text:
Estados Unidos iti Amerika
Ti Estados Unidos iti Amerika (Ingles: United States of America), wenno kaadduan ket masao nga "Amerika" laeng, ket pagilian a pederal a naibatay ti linteg a republika, mabirukan iti tengnga ti kontinente ti Amianan nga Amerika, a naisadagan dagiti 48 a kontinental nga estado ken Washington, D.C., a kapitoliona, ket naisadagan pay a nagbaetan ti Taaw Pasipiko ken Taaw Atlantiko, nabeddengan ti Kanada iti amianan ken Méhiko iti abagatan. Ti estado iti Alaska ket adda idiay amianan a laud iti kontinente, nga addaan ti Kanada iti daya ken Rusia iti laud, iti ballasiw ti Nailet a Baybay Bering. Ti estado iti Hawaii ket maysa a purpúro idiay tennga a Pasipiko. Daytoy a pagilian ket addaan pay kadagiti territoriona idiay Pasipiko ken Karibe. Limapulo nga estado ti mangbukbukel daytoy a pagilian, saan a nairaman kadagiti dadduma a teritoriona.
Iti 3.79 kuadrado milia (9.83 riwriw km2) ken addaan ti sumurok a 312 riwriw a tattao, ti Estados Unidos ket isu ti maika-3 wenno maika-4 a kadakkelan a pagilian iti dagup a kalawa ti dagana, ken ti maika-3 a kadakkelan baben ti kalawa ti daga ken bilang dagiti umili. Daytoy ket maysa kadagiti kaaduan ti sabsabali nga etnisidad ket sabsabali a kultura a pagilian, ti nagbanagan daytoy ti kaaduan a panag-imigrasion manipud kadagiti sabsabali a pagilian.[7]Ti ekonomia ti Estados Unidos ket isu ti kadakkelan a nailian nga ekonomia iti lubong, nga addan ti nakarkulo a 2011GDP iti $15.1 trilion.
Dagiti patneng a tattao ket nagtaudda manipud kadagiti dagiti Paleo nga Indio nga asino dagitoy ket naggapuda idiay Asia a nagnaedanda iti ribribo a taw-tawen nga ti tattan ket ti kangrunaan a daga ti Estados Unidos. Daytoy a bilang dagiti umili a patneng nga Amerikano ket nalatak a nakissayan babaen kadagiti saksakit ket gubgubat kalpasan ti panagkolonia ti Europa. Ti Estados Unidos ket naibangon babaen kadagiti Sangapulo ket tallo a Kolonia a mabirukan iti Daya nga Aplaya iti Estados Unidos. Idi Hulio 4, 1776 ket nagisayasay da ti Panagyebkas ti Estados Unidos iti Panagwaywayas, a daytoy ket nagparangarang ti kinabukod a panagturay ken ti pannakaipatakder ti panagtintinnulongan a kappon. Dagiti nagsuppiat nga estado ket inabakda ti Imperio a Britaniko iti Rebolusionario a Gubat ti Amerika, daytoy ti immuna a nagballigi iti kolonia a gubat iti panagwaywayas.[8] Ti agdama a Batay-linteg ti Estados Unidos ket naampon idid Septiembre 17, 1787; ti panakatalgedan na iti sumaganad a tawen ket pinakabaelan na dagiti estado a paset iti nagkaykaysa a republika nga addaan ti napigsa a tengnga a gobierno. Ti Pateg dagiti Karbengan, ket naglaon kadagiti sangapulo a a pannakapasayaatan ti Batay-linteg nga ag-garantia kadagiti kaaduan a nakaisugud ken naikalintegan a karbengan, ket napatalgedan idi 1791.
Lumapus iti maika-19 a siglo ti Estados Unidos ket inyallatyiw na dagiti patneng a tribu, naala na ti territorio ti Louisiana manipud iti Pransia, Florida manipud iti Espania ken paset ti Pagilian nga Oregon manipud iti Nagkaykaysa a Pagarian, Alta California ken New Mexico manipud iti Méhiko, ken Alaska manipud iti Russia, ken innala na ti Republika iti Texas ken ti Republika iti Hawaii. Ti suppiatan a baetan ti Abagatan nga Amerika ken ti Amianan nga Amerika iti panag-padakkel ti patakder iti pannakaadipen ken dagiti karbengan ti estado napungtoten na ti Sibil a Gubat iti panawen nga 1860. Ti panangabak ti Amianan ket napawilan na ti agnayon a panaggudua iti daytoy a pagilian ken nagbanagan ti pannakagibus ti nailintegan a panagtagabu idiay Estados Unidos. Babaen ti panawennga 1870, ti nailian nga ekonomia na ket isun ti kadakkelan iti sangalubongan.[9]Ti Kastila-Amerikano a Gubat ken Umuna a Sangalubongan a Gubat ket nagpasingked iti daytoy a pagilian ti kasasaadna a kas maysa a napigsa a militar. Rimmuar manipud iti Maikadua a Sangalubongan a Gubat nga isu ti immuna a pagilian nga addaan iti nuklear nga armas ken agnanayon a kameng iti Talinaay a Konsilo Dagiti Nagkaykaysa a Pagilian, ken kultural a puersa iti sangalubongan.[10]
Dagiti linaon
- 1 Etimolohia
- 2 Heograpia ken enbironmento
- 3 Politiko a panakabingbingay
- 4 Pakasaritaan
- 5 Gobierno ken dagiti politiko
- 6 Ekonomia
- 7 Puli
- 8 Relehion
- 9 Pagsasao
- 10 Edukasion
- 11 Kultura
- 12 Dagiti nagibasaran
- 13 Dagiti silpo iti ruar
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi 1507, maysa nga Aleman a managararamid ti mapa nga agnagan ti Martin Waldseemüller ket nagaramid ti mapa iti lubong nga nainagananna ti Akinlaud a Hemisperio iti "Amerika" nainaganan daytoy iti maysa nag Italino a managsukisuk ken managararamid ti mapa a ni Amerigo Vespucci.[11]Ti akinsakbay kadagiti kolonia ti Britania ket inus-usar da daytoy baro a nagan ti pagilian idi 1776 a panagirangarang ti panagwaywayas, "ti nagtutunos a Panagyebkas kadagiti sangapulo ket tallo a nakkaykysa nag Estado iti Amerika".[12]Idi Nobiembre 15, 1777, ti Maikadua a Kontinental a Kongreso ket inampon na ti Dagiti Artikulo iti Konpederasion, a nangisao, "Ti Patakder iti daytoy a Konpedarasion ket isunto ti "Ti Estados Unidos iti Amerika". Ti Pranko-Amerikano a tul-tulag iti 1778 ket nag-usar ti "Estados Unidos iti Amianan nga Amerika", ngem manipud idi Hunio 11, 1778, ti "Estados Unidos iti Amerika" ket ti nausar kadagiti kuenta iti pannagsukat iti daytoy a pagilian, ken nagbalin nga opisial daytoy manipud idin.[13]
Ti nababa a porma "Estados Unidos"(United States) ket maysa pay a pagalagadan. Dagiti sabbali pay a porma ket ti "E.U." (U.S), ti "EUA" (USA), ken "Amerika". Ti pangsarsarita pay a nagan ket mairaman ti "E.U. iti A" (U.S. of A) ken, it sabsabali a lugar iti lubong, ti "States" (dagiti estado). Ti "Columbia", idi ket maysa a nasikat a nagan para iti Estados Unidos, a nainaganan kenni Christopher Columbus; apparang daytoy iti nagan a "Distrito iti Columbia".
Ti pagalagadan a panagtawag kadagiti umili iti Estados Unidos ket ka ti "Amerikano". Nupay a ti "Estados UNidos" ket isu ti opisial a panagsuppiat a termino, ti "Amerikano" ken "U.S." ket kadawyan amaususar a panagitudo a pangilasin ti pagilian ("Dagiti Amerikano a kapategan", "dagiti puersa ti U.S."). Ti "Amerikano" ket saan unay a maususar iti Ingles a mangitudo kadagiti tattao a saana naikonekta iti Estados Unidos.[14]
Ti panangisao nga "Estados Unidos" ket kasisigud idi a natrato a kas adadu ngem maysa a kas ti, "dagiti Estados Unidos ket"—a nairaman iti Maikasangapulo ket tallo a Panagpasayaat ti Batay-linteg ti Estados Unidos, a napasingkedan idi 1865. Daytoy ket kadaywan a nagbalin a natroto a kas maymaysa laeng a ks ti, "ti EStados Unidos ket"—kalpasan ti gibus iti Sibil a Gubat. Ti maymaysa aporma ket pagalagadan tattan; ti ad-adu ngem maysa a porma ket naibati iti idioma a "dagitoy Estados Unidos".[15]
Heograpia ken enbironmento[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti kalawa ti daga iti kasigkay nga Estados Unidos ket agarup a 1,900 riwriw akre (7,700,000 km2). Ti Alaska, a nailasin manipud ti kasigkay nga Estados Unidos babaen ti Kanada, ket isu ti kadakkelan nga estado iti 365 riwriw akre (1,480,000 km2). Ti Hawaii, a sumaksakop ti maysa a purpuro idiay tengnga a Pasipiko, nga abagatan a laud ti Amianan nga Amerika, ket adda ti sumurok a 4 riwriw akre (16,000 km2).[16] Ti Estado sUnidos ket isu ti maikatlo wenno maikapat a kadakkelen a pagilian babaen ti dagup a kalawa iti lubong (daga ken danum), a nairanggo daytoy iti likud ti Rusia ken Kanada ken nagatngato bassit ngem wenno ti baba ti Tsina. Ti pannakairanggo ket agdumaduma segun ti panagibilang kadagiti dua a teritorio a supsupiaten babaen ti Tsina ken India ken kasano ti panagrukod ti dagup a kadakkel ti Estados Unidos: ti panagkarkulo ket sumakop manipud ti 3,676,486 kuadrado milia (9,522,055 km2)[17] aginggana iti 3,717,813 kuadrado milia (9,629,091 km2)[18] aginggana ti 3,794,101 kuadrado milia (9,826,676 km2).[19] No mairaman laeng ti kadakkel ti daga, ti Estados Unidos ket isu ti maikatlo a likudan ti Rusia ken Tsina, ken sango bassit ti Kanada.[20]
Ti aplaya a tanap iti Atlantiko a pantar ket agpastrek kadagioti adadayo a dagdaga dagiti agtintinnag ti bulongna a kabakiran ken dagiti agtultulatid a turod iti Piedmont. Ti Banbantay Appalachia ket bingayenna ti dumaya apantar manipud ti Nalatak a Danaw ken dagiti karuotan iti tenga a laud. Ti Mississippi–Karayan Missouri, ti maikapat a kaatiddogan sistema ti karayan iti lubong, ket kangrunaan nga agayos ti amianan-abagatan babaen ti pusod daytoy a pagilian. Ti nadalumpinas, nalames a tay-ak iti Nalatak a Tanap ket ket maibistrad iti laud, a tubngaren babaen ti rehion a kabanbantayan iti abagatan adaya. Ti Kabatbatuan a Kabanbantayan, iti lumaud nga igid iti Nlatak a Tanap, ket gumay-ay iti amianan aginggana ti abagatan iti ballasiw daytoy a pagilian, nga umababot ti kanagto a nagatngato ngem 14,000 a pié (4,300 m) idiay Colorado.Iti pay adadayo a laud ket dagiti kabatbatuan a Nalatak a labneng ken dagiti desierto a kas ti Chihuahua ken Mojave. Ti Sierra Nevada ken Cascade a kabanbantayan ket umasideg ti aplaya ti Pasipiko. Nga iti 20,320 pié (6,194 m), ti Bantay McKinley ti Alaska ket isu ti katayagan a tuktok iti pagilian ken ti Amianan nga Amerika. Dagiti aktibo a bulkan ket kadaywan kadagiti Alehandro ti Alaska ken Is-isla ti Aleutia, ken ti Hawaii ket buklen dagiti isla ti bulkan. Ti nalatak a bulkan a pinasirokan ti Nailian a Parke ti Yellowstone idiay Rockies ket daytoy ti kadagkelan a langa ti bulkan iti kontinente.[21]
Ti Estados Unidos, nga adda ti nawatiwat a kadakkelna ken ti nadumaduma a heograpiko, ket mangiraman kadagiti adu a kita ti klima. Ti daya iti maika-100 a meridiano, ti klima ket sumakop manipud ti nadag-eg a kontinental iti amianan aginggana ti nadam-eg a subtropikal iti abagatan. Ti akin-abagatan nga ungto iti Florida ket tropikal, ken kasta met ti Hawaii. Ti Nalatak a Tanap a laud ti maika-100 a meridiano ket namaga bassit. Kaaduan kadagiti Lumaud a kabanbantayan ken alpino. Ti klima ti Nalatak a Labneng ket namaga,ti desierto idiay Abagatn a luad, ti Mediteraneo idiay aplaya ti California, ken naintaawan idiay aplaya ti Oregon ken Washington ken abagatan nga Alaska. Kaaduan ti Alaska ket subartiko wenno polar. Ti nakaro a tiempo ket kadaywan kadagiti naibeddeng nga estado iti Gólpo iti Méhiko ken daytoy ket kanayon a makasansanay kadagiti alawig, ken kaaduan kadagiti alipugpog iti lubong ket rumsua iti uneg iti daytoy a pagilian, a nagnagruna idiay Bettang ti alipuglog ti Tengnga a laud.[22]
Ti ekolohia ti Estados Unidos ket naikapnunutan a "megadibersio": agarup a 17,000 a sebbangan dagiti vascular a mulmula oket rumsua iti kasigkay nga Estados Unidos ken Alaska, ken sumurok a 1,800 a sebbangan dagiti agsabsabong a mula ket mabirukan idiay Hawaii, ken bassit kadagitoy ti rumsua idiay kangrunaan a daga.[23] Ti Estados Unidos ket pagtaengan kadagiti adadu ngem 400 a sebbangan ti mamal, 750 billit, ken 500 reptilia ken ampibio.[24] Agarup a 91,000 a sebbangan ti insekto ket nainagananen.[25] Ti Tignay ti Nadangran a Sebbangan iit 1973 ket mangsalaknib kadagiti naipangta ken nadangran a sebbangan ken dagiti pagtaenganda, a dagitoy ket palpaliiwen ti Serbiso ti Ikan ken Kaatapan ti Estados Unidos. Adda dagiti sangapulo ket walo a nailian aparke ken ginasot kadagiti sabali pay a tinartarapato ti pederal a parke, kabakiran, ken langalang a luglugar.[26] No mairaman amin dagitoy, ti gobierno ket agtagikua iti 28.8% iti kadakkel a lugar ti pagilian.[27] Kaaduan kadagitoy ket nasalakniban, ngem adda dagiti naipaupa para iti panagkulukol ti lana, panagmina, panagtarikayo, wenno panagrantso ti baka; Ti 2.4% ket maus-usar para kadagiti militar a kapanggepan.[27]
Politiko a panakabingbingay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Estados Unidos ket maysa a pederal a kappon kadagiti limapulo nga estdo. Dagiti kasisigud a sangapulo ket tallo nga estado ket dagiti simmaruno kadagiti sangapulo ket tallo a kolonia a nagrebelde iti Britaniko a panagturay. Iti nasapa a pakasaritaan iti daytoy a pagilian, adda dagiti tallo a baro nga estado a naurnong iti teritorio a naisina para kadagiti panagtunton kadagiti addan nga estado: ti Kentucky manipud ti Virginia; Tennessee manipud ti North Carolina; ken Maine manipud ti Massachusetts. Kaaduan kadagiti dadduma nga estado ket naukiran manipud kadagiti teritorio a naala babaen ti gubat wenno panaggatang babaen ti gobierno ti Estados Unidos. Maysa kadagiti malaksid nga agasmang ket buklen ti Vermont, Texas, ken Hawaii: tunggal maysa kadagitoy ket nawaya arepublika sakbayda a timmipon iti kappon. Idi panawen ti Sibil a Gubat ti Amerikano, ti West Virginia ket nakisina manipud ti Virginia. Ti kabaroan nga estado ti Hawaii ket nakagun-od ti panagestado idi Agosto 21, 1959.[28] Dagti estado ket awananda ti karnegan a sumina manipud ti kappon.
Dagiti estado ket buklen ti nawatiwat a masa ti daga ti Estados Unidos; dagiti sabali pay a dua a lugar a naipanunutan nga importante a paset iti daytoy a pagilian ket dagiti Distrito iti Columbia, ti pederal a distrito nga adda ditoy ti pakabirukan ti kapitolio ti Washington; ken ti Palmyra Atol, a daytoy ket awan dagiti agtaeng ngem nainkorporado a teritorio idiay taaw Pasipiko. Ti Estados Unidos ket agtagikua pay kadagiti nagruna a teritorio ti ballasi-taaw: ti Puerto Rico ken ti Is-isla ti Birhen ti Estados Unidos idiay Karibe; ken Amerikano a Samoa, Guam, ken ti Akin-amianan nga Is-isla ti Mariana idiay Pasipiko.[29] Dagiti naipasngay kadagiti nangruna a teritorio (malaksid ti Amerikano a Samoa) ket agtagikuada ti panakaumili iti Estados Unidos.[30] Dagiti umili ti Amerika nga agtaeng kadagitoy a teritorio ket adda dagiti karbengan ken responsibilidad a kapadpada dagiti umili nga agteng kadagiti estado; nupay kasta, isuda ket malaksid kadagiti pederal a panagbuis ti matgedan, saan a makabutos para iti presidente, ken adda laeng ti saan a makabutos a pannakabagi iti Kongreso ti Estados Unidos.[31]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Patneng nga Amerikano ken Europeano a pagtaengan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti patneng a tatto iti kangrunaan a daga ti Estados Unidos, a mairanan dagiti patneng ti Alaska, ket naipammati a dagitoy ket immakar manipud ti Asia, a nagrugi ti nagbaetan ti 40,000 ken 12,000 a tawtawen.[32] Adda dagiti, a kas dagiti sakbay ti Columbia a kultura ti Mississippi, ket nakaparang-ay dagitoy ti masakbayan nga agrikultura, grande nga arkitektura, ken estado a lessaad ti kagimongan. Kalpasan ti panagrugi a panagtalinaed dagiti Europeano ti Kaamerikaan, adu dagiti riwriw a patneng a tattao ti Kaamerikaan ket natay manipud kadagiti peste a kas ti burtong.[33]
Idi 1492, ti Henobes nga ekplorador a ni Christopher Columbus, nga adda ti kontrata ti balangat ti Kastila, ket nakaabut kadagiti adu nga is-isla ti Karibe, a makaaramid daytoy ti immuna a panaginnasideg kadagiti patneng a tattao. Idi April 2, 1513, ti maysa aKastila a konkistador a ni Juan Ponce de León ket simmanglad ti tinawtawaganna a ti "La Florida"—ti immuna a nadokumentoan a isasangpet ti agbalinton a ti kangrunaan nga adda iti Estados Unidos. Dagiti natalinaedan ti Kastila a rehion ket sinaruno babaen dagiti tatta nga aldawen a abagatan a laud ti Estados Unidos a nakawis kadagiti rinibo manipud ti Mehiko. Dagiti Pranses nga agkomkomersio ti nalamuyot a dutdot ket nangibangonda kadagiti baro a pagpuestoan ti Baro a Pransia ti lawlaw ti Nalatak a Danaw; Ti Pransia ket timmunton kadagiti kaaduan a kaunegan ti Amianan nga Amerika, aginggana idiay Golpo iti Mehiko. Dagiti immuna a nagballigi a nagtalinaedan dagiti Ingles ket dagiti Kolonia iti Virginia idiay Jamestown idi 1607 ken ti Plymouth a Kolonia dagiti Peregrino idi 1620. Ti 1628 a panagdokumento babaen ti linteg ti Luek ti Massachusetts a Kolonia ket nagbanagan kadagiti adu nga allon ti panagakar; babaen idi 1634, ti New England ket pagtaenganen babaen dagiti 10,000 a kaadu dagiti Puritano. Ti nagbaetan ti naladaw a panawen ti 1610 ken ti Amerikano a Rebolusion, agarup a 50,000 a naibalbalud ket naipan kadagiti Amerikano a kolonia ti Britania. Iti rugi ti 1614, dagiti Danes ket tinalinaedanda ti baba ti Karayan Hudson, a mairaman ti Baro nga Amsterdam idiay Isla ti Manhattan.
Idi 1674, dagiti Danes ket insinada dagiti teritorioda nga Amerikano iti Inglatera; ti probinsia iti Baro nga Olanda ket pinanaganan idi ti New York. Adu kadagiti baro nga imigrante, nangnangruna ti Abagatan, ket nakontrato nga agserserbi a dagitoy ket dua a pagkatlo kadagiti amin nga imigrante ti Virginia ti nagbaetan ti 1630 ken 1680.[34] Babaen idi buelta ti maika-18 a siglo, dagiti Aprikano a tagabu ket nagbalbalinen a ti kangrunaan a taudan iti napiansaan a panagtrabaho. Iti 1729 a panagbingbingay dagiti Carolina ken ti 1732 a panagkolonia iti Georgia, dagiti sangapulo ket tallo a kolonia ti Britaniko a dagitoy ket ti nagbalin nga Estados Unidos ket napabangonda. Amin dagitoy ket adda ti lokal a gobierno a mabalin ti agbutos para kadagiti kaaduana anawaya a tao, ti panagpaadu to panaruknoy iti taga-ugma a karbengan dagiti Inggles a tao ken ti maysa a kapanunutan iti bukod a panagturay ket nagparugso ti panagsuporta ti republikanismo. Amin dagitoy ket nanglegado ti komersio ti Aprikano a tagabo. Ti kaadu ti gatad dagiti naipasngay, nababa agatad ti pnakatay, ken ti agtaltalinaed nga imigrasion, ti populasion ti kolonia ket napardas a dimakkel. Ti tignay a Kristiano a panagpabaro iti panawen ti 1730 ken 1740s a naamammoan a kas ti Nalatak a Panagriing ket nagsungrod ti panagayat iti relihion ken relihioso a panagwaya. Iti Pranses ken Indiano a Gubat, dagiti puersa ti Britaniko ket tiniliwda ti Kanada manipud kadagiti Pranses, ngem ti prankopono a populasion ket nabati a naisina babaen ti politiko manipud kadagiti akin-abagatan a kolonia. No saan a mairaman dagiti Patmeng nga Amerikano (nadayeg nga ammo kas dagiti "Ameriko nga Indiano"), a dagitoy ket naipatpatalaw, dagita a sangapulo ket tallo a kolonia ket adda idi ti populasion iti2.6 a riwriw idi 1770, agarup a maysa a pagkatlo iti Britania; gangani maysa iti lima nga Amerikano ket dagiti nangisit a tagabu.[35] Ngen ngem suheto ti Britaniko a panagbuisn, dagiti kolonia nga Amerikano ket awananda ti pannakabagi iti Parlamento iti Gran Britania.
Gobierno ken dagiti politiko[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Estados Unidos ket isu ti kadaanan a sibibiag a pederasion iti lubong. Daytoy ket maysa a batay-linteg a republika ken representatibo a demokrasia, "a ti pangturay ti kaaduan ket timnemplado babaen ti karbengan dagiti minoridad a sinalakniban babaen ti linteg".[36] Ti gobierno ket timtimbengan babaen ti sistema a panagkita ken gantingan nga inpalpalawagan babaen ti Batay-linteg nti Estados unidos, a daytoy ket agserbi a kas ti kangatuan a legado a dokumento iti daytoy a pagilian.[37] Iti Amerikano a pederalista a sistema, dagiti umili ket kadawyan a suheto dagiti tallo nga lessaaad itigobierno, pederal, estado, ken lokal; dagiti rebbeng ti lokal a gobierno ket kadawyan a a biningbingay ti nagbaetan ti kondado ken ti munisipio a gobierno. Iti gangani amina kaso, dagiti ehekutibo ken lehislatibo nga opisial ket mabutosan babaen ti maysa nga adadu ngem maysa a panagbutos dagiti umili babaen dagiti distrito. Awan ti maibagay a pannakabagi iti lessad a pederal, ken wan unay kadagiti nababbaba a lessaad.
Ti pederal a gobierno ket buklen dagiti tallo a sangsanga:
- Lehislatibo: Ti dua a kamara a Kongreso, a buklen ti Senado ken ti Kamara dagiti Pannakabagi, nga agaramid kadagiti pederal a linteg, agdeklara tigubat, agpasingked kadagiti tulag, adda ti bileg iti supot, ken adda ti bileg iti panagidarum, a babaen daytoy ket makaikkat kadagiti agtugtugaw a kameng iti gobierno.
- Ehekutibo: Ti presidente ket isu ti agbilbilin a daulo iti milisia, mabalin nga agbeto lehislatibo a bilbilin sakbay nga agbalinda a linteg, ken mangidutok kadagiti kameng iti Gabinete (suheto ti panagpasingked ti Senado) kendagiti nadumaduma pay nga opisial, nga agtaripato ken mangipatungpal kadagiti pederal a linteg ken annuroten.
- Ukom: Ti Kangatuan a Korte ken dagiti nababbaba a korte ti pederal, a dagiti huesna ket ket naidutokan babaen ti presidente a pasingkedan ti Senado, ket ibuksilanna dagiti linteg ken ibaliktadna dagiti mabirukanna a a saan naibatay ti batay-linteg.
Ti Kamara dagiti Pannakabagi ket addaanda kadagiti 435 nga agbutbutos a kamkamemng, ti tunggal maysa ket agreprepresenta ti maysa a kongresional a distrito para iti dua a tawen a panagturay. Dagiti tugaw ti kamara ket dagiti panakabingay kadagiti estado babaen ti populasion iti tunggal sangapulo a tawen. A kas ti 2000 a senso, pito kadagiti estado ket addaanda ti kabassitan a maysa a panankabagi, bayat a ti California, ti kaaduan ti populasion nga estado, ket addan ti limapulo ket tallo. Ti Senado ket addaan dagiti 100 a kameng nga titunggal maysa nga estado ket addaan ti dua a senador, a nabutosan iti sapasap iti innem a tawen a panagturay; maysa apgkatlo kadagiti tugaw ti Senado ket agbalin a mabutosan iti tunggal maysa a sabali a tawen. Ti presidente ket agserbi ti uppat a tawen a panagturay ken saa amabalin a mabutosan iti adadu ngen dua. Ti presidente ket saan a mabutosan ti dagus a panagbutos, ngem babaaen ti saan a dagus elektoral a kolehio a sistema a dagiti mangikeddeng a butos ket mabingbingay kadagiti estado ken ti Distrito iti Columbia. Ti Kangatuan a Korte, nga indauloan babaen ti Pangulo a Hustisia iti Estados Unidos, ket addaan ti siam a kameng, nga asserbi iti amin a panawen ti panagbiagda.
Ekonomia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti kadakkelan a siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Addaan ti kangrunaan a siudsiudad iti Estados Unidos, mainayon ti tallo nga kadakkelan ti pagiian ken lubong: Ciudad ti New York, Los Angeles, ken Chicago. Babaen ket lamisaan dagiti duapulo nga kadakkelan a siudad iti Estados Unidos, maibatay iti 2004 nga senso:
Kataoan[urnosen | urnosen ti taudan]
Puli[urnosen | urnosen ti taudan]
Relehion[urnosen | urnosen ti taudan]
Mapattapatta nga 85 porsiento dagiti Amerikano ket maibilang a Kristiano iti nadumaduma nga klase. Ti mabatbati nga kinse porsiento ket aggapu kadagiti Kinahudio, Islam, Budismo, ken kadagiti awan relihionna.
Kuna ti 2004 nga Gallup poll, kas 44 porsiento dagiti Amerikano ket minagsimba uray maminsan laeng iti lawas. Daytoy ket kadkadaywan kadagiti agnaed ti makuna nga "bible belt" iti umabagatan ken agpatengnga nga es-estado iti E.U.A. Dagiti Baptista ket kadakkelan nga grupo idiay abagatan, santo dagiti Metodista. Dagiti Romano Katoliko ket kaaduan idiay amianan-daya.
Pinagilaksid ti Relihion dagiti Nataengan nga Tattao iti Estados Unidos: 1990 ken 2001 [1]
Amin nga porsiento ket nai-adjust kadagiti tattao nga saan manginagan iti relihionna, manipud 2.3% idi 1990 ket 5.4% idi 2001
Pagsasao[urnosen | urnosen ti taudan]
Awan ti ofisial a pagsasao iti Estados Unidos nga ikalintegan ti gobierno a pederal. Maipagarup laeng nga Ingles wenno Ingles ti Amerika ti umuna wenno agmaymaysa a pagsasao ti kaaduan a katatao iti pagilian. Isu ti maar-aramat a pagsasao ti gobierno, korte, eskuelaan, midia, ken dadduma pay.
Duapulo ket pito (27) nga estado ket nagpataud iti Ingles kas opisial a lengguaheda, ngem tallo kaniada ti naginagan iti maikadua nga opisial nga pagsasaoda — Hawaii, Louisiana, ken Baro a Mexico, masurot ti Hawayano, Pranses, ken Espaniol ti napili.
Ti Espaniol ket kadakkelan a minoridad a pagsasao, aggapu gamin kadagiti managbaniaga iti Latino nga Amerika ken iti pakasaritaan a dakkel a paset ti Amerika idi, kas agpaabagatan ken agpalaud, ta isuda idi ket bagi ti Méhiko (a nagbagi ti Espania). Sa maysa pay, Espaniol iti umuna nga pagsasao ti Puerto Rico, teritorio ti Estados Unidos.
Ti kangrunaan a pagsasao nga insenial ket Senial a Pagsasao ti Estados Unidos (ASL).
Manipud idi 2004, adda ag-336 nga lengguahe iti Estados Unidos, 176 kaniada ket patneng nga pagsasao iti Amerika, diay pagsasao dagiti Patneng nga Amerikano.
Edukasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Kultura[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "U.S. POPClock Projection". U.S. Census Bureau. Ma-automatiko a mapabaro ti karkulo.
- ^ a b c d "Estados Unidos". Internasional a Pondo ti Paguartaan. Naala idi 2011-10-09.
- ^ "OECD Income Distribution Database: Gini, poverty, income, Methods and Concepts". Organisation for Economic Co-operation and Development.
- ^ "Global inequality: How the U.S. compares". Pew Research.
- ^ "Income Distribution and Poverty : by country - INEQUALITY". OECD.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi Hulio 27, 2014.
- ^ Adams, J. Q., ken Pearlie Strother-Adams (2001). Dealing with Diversity. Chicago: Kendall/Hunt. ISBN 0-7872-8145-X.
- ^ Dull, Jonathan R. (2003). "Diplomasia iti Rebolusion, aginggana ti 1783", p. 352, chap. iti Ti Kadua ti Amerikano a Rebolusion, ed. Jack P. Greene and J. R. Pole. Maiden, Mass.: Blackwell, pp. 352–361. ISBN 1-4051-1674-9.
- ^ Maddison, Angus (2006). "Pakasaritaan dagiti Estadistika para iti Ekonomia ti Lubong". The Groningen Growth and Development Centre, Economics Department of the University of Groningen. Naala idi 2008-11-06.
- ^ Cohen, Eliot A. (Hulio 2004). "History and the Hyperpower". Foreign Affairs. Naala idi 2006-07-14. "Bariweswes ti Pagilian: Estados Unidos iti Amerika". BBC News. 2008-04-22. Naala idi 2008-05-18.
- ^ "Dagiti kartograpo ket inkabilda ti 'Amerika' iti Mapa idi napalabas a 500 a tawtawen". USA Today. 2007-04-24. Naala idi 2008-11-30.
- ^ "Ti Dokumento ti Linteg ti Wayawaya". Nailian nga Arkibo. Naala idi 2007-06-20.
- ^ McClure, James (2008-06-12). "Pangyuna: Ti Suppiat nga 'Umuna a Kapitolio'". YDR.com. Naala idi 2010-07-26.
- ^ Wilson, Kenneth G. (1993). Ti Columbia a Pagsurotan ti Amerikano nga Ingles. New York: Unibersidad ti Columbia a Pagmalditan, pp. 27–28. ISBN 0-231-06989-8.
- ^ Zimmer, Benjamin (Nobiembre 24, 2005). "Ti Biag Kadagitoy, Uh, Daytoy Estados Unidos". Unibersidad ti Pennsylvania—Listaan ti Pagsasao. Naala idi Pebrero 22, 2008.
- ^ Lubowski, Ruben; Vesterby, Marlow; Bucholtz, Shawn (Hulio 21, 2006). "AREI a Kapitulo 1.1: Panagusar ti Daga". Serbisio ti Panagsukisok ti Ekonomia. Naala idi Marso 9, 2009.
- ^ "Estados Unidos". Encyclopædia Britannica. Naala idi Marso 25, 2008.
- ^ "Populasion babaen ti sekso, Gatad ti Panagdakkel ti Populasion, Kalawa ti Rabaw ken Densidad" (PDF). Demographic Yearbook 2005. Dibision dagiti Estadistika ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. Naala idi Marso 25, 2008.
- ^ "Estados Unidos". The World Factbook. CIA. Septiembre 30, 2009. Naala idi Enero 5, 2010.
- ^ "World Factbook: Tabla a Pagiparisan ti Kalawa ti Pagilian". Yahoo Edukasion. Naala idi Pebrero 28, 2007.
- ^ O'Hanlon, Larry. "Nalatak a Bulkan: Ania ti adda ti sirok ti Yellowstone?". Discovery Channel. Naiyarkibo manipud iti ti kasisigud idi 2012-05-25. Naala idi Hunio 13, 2007.
- ^ Perkins, Sid (Mayo 11, 2002). "Bettang ti alipugpug, USA". Siensia a Damdamag. Naiyarkibo manipud iti ti kasisigud idi Hulio 1, 2007. Naala idi Septiembre 20, 2006.
- ^ Morin, Nancy. "Dagiti vascular a Mulmula iti Estados Unidos" (PDF). Mulmula. Serbiso ti Nailian a Biolohiko. Naala idi Oktubre 27, 2008.
- ^ "Sangalubongan a Kamudingan dagiti Napilia Patneng a Mula ken Sebbangan ti Ayup iti Estados Unidos". Grupo ti SDI. Pebrero 9, 2001. Naala idi Enero 20, 2009.
- ^ "Dagiti Bilang ti Insekto (Dagiti Sebbangan ken Agmaymaysa)". Instituto ti Smithsonia. Naala idi Enero 20, 2009.
- ^ "Ti Nailaian a Serbisio ti Parke ket Nagirangarang ti Panakainayon ti Dua a Baro a Unit" (Press release). Nailian aSerbisio ti Parke. Pebrero 28, 2006. Naala idi Hunio 13, 2006.
- ^ a b "Pederal a Daga ken dagiti Patakder a Panagtagikua" (PDF). Komite ti Republikano a Panagadal. Mayo 19, 2005. Naala idi Marso 9, 2009.
- ^ Borreca, Richard (Oktubre 18, 1999). "'Ti Pagtungpalan idi ket Demokrasia para iti Amin". Honolulu Star-Bulletin. Naala idi Pebrero 11, 2012.
- ^ Kitaen ti 8 U.S.C. § 1101(a)(36) ken 8 U.S.C. § 1101(a)(38) Pederal a Kodigo ti Estados Unidos, Tignay ti Imigrasion ken Panakilian. 8 U.S.C. § 1101a
- ^ "Panagbutos ti Presidente idiay Estados Unidos: Maysa a Pangyuna (Panid 7)" (PDF). Serbiso ti Kongresional a Panagsukisok ti Estados Unidos. Abril 17, 2000. Naala idi Enero 18, 2010.
- ^ Raskin, James B. (2003). Pangsuppiat ti Demokrasia: Ti Kangatuan a Korte Vs. ti Amerikano a Tattao. Londres ken Nueva York: Routledge, pp. 36–38. ISBN 0-415-93439-7.
- ^ "Dagiti Tattao ti Kaamerikaan". Intituto ti Smithsonian, Nailian a l Museo iti Masna a Pakasaritaan. Hunio 2004. Naiyarkibo manipud iti ti kasisigud idi Nobiembre 28, 2007. Naala idi Hunio 19, 2007.
- ^ Meltzer, D.J. (1992). "Kasano a Pinasakit ni Columbus ti Baro a Lubong: No Apay a dagiti Patneng nga Amerikano ket Madanarda kadagiti Sakit nga insangpet dagiti Europeano a Nagtalinaed?". Baro a Sientista: 38.
- ^ Russell, David Lee (2005). Ti Amerikano a Rebolusion kadagidiay Akin-abagatan a Kolonia. Jefferson, N.C., ken Londres: McFarland, p. 12. ISBN 0-7864-0783-2.
- ^ Blackburn, Robin (1998). Ti Panagaramid ti Baro a Lubong ti Panagtagabu: Manipud ti Barok aginggana ti Moderno, 1492–1800. Londre ken Nueva York: Verso, p. 460. ISBN 1-85984-195-3.
- ^ Scheb, John M., ken John M. Scheb II (2002). Pangyuna ti Amerikano a Sistema ti Legado. Florence, KY: Delmar, p. 6. ISBN 0-7668-2759-3.
- ^ Killian, Johnny H. "Batay-linteg iti Estados Unidos". Ti Opisina iti Sekretario iti Senado. Ti Opisina iti Sekretario iti Senado. Naala idi Pebrero 11, 2012.
Dagiti silpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Estados Unidos iti Wikimedia Commons
- Opisial a Web Portal ti Gobierno ti Estados Unidos Pangirugian a mapan kadagiti sitio ti gobierno
- Kamara Opisial a sitio ti Kamara dagiti Pannakabagi ti Estados Unidos
- Senado Opisial a sitio ti Senado ti Estados Unidos
- White House Opisial a sitio ti Presidente ti Estados Unidos


c: text/html

text: Ni John Adams (Oktubre 30, 1735 (O.S. Oktubre 19, 1735) – Hulio 4, 1826) ket maysa nga Amerikano a Nangipatakder nga Ama, ken ti maikadua a Presidente iti Estados Unidos (1797–1801). Isu ket maysa pay nga abogado, estadista, diplomatiko, politiko a teorista, ken mangiyuna akampeon iti panagwayawayas idi 1776. Isu ket nanipud idiay New England, ni Adams, ket maysa a nadayag nga abogado ken publiko a piguro idiay Boston, nalaing a napaadal ken nagrepresenta kadagiti Panagpalpalawag a kapategan a nagiyaddang ti republikanismo. Isu ket maysa a Pederalista, isu pay ket nagato a makaimpluensia ken maysa kadagiti nagruna a Nangipatakder nga Ama iti Estados Unidos.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
SEKSION 6
Nagtalinaed a Natarnaw ni Job
Kinarit ni Satanas ti kinatarnaw ni Job iti Dios, ngem ni Job nagtalinaed a matalek ken Jehova
MAKAPAGTALINAED kadi a matalek iti Dios ti asinoman a tao no nakaro a masuot ken no kasla awan ti magunggonana a namaterialan a banag iti panagtulnogna? Dayta a saludsod ket timmaud—ken nasungbatan—mainaig iti lalaki nga agnagan iti Job.
Idi agnanaed pay dagiti Israelita idiay Egipto, ni Job a kabagian ni Abraham ket agnanaed idi iti lugar a pagaammo ita kas Arabia. Kabayatanna, dagiti anghel idiay langit dimmatagda iti saklang ti Dios, ket adda met sadiay ti nasukir nga anghel a ni Satanas. Iti sanguanan ti nailangitan a gimong, inyebkas ni Jehova ti panagtalekna iti nasungdo nga adipenna a ni Job. Kinapudnona, imbaga ni Jehova nga awan ti sabali a tao a makaartap iti kinatarnaw ni Job. Ngem kinuna ni Satanas a ni Job ket agserserbi laeng iti Dios gapu ta bembendisionan ken salsalakniban ti Dios. Kinuna ni Satanas a no mapukaw ti isuamin nga adda ken Job, ilunodna ti Dios.
Ti Dios pinalubosanna ni Satanas a mangpukaw iti amin a kinabaknang ni Job agraman dagiti annakna ken uray pay ti salun-atna. Saan nga ammo ni Job a ni Satanas ti nagtaudan ti amin a sagsagabaenna, isu a dina maawatan no apay a pinalubosan ti Dios a mapasaranna dagita a pakasuotan. Kaskasdi, saan pulos nga inlunod ni Job ti Dios.
Tallo a di napudno a gagayyem ti simmarungkar ken Job. Iti nagsasaruno a palawagda a nailanad iti a libro a Job, sibibiddut nga inkagumaan dagiti lallaki a kombinsiren ni Job a ti Dios ti mangdusdusa kenkuana gapu kadagiti ilimlimedna a basol. Imbagada pay a saan a maragsakan ti Dios kadagiti adipenna ken saan nga agtalek kadakuada. Saan a pinati ni Job dagiti killo a panagrasrasonda. Sikokompiansa nga imbaga ni Job a taginayonenna ti kinatarnawna agingga iti ipapatayna!
Ngem nagbiddut ni Job gapu iti nalabes a panangikalinteganna iti bagina. Isu a nagsao ti ub-ubing a ni Eliu, a dumdumngeg iti intero a panagsasaritada. Tinubngarna ni Job gapu ta saan a nabigbig ni Job a ti panangalangon iti kinasoberano ni Jehova a Dios ket napatpateg nga amang ngem iti panangalangon iti asinoman a tao. Sititibker met a binabalaw ni Eliu dagiti di napudno a gagayyem ni Job.
Gapuna, inlinteg ni Jehova ti panagpampanunot ni Job. Babaen ti panangdakamatna kadagiti nakaskasdaaw a parsuana, impakita ni Jehova ken Job nga awan kaimudingan ti tao no idilig iti kinanaindaklan ti Dios. Sipapakumbaba nga inawat ni Job ti pannubngar ti Dios. Gapu ta “nadungngo unay iti panagayat ken naasi,” insubli ni Jehova ti salun-at ni Job, dinoblena ti dati a kinabaknangna, ken pinaraburanna iti sangapulo nga annak. (Santiago 5:11) Tinaginayon ni Job ti kinatarnawna ken Jehova iti sidong ti nakaro a pannakasuot, ket nakaipaay iti sungbat nga ulbod ti pammabasol ni Satanas a dagiti tattao saanda nga agtalinaed a matalek iti Dios no masuotda.
—Naibasar iti libro a Job.
Ammuem ti Ad-adu Pay
“Adda Aya Di Kinahustisia iti Dios?”
No talaga a kagura ni Jehova ti kinaawan hustisia, apay ngarud nga ipalpalubosna a mapaspasamak dayta iti lubong?


text:
Papa Benedicto XIII
Ni Papa Benedicto XIII (2 Pebrero 1650 – 21 Pebrero 1730), ket naipasngay a kas ni Pietro Francesco Orsini, ken kalpasan daytoy Prayle Vincenzo Maria Orsini, O.P., ket isu idi ti papa manipud idi 1724 aginggana idi pimmusay.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ni Papa Benedicto X ket naipanunotan tatan a kas maysa a kontrapapa. Iti dayta a panawen, nupay kasta, daytoy a kasasaad ket saan a nabigbigan ken isu nga ti papa nga opisial a tinawtawagan ti Romano Katoliko a simbaan a kas ti maikasangapulo a pudno a Papa Benedicto ket nangala ti opisiala bilang XI, a saan a ti X. Daytoy ket nangipangato ti panagbilang kadagiti amin a sumarsaruno a Papa Benedicto babaen ti maysa. Ni Papa Benedicto XI-XVI ket, manipud ti opisial a panakakita, ti maikasangapulo aginggan ti maikasangapulo ket lima a papa iti daytoy a nagan.
- ^ http://www.treccani.it/enciclopedia/papa-benedetto-xiii_%28Dizionario-Biografico%29
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Benedicto XIII iti Wikimedia Commons


text:
Sasao a Bikol
Ti Bikol wenno Bicolano ket maysa a pagsasao a maar-aramat iti Peninsula ti Bicol iti isla ti Luzon iti Filipinas.
Pannakaidasig[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Bicolano ket nabennebenneg iti tallo a grupo: Aplaya a Bikol, Kaunegan a Bikol, ken Pandan Bikol.
Aplaya[urnosen | urnosen ti taudan]
- Naga
- Agta (Isarog)
- Agta (Mt. Iraya)
- Central Bicolano / Bicolano (Naga)
- Virac
- Bicolano (Abagatan a Catanduanes)
Kaunegan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Agta (Mt. Iraga)
- Buhi-Daraga
- Bicolano (Albay)
- Iriga
- Bicolano (Iriga) / Rinconada Bicolano
Pandan (Catanduanes)[urnosen | urnosen ti taudan]
- Bicolano (Amianan a Catanduanes)
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin; Bank, Sebastian, dagiti ed. (2016). "Bikol". Glottolog 2.7. Jena: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.


text:
Baro a Selanda
Ti Baro a Selanda (Ingles: New Zealand) (Māori: Aotearoa) ket maysa nga isla a pagilian a mabirukan idiay abagatan a laud ti Taaw Pasipiko. Ti heograpiko a pakabuklan daytoy a pagilian ket buklen ti dua a kangrunaaan a bagi ti dagdaga iti Amianan ken Anagatan nga is-isla ‒ ken dagiti adu pay a babassit nga is-isla. Naisanglad ti Baro a Selanda ti 1,500 kilometro (900 mi) a daya iti Australia ti ballasiw ti Baybay Tasman ken ti agarup a 1,000 kilometro (600 mi) nga abagatan dagiti isla a pagilian ti Pasipiko iti Baro a Kaledonia, Fiji, ken Tonga. Gapu ti kaadayona, isu daytoy ti kaudian a nataengan ti tattao.
Dagiti Polinesio ket tinaenganda ti Baro a Selanda idi 1250–1300 CE ken nakaparang-ayda ti naisangsangayan a Māori a kultura, kendagiti Europeano ket immunada a nakadanon idi 1642 CE. Ti panangiyam-ammo ti patatas ken dagiti maskit ket nangirugi kadagiti yaalsa kadagiti Māori idi las-ud ti kasapaan ti maika-19 a siglo, a nangiturongan dagiti suppiat ti tribu a Maskit a Gubgubat. Idi 1840 dagiti Britaniko ken Māori ket nagpirmada ti maysa a tulagan a nangaramid ti Baro a Selanda a kas maysa a kolonia ti Britaniko nga Imperio. Ti bilang dagiti imigrante ket immad-adu unay ken dagiti suppiat ket kimmaro kadagiti Gubgubat ti Baro a Selanda, a nagbanagan iti adu a panagala kadagiti daga ti Māori idiay tengnga ti Amianan nga Isla. Ti ekonomiko a panagsagsagaba ket sinarunuan babaen dagiti paset ti panawen iti politikal a reporma, nga addan ti ti pannakagun-od ti babbai a makabutos idi las-ud ti tawtawen ti 1890, ken ti maysa a nam-ay nga estado a naipatpatakder manipud idi tawtawen ti 1930. Kalpasan ti Sangalubongan a Gubat II, ti Baro a Selanda ket kimmaddua iti Australia ken ti Estados Unidos iti seguridad a tulagan ti ANZUS, urayno ti Estados Unidos iti kalpasan daytoy, aginggana idi 2010, ket pinasardengna ti tulagan idi ti Baro a Selanda ket nangiparit kadagiti armas a nuklear. Ti Baro a Selandad ket paset ti pannakibingbingayan ti intelihensia kadagiti Angloesperio a pagilian, ti UKUSA a Tulagan. Dagiti Tga-Baro a Selanda ket agragrag-oda ti maysa a kangatuan nga alagaden ti panagbiag iti lubong idi tawtawen ti 1950, ngem idi tawtawen ti 1970 daytoy ket nakakitan ti nakaro a a resesions, a pinakaro babaen kadagiti kellat ti petroleo ken ti iseserrek ti Nagkaykaysa a Pagarian iti Ekonomiko a Komunidad ti Europa. Ti pagilian ket napan iti nangruna nga ekonomiko a panabalbaliw idi las-ud ti tawtawen ti 1980, a nnagibaliw daytoy manipud ti maysa a protktionista iti maysa a liberalisado a nawaya a panagtagilako nga ekonomia. Dagiti pagtagilakuan ti Baro a Selanda kadagiti eksport ti agrikultura ket immadu a nagdumaduma manipud idi tawtawen ti 1970, nga adda idi ti kaaduan nga eksport ti dutdut ket sinukatan ti babaen ti paggatasan a produkto, karne, ken bino.
Dagiti linaon
Dagiti paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti "Apo Dios Isalakanmo ti Reina" ket opisial a nailian a kanta ngem mapasap a maus-usar laeng kadagiti naarian ken bise a naarian a paspasamak.[1][2]
- ^ Ti porsiento ti pagsasao ket agnayon ti adadu ngem 100% gaputa adu dagiti tattao nga agsasao ti ad-adu ngen maysa a pagsasao. Saanda nga iraman dagiti saan a mausar a sungbat ken dagiti saan nga agsao ti pagsasao (a kas dagiti ubbing unay nga agsao).
- ^ Ti porsiento ti etnisidad ket agnayon ti sumurok a 100% gapu ta adu dagiti tattao a nainaganan nga adadu ngen maymaysa nga etniko a grupo.[3]
- ^ Adda dagiti adu a petsa a mangibaga ti panagwayawayas (kitaen ti Pananagwayawayas iti Baro a Selanda).
- ^ Ti pannakaitutop ti lugar iti Baro a Selanda (malaksid dagiti estuario) dagiti nasakupan ti karayan, dagiti danaw ken dagiti alog, manipud kadagiti bilang ti Kelleb ti Kasisigud a Datos ti Baro a Selanda,[4] ket (357526 + 81936) / (26821559 – 92499–26033 – 19216) = 1.6%. No dagiti nalukatan nga estuario a danum, manglares, ken dagiti naapgadan a mulmula ket mairaman, ti bilang ket 2.2%.
- ^ Ti Is-isla ti Chatham ket addaan ti sabali a sona ti oras, 45 minuto nga umuna ngem ti Baro a Selanda.
- ^ Dagiti teritorio iti Niue, ti Is-isla ti Cook ken Tokelau ket adda bukodda a cctlds, .nu, .ck ken .tk respectively.
Dagiti dakamat[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Nailian a Kanta ti Baro a Selanda". Ministro para iti Kultura ken Tinawtawid. Naala idi 17 Pebrero 2008.
- ^ "Pagalagadan para iti panagusar kadagiti Nailian a Kanta ti Baro a Selanda". Ministro para iti Kultura ken Tinawtawid. Naala idi 17 Pebrero 2008.
- ^ Didham, Robert; Potter, Deb; Allan, Jo-anne (Abril 2005). "Pannakaawat ken Panagobra iti Datos ti Etnisidad" (PDF). Estadistika ti Baro a Selanda. ISBN 9780478315059. Naiyarkibo manipud iti ti kasisigud idi 25 Nobiembre 2007. Naala idi 19 Septiembre 2010.
- ^ "Ti Kelleb ti Kasisigud a Datos ti Baro a Selanda". Kelleb ti Kasisigud a Datos ti Baro a Selanda 2. Ministro ti Katutubo ti Baro a Selanda. 1 Hulio 2009. Naala idi 26 Abril 2011.
- ^ "Karkulo ti Nailian a Populasion: Pagkapat ti Septiembre 2011". Dagiti Estadistika ti Baro a Selanda. 14 Nobiembre 2011. Naala idi 15 Nobiembre 2011.
- ^ "QuickStats a Maipanggep ti Populasion ken Pagtaengan idiay Baro a Selanda: Dagiti bilang ti populasion". 2006 Snso. Dagiti Estadistika ti Baro a Selanda. Naala idi 14 Abril 2011.
- ^ a b c d "Baro a Selanda". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 2012-04-20.
- ^ "Income inequality". Statistics New Zealand. Statistics New Zealand. Naala idi 14 Hunio 2015.
- ^ "Human Development Report 2013" (PDF). United Nations. p. 16. Naala idi 5 Mayo 2013.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Alley, Roderic (2008). Ti Baro a Selanda iti Lubong a Pannakibiang iti IV 1990-2005. Unibersidad ti Victoria a Pagmalditan.
- Bain, Carolyn (2006). Baro a Selanda. Lonely Planet. ISBN 1-74104-535-5.
- Garden, Donald (2005). Stoll, Mark, ed. Australia, Baro a Selanda, ken ti Pasipiko: ti maipapan ti enbiromento a pakasaritaan. Katutubo ken dagiti Kagimongan ti Tao. ABC-CLIO/Greenwood. ISBN 978-1-57607-868-6.
- Kennedy, Jeffrey (2007). "Panangidaulo ken Kultura idiay Baro a Selanda". Iti Chhokar, Jagdeep; Brodbeck, Felix; House, Robert. Kultura ken Panangidaulo iti Ballasiw ti Lubong: Ti GLOBO Libro kadagiti Nasayaat a Panagadal kadagiti 25 a Kagimongan. US: Psychology Press. ISBN 978-0-8058-5997-3.
- Hay, Jennifer; Maclagan, Margaret; Gordon, Elizabeth (2008). Dagiti dialekto titi Inggles: Ingles ti baro a Selandah. Unibersidad ti Edinburgh a Pag,malditan. ISBN 978-0-7486-2529-1.
- King, Michael (2003). Ti Penguin a Pakasaritaan ti Baro a Selanda. Baro a Selanda: Penguin Books. ISBN 978-0-14-301867-4.
- Mein Smith, Philippa (2005). Ti Ababa a Pakasaritaan ti Baro a Selanda. Australia: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. ISBN 0-521-54228-6.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Bateman, David, ed. (2005). Bateman nga Ensiklopedia ti Baro a Selanda (Maika-6 nga ed.). ISBN 1-86953-601-0.
- Sinclair, Keith; Dalziel, Raewyn (2000). Ti Pakasaritaan ti Baro a Selanda. ISBN 978-0-14-029875-8.
- Dagiti Estadistika ti Baro a Selanda. Opisial a Tinawen a Libro ti Baro a Selanda (tinawen). ISBN 1-86953-776-9 (2010).
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Baro a Selanda iti Wikimedia Commons
- Pakaammo ti panagbiahe idiay Baro a Selanda manipud iti Wikivoyage (Ingles)
- Portal ti Gobierno ti Baro a Selanda
- Ministro para iti Kultura ken Tawidan
- Dagiti Estadistika ti Baro a Selanda
- Baro a Selanda
- Dagiti purpuro ti Taaw Pasipiko
- Dagiti batay-linteg a monarkia
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ingles
- Dagiti dati a kolonia ti Britaniko
- Dagiti pagilian nga isla
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti pagilian idiay Oceania
- Polinesia
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1840
- Selandia (kontinente)


text:
UTC+00:20
Ti UTC+00:20 ket panangilasin para iti timbengan ti oras manipud ti UTC iti +00:20.
Ti UTC+00:20 ket naus-usar idi idiay Olanda manipud idi 1 Mayo 1909 aginggana idi 16 Mayo 1940. Daytoy ket naamammuan idi a kas ti Oras ti Amsterdam wenno Olandes nga Oras.
Ti pudno a sona ti oras ket GMT +0h 19m 32.13s aginggana idi Marso 17, 1937, idi naipasimple iti GMT +0h 20m. Idi sinakop ti Alemania ti Olanda iti Sangalubongan a Gubat II, naampon idi ti Oras ti Berlin, ken nagtultuloy a kastoyen manipud idin.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Wettelijke tijdregeling in Nederland (Olandes)


text:
Mauritania
Ti Mauritania[7] ket maysa a pagilian idiay Maghreb idiay Laud nga Aprika. Nabeddengan daytoy babaen ti Taaw Atlantiko iti laud, babaen ti Akinlaud a Sahara iti amianan, babaen ti Arhelia iti amianan a daya, babaen ti Mali iti daya ken abagatan a daya, ken babaen ti Senegal iti abagatan a laud. Nainaganan daytoy babaen ti taga-ugma a Berber a Pagarian iti Mauretania,a kalpasan daytoy ket nagbalin a probinsia iti Romano nga Imperio, nupay ti moderno nga estado ket sakupenna ti teritorio nga adayo iti abagatan a laud iti dayta daan a pagarian. Ti kapitoliona ken kadakkelan a siudad ket ti Nouakchott, a mabirukan idiay pantar ti Atlantiko.
Ti gobierno iti Mauritania ket naipatuang idi 6 Agosto 2008, iti maysa a militar a kudeta nga indauluan babaen ni Heneral Mohamed Ould Abdel Aziz. Idi 16 Abril 2009, Ni Heneral Aziz ket nagikkat manipud ti milisia tapno agtaray a kas presidente iti panagbutos iti 19 Hulio, nga isu ket nangabak. Idiay Mauritania agarup a 20% iti populasion ket agbibbiagda iti basbassit ngem US$1.25 iti tunggal maysa nga aldaw.[8]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "États généraux de l'Éducation nationale en Mauritanie". Le Quotidien de Nouakchott. Naala idi 6 Pebrero 2012.
- ^ Departamento iti Ekonomia ken Sosial a Pannakibiang a Dibision (2009). "Prospekto ti Populasion ti Lubong, Tabla A.1" (PDF). 2008 a rebision. Nagkaykaysa a Pagpagilian. Naala idi 12 Marso 2009.
- ^ "Mauritania : Lokasion, Mapa, Kalawa, Kapitolio, Populasion, Relihion, Pagsasao – Pakaammo ti Pagilian". Naala idi 6 Agosto 2008.
- ^ a b c d "Mauritania". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 19 Abril 2012.
- ^ "Gini Index". World Bank. Naala idi 2 Marso 2011.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ i/mɔrɪˈteɪniə/; Arabiko: موريتانيا Mūrītānyā; Wolof: Gànnaar; Soninke: Murutaane; Pulaar: Moritani; Pranses: Mauritanie; Espaniol: Mauritania), opisial a ti Islamiko a Republika iti Mauritania.
- ^ "UNDP: Pagsurotan ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan – Tabla 3: Nagtagitaoan ken matgedan a kinapanglaw (Ti populasion nga agbibiag iti baba ti linia a kinapanglaw (2000–2007))" (PDF). Naala idi 4 Hulio 2010.
- Mauritania
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Arabiko
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Pranses
- Dagiti Islamiko a republika
- Dagiti Islamiko nga estado
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Liga ti Arabo
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Militar a diktadura
- Amianan nga Aprika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1960
- Dagiti pagilian ti Laud nga Aprika


text:
Apay a Nakaad-adu Dagiti Relihion nga Agkunkuna a Kristiano?
Sungbat ti Biblia
Us-usaren dagiti tattao dagiti pannursuro ni Jesu-Kristo tapno makaibangonda kadagiti nagduduma a kita ti “Kristiano” a relihion. Nupay kasta, ibaga ti Biblia nga adda laeng maymaysa a kita ti pudpudno a Kinakristiano. Ammuem ti tallo a rason no apay a maibaga a kasta.
Kuna ni Jesus nga insurona “ti kinapudno,” ket imbilang dagiti nagkauna a Kristiano a ti relihionda isu “ti kinapudno.” (Juan 8:
32; 2 Pedro 2:2; 2 Juan 4; 3 Juan 3) Ipakita dagitoy a sasao a dagidiay mangiparparegta kadagiti doktrina a maikontra iti pannursuro ni Jesus saanda nga an-annuroten ti pudpudno a Kinakristiano.
Isursuro ti Biblia a dagiti Kristiano ‘rumbeng nga agsaoda amin a sangsangkatunos.’ (1 Corinto 1:
10) Nupay kasta, adu a relihion nga agkunkuna a Kristianoda ti saan nga agtutunos dagiti pannursuroda, kas koma iti panagbalin a maysa a Kristiano. Saan a mabalin a pudnoda amin dagita a relihion.—1 Pedro 2: 21.
Impadto ni Jesus nga adu ti mangibaga a Kristianoda ngem saanda met nga agtulnog kadagiti bilinna, isu nga ilaksidnanto ida. (Mateo 7:
21- 23; Lucas 6: 46) Adda dagiti mayaw-awan gapu kadagiti panguluen ti relihion a mangtultulaw iti pudno a panagdaydayaw para iti bukodda a pagimbagan. (Mateo 7: 15) Ngem kaykayat ti dadduma a tattao ti peke a Kinakristiano gapu ta dagiti kayatda a denggen ti maibagbaga kadakuada imbes a ti kinapudno manipud iti Biblia.—2 Timoteo 4: 3, 4.
Iti ilustrasionna maipapan iti trigo ken dakes a ruot, impadto ni Jesus ti nakaro a panagrebelde (panagapostasia) maikontra iti pudno a Kinakristiano. (Mateo 13:24-
Impakpakauna met idi ni Jesus nga agbalinto a nalawag ti nagdumaan ti pudno ken palso a Kristiano. Mapaspasamak daytan iti kaaldawantayo, bayat ti “panungpalan ti sistema ti bambanag.”—Mateo 13:30, 39.
Ammuem ti Ad-adu Pay
Rumbeng Aya a Mangasaba Dagiti Kristiano iti Sabsabali?
Ania ti panangmatmat ti Dios ken ni Jesus maipapan iti daytoy a banag?


text:
Agimtuod Dagiti Agtutubo
Dakes Kadi ti Agbalin a Popular?
Isuratmo ti sao a mangkompleto iti sumaganad:
․․․․․ a nasayaat ti agbalin a popular.
- A. Kanayon
- B. Sagpaminsan
- C. Saan a pulos
TI UMISO a sungbat ket “B.” Apay? No ngamin popularka, kaipapananna a magusgustuannaka ti adu a tao—ket saan a kanayon a dakes dayta! Impakpakauna ti Biblia a dagiti Kristiano ket agbalin a “silaw dagiti nasion” ken magustuan ida dagiti tattao. (Isaias 42:6; Aramid 13:47) Iti dayta nga anag, makuna a popular dagiti Kristiano.
Ammom kadi?
Popular ni Jesus. Uray idi ubing pay, nagun-odnan ti “pabor ti Dios ken dagiti tattao.” (Lucas 2:52) Kuna pay ti Biblia nga idi agkabannuagen ni Jesus, “simmurot kenkuana dagiti dadakkel a bunggoy manipud Galilea ken Decapolis ken Jerusalem ken Judea ken manipud iti sabali a bangir ti Jordan.”—Mateo 4:25.
Apay a nasayaat dayta?
Gapu ta di tinarigagayan ni Jesus ti maidaydayaw wenno dina inkagumaan ti agbalin a popular. Saan met nga agbibisin iti anamong ti sabsabali. Inaramidna laeng ti umiso—ket no dadduma, dayta ti makagapu nga adu ti naay-ayo kenkuana. (Juan 8:29, 30) Nabigbig met idi ni Jesus a temporario laeng ti aniaman nga anamong a magun-odanna iti publiko ta agbaliwbaliw ti panunotda. Imbagana nga isu ket papatayen dagiti tattao!—Lucas 9:22.
Laglagipem:
Ti panagbalin a popular ket umasping iti kinabaknang. Saan a kanayon a dakes ti maaddaan iti dayta. Ti problema ket ti ar-aramiden dagiti tattao tapno magun-od wenno mataginayonda dayta.
Pakdaar!
Adu nga agtutubo ti mangaramid iti aniaman tapno agbalinda a popular. Ti dadduma ket manangpagusto iti tattao, a sumursurotda lattan iti kaaduan. Adda met dagidiay siga a mangpilit kadagiti tattao a manggusto kadakuada—nupay gapu laeng dayta iti buteng. *
Kadagiti sumaganad a panid, usigentayo ti dua a napeggad a dalan iti panagbalin a popular. Kalpasanna, kitaentayo ti nasaysayaat a ruta.
^ par. 12 Dinakamat ti Biblia dagiti siga a naawagan iti “Nefilim” a natukoy met kas “agdindinamag a lallaki.” Agpasindayag ti kangrunaan a panggepda.—Genesis 6:4.


text:
Lohika
Ti lohika (manipud ti Griego λoYιkή, logikē)[1] ket mangitudtudo ti panagadal kadagiti moda ti panagrason (a dagitoy ket umisu ken dagitoy ket ka-allilawan)[2][3] ken ti panagusar ti umisu a panagrason. Iti kinaudi a kapanunotan, ti lohika ket kaaduan a naususar kadagiti intelektual nga aktibidadl, a mairaman ti pilosopia ken siensia, ngem iti umuna kapanunotan, daytoy ket kangrunaan a maadadal kadagiti displina ti pilosopia, matematika, semantika, ken siensia ti kompiuter. Daytoy ket sukimatenna dagiti sapasap a porma a maala dagiti pangsuppiat. Iti matematika, daytoy ket ti panagadal kadagiti umisu a panagipagarupan nga adda ti kaunegan ti pormal a pagsasao.[4] Ti lohika ket inadadal pay iti pangsuppiatan a teoria.[5]
Ti lohika ket inadadal kadagiti nadumaduma a taga-ugma a sibilisasion, a mairaman ti India,[6] China,[7] ken Gresia. Idiay laud, ti lohika ket nabangon idi a kas maysa apormal a disiplina babaen ni Aristoteles, a nangited daytoy ti kammasapulan a lugarna iti pilosopia. Ti panagadal ti lohika ket paset idi ti klasiko a trivium, a nangiraman pay ti gramatika ken retoriko.
Ti lohika ket kankanayon a nabingbingay kadagiti tallo a paset, induktibo a panagrason, abduktibo a panagrason, ken deduktibo a panagrason.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "nagtagikua ti rason, intelektual, dialektikal, pangsuppiat", ken maikabagian pay ti wiktionary:λόYoς (logos), "balikas, panunot, kapanunotan, panagsuppiat, panangibaga, rason, wenno pamunganayan" (Liddell & Scott 1999; Online a Diksionario ti Etimolohia 2001).
- ^ Richard Henry Popkin; Avrum Stroll (1 Hulio 1993). Napalaka a Pilosopia. Random House Digital, Inc. p. 238. ISBN 978-0-385-42533-9. Naala idi 5 Marso 2012.
- ^ Jacquette, D. (2002). Ti Kadua ti Pilosopiko a Lohika. Wiley Online a Biblioteka. p. 2.
- ^ Hofweber, T. (2004). "Lohika ken Ontolohia". Iti Zalta, Edward N. Ensiklopedia ti Pilosopia ti Stanford.
- ^ Cox, J. Robert; Willard, Charles Arthur, dagiti ed. (1983). Panagrang-ay iti Pangsuppiat a Teoria ken Panagsukimat. Unibersidad ti Akin-abagatan nga Illinois a Pagmalditan]. ISBN 978-0-8093-1050-0.
- ^ Kas pagarigan, Nyaya (silohistiko a rekursion ) ket napetsaan manipud idi 1900 a tawtawen.
- ^ Dagiti Mohista ken ti eskuela ti Nagnagan ket napetsaan manipud idi 2200 a tawtawen.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Lohika iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Lohika iti Wikiquote (Ingles)


text:
Payao, Zamboanga Sibugay
Ti Payao ket maysa a maika-3 a klase klase nga ili iti probinsia ti Zamboanga Sibugay iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Payao ket nabennebenneg iti 29 a barbaranggay.[2]
- Balian
- Balogo
- Balungisan
- Binangonan
- Bulacan
- Bulawan
- Calape
- Dalama
- Fatima (Silal)
- Guintolan
- Guiwan
- Katipunan
- Kima
- Kulasian
- Kulisap
- La Fortuna
- Labatan
- Mayabo (Santa Maria)
- Minundas (Santo. Niño)
- Mountain View (Puluan)
- Nanan
- Poblacion (Payao)
- San Isidro
- San Roque
- San Vicente (Binangonan)
- Silal
- Sumilong
- Talaptap
- Upper Sumilong
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Zamboanga Sibugay". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 17 Oktubre 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Zamboanga Sibugay". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 17 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
JW LIBRARY
Urnosem ti App Sigun iti Kayatmo—Android
Adda dagiti makatulong a feature ti JW Library tapno kombinienteka nga agbasa. No agbasaka iti maysa a kapitulo wenno artikulo, makitam dagitoy iti app bar iti ngato ti screen.
Mabalin a kasapulam nga i-tap ti More button tapno makitam ti dadduma pay a feature iti app bar.
Surotem dagitoy nga instruksion tapno maurnosmo ti app sigun iti kayatmo:
Suktan ti Lengguahe
Balbaliwan ti Kadakkel Dagiti Letra
Image View wenno Text View
Open in . . .
Urnosen Dagiti Biblia
Suktan ti Lengguahe
Mabalinmo a suktan ti lengguahe ti kapitulo wenno artikulo a basbasaem.
I-tap-mo ti Languages button tapno makitam ti amin a lengguahe a nakaipatarusan ti basbasaem. Dagiti lengguahe a kanayonmo nga us-usaren ti umun-una iti listaan. Agparang met ditoy dagiti simplified edition ti Watchtower. Mabalinmo met nga i-type ti lengguahe a birbirokem.
Dagiti lengguahe a dimo pay nai-download ket addaan iti cloud icon. I-tap-mo ti lengguahe tapno mai-download ti publikasion. No nai-download-mon, mapukawen ti cloud icon. I-tap-mo manen ti lengguahe tapno mabasam.
Balbaliwan ti Kadakkel Dagiti Letra
Mabalinmo a balbaliwan ti kadakkel dagiti letra depende iti kayatmo.
I-tap-mo ti Text Settings button, sa i-adjust-mo ti slider tapno mapabassit wenno mapadakkel dagiti letra. Daytan ti kadakkel dagiti letra ti amin a publikasion.
Image View wenno Text View
Dadduma nga artikulo ti mabalin a luktan kas image wenno text. Tapno mabaliwam ti format-na, i-tap-mo ti maitutop a button.
Image: Makita iti image view ti itsura ti publikasion no nayimprenta. Kaykayat ti dadduma daytoy no manglukatda iti publikasion a kas iti songbook, ta makitada dagiti nota.
Text: Iti text view, adda link dagiti naisitar a teksto ken mabasam iti kayatmo a kadakkel dagiti letra.
Open in . . .
Iti feature nga Open in . . . , maluktam ti linaon ti JW Library iti sabali nga app.
I-tap-mo ti Open in . . . tapno makitam dagiti pagpiliam. Kas pagarigan, no i-tap-mo ti Open in Online Library, maluktam ti panid a basbasaem iti Watchtower ONLINE LIBRARY.
Urnosen Dagiti Biblia
No i-tap-mo ti teksto iti publikasion, agparang ti linaonna. I-tap-mo ti Customize iti baba ti teksto tapno mapilim no ania kadagiti nai-download-mo a Biblia ti kayatmo nga iraman iti listaan.
I-tap-mo ti Add wenno Remove button tapno mainayon wenno maikkatmo ti maysa a Biblia. I-drag-mo nga ipangato wenno ipababa dagiti Biblia tapno maurnosmo.
Tapno maammuam no kasano ti ag-download iti dadduma pay a Biblia iti JW Library, kitaem ti “I-download ken Urnosen Dagiti Biblia—Android.”
Nairuar dagitoy a feature idi Pebrero 2015 iti JW Library 1.4, a compatible iti Android 2.3 wenno barbaro a bersion. No saanmo a makita dagitoy a feature, surotem dagiti instruksion iti artikulo a “No Kasano nga Usaren ti JW Library—Android,” iti paset a Kanayon nga Ag-update.


text:
SUHETO ITI AKKUB | ANIA TI MENSAHE TI BIBLIA?
Apay a Rumbeng nga Agintereska iti Biblia?
Ti Biblia ti kalatakan a libro iti intero a lubong. Apay? Gapu ta nalaka a tarusan. Naglaon dayta iti pakasaritaan ti biag dagiti pudno a tattao ken ti pannakilangenda iti maysa ken maysa ken iti Dios. Addaan dayta iti praktikal a balakad a naisurat kadagiti nalawag ken prangka a sasao. Naipatarus met iti adu a lengguahe a maawatan dagiti tattao a nagbiag iti aniaman a lugar ken panawen. Kanayon a makatulong dagiti prinsipio a linaonna.
Kangrunaanna, ti Biblia ket saan laeng a libro maipapan iti Dios no di ket naggapu iti Dios. Ipakaammona ti nagan ti Dios, galad, ken ti di agbalbaliw a panggepna no apay a pinarsuana ti daga ken dagiti tattao. Ipakaammo met ti Biblia ti maipapan iti nabayagen a dangadang ti naimbag ken dakes: nakaskasdaaw nga unibersal a salaysay a naragsak ti pagtungpalanna. No patientayo ti ibaga ti Biblia, maaddaantayo iti pammati ken namnama.
Ti Biblia laeng ti mangibaga kadatayo iti kinapudno maipapan kadagiti topiko a kas iti:
Nagtaudantayo ken apay nga agsagabatayo
Inaramid ti Dios tapno masubbot ti tao
Inaramid ni Jesus para kadatayo
Masakbayan ti daga ken dagiti tattao
Basaem dagiti sumaganad a panid ken ammuem no ania ti mensahe ti Biblia.


text:
Myanmar
Ti Myanmar i/ˈbɜrmə/, opisial a ti Republika ti Kappon ti Myanmar i/ˌmjɑːnˈmɑr/ Pyidaunzu Thanmăda Myăma Nainngandaw, panangibalikas [pjìdàʊɴzṵ θàɴməda̰ mjəmà nàɪɴŋàɴdɔ̀]), ket maysa a pagilian idiay Abagatan nga Asia ken Abagatan a daya nga Asia. Ti Myanmar ket nabeddengan babaen ti India, Banglades, Tsína, Laos ken Tailandia. Pagkatlo ti dagup ti nakapalikmut ti Myanmar a 1,930 kilometro (1,200 mi) ket agporma ti aplaya iti igid ti Luek ti Bengal ken ti Baybay Andaman. Iti 676,578 km2 (261,227 kd mi), isu daytoy ti maika-40 a kadakkelan a pagilian iti lubong ken ti maikadua a kadakkelan a pagilian idiay Abagatan a daya nga Asia. Ti Myanmar ket isu pay ti maika-24 a kaaduan ti populasion a pagilian iti lubong nga addan ti sumurok a 58.8 riwriw a tattao.[6]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^  . Naala idi 8 Hulio 2010.
- ^ a b c d "Burma (Myanmar)". Internasinal a Pundo ti Paguartaan. Naala idi 6 Mayo 2011.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ Ti kalsada nga inprastruktura ket pra iti panagmaneho ti kanigid pay laeng.
- ^ CIA – The World Factbook – Myanmar
- ^ Panagrangrang-ay a Banko ti Asian – Kinapudno a Pagalagadan ti Myanmar,  . Naala idi 8 Hulio 2010.
- Is-isla ti Paracel (tinengngel babaen ti Tsina)
- Is-isla ti Pratas (tinengngel babaen ti Taiwan)
- Is-isla ti Spratly (sinuppiatan ken tinengngel babaen dagiti nadumaduma nga agtunton)
- Myanmar
- Dagiti pagilian ti Taaw Indiano
- Dagiti dati a kolonia ti Britaniko
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti Gunglo ti Pagpagilian ti Abagatan a daya nga Asia
- Militar a diktadura
- Dagiti republika
- Dagiti pagilian ti Abagatan a daya nga Asia
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1948
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Oceania
Ti Oceania ( /ˌəʊʃɪˈɑːnɪə/ wenno /ˌəʊsɪˈɑːnɪə/)[1] ket maysa a rehion a naipatengnga kadagiti isla ti tropikal a Taaw Pasipiko.[2] Dagiti pamanunotan no ania ti pakabuklan ti sakup ti Oceania manipud kadagiti korales nga atol ken dagiti bulkaniko nga isla ti Abagatan a Pasipiko (etnolohiko a nabingbingay kadagiti subrehion ti Melanesia, Mikronesia, ken Polinesia)[3] aginggana ti intero nga insular a rehion a nagbaetan ti Asia ken ti Kaamerikaan, a mairaman ti Australasia ken ti Malay a Purpuro. Ti termino ket sagpaminsan a naisangsangayan a naus-usar a mangibaga ti kontinente a mangbukel ti Australia ken dagiti asideg nga is-isla,[4][5][6][7] wenno bioheograpiko a kas maysa a kapadpada a nagan para iti Australasiano nga ekosona (Wallacea ken Australasia) wenno ti Pasipiko nga ekosona (Melanesia, Polinesia, ken Mikronesia a naisinsina wenno manipud ti Baro a Selanda[8] wenno manipud idiay nangruna adaga ti Baro a Guinea).[9]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Pannakabalikas: Ti Baro nga Oxford a Diksionario ti Inggles (1998) ISBN 0-19-861263-X - p.1282 "Oceania /ˌəʊsɪˈɑːnɪə, -ʃɪ-/".
- ^ Para iti pakasaritaan ti termino, kitaen ti Douglas & Ballard (2008) Ganganaet a bagbagi: Oceania ken ti siensia ti puli 1750–1940
- ^ "Oceania". 2005. Ti Columbia nga Ensiklopedia, maika-6 nga ed. Unibersidad ti Columbia a Pagmalditan.
- ^ Pakabuklan dagiti rehion a makroheograpiko (kontinental), dagiti heograpiko a sub-rehion, ken dagiti napili nga ekonomiko ken sabsabali a panakaigrupo, Dibision dagiti Estadistika ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. Nabaliwan idi Agosto 28, 2007. Naala ti online idi Oktubre 11, 2007.
- ^ Ti Atlas ti Kanada. Panakabaliw a petsa: Agosto 17, 2004. Naala ti online idi Enero 31, 2011.
- ^ "Encarta Mexico "Oceanía"". Mx.encarta.msn.com. Naiyarkibo manipud iti ti kasisigud idi 2009-11-01. Naala idi 2009-04-17.
- ^ Lewis, Martin W.; Kären E. Wigen (1997). Ti Mito dagiti Kontinente ti Panagdillaw ti Metaheograpia. Berkeley: Unibersidad ti California a Pagmalditan. p. 32. ISBN 0-520-20742-4, ISBN 0-520-20743-2.
Nakakaskasdaaw a, ti sungbat [manipud ti maysa nga eskolar a nagsuksukimat ti pannakarkulo ti bilang dagiti kontinente] ket husto a maipada ti naitaripnong a listaan: Amianan nga Amerika, Abagatan nga Amerika, Europa, Asia, Oceania (Australia ken ti Baro a Selanda), Aprika, ken Antartika.
- ^ Udvardy. 1975. Ti panakaidasig dagiti bioheograpiko a probinsia ti lubong
- ^ Steadman. 2006. Panag-awan ken & biheograpia dagiti tropikal a billit ti Pasipiko
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Oceania iti Wikimedia Commons
- "Australia ken Oceania" manipud ti Nailian a Heograpiko


text:
Plantilia:Datos ti pagilian Laud nga Alemania
Ti
Plantilia:Datos ti pagilian Laud nga Alemania ket isu ti akin-uneg a paglaonan ti datos a saan a naikeddeng a dagus a mailak-am. Saan a dagus nga us-usaren daytoy babaen dagiti plantilia a kas ti
wagayway,
wagaywayikono, ken dadduma pay.
Dagiti linaon
Dagiti kadawyan a parametro
Dagiti sabali a wagayway
Wagayway ti militar
Mangiraman daytoy a plantilia kadagiti sabali a wagayway ti marina a mausar iti Plantilia:Navy:
{{navy|Laud nga Alemania}}→ German Navy
{{wagaywayikono|Laud nga Alemania|naval}}→
Baw-ing a parbo a naganMausar pay daytoy a plantilia babaen ti parbo a nagan (naibaw-ing iti daytoy a plantilia):
Kitaen dagiti nakasilpo ditoy para iti napno a listaan dagiti baw-ing.
Dagiti pagarigan a panagusar
{{wagayway|Laud nga Alemania}}→ Laud nga Alemania
{{wagaywayikono|Laud nga Alemania}}→
Panagusar iti baw-ing a parbo a nagan
{{wagaywayikono|FRG}}→
{{wagaywaypagilian|FRG}}→ Laud nga Alemania
{{wagayway|FRG}}→ FRG
Dagiti mainaig a plantilia
Pangngaasi a kitaen dagiti sumaganad a mainaig a plantilia ti
datos_ti_pagilian :
- Plantilia:Datos ti pagilian Alemania Alemania
- Plantilia:Datos ti pagilian Daya nga Alemania Daya nga Alemania
Datos ti plantilia
TemplateData para iti Datos ti pagilian Laud nga Alemania
Nasken a saan a dagus a mausar daytoy a plantilia. Saan a dagus nga inus-usar daytoy babaen dagiti plantilia ti wagayway a kas ti Plantilia:Wagayway ken Plantilia:Wagaywayikono.
Dagiti parametro ti plantilia
Kitaen pay
- en:Wikipedia:WikiProject Flag Template
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar


text:
Ensiklopedia
Ti maysa nga ensiklopedia ket maysa a nakatiponan dagiti ammo wenno pannakaammo ti tattao. Daytoy a termino ket naggapu iti balikas a Griego nga eYkύkλιoς πaιδeίa, enkyklios paideia ("iti uneg ti sirkulo ti pangisuro"). Manipud iti balikas a eYkύkλιoς, a kayatna a sawen ket circuit shaped a buklen dagiti balikas a kύkλoς wenno circuit ken πaιδeίa, wenno pangisuro/pangsuro.
Dagiti ensiklopedia ket mabalin a naglaon iti nalawa a pannakaammo iti agduduma a sakup (Ti Encyclopædia Britannica ti maysa a mabigbig a pagarigan), wenno mabalin a naglaon laeng iti maipapan iti maysa a partikular a sakup (kas koma dagiti ensiklopedia ti medisina wenno filosofia). Adda met dagiti ensiklopedia a naglaon iti topiko maipapan iti maysa a partikular a cultura wenno nailian a panirigan, kas koma iti Great Soviet Encyclopedia.


text:
Umuna a Panid
Ti
ket isu ti Bangkok kapitolio a siudad ken kadakkelan nga urbano a lugar idiay Tailandia. Daytoy ket ammo iti pagsasao a Tailandes a kas ti Krung Thep Maha Nakhon wenno Krung Thep, a ti kayatna a sawen ket "siudad dagiti anghel". Ti Bangkok ket isu ti kapusekan ti populasion a siudad idiay Tailandia ken addaan daytoy iti agarup a 12 riwriw nga agtataeng a tattao. Ti Bangkok ket maysa idi a bassit pagtagilakuan idiay asideg ti sabangan ti Karayan Chao Phraya idi las-ud ti Pagarian ti Ayutthaya idi maika-15 a siglo. Daytoy ket dimmakkel ken nagbalin a lugar ti dua a kapitolio a siudad: ti Thonburi idi 1768 ken ti Rattanakosin idi 1782.
Gapu ti estratihiko a lokasionna idiay
Abagatan nga Asia, ti Siam (dati a nagan ken nagbalin a Tailandia) ket nagbalin a paglapppedan nga estado a nagbaetan dagiti puersa ti kolonia ti Pransia ken Britania. Ti Bangkok ket nakagun-od ti pakaidiayawan a kas maysa a nawaya, dinamiko, ken makaimpluesia a siudad. Tatta nga aldaw, ti Bangkok ket saan laeng a sentro ti ekonomia ti Tailandia, ngem adda pay daytoy iti panangidaulo a papel iti panagggatang, komersio, kultura, dagiti arte, edukasion, panagaywan ti salun-at ken sentro ti pagluganan ti rehion ti Indotsina.
Manipud kadagiti artikulo ditoy Ilokano Wikipedia:
... a ti
insekto (nailadawan) ket nakarkulo nga adda dagiti baetan ti innem ken sangapulo a riwriw dagiti bilang ti sibibiag a sebbanganna ken mabalin a mangirepresenta iti 90% kadagiti nagdumaduma a porma ti biag ti ayup iti Daga? ... a ti
ket binangon idi ni Abbas ibn Abd al-Muttalib, ti kaubingan nga uliteg ni Propeta Abasida a Kalipato Mahoma? ... a ti
ket sagpaminsan pay a tinawtawagan a kas ti immuna a Sarita ni Genji nobela iti lubong? ... a ti
ket agpitikpitik iti 72 a pitik iti tunggal maysa a minuto ken agpitik iti agarup a 2.5 bilion a beses iti las-ud ti pagtengngaan iti 66 a tawtawen a panagbiag? puso ti tao ... a ti
ket adda dagiti agarup a 43,678 a sebbangan ken 109 a lawwalawwa pamilia manipud idi 2008?
Satelite a ladawan ti
Pransia
manipud ti tangatang.
Naragsak a panagdadanon ditoy Ilokano Wikipedia, kakabsat!
Ipatpategmo kadi ti kina- Ilokanom? Ipasindayagmo kadi met ti kina-Saluyotmo? Mail-iliwanka kadi no mangngegmo ti bukodmo a sao aglalo no addaka iti ganggannaet a lugar? Kayatmo kadi a maitandudo ken maitampok ti tattao nga Ilokano ken ti pagsasaom? Tulongandakami man ngarud a mangpadakkel iti daytoy a Wikipedia para kadagiti Ilokano ken iti amin.
Saan nga iti kaadu ti artikulo ti birbirukenmi, dagiti panid ken artikulo a nabukel, nalawag, ken makita ti napatpateg. Ala, man, ngarud, sumrekka metten, a, kabsat, ta agbibinnadangtayo a mangpadur-as iti Ilokano Wikipedia!
Agdadamoka kadi? Surotem ti
pakabuklan ti Ilokano Wikipedia. Masapulmo iti tulong? Sumrekka iti
pagtitinnulongan tapno masungbatan amin a salsaludsodmo. Adda kadi an-annuroten ditoy? Siempre,
iwanwandaka ngarud. Kasano ngay ti mangirugi iti baro a panid?
Ipadigom ti kinalaingmo ditoy Ay, nagalas met!
Baliwam man kadi dagiti artikulo no mabalbalin. For non-Ilokano speakers please visit the
local embassy or request help here.
Ti Wikipedia ket ibalbalayan ti
Pundasion ti Wikimedia, ti maysa a di aggan-ganansia nga organisasion a mangibalbalay kadagiti nadumaduma a proyekto:


text:
Nakalipat Dagiti Mannaniw Ita A Panawen?
Dayta ti makasulek iti mulagat uray singkit nga essay ni Alexander Martin Remollino, ti “Ang Misyon ng Makata sa Panahon ng Postmodernismo at Paglimot” a mabasa iti emanila.com. Maysa a salaysay a mangkonkondenar iti pannakalipat ni/dagiti mannaniw ti akemda a kas agay-aywan iti kultura. Maysa a makasulek a diskurso a mangdildillaw iti pannakaiyaw-awan dagiti mannaniw iti pudpudno nga akemna iti gimong. Sinurat a di a nagbeddal a nangiwaragawag iti panangbaybay-a ti agnannana a sakit ti gimong babaen iti allilaw ti gita ti postmodernismo. Maysa a dinakkel-a-danum a mangtaneb ti timbang ti asinoman man a managimutektek iti sidong ti kinapudno ken pudpudno a panggep ti daniw ken kinaasino ni mannaniw. Itoy a sinurat ni Remollino, maaninaw ti kinaadda ti rikki ti papel a pinataud ti panagayus ti saan a makontrol a tinta ti kinabuangger ti panunot nga agsapsapul iti sabali a kalasawan.
Itoy a panawen ti posmodernismo, kuna, ni Remollino, nga irurugi ti pannakalipat dagiti mannaniw iti anag iti kinaasinoda a kas mannaniw ket kastoy ti sainnek a magao itoy a salaysayna. Makapauyos ti sennaay iti panangibaga a naappanan ni mannaniw iti banniit iti kunaek met a “double blade” a pigura ti dangadang ti kinamalalaki :
Quote:
-----------------------------------------------------------
Waring nakakalimutan ng mga makata ng ating bayan ang kanilang tungkulin bilang mga alagad ng kultura – ang pagiging mga tagahubog at tanod ng kamalayan.
Nasaan na ang dekada 1970, nang ang mga makata'y nag-ambag nang malaki sa pagtatanggal ng kultural na suporta ng madla sa isang pasistang rehimeng tinangkilik ng isang banyagang pamahalaan? Nasaan na ang mga dekada 1920 at 1930, nang ang mga kagaya nina Jose Corazon de Jesus at Amado V. Hernandez ay gumanap ng malaking papel sa pagpapalaganap ng anti-kolonyal na kaisipan?
Gayong wala pang sansiglo mula nang mga dekadang nabanggit ay waring bahagi na ang mga ito ng Edad Antigua.
--------------------------------------------------------------------------------------------
Balido ti rason ni Remollino. Namnamaenna ngamin a dagiti makabael a mangbagtin ti kinanasionalismo a dandaniw, dagiti daniw a para iti ili, dagiti daniw a “agay-aywan” iti gimong” ket sabali kanon iti tinurongda.
Madlaw unay ti misuot ni Remollino iti salaysayna, “Nasyunalismo at Panitikan,” a saanna nga ayunan ti inwaragawag ni Virgilio Almario, National Artist for Literature 2003 ken dean ti College of Arts and Literature ti University of the Philippines, Diliman iti forum ti Center for Creative Writing and Studies ng University of Santo Tomas (UST-CCWS) nga inangay ti Union ng mga Manunulat sa Pilipinas maipapan iti panagdaniw koma ken panagsurat kadagiti “makaili” a sinurat.
Itoy a ngayemngem ni Remollino, linagipna, nga idi kapades ti siguada iti panagputar kadagiti “makaili” a sinurat, ni Almario ket adda iti sidong ti diktadura. Ken maysa kadagiti nagpirma a nangendorso iti kandidado ti diktador idi nagsangoda ken ni Cory Aquino. Binabalaw ni Remollino daytoy idi a panangiyendorso ni Almario ken Marcos, a kaduana da Teo Antonio, Lamberto Antonio, Ruth Elynia Mabanglo, S.V. Epistola, Manuel Baldemor, at Mike Bigornia. Kabayatan a siwawayada iti sidong ni Marcos, agrigrigat met dagiti mannaniw iti makunkuna a “makaili” gapu iti gita ti matial law a pilit a naisingklil kadagiti karabukobda, isuda, Jose Maria Sison, agkabsat Jose ken Emmanuel Lacaba, Lorena Barros, Alan Jazmines, Bonifacio Ilagan, Satur Ocampo, Bienvenido Lumbera, Luis Teodoro, Renato Constantino, Armando Malay, ken dadduma pay a nangitandudo ti makunkuna a “protest art,” dagiti daniw iti likod ti rehas, dagiti sainnek a naisurat kadagiti pader (graffiti) ken dadduma pay a posible a pagayusan ti panggep a panangibangon ti kinaasino nga intultuloy da Aurelio Tolentino, Amado Hernandez, Jose Corazon de Jesus ken dadduma pay manipud iti bumegbeggang a dangadang dagiti propagandista idi panawen ti Kastila, a kas kada Jose Rizal, Marcelo H. del Pilar, Graciano Lopez-Jaena, Mariano Ponce, Antonio Luna, Jose Ma. Panganiban, Isabelo de los Reyes, Pedro Paterno ken dadduma pay. Kadagitoy a dangadang ti panagsurat maipapan iti makaili, adda latta a bumalballaet ni Ilokano.
Ta ania kano aya dagiti daniw iti agdama? Kastoy man ti kuna ni Remollino babaen iti panangadawna iti balikas ni Ave Perez-Jacob:
Quote:
----------------------------------------------------------------------------------------------------------
Ito’y ang mga tulang kung manghihiram tayo ng parirala mula sa kuwentista't nobelistang si Ave Perez Jacob ay masasabi nating "nanggigitata sa romansa," ito’y ang mga tulang kinatatampukan ng nagngangalit na kalibugan, ito'y ang mga tula ng eksistensiyal na pag-aangas ng mga hangal. Iilan lamang sa mga makata ng ating bayan ang lumihis mula sa ganitong landasin sa nakalipas na walong taon.
Ang lalong masakit pa, maging yaong mga dapat na asahang tumula tungkol sa mga kaapihan ng nakararami sa ating mga kababayan at iba pang usaping panlipuna’t pampulitika, karamiha’y hindi ganito ang pinagsususulat na tula. Karamihan sa kanila’y naaanod din sa pagsunod sa nausong mga katarantaduhan sa ating panulaan.
Ganito ginagamit ng mga makata ng ating bansa ang lubhang mabisang sandatang nasa kanilang mga kamay.
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------
Nadagsen ti panagdissona daytoy a danog ni Remollino. Ket saan a nailaksid kadagiti mannaniw nga Ilokano gapu iti panagbalbaliw met ti taray ti daniw. Timpuar met dagiti postmodernismo a dandaniw-Ilokano.
Ta ania ngamin aya ti makunkuna a postmodernismo a dandaniw? Dagiti daniw a mabalin a pudno, mabalin met a palso ti dandaniwenda, ta iti posmodernismo ket awan iti makunkuna a pudno ken palso, ta posible a pudno wenno posible a palso wenno isuda a dua. Saan laeng a kadagiti daniw ti pakakitaan no dipay ket mabasa kadagiti sarita-Ilokano.
Kuna pay ni Remollino, nga iti diskurso ti postmodernismo, dagiti mangliliput iti ili ket mabalin nga awagan iti bannuar, dagiti pasista ket mabalin met nga awagan iti buyot ti demokrasia.
Ket ti narigat ken ti agdadata a karirigatan, iti punto ti postmodernismo, ti gobierno nga awan ti maitedna a solbar ti agkirkiraos a buksit ket posible ken mabalin met nga awagan iti salbabida ti anges. Ket dagiti dadakkel ti imada ken natatadem ti gettengda iti kamalig ti ili ket diosen dagiti nakulkol a bituka babaen iti ipuruakda a binuot a tinapa. Dagiti mangtaptapaya ti demokrasia ket posible a masagutan iti padeppa.
Dayta namnama ken masakbayan iti nagan ti postmodernismo ket saan kano a nalawag no utoben a nalaing ti pakasaritaan daytoy. Ta ti sentral idea ket amin ket agbatay iti relatibo ken tentatibo. Ngarud no amin ket ibatay iti relatibo ken tentatibo, kaipapananna iti panangikugtar kadagiti historia, siensia ken pilosopia. Nakugtaran dagiti panangamiris ti gapu ken epekto historia ken siensia, ken inibbatan ti prinsipio a pampilosopia.
Iti nalawag a pangilawlawag, iti postmodernismo a daniw, kunaem lattan nga umno wenno di umno ti isawsawang wenno naisurat ta awanen iti sabali pay a pagpilian. Nalatak ti postmodernismo da Soren Kierkegaard ken Friedrich Nietzche.
Ni Kierkegaard ti nangirugi ti “Truth is Subjectivity” ken nangiyadal ti makunkuna a relatibidad. Ni Nietzche, kunana met nga awan ti fixed value. Isu nga idi kuna ni Nietzche, a “natayen ti Dios” posible nga agsasao iti pudno ket posible met nga agsasao iti palso wenno isuda a dua. Ti maysa pay a mangitagtaguyod ti postmodernismo ket ni Martin Heidegger – a maysa kadagiti lider ni Adolf Hitler. Iti Francia, nalatak unay itoy da Francois Lyotard, Jacques Derrida, Jean Baudrillard ken ti Kano a ni Richard Rorty.
Awan dumana ti postmodernismo iti New Criticism da TS Eliot ken Ezra Pound. Ni TS Eliot, a kaalliado ni Benito Mussolini ti Italia, ken ni Ezra Pound, kaalliado met ni ti sabali pay a diktador Gen. Felicisisimo Franco ti Espania.
Kasla kayat nga ibaga ni Remollino, iti dina panangayon ken ni Almario ket ti gapu ta kaaliado (met) ti diktador ti naud-udi, a kas iti pakasaritaan ti postmodernismo ken new criticism, a dagiti postmodernista ket kaalliado dagiti diktador. Kasla kayatna a paruaren a timmaud dagitoy a kapanunotan gapu iti gandat a panangawid iti sabali a dana dagiti mannurat a komontra iti panagpayakpak ti maysa a panggep.
Kasla kayatna a paruaren, a ti postmodernismo ket panangited iti sabali nga atension tapno agtultuloy ti “double blade” nga interest ti estado. Double blade ta ti USA ti kangrunaan a mangsalsalaknib ti demokrasia ngem iti lubong, nagkaadu met dagiti “annakna” a diktadoria a nasion no di man manipud iti linteg militar a nasion. Karaman ditoyen ti Pinas dagiti “annakna.” Isu a saan a maawatan no maminsan ti gita nga ipugtit ti rapangan a dila. Ti rapangan a dila a mangkunkunnot ti sirib dagiti naappanan iti banniit ti tuglep ken pannakailibay.
Ket ti Pinas? Kastoy ti insurat ni Benny Carrantes iti Column: The Opposite Connection, Baguio Midland Courier, p 4, Vol. LXI, August 24, 2008, Baguio Printing Corp
Quote:
----------------------------------------------------------------------------------------------------------
CIA…wanted Quirino out of his office for his refusal to tow American line, and his presidential opponent, Ramon Magsaysay, was much easier guy to talk to.
To this day, Magsaysay remains the most beloved president, but Quirino will always be remembered as the president when the P120 a month minimum wage could support family, with enough left to send the children through the grades and even high school.
------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Daytoy a kuna ni Carrantes, ket nalawag unay a panangilawlawag ti punto ni Remollino, a dagiti kontrabida iti nagbalin a bida, ket dagiti bida iti nagbalin a kontrabida. Wenno posible nga isuda a dua, ta dayta ket relatibidad. Ti nangbekkel idi ti demokrasia iti panawen ti diktadoria, isu itan ti kapigsaan ti timek.
Ngem kadagiti agsursurat iti “makaili’ a sinurat, ammona a dasigen ken ibutaktak ti saan nga ammo ti kaadduan nga umili. Daytoy ti punto a kayat a paruaren ni Remollino kadagiti mannurat/mannaniw. Ti panagbalinda koma dagiti mannaniw a taga-aywan ti gimong iti panawenna. Kas mannurat, rumbeng laeng iti pannakibiang ni mannurat/mannaniw iti mapaspasamak iti lubongna. Ti daniw a kas arte ket saan laeng a para iti arte. Kankanayon daytoy a makibiang iti isyu ti gimong. Ta ti daniw ti maysa a gimong ket dagiti mismo nga isyu ti gimong.
Iti sabali pay nga essay ni Remollino, ti “Ideology and Art” saan laengen a ni Almario ti linagidawna, no di ket karamanen da Dr. Benilda Santos ti Ateneo de Manila University ken ni Dr. Ophelia Dimalanta ti Sto. Tomas University.
“The writer should never “intrude” in the realm of politics,” kastoy kano ti yad-adal ni Dimalanta kadagiti adalanna iti literatura.
“Ideology never produced art,” kuna kano ni Santos, a kas inagsawna nga imbaga niu Mark Angeles iti blog Kilometer 64, “It produces more ideology.”
“Politics is a burden on poetry,” kuna kano met ni Almario 1999.
Ngem inrason ni Remollino, ti “The White Man’s Burden” ni Rudyard Kipling. Maysa kano a napolitikaan a daniw. Maipapan daytoy iti nainkalintegan panangsakop dagiti Kano ti Pinas idi 1890. Nainkalintegan kadi daytoy?
Kuna pay ni Remollino, apay a dida naguni (Almario, Santos ken Dimalanta) idi dinaniwan ni Cesar Mella, Jr. ni Imelda Marcos? Ken apay a dida naguni iti epiko a daniw ni Dr. Guillermo de Vega a “Ferdinand Marcos: An Epic” ket napolitikaan met daytoy?
Napolitikaan dagiti dandaniw dagiti propagandista. Napolitikaan dagiti daniw ni Federico Garcia Lorca a limmaban iti diktadoria ni Gen. Franco. Sadiay Espania, kaykayatda ti daniw ni Lorca ngem ni ezra Pound. Adu dagiti napolitikaan a dandaniw a nangited iti wayawaya iti maysa a lugar wenno nasion.
Konklusion ken analisis:
Adda latta dagiti panagsusubang ti kapanunotan. Uray idi un-unana ket addan daytoy. Kas kada Bernard Shaw ken William Shakespeare, dagiti mangiyik-ikkis ti art for art sake ken dagiti “makiramraman” iti dangadang ti gimong.
Awan met ket ti ay-ayunanmi. Mannaniwkami a “makiramraman” iti dangadang ken mannaniwkami met ti postmodernismo ken new criticism. Natural laeng dagitoy a panagppengnget ti pammati, kapanunotan ken prinsipio, ta ti tao ket tao. Natural daytoy kenkuana. Ngem, saan koma a liplipatan ti ili, lalo kadagitoy a panawen nga immadun ti karton a pagkutkukotan kadagiti bangketa a pagkutkutan ti kigaw a bullalayaw, a kas iti saan met a pananglipat ti arte a kas arte.
Dagiti panagpepengnget ti panggep ket kaipapananna a saan a masaksakit dagiti nadur-as a panunot no di ket iparangna iti sibibiag ken kumugkugtar, agbuangger a kas pasurot ti nawaya a gimong.
Ngem kangrunaan nga ingpenmi iti saan koma a panagpepengnget kadagiti kapanunotan ta uray no saan nga agpada dagitoy a dua (“art for art sake” ken napolitikaan a sinurat) agpada dagitoy a pagayusan ti sirib ni mannaniw.
Makunami, a bay-an koma ti agsumbangir a grupo ti mannaniw a mangpili iti dana a taluntonenna. Ta ti mannaniw a magmagna a bekkel ti dakkel a wanwan ket saan a makapudno iti sinuratna ket ti daniwna. Bay-an ni mannaniw nga agdakiwas iti bukodna a dana.
Bay-an koma dagiti agdandaniw iti “art for art sake” ket agdaniwda a kasta idinto ta dagiti “agdandaniw iti napolitikaan” ket bay-an koma met ida nga agdaniw iti nginabras iti panangisalakan ti agtungtunglab nga ili.
Lissian koma ti panagpepengnget. Saan a makatulong daytoy a dur-asan ti Literatura Filipiniana. Professional ken manakman amin a nalaing a mannaniw ngem ti panagpepengnget iti kapanunotan ket dagiti sumarsaruno a mannaniw ti maapektaran iti panagsisina a makitkitada kadagiti idoloda. #
Tuesday, November 04, 2008
Nakalipat Dagiti Mannaniw Ita A Panawen?
10 comments:
-
-
Courtesy Call Ka Iddo. Kumusta?
- 1:52 PM
-
-
Dumanonakon Apo. Dayta ket ti kunak (no man pay awan maibagak a daniwko, he he). Ti biangko ket, ti daniw ket isu ti ababa pannakailadawan ti realidad ti gimong a paggargarawan a saan ket a palaman iti tinapay dagiti linumoten a didiosen, agbalin koma a kumpay a mangiburais ti karga ti sako a nabayagen a bubuoten. Maimutektekan koma a naimbag dagiti estetika kadagiti risiris a maararamid iti inaldaw-aldaw...
- 5:48 PM
- Ka Iddo said...
-
VF: thanks ti ibibisitam
KA LOREN: magustoak ti panangiladawanmo, posible nga aramatekto daytoy a reprensia kadagiti sumarsaruno a sinurat..ty!
- 6:10 AM
- ka loren said...
-
Aramatem latta Ka Iddo. Kasano gayam a makagatangak kadagiti librom? Kastoy pay ti maibagak: tay TAWID kabaelanna ngata ti agipablaak kadagiti natatadem, makaipas a dandaniw?
- 9:03 AM
- Ka Iddo said...
-
ka loren: insardeng ti TAWID ti agipablaak iti daniw, ken nagikkatda iti dua a kolumnista ta agukurang iti espasio...
libro? insardengko metten iti agimprenta ta awan badietna, hehehe...
- 1:11 PM
-
-
ala, gagangay a kastan san ti biag, agkurang aminen, agkuranges (ag-kurang-ti-anges), no ikan koma ket marigatan nga agkimaw a sumipdut ti oxehino iti rabaw ti danum, malmes, naidumeg, nailulom, wen, kasta gayam. Nailumlom, hay. 'bag ket ta addakayo a pagad-adalanmin Ka Iddo. Baamtan ta libro, anusakon, a, a kurimesen dagiti maadawko a wagas ditoy KAMALIG mo. Napno ti binettek ken siningay a namsek ti binukel, adu, agraman ibu, he he.
- 5:42 PM
-
-
manong, nalabit dinak am-ammo. ngem kalakaan a pangiyam-ammok iti bagik ket kayongko ni roy aragon. kayatka a makontak ta damawatek koma ti pammalubosmo nga i-linkko 'toy blogmo iti kaar-aramidko a website, ken idawatko koma metten nga paki-linkmo ditoy ti websiteko.
daytoy man ti urlna:
http://daligconjournal.weebly.com
agyamanak manong.
- 11:36 PM
- Ka Iddo said...
-
am-ammoka a, apay ket a saanen, nel, hehehe...
- 6:20 AM
- sherma said...
-
Hello Manong! Iyunak man ti agkomento ditoy sakbayko a basaen ti postem.
Naisab-it ngamin dagiti kusipetko iti kunam nga agkurkurang ti espasio iti TAWID. If I understand it correctly, print ken online ti TAWID? (Online subscriberak ngamin, isu a diak sure no adda print). Ngem base iti comment a "kurang ti espasio," I am assuming that we're talking about a print version.
Based on that assumption, no ngay iti online version ti pangikkanyo, Manong, uray ta libre met? Napintas ngamin ti TAWID, nangruna ket available online. What if (kapanunotak laeng daytoy, wen, Manong...)... Eniway, what if, adda dua a version ti tawid, print ken online, wherein one is not the exact replica of the other? Kayatko a sawen, yantangay online, saan ngata a mabalin nga aramiden a nasekseksek daytoy ngem iti print version? Gapu ta online, awan dagiti limitations with regards to space a kas iti print.
Ala, Manong, like I said, kapanunotak laeng daytoy a. ;-) Ken base daytoy iti assumptions a. Pakikoreherdak lattan no kamali ti assumpsions ko, hehehe. Ken pakawanenyo latta met koman ti lawlawatek no kamali. IlibreDAKto lattan iti kape no kaspangarigan agkikitatayo iti convention kas multaYO kaniak... ehehehehehhehehe!
Peace!
- 2:38 PM
- Ka Iddo said...
-
kurang ti espasio? husto dayta,ading... nagikkatkami iti dua a panid ken dua a kolumnista... kimmapsut ti pagiwarnak iti sangalubongan...
wen, ti tawid newsmag ket hard ken soft copy... umun-una a rumuar ti naiprinta, maud-udi ti internet iti sumagmamano nga aldaw...ta no igiddanmi nga iruar, amangan no awan met ti gumatang iti hard copy, hehehe!
agdependekami laeng kadagiti walk-in advertisers... awan pay ti bukodna a printing press isu a marigatan pay laeng...
tawid magasin ken tawid news ket rimuar iti 1994, a kas "anak" ti kadakkelan a pagiwarnak ti IS, ti Saringit Chronicle... saan a kimmita ti tawid mag isu a naitipon iti tawid news ket nagbalinen a tawid newsmag...
di palubosan ti Supreme Court ti publisher a 2 ti pagiwarnakna, isu a nagbalin laengen a maymaysa...
awan ti income ti internet, isu nga agdepende ti linaonna iti hardcopy... dimi kayat a nayunan ti linaonna ta dimi met kayat a kompetensiaen ti bukodmi a bagi, hehehe!
ti webmaster ket ti anak ni Mang Buddy, ti pablisher... isu ti trabahona, ket ginasut a website ti iggemna iti pagilian ken iti ballasiw taaw...
nupay IT met datao, diak nga ekspert iti website developing, isu siguro a 3 ti gradok iti Java Programming ngiyaa! hehehe!
end---
- 3:36 PM


text:
Rainer Maria Rilke
Ni Rainer Maria Rilke (Disiembre 4, 1875 – Disiembre 29, 1926), maysa nga Austriano a mannaniw, ket maibilang kas kaindaklanan a mannaniw iti pagsasao nga Aleman iti maika-20 a siglo. Dagiti imahen kadagiti daniwna ket maitaltalimudok kadagiti pakarikutan ti Kristianidad iti panawen ti di panamatpati, panagmaymaysa, ken nakaro a pannakaburibor, dagiti tema a mangiraman kenkuana iti eskuela dagiti modernista a mannaniw.
Nagsursurat nga agpada iti berso ken lirikal a prosa, dagiti dua a kalalatakan a piesa ti berso ni Rilke ket ti Dagiti Soneto ken ni Orpheus ken ti Dagiti Elehia a Duino. Dagiti met kalalatakan a piesana a prosa ket ti Sursurat iti Ubing a Mannaniw ken ti semi-autobiograpikal a Dagiti Kuaderno ni Malte Laurids Brigge. Nagputar pay iti nasurok a 400 a dandaniw iti pagsasao a Pransés.


text:
KAPITULO 66
Idiay Jerusalem Para iti Piesta ti Tabernakulo
NANGISURO NI JESUS IDIAY TEMPLO
Nagbalin a nalatak ni Jesus kadagiti tawen kalpasan ti panagbautisarna. Rinibu a Judio ti nakakita kadagiti milagrona, ken nagdinamag iti intero a pagilian dagiti inaramidna. Iti Piesta ti Tabernakulo (wenno, Abong-abong) idiay Jerusalem, adu ti mangbirbirok kenkuana.
Agduduma ti ibagbagada maipapan ken Jesus. Ibaga ti dadduma: “Isu ket naimbag a tao.” Kuna met ti dadduma: “Saan. Al-allilawenna dagiti tattao.” (Juan 7:12) Ad-adda manen a nagsusupiatanda dayta kadagiti umuna nga aldaw ti piesta. Ngem awan ti makaitured a mangisakit ken Jesus gapu ta mabutengda iti aramiden dagiti Judio a lider.
Sumagmamano nga aldaw kalpasan a nangrugi ti piesta, napan ni Jesus iti templo. Nasdaaw ti adu a tattao iti kinalaingna a mangisuro. Saan a pulos a nageskuela iti pagadalan dagiti rabbi, isu a kinuna dagiti Judio: “Nangal-alaan daytoy a tao iti kasta a kinalaingna iti Kasuratan idinto ta saan met a nagadal kadagiti eskuelaan?”
“Ti isursurok ket saan a naggapu kaniak,” kinuna ni Jesus, “no di ket naggapu iti daydiay nangibaon kaniak. Ti asinoman a mayat a mangaramid iti pagayatan ti Dios, maammuannanto no ti isursurok ket naggapu iti Dios wenno bukodko a kapanunotan.” (Juan 7:
Kalpasanna, kinuna ni Jesus: “Saan kadi a ni Moises ti nangted kadakayo iti Linteg? Ngem awan kadakayo ti mangtungtungpal iti Linteg. Apay a kayatdak a papatayen?” Dadduma kadagiti tattao ti mabalin a bisita a naggapu iti ruar ti siudad, a saan a makaammo iti dayta a panggep. Kasla saan a nakappapati kadakuada nga adda mayat a mangpapatay iti mannursuro a kas kenkuana. Isu nga imbagada a mabalin nga agmauyong ni Jesus ta ibagbagana dayta. “Nalugananka iti demonio,” kunada. “Siasino koma ti mayat a mangpapatay kenka?”
Kinapudnona, maysa ket kagudua a tawen sakbayna, dagiti Judio a lider kayatda idi a papatayen ni Jesus ta pinaimbagna ti maysa a lalaki iti aldaw ti Sabbath. Gapuna, nagusar ni Jesus iti mamagpanunot a sasao a mangipakita iti panagbalinda a saan a nainkalitegan. Imbagana a sigun iti Linteg, masapul a makugit ti maysa nga ubing a lalaki iti maikawalo nga aldaw, uray iti Sabbath. Sa insaludsodna: “No kugitenyo ti maysa a lalaki iti sabbath tapno matungpalyo ti Linteg ni Moises, makapungtotkayo kadi kaniak ta pinaimbagko ti maysa a lalaki iti sabbath? Isardengyo ti mangukom maibatay iti makitkitayo, no di ket nalinteg koma ti panangukomyo.”
Ammo ti dadduma nga umili ti Jerusalem dayta. Kinunada: “Saan kadi a daytoy ti tao a kayat [dagiti agtuturay] a papatayen? Kitaenyo! agsasao iti sanguanan dagiti tattao, ngem awan ti maikunada kenkuana. Saan ngata a kombinsidon dagiti panguluentayo nga isu ti Kristo?” Apay ngarud a saan a mamati dagiti tattao a ni Jesus ti Kristo? Kinunada: “Inton umay ti Kristo, awan ti makaammo iti paggapuanna. Ngem ammotayo ti naggapuan daytoy a tao.”
Iti templo, insungbat ni Jesus: “Am-ammodak ken ammoyo ti naggapuak. Saanak nga immay iti bukodko a nakem. Ti nangibaon kaniak ket pudno, ngem saanyo nga am-ammo. Am-ammok Daydiay nangibaon kaniak gapu ta siak ti pannakabagina.” (Juan 7:
Ngem adu ti namati ken Jesus, ket rumbeng a mamatida. Nagna iti rabaw ti danum, pinagtalnana ti angin, pinakanna ti rinibu babaen ti sumagmamano laeng a tinapay ken ikan, nangpaimbag kadagiti masakit, pinapagnana dagiti pilay, linuktanna ti mata dagiti bulsek, nangpaimbag kadagiti agkukutel, ken nangpagungar pay iti natay. Gapuna, dinamagda: “Inton dumteng ti Kristo, agaramidto ngata iti ad-adu a milagro ngem iti inaramid daytoy a tao?”
Idi nangngeg dagiti Fariseo ti ibagbaga dagiti tattao, dagitoy ken dagiti panguluen a papadi nangibaonda kadagiti guardia a mangtiliw ken Jesus.


text:
Ipil, Zamboanga Sibugay
Ti Ipil ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Zamboanga Sibugay iti Filipinas. Ti Ipil ket isu tu kapitolio iti Zamboanga Sibugay.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Ipil ket nabennebenneg iti 28 a barbaranggay.[2]
- Bacalan
- Bangkerohan
- Buluan
- Caparan
- Domandan
- Don Andres
- Doña Josefa
- Guituan
- Ipil Heights
- Labi
- Logan
- Tirso Babiera(Lower Ipil Heights)
- Lower Taway
- Lumbia
- Maasin
- Magdaup
- Makilas
- Pangi
- Poblacion
- Sanito
- Suclema
- Taway
- Tenan
- Tiayon
- Timalang
- Tomitom
- Upper Pangi
- Veteran's Village
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Zamboanga Sibugay". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 17 Oktubre 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Zamboanga Sibugay". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 17 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Barrio
- Saan nga iyalis ti barrio iti bario, daytoy ti husto a panakailetra daytoy a balikas iti pagsasao nga Ilokano.
Ti Bárrio[1] ket maysa a balikas a nagtaud iti pagsasao a Kastila a kayat na a saoen ket maysa a distrito wenno kaarrubaan.
Panag-usar[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti pagsasao nga Ingles, dagiti barrio ket sapasap nga inus-usar a kas dagiti nasupnet a luglugar, panakibinningay, kas pagarigan, ti maysa a simbaan a ksa dagiti piesta nga al-aldaw. Idiay Kuba, Puerto Rico, ken Espana, ti balikas a barrio ket mangtudon ti maysa a subdibision iti munisipio wenno munisipalidad (ili); dagiti barrio nabingbingay manen kadagiti sektor.
Idiay Filipinas ti barrio ket inususar idi a panagkuna kadagiti luglugar nga away wenno purok ngem daytoy ket binaliwan baben ti linteg ken ti inus-usar tatta ket ti baranggay - nga isu datoy ti maysa a kangrunaan a politikal a paset ti gobierno.
Idiay Arhentina ken Uruguay, ti maysa a barrio ket maysa a tinawtawid a panagbingbingay iti maysa a munisipalidad nga opisial a delineado babaen ti lokal a turay iti kasakbayan a panawen, ken sagpaminsan pay nga inus-usar a naidumduma a karakter para kadagiti dadduma. Ditoy a lugar, daytoy a balikas ket awan ti naipangpangruna a panag-kunkuna para iti sosio-ekonomiko, malaksid no inususar daytoy a pagiddiatan iti balikas a centro (sentro ti ili wenno puso iti ili). Ti balikas a barrio cerrado (Ilokano: narikepan a kaarrubaan) ket naus-usar kadagiti babassit, nabaknang, pagtaengan, a naplano nga addan ti pagalagadan ken addaan kadagiti dingding wenno aruangan.
Nupay adu kadagiti makunkuna a barrio idiay Estados Unidos a kas iti Roma Creek, Avondale, Arizona, Coachella, California, La Puente, California, Lawrence, Massachusetts, ken Huron, California ket dagitoy ti kadakkelan ken kalatakan a naammoan ken kalakaan da a makunkuna a kas "El Barrio" babaen dagiti katutubo a nakapalikmut kadagitoy a luglugar.
Kadagiti komunidad nga addaan dagiti kaaduan a Hispaniko a kas iti Dallas, Houston, San Antonio, ken El Paso iti Texas, ti komunidad ti Daya nga Los Angeles ken Santa Ana, California ken dadduma pay idi Akin-abagatan a California ken Akin-abagatan a Phoenix ken Akin-abagatan a Tucson idiay Arizona - ti "barrio" ket mangitudo kadagiti kaarubaan nga addaan ti atiddog a pakasaritaan iti etniko a pagtaengan.
Idiay Estados Unidos ti barrio ket mangipatudo pay kadagiti heograpiko a "karuotan" (Ingles: turf) babaen dagiti Latino a barkada, daytoy a panag-usar iti daytoy a balikas ket limitado nga inus-usar dagiti barkada idiay Chicago ken California.
Kitaen pay ti[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Napasingkedan daytoy a panagiletra manipud ti Ilocano Dictionary and Grammar, Carl Ralph Galves Rubino, panid 101.


text:
NAIMBAG A DAMAG!
Naglinnamano ken nagtungtongen da Dionisio S. Bulong ken ti kinasalisalna iti presidente iti GUMIL Filipinas a ni Peter La. Julian idi malem ti Oktubre 8, 2005 iti alas dos iti malem iti napasamak nga Induction Program ti GUMIL Baguio-Benguet a napasamak iti Sato Kokusai Lecture Hall, 3rd Floor Patria de Baguio, Session Road, Baguio City.
Ti ungot ti basi nga imminuman ni DSB ket imminuman met ni PLJ ken imminuman met ti amin; agingga rimmasaw dagiti naduman a tukak ken kasla kinirog a kappi ti rupa dagiti amin a naragsak.
Iti napalabas nga eleksion ti GF, nagsat ti puseg ti relasion dagiti dua ken saan laeng a naarigengen no dipay ket nadayyeg ti sibubukel a gunglo dagiti mannurat. Napaksiopaksion dagiti mannurat lalo idi kinondena dagiti nadumaduma a tsapter ti resulta ti eleksion.
Nagmalanga dagiti agngayangay ken mayat nga agsursuro nga agbalin a mannurat iti nasaksianda a rikki ti sarming a pagan-anninawanda. Naimula iti panunotda ti nangisit nga impresion a saan koma a rumbeng a sagrapenda. Nagsennaayda ket kunam la no nabalangda iti bukodda a daga ken arapaap.
Ngem ti GUMIL Baguio Benguet ket dina pinaidan ti gil-ayab ti apuy no di ket dinepdepna. Ti apuy a manguram iti natarnaw a ladawan ni mannurat.
Agpada a napateg kada PLJ ken DSB ti GUMIL Baguio-Benguet: Duapulo a tawen ti napalabas, (1985) inlungalong ni PLJ ti pannakabuangay ti GUMIL Baguio (nga ina ti GBB). Ni met laeng DSB iti namagsapata kadagiti opisial ken kameng ti GB iti isu met laeng a lugar, Patria de Baguio, iti isu met la a panawen, agtudtudo. Ti lamiis ti tudo iti Baguio ket adawenna ti beggang iti lulonan ti asinoman.
Ita a tawen 2005, ni met la PLJ ti nangilungalong iti pannakabangon ti baro a rupa ti GBB. Ket ni DSB ti inamongan ti gunglo a namagsapata kadakuada babaen iti panangtarabay ni Dr. Armando Galimba, executive vice president ti University of Baguio.
University of Baguio met laeng iti nakaangayan ti umuna a kombension ti GF idi 1969, ngem Baguio Technical School pay laeng ti nagan ti eskuelaan idi. Kayattayo man ken saan, ti pannakabuangay ken dandani pannakarakrak ti GF ket karaman latta ti University of Baguio.
Ti pasamak ket sinaksian pay dagiti sumagmamano a kameng ti hunta direktiba ti GF a kas kada Djuna Alcantara ken Clarito de Francia ken ni Bucaneg Awardee Edilberto H. Angco.
Ti panagrusing ti bin-i ti isem iti uneg ti GF ket kasasayaatan amin nga addang dagiti mararaem a panglakayen. Kalpasan ti amin, nasarakanda met laeng ti umno a dana ti ulidan nga ingpen ken rumbeng laeng a tuladen dagiti agtutubo ken agngayangay a mannurat.
Awan koma ngarud ti lugar ti ningas kogon tapno naam-amnut ken maikari met laeng a ni mannurat ket isu ti timek ti kararua ti puli. Naakas koman dagiti nangisit nga ulep ti napalabas a nangited iti bayakabak ti misuot. Ibalaybay iti asul a langit ti baro nga agsapa tapno ti sumingsingising nga init ket isaknapna dagiti bimmalitok a raya ti pagulidanan.
Kas maysa a co-creator ti Namarsua, akem ni mannurat ti mangidanon iti asinoman ti mensahe ti kappia a saan ket a mensahe ti panagsisina.
Agbiagkayo a dua, DSB ken PLJ!
Agbiag ti GUMIL Filipinas! ##