text:
Pagturongam, Literatura Ilokana?
Iti maysa kadagiti lecture ni National Artist for Literature Bienvenido Lumbera sadiay Ilocos Norte National High School, Laoag City idi 20 Pebrero 2008, nagallangogan ti timekna, saan laeng nga iti Kailokoan, no dipay ket kadagiti amin rehion iti pagilian gapu iti imbitlana: “National Artist for Literature: Mula sa Rehiyon Naman!”
Dinillaw ni Lumbera ti NCCA ken CCP no apay nga awan ti nagan dagiti mannurat iti rehion a nagbalin a national artist for literature. Adda dagiti rason nga imbaga ni Lumbera no apay a naikuspil dagiti mannurat iti rehion. Gapu kano kadagiti “powerful readers” ken ti impluensiada.Ta asino aya dagitoy a powerful readers a dinakamat ni apo Bievenido Lumbera? Dagiti kano maipluensia iti academia iti Manila. Adda sangaduyog a singasingna tapno maragpat ti national artist for literature ti asinoman nga aggapu iti rehional. Daytoy man ti sangaduyog a singasingna iti lektiurna sadiay Ilocos Norte:
“Ganito ang mungkahing proseso: Una, maaaring gawing tungkulin ng bawat kinatawan na magbuo sa kani-kanilang rehiyon ng kalipunan ng mga manunulat at intelektuwal na siyang pipili ng natatanging manunulat na kanilang ipapasok bilang kandidato sa karangalang National Artist. Ikalawa, kapag may manunulat nang napagkaisahan nilang kumatawan sa panitikan ng rehiyon, iaatas nila na isalin sa Filipino o Ingles ang mga akda ng awtor na siyang naging batayan ng kanilang pagkapili sa awtor. (Kung nobelista, 2 nobela; kung kuwentista, 5 kuwento; kung makata, 10 tula; kung mandudula, 2 mahabang dula). Ikatlo, ihahanda ng lupon ang isang masusing pagsusuri sa mga akda ng awtor at ipaliliwanag ang mga batayan kung bakit karapatdapat sa karangalang National Artist ang napiling awtor. At ikapat, ihaharap sa Committee on Literary Arts ang pagsusuri at paliwanag, kasama ang mga salin, at ito ang magpapaabot ng nominasyon ng awtor sa kinauukulang tanggapan ng NCCA.
Umaasa akong ang prosesong iminungkahi sa itaas ay mapagsisimulan ng pagtupad ng CCP at NCCA sa tungkuling iniaatas ng katawagang ”pambansa/national” ang National Artist Award. Mabuhay ang mga manunulat ng iba-ibang rehiyon! National Artist for Literature – mula sa rehiyon naman!”
Dayta ti nasabor a sangaduyog a singasing. Ngem saan pay laeng a natungpal ken nagmata daytoy a sangaduyog a singasing ni apo Bienvenido Lumbera. Saan a naikaskaso? Diak ammo no apay.
No iturongtayo iti maymaysa a punto ti kayat a sawen ni apo Bienvenido Lumbera ket ti kinaawan a patarus kadagiti literary produce nga available kadagiti kritiko ken ‘powerful readers’ a mangited koma iti komento ken kritiko wenno manghusga no adda met laeng kaimudinganna iti pagrukodan ken raman dagiti naputar a sinurat.
Malaksid nga awan dagiti literary critics’ iti Literatura Ilokana a manghusga kadagiti pinutar, awanan pay laeng iti alternatibo a pamuspusan tapno mahusgaan dagiti pinutar. Ta rumbeng laeng ti alternatibo a pamuspusan no saan a maragpat a direkta ti ingpen a kaimudingan ken rumbeng koma a sasaaden ti Literatura Ilokana.
Ti alternatibo a pamuspusan ket panangawit kadagiti literary produce babaen iti panangidatag kadagiti komentario ken kritiko iti nasional. Iti sabali a punto, nasaysayaat a husgasan ti sabali ngem ti bukod a bagi. Ta nalaklaka nga awaten dayta a kinapudno ngem ti mangawit iti bukod a bangkito wenno tugaw.
Mapasamak daytoy nga alternatibo babaen iti panagipatarus iti Tagalog wenno English kadagiti nagapuanan. Isu daytoy ti makunkuna nga alternatibo a pamusmusan tapno dumur-as met ti Ilokano lit. Daytoy a sangaduyog a singasing ket makitami a napia met ti inna ibunga no maaramid. Apay ketdin a saan koma nga aramiden?
Idi 1980s, nagganas a basaen dagiti literary criticism ken komentario kadagiti literary produce ngem gapu iti napasamak idi 1990 a di panagkikinnaawatan iti nagbedngan ni mannurat ken ni kritiko a nangited/nangipaay iti ebaluasion kadagiti sinurat, naputed a naminpinsan iti panagkomento kadagiti literary produce. Lalona kadagiti nangab-abak kadagiti pakontes. Makapasennaay.
Nagkas-ang a panunoten, ngem paset daytan iti pakasaritaan ti Literatura Ilokana. Kayattayo man ken saan, saanen a maibabawi.
Ania ti makagapu a naisardeng ti kritisismo/ebaluasion kadagiti sinurat, kangrunaanna la unay dagiti nagab-abak kadagiti literary contest?
Saan a sisasagana ni mannurat a madillaw ken/wenno maidayaw ti putarna. Saan a sisasagana ni mannurat a mangaklon a ti literatura ket buklen dagiti tallo a persona: ti mannurat, dagiti agbasa ken dagiti kritiko.
Napateg unay ti akem dagiti kritiko iti panagdur-as ti literatura ta matingitingda ti kaimudingan ti sinurat ta dayta la ngarud ti akemda a maiduma iti akem da mannurat ken agbasa. Ti ebaluasion ti sinurat ket mangitag-ay iti alimpatok ni balligi ken pannakapaay. Ti pannakapaay ket mangited manen iti sabali pay a gundaway nga umaddang nga agturong iti balligi. Ti ebaluasion ket awan sabali a turongenna no di laeng balligi!
Ket makunami met nga agpada a makatulong iti panagdur-as ti literatura ti dillaw ken panangidayaw. Ta no saan wenno awanan dagiti agdillaw, kasano koma a maatur dagiti biddut, ala man? No awan dagiti mangidayaw, kasano koma a maikkan ni mannurat iti kired ti pakinakem nga agsurat pay iti ad-adu?
Maipalagip, itoy a sinurat, a ti gapuanan ti Ilocano lit kadagiti dadakkel a literary contest iti pagilian ket naglak-am iti adu a dillaw – saan a panangibaba iti dayaw – ulitek, saan a panangibaba ti dayaw dagita a dillaw no di ket lalo pay a mangitag-ay ti sasaaden ti literatura ni saluyot babaen iti pannakaatur kadagiti biddut – babaen iti saanen a pannakaulit no di ket mapasayaat tapno agbalin a makapnek ken maidayaw ti gapuanan ni Ilokano lit. Saan a dillaw a panangibabain dagiti komento/kritisismo no di ket agserbida a kas medida iti pagbatayan tapno lalo a sumayaat ken rumang-ay ti Ilocano lit. Dayta ti nakitak kadagiti ebaluasion dagitoy a literary produce. Lalo ti nangited ti ebaluasion ket addaanen iti establisado a nagan iti Philippine lit.
Ti ridaw ti kritisismo – ket nabayagen a silulukat – nakalawlawa a lukat – para iti Ilocano lit, addan kadagiti mannurat no kayatda a sumrek kadayta a ridaw wenno agnunog iti nagtakderanna; ngem dinto mapukaw ti pakasaritaan nga adda iti sumagmnamano a persona a simmari iti alad.
Adda aya Ilocano lit literatura ti lubong?
Dayta ti dakkel a saludsod. Nakadakdakkel a saludsod.
Ti sungbat, addan a, nabayagen!
Addan ti Ilocano lit iti English, mabasa daytoy babaen kadagiti pluma da Manuel Arguilla, Carlos Bulosan, National Artist Edith Tiempo ken National Artist F. Sionil Jose, babaen iti panangilagada ti Ilocano experience kadagiti sinuratda, daytoy ti imbitla ti Chancellor ti University of the Philippines Baguio, Prof. Priscilla Supnet-Macansantos iti napasamak a GUMIL Filipinas National Convention a napasamak itay nabiit sadiay Cabugao, Ilocos Sur idi Abril 15-17, 2011.
Iti lecture ni Prof. Priscilla Supnet-Macansantos, damdamagenna kadagiti timmabuno dayta a convention no sadino itan iti turongen ti Literatura Ilokana. Isu a pinauloanna dayta nga speech-na iti: Quo vadis, Literatura Ilokana ?
Kas ken ni National Artist Bienvenido Lumbera, dinakamat met ni Prof. Priscilla Supnet-Macansantos a kasapulan ti Iloko lit iti pannakaipatarus kadagiti sinursurat tapno nalawlawa ti panirigan. “We must stop writing only to ourselves. In our country, we can reach the regional and national audience by mastering some of the local languages and translating literary works in Iloko into Pangasinense, Ibaloi or Bicol. Then we can share the Ilocano experience with our nation and with our world.”
Agpada ti kapanunotan da National Artist Bienvenido Lumbera ken Prof. Priscilla Supnet-Macasantos. Nasken nga ikalawa ti nagsaadan ti Literatura Ilokana – tapno madlawan ti kinapresentena ken ad-adda pay a dumur-as no suroten ken tungpalen dagitoy a singasingda.
Kuna pay ti Chancellor ti UP Baguio : “We must remember what Resil Mojares, the foremost scholar of Philippine literature has observed: That the reason why there are no writers in the regional language who become national artists is that translations of their works into English or Filipino are no available to critics who could properly evaluate them. We must not wait any longer. Time is running out for our candidates for National Artist.”
Ni Resil Mojares, ti foremost scholar of Philippine literature, ti nagkuna a nagpipintas dagiti ababa a sarita idi 1960s ken pakauna ti 1970s a kas mabasa iti kritisismona/ebaluasionna: “The Iloco Short Story in the 1960’s and the Early 1970’s and the Theme of Alienation.”
Na-evaluate dagiti sarita idi ‘60s ken ‘70s babaen ken ni apo Resil Mojares. Na-evaluate met dagiti sinurat idi ‘80s agingga ‘90s babaen babaen kadagiti nalalaing a mannurattayo – mismon a datayon nga Ilokano iti nagtaudanna – ngem naisardeng ti kritisismo gapu daydi insidente a napasamak sadiay Bangued, Abra idi 1990 iti mismo a GUMIL Seminar and Convention.
Manipud ‘90s agingga 2011 adda kadin evaluation iti Ilokano lit nga inaramid dagiti scholars?
Isu nga inggibus ni Dr. Priscilla Supnet-Macansantos ti speech-na: “To expand our horizons we translate the Ilocano experience of the world into other languages that abound in the world. The languages of the world will carry the Ilocano experience of the world to faraway lands. Language will be the way our literature will continue to travel. Quo vadis? The way is clear for those who see the need to travel.”
Ti panangikalawa ti sasaaden (ti literatura) ket kasapulan a maipatarus ti eksperiensa ni Ilokano iti lubong iti adayo a lugar. Ti lenguahe ti mangawit kadaytoy nga eksperiensa ni Ilokano iti inna panagtultuloy nga agbaniaga. Quo vadis? Nalawag ti dana dagiti makakita a nasken ti panagbaniaga.
No madamag kadatayo no ania ti taluntonentayo a dana iti masakbayan, simple laeng ti ibagatayo nga agbatbataytayo iti balligi ti literatura ni saluyot, wenno sipapannakkel a kunaen a ti dana a taltaluntonenna, rehional wenno global ket nawayaanen, ti laeng intay aramiden ket ti umno a panangtalunton a kas iti inaramid dagiti mannurat sakbay kadatayo. Panagkunak ket ayunandak kadaytoy a banag, nga agkaykaysatayo a mangiturong iti umno a kaimudingan. Umaddangtay latta nga umabante. Ngem kasano? @
Wednesday, May 18, 2011
Pagturongam, Literatura Ilokana?


c: text/html

text:
TSOKOLATE TI BIAG
Padasentay’ man nga ikkan ti kaipapanan dagiti nagduduma a maregmeg ti balitok a nasagapko iti maysa nga electronic mail a dimteng iti inboxko.
Ti maregmeg ti balitok a kunkuna ket dagiti pagsasao manipud iti sabali a nasion. Pagsasao dagiti lumaud a nasion. Dagitoy a pagsasao a mangipaay iti pagpampanunotan ti asinoman tapno ad-adda pay a magaw-idan ti balligi iti biag.
Adtoyda ngarud:
1. TAPNO MAPALAG-ANANKA, MANGLIPATKA
Babantot met ngamin ti biag ti gumurgura wenno a adda ti kagurgurana. No aw-awitem dayta a gura saan a nawaya ti baddekam no agkuros manen iti dana. Kasla dagsen ti biag ti kastoy. Isu a tapno mapalag-anan ti dagsen ti barukong, nasken a mamakawan, saan?
2. PAKANEM DAYTA PAMMATIM TAPNO MATAYEN DAYTA PANAGDUADUAM.
Mayat met a word play. Isu met la nga isu daytoy daytay---NO KABAELANDA, KABAELAK MET! Wen met a. No kayada a ket kayam met. Apay awan kadi ti panagtalekmo dayta bagim? Apay a dimo tuladen dayta nay sangkabaga a “kayang-kaya!” Ti panagpanunot iti positibo a banag ket isu ti tulbek ti yaasenso ken ingangato ti moral ken itatanor dagiti naraniag nga inar-arapaap
3. KAYKAYAT TI DIOS TI NAESPIRITOAN A BUNGA NGEM TI NARELISYOSOAN A LAMUT
Nasaysayaat ti aramid ngem ti sao. Uray no amenka nga amen dita, wennio alleluyaka nga alleluia, wenno praise the Lord a praise the lord, no dika met ammo a taliawen ti padam a tao, awan ti serbina dayta a panamati. Uray no rosarioka a rosario no rumuarka iti simbaan ket bugkawam ken pagsawsaw-am met laeng dagiti katulongmo wenno ti agpalpalama kenka, aysus!
Santong kabayo, banal na aso, nanginginig ako, hi-hi-hi-hi!
Mabalin met a yaplikar daytoy iti adda iti tao ti aramid, adda iti Dios ti kaasi. Isu a nangnangruna met laeng ti tignay ngem ti sao. Napigpigsa ti aramid ngem ti sao. Nasaysayaat ti agtrabaho ngem ti sao a sao.
4. ADDA DAGITI SUMAGMAMANO A NAIRUT TI PANANGIKAWESDA TI LIMBODA
Kuna dagiti Anggalog: huwag mong dibdibin, lilipas din yan! Husto met saan? Masyadona a sinersyoso ti parikutna ket nagtinnag la ket ngarud a nadadael ti utekna.
No maminsan, ti nadagsen a parikut ket dadaelenna met ti emosion, panagpampanunot ken yaw-awanna ti trabaho.
Ad-adun no kua ti panawen a ti la agpampanunot ti ubraen no apay a dimteng dayta.
Ngem no ipaigidmo pay la dayta, ket sangoem ti agdama, wenno sangoem no kasano nga ibalat dayta, mapukaw.
5. SUMAGMAMANO A KALLAYSA TI NAARAMID SADIAY LANGIT, NGEM NASAYSAYAAT NO AMIN A KALLAYSA KET AGTALINAED DITOY DAGA.
Saan a ti engrande a kallaysa ti kangrunaan iti panaglantip ti dua a puso no di ket ti panagdennada iti tungpal biag.
Adda dagiti sumagmamano a nalalatak a tattao nga engrande ti kallaysada ngem nagtinnag met laeng iti inda panagsina. Adu met dagiti nanumo ti kallaysada ngem nagtalinaedda a naurnos ken nabunga ti binangonda a pamilia.
`
6. URAY NGATA KABAELAM A PARSUAEN TI SIBUBUKEL NGA UNIBERSO ITI LAS-UD TI LIMA NGA ALDAW, SAAN LATTA A NAPINTAS A BAGBAGAAM TI DIOS.
Dua nga interpretasion ti masiripko. Umuna, adda ngamin dagiti agtutuok, marigrigatan, a mangdillaw iti Dios no apay a madusdusa. No apay a dumteng kadakuada dayta a pannubok ti biag. Ngem dida man la ammo a saan a suboken ti Dios ti pinarsuana a saan a kabaelan dayta a pinarsua. Dagiti pannubok ket saan a pannusa no di ket sabali pay nga addang iti nasaysayaat a klase ti panagbiag. Ngarud, saan koma a pabasolen ti Dios no adda ti dumteng a pannubok, didigra ken aminen a tuok.
Maikadua, kas maysa a co-creator ti nagannak, ta isuda la ngarud iti nangipasngay iti anak, well, saan siguro a napintas a dagiti annak ti masurot ti kayatda lalo no dagitoy ket menor de edadda pay laeng. Ken saan siguro a napintas a buyaen nga ipatom a nalalaingka nga adayo nga anak ngem kadagiti nagannak kenka. Ken kangrunaanna, saan a napintas a buya no dimo dayawaen da inam ken amam.
7. TUMALIAW ITI LIKUDAN TI LADINGIT, ITI AGLAWLAW KEN NI DANAG, IDINTO TA ITI NGATO NI PAMMATI
Inladawanna met laengen, saan? Kadagiti agladladingit, pampanunotenda no apay a dimteng dayta iti biagda. Isip nga isip dayta. Panunot a panunot. Lagip a lagip.
Kastoy met laeng ti panagdandanag.
Iti kadadanag wenno kalalagip, malipatan no kua iti tumangad sadi langit. Malipatanda iti umararaw iti tarabay manipud iti Mannakabalin. Iti itatangad, posible a lumag-an ti aw-awiten ta awan iti asinoman nga agtuktok iti puso ti Mannakabalin a saan a mapatgan.
8. TI AGTAKDER ITI TENGNGA ITI KALSADA KET PUDNO LA UNAY A NAPEGGAD. MABALIN A MADUNGPARKA TI LUGAN MANIPUD ITI AGSINNUMBANGIR A PUNGTO.
Isu met laeng daytoy daytay pagsasao Iluko a DIMO IPAET DAYTA BAGIM ITI BAET TA DIKANTO KET MALANGDET.
Daytoy dagitay biangot. Dagiti mannakibiang la unay. Uray no saan a maiparbeng a sumngat ket sumngat latta. Pagangayanna, isun ti madaksan. Saan a panagpanunot iti umno ken saan ti kastoy nga aramid.
9. DAGITI BALIKAS TI TAWA TI PUSO.
Isu met laeng daytoy daytay nay, NO ANIA TI LINAON TI NGIWATNA, ISU MET TI PUSONA.
No ania dagiti balikas, termino ken wagas ti panangibalikas, mabasa ditoy ti katatao ken kinaasino ti maysa a tao.
10. TI MANAGDUADUA A TAO, URAY TI SURAT ITI PADER KET IBAGANA A TINULAD.
Dagitoy dagitay awan ti panagtalekna iti padana a tao? Mabalin a kasta.
Mabalin met a dagitoy dagitay a managimon la unay nga asawa, saan?
Kinaawan ti panagtalek ti tumtumboken daytoy a pagsasao. Ket natural laeng a ti tao nga awan iti panagtalekna iti padana a tao, awan met ti panagtalekna iti bukodna a bagi. Di kadi?
11. SAAN A NARIGAT ITI MANGARAMID TI BANTAY MANIPUD ITI BUNTON TA DAGIDIAY RUGIT INKA LA ITUONTUON.
Mayat man a metapora, saan?
Ti kayatna a sawen, ket ti panangpadakkel iti bassit a banag.
Kas koma dagiti apa dagiti ubbing, no timmipon dagiti nagannak, gulo dayta nga umatipukpok.
Wenno, adda la ti nakasagid kenka ket nakidinnanogankan wenno nakipinnatayankan, aysus.
Ken adu a babassit laeng a banag a pinadakkel a nagbunga iti saan a nasayaat. Ta adu met dagiti riri a nangrugi laeng iti bassit a banag, saan? Lalo dagiti atap laeng a dipay napaneknekan, naku, dagita ti puon ti riri.
12. DAYTA NALAYOG A KAYO KET MAYSA LAENG IDI A MANI NGA UMAG-AGEP ITI DAGA
Ti nasalukag, agbiag, dina pay la kunaen. Wenno adda iti panagsalukag ti tulbek ti nasayaat a panagbiag.
Siempre, no naagawa, nasalukag, ken nasalimetmet ti maysa a tao, uray no daytoy ket nakurapay, dinto masasaan a bumaknang met, saan?
Panagsalukag ken panagsalimetmet ti kaipapanan ngarud daytoy nalayog a kayo ken mani.
13. TI PANAGBALLIGI ITI PANAGASAWA KET SAAN A TI PANNAKATUMPONGMO ITI NASAYAAT NGA ASAWA NO DI KET ITI PANAGBALINMO A NASAYAAT NGA ASAWA.
Adda kenka ti tulbek ti naragsak a pamilia. No naragsakka ken managparagsakka kadagiti pamiliam, natural laeng a maaddaankayo iti naragsak a pamilia.
Ngem no managapaka, ket apaem amin a kameng ti pamiliam, ania ngarud ti ibungana dayta nga aramidmo, di apa nga agnanayon ti adda iti taengyo, saan?
Maiyaplikar daytoy nga agpada iti ina ken ama. No makita ti ragsak dagiti nagannak, naragsak met dagiti annak.
14. NAKAAD-ADU DAGITI ADDAAN ITI LEMMA TI KUKO A KARARAG A MADATON ITI DIOS.
Ne, kasla daydiay naisurat iti Taraon ti Panunot daytoyen. Daydiay ngay sa la mapanunot ti tao ti Dios no daytoy ket agkiddaw ti tulong ken kaasi, hehehe!
Wen met, di kadi? Kaadduan a talaga dayta. No agkararag ti tao ket dumawat iti tulong, kaasi ken pabor.
Ngem no matungpal daytoy a kiddawna, dina pay malagipen iti agyaman!
Kastoy a talaga ti tao!
Manmano ti agkararag nga agyaman laeng ti intensionna.
15. NASAYSAYAAT NGA AGPAYSU NO NADAGDAGSEN TI DILA TAPNO AWAN ITI MAKAIGGEM KENKUANA.
Nabileg a dila? Nabileg a balikas? Addaan iti maymaysa a sao? Kasta ti kaipapananna, kailian, di kadi?
Nasken ngamin nga annadan ket ti dila. Ti dila a kayatna a sawen ditoy ket maysa a figure of speech a SYNECDOCHE. Dila, kayatna a sawen ket balikas.
Nadagsen a dila. Nadagsen a balikas.
Nadagsen a balikas. Maysa manen a metapora.
Nadagsen a balikas, kayatna a sawen, nabileg a balikas.
Dagiti nabibileg a balikas ket dagiti balikas a nainsiriban.
Dagiti nainsiriban a balikas ket naisawang a naalumamay ken addaan iti kaipapanan. Nabileg ken nabagas a balikas.
Ket no dagiti balikas nga agtaud iti ngiwat ket dagiti laeng addaan iti kaipapanan ken nainsiriban, makuna ngarud a nadagsen dayta dila, ket awan a pulos iti makagemgem wenno mangeksploit kenkuana.
16. TI MAMAKAWAN KET WINAYAWAYAAM TI BALUD , KALPASANNA NADISKUBREM A SIKA MET LA GAYAM TI BALUD!
Isu met la daytoy daytay nay maipapan iti pammakawan ken gura.
No mamakawanka, natural a mapalag-ananka agsipud ta maikkat dayta a gura iti barukongmo.
No maikkat dayta a gura. Napukaw ti guram iti sabali.
Iti dayta a ginuram, kasla met nawayawayaan iti balud ti guram.
Ngem agpadakayo a nawayawayaan a ta agpadakayo met ngarud a nawayawayaan iti pagbaludan a gura.
17. NAKAKASKASDAAW A TALAGA TI TAO, TA IBAGADA A NATAYEN TI DIOS IDINTO TA SIBIBIAG NI ELVIS PRESLEY!
Ne, sabali met ti wagas ti panangibaga dagiti lumaud ti maipapan iti HERO-WORSHIPER.
Dagitoy dagitay nalabes unay iti panagraemda iti padada a tao, lalo dagiti nalalatak a tao, a kas kadagiti artista, kumakanta, etcetera.
Dagiti idolo. Isu a maawagan no kua iti IDOLATRY.
Dagiti makuna a nalabes unay a panatiko.
Dagitoy a panatiko ket ad-adda pay ti panagraemda iti idoloda ngem ti Dios.
Iti makadakes, malipatanda no kua ti Dios, ngem saan a maeres iti panunotda ti idoloda.
Isu a kasla natayen ti Dios kadakuada, idinto ta sibibiag ti idoloda.
Isu ngata daytoy a pagsasao ti nagadawan ni Nietze iti kinunana a GOD IS DEAD?
Wenno naadaw met daytoy a pagsasao babaen itoy a kuna ni Nietze?
18. SANTO LA AGPROGRESO TI PAG-ONG NO IRUARNAN TI ULONA.
No usarennan ti ulona, kunam a.
Panagagawa met ti kayat a sawen daytoy.
No iruarmo dayta ulom. No aramatem dayta ulom nga agagawa, ania la ketdin no di pay la met rumang-ay ti panagbiagmo.
Ngem saan a daytay saliring sikwat a, no di ket sariling sikap!
19. NO NARANRANIAG TI BALAY TI KAARRUBAM, AD-ADU TI BAYADANNA ITI KURIENTE.
Ania ngata ti kayat a sawen daytoy? No ad-adu ti kita ti maysa a tao, ad-adu met ti gastosenna?
No basbassit ti kita, basbassit met ti gastosenna? (natural)
Isu a no kayatmo iti adu ti gastosenna, di agtrabahoka nga agtrabaho, saan?
Di kasla panagagawa met laeng daytoy a, saan?
Ken maibilang payen a ti panagsalimetmet.
Panagsalimetmet ta no dumteng ti panawen ti “panagbabayad” iti paggastosan, adda ti pagbayad, saan?
Nauneg ti kaipapanan daytoy narabaw a binatog dagiti lumaud, kailian!
20. URAY NO KANAYONEM A TUGAWAN TA URINOLAM, BASTA LAGLAGIPEM NGA IBELLENG.
Wen met piman! Ngamin no maminsan ket history repeats itself. Nasayaat la unay a subliasublian dagiti failures wenno nagbiddutan iti biag, ngem saanmo ketdi nga awiten dagitoy a kasla extra baggage no di ket isuda ti agserbi a medida wenno pagsarmingan iti biag.
Dagiti pannakapaay, biddut, pannubok, allawig ti biag, bagyo ti biag a dimteng ket nasayaat met ida a lagipen ngem saan ida nga awiten. Isu ketdi ti pagibasaran tapno ad-adda pay iti panagballigi.
21. PAYAK TI INTED TI DIOS KADAGITI ANGHEL, KADATAYO A TATTAO, TSOKOLATE!
A, wen a! Life is beautiful and sweet! Talaga a napintas ken nasam-it ti agbiag ditoy lubong.
Lalo kadagiti mangakseptar ti kinapintas ti lubong.
Ta tsokolate (nasam-it ken napintas) ti inted ti Dios iti tao.
Ala ngarud, “tsokolate” a panagbasa! ###
Tuesday, October 26, 2004
TSOKOLATI TI BIAG
TSOKOLATE TI BIAG

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ti kari a naisurat iti rabaw ti danum
Iti naminsan, nagkarin a saanen nga agtaray a para presidente iti mismo a sanguanan ti monumento ni Dr. Jose Rizal iti aldaw a panangselebrar iti kaaldawan iti pannakaiyanak ti nailian a banuar, ngem saan a natungpal dayta a waragawag. Isu nga addan dagiti wagaragawag nga agpatingga laengen iti waragawag ngem saan nga agmata wenno tumaud a kinapudno agsipud ta naisuratda laeng daytoy iti rabaw ti danum.
Naisuratda laeng iti rabaw ti danum, a kayatna a sawen a kalpasan iti panangiwaragawag agpatingga laeng dita ket akemna ti saanen a dumur-as wenno matungpal agsipud ta agpukaw metten daytoy a banag no di man malipatan wenno kas itay kunadan, a kari nga intayab ti kali.
Iti panagtung-ed ti adminstrasion iti Resolutiuon No. 10 a mangawag ti kongreso para iti Constituent Assembly a mangamiendar ti constitusion tapno maipagna iti panagbalbaliw ti porma ti gobierno a kas federal form of government ket saan a maikkat dayta dakkel unay a panagduadua a kayat laeng ti pangulo nga umatiddog ti panagtakemna. Saan a maikkat iti nalaus a panagduadua iti nalimed nga agenda iti kellaat nga iyaanamong ti administrasion kalpsaan a saan man laeng a pulos a naadakamat iti napalabas a SONA daytoy a tungtongan.
Nupay nainget la unay iti panangtubngar ken panangidarirag ti adminsitrasion nga awan iti kinapudno iti adda iti panunot dagiti umili a kayat laeng a paatiddogen ti pangulo ti terminona ket saan a maikkat gapu ta kasta man met laengen iti inkari ti pangulo a dina panagtaray iti iti eleksion kalpasan iti terminona. Ngem nagtaray. Naakusaran pay iti panagkusit. Saan laeng a bastabasta panagkusit no di pay ket dakkel a gerret dagiti umili iti namati itoy alegasion nga inna panagkusit iti eleksion.
Saan a maikkat kadagiti umili a saanda a mamati iti naibaga ta napasamaken dayta iti kallabes. No maysa a koma a tina a nangisit dayta a kari ket naisuyat iti nakapudpudaw iti purawna a tisiert ket namantsaanen. Napellasanen iti kinasayaatna. Namantsaan metten ti isip ken panunot dagiti umili gapu iti kallabes a napasamak. Ti mantsa ken mantsa.
Saan a dagiti umili iti nanginaw ken nangipasngay iti saan a panagtalek. Saan nga isuda a mismo iti nagtaudanna no di ket nagtaud a mismo iti pangulo kadayta a biddut a pannanganna iti bukodna a sao. Isu a mismo iti nangkali iti nalawa ken nauneg nga abut nga isu a mismo iti maikursong iti inna pannnagna. Isu a mismo iti nangipallangatok ngem ti bato nagdisso a mismo iti ulona met laeng.
Iti 2008 SONA, kuna ti pangulo, "For the remainder of my term until I step down in 2010, the best thing we can do is to stay focused on economic reforms, while providing peace, order and stability." Kasta man met laengen iti inkarina iti sanguanan ti monumento ti nailian a banuar ngem dina tinungpal. Ulitenna manen daytoy, a dina tinungpal ken saan a naikankano ti signipikante ti nailian a banuar iti insawang, kasano ngarud nga ibaga manen iti pananamati dagiti umili iti kasta a waragawag? No sibibiag ti naiklian a banuar, sigurado la ketdi a nakamisuot kadaytoy a banag gapu ta naaramat laeng isuna a kas paganodan iti kabukbokodan a panggep.
Ti makunami, nasaysayaat iti aramid ngem ti sao. Aramid ti pakakitaan.
No maminsan, iti ngiwat ti maysa a tao iti inna pakabasolan ta maikaglis no kua ti saan a nariendaan a dila. Ngem iti di panangrienda ti dila iti ibagbagana, ditoy met a manguram iti kinaasino. No ania iti imbaga, tungpalen tapno dagiti tattao inda agraem. Ti tao nga addaan iti maymaysa a sao itandudo a mismo dagiti saona…#
Isu a nasaysayaat nga agtrabaho koma ni PGMA ken ti gobiernona ngem ti sao a sao.##
Sunday, August 17, 2008
Ti kari a naisurat iti rabaw ti danum
Wednesday, August 13, 2008
Decriminalization of libel case? Aguray…!
Saan ngata a nakarkaron iti panagpapatay kadagiti katrabaho iti media no mapukawen a naminpinasan ti libel case? Kadakami a biang, mas dakdakkel a peggad iti pannakaikkat ti libel case a kas kaso ngem ti sumango iti libel case. Amangan no agayus ti karayan a dara iti mas nakarkaro a panagparti…
No madecriminalized ti libel case, awanen iti sabali pay a gammatan ti subject no di agibales babaen iti bukodna a pangngeddeng, ket karamanen ditoy ti pammapatay. Agsipud ta saan a makadarum adda la ketdi ti tendensiana nga umasideg kadagiti hired killers wenno kadagiti badigardna wenno isu a mismo iti mangiwayat iti pammapatay.
Ngem no adda pay laeng ti libel case, ad-adu met ngata iti mangibalakad kenkuana a nasaysayaat wenno mas sibilidad ti panagdarum ket ti korte ti mangeddeng no libelous in nature ti naisurat wenno saan. Maliklikan no kuan dayta ad-adu pay a panagparti.
Asino ti agbuteng iti libel case? Karamanen daytoy a peggad iti trabaho ti broadcaster ken journalist. Sakbay a sinerrek daytoy a trabaho, namnamaemon nga iti maysa nga aldaw ket sumangoka a sumango kadaytoy. Ngem iti kaanoman, saanto nga agballigi ti libel case no ti sinurat ket agbatay iti kinapudno ken awanen iti sabali nga insurat no di kinapudno laeng. Asino ngarud ti mabuteng? No broadcaster ken journalist ket agsasao iti kinapudno, apay a mabuteng?
Mas mamatikami ti responsible reporting a maisaknap iti panagtrabaho. Kasapulan unay ti professional ethics wenno professionalism iti trabaho. Liklikan koma iti bukod nga interes. No la ketdi adda dagiti pagibasaran ken pagbatayan kadagiti insurat, wenno kinapudno amin nga insurat, ania ngarud iti pagbutngan? Ti kinapudno ti armas ti media a mangisalakan kenkuana iti libel case. Saanto a maikuspil ti agsasao iti kinapudno, ta rumuar ket rumuarto latta ti kinapudno.
Isu a makunami, sakbay ti decriminalization, maadal ken matimbang ken maamiris koma a nalaing dagiti epektona. Saan koma a maisarwag ti dinnardarasudos ta dinto ket tumaud iti ad-adu a panagpapatay.
Ayunanmi met ti memorandum circular ti Korte Suprema a panagmulta laeng ti dusa ti libel case imbes a kaso a pannakabalud. ##
Sunday, August 10, 2008
sarita
TI KAPARTAKAN ITI AMIN
(Maysa nga Inaangaw a Sarsarita)
Kasano aya iti mangpaisem? Wenno mangpagarakgak (no lalaki) wenno mangpagarikgik (no babai)?
Nagadu a wagas. Ket maysa ditoyen dagiti babassit a sarsarita a mapidut iti tuttotan. Iti tungtongan iti ubet ti baso ken kalangiking ti botelia.
Ket adtoy man ti maysa a napidutko nga inaangaw a sarsarita a posible met a mangpaisem kadakayo:
Narigat a talagan ti sumrek iti trabaho iti Pinas. Daydiay maysa laeng a bakante, ginasut ti aplikante, lalo iti pribado a sector. No iti met gobierno, no awan ti endorsement credentialmo a politiko wenno nangato a tao, amusayam dayta subsobmo. Narigat met ngamin iti awan iti trabahona. Ni dika man la makagatang met iti kayatmo a gatangen. Uray iti salesclerk wenno para lako laeng ken janitor ket nasken pay a college level wenno college graduate.
Kas iti maysa a dakkel a department store. Narigatan ti human resources specialist nga agpili kadagiti kualipikado. Masapul nga esmarte, alibtak nga agpanunot ken ammona iti lumsot kadagiti tumaud a parikut. Dagitoy ti sinapul ti HR specialist a kualipikasion kadagiti aplikante. Uppat laeng ti naarisitna kadagiti pinullo nga aplikante.
Impasidongna ida iti maysa nga interbiu a mangammo ti kabaelan ti tunggal maysa no esmarte, naalibtak nga agpanunot ken ammona iti lumsot kadagiti sumangbay a parikut. Daytoy ngamin ket ti kualipikasion iti maysa nga adda iti sales ken marketing: naalibtak nga agpanunot ken ‘lumsot’ iti aniaman a parikut. Ininterbiuna ida nga uppat iti sangonsango.
HR: Ania ti banag nga ammoyo a kapartakan?
Aplikante 1: Agpanunot. Basta no pinanunotmo ti maysa a banag wenno ania man a, addan dayta a pinanunotmo wenno pampanunotem. Isu a kapartakan amin kaniak dayta agpanunot.
HR: Very good! Pudno dayta kunam.
Naisublat ti aplikante # 2: Kirem. Agkiremka ket awan pay iti kagudua ngata a segundo. Di daytoy ti kapartakan!
HR: Wen met ketdi a. Apagkirem no kunada ket napaspas. Very good!
Naisublat ni aplikante # 3: Aglukat iti silaw kaniak ti kapartakan iti amin.
HR: Apay a nakunam dayta?
Aplikante # 3: Apagpiselmo laeng ti switch, ket addan ti lawag.
HR: Very good! Napartak nga agpaysu dayta. Intalmegmo ti switch addan a dagus ti lawag.
Ket naisublat ni aplikante # 4: Agburis ti kapartakan kaniak, madam.
Naklaat pay ti HR Specialist iti nangngegna a sungbat. Dandanina bugkawanen ti aplikante a paruaren. Kasano a kapartakan itan ti agburis? Ala, yantangay ta interbiu met, nasken nga agpasensia.
HR: Mister, iti kaanoman, saanto a naparpartak ti agsakit ti diarrhea iti agpanunot, agkirem ken aglukat iti silaw.
Aplikante # 4: Adayo a naparpartak a, madam, ti agburis ngem kadagita imbagayo, impapilit ti aplikante.
HR: Aber, ilawlawagmo man no apay?
Aplikante # 4: Nagburisak idi napan a lawas, madam. Tengnga ti rabii idi nadlawko la unay nga agdikar. Ket sakbay a MAKAPANUNOTAK iti aramidek, diak pay NAKAPAGKIREM, diak pay NAILUKAT TI SILAW, rimuaren!
Naggarakgak ti HR specialist. Naawat ni aplikante maika-4.
MORAL LESSON: Adda dagiti babassit, nalaad a banag a saan unay nga ikankano. Nga ipagaruptayon nga awan kaes-eskanda a banag. Ngem ditay met ammo nga amin a banag ket addaan iti serbi ken kaipapanan.
Kas iti puling. Ngem puling laeng met ti makapuling, saan kadi? Makapuling ket daytan dakkel?
Itoy a panawen, saantayon nga ikankano ti binting (siping idi, ngem itoy a panawen, itoy a bersion, bintingen!) Ngem kasano ngarud a makabukelka iti piso no awan ti binting?
Amin ket nangrugi iti bassit a banag. Kas iti panagbilang a nangrugi iti maika-maysa.
Iti biag, ket kastoy met laeng. Mangrugitayo iti baba agingga agpangatotayo iti agpang nga intay met ingpen. Nasamsam-it ti balligi a nangrugi iti ababa. Ta kaiyariganna dayta iti napintas a pannakaluomna iti pupurosan a bunga ti balligi.
Isu nga awan koma iti agriri wenno agreklamo iti panangrugina iti baba. Ta dumtengto met ti panawen nga ingangato.
Naasi unay ti Namarsua, ngem sursuroem met a iti aguray…##
Friday, August 01, 2008
UBING LA TI UBING
WEN a, ubing la ti ubing.
Ti ubing ket dina ammo ti agulbod. Dayta ket ti kanayon a mangngeg no kua. No ania kano ti makitana, isu dayta ti ibagana. Isu a dina ammo ti agulbod.
Saanko nga ammo, diak masinuo no addan ti nakaibaga kaniak iti kongreto a rason no apay a ti ubing ket dina ammo ti agulbod.
Ti posible ketdi a rason nga adda iti panunotko ket saan ketdi a kayat iti asinoman a nagannak nga agulbod ti maysa nga anak, nga isu dayta iti impasagepsepda nga insuro iti anak kabayatan iti inna panagdakkel.
Well, natural dayta. Ngem kasanon no ti anak ket makitana ti nagannak nga agulbod. Posible a tuladenna, saan?
Ngem kasano met no ti anak ket damona a maisubo iti maysa a situasion a pakarukodan iti pannakaawatna?
Napadasanyo kadin a napagsaludsodan ti maysa nga ubing nga agtawen iti tallo iti banag a dipay nagaw-at ti panunotna ken saan pay a nailawlawag kenkuana?
Dagitoy a pasamak ket nakaay-ayat wenno makuna nga unexpected. Adu dagiti kakastoy kadagiti ubbing. Isu a natural met kadatayo no dagiti kakastoy nga edad ket maayatantayo la unay iti kinasariwitwit dagiti ubbing a kasasao. Ngamin nakaay-ayat dagiti inda isungsungbat kadagiti saludsodtayo.
Adtoy man ti maysa a nakaay-ayat a pakasaritaan ti maysa nga ubing nga agtawen iti tallo:
MAYSA a rabii iti balay dagiti ag-dela Cruz. Awan ti ama ta adda sadiay trabahona ta madama ti overtime.
Masikog ti ina ken kabulanannan.
Iti kaawan ti ama, adda ketdi kaanakan daytoy a maysa a midwife a sidadaaan a mangpaanak no bilang.
Ket dimteng ti oras ti panaganak. Taltalloda. Ti midwife, ti masikog ken ti ubing a babai nga agtawen iti tallo.
Insaganan ti midwife amin a masapsapulna. Iti panangamirisna iti antina, napenneknan iti bagina a saan a marigatan a mangpaanak. Nabayag metten a daytoy ti trabahona.
Agdadarandanen ti panagsakit ti tian ti ina. Rumuaren ti sikog idi siripen ni midwife.
Ngem kellaat a nagbrown out!
Naimbag ta adda plaslait a nakasagana.
Mabuteng met ti ubing nga adda iti sabali a siled isu a napanna innala daytoy.
Ngem saanen a magawidan. Rumuaren ti sikog.
“Igganam daytoy plaslait. Iturongmo dita ta paruarek ni adingmo, wen?” kuna ti midwife iti ubing nga agtawen iti tallo.
Nalaka met a suruan dagiti kakastoy nga edad, saan?
Situtulnog met ti ubing a nangiggem iti plaslait ken nangipaturong daytoy iti yan ti puerta ti ina.
Nabiit laeng, sumagmamano laeng a saiddek ti ina, rimuaren ti maikadua a beybi.
Nasiputan ti midwife nga uray la dimmakkel dagiti mata ti ubing a mangbuybuya iti ar-aramidenna. Ti panangiruarna ti ubing manipud iti puerta. Ti panangkulintitingna daytoy sana binaut iti namindua iti ubetna. Ket napanganga ti ubing idi agibit ti adingna.
Nalpas a naputed ti puseg. Nadigos ti maladaga ken nabaduan idi dimteng ti silaw.
Saan a mailadawan ti midwife ken ti ina iti ragsakda iti tulong a naipaay ti ubing. Ta saan kadi a tulong dayta nga inaramid ti ubing a nangiggem iti plaslait?
Nagyaman ti ina iti anakna.
Nagyaman ti midwife iti kaanakanna.
“Ania ti makunam iti nasaksiam a pasamak” dinamag ti midwife iti ubing.
“Saan koma a nagkarayam a dita yan ti ubet ni nanang! Di narugitan, nagdigos la ket ngarud a rabrabii. Nagbangad met. Bautem manen!” insungbat ti ubing.
Napanganga dagiti dua.
Iti minisarita, ammotayo a saan a nagaw-at ti naganus a panunot ti ubing ti kayat a sawen ti pannakaipasngay. Saan a nailawlawag dayta kenkuana.
Kinapudnona, iti panagpasngay ket manmano ngata dagiti nagannak a mangiyeksplikar dayta a banag iti anakna nga ubing, lalo kadagiti agtawen a tallo. Mabalin nga iti posible a rason ket maysa daytoy a nonsense topic wenno saan a maitutop dayta a topiko para kadagiti ubbing iti kas kadakuada nga edad?
Ngem saan met a nailaksid iti minisarita nga ammo ti ubing ti kaipapanan ti baut.
Ti baut ket maysa a pannusa iti nakabasol nga anak. Maysa a tanda dayta ti panagannad ken rumbeng la unay a panagtungpal ti anak kadagiti nagannak tapno dida makabasol ken madusa.
Nupay makuna a nadagsen a pannusa ti agbaut, saan met a masasaan nga adda dagiti nagannak a mangipagpagna pay laeng itoy.
Saantayon a trataren no kinaranggas wenno saan ti baut.
Iti minisarita, nalabit ken ammotayo la ketdi, a nalabit nga ammo ti ubing a ti baut ket maysa a pangdisiplina. Nalabit a nabaut metten daytoy idi nagbangad wenno saan a nagtungpal kadagiti nagannak kenkuana.
Isu nga ammona ti baut ket maysa a disiplina iti nabangad. Isu a kunana a : “Nagbangad met. Bautem manen!”
Ditay met ammo no apay a bauten dagiti partera, nurse, doktor wenno asino la ditan a nangpaanak ti maysa a maladaga no rumuaren. Apay a pasangitenda ti maladaga a dida ket koma pagkatawaen saan?
Iti minisarita, saan a namnamaen a kasdiay ti sungbat ti ubing, saan?
Ubing la ti ubing. Ibagana dagiti kayatna nga ibaga segun iti pannakaawatna iti dayta a pasamak.
Isu a ti ubing ket dina ammo ti agulbod. Nawaya nga agibaga iti kayatna nga ibaga.
Isu daytoy ti rason no apay a ti ubing ket dina ammo ti agulbod. ##
Wednesday, July 30, 2008
1) MANAOAG, PANGASINAN – Uray no nalipatan ni PGMA ti edukasion iti napalabas a SONA, adda pay laeng ti panawen dagitoy nga estudiante a napan nagkararag iti uneg ti simbaan. Napateg unay ti edukasion ngem awansa ketdi ti kongreto a programa ti gobierno a mangidur-as ti kalidad ti edukasion ta saan man la a pulos a nadakamat ti pangulo iti SONA? Ti edukasion ti pundasion ti human resources ti maysa a nasion. Isu a rumbeng laeng a saan a baybay-an a kas iti saan a panangbaybay-a dagitoy nga agtutubo a namnama ti pagilian.
=======================================================================
SONA-GINIP: Maysa a panagamiris
Idi 2006, nagaramat ti pangulo kadagiti karakter ken institusion a paganodan dagiti mensahena. Ngem daytoy a tekniko ket kimmitan ken limmataken idi panawen ni Pres. Ramos a nangaramatanna met ken ni Mang Pandoy a kas paepek wenno behikulo ti mensahe. Inulit ni PGMA daytoy idi 2006 ngem saan a nagballigi a nangipasagepsep kadagiti kari a naisurat iti rabaw ti danum uray no daytoy ket immabut iti 166 nga audience applause.
Idi 2007, immabut iti 55 a minutos ti kabayag ti ‘well delivered speech’ a nagtema iti “The state of the nation is strong.” Ti punch line ni PGMA - "From where I sit, I can tell you -- a President is always as strong as she wants to be" ket nagapit iti 103 nga applause ket 3 nga standing ovation ken kabayagan nga standing ovation nga agpaut iti 3 a segundos.
Iti 2007 SONA, saanen a nagaramat ti pangulo iti/kadagiti karakter wenno institusion a kas paganodan ti mensahena no di ket imbinsabinsanan dagiti programa a nakabuyaan met iti presentation. Mas epektibo daytoy a wagas a mangtiliw iti immatang dagiti amin a dumdumngeg ken agbuybuya ngem ti 2006 a SONA.
Iti suma total iti SONA 2007, nakalalaing ni PGMA a kas tourist guide wenno copywriter gapu iti panagdaliasat ken panagpasiar ti amin kadagiti inawaganna a super regions a kas ti North Luzon Agribusiness Quadrangle, Metro Luzon Urban Beltway, Cyber Corridor, Central Philippine ken Mindanao. Banag a nakapimpintas nga ehemplo iti virtual travelogue ti SONA 2007.
Isuna laeng ta kas iti 2006, ti 2007 a SONA ket maysa laeng a SONA-GINIP ken ni Pinoy nga agkirkiraos iti buksitna ken agtungtunglab iti taaw ni rigat. Napintas, wen, nakapimpintas dagiti naikari iti 2006 ken 2007 a SONA ngem agingga ita saan pay laeng a nagmata dagita a kari. Duapulo a porsiento pay laeng iti natungpal. Ngamin iti rason no apay a saan nga agmata dagita a kari ket iti no sadino iti pangalaanda iti badiet dagita a proyekto ken imprastraktura idinto ta adda payen deficit ti badiet.
Ket adtoy manen ti 2008 a SONA a makapaisem ken makapangilangil. No taraon koma daytoy ket kasla adobo a karne ti baboy a pasig amin a simumulagat a taba nga agyegyegyeg ken aglanglangoy pay iti manteka a buybuyaem iti dungrit a mallukong. Makapalimuyaw a taraon.
Ti punch line ni PGMA a “tough choices” ket di makapnek ta iti likudan daytoy a bitlana ket dagiti laeng general proclamation than needs. Saan a maawatan dagiti nakurapaay iti saan nga ispesipiko a turongen ti tungtongan a mangiyaon kadakuada iti panangsolbar ti sangsangoenda a krisis. Saan met a nasungbatan dagiti krisis a sinango ti pangulo ken ti administrasion a nasken koma nga inlawlawagna. Nalaka nga ibaga dagiti goal ngem agduma daytoy iti implementasion a lalo no kinaawan iti sinseridad ken kalakaan iti amin iti mangibinsabinsa kadagiti nagapuanan ngem saan a makapnek dagiti nalanaganad.
Nupay nagaramat manen ti pangulo kadagiti karakter, (tagabantay ti butaning, kdp) ad-adda ketdi a patienmi iti kinalaing ti ghost writerna a nangaramatanna iti dramatic effects (iti paset nga I care for…) a kas sandi iti makautoy a litania iti iti saan unay a kumidag a nagapuanan ken kas intro ken kas nangsalimuyaw iti panangisakitna iti EVAT.
Raemenmi ti pangulo iti kinalaingna nga agbitla with matching facial expressions and gestures, ken ammona iti agideliber a nalaing kadagiti punto por punto a kidag, ngem saankami a napnek iti linaon ken kababagas iti imbitlana. Kas nakunakon, kasla adobo a taba ti baboy... #
Tuesday, July 29, 2008
Dagiti texbuk ti elementaria, nababalaw
“Dida ammo ti heograpiada,” daytoy ti pammabalaw ni diputado ti Ifugao Gualberto Lumauig iti DECS, dagiti author ken editors ken publishers ti tallo a texbuk ti elementaria a nairanta a para iti pampubliko ken pribado nga eskuelaan, gapu iti biddut a naisurat maipapan iti probinsia ti Ifugao.
Kiniddawen ti Lumauig iti recall para kadagiti nasao a libro a naglaon iti opensibo ken insulto ken panangibabain kadagiti umili iti Ifugao. Dagiti nasao a libro ket ti “Ang Lahing Pilipino sa Nagbabagong Panahon,” a para iti grade six ken dagiti “Ang Lahing Pilipino” ken “Yakal Pabasa” a para kadagiti grade two pupils.
Mabasa iti panid 40 iti “Ang Lahing Pilipino sa Nagbabagang Panahon” a dagiti kano Ifugao ket agnanaed iti Benguet! Iti panid 41 iti nasao met laeng a libro, mabasa man daytoy a binatog a nangdeskribir kadagiti Ifugao, “kilala sa pamumugot ulo, mabalasik, at mapaghiganti.” Adda aya met kasta a banag kadagitoy a panawen.
Kuna ni Lumauig, a mabasa kano met iti panid 5 iti “Ang lahing Pilipino, “Kilala ang mga Ifugao sa pagiging mabangis, kinatatakutan ng mga Kristiyano, walang kinikilalang Diyos…” Nasaknapen TI Kristianiusmo iti Ifugao. Iti isu met laeng a libro, nailanad a ti Banaue Rice Terraces ket masarakan iti probinsia ti Benguet. Ania ket a nagdakkelanen a biddut daytoy?
Iti met libro a “Yakal Pabasa,” iti maipapan iti “Ang Alamat ng Mina Sa Baguio” ket biddut ti ilustrasionna ta ti met sibubukel a Banaue Rice Terraces ti ladawan, banag a nangpadegdeg iti napasamak iti panid 5 iti libro a “Ang Lahing Pilipino.”
Agbibiagtayon iti lubong ti cyberage. Ket awanen dagita a sarsarita idi ugma kadagitoy a panawen maipapan iti pammutol ti ulo wenno headhunting. Ket nakadidillaw unay a dagiti author ti nasao a libro, dagiti editor ken ti publisher ket saandansa ketdi a nagreserts no ania dagiti umno nga ikabkabilda wenno isursuratda kadagiti libro. Talaga a dida ammo ti heograpiada.
Laglagipen koma a ti libro ket isu iti pagadalan ken pagadawan iti naimbag a sursuro ken adal dagiti ubbing, ngem no dagiti kakastoy a maisursurat iti libro iti adalen dagiti ubbing agbalinda met a munnel ken kangel nga umili.
Ti kalidad koma dagiti maipablaak a texbuk iti kangrunaan iti amin. Tinawen met laengen nga adda dagiti mababalaw a texbuk. Nalawag ngarud a dagiti maisursurat a pagadalan dagiti ubbing ket nababa unay iti kalidadda ket dida matun-oyan ti de kalidad nga edukasion agsipud iti kinababa ti kalidad dagiti texbuk nga adalenda.
Ti edukasion iti panangitag-ay iti kasasaad ti maysa nga indibidual. Ket dayta nga edukasion a magun-odan ket behikulo ti asinoman a mangidur-as met ti ilina ken ti pagilianna. “Dagiti agtutubo ti namnama ti pagilian,” kuna ti nailian a banuar. Ngem adalan met daguitoy nga agtutubo iti di umno, ay badarong!
Ngem no dagiti kakastoy a kita ti texbuk iti adalen dagiti ubbing, ania a klase ti edukasion iti namnamaen?
Maysa laeng iti maigunamgunam, sayataenyo met a ti agaramid kadagiti texbuk daydiay adda ti sirib ken sirmata ken namnama a yallatiwyo. Iti DECS, rebisarenyo met a nalaing a dagiti mailanad ti maipablaak a libro no umno met laeng wenno saan. Rebisarenyo dagiti mailanad no maragpatda met laeng iti gagem a mangingato ti kalidad ti edukasion iti pagilian a saan ket nga ad-adda mangidagem. ##
Friday, July 25, 2008
KWF Updated
Napabaro a Pagalagadan ti Gawad Komisyon (Iluko) 2008
Daniel Lucas Nesperos
7/24/2008 11:42:03 PM
Gawad Komisyon 2008
Ti Gawad Komisyon 2008 ket salip iti panagsurat ti daniw ken ababa a sarita iti sangapulo a kadadakkelan a lengguahe iti Filipinas a pakairamanan ti Ilokano (Iluko), Pangasinan (iti pannakitinnulong ti Don Jose Tamayo Foundation), Kapampangan, Bikol, Samar-Leyte, Sugbuanong Binisaya, Hiligaynon, Meranao, ken Tausug, malaksid iti Tagalog a salip iti panagsurat iti ababa a sarita a para kadagiti ubbing. Maangay daytoy kas kas paset ti pannakarambak ti Buwan ng Wikang Pambansa tunggal Agosto. Tarawidwidan dagiti Panrehiyong Sentro sa Wikang Filipino ti pasalip kadagiti nadakamat a rehional a lengguahe iti panangiwanwan ti Komisyon sa Wikang Filipino (KWF).
Dagiti Pagalagadan:
• Silulukat daytoy a salip kadagiti amin nga umili a Filipino malaksid iti pangulo ken kameng ti Komisyon sa Wikang Filipino ken ti Panrehiyong Sentro sa Wikang Filipino ken kadagiti nangabak iti umuna a gunggona iti Gawad Komisyon 2006 ken 2007.
• Masapul nga orihinal ti pakisalip, saan pay a naisalip iti ania man a pasalip ken saan pay a naipablaak iti magasin wenno rimmuar iti Internet. Saan met a maawat ti pakisalip a na-recycle laeng.
• Awan ti ania man a pakabigbigan iti piesa uray pay parbo a nagan ti nangaramid. Adda pormulario a maala kadagiti opisina ti Panrehiyong Sentro sa Wikang Filipino. Maikabil iti naserraan a sobre ti nasungbatan a pormulario iti pannakisalip a kadua ti resume/biodata ti autor. Masapul a manotarioan ti pormulario.
• Para iti daniw:
1. Rukod ken rima: Mabalin nga adda rukod ken rima ti daniw, mabalin met a nawaya.
2. Kaatiddog: Saan nga ab-ababa ngem sangagasut (100) a linia ngem saan met a nasursurok ngem tallo gasut (300) a linia.
3. Tema: Nawaya ti autor a mangpili iti tema iti daniwna.
• Para iti ababa a sarita:
1. Kaatiddog: Saan nga ab-ababa ngem sangapulo (10) a pahina ngem saan a nasursurok ngem tallopulo (30) a pahina.
2. Tema: Nawaya ti autor a mangpili iti tema ti saritana.
• Masapul a maimakinilia wenno maikompiuter (Font 12-Arial), dagiti pakisalip iti doble espasio (ababa a sarita) iti 8 ½ x 11 a bond paper, ken addaan maysa a pulgada a margin iti ngato, baba ken agsumbangir nga igid daytoy. Masapul nga agsasaruno ti bilang dagiti panid a mailanad iti tengnga a baba ti kada panid kas iti 1 ti 20, 2 ti 20, kdpy.
• Masapul a mangisumite ti makisalip iti uppat (4) a hard copy— maysa nga orihinal ken tallo (3) pay a kopia— ken maysa (1) nga electronic file (iti format nga MS Word document; iti diskette wenno CD).
• Maysa laeng a piesa wenno sinurat iti kada kategoria ti mabalin nga idatag ti tunggal makisalip.
• Dagiti premio iti kada kategoria:
Umuna a Gunggona – P15,000.00 ken sertipiko
Maikadua a Gunggona – P10,000.00 ken sertipiko
Maikatlo a Gunggona – P8,000.00 ken sertipiko
Tallo (3) a Konsolasion – P2,000.00 ken sertipiko
• Maikkan amin a sinurat a pakisalip iti Pammaneknek ti Pannakisalip iti aldaw a pannakaited ti sinurat iti opisina ti KWF.
• Pinal ti pangngeddeng dagiti hurado ket saan a mabalin a protestaan. Agbalin a kukua ken idulin ti KWF dagiti amin a mangabak a piesa ket karbenganna nga ipablaak dagitoy ken ipablaak manen no kasapulan nga awan ti awaten a royalty dagiti nagsurat. Mabalin nga alaen ti autor dagiti saan a nangabak a sinuratna kalpasan ti uppat (4) a bulan manipud iti pannakaiwaragawag dagiti nangabak.
• Ipatulod wenno ited a personal ti pakisalip iti Panrehyong Sentro ng Wikang Filipino R-I, CETC Bldg., Mariano Marcos State University, Batac City 2906 Ilocos Norte wenno iti Komisyon sa Wikang Filipino, 2/F Watson Bldg., 1610 J.P. Laurel St., San Miguel, Manila.
• Maawat dagiti pakisalip agingga iti alas singko iti malem iti Setiembre 30, 2008. Para iti dadduma pay nga impormasion, umawag iti Tel no. (077) 792-4141 wenno ag-e-mail iti frances09nicolas@yahoo.com, anib21@gmail.com.
Sunday, July 20, 2008
Look "Ma, car-less Sunday! Ti car-less Sunday ket maysa nga experimental concern iti panaginut iti gasolina ken panangpabassit ti polusion iti kangrunaan a kalsada ti Baguio City, ti Session Road. Kaugnay daytoy a car-less Sunday iti programa a Walk, Baguio Walk, a panangilungalong iti pannagna dagiti empleado a mapan agtrabaho iti kada Lunes. Isuna laeng ta car-less ngarud, ngem agkaiwara met dagiti binuntuon a basura iti amin a suli ti kalsada ken eskinita gapu iti panagparikut ti siudad iti awan iti pagibellenganda gapu iti pannakapunnon ti dumpsite. Lalo la unay iti tiendaan, ayna, nagbangsit. Sapay koma ta masolbar daytoy a parikut iti kabiitan a panawen. Ken tumulong koma met amin nga umili itoy a parikut a saan ket a no sadino la ditan iti inda pagibarbarsakan kadagiti basurada. Di koma baybay-an a madadael ti siudad gapu iti basura.


text:
Kultura
Ti kultura (Latin: cultura lit. panagtalon)[1] ket maysa a moderno a konsepto a naibatay iti maysa a termino nga immuna a nausar idiay klasiko a kina-ugma babaen ti Romano nga orador, a ni Cicero: "cultura animi". Ti termino a "kultura" ket immuna a nagparang iti agdama apuotna idiay Europa idi maika-18 ken maika-19 a sigsiglo, tapno mangibaga ti pamay-an ti panagtalonn wenno panagparang-ay, a kas iti agrikultura wenno hortikultura. Idi maika-19 a siglo, ti termino ket rimmmang-ay nga immuna a mangibaga ti panagpasayaat wenno panakapino ti maysa a tao, a naipangpangruna babaen ti edukasion, ken ti panakatungpal dagiti nailian nga aspirasion wenno dagiti umno. Idi tengnga ti maika-19 a siglo, adda dagiti sientista a nagususar ti termino a "kultura" tapno mangitudo ti sangalubongan a kapasidad ti nagtagitaon. Para iti Aleman a di-positibista a sosiolohista a ni Georg Simmel, ti kultura ket nangibagbaga "ti kultibasion dagiti agmaymaysa a tao babaen ti ahensia dagiti akin-ruar a porma a dagitoyen ket representatiboin ti dalan ti pakasaritaan".[2]
Idi maika-20 a siglo, ti "kultura" ket rimmuar a kas ti maysa a sentro a konsepto iti antropolohia, a binukbuklan ti sakop ti penomena ti tao a saan a maidakamat ti henetiko a tawidan. A naisangsangayn ti trmino a "kultura" iti Amerikano nga antropolohia ket adda ti dua akayatna a saoen: (1) ti rimmang-ay a kapasidad ti tao a mangidasig ken mangirepresenta dagiti panakasanay kadagiti simbolo, ken ti panagtignay a naiparapaap ken managpartuat; ken (2) dagiti naisalsalumina a pamay-an ti tattao nga agtataeng kadagiti nadumaduma aluglugar iti lubong a nagidasdasig ken nagirepreprenta dagiti pannakasanayda, ken ti panagtignayda a nagpartuat. Dagiti pannakailaslasin ket agdama a naararamid ti nagbaetan ti pisikal nga artipakto a pinartuat babaen ti maysa a kagimongan, a naibagbaga a kas ti material a kultura ken dagiti amin,[3] dagiti di-maararikap a kas ti pagsasao, tradision, kdpy. a dagitoy ti kangrunaan a batayan ti termino a "kultura".
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti etimolohia ti moderno a termino ti "kultura" ket adda ti maysa a klasiko a taudan. Iti Inggles, ti balikas a "kultura" ket naibatay ti termino nga inus-usar idi babaen ni Cicero idiay bukodna a Tusculan Disputations, nga idiay ket nagsursurat ti panagtalon ti kararua wenno "cultura animi", nga isu a daytoy ket nagus-usar ti maysa amaipapan ti agrikultura a metapora tapno mangipalpalawag ti panagrang-ay ti pilosopiko a kararua, a daytoy ket naawawatan a teleolohiko a kas ti maysa a kangatuan a masna a mabalin a panunot para iti panagrang-ay ti nagtagitaoan. Ni Samuel Pufendorf ket isu ti nangala ti metapora iti moderno a kontestoto, a kayatna asaoen ket adda ti kapada, ngem saanen nga agipagpagarup a ti pilosopia ket isu ti masna akinalibnos ti tao. Ti panag-usarna, ken dagiti adu a mannurat kalpasan kaniana "ket mangitudo kadagiti amin a pamay-an a nagpasayaat ti tao kadagiti kasisigud a barbarismo, ken babaen ti artipisio, ket nagbalin a napno a tao ".[4]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Harper, Douglas (2001). Online a Diksionario ti Etimolohia
- ^ Levine, Donald (ed) 'Simmel: iti kina-agmaymaysa ken dagiti sosial a porma. Unibersidad ti Chicago a Pagmalditan, 1971. p6.
- ^ Macionis, Gerber, John, Linda (2010). Sosiolohia maika-7 Kanadiano nga Ed. Toronto, Ontario: Pearson Canada Inc. p. 53.
- ^ Velkley, Richard (2002). "Ti Irteng ti Kinapintas: Iti Kultura ken Sibilisasion iti Rousseau ken Aleman a Pilosopia". Ti Tao kalpasan kenni Rousseau: Pilosopia ken Kultura a Sinalsaludsod. Ti Unibersidad ti Chicago a Pagmalditan. pp. 11–30.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Kultura iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Kultura iti Wikiquote (Ingles)


text:
Taoismo
Iti Taoismo ket maysa nga filosofia ken sursuro nga aggapu idiay China ken iti Tao.
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Po-on[urnosen | urnosen ti taudan]
Nairamut iti Taoismo ti kinaugmaan nga pampammati dagiti Intsik, naseknan iti ritual dagiti shaman ken iti pinagpaliiw ken pinagpanunot ti kinabukel iti katutubo ken iti biag. Ni Laozi iti mabigbig nga nangibangon ti Taoismo.
Iti Tao[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti simbolo nga Yin-Yang wenno ugis-ugis iti Taiji, simbolo iti Taoismo ket iladawanna iti dua nga agsinnumbangir nga katutubo iti biag: iti nangisit a turik ti puraw nga likudna ket isu iti bukel nga mangbangon iti kangisitan ken iti puraw nga bukel a mangbangon met iti kapurawan. Kayatna saoen ket iti kalaw-angan, ti pinagsabali ket saan mapukaw ken agnanayon.


text:
Ginget ti Aosta
Ti Ginget ti Aosta (Italiano: Valle d'Aosta (opisiall) wenno Val d'Aosta (kadawyan), Pranses: Vallée d'Aoste (opisiall) wenno Val d'Aoste (kadawyan), Arpitano: Val d'Outa, Aleman: Aostatal, Piamontes: Val d'Osta) ket maysa a kabanbantayan a naturay bassit a rehion iidiay amianan a laud ti Italia. Daytoy ket nabeddengan babaen ti Rhône-Alpes, ti Pransia iti laud, Valais, ti Suisa iti amianan ken ti rehion ti Piemonte iti abagatan ken daya.
Daytoy ket adda kalawa a 3,263 km2 (1,260 sq mi) ken ti populasion ti agarup a 130,000, daytoy ti kabassitan, kabassitan ti populasion, ken kabasiitan ti densidad ti populasion a rehion ti Italia. Daytoy kaeng ti Italiano a rehion nga awan kadagiti probinsiana (ti probinsia ti Aosta ket natunaw idi 1945). Ti administratibo a pamay-ay ti probinsia ket maitited babaen ti rehional a gobierno.[5] Ti rehion ket nabingbingay kadagiti 74 komuna.
Ti patneng apopulasion ket agsasao ti Italiano, ngem adda dagiti makasao ti Valdôtain, ti maysa a porma ti Pranko-Provençal (Arpitan), a kas ti umuna a pagsasaoda, bayat nga idiay Ginget ti Lys adda ti minoridad nga agsasao ti Walser nga Aleman. 70% kadagiti agtataeng ti Ginget ti Aosta Valley ket agsasaoda ti Pranses.[6] Ti Pranses ken Italiano ket isu dagitoy ti opisial a pagsasao. Ti rehional a kapitolio ket ti Aosta.
Dagiti linaon
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Ginget ti Aosta ket maysa nga Alpino a ginget a dagiti naipaigidan a gingetna ket mairaman dagiti ITaliano nga arisadsad ti Monte Bianco, Monte Rosa ken ti Matterhorn; ti kangatuan atuktokna ket ti Monte Bianco (ti Bantay Blanc).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Le Statut spécial de la Vallée d'Aoste, Artikulo 38, Titulo VI. Region Vallée d'Aoste.
- ^ "Statistiche demografiche ISTAT". Demo.istat.it. Naala idi 2010-04-22.
- ^ "Eurostat - Dagiti Tabala, dagiti Grapiko ken Mapmapa nga Interface (TGM) tabla". Epp.eurostat.ec.europa.eu. 2011-08-12. Naala idi 2011-09-15.
- ^ EUROPA - Press Releases - Rehional a GDP ti tunggal maysa nga agtataeng idi 2008 GDP ti tunggal maysa nga agtataeng a simmakup manipud ti 28% iti EU27 katimbengan iti Severozapaden idiay Bulgaria aginggana ti 343% iti Kaunegan a Londres
- ^ http://www.camera.it/_dati/leg13/lavori/bollet/200007/0718/pdf/06.pdf
- ^ http://www.tlfq.ulaval.ca/AXL/europe/italieaoste.htm
Dagiti taudan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Janin, Bernard (1976), Le Val d'Aoste. Tradition et renouveau, Quart: éditeur Musumeci
- Cerutti, Augusta Vittoria, Le Pays de la Doire et son peuple, Quart: éditeur Musumeci
- Henry, Joseph-Marie (1967), Histoire de la Vallée d'Aoste, Aoste: Imprimerie Marguerettaz
- Riccarand, Elio, Storia della Valle d'Aosta contemporanea (1919-1945), Aoste: Stylos Aoste
- Colliard, Lin (1976), La culture valdôtaine au cours des siècles, Aoste
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Ginget ti Aosta iti Wikimedia Commons
- (Italiano) (Pranses) Sapot ti pagsaadan ti Rehional a Turay ti Ginget ti Aosta
- (Pranses) (Italiano) Ladawan ti Ginget - Palko dagiti ladawan a langa ti daga ti Ginget ti Aosta


text:
Gerald Ford
Ni Gerald Rudolph "Jerry" Ford, Jr. (naipasngay a Leslie Lynch King, Jr.; Hulio 14, 1913 – Disiembre 26, 2006) ket isu idi ti maika-38 a Presidente iti Estados Unidos, a nagserbi manipud idi 1974 aginggana idi 1977, ken ti maika-40 a Bise Presidente iti Estados Unidos a nagserbi manipud idi 1973 aginggana idi 1974. A kas ti immuna a tao a naidutok iti panaka-bise presidente babaen ti sakup ti maika-25 a Panagpasayaat (kalpasan a nagikkat ni Spiro Agnew), idi nagbalin a Presidente kalpasan ti panagikkat ni Richard Nixon idi Agosto 9, 1974, isu ket nagbalin ti isisu a Presidente iti Estados Unidos a saan a nabutosan a kas Presidente wenno Bise Presidente babaen ti Elektoral a Kolehio. Sakbay a ngimmato ti kina bise presidente, ni Ford ket nagserbi ti gangani a 25 a atwen a aks ti Pannakabagi manipud ti maika-5 a distrito ti kongreso ti Michigan, walo kadagitoy a kas ti Republikano a Daulo ti Minoridad.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ James M. Naughton, Adam Clymer (Disiembre 27, 2006). "Gerald Ford, Maika-38 a Presidente, Pimmusay ti edad a 93". The New York Times. Naala idi Oktubre 19, 2009.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Kategoria:Gerald Ford iti Wikimedia Commons