text:
Antartika
Antartika
Daytoy a mapa ket agus-usar ti ortograpiko a panagpadakkel, ti asideg a polar a panagkita. Ti Abagatan nga Ungto ket asideg iti tengnga, nga dagiti longitud a nagsasabtan ti linia.
Nagsasabtan: 90°S 0°E / 90°S 0°E
Ti Antartika (i/ænˈtɑrktɨkə/ wenno /ænˈtɑrtɨkə/)[2][3][Paamo 1] ket ti akin-abagatan unay a kontinente iti lubong, masakupanna ti Abagatan nga Ungto. Mabirukan daytoy idiay Antártiko a rehion iti Akin-abagatan a Hemisperio, gangani nga abagatan amin iti Sirkulo ti Antartiko, ken napalikmutan babaen ti Akin-abagatan a Taaw. Nga iti 14.0 a riwriw km2 (5.4 a riwriw sq mi), isu daytoy ti maikalima a kadakkelan ti kalawa a kontinente kalpasan ti Asia, Aprika, Amianan nga Amerika, ken Abagatan nga Amerika. Para iti pannakaipadpada, ti Antartika ket gangani a mamindua ti kadakkel iti Australia. Agarup a 98% iti Antartika ket nasakupan ti yelo a nagtimbengan a 1 milia (1.6 km) ti kapuskolna.
Ti Antartika, iti katimbengan, ket isu ti kalamiisan, kamagaan, ken ti kaanginan a kontinente, ket isu ti addaan ti kangatuan a katimbengan ti kangatuan ti daga kadagiti amin a kontinente.[6] Ti Antartika ket nausigen a maysa a desierto, nga addaan ti tinawen a panagtudtudo iti laeng 200 mm (8 a pulgada) iti igid ti aplaya ken ti kaunegan iti daytoy a daga.[7] Ti temperatura idiay Antartika ket naabutanna ti −89 °C (−129 °F). Awan dagiti agnanayon nga agtaeng a tattao, ngem addan ti agarup a 1,000 agingga ti 5,000 a tattao nga agtaeng ti makatawen kadagidiay pagsukisokan nga estation a naiwaras iti dayta a kontinente. Dagiti laeng naampon iti kalamiisan nga organismo ti agbiag idiay, mairaman dagiti adu a kita ti algas, dagiti ayup (kas pagarigan dagiti tungaw, dagiti nematodo, dagiti pinguino, dagiti póka ken dagiti tardigrado), bakteria, kudetdet, dagiti mula, ken protista. No adda mulmula ditoy ti addaan laeng ket ti tundra.
Nupay dagiti mito ken pannagipagpagarup a maipanggep ti Terra Australis ("Akin-abagatan a Daga") ket naibagbaga payen manipud idi taga-ugma, ti immuna a napasingkedan a panakakita ti kontinente ket sapsap a naawawat a naaramid idi 1820 baaben ti Ruso a panagbanniaga ni Fabian Gottlieb von Bellingshausen kenni Mikhail Lazarev idiay Vostok ken Mirny. Ti kontinente, nupay kasta, ket nabatbati a saan a naikaskaso kadagiti nabatbati a panawen ti maika-19 a siglo gapu ti makabusor nga enbironmentona, ken adayo a panakaisinsinana. Ti Tulag ti Antartika ket napirmaan idi 1959 babaen dagiti 12 a pagilian; iti tatta a panawen, 49 a pagpagilin ti nagpirma ti tulag. Ti tulag ket mangiparit kadagiti milisia nga aktibidad ken panagmina kadagiti minerales, mangiparit kadagiti nuklear ken ti panagibelleng kadagiti nuklear a rugit, agsuporta kadagiti sientipiko a panagsukisok, ken agsalaknib ti ekosona ti kontinente. Dagiti agdama nga eksperimento ket inararamid babaen dagiti sumurok a 4,000 sientista manipud kadagiti adu a pagilian.
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti immuna a pormal a panaginagan ti nagan nga "Antartika" a kas ti maysa a kontinente a nagan idi panawen ti 1890 ket naidakamat babaen ti Eskoses kartograpo a ni John George Bartholomew.[8] Ti nagan nga Antartika ket isu ti nairomanisado a bersion ti Griego a kompuesto a balikas ti ἀvtapktιkή (antarktiké), pemenino ti ἀvtapktιkός (antarktikos),[9] a kayatna a saoen ket "kasumbangir ti Artiko", "kasumbangir ti amianan".[10]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti balikas ket kasisigud a naibalikasan nga awan ti /k/, ngem ti panangiletra a pannakaibalikas ket nagbalina a kadawyan. Ti "c" ket kasisigud a nainayon ti panangiletra para ti etimolohikal a rasrason ken naawatan a saan a silensio.[4][5]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ahensia ti Sentral nga Intelihensia ti Estados Unidos (2011). "Antartika". The World Factbook. Gobierno iti Estados Unidos. Naala idi 22 Oktubre 2011.
- ^ Kolumbia Elektroniko a Ensiklopedia; McGraw-Hill Diksionario iti Sientipiko ken dagiti Teknikal a Banbanag. "Antarctica". Ti Nawaya a Diktionario. Farlex, Inc. Naala idi 19 Hulio 2011.
- ^ "Pannakaipalpalawag iti Antartika". Yahoo! Edukasion. Yahoo!. Naala idi 26 Hulio 2011.
- ^ Crystal, David (2006). Ti Pannakilaban para iti Inggles. Pagimalditan ti Unibersidad ti Oxford. p. 172. ISBN 9780199207640.
- ^ Harper, Douglas. "Antártiko". Online nga Etimolohia a Diksionario. Naala idi 16 Nobiembre 2011.
- ^ Nailian a Satelite, Datos, ken Pakaammo a Serbisio. "Nailian a Heopisikal a Sentro ti Datos". Gobierno ti Estados Unidos. Naala idi 9 Hunio 2006.
- ^ Joyce, C. Alan (18 Enero 2007). "Ti Panagtaldiap ti Lubong: Dagiti Surpreso a Kinapudno". Ti Almanak ti Lubong. Naala idi 7 Pebrero 2009.
- ^ Ni John George Bartholomew ken ti pannakainagan ti Antartika, CAIRT Pablaak 13, Naiilian a Biblioteka ti Eskosia, Hulio 2008, ISSN 1477-4186, ken ti pay "The Bartholomew Archive".
- ^ Liddell, Henry George; Scott, Robert, "Antarktikos", iti Crane, Gregory R., Ti Griego-Ingles a Leksikon, Dihital a Biblioteka ti Perseus, Tufts University, naala idi 16 Nobiembre 2011
- ^ Hince, Bernadette (2000). Ti Antartika Diksionario. CSIRO Publishing. p. 6. ISBN 978-0-9577471-1-1.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Antartika iti Wikimedia Commons


c: text/html

text:
Sistema ti immuno
Ti sistema ti immuno ket maysa a sistema dagiti biolohiko nga estruktura ken dagiti proseso iti kaunegan ti maysa nga organismo a mangsalaknib kadagiti sakit. Tapno nasayaat nga agannong , ti maysa a sistema ti immuno ket nasken a makaduktal kadagiti adu a kita dagiti ahente, manipud kadagiti birus aginggana kadagiti parasitiko nga igges, ken mangilasin kaniada manipud kadagiti bukod ti organismo a nasalun-at a kulanit.
Dagiti patoheno ket mabalinda ti napardas nga agbaliw ken umammpon, ken isunga makaliklikda ti pannakaduktal ken neutralisasion babaen ti sistema ti immuno, nupay kasta, dagiti nadumaduma a mekanismo ti depensa ket agbalbaliwda met tapno mabigbiganda ket madadaelda dagiti patoheno. Uray dagiti simple a uniselular nga organismo a kas ti bakteria ket agtagikuada ti rudimentario a sistema ti immuno, kadagiti porma iti ensima a mangprotekta kadagitoy kadagiti pannakaalis ti bakteriopago. Dagiti dadduma pay a batayan a mekanismo ti immuno ket nagbalbaliw kadagiti taga-ugma nga eukariota ken nabatbatida kadagiti moderno a nagtataudanda, kasla dagiti mula ken dagiti insekto.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Papa Leon X
Ni Papa Leon X (11 Disiembre 1475 – 1 Disiembre 1521), naipasngay a kas ni Giovanni di Lorenzo de' Medici, ket isu ti Papa manipud idi 1513 aginggana idi pimmusay idi 1521. Isu ti naudi a saan a padi (maysa laeng a diakono) a nabutosan a kas Papa. Isu ket naam-ammuan para iti panangited kadgiti pabus-oy para kadagiti nagdonasion ti panangipatakder manen ti Basilika ni San Pedro ken ti panangkaritna ti 95 a Tesis ni Martin Luther. Isu ti maikadua nga anak a lalaki ni Lorenzo de' Medici, ti naindayegan a naturturay ti Florentino a Republika, ken ni Clarice Orsini. Ti kasinsinna, a ni Giulio di Giuliano de' Medici, ket isu ti simmaruno kaniana a kas ni Papa Clemente VII (1523–34).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Vaughn, p. 5
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Leon X iti Wikimedia Commons


text:
Arhelia
Ti Arhelia i/ælˈdʒɪəriə/ (Arabiko: الجزائر, al-Jazā'ir; Berber ken Arheliano nga Arábiko: Dzayer wenno Ldzayer, opisial a ti Demokratiko a Republika ti Tattao ti Arhelia (Al Jumhuriyah al Jazairiyah ad Dimuqratiyah ash Shabiyah), ken pormal a makunkuna pay a kas ti Demokrata ken Popular a Republika ti Arhelia,[11] ket maysa a dakkel a pagilian idiay Maghreb a rehion iti Amianan a laud iti Aprika. Ti Arhel ket isu ti kapitolio ken kaaduan ti populasion a siudad.
Ti teritorio iti tatta nga aldawen nga Arhelia ket pagtaengan idi kadagiti adu a taga-ugma a kultura, a mairaman dagiti Ateriano ken Kapsiano a kultura. Ti lugarna ket tinurayan idi babaen dagiti adu nga imperio ken dinastia, a mairaman ti taga-ugma a Numida, Kartahineses, dagiti Romano, dagiti Bandalo, dagiti Bisansio, dagiti Arabo nga Umayyad, Berber Fatimids ken Almohads ken kalpasan dagitoy ti Turko nga Otomano.
Ti Arhelia ket maysa a semi presidential a republika a buklen dagiti 48 a probinsia ken dagiti 1541 a komuna. Nga adda ti populasion ti sumurok a 37 a riwriw, isu daytoy ti maika-34 a kaaduan ti populasion iti lubong. Daytoy ket maysa aliguistiko nga Arabo a pagilian nga adda pay dagiti dadduma a dialekto. Ti ekonomiana ket naibatay ti lana, a nagsagsagaba kadagiti Olandes a sakit. Ti Sonatrach, ti nailian a kompania ti lana, ket isu ti kadakkelan a kompania idiay Aprika. Ti Arhelia ket adda ti maikadua a kadakkelan a buyot idiay Aprika ken idiay Arabo a lubong, kalpasan ti Ehipto, ken estratihiko a kumaduaanna ti Rusia ken Tsina ken dagiti nagtaudan ti armas.
Nga adda ti dagup a kalawa iti 2,381,741 kuadrado kilometro (919,595 sq mi), ti Arhelia ket isu ti maikasangapulo a kadakkelan a pagilian iti lubong ken ti kadakkelan idiay Aprika.[12] Ti pagilian ket nabeddengan iti amianan adaya babaen ti Tunisia, iti daya babaen ti Libya, iti laud babaen ti Morocco, iti abagatan alaud babaen ti Lumaud a Sahara, Mauritania, ken Mali, iti abagatan adaya babaen ti Niger, ken iti amianan bababen ti Baybay Mediteraneo. Manipud idi 2012, ti Arhelia ket adda ti nakarkulo a populasion iti 37.1 a riwriw.[13] Ti Arhelia ket kameng ti Kappon ti Aprika, ti Arabo a Liga, OPEC ken ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, ken maysa a nagbangon a kameng ti Kappon ti Arabo a Maghreb.
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti nagan ti pagilian ket naala manipud ti siudad ti Arhel. Ti sapasap a kaaduan nga etomolohia ket mangisilpo ti nagan ti siudad iti al-Jazā'ir (الجزائر, "Dagiti Isla"), ti napabassit a porma manipud ti daan a nagan ti siudad a Jazā'ir Banī Mazghanna (جزائر بني مزغنة, "Isoisla dagiti Mazghanna a Tribu"),[14][15] nga inpakat babaen dagiti mediebal a heograpo a kas ni al-Idrisi. Dagiti dadduma pay ket isurotda iti Ldzayer, ti Maghrebi nga Arabiko ken Berber para iti "Arhelia" a mabalin a maikabagian ti Zirid a Dinastia nga Ari a ni Ziri ibn-Manad ken ti nangbangon ti siudad iti Arhel.[16]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Arhelia ket nataenganen manipud idi 10,000 BC, a kas ti naibaga idiay Nailian a Parke ti Tassili. Dagiti patneng a tatato iti akin-amianan nga Aprika ket naisalsalumina a patneng a populasion, a tinawtawagan a kas dagiti Berber[17] babaen dagiti Griego ken dagiti Romano, ken kalpasan daytoy dagiti Arabo.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Idiay Arhelia, Tamazight ket batay-linteg a mabigbigan a kas maysa a nailian a pagsasao. Ti Arhelino a gobierno ket mabigbiganna a dagiti sabsabali a kita iti Dagiti pagsasao a Berber idiay Arhelia ket nailian ken rehional a pagsasao a nasken a masalakniban. Ti opisial a nagan ti Alheria iti Berber ket dagiti sumaganad:
- Dagiti pagsasao a Berber, Tifinagh a naisuratan: ⵜⴰⴳⴷⵓⴷⴰ ⵜⴰⵎⴳⴷⴰⵢⵜ ⵜⴰⵖⴻⵔⴼⴻⵏⵜ ⵜⴰⵣⴰⵢⵔⵉⵜ
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ (28 Nobiembre 1996). Batay-linteg iti Arhelia, Art. 11 (iti Arabiko).Opisina iti Presidente iti Arhelia. Naala idi 15 Septiembre 2011.
- ^ (28 Nobiembre 1996). Batay-linteg iti Arhelia Art. 11. Opisina iti Presidente iti Arhelia. Naala idi 15 Septiembre 2011.
- ^ (28 Nobiembre 1996). Batay-linteg ti Arhelia Art. 3. Opisina iti Presidente iti Arhelia. Naala idi 21 Septiembre 2011.
- ^ a b c d Database (Septiembre 2011). "5. Reporta para kadagiti Napili a Pagilian ken Suheto". World Economic Outlook Database. Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 8 Oktubre 2011.
- ^ Staff (n.d.). "Distribution of Family Income – Gini Index". The World Factbook. Central Intelligence Agency. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 23 Hulio 2010. Naala idi 1 Septiembre 2009.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ Mabalin kadi ti Nagkaykaysa a Pagarian ti agmaneho ti kanawan? mapa idiay BBC
- ^ Staff (10 Abril 2010). "Présentation de l'Algérie" (["Presentasion ti Arhelia"]) (iti Pranses). Ministro iti Ganganaet ken Europeano a Panakibiang ti Pransia. Naala idi 15 Septiembre 2011.
- ^ "L'Algérie crée une académie de la langue amazigh" (iti Pranses).
- ^ "La mondialisation, une chance pour la francophonie" (iti Pranses).
- ^ Radicati di Brozolo, Luca G. (1990). "Benemar v. Embahada iti Demokrata ken Popular Republika iti Arhelia". Amerikano a Warnakan iti Internasional a Linteg. 84 (2): 573–577. doi:10.2307/2203476.
- ^ CIA World Factbook. Naala idi 10 Hulio 2012.
- ^ Staff. "Population et Démographie" [Populasion ken dagiti Demograpiko] (iti Pranses). Opisina dagiti Nailian nga Estadistika ti Arhelia. Naala idi Septiembre 15, 2011.
- ^ al-Idrisi, Muhammad. Nuzhat al-Mushtaq.
- ^ Abderahman, Abderrahman (1377). Pakasaritaan ti Ibn Khaldun – Tomo 6.
- ^ Etymologie du toponyme "Aldjazair". Scribd.com. Naala idi 14 Mayo 2012.
- ^ Brett, Michael; Fentress, Elizabeth (1997). "Dagiti Berbers iti Kina-ugma". Dagiti Berber. Wiley-Blackwell. ISBN 978-0-631-20767-2. Naala idi 2 Pebrero 2010.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Arhelia iti Wikimedia Commons
- Arhelia
- Dagiti Arabo a republika
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Arabiko
- Dagiti pagilian ti Baybay Mediteraneo
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Pranses
- G15 a pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti GPAP
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Liga ti Arabo
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti pagilian ti Amianan nga Aprika
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1962
- Dagiti pagilian ti Laud nga Aprika


text:
Galen
Ni Aelius Galenus wenno Claudius Galenus (AD 129–c.200), nadaydayeg a naamammoan akas ni Galen ti Pergamon (moderno nga aldaw ti Bergama, Turkia), ket mays idi a prominente a Romano (ti Griego nga etnisidad) mangngagas, sirhano ken pilosopo.[1][2][3] Nga isu ti lkalaingan kadagiti amin a mediko a managsuksukisok ti kinaugma, ni Galen ket adu a nagiparawad ti pannakaawat kadagiti nadumaduma a sientipiko a disiplina, a mairaman ti anatomia,[4] pisiolohia, patolohia, parmakolohia,[5] ken neurolohia, ken ti pay pilosopia[6] ken lohika.
Paamo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Biag, patay, ken panagpalpaliwa idiay Romano nga Imperio". David Stone Potter, D. J. Mattingly (1999). Unibersidad it Michigan a Pagmalditan. p.63. ISBN 0-472-08568-9
- ^ "Galen iti panagpadpadara: ti panagadal kadagiti taudan, panagrang-ay, ken ti kinapudno kadagiti kapanunotanna, nga adda dagiti naipatarud kadagiti tallo nga obra". Peter Brain, Galen (1986). Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. p.1. ISBN 0-521-32085-2
- ^ Nutton Vivian (1973). "Ti Kronolohia ti Nasap a Karrer ni Galen'". Classical Quarterly. 23 (1): 158–171. doi:10.1017/S0009838800036600. PMID 11624046.
- ^ Ni Galen kadagiti naapektaran a paset
- ^ Ni Galen iti parmakolohia
- ^ Ni Galen iti Utek
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Brock, Arthur John (1929). Griego a Medisina, Dagiti Naala a Nailadawan kadagiti Mediko a Mannurat manipud kenni Hipokrates aginggana kenni Galen. London: Dent.
- Galen (1991). Iti terapiutiko apamay-an. R.J. Hankinson, trans. Oxford: Clarendon a Pamalditan. ISBN 0-19-824494-0.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti inadaw a sasao a mainaig kenni Galen iti Wikiquote (Ingles)


text:
1935
Ti 1935 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Martes iti kalendario a Gregoriano.
Dagiti linaon
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Enero 8 – Elvis Presley, Amerikano a kumakanta, gitarista ken aktor iti pelikula (pimmusay 1977)
Abril[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 14 – Rodolfo Biazon, Filipino a politiko
Oktubre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Oktubre 1 – Julie Andrews, Ingles a kumakanta ken aktres
- Oktubre 3 – Armen Dzhigarkhanyan, Armenio, Sobiet, Ruso nga aktor
Septiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Septiembre 16 – Lilia Cuntapay, aktres a Filipina (pimmusay 2016)
Nobiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nobiembre 8 – Alain Delon, Pranses-Suiso nga aktor
Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Disiembre 1 – Woody Allen, Amerikano a direktor iti pelikula
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero 13 – Herbert Giles, Briton a sinologo ken diplomata (naipasngay 1845)
- Septiembre 20 – Julio Nalundasan, politiko a Filipino (naipasngay 1894)


text:
Wikipedia:Dagiti dawat nga artikulo
Dagitoy ket dawat wenno kiddaw, singasing nga artikulo a marugian/maluktan. Ipanyo laeng ditoy dagiti kayatyo a mairaman a bambanag iti wikipedia tapno adda bagnos ken pinagibasaran kagiti mannurat ken siasinoman a mayat a mangirugi.
Dagiti kiddaw[urnosen ti taudan]
- adobo
- tinola
- tinuno
- bulong
- Isinay
- Bago
- Itneg
- imbaliktad
- miki
- paksiw
- bagnet
- bannatiran
- paltat
- dalag
- ipon
- empanada
- alukon
- Unix
- Linus Torvalds
- website
- kulibangbang
- Exergaming (en) (simple en)
- Gifted education (en) (simple en)
- Homeschooling (en) (simple en)
- Memory sport (en)
- Mental abacus (en)
- Mental calculation (en) (simple en)
- Mind sport (en)
- Soy milk maker (en) (simple en)
- Tiny Buddha (en)
- Dani Rodrik (en) (simple en)
Nasalakniban a titulo[urnosen ti taudan]
Dagitoy ket titulo ti artikulo a mabalin a mapartuat ngem nasalakniban gapu kadagiti bandalismo. No kayat a partuaten dagitoy a panid panngaasi a partuaten nga umuna idiay pagipadasam kalpasanna iparepasom ken damagem dagiti administrador nga iyalisda ti artikulom ken lukatanda ti serrana.
- The Fox and the Hound - (kitaen ti pakaammo - en:WP:LTA/BF101)
- Finding Nemo - (kitaen ti pakaammo - en:WP:LTA/BF101)


text:
Bertrand Russell
Ni Bertrand Arthur William Russell, Maika-3 nga Earl Russell, OM, FRS[1] (18 Mayo 1872 – 2 Pebrero 1970) ket maysa a Britaniko a pilosopo, lohiko, matematiko, historiador, ken sosiala kritiko.[2] Kadagiti nadumaduma a puntos iti biagna, naipanunutanna ti bagina a kas maysa a liberal, maysa a sosialista, ken maysa a pasipista, ngem inakuna pay nga isu ket saan a dagitoy iti ania a natukok a kapanunotan.[3] Isu ket naipasngay idiay Monmouthshire, iti maysa a prominente ken aristokratiko a pamilia idiay Britania.[4]
Ni Russell ket nangidaulo ti Britaniko a "yaalsa a sumupiat ti idealismo" idi nasapa a maika-20 a siglo. Isu ket naipanunutan a kas maysa kadagiti nangipatakder iti analitiko a pilosopia a kumaduaanna ti sinarunona a ni Gottlob Frege ken ti gayyemna a ni Ludwig Wittgenstein, ken isu ket nawatiwat a naipanunutan a kas maysa kadagiti primero a lohiko iti maika-20 a siglo.[2] Isu ket kimmadua a nagsurat, kenni A. N. Whitehead, ti Principia Mathematica, iti maysa a panagpadas ti panagibaba ti matematiko iti lohika. Ti pilosopiko a salaysayna a "Iti Panakiyammo" ket naipanunutan a maysa a "paradigma iti pilosopia."[5] Dagiti obrana ket kaaduan a nakaimpluensia iti lohika, matematika, agasmang iti teoria, lingguistika, siensia ti kompiuter (kitaen ti kita a teoria ken kita a sistema), ken pilosopia, a naipangpangruna ti pilosopia iti pagsasao, epistemolohia, ken metapisika.
Ni Russell idi ket maysa a prominente a kontra-gubat nga aktibista; isu ket mangipangabak iti kontra-imperialismo[6][7] ken isu ket naibalud para iti panak-pasipismona idi panawen ti Umuna a Sangalubongan a Gubat.[8] Kalpasan daytoy, isu ket nagkampania ti panag-kontra kenni Adolf Hitler, ken nagdillaw iti Estalinista a totalitarianismo, nagdaruros ti pannakairaman ti Estados Unidos iti Gubat ti Bietnam, ken maysa a managsarita a kumayat iti panagikkat ti armas a nuklear.[9]
Isu ket maysa a nalatak nga agkomkomentario iti relihion, ni Russell a mairaman dagityi dadduma pay a kas ni Karl Marx, Sigmund Freud, ken Friedrich Nietzsche ket nagpasakbayda ti maysa a "baro nga eskuela iti panunot" a tinawtawagan ni Greg Epstein a kas ti "antagonistiko nga ateismo", nga isu daytoy idi "ti panakakita ti relihion ket maysa napalabasen a banag ken nasken a mapardasan iti puntos iti panagapday ti panakaimpluensiana".[10] Idi 1950 ni Russell ket nagunggunaan ti Premio Nobel iti Literatura, "iti panakabigbigan kaniana kadagiti nadumaduma ken naisangsangayan a sinursurat nga isu ket mangipangabak kadagiti kinataoan nga umno ken panagwaya iti panunot."[11]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Kreisel, G. (1973). "Bertrand Arthur William Russell, Earl Russell. 1872-1970". Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society. 19: 583–526. doi:10.1098/rsbm.1973.0021. JSTOR 769574.
- ^ a b Stanford nga Ensiklopedia ti Pilosopia, "Bertrand Russell", 1 Mayo 2003
- ^ "Naipanunutak ti bagik iti turong a Libera, maysa a Sosialista, wenno maysa a Pasipista, ngem saanak pay iti aniaman kadagitoy a banag, iti ania a natukok a kapanunutan." —Autobiograpia, p. 260.
- ^ Hestler, Anna (2001). Gales. Marshall Cavendish. p. 53. ISBN 978-0-7614-1195-6.
- ^ Ludlow, Peter, "Panagipalpalawagan", Ti Stanford nga Ensiklopedia ti Pilosopia (Otonio nga 2008 Edision), Edward N. Zalta (ed.), URL = [1].
- ^ Richard Rempel (1979). "Manipud ti Imperialismo aginggana ti Nawaya a Komersio: Couturat, Halevy ken Umuna a Krusada ni Russell". Warnakan iti Pakasaritaan kadagiti Kapanunutan. Unibersidad ti Pennsylvania a Pagmalditan. 40 (3): 423–443. doi:10.2307/2709246. JSTOR 2709246.
- ^ Bertrand Russell (1988) [1917]. Politiko a Kapanunutan. Routledge. ISBN 0-415-10907-8.
- ^ Samoiloff, Louise Cripps. C.L.R. James: Dagiti Laglagip ken dagiti Komentario, p. 19. Associated University Presses, 1997. ISBN 0-8453-4865-5
- ^ "Ti Bertrand Russell a Palko". Russell.mcmaster.ca. 6 Hunio 2011. Naala idi 1 Oktubre 2011.
- ^ Epstein, Greg M. (2010). Naimbag nga Awan ti Dios: Ania ti Patien dagiti Bilion a saan a Relihioso a Tattao. New York: HarperCollins. p. 16. ISBN 978-0-06-167011-4.
- ^ Ti Nobel a Pundasion (1950). Bertrand Russell: Ti Premio Nobel iti Literatura 1950. Naala idi 11 Hunio 2007.


text:
Protista
Dagiti protista ket dagiti agdumaduma a grupo dagiti eukariotiko a mikroorganismo. Iti naipakasaritaan, dagiti protista ket natrato idi a kas maysa a biolohiko a pagarian ken pormal a tinawtawagan iti Protista, ken kaaduan a nairaman dagiti uniselular nga organismo a saan a naibagay kadagiti sabali a pagarian. Ti molekular pakaammo ket naus-usaren tapno mapasayaat ti pannakaipalawag daytoy a grupo iti moderno a taksonomia nga agdumaduma ken kankanayon nga adayo a maikabagian dagiti pilo. Dagiti grupo ti protista ket naipanpanunotan tattan a kaibuksilan dagiti agdumaduma a pilo a saan nga asideg nga agkabagian babaen ti ebolusion ket adda dagiti sabali a siklo ti biag, dagiti agpang ti tropiko, dagiti moda ti lokomosion, ken dagiti selular nga estruktura.[1][2] Malaksid dagiti nalaka nga agpang ti pannakaurnosda iti gunglo, dagiti protista ke tawan unay ti panagpapadada.[3] Dagitoy ket uniselular, wenno dagitoy ket multiselular nga awan dagiti naipangpangruna a kulapot, ken ti daytoy a nalaka a selular nga organisasion ket mangilasin kadagiti protista manipud kadagiti eukariota, a kas dagiti fungus, dagiti ayup ken dagiti mula.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Simonite T (Nobiembre 2005). "Dagiti protista ket induronda iti igid dagiti ayup iti panagbalbaliw ti alagaden". Nature. 438 (7064): 8–9. doi:10.1038/438008b. PMID 16267517.
- ^ Harper, David; Benton, Michael (2009). Pangyuna iti Paleobiolohia ken ti Rehistro ti Posil. Wiley-Blackwell. p. 207. ISBN 1-4051-4157-3.
- ^ "Sistematika ti Eukariota". Naala idi 2009-05-31.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Protista iti Wikimedia Commons


text:
Qing a Dinastia
ᡤᡠᡵᡠᠨ
Ti Qing a Dinastia, ken ti pay Imperio ti Nalatak a Qing wenno Nalatak a Qing, ket isu idi ti kinaudi nga imperial a dinastia ti Tsina, a nagturay manipud idi 1644 aginggana idi 1912 nga adda ti nabiit a, napaay a panagpabaro idi 1917. Daytoy ket sinakbayan idi babaen ti Ming a Dinastia ken sinaruno babaen ti Republika ti Tsina.
Ti dinastia ket binangon idi babaen ti Jurchen Aisin Gioro a sangkaputotan iti kontemporario a Amianan a daya a Tsina. Ti Aisin Gioro a daulo, a ni Nurhachi, nga isu idi ti immuna a basalo kadagiti Ming nga emperador, ket nangrugrugi a nangipagkaykaysa ti sangkaputotan a Jurchen idi naladaw a maikasangapulo ket innem a siglos. Babaen ti 1635, ti anak a lalaki ni Nurhachi a ni Hong Taiji ket mabalinda nga agtunton a pinagtitiponda ti maysa ken nagkaykaysa a tattao a Manchu ken nagrugrugida a nagpilpilit ti Ming a rummuar ti Liaoning idiay akin-abagatan a Manchuria. Idi 1644, ti Ming a kapitolio ti Beijing ket pinarukma idi babaen ti rebolto dagiti agtaltalon nga indauloan babaen ni Li Zicheng, ti dati nga opisial ti menor a Ming a nagbalin a daulo ti rebolto dagiti agtaltalon, nga idin ket nagirangarang ti Shun a dinastia. Ti kinaudi a nagturay ti Ming , ti Emperador Chongzhen, ket nagpakamatay idi natnag ti siudad. Idi napan ni Li Zicheng a simmuppiat ti Ming a heneral a ni Wu Sangui, ti naudi ket nakikadu a kadagiti Manchu ken linukatanda ti Bessang Shanhai kadagiti buyot ti Manchuria. Babaen ni Prinsipe Dorgon, nangagawda ti panagtengngel ti Beijing ken pinapanawda ni nabiit a Shun a Dinastia ni Li Zicheng . Ti kompleto a pasipikasion ti Tsina ket nagun-od idi agarup a 1683 babaen ni Emperador Kangxi.
Kadagiti napalabas a panawen ti panagturayan, ti Qing ket nagbalin nga adu a naitiptipon ti Insika kultura. Dagiti imperial a pangsubok ket nagtultuloy ken dagiti sibil a katulong ti Han ket nangimatmaton ti imperio a kinadduaan dagiti Manchu. Ti Qing ket nakaabot ti kangato ti babaen ti panagturay ni Emperador Qianlong idi maikasangapulo ket walo a siglo, a nagpadpadakkel ti labes kadagiti kasakbayan ken kinaudi a pagbeddengan ti Tsina. Ti imperial a kinadaksan ket inpakpakita babaen ti ministro a ni Heshen ken dagiti serie ti rebelion, dagiti masna a didigra, ken dagiti pannakaabak kadagiti gubat kadagiti bileg ti Europeano ket nagpakapsot ti Qing idi las-ud ti maikasangapulo ket siam a siglo. "Dagiti Di Agpapada a Tulag" ket nangited para iti Ekstrateritorialidad ken nagikkata kadagiti dakkel a luglugar dagiti tulagan a puerto manipud ti Insika kinaturay. Ti gobierno ket nagpadas ti panagpabaro idi las-ud ti Tignay ti Bukod a Panagpapigsa idi naladaw a maika-19 a siglo ket nakaiyeg laeng kadagiti bassit a nagbanagan. Ti panakaabak ti Umuna a Sino-Hapon a Gubat ti 1894–1895 ket isu ti taudan para iti gobierno ti Qing government ken ti nagbanagan ket nangipakpakita a ti reporma ket nangpabaro unay ti Hapon manipud ti Meiji Panagpabaro manen idi 1867,a naisangsangayan no maipada iti Tignay ti Bukod a Panagpapigsa idiay Tsina.
Ti 1911 a Wuchang a Yaalsa iti Baro a Buyot ket nangipatingga iti pannakatuang kenni emperatris Dowager Longyu ken ti kayyanak a Puyi idi Pebrero12, 1912. Uray pay no ti panakairangarang ti Republika ti Tsina, dagiti heneral ket nagtultuloyda a naglalaban para kadagiti simmarsaruno a dekada idi las-ud ti Apo ti Gubat a Panawen. Ti Puyi ket nabiit idi a naipasubli ti bilegna idiay Beijing babaen ti Zhang Xun idi Hulio 1917, ken idiay Manchukuo babaen ti Haponidi baetan ti 1932 ken 1945.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Samuel Wells Williams (1848). Ti Tengnga a pagarian: ti panagsukimat ti ... Insik nga imperio ken dagiti agtataeng... 1 (1 nga ed.). New York: Wiley & Putnam. p. 489.
- ^ Mark C. Elliott. Ti Manchu a Dalan: Dagiti walo a Wagayway ken Etniko a Identidad iti Naladaw nga Imperial a Tsina. Stanford, CA: Unibersidad ti Stanford a Pagmalditan, 2001. pp. 290-291.[1]
- ^ Turchin, Peter; Adams, Jonathan M.; Hall, Thomas D (Disiembre 2006). "Daya-Laud nga Orientasion dagiti Naipakasaritaan nga Imperio" (PDF). panagsukimat ti Warnakan a sistema ti lubong. 12 (2): 219–229. ISSN 1076–156x Kitaen ti pateg ti
|issn=(tulong). Naala idi 12 Agosto 2010.
Dagiti taudan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Bartlett, Beatrice S. Dagiti Monarkia ken Ministro: Ti Nalatak a onsilo idiay Mid-Ch'ing Tsina, 1723–1820, Berkeley ken Los Angeles: Unibersidad ti California a Pagmalditan, 1991. ISBN 978-0-520-06591-8.
- Ebrey, Patricia. Insik a Sibilisasion: Ti Taudan alibro (maika-2 nga edision), New York: Simon ken Schuster, 1993. ISBN 978-0-02-908752-7.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Cotterell, Arthur. (2007). Dagiti Imperial a Kapitolio ti Tsina - Ti Uneg a Pakaimatangan ti Nainlangitan nga Imperio. Londres: Pimlico. 304 pampanid. ISBN 978-1-84595-009-5.
- Elliot, Mark C. (2001). Ti Manchu a Dalan: Dagiti Walo a Wagayway ken Etniko nga Identidad ti Naladaw nga Imperial a Tsina. Stanford, CA: Unibersidad ti Stanford a Pagmalditan.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Qing a Dinastia iti Wikimedia Commons
- Paset dagiti Ming ken Qing a dinastia ti "Populasion ti Tsina: Dagiti Mabasbasa ken Mapmapa." Naala idi 2008-11-10.


text:
Editorial
Tiempo iti rabii a matarimaan ti Gilbert Bridge
Matuloyto a matarimaan ti daanen a Laoag Gilbert Bridge ngem haanen a masurot ti immuna a plano nga agsinnublat koma a mapaserraan ti akindaya ken akinlaud a lane iti rangtay bayat a matartarimaan ti rangtay nga agmalmalem ken aginaldaw.
Gapu ti nasirmata a parikut iti trapiko dita rangtay no masurot ti immuna a plano, naibabawi ti public advisory a naiyetnag idi lawasna pakaseknan ti rangtay. Kalapasan a nagtataripnong da DPWH first district engineer Nestor Pasion, provincial engineering consultant Charito Julian, OIC city engineer Roy Tomas ken ti contractor iti proyekto, binalabalada nga adaptarenda daytoy sumaganad a baro sistema ngem kasapulan nga aprobaran dagiti nangatngato a turayen:
Manipud alas-siete iti rabii aginggat alas-tres iti parbangon ti panagtarimaanda laeng iti maysa a lane dita rabaw iti rangtay no tiempo nga haanen nga agdudupodop ti luglugan nga agdaliasat a sumrek ken rummuar ti puseg iti Laoag City.
Haandan nga agbakbak ngem agusarda ti natibker nga epoxy a mangsullat kadagiti paset ti rabaw iti rangtay nga adda gennana wenno adda crack na. Alisto kano a tumangken ti maipakat nga epoxy sakbay a malukatan manen ti maseknan a lane iti oras iti alas-6 iti bigat tapno mausar dagiti motorista nga agdalliasat dita rangtay. Mabalakadan dagiti dadakkel a luglugan nga usarenda ti Sarrat Bridge no sumrek ken rummuarda ti sentro iti Laoag City.
Awan pay ti masnop a petsa ti rugi iti repair work ti nasao a rabaw iti rangtay. Naimbag ta haan a natuloy diay immuna a plano. Segurado a narikot koma ti trapiko dita rangtay. Kakaasi koma dagiti estudiantes a sumrek ti pagadalan, dagiti empleados a mangopisina ken sapasap a motorista ken biahero a dumalliasat ti Gilbert Bridge. Ita pay laeng, makaangesen ti nalukay iti kaadduan. Awanen ti danag trapiko no night-time repair work ti agtuloy.#
Monthly News Archives
Editorial & Business Office
Office: (077) 670-7178 CP # 0919-381-6795
0919-434-0759 and 0917-588-6043
E-Mail : ilocos_sentinel@yahoo.com


text:
Alma mater
Ti Alma mater (Latin: alma "managtaraon/naanus", mater "ina"; pl. [masansan a maus-usar] almae matres) ket ti maysa nga alegoriko nga insasao iti Latin para iti unibersidad wenno kolehio. Daytoy ket inus-usar a mangibaga ti eskuela a nagbasaan ti maysa a tao.[1]
Sakbay iti moderno a pannakausarna, ti Alma mater ket maysa idi a pammadayaw a titulo iti Latin para kadagiti nadumaduma a diosen nga ina, a naipangpangruna kada Ceres wenno Cybele,[2] ken kalpasanan iti katolisismo para kenni Birhen Maria. Ti taudan iti agdama nga usar ket ti iti pasasao ngao Alma Mater Studiorum ("managimbag nga ina kadagiti panagadal") iti agtultuloy nga agtpatpataray a kaduogan nga unibersidad iti Akinlaud a lubong: ti Unibersidad ti Bologna, a napundar idi 1088. Daytoy ket mainaig iti termino iti alumnus, a mangibagbaga iti nagturpos iti unibersidad, ken ti literal a kaibuksilan ti "maysa a nataraonan."[3]
Dagiti nagibasarans[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Alma mater" at Dictionary.com. Naala idi Hulio 11, 2011.
- ^ Shorter Oxford English Dictionary, 3rd edition
- ^ Cresswell, Julia (2010). Oxford Dictionary of Word Origins. Oxford University Press. p. 12. Naala idi 18 Mayo 2015.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Alma mater iti Wikimedia Commons
- Website ti Alma Mater Europaea


text:
Oksiheno
Ti oksiheno ( /ˈɒksɨdʒɨn/ OK-si-jin) ket isu ti elemento nga addaan ti atomiko a numero iti 8 ken nairepresenta babaen ti simbolo nga O. Ti naganna ket naala manipud ti Griego a ramut a ὀEύς (oxys) ("asido", literal a "natadem", a mangitudo ti naalsem a nanam iti asido) ken ti -Yevής (-genēs) ("agpadpataud"), gapu ta idi daytoy a nanaganan, addan ti biddut a kapanunutan nga amin nga asido ket makasapul ti oksiheno ti panakabukelda. Iti pagalagadan a temperatura ken presion, ti dua nga atomo iti daytoy nga elemento ket agpiansa tapno agporma ti dioksiheno, maysa daytoy a pusasaw nga asul, awan ti ayamuom, awan ti nanam a diatomiko nga alingasaw nga ti pormulana ket ti O2.
Ti oksíheno ket kameng iti chalcogen a grupo idiay periodiko a lamisaan ken daytoy ket nakaro a reaktibo a saan a metal nga elemento nga aggaggagana nga agporma kadagiti kumadua (a kas dagiti oksido) a gangani kadagiti amin a dadduma nga elemento. Ti oksíheno ket maysa a napigsa nga oksido nga ahente ken daytoy ket addaan ti maikadua a kangatuan ti elektronegatibidad kadagiti amin nga elemento (ti laeng pluor ti addaan ti nagatngato nga elektronegatibidad).[1] Bababen ti masa, ti oksíheno ket isu ti maikatlo a kaaduan nga elemento iti law-ang, kalpasan ti hidróheno ken helio[2] ken ti kaaduan nga elemento babaen ti masa iti rabaw a natangken ti daga, a makaaramid daytoy ti gangani a kagudua iit masa ti rabaw a natangken. Ti nawaya nga Panakaaduan dagiti kimiko nga elemento is too kimikalio unay a reaktibo iti Daga no awan ti photosintetiko nga aksion dagiti agbibiag nga organismo, nga agusar ti enerhia ti lawag ti init tapno agpataud ti elemental nga oksíheno nga agtaud ti danum. Ti elemental nga O2 ket mangrugi laeng nga agpaadu idiay atmospera kalpasan ti ebolusionario a panagparang kadagitoy nga organismo, iti agarup idi a 2.5 a bilion a tawtawen.[3] Ti diatomiko nga oksíheno nga alingasaw ket buklenna ti 20.8% iti tomo iti angin.
Gapu ta buklenna ti kaaduan a masa iti danum, ti oksíheno ket buklenna ti kaaduan a masa kadagiti agbibiag nga aorganismo (kas pagarigan, agarup a dua pagkatlo ti masa ti bagi ti tao). Amin kadagiti kangrunaan a klase iti patakder ti molekula iti sibibiag nga organismo, a kas dagiti protina, dagiti karbohidrato, ken dagiti taba,ket aglaonda ti oksíheno, a kas dagiti pay kangrunaan a kumadua nga inorganiko a mangbukel kadagit kontsa ti ay-ayup, ngipen, ken tulang. Ti elemental nga oksíheno ket mapataud babaen ti sianobakteria, algas ken mulmula, ken mausar dagitoy iti selular a panaglinget para iti amin a narikut a biag. Ti oksíheno ket makasabidong kadagiti anaerobio nga obligado nga organismo, a dagitoy ket ti kaaduan a porma dagiti nasap a biag iti Daga aginggana ti O2 ket nangrugi nga immadu iiti atmospera. Ti maysa pay a porma ti (alotropo) iti oksíheno, osono (O3), ket tumulong dagitoy a mangsalaknib ti biospera manipud ti ultrabioleta a radiasion nga addaan ti nagato a kangato ti daga nga osono a rutap, ngem daytoy ket rugitan iti asideg ti rabaw a daytoy ket produkto iti narugit nga asuk. Iti nagatngato pay a nababa nga orbita ti daga nga altitud nga atomiko nga oksiheno ket adu dagitoy idiay ken daytoy ket punganay pay iti panagrunot parakadagit pagluganan ti limbang.[4]
Ti oksiheno ket nawaya a duktalan babaen ni Carl Wilhelm Scheele, idiay Uppsala, idi 1773 wenno nasapsapa pay, ken ni Joseph Priestley idiay Wiltshire, idi 1774, ngem ni Priestley ket isu ti naikkan ti prioridad gapu ta ti obrana ket immuna a naipablaak. Ti nagan nga oksíheno ket naaramid idi 1777 bababen ni Antoine Lavoisier,a dagit panag-eksperimentona iti Oksíheno ket nakatulong a nagikkat ti panagtalek ti nalatak idi a plogiston a teoria iti panag-uram ken panag-runot. Ti oksíheno ket pinataud ti industria babaen ti praksional nga alambike iti nalikido nga angin, ti panag-usar dagitiseolita nga addaan ti presion a panag-siklo tapno mapaadu ti oksiheno manipud iti agin, elektrolisis iti danum ken dadduma pay a pamuspusan. Dagiti us-usar ti oksiheno ket mairaman kadagiti panagtaud iti asero, dagiti plastik ken dagiti tela; propulsor ti kuitis; oksíheno aterapia; ken suporta ti biag kadgiti eroplano, dagiti submarino, panagbaniaga ti limbang ken dagiti panagbatok ti adalem a danum.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "WebElements Periodiko a Lamisaan dagiti Elemento | Oksíheno | Elektronegatibidad". Webelements.com. Naala idi 2011-11-07.
- ^ Emsley 2001, p.297
- ^ "NASA Research Indicates Oxygen on Earth 2.5 Billion Years ago" (Press release). NASA. 2007-09-27. Naala idi 2008-03-13.
- ^ "Panagrunot ti atomiko a oksihena". Naiyarkibo manipud iti ti kasisigud idi Hunio 13, 2007. Naala idi 2009-08-08.


text:
Foobar
Dagiti termino ti foobar (/ˈfuːbɑr/), fubar, wenno foo, bar, baz ken qux (sabali pay, quux) ket sagpaminsan dagitoy nga inus-usar a pagikabilan a nagnagan iti panagprograma ti kompiuter wenno dokumentasion a mainaig iti kompiuter.[1] Naus-usar dagitoyen a nagan kadagiti entidad a kas dagiti karuay, annong, ken bilin a ti panggepna ket saan a nangruna ken agserbi laeng a mangipakita ti konsepto. Dagitoy a balikas ket awan ti kaibuksilanna iti daytoy a panagusar. Ti foobar ket sagpaminsan a maus-usar nga agmaymaysa; foo, bar, ken baz ket sagpaminsan pay dagiti a maus-usar, mo masapul ti adu nga entidad.
Pagarigan a panagusar iti kodigo[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti wadana kodigo ti pagarigan iti Kumusta Lubong, ti foo ken bar ket inus-usar a mangiladawan ti konkatenasion ti kuerdas:
/* Kodigo ti C */
#include
int main()
{
const char *foo = "Kumusta";
const char *bar = "Lubong!";
fprintf(stdout, "%s %s\n", foo, bar);
return 0;
}
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ D. Eastlake III; et al. (2001). "Etymology of "Foo"". Internet Engineering Task Force. Naala idi 2007-11-05.


text:
Ben Kingsley
Ni Apo Ben Kingsley (naiyanak a kas ni Krishna Bhanji; 31 Disiembre 1943) ket maysa nga Ingles nga aktor. Iti karerna nga agpaut kadagiti sumurok a 40 a tawen, isu ket nangabak iti maysa nga Oscar, Grammy, BAFTA, dua a Golden Globes ken Screen Actors Guild Award. Isuket ammo iti panagbidana a kas ni Mohandas Gandhi iti pelikula idi 1982 iti Gandhi, ken isu daytoy ti nangabakanna iti Kalaingan nga Aktor. Isu ket ammo kadagiti panangipapelna kadagiti pelikula ti Schindler's List (1993), Twelfth Night (1996), Sexy Beast (2000), Lucky Number Slevin (2006), Shutter Island (2010), Prince of Persia: The Sands of Time (2010), Hugo (2011), ken Iron Man 3 (2013).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Ben Kingsley iti Wikimedia Commons


text:
Filipinas, Saan a Pilipinas
Ni NEYO MARIO E. VALDEZ
Iti pannakasukat ti Pilipinas ken ti Philippines iti Filipinas, kuna dagiti mangilablaban iti daytoy a panagbalbaliw a nasken daytoy para iti saantayo a pannakatiktikaw iti pudno a kinaasinotayo a kas pagilian.
TALLO ti nagan ti pagiliantayo: Philippines, Filipinas, Pilipinas.
Makaulaw, segun ken ni Virgilio Almario, National Artist ken Chairman ti Komisyon sa Wikang Filipino (KWF).
Ti kaadda kano dagiti tallo a nagan ti mangipapaay iti nailian a pannakaulawtayo iti kinaasinotayo (self-identity) a kas pagilian.
Ti Filipinas ket aggapu iti Las Islas Felipinas nga impanagan dagiti Espaniol, a nangsakup kadatayo iti nasurok a 300 tawen a nagpatingga idi maika-19 a siglo, kadagiti isla a sinakupda iti Asia Pasipiko. Naadaw daytoy iti nagan ni Felipe II, ti agturturay nga ari ti Espania idi maika-16 a siglo.
Ti Philippines (The Philippine Islands wenno The Philippines) ti inaramat dagiti Amerikano nga opisial a nagan ti pagilian idi isuda met ti nangsakup iti pagilian kalpasan dagiti Espaniol.
Ti Pilipinas ket isu ti bersion iti Tagalog ti Filipinas a naaramat a kas lokal a bersion ti opisial a nagan ti pagilian babaen ti daan nga alpabeto. Nangrugi laeng a nairaman ti letra F ken pito a dadduma pay a letra iti opisial nga alpabeto idi 1987.
Adu ketdi ti nangkantiaw, nanglibbi, ken nangapa ken ni Almario idi rimmuar iti media, nangnangruna iti Internet, ti kontrobersial a resolusion ti KWF itoy a bulan (nupay idi pay laeng Abril a napasingkedan daytoy) a mangkidkiddaw iti pannakaaramat ti Filipinas a saan ketdi a Pilipinas, iti lokal a bersion wenno Philippines iti ruar wenno internasional nga agpang, ta ad-adda kano a mayannatup ti Filipinas iti pakasaritaan ken agdama a panagprogreso ti pagilian.
Ngem kas iti adun a panagpanggep—wen, masao a kasta, ta saan nga inkapilitan (mandatory) ti resolusion ti KWF ta awan bileg daytoy a kas linteg, maipaigidto laeng daytoy a naudi nga addang ti komision a kas paset laeng ti komentario wenno panangilawlawag (footnote) iti pakasaritaantayo.
Kangrunaan man a rason dagiti asino man a mayat a mangbaliw iti nagan ti pagilian ti nakaro kano unay a kinakolonial ti nagan a Philippines ta pinartuat laeng daytoy dagiti Amerikano (ngem uray pay met ti Filipinas ta pinartuat met dagiti Espaniol). Idi matamtaming pay laeng ti Konstitusiontayo babaen ti Consitutional Commission a nabukel idi 1986, naisingasing dagiti sumaganad a nagan a mangsukat koma iti dayta a kolonial a nagan: Rizal a naadaw iti nagan ti Nailian a Bannuar, Bayani a “bannuar” ti kayatna a sawen iti Tagalog (Filipino itan), ken Luzviminda a panangyababa iti napagtitipon a nagan dagiti tallo a dadakkel a grupo dagiti isla ti pagilian (Luzon, Visayas ken Mindanao). Ngem agpapada a naiwalin dagitoy, a segun ken ni Joaquin Bernas, kameng daydi a Komision, kasla adda pay nayonna nga angaw iti diskusionda kadagitoy a singasing a nagan.
Sakbay dayta, naisingasing met ti Maharlika idi panawen ni Presidente Ferdinand E. Marcos. Adda pay nangisingasing iti Katipunan ken Lapu-lapu. Idi 1913, innakeman met ni Hen. Artemio Ricarte ti nagaramid iti Konstitusion ti pagilian a mangsukat iti Philippines iti Rizaline Islands.
Ngem kalpasan ti nabara a debate iti tunggal singasing, a mabalin met a mangriing iti nasionalismo ken uray pay pagkakatawaan wenno pagriringgoran dagiti maseknan, maibasuranto met laeng dagitoy a kas kadagiti daan a diario.
Iti laksid ngarud ti kanaigna a patangan maipapan iti nasionalismo (narigat a mataming daytoy iti debate ti lingguistika ken kultura) ken kolonialismo (di mabukel daytoy a salaysay no awan dagiti kolonial a balikas a maaramat ditoy), makaulaw kadi ti panangusartayo iti agdama kadagiti tallo a nagan: Philippines, Filipinas, Pilipinas?
Philippines a kas Opisial a Nagan
Saan a makaulaw (dayta ngamin ti pakaituronganna ti “national confusion” a lawlawaten ni Almario) ta nabayagen a The Philippines (wenno Republic of the Philippines) ti opisial a nagan ti pagilian, a kas nailanad iti Konstitusiontayo. Daytoy ngarud a nagan, kas mayannatup ditoy, ti agparang kadagiti amin nga opisina ken ahensia ti gobierno, opisial a dokumento, transaksion wenno komunikasion, ken daytoy ti opisial a nagantayo iti internasional a komunidad, kas koma iti panagkamengtayo iti United Nations Organizations ken Olympics.
Nupay kasta, dina met ibaga a tungpal-biag a kasta ti nagan ti pagilian. Ta mabalin met a mabaliwan ti naganna a kas sagudayen ti Seksion 2, Artikulo 16. Ngem nailanad pay ditoy a probision a mapasamak laeng dayta (ti pannakasukat ti nagan, karamanen ti nailian a kanta ken national seal) no ipalubos ti Kongreso babaen ti maysa a linteg a ratipikaranto dagiti umili babaen ti maysa a referendum. Ngem ti ania man a baro a nagan, rumbeng nga iparangarang wenno ibagian daytoy ti ania man panggep, pakasaritaan, ken tradision dagiti umili.
Nabatad ngarud nga awan ti karbengan ti resolusion ti KWF a mangibilin iti kayatna a pannakaaramat ti Filipinas a kas opisial a nagan ti pagilian. Impingetda laeng ti saan a pannakaaramat koma ti Pilipinas; nupay kasta, naaramat ditoy dagiti balikas a “himukin” ken “hindi sapilitan” wenno guyugoyen laeng dagiti maseknan a sumurot iti panggepda ken saan nga inkapilitan ti ibilbilinda kadagiti insitutusion wenno opisina nga agar-aramaten iti Pilipinas sakbay a napasingkedan ti resolusion.
Inako pay ni Almario a kasapulan ti napaut a proseso tapno naan-anay a maipatungpal ti panggepda, malaksid pay a narigat ti pannakaipakatna, kas makita iti kaadu a dagus dagiti nangkontra iti resolusion, ken ti dakkel a magastos ti gobierno a mangbaliw kadagiti maapektaran nga institusion.
No maipapan iti ibagbagada, nangruna dagiti netizen, nga agbalin a University of Filipinas ti University of the Philippines (UP), nalawag ketdi nga angaw wenno pagkakatawaan laeng daytoy iti cyberspace. Ta malaksid a naalas a denggen (nupay posible met a mapasamak ti UF no maalada laeng ti naan-anay a panawen a masanay daytoy iti panagdengngegtayo), nalipatandan sa a karaman ti Ingles nga opisial a lengguahe ti pagilian, kas ipekpeksa pay ti Konstitusiontayo.
Filipinas Kontra Pilipinas
Mabati laeng ngarud ditoy ti isyu maipapan iti lokal a bersion ti nagan ti pagilian. Filipinas kadi wenno Pilipinas?
Adda dakkel a rason wenno karbengan ti KWF a mangipapilit a Filipinas ti rumbeng a maaramat a saan ketdi a Pilipinas. Ditoy a maipakatda ti kayatda a consistency wenno ti maymaysa laeng a nagan a maaramat a para iti amin a kapadana a rason ken okasion.
Maipalagip a naaramat ti Pilipinas gapu ta awan ti letra nga F iti daan nga alpabeto (daytoy ti abakada a nayadal kadagiti eskuela sakbay ti 1987), ken Pilipino met ti awagda kadagiti agindeg. Ngem babaen ti agdama a Konstitusion, nagbalin a Filipino ti opisial a nagan ti nailian a lengguahetayo. Ket naipasurot ngarud ditoy ti pannakarepaso ti alpabeto tapno makapudno iti baro a paglintegan. Nairamanen dagiti letra a C, F, J, V, X, Z iti napabaro nga alpabeto, a kas pangbigbig met daytoy ti Estado kadagiti dadduma a lengguahe iti pagilian nga agar-aramat iti f wenno c kadagiti us-usarenda a balikas iti inaldaw. Ken tapno mayannatup met ti pannakaaramat dagitoy a letra kadagiti partikular a nagan dagiti tao, lugar ken adu pay a bambanag.
Nalaklaka ngarud a maipakat daytoy ti KWF uray awan ti linteg nga aggapu iti Kongreso ta saan a matagamtam ti opisial a nagan ti pagilian a Philippines. Kayatna a sawen “localized” laeng ti isyu.
Kinapudnona, adda met dagiti magasin wenno publikasion a kas iti Bannawag a nabayagen a mangar-aramat iti “Filipinas” a kas nagan ti pagilian ken iti Filipino a kas nagan dagiti agindeng iti, wen, Filipinas. Napateg pay ngarud ditoy ti pannakitinnulong ti Department of Education tapno maisaknap ti pannakausar ti Filipinas kadagiti maipablaak a libro a para iti eskuela. No maipapan kadagiti atleta, saan met ngata a narigat a kapatang dagiti isponsor dagiti atleta nga ilanadda laengen ti Filipinas imbes a Pilipinas iti likudan dagiti jacket wenno jersey-da.
Ken kangrunaanna, nalaka a mabantayan ti KWF dagiti mabangon wenno mapabaro nga institusion, ahensia wenno opisina a mangaramat iti Filipinas a saan ketdi a Pilipinas kadagiti aramatenda a nagan.
Mailawlawag a Nasayaat
Saan a direkta nga ibagbaga ti resolusion ti KWF a sukatanda ti Philippines a kas opisial a nagan ti pagilian. Ta kastoy ti pannakaisuratna iti partikular a paset ti resolusion: “...ibalik ang gamit ng Filipinas habang pinipigil ang paggamit ng Pilipinas upang mapalaganap ang opisyal at modernisadong katawagan ng bansa na kumikilala sa kasaysayan at pag-unlad ng pagkabansa nito.”
Mabalin a nagannad laeng ti komision wenno ammoda ketdi nga adda paglintegan a masalaponda ditoy. Ngem kadagiti debate ken iti panagpalawag ni Almario iti media, ditoy a timpuar ti napadakkel nga isyu a panangsukat iti nagan ti pagilian manipud iti Philippines a mapan iti Filipinas.
Adda ti KWF iti tengngel ti Office of the President, isu nga amin a panaggaraw ken pangngeddeng ti komision, rumbeng nga aglasat iti Malakanyang. Ket segun ken ni presidential spokesperson Edwin Lacierda, awan pay kano ti opisial a panagpapatang dagiti opisial ti Palasio mainaig iti resolusion. Agingga a kasta, maysa laeng a kabulong ti papel ti inruar ti KWF a resolusion.
Ti kaadun ti rimmaman a nagsao maipapan iti isyu ti mabalin a nakaulawan ti kaaduanna kadatayo. Saan ket a dagiti tallo a nagan a Philippines, Pilipinas ken Filipinas ti makaigapu iti pannakatikaw ti publiko. –O


text:
LYRIC
TI BIAG DITOY LUBONG 2
Ti biag ditoy lubong awan ti maayna
No ni Cristo Jesus awan kenca
Addaanca man adu a kinabacnang
Dumtengto ti tiempo a mapucawda
Coro:
O Jesus agyamanac ti matac naluctan
Napateg nga daram basbasolco naugasan
Puso ken panunot inca dinalusan
Binaliwam ti banbanag iti nailangitan
Naidumduma la unay nga agpayso
Ti biag ti maysa macuncuna a Cristiano
Dumawdawel, dumacdakes man ti tiempo
Ragsac, talna agtalinaed, panunot ken puso
Ngarud cabsatco aclunem dita pusom
Bugbugtong nga anac ti Dios a Namarsua
Ridaw ta pusom agtuctoc kencuana
Annaco luctam ket pastrekennac coma


text:
KAPITULO 3
Ania ti Panggep ti Dios iti Daga?
Ania ti panggep ti Dios iti sangatauan?
Kasano a kinaritda ti Dios?
Anianto ti kasasaad ditoy daga iti masanguanan?
1. Ania ti panggep ti Dios iti daga?
PUDNO a nagsayaat ti panggep ni Jehova iti daga. Kayatna a mapno ti daga kadagiti naragsak ken nasalun-at a tattao. Kuna ti Biblia a ‘nangimula ti Dios iti maysa a minuyongan idiay Eden’ ket ‘pinagtubona sadiay ti tunggal kayo a makaay-ayo a kitaen ken nasayaat a pagtaraon.’ Kalpasan a pinarsua ti Dios ti immuna a lalaki ken babai, da Adan ken Eva, insaadna ida iti dayta a makaay-ayo a pagtaengan ket kinunana kadakuada: “Agbungakayo ken agadukayo ket punnuenyo ti daga ken parukmaenyo.” (Genesis 1:28; 2:8, 9, 15) No kasta, pinanggep ti Dios a maaddaan dagiti tattao iti annak, palawaenda ti minuyongan a pagtaenganda agingga nga agsaknap iti intero a daga, ken aywananda dagiti animal.
2. (a) Kasano ti pannakaammotayo a matungpalto ti panggep ti Dios iti daga? (b) Sigun iti Biblia, ania a kita dagiti tattao ti agbiag iti agnanayon?
2 Panagkunam, matungpalto ngata ti panggep ni Jehova a Dios nga agnaed dagiti tattao iti paraiso a daga? “Sinaok a mismo dayta,” kuna ti Dios, “aramidekto met.” (Isaias 46:9-11; 55:11) Wen, di bumurong a tungpalento ti Dios ti panggepna! Kunana a ‘saanna a pinarsua ti daga nga awan kapapay-anna’ no di ket ‘binukelna dayta tapno mapagnaedan.’ (Isaias 45:18) Ania a kita dagiti tattao ti kayat ti Dios nga agnaed iti daga? Ken kasano kapaut ti kayatna a panagbiagda ditoy? Kastoy ti sungbat ti Biblia: “Dagiti nalinteg tagikuaendanto ti daga, ket agtaengdanto nga agnanayon iti dayta.”—Salmo 37:29; Apocalipsis 21:3, 4.
3. Ania dagiti nakalkaldaang a kasasaad ditoy daga ita, ket ania dagiti saludsod a patauden daytoy?
3 Nalawag a saan pay a napasamak daytoy. Agsakit ken matay dagiti tattao ita; agdadangadang ken agpipinnatayda pay. Adda di nasayaat a napasamak. Nupay kasta, awan duadua a ti panggep ti Dios iti daga ket saan a kas iti makitatayo a kasasaadna ita! Ania aya ti napasamak? Apay a saan pay laeng a natungpal ti panggep ti Dios? Saan a mailawlawag daytoy ti aniaman a libro ti historia nga insurat ti tao agsipud ta nangrugi ti parikut idiay langit.
NO KASANO A TIMMAUD TI KABUSOR
4, 5. (a) Siasino a talaga ti nakisao ken ni Eva babaen ti maysa a serpiente? (b) Kasano nga agbalin a mannanakaw ti dati a nasingpet ken mapagtalkan a tao?
4 Salaysayen ti umuna a libro ti Biblia ti maipapan iti kabusor ti Dios a nagparang idiay minuyongan ti Eden. Naawagan iti “serpiente,” ngem saan laeng a maysa nga animal. Iti maudi a libro ti Biblia, naipabigbig daytoy a kabusor kas “daydiay naawagan iti Diablo ken Satanas, a mangyaw-awan iti intero a mapagnaedan a daga.” Maawagan met iti “kadaanan a serpiente.” (Genesis 3:1; Apocalipsis 12:9) Kas iti maysa a nasigo a tao a kabaelanna a pagparangen nga aggapu ti timekna iti kaabayna a munieka, maysa a serpiente ti inusar daytoy a mannakabalin nga anghel, wenno di makita nga espiritu a parsua, a nakisao ken ni Eva. Awan duadua nga adda dayta nga espiritu a persona idi insagana ti Dios ti daga a pagnaedan ti tao.—Job 38:4, 7.
5 Ngem yantangay perpekto ti amin a parsua ni Jehova, siasino ngarud ti nangaramid iti daytoy a “Diablo,” iti daytoy a “Satanas”? Iti ababa a pannao, ti maysa kadagiti mannakabalin nga espiritu nga annak ti Dios pinagbalinna ti bagina a Diablo. Kasano a napasamak daytoy? Bueno, posible nga agbalin a mannanakaw ti maysa a nasingpet ken mapagtalkan a tao. Kasano a mapasamak dayta? Mabalin nga ipalubosna a rumusing iti pusona ti dakes a tarigagay. No sangkapanunotna dayta, mabalin a marubroban dayta a dakes a tarigagay. Ket no adda gundawayna, mabalin nga itungpalna ti dakes a tarigagay a pampanunotenna.—Santiago 1:13-15.
6. Kasano a nagbalin a Satanas a Diablo ti maysa a mannakabalin nga espiritu nga anak ti Dios?
6 Kasta ti napasamak ken ni Satanas a Diablo. Dumdumngeg la ketdi idi imbaga ti Dios kada Adan ken Eva nga aganakda ket punnuenda ti daga kadagiti kaputotanda. (Genesis 1:27, 28) ‘Nagsayaat ketdin no siak, saan ket a ti Dios, ti pagdayawan amin dagitoy a tattao!’ nalabit nakuna ni Satanas iti bagina. No kasta, timmanor iti pusona ti dakes a tarigagay. Nagbanaganna, inallilawna ni Eva babaen ti panagulbodna maipapan iti Dios. (Genesis 3:1-5) Dayta ti gapuna a nagbalin a “Diablo,” kayatna a sawen, “Mammardaya.” Sa nagbalin pay a “Satanas,” kayatna a sawen, “Bumusbusor.”
7. (a) Apay a natay da Adan ken Eva? (b) Apay a lumakay ken matay dagiti amin a kaputotan ni Adan?
7 Babaen ti panagulbod ken panangallilaw ni Satanas a Diablo, pinagsukirna da Adan ken Eva iti Dios. (Genesis 2:17; 3:6) Patay ti nagtungpalanda, kas imbaga ti Dios a mapasamak kadakuada no agsukirda. (Genesis 3:17-19) Yantangay nagbalin nga imperpekto ni Adan idi nagbasol, naipatawidna ti basol kadagiti amin a kaputotanna. (Roma 5:12) Mabalintay nga iyarig ti kasasaad iti maysa a paghormaan a mausar iti panagluto iti tinapay. Ania ti mapasamak iti tunggal tinapay a mailuto iti adda kuppitna a paghormaan? Adda kuppit ti tunggal tinapay. Kasta met, addaan amin a tao iti “kuppit” ti kinaimperpekto a natawidda ken ni Adan. Dayta ti gapuna a lumakay ken matay amin a tao.—Roma 3:23.
8, 9. (a) Ania ti nalawag a kinarit ni Satanas? (b) Apay a ti Dios saanna nga inkisap a dagus dagiti rebelde?
8 Mangidadaulo ni Satanas iti rebelion idi inallukoyna da Adan ken Eva nga agbasol iti Dios. Kinaritna ti wagas ti panangituray ni Jehova. Kas man la kastoy ti ibagbaga ni Satanas: ‘Saan a nasayaat ti panangituray ti Dios. Naulbod ken papaidamanna dagiti iturayanna kadagiti naimbag a banag. Saan a kasapulan nga iturayan ti Dios dagiti tattao. Mabalinda nga ikeddeng a mismo no ania ti naimbag ken dakes. Ken nasaysayaat ti kasasaadda no siak ti mangituray kadakuada.’ Kasano a tinaming ti Dios ti kasta a makainsulto a karit? Adda dagiti agkuna nga inkisap la koman ti Dios dagiti rebelde. Ngem no inaramidna dayta, masungbatan ngata ti karit ni Satanas? Mapaneknekan ngata nga umiso ti wagas ti panangituray ti Dios?
9 Gapu ta awan pagkurangan ti hustisia ni Jehova, saanna nga inkisap a dagus dagiti rebelde. Nangted iti umdas a panawen tapno masungbatan ti karit ni Satanas iti makapnek a pamay-an ken mapaneknekan nga ulbod ti Diablo. Iti las-ud dayta a panawen, pinalubosanna dagiti tattao a mangituray iti bagbagida iti babaen ti impluensia ni Satanas. Ilawlawag ti Kapitulo 11 daytoy a libro no apay a kasta ti inaramid ni Jehova ken no apay a naunday ti panawen nga impalubosna a pannakarisut dagitoy nga isyu. Ngem ita, nasayaat a panunoten daytoy: Rebbeng kadi a pinati da Adan ken Eva ni Satanas idinto ta awan a pulos ti naaramidanna a naimbag para kadakuada? Rebbeng kadi a pinatida a naulpit ken ulbod ni Jehova idinto ta isu ti nangted iti amin nga adda kadakuada? Ania ngata koma ti inaramidmo?
10. Tapno masungbatan ti karit ni Satanas, kasano a maipakitam nga addaka iti dasig ni Jehova?
10 Nasayaat a panunoten dagitoy a saludsod agsipud ta maipaspasango ti tunggal maysa kadatayo ita kadagiti kasta met laeng nga isyu. Wen, addaanka iti gundaway a dumasig ken ni Jehova tapno masungbatan ti karit ni Satanas. Mabalinmo nga awaten ni Jehova kas Agturay ken saranaymo tapno mapaneknekan nga ulbod ni Satanas. (Salmo 73:28; Proverbio 27:11) Nakalkaldaang ta manmano kadagiti binilion a tattao ditoy lubong ti mangar-aramid iti kasta. Mangpataud daytoy iti napateg a saludsod, Talaga kadi nga isursuro ti Biblia a ni Satanas ti agturay iti daytoy a lubong?
SIASINO TI AGTURAY ITI DAYTOY A LUBONG?
11, 12. (a) Kasano a ti sulisog a naipasango ken Jesus ipakitana a ni Satanas ti agturay iti daytoy a lubong? (b) Ania pay ti mangpaneknek a ni Satanas ti agturay iti daytoy a lubong?
11 Pulos a di pinagduaduaan ni Jesus a ni Satanas ti agturay iti daytoy a lubong. Iti datdatlag a pamay-an, naminsan impakita ni Satanas ken ni Jesus “dagiti amin a pagarian ti lubong ken ti dayagda.” Kalpasanna, inkarina ken ni Jesus: “Amin dagitoy a banag itedkonto kenka no agruknoyka ken mangaramidka iti maysa a tignay a panagdayaw kaniak.” (Mateo 4:8, 9; Lucas 4:5, 6) Panunotem daytoy. Maysa kadi a sulisog ken ni Jesus dayta a diaya no saan a ni Satanas ti agturay kadagita a pagarian? Saan nga inlibak ni Jesus a kukua ni Satanas amin dagitoy a gobierno iti lubong. Inlibak koma dayta ni Jesus no saan a ni Satanas ti agturay kadagitoy.
12 Siempre, ni Jehova ti mannakabalin-amin a Dios, ti Namarsua iti nakaskasdaaw nga uniberso. (Apocalipsis 4:11) Ngem awan a pulos ti ibagbaga ti Biblia a ni Jehova a Dios wenno ni Jesu-Kristo ti agturay iti daytoy a lubong. Kinapudnona, ni Jesus espesipiko nga inawaganna ni Satanas kas ti “agturay iti daytoy a lubong.” (Juan 12:31; 14:30; 16:11) Iti Biblia, maawagan pay ni Satanas a Diablo kas “ti dios daytoy a sistema ti bambanag.” (2 Corinto 4:3, 4) Maipapan iti daytoy a bumusbusor, wenno Satanas, insurat ti Kristiano nga apostol a ni Juan: “Ti intero a lubong adda iti pannakabalin daydiay nadangkes.”—1 Juan 5:19.
NO KASANO A MAIKKAT TI LUBONG NI SATANAS
13. Apay a nasken ti baro a lubong?
13 Iti panaglabas ti tunggal tawen, ad-adda a pumegpeggad ti lubong. Napno daytoy kadagiti aggugubat a buyot, nakusit a politiko, aginsisingpet a panguluen ti relihion, ken napeklan a kriminal. Saanen a mabalbaliwan pay ti lubong. Ipalgak ti Biblia nga asidegen nga ikkaten ti Dios ti dakes a lubong inton dumteng ti gubatna, ti Armagedon. Daytoyto ti mangiruangan iti nalinteg a baro a lubong.—Apocalipsis 16:14-16.
14. Asino ti pinili ti Dios nga Agturay iti Pagarianna, ket kasano a naipadto daytoy?
14 Ni Jesu-Kristo ti pinili ni Jehova a Dios nga Agturay iti nailangitan a Pagarian wenno gobiernona. Idi un-unana, impakauna ti Biblia: “Nayanak ti maysa nga ubing kadatayo, maysa nga anak a lalaki ti naited kadatayo: ket ti panangituray maiparabawto iti abagana: ket mapanagananto iti . . . Prinsipe ti Kappia. Ti idadakkel ti panangiturayna ken ti kappia awanto ti inggana.” (Isaias 9:6, 7, King James Version) Maipanggep iti dayta a gobierno, insuro ni Jesus dagiti pasurotna nga ikararagda daytoy: “Umay koma ti pagariam. Maaramid koma ti pagayatam, kas sadi langit, kasta met iti daga.” (Mateo 6:10) Kas makitatayonto iti maysa a kapitulo daytoy a libro, iti saanen a mabayag ikkatento ti Pagarian ti Dios dagiti amin a gobierno iti daytoy a lubong, ket sukatannanto amin dagitoy. (Daniel 2:44) Kalpasanna, ipasdekto ti Pagarian ti Dios ti paraiso a daga.
ASIDEGEN TI BARO A LUBONG!
15. Ania ti “baro a daga”?
15 Ipanamnama kadatayo ti Biblia: ‘Adda baro a langlangit ken baro a daga nga ur-urayentayo sigun iti kari ti Dios, ket kadagitoy agtaeng ti kinalinteg.’ (2 Pedro 3:13; Isaias 65:17) No dadduma, no dakamaten ti Biblia ti “daga,” dagiti tattao nga agnanaed iti dayta ti kayatna a sawen. (Genesis 11:1) No kasta, dagiti tattao nga inanamongan ti Dios ti mangbukel iti “baro a daga.”
16. Ania a di magatadan a sagut ti ited ti Dios kadagidiay anamonganna, ket ania ti masapul nga aramidentayo tapno magun-odtayo dayta a sagut?
16 Inkari ni Jesus nga iti umad-adani a baro a lubong, dagidiay inanamongan ti Dios awatendanto ti sagut nga “agnanayon a biag.” (Marcos 10:30) Pangngaasim ta ukagem ti Bibliam iti Juan 3:16 ken 17:3, ket basaem no ania ti kinuna ni Jesus a masapul nga aramidentayo tapno agbiagtayo iti agnanayon. Ita, usigem manipud iti Biblia dagiti bendision a sagrapento dagidiay maikari nga umawat iti dayta a nagsayaat a sagut ti Dios inton dumteng ti Paraiso a daga.
17, 18. Kasano a masiguradotayo nga addanto talna ken kinatalged iti uray sadino ditoy daga?
17 Awanton ti kinadakes, gubat, krimen, ken kinaranggas. “Daydiay nadangkes awanton . . . Ngem dagidiay naemma tagikuaendanto ti daga.” (Salmo 37:10, 11) Addanto talna agsipud ta ti ‘Dios pagsardengenna dagiti gubat agingga iti ungto ti daga.’ (Salmo 46:9; Isaias 2:4) Ket “agtubonto [weno, rumangpaya] daydiay nalinteg, ken ti kinaruay ti talna agingga nga awanen ti bulan”—kayatna a sawen, agnanayon!—Salmo 72:7.
18 Natalgedto ti panagbiag dagiti agdaydayaw ken ni Jehova. Natalged ti panagbiag dagiti Israelita idi tiempo ti Biblia idi nagtulnogda iti Dios. (Levitico 25:18, 19) Anian a nagsayaatto met ti agbiag a sitatalged idiay Paraiso!—Isaias 32:18; Mikias 4:4.
19. Apay nga ammotayo a nawadwadto ti taraon iti baro a lubong ti Dios?
19 Saanton nga agkirang ti taraon. “Maaddanto ti naruay a bukbukel iti daga,” inkanta ti salmista. “Iti tapaw dagiti bantay addanto ti panaglaplapusanan.” (Salmo 72:16) Ni Jehova a Dios bendisionannanto dagiti nalinteg, ket “ti met laeng daga sigurado nga ipaaynanto ti bungana.”—Salmo 67:6.
20. Apay a masiguradotayo nga agbalinto a paraiso ti intero a daga?
20 Agbalinto a paraiso ti intero a daga. Agkakapintas a baro a pagtaengan ken hardin ti addanto iti daga a daddadaelen ita dagiti managbasol a tattao. (Isaias 65:21-24; Apocalipsis 11:18) Iti panaglabas ti panawen, lumawanto dagiti nasakupen a paset ti daga agingga nga agbalin a makaay-ayo ken nabunga ti intero a daga a kas iti minuyongan ti Eden. Ket ti Dios ‘ukradennanto ti imana ket pennekenna ti tarigagay ti tunggal sibibiag a banag.’—Salmo 145:16.
21. Ania ti mangipakita nga aglalangento a sikakappia dagiti tattao ken dagiti animal?
21 Aglalangento a sikakappia dagiti tattao ken dagiti animal. Agkakapanganto dagiti atap ken naamo nga animal. Uray ti bassit nga ubing, saannanto a kabuteng dagiti animal a napeggad ita.—Isaias 11:6-9; 65:25.
22. Anianto ti mapasamak iti sakit?
22 Awanton ti sakit. Kas Agturay iti nailangitan a Pagarian ti Dios, nasaksaknapto a panangagas ti aramiden ni Jesus ngem iti inaramidna idi adda ditoy daga. (Mateo 9:35; Marcos 1:40-42; Juan 5:5-9) “Awanto ti agtataeng nga agkuna: ‘Masakitak.’”—Isaias 33:24; 35:5, 6.
23. Apay a ti panagungar pagrag-oenna ti pusotayo?
23 Agungarto nga addaan gundaway nga agbiag iti agnanayon dagiti pimmusay nga ipatpategtayo iti biag. Agungarto amin dagidiay matmaturog ken patay nga adda iti lagip ti Dios. Kinapudnona, “addanto panagungar agpadpada dagiti nalinteg ken dagiti nakillo.”—Aramid 24:15; Juan 5:28, 29.
24. Ania ti makunam maipapan iti panagbiag iti Paraiso ditoy daga?
24 Anian a nagsayaat a masanguanan ti agur-uray kadagidiay situtulok nga agsursuro maipapan ken ni Jehova a Dios, ti Naindaklan a Namarsua kadatayo, ken agserbi kenkuana! Ti masanguanan a Paraiso ditoy daga ti kayat a sawen ni Jesus idi inkarina iti managdakdakes a natay iti sibayna: “Makikaduakanto kaniak idiay Paraiso.” (Lucas 23:43) Nasken nga ammuentayo ti ad-adu pay maipapan ken ni Jesu-Kristo, ta babaen kenkuana posible amin dagitoy a bendision.


text:
KAPITULO 3
Anni i Gakkag na Dios Para ta Davvun?
Anni i gakkag na Dios para ta totolay?
Kunnasi nga nahamun i Dios?
Kunnasi noka i paddiapaddian ta davvun?
1. Anni i gakkag na Dios para ta davvun?
MAKAKKASTA i gakkag ni Jehova para ta davvun. Kayana nga mapannu i davvun tu magayayya anna magawa-gawayyan nga totolay. Kagian na Biblia tu “nammula si Jehova nga Dios tu hardin ta Eden” anna “pinattugu onu pinattalovuna . . . i kada klase na kayu nga mekemmemmi nga innan anna mapia nga kanan.” Kabalin nga pinaratu na Dios i ollu nga lalaki anna babay, da Adan anna Eva, nepena ira ta kuruga makakkasta nga paddianan anna kinagina nira: “Maggaka kamu anna umaru kamu, pannuannu i davvun anna imagurayannu.” (Genesis 1:28; 2:8, 9, 15) Yari tu gakkag na Dios nga mapeggan tu ana i totolay, palawadda i hardin adde ta mabbalin tu Paraiso i interu davvun, anna tangngalladda i aya-ayam.
2. (a) Kunnasi tam makasiguradu nga matuppal i gakkag na Dios para ta davvun? (b) Segun ta Biblia, sinni i mattolay tu mannanayun?
2 Para nikaw, matuppal kari noka i gakkag na Dios para ta totolay nga maddian ta paraiso nga davvun? “Nakagî ngana yatun,” nedeklara na Dios, “tuppalakku gapa.” (Isaias 46:9-11; 55:11) Wan, siguradu nga matuppal i gakkag na Dios! Kinagina tu “finormana i davvun tapenu paddianan, arianna pinaratu yatun nga awan tu sesserbina.” (Isaias 45:18) Sinni i kaya na Dios nga maddian ta davvun? Kunnasi kabayag nga mattolay ira? Tumabbag i Biblia: “I matunung ira ay irensiad-da i davvun, anna maddian ira taw tu mannanayun.”
3. Anni i miserable ira nga mesissimmu ta davvun, anna anni ira nga pakkiavu i palattuaganna?
3 Manawag nga ari paga natuppal yaw. Mattaki anna matay i totolay; marralaban anna mappipinnatay paga lagu ira. Egga ari tu makasta nga nesimmu. Ngem siguradu nga ari tu ginakkag na Dios nga kunnaw i pabbalinan na davvun! Anni panô nesimmu? Ngatta ari paga natuppal i gakkag na Dios? Awan tu libru na historia i makekagi nittam gafu ta namegafu ta langi i problema.
I NAGGAFUAN NA KONTRA
4, 5. (a) Sinni talaga i nakiuvovug kani Eva gukaban na serpiente? (b) Kunnasi nga mabbalin tu minakkoko i respetadu anna mapammakatalakkan nga tolay?
4 Kagian na ollu nga libru na Biblia i tadday nga kumokkontra nga limittuag ta hardin na Eden. Nagalan yaya tu “i serpiente” ngem neruma ta karuan nga ayam. Kagian gapa na ultimo nga libru nga yaya “i nagalan tu Diablo anna Satanas, i minannabag ta interu nga mapaddianan nga davvun.” Nagalan gapa yaya tu “i orihinal nga serpiente.” (Genesis 3:1; Nepakannammu 12:9, NW) Neyusa na makapangngua nga anghel, onu ari masingan nga espiritu nga pinaratu, i serpiente tapenu makiuvovug kani Eva, kagitta na malalaki nga tolay nga mamalawan tu ngaralna ta tammina nga asassana onu puppet. Siguradu nga egga yatun nga espiritu nga persona turi ta pinaratu na Dios i davvun para ta totolay.
5 Megafu ta perfekto i ngamin nga pinaratu na Dios, sinni gafu i namaratu taw nga “Satanas” nga “Diablo”? Manawag gafu nga pinabbalin na tadday nga makapangngua nga espiritu nga ana na Dios i baggina tu Diablo. Kunnasi nga posible yatun? Bueno, posible nga mabbalin tu minakkoko i respetadu anna mapammakatalakkan nga tolay. Kunnasi? Awayyana nga ipamavulun na tadday nga tolay tu mabbalin tu marake i pakkaraga ta futuna. Nu kanayun nga nonopanna i meyannung tatun, mas maduppangan i marake nga pakkaragana. Sonu egga oportunidad, awayyana nga ituppal i marake nga agganonona.
6. Kunnasi nga nabbalin tu Satanas nga Diablo i makapangngua nga espiritu nga ana na Dios?
6 Kunnatun i nesimmu kani Satanas nga Diablo. Naginnana i kinagi na Dios kani Adan anna Eva nga maggaka ira ana pannuadda i davvun tu gaka-gaka da. (Genesis 1:27, 28) Awayyana nga nanono ni Satanas, ‘anni kasta na nu sakan i dayarayawan na totolay ari tu i Dios!’ Yari tu marake i motibo nga nallattuag ta futuna. Panguriananna, sinentana si Eva gukaban na pangikagina sa tu kinaladdug meyannung ta Dios. (Bibbigammu i Genesis 3:1-5.) Yatun i gafuna nga nabbalin yaya tu “Diablo,” nga kebalinanna “Mamaraparake,” anna “Satanas” nga kebalinanna “Kumokkontra.”
7. (a) Natta natay da Adan anna Eva? (b) Ngatta mallakay anna matay i ngamin nga gaka ni Adan?
7 Gukaban na kinaladdug anna pangilloko, nasulsulan ni Satanas nga Diablo da Adan anna Eva nga ari mattuppal ta Dios. (Genesis 2:17; 3:6) Natay ira megafu tatun segun ta kinagi na Dios nga mesimmu nu ariadda magginna. (Genesis 3:17-19) Megafu ta nabbalin tu imperfekto si Adan turi ta nakaliwa yaya, narensia ngamin na gakana i liwa. (Bibbigammu i Roma 5:12.) Awayya tam igitta i situasion ta tadday nga orma nga meyusa ta pallutu tu tinapay. Nu egga kuppi na orma, anni pabbalinan na kada tinapay nga melutu ta orma? Egga lagapa kuppina. Ta kunnatun gapa, kada tolay egga narensiana nga “kuppi” na kina-imperfekto ni Adan. Yatun i gafuna nga mallakay anna matay i ngamin nga totolay.
8, 9. (a) Anni i hamun ni Satanas? (b) Ngatta ari insigida pinatay na Dios i rebelde ira?
8 Nangiyorollu tu rebelyon si Satanas turi ta sinulsulanna da Adan anna Eva nga ari magginna ta Dios. Kokkontranna i pammaguray ni Jehova. Kagitta na kakkagianna: ‘Marake nga mammaguray i Dios. Laddug yaya anna iyetuna i mapia ta sakupna ira. Ari nga kawagan na totolay i Dios. Mawayyada i maddesision nu anni i mapia anna marake para ta baggida. Mas makasta paga i pattuppaladda nu sakan i mammaguray nira.’ Kunnasi nga inarubang na Dios yatun nga makainsulto nga hamun? Egga i mangikagi nga pinatay ngana laman nakuan na Dios i narrebelde ira. Ngem matabbag na kari yatun i hamun ni Satanas? Mapakurug kari nga fustu i pammaguray na Dios?
9 Gafu ta perfekto i hustisia ni Jehova, arianna insigida pinatay i rebelde ira. Naddesision yaya tu mawag nga pappasan i tiempo tapenu interamente nga matabbag i hamun ni Satanas anna mapakurug nga laddug i Diablo. Yari tu nepamavulun na Dios nga pammagurayan na totolay i baggida ta nabinnay nga tiempo nga egga ta influwensia ni Satanas. Mepakanawag ta Kapitulo 11 nu ngatta kunnatun i kingngua ni Jehova anna nu ngatta nepamavulunna nga mappasa i nabinnay nga tiempo nige na nga solban yatun. Ngem makasta nga nonopattam: Rasonable kari nga kurugan da Adan anna Eva si Satanas, nga awan mabba vuluvuga tu mapia nga kingnguana para nira? Fustu kari nga kurugadda tu manattazzi anna minalladdug si Jehova, i nangiyawa ta ngamin nga egga nira? Anni kuammu nu sikaw i egga tari?
10. Kunnasim masuportan si Jehova tapenu matabbag i hamun ni Satanas?
10 Makasta nga nonopan yaw ira nga pakkiavu, gafu ta mepaarubang i kataggitadday nittam ta parehu nga isyu. Wan, egga tiansam nga suportan si Jehova tapenu matabbag i hamun ni Satanas. Alawatammu si Jehova bilang i Mammagurem tapenu makoffun ka nga mamakurug tu laddug si Satanas. (Salmo 73:28; bibbigammu i Proverbio 27:11.) Ngem makapadismaya gafu ta piga laman ta binillion nga totolay ta mundo i nagangngua tu kunnatun. Palattuaganna yaw nga importante nga pakkiavu, Talaga kari nga ituttuddu na Biblia nga si Satanas i mammaguray ta mundo?
SINNI I MAMMAGURAY TA MUNDO?
11, 12. (a) Kunnasi nga i tentasion kani Jesus pakuruganna nga si Satanas i mammaguray ta mundo? (b) Anni paga i mamakurug tu si Satanas i mammaguray ta mundo?
11 Ari vuluvuga nga pinaddudan ni Jesus tu si Satanas i mammaguray ta mundo. Gukaban na milagro, nepasingan ni Satanas kani Jesus “i pappatulan ta utun na davvun tuange ta ngamin nga makapabbaw nga egga nira.” Kabalinna nepromesa ni Satanas kani Jesus: “Iyawa ku nikaw ngamin danaw nu mappalittukag ka ta arubang ku anna daya-rayawam-mà.” (Mateo 4:8, 9; Lucas 4:5, 6) Nonopammu yaw. Mabbalin kari tu tentasion kani Jesus yatun nu ari tu si Satanas i mammaguray taw ira nga pappatulan? Ammu ni Jesus nga kukua ni Satanas ngamin yaw ira nga gobierno ta mundo. Kinontra nakuan yatun ni Jesus nu ari tu kurug nga si Satanas i egga ta likug na yatun ira nga gobierno.
12 Siempre, si Jehova i makapangngua-ta-ngamin nga Dios, i Namaratu ta makapabbaw nga uniberso. (Nepakannammu 4:11) Ngem awan vuluvuga tu kinagi na Biblia tu si Jehova nga Dios onu si Jesu-Cristo i mammaguray taw nga mundo. Kakuruganna, espesipiko nga kinagi ni Jesus tu si Satanas “i mammaguray toye ta mundo.” (Juan 12:31; 14:30; 16:11) Kagian paga na Biblia tu si Satanas nga Diablo i “dios noye na mundo.” (2 Corinto 4:3, 4) Meyannung taw nga kumokkontra, onu Satanas, netura na Cristiano nga apostol nga si Juan: “I mundo ay egga ta pammaguray na Demonio.”
NU KUNNASI NGA MALSA I MUNDO NI SATANAS
13. Ngatta kawagan i bagu nga mundo?
13 Ta kada mappasa nga dagun, mas mappeligro i mundo. Napannu i mundo tu maggegerra nga armada, darogas nga politiko, magappappe nga lider na relihion, anna minaddakarake nga kriminal. Imposible nga manguli paga i interu mundo. Ipakannammu na Biblia nga aranni ngana i tiempo nga alsan na Dios i marakay nga mundo sonu duttal i gerra na Armagedon. Matallianan yaw tu matunung nga mundo.
14. Sinni i pinili na Dios nga Mammaguray ta Pappatulanna? Kunnasi nga neprofesiya yaw?
14 Pinili na Dios nga Jehova si Jesu-Cristo bilang Patul ta Pappatulanna, onu gobierno ta langi. Nabinnay ngana nga neprofesiya na Biblia: “Neyana nittam i tadday nga abbing, neyawa nittam i tadday nga ana nga lalaki; mepaabaga sa i pammaguray. Magalan yaya tu . . . Prinsipe na Imammo. Awan tu pagaddetan na pallawa na pammagurena anna na imammo.” (Isaias 9:6, 7, footnote) Meyannung taw nga gobierno, netuddu ni Jesus nga ipakimallo na tagatuttulna: “Maparattal paray i Pammagurem. Makua i urem toye ta davvun ta kunne ta langi.” (Mateo 6:10) Kagitta na masingattam ta tumunug nga kapitulo, aranni ngana nga alsan na Pappatulan na Dios i ngamin nga gobierno ta mundo, anna yatun i manali ta ngamin nga gobierno. (Bibbigammu i Daniel 2:44.) Kabalinna, pabbalinan na Pappatulan na Dios tu paraiso i interu davvun.
ARANNI NGANA I BAGU NGA MUNDO!
15. Anni i “bagu nga davvun”?
15 Nepasiguradu na Biblia: “Ngem innaggat-tam i nitabba na Dios nga bagu nga langi anna bagu nga davvun nga pammagurayan na katunung.” (2 Pedro 3:13; Isaias 65:17) Nu mittan, nu mabibbig ta Biblia i uvovug nga “davvun,” kebalinanna i totolay nga maddian ta davvun. (Genesis 11:1) Yari tu i matunung nga “bagu nga davvun” ay vukkalan na totolay nga paboran na Dios.
16. Anni ira nga bendision i malawa danuri pinaboran na Dios, anna anni kuattam tapenu malawa yatun?
16 Nepromesa ni Jesus nga ta mappange nga bagu nga mundo, makalawa danuri pinaboran na Dios tu regalu nga “inango nga adde ta ngangangay onu mannanayun.” (Marcos 10:30) Bibbigammu ta Bibliam i Juan 3:16 anna 17:3, tapenu mammuammu i kinagi ni Jesus nga mawag nga kuattam tapenu makalawa tu inango nga mannanayun. Innattam ta Biblia i bendision ira nga malawa danuri kualipikado para ta makapabbaw nga regalu na Dios ta mappange nga Paraiso nga davvun.
17, 18. Kunnasi tam makasiguradu tu egga noka i imammo anna seguridad maski sitaw ta davvun?
17 Malsa noka i kinamarakay, gegerra, krimen, anna panattazzi. “I marakay ira ay mapawan . . . ngem i minappakalinno ay irensiad-da i davvun.” (Salmo 37:10, 11) Egga noka i imammo gafu ta ‘pagimmangan na Dios i gerra ira ta tanga-ravvunan.’ (Salmo 46:9; Isaias 2:4) Kabalinna, nepasiguradu na Biblia nga “mannanayun paray ta katolay na i katunungan; mannanayun paray i imammo adde ta kegga na vulan.”
18 Egga seguridad danuri maddayarayaw kani Jehova. Turi ta tiempo na Biblia, egga seguridad onu awan tu paganassingan na Israelita ira nu mattuppal ira ta Dios. (Levitico 25:18, 19) Anni kasta na gapa i mattolay ta Paraiso nga egga seguridad na!
19. Kunnasi tam makasiguradu nga abundansia noka i makan ta bagu nga mundo na Dios?
19 Awan noka tu pakkurang tu makang. “Aru paray i magatab onu maapit ta koman ira,” nekansion na salmista. “Matakkabban paray i kavukiran ta mula-mula.” (Salmo 72:16) Bendisionan noka na Dios nga Jehova i matunung na ira, anna mamalawan i davvun tu abundansia nga apit.
20. Kunnasi tam makasiguradu nga mabbalin tu paraiso i interu davvun?
20 Mabbalin noka tu paraiso i interu davvun. Mapataddaggan tu makakkasta nga babalay anna hardin i davvun nga zinaral na minattagaruli nga totolay. (Bibbigammu i Isaias 65:21-24; Nepakannammu 11:18) Ta pappasa na dagun, lumawa i parte na davvun nga nemorayan ngana adde ta i interu nga globo ay mabbaling tu makakkasta anna produktibo kagitta na hardin na Eden. Iyawa gapa na Dios i ngamin nga karagatan na kada gannug nga egga inangona.
21. Anni i mangipasingan nga egga noka i imammo ta nallatanan na totolay anna aya-ayam?
21 Egga noka imammo ta nallatanan na totolay anna aya-ayam. Mavvurulu noka nga kuman i simaron anna masippo nga aya-ayam. Maski i baddi nga abbing arianna noka ikassing i delikadu ira nga ayam.
22. Anni noka i mesimmu ta taki?
22 Mapawan noka i taki. Bilang Mammaguray na nelangitan nga Pappatulan na Dios, mas aru noka i uruan ni Jesus anne turi ta keggana ta davvun. (Mateo 9:35; Marcos 1:40-42; Juan 5:5-9) Yatun i gafuna nga “awan noka tu maski sinni nga mangikagi: ‘Mataki ngâ.’”
23. Ngatta makapagayayya ta futu i paginnolay?
23 Mapaginnolay noka i ideddukattam nga egga tiansada nga mattolay tu mannanayun. Mapaginnolay noka ngamin danuri nakkaturug ta patay nga egga ta memorya na Dios. Kakuruganna, kagian na Biblia tu “egga noka paginnolay na matunung anna ari matunung.”
24. Anni i makagim ta pattolay ta Paraiso nga davvun?
24 Anni mabba kasta na pattuppalan danuri maggigiammu meyannung ta Kadakallan nga Namaratu, si Jehova nga Dios, anna masserbi paga sa! I mappange nga Paraiso ta davvun i nepromesa ni Jesus ta kriminal nga kavuluna nga natay: “Makitappadiak-ka niakan ta Paraiso.” (Lucas 23:43) Megafu kani Jesu-Cristo, mabbalin tu posible ngamin yaw nga bendision, yari tu importante nga gigiammuattam i aru paga meyannung sa.


text:
Oman
Ti Oman (i/oʊˈmɑːn/ oh-MAAN; Arabiko: عمان ʻUmān), opisial a makunkuna a Sultanato ti Oman (Arabiko: سلطنة عُمان Salṭanat ʻUmān), ket maysa a pagilian iti abagatan-a-laud a paset ti Asia. iti abagatan-a-daya nga aplaya ti Peninsula ti Arabia. Kabeddengna ti United Arab Emirates iti amianan-a-laud, ti Saudi Arabia iti laud, ken ti Yemen iti abagatan a laud. Ti aplaya ti Oman ket buklen ti Baybay Arabiano iti abagatan ken daya, ken ti Golpo ti Oman iti amianan a daya.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Cabinet Ministers". Gobierno iti Oman. Naala idi 13 Oktubre 2010.
- ^ http://encarta.msn.com/encyclopedia_761561099_7/Oman.html#s28 Fourth line down from the top of the history section: "In 751 Ibadi Muslims, a moderate branch of the Kharijites, established an imamate in Oman. Despite interruptions, the Ibadi imamate survived until the mid-20th century.". Archived 1 Nobiembre 2009.
- ^ "2010 census - karugian a resulta". Sultanato ti Oman - Ministro ti Nailian nga Ekonomia. Naala idi Enero 7, 2012.
- ^ a b c d "Oman". Internasional a Pondo ti Panguartaan. Naala idi 21 Abril 2011.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- Oman
- Dagiti estado a kameng ti Liga ti Arabo
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Arabiko
- Peninsula Arabiano
- Dagiti Islamiko nga estado
- Dagiti estado a kameng ti Konsilo a Pagtitinnulongan para kadagiti Arabo nga Estado ti Golpo
- Dagiti pagilian ti Tengnga a Daya
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti pagilian ti Golpo Persiano
- Dagiti pagilian ti Akinlaud nga Asia
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 751
- Dagiti Sultanato
- Akinlaud nga Asia
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
NO. 5 2016 Nagbiag Kadi a Talaga ni Jesus?
NO. 5 2016 Pagpatulongam no Kasapulam ti Liwliwa?
Dagiti Saksi ni Jehova—Siasinokami?
Ginasut a nagduduma a puli ken pagsasao ti nagtaudanmi, ngem nagkaykaysakami ta agpapada ti panggepmi. Kangrunaan iti amin, kayatmi nga idaydayaw ni Jehova, ti Dios a dakdakamaten ti Biblia ken ti Namarsua iti amin a banag. Ikagkagumaanmi a tuladen ni Jesu-Kristo ken pagragsakanmi ti maawagan a Kristiano. Regular a mangbusbusbos ti tunggal maysa kadakami iti tiempo a tumulong kadagiti tattao a makasursuro maipapan iti Biblia ken iti Pagarian ti Dios. Maawagankami a Saksi ni Jehova ta ikaskasaba wenno isarsaritami ti maipapan ken ni Jehova a Dios ken ti Pagarianna.
Agsukimatka iti site-mi. Basaem ti Biblia online. Ammuem ti ad-adu pay maipapan kadakami ken kadagiti patpatienmi.


text:
Arhentina
Ti Arhentina i/ˌɑrdʒənˈtiːnə/, opisial nga Arhentino a Republika (Espaniol: República Argentina [reˈpuBlika aɾxenˈtina]), ket isu ti maikadua a kadakkelan a pagilian idiay Abagatan nga Amerika babaen ti kadakkel ti daga, kalpasan ti Brasil. Naibuklan a kasla pederasion dagiti 23 a probinsia ken maysa a naturayan a siudad, ti Buenos Aires. Isu daytoy ti maikawalo a kadakkelan a pagilian iti lubong babaen ti kadakkel ti daga ken ti kadakkelan kadagiti agsasao ti Espaniol a pagpagilian.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Encuesta Complementaria de Pueblos Indígenas 2004–2005". Nailian a Pagadalan ti Estadistika ken Senso iti Arhentina. (Espaniol)
- ^ Buenos Aires Herald. "Ti populasion ti Arhentina iti 40, 117,096, nga inbaga ti INDEC".
- ^ a b c d "Argentina — World Economic Outlook Database, Septiembre 2011". Imf.org. 2006-09-14. Naala idi 2012-01-07.
- ^ "GINI index (World Bank estimate)". World Bank. Naala idi 19 Pebrero 2015.
- ^ "Human Development Report 2014 – Summary" (PDF). New York, NY, USA: United Nations Development Programme. 2014. pp. 15, 16. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi 27 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Opisial a website (Espaniol)
- Arhentina
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti pederal a pagilian
- Dagiti dati a kolonia ti Espania
- G15 a pagpagilian
- G20 a pagpagilian
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti Mercosur
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Pagpagilian ti Abagatan nga Amerika
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti republika
- Dagiti pagilian ti Abagatan nga Amerika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Espaniol
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1816


text:
Danum
Ti danum ket maysa a kimiko a sustansia nga addaan iti kimiko a pagannurotan a H2O. Ti molekula ti danum ket aglaon ti maysa nga Oksíheno ken dua a Hidróheno kadagiti atomo a naikapet babaen dagiti kobalente a piansa. Ti danum ket likido iti ambiente a kasasaad, ngem kadawyan nga adda iti Daga iti natangken a kasasaad ti yelo ken alingasaw a kasasaad (alingasaw ti danum wenno alibungubong). Ti danum ket adda pay iti kasasaad a likido a kristal iti asideg kadagiti Hidropiliko a rabaw.[1][2] Babaen kadagiti nomenklatura a pananginagan kadagiti kimiko a kompuesto, ti dihidroheno monoksido ket isu ti sientipiko a nagan ti danum, ngem daytoy ket saan unay a maus-usar.[3]
Ti danum ket sakupenna ti 70.9% iti rabaw ti Daga,[4] ken daytoy ket nangruna kadagiti amin a naamammuan a porma iti biag.[5] Iti Daga, 96.5% ti danum ti planeta ket mabirukan kadagiti taaw, 1.7% iti danum iti sirok ti daga, 1.7% iti glasier ken dagiti gora ti yelo idiay Antartika ken Greenland, adda met bassit a pirgis dagiti sabsabali a bagbagi ti danum, ken 0.001% iti angin a kas ti sengngaw, dagiti ulep (naporma iti natangken ken dagiti partikulo ti danum a nasuspende iti angin), ken tudo.[6][7] Adda laeng 2.5% iti danum ti Daga ket di-naapgad, ken 98.8% iti danum ket yelo ken sirok ti daga a danum. Basbassit ngem 0.3% kadagiti amin a di-naapgad a danum ket addaan kadagiti karayan, danaw, ken ti tangatang, ken basbassit pay a bilang a di-naapgad a danum ti Daga (0.003%) ket adda kadagiti biolohiko a bagbagi ken napataud a produkto.[6]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Henniker, J. C. (1949). "Ti Kaadalem iti Sona a Rabaw iti Likido". Dagiti Panagrepaso iti Moderno a Pisiko. Dagiti Panagrepaso iti Moderno a Pisiko. 21 (2): 322–341. doi:10.1103/RevModPhys.21.322.
- ^ Pollack, Gerald. "Siensia ti Danum". Unibersidad ti Washington, Pollack a Laboratorio. Naala idi 2011-02-05.
Ti danum ket addaan ti tallo a paset – alingasaw, likido, ken natangken; ngem dagiti agdama a panagsukisok manipud kadagiti lobaratotiomi ket agipaltiing ti kaadda ti nakakaskasdaaw a dua a maikapat a paset a rumsua kadagiti interface.
- ^ Bramer, Scott. "Kimiko a Nomenklatura". Unibersidad ti Widener, Departamento iti Kimika. Naala idi 20 Septiembre 2011.
- ^ "CIA- The world fact book". Ahensia ti Sentro nga Intelihensia. Naala idi 2008-12-20.
- ^ "Nagkaykaysa a Pagpagilian". Un.org. 2005-03-22. Naala idi 2010-07-25.
- ^ a b Gleick, P.H., ed. (1993). Danum iti Didigra: Ti pagalagadan kadagiti Sangalubongan a Di-naapgad a Danum. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 13, Tabla 2.1 "Dagiti reserba ti danum iti daga".
- ^ Ti Sengngaw ti Danum iti Klima a Sistema, Naipangpangruna a Reporta, [AGU], Disiembre 1995 (naisilpo idi 4/2007). Nangruna a Danum UNEP.


text:
Che Guevara
Ni Dr. Ernesto Rafael Guevara de la Serna (Hunio 14, 1928 – Oktubre 9, 1967), kaaduan nga am-ammo a kas ni Che Guevara wenno el Che, ket maysa nga Arhentino a Marxista a rebolusionario ken Kubano a daulo ti guerila. Kameng ni Guevara iti Tignay a Maika-26 ti Hulio ni Fidel Castro a nangribbuot ken nangagaw iti poder iti Kuba idi 1965.
Kalpasan a nagpaay iti nadumaduma nga importante a takem iti gobierno ni Castro, pimmanaw ni Guevara iti Kuba idi 1965 tapno aronanna dagiti rebolusion iti sabali a pagpagilian, umuna iti Kongo-Kinshasa (ti agdama a Demokratiko a Republika iti Kongo) sa iti Bolivia, a nakatiliwan kenkuana ti maysa nga operasion militar nga impakat ti CIA. Mapapati a kayat idi ti CIA a biagen ni Guevara tapno mapalutpotda a nalaing, ngem kalpasan a matiliw iti gungugong ti Yuro, natay isuna iti ima ti Armada ti Bolivia iti La Higuera iti asideg ti Vallegrande idi Oktubre 9, 1967. Iti testimonia dagiti nadumaduma a tattao a nakipartisipar wenno saksi kadagiti pasamak kadagiti maudi nga or-oras ni Guevara, naammuan a pinapatay a dagus ti gobierno ti Bolivia ni Guevara tapno maliklikan ti maysa a pannakausigna iti publiko ken dagiti komplikasion a mabalin a mapagteng no maibalud isuna iti Bolivia.
Kalpasan ti ipapatay ni Guevara, nagbalin isuna a bannuar dagiti sosialista a rebolusionario a tignay iti Maikatlo a Lubong, kas maysa a teorista ken taktiko ti pannakigubat.
Dagiti sinurat ni Che Guevara[urnosen | urnosen ti taudan]
- Self-Portrait: Che Guevara, Ocean Press, 320pp, paperback, 2005
- The Diary of Che Guevara, Amereon Ltd,
- The Motorcycle Diaries: Notes on a Latin American Journey, Perennial Press, ISBN 0007182228.
- Back on the Road: A Journey to Central America (Harvill Panther S.), The Harvill Press, paperback, ISBN 0802139426.
- The African Dream: The Diaries of the Revolutionary War in the Congo, Grove Press, paperback.
- Bolivian Diary, Pimlico, paperback, ISBN 0712664572
- Guerrilla Warfare, Souvenir Press Ltd, paperback, ISBN 0285636804.
- Reminiscences of the Cuban Revolutionary War, Monthly Review Press, paperback, 1998
- Che Guevara Speaks, Pathfinder, paperback
- Che Guevara Talks to Young People, Pathfinder, paperback
- Che Guevara Reader: Writings on Guerrilla Warfare, Politics and History, Ocean Press, paperback
- Critical Notes on Political Economy, Ocean Press, paperback
- Our America and Theirs, Ocean Press (AU), paperback, ISBN 1876175818.
- Manifesto: Three Classic Essays on How to Change the World, Consortium, paperback
- Socialism and Man in Cuba: Also Fidel Castro on the Twentieth Anniversary of Guevara's Death, Monad, paperback
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Che Guevara iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig kenni Che Guevara iti Wikiquote (Ingles)
Sitsitio dagiti dokumentario[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti obra babaen ni Guevara, ladladawan ni Guevara, kdpy.
- Ti arkibo ti internet ni Che Guevara – aglaon kadagiti naisurat nga obra, ladladawan, ken dagiti bitla
- Ti Ipupusayni Che Guevara: Deklasipikado, manipud iti National Security Archive
- Ti Bolivia iti Aldaw nga Ipupusay ni Che Guevara, babaen ni Richard Gott with photos by Brain Moser (Naipablaak iti Le Monde diplomatique, Agosto 11, 2005)
- Che Guevara – Biograpia, ladladawan, ken dagiti teksto ni Che Guevara
- Ti 4 aminuto a panagsao ni Che iti UN idi Disiembre 11, 1964, iti pormat ti RealPlayer Pinduten tapno mangeg
- Ti nabiit a panagsao ni Che iti UN idi Disiembre 11, 1964 in pormat ti .wav Pinduten tapno mangeg


text:
Baybay Mediteraneo
Ti Baybay Mediteraneo ket maysa a baybay a naikapet idiay Taaw Atlantiko a napalikmutan babaen ti rehion ti Mediteraneo ket gangani a napalikmutan babaen ti daga: iti amianan babaen ti Europa ken Anatolia, iti abagatan babaen ti Amianan nga Aprika, ken iti daya babaen ti Lebante. Ti baybaya ket sagpaminsan a naipanpanunotan a kas paset ti Taaw, ngem daytoy ket kankanayon a nailaslasin a kas maysa kompleto a nailasin a bagi ti danum.
Ti nagan a Mediteraneo ket naala manipud ti Latin a mediterraneus, a kayatna a sawen ket "akin-uneg a daga" wenno "iti tengnga ti daga" (manipud ti medius, "tengnga" ken terra, "daga"). Daytoy ket sakupenna ti agarup a kalawa ti 2.5 a riwriw km² (965,000 sq mi), ngem ti pannakaikapetna ti Atlantiko (ti Ilet ti Gibraltar) ket 14 km (8.7 mi) laeng a kalawa. Iti oseanograpia, daytoy ket sagpaminsan a tinawtawagan ti Baybay Euraprikano Mediteraneo wenno ti Europeano a Baybay Mediteraneo tapno mailasin daytoy manipud kadagiti sabsabali a lugar ti baybay mediteraneo.[3][4]
Ti Baybay Mediteraneo ket addaani ti natimbeng a kaadalem ti 1,500 m (4,900 ft) ken ti kaadaleman a nairehistro a puntos ket 5,267 m (17,280 ft) iti Calypso Deep idiay Baybay Honiko.
Daytoy idi ket maysa a nangruna a dalan dagiti aglaklako ken agbanbaniaga kadagiti taga-ugma a nangipalubos ti panaglaklako ken pannakisinnukat ti kultura a nagbaetan dagiti mangirugrugi a tattao ti daytoy a rehion. Ti pakasaritaan ti rehion ti Mediteraneo ket naipangpangruna iti pannakaawat kadagiti nagtaudan ken panagrang-ay kadagiti moderno a kagimongan. "Para iti pagkatlo ti globo, ti Baybay Mediteraneo ket kapadpada a ti panagikaykaysa nga elemento ken sentro ti Pakasaritaan ti Lubong."[5]
Dagiti linaon
Nagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti termino a Mediteraneo ket manipud ti balikas a Latin ti mediterraneus, a kayatna saoen ket "iti tengnga ti Daga" wenno "nagbaetan ti dagdaga" (medius, "tengnga, nagbaetan" + terra, "daga, Daga (planeta)"): gaputa daytoy ket adda kadagidiay nagbaetana a kontinente ti Aprika, Asia ken Europa. Ti Griego a nagan ti Mesogeios (MeσόYeιoς), ket maipadpada manipud ti uέσo, "tengnga" + Yn, "daga, Daga (planeta)").[6]
Ti Baybay Mediteraneo ket naipakasaritaan nga adda dagiti nadumaduma a nagan. Kas pagarigan dagiti Romano ket tinawtawaganda ti Mare Nostrum (Latin, "Baybay tayo"), ken sagpaminsan a ti Mare Internum (Salustio, Burnay. 17).
Iti Biblia, daytoy ket nangruna nga ammo a kas ti הים הגדול (HaYam HaGadol), ti "Nalatak a Baybay", (Num. 34:6,7; Josh. 1:4, 9:1, 15:47; Ezek. 47:10,15,20), wenno simple laeng a "Ti Baybay" (1 Dagiti ARI 5:9; comp. 1 Macc. 14:34, 15:11); nupay kasta, daytoy ket tinawtawagan pay a kas ti "Lapdan a Baybay", gapu ti lokasionna idiay laud nga aplaya ti Nasantuan aDaga, ken isu a ti likudan ti tao a sumangsango ti daya, ket sagpaminsan a naipatpatarus a kas ti "Akinlaud a Baybay", (Deut. 11:24; Joel 2:20). Ti sabali pay a nagan idi ket ti "Baybay ti Philistines" (Exod. 23:31), manipud ti tattao nga agtataeng ti dakkel a paset nga aplayana idiay asideg dagiti Israelita.
Iti Moderno a Hebreo, tinawtawagan daytoy idi ti HaYam HaTikhon (הַיָּם הַתִּיכוֹן), "ti tengnga a baybay", ti literal a pannaka-ampon ti Aleman a kapadpada ti Mittelmeer. Iti Turko, daytoy ket ammo a kas ti Akdeniz,[7] "ti puraw a baybay". Iti moderno nga Arabiko, daytoy ket ammo a kas ti al-Baḥr al-Abyaḍ al-Mutawassiṭ (البحر الأبيض المتوسط), "ti Baybay Tenganga a Puraw", bayat nga iti Islamiko ken naduduog nga Arabiko a literatura, daytoy ket naibagbaga a kas ti Baḥr al-Rūm (بحر الروم), wenno "ti Romano/Baybay Bisantino."
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
ADda dagiti nadumaduma a taga-ugma a sibilisasion a mabirbirukan kadagiti lawlaw ti aplayana; isu ngarud a daytoy ket addaan iti nangruna nga impluensia kadagita a kultura. Daytoy ket nangited ti dalan para iti panaglaklako, kolonisasion ken gubat, ken nangited kadagiti taraon (babaen ti panagkalap ken dagiti nadumaduma pay a kita ti ik-ikan) para kadagiti nadumaduma a komunidad kadagiti napalabas a panawen.[8]
Ti pannakibinningay ti maipada a klima, heolohia ken sumrekan ti sapasap a baybay ket nangiturong kadagiti nadumaduma a pakasaritaan ken pannakaikapet ti kultura a nagbaetan dagiti taga-ugma ken moderno a kagimongan iti lawlaw ti Mediteraneo.
Ti dua a kangrunaa a sibilisasion ti Mediteraneo ti klasiko a kina-ugma ket dagiti siudad-estado ti Griego ken dagiti Penisia. Idi ni Augustus ket binangonna ti Romano nga Imperio, ti Baybay Mediteraneo ket narugian a tinawtawagan ti Mare Nostrum (literal ti:"Baybay tayo") babaen dagiti Romano.
Ni Darius I ti Persia, a nagparukma ti Taga-ugma nga Ehipto, ket nangipatakder ti kanal a nangisilpo ti Mediteraneo idiay Baybay Nalabbasit. Ti kanal ni Darius ket nalawa metten para iti dua trireme tapno mabalinda a makilinnabas no naigay-at dagiti kaadda, ken masapul ti uppat nga aldaw ti panaglasat daytoy.[9]
Ti akinlaud nga imperio ti Romano ket narebba idi agarup a AD 476. Ti daya ket temporario a nagturay a kas ti Bisantino nga Imperio a naporma manipud ti akindaya a gudua ti Romano nga Imperio. Ti sabali pay a bileg ket rumsuanto idiay daya: Ti Islam. Nga iti kalatakan agay-atna, ti Arabo nga Imperio ket nagtengtengngel ti 75% ti rehion ti Mediteraneo.
Nupay kasta ti Europa ket nagung-ungar, idi imad-adu ti pannakaporma kadagiti naurnong ken naisentro nga estado iti kinaudi ti Tengnga a Panpanawen kalpasan ti Renasimiento ti maika-12 a siglo.
Ti Otomano a bileg ket nagtultuloy a dimakkel, ken idi 1453, ti Bisantino nga Imperio ket naiddep kalpasan ti pannakatnag ti Konstantinopla. Ti idadakkel ti kalaing ti marina dagiti bileg ti Europa ket simmuppiat ti napardas a panagipadakkel ti Otomano iti rehion idi ti Gubat Lepanto ket nangipadas ti bileg ti Otomano a marina. Ti panakarang-ay ti panagibarko ket nangrugi a nabanagan ti Mediteraneo. Idi ket amin a panaglaklako manipud ti daya ket limmabas iti uneg ti rehion, ngem tattan ti panangilabas ti Aprika ket nangpalubos a maimportar dagiti rekado ken dagiti dadduma pay a tagilako babaen dagiti puerto ti Atlantiko ti akinlaud nga Europa.[10][11][12]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ http://www.unece.org/fileadmin/DAM/env/water/blanks/assessment/black.pdf
- ^ Pinet, Paul R. (2008). Kumbidar ti Oseanograpia. Jones & Barlett Learning. p. 220. ISBN 0-7637-5993-7.
- ^ "Microsoft Word - ext_abstr_East_sea_workshop_TLM.doc" (PDF). Naala idi 2010-04-23.
- ^ "Dagiti Agsuksukimat ket nangipadto ti panagpangato ti lessaad ti Baybay Mediteraneo - Damdamag - Panagsukimat – Europeano a Komision". Ec.europa.eu. 2009-03-19. Naala idi 2010-04-23.
- ^ Georg Wilhelm Friedrich Hegel Ti Pilosopia ti Pakasaritaan History, p. 87, Dover Publications Inc., 1956 ISBN 0-486-20112-0; 1st ed. 1899
- ^ a naikabil ueσόYaιoς iti Liddell & Scott
- ^ Ni Özhan Öztürk ket nangitunton a ti Daan a Turko ti ak ket kayatna pay a saoen ket "laud" ken ti Akdeniz ket kayatna saoen ket "Laud a Baybay", bayat a ti Karadeniz (Baybaya nangisit) ket kayatna saoen ket "Baybay Amianan". Ni Özhan Öztürk. Pontus: Antik Çağ’dan Günümüze Karadeniz’in Etnik ve Siyasi Tarihi Genesis Yayınları. Ankara, 2011 pp. 5-9
- ^ David Abulafia, Ti Nalatak a Baybay: Ti Pakasaritaan ti Tao iti Mediteraneo (Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan; 2011)
- ^ Rappoport, S. (Doktor ti Pilosopia, Basel). Pakasaritaan ti Ehipto (di napetsaan, nasap a maika-20 a siglo), Tomo 12, Paset B, Kapitulo V: "Dagiti Danum aDalan ti Ehipto", pampanid 248-257. Londres: Ti Kagimongan a Grolier.
- ^ C.I. Gable - Ti Konstantinopla ket Natnag manipud kadagiti Otomano a Tuko - Boglewood Timeline - 1998 - Naal aidi 3 Septiembre 2011.
- ^ "Pakasaritaan ti Otomano nga Imperio, ti Islamiko a Pagilian a Pagtaengan idi dagiti Hudio" - Separdi a Panagadadal ken Kultura - Naala idi 3 Septiembre 20111.
- ^ Robert Guisepi - Dagiti Otomano: Manipud kadagiti Mannakigubat ti Prontera Aginggana kadagiti Nagbangon ti Imperio - 1992 - History World International - Naala idi 3 Septiembre 2011.
Philip Mansel, Lebante: Kinangayed ken ken Didigra idiay Mediteraneo, Londres, John Murray, 11 Nobiembre 2010, natangken nga aklub, 480 pampanid, ISBN 978-0-7195-6707-0, New Haven, Unibersidad ti Yale a Pagmalditan, 24 Mayo 2011, natangken nga aklub, 470 pampanid, ISBN 978-0-300-17264-5
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Baybay Mediteraneo iti Wikimedia Commons


text:
Louis Pasteur
Ni Louis Pasteur ( /ˈluːi pæˈstɜr/, Pranses: [lwi pastœʁ]; Disiembre27, 1822 – Septiembre 28, 1895) ket maysa idi a Pranses a kimiko ken mikrobiolohista nga isu idi ket ti kangrunaa a nanagbangon ti medikal a mikrobiolohia. Isu ket nailaglagipan para kadagiti naisangsangayan a panakaduktal kadagiti kaso ken panagpawil kadagiti sakit. Dagit naduktalanna ket nagpabassit kadagiti ipupusay manipud ti puerperal a gurigor, ken nagpartuat kadagiti immuna a bakuna para iti balla ken anthrax. Dagiti eksperimentona ket nangsuporta ti [mikrobio a teoria ti sakit]]. Isu ket nadayeg a naam-ammuan iti sapasap a publiko para iti panaginbento ti maysa apamay-an a mangagas ti gatas ken bino tapno mapawilan dagitoy a gapuanan ti sakit, ti maysa a pamay-an a makunkuna a pasteurisasion. Isu ket naipanpanunotan a kas maysa kadagiti tallo a nangbangon ti mikrobiolohia, a kumaduanna ni Ferdinand Cohn ken ni Robert Koch.
Ni Pasteur ket nakaaramid paty kadagiti adu a panakaduktal iti pagobraan ti kimika, a naisangsangayan ti molekular a batayan para iti asimetria dagiti kristal. Isu ket naipunpon idiay sirok ti Instituto Pasteur idiay Paris idi maysa a napintas a panteon a naabbongan kadagiti ladawan dagiti nagun-odna iti Bisantino a mosaiko.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Asimov, Biograpiko nga Ensiklopedia ti Siensia ken Teknolohia ni Asimov Maikadu a nabaliwan nga edision
- ^ Campbell, D. M. (Enero 1915). "Ti Pasteur nga Instituto ti Paris". Amerikano a Warnakan ti Beterinario a Medisina. Chicago, Ill.: D. M. Campbell. 10 (1): 29–31. Naala idi Pebrero 8, 2010.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Debré, P.; E. Forster (1998). Louis Pasteur. Baltimore, Maryland: Unibersidad ti Johns Hopkins a Pagmalditan. ISBN 0-8018-5808-9.
- Duclaux, E.Inpatarus babaen ni Erwin F. Smith ken Florence Hedges (1920). Louis Pasteur: Ti Pakasaritaan ti Maysa nga Isip. Philadelphia, Pennsylvania: Kompani ati W. B. Saunders. ASIN B001RV90WA.
- Geison, Gerald L. (1995). Ti Pribado a Siensia ni Louis Pasteur. Princeton, New Jersey: Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan. ISBN 0-691-03442-7.
- Latour, Bruno (1988). Ti Pasteurisasion ti Pransia. Boston: Unibersidad ti Harvard a Pagmalditan. ISBN 0-674-65761-6.
- Martínez Báez, Manuel (1972). Vida de Pasteur (Biag ni Pasteur). Mehiko: Fondo de Cultura Económica. ISBN 968-16-5053-0.
- Williams, Roger L. (1957). Alingasaw a silaw ken Anniniwan: Ti Lubong ni Napoleon III, 1851-1870. NY: Kompania Macmillan. ISBN 0-8371-9821-6.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Louis Pasteur iti Wikimedia Commons
Dagiti obra a mainaig kenni Louis Pasteur iti Wikisource (Ingles)
Dagiti inadaw a sasao a mainaig kenni Louis Pasteur iti Wikiquote (Ingles)