text:
Kasanom a Disiplinaen Dagiti Annakmo?
“Masikoranakon a dumdumngeg iti ungor dagiti aglabas a lugan. Namitlon a naladaw a nagawid ni Jordan. ‘Ayanna ngatan?’ kinunak. ‘Ania ngatan ti napasamak kenkuana? Dina kadi mapanunot a madandanagankami?’ Idi simmangpet, talaga a makapungtotakon.”—GEORGE.
“Nagriaw ti balasangko, isu a nagdanagak. Idi nakitak, ap-apputenna ti ulona ken agsangsangit. Dinanog ti uppat ti tawenna nga adingna.”—NICOLE.
“‘Diak tinakaw ti singsing, nabirokak!’ kuna ti innem ti tawenna a balasitangmi a ni Natalie. Makita kadagiti matana a kasla inosente. Uraykam la nakasangit gapu ta aglibak latta, nupay ammomi nga agul-ulbod.”—STEPHEN.
NO MAYSAKA a nagannak, matarusam kadi ti rikna dagiti nadakamat iti rugi? No maipasangoka iti kasta a kasasaad, nalabit maisaludsodmo no disiplinaem ti anakmo wenno saan? Dakes kadi a disiplinaen dagiti annakmo?
ANIA TI DISIPLINA?
Iti Biblia, ti sao a “disiplina” ket saan laeng a sabali a sao para iti panangdusa. Ti disiplina ket kangrunaan a nainaig iti panangisuro, edukasion, ken panangkorehir. Saan a pulos nainaig dayta iti panangabuso wenno kinaulpit.—Proverbio 4:1, 2.
Ti panangdisiplina dagiti nagannak ket kas iti panaghardin. Ti hardinero sukayenna ti daga, sibuganna ti mula sa ikkanna iti ganagan, ken protektaranna kadagiti peste ken ruot. Bayat a dumakdakkel dagiti mula, arbasan dayta ti hardinero tapno nasayaat ti panagdakkelna. Ammo ti hardinero a makatulong ti nasayaat a kombinasion ti nagduduma a pamay-an tapno agbalin a nasalun-at ti mula. Kasta met, aywanan dagiti nagannak ti annakda iti nadumaduma a pamay-an. Ngem no dadduma masapul a disiplinaenda—arigna arbasanda tapno mailinteg dagiti di umiso a kababalinda bayat nga ubingda pay ken matulonganda a dumakkel iti nasayaat a pamay-an. Ngem masapul a naannad a mangarbas tapno saan a madadael ti mula. Kasta met, masapul a naayat ti panangdisiplina dagiti nagannak.
Nagsayaat ti ulidan nga impakita ni Jehova a Dios para kadagiti nagannak. Epektibo unay ken makaay-ayo ti panangdisiplinana kadagiti natulnog nga agdaydayaw kenkuana ditoy daga gapu ta ‘inayatda ti disiplina.’ (Proverbio 12:1) ‘Pinetpetanda ti disiplina’ ken ‘dida pinalusposan.’ (Proverbio 4:13) Matulonganyo ti anakyo a mangawat iti disiplina no tuladenyo ti tallo a kangrunaan a panangdisiplina ti Dios: (1) naayat, (2) nainkalintegan, ken (3) di agbaliwbaliw.
NAAYAT A DISIPLINA
Ayat ti nakaibasaran ken makagapu iti panangdisiplina ti Dios. Kuna ti Biblia: “Daydiay ayaten ni Jehova tubngarenna, kas met laeng iti panangtubngar ti maysa nga ama iti anak a pakasarakanna iti ragsak.” (Proverbio 3:12) Kasta met, ni Jehova ket “naasi ken managparabur, nabannayat nga agunget.” (Exodo 34:6) Daytoy ti rason a saan a pulos a naulpit ni Jehova. Saan met nga agusar iti nasakit wenno makasair a sasao, wenno manangkritikar, ta makadangran dagita kas iti “panangsugat ti kampilan.”—Proverbio 12:18.
Pudno, saan a matulad a naan-anay dagiti nagannak ti perpekto nga ulidan ti Dios maipapan iti panagteppel. No mariknam a dikan makapagteppel, kanayon koma a laglagipem a ti panangdusa gapu iti pungtot ket gagangay a naulpit, nalabes, ken saan a makatulong. Kasta met, no mangdusaka gapu ta makapungtotka, saan a talaga a panangdisiplina dayta, no di ket kinaawan panagteppel.
Iti sabali a bangir, nasaysayaat ti resultana no mangdisiplinaka buyogen ti ayat ken panagteppel. Usigem no ania ti inaramid da George ken Nicole, ti dua a nagannak a nadakamat iti rugi.
“Idi nakasangpeten ni Jordan, makapungtotkami unayen ken baketko, ngem nagkalmakami laeng bayat a dimngegkami iti imbagana. Gapu ta rabii unayen, inkeddengmi a pagsaritaan dayta iti kabigatanna. Nagkararagkami a tallo sakbay a naturogkami. Kabigatanna, nasayaaten ti riknami a nagsasarita ken naawatanen ti anakmi ta immanamong iti inkeddengmi a restriksion ken manungsungbat iti aniaman a maaramidna. Naimbag laengen ta nabigbigmi a saan a makatulong no agpungtotkami a dagus. Nasaysayaat ti resultana no umimdengkami nga umuna.”—George.
“Nakapungtotak idi nakitak a dinanog ti anakko ni manangna. Ngem imbes a makaungetak a dagus, imbaonko iti siledna gapu ta baka di umiso ti maaramidko. Idi bimmaawen ti riknak, inlawlawagko a saan a nasayaat ti agbalin a naranggas ken impakitak kenkuana a nasaktan ni manangna iti inaramidna. Nasayaat ti resultana gapu ta nagpakawan ken manangna sana inarakup.”—Nicole.
Wen, ti umiso a disiplina ket kanayon a napakuyogan iti ayat uray no ramanenna ti panangdusa.
NAINKALINTEGAN A DISIPLINA
Kanayon a mangdisiplina ni Jehova iti “umno a rukod.” (Jeremias 30:11; 46:28) Ikabilanganna amin a kasasaad uray dagiti di nalawag. Kasano a matulad dayta dagiti nagannak? Kuna ni Stephen a nadakamat iti rugi: “Nupay nasakit kadakami ken dimi matarusan ti panaglibak ni Natalie nga innalana ti singsing, inkabilanganmi ti edadna.”
Inkagumaan met ni Robert nga asawa ni Nicole nga ikabilangan ti amin a kasasaad. No di umiso ti inaramid dagiti ubbing, kanayon nga isaludsodna: ‘Naminsan laeng kadi daytoy wenno maulit-ulit? Nabannog kadi ti anakmi wenno madi ti rikriknana? Pagilasinan kadi daytoy iti sabali pay a problema?’
Sipapanunot met dagiti nainkalintegan a nagannak a saan pay nga adulto dagiti annakda. Binigbig dayta ni apostol Pablo idi insuratna: “Idi ubingak, nagsasaoak a kas ubing, nagpampanunotak a kas ubing.” (1 Corinto 13:11) Kuna ni Robert: “Ti maysa a nakatulong tapno maaddaanak iti umiso a panangmatmat ken saan a nalabes ti reaksionko ket lagipek no ania ti ar-aramidek idi ubingak.”
Nasken nga umiso ti namnamaem ken dimo ikalintegan wenno panuynoyan dagiti di umiso nga aramid wenno kababalin. No ikabilangam ti abilidad ken limitasion ti anakmo ken ti dadduma pay a kasasaad, masiguradom a balanse ken nainkalintegan ti panangdisiplinam.
DI AGBALIWBALIW A DISIPLINA
“Siak ni Jehova; saanak a nagbaliw,” kuna ti Malakias 3:6. Agtalek ken kombinsido dagiti adipen ti Dios iti daytoy a kinapudno. Kasapulan met dagiti ubbing ti nainget ken di agbaliwbaliw a disiplina. No agbaliwbaliw ti pagannurotam depende iti riknam, mabalin a mariro ken maupay ti anakmo.
Lagipem ti kinuna ni Jesus: “Ti koma latta saoyo a Wen kaipapananna ti Wen, ti saoyo a Saan, Saan.” Agaplikar kadagiti nagannak dagita a sasao. (Mateo 5:37) Panunotenyo a naimbag sakbay a mangtedkayo iti ultimatum a diyo met aramiden. No imbagayo iti anakyo a madusa no agaramid iti di umiso, ipaypaysoyo dayta.
Napateg met ti nasayaat a komunikasion dagiti nagannak tapno di agbaliwbaliw ti panangdisiplinada. Kuna ni Robert: “No inanamongak ti maysa a banag a diak ammo nga imbaga ni baketko a dida mabalin nga aramiden, baliwak ti desisionko tapno suportarak ni baketko.” No saan nga agkatunosan dagiti nagannak maipapan iti panangtamingda iti maysa a situasion, nasayaat a pagsaritaanda dayta ken mangaramidda iti maymaysa a desision.
NAPATEG TI DISIPLINA
No tuladenyo ti naayat, nainkalintegan, ken di agbaliwbaliw a panangdisiplina ni Jehova, masiguradoyo a magunggonaan dagiti annakyo iti panagreggetyo. Makatulong ti naayat a panangiwanwanyo kadakuada tapno agbalinda a nataengan, responsable, ken nasayaat ti kasasaadda inton adultodan. Kas kuna ti Biblia: “Sanayem ti ubing sigun iti dalan nga agpaay kenkuana; uray no lumakay saanto a sumiasi iti dayta.”—Proverbio 22:6.
Ammuem ti Ad-adu Pay
No Kasano a Disiplinaen ti Tin-edyermo
Ti disiplina kaipapananna ti panangisuro. Makatulong kenka dagiti prinsipio ti Biblia a mangisuro iti anakmo no kasano ti agtulnog imbes nga agsukir.


c: text/html

text:
Humidex
Ti humidex (pangyababaan iti Inggles para iti "humidity index") (Ilokano: pagsurotan ti kinadam-eg) ket isu ti maysa a pagsurotan babaen dagiti Kanadiano meteorologo tapno mangiplawag no kasano ti rikna ti kapudot ti klima iti napipia a tao, babaen ti panagtitipon ti panagibanagan ti pudot ken dam-eg. Ti humidex ket awan ti unitna a bilang a naibatay iti puntos ti linnaaw, ngem kapadpada ti namaga a temperatura kadagiti degrado Celsius. Kas pagarigan, no ti temperatura ket 30 °C (86 °F), ken ti napattapatta a humidex ket 40, no kasta ket mangibaga ti pudot ti dam-eg ket nganngani pumada ti panagrikna ti kasla namaga atemperatura iti 40 °C (104 °F).
Segun ti Meteorolohiko a Serbisio ti Kanada, ti humidex iti saan a basbassit ngem 30 ket gapuanan ti "sangkabassit a madi a panagrikna", ti saan a basbassit ngem 40 ket gapuanan ti "nakaro a madi a panagrikna" ken ti nanagtangato ngem 45 ket "napeggad". No ti humidex dumanon iti 54, daytoy ket mabalin a gapuanan ti heat stroke.
Ti agdama apormula para iti panangikeddeng ti humidex ket pinarang-ay idi babaen ni J.M. Masterton ke ni F.A. Richardson iti Serbisio ti Enbironmento ti Atmospera ti Kanada idi 1979. Ti humidex ket maigiddiat manipud ti pagsurotan ti pudot nga inus-usar idiay Estados Unidos gaputa daytoy ket naala manipud ti puntos ti linnaaw ngem ti relatibo ti kadam-eg.
Ti rekord a humidex idiay Kanada ket napasamak idi Hulio 14, 1961, idi ti Castlegar, British Columbia ket nakarehistro iti humidex ti 53.4.[1] Daytoy a pateg ket gangani nga inabak iti Hulio 25, 2007 idi ti Carman, Manitoba ket nakadanon ti 53.0.[2]
Dagiti linaon
Ti panagpattapatta ti pormula ti humidex[urnosen | urnosen ti taudan]
No ti temperatura ket 30 °C (86 °F) ken ti puntos ti linnaaw ket 15 °C (59 °F), ti humidex ket 34 (laglagipen a ti humidex ket awan dimension a bilang, ngem ti bilang ket mangipakita ti maysa a nganngani pumada a temperatura iti °C). No ti temperatura ket agtalinaay iti 30 °C ken ti puntos ti linnaaw ket agpanagto iti 25 °C (77 °F), ti humidex ket agpangato iti 42. Ti humidex ket nangatngato ngem ti pagsurotan ti pudot ti Estados Unidos iti agpada a temperatura ken relatibo ti kinadam-eg.
Ti pormula ti humidex ket isu ti sumaganad:[3]
Ti papangipag-isu ti kinadam-eg ket kapadpada ti degrado ti Fahrenheit para iti tungngal maysa a millibar babaen ti sangkapaset laeng a presion ti danum iti atmospera ket labsanna dagiti 10 millibar.
Kitaen pay ti[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Website ti Kanada iti Humidex iti Enbironmento
- Lam-ek ti angain ken Humidex Kritisinmo a maipanggep ti panag-usar ti Lam-ek ti angin ken humidex
- Ad-ady pay a pakaammo ti Humidex

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
“Saan nga Aglibak ti Historia”
Idi Hunio 14, 2007, nangiruar ti Estonian National Post Office ti pakalaglagipan a selio a naipakita iti kannawan. Ti pannakairuarna ket napakuyogan iti kastoy nga anunsio: “Nairuar daytoy a sobenir kas panglaglagip kadagiti biktima ti panangikisap ni Stalin kadagiti taga-Estonia.” Manipud 1941 agingga 1951, napuersa a napapanaw dagiti rinibu a taga-Estonia.
“SAAN nga aglibak ti historia.” Dayta ti nalatak a pagsasao idiay Estonia ken adda met ti umasping a pagsasao iti dadduma a pagilian. Wen, ditay mabaliwan ti napalabas, ngem sigurado nga adda masursurotayo iti dayta. Kuna ti masirib nga Ari Solomon iti nagkauna nga Israel: “Nakitak amin daytoy idi am-amirisek ti kaipapanan ti amin a mapaspasamak ditoy lubong; wen ditoy lubong a pagnaedan ti sumagmamano a tattao nga adda pannakabalinna ket masapul nga agsagaba dagiti dadduma iti babaenda.”—Eclesiastes 8:9, Ti Baro a Naimbag a Damag Biblia.
Napaneknekan nga umiso ti kinuna ti Biblia idiay Estonia, sumagmamano a dekadan ti napalabas, kasta met iti adu pay a paset ti Makindaya a Europa. Ti panagturay ti tao nangyeg ti adu a panagsagaba ti inosente a tattao a naipan kadagiti adayo a lugar tapno agnaed wenno maibalud kadagiti kampo a pagtrabahuan.
Sigun iti maysa a historiador, nasurok a 46,000 a sibilian ti naipanaw iti daytoy bassit a pagilian manipud 1941 agingga 1951. Kaaduan a naipanaw ket gapu iti politika, puli wenno kasasaadda iti kagimongan. Ngem dagiti laeng Saksi ni Jehova ti napapanaw gapu iti relihionda.
Panangraut Kadagiti Agserserbi iti Dios
Iti maysa a panagadal a naipablaak iti Tartu University Press idi 2004, kuna ti historiador a ni Aigi Rahi-Tamm: “Manipud 1948 agingga 1951, adda 72 a Saksi ni Jehova ti naaresto, a pakairamanan dagiti pamilia ken gagayyemda. Ngem ti nasaksaknap a pannakaipanawda ket naiplano ken naipatungpal iti rabii ti Abril 1, 1951. Saan laeng nga iti Baltic States no di ket iti pay Moldova, makinlaud a Ukraine, ken Belorussia.”
Sakbay ti 1951, naaresto, napangtaan, napalutpot, ken naibalud dagiti Saksi ni Jehova idiay Estonia. Daytoy baro a plano a pannakaipanaw ket nalawag a panangpukaw kadagiti Saksi ni Jehova iti intero nga Estonia.
Ti petsa nga Abril 1, 1951 ket agparang iti selio a nadakamat iti ngato. Ti numero a 382 iti selio tumukoy iti bilang dagiti Saksi ken dagiti annakda a naipanaw iti dayta nga aldaw. Karaman iti daytoy a bilang ti dadduma a kabagian ken kaarrubada a saan a Saksi. Iti dayta nga aldaw, naaresto dagiti Saksi iti intero a pagilian. Iti dayta a rabii, dagidiay naaresto—ubbing ken nataengan—ket nailugan iti bagon ti tren a pagkargaan iti animal tapno maibiaheda nga agpa-Siberia.
Agtawen idi iti 25 ni Ella Toom, * a maysa kadagiti Saksi ni Jehova. Malagipna pay ti gagangay a panangpalutpotda, kinunana: “Binutbutengnak ti maysa a polis ken imbagana nga isardengkon ti mangasaba. Naminsan, sinaludsodna: ‘Kayatmo kadi ti agbiag? Wenno kayatmo ti matay a kadua ti Diosmo iti aw-away ti Siberia?’” Ngem saan a nagbuteng ni Ella, imbes ketdi intultuloyna nga inkasaba ti naimbag a damag. Naipan idiay Siberia ken nayakar-akar iti nagduduma a kampo a pagtrabahuan iti nasurok nga innem a tawen.
Karaman iti ginasut nga indibidual a naipanaw a saan man la a nabista ket ti Saksi nga agkabannuag a babai a ni Hiisi Lember. Maipapan iti pasamak idi Abril 1, 1951, kinunana: “Naklaatkami idi immayda iti rabii ket imbilinda: ‘Adda kagudua nga orasyo a mangempake kadagiti gargaretyo!’” Iti dayta a rabii, naipan iti estasion ti tren ni Hiisi ken ti innem ti tawenna a balasitangna. Nagbiahe ti daan a tren manipud nagduduma nga estasion tapno iluganna ti ad-adu pay a Saksi. “Nailugankami iti bagon dagiti animal. Imbag laengen ta timmangken dagiti iblengda; ta no saan, dimi koma maibturan dayta. Kaskam la sardinas iti uneg ti lata.”
Nakarigrigat ti makabannog a dua a lawas a panagbiahe iti tren. Napusek ken narugit dagiti bagon. Napalalo ti pannakaibabain dagiti ubbing ken nataengan. Dadduma ti nagsangit ken saanen a nangan. Ngem nagpipinnaregta ken nagtitinnulong dagiti Saksi babaen ti panagkantada iti kanta ti panagdaydayaw, ken nagraranudanda ti aniaman a taraon nga adda kadakuada. Naipanda iti “permanente a pagnaedan” ken naibaga kadakuada a saandan a makasubli.
Malagip ni Hiisi ti makaparegta a tulong dagiti kapammatianna: “Iti maysa nga estasion, nagsardeng ti tren a naglugananmi iti abay ti sabali pay a tren manipud Moldova. Babaen ti abut iti diding ti bagon, nangngegmi a sinaludsod ti maysa a lalaki no siasinokami ken papananmi. Imbagami a dimi ammo ti papananmi ken dakami dagiti Saksi ni Jehova a naggapu iti Estonia. Nangngeg dagiti padami a Saksi manipud Moldova ti pannakisaritami. Iti maysa nga abut ti bagon, nangipuruakda kadakami ti dakkel a tinapay ken sumagmamano a prunes.” Kinunana pay: “Idin natarusanmi nga iti gayam intero a republika ti Soviet Union ti kasaknap ti panangpapanawda kadagiti Saksi ni Jehova!”
Dua a babbalasitang a Saksi, da Corinna ken ti adingna a ni Ene, ti naisina manipud ken nanangda iti nasurok nga innem a tawen. Immun-una a naaresto ni nanangda a maysa met a Saksi ni Jehova ken naipan iti kampo a pagtrabahuan. Kalpasanna, iti dayta a rabii ti Abril, naipanaw met dagiti dua a babbalasitang ken nailugan iti bagon. Malagip ni Corinna nga addaan panagyaman, “Iti dayta a tren, imbaga ti maysa a Saksi a dua ti annakna nga aywanannakami ken agkakaduakami kas maysa a pamilia.”
Ania ti napasamak iti destinasionda? Maysa nga aldaw kalpasan a simmangpetkami iti let-ang ti Siberia, nangrugi ti nakababain a “panaglako kadagiti adipen.” Immay dagiti lallaki manipud iti kabangibang a talon tapno agpili kadagiti trabahador iti talonda. Kuna ni Corinna: “Nangngegmi ida nga agririri a kunkunada: ‘Adda la ngaruden draybermo iti traktor. Kukuak met daytoyen a,’ wenno, ‘Innalak la ngaruden ti dua a lakay, mangalaka met a iti lakay.’”
Natured a babbai da Corinna ken Ene. Kinunada idi agangay: “Mailiwkami unayen iti nabara nga arakup ni nanangmi!” Nupay kasta, nagtalinaed a nabileg ti pammatida ken kinamanagpakatawada. Innayon pay ni Corinna: “Adda met pagimbaganna a saannakami a nakita ni Nanang ta no dadduma agtrabahokami iti ruar a nakalamlammiis nga awan ti naimeng a kawesmi.”
Sigurado nga adda met dagiti inosente a tattao iti Estonia ken iti dadduma pay a lugar a nagsagaba iti pannakairurumen ken nairaman kadagita dagiti Saksi ni Jehova. (Kitaem ti kahon a “Di Mailadawan a ‘Nakaro a Panangparigat.’”) Nupay nairurumen ken nagsagabada iti napalabas, aktibo pay laeng ken naragsak a tattao dagiti Saksi ni Jehova idiay Estonia.
Naraniag a Masanguanan
Impanamnama ti Biblia a kagura ni Jehova a Dios ti panangirurumen. Kunaenna: “Ti isuamin nga agar-aramid kadagitoy a banag, tunggal managaramid iti di kinahustisia, nakarimrimon ken Jehova a Diosmo.” (Deuteronomio 25:16) Nupay ti Dios impalubosna ti kinadakes iti napalabas, dumtengto ti tiempo a pagpatinggaenna ti panangirurumen ken kinadakes. “Iti apagbiit laengen a kanito,” kuna ti salmista, “ket daydiay nadangkes awanton; ket pudno unay nga imutektekamto ti lugarna, ket isu awanton. Ngem dagidiay naemma tagikuaendanto ti daga, ket pudno a maragsakandanto iti napalalo iti kinaruay ti talna.”—Salmo 37:10, 11.
Wen, adda naraniag a masanguanan nga agur-uray kadatayo! Nupay ditay mabaliwan ti napalabas, adda maaramidantayo tapno maaddaantayo iti naragsak a masanguanan. Umadanika iti Dios ken kitaem no kasanoka nga agbalin a paset ti nagsayaat a masanguanan inton agari ti pudno a kinalinteg.—Isaias 11:9.
^ par. 10 Mabasa ti pakasaritaan ti biag ni Ella Toom iti magasin nga Agriingkayo! iti Abril 2006, panid 20-24.


text:
Altötting (distrito)
Ti Altötting ket maysa a distrito idiay Bavaria, Alemania. Daytoy ket nabeddengan babaen ti (manipud iti daya nga agpakanawan) Austria ken dagiti Babaro a distrito iti Traunstein, Mühldorf ken Rottal-Inn.
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Altötting ket maysa kadagiti kasisigud a parte ti Bavaria. Daytoy ket tinagtagitao dagiti tribu ti Babaro kalpasan ti panagsanod dagiti Romano. Idi las-ud ti panagturay ni Duke Tassilo III (748-788) ti lugar ti Ötting ket immuna idi a naibaga (dagiti ili ti Altötting ken Neuötting ket naala manipud iti dayta alugar). Idi maika-19 a siglo ti rehion ket nagbalin a rehilioso a sentro nga adda kadagiti nadayeg a simbaan ken monestario. Idi maika-15 a siglo nagbalin daytoy a lugar ti peregrinasion.
Ti distrito ti Altötting ket nabangon idi 1837. Ti agdama a papa a ni Papa Benedicto XVI ket naipasngay idi 1927 ditoy idiay purok ti Marktl.
Dagiti puso dagiti adu a nagituray iti Bavaria ket naipunpon idiay kapilia iti Kaasi idiay tengnga ti kuadrado ti ili.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti distrito ket mabirukan idiay ngato a dagdaga ti alpino idiay pagdeddengan ti Austria. Ti kangrunaan nga pagtutumpungan iti daytoy a rehion ket ti Karayan Inn, a mangballasiw ti distrito manipud iti laud nga agpadaya. Daytoy ket pinagtipon dagiti dua a dakkel a tributario, ti Karayan Alz a manipud idiay abagatan ken ti Salzach, a mangporma ti akindaya a pagbeddengan ti distrito. Iti maipatinayon adda pay dagiti babbabassit a karayan ken dagiti waig. Ti distrito ket naabbongan idi kadagiti kabakiran ti kaykayo nga agtintinnag ti bulbulongna, ngem tattan ket maus-sar laengan para iti agrikultura. Nupay kasta, adda pay laeng dagiti katutubo a reserba idiay igid ti akin-baba a Karayan Alz ken idiay sabangan ti Karayan Salzach.
Eskudo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti ili ken munisipalidad[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Fortschreibung des Bevölkerungsstandes". Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung (iti Aleman). 31 Disiembre 2013.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Landkreis Altötting iti Wikimedia Commons
- Opisial a website (Aleman)


text:
1Iti umuna nga Aldaw ti lawas, nakasapsapa a napan dagiti babbai iti tanem ket intugotda dagiti bangbanglo nga insaganada. 2Nadanonda a naitulid ken naikkaten ti bato a nangserra iti ruangan ti tanem, 3isu a simrekda ngem dida nasarakan ti bangkay ni Apo Jesus. 4Nagtatakderda sadiay a masmasdaaw gapu iti daytoy. Pagammoan, nagparang iti sibayda ti dua a lallaki a makasisirap ti kawesda. 5Iti napalalo a butengda, nagdumogda ngem kinuna dagiti lallaki kadakuada: “Apay a birokenyo kadagiti natay ti tao a sibibiag? 6Awan ditoy, ta napagungaren. Lagipenyo nga idi adda idiay Galilea, imbagana kadakayo 7a masapul a mayawat ti Anak ti Tao kadagiti managbasol, mailansa iti krus ket agungar iti maikatlo nga aldaw.” 8Nalagip dagiti babbai ti sinao ni Jesus. 9Pimmanawda iti tanem ket napanda impadamag amin dagitoy kadagiti sangapulo ket maysa nga adalan ken kadagiti dadduma pay a kakaduada. 10Da Maria Magdalena, Juana ken Maria nga ina ni Santiago ken dadduma pay a babbai ti nangipadamag kadagitoy kadagiti apostoles. 11Ngem impagarup dagiti apostoles a sarsarita laeng ti imbaga dagiti babbai, ket dida namati kadakuada. 13Iti dayta met la nga aldaw, magmagna ti dua nga adalan a mapan iti maysa a barrio a managan Emaus. Nasurok a sangapulo ket maysa a kilometro ti kaadayo ti Emaus manipud Jerusalem. 14Sarsaritaenda dagiti amin a napasamak. 15Kabayatan ti panagsarsaritada, immasideg ni Jesus ket nakikuyog kadakuada. 16Nakitada ngem kasla nakullaapan dagiti matada ket dida nailasin ni Jesus. 17“Ania ti pagsarsaritaanyo bayat ti pannagnayo?” kinuna ni Jesus. Nagsardengda a malidlidayan. 18“Sikan sa laeng ti sangaili iti Jerusalem a di makaammo kadagiti napaspasamak sadiay kadagiti napalabas nga aldaw!” kinuna ti maysa nga agnagan Cleofas. 19“Ania a napaspasamak?” sinaludsod ni Jesus. “Dagiti naaramid ken ni Jesus a taga-Nazaret,” insungbatda. “Maysa a profeta daytoy a tao nga imbilang ti Dios ken amin a tattao a mannakabalin iti amin a sao ken aramidna. 20Inyawat dagiti panguloen a papadi ken agtuturaytayo ket naikeddeng a matay iti krus. 21Ninamnamami nga isu ti mangwayawaya iti Israel! Wen, ket saan la a dayta, maikatlo nga aldaw itan manipud pannakapasamak dagitoy. 22Maysa pay, pinagsiddaawdakami ti sumagmamano kadagiti babbai a kaduami. Sinapsapada ti napan iti tanem, 23ngem dida kano nasarakan ti bangkayna. Nagsublida a nangipadamag a nagparang pay kadakuada dagiti angheles a nangibaga a sibibiag kano ni Jesus. 24Napan ti sumagmamano kadagiti kakaduami iti tanem ket napaneknekanda a pudno amin ti kinuna dagiti babbai, nupay dida nakita ni Jesus.” 25“Nagnengnengkayon!” kinuna ni Jesus kadakuada. “Nagrigatkayo ketdin a mamati kadagiti sinao dagiti profeta! 26Saan aya a masapul a sagabaen ti Cristo dagitoy, sakbay a sumrek iti gloriana?” 27Ket impalawagna kadakuada dagiti bambanag maipapan kenkuana kas masarakan kadagiti amin a Sursurat manipud kadagiti libro ni Moises ken dagiti sursurat dagiti amin a profeta. 28Idi makaasidegdan iti ili a pagturonganda, impadlaw ni Jesus a kasla adayo pay ti papananna. 29Ngem inggawidda. “Makidaguskan kadakami,” kinunada, “ta sumipngeten.” Iti kasta, nakidagus kadakuada. 30Idi addada iti panganan, innala ni Jesus ti tinapay, binendisionanna, ket pinispisina sana inted kadakuada. 31Naluktan ti panagkitada ket nailasindan nga isu ni Jesus. Ngem nagpukaw ni Jesus iti imatangda. 32Kinunada iti maysa ken maysa, “Isu met la gayam a kasla bumarbara ti riknata itay makisasao kadata iti dalan kabayatan ti panangipalpalawagna kadagiti Sursurat!” 33Nagrubbuatda a dagus ket nagsublida idiay Jerusalem. Nasarakanda dagiti sangapulo ket maysa nga adalan a naguurnong sadiay agraman dagiti dadduma a kakaduada. 34“Pudno a nagungar ti Apo!” kinunada. “Nagparang ken ni Simon.” 35Impadamag met dagiti dua ti napasamak idi addada iti dalan agraman ti pannakailasinda iti Apo idi pinispisina ti tinapay. 36Madama nga ipadpadamagda dagitoy idi kellaat a nagparang ni Jesus a mismo kadakuada. “Kappia koma ti adda kadakayo,” kinunana kadakuada. 37Napalalo ti buteng ken kigtotda ket impagarupda nga al-alia ti kitkitaenda. 38Iti kasta, kinuna ni Jesus kadakuada, “Apay a mariribukkayo? Apay nga agduaduakayo? 39Kitaenyo dagiti im-ima ken saksakak. Siak a mismo! Sagidendak ket mapaneknekanyo. Awan lasag ken tulang ti espiritu, ngem adda kaniak kas makitayo.” 41Dida pay la mamati gapu iti napalalo a ragsak ken siddaawda. Iti kasta, sinaludsod ni Jesus kadakuada, “Awan lat’ makan ditoy?” 42Inikkanda iti tinuno nga ikan. 43Inawatna sana kinnan iti imatangda. 44Kalpasanna, kinunana kadakuada, “Dagitoy dagiti imbagbagak kadakayo idi addaak pay laeng iti arpadyo. Masapul a matungpal amin a naisurat maipapan kaniak iti Linteg ni Moises, kadagiti sursurat dagiti profeta, ken kadagiti Salmo.” 45Linuktanna ti isipda tapno maawatanda dagiti Sursurat ket kinunana kadakuada, 46“Daytoy ti naisurat: ‘Masapul nga agsagaba ti Cristo ken agungar iti maikatlo nga aldaw. 47Iti naganna, maikasabanto kadagiti amin a nasion, manipud Jerusalem, ti mensahe maipapan ti panagbabawi ken pannakapakawan dagiti basbasol.’ 48Dakayo ti makasaksi kadagitoy. 49Ita, ibaonko kadakayo ti inkari ni Amak. Dikayo ngarud pumampanaw iti siudad agingga iti maawatyo ti pannakabalin nga aggapu sadi langit.” 50Kalpasan daytoy, impan ni Jesus dagiti adalanna iti ruar ti siudad. Idi dimtengda idiay Betania, ingngatona dagiti imana sana binendisionan ida. 51Idi bembendisionanna ida, pimmanaw iti imatangda ket nayuli sadi langit. 52Nagdaydayawda kenkuana ket nagsublida a siraragsak idiay Jerusalem. 53Kanayon nga addada iti Templo nga agdaydayaw iti Dios.
Copyright
Learn More


text:
Masa
Iti pisika, ti masa (manipud ti Griego uᾶZa "sebada a bibingka, tukel [iti masa]") ket tagikua ti pisikal a sistema wenno bagi, a mangited ti irurumsua ti penomena ti resistansia iti bagi iti pannakaipardas babaen ti puersa ken ti kapigsa iti agsinnaranay a maipapan ti grabidad a panagawis dagiti bagi. Dagiti instrumento a kas dagiti balanse ken gantingan ti masa ket agus-usar kadagita a penomena a panagrukod ti masa. Ti SI unit ti masa ket isu ti kilogramo (kg).
Para kadagiti inaldaw a banag ken dagiti enerhia a nasayaat nga inpalplawag babaen ti Newtonio a pisika, ti masa ket naibagbaga payen a mangirepresenta ti maysa a dagup ti banag, ngem daytoy a panirigan agbalin a madi, kas pagarigan, kadagiti napardas unay wenno dagiti subatomiko a partikula. Iti sapasap daytoy ket agpaypayso met, ti aniaman a bagi nga addaan ti masa ket addaan ti maysa a kapada a dagup ti enerhia, ken dagiti amin a porma ti enernia ket likudanna ti akselerasion babaen ti puersa ken addaan ti maipapan ti grabidad a panagawis; ti pannakaibaga a banag ket awan ti sapasap a naitunos a pannakaipalawag babaen ti daytoy a moderno a panirigan.
A kas naibagbaga, malaksid ti pannakaipadana iti enerhia, dagiti nadumadma a kita ti mapaliiw men marukod a penomena ket rimsua manipud ti masa. Amin dagitoy ket naipakitan a kapada ken agtinnunos iti tungngal maysa no mausar dagitoy iti panagrukod ti masa.
Ti maipapan ti enerhia a masa ket isu ti kaadu a panagrukod ti resistansia kadagiti panagbalbaliw iti kapardas ti maysa a banag, (akselerasion).
Ti maipapan ti grabidad a masa ket isu ti kaadu a panagrukod a maibagay ti kakaro ti maipapan ti grabidad a puersa a daytoy ket
- ipeksa babaen ti maysa a banag (aktibo a maipapan ti grabidad a masa), wenno
- nasanay babaen ti maysa a banag (natalinaay a maipapan ti grabidad a puersa) no agtinnignay iti maikadua a banag.
Dita ngato iti maikadua a pagarigan ti masa, mangidurog kadagiti panagbalbaliw iti gunay; kasla ti maipapan ti grabidad a puersa ti Daga ket mangidurog kadagiti panagbalbaliw iti gunay iti inaldaw a biag, kasla ti nagtinnag a mansanas ni Newton wenno ti gapuanan ti arko ti beisbol. Daytoy ket maipakat kadagiti amin nga adda iti daga a banag, manipud kadagiti dutdot ken dagiti kutonn dagiti bato ti banbantay ken dagiti elepante.[1]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Kane, Gordon (Septiembre 4, 2008). "Dagiti Misterio ti Masa". Scientific American. Nature America, Inc. pp. 32–39. Naala idi 2013-07-05.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Sir Isaac Newton; N. W. Chittenden (1848). Newton's Principia: Dagiti matematiko a pamunganayan ti masna a pilosopia. D. Adee. Naala idi 12 Marso 2011.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- "Ti Kapada ti Masa ken Enerhia Mass and Energy" (Ingles) babaen ni Francisco Flores.
- "Dagiti Misterio ti Masa," (Ingles)
- "Agbaliw kadi ti masa iti kapardas?" (Ingles)
- "Ania kadi ti masa poton?" (Ingles)


text:
Bongabon, Nueva Ecija
Ti Bongabon ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Nueva Ecija iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Bongabon ket nabingbingay a politikal iti 28 a barbaranggay.[2]
- Antipolo
- Ariendo
- Bantug
- Calaanan
- Commercial (Poblacion)
- Cruz
- Digmala
- Curva (J. Tomacruz)
- Kaingin (Poblacion)
- Labi
- Larcon
- Lusok
- Macabaclay
- Magtanggol (Poblacion)
- Mantile (Poblacion)
- Olivete
- Palo Maria (Poblacion)
- Pesa
- Rizal (Poblacion)
- Sampalucan (Poblacion)
- San Roque (Poblacion)
- Santor
- Sinipit (Poblacion)
- Sisilang na Ligaya (Poblacion)
- Social (Poblacion)
- Tugatug
- Tulay na Bato (Poblacion)
- Vega Grande
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Nueva Ecija". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 11 Agosto 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Nueva Ecija". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 11 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
LEKSION 21
Ania ti Bethel?
Ti Bethel ket Hebreo a sao a ti kaipapananna ket “Balay ti Dios.” (Genesis 28:17, 19) Maitutop daytoy nga awag kadagiti pasilidad dagiti Saksi ni Jehova iti intero a lubong. Ditoy a maor-organisar ken masupsuportaran ti trabaho a panangasaba. Ti Bagi a Manarawidwid ket agserserbi iti sangalubongan a hedkuarter idiay New York State, U.S.A., ket sadiay nga imatmatonanna dagiti trabaho kadagiti sanga nga opisina iti nagduduma a pagilian. Kas grupo, dagidiay agserserbi kadagitoy a pasilidad ket maaw-awagan iti pamilia ti Bethel. Kas iti maysa a pamilia, agnanaed, agtrabtrabaho, mangmangan, ken agad-adalda iti Biblia a sangsangkamaysa.—Salmo 133:1.
Naisangsangayan a lugar a sadiay ket boluntario nga agtrabtrabaho dagiti miembro ti pamilia. Iti tunggal pasilidad ti Bethel, adda dagiti Kristiano a lallaki ken babbai nga agserserbi iti amin a tiempo a mangaramid iti pagayatan ti Dios ken agtrabtrabaho a maipaay kadagiti interes ti Pagarian. (Mateo 6:33) Awan kadakuada ti masusuelduan wenno matangtangdanan, ngem libre ti pagyanan ken kanenda ken addaanda met iti allowance para iti personal a paggastuanda. Amin nga adda iti Bethel ket agtrabtrabaho kadagiti opisina, kosina, wenno panganan. Adda met dagiti agtrabtrabaho iti pagimprentaan, wenno agdalus iti kuarto, aglaba, agmantener, ken dadduma pay.
Okupado a lugar a mangsupsuporta iti panangikasaba iti Pagarian. Ti kangrunaan a panggep ti Bethel ket ti panangipakaammo iti kinapudno iti Biblia iti adu a tattao aginggat’ mabalin. Kas pagarigan, naisurat daytoy a broshur babaen ti panangiwanwan ti Bagi a Manarawidwid, naipatulod babaen iti kompiuter kadagiti ginasut a grupo dagiti agipatpatarus iti intero a lubong, nayimprenta babaen kadagiti napapartak a pagimprentaan iti sumagmamano a pasilidad ti Bethel, sa naipatulod iti nasurok a 110,000 a kongregasion. Kadagitoy a proseso, dakkel ti maitultulong ti pamilia ti Bethel a mangsupsuporta iti naganat a trabaho—ti panangikasaba iti naimbag a damag.—Marcos 13:10.
Siasino dagiti agserserbi iti Bethel, ken kasano a maas-asikaso dagiti kasapulanda?
Ania a naganat a trabaho ti supsuportaran ti aktibidad iti Bethel?
Ammuem ti Ad-adu Pay
Video Clip: Sangalubongan a Trabaho a Panangasaba Dagiti Saksi ni Jehova
Ammuem no apay a binilion nga oras ti mabusbusbos ken ginasut a lenguahe ti maus-usar.


text:
Karayan
Ti karayan ket maysa a masna a dalan ti danum,[1] a kadawyan a nasadiwa a danum, nga agayayus a mapan iti taaw, ti maysa a danaw, maysa a baybay, wenno ti sabali a karayan. Iti bassit a kaskaso, ti karayan ket simple laeng nga agayayus iti rabaw ti daga ken kompleto a mamagaan sakbay a makaabot ti sabali a bagi ti danum. Dagiti bassit a karayan ket mabalinda pay a matawagan kadagiti sabsabali a nagan, a mairaman ti waig, sariap, baresbes, ribule, ken tributario. Awan ti opisial a para iti sapasap a panangipalpalawag ti termino, a kas ti karayan, a kas naipakat kadagiti heograpiko a langa,[2] urayno dagiti sabali a pagilian wenno komunidad ti waid ket mabalin a maipalpalawag iti kadakkelna. Adu kadagiti nagan para kadagiti bassit a karayan ket naisangsangayn kadagiti heograpiko a lokasion; maysa kas pagarigan ket "uram" iti Eskosia ken amianan a daya nga Inglatera. Sagpaminsan a ti karayan ket mainagbaga a dakdakkel ngem ti maysa waig,[3] ngem daytoy ket saan a kankanayon ti kastoy a kaso, gapu ti saan akinalawag ti pagsasao.[4]
Dagiti karayan ket paset ti hidrolohiko a siklo. Ti danum iti kaunegan ti karayan ket sapasap a naurnong manipud ti panagtudo babaen ti maysa a pagayusan a labneng manipud ti rabaw a nagayusan ken dagiti dadduma pay a taudan a kas ti panagkarga manen ti danum ti daga, dagiti ubbog, ken ti pannakaibbet dagiti naipenpen a danum iti masna a yelo ken dagiti penpen ti niebe (a kas dagiti glasier). Ti potamolohia ket isu ti sientipiko a panagadal kadagiti karayan bayat a ti limnolohia ket isu ti sapsap a panagadal kadagiti kaunegan ti daga a danum.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Karayan {panangipalpalawag} manipud ti Merriam-Webster. Naala idi Pebrero 2010.
- ^ "GNIS FAQ". Heolohiko a pnagsukimat ti Estados Unidos. Naala idi 26 Enero 2012.
- ^ "WordNet Search: Karayan". Dagiti Mangimaton ti Unibersidad ti Princeton. Naala idi 2009-10-02.
- ^ "Domestiko a Nagnagan: Dagiti Masansan a Masalsalusod (FAQs), #17". Heolohiko a Panagsukimat ti Estados Unidos. Naala idi 2009-10-02.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Jeffrey W. Jacobs. "Karkarayan, Kangrunaan a Lubong". Ensiklopedia ti danum.
- Luna B. Leopold (1994). Ti Pakaimatangan ti Karayan. Unibersidad ti Harvard a Pagmalditan. ISBN 0-674-93732-5. OCLC 28889034. ISBN.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Network ti karayan- Mangikapkapet kadagiti tao, mangisalsalakan kadagiti karayan (Enbironmental nga organisasion)


text:
Libona, Bukidnon
Ti Libona ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Bukidnon iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Libona ket nabingbingay a politikal iti 14 a barbaranggay.[2]
- Capihan
- Crossing
- Gango
- Kiliog
- Kinawe
- Laturan
- Maambong
- Nangka
- Palabucan
- Poblacion
- Pongol
- San Jose
- Santa Fe
- Sil-ipon
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Bukidnon". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 19 Oktubre 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Bukidnon". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 19 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Kazakhstan
Ti Kazakhstan (Kazakh: ҚaзaқcTaH, Qazaqstan), opisial a ti Republika ti Kazakhstan, ket ti pagilian idiay Tengnga nga Asia, ken adda met bassit a partena idiay laud ti Karayan Ural ken isu nga mabalin pay nga adda idiay Europa.[2] Ti Kazakhstan ket isu ti kadakkelan a napalikmutan ti daga a pagilian babaen ti kalawa ti daga ken ti maikasiam a kadakkelan a pagilian iti lubong. Ti teritoriona iti 2,724,900 kuadrado kilometro (1,052,100 sq mi) ket dakdakkel ngem iti amin nga Akinlaud nga Europa.[2][7] Babaen idi 2006, ti Kazakhstan ket nagbalinen a dominante a pagilian iti Tengnga nga Asia babaen ti ekonomia, ken agpatpataud iti 60% iti GDP ti rehion, ken kangrunaan babaen iti industriana iti lana ken gas. Ti pagilian ket adu kadagiti rekurso ti mineral.[8]
Daytoy ket addaan iti pagbeddengan iti (agpakanawan manipud iti amianan) Rusia, Tsina, Kirgistan, Uzbekistan, ken Turkmenistan, ken dumenna pay ti dakkel a partena iti Baybay Kaspio. Ti langa ti daga ti Kazakhstan ket mairaman dagiti nadalumpinas a daga, estepa, taiga, dagiti bato a canyon, turturod, dagiti delta, dagiti naabungotan iti niebe a banbantay, ken dagiti desierto. Addaan iti nakarkulo iti 18 a riwriw a tattao manipud idi 2014,[9] ti Kazakhstan ket ti maika-61 iti kaaduan ti populasion a pagilian iti lubong. No maited ti kalawa ti dagana, ti densidad ti populasionna ket maysa kadagiti kabassitan, iti basbassit ngem 6 a tattao iti tunggal maysa a kuadrado kilometro (15 a tattao iti tunggal maysa a sq. mi.). Ti kapitoliona ket ti Astana, naiyalis daytoy manipud idiay Almaty idi 1997.
Ti teritorio ti Kazakhstan ket historiko a tinagtagitao babaen dagiti nomadiko a tribu. Daytoy ket nagbaliw idi maika-13 a siglo, idi ni Genghis Khan ket sinakupanna ti pagilian a kas parte ti Imperio ti Mongolia. Kalpasan ti panagsalisal dagiti nagparukma, ti bileg ket kanungpalan a naisubli kadagiti momadiko a tribu. Babaen idi maika-16 a siglo, dagiti Kazakh ket rimmuarda a kas naisangayan a grupo, ken nabingbingay kadagiti tallo a jüz (dagiti sanga ti kaputotan a mangsakop kadagiti naisangayan a teritorio). Dagiti Ruso ket nangrugida a nagabanse diay estepa Kazakh idi maika-18 a siglo, ken babaen idi tengnga timaika-19 a siglo, nominal isuda a nagturturay iti amin a Kazakhstan a kas parte ti Imperio ti Rusia. Kalpasan ti Rebolusion ti Rusia ti 1917 ken ti simmaruno a sibil a gubat, ti teritorio ti Kazakhstan ket naurno-urnos idi kadagiti adu a beses. Idi 1936 daytoy ket iramid idi a Republika ti Sosialista a Sobiet ti Kazakh, ken naikeddeng a kas maysa nga integral a parte ti Kappon ti Sobiet.
Ti Kazakhstan ket isu idi ti naudi kadagiti republika ti Sobiet a nagirangarang iti wayawaya kalpasan ti pannakawaswas ti Kappon ti Sobiet idi 1991. Ti agdama a Presidente, ni Nursultan Nazarbayev, ket isun ti daulo ti pagilian manipud idin, ken naikarakterisado a kas autoritariano, nga addaan iti pakasaritaan ti gobierno kadagiti panagabuso iti tao ken panaglapped iti oposision iti politika.[8] Nagobra ti Kazakhstan a mangpadur-as iti ekonomiana, ken naipangpangruna iti dominate nga industriana iti hidrokarbon.[8]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Constitution of the Republic of Kazakhstan". zan.kz.
- ^ a b c Kazakhstan. CIA World Factbook.
- ^ "Heriзri". Naala idi 14 Pebrero 2016.
- ^ a b c d "Kazakhstan". International Monetary Fund. Naala idi 28 Hunio 2014.
- ^ "Gini index". World Bank. Naala idi 21 Nobiembre 2015.
- ^ "2015 Human Development Report" (PDF). United Nations Development Programme. 2015. Naala idi 14 Disiembre 2015.
- ^ "Agency of Statistics of the Republic of Kazakhstan (ASRK). 2005. Main Demographic Indicators". Stat.kz. Naala idi 1 Hunio 2010.
- ^ a b c Zarakhovich, Yuri (27 Septiembre 2006). "Kazakhstan Comes on Strong". Time. Naala idi 13 Disiembre 2015.
- ^ "Census2010". Stat.kz. Naala idi 1 Hunio 2010.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Alexandrov, Mikhail (1999). Uneasy Alliance: Relations Between Russia and Kazakhstan in the Post-Soviet Era, 1992–1997. Westport, CT: Greenwood Press. ISBN 0-313-30965-5.
- Clammer, Paul; Kohn, Michael & Mayhew, Bradley (2004). Lonely Planet Guide: Central Asia. Oakland, CA: Lonely Planet. ISBN 1-86450-296-7.
- Cummings, Sally (2002). Kazakhstan: Power and the Elite. London: Tauris. ISBN 1-86064-854-1.
- Demko, George (1997). The Russian Colonization of Kazakhstan. New York: Routledge. ISBN 0-7007-0380-2.
- Fergus, Michael & Jandosova, Janar (2003). Kazakhstan: Coming of Age. London: Stacey International. ISBN 1-900988-61-5.
- George, Alexandra (2001). Journey into Kazakhstan: The True Face of the Nazarbayev Regime. Lanham: University Press of America. ISBN 0-7618-1964-9.
- Martin, Virginia (2000). Law and Custom in the Steppe. Richmond: Curzon. ISBN 0-7007-1405-7.
- Nazarbayev, Nursultan (2001). Epicenter of Peace. Hollis, NH: Puritan Press. ISBN 1-884186-13-0.
- Nazpary, Joma (2002). Post-Soviet Chaos: Violence and Dispossession in Kazakhstan. London: Pluto Press. ISBN 0-7453-1503-8.
- Olcott, Martha Brill (2002). Kazakhstan: Unfulfilled Promise. Washington, DC: Brookings Institution Press. ISBN 0-87003-189-9.
- Rall, Ted (2006). Silk Road to Ruin: Is Central Asia the New Middle East?. New York: NBM. ISBN 1-56163-454-9.
- Robbins, Christopher (2007). In Search of Kazakhstan: The Land That Disappeared. London: Profile Books. ISBN 978-1-86197-868-4.
- Rosten, Keith (2005). Once in Kazakhstan: The Snow Leopard Emerges. New York: iUniverse. ISBN 0-595-32782-6.
- Thubron, Colin (1994). The Lost Heart of Asia. New York: HarperCollins. ISBN 0-06-018226-1.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Kazakhstan iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Kazakhstan manipud iti Wikivoyage (Ingles)
- Bariweswes ti Pagilian manipud iti BBC News.
- Kazakhstan a naikabil iti The World Factbook (Ingles)
- Kitaen ti Kazakhstan iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)
- Wikimedia Atlas iti Kazakhstan
- Ministro ti Ganganaet a Pannakibiang ti Republika ti Kazakhstan
- E-Gobierno ti Republika ti Kazakhstan
- Gobierno ti Kazakhstan
Nagsasabtan: 48°N 68°E / 48°N 68°E
- Kazakhstan
- Dagiti pagilian ti Tengnga nga Asia
- Eurasia
- Dagiti naserraan ti daga a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad dagiti Nawaya nga Estado
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado ti Moderno a Turko
- Dagiti republika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ruso
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1991
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti adda ti dua a kontinente a pagilian
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Azerbaijani


text:
Linteg
Ti linteg ket maysa a sistema dagiti alagaden ken pagibagnosan nga ipatpatungpal babaen kadagiti sosial a patakder tapno maturayan ti panagkukua.[1] Dagiti linteg ket inar-aramid babaen dagiti gobierno, a naisangsangayan dagiti bukodda a lehislatura. Ti pagannnurotan dagiti linteg kaniada ket mabalin a maimpluensiaan babaen ti maysa a batay-linteg (naisurat wenno saan) ken iti kakarbengan a nakaisuratanna. Ti linteg ket mangsukog kadagiti politika, ekonomika ken kagimongan kadagiti di mabilbilang a waya ken agserbi a kas maysa a sosial a mamangkappia kadagiti pannnakibinang a baetan ti tattao.
Ti sapasap a paggiddiatan ket mabalin a maaramid ti baetan dagiti hurisdiksion ti sibil a linteg (mairaman ti Kanon ken Sosialista a linteg), nga iti lehislatura wenno dagiti dadduma a sentro ti bagi ket mangisurat ken mangitipon kadagiti lintegda, ken dagiti sistema ti sapasap a linteg (mairaman ti Islamiko a linteg), nga idiay ti hues ket nagaramid kadagiti napatapatan a simmarunuan a naaw-awat. Iti naipakasaritaan, dagiti relihioso a linteg ket addan ti naisangsangayn a papel iti panangikappia kadagiti sekular a banag, a dagitoy ket kastoy pay laeng a kaso kadagiti dadduma pagilian, a naisangsangayn ti Islamiko.
Ti hustisia a pamay-an ti linteg ket sapsap a nabingbingay kadagiti dua a nangruna paset. Ti kriminal a linteg ket mangipanggep kadagiti ugali a napanpanunotan a makadangran ti sosial ng aurnos ken iti nabasolan a partido ket mabalin a maibalud wenno mamulta. Ti sibil a linteg (nasken a saan a maiyallilaw kadagiti hurisdiksion ti sibil a linteg dita ngato) a mangipanggep iti pangikappiaan dagiti darum (suppiatan) a baetan dagiti tao wenno dagiti gunglo. Dagitoy a pangikappiaan ket mangited ti maysa a pakailintegan a pamuspusan (kadawyan a kuarta a pannkaidadanes) iti nangabak a nadarum.
Babaen ti sibil a linteg, dagiti sumaganad a kinapangpangruna, ken dagiti dadduma pay, nga adda: ti tulag a linteg ket mangtimbeng manipud kadagiti panaggatang ti baliete ti bus aginggana ti panagilaklako kadagiti deribatibo a pagtagilakuan. Ti tagikua linteg ket mangtimbeng ti panangiyallatiw ken titulo iti bukod a tagikua ken pudno a tagikua. Ti panagtalek a linteg ket maipakat kadagiti pundo a tinengtengngel para iti panangipaay ti ken talinaay ti pinansia. Ti tort a linteg ket mangpalubos ti panagtunton para iti panangisukat no ti maysa tagikua ti tao ket nadangran. Ti batay-linteg a linteg ket mangited ti maysa a batayan para iti panagpartuat iti linteg, ti panagsalaknib kadagiti karbengan ti nagtagitaon ken ti panagpili kadagiti politikal a pannakabagi. Ti administratibo a linteg ket inus-usar a mangrepaso kadagiti keddeng dagiti ahensia ti gobierno. Ti internasional a linteg ket mangtaripato kadagiti pannakibiang a baetan dagiti naturay nga estado kadagiti tignay a sumakop manipud ti panagtagilako aginggana ti tgnay ti militar.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Robertson, Dagiti krima iti nagtagitaoan, 90; kitaen ti "analitiko a hurisprudensia" para kadagit adu a debado no ania iti linteg; iti Ti Konsepto iti Linteg ni Hart ket nangisuppiat a ti linteg ket maysa a "sistema dagiti alagaden" (Campbell, Dagiti Parawad ti Nainkalintegn a Panagad-adal, 184); Kinuna ni Austin idi ket "ti bilin ti maysa a naturay, nga inkeddengan babaen ti panangipangta iti pammasingked" (Bix, John Austin); Nangilawlawag ni Dworkin iti linteg a kas maysa nga "interpretibo a konsepto" tapno makagun-od iti hustisia (Dworkin, Imperio ti Linteg, 410); ken ni nagsupsuppiat ni Raz a ti linteg ket maysa a "turay" tapno mamamngkappia dagiti kakayatan ti tao (Raz, Ti Turay ti Linteg, 3–36).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti naimaldit a taudan
- Akhlaghi, Behrooz (2005). "Komersiala Linteg ti Iran ken ti Baro a Linteg ti Puonan FIPPA". Iti Yassari, Nadjma. Ti Sharīʻa kadagiti Batay-linteg ti Apganistan, Iran, ken Ehipto. Mohr Siebeck. ISBN 3-16-148787-7.
- Albrow, Martin (1970). Burokrasia (Dagiti Kangrunaan a konsepto iti Politikal a Siensia). Londres: Palgrave Macmillan. ISBN 0-333-11262-8.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Linteg iti Wikimedia Commons
- JurisPedia
- Dagiti nainkalintegan nga artikulo, damdamag, ken dagiti interaktibo a mapa
- WorldLII – Instituto ti Sangalubongan a Pakaammo ti Nainkalintegan
- CommonLII – Instituto ti Mankomunidad a Pakaammo ti Nainkalintegan
- AsianLII – Instituto ti Asia a Pakaammo ti Nainkalintegan (AsianLII)
- PacLII – Instituto ti Is-isla ti Pasipiko a Pakaammo ti Nainkalintegan


text:
Mayoyao, Ifugao
Ti Mayoyao ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Ifugao iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti Mayoyao ket nabingbingay a politikal iti 27 a barbaranggay.[2]
- Aduyongan
- Alimit
- Ayangan
- Balangbang
- Banao
- Banhal
- Bongan
- Buninan
- Chaya
- Chumang
- Guinihon
- Inwaloy
- Langayan
- Liwo
- Maga
- Magulon
- Mapawoy
- Mayoyao Proper
- Mongol
- Nalbu
- Nattum
- Palaad
- Poblacion
- Talboc
- Tulaed
- Bato-Alatbang
- Epeng
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Ifugao". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 10 Hulio 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015] (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Ifugao". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 10 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
LAOAG CITY - Maysa a restaurant iti ciudad ti Laoag ti nagbalin a biktima dagiti manglokloko nga agor-order ti taraon babaen ti panangusar da ti nagan ti dati nga opisyal ti ciudad.
Dagiti agpapaay iti restaurant nge Kahel de Luna ket napan nangi-deliver ti pansit, softdrinks ken empanada nga para ti 50 a tattao ken agbalor ti 4,231 a pisos iti one stop shop ti city hall.
Daytoy ket kalpasan a maysa a caller ti timmawag iti nasao a restaurant babaen ti panangusar na ti nagan ni dati a Sang Panlungsod Member Joseph Tamayo nga nagorder kadagitoy.
Nupay kasta, iti panangiberipikar da ket naduktalan nga saan a nagor-order ni Tamayo kadagitoy a taraon.
Malagip nga itay kallabes ket nagbalin met a biktima ti kastoy nga insidente da Mayor Chevyll Fariñas kenni Sang Panlungsod Member Franklin Respicio.
Kabayatanna, maluksaw ni dati a Sang Panlungsod Member Joseph Tamayo iti pannakausar ti nagan na a nagorder ti taraon nga agbalor ti nasurok nga 4,000 a pisos manipud ti maysa a restaurant ti ciudad ti Laoag.
Inbatad na a nasdaaw apaman a naipakaammo kenkuana ti pannakaideliver dagiti taraon iti city hall idinto ta saan metten nga opisyal ti ciudad.
Kuna ti dati a konsehal nga saan na a kayat a bayadan dagiti naideliver a taraon gapu ta saan met nga isu ti nagorder.
Immapela ni Tamayo kadagiti maseknan nga isardeng da daytoy nga aramid.


text:
DAGITI TAMPOK ITI NAPALABAS A TAWEN
Damdamag iti Intero a Lubong
Inranudda Dagiti In-download-da
Nupay saan pay a nasaknap ti panagusar iti Internet iti Cuba, adda dagiti shop a kukua ti maysa a kompania ti telepono a mabalin a pangusaran iti Internet, ngem nakanginngina. Gapuna, imparegta ti sangay a mangyurnos dagiti kongregasion iti maysa a kabsat a mangi-download kadagiti publikasion, rekording, ken video iti jw.org sa iranudda kadagiti kakabsat tapno magunggonaanda. Nagsayaat daytoy nga urnos.
Napatpateg ti Kingdom Hall Ngem iti Selpon
Taga-Republic of Georgia da Teona nga agtawen iti 10 ken ti adingna a ni Tamuna nga agtawen iti walo. Kayatda ti maaddaan iti selpon isu nga inkari ti lolada nga inton maawatna ti pensionna, ikkannanto ida iti igatangda. Ngem di ninamnama a natay ti lolada. Nupay kasta, naited latta kadagiti ubbing ti maudi a pension ni lolada tapno magatangda ti selpon a kayatda. Nakapagpampanunot dagiti ubbing ket nagsuratda iti kongregasion: “Dua a lawas laengen ket agibangontayon iti Kingdom Hall ditoy T’erjola. Kayat ni lolami ti tumulong isu nga itedmi laengen iti kongregasion ti pensionna imbes nga igatangmi iti selpon. Pangngaasiyo ta mangibangonkayo iti napintas a Kingdom Hall!”
Griego a Kasuratan iti Lengguahe a Tetum
Idi Enero 17, 2014, iti Dili, Timor-Leste, inruar ni Geoffrey Jackson a miembro ti Bagi a Manarawidwid ti New World Translation of the Christian Greek Scriptures iti lengguahe a Tetum, ti kangrunaan a lengguahe iti pagilian. Iti naglabas, ti laeng relihion a Katoliko ti mangyim-imprenta ken mangiwarwaras iti Griego a Kasuratan iti Tetum, ket saanda a kayat a lakuan dagiti Saksi ni Jehova wenno dagiti pagarupda a makipagad-adal kadagiti Saksi. Nupay kasta, adu ti di umiso ti pannakaipatarusna, naikkat ken saanen a maus-usar a sasao, ken kamali iti pannakayimprentana. Ngem kastoy ti komento ni Darren a misionero iti Timor-Leste maipapan iti New World Translation: “Maap-apresiar ti adu a Timorese ti kinaumiso ti pannakaipatarus ti New World Translation, ket nagorderda a dagus iti kopiada. Nalaka a basaen, ken magustuanda ta dadakkel ti letrana, nangruna ta nasipnget iti uneg ti kaaduan a balay. Adu kadagiti nangala iti kopiada ti makipagad-adalen iti Biblia.”
‘Ipatpategnak ni Jehova’
Idi Enero 2014, rimmang-ay ti trabaho a panagipatarus iti Romany, ti lengguahe a maus-usar iti Macedonia. Nabukel ti permanente a grupo dagiti agipatpatarus ken naaprobaran a maipablaak dagiti publikasion iti daytoy a lengguahe iti Roman script ken Cyrillic. Adu ti maitulong daytoy kadagiti agsasao iti Romany nga ad-adda nga agus-usar iti Cyrillic, ti kangrunaan a wagas ti panagsurat iti Macedonia.
Naragsakan ti adu kadagiti agsasao iti Romany gapu ta mangipapaay ti organisasion ni Jehova kadagiti literatura iti bukodda a lengguahe. Kinuna ti maysa a sister: “Kas maysa kadagiti agsasao iti Romany, masansan nga uy-uyawendak dagiti sabali a puli isu nga agyamyamanak ken Jehova ta nangipaay iti literatura iti bukodko a lengguahe. Ipatpategnak ni Jehova. Ad-adda manen a simmingedak kenkuana.”
“Agyamyamanak ken Jehova ta nangipaay iti literatura iti bukodko a lengguahe. Ipatpategnak ni Jehova”
Sabalin ti Mangiwanwan
Idi Pebrero 1, 2014, iwanwanwanen ti sanga nga opisina iti United States dagiti teritoria ken kongregasion iti Jamaica ken iti Cayman Islands. Nagsayaat la ketdin ti panagkaykaysa ti nasurok a 1.2 a milion nga agibumbunannag iti teritoria ti sanga nga opisina ti United States! Karaman dita ti 50 nga estado ti U.S., Bahamas, Bermuda, British ken U.S. Virgin Islands, Puerto Rico, ken ti Turks and Caicos Islands.
Dagiti Payunir iti Japan
Nakaregregta latta dagiti kakabsat iti Japan, ket ti bilang dagiti payunir iti dayta a pagilian ti maikapat a kaaduan iti intero a lubong. Idi rugrugi ti 2014 a tawen serbisio, 2,646 ti nagpayunir isu nga addan 65,668 a payunir iti Japan. Idi Marso 2014, nasurok a kagudua kadagiti agibumbunannag ti nakiraman iti panagpayunir.


text:
San Mariano, Isabela
Ti San Mariano ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Isabela iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti San Mariano ket nabingbingay a politikal iti 36 a barbaranggay.[2]
- Alibadabad
- Binatug
- Bitabian
- Buyasan
- Cadsalan
- Casala
- Cataguing
- Daragutan East
- Daragutan West
- Del Pilar
- Dibuluan
- Dicamay
- Dipusu
- Disulap
- Disusuan
- Gangalan
- Ibujan
- Libertad
- Macayucayu
- Mallabo
- Marannao
- Minanga
- Old San Mariano
- Palutan, ti lugar ni Bonnie Laciste
- Panninan
- Zone I (Poblacion)
- Zone II (Poblacion)
- Zone III (Poblacion)
- San Jose
- San Pablo
- San Pedro
- Santa Filomina
- Tappa
- Ueg
- Zamora
- Balagan
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Isabela". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 11 Hulio 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Isabela". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 11 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Kultural a Rebolusion
Ti Kultural a Rebolusion ti Nalatak a Proletariano, wenno sapasap a naamammuan a kas ti Kultural a Rebolusion (Insik: 文化大革命; pinyin: Wénhuà Dàgémìng), ket maysa idi a sosial-politikal a tignay a napasamak idiay Republika ti Tattao ti Tsina manipud idi 1966 aginggana idi 1976. Daytoy ket inparugi babaen ni Mao Zedong, ti Mangipangulo idi ti Partido Komunista ti Tsina, ti naibagbaga a gandatna ket ti panangipatungpal ti komunismo iti pagilian babaen ti panagikkat ti kapitalista, tradisional ken dagiti kultural nga elemento ti Insik a kagimongan, ken ti panangipang-al ti Maoista nga ortodoksi iti kaunegan ti Partido. Tirebolusion ket nangmarka ti panagsubli ni Mao Zedong iti puesto ti turay kalpasan ti napaay a Nalatak a Panaglagto ti Masakbayan. Ti tignay ket politikal a nagpasardeng iti Tsina ken kaaduan a nakapektar ti ekonomia ken sosial ti pagilian.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- "Li Peng, ti 'Mammarti ti Tiananmen,' ket 'Sisasagana a Matay' tapno Mapasardeng ti Riribok ti Estudiante". AsiaNews.it. 2003. Naal aidi Agosto 21, 2011.
- Barnouin, Barbara ken ni Yu Changgen. Zhou Enlai: Ti Politikal a Biag. Hong Kong: Insik nga UNibersidad ti Hong Kong, 2006. ISBN 962-996-280-2. Naala idi Marso 12, 2011.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Kultural a Rebolusion iti Wikimedia Commons
- Encyclopædia Britannica. Ti Kultural a Rebolusion


text:
Kontakennakami
Maragsakankami a tumulong kadagiti interesado iti Biblia wenno iti sangalubongan a trabahomi. Usarem ti maysa kadagitoy nga opsion iti panangkontakmo kadagiti Saksi ni Jehova iti lugaryo.
Agkiddaw iti libre a panagadal iti Biblia
Agbirok iti Kingdom Hall dagiti Saksi ni Jehova
Ammuem ti petsa ti sumaruno a tinawen a Memorial
Agbirok iti kombension dagiti Saksi ni Jehova
Bumisita iti maysa kadagiti sanga nga opisinami
Umawag wenno agsuratka kadakami babaen ti impormasion a makita iti baba
Slovakia
Náboženská spoločnost' Jehovovi svedkovia
PO Box 2
830 04 BRATISLAVA 34
SLOVAK REPUBLIC
+421 2-49107611
Oras ti Opisina
Lunes agingga iti Biernes
8:00 a.m. agingga iti 5:00 p.m.


text:
Food Allergy ken Food Intolerance—Ania ti Nagdumaanda?
Emily: “Indissok ti tinidorko ta madin ti riknak. Nagatel ti ngiwatko, ken lumlumtegen ti dilak. Maulawakon ken marigatanak nga aganges. Aglabbalabbagan dagiti ima ken tengngedko. Diak kayat ti mataranta ngem ammok a kasapulanen a mapanak a dagus iti ospital!”
PARA iti kaaduan, makaparagsak ti mangan. Ngem adda met dagiti mapilitan a mangibilang a “kalabanda” ti dadduma a makan. Kas ken Emily a naibaga itayen, addaanda ngamin iti food allergy (allergy iti makan). Ti grabe nga allergy ni Emily ket maawagan iti anaphylaxis, maysa a nakadeldelikado a kondision. Imbag laengen ta saan met a kasta kaserioso ti kaaduan a food allergy.
Kadagitoy naglabas a tawtawen, immadu dagiti naireport nga addaan iti food allergy ken food intolerance. Ngem ipakita ti dadduma a panagadal a bassit laeng kadagiti mangibagbaga nga adda food allergy-na ti talaga a nadayagnos ti doktor nga addaan iti kasta.
Ania ti Food Allergy?
“Awan ti maymaysa nga eksakto a depinasion ti food allergy,” kuna ti grupo dagiti sientista nga idadauluan ni Dr. Jennifer J. Schneider Chafen iti reportda a nairuar iti The Journal of the American Medical Association. Ngem patien ti kaaduan nga eksperto a ti allergy ket kangrunaanna a gapuanan ti immune system.
Ti panag-allergy iti makan ket reaksion ti bagi iti maysa a protina nga adda iti dayta a makan. Agkamali ti immune system ket ibilangna a delikado dayta a protina. No adda partikular a protina a makastrek iti bagi, mabalin a mangaramid ti immune system iti maysa a kita ti antibody a maaw-awagan iti IgE tapno labananna ti maibilbilang a kalaban. No dayta a makan ket maipauneg manen iti bagi, dagiti antibody a naaramid idin ti mangtignay iti panagruar dagiti kemikal a kas iti histamine.
No normal ti kondision ti bagi, dakkel ti maitulong ti histamine para iti immune system. Ngem gapu kadagiti di mailawlawag a rason, ti kaadda dagiti IgE antibody ken ti resultana a pannakairuar ti histamine ti makagapu a rummuar dagiti sintoma ti food allergy kadagiti tattao a sensitibo iti partikular a protina iti makan.
Dayta ti mangilawlawag no apay a dagiti adda allergy-na iti maysa a makan ket awan met nadlawda a sintoma ti allergy idi damoda a kanen dayta ngem adda metten iti sumaganad a pannanganda.
Ania ti Food Intolerance?
Kas iti food allergy, ti food intolerance ket mabalin a di nasayaat a reaksion ti bagi iti maysa a makan. Ngem saan a kas iti food allergy (a direkta a gapuanan ti immune system), ti food intolerance ket maysa a reaksion ti digestive system, isu nga awan dagiti antibody a karaman ditoy. Mabalin a marigatan ti maysa a tao a mangrunaw iti maysa a klase ti makan, posible a gapu ta kurang kadagiti enzyme wenno gapu kadagiti kemikal nga adda iti dayta a makan a narigat nga iproseso ti bagi. Kas pagarigan, mabalin a maaddaanka iti lactose intolerance no saan a mangpataud ti tianmo kadagiti enzyme a kasapulan iti panangrunaw kadagiti klase ti sugars nga adda kadagiti produkto a gatas.
Gapu ta awan dagiti tumaud nga antibody, mabalin a dagus a mariknam ti epekto ti food intolerance iti damo a panangipaunegmo iti dayta a makan. Mabalin a depende iti kaadu ti makan ti problema—no bassit laeng ti kinnanmo, mabalin a kaya ti tianmo a runawen, ngem no ad-adu ti nakanmo, ditan a mabalin nga agproblema ti tianmo. Naiduma daytoy kadagiti nakaro a food allergy a posible a pakatayam ti agbalin a reaksion ti bagim, uray bassit laeng ti nakanmo.
Ania Dagiti Sintoma?
No addaanka iti food allergy, mabalin nga aggagatel ti bagim; aglabbalabbaga ti kudilmo; lumteg ti karabukobmo, mata, wenno dilam; rurusokenka; agsaruaka; wenno agtakkika. Ken ti kakakaruan a mapasamak, mabalin a bumaba ti presion ti daram, maulaw, matalimudaw, ken maatakeka pay ketdi iti puso. No serioso ti allergy, mabalin nga alisto a kumaro dayta ket posible a makapapatay.
Aniaman a makan ket mabalin a pakaalaan iti allergy. Ngem dagiti kakaruan a food allergy ket kaaduanna a gapu iti sumagmamano la a makan, kas iti gatas, itlog, ikan, mani, crustacean (kas iti pasayan), soybean, tree nut, ken wheat. Posible nga ag-allergy ti maysa a tao aniaman ti tawenna. Ipakita dagiti panagadal a mabalin a matawid ti allergy, ken dakdakkel ti posibilidad nga ag-allergy ti maysa nga ubing no agpada nga adda allergy dagiti nagannakna. Ngem iti adu nga ubbing, mapukawto met laeng ti allergy-da kadagita a makan no dumakkeldan.
Kaaduanna a saan unay a makapadanag dagiti sintoma ti food intolerance no ikompara kadagiti nakaro nga allergy. Gapu iti food intolerance, mabalin nga agsakit wenno anginen ti tianmo, agbubussogka, agsakit ti ulom, aglabbalabbaga ti kudilmo, nabambannog ti riknam, wenno pirmi nga agkakapsutka. Agduduma a klase ti makan ti posible a makagapu iti food intolerance. Kaaduan kadagita ket produkto nga adda gatasna (dairy), wheat, gluten, arak, ken yeast.
Panangdayagnos ken Solusion
No panagriknam ket adda food allergy wenno food intolerance-mo, baka nasayaat no mapanka agpa-check-up iti doktor. No dadduma, pagdaksam no siksika lattan ti mangdayagnos iti bagim ket agdesisionka lattan a liklikam ti dadduma a makan, ta baka dimo mapupuotan, im-imutam gayamen ti bagim kadagiti kasapulanna a sustansia.
Ti laeng pagaammo a solusion iti grabe a food allergy ket ti saan a pulos a pannangan kadagiti makagapu iti dayta nga allergy. * Ngem no saan unay a nakaro ti food allergy wenno food intolerance-mo, mabalin a makitam nga adda dagiti pagsayaatanna no kissayam ti kaadu ti kanem ken ti kasansan ti pannanganmo kadagiti makagapu iti dayta. Iti dadduma a kaso, mapilitan dagiti adda food intolerance-na a di pulos mangmanganen kadagiti maiparit a makan, wenno liklikanda dagita uray iti sumagmamano laeng a tiempo, depende iti kinakaro ti food intolerance.
No bilang ta adda food allergy wenno food intolerance-mo, mabalin a maragsakanka a makaammo nga adu kadagiti kapadam iti situasion ti nakasursuro a mangsango a nasayaat iti kondisionda, ken naragsakda latta a mangmangan iti adu ken nadumaduma a nasustansia ken naimas a makan.
^ par. 19 Kaaduanna a mairekomenda kadagiti addaan iti nakaro nga allergy a mangitugotda iti agas a naglaon iti adrenaline (epinephrine) a mabalinda nga i-injection iti bagida inkaso nga adda emerhensia. Irekrekomenda met ti dadduma a doktor kadagiti ubbing nga addaan allergy a mangitugotda wenno mangisuotda kadagiti banag a mangipakita kadagiti titser wenno paraaywanda no ania ti kondisionda.


text:
Pisika
Ti piksika (manipud ti Taga-ugma a Griego: φύσις physis "katutubo") ket maysa a masna a siensia a maipanggep ti panagadal iti banag[1] ken ti bukodna a panaggunay babaen ti limbang nga oras, a mairaman dagiti minaig a konsepto a kas ti enerhia ken puersa.[2] Iti nalawlawa pay, daytoy ket ti sapasap a panagusig iti katutubo, a maaramid tapno maawatan ti panagtignay a sitatakneng iti law-ang.[3][4][5]
Ti pisika ket isu ti kadaaanan nga kadagiti akademia a disiplina, a baka isu daytoy ti kadaana babaen ti panakairamanna iti astronomia.[6] Kadagiti napalabas a milenio, ti pisika ket paset iti masna a pilosopia a mairaman ti kimika, ken dagiti pudno a sanga iti matematika, ken biolohia, ngem idi panawen ti Sientipiko a Rebolusion idi maika-16 a siglo, dagiti masna asiensia ket rimsua akas maysa a naisangsangayan a programa ti panagsukisok iti bukodda a kaenbengant.[7] Ti pisika ket ket maisabsabat kadagiti adu a interdisciplinario a luglugar ti panagsukisok, a kas ti biopisika ken kabuklan a kimika, ken dagiti pagbeddengan iti pisika ket saan a nainget a naipalpalawag. Adu dagiti kapanunutan iti pisika a kadawyan a mangipalawag ti kamasapulan a mekanismo kadagiti sabsabali a siensia, bayat nga agluklukat kadagiti baro a adalanan itipanagsukisok kadagit lugar a kas iti matematika ken pilosopia.
Ti pisika ket nakaaramid kadagitinaimudingan a parawad babaen ti panakaparang-ay kadagiti baro a teknolohia a rimsua manipud kadagiti teoretika a naparang-ay. Para iti kas pagarigan, dagitipanagrang-ay iti panakaawat iti elektromagnetismo wenno nuklear a pisika ket nagitulod ti dagus a panagrang-ay kadagiti baro a produkto a dramatiko ti panakatranspormana iti moderno nga aldaw ti kagimongan, a kas dagiti telebision, dagiti kompiuter, dagiti domestiko nga aparato, ken dagiti nuklear nga armas; ti panagrang-ay iti termodinamiko a nagitulod ti panagrangrang-ay iti industrialisaaion; ken dagiti panagrang-ay iti mekaniko ket nagiparegget ti panagrangrang-ay iti kalkulo.
Dagiti linaon
- 1 Pakasaritaan
- 2 Pilosopia
- 3 Dagiti bugas a teoria
- 4 Pakaikabagian kadagiti sabali a paset
- 5 Panagsukisok
- 6 Dagiti nagibasaran
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
A kas ti naipakaammo dita baba, dagiti pamay-an a nausar ti panakaawat ti panagkukua iti masna apenomena ken dagiti nagbanaganda ket timmaud manipud ti pilosopia, a naininut a sinukatan babaen ti masna a pilosopia ken ti masna a siensia, ken ti isasangpet itimoderno a panakkonsepto iti pisika.
Ti masna a pilosopia ket adda dagiti nagtaudan idiay Gresia idi panawen ti Arkaiko a panawen, (650 BCE – 480 BCE), nga idi dagiti Pre-Sokratiko a pilosopo a kas ni Thales ket saan a namati kadagiti nalatak a masna, relihioso wenno mitolohiko a panagipalpalawagan para iti masna apenomena ken nagiproklema a ti tungngal maysa a pasamak adda iti masna gapuanan .[8] Nagitukonda kadagiti kapanunutan a napasingkedan babaen ti panagrason ken panagpalpaliiw ken adu kadagitibukodda a hipotesis ket napaneknekan a nagballaag kadagiti eksperimento,[9] kas pagarigan ti atomismo.
Ti masna a siensia ket naiparany-ay idi idiay Tsina, India ken kadagidiay Islamiko a kalipato, idi nagbaetan ti maika-4 ken maika-10 a siglo BCE. Dagiti kaadu deskripsion ket nagbalin a nadayeg kadagiti pisiko ken astronomo, kas pagarigan ni Archimedes iti pagturayan iti mekanika, estadistika ken hidrostatika. Ti eksperimental a pisika ket naipayaammo iti panageksperimento ti kapanggepan kadagiti estatiko babaen ti mediebal a Muslim a pisiko a kas ni al-Biruni ken Alhazen.[10][11]
Ti klasiko a pisika ket nagbalin a naisina a siensia idi dagiti nasapa a moderno a Europeano ket nagususarda kadagitoy nga eksperimento ken kadagiti kaadu a pamay-an tapno maduktalanda ti tattan a makunkuna a ti linlinteg iti pisika.[12][13] Ni Kepler, Galileo ken naisangsangyan a ni Newton ket nakaduktal ken nangitipon kadagiti sabsabali a linlinteg iti panaggunay.[14] Idi panawen ti industrial a rebolusion, idi immadu ti panakasapul ti enerhia, ket immadu met dagiti panagsukisok, a daytoy ti nagiturong ti panakaduktalan kadagiti baro a linteg iti termodinamiko, kimika ken elektromagnetiko.
Ti moderno a pisika ket nagrugi kadagiti obra ni Einstein kadagiti relatibidad ken kaadu a pisika.
Pilosopia[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti adu a pamay-an, ti pisika ket naggapu manipud ti taga-ugma a Griego a Pilosopia. Manipud ti immuna a panagpadas ni Thales ti panagidasig kadagiti banag, aginggana ti panagikkat ni Democritus a dagiti banag ket nasken a maipabassit iti di-naidumaduma a kasasaad, ti Ptolemaiko nga astronomia iti maysa a kristalino a pirmamento, ken ti libro ni Aristoteles a Pisika (iti maysa a nasapa alibro iti pisika, a nagipadas ti panagusig ken panagilawlawag iti panaggunay manipud ti maysa a pilosopo a kapanunutan), dagiti nadumaduma a Griego a pilosopo ket nakaparangayda kadagiti bukodda a teoria iti katutubo. Ti pisika ket naamammoan idi a kas timasna a pilosopia aginggan idi maika-18 a siglo.
Babaen ti maika-19 a siglo ti pisika ket naibanaganen a kas maysa a disiplina a naisangsangayan manipud iti pilosopian ken dagiti sabsabali a siensia. Ti pisika, a kasla dagiti sabsabali a siensia, ket agtalek iti pilosopia iti siensia tapno makaited iti makaanay a deskripsion iti sientipiko a pamay-an.[15] Ti sientipiko a pamay-an ket agaramat ti maysa a priori a panagrason ken ti pay maysa a posteriori a panagrason ken ti panagusar ti Bayesian nga inperensia tapno marukod ti kammapategan iti naited a teoria.[16]
Ti panakaparang-ay iti pisika ket nakasungbat kadagiti adu a saludsod dagiti nasap a a pilosopo, ngem dagitoy ket nakaparsua met kadagiti baro a saludsod. Ti panagadal iti pilosopiko a sayasay a nakapalikmut iti pisika, ti pilosopia iti pisika, ket mangiraman kadagiti sayasay a kas ti kasasaad iti limbang ken oras, determinismo, ken metapisikal a kapanunutan a kas ti emperismo, naturalismo ken realismo.[17]
Adu kadagiti pisiko ket nagsurat kadagiti kapanggepan ti pilosopiko a nagbanagan kadagiti obrada, a kas ni Laplace, a nagipatakder ti gapuanan a determinismo,[18] ken Erwin Schrödinger, a nagsurat iti kuantum a mekanika.[19] Ti matematiko a pisiko a ni Roger Penrose ket tinawtawagan idi a ti Platonista babaen ni Stephen Hawking,[20] ti maysa a kapanunutan ni Penrose a pinatungtunganna iti librona, Ti Dalan iti Kinapudno.[21] Ni Hawking ket tinawtawagna ti bagina a kas ti maysa a "di-mababain a reduksionista" ken sumupsuiat kadagiti kapanunutan ni Penrose.[22]
Dagiti bugas a teoria[urnosen | urnosen ti taudan]
Nupay ti pisika ket mangidatar kadagiti nawatiwat ken nadumaduma a sistema, adda dagiti teoria nga ususaren kadagiti amin a pisiko. Tunggal maysa kadagitoy a teoria ket naekperimento a nasubokan kadagiti adu a bilbilang ken nabirukan nga husto a kas maysa a panagpattapatta iti katutubo (a adda iti naisangayan a turayan ti kinapudno). Kas pagarigan, ti teoria iti klasiko a mekanika ket husto nga inpalpalawaganna ti panaggunay dagiti banag, no met laeng dagitoy ket dakdakelda ngem dagiti atomo ken aggungunayda a basbassit ngem ti pardas iti lawag. Dagitoy a teori aket agtultuloy kadagiti aktibo a lugar ti panagsukisok, ken ti naisangayan a aspeto iti klasiko a mekanika a makunkuna a kas ti gulogulo a naduktalan idi maika-20 a siglo, taloo a siglo kalpasan ti kasisigud a pagannurotan iti klasiko a mekanika babaen ni Isaac Newton (1642–1727).
Dagiti sentro a teoria ket importante a ramramit para iti panagsukisok kadagiti naipangpangruna a topiko, ken dagiti sinoman a pisiko, uray no sabsabali ti panakaipangpangrunada, ket manamnama dagitoy a lireradoda kadagitoy. Dagityo ket mairaman dagiti klasiko a mekanika, kuantum a mekanika, termodinamiko ken estadistika amekanika, elektromagnetismo, ken espesial a relatibidad .
Klasiko a pisika[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti klasiko apisika ket mairamn ti tinawtawid a sangsanga ken dagiti topiko a nabigbigan ken dagiti naparang-ay sakbay ti rugi ti maiak-20 a siglo a dagiti klasiko a mekanika, akustika, optika, thermodynamika, ken elektromagnetismo. Ti klasiko a mekanika) ket maipanggep kadagiti bagi nga inaramid babaen dagiti puersa ken dagiti bagbagi ti panagggunay ken mabalin a mabingbingay kadagiti estatika (panagadal kadagiti puersa itimaysa a bagi wenno bagbagi nga agtaltalna), kinematika (panagadal ti panaggumay nga awan ti pnakaraeman ti gapuanan), ken dinamikas (panagadal ti panaggunay ket dagiti puersa a mangarig ti daytoy); ti mekanika ket mabalin pay a mabingbingay iti natangken a mekanika ken agayos a mekanika (a naamaamo dagitoy a kas ti agtultuloy a mekanika), inaudi ket mangiramraman kadagiti sanga a kas ti hodroestatika, hidrodinamika, aerodinamika, ken pneumatika. Ti akustika, ti panagadal ti uni, ket kanayon a maikapanunotan a sanga ti mekanika gaputa ti uni ket gapuanan ti panagggunay dagiti partikula ti angin wenno banag a pagbanagan ti allon ti uni ken mabalin a maipalawag iti termino dagiti linteg ti mekanika. Dagiti kangrunaan a moderno a sanga ti akustiko ket ti ultrasonika, ti panagadal dagiti allon ti uni ti nanagato a prekuensia ti labes ti sakup ti panakangeg ti tao. Ti optika, ti panagadal ti lawag, ket saan laeng a maipanggep ti makita a lawag ngem ti pay inpraroho ken ultrabioleta a radiasion, a mangipakita kadagiti amin a penomena ti makita alawag malaksid ti bisibilidad, a kas ti, panagballatek, repraksion, panaglapped, dipraksion, panakaiwarwaras, ken polarisasion ti lawag. Ti pudot ket maysa apornma ti enerhia, ti akin-uneg nga enerhia a tagikua baben dagiti partikula a binukel dagiti sustansia; ti termodinamika ket maipanggep kadagiti panakaibagian a nagbaetan ti pudot ket dagiti sabali a porma ti enerhia. Ti elektrisidad ken magnetismo ket naadadal idi a kas agmaymaysa a sanga ti pisika manipud idi nadekket a panakaikapet a nagabetanda ket naduktalan idi nasap a maika-19 a siglo; ti maysa nga ayus ti elektrisidad ket mangited ti magnetiko a lugar ken ti agbalbaliw a magnetiko a lugar ket mangipartuat ti ayus ti elektrisidad. Ti Elektroestatika ket maipanggep kadagiti elektrisidad a karga a nakatalna, ti elektrodinamika nga adda ti aggungunay a karga, ken magnetoestatika nga adda kadagti magnetiko nga ungto a nakatalna.
Moderno a pisika[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti klasiko a pisika ket sapasap a maipanggep ti banag ken enerhia iti normal a gantingan ti panagpalpaliiw, bayat a ti kaaduan ti moderno a pisika ket maipanggep ti panagkukua ti banag ken enerhia babaen kadagiti nakaro a kasasaad wenno iti dakkel unay wenno bassit unay a gantingan. Kas pagarigan, ti atomiko ken nuklear a pisika ket ti panagadal ti banag kadagiti kabasiitan a gantingan a dagiti kimiko nga elemento ket mabalin a mailasin. Ti pisika dagiti elementario a partikula ket adda pay basbassit a gantingan, gaputa daytoy ket maipanggep ti kangrunaan a paspaset ti banag; daytoy a sanga ti pisika a makunkuna pay a kas ti nagato nga enerhia a pisika gapu ti ti kanagato unay nga enerhia ti nasken a makapataud kadagiti adu a kita ti partikula kadagiti dakkel a pagipardasan ti partikula. Iti daytoy a gantingan, ti ordinario, ti sentido komon a pakinakem ti limbang, oras, banag, ken enerhia ket saanen nga umiso.
Dagiti kangrunaan a teoria ti moderno a pisika nga ket mangited ti maysa a sabali a ladawan dagiti konsepto ti limbang, oras, ken banag manipud ti nairepresenta ti klasiko a pisika. Ti kuantom a teoria ketmaipanggep ti mapagtalken, ngem ti agnanayon, a katutubo kadagiti adu a penomena iti agpang ti atomiko ken suatomiko, ken ti adda a komplementario nga aspeto dagiti partikula ken dagiti allon iti deskripsion kadagiti kasta a penomena. Ti teoria itirelatibidad ket maipanggep ti deskripsion tipenomena a maaramid ti maysa a kuadro iti reperensia a daytoy ket aggungunay iti respeto ti agpalpaliiwr; ti espesial a teoria iti relatibidad ket maipanggep ti agpapada a panaggunay iti nalinteg a linia ken ti sapasap a teoria iti relatibidadr iti naipardasan apanaggunay ken ti panakaikapetna iti grabitasion. Dagitoy dua a kuantom a teoria ken dagiti teoriada ti relatibidad ket makabiruk kadagiti pakaipakatan kadagiti amina lugar ti moderno a pisika.
Paggiddiatan ti klasiko ken moderno a pisika[urnosen | urnosen ti taudan]
Bayat a ti pisika ket mangipaturong ti panakaduktal kadagiti naisangalubongan a linlinteg, dagiti teoriana ket naisanlad kadagiti nalitnaw a pagturayan iti panakayatanup. A dagiti linteg iti klasiko a pisika ket pudno a mangipalpalawag kadagiti sistema a ti kinaipangpangruna ti kaatiddog ti gantingan ket dakdakkel ngem ti atomiko a gantingan ken dagiti panaggunay ket nabunbuntog ngem ti pardas iti lawag. Iti ruar iti daytoy a pagturayan, dagiti napalpaliiw ket saanda a maipada kadagiti naipadto. Ni Albert Einstein ket nagiparawad iti pagsukogan iti espesiala relatibidad, a angsukat kadagiti kapagarupan ti patingga nga oras ken limbang nga adda ti limbang nga oras ken mangipalubos iti napudno a panangipalpalawag kadagiti sitema a nangbukel nga adda kadagiti kapardas a gangani kapadpada ti pardas titi lawag. Ni Max Planck, Erwin Schrödinger, ken dagiti dadduma pay ket nangipaammo ti kuantuma mekanika, ti maysa a mabalina akapanunutan kadagiti partikula ken panagitignay a mangpalubos iti napudno a panagipalpalawag kadagiti atomiko ken subatomiko a gantingan. Kalpasan daytoy, ti teoria tikuantuma lugar ket nagitipon ti kuantuma mekanika ken espesial a relatibidad. Ti sapasap a relatibidad ket nagpalubos ti dinamiko, a killo ti limbang nga oras, a dagiti nawatiwat a sistema ken dakkel a gantingan a patakder iti law-ang ket mabalin ken nasayaat a maipalpalawag Ti sapasap a relatibidad ket saan pay a naitiptipon kadagiti sabsabali a kamasapulan a deskripsion; adda dagiti nadumaduma a kandidato kadagiti kuantum a grabidad ket agdama a maparparang-ay.
Pakaikabagian kadagiti sabali a paset[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti kasapulan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti matematika iti lengguahe nga inusar par iti kompakto a panakailawlawag ti urnos ti katutubo, a naipangpangruna dagiti linteg ti Pisika. Daytoy ket inmatangan ken inpatakderan babaen ni Pythagoras,[23] Ni Plato,[24] Ni Galileo,[25] kenni Newton.
Dagiti teoria ti pisika ket agus-usar ti Matematika[26] tapno makagun-od ti urnos ken makaited dagiti napudno a pagannurotan, ti pudno wenno nakarkulo a panakailawlawagan, panakaaduan a nagbanagan ken dagiti maipadto. Dagiti resulta ti eksperimento iti pisika ket dagiti numerikal a panagrukod. Technologies based on Mathematics, kasla ti panagbilang ket nakaaramid ti panagbilang a pisika a kas maysa nga aktibo a lugar ti panagsukisok.
Ti ontolohia ket maysa akasapulan para iti Pisika, ngen saan a para iti Matematika. Ti kayatna a saoen daytoy ket ti Pisika ket patingga a maipanggep ti panangipalpalawag ti pudno a lubong, bayat a ti Matematika ket maipanggep kadagiti narikut a maawatan a tabas, uray pay ti labes ti pudno a lubong. Nga isu a dagiti panakaisao ti Pisika ket sintetiko, bayat a ti matematika ket analitiko. Ti matematika ket aglaon kadagiti pangipagarupan, bayat a ti Pisika ket aglaon kadagiti teoria. Dagiti Matematika a maisao ket nasken laeng a lohikal a napudno, bayat a dagiti padto ti Pisika a maisao ket nasken a maipada kadagiti napalpaliiw ken eksperimental a datos.
Ti panakailasin ket nalawag, ngem saan a nalaka makitkita. Kas pagarigan, ti Matematiko a Pisika ket isu ti panakaipakat ti Matematika iti Pisika. Dagiti pamay-anna ket Matematiko, ngem ti suhetona key Pisikal.[27] Dagiti parikut iti daytoy a paset ket mangrugi ti maysa a "Matematika a modelo ti Pisikal a kasasaad" ken maysa a "Matematika a panagipalpalawag iti Pisikal a linteg". Kadagiti amin a maisao ti matematika a maus-usar para iti pakailawlawagan ket adda ti narigat a mabirukan a Pisikal a kayatna a saoen. Tikamaudian a pakailawlawagan ket adda ti nalaklaka a mabirukan a kayatna a saoen, gupta daytoy ti birbiruken ti agsulsolbar.
Ti pisika ket sanga ti kammasapulan asiensia, a saan a ti maaramat a siensia.[28] Ti pIsika ket makunkuna pay a kas "ti kammasapulan a siensia" gapu ti suheto ti panagadal kadagiti amin a sanga ti masna asiensia a kas ti Kimika, Astronomia, Heolohia ken Biolohia ket pawpawilan babaen dagiti linteg ti pisika.[29] Kas pagarigan, ti Kimika ket ti panagadal kadagiti tagikua, patakder, ken panagsumamay iti banag (ti naipatengnga nga isipp ti kimika iti atomiko a gantingan ket ket mangilasin daytoy manipud ti pisika). Dagiti patakder ket maporma gaputa dagiti partikula ket magipeksada kadagiti elektriko a puersa iti tunggal maysa kaniada, dagiti tagikua ket mairaman ti maipapan ti bagi a panakaidasig ti naited a sustansia, ket ti panagsumamay ket nabebedan babaen kadagiti linteg ti pisika, kasla ti konserbasion ti enerhia, masa ken karga.
Ti Pisika ket maipakat kadagiti industria a kas ti inhiniera ken medisina.
Panakaipakat ken inpluensia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti naipakat a pisika ket isu ti sapasap a termino para iti panagsukisok ti pisika a maipanggep para iti naisangsangayan a panag-usar. Ti kurikulum ti naipakat a pisika ket kadawyan nga aglaon kadagiti bassit a klase iti naipakat a medisina, a kas ti heolohia wenno elektriko nga inhinniera. Daytoy ket kadawyan a maigiddiat manipud ti inhiniera gaputa ti mangipakat a pisisista ket baka saan nga agdardaremdem maysa a naisangsangayan a banag, ngem agus-usar ti panagsukisok ti pisika nga adda ti gandat a mangparang-ay ti baro a teknolohia wenno panagsolbar kadagiti parikut.
Daytoy nga arngian ket kapadpada ti naipakat a matematika. Dagiti mangipakat a pisisista ket mabalin pay nga interesadoda iti panag-usar ti pisika para iti sientipiko apanagsukisok. Kas pagarigan, dagiti tao nga agobobra ti pagipardasan a pisika ket mabalinda nga agsukisok kadaghiti nasaysayaat a panagduktal kadagiti partikula para iti panagsukisok ti teoretiko a pisika.
Ti pisika ket kaaduan a maus-usar iti inhinniera. Kas pagarigan, ti estatiko, maysa asubpaset iti mekanika, ket maus-usar iti panagipatakder kadagiti rangtay ken dagiti nadumaduma apatakder. Ti panakaawat ken panag-usar ti akustika ket nagbanagan kadagiti nasaysayaat konsierto a pagkantaan; a maipada pay, ti panag-usar kadagiti optika a mangpartuat kadagiti nasaysayaat a ramit ti optiko. Ti panakaawawat ti pisika makapabalin kadagiti napudpudno a simulador ti panagpatayab, video nga ay-ayam, ken dagiti pelikula, ken kadawyan a kammasapul iti porense a panagusig.
Ti kaadda ti pagalagadan a konsenso a dagiti linteg ti pisika ket unibersal ken san nga agbalbaliw manipud kadagiti napalabas a panawen, ti pisika ket mabalin a mausar ti panagadal kadagiti banag a nailubnak ti panakaidudua. Kas pagarigan, ti panagadal ti taudan ti Daga, ti sinoman ket mabalinda nga imodelo ti masa ti Daga, temperatura, ken ti gatad ti panagtayyek, kadagiti napalabas a panawen. Daytoy ket makapabalin para iti simulador iti inhenniera a mangpapardas kadagiti baro a panagrang-ay ti teknolohia.
Ngem adu pay dagiti interdisiplinaridad a pamay-an dagiti pisisista ken adu pay dagiti nangruna a paset a naimpluensian babaen ti pisika, a kas ti, paset iti ekonopisika ken sosiopisika.
Panagsukisok[urnosen | urnosen ti taudan]
Sientipiko a pamay-an[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti pisisista ket agus-usarda ti maysa a sientipiko a pamay-an tapno masubokanda ti panakaumisu ti maysa a pisikal a teoria, nga agus-usar ti naipamay-ay nga arngian tapno maipada dagiti pagbanagan ti maisalsaludsod a teoria nga adda dagitimaitaripnong a pagbanagan a maala manipud kadagiti eksperimento ken dagiti panagpalpaliiw a naaramid a mangsubok daytoy. Dagiti eksperimento ken panagpalpaliiw ket naururnong ken maipadpada kadagiti naipadto ken hipotesis a naaramid babaen ti maysa a teoria, a mangtulong daytoy ti panagikeddeng wenno panakaisu/ aan a panakaisu ti teoria.
Dagiti teori a a kaaduan anasuportaran babaen ti datos ken saan pay a napaay kadagiti aniaman anga emperikal a panasubok ket makunkuna a dagiti sientipiko a linteg, wenno dagiti masna a linteg. Amin a teoria, a mairaman dagiti makunkuna a sientipiko a linteg, ket mabalin a masukatan babaen dagiti napudpudno, dagiti naisapasap a sinao no adda dagiti panagisuppiatan ti teoria nga addanto dagiti mabirukan a napalpaliiw a datos.[30]
Teoria ken eksperimento[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti teoria ket agsuksukisokda ti panagrang-ay dagiti matematiko a modelo nga umannurot kadagiti adda nga eksperimento ken nagballigi a nangipadto ti sumaganad a nagbanagan, bayat a dagiti agsuksukisok ket agpanunotda ken agaramidda kadagiti eksperimento tapno subokanda kensukisokenda dagiti baro a penomena. Nupay ti teoria ken eksperimento ket mailaslasinda a naiparang-ay, dagitoy ket napigsa nga agkammasapulanda ti tunggal maysa kaniada. Ti panagrang-ay ti pisika ket kankanayon a maumay no dagiti agsuksukisok ket makaduktalda kadagiti saan a maipalawag dagiti adda a teoria, wenno no adda dagiti baro a teoria ket makaaramid kadagiti masubokan a maipadto, a mangregget kadagiti baro nga eksperimento.
Dagiti pisisista nga agobobra kadagiti panagitignay ti teoria ken eksperimento ket makunkuna a penomenologo. Dagiti penomenologo ket agkitkitada kadagiti narikut a penomena a napalpaliiw kadagiti eksperimento ken agobobrada kadagitoy tapno maibagada kadagiti kammasapulan a teoria.
Ti teoretiko a pisika ket naipakasaritaan a nakaala ti panagregget manipud ti pilosopia; ti elktromagnetismo ket naipagkaykaysa idi iti daytoy a pamay-an.[31] Ti labes ti naamammoan a law-ang, ti paset ti teoretiko a pisika ket mangipanggep pay kadagiti hipotetikal a banbanag,[32] a kas ti paralelo a law-ang, ti maysa a multiberso, ken dagiti nangatngato a dimension. Dagiti teoriata ket nagiyawagda kadagitoy a kapanunotan nga adda ti namnama a panasolbar kadagiti naisangsangayan a parikut kadagiti adda teoria. Ken nagsukisokda kadagiti pagbanagan kadagitoy a kapanunotan ken nagobobrada kadagiti masubokan a maipadto.
Ti eksperimento a pisika ket mangibaga, ken ibaga babaen ti, inhenniera ken teknolohia. Dagiti agsuksukisok a pisisista a nairaman kadagiti maaramat a panagsukisok a daremdem ken agar-aramid kadagiti eksperimento kadagiti ramramit a kas dagiti pagipardasan ti partikula ken dagiti laser, ngem dagiti nairaman ti naipakat a panagsukisok ket kadawyanda nga agobobra ti industria, nga agparparang-ay kkadagiti teknolohia a kas ti magnetiko a resonante a panagiladawan (MRI) ken dagiti transistor. Ni Feynman ket nagisurat a dagiti agsuksukisok ket mabalinda nga agsukisok kadagiti lugar a saan a suksukisoken dagiti teoriata.[33]
Kadakkel ken dagiti gandat[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti pisika ket sakupenna ti ti nawatiwat nga intar ti penomena, manipud kadagiti elementario a partikula (a kas dagiti quarks, neutrinos ken elektrons) aginggana ti kadakkelan a nalatak a rimpuok dagiti ariwanas. Timairaman kadagitoy a penomena ket dagiti kangrunaan a banag a mangbukel kadagiti amin a parsua. Isu a ti pisika ket sagpaminsan a makunkuna a ti "kammasapulan a siensia".[29] Ti pisika ket mangigandat a magipalpalawag kadagiti nadumaduma a penomena a rimsua iti katutubo iti termino ti nalaklaka a penomena. Isu a, ti pisika ket mangigandat a mangikapet kadagiti parsua a mapalpaliiw ti nagtagitaon kadagiti ramut a kaso, ken isilpoda amin dagitoy a kaso.
Kas pagarigan, ti taga-ugma aTsina ket nakapalpaliiwda a dagit nisangsangayn a bato (lodestone) ket aginnasidegda babaen ti di-makitkita apuersa. Daytoy a pakagapuan makunkunan a kas ti magnetismo, ken immuna idi nga adu nga inadadal idi maika-17 a siglo. A nasapsapa bassit ngem dagiti Insik, dagiti taga-ugma a Griego ket ammoda dagiti sabsabali a banag a kas ti ambar, a no daytoy ket iradrad iti dutdot daytoy ket gapunan ti kapdpada a di-makitkita a pangtignay a nagbaetan dagitoy dua. Daytoy pay ket adu nga inadaadal idi maika-17 a siglo, ken makunkuna tattan a ti elektrisidad. Isu a, ti pisika ket nakaawaten kadagiti dua a panagpalpaliiw ti katutubo iti termino dagiti ramut a kaso (elektrisidad ken magnetismo). Nupay kasta, ti adu pay a pangobra idi maika-9 a siglo ket nagipakita a dagitoy dua ket sabsabali nga aspeto iti maysa a puersa – ti elektromagnetismo. Daytoy a pamay-an ti "panagkaykaysa" a puersa ket agtultuloy tatta nga aldaw, ken ti elektromagnetismo ken ti nakapsot a nuklear a puersa ket naipanunotanen a dua nga aspeto iti nakapsot nga elektro a panagtignay. Ti Pisika ket agnamnama a makabiruk ti patingga a rason ti (Teoria iti Amin) no apay a ti katutubo ket kastoy (kitaen ti paset ti Agdama a panagsukisok diat baba para iti adu pay a pakaammo).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ni Richard Feynman ket nagirugi kadagiti bukodna a Lektura nga adda iti atomiko a hipotesis, a kas iti kinabukodannna a nakompakto nga insao para kadagiti amin a sientipiko a pannakaammo: "No, iti adda a kataklismo, amina sientipiko a pannakaammo ket madadaelto, ken maysa laeng a sentensia ti maipasa kadagiti sumaruno a paputotanan ..., ania dagit insao nga aglaon laeng iti kaaduan a pakaammo iti kabassitan a balikas? Mamatiak ... a dagiti amin a banbanag ket maaramid kadagiti atomo – dagiti bassit a partikula nga agpalpalikmut iti agnanayon a panaggungunay, nga agawawis iti tunggal maysa kaniada no agaddayoda bassit, ngem maiyabug no maipespesda ititunggal maysa. ..." R.P. Feynman, R.B. Leighton, M. Sands (1963). Dagiti Lektura iti Pisika ni Feynman. 1. p. I-2. ISBN 0-201-02116-1.
- ^ J.C. Maxwell (1878). Banag ken Panaggunay. D. Van Nostrand. p. 9. ISBN 0-486-66895-9.
Ti maipapan ti bagi a siensia ket isu ti departamento iti pannakaammo a mangibaga ti urnos iti katutubo, wenno, iti sabali a balikas, ti kadawyan a panagsasaruno dagiti paspasamak.
- ^ H.D. Young, R.A. Freedman (2004). Unibersidad a Pisika nga adda ti Moderno a Pisika (Maika-11 nga ed.). Addison Wesley. p. 2.
Ti pisika ket maysa a eksperimental a siensia. Dagiti pisiko ket agpalpaliiwda ti penomena ti katutubo ken padasenda a biruken dagiti tabas ken pamunganayan a minaig kadagitoy a penomena. Dagityo a tabas ket makunkuna a maipapan ti bagi a teoria wenno, no dagitoy ket nasayaatdan a naipatakder ken adun ti panakaus-suarda, ket dagiti maipapapan ti bagi a linteg wenno dagiti pamunganayan.
- ^ S. Holzner (2006). Pisika para kadagiti masitammel. Wiley. p. 7. ISBN 0-470-61841-8.
Ti pisika ket ti pinagadal iti lubongmo ken ti lubong ken ti nakapalikmut a law-angmo.
- ^ Paammo: Ti termino a 'law-ang' ket naipalpalawagan a kas dagiti amin a maipapan ti bagi a naparsua: ti kinadagupan iti limbang ken oras, amin a porma iti banag, enerhia ken momento, ken dagiti maipapan ti bagi a linteg ken dagiti agnanayon a mangituray kaniada. Nupay kasta, ti termino a 'law-ang' ket mabalin pay nga usaren iti sabali bassit a kabanagan iti kontesto a kapanunutan, a mangibagbaga ti konsepto a kas ti kosmos wenno ti pilosopiko a lubong.
- ^ Adda dagiti ebidensia a dagiti kasapaan a sibilisasion a napetsado iti labes ti 3000 BCE, a kas dagitiSumeriano, Taga-ugma nga Ehipsio, ken dagiti Tanap ti Indo a Sibilisasion, ket addada amin kadagiti maipadpadto a pannakaammo ken ti nasayaat a panakaawat kadagiti panaggunay iti Init, Bulan, ken bitbituen.
- ^ Ti 1620 a Novum Organum ni Francis Bacon ket naipangruna iti panagranrang-ay iti sientipiko a pamay-an.
- ^ Singer, C. Ababa a Pakasaritaan iti Siensia iti maika-19 a siglo. Streeter Press, 2008. p. 35.
- ^ Lloyd, Geoffrey (1970). Nasap a Griego a Siensia: Thales aginggan kenni Aristoteles. Londres; New York: Chatto ken Windus; W. W. Norton ken Kompania. pp. 108–109. ISBN 0-393-00583-6.
- ^ Glick, Livesey & Wallis (2005, pp. 89–90)
- ^ Mariam Rozhanskaya ken I. S. Levinova (1996), "Estatika", p. 642, iti Rashed & Morelon (1996, pp. 614–642)
- ^ Ben-Chaim, Michael (2004). Eksperimental a Pilosopia ken ti Panakaipasngay ti Emperiko a Siensia: Boyle, Locke ken Newton. Aldershot: Ashgate. ISBN 0-7546-4091-4. OCLC 53887772 57202497 Kitaen ti pateg ti
|oclc=(tulong).
- ^ Weidhorn, Manfred (2005). Ti Tao iti Milenio: Ti Naisangsangyan nga Impakto ni Galileo iti Pakasaritaan ti Lubong. iUniverse. p. 155. ISBN 0-595-36877-8. Ni Weidhorn ket Inpakaammona ni Galili a kas ti "ama iti moderno a Pisika"
- ^ Ni Guicciardini, Niccolò (1999), Agbasbasa ti Principia: Ti Panagsupiat tiu Pamay-an ni Newton para iti Masna a Pilosopia manipud idi 1687 aginggana idi 1736, New York: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan.
- ^ Rosenberg, Alex (2006). Pilosopia iti Siensia. Routledge. ISBN 0-415-34317-8. Kitaen ti Umuna a Kapitulo para iti panakitungtungan iti pakasapulan iti pilosopia iti siensia.
- ^ Peter Godfrey-Smith (2003), Kapirulo 14 "Bayesianismo ken dagiti Moderno a Teoria iti Ebidensia" Teoria ken Kinapudno: ti panagipaammo iti pilosopia iti siensia ISBN 0-226-30063-3
- ^ Peter Godfrey-Smith (2003), Kapitulo 15 "Empirismo, Naturalismo, ken Sientipiko a Realismo?" Teoria ken Kinapudno: ti panagiyammmo iti pilosopia iti siensia ISBN 0-226-30063-3
- ^ Kitaen ti Laplace, Pierre Simon, Ti Pilosopiko a Sarita kadagiti Probabilidad, a naipatarus manipud ti maika-6 a Pranses nga edisionm babaen niFrederick Wilson Truscott ken Frederick Lincoln Emory, Dover Publications (New York, 1951)
- ^ Kitaen ti "Ti Panakaipatarus iti Kuantum a Mekanika" Ox Bow Press (1995) ISBN 1-881987-09-4. ken "Ti Panagkitak iti Lubong" Ox Bow Press (1983) ISBN 0-918024-30-7.
- ^ Ni Stephen Hawking ken Roger Penrose (1996), Ti Katutubo iti Limbang ken Oras ISBN 0-691-05084-8 p.4 "Mapanpanunutko a ni Roger ket maysa a Platonista iti pusuna ngem nasken a bukodna a sungbatan daytoy."
- ^ Roger Penrose, Ti Dalan iti Kinapudno ISBN 0-679-45443-8
- ^ Penrose, Roger; Abner Shimony, Nancy Cartwright, Stephen Hawking (1997). Ti Dakkel, ti Bassit ken Panunot ti Tao. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. ISBN 0-521-78572-3. Ti dakamat ket agus-usar ti nasukatanen a parametro ti
|coauthors=(tulong)
- ^ "Dijksterhuis (1986) Timekanisasion ti lubong a ladawan: Ni Pythagoras aginggana kenni Newton". Getcited.org. 27 Pebrero 2002. Naala idi 30 Enero 2012.
- ^ "Ti pakasaritaan ti matematika".
Urayno kadawyan a maipalpalagip tatta a kas maysa a pilosopo, ni Plato ket maysa pay kadagiti kangrunaan a suki ti matematika ti taga-ugma a Gresia. Naiparegget babaen ni Pythagoras, isu ket nangibangon ti bukodna nga akademai idiay Atenas idi 387 BC, nga isu idiay ket nangipapigsa ti matematika a kas isu ti dalan ti kaaduan a panakaawat a maipanggep ti kinapudno. A naisangsangayan, nga isu ket naawis a ti heometria ket isu idi ti tulbek a panaglukat kadagiti limed ti law-ang. Ti senial a mabasa ti sumrekan ti akademia ket: “Pawilan dagiti kumneng ti heometria a sumrek ditoy.”
- ^ "Ti pilosopia ket naisurat iti dayta a nalatak a libro nga agnanayon a makitkitatayo. A kayatko a saoen ket ti law-ang, ngem saantayo a maawatan no saantayo nga umuna nga adalen ti pagsasao ken rakemen dagiti simbolo a panakaisurat daytoy. Daytoy a libro ket naisurat ti matematik apagsasao, ken dagiti simbolo ket ket dagiti trianggulo, sirkulo ken dagiti heometriko a pigura, a no awan ti panakaitulong dagitoy ket di mabalin a maawatan ti tao ti aniaman a balikasna daytoy, ken no awan dagitoy datayo ket barengbarengtayo nga agkalkallautang iti nasipnget a laberinto." – Galileo (1623), Ti ensayador, a kas inadaw nga insao babaen ni G. Toraldo Di Francia (1976), Ti Panagusig iti Pisikal a Lubong ISBN 0-521-29925-X p.10
- ^ "Dagiti panakaipakat ti Matematika kadagiti Siensia". Math.niu.edu. 25 Enero 2000. Naala idi 30 Enero 2012.
- ^ Ti panakipakat ti matematika kadagiti parikut ti pisika ken ti panagrang-ay kadagiti pamay-an a matematiko a mabalin para kadagitoy a panakipakat ken para kadagiti pagannurotan dagiti maipapan ti bagi a teoria." Ti panakaipalpalawag manipud ti Warnakan ti Matematiko a Pisika. http://jmp.aip.org/jmp/staff.jsp
- ^ Asosasion ti Amerikano para iti Panagparang-ay ti Siensia, Siensia. 1917. Panid 645
- ^ a b Dagiti lektura ni Feynman iti Pisika Tomo I. Feynman, Leighton ken Sands. ISBN 0-201-02115-3 Kitaen ti Kapitulio 3 : "Tipnakaikabagian ti Pisika kadagiti Nadumaduma a Siensia" para ioti sapsap a tungtungan. Par iti pilosopiko a sayasay no dagiti dadduma a siensia ket mabalin a "rmaipabassit" iti pisika, kitaen ti reduktionismo ken dagiti espesial a siensia).
- ^ Adda dagiti pamunganayan, a kas ti linteg ti panaggunay ni Newton, ket sapasapda pay laeng a makunkuna a "linlinteg" urayno dagitoy ket saanda a namammoan a mangipatingga a kaso kadagiti baro a teoria. Isu nga, kas pagarigan, iti (1993, Luis de la Peña and Peter Hodgson, eds.) Ti Pilosopia ti Likud ti Pisika Philosophy Behind Physics ISBN 0-387-55914-0, pp 18–24 (Kapitulio 2) ni Thomas Brody , ket mangipalpalawag ti 'epistemiko a siklo' a dagitiestudiante tipisika ket nakaduktalda a ti pisika ket saan a nalpas a produkto ngem daytoy ket pamay-an iti panagpartuat ti [dayta aprodukto].
- ^ Kitaen, para iti kas pagarigan, ti inpluensia ni Kant ken Ritter kenni Oersted.
- ^ Dagiti kosepto a naibagbaga a hipotetiko ket mabalin nga agbalbaliw manipud kadagiti napalabas a panawen. Kas pagariagn, ti atoma ti maika-19 a siglo a pisika ket inuy-uyaw babaen dagiti dadduma a tao, a mairaman ti panagdillaw ni Ernst Mach ti pormulasion ti estadistiko a mekanika ni Ludwig Boltzmann. Babaen ti gibus ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat, ti atomo ket saanen a nakunkuna a hipotetiko.
- ^ Feynman, Richard (1965). Ti Karakter ti Pisikal a Linteg. ISBN 0-262-56003-8. p.157: "Iti kinapudno dagiti eksperimento ket addaanda kadagitiagmaymaysa a karakter. Isuda ket ... kankanayon nga agraramid kadagiti eksperimento iti rehion nga ammo dagiti tao a dagiti teorista ket saanda pay nakaaramid kadagiti aniaman a panagpugto. "


text:
Taytay, Palawan
Ti Taytay ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Palawan iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Taytay ket nabingbingay kadagiti 31 a barbaranggay.[2]
- Abongan
- Banbanan
- Bantulan
- Batas
- Bato
- Beton
- Busy Bees
- Calawag
- Casian
- Cataban
- Debangan
- Dipla
- Liminangcong
- Maytegued
- New Guinlo
- Old Guinlo
- Pamantolon
- Pancol
- Paly (Paly Island)
- Poblacion
- Pularaquen (Canique)
- San Jose
- Sandoval
- Silanga
- Alacalian
- Baras (Pangpang)
- Libertad
- Minapla
- Talog
- Tumbod
- Paglaum
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Palawan". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 24 Septiembre 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Palawan". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 24 Septiembre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)