text:
El Salvador
Ti El Salvador opisial a ti Republika ti El Salvador (Espaniol: República de El Salvador, literal a "Republika Ti Mangisalakan"; Pipil: Kūskatan[7]), ket isu ti kabassitan ken ti kapusekan ti populasion a pagilian idiay Tengnga nga Amerika. Ti kapitolio a siudad ti pagilian ket ti kadakkelan a siudadna ket ti San Salvador. Dagiti nangruna a sentro ti kultura ken komersio ti Tengnga nga Amerika ket mairaman ti Santa Ana ken San Miguel. Ti El Salvador ket pagbeddenganna ti Taaw Pasipiko iti abagatan, ken dagiti pagilian ti Guatemala iti laud ken ti Honduras iti amianan ken daya. Ti akindaya unay a rehionna ket naisanglad iti aplaya ti Golpo ti Fonseca ken kasumbangirna met ti Nicaragua. Manipud idi 2013, ti El Salvador ket addaan iti poplasion iti agarup a 6,290,420 a tattao, ket kaaduan a buklen daytoy dagiti Mestiso.[2]
Ti colón ket isu idi ti opisial a kuarta ti El Salvador manipud idi 1892 aginggana idi 2001, idi inamponna ti Doliar ti Estados Unidos.
Idi 2010 ti El Salvador ket nairanggo a kas ti maika-12 kadagiti pagilian ti Latin nga Amerika[8] kadagiti termino iti Pagsurotan ti Pnanagrang-ay ti Nagtagitaon ken maikapat idiay Tengnga nga Amerika (kalpasan ti Panama, Costa Rica, ken Belis), gapu ti agdama a napardas nga industrialisasion.
The mula nga anyil (tinawtawagan iti añil iti Kastila), a mangparnuay iti nabaknang nga asul a tinaw, ket isu idi ti kangrunaan nga apit ti El Salvador idi las-ud ti paset ti panawen ti kolonia;[9] daytoy ket sinukatan babaen ti kape iti maikadua a gudua ti maika-19 a siglo.[10] Idi baetan ti 1871 ken 1927 ti panagpataud iti kape ket isu idi ti kaaduan nga ekonomia ti pagilian ken gapuanan daytoy iti pannakaamuanna a kas ti Republika ti Kape,[11] ken babaen idi nasapa a maika-20 a siglo, ti kape ket isun ti pakabilanagn para iti 90 porsiento kadagiti matgedan nga eksport iti pagilian.[12] Ti kinapangruna daytoy iti ekonomia ket nangrugrugi a napaay kalpasan ti Nalatak a Depresion; babaen idi 1987 daytoy ket akinrebbeng para iti gudua kadagiti matgedan iti eksport, ken babaen idi 2004 ti panagpataud ti kape ket nakabilangan laeng para iti 7 a porsiento.[13]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "CIA The World Factbook: People and Society - El Salavador".
- ^ a b "El Salvador Survey Data". GeoHive. 2013. Naala idi 2014-09-14.
- ^ Resultados Vi Censo de Poblacion V de Vivienda 2007, censos.gob.sv
- ^ a b c d "El Salvador". International Monetary Fund. Naala idi 2012-04-18.
- ^ "Human Development Report 2010" (PDF). United Nations. 2010. Naala idi 5 Nobiembre 2010.
- ^ Main Aspects of the Law iti Wayback Machine (naarkibo idi Hulio 8, 2007). bcr.gob.sv
- ^ "Kuskatan (El Salvador)". Wikimedia Incubator. Naala idi 13 Agosto 2013.
- ^ Jeni Klugman (2010). "Human Development Report 2010" (Report). Palgrave Macmillan. p. 152. Naala idi 18 Oktubre 2013.
- ^ Tommie Sue Montgomery (1995). Revolution in El Salvador: From Civil Strife to Civil Peace. Westview Press. p. 27. ISBN 978-0-8133-0071-9.
- ^ Kevin Murray (1 Enero 1997). El Salvador: Peace on Trial. Oxfam. pp. 8–. ISBN 978-0-85598-361-1.
- ^ Thomas L. Pearcy (2006). The History of Central America. Greenwood Publishing Group. p. 43. ISBN 978-0-313-32293-8.
- ^ Roy Boland (1 Enero 2001). Culture and Customs of El Salvador. Greenwood Publishing Group. p. 8. ISBN 978-0-313-30620-4.
- ^ Erin Foley; Rafiz Hapipi (2005). El Salvador. Marshall Cavendish. p. 43. ISBN 978-0-7614-1967-9.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti El Salvador iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay El Salvador manipud iti Wikivoyage (Ingles)
- El Salvador a naikabil iti The World Factbook (Ingles)
- El Salvador iti UCB Libraries GovPubs
- Kitaen ti El Salvador iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)
- Wikimedia Atlas iti El Salvador
- El Salvador
- Dagiti pagilian ti Tengnga nga Amerika
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Pasipiko
- Dagiti dati a kolonia ti Espania
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti republika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Espaniol
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1842
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


c: text/html

text:
Pagsasao a Swahili
Ti pagsasao a Swahili wenno Kiswahili[3] ket maysa a Bantu a pagsasao nga insasao dagiti nadumaduma nga etniko a grupo nga agtataeng kadagii nadumaduma a luglugar iti aplaya ti Kanal Mozambique manipud ti akin-amianan a Kenya aginggana ti akin-amianan a Mosambike, a mairaman ti Is-isla ti Komoros.[4] Daytoy ket maisasao pay dagiti etniko a minoridad a grupo idiay Somalia. Urayno lima a riwriw a tattao ti agsasao iti Swahili a kas ti patneng a pagsasaoda,[5] daytoy ket naus-usar a kas maysa a lingua franca iti kaaduan ti Daya nga Aprika, a kayatna a saoen ket ti dagup a bilang dagiti mangisasao ket nasurok a 60 a riwriw.[6] Ti Swahili ket agserserbi a kas maysa a nailian, wenno opisial a pagsasao, kadagiti lima a pagilian: ti Tanzania, Kenya, Uganda, ti Komoros ken ti Demokratiko a Republika iti Kongo.
Adda dagiti Swahili a bokabulario ket naala manipud ti Arabiko baaen t ad-adu ngem duapulo a siglo a pannakaiyasidegan dagiti agsasao ti Arabiko a nagtataeng idiay aplaya ti abagatan a daya nga Aprika. Daytoy ket naginaynayon pay kadagiti Persiano, Aleman, Portuges, Ingles, ken Pranses a balikas iti bokabulariona babaen ti pannakaiyasasidegna kadagiti napalabas a lima a siglo.
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Taudan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti eskolar ket awanda ti umanay a pakasaritaan wenno arkeolohiko nga ebidensia tapno mangpalubos kaniada a mangibaga ti pudno a petsa ken lugar a rimsuaan ti pagsasao a Swahili wenno ti Swahili a kultura. Nupay kasta, daytoy ket naipanpanunotan a ti tattao nga agsasao ti Swahili ket simmakupda kadagiti agdama a teritorio, a mangkepkep ti Taaw Indiano, a nanipud idi kasakbayan ti 1000 A.D. Dagiti Arabo agtagtagilako ket naam-ammuanda nga adaanda iti nawatiwat a pannakaiyasideg ti aplaya a tattao manipud ti saan a naladladaw ngem maika-6 a siglo A.D., ken ti Islam ket nangrugrugi a naiwarwaras idiay igid nga Aplaya ti Daya nga Aprika manipud idi saan a naladladaw ngem maika-9 a siglo.
Dagiti tao manipud idiay Oman [8] ken idiay Golpo ti Persia Persian ket nagtaengda idiay Purpuro ti Zanzibar, a nangtulong daytoy ti panakaiwaras tiIslam ken ti pagsasao a Swahili ken kultura nga adda dagiti nangruna paglakuan ken sentro ti kultura nga adadayo ngem ti Sofala (Mozambique) ken Kilwa (Tanzania) iti abagatan, ken Mombasa ken Lamu idiay Kenya, Barawa, Merca, Kismayo ken Mogadishu (Somalia) iti amianan, ti Is-isla ti Komoros ken akinamianan a Madagascar idiay Taaw Indiano.
Nagrugi idi agarup a 1800, dagiti agturturay ti Zanzibar ket nagurnosda panaglaklako a panagbanbaniaga idiay kaunegan ti nangruna a daga, aginggana kadagiti nadumaduma a danaw idiay Rengngat ti Daya nga Aprika ti kontinente. Dagitoy idi n ket nangipatakderda kadagiti permanente a dalan ti panaglaklako, ken dagiti agsasao ti Swahili nga aglaklako ket nagtaengda kadagiti pagsardengan kadagiti igid ti baro a dalan ti paglaklakuan. Para idi kaaduan, daytoy a pamay-an ket saan a nangiturong ti napudno a kolonisasion. Ngem ti kolonisasion ket rimsua idiay laud ti Danaw Malawi, a tattan ket ti Probinsia ti Katanga ti Demokratiko a Republika ti Kongo, a nangited ti adu a nagbalbaliw a dialekto.
Ti kasapaan a naam-ammuan a dokumento a naisurat ti Swahili ket dagiti surat a naisursurat ti Kilwa idi 1711, iti Arabiko a sinuratan. Dagitoy ket naipatulod idiay Portuges ti Mozambique ken dagiti lokal a kumaduaanda. Dagiti kasisigud a surat ket naipreserba tattan idiay Naipakasaritaan nga Arkibo ti Goa, India.[9] Ti sabali pay a taga-ugma a naisurat a dokumento ket ti maysa nga epiko a daniw iti Arabiko a sinuratan a natituloan ti Utendi wa Tambuka (Ti Pakasaritaan ti Tambuka); daytoy ket napetsaan ti 1728. Nupay kasta, ti Latin a sinuratan ket nagbalin nga isu ti pagalagadan babaen ti impluensia dagiti kolonial a bileg ti Europa
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ethnologue a listaan dagiti pagilian a ti Swahili ket naisasao
Thomas J. Hinnebusch, 1992, "Swahili", Internasional nga Ensiklopedia dagiti Lingusitika, Oxford, pp. 99–106
David Dalby, 1999/2000, Ti Linguaesperio a Rehistro dagiti Pagsasao ken Komunidad a Bitla ti Lubong, Linguasphere Press, Makadua a tomo, pg. 733–735
Benji Wald, 1994, "Sub-Sahara nga Aprika", Atlas dagiti Pagsasao iti Lubong, Routledge, pp. 289–346, mapmapa 80, 81, 85
- ^ a b Swahili reperensia iti Ethnologue (Maika-16 nga ed., 2009)
Kongo Swahili reperensia iti Ethnologue (Maika-16 nga ed., 2009)
Aplaya a Swahili reperensia iti Ethnologue (Maika-16 nga ed., 2009)
- ^ Inggles a Diksionario ti Oxford
- ^ Prins 1961
- ^ Peek, Philip M.; Yankah, Kwesi (2004). Aprikano a sarsarita: maysa nga ensiklopedia. Taylor & Francis. p. 699. ISBN 0-415-93933-X.
- ^ Irele 2010
- ^ http://wikisource.org/wiki/Baba_yetu
- ^ Kharusi, N.S. (2012) Ti etniko nga etiketa ti Zinjibari: Dagiti politika ken panagpili ti pagsasao a nagbanagan kadagiti agsasao ti Swahili idiay Oman. Dagiti etnisidad Hunio 2012 tom. 12 bil. 3 335-353, DOI: 10.1177/1468796811432681
- ^ E.A. Alpers, Marpil ken dagiti Tagabu idiay Daya a Tengan ti Aprika, Londres, 1975, pp. 98–99 ; T. Vernet, "Les cités-Etats swahili et la puissance omanaise (1650–1720), Journal des Africanistes, 72(2), 2002, pp. 102–105.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ashton, E. O. Swahili a Gramatiko: Mairaman ti intonasion. Longman House. Essex 1947. ISBN 0-582-62701-X.
- Irele, Abiola and Biodun Jeyifo. Ti Oxford ensiklopedia ti Aprikano a kapanunotan, Tomo 1. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan E.U. Siudad ti New York. 2010. ISBN 0-19-533473-6
- Blommaert, Jan: Panagikeddeng dagiti karbengan ti pagsasao: Ingles ken Swahili iti Tanzania a nabisita manen (sosiolingnguistiko a panagrangrang-ay ti Tanzania a Swahili) – Dagiti Obra a Papel ti Urbano a Pagsasao & Panakaamo ti Panagbasa ken Panagsurat, papel 23, Univbersidad ti Gent 2003
- Brock-Utne, Birgit (2001). "Edukasion para iti Amin – ti ania a pagsasao?". Oxford a Repaso iti Edukasion. 27 (1): 115–134. doi:10.1080/03054980125577.
- Chiraghdin, Shihabuddin ken Mathias Mnyampala. Historia ya Kiswahili. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. Akindaya nga Aprika. 1977. ISBN 0-19-572367-8
- Contini-Morava, Ellen. Pangnagan a Panakaidasig iti Swahili. 1994.
- Lambert, H.E. 1956. Chi-Chifundi: Ti Dialekto iti Akin-abagatan nga Aplaya ti Kenya. (Kampala)
- Lambert, H.E. 1957. Ki-Vumba: Ti Dialekto iti Akin-abagatan nga Aplaya ti Kenya. (Kampala)
- Lambert, H.E. 1958. Chi-Jomvu ken ki-Ngare: Dagiti subdialekto ti Mombasa a Lugar. (Kampala)
- Marshad, Hassan A. Kiswahili au Kiingereza (Nchini Kenya). Pundasion ti Jomo Kenyatta. Nairobi 1993. ISBN 9966-22-098-4.
- Nurse, Derek, ken Hinnebusch, Thomas J. Swahili ken Sabaki: ti linguistiko a pakasaritaan. 1993. Dagiti serie: Unibersidad ti California a Panangipablaak dagiti Lingguistika, b. 121.
- Ogechi, Nathan Oyori: "Kadagiti karbengan ti pagsasao idiay Kenya (iti legado a puesto ti Swahili idiay Kenya)", iti: Nordiko a Warnakan kadagiti Aprikano a Panagadadal 12(3): 277–295 (2003)
- Prins, A.H.J. 1961. "Dagiti agsasao ti Swahili a Tattao iti Zanzibar ken dagiti Aplaya ti Daya nga Aprika (Dagiti Arabo, Shirazi ken Swahili)". Etnograpiko a Panagsukisok iti Aprika, inurnos babaen ni Daryll Forde. Londres: Internasional nga Instituto ti Aprika.
- Prins, A.H.J. 1970. Ti Nautiko a Diksionario ti Swahili. Pangyuna a Panagdadal ti Swahili a Leksiko – 1. Dar es Salaam.
- Whiteley, Wilfred. 1969. Swahili: ti panagungar ti nailian a pagsasao. Londres: Methuen. Dagiti serie: Dagiti Panagadadal ti Aprikano a Pakasaritaan.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Indonesia
Ti Indonesia, opisial a ti Republika ti Indonesia (Indones: Republik Indonesia), ket ti naturay nga estado idiay Abagatan a daya nga Asia ken Oceania. Ti Indonesia ket maysa a purpuro a buklen dagiti rinibu nga isla.[9] Daytoy ket sakupenna dagiti 33 a probinsia ken 1 nga Espesial nga Administratibo a Rehion (para iti panangituray babaen ti sakbay ti kolonia a monarkia) nga addaan iti nakarkulo a populasion iti sumurok a 252 a riwriw a tattao, ken mangaramid daytoy iti maikapat a kaaduan ti populasion a pagilian iti lubong. Ti republika a porma ti gobierno ti Indonesia ket buklen ti nabutosan a lehislatura ken presidente. Ti kapitolio a siudad ti pagilian ket ti Jakarta. Ti pagilian ket makibinningay kadagiti daga a pagbeddengan iti Papua Baro a Guinea, Daya a Timor, ken Malaysia. Dagiti dadduma pay a kaarrubana a pagilian ket mairaman ti Singapur, ti Filipinas, Australia, Palau, ken ti Indiano a teritorio ti Is-isla ti Andaman ken Nicobar. Ti Indonesia ket ti nagpundar a kamemng ti ASEAN ken kameng dagiti nangruna nga ekonomia ti G-20. Ti ekonomia ti Indonesia ket isu ti 1maika-16 a kadakkelan babaen ti nominal a GDP.
Ti purpuro ti Indonesia ket nangruna idin a rehion iti panagtagilako manipud idi maika-7 a siglo, idi ni Srivijaya ken kalpasanna ni Majapahit ket nakipagtagilako iti Tsina ken India. Dagiti lokal nga agturturay ket nagin-inutda a nangala kadagiti ganganaet a modelo ti kultura, relihion ken politika manipud kadagiti nasapa a siglo, ken nagrang-ay dagiti pagarian ti Hindu ken Budista. Ti pakasaritaan ti Indonesia ket naimpluensian babaen dagiti ganganaet a bileg a nagay-ayat kadagiti masna a rekursona. Dagidi Muslim a nagtagtagilako ket nagiyegda ti kaaduan nga Islam, bayat a dagidi bileg ti Europa ket nagiyegda iti Kristianidad ken naglalabanda tapno bukbukodanda ti panagtagilako kadagiti Is-isla ti Rekado ti Maluku idi las-ud ti Panawen ti Pnagduktal. Kalpasan ti tallo ket gudua a sigsiglo iti Kolonialisno nga Olandes, ti Indonesia ket nakaala met iti pannakawayana kalpasan idi Sangalubongan a Gubat II. Ti pakasaritaan ti Indonesia ket nariron kalpasanna daytat\, nga adda met dagiti karit nga inyeg dagiti masna a didigra, adu a panagpapatay, panagbalintungeg, separatismo, ti proseo ti demokratisasion, ken dagiti paset ti panawen iti napardas a panagbaliw iti ekonomia.
Ti Indonesia ket buklen dagiti ginasut a naisangayan a patneng a grugrupo ti etniko ken lingguistika. Ti kadakkelan – ken katurayan iti politika – ket ti etniko a grupo ti Habanes. Napadur-as met ti nagbibingayan nga identidad, a naipalawag babaen ti nailian a pagsasao, dibersidad ti etniko, kaadu ti relihion iti kaunegan ti kaaduan a populasion ti Muslim, ken ti pakasaritaan ti kolonialismo ken iti rebelion a naisuppiat iti daytoy. Ti nailian a sasao ti Indonesia ket ti, "Bhinneka Tunggal Ika" ("Panagkaykaysa iti Dibersidad" literall a, "adu, ngem maymaysa met"), ket mangibagbaga ti dibersidad a nangsukog iti pagilian. Uray ti dakkel a populasianna ken dagiti rehion a napusek iti populasion, ti Indonesia ket addaan iti nawatiwat a luglugar iti kaatapan a mangsuporat ti maikadua a kangatuan nga agpang iti biodibersidad iti lubong. Ti pagilian ket addaan iti adu a masna a rekurso, ngem adu pay met laeng dagiti napanglaw.[10][11]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Indonesia" (Country Studies nga ed.). US Library of Congress.
- ^ Vickers, p. 117
- ^ "Population". www.bi.go.id (iti Indones). Bank Indonesia. 30 Hunio 2014. Naala idi 9 Septiembre 2014.
- ^ a b c "Indonesia". International Monetary Fund. Naala idi 27 Oktubre 2013.
- ^ "Gross domestic product 2013" (PDF). World Bank. Naala idi 2 Hulio 2014.
- ^ "GDP per capita, PPP (current international $)". World Bank. Naala idi 2 Hulio 2014.
- ^ "Gini Index". World Bank. Naala idi 2 Marso 2011.
- ^ "Human Development Reports 2014" (PDF). United Nations. Naala idi 25 Hulio 2014.
- ^ "The Naming Procedures of Indonesia’s Islands", Tenth United Nations Conference on the Standardization of Geographical Names, New York, 31 Hulio – 9 Agosto 2012, United Nations Economic and Social Council
- ^ "Poverty in Indonesia: Always with them". The Economist. 14 Septiembre 2006. Naala idi 26 Disiembre 2006.; correction.
- ^ Guerin, G (23 Mayo 2006). "Don't count on a Suharto accounting". Asia Times Online. Hong Kong.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Friend, T. (2003). Indonesian Destinies. Harvard University Press. ISBN 0-674-01137-6.
- Ricklefs, M. C. (1991). A History of Modern Indonesia since c.1300, Second Edition. MacMillan. ISBN 0-333-57689-6.
- Schwarz, A. (1994). A Nation in Waiting: Indonesia in the 1990s. Westview Press. ISBN 1-86373-635-2.
- Taylor, Jean Gelman (2003). Indonesia: Peoples and Histories. New Haven and London: Yale University Press. ISBN 0-300-10518-5.
- Vickers, Adrian (2005). A History of Modern Indonesia. Cambridge University Press. ISBN 0-521-54262-6.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Indonesia iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Indonesia manipud iti Wikivoyage (Ingles)
- Gobierno
- Gobierno ti Indonesia
- Ministro ti Sekretario ti Estado (Indones)
- Sentro ti Estadistiko
- Hepe ti Estado ken Kamkameng ti Gabinete
- Sapasap a pakaammo
- Indonesia a naikabil iti The World Factbook (Ingles)
- Indonesia manipud ti UCB Libraries GovPubs
- Kitaen ti Indonesia iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)
- Bariweswes ti Indonesia BBC News
- Indonesia iti Encyclopædia Britannica
- Wikimedia Atlas iti Indonesia
- Opisial a sitio ti Turismo ti Indonesia
- Key Dagiti padto ti Panagdur-as para iti Indonesia
- Is-isla ti Paracel (tinengngel babaen ti Tsina)
- Is-isla ti Pratas (tinengngel babaen ti Taiwan)
- Is-isla ti Spratly (sinuppiatan ken tinengngel babaen dagiti nadumaduma nga agtunton)
- Indonesia
- Dagiti pagilian ti Abagatan a daya nga Asia
- Dagiti estado a kameng ti Gunglo ti Pagpagilian ti Abagatan a daya nga Asia
- G20 a pagpagilian
- G15 a pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti pagilian nga isla
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1949
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Malayo
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti pagilian idiay Oceania


text:
Sarah Bernhardt
Ni Sarah Bernhardt (Panangibalikas a Pranses: [sa.ʁa bɛʁ.nɑʁt];[2] c. 22/23 Oktubre 1844 – 26 Marso 1923) ket maysa idi a Pranses nga entablado ken nasapa nga aktres ti pelikula, ken nakunkuna idi a kas "ti kalatakan nga aktres a naam-ammuan iti lubong".[3] Ni Bernhardt ket nakaaramid ti pannakadayawna kadagiti entablado ti Pransia kadagidi tawen ti 1870, ket natunton idi idiay Europa ken ti Kaamerikaan. Isu ket nakaparang-ay ti dayaw a kas maysa a naganetget a dramatiko nga aktres, a nakagun-od ti birngas a kas "Ti Nainlangitan a Sarah".
Dagiti linaon
Nasapa a biag[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Bernhardt ket naipasngay idi diay Paris a kas ni Rosine Bernardt,[4] ti anak a babai ni Julie Bernardt (1821, Amsterdam – 1876, Paris) ken ti maysa a di ammo nga ama. Ni Julie ket maysa idi kadagiti nnem nga annak ti maysa a managbanniaga a Hudio a nagtagtagilako iti anteohos, "espesialista iti mata" ken bassit a kriminal, ni Moritz Baruch Bernardt, ken ni Sara Hirsch (intono kua nga ammo a kas ni Janetta Hartog; c. 1797–1829).[5] Lima a law-lawas kalpasan ti ipupusay ti asawan idi 1829, ti ama ni Julie ket inasawana ni Sara Kinsbergen (1809–1878). Isu ket pinanawanna dagiti lima nga annakna a babbai ken maysa nga anak a lalaki iti agsiuman nga ina idi 1835.[5] Ni Julie, ken kakauyogna ti ub-ubing a kabsatna a babai a ni Rosine, ket napanda idiay Paris, nga idiay ket nangged a kas kortesana ken ammo idi babaen iti nagan a kas "Youle". Ni Julie ket addaan kadagiti lima nga annak a babbai, a mairaman dagiti singn a pimmusay a kas maladaga idi 1843.
NiSarah Bernhardt ket binaliwanna ti umuna a naganna ket nangnayon iti "h" iti apelyidona. Dagiti rehistro iti pannakaipasngayna ket napukaw iti maysa a puor idi 1871. Tapno mapasingkedan iti Pranses a pannakaumilina—a nasken para iti pannakapili ti Légion d'honneur —isu ket nagpartuat kadagiti palso a rehistro iti pannakaipasngay, nga idi kano ket anak a babai ni "Judith van Hard" ken ni "Édouard Bernardt" manipud idiay Le Havre, kadagiti naladladaw a sarita kano nga estudiante ti linteg, kondador, kadete ti marina wenno opisial ti marina.[5][6]
Idi ubing ni Sarah, isu ket inpatulod ti inana idiay Grandchamp, ti maysa nga Agostino a konbento nga eskuela idiay asideg ti Versailles.[7] Idi 1860 isu ket nangrugrugin a simrek iti the Conservatoire de Musique at Déclamation idiay Paris ken kanungpalan a nagbalin nga estudiante idiay Comédie Française nga idiay ket nangrugianna a kas aktres (11 Agosto 1862) iti titulo a papel iti Iphigénie ni Racine kadagiti saan a nasayaat a pannakairepaso.[8] Isu ket saan unay a nagpaut idiay; isu ket nagikkat kalpasan idi tinungpana iti rupa ti maysa a sabali nga aktres gapu ti panangiduronna ti ub-ubing a kabsatna ababai iti maysa a selebrasion iti kasangay para kenni Molière.[9]
Kaaduan kadagiti madudua a kinapudno iti biag ni Bernhardt ket agtaud manipud iti gaganayna nga agpapasaw ken mangrungad. Ni Alexandre Dumas, fils, ket inpalawagna nga isu ket nakaro a salawasaw.[3]
Enteblado a pagsapulan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti enteblado a pagsapulan ni Bernhardt ket nangrugi idi 1862 bayat nga isu idi ket estudiante iti Comédie-Française, ti kadayawan a teatro ti Pransia. Isu ket nangikeddenga a pumanaw idiay Pransia, ken kanungpalan a napan idiay Belhika, nga idiay ket nagbalin a kamalala ni Henri, Prinsipe ti Ligne, ken naganak iti anakda a lalaki, ni Maurice, idi 1864. Kalpasan ti pannakaipasngay ni Maurice, ti Prinsipe ket nangidiay nga agassawada, ngem inparit met ti pamilia ti lalaki ken naawisda ni Bernhardt a mangtallikud ken mangipatingga ti relasionda.[10] Kalpasan iti pannakapapanaw iti Comédie Française, isu ket nagsubli iti biag a kas kortesana a nakaipayammuanna idi ubing babaen ti inana, ken nangged met ti adu idi las-ud iti dayta a panawen (1862–65). Idi las-ud iti daytoy a panawen, isu ket nakagun-od iti naindayegan a lungonna, a nasansan a nagturturoganna imbes nga iti maysa a kama – a nagtunton a ti kasta ket nakatulong a nangipalawag kaniana kadagiti adu a trahiko a papelna.
Ni Bernhardt ket nagsubli met iti teatro, ken nakaal aiti kontrata iti Théâtre de L’Odéon nga idiay ket nangrugrugi a nagpabpabuya idi 1866. Ti kadayegan a pabuyana idiay ket ti trabestia a pabuya a kas ti Florentina a ministrel iti Le Passant ni François Coppé (Enero1869).[11] Idi nangrugi ti gubat ti Franco-Prussia, napasardeng idi dagiti panuya ken ni Bernhardt ket nangibaliw iti teatro iti kasla maysa nga ospital ken isu ket nagay-aywan kadagiti nasugatan a soldado iti paggugubatan.[12] Isu ket nakaaramid iti danayna kadagiti entablado iti Europa kadagiti tawen ti 1870 ken kalpasanna ket kaaduanen a natonton iti amin a paset ti Europa ken idiay New York.[13] Iti baetan dagiti panagbanbanniaga a panagpabuya, innala ni Bernhardt ti abang ti Théâtre de la Renaissance, a nangipatpataray a kas produser-direktor-bida manipud idi 1893 aginggana idi 1899.[14]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Isu ket nabunyagan idi 1857, idi agatawen ti 12, ngen napukaw ti rehistro. Ti petsa a panakaipasngay a naala manipud ti maysa a sertipikado ti bunyag a naaramid idi agtawen ti 12 ket saan a maikatalekan nga umuna a taudan, ken mabalin nga usaren laeng no mairaman kadagiti sabali nga ebidensia. (Iti Ti Arte ti Nangato a Drama, ti maysa a Propesor a ni Ockman ket nangibagbaga ti pannakabiruk ti maysa a "saan a nainaganan a ginettengan ti warnakan" idiay Bibliothèque de la Comédie Française idiay Paris, a nangiraman ti kopia ti maysa a sertipikado ti bunyag a nagibagbaga nga isu ket naipasngay idi 25 Septiembre 1844.) Daytoy ket naitunton a ni "Bernhardt ket sagpaminsan a naramrambak ti kasangayna iti 23 Oktubre", urayno awan ti pannakasingked ti daytoy a panagtunton. Ti 1907 nga autobiograpia ni Bernhardt a Ma double vie (Ti Dua a Biagko) ket saan a nangibagbaga ti petsa apanakaipasngayna.
- ^ Ti bukod a panagibalikasna, agdengngeg a kas ti
- ^ a b Gottlieb, Robert. "Ti Dramani Sarah Bernhardt". Naala idi 2007-10-18.
- ^ Idi 1859 isu ket simrek iti dayta a nagan ken iti kasangay iti 23 Oktubre 1844 idiay Conservatoire national supérieur d'art dramatique; daytoy laeng ti natidda a rehistro manipud ti rehistro iti pannakaipasngayna a napukaw idi 1871. Kitaen ti Snel, pp. 9–10. Ni Snel ket nagsuppiat a gapu ti rehistro ti pannakaikasangayna ket magun-od pay laeng ken awan ti rason a manglapped ti kinaagpayso, "daytoy a rehistrasion ket mabalin a maikeddeng a napundar kadagiti kinapudno".
- ^ a b c Snel
- ^ Ti parbo nga ama ni Bernhardt ket nainaganan iti ulitegna a ni Édouard Bernardt, ti kaubingan (gudua) a kabsat a lalaki (naipasngay idi c. 1826) iti inana, a dimmakkel iti pagdagusan iti eskuela idiay Tours ken nag-emigrado idiay Chile sakbay idi 1860 (kitaen tiSnel, p. 82)
- ^ Gold, pp. 17–20
- ^ Gold, pp. 31–32, 41, 47
- ^ Gold, p. 52
- ^ Skinner, Cornelia Otis (1966) Madame Sarah. Paragon House
- ^ Aston, Elaine (1989). Sarah Bernhardt: A French Actress on the English Stage. Oxford: Berg. p. 5. ISBN 0854960198.
- ^ Gold, pp. 82–85
- ^ Sarah Bernhardt iti Internet Broadway Database
- ^ Gottlieb, Robert (2010). Sarah: The Life of Sarah Bernhardt. Londres: Yale University Press. p. 121. ISBN 0300192592.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Gold, Arthur and Fizdale, Robert (1991). The Divine Sarah: A Life of Sarah Bernhardt. New York: Knopf. pp. 17–20. ISBN 0394528794.
- Snel, Harmen (2007). The ancestry of Sarah Bernhardt; a myth unravelled. Amsterdam: Joods Historisch Museum. ISBN 978-90-802029-3-1.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Brandon, Ruth. Being Divine: A Biography of Sarah Bernhardt. London: Mandarin, 1992.
- Garans, Louis, Sarah Bernhardt: itinéraire d'une divine, Éditions Palatines, 2005, ISBN 978-2911434433
- Léturgie, Jean and Xavier Fauche: Sarah Bernhardt, Lucky Luke (49). Dupuis, 1982.
- Lorcey, Jacques. Sarah Bernhardt, l'art et la vie, Paris : Éditions Séguier, 2005. 160 pages. Avec une préface d'Alain Feydeau. ISBN 2-84049-417-5.
- Menefee, David W. The First Female Stars: Women of the Silent Era. Connecticut: Praeger, 2004.
- Ockmann, Carol and Kenneth E. Silver. Sarah Bernhardt: The Art of High Drama New York: Yale University Press, 2005
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Sarah Bernhardt iti Wikimedia Commons


text:
Kappon ti Sobiet
Ti Kappon ti Sobiet (Ruso: CoBeTckий Coюз, tr. Sovetsky Soyuz), opisial a ti Kappon dagiti Sosialista a Republika ti Sobiet (USSR; Ruso: Coю́з CoBéTckиx CoциaлиcTи́чeckиx Pecпýблиk, tr. Soyuz Sovetskikh Sotsialisticheskikh Respublik; IPA: [sɐˈjus sɐˈvʲetskʲɪx sətsɨəlʲɪˈstʲitɕɪskʲɪx rʲɪsˈpublʲɪk] ( denggen); naipangyababa iti Inggles kas ti CCCP, SSSR), ket maysa idi a batay-linteg a sosialista nga estado nga adda idiay Eurasia iti nagbaetan ti 1922 ken 1991.
Ti Kappon ti Sobiet ket maysa idi a maymaysa a partido nga estado a tinurayan babaen ti Partido Komunista manipud idi nabangon aginggana idi 1990.[1] Maysa a kappon dagiti 15 subnational a republika ti Sobiet, ti estado ti Sobiet ket naipatakder babaen ti maysa a naisentro a nagato a gobierno ken ekonomia.
Ti Ruso a Rebolusion iti 1917 ket gapuanan ti panatuang ti Ruso nga Imperio. Kalpasan ti Ruso a Rebolusion, adda idi ti panagsagsagaba para iti bileg a nagbaetan ti partido a Bolshevik, nga indauloan babaen ni Vladimir Lenin, ken ti kontra-komunista a Puraw a tignay. Idi Disiembre 1922, dagiti Bolshevik ket nangabakda iti sibil a gubat, ken naporma ti Kappon manipud kadagiti panagtitipon ti Pederatibo a Sosialista a Republika ti Ruso a Sobiet, ti Transkaukasia a Sosialista a Pederatibo ti Sobiet a Republika, ti Ukraniano a Sosialista a Republika ti Sobiet and the Byelorussian Soviet Socialist Republic.
Kalpasan ti ipupusay ni Vladimir Lenin idi 1924, ni Joseph Stalin ket isu ti nagturay,[2] a nagidaulo it USSR babaen ti a programa ti panagindustrialisasion. Ni Stalin ket nangibangon ti maysa a naplano nga ekonomia.[2]
Idi Hunio 1941, ti Nasi nga Alemaniay ken dagiti kumaduanna ket rinautda ti Kappon ti Sobiet, a daytoy ti nangbettak ti di-mangriribo a tulag, a pinirmaan dayta naibaga a naaudi idi 1939. Kalpasan ti uppat a tawen a panakilablaban, ti Kappon ti Sobiet ket rimsua a kas dagiti dua a nalatak a bileg iti lubong, a ti maysa pay ket ti Estado sUnidos.
Ti Kappon ti Sobiet ken dagiti bukodna a satelite nga estado ti Dumaya a Europa, a namammoan a kas ti Dumaya a Pagkaykaysaan, ket nakisuppiat iti Nalamiis a Gubat, daytoy ket ti maysa a nabayag a sangalubongan nga a prolonged global ideolohiko ken politiko a panagsagsagaba a kasupiatna ti Estados Unidos ken dagiti bukodna a Lumaud a kumaduaan, a daytoy ket pinanawanna met laeng gapu ti panakaisangona iti panagrigat ti ekonomia ken dagiti domestiko ken ganganaet a yaalsa ti politika.[3][4] Iti naladaw a panawen ti 1980, ti naudi a daulo ti Sobiet a ni Mikhail Gorbachev ket nagpadas ti panagrepormana ti estado kadagiti annurotenna iti perestroika kenglasnost, ngem ti Kappon ti Sobiet narba ken daytoy ket pormal a natunaw idi Disiembre 1991 kalpasan ti napaay a kudeta ti Agosto.[5] Ti Ruso a Pederasion ket nagitultuloy kadagiti karbengan ken obligasionna.[6]
Heograpia, klima ken katutubo[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy ket adda ti kalawa a 22,402,200 kuadrado kilometro (8,649,500 sq mi), ti Kappon ti Sobiet ket isu ti kadakkelan nga estado iti lubong. Ti kadakkelan nga estado iti lubong, tatta nga aldawen ket ti Rusia, a daytoy ket rimsua manipud ti USSR kalpasan ti panakapaay daytoy. Sumaksakop iti pagkanem a kalawa iti rabaw ti Daga, ti kadakkelna ket maipada iti Amianan nga Amerika. Ti Europeano a paset daytoy ket buklen ti pagkapat a kalawa iti daytoy a pagilian, ken daytoy idi ti sentro ti kultura ken ekonomia. Ti dumaya a paset idiay Asia ket gumay-at idiay Taaw Pasipiko aginggana ti daya ken Apganistán iti abagatan, ken awan unay ti populasionna. Daytoy ket nawatiwat iti 10,000 kilometro (6,200 mi) ti daya aginggana iti laud a bumallasiw kadagiti 11 sona ti oras, ken gangani a 7,200 kilometro (4,500 mi) iti amianan aginggana ti abagatan. Adda daytoy ti lima a sona ti klima: tundra, taiga, estepa, desierto, ken kabambantayan.
Ti Kappon ti Sobiet ket tagikuana ti kaatiddogan a pagbeddengan iti lubong, a marukrukod iti agarup a 60,000 kilometro (37,000 mi), dua a pagkatlo daytoy ket pantar iti Taaw Artiko. Iti ballasiw ti Nailet a Baybay Bering ket ti Estados Unidos. Ti Kappon ti Sobiet ket pagbeddenganna ti Apganistán, Tsina, Czechoslovakia, Pinlandia, Hungaria, Iran, Mongolia, Amianan a Korea, Norwega, Polonia, Romania, ken Turkia manipud idi 1945 aginggana idi 1991.
Ti kaatiddogan a karayan ti Kappon ti Sobiet ket isu idi ti Irtysh. Ti kangatuan a bantayna ket isu idi ti Komunismo a Pantok (tattan ket ti Ismail Samani a Pantok) idiay Tajikistan, iti7,495 metro (24,590 ft). Ti kadakkelan a danaw iti lubong, ti Baybay Kaspio, ket nagrunaan a naisanglad iti Kappon ti Sobiet. Ti kadakkelan a di-naapgad a danum ken kaadaleman, ti Danaw Baikal, ket adda idi idiay Kappon ti Sobiet.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Bridget O'Laughlin (1975) Marxista a Panagarngian iti Antropolohia Tinawen a Panagrepaso iti Antropolohia Tomo. 4: pp. 341–70 (Oktubre 1975) (doi:10.1146/annurev.an.04.100175.002013).
William Roseberry (1997) Ni Marx ken Antropolohia Tinawen a Panagrepaso iti Antropolohia, Tomo. 26: pp. 25–46 (Oktubre 1997) (doi:10.1146/annurev.anthro.26.1.25)
- ^ a b Robert Service (9 Septiembre 2005). Stalin: biograpia. Picador. ISBN 978-0-330-41913-0.
- ^ David Holloway (27 Marso 1996). Ni Stalin ken ti Bomba. Unibersidad ti Yale a Pagmalditan. p. 18. ISBN 978-0-300-06664-7.
- ^ Turner 1987, p. 23
- ^ Iain McLean (1996). Ti ababa a diksionario ti Oxford para iti politiko. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. ISBN 978-0-19-285288-5.
- ^ "Ti Rusia ket partido tattan kadagiti aniaman a Tulag a partido ti sidgud idi a Kappon ti Sobiet, ken agganganas kadagiti isu met laeng a karnbengan ken obligasion iti sigud a Kappon ti Sobiet, malaksid kadagiti nasken a panagbalbaliw, a kas ti panagala ti panagbalbaliw kadagiti gay-at ti teritorio. [...] Ti Ruso a pederasion ket agitultuloy ti legado a personalidad iti sigud a Kappon ti Sobiet ken isu ngarud a daytoy ket saan a husto a kasaruno nga Estado iti kapanunutan a naibagbaga. Dagiti sabali a sigud a Republika ti Sobiet ket simmarunoda nga Estado.", Dagiti Materiales ti Nagkaykaysa a Pagarian iti Internasional a Linteg 1993, BYIL 1993, pp. 579 (636).


text:
Ket bumaringkuas ti mannaniw iti di pay nakariing nga alas-tres tapno ikur-itna ti maipapan iti daniw ti palusi a sabong tapno iti panagikur-it ket mataginayon ti sao, nga iti isip, sadiay laeng a maimtuod.
Agawem daytoy iti mamarparbangon a tagainep.
Ta ita ita daytoy nga agmurmuray a bigat
Ket daytoy a balikas manipud kadagiti naruay
A pampanunoten: palusi, ti sabong a puraw
Nga immuna a naranaan iti istoria ti inabraw.
No kasano daytoy nga immapay iti panunot
Ket di matunton dagiti rugi ti silaba
Dagiti adu a buttuon, iti man panagbirbirok
Iti kaipapanan wenno iti pannakabirok
Iti kaikarian. Tawen kas kadagiti makaltaangan
A rabii ti panagbirbirok iti sabong a puraw
Ket segun iti tagainep ita, daytoy a sabong,
Sangadosena a naimula iti sisesegga a bengkag
Ti nagannak ti gayyem ket iti turod ti mannalon,
Sadiay nga agsampaga, kas iti kayanga,
Wenno ti nabanglo a kampupot.
Kasariping ti palusi ti tao, kas ti daga
A nakaitukitan. Ditoy ti rugi ti amin
Maipapan kadagiti posible, uray
Iti bigat a mariing ti rikna a manglagda
Iti agellay a pasdek ti binangon a derrep.
Segun iti darepdep, iti kampay-idi
Dagiti mabalin nga isayangkat,
Agtitimpuyog dagiti apostol ti palusi
Kas ti disipulo ti amin a banglo
Dagiti mairanud iti seremonia ti angot,
Kas iti pintas kas iti salamangka
Ti palusi a sabong, ket iti ritual
Ti surnad ket iti tutok ti bantay daytoy
A maaramid ti inauna a libot.
Sabong kas iti sabong, daytoy a palusi
Ti napukaw idi a taraon!
Waipahu, HI
Noviembre 23, 2011
Istasion ti Panagsagaba, 1
After more than an hour, the fighters decided they could get the other four captives off. They were helped out of the front door. Gaddafi remained where he was, on his own at the back, silent and aloof. “The Capture of Gaddafi’s son,” NYT, Nov 20, 2011.
Kas idi damo, kasta met iti udi.
Ita ket martir ti sao, wenno traidor.
Kasano nga iyebkas dagiti tawid a basol
Iti dara dagiti kabusor nga idi ket adipen
Dagiti amin a kalbario a ti walang
A tagainep ti ama ti akimpatanor?
Pammagusto kadi ti ulimek
Tapno dagiti amin a makita ita,
Dagiti palagip iti panagsagaba
Nga iti ili ket impanamnama,
Patiray-ok kadi dagitoy iti babawi
Nga insao koma idi un-unana?
Iti isip ket ti napukaw a trono
A balitok a tinenneb dagiti saning-i
Ti mapadso a burayok. Kasano
Nga irugi ti sabali a pakasaritaan
Kadagiti disierto? Iti panagam-amangaw,
Nakitam kadagiti dagiti Ilokano
Nga iti kada kalio ket ti buteng
Ti kada tribu iti ilim tapno
Ti kintayeg ti selula ti kinaasinno
Ket ti panagkumbawa iti ama
Nga agnanayon nga amo?
Agtalappuagaw kadi dagiti bukod
A tagainep tapno iti pananglaga
Iti pagilian iti sabali a ladingit
Ket ti ikakaasi nga umuna
A panagsangit?
Hon, HI
Nov 20/11
Kas idi damo, kasta met iti udi.
Ita ket martir ti sao, wenno traidor.
Kasano nga iyebkas dagiti tawid a basol
Iti dara dagiti kabusor nga idi ket adipen
Dagiti amin a kalbario a ti walang
A tagainep ti ama ti akimpatanor?
Pammagusto kadi ti ulimek
Tapno dagiti amin a makita ita,
Dagiti palagip iti panagsagaba
Nga iti ili ket impanamnama,
Patiray-ok kadi dagitoy iti babawi
Nga insao koma idi un-unana?
Iti isip ket ti napukaw a trono
A balitok a tinenneb dagiti saning-i
Ti mapadso a burayok. Kasano
Nga irugi ti sabali a pakasaritaan
Kadagiti disierto? Iti panagam-amangaw,
Nakitam kadagiti dagiti Ilokano
Nga iti kada kalio ket ti buteng
Ti kada tribu iti ilim tapno
Ti kintayeg ti selula ti kinaasinno
Ket ti panagkumbawa iti ama
Nga agnanayon nga amo?
Agtalappuagaw kadi dagiti bukod
A tagainep tapno iti pananglaga
Iti pagilian iti sabali a ladingit
Ket ti ikakaasi nga umuna
A panagsangit?
Hon, HI
Nov 20/11
Subscribe to: Posts (Atom)


text:
Pagpadaan ti kapigsa ti panag-gatang
Ti pagpadaan ti kapigsa ti panag-gatang (Inggles;purchasing power parity (PPP)), ket damagen na no mano a kuarta ti masapul a panaggatang ti maysa a kapadpadana a labba iti maimbagan kadagiti dua a sabali a pagilian, ken usaren na daytoy nga agkarkulo ti husto a ganganaet a panagsukat ti kuarta. Ti panag-usar ti dayta a PPP a bilang, ti maysa a bilang ti kuarta ket adda metten ti kapada na a kabilegan ti panaggatang iti sabsabali a pagilian. Ti sabali pay a panagusar ti PPP a bil-bilang ket ti panaggiddiat iti sangalubongan a matgedan.


text:
News Story — Tagged Under: Inside News
Manang Imee, nabigbig ti dakkel nga akemna iti pannakasukog ti SK Reform Law
posted in Ilocos Sentinel on Friday, August 12th, 2016
Binigbig ni Senador Joseph Victor “JV” Ejercito ti dakkel a suporta nga ipapaay ni Gob. Imee Marcos kadagiti agtutubo.
Segun kenkuana, dakkel ti nagbalin nga akem ti gobernador iti pannakapataud dagiti nalalaing ken mapagwadan a lider dagiti agtutubo.
Inlawlawagna a maysa pay ni Manang Imee kadagiti nakatulong kadakuada a nangsukog iti SK Reform law.
Imbatad ti senador a maysa ti gobernador kadagiti innalada a resource speakers bayat ti panangbukelda iti nasao a paglintegan gapu iti napintas a recordna iti panangidaulona iti Kabataan Barangay wenno KB.
Inbunannagna a nangipasada iti SK Reform Law kalpasan a saan a naaramid iti SK ti ninamnama kadakuada.
Kunana nga imbes a maikkaten a maminpinsan ti SK ket nangipasada ti baro a paglintegan a namnamaen a mangibangon iti organisasion dagiti agtutubo.
Ginutigut ni Ejercito dagiti agtutubo a makibiang, makipartisipar, agbalin nga aktibo ken agbutos iti SK election. (PGIN – CMO)
Monthly News Archives
Editorial & Business Office
Office: (077) 670-7178 CP # 0919-381-6795
0919-434-0759 and 0917-588-6043
E-Mail : ilocos_sentinel@yahoo.com


text:
Pagilian
Iti political a heografia ken internasional a politica, ti pagilian ket maysa a heografikal a teritorio. Maar-aramat a kas pangawag iti agpada a konsepto ti nasion (cultural nga entidad) ken estado (political nga entidad).
Ti maysa a pagilian ket gagangay nga addaan iti bukod a govierno, administrasion len linlinteg; ken kaaduanna a nga addaan iti constitusion, polisia, militaria, annuroten iti buis, ken populasion.
Kasilpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Lonely Planet Clickable map and information on the world's countries
- Nationmaster.com
- PopulationData.net
- United Nations statistics devision
- United Nations eDocs Web Service XML data list of countries.
- United Nations - UNeDocs Code List Web Service


text: Ti Zagreb (Panangibalikas a Kroata: [zǎːɡrɛb]) ket isu ti kapitolio ken ti kadakkelan a siudad iti Republika iti Kroásia. Mabirukan daytoy idiay amianan a laud iti daytoy a pagilian, iti igid ti karayan Sava, idiay akin-abagatan a kabanbantayan iti bantay Medvednica. Ti Zagreb ket naisanglad iti kangato iti agarup a 122 m (400 ft) iti pantar ti baybay. Iti naudi nga opisial a senso iti 2011, ti populasion ti pagnaedan iti Zagreb ket 686,568, a ti populasion iti administratibo a lugarna ket 792,875. Ti kalawaan a metropolitano a lugar ti Zagreb ket iramanna ti Siudad iti Zagreb ken ti naisina a Probinsia ti Zagreb nga addaan ti populasion ti 317,642, nga agited ti dagup ti metropolitano a lugar iti sumurok a 1,110,517. Isu laeng daytoy ti maymaysa a metropolitano a lugar idiay Kroasia nga addaan ti populasion iti sumurok a maysa a riwriw.


text:
Walter Mondale
Ni Walter Frederick "Fritz" Mondale (naiyanak idi Enero 5, 1928) ket maysa nga Amerikano a politiko ti Partido Demokratiko a nagserbi idi a kas ti maika-42 a Bise Presidente iti Estados Unidos (1977–1981) babaen ni Presidente Jimmy Carter, ken Senador manipud idiay Minnesota (1964–1976). Isu ti kandidato para iti presidente ti Partido Demokratiko iti panagbutos ti presidente ti Estados Unidos idi 1984.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Walter Mondale iti Wikimedia Commons


text:
Paraguay
Nagsasabtan: 23°S 58°W / 23°S 58°W
Ti Paraguay (Espaniol: [paɾaˈɣwai]; Guarani: Paraguái [paɾaˈɣwaj]), opisial a ti Republika ti Paraguay (Espaniol: República del Paraguay, Guarani: Tetã Paraguái), ket ti napalikmutan ti daga a pagilian idiay sentral nga Abagatan nga Amerika, bineddengan daytoy babaen ti Arhentina iti abagatan ken abagatan a laud, ti Brasil iti daya ken ti amianan a daya, ken ti Bolivia iti amianan a laud. Ti Paraguay ket mabirukan kadagiti bangkag ti Karayan Paraguay, nga agayus babaen ti tengnga ti pagilian manipud iti amianan aginggana iti abagatan. Gapu ti sentral a lokasionna idiay Abagatan nga Amerika, daytoy ket sagpaminsan a tinawtawagan a kas Corazón de América ("Puso ti Amerika").[7]
Dagiti indihenio a Guaraní ket nagtataengdan idiay Paraguay para kadagiti saan a nabibiit ngem milenio sakbay a naparukma ti teritorio babaen dagiti Espaniol idi maika-16 a siglo. Dagiti nagtataeng nga Espaniol ken dagiti mision ti Hesuita ket nangipayammoda iti Kristianidad ken Espaniol a kultura iti rehion. Ti Paraguay ket adda idi iti patingga ti ruar iti imperio a kolonia ti Espania, nga addaan laeng kadagiti bassit nga urbano a sentro ken dagiti agtataeng. Kalpasan ti wayawaya manipud iti Espania idi 1811, ti Paraguay ket tinurayan idi babaen dagiti diktador a nangisayangkat kadagiti annuroten ti pannakaisinsina ken protektionista.
Kalpasan iti didigra a Gubat ti Paraguay (1864–1870), ti pagilian ket nakapukaw iti 60 aginggana iti 70 a porsiento iti populasionna babaen ti gubat ken sakit, ken agarup a 140,000 kuadrado kilometro (54,054 sq mi) iti teritoriona iti Arhentina ken Brasil. Babaen iti maika-20 a siglo, ti Paraguay ket nagtultuloy a nagib-ibtur kadagiti nagsasaruno nga autoritariano a gobierno, ken nagbanagan iti turay ni Alfredo Stroessner, a nangidaulo iti kapautan a diktadura ti militar iti Abagatan nga Amerika manipud idi 1954 aginggana idi 1989. Isu ket naparmek iti maysa a kudeta iti militar, ken dagiti nawaya nga adu partidona a panagbubutos ket immuna a naurnos ken natengngel idi 1993. Kalpasan ti maysa a tawen, timmipon ti Paraguay iti Arhentina, Brasil ken Uruguay a nagpundar iti Mercosur, ti rehional a panagtitinulngan iti ekonomia.
Manipud idi 2009, ti populasion ti Paraguay ket nakarkulo iti agarup a 6.5 a riwriw, kaaduan ket naikonsentrado iti rehion ti abagatan a daya ti pagilian. Ti kapitolio ken kadakkelan a siudad ket ti Asunción, a ti metropolitano a lugar ket pagtaengan dagiti gangani a pagkatlo a populasion ti Paraguay. No maigiddiat kadagiti kaaduan a pagilian ti Latin nga Amerika, ti indihenio a pagsasao ken kultura ti Paraguay, ti Guaraní, ket agtultuloy a kaaduan a makaimpluensia. Kadagiti tunggal maysa a senso, dagiti agtataeng ken kaaduanda a mangibaga kaniada a kas mestiso, ken mangipaltiing daytoy kadagiti tawen a pannakiasawa kadagiti nadumaduma a grupo ti etniko. Ti Guaraní ket mabigbig a kas maysa nga opisial a pagsasao ken kakuyogna ti Espaniol, ken dagitoy dua a pagsasao ket adu a naisasao iti pagilian.
Dagit inota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti bangir ti eskudo ti Paraguay:
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Paraguay a naikabil iti The World Factbook (Ingles)
- ^ a b c d "Paraguay". International Monetary Fund. Naala idi 20 Abril 2012.
- ^ "Gini Index". World Bank. Naala idi 18 Hulio 2013.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ "Paraguay – Constitution, Article 140 About Languages". International Constitutional Law Project. Naala idi 3 Disiembre 2007. (see translator's note)
- ^ "8 LIZCANO" (PDF). Convergencia.uaemex.mx. Naala idi 5 Oktubre 2012.
- ^ "Paraguay, corazón de América (1961)". Internet Movie Database. Naala idi 5 Oktubre 2012.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Paraguay iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Paraguay manipud iti Wikivoyage (Ingles)
- Nailian a Departamento ti Turismo (Espaniol)
- Paraguay manipud iti Encyclopædia Britannica
- Paraguay a naikabil iti The World Factbook (Ingles)
- Paraguay iti UCB Libraries GovPubs
- Kitaen ti Paraguay iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)
- Bariweswes ti Paraguay manipud iti BBC News
- Wikimedia Atlas iti Paraguay
- Paraguay
- Dagiti dati a kolonia ti Espania
- Dagiti naserraan ti daga a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti Mercosur
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Pagpagilian ti Abagatan nga Amerika
- Dagiti republika
- Dagiti pagilian ti Abagatan nga Amerika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Espaniol
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1811
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
1946
Ti 1946 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Martes iti kalendario a Gregoriano.
Dagiti linaon
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Enero 5 – Diane Keaton, Amerikana nga aktres ken direktor ti pelikula
Pebrero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero 5 – Charlotte Rampling, Briton nga aktres
Marso[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 12 – Liza Minnelli, Amerikana a kumakanta ken aktres
Mayo[urnosen | urnosen ti taudan]
Agosto[urnosen | urnosen ti taudan]
- Agosto 19 – Bill Clinton, maika-42 presidente iti Estados Unidos
Oktubre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Oktubre 4 – Susan Sarandon, Amerikana nga aktres
- Oktubre 12 – Edward S. Hagedorn, politiko manipud iti Filipinas
- Oktubre 29 – Peter Green, Briton a gitarista iti blues rock
Nobiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nobiembre 6 – Sally Field, Amerikana nga aktres
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Pebrero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero 5 – George Arliss, Ingles nga aktor (naipasngay 1968)


text:
Teritorio ti Britania iti Taaw Indiano
Ti Teritorio ti Britania iti Taaw Indiano (British Indian Ocean Territory – BIOT) ket ti maysa a ballasiw-taaw a teritorio ti Nagkaykaysa a Pagarian a mabirukan idiay Taaw Indiano iti agpakatengnga a pagbaetan ti Tanzania ken Indonesia. Ti teritorio ket buklen dagiti pito nga atol ti Purpuro Chagos nga agraman kadagiti sumurok a 1,000 nga agmaymaysa nga isla – adu ket bassit-usit – ken pakadagupan iti dagup a kalawa iti daga iti 60 kuadrado kilometro (23 sq mi).[5]
Ti kadakkelan ken ti akin-abagatan unay nga isla ket ti Diego Garcia, iti 44 km2 (17 sq mi), ti lugar ket naipagtipon a pasilidad ti militar iti Nagkaykaysa a Pagarian ken ti Estados Unidos.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "British Indian Ocean Territory". worldstatesman.com. Naala idi 5 Abril 2013.
- ^ a b British Indian Ocean Territory (British Overseas Territory), Foreign and Commonwealth Office. Naala idi 24 Nobiembre 2012.
- ^ a b "About Us". BIOT Post Office. Naala idi 5 Abril 2013.
- ^ FCO country profile iti Wayback Machine (naarkibo idi Hunio 10, 2010)
- ^ a b "British Indian Ocean Territory". World Factbook. Central Intelligence Agency. 27 Marso 2013. Naala idi 5 Abril 2013.
- ^ "British Indian Ocean Territory Currency". GreenwichMeantime.com. Naala idi 5 Abril 2013.
- ^ Pobjoy Mint Ltd (17 May 2009). "Launch of First Commemorative British Indian Ocean Territory Coin". coinnews.net. Naala idi 4 Abril 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Teritorio ti Britania iti Taaw Indiano iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Teritorio ti Britania iti Taaw Indiano manipud iti Wikivoyage (Ingles)


text:
Pasismo
Ti pasismo ( /ˈfæʃɪzəm/) ket maysa a radikal nga autoritariano a nasionalista a politikal nga ideolohia.[1][2] Dagiti pasista ket agsukisokda kadagiti pannakaiyaddang kadagiti bukodda a pagilian a naibatay ti pannakaitalek ti maysa nga organiko a nailian a komunidad a dagiti tattaona ket nagkaykaysada a kas agmaymaysa a tattao iti nailian a kinasiasino. Isuda ket naipagkaykaysa babaen kadagiti suprapersonal a panakaikapet iti kaputotan ken kultura babaen ti maysa a totalitariano nga estado nga agsuksukisok ti masa a mobilisasion iti maysa a pagilian babaen ti disiplina, indoktrinasion, maipapan iti bagi a panagsanay, ken euhenesia.[3][4] Ti pasismo ket agbirbiruk ti panagipukaw kadagiti nasirmata a ganganaet nga inpluensia a naikapapunotan a gapuanan ti dehenerasion iti pagilian wenno ti saan a maitutop ti nailian a kultura.[5]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Turner, Henry Ashby, Panangikeddeng manen ti pateg ti Pasismo. Dagiti Baro a Puntos a Pannakaimatangan, 1975. p. 162. Mangibaga kadagiti "gandat iti radikal ken autoritariana a nasionalismo" ti pasismo.
- ^ Larsen, Stein Ugelvik, Bernt Hagtvet and Jan Petter Myklebust, Sino kadi dagiti pasista: Dagiti sosial a ramut ti Europeano a Pasismo, p. 424, "naurnos a porma ti integratibo a radikal a nasionalista nga autoritarianismo"
- ^ Grčić, Joseph. Etika ken Politikal a Teoria (Lanham, Maryland: Unibersidad ti Amerika, Inc, 2000) p. 120
- ^ Blamires, Cyprian, Sangalubongan a Pasismo: ti Naipakasaritaan nga Ensiklopedia,Tomo 1 (Santa Barbara, California: ABC-CLIO, Inc., 2006) p. 140-141, 670.
- ^ Robert O. Paxton. Ti Anatomi aiti Pasismo. First Vintage Books Edition. New York, New York, USA: Vintage Books, 2005. pp. 144.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Pasismo iti Wikimedia Commons


text:
Indotsina
Ti Indotsina wenno Indo-Tsina ket ti peninsula idiay Abagatan a Daya nga Asia[1] a mabirukan iti agarup nga abagatan wenno abagatan a laud ti Tsina, ken daya ti India. Ti nagtaudan ti naganna iti Pranses nga Indochine a kas ti panagtitipon iti nagnagan ti "India" ken "Tsina", a mangibagbaga ti lokasion iti teritorio a nagbaetan dagiti dua a pagilian. Daytoy ket maibagbaga pay a kas ti nangruna a daga ti Abagatan a daya nga Asia. Ti termino ket mabalin pay a mausar iti bioheograpia para iti "Rehion ti Indotsina", ti nangruna a bioheograpiko a rehion iti uneg ti ekosona ti Indomalaya.
Dagiti pagilian ti nangruna a daga ti Abagatan a daya nga Asia, nupay kasta ket nakaala iti impluensia manipud ti India ken Tsina kadagiti agdumaduma a kaadu.[1] Adda met dagiti kultura, a kas ti Cambodia, Laos, ken Tailandia ket kangrunaan a naimpluensiaan babaen ti India nga adda met iti basbassit a pannakaimpluensia babaen ti Tsina. Dagiti dadduma, a kas ti Bietnam, ket kaaduan a naimpluensiaan babaen dagiti kultura ti Insik nga addaan laeng iti bassit a pannakaimpluensia iti kultura manipud ti India, ken kaaduan babaen ti sibilisasion ti Champa a pinarukma idi ti Bietnam idi las-ud ti nagpaabagatan a panagpadakkel.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti teritorio ti Indotsina ket buklen dagiti sumaganad:
- Cambodia
- Laos
- Bietnam
- Myanmar (dati idi a ti Burma; paset ti Britaniko nga India aginggana idi 1937)
- Tailandia (dati idi a ti Siam)
- Malaysia (Peninsular a Malaysia laeng)
- Singapore
Bioheograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti bioheograpia ti termino a Rehion ti Indotsina ket inus-usar a kaibuksilan ti nangruna a bioheograpikol a rehion idiay ekosona ti Indomalaya, ken ti pay pitoheograpiko a ploristika a rehion iti Paleotropikal a Pagarian. Daytoy ket mangiraman ti patneng a flora ken fauna iti amin a pagpagilian dita ngato . Ti kadenna a Rehion ti Malesia ket sakupenna dagiti pagilian ti Maritimo nga Abagatan a daya nga Asia, ken askawenna dagiti ekosona ti Indomalaya ken Australasia.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Marion Severynse, ed. (1997). The Houghton Mifflin Dictionary Of Geography. Houghton Mifflin Company. ISBN 0-395-86448-8.
- History of the mountain people of southern Indochina up to 1945 (Bernard Bourotte, i.e. Jacques Méry, U.S. Agency for International Development, 195?
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Indotsina iti Wikimedia Commons
- Ti kolonisasion ti Indotsina manipud idi 1892 (Ingles) (Pranses)


text:
Mauritania
Ti Mauritania[7] ket maysa a pagilian idiay Maghreb idiay Laud nga Aprika. Nabeddengan daytoy babaen ti Taaw Atlantiko iti laud, babaen ti Akinlaud a Sahara iti amianan, babaen ti Arhelia iti amianan a daya, babaen ti Mali iti daya ken abagatan a daya, ken babaen ti Senegal iti abagatan a laud. Nainaganan daytoy babaen ti taga-ugma a Berber a Pagarian iti Mauretania,a kalpasan daytoy ket nagbalin a probinsia iti Romano nga Imperio, nupay ti moderno nga estado ket sakupenna ti teritorio nga adayo iti abagatan a laud iti dayta daan a pagarian. Ti kapitoliona ken kadakkelan a siudad ket ti Nouakchott, a mabirukan idiay pantar ti Atlantiko.
Ti gobierno iti Mauritania ket naipatuang idi 6 Agosto 2008, iti maysa a militar a kudeta nga indauluan babaen ni Heneral Mohamed Ould Abdel Aziz. Idi 16 Abril 2009, Ni Heneral Aziz ket nagikkat manipud ti milisia tapno agtaray a kas presidente iti panagbutos iti 19 Hulio, nga isu ket nangabak. Idiay Mauritania agarup a 20% iti populasion ket agbibbiagda iti basbassit ngem US$1.25 iti tunggal maysa nga aldaw.[8]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "États généraux de l'Éducation nationale en Mauritanie". Le Quotidien de Nouakchott. Naala idi 6 Pebrero 2012.
- ^ Departamento iti Ekonomia ken Sosial a Pannakibiang a Dibision (2009). "Prospekto ti Populasion ti Lubong, Tabla A.1" (PDF). 2008 a rebision. Nagkaykaysa a Pagpagilian. Naala idi 12 Marso 2009.
- ^ "Mauritania : Lokasion, Mapa, Kalawa, Kapitolio, Populasion, Relihion, Pagsasao – Pakaammo ti Pagilian". Naala idi 6 Agosto 2008.
- ^ a b c d "Mauritania". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 19 Abril 2012.
- ^ "Gini Index". World Bank. Naala idi 2 Marso 2011.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ i/mɔrɪˈteɪniə/; Arabiko: موريتانيا Mūrītānyā; Wolof: Gànnaar; Soninke: Murutaane; Pulaar: Moritani; Pranses: Mauritanie; Espaniol: Mauritania), opisial a ti Islamiko a Republika iti Mauritania.
- ^ "UNDP: Pagsurotan ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan – Tabla 3: Nagtagitaoan ken matgedan a kinapanglaw (Ti populasion nga agbibiag iti baba ti linia a kinapanglaw (2000–2007))" (PDF). Naala idi 4 Hulio 2010.
- Mauritania
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Arabiko
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Pranses
- Dagiti Islamiko a republika
- Dagiti Islamiko nga estado
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Liga ti Arabo
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Militar a diktadura
- Amianan nga Aprika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1960
- Dagiti pagilian ti Laud nga Aprika


text:
Columbia, South Carolina
Ti Columbia ket isu ti siudad a kapitolio ken ti kadakkelan a siudad ti Estado ti South Carolina.
Ti populasion ti Columbia segun ti senso ti Estados Unidos idi 2010 ket 129,272.[1] Ti senso ti Estados Unidos idi 2013 ket nangkarkulo ti populasion ti siudad iti 133,358.[2] Ti Columbia ket isu pay ti tugaw ti kondado ti Kondado ti Richland, ngem ti paset ti siudad ket gumay-at iti kaarubana a Kondado ti Lexington. Ti siudad ket isu ti sentro ti metropolitano a lugar ti estadistika iti 793,779, ti maikadua a kadakkelan iti kaunegan ti estado. Ti nagan a "Columbia" ket poetiko a termino para iti Kaamerikaan a nagtaud manipud kenni Christopher Columbus.
Mabirukan daytoy iti 13 milmilia (21 km) iti amianan a laud iti heograpiko a sentro ti South Carolina, ti Columbia ket isu ti kangrunaan a siudad ti rehion ti katengnaan ti South Carolina, ken mangbukel daytoy kadagiti nadumaduma a kondado iti sentral apaset ti estado. Ti siudad ket mabirukan iti nagsasabtan dagiti dua a karayan, ti Saluda ken ti Broad, nga agtipon dagitoy idiay tapno mangporma ti Karayan Congaree.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Geographic Identifiers: 2010 Demographic Profile Data (G001): Columbia city, South Carolina". U.S. Census Bureau, American Factfinder. Naala idi Enero 14, 2013.
- ^ "State & County QuickFacts: Columbia (city), South Carolina". U.S. Census Bureau. Naala idi Enero 14, 2013.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Columbia, South Carolina iti Wikimedia Commons
- Opisial a website ti Columbia
- Kitaen ti Columbia, South Carolina iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)


text:
Makan a la Pinoy: Binubodan
Ni BRENDA S. DACPANO
www.nordis.net
Ti binubódan ket nayadi nga innapuy a popular kadagiti Pangasinense ken Ilocano. Manipud iti sao a bubod wenno yeast.
Ti binubódan ket umuna a tukad iti panagaramid iti tapuy wenno agrugi pay laeng nga agbalin nga arak ti mayadyadi nga innapuy tapno agbalin a tapuy. Popular ti tapuy iti Kordilyera. Iti Pangasinan, exotic a makan ti binubódan wenno binubúran iti pagsasao a Pangasinan. Kasapulan laeng a nakairuaman daytoy a kanen tapno maapresiar ti ramanna a nasam-it a medyo umalsem nga agat-arak. Saan laeng nga innapuy wenno diket ti mabalin nga aramiden a binubódan, mabalin met ti kamoteng kahoy wenno balinghoy. Kas kadagiti dadduma a taraon nga adda arakna, tanangen laeng ti pannangan iti binubódan ta makabartek no makaadau ken saan a nakairuaman.
Ramen ti binubódan:
½ kilo a diket
½ bubod, napulbos
Pangdigo iti binubódan:
2 kutsara a repinado (asukar a puraw) a naikanaw iti 2 baso a nalamiis a danum
Panangisagana:
1. Iluto ti diket a kasla panangiluto iti ordinaryo nga innapuy.
2. Ipidas ti innapuy iti bigao tapno bumaaw bassit. Iwarakiwak ti kaguddua iti napulbos a bubod iti naipidas nga innapuy. Kiwaren daytoy ken ipidas manen santo iwarakiwak ti nabati a napulbos a bubod.
3. Ikabil iti dakkel a garapon, ceramic pot, kardero wenno aniaman a nadalus a pagikkan nga adda kalubna. Kaluban. Mabalin met nga agusar ti bulong ti saba a nailanat tapno nabangbanglo. Ikalub ti bulong ti saba sakbay nga kelleban ti garapon.
4. Idulin iti namaga a lugar. Mayadi ken mabalinen a binubódan iti 2-3 nga aldaw iti nalamiis a lugar ken 1-2 nga aldaw iti napudot a lugar.
5. Kanawen ti pangdigo iti binubódan. Ibukbok daytoy iti binubudan.
6. Naim-imas ti binubódan no maipalamiis iti refrigerator. # nordis.net


text:
World Wide Web
Ti World Wide Web (naipangyababaan a kas ti WWW wenno W3,[1] kadawyan a naam-ammuan a kas ti web) ket ti sistema dagiti nagsisilpo a dokumento ti hypertesto a maserrekan babaen ti Internet. No agusar ti pagbasabasa ti web, mabalinen ti makabuya kadagiti panid ti web a mabalin nga aglaon ti testo, ladladawan, dagiti video, ken dadduma pay a multimidia ken daliasaten kadagiti nagabetanda babaen dagiti hipersilpo.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "World Wide Web Consortium".
The World Wide Web Consortium (W3C)...


text:
My Favorite Links
Listaan dagitoy dagiti links wenno websites a sumsumrekak. Dagitoy dagiti kasapulak, magustuak ken pagaayatko a pagpalpallailangan. Kayatko ida a nakapempen ditoy tapno alisto laeng a masapulak ida uray sadino a terminal ti ayanko. Alisto laeng ta, ta laeng agiklik ti obrak.
Kurang ti inaldaw a biagko no diak sumrek iti maysa kadagitoy a lugar. Agbasa, agdengngeg iti kanta, wenno aglang-ay. Kaaduan kadagitoy a link ti website a pappapanak iti inaldaw:
Umuna a pasalip iti sarita ken daniw iti Iluko nga agaramat iti Internet. Daytoy ti nanumo a kontribusionko iti literatura ni Saluyot. Tanda iti panangipateg iti pagsasao a nariingan.
Libre ken alisto a panangsapul kadagiti musika a kayat a denggen. Napartak a pagpatugtogan. Instant! Isu a maaw-awagan iti The Media Tornado.
Napartak ken libre a pagiklipan iti video, picture ken ania man a kayat a suraten babaen ti iPhone. Iti maysa laeng a klik, maisarusaren a dagus ti videos ken pictures, maikur-iten a dagus dagiti balikas a kayat a maurnong. Sa alistonto laeng a lukatan dagitoy iti kompiuter.


text:
Monarkia
Ti monarkia ket maysa a porma ti gobierno nga iti kinaturay ket pudno wenno bassit a naipatagikua iti agmaymaysa a tao (ti monarka).[1]
Dagit porma ti monarkia ket adu kadagiti paggiddiatanda babaen ti nakaibatayn ti agpang ti legado nga autonomia a panakatengngel ti panagturay ti monarka, ti pamay-an apanagpili ti monarka, ken kadagiti amin a naisakbayan a naikeddeng a patingga ti kapaut ti panagturayda. No ti maysa a monarka ket awan wenno bassit a pannakaatipa iti estado ken dagiti politikal a banag, daytoy ket makunkuna a kas ti awan patinggana monarkia ken daytoy ket maysa aporma ti autokrasia. Kadagiti kaso a ti diskresion ti monarka ket pormal a napatinggaan (kadawyan tatta nga aldaw) dagitoy ket makunkuna a kas dagiti batay-linteg a monarkia. Kadagiti tawidan a monarkia, ti opisina ket naipaspasa babaen ti pannakatawid iti kaunegan ti grupo ti pamilia, ngem dagiti napilpili a monarkia ket napilpili babaen ti sistema panagbutos. Iti naipakasaritaa dagitoy a sistema ket kadawyanda a naitiptipon ti, pormal wenno saan apormal. (Kas pagarigan, kadagiti nabutbutosan a monarkia dagiti laeng adda ti naisangsangayan a puli ti naikedkeddeng a mabalin a mapili, ngem dagiti tinawtawid a monarkia ket addaanda ti legado a kammasapulan a maipanggep ti relihion, edad, henero, kapasidad ti isip, ken dagiti dadduma pay a banag a mangtignay a kas ti de facto a panagbutbutos ken ti panagpartuat kadagiti kasasaad dagiti makibinninglay a mangtunton a ti pannakaiyanaup ti linteg ket suheto ti epektibo a pannakapili.) Iti kanungpalan, adda dagiti banag a ti panagpaso ti turay ti monarkia ket agasmang a naibatay iti kalendario wenno dagiti naisangsangayan a nagunodani a gangandat (kas pagarigan ti panagpawil ti panagraut.) Ti pagbanagan ti pannkaisaritaan ken heograpiko a paggiddiatan iti paraigid dagitoy tallo a wasay ket ti panagpartuat ti adu ti pagdumadumaanna nga estruktura ken dagiti tawidan a mangipalpalawag ti “monarkia.”
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Stuart Berg Flexner ken Leonore Crary Hauck, mamannurat, Random House Unabridged Dictionary, Maika-2 Ed., Random House, New York (1993)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Monarkia iti Wikiquote (Ingles)
Midia a mainaig iti Monarkia iti Wikimedia Commons


text:
Linteg militar
Ti linteg militar ket maysa a sistema dagiti annuroten a mayetnag ken maipatungpal no rabsuten wenno tenglen ti maysa nga autoridad ti militar ti normal a pannakatarawidwid wenno pannakaituray ti hustisia.
Masansan a maisayangkat ti linteg militar no agbalin a nasisita a maipatungpal dagiti aramid dagiti autoridad ken organisasion a militar, nangruna no kadagiti di mapakpakadaan a pakasapulan, ken no dagiti normal nga institusion ti justicia ket saanen a makatignay wenno awananen iti bileg ken samay iti kabarbaro a situasion wenno pasamak, kas koma no adda gubat, dadakkel a kalamidad ti nakaparsuaan, riribuk a cibil, iti nasakup a teritorio wenno kalpasan ti maysa a kudeta (panangrabsut iti turay). Ti kasapulan a panangtaginayon iti urnos ken linak ti publiko kabayatan ti emerhensia ti kangrunaan a panggep ti linteg militar. Nupay kasta, ti pannakaideklara ken pannakayetnag ti linteg militar ti ar-aramaten dagiti diktadura, nangruna dagiti diktadura ti militaria, tapno maipatungpalda ti panagturayda.
Gagangay a ti linteg militar ket kissayanna dagiti personal a karbengan dagiti umili, limitaranna ti kaunday ti proseso ti pannakausig, ken iyetnagna dagiti nakarkaro a pannusa ngem iti ordinario a linteg. Iti adu a pagilian, dusa a patay ti maysa nga iyetnag ti linteg militar iti sumagmamano a krimen, uray pay no dagiti adda a masursurot a linteg ket saan a sakupen ti sistemana dagiti nasao a krimen ken pannusa.
Iti dadduma a pagilian, ipaturay ti linteg militar dagiti annuroten a kas iti curfew. Masansan nga iti babaen daytoy a sistema, ti pannakatarawidwid ken pannakaipataray ti justicia ket tengngel amin ti militaria tribunal a maaw-awagan iti korte militar. Mapagteng met ti pannakasuspende ti pannakaipatungpal ti habeas corpus.
Linteg militar iti nadumaduma a pagilian[urnosen | urnosen ti taudan]
Filipinas[urnosen | urnosen ti taudan]
Nayetnag ti linteg militar iti Filipinas manipud 1972 agingga iti 1981 iti babaen ti turay ni Presidente Ferdinand Marcos, tapno mapengdan ti dumakdakkel a riribuk a civil iti pagilian ken ti pangta ti panangrabsut dagiti Komunista iti turay kalpasan dagiti agsasaruno a panagbomba iti Manila. Idi damo, inawat ti kaaduan nga umili ti pannakaideklara ti linteg militar. Ngem idi agangay, immadu nga immadu ti nangtubngar iti daytoy gapu iti panaglablabes ken panagabuso iti karbengan a kas tao nga aramid ti militaria. Adu a bumusbusor iti gobierno ni Marcos ken kalabanna iti politika ti natiliw a nabalud, naparparigat, napapatay ken nagpukaw.


text:
Sri Lanka
Ti Sri Lanka (am-ammo kas Ceylon idi 1972) ket maysa nga isla a pagilian iti abagatan ti India.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Opisial a Sapot ti pagsaadan ti Gobierno ti Sri Lanka
- BBC profile iti Sri Lanka
- CIA - The World Factbook -- Sri Lanka
- Sri Lanka
- Dagiti pagilian ti Taaw Indiano
- G15 a pagpagilian
- Dagiti pagilian nga isla
- Is-isla ti Taaw Indiano
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti Gunglo ti Abagatan nga Asia para iti Rehional a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti republika
- Dagiti sosialista nga estado
- Dagiti pagilian ti Abagatan nga Asia
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1948
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Tamil
- Dagiti mankomunidad a republika


text:
Rainer Maria Rilke
Ni Rainer Maria Rilke (Disiembre 4, 1875 – Disiembre 29, 1926), maysa nga Austriano a mannaniw, ket maibilang kas kaindaklanan a mannaniw iti pagsasao nga Aleman iti maika-20 a siglo. Dagiti imahen kadagiti daniwna ket maitaltalimudok kadagiti pakarikutan ti Kristianidad iti panawen ti di panamatpati, panagmaymaysa, ken nakaro a pannakaburibor, dagiti tema a mangiraman kenkuana iti eskuela dagiti modernista a mannaniw.
Nagsursurat nga agpada iti berso ken lirikal a prosa, dagiti dua a kalalatakan a piesa ti berso ni Rilke ket ti Dagiti Soneto ken ni Orpheus ken ti Dagiti Elehia a Duino. Dagiti met kalalatakan a piesana a prosa ket ti Sursurat iti Ubing a Mannaniw ken ti semi-autobiograpikal a Dagiti Kuaderno ni Malte Laurids Brigge. Nagputar pay iti nasurok a 400 a dandaniw iti pagsasao a Pransés.


text:
Pagsasao nga Oksitano
Ti Oksitano (Pranses: [ɔk.si.tɑ̃]; Oksitano: [utsiˈta]),[5] naamammuan pay a kas lenga d'òc babaen dagiti patneng a mangisasao (Oksitano: [ˈleŋɡɔ ˈðɔ(k)]; Pranses: langue d'oc), ket pamilia ti Pagsasao a Romanse a naisasao idiay akin-abagatan a Pransia, Ginginget ti Oksitano ti Italia, Monaco, ken Val d'Aran ti Espania : dagiti rehion a masansan a di opisial a makunkuna a kas ti Occitania. Daytoy ket naisasao pay iti lingguistiko nga enclave ti Guardia Piemontese (Calabria, Italia). Ti Oksitano ket kaputotan ti naisasao a Latin a pagsasao ti Romano nga Imperio, ken dagiti pay pagsasao a kas ti Katalan, Pranses, Italiano, Portuges, Rumano ken Espaniol. Daytoy ket opisial a pagsasao ti Katalonia (naamammuan iti Aranes idiay Val d'Aran).[6] Ti kaasitgan a kabagian ti Oksitano ket ti Katalan.[7] Manipud idi Septiembre 2010, ti Parlamento ti Katalonia ket inkeddengna a ti Aranes Oksitano ket isu ti opisial a kinaykayat a pagsasao para iti panag-usar idiay Val d'Aran.
Iti pakasaritaan, dagiti termino a Limousin (lemosin), Languedociano (lengadocian), Gascon ken kalpasanna ti Provençal (provençal, provençau wenno prouvençau) ket inus-usaren a kas tradisional a sinonimo para iti napno nga Oksitano; ita nga aldawen, ti “Provençal” ket nagruna laengen a maawatan a kas maysa nga dialekto nga Oksitano nga insasao idiay Provence.[8]
Ti napaut a panagbiag ti Oksitano ket maidudua. Segun ti Nalabbasit a Libro ti Madanar a Sasao ti UNESCO ,[9] uppat kadagiti innem a nangruna a dialekto ti Oksitano (Provençal, Aubernes, Limousin ken Languedociano) ket naikeddeng dagitoy a nakaro a madanar, bayat a dagiti nabatbati a dua (Gascon ken Vivaro-Alpino) ketnaikeddeng a nalagwagdan a madanar.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Fabrice BERNISSAN (2012). "Combien l'occitan compte de locuteurs en 2012 ?", Revue de Linguistique Romane, 76 (12/2011-07/2012), pp. 467-512
- ^ « De fait, le nombre des locuteurs de l’occitan a pu être estimé par l’INED dans un premier temps à 526 000 personnes, puis à 789 000, » ("Iti kinaoudno, ti bilang dagiti agsasao ti Oksitano ket kinarkulo idi babaen ti Instituto ti Demograpia ti Pransia iti 526,000 a tattao, ken 789,000") Philippe Martel, "Qui parle occitan ?" itiLangues et cité n°10, Disiembre 2007.
- ^ Dagit iinsasao tii CLO iti Lingüistica Occitana (online a panagrepaso dagiti Oksitano a lingguistika).
- ^ Congrès permanent de la langue occitane / Congrès permanent de la lenga occitana - Un nouvel organisme de régulation de l’occitan au service des usagers et des locuteurs
- ^ Dagiti rehional a pannakabalikas: occitan = [u(t)siˈtaⁿ, u(t)siˈtɔ, ukʃiˈtɔ].
- ^ A kas naibagbaga iti bukodna a naaprobaran nga Annuroten ti Autonomia. Kitaen ti Artikulo 6.5 iti Parlament-cat.net, testo iti Annuroten ti Katalonia ti 2006 (PDF)
- ^ Smith ken ni Bergin. Old Provençal Primer, p. 9.
- ^ Dalby, Andrew (1998). "Oksitano". Diksionario dagiti Pagsasao (1st nga ed.). Bloomsbury Publishing plc. p. 468. ISBN 0-7475-3117-X. Naala idi 8 Nobiembre 2006.
- ^ Atlas dagiti Pagsasao, UNESCO
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Orbilat.com – Pakabuklan ken gramatika ti Oksitano
- Occitanet.free.fr – alagaden ti pagsasao


text:
Barcelona
Ti Barcelona (Ingles/bɑrsɨˈloʊnə/, Katalan: [bərsəˈɫonə], Espaniol: [barθeˈlona]) ket isu ti kapitolio ti Katalonia ken isu ti maikadua a kadakkelan a siudad idiay Espania, kalpasan ti Madrid, adda daytoy ti populasion ti 1,621,537 iti uneg ti administratibo a patingga iti kadakkel ti daga a 101.4 km2 (39 sq mi). Ti urbano a lugar ti Barcelona ket gumay-at ti labes ti administratibo a patingga ti siudad nga adda ti populasion a nagbaetan ti 4,200,000[1] ken 4,500,000[2] nga adda ti kadakkel ti 803 km2 (310 sq mi),[1] nga isu ti maikanem a kaaduan ti populasion nga urbano a lugar iti Kappon ti Europa kalpasan ti Paris, Londres, ti Ruhr, Madrid ken Milan. Agarup a lima a riwriw[3][4][5] a tattao ket agtaeng idiay Barcelona metropolitano a lugar. Isu pay daytoy ti kadakkelan a metropolis idiay Baybay Mediteraneo ti Europa. Isu daytoy ti kangrunaan a pakabuklan ti maysa nga administratibo a lugar ti Kalatakan a Barcelona, nga adda ti populasion ti 3,218,071 iti kalawa a 636 km² (densidad 5,060 hab/km²). Daytoy ket mabirukan idiay aplaya ti Mediteraneo a nagbaetan dagiti sabangan dagiti karayan Llobregat ken Besòs ken nabeddengan iti laud babaen ti pantok ti Serra de Collserola (512 m/1,680 ft).
Dagiti paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Demograpia: Dagiti Urbano a Lugar ti Lubong, Marso 2010
- ^ Eurostat. "Populasion ken kasasaad ti panagbiag kadagiti Urbano a panagammiris ti kuenta kadagiti siudad, ken dakdakkel nga urbano a sona (LUZ)".
- ^ Nagkaykaysa a Pagpagilian – Departamento ti Ekonomiko ken Sosial a Panakibiang: Dagiti Urbanisasion a Prospekto ti Lubong(2007 ra rebision), Tabla A.12
- ^ Organisadion para iti Ekonomiko a Pagtitinnulongan ken Panagrangrang-ay: Dagiti Agsalsalisal a Siudad iti Sangalubongan nga Ekonomia, OECD Territorial Reviews, (OECD Publishing, 2006), Tabla 1.1
- ^ Àmbit Metropolità. Sèrie temporal (katalan)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Barcelona iti Wikimedia Commons
- Barcelona
- 10 a tawtawen SK a panagbangbangon
- Dagiti taga-ugma a menta
- Dagiti siudad a nangsangaili dagiti Ay-ayam ti Kalgaw nga Olimpiada
- Dagiti munisipalidad idiay Probinsia ti Barcelona
- Dagiti Penisio a kolonia idiay Espania
- Dagiti Romano a lugar idiay Espania
- Dagiti Mediteraneo a puerto a siudad ken ili idiay Espania
- Dagiti nagungunaan ti Medalia ti Naarian a Balitok
- Dagiti munisipalidad ti Barcelonès
- Dagti matagtagitao a lugar idiay Probinsia ti Barcelona


text:
Panawen ti Bronse
Ti Panawen ti Bronse ket isu ti paset ti panawen a nailaslasin babaen ti panagusar ti gambang ken dagiti alloy ti bronse ken ti proto a panagsurat, ken dagiti dadduma pay a langa iti urbano a sibilisasion.
Ti Panawen ti Bronse ket isu ti maikadu a nangruna a paset ti panawen ti sistema ti tallo a panawen, a kas ti naisingasing kadagiti moderno a panawen babaen ni Christian Jürgensen Thomsen, para kadagiti panangidasig ken panagadal kadagiti taga-ugma a kagimongan. Ti maysa ataga-ugma a sibilisasion ket mabalin a maikabil iti Panawen ti Bronse babaen ti panaglunag ti bukodna a gambang ken ti panangitiponna iti lata, wenno babaen ti panagtagilako para iti bronse manipud kadagiti sabali a lugar a pagipataudan. Dagiti oro ti gambang ken lata ket narasayda, a kas ti naipakpakita a kaawan ti dagiti bronse a lata idiay lumaud nga Asia sakbay ti maikatlo a milenio BCE. Iti libong, ti Panawen ti Bronse ket sapasap a sinusurotna ti Neolitiko a paset ti panawen, ngem dagiti dadduma paset ti lubong, ti Panawen ti Gambang ket nagserbi a kas ti nagdaliasatan manipud ti pannakaipan ti Neolitiko iti Pnawen ti Bronse. Urayno ti Panawen ti Asero ket sapsap a sinursurot ti Panawen ti Bronse, kadagiti dadduma lugar, ti Panawen ti Asero ket dagus a simmagpaw iti Neolitiko itiruar ti rehion malaksid ti Sub-Sahara nga Aprika nga idiay ket nawaya a naparang-ay.[1]
Dagiti kultura ti Panawen ti Bronse ket nagigiddiatda kadagiti panagrang-ay iti immuna a pangsurat. Segun ti arkeolohiko nga ebidensia, dagiti kultura idiay Ehipto (hieroglipo), ti Asideg a Daya (kuneiporme), Tsina (eskritu ti orakulo a tulang)—ken ti Mediteraneo, iti Misenio a kultura (Linear B)—ket addaanda idi kadagiti mabalina sistema ti panagsurat.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Panawen ti Bronse iti Wikimedia Commons


text:
Taga-ugma a Griego
Ti Taga-ugma a Griego ket isu ti porma ti pagsasao a Griego nga inus-usar kadagidi las-ud ti paset ti panawen iti sangapda ti c. maika-9 – maika-6 a siglo BC, (naamammuan nga Arkaiko), ti c. maika-5 – maika-4 a siglo BC (Klasiko), ken ti c. maika-3 a siglo BC – maika-6 a siglo AD (Helenistiko) iti taga-ugma a Gresia ken ti taga-ugma a lubong. Daytoy ket inunaan idi maika-2 a milenio BC babaen ti Misenio a Griego. Ti pagsasao ti Helenistiko a paset ket naamammuan a kas ti Koine (sapasap) wenno Biblikal a Griego, bayat a ti pagsasao manipud ti naladaw a paset ti panawen ken dagiti simmaruno ket awan unay dagiti paggiddiatanna manipud ti Mediebal a Griego. Ti Koine ket naikedkeddeng a kas maysa a naisina a naipakasaritaan nga agpang, urayno ti immununa a pormana ket asideg a kapadpadana ti Klasiko. Sakbay ti Koine a paset ti panawen, ti Griego iti klasiko ken dagiti nasapsapa pay a paset ti panawen ket mangiramraman kadagiti dialekto.
Ti Taga-ugma a Griego ket isu idi ti pagsasao ni Homero ken dagiti historiador, dramaturgo, ken pilosopo ti klasiko nga Atena. Daytoy ket nakaited kadagiti adu a balikas iti Inggles a bokabulario ken alagaden a gandat iti panagadal kadagiti adu a patakder ti edukasion iti Laud manipud idi Renasimiento. Daytoy nga artikulo ket nangruna laeng nga aglaon ti pakaammo a maipangge ti Epiko ken Klasiko a paset to daytoy a pagsasao.


text:
Adtoyen ti gundawayyo nga agbalin a premiado a mannurat ken maaddaan iti sertipiko a naguguapo nga amang ngem dagiti sertipiko dagiti pasalip a dakkel ti premiona. Makisalip iti 3rd Premio Asseng, Salip iti Panagsurat iti Joke!
Dagiti Pagalagadan:
1. Ikari ti esponsor, ni Ariel S. Tabag, nga idatagna dagiti mangabak iti Bannawag tapno barbareng no maipablaak iti seksion nga “Agkatawa ti Mayat.”
2. Maysa laeng a set ti idatag ti kada autor wenno makisalip. Buklen ti lima a jokes ti maysa a set.
3. Masapul nga orihinal dagiti jokes, siempre. No maideklara a nangabaken sa kalpasanna ket matakuatan a saan gayam nga orihinal dagiti jokes wenno nakopia laeng iti Agasem That?, makantiawan ken mai-unfriend iti FB.
4. Deadline ti panangidatag: Abril 10, 2014. Ye-mail laeng iti asseng.tabag@gmail.com iti subject a “3rd Premio Asseng.”
5. Awarding: Abril 18, alas onse iti rabii iti nagbaetan ti Cabicungan Inn Resort ken El Dia Resort idiay Claveria, Cagayan-- tapno awan ti adu nga audience.
6. Dagiti premio: 1st Prize: Php500.00 ken tallo a libro nga Ilokano; 2nd Prize: Php 200 ken dua a libro nga Ilokano; 3rd Prize: Php150.00 ken maysa a libro nga Ilokano.
7. Kangrunaanna, laglagipen a saan a joke daytoy a pasalip.
Naguapo a Palagip:
Addadan premiado a mannurat nga immun-una a nangabak iti Premio Asseng. Wenno iti ababa a pannao, nagpraktisanda ti Premio Asseng. Madamdama, mangabakdan iti Palanca. Ditay la ammo ti gasat.


text:
Nabato a Banbantay
Ti Nabato a Banbantay (Ingles: Rocky Mountains wenno the Rockies) ket ti kangrunaan a kabambantayan idiay lumaud nga Amianan nga Amerika. Ti Nabato a Banbantay ket gumay-ay ti adadu ngem 3,000 milmilia (4,830 km) manipud ti akin-amiananan a paset ti Britaniko a Columbia, idiay lumaud a Kanada, aginggana idiay New Mexico, idiay abagatan a laud ti Estados Unidos. Iti kaunegan ti Kabambantayan ti Amianan nga Amerika, ti Nabato a Banbantay ket kasla naisangsangayan manipud ti Kabambantayan ti Aplaya a Pasipiko ken ti Sariap a Kabambantayan ken ti Sierra Nevada nga amin dagitoy ket adadayo a naisanglad iti laud.
Ti Nabato a Banbantay ket naporma manipud idi 80 a riwriw aginggan idi 55 a riwriw a tawtawen babaen ti Laramide orohenesis. Manipud idin, ti nuruno babaen ti danum ken dagiti glasier ket nakitikit ti kabambantayan kadagiti dramatiko a ginget ken panpantok. Iti kagibusan ti kinaudi a panawen ti yelo, ti tattao ket nagrugrugida a tinataengan dagiti kabambantayan. Kalpasan dagiti Europeano, a kas ni Apo Alexander MacKenzie ken ti Lewis ken Clark ekspedision, ket nagrugrugida a nagsuksukimat ti kabambantayan, dagiti minerales ken dagiti dudot ket nagpaandar ti immuna nga ekonomiko a panasuksukimat kadagiti banbantay, urayno dagiti kabanbantayan ket saanda napusek a natataengan.
Iti agdama, kaaduan ti kabambantayan ket nasalakniban babaen kadagti parke ken kabakiran a dagdaga, ken daytoy ket nadayeg a papanan dagiti turista, a naipangpangruna ti panagpagpagna, panagkampo, panagkalkalay-ay ti bantay, panagkalap, panaganup, panagbisikleta ti bantay, panag-iski, ken snowboard.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Baron, Jill (2002). Langlanga ti Nabato a Banbantay: ti ekolohiko a perspektibo. Island Press. ISBN 1-55963-953-9.
- Newby, Rick (2004). Rehion ti Nabato a Banbantay. Greenwood Press. ISBN 0-313-32817-X.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Nabato a Banbantay iti Wikimedia Commons
- Nabato a Banbantay
- Heolohia ti Nabato a Banbantay
- Nalatak a Panakabingay ti Amianan nga Amerika
- Dagiti pisiograpiko a panakabingbingay
- Dagiti pisiograpiko a rehion ti Estados Unidos
- Dagiti kabambantayan ti Colorado
- Dagiti kabambantayan ti Alberta
- Dagiti kabambantayan ti Britaniko a Columbia
- Dagiti kabambantayan ti Idaho
- Dagiti kabambantayan ti Montana
- Dagiti kabambantayan ti New Mexico
- Dagiti kabambantayan ti Utah
- Dagiti kabambantayan ti Wyoming


text:
1900
Ti 1900 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Lunes iti kalendario a Gregoriano.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 5 – Spencer Tracy, Amerikano nga aktor (pimmusay 1967)
- Oktubre 10 – Helen Hayes, Amerikana nga aktres (pimmusay 1993)
- Disiembre 9 – Jose Garvida Flores, Filipino a mannurat (pimmusay 1944)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Septiembre 21 – Joaquín González, Filipino a mangngagas ken politiko (naipasngay 1853)


text:
Parlamentario a sistema
Ti parlamentario a sistema ket ti sistema ti demokratiko a panagturay iti estado a ti sanga ti ehekutibo ket mangala iti demokratiko a lehitimadona manipud iti, ken akinrebbeng iti, ti legislatura (parlamento); ti ehekutibo ken dagiti sanga ti lehislatibo ken isu a dagitoy ket nagsisilpoda. Iti parlamentrio a sistema, ti daulo ti estado ket kadawyan a sabali a tao manipud iti daulo ti gobierno. Daytoy ket maigiddiat iti presidensial a sistema iti maysa a demokrasia, a ti daulo ti estado ket masansan pay nga isu ti daulo ti gobierno, ken iti kangrunaan, ti sanga ti ehekutibo ket saan a mangala ti demokratiko a lehitimadona manipud iti lehislatura.
Dagiti pagilian nga addaan kadagiti parlamentario a sistema ket mabalinda a dagiti batay-linteg a monarkia, a ti monarkia ket ti seremonial a daulo ti estado bayat a ti daulo ti gobierno ket gangani a kankanayon a kameng ti lehislatura (kas ti Nagkaykaysa a Pagarian, Suesia ken Hapon), wenno dagiti parlamentario a republika, nga iti kaaduan a seremonial a presidente ket ti daulo ti estado bayat a ti daulo ti gobierno ket kadawyan a manipud iti lehislatura (kas ti Irlanda, Alemania, Pakistan, India ken Italia). Kadagiti dadduma a bassit a parlamentario a republika, a kas ti Botswana, Abagatan nga Aprika ken Surinam, ken dagiti pay estado ti Alemania, ti daulo ti gobierno ket isu pay ti daulo ti estado, ngem nabutosan babaen ken sumungbat iti lehislatura.


text:
Kayo
Iti botanika, ti kayo ket maysa a mula nga adda dagiti immatiddog a sanga, wenno bunged, a mangsupsuporta kadagiti bulong wenno sangsanga.
Iti daddumapay a panag-usar, ti panangipalpalawag ti kayo ket mabalin nga ak-akikid, a mairaman laeng dagiti natarikayo a mulmula, dagiti laeng mula a mausar a kas tarikayo, dagiti laeng mula a a nainaganan iti katayag wenno dagiti laeng perenial a sebbangan. Iti nawatwatiwat, dagiti kayo ket mairaman dagiti nataytayag a anaaw, dagiti kayo a pako, dagiti saba ken kawayan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Kaykayo iti Wikimedia Commons


text:
Siudad ti Batikano
Nagsasabtan: 41°54′N 12°27′E / 41.900°N 12.450°E
Ti Siudad ti Batikano[14] wenno Estado ti Siudad ti Batikano,[15] iti Italiano opisial a ti Stato della Città del Vaticano (panangibalikas [ˈstaːto della t͡ʃitˈta del vatiˈkaːno]),[16] ket maysa a napalikmutan ti daga a naturay nga siudad-estado a ti teritoriona ket buklen iti nadidingan nga enclave ti kaunegan ti siudad ti Roma, Italia. Adda daytoy ti kalawa ti agarup a 44 hektaria (110 akre), ken ti populasion iti sumorok a 800.[6][17] Daytoy ket mangaramid ti Siudad ti Batikano ti kabassitan a naturay nga estado iti lubong babaen ti kalawa ken populasion.
Ti Estado ti Siudad ti batikano ket nabangon idi 1929 babaen ti Lateran a Tulag, a pinirmaan babaen ti Kardinal a Sekretario ti Estado a ni Pietro Gasparri, para kenni Papa Pio XI ken babaen ti Kangrunaan a Ministro kenDaulo iti Gobierno a ni Benito Mussolini para kenni Ari Victor Emmanuel III iti Italia.[18] Ti Estado ti Siudad ti Batikano ket naisangsangyan manipud ti Santa Sede,[19] a napetsaan daytoy manipud idi nasapa a Kristianidad ken isu ti kangrunaan a episkopal a sede dagiti 1.2 bilion a Latin ken ti Dumaya a Katoliko a kumapkappon iti sangalubongan. Dagiti bilin iti Siudad ti Batikano ket naipablaakda iti Italiano; dagiti opisial a dokumento iti Santa Sede ket kangrunaan a maited iti Latin. Dagitoy dua nga entidad ket adada dagiti naisangsangyan a pasaporte: ti Santa Sede, a saan a maysa a pagilian, ket agitited laeng iti diplomatiko ken serbisio a pasaporte, a ti Estado ti Siudad ti batikano ket agitited iti kadawyan a pasaporte. Nga iti tunggal maysa a kaso ket agitited laeng iti bassit a pasaporte.
Ti Lateran a Tulag idi 1929, a nangisangpet ti irurumsua ti siudad-estado, ket mangisao a ka kas ti baro a panakapartuat (Pangyuna ken Artikulo III), a saan a pakakitaan dagiti dakdakkel a Papa nga Estado (756–1870) a sigud idi a nagsakup ti kaaduan iti tengnga nga Italia. Kaaduan kadagityo a teritorio ket nasagepsep iti Pagarian iti Italia idi 1860, ken ti maudi a paset, ti siudad iti Roma nga adda ti Lazio, kalpasan ti sangapulo a tawen, idi 1870.
Ti Siudad ti Batikano ket maysa a eklesiastiko[6] wenno saserdote-a monarkiko[7] nga estado, a tinurayan babaen ti Obispo iti Roma—a ti Papa. Dagiti kangatuan nga opisio ti estado ket dagiti Katoliko a klerigo a nagtaud kadagiti naumaduma a pagilian. Daytoy ket naturay a teritorio iti Santa Sede (Sancta Sedes) ken ti lokasion ti pagtaengan ti Papa, a matawtawagana ti Apostoliko a Palasio.
Dagiti Papa ket kadawyan a nagtaengda iti daytoy a lugar nga idi 1929 ket nagbalin a ti Siudad ti Batikano manipud idi panakasubli manipud ti Abinion idi 1377, ngem nagtaengda pay kadagiti napalabas a panawen idiay Quirinal a Palasio idiay Roma ken sabsabali pay a lugar. Kasisigudda, a nagtaeng idiay Lateran a Palasio idiay Turod ti Caelian idiay adayo a bangir iti Roma manipud ti Batikano. Ni Emperador Konstantino ket nagited iti daytoy a lugar kenni Papa Miltiades idi 313. Ti panakapirma dagiti nagtultulagan a nangibangon ti baro nga estado ket naaramid dita naudi a patakder, a nagited ti panakaipangato ti nagan iti Lateran a Tulag, a babaen ti panakaaammo dagitoy.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti klima ti Batikano ket kapadpada ti Roma; a kalalaiganna, a Mediteraneo a klima nga adda ti nalanay, a panagtutudo iti kalamiisan a tiempo manipud ti Septiembre aginggana ti tengnga ti Mayo ken napudot, a namaga a kalgaw manipud ti Mayo aginggana ti Agostot. Adda pay dagiti lokal a langlanga, a naipangpangruna ti angep ken linnaaw, a pinataud babaen ti naisangsangayan a kinadakkel ti Basilka ni San Pedro, ti kangato, dagiti burayok ken ti kadakkel ti nasimiento a kuadrado.
Ti Siudad ti Batikano ket isu ti kabassitan nga estado, a daytoy ket agarup laeng a 44 ha (110 akre).
Idi Hulio 2007, ti Batikano ket immannurot nga agbalin ti immuna a karbon nga agmangngamangnga nga estado. Planoda a magun-od daytoy babaen ti panagtangdanan ti panagipugso ti karbona dioksido nga adda ti panakapartuat iti Kabakiran a Klima ti Batikano idiay Hungria.[20]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti agbisbisita ken turista ken saanda a mapalubusan nga agmaneho iti uneg ti Batikano no awan ti naisangyan a pammalubos, a kadawyan daytoy a maited laeng kadagiti adda kaipanggepanda iti opisina ti Batikano.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Sapot a pagsaadan ti Estado ti Siudad ti Batikano
- ^ Tulag a nagbaetan ti Santa Sede ken Italia, artikulo 26.
- ^ Ti Siudad ti Batikano ket maysa a siudad-estado
- ^ Segun ti parapo a maika-2 iti Legge sulle fonti del diritto iti 7 Hunio 1929, amin a linteg ken pagalagadan iti estado ket maipablaak iti pagsasao nga Italiano Supplemento per le leggi e disposizioni dello Stato della Città del Vaticano a naikabit iti Acta Apostolicae Sedis. Ti testo dagiti pito nga immuna a banag a naipablaak iti dayta a suplemento ket naited ditoy. Bayat a ti estado ket agus-usar laeng ti Italiano, adu pay dagiti nadumaduma a pagsasao nga inususar babaen dagiti instituto a mabirukan iti kaunegan ti estado, a kas iti Santa Sede, ti Pontipikal a Suiso a Guardia, ken ti Pontipikal nga Akademia dagiti Siensia. Ti Santa Sede ket agus-usar iti Latin a kas ti opisial a pagsasao ken Pranses a kas ti diplomatiko a pagsasao; iti maipatinayon, ti bukodna a Sekretaria iti Estado ket agus-usar iti Inggles, Aleman, Italiano, Polako, Portuges ken Espaniol. Ti Suiso a Guardia, kadagiti bilin iti parada ket nait-ited iti Aleman, ken agus-usar pay ti Pranses ken Italiano kadagiti amin nga opisial a seremoniana. Ti semi-opisial a warnakan ti Santa Sede a L'Osservatore Romano ket agus-usar iti Inggles, Pranses, Aleman, Italiano, Malayalam, Polako, Portuges ken Espaniol. Ti Radio Batikano ket agususar kadagiti 40 a pagsasao, a mairaman ti Albanes, Amharic, Arabiko, Armenio, Bielorusia, Bulgaro, Insik, Kroata, Tseko, Esperanto, Inggles, Filipino, Pranses, Aleman, Hindi, Hungaro, Italiana, Leton, Lituano, Malayalam, Polako, Portuges, Rumano, Russon, Eslobako, Eslobeno, Somali, Espaniol, Swahili, Tamil, Tigrigna, Ukraniano, ken Bietnamis.
- ^ http://www.vatican.va/holy_father/paul_vi/apost_constitutions/documents/hf_p-vi_apc_19670815_regimini-ecclesiae-universae_it.html
- ^ a b c d "Santa Sede (Siudad ti Batikano)". CIA—The World Factbook. Naala idi 9 Hulio 2011.
- ^ a b "catholic-pages.com". catholic-pages.com. Naala idi 9 Hulio 2011.
- ^ "Internet a portal iti Estado ti Siudad ti Batikano". Estado ti Siudad ti Batikano. Naala idi 9 Hulio 2011.
- ^ Nick Megoran, "Megoran" (Internasional nga Ensiklopedia iti Heograpia ti Tao, Tom. 11, Elsevier 2009 ISBN 978-0-08-044911-1), p.226
- ^ [1], The World Factbook, CIA. Naala idi 25 Enero 2012.
- ^ Manipud idi 1 Enero2002. www.vatican.va Opisina ti Santa Sede a Pagmalditan – Sapasap a Pakaammo. Naala idi 23 Oktubre 2009.
- ^ Sakbay idi 2002, ti Lira ti Batikano (a maipada ti Italiano a lira)
- ^ Ti ITU-T a nainagan a kodigo a 379 para iti Siudad ti Batikano. Nupay kasta, ti Siudad ti Batikano ket nairaman iti Italiano a plano ti panagnumero ken agus-usar ti pagilian ti Italia a kodigo ti 39, a sarunuen babaen ti 06 (para iti Roma) ken 698.
- ^ Rubino, Carl Ralph Galvez (2000). "Batikano". Ilocano Dictionary and Grammar: Ilocano-English, English-Ilocano. University of Hawaiʻi Press. p. 105. ISBN 978-0-8248-2088-6.
- ^ "Sapot a Pagsaadan ti Estado ti Siudad ti Batikano". Vaticanstate.va. Naala idi 15 Oktubre 2010.
- ^ "Stato della Città del Vaticano" ket isu ti nagan nga inus-usar iti panakaipatakder a dokumento ti estado, ti Tulag a nagbaetan ti Santa Sede ken Italia, nga artikulo 26.
- ^ "Estado ti Siudad ti Batikano". Gobierno ti Siudad ti Batikano. Naala idi 28 Nobiembre 2007.
- ^ Pangyuna iti Lateran a Tulag
- ^ "Panagtaeng ken panagtrabaho iti ballasiw-taaw - Santa Sede". Opisina ti Ganganaet ken Mankomunidad ti Nagkaykaysa a Pagarian. Naiyarkibo manipud iti ti kasisigud idi 2010-04-29.
- ^ "Ti Batikan ket agbalin nga Agmangngamangnga iti Karbon". United Press International. 13 Hulio 2007. Naala idi 12 Septiembre 2009.