text:
Wikipedia:Umuna a Panid/Idi kalman
Napili nga artikulo
Ti Taaw Pasipiko ket isu ti kadakkelan a pannakabingbingay dagiti taaw iti Daga. Daytoy ket gumay-at manipud ti Taaw Artiko iti amianan aginggana ti Akin-abagatan a Taaw iti abagatan ken bineddengan babaen ti Asia ken Australia iti laud ken ti Kaamerikaan iti daya.
Kadagiti 165.25 riwriw a kuadrado kilometro iti kalawa, daytoy ti kadakkelan a pannakabingbingay ti Taaw ti Lubong – ken, ken iti dayta a gapu, ti hidrospera – ket sakupenna ti agarup a 46% iti rabaw ti danum ti Daga ken agarup a a maysa a pagkatlo iti dagupna a kalawa iti rabaw, a mangaramid daytoy a dakdakkel ngem no maitiptipon amin dagup ti kalawa ti daga iti lubong. Ti ekuador ket bingayenna pay daytoy iti Amianan a Taaw Pasipiko ken Abagatan a Taaw Pasipiko, nga addaan dagiti dua a mailaksid: ti Galápagos ken ti Is-isla Gilbert, a bayat nga agas-askaw iti ekuador, dagitoy ket sibubukelda nga adda iti uneg ti Abagatan a Pasipiko.
Ti akindaya a Taaw Pasipiko ket isu idi ti immuna a nakita babaen dagiti Europeano idi nasapa a maika-16 a siglo idi ti Espaniol nga eksplorador a ni Vasco Núñez de Balboa ket binallasiwna ti Ismo ti Panama idi 1513 ken naduktalanna ti nalatak nga "akin-abagatan a baybay" a ninagananna iti Mar del Sur. Ti agdama a nagan ti taaw ket inaramid babaen ni Ferdinand Magellan ti Portugues nga eksplorador idi las-ud ti Espaniol a sirkumnabigasion iti lubong idi 1521, idi nakasarak kadagiti nasayaat nga angin iti panangabotna ti taaw. isu a tinawaganna idi daytoy ti Mar Pacifico iti Portuges, a kayatna a sawen ket "nalinak a baybay".
Pagiwanwanan
Naragsak a panagdadanon ditoy Ilokano Wikipedia, kakabsat!
Ipatpategmo kadi ti kina-Ilokanom? Ipasindayagmo kadi met ti kina-Saluyotmo? Mail-iliwanka kadi no mangngegmo ti bukodmo a sao aglalo no addaka iti ganggannaet a lugar? Kayatmo kadi a maitandudo ken maitampok ti tattao nga Ilokano ken ti pagsasaom? Tulongandakami man ngarud a mangpadakkel iti daytoy a Wikipedia para kadagiti Ilokano ken iti amin.
Saan nga iti kaadu ti artikulo ti birbirukenmi, dagiti panid ken artikulo a nabukel, nalawag, ken makita ti napatpateg. Ala, man, ngarud, sumrekka metten, a, kabsat, ta agbibinnadangtayo a mangpadur-as iti Ilokano Wikipedia!
- Agdadamoka kadi? Surotem ti pakabuklan ti Ilokano Wikipedia.
- Masapulmo iti tulong? Sumrekka iti pagtitinnulongan tapno masungbatan amin a salsaludsodmo.
- Adda kadi an-annuroten ditoy? Siempre, iwanwandaka ngarud.
- Kasano ngay ti mangirugi iti baro a panid? Ipadigom ti kinalaingmo ditoy
- Ay, nagalas met! Baliwam man kadi dagiti artikulo no mabalbalin.
- For non-Ilokano speakers please visit the local embassy or request help here.
Ammom kadi...
Manipud kadagiti artikulo ditoy Ilokano Wikipedia:
- ... a ni Miguel de Cervantes (nailadawan) ket nagtrabtrabaho pay a kas maysa a babaonen, probedor ken agsingsingir ti buis?
- ... a ti Dubai a nagan ket mabalin a nagtaud ti balikas a Daba a kayatna a sawen ket agkarayam gapu ti nabuntog nga ayus ti Alog Dubai?
- ... a ti Karayan Volga ket isu ti kadakkelan a karayan idiay Europa iti termino a kaatiddog, pagayusan, ken labneng a pagayusan?
- ... a ti Damascus ket nabirngasan a kas ti Siudad ti Hasmin?
- ... a ni Geoffrey Chaucer ket ammo a kas ti Ama ti Ingles a literatura?
Napili a ladawan
Kakabsat a proyekto
Ibalbalayan ti Pundasion ti Wikimedia ti Wikipedia, ti maysa a di aggangganansia a gunglo a mangibalbalay pay kadagiti nadumaduma a proyekto:
Nawaya a pagidulinan ti midia
Pagparang-ayan ti sopwer
Koordinasion dagiti proyekto
Libre a liblibro ken manual
Nawaya a batayan ti pannakaammo
Naurnong a damdamag
Naurnong nga inadaw a pasasao
Biblioteka ti nawaya a linaon
Katalogo dagiti sebbangan
Nawaya a pagadalan
Nawaya a tarabay ti panagbanniaga
Nawaya a diksionario
Dadduma a pagsasao ti Wikipedia
Naisurat daytoy a Wikipedia iti Ilokano, ken napartuat idi Oktubre 7, 2005. Adu pay dagiti sabali a magun-od a Wikipedia, makita dita baba dagiti Wikipedia ti Filipinas ken dagiti sumagmamano a kadakkelan.
-
Dagiti Wikipedia ti Filipinas
-
1,000,000+ nga artikulo
-
250,000+ nga artikulo
-
50,000+ nga artikulo


c: text/html

text:
Shinshinotsu, Hokkaido
Ti Shinshinotsu (新篠津村, Shinshinotsu-mura) ket ti maysa a purok a mabirukan iti Ishikari, Hokkaido, Hapon.
Manipud idi Septiembre 2016, ti purok ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 3,235. Ti dagup a kalawa ket 78.24 km².
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Shinshinotsu ket ti kabassitan ket ti kaikaisuna a purok iti Subprepektura ti Ishikari. Agayus ti Karayan Ishikari iti daya ti purok.
Dagiti kaarruba lugar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Subprepektura ti Ishikari
- Subprepektura ti Sorachi
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1895: Simmina ti Purok ti Shinshinotsu manipud iti Purok ti Shinotsu (itan ket parte ti Ebetsu).
- 1915: Nagbalin a Maikadua a Klase a Purok ti Shinshinotsu.[3]
Gayyem a siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ https://www.gsi.go.jp/KOKUJYOHO/MENCHO/backnumber/GSI-menseki20210101.pdf; panid: 7.
- ^ "住民基本台帳人口・世帯数 | 総合政策部計画局統計課"; naala idi: Pebrero 12, 2021.
- ^ Pakasaritaan ti Shinshinotsu
- ^ Silsilpo
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig iti Shinshinotsu, Hokkaidō iti Wikimedia Commons
- Opisial a website (iti Hapon)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kategoria:Dagiti lehislatibo a distrito ti Filipinas
Daytoy a kategoria ket para kadagiti artikulo a maipanggep dagiti lehislatibo a distrito ti Filipinas.
Dagiti subkategoria
Daytoy a kategoria ket addaan kadagiti sumaganad a 2 a subkategoria, manipud iti 2 a dagup.
Pampanid iti kategoria "Dagiti lehislatibo a distrito ti Filipinas"
Dagiti sumaganad a 99 a panid ket adda iti daytoy a kategoria, manipud iti 99 a dagup.
A
- Dagiti lehislatibo a distrito iti Abagatan a Cotabato
- Lehislatibo a distrito iti Abagatan a Leyte
- Lehislatibo a distrito iti Abra
- Dagiti lehislatibo a distrito iti Agusan del Norte
- Dagiti lehislatibo a distrito iti Agusan del Sur
- Lehislatibo a distrito iti Aklan
- Dagiti lehislatibo a distrito iti Albay
- Dagiti lehislatibo a distrito iti Amianan a Samar
- Dagiti lehislatibo a distrito iti Siudad ti Antipolo
- Lehislatibo a distrito iti Antique
- Lehislatibo a distrito iti Apayao
- Lehislatibo a distrito iti Aurora
B
- Lehislatibo a distrito iti Siudad ti Bacolod
- Lehislatibo a distrito iti Siudad ti Baguio
- Lehislatibo a distrito iti Basilan
- Dagiti lehislatibo a distrito iti Bataan
- Lehislatibo a distrito iti Batanes
- Dagiti lehislatibo a distrito iti Batangas
- Lehislatibo a distrito iti Benguet
- Lehislatibo a distrito iti Biliran
- Lehislatibo a distrito iti Biñan
- Dagiti lehislatibo a distrito iti Bohol
- Dagiti lehislatibo a distrito iti Bukidnon
- Dagiti lehislatibo a distrito iti Bulacan
C
- Dagiti lehislatibo a distrito iti Cagayan
- Dagiti lehislatibo a distrito iti Siudad ti Cagayan de Oro
- Dagiti lehislatibo a distrito iti Camarines Norte
- Dagiti lehislatibo a distrito iti Camarines Sur
- Lehislatibo a distrito iti Camiguin
- Dagiti lehislatibo a distrito iti Capiz
- Lehislatibo a distrito iti Catanduanes
- Dagiti lehislatibo a distrito iti Cavite
- Dagiti lehislatibo a distrito iti Cebu
- Dagiti lehislatibo a distrito iti Siudad ti Cebu
- Dagiti lehislatibo a distrito iti Cotabato
D
- Lehislatibo a distrito iti Siudad ti Dasmariñas
- Dagiti lehislatibo a distrito iti Davao de Oro
- Dagiti lehislatibo a distrito iti Davao del Norte
- Lehislatibo a distrito iti Davao del Sur
- Lehislatibo a distrito iti Davao Occidental
- Dagiti lehislatibo a distrito iti Davao Oriental
- Dagiti lehislatibo a distrito iti Siudad ti Davao
- Lehislatibo a distrito iti Daya a Samar
- Lehislatibo a distrito iti Is-isla ti Dinagat
I
L
M
N
P
S
- Dagiti lehislatibo a distrito iti Samar
- Lehislatibo a distrito iti Siudad ti San Jose del Monte
- Lehislatibo a distrito iti Sarangani
- Lehislatibo a distrito iti Siquijor
- Dagiti lehislatibo a distrito iti Sorsogon
- Dagiti lehislatibo a distrito iti Sultan Kudarat
- Dagiti lehislatibo a distrito iti Sulu
- Dagiti lehislatibo a distrito iti Surigao del Norte
- Dagiti lehislatibo a distrito iti Surigao del Sur


text:
John Tyler
NI John Tyler (29 Marso 1790 – 18 Enero 1862) ket isu idi ti maikasangapulo a Presidente iti Estados Unidos (1841–1845), kalpasan nga isu ti maikasangapulo a Bise Presidente iti Estados Unidos (1841). Isu ket patubo ti Virginia, ni Tyler ket nagserbi a kas maysa a lehislador ti estado, gobernador, pannakabagi ti E.U., ken senador kalpasana a nabutosan a kas Bise Presidente idi 1840. Isu idi ti immuna a simmaruno ti opisina ti Presidente kalpasan ti ipupusay ti agdama. Ti panagsuppiat ni Tyler ti nationalismo ken empatiko a panagsuporta kadagiti karbengan ti estado ket nakaayayat kaniana dagiti kailianna ti Virginia ngen isu ket linislisian dagiti politiko a kumaduaanna a nangited kaniana ti bileg idiay Washington. Ti panaka-presidentena ket nabaldado babaen ti panagsuppiat manipud kadagiti dua a partido. Iti asideg ti gibus ti biagna, isu ket nagsuporta kadagit panagsina a tignay dagiti estado ti abagatan, ket isu ket nabutosan idiay Kongreso iti Konpederado nga Estado iti Amerika.


text:
By Bombo Geraldine Otoman | Bombo Radyo Laoag
LAOAG CITY – Nagpilan ni Sandro Marcos ti Certificate of Candidacy (COC) na a para congressman iti umuna a distrito ditoy probinsya.
Iti papan panagpila ti kandidatura na ni Marcos ket binayabay ti sibubukel a pamilya na, karaman ni Governor Matthew Marcos-Manotoc ken Vice Governor Cecilia Arante-Marcos.
Malaksid iti pamilya Marcos, adda pay dagiti mayor, bise mayor ken kokonsehal manipod iti nagduduma nga ili ken ciudad ditoy probinsya a napan nangipakita ti suporta na iti ubing a Marcos.
Kalpasan ti panagpila ti COC ni Sandro Marcos ket naikkan ti gundaway dagiti kameng ti media a nakisarita kenkuana no sadinno a nasaludsud dagiti sumagmamano nga isyu mainaig iti panagkandidato na.
Inpasingked ti ubing a Marcos a kwalipikado daytoy nga agpaidasig a para congressman iti umuna a distrito ditoy probinsya.
Inpanakkel na pay ti napintas a rekord na idi agad-adal daytoy no sadinno nga honors a kanayun ken inkari na a no mapagasatan a mangabak iti umay nga eleksyon ket pagbalinen na met nga honors ti idaulwan na a distrito.


text:
Yot
Ti yot (panagyot) wenno iyot wenno panaginnala, panagkanaig, panaginnayat (English: copulation, sexual intercourse; Tagalog: kantot, pagtatalik) ket ti panagtipon wenno panagnaig dagiti akinruar a sexual a mabagbagi ti dua nga organismo nga ay-ayup para iti panagpaadu a sexual ken para iti akin-uneg a fertilisasion (ti pannakapataba ti itlog iti uneg dagiti organismo. Dagiti dua nga organismo ket mabalin nga agduma a sex wenno maysa a hermaphroditico a kas koma iti bisukol).
Maysa a pagarigan ti ay-ayup a makapagpaadu babaen ti internal a fertilisasion ket dagiti insekto. Ti babai nga insekto a makiinnala ket awatenna ti kapsit manipud iti kimmot ti lalaki nga insekto.
Adu met nga ay-ayup ti agpaadu babaen ti akinruar a fertilisasion, kas kadagiti nababa a vertebrate (kas iti paltat) ken kaaduan nga amphibian. Dagiti akintengnga a vertebrate (dagiti lames) a sabsabali ngem iti paltat, dagiti reptilia ken kaaduan a bilbillit, ket agpaaduda babaen ti akinruar a fertilisasion babaen ti panagyot a cloacal. Saan a kas kadagiti nangatngato a vertebrate nga agsipol babaen ti uki.
Iti tao ken dagiti kanaigna a hominid, ad-adda a maipakat ti termino a "yot" wenno "panagyot" wenno "coitus". Idinto nga ad-adda a maaramat dagiti termino a "sipol" wenno "panagsipol" wenno "panagdakay" no kadagiti ayup. Iti nalawlawa a kontexto, ti termino a "sexual a panaginnala wenno panagkanaig" ket mabalin a dumakamat wenno maipapan iti nadumaduma nga aramid a sexual.


text:
Javindo
Ti Javindo, ammo pay babaen ti peyoratibo a nagan iti Krontjong, ket maysa idi a pagsasao a kreol a naibatay iti Olandes a naisasao iti Java, Indonesia. Ti nagan a Javindo ket ti pinagtipon a balikas ti Java ken Indo, ti Olandes a balikas para iti maysa a tao iti aglalaok a kaputotan ti Indones ken Olandes. Daytoy a pannakaiyasideg a pagsasao ket napadur-as manipud iti pannakisinarita a nagabetan ina nga agsasao iti Habanes ken dagiti ama nga agsasao iti Olandes kadagiti pamilia nga Indo. Dagidi nagsuna nga agsasao iti daytoy ket dagiti tattao nga Indo-Eurasiano. Dagiti gramatikana ket naibatay iti Habanes bayat a ti bokabulario ket naibatay iti Olandes. Ti Olandes a leksikon ket naibalikas iti pamay-an a Habanes.[3]
Uray no kaaduan dagiti leksikon ket naala manipud iti iti pagsasao nga Olandes, ti gramatika ti pagsasao ket kaaduan a nagtaud iti Habanes a mairaman dagiti elemento a kas dagiti sumaganad: morpolohia; kaawan dagiti berbo; awan dagiti napalabas; awanan iti finite verb.[4]
Daytoy ket nasken a saan nga iyallilaw iti Petjo, ti maysa a sabali a kreol a naibatay iti Olandes ken Malayo nga insasao pay babaen dagiti Indo-Eurasiano. Iti pannakaawan dagiti kaputotan a nagtataeng iti panawen ti Daya nga Indio ti Olandes, matmatayen daytoy a pagsasao.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Javindo iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Javindo". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
- ^ Willems, Wim Sporen van een Indisch verleden (1600–1942)., Part III by de Gruiter, V.E. (COMT, Leiden, 1994) ISBN 90-71042-44-8 P.140-143
- ^ Willems, Wim Sporen van een Indisch verleden (1600–1942)., Part III by de Gruiter, V.E. (COMT, Leiden, 1994) ISBN 90-71042-44-8 P.150
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- De Gruiter, Miel (1994). "Javindo, a contact language in pre-war Semarang". Iti Peter Bakker & Maarten Mous (ed.). Mixed Languages: 15 Case Studies in Language Intertwining. Amsterdam: IFOTT. pp. 151–159.
- De Gruiter, Victor Emile (1990). Het Javindo : de verboden taal. Den Haag: Moesson.


text:
Frida Kahlo
Ni Frida Kahlo de Rivera (Hulio 6, 1907- Hulio 13, 1954; nayanak a kas ni Magdalena Carmen Frieda Kahlo y Calderón)[1] ket maysa idi a Mehikano a pintor, a naipasngay idiay Coyoacán,[2] a kasayaatan nga ammo kadagiti bukodna a retrato.[3]
Ni Kahlo ket nangrugi ken nagpatingnga idiay Siudad ti Mehiko, iti pagtaenganna nga ammo a kas ti Asul a Balay. Isu ket nangited ti petsa iti pannakaiyanak iti Hulio 7, 1910, ngem ti sertipikado ti pannakaiyanakna ket mangipakpakita iti Hulio 6, 1907.Naipagpagarup a ni Kahlo ket kinayatna a maitumpong ti pannakaipasngayna iti rugi tiMehikano a rebolusion tapno ti biagna ket mangrugi ti moderno a Mehiko. Idi agtawen ti innem, ni Frida ket nasakitan iti polio, a gapuanan ti nakutkuttong a pannakaiparang ti kanawan a sakana. Daytoy ket nagtultuloy a permanente.[4] Dagiti obrana ken rinamrambakan idiay Mehiko a kas emblamatiko ti nailian ken patneng a tawidan, ken babaen dagiti peminista para kadagiti awan kompromisona a pannakaipakita ti babai a pannakaipadas ken porma.[5]
Ti Mehikano a kultura ken Amerindiano a kultural a tawid ket nangruna kadagiti obrana, a sagpaminsan a nailaslasin a kas ti Ampapaok nga arte wenno folk nga arte.[6] Dagiti obrana ket nainlawlawagan pay a kas "surealista", ken idi 1938 ni André Breton, ti nangruna a nagirugi ti surealista a tignay, ket nangibagbaga ti arte ni Kahlo a kas maysa a "lasos ti likmut ti maysa a bomba".[5]
Ni Kahlo ket adda ti nalaka a managbalbaliw a pannakiasawa iti nadayeg a Mehikano nga artista a ni Diego Rivera. Isu ket nagsagsagaba ti dagup ti kabibiagna kadagiti parikut ti salun-at, nga adu kadagitoy ket naala manipud iti maysa nga aksidente ti trapiko idi isu ket maysa a agtutubo. Dagitoy a banag ket nairepresenta kadagiti obrana, nga adu kadagitoy ti bukod a retrato iti maysa a kita wenno sabsabali pay. Insingsingasing ni Kahlo a, "Ipinpintak ti bagik gapu ta kanayonak nga agmaymaysa ken gapu ta siak ti suheto nga ammok unay."[7] Inbagana pay ket, "Naipasngayak a maysa a puta. Naipasngayak a maysa a pintor."[8]
Kinaubing ken pamilia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Frida Kahlo ket naipasngay idi Hulio 6, 1907, idiay balay ti nagannak kaniana, nga ammo a kas ti La Casa Azul (Ti Asul a Balay), idiay Coyoacán. Iti dayta a panawen, ti Coyoacán ket maysa idi a bassit nga ili idiay ruar ti Siudad ti Mehiko.
Ti amana, ni Guillermo Kahlo (1871–1941), ket naipasngay idi a kas ni Carl Wilhelm Kahlo idiay Pforzheim, Alemania, ti anak a lalaki ni Jakob Heinrich Kahlo ken Henriette Kaufmann. Immalisda manipud idiay Hungaria ken napanda idiay Alemania, ti anakda a lalaki a ni Wilhelm ket nayanak idi 1872. Ni Carl Wilhelm Kahlo ket nagbanbaniaga idiay Mehiko idi las-ud ti 1891 idi isu ket agtawen ti sangapulo ket siam ken, idi isasangpetna, binaliwanna ti Aleman nga apelyidona a, Wilhelm, iti Espaniol a kapadpadana, iti Guillermo. Ni Frida ken dagiti dadduma pay ket nangibagbaga a ti amana ket kaputotan ti Hungaro Hudio.[9][10] (Maysa a libro [11] ket nangibagbaga a ni Guillermo ket naiyanakidi iti Protestante a nagannak idiay Frankfurt ken Pforzheim.[12] Ti maysa a nagreprepaso ket nangibagbaga a ni Frida ket kinaykayatna a maliklikan a maisilpo kadagiti partido ti Nazi.[13])
Ti ina ni Frida, Matilde Calderón y Gonzalez, ket maysa idi a nagraraem a Romano Katoliko iti nangruna a Amerindiano, ken kas pay ti Espaniol, a kaputotan.[14] Dagiti nagannak ken ni Frida ket nakiassawada kalpasan ti ipupusay ti immuna nga asawa ni Guillermo, a napasamak idi nayanak ti maikadua nga anakna. Urayno ti pananakiasawada ket saan a naragsak, ni Guillermo ken Matilde addada iti uppat nga annak a babbai, a ni Frida being ti maikatlo. Isu ket adda ti dua a bakbaket a kagudua a kakabsat a naipadakkel iti isu met laeng a sangkabalayan. Nangibagbaga ni Frida nga isu ket dimakkel iti lubong a napalikmutan kadagiti babbai. Nupay kasta, iti las-ud ti kabibiagna, ni Frida ket nagtultuloy a nagay-ayat iti amana.
To Mehikano a Rebolusion idi las-ud ti 1910, idi ni Kahlo ket agtawen ti tallo. Ni Kahlo kalpasan daytoy ket nagtunton nga isu ket naipasngay idi 1910, a naipagarup a dagitit tattao ket maitaripnong kaniana ti rebolusion. Kadagiti sinursuratna, linaglagipna a ti inana ket nangiseserrek kaniana ken dagiti kakabsatana idiay uneg ti balayda idi las-ud ti panagipalpaltog kadagiti kalsada idiay ilina.
Ni Kahlo ket nasakitan ti polio idi agtawen ti innem, a nakaibati ti naing-ingpis a kanawan a sakana ngem ti kanigid, nga inababonganna daytoy idi babaen ti panagkawkawes kadagiti atiddog ken, namarisan a palpalda. Adda pay dagiti nagibagbaga nga isu ket nagsagsagaba pay manipud iti spina bifida, ti maipapan ti kinaubing a sakit a mabalin a nakaapektaran ti panagrang-ay ti duri ken sakana.[15] A kas maysa a babai, isu ket nakibinglay iti boksing ken dagiti nadumaduma pay nga isport. Idi 1922, ni Kahlo ket naiserrek idi idiay Preparatoria, maysa kadagiti kangrunaan nga eskuela idiay Mehiko, nga idiay ket maysa laeng kadagiti lima a babbai. Timmipon ni Kahlo iti maysa a barkada iti dayta nga eskuela ken naayatan iti napigsa a personalidad daytoy, ni Alejandro Gómez Arias. Iti daytoy a las-ud a paset ti panawen, ni Kahlo ket nakasaksi ti naranggas a naarmasan a salisal kadagiti kalkalsada ti Siudad ti Mehiko idi nagtultuloy ti Mehikano a Rebolusion.
Idi Septiembre 17, 1925, ni Kahlo ket agluglugan idi ti bus a naipdungpar ti tranbia akarro. Isu ket nakaibtur ti nakaro a pannakasugat a kas nagbanagan ti daytoy nga aksidente, a mairaman ti natukkol a duri, ti natukkol nga aliwadang, dagiti natukkol a paragpag, ti natukkol a patong, sangapulo ket maysa kebradura iti kanawan a sakana, ti nalusit ken a nablo a kanawan a saka, ken ti nablo nga abaga. Ken ti pay, maysa a landok a ket pagiggaman ket timmudok iti tianna ken ti matrisna, a nangdadael ti kapasidadna nga aganak.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Herrera, Hayden (1983). Biograpia ni Frida Kahlo. New York: HarperCollins. ISBN 978-0-06-008589-6.
- ^ "Frida Kahlo". Smithsonian.com. Naala idi 2008-02-18.
- ^ Frida Kahlo babaen ni Adam G. Klein
- ^ Andrea, Kettenmann (1993). Frida Kahlo: Ut-ot ken Regget. Köln: Benedikt Taschen Verlag GmbH. p. 3. ISBN 3-8228-9636-5.
- ^ a b Norma Broude, Mary D. Garrard. Ti Agpadpadakkel a diskurso: pemenismo ken pakasaritaan ti arte. 1992, panid 399
- ^ Karl, Ruhrberg; Schneckenburger, Manfred; Christiane, Fricke; Klaus, Honnef (2000). Frida Kahlo: Ti Arte ti Maika-20 a Siglo: Pinintaan, Eskultura, Baro a Midia, Potograpia. Köln: Benedikt Taschen Verlag GmbH. p. 745. ISBN 3-8228-5907-9.
- ^ Andrea Kettenmann, Frida Kahlo. Frida Kahlo, 1907–1954: ut-ot ken regget panid 27
- ^ Birbiruken ni Frida Kahlo
- ^ Ti Labes ti Mexicanidad: Dagiti sabali par a Ramut a Kasiasino ni Frida Kahlo Babaen ni Leslie Camhi. The Forward, Septiembre 26, 2003
- ^ Hayden Herrara, Frida: Ti Biograpia ni Frida Kahlo, 1983 p5
- ^ Fridas Vater: Der Fotograf Guillermo Kahlo babaen ni Gaby Franger ken Rainer Huhle
- ^ Ronnen, Meir (2006-04-20). "Ti ama ni Frida Kahlo ket saan a pudno a Hudio". The Jerusalem Post. Naala idi 2009-09-02.
- ^ "Ti ama ni Frida Kahlo ket saan nga Hudio". The Jerusalem Post, Abril 20, 2006
- ^ "Frida Kahlo (1907–1954), Mehikano a Pintor". Biography. Naala idi 2007-06-02.
- ^ Budrys, Valmantas (Pebrero 2006). "Neurolohikal a Pakakurangan iti Biag ken Obra ni Frida Kahlo". Europeano a Neurolohia. 55 (1): 4–10. doi:10.1159/000091136. ISSN 1421-9913. PMID 16432301. Naala idi 2008-01-22.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pierre, Clavilier (2006). Frida Kahlo, les ailes froissées, ed Jamsin ISBN 978-2-912080-53-0
- Fuentes, C. (1998). Diario ni Frida Kahlo. Harry N. Abrams, Inc. (Marso 1, 1998). ISBN 0-8109-8195-5.
- Gonzalez, M. (2005). Frida Kahlo – Maysa a Biag. Socialist Review, Hunio 2005.
- Palpalko dagiti Arte: Frida Khalo. Panagpabuya iti Tate Modern, Hunio 9 – Oktubre 9, 2005. The Guardian, Mierkoles Mayo 18, 2005. Naala idi Mayo 18, 2005.
- Nericcio, William Anthony. (2005). Ti Maysa a Naikeddenga a 'Mehikano' ken 'Amerikano' Semi[erotiko a Panakaipatarus: Ni Frida Kahlo iti Mata ni Gilbert Hernandez.
- Tibol, Raquel (kasisigud 1983, Ingles a panakaipatarus 1993 babaen ni Eleanor Randall) Frida Kahlo: ti silulukat a biag. Estados Unidos: Unibersidad ti New Mexico a Pagmalditan. ISBN 0-8263-1418-X
- Turner, C. (2005). Photographing Frida Kahlo. The Guardian, Mierkoles Mayo 18, 2005. Naala idi Mayo 18, 2005.
- Zamora, M. (1995). Dagiti Surat ni Frida Kahlo: Cartas Apasionadas. Chronicle Books (Nobiembre 1, 1995). ISBN 0-8118-1124-7
- The Diary of Frida Kahlo. Pangyuna ni Carlos Fuentes. Salaysay babaen ni Sarah M. Lowe. Londres: Bloomsburry, 1995. ISBN 0-7475-2247-2
- Jay Griffiths (2011). Ti Maysa a Surat ti Ayat manipud iti maysa a Walang a Bulan, Text Publishing, Melbourne Australia.
- "Ti pagiddaan ni Frida" (2008) – ti maysa a nobela a naibatay iti biag ni Frida Kahlo baaben ti Kroata mannurat a ni Slavenka Drakulic. Penguin (saan a klasiko) ISBN 978-0-14-311415-4
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ken ni Frida Kahlo iti Wikimedia Commons
- Dagiti inadaw a sasao a mainaig ken ni Frida Kahlo iti Wikiquote (iti Ingles)
- Ti opisial a sitio ni Frida Kahlo
- Dagiti kompleto nga obra ni Frida Kahlo


text:
Uni
Ti uni ket ti mekanikal nga allon nga isu ti panagpallayog iti presion a maiyallatiw babaen ti maysa a banag (kasla ti angin wenno danum), a buklen dagiti prekuensia iti kaunegan ti sakop ti panangdengngeg.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti Diksionario ti Amerikano a Tawidan iti Pagsasao nga Inggles, Maikapat nga Edision, Houghton Mifflin Company, 2000, naiyarkibo manipud iti kasisigud idi Hunio 25, 2008, naala idi Mayo 20, 2010
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Uni iti Wikiquote (iti Ingles)
- Dagiti midia a mainaig iti Uni iti Wikimedia Commons
- Dagiti Nakakaskasdaaw nga UNi; ti KS3/4 a rekurso ti panagadal para iti uni ken dagiti allon


text:
Pagsasao nga Isirawa
Ti pagsasao nga Isirawa ket ti pagsasao a Papuano nga insasao babaen dagiti agarup a dua ribo a tattao iti amianan nga aplaya ti probinsia ti Papua , Indonesia. Daytoy ket lokal a pagsasao ti panagtagilako, ken adu ti mangus-usar daytoy. Insilpo ni Stephen Wurm (1975) daytoy iti sasao a Kwerba iti kaunegan ti pamilia a Trans–Baro a Guinea , ken makibinningay iti agarup a 20% iti bokabulariona iti kaarruba a sasao a Kwerba. Nupay kasta, iti pannakaibatay kadagiti pangsandina, narikrikna ni Malcolm Ross (2005) a sanna a mapasingkedan ti kasta a silpo, ken inbatina a kas isolado a pagsasao. Nupay kasta, dagiti pangsandi ket saanda a maipada kadagiti Orya–Tor, nga insilpo ni Ross iti Kwerba, ken inawat ni Donahue (2002) a kas pagsasao a Kalatakan a Kwerba.
Dagiti pangsandi[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti pangsandi ti Isirawa ket dagiti sumaganad,
Dagiti kinonstrukto manen a pangsandi ti Orya–Tor ni Ross ket *ai 'Siak', *ne 'datayo' (inklusibo), *emei 'sika', *em 'sika'.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Isirawa iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Isirawa". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
- Clouse, Duane, Mark Donohue and Felix Ma. 2002. "Survey report of the north coast of Irian Jaya."[1]


text:
Taipei
Ti Taipei (literal a kas "Amianan ti Tai(wan)"), opisial nga ammo a kas Siudad ti Taipei (Insik: 臺北市wenno台北市; pinyin: Táiběi Shì; Pe̍h-ōe-jī: Tâi-pak Chhī), ket ti kapitolio a siudad ken ti espesial a munisipalidad ti Taiwan. Mabirukan daytoy iti akin-amianan nga ungto ti Taiwan, ti Siudad ti Taipei ket maysa nga enclave ti munisipalidad ti Siudad ti Baro a Taipei. Daytoy ket agarup a 25 km (16 mi) iti abagatan a laud ti akin-amian a a puerto a siudad ti Keelung. Ti siudad ket kaaduan a mabirukan iti Labneng Taipei, ti maysa nga antigo a sirok ti danaw a nabeddengan babaen dagiti dua nga akikid a ginget dagiti karayan Keelung ken Xindian, nga agsilpo dagitoy tapno mangporma ti Karayan Tamsui iti igid ti akinlaud a pagbeddengan ti siudad.[2]
Ti maitutop a siudad ket pagtaengan ti populasion a nakarkulo iti 2,693,672 in 2009,[3] a mangporma iti bugas a parte ti metropolitano a lugar ti Taipei–Keelung a mangiraman kadagiti asideg a siudad ti Baro a Taipei ken Keelung nga agraman iti populasion iti 6,900,273,[4] ti maika-40 a kaaduan iti populasion nga urbano iti lubong. Ti nagan a "Taipei" ket mabalin a mangibaga iti sibubukel a metropolitano a lugar wenno ti maitutop a siudad.
Ti Taipei ket isu ti sentro ti politika, ekonomia, edukasion, ken kultura ti Taiwan, ken maysa kadagiti kangrunaan a sentro iti lubong ti agsasao iti Insik. Naikeddeng a global a siudad,[5] ti Taipei ket paset ti nangruna a lugar iti industria iti high-tech.[6]
Administratibo a pannakabingbingay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti Taipei ket nabingbingay kadagiti 12 nga administratibo a distrito (區 qu).[7] Ti tunggal maysa a distrito ket nabingbingayda manen kadagiti purok (里), kalpasanna manbingbingayda met kadagiti kaarubaan (鄰).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Demographia World Urban Areas PDF (Marso 2013)" (PDF). Demographia. Naala idi 24 Nobiembre 2013.
- ^ "Taipei City Government: Home – I. Geographic Overview". Taipei City Government. 2006-10-23. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi Disiembre 9, 2013. Naala idi 2009-08-04.
- ^ "鄉鎮市區人口及按都會區統計". Taiwan Ministry of Interior. Disiembre 2009. Naala idi 2010-07-11.
- ^ "Methods and Term Definitions". Directorate General of Budget, Accounting and Statistics. Naala idi 2009-08-04.
- ^ "The World According to GaWC 2008". Naala idi 2010-01-25.
- ^ "Taiwan tech industry faces up to South Korea's Samsung". The Seattle Times. Abril 2013. Naala idi 2015-01-16.
- ^ "Administrative Districts". Taipei City Government. Naala idi 2010-07-11.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Pakaammo ti panagbiahe idiay Taipei manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
Dagiti midia a mainaig iti Taipei iti Wikimedia Commons


text:
Tuvalu
Nagsasabtan: 8°S 178°E / 8°S 178°E
Ti Tuvalu , dati nga ammo a kas ti Is-isla Ellice, ket ti isla a pagilian ti Polinesia a mabirukan idiay Taaw Pasipiko, iti tengnga a pagbaetan ti Hawaii ken Australia. Daytoy ket buklen dagiti tallo nga isla ti raw-ang ken dagiti innem a pudno nga atol a naiwarwaris iti pagbaetan ti latitud ti 5° aginggana ti 10° abagatan ken longitud ti 176° aginggana ti 180°, iti laud ti Internasional a Linia ti Petsa. Dagiti kaasitgan a kaarubana ket ti Kiribati, Nauru, Samoa ken Fiji. Ti Tuvalu ket addaan iti populasion iti 10,837 (senso idi 2012). Ti dagup a kalawa ti daga dagiti isla ti Tuvalu ket 26 kuadrado kilometro (10 sq mi).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Tuvalu: Millennium Development Goal Acceleration Framework – Improving Quality of Education" (PDF). Ministry of Education and Sports, and Ministry of Finance and Economic Development from the Government of Tuvalu; and the United Nations System in the Pacific Islands. Abril 2013. Naala idi 13 Oktubre 2013.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Tuvalu iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Tuvalu manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Tuvalu a naikabil iti The World Factbook (iti Ingles)
- Tuvalu manipud ti UCB Libraries GovPubs
- Tuvalu iti Curlie (iti Ingles)
- Bariweswes ti Tuvalu manipud ti BBC News
- Wikimedia Atlas iti Tuvalu
- Tuvalu
- Dagiti pagilian idiay Oceania
- Dagiti purpuro ti Taaw Pasipiko
- Polinesia
- Dagiti batay-linteg a monarkia
- Dagiti pagilian nga isla
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1978
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ingles
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Susan Hayward
Ni Susan Hayward (Hunio 30, 1917 – Marso 14, 1975) ket maysa idi nga Amerikana nga aktres.[5]
Kalpasan iti panagtrabahona a kas modelo idiay New York, napan ni Hayward idiay Hollywood idin 1937. Nakaala isuna iti kontarato iti pelikula ken nangipapel kadagiti nadumaduma a bassit a papel kadagiti nabiit a simmaruno a tawen.
Babaen kadagidi naladaw a tawen ti 1940, simmayaat ti kalidad dagiti papelna iti pelikula, ken nakagun-od iti pannakabigbig para kadagiti abilidadna iti drama iti immuna kadagiti lima a noninasionna iti Gunguna ti Akademia para iti Kalaingan nga Aktres para iti panangiladawanna iti maysa a mammartek iti Smash-Up, the Story of a Woman (1947). Nagtuloy a nagballigi ti pagsapulanna kadagiti tawen ti 1950 ken nakaawat kadagiti simmaruno a nominasion para iti My Foolish Heart (1949), With a Song in My Heart (1952), ken ti I'll Cry Tomorrow (1955). Kanungpalanna a nanagabak iti Kalaingan nga Aktres para iti panangiladawanna iti balud iti dusa iti patay a ni Barbara Graham iti I Want to Live! (1958).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb140253454; data.bnf.fr; naala idi: Oktubre 10, 2015.
- ^ a b SNAC; naala idi: Oktubre 9, 2017.
- ^ a b Find a Grave; naala idi: Oktubre 9, 2017; ID ti nangitaneman ti: 465.
- ^ "Susan Hayward". Integrated Authority File. Naala idi Abril 27, 2014.
- ^ Obituary Variety, Marso 19, 1975, page 87.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- McClelland, Doug (1973). Susan Hayward, The Divine Bitch. New York: Pinnacle Books.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Susan Hayward iti Wikimedia Commons
- Susan Hayward iti Internet Movie Database (iti Ingles)
- Susan Hayward iti AllMovie
- Susan Hayward iti TCM Movie Database


text:
1969
Ti tawen idi 1969 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Mierkoles (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Gregoriano (dominikal a letra E).
PaspasamakUrnosen
- Enero 12 – Naideklara ti linteg-militar idiay Madrid, narikpan ti Unibersidad ken naaresto dagiti sumurok a 300 nga estudiante.
- Enero 20 – Sinaruno ni Richard Milhous Nixon ni Lyndon Baines Johnson a kas maika-37 a Presidente iti Estados Unidos.
NaipasngayUrnosen
EneroUrnosen
- Enero 14 – Jason Bateman, Amerikano nga aktor, direktor ken produser
PebreroUrnosen
- Pebrero 11 – Jennifer Aniston, Amerikana nga aktres
AbrilUrnosen
- Abril 25 – Renée Zellweger, Amerikana nga aktres
MayoUrnosen
- Mayo 14 – Cate Blanchett, Australiana nga aktres
HulioUrnosen
- Hulio 24 – Jennifer Lopez, Amerikana nga aktres ken kumakanta
OktubreUrnosen
- Oktubre 3 – Gwen Stefani, Amerikana kumakanta
NobiembreUrnosen
- Nobiembre 4 – Matthew McConaughey, Amerikano nga aktor
PimmusayUrnosen
- Marso 28 – Dwight D. Eisenhower, maika-34 a Presidente iti Estados Unidos (naipasngay 1890)
- Hunio 22 – Judy Garland, Amerikana nga aktres ken kumakanta (naipasngay 1922)
- Agosto 17 – Otto Stern, Aleman a pisiko, nagungunaan ti Premio Nobel iti Pisika (naipasngay 1888)
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Dagiti midia a mainaig iti 1969 iti Wikimedia Commons


text:
LAOAG CITY – Arig na nagbalin a karayan ti nalawa a kataltalonan iti paset ti Barangay San Roque iti ili ti Paoay gapo iti agtultuloy a panagtudtudo.
Basar iti maysa a mannalon, ti nasao a kataltalonan ket naraepan.
Inbatad na a masayangan da gapo iti nagbanagan ti raep da ngem kunana nga awan ti mabalin da gapo ta saan da met a kontrolado ti panawen.
Kabayatanna, inpasingked ni Brgy. Chairman Oliver Mangligot iti Brgy. Paratong iti ili ti Paoay a patas ti pannakaipapaay ti tulong para kadagiti mannalon a nalayos ti raep na gapu iti agtultuloy a panagtudtudo na ti napigsa.
Inbaga ti kapitan nga adda amin crop insurance dagiti mannalon iti barangay da.
Kunana pay a malaksid iti cash ken bin-i a naiteden kadagiti kabarangayan na a mannalon ket nabunungan da pay ti nagduduma a dingwen kas ti kalding, manok, pato, itik ken dadduma pay.
Inpakaammo ni Mangligot a 50 a porsiento pay laeng kadagiti mannalon iti barangay da ti nakaraep ken nalayos ti mula na a pagay.
Innayon ti kapitan a tunggal panagtutudo ket saan a maliklikan ti pannakalayos dagiti pagtatalunan iti Brgy. Paratong iti ili ti Paoay.


text:
BAGUIO CITY – Maob-obserbaran latta ti panagkurang ti suplay ti karne ti baboy iti Cordillera kagiddan ti agtultuloy a panakailista dagiti baboy a makapkaptan ti African Swine Fever (ASF) iti nagduduma a paset ti rehion.
Sigun kenni Dr. Kevin Jim Luna, Regional ASF Focal Person ti Department of Agriculture- Cordillera, nangina latta ti karne ti baboy gapu iti kinakurang ti suplay daytoy kalpasan nga adu a baboy iti rehion ti naapektaran iti ASF.
Kinunana nga aminen a probinsya iti rehiyon ket addaan ti nailista a kaso iti ASF nupay ti Apayao ti kangrunaan a naapektaran iti nasao a sakit dagiti baboy.
Maibasar iti rekord dagitoy, 106 a barangay kadagiti 39 a munisipyo iti entero a Cordillera ti nakailistaan ti ASF.
Dinakamatna a gapu iti daytoy agtultuloy a panakailista ti kaso ti nasao a sakit dagiti baboy iti rehion ket agtultuloy met latta dagiti programa ti DA tapnu mapunasen ti ASF iti rehion.
Imbinglayna nga agtultuloy ti panangipaayda ti amin nga impormasyon mainaig iti ASF, ti panangiwanawanda kadagiti agtartaraken ti baboy iti rehion ken ti narugianen a swine stocking program kadagiti lugar nga awanan ti kaso ti ASF tapnu umado ti suplay ti karne ti baboy iti rehion.
Innayon ni Dr. Luna a naingetan metten dagiti animal quarantine checkpoints pastrek iti rehion tapnu maipanamnama nga awan dagiti baboy a positibo iti ASF a maiyuneg iti Cordillera.
Pagyamyamananna pay ti kooperasyon dagiti agtartaraken ti baboy iti Cordilleras iti kampanya tapnu maparmeken ti presensia ti ASF iti rehion.
Iti agdama, magatang ti tunggal kilo ti karne ti baboy iti P350 agingga P380.


text:
Siayan
Ti Siayan ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Zamboanga del Norte iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siayan ket nabennebenneg iti 22 a barbaranggay.[2]
- Balok
- Balunokan
- Datagan
- Denoyan
- Diongan
- Domogok
- Dumpilas
- Gonayen
- Guibo
- Gunyan
- Litolet
- Macasing
- Mangilay
- Moyo
- Muñoz
- Pange
- Paranglumba (Poblacion)
- Polayo
- Sayaw
- Seriac
- Siayan Proper (Poblacion)
- Soguilon
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Siayan | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Peninsula ti Zamboanga Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion IX (Peninsula ti Zamboanga)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion IX (Peninsula ti Zamboanga)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion IX (Peninsula ti Zamboanga)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion IX (Peninsula ti Zamboanga)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Zamboanga del Norte". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Akinlaud nga Australia
Ti Akinlaud nga Australia[a] (naipangyababa a kas WA) ket ti estado a mangsakup iti intero nga akinlaud a pagkatlo ti Australia. Daytoy ket beddengan babaen ti Taaw Indiano iti amianan ken laud, ken ti Akin-abagatan a Taaw iti abagatan,[b] ti Akin-amianan a Teritorio iti amianan-daya, ken ti Abagatan nga Australia iti abagatan-daya. Ti Akinlaud nga Australia ket ti kadakeklan nga estado ti Australia, iti dagup a kalawa ti daga iti 2,529,875 kuadrado kilometro (976,790 sq mi), ken ti maikadua a kadakeklan a simang ti pagilian iti lubong, atiwen laeng babaen ti Republika ti Sakha iti Rusia. Ti estado ket addaan iti agarup a 2.6 a riwriw nga agtataeng – agarup a 11 porsiento iti nailian a dagup – nga iti kaaduan ket (92 a porsiento) agtataeng iti suli ti abagatan-laud, 79 a porsiento iti populasion nga agtataeng iti lugar ti Perth,[2] a mangibati a manmano a matagtagitao dagiti nabati nga estado.
Ti immuna idi nga Europeano a bisita ti Akinlaud nga Australia ket ni Olandes nga eksplorador Dirk Hartog, a nagbisita iti pantar ti Akinlaud nga Australia idi 1616. Ti immuna nga Europeano a pagtaengan iti Akinlaud nga Australia ket napasamak kalpasan ti panagsanglad babaen ni Major Edmund Lockyer idi 26 Disiembre 1826 iti maysa nga ekspedision para iti kolonial a gobierno ti New South Wales.[3] Nangbangon isuna iti maysa a garison ti militar a sinuportaran dagiti balud idiay King George III Sound, iti agdama nga aldaw nga Albany, ken idi 21 Enero 1827[3] pormal a nagtagikua iti akinlaud a pagkatlo iti kontinente para iti Balangat a Britaniko. Daytoy ket sinaruno babaen ti pannakaipatakder iti Kolonia ti Karayan Swan idi 1829, a mairaman ti sitio iti agdama a kapitolio, ti Perth.
Ti York ket isu idi ti immuna nga akin-uneg a daga a pagtaengan iti Akinlaud nga Australia. Mabirukan iti 97 kilometro (60 milia) iti daya ti Perth, daytoy ket natagitao idi 16 Septiembre 1831.[4]
Nakagun-od ti Akinlaud nga Australia iti responsible a gobierno idi 1890 ken napederado kadagiti sabali a kolonia ti Britaniko iti Australia idi 1901. Ita nga aldaw, ti ekonomiana ket kangrunaan nga agkamkammatalek iti panagmina, lana ken gas, dagiti serbisio ken konstruksion. Ti estado ket agpataud iti 46 a porsiento kadagiti eksport ti Australia.[5] Ti Akinlaud nga Australia ket ti maikadua a kadakekan nga agpatpataud iti oro ti landok iti lubong.[6]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ http://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories.
- ^ "3218.0 – Regional Population Growth, Australia, 2016–17: Main Features". Australian Bureau of Statistics. 24 April 2018. Naala idi 13 Oktubre 2018. Estimated resident population, 30 Hunio 2017.
- ^ a b "King George's Sound Settlement". State Records Authority of New South Wales. Naala idi 30 Agosto 2016.
- ^ Knibbs, G.H. (1911). "The Creation of the Several Colonies". Official Year Book of the Commonwealth of Australia. 4. Melbourne: Commonwealth Bureau of Census and Statistics. p. 16.
- ^ Curran, Enda (21 Pebrero 2012). "Western Australia Plans Sovereign Wealth Fund". The Wall Street Journal. Naala idi 15 Marso 2012.
- ^ "US Geological Survey" (PDF). Minerals.usgs.gov. 2014. Naala idi 11 Hunio 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Akinlaud nga Australia iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Akinlaud nga Australia manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
Heograpiko a datos a mainaig iti Akinlaud nga Australia iti OpenStreetMap


text:
Maysa a pagtamdan a mannurat… agingga iti maudi a gundaway, adda pay laeng iti paborito a lamisaanna ti typewriter nga ar-aramatenna iti panagsuratna iti sarita, daniw ken nobela.
Dayta ni Francisco ‘Frank’ Quitasol, 70, iti Rissing, Bangar, La Union. Bangolan a mannurat manipud pay laeng idi dekada 60. Nagsursurat iti drama iti radio kas koma iti ABS-CBN, Bombo Radio ken MBC. Maysa a Bucaneg Awardee ti Gunglo dagiti Mannurat nga Ilocano-Filipinas.
“Parbangon ti panagsuratna ta naulimek pay laeng ti aglawlaw. Uray pay no agmaymaysa iti balay, dayta ti gundaway a panagsuratna.” Daytoy ti kinuna ni Ma’am Clarita a kaingungotna.


text:
Podgorica
Ti Podgorica (/ˈpɒdɡəriːtsə/ POD-gorr-ee-tsə;[2] Montenegrino/Serbio: Podgorica / Пoдropицa [pǒdgoritsa], lit. "sirok ti bassit a turod") ket isu ti kapitolio ken kadakkelan a siudad iti Montenegro.
Ti nasayaat a puesto ti Podgorica idiay pagsasabtan ti karayan Ribnica ken Morača ken ti punto a pagsasabtan iti nalames a Tanap ti Zeta ken Ginget ti Bjelopavlići ket nakaawawis iti panagtaeng. Ti siudad ket asideg kadagiti sentro ti ski iti amianan ken dagiti pagliwliwaan iti igid ti baybay idiay Baybay Adriatiko.
Ti maysa a senso idi 2011 ket nangikabil ti populasion ti siudad iti 150,977. Ti Podgorica a munisipalidad ket aglaon ti 10.4% iti teritorio ti Montenegro ken 29.9% ti populasionna. Isu daytoy ti administratibo a sentro iti Montenegro ken isu pay ti ekonomiko, kultura ken edukasion a sentro ti daytoy a pagilian.
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti kayatna a sawen ti nagan a Podgorica ket "sirok ti Gorica" iti Pagsasao a Montenegrino. Ti Gorica (maipatarus ti "bassit a turod" wenno pantok) isu daytoy ti nagan ti naabbongan ti sipres a turod a pakatan-awan ti sentro ti siudad.
Iti tallo a kilometro (1.9 milia) iti amianan a laud ti Podgorica ket naisanglad dagiti nadadael a tidda ti Doclea, ti maysa nga ili nga ammo dagiti Griego, sakbayan ti Romano ken Roman a paset ti panawen. Ti Romano nga Emperador a ni Diocletian ket naggapu iti daytoy a rehion. Kadagiti sumagad a siglo, Dagiti Romano ket "nagpasayaatda" iti nagan a Dioclea, a nagkamalida a nangipagarup a ti "i" ket napukawen iti panangisao. Ti "Duklja" ket isu ti kaudian (Eslabo) a bersion ti balikas.
Idi nabangon daytoy (sakbay ti maika-11 a siglo), ti ili ket tinawtawagan a kas ti Birziminium. Idi Tengnga a Panawen, daytoy ket ammo a kas ti Ribnica (panangibalikas [rîbnitsa]). Ti nagan a Podgorica ket naus-usaren manipud idi 1326. Manipud idi 1946 aginggana idi 1992, ti siudad ket nanaganan idi iti Titograd ([tîtoɡraːd]) a naipammadayaw kenni Josip Broz Tito, ti dati a Presidente ti Yugoslavia.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Montenegrinoa senso ti 2011". Monstat. 2011.
- ^ Wells, John C. Longman Pronunciation Dictionary. Pearson Longman. ISBN 978-1-4058-8118-0.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Podgorica iti Wikimedia Commons


text:
Uganda
Nagsasabtan: 1°N 32°E / 1°N 32°E
Ti Uganda, opisial a ti Republika ti Uganda, ket maysa a napalikmutan iti daga a pagilian iti Daya nga Aprika. Ti Uganda ket nabeddengan iti daya babaen ti Kenya, iti amianan babaen ti Abagatan a Sudan, iti laud babaen ti Demokratiko a Republika ti Kongo, iti abagatan a laud babaen ti Rwanda, ken iti abagatan babaen ti Tanzania. Ti akin-abagatan a paset iti daytoy a pagilian ket mangiraman ti dakkel a paset iti Danaw Victoria, a daytoy pay ket kinabinningay babaen ti Kenya ken Tanzania.
Ti nagan a Uganda ket naala manipud iti pagarian ti Buganda, a nangsakup ti dakkel a paset iti abagatan iti daytoy a pagilian a mairaman ti kapitoliona a ti Kampala.
Dagiti tattao ti Uganda idi ket agan-anup ken agburburasda manipud idi 1,700 aginggana idi 2,300 a tawtawen, idi dagiti agsasao ti Bantu a populasion ket napanda idiay akin-abagatan a paset iti daytoy a pagilian. Ti Uganda ket nagun-odna ti panakawayawayas manipud iti Britaniko idi 9 Oktubre 1962.
Ti opisial a pagsasao ti Uganda ket ti Ingles ken Swahili, nupay kasta adu pay dagiti sabsabali a pagsasao a maisasao iti daytoy a pagilian.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Uganda: Kagimongan" iti Bibliotika iti Kongreso . Naala idi 29 Hunio 2009.
- ^ a b c d "Uganda". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 2010-04-21.
- ^ "Gini Index". World Bank. Naala idi 2 Marso 2011.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- Uganda
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti Bantu a pagilian ken teritorio
- Daya nga Aprika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ingles
- Dagiti naserraan ti daga a pagilian
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1962
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Swahili
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti mankomunidad a republika
- Dagiti republika


text:
Peru
Nagsasabtan: 10°S 76°W / 10°S 76°W
Ti Peru /pəˈruː/ (dengngen) (Espaniol: Perú; Quechua: Perú;[5] Aimara: Piruw), opisial a ti Republika ti Peru (Espaniol: República del Perú, panangibalikas: [reˈpuBlika ðel peˈɾu] (dengngen)), ket maysa a pagilian idiay lumaud nga Abagatan nga Amerika. Nabeddengan daytoy iti amianan babaen ti Ecuador ken Colombia, iti daya babaen ti Brasil, iti abagatan a daya babaen ti Bolivia, iti abagatan babaen ti Chile, ken iti laud babaen ti Taaw Pasipiko.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ CIA, World Factbook
- ^ a b c d "Peru". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi Mayo 6, 2011.
- ^ "Gini Index". World Bank. Naala idi 2 Marso 2011.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ Ti Quechua a nagan ket us-usaren babaen ti gobierno iti Peru ket ti Perú (kitaen ti pagsasao a Quechua a bersion ti Parlamento iti Peru website ken ti pagsasao a Quechua a bersion ti Batay-linteg iti Peru [1]), ngem ti kadawyan a Quechua a nagan ket ti Piruw
- Dagiti pungol nga artikulo ti heograpia ti Peru
- Peru
- Pagpagilian ti Komunidad ti Andes
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Pasipiko
- Dagiti dati a kolonia ti Espania
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Pagpagilian ti Abagatan nga Amerika
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti republika
- Dagiti pagilian ti Abagatan nga Amerika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Espaniol
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1821


text:
Pagsasao a Bauzi
Ti pagsasao a Bauzi (maisurat pay a kas Baudi, Baudji, Baudzi, Bauri) ket ti pagsasao a Papuano ti Daya a Luek Geelvink a naisasao idiay probinsia ti Indonesia ti Papua.
Dagiti dialekto ket ti Gesda Dae, Neao, ken Aumenefa.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Bauzi iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Bauzi". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.


text:
Sangalubongan a Kappon para iti Konserbasion ti Katutubo
The Sangalubongan a Kappon para iti Konserbasion ti Katutubo (IUCN, International Union for Conservation of Nature, iti Ingles) ken sangalubongan a gunglo a mangiregget ti panagbiruk ti "pragmatiko a solusion kadagiti kangrunaan a parikut iti enbironmento ken panagdur-as".[1] Ti gunglo ket nangipablaak iti Nalabbasit a Listaan dagiti Naipangta a Sebbangan, a mangusig dagiti kasasaad dagiti sebbanagan.[2]
Ti IUCN ket suportaranna dagiti sientipiko a panagsukisok, mangtaripato kadagiti sangalubongan a gandat ken mangiyeg ti panagkakadua dagiti gobierno, dagiti di gobierno a gunglo, dagiti ahensia ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, dagiti kompania ken dagiti lokal a komunidad tapno mangparang-ay ken mangisayangkat ti annuroten. Ti IUCN ket isu ti kadaanan ken kadakkelan nga enbironmental a network iti lubong—ti demokratiko a pannakaikameng ti kappon nga addaan kadagiti ad-adu ngem 1,000 gobierno ken di gobierno a gunggunglo, ken gangani a 11,000 kadagiti sientista a boluntario kadagiti ad-adu ngem 160 a pagilian. Ti obra ti IUCN ket sinuportaran babaen ti ad-adu ngem 1,000 a propesional nga empleado kadagiti 60 nga opisina ken ginasut a kakadua iti publiko, saan a gobierno a gunglo ken dagiti pribado a sektor iti lawlaw ti lubong. Ti kuartel ti Kappon ket mabirukan idiay Gland, Suisa, idiay asideg ti Hinebra.[1]
Ti naibagbaga a bision ti IUCN ket "ti nalinteg a lubong a mangipatpateg ken mangaywan ti katutubo". Ti gandatna ket ti "mangimpluensia, mangawis ken tumulong kadagiti kagimongan iti amin a lubong tapno mangaywan ti katutubo ken mangisigurado a ti ania man a panagusar kadagiti masna a rekurso ket maiparbeng ken ekolohiko a matalinaay".[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b "International Union for Conservation of Nature". iucn.org. IUCN. Naala idi 20 Mayo 2010.
- ^ "Planet Of No Apes? Experts Warn It's Close". cbsnews.com. CBS News Online. 12 Septiembre 2007. Naala idi 22 Marso 2008.
- ^ "About IUCN". iucn.org. IUCN. Naala idi 28 Agosto 2011.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Sangalubongan a Kappon para iti Konserbasion ti Katutubo iti Wikimedia Commons


text:
Esperanto
Ti Esperanto (tulong·pakaammo) ket isu ti kaaduan ti mangisasao a naisangalen nga internasional a katakunaynay a pagsasao.[1] Ti naganna ket nagtaud manipud iti Doktoro Esperanto (ti Esperanto ket maipatarus a kas ti 'maysa nga agnamnama'), ti seudonimo babaen ni L. L. Zamenhof a nangipablaak ti immuna a libro a nangisalaysay ti Esperanto, ti Unua Libro, idi 1887. Ti panggep ni Zamenhof ket ti agaramid ti nalaka a maadal ken politikal a panirigan a pagsasao a sagudayan ti pannakaumili ken agpatan-ay iti kappia ken sangalubongan a pannakaawat dagiti nagbaetan ti tattao nga addaan iti sabali a rehional ken/wenno nailian a pagsasao.
Ti karkulo dagiti mangisasao ti Esperanto ket makasakop manipud iti 10,000 aginggana ti 2,000,000 a nasiglat wenno nasayanud a mangisasao, ken dagiti pay patneng a mangisasao, a daytoy ket dagiti, tatto a nakaadal ti Esperanto manipud kadagiti nagannak kaniada a kas maysa a bukodda a patneng a pagsasao. Ti Esperanto ket maisasao kadagiti agarup a 115 a pagpagilian. Daytoy a panagusar ket kangrunaan nga adu idiay Europa, Daya nga Asia, ken Abagatan nga Amerika.[2] Ti immuna a Lubong a Kongreso iti Esperanto ket naurnos idiay Pransia idi 1905. Manipud idin dagiti kongreso ket naaramid a tinawen kadagiti sabali a pagilian malaksid kadagiti tawen nga addaan iti sangalubongan a gubgubat. Urayno awan pay ti maysa a pagilian a nangampon iti Esperanto a kas opisial a pagsasao, ti Esperanto ket naipatalked babaen ti Pranses nga Akademia dagiti Siensia idi 1921 ken ti mabigbigan babaen ti UNESCO idi 1954 (a kalpasan daytoy, idi 1985, ket naipatalged pay kadagiti kamkamengna nga estado). Idi 2007 ti Esperanto ket isu idi ti maika-32 a pagsasao a kumappon idiay "Kadawyan a Europeano a Pagalagadan iti Reperensia para kadagiti pagsasao: Panagadadal, Panagisursuro, Pammategan (CEFR)".[3] Manipud idi Oktubre 2011, ti Esperanto Wikipedia ket addaan iti maika-27 a kaaduan a bilang kadagiti artikulo ti Wikipedia.[4] Ti Esperanto ket isu ti agdama a pagsasao ti panagisursuro iti Internasional nga Akademia dagiti Siensia idiay San Marino. Addaan dagiti pangipatpati a ti panagadal iti Esperanto ket mabalin a makaited iti nagatngato a sapasap a pundasion para iti panagadal ti pagsasao, ken adda dagiti kangrunaan a pagadalan a mangisursuro daytoy a kas panangisagana para iti panagadal kadagiti gangganaet a pagsasao.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Zasky, Jason (2009-07-20), "Dagiti naupay a Balikas", Naupay a Magasina,
Ngem dagiti banag dagiti nainbento a pagsasao, isu daytoy ti nakadidillaw nga agnanayon a naimballigian a pagsasao. Addaan daytoy kadagiti rinibo a mangisasao ken dagita pay patneng a mangisasao ken dayta ket ti kangrunaan a naaramid a maigiddiat kadagiti 900 wenno dagiti sabali a pagsasao nga awanan iti mangisasao.
- ^ Panag-taldiap iti pannakaiwarwaras kadagiti mangisasao iti Esperanto dagup a sangalubongan.
- ^ Opisial Europeano a CEFR pappapel iti Esperanto.
- ^ Ranggo dagiti Wikipedia babaen dagiti bilang ti artikulo Naala idi 2011-10-04


text:
Tulong:Panagurnos
Ti Wikipedia ket maysa a wiki, a ti kayatna a sawen ket ti sinoman ket mabalin a makaurnos iti aniaman a saan a nasalakniban a panid ken dagus a mangpasayaat kadagiti artikulo para kadagiti amin nga agbasbasa. Saanmo a masapul ti agrehistro tapno maaramidmo iti kastoy. Ti sinoman a nakaurnosen ket naam-ammuan a kas dagiti "Wikipedista" ken, uray bassit unay dagiti inurnos, mabalin a makaipasindayag a nakatulongda no ania ita ti Wikipedia. Maidagupto amin dagitoy a panagurnos! Ti Wikipedia ket agus-usar kadagiti dua a pamay-an iti panagurnos: ti baro a VisualEditor (VE), ken ti klasiko a panagurnos babaen ti wiki a panagsurat (wikitext). Dagiti panangipalawag iti daytoy a panid ket ket mangipanggep iti wikitext a panagurnos (ti kaaduan nga inus-usar a pamay-an). Para kadagiti panangipaammo iti panagusar iti VisualEditor kitaen ti tarabay ti ti agar-aramat iti VisualEditor.
Adda met dagiti panid a nasalakniban babaen ti panagurnos. Dagitoy a panid ket addaan iti etiketa ti
Kitaen ti taudan imbes a ti maysa nga etiketa ti
Urnosen no agusar iti VisualEditor ken
Urnosen ti Taudan no agus-usar ti wiki a panagsurat. Mabalinmo pay met a saan a dagus nga urnosen dagitoy a panid, babaen ti panangited ti maysa a "kiddaw ti panagurnos" – ti maysa nga editor nga addaan iti abilidad nga agurnos iti nasalakniban a panid ket sumungbatto iti kiddawmo. Mabalinmo ti mangited iti kiddaw babaen ti panagpindut ti etiketa ti
Kitaen ti taudan iti dayta a panid ken ti panagusar ti silpo ti "Agkiddaw iti panagurnos" iti kanawan a baba.
Panagurnos[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti panagurnos kadagiti kaaduan a panid ti Wikipedia ket nalaka met. Pindutem laeng ti etiketa ti "urnosen" iti ngato ti panid ti Wikipedia (wenno iti silpo ti panagurnos iti paset). Daytoy ket mangipan kenka iti baro a panid nga addaan ti kahon ti teksto nga aglaon iti maurnos a teksto iti agdama a panid.
Iti daytoy a kahon, mabalinmo ti mangimakinila iti teksto a kayatmo nga inayon, nga agusar iti wiki a panagsurat tapno mapormat ti teksto ken manginayon kadagiti sabali nga elemento kasla dagiti ladawan ken dagiti tabla. Ti baras ti ramit iti ngato ti kahon ti teksto ket makatulong iti panagpormat. Ti nadaras a reperensia iti panagsurat iti wiki ket malukatan babaen ti panagpindut iti 'Tulong' iti daytoy a baras ti ramit.
Saan a mangirugi iti linia a mangrugi ti espasio malaksid no kayatmo ti naipangruna a panagpormat a pataudenna. Dagiti parapo ket mabalin a maisina babaen ti blanko a linia. Ti komunidad ti Wikipedia ket nakapadur-as iti tarabay iti estilo tapno makaaramid a maiparang dagiti artikulo ken kinapudno iti naiyalagad a porma, ken mangipalaka ti panagusar iti Wikipedia.
No manginayonka ti pakaaammo iti maysa a panid, pangngaasi a mangited kadagiti reperensia, gapu ta dagiti awan reperensiana nga insasao ket suheto iti pannakaikkat.
Pakabuklan ti inurnos (Ipalawagmo bassit dagiti binaliwam)
☐ Daytoy ket bassit a panagurnos ☑ Bantayan daytoy a panid
Babaen ti panangipablaak kadagiti binaliwan, umannurotka kadagiti Termino ti Panagusar, ken umannurotka a saanmo a waswasen nga ibbatan dagiti kontribusionmo babaen ti Lisensia ti CC BY-SA 3.0 ken ti GFDL. Umannurotka a ti maysa a silpo wenno URL ket umanayen a pammadayaw babaen ti lisensia ti Creative Commons.
Ukasen
No nalpaskan nga agurnos, mangisuratka koma iti ababa a pakabuklan ti inurnos iti bassit a pagikabilan iti baba ti pagurnosan a kahon. Mabalinmo ti agusar iti takigrapia a mangipalawag kadagiti binaliwam. Tapno makitam nokasano ti langa dagiti inurnosmo, talmegam ti buton ti "Ipakita ti ipadas". Tapno makitam dagiti paggiddiatana nagbaetan ti panid kadagiti inurnosmo ken ti dati a bersion ti panid, talmegam ti buton ti "Ipakita dagiti sinukatan" . No napagustuanka metten iti makitkitam, talmegam ti buton ti "Idulin ti panid". Dagiti binaliwam ket dagusto a makita kadagiti amin nga agar-aramat iti Wikipedia.
Nota: Saan a pirmaan ti linia ti pakabuklan ti inurnos iti ~~~~ pirmam, saan a mabalin dayta idiay.
Tungtungan (pagtungtungan) a pampanid[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagit ipanid ti tungtungan ket addaan iti etiketa ti "baro a paset" tapno makairugi iti baro a paset, ken maipatinayon daytoy iti etiketa ti napno a panagurnos iti panid. Pirmaam dagiti kontribusionmo iti Tungtungan a panid babaen ti panagusar kadagiti uppat a tilde (~~~~), a mangpataud iti naganmo nga agar-aramat ken ti oras/petsa.
Dagiti bassit nga inusnos[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti panangikur-it iti kahon ti "Daytoy ket bassit a panagurnos" mangibaga daytoy a bassit laeng dagiti paggiddiatan nga adda a nagbaetan ti bersion nga inurnosmo ken ti dati a bersion: panagsimpa ti panangiletra, panagpormat ken panagbalbaliw iti panangipakita, panagurnos kadagiti teksto nga awan ti panangibaliw iti linaon, kdpy. Ti bassit nga inurnos ket ti bersion a naipamattian iti editor a saan a makasapul iti panagrepaso ken saanto a suheto iti panagsuppiat. Ti pagpilian ti "bassit nga inurnos" ket maysa kadagiti nadumaduma a pagpilian a mabalin a magun-od laeng dagiti nakarehistro nga agar-aramat. Dagiti editor ket nasken a saanda a makarikna a ti panagmarka iti binaliwan a kas bassit a panagurnos ket makaited iti panagpabassit ti serbi iti ganetgetda.
Dagiti adu a panagurnos[urnosen | urnosen ti taudan]
Amin dagiti editor ket maawisda nga agtured, ngem adda met dagiti nadumaduma a banag a maaramid iti agar-aramat tapno masigurado a dagiti adu a panagurnos ket nasayaat a maaramid. Sakbay a mapan nga agaramid ti adu a panagurnos, ti agar-aramat ket nasken a mangikeddeng a makitungtung kadagiti maisingasing a masukatan idiay tungtungan ti artikulo/tungtungan ti panid. Iti las-ud ti panagurnos, no agaramid ti kastoy iti napaut a panawen, ti etiketa ti
{{Maus-usar}} ket makaipabassit ti gapuanan iti suppiat ti panagurnos. No nalpasen ti panagurnos, ti panagikabil iti pakabuklan ti inurnos ket makatulongto a mangdokumento kadagiti binaliwan. Dagitoy nga addang ket makatulong iti amin a mangisigurado a dagiti adu a panagurnos ket nasayaat nga awaten ti komunidad ti Wikipedia.
Ti adu a panagurnos ket nasken a mairepaso tapno mapasingkedan iti konsenso kadagiti amin a mabanagan nga editor. Isu a ti aniaman a panagbaliw a mangbaliw ti kaibuksilan ti artikulo ket nakaro (saan a bassit), urayno ti inurnos ket maymaysa a balikas .
Awan met dagiti nasken a termino a pakaitunosam no agaramid kadagiti adu a panagurnos, ngem dagiti maisingasing dita ngato ket nagablinen a dagiti nasayaat a panagsanay. No kayatmo nga aramiden iti bukodmo a waya, ti pagbanagan dagiti inurnosmo a maurnosto manen ket nangatngato.
"Kitaen ti taudan" – nasalakniban a pampanid[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda met dagiti panid a nasalakniban manipud iti panagurnos. Dagitoy a panid ket addaan iti etiketa ti
Kitaen ti taudan imbes nga iti maysa nga etiketa ti
Urnosen . Mabalinmo pay met a saan a dagus nga urnosen dagitoy a panid, babaen ti panangited iti "kiddaw ti panagurnos" – ti maysa nga editor nga addaan iti abilidad nga agurnos iti nasalakniban a panid ket mangsungbatto iti kiddawmo. Mabalinmo ti mangited iti kiddaw babaen ti panagpindut iti etiketa ti
Kitaen ti taudan iti dayta a panid ken ti panagusar iti silpo ti "Agkiddaw iti panagurnos" iti kanawan a baba.
Pananginayon kadagiti reperensia[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda met ti ramit ti Wikipedia:refToolbar 2.0 a nairaman iti ngato ti pagurnosan a kahon a mangpalaka ti agianayon ken umno a panagpormat kadagiti reperensia. Ti ramit ket mabalin nga agusar ti maymaysa a pirgis iti datos, a kas ti PMID wenno ISBN, tapno mapunno dagiti dadduma a salaysay. Nupay kasta, daytoy a ramit ket sagpaminsan laeng a mabalin. Ti nasaysayaat a ramit ket mabirukan ditoy: [1], ngem agdama met a nadadael.
Wiki a panagsurat[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti wiki a panagsurat ket ti pakaammo a saan a maiparang iti nalpasen nga artikulo. Ti wiki a panagsurat ket makita laeng iti paset ti pagurnosan ken mangibaga iti sopwer iti pannakaiparang iti artikulo. Ti batayan a listaan ti wiki a panagsurat ket mabirukan iti nadaras a reperensia.
Adu pay a pakammo iti panagurnos ti pampanid iti wiki[urnosen | urnosen ti taudan]
Panagrugi[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti annuroten ken dagiti taripnong[urnosen | urnosen ti taudan]
Siguraduem a mangitedka ti pakaammo a maitunos iti naisangayan a panggep iti Wikipedia, wenno ti linaonmo ket mabalin a maikkat. Mabalinmo met a kanayon nga usaren dagiti tungtungan a panid tapno makasaludsodka wenno mangpadas no maawat iti kapanunotam. Pangngasi a dagiti kontribusionmo ket masakopan babaen ti.
Makatulong a pakaammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- MAS/Panagurnos
- Nadaras a reperensia
- No marigatanka nga agurnos iti atiddog a panid
- No ti artikulo ket nasalakniban iti panagurnos
- Maipanggep iti pakasaritaan ti panid


text:
Espesial a Rehion ti Yogyakarta
Ti Espesial nga Administratibo a Rehion ti Yogyakarta (Habanes: ꦣꦲꦺꦫꦃꦲꦶꦯ꧀ꦡꦶꦩꦺꦮꦔꦪꦺꦴꦒꦾꦏꦂꦠ, Indones: Daerah Istimewa Yogyakarta (DIY), wenno simple laeng a Yogyakarta) ket ti rehion ti Republika ti Indonesia iti tengnga ti Java. Ti administratibo a kapitoliona ket ti siudad ti Yogyakarta.
Uray no daytoy ket maisina nga administratibo nga entidad, ti Yogyakarta ket historikal ken kultural a parte ti Tengnga a Java. Ti saan a mawaswas a panagsuporta ti Yogyakarta para iti Indonesia ken patriotismo ni Sultan Hamengkubuwono IX ket nangruna iti panagsagaba ti Indonesia para iti wayawaya idi las-ud ti Nailian a Yaalsa ti Indonesia (1945–1949). Daytoy itan ti kaikaisuna a rehion idiay Indonesia nga iturturayan pay laeng iti maysa a kasakbayan ti kolonia a monarkia, ti Sultan ti Yogyakarta, nga agserbi a kas tawid a daulo ti rehion. Ti agdama a Sultan ket ni Hamengkubuwono X.
Iti Habanes daytoy ket maibalikas a kas [joɡjaˈkartɔ], ken nanaganan manipud iti siudad ti Ayodhya iti mitolohia ti Habanes-Hindu.[1]
Ti Olandes a nagan ti Espesial a Rehion ket Djokjakarta.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Raffles and the British Invasion of Java," Tim Hannigan, Monsoon Books, 2012, ISBN 9789814358866, .. Ti dati a pormal a naganna ket Ngayogyakarta Hadiningrat. Kasla ti Tailandes nga ili ti Ayutthaya, nanaganan Yogyakarta manipud iti Ayodhya, ti mitiko a lugar a nakaiyanakan ti Hindu a dios a ni Rama ..
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Espesial a Rehion ti Yogyakarta iti Wikimedia Commons


text:
Tabuan-Lasa
Ti Tabuan-Lasa ket maysa a maika-6 a klase nga ili iti probinsia ti Basilan iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Tabuan-Lasa ket nabingbingay a politikal kadagiti 12 a barbaranggay.[3]
- Babag (Bubuan Island)
- Balanting
- Boloh-Boloh (Bubuan Island)
- Bukut-Umus
- Kaumpurnah
- Tong-Umus
- Lanawan
- Pisak-Pisak
- Saluping
- Suligan (Bubuan Island)
- Sulloh (Tapiantana)
- Tambulig Buton
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Tabuan-Lasa | (DILG)
- ^ BARMM Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2020). "BARMM". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "ARMM - Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "ARMM - Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "ARMM – Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Basilan". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Malayo Kutai
Ti Malayo Kutai ket ti lugar ti dialekto ti pagsasao a Malayo nga insasao babaen dagiti tattao a Kutai, nga agtateng idiay igid ti Karayan Mahakam iti Borneo. Isuda ti kangrunaan nga agtataeng idiay kadagiti Rehensia ti Laud a Kutai, Kutai Kartanegara, ken Daya a Kutai.
Baasit ti literatura a napataud iti Kutai iti las-ud ti panawen ti administrasion ti Sultanato ti Kutai Kartanegara a ti kaaduan a naisursurat ket iti Malayo iti sinuratan a Jawi.
Dagiti tallo a dialekto, nga adda laeng iti bassit a panagsinnaranay a pannakaawat, ket ti Tenggarong, Kota Bangun, ken Estuario Ancalong.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Kota Bangun iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
Tenggarong iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Kota Bangun Kutai Malay". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Tenggarong Kutai Malay". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.


text:
Plantilia:Saan a nawaya nga akklub ti libro
Usaren daytoy a plantilia no agala kadagiti ladawan dagiti akklub ti libro a makunkuna a nawaya a panagusar. Ikabilna pay dagiti ladawan iti kategoria dagiti aklub ti libro.
Panagusar[urnosen ti taudan]
Ikabil ti plantilia ti {{Saan a nawaya nga akklub ti libro}} ti panid ti ladawan a maipanggep iti aklub ti libro.
Kitaen ti kas pagarigan.
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar


text:
Marso 8
Ti Marso 8 ti maika-67 nga aldaw ti tawen (maika-68 kadagiti bisiesto a tawen) iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 298 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1922 – Cyd Charisse, Amerikana nga aktres ken sumasala (pimmusay 2008)
- 1929 – Hebe Camargo, artista ken kumakanta idiay Brasil (pimmusay 2012)
- 1982 – Marjorie Estiano, Brasiliana nga aktres ken kumakanta
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1869 – Hector Berlioz, Pranses a kompositor (naipasngay 1803)
- 1923 – Johannes Diderik van der Waals, Danes a pisiko, nagungunaan ti Premio Nobel iti Pisika (naipasngay 1837)
- 1930 – William Howard Taft, maika-27 a Presidente ti Estados Unidos (naipasngay 1857)
- 1971 – Harold Lloyd, Amerikano nga aktor (naipasngay 1893)


text:
Pagsasao a Tulehu
Ti pagsasao a Tulehu (ammo pay a kas Souw Aman Teru) ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay Isla Ambon iti akindaya nga Indonesia, parte daytoy ti dialekto a kawar ti Isla Seram.
Ti Tulehu ket isu ti nagan ti purok; ti tunggal maysa kadagiti purok ti Tulehu, Liang, Tengah-Tengah, ken Tial, ket naibagbaga nga addaan iti bukod a dialekto.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Tulehu iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Tulehu". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.


text:
Suleiman I
Ni Suleiman I (Otomano a Turko: سلطان سليمان اول, Sultān Suleimān-i evvel or قانونى سلطان سليمان, Kānūnī Sultān Suleimān, Moderno a Turko: I. Süleyman (Panangibalikas a Turko: [sylejˈmɑn]) wenno Kanuni Sultan Süleyman; 6 Nobiembre 1494 – c. 5 Septiembre 1566) ket idu idi ti maikasangapulo ken kapautan a nagturturay nga Emperador, Sultan ti Otomano nga Imperio, manipud idi 1520 aginggana idi pimmusay idi 1566. Isu ket naamammoan ti Laud a kas ni Suleiman ti Nadaeg[1] ken idiay Daya, a kas ni "Ti Agit-ited ti Linteg" (Turko: Kanuni; Arabiko: القانونى, al‐Qānūnī), para iti kompleto a panangibangonna manen ti legado a sistema ti Otomano. Ni ket nagbalin a prominente a monarkia ti maika-16 a siglo nga Europa, a nagturturay idi ti kinapigsa ti milisia, politikal ken ekonomiko a bileg ti Otomano nga Imperio. Ni Suleiman ket kinabukodanna nga indauloan dagiti buyot ti Otomano iti panagrukmada kadagiti pammasakedan ti Belgrado, Rodas, ken ti kaaduan ti Hungaria sakbay a napasardeng ti panagiparukmana idiay Sillong ti Vienna idi 1529. Isu ket ti kaaduan a nagikapet ti Tengnga a Daya iti pannakisuppiatna kadagiti Safavid ken dagiti dakkel a paset ti Amianan nga Aprika ken ti kaadadayo ti laud a kas ti Arhelia. Babaen ti turayna, ti Otomano a plota ket nangiturturay kadagiti baybay manipud ti Mediteraneo aginggana idiay Baybay Nalabbasit ken ti Golpo Persiano.[2]
Iti panangidaulona ti agpadpadakkel nga imperio, ni Suleiman ket binukbukodanna a nagipatakder kadagiti panagsuksukat ti lehislatibo a mainaig ti kagimongan, edukasion, panagbuis, ken kriminal a linteg. Ti kanonikal a lintegna (wenno ti Kanuns) ket nagsimpa ti porma ti imperio kadagiti siglo. Ni Suleiman ket saan laeng a maysa a naisangsangayan a mannaniw ken mammanday ti balitok; isu ket nagbalin pay a nalatak a patron ti kultura, a nagtartaripato ti nabalitokan a panawen ti artistiko, literario ken ti panagrang-ay ti arkitektura ti Otomano nga Imperio.[3] Isu ket nagsasao iti lima a pagsasao: Otomano a Turko, Arabiko, Chagatai (dialekto sasao a Turko ken kabagian ti Uyghur ken Uzbek), Persiano ken Serbio.
Iti pannakisina ti Otomano a tradision, ni Suleiman ket nangasawa ti maysa a babai ti harem, a ni Roxelana, a nagbalin a ti Sultan Hürrem; dagiti intignayna a kas maysa a reina iti korte ken ti kinabilegna iti Sultan ket nagpadayeg kaniana. Ti anakda a lalaki, a ni Selim II, ket sinarurona ni Suleiman kalpasan ti ipupusayna idi 1566 kalpasan ti panagturay ti 46 a tawtawen.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Suleiman I iti Wikimedia Commons


text:
Sulawesi
Ti Sulawesi, dati nga ammo a kas ti Celebes ket ti isla idiay Indonesia. Maysa kadagiti uppat nga Is-isla ti Kalatakan a Sunda, ken ti maikapito a kadakkelan nga isla iti lubong, daytoy ket mabirukan idiay pagbaetan ti Borneo ken ti Is-isla Maluku. Idiay Indonesia, ti laeng Sumatra, Borneo, ken Papua dagiti dakdakkel iti teritorio, ken ti laeng Java ken Sumatra ti addaan iti dakdakkel a populasion.
Ti Sulawesi ket buklen dagiti uppat a peninsula: ti akin-amianan a Peninsula Minahassa; ti Daya a Peninsula; ti Abagatan a Peninsula; ken ti Abagatan a daya a Peninsula. Tallo a golpo ti mangisina kadagitoy a peninsula: ti Golpo ti Tomini iti pagbaetan ti akin-amianan a peninsula Minahasa ken ti Daya a Peninsula; ti Golpo Tolo iti pagbaetan dagiti peninsula ti Daya ken Abagatan a daya a Peninsula; ken ti Golpo Bone iti pagbaetan ti Abagatan ken Abagatan a daya a Peninsula. Ti Lingsat ti Makassar ket mabirukan iti igid ti akinlaud a bangir ti isla ken mangisina ti isla manipud iti Borneo.
NaganUrnosen
Ti nagan a Sulawesi ket mabalin a nagtaud manipud iti balikas a sula ("isla") ken besi ("landok") ken mabalin a mangibaga ti historikal nga eksport iti landok manipud iti nabaknang ti deposito iti oro a Danaw Matano.[1] Daytoy ket nagbalin a maus-usar iti Ingles kalpasan ti wayawaya ti Indonesia.
Ti nagan a Celebes ket kasisigud idi a naited iti isla babaen dagidi Portuges nga eksplorador.
HeolohiaUrnosen
Ti isla ket agbangkirig manipud kadagiti aplaya dagiti adalem a baybay a mangpalikmut iti isla iti natayag, kaaduan a bulkaniko, a kabanbantayan nga interior. Dagiti aktibo a bulkan ket mabirukan iti akin-amianan a Peninsula Minahassa, ken gumay-at iti amianan iti Is-isla Sangihe. Ti akin-amianan a peninsula ket aglaon kadagiti nadumaduma nga aktibo a bulkan a kas ti Bantay Lokon, Bantay Awu, Soputan, ken Karangetang.
Segun ti rekonstruksion ti plata, ti isla ket naipammatian a naporma idi babaen ti panagdungpar dagiti terrano manipud iti Plata ti Asia (nangporma ti laud ken abagatan a laud), ken manipud iti Plata ti Australia (nangporma ti abagatan a daya ken ti Banggai), a dagiti arko ti isla ket dati nga adda iti Pasipiko (nangporma kadagiti peninsula ti amianan ken daya).[2] Gapu kadagiti nadumaduma a tektoniko a taudanna, dagiti tukki ket nangkupsiat iti daga; kas resulta, ti isla ket kanayon a makasanay kadagiti gingined.
Ti Sulawesi, no maigiddiat kadagiti kaaduan nga isla iti bioheograpikal a rehion ti Wallacea, daytoy ket saan a pudno nga oseaniko, ngem komposito nga isla iti tengnga ti sona ti pagdungparan ti Asia-Australia.[3] Dagiti paset ti isla ket dati a naikapet iti kontinental a pingir iti Asiawenno Australia ken nagbalin a naisina manipud kadagitoy a lugar babaen dagiti bikariante a proseso.[3] Para iti maysa, iti laud, ti sabangan iti Lingsat Makassar ket mangisina iti Laud a Sulawesi manipud iti Sundaland iti Eoseno c. 45 Mya.[3] Iti daya, ti tradisional a pamanunotan kadagiti panagdudungpar kadagiti adu a mikro-kontinental a panagsisina manipud iti Baro a Guinea nga agraman iti maysa nga aktibo a bulkaniko a pingir iti Laud a Sulawesi kadagiti sabali a panawen manipud iti Nasapa a Mioseno c. 20 Mya ket kaudian a sinukatan babaen ti hipotesis a ti pagpaatiddog a panagsisina ket sinarunona ti agmaymaysa a Mioseno a panagdungpar ti Laud a Sulawesi iti Sula Spur, ti akinlaud a patingga ti maysa a taga-ugma a nakulpi a barikes iti Varisca a taudan iti Naladaw a Paleosoiko.[3]
Kitaen payUrnosen
Dagiti notaUrnosen
Dagiti nagibasaranUrnosen
Dagiti dakamatUrnosen
BibliograpiaUrnosen
- Limits of Oceans and Seas, 3rd ed. (PDF), Gunglo ti Internasional a Hidrograpiko, 1953.
- Von Rintelen, T.; et al. (2014), "A Snail Perspective on the Biogeography of Sulawesi, Indonesia: Origin and Intra-Island Dispersal of the Viviparous Freshwater Gastropod Tylomelania"", PLoS ONE, 9, No. 6, p. e98917, doi:10.1371/journal.pone.0098917.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Dagiti midia a mainaig iti Sulawesi iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Sulawesi manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)


text:
1903
Ti 1903 ket maysa a bisiesto a tawen a nangrugi iti aldaw ti Huebes iti kalendario a Gregoriano.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Mayo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mayo 3 – Bing Crosby, Amerikano a kumakanta ken aktor (pimmusay 1977)
- Mayo 8 – Fernandel, Pranses nga aktor (pimmusay 1971)
Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hunio 25 – George Orwell, Ingles a mannurat (pimmusay 1950)
Septiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Septiembre 13
- Amado V. Hernandez, Filipino a mannurat (pimmusay 1970)
- Claudette Colbert, Pranses-Amerikana nga aktres (pimmusay 1996)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Pebrero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero 12 – José Palma, Filipino a mannaniw ken soldado (naipasngay 1876)
Mayo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mayo 13 – Apolinário Mabini, Filipino a daulo ti rebolusion (naipasngay 1864)
Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hulio 20 – Papa Leon XIII, Italiano a Papa ti Ronamo Katoliko (naipasngay 1810)
Nobiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nobiembre 1 – Theodor Mommsen, Aleman a mnnurat (naipasngay 1817)


text:
Aldaw
Ti aldaw ket maysa a paset ti panawen, a sappasap a naipalpalawag a kas ti pagbayatan a dumagup ti 24 nga oras.[1] Mabalin pay a kayatna a sawen a ti paset ti sibubukel nga aldaw a ti agdama a lokasion ket nasilnagan babaen ti lawag ti Init, a naam-ammuan pay a kas ti aglawag. Ti paset ti panawen a mangrukrukod manipud iti lokal a tengnga ti aldaw aginggana ti lokal a tengnga ti aldaw ket makunkuna a ti solar nga aldaw.[2][3]
Ti nadumaduma a panangipalpalawag iti daytoy a sangalubongan a konsepto ti tao ket maus-usar segun ti linaon, kammasapulan ken pakainugotan. Idi 1967, ti segundo ket nabaliwan idi ti pannakaipalpalawagna iti termino ti kaatiddog ti allon ti lawag, ken daytoy ket nagbalin a ti batayan a yunit ti SI ti panawen. Ti paset ti panagrukod para iti panawen a makunkuna nga "aldaw", ket nabaliwan idi 1967 a kas ti 86,400 SI a segsegundo ken naikkan ti simbolo a d, ket saan a paset nga SI, ngem daytoy ket naaw-awat para iti panagusar ti SI.[1] Ti maysa a sibil nga aldaw ket kadawyan a daytoy pay ket 86,400 a segundo, a mabalin a manayonan wenno makissayan ti bisiesto a segundo iti Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras UTC, ken, kadagidiay dadduma pay a lokasion, sagpaminsan a manayonan wenno makissayan ti maysa nga oras no agibalbaliw manipud wenno mapan t Oras a panagin-inut ti lawag. Ti balikas nga aldaw ket mabalin pay a mangitudo ti aldaw iti lawas wenno ti maysa a petsa ti kalendario, a kas ti sungbat ti saludsod nga "Ania nga Aldaw?" Ti aldaw ket mangipatudo pay ti paset ti aldaw a saan a rabii — a makunkuna pay a kas ti 'agaldaw'. Dagiti tabas ti biag ti tattao ken dagiti dadduma pay a sebbangan ket maikabagian ti solar nga aldaw ti Daga ken ti siklo ti aldaw ken rabii (kitaen dagiti sirkadiano a kumpas).
Ti pagtengngaan a kaatiddog ti solay nga aldaw ditoy Daga ket agarup a 86,400 segundo (24 oras) ken adda dagiti agarup a 365.2422 solar nga alaldaw iti maysa a tropikal atawen. Gaputa ti nainlangitan a panagtayyek ket saan a pudno a nagtitimbukel, isu nga dagiti banbanag ket agbanbaniagada kadagiti nadumaduma a kapardas kadagiti nadumaduma a puesto kadagiti bukodda a panagtayyek, ti maysa a solar nga aldaw ket saan a tinawen nga agpapada ti kaatiddog ti panawen iti amin a panagtayyek a tawen. Ti aldaw, ket naaw-awatan a kas ti kaatiddog ti panawen a panagaramid ti maysa a dagup a panagtayyek ti Daga.[4] no maipanggep ti nainlangitan a lugar iti likud wenno adayo a bituen (naipagarup nga agtaltalinaay), ket makunkuna a nainlangitan nga aldaw. Daytoy a paset ti panawen a panagtayyek ket agarup a mamin 4 a basbassit ngem 24 nga oras ken adda ti agarup a 366.2422 iti maysa a tropikal a tawen (ad-adu ngem maysa a nainlangitan nga aldaw ngem ti bilang ti solar nga al-aldaw). Daytoy ket gapu ti pagangayan ti ugot, ti paset ti panawen a panagtayyek ti Daga ket saan nga agtaltalinaay, a pagbanagan daytoy kadagiti bassit a panagdumaduma para iti solar nga al-aldaw ken nainlangitan nga 'al-aldaw'. Dagiti dadduma a planeta ken bulbulan ken addaanda ti nainlangitan ken solar nga al-aldaw.
Pangyuna[urnosen | urnosen ti taudan]
No malaksid ti 24 nga oras (86,400 a segundo), ti balikas nga aldaw ket maus-usar kadagiti nadumaduma a kaatiddog iti panawen a naibatay ti panagtayyek ti daga ti lawlaw ti pagtayyekanna. Ti maysa a nagruna ket ti solar nga aldaw, a naipalpalawag a kas ti kaatiddog ti panawen a panagsubli ti Init ti pagpatingaan a punto (ti kangatuan apuntona iti langit). Gaputa ti Daga ket immitlog a pagtayyekanna ti Init no ti Daga ket agpuspusipos iti nagsikig a pagtayyekan, daytoy a paset ti panawen ket mabalin nga agpaut ti 7.9 a segundo a nabaybayag ngem (wenno nabibiit ngem) 24 nga oras. Iti pagtengngaan ti sumurok a makatawen daytoy nga aldaw ket kapadpada ti 24 nga oras (86,400 a segundo).
Ti aldaw, iti kapanunotan ti agaldaw a nailasin manipud iti rabii a panawen, ket sapasap a naipalpalawag a kas ti paset ti panawen iti las-ud ti lawag ti init ket dagus a maabutanna ti rabaw ti daga, no maipagarup nga awan dagiti lokal a mangtiped. Ti kaatiddog ti aldaw ket pakatengngaan ti ganggani nga ad-adu ngem kagudua ti 24-nga oras nga aldaw. Dua a banag ti managramid ti aldaw nga at-atiddog ngem ti rabii. Ti Init ket saan a punto, ngem adda ti nalawagan a kadakkel ti agarup a 32 minutos iti arko. Ti maipatinayon, ti tangatang ket agisilnag ti lawag ti init iti pamay-an nga a makaabot ti rabaw ti daga uray no ti Init ket adda ti baba ti horisonte babaen ti agarup a 34 a minutos iti arko. Isu nga ti umuna a lawag ket makaabo ti rabaw ti daga no ti tengnga ti Init ket adda pay laeng ti baba ti horisonte babaen ti agarup a 50 a minutos iti arko. Ti paggiddiatan ti panawen ket depende ti anggulo ti illeleggak ti Init ken ilelennekna (daytoy ket pamay-an ti latitud), ngem daytoy ket mabalin a dumaguo ti agarup a pito a minutos.
Ti taga-ugma nga ugali ket adda ti baro a panagrugi ti aldaw a maalin a ti ileleggak wenno ilelennek ti Init idiay lokal nga horisonte (Italiano a panagipagarup, kas pagarigan) Ti pudno a kanito iti, ken ti bagbaetan, ti dua nga illeleggak wenno dua nga ilelennek ket maitalek iti heograpiko a puesto (longitud ken ti pay latitud), ken ti panawen ti tawen. Daytoy ti panawen a kas ti nainaganan babaen dagiti taga-ugma a hemisperiko nga init a pagorasan.
Ti nataltalinaay nga aldaw ket maalin a maialpalawag babaen ti panaglabas ti Init babaen ti lokal a meridiano, a mapasamak daytoy ti lokal a tengnga ti aldaw (nangatngato a pagpatinggaan) wenno tengnga ti rabii (nababbaba a pagpatinggaan). Ti pudno a kanito ket maitalek iti heograpiko a longitud, ken ti basbassit a gay-at iti oras a panawen ti tawen. Ti kaatiddog tikastoy nga aldaw ket ganggani nga agtaltainaay (24 nga oras ± 30 a segundo). Daytoy nga oras ti nainaganan babaen dagiti moderno nga init a pagurasan.
Ti kaaduan pay a panagparang-ay ket mangipalpalawag ti saan a pudno a natimbengan nga Init nga aggungunay ti natalinaay a kapardas iti igid ti nainlangitan nga ekuador; ti kapardas ket kapadpada ti napakatengngaan a kapardas ti pudno nga Init, ngem ikkatenna dagiti panakaidumaduma iti maysa a tawen bayat a ti Daga ket aggungunay iti igif ti pagtayyekanna ti lawlaw ti Init (gapu ti kapardasna ken ti panagsikig ti pagtayyekanna).
Ti aldaw ti Daga ket immatiddog kadagiti napalabas a panawen. Daytoy a penomena ket gapu dagiti ugot nga inpangpangato babaen ti Bulan a mangpabuntog ti pagtayyekan ti Daga. Gapu ti pamay-an a panakaipalpalawagan ti segundo, ti natimbengan a kaatiddog ti aldaw ket agarup a 86,400.002 a segundo, ken umat-atiddog babaen ti agarup a 1.7 milisegundo tunggal maysa a siglo (ti pakatengngaan ti 2,700 a tawtawen. Kitaen ti panagpardas ti ugot para kadagiti salaysay. Ti kaatiddog ti maysa nga aldaw ket nakarkaulo a kas ti 21.9 nga oras idi 620 a riwriw a tawen manipud iti ritmitas (dagiti agsinnublat a tuon ti gubang). Ti kaatiddog ti aldaw para iti Daga wenno Proto-Daga sakbay ti pasamak a pannakapartuat ti bukodtayo a Bulan babaen ti impakto ket saan pay a naamammuan.
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti termino ket nanipud ti Daan nga Ingles a dæg, nga adda ti sapasap a nagtaudan a kas ti Tag iti Alemana, ken dag iti Norweo, Danes, Sueko ken Olandés. Ti "aldaw" ket isu ti maika-98 kadawyan a balikas iti Ingles segun ti AskOxford.com.
Internasional a Sistema dagiti YUnit (SI)[urnosen | urnosen ti taudan]
T aldaw, nga adda ti simbolo a d, ket naipalpalawag a kas ti 86,400 a segundo. Ti segundo ket ti paset ti panawen dagiti yunit ti SI.
Ti aldaw iti UTC a gantingan ti oras ket mabalin a mangiraman ti negatibo wenno positibo a bisiesto a segundo, ken isu a daytoy ket adda ti kaatiddog iti 86,399 wenno 86,401 a segundo.
Ti Internasional nga Opisina dagiti Kadagsen ken Rukod (BIPM) ket agdama a mangipalpalawag ti segundo a kas ti
… ti kapaut dagiit 9 192 631 770 a paset ti panawen ti radiasion a kapadpada ti panagdaliasat a nagbaetan ti dua a napino unay a lessaad ti natalinaay a kasasaad ti sesio 133 nga atomo.[5]
Daytoy ket mangaramid ti naibatay ti SI nga aldaw ti agpayso a 794,243,384,928,000 kadagita a paset ti panawen.
Desimal ken metriko nga oras[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi maika-19 a siglo naisingasing idi ti panagaramid ti desimal a pisi a (1⁄10,000 wenno 1⁄100,000) ti maysa nga astronomiko nga aldaw a batayan ti paset ti oras. Daytoy ket kalpasan a panagsilnag ti desimal nga oras ken kalendario, a daytoy ket saanen a naususar gapu ti karigatna a agtungpal kadagiti naam-ammuan a paset. Ti kaballigian a kandidato ket ti centiday = 14.4 a minutos, a kas maysa a pagkapat nga ab-ababa ti maysa nga oras ken asideg a mapuntaan ti SI a kilosegundo ken ti Daan nga Insik a ke.
Astronomia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti aldaw nga adda ti agpayso a 86,400 a SI a segundo ket isu ti astonomiko a paset ti oras (ti segundo ket saan a kinaykayatan iti astronomia).[6]
Para iti maysa a naited a planeta, adda dagiti tallo a kita ti aldaw a naipalpalawag iti astronomia:
- Ti nainlangitan nga aldaw – ti sibubukel a panagtayyek ti maysa a planeta a maipanggep ti kaadayo dagiti bituen
- Ti bituen nga aldaw – ti maysa a panagtayyek ti maysa a planeta a maipanggep ti panagpadpada ti kaatiddog ti aldaw ken rabii
- katimbengan a solar nga aldaw – pakatengaan toi oras ti maysa a panagtayyek ti maysa a planeta a maipanggep ti Init a kas ti sentro a bituen
Para iti Daga, ti nainlangitan nga aldaw ken ti bituen nga aldaw ket ganggani nga agpadpada ti kaatiddog ken agarup a 3 minutos 56 a segundo nga ab-ababab ngem ti solar nga aldaw. No minaig ti agtaltalna a bitbituen, ti Daga ket agpupusipos ti laeng sumurok a mamin 366 iti pagtayyekanna ti las-ud ti maysa a kompleto a panagtayyekna. Ti panagtayyek ti Daga ti lawlaw ti Init ket pabassitenna (babaen ti maysa) ti bilang ti panagbaniaga ti Init ti ballasiw ti langit ti Daga iti maysa a bituen a tawen.
Mainaig[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti balikas ket mangitudo kadagit nadumaduma a naipalpalawag a kapanunotan, a mairamn dagiti sumaganad:
- 24 nga oras (apag-isu)
- ti paset ti panawen ti lawag no ti Init ket adda ti nagato ti lokal a horisonte (a daytoy ket ti, ti oras ti paset ti panawen manipud iti ileleggak manipud iti ilelennek);
- ti napno nga aldaw a mangsakop ti nasipnget ken nalawag a paset ti panawen, a mangrugi ti panagrugi ti naspnget a paset ti panawen wenno manipud iti maysa a punto nga asideg ti tengnga ti nasipnget a paset ti panawen;
- ti napno a nasipnget ken nalawag a paset ti panawen, a sagpaminsan a makunkuna a kas ti nychthemeron iti Ingles, manipud iti Griego a para iti rabii-aldaw;
- ti paset ti panawen manipud iti 6:00 AM aginggana ti 6:00 PM wenno 9:00 PM wenno ti sabali pay a natalna a pagorasan a paset ti panawen nga agtuon wenno mangrugi manipud iti paset dagiti panawen a kas ti "bigat", "sardam", wenno "rabii".
Sibil nga aldaw[urnosen | urnosen ti taudan]
Para iti sibil a pamay-an ti sapasapa a pagorasan ti oras ket naipalpalawagen para iti amin a rehion a naibatay ti katibengan a lokal a solar nga oras iti maysa a sentro nga meridiano. Dagiti kastoy a sona tioras ket nangrugi a naampon idi agarup a tengnga ti maika-19 a siglo idi dagiti perrokarril nga adda kadagiti gnanayon a programa ket naus-usar, nga adda kadagit inagrunaan apagilian ket nangampon kadagitoy idi 1929. Para iti dagup a sangalubongan, adda dagiti 40 sa kastoy a sona ti oras ti maus-usar tattan. Ti kangrunaan ket ti "oras ti lubong" wenno Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras (UTC).
Ti agdama a sapasap a taripnong ket mangirugrugi ti sibil nga aldaw a mangrugi ti tengnga a rabii, a daytoy ket asideg ti ababa a pagpatinggaan ti katimbengan nga Init idiay sentro a meridiano ti sona ti oras. Ti maysa nga aldaw ket kadawyana nabingbingay iti 24 nga oras iti 60 a minuto siti 60 a segundo ti tunggal maysa.
Bisiesto a segundo[urnosen | urnosen ti taudan]
Tapno mailinia ti sibil nga aldaw iti napudno a panaggunay ti Init, mabalin a manayonan wenno makissayan kadagiti bisiesto a segundo.
Ti maysa a sibil a pagorasan nga aldaw ket kadawyan a 86,400 a SI a segundo ti kaatiddogna, ngem isunto ket 86,401 a segundo wenno 86,399 a segundo ti kaatiddogna no mapasamak ti maysa a bisiesto a segundo.
Dagiti bisiesto a segundo ket masakbayan a maiwaragawag babaen ti Internasional a Panagtayyek ti Daga ken Serbiso ti Reperensia a Sistema nga isu daytoy ti mangrukrukod ti panagtayyek ti Daga ken mangikeddeng no nasken ti bisiesto a segundo. Dagiti bisiesto a segundo ket rumsua laeng iti gibus ti maysa a UTC a bulan, ken naisengsengngat laeng daytoy iti gibus ti Hunio 30 wenno Disiembre 31.
Dagiti paammo ken nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b "Dagiti saan a SI paset a naw-awat para iti panagusar ti SI, ken dagiti paset a naibatay kaagiti kammasapulan nga agnanayaon".
- ^ Weisstein, Eric W. (2007). "Solar nga Aldaw". Naala idi 2011-05-31.
- ^ Weisstein, Eric W. (2007). "Day". Naala idi 2011-05-31.
- ^ Adda dagiti mannurat nga agibagbaga nga agalud ti panagilasin ti "aldaw" iti panawen a panagtayyek. Kas pagariagan: Courtney Seligman. "Panagtayyek a Panawen ken Kaatiddog ti Aldaw". Naala idi 2011-06-03.
Aluadan a palagip: Gaputa ti panagtayyek a paset ti panawen ti Daga ket gangganina a kapadpadana ti kaatiddog ti aldawna, sagpaminsantayo nga agsadadot ti panagitungtungan ti panagtayyek ti langit, ken mangibagbaga a dagiti bituen ket agtaytayyek ti lawlawtayo iti tunggal maysa nga aldaw. Iti kapadana daytoy, saan a kadawyan kadagiti saan a naannad a tattao a mangilaok ti panatayyek a paset ti panawen ti planeta iti kaatiddog ti aldaw, wenno baliktaden.
- ^ Resolusion 1 ti maika-13 a taripnong ti CGPM (1967/68)
- ^ P. Kenneth Seidelmann, ed., Panagipalpalawag a Suplemento iti Astronomiko nga Almanak, (Mill Valley, CA: University Science Books, 1992) 696.


text:
Bouc-Bel-Air
Ti Bouc-Bel-Air ket maysa a komuna iti Bouches-du-Rhône a deparatmento idiay akin-abagatan a Pransia. Daytoy ket naisanglad kadagiti nagbaetan ti Marseille, Gardanne ken Aix-en-Provence. Ti daan a purok ket mabirukan idiay tuktok ti bassit a bantay (ti bouc iti rehional a pagsasao provençal).
Klima[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti tabla dita baba ket mangipakpakita kadagiti temperatura ken panagtudtudo para iti paset ti panawen ti 1971-2000 :
Populasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti makitkita[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Bouc-Bel-Air ket kadawyan ti estilo a Provençal , nabangon iti lawlaw ti maysa a bato a nagporma ti pundasion ti daan a kastilio iti maika-7 a siglo. Adda daytoy ti naisangsangayan a panakaimatangan manipud kadagiti nadumaduma a kabanbantayan a maysa kadagitoy ket ti nadayag a naamammoan dagiti agtataeng a kas ti Sainte-Victoire.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy ket nataengan manipud idi un-unana a panawen, ti lugarna ket nakakita kadagiti Romano-Galo a nagtaengan. Adda kadagitoy a lugar ket napetsaan manipud idi maika-7 a siglo BC. Dagiti panagraut dagiti Barbaro ket naaramid idimaika-7 a siglo AD, ti mabalin a petsa ti panakabangon ti purok.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Bouc-Bel-Air iti Wikimedia Commons