text:
Pagsasao a Nuosu
Ti Nuosu (Nosu), ammo pay a kas ti Akin-amianan a Yi, Liangshan Yi, aken Sichuan Yi, ket ti pannakaidaydayaw a pagsasao ti Tattao a Yi; daytoy ket pinili babaen ti Insik a gobierno a kas ti alagaden a pagsasao ti Yi (iti Mandarin: Yí yǔ, 彝語/彝语) ken, iti kastoy, isu laeng ti naisursuro kadagiti eskuela, kadagiti maisasao ken naisursurat a porma. Daytoy ket insasao babaen dagiti dua a riwriw a tattao ken agdama nga umad-adu; 60% ket dagiti monolingual. Ti Nuosu ket ti patneng a Nuosu/Yi a nagan ti bukodda a pagsasao ken saan a naus-usar iti Mandarin nga Insik; urayno sagpaminsan a mabalin a maipaletra para iti pannakabalikas (nuòsū yǔ 诺苏语/諾蘇語), dagiti Insik a karakter para iti nuòsū ket awan ti kaibuksilanna.[2]
Ti sagpaminsan a termino ti 'Nangisit a Yi' (Mandarin: hēi Yí 黑彝) ken 'Puraw a Yi' (bái Yí 白彝) ket dagiti kasta ti tattao a Nuosu, a saan a dagiti dialekto.
Ti Nuosu ket maysa kadagiti nadumaduma a masansan a makiinnawat a karuay a naamammuan a pagsasao a kas ti Yi, Lolo, Moso, wenno Noso; dagiti innem a pagsasao ti Yi a bigbigan babaen ti Insik a gobierno ket agtengngel laeng iti 25% aginggana ti 50% a maipada iti bukodda a bokabulario. Makibinningayda ti sapasap a tradisional a sistema ti panagsurat, turayno daytoy ket inus-usar iti shamanismo imbes a ti inaldaw a pakibilangan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Nuosu iti Ethnologue (maika-17 nga ed., 2013)
- ^ Zhu Wenxu etc. 朱文旭,木乃热哈,陈国光 Yi-yu basic course 彝语基础教程 Central Minorities Publishing Co. 中央民族大学出版社 (2006-04出版)
- Chen Kang [陈康]. 2010. A study of Yi dialects [彝语方言研究]. Beijing: China Minzu University Press.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Collective book, Ritual for Expelling Ghosts, A religious Classic of the Yi nationality in Liangshan Prefecture, Sichuan. The Taipei Ricci Institute (Nobiembre 1998)
- Ma Linying, Dennis Elton Walters, Susan Gary Walters (editors). Nuosu Yi-Chinese-English Glossary. Nationalities Publishing House (1991). ISBN 7-105-09050-2.


c: text/html

text:
Inglatera
Ti Inglatera /ˈɪŋɡlənd/ (dengngen) ket maysa a pagilian a daytoy ket paset iti Nagkaykaysa a Pagarian.[4][5][6] Nakibingbingay ti pagbeddengan iti Eskósia iti amianan ken ti Gales iti laud; ti Baybay Irlandes iti amianan a laud, ti Baybay Keltiko iti abagatan a laud, a ti Baybay Amianan iti daya ken ti Kanal Ingles iti abagatan ken isinana manipud iti kontinental nga Europa. Kaaduan ti Inglatera ket nabuklan ti tengnga ken akin-abagatan a paset iti isla iti Gran Británia idiay Amianan nga Atlantiko. Daytoy a pagilian ket agiraman pay ti sunurok a 100 a babassit nga isla a kas ti Babassit nga isla iti Scilly ken ti Bassit nga isla iti Wight.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti Ingles ket naibangon babaen ti de facto a panagusar.
- ^ Nainaganan ti Nagkaykaysa a Pagarian , saan a konstituente a pagilian
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Marden 2003, p. 460 .
- ^ Brewer 2006, p. 340 .
- ^ Opisina para iti nailian nga Estadistika (2009). "Karkulo ti populasion babaen ti Etniko a Grupo (eksperimento)". neighbourhood.statistics.gov.uk. Naala idi 2011-05-18.
- ^ Opisina iti Nailian nga Estadistika. "Dagiti Pagilian iti UK". statistics.gov.uk. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2002-03-29. Naala idi 2009-02-01.
- ^ Opisina ti Kangrunaan a Ministro. "Dagiti pagilian iti uneg iti maysa a pagilian". number-10.gov.uk. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2008-02-09. Naala idi 2009-02-01.
- ^ "Dagiti sinukatan iti listaan iti subdibision a nagnagan ken dagiti kodigo ti elemento (Panid 11)" (PDF). Internasional nga Organisasion para iti Pagalagadan. Naala idi 2009-02-01.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pagsasao a Karore
Ti pagsasao a Karore ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio nga insasao babaen dagiti agarup a 550 a tattao iti pagbaetan dagiti karayan Andru ken Johanna iti Probinsia ti Laud a Baro a Britania, Papua Baro a Guinea iti isla ti Baro a Britania.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Karore iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Karore". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.


text:
Balanga, Bataan
Ti Siudad ti Balanga ket maysa a maika-4 a klase a siudad iti probinsia ti Bataan iti Filipinas. Ti siudad ti agpapaay a kapitolio ti Bataan.
Dagiti baranggayUrnosen
Addaan ti Siudad ti Balanga iti 25 a barbaranggay.[2]
- Bagong Silang
- Bagumbayan
- Cabog-Cabog
- Camacho (Cadre)
- Cataning
- Central
- Cupang North
- Cupang Proper
- Cupang West
- Dangcol (Bernabe)
- Doña Francisca Subdivision
- Ibayo
- Malabia
- Munting Batangas
- Poblacion Barcenas
- Pto. Rivas Ibaba
- Pto. Rivas Itaas
- Pto. Rivas Lote
- San Jose
- Sibacan
- Talisay
- Tanato
- Tenejero
- Tortugas
- Tuyo
DemograpiaUrnosen
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ City of Balanga | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Tengnga a Luzon Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion III (Tengnga a Luzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion III (Tengnga a Luzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion III (Tengnga a Luzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion III (Tengnga a Luzon)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Bataan". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)
- Sapasap a Paammo ti Siudad iti Balanga
- Siudad ti Balanga


text:
Wikipedia:VisualEditor/TemplateData
- VisualEditor
- Pagibagaan a panid (iti Ilokano)
- Pagibagaan a panid (iti Ingles) - idiay MediaWiki
- Apay a maararamid daytoy?
- Dokumentasion:
- Masansan a salsaludsod (iti Ingles) - idiay MediaWiki
- Panagrang-ay:
- Dagti linawas ken binulan a reporta ti kasasaad (iti Ingles) - idiay MediaWiki
- WMF Roadmap (iti Ingles) - idiay MediaWiki
- Inheniera a gangandat ti WMF, 2013-2014 (iti Ingles) - idiay MediaWiki
- Alagaden ti agar-aramat / Panag-usar
- Dagiti apat ti teklado
- TemplateData
- Pagsursuruan ti TemplateData
- Sentral a Pagipatarusan - idiay MediaWiki
- Kangrunaan a panid ti panagsukisok (iti Ingles) - idiay Meta
- Dagiti inoras nga inurnos, VisualEditor vs. wikitext
babaen ti tipo ti agar-aramat, a kas % kadagiti amin nga inurnos
- Dagiti inoras nga inurnos, VisualEditor vs. wikitext
babaen ti tipo ti agar-aramat, a kas % kadagiti amin a inurnos babaen ti tipo ti agar-aramat
- Dagiti inoras nga inurnos, VisualEditor vs. wikitext
a kas % kadagiti amin nga inurnos
- Dagiti inoras nga inurnos, VisualEditor vs. wikitext
patingga a bilang dagiti inurnos
- Dagiti inoras nga inurnos, VisualEditor vs. wikitext
patingga a bilang dagiti inurnos, babaen ti tipo ti agar-aramat
- Dagiti inaldaw a nga agur-urnos babaen ti UI
babaen ti tipo ti agar-aramat
- Dagiti inoras a naipasubli a pabagbalbaliw
babaen ti tipo ti panangisubli
- Pagipadasan ti kinaudi a bersion ti VisualEditor - idiay MediaWiki
- Bugzilla
Ania kadi ti TemplateData?[urnosen ti taudan]
Ti VisualEditor, ket isu ti visual interface a panagurnos kadagiti panid ti wiki , ket mangiraman ti ramit ti nalaka a pamay-an ti panagurnos kadagiti plantilia. Nupay kasta, tapno naserbi dayta a ramit, nasken daytoy a makaguyod ti pakaammo a maipanggep ti plantilia; iti kaaduan, daytoy ket makasapul kadagiti parametro para iti plantilia, ken dagiti pakailasinanda.
No awan ti TemplateData[urnosen ti taudan]
No adda ti TemplateData[urnosen ti taudan]
Panagnayon ti TemplateData[urnosen ti taudan]
Dagiti nasken a maaramid ditoy ket ti pananginayon kadagiti TemplateData kadagiti plantilia (a naisangsangayan kadagiti kankanayon a maus-usar, a kas dagiti infoboxes) tapno dagitoy ket nalaklakada a maurnos. Ti nalaka a kas pagarigan a naikabil iti dokumentasion a panid ti plantilia, ket:
{
"description": "ikabil ti panangipalawag ditoy",
"params": {
"first parameter": {
"label": "x",
"description": "x",
"type": "string",
"default": "default value",
"required": false
}
}
}
Ti pagsursuruan ti TemplateData ket mangipalawag no kasano ti agnayon ti pakaammo ti TemplateData iti plantilia.
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
Ti listaan dagiti plantilia nga addan iti TemplateData ket makita ditoy a kategoria.


text:
Probinsia
Ti probinsia ket maysa a paset ti teritorio, a kankanayon nga isu ti agnaynayon nga administribo a pannakabingbingay, iti kaunegan ti maysa a pagilian wenno estado.
EtimolohiaUrnosen
Ti balikas a "probinsia" ket naala manipud ti maika-13 a siglo a Daan a Pranses ti "province," a daytoy ket nagtaud met laeng ti Latin a balikas ti "provincia," a mangibagbaga ti pagiturayan ti maysa a mahistrado; a naisangsangayan, iti maysa a ganganaet a teritorio.
Ti mabalin a Latin nga etimolohia ket manipud ti "pro-" ("para iti") ken "vincere" ("tapno agballigi" wenno "mangtengngel iti"). Isunga ti "probinsia" ket maysa idi a teritorio wenno opisio a ti maysa a Romano a mahistrado a tinengtengngel para iti gobiernona. Daytoy ket maipada ti nasapsapa a panag-usar ti Latin para iti pagturayan babaen ti Romano a linteg.


text:
Panaganges
Ti panaganges ket isu ti proseso a mangiyuneg ken mangiruar ti angin kadagiti bara wenno ti oksiheno babaen kadagiti dadduma pay a panaganges nga organo a kas dagiti asang.[1] Dagiti kastoy a kita ti aerobiko nga organismo a kas dagiti billit, dagiti mamalia, ken dagiti reptilia ket makasapulda ti oksiheno tapno mangibbetda ti enerhia babaen ti respirasion, iti porma iti metabolismo kadagiti nabaknang kadagiti a molekula a kas ti glukosa. Ti panaganges ket maysa laeng a proseso a mangiyeg ti oksiheno iti pakasapulan iti bagi ken agikkat iti [karbon dioksido]]. Ti sabali pay a nangruna a proseso ket mangiraman ti panangunay ti dara babaen ti sistema ti panagbalikoskos[2] Ti panagsinnukat ti alingasaw ket rumsua idiay pulmonario nga [albeolo]] babaen ti pasibo a panagipan kadagiti alingasaw iti baetan ti albeolar nga alingasaw ken ti dara kadagiti kapilario iti bara . Kalpasan dagitoy a natunaw nga alingasaw ket adaan iti dara, ti puso ket pabileganna ti panagayus iti lawlaw ti bagi (babaen ti sistema ti panagbalikoskos). Ti medikal a termino para iti agin-inana a panaganges ket eupnea.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Peter Raven; George Johnson; Kenneth Mason; Jonathan Losos; Susan Singer (2007). "Ti panagtiliw ti oksiheno: Respirasion". Biolohia (8 nga ed.). McGraw-Hill Science/Engineering/Math. ISBN 0-07-322739-0.
- ^ Kevin T. Patton, Gary A. Thibodeau (2009). Anatomia ken Pisiolohia (7 nga ed.). Mosby. ISBN 0-323-05532-X.
- Parkes M (2006). "Panaganges-panagtengngel ken ti pagsardenganna". Exp Physiol. 91 (1): 1–15. doi:10.1113/expphysiol.2005.031625. PMID 16272264. Napno a teksto


text:
Katipunan, Zamboanga del Norte
Ti Katipunan ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Zamboanga del Norte iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Katipunan ket nabennebenneg iti 30 a barbaranggay.[2]
- Balok
- Baranggay Dos (Poblacion)
- Baranggay Uno (Poblacion)
- Basagan
- Biniray
- Bulawan
- Carupay
- Daanglungsod
- Dabiak
- Dr. Jose Rizal (Lower Mias)
- Fimagas
- Loyuran
- Malasay
- Malugas
- Matam
- Mias
- Miatan
- Nanginan
- New Tambo
- Patik
- San Antonio (Looy)
- San Vicente
- Sanao
- Santo Niño
- Seres
- Seroan
- Singatong
- Sinuyak
- Sitog
- Tuburan
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Katipunan | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Peninsula ti Zamboanga Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion IX (Peninsula ti Zamboanga)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion IX (Peninsula ti Zamboanga)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion IX (Peninsula ti Zamboanga)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion IX (Peninsula ti Zamboanga)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Zamboanga del Norte". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
BAGUIO CITY – Mapatta-patta a 50 a porsiento wenno kagudua iti populasyon dagiti Persons with Disabilities iti siudad ti Baguio ti naan-anayen a nabakunaan kontra COVID19.
Iti panakipatang ti Bombo Radyo Baguio, inlawlawag ni Samuel Aquino manipud iti Persons with Disability Affairs Office iti mayor’s office a karaman kadagiti nabakunaan a PWDs ket dagiti essential ken frontline workers kasta met dagiti addaan iti seryoso a sakit.
Mangnamnana daytoy nga adu pay a PWDs ti agnumar iti agtultuloy a mobile vaccination ti siudad ti Baguio.
Innayona a maipangpangruna a mabakunaan dagiti PWDs nga karaman iti A1 category agsipud ta adda ti inlatang ti lokal a gobierno a bakuna para kadagitoy.
Inaklon met ni Aquino nga adda latta dagiti PWDs nga agkedked nga agpabakuna gapu iti personal a rason dagitoy.
Iti baet daytoy, kinunana nga agtultuloy latta ti addang nga ipatpatungpal ti opisinada tapno adu ti maguyugoyda nga agpabakuna kontra iti COVID19.
Kabayatana, innayonna a temporario a nakanselar dagiti proyekto ken programa ti lokal a gobierno ti Baguio para kadagiti PWDs gaou iti agtultuloy a pangta ti pandemya.
Iti baet daytoy, kinuna ni Aquino a makium-umanda iti nasional a gobierno para iti panakaipaay ti pinansial a tulong kadagiti PWDs nga apektado iti pandemya.
Mangnamnama daytoy a patgan ti Department of Tourism (DOT) ken Department of Labor and Employment (DOLE) ti kiddawda a maipaayan iti agtultuloy nga assistance dagiti PWDs.
Kinunana nga idi napan a tawen, dumanon iti uppat a milyon a pisos a gatad ti rice subsidy ken COVID19 kits ti inwaras ti lokal a gobierno kadagiti agarup 4, 000 a PWDs iti lokalidad.


text:
Sasao a Ngero–Vitiaz
Ti sasao a Ngero–Vitiaz ket mangporma ti pannakaisilpo ti sasao nga Austronesio iti akin-amianan a Papua Baro a Guinea.
Pannakaidasig[urnosen | urnosen ti taudan]
Segun da Lynch, Ross, & Crowley (2002), ti estruktura ti pamilia ket kas dagiti sumaganad:[2]
- Pamilia a Ngero
- Pannakaisilpo a Vitiaz
- Pamilia a Bel
- Pannakaisilpo nga Abagatan a laud a Baro a Britania (kitaen)
- Pamilia a Mengen: Lote, Mamusi, Mengen
- Maleu
- Pannakaisilpo a Korap: Arop-Lukep, Karnai, Malasanga, Mur Pano
- Mbula
- Roinji–Nenaya: Mato, Ronji
- Sio
- Tami
- Amara
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Ngero–Vitiaz linkage". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
- ^ Lynch, John, Malcolm Ross & Terry Crowley. 2002. The Oceanic languages. Richmond, Surrey: Curzon Press.


text:
Springfield, Illinois
Ti Springfield ket isu ti kapitolio ti Estado ti Illinois ken ti tugaw ti kondado ti Kondado ti Sangamon ken addaan iti populasion iti 116,250 manipud ti senso ti Estados Unidos idi 2010, ken mangaramid daytoy ti maikanem a kaaduan ti populasion a siudad iti estado[5] Isu daytoy ti kadakkelan a siudad idiay sentral nga Illinois. Manipud idi 2013, ti populasion ti siudad ket nakarkulo nga immadu iti 117,006, nga addaan kadagiti sumurok a 211,700 tattao nga agtataeng iti Estadistika a Lugar ti Metropolitano ti Springfield, a mangiraman ti Kondado ti Sangamon ken ti kaarubana a Kondado ti Menard.[6] Ti agdama nga aldaw nga Springfield ket immuna idi a tinagtagitao babaen dagiti Amerikano a Europeano idi naladaw a tawtawen ti 1810, idi asideg a panawen ti panagbalin nga estado ti Illinois. Ti kadayegannga umili ket ni Abraham Lincoln, nga isu ket nagtaeng idiay Springfield manipud idi 1837 aginggana idi 1861, idi isu ket napan idiay White House a kas Presidente.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Barry Popik, Smoky City, barrypopik.com website, March 27, 2005
- ^ Opisial a website
- ^ a b c Springfield Online Naal idi Abril 13, 2007
- ^ "Springfield (city), Illinois". State & County QuickFacts. U.S. Census Bureau. 8 Hulio 2014. Naala idi 15 Septiembre 2014.
- ^ "2010 Census Data - 2010 Census". 2010.census.gov. Naala idi 2012-03-12.
- ^ "Estimates of Resident Population Change and Rankings: July 1, 2012 to July 1, 2013". U.S. Census Bureau, Population Division. Marso 2014. Naala idi 16 Septiembre 2014.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Springfield, Illinois iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Springfield, Illinois manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)


text:
Apartheid
Ti apartheid (Panangibalikas nga Aprikaans: [ɐˈpɑːrtɦɛit]; manipud iti Afrikaans[1] "ti kasasaad iti panagsisina") ket maysa a sitema idi ti segragasion ti puli a naipatungpal babaen ti lehislasion babaen dagiti gobierno ti Nailian a Partido (NP), nga isuda ti agturturay manipud idi 1948 aginggana idi 1994, iti Abagatan nga Aprika, babaen dagiti karbengan dagiti kaaduan nga agtataeng a nangisit iti Abagatan nga Aprika ket nalappedan ken ti nataltalinaay idi ti minoridad a panagturay ti supremasia ti puraw ken ti Aprikaner. Ti apartheid ket naparang-ay idi kalpasan ti Sangalubongan a Gubat II babaen dagiti gunglo a tinurturayan ti Nailian a Partido ti Aprikaner ken ti gunglo ti Broederbond ken naisansanay pay idiay Abagatan a laud nga Aprika, nga inadministro babaen ti Abagatan nga Aprika babaen ti bilin ti Liga ti Pagpagilian (nawaswas idi 1966 babaen ti Resolusion 2145 ti Nagkaykaysa a Pagpagilian[2]), aginggana idi nakagun-od ti pannakwaya a kas Namibia idi 1990.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Apartheid". Dictionary.com (iti Ingles). Naala idi 11 Agosto 2012.
- ^ "Resolution A/RES/2145(XXI)" (iti Ingles). Naala idi 2021-07-13 – babaen ti undocs.org.
- ^ Gallagher, Michael (17 Hunio 2002). "The Birth and Death of Apartheid" [Ti Pannakaipasngay ken Ipupusay ti Apartheid]. BBC News (iti Ingles). Naala idi 17 Hunio 2002.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Apartheid iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Apartheid iti Wikiquote (iti Ingles)


text:
Dominio a publiko
Dagiti obra iti dominio a publiko ket dagiti nagpason a karkarbengan ti intelektual a tagikua,[1] awanen iti obligasion iti linteg,[2] wenno saanen a maipakat. Dagiti kaspagarigan ket mairaman dagiti obra ni Shakespeare kenni Beethoven, kaaduan kadagiti nasapa a naulimek a pelikula, ti pormula ti pisika ni Newton, ken ti nabilegan a panagpatayab.[1] Ti termino ket kadawyan a saan a maipakakat kadagiti kasasaad a ti nagpartuat iti obra ket agtagikua pay laeng kadagiti natidda a karbengan, nga iti daytoy a kaso ket ti panag-usar iti obra ket naibagbaga a kas "nalisensiaan" wenno "addaan iti pammalubos".
Gapu ta dagiti karbengan ket naibatay iti pagilian ken agdumaduma, ti obra ket mabalin a suheto kadagiti karbenagn iti maysa a pagilian ket saan iti sabali. Adda met dagiti karbengan nga agdepdepende kadagiti rehistro babaen iti tunggal maysa a pagilian, ken ti kaawan iti rehistro iti naisangayan a pagilian, no nasken, ket mangibaga ti dominio a publiko a kasasaad iti dayta a pagilian.
Ti dominio a publiko ket maysa kadagiti tradisional a pammatalged iti linteg ti karbengan ti kopia.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ a b Boyle, James (2008). The Public Domain: Enclosing the Commons of the Mind. CSPD. p. 38. ISBN 978-0-300-13740-8.
- ^ Graber, Christoph B.; Nenova, Mira B. (2008). Intellectual Property and Traditional Cultural Expressions in a Digital Environment. Edward Elgar Publishing. p. 173. ISBN 978-1-84720-921-4.


text:
Daytoy a
kategoria
ket para kadagiti artikulo nga agraman kadagiti panangilasin ti
ORCID
. Agparang ti panangilasin ti ORCID a kas
ORCID
iti seksion ti Sapasap. Pangngaasi a saan nga agnayon kadagiti
subkategoria
.
Para iti adu pay a pakaammo, kitaen ti
Wikipedia:Kontrol ti autoridad
ken
d:Property:P496
.
Daytoy ket
pagtaripatuan a kategoria
, nga inus-usar a pagtaripatuan ti proyekto ti Wikipedia. Saan a paset daytoy ti ensiklopedia ken aglaon kadagiti panid a saan nga artikulo, wenno grupo dagiti artikulo babaen ti kasasaad imbes a ti linaon. Saan nga iraman daytoy a kategoria kadagiti kategoria ti linaon.
Daytoy ket
pagsurotan a kategoria
. Agaramid ken agtaginayon iti maysa a listaan ti pampanid a nangruna met laeng a para iti listaan. Saan dagitoy a parte ti
isbangan ti kategorisasion ti ensiklopedia
.
Daytoy ket
kadagiti nakaikamenganna a panid—malaksid no maisaad ti maitunos a nailemmeng a kategoria kakaykayatan ti agar-aramat (Tabas → Ipakita dagiti nailemmeng a kategoria). Maus-usar dagitoy a kategoria a pagsurotan, panagaramid ken panagurnos kadagiti listaan dagiti panid a makasapul iti "
adu a pakadlawan" (kas pagarigan, dagiti panid nga agus-usar kadagiti nasukatanen a sintaksis), wenno dagiti masapul a maurnos ti sino man a mabalin a makaaramid. Agserbi pay dagitoy a kategoria nga agurnong kadagiti kameng dagiti nadumaduma a listaan wenno dagiti subkategoria iti dakdakkel, wenno nasaysayaat a listaan.
Dagiti panid iti daytoy a kategoria ket nasken laeng koma nga inayon babaen ti
Modulo:Kontrol ti autoridad.
Pampanid iti kategoria "Dagiti artikulo nga agraman kadagiti panangilasin ti ORCID"
Dagiti sumaganad a 4 a panid ket adda iti daytoy a kategoria, manipud iti 4 a dagup.


text:
Madhuca longifolia
Ti Mahua longifolia ket ti maysa a tropikal a kayo iti India a kaaduan a mabirukan iti tengnga ken amianan a tantanap ti India ken dagiti bakir. Daytoy ket kadawyan nga ammo a kas mahuwa, mahua, mahwa, mohulo, wenno Iluppai wenno vippa chettu. Daytoy ket napardas nga agtubo a kayo iti agarup a 20 metro iti katayag, addaan kadagiti kankanayon a berde wenno semi-kankanayon a berde a bulong, ken maitagikua iti pamilia ti Sapotaceae.[1] Daytoy ket makaampon kadagiti namaga nga enbironmento, gapu ta prominente daytoy a kayo kadagiti tropikal nga aglalaok a matmatnag-bulong a bakir iti India kadagiti estado ti Odisha, Chhattisgarh, Jharkhand, Uttar Pradesh, Bihar, Maharashtra, Telangana, Madhya Pradesh, Kerala, Gujarat, Laud a Bengal ken Tamil Nadu.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Pankaj Oudhia, Robert E. Paull. Butter tree Madhuca latifolia Roxb. Sapotaceae p827-828. Encyclopedia of Fruit and Nuts – 2008, J. Janick and R. E. Paull -editors, CABI, Wallingford, United Kingdom
- ^ "Product profile, Mahuwa, Trifed, Ministry of Tribal Affairs, Government of India". Trifed.nic.in. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2009-06-19. Naala idi 2013-11-21.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Madhuca longifolia iti Wikimedia Commons
- "Madhuca longifolia (J. Konig) J. F. Macbr". Integrated Taxonomic Information System.


text:
Selio ti Alaska
Ti Selio ti Estado ti Alaska ket immuna a naampon sakbay idi nagbalin nga estado, a daytoy a lugar ket ammo a kas ti Distrito ti Alaska. Ti immuna a gobernador ket isu ti nanginagan iti selio iti daytoy a distrito, nga addaan iti langa ti glasier, akin-abagatan a lawlawag, dagiti iglu, ken maysa nga Eskimo nga agbanbanniit iti yelo.
Idi 1910, daytoy a selio ket nasukatan idi iti daremdem a nasaysayaat a pannakabagi iti industria ket katutubo a kabaknangan iti daytoy nga estado. Daytoy a selio tatta nga aldaw ket naglaon kadagiti raya iti ngato dagiti banbantay nga agrepresenta ti nalatak nga akin-amianan a lawlawag ti Alaska. Ti smelter ket isimbolona ti panagmina; ti tren ket isimbolona dagiti perrokaril iti Alaska; ken dagiti barbarko ket isimbolona dagiti pagluganan babaen ti baybay. Dagiti kaykayo a nailadawan iti dayta a selio ket isimbolona ti kabaknanganna kadagiti tarikayo, ken ti mannalon, ti kabaliona, ken ti tallo a siddaaw ti trigo ket isimbolona ti agrikultura iti Alaska. Ti ikan ken ti poka ket isimbolona ti kinapangruna iti panagkalap ken ti selio a kolonia ket para ti ekonomia ti Alaska.


text:
Hadji Mohammad Ajul
Ti Hadji Mohammad Ajul ket maysa a maika-6 a klase nga ili iti probinsia ti Basilan iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Hadji Mohammad Ajul ket nabingbingay a politikal kadagiti 11 a barbaranggay.[2]
- Basakan
- Buton
- Candiis
- Langil
- Langong
- Languyan
- Pintasan
- Seronggon
- Sibago
- Sulutan Matangal
- Tuburan Proper (Poblacion)
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Hadji Mohammad Ajul | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ BARMM Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "BARMM". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "ARMM - Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "ARMM - Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "ARMM – Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Basilan". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
1859
Ti 1859 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Sabado iti kalendario a Gregoriano.
PaspasamakUrnosen
Ener–MarsoUrnosen
- Pebrero 14 – ti Oregon ket napastrek a kas ti maika-33 nga estado ti Estados Unidos.
Abril–HunioUrnosen
- Abril 25 – nairugi ti panangipatakder ti Kanal Suez.
Hulio–SeptiembreUrnosen
Oktubre–DisiembreUrnosen
NaipasngayUrnosen
Enero–HunioUrnosen
- Mayo 5 – Pierre Curie, Pranses a pisiko (pimmusay 1906)
- Hunio 24 – Marcela Agoncillo, Filipina a mabigbig a kas ti kangrunaan a nagdait iti immuna ken opisial a wagayway ti Filipinas (pimmusay 1946)
Hulio–DisiembreUrnosen
- Hulio 6 – Verner von Heidenstam, Sueko a mannurat, laureado iti Premio Nobel (pimmusay 1940)
- Agosto 4 – Knut Hamsun, Norwego a mannurat, laureado iti Premio Nobel (pimmusay 1952)
- Oktubre 18 – Henri Bergson, Pranses a pilosopo, nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura (pimmusay 1941)


text:
Dagiti lehislatibo a distrito iti Camarines Norte
Dagiti Lehislatibo a Distrito iti Camarines Norte ket isu dagiti pannakabagi ti probinsia ti Camarines Norte iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas. Ti Camarines Norte ket nairepresenta idi a kas paset ti umuna ken maikadua a distrito ti Ambos Camarines sakbay idi naikkan ti bukodna a pannakabagi, kalpasan ti pannakabingbingay ti Ambos Camarines idi 1919 iti Norte ken Sur. Manipud ti 1978 aginggana idi 1984, daytoy ket paset idi ti pannakabagi ti Rehion V.
Ti pannkaipasa ti Republika Tignay 9725 ket nangikkat ti maymaysa a distrito ti probinsia ken biningbingay ti probinsia kadagiti dua a distrito a nangrugi kadagiti panagbutos idi 2010.
Umuna a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti ili: Capalonga, Jose Panganiban, Labo, Paracale, Santa Elena
- Populasion (2010): 272,968
Maika-2 a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti ili: Basud, Daet, Mercedes, San Lorenzo Ruiz, San Vicente, Talisay, Vinzons
- Populasion (2010): 269,947
-  ^1 Pimmusay iti opisina idi Septiembre 16, 2015.
Maymaysa a distrito (awanen)[urnosen | urnosen ti taudan]
- Populasion (2007): 513,785
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Pinatay babaen ti Buyot ti Hapon idi Hulio 15 1942
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas


text:
Modulo:Mapa ti lokasion/datos/Apganistan
Ti Modulo:Mapa ti lokasion/datos/Apganistan ket panangipalawag ti mapa ti lokasion nga inus-usar a panangituon iti maysa a proyeksion nga ekuirektanggular a mapa ti Apganistan. Dagiti panangimarka ket naikabil babaen dagiti nagsasabtan ti latitud ken longitud iti kasisigud a mapa wenno ti kapada a ladawan ti mapa.
Panagusar
Dagitoy a panangipalawag ket inus-usar babaen dagiti sumaganad a plantilia no maawagan iti parametro ti "Apganistan":
{{Mapa ti lokasion | Apganistan | ...}}
{{Mapa ti lokasion adu | Apganistan | ...}}
{{Mapa ti lokasion+ | Apganistan | ...}}
{{Mapa ti lokasion~ | Apganistan | ...}}
Panangipalawag ti mapa
name = Apganistan
- Nagan nga inus-usar iti kasisigud a kapsion ti mapa
image = Afghanistan location map.svg
- Ti kasisigud a ladawan ti mapa, nga awan iti "Image:" , "File:" wenno "Papeles:"
image1 = Afghanistan physical map.svg
- Ti maysa nga alternatibo a ladawan ti mapa, kadawyan a relief a mapa, ken mabalin a maiparang babaen dagiti parametro ti relief wenno AlternativeMap
top = 38.8
- Latitud iti ngato nga igid ti mapa, iti grado desimal
bottom = 29
- Latitud iti baba nga igid ti mapa, iti grado desimal
left = 60
- Longitud iti kanigid nga igid ti mapa, iti grado desimal
right = 75.3
- Longitud iti kanawan nga igid ti mapa, iti grado desimal
Alternatibo a mapa
Dagiti plantilia ti {{Mapa ti lokasion}}, {{Mapa ti lokasion adu}}, ken {{Mapa ti lokasion+}} ket addaanda kadagiti parametro a mangibaga iti maysa nga alternatibo a ladawan ti mapa. Ti mapa a naiparang a kas ladawan1 ket mabalin a mausar dagiti parametro ti relief wenno AlternativeMap. Dagiti pagarigan ket mabalin a mabirukan dita baba wenno iti sumagand:
- Plantilia:Mapa ti lokasion#Parametro ti Relief
- Plantilia:Mapa ti lokasion+/relief
- Plantilia:Mapa ti lokasion#Parametro ti AlternativeMap
- Plantilia:Mapa ti lokasion+/AlternativeMap
Presision
Longitud: manipud iti Laud aginggana iti Daya daytoy a panangipalawag ti mapa ket sakupenna ti 15.3 dagiti grado.
- Iti ladawan nga agakaba kadagiti 200 a piksel, a daytoy ket 0.0765 kadagiti grado tunggal maysa a piksel.
- Iti ladawan nga agakaba kadagiti 1000 a piksel, a daytoy ket 0.0153 kadagiti grado tunggal maysa a piksel.
Latitud: manipud iti Amianan aginggana ti Abagatan daytoy a panangipalawag ti mapa ket sakupenna ti 9.8 kadagiti grado tunggal maysa a piksel.
- Iti ladawan nga agtayag kadagiti 200 a piksel, a daytoy ket 0.049 kadagiti grado tunggal maysa a piksel.
- Iti ladawan nga agtayag kadagiti 1000 a piksel, a daytoy ket 0.0098 kadagiti grado tunggal maysa a piksel.
Dagiti pagarigan nga agus-usar kadagiti plantilia ti mapa ti lokasion
Mapa ti lokasion, nga agus-usar ti kasisigud a mapa (ladawan)
{{Mapa ti lokasion | Apganistan | width = 250 | lat_deg = 34.53 | lon_deg = 69.16 | label = Kabul }}
Mapa ti lokasion adu, nga agus-usar ti relief a mapa (ladawan1)
{{Mapa ti lokasion adu | Apganistan | relief = yes | width = 250 | caption = Dagiti dua a lokasion idiay Apganistan | lat1_deg = 34.53 | lon1_deg = 69.16 | label1 = Kabul | lat2_deg = 31.62 | lon2_deg = 65.72 | label2 = Kandahar }}
Mapa ti lokasion+, nga agus-usar ti AlternativeMap
{{Mapa ti lokasion+ | Apganistan | AlternativeMap = Afghanistan physical map.svg | width = 250 | caption = Dagiti dua a lokasion idiay Apganistan | places = {{Mapa ti lokasion~ | Apganistan | lat_deg = 34.53 | lon_deg = 69.16 | label = Kabul }} {{Mapa ti lokasion~ | Apganistan | lat_deg = 31.62 | lon_deg = 65.72 | label = Kandahar }} }}
Kitaen pay
- Dagiti plantilia ti mapa ti lokasion
- Plantilia:Mapa ti lokasion, agiparang ti maysa a marka ken etiketa nga agus-usar ti latitud ken longitud
- Plantilia:Mapa ti lokasion adu, agiparang kadagiti marka ken etiketa aginggana iti siam
- Plantilia:Mapa ti lokasion+, agiparang ti awan patinggana a bilang dagiti marka ken etiketa
- Panagpartuat kadagiti baro a panangipalawag ti mapa
- Plantilia:Mapa ti lokasion/panagpartuat kadagiti baro a panangipalawag ti mapa, pakaammo para iti panagpartuat kadagiti baro a modulo ti panangipalawag ti mapa


text:
Papa Leon X
Ni Papa Leon X (11 Disiembre 1475 – 1 Disiembre 1521), naipasngay a kas ni Giovanni di Lorenzo de' Medici, ket isu ti Papa manipud idi 1513 aginggana idi pimmusay idi 1521. Isu ti naudi a saan a padi (maysa laeng a diakono) a nabutosan a kas Papa. Isu ket naam-ammuan para iti panangited kadgiti pabus-oy para kadagiti nagdonasion ti panangipatakder manen ti Basilika ni San Pedro ken ti panangkaritna ti 95 a Tesis ni Martin Luther. Isu ti maikadua nga anak a lalaki ni Lorenzo de' Medici, ti naindayegan a naturturay ti Florentino a Republika, ken ni Clarice Orsini. Ti kasinsinna, a ni Giulio di Giuliano de' Medici, ket isu ti simmaruno kaniana a kas ni Papa Clemente VII (1523–34).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Vaughn, p. 5
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Papa Leon X iti Wikimedia Commons


text:
Tornilio
Ti tornilio ket kita ti pangisirot a nailaslasin babaen ti helikal a kabaliete, a makunkuna iti akinruar a roskas wenno laeng ti roskas, a naiyabungot iti likmut ti silindro. Adda met dagiti roskas ti tornilio a nadaremdem a maikapet iti komplimentario a roskas, a makunkuna iti maysa nga akin-uneg a roskas, ken masansan iti porma iti maysa a tuerka wenno maysa a banag nga addaan iti akin-uneg a roskas a naiporma iti unegna. Dagiti sabali pay a roskas ti tornilio ket nadaremdem a mangpisi ti helikal a kabaliete iti naluklukneng a materiales intono maisengngat ti tornilio. Ti kaaduan a pannakausar dagiti tornilio ket ti panagtengngel ken ti panangipuesto kadagiti banag.
Ti maysa a tornilio ket kankanayon nga addaan iti ulo, a naipangrunaan a naporma iti paset ti maysa nga ungto ti tornilio a mangpalubos daytoy a maipusipos, wenno maipairutan. Ti kadawyan a ramramit para iti panagpairut kadagiti tornilio ket mairaman dagiti birador ken dagiti liabe. Ti ulo ket kadawyan a dakdakkel ngem ti bagi ti tornilio, tapno saan unay a nauneg a mapairutan ti tornilio ngem ti kaatiddogna ken ti panangited ti pakaikapetan a rabaw. Adda met dagiti malaksid; kas pagarigan, dagiti makunkuna iti Ingles a carriage bolt ket addaan kadagiti nasukog nga ulo a saan a naidaremdem a maipairutan; dagiti set screw ket masansan dagitoy nga addaan iti basbassit nga ulo ngem ti akin-ruar a diametro ti tornilio; dagiti J-bolt ket addaan iti ulo a nasukogan a kas ti letra a J a saan a nadaremdem a mapairutan, ngem kadawyan a mailussok iti kongkreto a mangpalubos daytoy a mausar a kas maysa nga angkla a tornilio. Ti silindriko a paset ti tornilio manipud iti bangir ti ulo aginggana ti ungto ket makunkuna iti gurong; daytoy ket mabalina napno a maipairutan wenno sangkapaset laeng.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Smith 1990, p. 39.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Smith, Carroll (1990), Carroll Smith's Nuts, Bolts, Fasteners, and Plumbing Handbook, MotorBooks/MBI Publishing Company, ISBN 0-87938-406-9.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Tornilio iti Wikimedia Commons


text:
BAGUIO CITY – Supsuportaran ti Liga ng mga Barangay ditoy Baguio City iti panggep a pannakaisubli ti market schedule ti syudad.
Iti interview ti Bombo Radyo Baguio kenni ABC President ken Councilor Michael Lawana, maksayan ti panaggaraw wenno iruruwar dagiti tao kadagiti pagtaenganda babaen iti daytoy.
Kinunana a kaaduan kadagiti barangay officials ket mamati a dakkel ti agbalin a tulong daytoy ti pannakakissay ti kaso ti COVID19 ditoy syudad.
Kagiddan iti daytoy, kinunana nga ipalubosda iti operasyon dagiti talipapa kadagiti barangay agsipod ta dakkel a tulong daytoy kadagiti umili tapnu saandan a masapul a rumwar kadagiti pagtaenganda nga agtienda agsipod ta adda a mailako kadagitoy dagiti kangrunaan a kasapulanda.
Kinunana nga isaganada iti pannakaisubli ti rolling market kadagiti barangay tapnu maiyasideg kadagiti umili dagiti basic commodities a magatgatang iti sentro ti syudad.
Kabayatana, saan nga umanamong ti ado a vendors iti Baguio City Public Market iti nasao a panggep.
Impetteng ni Jocelyn Lindo, maysa a vendor iti Block 4 Relocation ti Baguio City Public Market nga ad-adda a makaapektar iti pamastrekanda no maituloy ti nasao a market schedule.
kinunana nga ita paylaeng ket bimmasit dagiti costumers dagitoy gapu iti mapaspsaran a pandemya no sadino karkaro pay a maksayan ti costumers dagitoy no maipatungpal ti market schedule.
Immanamong met ditoy ni Manuela Cruz, ti mangidadaulo iti Vegetable Section ti merkado publiko no sadino kinunana a saan a solusion ti market schedule tapno makontrol ti panagwaras ti virus iti public market.
Kinunana a kasapulan laeng ti disiplina dagiti market goers kasta met ti nainget a panagbantay dagiti otoridad tapno maipanamnama a masursurot dagiti paglintegan ti COVID10 iti merkado.
Maipalagip nga ad-adalen ita ti lokal a gobierno ti siudad ti Baguio ti panakaisubli ti market schedule kas addang tapnu malapdan ti agtultuloy a panagngato ti kaso ti COVID-19 iti lokalidad.
Immunan a dinakamat ni Mischelle Junio, Data Analyst ti Contact Tracing Team ti Baguio a nakikoordinarda kenni PCol. Glenn Lonogan, dadaulo ti Baguio City Police Office mainaig iti nasao a plano.
Iti baet daytoy, impanamnama dagiti market vendors ti panagsurotda kadagiti minimum public health standards kontra iti COVID-19. (with Bombo Brigit Marcasi)


text:
Plantilia:Lua
Daytoy a plantilia ket inus-usar a mangipakita a ti plantilia ket naibatayen iti Lua. Daytoy ket ikabil iti dokumentasion a panid ti plantilia. Daytoy ket automatikona nga ikabil ti plantilia iti Kategoria:Dagiti plantilia a naibatay iti Lua weeno iti maysa a subkategoriana.
PanagusarUrnosen
- Kalakaan a pangusar
{{Lua|nagan ti modulo}}
- Amin a parametro
{{Lua|modulo 1|modulo 2|modulo 3|...|category=naiduma a kategoria|nocat=true}}
Dagiti pagariganUrnosen
{{lua|Modulo:Kumusta}}
{{lua|Modulo:Kumusta|Modulo:Listaan}}
{{lua|Modulo:Kumusta|Modulo:Listaan|Modulo:Pugto}}
{{lua}}
PanangikategoriaUrnosen
Daytoy a plantilia ket automatiko a manginayon kadagiti plantilia a nakaikabilanna iti Kategoria:Dagiti plantilia a naibatay iti Lua no daytoy a panid ket adda iti plantilia a nagan ti espasio, ken saan nga adda iti ania man a subpanid ti /dok, /pagipadasan, /pagipadasan2 wenno /pangsubok. Mabalin ti agikabil iti sabali a kategoria babaen ti panagusar ti parametro ti
|category=, a kas iti
|category=Dagiti plantilia a naibatay iti modulo ti Lua ti String. Tapno saan a maikategoria ti plantilia, usaren ti
|nocat=true.
Adda met dagiti modulo nga addaan iti kasisigud a kategoria imbes a ti Kategoria:Dagiti plantilia a naibatay iti Lua:
- Modulo:String ket addaan iti kasisigud a kategoria iti Kategoria:Dagiti plantilia a naibatay iti modulo ti Lua ti String.
- Modulo:Math ket addaan iti kasisigud a kategoria iti Kategoria:Dagiti plantilia a naibatay iti modulo ti Lua ti Math.
- Modulo:BaseConvert ket addaan iti kasisigud a kategoria iti Kategoria:Dagiti plantilia a naibatay iti modulo ti Lua ti BaseConvert.
- Modulo:Citation/CS1 ket addaan iti kasisigud a kategoria iti Kategoria:Dagiti plantilia ti dakamat a naibatay iti Lua.
Kategoria ti biddutUrnosen
No awan dagiti nainaganan a modulo, ti mailak-am a panid ket mainayonto iti Kategoria:Dagiti plantilia ti Lua nga addaan kadagiti biddut.
Panangipasardeng ti kategoriaUrnosen
Ti panangisardeng amin a kategorisasion, usaren ti
|nocat=true. (Ken dagiti pay "true", dagiti pateg ti "yes", "y", "wen", "w", ken "1".)
Kitaen payUrnosen
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar
- Wikipedia:Lua


text:
LAOAG CITY – Natukkol ti akin-kannigid a saka ken nagsagaba ti sugat iti nagduduma a paset ti bagi ti maysa a lalaki a nangiturong ti motorsiklo kalpasan a nakadinnungpar na ti maysa a Pick-up Hilux iti Manila North Road a paset ti Barangay Nangalisan ditoy ciudad ti Laoag.
Iti imbestigasyon ti PNP Traffic-Division ditoy ciudad ti Laoag, agpapa-abagatan ti motorsiklo idinto nga agpapa-amyanan met ti Pick-up idi napasamak ti insidente.
Rumrumuar nga immagaw ti linya ti nakamotorsiklo a nangitunda ti panagdinnungpar da iti Pick-up.
Maipagarop pay a nakainom ti nasanger ti nangiturong ti motorsiklo.


text:
Distrito ti Shikotan, Hokkaido
TI Shikotan (色丹郡, Shikotan-gun) ket ti maysa a nominal a distrito a parte ti Subprepektura ti Nemuro, Hokkaido, Hapon. Daytoy ket sakupenna ti Isla ti Shikotan, a tuntunen babaen ti Hapon ken Rusia. Manipud idi Agosto 15, 1945, daytoy ket addaan iti populasion iti 1,038. Uray no tuntunen ti Hapon, daytoy ket de facto nga administratuen babaen ti Rusia.
Dagiti purok[urnosen | urnosen ti taudan]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1885: Simmina iti Distrito ti Hanasaki, Probinsia ti Nemuro. Nainkorporado iti Probinsia ti Chishima.
- Agosto 1945: sinakup ti distrito babaen dagiti Sobiet.
Administrasion a Ruso[urnosen | urnosen ti taudan]
Administruen ti Rusia ti isla a kas parte ti distrito ti Sakhalin Oblast, ken administruenna amin dagiti dua a purok.


text:
Sabangan
Ti sabangan ket paset ti karayan nga agayus iti danaw, karayan, dakkel a pagurnongan ti danum wenno taaw.
Gunay ti danum[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti danum manipud iti karayan ket mabalin a sumrek iti mangawat a bagi kadagiti nadumaduma a pamay-an. Ti gunay ti danum ket kangrunaan nga agdepende iti relatibo a densidad ti karayan no maiyasping iti mangawat a danum ken iti ania man nga ambiente a gunay iti mangawat a danum, kas dagiti atab, ugot wenno dagiti seiche.
No ti danum ti karayan ket napusposek ngem ti rabaw ti mangawat a danum, ti danum ti karayan ket bumatok iti baba ti rabaw iti bakkog ti pagbatokan. Ti danum ti karayan ket mabalinton a mangporma iti maysa panagayus iti sirok wenno iti maysa a panaginnayus iti rabaw iti uneg ti danaw.
No ti danum ti karayan ket nalaglag-an ngem ti mangawat a danum, a kas ganggani amin a kaso no ti nasadiwa a danum ket agayus iti naap-apgad a danum ti baybay, ti danum ti karayan ket tumpaw iti rabaw ti danaw a kas maysa panagayus iti rabaw.
Ti maikuyog pay kadagitoy a mekanismo a panagawit ti banag, ti agayus iti uneg a danum ket maiwaras pay.
Dagiti porma ti daga[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti sabangan ti karayan, ti panagbaliw ti kasasaad ti panagayus ket mabalin a mangpataud iti karayan a mangitinnag iti ania man a sedimento nga aw-awitenna. Daytoy a panangideposito ti sedimento ket makapataud kadagiti nadumaduma a porma ti daga a kasdagiti delta, dagiti baknad, ken dagiti durudor ti darat.[1]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Rowland, J. C., W. E. Dietrich, G. Day, and G. Parker (2009), Formation and maintenance of single-thread tie channels entering floodplain lakes: Observations from three diverse river systems, J. Geophys. Res., 114, F02013, doi:10.1029/2008JF001073


text:
BAGUIO CITY – Maipalpalubos ita ti panag-home quarantine dagiti pasiente ti COVID-19 sadiay La Trinidad, Benguet kagiddan ti panakapunno manen dagiti isolation facilities ti nasao a munisipyo.
Sigun kenni Mayor Romeo Salda, temporaryo nga impalubosna ti panag-home quarantine dagiti close contacts ken mild cases ti COVID-19 iti masakupan daytoy gaputa napunnon dagiti isolation facilities ken temporary treatment monitoring facilities dagitoy.
Kinunana a sakbay nga ipalubosda ti panag-home quarantine dagiti pasyente ket sukimaten pay dagiti kameng ti Municipal Health Office ti balay dagiti pasiente no nakapasa iti standard ti Department of Health ken ti National IATF.
Dinakamatna nga iti kanito a saan a pumasa ti balay ti maseknan ket maiturong dagitoy kadagiti isolation facilities a nawayaan tapnu maipanamnama a saan a maiwaras ti virus dagitoy.
Inaklon met ni Mayor Salda a saanda kuma nga ipalubos wenno ibalakad ti home quarantine ngem gapu iti panagngato ti kaso ti COVID-19 iti munisipyo ken panakapunno dagiti isolation facilities ket temporaryo a pinalubosanda ti nasao a wagas ti panag-quarantine.
Nupay kasta, impanamnamana nga adda dagiti Barangay Health Workers a kanayon a mang-monitor kadagiti pasiente ti COVID-19 a naka-home quarantine tapnu dagus dagitoy nga agrekober manipud iti nasao a sakit.
Iti agdama ket ikagkagumaan ti lokal a gobierno ti La Trinidad a papartaken ti panakaisagana pay dagiti kanayunan a pasilidad.
Manamnama ti 48-bed capacity a pasdek a mailukat sadiay Longlong, Puguis ken maisagsagana metten ti senior citizens’ building a mabalin a pakaiturongan dagiti dadduma a pasyente ti nasao a sakit.
Dinakamat pay ni Mayor Salda a pabaruanda ti kontratada iti Concordia Isolation Facility tapnu mailaylayon ti panaka-aramat daytoy ken kitkitaenda pay dagiti pagadalan a mabalin nga agserbi a temporaryo nga isolation facilities ti La Trinidad, Benguet.


text:
Urano
Ti Urano ket isu ti maikapito a planeta manipud iti Init. Isu daytoy ti addaan iti maikatlo a rayos ti planeta ken ti maikapat a kadakkelan a masa ti planeta iti Sistema a Solar. Nainaganan daytoy manipud iti diosen ti Griego iti langit a ni Urano (Taga-ugma a Griego: Oὐpavός), ti amam ni Kronus (Saturno) ken apo ni Zeus (Hupiter). Nupay daytoy ket makita iti mata a kas dagiti klasiko a planeta, daytoy ket saan a naibigbigan a kas maysa a planeta dagiti taga-ugama nga agpalpaliiw gapu ta nalidem ken nabuntog a panagliklikmut na.[11] Ni Apo William Herschel ket nagirangaran ti pannakadiskobre na idi Marso 13, 1781, a panakapada ket ti naam-ammuan a pagbeddengan iti Sistema a Solar para iti pinakauna iti moderno a pakasaritaan. Ti Urano ket isu pay ti immuna a planeta a naduktalan babaen ti teleskopio.
Ti Urano ket kapadpadana ti panakabuklan ti Neptuno, ken dagitoy ket aggiddiatda ti kimiko a pakabuklan ngem dagiti daddadakkel a higante nga alingasaw, a Hupiter ken Saturno. Dagiti astronomo ket sagpaminsanda nga inkabkabil iti sabali a kategoria a tinawtawagan a kas dagiti "higante a yelo". Ti tangatang ti Urano, bayat a kapadpada iti kangrunaan a pakabuklan ti hidroheno ken helio ti Hupiter ken Saturno , ket aglaon kadagiti ad-adu a "yelo" a kas ti danum, amoniako ken meano, ken mairaman dagiti tugot dagiti hidrokarbon.[7] Daytoy ti kalamiisan a planetario a tangatang iti Sistema a Solar, nga adda ti kababaan a temperatura ti 49 K (−224 °C). Adda daytoy ti narikut a, nagtutuon nga ule a patakder, a naipanunotan a ti danum ti pakabuklan dagiti nababbaba nga ulep, ken ti metano ti naipanunotan a mangbukel ti ngato a tuon dagiti ulep.[7] Iti panagiddiat, ti uneg ti Urano ket kangrunaan a buklen dagiti yelo ken bato.[12]
Kasla dagiti sabali a higante a planeta, ti Urano ket adda ti maysa a singsing a sistema, ti maysa a magnetoesperio, ken dagiti nadumaduma a bulan. Ti Urano a sistema ket adda ti naisangsangayan a panakaaramid kadagiti planeta gapu ta ti aksis a panagtayyek ket nagbatuag a nakairig, a gangani iti dalumpinas ti panagtayyekna ti Init. Isu ngarud a dagiti amianan ken abagatan nga ungtona ket naisanglad diay pakakitaan ti ekuador kadagiti kaaduan a planeta.[13] Idi 1986, dagiti ladawan manipud iti Voyager 2 ket nangipakita ti Urano a kas awan ti langana a planeta iti makitkita a lawag nga awan dagiti banda ti ulep wenno dagiti bagio a nakaitaripnongan dagiti sabali a higante.[13] Dagiti naindagaan nga agpalpaliiw ket nakakitada kadagiti senial ti tiempo a panagbalbaliw ken umadadu nga aktibidad ti tiempo kadagiti napalabas a tawen iti panagasideg ti Urano ti bukodna nga ekuinosio. Ti kapardas ti angin idiay Urano ket makaabot ti 250 a metro tunggal maysa a segundo (900 km/h, 560 mph).[14]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Pannakaduktal[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Urano ket kaaduan a napalpaliiw idin sakbay a naduktalan a kas maysa a planeta, ngem sapasap daytoy napagkamalian a kas maysa a bituen. Ti kasapaan a nairehistro a panakakita ket idi 1690 idi ni John Flamsteed napaliiwna ti planeta ti innem a beses, a nangikatologo daytoy a kas ti 34 Tauri. Ti Pranses nga astronomo a ni Pierre Lemonnier ket napaliiwna ti Urano iti sangapulo ket dua a beses idi nagbaetan ti 1750 ken 1769,[15] a mairaman kadagiti nagsasaruno a rabii.
Ni William Herschel ket pinaliiwna ti planeta idi Marso 13, 1781 bayat nga isu ket adda idiay hardin ti balayna idiay 19 New King Street idiay ili ti Bath, Somerset, Inglatera (a tattan ket ti Herschel a Museo iti Astronomia),[16] ngem immuna nga inreportana daytoy (on Abril 26, 1781) a kas maysa a "bandus".[17] Ni Herschel ket "nagaramid kadagiti serye ti panagpalpaliiw iti paralahe dagiti saan nga agkukuti a bituen",[18] a nagus-usar ti bukodna a naidaremdem a teleskopio.
Isu ket nangirehistro ti wanakanna "Idiay pagkapat nga asideg ti Z Tauri … a ti [a] Nebulusa a bituen wennobandus ngata".[19] Idi Marso 17, nga isu ket nagisurat ti, "Nagbirukak para iti Bandus wenno Nebulusa ket nabirukak a daytoy ket maysa a Bandus, gapu ta daytoy ket nagbalbaliw ti lugarna".[20] Idi inpresentana ti dinuktalanna idiay Naarian a Kagimongan, isu ket nagtultuloy a nangikeddeng nga isu ket nakabiruk ti maysa a bandus bayat a pudno a nangipadpada daytoy ti maysa a planeta:[21]
Ti kapigsa a naikabilko idi immuna a nakitak ti bandus ket 227. Manipud ti panakasanay ammok a ti diametro dagiti saan nga agkutkuti a bituen ket saan a proprsional a naipadakkel kadagiti nangatngato a kapigsa, as planets are; isu ngarud nga ikabilkon ti kapigsa iti 460 ken 932, ken nabirukak a ti diametro ti bandus ket dimmakkel a maipada ti kadakkel ti kapigsa, a kastoy koma, iti panagipagpagarup iti daytoy ket saan nga agkutkuti a bituen, bayat a ti diametro dagiti bituen a nangipadaak ket saan a dimaakkel ti kapadana a pannakaibagi. Ti maipatinayon, ti bandus ket ad-adu a naipadpadakkel iti las-ud a mabalin a maipalubusan ti lawag, a nagparang daytoy a nanakudrep ken saan a nalawag kadagitoy a nalatak a kapigsa, bayat a dagitibituen nakapreserbada kadati karanigda ken panakailaslasin manipud kadagiti rinibu a panagpalpaliiwko nga ammok a mataginayonda. Ti sumatuno ket mangipakita dagiti inpagpagaruko ket nasayaat a naipatakderan, daytoy ket mangpaneknek ti Bandus a pinalpaliiwan tayo.
Ni Herschel pinakaammoanna ti Naarian nga Astronomo, a ni Nevil Maskelyne, tinainduktalanna ken nakaawat ti nakaalalilaw a sungbat manipud kaniana idi Abril 23: "Diak ti panagtawagko daytoy. Daytoy ket kasla maysa a sapasap a planeta nga aggungunay ti maysa a pagtayyekan nga a gangani a sirkulo a kalas ti init ket maysa a Bandus nga aggungunay ti eksentriko nga elipsis. Saanak pay a nakakita ti maysa a koma wenno ipusna".[22]
Bayat a ni Herschel ket nagtultuloy a naganannad a nagpalpalawag tibaro a banagna a kas maysa a bandus, dagiti sabali nga astronomo ket nangrugrugidan a nagipagpagarup a daytoy ket saan a bandus. T Ruso nga astronomo a ni Anders Johan Lexell ket isu idi ti immuna a nagkarkulo ti panagtayyek ti baro a banag[23] ken ti gangani a sirkulo a panagtayyekna ket nagiturong kaniana a nangipatingga a daytoy ket maysa a planeta ken saan a bandus. Ti Berlin nga astronomo a ni Johann Elert Bode ket nagipalawag ti dinuktalan ni Herschel a kas ti "maysa nga aggungunay a bituen a mabalin a maipanunotan a kellaat a di am-ammo a kasla planeta a banag nga agpalpalikmut ti las-ud iti Saturno".[24] Ni Bode ket nangipatingga a ti gangani a sirkulo a panagtayyekna ket maysa a planeta ken saan a bandus.[25]
Daytoy a banag sapasapen a nawawat a kas maysa a planeta. Babaen idi 1783, ni Herschel ket bukod a nangawat ti daytoy a kinapudno kenni Joseph Banks ti presidente ti Naarian a Kagimongan: "Baabaen dagiti panagpalpaliiw dagiti nalatak nga astronomo idiay Europa maipakita a ti baro a bituen, nga addaak ti dayaw a nangitudo kaniada idi Marso 1781, ket maysa a Primario a Planeta ti bukodtayo a Sistema a Solar."[26] Iti pammadayaw kadagiti nagun-odna, ni Ari George III ket nangited kenni Herschel ti tinawen a tangdan a £200 iti kondison nga isu ket ket umalis idiay Windsor tapno ti Naarian a Pamilia ket maikkanda ti gundaway a mangusar ti teleskopiona.[27]
Panaginagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Maskelyne ket nagsalusod kenni Herschel a "mangited ti astronomiko a lubong ti parabor nga ikkan ti nagan ti planetam, nga isu daytoy ket kabukbukodam, ken dakami ket makapabaklanyan iti annong para iti panakaduktal daytoy."[28] Iti panagisungbat ti kiddaw ni Maskelyne, ni Herschel ket nangikeddeng a mangnagan ti banag ti Georgium Sidus (Bituen ni Georger), wenno ti "Georgiano a Planeta" a pammadayaw ti baro a patronna,a ni Ari George III.[29] Isu ket nangipalpalawag ti daytoy a keddeng iti maysa a surat para kenni Joseph Banks:[26]
Iti napasaw a paset dagiti panawen ti duog a panawen ti naibatay dagiti naibatay ti linteg a panaginagnagan ti Merkurio, Benus, Marte, Hupiter ken Saturno ket naited idi kadagiti Planeta, a kas dagiti nagnagan dagiti nangruna a bannuarda ken dagiti diosen. Iti agdamaga a ad-adu a pilosopiko a panawen daytoy ket narigrigat a mapalubosan ti isu met laeng apamay-an ken tawagan dagitoy a kas ti Juno, Pallas, Apollo wenno Minerva, para iti nagan ti baro a nainlangitan a bagbagi tayo. Ti umuna a pamanunotan ti ania man a naisangsangayna a pasamak, wenno namarangmang a mapagteng, ket kasla ti kronolohiana: no ti ania man a masakbayan a daytoy ket masaludsod, kaano idi a nabirukan daytoy naudi a naduktalan a Planeta? Daytoy ket mabalin a nasayaat a masungbatanto ti, 'Iti panagturay ni Ari George ti Maikatlo'.
Ti insingasing ni Herschel a nagan ket saan anadayeg iti ruar ti Britania, ken dagiti sabsabali a nagnagan ket naisingsingasing idin. Ti astronomo a ni Jérôme Lalande ket nangisingasing a managana ti palaneta iti Herschel a kas pammadayaw ti nakaduktal ti daytoy.[30] Ti Sueko nga astronomo a ni Erik Prosperin ket nangisingasing ti nagan a Neptuno a daytoy ket sinuportaran babaen dagiti astronomo a nagayat ti kapanunotan tapno maipalagip kadagiti panagbaligi ti plota ti Naarian a Marina ti Britania iti panawen ti Rebolusionario a Gubat ti Amerikano babaen ti panagtawag ti baro a planeta iti Neptuno George III wenno Neptuno Gran Britani.[23] Ni Bode ket pinilina ti Urano, ti nai-Latin a bersion ti Griego a dios ti langit, a ni Ouranos. Ni Bode ket nangisuppiat a kas ni Saturno ket ama idi ni Hupiter, ti baro a planeta ket nasken a managanan kalpasan ti ama ni Saturno.[27][31][32] Idi 1789, ti kumaduaan ni Bode iti Naarian nga Akademia a ni Martin Klaproth ket nanginagan ti baro a a naduktalaan nga elemento ti "uranio" para iti panagsuporta ti panagpili ni Bode.[33] Ti dimtengan daytoy, ti singasing ni Bode ket nagbalbalin anawatiwat a naus-usar, ken nagbalin a sapasap daytoy idi 1850 idi ti Opisina ti Nautiko nga Almanak, ti naudi a nabatbati, ket nangisukat ti panagus-usar ti Georgium Sidus iti Urano.[31]
Nomenklatura[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Urano ket isu-isu ti planeta a ti naganna ket naala manipud iti Griego a mitolohia ngem ti Romano a mitolohia: ti Griego a "Oὐpavός" ket simmangpet iti Ingles babaen ti Latin nga "Ūranus".[34] Ti panaginagan ti Urano ket "Uraniano".[35] Daytoy ket adda ti dua nga astronomiko a simbolo. Ti immuna a naisingasing, ♅,[d] ket insingasing idi babaen ni Lalande idi 1784. Iti maysa a surat para kenni Herschel, ni Lalande ket nangilawlawag a kas ti "un globe surmonté par la première lettre de votre nom" ("ti maysa a globo a napatoktokan babaen ti umuna a letra ti apelyidom").[30] Ti naudi a naisingasing, ⛢,[e] ket maysa asabali a kita dagiti simbolo para iti Marte ken ti Init gapu ta ti Urano ket isu ti Langit idi iti Griego a mitolohia, a naipanpanunotan nga inturayan babaen dagiti nagtitipon a bileg ti Init ken Marte.[36] Kadagiti pagsasao nga Insik, Hapon, Koreano, ken Bietnamis, thi nagan ti planeta ket literal a naipatarus a kas ti langit ari bituen (天王星).[37][38]
Pagliklikmutan ken pagtayyekan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Urano ket maminsan nga aglikmut iti Init iti tunggal maysa nga 84 a tawtawen ti Daga. Ti natimbengan a kaadayuna manipud iti Init ket agarup a 3 a bilion km (agarup a 20 AU). Ti karaniag ti lawag ti init idiay Urano ket agarup a 1/400 iti Daga.[39] Dagiti pagliklikmutanna nga elemento ket immuna a nakarkulo idi 1783 babaen ni Pierre-Simon Laplace.[40] Iti panakasakbayan ti panawen, dagiti madi a naggiddiatan ket nangrugi a naiparparang ti nagbaetan ti naipadto ken dagiti naipalpaliiw a pagliklikmutan, ken idi 1841, ni John Couch Adams ket immuna a nangisingasing a dagiti pagiddiatan ket mabalin a gapu ti grabitasional a panagginnuyod dagiti saan a makitkita a planeta. Idi 1845, ni Urbain Le Verrier ket nangrugrugi kadagiti nawaya a panagsuksukisokna kadagiti pagliklikmutan ti Urano. Idi Septiembre 23, 1846, ni Johann Gottfried Galle ket nakaduktal ti baro a planeta, ket ninaganan daytoy ti Neptuno, iti gangani nga asideg ti naipadto a puesto babaen ni Le Verrier.[41]
Ti panagpuspusipos a paset ti panawen ti uneg ti Urano ket 17 nga oras, 14 minutos, nga agpakanawan (retrogrado). A kas dagiti amina a higante a planeta, ti akinngato a tangatangna ket makasanay kadagit napigsa nga angin iti turong ti panagliklikmutan. Kadagiti adda a latitud, a kas ti agarup a dua a pagkatlo a kaadayo manipud iti ekuador aginggana ti abagatan nga ungto, dagiti makitkita a langa ti tangatang ket naparpardasda nga aggungunay, a makaararamid daytoy ti napno a panagtaytayyek iti basbassit ngem 14 nga oras.[42]
Pakbu a pagtayyekan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Urano ket adda ti pakbu a pagtayyekan ti 97.77 a degrado, isu a ti pagliklikmutanna a ket agarup a paralelo ti dalumpinas ti Sistema a Solar. Daytoy ket mangited kadagiti kompleto a panagbalbaliw ti tiempona a saan a maar-aramid dagiti sabali a nangruna a planeta. Dagiti sabali a planeta ket mabalin a isirmata nga agtayyek a kas ti napakbu nga agtaytayyek a tarampo iti dalumpinas ti Sistema a Solar, bayat a ti Uyano ket agtaytayyek a kas ti napakbu nga agtultulid a bola. Iti asideg ti panawen dagiti Uraniano a solstisio, ti maysa nga ungto ket kankanayon a sanguenna ti Init bayat a dagiti sabali nga ungto liklikudanda. Adda laeng ti akikid a gisla ti lawlaw ti ekuador ti makasanay ti maysa a napardas a siklo ti rabii ken aldaw, ngem no ti Init ket nababa unay iti horisonte a kasla ti polar a rehion ti Daga. Iti sabali a bangir a pagtayyekan ti Urano ti puesto dagiti ungto a panakaisangona ti Init ket baliktad. Ti tunggal maysa nga ungto ket makaala iti agarup a 42 a tawtawen ti agtultuloy a lawag ti init, a sarunuen babaen ti 42 a tawtawen ti kinasipnget.[43] Iti asideg ti pamnawen dagiti ekuinosio, ti Init ket sanguenna ti ekuador ti Urano a mangited ti maysa a paset ti panawen dagiti siklo ti aldaw-rabii a kapadpada a makitkita kadagiti sabsabali a planeta. Ti Urano ket naabotanna ti kinaudi nga ekuinosio idi Disiembre 7, 2007.[44][45]
Ti maysa apagbanagan ti pagtayyekan apuesto ket, iti katimbengan ti las-ud ti tawen, dagiti polar a rehion ti Urano ket makagun-od ti ad-adu nga enerhia manipud iti Init ngem dagiti rehionna ti ekuador. Uray kasta, ti Urano ket napudpudot idiay ekuadorna ngem dagiti ungtona. Ti panggep a mekanismo a gapuanan daytoy ket di ammo. Ti rason ti naisangsangayan a pakbu a pagtayyekan ti Urano ket saan pay unay a naamammoan, ngem ti kadawyan a panagipagarup ket iti las-ud ti pannakaporma ti Sistema a Solar, ti maysa a kapada a kadakkel ti Daga a protoplaneta ket dinungparna ti Urano, a naggappuan ti nadadael a pannakpuestona.[46] Ti abagatn nga ungto ti Urano ket gangani a dagus a naiturong idi iti Init idi las-ud ti panawen ti ilalabas a panagtayab tiVoyager 2' idi 1986. Ti pannakanagan ti daytoy nga ungto a kas ti "abagatan" ket agus-usar ti panakaipalpalawag nga inkeddeng ti Internasional a Kappon ti Astronomiko, a nainaganan a ti amianan nga ungto ti maysa a planeta wenno satelite ket nasken a ti ungto nga agturturong ti ngato ti saan nga agbalbaliw a dalumpinas ti Sistema a Solar, uray no ania man ti pagturturungan a panagtaytayyek ti planeta[47][48] Ti sabali pay a taripnong ket sagpaminsan a naus-usa, a ti amianan ken abagatn nga ungto ti maysa a bagi ket naipalpalawagan iti alagaden ti kanawan nga ima a mainaig ti turong ti pagliklikmutan.[49] Iti termino ti daytoy kinaudi a sistema ti nagsasabtan ti amianan nga ungto ti Urano ti adda ti lawag ti init idi 1986.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti panagpalpalikmut nga elemento ket itudo na ti Urano a sistema, ken dagiti napardas nga oskulador a pateg iti umisu a J2000 a panawen. Ti barisentro a kantidad ket naited ngamin ket, ti panaggiddiat iti planetario a sentro, saan da a makaala kadagiti makita a panagsuksukat ti inaldaw a panag-gunay dagiti bulan.
- ^ Naikarkulo babaen dagiti datos manipud iti Seidelmann, 2007.[5]
- ^ Karkulo ti He, H2 ken CH4 dagiti molar praksion a naibatay ti 2.3% a panagtitipon ti kaadu iti metano aginggana ti hidrogeno ken ti 15/85 He/H2 a kaadu a nairukod iti tropopausa.
- ^ Cf. (saan a nasuportaran ti amin a kita ti letra)
- ^ Cf. (saan a nasuportaran ti amin a kita ti letra)
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Seligman, Courtney. "Panagtayyek a Paset ti Panawen ken Kaatiddog ti Aldaw". Naala idi Agosto 13, 2009.
- ^ a b c d e f g h i j Williams, Dr. David R. (Enero 31, 2005). "Kinapudno a Papel tiUrano". NASA. Naala idi Agosto 10, 2007.
- ^ "Ti MeanPlane (Saan a nagbalbaliw a dalumpinas) iti Sistema Solar a lumablabas babaen ti barisentro". Abril 3, 2009. Naala idi Abril 10, 2009. (naipataud babaen ti Solex 10 sinurat babaen ni Aldo Vitagliano; kitaen pay ti Saan a nagbalbaliw a dalumpinas)
- ^ Yeomans, Donald K. (Hulio 13, 2006). "HORIZONS System". NASA JPL. Naala idi Agosto 8, 2007. Idiay sitio, mapan iti "web interface" ken pilien ti "Epemeris a Kita: DAGITI ELEMENTO", "Puntaan a Bagi: Urano a Barisentro" ken "Sentro: Init".
- ^ a b c d e f g Seidelmann, P. Kenneth; Archinal, Brent A.; A'Hearn, Michael F.; et al. (2007). "Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006". Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy. 98 (3): 155–180. Bibcode:2007CeMDA..98..155S. doi:10.1007/s10569-007-9072-y.
- ^ a b Munsell, Kirk (Mayo 14, 2007). "NASA: Eksplorasion iti Sistema a Solar: Dagiti planeta: Urano: Dagiti Kinapudno ken Bil-bilang". NASA. Naala idi Agosto 13, 2007.
- ^ a b c d Lunine, Jonathan I. (Septiembre 1993). "The Atmospheres of Uranus and Neptune". Annual Review of Astronomy and Astrophysics. 31: 217–263. Bibcode:1993ARA&A..31..217L. doi:10.1146/annurev.aa.31.090193.001245.
- ^ Feuchtgruber, H.; Lellouch, E.; Bezard, B.; Encrenaz; De Graauw; Davis (1999). "Panakita ti HD iti tangatang iti Urano ken Neptuno: mayasa a baro a pannakaala ti D/H a proporsion". Astronomia ken Astropisiko. 341: L17–L21. Bibcode:1999A&A...341L..17F.
- ^ Lindal, G. F.; Lyons, J. R.; Sweetnam, D. N.; Eshleman, V. R.; Hinson, D. P.; Tyler, G. L. (Disiembre 30, 1987). "The Atmosphere of Uranus: Results of Radio Occultation Measurements with Voyager 2". Journal of Geophysical Research. American Geophysical Union. 92 (A13): 14, 987–15, 001. Bibcode:1987JGR....9214987L. doi:10.1029/JA092iA13p14987. ISSN 0148-0227.
- ^ Conrath, B.; Gautier, D.; Hanel, R.; Lindal, G.; Marten, A. (1987). "The Helium Abundance of Uranus from Voyager Measurements". Journal of Geophysical Research. 92 (A13): 15003–15010. Bibcode:1987JGR....9215003C. doi:10.1029/JA092iA13p15003.
- ^ "MIRA a Pangpasyar kadagiti Bitbituen a Programa a Panag-adal iti Internet". Monterey a Instituto para iti Panagsukimaty iti Astronomia. Naala idi Agosto 27, 2007.
- ^ Podolak, M.; Weizman, A.; Marley, M. (Disiembre 1995). "Comparative models of Uranus and Neptune". Planetary and Space Science. 43 (12): 1517–1522. Bibcode:1995P&SS...43.1517P. doi:10.1016/0032-0633(95)00061-5.
- ^ a b Smith, B. A.; Soderblom, L. A.; Beebe, A.; Bliss, D.; Boyce, J. M.; Brahic, A.; Briggs, G. A.; Brown, R. H.; Collins, S. A. (4 Hulio 1986). "Voyager 2 in the Uranian System: Imaging Science Results". Science. 233 (4759): 43–64. Bibcode:1986Sci...233...43S. doi:10.1126/science.233.4759.43. PMID 17812889.
- ^ Sromovsky, L. A.; Fry, P. M. (Disiembre 2005). "Dynamics of cloud features on Uranus". Icarus. 179 (2): 459–484. Bibcode:2005Icar..179..459S. doi:10.1016/j.icarus.2005.07.022.
- ^ Dunkerson, Duane. "Urano—Maipanggep ti Panakaibaga, Panakabiruk, ken ti Panagipalpalawag Daytoy". thespaceguy.com. Naala idi Abril 17, 2007.
- ^ "Bath Preservation Trust". Naala idi Septiembre 29, 2007.
- ^ William Herschel; Watson, Dr. (1781). "Pannakalaglagipan ti maysa a Bandus, Babaen ni Mr. Herschel, F. R. S.; nga ikomunikado babaen ni Dr. Watson, Hun. iti Bath, F. R. S". Philosophical Transaksion ti Naarian a Kagimongan ti Londres. 71: 492–501. Bibcode:1781RSPT...71..492H. doi:10.1098/rstl.1781.0056.
- ^ Warnakan ti Naarian a Kagimongan ken Naarian nga Astronomiko a Kagimongan 1, 30, inadaw a sasao iti Miner, p. 8
- ^ Naarian nga Astronomiko a Kagimongan MSS W.2/1.2, 23; inadaw a sasao idiay Miner p. 8
- ^ RAS MSS Herschel W.2/1.2, 24, inadaw a sasao ti Miner p. 8
- ^ Warnakan ti Naarian a Kagimongan ken Naarian nga Astronomiko a Kagimongan 1, 30; inadaw a sasa iti Miner p. 8
- ^ RAS MSS Herschel W1/13.M, 14 inadaw a sasao iti Miner p. 8
- ^ a b A. J. Lexell (1783). "Recherches sur la nouvelle planete, decouverte par M. Herschel & nominee Georgium Sidus". Acta Academia Scientarum Imperialis Petropolitanae (1): 303–329.
- ^ Johann Elert Bode, Berliner Astronomisches Jahrbuch, p. 210, 1781, inadaw a sasao iti Miner p. 11
- ^ Miner p. 11
- ^ a b J. L. E. Dreyer (1912). Dagiti Sientipiko a Papel ni Apo William Herschel. 1. Naarian a Kagimongan ken Naarian nga Astronomiko a Kagimongan. p. 100. ISBN 1-84371-022-6.
- ^ a b Miner p. 12
- ^ RAS MSS Herschel W.1/12.M, 20, naadaw nga insao iti Miner p. 12
- ^ "Ti Voyager idiay Urano". Nasa Jpl. 7 (85): 400–268. 1986. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi Pebrero 10, 2006.
- ^ a b Francisca Herschel (1917). "Ti kayatna a sawen ti simbolo a H+o para iti planeta nga Urano". The Observatory. 40: 306. Bibcode:1917Obs....40..306H.
- ^ a b Littmann, Mark (2004). Dagiti Planeta iti Labes: Panangiduktal ti Akinruar a Sistema a Solar. Courier Dover Publications. pp. 10–11. ISBN 0-486-43602-0.
- ^ Daugherty, Brian. "Astronomy in Berlin". Brian Daugherty. Naala idi Mayo 24, 2007.
- ^ James Finch (2006). "Ti Agpayso a Damag ti Uranio". allchemicals.info: Ti online a rekurso ti kimiko. Naala idi Marso 30, 2009.
- ^ "Urano". Ingles a Diksionario ti Oxford (2 nga ed.). 1989.
- ^ "Uraniano, a.2 ken n.1". Ingles a Diksionario ti Oxford (2 nga ed.). 1989.
- ^ "Dagiti simbolo ti planeta". NASA a panagsukimat ti Sistema a Solar. Naala idi Agosto 4, 2007.
- ^ "Dagiti Sailormoon a Termino ken Pakaammo". The Sailor Senshi Page. Naala idi Marso 5, 2006.
- ^ "Asiatiko nga Astronomia 101". Hamilton Dagiti Agdadamo nga Astronomo. 4 (11). 1997. Naala idi Agosto 5, 2007.
- ^ "Sumaruno a Pagsardengan Urano". 1986. Naala idi Hunio 9, 2007.
- ^ George Forbes (1909). "Pakasaritaan ti Astronomia". Naala idi Agosto 7, 2007.
- ^ O'Connor, J J; Robertson, E F (1996). "Matematiko a panakaduktal dagiti planeta". Naala idi Hunio 13, 2007.
- ^ Peter J. Gierasch; Philip D. Nicholson (2004). "Uranus". NASA World Book. Naala idi Hunio 9, 2007.
- ^ Lawrence Sromovsky (2006). "Ti Hubble ket natiliwna ti naisangsangayan, a bassit a panakakita ti anniniwan ti Urano". Unibersidad ti Wisconsin Madison. Naala idi Hunio 9, 2007.
- ^ Hammel, Heidi B. (Septiembre 5, 2006). Ti Urano ket umasidegen ti Ekuinosio (PDF). Di naikaskaso ti di ammo a parametro ti
|booktitle=(tulong)
- ^ "Ti Hubble ket Naduktalanna ti Nasipnget nga Ulep Idiay Tangatang ti Urano". Science Daily. Naala idi Abril 16, 2007.
- ^ Bergstralh, Jay T.; Miner, Ellis; Matthews, Mildred (1991). Urano. pp. 485–486. ISBN 0-8165-1208-6.
- ^ "Reporta ti IAU/IAG a grup ti agobobra kadagiti kartograpiko a nagsasabtan ken dagiti pagtayyekan nga elemento dagiti planeta ken satelite: 2000". IAU. 2000. Naala idi Hunio 13, 2007.
- ^ "Dagiti Kartograpiko a Pagalagadan" (PDF). NASA. Naala idi Hunio 13, 2007.
- ^ "Coordinate Frames Used in MASL". 2003. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi Mayo 5, 2007. Naala idi Hunio 13, 2007.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Miner, Ellis D. (1998). Urano: Ti Planeta, Dagiti Singsing ken dagiti Satelite. New York: John Wiley ken Annak. ISBN 978-0-471-97398-0.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Urano iti Wikimedia Commons
- Ti Urano idiay Europeano nga Ahensia ti Limbang
- Dagiti kinapudno a sabanas ti Urano babaen ti NASA
- Bariweswes ti Urano idiay Sitio a Pagsukisokan ti Sistema a Solar babaen ti NASA
- Dagiti Planeta—Urano Ti alagaden dagiti ubbing iti Urano.
- Ti Urano idiay planetario a warnakan ti ladladawan ti Jet Propulsion Laboratory. (ladladawan)


text:
Senegal
Nagsasabtan: 14°N 14°W / 14°N 14°W
Ti Senegal (Pranses: le Sénégal), opisial a ti Republika ti Senegal (République du Sénégal, IPA: [ʁepyblik dy seneɡal]), ket maysa a pagilian idiay akinlaudnga Aprika. Ti naganna ket naggapu iti Karayan Senegal a nakabeddenganna iti daya ken amianan. Ti Senegal ket nabeddengan ti ruar babaen ti Taaw Atlantiko iti laud, ti Mauritania iti amianan, ti Mali iti daya, ti Guinea ken Guinea-Bissau iti abagatan; ti uneg ket ganganina a napalikmutan Ti Gambia, iti amianan, daya ken abagatan, malaksid ti ababa nga aplaya ti Taaw Atlatiko ti Gambia. Ti Senegal ket sakupenna ti kalawa ti daga iti gangani a 197,000 kuadrado kilometro (76,000 sq mi), ket adda ti nakarkulo a populasion iti agarup a 13 a riwriw. Ti klima ket tropiko nga addaan iti dua a tiempo: ti namaga a tiempo ken ti panagtutudo a tiempo.
Ti Dakar, ket isu ti kapitolio a siudad iti Senegal, mabirukan daytoy idiay akinlaud unay nga ungto ti pagilian idiay peninsula Cap-Vert. Ti agarup a 500 kilometro(300 mi) manipud iti aplaya, idiay Taaw Atlantiko, ket naisanglad ti Is-isla ti Cape Verde. Idi agdama ti maika-17 a siglo ken maika-18 a siglo, adun dagiti nadumadumama a puerto ti komersio, a tagikua dagiti nadumaduma nga imperio, ti naipatakder kadgiti igid ti pantar. Ti ili ti St. Louis ket nagbalin a kapitolio iti Pranses a Laud nga Aprika (Afrique occidentale française, wenno AOF) sakbay a naiyakar idiay Dakar idi 1902. Ti Dakar ti kalpasan daytoy ket nagbalin a kapitolio idi 1960 iti panawen iti panagwaywayas manipud iti Pransia.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ « La langue officielle de la République du Sénégal est le Français. Les langues nationales sont le Diola, le Malinké, le Pulaar, le Sérère, le Soninké, le Wolof et toute autre langue nationale qui sera codifiée. » − Extrait du site officiel du Example gouvernement sénégalais
- ^ ANSD (iti Pranses)
- ^ a b c d "Senegal". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 20 Abril 2012.
- ^ "Gini Index". World Bank. Naala idi 2 Marso 2011.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- Senegal
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Ekonomiko a Komunidad dagiti Estado ti Laud nga Aprika
- Pagpagilian ti G15
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Pranses
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1960
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Pagsasao a Tidore
Ti pagsasao a Tidore ket ti pagsasao a naipangtengnga idiay isla ti Tidore, ngem naisasao pay iti kaarruba a Halmahera. Daytoy ket pagsasao a Papuano ken saan a kas dagiti kaaduan a pagsasao idiay Indonesia a maitagikua iti pamilia nga Austronesio. Daytoy ket kapada ti pagsasao a Ternate ken agparang a maikabagian kadagiti pagsasao ti Peninsula ti Ulo ti Billit, Papua.[4]
Daytoy ket asideg a kabagian ti pagsasao a Ternate.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Tidore iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Tidore iti Ethnologue (Maika-14 nga ed., 2000).
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Tidore". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
- ^ Lewis, M. Paul (2009). "Tidore – A language of Indonesia (Maluku)". Ethnologue: Languages of the World, Sixteenth edition. SIL International.


text:
Plantilia:Strfind short
0
Ti
{{strfind short|puntaan|kuerdas}} ket mangiparuar ti puesto iti puntaan nga umuna a rummuaran ti kuerdas (kas iti maiparuar iti "3" ket isunto ti umunaan iti maikatlo a karakter iti puntaan). No saan a mabirukan ti kuerdas, mangiparuar daytoy iti sero (0).
Dagiti pagarigan[urnosen ti taudan]
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar
- {{str find}}, agbirukmet kadagiti kuerdas ngem agraman iti kauneg a panagpadakkel iti 18 wenno ad-adu.
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar


text:
Serzh Sargsyan
Ni Serzh Sargsyan (Armenio: Սերժ Սարգսյան, panangibalikas [sɛɾʒ sɑɾkʰəsˈjɑn]; nayanak idi 30 Hunio 1954)[2] ket ti maikatlo ken agdama a Presidente ti Armenia. Isu ket nangabak iti panagbubutos iti presidente idi Pebrero 2008 babaen ti panagtulong ti agturturay a Partido Republikano ti Armenia, ti partido nga isu ket agserbi a mangipangulo,[3] ken nagtakem iti opisina idi Abril 2008.[4] Idi 18 Pebrero 2013, isu ket nabutosan manen a kas Presidente.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Serzh Sargsyan". Integrated Authority File. Naala idi 16 Hunio 2016.
- ^ Opisial a biograpia ni Serzh Sargsyan. President.am. Naala idi 21 Hunio 2014.
- ^ "RPA nominates Serge Sargsyan for President". PanArmenian.net. 10 Nobiembre 2007. Naala idi 11 Nobiembre 2007.
- ^ "Armenia: Sarkisian Sworn In As President", Radio Free Europe/Radio Liberty, 9 Abril 2008.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Serzh Sargsyan iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig ken ni Serzh Sargsyan iti Wikiquote (iti Ingles)


text:
Arado
Ti arado ket maysa a ramit (wenno makina) nga inus-usar iti panagtalon ti daga para iti panangisagana ti panagmula. Dagiti arado ket mabalin a guyoden babaen dagiti ayup a kas dagiti baka, nuang kabalio, kamelio wenno babaen ti traktor. Ti arado ket mabalin a naaramid iti tarikaro,landok wenno paslep. Daytoy ket isun ti kangrunaan nga intrumento para kadagiti kaaduan a nairehistro a pakasaritaan, ken mangirepresenta ti maysa kadagiti kangrunaan a panagrang-ay iti agrikultura.
Ti kangrunaan apanggep ti panagarado ket ti panagkali ti akin-ngato a tuon ti daga, tapno maiyeg dagiti baro a kinalames iti rabaw, bayat a maikali dagiti ruot, dagiti tidda ti dati nga apit, ken dagiti bukel ti apit ken ruot, ken mangpalubos kadagitoy a marungsot. Daytoy ket mangited pay ti nawaya ti bukel a banag a agmulaan dagiti sabali nga apit.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Wainwright, Raymond P.; Wesley F. Buchele; Stephen J. Marley; William I. Baldwin (1983). "A Variable Approach-Angle Moldboard Plow". Transactions of the ASAE. 26 (2): 392–396. Naala idi Pebrero 14, 2013.
- "Ti Nasapa a Panagarado idiayken Kronolohia ti Panagarado kadagiti Baggiing", Hill, P. ken ni Kucharski, K. in Transactions of the Dumfriesshire and Galloway Natural History and Antiquarian Society, Vol. LXV, 1990, pp 73–83.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nanchinadu: Harbinger of Rice and Plough Culture in the Ancient World babaen ni Dr. V. Sankaran Nair
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig iti Arado iti Wikimedia Commons
- Ti Rotherham ng aArado – ti immuna a nagballigi a landok nga arado
- Pakasaritaan ti landok nga arado – aa kas naparang-ay ni John Deere idiay Estados Unidos


text:
Pebrero 16
Ti Pebrero 16 ti maika-47 nga aldaw ti tawen iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 318 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen (319 kadagiti bisiesto a tawen).
PaspasamakUrnosen
NaipasngayUrnosen
- 1848 – Octave Mirbeau, Pranses a mannurat ken nobelista (pimmusay 1917)
PimmusayUrnosen
- 1907 –Giosuè Carducci, Italiano a mannurat (naipasngay 1835)
- 1917 – Octave Mirbeau, Pranses a mannurat ken nobelista (naipasngay 1848)
- 2016 – Boutros Boutros-Ghali, Ehipsio a politiko ken diplomata (naipasngay 1922)


text:
Sun Yat-sen
Ni Sun Yat-sen (12 Nobiembre 1866 – 12 Marso 1925)[1] ket maysa idi nga Insik a rebolusionario ken ti immuna a presidente ken nangbangon nga ama ti Republika ti Tsina ("Nationalista a Tsina"). A kas ti nangiyuna a pionero ti Republika ti Tsina, ni Sun ket naibagbaga a kas ti "Ama ti Pagilian" iti Republika ti Tsina (ROC), ken ti "nangiyuna ti demokratiko a rebolusion" idiay Republika ti Tattao ti Tsina. Ni Sun ket nangipapel ti kangrunaan apapel ti panakatnag ti Qing a Dinastia idi las-ud ti Doble a Sangapulo a Rebolusion. Uray no isu ket adda idi idiay St. Louis, Missouri ,[2] isu ket naidutokan nga agserbi a kas ti presidente ti Probisional a Republika ti Tsina, idi nabangon idi 1912. Isu pay ket kimmadduaan idi a nangbangon ti Kuomintang (KMT), a nagserserbi a kas ti immuna a daulona.[3] Ni Sun ket isu idi ti nagikaykaysa a pigura iti kalpasan ti Imperial a Tsina, ken agtultuloy a naisangsangayan kadagiti maika-20 a Siglo nga Insik a politiko para iti panagraraem ti tattao manipud kadagiti dua a bangir ti Ilet ti Taiwan.
Urayno ni Sun ket naipanpanunotan a kas maysa kadagiti kalatakan a daulo ti moderno a Tsina, ti politikal a biagna idi ket ti agnanayon a panagsagsagaba ket kankanayon a idi panakatalaw.Kalpasan ti panagballigi ti rebolusion, isu ket kellaat a naiyetnag ti bileg iti kabarbaro a nabangon a Republika ti Tsina, ken nangidadaulo kadagiti nagsasaruno a rebolusionario a gobierno a kas maysa a panagikarit kadagiti mannakigubat a nagtengtengngel ti pagilian. Ni Sun ket saan a nagbiag a nakakita ti panagtitipon ti bileg ti partidona iti pagilian idi las-ud ti Akin-amianan nga Ekspedision. Ti partidona, a nangporma ti narasi a kumadduaan kadagiit Komunista, ket napisi kadagiti dua asangkatipunan kalpasan idi pimmusay. Ti kangrunaan a legado ni Sun ket ti panangrang-ayna ti politikal a pilosopia a tinawtawagan ti Tallo a Pamunganayan ti Tattao: nationalismo, demokrasia, ken ti panggedan ti tattao.[4]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ inldaw a Singtao. Sabado nga edision. 23 Oktubre 2010. 特別策劃 paset A18. Sun Yat-sen Xinhai a rebolusion maika-100 nga anibersario nga edision 民國之父.
- ^ "Naisinsina a Kabibiag, Nadaddadael a Tagtagainep". Sentro para iti Asiano Amerikano a Midia. San Francisco, CA, USA: Sentro para iti Asiano Amerikano a Midia. 16 Mayo 2012. Naala idi 15 Septiembre 2012.
- ^ Derek Benjamin Heater. [1987] (1987). Ti Lubong tayo iti daytoy a Siglo. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. ISBN 0-19-913324-7, ISBN 978-0-19-913324-6.
- ^ Schoppa, Keith R. [2000] (2000). Ti Columbia a pagsurotan ti moderno nga Insi k a pakasaritaan. Unibersidad ti Columbia a Pagmalditan. ISBN 0-231-11276-9, ISBN 978-0-231-11276-5. p 282.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Sun Yat-sen iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig ken ni Sun Yat-sen iti Wikiquote (iti Ingles)
Dagiti obra a mainaig ken ni Sun Yat-sen iti Wikisource (iti Ingles)


text:
Botanika
Ti botanika, siensia dagiti mula, wenno biolohia ti mula (manipud iti Taga-ugma a Griego Botάvn botane, "pagaraban, ruot, wenno lamut ti ayup" ken ti manipud iti Bόσkeιv boskein, "agpakan wenno agarab"), ket maysa a disiplina ti biolohia, ket isu ti siensia iti biag ti mula.[1][2][3] Iti tinawtawid, daytoy a siensia ket mangiraman ti panagadal dagiti hongo, algas, ken dagiti birus. Ti maysa a tao nga agadadal ti botánika ket matawtawagan a kas ti maysa a botaniko.
Ti botanika ket maabbonganna ti nawatiwat a panagsakup kadagiti sientipiko a displina a mairaman ti patakder, panagtubo, panagpatubo, metabolismo, panagrang-ay, saksakit, dagiti tagikua ti kimiko, ken dagiti ebolusionario a maikabagian dagiti taksonomiko a grupgrupo. Ti botanika ket nangrugi dagiti nasapa a panagganetget ti nagtagitaon ti panagilasin dagiti makan, makaagas ken makasabidong a mulmula, a mangaramid daytoy ti kadaanan a sanga iti siensia. Iti tattan a panawen, dagiti botaniko ket adadalenda dagiti agarup a 400,000 a sebbangan dagiti sibibiag nga organismo.
Dagiti nangrugrugian ti moderno nga estilo a panagidasig a sistema ket mabalin a matugotan kadagiti panawen ti 1500–1600 nga dagidi nadumaduma a panagipadas ket naaramid tapno maidasig a sientipiko dagiti mulmula. Kadagiti maika-19 ken maika-20 a siglo, adda dagiti nangruna a pamay-an a naparang-ay para iti panagadal dagiti mulmula, a mairaman ti mikroskopia, panagbilbilang dagiti kromosoma, ken dagiti panagusig iti kimiko ti mula. Kadagiti napalabas a dua a dekada iti maika-20 a siglo, ti DNA ket naus-usar pay ti kaaduan a kinapudno ti panagidasig kadagiti mula.
Ti botanika a panagsukisok ket mangipatengnga ti isip kadagiti populasion ti mula a grupgrupo, ebolusion, pisiolohia, patakder, ken dagiti sistematiko. Dagiti adda ti baaba a displina ti botanika ket mairaman ti agronomia, panagadal ti kabakiran, hotikultura, ken paleobotanika. Dagiti kangrunaan a sientista iti pakasaritaan ti botánika ket mairaman ni Theophrastus, Ibn al-Baitar, Carl Linnaeus, Gregor Johann Mendel, ken ni Norman Borlaug.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Nasapa a botanika[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti pakasaritaan iti botánika ket mairaman dagiti taga-ugma a sinursuratan ken dagiti panakaidasig dagiti mulmula a mabirukan kadagiti nadumaduma a kultura. Ti kas pagarigan dagiti nasapa nga obra ti botánika ket nabirukan kadagiti taga-ugama a nasantuan a teksto manipud idiay India, dagiti taga-ugma a Zoroastrian a sinursuratan,[4] ken dagiti taga-ugma nga obra dagiti Insik.
Ti moderno a botanika ket tugotenna ti ramutna manipud kadagiti napalabas a duapulo ket tallo a siglo, manipud iti Ama iti Botánika, a ni Theophrastus (c. 371–287 BC), ken maysa nga estudiante ni Aristotle. Isu ket nagparnuay ken nangipalpalawag kadagiti adu a pamunganayan iti moderno a botanika.[5] Dagiti dua a kangrunaan nga obrana, ti Panagsalsalusod kadgiti Mula ken Dagiti Gapuanan dagiti Mula ket buklen dagiti kangrunaan a parawad ti siensia ti botánika ti antigo a panawen ken dagiti Tengnga a Panawen, ken nagtengtenggel daytoy a puesto para kadagiti sangapulo ket pito a siglo kalpasan a naisurat dagitoy.[5][6] Ken manipud pay ti Gresia, ni Pedanius Dioscorides, iti tengnga ti umuna a siglo, ket nagsurat ti De Materia Medica, ti lima a tomo nga ensiklopedia a maipanggep kadagiti yerba a medisina a nawatiwat a nabasbasa para kadagiti sumurok a 1,500 a tawtawen.[7] Dagiti obra manipud iti mediebal a Muslim a lubong ket mairaman ti Nabatean Agriculture ni Ibn Wahshiyya, ti Libro dagiti Mula ni Abū Ḥanīfa Dīnawarī (828-896) , ken Dagiti Pannakaidasig ti Daga ni Ibn Bassal. Idi kasapaan ti maika-13 a siglo, ni Abu al-Abbas al-Nabati, ken ni Ibn al-Baitar (d. 1248) ket nagsuratda pay idi kadagiti maipanggep ti botanika.[8][9][10]
Nasapa a moderno a botanika[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Aleman a mangngagas a ni Leonhart Fuchs (1501–1566) ket maysa idi kadagiti "tallo nga Aleman nga ama ti botanika", a kimmaddua ni Otto Brunfels (1489–1534) ken Hieronymus Bock (1498–1554) (tinawtawagan pay ti Hieronymus Tragus).[11][12]
Ni Valerius Cordus (1515–1544) ket nagsursurat ti maysa a pharmacopoeia iti agpapaut a kinapangruna, ti Dispensatorium idi 1546.[13] Ni Conrad von Gesner (1516–1565) ken Nicholas Culpeper (1616–1654) ket nangipablaakda pay kadagiti yerba a nagsaksakup kadagiti pangngagas nga usar ti mulmula. Ni Ulisse Aldrovandi (1522–1605) ket naikedkeddeng idi a ti "ama ti masna apakasaritaan", a nairamraman ti panagadal ti mulmula. Idi 1665, a nagus-usar ti nasapa a mikroskopio, ni Robert Hooke ket nakaduktal kadagiti selula, ti maysa atermino nga inaramidna, iti tapun, ken ti nabiit a panwen kalpasan daytoy kadagiti sibibiag a kulanit.[14]
Idi las-ud ti maika-18 a siglo, dagiti sitema ti panakaidasig ket naparang-ay a maipada kadagiti diagnostiko a tulbek, a dagiti taxa ket naiparbo a naigrupo kadagiti agparis. Ti panagsasaruno dagiti tulbek ket kaykanayon a di mainaig kadagiti bukodda a masna wenno phyletic a pannakaigrupo.[15] Babaen ti maiak-18 a siglo dagiti immadadu a bilang ti baro a mulmula ket simmangpet idiay Europa manipud kadagiti baro a naduktalan a pagilian ken dagiti Europeano a kolonia ti sangalubongan ken adu dagiti bilang ti mulmula a nagbalin a mnagun-od para iti panagadal. Dagiti botaniko nga alagaden manipud iti daytoy a paset ti panawen ket manmanu aeng a nailadladawan.[16] Idi 1754 ni Carl von Linné (Carl Linnaeus) ket nangbingbingay kadagiti Pagarian ti mula kadagiti 25 iti maysa a taksonomia nga adda ti maysa nga alagaden a binomio a sistema ti panaginagan para kadagiti sebbangan ti ayup ken mula. Isu ket nagus-usar ti dua a paset a panaginagan nga ti immuna a nagan ket nangirepresenta ti henero ken ti maikadua ket dagiti sebbangan.[17] Maysa kadagiti panangidasig ni Linnaeus, ti Cryptogamia, ket nangiramraman kadagiti amin a mula nga dda kadagiti nailemmeng a reproduktibo a paspaset (dagiti lumot, dagiti hepatika ken dagiti pako), ken algas ken fungi.[18]
Ti immad-adu a pannakaaammo ti anatomia, morpolohia ken dagiti siklo ti biag, ket nangiturong ti pannakaibanagan nga adda dagiti ad-adu pay a masna a pakkayatan a baetan ti mulmula ngem ti seksual a sistema nga inbagbaga ni Linnaeus. Ni Adanson (1763), de Jussieu (1789), ken ni Candolle (1819) ket nagisingsingasingda amin kadagiti nadumaduma a pagpilian ti masna a sistema a nawatiwat a nasursurot. Dagiti kapanunotan ti masna apanagpili a kas maysa amekanismo ti ebolusion ket nakasapsapul kadagiti panagampon iti Candollea a sistema, a nangirugrugi kadagiti panagadal iti ebolusionario pakikabagian ken dagiti pilohenetiko a panakaidasig ti mulmula.[19][20]
Ti botanika ket nalatak a naiparparudso babaen ti panagparang ti immuna a "moderno" a libro, a Grundzuge der Wissenschaftlichen ni Matthias Schleiden, a naipablaak iti Ingles idi 1849 a kas Dagiti Pamunganayan ti Sientipiko a Botánika.[21] Ni Carl Willdenow ket nagsuksukisok ti pakaikapetan a baetan ti pannakaiwarwaras ti bukel ken distribusion, ti kasasaad ti pakaigungluan ti mula, ken ti pagbanagan ti heolohiko a pakasaritaan. Ti selula a pagtengngaan ket naduktalan idi babaen ni Robert Brown idi 1831.[22]
Moderno a botanika[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda dagiti adu a bilang ti baro a pannakaammo a nagtaud manipud iti panagadal ti modelo a mulmula a kas ti Arabidopsis thaliana. daytoy karuotan a sebbangan ti pamilia ti mustasa (Brassicaceae) ket maysa idi kadagiti immuna a mula nga adda dagiti bukodna a naipasarsaruno a henoma. Ti panangipasursaruno iti henoma ti pagay (Oryza sativa), ti bassit laeng a henomana , ken ti maysa a dakkel nga internasional a komunidad ti aksuksukisok ket nakaaramid ti pagay a kas maysa a nangruna a modelo ti sirial/ruot/monocot.[23] Ti sabali pay a sebbangan ti ruot, ti Brachypodium distachyon ket maysa pay nga eksperimental a modelo para iti pannakaawat ti henetiko, ti maipapana ti selula ken maipapan ti molekula a biolohia.[24] Dagiti sabali paya a nangruna a maipapan ti komersio a taraon a kas ti trigo, mais, sebada, senteno, perlas a miho ken toyo ket naipasarsaruno paya dagiti henomada. Adda kadagitoy ket narigat a maipasaruno gapu ta addaanda ti ad-adu ngem dua a haploid (n) dagiti paris ti kromosoma, ti maysa a kasasaad a kas ti polyploidy, a kadawyan iti pagarian ti mula. Ti maysa aberde nga Algas, Chlamydomonas reinhardtii, ket maysa a modelo nga organismo a naikeddeng a nangruna iti panagpasayaat ti pannakaaamo ti biolohia ti selula.[25]
Idi 1998 ti Angiosperm Phylogeny Group ket nangipablaak ti maysa a pilohenia dagiti agsabsabong a mula a naibatay kadagiti panagusig ti panagsasaruno ti DNA manipud kadagiti kaaduan a pamilia ti agsabsabong a mula. Akas ti nagbanagan daytoy nga obra, adu kadagiti saludsod no ania dagiti pamilia ti mangirepresenta ti kasapaan a sangsanga dagiti angiospermae ket nasungbatan itan. Ti panagsuksukisok no kasano a mainaig dagiti sebbanagan ti mula iti tunggal maysa ket mangpalubos kadagiti botaniko a mangpasayaat a makaawat ti pamay-an ti ebolusion dagiti mula.[26] Urayno ti panagadal dagiti modelo a mula ken ti umadadu a panagusar ti ebidensia ti DNA, adda pay laeng dagiti agdama nga obra ken pakisinnaritaan manipud kadagiti taksonomiko no kasano ti kasayaatan a panangidasig ti mulmula kadagiti nadumaduama ataxa.[27]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Liddell & Scott 1940.
- ^ Gordh & Headrick 2001, p. 134.
- ^ Online a Diksionario ti Etimolohia 2012.
- ^ Iyer 2009, p. 117.
- ^ a b Greene, Edward Lee (1909). Dulon dagiti pakasaritaan ti botanika: ti panagadal dagiti naisangsangayan a panawen iti panagrangrang-ay iti siensia ti botánika : paset 1, Sakbay ti 1562 A.D. Smithsonian Institution. pp. 140–142.
- ^ Bennett, Charles E.; Hammond, William A. (1902). Dagiti Karakter ni Theophrastus [Pangyuna]. Longmans, Green, ken Co. p. 30.
- ^ Mauseth 2003, p. 532.
- ^ Dallal 2010, p. 197.
- ^ Panaino 2002, p. 93.
- ^ Levey 1973, p. 116.
- ^ Nailian a Museo ti Gales 2007.
- ^ Yaniv & Bachrach 2005, p. 157.
- ^ Sprague 1939.
- ^ Waggoner 2001.
- ^ Scharf 2009, pp. 73–117.
- ^ Scharf 2009, pp. 73–74.
- ^ Capon 2005, pp. 220–223.
- ^ Hoek, Mann & Jahns 2005, p. 9.
- ^ Ereshefsky 1997, pp. 493–519.
- ^ Gray & Sargent 1889, pp. 292–293.
- ^ Morton 1981, p. 377.
- ^ Harris 2000, pp. 76–81.
- ^ Devos & Gale 2000.
- ^ Unibersidad ti California-Davis 2012.
- ^ Ben-Menahem 2009, p. 5370.
- ^ Chase et al. 2003, pp. 399–436.
- ^ Capon 2005, p. 223.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Botanika iti Wikimedia Commons
- Dagiti batayan ti datos ti Botánika idiay Instituto ti Hunt para iti Botaniko a Dokumentasion
- Dagiti napintas ti kalidadna a ladawan ti mulmula ken dagiti paamo a maipapan kadagitoy manipud idiay Katoliko nga Unibersidad ti Leuven
- Pakaamo a Network ti patneng a Mula
- Datos a batayan ti mula ti USDA
- Ti Virtual a biblioteka ti Botanika


text:
Naangay ti maika-uppat nga serye ti Training of Trainors (TOT) idi Nobyemre 25-26.
Sagada- Nov. 27-Naangay ti nasao nga training idiay Dalican restaurant idiay Dao-angan, Dagdag, Sagada.
Daytoy nga panagadal ket inatendaran dagiti women leaders a nagapu iti Bauko, Sagada, Bontoc, ken Ifugao.
Dagitoy serye ti panagadal ket programa ti Cordillera Women’s Action, Education, Research Center (CWEARC).
Segun kadagiti participants iti nasao nga panagadal, dakkel ti naadal da kadagitoy a panagadal, kas iti panagaramid iti resolution, petition, panaglobby, data gathering, ken dadduma pay nga napapateg nga kasapulan nga adalen ken i-practice ti maysa nga woman leader. (Igon Doco)
Maika-uppat nga panagadal ti Training of trainors ti babbai iti Mt. Province ken Ifugao, Naangay Idiay Dalican Restaurant ditoy Sagada
Naangay ti maika-uppat nga serye ti Training of Trainors (TOT) idi Nobyemre 25-26.


text:
Plantilia:Para iti
(Ti adda dita ngato ket pinataud babaen ti:
{{Para iti|plantilia a panagpartuat para iti silo|Plantilia:For loop}}.)
Daytoy a palntilia ket mangited iti hatnote nga agraman kadagiti silpo aginggana kadagiti uppat nga artikulo wenno dagiti panangilawlawag a panid. Daytoy ket umawat iti sero wenno dagiti lima a parametro. No mausar nga awan kadagiti parametro iti panid a nanaganan iti Foo, ti resulta ket
Ti umuna a parametro ket baliwanna ti hatnote ken nasken a naranas a teksto, kas ti
{{Para iti|agpapada a termino}} ket mangited iti:
Ti makadua a parametro ket inus-usar mangbaliw ti nagresultaan a silpo, kas ti
{{Para iti|agpapada a termino|Foobar}} ket mangited iti:
Ti maikatlo, maikapat ken maikalima a parametro ket inus-usar dagitoy a mangited iti maysa, dua, wenno tallo a suplementario a silsilpo:
ti naudi ket pinataud babaen a kas ti
{{Para iti|agpapada a termino|Foobar|Bar|Baz|Quux}}.
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar