text:
Leonhard Euler
Ni Leonhard Euler (Aleman a pannakabalikas: [ˈɔʏlɐ], Suiso Aleman a pannakabalikas (tulong·paammo), Alagaden nga Aleman a pannakabalikas (tulong·paammo), Inggles a kapadpada, "Oiler";[1] 15 Abril 1707 – 18 Septiembrer 1783) ket maysa idi a pionero a Suiso a matematiko ken pisiko. Isu ket nakaaramid kadagiti nangruna a panakaduktal kadagiti paset a naindumadumaan akas ti inpinitesimal a kalkulo ken grapiko a teoria. Isu pay ti nangipaammo ti kaaduan ti moderno a matematiko a terminolohia ken notasion, a naisangsangay apara iti matematiko a panagusig, a kas ti panagipagarupan ti maysa a matematiko a pamay-an.[2] Isu ket naamammoan pay para iti obrana iti mekanika, agayus a dinamiko, optika, ken astronomia. Ni Euler kaaduan a naggigian itimanaman akabibiagna idiay San. Petersburgo, Rusia, kenidiay Berlin, Prusia. Isu ket naipanpanunotan a nangrugian ti preeminente amatematiko ti maika-18 a siglo, ken maysa kadagit ikalatakan a matematiko a nagbiag. Isu paya ti maysa kadagiti polipiko a matematiko iti amin a panawen; dagiti naurnong nga obrana ket punnuenna dagiti 60–80 a kuarto a tomo.[3] Ti maysa sinao a naigapu kenni Pierre-Simon Laplace ket nagiyebebkas ti impluensia ti matematika kenni Euler: "Basaen ni Euler, basaen ni Euler, isu ti apo kadatayo amin."[4]
Dagiti paammo ken dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti pannakabalikas a /ˈjuːlər/ ket saan nga husto. "Euler", Inggles a Diksionario ti Oxford English, maikadua nga edision, Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, 1989 "Euler", Merriam–Online a Diksionario ti Webster, 2009. "Euler, Leonhard", Ti Amerikano a Tawidan a Diksionario ti pagsasao nga Inggles, maikapat nga edision, Houghton Mifflin Company, Boston, 2000. Peter M. Higgins (2007). Nets, Puzzles, and Postmen: An Exploration of Mathematical Connections. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 43.
- ^ Dunham, William (1999). Euler: Ti Apo kadatayo Amin. Ti Matematiko a Gunglo ti Amerika. p. 17.
- ^ Finkel, B.F. (1897). "Biograpia- Leonard Euler". Ti Binulan nga Amerikano a Matematiko 4 (12): 300 Agsurok ti
|pages=wenno
|at=(tulong). doi:10.2307/2968971. JSTOR 2968971.
- ^ Dunham, William (1999). Euler: Ti Apo Kadatayo Amin. Ti Matematiko a Gunglo ti Amerika. xiii. "Lisez Euler, lisez Euler, c'est notre maître à tous."
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Leonhard Euler idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Leonhard Euler idiay Wikiquote
Dagiti ob-obra a mainaig ti Leonhard Euler idiay Wikisource


c: text/html

text:
Quezon
Ti Quezon ket maysa a probinsia iti Pilipinas a masarakan iti rehion ti CALABARZON iti Luzon. Ti kapitoliona ket ti Siudad ti Lucena. Kabeddengna dagiti probinsia ti Aurora iti amianan, Bulacan, Rizal, Laguna ken Batangas iti laud, ken dagiti probinsia ti Camarines Sur ken Camarines Norte iti daya. Sakupen pay ti Quezon dagiti Is-isla ti Polillo iti Baybay Pilipinas.
Sigud a maaw-awagan iti Kaliraya wenno Kalilayan idi un-unana, sa idi kuan ket Tayabas, napanaganan ti provincia iti Quezon kas pammadayaw ken ni Manuel L. Quezon, ti presidente ti Pilipinas idi panawen ti Mankomunidad, a naggapu iti ili ti Baler a sigud a maysa kadagiti ili ti Quezon (ili itan ti probincsia ti Aurora).
Adda iti probinsia ti nalatak a Bantay Banahaw, maysa a natay a bulkan, a pappapanan dagiti turista. Napno ti bantay iti ispiritual a mistisismo ket adu a kulto ken gunglo a relihioso ti agnanaed iti bantay. Naruay a deboto ti mangsarsarungkar iti Banahaw iti kada Cuaresma. Ti met laeng Banahaw ti mangmangted iti enerhia a geothermal iti Makban Geothermal Power Plant.
Dagiti linaon
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Addaan ti Quezon iti 39 nga ili ken 2 a siudad.
Siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
- Agdangan
- Alabat
- Atimonan
- Buenavista
- Burdeos
- Calauag
- Candelaria
- Catanauan
- Dolores
- General Luna
- General Nakar
- Guinayangan
- Gumaca
- Infanta
- Jomalig
- Lopez
- Lucban
- Macalelon
- Mauban
- Mulanay
- Padre Burgos
- Pagbilao
- Panukulan
- Patnanungan
- Perez
- Pitogo
- Plaridel
- Polillo
- Quezon
- Real
- Sampaloc
- San Andres
- San Antonio
- San Francisco (Aurora)
- San Narciso
- Sariaya
- Tagkawayan
- Tiaong
- Unisan
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Calabarzon (Inggles) naala idi 29 Mayo 2012

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Departamento ti Valle del Cauca
Ti Valle del Cauca, wenno Ginget ti Cauca (Españiol a pannakabalikas: [ˈbaʎe ðel ˈkauka], Españiol a pannakabalikas: [ˈbaʝe ðel ˈkauka]) ket departamento ti Colombia. IDaytoy ketmabirukan idiay lumaud a bangir ti pagilian, a sumangsango iti Taaw Pasipiko, ken daytoy ket naikeddeng a maysa kadagiti kangrunaan a departamento ti Republika ti Colombia. Iti kapitoliona ket ti Santiago de Cali. Gapu ti nasayaat a lokasionna, naikedkeddengen a daytoy ket ti Aruangan ti pasipiko ti Colombia. Malaksid ti Cali dagitisiudad a kas ti Buenaventura, Cartago ken Tulua ket addaan ti adu nga impluensia ti ekonomia, politika, sosial ken kultura iti biag ti departamento. Ti Valle del Cauca ket addaan ti kadakkelan a bilang dagiti naaya nga ilih (kasla dagiti Metropolitano a lugar) nga addan ti sumurok a 100,000 inga agtataeng iti pagilian, a mabilbilang dagiti innem iti kaunegan dagiti pagbeddenganna.[2] Ti Buenaventura ket addaan ti kadakkelan ken makumikom a puerto ti Colombia, a mangiyak-akar ti agarup a 8,500,000 a tonelada dagiti tagilako.[3]
Dagiti linaon
Administratibo a panakabingbingay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti munisipalidad[urnosen | urnosen ti taudan]
- Alcalá
- Andalucía
- Ansermanuevo
- Argelia
- Bolívar
- Buenaventura
- Buga
- Bugalagrande
- Caicedonia
- Cali
- Calima
- Candelaria
- Cartago
- Dagua
- El Aguila
- El Cairo
- El Cerrito
- El Dovio
- Florida
- Ginebra
- Guacari
- Jamundí
- La Cumbre
- La Unión
- La Victoria
- Obando
- Palmira
- Pradera
- Restrepo
- Riofrio
- Roldanillo
- San Pedro
- Sevilla
- Toro
- Trujillo
- Tuluá
- Ulloa
- Versalles
- Vijes
- Yotoco
- Yumbo
- Zarzal
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Estadistika ti Populasion babaen ti DANE
- ^ Libro ti Opisial a senso, pg 54 (Espaniol)(+ 70 mb papeles)
- ^ "Opisial nga estadistika ti puerto ti Buenaventura (Espaniol)". Sprbun.com. Naala idi 17 Oktubre 2011.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Pakaammo ti panagbiahe idiay Valle del Cauca manipud idiay Wikivoyage
- ti siudad ti Colombia
- Gobernación del Valle del Cauca (Espaniol)
- Alcaldía de Santiago de Cali (Espaniol))
- Cali es Cali ((Espaniol)


text:
Papa Gregorio IV
Ni Papa Gregorio IV ket isu ti Papa manipud idi Oktubre 827 aginggana idi 25 Enero 844. Ti kinapapana ket naindayeganm kadagiti panagpadas a makibiang kadagiti panagriringgor a baetan ti emperador Luis ti Nasingpet ken ti annakna a lallaki. Ken nakakita pay ti panakarebba ti Carolingia nga Imperio idi 843.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Levillain, Philippe, Ti Kinapapa: Gaius-Proxies, Routledge (2002)
- Mann, Horace K., Dagiti Biag dagiti papa idi Nasapa a Tengnga a Panpanawen, Tomo II: Dagiti Papa idi Las-ud ti Carolingia nga Imperio, 795-858 (1906)
- DeCormenin, Louis Marie; Gihon, James L., Ti Kompleto a Pakasaritaan dagiti Papa ti Roma, manipud kenni San Pedro, ti Umuna nga Obispo aginggan kenni Pio ti Maikasiam (1857)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Gregorio IV idiay Wikimedia Commons


text:
Kanta
Iti musika, ti kanta ket maysa a komposision para iti timek wenno dagiti timek, nga inar-aramid babaen ti panagkanta. Ti koro wenno insao a kanta ket mabalin a kuyogan dagiti instrumento ti musika, wenno saan a makuyogan, a kas iti kaso dagiti a cappella a kanta. Dagiti liriko (balikas) dagiti kanta ket kadawyan a poetiko, agrima, ngem mabalin met a dagitoy ket relihioso a berso wenno nawaya a prosa.
Ti kanta ket mabalin pay a maymaysa a kumakanta, maysa a dueto (dangngay-dua), trio, wenno dakdakkel a grupo a mairaman ti ad-adu a boses. Dagiti kanta nga adda ti ad-adu ngem maysa a boses ket makunkuna a dagiti koro. Dagiti kanta ti nawatiwat a mabingbingay kadagiti nadumaduma a porma, depende iti panagilasin a maus-usar. Ti maysa a pannakabingay ket ti baetan dagiti "arte a kanta", "nadayeg a kanta", ken "folk a kanta". Dagiti sabali pay a pamay-an iti panangidasig ken babaen dagiti panggep (sagrado a maigiddiat iti sekular), babaen ti estilo (sala, balada, Lied, kdpy.), wenno babaen ti panawen a nagtaudan (Renasimiento, Kontemporaneo, kdpy.).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marcello Sorce Keller (1984), "Ti Problema iti Pannakaidasig ti Panagsukisok iti Folksong: ti Ababa a Pakasaritaan", Folklore, XCV, blng. 1, 100- 104.


text:
Abakada nga abesedário
Ti Abakada ket maysa a patneng nga abesedário a sinuratan iti Latin nga inus-usar ti kaaduan a pagsasao idiay Pilipinas, ken isu ti kasisigudan nga abesedário ti Nailian a Pagsasao Naibatay iti Tagalog (Tagalog:Wikang Pambansa Batay sa Tagalog) wenno Nailian a Pagsasao (Tagalog:Wikang Pambansa).[1]
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Sakbay ti panawen dagiti Kastila, kaaduan dagiti pagsasao iti Pilipinas ket naisurat iti Baybayin a sinuratan. Dagiti Kastila ti nagpaammo ti Latin a sinuratan idiay Pilipinas, ken aginggana iti immuna a kagudua ti maika-20 a siglo, dagiti pagsasao iti Pilipinas ket kaaduan a naisurat iti sabsabali a Kastila a panagsurat. Ni Jose Rizal ti immuna nga nagsingasing ti panagi-patneng a panagsurat iti Pilipinas.[2].
Idi naipaka-ammo ti Nailian a Pagsasao Naibatay iti Tagalog, ti maysa a gramatiko a ni Lope K. Santos ket nagaramid ti baro nga abesedário a naglaon iti 20 a letra ken natawagan nga Abakada ket iti gramatiko a liblibro iti eskuela nakunkuna daytoy a balarilà. nagbalin daytoy nga abesedário ti pagsasao Tagalog ken ti nailian a pagsasao a Filipino.
Pannakaurnos ti Abakada[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti pannakaibagian ti Abakada iti Baybayin a sinuratan[urnosen | urnosen ti taudan]
- A - "A"
- B - "Ba"
- K - "Ka"
- D - "Da"
- E - "E"
- G - "Ga"
- H - "Ha"
- I - "I"
- L - "La"
- M - "Ma"
- N - "Na"
- NG - "Nga"
- O - "O"
- P - "Pa"
- R - "Ra"
- S - "Sa"
- T - "Ta"
- U - "U"
- W - "Wa"
- Y - "Ya"


text:
Back to Publications
Revolutionary newspaper of the people of North-west Luzon
(Struggle/Pakikibaka)
Ti Dangadang ket rebolusyonaryo a dyaryo ti umili iti Amianan-Laud a Luzon. Kas dyaryo ti umili, ditoy a maipablaak dagiti kinapudno a laplappedan ken kalkaluban dagiti agturturay a dasig. Ditoy a maammuan tayo dagiti damagken impormasyon a saan a rumrummuar kadagiti dyaryo, radyo, ken pagiwarnak a kontrol dagiti managgundaway ken manangidadanes a dasig.
Ti Dangadang ket rummuar maminsan a daras kada dua a bulan iti tarabay ti Partido Komunista ti Pilipinas. Tapno naan-anay nga agserbi daytoy kas boses ti umili, dawaten mi nga ipatulod yo dagiti damdamag, komentaryo, kanta, iskit, daniw, drowing, ken dadduma pay a kayat yo a maipablaak. Kasta met a silulukat kami iti aniaman a dillaw, obserbasyon, ken singasing.
Pagtitinnulongan tayo a padur-asen ti dangadang. Ti sangapulo a piso a presyo ti dyaryo tayo ket bassit a boluntaryo a donasyon tapno masuportaan ti agtultuloy a panagruar na.


text:
Peminismo
Ti peminismo ket maysa nga urnong dagiti tignay ken dagiti ideolohia a naigandat iti panangialpalawag, panangipatakder, ken panagikanawa ti kapadpada ti politikal, ekonomiko, ken dagiti sosial a karbengan para iti babbai. [1][2] Iti pay maipatinayon, ti pemenismo ket agsuksukimat a mangibangon dagiti agpapada nga oportunidad para iti babbi idi edukasion ken panagtrabaho. Ti maysa a pemenista ken "ti mangitaktakder wenno mangsupsuporta kadagiti karbengan ken ekualidad ti babbai".[3]
Ti peminista a teoria, a rimsua manipud kadagitoy a tignay ti pemenista, ket mangigandat ti pannakaawat ti kasasaad ti saan a panagpapada ti henero babaen ti panagsukisok kadagiti sosial a papel ti babbai ket dagiti nagbiagan a kasanayan; daytoy ket nakaparang-ay kadagiti teoria kadagiti nadumaduma a kita ti disiplina tapno makasungbat kadagiti banag a kas ti sosial a panagipatakder ti sekso ken henero.[4][5] ADda dagiti nasapsapa a porma ti peminismo idin ket nadildillaw para iti panagala kadagiti naadalan a perspektibo ti puraw laeng, ken tengnga a klase. Daytoy ket nagturongan ti panakapartuat ti etiko a naisangsangayan wenno adu a kulturista a porma ti peminismo.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Pemenismo – Ti Panangipalpalawag ken Adu pay manipud ti Nawaya Diksionario ti Merriam-Webster". merriam-webster.com. Naala idi 12 Hunio 2011.
- ^ "Panangipalpalawag ti pemenismo a pangnagan manipud tiOnline a Diksionario ti Cambridge: Nawaya nga Inggles a Diksionario ken Tesauro". dictionary.cambridge.org. Naala idi 12 Hunio 2011.
- ^ {{Cite book|title=Oxford English Dictionary|edition=online|publisher=Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan|month=Hunio|year=2012|accessdate=5 Hulio 2012}(Ti panangipalplawag ket pangnagan.)
- ^ Chodorow, Nancy (1989). Peminisno ken Sikoanalitiko a Teoria. New Haven, Conn.: Unibersidad ti Yale a Pagmalditan. ISBN 978-0-300-05116-2.
- ^ Gilligan, Carol (1977). "'Iti maya a Naigiddiatan a Timek: Dagiti Kapanunotan ti Babbai iti Bagi ken Moralidad'". Harvard Educational Review 47 (4): 481–517. Naala idi 8 Hunio 2008
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sasao a mainaig ti Peminismo idiay Wikiquote
Dagiti midia a mainaig ti Peminismo idiay Wikimedia Commons


text:
Singsing ti Apuy
Ti Singsing ti Apuy ket ti maysa a lugar nga adda dagiti adu a bilang dagiti gingined ken bulkaniko a panagbettak a mapasamak iti labneng ti Taaw Pasipiko. Iti 40,000 km (25,000 mi) a sukog ti sapatos ti kabalio, daytoy ket mainaig iti gangani nga agsasauno a serie dagiti trinsera ti taaw, dagiti bulkaniko nga arko, ken dagiti bulkaniko a barikes ken/wenno dagiti panaggungunay ti plata. daytoy ket addaan kadagiti 452 va bulkan ken pagtaengan ti sumurok a 75% dagiti aktibo ken dagiti malmalmeng a bulkan iti lubong.[1] Daytoy ket sagpaminsan pay a tinawtawagan iti sirkum-Pasipiko a barikes wenno ti sirkum-Pasipiko a seismiko a barikes.
Agarup a 90%[2] kadagiti gingined iti lubong ken 81%[3] kadagiti kadakkelan a gingined iti lubong ket mapasamak iti arrubayan ti Singsing ti Apuy. Ti sumaruno a seismiko a rehion (5–6% kadagiti gingined ken 17% okadagiti kadakkelan a gingined iti lubong) ket ti Alpino a barikes, a gumay-at manipud ti Java aginggana idiay Sumatra babaen ti Himalaya, thi Mediteraneo, ken rummuar idiay Atlantiko. Ti Pantok ti Tengnga nga Atlantiko ket isu ti maikatlo a kaaduan ti gingined a barikes.[4][5]
Ti Singsing ti Apuy ket dagus a resulta dagiti plata tekonika ken ti panaggunay ken panagdudungpar dagiti litosperiko plata.[6] Ti daya paset ti singsing ket ti resulta ti Plata ti Nazca ken ti Plata ti Cocos a daytoyy naipalenned iti sirok ti aggungunay nga agpalplaud a Plata ti Abagatan nga Amerika. Ti Plata ti Cocos ket agdama a naipalplaned iti sirok ti Plata ti Karibe, idiay Tengnga nga Amerika. Ti paset ti Plata ti Pasipiko iti igid ti bassit a Plata ti Juan de Fucae ket maipalpalned iti sirok ti Plata ti Amianan nga Amrika. Iti igid ti akin-amianan a paset, ti aggungunay ti amianann a laud a plata ti pasipiko ket maipalplaned iti sirok ti arko ti Is-isla ti Aleutian. Iti ad-adayo a laud, ti plata ti Pasipiko ket maipalplaned iti igid tdagiti arko ti Peninsula ti Kamchatka iti abagatan a labes ti Hapon. Ti akin-abagatan a paset ket narikrikut, nga adda dagiti bilang ti babbabassit a plata ken panagdidinungpar iti plata ti pasipiko manipud ti Is-isla ti Mariana, ti Pilipinas, Bougainville, Tonga, ken Baro a Selanda; daytoy a paset ket ilaksidna ti Australia, gapu ta daytoy ket naisanglad iti tengnga ti bukodna a tektoniko a platas. Ti Indonesia ket naisanglad iti nagbaetan ti Singsing ti Apuy iti igid ti amianan a daya nga is-isla nga asideg ken mairaman ti New Guinea ken ti Alpino a barikes iti igid ti abagatan ken laud manipud ti Sumatra, Java, Bali, Flores, ken Timor. Ti naindayegan ken aktibo a sona ti Tikor ti San Andreas ti California ket mangbaliw a tikor a mangtangdan ti paset ti Ngato ti Daya a Pasipiko iti baba ti abagatan a laud ti Estados Unidos ken Mehiko. Ti panagggunay ti tikor ket agpataud kadagiti adu a babassit a gingined, iti adu a beses iti inaldaw, a kaaduan kadagitoy ket bassit unay a marikna.[7][8] Ti aktino a Tikor Reina Charlotte idiay laud nga aplaya ti Haida Gwaii, British Columbia, Kanada, ket nagpatauden kadagiti tallo a dakkel a gingined iti las-ud ti maika-20 a siglo: ti magnitud 7 a pasamak idi 1929; ti magnitud 8.1 idi 1949 (ti kapigsaan a nairehistro a gingined ti Kanada); ken ti magnitud 7.4 idi 1970.[9]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Singsing ti Apuy - Singsing ti Apuy ti Pasipiko". Geography.about.com. 2010-06-14. Naala idi 2010-11-01.
- ^ "USGS.gov - Singsing ti Apuy". Earthquake.usgs.gov. 2012-07-24. Naala idi 2013-06-13.
- ^ Usgs Faqs (2013-05-13). "USGS.gov - Ayan ti pakasamakan dagiti gingined?". Earthquake.usgs.gov. Naala idi 2013-06-13.
- ^ U.S. Geological Survey Earthquakes FAQ.
- ^ U.S. Geological Survey Earthquakes Visual Glossary.
- ^ Moving slabs [Daytoy Dinamiko a Daga, USGS].
- ^ dagiti naudi a gingined idiay Estados Unidos - Naudi a 7 nga ladaw, USGS.
- ^ Schulz, Sandra S., ken ni Robert E. Wallace, "Thi Tikor ti San Andreas", USGS.
- ^ Dagiti Gingined iti rehion ti Reina Charlotte 1984-1996 Naala idi 2007-10-03
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Blinkhorn, Earl F (2004), Ti Singsing ti Apuy, Trafford, ISBN 1-4120-2170-7
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Dagiti mapa ti Singsing ti Apuy ti Pasipiko idiay Wikimedia Commons
- Dagiti naipakasaritaan a gingined ken estadistika ti Gingined iti Heolohiko a panagsukisok ti Estados Unidos
- DESKRIPSION: "Singsing ti Apuy"
- Mapa ti Singsing ti Apuy
- Singsing ti Apuy, aktibidad ti tektonikay
- Ti agob-obra a Singsing ti Apuy


text:
Socrates
Ni Socrates ( /ˈsɒkrətiːz/; Greek: Ewkpάtnς, Taga-ugma Griego a pannakabalikas: [sɔːkrátɛːs], Sōkrátēs; c. 469 SK – 399 SK)[1] ket maysa idi a Klasiko a Griego a Taga-Atenas a pilosopo. Isu ket naipammadayawan a kas maysa kadagiti nangbangon ti Lumaud a pilosopia, isu ket maysa nga enigmatiko a pigura a kangrunaan a naamammoan ti pannakailaglagipan kadagiti simmarsaruno a klasiko a mannurat, a naipangpangruna kadagiti sinursurat ti estudiantena a ni Plato ken Xenophon, ken dagiti pabuyana akontemporario a ni Aristophanes. Adu kadagiti mangitunton a dagiti dialogo ni Plato ket isu kadagiti kaaduan a komprehensibo a pannakailaglagipan kenni Socrates a nabatbati manipud ti kinaugma.[2]
Dagiti paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Socrates". 1911 Encyclopaedia Britannica. 1911. Naala idi 2007-11-14.
- ^ Sarah Kofman, Socrates: Dagiti Binalabala ti maysa a Pilosopo (1998) ISBN 0-8014-3551-X
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Socrates idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Socrates idiay Wikiquote


text:
Baden-Württemberg
Ti Baden-Württemberg (Aleman a pannakabalikas: [ˈbaːdn̩ ˈvʏɐ̯təmˌbɛɐ̯k]) ket maysa kadagiti 16 nga estado ti Alemania. Ti Baden-Württemberg ket mabirukan idiay abagatan a laud a paset ti pagilian idiay daya ti Akin ngato a Rin, ken isu timaiaktlo a kadakkelan kadagiti sangapulo ket innem nga estado ti Alemania babaen ti kalawa ti daga ken populasion, nga adda ti kalawa iti 35,742 kuadrado kilometro (13,800 sq mi) ken 10.7 a riwriw nga agtataeng.[3] Ti kapitolio ti estado ket ti Stuttgart.
Ti sao a Ländle ("bassit a daga iti lokal a dialekto) ket sagpaminsan nga inus-usar a kapada a nagan iti Swabia a paset iti Baden-Württemberg.
Dagiti paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Populasion ti estado". Opisina ti Portal dagiti Pederal nga Estadistika ti Alemania. Naala idi 31 Hulio 2012.
- ^ "GDP ti estado". Opisina ti Portal dagiti Estadistika ti Baden-Württemberg. Naala idi 31 Hulio 2012.
- ^ "Ti Estadotayo". Baden-Württemberg. Naala idi 30 Marso 2011.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Philip Cooke, Kevin Morgan (1998). Ti Naigungluan nga ekonomia: Dagiti korporasion, dagiti Rehion, ken dagiti Panagpabaro. [Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 84. ISBN 978-0-19-829659-1.
- Panagbalbaliw ti klima idiay Baden-Württemberg: dagiti kinapudno – dagiti pagbanagan – dagiti perspektibo / LUBW; Baden-Württemberg, Ministerium für Umwelt, Naturschutz und Verkehr. [Iti kimmadduaan iti Karlsruhe nga Instituto iti Teknolohia (KIT), Instituto para iti Panagsukisok ti Meteorolohia ken Klima; Süddeutsches Klimabüro. Transl.: InTra eG Fachübersetzergenossenschaft], Stuttgart: Baden-Württemberg Ministro ti Enbironmento, Pagiluganan a Konserbasion ti Katutubo ti Karlsruhe: LUBW, 2010.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Baden-Württemberg idiay Wikimedia Commons


text:
Premio Nobel
Ti Premio Nobel ket maysa a pammadayaw a mait-ited kadagiti tao ken organisasion a nakaaramid wenno nakaduktal kadagiti naisangsangayan a sukisok, nakapartuat kadagiti naidumduma a wagas ken panglakagan wenno alikamen, wenno nakaiburay iti naisalumina ken naindaklan a benepisio iti kagimongan. Daytoy a premio ket nabuangay babaen ti testamento ni Alfred Nobel, maysa a Sueko a chemist, industrialista ken imbentor ti dinamita.
Ti Premio Nobel, a mabigbig kas kangatuan a pammadayaw iti lubong iti agdama, ket tinawen a maited kadagiti sumaganad a kategoria:
- Premio Nobel iti Pisika (kedngan ti Akademia dagiti Siensia ti Naarian a Sueko)
- Premio Nobel iti Kimika (kedngan ti Akademia dagiti Siensia ti Naarian a Sueko)
- Premio Nobel iti Pisiolohia wenno Medisina (kedngan ti Instituto ti Karolinska)
- Premio Nobel iti Literatura (kedngan ti Sueko nga Akademia)
- Premio Nobel iti Kappia (kedngan ti Norwego a Komite ti Nobel Nobel, a pusgan ti Norwego Parlamento, Stortinget)
- Banko ti Sweden Premio iti Siensia Ekonomika iti Lagip ni Alfred Nobel (kedngan ti Akademia dagiti Siensia ti Naarian a Sueko)


text:
Peter Paul Rubens
Ni Apo Peter Paul Rubens (Pannakabalikas nga Olandés: [ˈrybə(n)s]; 28 Hunio 1577 – 30 Mayo 1640), ket maysa idi a Plamenko Barok a pintor, ken nangipangpangyuna ti maysa a nbarayuboy a Barok nga estilo a nagiyunay-unay ti panaggungunay, maris, ken kaderrep. Isu ket naamammon para kadagiti Maisuppiat a Repormasion a [[pedaso ti altar], dagiti retrato, ladawan ti daga, ken dagiti pakasaritaan a pinintaan ti mitolohikal ken dagiti alehoriko a suheto.
Iti panakaipatinayon ti panagimatmaton ti dakkel a talier idiay [Antwerp|Amberes]] a nangpataud kadagiti pinintaan a nadayeg kadagiti nobilidad ken dagiti agur-urnong ti arte iti kadagupan ti Europa, ni Rubens ket klasiko idi a naadalan a humanista nga eskolar, agur-urnong ti arte, ken diplomatiko a kinabalieroe babaen ni Felipep IV, Ari ti España, ken ni Carlos I, Ari ti Inglatera.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1577 a pannakaipasngay
- 1640 nga ipupusay
- Dagiti Belga nga ekspatriado idiay Alemania
- Dagiti nagbaliw a napan ti Romano Katolisismo
- Dagiti nagbaliw a napan ti Romano Katolisismo manipud ti Kalbanismo
- Dagiti pintor ti korte
- Maisuppiat a Repormasion
- Dagiti diplomatiko
- Dagiti Plamenko Barok a pintor
- Kamkameng ti Amberes a Timpuyog ni San Lukas
- Tattao manipud idiay Amberes
- Tattao manipud idiay Siegen
- Dagiti pintor ti Simbaan ti Romano Katoliko
- Dagiti pinintaan babaen ni Peter Paul Rubens


text:
Papa Sergio II
Ni Papa Sergio II ket isu ti Papa ti Katoliko a Simbaan manipud idi Enero 844 – 24 aginggana idi Enero 847.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Daytoy nga artikulo ket mangitiptipon ti testo manipud ti naipablaak nga adda tattan idiay publiko a pagturayan: Chisholm, Hugh, ed. (1911). Encyclopædia Britannica (Maika-11 nga ed.). Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan.
- Cheetham, Nicolas, Dagiti Agay-aywan kadagiti Tulbek, New York: Charles Scribner's Sons, 1983. ISBN 0-684-17863-X
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Sergio II idiay Wikimedia Commons


text:
Papa Sabiniano
Ni Papa Sabiniano (pimmusay idi 22 Pebrero 606) ket isu ti papa manipud idi 604 aginggana idi 606. Isu ket naipasngay idiay Blera (Bieda) idiay asideg ti Viterbo. Isu ket Papa idi las-ud ti Bisantino a Kinapapa, isu ti maikapat kadagiti dati nga apocrisiarius kadagiti nabutosan a papa ti Kontantinopla.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy nga artikulo ket mangitiptipon ti testo manipud ti naipablaak nga adda tattan idiay publiko a pagturayan: Chisholm, Hugh, ed. (1911). Encyclopædia Britannica (Maika-11 nga ed.). Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan.
- Duffy, Eamon. Dagiti Santo ken Managdakes: Ti Pakasaritaan dagiti Papas, Unibersidad ti Yale a Pagmalditan, 2001, p. 72–73. ISBN 0-300-09165-6
- Ekonomou, Andrew J. 2007. Bisantino a Roma ken dagiti Griego a Papa: Dagiti Dumaya nga impluensia iti Roma ken ti kinapapa manipud kenni Gregorio ti Nalatak aginggana kenni Zacarias, A.D. 590–752. Lexington Books.
- Maxwell-Stuart, P. G. Salaysay dagiti Papa:Dagiti Kinaturay a Rehistro ti Kinapapa manipud keni Santo Pedro aginggana ti Agdama, Thames & Hudson, 2002, p. 54. ISBN 0-500-01798-0.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Sabiniano idiay Wikimedia Commons


text:
Mecklenburg-Vorpommern
Ti Mecklenburg-Vorpommern [ˈmeːk.lən.ˌbʊɐ̯k ˈfoɐ̯.pɔ.mɐn] wenno nabirngasan ti MeckPomm) ket maysa a pederal nga estado idiay akin amianan nga Alemania. Ti kapitoliona a siudad ket ti Schwerin. Ti estado ket naporma babaen dagiti panagtitipon kadagiti naipakasaritaan a rehion ti Mecklenburg ken Vorpommern kalpasan ti Sangalubongan a Gubat II, daytoy ket natunaw idi 1952 ken napartuat manen sakbay ti Aleman a panagkaykaysa idi 1990.
Ti Mecklenburg-Vorpommern ket isu ti maikanem a kadakkelan nga estado ti Aleman babaen ti teritorio, ken isu ti kabassitan ti kapusek ti populasion. Ti panatar ti Baybay Baltiko, a maraman dagiti isla a kas ti Rügen ken Usedom, ken ti pay Danaw a Distrito ti Mecklenburg ket nailaslasinan babaen kadagiti adu a pagliwliwaan ken dagiti napistas a katutubo, a makaaramid ti Mecklenburg-Vorpommern a kas maysa kadagiti mangiyuna a papanan dagiti turista idiay Alemania. Tallo kadagiti sangapulo ket uppat a nailian a parke ti Alemania ket mabirukan idiay Mecklenburg-Vorpommern, a maipatinayon kadagiti ginasut a konserbasion ti katutubo a luglugar. Ti Unibersidad ti Rostock (karkulo idi 1419) ken ti Unibersidad ti Greifswald (karkulo idi 1456) ket isu kadagitoy ti kaduogan idiay Europa.
Dagiti kangrunaan a siudad ket mairaman ti Rostock, Schwerin, Neubrandenburg, Stralsund, Greifswald ken Wismar.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Populasion ti estado". Opisina ti dagiti Pederal nga Estadistika ti Alemania (iti German). Naala idi 2007-04-25.
- ^ Iti pannakaikkat dagiti estado ti Daya nga Alemania idi 1952 ti panagrehistro ti lugan ket sinursurot dagiti baro a subdibision ti Bezirk. Manipud idi 1991 dagiti naisangsangayan apasaruno ket naikedkeddeng para iti tunggal maysa a distrito.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Mecklenburg-Vorpommern idiay Wikimedia Commons
- Opisial a portal ti estado (Aleman, Inggles, Polako)
- Opisial a website ti turismo (Aleman, Inggles, Insik, Hapon, Sueko)
Nagsasabtan: 53°37′N 12°42′E / 53.617°N 12.700°E


text:
Sabong
Ti sabong, ket isu ti reproduktibo nga estruktura a mabirukan kadagiti agsabsabong a mula (dagiti mula ti dibision ti Magnoliophyta, ken tinawtawagan pay ti angiosperma). Ti bilohiko nga annong ti sabong ket ti panagibanagan ti reproduksion, kadawyan daytoy a babaen ti panangited ti mekanismo para iti panagtitipon ti esperma ken dagiti itlog. Dagiti sabong ket mabalinda ti bumallasiw (panagtipon ti esperma ken itlog manipud ti sabali nga indibidual iti maysa a populasion) wenno mangpalubos ti panangibukod (panagtipon ti esperma ken itlog iti isu met laeng a sabong). Adda met dagiti sabong nga agpataud kadagiti diasporo nga awan ti pertilisasion (partenokarpia). Dagiti sabong ket aglaon ti sporangia ken dagitoy ti lugar a pagrang-ayan ti gametopito. Dagiti sabong ket isu ti taudan dagiti prutas ken dagiti bukel. Adu kadagiti sabong ket nagbalbaiw tapno napintasda kadagiti ayup, tapno dagitoy ket mapanda agiyallatiw kadagiti mota.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Esau, Katherine (1965) Anatomia ti mula (Maika-2 ngaed.) John Wiley & Sons, New York.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Sabong idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Sabong idiay Wikiquote


text:
Papa Juan XXIII
Ni Santo Papa Juan XXIII (Latin: Ioannes XXIII), naipasngay a kas ni Angelo Giuseppe Roncalli (Pannakabalikas nga Italiáno: [ˈandʒelo dʒuˈzɛppe roŋˈkalli]; 25 Nobiembre 1881 – 3 Hunio 1963), ket maysa a Papa manipud idi 28 Oktubre 1958 aginggana ti ipupusayna idi 1963.
Ni Angelo Giuseppe Roncalli ket isu idi ti maikapat kadagiti sangapulo ket uppat nga annak a naipasngay a nagtataeng idiay purok ti Lombardia.[1] Isu ket naordinado a kas padi idi 10 Agosto 1904 ken nagserbi kadagiti nadumaduma a puesto, a mairaman ti papal nuncio idiay Pransia ken delegado idiay Bulgaria, Gresia ken Turkia. Iti kosistorio idi 12 Enero 1953, ni Papa Pio XII ket inaramidna ni Roncalli a kardinal ken kas ti Kardinal-Padi ti Santa Prisca ken maipatinayon pay a nainaganan pay a kas ti Patriarka ti Benisia.
NI Roncalli ket nabutosan a kas papa idi 28 Oktubre 1958 iti edad ti 76 kalpasan kadagiti 11 a balota. Saan a nanamnama ti pannakabutosna, ken ni Roncalli ket napan idiay Roma nga addaan iti biliete ti tren nga agsubliidiay Benisia. Isu ti immuna a papa nangala ti nagan ti papa iti "Juan" kalpasan ti pannakabutosna kadagiti ad-adu ngem 500 a tawen, ken ti pannakapilina ket nakaikeddengan ti komplikado a saludsod ti opisial a pannakaibilang a pannakaikapet iti naganna a papa gapu ti antipapa iti daytoy a nagan.
Ni Papa Juan XXIII ket nangsurpresa kadagiti nangnamnama kania a kas maysa a mamngimaton a papa babaen ti panagtawag ti historiko a Maikadua a Konseho ti Batikano (1962–65), ti immuna a gimong a nailukat idi 11 Otubre 1962. Isu ket saan a nagbiag a nakakita ti pannakakompletona. Ni JUan ket pimmusay iti kanser ti tian idi 3 Hunio 1963, uppat ken kagudua a tawen kalpasan ti pannakabutosna ken dua a bulan kalpasan ti pannakakompleto ti kanungpalan ken naindayegan nga ensiklikalna, Pacem in Terris.
Dagiti naregget a pannakaimatanganna iti panagpapada ket naipakpakita iti naindayegan nga insaona: 'Naaramidtayo amin iti langa ti Dios, isu nga agpapada tayo amin kenni Apo Dios.'[2] Ni Juan XXIII ket nagaramid kadagiti adu a naregget a bitla iti las-ud ti kinapapana, ti maysa ti aldaw a panangirangarangna ti Maikadua a Konseho ti Batikano iti tengnga ti rabii kadagiti naurnong a tattao idiay Kuadrado ti San Pedro: "Naemma nga Annak, iti panagawidyo, makabiruk kayo kadagiti ubbing: appukuenyo dagiti annakyo ken kunayo ket: Daytoy ti appukuen ti Papa!" [3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Papa Juan XXIII". IT: Vatican. Naala idi 2013-06-23.
- ^ Canonisation of Blessed John Paul II and Blessed John XXIII, The National Catholic Church of the United Kingdom and Ireland, 4 Hulio 2013
- ^ "John XXIII: the speech to the moon above ...". Vatican Radio. Naala idi 2 Marso 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Juan XXIII idiay Wikimedia Commons


text:
Banko ti Lubong
Ti Banko ti Lubong ket maysa a sangalubongan a patakder ti pinasia a mangited kadagiti pautang[1] kadagiti agrangrang-ay a pagilian para kadagiti puonan a programa.
Ti opisial a gandat ti Banko ti Lubong ket ti panagpabassit ti kinpanglaw. Segun kadagiti Artikulo a Pagtunosan ti Banko ti Lubong (a kas napasayaat a naikeddeng idi 16 Pebrero1989), amin dagiti keddengna ket nasken a maibagnos babaen ti maysa a panangitalek a panangiyaddang ti ganganaet a puonan, sangalubongan a panagtagilako, ken mangpalaka ti panangipaay ti puonan.[2]
Ti Banko ti Lubong ket maigiddiat manipud ti Grupo ti Banko ti Lubong, gaputa ti Banko ti Lubong ket buklen dagiti dua a patakder: ti Sangalubongan a banko para iti Panagbangon manen ken Panagrang-ay (IBRD) ken ti Gunglo ti Sangalubongan a Panagrang-ay (IDA), a ti Grupo ti Banko ti Lubong ket mangiraman kadagitoy dua ken dagiti tallo pay:[3] Sangalubongan a Pagtitinnulongan ti Pinansia (IFC), Ahensia ti Multilateral Garansia ti Panagipaay ti Puonan (MIGA), ken ti Sangalubongan a Sentro para iti Panangikeddeng kadagiti Suppiat ti Panagipaay ti Puonan (ICSID).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Maipanggep Kadami". Banko ti Lubong. 14 Oktubre 2008. Naala idi 9 Nobiembre 2008.
- ^ "Maipanggep Kadakami". Banko ti Lubong. 29 Hunio 2011. Naala idi 14 Agosto 2011.
- ^ "Maipanggep ti Banko ti Lubong(FAQs)". Banko ti Lubong. Abril 2011. Naala idi 14 Agosto 2011.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Banko ti Lubong idiay Wikimedia Commons
- Opisial a website
- Umuna a panid ti IBRD
- Umuna a panid ti IDA


text:
Limon
Ti limon (Citrus x limon) ket maysa a bassit kankanayon a berde a mula a patneng iti Asia, ken ti immitlog a duyaw a prutasna. Ti prutas ket inus-usar para iti panagluto ken dagiti pay saan a panggep ti pangluto iti amin a sangalubongan, naipangpangruna ti tubbogna, ngen ti lasagna ken ti ukisna (nanam) ket inus-usar pay iti panagluto ken panagiyurno. Ti tubbog ti limon ket agarup a 5% aginggana ti 6% a sitriko asido, a mangited ti limon iti naalsen a nanamna. Ti naisangayan a naalsem a nanam ti limon ket mangaramid daytoy a nangruna limug kadagiti mainum ken makmakan a kas ti limonada.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti taudan ti limon ket misterioy, urayno naipagpagarup a dagiti limon ket immunada a naimula idiay Akin-abagatn nga India, akin-amianan a Burma, ken Tsina.[1][2] Ti panagadal ti henetiko a taudan ti limon ket naireporta a daytoy ket hibrido a baetan ti naalsem a narangha ken citron.[3]
Dagiti limon ket naamammuan babaen dagiti Hudio iti Herusalem, nga isuda segun kenni Josefo, ket binatbatuda ti nagkamkamali a padi idi las-ud ti piesta idi tawtawen ti 90 BC,[4] urayno ti Hudio a tradision ket mangtalinaay a daytoy ket naaramid nga inusar dagiti citron, a saan a dagiti limon.[5] Simrekkda idiay Europa idiay asideg ti akin-abagatn nga Italia iti saan a naladladaw ngem umuna a siglo AD, idi las-ud ti panawen ti Taga-ugma a Roma. Nupay kasta, dagitoy ket san nga adu a naimuymuyongan. Naipayammo kalpasanna daytoy idiay Persia ken kalpasanna idiay Irak ken Ehipto idi agarup a 700 AD. Ti limon ket ommuna anairehistro iti literatura iti maysa a maika-10 a siglo a treatado ti Arabiko iti panagtaltalon, ken inus-usar pay idi a kas maysa nga ornamental a mula kadagiti nasapa nga Islamiko a hardin.[1][2] Daytoy ket adu a naiwarwaras iti amina nga Arabiko alubong ken ti rehion ti Mediteraneo idi baetan ti 1000 ken 1150.
Ti immuna nga adu a pannakaimulmula dagiti limon idiay Europa ket nangrugi idiay Genoa idi tengnga ti maika-15 a siglo.[2] Ti limon kalpasanna daytoy ket naipayammo idiay Kaamerikaan idi 1493 idi ni Christopher Columbus ket nangiyeg kadagitibukel ti limon idiay Hispaniola kadagiti panagbanbaniagana. Ti Kastila apanagrukam iti amin a Baro a Lubong ket nangtulong ti pannakaiwarwaras dagiti bukel ti limon. Daytoy ketnangruna nga inus-usar a kas ornamental a mula ken para iti medisina.[2] Idi maika-19 a siglo, dagiti limon ket kaaduanen a naimulmula idiay Florida ken California.[6]
Idi 1747, dagiti eksperimento ni James Lind kadagiti marino a nagsagsagaba iti eskorbuto ket nairamraman ti panagnayon ti tubbog tilimon kadagiti kankanenda, urayno ti bitamina C ket saan pay idi a naamammuan.[7][8]
Ti taudan ti balikas a limon ket mabalin a ti Tengnga a Daya. Ti maysa kadagiti kasapaan a pannakaibagbaga ti "limon" ket nagparang iti maysa a dokumento idi 1420–1421. Ti balikas ket naala manipud ti Duog a Pranses tilimon, isunga ti Italiano ket limone, manipud ti Arabiko ti laymūn wenno līmūn ليمون, ken manipud ti Persiano ti līmūn لیمو, ti sapasap a termino ti citrus a prutas, a daytoy ket kapadpada ti Sanskrio ti निम्ब (nimbū, “dalayap”).[9]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Wright, A. Clifford. "Pakasaritaan ti Limonada". CliffordAWright.com.
- ^ a b c d "Dagiti taudan". limmi.it.
- ^ Gulsen, O.; M. L. Roose (2001). "Dagiti limon: Dibersidad ken Pannakaikabagian kadagiti Napili a Henero a Kita ti Citrus a kas Narukod kadagiti marka ti Nuklear a Henoma". Warnakan ti Amerikano a Kagimongan ti Hortikultural a Siensia 126: 309–317.
- ^ Ni Robin Lane Fox, The Unauthorized Version, 1992:116.
- ^ Talmud Bavli Sukkah 48b
- ^ Julia F. Morton (1987). "Dagiti prutas dagiti napudot a klima". Unibersidad ti Purdue. pp. 160–168.
- ^ {{cite web|url=http://www.kcl.ac.uk/depsta/iss/library/speccoll/exhibitions/skilsail/scurv.html%7Ctitle=Kaso 3: Medisina ti Marina: Ti Panangilaban ti Eskorbuto=|publisher=Kolehio ti Ari idiay Londres}
- ^ James Lind (1757). Ti treatado iti eskorbuto. Maikadua nga edision. Londres: A. Millar.
- ^ Douglas Harper. "Online a Diksionario ti Etimolohia".
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Limon idiay Wikimedia Commons


text:
Kanton iti Glarus
Ti Kanton iti Glarus (Aleman a pannakabalikas: [ˈɡlarʊs] ( denggen)) ket maysa a kanton idiay daya a tengna ti Suisa. Ti kapitoliona ket ti Glarus. Dagiti agtaeng ket mangisasao kadagiti nadumaduma a kita ti Alemaniko nga Aleman. Kaaduan kadagiti agtaeng (81%) ket mangilasin kaniada a kas Kristiano, agarup a nalaing a maigiddiat a nagbaetan dagiti Protestante ken Katoliko.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Arealstatistik Standard - Kantonsdaten nach 4 Hauptbereichen
- ^ Opisina ti Suiso a Pederal nga Estadistika – STAT-TAB Ständige und Nichtständige Wohnbevölkerung nach Region, Geschlecht, Nationalität und Alter (Aleman) Naala idi 10 Disiembre 2011
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Kanton iti Glarus idiay Wikimedia Commons


text:
Plantilia:A wenno nga
a {{{1}}}
Daytoy a plantilia a ket agpili no mausar ti a wenno nga no ti umuna a letra ti sarunuenna a balikas ket mangrugi iti bokal wenno konsonante.
Panag-usar[urnosen | urnosen ti taudan]
{{a wenno nga | balikas}}
Kas pagarigan[urnosen | urnosen ti taudan]
{{a wenno nga | artikulo}}ket mangited ti nga artikulo.
{{a wenno nga | plantilia}ket mangited ti a plantilia.
mabalin pay nga usren daytoy a kakuyog ti plantilia ti {{kita ti panid}}
- kas pagarigan
{{a wenno nga | {{kita ti panid}}}ket mangited ti "a plantilia" gaputa daytoy ket adda iti nagan ti espasio ti plantilia.


text:
Camiguin
Ti Camiguin ket maysa a bassit nga isla a probinsia iti Pilipinas a masarakan iti rehion nga Amianan a Mindanao. Ti kapitoliona ket ti ili ti Mambajao. Ti isla ti Camiguin ket adda iti Baybay Bohol, agarup a 10 a kilometro iti amianan ti proninsia ti Misamis Oriental.
Dagiti linaon
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Addaan ti Camiguin iti 5 nga ili.
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti daulo ti probinsia: Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno, Siudad ti Quezon- Naala idi 12 Pebrero 2013
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Amianan a Mindanao (Inggles) naala idi 17 Abril 2013


text:
Panggep a panag-numero ti telepono
Ti panggep a panag-numero ti telepono ket maysa a kita iti panag-numero a pamuspusan nga inus-usar iti telekomunikasion tapno maikkan dagiti numero ti telepono kadagiti agsuskribir ken ti panagidalan dagiti panagtawag ti maysa a reddek ti telepono. Ti maysa a nametmet a panggep a panag-numero, a kasla ti mabirukan idiay Amianan nga Amerika, ket pasirukan na ti maysa a agtatalinaed a dagup ti kaatiddog dagiti numero. Ti maysa a naluktan a panggep a panggep ti panag-numero ket addaan ti langa a sabsabali iti kaatiddog dagiti numero ti telepono.
Ti maysa a panggep a pang-dial ket bangonen na ti manamnama a numero ken ti pagtuladan kadagiti dihitos para kadagiti numero ti telepono. Daytoy ket agiraman kadagiti kodigo ti pagilian, kodkodigo a panagserrek, kodkodigo ti lugar ken dagiti kombinasion dagiti dihitos a nai-dial.


text:
Huebes
Ti Huebes ket isu ti maikapat nga aldaw iti lawas idiay Pilipinas ken kadagiti kaadduan a pagilian iti laud, kas ti ISO 8601. Isu ti maikalima nga aldaw iti kalendario a Judeo-Cristiano, naibaet iti Mierkoles ken Biernes, kadagiti pagilian a Dominggo ti umuna nga aldaw iti lawasda.
Ramut iti naganna[urnosen | urnosen ti taudan]
Aggapu daytoy a balikas iti kadaanan a pagsasao a Latin: Jovis Dies wenno "Aldaw iti Jupiter". Gapu ti pagsasao nga Espaniol (Jueves) ket maysa kadagiti annak a pagsasao iti Latino, kas ti Italiano (Giovedi), Franses (Jeudi) ken Rumaniano (Jiuvidi), natawidna iti daytoy a sao. Idi sinakup ti Espania ti Pilipinas, inampon dagiti Ilokano ti kalendario dagiti Cristiano a Kastila.


text:
Neón
Ti neón ( /ˈniːɒn/ nee-on) ket maysa a kimiko nga elemento nga addan ti simbolo iti Ne ken atomiko a numero iti 10. Uray no daytoy ket maysa a kadawyan nga elemento iti law-ang, daytoy ket manmano laeng iti Daga. Daytoy ket saan a namarisan, nalpay a natakneng nga alingasaw babaen ti pagalagadan a kasasaad, ti neón ket agited ti naisangayan a nalabbaga - narangha a silnag no usaren kadagiti bassit a boltahe a neón a silnag a lampara wenno napigsa a boltahe a diskarga a tubo wenno dagiti neón a pakdaar a senial.[5][6] Daytoy komersial nga inalala manipud ti angin, a mabirukan daytoy iti bassit laeng a kadagupan.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti neón (Griegovέov (neón) kayatna a saoen ket "baro a maysa") ket naduktalan idi 1898 babaen ti Britaniko a kimiko a ni William Ramsay (1852–1916) ken Morris W. Travers (1872–1961) idiay Londres.[7] Ti neón ket naduktalan idi nagpalamiis ni Ramsay iti alagad ti tangatang aginggana idi nagbalin a likido, pinapudotanna manen ti likido ken tiniliwna dagiti alingasaw idi nagburek. Dagiti alingasaw a nagburekanna, a nairaman ti nitróheno, oksíheno, ken argon, ket dagiti pay kripton, senon, ken neón.[8] Ti pakailasinan, naraniag a nalabbaga a maris a sumngaw babaen ti alingasaw a neón no maikuriente a matignay ket napardasan a naammmoan; Ni Travers ket sinuratna ti, "ti gilayab iti krimson a lawag manipud ti tubo ket nangibaga ti bukodna a sarita ken maysa a makita nga agnaed ken saan a malipatan."[9]
Ti karasayan ti neón ket isu ti saanna a panakairaman ti napardas a panagusar para iti panagsilaw kadagiti linia dagiti Moore a tubo, a nagusar ti nitróheno ken dagitoy ket kinomersio iti nasapa a panawen ti 1900. Kalpasan ti 1902, ti kompania ni Georges Claude, nga Air Liquide, ket nagpatpataud a kas komersio idi ti kuantidad iti neon a kas naggapuan a produkto ti panagpabalin a likido ti angin, ken idi Disiembre 1910 ni Claude ti nangipakita ti moderno a neón a silaw a naibatay iti maysa a narikepen a tubo iti neón. Idi 1912, dagiti kumaduaan ni Claude ket nagrugrugida nga agilaklako kadagiti neón a diskarga a tubo a kas dagiti pakdaar a senial. Naipaammo dagitoy idiay Esdtado sUnidos idi 1923, idi adda dagiti dua a dakkel a neón a senial a naisangpet babaen ti maysa a Los Angeles nga aglaklako ti Packard a karro. Ti silnag ken ti arresto a nalabbaga a maris ket nakapabael ti neón a pakdaar ti maysa a naisangsangay no maipada kadagiti kadagiti kasuppiatan.[10]
Ti neón ket gapuanan ti nagruna a panakaawat ti katutubo dagiti atomo idi 1913, idi ni J. J. Thomson, a kas pasety ti panagsukisok kadagiti nagbuklan iti kanal nga anaraar, a nagipan kadagiti waig iti ion ti neón babaen ti magnetiko ken kuriente a lugar ken nagrukod kadagiti panagsalto babaen ti panagikabil ti potograpiko a plata kadagiti dalananda. Ni Thomson ket nakapaliiw kadagiti dua a naisina a takop iti lawag idiay potograpiko a plata (kitaen ti imahen), a daytoy ket nangitulding kadagiti dua a parabola iti panagsalto. Ni Thomson ket dimteng nga adda dagiti atomo ti neón nga alingasaw nga addaan ti nagatngato a masa ngem dagiti dadduma. Uray saan pay a naawatan ni Thomson idi a panawen, daytoy ti immuna a panakaduktalan kadagiti isotopo iti natalna nga atomo. Naaramid daytoy babaen ti panagusar ti narusanger a bersion iti maysa nga intrumento a tinawtawagan tattan a ti masa nga espektrometror.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Hammond, C.R. (2000). Dagiti elemento, iti Libro ti Kimiko ken Pisika maika-81 nga edision. CRC a pagmalditan. p. 19. ISBN 0849304814.
- ^ Preston-Thomas, H. (1990). "Ti Internasional a Pagrukodan ti Temperatura iti 1990 (ITS-90)". Metrologia 27: 3–10. Bibcode:1990Metro..27....3P. doi:10.1088/0026-1394/27/1/002.
- ^ "Section 4, Dagiti Tagikua ti elemento ken Inorganiko a Kompuesto; Panaglunag, panagburek, pamitluen, ken dagiti nakaro a temperatura dagiti elemento". CRC a Libro ti Kimika ken Pisika (maika-85 nga edision ed.). Boca Raton, Florida: CRC a Pagmalditan. 2005.
- ^ Magnetiko a suseptibilidad dagiti elemento ken inorganiko a kompuestos, iti Libro iti Kimika ken Pisika maika-81 nga edision, CRC a pagmalditan.
- ^ Coyle, Harold P. (2001). Gandat STAR: Ti Law-ang kadagiti Imam. Kendall Hunt. p. 464. ISBN 9780787267636.
- ^ Kohmoto, Kohtaro (1999). "Phosphors for lamps". Iti Shionoya, Shigeo; Yen, William M. Phosphor Handbook. CRC Press. p. 940. ISBN 9780849375606.
- ^ Ramsay, William, Travers, Morris W. (1898). "Iti Kumaduaan iti Argon". Dagiti Panagpatuloy iti Naarian a Gimongan iti Londres 63 (1): 437–440. doi:10.1098/rspl.1898.0057.
- ^ "Neón: Pakasaritaan". Softciências. Naala idi Pebrero 27, 2007.
- ^ Weeks, Mary Elvira (2003). Panakaduktalan dagiti Elemento: Maikatlo nga Edision (naimaldit manen). Kessinger Publishing. p. 287. ISBN 9780766138728.
- ^ Mangum, Aja (Disiembre 8, 2007). "Neon: Ababa a Pakasaritaan". New York Magazine.


text:
Rehion ti Ilocos
Nagsasabtan: 16°37′N 120°19′E / 16.617°N 120.317°E
Ti Rehion ti Ilocos (maaw-awagan pay iti Kailokuan ken Ilokandia) ket maysa kadagiti rehion iti Pilipinas, a napusgan a kas Rehion I wenno Rehion 01. Buklen daytoy ti uppat a probinsia: Ilocos Norte, Ilocos Sur, La Union ken Pangasinan. Ti siudad ti San Fernando ti rehional a sentro ti Rehion ti Ilocos.
Masarakan ti rehion iti dakkel a tanap iti amianan-a-laud a paset ti Luzon. Kadeppaarna ti Rehion Administratibo ti Kordiliera ken ti Tanap ti Cagayan iti daya, ti Tengnga a Luzon iti abagatan ken ti Baybay Abagatan Tsína iti laud.
Dagiti linaon
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Rehion ti Ilocos ket sakupenna ti akikid a tanap a nagbaetan ti Kordiliera Sentral ken ti Baybay Abagatan Tsina. Daytoy ket sakupenna pay ti akin-amianan a paset ti tanap ti Tengnga a Luzon, iti amianan a daya ti Banbantay ti Zambales.
Ti Golpo ti Lingayen ket isu ti kalatakan a a bagi ti danum ti rehion ken aglaon kadagiti adu a bilang dagiti isla, a mairaman ti Nailian a Parke ti Ginasut nga Is-isla. Ti amianan ti rehion ket ti Kipet ti Luzon.
Ti karayan Agno ket agayus babaen ti Pangasinan ken matianan idiay Golpo ti Lingayen. Ti karayan ket agayus iti nalawa a delata iti asideg ti Lingayen ken Siudad ti Dagupan.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Rehion ti Ilocos ket immuna a natagtagitao babaen dagiti aborihinal a Negrito sakbay a napapanawda kadagiti nagsasaruno nga allon dagiti imigrante nga Malayo/Austronesio a napnapan iti akikid nga aplaya. Tinaengan dagiti Tingguian iti kaunegan, dagiti Ilokano iti amianan, ken dagiti Pangasinense iti abagatan.
Manipud ti datos a pannakaiwarwaras ti populasion ti Rehion ti Ilocos, nalawag daytoy a saan amin nga agtataeng ket dagiti Ilokano. Agarup a pagkatlo ket saan a dagiti ngem adda met dagiti panagipagpagarup nga amin nga agtataeng iti rehion ket dagiti Ilokano laeng. Sakbay ti administrasion ni Ferdinand Marcos, ti Pangasinan ket saan idi a paset ti rehion.[2]
Dagit iKastila ket simmangpetda idi maika-16 a siglo ken nagipatakderda kadagiti mision ti Kristiano ken dagiti instituto ti gobierno tapno mangtengngel kadagiti patneng a populasion tapno pagbaliwenda iti Romano Katoliko a Simbaan. Iti agdama a Siudad ti Vigan iti probinsia ti Ilocos Sur ket nagbalin a obisporiko a tugaw ti Nueva Segovia. Dagiti Ilokano kadagiti akin-amianan a paset ket saanda a nalaka a naaw-awis, nupay kasta, daytoy ket agtultuloy a lugar a napunno kadagiti pannakaikatil iti España. Dagitoy a pannakaikatil ket rimmuar kadagiti nadumaduma a puntos iti pakasaritaan ti iyaalsa dagiti probinsia ti Ilocos, a kaaduan a naamammuan kenni Andres Malong kenni Juan dela Cruz Palaris iti Pangasinan, ni Diego Silang ken ti asawana a ni Gabriela Silang idi 1764, ken ti Yaalsa ti Basi idi maika-19 a sigloy. Nupay kasta, dagiti Pangasinenses iti abagatan ti naudi a nangsuppiat kadagidi Kastila.[3]
Idi 1901, ti rehion ket napan iti kolonia a turay dagiti Amerikano, ken idi 1941, babaen ti panagsakup dagiti Hapon.
Idi las-ud ti 1945, dagiti nagkaykaysa a trop ti Amerikano ken ti Mankomunidad ti PIlipinas a mairaman dagiti gerila dagit Ilokano ken dagiti Pangasinese ket winayaanda ti Rehion ti Ilocos manipud kadagiti puersa ti Hapon idi las-ud ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat.
Adda met dagiti moderno a presidente ti Repbulika ti Pilipinas a patubo ti rehion: ni Elpidio Quirino, Ferdinand Marcos, ken ni Fidel V. Ramos.
Sakbay ti pannakaporma ti Rehion Administratibo ti Kordiliera, ti Rehion ti Ilocos ket nangiramraman kadagiti probinsia ti Abra, Mountain Province, ken Benguet. Sakbay idi binaliwan ni Ferdinand Marcos ti Rehion ti Ilocos, ti Pangasinan ket saan idi a paset ti rehion.
Demograpiko[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti probinsia ti Rehion ti Ilocos ket isu ti naipakasaritaan a pagilian dagiti Ilokano a mairaman ti dati a Presidente ti Pilipinas a ni Ferdinand Marcos. Dagiti Ilokano ket mangbukel iti 66% iti rehion, dagiti Pangasinense ket mangbukel iti 27%, ken dagiti Tgalog ket mangbukel iti e%.[5]
Ti Pangasinan ket isu ti naipakasaritaan a pagilian dagiti Pangasinense a mairaman ti dati a Presidente ti Pilipinas a ni Fidel Ramos. Ti populasion ti Pangasinan ket buklen ti agarup a 60% iti dagup a populasion ti rehion. Dagiti Pangasinense ket agdama amangbukel ti agarup a 50% iti populasion ti probinsia. Dagiti Ilokano ket ket saanda idi a dagiti kasisigud a mangiagtagitao iti Pangasinan. Dagiti Ilokano ket nangrugrugida a napnapan idiay Pangasinan idi maika-19 a siglo[6] Ti Pangasinan ket dati idi a probinsia ti Rehion III (Tengnga a Luzon), ngem ni Presidente Marcos ket pinirmaanna ti Bilin Blng. 1, 1972, a nangitiptipon ti Pangasinan ti Rehion ti Ilocos. Dagiti minoridad a grupo ket mairaman dagiti komunidad ti Tinggian ken dagiti Isneg a mangitagtagitao kadagiti bakras ti Kamabbantayan ti Kordiliera.
Kaaduan ti populasion ket Romano Katoliko ken adda met dagiti napigsa nga agraraem iti Protestantismo a kas iti denominasion ti Aglipayan iti adayo nga amianan ti pagilian. Adda met dagiti agraraen kadagiti nadumaduma a denominasion ti Kristiano, a kas ti Iglesia ni Cristo, dagiti Mormon, ken dadduma pay. Adda pay dagiti pamamti ti tradisional nga animistiko a naipangpangruna kadagiti komunidad ti away. Dagiti bassit a komunidad ti agtagtagilako nga Insik ken Indiano ket kangrunaan dagitoy a Budista, Taoista, ken dagiti Hindu.
Ekonomia[urnosen | urnosen ti taudan]
Urayno ti ekonomia ti akin-abagatan a paset ti rehion, a naipangpangruna ti Pangasinan, ket naibatay iti agro-industrial ken idustria ti serbisio, ti ekonomia ti akin-amianan a paset ti rehion ket naibatay iti sektor ti agrikultura. Ti ekonomia ti Pangasinan kaaduan iti negosio, a kas ti panagtaraken ken panagproseso ti bangus, panagtaraken ti dinguen, panagproseso ti bangoong, ken dadduma pay. Adda met dagiti sektor iti ekonomia iti panagtagilako, dagiti serbisio ti pinansias, ken dagiti serbisio ti edukasion. Timatgedan dagiti probinsia ti Ilocos wenno ti akin-amianan a paset ket kaaduan nga aggapo iti panagtalon iti bagas, tabako, mais, unas, ken dagiti prutas; ti panagtaraken kadagiti dinguen a kas dagiti baboy, manok, kalding, ken dagiti nuang.
Ti pannakaiwarwaras ti tignay ti ekonomia iti rehion ket mabalin a makita manipud ti panagsingir ti rentas ti buis iti nailain a gobierno. Ti kaaduan kadagiti panagsingir ket agtaud manipud ti Pangasinan, a nangited ti 61% iti kadagupan.[7]
Ti serbisio ken dagiti industri ti manupaktoria ti silaw ket kaaduan kadagiti siudad. Ti Siudad ti Dagupan ket kaaduna a pinatpataray dagiti negosiante, a nangirigrugi a nangipadakkel kadagti negosio iti nailian nga agpang. Ti Siudad ti San Fernando, La Union ket addaan pay ti internasional a puerto ket adaaan pay ti napabaro ken maparang-ayto a Sangal;ubongan nga Eropuerto ti San Fernando. Ti Siudad ti Laoag, Ilocos Norte ket addaan pay ti sangalubongan nga eropuerto.
Politikal a pannakabingbinagy[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Rehion ti Ilocos ket buklen dagiti 4 a probinsia, 8 a siudad, 116 nga ili, ken dagiti 3265 a baranggay.[8]
Dagiti komponente a siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
- Siudad ti Alaminos, Pangasinan
- Siudad ti Batac, Ilocos Norte
- Siudad ti Candon, Ilocos Sur
- Siudad ti Laoag, Ilocos Norte
- Siudad ti San Carlos, Pangasinan
- Siudad ti San Fernando, La Union
- Siudad ti Urdaneta, Pangasinan
- Siudad ti Vigan, Ilocos Sur
Nawaya a siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Ilocos (Inggles) naala idi 21 Abril 2012
- ^ Bilin ti Presidente Blng. 1, 1972
- ^ Kultura ken Pakasaritaan babaen ni Nick Joaquin
- ^ a b "Populasion ken Tinawen a Gatad ti Idadakkel para iti Pilipinas Dagiti Rehion, Probinsia, ken dagiti Urbano Unay a Siudad". Senso ken Populasion ti Sangkabalayan ti 2010. Opisina ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 9 Agosto 2013.
- ^ Opisina ti Nailian nga Estadistika
- ^ Rosario Mendoza Cortes, Pangasinan, 1801-1900: The Beginnings of Modernization
- ^ Opisina ti oordinasion ti Nailian nga Estadistika
- ^ "Listaan dagiti Rehion". Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naidulin manipud ti kasisigud idi 2008-10-27. Naala idi 9 Enero 2011.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Rehion ti Ilocos idiay Wikimedia Commons


text:
Plantilia:Biddut
{{{1}}}
Daytoy a meta plantilia ket mangisubli ti kasasaad ti biddut, ken ti maysa a pagpilian a testo ti mensahe ti biddut iti nalabbasit (makita ti agar-aramta). Daytoy ket us-usaren dagiti sabali a plantilia tapno makaipakita ti maysa abiddut, kas pagarigan ti imbalido a panangikabil, ken mabalin a maiparang iti editor wenno maala ken matengngel babaen dagiti sabali a plantilia.
Panag-usar[urnosen | urnosen ti taudan]
{{biddut|Ti maysa a biddut}}→ Ti maysa a biddut
{{biddut|message=Ti maysa a biddut}}→ Ti maysa a biddut
- Ipada, ti inusar iti Parser Function:
{{#expr:Foo}}→ Biddut a panangiyebkas: Di mabigbigan a balikas ti "foo".
{{#iferror:{{biddut|Foo}} | {{y}} | {{n}} }}→
Pagpilian nga etiketa[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti etiketa nga aglaon ti mensahe ti biddut ket mabalin a maited babaen ti parametro ti
tag , ngem mmangawat laeng ti
span,
div,
p, ken
strong, gaputa dagita laeng ti mabigbigan babaen ti parser function
#iferror. Daytoy ket kasisigud iti
strong, ti etiketa a pinataud babaen ti
#expre. Ti mangpawil ti mensahe ti
strong , usaren dagiti sabali nga etiketa, a kas ti
tag=span.
- ABC
{{biddut|Ti maysa a biddut a panangipakita nga awan ti etiketa (kasisigud)}}XYZ → ABC Ti maysa a biddut a panangipakita nga awan ti etiketa (kasisigud) XYZ
- ABC
{{biddut|Ti maysa a biddut a panangipakita ti span|tag=span}}XYZ → ABC Ti maysa a biddut a panangipakita ti span XYZ
- ABC
{{biddut|Ti maysa a biddut a panangipakita ti div|tag=div}}XYZ → ABCTi maysa a biddut a panangipakita ti divXYZ
- ABC
{{biddut|Ti maysa a biddut a panangipakita ti p|tag=p}}XYZ → ABC
Ti maysa a biddut a panangipakita ti pXYZ
- ABC
{{biddut|Ti maysa a biddut a panangipakita ti strong|tag=strong}}XYZ → ABC Ti maysa a biddut a panangipakita ti strong XYZ
Datos ti plantilia[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy ket isu ti dokumentasion ti TemplateData para iti plantilia nga inus-usar babaen ti VisualEditor.
Biddut
Ti plantilia ket mangisubli ti kasasaad ti biddutt, ken ti maysa a pagpilian a testo ti mensahe ti biddut iti nalabbasit


text:
Encyclopædia Britannica
Ti Encyclopædia Britannica wenno iti Ilokano ket Ensiklopedia Britanika (Latin para iti "British Encyclopaedia"), ket inpablaak babaen ti Encyclopædia Britannica, Inc., ket maysa a sapasap a pakaammo nga ensiklopedia iti pagsasao nga Inggles. Daytoy ket naisursurat ken agtultuloy napabpabaro babaen dagiti agarup a 100 nga agnanayon nga editor ken sumurok a 4,000 nga agpadpadawat, a makairaman kadagiti 110 a nagunggunaan ti Premio Nobel ken dagiti lima nga Amerikano a Presidente.[1] Daytoy ket naikedkeddeng a kas maysa kadagiti kasiriban nga ensiklopedia iti pagsasao nga Inggles.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Herbert Hoover, John F. Kennedy, Lyndon B. Johnson, Jimmy Carter, ken ni Bill Clinton. [1]
- ^ Ensiklopedia Britanika ket mapanen iti dihital kalpasan ti 244 a tawtawen. The News (2012-03-15). Naala idi 17 Marso 2012.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Encyclopaedia Britannica idiay Wikimedia Commons
- Opisial a sitio


text:
Kategoria:Estados Unidos
Dagiti subkategoria
Daytoy a kategoria ket addaan ti sumaganad a 2 a subkatkategoria, manipud ti 2 a dagup.
E
- Dagiti estado ti Estados Unidos (14 K, 50 P)
H
- Heograpia ti Estados Unidos (2 K)
Pampanid iti kategoria "Estados Unidos"
Ti sumaganad a 44 a pampanid ket dagiti adda iti daytoy a kategoria, manipud ti 44 a dagup.
- Dagiti pagilian ti Amianan nga Amerika
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Pasipiko
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Artiko
- Dagiti pederal a batay-linteg a republika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Inggles
- G8 a pagpagilian
- G20 a pagpagilian
- Dagiti republika
- Dagiti estado a kameng ti NATO
- Dagiti dati a konpederasion
- Dagiti dati a kolonia ti Britaniko


text:
Balikas
Iti pagsasao, ti balikas ket isu ti kabassitan nga elemento a mabalin nga iyebkas iti pannkaisina iti semantiko wenno pragmatika a linaon (nga adda iti literal ken praktikal a kaibuksilan). Daytoy a panankaigiddiatan iti morpema, nga isu ti kabassitan a paset iti kaibuksilan ngem saan a mabalin ti bukodna a makatakder. Ti balikas ket mabalin nga aglaon ti maysa a morpema wenno ad-adu, nga iti maysa a morpema ket mabalin a saan a makatakder iti bukodna a kas maysa a balikas. Ti narikut a balikas ket kadawyan nga aglaon ti maysa a ramut ken maysa wenno ad-adu nga apiho, wenno ad-adu ngem maysa a ramut iti maysa a kompuesto. Dagiti balikas ket mabalinda a maisilpo tapno makaaramid kadagiti dakdakkel nga elemento iti pagsasao, a kas dagiti insasao, sasao , ken dagiti sentensia.
Ti termino a balikas ket mabalin a mangitudo ti naisasao a balikas wenno ti maysa a naisurat a balikas, wenno sagpaminsan iti abstrakto a konsepto. Ti naisasao a balbalikas ket naaramid kadagiti paset ti uni a tinawtawagan kadagiti ponema, ken dagiti naisurat a balikas dagiti simbolo a tinawtawagan ti grapema, a kas dagiti letra ti Inggles nga abesedario.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Adger, David (2003). Bugas a Panagurnos: Ti Minimalista nga Arngian. Oxford: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. ISBN 0-19-924370-0.
- Barton, David (1994). Literasia: Ti Pangyuna iti Ekolohia iti MNaisurat a Pagsasao. Blackwell Publishing. p. 96.
- Bauer, Laurie (1983). Panagporma ti Inggles a balikas. Cambridge: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. ISBN 0-521-28492-9.
- Brown, Keith R. (Ed.) (2005) Ensiklopedia ti Pagsasao ken Lingguistika (Maika-2 nga ed.). Elsevier. 14 tomtomo.
- Crystal, David (1995). Ti Cambridge nga Ensiklopedia ti Pagsasao nga Inggles (1 ed.). Cambridge: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. ISBN 0-521-40179-8.
- Fleming, Michael et al. (2001). Panagsabat kadagiti Alagaden iti Sekondario nga Inggles: Ti Pagalagadan iti ITT NC. Routledge. p. 77. ISBN 0-415-23377-1.
- Goddard, Cliff (2002). "Ti panagbiruk ti biningayan a bugas ti semantiko kadagiti amin a pagsasao". Iti Cliff Goddard ken ni Anna Wierzbicka. Kaibuksilan ken Unibersal a Gramatika: Teoria ken Empiriko a Nabirbiruk. Tomo I. Amsterdam: John Benjamins. pp. 5–40
- Katamba, Francis (2005). Dagiti Inggles a Balikas: Estruktura, Pakasaritaan, Panag-usar. Routledge. ISBN 0-415-29893-8.
- Plag, Ingo (2003). Panagporma ti Inggles a balikas. Cambridge: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. ISBN 0-521-52563-2.
- Simpson, J.A. and E.S.C. Weiner, ed. (1989). Inggles a Diksionario ti Oxford (2 ed.). Clarendon Press. ISBN 0-19-861186-2.
- Wierzbicka, Anna (1996). Semantika: Dagiti Kangrunaan ken dagiti Unibersal. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. ISBN 0-19-870002-4.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ania kadi ti balikas? – ti inobra a papel babaen ni Larry Trask (kitaen ti [1] para iti pammadayaw), Departamento ti Lingguistika ken Pagsasao nga Inggles, Unibersidad ti Sussex.
- Para kadagiti sabali a panirigan cf. Wor(L)d- Spaces: Ti Panangipalplawag ti ‘Balikas’ Ensiklopedia ti Siensia ti Pagsasao, Polimetrica Onlus, 2007. Milan, Italia.


text:
Materialismo
Iti pilosopia, ti teoria ti materialismo ket agtengtengngel nga iti laeng adda ket banag wenno enerhia; nga amin a bangag ket buklen iti materiales ken amina penomena (a mairaman ti kaaddaan rikna) ket resulta kadagiti pannakitinnignay ti materiales. Iti sabali a panagibaga, ti banag ket isu laeng tisustansia, ken ti kinapudno ket kapadpadana dagiti pudno a rumrumsua kasasaad ti enerhia ken banag.
Dagiti adu a pilosopo, ti 'materialismo' ket kapadpadana ti'pisikalismo'. Nupay kasta, dagiti materialista ket naipakasaritaanda ng agtengtengngel a ti amain ket naaramid iti banag, ngem ti pisika ket nangipakpakita a (kas pagarigan) ti grabidad, ket saan a naaramid iti banag iti tradisional a kapanunotan iti "'ti maysa a nalpay, awan banagna a sustansia, nga iti pangpaatiddog, pigura, ken ti panagkuti ket pudno nga agbiag'… Isu nga makasulisog ti panag-usar ti 'pisikalismo' tapno bukod a maipaadayo manipud ti kasla naipakasaritaan a nangruna ngem saanen a sientipikomaipaay a tesis iti materialismo, ken ti mainaig iti daytoy, tapno maiyunay-unay ti maysa apannakaikapet iti pisika ken dagiti pisikal a siensia."[1] Isunga kaaduan kadagiti sapasap a pilosopiko a pannakisinnaritaan dita baba iti materialismo ket mabalin a maipaay iti pisikalismo.
Ti pay mainaig ti materialismo ket dagiti kapanunotan iti metodoliko a naturalismo ken metapisikal a naturalismo.
Dagiti pilosopia a pakaigiddiatan ket mairaman ti idealismo, ken dagiti dadduma a porma iti monismo, dualismo, ken pluralismo.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
a. ^ Agpayson a naipaammon a narigat no saan nga imposible a mangipalaway ti maysa akategoria nga awan ti pannakaigiddiat daytoy iti sabali.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Pisikalismo nga inkabil babaen ti Daniel Stoljar idiay Ensiklopedia iti Pilisopia ti Stanford
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Buchner, L. (1920). [books.google.com/books?id=tw8OuwAACAAJ Puersa ken banag]. New York, Peter Eckler Publishing Co.
- Churchland, Paul (1981). Panangilasin a Materialismo ken dagiti Panangisingasing a Wagas. Ti Pilosopia ti Siensia. Boyd, Richard; P. Gasper; J. D. Trout. Cambridge, Massachusetts, MIT Press.
- Field, Hartry H. (1981), "Mental a representasion", iti Block, Ned Joel, Dagiti Panagbasbasa ti Pilosopia iti Sikolohia 2, Taylor & Francis, ISBN 9780416746006
- Owen J. Flanagan (1991). Siensia iti Isip 2e. MIT Press. ISBN 978-0-262-56056-6. Naala idi 19 Disiembre 2012.
- Fodor, J.A. (1974). Dagiti Naipangpangruna a Siensia, Synthese, Tom.28.
- Gunasekara, Victor A. (2001). "Budismo ken ti Moderno a Lubong". Batayan a Budismo: Ti Moderno a Pangyuna kadagiti Insursuro ni Buda". 18 Enero 2008
- Kim, J. (1994) Nadumaduma a Realisasion ken ti Metapisika iti Panagpabassit, Pilosopia ken Penomolohiko a Panagsukisok, Tomo. 52.
- La Mettrie, La Mettrie, Julien Offray de (1748). L'Homme Machine (Man a Machine)
- Lange, Friedrich A.,(1925) Ti Pakasaritaan ti Materialismo. New York, Harcourt, Brace, & Co.
- Moser, Paul K.; Trout, J. D. (1995). Kontemporario a Materialismo: Ti Pangbasa. Psychology Press. ISBN 978-0-415-10863-8. Naala idi 19 Disiembre2012.
- Priest, Stephen (1991), Dagiti Teoria ti Isip, Londres: Penguin Books, ISBN 0-14-013069-1 Alternatibo ISBN 978-0-14-013069-0
- Schopenhauer, Arthur (1969). Ti Lubong a kas Naken ken Representasion. New York, Dover Publications, Inc.
- Seidner, Stanley S. (Hunio 10, 2009). "A Troiano a Kabalio: Logoterapeutiko a Transendensia ken ti bukodna a Sekular a Pagbanagan para iti Teolohia". Mater Dei Institute
- Turner, MS (2007 Enero 5). "Dagiti Quarks ken ti kosmos". Siensia(New York, N.Y.) 315 (5808): 59–61. PMID 17204637.
- Vitzthum, Richard C. (1995) Materialismo: Ti Apirmatibo a Pakasaritaan ken Panangipalplawag. Amhert, New York, Prometheus Books.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ensiklopedia ti Stanford
- Pilosopiko a Materialismo (babaen ni Richard C. Vitzthum) manipud ti infidels.org
- Diksionario ti Pilosopia iti Isip iti Materialismo manipud ti Unibersidad ti Waterloo


text:
Potosintesis
Ti potosintesis ket isu ti proseso nga us-usaren dagiti mula ken dagiti dadduma pay a autotropiko nga organismo tapno pagbaliwenda ti enerhia ti lawag , kadawyan a manipud iti Init, iti kimiko nga enerhia a mabalin a mausar a pangsungrod kadagiti tignay ti organismo. Dagiti karbohidrato, a kas dagiti asukars, ket masintesado manipud ti karbon dioksido ken danum (isu a gapuana ti nagan a potosintesis, manipud ti Griego φώto- [poto-], "lawag," ken σύvθeσις [sintesis], "pagtitiponen") iti las-ud ti proseso. Ti oksiheno ketmaibbatan pay, a kaaduan kadaitoy a kas rugit a produkto. Kaaduan kadagiti mula,kaaduan kadagiti algas, ken cyanobakteria ket agaramid ti proseso iti potosintesis, ken tinawtawagn dagitoy kadagiti potoautotropo. Ti potosintesis ket mangtalinaay ti atmosperiko a kaadu ti oksiheno ken kaaduan a mangipaay kadagiti enerhia a kammasapulan para iti amin a biag iti Daga,[1] malaksid para kadagiti kuimioautotropo, a gumun-od ti enehia babaen kadagiti oksidatibo a reaksion ti kimiko.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Bryant DA, Frigaard NU (Nobiembre 2006). "Panagipalplawag ti prokariotiko a potosintesis ken pototropia". Trends Microbiol. 14 (11): 488–96. doi:10.1016/j.tim.2006.09.001. PMID 16997562.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Potosintesis idiay Wikimedia Commons


text:
Aristoteles
Ni Aristoteles (Taga-ugma a Griego: Ἀpισtotέλnς, Aristotélēs) (384 SK – 322 SK)[1] ket maysa idi a Griego a pilosopo ken erudito, maysa nga estudiante ni Plato ken maestro ni Alehandro ti Natan-ok. Dagiti sinursuratna ket nakasakup kadagiti adu a suheto, a mairaman ti pisika, metapisika, daniw, teatro, musika, lohika, retoriko, lingguistika, politika, gobierno, etika, biolohia, ken soolohia. A kinaduana ni Plato ken ni Socrates (maestro ni Plato), ni Aristoteles ket maysa kadagiti nangruna a nangipatakder a pigura iti Lumaud a pilosopia. Dagiti sinursurat ni Aristotles ket isu dagiti immuna a nagpartuat ti konprehensibo a sistema iti Lumaud a pilosopia, a sumakop kadagiti moralidad, estetika, lohika, siensia, politika, ken metapisika.
Ti panakaimatangan ti Aristotles kadagiti maipapan iti bagi a siensia ket nalatak a nangsuksukog ti mediebal a pannakaeskolar, ken dagiti inpluensiada ket gimmay-at iti Renasimiento, urayno dagitoy ket nasukatan babaen ti Newtoniano a pisika. Kadagiti soolohiko a siensia, adda dagiti napalpaliiwna ket napasingkedan a dagitoy ket napudno idi laeng maika-19 a siglo. Dagiti obrana ket naglaon kadagiti kasapaan a naamammuan a pormal a panagadal iti lohika, ken dagitoy ket nainayon idi naladaw a maika-19 siglo iti moderno a pormal a logika. Iti metapisika, ti Aristotelianismo ket adda ti nalatak nga inpluensia iti pilosopiko ken teolihiko a panagpanpanunot iti Islamiko ken Hudio a tinawtawidan iti Tengnga a Panawen, ken agtultuloy nga aginipluensia ti Kristiano a Teolohia, a naipangpangruna ti eskolastiko a tinawtawid iti Katoliko a Simbaan. Dagiti etikana, a kanayon a nakainpluensia, ket nakagun-od ti napabaro a panagayat iti moderno panakapartuat iti kinasingpet nga etika. Amin nga aspeto ti polosopia ni Aristoteles ket agtultuloy a banag ti aktibo nga akademiko a panagadal tatta nga aldaw. Urayno ni Aristoteles ket nagsurat kadagiti adu ken napintas a tratado ken dialogo (ni Cicero ket nangipalpalawag kadagiti literario nga estilona a kas ti maysa a "karayan ti balitok"),[2] naipanunotan a kaaduan kadagiti sinursuratna ket napukaw tattan ken adda laeng ti agarup a maysa a pagkatlo kadagiti orihinal nga obrana ti nabatbati.[3]
Paammo ken dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ A dagitoy a saan a nasuppiatan a petsa (ti iimuna akagudua ti Olimpiada a tawen idi 384/3, ken idi 322 a kalpasan idi pimmusay ni Demosthenes) ket husto ken naipakitana babaen ni August Boeckh (Kleine Schriften VI 195); para iti adu pay a panakitungtungan, kitaen ti Felix Jacoby iti FGrHist 244 F 38. Ingemar Düring, Aristoteles iti Taga-ugma a Biograpiko a Tinawtawid, Göteborg, 1957, p. 253.
- ^ Cicero, Marcus Tullius (106SK-43SK). "flumen orationis aureum fundens Aristoteles". Academica. Naala idi 25-Enero-2007.
- ^ Jonathan Barnes, "Biag ken Obra" iti Ti Cambridge a Kumaduaan iti Aristoteles (1995), p. 9.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Aristoteles idiay Wikimedia Commons


text:
Francisco Goya
Ni Francisco José de Goya y Lucientes (Españiol a pannakabalikas: [fɾanˈθisko xoˈse ðe ˈɣoʝa i luˈθjentes]; 30 Marso 1746–16 Abril 1828) ket maysa idi nga Espaniol a romantiko a pintor ken agprenprenta a naipanunotan a kas ti naudi kadagiti Daan nga Agturay ken ti immuna kadagiti moderno. Ni Goya ket maysa idi a pintor ti korte ti Espaniol a Balangat, ken babaen kadagiti obrana ket agkomkomentario ken agsalsalaysayand idi ti panawenna. Ti subersibo ken naipanpanunotan nga elemento ti artena, ken ti pay natured a panagtengtengngelna ti pinta, ket nanagited ti maysa a modelo para kadagiti obra ti sumakbay a kaputotan dagiti artista, a naisangsangayan kenni Manet, Picasso ken Francis Bacon.[1]. Iti pammadayaw kaniana,ti nailian a prempremio ti pelikula ket tinawtwagan a kas Dagiti Goya a Premio.
Dagiti linaon
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Goya ken Modernismo, Bienal Internacional de São Paulo Naala idi 27 Hulio 2007
Taudan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ciofalo, John J. Dagiti Bukod aRetrato ni Francisco Goya. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, 2001
- Tomlinson, Janis. Francisco Goya y Lucientes 1746–1828'.' Phaidon, 1999, 1994.
- Buchholz, Elke Linda. Francisco de Goya. Cologne: Könemann, 1999. ISBN 3-8290-2930-6
- Connell, Evan S. Francisco Goya: A Life. New York: Counterpoint, 2004. ISBN 1-58243-307-0
- Gassier, Pierre. Goya: Ti mayasa a Biograpiko ken Kritiko a Panagadal. New York: Skira, 1955
- Havard, Robert. "Panagbisita manen ti Balay ni Goya: No Apay a ti Tuleng a Lalaki ket Pinintaan ti Paderna iti Nangisit". Pakdaar dagiti Espaniol a Panagadadal, Tomo 82, Pablaak 5 Hulio 2005. 615 – 639
- Hughes, Robert. Goya. New York: Alfred A. Knopf, 2004. ISBN 0-394-58028-1
- Junquera, Juan José. Dagiti nangisit a Pinintaan ni Goya. Londres: Scala Publishers, 2008. ISBN 1-85759-273-5
- Licht, Fred. Goya: Dagiti Taudan ti Moderno a Tenneban iti Arte. Universe Books, 1979. ISBN 0-87663-294-0
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Francisco de Goya y Lucientes idiay Wikimedia Commons
- Francisco Goya
- 1746 a pannakaipasngay
- 1828 nga ipupusay
- Tattao manipud idiay Campo de Belchite
- Dagiti tuleng nga artista
- Tattao nga Espaniol ti Basko a kaputotan
- Dagiti Espaniol a pintor ti romantiko
- Dagiti Espaniol a Romano Katoliko
- Dagiti Espaniol nga agprenprenta
- Kamkameng ti Naarian nga Urnos ti España
- Dagiti pintor ti korte


text:
Sibilisasion
Ti sibilisasion ket sagpaminsan a kontrobersial a termino a naus-usar idin kadagitinadumaduma a mainaig a way-waya. Iti kinapangruna, ti termino ket naus-usar idin a mangitudo ti material ken instrumentala bangir dagiti kultura ti tao a narikut kadagiti termino ti teknolohia, siensia, ken pannkabingbingay ti panag-obra. Dagiti kastoy a sibilisasion ket sapasap a nagsasarunuan ken urbanisado. Iti klasiko a kontesto, ti tattao ket natawtawagan idi kadagiti "sibilisado" tapno mailasinda manipud kadagiti barbaro, salbahe, ken primitibo a tattao bayat a ti moderno nga aldaw a kontesto, ti "sibilisado a tattao" ket naigiddiatda kadagiti patneng a tattao wenno dagiti tribal a kagimongan.
Adda ti pagduyusan a panag-usar ti termino iti saan unay a nainget a waya, a kabuksilan ti agarup nga isu met laeng a kas ti "kultura" ken isunga, ti termino ket mabalin nga adadu a mangiturong ti aniaman a nangruna ken nalawagan a pannkaipalplawag ti kagimongan ti tao.[1] Urayno, dayto ket mausar pay iti daytoy a maikadua a kapanunotan, ti balikas ket kankanayon a maipakat laeng kadagiti kagimongan a nakagun-od ti maysa a naisangsangayan nga agpang ti panagrang-ay a naipangpangruna ti pannkabangon dagiti siudad.
Ti agpang ti panagrang-ay ti sibilisasion ket kankanayon a narukrukod babaen ti panagrang-ayna ti agrikultura, adyo a lugar a panagtagilako, espesialisasion ti panagtrabaho, ti nangruna a klase ti agturturay, ken urbanismo. No mailaksid dagitoy a bugas nga elemento, ti sibilisasion ken kadawyan a namarkaan babaen ti aniaman a panagkaykaysa kadagit bilang dagiti sekondario nga elemento, a mainayon ti naiparang-ay a sistema ti pagluganan, panagsurat, naiyalagad a panagrukod, kuarta, kontraktual ken dagiti naibatay ti di umno a sibil a sistema ti legado , pannakailasin nga arte ken arkitektura, matematika, naipasayaat a sientipiko a pannakaawat, metalurhia, dagiti politikal nga estruktura, ken naurnos a relihion.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Fernandez-Armesto, Felipe (2001). Dagiti sibilisasion: Kultura, Ambision, ken ti Pannkabalbaliw ti Katututbo. Touchstone. p. 12. ISBN 0-7432-0249-X.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sasao a mainaig ti Sibilisasion idiay Wikiquote


text:
Tattao nga Ilokano
Dagiti maawagan nga Ilokano ket isu dagiti kaputotan dagiti simmanglad a tattao idi kanikamanon a ribu a tawtawen idiay amianan ti Luzon, iti maaw-awagan ita iti Ilocos wenno Kailokuan (buklen dagiti probinsia ti Ilocos Norte, Ilocos Sur, La Union ken dadduma pay). Kuna dagiti antropolohista a binallasiw dagitoy a kaputotan ti baybay, babaen ti bilog wenno viray, manipud idiay Taiwan. Inrugida ti baro a panagbiag kadagiti lolook wenno waywayang iti amianan, nga isu ti nakapanaganda—dagiti “tattao iti loök,” wenno "Ilooko." Ngem kadakuada, nairuam nga awaganda ti bagbagida a Samtoy, manipud iti "saö mi ditoy." Awaganda pay ti bagbagida kas “Saluyot,” manipud iti maysa a mula nga imasen a sidaen dagiti Ilokano.
Dagiti linaon
Nakaiwarasan[urnosen | urnosen ti taudan]
Timmubo dagiti Ilokano iti amianan-laud a suli ti Luzon, daga a nakipet ken ragangirang, naisengngat iti kabambantayan ti Kordiliera ken ti Baybay Abagatan a Tsína. Kastoy a heograpia ti nangpataud iti tattao a nagaget, nasalimetmet, ken managakar nga agbirok iti gundaway ken gasat iti sabali a daga. Dagiti probinsia ti Ilocos Norte, Ilocos Sur, ken paset iti La Union ken Abra ti sigud a teritorio ti Kailukoan.
Dinappatan dagiti Ilokano dagiti natabtaba a dagdaga ti Cagayan ken Pangasinan ken iti kabambantayan ti Apayao idi maika-18 ken 19 a sigsiglo. Iti maika-20 a siglo, adu met a pamilia nga Ilokano iti immakar a napan nagdappat idiay Mindanao. Dagiti Ilokano ti umuna a grupo a nagbaniaga iti ballasiw-taaw iti kontinente ti Amerika, nangruna kadagiti estado ti Hawaii, California, Washington, ken Alaska. Iti agdama, umad-adu latta dagiti Ilokano iti Saudi Arabia, Hong Kong, Hapon, Singapore, Canada, Australia, ken pagpagilian iti Europa.
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti agdama, adda aganay a 9,136,000 nga Ilokano. Nagtaud dagiti Ilokano iti puli nga Austronesiano, kapada met laeng dagiti dadduma pay nga etniko a grupo a Filipino. Nupay tradisional a kaaduan ket nakayumanggi ti maris ti kudilda, adu met ti napupudaw nangruna dagiti addaan kaputotan nga Intsik. Adu met nga Ilokano nga agnanaed kadagiti kabambantayan a paset ti Luzon ti addaan dara a Kordilierano. Kaaduan kadagiti Ilokano ket Romano a Katoliko, ti dadduma ket Protestante a kaaduanna ket kameng ti Simbaan nga Aglipayano, maysa a relihion a nangrugi iti Ilocos Norte.
Panagsurat[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti Ilokano a nagbiag sakbay ti panangsakup dagiti Kristiano a Kastila ket ammoda ti agsurat iti bukodda a sistema iti abesedário. Kapadana met laeng ti alibata a surat dagiti Tagalog ken Pangasinense, kas koma iti Doctrina Cristiana iti 1621, maysa a kasapaan ken kadaanan a naipablaak iti Iloko. Nailasin laeng ita ti surat Ilokano ket adda veramana, naikur-it a kuros tapno mabasa dagiti konsonante.
Ti kultura nga Ilokano ket napno iti burburtia, dandaniw, pammagbaga, daldallot, salsala, bucanegan, ken sarsarita.
Ti epiko a Biag ni Lam-ang ti nabati nga estoria a saan nalipatan dagiti Ilokano. Adu pay iti pampammati a naitawid iti Kailokuan ita, kas iti estoria ni Aran ken Angalo, ni Namarsua wenno Apo Lung-aw, a nangbukel iti lubong dagiti tao ken dadduma pay.


text:
Industrial a Rebolusion
Ti Industrial a Rebolusion ket isu idi ti nagdaliasatan dagiti proseso ti panagpataud a napasamak idi paset ti panawen manipud idi 1760 agnggana idi baetan ti 1820 ken 1840. Daytoy a panagdaliasat ket mangiraman a naggapuan manipud kadagiti pamay-an a panagpataud babaen ti ima a napan kadagiti makina, ti baro a panagpataud babaen ti kimiko ken ken dagiti proseso ti panagpataud ti landok, ket nangpasayaat ti bileg ti danum, ti panagpaadu ti panag-usar iti pison a bileg ken ti panagparang-ay kadagiti [ramit a makina]]. Ti panagdaliasat ket mangiraman pay ti panagbalbaliw manipud ti tarikayo ken dagiti dadduma a bio-sungrod iti karbon. Ti Industrial Rebolusion ket nangrugi idiay Gran Britania ken iti kaunegan ti bassit laeng a dekada, daytoy ket naiwarwaras idiay Lumaud a Europa ken idiay Estados Unidos.
Ti Industrial a Rebolusion ken nangmarka puntos s nagsikkuan iti pakasaritaan; gangani amin nga aspeto ti inaldaw a panabiag ket naimpluensiaan idi kadagiti nadumaduma a waya. A naipangpangruna ti natimbeng a matgedan ken ti populasion ket nangrugi a nangipakpakita ti di pay nakitkita a natalinaay nga idadakkel. Kadagiti balikas ti nagunggunaan ti Premio Nobel a ni Robert E. Lucas, Jr., "Para iti kaunaan iti pakasaritaan, dagiti kasasaad ti panagbiag iti masa ti ordinario a tattao ket mapmapanen iti natalinaay nga idadakkel ... Awan pay ti asideg a kastoy a panagkukua a naibagbaga babaen dagiti klasiko nga ekonomista, uray ti teoretiko a posibilidad."[2]
Ti paset ti panawen a nasakupan babaen ti Industrial a Rebolusion ket aggigiddiat kadagiti nadumaduma a historiador. Ni Eric Hobsbawm ket nagtengtengngel a daytoy ket 'nangrugi' iidiay Britania idi tawtawen ti 1780 ken saan a napno a narna aginggana idi tawtawen ti 1830s weno tawtawen ti 1840,[3] bayat a ni T. S. Ashton ket nagtengtengngel a daytoy ket napasamak idi baetan ti 1760 ken 1830.[4]
Adda dagiti historiador ti maika-20 a siglo a kas ni John Clapham ken ni Nicholas Crafts ket nakisinnuppiat a dagiti proseso iti ekonomiko ken ti sosial a panagbalbaliw ket nagin-inut a nangrugi ken ti termino a rebolusion ket saan a husto. Daytoy ket suheto pay laeng a suppiatan kadagiti historiador.[5][6] Ti GDP ti tunggal maysa atao ket nawatiwat a natalinaay sakbay ti Industrial a Rebolusion ken ti irurumsua ti moderno a kapitalista nga ekonomia.[7] Ti Industrial a Rebolusion ket nangirugi ti panawen iti ekonomiko nga idadakkel ti tunggal maysa a tao kadagiti kapitalista nga ekonomia.[8] Dagiti historiador ti ekonomia ket nakitunosda a ti pannakagteng ti Industrial a Rebolusion ket isu ti kangrunaan a pasamak iti pakasaritaan ti nagtagitaon manipud kadagiti panagpaamo ti ayup ken mulnula.[9]
Ti Immuna nga Industrial a Rebolusion ket nagbalin iti Maikadua nga Industrial a Rebolusion kadagiti nagdaliasatan a a tawen a baetan ti 1840 ken 1870, idi ti teknolohiko ken ekonomiko a panagparang-ay ket pimmardas gapu ti kadda ti immad-adu a panagampon kadagiti napataray ti pison a bangka, dagiti bapor ken dagiti perokaril, ti adu a gatad a panagpataud kadagiti ramit a makina ket ti immad-adu a panagusar kadagiti napataray ti pison a paktoria.[10][11]
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti kasapaan a panag-usar ti termino nga "Industrial a Rebolusion" ket mabalin a ti surat idi Hulio 6, 1799 babaen ti Pranses a naibaon a ni Louis-Guillaume Otto, a nagirangrangarang a ti Pransia ket simreken iti lumba ti industrialisado.[12] Iti librona idi 1976 Nagruna a balbaikas: Ti Bokabulario ti Kultura ken Kagimongan, ni Raymond Williams ket nangibagbaga iti iseserrek para iti "Industria": "Ti kapanunotan iti baro a sosial nga urnos a naibatay kadagiti nagruna a panagbalbaliw ti indistria ket nalawag idi kenni Southey ken ni Owen, idi nagbaetan ti 1811 ken 1818, ken nasapsapa a nalawag met idi kenni Blake kadagiti kasapaan a tawtawen ti 1790s ken ni Wordsworth iti sikko ti maika-19 a siglo." Ti termino nga Industrial a Rebolusion ket naipakat iti teknolohiko a panagbalbaliw ken kanknayonen a kadawyan babaen ti naladaw a tawtawen ti 1830, a kas ti panangipalplawag ni Jérôme-Adolphe Blanqui idi 1837 iti la révolution industrielle.[13] Ni Friedrich Engels iti Ti Kasasaad ti Agtrabtrabaho a Klase idiay Inglatera idi 1844 ket nangibagbaga iti "maysa nga industrial a rebolusion, ti rebolusion nga iti isu met laeng a panawen a nanngibalbaliw ti napno a sibil a kagimongan". Nupay kasta, urayno ni Engels ket nangisurat idi tawtawen ti 1840, ti librona ket saan a naipatarus iti Inggles aginggana idi naladaw a maika-19 a siglo, ken ti panangiyebkasna ket saan a simrek iti inaldaw a panangisao aginggana idin. Ti pammadayaw iti pannakaidayeg ti termino ket naited kenni Arnold Toynbee, a dagiti lekturana a naited idi 1881 ket nangited ti naisalaysayan a pannkalagip iti daytoy.[14]
Dagiti kangrunaan a panagrang-ay ti teknolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Nangruna a panagrang-ay ti teknolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti panagpatingga ti Industrial a Rebolusion ket asideg a naisilpo iti bassit a bilang dagiti panagbabaro,[15] a nangrugi idi maikadua a gudua ti maika-18 a siglo. Babaen ti tawtawen ti 1830 dagiti sumaganad ket naaramiden a pannakagun-od kadagiti nangruna a teknolohia:
- Ab-abel – Dagiti mekaniko a pannibbian ti kapas a pinaadar babaen ti alibungabong wenno danum ket immadu ti pinataud ti agtrabtrabaho babaen ti paktor iti agarup a 1000. Ti nabilegan a pagablan ket nangpaadu ti pinataud ti agtrabtrabaho babaen ti paktor iti surok a 40.[16] Ti laddit ti kapas ket nagpaadu ti produktibidad wenno panagikkat ti bukel manipud ti kapas babaen ti paktor iti 50. Dagiti dakkel a pannakagun-od iti produktibidad ket napasamak pay iti pannibi ken panagabel iti lana ken lienso, ngem saan dagitoy a nalatlatak ngem ti kapas.
- Alibungabong a bileg – Ti kasayaat dagiti alibungabong a makina ket immadu isunga nagusarda ti nagbaetan ti maysa a panglima ken maysa a pangsangapulo a kaadu iti sungrod. Ti pannaka-ampon dagiti natalinaay nga alibungabong a makina iti agtaytayyek a panaggunay ket nakaaramid kadagitoy a nasayaat iti industrial a panag-usar. Ti nangato a presion a makina ket addaan ti nangato a bileg iti pannakaibagi ti kadagsen, a nakaaramid iti daytoy a nasayaat para iti transportasion. Ti alibungabong a bileg ket napan iti napardas a panagpadakkel kalpasan idi 1800.
- Panagaramid ti landok – Ti panangisukat ti coke para iti unging ket kaaduan a nagipababab ti ngina ti sungrod kadagiti nadumaduma akita ti panagpataud ti landok.[17] Ti panagusar ti coke ket nangpalubos pay kadagiti daddadakkel a pugon,[18][19] a nagbanagan kadagiti ekonomia ti gantingan. Ti panagpuyot a silindro ti napundision alandok ket immuna idi a nausar idi 1760. Kanungpalan daytoy a napasayaat babaen ti pannakapartuat daytoy nga agtignay iti mamindua, a nangpalubos kadagiti nangatngato a temperatura ti pugon. Ti proseso ti panaglugnak ket nangpataud ti estriktural a grado ti landok iti ab-ababa a ngina ngem dagiti dati a proseso.[20] Ti agtultulatid a molino ket mamin sangapulo ket lima a naparpardas idi ngem ti panagmartilio ti napanday a landok.[20] Ti napudot a pugso (1829) ket kaaduan a nangpaadu ti panaginut ti sungrod iti panagpataud ti landok kadagiti simmaruno a dekada.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ladawan ti pison a makina ni Watt : a mabirukan idiay sala iti Superior a Teknikal nga Eskuela dagiti Industrial nga Inhenniero iti UPM (Madrid)
- ^ Lucas, Robert E., Jr. (2002). Dagiti Lektura iti Idadakkel ti Ekonomia. Cambridge: Unibersidad ti Harvard a Pagmalditan. pp. 109–10. ISBN 978-0-674-01601-9.
- ^ Eric Hobsbawm, Ti Panawen ti Rebolusion: Europa 1789–1848, Weidenfeld & Nicolson Ltd. ISBN 0-349-10484-0
- ^ Joseph E Inikori. Dagiti Aprikano ken ti Industrial a Rebolusion idiay Inglatera, Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. ISBN 0-521-01079-9 Basaem
- ^ Berg, Maxine; Hudson, Pat (1992). "Panagpasayaat ti Industrial a Rebolusio". Ti Panagrepaso ti Pakasaritaan ti Ekonomia (Ti Panagrepaso ti Pakasaritaan ti Ekonomia, Tomo 45, Blng. 1) 45 (1): 24–50. doi:10.2307/2598327. JSTOR 2598327.
- ^ Panagpasayaat ti Industrial a Rebolusion babaen ni Julie Lorenzen, Unibersidad ti Sentral Michigan. Naal idi Nobiembre 2006.
- ^ Robert Lucas, Jr. (2003). "Ti Industrial a Rebolutsion". Banko ti Pederal a REserba ti Minneapolis. Naala idi 2007-11-14. "nalawag daytoy nga aginggan idi 1800 wenno mabalin nga idi 1750, awan pay ti kagimongan a nakasanay ti natalinaay nga idadakkel iti matgedan ti tungngal maysa a tao. (Ti idadakkel ti populasion idi maika-18 a siglo ket natimbengan pay timaysa apagkatlo iti 1 a porsiento, a kapadpada ti idadakkel ti panagpataud.) Isu daytoy ti agarup nga aginggan idi dua a siglo , dagiti matgedan ti tunggal maysa a tao kadagiti amin a kagimongan ket nagsarden iti agarup a $400 aginggana ti $800 iti tunggal maysa atawen."
- ^ Lucas, Robert (2003). "Ti Industrial a Rebolusion Napalabas ken Masakbayan". "[ikeddeng] dagiti gatad a tinawen nga idadakkel iti 2.4 a pirsiento para kadagiti immuna a 60 a tawtawen iti maika-20 a siglo, iti 1 a porsiento para iti intero a maika-19 a siglo, iti maysa a pagkatlo iti 1 a porsiento para iti maika-18 a siglo"
- ^ McCloskey, Deidre (2004). "Panagrepaso ti Ekonomiko a Pakasaritaan ti Cambridge iti Moderno a Britania (inurnos babaen ni Roderick Floud ken ni Paul Johnson), Times Higher Education Supplement, 15 Enero 2004".
- ^ Taylor, George Rogers. Ti Rebolusion ti Pagluganan, 1815-1860. ISBN 978-0873321013. Awan ti nagan a naited iti dagitoy a tawen ti panagdalisat. Ti "Rebolusion ti Pagluganan" ket nangrugi kadagiti napasayaat a kalsada iti naladaw a maika-18 a siglo.
- ^ Hunter year-1985
- ^ Crouzet, François (1996). "France". Iti Teich, Mikuláš; Porter, Roy. The industrial revolution in national context: Europe and the USA. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. p. 45. ISBN 978-0-521-40940-7. LCCN 95025377.
- ^ BLANQUI Jérôme-Adolphe, Histoire de l'économie politique en Europe depuis les anciens jusqu'à nos jours, 1837, ISBN 978-0-543-94762-8
- ^ Hudson, Pat (1992). The Industrial Revolution. Londres: Edward Arnold. p. 11. ISBN 978-0-7131-6531-9.
- ^ Eric Bond, Sheena Gingerich, Oliver Archer-Antonsen, Liam Purcell, Elizabeth Macklem (17 Pebrero 2003). "The Industrial a Revolution – Innovations". Industrialrevolution.sea.ca. Naala idi 2011-01-30.
- ^ Ayres year-1989, pp. 17
- ^ Landes year-1969, pp. 89–93
- ^ Landes year-1969, pp. 218
- ^ Rosen, William (2012). Ti Kabilegan a Kapanunotan iti Lubong : Ti Sarita ti Alibungabong, Industria ken Inbension. Unibersidad ti Chicago a Pagmalditan. p. 149. ISBN 978-0-226-72634-2
- ^ a b Landes year-1969, pp. 91
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Industrial a Rebolusion idiay Wikimedia Commons
- Kitaen ti Industrial a Rebolusion idiay Gandat ti Nawaya a Direktorio (Inggles)


text:
Dam-eg
Ti dam-eg ket isu ti kaadu ti alibungubong ti danum iti angin. Ti alibungubong ti danum ket isu ti alingasaw a kasasaad ti danum ken saan a makita.[1] Ti dam-eg ket mamngipakita ti pannakalabit ti presipitasion, linnaaw, wenno angep. Ti nangatngato a dam-eg ket mangpabassit ti pagangayan ti panagling-et iti panagpalamiss ti bagi babaen ti panagpabassit ti gatad ti panagbawbaw ti kabasa manipud ti kudil. Daytoy a pagangayan ket mapattapata iti tabla ti pagsurotan ti pudot wenno humidex, nga inus-usar iti las-ud ti tiempo ti kalgaw.
Adda met dagit itallo a kangrunaan a panagrukod ti kadam-eg: patingga, relatibo ken naisangayan . Ti patingnga a dam-eg ket isu ti linaon a danum ti angin.[2] Ti relatibo a dam-eg, ket maiyebkas akas porsiento, mangrukod daytoy ti agdama a patingnga a dam-egm a relatibo iti kanagtuan para iti temperatura. Ti naisangayan a dam-eg ket isu ti pannakaibagi ti linaon nga alibungubong ti danum iti laok iti dagup a linaon ti angin iti pakaibatayan ti masa
Dagiti linaon
Dagiti kita[urnosen | urnosen ti taudan]
Patingnga a dam-eg[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti patingnga a dam-eg ket isu ti masa ti alibungubong ti danum, , ti tungngal maysa a tomo ti unit iti dagup ti panaglalaokk ti angin ken alibungubong ti danum, , ken mabalin amaiyebkas a kas:
Ti patingnga a dam-eg iti tangatang ket sumakop manipud ti asideg a sero aginggana ti agarup a 30 gramo iti tungngal maysa a kubiko metro no ti angin ket nasagepsepan iti 30 °C.[2] (Kitaen pay ti tabla ti klima/dam-eg)
Ti patingga a dam-eg ket baliwanna ti angin a kas dagiti panangbalbaliw ti temperatura wenno presion. Daytoy ket mangaramid a saan a nasayaat para kadagiti panagpattapatta ti kimiko nga inhenieria, a kas para kadagiti panagpamaga kadagiti kawes, nga idiay ket ti temperetura ket adu unay ti paggiddiatanna. Akas ti resulta daytoy, ti patingga a dam-eg iti kimiko nga inhenieria ket mabalin a mangibaga iti masa ti namaga nga angin, a naamammuan pay a kas ti pannakaibagi ti panaglalaok ti masa (kitaen ti "naisangayan a dam-eg" dita baba), a nasaysayaat a para it ipudot ken dagiti panagpattapatta ti balanse ti masa. Ti masa ti danum iti tungngal maysa a tomo ti unit a kas ti ekuasion dita ngato ket naipalawag pay a kas bolumetriko a dam-eg . Gapu ti mabalin a pannaka-allilaw, ti Britaniko nga Alagadenti BS 1339 (napabaro 2002) ket mangisingasing a ti pannakaibaga ti "patingnga a dam-eg". Nasken nga al-aludan a kitkitaen dagiti unit. Adu dagiti pagkitaan ti dam-eg a naited iti g/kg wenno kg/kg, ngem ti aniaman a unit ti masa ket mabalin a mausar.
Ti pagobraan a maipanggep ti panagadal ti pisikal ken termodinamika atagtagikua ti panaglalaok ti alingasaw ken alibungubong ket nanaganan ti sikrometria.
Relatibo a dam-eg[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti relatibo a dam-eg ket isu ti pannakaibagi ti sangkapaset laeng a presion ti alibungubong ti danum iti panaglalaok ti angin ken danum iti nasagepsepan a presion ti alibungubong ti danum kadagiti a kasasaad. Ti relatibo a dam-eg ket isu ti annong ti linaon ti danum ken temperatura.
Ti relatibo a dam-eg ket kadawyan a maiyebkas a kas maysa a porsiento ken mapattapatta babaen ti panag-usar ti sumaganad a pormula. Daytoy ket naipalawag a kas ti pannakaibagi ti sangkapaset laeng a presion ti alibungubong ti danum (H2O) iti laok ti nasagepsepan a presion ti alibungubong ti danum iti naited a temperatura.
Ti relatibo a dam-eg ket maysa a nangruna a metriko nga inus-usar kadagiti panangipalnaad ti tiempo aken dagiti reporta, gaputa daytoy ket ti maysa a pangituldingan ti maysa apannakabalin ti presipitasion, linnaaw, wenno angep. Iti nabara a tiempo ti kalgaw , ti ingangato iti relatibo a dam-eg ket mangipangato ti nalawag a temperatura kiti tattao (ken dagiti dadduma nga ayup) babaen ti panaglapped ti panagbawbaw ti ling-et manipud ti kudil. Kas pagarigan, segun ti Pagsurotan ti Pudot, ti relatibo a dam-eg ti 75% iti 80.0°F (26.7°C) ket mariknanto a kasla iti 83.6°F ±1.3 °F (28.7°C ±0.7 °C) iti relatibo a dam-eg ti ~44%.[4][5]
Naisangayan a dam-eg[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti naisangayan a dam-eg ket isu ti pannakaibagi ti alibungubong ti danum iti namaga nga angin iti naisangayn a masa, ken sagpaminsan a naibagbaga a kas ti pannakaibagi tidam-eg. Ti naisangayan a dam-eg ket maiyebkas a kas ti pannakaibagi ti masa ti alibungubong ti danum, , iti tungngal maysa a unit ti masa ti namaga nga angin [6] . Daytoy a kaadu ket naamammuan pay a kas ti "pannakaibagi ti panaglalaok" ti alibungubong ti danum.[7]
Dayta apannakaibagi ket naipalawag a kas:
Ti naisangayan a dam-eg ket mabalin pay a maiyebkas kadagiti sabali a waya a mairaman ti:
wenno:
Ti panag-usar ti daytoy a panangipalawag ti naisangayan a dam-eg, thi relatibo a dam-eg ket mabalin a maiyebkas a kas
Nupay kasta, ti naisangayan a dam-eg ket naipalawag pay a kas ti pannakaibagi ti alibungubong ti danum iti dagup a masa ti sistema (namaga nga angin ken manayonan ti alibungubong ti danum).[8] Kas pagarigan, ti ASHRAE 2009 a Polieto, Ch1,1.2, (9a) ket mangipalawag ti naisangayan a dam-eg a kas "ti pannakaibagi ti masa iti dagup a masa ti nadam-eg a wadan ti angin".
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Ania kadit ti alibungubong ti danum?". Naala idi 2012-08-28.
- ^ Wyer, S.S., "Ti treatado iti agpataud ti alingasaw ken dagiti agpatpataud ti alingasaw", (1906) Ti Warnakan ti Inhenieri ken Panagmina, Londres, p.23
- ^ Perry, R.H. ken ni Green, D.W, Perry's Chemical Engineers' Handbook (Maika-7 nga Edision), McGraw-Hill, ISBN 0-07-049841-5 , Eqn 12-7
- ^ Lans P. Rothfusz. "The Heat Index 'Equation' (or, More Than You Ever Wanted to Know About Heat Index)", Scientific Services Division (NWS Southern Region Headquarters), 1 Hulio 1990 [1]
- ^ R.G. Steadman, 1979. "The assessment of sultriness. Part I: A temperature-humidity index based on human physiology and clothing science," J. Appl. Meteor., 18, 861-873
- ^ Cengel, Yunus kenni Boles, Michael, Termodinamika: Ti Maysa nga Inhenieria nga Arngian, 1998, Maika-3 nga edision, McGraw-Hill, pp. 725–726
- ^ http://glossary.ametsoc.org/wiki/Mixing_ratio
- ^ Glosario ti AMS: naisangayan a dam-eg
- Ahensia ti Panagsalaknib ti Enbironmento ti Estados Unidos, "IAQ kadagiti Dakkel a Pasdek". Naala idi Enero 9, 2006.


text:
Monoteismo
Ti monoteismo ket inpalplawag babaen ti Encyclopædia Britannica a kas ti pammati iti kaada iti maysa a dios wenno iti kina-agmaymaysa iti Dios.[1] Ti Oxford Diksionario iti Kristiano a Simbaan ket mangitited ti nainginget a panangipalplawag: "pammati iti maysa a personal ken trasendensia a Dios", a saan a kas iti politeismo ken panteismo.[2] Ti panangilasin ket mabalin a maaramid iti baetan ti ekklusibo a monoteismo, a naibagbaga babaen ti Hudaismo, Kristianidad ken Islam, ken dagiti mangiramraman a monoteismo ken pluriporma a monoteismo, a bayat a mangbigbig kadagiti adu a naisangayn a dios, ket mangikabil a husto iti pakaitunosan ti panagkaykaysa.[3]Ti Atenismo, Bahá'í a Pammati, Cao Dai, Kristianidad, deismo, Eckankar, Hinduismo, Islam, Hudaismo, Ravidassia, Sikismo, Tenrikyo ken Soroastrianismo ket monoteistiko amin dagitoy a relihion.[4]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Monoteismo", Britannica, Maika-15 ed. (1986), 8:266.
- ^ Cross & Livingstone, Ti Oxford a Diksionario iti Kristiano a Simbaan 1974, arte. "Monoteismo"
- ^ Encyclopædia Britannica Online, arte. "Monoteismo" Naala idi 23 Enero 2013, http://www.britannica.com/EBchecked/topic/390101/monotheism
- ^ monotheism 2012. Encyclopædia Britannica Online. Naala idi 12 Enero 2012, manipud tihttp://www.britannica.com/EBchecked/topic/390101/monotheism
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dever, William G.; (2003). Sino Kadi dagidi Nasapa nga Israelita?, William B. Eerdmans Publishing Co., Grand Rapids, MI.
- Köchler, Hans. Ti Konsepto ti Monoteismo iti Islam ken Kristianidad. Vienna: Braumüller, 1982. ISBN 3-7003-0339-4 (Google Print)
- Leibowitz, Ilya. Monoteismo iti Hudaismo a kas Mangipadpadamag iti Siensia, Eretz Acheret Magasin
- Silberman, Neil A.; ken dagiti katrabahuan, Simon ken Schuster; (2001) Ti Nakali a Biblia New York.
- Whitelam, Keith; (1997). Ti inbension iti Taga-ugma nga Israel, Routledge, New York.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti sasao a mainaig ti Monoteismo idiay Wikiquote
- About.com "Ania kadi ti Monolatrio?"
- Ensiklopedia ti Pilosopia ti Stanford
- Kristiano a Monoteismo
- Deism


text:
Kímika
Ti kímika ket isu ti siensia ti banag, a naisangsangayan kadagiti kabukbukodanna a kimiko a panagtigtignay, ken dagiti pay bukodna a pakabuklan, estruktura ken tagtagikua.[1][2] Ti kímika ket maipanggep kadagiti atomo ket dagiti panakitinnignayda kadagiti sabali nga atomo, ken naisangsangayan ti tagikua dagiti kimiko a piansa.
Ti kímika ket sagpaminsan pay a tinawtawagan a kas ti "sentro a siensia" gaputa daytoy ket mangikapet ti pisika kadagiti sabali a masna a siensia a kas ti heolohia ken biolohia.[3][4] Ti kímika ket maysa a sanga ti maipapan ti bagi a siensia ngem naisangsangayn manipud ti pisika.[5]
Ti etomolohia ti balikas a kímika ket adu a naisuppiatan.[6] Ti puonan ti kímika ket mabalin a suroten kadagiti nalawag a panagsanay, a naamammoan akas ti alkimia, a daytoy ket nasansanayen para kadagiti adu a milenio kadagiti nadumaduma apaset ti lubong, a naisangsangayan ti Tengnga a Daya.[7]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Ania ti Kímika ?". Chemweb.ucc.ie. Naala idi 2011-06-12.
- ^ KImika. (n.d.). Medekal a Diksionario ti Merriam-Webster. Naala idi Agosto 19, 2007.
- ^ Theodore L. Brown, H. Eugene Lemay, Bruce Edward Bursten, H. Lemay. Kimika: Ti Sentro a Siensia. Prentice Hall; 8 edision (1999). ISBN 0-13-010310-1. Pampanid 3-4.
- ^ Ti kímika ket nakitkita a kas sumaksakup ti katengngaan a puesto iti pagsasarunuan dagiti siensia babaen ti "panagkissay nga agpang" a nagbaetan ti pisika ken biolohia. Kitaen ti Carsten Reinhardt. Dagiti kimiko a siensia iti Maika-20 a Siglo: Panagikapetan dagiti Nagbeddengan. Wiley-VCH, 2001. ISBN 3-527-30271-9. Pampanid 1-2.
- ^ Ti kadi kímika ket sanga ti pisika? ti papael babaen ni Mario Bunge
- ^ Kitaen ti: Kimika (etimolohia) para kadagit mabalin a taudan ti daytoy a balikas.
- ^ http://etext.lib.virginia.edu/cgi-local/DHI/dhi.cgi?id=dv1-04
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Kimika idiay Wikimedia Commons