text:
LAOAG CITY – Impetteng manen ni Vice mayor Michael Fariñas ti ciudad ti Laoag nga awan ti ammo da iti asawa na a ni Mayor Chevylle Fariñas iti nagpukaw nga...
LAOAG CITY - Natay ti maysa a lola kalpasan a nadungpar iti motorsiklo bayat nga bumalballasiw ti kalsada iti Brgy. Susugaen, Pasuquin, Ilocos Norte. Ti biktima ket ni Aquilina Lagaso,...
LAOAG CITY – Natay ti maysa a babai gapu ti panang-overtake na iti kotse ti live in partner na iti Brgy 19 San Lorenzo, San Nicolas, Ilocos Norte. Ti biktima...
LAOAG CITY – Kinumpirmaran ni Mayor Chevylle Fariñas nga saan a makapagretiro ti maysa a department head ti city government gapu ti reklamo nga inpila ti maysa a media ditoy...
LA UNION - Dead on the spot ti maysa a mannalon kalpasan nga aksidente a pimmutok ti iggemna a paltog bayat a matmaturog iti kalapaw idiay Corro-oy, Santol, La Union. ...
LA UNION - Natay ti maysa a pasahero ti kotse kalpasan ti napasamak a panagdinnungpar ti dua a lugan idiay ili ti Balaoan, La Union. Nabigbig ti biktima a ni...
VIGAN CITY-Manipud inton umay a tawen, natalnan ton iti panagsarabo ti baro tawen idiay Burgos, Ilocos Sur. Daytoy ket kalpasan nga naaprubaran idiay Sangguniang Panalalawigan ti ordinansa ti lokal a...
LA UNION - Maysa a tricycle driver ti natay iti napasamak a karambola ti tallo a behikulo idiay Bry. Bani, Rosario, La Union. Immuna iti daytoy, agpapada nga agdaldalyasat iti...
VIGAN CITY-Hustisya iti kiddaw ti pamilya ti babai a nasarakan a natay idiay Brgy. San Antonio, Bangued, Abra.Maipalagip a nasarakan ti bangkay ni Crizia Libuen, 23 anyos, practice teacher nga...
LAOAG CITY - Insuko ti agtawen ti 100 a lakay ti paltog na iti Philippine National Police (PNP) iti Dingras, Ilocos Norte. Nabigbig daytoy a ni Zacarias Valencia, agtawen ti 100,...
LAOAG CITY - Kinumpirmaran ni Mayor Marlon Sales iti Pagudpud, Ilocos Norte nga ado dagiti nadismaya a kalugaran na gapu ta saan a natuloy ti panagturong dagiti kandidata ti Miss...
LA UNION - Dead-on-arrival iti ospital iti maysa a lalaki kalpasan ti napasamak nga aksidente idiay Aringay, La Union a nakairaman ti nagluganan na a motorsiklo ken maysa a 10-wheeler...
LA UNION - Agtultuloy a maag-agasan iti Ilocos Training and Regional Medical Center (ITRMC) iti maysa a 29-anyos a lalaki gapu kadagiti linak-am na a dun-dunor iti bagi, kalpasan a...
LA UNION - Maysa a pulis ken maysa a lima-anyos nga ubing iti nagbalin a biktima ti pammaltog ti riding-in-tandem idiay Barangay Dili, BaUang, La Union. Nabigbig dagiti biktima nga...
LAOAG CITY – Naiget ti panagsagsagana ti OMNICO Port iti ili a Currimao para ti isasanglad ti maysa nga 8-storey cruise ship iti nasao nga ili. Segun kenni Captain Antonio...
LAOAG CITY - Ado dagiti saan a nakontento ti inyarwat dagiti kandidata ti Miss Universe bayat ti terno abel fashion show idiay ciudad ti Vigan. Segun ti maysa a Miss...
LAOAG CITY – Nagtalinaed a burburtiya kadagiti otoridad no sadinno ti nagturungan ti maysa a balasang a natennag iti derraas iti paset ti Barangay Ester idiay ili ti Vintar. Binigbig...
LA UNION - Napinget pay laeng ti panagensayo dagiti ballet dancers manipud Baguio city a karaman kadagiti ag-perform iti pre-pageant activity ti Miss Universe 2017 candidates inton Enero 18. Iti...
LAOAG CITY - Nagsagaba ti 13 a bagkong iti nagduduma a paset ti bagi ti nakita a bangkay iti kalsada a paset ti Barangay Cabaruan iti ili ti Bacarra. Ti...
VIGAN CITY -- Agkikinnamayet ti puwersa ti Philippine National Police, Philippine Amry, Maritime, Coast guard, rescuers ken BPATS ...


c: text/html

text:
Leksion 11
Kasanotayo a Magunggonaan Kadagiti Prinsipio ti Biblia?
1. Apay a kasapulantayo ti panangiwanwan?
Nasirsirib ti Namarsua ngem kadatayo. Kas naayat nga Ama, isu ket maseknan kadatayo. Saanna met nga inranta a maisinatayo kenkuana. (Jeremias 10:23) No kasano a kasapulan dagiti ubbing ti panangiwanwan dagiti nagannakda, kasapulantayo met amin ti panangiwanwan ti Dios. (Isaias 48:17, 18) Sagut ti Dios dagiti prinsipio ti Biblia a mangiwanwan kadatayo.—Basaem ti 2 Timoteo 3:16.
Dagiti linteg ken prinsipio ni Jehova isurona kadatayo ti kasayaatan a panagbiag itan ken ipakitana no kasanotayo a magun-odan dagiti manayon a gunggona iti masanguanan. Yantangay pinarsuanatayo ti Dios, nainkalintegan laeng a naimpusuan nga agpaiwanwantayo kenkuana.—Basaem ti Salmo 19:7, 11; Apocalipsis 4:11.
2. Ania dagiti prinsipio ti Biblia?
Dagiti prinsipio ti Biblia isu dagiti kangrunaan a kinapudno. Ngem dagiti linteg mabalin a mausar kadagiti espesipiko a kasasaad. (Deuteronomio 22:8) Masapul nga usarentayo ti abilidadtayo nga agpanunot tapno matarusantayo no kasano nga agaplikar ti maysa a prinsipio iti maysa a situasion. (Proverbio 2:10-12) Kas pagarigan, isuro ti Biblia a ti biag ket sagut ti Dios. Maiwanwannatayo dayta a kangrunaan a prinsipio iti pagtrabahuan, pagtaengan, ken bayat nga agbibiahetayo. Dayta ti mamagbalin kadatayo a naannad.—Basaem ti Aramid 17:28.
3. Ania dagiti dua a kangrunaan a prinsipio?
Dinakamat ni Jesus ti dua a kapatgan a prinsipio. Ti umuna ipalgakna ti panggep ti biag ti tao—tapno am-ammuenda, ayatenda, ken agserbida a simamatalek iti Dios. Masapul nga ikabilangantayo daytoy umuna a prinsipio iti amin a desisiontayo. (Proverbio 3:6) Dagidiay mangipapuso iti daytoy a prinsipio agbalinda a gayyem ti Dios, agbalinda a pudpudno a naragsak, ken magun-odda ti biag nga agnanayon.—Basaem ti Mateo 22:36-38.
Ti maikadua a prinsipio tulongannatayo a maaddaan iti natalna a relasion iti sabsabali. (1 Corinto 13:4-7) Ti panangyaplikar iti daytoy maikadua a prinsipio ramanenna ti panangtuladtayo iti panangtrato ti Dios kadagiti tattao.—Basaem ti Mateo 7:12; 22:39, 40.
4. Kasanotayo a magunggonaan kadagiti prinsipio ti Biblia?
Dagiti prinsipio ti Biblia isurona dagiti pamilia nga agkaykaysa babaen ti ayat. (Colosas 3:12-14) Ti Sao ti Dios salaknibanna met dagiti pamilia babaen ti panangisurona iti sabali pay a prinsipio—masapul a permanente ti panagasawa.—Basaem ti Genesis 2:24.
No surotentayo dagiti pannursuro ti Biblia, masalakniban ti material ken emosional a pagimbagantayo. Kas pagarigan, masansan a kaykayat dagiti amo ti trabahador a mapagtalkan ken nagaget gapu ta sursurotenna dagiti prinsipio ti Biblia. (Proverbio 10:4, 26; Hebreo 13:18) Isuronatayo pay ti Sao ti Dios nga agbalin a kontento kadagiti nesesita a bambanag ken mangipateg iti pannakigayyemtayo iti Dios a nangnangruna ngem kadagiti material a bambanag.—Basaem ti Mateo 6:24, 25, 33; 1 Timoteo 6:8-10.
Masalakniban ti salun-attayo no iyaplikartayo dagiti prinsipio ti Biblia. (Proverbio 14:30; 22:24, 25) Kas pagarigan, no tungpalentayo ti bilin ti Dios a saan nga agbartek, mailikliktayo kadagiti makapapatay a sakit ken aksidente. (Proverbio 23:20) Ipalubos ni Jehova nga uminumtayo iti kalkalainganna laeng nga arak. (Salmo 104:15; 1 Corinto 6:10) Magunggonaantayo kadagiti prinsipio ti Biblia babaen ti panangisurona nga annadantayo dagiti tigtignay ken panagpampanunottayo. (Salmo 119:97-100) Ngem dagiti pudno a Kristiano raemenda dagiti pagalagadan ti Dios saan laeng a gapu ta magunggonaanda no di ket tapno maidayawda ni Jehova.—Basaem ti Mateo 5:14-16.
Ammuem ti Ad-adu Pay
Panagbiag iti Wagas a Makaay-ayo iti Dios
Posible ti agbiag iti wagas a makaay-ayo ken ni Jehova. Kinapudnona, mabalinmo ti makigayyem kenkuana.
Nadiosan a Panangmatmat iti Biag
Ania ti panangmatmat ti Dios iti aborsion, panangyalison iti dara, ken ti biag ti animal?
Agkiddaw iti Panagadal iti Biblia
Libre nga adalem ti Biblia iti oras ken lugar a kombeniente kenka.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
TOPIKO ITI AKKUB
Ti Biblia
—Ordinario Laeng Kadi a Libro?
Nakompleto ti Biblia iti uneg ti agarup dua a ribu a tawen. Nanipud idi, nakaad-adun a libro ti naaramid sa naawan met laeng. Ngem saan a kasta ti Biblia. Panunotem dagiti adda iti baba.
Nalasatan ti Biblia ti adu a nakaro nga iyaatake dagiti naimpluensia a tattao. Kas pagarigan, bayat ti 1200’s agingga iti 1400’s, iti dadduma a nasion nga agkunkuna a Kristiano, “naibilang kas kumonkontra ken rebelde dagidiay adda Bibliana ken mangbasbasa iti dayta iti lengguahe ti kaaduan [ti lengguahe ti ordinario a tattao],” kuna ti libro nga An Introduction to the Medieval Bible. Dagiti eskolar a nangipatarus iti Biblia iti lengguahe ti kaaduan wenno nangiparegta iti panagadal iti Biblia ket nagpeggad ti biagda. Dadduma kadakuada ti napapatay.
Uray adu ti bumusbusor iti Biblia, nagbalin dayta a kasasaknapan ti pannakaiwarasna a libro ken agtultuloy pay laeng a kasta. Natantia a lima a bilionen a kopia ti intero a Biblia wenno ti dadduma a pasetna ti nayimprenta iti nasurok a 2,800 a lengguahe. Ngem saan a pulos a makakamat iti dayta dagiti libro iti pilosopia, siensia, ken dadduma pay a libro, a mabalin a limitado laeng ti sirkulasionda ken alisto laeng nga agpaso.
Iti tulong ti Biblia, napreserba ti dadduma a lengguahe a nakaipatarusanna ken mas simmayaat pay dagita. Dakkel ti impluensia ti German a patarus ni Martin Luther iti dayta a lengguahe. Nailadawan ti kaunaan nga edision ti King James Version kas “nalabit ti kaimpluensiaan pay laeng a libro a naipablaak” iti Ingles.
“Dakkel ti impluensia [ti Biblia] iti kultura dagiti nasion iti Europa ken North America, saan laeng nga iti patpatien ken kostumbre dagiti relihion, no di ket uray iti arte, literatura, linteg, politika, ken iti di mabilang a dadduma pay a tay-ak.”
—The Oxford Encyclopedia of the Books of the Bible.
Dadduma laeng dagita kadagiti rason a naidumduma ti Biblia. Ngem apay a kasta unay ti kinapopularna? Apay nga adda dagiti nangirisgo iti biagda para iti Biblia? Dagitoy ti dadduma iti adu a rason: Naglaon ti Biblia kadagiti moral ken naespirituan a pannursuro a mangipakita iti nagpaiduma a sirib. Iti tulong ti Biblia, maawatantayo no ania ti ramut ti panagrigrigat ken panagririri dagiti tattao. Saan la a dayta, ikarkarina pay nga agpatingganto dagita a problema, ken ibagana pay no kasano a mapasamak dayta.
Mangted ti Biblia iti Moral ken Naespirituan a Pannakatarus
Napateg ti edukasion a maited ti eskuelaan. Ngem kuna ti maysa nga artikulo iti newspaper ti Canada nga Ottawa Citizen nga uray adu ti nalpasmo a kurso, saan a garantia dayta a kanayon nga umison ti panagdesisionmo maipapan iti moral. Wen, adu a nangato ti adalna
Ti Biblia ket nakasentro iti moral ken naespirituan nga edukasion. Ibagana no ania ti ‘naimbag, nalinteg, saan a panangidumduma, ken no ania ti rumbeng nga aramidentayo.’ (Proverbio 2:
Ti maysa a prinsipio nga impapuso ni Stephen ket ti mabasa iti Proverbio 19:11: “Ti pannakatarus ti maysa a tao pudno unay a pabannayatenna ti ungetna, ket kinapintas iti biangna ti panangpalabas iti salungasing [wenno, kamali].” Ita, no maipasango ni Stephen iti narigat a situasion, ikagumaanna a panunoten a naimbag ti situasion iti kalmado a pamay-an ken surotenna dagiti makatulong a prinsipio ti Biblia. “Napaneknekak a ti Biblia ti kasayaatan a libro a mangidalan iti biagtayo,” kinunana.
Ni Maria a maysa a Saksi ni Jehova ket ininsulto ti maysa a mangidumduma a babai iti sanguanan ti adu a tao isu nga inaribungbonganda ida. Imbes nga agibales ni Maria, kalmado a pimmanaw. Kalpasan dayta, nakonsiensia ti babai isu a sinapulna dagiti Saksi. Iti agarup makabulan, nakitana met laengen ni Maria. Inarakupna ken dimmawat iti pammakawan. Kasta met, naawatanna a naalumamay ken managteppel ni Maria gapu iti patpatien ti relihionna. Ti resultana? Ti dati a mangidumduma a babai ken ti lima a kapamiliana ket nakipagadal iti Biblia kadagiti Saksi ni Jehova.
Kinuna ni Jesus a mapaneknekan a nalinteg ti sirib gapu kadagiti resultana. (Lucas 7:35) Nakaad-adu ti pammaneknek nga epektibo ti sirib wenno dagiti prinsipio ti Biblia! Pagbalinendatayo a nasaysayaat. Dagita ti “mamagsirib iti daydiay awanan kapadasan,” “mamagrag-o iti puso,” ken “mamagsilnag iti matmata” tapno maaddaan ti tao iti moral ken naespirituan a pannakatarus.
Ilawlawag ti Biblia ti Ramut ti Panagrigrigat ken Panagririri
No adalen dagiti imbestigador ti maysa nga epidemia, ikagumaanda a kitaen no ania ti ramut ti bigla a panagwaras dayta a sakit. Kasta met laeng ti aramidentayo tapno maawatantayo no apay nga adda panagrigrigat ken panagririri dagiti tattao. Dakkel manen ti maitulong ti Biblia iti dayta, ta inrekordna ti rugrugi ti pakasaritaan ti tao, ti tiempo a nangrugi dagiti problematayo.
Ibaga ti libro a Genesis a nangrugi ti panagrigrigat ti sangatauan idi nagrebelde iti Dios ti umuna nga agassawa. Saan la a dayta, pinilida pay nga isuda ti agdesision para iti bagida no ania ti naimbag ken dakes
Mangted ti Biblia iti Namnama
Ipasigurado ti Biblia a gapu iti ayat ti Dios kadagidiay mangresrespeto iti autoridad ken moral a prinsipiona, pagpatinggaennanto ti kinadakes ken ti panagrigrigat a resulta dayta. Dagiti managdakdakes ‘lak-amendanto ti bunga ti aramidda.’ (Proverbio 1:
Tungpalento ti Dios ti panggepna nga agbalin a natalna ti daga babaen ti “pagarian ti Dios.” (Lucas 4:43) Dayta a Pagarian ket sangalubongan a gobierno, ken dayta ti usarenna a mangipakita nga isu ti maikari a kangatuan nga agturay iti sangatauan. Impakita ni Jesus a ti daga ket sakup dayta a Pagarian idi kinunana iti modelo a kararagna: “Umay koma ti pagariam. Maaramid koma ti pagayatam . . . iti daga.”
Wen, aramidento dagiti sakup ti Pagarian ti Dios no ania ti pagayatanna kas panangbigbigda a ti Namarsua ti maikari nga Agturay, saan a ti asinoman a padada a tao. Awanton ti korapsion, kinaagum, gubat, di patas a pinansial nga estado ti biag, ken panangidumduma gapu iti puli. Maymaysanton ti gobierno ditoy lubong, agkaykaysanton ti amin a tattao, ken maymaysanton ti naespirituan ken moral a prinsipio a sursurotenda.
Tapno makitamto ti baro a lubong, kasapulam ti edukasion. Kuna ti 1 Timoteo 2:
Masdaawtayo kadi a ti Biblia ti kasasaknapan ti pannakaiwarasna a libro? Sigurado a saan! Ipakita dagiti pannursuro ti Biblia nga impaisurat ti Dios dayta. Ken ipakita ti nasaknap a pannakaiwaras ti Biblia a kayat ti Dios a maammuan dagiti tattao ti maipapan kenkuana, aniaman ti lengguahe ken nasionalidadda, ken kayatna a masagrapda dagiti bendision nga iyegto ti Pagarianna.
Ammuem ti Ad-adu Pay
Kasanotayo a Masigurado a Pudno ti Biblia?
No ti Dios ti autor ti Biblia, sigurado nga awan ti kapadana a libro.
Ti Biblia—Libro a Naggapu iti Dios
Kasano a matulongannaka ti Biblia a mangrisut kadagiti parikutmo? Apay a mapagtalkam dagiti padtona?
Apay nga Adalem ti Biblia?
Mangipapaay ti Biblia kadagiti sungbat ti agkakapateg a saludsod ti minilion a tattao iti intero a lubong. Kayatmo kadi met ti matulongan?


text:
Norzagaray, Bulacan
Ti Norzagaray ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Bulacan iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Norzagaray ket nabingbingay a politikal iti 13 a barbaranggay.[2]
- Bangkal
- Baraka
- Bigte
- Bitungol
- Matictic
- Minuyan
- Partida
- Pinagtulayan
- Poblacion
- San Mateo
- Tigbe
- San Lorenzo
- Friendship Village Resources (FVR)
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Bulacan". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 8 Agosto 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Bulacan". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 8 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Plantilia:Mapindut a buton
Daytoy a plantilia ket agaramid iti mapindut a buton. Adda laeng agmaymaysa a saan a nanaganan a parametro. Daytoy ket maus-usar ti panagpartuat ti teksto ti buton. Daytoy ket makasuporta kadagiti silpo ti wiki.
Kas pagarigan:
{{Mapindut a buton|Daytoy ket mapindut a buton}}
agpataud ti
{{Mapindut a buton|[[Tungtungan:Umuna a Panid|Tungtungan ti Umuna a Panid]]}}
agpataud ti
Daytoy ket naestilo babaen ti panagusar ti modulo ti mediawiki.ui.button ken agparang urayno saan a napakabaelan ti javascript.
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar
- {{Mapindut a buton 2}}


text:
Baybay Mediteraneo
Ti Baybay Mediteraneo ket maysa a baybay a naikapet idiay Taaw Atlantiko a napalikmutan babaen ti rehion ti Mediteraneo ket gangani a napalikmutan babaen ti daga: iti amianan babaen ti Europa ken Anatolia, iti abagatan babaen ti Amianan nga Aprika, ken iti daya babaen ti Lebante. Ti baybaya ket sagpaminsan a naipanpanunotan a kas paset ti Taaw, ngem daytoy ket kankanayon a nailaslasin a kas maysa kompleto a nailasin a bagi ti danum.
Ti nagan a Mediteraneo ket naala manipud ti Latin a mediterraneus, a kayatna a sawen ket "akin-uneg a daga" wenno "iti tengnga ti daga" (manipud ti medius, "tengnga" ken terra, "daga"). Daytoy ket sakupenna ti agarup a kalawa ti 2.5 a riwriw km² (965,000 sq mi), ngem ti pannakaikapetna ti Atlantiko (ti Ilet ti Gibraltar) ket 14 km (8.7 mi) laeng a kalawa. Iti oseanograpia, daytoy ket sagpaminsan a tinawtawagan ti Baybay Euraprikano Mediteraneo wenno ti Europeano a Baybay Mediteraneo tapno mailasin daytoy manipud kadagiti sabsabali a lugar ti baybay mediteraneo.[3][4]
Ti Baybay Mediteraneo ket addaani ti natimbeng a kaadalem ti 1,500 m (4,900 ft) ken ti kaadaleman a nairehistro a puntos ket 5,267 m (17,280 ft) iti Calypso Deep idiay Baybay Honiko.
Daytoy idi ket maysa a nangruna a dalan dagiti aglaklako ken agbanbaniaga kadagiti taga-ugma a nangipalubos ti panaglaklako ken pannakisinnukat ti kultura a nagbaetan dagiti mangirugrugi a tattao ti daytoy a rehion. Ti pakasaritaan ti rehion ti Mediteraneo ket naipangpangruna iti pannakaawat kadagiti nagtaudan ken panagrang-ay kadagiti moderno a kagimongan. "Para iti pagkatlo ti globo, ti Baybay Mediteraneo ket kapadpada a ti panagikaykaysa nga elemento ken sentro ti Pakasaritaan ti Lubong."[5]
Dagiti linaon
Nagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti termino a Mediteraneo ket manipud ti balikas a Latin ti mediterraneus, a kayatna saoen ket "iti tengnga ti Daga" wenno "nagbaetan ti dagdaga" (medius, "tengnga, nagbaetan" + terra, "daga, Daga (planeta)"): gaputa daytoy ket adda kadagidiay nagbaetana a kontinente ti Aprika, Asia ken Europa. Ti Griego a nagan ti Mesogeios (MeσόYeιoς), ket maipadpada manipud ti uέσo, "tengnga" + Yn, "daga, Daga (planeta)").[6]
Ti Baybay Mediteraneo ket naipakasaritaan nga adda dagiti nadumaduma a nagan. Kas pagarigan dagiti Romano ket tinawtawaganda ti Mare Nostrum (Latin, "Baybay tayo"), ken sagpaminsan a ti Mare Internum (Salustio, Burnay. 17).
Iti Biblia, daytoy ket nangruna nga ammo a kas ti הים הגדול (HaYam HaGadol), ti "Nalatak a Baybay", (Num. 34:6,7; Josh. 1:4, 9:1, 15:47; Ezek. 47:10,15,20), wenno simple laeng a "Ti Baybay" (1 Dagiti ARI 5:9; comp. 1 Macc. 14:34, 15:11); nupay kasta, daytoy ket tinawtawagan pay a kas ti "Lapdan a Baybay", gapu ti lokasionna idiay laud nga aplaya ti Nasantuan aDaga, ken isu a ti likudan ti tao a sumangsango ti daya, ket sagpaminsan a naipatpatarus a kas ti "Akinlaud a Baybay", (Deut. 11:24; Joel 2:20). Ti sabali pay a nagan idi ket ti "Baybay ti Philistines" (Exod. 23:31), manipud ti tattao nga agtataeng ti dakkel a paset nga aplayana idiay asideg dagiti Israelita.
Iti Moderno a Hebreo, tinawtawagan daytoy idi ti HaYam HaTikhon (הַיָּם הַתִּיכוֹן), "ti tengnga a baybay", ti literal a pannaka-ampon ti Aleman a kapadpada ti Mittelmeer. Iti Turko, daytoy ket ammo a kas ti Akdeniz,[7] "ti puraw a baybay". Iti moderno nga Arabiko, daytoy ket ammo a kas ti al-Baḥr al-Abyaḍ al-Mutawassiṭ (البحر الأبيض المتوسط), "ti Baybay Tenganga a Puraw", bayat nga iti Islamiko ken naduduog nga Arabiko a literatura, daytoy ket naibagbaga a kas ti Baḥr al-Rūm (بحر الروم), wenno "ti Romano/Baybay Bisantino."
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
ADda dagiti nadumaduma a taga-ugma a sibilisasion a mabirbirukan kadagiti lawlaw ti aplayana; isu ngarud a daytoy ket addaan iti nangruna nga impluensia kadagita a kultura. Daytoy ket nangited ti dalan para iti panaglaklako, kolonisasion ken gubat, ken nangited kadagiti taraon (babaen ti panagkalap ken dagiti nadumaduma pay a kita ti ik-ikan) para kadagiti nadumaduma a komunidad kadagiti napalabas a panawen.[8]
Ti pannakibinningay ti maipada a klima, heolohia ken sumrekan ti sapasap a baybay ket nangiturong kadagiti nadumaduma a pakasaritaan ken pannakaikapet ti kultura a nagbaetan dagiti taga-ugma ken moderno a kagimongan iti lawlaw ti Mediteraneo.
Ti dua a kangrunaa a sibilisasion ti Mediteraneo ti klasiko a kina-ugma ket dagiti siudad-estado ti Griego ken dagiti Penisia. Idi ni Augustus ket binangonna ti Romano nga Imperio, ti Baybay Mediteraneo ket narugian a tinawtawagan ti Mare Nostrum (literal ti:"Baybay tayo") babaen dagiti Romano.
Ni Darius I ti Persia, a nagparukma ti Taga-ugma nga Ehipto, ket nangipatakder ti kanal a nangisilpo ti Mediteraneo idiay Baybay Nalabbasit. Ti kanal ni Darius ket nalawa metten para iti dua trireme tapno mabalinda a makilinnabas no naigay-at dagiti kaadda, ken masapul ti uppat nga aldaw ti panaglasat daytoy.[9]
Ti akinlaud nga imperio ti Romano ket narebba idi agarup a AD 476. Ti daya ket temporario a nagturay a kas ti Bisantino nga Imperio a naporma manipud ti akindaya a gudua ti Romano nga Imperio. Ti sabali pay a bileg ket rumsuanto idiay daya: Ti Islam. Nga iti kalatakan agay-atna, ti Arabo nga Imperio ket nagtengtengngel ti 75% ti rehion ti Mediteraneo.
Nupay kasta ti Europa ket nagung-ungar, idi imad-adu ti pannakaporma kadagiti naurnong ken naisentro nga estado iti kinaudi ti Tengnga a Panpanawen kalpasan ti Renasimiento ti maika-12 a siglo.
Ti Otomano a bileg ket nagtultuloy a dimakkel, ken idi 1453, ti Bisantino nga Imperio ket naiddep kalpasan ti pannakatnag ti Konstantinopla. Ti idadakkel ti kalaing ti marina dagiti bileg ti Europa ket simmuppiat ti napardas a panagipadakkel ti Otomano iti rehion idi ti Gubat Lepanto ket nangipadas ti bileg ti Otomano a marina. Ti panakarang-ay ti panagibarko ket nangrugi a nabanagan ti Mediteraneo. Idi ket amin a panaglaklako manipud ti daya ket limmabas iti uneg ti rehion, ngem tattan ti panangilabas ti Aprika ket nangpalubos a maimportar dagiti rekado ken dagiti dadduma pay a tagilako babaen dagiti puerto ti Atlantiko ti akinlaud nga Europa.[10][11][12]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ http://www.unece.org/fileadmin/DAM/env/water/blanks/assessment/black.pdf
- ^ Pinet, Paul R. (2008). Kumbidar ti Oseanograpia. Jones & Barlett Learning. p. 220. ISBN 0-7637-5993-7.
- ^ "Microsoft Word - ext_abstr_East_sea_workshop_TLM.doc" (PDF). Naala idi 2010-04-23.
- ^ "Dagiti Agsuksukimat ket nangipadto ti panagpangato ti lessaad ti Baybay Mediteraneo - Damdamag - Panagsukimat – Europeano a Komision". Ec.europa.eu. 2009-03-19. Naala idi 2010-04-23.
- ^ Georg Wilhelm Friedrich Hegel Ti Pilosopia ti Pakasaritaan History, p. 87, Dover Publications Inc., 1956 ISBN 0-486-20112-0; 1st ed. 1899
- ^ a naikabil ueσόYaιoς iti Liddell & Scott
- ^ Ni Özhan Öztürk ket nangitunton a ti Daan a Turko ti ak ket kayatna pay a saoen ket "laud" ken ti Akdeniz ket kayatna saoen ket "Laud a Baybay", bayat a ti Karadeniz (Baybaya nangisit) ket kayatna saoen ket "Baybay Amianan". Ni Özhan Öztürk. Pontus: Antik Çağ’dan Günümüze Karadeniz’in Etnik ve Siyasi Tarihi Genesis Yayınları. Ankara, 2011 pp. 5-9
- ^ David Abulafia, Ti Nalatak a Baybay: Ti Pakasaritaan ti Tao iti Mediteraneo (Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan; 2011)
- ^ Rappoport, S. (Doktor ti Pilosopia, Basel). Pakasaritaan ti Ehipto (di napetsaan, nasap a maika-20 a siglo), Tomo 12, Paset B, Kapitulo V: "Dagiti Danum aDalan ti Ehipto", pampanid 248-257. Londres: Ti Kagimongan a Grolier.
- ^ C.I. Gable - Ti Konstantinopla ket Natnag manipud kadagiti Otomano a Tuko - Boglewood Timeline - 1998 - Naal aidi 3 Septiembre 2011.
- ^ "Pakasaritaan ti Otomano nga Imperio, ti Islamiko a Pagilian a Pagtaengan idi dagiti Hudio" - Separdi a Panagadadal ken Kultura - Naala idi 3 Septiembre 20111.
- ^ Robert Guisepi - Dagiti Otomano: Manipud kadagiti Mannakigubat ti Prontera Aginggana kadagiti Nagbangon ti Imperio - 1992 - History World International - Naala idi 3 Septiembre 2011.
Philip Mansel, Lebante: Kinangayed ken ken Didigra idiay Mediteraneo, Londres, John Murray, 11 Nobiembre 2010, natangken nga aklub, 480 pampanid, ISBN 978-0-7195-6707-0, New Haven, Unibersidad ti Yale a Pagmalditan, 24 Mayo 2011, natangken nga aklub, 470 pampanid, ISBN 978-0-300-17264-5
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Baybay Mediteraneo iti Wikimedia Commons


text:
Makapnek ti Biag—No Tuladen ni Jesus
“Agbiag a kas iti panagbiag ni Jesu-Cristo.”—1 Juan 2:6, Ti Baro a Naimbag a Damag Biblia.
KAS naisalaysay iti immuna nga artikulo, makapnek ti biag ni Jesus. Isu a no kayattayo a makapnek ti biagtayo, tuladentayo ti ulidanna ken tungpalentayo ti balakadna.
Kinapudnona, iparparegta ni Jehova nga aramidentayo dayta, kas ipakita ti nadakamat a teksto iti ngato. No agbiagtayo a kas ken Jesus, masapul nga itunostayo ti biagtayo iti ulidan ken pannursurona. No aramidentayo dayta, anamongannatayo ti Dios ken agbalin a makapnek ti biagtayo.
Ti pannursuro ni Jesus ramanenna dagiti prinsipio ti Biblia a makatulong kadatayo nga agbiag a maitunos iti panagbiagna. Masarakantayo ti adu kadagitoy a prinsipio iti nalatak a Sermon iti Bantay. Usigentayo ti sumagmamano kadagita ken no kasanotayo nga iyaplikar.
PRINSIPIO: “Naragsak dagidiay sipapanunot iti naespirituan a kasapulanda.”—Mateo 5:3.
NO KASANO A MAKATULONG DAYTOY TAPNO MAADDAAN ITI MAKAPNEK A BIAG:
Impakita ni Jesus a naparsua ti tao nga agkasapulan iti naespirituan. Kayattayo a maammuan ti sungbat dagitoy a saludsod: Apay nga addatayo ditoy? Apay a nakaro ti panagsagaba ditoy daga? Talaga kadi a maseknan ti Dios kadatayo? Adda kadi biag kalpasan ti ipapatay? Masapul a maammuantayo ti sungbat dagita a saludsod tapno agbalin a makapnek ti biagtayo. Ammo ni Jesus a maysa laeng ti mapagtalkan a pagtaudan ti sungbat—ti Sao ti Dios. Inkararag ni Jesus iti Amana: “Ti saom ket kinapudno.” (Juan 17:17) Talaga kadi a makatulong ti Sao ti Dios tapno mapennek ti naespirituan a kasapulantayo?
KAPADASAN:
Kas lead singer iti nalatak a banda, ni Esa ket dandanin agbalin a rock star. Ngem saan a naragsak ni Esa. “Nupay pagay-ayatko ti kaaddak iti banda, kayatko nga ad-adda koma a makapnek ti biagko,” kunana. Idi agangay, nakasarita ni Esa ti maysa kadagiti Saksi ni Jehova. “Nagadu ti insaludsodko,” kunana. “Nagustuak dagiti sungbatna manipud iti Biblia isu nga immanamongak nga iyadalannak iti Biblia.” Gapu kadagiti naadalna manipud iti Biblia, natignay a nangidedikar iti biagna ken Jehova. “Problemadoak idi a kanayon, ngem ita addan pudpudno a panggep ti biagko,” kuna ni Esa. *
PRINSIPIO: “Naragsak dagiti naasi.”—Mateo 5:7.
NO KASANO A MAKATULONG DAYTOY TAPNO MAADDAAN ITI MAKAPNEK A BIAG:
Ti asi ket panangipakita iti kinaimbag ken konsiderasion iti sabsabali. Kinaasian ni Jesus dagiti agkasapulan. Gapu ta maasian unay, natignay a mangipaay iti pakabang-aran ti sabsabali. (Mateo 14:14; 20:30-34) No naasitayo a kas ken Jesus, ad-adda a makapnek ti biagtayo, ta naragsak dagidiay naasi iti sabsabali. (Aramid 20:35) Maipakitatayo ti asi iti sabsabali no makapabileg ken makapabang-ar ti sasao ken ar-aramidtayo kadagiti agkasapulan ti tulongtayo. Sumayaat kadi ti kinataotayo no agbalintayo a naasi?
KAPADASAN:
Ti agassawa a Maria ken Carlos ket nagsayaat nga ulidan ti panagbalin a naasi. Nabalon ti Tatang ni Maria, ken sumagmamanon a tawen a naidalit iti pagiddaan. Inyawid da Maria ken Carlos iti balayda ken ipapaayda ti amin a kasapulanna. Adu a rabii a mapuypuyatanda, nga uray la itarayda iti ospital no kumaro ti diabetis-na. Admitirenda a mabambannogda no dadduma. Ngem naragsakda a kas iti kinuna ni Jesus agsipud ta ammoda nga ipapaayda ti kasapulan ti ama ni Maria.
PRINSIPIO: “Naragsak dagiti mannakikappia.”—Mateo 5:9.
NO KASANO A MAKATULONG DAYTOY TAPNO MAADDAAN ITI MAKAPNEK A BIAG:
Kasano nga ad-adda a makapnek ti biag ti maysa a mannakikappia? Nasaysayaat ti relasiontayo iti sabsabali no mannakikappiatayo. Nasayaat no ipangagtayo ti balakad ti Biblia: “No mabalin, agingga a makapagpannuray kadakayo, makikappiakayo iti amin a tattao.” (Roma 12:18) Ti “amin a tattao” ramanenna ti kapamiliatayo ken dagiti saantayo a kapammatian. Talaga kadi nga ad-adda a makapnek ti biagtayo no mannakikappiatayo iti “amin a tattao”?
KAPADASAN:
Usigentayo ti kapadasan ti babai nga agnagan Nair. Iti adun a tawen, naipasango iti adu a problema isu a nasubok ti panangtaginayonna iti kappia nangruna iti kapamiliana. Sipud pay pinanawan ni lakayna agarup 15 a tawen ti napalabasen, isun ti nangpadakkel kadagiti annakna. Maysa kadagiti annakna ti adikto iti droga ken masansan a mangriribuk nga uray la pangtaanna ni nanangna ken ti kabsatna a babai. Patien ni Nair a napabileg a mangtaginayon iti kappia gapu kadagiti maad-adalna iti Biblia, uray kadagita a narigat a kasasaad. Inkagumaanna ti saan a makiapa. Ikagkagumaanna ti agbalin a naasi, mannakipagrikna, ken mannakaawat iti sabsabali. (Efeso 4:31, 32) Kombinsido a ti panagbalinna a mannakikappia ti nakatulong kenkuana a maaddaan iti nasayaat a relasion iti pamiliana ken iti sabsabali.
SIPAPANUNOT ITI MASANGUANAN
No surotentayo ti nainsiriban a balakad ni Jesus, agbalin a naragsak ken kontento ti biagtayo. Ngem tapno pudpudno a makapnek ti biagtayo, masapul nga ammotayo met no ania ti mapasamak iti masanguanan. Ngamin kasano koma a makapnek ti biagtayo no ti ammotayo laeng ket lumakay, agsakit, ken mataytayo? Ngem dagitoy ti talaga a mapaspasamak iti daytoy a lubong.
Ngem adda naimbag a damag! Adu a bendision ti ipaay ni Jehova kadagidiay mangikagumaan nga ‘agbiag a kas iti panagbiag ni Jesus.’ Inkari ni Jehova nga asidegen nga iyegna ti nalinteg a baro a lubong a pagnaedan dagiti matalek a tattao a saanton nga agsakit. Kuna ti Saona: “Adtoy! Ti tolda ti Dios adda iti sangatauan, ket isu makipagnaedto kadakuada, ket isudanto dagiti ilina. Ket ti Dios a mismo addanto kadakuada. Ket punasennanto ti amin a lua kadagiti matada, ket awanton ni patay, awanto metten ti panagleddaang wenno panagsangit wenno ut-ot. Ti immuna a bambanag naglabasdan.”—Apocalipsis 21:3, 4.
Ni Maria nga agtawen iti 84 a nadakamat iti umuna nga artikulo iti daytoy a ruar, maragsakan a makakita iti pannakatungpal dagita a sasao. Sika ngay? Kayatmo kadi a maammuan ti ad-adu pay maipapan iti “pudpudno a biag”—ti kasasaad ti biag inton agturayen ti Pagarian ti Dios? (1 Timoteo 6:19) No wen, kontakem dagiti Saksi ni Jehova iti lugaryo wenno agsuratka iti nangipablaak iti daytoy a magasin. *
^ par. 8 Mabasam ti kompleto a pakasaritaan ti biag ni Esa iti artikulo a “Ti Biblia Balbaliwanna ti Biag—Nauyongak idi” iti daytoy a magasin.
^ par. 18 Ti libro nga Ania a Talaga ti Isursuro ti Biblia? nga impablaak dagiti Saksi ni Jehova ket nakatulongen iti adu a mangadal iti kuna ti Biblia maipapan iti nadumaduma a topiko.
Ammuem ti Ad-adu Pay
Ania ti Panggep ti Biag?
Napanunotmo kadin, ‘No ania ti panggep ti biag?’ Ammuen ti sungbat ti Biblia iti dayta a saludsod.
Anianto ti Aramiden ti Pagarian ti Dios?
Ammuem no anianto ti namnamaem a mapasamak inton agturay ti gobierno ti Dios iti intero a daga.


text:
Paneknekam a Matalekka ken Jehova
“Adda koma ni Jehova iti nagbaetanta ken iti nagbaetan ti putotmo ken ti putotko agingga iti tiempo a di nakedngan.”—1 SAM. 20:42.
KANTA: 125, 62
1, 2. Apay a ti panaggayyem da Jonatan ken David ket nagsayaat nga ulidan ti kinamatalek?
SIGURADO a nasdaaw ni Jonatan iti panangsango ti agtutubo a ni David iti higante a ni Goliat. Inyeg ni David “ti ulo ti Filisteo” iti sango ti ama ni Jonatan a ni Ari Saul ti Israel. (1 Sam. 17:57) Nalabit inapresiar ni Jonatan ti kinatured ni David. Nalawag a tinulongan ti Dios ni David, ket nagbalin da Jonatan ken David a nasinged nga aggayyem. Kinapudnona, nangaramidda iti “maysa a tulag, gapu iti panangayat [ni Jonatan ken David] a kas iti bukodna a kararua.” (1 Sam. 18:1-3) Iti intero a panagbiagna, nagbalin a matalek ni Jonatan ken David.
2 Nagpaut ti panaggayyem da Jonatan ken David, uray pay no ni David ti pinili ti Dios a sumaruno nga ari ti Israel. Idi sapsapulen ni Saul ni David tapno papatayenna, maseknan ni Jonatan kenkuana. Tapno pabilgenna ti gayyemna, napan ni Jonatan iti let-ang ti Juda idiay Hores. Pinatibkerna ni David idi imbagana a ni Jehova ti mangpabileg kenkuana. Kinuna ni Jonatan: “Dika agbuteng . . . , ket sika agarikanto iti Israel, ket siak agbalinakto a maikadua kenka.”—1 Sam. 23:16, 17.
3. Para ken Jonatan, ania ti napatpateg kenkuana ngem iti kinamatalekna ken David, ken kasano nga ammotayo a kasta? (Kitaen ti ladawan iti rugi ti artikulo.)
3 Maapresiar la unay ti galad a kinamatalek. Nupay kasta, saantayo a makita ti nagpateg a leksion no ti laeng kinamatalek ni Jonatan ken David ti apresiarentayo ngem saantayo nga ikabilangan ti kinamatalekna iti Dios. Apay nga imbilang ni Jonatan ni David a maysa a gayyem imbes a karibal? Nalawag nga adda napatpateg ken Jonatan ngem iti bukodna a pagimbagan. Laglagipentayo nga imbagana a ni Jehova ti mangpabileg ken David. No kasta, nalawag a ti kinamatalek iti Dios ti kangrunaan iti puso ni Jonatan. Kinapudnona, ti kinamatalekna ken Jehova ti nakaibatayan ti kinamatalekna ken David. Ket simamatalek a tinungpal da Jonatan ken David ti sapatada: “Adda koma ni Jehova iti nagbaetanta ken iti nagbaetan ti putotmo ken ti putotko agingga iti tiempo a di nakedngan.”—1 Sam. 20:42.
4. (a) Ania a talaga ti mangyeg kadatayo iti ragsak ken pannakapnek? (b) Ania ti usigentayo iti daytoy nga artikulo?
4 Kas Kristiano, saantayo laeng nga apresiaren ti kinamatalek ti sabsabali no di ket matalektayo met kadagiti miembro ti pamiliatayo, gagayyem, ken kapammatiantayo. (1 Tes. 2:10, 11) Ngem ania koma a kinamatalek ti kangrunaan iti pusotayo? Siempre, ti kinamatalektayo iti Daydiay nangted iti biagtayo! (Apoc. 4:11) No taginayonentayo dayta a kinamatalek, pudno a naragsak ken mapnektayo. Ngem tapno mapaneknekan a matalektayo iti Dios, masapul nga agtalinaedtayo kenkuana uray iti narigat a kasasaad. Iti daytoy nga artikulo, usigentayo no kasano a makatulong kadatayo ti ulidan ni Jonatan tapno mapaneknekantayo a matalektayo ken Jehova iti sidong ti uppat a narigat a kasasaad: (1) no mariknatayo a saan a maikari a pagraeman ti maysa nga addaan autoridad, (2) no agduma ti pangipakitaantayo iti kinamatalek, (3) no saan a nasayaat ti panangmatmat ti sabsabali kadatayo, ken (4) no marigatantayo a mangtungpal iti karitayo.
NO MARIKNATAYO A SAAN A MAIKARI A PAGRAEMAN TI MAYSA NGA ADDAAN AUTORIDAD
5. Apay a marigatan dagiti Israelita nga agmatalek iti Dios bayat ti panagturay ni Saul?
5 Nupay pinulotan ti Dios nga agbalin nga ari ni Saul nga ama ni Jonatan, nagsukir idi agangay isu nga inlaksid ni Jehova. (1 Sam. 15:17-23) Gapu ta saan a dagus nga inikkat ti Dios ni Saul manipud iti trono, ti di umiso nga aramidna ti nangsubok kadagiti iturayanna ken amin a nasinged kenkuana. Nasubok ti kinamatalekda iti Dios bayat a ti ari, nga agtugtugaw iti “trono ni Jehova,” sinurotna ti dakes a dana.—1 Cron. 29:23.
6. Ania ti mangipakita a nagmatalek ni Jonatan ken Jehova?
6 Idi damo nga impakita ni Saul ti kinasukirna, pinaneknekan ni Jonatan nga anakna ti kinamatalekna ken Jehova. (1 Sam. 13:13, 14) Kinuna ni propeta Samuel: “Saanto a panawan ni Jehova ti ilina maipagapu iti naindaklan a naganna.” (1 Sam. 12:22) Impakita ni Jonatan a mamati iti dayta idi a ti Israel ket binutbuteng ti nagdakkel a buyot dagiti Filisteo nga addaan iti 30,000 a karuahe a pakigubat. Adda laeng 600 a soldado ni Saul, ket isuda laeng ken Jonatan ti addaan iti armas! Ngem napan ni Jonatan iti kampo dagiti Filisteo a ti laeng agaw-awit iti armasna ti kaduana. ‘Awan ti makalapped ken Jehova a mangisalakan babaen iti adu wenno bassit,’ kinuna ni Jonatan. Pinapatay dagitoy dua nga Israelita ti agarup 20 a lallaki iti kampo. Ket “nangrugi a nagkintayeg ti daga, ket nagbalin dayta a panagpigerger manipud iti Dios.” Nagpipinnatay dagiti Filisteo gapu iti pannakariroda. Gapuna, ti pammati ni Jonatan iti Dios ti namagballigi kenkuana.—1 Sam. 13:5, 15, 22; 14:1, 2, 6, 14, 15, 20.
7. Kasano a trinato ni Jonatan ni amana?
7 Uray no nadadael ti relasion ni Saul iti Dios, nakitunos latta ni Jonatan ken amana agingga a mabalin. Kas pagarigan, nagkaduada a nakilaban a mangidepensa iti ili ti Dios.—1 Sam. 31:1, 2.
8, 9. Apay a maibagatayo a matalektayo iti Dios no raraementayo dagiti addaan iti autoridad?
8 Kas ken Jonatan, mapaneknekantayo a matalektayo ken Jehova babaen iti panagpasakuptayo kadagiti nangatngato nga agtuturay agingga a mabalin, kas ikalikagum ti Dios, uray pay no mariknatayo a saan a maikari a pagraeman ti dadduma. Kas pagarigan, mabalin a korap ti maysa nga opisial ti gobierno, ngem raementayo latta ti saadna gapu ta kas “nangatngato nga autoridad” agpaituraytayo agingga a mabalin. (Basaen ti Roma 13:1, 2.) Kinapudnona, mapaneknekantayo amin a matalektayo ken Jehova no raementayo dagidiay inikkanna iti autoridad.—1 Cor. 11:3; Heb. 13:17.
9 Idiay South America, pinaneknekan ni Olga [1] a matalek iti Dios babaen ti panangraemna ken lakayna uray kadagiti narigat a kasasaad. Iti adu a tawen, marurod ti asawana kenkuana gapu ta isu ket maysa a Saksi ni Jehova. Sinaktanna ti riknana, imbabainna, dina kasasao, ken binutbutengna nga isinana ken alaenna dagiti annakda. Ngem saan a nagibales ni Olga. Inkagumaanna ti agbalin a naimbag nga asawa babaen ti panangisaganana iti taraon ni lakayna, pagbadona, ken panangasikasona iti pamiliana. (Roma 12:17) No mabalin, kuyogenna ni lakayna kadagiti panagtitipon ti pamiliana wenno gagayyemna. Kas pagarigan, idi napan ni lakayna iti sabali a siudad para iti pumpon ti amana, rinubbuatanna dagiti annakna ken insaganana ti amin a kasapulanda iti biahe. Inur-urayna ni lakayna iti ruangan ti simbaan agingga a nalpas ti seremonia. Kalpasan ti adu a tawen, simmayaat ti kababalin ti asawana gapu iti anus ken panagraem ni Olga. Itultulodna itan ni Olga iti Kingdom Hall ken paregtaenna payen a mapan makigimong, ken sagpaminsan a kaduaenna a makigimong.—1 Ped. 3:1.
NO AGDUMA TI PANGIPAKITAANTAYO ITI KINAMATALEK
10. Kasano nga ammo ni Jonatan no asino ti rumbeng a pangipakitaanna iti kinamatalek?
10 Gapu ta determinado ni Saul a mangpapatay ken David, naipasango ni Jonatan no asino ti pangipakitaanna iti kinamatalek. Nupay nakitulag ken David, agpaspasakup met ni Jonatan iti amana. Ngem ammo ni Jonatan a tultulongan ti Dios ni David, saan a ni Saul. Ngarud, nangnangruna nga impakita ni Jonatan ti kinamatalekna ken David imbes a ken Saul. Pinakdaaranna nga aglemmeng ni David ken impadamagna ken Saul dagiti nasayaat a bambanag maipapan ken David.—Basaen ti 1 Samuel 19:1-6.
11, 12. Kasano a makatulong ti panagayattayo iti Dios tapno agbalintayo a matalek kenkuana?
11 Ti kinamatalek iti Dios ti nakatulong ken Alice a taga-Australia a mangikeddeng no asino ti pangipakitaanna iti kinamatalek. Idi mayad-adalan iti Biblia, imbagana iti pamiliana dagiti naimbag a bambanag a maad-adalna. Idi agangay, imbaga ni Alice kadagiti miembro ti pamiliana a saanen a makipagselebrar iti Krismas. Inlawlawagna dagiti rason, ngem in-inut a nakapungtotda gapu iti pannakaseknanda kenkuana. Mariknada a taltallikudanna ti pamiliana. Kinuna ni Alice: “Imbaga ni Nanang nga inlaksidnakon kas anak. Nakigtotak ken nasaktanak ta talaga nga ay-ayatek ti pamiliak. Nupay kasta, inkeddengko a ni Jehova ken ti Anakna ti kangrunaan iti pusok, ket nabautisaranak iti sumaganad nga asamblea.”—Mat. 10:37.
12 No saantayo a naannad, ti kinamatalek iti pagilian, eskuelaan, wenno grupo iti isport ti mabalin nga agbalin a napatpateg kadatayo ngem iti kinamatalektayo iti Dios. Kas pagarigan, pagay-ayat ni Henry ti agay-ayam iti chess. Kanayon a kampeon ti eskuelaanda, ket kayatna nga ipaay ti amin a kabaelanna. Ngem inaminna: “In-inut nga impangpangrunak ti kinamatalekko iti eskuelaan ngem ti kinamatalekko iti Dios. Malaplapdan ti panagserbik iti Pagarian tunggal ngudo ti lawas gapu kadagiti torneo iti chess, isu nga inkeddengko ti umikkat iti chess team.”—Mat. 6:33.
13. Kasano a makatulong kadatayo ti kinamatalek iti Dios tapno mapagballigiantayo dagiti problema iti pamilia?
13 Talaga a narigat a tingitingen no asino ti nangnangruna a pangipakitaan iti kinamatalek iti uneg ti pamilia. Kas pagarigan, kinuna ni Ken: “Kayatko a kanayon a bisitaen ti baketen a nanangko ken sagpaminsan a makipagnaed kadakami. Ngem saanda nga agkatunosan ken baketko. Idi damo, nagproblemaak ta no pagustuak ti maysa kadakuada, masaktan ti sabali. Ngem iti kasta a kasasaad, nabigbigko a nangnangruna nga ipaayko ti panagmatalekko iti asawak. Gapuna, nangaramidak iti solusion a maawatna.” Ti kinamatalek iti Dios ken ti panagraem iti Saona ti nangpatured ken ni Ken a mangilawlawag ken baketna no apay a masapul a makitunos ken ni nanangna ken mangilawlawag ken nanangna no apay a masapul a raemenna ti asawana.—Basaen ti Genesis 2:24; 1 Corinto 13:4, 5.
NO SAAN A NASAYAAT TI PANANGMATMAT TI SABSABALI KADATAYO
14. Ania ti mangipakita a saan a nasayaat ti panangtrato ni Saul ken Jonatan?
14 Mabalin a masubok ti kinamatalektayo iti Dios no saan a nasayaat ti panangmatmat kadatayo ti maysa nga addaan iti autoridad. Mabalin a kasta ti nakaipasanguan ni Jonatan. Ammo ni Ari Saul a pinulotan ti Dios a gayyem ti anakna ni David, ngem saanna nga ammo no apay. Naibabain ni Jonatan gapu ta inungtan ni Saul. Nupay kasta, saan a nagibales ni Jonatan. Saan a nagbalbaliw ti kinamatalekna iti Dios wenno ken David, nga agbalinto nga ari ti Israel.—1 Sam. 20:30-41.
15. Ania ti aramidentayo no saan a nasayaat ti panangtrato ti maysa a kabsat kadatayo?
15 Iti uneg ti kongregasion dagiti adipen ni Jehova ita, saantayo a namnamaen a di umiso ti pannakatratotayo. Nupay kasta, imperpekto dagiti mangidadaulo kadatayo ket mabalin a di umiso ti panangipapanda kadagiti tignaytayo. (1 Sam. 1:13-17) No saan man a nasayaat ti panangmatmatda kadatayo, agtalinaedtayo latta a matalek ken Jehova.
NO MARIGATANTAYO A MANGTUNGPAL ITI KARITAYO
16. Ania dagiti kasasaad a masapul nga agmatalektayo iti Dios ket saantayo nga agbalin nga agimbubukodan?
16 Imparegta ni Saul ken Jonatan nga aramidenna ti para laeng iti pagimbaganna. (1 Sam. 20:31) Ngem ti kinamatalekna iti Dios ti nangtignay kenkuana a makigayyem ken David imbes a panunotenna nga agbalin nga ari. Matuladtayo ti saan nga agimbubukodan a kababalin ni Jonatan no laglagipentayo a makaay-ayo ken Jehova ti tao a saan nga agbaliw iti karina uray no pagdaksanna. (Sal. 15:4) Saan a nagbalbaliw ni Jonatan iti karina ken David. Saantayo koma met nga agbaliw iti karitayo. Kas pagarigan, no narigat a tungpalen ti tulagan iti negosio, ti kinamatalektayo iti Dios ken ti panagraemtayo iti Biblia ti mangtignay kadatayo a mangtungpal iti karitayo. No ngay narigrigat ti kasasaad ti panagasawatayo ngem iti ninamnamatayo? Sigurado a tignayennatayo ti panagayattayo iti Dios nga agmatalek iti asawatayo.—Basaen ti Malakias 2:13-16.
17. Kasano a nakatulong kenka daytoy a panagadal?
17 No utobentayo ti ulidan ni Jonatan, saan kadi a kayattayo a tuladen ti kinamatalekna iti Dios? Saantayo koma nga aramiden ti bukodtayo a pagimbagan. Kas ken Jonatan, paneknekantayo a matalektayo ken Jehova babaen ti panagmatalektayo kadagiti adipenna, uray pay kadagiti mabalin a mangupay kadatayo. No matalektayo ken Jehova a Dios uray kadagiti narigat a kasasaad, maparagsaktayo ti pusona—ket dayta laeng ti mangyeg iti kasayaatan a pannakapnek. (Prov. 27:11) No agtalinaedtayo a matalek ken Jehova, masiguradotayo a kanayon nga aramidenna ti pagimbagan dagiti mangay-ayat kenkuana. Iti sumaganad nga artikulo, usigentayo dagiti napapateg a leksion a maadaltayo iti aramid dagiti matalek ken saan a matalek a kapanawenan ni David.
^ [1] (parapo 9) Nabaliwan ti dadduma a nagan.


text:
Bantay Labo
Ti Bantay Labo, ket mabalin nga aktibo nga estratobulkan idiay probinsia ti Camarines Norte, idiay isla ti Luzon, Filipinas. Daytoy ket mabirukan idiay amianan a laud ti Peninsula ti Bicol.
Dagiti linaon
Dagiti pisikal a langa[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Bantay Labo ket kabakiran ti andesitiko nga estratobulkan nga agtayagi ti 1544 metro asl ken addaan ti diametro ti baba iti 35 a kilometro , ken napalikmutan babaen dagiti nadumaduma nga andesitiko ken dasitiko a satelite dagiti siborio ti lava. Daytoy a bulkan ket termal nga aktibo nga addaan ti nabara ken dagiti napudot nga ubbog.
Dagiti panagbettak[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti panagbettak ket Tengnga ti Pleistoseno a nangrugrugi manipud idi agarup a 580,000 a tawtawen ti napalabas ken naporma daytoy kadagiti simborio ti lava idiay akin-amianan a bangir ti komplex. Ti agdama a sangauanan ket naporma idi rugi ti agarup a 270,000 a tawtawen ti napalabas, ken ti simborio ti lava ti bakrasna ket naporma manipud idi agarup a 200,000 aginggana idi agarup a 40,000 tawtawen ti napalabas. Ti naudi nga aktibidad manipud ti Bantay Labo ket nagpataud kadagiti piroklastiko nga ayus manipud ti kono ti pantok idi agarup a 27,000 a tawtawen ti napalabas. Awanen dagiti napasamak a panagbettak manipud idin.
Heolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti kita ti bato ket kaaduan a hornblenda-biotita andesita aginggana iti dasita. Ti Bantay Labo ket tektoniko a paset ti Bulkaniko a Barikes ti Bicol.
Pannakailista[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Programa ti Global a Bulkanismo ti Instituto ti Smithsoniano ket ilistana ti Bantay Labo a kas Pleistoseno nga addaan kadagiti napudot nga ubbog. Ti Instituto ti Bulkanolohia ken Seismolohia ti Filipinas (PHIVOLCS) ket ilistana ti Bnatay a kas mabalin nga aktibo.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Instituto ti Bulkanolohia ken Seismolohia ti Filipinas (PHIVOLCS), Panid ti Bantay Labo
- "Labo". Programa ti Global a Bulkanismo. Instituto ti Smithsoniano.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Listaan dagiti aktibo a bulkan ti Filipinas
- Listaan dagiti mabalin nga aktibo a bulkan ti Filipinas
- Listaan dagiti di aktibo a bulkan ti Filipinas
- Listaan dagiti ultra prominente a pantok ti Filipinas
- Instituto ti Bulkanolohia ken Seismolohia ti Filipinas
- Bulkan
- Singsing ti Apuy ti Pasipiko
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c "Banbantay ti Filipinas" Peaklist.org. Naala idi 2013-03-03.


text:
Damdamag iti Lubong
China
Bigla a ngimmato iti 41% ti bilang dagiti nagdiborsio idiay Beijing iti immuna a 9 a bulan ti 2013 no idilig iti isu met la a tiempo idi 2012. Mamati dagiti eksperto a mabalin a gapu dayta kadagiti agassawa a mayat a lumiklik iti naipatungpal itay nabiit a 20% a capital gains tax kadagiti mailaklako a balay. Iti dadduma a kaso, daytoy a baro a buis ket saan nga agaplikar iti asinoman nga agdiborsio nga agassawa a mangilaklako iti maysa pay a balayda.
Lubong
Insingasing ti United Nations a posible a masolbar ti malnutrision no ad-adu a tattao ti mangan kadagiti insekto. Gapu ta nasustansia dagiti makan nga insekto ken mangmanganda kadagiti banag a saan a mabalin a kanen dagiti tattao, “nasayaat dagita a kasukat ti karne,” kuna ti nabiit pay a report. Ngem inadmitir ti report nga “adda dagiti tattao a dida kayat ti mangan” kadagiti insekto.
Canada
Mariribukan dagiti fertility clinics kadagiti legal ken moral nga isyu no ania ti aramidenda kadagiti frozen human embryos (napreserba iti freezer a pertilisado nga itlog ti tao) a saanen a matunton “dagiti makinkua” kadagita. Naipadamag nga iti maysa laeng a clinic, addaan dayta iti 1,000 nga embryos a kukua dagiti “nagpukawen” a pasiente ti in vitro fertilization.
Ireland
Dua laeng idi ti mabalin a pagpilian dagiti Katoliko nga agkasar idiay Ireland—panagkasar iti simbaan wenno hues. Ngem idi 2013, adda nainayon—ti panangkasar ti maysa a grupo dagiti humanist (mamati nga agbalin a naragsak ken nasayaat ti biag uray awan relihion). Sigun iti impadamag ti Reuters, “gapu ta adu ti di mayat iti simple a kasar iti hues ngem dida met kayat ti agkasar iti simbaan, kasta unay ti immaduan dagiti mayat nga agpakasar” kadagiti mangituktukon iti baro a pagpilian.


text:
Kaligrapia
Ti kaligrapia (manipud ti Taga-ugma a Griego: kάλλoς kallos "pintas" + Ypaφή graphẽ "panagsurat") ket maysa a kita ti arte a makita a mainaig ti panagsurat. Daytoy ti daremdem ken panangitungpal ti panangiletra iti naakaba ti ungtona nga instrumento wenno brutsa iti maysa a panagkuti. (Mediavilla 1996: 17). Ti kontemporaneo a panangilawag ti panagsanay ti kaligrapia ket "ti arte ti panangited ti porma kadagiti senial iti maysa a maiyebkas, maitunos ken nalaing a pamay-an " (Mediavilla 1996: 18). Ti sarita ti panagsuratket maysa nga estatiko nga ebolusion a naikuadro iti kaunegan kadagiti teknikal a kalaing, dagiti kapardas ti panagiragarag ken dagiti limitasion ti materiales iti maysa a tao, panawen ken lugar (Diringer 1968: 441). Ti estilo ti panagsurat ket naipalplawag a kas maysa nga eskritu, ima wenno alpabeto (Fraser ken ni Kwiatkowski 2006; Johnston 1909: Plate 6).
Ti moderno a kaligrapia ket sumakop manipud kadagiti naserbi a sinuratan ti ima aletra ken dagiti daremdem dagiti piraso ti napino nga arte nga ayan ti abstrakto a panagiyebkas ti naisurat ti ima a marka wenno mabalin a saan nga agkomprmiso ti kasayaat ti pannakabasa dagiti letra (Mediavilla 1996). Ti klasiko a kaligrapia ket maigiddiat manipud ti tipograpia ken ti saan a klasiko a panagiletra ti ima, urayno ti kaligrapo ket mabalinna ti agpartuat amin kadagitoy; dagiti karakter ket naipakasaritaan a nadisiplina ken nasayaat ti ayusna ken kellaat, aiti kanito ti panagsurat(Pott 2006 ken2005; Zapf 2007 and 2006).
Ti kaligrapia ket agtultuloy nga agrangrang-ay kadagiti porma ti kasar ken dagiti panagawis ti pasamak, daremdem ti kita ti letra/tipograpia, daremdem ti tatak a kasisigud a nailetra babaen ti ima, relihioso nga arte, dagit ipakdaar/grapiko a daremdem/komisionado a grapiko nga, dagiti sinuratan ti napisi a bato ken dagiti dokumento ti panaglaglagip. Daytoy ket inus-usar pay para kadagiti prop ken dagiti agkutkuti a ladawan para iti pelikula ken telebision, dagiti testimonial, dagiti sertipikado ti pannakaipasngay ken ipupusay, dagiti mapa, ken dagiti dadduma pay nga obra a maipanggep ti panagsurat. Dagiti kasayaatan nga obra ti moderno a kaligrapia ket dagiti dokumento ti linteg ken patente ti sursurat nga inted babaen dagiti monarkia ken dagiti opisial ti estado kadagiti nadumaduma a pagilian.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Kaligrapia iti Wikimedia Commons
- Kitaen ti Kaligrapia iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)


text:
Pagsasao a Hebreo
Ti Hebreo wenno Ebreo (/ˈhiːbruː/) (עִבְרִית, Ivrit, Pannakabalikas a Hebreo (tulong·paammo)) ket maysa a Laud a Semitiko a pagsasao iti pamilia ti pagsasao nga Aproasiatika. Iti kultura, daytoy ket naipammategan dagiti Hudio ken sabsabali a a grupo ti relihion a kas iti pagsasao dagiti tattao a Hudio, uray no dagiti sabsabali a Hudio a pagsasao ket nagtaud da kadagiti diaspora a Hudio, ken ti pagsasao a Hebréo ket naususar pay babaen dagiti saan a Hudio a grup-grupo, a kas dagiti minaig nga etniko a dagiti Samaritanos.
Ti Moderno a Hebreo ket maisasao babaen dagiti kaaduan a walo a riwriw a tattao idiay Israel, nga ti Klasiko a Hebreo ket inususar para ti panag-kararag wenno panagadal dagiti Hudio a komunidad iti sanglubongan. Daytoy a pagsasao ket nasaksian manipud ti maika-10 a siglo BCE [2] iti kinaudi a Maikadua a Templo a panawen, kalpasan idi naparang-ay ti pagsasao iti Misna a Hebréo. Ti Moderno a Hebreo ket maysa kadagiti opisial a pagsasao iti Israel, a maikaduaan na ti Arabiko.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Akademia ti Pagsasao a Hebreo (Hebreo) (Ingles)


text:
Ania ti Bautismo?
Ti sungbat ti Biblia
Ti bautismo ket tumukoy iti pannakaitaneb ti maysa a tao iti danum ken irurukuasna. * Isu a nabautisaran ni Jesus iti karayan. (Mateo 3:
Kaipapanan ti bautismo
Inkompara ti Biblia ti bautismo iti pannakaitabon. (Roma 6:4; Colosas 2:
Maikkat kadi ti basol babaen iti bautismo iti danum?
Saan. Isursuro ti Biblia a mabalin a maikkat laeng ti basoltayo babaen iti naiparukpok a dara ni Jesus. (Roma 5:
Ania ti panagbuniag?
Awan iti Biblia ti sasao a “buniagan” ken “panagbuniag.” Tumukoy dagitoy iti seremonia nga ar-aramiden ti dadduma a relihion a “panangbautisar” iti maysa a maladaga (babaen iti panangiwarsi wenno panangibukbok iti danum iti ulona) sa panagananda.
Isursuro kadi ti Biblia ti panangbautisar kadagiti maladaga?
Saan. Ti Nakristianuan a bautismo ket para kadagidiay nataenganen a makatarus ken mamati “iti naimbag a damag ti pagarian ti Dios.” (Aramid 8:
Mainayon pay, ipakita ti Biblia nga ibilang ti Dios dagiti babassit nga annak dagiti Kristiano kas nasantuan, wenno nadalus kadagiti matana, gapu iti kinamatalek dagiti nagannakda. (1 Corinto 7:
Di umiso a pannakaawat maipapan iti Nakristianuan a bautismo
Di umiso: Ti panangiwarsi wenno panangibukbok iti danum iti maysa a tao ket maakseptar a kasukat ti pannakaitaneb ti intero a bagi.
Umiso: Dagiti bautismo a nadakamat iti Biblia ramanenna ti pannakaitaneb. Kas pagarigan, idi binautisaran ni Felipe ti lalaki nga Etiope, “bimmabada a dua iti danum.” Kalpasanna, ‘simmang-atda iti danum.’
Di umiso: Ipakita ti Biblia a karaman dagiti maladaga no mabautisaran ti intero a pamilia. Kas pagarigan, ibaga ti Biblia maipapan iti maysa a parabantay iti pagbaludan idiay Filipos: “Isu ken ti sangakabbalayanna nabautisaranda.”
Umiso: Ipakita ti salaysay maipapan iti pannakakomberte ti parabantay iti pagbaludan a dagidiay nabautisaran naawatanda ti “sao ni Jehova” ken ‘nagrag-oda unay.’ (Aramid 16:32, 34) Dagita nga impormasion ti mangpaneknek a no adda man maladaga iti sangakabbalayan ti parabantay, saanda a nairaman a nabautisaran ta dida pay maawatan ti sao ni Jehova.
Di umiso: Insuro ni Jesus ti panangbautisar kadagiti maladaga babaen iti panangibagana a ti Pagarian ket kukua dagiti ubbing.
Umiso: Saan a tuktukoyen ni Jesus ti bautismo idi imbagana dagitoy a sasao. Imbes ketdi, ipakpakitana a dagidiay makualipikar nga agbalin a paset ti Pagarian ti Dios ket masapul nga agbalin a kas iti ubing a napakumbaba ken nalaka a suruan.
^ par. 3 Ti Griego a sao a naipatarus kas “bautismo” ket naggapu iti sao a kayatna a sawen, “itaneb.” Kitaem ti Theological Dictionary of the New Testament, Volume I, panid 529.
^ par. 12 Sigun iti The International Standard Bible Encyclopedia, “awan ti masarakam iti Baro Tulag a panangbautisar kadagiti maladaga.” Mabasa pay dita a naggapu dayta a kaugalian iti “di umiso wenno nalabes a panangipapan iti pateg ti bautismo,” a kaipapananna, maikkat dagiti basol babaen iti bautismo.
^ par. 15 Iti paulo a “Bautismo (iti Biblia),” kuna ti New Catholic Encyclopedia: “Nalawag a ti bautismo iti nagkauna a Simbaan ket maaramid babaen iti pannakaitaneb.”—Volume 2, panid 59.
Ammuem ti Ad-adu Pay
Bautismo ken ti Relasionmo iti Dios
Ania ti aramidem tapno makualipikarka iti Nakristianuan a bautismo? Ammuem no ania ti isimsimbolona ken no kasano a maar-aramid dayta.


text:
Narvacan, Ilocos Sur
Ti Narvacan ket maysa a maikadua a klase nga ili iti probinsia ti Ilocos Sur iti Filipinas.
Dagiti linaon
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Narvacan ket nabennebenneg iti 34 a barbaranggay.[2]
- Abuor
- Ambulogan
- Aquib
- Banglayan
- Bantay Abot
- Bulanos
- Cadacad
- Cagayungan
- Camarao
- Casilagan
- Codoog
- Dasay
- Dinalaoan
- Estancia
- Lanipao
- Lungog
- Margaay
- Marozo
- Nanguneg
- Orence
- Pantoc
- Paratong
- Parparia
- Quinarayan
- Rivadavia
- San Antonio
- San Jose
- San Pablo
- San Pedro
- Santa Lucia
- Sarmingan
- Sucoc
- Sulvec
- Turod
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Narvacan ket naduktalan idi babaen ti ekspedisionario a puersa ti Kastila a naipatulod manipud idiay Vigan babaen ti opisial ti militar ken nabigador a ni Kapitan Juan de Salcedo. Dagiti puersa ti Kastila ket narakrak ti barkoda iti igid ti pantar ti ili. Idi isalsalakan babaen dagiti umili, sinaludsod dagiti Kastila no ania ti nagan ti lugarda. Ti insungbat met ti daulo ti ili iti Ilokano ket babaen ti panagsaludsod kadagiti Kastila iti "Nalbakan?". Inpagpagarup met dagiti Kastila a daytoy ti sungbat ti saludsodda, manipud idin ti lugar ket naaw-awaganen a kas ti Narvacan.
Ginayyen ni Salcedo ti bassit a tribu dagiti patneng a tattao ti ginget a nagtataeng iti lugar bayat a dagiti Kastila ket nangipatakderda iti ili idi 1576. Kas paset ti moderno nga ili, ti parokia ti Romano Katoliko ket binagon idi babaen ti relihioso nga urnos dagiti Agostino idi 25 Abril 1587. Ti parokia ti Narvacan ket agbalinto a maysa kadagiti immuna a parokia ti Romano Katoliko iti agdama a probinsia ti Ilocos Sur.
Ti Narvacan ket naurnos idi babaen kadagiti tradision iti naarian a gobierno ti Espania. Ti naarian a pamilia ti Habsburg ket nagserbida idi a kas daulo ti estado nga isuda met ti nangidutok kenni Santiago de Vera a kas Presidente ti Royal Audiencia – ti gobernador ti rehion a pakabirukan ti Narvacan. Idi 1589, ni Gobernador Vera ket indutokna ni Nicolas de Figueroa a kas ti immuna nga Encomendero de Narvacan – kangrunaan nga administrador ti ili ken dagiti kaarubana iti sistema ti encomienda. Ti papelna ket kanungpalan a nagbalin iti opisina iti alcalde —
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti umili ti Narvacan ket kaaduan a Romano Katoliko. Adda met dagiti minoridad a Metodista a Kristiano. Ti pagsasao ti ili ket Ilokano.
Ekonomia[urnosen | urnosen ti taudan]
Mabirukan daytoy iti lumaud a pantar ti isla ti Luzon, ti Narvacan ket mabirukan iti ginget a napalikmutan dagiti bantay. Ti nalames a rehion nga addaan ti nalamiis ken kalalainganna a tropikal a klima, dagiti kangrunaan nga apit ti Narvacan ket mais, kapas, anyil, bagas, unas ken tabako.
Listaan dagiti dati a mayor[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi las-ud ti turay dagiti Kastila, ti munisipal a gonierno ket indauluan idi babaen ti Gobernadorcillos. Ti titulo ti ehekutibo a daulo ti ili, nupay kasta, daytoy ket nagbalin kadagiti Kapitan, Presidente Militar, Alcalde Mayor, Mayor Militar, ken Mayor ti ili.
- 1876 – 1880 Kapitan Guillermo Bautista
- 1880 – 1882 Kapitan Manuel Damasco
- 1882 – 1884 Kapitan Alejo Conde
- 1884 – 1886 Kapitan Laya
- 1886 – 1888 Kapitan Mariano Zarsuza
- 1888 – 1890 Kapitan Pedro Roldan
- 1890 – 1892 Kapitan Rufino Bañez
- 1892 – 1894 Kapitan Medio Jacob
- 1894 – 1896 Kapitan Proceso Sanidad
- 1896 – 1898 Kapitan Dionisio Clarin
- 1898 – 1900 Kapitann Ponciano Viloria
Idi naipatakder ti militar a gonbierno babaen dagiti Amerikano, ni Don Severino Cordero ket naidutok a kas ti Presidente Militar. Idi nabangon ti sibil a gobierno, ni Don Severino Cordero ket isu idi ti immuna nga Alcalde Mayor. Dagiti sumaganad ket dagidi simmarsaruno:
- 1904 – 1908 Don Leon Cordero
- 1908 – 1912 Don Jacinto Cordero
- 1912 – 1917 Don Pedro Bañez Viloria
- 1917 – 1919 Don Jacinto Cordero
- 1919 – 1925 Don Lucio Clarin
- 1925 – 1934 Don Fernando Abella
- 1934 – 1941 Don Andres Cordero
- 1942 – 1944 Dominador Villanueva (Panawen ti Panagsakop ti Hapon)
- 1944 – 1945 Nemesio Borge (Militar a Gobierno)
Dagiti mayor ti ili manipud idi Maikadua a Sangalubongan a Gubat:
- 1946 – 1947 Luis Cabanilla (Naidutok)
- 1947 – 1959 Timoteo Cachola
- 1959 – 1963 Jaime Cordero
- 1963 – 1965 Justo Mendoza
- 1965 – 1967 Salvador Cabanilla (Agtigtignay)
- 1967 – 1986 Dr. Gregoria V. Cauton
- 1986 – 1988 Rosalia Villanueva (OIC)
- 1988 – 1998 Edgardo D. Zaragoza
- 1998 – 2004 Charito S. Zaragoza
- 2004 – 2010 Edgardo D. Zaragoza
- 2010 - to present Zuriel S. Zaragoza
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Ilocos Sur". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 19 Septiembre 2013.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Ilocos Sur". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 26 Hunio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)
- Pasyalang Ilocos Sur
- Departamento ti kaunegan ken Lokal a Gobierno


text:
Tagapul-an, Samar
Ti Tagapul-an ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Samar iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Tagapul-an ket politikal a nabingbingay iti 14 a barbaranggay.[2]
- Baquiw
- Balocawe
- Guinbarucan
- Labangbaybay
- Luna
- Mataluto
- Nipa
- Pantalan
- Pulangbato
- San Vicente
- Sugod (Pob.)
- Suarez (Manlangit)
- San Jose (Pob.)
- Trinidad
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Samar". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 15 Oktubre 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Samar". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 15 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
George Bernard Shaw
Ni George Bernard Shaw (26 Hulio 1856 – 2 Nobiembre 1950) ket maysa idi nga Irlandes a dramaturgo ken ti kimmaduaan a nangbangon ti Pagadalan ti Ekonomia ti Londres. Urayno ti immuna a nagganansia a panagsuratna idi ket ti musika ken literario a kritisismo, nga iti kapasidad ket nagsurat kadagiti adu a nangato ti artikulona a paset ti panagsursurat, ti kangrunaan a kalaingna idi ket para iti drama, ket isu ket nagsursurat kadagiti ad-adu ngem 60 a pabuya. Gangani amin nga insursuratna ket mangibagbaga kadagiti sosial a parikut, ngem adda dagiti tinaudanna iti komedia a makaaramid a maibturan gapo ti nainget a tema. Ni Shaw nagsukimat ti edukasion, panagasaw, relihion, gobierno, panagaywan ti salun-at, ken ti pribilehio ti klase.
Isu ket kaaduan a nakaungetan babaen ti pannakaimatanganna a kas ti saan a nasayaat a pannakausar dagiti agob-obra a klase. Isu ket maysa a nagagar a sosialista, ni Shaw ket nagsurat kadagit adu a polieto ken bila para iti Fabiano a Kagimongan. Isu ket nagbalin a nagun-odan nga orador iti panangipato kadagiti punganayanna, a mairaman dagiti kapadpada a karbengan para iti lalaki ken babai, a mangpasayyat kadagiti panagabuso kadagiti agobobra a klase, a mangpasubli ti pribado a panagtagikua kadagiti produktibo a daga, ken nangpakpatakder ti nasalun-at a kabibiag. Iti nabiit a panawen isu ket aktibo kadagiti lokal a politika, nga isu ket nagserbi idiay Konseho ti Kondado ti Londres.
Idi 1898, ni Shaw ket inasawana ni Charlotte Payne-Townshend, ti maysa a kapdpadana Fabiano. Nagtaengda idiay Ayot St Lawrence iti maysa a balay a makunkuna tattan ati Suli ni Shaw. Ni Shaw ket pimmusay idiay, idi tawen a 94, manipud kadagiti kroniko a parikut a naipakaro babaen kadagiti sugatna a naalana babaen ti panakatnagna iti agdan.
Isu ti agmaymaysa a tao a nagunggunaan ti Premio Nobel iti Literatura (1925) ken ti Oscar (1938), para kadagiti kontribusionna iti literatura ken ti obrana iti pelikula a Pygmalion (pannakaampon ti pabuyana iti isu met laeng a nagan).[1] Ni Shaw ket kinayatna a likudan ti Premio Nobel gaputa awan ti panagayatna kadagiti publiko a pammadayaw, ngem inawatna gapu ti pannakiddaw ti asawana: ti asawana ket nangipanuot a daytoy ket pammadayaw para iti Irlanda. Isu ket saan a nagayat kadagiti kuarta a gunguna, a nangikidkiddaw a mausar dagitoy ti panagbayad ti panakaipatarus dagiti Suiso a libro iti Inggles.[2]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ni Al Gore ket nangabak met ti Premio Nobel (ngem saan a para iti Literatura), ken nagbida iti maysa a nangabak ti Premio Akademia a dokumentario, ngem daytoy ket saan a nabukbukodan a naited kaniana.
- ^ Gibbs, A. M. (2005). Bernard Shaw: Ti Niag. Gainesville, Florida: Pagmalditan ti Unibersidad ti Florida. pp. 375–376. ISBN 0-8130-2859-0.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni George Bernard Shaw iti Wikimedia Commons


text:
Filipinas
Nagsasabtan: 13°N 122°E / 13°N 122°E
Ti Filipinas (Filipino: Pilipinas [ˌpɪlɪˈpinɐs]), opisial a ti Republika ti Filipinas (Filipino: Republika ng Pilipinas), ket ti naturay a pagilian nga isla idiay Abagatan a daya nga Asia a mabirukan idiay akinlaud a Taaw Pasipiko. Daytoy ket buklen dagiti agarup a 7,641 nga isla[15] a naikategoria iti dakkel a sakop babaen dagiti tallo a nangruna a pannakabingbingay ti heograpia manipud iti amianan aginggana iti abagatan: ti Luzon, Visayas, ken Mindanao. Ti kapitolio a siudad ti Filipinas ket ti Manila ken ti kaaduan ti populasion a siudad ket ti Siudad ti Quezon, isuda a dua ket parte ti Metro Manila.[16]
Ti lokasion ti Filipinas iti Singsing ti Apuy ti Pasipiko ken ti kaasidegna iti ekuador ket pakaaramidan ti Filipinas a kanayon a makasanay kadagiti gingined ken dagiti bagio, ngem mangited pay daytoy kadagiti adu a masna a rekurso ken maysa kadagiti kalatakan a biodibersidad. Ti Filipinas ket addaan iti agarup a kalawa iti 300,000 kuadrado kilometro (115,831 sq mi),[17] ken ti populasion iti ad-adu ngem 100 a riwriw nga addaan iti naparpardas nga iya-adu ngem iti ania man a pagilian iti daya nga Asia.[18][19] Daytoy ti maikapito a kaaduan ti populasion a pagilian idiay Asia ken ti maika-12 a kaaduan ti populasion a pagilian iti lubong. Mainayon pay dagiti 12 a riwriw a Filipino nga agnanaed iti ballasiw-taaw, ken mangbukel daytoy iti maysa a kadakkelan a diaspora iti lubong. Adu met dagiti nadumaduma nga etnisidad ken kultura a mabirukan iti amin a paset ti is-isla. Kadagiti prehistoriko a panawen, dagiti Negrito ket isuda idi dagiti immun-una a nangtagtagitao ti purpuro. Isuda ket sinaruno dagiti nagsasaruno nga allon dagiti tattao nga Austronesio.[20] Napasamak pay dagiti pannakisukat kadagiti Insik, Malayo, Indiano, ken dagiti estado ti Islam. Kalpasanna, dagiti nadumaduma a pagilian ket nabangonda idi babaen ti turay dagiti Datu, Raha, dagiti Sultan wenno dagiti Lakan.
Ti isasangpet ni Ferdinand Magellan idiay Homonhon, Daya a Samar idi 1521 ket isu ti nangmarka ti rugi ti kolonisasion ti Espania. Idi 1543, ni Ruy López de Villalobos ti Espaniol nga eksplorador ket ninagananna ti purpuro iti Las Islas Filipinas a kas pammadayaw kenni Felipe II ti Espania. Iti met isasangpet ni Miguel López de Legazpi manipud iti Siudad ti Mehiko, idi 1565, nabangon ti immuna a pagtaengan ti Espania iti purpuro.[21] Ti Filipinas ket nagbalin a parte ti Imperio nga Espaniol para kadagiti ad-adu ngem 300 a tawen. Daytoy ket nagresultaan ti kaaduan a relihion iti Romano Katolisismo. Iti las-ud iti daytoy a panawen, ti Manila ket nagbalin nga akinlaud a sentro ti trans-Pasipiko a panagtagilako ken nangisilpo ti Asia iti Acapulco iti Kaamerikaan babaen ti panagusar kadagiti galeon ti Manila.[22]
Idi met nasukatanen ti maika-19 a siglo iti maika-20, sinaruno dayta ti napardas a panagsasaruno ti Rebolusion ti Filipinas, ken nangrugian daytoy ti saan a napaut nga Umuna a Republika ti Filipinas, sinaruno met ti narungsot a Gubat ti Filipino–Amerikano a panagrukma babaen ti puersa ti militar ti Estados Unidos.[23] Malaksid pay manipud iti paset ti panawen ti panangsakup ti Hapon, nangitalinaay iti panagturay ti Estados Unidos kadagiti isla aginggana idi kalapsan ti Sangalubongan a Gubat II, ti Filipinas ket nabigbigan a kas maysa a nawaya a pagilian. Manipud idin, ti Filipinas ket nasansan ng addaan iti nariro a sanay iti demokrasia, a nakairamanan ti pannakatuang ti di naranggas a rebolusion.[24]
Ti adu a populasion ti pagilian ken ti makapataud nga ekonomia ket isu ti nakaituronganna a maidasig a kas agpakatengnga a bileg. Daytoy ket miembro a nagpundar iti Nagkaykaysa a Pagpagilian, Gunglo ti Komersio ti Lubong, Gunglo ti Pagpagilian ti Abagatan a daya nga Asia, ti forum ti Pagtitinnulongan ti Ekonomia ti Asia-Pasipiko, ken ti East Asia Summit. Daytoy ket mangsangaili pay dagiti kuartel ti Banko ti Panagparang-ay ti Asia.[25] Ti Filipinas ket naikeddeng a kas maysa a rumrummuar a pagtagilakuan ken ti baro nga industrialisado a pagilian,[26] nga addaan iti maysa nga agbalbaliw nga ekonomia manipud iti maysa a naibatay iti agrikultura a mapmapan iti ad-adu kadagiti serbisio ken panagpataud.[27]
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Nanaganan idi ti Filipinas a kas pamamdayaw kenni Ari Felipe II ti Espania. Iti las-ud ti ekspedision idi 1542 ni Ruy López de Villalobos ti Espaniol nga eksplorador, ninagananna dagiti isla ti Leyte ken Samar iti Felipinas para idi iti Prinsipe ti Asturias. Kanungpalan nga iti nagan ti Las Islas Filipinas ket nausarton a mangsakop kadagiti amin nga isla ti purpuro. Sakbay idi dayta ket kanayon a naus-usar, dagiti dadduma a nagan a kas ti Islas del Poniente (Is-isla ti Laud) ken ti pananginagan ni Magellan para kadagiti isla iti San Lázaro ket naus-usarda pay idi babaen dagiti Espaniol a mangibaga kadagiti isla.[33]
Ti opisial a nagan ti Filipinas ket nagbalbaliw kadagiti adu a beses iti kurso ti pakasaritaan. Idi las-ud ti Rebolusion ti Filipinas, inrangarang ti Kongreso ti Malolos ti pannakabangon ti República Filipina wenno ti Republika Filipina. Manipud iti paset ti panawen ti Gubat ti Espaniol–Amerikano (1898) ken ti Gubat ti Filipino–Amerikano (1899–1902) aginggana iti paset ti panawen ti Mankomunidad (1935–46), dagiti turay ti kolonia ti Amerika ket tinawtawaganda ti pagilian a kas Is-isla ti Filipinas, ti maysa a panangipatarus iti nagan nga Espaniol.[23] Mnaipud iti Tulag ti Paris idi 1898, nangrugrugi a nagparparang ti nagan a Filipinas ken isun ti nagbalin a kadawyan a nagan ti pagilian. Manipud idi panagpatingga ti Sangalubongan a Gubat II, ti opisial a naganen ti pagilian ket ti Republika ti Filipinas.[34]
Politika[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Filipinas ket addaan iti demokratiko a gobierno iti porma ti batay-linteg a republika ng addaan iti presidensial a sistema.[35] Daytoy ket iturayan a kas maysa nga unitario nga estado malaksid iti Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao (ARMM) a kaaduan a nawaya manipud iti demokratiko a sistema ti gobierno. Adda metten dagiti panangipadas a mangbaliw ti gobierno iti maysa a pederal, maymaysa a kamara, wenno parlamentario a gobierno manipud iti administrasion ni Ramos.[36][37]
Ti Presidente ket agrebbeng a kas ti daulo ti estado ken daulo ti gobierno ken isu ti hepe nga agbilbilin kadagiti siiigam a buyot. Ti presidente ket nabutosan babaen ti popular a butos para iti maysa nga innem a tawen a termino, nga iti las-udna daytoy ket mangidutok ken mangiturong ti gabinete.[38] Ti dua a kamara a Kongreso ket buklen ti Senado, nga agserbi a kas ti akinngato a kamara, nga addaan kadagiti miembro a nabutosan kadagiti innem a tawen a termino, ken ti Kamara dagiti Pannakabagi, nga agserbi a kas ti akinbaba a kamara, nga addaan kadagiti miembro a nabutosan kadagiti tallo a tawen a termino.[38]
Nabutosan dagiti agdama a Senador bayat a dagiti representatibo ket nabutosanda manipud kadagiti lehislatibo a distrito ken babaen ti sektoral a pannakabagi.[38] Ti bileg ti ukom ket nairebbeng iti Korte Suprema, a buklen ti Pangulo ti Hustisia a kas ti mangiturong nga opisial ken dagiti sangapulo ket uppat a katakunaynay a hustisia, amin isuda ket indutok babaen ti Presidente manipud kadagiti nominasion nga inted babaen ti Konseho ti Ukoman ken Bar.[38]
Administratibo a pannakabingbingay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Filipinas ket nabingbingay kadagiti tallo a grupo ti isla: ti Luzon, Visayas, ken Mindanao. Dagitoy ket nabingbingay kadagiti 18 a rehion, dagiti 81 a probinsia, dagiti 145 a siudad, dagiti 1,489 nga ili, ken dagiti 42,029 a baranggay.[39] Iti pay maipatinayon, Seksion 2 ti Tignay ti Republika Blng. 5446 ket mangiyunay-unay a ti panangipalawag ti teritorio a baybay iti likmut ti purpuro ti Filipinas ket saan a mangapekto iti panagtunton iti akindaya a parte ti Sabah.[40][41]
Dagiti rehion ti Filipinas[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti rehion idiay Filipinas ket dagiti administratibo a pannakabingbingay a kangrunaan nga agserbi tapno maurnos dagiti probinsia ti pagilian para iti panagpalaka ti administrasion. Ti Filipinas ket nabingbingay kadagiti 18 a rehion (17 nga administratibo ken 1 autonomo). Kaaduan kadagiti opisina ti gobierno ket nabangon babaen ti rehion inmbes a dagiti agmaymaysa nga opisina ti probinsia, ken kadawyan (ngem saan a kankanayon) iti siudad a naidesignado a rehional a sentro. Manipud idi 2015, ti CALABARZON ket isu ti kaaduan ti populasion a rehion bayat a ti Nailian a Kapitolio a Rehion (NCR) ket ti kapusekan ti populasion.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Filipinas ket maysa a purpuro a buklen dagiti agarup a 7,500 nga is-isla[42] nga addaan iti dagup a kalawa iti daga, ken mairaman dagiti bagi ti danum, iti agarup a 300,000 kuadrado kilometro (115,831 sq mi).[43] Ti agatiddog iti 36,289 kilometro (22,549 mi) nga aplayana ket mangaramid daytoy iti pagiliana nga addaan iti maika-5 a kaatiddogan nga aplaya iti lubong.[38][44] Daytoy ket mabirukan iti pagbaetan ti 116° 40', ken 126° 34' E longitud ken 4° 40' ken21° 10' N latitud ken beddengan babaen ti Baybay Filipinas[45] iti daya, ti Baybay Abagatan Tsina[46] iti laud, ken ti Baybay Celebes[47] iti abagatan. Ti isla ti Borneo[48] ket mabiruk kadagiti bassit laeng a kilometro iti abagatan a laud ken ti Taiwan ket dagus a mabirukan iti amianan. Ti Maluku ken Sulawesi ket mabirukan dagitoy iti abagatan-abagatan a laud ken ti Palau ket mabirukan iti daya ti is-isla.[38]
Kaaduan dagiti kabambantayan nga isla ket nabongan iti tropikal a katuduan a bakir ken nagtaud iti bulkan. Ti kangatuan a bulkan ti Bantay Apo.Daytoy ket agtayag iti 2,954 metro (9,692 ft) iti ngato ti pantar ti baybay ken mabirukan idiay isla ti Mindanao.[49][50] Ti Kaadaleman ti Galathea idiay Trinsera ti Filipinas ket ti kaadaleman a punto ti pagilian ken ti maikatlo a kaadaleman iti lubong. Ti trinsera ket mabirukan idiay Baybay Filipinas.[51]
Ti kaatiddogan a karayan ket ti Karayan Cagayan iti akin-amianan a Luzon.[52] Ti Luek Manila, iti aplaya a pakabirukan ti kapitolio a siudad ti Manila, ket naikapet iti Laguna de Bay, ti kadakkelan a danaw iti Filipinas, babaen ti Karayan Pasig. Ti Luek Subic, ti Golpo Davao, ken ti Golpo Moro ken dagiti sabali a nangruna a luek. Ti Lingsat ti San Juanico ket mangisina kadagiti isla ti Samar ken Leyte ngem daytoy ket ballasiwen babaen ti Rangtay San Juanico.[53]
Mabirukan kadagiti kaadaywan a parte ti Singsing ti Apuy ti Pasipiko, makasanay ti Filipinas kadagiti masansan nga aktibidad ti seismiko ken bulkaniko. Ti Banak Benham iti daya ti Baybay Filipinas ket ti maysa a rehion ti sirok ti baybay nga aktibo iti tektoniko a subduksion.[54] Garup a 20 a gingined dagiti mairehistro iti inaldaw, ngem kaaduan dagitoy ket nakapsut unay a marikna. Ti naudi a nakaro a gingined ti gingined ti Luzon ti 1990.[55] Adda dagiti adu nga aktibo a bulkan a kas ti Bulkan Mayon, Bantay Pinatubo, ken Bulkan Taal. Ti panagbettak ti Bantay Pinatubo idi Hunio 1991 ket nagpataud ti maikadua a kadakkelan a panagbettak iti daga iti maika-20 a siglo.[56] Saan amin a nalatak a langa ti heograpia ket naranggas wenno makadadael. Ti nataltalna a legado dagiti panagdisturbo ti heolohia ket ti Subtereneo a Karayan ti Puerto Princesa, ti lugar ket mangirepresenta ti habitat para iti konserbasion ti biodibersidad, ti lugar ket aglaon pay ti napno nga ekosistema ti bantay aginggana iti baybay ken addaan kadagiti kangrunaan a bakir iti Asia.[57]
Gapu ti kasasad a bulkaniko dagiti isla, adu dagiti deposito ti mineral. Nakarkulo a ti pagilian ket addaan iti maikadua a kaaduan ti deposito ti balitok kalpasan ti Abagatan nga Aprika ken maysa kadagiti kaaduan a deposito ti gambang iti lubong.[58] Daytoy ket nabaknang pay iti nikel, kromita, ken zinc. Uray no kastoy dayta, ti saan a nasayaat a panagtaripato, t nangato a densidad ti populasion, ken ti panagrikana iti enbironmento ket nagresultaan ti kaaduan a saan pannakaala dagitoy a mineral.[58] Ti enerhia ti heotermal ket ti produkto ti aktibidad ti bulkan a nasaysayaat nga innala iti Filipinas. Ti Filipinas ket isu ti maikadua a kadakkelan nga agpatpataud iti heotermal iti lubong kalpasan ti Estados Unidos, ken 18% ii kasapulan iti elektrisidad ti pagilian ket naal-ala babaen ti bileg ti heotermal.[59]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti dakamat[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Republic act no. 8491". Republic of the Philippines. Naala idi Marso 8, 2014.
- ^ DepEd adds 7 languages to mother tongue-based education for Kinder to Grade 3. GMA News. Hulio 13, 2013.
- ^ National Statistics Office 2014, pp. 29-34.
- ^ "East & Southeast Asia :: Philippines". The World Factbook. Washington, D.C.: Author: Central Intelligence Agency. Oktubre 28, 2009. Naala idi Nobiembre 7, 2009.
- ^ http://psa.gov.ph/content/highlights-philippine-population-2015-census-population
- ^ a b c d "Philippines". International Monetary Fund. Naala idi Abril 12, 2016.
- ^ "Gini Index". World Bank. Naala idi Marso 2, 2011.
- ^ "2015 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2015. p. 13. Naala idi Disiembre 14, 2015.
- ^ Lucas, Brian (Agosto 2005). "Which side of the road do they drive on?". Naala idi Pebrero 22, 2009.
- ^ "Presidential Decree No. 940, s. 1976". Manila: Malacanang. Naala idi Abril 4, 2015.
- ^ Joselito Guianan Chan; Managing Partner. "1987 Constitution of the Republic of the Philippines, Article XIV, Section 7.". Chan Robles & Associates Law Firm. Naala idi Mayo 4, 2013.
- ^ Treaty of General Relations Between the United States of America and the Republic of the Philippines. Signed at Manila, on 4 July 1946 (PDF), United Nations, naiyarkibo manipud iti ti kasisigud (PDF) idi Hulio 23, 2011, naala idi Disiembre 10, 2007
- ^ "Republic of the Philippines Independence Day". Washington, D.C.: United States State Department. Naala idi Hulio 30, 2015.
- ^ Calderón, Felipe (1907). Mis memorias sobre la revolución filipina: Segunda etapa, (1898 á 1901). Manila: Imp. de El Renacimiento. pp. 234, 235; appendix, pp. 5–10.
- ^ "More islands, more fun in PH". CNN Philippines. Pebrero 20, 2016. Naala idi Pebrero 20, 2016.
- ^ "Metro Manila Official Website". mmda.gov.ph. Naala idi Disiembre 17, 2015.
- ^ "Geoba.se: Gazetteer – The World – Top 100+ Countries by Area – Top 100+ By Country ()". geoba.se. Naala idi Disiembre 17, 2015.
- ^ "Philippines joyous as baby Chonalyn's arrival means population hits 100m". the Guardian.
- ^ "Philippine population officially hits 100 million". Rappler.
- ^ "A Lexicostatistical Classification of the Austronesian Languages". Internationald Journal of American Linguistics, Memoir. 19: 38–46. 1965.
- ^ "History of Cebu". Cebu City Tour. Naala idi Pebrero 22, 2013.
- ^ Kane, Herb Kawainui (1996). "The Manila Galleons". Iti Bob Dye. Hawaiʻ Chronicles: Island History from the Pages of Honolulu Magazine. I. Honolulu: University of Hawaii Press. pp. 25–32. ISBN 0-8248-1829-6.
- ^ a b Constantino, R (1975). The Philippines: a Past Revisited. Quezon City: Tala Pub. Services.
- ^ "The Original People Power Revolution". QUARTET p. 77. Naala idi Pebrero 28, 2008.
- ^ admin. "Departments and Offices". Asian Development Bank. Asian Development Bank. Naala idi 2015-11-26.
- ^ The N-11: More Than an Acronym – Goldman Sachs
- ^ CIA World Factbook, Philippines, Naala idi Mayo 15, 2009.
- ^ Scott, William Henry. (1994). Barangay: Sixteenth-century Philippine Culture and Society. Ateneo de Manila University Press. p. 6. ISBN 971-550-135-4.
- ^ Spate, Oskar H. K. (1979). "Chapter 4. Magellan's Successors: Loaysa to Urdaneta. Two failures: Grijalva and Villalobos". The Spanish Lake – The Pacific since Magellan, Volume I. Taylor & Francis. p. 97. ISBN 0-7099-0049-X. Naala idi Enero 7, 2010.
- ^ Friis, Herman Ralph. (Ed.). (1967). The Pacific Basin: A History of Its Geographical Exploration. American Geographical Society. p. 369.
- ^ Galang, Zoilo M. (Ed.). (1957). Encyclopedia of the Philippines, Volume 15 (3rd nga ed.). E. Floro. p. 46.
- ^ Tarling, Nicholas. (1999). The Cambridge History of Southeast Asia – Volume One, Part Two – From c. 1500 to c. 1800. Cambridge, UK: Cambridge University Press. p. 12. ISBN 0-521-66370-9.
- ^ [28][29][30][31][32]
- ^ Quezon, Manuel, III. (Marso 28, 2005). "The Philippines are or is?". Manuel L. Quezon III: The Daily Dose. Naala idi Disiembre 20, 2009.
- ^ "Country description". US State Department Website. US State Department Website. Enero 2012. Naiyarkibo manipud iti ti kasisigud idi 2012-01-03. Naala idi Enero 24, 2012.
The Philippines is an emerging economy with a democratic system of government.
- ^ Robles, Alan C. (Hulio 2008). "Civil service reform: Whose service?". D+C. Internationale Weiterbildung und Entwicklung [InWEnt]. 49: 285–289. Naiyarkibo manipud iti ti kasisigud idi 2008-12-02. Naala idi Nobiembre 30, 2008.
- ^ Bigornia, Amante. (Septiembre 17, 1997). "The 'consultations' on Charter change". The Manila Standard. Naala idi Disiembre 13, 2009.
- ^ a b c d e f "General Information". Marso 9, 2009. Naiyarkibo manipud iti ti kasisigud idi Marso 9, 2009. Naala idi Septiembre 21, 2014.. (nadadaan a bersion – a kas adda idi 2009 – idi las-ud ti presidensia ni Gloria Macapagal Arroyo), Ti Opisial a Portal ti Gobierno ti Republika ti Filipinas.
- ^ "Philippine Standard Geographic Codes as of June 2015" (PDF). Philippine Statistics Authority. Hunio 24, 2015. Naala idi Hulio 4, 2015.
- ^ Ronald Echalas Diaz, Office Manager (Septiembre 18, 1968). "Republic Act No. 5446 – An Act to Amend Section One of Republic Act Numbered Thirty Hundred and Forty-Six, Entitled "An Act to Define the Baselines of the Territorial Sea of the Philippines". Republic of the Philippines". Chan Robles Virtual Law Library. Naala idi Mayo 4, 2013.
- ^ Mohamad, Kadir (2009). "Malaysia's territorial disputes – two cases at the ICJ : Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge (Malaysia/Singapore), Ligitan and Sipadan [and the Sabah claim] (Malaysia/Indonesia/Philippines)" (PDF). Institute of Diplomacy and Foreign Relations (IDFR) Ministry of Foreign Affairs, Malaysia: 46. Naala idi Mayo 16, 2014.
Map of British North Borneo, highlighting in yellow colour the area covered by the Philippine claim, presented to the Court by the Philippines during the Oral Hearings at the ICJ on 25 June 2001
- ^ Mayuga, Jonathan (Pebrero 10, 2016). "Namria 'discovers' 400 previously 'unknown' PHL islands using IfSAR". BusinessMirror. Naala idi Pebrero 12, 2016.
- ^ "General Profile of the Philippines : Geography". Philippine Information Agency.
- ^ Central Intelligence Agency. (2009). "Field Listing :: Coastline". Washington, D.C.: Author. Naala idi 2009-11-07.
- ^ Philippine Sea, encarta.msn.com (naiyarkibo manipud iti kasisigud idi Agosto20, 2009).
- ^ "U.S. report details rich resources in South China Sea." (naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2013-02-133)
- ^ C.Michael Hogan. 2011. Celebes Sea. Encyclopedia of Earth. Eds. P.Saundry & C.J.Cleveland. National Council for Science and the Environment. Washington DC
- ^ "An Awesome Island". Borneo: Island in the Clouds. PBS. Naala idi Nobiembre 11, 2012.
- ^ "Philippines Mountain Ultra-Prominence". peaklist.org. Naala idi Hunio 19, 2009.
- ^ (2011-04-06). "The World Factbook – Philippines". Central Intelligence Agency. Naala idi Marso 14, 2011.
- ^ Bruun, Anton Frederick (1956). The Galathea Deep Sea Expedition, 1950–1952, described by members of the expedition. Macmillian, New York.
- ^ Kundel, Jim (Hunio 7, 2007). "Water profile of Philippines". Encyclopedia of Earth. Naala idi Septiembre 30, 2008.
- ^ Republic of the Philippines. Department of Tourism. [c. 2008]. Leyte is Famous for... iti Wayback Machine (naarkibo idi Abril 27, 2012) (naiyarkibo manipud iti kasisigudl iti Abril 27, 2012). Naala idi Marso 21, 2010 manipud iti www.travelmart.net.
- ^ "Submissions, through the Secretary-General of the United Nations, to the Commission on the Limits of the Continental Shelf, pursuant to article 76, paragraph 8, of the United Nations Convention on the Law of the Sea of 10 December 1982". United Nations Commission on the Limits of the Continental Shelf. Mayo 28, 2009. Naala idi Mayo 29, 2009.
- ^ La Putt, Juny P. [c. 2003]. The 1990 Baguio City Earthquake. Naala idi Disembre 20, 2009 manipud iti Website ti Siudad ti Baguio.
- ^ Newhall, Chris; Hendley, James W. II; Stauffer, Peter H. (Pebrero 28, 2005). "The Cataclysmic 1991 Eruption of Mount Pinatubo, Philippines (U.S. Geological Survey Fact Sheet 113-97)". U.S. Department of the Interior. U.S. Geological Survey. Naiyarkibo manipud iti ti kasisigud idi Agosto 25, 2013. Naala idi Abril 9, 2007.
- ^ "Puerto-Princesa Subterranean River National Park". UNESCO World Heritage Centre. Naala idi Mayo 4, 2013.
- ^ a b Greenlees, Donald. (Mayo 14, 2008). "Miners shun mineral wealth of the Philippines". The New York Times. Naala idi Disiembre 11, 2009.
- ^ Davies, Ed and Karen Lema. (Hunio 29, 2008). "Pricey oil makes geothermal projects more attractive for Indonesia and the Philippines". The New York Times. Naala idi December 18, 2009.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Agoncillo, Teodoro A. (1990). History of the Filipino People (8th nga ed.). Garotech Publishing. ISBN 9718711066.
- Armes, Roy (1987). Third World Film Making and the West. University of California Press. ISBN 978-0-520-90801-7.
- Chandler, David P.; Steinberg, David Joel (1987). In Search of Southeast Asia: A Modern History (revised 2nd nga ed.). University of Hawaii Press. ISBN 0-8248-1110-0.
- De Borja, Marciano R. (2005). Basques in the Philippines. University of Nevada Press. ISBN 0-87417-590-9.
- Dumont, Jean-Paul (1992). Visayan Vignettes: Ethnographic Traces of a Philippine Island. Chicago: University of Chicago Press. ISBN 0-226-16954-5.
- Fox, Robert B. (1970). The Tabon Caves: Archaeological Explorations and Excavations on Palawan. National Museum. ASIN B001O7GGNI.
- Friis, Herman Ralph. ed. (1967). The Pacific Basin: A History of Its Geographical Exploration. American Geographical Society.
- Go, Julian; Foster, Anne L. (2003). The American Colonial State in the Philippines: Global Perspectives. Duke University Press. ISBN 0-8223-3099-7.
- Halili, Maria Christine N. (2004). Philippine History. Rex Bookstore. ISBN 9712339343.
- Hirahara, Naomi (2003). Distinguished Asian American Business Leaders. Greenwood Publishing. ISBN 1-57356-344-7.
- Kurlansky, Mark (1999). The Basque History of the World. Nueva York: Walker & Company. ISBN 0-8027-1349-1.
- McAmis, Robert Day (2002). Malay Muslims: The History and Challenge of Resurgent Islam in Southeast Asia. Wm. B. Eerdmans Publishing. ISBN 0-8028-4945-8.
- Munoz, Paul Michel (2006). Early Kingdoms of the Indonesian Archipelago and the Malay Peninsula. Singapore: Editions Didier Millet. ISBN 9814155675.
- Osborne, Milton E. (2004). Southeast Asia: An Introductory History (9th nga ed.). Allen & Unwin. ISBN 1-74114-448-5.
- Oxford Business Group (2009). The Report: Philippines 2009. Oxford Business Group. ISBN 1-902339-12-6.
- Price, Michael G. (2002). America at War: the Philippines, 1898–1913. Westport, CT: Greenwood. ISBN 0-275-96821-9.
- Ring, Trudy; Salkin, Robert M.; La Boda, Sharon (1996). International Dictionary of Historic Places: Asia and Oceania. Taylor & Francis. ISBN 1-884964-04-4.
- Rottman, Gordon L. (2002). World War 2 Pacific Island Guide – A Geo-Military Study. Westport, CT: Greenwood Press. ISBN 0-313-31395-4.
- Rowthorn, Chris; Bloom, Greg (2006). Philippines (9th nga ed.). Lonely Planet. ISBN 1-74104-289-5.
- Scott, William Henry (1984). Prehispanic Source Materials for the Study of Philippine History. Quezon City: New Day Publishers. ISBN 9711002272.
- Scott, William Henry (1994). Barangay: Sixteenth-century Philippine Culture and Society. Ateneo de Manila University Press. ISBN 9715501354.
- Solheim, Wilhelm G., II (2006). Archeology and Culture in Southeast Asia. University of the Philippines Press. ISBN 9789715425087.
- Spate, Oskar H. K. (1979). "Magellan's Successors: Loaysa to Urdaneta. Two failures: Grijalva and Villalobos". The Spanish Lake – The Pacific since Magellan. I. Taylor & Francis. ISBN 0-7099-0049-X.
- Tarling, Nicholas (1999). "Part Two – From c. 1500 to c. 1800". The Cambridge History of Southeast Asia. 1. Cambridge, RU: Cambridge University Press. ISBN 0-521-66370-9.
- Tarling, Nicholas (2000). "From World War II to the Present". The Cambridge History of Southeast Asia. 4. Cambridge University Press. ISBN 0-521-66372-5.
- Tople, Lily Rose R.; Nonan-Mercado, Detch P. (2002). Philippines. Marshall Cavendish. ISBN 0-7614-1475-4.
- Ure, John (2008). Telecommunications Development in Asia. Hong Kong University Press. ISBN 9789622099036.
- Zaide, Gregorio F. (1957). Philippine Political and Cultural History. Philippine Education Co.
- Zanini, Gianni (1999). Philippines: From Crisis to Opportunity : Country Assistance Review. World Bank Publications. ISBN 0-8213-4294-0.
- Zialcita, Fernando Nakpil (2005). Authentic Though not Exotic: Essays on Filipino Identity. Quezon City: Ateneo de Manila University Press. ISBN 9715504795.
- Zibart, Eve (2001). The Ethnic Food Lover's Companion: Understanding the Cuisines of the World. Menasha Ridge Press. ISBN 0-89732-372-6.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Filipinas iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Filipinas iti Wikiquote (Ingles)
Pakaammo ti panagbiahe idiay Filipinas manipud iti Wikivoyage (Ingles)
- Gobierno
- Opisial a website ti Republika ti Filipinas
- Opisial a website ti Senado ti Filipinas
- Opisial a website ti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas
- Opisial a website ti Korte Suprema ti Filipinas
- Opisial a website ti Bangko Sentral ng Pilipinas (Banko Sentral ti Filipinas)
- Opisial a website ti Turay ti Nailian nga Ekonomia ken Panagdur-as (NEDA)
- Opisial a website ti Opsina ti Estadistika ti Agrikultura
- Opisial a website ti Nailian a Pulis ti Filipinas (PNP)
- Opisial a website ti Departamento ti Turismo
- Is-isla ti Paracel (tinengngel babaen ti Tsina)
- Is-isla ti Pratas (tinengngel babaen ti Taiwan)
- Is-isla ti Spratly (sinuppiatan ken tinengngel babaen dagiti nadumaduma nga agtunton)
- Filipinas
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Pasipiko
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Abagatan Tsina
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ingles
- Dagiti dati a kolonia ti Espania
- Dagiti pagilian nga isla
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti Gunglo ti Pagpagilian ti Abagatan a daya nga Asia
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti republika
- Dagiti pagilian ti Abagatan a daya nga Asia
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1565
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1898
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1946


text:
Kinshasa
Ti Kinshasa (dati idi a Pranses Léopoldville, ken Olandes Leopoldstad (tulong·paammo)) ket isu ti kapitolio ken kadakkelan a siudad ti Demokratiko a Republika iti Kongo. Ti siudad ket mabirukan idiay Karayan Kongo.
Daytoy ket dati a lugar ti pangalapan a purok, ti Kinshasa ket maysa tattan nga urbano a lugar nga adda ti populasion iti 9 a riwriw nga agtataeng.[2] Daytoy ket sangsanguenna ti kapitolio ti kaarrubana a Republika ti Kongo, Brazzaville, a daytoy ket mabalin amakita iti adayo a ballasiw ti nalawa a Karayan Kongo. Ti siudad ti Kinshasa ket maysa pay kadagiti 11 a probinsia ti DRK. Gaputa dagiti administratibo a pagbeddengan ti siudad-probinsia ket sumakop ti nawatiwat a lugar, agarup a 90% ti daga ti siudad-probinsia ket away, ken ti urbano a lugar ket sumakop laeng ti bassit a paset idiay adayo a lumaud a gibus ti siudad-probinsia.[1]
Ti Kinshasa ket isu ti maikadua a kadakkelan a siudad idiay sub-Sahara nga Aprika ken ti maikatlo a kadakkelan iti sibubukel a kontinente kalpasan tiLagos ken Cairo.[2] Daytoy pay ket ti maikadua a kadakkelan a prankopona nga urbano a lugar iti lubong kalapsan ti Paris, ti Pranses ket isu ti pagsasao ti gobierno, dagiti eskuela, dagiti warnakan, dagiti publiko a serbisio ken nasayaat a komersio iti siudad, bayat a ti Lingala ket inus-usar a kas ti lingua franca kadagiti kalkalsada.[3] No ti agdama turong ket agtultuloy, ti Kinshasa ket mabalin alabsanna ti Paris iti populasion intono 2020.[4] Ti Kinshasa ket mangisailinto ti maika-14 a Francophonie a Konperensia intono Oktubre 2012.[5]
Dagiti agtataeng ti Kinshasa ket naamaamuan a kas dagiti Kinois (iti Pranses ken sagpaminsan iti Inggles) owenno Kinshasans (Inggles).
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti siudad ket nabangon a kas maysa a lugar ti komersio babaen ni Henry Morton Stanley idi 1881 ken nanaganan ti Léopoldville a kas pammadayaw kenni Ari Leopoldo II ti Belga, nga isu ti nagtengtengngel ti nawatiwat a teritorio ti tattan ket ti Demokratiko a Republika iti Kongo, a saan daytoy a kas maysa a kolonia ngem bukod a tagikua. Ti lugar ket rimmamg-ay idi adda ti maysa nga iimuna maidaliasatan a puerto idiay Karayan Kongo idiay ngato ti DissuorLivingstone, dagiti serie ti parokpok iti sumurok a 300 kilometro (190 mi) idiay baba ti Leopoldville. Idi kaunaanna, amin a magatgatang a a sumangsangpet babaen ti baybay wenno naipatultulod babaen ti baybaya ket inawawit babaen dagiti portero iti nagbaetan ti Léopoldville ken Matadi, ti puerto idiay baba ti parokpok ken 150 km (93 mi) manipud idiay aplaya. Ti panakalpas ti Matadi-Kinshasa a pagawitan a perokaril idi 1898 ket nangited ti naparpardas ken nasaysayaat a sabali a dalan a manglikaw dagti parokpok ken nangirugi daytoy ti napardas a panagrangrang-ay ti Léopoldville. Babaen ti 1920, ti siudad ket naipangato a kas ti kapitolio ti Belga a Kongo, a nangsukat ti ili ti Boma idiay estuario ti Kongo.
Idi 1965, ti Joseph-Désiré Mobutu ket nangagaw ti bileg idiay Kongo iti maikadua a kudeta ken nangiparugi ti annuroten ti maysa nga "Aprikanisasion" dagiti nagan ti tattao ken luglugar iti pagilian. Idi 1966, ti Léopoldville nanaganan manen ti Kinshasa para iti purok a nagnagan ti Kinchassa a naipatakder idi ti asideg ti daytoy a sitio. Ti siudad ket pimmardas a dimmakkel babaen ni Mobutu, a nakaawawis kadagiti adu a tattao manipud ti ballasiw ti pagilian nga imimmay nga agbirbiruk kadagiti gasatda wenno tumaltalawda manipud kadagiti etniko a gulgulo ti dadduma a lugar. Daytoy ket nangiyeg ti panagbalbaliw ti etniko ken linguistiko a pakabuklan ti siudad. Urayno daytoy ket mabirukan iti teritorio a tinawtawid a tagikua dagiti Bateke ken Bahumbu a tattao, ti lingua franca kadagiti Aprikano a pagsasao idiay Kinshasa tatta nga aldaw ket ti Lingala bayat a ti administratibo ken kangrunaan a naisursurat a pagsasao ket ti Pranses, kitaen pay dagiti adadu a paammo dagiti pagsasao ti DRK.
Idi 1974, ti Kinshasa ket nangsangaili ti 'The Rumble in the Jungle' a salisal ti boksing a nagbaetan ni Muhammad Ali ken George Foreman, nga ti daytoy ni Ali ket inabakna ni Foreman tapno maipasubli kaniana ti World Heavyweight a titulo.
Ti Kinshasa ket nagsagsagaba gapu kadagiti sobra nga aramid ni Mobutu, dagiti masa a binalitungeg, nepotismo ken ti sibil a gubat a nakaiturongan ti panakatnagna. Nupay kasta, daytoy ket maysa pay laeng a kultural ken saririt a sentro ti Tengnga nga Aprika, nga adda dagiti rumangrang-ay a komunidad dagiti musikero ken dagiti artista. Daytoy pay ket ti kangrunaan nga industria a sentro ti pagilian, nga agpatpataud kadagiti adu a masna aprodukto a naiyeg manipud ti kaunegan.
Ti Kinshasa ket adda ti nadokumentuan a panakalis ti HIV-1, a napetsaan daytoy manipud idi 1959 ket naduktalan idi ti napreserba a dara ti maysa a lokal a lalaki (kitaen ti taudan ti AIDS).[6]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b "Géographie de Kinshasa". Ville de Kinshasa. Naala idi 2012-06-25.
- ^ a b c d e "DemographiaWorld Urban Areas - Maika-8 a Tinawen nga Edision" (PDF). Demographia. Abril 2012. Naala idi 2012-06-25.
- ^ Cécile B. Vigouroux & Salikoko S. Mufwene. "Globalisasion ken kasiglat ti Pagsasao: Perspektibo manipud idiay Aprika, pp. 103 & 109". Naala idi 2012-06-25.
- ^ "Oras a serie t ipopulasion kadagiti 30 a kadakkelan nga urbano nga aglomerasion idi 2011 a nairanggo babaen ti kadakkel ti populasion, 1950-2025" (XLS). Nagkaykaysa a Pagpagilian, Dibison ti Populasion. Naala idi 2012-06-25.
- ^ "XIVe Sommet de la Francophonie". OIF. Naala idi 2012-06-25.
- ^ McNeil Jr, Donald G. (17 Oktubre 2011). "Chimp to Human to History Books: The Circuitous Path of AIDS". The New York Times.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Kinshasa iti Wikimedia Commons