text:
Amianan nga Ungto
Nagsasabtan: 90°N 0°W / 90°N -0°E
Ti Amianan nga Ungto, naamammoan pay a kas ti Heograpiko nga Anmianan nga Ungto wenno Naindagaan nga Amianan nga Ungto, ket, suheto kadagiti panakaipalpalawag dita baba, ket naipalpalawag a kas ti puntos idiay Akin-amianan a Hemiperio a ti aksis a pagtayyekan ti daga ket mangsabat ti rabawna. Daytoy ket nasken a saan a maiyallilaw iti Ungto ti Magnetiko nga Amianan.
Ti Amianan nga Ungto ket isu ti akin-amianan unay a puntos ti Daga, a naisanglad ti kaatiddog ti diametro a kasumbangir ti Abagatan nga Ungto. Daytoy ket mangipalpalawag ti heodetiko latitud ti 90° nga Amianan, ken ti pay turong ti pudno nga amianan. Idiay Amianan nga Ungto amin a direksion ket tumurong iti abagatan; amin a linia ti longitud a pagsasabtan idiay, tapno ti longitudna ket mabalin a maipalplawag a kas aniaman a pateg ti degrado.
Bayta a ti Abagatan nga Ungto ket naisanglad idiay kontinental a masa ti daga, ti Amianan nga ungto ket mabirukan idiay tengnga ti Taaw Artiko idiay katengaan ti dandanum a kankanayon a naabbingan kadagiti kanayon nga umalalis a yelo ti baybay. Isu a daytoy ket saan a mabalin kadagiti panagipatakder ti permanente nag estasion idiay Amianan nga Ungto (a saan a kas iti Abagatan nga Ungto). Nupay kasta, ti Kappon ti Sobiet, ken kalpasan daytoy ti Rusia, ket nangipatakderda kadagiti adu a napatpataray nga agan-anud nga estasion iti sapasap a tinawen manipud idi 1937, nga adu kadagitoy ket limmabas wenno asideg idiay Ungto. Dagiti kinaudi a panagadadal ket nangipadto a ti Amianan nga Ungto ket mabalinton nga awan yelona kadagiti tiempo gapu ti panagpabassit ti Artiko, nga adda dagiti gatad ti panawen a naggigiddiat manipud ti sumaruna a tawen[1][2] aginggan ti limapulo a tawtawen wenno adadu pay.
Ti kaadalem ti baybay aidiay Amianan nga Ungto ket narukoden iti 4,261 m (13,980 ft) babaen ti Ruso a maipabatok a Mir idiay 2007[3] ken iti 4,087 m (13,410 pié) babaen ti USS Nautilus idi 1958.[4][5] Ti kaasitgan a daga ket kadawyan a naibagbaga a ti Isla ti Kaffeklubben, idiay akin-amianan nga aplaya ti Greenland iti agarup a 700 km (430 mi) a kaadayo, ngem adda dagiti saan a permanente a bangkag ti graba nga asasideg a naisanglad. Ti kaasitgan a permanente a natataengan a lugar ket ti Alert idiay Rehion ti Qikiqtaaluk, Nunavut, Kanada, a mabirukan idiay 817 km (508 mi) manipud ti Ungto.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Richard Black (2001-04-08). Baro a Balaag iti panagtunaw ti baybay Artiko. BBC
- ^ David Ljunggren (2009-03-05). Ti yelo ti kalgaw nga Artiko ket mabalin a mapukaw intono 2013: eksperto. Reuters
- ^ Ti Ruso a maipabatok ket nangikabil ti wagayyway idiay Amianannga Ungto, Reuters, Agosto 2, 2007
- ^ AHдepcoH, yилbяM PoбepT (1965). ""HayTилyc" y CeBepHoro пoлюca". BoeHиздaT. Naala idi 2012-01-12.
- ^ Mouton, M.W. (1968). Ti Internasional a Turay dagiti Rehion ti Polar. Acadimie de Droit International de La Ha. pp. 202 (34). Naala idi 2012-01-12.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Frederick, Albert; Cook, Robert E. Peary, George W. Melville (2003). Panagbirbiruk ti Amianan nga Ungto. Ti Lyons a pagmalditan. ISBN 1-59228-072-2.
- Pal, Christopher (2002). Ti Datdatlag a Lugar iti Daga: Ti Panagduktal manen ti Amianan nga Ungto. Writer's Showcase. ISBN 0-595-21454-1.
- Fairfield, William (1885). Paraiso a Nabirukan ti Duyan ti Kaputotan ti Tao idiay Amianan nga Ungto ti Panagadal ti Prehistoriko a Lubong. Houghton, Mifflin. ISBN 0-665-37759-2.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Amianan nga Ungto idiay Wikimedia Commons


c: text/html

text:
Elvis Presley
Ni Elvis Aaron Presleya (Enero 8, 1935 – Agosto 16, 1977) ket maysa idi kadagiti kadayegan nga Amerikano a kumakanta ti maika-20 a siglo. Maysa a kultural nga ikono, isu ket nawatiwat a naamammoan babaen ti maymaysa a nagan nga Elvis. Isu ket kankanayon a maitudtudo a kas ti "Ari ti Rock and Roll" wenno "ti Ari".
Naipasngay idiay Tupelo, Mississippi, ni Presley ket ti pamiliana ket immalis idiay Memphis, Tennessee idi isu ket agtawen ti 13. Isu ket nangirugi ti karrerna idiay idi 1954, a nagtrabtrabaho kenni Sam Phillips nga agtagtagikua ti Sun Records, a nangayat a mangisangpet ti uni ti Aprikano Amerikano a musika kadagiti nawatwatiwat a dumdumngeg. Dinangdangngayan babaen ti gitarista a ni Scotty Moore ken basista a ni Bill Black, ni Presley ket isu idi ti kangrunaan a nangidayeg iti rockabilly, ti napardas ti kumpasna, a naipagunay ti backbeat a pangtipon ti country kenrhythm and blues. Ti RCA Victor ket ginun-odda ti kontratana iti maysa a tulag nga inrunos babaen ni Koronel Tom Parker, nga isu ti nangimato ti daytoy a kumakanta para kadagiti sumurok a dua a dekada. Ti immuna a RCA nga agmaymaysa ni Presley, "Heartbreak Hotel", ket naipablaak idi Enero 1956, ket isu idi ti immuna a kadayegan. Isu ket nagbalin a nangiyuna a pigura iti kabarbaro a nadayeg nga uni ti rock and roll nga adda dagiti serie a panagparangna titelebison ken dagitiplaka a ngimmato kadagiti listaan. Ti nasagisik a panagipatarusna kadagiti kanta, ken adu a nagtaud manipud ti Aprikano Amerikano, ken ti di-mapawilan a panagpabpabuyana nga estilo ket nagpadayeg kaniana ken kontrobersial. Idi Nobiembre 1956, isu ket nagaramid ti immuna a pelikulana iti Ayayatennak a Managayat.
Isu ket naala ti panagserbisio ti milisa idi 1958, ni Presley ket nagipan manen ti karrerna ti tokar kalpasan ti dua a tawen nga adda kadagitoy ti kaballigian nga obrana a komersio. Isu ket nangidangdanglay bassit ti tokarnupay kasta gapu ti panangiturong ni Parker, isu ket nagraem idi panawen ti 1960 ti panagaramid kadagiti Hollywood a pelikula ken dagiti tokar ti pelikula a plaka, a kaaduan kadagitoy ket saan a nasayaat a nadildillaw. Idi 1968, kalpasan ti panagadayona ti entablado ti pito a tawen, isu ket nagsubli kadagiti nadama a panagpabpabuya iti narambakan a espesial a panagsubli ti telebision a nagiturong ti naipaatiddog a paagtaeng ti panagidangdanglay ti tokar idiay Las Vegas ken dagiti adu a naganansia a panagbanbaniaga a panagpabuya. Idi 1973 Presley ket nagaramid ti immuna nagiwaragawag ti panagidanglay ti tokar ti sangalubongan nbabaen ti satelite, ti Aloha manipud idiay Hawaii, a nabuya babaen dagiti agarup a 1.5 bilion nga agbuybuya. Ti panagabusona ti naireseta a druga ket nakaro a nangpaay ti salu-atna, ken nakellaat a pimmusay idi 1977 iti tawen a 42.
Ni Presley ket naikapanunotan akas maysa kadagiti kangrunaan apigura iti maika-20 a siglo para iti nadayeg a kultura. Isu ket adda ti adu ti aramatna a boses ken ti nakakaskasdaaw a nawatiwat a panagballigi a bibukbuklan dagiti nadumaduma a tipo, a mairaman ti country, dagiti pop a balada, ebanghelio, ken blues. Isu ti kaaduan ti nailaklako nga agmaymaysa nga artista iti pakasaritaan ti nadayeg a musika.[1][2][3][4] Isu ket nainominado para kadagiti 14 a binglayan ti Grammys, isu ket nagabak ti tallo, ken nagunggunaan ti Premio Grammy ti Ginun-odan ti Kabibiag iti tawen a 36. Isu ket naidisso kadagiti nadumaduma a salas iti pammadayaw ti musika.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Nota a: Nupay adu kadagiti mangibalikas ti apelyidona a kas ti "PREZ-lee", ni Presley ket nagus-usar ti panakabalikas ti Taga abagatan nga Amerikano, a "PRESS-lee", ken ti pay pamiliana ken dagiti kumaduaana a nagtrabtrabaho.[5] Ti husto a panagiletra ti tengnga a naganna ket maysa a naisuppiatan a banag. Timediko a nagipasngay kaniana ket nagisurat ti "Elvis Aaron Presley" idiay librona.[6] Ti inted ti estado a rehistro ti panakipasngayna ket nabasbasa a kas ti "Elvis Aron Presley". Ti nagan ket napili bbaen ti gayyem ken kadua ti kongregaion ti pamilia a Presleys a ni Aaron Kennedy, ngem ti agmaymaysa nga-A a panagiletra ket mabalin a gapu ti panagayat ti nagannak kenni Presley a maipadada ti tengnga a nagan ti pimmusay idi naipasngay a kabsat a lalaki ni Presley, ni Jesse Garon.[7] Mabasbasa daytoy a kas ti Aron kadagiti kaaduan nga opisial a dokumento a napatud idi panawen ti kabibiagna, a mairaman ti diplomana ti nangato a panagadal, ti RCA a tokar a kontrata, ken ti isensia ti panagasawana, ken daytoy sapasap nga innalaala nga isu daytoy ti pudno a panagiletra.[8] Idi 1966, ni Presley ket nangiyebkas ti essemna iti amana a ti kaaduan a panagusar ti tinawtawidan ti biblia, nga Aaron, ket isu ti mausaren, "a naisangsangayan kadagiti legado a dokumento."[6] Kalpasan ti lima a tawen, ti Jaycees a dakamat a nagpammadayaw kaniana a kas maysa kadagiti Naisangsangayan nga Agtutubo a Lallaki ti pagilian ket nagus-usar ti Aaron. Iti naladaw a kabibiagna, isu ket nagsukisok ti ti opisial a panagbalbaliw ti panakailetra ti Aaron ket isu ket nakaduktal a dagiti rehistro ti estado ket nailetrada metten ti kastoy. Gapu a naamaamon ti amana ti panakailetra ti tengnga a naganna, ti Aaron ket isu ti napili a panakailetra para iti panteon ni Presley, ken isu daytoy ti opisial a panagiletra nga innaganan ti estadona.[8]
- ^ Nota b: Segun ti maikatlo a kasinsin ni Presley, maysa kadagiti apong ni Gladys ket maysa idi a Hubio.[9] AWan kadagiti ebidensia a ni Presley wenno ti inana ket bumingbingay ti daytoy a Hudio a tinawtawid a pammati. Ti sindikato nga agiwarwarnak a ni Nate Bloom ket simmuppiat ti daytoy nga inbagbaga ti kasinsinna, a kinukunana a "sarsarita laeng".[10]
- ^ Nota c: Kadagiti $40,000, $5,000 a nasakupan a naisubli a ganasia nga utang babaen ti Sun.[11]
- ^ Nota d: Idi 1956–57, ni Presley ket napammadayawan idi a kas maysa a kumaduaan a nagsurat kadagiti nadumaduma a kankanta nga isu ket saan a timmulong ti panagsurat a pamay-an: "Heartbreak Hotel"; "Don't Be Cruel"; amin nga uppat a kankanta manipud ti immuna a pelikulana, a mairaman ti titulo ti tokar ti pelikula, "Love Me Tender"; "Paralyzed"; ken "All Shook Up".[12] Isu ket nakaawat ti pammadayaw ti dua pay a kankanta nga isu ket nangiparawad: isu ket nangited ti titulo para iti "That's Someone You Never Forget" (1961), a sinurat babaen ti gayyemna a ni Red West; ni Presley ken West ket nakitinnulongda iti maysa pay a gayyemda, ti gitarista a ni Charlie Hodge, iti "You'll Be Gone" (1962).[13]
- ^ Nota e: Ni Whitburn ket sursurotenna ti pudno a Billboard a pakasaritaan ti panagusig kadagiti uppat a kanta iti "Don't Be Cruel/Hound Dog" ken "Don't/I Beg of You" nga agmaymaysa a kas maysa a nailaslasin. Isu ket nangilista ti tungngal maysa a bangir ti datya nga agmaymaysa a kas ti immuna a kalaingan (ti Billboard al istaan ti nailako ket nailista ti "Don't Be Cruel" ket isu ti immuna akalaingan kadagiti lima a lawas, ken ti "Hound Dog" ti innem) ken linaglagipna ti "I Beg of You" a kas dagiti sangapulo a kalaingan, a nakaabot ti maikawalo idiay daan a Kalaingan a listaan ti 100. Ti Billboard ket maipanunotanna tattan a dagitoy dua nga agmaymaysa a kas naitipon a banag, a saan a mangdildillaw ti naipakasaritaan a panagguddua ti panagilako daytoy ken ti daan a Listaan ti Kalaingan a 100. Ni Whitburn ket agususig kadagitoy nga uppat a kanta a nagpartuat ti tallo a kalaingan nga immuna ken ti dagup nga uppat kadagiti sangapulo a kalaingan. Ti Billboard ket agibagbaga tattan a nagpartuat laeng ti dua nga immuna a kalaingan ken ti dagup a dua kadagiti sangapulo a kalaingan, voiding the separate chart appearances of "Hound Dog" and "I Beg of You".
- ^ Nota f: Ti VH1 ket nagiranggo kenni Presley a kas ti #8 kadagiti "100 Kalatakan nga Artista iti Rock & Roll" in 1998.[14] Ti BBC ket agiranggo kaniana a kas ti #2 a "Boses iti Siglo" idi 2001.[15] Ti Rolling Stone ikabilda isuna ti #3 idiay listaan ti "Dagiti Immortal: Dagiti Limapulo a Kalatakan nga Artista ti Amin a Panawen" idi 2004.[16] Ti CMT ket agiranggo kaniana ti #15 kadagiti "40 a Kalatakan a Lallaki iti Country a Musika" idi 2005.[17] Ti Discovery Channel ket nagikabil kaniana ti #8 idiay listaan ti "Kalatakan nga Amerikano" idi 2005.[18] Ti Variety ket nangikabil kaniana idiay sangapulo a kalaingan a "Dagiti 100 nga Ikono ti Siglo" idi 2005.[19] Ti The Atlantic Monthly ket nagiranggo kaniana ti #66 kadagiti "100 a Kaimpluensiaan a Pigura iti Amerikano a Pakasaritaan" idi 2006.[20]
- ^ Nota g: (1) Ti tawen a naited ket ti immuna a tawen a ti plaka ket nakaabot ti immuna a kalaingan, ngem ti kasisigud a tawen a panakaipablaakna. Kas pagarigan, idi 1974, ti Elvis' 40 a Kalatakan, ti maysa anaurnong iti busbos nga etiketa ti Arcade, ket isu idi ti maikapat a kaaduan a malaklako nga album iti dayta atawen idiay Nagkaykaysa a Pagarian; iti dayta a panawen, ti kangrunaan a listaan ti Britaniko ket saan a nagirangranggo ti kasta a naururnong, a nagikabkabil kadagitoy idiay listaan para iti napakatengngaan ti presio ken dagiti naiwaragawag ti telebison nga album, a ti Elvis' 40 a Kalatakan ket isu ti immuna a kalaingan para kadagiti 15 a lawas.[21] Ti annuroten ket nabaliwan idi 1975, a pimmalubos ti album a nakaabot ti umuna a kalaingan idiay kangrunaan a listaan idi 1977, kalpasan ti ipupusay ni Presley.[22] (2) Sakbay idi naladaw a 1958, nga adadda ngem ti dagiti listaan ti naitipon a pop ken agmaymaysa a country, ti Billboard ket addan iti adadu ngem upat a listaan para iti tunggal maysa, a nagilaslasin ti panagiranggo kadagiti tokar segun ti panagilako, panagitokar ti jukebox, jockey a pangitokar (a kas iti., panagiwaragawag), ken, iti kaso iti pop, ti maysa a sapasap a Kalaingan a 100. Ti Billboard ket nangipanunotan tattan a dagiti listaan ti panagilako ket depinitibo para iti dayta a panawenn. Ti nawatiwat a nadakat nga estadistiko a ni Joel Whitburn ket mangitunos kadagiti naipakasaritaan a panakaipablaak ti kangatuan a nagun-odda a kadagiti nadumaduma a listaan. Ti diskograpo ni Presley a ni Ernst Jorgensen ket nagitudo laeng ti listaan ti 100 a Kalaingan para kadagiti nadayeg a pop. Aminkadagiti 1956–58 a kankanta a nailista ditoy a kas ti umuna a kalaingan a nadayeg a pop ti E.U. ket nakaabot ti kangatuan kadagiti panaglaklako ken, malaksid ti tallo, ti listaan ti 100 a Kalaingan "I Want You, I Need You, I Love You" (tallo), "Hound Dog" (dua, ti bangirna, "Don't Be Cruel"), ken "Hard Headed Woman" (dua). (3) Adda dagiti maymaysa ni Presley a nakaabot ti umuna akalaingan idiay Nagkaykaysa a Pagarian a kas doble nga A-a sumbangir; idiay Estados Unidos, dagiti sumbangir dagitoy nga agmaymaysa ket nailaslasin a nairanggo babaen ti Billboard.
- ^ Nota h: Ni Whitburn ket nagkarkulo ti dagup nga innem a numero uno nga agmaymaysa a R&B, a mairaman ti "Don't Be Cruel", a naipablaak a kas maysa a doble A-a bangir ti "Hound Dog";[23] Ni Keith Caulfield ti Billboard ket saanna nga iraman ti "Don't Be Cruel".[24]
Dakamat[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Reaves 2002.
- ^ Victor 2008, pp. 438–39.
- ^ Semon & Jorgensen 2001.
- ^ Collins 2002.
- ^ Elster 2006, p. 391.
- ^ a b Nash 2005, p. 11.
- ^ Guralnick 1994, p. 13.
- ^ a b Adelman 2002, pp. 13–15.
- ^ Dundy 2004, p. 21.
- ^ Bloom 2010.
- ^ Stanley & Coffey 1998, pp. 28–29.
- ^ Jorgensen 1998, pp. 35, 51, 57, 61, 75.
- ^ Jorgensen 1998, pp. 157–58, 166, 168.
- ^ VH1 1998.
- ^ BBC News 2001.
- ^ Rolling Stone 2004.
- ^ CMT 2005.
- ^ Discovery Channel 2005.
- ^ Variety.com 2005.
- ^ The Atlantic Monthly 2006.
- ^ Mawer 2007a.
- ^ Mawer 2007b.
- ^ Whitburn 2004, pp. 500–1.
- ^ Caulfield 2004, p. 24.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Timbengan ti UTC
Ti timbengan ti UTC (timbengan manipud ti Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras ±) ket isu ti diperensia kadagiti oras ken dagiti minuto manipud ti Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras (UTC) para iti naisangayan a lugar ken petsa. Thi lokal a sibil nga oras ken ti sona ti oras a mangpaliiw ti UTC+8 ket nakarkulo babaen ti pananginayon kadagiti 8 nga oras iti UTC.
± Ti sabali a nagan ti GMT (Greenwich Mean Time), iti longitud 0°, nga idiay ti nakakarkuluan a min a sona ti oras
Dagiti linaon
Dagiti sona ti oras ken dagiti timbengan ti oras[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti sona ti oras ket heograpikal a rehion a mabalin nga ayan ti amin nga agpalpaliiw ti agpapada nga alagaden nga oras.
Ti timbengan ti oras ket ti maysa a gatad ti oras a maikissay wenno mainayon iti UTC tapno maala ti agdama a sibil nga oras - urayno daytoy ket alagaden nga oras wenno Oras a panagin-inut ti lawag.
Iti amiaman a naisangayan a sona ti oras dagiti agtataeng ketmabalinda a paliiwen ti alagaden nga oras iti amin a paset ti tawen (a kas idiay Rusia wenno Ehipto) WENNO mabalinda apaliiwen ti alagaden nga oras iti kalamiisan ken ti oras ti aldaw iti kalgaw.
Oras ti panagin-inut ti lawag[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda met dagiti nadumaduma a a rehion iti Amianan nga Amerika, Europa ken Australia nga agus-usar ti Oras a panagin-inut ti lawag (DST). Ti timbengan ti UTC itilas-ud ti panagpalpaliiw ti DST ket kadawyan a maala babaen ti pananginayon ti maysa nga oras iti alagaden nga oras. Ti Oras ti Sentral nga Europa ti UTC+01:00 ket masukatan babaen ti Kalgaw nga Oras ti Sentral nga Europa ti UTC+02:00, ken ti Alagaden nga Oras ti Pasipiko ti UTC−08:00 ket masukatan babaen ti Oras ti Aldaw ti Pasipiko ti UTC−07:00.


text:
Karayan Abra
Ti Karayan Abra ket isu ti maika-6 a kadakkelan a sistema ti karayan iti Pilipinas kadagiti termino ti kadakkel ti taudan ti danum. Daytoy ket addaan ti nakarkulo a lugar ti pagayusan iti 5,125 kuadrado kilometroken ti kaatiddog ti 178 kilometro manipud ti taudanna idiay asideg ti Bantay Data idiay probinsia ti Benguet.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Karayan Abra ket agtaud manipud ti akin-abagtan a paset ti Bantay Data. Agpababa nga agpa-laud idiay Cervantes, Ilocos Sur ken agayus idiay probinsia ti Abra. Iti puntos idiay asideg ti ili ti Dolores, daytoy ket tiponanna ti Karayan Tineg, nga agtaud met manipud iti banbantay ti Abra.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti penned iti Kordiliera. internationalrivers.org


text:
Komiks
Ti komiks ket maysa a pamay-an a panangiyebkas a mangiyebkas kadagiti kapanunotan babaen dagiti ladawan, a kankanayon a kakkuyog iti testo wenno dagiti sabali a porma iti makitkita a pakaammo. Ti komiks ket kankanayon a makaala ti porma kadagiti agsasaruno nga agkukuyog a pangigiddiatan kadagiti sangkabenneg dagiti ladawn. Kankanayon nga adda dagiti testo a kas dagiti palobo ti bitla, dagiti naisursurat, ken dagiti pagangayan ti uni ("onomatopoeia") a mangipakita ti dialogo, salaysay, wenno dadduma pay a pakaammo. Dagiti elemento a kas ti kadakkel ken ti puesto dagiti sangkabenneg ket mangtengngel ti akkaw ti salysay. Ti panagkartunista ken dagiti kapada a porma ti panangiladawn ket isu dagitoy ti kadawyan a pamay-an ti panagaramid ti ladawan iti komiks; ti fumetti ket maysa a porma nga agus-usar kadagiti potograpiko a ladawan. Dagiti kadawyan a porma ti komiks ket mairaman dagiti benneg ti komiks, editorial ken dagiti makaang-angaw a kartun, dagiti komiks a libro, dagiti grapiko a nobela ken dagiti komiks ti web. Manipud idi naladaw a maika-20 a siglo, dagiti libruen a tomo a kas dagiti grapiko a nobela, dagiti komiks nga album, ken titankōbon ket nagbalinda nga immad-au a nadayeg.
Ti pakasaritaan ti komiks ket simmursurot kadagiti nadumaduma a dalan kadagiti nadumaduma a kultura. Babaen idi tengnga ti maika-20 a siglo, ti komiks ket nagbalinen a nadayeg idiay Estados Unidos, lumaud nga Europa (a naisangayan idiay Pransia ken Belhika), ken idiay Hapon. Dagiti Europeano a komiks ket tumugot ti pakasaritaanna kadagiti benneg ti kartun ni Rodolphe Töpffer kadagiti tawen ti 1830, ken rimmang-ay kalpasan ti panagballigi dagiti benneg ti tawtawen ti 1920 a kas ti Tintin. Ti Amerikano a komiks ket rimsua idi a kas maysa a tipkel a pamay-an idi nasapa a maika-20 a siglo iti panagrugi dagiti warnakan a benneg ti komiks; ti magasin a kita dagiti komiks a libro ket isu ti simmaruno idi tawtawen ti 1930. Ti Hapon a komiks ken ti panagkartunista ("manga") ket tumugot ti pakasaritanna iti maika-13 a siglo. Dagiti moderno a benneg ti komiks ket rimsua idiay Hapon idi nasapa a maika-20 a siglo iti panagtulad kadagiti benneg ti Lumaud a komiks, ken babaen idi tawtawen ti 1930, ket kadawyan a nagbalin nadayeg dagiti komiks a magasin ken dagiti urnong ti libro. Ti panawen kalpasan ti Maikadua a Sangalubongan aGubat ket nakakita ti kinadayeg dagiti kartunista a kas ni Osamu Tezuka ken nagiturong ti napardas a panagpaadu ti kadayeg dagiti komiks ti Hapon.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Komiks idiay Wikimedia Commons
- Kitaen ti Komiks idiay Gandat ti Nawaya a Direktorio (Ingles)


text:
Panawen ti Landok
Ti Panawen ti Landok ket isu ti paset ti panawen a sapasap a napasamak kalpasan ti Panawen ti Bronse, a minarkaan babaen ti adu a panagusar ti landok. Ti nasapa a paset ti panawen iti daytoy a panawen ket nailaslasin babaen ti adu a panag-usar iti landok wenno aserol. Ti pannakaammpo dagiti kastoy a material ket naitumpong kadagiti sabali a panagbalbaliw iti kagimongan , a mairaman iti pagigiddiatan iti panagsanay ti agrikultura. Ti Panawen ti Landok a kas maysa nga Arkeolohiko a termino ket mangibagbaga ti kasasaad iti sibilisasion ken kultura ti tattao nga agus-usar ti landok a kas ti material a ramit ti panagtagbat ken armas.[1] Ti Panawen ti Landok ket isu ti maikatlo a nangruna a paset ti panawen iti sistema ti tallo a panawen a pinartuat babaen ni Christian Thomsen (1788–1865) pata iti panangidasig kadagiti taga-ugma a kagimongan ken dagiti prehistoriko nga agpang iti progreso.[2]
Iti pakasaritaan ti arkeolohia, ti taga-ugma aliteratura iti Panawen ti Landok ket mairaman dagiti kasapaan a naipreserba a testo iti manuskrito t tradision. Ti Sanskrito a literatura ken ti Insik a literatura ket rrimmang-ay idi Panawen ti Landok . Dagiti sabali pay a testo ket mairaman dagiti Avesta a Gatha, ti Veda ti India ken dagiti kaduogan a paset ti Hebreo a Bilia. Ti kangrunaan a langa a mangilasin ti Panawen ti Landok manipud kadagiti sinarunona a panawen ket ti panangipakaammo dagiti alpabetiko a karakter, ken ti dimtengan ti panagrang-ay ti naisurat a sao a nangpakabael ti literatura ken ti historiko a rehistro.[1]
Ti rugi ti Panawen ti Landok idiay Europa ken dagiti kaarubana alugar ket nailaslasin babaen ti naisangayan a porma dagiti implemento, dagiti armas, dagiti persoanal nga ornamento, ken bangbanaga, ken dagiti pay sistema iti naarkosana daremdem, a dagitoy amin ket maigiddiat manipud kadagiti sinaruno ti panawen ti bronse.[1] Ti obra dagiti mammanday iti panagparang-ay kadagiti implemento ken dagiti armas ket pinannday iti sukog, ken, kas ti nagbanagan, ket nagin-inut a pimmanaw manipud dagiti estereotipo a porma dagiti sinarunoda iti bronse, a dagidi ket naidamili, ken ti sistema ti panagarkos, nga idi Panawen ti Bronse ketdagidi laeng nalaka a panagul-ulit dagiti linia a tabas, ket nakaiturongan ti sistema dagiti nasuko a linia ken dagiti agay-ayus a daremdem[1] Ti termino a "Panawen ti Landok" ket addaan laeng ti nababa a pateg ti kronolohia, gaputa saan a nagpapada a nangrugi iti ballasiw ti intero a lubong[3] Dagit ipetsa ken dagiti kontesto ket agdumadumada depende kadagiti rehion, ken ti panagsisinnaruno ti panpanawen ket saan nga agpayso para iti tunggal maysa a paset ti rabaw ti Daga. Adda dagiti lugar, a kas dagiti isla ti Abagatn a Pasipiko, ti uneg ti Aprikaa, ken dagiti paset ti Amianan ken Abagatan nga Amerika, a ti tattao ket dagus a linabsanda ti panag-usar ti bato tapno agusarda ti landok nga awan ti panangibaetan ti panawen ti bronse.[1]
Ti Panawen ti Landok ket isu ti maikatlo iti sistema ti tallo a panawen iti arkeolohia, a mangbingbingay prehistoriko a teknolohia ti tao iti tallo a paset ti panawen:
- Ti Panawen ti Bato
- Ti Panawen ti Bronse
- Ti Panawen ti Landok
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Waldbaum, Jane C. Manipud ti Bronse aginggana ti Landok. Göteburg: Paul Astöms Förlag (1978): 56-8
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c d e The Junior Encyclopædia Britannica: Ti reperensia a biblioteka iti sapasap a pannakaammo. (1897). Chicago: E.G. Melvin.
- ^ C. J. Thomsen ken ni Jens Jacob Asmussen Worsaae ket isuda ti immuna a nangipakat ti sitema kadagiti artipakto.
- ^ Chisholm, H. (1910). Ti Encyclopædia Britannica. New York: Ti Encyclopædia Britannica Co.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Sapasap
- Ti sitio a maipanggep ti Panawen ti Landok ti Britania manipud ti resourcesforhistory.com
- Maipanggep ti Panawen ti Landok it Tsina ken Europa
- Dagiti pablaak
- Andre Gunder Frank ken ni William R. Thompson, Ti nasapa Panawen ti Landok a panagpadakkel ti ekonomia . Amerikano nga Instituto iti Arkeolohia, San Francisco, Ca., Enero, 2004.
- Damdamag
- Dagiti adu a pannakaipunpon ket mangisingasing ti naranggas a pannakapatay iti turod a puerto ti Panawen ti Landok. Dagiti arkeologo ket nakabirukda ti ebidensia ti naranggas a pannakapatay a mangisilpo ti Panawen ti Landok a pannakigubatan idiay turod a puerto idiay Derbyshire. BBC. 17 Abril 2011


text:
Carcar
Ti Siudad ti Carcar ket maysa a komponente a siudad iti probinsia ti Cebu iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti Carcar ket nabingbingay a politikal iti 15 a barbaranggay.[2]
- Bolinawan
- Buenavista
- Calidngan
- Can-asujan
- Guadalupe
- Liburon
- Napo
- Ocana
- Perrelos
- Valencia
- Valladolid
- Poblacion I
- Poblacion II
- Poblacion III
- Tuyom
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Cebu". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Visayas (Ingles) naala idi 25 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Cebu". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 7 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Ido
Ti Ido ( /ˈiːdoʊ/) ket maysa a pagsasao a napartuat nga adda iti pagtungpalan nga agbalin a maysa a sangalubongan a maikadua a pagsasao para kadagiti agsasao iti nadumaduma linguistiko a pundo. Ti Ido ket naisangayan a naidaremdem a kas kadawyan a gramatika, ortograpia, ken leksikograpia, ken iti amin ket nalaka a maadal ken mausar. Iti puot, ti Ido ket naidasig a kas maysa a naisangalen nga internasional a katakunaynay a pagsasao.
Ti Ido ket napartuat idi 1907 para iti essem a panagreporma ti nasirmata a pakapawilan iti Esperanto, ti maysa a pagsasao a napartuat para iti isu met laeng a kapanggepan idi nasapsapa met laeng a 20 a tawen. Ti nagan ti pagsasao ket nasurotan ti nagtaudanna iti Esperanto a balikas nga ido, a kayatna a saoen ket "anak",[2] gapu ta datoy a pagsasao ket maysa nga "anak" iti Esperanto. Kalpasan ti pannakapunganay daytoy, ti Ido nakaala kadagiti suporta manipud kadagiti sumagmamano a komunidad ti Esperanto, ngem ti sumaganad a kellaat nga ipupusay idi 1914 iti maysa kadagiti kangrunaan a nangipatakder, a ni Louis Couturat, naapday ti kalatakanna. Adda dua a rason ti gapuanan daytoy: umuna, ti irurumsua iti adu a panagsisina gapu kadagiti agsalsalisal a reporma a gandat; ken maikadua, ti maysa a sapasap a kaawanan ti siaammo iti Ido a kas maysa a kandidato para iti maysa nga internasional a pagsasao. Dagitoy a tiped ket nagpakapsot iti daytoy a tignay ken saan a nakaala manen ti pannakadarikmat aginggana idi bumangon ti internet.
Ti Ido ket agus-usar kadagiti kapadpada a 26 a letra a kas ti Inggles nga abesedario nga awan dagiti diakritiko. Nakaala kadagiti bokabulariona manipud ti Pranses, Italiano, Espaniol, Inggles, Aleman, ken Ruso, ken nalaka a maawatan kadagiti nagadal ti Esperanto.
Adda dagiti adu nga obra iti literatura a naipatarus iti Ido, a mairaman ti Ti Bassit a Prinsipe ken ti Ebanghelio ni Lukas. Manipud idi 2000, adda ti agarup nga 100–200 nga agsasao ti Ido iti lubong.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Blanke (2000), nadakat idiay Sabine Fiedler "Prasiolohia kadagiti naplano a pagsasao", Prasiolohia / Phraseologie, Walter de Gruyter 2007. pp. 779.
- ^ "Esperanto-Inggles a Diksionario". Naala idi 12 Pebrero 2012.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Ido idiay Wikimedia Commons


text:
Silaba
Ti silaba ket maysa a paset iti organisasion para iti panagsisinnaruno dagiti uni iti bitla. Kas pagarigan, ti balikas a danúm ket buklen ket buklen dagti dua a silaba: da ken úm. Ti silaba ket kadawyan a naaramid iti maysa a nukleus ti silaba (kadawyan a maysa a bokal) nga adda iti pangpilian a rugi ken dagiti kanungpalannga igid (kadawyan a dagiti konsonante).
Dagiti silaba ket kanayon a naipanpanunotan a ti ponolohiko a "panagaramid" kadagiti balikas. Makaimpluensiada kadagiti ritmiko iti maysa a pagsasao, its prosodia, ti poetiko a metrona ket dagiti tabas ti bayatna.
Ti silabiko a panagsurat ket nagrugi kadagiti ginasut a tawen ti kasakbayan kadagiti immuna a letra. Dagiti kasapaan a nairehistro a silaba ket adda kadagiti tableta a naisurat iti agarup a 2800 BC idiay Sumeriano a siudad iti Ur. Daytoy a panagsinnukat manipud kadagiti piktograma kadagiti silaba ket tinawtawagan idin a ti "kapangrunaan a panagpasayaat iti pakasaritaan ti panagsurat".[1]
Ti balikas a mangbukel iti maymaysa a silaba (a kas iti dua) ket tinawtawagan iti monosilaba (ken nakunkuna a monosilabiko). Dagiti maipada a termino ket mairaman ti disilaba (ken disilabiko) para iti balikas nga adda dagiti dua a silaba; trisilaba (ken trisilabiko) para kadagiti balikas nga adda dagiti tallo a silaba; ken polisilaba (ken polisilabiko), a mangitudo iti balikas nga adda dagiti ad-adu ngem tallo a silaba wenno ti aniaman a balikas nga adda iti ad-adu ngem maysa a silaba.
Dagti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Geoffrey Blainey, Ti Ababa a Pakasaritaan iti Lubong, p.87, dinakamat ni J.T. Hooker et al., Panagbasa ti Napalabas: Taga-ugma a Panagsurat manipud ti Kuneiporme aginggana iti Abesedario, Britaniko a Museo, 1993, Ch. 2
Dagti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- HowManySyllables.com – Diksionario ti Silaba a mangpalubos ti panagkita dagiti bilang ti silaba iti aniaman a balikas iti Inggles
- Online Lyric Hyphenator – Ilasinna dagiti Inggles a testo kadagiti silaba
- Adda kadi ti kaunegan nga estruktura dagiti silaba? Ania ti kasasaadda iti ponolohia? CUNY a Timpuyogan ti Ponolohia


text:
Baybay Mediteraneo
Ti Baybay Mediteraneo ket maysa a baybay a naikapet idiay Taaw Atlantiko a napalikmutan babaen ti rehion ti Mediteraneo ket gangani a napalikmutan babaen ti daga: iti amianan babaen ti Europa ken Anatolia, iti abagatan babaen ti Amianan nga Aprika, ken iti daya babaen ti Lebante. Ti baybaya ket sagpaminsan a naipanpanunotan a kas paset ti Taaw, ngem daytoy ket kankanayon a nailaslasin a kas maysa kompleto a nailasin a bagi ti danum.
Ti nagan a Mediteraneo ket naala manipud ti Latin a mediterraneus, a kayatna asaoen ket "akin-uneg a daga" wenno "iti tengnga ti daga" (manipud ti medius, "tengnga" ken terra, "daga"). Daytoy ket sakupenna ti agarup a kalawa ti 2.5 a riwriw km² (965,000 sq mi), ngem ti panakaikapetna ti Atlantiko (ti Ilet ti Gibraltar) ket 14 km (8.7 mi) laeng a kalawa. Iti oseanograpia, daytoy ket sagpaminsan a tinawtawagan ti Baybay Euraprikano Mediteraneo wenno ti Europeano a Baybay Mediteraneo tapno mailasin daytoy manipud kadagiti sabsabali a lugar ti baybay mediteraneo.[3][4]
Ti Baybay a Mediteraneo ket adda ti katimbengan akaadalen ti 1,500 m (4,900 ft) ken ti kaadaleman a nairehistro a puntos ket 5,267 m (17,280 ft) iti Calypso Deep idiay Baybay Honiko.
Daytoy idi ket maysa a nangruna a dalan dagiti aglaklako ken agbanbaniaga kadagiti taga-ugma a a nangipalubos ti panaglaklako ken panakisinnokat ti kultura a nagbaetan dagiti mangirugrugi a tattao ti daytoy a rehion. Ti pakasaritaan ti rehion ti Mediteraneo ket naipangpangruna iti pannakaawat kadagiti nagtaudan ken panagrang-ay kadagiti moderno a kagimongan. "Para iti pagkatlo ti globo, ti Baybay Mediteraneo ket kapadpada a ti panagikaykaysa nga elemento ken sentro ti Pakasaritaan ti Lubong."[5]
Dagiti linaon
Nagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti termino a Mediteraneo ket manipud ti balikas a Latin ti mediterraneus, a kayatna saoen ket "iti tengnga ti Daga" wenno "nagbaetan ti dagdaga" (medius, "tengnga, nagbaetan" + terra, "daga, Daga (planeta)"): gaputa daytoy ket adda kadagidiay nagbaetana a kontinente ti Aprika, Asia ken Europa. Ti Griego a nagan ti Mesogeios (MeσόYeιoς), ket maipadpada manipud ti uέσo, "tengnga" + Yn, "daga, Daga (planeta)").[6]
Ti Baybay Mediteraneo ket naipakasaritaan nga adda dagiti nadumaduma a nagan. Kas pagarigan dagiti Romano ket tinawtawaganda ti Mare Nostrum (Latin, "Baybay tayo"), ken sagpaminsan a ti Mare Internum (Salustio, Burnay. 17).
Iti Biblia, daytoy ket nangruna a naamammuan a kas ti הים הגדול (HaYam HaGadol), ti "Nalatak a Baybay", (Num. 34:6,7; Josh. 1:4, 9:1, 15:47; Ezek. 47:10,15,20), wenno simple laeng a "Ti Baybay" (1 Dagiti ARI 5:9; comp. 1 Macc. 14:34, 15:11); nupay kasta, daytoy ket tinawtawagan pay a kas ti "Lapdan a Baybay", gapu ti lokasionna idiay laud nga aplaya ti Nasantuan aDaga, ken isunga ti likudan ti tao a sumangsango ti daya, ket sagpaminsan a naipatpatarus a kas ti "Lumaud a Baybay", (Deut. 11:24; Joel 2:20). Ti sabali pay a nagan idi ket ti "Baybay ti Philistines" (Exod. 23:31), manipud ti tattao nga agtataeng ti dakkel a paset nga aplayana idiay asideg dagiti Israelita.
Iti Moderno a Hebreo, tinawtawagan daytoy idi ti HaYam HaTikhon (הַיָּם הַתִּיכוֹן), "ti tengnga a baybay", ti literal a panaka-ampon ti Aleman a kapadpada ti Mittelmeer. Iti Turko, daytoy ket naamammoan a kas ti Akdeniz,[7] "ti puraw a baybay". Iti moderno nga Arabiko, daytoy ket naamammoan a kas ti al-Baḥr al-Abyaḍ al-Mutawassiṭ (البحر الأبيض المتوسط), "ti Baybay Tenganga a Puraw", bayat nga iti Islamiko ken naduduog nga and Arabiko a literatura, daytoy ket naibagbaga a kas ti Baḥr al-Rūm (بحر الروم), wenno "ti Romano/Baybay Bisantino."
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
ADda dagiti nadumaduma ataga-ugma a sibilisasion a mabirbirukan kadagiti lawlaw ti aplayana; isu ngarud a daytoy ket adda ti nangruna nga impluensia kadaidiay a kultura. Daytoy ket nangited ti dalan para iti panaglaklako, kolonisasion ken gubat, ken nangited kadagiti taraon (babaen ti panagkalap ken dagiti nadumaduma pay a kita ti ikikan) para kadagiti nadumaduma a komunidad kadagiti napalabas a panawen.[8]
Ti pannakibinningay ti maipada a klima, heolohia ken sumrekan ti sapasap a baybay ket nangiturong kadagiti nadumaduma a pakasaritaan ken panakaikapet ti kultura a nagbaetan dagiti taga-ugma ken moderno a kagimongan iti lawlaw ti Mediteraneo.
Ti dua a kangrunaa a sibilisasion ti Mediteraneo ti klasiko a kina-ugma ket dagiti siudad-estado ti Griego ken dagiti Penisia. Idi ni Augustus ket binangonna ti Romano nga Imperio, ti Baybay Mediteraneo ket narugian a tinawtawagan ti Mare Nostrum (literal ti:"Baybay tayo") babaen dagiti Romano.
Ni Darius I ti Persia, a nagparukma ti Taga-ugma nga Ehipto, ket nangipatakder ti kanal a nangisilpo ti Mediteraneo idiay Baybay Nalabbasit. Ti kanal ni Darius ket nalawa metten para iti dua trireme tapno mabalinda a makilinnabas no naigay-at dagiti kaodda, ken masapul ti uppat nga aldaw ti panaglasat daytoy.[9]
Ti lumaud nga imperio ti Romano ket narebba idi agarup a AD 476. Ti day aket temporario a nagturay a kas ti Bisantino nga Imperio a naporma manipud ti akin-daya a gudua ti Romano nga Imperio. Ti sabali pay a bileg ket rumsuanto idiay daya: Ti Islam. Nga iti kalatakan agay-atna, ti Arabo nga Imperio ket nagtengtengngel ti 75% ti rehion ti Mediteraneo.
Nupay kasta ti Europa ket nagung-ungar, idi imadadu ti panakaporma kadagiti naurnong ken naisentro nga estado iti kinaudi ti Tengnga a Panpanawen kalpasan ti Renasimiento ti maika-12 a siglo.
Ti Otomano a bileg ket nagtultuloy a dimakkel, ken idi 1453, ti Bisantino nga Imperio ket naiddep kalpasan ti panakatnag ti Konstantinopla. Ti idadakkel ti kalaing ti marina dagiti bileg ti Europa ket simmuppiat ti napardas a panagipadakkel ti Otomano iti rehion idi ti Gubat Lepanto ket nangipadas ti bileg ti Otomano a marina. Ti panakarang-ay ti panagibarko ket nangrugi a nabanagan ti Mediteraneo. Idi ket amin a panaglaklako manipud ti daya ket limmabas ti uneg tiu rehion, ngem tattan ti panangilabas ti Aprika ket nangpalubos a maimportar dagiti rekado ken dagiti dadduma pay a tagilako babaen dagiti puerto ti Atlantiko ti lumaud a Europa.[10][11][12]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ http://www.unece.org/fileadmin/DAM/env/water/blanks/assessment/black.pdf
- ^ Pinet, Paul R. (2008). Kumbidar ti Oseanograpia. Jones & Barlett Learning. p. 220. ISBN 0-7637-5993-7.
- ^ "Microsoft Word - ext_abstr_East_sea_workshop_TLM.doc" (PDF). Naala idi 2010-04-23.
- ^ "Dagiti Agsuksukimat ket nangipadto ti panagpangato ti lessaad ti Baybay Mediteraneo - Damdamag - Panagsukimat – Europeano a Komision". Ec.europa.eu. 2009-03-19. Naala idi 2010-04-23.
- ^ Georg Wilhelm Friedrich Hegel Ti Pilosopia ti Pakasaritaan History, p. 87, Dover Publications Inc., 1956 ISBN 0-486-20112-0; 1st ed. 1899
- ^ a naikabil ueσόYaιoς iti Liddell & Scott
- ^ Ni Özhan Öztürk ket nangitunton a ti Daan a Turko ti ak ket kayatna pay a saoen ket "laud" ken ti Akdeniz ket kayatna saoen ket "Laud a Baybay", bayat a ti Karadeniz (Baybaya nangisit) ket kayatna saoen ket "Baybay Amianan". Ni Özhan Öztürk. Pontus: Antik Çağ’dan Günümüze Karadeniz’in Etnik ve Siyasi Tarihi Genesis Yayınları. Ankara, 2011 pp. 5-9
- ^ David Abulafia, Ti Nalatak a Baybay: Ti Pakasaritaan ti Tao iti Mediteraneo (Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan; 2011)
- ^ Rappoport, S. (Doktor ti Pilosopia, Basel). Pakasaritaan ti Ehipto (di napetsaan, nasap a maika-20 a siglo), Tomo 12, Paset B, Kapitulo V: "Dagiti Danum aDalan ti Ehipto", pampanid 248-257. Londres: Ti Kagimongan a Grolier.
- ^ C.I. Gable - Ti Konstantinopla ket Natnag manipud kadagiti Otomano a Tuko - Boglewood Timeline - 1998 - Naal aidi 3 Septiembre 2011.
- ^ "Pakasaritaan ti Otomano nga Imperio, ti Islamiko a Pagilian a Pagtaengan idi dagiti Hudio" - Separdi a Panagadadal ken Kultura - Naala idi 3 Septiembre 20111.
- ^ Robert Guisepi - Dagiti Otomano: Manipud kadagiti Mannakigubat ti Prontera Aginggana kadagiti Nagbangon ti Imperio - 1992 - History World International - Naala idi 3 Septiembre 2011.
Philip Mansel, Lebante: Kinangayed ken ken Didigra idiay Mediteraneo, Londres, John Murray, 11 Nobiembre 2010, natangken nga aklub, 480 pampanid, ISBN 978-0-7195-6707-0, New Haven, Unibersidad ti Yale a Pagmalditan, 24 Mayo 2011, natangken nga aklub, 470 pampanid, ISBN 978-0-300-17264-5
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Baybay Mediteraneo idiay Wikimedia Commons


text:
Lançon-Provence
Nagsasabtan: 43°35′35″N 5°07′43″E / 43.593°N 5.1286°E
Ti Lançon-Provence (naam-ammuan pay a kas ti Lançon-de-Provence) ket maysa a komuna ti Bouches-du-Rhône a departamento idiay akin-abagatan a Pransia.
Dagiti linaon
Klima[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti tabla dita baba ket mangipakpakita kadagiti temperatura ken panagtudtudo para iti paset ti panawen ti 1971-2000 :
Populasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Lancon-Provence idiay Wikimedia Commons


text:
Hindi-Urdu
Ti Hindi-Urdu wenno Hindustaniko (हिंदी उर्दू, ہندی اردو) ket maysa nga Indo-Aryan a pagsasao ken ti lingua franca ti Amianan nga India ken Pakistan.[5][6] Daytoy ket naamammoan a kas ti pagsasao a Hindustaniko (हिन्दुस्तानी, ہندوستانی, Hindustānī, IPA: [ɦɪ̃n̪d̪ʊsˈt̪aːni], literal: "ti Hindustan"),[7] ken naipakasaritaan a, kas ti Hindavi wenno Rekhta. Daytoy ket nangruna anagtaud manipud ti Khariboli a dialekto ti Delhi, ken mangitiptipon ti adu a bilang ti bokabulario manipud ti Persiano, Arabiko, Sanskrito ken Turkic.[8][9] Daytoy ket maysa a plurisentriko a pagsasao, nga adda ti dua nga opisial a porma, ti Pagalagadan a Hindi ken Pagalagadan nga Urdu,[10] a dagitoy ket dagiti naalagad a rehistrona. Dagiti naisasao ket narigatda a malasin, ken urayno dagiti opisial a pagalagadan ket agpadpada kadagiti gramatiko, ngem dagitoy ket aggiddiatda kadagiti literario a taripnong ken iti akademiko ken teknikal a bokabulario, a ti Urdu ket napigsa nga agtagtaginayon ti Persiano, Tengnga nga Asiatiko ken Arabiko a panakainpluensia, ken ti Hindi ket kaaduan nga agitaltalek iti Sanskrito.[11][12] Sakbay ti Panakabingbingay ti Britaniko nga India, dagiti termino a Hindustanko, Urdu, ken Hindi ket nagpapada; amin ket nagsaksakup ti naamamoan tattan a kas ti Urdu ken Hindi .[13] Ti termino a Hindustaniko ket maususar pay laeng para itilokal a pagsasao ken lingua franca ti India ken Pakistan, kas pagarigan para iti pagsasao dagiti Bollywood a pelikula, ken dagiti pay nadumaduma a naigiddiatan a kita ti Hindi a naisasao ti ruar ti Subkontinente, a kas ti Fiji a Hindustaniko ken ti Karibe a Hindustaniko ti Surinam ken Trinidad.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti kasapaan a porma ti agdama nga aldaw a Hindustaniko ket nagtaud manipud ti Tengnga nga Indo-Aryan apabhramsha ti lokal a pagsasao ti Amianan nga India kadagiti maika-17 ken maika-13 a siglo CE.[14] Ni Amir Khusro, a nagbibiag idi maika-13 a siglo CE idi las-ud ti paset ti panawen ti Delhi a Sultanato idiay Amianan nga India, ket nagus-usar kadagitoy a porma (nga isu idi ti lingua franca para iti paset ti panawen) kadagiti sinursuratna ket nanginagnagan ti pagsasao a kas ti Hindavi.[14] Ti Delhi a Sultanato, a bibukbukel dagiti nadumaduma a dinastia ti Turko ken Persiano a nagturturay manipud idiay Delhi, ket sinarsaruno idia babaen ti Mughal nga Imperio idi 1526.
Urayno dagiti Mughals ket nanipud ti Timurid (Gurkānī) Turko-Mongol a kaputotan,[15] dagitoy id ket Persiano a porma, ken ti Persiano ket nagin-inut a nagbalin nga isu ti pagsasao ti estado ti Mughal nga imperio kalpasan ti Babur.[16][17][18][19]
Iti patingga ti Mughal a paset ti panawen, ti panakapispisi ti imperio ket ti nailaslasina sistema, ti maysa a sabali a kita ti Khariboli, maysa kadagiti simmarunuan ti lokal a pagsasao nga apabhramsha idiay Delhi, ken dagiti asu=ideg a siudad, ket nagin-inut a nagsuksukat ti Persiano a kas ti lingua franca kadagiti nailaslasin a naadalan a nangatngato a klase a naisangsangayan idiay akin-amianan nga India, urayno ti Persiano ket nakatalinaay ti kadayeganna. Ti termino a Hindustani (literal "ti Hindustan") ket isu idi ti nagan a naited ti sabali a kita ti Khariboli.
Para kadagiti sosio-politiko a rason, turayno daytoy ket sabali a kita ti Khariboli nga adda dagiti Persiano a bokabulariona, ti rumrumsua a pannakaidaydayaw a dialekto ket nagbalbalin a naamammuan a kas ti Urdu (husto nga zabān-e Urdu-e mo'alla "pagsasao ti korte" wenno zabān-e Urdu زبان اردو, ज़बान-ए उर्दू, "pagsasao ti kampo" iti Persiano, a naala manipud ti Turko Ordū "kampo", ckapadpada ti Inggles horde; gapu kadagiti taudanna a kas kadawyan a bitla ti buyot ti Mughal). Ti adadu pay a Persiano a bersion ti naudi ket nabangon a kas maysa apagsasao ti korte a tinawtawagan ti Rekhta, wenno "naglalaok".
Dagiti paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ 120 a riwriw ti Pagalagadan a Hindi (1999), 45 a riwriw ti Urdu (1999). Ethnologue 16.
- ^ BBC: Ti pagsurotan ti Urdu
- ^ Ti Derektorado ti Tengnga a Hindi ket alagadenna ti panag-usar ti Devanagari a sinuratan ken Hindi a panagiletra idiay India. Taudan: Direktorado ti Tengnga a Hindi: Pangyuna
- ^ Nailian a Konsilo para iti Panagrang-ay ti Pagsasao nga Urdu
- ^ Mohammad Tahsin Siddiqi (1994), Hindustaniko-Inggles a pangilalaok ti kodigo iti moderno a testo ti literario, Unibersidad ti Wisconsin, "... ti Hindustaniko ket isu ti lingua franca ti India ken Pakistan ..."
- ^ Lydia Mihelič Pulsipher, Alex Pulsipher, Holly M. Hapke (2005), Rehional a Heograpiko ti Lubong: Sangalubongan a Tabas, Lokal a Kabibiag, Macmillan, ISBN 0-7167-1904-5, "... Babaen ti panawen ti Britaniko a kolonisasion, ti Hindustaniko ket isu idin ti lingua franca iti amin nga akin-amianan nga India ken iti tatta nga aldwen Pakistan ..."
- ^ "Maipanggep ti Hindi-Urdu". North Carolina State University. Naala idi 2009–08–09.
- ^ Michael Huxley (editor) (1935), Ti Heograpiko a magasina, Tomo 2, Geographical Press, "... Para kadagiti baro a temino daytoy ket makaala nga awan keddeng kadagiti Persiano, Arabiko, Turko ken Sanskrito a diksionario ..."
- ^ Gran Britania, Naarian a Kagimongan dagiti Arte (1948), Warnakan ti Naarian a Kagimongan dagiti Arte, Tomo 97, "... daytoy ket saan a nasayaat a lappedan kadagitlaeng bokabulario nga agtaltalek ti Sanskrito, wenno agtaltalek laeng ti Persiano. No ti maysa a pagsasao ket pumigsa ken maparang-ay daytoy ket nasken a makaala kadagitoy dua a taudans, a kas ti Inggles a nangalala iti Latin ken Teutoniko a taudan..."
- ^ Robert E. Nunley, Severin M. Roberts, George W. Wubrick, Daniel L. Roy (1999), Ti Kultural a Langa ti Daga ti Pangyuna ti Nagtagitaoan a Heograpia, Prentice Hall, ISBN 0-13-080180-1, "... ti Hindustaniko ket isu ti naikabatayan kadagitoy dua a pagsasao ..."
- ^ Hindi babaen ni Yamuna Kachru
- ^ Britannica ti Agadadal: India: Agpili kadagiti salaysay babaen ni Dale Hoiberg, Indu Ramchandani panid 175
- ^ "Hindustani B2". Inggles a Diksionario ti Oxford (Maika-3 nga ed.). Pagmalditan ti Unibersidad ti Oxford. Septiembre 2005.
- ^ a b Keith Brown, Sarah Ogilvie (2008), Naipabassit nga Ensiklopedia dagiti Pagsasao iti Lubong, Elsevier, ISBN 0-08-087774-5, "... ti Apabhramsha ket mabalin nga adad iti pnanagdaldaliasat a kasasaad manipud ti Tengnga nga Indo-Aryan a mapmapan iti Baro ngaIndo-Aryan a paset. Adda dagit ielemento ti Hindustani nga agparparang ... ti naisangsangayan a porma ti lingua franca a Hindustani ket agparparang kadagiti sinursurat ni Amir Khusro (1253–1325), a tinawtawaganna iti Hindwi ..."
- ^ Zahir ud-Din Mohammad (2002-09-10), Thackston, Wheeler M., ed., Ti Baburnama: Dagiti Pakalaglagipan ni Babur, Prisipe ken Emperador, Dagiti Klasiko ti Moderno a Biblioteka, ISBN 0-375-76137-3, "Nota: Ti Gurkānī ket isu ti Persiano a porma ti Mongoliano a balikas ti "kürügän" ("manugang"), ti titulo a naited iti nangibangon ti dinastia kalapasan ti panankiasawana iti pamilia ni Genghis Khan."
- ^ B.F. Manz, "Tīmūr Lang", iti Ensiklopedia ti Islam, Online nga Edision, 2006
- ^ Encyclopædia Britannica, "Timurid a Dinastia", Online nga Akademiko nga Edision, 2007. (Inadaw nga insasao:...Ti Turko a dinastia ket nagtaud manipud ti agrukrukma a ni Timur (Tamerlane), a naindayegan para kadagiti nasayaat a panagiyungarna ti artistiko ken intelektual a biag idiay Iran ken Tengnga nga Asia....Dagiti agilaklako ken artistiko a komunidad ket naipan idiay kapitolio a siudad ti Herat, nga idiay ti nakabangonan ti biblioted, ken ti kapitolio ket nagbaln a sentro ti maysa a napabaro ken nasayaat nga artistiko a kultura ti Persia...)
- ^ "Dagiti Timurid". Ti Columbia nga Ensiklopedia (Maika-6 nga ed.). Siudad ti New York: Unibersidad ti Columbia . Naala idi 2006-11-08.
- ^ Encyclopædia Britannica artikulo: Panagtitipon ken panagpadakkel dagiti Indo-Timurid, Online nga Edision, 2007.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Asher, R. E. (1994). Hindi. In Asher (Ed.) (pp. 1547–1549).
- Asher, R. E. (Ed.). (1994). Ti Ensiklopedia ti Pagsasao ken Lingusitika. Oxford: Pergamon Press. ISBN 0-08-035943-4.
- Bailey, Thomas G. (1950). Suruam kenka ti Hindustaniko. Londres: English Universities Press.
- Chatterji, Suniti K. (1960). Indo-Aryan ken Hindi (reb. maika-2 ngaed.). Calcutta: Firma K.L. Mukhopadhyay.
- Dua, Hans R. (1992). Hindi-Urdu a kas ti maysa a plurisentriko a pagsasao. Iti M. G. Clyne (Ed.), Dagiti Plurisentriko apagsasao: Dagiti giddiatan akita kadagiti nadumaduma a pagilian. Berlin: Mouton de Gruyter. ISBN 3-11-012855-1.
- Dua, Hans R. (1994a). Hindustani. Iti Asher (Ed.) (pp. 1554).
- Dua, Hans R. (1994b). Urdu. Iti Asher (Ed.) (pp. 4863–4864).
- Rai, Amrit. (1984). Ti kamara a nabingbingay: Ti taudan ken panagrang-ay ti Hindi-Hindustaniko. Delhi: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. ISBN 0-19-561643-X.
Dagiti adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Henry Blochmann (1877). Inggles ken Urdu a diksionario, romanized (8 nga ed.). CALCUTTA: Naiprenta idiay pagmalditan ti Baptista a mision para iti Calcutta a libro ti pagadalan a kagimongan. p. 215. Naala idi 2011-07-06.ti Unibersidad ti Michigan
- John Dowson (1908). Ti gramatika ti pagsasao nga Urdū wenno Hindūstānī (3 nga ed.). LONDRES: K. Paul, Trench, Trübner & Co., ltd. p. 264. Naala idi 2011-07-06.ti Unibersidad ti Michigan
- John Dowson (1872). Ti gramatika ti pagsasao nga Urdū wenno Hindūstānī. LONDRES: Trübner & Co. p. 264. Naala idi 2011-07-06.Unibersidad ti Oxford
- John Thompson Platts (1874). Ti gramatika ti pagsasao nga Urdū wenno Hindūstānī. Tomo 6423 ti Biblioteka ti Kolehio ti Harvard a preserbasion ti microfilm a programa. LONDON: W.H. Allen. p. 399. Naala idi 2011-07-06.Unibersidad ti Oxford
- John Thompson Platts (1892). Ti gramatika ti pagsasao nga Urdū wenno Hindūstānī. LONDRES: W.H. Allen. p. 399. Naala idi 2011-07-06.ti Publiko a Biblioteka ti New York
- John Thompson Platts (1884). Ti diksionario ti Urdū, klasiko a Hindī, ken Inggles (naiprenta manen nga ed.). LONDON: H. Milford. p. 1259. Naala idi 2011-07-06.Unibersidad ti Oxford
- Shakespear, John. Ti Diksionario, Hindustani ken Inggles. maika-3 nga ed., much enl. Londres: Naiprenta para iti mannurat babaen ni J.L. Cox ken Annak a Lallaki: Inlako babaen ti Parbury, Allen, & Co., 1834.


text:
James Watt
Ni James Watt, FRS, FRSE (19 Enero 1736 – 25 Agosto 1819)[1] ket maysa idi nga Eskoses nga inbentor ken mekanikal nga inheniero a ti panagpaspasayaatna ti Newcomen a pison a makina ket kammasapulan idi kadagiti panagbalbaliw nga inyeg babaen ti Industrial a Reboludion idiay katutubona a Gran Britania ken ti sangalubongan.
Dagiti paammo ken dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Urayno adda dagiti natalged a taudan a nangited ti petsa ti ipupusayna a kas ti 19 Agosto 1819, amin a kontemporario a naibagbaga ket agirepreporta nga isu ket pimmusay idi 25 Agosto ken naipunpon idi 2 Septiembre. Ti petsa nga 19 Agosto ket nagtaud manipud ti biograpaiana a Ti Biaga ni James Watt (1858, p. 521) babaen ni James Patrick Muirhead. Daytoy ket makaala ti (kuma) ti lehitimado manipud ti kinapudno a ni Muirhead ket kaanakan a lalaki idi ni Watt ken isu kuma ket adu ti pannakaammona ti daytoy. Kadagiti papel ni Muirhead, ti petsa nga 25 Agosto ket naibagbaga pay kadagiti dadduma a lugar. Ti naududi a petsa ket dagiti kontemporario a reporta dagiti warnakan (kas pagarigan, panid 3 iti The Times ti 28 Agosto) ken ti dagiti pay abstrato ken kodisilio ti panagikeddeng timaudi a testamento ni to Watt. (Iti nangruna a rehistro ti panakaipunponna idiay Sibaan ti Sanata Maria (Birmingham-Handsworth) ti petsa nga ipupusay ni Watt ket saan a naibagbaga.)
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- "Dagiti saan anaipablaak a sursurat ni James Watt" iti Warnakan ti Institusion dagiti Mekanikal nga Inheniero (Londres, 1915).
- Carnegie, Andrew, James Watt Unibersidad aPagmalditan ti Pasipiko (2001) (Naimaldit manen manipud ti 1913 ed.), ISBN 0-89875-578-6.
- Dickinson, H. W. (1935). James Watt: Artesano ken Inheniero. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sasao a mainaig ti James Watt idiay Wikiquote
Dagiti midia a mainaig ti James Watt idiay Wikimedia Commons


text:
Confucius
Ni Confucius (551–479 BCE)[1] ket maysa idi nga Insik a manursuro, editor, politiko, ken pilosopor ti Primabera ken Otonio a paset ti panawen ti Insik a pakasaritaan. Ti pilosopia ni Confucius nangiyunay-unay ti personal ken gobarnamental a moralidad, kinaagpayso ken dagiti sosial a pannakibiang, hustisia ken kinapasnek. Dagiti simmursurot kaniana ket nakaibinglayda kadagiti dadduma nga eskuela idi las-ud ti Sangagasut nga Es-eskuela ti Panunot a panawen ngem isuda ket napasardeng a maiparabor dagitiLegalistas idi las-ud ti Qin a Dinastia. Kalpasan ti panagballigi ti Han iti Chu kalpasan ti panakarebba tif Qin, dagiti kapanunotan ni Confucius ket nakagun-od ti opisial a panakakayat ken kaaduan a naiparparang-ay iti sistema a naamammoan a kas ti Confucianismo.
Ni Confucius ket tawidan a naipammadayawan a nagsurat wenno nagurnos kadagiti adu a Insik a klasiko a testo a mairaman kadagiti amin a Lima a Klasiko, ngem dagiti moderno nga eskolar ket nagan-annadda a mangidakdakamat ti naisangsangayan a panagipatalgedan kenni Confucius . Dagiti aporismoa maipanggep kadagiti sursurona ket naurnong idiay Analeta, ngem kadagiti adu laeng tawtawen kalpasan ti ipupusayna.
Dagiti pamunganayan ni Confucius ket adda dagiti nakaibatayn ti sapasapa nga Insik a tawidan ken pammati. Isu ket nangikampeon ti napigsa a kinatulnog iti pamilia, panagraem kadagiti puonan, panarespeto kadagiti manakman babaen dagiti annakda (ken iti tawidan a pannakaipatarus) ti asawa a lallaki baben dagiti asawada. Isu ket nangisingasing pay a ti pamilia a kas batayan ti umno a gobierno. Isu ket nnagiyunayunay ti nadayeg a naamammoan a pamunganayan ti "Saanmo nga aramiden dagiti saamo a kayat a maramid kenka", ti maysa a nasapa bersion ti Nabalitokan nga Alagaden.
Dagiti paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Confucius idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Confucius idiay Wikiquote
Dagiti ob-obra a mainaig ti Confucius idiay Wikisource


text:
Departamento ti Quindío
Ti Quindío (Españiol a pannakabalikas: [kinˈdi.o]) ket departmento ti Colombia. Daytoy ket mabirukan idiay rehion ti laud a tengnga ti pagilian, a binallasiwan babaen ti banbantay ti Andes. Ti kapitoliona ket ti Armenia. Daytoy ket naindayegan ti kasayaat dagiti plantasion ti kape, namarisan nga arkitektura, nasayaat a klima, dagiti nadumaduma nga otel a pagsangbayan ken dagiti dulon a nasayaat a bisitaan dagiti turista . Daytoy a departamento ket mabirukan iti estratehiko a lokasion, idiay tengnga ti trianggulo a pinorma babaen dagiti tallo a nangruna a siudad ti pagilian: ti Bogotá, Medellín ken Cali. Ti Quindio ket isu ti maikadua a kabassitan a departamento (0.2% oiti nailian a teritorio) nga addaan kadagiti 12 a munisipalidad. iti etngrapiko ken kultura daytoy ket tagikua ti rehion ti Paisa.
Dagiti munisipalidad[urnosen | urnosen ti taudan]
naurnos babaen ti populasion:
- Armenia, ckapitolio a siudad. Nanaganan manipud ti Kaukaso a republika ti Armenia.
- Calarca. Naganan manipud kenni Cacique (Hepe) Calarca ti Pijao.[2]
- La Tebaida. Naganan manipud kti rehion ti Thebaid ti taga-ugma nga Ehipto.
- Circasia. Nanaganan manipud ti Kaukaso a rehion ti Circassia.
- Montenegro. Nanaganan manipud ti Balkan a republika ti Montenegro.
- Quimbaya. Nanaganan manipud ti indehenio a sibilisasion ti Quimbaya.
- Salento. Nanaganan manipud ti rehion ti Salento idiay Italia.
- Cordoba. Nanaganan manipud ti siudad ti Andalusia iti Cordoba, España.
- Pijao. Nanaganan manipud ti pederasion ti Amerindiano Pijao.
- Génova. Nanaganan manipud ti Italiano a siudad ti Genoa
- Buenavista. Nanaganan manipud ti Espaniol a siudad ti Buenavista de Valdavia
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "DANE". Naala idi Pebrero 13, 2013.
- ^ http://es.wikipedia.org/wiki/Cacique_Calarc%C3%A1


text:
Lalaki (biolohia)
Ti lalaki (♂) (Ingles: male) nga organismo ket isu ti pisiolohiko a sekso nga agpataud ti kassit. Ti tunggal maysa nga espermatosoide ket mabalin a kumapet iti maysa a dakdakkel a babai a gameto wenno ovulo, iti proseso iti panagpa-agneb. Ti lalaki ket saan a seksual a makapaadu nga awan ti basbassit ngem masa nga ovul manipud ti maysa a babai, ngem adda dagiti organismo a mabalin nga agpa-adu iti maipapana ti seksual wenno aseksual. Kaaduan ti lallaki a mamalia, a mairaman ti tao a lalaki, ket addaan ti maysa a kromosoma Y, a mangkodigo para iti panagpataud kadagiti adadu a bilang iti testosteronea tapno mangparang-ay kadagiti lalaki a reproduktibo nga organo.
Saan amain a dagiti sebbangan ket makibingbingay ti sapsap a panagikeddeng ti sekso a sistema. Kaaduan kadagiti ayup, a mairaman ti tattao, ti sekso ket maikeddeng a maipapana iti henetika, ngem adda dagiti sebbangan a mabalin a maikeddeng gapu ti sosial, enbironmental wenno dadduma pay a banbanag.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti lallaki idiay Wikimedia Commons


text:
Liliw, Laguna
Ti Liliw ket maysa a maikapat a klase nga ili iti probinsia ti Laguna iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Liliw ket nabingbingay a politikal iti 33 a barbaranggay.[2]
- Bagong Anyo (Poblacion)
- Bayate
- Bubukal
- Bongkol
- Cabuyao
- Calumpang
- Culoy
- Dagatan
- Daniw (Danliw)
- Dita
- Ibabang Palina
- Ibabang San Roque
- Ibabang Sungi
- Ibabang Taykin
- Ilayang Palina
- Ilayang San Roque
- Ilayang Sungi
- Ilayang Taykin
- Kanlurang Bukal
- Laguan
- Rizal (Poblacion)
- Luquin
- Malabo-Kalantukan
- Masikap (Poblacion)
- Maslun (Poblacion)
- Mojon
- Novaliches
- Oples
- Pag-Asa (Poblacion)
- Palayan
- San Isidro
- Silangang Bukal
- Tuy-Baanan
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Laguna". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 12 Agosto 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Calabarzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Laguna". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 12 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Prepektura ti Yamaguchi
Ti Prepektura ti Yamaguchi (山口県 Yamaguchi-ken?) ket maysa a prepektura iti Hapón a mabirukan idiay rehion ti Chūgoku idiay isla iti Honshū.[1] Ti kapitoliona ket ti siudad iti Yamaguchi, iti tengnga iti daytoy a prepektura.[2] Nupay kasta, ti kadakkelan a siudad ket ti Shimonoseki.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Yamaguchi-ken" iti Ensiklopedia ti Hapón , pp. 1039-1040 idiay Liblibro ti Google; "Chūgoku" iti p. 127 idiay Liblibro ti Google.
- ^ Nussbaum, "Yamaguchi" iti p. 1039 idiay Liblibro ti Google.


text:
Esperanza, Sultan Kudarat
Ti Esperanza ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Sultan Kudarat iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Esperanza ket nabingbingay a politikal iti 19 a barbaranggay.[2]
- Ala
- Daladap
- Dukay
- Guiamalia
- Ilian
- Kangkong
- Laguinding
- Magsaysay
- Margues
- New Panay
- Numo
- Paitan
- Pamantingan
- Poblacion
- Sagasa
- Salabaca
- Saliao
- Salumping
- Villamor
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Sultan Kudarat". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 21 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Soccsksargen (Ingles) naala idi 3 Hunio 2013
- ^ "Probinsia ti Sultan Kudarat". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 21 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Wikipedia
Ti Wikipedia ket maysa nga ensiklopedia nga addaan nawaya a linaon a nakatiponan/pakatiponan dagiti sinurat ken/wenno patarus dagiti agparparawad iti sangalubongan. Maysa a wiki daytoy a sitio a kaipapananna a nawaya a baliwan ti asino man ti ania man nga artikulo ditoy.
Ti Wikipedia ket maysa a pabrikati Wikimedia Foundation, Inc.
Adda iti babaen ti GNU Free Documentation License (GFDL) amin a texto iti Wikipedia, kasta met ti kaaduan kadagiti ladawan wenno imahen ken dadduma pay a linaonna. Agtalinaed ti karbengan ti panagtagikua kadagiti agparparawad kabayatan a paspasingkedan met ti GFDL a nawaya ken libre a maidaya ken maiwaras dagiti linaon.
- Jimmy Wales – Nagpakannabangon, ti Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia.


text:
Plantilia:Str sub old
Panag-usar[urnosen | urnosen ti taudan]
{{str_sub|testo|rugi|kaatiddog}} = Subkuerdas ti testo a mangrugi iti rugi ken aglaon kadagiti kaatiddog a karakter. Ti batayan ket 0: ti umuna akrakter ket nabilanagn ti 0, ken dadduma pay, a kas ti {{str_sub|20090624130510|8|2}} ket mangisubli ti 2 a karakter a mangrugi iti maiaka-9, kdpy "13"
Datos ti plantilia[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy ket isu ti dokumentasion ti TemplateData para iti plantilia nga inus-usar babaen ti VisualEditor.
Str sub old
Ti plantilia ket mangala ti subkuerdas ti ''testo'' a mangrugi iti ''rugi' ken aglaon kadagiti ''kaatiddog'' a karakter.


text:
Karlomagno
Ni Karlomagno ( /ˈʃɑrlɨmeɪn/; Pransés a pannakabalikas: [ʃaʁləmaɲ]; c. 742 – Enero 28, 814), a naamammoan pay a kas ni Karlos ti Natan-ok (Latin: Carolus Magnus wenno Karolus Magnus) wenno Karlos I, ket isu idi ti nangbangon ti Imperio a Karolingio, a nagturay manipud idi 768 agingganaidi pimmusay. Isu ti nangpadakkel ti Pranko a Pagarian, a naginaynayon ti Italia, a nagparukma kadagiti Sahon ken dagiti Babaro, ken nangiduron ti prontiero idiay España. Isu ti kinauna nga anak a lalaki ni Pepin ti Pandek ken Bertrada ti Laon, ni Karlomagno ket isu idi ti immuna nga "Emperador" idiay Lumaud nga Europa manipud ti panakarebba ti Imperio a Romano idi sakbay ti uppat a siglo.
Isu ket nagbalin nga Ari dagiti Pranko idi 768 kalpasan ti ipupusay ti amana, ni Karlomagno ket immununa akimmadduan a nagturay iti kabsatna a lalaki a niKarloman I. Ti kellaat nga ipupusay ni Karloman I idi 771 babaen ti saan a naipalpalawagan apasamak ket nangibati kenni Karlomagno ti awan suppiatna nga agturay ti Pranko a Pagarian. Babaen ti panagparparukmana ti milisia, pinadakkelna ti pagarian iti maysa nga imperio a nangitipon kadagiti kaaduan ti Lumaud ken Tengnga nga Europa.
Ni Karlomagno ket nagtultuloy kadagiti annuroten ti amana para iti kinapapa ken isu ti nagbalin a nagsalsalaknib daytoy, nga isu ket nagikikkat ti kabilegan dagiti Lombardo idiay Italia, ken nagidaulo ti panagraut iti Muslim nga España. Isu ket simmuppiat a nagkampania pay kadagiti tattao ti dayat, a nagpilit a Nangikristiano kaniada (a naipangpangruna dagiti Sahon), a dimtengan daytoy ti panagituray kaniada kalpasan ti napaut a gubat. Ni Karlomagno ket nakaabut ti kabileganna idi 800 nga isu idi ket nabalangatan a kas ti "Emperador" babaen ni Papa Leon III idi Aldaw ti Paskua.
Isu ket tinawtawagan a ti "Ama ti Europa" (pater Europae),[1] ti imperio ni Karlomagno ket immuna a nangikaykaysa ti kaaduan ti Lumaud nga Europa manipud idi panawen ti Imperio a Romano. Ti turayna ket nagparang-ay ti Karolingio a Renasimiento, ti panagungar manen dagiti arte, relihion, ken kultura babaen ti panag-usar ti Katoliko a Simbaan. Babaen dagiti ganganaet a panagrukmana ken dagiti akin-uneg a repormana, ni Karlomagno ket nangawawis ti panakaporma ti sapasap a kinasiasino ti Europa.[2][3] Dagiti Pranses ken Aleman a monarkia ket naipanunotanda dagiti bukodda a monarkia a kas dagiti kaputotan ti imperio ni Karlomagno.
Ni Karlomagno ket pimmusay idi 814 kalpasan a nagturay a kas Emperador ti ganagani a limapulo a tawtawen. Isu ket naipunpon idiay imperio a kapitoliona nga Aachen. Ti anakna a lalaki a ni Luis ti Relihioso ket simmaruno kanian a kas ti Emperador.
Politikal a pakaaammo[urnosen | urnosen ti taudan]
Babaen ti maika-16 a siglo , dagidi lumaud a Hermaniko a Pranko ket Nakristianoda iti, ken ti Francia (rehion), ket tinurturayan babaen dagidi Tattao a Merovingio, ket isu idi kadagiti kabilegan a pagarian a simmaruno ti Lumaud a Romano nga Empirio. Kalpasan ti Gubat ti Tertry, nupay kasta, dagidi Merovingio ket naapday ti kabilegda, a nakunkunada idi a ti rois fainéants ("dagidi awan ti maar-aramid nga ari"). Gangani amin a bileg ti gobierno ti aniaman a pagbanagan ket inararamid babaen dagiti bukodda a pangulo nga opisial, ti mayor ti palasio.
Idi 687, ni Pippin iti Herstal, mayor ti palasio iti Austrasia, ket nangipatingga ti panagriringgor a nagbaetan dagiti nadumaduma ng ari ken dagiti mayorda iti panagballigina idiay Tertry ken isu idi ti nagbalin a nagmaymaysa a gobernador ti intero a pagarian ti Pranko. Ni Pippin ket isupay ti apo alalaki dagiti dua a kangrunaan a pigura iti Austrasia a Pagarian, Ni San Arnulf iti Metz ken ni Pippin iti Landen. Ni Pippin ttiTengnga ket dimtengan a sinarunuan idi babaen ti lalalki nga anak ti ruar ni Carlos, ken kalpasanna ket namammuan a kas ni Carlos Martel.
Kalpasan idi 737, ni Carlos ket tinurayanna dagit ipranko nga awan ti ari tii trono ngen nagmadmadi a nagtawtawag ti bagina iti ari. Ni Carlos ket sinaruno idi 741 babaen dagiti annakna a lalaki a ni Karloman ken ni Pepin ti Pandek, ti ama ni Karlomagno. Tapno mapawilan ti panagsisina kadagiti igid ti pagturayan, idi 743 dagiti agkabsat a lallki ket binalangtanda ni Childerico III, nga isu idi ti kinaudi a Merovingio nga ari.
Kalpasan idi nagikkat ni Karloman iti opisina idi 746 tapno sumrek iti simbaan babaen ti panagkayat nga agbalin a monghe, ni Pepin ket nagsalsaludsod ti kin-aari kenni Papa Zacariay, a nagsalsalusod no lohikal para iti maysa nga ari ti awanan iti naarian a bileg. Ti papa ket nangited ti keddengna idi 749. Isu ket nagbilin a nasaysayaat para kenni Pepin, nga addaan kadagiti bileg ti nangato nga opisina ti Mayor, a matawagan iti ari, tapno saan a maiyallilaw ti panagsasaruno. Isunga nagbilin kaniana nga agbalin nga agpayso nga ari.
Idi 750, ni Pepin ket nabutosan babaen ti maysa nga asembila dagiti Pranko, nga inkeddeng babaen ti arsobispo, ken kalpasanna ket naipangato iti opisina iti ari. A nagmarka kenni Childerico III a kas "ti di agpayso nga ari," ti Papa ket nagbilin kaniana iti maysa a monasterio. Isunga idi ti Merovingio a dinastia ket sinukatan babaen ti Karolingio a dinastia, a nainagan a iti ama ni Pepin, a ni Carlos Martel.
Idi 753 ni Papa Esteban II pimmanaw idiay Italyken napan idiay Francia a dimmawdawat ti tulong para kadagitikarnengan ni San Pedro kenni Pepin. Isu ket nasuportaran para iti daytoy a panagdawat babaen ni Karloman, ti kabsat a lalalki ni Carlos. Iti panagbayad ti papa ket makaited laeng ti kina-lehitimado, nga inaramidna manen idi ken nangisapsapo ken nangikeddeng kenni Pepin, ti daytoy a panawen ket nanginaynayon dagiti ubbing nga annakna lallaki a ni Carolus ken ni Karloman iti naarian a patrimoniato, nga itan ket mangtawtawid ti nalatak a pagturayan a kaaduan a nagsakupen ti lumaud ken tengnga nga Europa. Idi 754 ni Pepin ket inawatna ti inbitasion ti Papa a mangbisita ti Italia para iti karbengan ni San Pedro, a nagballigi a nakitultulad kadagiti Lombardo.[4]
Babaen dagiti karolingio, ti Pranko a pagarian ket naiwarwaras a nanagsakoup ti maysa a lugar a kaaduan amairaman ti Lumaud a Europa; ti pannkabingbingay ti pagarian ket isu ti nangporma kadagiti kuartel para iti moderno a Pransia ken Alemania.[5] Dagiti relihioso, politikal, ken artistiko nga ebolusion nga agttaud manipud ti naipatengnga a nakaipuestuan ti Francia ket nakaaramid ti nanginagan nga imprenta iti sibubukel a Europa.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Papst Johannes Paul II (2004). "Ansprache von seiner Heiligkeit Papst Johannes Paul II" (iti Aleman). Internationaler Karlspreis zu Aachen.
- ^ Riché 1993, Preface xviii. "Iti kinabukbukodan, isu ket nagayayat ti panakaikeddeng, ken babaen ti kaatiddog ti ti panagturayna, babaen kadagiti panarukmana, lehislasion ken nailegaduan a katakderan, natulok a nagmarka ti pakasaritaan ti Lumaud a Europa."
- ^ "Ti Naipakasaritaan a Karlomagno".
- ^ Ti pakaammo ket adu nga agtaltalek iti Einhard, putative 741–829, Tawtawen ti 745–755
- ^ Ti Oman 1914, pp. 409–410 ket mangiladladawan ti Tulag ti Verdun, 843, ti baetan dagiti naggugubat a appo a lallaki ni Karlomagno, a kas ti pundasion a pasamak ti maysa anawaya a Pransia babaen ti immuna nga arina, ni Carlos ti Kalbo, ti maysa anawaya nga Alemania , babaen ti immuna nga arina, a ni Luis ti Aleman, ken ti maysa a nawaya a naipatengnga nga estado a gimmay-at manipud dagiti ababa a pagilian iti igid dagiti daga a pagbeddengan iti abagatan ti Roma babaen ni Lotario I, nga isu ti nagtalinaay ti titulo iti emperador ken dagiti kapitolio ti Aachen ken Roma nga awan ti pannkaturay. Ti tengnga a pagarian ket nasinsina babaen idi 890. Ti pannakabingbingay ti teritoriona ket aagtultuloy a nangruna ataudan kadagiti panagsisina abaetan ti Pransia, Alemania, ken Italia aginggana iti maika-20 a siglo. Ti patingga a pannakailawlawagan ket ti pannkapartuat kadagiti babbabassit a pagilian kadagiti sona a bangen, a nangnagruna ti Olánda ken Suisa ken dagiti pay sumagmamano a babbabassit nga estado. Ti konsepto ket lagip ti nagkaykaysa a Europa ket agtultuloy iti agdama panawen.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Karlomagno idiay Wikimedia Commons
- Einhard. "Einhardi Vita Karoli Magni". Mediebal a Latin. Ti Latin a Biblioteka.
- Bakker, Marco (2003-2011). "Karlomagno". Reportret.
- Ti Espada ni Karlomagno (artikulo ti myArmoury.com)
- Snell, Melissa (2011). "Dagiti Galeria ti Ladawan ni Karlomagno". Mediebal a Pakasaritaan. About.com.
- Ti Dokumento a Bilin nga inted babaen ni Karlomagno para iti Abadia ni San Emmeram a mangipakpakita ti selio ti Emperador, 22.2.794 . Naal amnipudkadagiti urnong ti Lichtbildarchiv älterer Originalurkunden idiay Unibersidad ti Marburg


text:
Balay
Ti balay ket maysa a pagnaedan, pasdek, wenno estruktura a maus-usar a kas maysa a pagnaedan para iti tattao wenno dagiti dadduma anabiag a parsua.[1][2] Ti termino a balay ket mangiraman kadagiti pagnaedan a sumakup manipud kadagiti rudimentario a kubo dagiti nomadiko a tribu aginggana kadagiti narikut nga estruktura a binukel dagiti adu a sistema.[3][4] Ti agsasao ti Inggles a tattao ket sapsapda a tinawtawagan ti aniaman a pasdek a kankanayonda a naggigianan iti "pagnaedan".
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Paglinongan babaen ni Lloyd Kahn. Shelter Publications, Inc., Mayo 1, 2000.
- ^ Amerikano a Paglinongna: Ti Nailustrado nga Ensiklopedia iti Amerikano a Balay babaen ni Les Walker. Overlook Press, Hulio 1, 1998
- ^ Schoenauer, Norbert (2000). 6,000 a Tawtawen iti Pagbalayan (reb. ed.) (New York: W.W. Norton ken Company).
- ^ "dagiti papel ti pagbalayan". clerk.house.gov. Naala idi 18 Disiembre 2012.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Balbalay idiay Wikimedia Commons


text:
Danaw
Ti danaw wenno dan-aw ket bagi ti danum iti relatibo a natalna a likido iti mausig a kadakkel, lokalisado iti labneng, a napalikmutan babaen iti daga a naisina manipud iti karayan wenno sabali a rummuaran nga agserbi a mangpakan wenno mangattian ti danaw. Dagiti danaw nga adda iti daga ket saan a paset iti taaw, ken isu a dagitoy ket maisalumina manipud kadagiti laguna, ken dagitoy ket dakdakkel pay ken ad-adalem ngen dagiti alog.[1][2] Dagiti danaw ket mabalin nga igiddiat kadagiti karayan wenno dagiti waig, a dagitoy ket kadawyan nga agay-ayus. Nupay kasta kaaduan kadagiti danaw ket pinakpakan ken inat-atianan babaen dagiti karayan ken dagiti waig.
Dagiti masna a danaw ket mabirukan kadagiti kabambanatayan a lugar, dagiti sona ti rengngat, ken dagiti lugar nga addaan kadagiti agdama a glasiasion. Dagiti sabali a danaw ket mabirukan kadagiti endoreika a labneng wenno kadagiti igid dagiti duog a karayan. Kadagiti sabali a paset iti lubong adda met dagiti adu a danaw gapu kadagiti nakariro a tab-tabas ti panagattian manipud ti kinaudi a Panawen ti Yelo. Amin dagiti danaw ket temporaryio kadagiti heolohiko a gantingan ti panawen, gapu ta dagitoy ket agin-inutda a mapunno kadagiti sedimento wenno agluppiasda kadagiti labneng a naglaon kaniada.
Adu met kadagiti danaw ket artipisial ket naaramid para iti panag-usar ti industria wenno agrikultura, para iti panagpataud ti hidro-elektriko a bileg wenno panagipaay ti domestiko a danum wenno para kadagiti pamay-an nga estetiko wenno pagliwliwaan.
Pannakaiwarwaras dagiti danaw[urnosen | urnosen ti taudan]
Kaaduan kadagiti danaw iti lubong ket nasadiwa a danum, ken kaaduan ket naisanglad idiay Akin-amianan a Hemisperio kadagiti nagatngato a latitud. Ti Kanada, ket addaan iti nakarkulo a 31,752 a dandanaw ken dakdakkel ngem 3 kuadrado kilometro (1.2 sq mi)[3] ken ti di ammo a dagup a bilang dagiti danaw, ngem nakarkulo a saan a basbassit ngem 2 a riwriw.[4] Ti Pinlandia ket addaan kadagiti 187,888 a danaw iti 500 kuadrado metro (5,400 sq ft) wenno dakdakkel, a dagiti 56,000 ket dadakkel (10,000 kuadrado metro (110,000 sq ft) wenno dakdakkel).[5]
Kaaduan kadagiti danaw ket addaan iti saan a basbassit ngem maysa a masna a pagruaran iti porma ti karayan wenno alog, ken isu daytoy ti mangtalinaay ti natimbeng a kaadalem ti danaw babaen ti panangpalubos ti panagattian ti sobra a danum.[6] Adda met dagiti danaw nga awanan iti masna a pagruaran iti danum ken makapukaw laeng babaen ti panagbawbaw wenno ti panagagsep iti sirok ti daga wenno isuda a dua. Dagitoy ket naitermino a kas dagiti endoreika a danaw.
Adu met kadagiti danaw ket artipisial ket naaramid para iti panag-usar ti industria wenno agrikultura, para iti panagpataud ti hidro-elektriko a bileg wenno panagipaay ti domestiko a danum wenno para kadagiti pamay-an nga estetiko wenno pagliwliwaan.
Iti lubong, dagiti danaw ket inatiw met ti bilang babaen dagiti alog: kadagiti nakarkulo a 304 a riwriw ti natalinaay a bagbagi ti danum iti sangalubongan, 91% kadagitoy ket 1 hektaria (2.5 akre) wenno basbassit iti kalaw (kitaen ti panangipalawag dagiti alog).[7] Dagiti bassit a danaw ket ad-aduda pay ngem dagiti dadakkel a danaw: iti termino ti kalawa, maysa a pagkatlo kadagiti natalinaay a danum ti lubong ket nairepresenta babaen dagiti danaw ken dagiti alog iti 10 hektaria (25 akre) wenno basbassit. Nupay kasta, dagiti dakkel a danaw ket mangirepresenta para iti kaaduan a kalawa ti natainaay a danum nga addaan kadagiti 122 dakkel a danaw iti 1,000 kilometro kuadrado (390 kd mi, 100,000 ha, 247,000 akre) wenno mangirepresenta ti agarup a 29% iti dagup ti sangalubongan a kalawa ti natalinaay nga akin-uneg a danum.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Britannica online. "Danaw (pisikal a langa)". Naala idi 2008-06-25. "[ti danaw ket] ti aniaman a dakkel a bagi ti danum iti nabuntog nga agy-ayus wenno saan ng agkutkuti a danum a mangsakop ti mayda nga akin-uneg a a labneng iti mausig a kadakkel. Dagiti panangipalawag a husto a mangilasin kadagiti danaw, al-alog, kal-kalugnakan, ken uray pay dagiti karayan ken dagiti sabali a bagi ti danum iti saan a taaw a danum ket nasayaaten a naipaammo. Makunkuna pay, nupay kasta, a dagiti karayan ken dagiti waig ket napardasda nga agay-ayus; ken dagit kalugnakan ket aglaonda kadagiti adu a gatad ti ruot, kaykayo ken babassit a mula; ken dagiti alog ket bassitda met no maipada kadagiti danaw. No maipalawag iti heolohia, dagiti danaw ket dagiti temporario a bagi ti danumr."
- ^ "Dictionary.com definition". Naala idi 2008-06-25.
- ^ http://atlas.nrcan.gc.ca/site/english/learningresources/facts/lakes.html/#numberoflakes ([1])
- ^ http://atlas.nrcan.gc.ca/auth/english/maps/environment/hydrology/watershed1/1
- ^ http://www.ymparisto.fi/default.asp?contentid=240894&lan=fi&clan=en
- ^ Carreck, Rosalind, ed. (1982). The Family Encyclopedia of Natural History. The Hamlyn Publishing Group. p. 205. ISBN 978-0711202252.
- ^ Downing, J. A.; Prairie, Y. T.; Cole, J. J.; Duarte, C. M.; Tranvik, L. J.; Striegl, R. G.; McDowell, W. H.; Kortelainen, P.; Caraco, N. F.; Melack, J. M. (2006). "The global abundance and size distribution of lakes, ponds, and impoundments". Limnology and Oceanography 51 (5): 2388–2397. doi:10.4319/lo.2006.51.5.2388. ISSN 0024-3590.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Danaw idiay Wikimedia Commons


text:
Thomas Edison
Ni Thomas Alva Edison (Pebrero 11, 1847 – Oktubre 18, 1931) ket maysa idi nga Amerikano nga inbentor ken negosiante. Isu ket nagiparang-ay kadagiti adu a ramramit a nalatak a nakaimpluensia iti biag ti lawlaw ti lubong, a mairaman ti ponograpo, ti kamera ti pelikula, ken ti maysa a napaut a, praktikal nga elektriko a bumbilia a silaw. Isuket nanaganan ti "Ti Baglan ti Parke ti Menlo" babaen dagiti reporter ti warnakan, isu ket maysa kadagiti immuna nga inbentor a nangipakat kadagiti pamunganayan ti masa a produksion ken ti dakkel a gatad ti timpuyogan aginggana ti pamay-an ti panagparnuay, ken gapu ti daytoy, isu ket kankanayon a naipammadayawan ti panakapartuat ti immuna nga industrial a pagsukimatan a laboratorio.[1]
Ni Edison ket isu ti maikapat a kaaduan a prolipiko nga inbentor iti pakasaritaan, a nagtengtengngel kadagiti 1,093 patente ti EU a nainaganan kaniana, ken dagiti pay adu a patente idiy Nagkaykaysa a Pagarian, Pransia, ken Alemania. Isu ket naipammadayawan pay kadagiti a parnauy a nakaparawad ti masa a komunikasion ken, iti naisangsangayan, dagiti telekomunikasion. Dagitoy ket mairaman ti stock ticker, ti maysa a mekaniko a panagrehistro ti butos, bateria para iti eletriko a karro, elektrikal a bileg, nairekord a musika ken dagiti agkutkuti a pelikula.
Dagiti napasayaat nga obrana kadagitoy a paset ket nagrang-ayan idi ti nasapa akarerrna a kas maysa nga operador ti telegrapo. Ni Edison ket nagparang-ay ti sistema ti panagparnuay ti elektriko a bileg ken panagiwarwaras[2] kadagiti balbalay, negosio, ken dagiti pabrika – ti nangruna a panagrang-ay iti moderno nga industrialisado a lubong. Ti immuna estasion ti elektrisidadna idi ket idiay Kalsada Perlas idiay Manhattan, New York.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Walsh, Bryan. "The Electrifying Edison." Web: Time Hulio 5, 2010
- ^ a b "Con Edison: Ti Ababa a Sarita ti Con Edison - elektrisidad". Coned.com. Enero 1, 1998. Naala idi Octubre 11, 2012.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Thomas Edison idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Thomas Edison idiay Wikiquote


text:
Kabambantayan
Ti kabambantayan wenno kordiliera ket heograpiko a lugar nga aglaon kadagiti adu a bilang dagiti heolohiko a mainaig a banbantay. Ti sistema ti bantay wenno sistema dagiti kabambantayan ket inus-usar a panagtitipon dagiti nadumaduma a heolohiko a langa a heograpiko nga agkakabagian (maipapan ti rehion).
Dagiti kabambantayan ket kadawyan nga insinsina babaen dagiti nangato a daga wenno dagiti bessang ken dagiti ginget. Dagiti agmaymaysa a bantay iti kaunegan ti isu met laeng a kabambantayan ket saan a nasken nga addaan ti isu met laeng nga estruktura ti heolohia wenno petrolohia. Mabalin nga adda met dagiti panagtitipon dagiti nadumaduma nga orohenesis a panangiyebkas ken dagiti terrano, kas pagarigan darusdos a sabanas, dagiti naitagnay a muton, kupin a banbantay, ken dagiti bulkaniko a porma ti daga a nagbanagan dagiti nadumaduma a tipo ti bato.
Dagiti linaon
Kangrunaan a kabambantayan[urnosen | urnosen ti taudan]
Kaaduan kadagiti heolokhiko nga ubbing a kabambantayan iti rabaw iti Daga ket mainaig iti Singsing ti Apuy ti Pasipiko wenno ti Alpide a Barikes. Ti Singsing ti Apuy iti Pasipiko ken mairaman ti Andes iti Abagatan nga Amerika, gumay-at iti Kordiliera ti Amianan nga Amerika iti igid ti Pantar ti Pasipiko, ti Kabambantayan ti Aleutiana, ken iti Kamchatka, Hapon, Taiwan, ti Pilipinas, Papua Baro a Guinea, aginggana iti Baro a Selanda.[1] Ti Andes ket 7,000 kilometro (4,350 mi) ti kaatiddogna ken masansan a naikedkeddeng nga isu ti kaatiddogan a sistema ti bantay iti lubong.[2]
Ti barikes ti Alpide ket mairaman ti Indonesia ken abagatan a daya nga Asia, babaen ti Himalaya, ken agpatingga iti Alpes.[3] Ti barikes ket mangiraman pay kadagiti sabali a kabambantayan ti Europa ken Asia. Ti Himalaya ket aglaon kadagiti katayagan a bantay iti lubong, a mairaman ti Bantay Everest, iti katayag iti 8,848 metro (29,029 ft).[4]
Dagiti kabambantayan iti ruar dagitoy a sistema ket mairaman ti Kordiliera ti Artiko, ti akin-amianan unay a sistema ti bantay iti lubong. No ti panangipalawag ti kabambantayan ket mangiraman kadagiti banbanatay ti sirok ti danum, ti Pantok ti Taaw ket isu ti mangporma ti kaatiddogan nga agtultuloy a sistema ti bantay iti Daga, nga addaan iti kaatiddog iti 65,000 kilometro (40,400 mi).[5]
Dagiti pannakabingbingay ken dagiti kategoria[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sistema ti banatay iti daga ket nailaslasinda babaen ti estruktura a kayo, daytoy ket ti adu a kabambantayan ken addaan kadagiti sirok a kabambantayan iti kauneganda. Daytoy ket mabalin nga ipada iti pannakaikabagian ti nagannak ken anak. Kas pagarigan, ti Banbanatay ti Apalaches ket isu ti nagannak kadagiti sabali a kabambantayan a pakabuklanna, nga isu dagitoy ti Puraw a Banbantay ken ti Banbantay ti Asul a Pantok. Ti Puraw a Banbantay ket anak dagiti Apalaches, ken adda met dagiti annak ti Purpuraw, a mairaman ti Kabambantayan ti Sandwich ken ti Presidensial a Kabambantayan. Iti pay maipatinayon, ti Presidensial a Kabambantayan ket mabalin a maisinsina iti Akinamianan a Presidensial a Kabambantayan ken Akin-abagatan Presidensial a Kabambantayan.
Klima[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti puesto ti banbantay ket mangimpluensia ti klima, a kas ti tudo ken niebe. No dagiti masa ti angin ket agpangato kadagiti banbantay, mapalamiisan ti angin ken agpataud ti orograpiko a presipitasion (tudo wenno niebe). No agpapaba ti angin iti turong a naggapuan ti angin, papudutenna manen daytoy ken namagmaga daytoy, gaputa naikakten ti kaaduan a kadamegna. Masansan nga iti anniniwan ti tudo ket pagbanagenna ti kabambantayan ti turong a naggapuan ti angin.
Nurunor[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagit kabambantayan ket kankanayonda a suheto ti puersa ti nurunor nga agob-obra a mangdaddadael kaniada. Ti nurunor ket agob-obra no ti banbantay ket agdama a maitagtagnay ken iti kapaut kalpasan dagiti banatay ket napabassitdan kadagiti ababa a turod ken dagiti tanap. Ti lasonglasongan a topograpia ti kabambantayan ket produkto ti nurunor. Dagiti labneng nga asideg ti nagnurunor a kabambantayan ket mapunno kadagiti sedimento a naikali ket nagbalin a sedimentario a bato.
Ti nasapa a Cenozoico pannakaitagnay ti Nabato a Banbantay iti Colorado ket makaited ti kas pagarigan. Idi las-ud ti pannakaitagnay adda idi ti 10,000 kadkadapan (3,000 m) iti kaaduan a Mesozoico a sedimentario ti strato a naikkat babaen ti nurunor iti bugas ti kabambantayan ken naiwarwaris a kas darat ken sekka iti ballasiw ti Nalatak a Tantanap iti daya.[6] Daytoy a masa ti bato ket naikkat idi iti las-ud idi aktibo a pannakaitagnay. Ti pannakaikkat ti kastoy a masa manipud ti bugas ti kabambantayan ket mabalin a gapuanan ti adu pay a pananakaitagnay idi ti rehion ket isostasia a nagsimsimpa tapno mangsungbat ti naikkat a kadagsen
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Rosenberg, Matt. "Singsing ti Apuy iti Pasipiko". About.com.
- ^ Thorpe, Edgar (2012). The Pearson General Knowledge Manual. Pearson Education India. p. A-36.
- ^ Chester, Roy (2008). Furnace of Creation, Cradle of Destruction. AMACOM Div American Mgmt Assn. p. 77.
- ^ "Nagtulag ti Nepal ken Tsina ti kangato ti Bantay Everest". BBC. 8 Abril 2010.
- ^ "Ti pantok ti tengnga ti taaw ket isu ti kaatiddogan a kabambantayan iti Daga". NOAA. 11 Enero 2013.
- ^ USGS: A Guide to the Geology of Rocky Mountain National Park, Colorado


text:
Siayan, Zamboanga del Norte
Ti Siayan ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Zamboanga del Norte iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siayan ket nabennebenneg iti 22 a barbaranggay.[2]
- Balok
- Balunokan
- Datagan
- Denoyan
- Diongan
- Domogok
- Dumpilas
- Gonayen
- Guibo
- Gunyan
- Litolet
- Macasing
- Mangilay
- Moyo
- Muñoz
- Pange
- Paranglumba (Poblacion)
- Polayo
- Sayaw
- Seriac
- Siayan Proper (Poblacion)
- Soguilon
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Zamboanga del Norte". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 17 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Peninsula ti Zamboanga (Ingles) naala idi 1 Pebrero 2013
- ^ "Probinsia ti Zamboanga del Norte". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 17 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Kategoria:Kanada
Dagiti subkategoria
Daytoy a kategoria ket addaan laeng ti sumaganad a subkategoria.
H
- Heograpia ti Kanada (1 K, 1 P)
Pampanid iti kategoria "Kanada"
Ti sumaganad a 2 a pampanid ket dagiti adda iti daytoy a kategoria, manipud ti 2 a dagup.
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Pasipiko
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Artiko
- Dagiti batay-linteg a monarkia
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Inggles
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Pranses
- Dagiti pederal a pagilian
- G8 a pagpagilian
- G20 a pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1867
- Dagiti estado a kameng ti NATO
- Dagiti pagilian ti Amianan nga Amerika


text:
Maguing, Lanao del Sur
Ti Maguing ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Lanao del Sur iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Maguing ket nabingbingay a politikal kadagiti 34 a barbaranggay.[2]
- Agagan
- Balagunun
- Bolao
- Balawag
- Balintao
- Borocot
- Bato-bato
- Borrowa
- Buadiangkay
- Bubong Bayabao
- Botud
- Camalig
- Cambong
- Dilausan (Pob.)
- Dilimbayan
- Ilalag
- Kianodan
- Lumbac
- Madanding
- Madaya
- Maguing Proper
- Malungun
- Pagalongan
- Panayangan
- Pilimoknan
- Ragayan (Rungayan)
- Lilod Maguing
- Bubong
- Lilod Borocot
- Malungun Borocot
- Malungun Pagalongan
- Sabala Dilausan
- Lumbac-Dimarao
- Pindolonan
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Lanao del Sur". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 21 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao (ARMM) (Ingles) naala idi 4 Hunio 2013
- ^ "Probinsia ti Lanao del Sur". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 21 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Dili
Ti Dili ket isu ti kapitolio, ti kadakkelan a siudad, kangrunaan a puerto, ken sentro ti komersio iti Daya a Timor.
Heograpia ken Adminitrasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Dili ket mabirukan idiay akin-abagatan nga aplaya iti Timor, ti kadayaan iti Is-isla ti Lesser Sunda.
Isu daytoy ti pagtugtugwan iti administrasion iti distrito iti Dili, nga isu daytoy ti administratibo a bagi iti daytoy a lugar ken mairaman ti isla ti Atauro ken dagiti siudad nga asideg iti siudad ti Dili. Daytoy a siudad ket nabingbinbgay kadagiti nababbaba a distrito iti Nain Feto, Vera Cruz]], Dom Aleixo ken Cristo Rei ken nabingbingay pay ti sabsabali a sucos, a naidauloan ti nabutosan a chefe de suco. 18 kadagiti 26 a sucos kadagiti uppat a nababbaba a distrito ket naikategoria a kas urbano.[1]
Awan ti administrasion ti siudad mailaksid ti distrito nga administrasion, a naipuesto babaen ti gobierno ti estado. Ti gobierno ti Timorese ket nangrugi a nagplano idi 2009 ti panagsukat kadagiti panakaipan ti kasasaad ti distritoto iti munisipalidad. Dagitoy ket addaan to ti nabutosan a mayor ken konsilo.[2]


text:
Humidex
Ti humidex (pangyababaan iti Inggles para iti "humidity index") (Ilokano: pagsurotan ti kinadam-eg) ket isu ti maysa a pagsurotan babaen dagiti Kanadiano meteorologo tapno mangiplawag no kasano ti rikna ti kapudot ti klima iti napipia a tao, babaen ti panagtitipon ti panagibanagan ti pudot ken dam-eg. Ti humidex ket awan ti unitna a bilang a naibatay iti puntos ti linnaaw, ngem kapadpada ti namaga a temperatura kadagiti degrado Celsius. Kas pagarigan, no ti temperatura ket 30 °C (86 °F), ken ti napattapatta a humidex ket 40, no kasta ket mangibaga ti pudot ti dam-eg ket nganngani pumada ti panagrikna ti kasla namaga atemperatura iti 40 °C (104 °F).
Segun ti Meteorolohiko a Serbisio ti Kanada, ti humidex iti saan a basbassit ngem 30 ket gapuanan ti "sangkabassit a madi a panagrikna", ti saan a basbassit ngem 40 ket gapuanan ti "nakaro a madi a panagrikna" ken ti nanagtangato ngem 45 ket "napeggad". No ti humidex dumanon iti 54, daytoy ket mabalin a gapuanan ti heat stroke.
Ti agdama apormula para iti panangikeddeng ti humidex ket pinarang-ay idi babaen ni J.M. Masterton ke ni F.A. Richardson iti Serbisio ti Enbironmento ti Atmospera ti Kanada idi 1979. Ti humidex ket maigiddiat manipud ti pagsurotan ti pudot nga inus-usar idiay Estados Unidos gaputa daytoy ket naala manipud ti puntos ti linnaaw ngem ti relatibo ti kadam-eg.
Ti rekord a humidex idiay Kanada ket napasamak idi Hulio 14, 1961, idi ti Castlegar, British Columbia ket nakarehistro iti humidex ti 53.4.[1] Daytoy a pateg ket gangani nga inabak iti Hulio 25, 2007 idi ti Carman, Manitoba ket nakadanon ti 53.0.[2]
Dagiti linaon
Ti panagpattapatta ti pormula ti humidex[urnosen | urnosen ti taudan]
No ti temperatura ket 30 °C (86 °F) ken ti puntos ti linnaaw ket 15 °C (59 °F), ti humidex ket 34 (laglagipen a ti humidex ket awan dimension a bilang, ngem ti bilang ket mangipakita ti maysa a nganngani pumada a temperatura iti °C). No ti temperatura ket agtalinaay iti 30 °C ken ti puntos ti linnaaw ket agpanagto iti 25 °C (77 °F), ti humidex ket agpangato iti 42. Ti humidex ket nangatngato ngem ti pagsurotan ti pudot ti Estados Unidos iti agpada a temperatura ken relatibo ti kinadam-eg.
Ti pormula ti humidex ket isu ti sumaganad:[3]
Ti papangipag-isu ti kinadam-eg ket kapadpada ti degrado ti Fahrenheit para iti tungngal maysa a millibar babaen ti sangkapaset laeng a presion ti danum iti atmospera ket labsanna dagiti 10 millibar.
Kitaen pay ti[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Website ti Kanada iti Humidex iti Enbironmento
- Lam-ek ti angain ken Humidex Kritisinmo a maipanggep ti panag-usar ti Lam-ek ti angin ken humidex
- Ad-ady pay a pakaammo ti Humidex


text:
Pagsasao a Leton
Ti Leton (latviešu valoda) ket isu ti opisial nga estado a pagsasao ti Letonia. Daytoy ket sagpaminsan a tinawtawagan a kas ti Lettish. Adda dagiti agarup a 1.4 a riwriw a patneng a Leton a mangisasao idiay Latvia ken agarup a 150,000 iti ballasiw taaw. Ti pagsasao a Leton aket adda dagiti adu a bilang dagiti saan a patneng a mangisasao, a kadawyan daytoy ti bassit a pagsasao. Agarup a 1.9 a riwriw wenno 79% ti Leton a populasion ketmakasao ti Leton.[2] Kadagitoy adda ti agarup a 1,165,000 ti agus-usar a kas ti kangrunaan a pagsasaoda idiay balayda.[3] Ti panag-usar ti pagsasao a Leton kadagiti nadumaduma a luglugar ti sosial a biag idiay Latvia ket umadadon.[4]
Ti Leton ket maysa a pagsasao a Baltiko ken asideg a maikabagian ti Lituano, nupay dagitoy dua ket saanda nga agsinnaranay a maawatan.
Ti Leton ket immuna a nagparang iti Lumaud a panakaimaldit idi tengnga ti maika-16 a siglo nga adda ti panakakopia ti Kararag ti Dios iti Leton idiay Cosmographia Universalis ni Sebastian Münster , iti Latin a sinuratan.


text:
Miguel de Benavides
Ni Miguel de Benavides y Añoza (c. 1552 – Hulio 26, 1605) ket maysa idi a klero a Kastila ken sinologo, ti immuna nga Obispo ti Mitra ti Nueva Segovia, ti maiaktlo nga arsobispo ti Arkidiosesis ti Manila, ken ti nagpundar ti Unibersidad ti Santo Tomas idiay Manila.[1]
Biograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Miguel de Benavides ket naipasngay idi 1552, iti natakneng a pamilia idiay Carrión de los Condes, España. Isu ket simrek iti Urnos ti Dominokano idiay San Pablo de la Moraleja, Valladolid, ken kalpasanna nangited ti serbisio idiay Colegio de San Gregorio.[1]
Isu ket timmipon iti immuna a grupo dagiti Dominikano a napan idiay Manila idi 1587, ken kalpasanna napanda idiay Tsina nga idiay ket nangnamnama a mangpadakkel ti lokal a simbaan ti Katoliko . Isu ket kanungpalan a napatalaw, ken nangipatakder ti ospital para kadagiti Insik idiay Binondo, Manila,sakbay a nagbalin a daulo ti urnos. Isu ket kimmuyog kenni Arsobispo Domingo de Salazar idi España tapno mangsalaknib kadagiti patubo a Pilipino kadagiti panagparmek dagiti Kastila.[1]
Obispo[urnosen | urnosen ti taudan]
Isu ti immuna a naidutok nga obispo ti Nueva Segovia ken nakonsekrado idiay Mehiko idi 1597. Isu ti nagsurat ti Doctrina Christiana iti Insik, ti immuna a libro a naimaldit idiay Pilipinas. Isu ket simmmangpet idiay Nueva Segovia idi 1599, ngem idi kalpasan ti tallo a tawen, isu ket naidutok a kas ti Arsobispo ti Manila idi Oktubre 7, 1602. Ti konsekrasionna idiay Manila ket binayadan idi babaen ni Ari Felipe III , gaputa ni Benavides ket napanglaw unay idi. Idi Septiember 9, 1603, isu ti nangidaulo dagiti Franciscano tapno mangmaton ti Hapon a naggigian idiay Pilipinas. Iti isu met laeng a tawen, isu ket napabasol a nakibinglay iti panagpatay kadagiti rinibo nga Insik idi las-ud ti rebelion idiay Manila.[1]
Isu ket pimmusay idi Hulio 26, 1605 idiay Manila.
Ti biliotekena ken bukodna a tagikua ket nagpateg iti ₱1,500 ket dagitoy ket naidonar idi para iti pannakabagon ti instituto ti nangatngato a panagadal, ti Unibersidad ti Santo Tomas.[1]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Biblioteka ti Miguel de Benavides - Unibersidad ti Santo Tomas
- Roman Arkidiosesis ti Manila - Opisial a website
- Katedral ti Metropolitano Manila - Opisial a website


text:
Viking
Dagiti Viking (manipud ti Duog a Nordiko víkingr) ket isu dagidi managbanniaga nga amianan a Hermaniko a tattao a nagraraut, nagtagilako, nagsukimat, ken nagtaeng kadagit adu a luglugar idiay Europa, Asia, ken dagiti isla ti Amianan nga Atlantiko manipud kadagiti naladaw a maika-8 ken maika-11 a siglo.[1] Dagiti Viking ket nagus-usar kadagiti natarikayo nga atiddog a barko nga addaan ti akaba, ababaw ti kaskara, a mangpalubos ti panagdaliasat kadagiti nadaleg a baybay wenno ababaw a danum ti karayan. Dagiti barko ket mabalinda ti sumanglad kadagiti aplaya , ken ti kinalag-anda ket mangpalubos kadagitoy a maawit kadagiti porteo. Dagiti a nasayaat a barko ket nangpalubos kadagiti Viking a nagbanniaga iti adayo a daya a kas ti Konstantinopla ken ti Karayan Volga idiay Rusia, ti adayo a laud a kas ti Islandia, Greenland, ken Newfoundland, ken ti adayo nga abagatan a kas ti Nekor.[2] Daytoy a paset ti panawen a panagpadakkel ti Viking, a naamammuan iti Panawen ti Viking , ket mangbukel ti maysa a nangruna nga elemento ti mediebal a pakasritaan ti Eskandinabia, Gran Britania, Irlanda, Rusia, aken ti amin a Europa.
Dagiti nadayeg a pannagipagarup kadagiti Viking ket kanknayon a maigiddiat ti narikut a ladawan a nagtaud kadagiti arkeolohia ken dagiti naisurat a tinaudan. Ti romantisado aladawan dagiti Viking a kas dagiti natakneng a salbahe ket nangrugi a rimsua idi maika-18 a siglo, ken daytoy ket rimmang-ay ken nagbalin nga adu a naamammuan idi las-ud ti maika-19 a siglo a Pangpaungar ti Viking.[3] Ti naipagpgarup a panirigan kadagiti Viking a kas dagiti naranggas a bruto wennointrepido nga adbenturero ket kaaduan a naggapo ti moderno a mito ti Viking a nakaala ti sukogna babaen ti nasapa a maika-20 a siglo. Ti agdama a nadayeg a representasion ken kaaduan a nakaro a cliché, a mangireprepresenta kadagiti Viking a kas dagiti naamammuan a karikatura.[3]
- ^ Roesdahl, pp. 9–22.
- ^ "Los vikingos en Al-Andalus (abstrakto a mabalin a magun-od iti Inggles)". Jesús Riosalido. 1997. Naala idi 2010-05-11.
- ^ a b Johnni Langer, "Dagiti tinaudan ti naipagpgarup a viking", Viking Heritage Magazine, Unibersidad ti Gotland/Sentro para kadagiti Baltiko a Panagadal. Visby (Suesia), n. 4, dez. 2002
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Askeberg, Fritz, 1944: Norden och kontinenten i gammal tid. Studier i forngermansk kulturhistoria. Uppsala: Almqvist & Wiksell.
- Downham, Clare, Dagiti Ari a Viking ti Gran Britania ken Irlanda: Ti Dinastia ti Ívarr aginggana ti AD 1014. Dunedin Academic Press, 2007. ISBN 9781-903765-89-0
- Fitzhugh, William W., ken ni Ward, Elisabeth I., Dagiti Viking: Ti Saga ti Amianan nga Atlantiko. Smithsonian Institution Press, 2000. ISBN 9781560989950
- Hadley, D.M., Dagiuti Viking idiay Inglatera: Nagtaengan, Kagimongan ken Kultura. Unibersidad ti Manchester a Pagmalditan, 2006. ISBN 0-7190-5982-8
- Hall, Richard, Panagsukimat ti Lubong dagiti Viking. Thames ken ni Hudson, 2007. ISBN 978-0-500-05144-3
- Hall, Richard, Arkeolohia ti Panawen ti Viking (serie dagiti Panagadal ti Shire), 2010. ISBN 978-0-7478-0063-7
- Heide, Eldar, 2005: «Víking - 'rower shifting'? Etimolohiko a kontribusion». Arkiv för nordisk filologi 120. 41–54.
- Heide, Eldar, 2008: «Viking, week, and Widsith. Sungbat kenni Harald Bjorvand». Arkiv för nordisk filologi 123. 23–28.
- Lindqvist, Thomas, 'Nasap a Gunglo ti Politika: (a) Ti Maysa nga Umuna a Panagsukimat', iti Ti Cambridge a Pakasaritaan ti Eskandinabia: Prehistoria aginggana ti 1520, ed. Knut Helle. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, 2003. ISBN 0-521-47299-7. pp. 160–67.
- Roesdahl, Else. The Vikings. Penguin, 1998. ISBN 0-14-025282-7
- Sawyer, Peter, Ti Panawen dagiti Viking (maikadua ngaedision) Palgrave Macmillan, 1972. ISBN 0-312-01365-5
- Williams, Gareth, 'Kina-ari, Kristianidad ken sensilio: dagiti perspektibo ti kuarta ken politika iti pirak nga ekonomia iti Panawen ti Viking', iti Pirak nga Ekonomia iti Panawen ti Viking, ed. James Graham-Campbell and Gareth WIlliams, pp. 177–214; ISBN 978-1-59874-222-0
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Panawen ti Viking idiay Wikimedia Commons