text:
Wikipedia:Dagiti napili a ladawan
Dagiti napili a ladawan ket paset ti Ilokano Wikipedia a maipakpakita iti Umuna a Panid manipud kadagiti napili a ladawan idiay Wikimedia Commons babaen ti suheto wenno pagilian. No adda maisingasing wenno kayat ti tumulong nga agpabaro kadagiti napili a ladawan pangngaasi nga usaren ti tungtungan a panid.
No awan ti naipablaak a napili a ladawan iti pormat ti Plantilia:Napili a ladawan ita nga aldaw/Oktubre 18, 2021, ti Plantilia:Napili a ladawan ita nga aldaw/Oktubre 18 dita baba ti maipakita iti Umuna a Panid.
Enero[urnosen ti taudan]
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Enero 1
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Enero 10
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Enero 11
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Enero 12
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Enero 13
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Enero 14
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Enero 15
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Enero 16
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Enero 17
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Enero 18
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Enero 19
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Enero 2
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Enero 20
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Enero 21
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Enero 22
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Enero 23
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Enero 24
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Enero 25
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Enero 26
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Enero 27
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Enero 28
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Enero 29
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Enero 3
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Enero 30
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Enero 31
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Enero 4
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Enero 5
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Enero 6
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Enero 7
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Enero 8
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Enero 9
Pebrero[urnosen ti taudan]
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Pebrero 1
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Pebrero 10
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Pebrero 11
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Pebrero 12
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Pebrero 13
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Pebrero 14
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Pebrero 15
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Pebrero 16
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Pebrero 17
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Pebrero 18
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Pebrero 19
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Pebrero 2
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Pebrero 20
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Pebrero 21
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Pebrero 22
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Pebrero 23
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Pebrero 24
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Pebrero 25
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Pebrero 26
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Pebrero 27
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Pebrero 28
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Pebrero 29
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Pebrero 3
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Pebrero 4
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Pebrero 5
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Pebrero 6
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Pebrero 7
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Pebrero 8
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Pebrero 9
Marso[urnosen ti taudan]
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Marso 1
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Marso 10
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Marso 11
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Marso 12
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Marso 13
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Marso 14
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Marso 15
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Marso 16
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Marso 17
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Marso 18
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Marso 19
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Marso 2
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Marso 20
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Marso 21
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Marso 22
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Marso 23
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Marso 24
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Marso 25
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Marso 26
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Marso 27
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Marso 28
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Marso 29
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Marso 3
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Marso 30
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Marso 31
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Marso 4
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Marso 5
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Marso 6
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Marso 7
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Marso 8
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Marso 9
Abril[urnosen ti taudan]
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Abril 1
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Abril 10
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Abril 11
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Abril 12
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Abril 13
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Abril 14
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Abril 15
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Abril 16
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Abril 17
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Abril 18
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Abril 19
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Abril 2
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Abril 20
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Abril 21
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Abril 22
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Abril 23
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Abril 24
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Abril 25
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Abril 26
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Abril 27
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Abril 28
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Abril 29
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Abril 3
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Abril 30
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Abril 4
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Abril 5
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Abril 6
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Abril 7
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Abril 8
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Abril 9
Mayo[urnosen ti taudan]
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Mayo 1
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Mayo 10
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Mayo 11
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Mayo 12
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Mayo 13
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Mayo 14
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Mayo 15
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Mayo 16
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Mayo 17
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Mayo 18
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Mayo 19
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Mayo 2
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Mayo 20
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Mayo 21
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Mayo 22
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Mayo 23
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Mayo 24
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Mayo 25
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Mayo 26
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Mayo 27
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Mayo 28
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Mayo 29
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Mayo 3
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Mayo 30
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Mayo 31
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Mayo 4
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Mayo 5
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Mayo 6
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Mayo 7
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Mayo 8
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Mayo 9
Hunio[urnosen ti taudan]
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hunio 1
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hunio 10
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hunio 11
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hunio 12
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hunio 13
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hunio 14
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hunio 15
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hunio 16
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hunio 17
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hunio 18
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hunio 19
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hunio 2
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hunio 20
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hunio 21
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hunio 22
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hunio 23
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hunio 24
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hunio 25
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hunio 26
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hunio 27
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hunio 28
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hunio 29
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hunio 3
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hunio 30
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hunio 4
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hunio 5
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hunio 6
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hunio 7
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hunio 8
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hunio 9
Hulio[urnosen ti taudan]
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hulio 1
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hulio 10
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hulio 11
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hulio 12
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hulio 13
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hulio 14
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hulio 15
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hulio 16
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hulio 17
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hulio 18
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hulio 19
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hulio 2
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hulio 20
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hulio 21
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hulio 22
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hulio 23
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hulio 24
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hulio 25
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hulio 26
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hulio 27
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hulio 28
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hulio 29
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hulio 3
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hulio 30
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hulio 31
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hulio 4
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hulio 5
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hulio 6
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hulio 7
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hulio 8
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Hulio 9
Agosto[urnosen ti taudan]
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Agosto 1
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Agosto 10
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Agosto 11
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Agosto 12
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Agosto 13
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Agosto 14
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Agosto 15
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Agosto 16
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Agosto 17
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Agosto 18
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Agosto 19
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Agosto 2
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Agosto 20
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Agosto 21
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Agosto 22
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Agosto 23
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Agosto 24
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Agosto 25
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Agosto 26
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Agosto 27
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Agosto 28
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Agosto 29
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Agosto 3
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Agosto 30
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Agosto 31
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Agosto 4
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Agosto 5
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Agosto 6
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Agosto 7
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Agosto 8
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Agosto 9
Septiembre[urnosen ti taudan]
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Septiembre 1
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Septiembre 10
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Septiembre 11
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Septiembre 12
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Septiembre 13
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Septiembre 14
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Septiembre 15
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Septiembre 16
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Septiembre 17
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Septiembre 18
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Septiembre 19
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Septiembre 2
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Septiembre 20
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Septiembre 21
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Septiembre 22
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Septiembre 23
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Septiembre 24
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Septiembre 25
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Septiembre 26
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Septiembre 27
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Septiembre 28
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Septiembre 29
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Septiembre 3
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Septiembre 30
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Septiembre 4
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Septiembre 5
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Septiembre 6
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Septiembre 7
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Septiembre 8
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Septiembre 9
Oktubre[urnosen ti taudan]
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Oktubre 1
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Oktubre 10
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Oktubre 11
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Oktubre 12
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Oktubre 13
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Oktubre 14
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Oktubre 15
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Oktubre 16
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Oktubre 17
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Oktubre 18
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Oktubre 19
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Oktubre 2
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Oktubre 20
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Oktubre 21
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Oktubre 22
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Oktubre 23
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Oktubre 24
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Oktubre 25
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Oktubre 26
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Oktubre 27
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Oktubre 28
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Oktubre 29
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Oktubre 3
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Oktubre 30
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Oktubre 31
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Oktubre 4
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Oktubre 5
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Oktubre 6
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Oktubre 7
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Oktubre 8
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Oktubre 9
Nobiembre[urnosen ti taudan]
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Nobiembre 1
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Nobiembre 10
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Nobiembre 11
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Nobiembre 12
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Nobiembre 13
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Nobiembre 14
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Nobiembre 15
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Nobiembre 16
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Nobiembre 17
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Nobiembre 18
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Nobiembre 19
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Nobiembre 2
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Nobiembre 20
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Nobiembre 21
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Nobiembre 22
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Nobiembre 23
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Nobiembre 24
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Nobiembre 25
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Nobiembre 26
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Nobiembre 27
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Nobiembre 28
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Nobiembre 29
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Nobiembre 3
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Nobiembre 30
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Nobiembre 4
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Nobiembre 5
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Nobiembre 6
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Nobiembre 7
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Nobiembre 8
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Nobiembre 9
Disiembre[urnosen ti taudan]
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Disiembre 1
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Disiembre 10
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Disiembre 11
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Disiembre 12
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Disiembre 13
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Disiembre 14
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Disiembre 15
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Disiembre 16
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Disiembre 17
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Disiembre 18
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Disiembre 19
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Disiembre 2
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Disiembre 20
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Disiembre 21
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Disiembre 22
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Disiembre 23
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Disiembre 24
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Disiembre 25
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Disiembre 26
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Disiembre 27
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Disiembre 28
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Disiembre 29
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Disiembre 3
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Disiembre 30
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Disiembre 31
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Disiembre 4
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Disiembre 5
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Disiembre 6
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Disiembre 7
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Disiembre 8
- Napili a ladawan ita nga aldaw/Disiembre 9


c: text/html

text:
Mindoro
Ti Mindoro (Panangibalikas a Tagalog: [mɪnˈdoɾo]) ket isu ti maikapito a kadakkelan nga isla iti Filipinas. Mabirukan daytoy idiay pantar iti Luzon, ken amianan a daya iti Palawan. Ti abagatan a pantar iti Mindoro ket buklenna ti amianana daya unay iti Baybay Sulu.[3]
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ a b c "Islands of Philippines". Island Directory. United Nations Environment Programme. Naala idi 22 Mayo 2015.
- ^ "Dagupa Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Ili ken Baranggay: manipud idi Mayo 1, 2010" (PDF). 2010 Census of Population and Housing. National Statistics Office. Naala idi 22 Mayo 2015.
- ^ C.Michael Hogan. 2011. Baybay Sulu
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
- Dagiti midia a mainaig iti Mindoro iti Wikimedia Commons
- Heograpiko a datos a mainaig iti Mindoro iti OpenStreetMap

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Estado ti Estados Unidos
Ti estado iti Estados Unidos iti Amerika ket maysa kadagiti 50 a konstituente dagiti politikal nga entidad a makibinningay iti kinaturay iti pederal a gobierno ti Estados Unidos. Gapu ti pannakibinningay ti kinaturay kadagiti tunggal maysa nga estado ti Estados Unidos ken ti pederal a gobierno ti Estados Unidos, ti maysa nga Amerikano ket umili iti pederal a republika ken ti estadona a pagtaengan.[1] Ti pannakaumili iti estado ken ti panagtaeng ket saan unay a nainget ket awan ti nasken a masapul a pammasingked ti gobierno iti umalis kadagiti sabali nga estado, malaksid kadagiti tao a nasakopan babaen kadagiti naisangayan a kita dagiti bilin ti korte (a kas ti naikondision a wayaan ti balud a balud ken dagiti annak dagiti nadiborsio nga agassawa a makibinningay iti aywan).
Dagiti estado ket nabingbingay kadagiti kondado weeno dagiti kapada ti kondado, a mabalin a maikkan iti lokal a turay ti gobierno ngem saanda a naturay. Ti kondado wenno ti kapada ti kondado nga estruktura ket adu ti pagdumadumaanda babaen ti estado. Ti Kentucky, Massachusetts, Pennsylvania, ken Virginia ket agus-usar iti opisial a titulo iti Mankomunidad imbes nga iti Estado.
Dagiti gobierno ti estado ket mabingayanda iti bileg babaen ti tattao (iti tunggal maysa a respektibo nga estado) babaen kadagiti bukodda nga agnmaymaysa a batay-linteg. Babaen ti panagpasingked ti Batay-linteg ti Estados Unidos, dagiti estado ket mangiyakarda kadagiti limitado a naturay a bileg iti pederal a gobierno. Iti pakasaritaan, dagiti rebbeng ti panangipatungpal ti linteg, publiko nga edukasion, publiko a salun-at, pagluganan, ken inpraestruktura ket kadawyan a naikeddeng a dagiti nangruna a responsibilidad ti estado, urayno dagitoy amin itan ket addan idi adu a pederala a panagpundo ti ken regulasion.
Kadagiti napalabas a panawen, ti Batay-linteg ti Estados Unidos ket napasayaaten, ken ti interpretasion ken panangipakat kadagiti probisionna ket nagbalbaliwen. Ti kadawyan a gaganay ket ti ipapan iti sentralisasion ken inkorporasion, a ti pederal a gobierno ket agpapel iti ad-adu a papel ngem iti dati. Adda met agtultuloy a debado kadagiti is karbengan ti estado, a maipanggep ti gay-at ken kasasaad dagiti bileg ti estado ken ti kinaturay a mainaig iti pederal a gobierno ken dagiti pay karbengan dagiti agmaymaysa a tattao. Dagiti debado kadagiti karbengan ti estado ket dagiti nakaited kadagiti banag iti panagrugi ti Sibil a Gubat ti Amerikano.
Ti Kongreso ti Estados Unidos ket mabalin a mangawat kadagiti baro nga estado nga addan iti agpapada a kasaad kadagiti adda itan; daytoy ket naudi a napasamak idi 1959 baaen ti pannakaawat ti Alaska (Ene. 3) ken Hawaii (Ago. 21). Ti Batay-linteg ti Estados Unidos ket silensio iti saludsod no dagiti estado ket addaanda iti bileg a pumanaw, wenno agikkat manipud, ti Kappon, ngem ti Kangatuan a Korte ti Estados Unidos ket nangiyalagad[2][3] a ti unilateral a panagikkat ken saan a konstitusional, ti puesto a paset a naipaturong babaen ti nagbanagan ti Sibil a Gubat ti Amerikano.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Kitaen ti Maikasangapulo ket uppat nga Enimienda ti Batay-linteg ti Estados Unidos.
- ^ Aleksandar Pavković, Peter Radan, Creating New States: Theory and Practice of Secession, p. 222, Ashgate Publishing, 2007.
- ^ Texas v. White, 74 U.S. 700 (1868) iti Eskuela ti Linteg ti Unibersidad ti Cornell urnong ti Korte Suprema.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Stein, Mark, How the States Got Their Shapes, New York : Smithsonian Books/Collins, 2008. ISBN 978-0-06-143138-8
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pakaammo a maipanggep kadagiti amin nga estado manipud ti UCB Libraries GovPubs


text:
Timur
Ni Timur, Tarmashirin Khan, Emir Timur (Persiano: تیمور Timūr, Chagatai: Temür "landok"; 8 Abril 1336 – 18 Pebrero 1405), naipakasaritaan a naamammoan a kas ni Tamerlane[1] (manipud iti Persiano: تيمور لنگ, Timūr-i Lang, Aksak Timur "Timur ti Pilay" iti Turko), ket maysa idi a Turko ruler[2][3][4] nga isu ti nagparukma ti Laud, Abagatan ken Tengnga nga Asia ken nangbangon ti [[Timurid a dinastia]. Isu ket apong ni Ulugh Beg, nga isu ti nangturay ti Tengnga nga Asia manipud idi 1411 aginggana idi 1449,[5][6][7] ken ti tallo a kaadayo nga apong ni Babur, ti nangbangon ti Mughal nga Imperio, a nangituray ti Abagatan nga Asia kadagiti napalabas a sigsiglo.[8][9][10][11][12]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Panangibalikas nga Ingles: /ˈtæmərleɪn/
- ^ "Timur (agparparukma a Turko)." Encyclopædia Britannica. Kasayaatan a Pagibasaran. Chicago: Encyclopædia Britannica, 2011, Online nga Edision.
- ^ Josef W. Meri, Sibilisasion ti Mediebal nga Islamiko, Routledge, 2005, p.812 Online nga Edision
- ^ Massoume Price, Dagiti Nadumaduma a kita ti Tattao ti Iran: Ti Pagibasaran a Taudan ti libro, ABC-CLIO, 2005, p. 56, a nagisasao ti Tagikua ti menor a pamilia ti militar, ken Turko a taudan, ni Timur ket naipasngay idi idiay Transoxiana (itan ket ti Uzbekistan) idi maika-14 a asiglo. Isu ket naipangato ti kinaprominente iti panagserbisio ti lokal a turay ti Mongol, nangitunton nga isu ket kaputotan a manipud iti Chingiz-Khan, ken inabakna amin a nakibinglay kaniana. Online nga Edision
- ^ Pakasaritaan ti Matematika. Babaen ni David Eugene Smith[1]
- ^ Siensia ti Islamiko a sibilisasion: dagiti nagbanagan ti internasional a timpuyogan: "Dagiti Siensia a patakder ti Islamiko a sibilisasion", & "Siensia ken teknolohia iti Turko ken Islamiko a lubong"[2]
- ^ Ti sangalubongan a naipatakder nga enbiromento a kas ti representasion kadagiti kina-agpayso: Babaen ti mannurat a ni:A.J.J. Mekking[3]
- ^ "Timur", Encyclopædia Britannica, Online nga Akademiko nga Edision, 2007.
- ^ "Tengnga nga Asia, pakasaritaan ti Timur", iti Encyclopædia Britannica, Online nga Edision, 2007., Ti insasao: "... ti Timur ket immuna naipagkaykaysa babaen ti panagturayna dagiti tribu ti Turko-Mongol a mabirukan idiay labneng ti dua a karayan...."
- ^ Pakasaritaan ti Tengnga nga Asia, Encyclopædia Britannica Online. 13 Disiembre 2008.
- ^ B.F. Manz, "Tīmūr Lang", iti Ensiklopedia ti Islam.
- ^ "Timur" Ti Columbia nga Ensiklopedia, Maikanem nga Edision, 2001–05. Ti insasao: Tamerlane, c.1336–1405, b. Kesh, idiay asideg ti Samarkand. Isu ket tinawtawagan pay ti Timur Leng (Timur ti pilay). Isu ket anak a lalaki idi ti daulo ti tribu, ken maysa a kaputotan manipud iti ina ni Genghis Khan. Isu ket manipud iti tribu ti Mongol, Barlos. Adda idi dagiti tribu ti Mongol nga agtataeng idiay lugar nga indauloan ti amana. Ni Timur iti nasapa a militar a karrerna ket nagparparukma kadagiti kasuppiatna nga itan ket ti Turkistan; babaen idi 1369 ket natalinaed a nagtengtengngel ti intero a lugar manipud idiay kapitolio ti Samarkand.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Timur iti Wikimedia Commons


text:
Hudaismo
Ti Hudaismo (manipud iti Latin Iudaismus, naala manipud iti Griego nga Ioudaïsmos, ken dimtengan a nakaalaan manipud iti Hebreo יהודה, Yehudah, "Huda";[1][2] iti Hebreo: יהדות, Yahadut, dagiti naisangsangayan a pannakailasin ti Hudio nga ethnos)[3] ket isu ti relihion, pilosopia ken ti waya ti biag ti tattao a Hudio.[4] Ti monoteistiko a relihion a nagtaud iti Hebreo a Biblia (tinawtawagan pay ti Tanakh) ken nasuksukimat kadagiti kinaudi a teksto a kas ti Talmud, ti Hudaismo ket naipanpanunotan babaen dagiti relihioso a Hudio nga isu ti panangiyebkas ti ti tulagan a pannkaikabagian iti Dios a naibangon iti Annaka ti Israel.[5] Ti Rabaniko a Hudaismo ket agtengtengngel a ti Dios ket nangiparang kadagit lintegna ken bilbilin kennni Moses idiay Bantay Sinai iti porma iti Naisurat ken Naiyebkas a Tora.[6] Iti naipakasaritaan, daytoy a panangibagbaga ket sinuppiat idi babaen dagiti nadumaduma a grupo a kas ti Saduceos ken Helenestiko a Hudaismo ti las-ud ti Makadua a Templo a paset ti panawen; dagiti Karaite ken Sabateos idi las-ud ti nasapa ket kinaudi a mediebal a paset ti panawen;[7] ken dagiti paset dagiti moderno a reporma a tignay. Dagiti liberal a tignay iti moderno a panawen a kas ti Humanistiko a Hudaismo ket mabalin a di teistiko.[8]
Ti Hudaismo ket agtunton kadagiti naipakasaritaan a panagtultuloy a gumay-at ti ad-adu ngem 3,000 a tawtawen. Kadagiti kangrunaan a relihion ti lubong, ti Hudaismo ket naipanpanunotan a kas maysa kadagiti kaduogan a monoteistiko a relihion.[9][10] Dagiti Hebreo / dagiti Israelita ket natawtawagandan kadagiti "Hudio" kadagiti naud-udi a liblibro iti Tanakh a kas ti Libro ni Ester, nga adda dagiti termino ti Hudio a mangsuksukat ti titulo nga "Annak ti Israel".[11] Dagiti teksto ti Hudaismo, dagiti tradision ken dagiti pateg a napigsa a nangimpluensia kadagiti kinaudi nga Abrahamika a relion, a mairaman ti Kristianidad, Islam ken ti Baha'i a Pammati.[12][13] Adu kadagiti aspeto ti Hudaismo ket dagus wenno saan a dagus a nakaimpluensia ti sekular a Lumaud nga etika ken sibil a linteg.[14]
Dagiti Hudio ket maysada a etnorelihioso a grupo[15] ken mairaman dagiti naipasngay a Hudio ken dagiti naipagbaliwen iti Hudaismo. Idi 2010, ti Hudio a populasion ti lubong ket nakarkulo idi iti 13.4 a riwriw, wenno agarup a 0.2% iti dagup ti populasion ti lubong. Agarup a 42% kadagiti amin a Hudio ket agtataeng idiay Israel ken agarup a 42% rket agtataeng idiay Estados Unidos ken Kanada, nga adda dagiti kaaduan a nabatbati ket agtataeng idiay Europa.[16] Ti kadakkelan a kadagiti relihioso a tignay ti Hudio ket Ortodokso a Hudaismo (Haredi a Hudaismo ken Moderno nga Ortodokso a Hudaismo), Konserbatibo a Hudaismo ken Reporma a Hudaismo. Ti kangrunaan a taudan a paggiddiatan a baetan dagitoy a grupo ket ti arngianda iti Hudio a linteg.[17] Ti Ortodokso a Hudaismo ket agtartaripatu a ti Tora ken Hudio a linteg ket nainlangitan iti tinaudan, eternal ken di mabaliwan, ken dagitoy ket nasken a nainget a masursurot. Ti Konserbatino ken Reporma aHudaismo ket ad-adu a liberal, a ti Konserbatibo a Hudaismo ket sapasap a mangiragragpat ti maysa nga ad-adu a "tradisional" a pannakaipatarus kadagiti kammasapulan ti Hudaismo ngem ti Reporma a Hudaismo. Ti kadawyan a puesto ti Reporma ket ti Hudio a linteg ket nasken a mapanirigan a kas maysa nga agsmang kadagiti sapasap nga alagaden ngem ti maysa nga agasmang kadagiti panagiparparit ken dagiti rebbeng a mapalpaliiw ken nasken kadagiti amin a Hudio.[18][19] Iti naipakasaritaan, dagiti naipangpangruna a korte ket nangipatpatungpal kadagiti Hudio a linteg; tatta nga aldaw, adda dagitoy a korte ngem ti panagsanay iti Hudaismo ket kaaduan a boluntario.[20] Ti kinaturay iti telohiko ken dagiti legado a banag ket saan a naibangbangon iti sinoman a tao wenno gunglo, ngem dagiti sagrado a teksto ken dagiti rabino ken dagiti eskolar a nangipatpatarus kadagitoy.[21]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti pamay-ay ken dagiti Kategoria: Hudaismo ken Ebanghelio
- ^ AskOxford: Hudaismo
- ^ Shaye J.D. Cohen 1999 Dagiti Rugian ti Kinahudio: Dagiti pagbeddengan, Nadumaduma a kita, Dagiti madudua, Berkeley: Unibersidad ti California a Pamalditan; p. 7
- ^ Jacobs, Louis (2007). "Hudaismo". Iti Fred Skolnik (ed.). Encyclopaedia Judaica. 11 (2d nga ed.). Farmington Hills, Mich.: Thomson Gale. p. 511. ISBN 978-0-02-865928-2.
Hudaismo, ti relihion, pilosopia, ken waya ti biag dagiti Hudio.
- ^ "Dagiti Rekurso ti Pannakaammo: Hudaismo". Berkley a Sentro para iti Relihion, Kappia, ken dagiti Pannakibiang iti Lubong. Naala idi 2011-11-22.
- ^ "Ania kadi ti maiyebkas a Tora?". Torah.org. Naala idi 2010-08-22.
- ^ "Hudio nga Unibersidad ti Karaite". Kjuonline.com. Naala idi 2010-08-22.
- ^ "Kagimongan para iti Humanistiko a Hudaismo". Shj.org. Naala idi 2010-08-22.
- ^ "Relihion ken Etika – Hudaismo". BBC. Naala idi 2010-08-22.
- ^ Relihion: Dagiti Tallo a Relihion, Maysa a Dios PBS
- ^ Dagiti pakikabilan ti pirak: ti maysa apangyuan iti Hudaismo p. 59 babaen ni Stephen M. Wylen, Paulist Press, 2000 [1]
- ^ Heribert Busse (1998). Islam, Hudaismo, ken Kristianidad: Teolihoko ken Naipakasaritaan a Pannkaikapetan. Markus Wiener Publishers. pp. 63–112. ISBN 978-1-55876-144-5.
- ^ Irving M. Zeitlin (2007). Ti Naipakasaritaan a Mahoma. Polity. pp. 92–93. ISBN 978-0-7456-3999-4.
- ^ Dagiti Parawad ti Hudio iti Sibilisasion: Maysa aKarkulo (libro)
- ^ Kitaen ti, kas pagarigan, Deborah Dash Moore, Dagiti Politika nga Identidad ti Amerikano a Hudio, Unibersidad ti Michigan a Pagmalditan, 2008, p. 303; Ewa Morawska, Saan a Natalged a Prosperidad: Dagiti Adda ti Bassit nga Ili a Hudio iti Industrial nga Amerika, 1890–1940, Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan, 1999. p. 217; Peter Y. Medding, Patpateg, dagiti kinaykayat ken identidad: Dagiti Hudio ken politika iti maysa nga agbalbaliw a lubong, Tomo 11 kadagiti Panagad-adal iti kontemporario a Kinahudio, Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, 1995, p. 64; Ezra Mendelsohn, Tattao ti siudad: Dagiti Hudio ken dagiti urbano a karit, Tomo15 kadagiti Panagad-adal iti kontemporario a Kinahudio, Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, 1999, p. 55; Louis Sandy Maisel, Ira N. Forman, Donald Altschiller, Charles Walker Bassett, Dagiti Hudio ti Amerikano a Politika: dagiti salaysay, Rowman & Littlefield, 2004, p. 158; Seymour Martin Lipset, Amerikano aPannakailaslasin: Ti Dua a Tadem nga Espada, W. W. Norton & Company, 1997, p. 169.
- ^ Hudio a Populasion ti Lubong, 2010. Sergio Della Pergola, Hebreo nga Unibersidad ti Herusalem
- ^ "Dagiti Hudio a Denominasion". ReligionFacts. Naala idi 2010-08-22.
- ^ "Reformo a Hudaismo". ReligionFacts. Naala idi 2010-08-22.
- ^ "Ania kadi ti Reporma a Hudaismo?". Reformjudaism.org. Naala idi 2010-08-22.
- ^ Encyclopædia Britannica. "Britannica Online Encyclopedia: Bet Din". Britannica.com. Naala idi 2010-08-22.
- ^ "Hudaismo 101: Dagiti Rabino, Dagiti Padi ken Dadduma pay a Pamay-an ti Relihion". Jewfaq.org. Naala idi 2010-08-22.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Hudaismo iti Wikimedia Commons
- Hudaismo 101, ti adu a masalsaludsod nga insurat babaen ti maysa abibliotekario.


text:
Wikipedia:VisualEditor/Alagaden ti agar-aramat
- VisualEditor
- Pagibagaan a panid (iti Ilokano)
- Pagibagaan a panid (iti Ingles) - idiay MediaWiki
- Apay a maararamid daytoy?
- Dokumentasion:
- Masansan a salsaludsod (iti Ingles) - idiay MediaWiki
- Panagrang-ay:
- Dagti linawas ken binulan a reporta ti kasasaad (iti Ingles) - idiay MediaWiki
- WMF Roadmap (iti Ingles) - idiay MediaWiki
- Inheniera a gangandat ti WMF, 2013-2014 (iti Ingles) - idiay MediaWiki
- Alagaden ti agar-aramat / Panag-usar
- Dagiti apat ti teklado
- TemplateData
- Pagsursuruan ti TemplateData
- Sentral a Pagipatarusan - idiay MediaWiki
- Kangrunaan a panid ti panagsukisok (iti Ingles) - idiay Meta
- Dagiti inoras nga inurnos, VisualEditor vs. wikitext
babaen ti tipo ti agar-aramat, a kas % kadagiti amin nga inurnos
- Dagiti inoras nga inurnos, VisualEditor vs. wikitext
babaen ti tipo ti agar-aramat, a kas % kadagiti amin a inurnos babaen ti tipo ti agar-aramat
- Dagiti inoras nga inurnos, VisualEditor vs. wikitext
a kas % kadagiti amin nga inurnos
- Dagiti inoras nga inurnos, VisualEditor vs. wikitext
patingga a bilang dagiti inurnos
- Dagiti inoras nga inurnos, VisualEditor vs. wikitext
patingga a bilang dagiti inurnos, babaen ti tipo ti agar-aramat
- Dagiti inaldaw a nga agur-urnos babaen ti UI
babaen ti tipo ti agar-aramat
- Dagiti inoras a naipasubli a pabagbalbaliw
babaen ti tipo ti panangisubli
- Pagipadasan ti kinaudi a bersion ti VisualEditor - idiay MediaWiki
- Bugzilla
Ditoy Ilokano Wikipedia, mabalin aminen dagiti agar-aramat ti agurnos kadagiti panid nga agusar ti VisualEditor (VE), wenno agusar ti klasiko panangisurat iti wiki (wikitext). Ti VisualEditor ket magun-od a kakuyogna ti kasisigud nga editor ti wikitext. Mabalin nga usaren ti VE babaen ti panagpindut ti
Urnosen, ken makita daytoy kadagiti ngato ti panid, ken kaariping dagiti paulo ti paset. Mabalin pay met nga usaren ti wikitext a panag-urnos babaen ti panagpindut ti
Urnosen ti taudan.
Ti VE ket magun-od laeng kadagiti sumaganad a kita ti panid (nagan ti espasio:)
- Artikulo
- Agar-aramat
- Kategoria
- Tulong
- Papeles (ngem saan a dagiti papeles, wenno dagiti sabali a panid, idiay Wikimedia Commons)
Panaglukat ti VisualEditorUrnosen
Mangrugrugi: ti baras ti ramit ti VisualEditorUrnosen
Panagidulin kadagiti binaliwanUrnosen
Panag-urnos kadagiti silpoUrnosen
Panag-urnos kadagiti ladawan ken dagiti dadduma a papeles ti midiaUrnosen
Panag-rnos kadagiti reperensiaUrnosen
Panag-urnos kadagiti plantiliaUrnosen
Panag-urnos kadagiti kategoriaUrnosen
Panag-urnos ti pormula ti matematika ken naipangruna a banbanagUrnosen
Adda met dagiti banag, a kas dagiti galeria ti ladawan, pormula ti matematika ken dagiti tokar ti musika a saan pay a nasuportaran babaen ti VisualEditor. Aginggana no mabalindanto, nasken sa dagus nga urnosem dagitoy iti taudan ti wikitext no kayatmo a baliwan wenno agnayon kadagitoy.
Dagiti apat ti tekladoUrnosen
Adu met dagiti editor a nasansan nga agus-usar ti panangikabil ti dagus a wikitext, a naipangpangruna ti napuskol, italiko ken dagiti silpo ti wiki. Dagiti apat ti teklado ket mangpalubos ti nadaras a panangisengngat ti maipada a pormat a saan nga agpindut kadagiti buton ti baras ti ramit. Dagiti kadawyan ng apat, ken dagiti inususar babaen dagiti editor, ket mabalin iti VisualEditor:


text:
Frances McDormand
Ni Frances Louise McDormand (nayanak idi Hunio 23, 1957) ket maysa nga Amerikana nga aktres. Isu ket asawanan ni Joel Coen ti direktor ken mannurat manipud idi 1984 ken nagbidan kadagiti nadumaduma a pelikula dagiti agkabsat a Coen, mairaman ti Blood Simple (1984), Raising Arizona (1987), Fargo (1996), The Man Who Wasn't There (2001) ken ti Burn After Reading (2008). Ni McDormand ket maysa kadagiti saan unay nga adu a mangiladladawan a nakagun-od iti Tallo a Balangat iti Panagarte. Idi 1997, isu ket nangabak iti Kalaingan nga Aktres para iti Fargo.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Frances McDormand". Integrated Authority File. Naala idi Abril 27, 2014.
- ^ SNAC; naala idi: Oktubre 9, 2017.
- ^ Cameron Crowe, Frances McDormand interview, Interview Magazine, Oktubre 2000.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Frances McDormand iti Wikimedia Commons
- Frances McDormand iti Internet Movie Database (iti Ingles)
- Frances McDormand iti Internet Broadway Database (iti Ingles)
- Frances McDormand iti Internet Off-Broadway Database


text:
ISO 639-2
Dagiti ISO 639-2:1998, a kodigo a pannakabagi dagiti nagan iti pagsasao — Paset 2: kodigo ti Alpha-3, ket isu ti maikadua a paset ti ISO 639 nga pagalagadan, nga agilista kadagiti kodigo para iti pannakabagi dagiti nagan iti pagsasao. Dagiti tallo a letra a kodigo a naited para iti tunggal maysa a pagsasao iti daytoy a paset ti pagalagadan ket mangitudo a kas dagiti kodigo ti "Alpha-3". Adda dagiti 464 a naikabil iti listaan dagiti kodigo ti ISO 639-2.
Ti Biblioteka iti Kongreso ti Estados Unidos ket isu ti agirehistro a turay para iti ISO 639-2 (a maitudtudo a kas ti ISO 639-2/RA). A kas ti agirehistro a turay, ti LOC ket agawat ken agrepaso kadagiti maitukon a panagbalbaliw; addaan pay ti pannakabagi iti ISO 639-RA a Kumaduaan a Balakadan a Komite nga akinrebbeng para iti panagtaripato dagiti tabla ti kodigo ti ISO 639.
Ti panagobra kadagitoy ket nangrugi iti ISO 639-2 a pagalagadan idi 1989, gapu ti ISO 639-1 a pagalagadan, nga agited iti dua a letra dagiti kodigo para kadagiti pagsasao, ket saanto a makalaon kadagiti adu a bilbilang dagiti pagsasao. Ti ISO 639-2 a pagalagadan ket immuna a naipablaak idi 1998.
Dagiti kodigo ti B ken TUrnosen
Bayat nga adau dagiti pagsasao ket naikkan iti maysa a kodigo babaen ti pagalagadan, sangapulo ket dua kadagiti naipalpalawag a pagsasao ket adda iti tallo a letra a kodigo, ti maysa a "bibliograpiko" a kodigo (ISO 639-2/B), a naala manipud iti Ingles a nagan para iti pagsasao ken nasken idi a kas ti legado a langa, ken maysa a "terminolohikal" a kodigo (ISO 639-2/T), a naala manipud iti patubo a nagan para iti pagsasao. Tunggal maysa kadagitoy a sangapulo ket dua a pagsasao ket mairaman pay iti ISO 639-1 a pagalagadan. (Adda idi dagiti kodigo ti 22 B; naikkaten ti scc ken scr.)
Kaykayat iti sapasap dagiti kodigo ti T; ti ISO 639-3 ket agu-usar iti ISO 639-2/T. Nupay kasta, ti ISO 15924 ket nakaala kadagiti kodigina no mabalin manipud iti ISO 639-2/B.
Dagiti kaatiddog ken kitaUrnosen
Kaatiddog:
- Dagiti agmaymaysa a pagsasao
- Dagiti makro a pagsasao
- Dagiti urnong ti pagsasao
- Dagiti dialekto
- Naireserba para iti panagusar
- Dagiti naipangpangruna a kasasaad
Dagiti kita (para kadagiti agmaymaysa a pagsasao):
- Dagiti sibibiag a pagsasao
- Dagiti awanen a pagsasao
- Dagiti taga-ugma a pagsasao
- Dagiti naipakasaritaan a pagsasao
- Dagiti naaramid a pagsasao
Dagiti naipangpangruna a kasasaadUrnosen
Adda dagiti kodigo para kadagitoy a naipangpangruna a kasasaad:
- mis ket nailista a kas dagiti "di-nakodigo a pagsasao"
- mul (para kadagiti adu a pagsasao) a naidangep no nausar dagiti nadumaduma a pagsasao ken saan a mabalin nga inaganan amin dagiti husto a kodigo ti pagsasao
- Ti ballaet ti qaa aginggana iti qtz ket naireserba ken saan nga inusar iti pagalagadan
- und (para iti di-naikeddeng) ket inu-usar kadagiti kasasaad a ti pagsasao wenno dagiti pagsasao ket nasken a maipatudo ngem ti pagsasao ket saan a mainaganan.
- zxx ket nailista iti listaan ti kodigo a kas ti "awan ti lingguistiko a linaon" (nainayon idi 2006-01-11)
Dagiti naurnong a kodigo ti pagsasaoUrnosen
Adda dagiti kodigo ti ISO 639-2 a kadawyan nga inus-usar para kadagiti pagsasao a saan nga apag-isu nga agirepresenta ti maysa a naisangayan a pagsasao wenno dagiti nadumaduma a maikabagian a pagsasao (a kasla dagiti makro a pagsasao dita ngato). Dagitoy ket naipanunotan a kas dagiti naurnong a kodigo dagiti pagsaso ken dagitoy ket saan a mairaman manipud iti ISO 639-3. Para iti panangipalpalawag kadagiti makro a pagsasao ken naurnong a pagsasao kitaen ti [1].
Dagiti naurnong a kodigo ti pagsasao iti ISO 639-2 ket nailista dita baba.
Dagiti sumaganad a dua a kodigo ket nainaganan a kas dagiti naurnong a kodigo ti ISO 639-2 ngem dagitoy ket (iti agdama) awan manipud iti ISO 639-5:
Dagiti kodigo a nairehistro para iti 639-2 a nailista a kas dagiti naurnong a kodigo ti ISO 639-5 (ken dagiti naurnong a kodigo babaen ti nagan iti ISO 639-2):
- afa Dagiti pagsasao nga Apro-Asiatiko
- alg Dagiti pagsasao nga Alhonkuiana
- apa Dagiti pagsasao nga Apache
- art Dagiti parbo a pagsasao
- ath Dagiti pagsasao nga Atapaskan
- aus Dagiti pagsasao nga Australiano
- bad Dagiti pagsasao a Banda
- bai Dagiti pagsasao a Bamileke
- bat Dagiti pagsasao a Baltiko
- ber Dagiti pagsasao a Berber
- bnt Dagiti pagsasao a Bantu
- btk Dagiti pagsasao a Batak
- cai Dagiti pagsasao a Tengnga nga Amerikano nga Indio
- cau Dagiti pagsasao a Kaukasio
- cel Dagiti pagsasao a Keltiko
- cmc Dagiti pagsasao a Chamic
- col Dagiti pagsaso a Shilluk
- cpe dagiti kreol ken pidgin, naibatay ti Ingles
- cpf dagiti kreol ken pidgin, naibatay ti Pranses
- cpp dagiti kreol ken pidgin, naibatay ti Portuges
- crp dagiti kreol ken dagiti pidgin
- cus Dagiti pagsasao a Cushitic
- day Dagiti pagsasao a Land Dayak
- dra Dagiti pagsasao a Dravidian
- fiu Dagiti pagsasao a Finno-Ugriano
- gem Dagiti pagsasao a Hermaniko
- ijo Dagiti pagsasao nga Ijo
- inc Dagiti pagsasao nga Indik
- ine Dagiti pagsasao nga Indo-Europeano
- ira Dagiti pagsasao nga Irani
- iro Dagiti pagsasao nga Irokuesa
- kar Dagiti pagsasao a Karen
- khi Dagiti pagsasao a Khoisan
- kro Dagiti pagsasao a Kru
- map Dagiti pagsasao nga Austronesio
- mkh Dagiti pagsasao a Mon–Khmer
- mno Dagiti pagsasao a Manobo
- mun Dagiti pagsasao a Munda
- myn Dagiti pagsasao a Maya
- nah Dagiti pagsasao a Nahuatl
- nai Dagiti pagsasao nga Amianan nga Amerikano nga Indio
- nic Dagiti pagsasao a Niger–Kongo
- nub Dagiti pagsasao a Nubiano
- oto Dagiti pagsasao nga Otomiano
- paa Dagiti pagsasao a Papu
- phi Dagiti pagsasao iti Pilipinas
- pra Dagiti pagsasao a Prakrit
- roa Dagiti pagsasao a Romanse
- sai Dagiti pagsasao nga Abagatan nga Amerikano Indio
- sal Dagiti pagsasao a Salisa
- sem Dagiti pagsasao a Semitiko
- sgn Dagiti senial a pagsasao
- sio Dagiti pagsasao a Sioua
- sit Dagiti pagsasao a Sino-Tibetano
- sla Dagiti pagsasao a Eslabo
- smi Dagiti pagsasao a Sami
- son Dagiti pagsasao a Songhai
- ssa Dagiti pagsasao a Nilo-Sahara
- tai Dagiti pagsasao a Tai
- tup Dagiti pagsasao a Tupi
- tut Dagiti pagsasao a Altaiko
- wak Dagiti pagsasao a Wakasha
- wen Dagiti pagsasao a Sorbia
- ypk Dagiti pagsasao a Yupik
- znd Dagiti pagsasao a Zande
Dagiti naipangpangruna a kodigo iti ISO 639-2:
- und di-naikeddeng (pagsasao)
- mis di-nakodigo a pagsasao
- mul dagiti adu a pagsasao
- zxx awan ti lingguistiko a linaon, di-mayananup


text:
Agosto 1
Ti Agosto 1 ti maika-213 nga aldaw ti tawen (maika-214 kadagiti bisiesto a tawen) iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 152 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1901 – Francisco Guilledo, Filipino a boksingero (pimmusay 1925)
- 1942 – Jerry Garcia, Amerikano a musikero (pimmusay 1995)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1944 – Manuel Luis Molina Quezon, maika-2 a Presidente ti Filipinas (naipasngay 1878)
- 2009 – Corazon Aquino, maika-11 a Presidente ti Filipinas (naipasngay 1933)


text:
Karayan Cagayan
Ti Karayan Cagayan, makunkuna pay a ti Rio Grande de Cagayan, ket isu ti kaatiddogan ken kadakkelan a karayan iti Purpuro ti Filipinas.[3] Daytoy ket mabirukan idiay rehion ti Tanap ti Cagayan idiay amianan a daya a paset ti Isla ti Luzon ken lasatenna dagiti probinsia ti Nueva Vizcaya, Quirino, Isabela ken Cagayan.
Topograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti taudan ti danum ti karayan ket idiay Banbantay ti Caraballo iti Tengnga a Luzon iti kangato ti agarup a 1,524 metro. Ti karayan ket agpa-amianan nga agyus kadagiti 505 a kilometro[4] iti sabanganna idiay Kanal Babuyan idiay asideg ti ili ti Aparri, Cagayan. Ti karayan ket napardas nga agpababa kadagiti 91 metro ti lessaad ti baybay kadagiti 227 a kilometro manipud iti sabangan ti karayan. Dagiti nangruna a tributariona ket dagiti Karayan Chico, Siffu, Mallig, Magat ken Ilagan.
Ti Karayan Magat ket isu ti kadakkelan a tributariona nga addaan iti nakarkulo a tinawen a panagayus iti 9,808 a riwriw kubiko metro. Daytoy ket naisanglad idiay abagatan a laud a paset ti labneng, ken gumay-at ti agarup a 150 a kilometro manipud idiay Nueva Vizcaya aginggana idi pagsasabtanna iti Karayan Cagayan iti agarup a 55 kilometro manipud iti sabangan ti karayan.
Isuda a dua ti Karayan Magat ken Chico ket addaan kadagiti nawatiwat a pagayusan a luglugar a mangbukel ti agarup a 1/3 iti sibubukel a labneng.
Ti Karayan Ilagan ket agtaud manipud iti lumaud a bakras ti Sierra Madre ken atiananna ti akin-daya a tengnga a paset ti labneng ti Karayan Cagayan iti nakarkulo a tinawen a panagayus iti 9,455 riwriw kubiko metro. Daytoy ket agayus nga agpa-laud ken tumipon iti Karayan Cagayan idiay Ilagan, Isabela, 200 kilometro manipud iti sabangan.
Ti sistema ti Siffu-Mallig ket naisanglad iti bakras ti Tengnga a Banbantay ti Kordiliera a gangani nga agayus a paralelo iti Karayan Magat. Dagiti lutulot ken kalugnakan ket mabirukan kadagiti paset kadagiti akin-baba a gay-atna.
Ti Karayan Cagayan ken dagiti tributariona ket nangideposito kadagiti sedimento kadagiti panagatlo ken pangapat a taudan, kaaduan kadagitoy ket apug a kadaratan ken sekka, kadagiti kaaduan a dalumpinas a Tanap ti Cagayan a napalikmutan babaen ti Banbantay ti Kordiliera iti laud, Sierra Madre iti daya ken ti Banbantay ti Caraballo iti abagatan.
Ti karayan ket addaan iti pagattianan a lugar iti agarup a 27,300 km². kadagiti probinsia ti Apayao, Aurora, Cagayan, Ifugao, Isabela, Kalinga, Mountain Province, Nueva Vizcaya, ken Quirino.
Ti nakarkulo a tinawen a panagayus ket 53,943 riwriw kubiko metro nga addaan iti reserba ti danum ti sirok iti 47,895 riwriw kubiko metro.
Panaglayus[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Karayan Cagayan ken dagiti tributariona ket panggepen dagiti nakaro a panaglayus iti las-ud ti tiempo ti nepnep iti Abagatan a daya nga Asia manipud iti Mayo anginggana ti Oktubre.
Ti natimbeng a tinawen a panagtudtudo ket 1,000 mm idiay akin-amianan a paset ken 3,000 mm idiay akin-abagatan a banbantay a pakakitaan ti taudan dagiti danum ti karayan. Ti danum manipud kadagiti bantay nabuntogda unay nga agayus gapu ti panagtaginayon ti rabaw kadagiti nakaro a nalayus a tanap, dagiti baw-ang iti nallinaay a bakras ti banbantay ken ti agrikosrikos a dalan ti karayan.
Ti pannakaslep ti Karayan Cagayan ken dagiti tributariona ket gapuanan dagiti adu a pannakapukaw ti biag ken tagikua kadagiti lokal ken nailian nga ekonomia. Ti gobierno ti Filipinas ket nangipatakder kadagiti estasion ti panagballag ti layus kiti igid ti karayan. Dagiti eksperto ket naisangsangayanda a sisiimen dagiti akin-baba a gay-at manipud idiay Tuguegarao aginggana idiay Aparri ken ti nalukay a tanap manipud idiay Ilagan aginggana idiay Tumauini, Isabela.
Dagiti mula ken ayup[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Karayan Cagayan ket lumabas ti maysa kadagiti bassiten a nabatbati a nangruna a kabakiran ti Filipinas.
Daytoy ket mangsuporta iti biag dagiti nadumaduma nga endemiko ken dagiti maisagmak a sebbangan, kasla ti agdardara ti puso a pagaw ti Luzon (Gallicolumba luzonica), agila ti Filipinas (Pithecophaga jefferyi) ken ti manmano nga ikan ti karayan, a lokal a tinawtawagan iti ludong (Cestreaus plicatilis).
Ti ludong ket agbugi kadagiti kangatuan a gay-at ti Karayan Cagayan idiay Jones, Isabela. Iti naladaw nga Oktubre aginggana ti tengnga ti Nobiembrer, ti ikan ket agpababa iti karayan tapno agitlogda idiay sabangan ti karayan idiay asideg ti Appari.
Iti Pebrero, dagiti riniwriw a babassit a lames a ludong ket matiltiliw kadagiti napino nga iket no agpangatoda nga aglangoy.
Gapu ti bumasbassiten a bilang ti tinawen a matiltiliw, ti lokal a gobierno ket nagiparparitda ti panagtiliw iti ikan ken dagiti babassit a lamesda, ngem napaay met ti panangiparit.
Tattao[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti karayan ket lasatenna dagiti uppat a probinsia: ti Nueva Vizcaya, Quirino, Isabela ken Cagayan. Dagitoy a probinsia ket adda ti agarup a a populasion ti dua a riwriw a tattao, kaaduan kadagitoy ket mannalon ken patneng a tattao.
Ti tattao nga Ibanag ket nangala ti nagan ti tribuda iti taga-ugma a nagan ti Karayan Cagayan iti Bannag. Ti tribu ti Gaddang ket agtataengda kadagiti kanagtuan a gay-at ti Karayan Cagayan ken dagiti tributariona.
Kinapangruna ti ekonomia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti kayaran ket agayus iti nalames a ginget nga agpataud kadagiti nadumaduma nga apit, a mairaman ti bagas, mais, saba, niyog, sitrus ken tabako.
Adda met dagiti penned kadagiti dua a tributario ti karayan, ti Karayan Magat ken Chico, ken adda met dagiti nadumaduma a konsesion ti panagmina iti nabaknnag ti minerales a Banbantay ti Kordiliera idiay asideg ti taudan ti danum kadagitoy dua a tributario ti karayan.
Dagiti gobierno ti probinsia iti igid ti karayan ket nagparang-ayda pay kadagiti programa ti turismo a mangidaton kadagiti aktibidad ti karayan, a naisangsangayan ti panagrakit ti parokpok a dandanum.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Cagayan River – River, Philippines". www.britannica.com (iti Ingles). Encyclopedia Britannica. Hulio 20, 1998. Naala idi 5 April 2017.
- ^ Vicente B. Tuddao Jr. (Septiembre 21, 2011). "Water Quality Management in the Context of Basin Management: Water Quality, River Basin Management and Governance Dynamics in the Philippines" (PDF). www.wepa-db.net. Department of Environment and Natural Resources. Naala idi Abril 5, 2017.
- ^ Kundel, Jim (Hunio 7, 2007). "Bariweswes ti Danum iti Filipinas". Ensiklopedia ti Daga. Naala idi 2008-09-30.
- ^ "Dagiti Kangrunaan a Labneng ti Karayan ti Filipinas", Inpablaak babaen ti Opisina ti Nailian a Rekurso ti Danum, Oktubre 1976 (p. 12)
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Wernstedt, F. L.; Spencer, J. E. (1967). The Philippine Island World. Berkeley and Los Angeles: University of California Press.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Karayan Cagayan iti Wikimedia Commons


text:
Wikipedia:ISBN
Ti sopwer ti MediaWiki ket automatikona a mailasin iti nakalinia a Sangalubongan a Pagalagadan a Numero ti Libro (International Standard Book Number) (ISBN); kas pagarigan: ti teksto ti wiki iti
ISBN 978-1-4133-0454-1 ket agbalin a ISBN 978-1-4133-0454-1 a kapadpada iti Special:BookSources/9781413304541.
Dagiti kita ti ISBN[urnosen ti taudan]
Adda dua a kita ti ISBN, iti adda linaonna a 10 a numero wenno 13 a numero (kapadpada iti adda iti ngato "ISBN-10:" wenno "ISBN-13:" a numero). Pangngaasi nga usaren iti 13 a numero no adda itan.
Automatiko apagbaliwen ti ania man nga ISBN-10 iti ISBN-13 no usaren dagiti ramramit dita baba:


text:
Utek
Ti utek ket isu ti sentro iti sistema ti nerbios kadagiti amin nga ayup a bertebrata ken kaaduan kadagiti inbertebrata, bassit laeng kadagiti inbertebrata a kas dagiti esponhe, karominas, ti manakman a tunicate ken ekinodermata ti awan utekna, urayno ti adda ti nerbios a kulapot. Daytoy ket mabirukan iti ulo, kadawyan nga asideg kadagidiay kangrunaan nga organo ti panagrikna para kadagiti panagrikna iti panagkita, panagdengngeg, timbeng, panagraman, panagangot. Ti utek iti maysa a bertebrata ket isu ti karikutan nga organo iti bagaina. Iti tipikoa tao ti cerebral cortex (ti kadakkelan apaset) ket nakarkulo nga aglaon kadagiti 15–33 bilion a neurona,[1] iti tunggal maysa ket naikapet babaen kadagiti sinapsis aginggana kadagiti rinibu a sabsabali a neurona. Dagitoy a neurona ket makisinnaritada iti tungngal maysa baben iti pamay-an iti atiddog a protoplasmiko nga urat a tinawtawagan kadagiti axon, a mangawit kadagiti tren a pulso ti senial a tinawtawagan iti makapataud nga aksion kadagiti adayo a parte iti utek wenno bage a mangpunta kadagiti naisangayan a mangawat a selula.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Pelvig, DP; Pakkenberg, H; Stark, AK; Pakkenberg, B (2008). "Dagiti bilang ti neokortiko glial a selula iti utek ti tao". Neurobiolohia iti Panaglakay. 29 (11): 1754–1762. doi:10.1016/j.neurobiolaging.2007.04.013. PMID 17544173.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kandel, ER; Schwartz, JH; Jessel, TM (2000). Dagiti pamunganayan iti Neural a Siensia. McGraw-Hill Professional. ISBN 978-0-8385-7701-1.
- Purves, D; Lichtman, J (1985). Dagiti pamunganayan iti Neural Panagrang-ay. Sinauer Associates. ISBN 978-0-87893-744-8.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Utek iti Wikiquote (iti Ingles)
- Dagiti midia a mainaig iti Utek iti Wikimedia Commons
- Brain Museum


text:
Papa Pio IX
Ti Nasantuan a Papa Pio IX (13 Mayo 1792 – 7 Pebrero 1878), ket naipasngay idi a kas ni Giovanni Maria Mastai-Ferretti, ket isu ti kabayagan a nagturay a nabutosan a Papa iti pakasaritaan ti Katoliko a Simbaan, a nagserbi manipud idi 16 Hunio 1846 aginggana idi pimmusay, ti maysa a paset ti panawen a gangani a 32 a tawtawen.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Papa Pio IX iti Wikimedia Commons


text:
2012
Ti tawen idi 2012 (MMXII) ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Domingo iti kalendario a Gregoriano (dominikal a letra AG), ti maika-2012 a tawen kadagiti panangikeddeng ti Kadawyan a Panawen (CE) ken Anno Domini (AD), ti maika-12 a tawen ti maika-3 a milenio, ti maika-12 a tawen iti maika-21 a siglo, ken ti maika-3 a tawen iti dekada ti tawtawen ti 2010.
Dagiti Nagkaykaysa a Pagilian a Sapasap a Gimong (Ingles: United Nations General Assembly) ket nangiparangarang a ti 2012 ket Sangalubongan a Tawen iti Mannakitinnulong.
PaspasamakUrnosen
EneroUrnosen
- Enero 13 - Enero 22 - Ti umuna a Panawen ti lamlam-ek nga Olimpiada dagiti Kinaagtutubo a maaramid to idiay Innsbruck, Austria.
PebreroUrnosen
MarsoUrnosen
AbrilUrnosen
MayoUrnosen
HunioUrnosen
HulioUrnosen
AgostoUrnosen
SeptiembreUrnosen
OktubreUrnosen
NobiembreUrnosen
DisiembreUrnosen
PimmusayUrnosen
PebreroUrnosen
- Pebrero 1 – Wisława Szymborska, Polako a mannurat, nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura (naipasngay 1923)
- Pebrero 11 – Whitney Houston, Amerikana a kumakanta ken aktres (naipasngay 1963)
MayoUrnosen
- Mayo 16 – Ernie Chan, Filipino-Amerikano nga artista iti komiks (naipasngay 1940)
HulioUrnosen
- Hulio 8 – Ernest Borgnine, Amerikano nga aktor (naipasngay 1917)
- Hulio 9 – Dolphy, ari ti komedia manipud idiay Filipinas (naipasngay 1928)
AgostoUrnosen
- Agosto 25 – Neil Armstrong, Amerikano nga astronauta (naipasngay 1930)
OktubreUrnosen
- Oktubre 8 – Marilou Diaz-Abaya, Filipina a direktor ti pelikula (naipasngay 1955)
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Dagiti midia a mainaig iti 2012 iti Wikimedia Commons


text:
Rutaceae
Ti Rutaceae, kadawyan nga ammo a kas ti rue[3] wenno pamilia ti citrus,[4] ket pamilia dagiti agsabsabong a mula, a kadawyan a naikabil iti urnos ti Sapindales.
Dagiti sebbangan ti pamilia ket kadawyan nga addaan dagitoy iti sabong a mabingbingay kadagiti uppat wenno lima a paset, ken kadawyan nga addaan iti napigsa nga ayumuom. Dagitoy ket sumakop iti porma ken kadakkel manipud kadagiti hierba aginggana kadagiti arbusto ken babassit a kayo.
Ti kangrunaan unay iti ekonomia a henero iti pamilia ket ti Citrus, a mangiraman ti dalandan (C. sinensis), limon (C. × limon), grapefruit (C. paradisi), ken dalayap (nadumaduma, ken kaaduan ti C. aurantifolia, ti key lime). Ti Boronia ket dakkel a henero ti Australia, ken adda met dagiti kameng a mulmula a nabaglo unay ti sabsabongda ket inus-usar iti komersial a panagpataud ti lana. Dagiti sabali pay a dakkel a henero ket ti Zanthoxylum, Melicopeken Agathosma. Adda met dagiti agarup a 160 henero iti pamilia ti Rutaceae:Listaan ti Rutaceae genera
Dagiti pannakailasin[urnosen | urnosen ti taudan]
Kaaduan ti sebbangan ket kaykayo wenno dagiti arbusto, ken dagiti saan unay nga adu a hierba (Boenninghausenia ken Dictamnus), ti kankanayon nga aromatiko nga addaan kadagiti glandula kadagiti bulong, ken sagpaminsan a kadagiti siit. Dagiti bulong ket kadawyan nga agsumbangir ken kompuesto, ken awanan kadagiti estipula. Dagiti pelusido a glandula, ti kita ti aglaon ti lana, ket mabirukan kadagiti bulong nga akin-rebbeng kadagiti aromatiko a banglo dagiti kameng ti pamilia; tradisional a dagitoy ket kangrunaan a sinapomorpiko a panangilasin a manginagan iti Rutaceae.
Dagiti sabong ket saan nga espesialado, solitario wenno nagririmpuok, ken manmano nga awan sanga, ken nangruna a mapulaan babaen dagiti insekto. Dagitoy ket nagtimbukel ti sukogna wenno (manmano) lateral a simetriko, ken kadawyan a hermaproditiko. Dagitoy ket addaan kadagiti uppat wenno lima a petalo ken sepalo, sagpaminsan a tallo, kaaduana naisinsina, walo aginggana iti sangapulo nga estambre (lima iti Skimmia, adu kadagiti Citrus), ken kadawyan a naisinsina wenno kadagit inadumaduma a grupo. Kadawyan nga agmaymaysa nga stigma nga addaan kadagiti 2 aginggana kadagiti 5 a nagtitipon a karpela, ken sagpaminsan nga agsisina dagiti pagiitlogan ngem nagtitipon dagiti estilo.
Ti bunga ti Rutaceae ket agdumaduma ken dagiti bukel adu pay ti padumadumaanda.
Pannakaidasig[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti pamilia ket asideg a kabagian ti Sapindaceae, Simaroubaceae ken Meliaceae, ken amin dagitoy ket kadawyan a naikabil iti isu met laeng nga urnos, urayno adda met dagiti sistema a mangisina iti dayta nga urnos kadagiti Rutales ken Sapindales. Dagiti pamilia ti Flindersiaceae ken Ptaeroxylaceae ken sagpaminsan dagitoy a naisinsina, ngem tatta nga aldawen ket kadawyan a naikabkabil iti Rutaceae, kasla dagiti dati pay a Cneoraceae. Ti maipapan iti subpamilia a gunglo ket saan pay a napno a nasolbar, ngem ti subpamilia ti Aurantioideae (Citroideae) ket nasayaat a nasuportaran; ti pannakaikabil kadagiti nadumaduma a henero ket agtultuloy a saan a nalawag .
Dagiti nangruna a sebbangan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti pamilia ket nasayaat ti kinapangrunanan iti ekonomia kadagiti napudot a klima ken dagiti sub-tropikal a klima para kadagiti nadumaduma a makan a bungbunga iti henero ti Citrus, kasla iti dalandan, limon, kalamansi, dalayap, kumquat, mandarin ken grapefruit. Dagiti saan a citrus a bunga ket mairaman ti puraw a sapote (Casimiroa edulis), Orangeberry (Glycosmis pentaphylla), Clymenia (Clymenia polyandra), Limeberry (Triphasia trifolia), ken ti Bael (Aegle marmelos). Dagiti dadduma pay a mula ket ket naimuyongan iti hortikultura: dagiti sebbangan ti Murraya ken Skimmia , kas pagarigan dagiti sebbangan ti Ruta, Zanthoxylum ken Casimiroa ket makaagas. Adda met dagiti nadumaduma a mula nga inus-usar ti industria ti bagbanglo,kasla iti Lumaud ti Australia a Boronia megastigma.
Ti henero ti Pilocarpus ket addaan kadagiti sebbangan ti (P. jaborandi, ken P. microphyllus manipud idiay Brasil, ken ti P. pennatifolius manipud idiay Paraguay) a nagtaudan ti agas a pilokarpina, nga inus-usar a panangagas iti glaucoma.
Dagiti sebbangan ket naaramid manipud kadagiti bilang ti sebbangan dagiti henero ti Zanthoxylum, a naipangpangruna ti sili ti Sichuan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Rutaceae Juss., nom. cons". Germplasm Resources Information Network. United States Department of Agriculture. 2003-01-17. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2009-05-06. Naala idi 2009-04-11.
- ^ Takhtajan, Armen (2009). Flowering Plants (2 nga ed.). Springer. pp. 375–376. ISBN 978-1-4020-9608-2.
- ^ RUTACEAE iti BoDD – Botanical Dermatology Database
- ^ http://www.plantsystematics.org/taxpage/0/family/Rutaceae.html
- Singh, Gurjaran (2004). Plant Systematics: An Integrated Approach. Enfield, New Hampshire: Science Publishers. pp. 438–440. ISBN 1-57808-342-7.
- Chase, Mark W.; Cynthia M. Morton & Jacquelyn A. Kallunki (Agosto 1999). "Phylogenetic relationships of Rutaceae: a cladistic analysis of the subfamilies using evidence from RBC and ATP sequence variation". American Journal of Botany. Botanical Society of America. 86 (8): 1191–1199. doi:10.2307/2656983. JSTOR 2656983. PMID 10449399. Naala idi 2007-08-30.


text:
Herusalem
Ti Herusalem (Hebreo: יְרוּשָׁלַיִם Yerushaláyim ; Arabiko: القُدس al-Quds ken/wenno أورشليم Ûrshalîm)[i] ket isu ti kapitolio ti Israel, ngem daytoy ket saan a sangalubongan a mabigbigan,[ii] ken maysa kadagiti kadaanan a siudad iti lubong.[1] Mabirukan daytoy idiay Banbantay Hudea, a nagbaetan ti Baybay Mediteraneo ken ti akin-amianan nga igid iti Baybay Natay. No mairaman ti populasion ti lugar iti Daya a Herusalem, daytoy ket ti kadakkelan a siudad ti Israel iti populasion ken kalawa,[2][3] nga add ti populasion iti 763,800 nga agtaeng iti kalawa ti lugar iti 125.1 km2 (48.3 sq mi).[4][5][iii] Ti Herusalem ket nasantuan pay a siudad kadagiti tallo a kangrunaan a Dagiti Abraham a relihion—Hudaismo, Kristianidad ken Islam.
Iti panawen ti atiddog a pakasaritaanna, ti Herusalem ket naminduan a nadadael, nalakuben iti namin 23, naraut iti namin 52, ken natiliw ken natiliw manen iti namin 44.[6] Ti kadaanan a paset ti siudad ket natagtagitaoidi maika-4 a milenio BCE.[1] Idi 1538, dagitit diding ket naipatakder iti likmut ti Herusalem babaen ni Suleiman ti Nadaeg . Tatta nga aldaw dagiti a didding ket mangipalpalawag ti Daan a Siudad, a daytoy ket tinawtawid a nabingbingay iti uppat a pagkapat manipud idi nasapa a maika-19 a siglo a kas dagiti pagkapat ti Armenio, Kristiano, Hudio, ken Muslim.[7] Ti Daan a Siudad ket nagbalin a Lubong a Tinawtawid a pagsaadan idi 1981, ken adda iti Listaan iti Lubong a Tinawtawid a Napeggad.[8] Ti moderno a Herusalem ket dimmakkelen iti labes nga adayo kadagiti pagbeddenganna.
Iti Hudaismo, ti Herusalem ket isun ti kasantuan a siudad manipud idi, segun ti Hebreo a Biblia, ni Ari David iti Israel ket immuna a nagipatakder iti daytoy a kas ti kapitolio iti nagkaykaysa a Pagarian ti Israel idi c.1000 BCE, ken ti anakna a lalaki, ni Ari Solomon, kinomisionna ti panangipatakder iti Umuna a Templo iti daytoy a siudad.[9] Iti Kristianidad, ti Herusalem ket isun ti nasantuan a siudad manipud idi, segun ti Baro a Testamento, nailansa iti krus ni Hesus idiay, seguro idi c.33 CE,[10][11][12] ken 300 a tawtawen kalpasan ni Santo Helena ket nainagananna ti peregrinasion a luglugar ti biag ni Hesus. Iti Sunni nga Islam, ti Herusalem ket isu ti maikatlo a kasantuan a siudad.[13][14] Nagbalin daytoy ti immuna a Qibla, ti naipakatengngaan ti isip a puntos para iti Muslim a kararag ti (Salah) in 610 CE,[15] ken, segun ti tinawtawid nga Islamiko, ni Mahoma ket inaramidna ti immuna a Rabii a Panagbanniaga idiay kalpasan ti sangapulo a tawen.[16][17] A kas ti nagbanagan daytoy, nupay adda laeng tio kalawa iti 0.9 kuadrado kilometro (0.35 sq mi),[18] ti Daan a Siudad ket pagtaengan kadagiti adu a lugar iti relihioso a pannakaipangpangruna, a mairaman ti Bantay Templo, ti Akinlaud a Diding, ti Simbaan ti Nasantuan a Sepulkro, ti Simborio iti Bato ken Meskita al-Aqsa.
Ita nga aldaw ti kasasaad ti Herusalem ket maibatbati a maysa kadgiti bugas a parikut iti Israeli–Palestina a suppiat. Idi las-ud ti Arabo-Israeli a Gubat ti 1945, ti Laud a Herusalem ket maysa idi kadagiti lugar a natiliw ken insilpo babaen ti Israel bayat a ti Daya a Herusalem, a mairaman ti Duog a Siudad, ket natiliw ken kalpasanna ket insilpo babaen ti Hordania. Ti Israel ket natiliwna ti Daya a Herusalem manipud iti Hordania idi las-ud ti Innem nga Aldaw a Gubat ti 1967 ken nagtungpalan a nangisilpo daytoy. Iti agdama, ti Batayan a Linteg ti Israel ket ket mangibagbaga ti Herusalem a kas ti "saan a nabingbingay a kapitolio" iti pagilian. Ti sangalubongan a komunidad ket limmikud ti kinaudi a panangisilpo a kas saan a nainkalintegan ken nangtrato ti Daya a Herusalem a kas teritorio ti Palestinia a sinakop babaen ti Israel.[19][20][21][22] Ti sangalubongan a komunidad ket saanna abigbigen ti Herusalem a kas kapitolio ti Israel, ken ti siudad ket saan a mangsangsangaili kadagiti gangganaet nga embahada.
Segun ti Sentral nga Opisina ti Estadistika ti Palentina, 208,000 kadagiti Palestinio ket agtateng idiay Daya a Herusalem, nga isu daytoy ket binirbirukan babaen ti Turay ti Palestina a kas ti kapitolio iti masakbayan a estado ti Palestina.[23][24][25]
Amin a sanga ti gobierno ti Israel ket mabirukan idiay Herusalem, a mairaman ti Knesset (parlamento ti Israel), dagiti pagtaengan ti Kangrunaan a Ministro ken ti Presidente, ken ti Kangatuan a Korte. Ti Herusalem ket isu ti pangibalayan ti Hebreo nga Unibersidad ken ti Museo ti Israel nga addaan iti Altar iti Libro. Ti Bibliko a Pagtarakenan ti ayup ti Herusalem ket natalinaay a nairangranggo a kas ti kasayaatan a papanan dagiti turista idiay Israel para kadagiti Israeli.[26][27]
Etomolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti siudad a tinawtawagan idi ti Rušalim dagiti teksto ti eksekrasion iti Tengnga a Pagarian ti Ehipto (c. maika-19 a siglo BCE) ket adu, ngem saan nga unibersal a nailaslasin a kas ti Herusalem.[28][29] Ti Herusalem ket tinawtawaga iti Urušalim iti sursurat ti Amarna iti Abdi-Heba (1330s BCE).[30]
Ti nagan a “Herusalem” ket nadumaduma a nanaganan tapno kaibuksilanna ti "pundasion (Sumerian yeru, ‘pagtaengan’/Semitiko yry, ‘tapno bangonen, tapno mangikabil ti pundasion’) iti dios a ni Shalem",[31][32] ti dios a ni Shalem ket isuna idi ti kasisigud a mangay-aywan a dios iti siudad ti Bronse a Panawen.[33]
Ti porma a Yerushalem wenno Yerushalayim (Herusalem) ket immuna a nagparang iti Biblia, iti libro ni Joshua. Segun ti Midrash, ti nagan ket ti panagtiptipon ti Yhwh Yir'eh ("Kitaento ti Dios", ti nagan nga inted babaen ni Abraham ti lugar nga ayan ti nagrugianna nga insakripisio ti annakna a lalaki) ken ti ili a "Shalem".[34]
Ti Shalim wenno Shalem ket isu idi ti nagan ti dios ti sumipnget iti relihion ti Kananea , daytoy a nagan ket naibatay iti isu met laeng a ramut ti S-L-M manipud iti nakaalanna a Hebreo a balikas para iti "kappia" (Salam wenno Shalom iti moderno nga Arabiko ken Hebreo).[35][36] Isunga ti nagan ket bukod a mangited kadagiti nagan a "Ti Siudad ti Kappia",[32][37] "Pagtaengan ti Kappia,[38][39] "pagyanan ti kappia" ("napundar iti seguridad"),[40] ken mabalin pay a ti "Pakaimatangan ti Kappia" kadagiti dadduma a Kristiano a mannurat.[41] Ti pagpatingaan ti -ayim ket mangipakita ti dua, isunga mangiturong daytoy ti panangisingasing a tinagan a Yerushalayim ket mangitudo ti kinapudno a ti siudad ket adda kadagiti dua a turod.[42][43] Nupay kasta, ti panangibalikas ti kinaudi a silaba a kas -ayim ket agparparang a naladaw a panagrang-ay, ken daytoy ket saan pay idi a nagparang iti panawen ti Septuaginta.
Ti kaduogan a pagtaengan idiay Herusalem, ket nabangon a nasapsapa ngem ti Bronse a Panawen idiay turod a ngato ti Gihon Spring, a segun idi ti Biblia ket nanaganan ti Jebus.[44] Tinawtawagan daytoy ti "Pagsammakedan ti Zion" (metsudat Zion), daytoy ket ninaganan manen babaen ni David a kas ti Siudad ni David,[45] ken naamammuan idi babaen ti naganna iti kina-ugma.[46][47]Ti sabali pay a nagan a "Zion", ket immun-una a mangitudtudo iti maysa a naisangayan a paset ti siudad, ngem kanungpalan daytoy a mangitudtudo ti sibubukel a siudad ken tapno mangirepresenta ti bibliko a Daga ti Israel. Iti Griego ken Latin ti nagan ti siudad idi ket naipatarus a naisurat iti Hierosolyma (Griego: Ἱepoσόλuua; iti Griego hieròs, ἱepός, a kaibuksilanna ket nasantuan), urayno ti siudad ket nanaganan manen idi ti Aelia Capitolina para iti paset ti panawen ti pakasaritaan ti Roma.
Iti Arabiko, ti Herusalem ket kaaduan a naam-ammuan a kas ti القُدس, a naipatarus a naisurat iti al-Quds ken ti kaibuksilanna ket "Ti Nasantuan" wenno "Ti Nasantuan a Santuario".[38][39] Ti opisial nga annuroten ti gobierno ti Israeli ket agbilbilin a ti أُورُشَلِيمَ, a naipatarus a naisurat iti Ūršalīm, a kapadpada dagiti nagan ti Hebreo ken Ingles, ket nasken a mausar a kas ti nagan siudad ti pagsasao nga Arabiko ket kakuyogna iti القُدس. أُورُشَلِيمَ-القُدس.[48]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b "Linia ti Oras ti Pakasaritaan iti Herusalem". Pudno a Biblioteka ti Hudio. Ameriko-Israeli a Gandat ti Pagtitinnulongan. Naala idi 16 Abril 2007.
- ^ Kadakkelan a siudad:
- "... moderno a Herusalem, kadakkelan a siudad ti Israel ..." (Erlanger, Steven. Ti Herusalem, Tatta nga aldaw, [Ti New York Times, 16 Abril 2006.)
- "Ti Herusalem ket isu ti kadakkelan a siudad ti Israel." ("Israel (pagilian)", Microsoft Encarta, 2006, p. 3. Naala idi 18 Oktubre 2006. Naarkibo 31 Oktubre 2009.)
- "Manipud idi 1975 ti nagkaykaysa a Herusalem ket isun ti kadakkelan a siudda idiay Israel." ("Jerusalem", Encyclopædia Britannica Online, 2006. Naala idi 18 Oktubre 2006. Naarkibo 21 Hunio 2008)
- "Ti Herusalem ket isu ti kadakkelan a siudad ti Estado iti Israel. Addaan iti kaaduan ti populasion, kaaduan kadagiti Hudio ken dagiti saan a Hudio kadagiti amin a siudad iti Israeli." (Klein, Menachem. Herusalem: Ti Masakbayan iti Naisuppiatan a Siudad, Unibersidad ti New York a Pagmalditan, 1 Marso 2001, p. 18. ISBN 0-8147-4754-X)
- "Idi 1967, ti Tel Aviv ket isu idi ti kadakkelan a siudad idiay Israel. Babaen idi 1987, ad-adu kadagiti Hudio ket nagtaeng idiay Herusalem ngem ti dagup a populasion iti Tel Aviv. Ti Herusalem ket nagbalinen a ti kangrunaan a siudad ti Israel." (Friedland, Roger ken Hecht, Richard. Ti Panagturay ti Herusalem, Unibersidad iti California a Pagmalditan, 19 Septiembre 2000, p. 192. ISBN 0-520-22092-7).
- ^ "Pablaak ti Warnakan: Aldaw ti Herusalem" (PDF). Tengnga nga Opisina dagiti Estadistika. 24 Mayo 2006. Naala idi 10 Marso 2007.
- ^ "TABLa 3. – POPULASION(1) DAGITI LUGAR NGA AGBILANG TI SUMUROK A 2,000 NGA AGTAENG KEN DADDUMA PAY NGA AWAY A POPULASION IDI 31/12/2008" (PDF). Tengnga nga Opisina dagiti Estadistika ti Israel. Naala idi 26 Oktubre 2009.
- ^ "Dagiti lokal ng aagturay idiay Israel 2007, Pablaak a #1295 – Bariweswes dagiti munisipalidad – Herusalem" (PDF) (iti Hebreo). Tengnga nga Opisina dagiti Estadistika ti Israel. Naala idi 31 Disiembre 2007.
- ^ "Bingbingayentayo ngata ti Nasantuan dagiti Kasanuan a Siudad?". Moment Magazine. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 3 Hunio 2008. Naala idi 5 Marso 2008.. Segun ti tarkasan ti Herusalem a Nalakuben ni Eric H. Cline.
- ^ Ben-Arieh, Yehoshua (1984). Ti Herusalem iti Maika-19 a Siglo, Ti Daan a Siudad. Yad Izhak Ben Zvi ken St. Martin a Pagmalditan. p. 14. ISBN 0-312-44187-8.
- ^ "Daan a Siudad ti Herusalem ken dagiti Didingna". Whc.unesco.org. Naala idi 11 Septiembre 2010.
- ^ Manipud idi maika-10 a siglo BCE:[v]
- "Ti Israel keyt immuna a napanday iti nagkaykaysa a pagilian manipud iti Herusalem idi agarup a 3,000 tawtawen, nga idi ni Ari David ket innalana ti balangat ken pinagkaykaysana dagiti sangapulo ket dua a tribo manipud iti daytoy a siudad... Para kadagiti rinibo a tawen ti Herusalem ket isu idin ti tugaw ti Hudio a turay, ti bimmalayam dagiti ari, ti lokasion dagiti lehislatibo a konseho ken dagiti korte. Iti pammagtalaw, ti Hudio a pagilian ket naam-ammuan a kas ti siudad a lugar ti taga-ugma a kapitolio. Dagiti Hudio, nupay ti ania a lugar ti ayanda, ket agkarkararagda ti pannakaisubli daytoy." Roger Friedland, Richard D. Hecht. Ti Panagturay ti Herusalem, Unibersidad iti California a Pagmalditan, 2000, p. 8. ISBN 0-520-22092-7
- "Ti Hudio a panagbedbed ti Herusalem ket saan a napaay. Para kadagiti tallo a milenio, ti Herusalem ket isun ti sentro iti Hudio a pammati, a nagtagtaginayon ti naisimboluan a pateg manipud kadagiti napalabas a kaputotan." Herusalem- ti Nasantuan a Siudad, Ministro iti Ganganaet a Panakibing ti Israel, 23 Pebrero 2003. Naala idi 24 Marso 2007.
- "Ti pannakasentro ti Herusalem ti Hudaismo ket napisa unay a dagiti pay sekular a Hudio ket agiyebebkas ti panagiruknoyda ken pannakaikapetda iti siudad, ken saanda a maipanunutan ti moderno nga Estado iti Israel nga awan daytoy.... Para kadagiti Hudio ti ket simple a sagrado gapu ta adda daytoy... Nupay ti sagrado a karakter ti Herusalem ket makita pay kadagiti napalabas a tallo a milenio...". Leslie J. Hoppe. Ti Nasantuan a Siudad: Ti Herusalem iti teolohia iti Daan a Testamento, Liturhikal a Pagmalditan, 2000, p. 6. ISBN 0-8146-5081-3
- "Manipud idi inaramid ni Ari David ti Herusalem a kas ti kapitolio iti Israel idi 3,000 a tawtawen, ti siudad ket adda ti sentro a papel ti irurumsua dagiti Hudio." Mitchell Geoffrey Bard, Ti Kompleto a Pagalagadan dagiti Maag iti Suppiatan ti Tengnga a Daya, Alpha Books, 2002, p. 330. ISBN 0-02-864410-7
- "Para kadagiti Hudio ti siudad ket isun ti pakipatengngaan ti isip kadagiti naikararua, kultural, ken nailian a biag kadagiti napalabas a tallo a milenio." Yossi Feintuch, Estados Unido nga Annuroten para iti Herusalem, Greenwood Publishing Group, 1987, p. 1. ISBN 0-313-25700-0
- "Ti Heerusalem ket nagbalin a sentro dagiti Hudio a tattao kadagiti napalabas a 3,000 tatawen" Moshe Maoz, Sari Nusseibeh, Herusalem: Dagiti Puntos iti Rasras – Ken ti Labes, Brill Academic Publishers, 2000, p. 1. ISBN 90-411-8843-6
- "Dagiti Hudio a tattao ket ket saan a maikkat kadagiti pannakaibedbedda ti siuadad iti Herusalem. Awan ti ania man a siudad ti adda ti nagnagruna a papel iti pakasaritaan, politikop, kultura, relihion, nailian a biag ken kaimatangan dagiti tattao iti Herusalem iti biag ti panaka-Hudio ken Hudaismo. Manipud idi nagipatakder ni Ari David iti siudad a kas ti kapitolio iti Hudio nga estado sirka 1000 BCE, nagserbi daytoy a kas ti simbolo ken ti kangrunaaan a panagiyebkas ti identidad a kas maysa a pagilian dagiti Hudio a tattao." Dagiti Kangrunaan a Kinapudno a nasken a Maammuam: Herusalem, Liga ti Kontra-Dipamasion, 2007. Naala idi 28 Marso2007.
- ^ Maier, P.L. (1968). "Sejanus, Pilato, ken ti Petsa ti Pannakailansa ti Krus". Pakasaritaan ti Simbaab. 37 (1): 3–13. JSTOR 3163182.
- ^ Fotheringham, J.K. (1934). "Ti ebidensia ti astronomia ken teknikal a kronologo para ti petsa iti pannakailansa ti krus" (PDF). Warnakan dagiti Teolohiko a Panagadal. 35: 146–162.
- ^ Ti Misterio iti Naudi a Pangrabii, babaen ni Colin J. Humphreys (2011), Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, Cambridge ISBN 9780521517553 panid 193
- ^ Maikatlo a kasantuan a lugar iti Islam:
- Esposito, John L. (2 Nobiembre 2002). Ti Nasken a Maammuan ti Sinoman a Maipapan ti Islam. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 157. ISBN 0-19-515713-3.
Ti Rabii a Panagbanniaga ket nagaramid ti Herusalem a kas ti maikatlo a kasantuan a siudad iti Islam
- Brown, Leon Carl (15 Septiembre 2000). "Panagikabil ti Ebntablada: Islam ken dagiti Muslim". Relihion ken Estado: Ti Muslim Pamay-an dagiti Politika. Unibersidad ti Columbia a Pagmalditan. p. 11. ISBN 0-231-12038-9.
Ti maikatlo a kasantuan a siudad iti Islam—Herusalem—ket daytoy pay ket adda iti sentro...
- Hoppe, Leslie J. (Agosto 2000). Ti Nasantuan a Siudad: Ti Herusalem iti Teolohia iti Daan a Testamento. Michael Glazier Books. p. 14. ISBN 0-8146-5081-3.
Ti Herusalem ket agnanayon a nairagrag-o a kas maysa a kangrunaaan a lugar iti Islam. Ti Herusalem ket kanayon a maitudtudo a kas ti maikatlo a kasantuan a siudad iti Islam...
- Esposito, John L. (2 Nobiembre 2002). Ti Nasken a Maammuan ti Sinoman a Maipapan ti Islam. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 157. ISBN 0-19-515713-3.
- ^ "Middle Dagiti Daya a plano ti kappia" babaen ni Willard A. Beling": Ti Meskita Aqsa idiay Bantay Templo ket isu ti maikatlo a kasantuan a lugar iti Sunni nga Islam kalpasan ti Mecca ken Medina
- ^ Lewis, Bernard; Holt, P. M.; Lambton, Ann, dagiti ed. (1986). Cambridge a Pakasaritaan iti Islam. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan.
- ^ [Koran 17:1–3]
- ^ Allen, Edgar (2004). Dagiti estado, Dagiti pagilian, ken Dagiti pagbeddengan: Dagiti Etiko ti Panagaramid dagiti Pagbeddengan. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. ISBN 0-521-52575-6. Naala idi 9 Hunio 2008.
- ^ Kollek, Teddy (1977). "Kinaudi a balikas". Iti John Phillips (ed.). Pagayatan ti Panagbiag – Israel: ti Rupa dagiti Aligaget 1948-dagiti Rupa ti Namnama iti Tatta nga Aldaw. Dial a Pagmalditan/James Wade.
agarup a 225 acre (0.91 km2)
- ^ "Ti Israel ket agplanplano kadagiti 1,300 a pagtaengan a balay dagiti Hudio idiay Daya a Herusalem". BBC News. 9 Nobiembre 2010.
Ti Day a Herusalem ket naikedkeddeng a kas nasakupan a teritorio ti Palestina babaen ti sangalubongan a komunidad, ngem kinunkuna ti Israel a daytoy ket bukodna ateritorio.
- ^ "Ti Kasasaad ti Herusalem" (PDF). Ti Saludsod iti Palestine ken ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. DEpartamento ti Pakaammo ti Publiko ti Nagkaykaysa a Pagpagilian.
Ti Daya a Herusalem ket naikedkeddengan, babaen ti Sapasap nga Asemblia ken ti Koneho ti Seguridad, a kas paset ti nasakupan a teritorio ti Palestina.
- ^ Dagiti Israeli a turay ket agsupsuportada kadagiti 600 a baro a balbalay idiay Daya a Herusalem
- ^ Resolusion 298 Septiembre 25, 1971: "Nanglaglagip kadagiti resolusionna... a maipanggep kadagiti rukod ken dagiti tignay babaen ti Israel a naidaremdem ti panagbaliw ti kasasaad ti nasakupan ti Israel a paset ti Herusalem,..."
- ^ Segal, Jerome M. (1997). "Pannakitulag iti Herusalem". Ti Unibersidad ti Maryland nga Eskuela ti Publiko nga Annuroten. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 14 Mayo 2006. Naala idi 25 Pebrero 2007.
- ^ Møller, Bjørn (Nobiembre 2002). "Ti Kooperatibo nga Estruktura para kadagiti Relasion ti Israel-Palestina". Pagobraan a papel Blng. 1. Sentro para kadagiti Panagdal ti Europeano nga Annuroten. Naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 6 Enero 2004. Naala idi 16 Abril 2007. Makasapul ti dakamat journal iti
|journal=(tulong)
- ^ Press, Associated (9 Pebrero 2008). "Dagiti Palestinio ket dimmakel babaen ti riniwriw iti maysa a dekada". Fr.jpost.com. Naala idi 17 Oktubre 2011.
- ^ Rosenblum, Irit. "Haareez Biblical Zoo favorite tourist site in 2006". Haaretz. Israel. Naala idi 11 Septiembre 2010.
- ^ Lis, Jonathan. "Jerusalem Zoo is Israel's number one tourist attraction". Haaretz. Israel. Naala idi 9 Septiembre 2011.
- ^ David Noel Freedman; Allen C. Myers; Astrid B. Beck (2000). Eerdmans a diksionario ti Biblia. Wm. B. Eerdmans Publishing. pp. 694–695. ISBN 978-0-8028-2400-4. Naala idi 19 Agosto 2010. Ni Nadav Naʼaman, Canaan iti maika-2 a Milenio B.C.E., Eisenbrauns, 2005 pp.177ff. ket nangidiaya ti sumuppiata kapanunotan, isu ket nangisupsuppiat para iti transkripsion ti Rôsh-ramen, a nanaganan iti r'š (ulo) ken rmm (rambakan), tapno kaibusilanna ti 'ti narambakan nga Ulo', ken saan a mangibagbaga iti Herusalem.
- ^ G. Johannes Botterweck, Helmer Ringgren (eds.) Teolohikal a Diksionario ti Daan a Testamento, (tr. David E. Green) William B. Eerdmann, Grand Rapids Michigan, Cambridge, UK 1990, Vol. VI, p. 348
- ^ "Ti Sursurat ti El Amarna manipud iti Canaan". Tau.ac.il. Naala idi 11 Septiembre 2010.
- ^ Meir Ben-Dov, Historikal nga Atlas iti Herusalem, Continuum International Publishing Group, 2002, p. 23.
- ^ a b Binz, Stephen J. (2005). Herusalem, ti Nasantuan a Siudad. Connecticut, Estados Unidos: Twenty-Third Publications. p. 2. ISBN 978-1-58595-365-3. Naala idi 17 Disiembre 2011.
- ^ G. Johannes Bottereck, Helmer Ringgren, Heinz-Josef Fabry, (eds.) Teolohiko a Diksionario ti Daan a Testamento, tr. David E. Green, vol. XV, pp. 48–49 William B. Eeerdmanns Co. Grand Rapids, Michigan/Cambridge UK 2006, pp. 45–6
- ^ Louis Ginzberg (Oktubre 1998). "The Legends of the Jews Volume 1".
- ^ Elon, Amos. Herusalem. HarperCollins Publishers Ltd. ISBN 0-00-637531-6. Naala idi 26 Abril 2007.
Ti epiteta ket mabalin a nagtaud iti taga-ugma anagan ti Herusalem—Salem (manipud iti pagano a dios ti sudad), daytoy ket etimolohiko a naikapet kadagiti pagsasao a Semitiko para kadagiti balikas ti kappia (shalom iti Hebreo, salam iti Arabiko).
- ^ Ringgren, H., Die Religionen des Alten Orients (Göttingen, 1979), 212.
- ^ Hastings, James (2004). Ti Diksionario ti Biblia: Tomo II: (Paset II: I -- Kinsman), Tomo 2. Honolulu, Hawaii: Naiprenta manen manipud iti 1898 nga edision babaen ti Unibersidad a Pagmalditan ti Pasipiko. p. 584. ISBN 1-4102-1725-6. Naala idi 17 Disiembre 2011.
- ^ a b Bosworth, Clifford Edmund (2007). Historic cities of the Islamic world. Ti Olanda: Koninklijke Brill NV. pp. 225–226. ISBN 90-04-15388-8. Naala idi 17 Disiembre 2011.
- ^ a b Denise DeGarmo (9 Septiembre 2011). "Pagtaengan ti Kappia?". Wandering Thoughts. Center for Conflict Studies. Naala idi 17 Disiembre 2011.
- ^ Marten H. Wouldstra, The Book of Joshua, William B. Eerdmanns Co. Grand Rapids, Michigan (1981) 1995, p. 169 n.2
- ^ Bosworth, Francis Edward (1968). Millennium: a Latin reader, A. Oxford, Nagkaykaysa a Pagarian: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 183. ISBN 978-0-86516-191-7. Naala idi 17 Disiembre 2011.
- ^ Wallace, Edwin Sherman (Agosto 1977). Herusalem ti Nasantuan. New York: Arno Press. p. 16. ISBN 0-405-10298-4.
Ti kapada a panirigan ket tinengtengngel babaen dagiti nangited ti dua a bilang ti gramatiko ti Hebreo iti balikas
- ^ Smith, George Adam (1907). Herusalem: Ti Topgrapia, Ekonomika ken Pakasaritaan manipud kadagiti Kasapaan a Panawen aginggana ti A.D. 70. Hodder ken ni Stoughton. p. 251. ISBN 0-7905-2935-1.
Ti terminasion -aim wenno -ayim ket naipagpagarup idi a kas ti ordinario a terminasion kadagiti dua a bilang ti gramatiko ti pangnagan, ken naipalplawag idi a mangipakpakita kadagiti akin-ngato ken akin-baba a siudad(kitaen ditoy [1])
- ^ Ti Oxford nga ensiklopedia ti taga-ugma a Gresia ken Roma, Tomo 1, p. 113
- ^ 2 Samuel 5:7,9.indakamat ni Israel Finkelstein, Amihay Mazar, Brian B. Schmidt, (eds) Ti Panagsukimat para iti Naipakasaritaan nga Israel, Society of Biblical Literature, 2007 p.127.
- ^ Bar-Kochva, Bezalel (2002). Judas Maccabeus: The Jewish Struggle Against the Seleucids. Cambridge, Nagkaykaysa aPagarian: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. p. 447. ISBN 0-521-01683-5.
- ^ Mazar, Eilat (2002). The Complete Guide to the Temple Mount Excavations. Herusalem: Shoham Academic Research and Publication. p. 1. ISBN 965-90299-1-8.
- ^ "Ti OPisial a Website ti Herusalem". Munisipalidad ti Herusalem. 19 Septiembre 2011.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig iti Herusalem iti Wikimedia Commons
- Pakaammo ti panagbiahe idiay Herusalem manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Opisial a website ti ili ti Herusalem
- Herusalem iti Curlie (iti Ingles)


text:
Malvales
Ti Malvales ket ti maysa nga urnos dagiti agsabsabong a mula. Kas igawidan babaen ti sistema ti APG II, ti urnos ket mangiraman kadagiti agarup a 6000 a sebbangan iti kaunegan dagiti 9 a pamilia. Ti urnos ket naikabil iti eurosids II, a paset iti eudicotidae.
Kaaduan dagiti mula ket bassit a mula ken dagiti kayo; kaaduan kadagiti pamiliana ket addaan iti kosmopolitano a pannakaiwarwaras kadagiti tropiko ken subtropiko, nga addaan iti lomitado a panagpadakkel kadagiti temperado a rehion. Ti maysa a nakakaskasdaaw a pannakaiwaras ket mapasamak idiay Madagascar, a mapasamak dagiti tallo nga endemiko a pamilia ti Malvales (Sphaerosepalaceae, Sarcolaenaceae and Diegodendraceae).
Adu dagiti sebbangan ti Malvaceae sensu lato ket nasayaat para kadagiti kayoda, iti Ochroma (balsa) nga ammo iti kinalag-anna, ken iti Tilia (dalayap, linden, wenno basswood) kas popular a kayo iti panagkitikit. Ti bunga ti kayo ti kakaw (Theobroma cacao) ket inus-usar a laok para iti tsokolate. Ti nues ti kola (henero ti Cola) ket ammo dagitoy para iti adu a laon ti kapeina ken, kadagiti naplabas, ket kadawyan nga inus-usar iti panangisagana kadagiti nadumaduma a mainun a cola. Dagiti sabali pay nga ammo a kameng ti Malvales iti sistema ti APG II ket ti daphnes, gumamela, dagiti hollyhock, okra, kaykayo a baobab, kapas, ken ti kapok.
Deskripsion[urnosen | urnosen ti taudan]
Agdumaduma ti morolohia ti Malvales, nga agraman kadagiti bassit a kadawyan a pakailasinan. Kadagitoy a kaaduan a kadawyan a masarsarakan ket dagiti palmato, dagiti konado a sepalo, ken ti maysa a naiduma nga estruktura ken komposion iti kemikal dagiti bukel. Ti cortex ket masansan a naammurat, a naaramid iti naalumaymay a tuon ti ploema.
Taksonomia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti nasapa a pannakaidasig a kas ti bagi ni Dahlgren ket mangikabil ti Malvales iti super-urnos ti Malviflorae (tinawtawagan pay iti Malvanae). Napauten a problematiko dagiti pagbeddengan ken pakaigawidan dagiti "bugas" a pamilia ti Malvales, Malvaceae, Bombacaceae, Tiliaceae, ken Sterculiaceae. Ti asideg a pannakaikabagian kadagitoy apamilia , ken naipangpangruna iti Malvaceae ken Bombacaceae, ken kadawyanen a nabigbigan, ngem iti laeng nabiit, kaaduan dagiti sistema ti pannakaidasig ket nangitalinaay kaniada a kas dagiti asabali a pamilia. Agraman kadagiti nadumaduma a molekular a pilohenio a mangipakpakita iti Sterculiaceae, Bombacaceae, ken Tiliaceae a kas tradisional a naipalawag a parapiletiko wenno polipiletiko, adda metten rumrummuar a konsenso para iti daytoy a pagduyosan a mangpadakkel iti Malvaceae tapno mairaman dagitoy a pamilia. Daytoy naipadakkel a panangigawid ti Malvaceae ket nabigbiganen kadagiti kaudian a bersion ti sistema ti Thorne, babaen ti Angiosperm Phylogeny Group, ken ti kaudian a komprehensibo a pannakatrato dagiti pamilia ti baskular a mula ken dagiti henero, ti sistema ti Kubitzki.[3]
Ti dominante a pamilia iti sistema ti APG II ket ti naipadakkel a Malvaceae (Malvaceae sensu lato) nga agraman kadagiti sumurok a 4000 a sebbangan, a sarunen ti Thymelaeaceae nga agraman kadagiti 750 a sebbangan. Daytoy a naipadakkel a panangigawid ti Malvaceae ket naala a mangiraman dagiti pamilia ti Bombacaceae, Sterculiaceae ken Tiliaceae. Babaen ti daan a sistema ti Cronquist ti urnos ket naglaon kadagitoy nga uppat a pamilia ti "bugas a Malvales" ken mainayon ti Elaeocarpaceae ken naikabil idi kadagiti Dilleniidae. Adda dagiti sumagmamano nga agdama a nairaman a pamilia ket naikabil babaen ti Cronquist iti Violales.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Angiosperm Phylogeny Group (2009). "An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III" (PDF). Botanical Journal of the Linnean Society. 161 (2): 105–121. doi:10.1111/j.1095-8339.2009.00996.x. Naala idi 2013-07-06.
- ^ Nickrent, Daniel L. "Cytinaceae are sister to Muntingiaceae (Malvales)", Taxon 56 (4): 1129–1135 (2007) (abstract)
- ^ Bayer, C. and K. Kubitzki. 2003. Malvaceae, pp. 225–311. In K. Kubitzki (ed.), The Families and Genera of Vascular Plants, vol. 5, Malvales, Capparales and non-betalain Caryophyllales.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Alverson, W. S., K. G. Karol, D. A. Baum, M. W. Chase, S. M. Swensen, R. McCourt, and K. J. Sytsma (1998). Circumscription of the Malvales and relationships to other Rosidae: Evidence from rbcL sequence data. American Journal of Botany 85, 876-887. (Available online: Abstract)
- Edlin, H. L. 1935. A critical revision of certain taxonomic groups of the Malvales. New Phytologist 34: 1-20, 122-143.
- Judd, W.S., C. S. Campbell, E. A. Kellogg, P. F. Stevens, M. J. Donoghue (2002). Plant Systematics: A Phylogenetic Approach, 2nd edition. pp. 405–410 (Malvales). Sinauer Associates, Sunderland, Massachusetts. ISBN 0-87893-403-0.
- Kubitzki, K. and M. W. Chase. 2003. Introduction to Malvales, pp. 12– 16. In K. Kubitzki (ed.), The Families and Genera of Vascular Plants, vol. 5, Malvales, Capparales and non-betalain Caryophyllales.
- du Mortier, B. C. J. (1829). Analyse des Familles de Plantes, avec l'indication des principaux genres qui s'y rattachent, p. 43. Imprimerie de J. Casterman, Tournay.
- Watson, L., and Dallwitz, M. J. (1992 onwards). The families of flowering plants: descriptions, illustrations, identification, and information retrieval. http://delta-intkey.com
- Whitlock, B. A. (October 2001). Malvales (Mallow). In: Nature Encyclopedia of Life Sciences. Nature Publishing Group, London. (Magun-od iti online: DOI | ELS site)
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Malvales iti Wikimedia Commons
Dagiti datos a mainaig iti Malvales iti Wikispecies
- Tree of Life Malvales
- Johansson, J.T. 2013 (and onwards). The Phylogeny of Angiosperms. Naipablaak iti online. http://angio.bergianska.se Malvales


text:
Buenavista, Quezon
Ti Buenavista ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Quezon iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Nabingbingay a politikal ti Buenavista iti 37 a barbaranggay.[2]
- Bagong Silang
- Batabat Norte
- Batabat Sur
- Buenavista
- Bukal
- Bulo
- Cabong
- Cadlit
- Catulin
- Cawa
- De La Paz
- Del Rosario
- Hagonghong
- Ibabang Wasay
- Ilayang Wasay
- Lilukin
- Mabini
- Mabutag
- Magallanes
- Maligaya (Esperanza)
- Manlana
- Masaya
- Poblacion
- Rizal
- Sabang Pinamasagan
- Sabang Piris
- San Diego
- San Isidro Ibaba
- San Isidro Ilaya
- San Pablo
- San Pedro (Villa Rodrigo)
- San Vicente
- Siain
- Villa Aurora
- Villa Batabat
- Villa Magsaysay
- Villa Veronica
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Buenavista | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Calabarzon Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Quezon". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)