text:
Silaba
Ti silaba ket maysa a paset iti organisasion para iti panagsisinnaruno dagiti uni iti bitla. Kas pagarigan, ti balikas a danúm ket buklen ket buklen dagti dua a silaba: da ken úm. Ti silaba ket kadawyan a naaramid iti maysa a nukleus ti silaba (kadawyan a maysa a bokal) nga adda iti pangpilian a rugi ken dagiti kanungpalannga igid (kadawyan a dagiti konsonante).
Dagiti silaba ket kanayon a naipanpanunotan a ti ponolohiko a "panagaramid" kadagiti balikas. Makaimpluensiada kadagiti ritmiko iti maysa a pagsasao, its prosodia, ti poetiko a metrona ket dagiti tabas ti bayatna.
Ti silabiko a panagsurat ket nagrugi kadagiti ginasut a tawen ti kasakbayan kadagiti immuna a letra. Dagiti kasapaan a nairehistro a silaba ket adda kadagiti tableta a naisurat iti agarup a 2800 BC idiay Sumeriano a siudad iti Ur. Daytoy a panagsinnukat manipud kadagiti piktograma kadagiti silaba ket tinawtawagan idin a ti "kapangrunaan a panagpasayaat iti pakasaritaan ti panagsurat".[1]
Ti balikas a mangbukel iti maymaysa a silaba (a kas iti dua) ket tinawtawagan iti monosilaba (ken nakunkuna a monosilabiko). Dagiti maipada a termino ket mairaman ti disilaba (ken disilabiko) para iti balikas nga adda dagiti dua a silaba; trisilaba (ken trisilabiko) para kadagiti balikas nga adda dagiti tallo a silaba; ken polisilaba (ken polisilabiko), a mangitudo iti balikas nga adda dagiti ad-adu ngem tallo a silaba wenno ti aniaman a balikas nga adda iti ad-adu ngem maysa a silaba.
Dagti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Geoffrey Blainey, Ti Ababa a Pakasaritaan iti Lubong, p.87, dinakamat ni J.T. Hooker et al., Panagbasa ti Napalabas: Taga-ugma a Panagsurat manipud ti Kuneiporme aginggana iti Abesedario, Britaniko a Museo, 1993, Ch. 2
Dagti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- HowManySyllables.com – Diksionario ti Silaba a mangpalubos ti panagkita dagiti bilang ti silaba iti aniaman a balikas iti Inggles
- Online Lyric Hyphenator – Ilasinna dagiti Inggles a testo kadagiti silaba
- Adda kadi ti kaunegan nga estruktura dagiti silaba? Ania ti kasasaadda iti ponolohia? CUNY a Timpuyogan ti Ponolohia


c: text/html

text:
Umuna a paralelo abagatan
Ti umuna a paralelo abagatan ket ti sirkulo ti latitud a 1 gradgrado iti abagatan ti ekuador a plano ti Daga. Daytoy ket ballasiwenna ti Taaw Atlantiko, Aprika, ti Taaw Indiano, Abagatan a daya nga Asia, Australasia, ti Taaw Pasipiko ken ti Abagatan nga Amerika.
Ti paralelo ket kaaduan a mangipalawag ti pagbeddengan a nagbaetan ti Uganda ken Tanzania, ken ti bassit a seksion a pagbeddengan a nagbaetan ti Kenya ken Tanzania.
Likmut ti lubong[urnosen | urnosen ti taudan]
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti 1° a paralelo abagatan ket lumabas iti:

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kayatmo a basaen daytoy nga artikulo iti %%?
WenSaan
Online a Biblia
BARO A LUBONG A PATARUS TI NASANTUAN A KASURATAN
Kayatmo a basaen daytoy nga artikulo iti %%?
WenSaan
Lucas 12:1-59
12 Kabayatanna, idi a ti bunggoy nakapaguurnongen a sangsangkamaysa iti nakaad-adu a ribu nga iti kasta mapayatpayatda ti maysa ken maysa, nangrugi babaen iti panagkunana nga umuna kadagiti adalanna: “Siputanyo ti lebadura+ dagiti Fariseo, nga isu ti panaginsisingpet.+2 Ngem awan ti siaannad a naitalimeng a saanto a maipalgak, ken palimed a saanto a maammuan.+3 Gapuna ti aniaman a bambanag a sawenyo iti sipnget mangngegto iti lawag, ket ti iyarasaasyo iti pribado a silsiled maikaskasabanto manipud kadagiti tuktok ti balay.+4 Mainayon pay, kunak kadakayo, gagayyemko,+ Dikay pagbutngan dagidiay mangpapatay iti bagi ket kalpasan daytoy saanda a kabaelan nga aramiden ti aniaman pay a banag.+5 Ngem ipasimudaagko kadakayo no asino ti pagbutnganyo: Pagbutnganyo+ daydiay a kalpasan a mangpapatay addaan autoridad a mangitapuak idiay Gehenna.+ Wen, ibagak kadakayo, pagbutnganyo+ Daytoy.6 Saan kadi a ti lima a billit-tuleng mailako iti dua a sinsilio a bassit ti pategna? Kaskasdi awan uray maysa kadakuada ti malipatan iti sanguanan ti Dios.+7 Ngem uray dagiti buok+ ti ul-uloyo nabilang aminen. Dikay agbuteng; napatpategkayo ngem iti adu a billit-tuleng.+8 “Ngarud, kunak kadakayo, Tunggal maysa a mangipudno+ iti pannakikaykaysa kaniak iti sanguanan dagiti tattao, ti Anak ti tao ipudnonanto met ti pannakikaykaysa kenkuana iti sanguanan dagiti anghel ti Dios.+9 Ngem ti mangtallikud+ kaniak iti sanguanan dagiti tattao mapaglikudanto iti sanguanan dagiti anghel ti Dios.+10 Ket tunggal maysa nga agsao iti maysa a sao a maibusor iti Anak ti tao, mapakawanto dayta kenkuana; ngem ti agtabbaaw a maibusor iti nasantuan nga espiritu saanto a mapakawan.+11 Ngem inton isaklangdakayo iti sanguanan dagiti gimong ti publiko ken dagiti opisial ti gobierno ken dagiti agtuturay, dikay maringgoran no kasano wenno no ania ti sawenyonto kas depensa wenno no ania ti kunaenyonto;+12 ta ti nasantuan nga espiritu+ isuronanto kadakayo iti dayta met laeng nga oras ti bambanag a rebbeng a sawenyo.”+13 Idin kinuna kenkuana ti maysa iti bunggoy: “Mannursuro, ibagam iti kabsatko nga ibingayannak iti tawid.”14 Kinunana kenkuana: “Tao, asino ti nangdutok kaniak nga ukom+ wenno a mangapag-apag maipaay kadakayo?”15 Idin kinunana kadakuada: “Pagtalinaedenyo a silulukat dagiti matayo ket agaluadkayo iti tunggal kita ti kinaagum,+ agsipud ta uray no addaan kinaruay ti maysa a tao ti biagna saan nga agtaud iti bambanag nga ik-ikutanna.”+16 Iti kasta nagsao kadakuada iti maysa a pangngarig, a kunkunana: “Ti daga ti maysa a nabaknang a tao nagbunga a naimbag.17 Gapu itoy nangrugi a mangirason iti bagina, a kunkunana, ‘Ania ti aramidek, ita ta awanen lugar a pangurnongak kadagiti apitko?’18 Gapuna kinunana, ‘Aramidekto daytoy:+ Rakrakekto dagiti kamaligko ket mangbangonak iti daddadakkel, ket sadiay urnongekto ti amin a bukbukelko ken ti amin a naimbag a bambanagko;+19 ket kunaekto+ iti kararuak: “Kararua, addaanka iti adu a naimbag a banag a naidulin maipaay iti adu a tawen; agnam-ayka, manganka, uminumka, agragragsakka.”’+20 Ngem kinuna kenkuana ti Dios, ‘Maysa a di nainkalintegan, iti daytoy a rabii kalikagumanda kenka ti kararuam.+ Asino, ngarud, ti agtagikua iti bambanag nga impempenmo?’+21 Kasta ti mapasamak iti tao nga agurnong iti gameng maipaay iti bagina ngem saan a nabaknang iti Dios.”+22 Kalpasanna kinunana kadagiti adalanna: “Gapu itoy kunak kadakayo, Sumardengkayo a maringgoran maipapan kadagiti kararuayo no anianto ti kanenyo wenno maipapan iti bagbagiyo no anianto ti ikawesyo.+23 Ta ti kararua napatpateg ngem iti taraon ken ti bagi ngem iti pagan-anay.24 Paliiwenyo a nalaing a dagiti wak+ saanda nga agmula iti bin-i wenno uray agani, ket awananda iti kamarin wenno uray kamalig, ket kaskasdi taraonan ida ti Dios. Anian a napatpategkayo pay ngem dagiti tumatayab?+25 Asino kadakayo nga iti panagbalinna a maringgoran manayonanna iti maysa a kasiko ti kaatiddog ti biagna?+26 Ngarud, no saanyo a kabalinan nga aramiden ti kabassitan a banag, apay a maringgorankayo+ maipapan iti nabatbati a bambanag?27 Paliiwenyo a nalaing no kasano a dumakkel dagiti lirio;+ saanda nga agbannog wenno uray mambi; ngem ibagak kadakayo, Uray ni Solomon iti isuamin a dayagna saan a nakawesan a kas iti maysa kadagitoy.+28 Ita, no ti Dios kawesanna a kasta dagiti mula iti talon nga adda ita nga aldaw ket inton bigat maipuruak iti urno, anian nga ad-adda pay a kawesannakayto, dakayo a bassitan iti pammati!+29 Gapuna sumardengkayon a mangsapsapul no ania koma ti kanenyo ken no ania koma ti inumenyo, ket sumardengkayon a maringringgoran unay;+30 ta amin dagitoy isuda ti bambanag a sigagagar a sapsapulen dagiti nasion iti lubong, ngem ni Amayo ammona a kasapulanyo dagitoy a banag.+31 Nupay kasta, agtultuloy a sapulenyo ti pagarianna, ket dagitoy a banag mainayonto kadakayo.+32 “Dikay agbuteng,+ bassit nga ipastoran,+ agsipud ta inanamongan ni Amayo ti panangited kadakayo ti pagarian.+33 Ilakoyo+ ti bambanag a kukuayo ket mangtedkayo kadagiti sagut ti asi.+ Agaramidkayo kadagiti supot a di marunot maipaay iti bagbagiyo, maysa a saan a pulos mapukaw a gameng iti langlangit,+ a sadiay ti mannanakaw di makaasideg ket ti sanga saan met a mangibus.34 Ta no sadino ti ayan ti gamengyo, sadiayto met ti ayan ti puspusoyo.+35 “Mabariksan koma dagiti lomoyo+ ken sigagangat dagiti pagsilawanyo,+36 ket dakayo agbalinkayo a kas kadagiti tattao nga agur-uray iti apoda+ inton agsubli manipud iti kasar,+ tapno iti idadatengna ken panagtuktokna+ madagdagus nga ilukatanda.37 Naragsak dagidiay adipen nga iti idadateng ti apoda masarakanna ida nga agbambantay!+ Pudno kunak kadakayo, Bariksannanto+ ti bagina ket pagsadagenna ida iti panganan ket umasidegto ket agserbi kadakuada.+38 Ket no dumteng iti maikadua a panagbantay, uray no iti maikatlo, ket masarakanna ida a kasta, naragsakda!+39 Ngem ammuenyo daytoy, a no ti bumalay naammuanna koma no iti ania nga oras nga umay ti mannanakaw, nagtultuloy koma a nagbantay ket saanna koma a binaybay-an a maserrek ti balayna.+40 Dakayo met, agtalinaedkayo a nakasagana, agsipud ta iti oras a saanyo nga ipagpagarup umay ti Anak ti tao.”+41 Idin kinuna ni Pedro: “Apo, sasawem kadi daytoy a pangngarig kadakami wenno kasta met iti isuamin?”42 Ket kinuna ti Apo: “Asino a pudpudno ti matalek a mayordomo,+ daydiay masirib,+ a dutokanto ni apona iti bagi dagiti agserserbi kenkuana tapno agtultuloy nga ipaayanna ida ti bingayda nga abasto a taraon iti umiso a tiempo?+43 Naragsak dayta nga adipen, no iti idadateng ni apona masarakanna nga ar-aramidenna ti kasta!+44 Ibagak kadakayo a sipupudno, Dutokannanto kadagiti amin a sanikuana.+45 Ngem no dayta nga adipen kunaennanto iti pusona, ‘Ni apok agtaktak nga umay,’+ ket rugianna a kabilen dagiti adipen a lallaki ken dagiti adipen a babbai, ket mangan ken uminum ken agbartek,+46 ti apo dayta nga adipen umayto iti aldaw a saanna nga in-inanamaen isuna ken iti oras a saanna nga ammo,+ ket dusaennanto iti kakaruan unay ket tudingannanto iti bingay a maikanunong kadagiti di matalek.+47 Kalpasanna dayta adipen a nakatarus iti pagayatan ni apona ngem saan a nagsagana wenno nagaramid maitunos iti pagayatanna mabautto iti mamin-adu.+48 Ngem ti maysa a saan a nakatarus+ ket iti kasta nagaramid iti bambanag a maikari kadagiti saplit mabautto iti sumagmamano.+ Kinapudnona, tunggal maysa a naikkan iti adu, adunto ti makalikaguman+ kenkuana; ket daydiay insaad dagiti tattao nga agaywan iti adu, kalikagumandanto kenkuana ti ad-adu ngem iti gagangay.+49 “Immayak a mangirugi iti apuy+ ditoy daga, ket ania pay ti tarigagayak no napasgedan daytan?50 Kinapudnona, addaanak iti pammautisar a pakabautisarak, ket anian ti panagrigrigatko agingga a malpas dayta!+51 Pagarupenyo kadi nga immayak mangted ti talna ditoy daga? Ay, saan, ibagak kadakayo, no di ket pannakabingbingay.+52 Ta manipud itan addanto lima a nabingbingay iti maysa a balay, tallo maibusor iti dua ken dua maibusor iti tallo.+53 Mabingbingaydanto, ama maibusor iti anak a lalaki ken anak a lalaki maibusor iti ama, ina maibusor iti anak a babai ken anak a babai maibusor iti inana, katugangan-a-babai maibusor iti manugangna-a-babai ken manugang-a-babai maibusor iti katuganganna-a-babai.”+54 Idin kinunana met kadagiti bunggoy: “No makakitakayo iti ulep a tumtumpuar kadagiti makinlaud a paset, dagus a kunaenyo, ‘Um-umay ti bagyo,’ ket agbanag a kasta.+55 Ket no makitayo a ti angin nga abagat agpuypuyupoy, kunaenyo, ‘Addanto nakaro a pudot,’ ket mapasamak dayta.56 Managinsisingpet, ammoyo no kasano a lasinen ti makinruar a langa ti daga ken ti tangatang, ngem kasano a saanyo nga ammo no kasano a lasinen daytoy a mismo a tiempo?+57 Apay a saankayo nga agipato met iti bagbagiyo no ania ti nalinteg?+58 Kas pagarigan, no mapmapanka iti maysa nga agturay a kaduam ti kabusormo iti linteg, rugiam ti umagawa, bayat nga addakayo iti dalan, tapno ilapsutmo ta bagim iti supiat kenkuana, tapno saannakanto a pulos isaklang iti sanguanan ti ukom, ket ti ukom iyawatnaka iti opisial ti pangukoman, ket ti opisial ti pangukoman ipisoknaka iti pagbaludan.+59 Kunak kenka, Sigurado a saankanto a makaruar manipud sadiay agingga a mabayadam ti kamaudianan a bassit a sinsilio a nababa unay ti pategna.”+


text:
Tengnga nga Amerika
Ti Tengnga nga Amerika wenno Sentral nga Amerika (Espaniol: América Central, América del Centro wenno Centroamérica) ket ti akin-abagatan unay, nga ismo a paset ti kontinente ti Amianan nga Amerika, a mangikapet iti Abagatan nga Amerika iti abagatan a daya. Ti Tengnga nga Amerika bineddengan babaen ti Mehiko iti amianan, ti Colombia iti abagatan a daya, ti Baybay Karibe iti daya, ken ti Taaw Pasipiko iti laud. Ti Tengnga nga Amerika ket buklen dagiti pito a pagilian: ti Belis, Costa Rica, El Salvador, Guatemala, Honduras, Nicaragua, ken Panama. Ti naipagkaykaysa a populasion ti Tengnga nga Amerika ket ti nagbaetan ti 41,739,000 (2009 karkulo)[1] ken 42,688,190 (2012 karkulo).[2]
Ti masa ti daga ti Tengnga nga Amerika ket addaan iti kalawa iti 523,780 kuadrado kilometro (202,230 sq mi),[1] wenno gangani a 0.1% iti rabaw ti Daga. Daytoy ket paset ti hotspot ti biodibersidad ti Mesoamerika, a gumay-at manipud ti akin-amianan a Guatemala aginggana ti sentral a Panama. Gapu ti kaadda dagiti nadumaduma nga heolohiko nga aktibo a tukki ken ti Bulkaniko nga Arko ti Tengnga nga Amerika, adu dagiti seismiko nga aktibidad iti daytoy a rehion. Kanayon a mapaspasamak dagiti panagbettak ti bulkan ken dagiti gingined; dagitoy a masna a didigra ket nagresultaan dagiti adu a pannakapukaw iti biag ken adu a tagikua.
Idi panawen ti sakbay ti Colombiano, ti Tengnga nga Amerika ket natagtagitao babaen dagiti patneng a tattao ti Mesoamerika, a naipangpangruna dagiti Mayan ken dagiti Aztec. Kalpasan kadagiti panagbanbanniaga iti Kaamerikan ni Christopher Columbus, dagiti Espaniol ket nangrugrugida a nangkolonia ti Kaamerikaan. Manipud idi 1609 aginggana idi 1821, kaaduan ti teritorio ti uneg ti Tengnga nga Amerika—malaksid dagiti daga nga agbalinto iti Belis ken Panama—ket tinurayan idi a kas ti Kapitania Heneral ti Guatemala. Kalpasan ti pannakagun-od iti wayawaya manipud ti España idi 1821, ti dati a Kapitania Heneral ket naisilpo idi iti Umuna nga Imperio ti Mehiko, ngem intono kuan ket pimmanaw manipud ti Mehiko tapno mangporma iti Pederal a Republika ti Tengnga nga Amerika, ken nagpaut daytoy manipud idi 1823 aginggana idi 1838. Dagiti pito a pagilian a kanungpalan a nagbalin a nawaya nga autonomo a pagpagilian, a nangrugi iti Nicaragua, Honduras, Costa Rica, ken Guatemala (1838), ken sinaruno babaen ti El Salvador (1841), kalpasanna ti Panama (1903), ken ti Belis (1981). Ita nga aldaw, kalpasan ti ad-adu ngem dua gasut a tawtawen iti sosial a riribok, naranggas a suppiat ken rebolusion, panglaw, sosial nga inhustisia ken ranggas ken nakaro pay laeng iti amin a paset ti Tengnga nga Amerika.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c "Central America: strategic information". Central America economic integration and cooperation handbook. Volume 1: Strategic information, organizations and programs (2013 nga ed.). Washington, D.C.: International Business Publications, USA. 2013. p. 8. ISBN 1-4387-4280-0.
- ^ a b Index Mundi (2012). "Population – Central America & the Caribbean". Index Mundi. Naala idi 2015-01-01.
- ^ Hubbard, K (2015). "The biggest cities in Central America". Central America statistics, facts & figures for every country. New York City: About.com. Naala idi 2015-01-01.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Central America. Columbia Encyclopedia, 6th ed. 2001–6. New York: Columbia University Press.
- American Heritage Dictionaries, Central America.
- WordNet Princeton University: Central America.
- Central America. Columbia Gazetteer of the World Online. 2006. New York: Columbia University Press.
- Hernández, Consuelo (2009). Reconstruyendo a Centroamérica a través de la poesía. Voces y perspectivas en la poesia latinoamericana del siglo XX. Madrid: Visor.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Tengnga nga Amerika idiay Wikimedia Commons


text:
Papeles:Flag of Texas.svg
Pakasaritaan ti papeles
Pinduten iti petsa/oras tapno makita ti papeles a kas naiparang iti dayta a panawen.
Panagusar iti papeles
Ti sumaganad kadagiti 12 a silpo ti pampanid iti daytoy a papeles:
- ISO 3166-2:US
- Listaan dagiti birngas ti estado iti Estados Unidos
- Listaan dagiti estado iti Estados Unidos babaen ti petsa a pinag-estado
- Listaan dagiti estado ken territorio iti Estados Unidos babaen iti populasion
- Listaan dagiti estado ken territorio iti Estados Unidos babaen ti densidad iti populasion
- Listaan dagiti estado ken territorio iti Estados Unidos babaen ti kadakkel
- Listaan dagiti napili a pasasao ti estado ken territoria iti Estados Unidos
- Texas
- Plantilia:Datos ti pagilian Republika iti Texas
- Plantilia:Datos ti pagilian Texas
- Plantilia:Wagayway
- Plantilia:Wagayway/dok
Global a panagusar ti papeles
Dagiti sumaganad a wiki ket agus-usar iti daytoy a papeles:
- Panagusar idiay af.wikipedia.org
- Panagusar idiay als.wikipedia.org
- Panagusar idiay ang.wikipedia.org
- Panagusar idiay an.wikipedia.org
- Panagusar idiay ar.wikipedia.org
- باكو
- تكساس
- أوستن (تكساس)
- قالب:معطيات الولايات المتحدة
- أرلينغتون (تكساس)
- مقاطعة أندرسون (تكساس)
- مقاطعة أندروز (تكساس)
- مقاطعة أنجيلينا (تكساس)
- مقاطعة أرانساس (تكساس)
- مقاطعة آرتشر (تكساس)
- مقاطعة آرمسترونغ (تكساس)
- مقاطعة أتاسكوسا (تكساس)
- مقاطعة أوستن (تكساس)
- مقاطعة بايلي (تكساس)
- مقاطعة بانديرا (تكساس)
- مقاطعة باستروب (تكساس)
- مقاطعة بايلور (تكساس)
- مقاطعة بي (تكساس)
- مقاطعة بل (تكساس)
- مقاطعة بيكسار (تكساس)
- مقاطعة بلانكو (تكساس)
- مقاطعة بوردين (تكساس)
- مقاطعة بوسك (تكساس)
- مقاطعة باوي (تكساس)
- مقاطعة برازوريا (تكساس)
- مقاطعة براتسوز (تكساس)
- مقاطعة بروستر (تكساس)
Kitaen ti adu pay a global a panagusar iti daytoy a papeles.


text:
Plantilia:Ammom kadi/Marso 31
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
- ... a ni Lord Byron (nailadawan) ket nakilaban idiay Griego a Gubat ti Wayawaya ken rinaraeman ti tattao idiay Gresia a kas nailian a bannuar?
- ... a ti Sydney ket maysa idi a penal a kolonia ken isu ti immuna a kolonia ti Britaniko idiay Australia?
- ... a ti Atenas ket isu ti kapitolio ken kadakkelan a siudad ti Gresia ken makunkuna pay a kas ti duyan ti Akinlaud a sibilisasion?
- ... a ti Shahnameh ("Ti Libro dagiti Ari") ket buklen dagiti agarup a 60,000 berso ken isu ti nailian nga epiko ti Iran ken dagiti mainaig pay a kagimongan?
- ... a ni Yuri Gagarin ket isu ti immuna a nagbaniaga ti akin-ruar a limbang?


text:
Plantilia:Ammom kadi/Enero 26
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
- ... a ni Theodore Roosevelt (nailadawan) ket isu ti kaubingan a Presidente ti Estados Unidos?
- ... a ti DNA ket maysa kadagiti tallo a kangrunaan a makromolekula a kammasapulan para kadagiti amin nga ammo a porma ti biag?
- ... a ti Imperio a Britaniko iti katurayanna, ket isu idi ti kadakkelan nga imperio iti pakasaritaan ken kangrunaan a bileg ti sangalubongan?
- ... a ti ateismo ket nagtaud manipud ti Griego nga ἄθeoς (atheos), a kayatna a sawen ket "awan ti dios wenno awan dagiti dios"?
- ... a ti siensia ket nanipud ti pagsasao a Latin a scientia a kayatna a sawen ket "pannakaammo"?


text:
Plantilia:Ammom kadi/Pebrero 6
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
- ... a ti Karayan Kongo (nailadawan) ket isu ti kaadaleman a karayan iti lubong, nga adda dagiti narukrukod a kaadalem iti sumurok a 220 m (720 kadapan)?
- ... a ti Mahabharata ket adda dagiti 1.8 a riwriw a dagup dagiti balikas ken agarup a mamin sangapulo nga at-atiddog urayno pagtiponen ti Iliad ken Odyssey ?
- ... a ni Ibn Battuta ket nagbaniaga ti adadu ngem 75,000 a milia (121,000 km) ken saan a nalabsan aginggana kadagiti sumaganad a 450 a tawtawen?
- ... a ti demokrasia ket nanipud ti pagsasao a Griego a dēmokratía a kayatna a sawen ket "turay ti tattao"?
- ... a ti Karayan Yangtze ket agayus ti maysa a panglima iti kalawa ti daga ti Republika dagiti Tattao iti Tsína"?


text:
Plantilia:Ammom kadi/Enero 22
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
- ... a ti Init (nailadawan) ket mangbukel ti agarup a 99.86% iti dagup a masa iti Sistema a Solar?
- ... a ti Australia ket isu ti kabassitan a kontinente iti lubong?
- ... a ti opisial a pagsasao ti Imperio a Bisantino idi 620 AD ket Latin?
- ... a ti Kuba ket adda iti bilang a 99.8% dagiti makaamo ti agbasa ken agsurat?
- ... a ti Doctrina Christiana ket isu ti immuna nga am-ammo a naimaldit a libro iti Pilipinas?


text:
Plantilia:Ammom kadi/Enero 30
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
- ... a ni Elvis Presley (nailadawan) ket isu ti immuna a nangiwaragawag ti panagidanglay ti tokar ti sangalubongan babaen ti satelite?
- ... a ti basketbol ket nagbalin a paset ti Olimpiada a programa idi 1936?
- ... a ti aldaw ket umat-atiddog ti agarup a 1.7 milisegundo ti tunggal maysa a siglo?
- ... a ni Papa Pio XI ket isu ti immuna a timmuray iti Siudad ti Batikano manipud idi napartuat a kas ti nawaya nga estado idi 11 Pebrero 1929?
- ... a ni Otto von Bismarck ket isu ti immuna a Kanselor ti Imperio nga Aleman?


text:
Maikadua a Sangalubongan a Gubat
Ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat (Ingles: World War II), ket maysa a sangalubonagan a suppiatan a nagpaut manipud idi 1939 ken nalpas idi 1945. Kaaduan a nairaman dagiti adu a pagilian ti lubong, a nairaman dagiti Nalatak a Kabilegan, ken nakaaramid ti dua a nagsuppiat nga agkakadua a milisia: ti Agkakadua ken ti Pagtayyekan. Daytoy ti kaaduan a naisapasap a gubat ti pakasaritaan, nga adda dagiti agarup a 100 a riwriw a tattao a nagserbi kadagiti unidad ti milisia. Iti kasasaad a "dagup a gubat", dagiti kangrunaan a nakibinglay ket nagikabilda kadagiti amin nga ekonomia, industria, ken sientipiko nga abilidad para iti panagserbi gubat a ganetget, a nagborra ti panakailasin a nagbaetan dagiti paisano ken milisia a rekursos. Namarkaan baaben kadagiti naimudinganMarked a paspasamak a pannakairaman kadagiti bunton pannakapatay kadagiti paisano, a mairaman ti Holokausto ken ti is-isu a panagusar ti nuklear nga armas iti pannakigubat, a nagbanagan ti 50 riwriw aginggana ti sumurok a 70 riwriw a natnatay. Dagitoy a natnatay ket makaaramid iti daytoy a gubat ti kaaduan ti natay iti pakasaritaan ti nagtagitaoan.[1]
Urayno ti Hapon ket nakigubgubat idin iti Tsina idi 1937,[2] ti gubat ket sapasap a naibagbaga a daytoy ket nagrugi idi 1 Septiembre 1939, iti panagraut iti Polonia babaen ti Alemania, ken dagiti simmaruno a panangideklara iti gubat iti Alemania babaen ti Pranses ken kaaduan kadagiti pagilian iti Imperio a Britaniko ken Mankomunidad. Ti Alemania ket kinayatna ti agipatakder ti maysa a dakkel nga imperio idiay Europa. Manipud ti naladaw a 1939 aginggan ti nasapa a 1941, kadagiti serie iti kampania ken dagiti tulag, ti Alemania ket nagparakma wenno pinarmekna iti kaaduana a kontinente ti Europa; iti tengnga ti Nasi-Sobiet a tulagan, ti agmangngamangnga bassit a Sobiet ket napno wenno bassit a naiparukma, nasakopan ken nangsilpo ti teritorio dagiti innem a Europeano a kaarubana, ti mairaman ti Polonia. Ti Britani aken ti mankomunidad ket nabatbati nga is-isu laeng ti kangrunaan a puersa a nagtultuloy a nakilablaban a sumipiat ti Aksis, a dagiti gubat ket nararamid idiay Amianan nga Aprika ken ti pay nabayagen a Gubat ti Atlantiko. Idi Hunio 1941, ti Aksis a Europa ket nagirugi ti panagraut iti Kappon ti Sobiet, a nakaited daytoy ti panagrugi ti kadakkelan a teatro ti daga iti pakasaritaan ti gubat, a nakabedbed daytoy kadagiti kangrunaan a paset dagiti Aksis a puersa ti milisia. Idi Disiembre 1941, ti Hapon, a maipanggepanna ti mangituray iti Asia, ket timmipon iti Aksis, ti panagdaruros iti Estados Unidos ken dagiti tagikua ti Europa idiay Taaw Pasipiko, ken napardas a nangparukma ti kaaduan iti Akinlaud a Pasipiko.
Ti panagabanse ti Aksis ket naipasardeng idi 1942, kalpasan a ti Hapon ket napaay kadagiti serie iti gubgubat ken dagiti Europeano a tropa ti Aksis ket naabakda idiay Amianan nga Aprika ken, mangikeddeng, iti Stalingrad. Idi 1943, nga adda dagiti serie iti panakaabak ti Alemania idiay Dumaya a Europa, ti Aliado a panagraut iti Pasista nga Italia, ken dagiti panagballigi ti Amerikano idiay a Pasipiko, ti Aksis ket napukawna ti kaessemanna ken nangaramid kadagiti estratihiko a panagsanod kadagiti amin a sanguanan. Idi1944, dagiti lUmaud a Kumaduaan ket rinautda ti Pransia, bayat a ti Kappon ti Sobiet nakagun-od met laeng kadagiti amin a napukawna a teritorio ken rinautna ti Alemania ken dagiti kumaduaanna. Ti gubat idiay Europa ket simmardent iti panakatiliw iti Berlin babaen dagiti tropa ti Sobiet ken Polako ken ti simmaruno a awan kondisionna a panagsuko ti Alemania idi 8 Mayo 1945. Idi panawen ti 1944 ken 1945 ti Estado sUnidos ket inabakna ti marina ti Hapon ken natiliwna dagiti nangruna nga is-isla iti Laud a Pasipiko, a nangtinnag kadagiti bomba nga atomiko iti dayta a pagilian idi ti panagraut iti Hapon a Purpuro ("Balay nga Is-isla") ket nagbalin a nagarasugas. Ti gubat idiay Asia ket nagsardeng idi 15 Agosto 1945 idi ti Hapon ket immannurot a sumuko.
Ti dagup a panagballigi dagiti Kumaduaan kadagiti Aksis idi 1945 ket nagpasardeng iti daytoy a suppiat.Ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat ket nangibalbaliw ti politiko a panagitaratar ken sosial a patakder iti lubong. Ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (Ingles: UN) ket naipatakder tapno makaayaywan para iti internasional a panagtitinnulongan ken mangipawil kadagiti sumakbay a suppiatan. Dagiti nalatak a kabilegan ket isuda ti nagballigi iti gubat-ti Estados Unidos, Kappon ti Sobiet, Tsina, Britania, ken Pransia ken nagbalin dagitoy a permanente a kameng iti Salaknib a Konsilol ti Nagkaykaysa a Pagpagilian.[3] Ti Kappon ti Sobiet ken ti Estados Unidos ket rimsuada a kas kadagiti agsinuppiat a nalatak a kabilegan, a nakaaramid daytoy ti entablada ti Nalamiis a Gubat, a nagbayag para kadagiti sumaruno a 46 a tawtawen. Iti kabayatan, ti impluensi dagiti nalatak a bileg ti Europa ket nagrugrugi ti panakaapdayda, bayat a ti dekolonisasion iti Asia ken Aprika ket nagrugi. Kaaduan kadagiti pagilian a nadadaelan kadgiti industriada ket immakarda iti ekonomia a panagungar. Ti politiko a panagtitipon, a naipangpangruna ti idiay Europa, ket rimsua gapo kadagiti ganetget a panagtalinaed kadagiti pannakibiang kalpasan ti gubat.
Dagiti linaon
Kronolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti panagrugi iti gubat ket sapasap a naam-ammuan nga idi 1 Septiembre 1939, iti panagrugi ti [Panagraut iti Polonia|Aleman a panagraut iti Polonia]]; ti Britania ken Pransia ket nagideklara ti gubat iti Alemani a kalpasan daytoy ti dua nga aldaw. Dagiti sabsabali a petsa para iti panagrugi iti gubat ket mairaman ti panagrugi iti Maikadua a Gubat ti Sino-Hapon idi 7 Hulio 1937.[4][5]
Dagiti dadduma ket sumorsurotda ti Britaniko a historiador a ni A. J. P. Taylor, nga isu ket nagtengtengngel a ti Gubat ti Sino-Hapon ken ti gubat idiay Europa ken dagiti koloniana ket nagpapadada a rimsua ken dagiti dua ket naitipon idi 1941. Daytoy nga artikulo ket agususar ti kadaywan a panagipetsa. Dagiti dadduma pay a petsa ti panagrugi ket sagpaminsan a nausar para iti Maikadua a Sangalubongan a Gubat ket mairaman ti Italiano a panagraut iti Abisinia idi 3 Oktubre 1935.[6]
Ti husto a petsa iti pannakalpas ti gubat ket saan pay nga unibersal a inannurotan. Daytoy ket naipalplatiing a ti gubat ti ket nalpasan iti panagisardeng ti gubat iti 14 Agosto 1945 (V-J nga Aldaw), a saan a ti pormal a panagsulo ti Hapon (2 Septiembre 1945); iti daduma a pakasaritaan ti Europa, daytoy ket nagsardeng idi V-E nga Aldaw (8 Mayo 1945). Nupay kasta, ti Tulag iti Kappia iti Hapon ket saan a napirmaan aginggana idi 1951,[7] ken iti Alemania ket saan aginggana idi 1990.[8]
Napalabas[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Umuna a Sangalubongan a Gubat ket nangbalbaliw ti politika a mapa, ti panakaabak dagiti Katengngaan a Bileg, a mairaman ti Austria-Hungaria, Alemania ken ti Imperio nga Otomano; ken ti 1917 panag-agaw ti Bolshevik ti bileg idiay Rusia. Ti kabayatan, dagiti agdama a nangabak a Kumaduaan a kas ti Pransia, Belga, Italia, Gresia ken Romania ket nakagun-odda kadagiti teritorio, bayat nga adda dagiti baro nga estado a napartuat idi gapu ti panakarebba iti Austria-Hungria ken dagiti imperio ti Ruso ken Otomano.
Iti kalpasan a nagbanagan ti gubat, ti iredentista ken rebankista a nationalismo ket nagbalin a nangruna kadagiti adu nga estado ti Europa. Ti rebankismo ken rebankismo ket napigsa idi idiay Alemania gapu iti naisangsangayan a teritorial, kolonial, ken busbos a napukpukaw a nagun-od gapu ti Tulag iti Versailles. Babaen ti tulag, ti Alemania ket nakapukaw ti agarup a 13 a porsiento ti balayna a teritorio ti ken amin kadagiti ballasiw taaw a teritoriona, bayat a naiparparit ti panagikapet kadagiti sabsabali nga estado, ti panagsupapak ket nasken, ken naikkan ti patingga no kasano ti kadakkel ken kapabilidad ti siiigam a buyot dagiti pagilian.[9] Ti kabayatan, ti Sibil a Gubat ti Rusia ket nangirugi ti pannakapartuat iti Kappon ti Sobiet.[10]
Ti Imperio nga Aleman ket narunaw idi idiay Aleman a Rebolusion iti 1918–1919, ken napartuat ti maysa a demokratiko a gobierno, a naam-ammuan idi a kas ti Weimar a Republika. Ti pannakigubatan a paset ti panawen ket nakakita kadagiti panagriri a nagbaetan dagiti agsupsuporta dagiti baro a republika ken dagiti nagubsang a kasuppiatan dagiti kanawan ken kanigid. Urayno ti Italia ket maysa a kumaduaan ti diplomatiko a tulagan ket nakagun-od kadagiti teritorio, dagiti Italiano a nationalista ket nakaugetda gapu kadagiti nikarkari a naaramid babaen ti Britania ken Pransia a mangpatalged ti iseserrek ti Italiano iti gubat ket saan a natungpalan ti nagtutulagan ti kappia. Manipud idi 1922 aginggan idi 1925, ti pasista a tignay nga indauloan babaen ni Benito Mussolini ket nagagaw ti bileg idiay Italia nga adda ti nasionalista, totalitariano, ken panagtitipon dagiti klase a programa a nangikkat ti representatibo a demokrasia, namedmedan ti sosialista, kanigid a payak ken dagiti liberal a puersa, ken nagkamat ti maysa nga agresibo ganganaet nga annuroten a mangipunta ti panagpilit a panagpanday ti Italia a kas maysa a bileg ti lubong—ti maysa a "Baro nga Imperio a Romano".[11] Idiay Alemania, ti Nasi a Partido nga indauloan babaen ni Adolf Hitler ket nagkamkamat a mangibangon ti pasista a gobierno idiay Alemania. Ti kaadda ti rugi ti Nalatak a Panagsagsagaba, ti domestiko a panagsuporta para kadagiti Nasi ket dimmakkel ken, idi 1933, ni Hitler ket naidutok idi a kas ti Kanselor iti Alemania. Iti kalpasan a nagbanagan ti Reichstag a puor, ni Hitler ket nagpartuat ti estado a totalitariano nga adda laeng ti maymaysa a partido nga indauloan babaen dagiti Nasi.[12]
Ti Kuomintang (KMT) a partido idiay Tsina ket nangirugi ti maysa a panagkaykaysa a kampania a sumuppiat kadagiti rehional nga agtagtagikua kadagiti dagdaga ken napagkaykaysada ti Tsina idi tengnga ti 1920 a panawen, ngen isudan idin ket nairamanda ti maysa a sibil a gubat a kasuppiat kadagiti dati nga Insik a komunista a kumaduaanna.[13] Idi 1931, ti maysa a dumakdakkel a militaristiko nga Imperio a Hapon, a nabayagen a nagkamkamat ti panagimpluensia idiay Tsina[14] a kas ti umuna nga addang a nakitkita ti gobiernona a kas ti karbengan a panagturay ti Asia ti pagilian, ket inusarda ti Mukden a Pasamak a kas gapu a panagrugi ti panagraut ti Manchuria ken mangibangon ti tirtiris nga estado iti Manchukuo.[15] Gaputa nakapsut unay nga agresista ti Hapon, ti Tsina ket nagkidkidaw idiay Liaga ti Pagpagilian para iti tulong. Ti Hapon ket nagikkat manipud ti Liga ti Pagpagilain kalpasan a daytoy ket naipato para iti panagrautna ti Manchuria. Dagitoy dua apagilian ket nakilablabanda nadumaduma a gubat, iti Shanghai, Rehe ken Hebei, aginggana ti Tanggu a Panagsardeng ti Panagdangadang ket napirmaan idi 1933. Kalpasan daytoy, dagiti puersa ti Insik a boluntario ket nagtultuloyda nga agresista kadagiti panagriribok ti Hapon idiay Manchuria, ken Chahar ken Suiyuan.[16]
Ni Adolf Hitler, a kalpasan ti maysa a saan anagballigi a panagpadas a panagipalladaw ti gobierno ti Alemania idi 1923, ket nagbalin a ti Kanselor ti Alemania idi 1933. Isu ket nagikkat ti demokrasia, a nagitakder ti radikal, napaayatan ti maipapan ti puli a panagbaliw ti urnos ti lubong, ken nagrugi ti nawatiwat a panagarmas manen akampania.[17] Ti kabayatan, ti Pransia, tapno makagun-od kadagiti kumaduaanna, ket pinalubosanna ti Italia idiay Ethiopia, a kinaykayat ti Italia a tagikuen. Daytoy apasamak ket napakaro idi nasapa a 1935 iditi Teritorio iti Saar Basin ket legado idi a naitipon iti Alemania kenni Hitler ken sinuppiatna ti Tulag iti Versailles, pinardasanna ti panagarmasna manen a programa ken nagipanguna ti konskripsion.[18]
Iti panagnamnama a mapasardeng ti Alemania, ti nagkaykaysa a Pagarian, Pransia ken Italia ket nagporma ti Stresa a Sanguanan. Ti Kappon ti Sobiet, ket nadanagan gapu ti dagiti gandat ti Alemania a panagtiliw ti nawatiwat a luglugar ti dumaya a Europa, ket nagsurat ti maysa a tulagan iti agsinnaranay a panagtulong ti Pransia. Sakbay daytoy a nagrugi, ti Pranko-Sobiet a tulag ket nasken idi a mapan ti burokrasia iti Liga iti Pagpagilian, a nakaaramid daytoy nga awan ti kagatna.[19][20] Nupay kasta, idi Hunio 1935, ti Nagkaykaysa a Pagarian ket nagaramid ti maysa a nawaya a tulagan ti marina nga adda ti Alemania, a nagpasayaat dagiti dati a gawidan. Ti Estados Unidos, ket nagdandanag kadagiti napaspasamak idiay Europa ken Asia, ket nangipasa ti Neutralidad a Tignay idi Agosto.[21] Idi Oktubre, ti Italia ket rinautna ti Ethiopia, ken ti Alemania ket isisu laengen idi ti kangrunaan a Europeano a pagilian nga agsupsuporta ti panagraut. Ti Italia nangikkat ti panagsuppiatna ti gandat ti Alemania nga agsagepsep ti Austria.[22]
Ni Hitler ket kinaritna ti Versailles ken Dagiti Tulag ti Locarno a tultulag babaen ti remilitarisasion ti Rhineland idi Marso1936. Isu ket nakaawat ti bassit a panagsungbat manipud kadagiti dadduma a bileg ti Europa.[23] Idi nangrugi ti Sibil a Gubat ti Espania idi Hulio, ni Hitler ken Mussolini ket nagsuporta ti pasista ken autoritariano a puersa ti nationalista kadagiti sibil a gubatda a sumuppiat ti sinupurtaran ti Sobiet a Spaniol Republika. Dagitoy dua a bangir ket nagusar iti daytoy a suppiat ti mangpadas kadagiti baro nga armas ken pamay-an ti pannakigubat,[24] a dagiti Nationalista ket nangabakda ti gubat idi nasap a 939. Idi Oktubre 1936, ti Alemania ken Italia ket nagporma ti Roma-Berlin nga Aksis. Kalpasan ti maysa a bulan, ti Alemania ken Hapon ket nagpirmada ti Kontra-Komintern a Tulag, a tiniponan ti Italia ti simmaruno a tawen. Idiay Tsina, kalpasan ti Xi'an a Pasamak ti Kuomintang ken dagiti puersa ti komunista ket nakitinnulagda ti panagsardeng ti suppiat tapno mairepresentada ti maysa a nagkaykaysa a sanguanan a mangsuppiat ti Hapon.[25]
Dagiti pasamak sakbay ti gubat[urnosen | urnosen ti taudan]
Panagraut iti Etiopia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Maikasua nga Italo–Abisinio a Gubat ket maysa idi a nabiit a kolonial agubat a nangrugi idi Oktubre 1935ken nalpas idi Mayo 1936. Ti gubat ket naglabanan a nagbaetan dagiti siiigam a puersa ti Pagarian iti Italia (Regno d'Italia) ken dagiti siiigam a puersa iti Etiopiano nga Imperio (a naam-amm-an pay a ti Abisinio). Ti gubat ket nagbanagan ti milisia a panagsakup iti Etiopia ken ti panakaikapet kadagiti baro a napartuat a kolonia ti Italiano a Daya nga Aprika (Africa Orientale Italiana, wenno AOI); iti maipatinayon, daytoy ket nakaiparang ti kakapsut iti Liga dagiti Pagpagilian a kas maysa a puersa ti panagpreserba ti kappia. Ti Italia ken Etiopia ket kameng idi dagitoy a dua a pagpagilian, ngem ti Liga ket awan ti inaramidna nga idi ti naudi ket nalawag a naglabsing ti bukod nga Artikulo X ti Liga.[26]
Sibil a Gubat ti Españia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Alemania ken Italia ket nangipabulod ti suporta ti Nationalista nga insureksion lnga indauloan babaen ni heneral Francisco Franco idiay España. Ti Kappon ti Sobiet ket nagsuporta ti pannakaikapet ti adda a gobierno, ti Espaniol a REpublika, a nakapakpakita ti kumanigid a kakaykayatanna. Ti Alemani ken USSR inusarda daytoy a palikud a gubat a kas maysa nga opurtunidad a mangsubok kadagiti napasayaat nga armas ken taktika. Ti naigagara a Panagbomba iti Guernica babaen ti Aleman a Condor a Sangaarbanan idi Abril 1937 ket nagiparawad ti nawatiwat a panagdandanag a ti sumaruno a nangruna a gubat ket agiraman ti nakaro nga aligaget a panagraut a panabomba dagiti paisano.[27][28]
Panagraut ti Hapon iti Tsina[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi Hulio 1937, ti hapon ket tiniliwna ti dati nag imperial nga Insik a kapitolio iti Beijing kalpasan a nagidurog ti Rangtay Marco Polo a Pasamak, a nagpatinggaan ti Hapon a kampania a mangraut ti amin a Tsina.[29] Dagiti Sobiet ket pinardasanda apinirmaan ti maysa a di-naranggas atulag iti Tsina tapno mangipabulod ti suporta a materiales, a nagpataud ti pannakapalpas ti dati a pagtitinnulongan ti Alemania ken Tsina. Ni Heneralissimo Chiang Kai-shek nangibaniaga dagii bukodna a kalaingan a buyot tapno agsalaknib ti Shanghai, ngem kalpasan ti tallo a bulan a panakilablaban, ti Shanghai ket natnag. Dagiti Hapon ket nagtultuloyda a nagidurduron kadagiti puersa ti Insik, ti panakatiliw ti kapitolio ti Nanking idi Disiembre 1937 ket nagitalek ti Nanking a Nadawen apanagpapatay.
Idi Hunio 1938, dagiti puersa ti Insik pinasardengda dagiti panagiduron ti Hapon babaen ti panaglayos ti Duyaw a Karayan; daytoy a namayan ket nakaited ti panawen para iti panagisagana dagiti Insik kadagiti panagsalaknibda idiay Wuhan, ngem ti siudad ket natiliw idi Oktubre.[30] Dagiti panagballigi ti milisia ti Hapon ket saan a nagyeg ti panakarebba iti Insika resitansia a ninamnama a magun-od ti Hapon, embes ket ti gobierno ti Tsina ket immalis idiay kaunegan ti Chongqing ken nagtultuloy a nakigubat.[31]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Kalpasan ti panagtinnag iti Maikatlo a Republika iti Pransia idi 1940, ti de facto a gobierno ket ti Turay ti Vichy. Nagibalin kadagiti mayat dagiti pagtayyekan nga annuroten aginggana idi Nobiembre 1942 a nagbatbati a pormal nga agmangngamangnga. Ti Nawaya a Puersa a Pransia, nga agnaed idiay Londres, ket naibigbigan dagiti Agkakadua a kas ti opisial a gobierno idi Septiembre 1944.
- ^ 23 Agosto 1939, ti USSR ken Alemania nagpirma da iti saan a managriribok a tulag, sektreto a biningbingay to Daya nga Europa iti global nga inpluensia. Ti panagisardeng ti gubat ti USSR iti Hapon idi 16 Septiembre 1939; rinaut ti Polandia idi 17 Septiembre 1939; rinaut ti Pinlandia idi 30 Septiembre 1939; pinilit nga innayon dagiti estado ti Baltiko idi Hunio 1940; innala ti akindaya a Romania idi 4 Hulio 1940. idi 22 Hunio 1941, ti USSR ket rinauot babaen ti Pagtayyekan ti Europa; ti USSR ket timmipon kadagiti pagilian a makilablaban kadagiti pagtayyekan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Sommerville, Donald (2008). Ti Kompleto a Nailadawan a Pakasaritaan iti Maikadua a Sangalubongan a Gubat: Ti Autoritario apanakaidatag iti Kadaksana Suppiat iti Pakasaritaan ti Nagtagitaoan nga adda ti Panagusig dagiti Naikeddengan a Panagsarak ken Naisangayan a Nagsuppiatan. Lorenz Books. p. 5. ISBN 0-7548-1898-5.
- ^ Barrett, David P; Shyu, Lawrence N (2001). Ti Tsina iti kontra Hapon a Gubat, 1937–1945: politiko, kultura ken kagimongan. Tomo 1 kadagiti Panagadal iti moderno a Pakasaritaan ti Tsina. New York: Peter Lang. p. 6. ISBN 0-8204-4556-8.
- ^ Ti Salaknib a Konseho ti UN, naala idi Mayo 15, 2012
- ^ Chickering, Roger (2006). Ti Lubong iti Dagup a Gubat: Sangalubongan a Suppiat ken dagiti Politiko ti Panagdadael, 1937–1945. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. p. 64. ISBN 0-275-98710-8. Naala idi 15 Nobiembre 2009.
- ^ Fiscus, James W (2007). Kritikal a Perspektibo iti Maikadua a Sangalubongan a Gubat. Rosen Publishing Group. p. 44. ISBN 1-4042-0065-7. Naala idi 15 Nobiembre 2009.
- ^ (Ben-Horin, Eliahu (1943). Ti Tengnga a Daya: Nagsasabtan iti Pakasaritaan. W. W. Norton & Co. p. 169; Taylor, A. J. P (1979). Kasano ti Panagrugrugi dagiti Gubat. Hamilton. p. 124. ISBN 0241100178; Yisreelit, Hevrah Mizrahit (1965). Panagadal ti Asia ken Aprika, p. 191). Para iti 1941 kitaen ti (Taylor, A. J. P (1961). Ti Taudan iti Maikadua a Sangalubongan a Gubat. Hamilton. p. vii; Kellogg, William O (2003). Amerikano a Pakasaritaan ti Nalaka a Pamay-an. Edukasianal a Serie ni Barron. p. 236 ISBN 0764119737). Adda pay dagiti kapanunutan a ti Umuna a Sangalubongan a Gubat ken ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat ket agpadpada a paset iti "Sibil a Gubat ti Europa" wenno "Maikadua a Tallopulo a Tawen a Gubat". (Canfora, Luciano; Jones, Simon (2006). Demokrasia idiay Europa: Maysa a Pakasaritaan iti Ideolohia. Wiley-Blackwell. p. 155. ISBN 1405111313; Prin, Gwyn (2002). Ti Puso iti Gubat: Iti Bileg, Suppiat ken Obligasion iti Maikaduapulo ket Maysa a Siglo. Routledge. p. 11. ISBN 0415369606).
- ^ Masaya, Shiraishi (1990). Ti Pannakibiang ti Hapon iti Bietnam, 1951–1987. SEAP a Pagipablaakan. p. 4. ISBN 0-87727-122-4.
- ^ "Dagiti Panakibiang ti Alemania-Amerikano – Tulag iti Kinaudi a Nagbanagan a Maipangngep iti Alemania (dua a manayonan ti uppat)". Usa.usembassy.de. Naala idi 29 Enero 2012.
- ^ Kantowicz 1999, p. 149
- ^ Davies 2008, pp. 134–140
- ^ Shaw 2000, p. 35
- ^ Bullock 1962, p. 265
- ^ Preston 1998, p. 104
- ^ Myers 1987, p. 458
- ^ Smith 2004, p. 28
- ^ Coogan, Anthony (Hulio 1993). "Dagiti Boluntario a Buyot iti Amianan a daya a Tsina". Pakasaritaan Tatta nga Aldaw 43. Naala idi 14 Nobiembre 2009. "Nupay nga adda dagiti tropa nga Insik idiay Amianan a daya a nakasanud idiay abagatan, adda dagiti napalab-og babaen dagiti nagpaspasanga Buyot tiHapon ken nakasangoda idi ti panagpili iti panagresista a daytoy ket naisuppiat kadagiti bilbilin, wenno suuko. Adda dagiti nagbilbilin a simmuko, a nakagun-od ti nagato nga opisina iti tirtiris a gobierno, ngem dagiti dadduma nakilabanda kadgiti nagparparmek. Dagiti puersa a binibilinda ket isu dagityo ti immuna a buyot dagiti boluntario"
- ^ Brody 1999, p. 4
- ^ Zalampas 1989, p. 62
- ^ Record 2005, p. 50
- ^ Mandelbaum 1988, p. 96
- ^ Schmitz, David F (2001). Ti Immuna a nasirib a Tao. Rowman & Littlefield. p. 124. ISBN 0-8420-2632-0.
- ^ Kitson 2001, p. 231
- ^ Adamthwaite 1992, p. 52
- ^ Graham 2005, p. 110
- ^ Busky 2002, p. 10
- ^ Barker, A. J (1971). Invasion of Ethiopia 1936. Ballantine Books. pp. 131–2. ISBN 0-345-02462-1.
- ^ Beevor, Antony (2006). Ti Gubat par aiti España: Ti Sibil a Gubat ti España 1936–1939. Londres: Phoenix. pp. 258–260. ISBN 0-7538-2165-6.
- ^ Budiansky, Stephen (2004). Bileg ti Angin : Dagiti lallaki, Dagiti Makina, ken dagiti Kapanunotan a Nangrebulosionario ti Gubat, manipud ti Kitty Hawk aginggana ti Golpo a GubatII. Londres: Viking. pp. 209–211. ISBN 0-670-03285-9.
- ^ Fairbank, John King; Feuerwerker, Albert; Twitchett, Denis Crispin (1986). Ti Cambridge a pakasaritaan iti Tsina. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. pp. 547–551. ISBN 0-521-24338-6.
- ^ Fairbank, John King; Feuerwerker, Albert; Twitchett, Denis Crispin (1986). Ti Cambridge a pakasaritaan iti Tsina. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. p. 566. ISBN 0-521-24338-6.
- ^ Taylor, Jay (2009). Ti Heneralissimo: Ni Chiang Kai-shek ken ti panagsagsagaba para iti moderno a Tsina. Unibersidad ti Harvard a Pagmalditan. pp. 150–152. ISBN 978-0-674-03338-2.


text:
Plantilia:Ammom kadi/Mayo 10
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
- ... a ni William R. King (nailadawan) ket isu ti kabiitan ti pautna a nagserbi a kas Bise Presidente iti Estados Unidos?
- ... a ti Alemania ket maysa kadagiti kameng a nangibangon ti Europeano a Komunidad idi 1957?
- ... a ni Mahoma ket isu idi ti nangbangon iti relihion ti Islam?
- ... a ti Partido Republikano ket isu ti kaaduan a nangituray kadagiti nailian a politika ti Estados Unidos idi paset ti panawen ti 1860-1932?
- ... a ti pagsasao a Tseko ket ammo a kas ti Bohemio iti Ingles aginggana idi naladaw a maika-19 a siglo?


text:
Plantilia:Ammom kadi/Septiembre 21
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
- ... a ti Baybay Mediteraneo (nailadawan) ket nanaganan manipud ti Latin a balikas ti mediterraneus a kayatna a sawen ket "akin-uneg a daga" wenno "iti tengnga ti daga" (manipud ti medius, "tengnga" ken terra, "daga")?
- ... a ti Atenas ket isu ti kapitolio ken kadakkelan a siudad ti Gresia ken makunkuna pay a kas ti duyan ti Akinlaud a sibilisasion?
- ... a ti Mahabharata ket addaan kadagiti 1.8 a riwriw a dagup dagiti balikas ken agarup a mamin sangapulo nga at-atiddog urayno pagtiponen ti Iliad ken Odyssey ?
- ... a ti Gubat ti Tallopulo a Tawen ket isu kadagiti kapautan ken kaaduan a nakadadael a suppiatan iti Europeano a pakasaritaan, ken ti maysa a kapautan a nagtultuloy a gubgubat iti moderno a pakasaritaan?
- ... a ti dusa iti patay ket agdama pay laeng nga us-asaren babaen dagiti 58 a pagilian?


text:
Fontvieille, Bouches-du-Rhône
Nagsasabtan: 43°43′40″N 4°42′35″E / 43.7278°N 4.7097°E
Ti Fontvieille (Oksitano: Fòntvielha) ket maysa a komuna ti Bouches-du-Rhône a departamento idiaya akin-abagatan a Pransia.
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy a komuna ket napartuat idi 1790, manipud kadagiti teritorio ti Arles.
Populasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti mabisbisita[urnosen | urnosen ti taudan]
- molino ti angin ti Alphonse Daudet
- Barbegal nga akuedukto ken molino, ti Romano a molino ti angin apasdek a mabirukan idiay teritorio ti daytoy a komuna.
Dagiti singin nga ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Fontvieille ket naisingin iti Santa Maria a Monte, Italia, manipud idi 1991.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Fontvieille, Bouches-du-Rhône idiay Wikimedia Commons


text:
Baro a Guinea
Ti Baro a Guinea (ammo pay a kas Tok Pisin: Niugini, Olandes: Nieuw-Guinea, ken Indones: Papua; historikal: Irian/ Irian Jaya) ket ti dakkel nga isla idiay abagatan a laud ti Taaw Pasipiko. Daytoy ti maikadua a kadakkelan nga isla iti lubong, kalpasan ti Greenland, ken sakupenna ti kalawa iti daga ti 786,000 km2.
Dagiti linaon
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Baro a Guinea ket maysa nga isla idiay amianan ti kontinente ti Australia. Daytoy ket insalumina babaen ti Baybay Arafura iti laud ken ti Kipet Torres ken ti Baybay Koral iti daya. Sagpaminsan pay a naikedkeddeng a ti akindaya unay nga isla ti Purpuro Malayo, daytoy ket mabirukan iti amianan ti Top End ti Australia, Golpo ti Carpentaria ken ti Peninsula Rawis York, ken laud ti Purpuro Bismarck ken ti Purpuro ti Is-isla Solomon.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Jared Diamond, Guns, Germs, and Steel. A short history of everybody for the last 13'000 years, 1997.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Baro a Guinea idiay Wikimedia Commons


text:
Antonio Vivaldi
Ni Antonio Lucio Vivaldi (4 Marso 1678 – 28 Hulio 1741), a nabiengasan ti il Prete Rosso ("Ti Nalabbasit a Padi") gapu ti nalabbasit a buokna, ket maysa idi a Benesiano Barok a komposer, padi, ken birtuoso a biolinista, a naipasngay idiay Benesia. Isu ket mabigbigan a kas maysa kadagiti kalatakan a Barok a kompositor, ti inpluensiana ti las-ud ti kabibiagna ket nawatiwat iti kadagupan ti Europa. Ni Vivaldi ket nagruna anamammoan para iti panagpartuat kadagiti instrumento a tokar, a naipangpangruna para iti biolin, ken dagiti pay sagrado a koro nga obobra ken dagiti sumorok a 40 nga opera. Ti kadayegan anaamammoan nga obrana ket ti serie dagiti biolin a tokar a naamammoan a kas ti Ti Uppat a Tiempo.
Adu kadagiti pinarpartuatna ket naisurat para kadagiti musika ti babbai a kadkadua iti Ospedale della Pietà, ti kamara dagiti napanawan nga ububbing a nagtarabahoan ni Vivaldi manipud idi 1703 aginggana idi 1715 ken manipud idi 1723 aginggana idi 1740. Ni Vivaldi ket nagballigi pay ti panakaentablada kadagiti operana idiay Benesia, Mantua ken Vienna. Kalpasan ti pakayamammona kenni Emperador Karlos VI, ni Vivaldi napan idiay Vienna a nagnamnama nga isu ket maipangruna. Ti Emperador ket pimmusay kalpasan idi simmangpet ni Vivaldi, ken ti komposer ket natay nga agpalpalama, nga awan ti natalinaay a pagtaudan ti matgedan.
Ngem ti musika ni Vivaldi ket nasayaat a naawawat idi la-ud ti kabibiagna, ngem daytoy ket naapday ti kinadayegna aginggana idi adda ti nasiglat a panagpabaro idi umuna a gudua ti maika-20 a siglo. Tatta nga aldaw, ni Vivaldi ket mairanggo kadagiti kadayegan ken nawatiwat a nairehistro a Barok a komposer.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Paammo
Taudan / Adu pay a mabasbasa
- Brizi, Bruno, "Maria Grazia Pensa" iti Musika ken Sursurat, Tomo. 65, Tomo. 1 (Ene., 1984), pp. 62–64
- Bukofzer, Manfred (1947). Musika iti Barok a Panawen. New York, W. W. Norton & Co. ISBN 0-393-09745-5.
- Cross, Eric (1984). Panagrepaso iti I libretti vivaldiani: recensione e collazione dei testimoni a stampa by Anna Laura Bellina;
- Formichetti, Gianfranco Venezia e il prete col violino. Vita di Antonio Vivaldi, Bompiani (2006), ISBN 88-452-5640-5.
- Heller, Karl Antonio Vivaldi: Ti Nalabbasit a Padi ti Benesia, Amadeus Press (1997), ISBN 1-57467-015-8
- Kelly, Sarah Bruce, Ti Annina ti Nalabbasit a Padi, 2009 Bel Canto Press, ISBN 978-0-578-02566-7
- Kelley, Sarah Bruce, Vivaldi's Muse, 2011 Bel Canto Press, ISBN 978-0-9836304-0-1
- Kolneder, Walter Antonio Vivaldi: Dagiti Dokumento ti Biagna ken Obobra, C F Peters Corp (1983), ISBN 3-7959-0338-6
- Quick, Barbara, Dagiti Birhen ni Vivaldi (nobela), HarperCollins (2007), ISBN 978-0-06-089052-0.
- Robbins, H.C., Vivaldi: Boses iti Barok, Unibersidad ti Chicago a Pagmalditan, 1996 ISBN 0-226-46842-9
- Romijn, André. Dagiti Nailemlemmeng a Dangngay: Ti Nalimed a Biag ni Antonio Vivaldi, 2007 ISBN 978-0-9554100-1-7
- Selfridge-Field, Eleanor (1994). Benetiano nga Instrumento a Musika, manipud kenni Gabrieli aginggana kenni Vivaldi. New York, Dover Publications. ISBN 0-486-28151-5.
- Talbot, Michael, Antonio Vivaldi, Insel Verlag (1998), ISBN 3-458-33917-5
- Talbot, Talbot: "Antonio Vivaldi", Grove Music Online, ed. L. Macy (Naala idi 26 Agosto 2006), (umannamon a panagserrek)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Antonio Vivaldi idiay Wikimedia Commons
- 1678 a pannakaipasngay
- 1741 nga ipupusay
- Tattao nga Italiano ti maika-17 a siglo
- Tattao nga Italiano ti maika-18 a siglo
- Dagiti kompositor ti maika-17 a siglo
- Dagiti kompositor ti maika-18 a siglo
- Dagiti Barok a kompositor
- Dagiti Italiano a kompositor
- Dagiti kompositor para iti biolin
- Dagiti kompositor para iti tselo
- Dagiti kompositor ti opera
- Dagiti Italiano a biolinista ti klasiko
- Dagiti Italiano a padi ti Romano Katoliko
- Tattao a manipud idiay Benesia (siudad)
- Tattao manipud idiay Innere Stadt
- Dagiti Austriano a kompositor


text:
Akin-amianan nga Irlanda
Ti Akin-amianan nga Irlanda wenno Irlanda del Norte (Irlandes: Tuaisceart Éireann, Ulster nga Eskoses: Norlin Airlann wenno Norlin Airlan) ket maysa kadagiti uppat a pagilian iti Nagkaykaysa a Pagarian.[3][4] Naisanglad idiay amianan a daya iti ilsa iti Irlánda, nakibinningay ti pagbeddengan iti Republika iti Irlánda iti abagatan ken laud. Iti panawen ti 2001 a Senso, ti populasion na ket 1,685,000, a nakasakup ti 30% a dagup ti populasion iti daytoy nga isla ken agarup a 3% iti populasion iti Nagkaykaysa a Pagarian.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Senso ti Irlánda_del_Norte 2001 a Nakomision a Naited". NISRA. 2001. Naala idi 8 Disiembre 2009.
- ^ "Populasion ken Migrasion a Karkulo Irlánda_del_Norte (2010) – Estadistika a Reporta". NISRA. 2011. Naala idi 21 Pebrero 2012.
- ^ "Dagiti pagilian iti Nagkaykaysa a Pagarian". statistics.gov.uk – heogrepia – pagakagadan dagiti agdadamo ti heograpia iti Nagkaykaysa a Pagaraian. Autoridad ti Estadistika ti Nagkaykaysa a Pagarian. 11 Nobiembre 2005. Naidulin manipud ti kasisigud idi 11 Nobiembre 2009. Naala idi 11 Nobiembre 2009. "Ti kangatuan nga agpang iti administratibo a heograpian iti Nagkaykaysa a Pagarian ket dagiti uppat a pagilian – Inglatera, Eskosia, Gales ken Irlánda del Norte."
- ^ "dagiti pagilian nga addaan ti uneg ti mays a pagilian". Number10.gov.uk. Ti Opisina iti Kangrunaan a Ministro iti Nagkaykaysa a Pagarian. 10 Enero 2003. Naidulin manipud ti kasisigud idi 11 Nobiembre 2009. Naala idi 11 Nobiembre 2009. "Ti Nagkaykaysa a Pagarian ket nabuklan kadagiti uppat a pagilian: Inglatera, Eskosia, Gales ken Irlánda del Norte. Ti napno a naganna ket ti Reino Unido ti Gran Británia ken ti Irlanda del Norte...ti Irlánda del Norte ket paset iti Nagkaykaysa a Pagarian nga addaan ti narang-ay nga Asemblia ken maysa a pabibingayan ti bileg nga Ehekutibo a nabuklan dagiti ministro manipud kadagiti uppat a partido nga agpakabagi kadagit sabsabali a tawidan."


text:
Kalalainganna a klima
Iti heograpia, dagiti kalalainganna wenno temperado a latitud iti globo ket naisanglad iti nagbaetan ti tropiko ken dagiti rehion ti polar.[1] Dagiti panagbalbaliw kadagitoy a rehion a nagbaetan ti kalgaw ken kalamiisan ket kadawyan a relatibo a moderado, imbes a nakaro a napudot wenno nalamiis.
Nupay kasta, iti dadduma a luglugar, kasla idiay Asia ken sentral nga Amianan nga Amerika, dagitoy a panagduduma a nagbaetan ti kalgaw ken kalamiisan ket mabalin a nakaro gapu ta dagitoy a lugar ket adayoda manipud ti baybay, a gapuanan dagitoy ket kaadda ti kontinental a klima. Kadagiti rehion a naikeddeng a tropikal, dagiti lokalidad kadagiti nangato nga altitud (kasla dagiti paset tie Andes) ket mabalin nga addaanda iti kalalainganna a klima.
Dagiti sona ken klima[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti amianan a kalalainganna a sona ket gumay-at manipud ti Tropiko ti Kanser (agarup a 23.5° amianan a latitud) aginggana idiay Sirkulo ti Artiko (agarup a 66.5° amianan a latitud). Ti abagatan a kalalainganna a sona ket gumay-at manipud ti Tropiko ti Kaprikornio (agarup a 23.5° abagatan a latitud) aginggana idiay Sirkulo ti Antartiko iti agarup a 66.5° abagatan a latitud). [2][3]
Ti kalalaingann a klina ket adu pay a manginayon ti subtropikal a klima dagiti karuay: subtropikal a medio-desierto/desierto, nadam-eg a subtropikal, ocseaniko a subtropikal ken Mediteraneo a klima. Nupay kasta, kadawyan a ti kalalainganna a klima ket maysa kadagiti uppat a sona ti klima ti lubong (malaksid dagiti sona ti polar, subtropikal, ken tropikal).
Ti maritimo a klima ket maapektaran babaen dagiti taaw, ken mangtulong daytoy a mangtalinaay kadagiti natalna met a temperatura iti amin a paset ti tawen. Kadagiti kalalainganna a sona ti kaaduan a pul-oy ti angin ket manipud ti laud, isu a ti igid dagiti temperado a kontinente ket kaaduanda a makasanay iti daytoy a maritimo a klima. Dagiti kastoy a rehion ket mairaman ti Akinlaud nga Europa, ken akinlaud nga Amianan nga Amerika kadagiti latitud a nagbaetan ti 40° ken 60° amianan (65°N idiay Europa).
Ti kontinental, namaga-bassit ken namaga ket kadawyan a mabirukan iti akin- uneg ti daga, nga addaan iti napudpudot a kalgaw ken nalamlamiis a kalamiisan. Ti pannankapukaw ti pudot ken resepsion ket tulongan babaen ti nawatiwat a masa ti daga. Idiay Amianan nga Amerika, ti Nabato a Banbantay ket agtignay a kas panglapped ti klima iti maritimo nga angin nga agpulpul-oy manipud ti laud, ken agpartuat ti namaga bassit ken kontinental a klima iti daya.[4][5][6] Idiay Europa, ti maritimo a klima ket makapabaelan a mangipatalna ti temperatura iti akin-uneg ti daga, gapu ti nangruna a kabambanatayan – ti Alpes – daytoy ket naiturong iti daya-laud (malaksid ti daya a lugar ti atiddog a kabambanatayan ti Eskandinabia).
Ti kaaduan a populasion ti lubong ket agnaed kadagiti kalalainganna a sona (no maipalawag a buklen pay dagiti subtropiko), ken naipangpangruna idiay Akin-amianan a Hemisperio gapu ti kadakkel ti masa ti daga.[7]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Education Scotland. "Weather & climate Change Climates around the world". educationscotland.gov.uk.
- ^ McColl, R. W. (2005). Encyclopedia of World Geography, Volume 1. (Facts on File Library of World Geography). New York: Facts on File. p. 919. ISBN 0-816-05786-9.
- ^ "Solar Illumination: Seasonal and Diurnal Patterns". Encyclopedia.com. Naala idi Oktubre 4, 2012.
- ^ "Ti Temperado a Klima". The International Sustainability Council. 2008. Naala idi Oktubre 4, 2012. "...ti nailinia ti amianan-abagatn a Nabato aBanbantay ket agtignay a kas lapped ti klima iti kalalainganna a maritimo nga angin nga agpulpul-oy manipud ti laud."
- ^ "Klima ti Suisa". Swiss University. Naala idi Oktubre 4, 2012. "Ti Alpes ket agtigtignay a kas lapped ti klima: Ti Akin-abagatan a Suisa, a nagruna a maimpluensiaan babae ti Baybay Mediteraneo, ket nailaslasin babaen ti nasaysayaat a klima ngem ti Akin-amianan a Suisa."
- ^ Brinch, Brian (2007-11-01). "Kasano a dagiti banbanaty ket maimpluensianna dagiti tabas ti panagtudtudo". USA Today (Tysons Corner, Virginia: Gannett). ISSN 0734-7456. Naala idi Oktubre 4, 2012. "Kas agpangato ti angin kadagiti banatay, kasla dagiti Sariap a Bambantay ti Washington, daytoy ket mapilit nga agpangato. Ti agpangato nga angin ket malamiisan, maubbawan, ken agtudo kadagiti lokasion a mabirukan kadagiti agpababa a bakras, kasla ti Seattle. No agpababa ti angin iti likud a bangir ti banatay a mapan iti Spokane, daytoy a mapekkelan, papudotenna ken pamaganna daytoy. Daytoy a panaglenned ti namaga nga angin ket agpataud ti anniniwan ti tudo, iti agpangato a bantay nga addaan ti basbassit a tudo ket abungot ti ulep."
- ^ Cohen, Joel E.; Christopher Small (Nobiembre 24, 1998). "Hypsographic demography: The distribution of human population by altitude". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, Vol. 95. Washington, D.C.: The Academy. pp. 14009–14014. Naala idi Septiembre 19, 2012.


text:
General Tinio, Nueva Ecija
Ti General Tinio ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Nueva Ecija iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti General Tinio ket nabingbingay a politikal iti 13 a barbaranggay.[2]
- Bago
- Concepcion
- Nazareth
- Padolina
- Pias
- San Pedro (Poblacion)
- Poblacion East
- Poblacion West
- Rio Chico
- Poblacion Central
- Pulong Matong
- Sampaguita
- Palale
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Nueva Ecija". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 11 Agosto 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Luzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Nueva Ecija". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 11 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Plantilia:Nueva Ecija
Daytoy a plantilia ket maus-usar kadagiti sakaanan dagiti artikulo a maipanggep kadagiti ili ken siudad ti Nueva Ecija.
Panagusar[urnosen | urnosen ti taudan]
Ikabil ti {{Nueva Ecija}} iti baba ti artikulo.
- Kasano ti panagtaripato ti pannakaiparang daytoy a plantilia
- Usaren ti
{{Nueva Ecija |state=collapsed}}tapno maipakita daytoy a plantilia iti kasasaad a (nailemmeng) narebba.
- Usaren ti
{{Nueva Ecija |state=expanded}}tapno maipakita daytoy a plantilia iti kasasaad a (napno a makita) naipadakkel.
- Usaren ti
{{Nueva Ecija |state=autocollapse}}tapno maipakita daytoy a plantilia iti kasasaad a (nailemmeng) narebba no laeng adda ti sabali a plantilia nga isu met laeng a kita iti panid.
- No naiyasentar iti sabali (kitaen ti parametro a state iti kaunegan ti kodigo ti plantilia), ti autocollapse ket isu ti kasisigud a kasasaad.


text:
International Standard Name Identifier
Ti International Standard Name Identifier (ISNI) wenno iti Ilokano Sangalubongan a Panagilasin ti Pagalagadan ti Nagan ket maysa a pamay-an para itinaisangayan a panagilasin kadagiti publiko nga entidad dagiti agparparawad kadagiti linaon ti midia a kas dagiti libro, programa ti telebision, ken dagiti artikulo ti warnakan. Dagiti kastoy a panagilasin ket buklen dagiti 16 a numerikala numero a nabingbingay kadagiti uppat a paset.
Daytoy ket naparang-ay babaen dagiti pakaikeddengan iti International Organization for Standardization (ISO) a kas ti Draft International Standard 27729, ti umiso nga alagaden ket naipablaak idi 2012-03-15. Ti teknikal a komite iti 46 ti ISO, ti subkomite 9 (TC 46/SC 9) ket akinrebbeng para iti panagrang-ay iti alagaden.
Ti ISNI ket mangitedto iti ramit para iti panangipalawag kadagiti nagan a mabalin a makaallilaw, ket mangisilpo kadagitoy a datos a maipanggep kadagitoy a nagan a naurnong ken usarenna dagitoy kadagiti amin a sektor kadagiti industria ti midia.


text:
Vaud
Ti Vaud (Pannakabalikas a Pranses: [vo]) ket maysa kadagiti 26 a kanton idiay Suisa, ken daytoy ket mabirukan idiay Romandy, ti agsasao iti Pranses nga abagatan a laud a paset ti pagilian. Ti kapitoliona ket ti Lausanne. Ti nagan ti Kanton kadagiti sabsabali a pagsasao ket Waadt iti Aleman (pannakabalikas [ˈvaːt]), ken Vad iti Romansh, bayat a ti Italiano ket maus-usar ti Pranses a bersion.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Arealstatistik Standard - Kantonsdaten nach 4 Hauptbereichen
- ^ Opisina ti Suiso a Pederal nga Estadistika – STAT-TAB Ständige und Nichtständige Wohnbevölkerung nach Region, Geschlecht, Nationalität und Alter (Aleman) Naala idi 10 Disiembre 2011
Kasilpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Kanton iti Vaud idiay Wikimedia Commons


text:
Kayatmo a basaen daytoy nga artikulo iti %%?
WenSaan
Online a Biblia
BARO A LUBONG A PATARUS TI NASANTUAN A KASURATAN
Kayatmo a basaen daytoy nga artikulo iti %%?
WenSaan
Mateo 6:1-34
6 “Agannadkayo a dikay annuroten ti kinalintegyo+ iti sanguanan dagiti tattao tapno mapaliiwdakayo; ta no saan awanto ti gunggonayo ken ni Amayo nga adda iti langlangit.2 Gapuna inton mapanka a mangted kadagiti sagut ti asi,+ dika puyoten ti maysa a trumpeta+ iti sanguanam, a kas iti ar-aramiden dagiti managinsisingpet kadagiti sinagoga ken kadagiti kalsada, tapno idaydayaw ida dagiti tattao. Pudno kunak kadakayo, Aw-awatendan a naan-anay ti gunggonada.3 Ngem sika, no mangmangtedka kadagiti sagut ti asi, dika palubosan a maammuan ti makannigid nga imam ti ar-aramiden ti makannawanmo,4 tapno dagiti sagutmo ti asi nalimed koma; iti kasta ni Amam a kumitkita iti nalimed supapakannakanto.+5 “Kasta met, no agkararagkayo, dikay agbalin a kas kadagiti managinsisingpet; agsipud ta kaykayatda ti agkararag a sitatakder+ kadagiti sinagoga ken kadagiti nagsulian dagiti akaba a dalan tapno makita dagiti tattao.+ Pudno kunak kadakayo, Aw-awatendan a naan-anay ti gunggonada.6 Sika, nupay kasta, inton agkararagka, sumrekka iti pribado a siledmo+ ket, kalpasan a nairikepmon ti ridawmo, agkararagka ken ni Amam nga adda iti nalimed;+ iti kasta ni Amam a kumita iti nalimed supapakannakanto.7 Ngem no agkarkararagkayo, dikay ulit-uliten a sawen ti isu met laeng a bambanag,+ a kas iti ar-aramiden dagiti tattao iti nasnasion, ta pagarupenda a maipangagdanto gapu iti panagusarda iti adu a sasao.8 Gapuna, dikay agbalin a kas kadakuada, ta ti Dios nga Amayo ammona no ania ti bambanag a kasapulanyo+ sakbay pay a dawatenyo kenkuana.9 “Agkararagkayo, ngarud, a kastoy:+“‘Amami nga adda iti langlangit, masantipikar+ koma ti naganmo.+10 Umay koma ti pagariam.+ Maaramid koma ti pagayatam,+ kas sadi langit, kasta met iti daga.+11 Itedmo kadakami ita nga aldaw ti tinapaymi nga agpaay itoy nga aldaw;+12 ket pakawanennakami kadagiti utangmi, a kas met iti panangpakawanmi kadagiti nakautang kadakami.+13 Ket saannakami nga iyeg iti pannakasulisog,+ no di ket ispalennakami iti daydiay nadangkes.’+14 “Ta no pakawanenyo dagiti tattao kadagiti labsingda, pakawanennakayto met ti nailangitan nga Amayo;+15 idinto ta no saanyo a pakawanen dagiti tattao kadagiti labsingda, uray ni Amayo saannanto a pakawanen dagiti labsingyo.+16 “No agay-ayunarkayo,+ isardengyo ti agbalin a naliday ti rupana a kas kadagiti managinsisingpet, ta palaadenda dagiti rupada tapno kadagiti tattao agparangda nga agay-ayunar.+ Pudno kunak kadakayo, Aw-awatendan a naan-anay ti gunggonada.17 Ngem sika, no agay-ayunarka, sapsapuam ta ulom ken diram-osam ta rupam,+18 tapno agparangka nga agay-ayunar, saan a kadagiti tattao, no di ket iti Amam nga adda iti nalimed;+ iti kasta ni Amam a kumitkita iti nalimed supapakannakanto.19 “Isardengyo ti agurnong maipaay iti bagbagiyo kadagiti gameng+ iti daga, sadiay nga ibusen ti sanga ken lati, ken sadiay a serken ken takawen dagiti mannanakaw.20 Imbes ketdi, agurnongkayo maipaay iti bagbagiyo kadagiti gameng idiay langit,+ sadiay a saan nga ibusen ti sanga wenno uray lati,+ ken sadiay a saan a serreken ken takawen dagiti mannanakaw.21 Ta no sadino ti ayan ti gamengmo, addanto met sadiay ti pusom.22 “Ti pagsilawan ti bagi isu ti mata.+ No, ngarud, simple ti matam, ti intero a bagim naraniagto;23 ngem no nadangkes ti matam,+ ti intero a bagim nasipngetto. No iti kinapudnona ti lawag nga adda kenka ket kinasipnget, anian a nagdakkel dayta a kinasipnget!+24 “Awan ti makabalin nga agpaadipen iti dua nga appo; ta mabalin a guraenna ti maysa ket ayatenna ti sabali,+ wenno agtalinaed iti maysa ket umsienna ti sabali. Saanyo a mabalin ti agpaadipen iti Dios ken iti Kinabaknang.+25 “Gapu itoy kunak kadakayo: Isardengyo ti maringgoran+ maipapan kadagiti kararuayo no ania ti kanenyonto wenno no ania ti inumenyonto, wenno maipapan iti bagbagiyo no ania ti ikawesyonto.+ Saan kadi a napatpateg ti kararua ngem iti taraon ket ti bagi ngem iti pagan-anay?+26 Paliiwenyo a sipapasnek dagiti tumatayab+ iti langit, agsipud ta saanda nga agmula iti bin-i wenno agani wenno agipempen kadagiti kamalig; kaskasdi a ti nailangitan nga Amayo taraonanna ida. Saan kadi a napatpategkayo ngem isuda?+27 Siasino kadakayo nga iti panagbalinna a maringgoran manayonanna iti maysa a kasiko ti kaatiddog ti biagna?+28 Kasta met, no maipapan iti pagan-anay, apay a maringgorankayo? Agsursurokayo kadagiti lirio+ iti talon, no kasano ti panagdakkelda; saanda nga agbannog, wenno mambi;29 ngem kunak kadakayo nga uray ni Solomon+ iti isuamin a dayagna saan a nakawesan a kas iti maysa kadagitoy.30 No, ita, ti Dios kawesanna a kasta ti mulmula iti talon, nga adda ditoy ita nga aldaw ket inton bigat maipuruak iti urno, saan kadi nga ad-adda pay a kawesannakayto, dakayo a bassitan pammati?+31 Gapuna dikay pulos maringgoran+ ket kunaenyo, ‘Ania ti kanenmi?’ wenno, ‘Ania ti inumenmi?’ wenno, ‘Ania ti pagkawesmi?’32 Ta amin dagitoy isuda ti bambanag a sigagagar a sapsapulen dagiti nasion. Ta ammo ti nailangitan nga Amayo nga amin dagitoy a banag ket kasapulanyo.+33 “Itultuloyyo, ngarud, a sapulen nga umuna ti pagarian ken ti kinalintegna,+ ket amin dagitoy sabali pay a bambanag mainayonto kadakayo.+34 Gapuna, dikay pulos maringgoran maipapan iti sumaganad nga aldaw,+ ta ti sumaganad nga aldaw addaanto kadagiti bukodna a pakaringgoran. Umdasen iti tunggal aldaw ti bukodna a kinadakes.


text:
Supismo
Ti Supismo wenno taṣawwuf (Arabiko: تصوّف) ket naipalplawag babaen dagti nagraraem iti daytoy a kas ti akin-uneg a , a naitalimeng a dimension iti Islam.[1][2][3] Ti agsansanay iti daytoy a tradision ket sapasap a naamammuan a kas maysa a ṣūfī (صُوفِيّ). Tagikua dagitoy ti sabsabali a ṭuruq wenno "ururnong"—dagiti kongregasion a naporma iti lawlaw ti maysa a master—a makitignay para kadagiti espiritual a taripnong (majalis), kadagiti pagtaripnongan a lugara makunkuna a kas dagiti zawiyah, Khanqah, wenno tekke.[4] Dagiti urnong a Supi turuq ket mabalinda aSunnī, Shī'ī, wenno nagtitipon a doktrina,[5] ken mabalin a matugotan dagiti adu a preseptona manipud ti Islamiko a Propeta a ni Mahoma babaen ti kasinsin ken manugangna a ni 'Alī, nga adda ti naamammuan a pnnakailaksid iti Naqshbandi a nagsursuro kadagiti taudanda baben ti immuna a Kalipa, a ni Abu Bakr.[6] Dagiti prominente nga urnong ket mairaman ti Ba 'Alawiyya, Chishti, Khalwati, Naqshbandi, Nimatullahi, Oveyssi, Qadiria Boutshishia, Qadiriyyah, Qalandariyya, Sarwari Qadiri, Shadhiliyya ken Suhrawardiyya.[7]
Dagiti Supi ket namatmatida nga agsansanayda iti ihsan (awan kurangna a panagraem) a kas inpakita ni Gabriel kenni Mahoma: "Raemem ken serbiam ni Allah a kas Isu a makitkitam ken bayat nga Isu ket maktkitam a saan pay a pannakakitkitana kenka." Dagiti Sufi ket inkedkeddengda ti bagbagida a kas ti kasisigud nga agpayso a nangiyad-addang iti daytoy a puro a porma ti Islam. Isuda ket napigsada nga agraraem kadagiti pamunganayan iti anus, kappia ken pasipismo. Ti Supismo ket suppiaten babaen dagiti Wahhabi ken Salafist a Muslim.
Dagiti klasiko nga eskolar ti Supi ket nangipalplawagda iti Supismo a kas "maysa a siensia a ti gandatna ket reparasion iti puso ken inlikudan manipud kadagiti amin ngem ti Dios".[8] Iti pagpilian,dagiti sabali a balikas iti Darqawi a manussuro ti Supi a ni Ahmad ibn Ajiba, "ti siensia babaen ti ti pannakaaamo ti maysa atao no kasano ti agbanniaga iti kaada iti nainlangitan, ti kabukbukodan panangugas ti bagi mapipud ti karugitan, ken ti panangpapintas daytoy kadagiti nadumaduma a nasayaat nga ugali".[9]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Alan Godlas, Unibersidad ti Georgia, Dagiti Adu a Dalan ti Supismo, 2000, Unibersidad ti Georgia
- ^ Nuh Ha Mim Keller, "Kasano ti panagsungbatmo iti panagtunton a ti Supismo ket Bid'a?", 1995. Ti Fatwa ket maala idiay: Masud.co.uk
- ^ Zubair Fattani, "Ti kaibuksilan ti Tasawwuf", Islamiko nga Akademia. Islamicacademy.org
- ^ Ti Baro nga Ensiklopedia ti Islam Babaen ni Cyril Glassé, p.499
- ^ Panagasaas ti Koran iti nawaya a Pannakaipatarus Neil Douglas-Klotz
- ^ Kabbani, Muhammad Hisham (2004). Klasiko nga Islam ken ti Tradision a Naqshbandi Supi. Kangatuan a Konsilio ti Islamiko iti Amerika. p. 557. ISBN 1-930409-23-0.
- ^ Ti Jamaat Tableegh ken ti Deobandis babaen ni Sajid Abdul Kayum, Kapitulo 1: Pakabuklan ken Paammo.
- ^ Ahmed Zarruq, Zaineb Istrabadi, Hamza Yusuf Hanson—"Dagiti Punganayan ti Supismo". Amal Press. 2008.
- ^ Ti Inggles apannakaipatarus babaen ti autobiograpia ni i Ahmad ibn Ajiba ket naipablaaken babaen ni Fons Vitae.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abun-Nasr, Jamil. Dagiti kOmunidad ti Muslim iti Grasia: Ti Supi a Kumadduaan iti Islamiko a Relihioso a Biag. Londres, Hurst, 2007.
- Al-Badawi, Mostafa. Nasirib a tao a Supi iti Arabia. Louisville: Fons Vitae, 2005.
- Algan, Refik & Camille Adams Helminski, dagiti nagipatarus, Init ni Rumi: Dagiti Insursuro ni Shams iti Tabriz, (Sandpoint, ID:Morning Light Press, 2008) ISBN 978-1-59675-020-3
- Ali-Shah, Omar. Dagiti Alagaden ken dagiti Limed iti Urnos ti Naqshbandi, Tractus Publishers, 1992, ISBN 978-2-909347-09-7.
- Angha, Nader. "Supismo: Ti Rangtay a Baetan dagiti Relihion". MTO Shahmaghsoudi Publications, 2002, ISBN 0-910735-55-7
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Supismo idiay Wikimedia Commons


text:
LA UNION - Nabigbigen ti bangkay ti lalaki a nalmes iti baybay ti Barangay Ilocanos Norte, San Fernando City, La Union.
Immuna iti daytoy, dagus a naitabon iti Pau Cemetery ditoy siudad ti nasao a bangkay nga adda iti state of decomposition ken gapu metten ta awan ti mangbigbigbig a kabagian daytoy.
Naamuan ti Bombo Radyo manipud iti San Fernando City Police Station, a nagturong iti istasyon ti pulisya ti asawa ti biktima a ni Angelita Garcia ken binigbigna ti bangkay ba ni Jerry Garcia babaen kadagiti naiparang a ladawan.
Dagusna nga impakali ti bangkay iti sementeryo tapno malamayan ken maipaayan iti disente a pamunpon.
Iti pannakiuman ken ni Garcia, kinunana nga awanen ti panggepna a maipasidong iti otopsia ti bangkay gapu ta agtalek daytoy iti palawag ti pulisya a nalmes ti asawana.
Iti ammo ti misis ket nagturong laeng iti maysa a pamunpon ti biktima ngem saanen a nagsubli pay daytoy iti manamnama nga oras iti balayda.


text:
Plantilia:Str index
Panagusar[urnosen | urnosen ti taudan]
{{str index|testo|numero}} = Mangisubli ti nabilangan a karakter ti testo.
Umuna a batayan: ti umuna a karakter ket nabilangan ti 1, ken dadduma pay. Ti ania man a mangiyuna ken maudi a whitespace ket maikkat manipud ti kuerdas sakbay ti panagbiruk.
No ti makiddaw a puesto ket negatibo, daytoy nga pamay-an ket agbirukto ti kuerdas nga agbilbilang manipud ti kinaudi a karakter. Iti sabali pay a panagkuna, numero = -1 ket kapadpada ti panagdamag para iti kinaudi a karakter iti kuerdas.
Ti makiddaw a puesto a kapadpada ti sero wenno ti adda ti maysa a pateg nga at-atiddog ngem ti kuerdas ket mangaramid iti maysa a biddut.
Daytoy a pamay-an ket nasayaat a mangisubli ti maysa a baetan ti karakter (' ') no ti napili a puesto ket aglaon ti baetan.
Kas pagarigan[urnosen | urnosen ti taudan]
{{str index|0123456789ABCDEF|15}}→ E
{{str index|0123456789ABCDEF|18}}→ Biddut ti Modulo String: Ti pagsurotan a kuerdas ket saan a masakup


text:
William Howard Taft
Ni William Howard Taft (Septiembre 15, 1857 – Marso 8, 1930) ket isu iditi Maika-27 a Presidente iti Estados Unidos (1909–1913) ken kalpasan daytoy ti maikasangpulo a Pangulo ti Hustisia ti Estados Unidos (1921–1930). Isu laen tiagmaymaysa a nagserbi kadagitoy dua nga opisina.
Sakbay a nagbalin a Presidente, ni Taft ket napili idi nga agserbi idiay Kangatuan a Korte ti Ohio idi 1887. In 1890, ni Taft ket naidutok a kas maysa a Paradawat Heneral ti Estads Unidos ken idi 1891 a kas maysa a hues ti Korte ti Estados Unidos a Pagkiddawan para iti Maikanem a Lawlaw. Idi 1900, ni Presidente William McKinley indutokna ni Taft a kasGobernador-Keneral iti Pilipinas. Idi 1904, ni Presidente Theodore Roosevelt ket indutokna ni Taft a kas ti Sekretario iti Gubat iti maysa a ganetget a panagpalaing kenni Taft, nga idi ket asidegna a kumaduaan ti politika, a pinilina a sumarono kaniana ti kinapresidente. Ni Taft nagipagarup ti nangruna a papel tipanasoldar kadagiti parikut, ken nagipagarup kadagiti dadduma nga okasion ti papel nga agtigtignay a Sekretario iti Estado, bayat a nagapday kadagiti daton manipud kenni Roosevelt nga agserbi ti Kangatuan a Korte.
Isu ket nagsaksakay ti allon iti nadayeg a panakasuporta ti kaduana a Republikano a ni Roosevelt, ni Taft nalaka a nagabak iti 1908 a panagtarayna para iti presidente.[2]
Iti maymaysa a terminona, ti domestiko a programa ni Taft ket nagiyunay-unay ti panagdadael ti talek, reporma ti sibil a serbisio, ti panagpapigsa ti Komision ti Pangestado a Komersio, panagpasayaat dagiti panag-obra ti koreo a serbisio, ken ti panakaipasa ti Maikasagapulo ket innem a Panagpasayaat. Iti ballasiw taaw, ni Taft snagsukisok ti panagpasayaat ti panagrang-ay ti ekonomiko dagiti pagilian idian Latino nga Amerika ken Asia babaen ti "Doliar a Diplomasia", ken nangipakita ti naturay a panagikeddeng ken panagtengngel iti panagsungbat ti rebolusion idiay Mehiko. Ti managturong ti obra ani Taft ket naamammoanna idi dagiti pagbanagan kadagiti politiko a panagikeddengna, nga agnanayon a naisinsinanan dagiti nangruna a kontituensiana, ken nakaro a naabak ti panagtarayna ti maikadua a termino iti panagbutos ti presidnte idi 1912. Iti panagsukisok dagiti eskolar ti kinapresidente, ni Taft ket kadawyan a mairanggo iti makadua wenno maikatlo a pagkapat kadagiti amin a presidente.
Kalpasan ti ipapanawna ti opisina, ni Taft ket kaaduan nga inususarna dagiti orasna ti akademia, arbitrasion, ken ti panagbiruk para iti kappia ti lubong babaen ti bukodna nga inpatakder a Liga ti Panagipatungpal ti Kappia. Idi 1921, kalpasan ti Umuna a Sangalubongan a Gubat, ni Presidente Warren G. Harding indutokna ni Taft a kas ti Pangulo ti Hustisia iti Estados Unidos. Ni Taft ket nagserbi iti daytoy a kapasidad sakbay ti nabiit nga ipupusayna idi 1930.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Finkelman, Paul (2006). Encyclopedia of American civil liberties. CRC Press. p. 1601. ISBN 978-0-415-94342-0. Naala idi Hulio 11, 2011.
- ^ Arnold, Peri. "William Howard Taft: Dagiti Kampania ken Panagbutos". Amerikano a Presidente: Ti Online a Pagibasaran a Rekurso. Unibersidad iti Virginia. Naala idi Disiembre 8, 2010. "Ti Panagballigina idi ket naparmekan. Isu ket nagawit kadagiti amin malaksid kadagiti tallo nga estado nga adda ti ruar ti Demokratiko a Nataked nga Abagatan ken nangabak kadagiti won 321 nga elektoral a butos a maigiddiat ti 62 ni Bryan."
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Kategoria:William Howard Taft idiay Wikimedia Commons


text:
Thomas Jefferson
Ni Thomas Jefferson (Abril 13, 1743 (Abril 2, 1743 O.S.) – Hulio 4, 1826) ket maysa idi nga Amerikano a Nangipatakder nga Ama, ti kangrunaan a nagsurat iti Pannakirangarang ti Panakawaya (1776) ken ti maikatlo a Presidente iti Estados Unidos (1801–1809). Idi rugi ti Amerikano a Rebolusion, Isu ket nagserbi iti Kontinental a Kongreso, a kas pannakabagi ti Virginia ken nagserbi pay a kas ti panawen ti gubat a Gobernador iti Virginia (1779–1781). Kalpasan ti gibus ti gubat, manipud ti tengnga idi 1784 ni Jefferson ket nagserbi a kas maysa adiplomatiko, a naipuesto idiay Paris, tapno makatulong a makitulag kadagiti komersio a tulagan. Idi Mayo 1785, isu ket nagbalin a ti Ministro ti Pransia iti Estados Unidos. Ni ket isu ti immuna a Sekretario iti Estado iti Estados Unidos 1790–1793) a nagserbi babaen ni presidente George Washington. Kalpasan ti panagikkatna iti daytoy nga opisina, a kaduna ti gayyemna a ni James Madison isu ket nagurno sti Demokratiko-Partido Repbulikano. Isu ket nabutosan a kas Bise-Presidente idi 1796, babaen ti kasuppiatna ani John Adams, ni Jefferson a kaduana ni Madison ket nalimed a nagisurat ti Resolusion ti Kentucky ken Virginia, a daytoy ket nangpadas nga agukas kadagiti Ganganaet ken Sedisiona Tignay.
Nabutosan a kas presidente a tinawtawagan ni Jefferson a kas ti Rebolusion iti 1800, immatunanna ti nakapia panagsukat ti bileg, ginatangna ti nawatiwat a Louisiana a Teritorio manipud ti Pransia (1803), ken nangipatulod ti Lewis ken Clark Ekspedision (1804–1806) tapno masukisok ti baro a laud. Ti maikadua a terminona ket adu kadagiti sikor iti taengan, a kas ti napaay a panagliput a tribunal ti dati a Bise Presidente a ni Aaron Burr, ken panagpakaro ti sikor iti Britania. Nga adda ti panakigubat ti Britani akenni Napoleon, isu ket nangipadas kadagit nakarit a panakigubat ti ekonomiko kaniada; nupay kasta, dagiti embargo a lintena ket adadu pay a nakadadael ti Amerikano a komersio ken ti ekonomia. Ni Jefferson ket kadawyan a naigatad kadagiti eskolar a panagsukisok a kas maysa kadagiti kalatakan a presidente iti Estados Unidos, urayno manipud idi maika-20 a siglo, adu kadagiti historiador ket umad-adu a dumildillaw para kadagiti pannakpaayna nga agtignay iti domestiko a panagtagabu.[1][2]
A kas daulo ti Panaglawlawag, ni Jefferson ket maysa a erudito a mangisasao ti lima a pagsasao ken naragut idi ti siensia, panagputar, arkitektura, relhion ken pilosopia, ti panagputar a nagniturong kaniana a nagipatakder ti Unibersidad iti Virginia kalpasan ti panagpresidentena. Isu ket nagdaremdem ti buokodna a dakkel a iti maysa a 5,000 hetri a plantasion idiay asideg ti Charlottesville, Virginia, a ninagananna ti Monticello. Bayat nga isu ket saan a maysa nga orador, isu idi ket saan a naumuma nga agsursurat ken nakisinnurat kadagiti makaimpluensia a tattao iti Amerika ken Europa.
Nupay a ni Jefferson ket nagtagikua kadagiti tagabu isu ket agnanayon a nagsuppiat ti panagtagabu iti dagup a abiagna[3] ken naipanunutanna a daytoy ket kasupaditi linlinteg ken masna. [4] Isu ti nagidaulo ti Amerika a panagsuppiat iti sangalubongan a komersio ti panagtagabu, ken nagnayon ti kontra-tagabu nga artikulo iti kasisigud a burador iti Panagirangarang ti Panakawayawaya. A kas ti Presidente, isu ket nagpirma ti [[Tignay a Mangpawil ti Panagimportar dagiti Tagabu] idi Marso 2, 1807. Ni Jefferson ket nakibingbingay ti sapasap a panagkita kadagiti panawenna a dagiti Aprikano ket nakapkapsut a puli. A kas paset iti Virginia a napili nga agmulmula ken agmulmul ati tabak, isu ket nagtagikua kadagiti ginasot a tagabu.[5][6] Idi 1820 isu ket napisa a simmuppiat iti Missouri a Kompromiso, nga isu ket nakakitkita iti daytoy a kas maysa a di nasayaat a naipanunutan a maniobra ti politiko a daytoyto ket mangbingay ken mangdangran ti irurumsua ti Kapppon.[7][5] Ni Jefferson ket pribado a nagsagsagaba ti kompatibilidad ti panagtagikua ti tagabu ken dagiti kaumnuan iti Amerikano a Rebolusion.
Kalpasan ti ipupusay ti awanana ti sangapulo ket maysa atawen a ni Martha Jefferson, idi 1782, ni Jefferson ket saanen a nakiassawa; ti panakiaasawana ket nakapataud ti innem nga annak, a dua laeng kadagitoy ti nagbiag ken limmakay. Idi 1802 adda rimmuar a panagpabasol nga isu ti agama kadagiti annak ti ti maysa a tagabuna a ni Sally Heming. Idi 1998, ti DNA a panagsubok ket adda nakapakita a naipadpada a bnagbaetan ti kinaudi nga anak ni Sally Heming ken ti lalakei a linia ti pamilia ni Jefferson. No dagitoy nga annak ket pinutotan babaen ni Jefferson, wenno maysa kadagiti kabagianna, ket nabati a suppiatan dagiti historiador.
Nasapa a biag ken karrer[urnosen | urnosen ti taudan]
Isu ket ti maikatlo kadagiti sangapulo nga annak, Ni Thomas Jefferson ket naipasngay idi Abril 13, 1743 (Abril 2, 1743 O.S.){{#tag:ref|Ti panakaipasngay ken ipupusay ni Thomas Jefferson ket naited nga inususar ti [[kalendario a Gregoriano]. Nga isu ket naipasngay idi ti Britania ken dagiti koloniana ket agususarda pay laeng ti kalendario a Huliano, dagiti kontemporario a rehistro ken panteonna ket nagrehistro a ti panaakaipasngayna ket idi bril 2, 1743.|group="Note"}} iti balay ti pamiliana idiay Shadwell, Kondado ti Goochland , Virginia, a tattan ket paset iti Kondado ti Albemarle.[8] Ti amana ket ni Peter Jefferson, maysa nga agmulmula ken agtagtagabu, ken maysa nga agrimensor.[9] Mabalin nga isu ket nanipud iti Gales a kapuotan, uray no daytoy ket saan pay a nalawlawagan.[10] Ti inana ket ni Jane Randolph, anak a babai ni Isham Randolph,ti maysaa a kapitan ti barko ken sagpaminsan nga agmulmula. Ni Peter ket Jane nagassawada idi 1739.[11] Ni Thomas Jefferson ket bassit laenga nagayayat ken saan a nangikaskaso iti bukodna a kaputotan ken ammona laeng ti kaada ti apongna a lakay manipud ti amana.[10]
Sakbay ti balo a lalaki a ni William Randolph, maya a nabayag a gayyem ni Peter Jefferson, ket pimmusay idi 1745, intudinganna ni Peter a kas ti mangasikaso ken mangtaripato ti Tuckahoe a Plantasion ken mangaywan kadagiti uppat nga annakna. Iti dayta a tawen dagiti Jeffersons ket immalisda idiay Tuckahoe, isu ditoy ti nagatenganda kadagiti simmaruna apito a tawen sakbay a nagsublida idiay Shadwell idi 1752. Ditoy ti nasapa a nakalaglagipan ni Thomas Jefferson, nga isu ket inawawit iti rabaw ti pungan babaen ti maysa a tagabu iti panawen nga iyaalisda idiay Tuckahoe.[12] Ni Peter Jefferson ket pimmusay idi 1757 ken ti estado ti Jefferson ket nabingbingay kadagiti dua nga annak a lalaki ni Peter; ni Thomas kenni Randolph.[13] Ni Thomas ket nakatawid iti agarup a 5,000 akre (2,000 ha; 7.8 sq mi) iti daga, a mairaman ti Monticello ken dagiti agarup a 20-40 a tagabu. Isu nagala ti panagtengngelna iti daytoy a tagikua kalpasan a nagtawen iti 21.[14]
Idi Oktubre 1, 1765, idi ni Jefferson ket nagtawen ti 22, ti bakbaket a kabsatna a babai a ni Jane ket pimmusay iti tawen a 25.[15] Isu ket napan iti nasudi a panagladladingit, nga isu ket naglidliday payen babaen ti panakaawan ti kabsatna a babai a ni Mary, a nakiassawa idin ti adu a napalabas a tawen kenni Thomas Bolling, kenni Martha, nga idi Hulio ket nakiassawa kenni Dabney Carr.[15] Dagitoy dua ket nagtaengda iti pagtaengan ti assawada. Ti ububing laeng a kabsat a babbai ni Jefferson a ni Elizabeth, Lucy, ken ti dua a maladaga, ket ti adda a nabati ti balayda. Nakaala ti panagliwliwana kadagiti ubbing a kakabsatna, ngamin ket saanda a nakaited kaniana kadagiti maipapan ti isip a panagsuppiat a kas dagiti bakbaket a kabsatna.[15] Segun ti historiador a ni Ferling, bayat idi dumakdakkel ni Jefferson ket nagsagsagaba ti tarumpingay ken panakabaybay-an a banag a daytoy ti nagbanagan ti ermitanio a panagbiag idi limmakay.[16]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Chernow 2004, p. 589.
- ^ Wood 2006, pp. 95–99.
- ^ Peterson, 1960 p.188
- ^ "Ni Thomas Jefferson ken ti Panagtagabu". Monticello.org. 2010-12-02. Naala idi 2012-05-04.
- ^ a b "Ni Thomas Jefferson ken ti Panagtagabu". Monticello.org. 2010-12-02. Naala idi 2012-05-04.
- ^ Ferling 2000, p. 135.
- ^ Peterson, 1970 pp.995-98
- ^ Malone 1948, p. 3, 430.
- ^ Malone 1948, p. 4.
- ^ a b Malone 1948, pp. 5-6.
- ^ Malone 1948, pp. 13-14.
- ^ Malone 1948, pp. 19-21, 428.
- ^ Malone 1948, pp. 31-33.
- ^ Malone 1948, pp. 437–440 Ti husto a kaadu iti daga ken tagabu a tinawid ni Jefferson ket karkulo laeng. Ti immuna arehistro ni Jefferson a naaramid a maipanggep ti panagtagikua ti tagabu, ket idi 1774, nga isu idi ket nagtagikua ti 41.
- ^ a b c Henry Stephens Randall, Ti biag ni Thomas Jefferson. p 41
- ^ Ferling 2000, pp. 36–37.


text:
Plantilia:Infobox settlement/impus
Panagusar[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy ket ti subplantilia ti {{Infobox settlement}}. Daytoy ket saan a naikeddeng a dagus a mausar. Daytoy ket tawagan babaen dagiti sumaganad a subplantilia.
Daytoy ket agiparang ti kantidad kadagiti termino dagiti kustomario a yunit ti imperial/US ken dagiti yunit ti metriko. Dagiti kustomario a yunit ti imperial/US ket isu dagiti umuna nga adaan kadagiti yunit ti metriko kadagiti pangrikep a kas inkeddeng babaen ti {{Infobox settlement/pref}}.
Daytoy ket mangala kadagiti sumaganad a parametro.
{{{metv}}}(nasken) — ti numerikal a pateg ti pateg ti metriko
{{{impv}}}(nasken) — ti numerikal a pateg ti pateg ti imperial/US
{{{metu}}}(pagpilian: kasisigud iti "m") — ti simbolo/pangyababaan ti yunit ti metriko (wenno naibaliktad a yunit)
{{{impu}}}(pagpilia: kasisigud iti "ft") — ti simbolo/pangyababaan ti yunit ti imperial/US (wenno naibaliktad a yunit)
{{{s}}}(pagpilian: kasisigud iti saan a matukkol a baetan) — ti panangisina a nagbaetan ti numeral ken ti (naibaliktad) yunit: naisaad iti "/" para kadagiti naibaliktad a yunit
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti kapada a subplantilia ti {{Infobox settlement}}
- {{Infobox settlement/impus/mag}}
- {{Infobox settlement/metric}}
- {{Infobox settlement/metric/mag}}
- {{Infobox settlement/dunam}}
- {{Infobox settlement/dunam/mag}}
- Dagiti sabali a subplantilia ti {{Infobox settlement}}
- Panagdalus


text:
La Bouilladisse
Nagsasabtan: 43°23′43″N 5°35′43″E / 43.3953°N 5.5953°E
Ti La Bouilladisse ke maysa a komuna a departamento iti Bouches-du-Rhône idiay Provence-Alpes-Côte d'Azur a rehion ti Pransia.
Dagiti linaon
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti maysa a pagtaengan nga ili iti silbikultura, pagtalonan ken ti bassit nga industria ti silaw a naisanglad idiay ginget ti bassit a karayan Merlançon, adda ti 14 milmilia (23 km) ti amianan a daya iti Marseille idiay pagtumtumpungan dagiti dalan iti D8 iti D45e ken D96 a kalkalsada. Ti A52 a pagdalanan ti lugan ket paraigidanna ti abagatan a a laud a pagbeddengan ti teritorio ti komuna. Ti TER a serbisio ti perokaril ket mangikapet ti ili iti Aix ken Marseille.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti komuna ket napartuat idi Hulio 6 1880 a kas ti La Bourine, idi naisina manipud ti kaarubana a purok ti Auriol. Inamponna ti agdama a nagan idi Enero 20 1910.
Populasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti makitkita[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ti simbaan ni San Laurent, a napetssan manipud idi maikaduapulo a siglo.
- Ti kapilia iti La Bourine, a napetssan manipud idi maikasangapulo ket walo a siglo.
- Dagti dua a maika-18 a siglo a kastilio iti Velin-Tournon ken La Malvesine.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Opisial a sapot ti pagsaadan ti purok (Pranses)
Dagiti midia a mainaig ti La Bouilladisse idiay Wikimedia Commons


text:
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Deskripsion
En-us-los-angeles.ogg
US English pronunciation of the term Los Angeles. English:
Petsa
11 Mayo 2011
Taudan
Bukod nga obra
Mannurat
Epolk
Panaglisensia [ urnosen ]
Siak, ti agtengtengel ti karbengan ti kopia iti daytoy nga obra, ket agipablaak babaen ti sumaganad a lisensia:
Daytoy a papeles ket nalisensiaan babaen ti
Creative Commons CC0 1.0 Universal Public Domain Dedication.
Ti tao a tumaripnong ti obra a daytoy a kasuratan ket nairuknoy na ti obra iti
pagturayan a publiko babaen ti pangiwagsak iti amin kadagiti karbengan iti obra iti sangalubongan babaen ti karbengan ti kopia a linteg, a mairaman amin a maikabagian ken dagiti karruba a karbengan, iti kalawa a maipalubusan babaen ti linteg. Makopiam, mabaliwam,maiwaras ken itungpal ti obra, uray ti komersial a pang-panggep, amin nga awan ti dumawat ti pammalubos.
http://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/deed.en CC0 Creative Commons Zero, Public Domain Dedication false false Pakasaritaan ti papeles
Pinduten iti petsa/oras tapno makita ti papeles a kas naiparang iti dayta a panawen.
Petsa/Oras Bassit a ladawan Dagiti rukod Agar-aramat Komentario
agdama 19:09, 11 Mayo 2011 1.1 s (13 KB) Epolk {{Information |Description ={{en|1=US English pronunciation of the term Los Angeles.}} |Source ={{own}} |Author = Epolk |Date =2011-05-11 |Permission = |other_versions = }} [[Category:English pronunciation o Panagusar iti papeles
Awan ti pampanid a nakasilpo iti daytoy a papeles.
Global a panagusar ti papeles
Dagiti sumaganad a wiki ket agus-usar iti daytoy a papeles:
Panagusar idiay fr.wikipedia.org
Panagusar idiay fr.wiktionary.org
Panagusar idiay gl.wikipedia.org
Panagusar idiay mr.wikipedia.org
Panagusar idiay ne.wikipedia.org
Daytoy a papeles ket naglaon ti naipatinayon a pakaammo, a mabalin a nainayon manipud ti dihital a kamera wenno skanner a naaramat a pangpartuat wenno pang-digitize itoy.
No ti papeles ket saan a nabalbaliwan manipud iti kasisigud a kasasaad, adda dagiti sumagmamano a salaysay a mabalin a saan a napno a maipakita ti nabaliwan a papeles.


text:
Manila
Ti Siudad ti Manila (Tagalog: Maynila) ket ti ngulo nga ili ti Pilipinas. Masarakan ti ili wenno siudad iti akindaya a playa ti Luek Manila iti akinlaud a paset ti Luzon, iti sungaban ti Karayan a Pasig. Kabeddeng ti Manila dagiti siudad ken il-ili iti Metro Manila, ti Navotas ken Siudad ti Caloocan iti amianan, Siudad ti Quezon iti amianan-a-daya, San Juan ken Siudad ti Mandaluyong iti daya, Siudad ti Makati iti abagatan-a-daya, ken Siudad ti Pasay iti abagatan.
Nagtaud iti "may nilad", Tagalog ti "addaan nilad" ti nagan ti Manila, a mangdakdakamat iti maysa a kita ti natayag a ruot nga agtubtubo idi iti ig-igid ti baybay. Idi maika-16 a siglo, nabukel ti "Maynilad" manipud iti komunidad dagiti Muslim iti ig-igid ti Karayan Pasig a kas sentro ti kolonial a gobierno ti Espania idi inturayanna ti Pilipinas iti nasurok a tallo a siglo.
Idi katengngaan ti maika-16 a siglo, ti lugar ti agdama a Manila ket iturturayan ti tallo a rajah wenno daulo ti Muslim a komunidad. Isuda da Rajah Sulayman ken Rajah Matanda a mangiturturay kadagiti komunidad iti abagatan ti Karayan Pasig, ken ni Rajah Lakandula a mangidadaulo kadagiti komunidad iti amianan ti karayan. Ti Manila idi ti kaamiananan a sultanado iti kapuruan. Kaduana dagiti sultanado ti Brunei, Sulu, ken Ternate iti Cavite.
Idi 1570, maysa nga ekspedision dagiti Espaniol nga imbaon ni Miguel López de Legazpi ti nangballaag a parukmaenna ti Manila. Ti talkenna a buyot a ni Martín de Goiti ti dimteng iti Manila manipud iti Cebu a yan idi ti kuartel dagiti Espaniol. Pinadanon dagiti Muslim a Tagalog dagiti ganggannaet; ngem adda sabali a panggep ni Goiti, kaduana ti 300 a soldadosna, rinautda ti Manila ket darasda a pinarmek dagiti katutubo a purok. Dimteng ni Legazpi ket dagiti pasurotna iti sumaruno a tawen ket nakikappiada kadagiti tallo a rajah ket nangbukelda iti maysa a konseho ti siudad nga addaan iti dua a mayor, 12 a konsehal, ken maysa a sekretario. Kangrunaanna, nangaramidda iti napaderan a siudad iti akin-abagatan nga igid ti Karayan Pasig tapno masaluadan ti pagtaengan ken kuartel dagiti Espaniol. Naawagan daytoy a napaderan a siudad iti Intramuros.
Idi Hunio 10, 1574, inikkan ni Ari Felipe II ti Espania ti Manila iti titulo nga Insigne y Siempre Leal Ciudad ("Mabigbigbig ken Naynay a Napudno a Siudad"). Idi 1595, naideklara ti Manila a kas kapitolio ti Pilipinas ket nagbalin kas tengnga ti trans-Pasipiko a komersio ti pirak.
Idi 1898, sinakup ti Estados Unidos ti kapuruan, agingga iti 1935. Kabayatan ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat, nadadael ti kaaduan a paset ti siudad. Idi 1975, nabukel ti rehion a Metro Manila ket nairaman ti siudad ti Manila.
Dagiti distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
Nabennebenneg ti Manila iti 16 a heograpikal a distrito. Maysa laeng a distrito ti saan a sigud nga ili, ti Puerto aLugar.
Dagiti 8 a distrito iti amianan ti Pasig ket ti Binondo, Quiapo, Sampaloc, San Miguel, San Nicolas, Santa Cruz, Santa Mesa, ken Tondo.
Ti sabali pay a walo a distrito ket ti Ermita, Intramuros, Malate, Paco, Pandacan, Puerto a Lugar, San Andres Bukid, ken Santa Ana. Ti San Andres ket damo a paset ti Santa Ana, ken ti Santa Mesa ket sigud a paset ti Sampaloc.
Amin dagitoy a distrito, malaksid iti Puerto a Lugar, ket addaanda kadagiti kabukbukodanda a simsimbaan. Ti distrito ti Binondo ket isu ti Kainsikan a lugar ti siudad. Ti Tondo ti yan dagiti marigrigat nga umili, idinto a dagiti met distrito ti Ermita ken Malate ti ad-adda a nalatak kadagiti turista ta addadtoy ti adu a panganan, paginuman, pagraragsakan, lima a bituen nga otel, ken dagiri paggatangan.
Addaan ti siudad iti 897 a baranggay kadagiti 16 a distritona.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Ti Amerika ket nakapanen ti adu a panagrangrang-ay manipud idi Disiembre 7, 1941". Sarasota Herald-Tribune. Naala idi 2010-06-18.
- ^ "'PERLAS ITI DAYA' NAIKKATAN KADAGITI MAKMAKAN; TI Manila, Sakbay ti Pearl Harbor, Ket narang-ay idi--Dagiti pagsangladanna ket maysa kadagiti kasayaatan pakipatengngaan ti isip para kadagiti dua a panagraut Ni Osmena Sinarununa ni Quezon". New York Times. Pebrero 5, 1945. Naala idi 1918-06-10. "Ti Manila, napa-moderno ken naipangato ti kasasaadna iti metropolis babaen ti kalaing ti panaka-inhenniero ti Amerikano, sakbay ti Pearl Harbor ket maysa a siudad kadagiti 623,000 a nagtaeng, iti uneg ti sangapulo ket uppat a kuadrado milia."
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti NCR (Ingles) naala idi 21 Abril 2012


text:
Segundo
Ti segundo wenno kanito (simbolo: s) ket isu ti batayan a pagbilangan iti oras iti Internasional a Sistema dagiti Pagbilangan (SI)[1] ken isu pay ti pagbilangan iti oras kadagiti sabali [[sistema ti panagrukod] (naipangyababaan iti s wenno sec[2]); daytoy ti maikadua a pannakabingbingay iti oras baabaen ti innem a pulo, ti umuna a pannakabingbingay babaen ti 60 ket ti minuto.[3] Iti baetan ti AD 1000 (idiinusar ni al-Biruni dagiti segundo) ken idi 1960 ti segundo ket naipalawag a kas 1/86,400 iti natimbeng a solar nga aldaw (dayta a panangipalawag ket maipakat pay laeng kadagiti dadduma nga astronomikal ken dagiti legado a kontesto).[4]< Idi baetan ti 1960 ken 1967, daytoy ket naipalawag kadagiti itermino iti paset ti panawen iti pagliklikmutan ti Daga iti lawlaw ti Init idi 1900,[5] ngem tattan ket nasaysayaat a naipalplawagen kadagiti termino ti atomiko. Dagiti segundo ket mabalin a marukod babaen ti panagusar ti mekanikal, elektriko wenno dagiti atomiko a pagurasan.
Dagiti astronomiko a panagpalpaliiw iti maika-19 ken maika-20 a sigsiglo ket nangipakita a ti natimbeng a solar nga aldaw ket agin-inut ngem marukod nga umatatiddog ken ti kaatiddog ti tropikal a tawen ket saan met nga intero a maipadto; isunga ti gunay ti init-daga ket saanen a naikeddeng a nasayaat a batayan para iti panangipalawag. Iti pannakaipayammo kadagiti atomiko a pagurasan, nagbalinen daytoy a maipalawag ti segundo a naibatay iti kammasapulan a tagtagikua iti natura. Manipud idi 1967, ti segundo ket naipalawagen nga iti:
ti kapaut dagiti paset ti panawen ti 9,192,631,770 iti radiasion a maitunos iti trnsision ti nagbaetan ti dua a hiperpino nga estruktura iti pundamental a kasasaad ti atomo ti sesio 133.[1]
Idi 1997, ti CIPM ket nangpaneknek a ti sumaruno a panangipalawag ket "mangitudo ti nakatalna nga atomo ti sesio ti temperatura iti 0 K."[1]
Dagiti pasaruno ti SI ket masansan a naitiptipon iti balikas a segundo tapno mangibaga kadagiti subdibision ti segundo, kas ti, ti milisegundo (maysa a sangkaribu ti segundo), ti mikrosegundo (maysa a sangkariwriw ti segundo), ken ti nanosegundo (maysa a sangkabilion ti segundo). TBabaen kadagiti pasaruno ti SI, mabalin pay a mausar tapno mangporma dagiti pangpaadu ti segundo a kas ti kilosegundo (maysa a sangkaribu dagiti segundo), dagiti kastoy a pagilangan ket manmano laeng a mausar iti panagsanay. Ti kaaduan ket dagiti dakdakkel a pagbilangan a saan nga SI a saan a naporma babaen dagiti bileg ti sangapulo; imbes ket, ti segundo ket maipaadu babaen ti 60 tapno mangporma ti minuto, a daytoy ket maipaadu babaen ti 60 tapno mangporma ti oras, a daytoy ket maipa-adu babaen ti 24 tapno mangporma ti aldaw.
Ti segundo ket batayan pay a pagbilangan ti oras iti sentimetro-gramo-segundo, metro-kilogramo-segundo, metro-tonelada-segundo, ken dagiti sistema ti pagbilangan ti kadapan-libra-segundo.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c "Unit of time (second)". SI Brochure. BIPM. Naala idi 2013-12-22.
- ^ [1 sec]. Merriam Webster Learner's Dictionary. Naala idi 2012-03-24.
- ^ "Online Etymology Dictionary".
- ^ International System of Units from NIST naala idi 25 Marso 2012.
- ^ "Leap Seconds". Time Service Department, United States Naval Observatory. Naala idi 2012-03-24.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Segundo idiay Wikimedia Commons


text:
Maika-34 a paralelo amianan
Ti maika-34 a paralelo amianan ket ti sirkulo ti latitud a 34 gradgrado iti amianan ti ekuador a plano ti Daga. Daytoy ket ballasiwenna ti Aprika, Baybay Mediteraneo, Asia, ti Taaw Pasipiko, Amianan nga Amerika ken ti Taaw Atlantiko.
Ti paralelo ket nagporma ti akin-abagatan a pagbeddengan ti kasisigud a Kolonia ti Virginia a kas naibaga iti dokumento ti linteg ti Kompania ti Londres.[1]
Iti Konpederado nga Es-estado ti Estados Unidos ti paralelo ket nangporma ti akin-amianan a pagbeddengan ti Konpederado a Teritorio ti Arizona.
Iti daytoy a latitud ti init ket makitkita para kadagiti 14 nga oras, 25 a minminuto iti las-ud ti solstisio ti kalgaw ken 9 nga or-oras, 53 a minminuto iti las-ud ti solstisio ti panaglalam-ek.[2]
Likmut ti lubong[urnosen | urnosen ti taudan]
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti 34° a paralelo amianan ket lumabas iti: