text:
Mankomunidad ti Pagpagilian
Ti Mankomunidad ti Pagpagilian, kadawyan a tinawtawagan a kas ti Mankomunidad ken dati a tinawtawagan a kas Britaniko a Mankomunidad, ket maysa a intergobernamental a gunglo dagiti 54 a nawaya nga estado a kameng. Amin a kameng malaksid ti Mozambique ken ti Rwanda ket paset idi ti Britaniko nga Imperio, a nakaaramidan ti Mankomunidad.
Dagiti estado a kameng ket agtitinnulongda iti kaunegan a batayan dagiti sapasap a pateg ken dagiti gandat, a kas naibagbaga iti Deklarasion ti Singapur. Dagitoy ket mangiraman ti panagiyaddang ti demokrasia, dagiti karbengan ti nagtagitaoan, nasayaat a panaturay, ti alagaden ti linteg, waya ti agmaymaysa a tao, egalitarianismo, nawaya panagtagilako, multilateralismo ken kappia iti lubong.[1] Ti Mankomunidad ket saan a maysa a politikal a kappon, ngem maysa a intergobernamental a gunglo nga agraman kadagiti pagilian nga addaan kadagiti nadumaduma a pakaammuan iti sosial, politika ken ekonomia ken naikedkeddeng nga agpapada iti kasasaad. Kadagiti pakikuyogan ti pagbibingayan a pateg, ti Mankomunidad ket makibinningay kadagiti napigsa a pannakisilpo iti panagtagilako; ti panagtagilako kadagiti sabali a kameng ti Mankomunidad ket naipakpakita nga agpakatlo aginggana iti kagudua kadagiti saan a naikameng.[2]
Dagiti paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Singapore Declaration of Commonwealth Principles 1971" [Deklarasion ti Singapur kadagiti Pamunganayan ti Mankomunidad ti 1971] (iti Ingles). Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2011-07-16. Naala idi 29 Hulio 2011 – babaen ti Commonwealth Secretariat.
- ^ "Commonwealth Members Enjoy up to 50 Per Cent Trade Advantage" [Dagiti Kameng ti Mankomudad ti ket Agganganasda ti Aginggana iti 50 Porsiento nga Pangatiwan ti Panagtagilako]. The Commonwealth (iti Ingles). 30 Septiembre 2010. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 15 Abril 2013. Naala idi 3 Pebrero 2013.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Wheare, K. C. (1960). The Constitutional Structure of the Commonwealth [Ti Batay-Linteg nga Estruktura ti Makomunidad] (iti Ingles). Clarendon Press. ISBN 0-313-23624-0.
- McIntyre, W. David (2001). A Guide to the Contemporary Commonwealth [Ti Alagaden ti Kontemporario a Mankomunidad] (iti Ingles). Palgrave. ISBN 0-333-96310-5.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mansergh, Nicholas (1982). The Commonwealth Experience [Ti Mankomunidad iti Lubong] (iti Ingles). University of Toronto Press. ISBN 0-8020-2492-0.
- Moore, R. J. (1988). Making the New Commonwealth [Panagaramid ti Baro a Mankomunidad] (iti Ingles). Clarendon Press. ISBN 0-19-820112-5.
- Auplat, Claire (2003). Les O.N.G. du Commonwealth contemporain : rôles, bilans et perspectives (iti Pranses). L'Harmattan. ISBN 2-7475-5513-5.
- Shaw, Timothy M. (2008). Commonwealth: Inter- and Non-State Contributions to Global Governance [Mankomunidad: Inter- and Non-State Contributions to Global Governance] (iti Ingles). Routledge. ISBN 978-0-415-35120-1.


c: text/html

text:
Rio de Janeiro
Ti Rio de Janeiro (Brasiliano a Portuges: [ˈhi.u dʒi ʒaˈne(j)ɾu],[1] Karayan ti Enero), kadawyan a mmakunkuna a kas ti Rio,[2] ket isu ti kapitolio a siudad ti Estado iti Rio de Janeiro, ti maikadua kadakkelan a siudad ti Brasil, ken ti maikatlo a kadakkelan a metropolitano a lugar ken aglomerasion idiay Abagatan nga Amerika, nga adda dagiti agarup a 6.3 a riwriw a tatto iti uneg ti maitutop a siudad,[3][4] a makaaramid daytoy ti maika-6 a kadakkelan iti Kaamerikaan, ken ti maika-26 iti lubong.[5] Ti Rio de Janeiro ket nagbalin a nagbalayan ti Lugar a Tawid ti Lubong a nanaganan ti "Rio de Janeiro: Dagiti Ladawan ti Daga ti Carioca a nagbaetan ti Bantay ken ti Baybay," a kas inted babaen ti UNESCO idi 1 Hulio 2012 iti kategoria a Kultural a Ladawan ti Daga. Ti panagikeddeng ket naala babaen ti komite a tagtagikua ti organisasion. Ti panakaiyebkas ket naibaga idiay timpuyog iti San Petersburgo, Rusia.[6]
Ti siudad ket isu idi ti kapitolio ti Brasil para kadagiti gangani a dua a siglo, manipud idi 1763 aginggana idi 1815 idi las-ud ti Portuges a panawen ti panagkolonia, idi 1815 aginggana idi 1821 a aks ti kapitolio ti Nagkaykaysa a Pagarian iti Portugal, Brasil ken Algarves, ken idi 1822 aginggana idi 1960 a kas maysa anawaya a pagilian. Ti Rio ket naparboan ti nagan a Cidade Maravilhosa wenno "Nakakaskasdaaw a Siudad."
Ti Rio de Janeiro ket mangirepresenta ti maikadua a kadakkelan a GDP iti pagilian[7] (ken maika-30 a kadakkel iti lubong idia 2008),[8] nga adda ti nakarkulo ti agarup a R$ 343 bilion (IBGE/2008) (gangani US$ 201 bilion), ken daytoy ti kuartel dagiti dua a kangrunaan a kompania ti Brasil – ti Petrobras ken Vale, ken dagiti nangruna a kompania ti lana ken telepono idiay Brasil, ken ti pay kadakkelan apagyanan dagiti midia ken komunikasion a kompania iti Latin nga Amerika, ti Dagiti Globo nga Organisasion. Ti pagbalayan kadagiti adu nga unibersidad ken patakder, daytoy ti maikadua a kadakkelan a sentro ti panagsukisok ken panagrang-ay idi Brasil, a pakaidagupan ti agarup a 17% ti nailian a sientipiko a panagpataud – segun ti 2005 a datos.[9]
Ti Rio de Janeiro ket isu ti kaaduan a mabisbisita a siudad idiay akin-abagatan a hemisperio ket naamammoan daytoy para kadagiti masna a panakaidissona, dagiti karnabal a panagramrambak, samba, Bossa Nova, dagiti balneario nga igid ti baybay[10] a kas ti Barra da Tijuca, Copacabana, Ipanema, ken Leblon. Adda dagiti kadayegan a dulon a maipatinayon kadagiti igid ti baybay ket mairaman ti higante nga estatua ni Ni Kristo a Mangsubsubbot ('Cristo Redentor') idiay tuktok ti bantay Corcovado, a nainaganan daytoy a kas maysa kadagiti Baro a Pito a Siddaaw iti Lubong; bantay Sugarloaf (Pão de Açúcar) nga adda dagiti naisagayad a karrona; ti Sambódromo, ti maysa a permanente a naliniaan dagiti pagtugtugawan a kalsada ti pagparadaan a naus-usar iti laus-ud dagiti Karnabal; ken ti Maracanã nga Estadio, maysa kadagiti kadakkelan nga estadio ti putbol iti lubong. Ti 2016 a Kalgaw nga Olimpiada ket maitignayto idiay Rio de Janeiro, a daytoy ket mangmarka ti umuna a panangsangaili iti daytoy a pasamak ti siudad iti Abagatan nga Amerika.[11] Idi 12 Agosto 2012, iti 2012 a panakalpas a seremonia ti Kalgaw nga Olimpiada, ni Mayor Eduardo Paes ket nanagawat ti Wagayway iti Olimpiada, babaen ken ni Jacques Rogge, manipud iti Mayor ti Londres, a ni Boris Johnson. Ti Estadio Maracanã ti Rio ket mangisangailinto pay ti kinaudi a panagsalisal para iti 2014 Sangalubongan a Copa ti FIFA .[12] Ti Rio de Janeiro ket mangisangaili pay ti Sangalubongan nga Aldaw ti Katutubo intono 2013.[13]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Iti nadumaduma a kita ti Brasiliano a Portuges a naisasao idiay Rio de Janeiro, segun ti Larousse nga Ababa a Diksionario: Portuges-Ingles, 2008, p. 339 (a dagitipanakabalikas a "refletem a língua falada no Rio de Janeiro"). Ti Europeano a Portuges ti panakabalkas ket: [ˈʁi.u dɨ ʒɐˈnɐjɾu].
- ^ Rio de Janeiro nga Alagaden ti Panagbaniaga
- ^ R.L. Forstall, R.P. Greene, ken J.B. Pick, "Ania kadagiti Kadakkelan? Apay a dagiti naipablaak a populasion para kadagiti kangrunaan nga urbano a lugar iti lubong ket adu unay ti paggiddiatanda", Komperensia ti Sunakbayan a Siudad, (Unibersidad ti Illinois iti Chicago, Hulio 2004) – Tabla 5 (p.34)
- ^ Aglomerasion a listaan ti Populasion ti Siudad. Populasion ti Siudad. Naala idi Hulio 30, 2009.
- ^ "Rio 2016". Rio 2016. Naala idi Marso 14, 2010.
- ^ "Rio de Janeiro: Dagiti Ladawan ti Daga ti Carioca a nagbaetan ti Bantay ken ti Baybay". UNESCO. Hulio 1, 2012. Naala idi 1 Hulio 2012.
- ^ "Posição ocupada pelos 100 maiores municípios em relação ao Produto Interno Bruto" (PDF). Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE). Disiembre 16, 2008. Naala idi Disiembre 16, 2008.
- ^ "Dagiti 150 a kabaknanagan a siudad iti lubong babaen ti GDP idi 2005". Estadistika Dagiti Mayor ti Siudad. Marso 11, 2007. Naala idi Septiembre 8, 2008.
- ^ "Assessoria de Comunicação e Imprensa". Universidade Estadual de Campinas (Unicamp). Hunio 17, 2005. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi Hunio 17, 2008. Naala idi Septiembre 8, 2008.
- ^ "Igid ti Baybay a Kultura ti Rio de Janeiro" Tayfun King, Fast Track, BBC World News (Septiembre 11, 2009)
- ^ "BBC SPORT , Olimpiada ,ti Rio ket mangientablada dagiti 2016 nga Ay-ayam ti Olimpiada". BBC News. Oktubre 2, 2009. Naala idi Oktubre 4, 2009.
- ^ "Rio de Janeiro quer sediar somente a final da Copa 2014". Terra Networks. Marso 26, 2010.
- ^ "Dagiti Kinaudi a Paspasamak : Ti Papa bisitaenna ti WYD idiay Rio intono 2013, tinunton ti mayor". Katoliko a Kultura. 2011-08-02. Naala idi 2011-09-15.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Rio de Janeiro iti Wikimedia Commons

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Estados Unidos iti Amerika
Nagsasabtan: 40°N 100°W / 40°N 100°W
Ti Estados Unidos iti Amerika (Ingles: United States of America), wenno kaadduan ket masao nga "Amerika" laeng, ket pagilian a pederal a naibatay ti linteg a republika, mabirukan iti tengnga ti kontinente ti Amianan nga Amerika, a naisadagan dagiti 48 a kontinental nga estado ken Washington, D.C., a kapitoliona, ket naisadagan pay a nagbaetan ti Taaw Pasipiko ken Taaw Atlantiko, nabeddengan ti Kanada iti amianan ken Méhiko iti abagatan. Ti estado iti Alaska ket adda idiay amianan a laud iti kontinente, nga addaan iti Kanada iti daya ken Rusia iti laud, iti ballasiw ti Nailet a Baybay Bering. Ti estado iti Hawaii ket maysa a purpuro idiay tennga a Pasipiko. Daytoy a pagilian ket addaan pay kadagiti territoriona idiay Pasipiko ken Karibe. Limapulo nga estado ti mangbukbukel daytoy a pagilian, saan a nairaman kadagiti dadduma a teritoriona.
Iti 3.79 kuadrado milia (9.83 riwriw km2) ken addaan iti sumurok a 312 riwriw a tattao, ti Estados Unidos ket isu ti maika-3 wenno maika-4 a kadakkelan a pagilian iti dagup a kalawa ti dagana, ken ti maika-3 a kadakkelan baben ti kalawa ti daga ken bilang dagiti umili. Daytoy ket maysa kadagiti kaaduan ti sabsabali nga etnisidad ket sabsabali a kultura a pagilian, ti nagbanagan daytoy ti kaaduan a panag-imigrasion manipud kadagiti sabsabali a pagilian.[7]Ti ekonomia ti Estados Unidos ket isu ti kadakkelan a nailian nga ekonomia iti lubong, nga addan ti nakarkulo a 2011GDP iti $15.1 trilion.
Dagiti patneng a tattao ket nagtaudda manipud kadagiti dagiti Paleo nga Indio nga asino dagitoy ket naggapuda idiay Asia a nagnaedanda iti ribribo a taw-tawen nga ti tattan ket ti kangrunaan a daga ti Estados Unidos. Daytoy a bilang dagiti umili a patneng nga Amerikano ket nalatak a nakissayan babaen kadagiti saksakit ket gubgubat kalpasan ti panagkolonia ti Europa. Ti Estados Unidos ket naibangon babaen kadagiti Sangapulo ket tallo a Kolonia a mabirukan iti Daya nga Aplaya iti Estados Unidos. Idi Hulio 4, 1776 ket nagisayasay da ti Panagyebkas ti Estados Unidos iti Panagwaywayas, a daytoy ket nagparangarang ti kinabukod a panagturay ken ti pannakaipatakder ti panagtintinnulongan a kappon. Dagiti nagsuppiat nga estado ket inabakda ti Imperio a Britaniko iti Rebolusionario a Gubat ti Amerika, daytoy ti immuna a nagballigi iti kolonia a gubat iti panagwaywayas.[8] Ti agdama a Batay-linteg ti Estados Unidos ket naampon idid Septiembre 17, 1787; ti panakatalgedan na iti sumaganad a tawen ket pinakabaelan na dagiti estado a paset iti nagkaykaysa a republika nga addaan iti napigsa a tengnga a gobierno. Ti Pateg dagiti Karbengan, ket naglaon kadagiti sangapulo a a pannakapasayaatan ti Batay-linteg nga ag-garantia kadagiti kaaduan a nakaisugud ken naikalintegan a karbengan, ket napatalgedan idi 1791.
Lumapus iti maika-19 a siglo ti Estados Unidos ket inyallatyiw na dagiti patneng a tribu, naala na ti territorio ti Louisiana manipud iti Pransia, Florida manipud iti Espania ken paset ti Pagilian nga Oregon manipud iti Nagkaykaysa a Pagarian, Alta California ken New Mexico manipud iti Méhiko, ken Alaska manipud iti Russia, ken innala na ti Republika iti Texas ken ti Republika iti Hawaii. Ti suppiatan a baetan ti Abagatan nga Amerika ken ti Amianan nga Amerika iti panag-padakkel ti patakder iti pannakaadipen ken dagiti karbengan ti estado napungtoten na ti Sibil a Gubat iti panawen nga 1860. Ti panangabak ti Amianan ket napawilan na ti agnayon a panaggudua iti daytoy a pagilian ken nagbanagan ti pannakagibus ti nailintegan a panagtagabu idiay Estados Unidos. Babaen ti panawennga 1870, ti nailian nga ekonomia na ket isun ti kadakkelan iti sangalubongan.[9]Ti Kastila-Amerikano a Gubat ken Umuna a Sangalubongan a Gubat ket nagpasingked iti daytoy a pagilian ti kasasaadna a kas maysa a napigsa a militar. Rimmuar manipud iti Maikadua a Sangalubongan a Gubat nga isu ti immuna a pagilian nga addaan iti nuklear nga armas ken agnanayon a kameng iti Talinaay a Konsilo Dagiti Nagkaykaysa a Pagilian, ken kultural a puersa iti sangalubongan.[10]
EtimolohiaUrnosen
Idi 1507, maysa nga Aleman a managararamid ti mapa nga agnagan ti Martin Waldseemüller ket nagaramid ti mapa iti lubong nga nainagananna ti Akinlaud a Hemisperio iti "Amerika" nainaganan daytoy iti maysa nag Italino a managsukisuk ken managararamid ti mapa a ni Amerigo Vespucci.[11]Ti akinsakbay kadagiti kolonia ti Britania ket inus-usar da daytoy baro a nagan ti pagilian idi 1776 a panagirangarang ti panagwaywayas, "ti nagtutunos a Panagyebkas kadagiti sangapulo ket tallo a nakkaykysa nag Estado iti Amerika".[12]Idi Nobiembre 15, 1777, ti Maikadua a Kontinental a Kongreso ket inampon na ti Dagiti Artikulo iti Konpederasion, a nangisao, "Ti Patakder iti daytoy a Konpedarasion ket isunto ti "Ti Estados Unidos iti Amerika". Ti Pranko-Amerikano a tul-tulag iti 1778 ket nag-usar ti "Estados Unidos iti Amianan nga Amerika", ngem manipud idi Hunio 11, 1778, ti "Estados Unidos iti Amerika" ket ti nausar kadagiti kuenta iti pannagsukat iti daytoy a pagilian, ken nagbalin nga opisial daytoy manipud idin.[13]
Ti nababa a porma "Estados Unidos"(United States) ket maysa pay a pagalagadan. Dagiti sabbali pay a porma ket ti "E.U." (U.S), ti "EUA" (USA), ken "Amerika". Ti pangsarsarita pay a nagan ket mairaman ti "E.U. iti A" (U.S. of A) ken, it sabsabali a lugar iti lubong, ti "States" (dagiti estado). Ti "Columbia", idi ket maysa a nasikat a nagan para iti Estados Unidos, a nainaganan kenni Christopher Columbus; apparang daytoy iti nagan a "Distrito iti Columbia".
Ti pagalagadan a panagtawag kadagiti umili iti Estados Unidos ket ka ti "Amerikano". Nupay a ti "Estados Unidos" ket isu ti opisial a panagsuppiat a termino, ti "Amerikano" ken "U.S." ket kadawyan a maus-usar a panagitudo a pangilasin ti pagilian ("Dagiti Amerikano a kapategan", "dagiti puersa ti U.S."). Ti "Amerikano" ket saan unay a maus-usar iti Ingles a mangitudo kadagiti tattao a saana naikonekta iti Estados Unidos.[14]
Ti panangisao nga "Estados Unidos" ket kasisigud idi a natrato a kas ad-adu ngem maysa a kas ti, "dagiti Estados Unidos ket"—a nairaman iti Maikasangapulo ket tallo a Panagpasayaat ti Batay-linteg ti Estados Unidos, a napasingkedan idi 1865. Daytoy ket kadaywan a nagbalin a natrato a kas maymaysa laeng a ks ti, "ti Estados Unidos ket"—kalpasan ti gibus iti Sibil a Gubat. Ti maymaysa a porma ket pagalagadan tattan; ti ad-adu ngem maysa a porma ket naibati iti idioma a "dagitoy Estados Unidos".[15]
Heograpia ken enbironmentoUrnosen
Ti kalawa ti daga iti kasigkay nga Estados Unidos ket agarup a 1,900 riwriw acre (7,700,000 km2). Ti Alaska, a nailasin manipud iti kasigkay nga Estados Unidos babaen ti Kanada, ket isu ti kadakkelan nga estado iti 365 riwriw acre (1,480,000 km2). Ti Hawaii, a sumaksakop ti maysa a purpuro idiay tengnga a Pasipiko, nga abagatan a laud ti Amianan nga Amerika, ket adda ti sumurok a 4 riwriw acre (16,000 km2).[16] Ti Estados Unidos ket isu ti maikatlo wenno maikapat a kadakkelen a pagilian babaen ti dagup a kalawa iti lubong (daga ken danum), a nairanggo daytoy iti likud ti Rusia ken Kanada ken nangatngato bassit ngem wenno ti baba ti Tsina. Ti pannakairanggo ket agdumaduma segun ti panagibilang kadagiti dua a teritorio a supsupiaten babaen ti Tsina ken India ken kasano ti panagrukod ti dagup a kadakkel ti Estados Unidos: ti panagkarkulo ket sumakop manipud iti 3,676,486 kuadrado milia (9,522,055 km2)[17] aginggana iti 3,717,813 kuadrado milia (9,629,091 km2)[18] aginggana ti 3,794,101 kuadrado milia (9,826,676 km2).[19] No mairaman laeng ti kadakkel ti daga, ti Estados Unidos ket isu ti maikatlo a likudan ti Rusia ken Tsina, ken sango bassit ti Kanada.[20]
Ti aplaya a tanap iti Atlantiko a pantar ket agpastrek kadagiti ada-dayo a dagdaga dagiti agtintinnag ti bulongna a kabakiran ken dagiti agtultulatid a turod iti Piedmont. Ti Banbantay Appalachia ket bingayenna ti dumaya a pantar manipud iti Nalatak a Danaw ken dagiti karuotan iti tenga a laud. Ti Mississippi–Karayan Missouri, ti maikapat a kaatiddogan sistema ti karayan iti lubong, ket kangrunaan nga agayos ti amianan-abagatan babaen ti pusod daytoy a pagilian. Ti nadalumpinas, nalames a tay-ak iti Nalatak a Tanap ket maibistrad iti laud, a tubngaren babaen ti rehion a kabanbantayan iti abagatan adaya. Ti Kabatbatuan a Kabanbantayan, iti lumaud nga igid iti Nlatak a Tanap, ket gumay-ay iti amianan aginggana ti abagatan iti ballasiw daytoy a pagilian, nga umababot ti kanagto a nagatngato ngem 14,000 a pié (4,300 m) idiay Colorado.Iti pay adadayo a laud ket dagiti kabatbatuan a Nalatak a labneng ken dagiti desierto a kas ti Chihuahua ken Mojave. Ti Sierra Nevada ken Cascade a kabanbantayan ket umasideg ti aplaya ti Pasipiko. Nga iti 20,320 pié (6,194 m), ti Bantay McKinley ti Alaska ket isu ti katayagan a tuktok iti pagilian ken ti Amianan nga Amerika. Dagiti aktibo a bulkan ket kadaywan kadagiti Alehandro ti Alaska ken Is-isla ti Aleutia, ken ti Hawaii ket buklen dagiti isla ti bulkan. Ti nalatak a bulkan a pinasirokan ti Nailian a Parke ti Yellowstone idiay Rockies ket daytoy ti kadagkelan a langa ti bulkan iti kontinente.[21]
Ti Estados Unidos, nga adda ti nawatiwat a kadakkelna ken ti nadumaduma a heograpiko, ket mangiraman kadagiti adu a kita ti klima. Ti daya iti maika-100 a meridiano, ti klima ket sumakop manipud iti nadag-eg a kontinental iti amianan aginggana ti nadam-eg a subtropikal iti abagatan. Ti akin-abagatan nga ungto iti Florida ket tropikal, ken kasta met ti Hawaii. Ti Nalatak a Tanap a laud ti maika-100 a meridiano ket namaga bassit. Kaaduan kadagiti Lumaud a kabanbantayan ken alpino. Ti klima ti Nalatak a Labneng ket namaga,ti desierto idiay Abagatn a luad, ti Mediteraneo idiay aplaya ti California, ken naintaawan idiay aplaya ti Oregon ken Washington ken abagatan nga Alaska. Kaaduan ti Alaska ket subartiko wenno polar. Ti nakaro a tiempo ket kadaywan kadagiti naibeddeng nga estado iti Golpo ti Mehiko ken daytoy ket kanayon a makasansanay kadagiti alawig, ken kaaduan kadagiti alipugpog iti lubong ket rumsua iti uneg iti daytoy a pagilian, a nagnangruna idiay Bettang ti alipuglog ti Tengnga a laud.[22]
Ti ekolohia ti Estados Unidos ket naikapnunotan a "megadibersio": agarup a 17,000 a sebbangan dagiti vascular a mulmula oket rumsua iti kasigkay nga Estados Unidos ken Alaska, ken sumurok a 1,800 a sebbangan dagiti agsabsabong a mula ket mabirukan idiay Hawaii, ken bassit kadagitoy ti rumsua idiay kangrunaan a daga.[23] Ti Estados Unidos ket pagtaengan kadagiti ad-adu ngem 400 a sebbangan ti mamalia, 750 billit, ken 500 reptilia ken ampibio.[24] Agarup a 91,000 a sebbangan ti insekto ket nainagananen.[25] Ti Tignay ti Nadangran a Sebbangan iti 1973 ket mangsalaknib kadagiti naipangta ken nadangran a sebbangan ken dagiti pagtaenganda, a dagitoy ket palpaliiwen ti Serbiso ti Ikan ken Kaatapan ti Estados Unidos. Adda dagiti sangapulo ket walo a nailian aparke ken ginasot kadagiti sabali pay a tinartarapato ti pederal a parke, kabakiran, ken langalang a luglugar.[26] No mairaman amin dagitoy, ti gobierno ket agtagikua iti 28.8% iti kadakkel a lugar ti pagilian.[27] Kaaduan kadagitoy ket nasalakniban, ngem adda dagiti naipaupa para iti panagkulukol ti lana, panagmina, panagtarikayo, wenno panagrantso ti baka; Ti 2.4% ket maus-usar para kadagiti militar a kapanggepan.[27]
Politiko a panakabingbingayUrnosen
Ti Estados Unidos ket maysa a pederal a kappon kadagiti limapulo nga estdo. Dagiti kasisigud a sangapulo ket tallo nga estado ket dagiti simmaruno kadagiti sangapulo ket tallo a kolonia a nagrebelde iti Britaniko a panagturay. Iti nasapa a pakasaritaan iti daytoy a pagilian, adda dagiti tallo a baro nga estado a naurnong iti teritorio a naisina para kadagiti panagtunton kadagiti addan nga estado: ti Kentucky manipud iti Virginia; Tennessee manipud iti North Carolina; ken Maine manipud iti Massachusetts. Kaaduan kadagiti dadduma nga estado ket naukiran manipud kadagiti teritorio a naala babaen ti gubat wenno panaggatang babaen ti gobierno ti Estados Unidos. Maysa kadagiti malaksid nga agasmang ket buklen ti Vermont, Texas, ken Hawaii: tunggal maysa kadagitoy ket nawaya a republika sakbayda a timmipon iti kappon. Idi panawen ti Sibil a Gubat ti Amerikano, ti West Virginia ket nakisina manipud iti Virginia. Ti kabaroan nga estado ti Hawaii ket nakagun-od ti panagestado idi Agosto 21, 1959.[28] Dagti estado ket awananda ti karnegan a sumina manipud iti kappon.
Dagiti estado ket buklen ti nawatiwat a masa ti daga ti Estados Unidos; dagiti sabali pay a dua a lugar a naipanunotan nga importante a paset iti daytoy a pagilian ket dagiti Distrito iti Columbia, ti pederal a distrito nga adda ditoy ti pakabirukan ti kapitolio ti Washington; ken ti Palmyra Atol, a daytoy ket awan dagiti agtaeng ngem nainkorporado a teritorio idiay taaw Pasipiko. Ti Estados Unidos ket agtagikua pay kadagiti nagruna a teritorio ti ballasiw-taaw: ti Puerto Rico ken ti Is-isla ti Birhen ti Estados Unidos idiay Karibe; ken Amerikano a Samoa, Guam, ken ti Akin-amianan nga Is-isla ti Mariana idiay Pasipiko.[29] Dagiti naipasngay kadagiti nangruna a teritorio (malaksid ti Amerikano a Samoa) ket agtagikuada ti pannakaumili iti Estados Unidos.[30] Dagiti umili ti Amerika nga agtaeng kadagitoy a teritorio ket adda dagiti karbengan ken responsibilidad a kapadpada dagiti umili nga agteng kadagiti estado; nupay kasta, isuda ket malaksid kadagiti pederal a panagbuis ti matgedan, saan a makabutos para iti presidente, ken adda laeng ti saan a makabutos a pannakabagi iti Kongreso ti Estados Unidos.[31]
PakasaritaanUrnosen
Patneng nga Amerikano ken Europeano a pagtaenganUrnosen
Dagiti patneng a tatto iti kangrunaan a daga ti Estados Unidos, a mairanan dagiti patneng ti Alaska, ket naipammati a dagitoy ket immakar manipud iti Asia, a nagrugi ti nagbaetan ti 40,000 ken 12,000 a tawtawen.[32] Adda dagiti, a kas dagiti sakbay ti Columbia a kultura ti Mississippi, ket nakaparang-ay dagitoy ti masakbayan nga agrikultura, grande nga arkitektura, ken estado a lessaad ti kagimongan. Kalpasan ti panagrugi a panagtalinaed dagiti Europeano ti Kaamerikaan, adu dagiti riwriw a patneng a tattao ti Kaamerikaan ket natay manipud kadagiti peste a kas ti burtong.[33]
Idi 1492, ti Henobes nga ekplorador a ni Christopher Columbus, nga adda ti kontrata ti balangat ti Kastila, ket nakaabut kadagiti adu nga is-isla ti Karibe, a makaaramid daytoy ti immuna a panaginnasideg kadagiti patneng a tattao. Idi April 2, 1513, ti maysa aKastila a kongkistador a ni Juan Ponce de León ket simmanglad ti tinawtawaganna a ti "La Florida"—ti immuna a nadokumentuan a isasangpet ti agbalinton a ti kangrunaan nga adda iti Estados Unidos. Dagiti natalinaedan ti Kastila a rehion ket sinaruno babaen dagiti tatta nga aldawen a abagatan a laud ti Estados Unidos a nakaawis kadagiti rinibo manipud iti Mehiko. Dagiti Pranses nga agkomkomersio ti nalamuyot a dutdot ket nangibangonda kadagiti baro a pagpuestuan ti Baro a Pransia ti lawlaw ti Nalatak a Danaw; Ti Pransia ket timmunton kadagiti kaaduan a kaunegan ti Amianan nga Amerika, aginggana idiay Golpo iti Mehiko. Dagiti immuna a nagballigi a nagtalinaedan dagiti Ingles ket dagiti Kolonia iti Virginia idiay Jamestown idi 1607 ken ti Plymouth a Kolonia dagiti Peregrino idi 1620. Ti 1628 a panagdokumento babaen ti linteg ti Luek ti Massachusetts a Kolonia ket nagbanagan kadagiti adu nga allon ti panagakar; babaen idi 1634, ti New England ket pagtaenganen babaen dagiti 10,000 a kaadu dagiti Puritano. Ti nagbaetan ti naladaw a panawen ti 1610 ken ti Amerikano a Rebolusion, agarup a 50,000 a naibalbalud ket naipan kadagiti Amerikano a kolonia ti Britania. Iti rugi ti 1614, dagiti Danes ket tinalinaedanda ti baba ti Karayan Hudson, a mairaman ti Baro nga Amsterdam idiay Isla ti Manhattan.
Idi 1674, dagiti Danes ket insinada dagiti teritorioda nga Amerikano iti Inglatera; ti probinsia iti Baro nga Olanda ket pinanaganan idi ti New York. Adu kadagiti baro nga imigrante, nangnangruna ti Abagatan, ket nakontrato nga agserserbi a dagitoy ket dua a pagkatlo kadagiti amin nga imigrante ti Virginia ti nagbaetan ti 1630 ken 1680.[34] Babaen idi buelta ti maika-18 a siglo, dagiti Aprikano a tagabu ket nagbalbalinen a ti kangrunaan a taudan iti napiansaan a panagtrabaho. Iti 1729 a panagbingbingay dagiti Carolina ken ti 1732 a panagkolonia iti Georgia, dagiti sangapulo ket tallo a kolonia ti Britaniko a dagitoy ket ti nagbalin nga Estados Unidos ket napabangonda. Amin dagitoy ket adda ti lokal a gobierno a mabalin ti agbutos para kadagiti kaaduana anawaya a tao, ti panagpaadu to panaruknoy iti taga-ugma a karbengan dagiti Ingles a tao ken ti maysa a kapanunutan iti bukod a panagturay ket nagparugso ti panagsuporta ti republikanismo. Amin dagitoy ket nanglegado ti komersio ti Aprikano a tagabo. Ti kaadu ti gatad dagiti naipasngay, nababa agatad ti pnakatay, ken ti agtaltalinaed nga imigrasion, ti populasion ti kolonia ket napardas a dimakkel. Ti tignay a Kristiano a panagpabaro iti panawen ti 1730 ken 1740s a naamammoan a kas ti Nalatak a Panagriing ket nagsungrod ti panagayat iti relihion ken relihioso a panagwaya. Iti Pranses ken Indiano a Gubat, dagiti puersa ti Britaniko ket tiniliwda ti Kanada manipud kadagiti Pranses, ngem ti prankopono a populasion ket nabati a naisina babaen ti politiko manipud kadagiti akin-abagatan a kolonia. No saan a mairaman dagiti Patmeng nga Amerikano (nadayeg nga ammo kas dagiti "Ameriko nga Indiano"), a dagitoy ket naipatpatalaw, dagita a sangapulo ket tallo a kolonia ket adda idi ti populasion iti2.6 a riwriw idi 1770, agarup a maysa a pagkatlo iti Britania; gangani maysa iti lima nga Amerikano ket dagiti nangisit a tagabu.[35] Ngen ngem suheto ti Britaniko a panagbuisn, dagiti kolonia nga Amerikano ket awananda ti pannakabagi iti Parlamento iti Gran Britania.
Gobierno ken dagiti politikoUrnosen
Ti Estados Unidos ket isu ti kadaanan a sibibiag a pederasion iti lubong. Daytoy ket maysa a batay-linteg a republika ken representatibo a demokrasia, "a ti pangturay ti kaaduan ket timnemplado babaen ti karbengan dagiti minoridad a sinalakniban babaen ti linteg".[36] Ti gobierno ket timtimbengan babaen ti sistema a panagkita ken gantingan nga inpalpalawagan babaen ti Batay-linteg nti Estados unidos, a daytoy ket agserbi a kas ti kangatuan a legado a dokumento iti daytoy a pagilian.[37] Iti Amerikano a pederalista a sistema, dagiti umili ket kadawyan a suheto dagiti tallo nga lessaaad iti gobierno, pederal, estado, ken lokal; dagiti rebbeng ti lokal a gobierno ket kadawyan a a biningbingay ti nagbaetan ti kondado ken ti munisipio a gobierno. Iti gangani amin a kaso, dagiti ehekutibo ken lehislatibo nga opisial ket mabutosan babaen ti maysa nga ad-adu ngem maysa a panagbubutos dagiti umili babaen dagiti distrito. Awan ti maibagay a pannakabagi iti lessaad a pederal, ken wan unay kadagiti nababbaba a lessaad.
Ti pederal a gobierno ket buklen dagiti tallo a sangsanga:
- Lehislatibo: Ti dua a kamara a Kongreso, a buklen ti Senado ken ti Kamara dagiti Pannakabagi, nga agaramid kadagiti pederal a linteg, agdeklara tigubat, agpasingked kadagiti tulag, adda ti bileg iti supot, ken adda ti bileg iti panagidarum, a babaen daytoy ket makaikkat kadagiti agtugtugaw a kameng iti gobierno.
- Ehekutibo: Ti presidente ket isu ti agbilbilin a daulo iti milisia, mabalin nga agbeto lehislatibo a bilbilin sakbay nga agbalinda a linteg, ken mangidutok kadagiti kameng iti Gabinete (suheto ti panagpasingked ti Senado) kendagiti nadumaduma pay nga opisial, nga agtaripato ken mangipatungpal kadagiti pederal a linteg ken annuroten.
- Ukom: Ti Kangatuan a Korte ken dagiti nababbaba a korte ti pederal, a dagiti huesna ket naidutokan babaen ti presidente a pasingkedan ti Senado, ket ibuksilanna dagiti linteg ken ibaliktadna dagiti mabirukanna a a saan naibatay ti batay-linteg.
Ti Kamara dagiti Pannakabagi ket addaanda kadagiti 435 nga agbutbutos a kamkamemng, ti tunggal maysa ket agreprepresenta ti maysa a kongresional a distrito para iti dua a tawen a panagturay. Dagiti tugaw ti kamara ket dagiti pannakabingay kadagiti estado babaen ti populasion iti tunggal sangapulo a tawen. A kas ti 2000 a senso, pito kadagiti estado ket addaanda ti kabassitan a maysa a panankabagi, bayat a ti California, ti kaaduan ti populasion nga estado, ket addan ti limapulo ket tallo. Ti Senado ket addaan dagiti 100 a kameng nga titunggal maysa nga estado ket addaan iti dua a senador, a nabutosan iti sapasap iti innem a tawen a panagturay; maysa apgkatlo kadagiti tugaw ti Senado ket agbalin a mabutosan iti tunggal maysa a sabali a tawen. Ti presidente ket agserbi ti uppat a tawen a panagturay ken saa amabalin a mabutosan iti ad-adu ngen dua. Ti presidente ket saan a mabutosan ti dagus a panagbutos, ngem babaen ti saan a dagus elektoral a kolehio a sistema a dagiti mangikeddeng a butos ket mabingbingay kadagiti estado ken ti Distrito iti Columbia. Ti Kangatuan a Korte, nga indauloan babaen ti Pangulo a Hustisia iti Estados Unidos, ket addaan iti siam a kameng, nga asserbi iti amin a panawen ti panagbiagda.
EkonomiaUrnosen
Dagiti kadakkelan a siudadUrnosen
Addaan iti kangrunaan a siudsiudad iti Estados Unidos, mainayon ti tallo a kadakkelan ti pagilian ken lubong: Ciudad ti New York, Los Angeles, ken Chicago. Ti sumagand ket ti tabla dagiti duapulo a kadakkelan a siudad iti Estados Unidos, maibatay iti senso idi 2004:
KataoanUrnosen
PuliUrnosen
RelehionUrnosen
Mapattapatta nga 85 porsiento dagiti Amerikano ket maibilang a Kristiano iti nadumaduma nga klase. Ti mabatbati nga kinse porsiento ket aggapu kadagiti Kinahudio, Islam, Budismo, ken kadagiti awan relihionna.
Kuna ti 2004 nga Gallup poll, kas 44 porsiento dagiti Amerikano ket minagsimba uray maminsan laeng iti lawas. Daytoy ket kadkadaywan kadagiti agnaed ti makuna nga "bible belt" iti umabagatan ken agpatengnga nga es-estado iti E.U.A. Dagiti Baptista ket kadakkelan nga grupo idiay abagatan, santo dagiti Metodista. Dagiti Romano Katoliko ket kaaduan idiay amianan-daya.
Pinagilaksid ti Relihion dagiti Nataengan nga Tattao iti Estados Unidos: 1990 ken 2001 [1]
Amin nga porsiento ket nai-adjust kadagiti tattao nga saan manginagan iti relihionna, manipud 2.3% idi 1990 ket 5.4% idi 2001
PagsasaoUrnosen
Awan ti ofisial a pagsasao iti Estados Unidos nga ikalintegan ti gobierno a pederal. Maipagarup laeng nga Ingles wenno Ingles ti Amerika ti umuna wenno agmaymaysa a pagsasao ti kaaduan a katatao iti pagilian. Isu ti maar-aramat a pagsasao ti gobierno, korte, eskuelaan, midia, ken dadduma pay.
Duapulo ket pito (27) nga estado ket nagpataud iti Ingles kas opisial a lengguaheda, ngem tallo kaniada ti naginagan iti maikadua nga opisial nga pagsasaoda — Hawaii, Louisiana, ken Baro a Mexico, masurot ti Hawayano, Pranses, ken Espaniol ti napili.
Ti Espaniol ket kadakkelan a minoridad a pagsasao, aggapu gamin kadagiti managbaniaga iti Latin nga Amerika ken iti pakasaritaan a dakkel a paset ti Amerika idi, kas agpaabagatan ken agpalaud, ta isuda idi ket bagi ti Mehiko (a nagbagi ti Espania). Sa maysa pay, Espaniol iti umuna nga pagsasao ti Puerto Rico, teritorio ti Estados Unidos.
Ti kangrunaan a pagsasao nga insenial ket Senial a Pagsasao ti Estados Unidos (ASL).
Manipud idi 2004, adda ag-336 nga lengguahe iti Estados Unidos, 176 kaniada ket patneng nga pagsasao iti Amerika, idiay pagsasao dagiti Patneng nga Amerikano.
EdukasionUrnosen
KulturaUrnosen
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ "U.S. POPClock Projection". U.S. Census Bureau. automatiko a mapabaro ti karkulo.
- ^ a b c d "Estados Unidos". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 2011-10-09.
- ^ "OECD Income Distribution Database: Gini, poverty, income, Methods and Concepts". Organisation for Economic Co-operation and Development.
- ^ "Global inequality: How the U.S. compares". Pew Research.
- ^ "Income Distribution and Poverty : by country – INEQUALITY". OECD.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi Hulio 27, 2014.
- ^ Adams, J. Q., ken Pearlie Strother-Adams (2001). Dealing with Diversity. Chicago: Kendall/Hunt. ISBN 0-7872-8145-X.
- ^ Dull, Jonathan R. (2003). "Diplomasia iti Rebolusion, aginggana ti 1783", p. 352, chap. iti Ti Kadua ti Amerikano a Rebolusion, ed. Jack P. Greene and J. R. Pole. Maiden, Mass.: Blackwell, pp. 352–361. ISBN 1-4051-1674-9.
- ^ Maddison, Angus (2006). "Pakasaritaan dagiti Estadistika para iti Ekonomia ti Lubong". The Groningen Growth and Development Centre, Economics Department of the University of Groningen. Naala idi 2008-11-06.
- ^ Cohen, Eliot A. (Hulio 2004). "History and the Hyperpower". Foreign Affairs. Naala idi 2006-07-14. "Bariweswes ti Pagilian: Estados Unidos iti Amerika". BBC News. 2008-04-22. Naala idi 2008-05-18.
- ^ "Dagiti kartograpo ket inkabilda ti 'Amerika' iti Mapa idi napalabas a 500 a tawtawen". USA Today. 2007-04-24. Naala idi 2008-11-30.
- ^ "Ti Dokumento ti Linteg ti Wayawaya". Nailian nga Arkibo. Naala idi 2007-06-20.
- ^ McClure, James (2008-06-12). "Pangyuna: Ti Suppiat nga 'Umuna a Kapitolio'". YDR.com. Naala idi 2010-07-26.
- ^ Wilson, Kenneth G. (1993). Ti Columbia a Pagsurotan ti Amerikano nga Ingles. New York: Unibersidad ti Columbia a Pagmalditan, pp. 27–28. ISBN 0-231-06989-8.
- ^ Zimmer, Benjamin (Nobiembre 24, 2005). "Ti Biag Kadagitoy, Uh, Daytoy Estados Unidos". Unibersidad ti Pennsylvania—Listaan ti Pagsasao. Naala idi Pebrero 22, 2008.
- ^ Lubowski, Ruben; Vesterby, Marlow; Bucholtz, Shawn (Hulio 21, 2006). "AREI a Kapitulo 1.1: Panagusar ti Daga". Serbisio ti Panagsukisok ti Ekonomia. Naala idi Marso 9, 2009.
- ^ "Estados Unidos". Encyclopædia Britannica. Naala idi Marso 25, 2008.
- ^ "Populasion babaen ti sekso, Gatad ti Panagdakkel ti Populasion, Kalawa ti Rabaw ken Densidad" (PDF). Demographic Yearbook 2005. Dibision dagiti Estadistika ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. Naala idi Marso 25, 2008.
- ^ "Estados Unidos". The World Factbook. CIA. Septiembre 30, 2009. Naala idi Enero 5, 2010.
- ^ "World Factbook: Tabla a Pagiparisan ti Kalawa ti Pagilian". Yahoo Edukasion. Naala idi Pebrero 28, 2007.
- ^ O'Hanlon, Larry. "Nalatak a Bulkan: Ania ti adda ti sirok ti Yellowstone?". Discovery Channel. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2012-05-25. Naala idi Hunio 13, 2007.
- ^ Perkins, Sid (Mayo 11, 2002). "Bettang ti alipugpug, USA". Siensia a Damdamag. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi Hulio 1, 2007. Naala idi Septiembre 20, 2006.
- ^ Morin, Nancy. "Dagiti vascular a Mulmula iti Estados Unidos" (PDF). Mulmula. Serbiso ti Nailian a Biolohiko. Naala idi Oktubre 27, 2008.
- ^ "Sangalubongan a Kamudingan dagiti Napilia Patneng a Mula ken Sebbangan ti Ayup iti Estados Unidos". Grupo ti SDI. Pebrero 9, 2001. Naala idi Enero 20, 2009.
- ^ "Dagiti Bilang ti Insekto (Dagiti Sebbangan ken Agmaymaysa)". Instituto ti Smithsonia. Naala idi Enero 20, 2009.
- ^ "Ti Nailaian a Serbisio ti Parke ket Nagirangarang ti Panakainayon ti Dua a Baro a Unit" (Press release). Nailian aSerbisio ti Parke. Pebrero 28, 2006. Naala idi Hunio 13, 2006.
- ^ a b "Pederal a Daga ken dagiti Patakder a Panagtagikua" (PDF). Komite ti Republikano a Panagadal. Mayo 19, 2005. Naala idi Marso 9, 2009.
- ^ Borreca, Richard (Oktubre 18, 1999). "'Ti Pagtungpalan idi ket Demokrasia para iti Amin". Honolulu Star-Bulletin. Naala idi Pebrero 11, 2012.
- ^ Kitaen ti 8 U.S.C. § 1101(a)(36) ken 8 U.S.C. § 1101(a)(38) Pederal a Kodigo ti Estados Unidos, Tignay ti Imigrasion ken Pannakiilian. 8 U.S.C. § 1101a
- ^ "Panagbutos ti Presidente idiay Estados Unidos: Maysa a Pangyuna (Panid 7)" (PDF). Serbiso ti Kongresional a Panagsukisok ti Estados Unidos. Abril 17, 2000. Naala idi Enero 18, 2010.
- ^ Raskin, James B. (2003). Pangsuppiat ti Demokrasia: Ti Kangatuan a Korte Vs. ti Amerikano a Tattao. Londres ken Nueva York: Routledge, pp. 36–38. ISBN 0-415-93439-7.
- ^ "Dagiti Tattao ti Kaamerikaan". Intituto ti Smithsonian, Nailian a l Museo iti Masna a Pakasaritaan. Hunio 2004. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi Nobiembre 28, 2007. Naala idi Hunio 19, 2007.
- ^ Meltzer, D.J. (1992). "Kasano a Pinasakit ni Columbus ti Baro a Lubong: No Apay a dagiti Patneng nga Amerikano ket Madanarda kadagiti Sakit nga insangpet dagiti Europeano a Nagtalinaed?". Baro a Sientista: 38.
- ^ Russell, David Lee (2005). Ti Amerikano a Rebolusion kadagidiay Akin-abagatan a Kolonia. Jefferson, N.C., ken Londres: McFarland, p. 12. ISBN 0-7864-0783-2.
- ^ Blackburn, Robin (1998). Ti Panagaramid ti Baro a Lubong ti Panagtagabu: Manipud ti Barok aginggana ti Moderno, 1492–1800. Londre ken Nueva York: Verso, p. 460. ISBN 1-85984-195-3.
- ^ Scheb, John M., ken John M. Scheb II (2002). Pangyuna ti Amerikano a Sistema ti Legado. Florence, KY: Delmar, p. 6. ISBN 0-7668-2759-3.
- ^ Killian, Johnny H. "Batay-linteg iti Estados Unidos". Ti Opisina iti Sekretario iti Senado. Ti Opisina iti Sekretario iti Senado. Naala idi Pebrero 11, 2012.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Dagiti midia a mainaig iti Estados Unidos iti Wikimedia Commons
- Opisial a Web Portal ti Gobierno ti Estados Unidos Pangirugian a mapan kadagiti sitio ti gobierno
- Kamara Opisial a sitio ti Kamara dagiti Pannakabagi ti Estados Unidos
- Senado Opisial a sitio ti Senado ti Estados Unidos
- White House Opisial a sitio ti Presidente ti Estados Unidos


text:
Amin a listaan a publiko
Naikaykaysa a panagiparang kadagiti amin a magun-od a listaan iti Wikipedia. Mapabassitmo ti panagkita babaen ti panagpili ti kita ti listaan, ti nagan ti agar-aramat (sensitibo ti kadakkel ti letra), wenno ti naapektaran a panid (sensitibo pay ti kadakkel ti letra).
- 21:24, 30 Mayo 2020 Pinartuat ni Colon Vasquez Tungtungan aramid ti panid ti Agar-aramat:Colon Vasquez (First edit.)
- 09:36, 22 Mayo 2020 Automatiko a napartuat ti pakabilangan ni agar-aramat Colon Vasquez Tungtungan aramid


text:
Rizal
Ti Rizal ket maysa a probinsia iti Filipinas a masarakan iti rehion ti CALABARZON iti Luzon. Ti kapitoliona ket ti Siudad ti Antipolo, nupay kasta, ti pasdek ti probinsial a kapitolio ket adda iti Siudad ti Pasig a paset ti Metro Manila. Kabeddengna ti Metro Manila iti daya, dagiti probinsia ti Bulacan iti amianan, Quezon iti daya, ken Laguna iti abagatan.
Sigud a Morong ti nagan ti probinsia Politiko-Militar a Distrito babaen ti daan a probinsia ti Manila. Napagbalin kas naan-anay a probinsia idi 1901 ket napanaganan iti Rizal kas pammadayaw iti nailian a bannuar, a ni Jose Rizal.
Sigud a buklen ti 26 nga ili ti probinsia iti pannakabangonna idi 1901: 14 manipud iti daan a probinsia ti Manila (Las Piñas, Malabon, Makati, Parañaque, Mandaluyong, San Juan, Navotas, Muntinlupa, Taguig, Pateros, Pasig, Marikina, San Mateo, ken Montalban (Rodriguez itan); ken 12 manipud iti Politico-Militar a Distrito ti Morong (Angono, Baras, Binangonan, Cainta, Antipolo, Cardona, Jalajala, Morong, Pilillia, Tanay, Taytay ken Teresa).
Idi Nobiembre 7, 1975, ti 12 nga ili ti Las Piñas, Parañaque, Muntinlupa, Taguig, Pateros, Makati, Mandaluyong, San Juan, Malabon, Navotas, Pasig ken Marikina ket naisali iti baro a nabangon a rehion a Metro Manila ket 14 laengen nga ili ti nabati iti probinsia ti Rizal.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Addaan ti Rizal iti 13 nga ili ken 1 a siudad.
Siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti daulo ti probinsia: Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno, Siudad ti Quezon- Naala idi 06 Enero 2013
- ^ Calabarzon Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Rizal". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.


text:
Isabel Martinez de Peron
Ni María Estela Martínez de Perón (nayanak idi 4 Pebrero 1931), ammo pay a kas ni Isabel Peron, ket isu idi ti presidente ti Arhentina manipud idi Hulio 1, 1974 aginggana idi Marso 24, 1976. Isu ti maikatlo nga asawa ni Juan Domingo Peron a presidente met laeng iti Arhentina (1946-1955, 1973-1974). Isu ti immuna a babai a presidente ti Arhentina ken iti intero a kontinente ti Amerika.
Nagbalin a presidente ni Isabel Peron idi sinukatanna ti pimmusay nga asawana a presidente a ni Juan Peron idi Hulio 1, 1974. Ni Isabel idi ti bise presidente met laeng a kabayatan a presidente ti lakayna.
Idi Marso 24, 1976, nakidnap ken napadisi iti takem ni Isabel babaen ti maysa a panangrabsut iti turay (kudeta) nga indauluan ti hepe ti militar a ni Heneral Jorge Videla a nagbalin a presidente kalpasan daytoy. Natengngel ni Isabel iti babaen ti pannakaibalud iti balay. Idi 1981, naipan sadiay Espania a kas maysa a pammagtalaw.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Isabel Martinez de Peron iti Wikimedia Commons


text:
Benjamin Harrison
Ni Benjamin Harrison (Agosto 20, 1833 – Marso 13, 1901) ket isu idi ti Maika-23 a Presidente iti Estados Unidos (1889–1893). Ni Harrison, ket apoko a lalaki ni Presidente William Henry Harrison, ket naipasngay idiay North Bend, Ohio, ken immalis idiay Indianapolis, Indiana, ti tawen a 21, a dimteng a nagbalin a nadayeg a politiko idiay. Idi panawen ti Sibil a Gubat ti Amerikano, isu ket nagserbi idi ti Kappon a kas maysa a Brigada Heneral iti XX a Kuerpo ti Buyot iti Cumberland. Kalpasan ti gubat isu ket napaay a timmaray para iti panakagobernador ti Indiana, ken idi kalpasan daytoy isu ket nabutosan idiay Senado ti Estados Unidos babaen ti lehislatura ti Indiana .
Ni Harrison, maysa a Republikano, ket nabutosan idi ti panakapresidente iti 1888, nga inabakna ti Demokratiko nga agdama a ni Grover Cleveland. Ti administrasionna ket kaaduan a nailaglagipan para iti ekonomiko a lehislasion, a mairaman ti McKinley a Taripa ken ti Sherman a Kontra ti panagtalek a Tignay, ken para iti tinawena panagbusbos ti pederal nga immuna a nakaabot ti maysa a bilion a doliar. Dagiti DEmokrata ket rinautda ti "Bilion a Doliar a Kongreso", ken inusar daytoy a panggep, a mairaman ti dumakdakkel a saan a panakaidayeg ti nagina a taripa, ti panagabakda dagiti Republikano, kadagitoy dua idiay 1890 a panagbutos ti tengnga atermino ken ti panakabutos manen a panagtaray ni Harrison idi 1892. Ni Harrison ket nagipatakder ti, urayno saan anagballigi, para iti pederal a panagpundo ti edukasion ken ti lehislasion a panagsalaknid kadagiti panagbutos a karbengan para kadagiti Aprikano nga Amerikano. Isu ket nangimaton pay ti pakanawat dagiti innem nga estado iti Kappon.
Isu ket inabak babaen ni Cleveland iti panagtarayna ti panakabutosna manen idi 1892, ni Harrison ket nagsubli ti pribado a panagbiag idiay Indianapolis. Kalpasan daytoy isu ket nagirepresenta ti Republika iti Venezuela iti internasionala kaso a maisuppiat ti Nagkaykaysa a Pagarian. Idi 1900, isu ket nagbanniaga idiay Europa a kas paset ti daytoy a kaso ken, kalpasan ti ababa a panagnaedna, isu ket nagsubli idiay Indianapolis, nga idiay ket pimmusay ti simaruno a tawen manipud ti komplikasion a nagtaudan ti trangkaso. Iti tatta a panawen is-isuna laeng ti presidente ti Estados Unidos a nanipud idiay Indiana ket isuna laeng ti apoko a lalaki ti maysa a presidente.


text:
Domingo
Ti Domingo ket isu ti maikapito nga aldaw iti lawas idiay Filipinas ken kadagiti kaadduan a pagilian iti laud, kas ti ISO 8601. Isu ti umuna nga aldaw iti kalendario a Hudeo-Kristiano, naibaet iti Sabado ken Lunes, kadagiti pagilian a Domingo ti umuna nga aldaw iti lawasda.
Ramut iti naganna[urnosen | urnosen ti taudan]
Aggapu daytoy a balikas iti kadaanan a pagsasao a Latin a Dies Dominica wenno "Aldaw ni Apo (Hesus)". Daytoy nga aldaw ket isu ti papan pinakimisa dagiti Kristiano. Kadagiti dadduma a kultura iti lubong, nabati ti Domingo a matawagan ti "Aldaw iti Init", kas ti Sunday iti pagsasao nga Ingles.
Gapu ti pagsasao nga Espaniol (Domingo) ket maysa kadagiti annak a pagsasao iti Latin, kas ti Italiano (Domenica), Pranses (Dimanche) ken Rumaniano (Duminca), natawidna iti daytoy a sao. Idi sinakup ti Espania ti Filipinas, inampon dagiti Ilokano ti kalendario dagiti Kristiano a Kastila.


text:
Nobiembre 12
Ti Nobiembre 12 ti maika-316 nga aldaw ti tawen (maika-317 kadagiti bisiesto a tawen) iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 49 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1842 – John William Strutt, maika-3 a Baron Rayleigh, Ingles a pisiko (pimmusay 1919)
- 1929 – Grace Kelly, Amerikana nga aktres ken Prinsesa ti Monaco (pimmusay 1982)
- 1965 – Arnold Clavio, Filipino a personalidad ti telebision
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1981 – William Holden, Amerikano nga aktor (naipasngay 1918)


text:
Saba
Ti saba ket maysa a makan a prutas a napataud babaen dagiti nadumaduma a kita ti dakkel a hierba dagiti agsabsabong a mula ti henero ti Musa.[1] (Kadagiti sabsabali a pagilian, dagiti saba ket naus-usar para iti panagluto ken mabalin a matawagan kadagiti plantain.) Ti prutas ket adda dagiti nadumaduma a kadakkel, maris ken katangken,ngem kadawyan daytoy nga immatiddog ken killo, nga addaan ti nalamuyot a lasag ken nabaknang iti almidon a mabalin a naukisan iti duyaw, morado wenno nalabbaga no naluom. Dagiti bunga ket dumakkelda nga agririmpuok nga agbitbitin kadagiti rimpuok manipud ti ngato ti mula. Gangani amin a moderno a makan a partenokarpiko (awan bukel) a sabsaba ket nagtaud kadagiti dua a naatap a sebbangan ti– Musa acuminata ken Musa balbisiana. Dagiti sientipiko a nagan kadagiti kaaduan a nataltalon a saba ket ti Musa acuminata, Musa balbisiana, ken Musa × paradisiaca para iti hibrido ti Musa acuminata × M. balbisiana, depende kadagiti bukodda a henomiko a pakabuklan. Ti duog a sientipiko a nagan a Musa sapientum ket saanen a naus-usar.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Saba", Online a Diksionario ti Merriam-Webster, naala idi 2013-01-04


text:
1521
Ti tawen 1521 ket kadawyan a tawen a mangrugi iti Martes iti kalendario a Huliano.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero–Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Enero 3 – naekskomunikado ni Martin Luther babaen ni Papa Leon X iti dokumento iti linteg ti Decet Romanum Pontificem.
- Enero 27 – pinasardeng ni Suleiman I ti yaalsa babaen ti nagturay iti Damascus.
- Marso 6 – naduktalan ni Ferdinand Magellan ti Guam.
- Marso 16 – naabot ni Ferdinand Magellan ti Filipinas.
- Abril 7 – simmangpet ni Ferdinand Magellan idiay Cebu.
- Abril 27 – napatay ni Magellan idiay Filipinas, iti Gubat ti Mactan.
Hulio–Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Agosto 29 – ti Belgrade ket tiniliw babaen ti buyot ti Otomano ni Suleiman I.
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Agosto 4 – Papa Urbano VII (pimmusay 1590)
- Disiembre 13 – Papa Sixto V (pimmusay 1590)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 27 – Ferdinand Magellan, Portuges nga eksplorador (naipasngay c. 1480)
- Disiembre 1 – Papa Leon X (naipasngay 1475)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti 1521 iti Wikimedia Commons


text: Ni Jejomar "Jojo" Cabauatan Binay, Sr. (nayanak idi Nobiembre 11, 1942), ket ammo pay a kas ni Jojo Binay wenno VPNay, ket maysa a Filipino a politiko nga isu ti maika-13 a Bise Presidente ti Filipinas manipud idi 2010. Isu ket dati a, Mayor iti Siudad ti Makati manipud idi 1986 aginggana idi 1998 ken manen idi 2001 aginggana idi 2010. Isu pay ti Presidente ti Nagkaykaysa a Suppiatan (UNO), Presidente ti Partido Demokratiko Filipino-Lakas ng Bayan (PDP-Laban), Mangipangulo ti Asia-Pasipiko a Rehion a Komite ti Eskawt, ken ti Presidente iti Eskawt dagiti Lallaki iti Filipinas.


text:
Hidroheno
Ti hidroheno ket isu ti kimiko nga elemento nga addaan iti atomiko a numero iti 1. Nairepresenta daytoy babaen ti simbolo a H. Nga addan ti natimbengan nga atomiko a kadagsen iti 1.00794 u (1.007825 u para iti hidroheno-1), ti hidróheno ket isu ti kalag-anan ken ti kaaduan a kimiko nga elemento, a mangbukel ti agarup a 75% ti masa ti kimiko nga elemento iti lawang.[3] Ti saan nga tidda a dagiti bituen ket kangrunaanda a nabuklan iti hidroheno iti bukodda a plasma a kasasaad. Ti masna a rumrumsua nga elemental a hidroheno ket kadawyan a manmano laeng ditoy Daga.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Wiberg, Egon; Wiberg, Nils; Holleman, Arnold Frederick (2001). Inorganiko a kimika. Akademiko a Pagmalditan. p. 240. ISBN 0123526515.
- ^ "Magnetiko a suseptibilidad dagiti elemento ken dagiti inorganiko a kompuesto". CRC a Libro iti Kimika ken Pisika (PDF) (Maika-81 nga ed.). CRC a Pagmalditan.
- ^ Palmer, D. (13 Septiembre 1997). "Ti Hidroheno iti Law-ang". NASA. Naala idi 2008-02-05. Paammo a nupay kasta, kaaduan iti masa ti law-ang ket saan ng addaan iti porma kadagiti kimiko nga elemento. Kitaen ti nasipnget a banag ken nasipnget nga enerhia.


text:
Olongapo
Ti Siudad ti Olongapo (Ingles: City of Olongapo; Tagalog: Lungsod ng Olóngapo; Sambal: Syodad nin Olónğapo), ket maysa a primera aklase ken agwaywayas a siudad iti probinsia ti Zambales iti Filipinas. Masarakan iti siudad ti Subic Bay Freeport Zone, a sigud a kuartel militar ti Estados Unidos agingga idi 1992.
Ti nagan nga Olongapo ket naadaw manipud iti Tagalog a "Ulo ng Apo", a kayatna a sawen "ulo ti daulo."
Gobierno[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Nabennebenneg ti Siudad ti Olongapo iti 17 a baranggay:[2]
- Asinan
- Banicain
- Barreto
- East Bajac-bajac
- East Tapinac
- Gordon Heights
- Kalaklan
- Mabayuan
- New Cabalan
- New Ilalim
- New Kababae
- New Kalalake
- Old Cabalan
- Pag-asa
- Santa Rita
- West Bajac-bajac
- West Tapinac
Dagiti mayor[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti sumaganad ket listaan dagiti Mayor a nagturay iti Olongapo kalpasan ti Gubat ti Sangalubongan II
Dagiti nadayeg nga agtataeng[urnosen | urnosen ti taudan]
- Freddie Aguilar (naipasngay1953), kumakanta
- Arnel Pineda (naipasngay 1961), Kumakanta
- K Brosas (naipasngay.1975), komidiante ken kumakanta
- Vana Bersola (naipasngay 1979),
- Rico Barrera (naipasngay1981), modelo ken aktor
- Scarlet Garcia (1985–2008), modelo
- Jackie Rice (naipasngay1990), aktres
- Megan Young (naipasngay1990), aktres
- Jake Vargas (naipasngay 1992), actor
- Lauren Young (naipasngay 1993), aktres, kabsat a babai ni Megan Young
- Kristofer Martin (naipasngay 1994), aktor
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ City of Olongapo | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Tengnga a Luzon Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion III (Tengnga a Luzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion III (Tengnga a Luzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion III (Tengnga a Luzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion III (Tengnga a Luzon)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Zambales". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)
- Dagiti midia a mainaig iti Olongapo iti Wikimedia Commons
- www.olongapocity.gov.ph


text:
Tulunan
Ti Tulunan ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Cotabato iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Tulunan ket nabingbingay a politikal iti 29 a barbaranggay.[2]
- Bagumbayan
- Banayal
- Batang
- Bituan
- Bual
- Daig
- Damawato
- Dungos
- Kanibong
- La Esperanza
- Lampagang
- Bunawan
- Magbok
- Maybula
- Minapan
- New Caridad
- New Culasi
- New Panay
- Paraiso
- Poblacion
- Popoyon
- Sibsib
- Tambac
- Tuburan
- F. Cajelo
- Bacong
- Galidan
- Genoveva Baynosa
- Nabundasan
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Tulunan | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Soccsksargen Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion XII (Soccsksargen)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion XII (Soccsksargen)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion XII (Soccsksargen)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion XII (Soccsksargen)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti North Cotabato". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Akindaya nga Europa
Ti Akindaya nga Europa ket ti akindaya a paset ti kontinente ti Europa. Ti termino ket addaan kadagiti naidumduma a panangibas-basa iti heopolitikal, heograpiko, kultural, ken sosioekonomia, a mangaramid daytoy iti nakaro nga agdepdepende iti kontesto wenno nalaka pay nga agbalbaliw. Adda met dagiti "adu a panagipalplawag ti Akindaya nga Europa a kapada ti kaadu dagiti eskolar iti rehion".[2] Ti mainaig a papel ti Nagkaykaysa a Pagpagilian ket nanginayon a ti "amin a panagusig kadagiti lugar nga entidad ket mabalin a sosial ken kultural a banag".[3] Ti maysa a panangipalawag ket mangibagbaga iti Akinday nga Europa a kas ti kultural (ken ekono-kulturall) nga entidad: ti rehion nga dda iti Europa nga addaan kadagiti pannakailasin a mangbukel ti Bisantino, Ortodokso, ken dagiti impluesia a Turko-Islamiko.[3][4] Ti sabali pay a panangipalawag ket napartuat idi las-ud ti Nalamiis a Gubat ken naus-usar a saan a sumurok ken kumurang a kas kapada ti termino nga Akindaya a Lapped. Ti kapada pay a panangipalawag ket manginagan kadagiti dati a komunista nga estado ti Europa iti ruar ti Kappon ti Sobiet a kas ti Akindaya nga Europa.[4] Urayno adda met dagiti mangibagbaga a dagitoy ket duogen a panirigan,[5][6][7] dagitoy ket mangmangeg pay laeng kadagiti inaldaw a panagsasao ken naus-usar kadagiti panggep ti estadistika babaen dagiti nadumaduma a supranasional a gunglo.[8][9][10]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dibision ti Estadistika ti Nagkaykaysa a Pagpagilian- Alagaden a Pagilian ken Pannakaidasdasig ti Kodkodigo ti lugar (M49)
- ^ "The Balkans", Global Perspective: A Remote Sensing and World Issues Site. Wheeling Jesuit University/Center for Educational Technologies, 1999-2002.
- ^ a b Ti Subdibison ti Europa kadagiti Dakdakkel rehion babaen ti Kriteria ti ultura nga insagana babaen ni Peter Jordan, ti batayan ti Permanente a Komite iti Heograpikal a Nagnagan (StAGN), Vienna, Austria, 2006
- ^ a b Ramet, Sabrina P. (1998). Eastern Europe: politics, culture, and society since 1939. Pagmalditan ti Unibersidad ti Indiana. p. 15. ISBN 0253212561. Naala idi 2011-10-05.Daytoy a panangipalawag ket tungpalen babaen ti Rusia, Bielorusia, Ukrania, Moldova, Romania, Bulgaria, Serbia, Bosnia ken Herzegovina, Albania, Montenegro, Kosovo, Gresia, Turkia, Georgia, Armenia ken Azerbaijan.
- ^ "Dagiti heopolitikal a kasasaad (...) ket dagiti napalabasen, ken adda met dagiti espesialista tatta nga aldawen a mangpanpanunot a ti Akindaya nga Europa ket awanen ti serbina a kas insasao.""Regions, Regionalism, Eastern Europe by Steven Cassedy". New Dictionary of the History of Ideas, Charles Scribner's Sons. 2005. Naala idi 2010-01-31. Makasapul ti dakamat journal iti
|journal=(tulong)
- ^ The Economist: Eastern Europe a bogus term – South Eastern Europe – The Sofia Echo
- ^ "Ti maysa a sapasap ngem duogen a panangipalawag iti Akindaya nga Europa idi ket dagiti komunista a pagpagilian ti Europa a tinurayan ti Sobiet."http://www.cotf.edu/earthinfo/balkans/BKdef.html
- ^ itaen ti MT 7206 | EuroVoc. Eurovoc.europa.eu. Naala idi 2013-07-19.
- ^ Dibision ti Estadistika ti Nagkaykaysa a Pagpagilian- Alagaden a Pagilian ken Pannakaidasdasig ti Kodkodigo ti Lugar (M49)
- ^ Dibision ti Populasion, DESA, Nagkaykaysa a Pagpagilian: Lumakayen ti Populasion iti Lubong
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Akindaya nga Europa iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Daya Tengnga nga Europa iti Wikiquote (iti Ingles)


text:
Termodinamika
Ti termodinamika ket sanga ti masna a siensia a maipanggep iti pudot ken temperatura ken ti pannakaikabagianda iti enerhia ken obra. Daytoy ket mangipalawag kadagiti karuay ti makroskopiko, a kas ti akin-uneg nga enerhia, entropia, ken presion, a sangkapaset a mangipalawag ti bagi ti banag wenno radiasion. Mangibagbaga daytoy a ti panagkukua kadagiti a karuay ket suheto dagiti kadawyan a lapped, a sapasap kadagiti amin a materiales, ken saan a dagiti peluliar a tagikua dagiti pekuliar a materiales. Dagitoy a kadawyan a lapped ket maiyebkas kadagiti uppat a linteg ti termodinamika. Ti termodinamika ket mangipalawag ti kaaduan a panagkukua iti bagi, saan a dagiti mikroskopiko a panagkukua dagiti adu a bilang dagiti mikroskopiko a kosntituentena, a kas dagiti molekula. Dagiti lintegna ket naipalpalawag babaen ti estatistikal a mekanika, iti termino dagiti mikroskopiko a konstituente.
Ti termodinamika ket maipakat kadaiti adu a karuay dagiti topiko iti siensia ken inhenieria.
Iti naipakasaritaan, ti termodinamika ket napadur-as manipud iti essem a mangpaadu ti kasayaat ti termodinamika ken ti maiparuar a bileg kadagiti nasapa a pison a makina, ken naipangpangruna babaen ti obra ti Pranses a pisiko a ni Nicolas Léonard Sadi Carnot (1824) a namatmati a ti kasayaat dagiti pudot a makina ket isu ti tulbek a makatulong iti Pransia a mangabak iti Napoleoniko a Gubgubat.[1] Ti Irlandes a naipasngay a Briton a pisiko a ni Apo Kelvin ket isu idi ti immuna a nangannurot ti husto a panangipalawag ti termodinamika idi 1854:[2]
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Goldstein, Martin; Inge F. (1993). The Refrigerator and the Universe. Harvard University Press. ISBN 0-674-75325-9. OCLC 32826343. Ti nanoteknikal a pangyuna, nasayaat iti naipakasaritaan ken dagiti pannakaipatarus a banag.
- Kazakov, Andrei (Hulio 2008). "Web Thermo Tables – ti maysa nga online a bersion Dagiti Tabla ti Termodinaka ti TRC" (PDF). Warnakan ti Panagsukisok dagiti Nailian nga Instituto dagiti Pagalagadan ken Teknolohia. 113 (4): 209–220.
Dagiti sumaganad a titulo ket ad-adu a teknikal:
- Cengel, Yunus A.; Boles, Michael A. (2002). Thermodynamics – an Engineering Approach. McGraw Hill. ISBN 978-0-07-238332-4. OCLC 45791449.
- Fermi, E. (1956). Thermodynamics, Dover, New York.
- Kroemer, Herbert & Kittel, Charles (1980). Thermal Physics. W.H. Freeman Company. ISBN 978-0-7167-1088-2. OCLC 32932988.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Clausius, Rudolf (1850). On the Motive Power of Heat, and on the Laws which can be deduced from it for the Theory of Heat. Poggendorff's Annalen der Physik, LXXIX (Dover Reprint). ISBN 0-486-59065-8.
- ^ Sir William Thomson; LL.D. D.C.L.; F.R.S. (1882). Mathematical and Physical Papers. 1. Londres, Cambridge: C.J. Clay, M.A. & Son, Cambridge University Press. p. 232.


text:
Enero 13
Ti Enero 13 ti maika-13 nga aldaw ti tawen iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 352 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen (353 kadagiti bisiesto a tawen).
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1834 – John Gilbert Baker, Ingles a botaniko (pimmusay 1920)
- 1943 – René Préval, Haitiano a politiko (pimmusay 2017)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1885 – Schuyler Colfax, maika-17 a Bise Presidente iti Estados Unidos (naipasngay 1823)


text:
Burkina Faso
Nagsasabtan: 13°N 2°W / 13°N 2°W
Ti Burkina Faso (Pranses: [buʁkina faso]) – ken ammo pay iti ababa a porma ti naganna ti Burkina – ket maysa a napalikmutan ti daga a pagilian idiay Laud nga Aprika. Daytoy ket napalikmutan babaen dagiti innem a pagilian: ti Mali iti amianan, ti Niger iti daya, ti Benin iti abagatan a daya, ti Togo ken ti Ghana iti abagatan, ken ti Côte d'Ivoire iti abagatan a laud. Ti kapitolio ti pagilian ket ti Ouagadougou.
Ti kadakkel daytoy ket 274,200 kuadrado kilometro (105,900 sq mi) nga adda ti nakarkulo a populasion ti sumurok a 15,757,000. Daytoy ket dati a tinawtawgan iti Republika ti Akin-ngato a Volta, daytoy ket nanaganan manen idi 4 Agosto 1984, babaen ni Presidente Thomas Sankara, a kayatna a sawen ket "ti daga dagiti agtaktakder a tattao" kadagiti nangruna a patneng a pagsasao ti pagilian iti Mòoré ken Dioula. Iti panakaisimbolo, ti "Burkina" ket mabalin a maipatarus iti, "tattao iti integridad", manipud iti pagsasao a Mòoré ken "Faso", ken "ama a daga" iti Dioula. Dagiti agtataeng ti Burkina Faso ket tinawtawagan a kas dagiti Burkinabè.
Ti Burkina Faso ket natagtagitao manipud idi 14,000 ken 5000 BC babaen dagiti agan-anup-agburburas ti pagilian idiay rehion ti amianan a laud ti pagilian. Dagiti taltalon apagtataengan ket nagparparangda idi baetan ti 3600 ken 2600 BC. A tattan ket ti tengnga a Burkina Faso a nagruna a binuklan idi dagiti Mossi a pagarian. Dagitoy a pagarian ti Mossi ket nagbalin a Pranses a protektorado idi 1896. Kalpasan ti panagun-od ti panawaywaya manipud iti pransia idi 1960, ti pagilian ket napan kadagiti adu a panagbalbaliw ti gobierno aginggana idi dimteng ti agdama a pormana, ti semi-presidensial a republika. Ti presidente ket ni Blaise Compaoré.
Daytoy ket kameng ti Kappon ti Aprika, Komunidad dagiti Estado ti Sahel-Sahara, La Francophonie, Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan ken Ekonomiko a Komunidad dagiti Estado ti Aprika.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ INSD Burkina Faso (iti Pranses)
- ^ a b c d "Burkina Faso". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 18 Abril 2012.
- ^ "Distribution of family income – Gini index". The World Factbook. CIA. Naala idi 1 Septiembre 2009.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ CFA a Pranko BCEAO.Kodkodigo: XOF / 952 ISO 4217 a kuarta ken nagnagan ken kodigo dagiti elemento. ISO. Naala idi 8 Mayo 2009.
Adu pay a mabasbasaUrnosen
- de Turégano, Teresa Hoefert, Aprikano a Sinema ken Europa: Asideg a panakakita ti Burkina Faso, (European Press Academic Publishing, 2004)
- Engberg-Perderson, Lars, Panakadangran ti Panagrang-ay: Dagiti Politika, Gangandat, ken Enbironmento idiay Burkina Faso, (Praeger Publishers, 2003)
- Englebert, Pierre, Burkina Faso: Saan a Natalinaay a Panakaestado ti Laud nga Aprika, (Perseus, 1999)
- Howorth, Chris, Panagipatakder manen ti Lokal a Langa ti Daga: Panangimaton ti Enbironmento idiay Burkina Faso, (Ashgate, 1999)
- McFarland, Daniel Miles ken Rupley, Lawrence A, Naipakasaritaan a Diksionario ti Burkina Faso, (Scarecrow Press, 1998)
- Manson, Katrina ken Knight, James, Burkina Faso (Bradt a Pagsurotan ti Panagbaniaga), (Bradt a Pagsurotan ti Panagbaniaga, 2011)
- Roy, Christopher D ken Wheelock, Thomas G B, Daga dagiti Agtaytayab a Maskara: Arte ken Kutura idiay Burkina Faso: Ti Thomas G.B. Wheelock nga Urnong, (Prestel Publishing, 2007)
- Sankara, Thomas, Agsasao ni Thomas Sankara: Ti Burkina Faso a Rebolusion 1983–1987, (Pathfinder Press, 2007)
- Sankara, Thomas, Dakami ti Agtawtawid ti Rebolusion ti Lubong: Dagiti Bitla ti Rebolusion ti Burkina Faso 1983–1987, (Pathfinder Press, 2007)
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Dagiti midia a mainaig iti Burkina Faso iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Burkina Faso manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Burkina Faso a naikabil iti The World Factbook (iti Ingles)
- Burkina Faso iti Curlie (iti Ingles)
- Wikimedia Atlas iti Burkina Faso
- Premier Ministère opisial a portal ti gobierno (iti Pranses)


text:
Pagsasao nga Idalaka
Ti pagsasao nga Idalaka ket ti kawar ti dialekto a naisasao idiay Daya a Timor. Dagiti dialekto ket naisasao idiay kabambantayan ti Ramelau malaksid ti naisagmak a Lolein, a naisasao idiay Dili. Ti Idalaka ket kapada ti pagsasao a Kemak gapu ta addaan kadagiti duog a langa a kas dagiti personal a pasakbay a berbo. Ti Idalaka ket maysa kadagiti 15 a mabigbig a nailian a pagsasao ti Daya a Timor. Ti nagan ket ti komposision ti Idaté ken Lakalai.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Idaté iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
Lakalei iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Eastern Timoric B". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.


text:
Hinduismo
Ti Hinduismo (हिन्दू धर्म; am-ammo pay kas Sanātana Dharma - सनातन धर्म, ken Vaidika-Dharma - वैदिक धर्म) ket maysa a relihioso a tradision iti sangalubongan a naibasar iti Vedas. Ti Hinduismo ket direkta a naggapu iti Vedic nga Indo-Iranian a relihion. Sakupenna ti naruay a tradision a relihioso nga agduduma ti pannakapaliiw ken pannakaipakatda, ken adu nga aggigidiat a seksekta ken pilpilosopia. Adu ken agduduma dagiti didiosen a pagrukrukbaban dagiti mamati. Agduduma met segun iti rehion wenno lugar dagiti pammati, kodigo ken prinsipio. Narigat a masurotanen no nagrugian ti Vediko a relihion, ngem iti panangkarkulo dagiti agsuksukisok, mabalin a nangrugi ti Hinduismo manipud 3102 BCE agingga iti 1300 BCE.
Ti Hinduismo ti maikatlo a kadakkelan a relihion iti lubong. Addaan daytoy iti aganay a 1 bilion a pasurot a 98% kadagitoy a Hindu ket masarakan iti India. Iti pagilian a Nepal, ti ofisial a relihion ti estadoda ket Hinduismo.


text:
1998
Ti 1998 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Huebes iti kalendario a Gregoriano.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Enero 15 – Junior Wells, Amerikano a musikero (naipasngay 1934)
Pebrero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero 8 – Halldór Laxness, Islandiko a mannurat (naipasngay 1902)
Abril[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 19 – Octavio Paz, Mehikano a diplomata ken mannurat (naipasngay 1914)
Septiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Septiembre 6 – Akira Kurosawa, Hapon a mannurat ti senario, produser, ken direktor (naipasngay 1910)
Nobiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nobiembre 5 – Momoko Kōchi, Haponesa nga aktres (naipasngay 1932)
- Nobiembre 21 – Fabian Ver, Filipino a Heneral (naipasngay 1920)


text:
Pammadayaw nga Oscar
Ti Pammadayaw nga Academia, am-ammo kas Pammadayaw nga Oscar ket ti kalatakan a premio iti pelicula idiay Estados Unidos. Tinawen a maibalbalangat kadagiti kalalaingan nga aktor ken direktor ken kapipintasan a pelicula iti tawen, ikedkeddeng daytoy ti Academia ti Arte ken Siensia iti Pelicula, maysa a gimong dagiti direktor, actor ken dadduma pay a mangal-alagad ken mangmangged iti industria ti pelicula. Manipud 2003, addan 5,816 a kamkameng ti Academia.
Ti kalkalpas a pammadayaw ket naited idi 2006, iti maika-78 seremonia ti Academia.


text:
Lingsat Laut
Ti Lingsat Laut (Indones: Selat Laut) ket mangisina iti Isla Laut ken Kalimantan, iti paset ti Indonesia iti isla ti Borneo. Daytoy ket maysa a nangruna a dalan iti komersio iti puerto ti Kotabaru manipud iti asideg a Lingsat Makassar.[1]
Ti kaatiddog ti lingsat ket agarup a 35 nautika milia, a maikapet iti Lingsat Makassar iti amianan ken ti Baybay Java iti abagatan. Ti kalawaan a parte iti daytoy a lingsat ket iti lugar ti Batulicin nga agarup a 3 a nautika milia ken ti kaakikidan ket 1 a nautika milia iti lugar ti Kotabaru. Adda dagiti uppat nga isla a mabirukan iti Lingsat Laut:
- Isla Anak Suwangi
- Isla Bird
- Isla Tampakan
- Isla Suwangi


text:
Plantilia:Dokumentasion ti panagbaliw ti plantilia ti ISO 3166
Panagusar[urnosen ti taudan]
- Daytoy a panid ket mailak-am tapno mapartuat iti dokumentasion para iti sakop dagiti plantilia ti ISO 3166.
- Daytoy ket mangited pat iti kategorisasion para kadagiti plantilia.
Dagiti parametro[urnosen ti taudan]
|spec= Dagiti naipangapangruna unay a nota ti panagusar
|lua= Dagiti modulo ti Lua nga inus-usar ti plantilia nga insina babaen ti |
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar
[kitaen] [ ] [ ]
Dagiti plantilia
ISO 3166-1
ISO 3166-1 alpha-2: {{ISO 3166 a kodigo}} (Kas iti: IR)
ISO 3166-1 alpha-3: {{ISO 3166 a kodigo-3}} (Kas iti: IRN)
ISO 3166-1 numeric: {{ISO 3166 a numeriko}} (Kas iti: 364)
ISO 3166-2
ISO 3166-2: {{ISO 3166 a kodigo}} (Kas iti: IR-32)
ISO 3166-2 name: {{ISO 3166 a nagan}} (Kas iti: Iran (Islamic Republic of))
Non-ISO 3166
Pagan ti pagilian: {{Nagan ti pagilian}} (Kas iti: Iran)
Panagusar
Daytoy a plantilia ket mainaig kadagiti serye ti plantilia a mangsolbar dagiti nagan ti pagilian ken simang dagiti kodigo ti ISO 3166-1 ken ISO 3166-2, ken vice versa.
ISO 3166
Ti ISO 3166 ket ipalawagna dagit inagan, dagiti kodigo ti dua wenno tallo a letra ken dagiti numero ti kodigo para kadagiti amin a pagilian ken dagiti kodigo ti innem a karakter (ti dua letra a kodigo ti pagilian ken sarunuen babaen ti pangrangtay ken ti maysa a dua wenno tallo a karakter a kodigo ti simang) para kadagiti amin a kangatuan nga agpang ti simang.
Panagusar ti pamilia dagiti plantilia
No kayat a pagbaliwen iti pagbaetan dagiti nadumaduma a panangilasin a mabalin a naalumaymay a naipalawag a kas inkabil ti agar-aramat ken dagiti entidad ti ISO 3166, mabalin nga adda ad-adu ngem maysa a waya iti panagbaliw iti tunggal maysa. Para iti pagariga, maus-usar ti Pakistan a kas ti pagilian ken ti Balochistan (Pakistan) a kas ti simang.
Dagiti panangilasin ti ISO-3166 para iti Pakistan ket:
- Nagan: Pakistan
- Kodigo ti Alpha-2: PK
- Kodigo ti Alpha-3: PAK
- Kodigo ti Numeriko: 586
Dagiti panangilasin ti ISO-3166 para iti Balochistan (Pakistan) ket:
- Kodigo ti simang:PK-BK
Ti Pakistan ket addaan pay kadagiti nadumaduma a sinonimo: kas pagarigan Pakistán ken پاکستان.
T met Baluchistan ket ammo met, kas pagarigan, a kas Balochistan (iti Wikipedia) ken Bagh Sanjari.
- Ti panagala iti kodigo ti Alpha-2 mabalin nga usaren ti
{{ISO 3166 a kodigo}}kadagiti amia man a panangilasin ti pagilian.
{{ISO 3166 a kodigo|Pakistan}}PK
{{ISO 3166 a kodigo|PK}}PK
{{ISO 3166 a kodigo|PAK}}PK
{{ISO 3166 a kodigo|586}}PK
{{ISO 3166 a kodigo|Pakistán}}PK
{{ISO 3166 a kodigo|پاکستان}}PK
- Ti panagala iti kodigo ti Alpha-3.
{{ISO 3166 a kodigo-3|Pakistan}}PAK
{{ISO 3166 a kodigo-3|PK}}PAK
{{ISO 3166 a kodigo-3|PAK}}PAK
{{ISO 3166 a kodigo-3|586}}PAK
{{ISO 3166 a kodigo-3|Pakistán}}PAK
{{ISO 3166 a kodigo-3|پاکستان}}PAK
- Ti panagbiruk iti nagan ti pagilian.
{{ISO 3166 a nagan|Pakistan}}Pakistan
{{ISO 3166 a nagan|PK}}Pakistan
{{ISO 3166 a nagan|PAK}}Pakistan
{{ISO 3166 a nagan|586}}Pakistan
{{ISO 3166 a nagan|Pakistán}}Pakistan
{{ISO 3166 a nagan|پاکستان}}Pakistan
- Ti panagbiruk iti kadawyan a nagan ti pagilian.
{{Nagan ti pagilian|Pakistan}}Pakistan
{{Nagan ti pagilian|PK}}Pakistan
{{Nagan ti pagilian|PAK}}Pakistan
{{Nagan ti pagilian|586}}Pakistan
{{Nagan ti pagilian|Pakistán}}Pakistan
{{Nagan ti pagilian|پاکستان}}Pakistan
- Ti panagbiruk iti numeriko a kodigo ti pagilian.
{{ISO 3166 a numeriko|Pakistan}}586
{{ISO 3166 a numeriko|PK}}586
{{ISO 3166 a numeriko|PAK}}586
{{ISO 3166 a numeriko|586}}586
{{ISO 3166 a numeriko|Pakistán}}586
- Ti kodigo ti simang ket mabalin a maala kadagiti sumaganad a waya.
{{ISO 3166 a kodigo|Pakistan|Baluchistan}}PK-BA
{{ISO 3166 a kodigo|Pakistan|Balochistan}}PK-BA
{{ISO 3166 a kodigo|Pakistan|Bagh Sanjari}}PK-BA
{{ISO 3166 a kodigo|Pakistán|Baluchistan}}PK-BA
{{ISO 3166 a kodigo|Paquistán|Balochistan}}PK-BA
{{ISO 3166 a kodigo|PK|Baluchistan}}PK-BA


text:
Plantilia:Ammom kadi
Daytoy a plantilia ket inus-usar para kadagiti paset ti ammom kadi ti pampanid ti Umuna a Panid, Wikipedia:Umuna a Panid/Intono bigat ken Wikipedia:Umuna a Panid/Idi kalman
Dagiti agur-urnos:
- Sakbay a pabaruen subokan idiay ammom kadi/pagipadasan.
- Purgaen daytoy a panid.
- Kalpasanna purgaen ti Umuna a Panid, Umuna a Panid/Intono bigat ken Umuna a Panid/Idi kalman tapno agparang ti baro a bersion.
Panagusar
Ti kodigo ti
{{Ammom kadi}} ket mangited ti agdama a bersion ti ammom kadi.
Ti kodigo ti
{{Ammom kadi|agdama}} ket mangited ti agdama a bersion ti ammom kadi ken ti maus-usar iti umuna a panid.
Ti kodigo ti
{{Ammom kadi|intono bigat}} ket mangited ti sumaruno a bersion ti ammom kadi.
Ti kodigo ti
{{Ammom kadi|idi kalman}} ket mangited ti dati a bersion ti ammom kadi.
Kitaen pay
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar


text:
Parlamento
Iti moderno a politika ken pakasaritaan, ti parlamento ket ti nabutosan a lehislatibo a bagi ti gobierno. Iti sapasap ti moderno a parlamento ket addaan kadagiti tallo nga annong: Ti panangirepresenta iti elektorado, panagpartuat kadagiti linteg, ken panangiturong iti gobierno.
Uray no adda a mangigawid ti panagusar ti balikas a parlamento iti parlamentario a sistema, daytoy ket kadawyan pay a maus-usar a mangipalawag ti lehislatura kadagiti presidensial a sistema, uray no awan iti opisial a nagan.
Iti pakasaritaan, dagiti parlamento ket nangiraman kadagiti nadumaduma a kita dagiti asemblia ti deliberatibo, konsultatibo, ken hustisia.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Parlamento iti Wikimedia Commons
- Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Parliament". Encyclopædia Britannica (iti Ingles) (Maika-11 nga ed.). Cambridge University Press.
- Parlamento ti Nagkaykaysa a Pagarian


text:
San Juan, Metro Manila
Ti San Juan ket ti kabassitan a siudad iti Filipinas a mabirukan iti daya ti Manila. Daytoy ket historikal nga ammo a kas ti lugar ti immuna a gubat ti Katipunan, ti gunglo a nakaiturongan ti Yaalsa ti Filipino idi 1896 a nangsuppiat iti Imperio nga Espaniol.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Addaan ti San Juan iti 21 a barbaranggay.
- Addition Hills
- Balong-Bato
- Batis
- Corazon De Jesus
- Ermitaño
- Halo-halo (St. Joseph)
- Isabelita
- Kabayanan
- Little Baguio
- Maytunas
- Onse
- Pasadeña
- Pedro Cruz
- Progreso
- Rivera
- Salapan
- San Perfecto
- Santa Lucia
- Tibagan
- West Crame
- Greenhills
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Petsa iti panagbaliw ti San Juan manipud iti ili ti maysa a siudad.
- ^ City of San Juan | (DILG)
- ^ "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ NCR Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Nailian a Kapitolio a Rehion (NCR)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Nailian a Kapitolio a Rehion (NCR)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Nailian a Kapitolio a Rehion (NCR)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Nailian a Kapitolio a Rehio (NCR)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Metro Manila, 2nd (Not a Province)". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Sasao a Niger–Kongo
Ti sasao a Niger–Kongo ket mangbukel ti maysa kadagiti kangrunaan a pamilia ti pagsasao, ken iti kadakkelan kadagiti termino ti lugar ti heograpikal a lugar idiay Aprika, bilang dagiti agsasao, ken bilang dagiti naisangayan a pagsasao.[1] Mabalinda a mangbukel ti pamilia ti pagsasao iti lubong babaen kadagiti termino dagiti naisangayan a pagsasao, ngem daytoy a saludsod ket komplikado babaen ti pannakaipalawag a maipanggep no ania ti mangbukel ti naisangayan a pagsasao. Ti kadawyan a pannakailasin iti kaaduan ti sasao a Niger–Kongo iti panagusar iti kadawyan a sistema ti klase ti pangnagan.[2] Ti kaaduan ti agsasao iti sasao a Niger–Kongo babaen ti bilang dagiti patneng nga agsasao ket ti Yoruba, Igbo, Fula, Shona ken Zulu. Ti kaaduan a naisasao babaen ti dagup a bilang dagiti agsasao ket ti Swahili.[1] Adda met dagiti eskolar nga agdudua no ti Niger–Kongo ket umiso a henetiko a yunit wenno tipolohiko a pannakaigrupo, ngem kaaduan kadagiti espesialista ita nga aldaw ket mangikeddeng iti daytoy nga umiso a pamilia, urayno awan ti konsenso iti subklasipikasion.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Irene Thompson, “Niger-Congo Language Family”, ”aboutworldlanguages”, Marso 2015
- ^ “Niger-Congo Languages”, ”The Language Gulper”, Marso 2015
- ^ John Benjamins, “Historical Linguistics and the Comparative Study of African Languages”, ”John Benjamins Publishing Company”, Marso 2015
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Vic Webb (2001) African Voices: An Introduction to the Languages and Linguistics of Africa
- Bendor-Samuel, John & Rhonda L. Hartell (eds.) (1989) The Niger–Congo Languages – A classification and description of Africa's largest language family. Lanham, Maryland: University Press of America.
- Bennett, Patrick R. & Sterk, Jan P. (1977) 'South Central Niger–Congo: A reclassification'. Studies in African Linguistics, 8, 241–273.


text:
Fabales
Ti Fabales ket dagiti urnos dagiti mula nga agsabsabong a nairaman iti rosid a grupo dagiti eudicot iti Grupo II ti Angiosperma Pilohenia a sistema ti pannakaidasig. Kadagiti patingga ti taksonomia a grupo dagiti organismo ti APG II, daytoy nga urnos ket mangiraman kadagiti pamilia ti Fabaceae wenno dagiti legume (mairaman dagiti subpamilia ti Caesalpinioideae, Mimosoideae, ken Faboideae), Quillajaceae, Polygalaceae wenno milkworts (mairaman dagiti pamilia ti Diclidantheraceae, Moutabeaceae, ken Xanthophyllaceae), ken Surianaceae. Babaen ti sistema Cronquist ken dagiti dadduma pay s sistema a panangidasig ti mula, ti urnos ti Fabales ket aglaon laeng ti pamilia ti Fabaceae. Dagiti dadduma a pamilia a matrato iti Fabales babaen ti APG II a panangidasig ket inkabil kadagiti sabali nga urbos babaen ti Cronquist, ti Polygalaceae iti isu met laeng nga urnosna, ti Polygalales, ken ti Quillajaceae ken Surianaceae iti kaunegan ti Rosales.
Ti Fabaceae, nga isu ti maikatlo a kadakkelan a pamilia ti mula iti lubong, ket aglaon ti kaaduan iti dibersidad dagiti Fabales, dagiti sabali a pamilia a mangbukel ti maigiddiat a basbassit a paset ti urnos ti dibersidad. Ti panagsukisok iti urnos ket kaaduan a naipatengngaan iti isip iti Fabaceae, gapu ti kaadu ti biolohiko a dibersidadna, ken ti kinapangrunana a kas dagiti masida a mula. Ti Polygalaceae ket masansanda met a nasuksukisok kadagiti pamilia ti mula, gapu ti kadakkel ti dibersidad ti henero ti Polygala, ken gapu ti kamkameng ti pamilia, kasla ti Fabaceae, a dagitoy ket sidsida a mula para kadagiti nadumaduma a sebbangan ti Lepidoptera (kulibangbang ken burbur).[2][3] Bayat a dagiti taksonomo nga agus-usar kadagiti molekular pilohenetiko a pamay-an ket makabiruk ti napigsa a suporta para iti urnos, agtultuloy dagiti saludsod a maipanggep ti morpolohiko a pannakaikabagian ti Quillajaceae ken Surianaceae kadagiti dadduma nga urnos, gapu ti limitado a panagsukisok kadagitoy a pamilia.[4]
Pannakaiwarwaras[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Fabales ket dagiti kosmopolitano nga urnos ti mulmula, malaksid ti subpamilia ti Papilionoideae (Faboideae) ken ti Fabaceae ket adu dagitoy a naiwarwaras iti amin a parte ti Sona ti Temperado nga Amianan.[5]
Galeria[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Lathyrus tuberosus iti Fabaceae
Ti Quillaja saponaria iti Quillajaceae
Ti Polygala myrtifolia iti Polygalaceae
Ti Polygala elongata iti Polygalaceae
Ti Suriana maritima iti Surianaceae
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Angiosperm Phylogeny Group (2009). "An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III" (PDF). Botanical Journal of the Linnean Society. 161 (2): 105–121. doi:10.1111/j.1095-8339.2009.00996.x. Naala idi 2013-07-06.
- ^ Janz, N; Nylin, S. (1998). "Dagiti kulibangbang ken mulmula: Ti pilohenetiko a panagadal". Ebolusion. Kagimongan para iti Panagadal ti Ebolusion. 52 (2): 486–502. doi:10.2307/2411084. JSTOR 2411084.
- ^ DeVries, PJ; Chacon, AI (1992). "Para iti nasaysayaat a pannakaawat ti mangsangaili a panagusar ken biodibersidad iti kulibangbanga a riodinid". Warnakan ti Panagsukisok iti Lepidoptera. 31 (1–2): 103–126.
- ^ Morgan, DR; Soltis, DE; Robertson, KR (Hulio 1994). "Sistematiko ken ebolusionario a pagbanagan ti rbcL a panagduduma ti panagsasaruno ti Rosaceae". Amerikano a Warnakan ti Botanika. Botaniko a Kagimongan ti Amerika. 81 (7): 890–903. doi:10.2307/2445770. JSTOR 2445770.
- ^ Stevens, PF (Mayo 7, 2006). "Website ti Angiosperma Pilohenia". Botaniko a Hardin ti Missouri. Naala idi 2006-11-20.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Fabales iti Wikimedia Commons
Dagiti datos a mainaig iti Fabales iti Wikispecies


text:
Ingras: Ti Ili a Nakaipasngayak
WEN, ditoy Dingras ti nakaikalian ti kadkaduak (ambilical cord) idi 20 de Enero 1975, damo a pannakakitak ti lawag. Baresbes, ti nagan ti agdama a pagnaedak. Idi ubingak, ti lugar a Baresbes, maysa kadagiti mangbukbukel iti Bo. Padong, ti akindaya amin a paset ti Dingras. Sakbay a matapogan ti decada B80, ti sigud a Bo. Padong, nagbalin a tallo a barrio – Francisco (naadaw iti nagan daydi Commodore nga i-Dingras: Jame V. Francisco), San Marcelino (ayuyang daydi Col. Marcelino Barba, (kayong daydi Apo Ferdinand Edralin Marcos, nagpaay a Presidente ti Republika ti Filipinas) ken ti Baresbes, a segun kadagiti nataengan, naadaw ti naganna gapu iti kasasaad ti daga B agar-arimasa (moist) uray panawen ti kalgaw (summer). Bumaresbes a kunada!
Naggapuan ti nagan a DINGRAS? Awan ti makaibaga iti apagisu. Ngem, sungbatan ti sariugma (sarita idi ugma), a nagtalinaed a naggaallatiw nga umuna iti dila ti estoria, adda sangkabassit a legend a maipataldiap: Adda kanB dua a barangay nga aggingginnubat. Karayan ti nagbaetan dagitoy dua a barangay. Ni Naslag ti kapitan ti akin-amianan. Allawigan met ti pangulo ti akin-abagatan.
Iti maysa nga aldaw, napan naganup da Allawigan ken dagiti pasurotna agraman ti anakna a ni Ras. Nakasirpat ni Ras iti ugsa; sinurotna daytoy. Iti panangkamatna ti ugsa, nataldiapanna ti maysa a balasitang iti igid ti karayan. Iti dayta a pannakasirpatna iti anak ni Naslag, nakarikna ni Ras ti nagpaiduma nga ayat iti balasitang. Nangala ti baro ti sabong. Insab-itna dagitoy iti ulo ti sikkubeng, sana impatayab babaen iti pana. Nagdisso dagiti sabong iti sakaanan ni Ding. Naragsakan ti balasitang. Nagpayapay ken ni Ras kas pagyamanna.
Kiniddaw ni Ras ken ni tatangna a danonenda ni Ding tapno kiddawenna ti panagkallaysada ngem, gapu iti guranggura ti dua a tribu, bimtak manen ti gubat! Nangabak ni Allawigan iti dayta a dangadang. Kiniddaw ni Ras ti ima ni Ding a kas gunggona. Nagkedked ni Naslag; kinaritna ketdi ni Ras a makidangadang iti kalaingan a pasurotna. Nagballigi ni Ras a nangparmek iti kinadangadangna. Awan nabalinan ni Naslag no di ti pannangipalubosna iti panagkallaysa dagiti dua nga agayan-ayat.
Iti panaglantip ti puso ni Ding ken Ras, napagkaykaysa met dagiti barangay. Nagbalinda a maymaysa a tribu.
Agricultural community ti Dingras nga am-ammon idi pay panawen dagiti Augustinian missions idi 1833 a daytoy nga ili ti maaw-awagan a SARUSAR TI ILOCOS NORTE. Addaan ngamin ti superior quality ti bagas nga agtataud iti Dingras a mailaklako pay idiay China ken Europe.
Iti Dingras, daytoy ti pakasarakan ti old ruin church a naipasdek idi 1776 a nagbalin a setting dagiti dekalidad a pelikula. Ditoy a nag-shooting idi da Actor Lito Lapid, Fernando Poe, Jr., Monsor del Rosario kdpy. Iti agdama, napasayaaten ti sigud a rurog a simbaan. Isu ita manen ti cathedral a masarakan iti puseg ti ili a Dingras.
Adu a bannuar ti pagilian ti timmanor iti daytoy nga ili, pakairamanan ditoy daydi Apo Josefa Llanes Escoda a founder ti Girl Scout of the Philipines, Enriqueta de Peralta, community leader, poetess kdpy. Idi Marso 6, 2010, simmurotak iti bunggoy ni Apo Juan S. P. Hidalgo, Jr., sigud nga Associate Editor ti Bannawag (taga-Dingras ti dakkelna a lalaki B Juan Peralta II) a simmarungkar iti pagtaengan daydi Apo de Peralta (ikit ni Apo Juan S. P. Hidalgo, Jr.) a kaduami ni Film Director Ron Bryant. Immayda simmarungkar ken ag-shooting nga agpaay iti documentary film, a maysa daytan iti gagem a pannakaipelikula ti TI DAGA, TI TUDO KEN TI INIT, sarita manipud iti nasariwawek a panagpampanunot ni Apo JSPJr.
Utang a naimbag a nakem (debt of gratitude), rumbeng a dayawen ken bigbigen ti di magatgatadan a panagbibinnulig dagiti agtuturay iti sibubukel nga ili.#


text:
Library of Congress Control Number
Ti Library of Congress Control Number wenno LCCN (iti Ilokano Panagtengngel a Numero ti Biblioteka ti Kongreso) ket maysa a naibatay ti serial a sistema iti panagnumero a panagkatologo dagiti rehistro idiay Biblioteka ti Kongreso idiay Estados Unidos. Daytoy ket saan a maipanggep kadagiti linaon iti ania man a libro, ken nasken a saan a maiyallilaw iti Panangidasig ti Biblioteka ti Kongreso.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- GND (Gemeinsame Normdatei): Integrated Authority File
- ISBN: International Standard Book Number
- VIAF: Virtual International Authority File


text:
Pakasaritaan
Ti pakasaritaan (manipud iti Griego ἱσtopίa - historia, a kayatna a sawen ket "panagsukimat, pannkaammo a naala babaen ti panagsukimat"[1]) ket maysa a sapasap a termino a mangibaga ti napalabas a paspasamak ken ti pay pannkaduktal, panangurnong, panagurnos, ken panangipakita ti pakaammo a maipanggep kadagitoy a pasamak. Daytoy a termino ket mangiraman ti kosmiko, heolohiko, ken pakasaritaan ti organiko, ngem kankanayon a maibagbaga ti kayatna a sawen ti pakasaritaan ti nagtagitaoan. Dagiti eskolar nga agsursurat ti pakasaritaan ket tinawtawagan a kas dagiti historiador.
Ti pakasaritaan ket mabalin pay a mangitudo ti akademiko a disiplina a daytoy ket agus-usar ti naratibo tapno mangkita ken mangusig ti panagsasaruno dagiti napalabas a paspasamak, ken padasenna a kitaen dagiti tabas ken gapuanan ken nagbanagan a panagikeddeng kadagitoy.[2][3]
Dagiti historiador ket sagpaminsanda a sinupsuppiatan ti kasasaad ti pakasaritaan ken ti serbina babaen ti pannakitungtungan ti panagadal ti disiplina a kas ti kabukbukodanna a gibus ken ti pamay-an ti panangited ti "perspektibo" kadagiti agdama a parikut.[2][4][5][6]
Dagiti sarita a sapasap iti naisangsangayan a kultura, ngem saan a nasuportaran babaen dagiti akinruar a taudan (a kas dagiti sarsarita a maipanggep kenni Ari Arturo) ket kadawyanda a naidasig a kas kultural a tawidan wenno dagiti sarsarita, gapu ta dagitoy ket saanda a suportaran ti "desinteresado a panagsukimat" a nasken iti disiplina ti pakasaritaan.[7][8] Dagitipasamak nga adda sakbay ti naisursurat a rehistro ket naipanpanunotan a kas dagiti kaskbayan a pakasaritaan.
Ni Herodoto, ti maika-5 a siglo B.C. a Griego a historiador ket isu ti naipanpanunotan a kas ti "ama ti pakasaritaan", ken, mairaman ti kontemporariona a ni Tucidides, ket nangtulongda a nangporma kadagiti pundasion para iti moderno a panagadal ti pakasritaan ti nagtagitaon. Dagiti impluensiada ket timmulong a nagparang-ay kadagiti nadumaduma a kita ti panangipatarus ti kasasaad ti pakasaritaan a nagbalbaliw kadagiti napalpalabas a siglo ken agtultuloy nga agbalbaliw tatta nga aldaw. Ti moderno a panagadal ti pakasaritaan ket adu ti pannakasakupna, ken mangiraman ti panagadal kadagiti naisangsangayan a rehion ken ti panagadal kadagiti topiko wenno tematiko nga elemento ti naipakasaritaan a panagsuksukimat. Kankanayon a ti pakasaritaan ket naisursuro a kas paset ti kangrunaan ken sekondario nga edukasion, ken ti akademiko a panagadal ti pakasaritaan ket maysa a nangruna a disiplina kadagiti Unibersidad a panagad-adal.
EtimolohiaUrnosen
Ti naggapuan manipud iti *weid- "ammo" wenno "kitaen" ket naikeddeng manipud "iti naaramid manen nga etimon ti wid-tor ["ti maysa a makaammo"] (a maipada iti Ingles ti wit) ti supiho a sero-grado a porma ti PIE a ramut*weid- 'kitaen' ken maikabagian pay ti Griego a eidénai, ti pannakaammo".[1][9]
Ti Taga-ugma a Griego a ἱσtopίa[10] (hístōr) ket kayatna sawen ti "panagsukimat","pannakaamo manipud iti panagsukimat", wenno "hustisia". Iti daytoy a kapanunotan a ni Aristoteles ket inusarna ti balikas iti bukodna a Πepὶ Tὰ Zῷa Ἱσtopίaι[11] (Perì Tà Zôa Historíai "Dagiti Panagsukimat kadagiti Ayup"). Ti nagtaudan abalikas ti ἵσtwp ket nasapa a naikeddeng kadagiti Homeriko a Kankanta, Heraklito, dagiti sapata nga Ateniense epebo, ken iti Boiotiko a naisursurat (iti legado a kapanunotan, iti "hustisia" wenno "saksi", wenno ti kapadpadana).
Ti balikas a naikabil iti Pagsasao nga Ingles idi 1390 nga adda ti kayatna a sawen ti "pannakaibagian kadagiti pasamak, sarita". Iti Tengnga nga Ingles, ti sapasap a kayatna sawen idi ket "sarita". Ti pannakaiparit ti iti kayatna sawen ti "rehistro kadagiti napalabas a pasamak" ket nagtaud idi naladaw a maika-15 a siglo. Daytoy ket adda pay laeng idi ti Griego a kapanunotan a ni Francis Bacon ket inus-usarna ti termino idi naladaw a maika-16 a siglo, idi nagsurat ti maipanggep ti "Masna a Pakasaritaan". Para iti kaniana, ti historia ket isu idi ti "ti pannakaammo kadagiti banag a naikeddeng babaen ti limbang ket panawen", ti kita ti pannakaammo a naited babaen ti lagip (bayat a ti siensia ket naited idi babaen ti rason, ken ti daniw ket naited idi babaen ti pantasia).
Iti maysa a panagiyebkas ti lingguistika a sintetiko a maisuppiat ti analitiko/mangisinsina a dikotomia, ti Ingles a kasla iti Insik (史 vs. 诌) ket mangibagbaga tattan ti sabali a balbalikas para iti pakasaritaan ti nagtagitaoan ken ti sapasap a panagisarsarita. Iti moderno nga Aleman, Pranses, ken kaaduan kadagiti Hermaniko ken Romanse a pagsasao, a dagitoy ket nakedngan a sintetiko ken kaaduan a nabalbaliwan ti unina, ti isu met laeng a balikas ket inususar pay laeng a kayatna a sawen ti "pakasaritaan" ken "sarita".
Ti pangilasin a naipakasaritaan ket naikeddeng manipud idi 1661, ken ti historiko ket manipud idi 1669.[12]
Ti historiador iti kapanunotan a kas ti "agsuksukimat ti pakasaritaan" ket naikeddeng manipud idi 1531. Kadagiti amin a pagsasao ti Europa, ti substantibo a "pakasaritaan" ket maus-usar pay laeng a kayatna a sawen ti "ania kadi ti napasamak kadagiti tao", ken "ti eskolar a panagadal ti napasamakd", ti naududi a kapanunotan ket sagpaminsan a nailaslasin iti dakkel a letra, a kas iti "Pakasaritaan", wenno ti balikas a historiograpo.[11]
DeskripsionUrnosen
Dagiti historiador ket nangisursuratda iti kontesto iti bukodda a panawen, ken adda dagiti panagikeddeng kadagiti agdama nga agturturay a kapanunotan no kasano ti mangipatarus ti napalabas, ken sagpaminsanda a nagsursurat tapno makaited kadagiti adal para iti bukodda a kagimongan. Kadagiti balikas ni Benedetto Croce, "Amin a pakasaritaan ket kontemporario a pakasaritaan". Ti pakasaritaan nakedngan babaen ti pannakaporma iti maysa nga 'agpayso a diskurso iti napalabas' babaen ti panagpataud iti salaysay ken dagiti panagusig kadagiti napalabas a pasamak a mainaig ti kaputotan ti nagtagitaoan.[12] Ti moderno a displina iti pakasaritaan ket naidaton iti naipatakderan a panagpataud iti daytoy a diskurso.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ a b Joseph, Brian; Janda, Richard (2008). Ti Manual dagiti Naipakasaritaan a Lingguistika. Blackwell Publishing (naipablaak idi 30 Disiembre 2004). p. 163. ISBN 978-1-4051-2747-9.
- ^ a b Richard J. Evans (2001). "Ti Dua a Rupa ni E.H. Carr". Pakasaritaan a Napakaitengngaan ti Isip, Pablaak 2: Ania kadi ti Pakasaritaan?. Unibersidad ti Londres. Naala idi 10 Nobiembre 2008.
- ^ Alun Munslow (2001). "Ania ti Pakasaritaan". Pakasaritaan a Napakaitengngaan ti Isip, Pablaak 2: Ania kadi ti Pakasaritaan?. Unibersidad ti Londres. Naala idi 10 Nobiembre 2008.
- ^ Tosh, John (2006). Ti Panagbiruk ti Pakasaritaan (Maika-4 nga ed.). Pearson Education Limited. ISBN 1-4058-2351-8.p 52
- ^ Stearns, Peter N.; Seixas, Peters; Wineburg, Sam (2000). "Pangyuna". Pannakaammo ti Panagsursuro ken Panagadadal ti Pakasaritaan, dagiti Nailian ken Internasional Perspektibo. New York & Londres: Unibersidad ti New York a Pagmalditan. p. 6. ISBN 0-8147-8141-1.
- ^ Nash l, Gary B.; Stearns, Peter N.; Seixas, Peters; Wineburg, Sam (2000). "Ti "Panagtitipon" a Paradigma iti Panagadadal ti Nasapa a Pakasaritaan ti Amerika kadagiti Pagadalan". Pannakaammo ti Panagsursuro ken Panagadadal ti Pakasaritaan, dagiti Nailian ken Internasional Perspektibo. New York & Londres: Unibersidad ti New York a Pagmalditan. pp. 102–115. ISBN 0-8147-8141-1.
- ^ Seixas, Peter; Stearns, Peter N.; Seixas, Peters; Wineburg, Sam (2000). "Schweigen! die Kinder!". Pannakaammo ti Panagsursuro ken Panagadadal ti Pakasaritaan, dagiti Nailian ken Internasional Perspektibo. New York & Londres: Unibersidad ti New York a Pagmalditan. p. 24. ISBN 0-8147-8141-1.
- ^ Lowenthal, David; Stearns, Peter N.; Seixas, Peters; Wineburg, Sam (2000). "Dagiti narikut a kasasaad ken Rag-o ti Panagad-adal ti Pakasaritaan". Pannakaammo ti Panagsursuro ken Panagad-adal ti Pakasaritaan, dagiti Nailian ken Internasional Perspektibo. New York & Londres: Unibersidad ti New York a agmalditan. p. 63. ISBN 0-8147-8141-1.
- ^ "Online a Diksionario ti Etimolohia". Etymonline.com. Naala idi 2010-05-16.
- ^ ἱσtopίa
- ^ a b Ferrater-Mora, José. Diccionario de Filosofia. Barcelona: Editorial Ariel, 1994.
- ^ a b Whitney, W. D. (1889). Ti Siglo a Diksionario; ti maysa nga ensiklopediko a leksikon iti pagsasao nga Ingles. New York: The Century Co. Page 2842.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Dagiti midia a mainaig iti Pakasaritaan iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Pakasaritaan iti Wikiquote (iti Ingles)