text:
Ganges
Nagsasabtan: 25°18′N 83°01′E / 25.30°N 83.01°E
Ti Ganges wenno Ganga (IPA: [ˈɡəŋɡaː] (dengngen)), ket maysa a adu a pagbeddengan a karayan ti India ken Banglades. Ti 2,525 km (1,569 mi) a karayan ket agtaud idiay Himalaya idiay Indiano nga estado ti Uttarakhand, ken agayus ti amianan ken daya ti uneg ti Tanap Ganges ti Amianan nga India a mapan idiay Banglades, nga idiay ket agayus idiay Luek ti Bengal. Daytoy ti kaatiddogan a karayan idiay India ken ti maikadua a kalatakan a karayan iti lubong babaen ti panagayus ti danum.[4] Ti labneng ti Ganges basin ket isu ti kaaduan ti populasion a labneng ti karayan iti lubong, nga adda dagiti sumurok a 400 a riwriw a tattao ken ti densidad ti populasion ti agarup a 1,000 nga umili kada kuadrado milia (390/km2).
Ti Ganges ket isu ti kasagraduan a karayan kadagiti Hindu ken isu pay ti pagbiagan dagiti riniwriw nga Indiano nga agtataeng kadagiti igid ti dalanna ken agkamkammatalekda ti daytoy kadagiti inaldaw a kammasapulanda.[5] Daytoy ket nararaeman a kas ti diosen a Ganga iti Hinduismo.[6] Daytoy ket naipakasaritaan pay a nagruna: adu kadagiti dati a kapitolio ti probinsia ken imperio (a kas ti Patliputra,[7] Kannauj,[7] Kara, Kashi, Allahabad, Murshidabad, Munger, Baharampur ken Kolkata) ket mabirukan kadagiti igidna.
Ti Ganges ket mairanggo kadagiti lima a karugitan a karayan iti lubong idi 2007,[8] nga adda ti agpang ti fecal coliform iti kayrayan idiay asideg ti Varanasi ti ad-adu ngem sangagasut a beses nga opisal a patingga ti Indiano a gobierno. Ti rugit ket sanna laeng a dangran dagiti tao, ngem dagiti pay 140 a sebbangan ti ikan, 90 a sebbangan ti anpibio ken ti nadangran a delpin ti karayan Ganges.[8] Ti Tignay a Plano ti Ganga, ti maya mga enbironmental a tignay a panagdalus ti karayan, ket agdama a maysa nangruna pannakapaay,[9] gapu ti padaksen ken ti kaawan ti teknikal a kalaing, ti kaawan ti enbironmental a panagplano, dagiti Indiano a tradison ken pammati, ken ti kaawan ti suporta manipud kadagiti relihioso a turay.
Paglasatan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Ganges ket mangrugi idiay pagsasabtan iti karayan Bhagirathi ken Alaknanda. Ti Bhagirathi ket naipanpanunotan nga isu ti agpayso a taudan iti Hindu a kulura ken mitolohia, urayno ti Alaknanda ket atatiddog.[10][11] Ti taudan ti danum ti Alakananda ket naporma babaen ti pannakatunaw ti niebe manipud kadagiti patok ti Nanda Devi, Trisul, ken Kamet. Ti Bhagirathi ket agpanagto manipud iti sakaanan ti Glasier Gangotri , idiay Gaumukh, iti kangato iti 3,892 m (12,769 ft).[12]
Urayno adda dagiti babassit nga alog a mangbukel kadagiti taudan ti danum ti Ganges, dagiti innem a kadakkelan ken dagiti pagsasabtanda ket naikedkeddeng a sagrado. Ti innem a taudan ti danum nga alog ket dagiti karayan Alaknanda, Dhauliganga, Nandakini, Pindar, Mandakini, ken Bhagirathi. Dagiti lima a pagsasabtan, a naam-ammuan a kas ti Panch Prayag, ket adda iti agid ti Alaknanda. dagitoy ket ti, iti agpababa nga anod nga urnos, Vishnuprayag, a ti ayan ti pagtiponana ti Dhauliganga ken ti Alaknanda; Nandprayag, nga ayan ti tiponan ti Nandakini; Karnaprayag, nga ayan ti tiponan ti Pindar, Rudraprayag, nga ayan ti tiponan ti Mandakini; ken ti kanungpalan, ti Devprayag, nga ayan ti tiponan ti Bhagirathi iti Alaknanda tapno mangporma ti pakaitutopan ti Karayan Ganges.[10]
Kalpasan ti panagayayosna iti 250 kilometro (160 mi)[12] babaen ti nailet a ginget ti Himalaya, ti Ganges ket rummuar manipud kadagiti bantay babaen ti Rishikesh, ken sumrek idiay kadagaan ti Gangetiko a Tanap idiay peregrino nga ili ti Haridwar.[10] Idiay Haridwar, ti maysa apenend ket mangturong kadagiti danumna idiay Kanal Gangesl, a mangsibog ti rehion ti Doab iti Uttar Pradesh, a ti karayan, iti panaglaslasatna ket agarup nga agpa-abagatan alaud aginggan iti daytoy a puntos, ket mangrugi nga agayusen iti abagatan a daya babaen kadagiti tanap ti akin amianan nga India.
Ti Ganges ket sumurot iti maysa a 800-kilometro (500 mi) nga agararko a panaglasat a manglabas kadagiti siudad ti Kannauj, Farukhabad, ken Kanpur. Iti panaglablabasna daytoy ket makitiptipon babaen ti Ramganga, a mangitited ti ti natimbeng a tinawen apanagayos iti agarup a 500 m3/s (18,000 cu ft/s).[13] Ti Ganges ket tumipon iti Yamuna idiay Triveni Sangam idiay Allahabad, ti maysa a nasantuan apagsasabtan iti Hinduismo. Iti pagsasabtanda ti Yamuna ket dakdakkel ngem ti Ganges, a mangit-ited ti agarup a 2,950 m3/s (104,000 cu ft/s),[13] wenno agarup a 58.5% iti naitipo a panagayos.[14]
Itan ket agayayos nga agpadaya, ti karayan ket sabtenna ti Karayan Tamsa (tinawtawagan pay itiTons), nga gayayos iti amianan manipud iti Kabanbantayan Kaimur ken mangiited ti natimbeng a pabagayos iti agarup a 190 m3/s (6,700 cu ft/s). Kalpasan ti Tamsa ti Karayan Gomti ket tumipon, nga agayayos iti abagatan manipud iti Himalaya. Ti Gomti ket mangitited ti natimbeng a tinawen a panagayos iti agarup a 234 m3/s (8,300 cu ft/s). Ken kalpasan daytoy ti Karayan Ghaghara, nga agayayos met laeng nga agpa-abagatan manipud iti pagtiponan ti Himalaya. Ti Ghaghara, nga adda iti natimbeng a tinawen apanagayos iti agarup a 2,990 m3/s (106,000 cu ft/s), ket isu ti kadakkelan a tributario ti Ganges. Kalpasan ti Ghaghara a pagsasabtan ti Ganges ket tiponan manipud iti abagatan babaen ti Karayan Son, a mangited ti agarup a 1,000 m3/s (35,000 cu ft/s). Ti Karayan Gandaki, ken ti Karayan Kosi , ket agtipon manipud iti amianan, a mangitited ti agarup a 1,654 m3/s (58,400 cu ft/s) ken 2,166 m3/s (76,500 cu ft/s). Ti Kosi ket isu ti maikatlo a kadakkelan a tibutario ti Ganges, kalpasan ti Ghaghara ken Yamuna.[13]
Iti malabsan a baetan ti Allahabad ken Malda, Laud a Bengal, ti Ganges ket labsanna dagiti ili ti Chunar, Mirzapur, Varanasi, Ghazipur, Patna, Bhagalpur, Ballia, Buxar, Simaria, Sultanganj, ken Saidpur. Idiay Bhagalpur, ti karayan ket mangrugi nga gayos iti abagatan-abagatan adaya ket idiay Pakur, daytoy ket mangrugi ti panagpabassitna iti panagsangsanga iti umuna a distributario, tiBhāgirathi-Hooghly, a pagbalinan ti Karayan Hooghly. Sakbay ti pagbeddengan ti Banglades ti Farakka Barrage ket mangtengngel ti panagayos ti Ganges, a mangiturturong ti danum iti maysa a pangipakanan a kanal a mangisilpo iti Hooghly para iti panggep a panagikkat ti lan-ak. Ti Karayan Hooghly ket pinorma babaen ti panagsabsabat ti Karayan Bhagirathi ken Karayan Jalangi idiay Nabadwip, ken ti Hooghly ket adda dagiti adu a bukodna a tributario. Ti kadakkelan ket ti Karayan Damodar, a daytoy ket adda ti kaatiddog iti 541 km (336 mi) , nga adda ti pagatianan a labneng iti 25,820 km2 (9,970 sq mi).[15] Ti Karayan Hooghly ket maatianan iti Luek ti Bengal idiay asideg tir Isla ti Sagar. Iti baetan ti Malda ken ti Luek ti Bengal, ti Karayan Hooghly ket labsanna dagiti ili ken dagiti siudad ti Murshidabad, Nabadwip, Kolkata ken Howrah.
Kalpasan ti iseserrekna iti Bangladeh, ti kangrunaan a sanga ti Ganges ket naamammuan a kas ti Padma. Ti Padma ket tiponan babaen ti Karayan Jamuna, ti kadakkelan a distributario ti Brahmaputra. Iti adayo pay nga agpa-ababa nga ayos, ti Padma ket tumipon iti Karayan Meghna, ti maikadua a kadakkelan a distributario ti Brahmaputra, ken mangala ti nagan ti Meghna iti iseserekna iti Meghna nga Estuario, a maatianan idiay Luek ti Bengal.
Ti Delta Ganges, ket ket nagruna pormaen ti dakkel, nga adu ti sedimentona nga ayos ti karayan Ganges ken Brahmaputra , ket isu daytoy ti kadakkelan a delta iti lubong, iti agarup a 59,000 km2 (23,000 sq mi). Daytoy ket gumay-at iti 322 km (200 mi) idiay igid ti Luek ti Bengal.
Ti laeng karayan Amasona ken Kongo ti adda ti ad-adu a natimbeng a panagayus ngem ti naitipon a panagayus ti Ganges, ti Brahmaputra, ken ti Surma-Meghna a sistema ti karayan. Iti napno a panaglayus ti Amasona laeng ti dakdakkel.
Heolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti sublontinente ti India ket naisanglada iti ngato ti tektonika a plato ti India, ti bassit a plato iti kaunegan ti Indo-Australian Plata.[16] Daytoy a panangilawag a proseso ti heolohiko ket nangrugi idi pitopulo a riwriw a tawtawen, idi kas paset ti akin-abagatan a nalatak a kontinente ti Gondwana, nangrugi datoy ti amianan a nagpadaya a panaganud a nagpaut ti limapulo a riwriw a tawtawen iti ballasiw idi ti saan pay a naporma a Taaw Indiano.[16] Ti simmarsaruno a panagdungpar ti subkontinente iti Eurasiano a Plato ken ti subduksion iti sirokna, ket isu ti nangpataud ti Himalaya, ti kanagtuan a bambantay iti planeta.[16] Iti dati a sirok ti baybay a dagus nga abagatan iti rumrummuar a Himalaya, ti panaggungunay ti plato ket nagpartuat ti dakkel a kalasugan, a nain-inut a napunno kadagiti sedimento nga inyeg babaen ti Indus ken dagiti tributariona ken ti Ganges ken dagiti tributariona,[17] ket mangporma itan ti Tanap Indo-Gangetiko.[18]
Ti Indo-Gangetiko a Tanap ket heolohiko a naamammuan a kas maysa kasakbayan a naadalem wenno labneng ti kasakbayan a daga.[19]
Hidrolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti hidrolohia ti Karayan Ganges ket narikut unay, a naipangpangruna ti rehion ti Delta Ganges. Ti maysa a resulta ket dagiti nadumaduma awaya ti panangikeddeng ti kaatiddog ti karayan, ti panagayusna, ken ti kadakkel ti labneng a pagayusan ti danumna.
Ti nagan aGanges ket inus-usar para iti karayan a nagbaetan ti nagsasabtan dagiti karayan Bhagirathi ken Alaknanda, idiay Himalaya, ken ti pagbeddengan ti India-Banglades, idiay asideg ti Penned Farakka ken ti umuna a pagsasangaan iti karayan. Ti kaatiddog ti Ganges ket kankanayon a naibagbaga a gangani a sumurok a kaatiddog iti 2,500 km (1,600 mi), agarup a 2,505 km (1,557 mi),[20] aginggana ti 2,525 km (1,569 mi),[21][14] wenno mabalin a 2,550 km (1,580 mi).[22] Kadagitoy a kaso ti taudan ti karayan ket kadawyan a naipagpagarup a ti Karayan Bhagirathi, Glasier Gangotri idiay Gomukh, ken ti sabanganna nga isu ti sabangan ti Karayan Meghna idiay Luek ti Bengal.[21][14][20][22] Sagpaminsan a ti taudan ti Ganges ket naikedkeddeng nga adda idiay Haridwar, nga adda idiay dagiti waig ti taudan ti danumna iti Himalayan ket mapan idiay Gangetiko a Tanap.[15]
Iti dadduma pay a kaso, ti kaatiddog ti Ganges ket nai-tited para iti distributariona iti Karayan Hooghly, nga at-atiddog ngem ti kangrunaan a rummuaranna babaen ti Karayan Meghna, a pangibanagan ti kaatiddog ti agarup a 2,620 km (1,630 mi), manipud iti taudan iti Bhagirathi,[23] wenno 2,135 km (1,327 mi), manipud idiay Haridwar aginggana idiay sabangan ti Hooghly.[15] Dagiti dadduma pay a kaso ti kaatiddog ket naibagbaga nga agarup a 2,240 km (1,390 mi), manipud iti taudan ti Bhagirathi aginggan idiay pagbeddengan ti Banglades, nga idiay ket agbalbaliw ti naganna iti Padma.[24]
Para pay dagiti kapadpada a rason, dagiti taudan ket maigiddiat ti kadakkel ti pagayusan ti danum a labneng ti karayan. Ti labneng ket sakupenna dagiti uppat a pagilian, ti India, Nepal, Tsina, ken Banglades; dagiti sangapulo ket maysa nga estado ti India, Himachal Pradesh, Uttarakhand, Uttar Pradesh, Madhya Pradesh, Chhattisgarh, Bihar, Jharkhand, Punjab, Haryana, Rajasthan, Laud a Bengal, ken ti Kappon a Teritorio ti Delhi.[25] Ti labneng Ganges, a mairaman ti delta ngem saan a dagiti labneng ti Brahmaputra wenno Meghna, ket agarup a 1,080,000 km2 (420,000 sq mi), a dagiti 861,000 km2 (332,000 sq mi) ket adda idiay India (agarup a 80%), 140,000 km2 (54,000 sq mi) idiay Nepal (13%), 46,000 km2 (18,000 sq mi) idiay Banglades (4%), ken 33,000 km2 (13,000 sq mi) idiay Tsina (3%).[26] Sagpaminsan a ti Ganges ken dagiti pagayusan a labneng ti Brahmaputra–Meghna ket naitiptipon para iti dagup iti agarup a 1,600,000 km2 (620,000 sq mi),[27] wenno 1,621,000 km2 (626,000 sq mi).[28] Ti naitiptipon a labneng ti Ganges-Brahmaputra-Meghna (naipangyababaan iti GBM wenno GMB) a pagayusan ti danum a labneng ket naiwarwaras iti ballasiw ti Banglades, Butan, India, Nepal, ken Tsina.[29]
Ti labneng ti Ganges ket sumakop manipud iti Himalaya ken ti Transhimalaya iti amianan, aginggan kadagiti bangkirig iti kabambantayan ti Vindhya iti abagatan, manipud kadagiti akindaya bangkirig ti Aravalli iti laud aginggana ti banak Chota Nagpur ken ti delta Sunderbans iti daya. Ti adu a paset ti panagayus manipud iti Ganges ket agtaud manipud iti sistema ti bantay Himalaya. Iti kaunegan ti Himalaya, ti labneg ti Ganges ket maiwarwaras ti gangani a 1,200 km manipud iti Yamuna-Satluj a pakabingayan idiay igid ti pantok ti Simla a mangporma ti pagbeddengan iti labneng ti Indus iti laud aginggana ti Pantok ti Singalila idiay igid ti pagbeddengan ti Nepal-Sikkim a mangporma ti pagbeddengan iti labneng ti Brahmaputra iti daya. Daytoy a pase ti Himalaya ket aglaon iti 9 kadagiti 14 a kangatuan a tuktok iti lubong iti sumurok a kangato iti 8,000 m, a mairaman ti Bantay Everest nga isu daytoy ti kangatuan a puntos ti labneng ti Ganges . Dagiti dadduma pay a pantok ti sumurok a 8,000 m idiay labneng ket ti Kangchenjunga, Lhotse, Makalu, Cho Oyu, Dhaulagiri, Manaslu, Annapurna ken ti Shishapangma. Ti Himalaya a paset ti labneng ket mangiraman ti abagatan-daya a paset ti estado ti Himachal Pradesh, ti intero nga estado ti Uttarakhand, ti intero a pagilian ti of Nepal ken ti kaadaywan a paset ti amianan-laud nga estado ti Laud a Bengal.
Ti panagayus ti Ganges ket maigiddiat pay babaen ti taudan. Kankanayon a ti panagayus ket naibagbaga para iti sabangan ti Karayan Meghna, isunga naitiptipon ti Ganges iti Brahmaputra ken Meghna. Daytoy ket pagbanagan ti natimbengan a dagup ti tinawen a panagayuis iti agarup a 38,000 m3/s (1,300,000 cu ft/s),[28] wenno 42,470 m3/s (1,500,000 cu ft/s).[23] Iti dadduma pay a kaso ti natimbeng a tinawen a panagayus ti Ganges, Brahmaputra, ken ti Meghna ket naisinsinada a nait-ited, iti agarup a 16,650 m3/s (588,000 cu ft/s) para iti Ganges, agarup a 19,820 m3/s (700,000 cu ft/s) para iti Brahmaputra, ken agarup a 5,100 m3/s (180,000 cu ft/s) para iti Meghna.[21]
Dagiti nailinia a dakamat[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Jain, Agarwal & Singh 2007. sfn error: nadumaduma a mapuntaan (2×): CITEREFJainAgarwalSingh2007 (tulong)
- ^ a b Kumar, Singh & Sharma 2005.
- ^ Suvedī 2005.
- ^ Ti Ganga: ti panagusar ti danum idiay Indiano a subkontinente, babaen ni Pranab Kumar Parua, p. 33
- ^ "US TV host takes dig at Ganges". Zeenews.com. 16 Disiembre 2009. Naala idi 4 Hulio 2012.
- ^ Bhattacharji, Sukumari; Bandyopadhyay, Ramananda (1995). Dagiti Sarita ti Devi. Orient Blackswan. p. 54. ISBN 978-81-250-0781-4. Naala idi 27 Abril 2011.
- ^ a b Ghosh, A. Ti Ensiklopedia ti Indiano nga arkeolohia. BRILL. p. 334. ISBN 978-90-04-09264-8. OCLC 313728835. Naala idi 27 Abril 2011.
- ^ a b kapanan ti 1 Abril 2007 (1 Abril 2007). "Matmatayen ti Ganga, pumatay a rugit". Greendiary.com. Naala idi 4 Hulio 2012.
- ^ "Agdalus Wenno Matay", The Times of India, 19 Marso 2010
- ^ a b c "Karayan Ganges". Encyclopædia Britannica. 2011. Naala idi 23 Abril 2011.
- ^ Penn, James R. (2001). Dagiti karayan ti lubong: ti sosisal, heograpiko, ken enbironmenta a taudan ti libro. ABC-CLIO. p. 88. ISBN 978-1-57607-042-0. Naala idi 23 Abril 2011.
- ^ a b C. R. Krishna Murti; Gaṅgā Pariyojanā Nideśālaya; Komite ti Enbironmento a Panagsukisok ti India (1991). Ti Ganga, a sientipiko a panagadal. Northern Book Centre. p. 19. ISBN 978-81-7211-021-5. Naala idi 24 Abril 2011.
- ^ a b c Jain, Sharad K.; Agarwal, Pushpendra K.; Singh, Vijay P. (2007). Hydrolohia ken danum a rekurso ti India. Springer. p. 341. ISBN 978-1-4020-5179-1. Naala idi 26 Abril 2011.
- ^ a b c Gupta, Avijit (2007). Dadakkel a karayan: heomorpolohia ken panangtaripatu. John Wiley ken Annak a Lallaki. p. 347. ISBN 978-0-470-84987-3. Naala idi 23 Abril 2011.
- ^ a b c Dhungel, Dwarika Nath; Pun, Santa B. (2009). Ti Nepal-India Danum a Kumadduaan: Dagiti Karit. Springer. p. 215. ISBN 978-1-4020-8402-7. Naala idi 27 Abril 2011.
- ^ a b c Ali, Jason R.; Jonathan C. Aitchison (2005). "Kalatakan nga India". Earth-Science Reviews. 72 (3–4): 170–173. doi:10.1016/j.earscirev.2005.07.005.
- ^ Dikshit & Schwartzberg 2007, p. 7.
- ^ Prakash, B.; Sudhir Kumar; M. Someshwar Rao; S. C. Giri (2000). "Dagiti holoseno tektoniko a panagggunay ken ti pagbennatan a lugar kadagiti akinlaud a Gangetiko a tanap" (PDF). Current Science. 79 (4): 438–449.
- ^ Dmowska, Renata (2003). Dagiti Panagpasayaat ti Heopisika. Academic Press. p. 14. ISBN 978-0-12-018846-8. Naala idi 6 Mayo 2011.
- ^ a b Merriam-Webster (1997). Heograpiko a Diksionario ti Merriam-Webster. Merriam-Webster. p. 412. ISBN 978-0-87779-546-9. Naala idi 23 Abril 2011.
- ^ a b c Sharad K. Jain; Pushpendra K. Agarwal; Vijay P. Singh (5 Marso 2007). Hidrolohia ken dagiti danum a rekurso ti India. Springer. pp. 334–342. ISBN 978-1-4020-5179-1. Naala idi 18 Abril 2011.
- ^ a b L. Berga (25 Mayo 2006). Dagiti Penned ket dagiti Pagidulinan ti Danum, dagiti Kagimongan ken Enbironmento ti Maika-21 a Siglo: Dagiti Nagbanagan ti Internasional a Timpuyogan dagiti Penend kadagiti Kagimongan iti Maika-21 a Siglo, Maika-22 nga Internasional a Kongreso kadagiti Dadakkel a Penned (ICOLD), Barcelona, Espana, 18 Hunio 2006. Taylor & Francis. p. 1304. ISBN 978-0-415-40423-5. Naala idi 23 Abril 2011.
- ^ a b Pranab Kumar Parua (3 Enero 2010). Ti Ganga: panagusar ti danum idiay subkontinente ti India. Springer. pp. 267–272. ISBN 978-90-481-3102-0. Naala idi 18 Abril 2011.
- ^ M. Monirul Qader Mirza; Ema. Manirula Kādera Mirjā (2004). Ti dibersion ti danum ti Ganges: dagiti pagbanagan ti enbironmento ken implikasion. Springer. pp. 1–6. ISBN 978-1-4020-2479-5. Naala idi 18 Abril 2011.
- ^ Roger Revelle ken ni V. Lakshminarayan (9 Mayo 1975). "Ti Danum a Makina ti Ganges". Siensia. 188 (4188): 611–616. doi:10.1126/science.188.4188.611.
- ^ Suvedī, Sūryaprasāda (2005). Internasional linteg dagiti dalan ti danum para iti maika-21 a siglo: ti kaso iti karayan Ganges basin. Ashgate Publishing, Ltd. p. 61. ISBN 978-0-7546-4527-6. Naala idi 24 Abril 2011.
- ^ Elhance, Arun P. (1999). Hidropolitika iti Maikatlo a Lubong: suppiat ken pagtitinnulongan kadagiti labneng ti karayan. US Institute of Peace Press. pp. 156–158. ISBN 978-1-878379-91-7. Naala idi 24 Abril 2011.
- ^ a b Arnold, Guy (2000). Dagiti Estratihiko a Dalan iti Lubong. Taylor & Francis. pp. 223–227. ISBN 978-1-57958-098-8. Naala idi 26 Abril 2011.
- ^ Eric Servat; IAHS Internasional a Komision kadagiti Sistema ti Rekurso ti Danum (2002). FRIEND 2002: Rehional Hidrolohia: Panangikabit ti bessang a baetan ti panagsukisok ken panagsanay. IAHS. p. 308. ISBN 978-1-901502-81-7. Naala idi 18 Abril 2011.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Alley, Kelly D. (2002), Kadagiti igid a bangkag ti Gaṅgā: no ti narugit a danum ket sabtenna ti sagrado a karayan, Unibersidad ti Michigan a Pagmalditan, ISBN 978-0-472-06808-1, naala idi 26 Hulio 2011
- Alter, Stephen (2001), Sagrado a dandanum: ti peregrino a pannakapan idiay Karayan Ganges aginggana idiay taudan ti Hindu a kultura, Harcourt, ISBN 978-0-15-100585-7, naala idi 26 Hulio 2011
- Blurton, T. Richard (1993), Hindu nga rate, Unibersidad ti Harvard a Pagmalditan, ISBN 978-0-674-39189-5, naala idi 26 Hulio 2011
- Darian, Steven G. (2001), Ti Ganges iti mito ken pakasaritaan, Motilal Banarsidass Publ., ISBN 978-81-208-1757-9, naala idi 26 Hulio 2011
- Dikshit, K.R.; Joseph E. Schwartzberg (2007), "India: Ti Daga", Encyclopædia Britannica, pp. 1–29 Di naikaskaso ti di ammo a parametro ti
|chapterurl=(tulong); Makasapul ti
|access-date=iti
|url=(tulong)
- Eck, Diana L. (1982), Banaras, siudad iti lawag, Unibersidad ti Columbia a Pagmalditan, ISBN 978-0-231-11447-9, naala idi 26 Hulio 2011
- Eck, Diana (1998), "Gangā: Ti Diosen a Ganges iti Sagrado a Heograpia ti Hindu", iti Hawley, John Stratton; Wulff, Donna Marie (dagiti ed.), Devī: Dagiti Diosen ti India, Berkeley ken Los Angeles: Unibersidad ti California a Pagmalditan; Delhi: Motilal Banarasi Das Publishers. Pp. 352, pp. 137–153, ISBN 81-208-1491-6
- Museo ti Arte ti Kondado ti Los Angeles; Pal, Pratapaditya (1988), Indiano nga Eskultura: 700–1800, Unibersidad ti California a Pagmalditan, ISBN 978-0-520-06477-5, naala idi 26 Hulio 2011
- Markandya, Anil; Murty, Maddipati Narasimha (2000), Panagdalus ti Ganges: ti ngina a pagimbagan iti Aksion a Plano ti Ganga, Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, ISBN 978-0-19-564945-1, naala idi 29 Hulio 2011
- Newby, Eric (1998), Nain-inut a panagpababa idiay Ganges, Lonely Planet, ISBN 978-0-86442-631-4, naala idi 26 Hulio 2011
- Hillary, Sir Edmund (1980), Manipud ti taaw aginggana idiay langit, Ulverscroft, ISBN 978-0-7089-0587-6, naala idi 26 Hulio 2011
- Maclean, Kama (2008), Peregrino ken bileg: ti Kumbh Mela iti Allahabad, 1765–1954, Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan Estados Unidos, ISBN 978-0-19-533894-2, naala idi 27 Hulio 2011
- Pal, Pratapaditya (1997), Dagiti Nainlangitan a Ladawan, dagiti panirigan ti tao: ti Max Tanenbaum nga urnong iti Abagatan nga Asia ken Himalaya nga arte idiay Nailian a Galeria ti Kanada, Nailian a Galeria ti Kanada, ISBN 978-1-896209-05-0, naala idi 27 Hulio 2011
- Parua, Pranab Kumar (2010), Ti Ganga: ti panagusar ti danum idiay subkontinente ti India, Springer, ISBN 978-90-481-3102-0, naala idi 29 Hulio 2011
- Rahaman, M.M. (2009), "Naipagkaykaysa a Panagtaripato ti Labneng Ganges: dagiti suppiat ken namnama para iti rehional a panagrang-ay", Water Policy, 11 (2): 168–190, doi:10.2166/wp.2009.012
- Rahaman, M.M. (2009), "Dagiti pamunganayan iti panagtaripato ti pagbebeddengan a rekurso ti danum ken dagiti Tulagan iti Ganges: Maysa aPanagusig", Internasional a Warnakan iti Panagrang-ay dagiti Rekurso ti Danum, 25 (1): 159–173, doi:10.1080/07900620802517574
- Sack, DA; Sack, RB; Nair, GB; Siddique, AK (2004), "Cholera", Lancet, 363 (9404): 223–33, doi:10.1016/S0140-6736(03)15328-7, PMID 14738797
- Singh, Indra Bir (1996), "Heolohiko nga Ebolusion iti Tanap Ganga", Warnakan iti Palaentolohiko a kagimongan ti India, 41: 99–137
- Stone, Ian (2002), Kanal a Panagsibog idiay Britaniko nga India: Dagiti Perspektibo iti Teknolohiko a Panagbalbaliw iti maysa nga Agtaltalon nga Ekonomia, Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, ISBN 978-0-521-52663-0, naala idi 26 Hulio 2011
- Wangu, Madhu Bazaz (2003), Dagiti ladawan dagiti diosen ti India: dagiti mito, dagiti kaibuksilan, ken dagiti modelo, Abhinav Publications, ISBN 978-81-7017-416-5, naala idi 26 Hulio 2011
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Berwick, Dennison. A walk along the Ganges. Dennison Berwick. ISBN 978-0-7137-1968-0.
- Cautley, Proby Thomas (1864). Ganges canal. A disquisition on the heads of the Ganges of Jumna canals, North-western Provinces. London, Printed for Private circulation.
- Fraser, James Baillie (1820). Journal of a tour through part of the snowy range of the Himala Mountains, and to the sources of the rivers Jumna and Ganges. Rodwell and Martin, London.
- Hamilton, Francis (1822). An account of the fishes found in the river Ganges and its branches. A. Constable and company, Edinburgh.
- Jain, Sharad K.; Agarwal, Pushpendra K.; Singh, Vijay P. (2007). Hydrology and water resources of India. Springer. ISBN 978-1-4020-5179-1.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti napili nga artikulo
- Ganges
- Dagiti karayan ti India
- Dagiti nailian a simbolo ti India
- Dagiti karayan ti Uttarakhand
- Dagiti karayan ti Uttar Pradesh
- Dagiti karayan ti Banglades
- Dagiti sangalubongan a karayan ti Asia
- Dagiti sagrado a karayan
- Dagiti Rigveda a karayan
- Dagiti karayan a pagbeddengan
- Pagbeddengan ti Banglades–India


c: text/html

text:
Guiuan
Ti Guiuan ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Daya a Samar iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Guiuan ket politikal a nabingbingay iti 60 a barbaranggay.[2]
- Alingarog
- Bagua
- Banaag
- Banahao
- Baras
- Barbo
- Bitaugan
- Bungtod
- Bucao
- Buenavista
- Cagdara-o
- Cagusu-an
- Camparang
- Campoyong
- Cantahay
- Casuguran
- Cogon
- Culasi
- Poblacion Ward 10
- Poblacion Ward 9-A
- Gahoy
- Habag
- Hamorawon
- Inapulangan
- Poblacion Ward 4-A
- Lupok (Pob.)
- Mayana
- Ngolos
- Pagbabangnan
- Pagnamitan
- Poblacion Ward 1
- Poblacion Ward 2
- Poblacion Ward 11
- Poblacion Ward 12
- Poblacion Ward 3
- Poblacion Ward 4
- Poblacion Ward 5
- Poblacion Ward 6
- Poblacion Ward 7
- Poblacion Ward 8
- Poblacion Ward 9
- Salug
- San Antonio
- San Jose
- San Pedro
- Sapao
- Sulangan
- Suluan
- Surok
- Taytay
- Timala
- Trinidad
- Tubabao
- Victory Island
- Canawayon
- Dalaragan
- Hagna
- Hollywood
- San Juan
- Santo Niño
- Tagporo
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Guiuan | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Akindaya a Visayas Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion VIII (Daya a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion VIII (Daya a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion VIII (Daya a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion VIII (Daya a Visayas)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Eastern Samar". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Plantilia:1x
{{{1}}}
Panagusar[urnosen ti taudan]
Tuladenna ti umuna nga argumento iti plantilia babaen ti panangipakita a makina.
- Kitaen no kasano nga agkukua ti
{{{1}}}iti maysa a plantilia.
- Kas maysa a metaplantilia, kas pagarigan, agpataud iti
{{1x| }}iti maysa nga etiketa ti
a mapateganto no masukatan ti maresultaan a plantilia, ken saan a kas ti maysa nga etiketa a maaramid kadagiti entidad ti XML/HTML ( ).
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- Plantilia:2x
- Plantilia:3x
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar


text:
Saturno
Ti Saturno ti maika-6 a planeta iti sistema a solar.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Dagiti orbital nga elemento ket mangitudo iti barisentro iti Saturno a sistema ket dagitoy agdagdagos nga oskulador a kuenta iti apag-isu a J2000 a panawen. Ti barisentro a kuantidad ket naited gapu ti, paggiddiatan ti panetario a sentro, saanda a mapadasan kadagiti makita a panagbalbaliw ti tunggal maysa nga aldaw manipud ti panaggunay dagiti bulbulan.
- ^ a b c d e f g h Mangitudo ti agpang iti 1 a baras ti tangatang a presion


text:
George C. Scott
Ni George Campbell Scott (Oktubre 18, 1927 – Septiembre 22, 1999) ket maysa idi nga Amerikano nga aktor ti entablado ken pelikula, direktor, ken produser. Isu ket kaaduan idi nga ammo para iti obrana iti entablado, ken dagiti pay panangipapelna kenni Heneral George S. Patton iti pelikula ti Patton, kas ni Heneral Buck Turgidson iti Dr. Strangelove ni Stanley Kubrick wenno: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb, ken kas ni Ebenezer Scrooge iti 1984 a pelikula ni Clive Donner iti A Christmas Carol.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni George C. Scott iti Wikimedia Commons
- George C. Scott iti Internet Movie Database (iti Ingles)
- George C. Scott iti Internet Broadway Database (iti Ingles)


text:
Medan Hokkien
Ti Medan Hokkien ket ti maysa a lokal a karuay ti Hokkien nga insasao babaen dagiti Insik iti Medan ken Jakarta Indonesia. Daytoy ti lingua franca iti Medan ken dagit pay sabali nga akin-amianan a siudad nga estado ti Amianan a Sumatra a mangpalikmut daytoy, ken ti maysa a subdialekto ti dialekto a Zhangzhou (漳州), a maikuyog iti adu a pannakaus-usar dagiti binulod a balikas ti Indones ken Ingles. Daytoy ket adu a naisasao a dialekto: daytoy ket karkarna a maisurat kadagiti karakter nga Insikgapu ta imparit ti Indonesia ti panagusar kadagiti karakter ti Insik iti panawen ti Baro nga Urnos, ken awan ti pagalagadan ti romanisasion.
Ti apanangiyasping ti Medan Hokkien iti dialekto a Hokkien kadagiti sabali a paggilian a kas ti Malaysia ken Singapur, maawatan pay lang bassit ti Medan Hokkien. Ti agsasao iti Medan Hokkien ket mabalin nga addaan iti kapada nga aweng kas iti agsasao idiay Malaysia ken Singapur. Ti kaasitgan a pannakaipada iti Medan Hokkien ket ti Penang Hokkien. Agpada unay dagitoy dua ken narigat a maibaga ti pagiddiatan no ti agsasao iti Medan Hokkien ket saanna nga ilaok ti pannakisarita iti pagsasao nga Indones.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Podcast ti Medan ken Penang Hokkien (iti Insik a Min Nan)


text:
Tanzania
Ti Tanzania, opisial a ti Nagkaykaysa a Republika ti Tanzania (Swahili: Jamhuri ya Muungano wa Tanzania),[4] ket maysa a pagilian idiay Daya nga Aprika. Daytoy ket nagbeddengan babaen ti Kenya ken Uganda iti amianan; ti Rwanda, Burundi ken ti Demokratiko a Republika ti Kongo iti laud; ken ti Zambia, Malawi ken Mozambique iti abagatan. Ti akindaya a pagbeddengan ti pagilian ket pinorma babaen ti Taaw Indiano. Ti Tanzania ket aglaon pay iti Kilimanjaro, ti kangatuan a bantay iti Aprika.
Ti pagilian ket nabingbingay kadagiti 30 rehion: lima idiay semi-autonomo nga is-isla iti Zanzibar ken 25 idiay kangrunaan a daga ti dati a Tanganyika.[5] Ti daulo ti estado ket ni Presidente Jakaya Mrisho Kikwete, a naelektado idi 2005. Manipud idi 1996, ti opisial a kapitolio ti Tanzania ket isun ti Dodoma, nga idiay ti parlamento ti pagilian ken pakabirukan dagiti opisisna ti gobierno.[6] Iti baetan ti panakawayawaya ken idi 1996, ti nangruna nga aplaya a siudad iti Dar es Salaam ket nagserserbi a kas ti politikal a kapitolio ti pagilian. Tatta nga aldaw, daytoy ket agtultuloy a kangrunaan a komersial a siudad ti Tanzania ken ti de facto a tugaw ti kaaduan a patakder ti gobierno .[5][7] Daytoy ti kangrunaan a pagsangladan ti baybay para iti pagilian ket dagiti naserran ti daga a kaarrubana.
Ti nagan a "Tanzania" ket nagtaud kadagiti nagan ti dua nga estado, ti Tanganyika ken ti Zanzibar, a nagkaykaysa idi 1964 tapno mangporma ti Republika ti Tanganyika ken Zanzibar, ken kalpasan ti isu met laeng a tawen, nanaganan daytoy idi ti Nagkaykaysa a Republika ti Tanzania.[8] Dagiti Artikulo ti Kappon ket isu dagitoy ti kangrunaan a pundasion ti Tanzania.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti posil a tidda ti tattao ken kasakbayan a tattao dagiti hominido ket nabirukan idin idiay Tanzania a napetsaan kadagiti sumurok a 2 riwriw a tawtawen, a mangaramid ti lugar a kas maysa kadagiti kaduogan a naam-ammuan a nataengan a luglugar iti Lubong. Iti kinaud-udi, ti Tanzania ket naipamatmatian a tinataengan babaen dagiti agsasao ti Cushitic ken Khoisan nga agananup-agburburas a komunidad. Idi agarup a 2,000 tawtawen, agsasao ti Bantu a tattao ket nanagrugrugida a simmangpet manipud idiay akinlaud nga Aprika kadagiti serye iti migrasion. Kalpasanna, ti Nilotiko a pastores ket simmangpetda ken nagtultuloyda a napnapan iti lugar aginggana idi maika-18 a siglo.[9]
Ti tattao ti Tanzania ket naigimongda idin iti panagpataud iti landok. Ti tattao a Haya iti Daya nga Aprika ket nagimbentoda ti maysa a kita ti nanagto ti pudotna nga agpug-aw nga orno a nangpalubos kaniada nga agpanday iti karbon a landok iti 1,802 °C (3,276 °F) idi gangani a 2,000 a tawtawen. Ti Shana a sangkaputotan iti Pare a tibu ket nagpatpataudda pay ti landok.
Maysa kadagiti kangrunaan nga arkeolohiko a sitio ti Tanzania ket ti Engaruka idiay Nalatak a Rengngat a Ginget a mangiraman ti maysa a panagsibog ket panagtalon a sistema.
Dagiti agbanbaniaga ken aglaklako manipud idiay Golpo Persiano ken lumaud nga India ket binisbisitada ti aplaya ti Daya nga Aprika manipud idi nasap a milenio AD. Ti Islam ket nasansanay idi diay Aplaya ti Swahili manipud idi nasapa a maikawalo ken maikasiam a siglo AD.[10]
Ti agtutunton iti aplaya a parte, ti Omani a Sultan a ni Seyyid Said ket inyalisna ti kapitoliona idiay Siudad ti Zanzibar idi 1840. Iti las-ud ti daytouy a panawen, ti Zanzibar ket nagbalin nga isu ti sentro para iti Arabo a panaglako ti adipen.[11] Add ti paggiddiatan iti 65% aginggana iti 90% ti naadipen idi ti populasion iti Arabo-Swahili a Zanzibar.[12] Maysa idi kadagiti kadayegan a nagtagtagilako kadagiti adipen iti aplaya ti Daya nga Aprika ket ni Tippu Tip, nga isu idi ket apo a lalaki ti maysa a naadipen nga Aprikano. Dagiti Nyamwezi a naglaklako ti adipen babaen ti pannkaidaulo iti Msiri ken Mirambo.[13] Segun ken ni Timothy Insoll, "Dagiti bilang ket nairehistro ti panag-eksport kadagiti 718,000 nga adipen manipud iti aplaya ti Swahili idi las-ud ti maika-19 a siglo, ken ti panangibai kadagiti 769,000 idiay aplaya."[14]
Iti naladaw a maika-19 a siglo, ti Imperial nga Alemania ket pinarukmana dagiti rehion nga itan ket ti Tanzania (saan a mairaman ti Zanzibar), Rwanda, ken Burundi, ken intiponda dagitoy iti Aleman a Daya nga Aprika. Idi las-ud ti Sangalubongan a Gubat I, ti maysa a panagpadas a panagraut babaen ti Britaniko ket linappedan idi babaen ti Aleman a Heneral a ni Paul von Lettow-Vorbeck, nga isuna ti nangirugi ti napaut a kampania ti gerila a mangsuppiat ti Britaniko. Dagiti kalpasan ti Sangalubongan a Gubat I a tulagan ken ti dokumento ti linteg ti Liga ti Pagpagilian ket nangdesignado ti lugar a kas ti Bilin ti Britaniko, malaksid ti bassit a lugar idiay amianan a laud, a naited iti Behika ken kalpasan daytoy ket nagbalin a ti Rwanda ken Burundi, ken ti pay bassit a lugar idiay abagatan a daya (Trianggulo ti Kionga), a naitipon ti Portuges a Daya nga Aprika (nga itan ket Mozambique).
Ti Britaniko a panagturay ket nagpatingga idi 1961 kalpasan ti nakappia (no kas pagarigan a maipada ti kaarrubana a Kenya) a pannakapan iti wayawaya. Idi 1954, ni Julius Nyerere ket nagpabalin ti maysa a gunglo iti maipapana ti politikal a Nailian a Kappon ti Tanganyika Aprikano (TANU). Ti kangrunaan a gandat ti TANU ket ti gumun-od ti nailian a kinaturay para iti Tanganyika. Nairugi ti maysa a kampania iti panagirehistro kadagiti baro a kamkameng, ken ti kaunegan ti maysa atawen ti TANU ket isu ti nagbalin a nagiyuna kadagiti politikal a gunglo ti pagilian.
Ni Nyerere ket nagbalin nga isu ti Ministro ti administro ti Britaniko a Tanganyika idi 1960 ken nagtultuloy a Kangrunaan a Ministro idi ti Tanganyika ket nagbalin nga opisial a nawaya idi 1961. Idi 1967 ti immuna akinapresidente ni Nyerere ket simmikko iti Kanigid kalpasan ti Arusha a Panagirangarang, a nangikodigo ti maysa a panangitalek iti sosialismo iti pamay-an a Pan-Aprikano. Kalpasan ti Panagirangarang, dagiti banko ket naipaumili, ken dagiti pay adu a dadakkel nga industria.
Kalpasan ti Zanzibar a Rebolusion a nan gipapanaw ti Arabo a dinastia idiay kaarrubana a Zanzibar,[15] a nagbalin a nawaya idi 1963, ti isla ket nakitipon iti nangruna a daga ti Tanganyika tapno mangporma ti maysa apagilian ti Tanzania idi 26 Abril 1964. Ti panagkappon dagitoy dua, urayno tattan, dagiti rehion ket kontrobersial a kaaduan kadagiti Zanzibar (uray dagiti nagay-ayat ti rebolusion) ngem inaw-awat babaen ti gobierno ti Nyerere ken ti Rebolusionario a Gobierno ti Zanzibar gapu kadagiti nagbibingayan a politikal a pateg ken dagiti gandat.
Manipud idi naladaw a tawtawen ti 1970, ti ekonomia ti Tanzania ket dimmakes. Ti Tanzania ket nakilinia pay idi iti Tsina, a manipud idi 1970 aginggana idi 1975 ket nangpinansia ken timmulong a nangbangon ti 1,860-kilometro-long (1,160 mi) a TAZARA a Perokaril manipud idiay Dar es Salaam aginggana idiay Zambia.[16] Manipud idi tawtawen ti tengnga ti 1980, ti gobierno ket nagpinasia babaen ti panagbulbulod manipud iti Internasional a Pundo ti Panguartaan ken napnapan kadagiti reporma. Manipud ti tawtawen ti tengnga ti 1980 ti GDP ti tunggal maysa a tao ti Tanzania ket rimmang-ayen ken naipabassit ti kinapanglaw.[17]
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti 947,303 kuadrado kilometro (365,756 sq mi),[18] ti Tanzania ket ti maika-13 a kadakkelan a pagilian idiay Aprika ken ti maika-31 a kadakkelan iti lubong, daytoy ket nairanggo iti nagbaetan ti hipto ken ti basbassit a Nigeria.[19] Daytoy ket beddenganna ti Kenya ken Uganda iti amianan; ti Rwanda, Burundi, ken ti Demokratiko a Republika ti Kongo iti laud; ken ti Zambia, Malawi, ken Mozambique iti abagatan. Ti Tanzania ket mabirukan idiay akindaya nga aplaya ti Aprika ken daytoy ket addaan iti aplaya iti Taaw Indiano iti agarup a 800 kilometro (500 mi) iti kaatiddog.:page 1245 Daytoy ket mangiraman pay kadagiti nadumaduma nga addaan iti baybay nga is-isla, a mairaman ti Unguja (Zanzibar), Pemba, ken Mafia.:page 1245 Ti pagilian ket isu ti pakabirukan ti kangatuan ken kababaan a puntos idiay Aprika country: ti Bantay Kilimanjaro, iti 5,895 metro (19,341 ft) iti ngato ti pantar ti baybay, ken ti datar ti Danaw Tanganyika, iti 352 metro (1,155 ft) iti baba ti pantar ti baybay.:page 1245
Ti Tanzania ket kabambantayan ken kabakiran idiay amianan a daya, idiay pakabirukan ti Bantay Kilimanjaro. Tallo kadagiti Nalatak a Dandanaw ti Aprika ket sangkapaset dagitoy nga adda iti uneg ti Tanzania. Iti amianan ken iti laud ket mabirukan ti Danaw Victoria, Ati kadakkelan a danaw ti Aprika, ken ti Danaw Tanganyika, ti kaadaleman a danaw ti kontinente, ken naam-ammuan daytoy kadagiti naisangayan a sebbangan iti ikan. Iti abagatan a laud ket mabirukan ti Danaw Nyasa. Ti Sentral Tanzania ket dakkel a banak nga adda met dagiti tanap ken matalon a daga. Ti akindaya nga aplaya ket napudot ken nadam-eg, ken ti Purpuro Zanzibar ket mabirukan met iti baybay.
Dagiti dissuor ti Kalambo idiay akin-abagatan a laud ti rehion ti Rukwa ket dagiti maikadua a kanagtuan ti saan a maalawat a dissuor idiay Aprika ken mabirukan dagitoy idiay asideg ti akin-abagatan a daya nga aplaya ti Danaw Tanganyika idiay pagbeddengan iti Zambia.[20] Ti Konserbasion a Lugar ti Luek Menai ket isu ti kadakkelan a nasalakniban a baybay ti Zanzibar.
Klima[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti klima ket adu nga agdumaduma iti uneg ti Tanzania. Kadagiti kabambantayan, dagiti temperatura ket sumakop iti nagbaetan ti 10 ken 20 °C (50 ken 68 °F) kadagiti tiempo ti panaglam-ek ken kalgawd. Ti dadduma a paset ti pagilian ket addaan kadagiti temperatura a manmano a summuek iti ab-ababa ngem 20 °C (68 °F). Dagiti kapudotan a paset ti panawen ket iti nagbaetan ti Nobiembre ken Pebrero (25–31 °C wenno 77.0–87.8 °F) bayat a ti panaglalam-ek a paset ti panawen ket mapasamak iti nagabetan ti Mayo ken Agosto (15–20 °C wenno 59–68 °F). Ti tinawen a temperatura ket 20 °C (68.0 °F). TNalamiis ti klima kadagiti rehion ti kabambantayan.
Ti Tanzania ket addaan kadagiti dua a nangruna a panagtutudo: ti maysa ket ti uni-modal (Oktubre–Abril) aken ti sabali ket ti bi-modal (Oktubre–Disiembre ken Marso–Mayo).[21] Ti immuna a naibaga ket masanay idiay akin-abagatan, sentral, ken ti akinlaud a paspaset ti pagiliany,ken ti naudi a naibaga ket mabirukan iti amianan manipud idiay Danaw Victoria ken gumay-at iti daya aginggana iti aplaya.[21] Ti bi-modal ket patauden babaen ti migrasion ti Sona ti Intertropikal a Pagtutumpongan.[21]
Administratibo a pannakabingbingay[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi 1972, ti lokal a gobierno iti nangruna a daga ket nawaswas ken sinukatan ti dagus a turay manipud iti sentral a gobierno. Ti lokal a gobierno, nupay kastar, ket naisubli manen idi rugi ti tawtawen ti 1980, idi dagiti konseho ti turay ti away ket nabangon manen. Dagiti panagbubutos ti lokal a gobierno ket napasamak idi 1983, ken dagiti nagannong a konseho ket nangrugi idi 1984. Idi 1999, ti Programa ti Reporma ti Lokal a Gobierno ket inpatignay babaen ti Nailian nga Asemblia , ken nangisaad "ti konprehensibo ken ambissioso a gandat … [nangsakop] kadagiti uppat a banag: desentralisasion ti politika, desentralisasion ti pinansia, desentralisasion ti administration ken binaliwan dagiti sentral-lokal a relasion, a ti gobierno ti nangruna a daga ket addaan kadagiti makabaliw a bileg iti uneg ti batayan ti Batay-linteg."[22]
Ti Tanzania ket nabingbingay kadagiti tallopulo a rehion (mkoa), duapulo ket lima idiay nangruna a daga ken lima idiay Zanzibar (tallo idiay Unguja, dua idiayn Pemba).[23][24] Adda pay dagiti 169 a napartuat a distrito (wilaya), ken ammo pay a kas dagiti turay ti lokal a gobierno. Kadagiti 169 a distrito, 34 ket dagiti urbano a yunit, ken ad-adu bay a naidasig a kas dagiti tallo konseho ti siudad (Arusha, Mbeya, ken Mwanza), dagiti sangapulo ket siam a konseho, ken dagiti sangapulo ket dua a konseho ti ili.[25]
Dagiti urbano a yunit ket addaan iti maysa nga autonomo a siudad, munisipal, wenno konseho ti ili ken nabingbingay kadagiti ward ken mtaa. Dagiti saan nga urbano a yunit ket addaan iti maysa nga autonomo a distrito ngem nabingbingay kadagiti konseho ti purok wenno dagiti turay ti ili (umuna nga agpangl) ken kalpasanna ti vitongoji.[22]
Ti siudad ti Dar es Salaam ket naisangayan gapu ta daytoy ket addaan iti konseho ti siudad a ti pudno a pagturayanna ket tuonenna dagiti tallo a munisipal a konseho. Ti mayor ti konseho ti siudad ket mabutosan babaen ti dayta a konseho. Ti duapulo a kameng ti konseho ti siudad ket buklen dagiti sangapulo ket maysa a tao a binutosan babaen dagiti munisipal a konseho, pito a kamkameng ti Nailian nga Asemblia, ken ti "Nainominado a kamkameng ti parlamento babaen ti 'Espesial a Tugtugaw' para iti babbai". Ti tunggal maysa a munisipal a konseho ket addaan pay iti mayor. "Ti Konseho ti Siudad ket agtignay iti papel ti koordinasion ken mangirebbeng kadagiti banag a mabirukan kadagiti amin a paset dagiti tallo a munisipalidad", a mairaman ti seguridad ken dagiti emerhensia a serbisio.[26][27]
Naatap a biag ken konserbasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Agarup a 38 porsiento ti kalawa ti daga ti Tanzania ket nailasin kadagiti nasalakniban a lugar para ti konserbasion.[28] Ti Tanzania ket addaan kadagiti 16 a nailian a parke,[29] ken maipatinayon pay dagiti nadumaduma a reserba ti ayup ken kabakiran, a mairaman ti Konserbasion a Lugar ti Ngorongoro. Idiay akinlaud a Tanzania, ti Nailian a Parke ti Waig Gombe ket ti lugar ti agdama a panagadal ni Jane Goodall iti panagkukua ti chimpanzee, a nangrugi idi 1960.[30][31]
Ti Tanzania ket kaaduana a biodibersio ken aglaon kadagiti adu a karuay dagiti habitat ti ayup.[32] Idiay tanap ti Serengeti ti Tanzania, ti nabarbasan ti puraw a wildebeest (Connochaetes taurinus mearnsi) ken dagiti dadduma pay a bovidae ket makibinglay iti dakkel a tinawen a a migrasion. Ti Tanzania ket pagtaengan pay dagiti agarup a 130 nga amphibia ken dagiti sumurok a 275 a sebbangan ti reptilia, adu kadagitoy ket nainget nga endemiko ken nairaman iti Dagiti Nalabbasit a listaan dagiti nadumaduma a pagilian ti Internadional a Kappon para iti Konserbasion ti Natura.[33] Ti Tanzania ket nakaparang-ayen iti Tignay ti Plano ti Biodeibersidad tapno mabanagan ti konserbasion dagiti sebbangan.
Politika[urnosen | urnosen ti taudan]
Gobierno[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Tanzania ket estado ti maysa partido nga agturay nga addaan iti Chama Cha Mapinduzi (CCM) a bileg ti partido. Manipud ti pannakapundarna aginggana idi 1992, daytoy laeng idi ti nainkalintegan a napalubosan a partido iti pagilian. Daytoy ket nagbaliw idi 1 Hulio 1992, idi napasayaat ti Batay-linteg:§ 3ken dagiti adu a bilang dagiti linteg a mangpalubos ken mangregulado ti pannakabangon ken operasion iti ad-adu ngem maysa a politikal a partido ket intignay babaen ti Nailian nga Asembilia. Dagiti panagbubutos ti presidente ken amin a tugtugaw ti Nailian nga Asemblia ket natengngel iti Oktubre 2010. Ti CCM ket agtengngel iti agarup a 75 porsiento kadagiti tugaw iti asemblia.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Ti nailian a populasion ket addaan iti 45 a riwriw". Daily News. 1 Enero 2013. Naala idi 30 Enero 2013.
- ^ a b c d "Tanzania". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 2012-04-22.
- ^ "Gini Coefficient". CIA World Factbook. Naala idi 2012-01-25.
- ^ Tanzania. Dictionary.com. Dictionary.com Unabridged (v 1.1). Random House, Inc. (naala idi: 27 Marso 2007). Daytoy ket asitgan ti Swahili a pannkabalikas [tanzaˈni.a]. Nupay kasta, ti /tænˈzeɪniə/ ket nangnangeg pay iti Ingles.
- ^ a b Ahensia ti Sentral nga Intelihensia (2009). "Tanzania". The World Factbook. Naala idi 25 Enero 2010.
- ^ "Ti Nailian a Website ti Tanzania". Tanzania.go.tz. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2012-05-29. Naala idi 2010-05-01.
- ^ "Ti Nailian a Website ti Tanzania: Bariweswes ti pagilian". Tanzania.go.tz. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2012-05-29. Naala idi 2010-05-01.
- ^ "The World Factbook – Tanzania", CIA, 2006
- ^ Phyllis Martin and Patrick O'Meara. Aprika. Maika-3 nga edision. Unibersidad ti Indiana a Pagmalditan.
- ^ Mark Horton ken John Middleton, Ti Swahili: ti sosial a langa ti daga iti agtagtagilako a kagimongan (Oxford, 2000); Derek Nurse ken Thomas Spear, Ti Swahili (Philadelphia, 1985).
- ^ "Naragsak nga Isasangbay iti Pagsurotan ti Pakasaritaan ti Nangisit ti Encyclopædia Britannica". Britannica.com. Naala idi 2010-04-25.
- ^ "Panagtagabu (sosiolohia)". Encyclopædia Britannica Online.
- ^ Ti Daya nga Aprika a panagtagtagilako ti adipen. BBC World Service | Ti Sarita ti Aprika.
- ^ Junius P. Rodriguez (1997). "Ti Naipakasaritaan nga Ensiklopedia iti panagadipen iti lubong". ABC-CLIO. p.623. ISBN 0-87436-885-5
- ^ "Panagipakpakita kadagiti saan pay a naagasana sugat ti Zanzibar". BBC News. Hulio 25, 2009.
- ^ Monson, Jamie (2009). Wayawaya aPerokaril ti Aprika: Kasano a ti Maysa a Panagrang-ay a Gandat ti Insik ket Nagbalbaliw kadagiti Biag ken Kabibiag idiay Tanzania. Unibersidad ti Indiana a Pagmalditan. p. 199. ISBN 0-253-35271-1. Naala idi 2012-02-21.
- ^ Anna Muganda (2004). "Dagiti Ekonomiko a Reporma ti Tanzania – ken dagiti Adal a Naadalan" (PDF).
- ^ "Basic Facts and Figures on Human Settlements, 2012", National Bureau of Statistics, Tanzania Ministry of Finance, 2013, panid 1, naala idi 10 Nobiembre 2014
- ^ "CIA – The World Factbook – Rank Order – Area". Cia.gov. Naala idi 16 Oktubre 2014.
- ^ "Kalambo Falls", Encyclopœdia Brittanica, 2014, naala idi 16 Oktubre 2014
- ^ a b c Zorita, Eduardo; Tilya, Faustine F. (12 Pebrero 2002). "Rainfall variability in Northern Tanzania in the March–May season (long rains) and its links to large-scale climate forcing" (PDF). Climate Research. Inter-Research Science Center. 20: 31–40. doi:10.3354/cr020031. Naala idi 16 Oktubre 2014.
- ^ a b Local Government System in Tanzania, Aspects of Local Self-Government: Tanzania, North-South Local Government Co-operation Programme, The Association of Finnish Local and Regional Authorities, 31 July 2009, naala idi 26 Oktubre 2014
- ^ Dagiti rehion. tanzania.go.tz
- ^ "Tanzania: State Gazettes New Regions, Districts". AllAfrica. 9 Marso 2012. Naala idi 19 Pebrero 2014.
- ^ Population Distribution by Administrative Areas, 2012 Population and Housing Census, National Bureau of Statistics, United Republic of Tanzania, 2013
- ^ "City Status". Dar Es Salaam City Council. Naala idi 19 Pebrero 2014.
- ^ "Local Government (Urban Authorities) Act, 1982, amended 1999" (PDF). Parliamentary On-line Information System. 1999. Naala idi 19 Pebrero 2014.
- ^ "The Impact of Dominant Environmental Policies on Indigenous Peoples in Africa", authored by Soyata Tegegn, in Indigenous People in Africa: Contestations, Empowerment and Group Rights, edited by Ridwan Laher and Korir SingíOei, Africa Institute of South Africa, 2014, page 57, naala idi 16 Oktubre 2014
- ^ "Home". Tanzania National Parks. Naala idi 16 Oktubre 2014.
- ^ "Gombe Stream National Park". Tanzania National Parks. Naala idi 16 Oktubre 2014.
- ^ Nature's Strongholds: The World's Great Wildlife Reserves, authored by Laura Riley and William Riley, Princeton University Press, 2005, page 138, naala idi 16 Oktubre 2014
- ^ "Tanzania", Biodiversity in Sub-Saharan Africa and Its Islands: Conservation, Management, and Sustainable Use, authored by S. N. Stuart and Martin Jenkins, International Union for Conservation of Nature, 1990, page 204, naala idi 16 Oktubre 2014
- ^ "Introduction", Field Guide to Amphibians and Reptiles of Arusha National Park, authored by Edoarado Razzetti and Charles Andekia Msuya, published by Tanzania National Parks, 2002, page 11, naala idi 16 Oktubre 2014
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Tanzania iti Wikimedia Commons
- Gobierno
- Sapasap
- Tanzania a naikabil iti The World Factbook (iti Ingles)
- Tanzania iti Curlie (iti Ingles)
- Wikimedia Atlas iti Tanzania
- Tanzania
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti Bantu a pagilian ken teritorio
- Dagiti pagilian ti Taaw Indiano
- Daya nga Aprika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ingles
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Swahili
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1964
- Dagiti mankomunidad a republika
- Dagiti republika


text:
Is-isla ti Ryukyu
Ti Is-isla ti Ryukyu (琉球諸島, Ryūkyū-shotō),[1] naam-ammuan iti Hapón a kas iti Nansei nga Is-isla (南西諸島, Nansei-shotō, lit. "Abagatan a laud nga Is-isla") ken naam-ammuan pay a ti Ryukyu nga Arko (琉球弧, Ryūkyū-ko), dagitoy ket kawar iti Hapón nga is-isla a naigay-at iti abagatan a laud manipud idiay Kyushu aginggana idiay Taiwan: ti Ōsumi, Tokara, Amami, Okinawa, ken dagiti is-isla ti Sakishima (Miyako ken Yaeyama), nga ti Yonaguni ket isu ti akin-abagatan unay. Ti kadakkelan kadagitoy nga is-isla ket ti isla ti Okinawa.
Dagitoy nga is-isla ket adaanda ti sub-tropikal a klima nga addaan ti saan a mnalamiis unay a tiempo ken napudot a kalgaw. Ti tudo ket napigsa, ken maapektaranna ti panawen ti tudtudo ken bagyo. Malaksid kadagiti nakapalikmut nga Is-isla ti Daitō, daytoy a kawar ti isla ket adda du a nangruna a heolohiko a pagbeddengan, ti Nailet a Baybay ti Tokara a nagbaetan ti Is-isla ti Tokara ken Amami, ken ti Kerama a Buang a nagbaetan ti Is-isla ti Okinawa ken Miyako, a nagbingbingay kadagitoy nga is-isla iti Akin-amianan, Tengnga, ken Akin-abagatn a Ryukyus.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Tsuneyoshi, Ukita (1993). Nihon-dai-chizuchō (Nalatak nga Atlas ti Hapon). Heibonsha. ISBN 4-582-43402-9.


text:
Papa Adriano I
Ni Papa Adriano (c. 700 – 25 Disiembre 795) ket isu ti papa manipud idi 1 Pebrero 772 aginggana idi 25 Disiembre 795. Isu ket anak idi a lalaki ni teodoro, ti maysa a natakneng a Romano.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- dominio a publiko: Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Adrian (popes)". Encyclopædia Britannica (iti Ingles) (Maika-11 nga ed.). Cambridge University Press. Mangiraman daytoy nga artikulo iti teksto manipud iti pablaak a mabirukan itan iti
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Papa Adriano I iti Wikimedia Commons


text:
Gumaca
Ti Gumaca ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Quezon iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Nabingbingay a politikal ti Gumaca iti 59 a barbaranggay.[2]
- Adia Bitaog
- Anonangin
- Bagong Buhay (Pob.)
- Bamban
- Bantad
- Batong Dalig
- Biga
- Binambang
- Buensuceso
- Bungahan
- Butaguin
- Calumangin
- Camohaguin
- Casasahan Ibaba
- Casasahan Ilaya
- Cawayan
- Gayagayaan
- Gitnang Barrio
- Hardinan
- Inaclagan
- Inagbuhan Ilaya
- Hagakhakin
- Labnig
- Laguna
- Lagyo
- Mabini(Pob.)
- Mabunga
- Malabtog
- Manlayaan
- Marcelo H. Del Pilar
- Mataas Na Bundok
- Maunlad (Pob.)
- Pagsabangan
- Panikihan
- Peñafrancia (Pob.)
- Pipisik (Pob.)
- Progreso
- Rizal (Pob.)
- Rosario
- San Agustin
- San Diego (Pob.)
- San Diego (Bukid)
- San Isidro Kanluran
- San Isidro Silangan
- San Juan De Jesus
- San Vicente
- Sastre
- Tabing Dagat (Pob.)
- Tumayan
- Villa Arcaya
- Villa Bota
- Villa Fuerte
- Villa Mendoza
- Villa Nava
- Villa Padua
- Villa Perez
- Villa Principe
- Villa Tañada
- Villa Victoria
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Gumaca | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Calabarzon Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Quezon". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Akinlaud a Baro a Guinea
Ti Akinlaud a Baro a Guinea ket ti parte ti Indonesia a mangbukel ti akinlaud a kagudua ti isla ti Baro a Guinea ken dagiti basbassit nga isla iti laud. Ti rehion ket inadministro a kas dagiti dua a probinsia: Papua ken Laud a Papua. Ti akindaya a kagudua ti Baro a Guinea ket ti pagilian ti Papua Baro a Guinea. Ti populasion ket agarup a 3.6 a riwriw ken buklen dagiti etniko a Papuano, Melanesio, ken Austronesio. Ti rehion ket kaaduan a nasamek a kabakiran nga ayan a pataengan dagiti nadumaduma a tradisional a tribu a kas ti Dani ti Ginget Baliem, ngem ti kaaduan ti populasion ket agtataeng iti wenno dagiti asideg ti lugar ti aplaya. Ti kadakkelan a siudad iti rehion ket ti Jayapura. Ti opisial ken kadawyan a naisasao a pagsasao ket ti Indones. Ti karkulo ti bilang dagiti pagsasao ti tribu iti rehion ket sumakop manipud iti 200 aginggana iti sumurok a 700, a ti kaaduan a naisasao ket mairaman ti Dani, Yali, Ekari ken Biak. Ti kaaduan a relihion ket Kristianidad (masansan a maitipon kadagiti tradisional a pammati) ken sarunuen babaen ti Islam. Dagiti kangrunaan nga industria ket agrikultura, panagkalap, panagpataud ti lana, ken panagmina.
Ti panagtagtagitao ti tao ket nakarkulo a nangrugi idi baetan ti 42,000 ken 48,000 a tawtawen ti napalabas.[1] Tinunton ti Olanda ti rehion ken nangirugi ti obra ti misionario idi maika-19 a siglo. Ti rehion ket inkapet babaen ti Indonesia kadagidi tawen ti 1960. Kalpasan dagiti reporma iti amin a paset ti Indonesia idi 1998, ti Papua ken dagiti sabali a probinsia ti Indonesia ket nakaawatda iti ad-adu a rehional nga autonomia. Idi 2001, naikkan ti kasasaad nga "Espesial nga Autonomia" iti probinsia ti Papua, ngem uray tatta nga aldawen, sangkabassit laeng ti implementasion ken masansan a dinildillaw.[2] Inadministro idi ti rehion kas bugbugtong a probinsia aginggana idi 2003, idi ginudua kadagiti probinsia ti Papua ken Laud a Papua.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Gillespie, Richard (2002). "Dating the First Australians" (PDF). Radiocarbon. 44 (2): 455–72. Naala idi 24 Mayo 2010. Naiyarkibo idi 19 Agosto 2014
- ^ U.S. Dept. of Defence; International Crisis Group; ken International Crisis Group. Naiyarkibo idi 19 Agosto2014.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Pakaammo ti panagbiahe idiay Akinlaud a Baro a Guinea manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)


text:
Richard Stallman
Ni Richard Matthew Stallman (nayanak idi Marso 16, 1953) ti nangbangon iti tignay para iti nawaya a sopwer, ti gandat a GNU, ti Free Software Foundation, ken ti League for Programming Freedom. Isu ti nangimbento iti kapanunotan a copyleft tapno masaluadan dagiti panggep daytoy a tignay, ken tapno mapagtalinaed daytoy a kapanunotan iti nawaras a panagaramat iti GNU General Public License (Sapasap a Lisensia a Publico a GNU) para iti sopwer. Kas maysa a naisalsalumina a programmer, pinutarna ti adu a sopwer a pakairamanan ti GNU Emacs, GNU C Compiler, ken GNU Debugger. Nangrugi isuna iti Projecto a GNU idi Enero 5 1984. Binangonna ti Free Software Foundation idi Oktubre 1985.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Internet Movie Database (iti Ingles), panangilasin ti IMDb nm1128476, Wikidata Q37312, naala idi Oktubre 14, 2015


text:
Agosto 16
Ti Agosto 16 ti maika-228 nga aldaw ti tawen (maika-229 kadagiti bisiesto a tawen) iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 137 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1845 – Gabriel Lippmann, Pranko-Luksemburgo a pisiko ken imbentor (pimmusay 1921)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1920 – John Gilbert Baker, Ingles a botaniko (naipasngay 1834)
- 1938 – Robert Johnson, Amerikano a gitarista ken kumakanta (naipasngay 1911)
- 1977 – Elvis Presley, Amerikano a kumakanta, gitarista ken aktor iti pelikula (naipasngay 1935)


text:
Konstantino ti Natan-ok
Ni Konstantino ti Natan-ok (Latin: Flavius Valerius Aurelius Constantinus Augustus;[1] c. 27 Pebrero 272[2] – 22 Mayo 337), a naamammoan pay a kas ni Konstantino I wenno San Konstantino,[3] ket maysa idi a nga Romano nga Emperador manipud idi 306 aginggana idi 337. Isu ket nadayeg a naamammon a kas ti immuna a Romano nga emperador a nagbalin a Kristiano,[notes 1] Konstantino ken kumaduaan nga Emperador a ni Licinius ket nangipakdaar ti Bilin ti Milan idi 313, a nagirangarang ti panangbaybay-a kadagiti amina relihion iti amin nga kadagupan ti imperio.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ A mabalin a malaksid ni Felipe ti Arabo (r. 244–49). Kitaen ti Felipe ti Arabo iti Kristianidad.[4]
Dakamat[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Iti Klasiko a Latin, Ti opisial nga imperial a titulo ni Konstantino idi ket IMPERATOR CAESAR FLAVIVS CONSTANTINVS PIVS FELIX INVICTVS AVGVSTVS, Imperator Caesar Flavius Constantine Augustus, ti relihioso, ti nagasat, ti di naabak. Kalpasan ti 312, isu ket nagnayon ti MAXIMVS ("ti kalatakan"), ken kalpasan ti 325 sinukatanna ti ("di naabak") iti VICTOR, a kas ti invictus a nangipalpalagip kadagiti kaaduan ti Sol Invictus, ti Dios ti Init.
- ^ Ti pannakaipasngay ket agdumaduma ngem kaaduan kadagiti moderno a historiador ket agus-usar ti c. 272". Lenski, "Panagturay ni onstantino" (CC), 59.
- ^ Kadagiti Dumaya nga Ortodokso, Oriental nga Ortodokso ken dagiti Bisantino a Katoliko a Kristiano. Ti Bisantino a liturhiko a kalendario , a pinalpaliiw babaen ti Simbaan ti Dumay anga Ortodokso ken dagiti Dagiti Simbaan ti Dumaya a Katoliko ti Bisantino a ritos, ket agilislistada kenni Konstantino ken ni inana a niHelena a kas dagiti santo. Urayno isu ket saan a nairamraman iti listaan dagiti santo ti Latin a Simbaan, a saan a mangbigbig kadagiti dadduma a KOnstantino a kas sansanto, isu ket inrarareman babaen ti titulo a "Ti Natan-ok" para kadagiti inparawadna iti Kristianidad.
- ^ I. Shahîd, Roma ken dagiti Arabo (Washington, D.C.: Dumbarton Oaks, 1984), 65–93; H. A. Pohlsander, "Felipe ti Arabo ken Kristianidad", Historia 29:4 (1980): 463–73.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Konstantino ti Natan-ok iti Wikimedia Commons


text:
Plantilia:Kategoria a baw-ing
- Daytoy a plantilia ket nasken laeng a mausar kadagiti panid ti kategoria.
Panagusar
Kas pagarigan: Ti panangibaw-ing manipud ti Kategoria:Politica iti Kategoria:Politika, agikabil ti sumaganad iti Kategoria:Politica ti :
{{Kategoria a baw-ing|Politika}}wenno
{{Kategoria a baw-ing|Kategoria:Politika}}
Daytoy a plantilia ket agnayon kadagiti panid ti kategoria iti Kategoria:Katkategoria ti naalumaymay a baw-ing ti Wikipedia.
Dagiti malaksid
- Dagiti adda linaonna a kategoria ket mailista iti Kategoria:Katkategoria ti naalumaymay a baw-ing ti Wikipedia nga adda linaon (0)
- Dagiti agnanayon a silo iti kaatiddog ti 1 ket mailista iti Kategoria:Parametro ti kahon ti kategoria a baw-ing ti Wikipedia a masapul a masimpa (0) babaen ti ∞.
- Dagiti baw-ing nga awan kadagiti puntaan a panid ket mailista iti Kategoria:Parametro ti kahon ti kategoria a baw-ing ti Wikipedia a masapul a masimpa (0) babaen ti ∃.
Kitaen pay
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar


text:
Enero 26
Ti Enero 26 ti maika-26 nga aldaw ti tawen iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 339 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen (340 kadagiti bisiesto a tawen).
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1925 – Paul Newman, Amerikano nga aktor, negosiante ken pilantropo (pimmusay 2008)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1979 – Nelson Rockefeller, Gobernador ti New York, Bise Presidente iti Estados Unidos (naipasngay 1908)
- 1992 – José Ferrer, taga-Puerto Rico nga aktor (naipasngay 1912)
- 1994 – Yevgeny Leonov, Ruso nga aktor (naipasngay 1926)


text:
Villahermosa
Ti Villahermosa (Panangibalikas nga Espaniol: [ˌbiʝa.eɾˈmosa], Napintas a Purok) ket ti kapitolio ken kadakkelan a siudad ti estado ti Mehiko iti Tabasco, ken ti tugaw ti ili ti Centro . Ti Villahermosa ket nangireporta ti populasion iti 658,524 iti senso idi 2005, bayat a ti ili ti Centro ket addaan kadagiti 558,524 nga agtataeng. Sakupen ti ili ti kalawa iti of 1,612 km2 (622.4 sq mi). Ti siudad ket 863 kilometro (536 mi) manipud iti Siudad ti Mehiko.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig iti Villahermosa iti Wikimedia Commons
- Pakaammo ti panagbiahe idiay Villahermosa manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)


text:
Alexandre François
Ni Alexandre François ket maysa a Pranses a lingguista snga espesialisado iti deskripsion ken ti panagadal kadagiti indihenio apagsasao ti Melanesia. Isu ket maitagikua iti LACITO, ti maysa a sentro ti panagsukisok iti CNRS a mangidedikado iti lingguistika ken antropolohia.
Nakaramiden isuna kadagiti obra a naipangpangruna kadagiti akin-amianan nga isla ti Vanuatu, nga ammo a kas dagiti Is-isla Torres ken Bankas, ti maysa a lugar nga adda ay laeng dagiti sangapulo ket pito nga agdama pay laeng a naisasao. Isu ket nakaipablaak kadagiti deskriptibo a pakaammo iti Mwotlap (2001, 2003), ti pagsasao a kaaduan ti mangisasao iti dayta a lugar.
Idi 2002, inpablaakna iti maysa a monograpo a deskripsion iti Araki, ti maysa a nakaro a naisagmak a pagsasao a naisasao iti bassit nga isla iti abagatan ti Espiritu Santo (Vanuatu).
Idi 2005, isu ket nakibinglay iti maysa a sientipiko nga ekspedision iti Vanikoro (Is-isla ti Solomon), a ti gandatna idi ket ti mangawat iti rebbek ti limned a barko ti Pranses a nabigador a ni La Pérouse idi 1788.[1] Kas maysa a kameng ti multidisiplinario a timpuyogan, isu ket nangirehistro iti masasao a tradision kadagiti populasion ti Melanesia ken Polinesia iti daytoy nga isla, a maipanggep kadagiti nadayeg a representasion iti daytoy a naipakasaritaan a pasamak. Iti dayta nga okasion, dinokumentuanna pay dagiti tallo a pagsasao a naisasao idiay Vanikoro.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ See press release in The Times, 13 Mayo 2005.


text:
Pagsasao a Tboli
Ti Tboli (panangibalikas: /tbɔˈli/), ammo pay a kas Tagabili wenno T'boli, ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay akin-abagatan a Filipinas iti isla ti Mindanao, a naipangpangruna idiay probinsia ti Abagatan a Cotabato ken dagiti pay probinsia ti Sultan Kudarat ken Sarangani. Segun ti senso ti Filipinas manipud idi 2000, gangani dagiti 100,000 a Filipino ket maibagbagada a kas T'boli wenno Tagabili a kas ti patneng a pagsasaoda.
Pannakaidasig[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Tboli ket naidasig a kas kameng ti pagsasao nga Abagatan a Mindanao wenno sanga ti Biliko kadagiti pamilia ti sasao a Filipino. Daytoy ket kabagian ti Bagogo, Blaan, ken Tiruray.
Heograpiko a pannakaiwarwaras[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti lingnguistiko a mapa ti Ethnologue ket ipakpakitana a dagiti agsasao ti Tboli ket naikonsentradoda idiay akin-abagatan a parte ti Abagatan a Cotabato, a naipangpangruna idiay likmut ti Danaw Sebu, ken probinsia ti Sarangani.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Tboli iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Tboli". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
- Awed, Silin A.; Underwood, Lillian B. & Van Wynen, Vivian M. (2004), Tboli-English dictionary, Manila, Philippines: SIL Philippines


text:
BAGUIO CITY – Ad-adalen ita iti mayor ti La Trinidad, Benguet no ipaulogna ti pammilin para iti panakaipatungpal ti 30% wenno skeletal workforce a sistema ti panagtrabaho kadagiti opisina sadiay kagiddan ti panagngato manen ti kaso ti COVID-19 sadiay.
Sigun kenni Mayor Romeo Salda, nakaawat daytoy ti rekomendasyon manipud iti Department of the Interior and Local Government mainaig iti panakaiyemplementar ti skeletal workforce sadiay gapu iti obserbasyon nga umad-adu manen ti kaso iti masakupanna a munisipyo ken gapu metlaeng iti pangta ti Delta variant.
Kinunana nga urayenda ti report ti Municipal Health Office no adda ti panaginnakar a mapaspasamak kadagiti nagduduma nga opisina sadiay sakbay nga ipaulogna ti nasao a pammilin.
Dinakamatna nga iti kanito a masurot ti 30% a capacity kadagiti opisina ket 20-21 laeng nga empleyado ti mapalubusan nga agtrabaho iti innaldaw.
Innayonna a no saanda nga ipatungpal ti nasao a sistema ti panagtrabaho ket limitaranda ti bilang dagiti kliyente nga akomodarenda iti innaldaw.
Kinunana pay nga obserbaranda metlaeng ti transmission rate kadagiti nagduduma nga establishemento sadiay La Trinidad para iti panangirekomendarda iti kapada a sistema ti panagtrabaho.
Iti agdama, agarupen iti 4,300 ti pakabuklan a kaso ti COVID-19 sadiay La Trinidad a pakairamanan dagiti 121 a pimmusay.


text:
Kasibu
Ti Kasibu ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Nueva Vizcaya iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti Kasibu ket nabingbingay a politikal iti 30 a barbaranggay.[2]
- Antutot
- Alimit
- Poblacion (Alloy)
- Bilet
- Binogawan
- Bua
- Biyoy
- Capisaan
- Cordon
- Didipio
- Dine
- Kakiduguen
- Lupa
- Macalong
- Malabing
- Muta
- Pao
- Papaya
- Pudi
- Tokod
- Seguem
- Tadji
- Wangal
- Watwat
- Camamasi
- Catarawan
- Nantawacan
- Alloy
- Kongkong
- Pacquet (Ilongot Res.)
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Kasibu | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Tanap ti Cagayan Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion II (Tanap ti Cagayan)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion II (Tanap ti Cagayan)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion II (Tanap ti Cagayan)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion II (Tanap ti Cagayan)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Nueva Vizcaya". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Plantilia:Kabsat a proyekto
Daytoy ket meta plantilia ket maus-usar para iti panagpartuat kadagiti silpo ti interwiki kadagiti kakabsat a gandat ti Wikipedia. Laglagipen a dagiti silpo ti sabali a pagsasao dagiti sabali a Wikipedia ket nasken a saan nga usaren ti kastoy a porma ti silpo, imbes ket nga ikabil idiay Wikdata.
Panagusar
|text=– teksto ti mensahe
|project=– ti kabsat a gandat a pakaisilpuan. Maus-usar ti panagpili ti maiparang a tatak ti gandat.
|below=– pagpilian a teksto a maiparang iti napno a kaakaba ti aray iti baba ti nangruna a linaon. Sagpaminsan nga usaren
|position=– iyasentar iti left para iti kanigid a pannakaitumpaw ti kahon wenno, iti nasaysayaat nga ipasa babaen ti |position={{{position|}}} tapno mabalin a maiyasentar kada tungngal panid.
Kas pagarigan
{{kabsat a proyekto |project=commons |text=Ti [[Wikimedia Commons]] ket addaan iti midia a mainaig iti: '''''[[Commons:{{{1|Special:Search/{{PAGENAME}}}}}|{{{2|{{{2|{{PAGENAME}}}}}}}}]]''''' }}
Lokasion
Daytoy a plantilia ket nasken a kadawyan a maikabil iti ngato Dagiti silpo ti ruar a paset ti maysa nga artikulo, no ti artikulo ket addaan iti paset para kadagiti silpo ti ruar. No awan daytoy, pangngaasi nga ikabil iti ngato ti kinaudi a paset iti artikulo.
Kadagiti panangilawlawag a panid, daytoy a plantilia ket nasken a mailista iti ngato dagiti dadduma a teksto, ngem iti baba met laeng dagiti plantilia ti panagdalus, ladladawn, dagiti infobox wenno dagiti navbox.
Datos ti plantilia
TemplateData para iti Kabsat a proyekto
Agpartuat ti bassit a kahon nga addaan kadagiti silpo iti maysa nga artikulo kadagiti kabsat a gandat ti Wikipedia.
Kitaen pay
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar
- {{kabsat-nailinia}}, mabalin a kakuyog a plantilia para iti nailinia a panagusar nga addaan kadagiti punglo wenno lennek
- {{igid a kahon}}, ti meta plantilia a maus-usar para kadagiti napatumpaw nga igid a kahon a kas ti {{kabsat a proyekto}}


text:
Romain Rolland
Ni Romain Rolland (29 Enero 1866 – 30 Disiembre 1944) ket maysa a Pranses a dramatista, nobelista, manalaysay, agisarsarita ti arte ken mistiko a nagunggunaan ti Premio Nobel iti Literatura idi 1915.[1]
Biograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Rolland ket naipasngay idiay Clamecy, Nièvre iti pamilia a nabaknang ken agtaltalon. Nagisursurat kadagiti bukodna a kapadasan iti Kaunegan a panagbanbaniaga (1942), isu mismo ti nakakita nga isu ket pannakabagi iti "taga-ugma a sebbangan." Inpakatna dagitoy a tinaudan iti Colas Breugnon idi (1919).
Naala isuna idiay École normale supérieure idi 1886, immuna a nagadal iti philosopia, ngen ti kinawaya ti kararuana ket puonan ti panagbaybay-anna iti daytoy tapno isuna ket saan a mangitulok iti mangituray nga ideolohia. Naalana ti grado ti pakasaritaan iti 1889 ken nagtaeng ti dua a tawen idiay Roma, a ti panakaamammona kenni Malwida von Meysenbug nga isu ket gayyem ni Nietzsche kenni Wagner ken ti panakaduktalna ti Italiano nga obra maestra ket nangikeddeng para iti panagrangrang-ay ti kapanunutanna. Idi nagsubli idiay Pransia idi 1895, naalana ti doktorado a grado babaen ti bukodna a tesis iti Dagiti nagtaudan iti moderno a liriko a teatro ken ti doktoradona a disertasion, Pakasaritaan iti Opera idiay Europa sakbay ni Lully ken Scarlatti.
Ti immuna a librona ket naipablaak idi 1902, idi isu ket agatwen iti 36. Babaen ti panagipatakderna ti 'teatro dagiti tatttao', nakaited isuna kadagiti nagruna a parawad para iti demokratisasion iti teatro. A kas maysa a humanista, inarakupna dagiti obra dagiti pilosopo iti India ("Panakisarsarita kenni Rabindranath Tagore" ken Mohandas Gandhi). Ni Rolland napigsa a naimpluensian babaen ti Vedanta a pilosopia iti India, a naipangpangruna kadagiti obra ni Swami Vivekananda.[2]


text:
Hunio 6
Ti Hunio 6 ti maika-157 nga aldaw ti tawen (maika-158 kadagiti bisiesto a tawen) iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 208 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1850 – Karl Ferdinand Braun, Aleman a pisiko (pimmusay 1918)
- 1875 – Thomas Mann, mannurat nga Aleman, nagunggunaan ti Premio Nobel iti Literatura (pimmusay 1955)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 2005 – Anne Bancroft, Amerikana nga aktres (naipasngay 1931)


text:
Kategoria:Singapur
Dagiti subkategoria
Daytoy a kategoria ket addaan laeng iti sumaganad a subkategoria.
K
- Kultura ti Singapur (1 K)
Pampanid iti kategoria "Singapur"
Daytoy a kategoria ket aglaon laeng iti sumaganad a panid.
- Dagiti pagilian ti Abagatan a daya nga Asia
- Dagiti pagilian nga isla
- Dagiti kapitolio iti Asia
- Dagiti siudad-estado
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Abagatan Tsina
- Dagiti pagilian idiay Asia
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ingles
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Malayo
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Insik


text:
International Standard Name Identifier
Ti International Standard Name Identifier (ISNI) wenno iti Ilokano Sangalubongan a Panagilasin ti Pagalagadan ti Nagan ket maysa a pamay-an para itinaisangayan a panagilasin kadagiti publiko nga entidad dagiti agparparawad kadagiti linaon ti midia a kas dagiti libro, programa ti telebision, ken dagiti artikulo ti warnakan. Dagiti kastoy a panagilasin ket buklen dagiti 16 a numerikala numero a nabingbingay kadagiti uppat a paset.
Daytoy ket naparang-ay babaen dagiti pakaikeddengan iti International Organization for Standardization (ISO) a kas ti Draft International Standard 27729, ti umiso nga alagaden ket naipablaak idi 2012-03-15. Ti teknikal a komite iti 46 ti ISO, ti subkomite 9 (TC 46/SC 9) ket akinrebbeng para iti panagrang-ay iti alagaden.
Ti ISNI ket mangitedto iti ramit para iti panangipalawag kadagiti nagan a mabalin a makaallilaw, ket mangisilpo kadagitoy a datos a maipanggep kadagitoy a nagan a naurnong ken usarenna dagitoy kadagiti amin a sektor kadagiti industria ti midia.


text:
PRAYER FOR MOTHER FRANCISCA
in Ilocano
KARARAG
O Dios. nga Amami. Maidaydayawka kadagiti sasantos gapu iti panagbiagda. Ket makitami ti pannaka-balangat dagiti paraburmo. Ikammatalekmi kenka ti biag ken pagpatulad ni Madre Francisca del Espiritu Santo. Naisangsangayan ti panangsungbatna iti grasiam babaen iti biag ti kina-santo. Kas maysa a Filipina, nagbalin a nasinged Kenka babaen iti panagserbina kadagiti agtutubo, masaksakit ken napanglaw. Dawatenmi, babaen daytoy a kararag a panglagipmi kenkuana. daytoy naisangsangayan a tulongmo a kasapulanmi ....(ibisik ti parabur a dawaten). Sapay koma ta bigbigen ti Simbaan ti kina-santona. tapno agbalin a pagwadan ti kina-pudno kadagiti tattao ken pagilianmi.
Dawatenmi daytoy gapu kadagjti kaikarian ni Jesus. a naasi a nanubbot kadakami ken babaen kadagjti kararag ni Maria. Reina ti Santo Rosario. Amen.
Maysa nga Amami… Ave Maria ken Gloria. ..


text:
Estado ti Mehiko
Ti Estado ti Mehiko (Espaniol: Estado de México, panangibalikas: [esˈtaðo ðe ˈmexiko] (dengngen)) ket maysa kadagiti 32 a Pederal nga Entidad ti Mehiko. Daytoy ti kaaduan ti populasion, ken ti pay kapusekan ti populasion nga estado. Daytoy ket nabingbingay kadagiti 125 nga ili ken ti kapitolio a siudadna ket ti Toluca de Lerdo.
Ti Estado ti Mehiko ket masansan a naipangyababa iti "Edomex" manipud iti Estado de México iti Espaniol, tapno mailasin daytoy manipud ti nagan ti napno a pagilian. Daytoy ket mabirukan idiay Abagatan-Tengnga a Mehiko. Daytoy ket beddengan babaen dagiti estado ti Querétaro ken Hidalgo iti amianan, ti Morelos ken Guerrero iti abagatan, ti Michoacán iti laud, ti Tlaxcala ken Puebla iti daya, ken palikmutanna kadagiti tallo a bangir ti Siudad ti Mehiko (ti dati a Pederal a Distrito).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Estado ti Mehiko iti Wikimedia Commons
Heograpiko a datos a mainaig iti Estado ti Mehiko iti OpenStreetMap
- (iti Espaniol)—Website ti Estado ti Mehiko


text:
Pagsasao a Fanbak
Ti pagsasao a Fanbak ket ti bassit a pagsasao iti pamilia ti sasao nga Austronesio a naisasao idiay Isla Ambrym, Vanuatu.
Tinawtawagan da Lynch ken Crowley (2001) ti pagsasao iti "Orkon". Bayat a dagiti agtataeng iti purok ti Orkon ket naireportada a nagsasaoda idi iti sabali a pagsasao sakbay idi immalisda iti purok ti Fanbak ken insardengda nga insasao para iti pagsasao a Fanbak , ti pagsasao nga inreporta babaen da Lynch ken Crowley ket pundo idi a ti Fanbak. Napanawanen ti purok ti Fanbak, wken dagiti nagtataeng ket agtataengdan kadagiti agsasao iti Amianan nga Ambrym.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Kiddaw ti panabaliw iti dokumentasion para iti fbk.
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Orkon". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.


text:
Instituto ti Smithsoniano
Ti Instituto ti Smithsoniano (Ingles: Smithsonian Institution /smɪθˈsoʊniən/ smith-SOH-nee-ən), ket nabangon idi 1846 "para iti panagpa-adu ken pannakaiwarwaras ti pannakaammo," ket grupo dagiti museo ken dagiti sentro ti panagsukisok nga imatonan babaen ti gobierno ti Estados Unidos. Daytoy ket kasisigud idi a naurnos a kas ti "Nailian a Museo ti Estados Unidos," ngem daytoy a nagan ket saanen a naususar a kas administratibo nga entidad idi 1967.[1] Natermino iti "the nation's attic"[2] para kadagiti amin nga ekletiko a tagikuana kadagiti 137 a riwriw a banbanag,[3] dagiti pagtengngaan dagiti sangapulo ket siam a museo idiay Washington, D.C. ti Instituto, siam a sentro ti pagsukisokan, ken zoo—adu a kadagitoy ket historikal ken arkitektural a dulon—ket isu ti kadakkelan a kastoy a kompleks iti lubong. Dagiti maipatinayon pay a pakultad ket mabirukan idiay rizona, Maryland, Siudad ti New York, Virginia, Panama ken dagiti dadduma pay a lugar, ken dagiti dadduma pay a 168 a museo ket dagiti apiliado ti Smithsoniano. Dagiti tallo pulo a riwriw a tinawen a bisita ti Instituto[4] ket makastrekda nga awan bayad; ti pundo ket agtaud manipud kadagiti daton ti Instituto, dagiti kontribusion a pribado ken manipud ti korporasion, dagiti bayad ti pannakaikameng, suporta ti gobierno, ken panagtagtagilako,konsesion ken dagiti rentas ti linsensia.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Pakasaritaan ti Smithsoniano> Nailian a Museo ti Pakasaritaan ti Amerika". Instituto ti Smithsoniano. Naala idi 21 Hunio 2013.
- ^ Michael Kernan, "A Real 'Nation's Attic'", Smithsoniano, Nobiembre 1997, [1]
- ^ a b "Maipanggep ti Smithsoniano".
- ^ Kitaen ti panid ti web ti "newsdesk" ti Instituto ti Smithsoniano (ti Estadistika), idiay http://newsdesk.si.edu/about/stats
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Opisial a website (iti Ingles)
- Dagiti mapa ti lokasion ti Museo (iti Ingles)
- Sebtro dagiti Urnong ti Panagbiruk ti Smithsoniano (iti Ingles)
- Website ti Edukasion ti Smithsoniano (iti Ingles)
- Website ti Kaatapan ti Smithsoniano (iti Ingles)
- Panid ti web ti Naeskolar a Pagmaliditan ti Instituto ti Smithsoniano (iti Ingles)
- Sentro ti Edukasion ti Siensia ti Smithsoniano (iti Ingles)


text:
Awan ti entablado a naarkosan. Awan ti seremonia. Awan ti panagmartsa. Awan ti naisangsangayan a sangaili (guest of honor and speaker). Awan ti dupudop a tatta-o (crowd). Simple laeng a panagturpos babaen iti online via internet wenno babaen iti house-to-house awarding ti diplomas, certificates, ken medals. Ti nasken, basta pormalidad nga adda makuna a panagturpos wenno graduation exercises dagiti estudiantes iti elementary, high school, ken college.
Dayta ti senaryo a naaramid, maar-aramid ken maaramidto pay laeng no panagturpos wenno graduation exercises iti pagsasaritaan bayat iti agtultuloy a pangta ti coronavirus 2019 (COVID-19) pandemya.
Ti rason, tapno mailiklik dagiti ubbing, nagannak ken mangisurssuro ti peggad a parnuayen iti pagbutbutngan a virus a nangkeltayen ti adu a biag ditoy pagiliantayo a Pilipinas ken iti sangalubongan.
Kas ehemplo, itoy a lawas, maysa a pribado nga high school ditoy sentro ti Laoag City ti nangkanselar ti plano a simple mobile graduation rites kas panag-ad-adnad kontra ti COVID-19 numan pay nainget ti panangsurot ti protocol a panagusar ti face masks, panang-obserbar ti social distancing ken hand sanitizing.
Dagiti nagannak ken guardians ti mismon a napan iti eskuela a nangala kadagiti diploma, medalya ken sertipiko dagiti annakda. Kalpasanna, pinag-unipormeda sada renitrato ida para personal a souvenir photos iti pamiliada ken mausar pay dagiti pictures da para iti yearbook dagiti graduates.
Ti laksid a naganus pay laeng ti panpanunot dagitoy nga ubbing, maawatanda ti rasones no pay a simple laeng ti panagturposda iti eskuela.
Ti sumaruno a karit, no kasano a sangnguen ti masakbayan, ita ta awan ti face-to-face classes no di ket pasigto nga online ken module teaching ti systema edukasyon. Ti biang dagiti nagturpos ti kolehio, awan pay laeng ti masnop a pagtrabahuan. Nagasat dagiti alibtak, Andingayentay, dagiti agkatangkatang.#


text:
Isabela
Ti Isabela ket maysa a probinsia iti Filipinas a masarakan iti Tanap ti Cagayan (Rehion II) iti Luzon. Ti ili ti Ilagan ti kapitoliona ket kaaripingna iti abagatan dagiti probinsia ti Aurora, Quirino, Nueva Vizcaya ken Ifugao; iti lumaud, dagiti probinsia ti Mountain Province ken Kalinga; ken iti amianan, ti probinsia ti Cagayan. Ti Isabela ti maikadua a kadakkelan a probinsia iti Filipinas, ken ti kadakkelan iti isla ti Luzon.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Addaan ti Isabela iti 3 a siudad ken 34 nga ili.
Siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
- Alicia
- Angadanan
- Aurora
- Benito Soliven
- Burgos
- Cabagan
- Cabatuan
- Cordon
- Delfin Albano (Magsaysay)
- Dinapigue
- Divilacan
- Echague
- Gamu
- Jones
- Luna
- Maconacon
- Mallig
- Naguilian
- Palanan
- Quezon
- Quirino
- Ramon
- Reina Mercedes
- Roxas
- San Agustin
- San Guillermo
- San Isidro
- San Manuel
- San Mariano
- San Mateo
- San Pablo
- Santa Maria
- Santo Tomas
- Tumauini
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti daulo ti probinsia: Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno, Siudad ti Quezon- Naala idi 06 Enero 2013
- ^ Tanap ti Cagayan Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion II (Tanap ti Cagayan)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion II (Tanap ti Cagayan)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion II (Tanap ti Cagayan)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion II (Tanap ti Cagayan)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Isabela". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.


text:
George H. W. Bush
Ni George Herbert Walker Bush (Hunio 12, 1924 – Nobiembre 30, 2018[1]) ket maysa nga Amerikano a politiko a nagserbi idi a kas ti maika-41 a Presidente iti Estados Unidos (1989–93). Isu ket dati a nagserbi a kas ti maika-43 a Bise Presidente iti Estados Unidos (1981–89), maysa a kongregista, maysa nga embahador, maysa a Direktor ti Tengnga a Saririt, ken ti agdama a kalakayan a sibibiag a presidente.
Ni Bush ket naipangay idi idiay Milton, Massachusetts, manipud iti maysa a Senador a ni Prescott Bush kenni Dorothy Walker Bush. Kalpasan ti panakaraut ti Pearl Harbor idi 1941, ni Bush ket intontongkuana panagbasan ti kolehio, ken nagenlista iti Marina ti Estados Unidos idi maika-18 a kasangayanna, ken isu ket nagbalin a ti kaubingan a agpatpatayab idiay Marina iti dayta a panawen. Isu ket nagserbi aginggana ti gibus ti gubat, kalpasan dayto y napan nagadal idiay Unibersidad ti Yale. Nagturpos idi 1948, isu ken ti pamiliana ket immalisda idiay Laud a Texas ken simrek ti lana a negosio, ken nagbalin a milionario babaen ti tawen iti 40.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ "Former President George H.W. Bush Dead at 94". ABC News (iti Ingles). Nobiembre 30, 2018. Naala idi Nobiembre 30, 2018.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Dagiti midia a mainaig ken ni George H. W. Bush iti Wikimedia Commons


text:
Plantilia:Ammom kadi/Septiembre 14
- ... a ni Henri Matisse (nailadawan) ket nakaut-utang idi gapu ti panaggatgatangna kadagiti pinintaan nga obra dagiti rinaraemanna a mairaman ni Vincent van Gogh ken ni Paul Cézanne?
- ... a ti Danaw Victoria ket kompleto a namagaan ti saan a basbassit ngem tallo a beses manipud idi naporma?
- ... a ti Andes ket isu ti kaatiddogan a kontinental a kabambantayan iti lubong?
- ... a ni Al-Ghazali ket tinawtawagan babaen dagiti adu a historiador a kas ti agmaymaysa a kaimpluensiaan a Muslim kalpasan ti Islamiko a propeta a ni Mahoma?
- ... a ti Bangkok ket ammo pay ti pagsasao a Tailandes iti Krung Thep Maha Nakhon wenno Krung Thep a kayatna a sawen ket "siudad dagiti anghel"?


text:
Pagsasao a Pangasinan
Ti Pangasinan ket maysa kadagiti 12 a kangrunaan a pagsasao iti Filipinas ken maar-aramat iti probinsia ti Pangasinan, a kadua ti Ilokano.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Reporta ti Ethnologue para iti Pangasinan
- Website ni Santiago Villafania a mangipangpangruna iti pagsasao ken literatura a Pangasinan
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Pangasinan iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Philippine Census, 2000. Table 11. Household Population by Ethnicity, Sex and Region: 2000
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Pangasinan". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.


text:
Anne Baxter
Ni Anne Baxter (Mayo 7, 1923 – Disiembre 12, 1985) ket maysa idi nga Amerikana nga aktres, bida kadagiti pelikula ti Hollywood, dagiti produksion ti Broadway, ken dagiti serye ti telebision. Nangabak isuna iti maysa a Gungguna ti Akademia ken maysa a Nabalitokan a Globo, ken nainominado para iti maysa nga Emmy.
Apo a babai ni Frank Lloyd Wright, nagadal ni Baxter iti panagarte ken ni Maria Ouspenskaya ken addaan idi iti panagsanay iti entablado sakbay iti immuna a pelikulana iti 20 Mule Team (1940).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b "Anne Baxter"; Integrated Authority File; naala idi: Oktubre 17, 2015; panangilasin ti GND: 119050579.
- ^ a b http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb13929979g; data.bnf.fr; naala idi: Oktubre 10, 2015.
- ^ a b SNAC; naala idi: Oktubre 9, 2017.
- ^ a b Find a Grave; naala idi: Oktubre 9, 2017; ID ti nangitaneman ti: 4039.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Anne Baxter iti Wikimedia Commons
- Anne Baxter iti Internet Movie Database (iti Ingles)
- Anne Baxter iti TCM Movie Database
- Anne Baxter iti Internet Broadway Database (iti Ingles)
- Anne Baxter iti AllMovie
- Anne Baxter iti Find a Grave


text:
Plantilia:Pp-tirtiris
Panagusar[urnosen ti taudan]
- Usaren ti
{{pp-tirtiris}}para iti normal a plantilia
- Usaren ti
{{pp-tirtiris|expiry=Nobiembre 16, 2021}}para iti naisangayan a panagpaso a petsa
- Usaren ti
{{pp-tirtiris|small=yes}}para laeng iti ikono iti ngato
- Usaren ti
{{pp-tirtiris|expiry={{subst:#time:F j, Y|+7 days}}}}para iti naisangayan a panagpaso a paset ti panawen
Laglagipen a ti (UTC) ket automatikonto a mainayon.
Daytoy a plantilia ket saanto a makita kadagiti panid a saana nasalakniban. Pangngaasi a laglagipen a dagiti laeng administrador ti makasalaknib wenno makaikkat iti salaknib. Ti pananginayon daytoy a plantilia ket saan a mangsalaknib iti panid.
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar


text:
Abagatan a Korea
Nagsasabtan: 36°N 128°E / 36°N 128°E
Ti Abagatan a Korea (denggen (tulong·pakaammo)), opisial a ti Republika ti Korea (Koreano: Daehan Minguk denggen), ket maysa a naturay nga estado idiay akin-abagatan a paset iti Koreano a Peninsula.[10] Naipalawag daytoy iti maysa a resolusion ti U.N. idi 1948 a kas daytoy laeng ti nalintegan a gobierno idiay Korea. Ti nagan a "Korea" is ket naala manipud iti Goryeo, maysa a dinastia a nagturay kadagti Tengnga a Panawen.
Dagiti kaarrubana ket ti Tsina iti laud, ti Hapon iti daya, ti Amianan a Korea iti amianan, ken ti Baybay Daya a Tsina iti abagatan. Ti Abagatan a Korea ket naisadag iti natemplado a sona ti amianan nga daytoy ket addan ti kaaduan kabanbantayan a dagdaga. Naksakup daytoy ti dagup a kalawa a 99,392 kuadrado kilometro[11] ken addaan iti populasion ti agarup a 51 a riwriw. Ti kapitoliona ken kadakkelan a siudad ket ti siudad ti Seoul, nga addaan iti populasion iti 10 a riwriw.
Ti arkeolohia ket mangipakpakita a ti Peninsula ti Korea ket sinakup idi babaen ti Akin-baba a Paleolitiko a paset ti panawen (2.6 Ma–300 Ka).[12][13] Ti pakasaritaan ti Korea ket mangrugi ti pannakapundar ti Gojoseon idi 2333 SK babaen ti naipakasaritaan a Dan-gun. Kalpasan ti panagkaykaysa ti Tallo a Pagpagarian ti Korea babaen ni Silla AD 668, ti Korea ket tinurayan idi babaen ti Dinastia a Goryeo (918–1392) ken Dinastia a Joseon (1392–1910). Daytoy ket insilpo babaen ti Imperio ti Hapon isi 1910. Idi patingga ti Maikadua a Gubat ti Sangalubongan, ti Korea ket nabingbingay idi kadagiti sona a panagsakup ti Sobiet ken Estados Unidos. Ti maysa a panagbubutos ket natengngel idti sona ti Estados Unidos idi 1948 a nakaiturongan ti pannakapartuat ti Republika ti Korea. Uray no ti Nagkaykaysa a Pagpagilian ket nangipasa iti resolusion a nangirangang a ti Republika laeng ti nainkalintegan a gobierno idiay Korea, dagiti Sobiet ket nangipatakderda iti kasuppiat a gobierno idiay Amianan.
Nangrugi ti Gubat ti Koreano idi 1950 idi rinaut ti Abagatan dagiti puersa manipud iti Amianan. Nagpaut ti gubat iti tallo a tawen ken nairaman ti Estados Unidos, Tsina, ti Kappon ti Sobiet, ken dagiti dadduma pay a pagpagilian. Ti pagbeddengan a nagbaetan kadagitoy dua a pagilian ket agtultuloy a kas ti kakaruan a napasammakedan iti lubong. Kadagiti dekada a simmaruno, ti ekonomia ti Abagatan a Korea ket dimmakkel unay ken ti pagilian ket nabaliwan iti maysa a nangruna nga ekonomia.[14] Ti sibilian a gobierno ket sinukatanna ti militar a turay idi 1987. Iti agdama, ti Abagatan a Korea ket addaan iti nainget a linteg ti panagtengngel ti paltog a mairanggo kadagiti pagilian nga addaan iti kabassitan a bilang dagiti armas iti tungngal maysa a tao.
Ti Abagatan a Korea ket maysa a presidensial a republika a mangbukel kadagiti 17 nga administratibo a pannakabingbingay ken maysa daytoy a narang-ay a pagilian nga addaan iti nangato unay nga alagaden ti panagbiag. Daytoy ti maikapat a kadakkelan nga ekonomia ti Asia ken ti maika-15 (nominal) wenno Maika-12 (Pagpadaan ti kapigsa ti panag-gatang) a kadakkelan nga ekonomia iti lubong.[15] Ti ekonomia ket pinaadar kadagiti panagiluas, nga adda dagiti pannakaipatenga ti panagpataud kadagiti elektronika, dagiti lugan, dagiti panagaramid ti barko, makina, dagiti petrokimiko ken robotika. Ti Abgatan a Korea ket kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, WTO, ken OECD, ken ti nangpundar a kameng ti APEC ken ti Pantok ti Daya nga Asia.
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti nagan a Korea ket nagtaud manipud iti Goryeo, a mangibagbaga ti taga-ugma a pagarian ti Goguryeo, ti immuna a dinastia ti Korea a binisita babaen dagiti agtagtagilako a Persiano a nangibagbaga iti daytoy iti Koryŏ (Goryeo; 고려) a kas Korea.[16] Ti termino a Koryŏ ket kaaduan pay a nausar tapno mangibaga ti Goguryeo, a bukod a nanginagan kaniana iti Koryŏ idia maika-5 a siglo. Uray ti kaadda dagiti panangiletra iti Corea ken Korea kadagiti pablaak ti maika-19 a siglo, adda met dagiti Koreano a namatmati a ti Imperio ti Hapon, iti dayta a panawen ti panagsakup ti Hapon, ket nangigagara ti naiyalagad a panangiletra iti Korea, a mangaramid ti Hapon nga umuna nga alpabetiko nga agparang.[17]
Babaen ti turay ti Hapon, ti "Joseon" ket nagbalin nga opisial a nagan para iti intero a teritorio, ngem saan daytoy a unibersal nga inaw-awat. Idi las-ud ti daytoy a panawen, adda met dagiti nadumaduma a grupo a nakilaban para iti pannakawayawaya, ti kadayegan ket ti Daehan Minguk Imsi Jeongbu.
Kalpasan ti panagsuko ti Hapon, idi 1945, ti Republika ti Korea (Daehan Minguk) ket naampon idi a kas ti nalinteg a nagan para iti baro a pagilian. Gapu ta ti gobierno ket tinengngelna laeng ti akin-abagatan a paset ti pagilian ti Koreano a Peninsula, naaramid idi ti inpormal a termino ti Abagatan a Korea , ken nagbalbalin daytoy a kadawyan iti Akinlaud a Lubong. Nupay kasta, dagiti Koreano ket agtultuloyda a a mangibagbaga ti masa ti daga wenno ti intero a peninsula a kas laeng ti Hanguk (Korea) wenno Namhan (Abagatan a Korea).
Dgaiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ 19.7% ket Protestante, 7.9% ket Katoliko
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Cozmiuc, Cornelia (2010). "A New Way of Seeing Country Social Responsibility" (PDF). Argumentum (iti Ingles). 10 (2): 6. Naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 25 Septiembre 2013. Naala idi 16 Enero 2014.
- ^ [시행 2016.8.4.] [법률 제13978호, 2016.2.3., 제정] [Enforcement 2016.8.4. Law No. 13978, enacted on February 3, 2016] (iti Koreano). 2016. Naala idi 26 Hulio 2017.
- ^ "Foreign Population in Korea Tops 2.5 Million / Gugnae geoju oegug-in ingu 250 manmyeong dolpahaessda". The Korea Times (iti Ingles ken Koreano). 24 Pebrero 2020.
- ^ Kim, Han-soo 김한수; Shon, Jin-seok 손진석 (20 Disiembre 2016). "Sinja su, gaesingyo 1 wi… "jong-gyo eobsda" 56%" 신자 수, 개신교 1위… "종교 없다" 56%. Chosun Ilbo (iti Koreano). Naala idi 2 Hulio 2017.
- ^ Quinn, Joseph Peter (2019). "South Korea". Iti Demy, Timothy J.; Shaw, Jeffrey M. (dagiti ed.). Religion and Contemporary Politics: A Global Encyclopedia (iti Ingles). ABC-CLIO. p. 365. ISBN 978-1-4408-3933-7.
- ^ "Kosis 100 dae jipyo" Kosis 100대 지표 (iti Koreano).
- ^ a b c d "Report for Selected Countries and Subjects: October 2020". World Economic Outlook Database (iti Ingles). International Monetary Fund. Naala idi 14 Oktubre 2020.
- ^ "Income Inequality". OECD Data (iti Ingles). Organisation for Economic Co-operation and Development. Naala idi 17 Hulio 2021.
- ^ United Nations Development Programme (2020). Human Development Report 2020 (PDF) (Reporta) (iti Ingles). ISBN 978-92-1-005516-1. Naala idi 15 Disiembre 2020.
- ^ CIA World Factbook
- ^ "Korea's Geography" [Ti Heograpia ti Korea]. Asianinfo.org (iti Ingles). 1 Pebrero 2010. Naala idi 13 Hulio 2010.
- ^ "Gallery of Korea" (Press release) (iti Ingles). Royal Ontario Museum. 12 Disiembre 2005. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2010-01-08. Naala idi Abril 25, 2010.
- ^ "Prehistoric Korea" [Prehistoriko a Korea]. Office of the Prime Minister [Opisina ti Primo Ministro] (iti Ingles). Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2008-03-02.
- ^ "South Korea: Economic and Social Developments" [Abagatan a Korea: Ekonomiko ken dagiti Sosial a Panmagrang-ay]. Encyclopædia Britannica (iti Ingles). Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2010-08-12. Naala idi Pebrero 18, 2010.
- ^ "Report for Selected Countries and Subjects" [Reporta para kadagiti Napili a Pagilian ken Suheto]. International Monetary Fund [Internasional a Pundo ti Panguartaan] (iti Ingles). Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2011-04-30.
- ^ Yunn, Seung-Yong (1996). "Muslims Earlier Contact with Korea" [Dagiti Nasapa a Pannakaiyasideg dagiti Muslim iti Korea]. Religious Culture In Korea [Relihioso a Kultura ti Korea] (iti Ingles). Hollym International. p. 99.
- ^ Demick, Barbara (18 Septiembre 2003). "Breaking the Occupation Spell: Some Koreans See Putdown in Letter Change in Name". Boston.com (iti Ingles). Naala idi 2 Septiembre 2013.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Amsden, Alice H. (1992). Asia's Next Giant: South Korea and Late Industrialization (iti Ingles). Oxford University Press. ISBN 0-19-505852-6.
- Breen, Michael (2004). The Koreans: Who They Are, What They Want, Where Their Future Lies (iti Ingles) (Rev. and updated nga ed.). St. Martin's Griffin. ISBN 978-0-312-32609-8.
- Hart, Dennis (2001). From Tradition to Consumption: Constructing a Capitalist Culture in South Korea (iti Ingles). Jimoondang Publishing. ISBN 89-88095-44-8.
- Cumings, Bruce (1997). Korea's Place in the Sun (iti Ingles). W. W. Norton. ISBN 978-0-393-31681-0.
- Lew, Yong Ick (2013). The Making of the First Korean President: Syngman Rhee's Quest for Independence (iti Ingles). University of Hawai'i Press.
- Nahm, Andrew C. (1996). Korea: A History of the Korean People (iti Ingles) (Maika-2 nga ed.). Hollym. ISBN 978-1-56591-070-6.
- Schneidewind, Dieter K. (2016). Economic Miracle Market South Korea: A Blueprint for Economic Growth in Developing Nations (iti Ingles). Springer. ISBN 978-981-10-0613-5.
- Yang, Sung-chul (1999). The North and South Korean Political Systems: A Comparative Analysis (iti Ingles) (Rev. nga ed.). Seoul: Hollym. ISBN 978-1-56591-105-5.
- Yonhap News Agency (2004). Korea Annual 2004 (iti Ingles). ISBN 978-89-7433-070-5.
- Yuan, Robert T. (1988). Biotechnology in Singapore, South Korea, and Taiwan (iti Ingles). Macmillan Publishers. ISBN 978-1-349-10768-1.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig iti Abagatan a Korea iti Wikimedia Commons
- Pakaammo ti panagbiahe idiay Abagatan a Korea manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Ti opisial a website ti Republika ti Korea (Korea.net)
- Ti Opisial a Sitio ti Alagaden ti Turismo ti Korea
- Abagatan a Korea a naikabil iti The World Factbook (iti Ingles)
- Abagatan a Korea iti Curlie (iti Ingles)
- Abagatan a Korea iti Curlie (iti Ingles)