text:
May 14, 2014
No Apay a Parugsuen ti Aroma ti Riknatayo?
No Apay a Parugsuen ti Aroma ti Riknatayo?
Ni Rudy Ram. Rumbaoa
NAGBALIN a pakaseknantayo ti auxillary sense of smell ken ti sexual messages nga ibaklay/idanon ti pheromones. Kasano ngay ti kangrunaan a pagawatan ti pagangot? Mariing wenno parugsuen kadi ti bangbanglo ken angot ti bagi ti seksualidadtayo? Makatulong kadi daytoy a mangted iti napintas a rikna para iti romansa?
Tapno adda sungbat ken ebidensia, pasiarentayo man ti multi-billion dollar nga industria ti bangbanglo. Kasta metten a kitaentayo ti sientipiko nga ebidensia no adda man. Daytoy maibasar no kasano nga awaten ti agong ti panagangot a konektado iti utek.
Makaparugso kadi ti Aroma?
Kadagiti lima a pagawatan, ti laeng pagawatan ti panagangot ti saan a dumalan iti cerebral cortex- ti makuna a "pannakonsensia" wenno "panunot" a parte ti utek. Ti agong awatenna ti angot a maidirekta iti limbi center, parte ti utek a mangtengngel iti sex drivetayo, emosion, ken sensual a memoria. No ti maangot ken parugsuen, riingen wenno gargariennatayo, kalbitenna ti emosion, wenno riribukenna ti memoria, ket ti konsensiatayo ket saannan a matengngel iti isungbatayo.
Kas pagarigan, no maipugso wenno maipuyot ti sandalwood, maysa a bangbanglo a kanayon a kasla naikawesen iti tao a ditayo paggugusto. Iti dayta met la a kanito, supringen ti pagayatantayo, ket maipalagip dayta a tao kadatayo. Ket ti memoria itugotna dayta nga emosion a kannayonna ti tao. Pagammuam mariknatayo ti panagpungtot, sutilen wenno singasingaen, wenno madiprestayo a ditayo ammo ti makagapu. Ket gapu iti dayta a pagteng, awatentayo ti di mailawlawag a ditayo ammo manipud iti dayta a tao. Dayta nga angot ket agnanayonen a konektado iti negatibo nga emosion iti limbic brain.
Ti Aromatherapy
-ibutaktakna ti bileg ti phyto [mula] chemicals ken ipakitana kadatayo no kasano ti panakaaramat ti aromatic oils ti mula iti nagduduma a wagas ken usarna.
-tapno parugsuen/pasiglaten wenno pabang-aren/palag-anenna ti bagi.
-tapno mariing/parugsuen/gargarienna ti naulimek nga emosion.
-tapno ital-ona ti rikna.
-tapno baliwan/pabaruenna ti estado ti panunot.
-tapno padur-asenna psychic ken espiritual a kaammuan.
-tapno partuatenna ti ania man nga aromatic ambiance nga intay tarigagayan.
Kas met la iti herbal, ti aroma ken aromatic plant oils ket mabalin a pasiglatenna ti seks iti dua a wagas: umuna, babaen iti direktiba a gargarienna ti bagi; ken maikadua, babaen iti panangitedna ti itatal-o ti emosion a kondusib iti panakinaig.
Dagiti esensial a lana ket masansan a maaramat kas inhalants, wenno mailaokda iti base oils [kas iti grapeseed wenno almond], ken pagmasahe iti kudil.
Dagitoy ti liklikan:
-saan nga iyasideg ti esensial a lana iti asideg dagiti mata.
-kanayon a gamporan ti lana sakbay nga ipakat iti bagi ta makairitar daytoy iti kudil.
-no agdadagsenka wenno addaan iti sensitibo a kudil wenno alergi, pagadalan a naimbag ti maipapan ti lana sakbay a padasen.
-gapu ta lunagenna ti latex, saan ngarud a maaramat daytoy iti kondom a pagpagalis. Makairitar pay ti esensial a lana iti mucous membranes.
Dagiti Erotika a Bangbanglo/Angot a Mangparugso/Mangpasiglat iti Bagi
Ti Ambergris, cinnamon bun ken dadduma a food aromas, jasmine, musk, neroli, patchouli, rose, sandalwood ken ylang-ylang ket natural nga erotika a bangbanglo wenno angot nga addaan iti pisikal [masansan a hormonal] nga epekto a mangpasiglat ti seks. Kaaduan kadagitoy ket adda kannayonna nga emosional a benepisio.
Ambergris
Aroma: sweet, mild, pleasant earthy.
Iti Asia, naaramat ti ambergris kas aprodisiak. Naawagan iti lung sien hiang, "dragon spittle perfume." Addaan daytoy iti naisangsangayan nga angot. Nangina ti bayad ti ambergris. Maaramat daytoy iti napino a bangbanglo tapno agbayag ken soften floral frangrances. Ti angot ti ambergris ket agtalinaed iti kudil iti sumagmamano nga aldaw uray pay ulit-uliten a buggoan ti danum. Ti maysa a katedted iti pahina ti libro, ti banglo daytoy ket agtalinaed iti kuarenta a tawen. Nabileg pay daytoy kas aprodisiak no ipauneg.
Magatang laeng ti ambergris iti synthetic form. Malako kas fragrant oil babaen dagiti manufaktoria ti aromatherapy products ken addaan iti ingridiente iti adu a wagas ti floral perfumes.
Cinnamon Bun
Aroma: warm, pleasant, sweet, spicy
Segun ken ni Dr. Alan R.Hirsch, maysa a neurologist ti Smell and Taste Treatment and Research Foundation of Chicago, ti dalan nga agturong iti puso ti lalaki ket babaen iti tian daytoy- via ti aroma a taraon. Kuna ni Hirsch iti panagsukisokna, ti aromas kas iti angon ti cinnamon buns ket sexual stimulating ken mausar kas aprodisiak.
Iti nasao a pagsubok no apay a magargari dagiti lallaki, rinukod ni Hirsch ti epekto ti nagduduma nga angot iti dara nga agayus nga agturong iti boto wenno mabagbagi ti lalaki. Naaramat ti nagduduma a bangbanglo kas iti musk, rose, lily of the valley, lavander ken baby powder, kasta metten dagiti nagduduma nga aromas kas iti kalluto a cinnamon buns, pumpkin pie, pizza, karne ken popcorn. Ti resulta? Awan kadagitoy nga angot ti nangibaba wenno nangikabassit ti panagayus ti dara nga agturong iti boto. Nagipakita iti positibo nga epekto ti amin nga angot a nasubok, ngem adda sumagmamano a makagargari nga angot no kumpara iti sabali. Bassit ti maited a panggargari ti cranberries ta agpatak a dua laeng a porsiento ti panagngato ti panagayus ti dara. Kas met iti aroma ti baby powder, parsley ken rosas- bassit ti iburayda a panggargari.
Dagiti karaman a nangato iti sensual scale ket ti pizza, doughnuts ken oranges. Dagiti tallo a kangatuan a kombinasion iti angot ket ti 1. pumpkin pie ken lavander 2. doughnuts ken licorice 3. pumpkin pie ken licorice. Nagipakita amin dagitoy iti panagngato ti panagayus ti dara iti boto.
-ti lavander ket kangrunaan a sexually stimulating scent para kadagiti lallaki nga addaan iti sexual partners a kanayon nga agusar iti bangbanglo.
-dagiti makarikna iti panakapnek iti seks ti kangrunaan a gargraien ti banglo ti strawberries.
-ti vanilla ti kangrunaan a sexual stimulating scent para kadagiti nataenganen a lallaki.
-ti kangrunaan a makaited iti kinaaktibo ti seks kadagiti lallaki ket masarakan iti grupo ti angot ti lavander, cola ken oriental spice.
Jasmine
Aroma: exotic, intoxicating, full, rich, heavy, sweet.
Iti nagkauna a panawen, nagbalin nga intoxicating ti jasmine ket dinayawda daytoy kas nabileg nga aprodisiak iti agpada a lallaki ken babbai. Nadagsen ti angot ti jasmine, sensual ken nganngani kualidad ti animal a kaarngi iti musk ti epekto ti kina-aprodisiakna. Ti jasmine, nabilbileg nga amang daytoy ngem iti reyna, ti rosas. Makuna a napino ti banglona, floral ken masculine- ti epektona iti agpada a pisikal ken emosion.
Makuna a patangkenen ti jasmine ti mabagbagi ti lalaki. Ti aromatherapy, maaramat nga agas ti kina-inutil, low libido ken prostate problems.
Suberbo ta pasiglatenna ti emosion. Stimulant ken antidepressant, napateg ta ital-ona ti emosion iti seks. Dadduma nga usarna: jasmine oil, mailaok a para iti massage oil, maipakat kas agas iti namaga wenno sensitibo a kudil, taramidong ken pabaruenna ti agrakayan a kudil. Maaramat pay a mailaok ken maisapsapo iti muging ti ulo a mangpukaw ti sakit ti ulo.
Musk
Aroma: musky, dark, masculine, animal-like.
Maawagan pay iti bangbanglo ti seks, uniberso nga aprodisiak. Naadaw ti naganna iti Sanskrit a balikas ti ukel-ukel, ken natural a tipo a bangbanglo a produkto dagiti lallaki. Saan a maymaysa a bangbanglo ngem ketdi, termino para iti musky-type odors a produkto ti male hormones. Maaramat pay ti musk iti mula a pagatrakar iti pollinators kas iti musk melon, musk hyacinths, musk orchids, musk pears, musk seeds, muscatels ken musk rose.
Addaan ti lana ti musk iti male pheromone alpha-androsterol, a manggargrai babaen ti VNO kasta metten iti babaen ti pagawatan ti pagangot.
Neroli
Aroma: Fresh, floral, spiciy, refreshing, sweet.
Maysa daytoy a bangbalo ti sabong ti orange. Naadaw ti naganna iti 17th century Italian Princess of Neroli, Anna Maria de la Tremoille, a nagyam-ammo ti nasao a bangbanglo kenkuana iti Pransia. Ti sensual aroma ti orange blossom ket addaan iti aprodisiak manipud pay iti ancient times. Maysa daytoy a paggugusto a bangbanglo ni Cleopatra.
Makapainana, makapabang-ar ket ital-ona ti espiritu ti Neroli. Ipababana ti anxiety a konektado iti sex, self-confidence ken mild euphoria.
Nangina ti Neroli ta masapul a pataudem ti tinotonelada nga orange blossom tapno maparuar ti neroli oil. Dadduma nga usarna: maaramat kas inhalant wenno bath oil tapno mairidepka, para relaks ken agas ti agsagsagaba ken dipresion. Mailaok iti base oil kas ti grapeseed sweet almond, pagmasahe iti kudil ken padur-asenna ti sirkulasion.
Patchouli
Aroma: Animal-like, musky, pungent, penetrating, persistent.
Naus-usaren ti pachouli kas aprodisiak iti naglabas a siglos. Paborito a ramen para ti love potion ken addaan iti nabileg nga angot. Ruk-atan ti pachouli ti inhibitions ken gutigotenna dagiti agayan-ayat a mangibaga ti kasapulanda ti seks. Apektaranna pay ti pituary gland tapno pasiglatenna ti produksion ti hormones. Sumamay daytoy no pagayatan ti agpada a lovers.
Ti banglo ti pachouli ket padur-asenna ti tawen/edad kas iti arak. Agabayag ti aroma iti kawes uray pay mamin-ano a malabaan daytoy. Dadduma nga usarna: Iti aromatherapy, maaramat kas inhalant a mangkalma ken antidepressant. Gubatenna ti kinalukmeg. Iti Asia, aramatenda daytoy a mangpapanaw kadagiti kulibangbang. Mailaok iti base oil, maipakat iti ruar a pagagas iti namaga, taramidong ken problema ti seborrhea, acne, ken dermatitis.
Rose
Aroma: sweet, floral, warm, intense, rich, evocative.
Nagbalin a napateg a sabong ti rose gapu iti itdenna a banglo. Addan ti rose kadagidi nagkauna a tiempo ken naaramat daytoy iti seremonia ti relihion ken magical ceremonies ken kas aprodisiak- nangruna kadagiti babbai. Nailasin daytoy kas herb of Venus, ti planeta nga agturay iti sexual organs ken sexual love. Maaramat ti sabong ti rosas para iti kallaysa.
Ited ti ayamuom ti rosas ti ayat, nadisenio a panggargari iti maysa nga agayat.
Iti agdama, agtultuloy ti rosas kas maysa kadagiti kangrunaan ken napateg a sabong. Ti rosas ket maysa nga aprodisiak iti adu a rason. Umuna, iladawanna ti kinasensualna. Maikadua, addaan iti evocative properties. Ibatina iti memoria iti kina-erotika. Ken ti rosas ket emotional aphrodisiac a mangital-o ti rikna a pagimbagan ken ragsak- gapu ta addaan iti phenyl ethanol, ken narkotiko. Ikabassitna ti anxiety a konektado iti seks ken makatulong a pagagas iti kina-inutil wenno marigatan ti lalaki a mangriing ti mabagbagina gapu iti rason nga emosion.
Dadduma nga usarna: lang-aben nga agas ti sakit ti ulo, dipresion, emotional shoch, wenno liday. Ti rose oil ket mailaok iti base oil a maipakat a pagagas iti eczema, taramidong, namaga ken congested pores.
Sandalwood
Aroma: musky, deep, woody, masculine, sweet, teancious.
Agang-angot daytoy kas alpha-androsterol, maysa a male pheromone nga adda iti ling-et ti lalaki. Tenglen ti sandalwood ti hormone ken epekto ti pituary gland.
Popular daytoy iti agpada a lallaki ken babbai. Agtrabaho ti banglona iti emosion ken iti bagi. Antidepressant ken partuatenna ti kaustoanna nga euphoria ken pagawatan ti pagimbagan. Pagagas iti inuntil.
Ylang-Ylnag
Aroma: extremely sweet, soft, floral, sensual.
Maysa nga aprodisiak gapu iti epektona iti emosion, nupay ti kina-aromana ket dina gargarien ti adrenal glands. Agtrabaho kas antidepressant. Pabang-arenna ti stress ken anxiety: mamagkalma ti emosion.
Ylang-ylang kayatna a sawen, "sabong dagiti sabong," gapu ti kayo ti sabong ket nasam-it, nadagsen ken sensual nga aroma. Dadduma nga usarna: lang-aben a pagagas iti insomnia wenno di panakaturog, ibabana ti presion ti dara, ibannayatna ti alisto a panaganges ken pulso ti puso. No sobra a konsentrasion iti ylang-ylang, pataudenna ti panagsarua wenno sakit ti ulo.*
Subscribe to: Post Comments (Atom)


c: text/html

text:
Ti Pugot iti Kayo a Bangar
UBING pay laeng ti kidem a rabii. Karugrugi pay laeng dagiti kuriat, riari ken andidit iti agkonsierto. Tumanaguob met ni Labang. Namintallon a binugtak ni Tinay nga asawa ni Siso ngem saan nga agsardeng nga agtaguob.
“Papanam kadi Siso, lakay? Isagsaganam met dayta lampam?”
“Innak man agsilaw idta igid ti baybay, baket. Napia la a sidaen no bigat ti madilamotan. No adda ti kawadwadanna, di adda ti inka isursor nga ilako.”
“Igid ti baybay, kunam?”
“Wen. Apay ngarud a dimmakkel dayta mulagatmo?”
“Dika mapmapaniti batog ti dakkel a bangar, lakay. Delikado sadiay. Isarsarakmo dayta karadkadmon!”
“Apay ket a delikadon nay? Ket no sadiay ti yan dagiti adu a pusit! lalona no kastoy a panagsasabong ti bangar, kaaduna pay ti kurita ken laki!”
“Adda kano pugot nga aggigian idiay!”
“ Pugot?Mamatika met! Napugot amin a mangngalap a! Adda ketdin napudaw a bumabatok met?”
“Dika mamati?”
“Natural! Minamauyong laeng dayta, ania?”
“’Su a no dimo kayat ti pabagbagaan.”
“Ammom, baket, adda ti suspetsak a parnuay laeng dayta.”
“Ania koma ti rason a parnuay, aber?”
“Ket tapno masolo ti nangparnuay dayta a saosao ti agsilaw ken agkalap sadiay batog ti bangar. Ta sadiay ngamin ti yan ti apon dagiti ikan, kurita, pusit ken laki!”
“Ket no nakita kano da Pari Andong ken Pari Mario idi rabii! Nagbato kano pay!”
“Ket daydiay agipadpadamag a ti naginpupugot, ania la ketdin. Binatona ida, ket kustonay met ti tarayen dagiay dua a kikiok, he-he!”
Saanen a naigawid ni Tinay ti asawana.
Awan pay ti maysa nga orasna ket dandanin napno ti alat ni Siso. Kunkunana iti bagina a nakatiamba. Dadakkel dagiti rugso ken malaga a nasilawanna. Panaenna dagitoy no saan a mabalin nga usaren ti takkabanna.
Nakaangot iti kasla nakadangdangro. Ngem dina inkaskaso. Ad-adda ketdi ti ragsakna nga agsilaw.
“Agawaam lalaki ta ibingayannakto.” Nabangag ti timek.
Tinaliaw ni Siso ti naggapuan ti timek. Limmabba ti ulona. Dimmakkel dagiti mulagatna. Timmakder dagiti dutdutna. Maysa a dakkel a parsua. Dutdutan. Adda ammalna tabako. Nagaatiddog ti kuko dagiti ramay dagiti saka ken imana. Kasla kadakkel ti putan ti kumpay dagiti matana a nakalablabbaga a kunam la no kuneho. Nakadangdangro.
“M-maysa a pugot?”
Naggarakgak ti datdatlag a parsua.
Ket simiagen ni Siso.
“No kunakto met ngamin kenka! Dikanto met ngamin mamatpati ita, ania nay?” Masemsem ni Tinay ta nalukag ti pannaturogna. Simmangpet ni Siso nga agpaypayegpeg ti butengna. Naiyawidna ketdi ti lampa ken ti nakalapanna ngem dina malagipen no dinno ti nakabatian ti takkaban ken ti panama.
“Apay met itan nga adda ti agparparang a di katatawan iti igid ti baybay?”
“Kuna ni Apong Ullang a no kastoy a panagsasabong ti bangar, ket agparang dagiti pugot. Kaay-ayoda ngamin dagiti pugot a pagapunan ti agsabsabong a bangar.”
“Kasta?”
“Wen. Ket kuna pay ni Apong Ullang a mangngagas ket kaay-ayo kano dagiti pugot ti angot ti sabong ti bangar.”
“Ket no nagbangsit!”
“Nabangsit met dagiti pugot, saan kadi? No nabangsit ti parsua, di kaay-ayona met ti bangsit!”
Iti sumaruno a rabii, maysa pay a kapurokan ni Siso ti saan met a mamati. Igawgawid met ni Lita ni Milio a lakayna. Ngem nagpilit latta ti ama dagiti tallo nga ubbing.
“Imbag la a balonen dayta anakmo a mapan agiskuela.”
“Ngem saan nga idiay yan ti bangar a! Nagdinamag la ngaruden ti kinaada ti agparparang sadiay!”
“Ket saanak met a mapan sadiay!”
Ngem nagulbod laeng daytoy iti asawana. Nagderetso ketdi a napan iti batog ti bangar. Ket sadiay, nagpiesta iti inna panagpana ken panagtakkab iti ikan, pusit ken kurita ken laki.
Ngem kabayatan iti ganasna nga agkalap, nagparang kenkuana ti pugot. Uray la agtigerger ti butengna a simmangpet iti balayda.
“Pagdaksanna ket ti bangad ken ulbod, ta maisarsarak ti karadkadna!” Indillaw ni Lita ken ni Milio.
Nagdinamag iti pannakasarak da Siso ken Milio ti pugot. Aminen ket mabuteng nga umasideg pay iti yan ti bangar. Uray iti tengnga ti aldaw ket likliklikanen dagiti pumurok ken dagiti amin a makaammo iti umasideg iti bangar.
“Nakatugaw iti tangrib iti igid, pari Siso! Adda pay ti ammalna a tabako.”
“Kasta met ti pannakakitak kenkuana, Pari Milio.”
“Mabutengakon nga agsilaw iti rabii. Amangan no ilemmesnak pay.”
“Uray siak. Iti laengen aldaw nga agkalapak.”
“Ania ngata iti nasayaat nga aramiden tapno mapapanaw daydiay a pugot, pari? Sayang, nakalamlames pay ngarud sadiay a lugar!”
“Ngarud a.”
“Ania ngata pari no kasaota ni Apong Ullang?”
“Nga?”
“Agdamagta a no kasano a patakiasen daydiay a pugot!”
Sinarak da Siso ken Milio ti baket a mangngagas.
“Pugot, kunayo?”
“Wen, apong.”
“Iti yan ti bangar?”
“Wen, apong. Nakalamlames pay ngarud sadiay.”
“Ania a bulan ita aya?”
“Lenned, apong.”
“Ti nagan ti bulan ti kayatko a sawen.”
“Nobiembre, apong. Agtapos pay ketdin a”
“Panawen ngarud ti panagsasabong ti bangar. Isu nga adda manen dagita a pugot.”
“Kasano a papanawen, apong?”
“No kayatyo la ketdi ken kabaelanyo, isurok kadakayo ti aramidenyo.”
Nagtinnaliaw dagiti agkumpari.
“No siak laeng a bukbukod, mabutengak!”
“Lalo kaniak a.”
“Di dakayo a dua a!”
Nagpinnerreng manen dagiti agkumpari.
“Rabii wenno aldaw, apong?”
“Agsapa. Iti eksakto a sumingising ni apo Init iti panangiwayatyo ti kontra pugot!”
Nariwet pay ngem nagsaraken dagiti agkumpari. Inturturedda ti napan iti igid ti baybay. Sumingising ti init idi immasidegda iti puon ti bangar. Eksakto a masilnagan ti raya ti init ti puon ti bangar idi inwayatda ti medios iti panangpapanaw iti pugot.
“Naimbag la ketdin, Pari Siso ta adda pay la ti iduldulinko a kuadrado a lansa.”
“Wen ngarud pari. Naimbag la unay a.”
“Tallo kano, pari. Ket patrayanggulo iti panangipalokta.”
“Ipalokmo ngaruden dagita, pari, ta irugik metten a pintaan iti iti krus ti puon. Puraw ti ipintak. Napalalo no agparangto pay laeng ti pugot!”
Nagtulagan dagiti dua nga agkumpari iti agkalap iti karabianna. Nangitugotda iti sagduduada nga alat a pagikabilan iti masilawanda. Adda pay ti supotda.
Naragsakan unay dagiti agkumpari ta adu ti nakalapanda. Napnapno dagiti pagikabilanda.
Saan metten a nagparang ti pugot.
Idi kinasao ni Siso ni apong Ullang no apay a saan nga nagparang kadakuada ti pugot, kuna ti baket a mangngagas: “Kabuteng ti pugot ti kuadrado a lansa. Ken ti puraw a krus. Saanyo kadi a mapaliw a dagiti duduogan a kayo ket makakitakayo iti naipalok a kuadrado a lansa?”
Nangtungtung-ed ni Siso.
“Daytoy ti rason no apay a makakitatayo iti kuadrado a lansa a naipalok kadagiti dadakkel a pinuon ti kayo. Nalabit nga adda ti naggigidian dita a pugot ket pinapanaw dagiti umili.”
Nakakitakayo kadi metten iti kayo a napalokan iti kuadrado a lansa? Saankayo itan a masdaaw kadayta . #
Saturday, March 27, 2010
Ti Pugot iti Kayo a Bangar
Thursday, March 18, 2010
Dagiti Sarsarita-parparaangan
Saan a nakaskasdaaw iti pannakangngeg kadagiti sarsarita-parparaangan. No sadino ti nagtaudan dagitoy, awan ti masinuo a direkta a nagramotanna. Awan ngarud ti establisado a sungbat. Daytay nalaka a matarusan dagiti palawag no apay nga adda ken timmaud. Ngem nalawlawag pay ngem iti nakamulagat nga agmatuon ti kinaadda dagitoy. Saan a masungbatan no sadino ti nagtaudanna ngem agsipud ta Ilokano dagitoy a sarsarita, pasetda ngarud kadagiti Ilokano piksion wenno paset dagiti nagtitinnawidan iti dila a sarsarita idi ugma wenno ti oral literature.
Nabaknang ni Ilokano kadagiti Oral Literature. Pagarigan laengen ti Bago Oral Literature nga inadakan dagiti agsuksukisok ken kaaduanna iti nagsaad kadagiti research papers ken journals kadagiti nadumaduma nga eskuelaan. Sumagmamano metten iti intay sinurat maipapan kadagitoy.
Ngem itoy a sinurat, isu man iti panagtaldiap kadagiti sarsarita-parparaangan. Saan siguro a naimaldit, ta ngamin nagtitinnawidan dagitoy a sarsarita babaen iti dila. Saanko nga ammo no apay nga adda dagitoy a sarsarita-parparaangan. Ngem maisarita dagitoy kadagiti ummong (okasion man wenno saan) a kas paset iti tungtongan. Kas paset ti topiko wenno isu a mismo ti topiko a pagsasaritaan. Kadagiti inuman, pasaray maawagan dagitoy iti sarsarita iti ubet ti baso, masansan a mangngeg kadayta a termino. Sarsarita laeng iti tungtongan ngem tunggal madakamat agserbida met a lasag ken dara ni Ilokano.
Ta ania ngamin aya ti rason a timmaud dagitoy a sarsarita-parparaangan? Saanko latta a masinuo, ngem adda dagiti sumagmamano a nadakamat a tuodan dagitoy wenno sumagmamano nga ispekulasion no apay nga adda dagitoy iti dila ni Ilokano. No apay a mailaok dagitoy a kas paset iti tungtungan. Wenno kas tungtongan wenno kas sungbat kadagiti limtuad a situasion. Nupay dagitoy ket paset ti tungtongan saan met a maawan iti kinapreseteda a kas paset iti panagsasarita.
Ti kapintasan iti amin isu iti panangadaw iti sumagmano kadagitoy ket padasen a taldiapan ti kinapategda a kas paset ti lasag ken dara ni Ilokano. Mangiparang iti sumagmamano a pagadawan iti intay panagadal tapno iti kasta ket maamiris dagiti tagipatgen (values) dagitoy ken kasanoda a mangipaay iti dur-asan ken imahinasion tapno nasidsidap pay ti panmagimutektek.
Rugiantayo man a tingitingingen daytoy maysa. Kas koma iti panawen a timmangken ti initna a napattopattoakan iti nangisit nga ulep ti tangatang. Kabarana la unay ket uraymo la iruar nga ipunas iti rupa ken tengngedmo ta paniom. Pug-awam ti barukongmo. Ipaid ti panio. Ngem biglaka a napasardeng iti ar-aramidem, napangangaka pay idi madlawmo nga agarbis metten. Atinnag dagiti dadakkel nga arbis. Agin-init-agar-arbis! No paliiwen ti aglawlaw, dagiti tao siempre, agpalpaliiw. Agidasdasig. Manglagip. Dumteng ti saritaan no apay nga agar-arbis-agin-init. No ania ti balido a rason? Adu nga ispekulasion. Agingga sumngat iti tungtongan ti sarsarita-parparaangan. A no kastoy nga agar-arbis ken agin-init ket adda ti agkallaysa nga ansisit. Simmapit iti saritaan dayta fairy tales. Ti kapaut a sakopen dayta nga arbis ken init isu met ti panawen ti kallaysa dagiti ansisit. Happy ending, siempre! Tumpuar dagiti isem. Pagweretenna dagiti panunot. Kadagiti ubbing rebulosionanna ti andar ken taray ti creative mind. Dumteng ti panaggutugot ken panangidasig ti kinapudno.
Apay a naikonektar dayta a fairy tales iti saritaan? Kas paset ti sarsarita-parparaangan. Kas mangbiag ti saritaan wenno tungtongan. Saanko a masinuo ti nangrugian kadayta sarsarita-parparaangan. Ngem masirok a no la ketdi agarbis ken agin-init, mairapit a rason wenno sungbat no apay a mapaspasamak dayta a phenomenon ket gapu iti kinaadda iti kallaysa ti ansisit.
(Gagangay a dagiti puraw nga ansisit ti pakaipaayan daytoy nga aplikasion. Dagiti ngamin puraw nga ansisit ket isuda dagiti saan nga agdangran kadagiti tao wenno banag a napateg iti tao. Dagiti ngamin nangisit nga ansisit ket isuda dagiti mangirurumen iti tao.)
Ngem sa met la mapasamak dayta a sarsarita-parparaangan no agin-init ken agar-arbis. Adda ti ispesiko a detalie ti panawenna. Saan a mapasamak no agin-init laeng. Saan a mapasamak no agar-arbis laeng. Masapul nga agar-arbis-agin-init.
Ta ania kadi ti signipikante a kaipapanan daytoy a sarsarita-parparaangan? Adda ti naisangsangayan a relasion ti nakaparsuaan iti tao. Ti nakaparsuaan ket paset iti inaldaw-aldaw a panagbiag ti tao. Ti nakaparsuaan a pagadawan ti tao kadagiti signipikante nga istoria. Saan laeng a makaited iti linglingay ken ray-aw, mangbiag ti tungtongan no dipay ket ad-adda pay nga ipateg ti nakaparsuaan. Iti daytoy a punto, ti panangipateg ti nakaparsuaan ket maimula iti panunot ti asinoman lalona dagiti ubbing. Wen met a, nasken nga ipateg ti tao ti nakaparsuaan tapno ti nakaparsuaan ipategna met ti tao ken ti aglawlawna.
Ti relasion ti tao ken Ina Naparsuaan ket umamnut ken addaan iti kaimudingan. Daytoy a kinapateg ti relasion ti tao ken Ina Nakaparsuaan ket nasken a masaluadan. Isu a no tunggal dumteng ti panawen nga agar-arbis ken agin-init, lumtuad dagitoy a sarsarita-parparaangan a kas pangpaamnut ti nasao a relasion. Lumtuadda a kas lasag ken dara ni Ilokano.
Ti maysa pay ket dagiti sarsarita-parparaangan dagiti aso. Kas mapaliiw, tunggal agsasarak wenno adda ti aguummong a dua wenno ad-adu nga aso iti kalsada wenno sadino ditan, no paliiwen a nalaing ida, adda latta daydiay panagiinnangotda ti ubet ti tunggal maysa. Kasla napateg unay dayta a kababalin kadakuada a pangidasiganda no ti damo a pannagkita wenno iti panagsarak manen ket kabusor wenno gayyem dayta a kinasinnarak, nairanrana a kinasinnarak wenno aksidental a panagsinnarak wenno bunga laeng iti nangubuay a tiansa ti panagsinnarak. Ngem apay nga ubet ti umuna nga angoten ti aso iti padana nga aso? Apay a mapasamak iti kastoy a pagug-ugali dagiti aso? Ti rason ket maibuksilan iti maysa a sarsarita-parparaangan.
Nga idi un-unana nga aldaw, naguummong dagiti aso. Aduda a nairana a nagsasarak. Pinnadamag iti panagbiag. Linnaingan ken pinnalastog iti kinaasino iti agdama. Pagammuan, adda ti naangotda a nabangsit. Makasael a bangsit. Maysamaysa ket dimlaw. Asino ti immuttot? Awan iti mayat a mangipudno. Agtultuloy ti pinnabasol. Agsipud ta awan iti mayat a mangipudno, nginnernger. Napasamak iti panagipangta. Maysamaysa nangipangta a masapul a mammoan no asino ti ulbod. No asino dayta nga ulbod, nasken a madusa.
Sipud idin, agingga ita, no adda ti dua wenno ad-adu nga aso nga agsasarak, paliiwen a nalaing ket agiinnangotda iti ubet, a kas panangtakuat no asino daydi naulbod. Ket agsipud ta dipay natakuatan no asino daydi naulbod, agtultuloy latta met dayta nga aramid dagiti aso nga angoten ti ubet ti padada nga aso.
Ta ania kadi ti signipikante a kaipapanna ti sarsarita-parparaangan? Iparangarangna a ti kinaulbod ket agnanayon nga aglak-am a pagatapan. Ti kinaulbod ket katukadna ti nalabusan a panagtalek. Apaman a nalabusan dayta a panagtalek, nalangto latta ti panagduadua.
Isu a napateg la unay ti kinapudno iti pada a parsua tapno saan a mauksob dayta a panagtalek. Dagitoy dagiti sumagmamano laeng a nakitatayo a signipikante dagitoy a sarsarita-parparaangan.
Sarsarita-parparaangan laeng dagitoy, ngem makapaisemda met! @
Tuesday, March 09, 2010
Panawen a naariangga
Napartak la unay ti taray ti panagbalbaliw ta iti apagbiit laeng a panagtulidtulid ti tawen, binaliwanna met a naminpitla ti agus ti panagbiag. Ti sigud a lumlumoten ken agrakrakaya a panawen simmurot iti napegges nga agus. Ti rupa ti panawen ket kunaen a dimmur-as a kas ipamatmat kadagiti naglupos a panagbiag. Iti panagpayagpag ti dur-as ken pannakaibbet ti nariingan nga ulimek, nairaman met a niruros ti napegges nga agus ti panagbalbaliw. Timpuar dagiti naarriangga ken saan a nakairuaman a pannakasinga. Simmurot a namalbaliw ken nagpayagpag. Awanen daydi inkaubingan ken nariingan nga ulimek. Daytoy ti panawen iti agdama, ti panawen a naariangga, ti panawen a sinallukoban ti speed of change.
Ti nakadidillaw ita a panawen, ket ti panagraira dagiti naariangga a tokar wenno panagpatokar a manglapped ti imas ti inana ken posible pay a ganas ti pumanerper nga urok wenno irut ti bekkel ti kawiwit iti awan ririna a salladay iti nalam-ek a parbangon wenno ti namoskiterioan a bagi a tumtumbogan ti ling-et iti nadagaang nga agpatnag. Nagrairan dagiti videoke kadagiti pagtaengan ken pinnapigsaan ket saanen a maikaskaso ti alimbasagen a rabii. Videoke nga idi damo ket masarakan laeng kadagiti balay-pagliwliwaan. Ita, addan kadagiti residensia. Iti ababa a pannao, simmurot iti panagbalbaliw ti panagbiag iti pannakasinga ti pannaturog iti rabii. Gapu kadagiti naarriangga a panagpatokar, nabanugbog a panagpatugtog, masansan a saanen a maragpat ti nairut a turog iti agpatnag. Masansan ti pannakasinga. Pagangayanna, ti sigud a nakaranting a panagririing iti parbangon wenno nasapa nga agsapa ket nairaman a namalbaliw. Masansan nga iseserek ti panaglaladut a bumangon gapu ta saan a nananam a pannakapnek a turog. Dita metten a sumrek ti nangudel nga aldaw. Masansan a makissayan ti kinaproduktibo gapu iti kinaadda ti awit a di maawatan a dagensen. Masansan ketdi nga agresulta iti panangsubbot ti napukaw babaen iti ridep a saan a naipakadaywan nga aramid. Pagangayanna, bimmassit ti naaramidan iti agmalem. Pasaray kamkamaten ti oras.
Apektaranna ti amin a nagbiag daytoy. Saan laeng nga iti aglawlaw wenno environment no di ket kangrunaanna ti salun-at ti tao. Isu daytoy ti aw-awaganda iti noise pollution. Saan laeng a ti salun-at ti maapektaran no dipay mairaman a madidigra ti tabas ti ugali wenno behavioural in nature. Dayta naarriangga a tokar iti agingga iti dis-oras ti rabii, wenno agingga iti parbangon wenno agpatpatnag ket madadael physiological ken psychological a salun-at. Ti masansan a pannakasinga ti turog iti rabii ket kangrunaan a taudan iti pannakadadael physiological ken psychological a salun-at. Pagangayanna, mariknan iti epektona iti pisikal a bagi. Tumpuaren dagiti saan a kinalikaguman a nasakit a kas ti stress ken hypertension. Sabali laeng ti tinnitus wenno panaglilipat ken ti depression. Taudan met ti adu a komplikasion dagiti nadakamat a sakit.
Dagitoy a saan a nasalun-at a marikrikna ket bunga ti napartak a panagbalbaliw. Bunga ti naariangga a panagbalbaliw. Bunga ti nalabes nga essem, ket saanen a maikaskaso ti ulimek ti sangakaarrubaan wenno sangkapurokan. Rimmimbawen ti para iti bukod laeng nga interes isu a nalipatan ti ikut a saguday ti sabali. Napintas ti dumngeg iti musika a saan a naariangga. Napintas ti musika no kumutukot iti kaunggan. Napintas ti musika no ipaayna ti linak ken talna. Napintas ti musika a saan a makasinga. Ngem nalaad a denggen ti makasinga a musika.
Isu a kadagiti addaan iti naariangga a videoke, saan kadi a maiparbeng la unay a lagipen ken ipangpangruna met ti saguday nga ulimek dagiti kaarruba?. Ti panangpanunot kadagiti sabali a saan laeng a ti bukod a bagi ket maikanatad. Ti panangpanunot ti pagimbagan ti amin imbes a ti kabukbukodan laeng. Utoben koma a saan laeng dakdakayo ti agindeg dayta a lugar. Adukayo. Ket ti panagparbeng ket aramid a maikanatad iti addaan naan-anay a nakemna.
Iti Section 5 ti Philippine Environment Code (wenno Presidental Decree 1152) mabasa a kastoy: “appropriate standards for community noise levels shall be established considering, among others, location, zoning and land use classification.” Ti Executive Order 192 idi 1987 ti nangited daytoy a bileg. Ti Section 8 of the Philippine Environment Code ti nangited iti mandato ti National Pollution Control Commission (nga itan EMB-DENR). Kadagiti saanen a makaibtur iti arriangga, kamangen laeng ti National Pollution Control Commssion, ket posible nga idatag ti kaso kriminal a panaglabsing ti Article 153 ti Revised Penal Code (public disorders). Kalaksidan itoy, posible pay iti panaglabsing ti ordinansa ti barangay wenno ti ili no addan naaramid a kastoy a linteg a mangisakit ti kinatalinaay ken kappia ti kaadduan nga umili. @
.
Monday, March 01, 2010
Ti Kontra Tsiks ni Ipag
MARIPARKO, a dagiti laengen tuktok dagiti nalalayog a kayo nga arosip iti lulonan ti Bantay Catayagan ti nakaipintaan ti mulagat ni apo Init. Madamdama pay agtabonen. Addaakon iti kabalbalayan a baklayko ti sangabag-oy a nagango a kinayok iti dayta a bantay a pakatannawagan ti kinangayed ti aglawlaw ken ti sangagasut a puro ti Alaminos.
“Lasi ka! Simmangpetka pay laeng! Dika pay la nagnaed iti balay ti kulasisim!” Ni ipag Reming a kasinsin ni Ada a baketko.
Immaddangak pay iti lima, nakaampirakon iti abulog ti kalapawda.
“Laklakayankan, ita pay ti pannakapanunotmo nga agaramid iti linoloko! Balasangen dagiti dua a putotmo!”
“Tagari!” imbikag ti lalaki.
“Alaemon dagiti badom ket pumanawkan!”
“Ania la ket ti kastoyen, aya? No sumangpetka, agungetda. No dika sumangpet agungetda latta! Ania la ti pangiluglugaranen iti bagi!”
“Pumanawkan! Uray dikan sumangsangpet!”
“Wen, panawankan, bungangera!”
Kanalbaag a kasla nakugtaran a palangka. Kanalbaag ti bulong ti ridaw.
Nagtignayak metten, amangan no adda pay makasiput kaniak nga agbuybuya ti live show dagiti agassawa. Ngem kaskasdi latta a nagsabatkami ken ni bilas Colas nga umul-ulog iti lima a pangal ti agdan a putek ti kalapawda a nagatep ti pan-aw, nagdiding iti pinaud ken nagdatar iti ginisla a kawayan. Naynay a mangngegko ti panagsubangda a dua ta agabay laeng ti kalapawmi.
Kimmidday ken kasla nakatumbok-sahod iti hueteng ni bilas idi agsabat dagiti matami.
Naa, maragsakan ti inda panagsina? Isemanna ti panangpapanaw ni ipag kenkuana? Sabagay, seksi ni Millete a Bisayana a kabbalayna. Serbidora daytoy iti Seaside Beer Garden idiay ili.
Uppat a pulon ni bilas. Nataer, naguapo, napustura iti lima kadapan ken walo a pulgada. Nalaing a sumao ken manglamiong. Armendo a talaga. Iti lima a tawenen a panagnaedko ditoy Bangayao, isu ti kaalibtakan amin, atiwenna dagiti babbaro iti purok no panagarman. Diak la maispeling, ta babbalasangen dagiti annakna, nga agtawen iti sangapulo ket siam ken sangapulo ket pito ngem agtsiks pay laeng.
NAKAULOGAKON iti lima a pangal ti agdan a putek ti kalapawmi iti igid ti baybay idi masaripatpatak ni ipag Reming. Siguro, agudong met, nakunak. Huebes ita. Lunes ken Huebes laeng ti panaguudong dagiti bumarangay iti Pangascasan, Baybay Norte ken Baybay Sur ta isu laeng ti kaadda ti lugan nga umaway ta aldaw ti tienda ti kastoy nga aldaw. Kastoy met la nga aldaw iti panagudongko ta innak ag-LBC kadagiti sinuratko a drama ti radio a mapan idiay MPBC Baguio a pagtartarabahoak a kas iskriprayter.
Kellaat a napasarimadengak. Apay a nakabado iti nangisit ni ipag Reming? Ngem awan ti sungbat ti insanapsapko a saludsod iti asul a langit.
“Aggiddantan, bayaw,” kinuna ni ipag a nakabitbit iti bay-on.
“Wen a, ipag. Ngem, ne, apay a nakamangisitka met? Ket no nagpudot?”
“Agpanesak, bayaw.”
“Agpanes? Asino ti panesam?” dandani natnag ti sangaenbelop a sinuratko.
“Ni Colas…”
Napaumelak a nangdengngeg ti ganikgik dagiti pipiit ken panal iti bakras ti bantay, ken dagiti arasaas dagiti babatting nga agburak a dalluyon kadagiti kabatuan iti babaen ti desdes a naibarikes iti agpamaruten a bantay.
“Innak ngarud yawatan iti misa para inton Domingo.”
“Ngem di pay met natay ni bilas Colas, ipag?” insintirko.
“Natayen. Imbilangkon a natay, isu nga ipanesak.”
Nalpas! Ipanesandan ti sibibiag, he-he, inkurimedko ti marabettak nga isemko iti kalapnokan a desdesdesenmi.
“Agingga a saan nga agbaliw daydiay a babaero, diak ikkaten toy panesko!”
“Dikay la mabainen dayta nga ar-aramidenyo, ipag? Panesanyo ti tao a sibibiag?”
“Pagbainak nay?” intingngaagna iti rupak. “Dinto pay nagbain ni Lady Godiva a silalabus a nagsakay iti kabalio iti panagprotestana! Anianto la ket kaniakon nga agpanes laeng iti panagprotestak iti babaero nga asawak?”
Wen met ketdi a, intalukatik ti mugingko. Isu a no tok, saylens.
“Agkatawa dagiti agkatawa. Saan a siak iti makatawaan no di ket daydiay a Colas Balasubas!”
Malabasanmin ti kalapaw da Nang Iling nga eksakto a rummuar iti inaladanda a nakabitbit iti bay-on. Siguro, agudong met ngata.
“Ne, mari Reming, nakapaneska met? Asino ti natay?” inamad ni Nang Iling kalpasan ti panangibagana nga agkukuyogkamin a tallo a mapan idta sentro a pagluganan.
“Saan a kabagian, mari.”
“Tarakenyo a pusa?” inyellek ti kuttongit a baket nga agtawen iti innem a pulo ngem naparagsit uray agtayag laeng iti lima kadapan ngata wenno nakurang pay. Agkumarida a dua ta inanak toy kuttongit ti inaudi da ipag.
Impalawagko.
“Pay naungkelen ‘ya?”
Din sa naawatan ti baket isu nga inulitko a gapu iti kinababaero ni bilas ti puon ti panagpanes ni ipag.
“O, saan kadi a nasayaat daytoy nga ar- aramidek, mari?”
“Madi a!” inggarikgik ni Nang Iling.
“Ahu! Uray sibibiag no maibilangen a natay, ipanesan no kayat!”
Nagrinnikkiar dagiti agkumari. Isu’t laikna, yu tits? kunak koma nga isagpaw iti saritaanda ngem nagteppelak.
Nagdinamag iti sibubukel a barangay ken kadagiti kabangibang a barangay ti panagpampanes ni ipag. Adu ti mangkatkatawa ken ipag, idinto ta adu met ti mangayon nga ad-adda a ni bilas ti makatkatawaan. Masemsem metten dagiti dua nga annakda.
Dua a lawas kalpasanna, nasarakak ni bilas a mangpakpapak iti hamburger ken spaghetti iti sango ti munisipio ti Alaminos. Imbagak ti ar-aramiden ni ipag, ngem di mamati. Siguro di pay nakadanon kenkuana ti damag.
“Imbilangnakan a natay iti ipapanawmo iti balayyo isu nga ipanesannakan.”
“Ti sinalbag a babain!” kinusilapanna ti kitkittabenna a hamburger. “Makaramanto la ket ngata keniak daydiay nga agat-alhambra ti sang-awna…!”
Mannigarilio ngamin ni ipag. Daytoy ti di kayat ni bilas? Ta nagkupasen ti pusaksakna isu nga agsapul iti mas seksi?
“Katkatawaandakayon dagiti tao iti daytoy a counter chicks nga ar-aramidenna. Amangan no tungpal biagen nga aramidenna daytoy. Isu nga agpanunotka koma, bilas,” patigmaanko.
DA MANUEL, Ago, Junior Kelit, Andong Tukadog, Iloy Batok ken Arsing Singkol dagiti kaduak nga agtugtugaw iti papag a kawayan iti sirok ti madre kakaw iti abagatan ti kalapawmi ita a bigat. Mangngalap amin dagitoy ngem dida dimmulong ta umatiberret ti sueste – ti napigsa nga angin nga agturong iti abagatan-a-laud, a katukad ti kasaur iti Ilocos Sur.
“Uliem man dagidiay nagango a niogmi, Andong uray ta nababa met,” ni ipag a dimi napuotan ti yaasidegna gapu iti imasmi nga agsaramsam iti darangidangan a papaya nga inkam isawsaw iti suka’t sili.
“Dagidiay adda iti batog ti kusinayo, baing?”
Baing wenno bae kunami a taga Pangasinan iti lola. Laking wenno laki met ni lolo.
“Wen, ta agpalualoak man.”
Nagkikinnitakami. Awan ti arimekmek.
“Inton malem no bigat. Umaykayto amin. Adu ti aramidek a kankanen.”
Simmuroten ni Andong ken ipag.
“Asino ngata ti ilualoanna?” kinuna ni Iloy.
“Pebrero aya idi natay daydi laking Iliong?” sinaludsod ni Ago, a ti tatang ni ipag ti kayatna a sawen.
Nasungbatan dayta a ngata-ngata iti kabigatanna. Daydi tatay Iliong nga agpayso ti malualoan ngem nairaman ni bilas Colas!
Siempre, mapilpilit ni baing Sianang a mangibaga iti nagan ni bilas iti kada kararag.
Ket idi aggibus ti kantada, bigla a nagkanta ni ipag: Ti kararua ni Colas/indengam, Apo/ Ti as-asugna a napalalo…
Awan ti nakatimek kadagiti babbaket ken lallakay. Ageellekkami metten iti nalimed iti likud.
AGPUPULOTANKAMI a lallaki iti tinadtad a bidawbidaw a naupran iti suka’t sili ito’y a malem a kassangpet ni Iloy a nagsigay.
“Yaay! Al-alia! Adda zombie, kakuada!” ni Manuel a kunam la no mabuteng ta pang-FAMAS ti artena. Idi taliawek ti likudak, nagmayat ti widawidan ni bilas Colas iti puraw a kadaratan a bibig ti matmaturog a Sual Bay.
“Kaarruba! Mangrikepkayo! Iliktadyo dagiti agdanyo! Adda sumungad a zombie!” pinagimbudo pay ni Manuel dagiti dakulapna iti inna panaglaaw.
“Hu, salbagka met, Manuel, ania ti sasawem aya?” inkusilap ni bilas Colas a nagtugaw iti napagabay a dua a wasnay a kawayan a tugawan ti papag.
Kunwari, simmalipengpeng kaniak ni Manuel iti butengna ket nagkakatawa dagiti kakaduami. Ad-addan ti paggaak ti ummong.
“Bayaw Edu, adda zombie. Nagungar a bangkay. Ayyapo, nakabutbuteng! Awwooo! Awwooo!” tinuladna pay ti taguob.
Ad-addan ti garakgak. Di nakateppel ni bilas Colas ket kellaat a dinarupna ni Manuel nga induron ket naiparusisi ni sutil.
“Agiduron ti zombie, kaarruba!” uray no sipaparusisi iti puraw a kadaratan, pinagimbudo pay laeng ni sutil dagiti dakulapna a nagpukkaw.
“Anak na lasi ka!” inlayat ni bilas ti kugtarna, ngem dina intuloy ket madamdama, nakipagkatkatawa metten.
Timmakder ni Manuel. Immasideg ken ni bilas a singlot a singlot.
“Nabanglo met. Agat-Jovan. Saan met nga agatpormalin?”
“Ne, ta pasubsubankan…” immusiig ni bilas.
Kinuddot ni sutil iti bakrang ni bilas. “Sibibiagka, insan?” inkiremkiremna.
“Natural!”
“Ow!”
“Lasika!”
“Ket no ipampanesannaka ni ipag Reming!”
“Agpadakayo a dagmel!” induronna ti apagapaman ti sutil. “Ti kuttongit met nga agat-alhambra ti sang-awna, di la ketdin agbain iti ar-aramidenna,” inngayemngem ni bilas.
“Ket sika, loko, dika agbain ti inka panagbabai? Babbalasangen dagiti dua a putotmo, agaramidka pay la iti linoloko!” imbales ni katugangak a lakay.
Di nakatimek ni bilas.
“SIGEN a, angkel. Bagbagaamon da tatang ken nanang,” impakaasi ni Marilyn, ti inaunaan kadagiti dua a babbalasang da bilas.
Uray pay ket ni baket, sangkaibagana a bagbagaak ni bilas bareng patiennak. Ngem kinunak nga agingga a saan a sitatallugod nga agbabawi ni bilas iti inna ar-aramiden, dinto dumteng ti pammagbaga kenkuana.
“Diay kano Paitan ti pagnanaedanna, angkel,” kinuna manen ti balasang ket tinangadna ti mangalastres nga init iti nganga ti tawa.
“Naglawa ti Paitan…” kinunak.
“Agpakuyogkan a ken Jerson, angkel.”
Kasla krismas tri ti pampasahero a Sarao. Agsisinnakloten dagiti babbai ken babbaket iti uneg, napnon dagiti lallaki iti kargadera iti tuktok, piton sa ti nagkalumbitin iti kutit, uppat iti hood ket iti tapalodo iti asideg ti drayber ti ayanko.
Mabalin met ketdi ti aglugan iti motor boat, ngem no kastoy a kadawel ti baybay, naslepkanton a sumagpet idiay ili, isu nga inanusakon ti aglugan iti dyip. Pito a kilometro ti kaadayo ti ili ditoy lugar a nakaikamangak. Nasken a makasaritak ni bilas. Ngem diak masigurado no ipangagnak.
Nabirokak ni bilas iti igid ti baybay, kaduana ti barkadana. Madama ti panagiinumda iti nasanger. Inkissiimko ti panagsaritami.
“Agpanunotka koma, bilas. Saan laeng a ti Pangascasan ti pagdinamagan ti panagpampanes ni ipag no di pay iti sibubukel nga ili. Impalualloannaka payen.
Dinomingo pay a yawatannaka iti misa idta simbaan.”
Mababain iti panangipudosko kenkuana idi perngek ta nagdumog.
“Bilas, no natayka man iti pangibilanganna kenka, nasken a, nga agungarka met babaen ti panangabaruanam.”
“Mabainak ngarud, bilas. Kayatko metten ti agawid ket namimpaten a napanak diay balay ngem pinakayabannak iti pagpampana iti ikan. Saan laeng a pana ti isagsaganana kaniak no di pay tarapang.”
Tarapang kunami tay kasla gayang ni Satanas.
Imbagak a kuyogek a dumatag. Immannugot met ta tinarayan kanon ni Bisayana kalpasan a naugotanen ti singkuenta mil a bangkoda.
Kabigatanna, nagturongkami iti balayda. Panaen koma ni ipag ni bilas ngem nagpatngaak.
“Reming, baket, nautobkon ti amin. Pangaasim ta pakawanennak koma. Saanakon nga agtsiks pay, pramis. Kros may hart,” pinagkinnawwet ni bilas dagiti tammudona.
“Diak mamati iti sasawen ti nagungar a bangkay!” bales ni ipag a nangpetpet iti tarapang.
“Ipag, pakawanemon. Napudno ti panagbabawi ni bilas.”
“Pudno dayta, baket. Nangabakka. Katkatawaandakon dagiti tao. Isu a pakawanennak koma metten a.”
Naglibbi sa nagmisuot ni ipag.
“No natay man ni bilas, ipag, ita, naipasngay met manipud iti basol. No pakawanem, maipasngay manen ti sabali pay a ragsak ken linnangen ti pamiliayo.” Kiniddayak ni bilas a lamiongenna ni ipag.
Napatit ti dakulap idi gandatenna ti umapros. Timmalikudakon. Adda nangegko a kalimbatog. Nagriaw ni ipag. Ngem in-inut a kimmapsut ti iriagna ket madamdama, naulimeken iti uneg ti balay.
Napaisemak. Inton bigat, sigurado, agwaksi ni ipag!#
(naipablaak a kas sinurat ni Eduardo B. Martinez, ti maysa kadagiti pen name-ko)
(Manipud iti Tawidnews)
Saturday, February 27, 2010
US-RP Balikatan: Tulong Panagdur-as ti Kaskenan
Kanunonganmi la unay ti pannakaipagna ti US-RP Balikatan civil-military operation kadagiti dua nga ili ti probinsia ti Ilocos Sur. Namnanaenmi mangidalan koma ti maysa a wagas iti panangitandudo ti panagdur-as. Lalo la unay kadagiti nasulinek a lugar, a kas kadagiti tallo a barangay iti ili Salcedo -- ti Marnay, ti Pias ken ti Baluarte ken kadagiti dua pay a barangay ti Sinait -- ti Teppeng ken Cadanglaan. Namnamaenmi a maited koma ti awan sawsawirna a pannakipulapol ken aggamulo tapno agtigay dagiti 250 a kameng ti Civil Military Operations United States Army Pacific(CMO-USAP) nga agpartisipar iti US-RP Balikatan operation wenno humanitarian assistance babaen ti panangbayabay kadakuada ti Armed Forces of the Philippines(AFP). Ipaay koma kadakuada dagiti awanan kondiones a pannakipartisipar wenno suporta tapno magun-odan ti kapkanekan a pannakailukat ti dur-asan dagiti nadakamat a luglugar. Daytoy a gagem ket tartarigagayan la ketdi ti kaaduan no dipay isuda amin nga umili kadagiti nasao a luglugar ken kadarappatna.
Ti RP-US Balikatan Operation ket kaipapananna iti panangtaliaw ken panangidiaya kadagiti serbisio kadagiti disso nga agkasapulan iti nasisita a tulong. Kas iti pannakaipatakder ti dua a classroom ken water system kadagiti barbarangay ti Teppeng ken ti Cadanglaan iti ili a Sinait tapno masulosionan ti agpangpangta a rigat a sangoen babaen ti mapasaran nga El Nino phenomenon. Iti interior nga ili ti Salcedo, maipatakder ti water system ken flood control barrier iti Barangay Pias. Dua a classroom ti maistimar iti sadiay Barangay Marnay. Sadiay Barangay Baluarte, ti pangipasdekanda ti health center tapno mangasistir ti pannakasaluad ti salun-at dagiti umili ken pagkamangan dagiti addaan an-annayen saan laeng a dagiti bumarangay no dipay ket dagiti kaparanget a luglugar. Makunami met a dakkel la ketdi a pakabang-aran dagiti umili dagiti nasao a luglugar daytoy.
Ti naannayas a pannakaipagna ti kastoy a humanitarian assistance ket maitutop la unay. Papigsaenna ti panggep a nairut a relasion ti United States ken ti pagilian. Agpada nga agnumar iti pagimbagan dagiti dua a nasion ken dagiti kaparangetda iti rehion. Isu a kunaenmi a rumbeng la unay nga ited met ti suporta itoy a ganuat.
Babaen kadagiti kakastoy a humanitarian operations dagiti dua nga armada, agtultuloy met iti panagsisinnukatda kadagiti kapanunotan ken istratehia para iti panagimbagan ti sapasap. Babaen iti panagiinnadal ti ammo iti bileg ti teknolohia ken taktika, ti pannakaipagna dagiti community development projects dakkel la ketdi ti magun-odan daytoy a military exercises. Nupay makuna a military exercises dagitoy, maibilang met a civilian in nature ta saanda met a makipartisipar iti aniaman a tignay a maibusor para iti seguridad ti pagilian. Agserbida laeng dagitoy nga exercises para iti ad-adu pay a wagas iti trening dagiti kameng ti armada ti dua a pagilian.
Namnamaenmi a maipakita laeng koma iti daytoy a balikatan exercises kadagiti umili ti makapnek a civilian-military operation a saan a nalaokan iti combat operation. Ti military trening koma a maragpat ket babaen iti advise and assist, kabayatan maar-aramid ti exercise. Mangidiayada laeng koma iti tulong ken panagdu-as wenno mangilukat ti ridaw para iti panagbalbaliw. Tapno aglupos met ti lugar nga inda tulongan. Babaen iti panagtinnulong, panagsisinnukat ti ammo ken kabaelan, ti panggep daytoy a ganuat ket magun-odan.
Tartarigagayanmi la unay a naballigi koma ti panggep ti ganuat. @
Tuesday, February 09, 2010
Pananglagip ken ni Carlos Bulosan
Ni Carlos Bulosan ti mabigbigbig a mannurat a Ilokano a nangiyikkis iti sangalubongan ti kasasaad dagiti immuna a nagdappat sadiay America babaen iti semi-autobiographical a sinuratna, “America Is in the Heart.” Iti aldaw ti Setiembre 11, maselebraran ti maika-53rd nga anibersario ti ipapatayna ken malagip kadagiti nagapuananna, lalona unay iti nakaiyanakanna nga ili, ti Binalonan, Pangasinan ken dagiti Ilokano a mangipatpateg kenkuana sadiay Seattle, Washington, USA a nakatayan ken nakaitabonanna. Dagiti sinuratna ket saan a magatadan. Inlamina iti pantok ti panagsuratan ti nagan ni Ilokano, ti Kailokoan, nangruna ti ili a timmaudanna.
Kinuna ni Efipanio San Juan, Jr idi 1999, “Of the million Filipinos who found themselves in the United States in the two decades before and after World War II, Carlos Bulosan, his entire life & works, represents the heroic struggles and sacrifices of the Filipino community as a colonized and an emergent national agency in world history.”
Dagiti sinuratna a “America Is in the Heart” (1946 ), “The Laughter of my Father” manipud iti librona idi 1944 ken naipablaakda iti The New Yorker ken iti Harper’s Bazaar, dagiti koleksion ti dandaniwna a, “Letter from Amerca” (1942), “Chorus from America” (1942), “The Voice Bataan” (1943); dagiti nobelana a “The Cry and the Dedication” a sinuratna idi 1950s ken naipablaak idi 1995 ken ti “The Sound of Falling Light” (1960). Kinomision ni Pres. Franklin Delano Roosevelt idi 1945 a mangsurat iti salaysay (essay) maipapan iti Federal Building ti San Francisco ket pinauloanna iti “Four Freedoms.” Amin dagitoy a sinuratna ket naisangsangayan ken saan a magatadan a putar ni Ilokano a mannurat. Dagitoy a sinuratna a sarita, dandaniw, drama (plays) ken salaysay ket naidulin iti pito a kahon, maysa a folder ken 17 a microfilm reels iti University of Washington Libraries in Seattle, Washington.
Naipatarus iti Iluko idi 1997 ti “America Is in the Heart” babaen iti paulo a “Adda iti Puso ti Amerika” babaen ken ni mabigbigbig a mannurat nga Iluko ken English ken Bucaneg Awardee Manuel Diaz ken impablaak ti Bannawag Magasin. Ni Diaz ket maysa met laeng a patneg nga Ilokanao manipud iti Brgy. Nagsaag, San Manuel, Pangasinan ken agdama a presidente ti Gunglo Dagiti Mannurat nga Ilokano (GUMIL) Pangasinan. Ti pannakaipatarus ti sinurat ni Bulosan ket nangipaay iti inspirasion a nasken nga ipateg dagiti gapuanan ken putar dagiti mannurat nga Ilokano.
Maysa a paset ti nobelana a “America Is in the Heart” ket mabasa a kastoy:"The old world is dying, but a new world is being born. It generates inspiration from the chaos that beats upon us all. The false grandeur and security, the unfulfilled promises and illusory power, the number of the dead and those about to die, will charge the forces of our courage and determination. The old world will die so that the new world will be born with less sacrifice and agony on the living ...”
Napintas ti makapasidduker a pangiladawanna ti nakaay-ay-ay a kasasaad nga immuna a nagdappat, ngem iti laksid dayta a kinarigat, adda pay laeng iti natibker a namnama ti panagbalbaliw ti amin a mangitunda iti arapaap. Pudno la unay daytoy a sinurat a napnoan iti pannakidangadang iti biag ken maawagan iti Literature of Hope and Growth. Iti laksid ti saan a nasayaat a kasasaad, saan a naawan dayta namnama ken panagdur-as dagiti immuna a nagdappat ditoy a deppaar. Ti kinapinget a mangtunton ti kaipananan ti ambision ken panangingato iti sasaaden iti biag ket makuna a ladawan iti kinapinget, kinagagaet ken kinaanus. Isu dayta ti pudno a ladawan ni Ilokano.
“We in America understand the many imperfections of democracy and the malignant disease corroding its very heart. We must be united in the effort to make an America in which our people can find happiness. It is a great wrong that anyone in America, whether he be brown or white, should be illiterate or hungry or miserable." Mabasa pay daytoy a paset ti sinurat.
Dayta a panagiladawan ti gumawgawa iti wayawaya manipud iti inhustisia, exploitation ken oppression. Iti laksid ti USA a lugar ken dadaulo ti demokrasia ken siwawaya a lubong, nakita pay laeng ni Bulosan, nariknana, nagpasaranna ti saan a kompleto a demokrasia. Nakitana ti sakit, nagpasaranna ken imbibiagna dayta a sakit ti gimong. Isu nga inawaganna ti asinoman para iti panagkaykaysa a pannakidangadang.
Daytoy a timek ket iladawanna nga agsapsapul ti kararua iti pannakaadda koma iti nawaya a panagtigtignay ken pannakapasarda iti gimong nga aglaplapusanan iti taraon, lupot, pagnaedan, edukasion ken biag a nawaya ken agbalin a creative a kas badang iti gimong ken humanidad.
Dagiti kakastoy a sinurat ti kasapulan ti gimong a mitsa ti ingpen a panagbalbaliw, namnama ken panagdur-as. Ket dayta a panggep ken ingpen, isu pay laeng ti dangadang iti agdama. Ti biag ket napnoan iti dangadang. Ti biag ket saan a bunga iti kinanam-ay no di ket napnoan iti regget a sumango ken pinget a mangbukkual dagita a bangen ti namnama ken idudur-as.
Ti historical nga experiensa dagiti immuna a nagdappat iti USA ket nagamayan iti kinaganggannaet, naiduma la unay iti lugar a nagtuboan ti kinaasinoda. Iti dayta a kasasaad, iliwenda ti nawaya a panagtignayda, ngem saan a mabalin ta saanda a kabukbukodan ti nakaipadpadanda a gimong. Isu a simmangoda iti ad-adu pay a pannakidangdang. Isu dayta ti nangbukel ken nangpapintek ti kinataoda.
“A truck came and carried some of the men but most of them walked with us on the highway. They were very serious. I glanced at Jose who was talking to three Filipinos ahead of me, and felt something powerful growing inside me. It was new heroism: a feeling of growing a huge life. I walked silently with the men, listening to their angry voices and to the magic of their marching feet…” Kastoy ti pangiladawanna ti padasna a kas obrero ti talon, iti panagburasan ti ubas, asparagus, ken dadduma pay a trabaho ken obra iti talon iti katay-akan ti California.
Literature of hope and growth, kunatayo, ta aniaman a marikriknana, aniaman a pannakidangadang, aniaman a pannubok ken pannakapaay ken saan a mapukaw a ladawan ti kinaaddda latta ti nanama ken panagdur-as. Mariknana dayta a bileg ti ingpen iti kinataona, nga imbilangna a naindaklan iti nagan ti nalawlawa a pannakidangadang iti biag. Ket kas iti talugading ti maysa a mannurat, managpaliiw iti mapaspasamak iti aglawlawna, kadagiti kapulapolna, ti kasasaad, ti biag ken panagbiag ken kangrunaan ti amin ti bagina—no ania ti marikriknana, no ania ti kapanunotanna a mangidur-as ken mangitan-ok dayta a kasasaadna.
Dagitoy a kapanunotan ket saan a laeg, no di ket produktibo a mangitag-ay ti kinaasino. Saan a lapped ti kasasaad no di ket isu pay ti nagbaddekan a mangtunton iti inar-arapaap.
Dayta ni Carlos Bulosan, dayta ni Ilokano, dayta ti puli a panuli ti dur-as ken namnama. Sipapannakkeltayo ta maibilangtayo ditoy a puli, nga iti agdama a panawen, addan isuna nga aggargaraw iti uppat a suli ti lubong, a makita isuna a dadaulo iti pinget ken namnama. Puli a maipagpannakkel. Puli a tinagiben ni Carlos Sampayan Bulosan.
Ni Bulosan ket naipasngay sadiay Binalonan, Pangasinan idi Nobiembre 24, 1913 kadagiti dadduma a sinurat ken masansansan kano a naisurat maipapan iti biagna ken kinaasinona ngem iti baptismal certificate a masarakan sadiay Binalonan ket nakasurat a naipasngay idi Nobiembre 2, 1911. ken natay idi Setiembre 13, 1956 sadiay Seattle, Washington, USA. Setiembre 11 ti indeklara ti konseho municipal a Carlos Bulosan Day iti ilina a Binalonan. Masarakan ti marker a kas pakalaglagipan kenkuana sadiay Brgy. Sto. Nino @
Friday, December 18, 2009
Ti Kaipapanan ti Paskua
“Paskua koma amin nga aldaw…” Ta iti paskua napno iti ayat, panagited iti ayat, (wenno panangidiaya iti naawat a parabur wenno sobra ti naawat a parabur). Kararagsakan nga aldaw, saan laeng a kadagiti ubbing no dipay ket iti sangalubongan iti sangsangkamaysa a pammati ti Kristanismo.
Ngem kasanon no awan koma iti paskua? Ania mapukaw kadatayo?
Ania aya ti pudno a kaipapanan ti paskua?
No masungbatan dayta naudi kadagiti tallo a saludsod nasungbatanen amin a panagduadua maipapan iti paskua.
Ta ania ngamin aya ti pudno a kaipapanan iti paskua?
Kadagiti ubbing ken kadagiti agtutubo ken sumagmamano ket nalabit a dida pay natiliw no ania ti pudno a kaipapanan ti paskua.
Agingga saan a silulukat ti pusom a kas ama wenno ina a pagdamagan ti ubing nga anak no ania ti kaipapanan ti paskua, saan a sumeksek iti panunot dayta.
Ngem no ti anakmo wenno ti apokom, ket damagenna kenka, nga “ania koma no awan iti paskua?” Ania ti maisungbatmo?
Iti nagkaysa a konsepto, no ilawlawag laeng dagiti addan nga abalbalyen iti dila ken muging ti anak wenno apo, saan met a sumagepsep kenkuana ti pudno a kaipapanan ti paskua.
Ta ania aya ti pudpudno a kaipapanan ti paskua?
1. Ipalagipna ti pannakaipasngay ti Mesias.
2. Akem ti nagannak.
3. Ti relasion ti anak iti nagannak.
4. Ti akem iti kaarrubam.
No pagkaykaysaen manen dagitoy nga uppat, isu met laeng iti nagkaykaysa ken pakabuklan ti 10 a Bilin: ayatem ti Dios, ayatem dagiti kaarrubam ken ayatem dagiti naganak kenka.
Ti pannakaipasngay ti Mesias. Ania ti kayatna a sawen iti pananglagip a tinawen ti pannakaipasngay ti Mesias? Panangpapigsa ti pammati. Ta ammon a lagipen ti Mesias. Ta nasken kadi a papigsaen ti pammati? Wen met a, ta daytoy ti pundasion ti wagas ti panagbiag. Ngem no ti pundasion ti biagmo ket naibasar laeng kadagiti regalo, ragragsak ken dadakkel a krsimas tri ken gilap dagiti nagduduma a maris ti bombilia wenno komersialismo, nalipatam met ti kaipapanan ti selselebraram iti kada paskua.
Nasken met a patibkeren ti pammati. Ta no saan a natibker ti pammati, kaiyarigam ti naipuruak a bukel iti igid ti kalsada, nga idi limmabas ti manok ket tinuktoknan. Agingga laengen idiay ti pagpatinggaan dayta a pammati.
Isu a ti paskua ket panangipalagip ti pannakaipasngay ti Mesias. Ket agtalinaed koma dayta a kinatibker iti agnanayon wenno agtalinaed koma pammatibker ti pammati.
Isu nga adda paskua tapno mapatibker ti pammati iti Mesias. Tapno maliklikan iti saan a “pannakatuktotok” ti manok wenno saan a pannakabalang.
2. Akem ti nagannak. No iladawan ti isip ti pakasaritaan ti “Natividad” agingga iti pannakaipasngay, sa manen ti panagubing ni Jesus agingga iti ipapatay ken yuulina sadi langit, mailadawan met ti akem ken responsibilidad da Jose ken Maria a naintaoan a nagannak ni Jesus.
Itoy a punto, dagiti met nagannak ti mapalagipan. Ti kinaadda ti dakkel a responsibilidadda kadagiti annakda. Kas ken ni Jose ken Maria, nasken a saluadanda ken taripatoenda ti anakda (Jesus) iti baet dagiti damsak ken kinapiman. Ni saanda man laeng a nagreklamo iti sinangoda a kinadamsak (natividad) ken kinapiman (pannakaipasngay iti kulluong).
Kadagiti nagannak, no maipasungalngal iti kinadamsak ken maigapu iti anak, maakem kadi dayta? No maipasungalngal ti nagannak iti kinapiman gapu iti anak, maakem kadi dayta? Isu daytoy ti palagip ti paskua kadagiti nagannak. Ti panagbalin a natibker a nagannak iti baet ti damsak ken kinapiman.
3. Ti relasion ti anak iti nagannak. Kasano nga iladawanmo ti relasion ni Jesus kadagiti naintaoan a nagannak kenkuana? Ti sungbatna isu ti pudpudno a kaipapanan ti paskua kadagiti annak. Isu dayta ti tagipatgen (values) ti paskua a para kadagiti annak no apay a selebrarantayo ti paskua. Mapalagipantayo ti responsibilidadtayo ken akemtayo kadagiti nagannak kadatayo. Kasano kadi iti pannakilangenmo kadagiti nagannak kenka?
Kasano aya iti pannakilangenmo kadagiti dadakkelmo? Isu daytoy ti palagip ti paskua kadagiti annak. Ti sungbat ket adda a mismo iti anak.
4. Ti akem iti kaarruba. Siasino dagiti kaarrubak? Amin a tao ket kaarrubam. Kabusormo man ken saan, kaarrubam latta.
Ayatem ti kaarrubam a kas iti panagayatmo iti bagim. Isu ngarud dayta ti pundasion ti panagsisinnukat ti regalo wenno panangited ti regalo ta idiaya ti ayat. Ken no inawatna dayta a regalo (ayat), kaipapananna iti pannaakaisaknap ti ayat.
Kadagiti ubbing? Apay a nasken nga ikkan iti regalo dagiti ubbing? Wenno apay a dumawat ti regalo dagiti ubbing? Lalo kadagiti ninong ken ninangda?
Ti panangited ti regalo kadaiti ubbing ket panangisuro no kasano iti agayat. Panangimula iti panunotda ti ayat. Panangisuro kadakuada no kasano iti agayat – babaen iti panangidiaya no ania iti adda kenka: Material a banag. Ispiritual nga ammo. Kinasirib.
Daydiay laengen panangited iti regalo wenno card, iti ubing, am-ammo wenno kabagian ket saan a daydiay card ti importante kadaydiay no di ket ti mensahena nga adda ti “mangipatpateg kenka”. Sadinoman a suli ti lubong ti yanna, iti baet ti minilmilia a taaw, iti baet ti adu a pakakumikoman, saannaka a nalipatan agsipud ta ay-ayatennaka.
Ala, wen, no awan koma ti paskua. Awan met ti panawen a panangipalagip ti panangpatibker iti pammati iti Dios, ayat ti nagannak iti anak, ayat ti anak kadagiti nagannak ken ayat kadagiti kaarruba…
Ngem adda ti paskua. Adda ngarud ti palagip…
NAIMBAG A PASKUAYO AMIN!##
Ti Kaipapanan t
“Paskua koma amin nga aldaw…” Ta iti paskua napno iti ayat, panagited iti ayat, (wenno panangidiaya iti naawat a parabur wenno sobra ti naawat a parabur). Kararagsakan nga aldaw, saan laeng a kadagiti ubbing no dipay ket iti sangalubongan iti sangsangkamaysa a pammati ti Kristanismo.
Ngem kasanon no awan koma iti paskua? Ania mapukaw kadatayo?
Ania aya ti pudno a kaipapanan ti paskua?
No masungbatan dayta naudi kadagiti tallo a saludsod nasungbatanen amin a panagduadua maipapan iti paskua.
Ta ania ngamin aya ti pudno a kaipapanan iti paskua?
Kadagiti ubbing ken kadagiti agtutubo ken sumagmamano ket nalabit a dida pay natiliw no ania ti pudno a kaipapanan ti paskua.
Agingga saan a silulukat ti pusom a kas ama wenno ina a pagdamagan ti ubing nga anak no ania ti kaipapanan ti paskua, saan a sumeksek iti panunot dayta.
Ngem no ti anakmo wenno ti apokom, ket damagenna kenka, nga “ania koma no awan iti paskua?” Ania ti maisungbatmo?
Iti nagkaysa a konsepto, no ilawlawag laeng dagiti addan nga abalbalyen iti dila ken muging ti anak wenno apo, saan met a sumagepsep kenkuana ti pudno a kaipapanan ti paskua.
Ta ania aya ti pudpudno a kaipapanan ti paskua?
1. Ipalagipna ti pannakaipasngay ti Mesias.
2. Akem ti nagannak.
3. Ti relasion ti anak iti nagannak.
4. Ti akem iti kaarrubam.
No pagkaykaysaen manen dagitoy nga uppat, isu met laeng iti nagkaykaysa ken pakabuklan ti 10 a Bilin: ayatem ti Dios, ayatem dagiti kaarrubam ken ayatem dagiti naganak kenka.
Ti pannakaipasngay ti Mesias. Ania ti kayatna a sawen iti pananglagip a tinawen ti pannakaipasngay ti Mesias? Panangpapigsa ti pammati. Ta ammon a lagipen ti Mesias. Ta nasken kadi a papigsaen ti pammati? Wen met a, ta daytoy ti pundasion ti wagas ti panagbiag. Ngem no ti pundasion ti biagmo ket naibasar laeng kadagiti regalo, ragragsak ken dadakkel a krsimas tri ken gilap dagiti nagduduma a maris ti bombilia wenno komersialismo, nalipatam met ti kaipapanan ti selselebraram iti kada paskua.
Nasken met a patibkeren ti pammati. Ta no saan a natibker ti pammati, kaiyarigam ti naipuruak a bukel iti igid ti kalsada, nga idi limmabas ti manok ket tinuktoknan. Agingga laengen idiay ti pagpatinggaan dayta a pammati.
Isu a ti paskua ket panangipalagip ti pannakaipasngay ti Mesias. Ket agtalinaed koma dayta a kinatibker iti agnanayon wenno agtalinaed koma pammatibker ti pammati.
Isu nga adda paskua tapno mapatibker ti pammati iti Mesias. Tapno maliklikan iti saan a “pannakatuktotok” ti manok wenno saan a pannakabalang.
2. Akem ti nagannak. No iladawan ti isip ti pakasaritaan ti “Natividad” agingga iti pannakaipasngay, sa manen ti panagubing ni Jesus agingga iti ipapatay ken yuulina sadi langit, mailadawan met ti akem ken responsibilidad da Jose ken Maria a naintaoan a nagannak ni Jesus.
Itoy a punto, dagiti met nagannak ti mapalagipan. Ti kinaadda ti dakkel a responsibilidadda kadagiti annakda. Kas ken ni Jose ken Maria, nasken a saluadanda ken taripatoenda ti anakda (Jesus) iti baet dagiti damsak ken kinapiman. Ni saanda man laeng a nagreklamo iti sinangoda a kinadamsak (natividad) ken kinapiman (pannakaipasngay iti kulluong).
Kadagiti nagannak, no maipasungalngal iti kinadamsak ken maigapu iti anak, maakem kadi dayta? No maipasungalngal ti nagannak iti kinapiman gapu iti anak, maakem kadi dayta? Isu daytoy ti palagip ti paskua kadagiti nagannak. Ti panagbalin a natibker a nagannak iti baet ti damsak ken kinapiman.
3. Ti relasion ti anak iti nagannak. Kasano nga iladawanmo ti relasion ni Jesus kadagiti naintaoan a nagannak kenkuana? Ti sungbatna isu ti pudpudno a kaipapanan ti paskua kadagiti annak. Isu dayta ti tagipatgen (values) ti paskua a para kadagiti annak no apay a selebrarantayo ti paskua. Mapalagipantayo ti responsibilidadtayo ken akemtayo kadagiti nagannak kadatayo. Kasano kadi iti pannakilangenmo kadagiti nagannak kenka?
Kasano aya iti pannakilangenmo kadagiti dadakkelmo? Isu daytoy ti palagip ti paskua kadagiti annak. Ti sungbat ket adda a mismo iti anak.
4. Ti akem iti kaarruba. Siasino dagiti kaarrubak? Amin a tao ket kaarrubam. Kabusormo man ken saan, kaarrubam latta.
Ayatem ti kaarrubam a kas iti panagayatmo iti bagim. Isu ngarud dayta ti pundasion ti panagsisinnukat ti regalo wenno panangited ti regalo ta idiaya ti ayat. Ken no inawatna dayta a regalo (ayat), kaipapananna iti pannaakaisaknap ti ayat.
Kadagiti ubbing? Apay a nasken nga ikkan iti regalo dagiti ubbing? Wenno apay a dumawat ti regalo dagiti ubbing? Lalo kadagiti ninong ken ninangda?
Ti panangited ti regalo kadaiti ubbing ket panangisuro no kasano iti agayat. Panangimula iti panunotda ti ayat. Panangisuro kadakuada no kasano iti agayat – babaen iti panangidiaya no ania iti adda kenka: Material a banag. Ispiritual nga ammo. Kinasirib.
Daydiay laengen panangited iti regalo wenno card, iti ubing, am-ammo wenno kabagian ket saan a daydiay card ti importante kadaydiay no di ket ti mensahena nga adda ti “mangipatpateg kenka”. Sadinoman a suli ti lubong ti yanna, iti baet ti minilmilia a taaw, iti baet ti adu a pakakumikoman, saannaka a nalipatan agsipud ta ay-ayatennaka.
Ala, wen, no awan koma ti paskua. Awan met ti panawen a panangipalagip ti panangpatibker iti pammati iti Dios, ayat ti nagannak iti anak, ayat ti anak kadagiti nagannak ken ayat kadagiti kaarruba…
Ngem adda ti paskua. Adda ngarud ti palagip…
NAIMBAG A PASKUAYO AMIN!##

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Saturday, September 14, 2013
Tangken Tabungaw
Tunggal lenguahe adda naidumduma a galad ken talugading a maiduma iti sabali. Adda kabukbukodan a garit tunggal maysa. Maysa nga inalat a pakabigbigan ti nagan. Kas iti ini-Iloko a pagsasao wenno sao kuna lattan—dagiti balikas wenno grupo dagiti balikas ti kabukbukodan a dila a saan a masarakan kadagiti dadduma. Nupay addaan dagiti dadduma iti katukad wenno kaarngi dagitoy a balikas, agpatingga laeng ditoy ta aginnaddayodan iti interpretasion wenno pakaitarusan.
Ania ngarud iti pangawag dagitoy a balikas?
Ini-Iloko dayta ti malagipko a pangawag daydi Mang Pelagio Alcantara kadaytoy a termino. Kasta ti malagipko, babaen iti atiddog a tungtongan ken balitaktakan iti GUMIL seminar and workshop a napasamak sadiay Provincial Capitol ti San Fernando, La Union idi Enero 1990. Napagsasaritaan dagiti ini-Iloko, a kas maysa a nakalista a pagtutongtongan (agenda) iti dayta a taripnong. Napintas ti tungtongan ken panagsisinnukat ti kapanunotan a nagtinnag no kasano nga ipatarus dagitoy ket awan met iti katukadna.
Uray ti mismo a gobernador idi, ni Gob. Justo Orros ket naayatan met a nakipartisipar iti tungtongan. Ni Nid Anima, a taga Abra ken ni Juan S. P. Hidalgo, Jr. iti nagpaay a sangaili. Nupay seminar daytoy a para laeng iti GUMIL La Union Chapter, immatendarkami met a naggapu iti Baguio, ta kasta iti naikari idi ni Mang Pel a no agpaseminarda ket umatendarkami latta tapno manayunan ti ammo iti panagsuratan. Uppatkami nga immatendar: Bagnos Cudiamat, Pedrito Sanidad, Art Castro ken toy numo.
Nabaknang ti sao nga Ilokano iti ini-Iloko a balikas a saan a masarakan iti sabali a lenguahe wenno dayalekto. No ipatarus iti sabali a lenguahe ket nalab-ay ti ramanna sika wenno makakurikor kadagiti lapayag a mangngeg.
Kas koma daytoy nga ini-Iloko a balikas, tangken tabungaw. Kasano koma nga ipatarus daytoy a balikas nga ini-Iloko iti Tagalog wenno iti English? Tangken ti tabungaw—natangken ti ukisna wenno akinruar a pasetna ngem nakaluklukneng met iti unegna. Tangken tabungaw, maiyaplikar kadagiti agintatangken, and the likes.
Adda met ketdi katukadna a balikas—asideg a katukadna a balikas ngem saan met nga isu ti maitutop nga Ilokanona.
Saan met a mabalin a kunaen a “pulis patola” iti Tagalog ta naiduma met ti pakaitarusanna. Nupay agpada dagita a balikas a kayatna a sawen nga agintatangken, agintutured, awan lategna wenno ania ditan a kaibatoganna a termino wenno tayutay.
Isu a makuna a naidumduma dagiti ini-Iloko a balikas.
Ti maysa pay nga ini-Iloko ket ti balikas a “saan a makalawlaw iti kelleb” ta no ipatarus daytoy iti English wenno iti Tagalog, aglalo no usaren ti word for word (w4w) a translation napukawen!
No usaren ti w4w translation, “can’t encircle the pot cover” saan a maitutop ta iti kayat a sawen dayta a “saan a makalawlaw iti killeb” ket twisted personality. No kasta met ti pakaitarusanna, napellasan no di man nakayasan a naminpitla ket napukaw ti metapora.
Isu a narigat no dadduma iti agipatarus kadagiti sinurat—kas koma iti sarita, aglalo no saan a mismo ti author ti agipatarus iti sinuratna.
Da Peter La. Julian ken Manuel Diaz ket dayta ti dakkel a parikutda iti panangipatarus kadagiti sarita nga Ilokano ta awan iti kaibatoganna a balikas dagiti ini-Iloko. Iti maysa a diskusionda sadiay Session Café (formerly Dainty’s Restaurant, ti nalatak unay a watering hole iti Baguio) iti katengngaan ti 2007 napagsasaritaan idi ti proyekto a panangipatarus kadagiti sarita nga Ilokano iti English. Ket nasaoda ti parikutda maipapan kadagiti iniiloko a balikas a maamakda a mangipatarus, maysa ditan ti saritak nga impangabakko iti Palanca Awards ta adu dagiti iniiloko a balikas nga inlagak.
Kangrunaan a pagparikutanda ti saritak nga impangabakko iti Palanca ta nagadu dagiti ini-Iloko a termino a narigat nga ipatarus ta agbaliwen no kua ti kayatna nga ibaga. Uray siak a mismo ket pinadasko nga impatarus iti Tagalog ken iti English ngem saan a makapnek.
Nupay kasta, iti Filipino, (national language) mapalubosan kano dagiti termino nga awan iti katukadna a balikas nga ilaok tapno lalo a bumaknang. Kasta ti balakad kaniak idi ni Prof. Leoncio Deriada, dati a dekano iti College of Humanities iti UP in the Visayas. Isu a no nagsuratak iti Filipino adun ti laokna nga ini-Iloko a balikas wenno Kankanaey wenno Nabaloi, depende ti tema ken agbibiag. Mabasa dagitoy lalona kadagiti dandaniwko ken dagiti saritak iti Filipino (mabasa dagiti dadduma iti kamalig.blogspot.com ken biligualpen.com). Uray dagiti dadduma a regional writers ket kastoy met ti aramidda, a kas iti Bicol, Waray, Kiniray-a, ken dadduma pay. Ti purpose wenno kangrunaan nga akem daytoy ket panangpabaknang ti national language—Filipino.
Usaren ngarud dagiti ini-Iloko a balikas iti Filipino wenno Tagalog a sinurat tapno saan a maiyaw-awan ti kabukbukodan a dila iti panagdur-as ti nailian a lenguahe. No ini-Iloko a termino, kastanan, ta di ket a dagiti negatibo a balikas iti maitiptipon iti Filipino a kas iti dugyot, bwakaw, ken dadduma pay a balikas…@
Posted by Ka Iddo at 6:04 PM
No comments:
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Nalaka unay ti premio? Uhu, ket awan pay met makukuarta ni Asseng. Napia la a pagraragsakan. Di ketdin?Tapno laeng mapraktis ti panagiparang kadagiti napatak a panagiladawan (imagery) wenno pangngarig (metaphor), dua a kangrunaan nga elemento iti panagdaniw, a mangtignay iti rikna (erotiko).
10/29/12
PREMIO ASSENG
1st PREMIO ASSENG
Salip iti Kurtistext (saan a Curtistext, kas immunan a naipakaammo; sori na, tao lang :p )
Gapu ta saan a nangabak dagiti mangngaggo iti salip iti dionatext malaksid iti panag-finalist ni Jobert M. Pacnis iti naminsan, piman, napanunotko ti agpasalip met tapno bareng mangabakda ditoyen. Ngem siempre, saan a pasigurado nga isuda ti mangabak. Ta adu met ti nalalaing ngem isuda a saan a mangngaggo— dagitay managtirem ngay.
Apay a 1st? Wen, a, ta addanto pay sumarsaruno a salip a mabalin a saanton a kurtistext.
Dagiti Pagannurotan;
1. Silulukat ti salip kadagiti amin nga Ilokano nga addaan selpon ta mai-text laeng ti pakisalip— isu ngarud a kurtistext. Naiwayat met daytoy a salip ta saan a makasurat ni Asseng iti kapkapnekanna a kurtis.
2. Agingga iti dua laeng ti mabalin nga isalip ti tunggal kumukurtis ta narigaten no ag-hang ‘toy nawapo a selpon ni Asseng. Mabalin nga ag-finalist ti dua a kurtis ti maysa a kumukurtis ta dina met pakabasolan ti kinasiglatna.
3. Daniw a kurtis ti pagsasalipan, wenno ti porma ti daniw a pinartuat ni Asseng. Erotika ti daniw ket buklen ti uppat a linia a dagiti silaba addaan iti bilang a 6, 9, 7, 2 kas panagsasaganadda. Makaammo ti kumukurtis no adda wenno awan rima ti kurtis. Eksampol;
Derosas a sabong
Rinabawan ti kulibangbang
Nagpallapallayogda—
Anian!
4. Mai-text dagiti kurtis iti (0918) 682 6330. Mapakuyogan iti nagan ken adres ti autor, masapul a maawat dagiti pakisalip iti di naladladaw ngem alas singko ti Biernes iti lawas ti salip. Tunggal lawas iti bulan ti Nobiembre, pilien ni Asseng nga agpaay a hurado (awan pagbayadna iti honorarium dagiti hurado) ti maysa a mangabak kas Kumukurtis iti Lawas nga umawat iti load a P50. Adda met uppat a konsolasion wenno finalist iti tunggal lawas nga umawat met iti 20 a load. Dagiti winner iti tunggal lawas (bale uppatda), aglalabanda nga isu ti pakapilian ti Kumukurtis iti Tawen (siempre, ita a tawen la daytoy a salip), nga umawat iti 200 a load tapno mabalin a yenrol iti unli nangruna no SmartBro (kennana, adda pay endorsement). No met taga-abroad ti mangabak, mangpili iti benepisiariona ditoy Filipinas (ammok pay no nangina ti mang-load kadagiti adda iti abrod).
Nalaka unay ti premio? Uhu, ket awan pay met makukuarta ni Asseng. Napia la a pagraragsakan. Di ketdin?Tapno laeng mapraktis ti panagiparang kadagiti napatak a panagiladawan (imagery) wenno pangngarig (metaphor), dua a kangrunaan nga elemento iti panagdaniw, a mangtignay iti rikna (erotiko).
Nalaka unay ti premio? Uhu, ket awan pay met makukuarta ni Asseng. Napia la a pagraragsakan. Di ketdin?Tapno laeng mapraktis ti panagiparang kadagiti napatak a panagiladawan (imagery) wenno pangngarig (metaphor), dua a kangrunaan nga elemento iti panagdaniw, a mangtignay iti rikna (erotiko).
5. Adda, siempre, sertipiko ti pammadayaw (soft copy) dagiti mapili a Kumukurtis iti Lawas ken Kumukurtis iti Tawen.
6. Ti mangserioso iti daytoy a salip, siempre, isu ti maaddaan iti gundaway a maawagan iti Kumukurtis iti Tawen.
7. Maiwayat ti salip kadagiti sumaganad a petsa ti Nobiembre: 5-9; 12-16; 19-23; 26-30. Awanen ti seremonia ti pammadayaw ta mai-load (ti premio a load) ken maye-mail ti sertipiko ti pammadayaw (soft copy).
8. No adda agdamdamag iti pagannurotan, ibagayo a katikenna ti pakarsoniasseng.blogspot.com. Tenkioberibig!
Impaskil ni Asseng idi 7:39 AM No comments: Links to this post
Maipanggep iti: ilocano poetry, kurtis, kurtis poetry form, kurtistext
10/19/12
Sika, Kamia iti Dakulapko
Sika ket kamia iti dakulapko iti agnanayon, kinunak kenka
Ngem perperrengek ti dalipato daytoy nalam-ek a sardam
A kas man nagtagilangaka dita kalpasan a nauram dagiti ladawan
Ti kinaubingta— naisangrat iti panagrupsa ti lagip nangruna
No kas iti kanser a mangkibkibkib iti lasag, suknorenna ti puso,
Ti utek ket diak mabalabala no kasano nga agepak ti linnaaw
A kaasping dagiti luam. Ngem apay met a no sutilen ti angin ti temtem,
Lemmesennak ti salemsem a nangdilpat kadagiti labus a dapan
A nagdaliasat, nangrukod iti nailet ngem nakalanglangto a lubongta?
Sinurotta ti lawag ti kabus kadagiti urit ti sampedro; imbatokta
Ti dudukot ti kalgaw iti ray-aw ti dan-aw; binilangta iti dakulap
Ti tunggal maysa ti kari ken namnama dagiti bunubon; impabulodta
Iti bambanti dagiti katkatawa a mangbugtak iti kinasulpeng
Dagiti billit-tuleng; binordaanta ti aglawlaw kadagiti arapaap;
Inkitikitta kadagiti kayo, bit-ang, tambak, law-ang ti patempategta.
Saanta a bannatiran wenno tukling nga agtawataw iti adayo
A kinelleng ta ditoy Gullasing, awan pagpatinggaan ti paraiso.
Patayabenta ti ullaw tapno ikannawagnan ti nalabon nga apit,
Saan ketdi a tapno a tannawaganna pay dagiti sabali a lubong.
Pabasolek kadi ti nakaparsuaan no inyaspingnata iti bulong ti algarrubo
A kalpasan ti ritual ti panagkeppet— dumuklos ti kasaor— maregreg
Tapno pabaknangenna ti daga? Wenno puon ti bagbag a dupirdupiren
Ti alinuno agingga a rumukma a gabat ket surotenna dagiti sabong
A paseten ti nakalawlawa a taaw? Agrusing ti bulong ngem iti sabali
A langto, iti sabali a sanga. Ket dagiti sabong, mabalin nga agminarda
Iti bullalayaw nga iti laengen mata a matagikua, iti apagdarikmat.
No kas itoy temtem laeng ti maysa nga aldaw, isagutko ti bakir,
Ukkonek dagiti garami wenno uray taep ken dagiti ruot, agparintuodak
Iti init iti uray sangkaballing a rissik tapno laeng agnanayon ti lawag.
Ngem saan… saan.
Kamiaka iti dakulapko, mabalin. Ngem nagramutka iti dakulap
A mangtaptapaya kaniak, kadata, iti amin. Ket diakon marukod
Ti maymaysa a turod nga ayanmo ta eternidad itan a nagbaetanta.
(Naipablaak iti Bannawag, Nobiembre 10, 2008 a bilang. Nabulod ti ladawan iti acoupleofartists.com.)
Impaskil ni Asseng idi 2:14 AM No comments: Links to this post
Maipanggep iti: ariel s. tabag, ilocano poetry
Ket Nagmodelo Met ni Tatang
Ket wen, nakapagmodelo metten ni tatangko, ni Tatang Artemio Tactac Tabag. Ket iti pay met pagmamahalna piman a Bannawag.
Wen, pagmamahal kunak ta manipud pay idi 1984, awanen ti labasna a gumatang ni tatangko iti Bannawag. Uray no awan makukuartami idi, adda latta Bannawag a gatangen ni nanang ta no awan, ma-outside de kulambo isuna, hehehe. Kas pangarigan, iti naminsan, gimmatang laeng ni nanang iti asukar (awanen ti kape ta mabalin met ti mangpakset iti bagas), bugguong, ken Bannawag. Kasta ti panangipateg ni tatang iti Bannawag.
Nalabit, maysa daytoy kadagiti motibasionko iti panagsuratko, ken eventually, ti panagarapaapko nga agbalin a kameng ti Bannawag. Pudno, ad-adu a porsiento ti para ken ni tatangko ti kaaddak iti tay-ak ti Literatura Ilokana, kas panagyamanko met kenkuana iti panagtubayna kaniak kas maysa a tao.
Siempre, dakkel a yamanko no ibagak a daytoy para ken ni tatang (ti panagsuratsuratko), ket isu met gayam ti kayatko nga aramiden iti daytoy a biag. Daytoy ngarud ti kunada a win-win situation para kadakami ken tatang-- agsursuratak para kenkuana nga isu met ti pagaayatko nga aramiden. Ket sapay koma met ta winner met ti Literatura Ilokana ken ti Bannawag iti daytoy panagsuratsuratko.
Kabayatanna, adtoy man ni Tatang Arting ken ti house-ad ti Bannawag a nagpaayanna a modelo. Naipablaak daytoy iti Oktubre 20, 2008 a bilang ti Bannawag:
Agur-urnongka iti Bannawag?
No, wen, kunam, agparetratoka iti abay dagiti pempenmo a BANNAWAG (a kas iti nailadawan) ket ipatulodmo dayta a retrato iti opisina ti BANNAWAG. Amangan no sika ketdi ti mapagasatan a mangyalat iti maysa kadagiti tallo a gunggona iti pasalip iti kinnaaduan iti urnong a BANNAWAG iti panangesponsor ti GUMIL Oahu, ti gunglo dagiti mannurat nga Ilokano iti Oahu, Hawaii, nga idauluan ni 2005 Leona Florentino Awardee Gladys Menor.
Dagiti pagalagadan?
Uray ania nga isyu, manipud idi 1934 a pannakairuar ti umuna a bilang ti magasin agingga iti kaudian a bilangna, ti mangbukel iti urnongmo. Uray pay nasursurok ngem maysa a kopia ti isyu ti magasin, okey latta, ta no dadduma, saan met a maymaysa a kopia ti gatangem no kua, di ngamin?
Mano met ngatan ti urnongmo? Bilangem man manipud iti umuna agingga iti kaudian. Ania nga isyu dayta immuna? Ania met ti kaudian nga isyu?
Ala,
isuratmo. Saan a masapul nga isuratmo amin nga isyu; di pay ket napalalon ti
bannogmo no kua.
No dimo latta ammo ti aramidem, ay, ket agpatulongkan, a, iti asino man a mannurat iti BANNAWAG dita lugaryo—ta saan met a kualipikado dagitoy a makisalip, agraman dagiti aglaklako itoy paboritom a magasin. Kinapudnona, mabalin pay dagitoy ti mangipatulod iti retrato dagiti gagayyemda nga agur-urnong met iti BANNAWAG.
Mano ti premio, kunam?
Ala,
ket addanto igatangmo iti ad-adu pay a BANNAWAG, a.
Umuna, P3,000.00; Maika-2, P2,000.00; ken Maika-3, P1,000.00.
Hm, amangan no nayonanto pay dagiti kameng ti GUMIL Oahu dagiti premio wenno bilang dagiti mangabak, madika pay? Apay, kapuy?
Ipatulod ti ladawan, sa iti maysa a papel, isuratmo dagitoy: naganmo a makisalip, kompleto nga adresmo, pagsapulan wenno panggedan, numero ti selpon a mabalin a pangkontakan kenka no mangabakka, no mano a kopia ti urnongmo a Bannawag, ti umuna a bilang ken kaudian a bilang ti urnongmo, ken no adda kakaduam iti retrato, inaganam met ida, a.
Ipatulodmo amin dagitoy iti: BANNAWAG, Manila Bulletin Publishing Corp., Muralla cor. Recoletos Sts., Intramuros, 1002 Manila. Wenno iti e-mail: bannawag.mb@gmail.com (no naka-jpeg format wenno naka-msword ti ipatulodmo).
Nasken a maawat ti BANNAWAG ti pakisalipmo iti di naladladaw ngem iti Oktubre 22, 2008.
Kasano a maammuak a nangabakak, kunam?
Maipablaakto iti BANNAWAG ti ladawan dagiti nangabak (ken uray pay ti ladawan dagiti sumarsaruno a kaaduan iti urnong) iti Nobiembre 3, 2008 a maika-74 nga Anibersario a Bilang ti magasin.
Kasano met a maalam ti premiom?
Addanto mannurat iti BANNAWAG a personal a mangyawat kenka iti premiom, interbiuennakanto pay tapno maipablaak iti BANNAWAG ti pakasaritaan ti biagmo (ti pakainaigan ti BANNAWAG iti biagmo, kunatay koma).
Ay, wen, gayam, saan a kualipikado a makisalip daytoy nailadawan. Isu ni Artemio “Arting” T. Tabag, mannalon a taga-Villa, Sta. Teresita, Cagayan. Nupay inkakaubingan ni Manong Arting ti nagbasbasa iti BANNAWAG, nangrugi laeng a nagurnong idi 1984.
Lima
pay lat’ tawen idi ti putotna nga agnagan iti Ariel. Daytoy met nga Ariel,
kunana a dagiti met BANNAWAG nga urnong ni tatangna ti nagsursuruanna a nagbasa
ken namagbalin kenkuana a managayat nga agbasabasa iti uray ania, libro man
wenno magasin. Nagturpos ni Ariel a Cum Laude iti AB Philosophy iti Our Lady of
the Angels Franciscan Seminary, Q.C., ket isu ita ti Poetry ken Entertainment
Editor ti BANNAWAG.
--Editor
Impaskil ni Asseng idi 1:03 AM 1 comment: Links to this post
Maipanggep iti: ariel s. tabag, Artemio Tactac Tabag, bannawag, ilokano, Writing
10/13/12
The Ilokano Youth Book Project
CONCEPT AND GUIDELINES
With Samtoy Books as publisher, the project will meet the following objectives:
a) Amplify the voice of the Ilocano youth.
b) Celebrate the joy in writing.
1. Writers must be Ilokanos 25 years old and below (at the time of publication, February 2, 2013), residing in Ilocos Norte. So long as their permanent address is in Ilocos Norte, those working or studying outside the province may also contribute. Ilocos Norte natives who have lived overseas for not more than five years may also contribute.
2. The personal essays will revolve on the life and times of the Ilokano youth. All topics are welcome, so long as they reflect: 1) the Ilocano and 2) the youth in our time. The essays do not have to explicitly tackle Ilocano culture and lifestyle. Ilokanoness and youthfulness must be reflected without doing hard sell.
3. Length of contributions must be between 800 and 1500 words.
4. Essays may be in English, Filipino, or Ilokano. Ideally, 70% of the essays in the collection will be in English, 20% in Filipino, and 10% in Ilokano. Depending on the submissions, the ratio may still be changed.
5. The submissions, which must be original works of the writers, must not have been previously published. Essays which have appeared in campus papers may be accepted, but must be re-crafted, if necessary, to meet the requirements of the book.
6. A writer may contribute a maximum of three essays for consideration, but only one essay per writer may be included in the collection.
7. A total of thirty essays will be included in the project. Essays will be selected based on content, relevance to the project’s theme / concept, originality and craftsmanship, and human interest.
8. All submissions must be computerized (Microsoft Word file, .doc; 8 ½” x 11” bond paper; Font: Times New Roman, Size 12; double-spaced; one-inch margin on all sides; with their page numbers as footers i.e. page 1 of 5 and so on).
9. The book will be edited by Herdy La. Yumul and Luvee Hazel Calventas-Aquino. Entries must be sent to herdiology@yahoo.com and luvee.hazel@gmail.com. cc: ilocanoyouthbook@yahoo.com. Senders will receive an acknowledgement e-mail from the editors upon receipt of the submitted essays.
10. All submissions must include a short biographical sketch (150-200 words) of the author. It should also bear the author’s contact information, including residential address, contact number and email address.
11. Deadline for submissions is on October 30, 2012. Target date of book launch is December first week.
12. For inquiries, please contact 09297793969 or 09175482775 or email the editors.
Impaskil ni Asseng idi 2:11 AM No comments: Links to this post
Maipanggep iti: Ilocos Norte, ilokano, Ilokano Youth
10/1/12
Diretso Manipud iti Puso: Antolohia Dagiti Daniw ni Ayat
Maisagsaganan ti Diretso Manipud iti Puso: Antolohia Dagiti Daniw ni Ayat Dagiti Ilokano. Ipablaak daytoy ti Diretso Manipud iti Puso Facebook Group ken Saniata Publications.
Agpaay nga editor da Ariel S. Tabag, Corazon F. Quiamas ken Roy V. Aragon.
Pagalagadan iti Panagidatag:
1. Uray mano ti daniw nga idatag (di pay naipablaak wenno naipablaaken iti magasin, wenno dadduma pay a babasaen, wenno naipaskilen iti Internet). No naipablaak wenno naipaskilen, masapul nga adda notasion iti baba ti sinurat mainaig iti detalye ti pannakaipablaak daytoy. No naipaskilen iti blog ti Diretso Manipud iti Puso, ti autor ti mangadaw iti daytoy ket idatagna met laeng kadagiti editor. Segun ketdi iti pangngeddeng dagiti editor dagiti mairaman a daniw. Karbengan dagiti editor ti di mangipablaak kadagiti maidatag a daniw a di makapatar iti pagrukodanda.
2. Daniw ni ayat ti idatag. No daniw ni ayat, kunatayo, isu daytay romantiko, ken/wenno karnal wenno seksual a panagayat. Ngem saan a basta daniw ti agar-arem, napukawan iti ayat wenno agpaspasidumri nga agay-ayat. Ketdi, iparangarangna dagiti aspekto ti panagayat ken kabibiag ni Ilokano. Ipakita koma dagiti daniw ni ayat ti sangkapirgis a paset ti kabibiag, kananakem ken kararua ni Ilokano. Ngarud, mabalin pay ti ayat iti nagbaetan ti LGBT (lesbian, gay, bisexual, transgender) la ket ta itandudoda ti ayat kas mangitandudo iti kinatao wenno itandudoa ti kinatan-ok ti ayat.
3. Mapakuyogan dagiti sinurat iti pakasaritaan ti biag ti autor (saan nga at-atiddog ngem maysa wenno dua a parapo), karaman dagiti contact information (adres, numero ti telepono/selpon, e-mail), ken kaudian a ladawan ti autor.
4. Ipatulod babaen ti e-mail dagiti sinurat iti asseng.tabag@gmail.com, cquiamas@hawaii.rr.com, wenno rvaragon@gmail.com.
5. Masapul a maawat dagiti daniw iti di naladladaw ngem Nobiembre 30, 2012.
6. Agdalan dagiti daniw iti naiget a panagarisit dagiti editor. Mapakaammuan dagiti autor a mairaman iti antolohia dua lawas kalpasan ti naituding a deadline.
7. Maipablaak ti libro iti wagas a tagnawa, wenno panidna, bayadanna. Masuktanto ketdi iti libro a ti bilangna, depende iti kaibatogan ti naitagnawa a gatad.
8. Manamnama a mayalnag ti libro iti Pebrero 2013, ti bulan ni Ayat.
9. Para iti dadduma pay a detalye, makiuman kadagiti editor iti e-mail iti ngato.
Impaskil ni Asseng idi 5:43 AM No comments: Links to this post
Maipanggep iti: Anthology of Ilocano Poetry, daniw, ilocano literature, ilocano poetry
Subscribe to: Posts (Atom)


text:
Lord Byron
Ni George Gordon Byron, maika-6 a Baron Byron, ken ti kinaudi George Gordon Noel, maika-6 a Baron Byron, FRS (22 Enero 1788 – 19 Abril 1824), sapasap nga ammo a kas laeng ti Lord Byron, ket maysa idi nga Eskoses a mannaniw ken maysa a mangidaulo a pigura ti Romantiko a tignay. Kadagiti kadayegan nga obra ni Byron ket dagiti ababa a daniw ti "Ti Bababi ket Magmagna ti Kinapintas", "Epitapio iti maysa nga Aso", ken "Ti Umuna a Agek ti Ayat", a maipatinayon kadagiti salaysay a daniw ti Peregrinasion ni Childe Harold ken Don Juan. Isu ket naipanpanunotan a kas maysa kadagiti kalatakan a Britaniko a mannaniw ken agtultuloy nga adu ti mangbasbasa ken makaimpluensia.
Isu ket nagbanbaniaga tapno makilaban a kasinnupiat ti Otomano nga Imperio idiay Griego a Gubat ti Wayawaya, a dagiti Griego ket nagraraem kaniana a kas maysa a nailian a banuar.[1] Isu ket pimmusay idi agtawen ti 36 manipud ti gurigor a naalana bayat nga adda idiay Missolonghi idiay Gresia.
Ni Byron ket naramrambakan idi iti biag para iti aristokrato a nalabes a mairaman kadagiti adu nga utang, dagiti nadumaduma a panakiinnayatan, dagiti sayangguseng ti maysa nga eskandalo ti insestuoso a panakamainaigna ti kagudua a kabsatna a babai, ken ti kunabukbokadan a panagtalaw. Daytoy ket naipagpagarupan nga isu ket nagsagsagaba ti bipolar I a sakit, wenno maniaka a depresion.[2][3]
Nasapa a biag[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni John Byron ket ikallaysana ti maikadua nga asawana iti isu met laeng a rason ti panangasawana ti immuna: ti baknang ti babai.[4] Ti ina ni Byron ket nagilaklako ti dagana ken titulo tapno mabayadaan ti utang ti asawana, ken ti las-ud ti dua atawen ti dakkel nga estado, nga agpateg ti £23,500, nabarusubosen, a nangibatbati ti dati nga agtawid ti tinawen a matgedan iti laeng a £150. Iti panagaramid tapno maliklikanna dagiti nagpautang, ni Catherine ket kinadkaduana ti awan bainna nga asawan idi Pransia idi 1786, ngem nagsubli met laeng idiay Inglatera idi gibus ti 1787 tapno maniyanak ti anakna a lalaki iti Inggles a daga. Isu ket naipasngay idi 22 Enero idia pagidagdagusan iti Holles Street idiay Londres.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Plomer, William (1970) [1936]. Ti Diamante ti Jannina. New York City: Taplinger Publishing. ISBN 978-0-224-61721-5.
Ni Byron ket nasken a matay pay tapno maaramid a sapasap a maawat ti pilhelenismo.
- ^ Ti Pateg ti Kreatibidad: Bipolar a Sakit ken dagiti Artista [1] naala idi 26 Disembre 2011
- ^ Lord Byron [2] naala idi 26 Disiembre 2011
- ^ "...daytoy ket naamammoan para laeng ti pakaimatangan tapno maibbatan kaniana dagiti utangna, a ni Byron ket tinawtawaganna ti babai." Ni Moore, Thomas, Dagiti Obra ni Lord Byron: Nga adda Dagiti Suratna ket Warnakan, ken ti Biagna, John Murray, 1835.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Accardo, Peter X. Baybay-am a ti Satira ti Kantak: Byron’s Dagiti Inggles a Bardo ken dagiti Eskoses nga Agreprepaso. Web a pabuya, Houghton a Biblioteka, Unibersidad ti Harvard, 2011.
- Blackstone, Byron: 'Byron ken Islam: dagiti tallo nga Ero' (Warnakan ti Europeano a Panagadadal tom. 4 no. 4, Dis. 1974, 325–63).
- Crompton, Louis. Byron ken Griego nga Ayat: Homopobia idi maika-19 a Siglo nga Inglatera. Faber ken Faber, 1985.
- Drucker, Peter. 'Byron ken Otomano nga ayat: Orientalismo, Europeanisasion ken kapadpada a sekso a seksualidad idi nasapa a maikasangapulo ket siam a siglo a Lebante' (Warnakan ti Europeano a Panagadadal tom. 42 bil. 2, Hunio2012, 140-57).
- Garrett, Martin: George Gordon, Lord Byron. (Dagiti Biag dagiti Mannurat ti Britaniko a Biblioteka). Londres: Britaniko a Biblioteka, 2000. ISBN 0-7123-4657-0.
- Garrett, Martin. 'Palgrave a Literario a Diksionario ni Byron'. Palgrave, 2010. ISBN 978-0-230-00897-7
- Guiccioli, Teresa, contessa di, Biag idiy Italia ni Lord Byron, patarus. Michael Rees, ed. Peter Cochran, 2005, ISBN 0-87413-716-0.
- Grosskurth, Phyllis: Byron: Ti Pakapilawan nga Anghel. Hodder, 1997. ISBN 0-340-60753-X
- MacCarthy, Fiona: Byron: Biag ken Sarita. John Murray, 2002. ISBN 0-7195-5621-X.
- Marchand, Leslie A., editor, Edision ti Sursurat ni Byron, Unibersidad ti Harvard a Pagmalditan:
- Sursurat ken Warwarnakan ni Byron, Tomo I, 'Iti napudot a kaubingak', 1798–1810, (1973)
- Sursurat ken Warwarnakan ni Byron, Tomo II, 'Nadayeg iti panawenko', 1810–1812, (1973)
- Sursurat ken Warwarnakan ni Byron, Tomo III, 'Alas! ti ayat ti babai', 1813–1814, (1974)
- Sursurat ken Warwarnakan ni Byron, Tomo IV, 'Panagkallaysa ti sairo', 1814–1815, (1975)
- Sursurat ken Warwarnakan ni Byron, Tomo V, 'Naladaw unayen iti rabii', 1816–1817, (1976)
- Sursurat ken Warwarnakan ni Byron, Tomo VI, 'Ti lasag ket narasi', 1818–1819, (1976)
- Sursurat ken Warwarnakan ni Byron, Tomo VII, 'Nagbaetan ti dua a lubong', 1820, (1978)
- Sursurat ken Warwarnakan ni Byron, Tomo VIII, 'Naipasngay para iti suppiatan', 1821, (1978)
- Sursurat ken Warwarnakan ni Byron, Tomo IX, 'Idiay mata ti angin', 1821–1822, (1978)
- Sursurat ken Warwarnakan ni Byron, Tomo X, 'Maysa apuso para iti tungngal maysa a gasat', 1822–1823, (1980)
- Sursurat ken Warwarnakan ni Byron, Tomo XI, 'Para iti gubat ti panagwaywaya', 1823–1824, (1981)
- Sursurat ken Warwarnakan ni Byron, Tomo XII, 'Ti parikut ti maysa a pagsurotan', pagsurotan, (1982)
- Lord Byron: Napili a Sursurat ken Warwarnakan, (1982)
- McGann, Jerome: Byron ken Romantisismo. Cambridge: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan 2002. ISBN 0-521-00722-4.
- Oueijan, Naji B. Maysa a Konpendio ti Dumaya nga Elelemento iti Orientala a Sarsarita ni Byron. New York: Peter Lang Publishing, 1999.
- Prell, Donald: Ti Panagdaldaliasat kenn Byron manipud idiay Genoa aginggana idiay Cephalonia. Strand Publishing, 2009, ISBN 0-9741975-5-6.
- Prell, Donald: Lord Byron Nagranaan wenno pagtungpalan. Strand Publishing, 2009, http://www.strand-publishing.com/page6/page6.html
- Rosen, Fred: Bentham, Byron ken Gresia. Clarendon a Pagmalditan, Oxford, 1992. ISBN 0-19-820078-1.
- Thiollet, Jean-Pierre: Carré d'Art: Barbey d'Aurevilly, lord Byron, Salvador Dali, Jean-Edern Hallier, Anagramme éditions, 2008. ISBN 978-2-35035-189-6
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti inadaw a sasao a mainaig kenni Lord Byron iti Wikiquote (Ingles)
Midia a mainaig kenni Lord Byron iti Wikimedia Commons
Dagiti obra a mainaig kenni Mannurat:George Gordon Byron iti Wikisource (Ingles)


text:
WORKSHEET
WORKSHEET
No Kasanom nga Ilawlawag ti Panangmatmatmo Maipapan iti Seks
Kanayonan Manipud iti Daytoy a Koleksion
Labanam ti Liday
Ania ti makatulong kenka tapno sumayaat ti riknam no malidlidayka?
Diak Limitaran ti Pakigayyemak
Apay a saanmo koma a limlimitaran ti pakigayyemam? Kasanom nga aramiden dayta?
Pannakigayyem Wenno Panag-flirt?
Ti ibaga ti maysa, nga ipapanna a nainggayyeman, ket mabalin nga ibilang ti dadduma a panag-flirt. Kasanom a maliklikan ti makai-send iti mensahe nga adda sabali a kaipapananna?


text:
BitTorrent
Ti BitTorrent ket nagan ti maysa a client application wenno programa para iti torrent, maysa a pangibingay iti file a protocol a peer-to-peer (P2P), a pinarnuay ni Bram Cohen, maysa a programmer. Nadisenio ti BitTorrent a pagiwaras ken pakaiwarasan ti dadakkel a kantidad ti datos ngem saanna nga apektaran ti kunsumo iti taudan a server ken bandwidth wenno pegges ti network.
Ti orihinal nga aplikasion a BitTorrent ket naisurat iti Python a pagiprograma ket ti taudan a kodigona ket nairurar iti babaen ti Lukat a Taudan a Licensia a BitTorrent. Ti nagan a "BitTorrent" ket dumakdakamat iti protocol a pangiwaras, ti orihinal a pang-cliente nga aplicasion, ket ti tipo a file a
.torrent.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- BitTorrent
- BitTorrent Tracker Support
- Bitgle - the bit torrent search engine powered by Google CSE