text:
Baybay Nangisit
Ti Baybay Nangisit ket bineddengan babaen ti Europa, Anatolia ken ti Kaukaso ken naipatinggaan a naisilpo idiay Taaw Atlantiko babaen dagiti baybay ti Mediteraneo ken Eheo ken dagiti nadumaduma nga kipet. Ti Kipet ti Bosporo ket maisilpo iti Baybay ti Marmara, ken ti Kipet ti Dardanelo ket maisilpo ti baybay idiay rehion ti Baybay Eheo iti Mediteraneo. Dagitoy a dandanum ket mangisina ti Akindaya nga Europa ken Akinlaud nga Asia. Ti Baybay nangisit ket maisilpo pay idiay Baybay Azov babaen ti Kipet ti Kerch.
Ti Baybay nangisit ket addaan iti kalawa ti 436,400 km2 (168,500 sq mi) (saan a mairaman ti Baybay ti Azov),[1] ti kaadalem iti 2,212 m (7,257 ft),[2] ken tomo iti 547,000 km3 (131,200 cu mi).[3] Ti Baybay Nangisit ket mangporma ti maysa a agpa-daya ken agpa-laud nga eliptiko a depresion a naisanglad idiay nagbaetan ti Bulgaria, Georgia, Romania, Rusia, Turkia, ken Ukrania.[4] Daytoy ket nalappedan babaen ti Banbantay Pontiko iti abagatan, ti Banbantay Kaukaso iti daya ken mangipakpakita ti naakaba a samang iti amianan a laud. Ti kaatiddogan a daya-laud a gay-atna ket agarup a 1,175 km.
Dagiti nangruna a siudad iti igid ti aplaya ket mairaman ti Batumi, Burgas, Constanța, Giresun, Hopa, Kerch, Mangalia, Năvodari, Novorossiysk, Odessa, Ordu, Poti, Rize, Samsun, Sevastopol, Sochi, Sukhumi, Trabzon, Varna, Yalta ken Zonguldak.
Ti Baybay Nangisit ket adda ti positibo a kaimbengan tidanum; a daytoy ket, ti dagup a ruar a panagayus ti danum a 300 km3 ti tunggal maysa a tawen ti uneg ti Bosporo ken ti Dardanelles a mapan idiay Baybay Eheo. Ti danum ti Mediteraneo ket agayus idiay Baybay Nangist a kas paset ti dua a dalan ti hidrolohiko a panagsinnukat. Ti ruar a panagayus ti Baybay Nangisit ket nalamlamiis ken saan unay a naapgad, ken tumpaw ti rabaw ti napudpudot, ken naapapgad nga umuneg nga ayus ti Mediteraneo – a daytoy ket pagbanagan ti paggiddiatan iti densidad a gapuanan babaen kadagiti paggiddiatan iti kaapgad – a pakaiturongan ti kaaduan nga anoksiko a tuon ti baba ti rabaw ti dandanum. Ti Baybay Nangisit ket makaawat pay ti danum ti karayan manipud ti dakkel a sistema ti Eurasiano a fluvial idiay amianan ti Baybay, nga isu ti naikasangsangayan ti Don, Dnieper ken Danube.
Iti napalabas, ti kaadalem ti danum kaaduan a nagdumaduma. Gapu kadagitoy a pagduduma iti kaadalem ti danum iti labneng a nangpalpalikmut ti samang ken dagiti mainaig a bidang ket sagpaminsan a ti dagdaga. Iti dadduma pay 1000 a kritiko a kaadalem ti danum mabalin a maikapet dagiti naipalikmut a bagi ti danum. Babaen dagitoy nga aktibo a pannakaikapet dagitoy a dalan, dagiti Turko nga Ilet, ti baybay Nangisit ket maitipon iti taaw ti lubong. No awan dayoy a maipapan ti danum a panagsilpo, ti Baybay nangisit ket maysa a danaw, a nawaya a manipud ti sangalubongan a sistema ti taaw. Iti agdama ti agpang tidanum ti Baybay Nangisit ket nangato, isunga ti danum ket makisinsinnukat iti Mediteraneo. Dagiti Turko nga Ilet ket kumapet kadagiti Baybay Nangisit ken Eheo ken buklenna ti Bosporo, ti Baybay ti Marmara ken ti Dardanelo.
Dagiti linaon
Kadakkel[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Gunglo ti Internasional a Hidrograpiko ket mangipalplawag kadagiti patingga ti Baybay Nangisit a kas dagiti sumaganad:[5]
-
- Idiay Abagatan a laud. Ti Amianan a daya a patingga ti Baybay 1000 ti Marmara Ti Linia a mangitipon ti Rawis ti Rumili iti Rawis ti Anatoli (41°13'N)].
-
- Idiay Kipet ti Kerch. Ti linia a mangitipon ti Rawis ti Takil ken Rawis ti Panaghia (45°02'N).
Populasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Nagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Moderno a nagnagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti agdama a nagan ti Baybaya ket maipada kadagiti Inggles a nagan, a "Black Sea", a mairaman ti:[11]
- Abhasio: Amshyn Eikʷa (AMшыH Eиқәa)
- Adigue: Khy Shʼutsʼ (Xы ШIyцI)
- Bulgaro: Cherno more (ЧepHo Mope, IPA: [ˈtʃɛrno moˈrɛ])
- Georgiano: Shavi zghva (შავი ზღვა)
- Laz: Ucha zuğa (უჩა ზუღა), wenno laeng ti Zuğa 'Baybay'
- Rumano: Marea Neagră (IPA: [ˈmare̯a ˈne̯aɡrə])
- Ruso: Chornoye morye (ЧëpHoe Mópe, IPA: [ˈtɕɵrnəjə ˈmorʲə]
- Turko: Karadeniz (IPA: [kaˈɾadeniz])
- Ukraniano: Chorne more (ЧopHe Mope, IPA: [ˈtʃɔrnɛ ˈmɔrɛ])
Dagiti kastoy a nagan ket saan pay a naikeddeng a naipakpakita a kasakbayan ti maikaduapulo a siglo, ngem adda dagiti pannakaibagbagaan a dagitoy ket mabalin a kaaduan ket duog.
Ti Baybay Nangisit ket maysa kadagiti uppat a baybay iti Inggles kalpasan kadagiti termino ti maris — dagiti sabali pay ket ti Baybay Nalabbasit, ti Baybay Puraw ken ti Baybay Duyaw.
Naipakasaritaan a nagnagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Heograpia ti Strabo (1.2.10) ket nangibagbaga nga iti kinaduog, ti Baybay Nangisit ket kankanayon a tinawtawagan laeng "ti Baybay" (ho pontos). Para iti kaaduan daytoy, ti Graeco-Romano a tradison ket mangibagbaga ti Baybaya Nangisit a kas ti 'Managsangaili a baybay', Euxeinos Pontos (EὔEeιvoς Πόvtoς). Daytoy ket maysa a eupemismo a mangsuksukat ti maysa a nasapsapa a 'Di managsangaili a Baybay', Pontos Axeinos, nga immuna a naibagbaga iti Pindar (nasapa a maikalima a siglo BCE,~475 BC). Ni Strabo (7.3.6) ket kapanunotanna a ti Baybay Nangisit ket tinawtawagan idi ti "di managsangaili" sakbay ti panagkolonia dagiti Griego gaputa daytoy ket narigat a daliasaten, ken gaputa dagiti aplayana ket tinataengan babaen dagiti salbahe a tribu. Ti nagan ket sinukatan iti "managsangaili" kalpasan dagiti Milesio ket nakolonianda ti akin abagatan nga aplaya, ti Pontus, a pinagbalinda a paset ti Griego a sibilisasion.
Daytoy ket mabalin pay a ti nagan ket Axeinos a nagtaud babaen ti nadayeg nga etimolohia manipud ti maysa a Escita Iraniko axšaina- 'di nasilawan,' 'nasipnget'; ti panangibagbaga ti "Baybaya Nangisit" ket mabalin a nangrugi idi Taga-ugma.
Ti mapa ti Asia a napetsaan idi 1570,a natituloan iti Asiae Nova Descriptio, manipud dagiti Theatrum nga etiketa ti Ortelis ti baybay "Mar Maggior."
Dagiti mannurat ti pagsasao nga Ingles iti maika-18 a siglo ket kankanayonda nga inus-usar ti nagan nga "Euxine Sea" ( /ˈjuːksɨn/ or /ˈjuːkˌsaɪn/) a mangibagbaga ti Baybay Nangisit. Ni Edward Gibbon, kas pagarigan, ket tinawtawaganna ti baybaya babaen iti daytoy a nagan iti kadagupan ti Ti Pakasaritaan ti Pannaka-apday ken Pannarebba ti Romano nga Imperio.[12]
Heolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti heolohiko a taudan ti langneng ket matugotan kadagiti dua a naisangayan a duog a arko ti likudan a labneng a naaramid nanaen ti panagsina ti 1000 bulkaniko nga arko ti Albania ken ti subduksion dagiti Taaw Paleo- ken Neo-Tethys, ngem ti panangitiempo dagitoy a pasamak ketagtultuloy a kontrobersial.[13][14] Manipud iti pannakairugina, dagiti enbironmento ti ti kompresion ti tektoniko ketnakaiturongan ti subsidensia iti labneng, ken nasarsarunuan dagiti napaiyatiddog a paset a nagresultaan itidakkel a gantingan a bulkanismo ken dagiti nadumaduma nga orohenesis, a nagtaudan ti panagsalto ti Kalatakan a Kaukaso, Banbantay Pontiko, Akin-abagatan a Peninsula ti Krimea ken dagiti kabambantayan ti Balkan.[15]
Ti agdama a panagdinnungpa a nagabetan dagiti plata ti Eurasia ken Aprika ken ti agpalaud a panagtalaw ti muton ti Anatolia iti igid it Tukki ti Amianan nga Anatolia ken dagiti Tukki ti Daya nga Anatolia ket mangidiktado ti agdama a kita ti tektoniko,[15] bayat a dagitilanga ket mangpasayaat iti subsidensia iti labneng ti Baybay Nangisit ken ti adu nga aktibidad ti bukan idiay rehion ti Anatolia.[16] Dagitoy ti heolohikal a mekanismo nga, iti napaut a termino, ketnangpataud dagiti periodiko a panankaisina ti Baybay Nangisit manipud kadagiti amin a globala sistema ti taaw.
Ti moderno a labneng ket nabingbingay kadagiti dua a sub-labneng babaen ti panagbakkog a gumay-at iti abagatan manipud ti Peninsula ti Krimea. Ti dakkel a samang itiamianan ti labneng ket aginggana iti 190 km (120 mi) iti kaakaba, ken mangilanga ti ababaw a bid 1000 ang nga addaan kadagitigradiente a nagbaetan ti 1:40 ken 1:1000. Ti akin-abagatan nga igid idiay likmut ti Turkia ken ti akinlaud nga igid iti likmut ti Georgia, nupay kasta, ket representatibo iti akikid a samang a manmano a sumurok iti 20 km (12 mi) iti kaakaba ket ti napadsok a bidang a kadawyan a 1:40 a gradiente kadagiti nadumaduma nga adda iti sirok ti baybay a kanyon ken dagiti pagpaatiddog ti kanal. Ti abisal a tanap Euxine iti tengnga ti Baybay Nangisit ket makaabot ti kaadalem iti 2,212 metro (7,257.22 kadkadapan) iti abagatan bassit ti Yalta idiay Peninsula ti Krimea.[17]
Ti litoral a sona ti Baybay Nangisit ket masansan a naibagbaga a kas ti Pontiko litoral wenno Pontiko a sona.[18]
Ti lugar a mangpalikmut ti Baybay Nangisit ket kadawyan a tinawtawagan a kas ti Rehion ti Baybay Nangisit. Ti akin-amianan apartena ket mabirukan iti uneg ti barikes Chernozem (barikes ti nangisit a daga) nga agtaud manipud idiay akindaya a Kroasia (Eslobenia), ti igid ti Danubio (akin-amianan a Serbia, akin-amianan a Bulgaria (Tanap ti Danubio) ken ti akin-abagatan a Romania (Tanap ti Wallachia)) akinggana idiay amianan a daya nga Ukrania ken umadayo iti ballasiw ti Rehion ti Sentral a Nangisit a Daga ken ti akin-abagatan a Rusia aginggana idiay Siberia.[19]
Hidrolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Baybay Nangisit ket maysa a pingir a baybay [20] ken isu daytoy ti kadakkelan a bagi ti danum iti lubong nga addaan iti meromiktiko a labneng.[21] Dagiti adalem a danum ket saanda a makilaok kadagiti akinngato a tuon ti danum a makaawat iti oksiheno manipud iti atmosperio. Kas resulta, sumurok a 90% iti ad-adalem a tomo ti Baybay Nangisit ket anoksiko a danum.[22] Dagiti tabas ti sirkulasion ti Baybay Nangsit ket kangrunaan a tinengngel babaen ti topograpia ti labneng ken dagiti maikabil ti fluvial, a pagresultaan iti estruktura ti nakaro estratipiko a bertikal a panagtutuon. Gapu ti daytoy a nakaro nga estratipikasion, daytoyket naidasig a kas esturio ti asin a pasengseng.
Ti Baybay Nangisit ket makasanay laeng ti panagakar ti danum iti Baybay Mediteraneo, isu nga amin a panagayus iti uneg ken panagayus iti ruar ket mapasamak idiay Bosporo ken Dardanelo. Ti panagayus ti uneg manipud ti Mediteraneo ket nangatngato iti kaagad ken densidad ngem ti panagayus iti ruar, ken mangpartuat daytoy iti klasiko a sirkulasion ti esturio. Gapu ti daytoy ti panagayus ti uneg ti napuspusek a danum ti Mediteraneo ket mapasamak iti baba tilabneng bayat a ti panagayus ti ruar ti nasadsadiwa a danum ti rabaw ti Baybay Nangisit iti Baybay Marmara ket mapasamak iti asideg ti rabawe. Ti nasadsadiwa a danum ti rabaw ket produkto dagiti maikabil ti fluvial, ken mangaramid daytoy iti Baybay Nangisit iti maysa a positibo a baybay. Ti dagup a maikabil ti nasadiw a danum keta gpartuat ti maysa a panagayus ti ruar iti tomo a manimdua nga nga ad-adu ngem ti panagayus ti uneg. Ti panagbawbaw ken panagtudo ket ket agarup a kapada ti 300 km3/year.[20]
Gapu ti kaakikid ken kaababaw ti Bosporo ken Dardanelo (ti respektibo a kaadalemda ket 33 ken 70 metmetro), dagiti kapardas ti ayus ti panagayus ti uneg ken panagayus ti ruar ket nangato ken adda met adua a bertikal a kartib. Daytoy ket mangpalubos para iti nariro a panaglaok dagiti dua a tuon.[20] Ti rabaw ti danum ket panawanna ti Baybay Nangisit iti kaapgad iti 17 psu ken danonenna ti Mediteraneo iti kaapgad iti 34 psu. Ti kasta met, ti panagayus ti uneg ti Mediteraneo iti kaapgad iti 38.5 psu ket makasanay ti panagpabassit iti agarup a 34 psu.[20]
Ti natimbeng a sirkulasion ti rabaw ket s 8 iloniko ff8 ken dagiti danum ti likmut ti perimetro ti Baybay Nangisit ket agkusikos iti kaakaba ti labneng a panagalipuno nga ammo kas ti Ayus ti Ngarab ket addaan iti kapardas iti agarup a 50–100 cm/s. Iti uneg daytoy a langa, adda met dagiti dua a basbassit a sikloniko a panagalipuno, a mangsakop ti akindaya ken akinlaud a sektor ti labneng.[20] Ti Akindaya ken Akinlaud a panagalipuno ket dagiti nasayaat ti unosna a sistema iti panaglalam-ek ngem kumapsot kadagiti serie dagiti nagsisilpo a nakapsot a panagalipuno iti kalgaw ken otonio.
Iti ruar ti Ayus ti Ngarab, dagiti nadumaduma a kasla permanente a nakapsot a panagalipuno iti aplaya ket maporma a kas resulta ti panagallon iti likmut ti bidang ti aplaya ken dagiti mekanismo ti ‘panagkulot ti angin’. Ti tinawen a kapigsa dagitoy a langa ket tinengngel babaen ti maipapan ti tiempo nga atmosperiko ken dagiti fluvial a panagdumaduma. Iti las-ud ti panagsusulbod, ti nakapsut nga alipuno ti Batumi ket maporma idiay akin-bagatan a daya a suli ti baybay.[23]
Iti sirok dagiti danum ti rabaw—manipud ti agarup a 50–100 metmetro—addan daytoy iti haloklina nga agsardeng iti Agtengnga a Tuon ti Lamiis (Cold Intermediate Layer wenno CIL iti Ingles). Daytoy a tuon ket buklen ti nalamiis, naagap a dandanum ti rabaw, a resulta daytoy ti lokalisado nga atmosperiko a panaglamiis ken panagpabassit dagiti maikabil ti fluvial iti las-ud dagiti bulan ti panaglalam-ek. Daytoy ket tidda ti tuon ti nailaok a rabaw ti panaglalam-ek.[20] Ti batayan ti CIL ket namarkaan babaen ti nangruna a piknoklina iti agarup a 100–200 m (330–660 kadkadapan) ken daytoy a panagiddiat ti densidad ketisu ti kangrunaan a mekanismo para iti pannakaisalumina ti adalem a danum.
Iti baba ti piknoklina ket ti masa ti Adalem a Danum, ken ti kaapgad ket ngumato iti 22.3 psu ken dagiti temperatura ket ngumato iti agarup a 8.9 °C.[20] Ti hidrokemikal nga enbironmento ketumalis manipud ti naikkan iti oksiheno iti anoksiko, gapu ti panagusar amin nga adda ngaoksiheno babaen ti panaglungsot ti bakteria kadagiti limned a biomasa. Ti nakapsot a heotermal a panagpapudot ken ti atiddog a panawen ti panagtaeng ket mangpartuat ti napuskol makapapudot a tuon ti baba.[23]
Klima[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti saan a napaut a panagdumaduma ti klima idiay rehion ti Baybay Nangisit ket kaaduam a maimpluensiaan babaen ti operasion ti Oksilasion ti Amianan nga Atlantiko, ti mekanismo ti klima a pagresultaan manipud ti panagtignay ti nagabetan dagiti masa ti angain ti amianan nga Atlantiko ken ti tengnga a latitud.[24] Bayat a ti eksakto a mekanismo nga agpataud ti Oksilasion ti Amianan nga Atlantiko ket agtultuloy a saan a nalawag,[25] naipagpagarup daytoy a dagiti kasasaad ti klima a napundar idiay Europa ket pakappiaenna ti pudot ken panagtudo nga umabot iti Sentral nga Europa ken Eurasia, ken mangregulado ti pannakaporna dagiti siklon ti panaglalam-ek, a kaaduan kadagitoy ti akinrebbeng para iti rehional a panagtutudo[26] and influence Mediterranean Sea Surface Temperatures (SST's).[27]
Ti relatibo a kapigsa dagitoy a sistema ketmangipatingga pay ti gatad ti suamngpet a nalamiis nga angin manipud kadagiti rehion ti amianan iti las-ud ti panaglalam-ek.[28] Dagiti sabali pay a banag a makaimpluensia ket mairaman ti rehional a topograpia, no dagiti sistema ti depresion ken bagio a sumangsangpet manipud ti Mediteraneo ket maipanda babaen ti tanap iti likmut ti Bosporo, ti kabambanatayn ti Pontiko ken Kaukaso ket agtignayda a kas dagiti tarabay tiallon, ken manglimitado ti kapardas ken dagiti dalan ti siklon a lumabas babaen ti rehion.[29]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Pannakaikapet ti Mediteraneo iti las-ud ti Holoseno[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Baybay Nangisit ket naikapet iti Taaw ti Lubong babaen tikawar dagiti dua nga ababaw a kipet, the Dardanelo ken ti Bosporo. Ti Dardanelo ket 55 m (180 ft) iti kaadalen ken ti Bosporo ket ab-ababaw ngem 36 m (118 ft). Babaen iti panangiyasping, tikatayag ti naudi a panawen tiyelo, dagiti pantar ti baybay ket nangatngato ngem 100 m (330 ft) ken nababbabada ngem tatta nga aldawen.
Adda pay ebidensia a dagiti lesaad ti danum idiay Baybay Nangisit ket ab-ababaw iti puntos idi las-ud idi kalpasan ti panawen ti yelo, Isu a, kas pagarigan, dagiti arkeologo ket nakabirukda dagiti bato ti suso ken dagiti estruktura nga inaramid ti tao iti agarup a 100 m (330 ft) iti danum idiay aplaya ti Baybay Nangisit iti moderno a Turkia. Isu a naituntunosan a ti Baybay Nangisit ket danaw a naseraan ti daga (kadagiti akingato a tuon) iti las-ud ti naudi a panawen ti yelo ken iti pay panawen kalpasan dayta.
Iti nagresultaan ti naudi a paset ti panawen ti yelo, dagiti lessaad ti danum idiay Baybay Nangisit ken ti Baybay Eheo ket nawayada nga immadalem aginggana idi addaandan iti makaanay a panakisinnukat a danum. Ti eksakto a linia ti panawen iti daytoy a panagrang-ay ket suheot pay laeng iti debato. Ti maysa aposibilidad ket immuna a napunno ti Baybay Nangisit, a dagiti sobra a danum ket nagayus idiay Bosporo ken kanungpalan idiay Mediteraneo. Adda pay dagiti makadidigra a senario, a kas ti "Teoria ti Layus ti Baybay Nangisit" nga insingasing babaen ni William Ryan, Walter Pitman ken ni Petko Dimitrov.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Kalawa ti rabaw—"Heograpia ti Baybay Nangisit". Unibersidad ti Delaware Kolehio ti Panagadadal ti Marina. 2003. Naala idi 2006-12-02.
- ^ Kaadalem—"Europa – Sapot a Pagsaadan a Sumrekan ti Kappon ti Europa". Enbironmento ken Panagpadakkel – Ti Baybay Nangisit: Dagiti Kinapudno ken Bilang.
- ^ "Unexpected changes in the oxic/anoxic interface in the Black Sea". Nature Publishing Grupo. 1989-03-30. Naala idi 2006-12-02.
- ^ UNEP/GRID-Arendal Biblioteka dagiti Mapa ken 1000 Grapiko (2001). "Sosio-ekonomiko a panangibagbaga para kadagiti labneng ti pagilian ti Baybaya Nangisit". Naala idi 2010-12-11.
- ^ "Dagiti Patingga dagiti Taaw ken dagiti Baybay, maika-3 nga edision" (PDF). Gunglo ti Internasional a Hidrograpiko. 1953. Naala idi Pebrero 7, 2010.
- ^ Instituto ti Estadistika ti Turkia
- ^ Instituto ti Estadistika ti Turkia
- ^ Instituto ti Estadistika ti Turkia
- ^ Cele mai mari orase din Romania
- ^ Instituto ti Estadistika ti Turkia
- ^ Özhan Öztürk (2005). Karadeniz Ansiklopedik Sözlük. İstanbul: Heyamola Yayınları. pp. 617–620.
- ^ Gibbon, Edward. Ti Pakasaritaan ti Pannaka-apday ken Pannakarebba ti Romano nga Imperio. Biblioteka ti Amin a tao, 1910; naiprenta manen idi 1993. ISBN 0-679-42308-7. Passim.
- ^ McKenzie, DP (1970). "Plate tectonics of the Mediterranean region". Nature. 226 (5242): 239–43. Bibcode:1970Natur.226..239M. doi:10.1038/226239a0. PMID 16057188.
- ^ McClusky, S., S. Balassanian; et al. (2000). "Global Positioning System constraints on plate kinematics and dynamics in the eastern Mediterranean and Caucasus" (PDF). Journal of Geophysical Research. 105 (B3): 5695–5719. Bibcode:2000JGR...105.5695M. doi:10.1029/1999JB900351.
- ^ a b Shillington, Donna J.; White, Nicky; Minshull, Timothy A.; Edwards, Glyn R.H.; Jones, Stephen M.; Edwards, Rosemary A.; Scott, Caroline L. (2008). "Cenozoic evolution of the eastern Black Sea: A test of depth-dependent stretching models". Earth and Planetary Science Letters. 265 (3–4): 360–378. Bibcode:2008E&PSL.265..360S. doi:10.1016/j.epsl.2007.10.033.
- ^ Nikishin, A (2003). "The Black Sea basin: tectonic history and Neogene–Quaternary rapid subsidence modelling". Sedimentary Geology. 156: 149–168. Bibcode:2003SedG..156..149N. doi:10.1016/S0037-0738(02)00286-5.
- ^ Remote Sensing of the European Seas. 2008. p. 17. ISBN 1-4020-6771-2.
- ^ Prothero, G.W. (1920). Anatolia. London: H.M. Stationery Office.
- ^ "Agriculture in the Black Sea Region". Bs-agro.com. Naala idi Enero 14, 2014.
- ^ a b c d e f g Descriptive Physical Oceanography. Talley, Pickard, Emery, Swift.
- ^ "Meromictic". Merriam-webster.com. Naala idi Enero 14, 2014.
- ^ "Exploring Ancient Mysteries: A Black Sea Journey". Ceoe.udel.edu. Naala idi Enero 14, 2014.
- ^ a b Korotaev, G. (2003). "Seasonal, interannual, and mesoscale variability of the Black Sea upper layer circulation derived from altimeter data". Journal of Geophysical Research. 108. doi:10.1029/2002JC001508.
- ^ Hurrell, J. W. (1995). "Decadal Trends in the North Atlantic Oscillation: Regional Temperatures and Precipitation". Science. 269 (5224): 676–679. Bibcode:1995Sci...269..676H. doi:10.1126/science.269.5224.676. PMID 17758812.
- ^ Lamy, F., Arz, H. W., Bond, G. C., Barh, A. and Pätzold, J. (2006). "Multicentennial-scale hydrological changes in the Black Sea and northern Red Sea during the Holocene and the Arctic/North Atlantic Oscillation" (PDF). Paleoceanography. 21. Bibcode:2006PalOc..21.1008L. doi:10.1029/2005PA001184.
- ^ "Spatial and temporal analysis of annual rainfall variations in Turkey". Bibcode:1996IJCli..16.1057T. doi:10.1002/(SICI)1097-0088(199609)16:9 3.3.CO;2-4.
- ^ Cullen, H. M., A. Kaplan; et al. (2002). "Impact of the North Atlantic Oscillation on Middle Eastern climate and streamflow" (PDF). Climatic Change. 55 (3): 315–338. doi:10.1023/A:1020518305517.
- ^ Ozsoy, E. and U. Unluata (1997). "Oceanography of the Black Sea: A review of some recent results". Earth-Science Reviews. 42 (4): 231–272. Bibcode:1997ESRv...42..231O. doi:10.1016/S0012-8252(97)81859-4.
- ^ Brody, L. R., Nestor, M.J.R. (1980). Regional Forecasting Aids for the Mediterranean Basin. Handbook for Forecasters in the Mediterranean, Naval Research Laboratory. Part 2.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Stella Ghervas, "Odessa et les confins de l'Europe: un éclairage historique", iti Stella Ghervas et François Rosset (ed), Lieux d'Europe. Mythes et limites, Paris, Editions de la Maison des sciences de l'homme, 2008. ISBN 978-2-7351-1182-4
- Charles King, Ti Baybay Nangisit: Ti Pakasaritaan, 2004, ISBN 0-19-924161-9
- William Ryan ken Walter Pitman, Layus ni Noah, 1999, ISBN 0-684-85920-3
- Neal Ascherson, Baybay Nangisit (Vintage 1996), ISBN 0-09-959371-8
- Özhan Öztürk. Karadeniz: Ansiklopedik Sözlük (Baybay Nangisit: Ensiklopediko a Diksionario). 2 Cilt (2 Volumes). Heyamola Publishing. Istanbul.2005 ISBN 975-6121-00-9.
- Rüdiger Schmitt, "Dagiti Konsiderasion iti Nagan ti Baybay Nangisit", in: Hellas und der griechische Osten (Saarbrücken 1996), pp. 219–224
- West, Stephanie. "‘Ti Kakaskasdaawan kadagiti Amin a Baybay’: ti Griego a Pannakasarak iti Euxine", Gresia ken Roma, Tom. 50, Pablaak 2 (2003), pp. 151–167.
- Petko Dimitrov, Dimitar Dimitrov. Ti Baybay Nangisit, Ti Layus ken dagiti Taga-ugma a Mito. – Varna, 2004.
- Dimitrov, D. 2010. Heolohia ken Saan a tawid a rekurso ti Baybay Nangisit. LAP Lambert Academic Publishing. ISBN 978-3-8383-8639-3. 244p.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Baybay Nangisit iti Wikimedia Commons


c: text/html

collection: archivebot

text:
Alemania
Nagsasabtan: 51°N 9°E / 51°N 9°E
Ti Alemania [4] (Ingles: Federal Republic of Germany); (Aleman: Bundesrepublik Deutschland), a ti pannakaibalikas ket [bun·des·re·pu·blík dóych·land]) ket maysa a parlamentario a republika a tiponan ti muyong idiay Europa. Daytoy a pagilian ket addan dagiti 16 nga estado nga ti kapitoliona ken kadakkelan a siudad ket ti Berlin. Naisakupan ti Alemania iti kalawa nga 357,021 km2 ken addaan ti kaaduan a kalalaingan na a kasasaad ti panawen. Nga addaan daytoy ti 81.8 a riwriw a nagtaeng, isu daytoy ti kaaduan dagiti bilang ti umili a kameng ti estado ken isu ti kadakkelan nga ekonomia iti Kappon ti Europa. Maysa daytoy a nagruna a nabileg a politika iti kontinente iti Europa ken daulo ti teknolohikal kadagiti adadu pay a paset.
Ti maysa a rehion a nannaganan ti Hermania, a tinaengan dagiti nadumaduma a Hermaniko a tattao, nga idi ket nadokukomento sakbay idi AD 100. Iti las-ud ti Panag-akar a Paset ti panawen, dagiti Hermaniko a tribu ket nagpaabagatanda a nagpadakkel ken nangipatakder kadagiti agsasaruno a pagarian iti amin a Europa. Idi rugi ti maika-10 a siglo, dagiti Aleman a teritorio ket nagporma ti sentro a paset ti Nasantuan nga Imperio a Romano.[5] Idi las-ud ti maika-16 a siglo, dagiti akin-amianan a rehion ti Alemania ket nagbalin a sentro ti Protestante a Repormasion bayat a dagiti akin-abagatan ken akin-laud a paset ket nabati a tinurayan babaen dagiti Romano Katoliko a denominasion, a dagitoy dua a sangkatiponan ket nakilaban idiay Tallopulo a Gubat, a daytoy ti nagmarka ti rugi ti Katoliko–Protestante a panakabingbingay a nakaidasig ti Aleman a kagimongan manipud idin.[6] Nasakupan idi las-ud ti Napoleoniko a Gubgubat, ti itattakder ti Pan-Hermanismo idiay uneg ti Aleman a Konpederasion a nagbanagan idi 1871 iti panagkaykaysa dagiti kaaduan nga estado ti Alemania iti Alemania nga Imperio, a kaaduan a tinurayan ti Prusia. Kalpasan ti Aleman a Rebolusion iti 1918–1919 ken ti simmaruno a panagsuko ti milisia iti Umuna a Sangalubongan a Gubat, ti Imperio ket sinukatan babaen ti Weimar a Republilka idi 1918, ken nabingbingay babaen ti Tulag iti Versailles. Iti tengnga ti Nalatak a Panagsagsagaba, ti Maikatlo a Reich ket nairangarang idi 1933. Dayta a naudi a paset ti panawen ket namarkaan babaen ti Passmo ken Maikadua a Sangalubongan a Gubat. Kalpasan ti 1945, ti Alemania ket nabingbingay idi babaen ti simmakup a kumaduaan, ken nagbalin daytoy a dua nga estado, ti Daya nga Alemania ken Laud nga Alemania. Idi 1990 ti pagilian ket naipagkaykaysa.
Ti Alemania ket kameng a nangibangon ti Europeano a Komunidad idi 1957, a daytoy ket nagbalin a ti Kappon ti Europa idi 1993. Daytoy ket paset ti Schengen a Lugar ken manipud idi 1999 daytoy ket kameng ti eurosona. Ti Alemania ket maysa a Nalatak a Bileg ken kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, NATO, ti G8, ti G20, ti OECD ken ti Konsilo iti Europa, ken nkaala ti saan nga agtultuloy a tugaw idiay Salaknib a Konsilo ti UN par aiti 2011–2012 a termino.
Daytoy ket adda ti maikapat a kadakkelan nga ekonomia babaen ti nominal GDP iti Lubong ken ti maikalima a kadakkelan babaen ti pagpadaan ti kapigsa ti panag-gatang. Ti Alemania ket isu ti maikadua a kadakkelan ti komersio iti ruar ken maikatlo a kadakkelan nga agimimportar kadagiti tagilako. Ti pagilian ket nakaparang-ay ti maysa a nangato unay a pagalagadan ti panagbiag ken maysa a komprehensibo a sistema ti sosial sekuridad. Ti Alemania ket pagtaengan pay dagiti adu a makaseknan a pilosopo, dagiti sientista ken agin-inbento, ken naamammoan pay para iti bukodna a kultura ken politiko a pakasaritaan.
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti balikas nga Alemania ket naala manipud ti Latin a Hermania, a daytoy ket nairugi a naususar idi inampon ni Julius Caesar para kadagiti tattao ti daya ti Rin.[7] Ti Aleman a termino Deutschland (kasisigud a ti diutisciu land, "ti Aleman a dag-daga") ket naala manipud ti deutsch, a nanipud ti Daan a Ngato nga Aleman diutisc "nadayeg" ( 1000 kas iti, tagikua ti aag wenno minamaag a "tattao"; kasisigud idi nga inus-usar a panangilasin ti pagsasao ti kadawyan a tao manipud ti Latin ken dagiti nagtaudanna a Romanse). Daytoy ket nagtaud metten manipud ti Proto-Hermaniko *þiudiskaz "nadayeg" (kitaen pay ti nai-Latin a porma ti Theodiscus), a naala manipud ti *þeudō, a nagtaud manipud ti Proto-Indo-Europeano *tewtéh₂- "tattao".[8]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti Hermaniko a tribu ken Pranko nga Imperio[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti Hermaniko a Tribu ket dagiti napanuntan a napetsaan iti Nordiko a Gambang a Panawen wenno ti Sakbay ti Romano a Landok a Panawen. Manipud ti akin-abagatan nga Eskandinabia ken amianan nga Alemania, nagpabagatanda a nagpadakkel, ti daya ken ti laud manipud idi umuna a siglo BC, a nakasarakda kadagiti Selta a tribu ti Gaul ken dagiti pay Irani, Baltiko, ken dagiti Eslabo a tribu idiay Akindaya nga Europa.[9] Babaen ni Augustus, ti Romano a Heneral a ni Publius Quinctilius Varus ket nangrugida a nagraut ti Hermania (ti maysa a lugar nga agarup a naigay-at manipud ti Rhine aginggana ti Ural a Banbantay). Idi AD 9, dagiti tallo Sangaarbanan a Romano nga indauloan babaen ni Varus ket inabak babaen ti [Cheruscan]] a daulo a ni Arminius. Babaen ti AD 100, idi ni Tacitus ket nagsurat ti Hermania, dagiti Hermaniko a tribu ket nagtaengda kadagiti igid ti Rin ken ti Danube (ti Limes Germanicus), a kaaduan a simmakop kadagiti lugar ti moderno nga Alemania; Austria, akin-abagatan a Bavaria ken ti lumaud a Rhineland, nupay kasta, dagitoy ket Roman a probinsia.[10]
Idi maika-3 a siglo adda dagiti nagtitipon a dakkel a tribu ti Lumaud nga Hermaniko a tribu: ti Alemanni, Franks, Chatti, Saxons, Frisii, Sicambri, ken Thuringii. Idi agarup a 260, dagiti Hermaniko a tattao ket naisinada kadagiti natengtengngel ti Romano a dag-daga.[11] Kalpasan ti panaraut dagiti Huns idi 375, ken ti panakapaay iti Roma manipud idi 395, dagiti Hermaniko atribu ket immadayoda nga immalis idiay abagatan a laud. Adda pay dagiti dadkkel a tribu a naggigiddan a nagporma a tattan ket ti makunkuna nga Alemania ken pinatalwda dagiti babbabassit a Hermaniko a tribu. Dagiti dadakkel a lugar (nga ammo manipud idi Merobingio a paset ti panawen a kas ti Austrasia) ket sinakupan babaen dagiti Pranko, ken ti Akin-amianan nga Alemania ket tinurayan babaen dagiti Sahone ken dagiti Eslabo.[10]
Nasantuan nga Imperio a Romano[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi 25 Disiembre 800, ni Karlomagno ket inpatakderna ti Imperio a Karolingio, nga daytoy ket nabingbingay idi 843.[12] Ti Nasantuan nga Imperio a Romano ket nagbanagan manipud ti dumaya a paset tipanakabingbingay. Ti bukodna ateritorio ket gumay-at manipud ti Karayan Eider idiay amianan aginggana idiay abagatn nga aplaya ti Mediteraneo.[12] Babaen ti anagturay dagiti emperador ti Otoniana (919–1024), adda dagiti nadumaduma a dukado a naipagkaykaysa idi, ken ti ari ti Alemania ket ket nabalangaatn idi a kas ti Emperador ti Nasantuan a Romano kadagitoy a rehion idi 962. Ti Nasantuan nga Imperio a Romanoket sinagepsepanna ti akin-amianan nga Italia ken Burgundy babaen ti panagturay dagiti Salian nga emperador(1024–1125), ngem dagitoy nga emperador ket napulkawda dagiti kabileganda babaen ti Inbestidura a Kontobersia.
Babaen dagiti Hohenstaufen nga emperador(1138–1254), dagiti Aleman a prinsipe ket nagpaaduda kadagiti mpluensia ti adayo a nagpaabagatan ken dagiti daya a teritorio a natagtagitao babaen dagiti Eslabo, a sinarunuan ti Aleman a pagtaengan kadagitoy a lugar ket ti ad-adayo a daya (Ostsiedlung). Dagiti akin-amianan nga ili ti ti Aleman ket rimang-ayda a kas dagiti kameng ti Hanseatika aLIga.[13] Iti panagirugi ti Nalatak a Bisin idi 1315, ken ti pay Nangisit a Patay iti 1348–50, bimassit ti populasion ti Alemania.[14] Ti bilin iti Nabalitokan a Turete idi 1356 ket nangited ti naikabatayan ti batay-linteg ti imperio ken inkodigona ti panakabutos tiemperador babaen dagiti pito a prinsipe a butos nga isu tinagituray kadagiti kabilegan a prinsipalidad ken arsobispado.[15]
Ni Martin Luther ket nangipadayeg Ti Siam a pulo ket lima a Tesis idi 1517, a kimmarit ti Romano Katoliko a Simbaan ken nangirugi ti Protestante Repormasion. Ti sabali a Luterano a simbaan ket nagbali nga opisial a relihion kadagiti adu nga estado ti Alemania kalpsan idi 1530. Ti relihioso a suppiatan ket nagiturong ti Tallopulo a Gubat (1618–1648), a daytoy ket nagdadael kadagiti daga ti Alemania.[16] Ti populasion dagiti estado ti Alemania ket napabassit babaen ti agarup a 30%.[17] Ti Kappia Westphalia (1648) ket nangipatingga ti kadagiti panakigubatan ti relihion kadagiti estado ti Alemania, ngem ti imperio ket de facto idi a nabingbingay kadagiti nadumaduma a nawaya a prinsipalidad. Idi maika-18 a siglo, ti Nasantuan nga Imperio a Romano ket binukel dagiti agarup a 1,800 kadagitoy a teritorio.[18] Manipud idi 1740 ken dagiti sumakbayan, ti dualismo a nagbaetan ti Austriano a Monarkia ti Habsburg ken t Pagarian iti Prusia ket dagitoy ti nagituray ti pakasaritaan ti Alemania. Idi 1806, ti Imperium ket naraut idi ken narunaw a kas ti nagbanagan ti Napoleoniko a Gubgubat.[19]
Aleman a Konpederasion ken Imperio[urnosen | urnosen ti taudan]
Kalpasan ti panakatnag ni Napoleon, ti Kongreso iti Vienna ket nagtaripnong idi 1814 ken nangipatakder ti Aleman a Konpederasion (Deutscher Bund), ti nalukay a liga dagiti 39 a naturay nga estado. Ti suppiatan iti restorasion a politika ket bassit a gapuanan ti bassit ti itatakder dagiti liberal a tignay, a sinarunuan babaen dagiti baro a pamay-an iti panagigawid babaen ti Austriano nga estadista a ni Metternich. Ti Zollverein, ti taripa a kappon, ket nagpasayaat pay ti ekonomia apanagkaykaysa dagiti estado ti Alemania.[20] Dagiti Panakaumilian ken liberal a kapanunotan ti Pranses a Rebolusion ket nakaala ti immad-adu a suporta kadagiti kagimongan, a naipangpangruna dagiti katutubo, nga Aleman. Iti nagbanagan dagiti serie ti rebolusionario a tignay idiay Europa, nga isu daytoy ti nangipatakder ti republika idiay Pransia, dagiti nasirib ken dagiti saan a nantanok a tattao ket nangirugida dagiti Rebolusion iti 1848 kadagiti Aleman nga estado. Ni ari Frederick William IV iti Prusia ket naidatonan idi ti titulo a kas ti Emperador, ngem gapu ti panakapukawna ti bileg; linikudanna ti balangat ken nagidiaya ti batay-linteg, a ngiturong daytoy ti temporario a pannakapaay para iti tignay.
Ti suppiat a nagbaetan ni Ari William I iti Prusia ken ti umad-adu a liberal a parlamento ket rimsuak gapu kadagiti milisia a reporma idi 1862, ken ti ari ket indutokna ni Otto von Bismarck idiay baro a Ministro Presidente iti Prusia. Ni Bismarck ket nagballigi a nangitangda ti gubat idiay Dinamarka idi 1864. Ti Prusiano a panagballigi iti Austro-Prusiano a Gubat idi 1866 ket nagpakabael kaniana a nagpartuat ti Amianan nga Aleman a Konpederasion (Norddeutscher Bund) ken ti panagilaksid ti Austria, a daytoy ket ti dati a daulo ti Aleman nga estado, manipud kadagiti pannakibinag ti pederasion. Kalpasan ti Pranses a pakaabak iti Pranko-Prusiano a Gubat, ti Aleman nga Imperio ket nairangarang idi 1871 idiay Versailles, a daytoy ket nagikaykaysa kadagiti naiwarwara a paset ti Alemania malaksid ti Austria (Kleindeutschland, wenno "Basbassit nga Alemania"). Nga adda ti gangani a dua a pagkatlo kadagiti teritoriona ken populasion, ti Prusia ket isu idi ti katurayan a konstituente ti baro nga estado; ti Hohenzollern nga Ari iti Prusia ket isu ti nagturay a kas ti agdama nga Emperadorna, ken ti Berlin ket isu ti nagbalin a kapitoliona. Iti Gründerzeit a paset ti panawen a kalpasan ti panagkaykaysa ti Alemania, ti ganganaet nga annuroten ni Bismarck' a kas ti Kanselor iti Alemania babaen ni E 1000 mperador William I ket nagpasingked ti puesto ti Alemania a kas maysa a nalatak a pagilian babaen ti panagpanday dagiti sangkatiponan, a nagisina ti Pransia babaen dagiti diplomatiko apamay-an, ken ti panalillik ti gubat. Babaen ni Wilhelm II, nupay kasta, ti Alemania, a kasla dagiti dadduma pay a bileg ti Europa, ket nangala ti imperialistiko a dalan a nagiturong ti panakabusor dagiti kumaaruba a pagilian. A kas nagbanagan ti Berlin a Komperensia idi 1884 ti Alemania ket nangitunton kadagiti nadumaduma a kolonia a mairaman ti Aleman a Daya nga Aprika, ti Aleman a Abagatan aLaud nga Aprika, ti Togo, ken ti Kamerun.[21] Kaaduan kadagiti kumaduaan idi a nakairamanan ti Alemania ket saan a napabaro, ken dagiti baro a kumaduaan ket inaksidda ti pagilian.[22]
Ti asasinasion ni nabalangatn a prinsipe ti Austria idi 28 Hunio 1914 ket isu ti nagkalbit ti Umuna a Sangalubongan a Gubat. Ti Alemania, a kas paset dagiti Sentro a Bileg, ket nakasagaba ti suppiatan a panakaabak manipud ti Kumaduaan iti maysa kadagiti kadaksan a suppiatan iti amin a panawen. Adda ti nakarkulo a dua a riwriw nga Aleman asoldado ti natay iti Umuna aSangalubongan a Gubat.[23] Ti Aleman aRebolusion ket rimsua idi Nobiembre 1918, ken ni Emperador Wilhelm II ken amin dagiti agturturay nga prinsipe ti Aleman ket nagikkatda. Ti armistisio ketnagipasardeng ti gubat idi 11 Nobiembre, ken ti Alemania ket napilit a nagpirma ti Tulag iti Versailles idi Hunio 1919. Daytoy a tulag ket nasirmata idiay Alemania a kas maysa a panagemma a panagtultuloy ti gubat, ken kankanayon a nadakdakamat a kas ti nangimpluesia ti itatakder iti Nazismo.[24]
Weimar a Republika ken Nazi a Turay[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti rugi ti Aleman a Rebolusion idi Nobiembre 1918, ti Alemania ket nairangarang a kas maysa a republika. Nupay kasta, ti panagsagsagaba para iti bileg ket nagtultuloy, nga adda ti radikal a kanigid a Komunista a nagagaw ti bileg idiay Babaria. Ti rebolusion ket nagpatingga idi 11 Agosto 1919, nga idi ti demokratiko a Weimar a Batay-linteg ket pinirmaan idi babaen ni Presidenet Friedrich Ebert.[26] Nagsagsagaba manipud ti Nalatak a Depresion iti 1929, ti narusanger a kasasaad ti kappia a nga indiktaran Tulag iti Versailles, ken dagiti adu a panagsasaruno ti saan a natalinaay a gobierno, dagiti Aleman ket immadaduda a naawanan ti panakailasin iti gobierno. Daytoy ket pinakaro babaen ti sapasap a kanawan a payak ti Dolchstoßlegende, wenno agbagkong ti likudan a sarsarita, a nagisuppiat a ti Alemania ket naabak ti Umuna a Sangalubongan a Gubat gapu kadagiti nagayat a mangituang ti gobierno. Ti Weimar a gobierno ket napabasol a nagliput ti Alemania babaen ti panagpirma ti Tulag iti Versailles. Babaen idi 1932, ti Aleman a Partido Komunista ken ti Nazi a Partido ket nagtengtengngel ti kaaduan iti Parlamento, a sinungrodan daytoy babaen ti panakadiskontento ti Weimar a gobierno. Kalpasan kadagiti serie ti napaay a gabite, ni Presidente Paul von Hindenburg ket indutokna ni Adolf Hitler a kas ti kanselor iti Alemania idi 30 Enero 1933.[27] Odi 27 Pebrero 1933 ti Reichstag a pasdek ket nauram, ken ti simmaruno a emerhensia a bilin ket nagikkat kadagiti pagibatayan a karbengan dagiti umili. Ti panagpakabael a tignay ket naipasa idiay parlamento ken nagited kenni Hitler ti awan ti lappedna a lehislatibo a bileg. Ti laeng Partido Sosial Demokratiko ti bimmutos a simmupiat ti daytoy, bayat a dagiti Komunista nga MP ket naibaluden.[28][29] Nga nagus-usar ti bilegna ti manglusit ti aniaman a pudno wenno makapataud a resistansia, ni Hitler ket nangibangon ti naipatengnga a totalitariano nga estado kadagiti sumaganad a bulan. Ti industria ket naparang-ay nga adda ti napatengngaan ti isip ti panag-armas manen ti mili 1000 sia.[30]
Idi 1935, ti Alemania nakaala manen ti panagtengngel iti Saar ken idi 1936 ti milisia a panagtengngel iti Rhineland, a dagitoy dua ket napukaw idi babaen ti Tulag iti Versailles.[31] Idi 1938, ti Austria ket naikapet, ken idi 1939, ti Czechoslovakia ket naiyeg babaen ti Aleman a turay. Ti panagraut iti Polonia ket naisaga idi babaen ti Molotov–Ribbentrop a tulag ken Operasion Himmler. Odi 1 Septiembre 1939 ti Aleman a Wehrmacht nangirugi ti blitzkrieg idiay Polonia, a daytoy ket nadaras a sinakupan babaen ti Alemania ken babaen ti Nalabbaga a Buyot ti Sobiet. Ti Nagkaykaysa a Pagarian ken Pransia ket nagirangarand ti gubat iti Alemania, a daytoy ti nagmarka ti irurugi iti Maikadua a Sangalubongan a Gubat.[32] Idi nagprogproferso ti gubat, ti Alemania ken dagiti kumaduaanna ket napardasda a nakatengngel ti kaaduan ti kontinental a Europa ken Amianan nga Aprika, ngem ti plano a mangpilit ti Nagkaykaysa aPagarian ti mangipasrdeng ti gubat wenno sumuko ket napaay. Idi 22 Hunio 1941, ti Alemania ket nagtukkol ti Molotov–Ribbentrop a tulag ken ti rinautna ti Kappon ti Sobiet. Ti panagraut idiay Pearl Harbor ti Hapon ket nagiturong ti Alemania a mangirangarang ti gubat iti Estados Unidos. Ti Gubat Stalingrad ket pimmilit ti buyot ti Alemania nga agpasanod idiay Dumaya a Sanguanan.[32] Idi Septiembre 1943, ti kumaduaan ti Alemani anga Italia ket simmuko, ken dagiti tropa ti Alemania ket napilitda a mangsalaknib ti nainayon a sanguanan idiay Italia. Ti D-Day ket naglukat ti maysa a Lumaud a Sanguanan, a kas dagiti puersa ti Kumaduaan ket nagtultuloyda a nagabanse kadagiti teritorio ti Alemania. Odi 8 Mayo 1945, dagiti Aleman a puersa ket simmukoda kalpasan ti panagsakop ti Nalabbaga a Buyot iti Berlin.[33]
Iti kalpasan daytoy a nagbalin nga ammo a kas ti Holokausto, ti Maikatlo a Reich a turay ket nagaramid kadagiti annuroten a dagus a nagparukma kadagiti adu a disidente ken minoridad. Rinwriw a tattao ti pinatay babaen dagiti Nazis idi lasud ti Holokausto, a mairaman dagiti agarup nga innem a riwriw a Hudio, ken dagiti adu a bilang dagiti tattao a Romani, Saksi ni Jehovah, Polako ken dagiti dadduma pay nga Eslabo, naibalud a Sobiet, attao nga adda sakit tiulo ken/wenno maipapan ti bagi a disabilidad, dagiti bakla, ken kamkameng dagiti suppiatan ti politiko ken relihion.[34] Ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat ket akinrebbeng para kadagiti adadu ngem 40 a riwriw a natnatay idiay Europa.[35] Dagiti tribunal ti Nuremberg ket natenggel para kadagiti Nazi a mangdakdakes ti gubat kalpasan ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat.[36] Dagiti nadangran ti gubat para iti Alemania ket nakarkulo iti 5.3 a riwriw nga Aleman a soldado[37] ken riniwriw nga Aleman a paisano;[38][39][40][41][42] ken ti pannakaabak ti gubat ket nagbanagan iti dakkel a panakapukaw dagiti teritorio; ti panagpatalwa dagiti agarupa 15 a riwriw nga etniko nga Aleman manipud kadagiti dati nga akindaya a teritorio iti Alemania ken dagiti dumaya a Europiano a pagilian; adu a pangrames kadagiti Alemania a babbai;[43] ken ti panakadadael kadagiti nadumaduma a kangrunaan a siudad.
Administribo a pannakabingbingay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c d "World Economic Outlook Database". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Septiembre 2011. 1000 Naala idi 17 Nobiembre 2011.
- ^ "Gini coefficient of equivalised disposable income (source: SILC)". Eurostat Data Explorer. Naala idi 13 Agosto 2013.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ Rubino, Carl Ralph Galvez (2000). "Alemania". Ilocano Dictionary and Grammar: Ilocano-English, English-Ilocano. University of Hawaiʻi Press. p. 22. ISBN 978-0-8248-2088-6.
- ^ Ti Latin a nagan Sacrum Imperium (Nasantuan nga Imperio) ket nadokumentuan manipud idi 1157. Ti Latin a nagan Sacrum Romanum Imperium (Nasantuan nga Imperio a Romano) ket immuna idi a nadokumentuan idi 1254. Ti napno a nagan "Nasantuan nga Imperio a Romano ti Aleman a
1000
Pagilian" (Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation) ket napetsaan manipud idi maika-15 a siglo.
Zippelius, Reinhold (2006) [1994]. Kleine deutsche Verfassungsgeschichte: vom frühen Mittelalter bis zur Gegenwart [Ababa a Pakasaritaan ti Batay-linteg ti Aemania: manipud idi Nasapa a Tengnga ti Panawen aginggana ti Agdama] (iti Aleman) (Maika-7 nga ed.). Munich: Beck. p. 25. ISBN 978-3-406-47638-9.
- ^ "Alemania". Berkley a Sentro para iti Relihion, Kappia, ken Pannakibiang iti Lubong. Naala idi 2011-12-15.
- ^ Schulze, Hagen (1998). Alemania: Ti Baro a Pakasaritaan. Unibersidad ti Harvard a Pagmalditan. p. 4. ISBN 0-674-80688-3.
- ^ Lloyd, Albert L.; Lühr, Rosemarie; Springer, Otto (1998). Etymologisches Wörterbuch des Althochdeutschen, Band II (iti Aleman). Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht. pp. 699–704. ISBN 3-525-20768-9. (para iti minamaag) Lloyd, Albert L.; Lühr, Rosemarie; Springer, Otto (1998). Etymologisches Wörterbuch des Althochdeutschen, Band II (iti Aleman). Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht. pp. 685–686. ISBN 3-525-20768-9. (para iti maag)
- ^ Claster, Jill N. (1982). Mediebal a Kapadasan: 300–1400. Unibersidad ti New York a Pagmalditan. p. 35. ISBN 0-8147-1381-5.
- ^ a b Fulbrook 1991, pp. 9–13.
- ^ Bowman, Alan K.; Garnsey, Peter; Cameron, Averil (2005). Ti didigra ti imperio, A.D. 193–337. Ti Cambridge a Taga-ugma a Pakasaritaan. 12. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. p. 442. ISBN 0-521-30199-8.
- ^ a b Fulbrook 1991, p. 11.
- ^ Fulbrook 1991, pp. 13–24.
- ^ Nelson, Lynn Harry. Ti Nalatak a Bisin (1315–1317) ken ti nagisit a Patay (1346–1351). Unibersidad iti Kansas. Naala idi 19 Marso 2011.
- ^ Fulbrook 1991, p. 27.
- ^ Philpott, Daniel (Enero 2000). "Ti Relihioso a Ramut iti Moderno a Sangalubongan a Panakibiang". Dagiti politika ti lubong. 52 (2): 206–245.
- ^ Macfarlane, Alan (1997). Dagiti salbahe a gubat ti kappia: Inglatera, Hapon ken ti Malthus a palab-og. Blackwell. p. 51. ISBN 978-0-631-18117-0.
- ^ Gagliardo, G., Reich ken Pagilian, Ti Nasantuan nga Imperio a Romano a kas maysa a Kapanunotan ken Kinapudno, 1763–1806, Unibersidad ti Indiana a Pagmalditan, 1980, p. 12-13.
- ^ Fulbrook 1991, p. 97.
- ^ Henderson, W. O. (Enero 1934). "The Zollverein". History. 19 (73): 1–19. doi:10.1111/j.1468-229X.1934.tb01791.x.
- ^ Black, John, ed. (2005). 100 maps. Sterling Publishing. p. 202. ISBN 978-1-4027-2885-3.
- ^ Fulbrook 1991, pp. 135, 149.
- ^ Crossland, David (22 Enero 2008). "Last German World War I Veteran Believed to Have Died". Spiegel Online. Naala idi 25 Marso 2011.
- ^ Lee, Stephen J. (2003). Europa, 1890–1945. Routledge. p. 131. ISBN 978-0-415-25455-7.
- ^ Thamer, Hans-Ulrich (2003). "Beginn der nationalsozialistischen Herrschaft (Teil 2)". Nationalsozialismus I (iti Aleman). Bonn: Pederal nga Ahensia para iti Sibik nga Edukasion. Naala idi 5 Abril 2012.
Ni Presidente Paul von Hindenburg ket pimmusay idi mai 1000 kadua ti Agosto, 1934. Ti aldaw sakbay, a nagpasingked ti gabinete a nagited kenni Hitler a kas ti sumaruno kaniana. Ti opisina ti presidente ket marunawto ken maitiponn iti opisina ti kanselor babaen ti nagan a "Führer und Reichskanzler". Nupay kasat, daytoy ket sawagen iti Panagbakabael a Tignay. (naipangyababa ken sinabalin ti pannakaisao)
- ^ Fulbrook 1991, pp. 156–160.
- ^ Fulbrook 1991, pp. 155–158, 172–177.
- ^ "Das Ermächtigungsgesetz 1933" (iti Aleman). Museo ti Deutsches Historisches. Naala idi 25 Marso 2011.
- ^ Stackelberg, Roderick (1999). Alemania ni Hitler: Dagiti taudan, pannakaipatarus, legado. Routledge. p. 103. ISBN 978-0-415-20115-5.
- ^ "Industrie und Wirtschaft" (iti Aleman). Museo ti Deutsches Historisches. Naala idi 25 Marso 2011.
- ^ Fulbroo 1000 k 1991, pp. 188–189.
- ^ a b Fulbrook 1991, pp. 190–195.
- ^ Steinberg, Heinz Günter (1991). Die Bevölkerungsentwicklung in Deutschland im Zweiten Weltkrieg: mit einem Überblick über die Entwicklung von 1945 bis 1990 (iti Aleman). Kulturstiftung der dt. Vertriebenen. ISBN 978-3-88557-089-9.
- ^ Niewyk, Donald L.; Nicosia, Francis R. (2000). Ti Columbia a Pagalagadan ti Holokausto. Unibersidad ti Columbia a Pagmalditan. pp. 45–52. ISBN 978-0-231-11200-0.
- ^ "Dagiti daulo ti Sobiet ket agdungdung-awda kadagiti natnatay ti gubat". BBC News. 9 Mayo 2005. Naala idi 18 Marso 2011.
- ^ Overy, Richard (17 Pebrero 2011). "Nuremberg: Dagiti napabpabasol a Nazi". BBC History. Naala idi 25 Marso 2011.
- ^ Rűdiger Overmans. Deutsche militärische Verluste im Zweiten Weltkrieg. Oldenbourg 2000. ISBN 3-486-56531-1
- ^ Das Deutsche Reich und der Zweite Weltkrieg, Bd. 9/1, ISBN 3-421-06236-6. Page 460 (Daytoy a panagadal ket insagana babaen ti Panagsukisok ti Pakasaritaan ti Militar ti Siiigam a Buyot ti Alemania]], ti maysa nga ahensia ti Aleman a gobierno)
- ^ Peter Antill; Peter Dennis (10 Oktubre 2005). Berlin 1945: gibus ti Sangaribo a Tawen ti Reich. Osprey Publishing. p. 85. ISBN 978-1-84176-915-8. Naala idi 24 Hunio 2011.
- ^ Bonn : Kulturstiftung der Deutschen Vertriebenen, Vertreibung und Vertreibungsverbrechen, 1945–1948 : Bericht des Bundesarchivs vom 28. Mai 1974 : Archivalien und ausgewählte Erlebnisberichte / [Redaktion, Silke Spieler]. Bonn :1989 ISBN 3-88557-067-X. (Daytoy ket ti panagadal ti Aleman a nadangran a napatalaw gapu ti "managdakakes ti gubat" nga insagana babaen dagiti Arkibo ti Aleman a Gobierno)
- ^ Dagiti reporta ti Alemania. Nga dda ti pangyuna babaen ni Konrad Adenauer. Alemania (Laud). Presse- und Informationsamt. Wiesbaden, Distribution: F. Steiner, 1961] Panid 32
- ^ Robert N. Proctor, Racial Hygiene: Ti Medisina babaen dagiti Nazi, Harvard 1988,
- ^ Beevor, Antony (2003) [2002]. Berlin: Ti panakarebba 1945. Penguin. pp. 31–32, 409–412. ISBN 978-0-14-028696-0.
- Alemania
- Dagiti Alpino a pagilian
- Tengnga nga Europa
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Baltiko
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti pederal a pagilian
- G8 a pagpagilian
- G20 a pagpagilian
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Aleman
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti NATO
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Europa
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1871
- Akinlaud nga Europa

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pagsasao nga Ingles
Ti Ing 1000 les ket maysa a pagsasao iti Laud a Hermaniko a nagtaud kadagiti Anglo-Sahon a pagarian iti Inglatera ken nagwaras iti nagbalin nga abagatan a daya nga Eskósia a naseknan iti Angles a taga-ugma a pagarian iti Northumbria. Ti sumaganad nga adua pannakaseknan iti Pagarian iti Nalatak a Británia ken ti Nagkaykaysa a Pagarian manipud ti maika-18 a siglo, babaen ti Imperio a Briton, ken iti Estados Unidos manipud ti tengnga ti maika-20 a siglo,,[5][6][7][8] daytoy ket adu a naiwaras iti sangalubongan, nabalinan a umun-una a pagsasao iti internasional a diskurso ken ti lingua franca kadagiti kaaduan a rehion.[9][10]Kaaduan ti agadadal iti daytoy a kas iti [maikadua a pagsasao]] ken maus-usar a kas iti opisial a pagsasao iti Kappon ti Europa ken dagiti adu a Mankomunidad a pagilian, ken adu pay kadagiti pakakaduaan. Isu daytoy ti maikatlo kadagiti patneng nga maisasao a pagsasao iti lubong, kalpasan ti Mandarin nga Insik ken Espaniol. Isu daytoy ti kaaduan ti mangisasao iti labes ti lubong.[11]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ English Adjective – Oxford Advanced Learner's Dictionary – Oxford University Press ©2010.
- ^ Reperensia ti Pagsasao nga Ingles iti Ethnologue (maika-17 nga ed., 2013)
- ^ a b Ti Panagballigi iti Inggles, The Economist, 20 Dec. 2001
- ^ "Lecture 7: World-Wide English". EHistLing. Naala idi 26 Marso 2007.
- ^ Ammon, pp. 2245–2247.
- ^ Schneider, p. 1.
- ^ Mazrui, p. 21.
- ^ Howatt, pp. 127–133.
- ^ Crystal, pp. 87–89.
- ^ Wardhaugh, p. 60.
- ^ Seth Mydans (Mayo 24, 2007) Iti labes dagiti kultura, Ti Ingglés ket isu ti balikas New York Times. Naala idi 21 Septiembre 2011


text:
Baro a Selanda
Nagsasabtan: 42°S 174°E / 42°S 174°E
Ti Baro a Selanda (Ingles: New Zealand) (Māori: Aotearoa) ket maysa nga isla a pagilian a mabirukan idiay abagatan a laud ti Taaw Pasipiko. Ti heograpiko a pakabuklan daytoy a pagilian ket buklen ti dua a kangrunaaan a bagi ti dagdaga iti Amianan ken Abagatan nga is-isla ‒ ken dagiti adu pay a babassit nga is-isla. Naisanglad ti Baro a Selanda ti 1,500 kilometro (900 mi) a daya iti Australia ti ballasiw ti Baybay Tasman ken ti agarup a 1,000 kilometro (600 mi) nga abagatan dagiti isla a pagilian ti Pasipiko iti Baro a Kaledonia, Fiji, ken Tonga. Gapu ti kaadayona, isu daytoy ti kaudian a tinagtagitao ti tattao.
Dagiti Polinesio ket tinaenganda ti Baro a Selanda idi 1250–1300 CE ken nakaparang-ayda ti naisangsangayan a Māori a kultura, kendagiti Europeano ket immunada a nakadanon idi 1642 CE. Ti panangiyam-ammo ti patatas ken dagiti maskit ket nangirugi kadagiti yaalsa kadagiti Māori idi las-ud ti kasapaan ti maika-19 a siglo, a nangiturongan dagiti suppiat ti tribu a Maskit a Gubgubat. Idi 1840 dagiti Britaniko ken Māori ket nagpirmada ti maysa a tulagan a nangaramid ti Baro a Selanda a kas maysa a kolonia ti Britaniko nga Imperio. Ti bilang dagiti imigrante ket immad-adu unay ken dagiti suppiat ket kimmaro kadagiti Gubgubat ti Baro a Selanda, a nagbanagan iti adu a panagala kadagiti daga ti Māori idiay tengnga ti Amianan nga ff6 Isla. Ti ekonomiko a panagsagsagaba ket sinarunuan babaen dagiti paset ti panawen iti politikal a reporma, nga addan ti ti pannakagun-od ti babbai a makabutos idi las-ud ti tawtawen ti 1890, ken ti maysa a nam-ay nga estado a naipatpatakder manipud idi tawtawen ti 1930. Kalpasan ti Sangalubongan a Gubat II, ti Baro a Selanda ket kimmaddua iti Australia ken ti Estados Unidos iti seguridad a tulagan ti ANZUS, urayno ti Estados Unidos iti kalpasan daytoy, aginggana idi 2010, ket pinasardengna ti tulagan idi ti Baro a Selanda ket nangiparit kadagiti armas a nuklear. Ti Baro a Selandad ket paset ti pannakibingbingayan ti intelihensia kadagiti Angloesperio a pagilian, ti UKUSA a Tulagan. Dagiti Tga-Baro a Selanda ket agragrag-oda ti maysa a kangatuan nga alagaden ti panagbiag iti lubong idi tawtawen ti 1950, ngem idi tawtawen ti 1970 daytoy ket nakakitan ti nakaro a a resesions, a pinakaro babaen kadagiti kellat ti petroleo ken ti iseserrek ti Nagkaykaysa a Pagarian iti Ekonomiko a Komunidad ti Europa. Ti pagilian ket napan iti nangruna nga ekonomiko a panabalbaliw idi las-ud ti tawtawen ti 1980, a nnagibaliw daytoy manipud ti maysa a protktionista iti maysa a liberalisado a nawaya a panagtagilako nga ekonomia. Dagiti pagtagilakuan ti Baro a Selanda kadagiti eksport ti agrikultura ket immadu a nagdumaduma manipud idi tawtawen ti 1970, nga adda idi ti kaaduan nga eksport ti dutdut ket sinukatan ti babaen ti paggatasan a produkto, karne, ken bino.
Dagiti linaon
Dagiti paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti "Apo Dios Isalakanmo ti Reina" ket opisial a nailian a kanta ngem mapasap a maus-usar laeng kadagiti naarian ken bise a naarian a paspasamak.[1][2]
- ^ Ti porsiento ti pagsasao ket agnayon ti adadu ngem 100% gaputa adu dagiti tattao nga agsasao ti ad-adu ngen maysa a pagsasao. Saanda nga iraman dagiti saan a mausar a sungbat ken dagiti saan nga agsao ti pagsasao (a kas dagiti ubbing unay nga agsao).
- ^ Ti porsiento ti etnisidad ket agnayon ti sumurok a 100% gapu ta adu dagiti tattao a nainaganan nga adadu ngen maymaysa nga etniko a grupo.[3]
- ^ Adda dagiti adu a petsa a mangibaga ti panagwayawayas (kitaen ti Pananagwayawayas iti Baro a Selanda).
- ^ Ti pannakaitutop ti lugar iti Baro a Selanda (malaksid dagiti estuario) dagiti nasakupan ti karayan, dagiti danaw ken dagiti alog, manipud kadagiti bilang ti Kelleb ti Kasisigud a Datos ti Baro a Selanda,[4] ket (357526 + 81936) / (26821559 – 92499–26033 – 19216) = 1.6%. No dagiti nalukatan nga estuario a danum, manglares, ken dagiti naapgadan a mulmula ket mairaman, ti bilang ket 2.2%.
- ^ Ti Is-isla ti Chatham ket addaan ti sabali a sona ti oras, 45 minuto nga umuna ngem ti Baro a Selanda.
- ^ Dagiti teritorio iti Niue, ti Is-isla ti Cook ken Tokelau ket adda bukodda a cctlds, .nu, .ck ken .tk respectively.
Dagiti dakamat[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Nailian a Kanta ti Baro a Selanda". Ministro para iti Kultura ken Tinawtawid. Naala idi 17 Pebrero 2008.
- ^ "Pagalagadan para iti panagusar kadagiti Nailian a Kanta ti Baro a Selanda". Ministro para iti Kultura ken Tinawtawid. Naala idi 17 Pebrero 2008.
- ^ Didham, Robert; Potter, Deb; Allan, Jo-anne (Abril 2005). "Pannakaawat ken Panagobra iti Datos ti Etnisidad" (PDF). Estadistika ti Baro a Selanda. ISBN 9780478315059. Naiyarkibo manipud iti ti kasisigud idi 25 Nobiembre 2007. Naala idi 19 Septiembre 2010.
- ^ "Ti Kelleb ti Kasisigud a Datos ti Baro a Selanda". Kelleb ti Kasisigud a Datos ti Baro a Selanda 2. Ministro ti Katutubo ti Baro a Selanda. 1 Hulio 2009. Naala idi 26 Abril 2011.
- ^ "Karkulo ti Nailian a Populasion: Pagkapat ti Septiembre 2011". Dagiti Estadistika ti Baro a Selanda. 14 Nobiembre 2011. Naala idi 15 Nobiembre 2011.
- ^ "QuickStats a Maipanggep ti Populasion ken Pagtaengan idiay Baro a Selanda: Dagiti bilang ti populasion". 2006 Snso. Dagiti Estadistika ti Baro a Selanda. Naala idi 14 Abril 2011.
- ^ a b c d "Baro a Selanda". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 2012-04-20.
- ^ "Income inequality". Statistics New Zealand. Statistics New Zealand. Naala idi 14 Hunio 2015.
- ^ "Human Development Report 2013" (PDF). United Nations. p. 16. Naala idi 5 Mayo 2013.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Alley, Roderic (2008). Ti Baro a Selanda iti Lubong a Pa 1000 nnakibiang iti IV 1990-2005. Unibersidad ti Victoria a Pagmalditan.
- Bain, Carolyn (2006). Baro a Selanda. Lonely Planet. ISBN 1-74104-535-5.
- Garden, Donald (2005). Stoll, Mark, ed. Australia, Baro a Selanda, ken ti Pasipiko: ti maipapan ti enbiromento a pakasaritaan. Katutubo ken dagiti Kagimongan ti Tao. ABC-CLIO/Greenwood. ISBN 978-1-57607-868-6.
- Kennedy, Jeffrey (2007). "Panangidaulo ken Kultura idiay Baro a Selanda". Iti Chhokar, Jagdeep; Brodbeck, Felix; House, Robert. Kultura ken Panangidaulo iti Ballasiw ti Lubong: Ti GLOBO Libro kadagiti Nasayaat a Panagadal kadagiti 25 a Kagimongan. US: Psychology Press. ISBN 978-0-8058-5997-3.
- Hay, Jennifer; Maclagan, Margaret; Gordon, Elizabeth (2008). Dagiti dialekto titi Inggles: Ingles ti baro a Selandah. Unibersidad ti Edinburgh a Pag,malditan. ISBN 978-0-7486-2529-1.
- King, Michael (2003). Ti Penguin a Pakasaritaan ti Baro a Selanda. Baro a Selanda: Penguin Books. ISBN 978-0-14-301867-4.
- Mein Smith, Philippa (2005). Ti Ababa a Pakasaritaan ti Baro a Selanda. Australia: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. ISBN 0-521-54228-6.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Bateman, David, ed. (2005). Bateman nga Ensiklopedia ti Baro a Selanda (Maika-6 nga ed.). ISBN 1-86953-601-0.
- Sinclair, Keith; Dalziel, Raewyn (2000). Ti Pakasaritaan ti Baro a Selanda. ISBN 978-0-14-029875-8.
- Dagiti Estadistika ti Baro a Selanda. Opisial a Tinawen a Libro ti Baro a Selanda (tinawen). ISBN 1-86953-776-9 (2010).
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Baro a Selanda iti Wikimedia Commons
- Pakaammo ti panagbiahe idiay Baro a Selanda manipud iti Wikivoyage (Ingles)
- Kitaen ti Baro a Selanda iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)
- Wikimedia Atlas iti Baro a Selanda
- Portal ti Gobierno ti Baro a Selanda
- Ministro para iti Kultura ken Tawidan
- Dagiti Estadistika ti Baro a Selanda
- Baro a Selanda
- Dagiti purpuro ti Taaw Pasipiko
- Dagiti batay-linteg a monarkia
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ingles
- Dagiti dati a kolonia ti Britaniko
- Dagiti pagilian nga isla
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti pagilian idiay Oceania
- Polinesia
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1840
- Selandia (kontinente)


text:
Espania
Nagsasabtan: 40°N 4°W / 40°N 4°W
Ti Espania[5] (Espaniol: España, panangibalikas: [esˈpaɲa] ( denggen)), opisial a ti Pagarian ti Espania (Espaniol: Reino de España),[paammo 7][6] ket maysa a naturay nga estado ken maysa a kameng iti Kappon ti Europa a mabirukan idiay abagatan a laud nga Europa idiay Iberiko a Peninsula. Ti kangrunaan a dagana ket nabeddengan iti abagatan ken daya babaen ti Baybay Mediteraneo malaksid ti bassit a daga a nagbeddengan ti Ballasiw Taaw a Teritorio ti Britaniko iti Gibraltar; iti amianan babaen ti Pransia, Andorra, ken ti Luek Biskaya; ken iti amianan a laud ken laud babaen ti Taaw Atlantiko ken Portugal.
Ti Espaniol a teritorio ket mairaman pay ti Is-isla ti Balear idiay Mediteraneo, ti Is-isla ti Kanario idiay Taaw Atlantiko idiay pantar ti Aprika, ken dagiti dua a naturay a siudad idiay Amianan nga Áprika, Ceuta ken Melilla, a nabeddengan ti Morocco. Maysa pay, ti ili iti Llívia ket maysa nga Espaniol nga exclave a naisanglad ti uneg ti Pranses a teritorio. Nga addaan ti kalawa a 504,030 kuadrado kilometro (194,610 sq mi), isu daytoy ti maikadua a kadakkelan a pagilian idiay Lumaud a Europa ken ti Kappon ti Europa kalpasan ti Pransia, ken ti maikapat a kadakkelan a pagilian idiay Europa kalpasan ti Rusia, Ukrania ken Pransia.
Gapu ti lokasionna, ti teritorio ti Espania ket suheto ti adu nga akin ruar nga impluensia manipud dagiti prehistoria a panawen ken aginggana ti panakabalinna a maysa a pagilian. Ti Espania ket rimsua a kas maysa a naipagtitipon a pagilian idi maika-15 a siglo, kalpasan ti panagasawa iti Katoliko a Monarkia ken ti panakalpas ti panagparukma manen, wenno Reconquista, iti Iberiko a peninsula idi 1492. Daytoy ket nangruna pay a nagtaudan iti impluensia kadagiti sabsabali a rehion, naipangpangruna idi agdama a moderno a panawen, idi nagbalin a globo nga imperio a nangibati kadagiti legado iti sumurok a 500 a riwriw a nga agsasao ti Espaniol tatta nga aldaw, a makaaramid daytoy ti maikadua akaaduan ti mangisasao nga umuna a pagsasao.
Ti Espania ket maysa a demokrasia a naurnong iti porma iti maysa a parlamentario a gobierno babaen ti maysa a batay-linteg a monarkia. Daytoy ket maysa a narang-ay a pagilian nga addaan ti maika sangapulo ket dua a kadakkelan nga ekonomia iti lubong babaen ti nominal a GDP, ken nagato unay a pagalagadan ti panagbiag, a mairaman a ti maika sangapulo a kangatuan a ranggo ti pagsurotan ti kasayaat ti panagbiag iti lubong, manipud idi 2005. Kameng daytoy iti Nagkaykaysa a Pagpagilian, Kappon ti Europa, NATO, OECD, ken ti WTO.
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti pudno a naggapuan ti nagan nga Espania ken "Espaniol" ket nasuppiatan. Ti taga-ugma a Romano a nagan para iti Iberiko, Hispania, ket naala manipud ti naidaniw a balikas a Hesperia a mangitudo ti Espania, nga agiballatek ti Griego puot iti Italia a kas maysa a "akinlaud a daga" wenno "daga iti lumlumnek nga init" (Hesperia, Eσπepίa iti Griego) ken Espania, a daytoy ket adadayo pay ngem ti laud, a kas ti Hesperia ultima.[7]
Daytoy ket baka kapadpada pay ti Puniko Ispanihad, a kayat na a saoen ket "daga dagiti koneho" wenno "igid", maysa a reperensia iti lokasion ti Espania idiay gibus ti Mediterraneano; Ti Romana a naaramid a sensilio iti daytoy a rehion manipud ti panagturay ni Hadrian ket agipakpakita ti maysa a babai a langa nga addaan ti koneho iti sakana.[8] Adda pay dagiti agibagbaga a ti balikas nga Espania ket naala manipud ti Basko a balikas nga Ezpanna a kayatna a saoen ket ti "igid" wenno "nagbeddengan", maysa pay a reperensia a ti kinapudno a ti Iberiko a peninsula ket buklenna ti abagatan a laud iti kontinente ti Europa.[7]
Ti humanista a ni Antonio de Nebrija ket nangigay-at a ti balikas a Hispania ket naggapu ti Iberiko a balikas a Hispalis, a kayatna a sawen ket ti "siudad iti akinlaud a lubong". Ni Jesús Luis Cunchillos ket nangisuppiat a ti ramut ti balikas a span ket ti Penisia a balikas ti spy, a kayatna a sawen ket ti "agpanday kadagiti metal". Ngarud ket ti i-spn-ya ket kayatna a sawen ket "ti daga a pagpandayan kadagiti metal".[9]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Agserbi pay daytoy a kas ti Naarian a kanta
- ^ Dagiti dadduma a naturay a komunidad, Katalan, Balensiano, Galego, Basko ken Aranes (Oksitano) ket dagiti kumadua nga opisial a pagsasao. Aragones, Asturiano ken Leones ket addaan ti bassit nga opisial a pannakabigbig
- ^ Sakbay ti 1999 (babaen ti linteg, 2002) : Espaniol a Peseta.
- ^ Malaksid ti Is-isla ti Kanario, a mangsursurot ti WET (UTC) iti nalamiis a tiempo.
- ^ Malaksid ti Is-isla ti Kanario, a mangsursurot ti WEST (UTC+1) iti kalgaw a tiempo.
- ^ Ti .eu a turayan ket maus-usar pay, a pinakibinbinningay kadagiti kameng nga estado ti Kappon ti Europa. Ti pay, .cat a pagturayan ket naus-usar kadagiti teritorio nga agsasao ti Katalan.
- ^ Idiay Espania, dagiti sabsabali a pagsasao ket opisial a mabigbigan a maitunos ti linteg a patneng a (rehional) a pagsasao babaen ti Europeano a Dokumento ti linteg para iti Rehional wenno dagiti Rehional a Pagsasao. Iti tunggal maysa kadagitoy, ti opisial a nagan ti Espania ket dagiti sumaganad:
- Aragones: Reino d'Espanya, IPA: [ˈreino ðesˈpaɲa];
- Asturiano: Reinu d'España, IPA: [ˈreinu ðesˈpaɲa];
- Basko: Espainiako Erresuma IPA: [espaɲako eres̺uma];
- Katalan: Regne d'Espanya, IPA: [ˈreŋnə ðəsˈpaɲə] wenno [ˈreŋne ðasˈpaɲa];
- Galego: Reino de España, IPA: [ˈreino ðe esˈpaɲa];
- Ekstremadura: Réinu d'España, IPA: [ˈreinu ðesˈpaɲa];
- Oksitano: Reialme d'Espanha, IPA: [reˈjalme ðesˈpaɲɔ].
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Opisial a Bilbilang ti Populasion ti Espania. Ti populasion idi 1 Abril 2010". Instituto Nacional de Estadística de España. Naala idi 5 Hulio 2010.
- ^ a b c d "Espania". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 5 Nobiembre 2011.
- ^ "Gini coefficient of equivalized disposable income (source: SILC)". Eurostat Data Explorer. Naala idi 22 Hulio 2014.
- ^ "2014 Human Development Report" (PDF). 14 Marso 2013. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ Rubino, Carl Ralph Galvez (2000). "Espania". Ilocano Dictionary and Grammar: Ilocano-English, English-Ilocano. University of Hawaiʻi Press. p. 186. ISBN 978-0-8248-2088-6.
- ^ Ti Espaniol a Batay-linteg ket saan nga agipatakder ti aniaman a nagan para iti Espania, nupay ti balikas nga Espania, Estado español (Estado nga Espaniol) ken Nación española (Pagilian nga Espaniol) ket maus-usar kadagiti dokumento. Uray ngarud, ti Espaniol a Ministro iti Ganganaet a Pannakibiang ket nangipatakder ti maysa a bilin a naipablaak idi 1984 a ti denominasion nga Espania ken Reino de Espania (Pagarian ti Espania) ket agpadpada a umisu a mangidutoken ti Espania kadagiti internasional a tultulag. Daytoy a balikas, Pagarian iti Espania, ket kaaduan nga inus-usar babaen dagiti gobierno kadagiti amin a nailian ken internasional a pannakibiang, a mairaman dagiti ganganaet a tulag ken dagiti pay opisial a nailian a dokumento, nga isu daytoy ket mabigbigan a kas ti opisial a nagan babaen dagiti adu nga internasionaland nga organisasion. Acuerdo entre el Reino de de España y Nueva Zelanda, Acuerdo entre el reino de España y el reino de Marruecos}; lisensia pammalubos Tratado de la Unión Europea
- ^ a b Anthon, Charles (1850). Maysa a sistema iti taga-ugma ken mediebal a heograpia para iti panagusar kadagiti pagadalan ken kolehio. New York: Harper & Brothers. p. 14.
- ^ Burke, Ulick Ralph (2008). Maysa a pakasaritaan ti Espania manipud kadagiti Umuna a Panawen aginggana ti ipupusay ni Fernando ti Katoliko, Tomo 1. Londres: Longmans, Green & Co. p. 14. ISBN 978-1-4437-4054-8.
- ^ # ↑ Linch, John (direktor), Fernández Castro, María Cruz (del segundo tomo), Historia de España, El País, volumen II, La península Ibérica en época prerromana, pg. 40. Dossier. La etimología de España; ¿tierra de conejos?, ISBN 978-84-9815-764-2
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Espania iti Wikimedia Commons
- Espania
- Dagiti adda ti dua a kontinente a pagilian
- Dagiti batay-linteg a monarkia
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti pagilian ti Baybay Mediteraneo
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti NATO
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Europa
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Espaniol
- Akinlaud nga Europa


text: 1 Isut’ gapuna, kakabsatko a napili, dakayo nga inayaban met ti Dios, panunotenyo ni Jesus nga imbaon ti Dios ken agakem a Kangatoan a Padi ti pammatitayo. 2 Kas iti kinapudno ni Moises kadagiti tattao ti Dios, napudno met ni Jesus iti nangdutok kenkuana a mangakem iti daytoy. 3 Dakdakkel ti dayaw ti mangbangon iti balay ngem ti mismo a balay. Kasta met a maikari ni Jesus iti dakdakkel a dayaw ngem ni Moises. 4 Agpayso nga adda mangbangon iti tunggal balay, ngem ti Dios ti nangbangon kadagiti amin. 5 Napudno ni Moises iti trabahona a kas agserserbi iti entero a balay ti Dios. Nagsao iti maipapan kadagiti bambanag nga ipakaammo ti Dios iti masakbayan. 6 Ngem napudno ni Cristo a kas Anak a mangaywan iti balay ti Dios. Datayo ti balay ti Dios no agtalinaedtayo a natured ken natalged iti namnamatayo. 7 Ngarud, kas kuna ti Espiritu Santo: “Ita nga aldaw, no mangngegyo ti timek ti Dios, 8 Dikay agsuksukir a kas kadagidi kapuonanyo, Dida tinungpal ti bilinna kadakuada iti daydi tiempo a sinuotda idiay let-ang. 9 Sinuotdak sadiay dagiti ammayo, kuna ti Dios Uray nakitada ti inaramidko iti uppat a pulo a tawen. 10 Isut’ gapuna a nagpungtotak kadagidiay a tattao, Ket kinunak, ‘Naglikudandak, ket dida tinungpal dagiti bilinko.’ 11 Nagpungtotak ket insapatak: ‘Pulos a didanto sumrek iti daga a pangtedak kadakuada iti panaginana!’” 12 Kakabsatko iti pammati, agannadkayo tapno awan kadakayo ti agbalin a dakes ken awanan iti pammati ket laksidenna ti sibibiag a Dios. 13 Agtitinnulongkayo koma iti inaldaw bayat ti kaadda ti tiempo a makuna nga “ita nga aldaw” tapno awan ti maallilaw kadakayo babaen iti basol ket agbalin a nasukir. 14 Ta kaduanatayo ni Cristo no la ket agtalinaedtayo a natibker iti panagtalek kas naipakita idi damo a namatitayo. 15 Kastoy ti kuna ti Nasantoan a Surat: “Ita nga aldaw, no mangngegyo ti timek ti Dios, Dikay agsuksukir kas iti inaramid dagidi kapuonanyo.” 16 Siasino dagiti nakangngeg iti timek ti Dios ken bimmusor kenkuana? Isuda amin nga impanaw ni Moises idiay Egipto. 17 Siasino dagiti nagpungtotan ti Dios iti uneg ti 40 a tawen? Dagiti tattao a nagbasol, isuda a napasag idiay let-ang. 18 Siasino dagiti nangisapataan ti Dios a dida makastrek a pulos iti daga a pangitedanna kadakuada iti inana? Dagiti bimmusor kenkuana. 19 Makitatayo ngarud a dida nakastrek agsipud ta dida namati.


text:
Maisagsaganan ti Diretso Manipud iti Puso: Antolohia Dagiti Daniw ni Ayat Dagiti Ilokano. Ipablaak daytoy ti Diretso Manipud iti Puso Facebook Group ken Saniata Publications.
Agpaay nga editor da Ariel S. Tabag, Corazon F. Quiamas ken Roy V. Aragon.
Pagalagadan iti Panagidatag:
1. Uray mano ti daniw nga idatag (di pay naipablaak wenno naipablaaken iti magasin, wenno dadduma pay a babasaen, wenno naipaskilen iti Internet). No naipablaak wenno naipaskilen, masapul nga adda notasion iti baba ti sinurat mainaig iti detalye ti pannakaipablaak daytoy. No naipaskilen iti blog ti Diretso Manipud iti Puso, ti autor ti mangadaw iti daytoy ket idatagna met laeng kadagiti editor. Segun ketdi iti pangngeddeng dagiti editor dagiti mairaman a daniw. Karbengan dagiti editor ti di mangipablaak kadagiti maidatag a daniw a di makapatar iti pagrukodanda.
2. Daniw ni ayat ti idatag. No daniw ni ayat, kunatayo, isu daytay romantiko, ken/wenno karnal wenno seksual a panagayat. Ngem saan a basta daniw ti agar-arem, napukawan iti ayat wenno agpaspasidumri nga agay-ayat. Ketdi, iparangarangna dagiti aspekto ti panagayat ken kabibiag ni Ilokano. Ipakita koma dagiti daniw ni ayat ti sangkapirgis a paset ti kabibiag, kananakem ken kararua ni Ilokano.
3. Mapakuyogan dagiti sinurat iti pakasaritaan ti biag ti autor (saan nga at-atiddog ngem maysa wenno dua a parapo), karaman dagiti contact information (adres, numero ti telepono/selpon, e-mail), ken kaudian a ladawan ti autor.
4. Ipatulod babaen ti e-mail dagiti sinurat iti asseng.tabag@gmail.com, cquiamas@hawaii.rr.com, wenno rvaragon@gmail.com.
5. Masapul a maawat dagiti daniw iti di naladladaw ngem Nobiembre 31, 2012.
6. Agdalan dagiti daniw iti naiget a panagarisit dagiti editor. Mapakaammuan dagiti autor a mairaman iti antolohia dua lawas kalpasan ti naituding a deadline.
7. Maipablaak ti libro iti wagas a tagnawa, wenno panidna, bayadanna. Masuktanto ketdi iti libro a ti bilangna, depende iti kaibatogan ti naitagnawa a gatad.
8. Manamnama a mayalnag ti libro iti Pebrero 2013, ti bulan ni Ayat.
9. Para iti dadduma pay a detalye, makiuman kadagiti editor iti e-mail iti ngato.
————————–
*naadaw daytoy a pakaammo manipud iti PAKARSO NI ASSENG a blog.


text:
Papa Lino
Ni Santo Papa Lino (pimmusay idi c. 76), segun kadagiti nadumaduma a nasapa a taudan ket isu ti, Obispo ti Mitra ti Roma kalpasan ni San Pedro. Daytoy ti mangaramid kenni Lino a kas ti maikadua a Papa. Segun kadagiti nasapa a taudan, ni Papa Clemente I ket isu idi ti Papa kalpasan ni Pedro. Ni Lino ket isu-isu laeng ti naisangsangayan a nainagnaganan iti Baro a Testamento, a saan a ni Pedro, isu ket naikedkeddeng ti Katoliko a Simbaan a nagtengtengngel ti puesto a kas Papa.
Dagiti nagibasaran [urnosen]
Dagiti silpo ti ruar [urnosen]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Lino idiay Wikimedia Commons
- "Pope St. Linus". Katoliko nga Ensiklopedia. New York: Robert Appleton a Kompania. 1913.


text:
Mahinog, Camiguin
Ti Mahinog ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Camiguin iti Pilipinas.
Dagiti baranggay [urnosen]
Ti Mahinog ket nabingbingay a politikal iti 13 a barbaranggay.
- Benoni
- Binaliwan
- Catohugan
- Hubangon
- Owakan
- Poblacion
- Puntod
- San Isidro
- San Jose
- San Miguel
- San Roque
- Tacangon
- Tubod
- Tupsan Pequeño
Dagiti nagibasaran [urnosen]
- ^ Dagiti daulo ti ili ken siudad: Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno, Siudad ti Quezon- Naala idi 31 Enero 2013
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Amianan a Mindanao (Ingglés) naala idi 17 Abril 2013


text:
Ni James Buchanan, Jr. (Abril 23, 1791 – Hunio 1, 1868, Pannakabalikas nga Ingglés: /bjuːˈkænən/) ket isu idi ti Maika-15 a Presidente iti Estados Unidos (1857–1861). Isu ket ti maymaysa laenga presidente manipud idiay Pennsylvania ken ti laeng presidente a saan nakiasawa. Ti kaanakanna a babai a ni Harriet Lane ket isu nagayayam ti papel a kas ti balasang iti balay.
Ni Buchanan (kankanayon a matawtawagan a kas ni Buck-anan babaen dagiti kontemporariona) ket maysa a nadayeg ken napadasan a politiko ket maysa anagballgi nga baogado sakbay a nagbalin a presidente.[1] Isu ket pannakabagi ti Pennsylvania iti Kamara dagiti Pannakabagi ti E.U. ken kalpasan daytoy ti Senado, ken nagserbi a kas ti Ministro para iti Rusia babaen ni Presidente Andrew Jackson. Isu pay ket ti Sekretario iti Estado babaen ni Presidente James K. Polk. Kalpasan idi saanna nga inawat ti daton para iti panakaidutok ti Kangatuan a Korte, ni President Franklin Pierce ket nangidutok kaniana ti Ministro para iti Nagkaykaysa a Pagarian, nga ti daytoy a kapasidad ket timmulong a nagburador ti kontrobersial a Waragawag ti Ostend.
Dagiti nagibasaran [urnosen]
- ^ Ni Thomas Bailey, Lizabeth Chen ken David Kennedy. Ti Amerikano a Pagpinnintasan. Maika-13 nga Edision. Kompania ti Houghton Mifflin. New York: 2006, p. 415


text:
Ti Zagreb (Kroáta a pannakabalikas: [zǎːɡrɛb]) ket isu ti kapitolio ken ti kadakkelan a siudad iti Republika iti Kroásia. Mabirukan daytoy idiay amianan a laud iti daytoy a pagilian, iti igid ti karayan Sava, idiay akin-abagatan a kabanbantayan iti bantay Medvednica. Ti Zagreb ket naisanglad iti kanagto nga agarup a 122 m (400 pié) iti pantar ti baybay. Iti naudi nga opisial a senso iti 2011, ti populasion ti pagnaedan iti Zagreb ket 686,568, a ti populasion iti administratibo na a lugar ket 792,875. Ti kalawaan a metropolitano a lugar ti Zagreb ket iraman na ti Siudad iti Zagreb ken ti naisina a Probinsia ti Zagreb nga addaan ti populasio a 317,642, nga agited ti dagup ti metropolitano a lugar iti sumurok a 1,110,517. Isu laeng daytoy ti maymaysa a metropolitano a lugar idiay Krosia nga addaan ti populasion iti sumurok a maysa a riwriw.[2]
Pinagibasaran [urnosen]


text:
Pagbasaan (Factsheets)
Ipaaymi kadakayo ti panid a Pagbasaan (Factsheets). Linaon daytoy a Pagbasaan dagiti dokumento a nakaibinsabinsaan dagiti impormasion a kasapulan iti eleksion. Agsasabali a topiko ti trataren ti kada Pagbasaan.
Dua ti pannakaiparang (format) daytoy a Pagbasaan:
- HTML ti pannakaiparang (format) daytoy a Pagbasaan itoy a panid.
- Mabalin met a mabasa daytoy iti Adobe PDF a pannakaiparang (format). Maparuaryo daytoy a Pagbasaan iti PDF babaen ti panangi-klikyo itoy a link: Factsheets in PDF.
- AGNANAYON A LUMANGAN A PANAGBUTOS
- INITIATIVE KEN REFERENDUM
- POLL WATCHERS
- DAGITI OPISIAL TI PRESINTO
- PROBISIONAL A PANAGBUTOS
- ABSENTEE VOTING WENNO PANAGBUTOS A DIKAN MAPMAPAN ITI PRESINTO
- PANNAKADOBLE TI APPLIKASYON DAGITI BALOTA ITI ABSENTEE VOTER
- DAGITI MATERIALES ITI ELEKSION NGA ADDA ITI OFFICE OF ELECTIONS
- EPEKTO TI PANNAKAPABASOL TI FELONY KEN TI KALINTEGAN NGA AGBOTOS TI MAYSA NGA TAO
- LINTEG PARA MAAMUWAN ITI PAGTAENGAN
- ORAS TI PANAGRUAR PARA MAKABOTOS ITI ALDAW TI PANAGBOTOS
- DAGITI UNIPORMADO KEN SITISEN NGA ADDA ITI BALLASIW-TAAW
- PANAGREHISTRO TI BOTANTE
- DAGITI BOTANTE NGA AGKASAPULAN ITI ESPESIAL A PANNARABAY
- WIKIWIKI VOTER REGISTRATION
- PANANGKOPYA ITI WIKIWIKI VOTER REGISTRATION FORM KEN TI APPLIKASYON PARA TI ABSENTEE VOTER BALLOTA
- PANAGBUTOS ITI HAWAII
- PANNAKATARABAY DAGITI BOTANTE
- PANNAKAKUESTION TI KINAASINO TI BOTANTE
- KAPITULO 19, PANANGSALUNGASING ITI ELEKSYON
- KOMISION ITI ELEKSION
- IMPORMASION MAIPANGGEP ITI PANAGBUTOS ADMINISTRASION KEN DAGITI RESIDENTE ITI CARE FACILITY
Mabasayo pay daytoy iti sabali pay a pannakaiparang (format). No kasapulanyo ti ad-adu pay a tulong (naikadakkel a letra, material a mabalinyo a denggen, kdpy.), umawagkay laeng iti Office of Elections iti 453-VOTE (8683). Para kadagiti agnaed iti Kad arapat (wenno Kaarruba) nga Isla, libre ti yaawagyo no usarenyo ti 1-800-442-VOTE (8683). Mabalin met nga ag-emailkayo kadakami iti elections@hawaii.gov


text:
Atomo
Ti atomo ket isu ti kangrunaan a paset iti banag a mangbuke ti napuskol a tengnga nga katengngaan a napalikmutan babaen ti maysa nga ulep dagiti negatibo a kargo nga elektron. Ti atomiko a katengngaan naglaon ti aglalaok a positibo a kargo dagiti proton ken nakuriente nga agmangngamangnga a dagiti neutron (malaksid ti kaso iti hidróheno-1, a daytoy laeng ti natana a which is the only stable nukleido nga awanan dagiti neutron). Dagiti elektro ti maysa nga atomo ket naipiansada iti katengngaan babaen ti elektromagnetiko a bileg. Kasta met ti, maysa a grupo dagiti atomo ket mabalinda nga agbati a naipiansa iti tunggal maysa kaniada, a mangbukel ti maysa a molekula. Ti maysa nga atomo a naglaon ti agpadpada a bilang dagiti proton ken elektron ket agmangngamangnga a nakuriente, wenno saan ket addan ti positibo a kargo no addaan ti basbassit a bilang ti elektron (agkurang ti elektron) wenno negatibo a kargo no addaan dagiti adadu nga elektron (sumurok nga elektron). Ti maysa a positibo wenno negatibo a nakargo nga atomo ket naamammoan a kas ti maysa nga ion. Ti maysa nga atomo ket naidasig babaen ti bilang dagiti proton ken neutron iti katengngaanna: ti bilang dagiti proton ket ikeddengna ti kimiko nga elemento, ken ti bilang dagiti neutron ket ikeddengna ti isotopo iti elemento.


text:
Dagiti kadawyan a sinyales ken sintomas ti sakit (ti panagkissiw / convulsions)
August 27, 2006 in general, health
Ti panagkissiw ket ti napalalo ken saan a matengngel a panaggutad ti bagi. Dagitoy a kaso ket agtulid-tulid dagiti mata, nakamuttaleng, ken saan nga ammo ti pasyente ti mapaspasamak.
Ti panagkissiw ket gapu iti parikut ti utek. Kadagiti ubbing, ti kadawyan a gapu ti kissiw ket nangato a gurigor ken nakaro a pannakamaga ti bagi. Kadagiti nakaro unay ti sakitna a tao, ti gapu ti kissiw ket mabalin a tetano, meninghitis, malarya iti utek wenno pannakasabidong. Ti tao a masansan nga aggutad-gutad ti bagina ket mabalin nga addaan epilepsy. Read the rest of this entry →


text:
Adda biag iti Uong!-A A +A
By Jimmy Luzano
Karit ken Kayetket
Sunday, July 29, 2012
PUDNO! Adda biag iti UONG. Adun dagiti findings dagiti Herbal Companies nga adu ti maala a food supplements ken bitamina iti uong. Di laeng ngamin mamati dagiti dadduma. Ket kadagitoy a panawen ti Bagyo ken Kimat kada Gurruod... ita nga kasburan wenno panawen dagiti uong. Kadagiti kapanaran, kabakiran ken kabatuan pay…adu dagiti agtubtubo nga uong. Maysa kadagiti kaimasan a sopas kunada ket uong ti aramatda. Kuna ngarud ti tatangko: idi nagkauna a panawen, UONG ti inda pinagbibiag. Iti met agdama a panawen... kuna ti lolok: UONG ti kasamayan kano a ramen ti panagpaadu ti papolasyon. Haaa? Guray bassit ta kasla immadayon sa ti saritaan. Ah, basta, UONG ADDA BIAG! Saluadam ta UONGMO tapmo di AGBURTONG!
-o0o-
Kalkalpas ti Sona ni President Pinoy. Adu dagiti simmaludo, adu met dagiti nagdusngi iti bangbangir. Ti kayatna a sawen... adda kuntento, adda met saan. Adda nagkuna a mayat ti pannakapalitada dagiti amin a suli ti script tapno didanto babalawen ni Pinoy. Ngem para kadagiti makaawat... adu dagiti kumbensido a kasla pahapyaw laeng daytoy iti pudpudno a mapaspasamak kas koma iti peace and order, panagadu dagiti agrigrigat a Pilipino ken dadduma pay a parikut ti pagilian iti agdama. Kunada: adu ngamin dagiti pilosopo. Adda dagiti di mamati, adu met dagiti agsaludo. Adda nagkuna a saan sa a nasayaat ti pannaka-scriptna. Kuna met dagiti maka-Noynoy: husto laeng ti linaon ti SONA. Nupay dipay naaramid, masapultayo ti projections wenno puntirya ti masakbayan. Urayentayo laengen no ania ti mapasamak kadagiti PUNTIRYANA. No sumablay, ditatayo nga agkutak. Kas kunada: narigat ti manghusga no manot mapissaan kadagiti itlog no dipay met nagitlog ti manok!
-o0o-
Adu a taga Cordillera ti agur-uray a tapiken koma ni Apo Presidente ti isyu panggep iti otonomya ti Cordillera. Ngem nadismayada laeng. Baka met nalipatanna, kunada. Mabalin met a dina pay ammo ti naguneg ti nakuna a panggep nga otonomya. Ultimonto pay isyu dagiti OFWs a kas pagaammotayon a bannuar ti pagilian para iti dollar reserves-tayo... ket saan a natalantan wenno nadaplisan iti SONA ni Pinoy. Mabalin a nakabawan kano ti nagaramid iti script ti president wenno dina ammo dagitoy nga isyu. Ala ket aguraytayo manen iti sumaganad a SONA.. ta adu pay. Agobserbartayo ketdi ken tumulong iti gobyerno kadagiti proyektosna para kadatay amin. Arasaasda: baka met para iti personal nga ambisyon ti panggep daytoy nga otonomya. Amangan ta pagkuartaanda laeng? Ngem ti makitami... nadalus ti panggepda para iti Autonomous Region of Cordillera. Masapul laeng ngamin a maipaawat. So? Ipaawatyo a naimbag tapno didakayto batuen iti chicken dung!
-o0o-
Nasibak kanon ti pulis a himmarang iti convoy ni Pres. Noynoy Aquino itay kallabes. Nasibak iti puestona iti Quezon City Police Force wenno ania? No maikkat iti akmenna, natural a mabalin a mayakar met laeng daytoy iti sabali a puesto. Adu a pulis-Baguio ken Cordillera ti nagkomento iti daytoy. Mangibabain kano dayta a pulis. Kuna met ti dadduma... amangan ta pudno dagiti report a namin-ano gayamen a nakasuan daytoy. Kayatna a sawen – natangkenen ti ulona. Ti adal ditoy: No makitam ti sweeper wenno mangidadaulo iti convoy ket palpalissiennaka, ay ket aglisika. Saan laeng a convoy dagiti VIPs no di ketdi kasta met no adda agdadaras nga ambulansiya ken bombero. Dika ipannakkel a puliska. To Protect and to Serve ti akmenda, saan ketdi nga agabuso gapu ta armadon ken addaanen iti silbato kuntudo unipormi. Disiplina kakabsat. Adda bimmugtak: MAMATIKAAA! Witwiw!
-o0o-
Itay laeng nabiit, adda dagiti menor de edad ti natimbog dagiti orotidad iti akto nga agsussusop iti Marijuana. Nakabaluden ti kaduada a natawenan idinto ta naipan iti DSWD for councelling ti tallo. Kastoy kadi itan ti kagimongan? Ti nakas-ang…adun dagiti menor de edad ti matimtimbog gapu iti illegal a droga. Kayatna kadi a sawen nga isuda itan ti puntirya dagiti sindikato gapu ta dida pay laeng agbalud gapu iti linteg? Ay ket masapul ngarud nga agmata ken agsiip ti gobyerno. No kasapulan nga imyendaanda ti linteg wenno ania?
-o0o-
Bimtak a kasla gurruod ti iruruar ni sigud a Presidente Gloria Macapagal Aroyo manipud VMMC. Nakapag-piansiya ngamin iti maysa a milyon a pesos. Ngem dina kayat a sawen nga awanen ti sanguenna a kaso. Iti electoral sabotage, ag-hearingda pay laeng. No panggep met iti PLUNDER…agur-urayda pay laeng iti sumaganad nga addang. No adda mairuar a warrant of arrest... maaresto manen. Ti adal dita: Saan a bulag ti linteg wenno hustisya. Daplisda: no dadduma ket arrap ken duling! Aniaaa?
-o0o-
No sinno ti sumukat a kas Sumpreme Court Justice..kalpasan a nababtuog ni SC Chief Justice Corona... manarimaanen ti pannakasukimat kadagiti nominante. Iti 22 a dagupda, addan dua a disqualified. Adda nakadidillaw kunada: apay kano a nagngayangay pay laeng ni DOJ sec. De Lima idinto ta ammo ti amin a nadekket daytoy kenni Pinoy ken maysa kadagiti nangigisa idi ken ni Corona iti impeachment trial iti senado? Saan ngata a nakadidillaw nga adda PALAKASAN kas pangarigan no isu ti agtugaw kas chief justice? Ala, dakayon ti agbaen, este, sumungbat, apo!
-o0o-
Kanayonen ti patrulya dagiti kapulisan aglalo iti rabii. Kadagiti parke, nasisipnget a disso, umok dagiti holdapers, agraman umok dagiti agdi-date. Adda ngamin dagiti report nga ultimo dagiti agdi-date kadagiti parke ket maholholdap. Mabainda laeng isu a didan agrepreport iti pulisya. Kudos apo iti BCPO ken PRO-COR. Adda pay napasamak itay nabiit a naholdap a balasitang idi manarimaan a makipilpila iti terminal ti PUJ iti CBD. Tapik met ti kapulisan: kadagiti addaan napipintas ken nangingina a celfones, ipods ken dadduma pay nga aruaten... dikay koma ipasindayag wenno aramaten dagitoy kadagiti alanganen a disso. Awan dumana daytoy kadagiti DANDANIN TUMPUAK A BARUKONG a kasla umay-ayab kadagiti KUMAKAMMET KADA UMAAPPOT. Ingat lang!
-o0o-
Nairugin a matrabaho ti kasukat dagiti talipapa iti block 4 iti Hilltop. Mayat! Immunan ti block 3. Maar-aramaten. Natural, idi nalukaisan, awanen dita dagiti mannipdot. Manmanon dagiti masipdotan iti celfon. Napananda ngata, kunada? Natural immkarda laeng. Addada pay laeng dita public market. Annad laeng ti masapul. No adda dimmungpar wenno simmallabay kadakayo a diyo met am-ammo, agarikapkan kadagiti ramitmo. No ada mapukpukaw, agriawkan! Adda latta tumulong kenka uray awan pay laeng dagiti pulis. Ngem adda immarasaas: aduda dita, ngem apay a dida tiliwen sakbay a makabiktimada? Maikaniwas iti linteg daytoy. Masapul nga adda ag-complain wenno agreport a mangitudo no siasino dagiti suspects. Kasuam ida. Ngem no saanka nga intresado, natural, umaduda. Kuna ti maysa a sutil: mabalin ngata ti agrequest iti klase ti celfon a sipdutenda ta gatangenmi iti barat a presyo? Mabalin no laketdi ta aggiddankayo a maturog iti uneg ti selda! O, ha? Wala ng espasyo... adios mi amor... ciao mabalos!
Published in the Sun.Star Baguio newspaper on July 30, 2012.
Opinion
Country News
Bacolod
Baguio
Cagayan de Oro
Cebu
Davao
Dumaguete
Iloilo
Manila
Pampanga
Pangasinan
Tacloban
Zamboanga
Forum rules: Do not use obscenity. Some words have been banned. Stick to the topic. Do not veer away from the discussion. Be coherent and respectful. Do not shout or use CAPITAL LETTERS!


text:
Mariano Trías
Ni Mariano Trías y Closas (Oktubre 12, 1868 – Pebrero 22, 1914) ket isu ti naikapanunotan nga immuna a de facto a Bise Presidente iti Pilipinas iti rebolusionario a gobierno a naibangon idiay Tejeros a Taripnnog - ti maysa a gimongan dagiti rebolusionario a daulo ti Pilinas a nagpili kadagiti opisial iti rebolusionario a tignay a simmupiat ti kolonial a gobierno iti España. Idi daytoy a gimongan ket nnasinasina kadagiti nadumaduma asangkatiponan, ti maysa a panagsardeng ti panagdangadanga a namammoan a kas ti Tulag iti Biak na Bato ket pinirmaan idi babaen ti grupo ken bumigbig paya kadagiti nabutosan nga opisial ken ni Trias a kas ti bise presidente ni Emilio Aguinaldo, nga isu pay ti naipanunotan nga immuna a Presidente iti Pilipinas. Ti Umuna a Republika ti Pilipinas ket naipasngay babaen ti panakaiwaragawag iti Malolos a Batay-linteg babaen ti Malolos a Taripnoong . Babaen ti administrasion ni Aguinaldo, ni Trias ket nagserbi iti gabinete a kas ti Ministro iti Gubat ken Pinansia.
Isu ket asawa ni María Concepción Ferrer ket adda kadagiti walo nga annak.
Pinagibasaran [urnosen]
- ^ Ti termino ket nagpatingga iti Tulag iti Biak na Bato.
- ^ Naikkat manipud idi 1897-1902 kalpasan ti Tulag iti Biak-na-Bato.


text:
Turtle Islands, Tawi-Tawi
Ti Turtle Islands ket maysa a maika-5 a klase nga ili a buklen ti babassit nga is-isla iti provincia of Tawi-Tawi iti Filipinas, iti akin-abagatan-a-laud a murdong ti pagilian, ken iti igid ti nagbedngan ti Filipinas ken Malaysia.
Dagiti barangay [urnosen]
Ti ili ti Turtle Islands ket nabingbingay a politikal iti 2 a barbarangay: Taganak Poblacion ken Likud Bakkao.
Kasilpo iti ruar [urnosen]
- Ocean Ambassador's Track a Turtle
- Philippine Standard Geographic Code
- 2000 Philippine Census Information


text:
Kitcharao, Agusan del Norte
Ti Kitcharao ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Agusan del Norte iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen]
Ti Kitcharao ket nabingbingay a politikal kadagiti 11 a barbaranggay.
- Bangayan
- Canaway
- Hinimbangan
- Jaliobong
- Mahayahay
- Poblacion
- San Isidro
- San Roque
- Sangay
- Crossing
- Songkoy
Pinagibasaran[urnosen]
- ^ Dagiti daulo ti ili ken siudad: Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno, Siudad ti Quezon- Naala idi 31 Enero 2013
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Caraga (Ingglés) naala idi 24 Abril 2012


text: 1 Idi asidegdan idiay Jerusalem ket nakadanondan idiay Betfage iti Bantay Olivo, pinauna ni Jesus ti dua kadagiti adalan. Imbilinna kadakuada, 2 “Inkayo iti masungad a barrio, ket makitayonto a dagus ti maysa a sigagalut nga asno ken ti urbonna. Warwaranyo ket yegyo ida kaniak. 3 No adda agsaludsod, daytoy ti ibagayo, ‘Masapul ida ti Apo’ ket ipalubosnanto a dagus nga alaenyo ida.” 4 Naaramid daytoy tapno matungpal ti kinuna ti profeta: 5 “Ipakaammoyo iti siudad ti Sion: Umayen ti arim, Napakumbaba ken sisasakay iti asno; Wen, iti urbon ti asno.” 6 Napan ngarud dagiti adalan ket tinungpalda ti naibilin kadakuada. 7 Insangpetda ti asno ken ti urbonna. Inyap-apda dagiti kagayda kadagiti asno ket simmakay ni Jesus. 8 Inyaplag dagiti adu a tattao dagiti kagayda iti kalsada. Nagsep-ak met dagiti dadduma kadagiti sangsanga ti kaykayo ket inyaplagda iti dalan. 9 “Madaydayaw ti Anak ni David!” impukpukkaw dagiti tattao a magmagna iti sangoanan ni Jesus ken dagiti sumursurot kenkuana. “Bendisionan koma ti Dios ti umay iti nagan ti Apo! Madaydayaw koma ti Dios!” 10 Idi simrek ni Jesus idiay Jerusalem, nariribuk dagiti amin a tattao iti siudad. “Siasino daytoy?” sinaludsodda. 11 “Daytoy ni Jesus a profeta a taga-Nazaret idiay Galilea,” insungbat dagiti tattao. 12 Simrek ni Jesus iti Templo ket pinaruarna dagiti amin nga agtagtagilako ken aggatgatang sadiay. Binalintuagna dagiti lamisaan dagiti agsuksukat iti kuarta ken dagiti tugaw dagiti aglaklako iti kalapati. 13 Kinunana kadakuada, “Nailanad iti Nasantoan a Surat a kuna ti Dios, ‘Managanto ti balayko iti balay a pagkararagan.’ Ngem pagbalbalinenyo met a rukib dagiti mannanakaw!” 14 Napan dagiti bulsek ken lugpi ken ni Jesus idiay Templo ket pinaimbagna ida. 15 Nakaunget dagiti panguloen a papadi ken mamaestro iti Linteg idi makitada dagiti nakaskasdaaw nga ar-aramidenna ken mangngegda ti ipukpukkaw dagiti ubbing iti Templo, “Madaydayaw ti Anak ni David!” 16 Ngarud, sinaludsodda ken ni Jesus, “Mangngegmo ti sasawenda?” “Wen,” insungbatna. “Diyo aya nabasa ti kuna ti Nasantoan a Surat? ‘Insurom dagiti ubbing ken maladaga a mangyebkas iti umisu a panagdaydayaw.’ ” 17 Pinanawan ida ni Jesus, rimmuar iti siudad ket napan immian idiay Betania. 18 Iti agsapa iti sumuno a bigat, idi agsubli ni Jesus iti siudad, nabisinan. 19 Nakitana ti maysa a kayo nga igos iti igid ti dalan. Inasitganna ngem awan nakitana a bunga no di laeng bulong. Iti kasta, kinunana iti kayo, “Saankanton nga agbunga!” Dagus a nagango ti kayo. 20 Nasdaaw dagiti adalan idi makitada daytoy. “Kasano ti panaggango a dagus daytoy nga igos?” sinaludsodda. 21 Insungbat ni Jesus, “Laglagipenyo daytoy! No mamatikayo ket dikay agduadua, maaramidyonto ti kas iti inaramidko iti daytoy a kayo. Saan la a dayta. Mabalinyonto pay a kunaen iti daytoy a turod, ‘Umaliska ditoy ket tumpuakka idiay baybay,’ ket maaramidto a kasta. 22 No adda pammatiyo, awatenyonto ti aniaman a dawatenyo iti kararagyo.” 23 Nagsubli ni Jesus idiay Templo. Idi madama a mangisursuro, immasideg kenkuana dagiti panguloen a papadi ken dagiti panglakayen a Judio, ket sinaludsodda, “Ania ti kalintegam a mangaramid kadagitoy? Siasino ti nangted kenka iti daytoy a turay?” 24 “Agsaludsodak met kadakayo,” insungbat ni Jesus. “No masungbatandak, ibagak met kadakayo no ania ti kalintegak nga agaramid kadagitoy. 25 Naggapuan ti turay ni Juan a Mammuniag: iti Dios wenno iti tao?” Nagsisinnaludsodda, “Ania ti isungbattayo? No kunatayo, ‘Naggapu iti Dios,’ kunananto kadatayo, ‘Apay ngarud a dikay namati ken ni Juan?’ 26 Ngem no kunatayo, ‘Naggapu iti tao,’ mabutengtayo met no ania ti aramiden dagiti tattao ta imbilangda ni Juan a maysa a profeta.” 27 Iti kasta, insungbatda ken ni Jesus, “Dimi ammo.” Kinuna ni Jesus kadakuada, “Diak met ngarud ibaga kadakayo no ania ti kalintegak nga agaramid kadagitoy.” 28 “Ania ti makunayo iti daytoy? Adda idi ama nga addaan iti dua nga annak a lallaki. Napan iti inauna ket kinunana, ‘Anakko, inka agtrabaho ita idiay kaubasan.’ 29 “‘Diak kayat,’ kinuna ti anak, ngem kalpasanna, nagbabawi ket napan met laeng. 30 “Napan met ti ama iti maikadua ket imbagana ti kas iti insaona iti inauna. “ ‘Wen, ama,’ kinunana, ngem saan a napan. 31 “Siasino kadakuada ti nangtungpal iti pagayatan ti amada?” sinaludsod ni Jesus. “Ti inauna,” kinunada. Kinuna ni Jesus, “Ngem daytoy met ti kunak kadakayo. “Umun-unanto ngem dakayo a mapan iti Pagarian ti Dios dagiti agsingsingir iti buis ken dagiti dakes a babbai. 32 Ta immay kadakayo ni Juan a nangisuro iti pudno a dalan a surotenyo ket diyo pinati; ngem namati kenkuana dagiti agsingsingir iti buis ken dagiti dakes a babbai. Ket uray pay kalpasan ti pannakakitayo iti daytoy, dikay latta nagbabawi ken namati kenkuana.” 33 Kinuna ni Jesus, “Denggenyo ti maysa pay a pangngarig: Adda tao a nagmula iti adu nga ubas. Inaladanna ti kaubasan, nangaramid iti pagpespesan iti ubas sa nangipatakder iti torre a pagwanawanan. Kalpasanna, impaabangna ti kaubasan kadagiti makitaltalon sa nagbiahe iti sabali a daga. 34 “Idi dumteng ti panagbuburas iti ubas, imbaon ti akinkukua iti kaubasan dagiti adipennaa mapan kadagiti makitaltalon tapno alaenda ti bingayna. 35 Ngem tiniliw dagiti makitaltalon dagiti adipen. Kinabilda ti maysa kadakuada, pinatayda ti maikadua ket inuborda ti maikatlo. 36 “Nangibaon manen kadagiti adipen nga ad-adu ngem idi damo ket kasta met laeng ti inaramidda kadakuada. 37 “Kamaudiananna, imbaonna kadakuada ti anakna. ‘Awan duadua a padayawandanto toy anakko,’ kinunana. 38 “Ngem idi makita dagiti makitaltalon ti anak ti akinkukua iti kaubasan, kinunada iti maysa ken maysa, ‘Daytoyen ti agtawid! Umaykayo ta papatayentayo ket kukuatayton ti kaubasan!’ 39 “Iti kasta, tiniliwda ti anak, ket inruarda iti kaubasan sada pinatay. 40 “Ita,” sinaludsod ni Jesus, “inton umay ti akinkukua iti kaubasan, anianto ti aramidenna kadagiti makitaltalon?” 41 Kinunada, “Awan duadua a patayennanto dagiti naranggas a makitaltalon. Ket ipaabangnanto ti kaubasan kadagiti sabali a makitaltalon a mangtedto kenkuana iti bingayna iti tiempo ti panagapit.” 42 Kinuna ni Jesus kadakuada, “Diyo pay aya nabasa ti nailanad iti Nasantoan a Surat? ‘Ti bato nga imbelleng dagiti agipatpatakder, Nagbalin a kangrunaan a bato. Inaramid daytoy ti Apo, Ket anian a nakakaskasdaaw iti imatangtayo!’ 43 “Isut’ gapuna nga ibagak kadakayo,” innayon pay ni Jesus, “a maikkatto kadakayo ti Pagarian ti Dios ket maitedto kadagiti tattao a makaited kadagiti umno a bunga. 44 Maburburakto ti siasinoman a matnag iti daytoy a bato, ket matumekto a kas tapok ti siasinoman a matupakanna.” 45 Nangngeg dagiti panguloen a papadi ken dagiti Fariseo dagiti pangngarig ni Jesus ket naawatanda nga isuda ti sarsaritaenna. 46 Pinadasda a patiliw, ngem mabutengda kadagiti tattao ta imbilangda ni Jesus a maysa a profeta.


text:
Dua a seminar iti lengguahe ken panagsurat ti nayeskediul a maangay iti daytoy a Hunio 15 ken iti Hunio 16-17 iti La Union ken iti Cagayan, kas panagsaganadda.
Isayangkat ti Sir Pelagio Alcantara Development (SPADE) Foundation ken ti Gobierno Probinsial ti La Union iti maikadua a gundaway ti Seminar iti Panagsurat iti Iloko (Iluko/Ilokano) inton Hunio 15, 2012 iti Diego Silang Hall ti Kapitolio ti probinsia, kas impakaammo ti SPADE.
Naawis nga aglektiur da Bannawag Editor Cles B. Rambaud ken mannurat iti Bannawag Mario Neyo Valdez maipapan iti ortograpia ken panagsurat iti salaysay, kas panagsaganadda.
Aggapu dagiti makiseminar iti Kapitolio ken kadagiti 19 nga ili ken ti kakaisuna a siudad (San Fernando) ti La Union, agraman iti DepEd. Idauluanto ida ni Adamor Dagang, Dept. Head ti Provincial Information and Tourism Office (PITO) ti La Union.
Mainaig iti daytoy, kinuna ti SPADE a masegseggaanen ti pannakaipaulog ti “Iloko Code of La Union” iti daytoy a bulan, a mangitandudo iti tawidtayo a pagsasao.
Maysa met a seminar-workshop iti panagsurat iti sarita a nabuniagan iti “Panagkayas Kadagiti Balikas” ti pagtinnulongan nga angayen ti GUMIL Cagayan ken ti Alex Vicente Yadao Literary Foundation inton Hunio 16-17 iti Lakay Fabian Hall of Literature, Centro 2, Sanchez Mira, Cagayan iti panangsangaili ti pamilia da Freddie ken Olive Masuli.
Panggep ti nasao a seminar-workshop a patademen pay ti kabaelan dagiti mannurat a Cagayano iti panagsurat iti sarita iti Iluko tapno pumigsa met ti maitulongda iti pannakapatibker pay ti nakayanakan a lengguahe. Atendaran daytoy dagiti Ilokano a mannurat iti Cagayan ket agserbi a lecturer-panelist da Roy Vadil Aragon, dati a Bannawag Editor Dionisio S. Bulong ken dati a Bannawag Managing Editor Juan S.P. Hidalgo, Jr.
Libre ti rehistrasion ngem maipalagip ketdi kadagiti agatendar ti panangitugotda iti maysa a bukodda a sarita para iti workshop.
(Naipablaak iti Bannawag, Hunio 11, 2012 a bilang.)


text:
Probinsia
Ti probinsia ket maysa a paset ti teritorio, a kankanayon nga isu ti agnaynayon nga administribo a pannakabingbingay, iti kaunegan ti maysa a pagilian wenno estado.
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti balikas a "probinsia" ket naala manipud ti maika-13 a siglo a Daan a Pranses ti "province," a daytoy ket nagtaud met laeng ti Latin a balikas ti "provincia," a mangibagbaga ti pagiturayan ti maysa a mahistrado; a naisangsangayan, iti maysa a ganganaet a teritorio.
Ti mabalin a Latin nga etimolohia ket manipud ti "pro-" ("para iti") ken "vincere" ("tapno agballigi" wenno "mangtengngel iti"). Isunga ti "probinsia" ket maysa idi a teritorio wenno opisio a ti maysa a Romano a mahistrado a tinengtengngel para iti gobiernona. Daytoy ket maipada ti nasapsapa a panag-usar ti Latin para iti pagturayan babaen ti Romano a linteg.


text:
Barbados
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Katkategoria:
- Barbados
- Dagiti pagilian ti Karibe
- Dagiti estado a kameng ti Komunidad ti Karibe
- Dagiti batay-linteg a monarkia
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Inggles
- Dagiti dati a kolonia ti Britaniko
- Dagiti dati a kolonia ti Inggles
- Dagiti dati a kolonia ti Portugal
- Dagiti isla a pagilian
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1966
- Dagiti isla ti Barbados
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Kategoria:Agar-aramat ko
- Kodigo ti pagsasao: ko
- Daytoy a kategoria ket ikamengna amin dagiti agar-aramat para iti pagsasao a Koreano babaen ti kalaingda nga agpang a mangisao.
{{#babel:ko-0}}
{{#babel:ko-1}}
{{#babel:ko-2}}
{{#babel:ko-3}}
{{#babel:ko-4}}
{{#babel:ko-5}}
{{#babel:ko-N}}
Dagiti subkategoria
Daytoy a kategoria ket addaan ti sumaganad a 3 a subkatkategoria, manipud ti 3 a dagup.
K
- Agar-aramat ko-1 (1 K, 2 P)
- Agar-aramat ko-3 (1 K, 1 P)
- Agar-aramat ko-N (1 K, 2 P)
Pampanid iti kategoria "Agar-aramat ko"
Ti sumaganad a 5 a pampanid ket dagiti adda iti daytoy a kategoria, manipud ti 5 a dagup.