MAH-lə), opisial a ti Republika iti Guatemala (Espaniol: República de Guatemala [reˈpuBlika ðe ɣwateˈmala]), ket maysa a pagilian idiay Tengnga nga Amerika a nabeddengan babaen ti Méhiko iti amianan ken laud, ti Taaw Pasipiko iti abagatan a laud, ti Belis iti amianan a daya, ti Karibe iti daya, ken Honduras ken El Salvador iti abagatan a daya. Ti kalawana ket 108,890 km2 (42,043 mi2) nga addaan ti populasion ti agarup a 13,276,517.
Daytoy ket representatibo a demokrasia, ti kapitoliona ket ti Guatemala de la Asunción, ken naamammoan pay a ti Siudad ti Guatemala. Ti kaadu ti kaimudingan ti biolohia ken ti naisangayan a ekosistema ti Guatemala ket agitited ti panakaidutuken ti Mesoamerika a kas ti biodibersidad a lugar.[4] Ti sigud a Maya sibilisasion ket maysa idi a Mesoamerikano a sibilisasion, a nagtultuloy babaen ti Napalabas a Kalsiko a panawen aginggana ti isasangpet dagiti Espaniol. Dagiti Mayas ket agtaengda idiay Guatemala, Honduras, Belis, ti akin-abagatan a pas-paset iti Méhiko ken akin-amianan a pas-paset iti El Salvador.
Ti Guatemala nagbalin a nawaya manipud ti Espania idi 1821, a kimmuyog iti Mehikano nga Imperio. Kalpasan ti panakawayana a pagilian, tinurayan daytoy kadagiti seri dagiti diktador, a tinulongan babaen ti Nagkaykaysa a Kompania ti Prutas. Ti kinaudi ti maka-20 a siglo, nakita ti Guatemala a naigulo iti 36 a kaatiddog a tawen a sibil a gubat.Kalpasan iti daytoy a gubat, ti Guatemala ket nakasaksi ti ti panagungar ti ekonomiana ken ti nagballigi a demokratiko a panagbutos. Iti kinaudi a panagbutos, a tinengngel idi 2011, ni Otto Pérez Molina iti Partido Patriotiko, ket nangabak ti kinapresidente.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Aguirre, Lily (1949). Ti daga ti agnanayon a primabera: Guatemala, tinaipintas a pagiliak. Patio Press. p. 253.
- ^ a b c d "Guatemala". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi Abril 18, 2012.
- ^ United Nations 2011.
- ^ "biodibersidad a lugar-Mesoamerika-Pakabuklan". Konserbasion Internasional. Naala idi Pebrero 1, 2007.