text:
Nalamiis a Gubat
Ti Nalamiis a Gubat (kadawyan a napetsaan iti 1947–1991) ket isu idi ti agtaltalinaed a kasasaad iti politiko ken milisia a panagirteng a nagbaetan dagiti kabilegan iti Lumaod a lubong, nga indauloan babaen ti Estados Unidos ken dagiti kumaduanna ti NATO, ken ti komunista a lubong, nga indauloan babaen ti Kappon ti Sobiet, dagiti satelite nga estado ken kumaduaan. Daytoy ket nangrugi kalpasan iti panagballigi ti temporario a panagikadua ti gubat a simmupiat iti Nazi nga Alemania, a nagibati daytoy ti USSR ken ti Estados Unidos a kas dagiti dua a nalatak a bileg nga adda dagiti naisangsangayan a nagbaetan ti ekonomia ken politiko. Ti Kappon ti Sobiet ket pinartuatna ti Dumaya a Kumaduaan kadagiti dumaya a pagpagilian ti Europa a sinakupanna, a nagtartaripato kadagitoy a kas dagiti satelite nga estado. Ti kalpasan ti gubat a panagungar ti Lumaud nga Europa ket naparang-ay babaen ti Marshall a Plano ti Estados Unidos , bayat a ti Kappon ti Sobiet, a nagan-annad kadagitoy a kondision a naikapet, ket saanna a kinayat ken nangipatakder ti COMECON kadagiti Dumaya a kumaduaanna. Ti Estados Unidos ket pinandayna ti NATO, ti maysa a kumaduaan ti milisia nga agususar ti panaglas-ud iti komunismo a kas ti kangrunaan nga estratehia babaen ti Truman a Doktrina, idi 1949, bayat ti kumaduaan a Sobiet ket nagporma ti Warsaw a Tulagan idi 1955. Adda dagiti pagilian a nakilinia kadagitoy dua a bileg, bayat nga adu pay dagiti nagpilia nga agbati nga agmangngamangnga iti Di-Nailinia a Tignay.
Ti Nalamiis a Gubat ket kastoy a nainaganan gaputa saan a nakaiwagar ti dagus nga aramid ti milisia, gaputa dagitoy dua ket nagtagikuada kadagiti nuklera nga armas, ken ti panagusar kadagitoy ket mabalin a panakaikari ti bukodda nga agsinnaranay a naipatalgedan a panakadadael. Dagiti siklo iti minaig a talna ket sarunuento babaen ti irteng a mabalin a mangiturongto iti gubat. Ti kairtengan ket ti panakairaman ti Berlin a Panaglapped (1948–1949), ti Koreano a Gubat (1950–1953), ti Suez a Kibatang (1956), ti Berlin a Kibaltang iti 1961, ti Misil ti Kuba a Kibaltang (1962), ti Bietnam a Gubat (1959–1975), ti Yom Kippur a Gubat (1973), ti Gubat ti Sobiet iti Apganistan (1979–1989), ken ti "Makabael a Pumapana" NATO milisia nga ay-ayam (1983). Ti suppiat ket embes a naiyebkas babaen ti milisia a kumaduaan, estratehiko a panagibaniaga dagiti puersa, ti nawatiwat a panagtulong kadagiti kliente nga estado, panagsisiim, daddakkel a kampania ti propaganda, kadawyan ken nuklear a lumba ti armas, panagkidkiddaw kadagiti agmangngamangnga a pagilian, panagsasalisal kadagiti ay-ayam paspasamak, lken ti teknolohiko a panagbingbinglay a kas ti Lumba ti Limbang. Ti EU ken USSR ket nakilaban kadagiti parbo a gubgubat kadagiti nadumaduma a kitkita: idiay Latin nga Amerika ken Abagatan a daya nga Asia, ti USSR nagasasinado ken timmulong ti panagaywan kadagiti Komunista a rebolusion, a sinuppiat dagiti Lumaud a pagilian ken dagiti rehional a kumaduanda; adda dagiti nangpadas ti mangisubli babaen ti through subersion ken pannakigubat, nga adda dagiti aglaklaok a nagbanagan. Tapno mapedpedan ti peggad iti pannakapataud ti nuklear a gubat, dagitoy dua ket gimmun-odda ti détente idi panawen ti 1970 tapno a makissayan dagiti politiko a panagirteng.
Iti panawen ti 1980, ti Estados Unidos ketnagpadakkel kadagiti diplomatiko, milisia, ken ekonomiko a presion iti Kappon ti Sobiet, a ti daytoy a panawen ket agparparigaten daytoy a pagilian manipud ti ekonomiko a panagtaltalinaed. Iti panawen ti naladaw a 1980, ti Presidente ti Sobiet a ni Mikhail Gorbachev ket nagipaammo kadagiti agipawaya a reporma iti perestroika ("panagpabaro", "reorganisasion", 1987) ken glasnost ("panaglukat", ca. 1985). Daytoy ket nanglukat ti pagilian ken dagiti satelite nga estado iti kakapppiaan a nga allon dagiti rebolusion a nangipatingnga iti panakarebba ti Kappon ti Sobiet idi 1991, a nagibatbati ti Estado sUnidos a kas ti naturay a bileg ti milisia. Ti Nalamiis a Gubat ken dagiti napaspasamak ket nakabati kadagiti naisangsangayan a legado, ken kankanayon a maitudtudo kadagiti nadayeg a kultura, a naipangpangruna iti midia a mangipakpakita kadagiti tema itipanagsisiim ken ti panagpangta iti nuklear a panakigubat.
Dagiti linaon
Dagiti nagtaudan ti termino[urnosen | urnosen ti taudan]
Kalpasan ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat, ti Inggles a mannurat ken agiwarwarnak a ni George Orwell ket nagusar ti nalamiis a gubat, a kas maysa a sapasap a ternimo, iti salaysayna a “Sika ken ti Atomiko a Bomba”, a naipablaak idi Oktubre 19, 1945, idiay Britaniko a warnakan a Tribune. Nga agimatmatangan ti maysa a lubong nga agnanaed iti anniniwan iti pangta iti nuklera a panakigubat, nga insurat ni Orwell ti:
- "Para kadagiti napalabas nga uppat a pulo wenno limapulo a tawtawen, Mr. H. G. Wells ken dagiti dadduma pay ket nagbalballag kaniatayo a ti tao ket madangran iti bukodna a panakadadael kadagiti bukodna nga armas, a mangibati laeng kadagiti agturay akuton wenno dagiti sabsabali pay a managpapangen a sebbangan. Ti sinoman a nakakita kadagiti nadadael a siudad iti Alemania ket makakita iti daytoy a panunot ket mabalin a maaramid. Nupay kasta, ti panagkitkita ti lubong a sibubukel, ti panaganod para kadagiti adu a dekada ket saan nga ti ipapan iti anarkia ngem ti reimposision ti panagtagabu. Datayo ket tumurturong kadagiti saan a sapasap a panarebba ngem para iti panawen ti natalinaed a dakes a kas ti tagabu nga imperio iti taga-ugma. Ti teoria ni James Burnham ket adu daytoy a natungtungan, ngem bassit laeng dagiti tattao a naikapanunutan pay laeng ti ideolohikona ken pagbanaganna daytoy, ti kita a panakakita ti lubong, ti kita dagiti pammati, ken ti sosial a patakder a mabalinto nga agballigi iti maysa nga estado a saan a maparukma idi keniti maysa nga agnanayon a kasasaad iti "nalamiis a gubat" kadagti kaarrubana."[1]
Iti Ti Agpalpaliiw iti Marso 10, 1946, ni Orwell ket nagsurat a “kalpasan ti Moscow a konperensia idi Disiembre, ti Rusia ket nangrugi a nagaramid ti ‘nalamiis a gubat’ iti Britania ken ti Britaniko nga Imperio.”[2]
Ti immuna a pangusar ti termino a mangipalpalawag ti leppas ti gubat a Maikadua a Sangalubongan a Gubat a heopolitikal a panagirnget a nagbaetan ti USSR ken dagiti bukodna a satelite ken ti Estados Unidos ken dagiti kumaduaanna ti lumaud a Europa ket nanipud kenni Bernard Baruch, ti maysa nga Amerikano a mangibusbus ken agabalbalakad ti presidente.[3] Idiay South Carolina, idi Abril 16, 1947, isu ket nangited ti maysa a bitla (babaen ti agiwarwarnak a ni Herbert Bayard Swope)[4] a nagkunkuna a, “Saantayo a maulbodan: datayo tatta nga aldaw ket addatayo iti tengnga ti nalamiis a gubat.”[5] Ti agsursurat ti warnakan a ni Walter Lippmann ket nagited iti daytoy a termino ti nawatiwat a pangusar, iti libro a Ti Nalamiis a Gubat; idi sinaludsod idi 1947 a maipanggep ti nagtaudan ti termino, isu ket nangitudo iti Pranses a termino manipud idi panawen ti 1930,a la guerre froide.[6]
Pakabuklan[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda dagiti saan a pakaitunosan dagiti historiador a maipanggep ti rugi a puntos ti Nalamiis a Gubat. Bayat a kaaduan kadagiti historiador ket tugodanda dagiti taudan iti paset ti panawen a dagus a pannakaisaruno ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat, dagiti dadduma ket sumuppiatda a daytoy ket nangrugi iti paset ti gibus ti Umuna a Sangalubongan a Gubat, urayno ti irten a nagbaetan ti Ruso nga Imperio, ken dagiti dadduma a pagilian ti Europa ken ti Estados Unidos ket nangrugin manipud idi maika-19 a siglo.[7]
Kas ti nagbanagan ti 1917 ga Rebolusion ti Bolshevik idiay Rusia (a sinarunuan babaen ti ipapanawna manipud ti Umuna aSangalubongan a Gubat), ti Sobiet a Rusia ket nakabiruk kaniana nga isu ket saan a nairamraman kadagiti sangalubongan a diplomasia.[8] Ti daulo a ni Vladimir Lenin ket inbagana a ti Kappon ti Sobiet ket napalikmutan babaen dagiti "bumusbusor a sirkulo dagiti kapitalista", ken nakitkitana a ti diplomasia a kas maysa nga armas a mangbingbingay kadagiti kabusor ti Sobiet, a nairugi babaen ti pannakabangon ti Sobiet a Comintern, a nagtawtawag ti rebolusionario a yaalsa iti ballasiw taaw.[9] Ti simmaruno a daulo a ni Joseph Stalin, a nakakitkita ti Kappon ti Sobiet a kas maysa nga "isla ti sosialista", ket nangibagbaga a ti Kappon ti Sobiet ket nasken a kitaenna "ti agdama a pannakalikmut ti kapitalista ket masukatan ti sosialitan a pannakalikmut."[10] Iti nasapsapa ngem 1925, ni Stalin ket nangibagbaga a nakitkitana dagiti sangalubongan a politika a kas maysa a bipolar a lubong a lugar a pangawisan ti Kappon ti Sobiet kadagiti pagilian kumaykayat ti sosialismo ken dagiti kapitalista a pagilian ket mangawisda kadagiti estado a kumaykayat ti kapitalismo, bayat a ti lubong ket adda iti paset ti panawen iti "temporario a panangitalinaay ti kapitalismo " a pakaisarunuan ti dumtengan a pannakarebbana.[11]
Dagiti nadumaduma a pasamak sakbay ti Maikadua a Sanaglubongan a Gubat ket nangipakpakita kadagiti agsinnaranay a saan apakaitalekan ken pannakailem a nagbaetan dagiti Lumaud a bileg ken ti Kappon ti Sobiet, malaksid kadagiti sapasap a pilsopiko a karit nga inaramid dagiti Bolshevik a maipapan ti kapitalismo.[12] Adda idi ti Lumaud a suporta iti kontra-Bolshevik a Puraw a tignay iti Sibil a Gubat ti Rusia,[7] ti 1926 a panangipundo ti Sobiet ti yaalsa dagiti sapasap nga agtrabtrabaho ti Britaniko a gapuanan ti nangisardengan ti Britania ti relasionna iti Kappon ti Sobiet,[13] Ti 927 a panangirangarang ni Stalin ti nakappia a pakikaduaan kadagiti kapitalista a pagilian ket "agsubli kadagiti napalabas,"[14] a pannakikumplot a panangipabasol idi las-ud ti 1928 a pabuya a tribunal ni Shakhty iti naplano a Britaniko- ken Pranses a kudeta,[15] tipanagmadi ti Amerikanoa mangbigbig ti Kappon ti Sobiet aginggana idi 1933[16] ken dagiti Stalinista a Tribunal ti Moscow iti Nalatak a Panagpurga, nga adda dagiti pannakailem a panagsisiim iti Britaniko, Pranses, Hapon ken Nazi nga Aleman.[17] Nupay kasta, ti US ken USSR ket sapasapda idi a nakisinsina iti baetan dagiti dua a sangalubongan a gubat.[18]
Ti Kappon ti Sobiet ket rinugianna idi a nangpirma ti awan-ranggas a tulagan iti Alemania. Ngem kalpasan idi rinaut ti Kappon ti Sobiet ti Buyot ti Alemania Idi Hunio 1941 ken idi binomba Pearl Harbor ti Hapon idi Disiembre 1941, ti Kappon ti Sobiet ken dagiti bileg ti Aliado ket nangporma timaysa a kumaduaan iti pakainugotan. Ti Britania ket nagpirma ti pormal a pakikaduaan ken ti Estados Unidos ket nangaramid ti di pormal a tulagan. Iti panawen ti gubat, ti Estados Unidos ket nangit-ited ti tulong iti Britania ken dagiti Sobiet babaen ti buodna a Programa ti Pabulod ken Paabang[19] Nupay kasta, ni Stalin nagtultuloy a nakaro nga nagil-ilem ken namatmati a dagiti Britaniko ken Amerikano ket nakikumplotda tapno masegurado a dagiti Sobiet ket kaaduan a mangannong dagiti pannakilablaban iti Nazi nga Alemania. Segun ti daytoy a panirigan, dagiti Lumaud nga Aliado ket ingaggagarada a tinantan ti panaglukat ti maikadua a sanguanan ti kontra-Aleman tapno sumrekda iti kinaudi a kanito ken sukogendad ti tulagan ti kappia. Isunga, dagiti pannagipagpagarup ti Sobiet iti Laud ket nakaibati ti napigsa a pannakairteng kenpanagbusor a nagbaetan dagiti Aliado a bileg.[20]
Gibus ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat (1945–47)[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti panawen ti gubat a konperensia a maipanggep ti kalpasan ti gubat a Europa[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti Alliado ket nasisinnuppiatda no kasano ti nasken a kita ti mapa ti Europa, ken no kaso a mailadawanto dagiti pagbeddenganna, kalpasan ti gubat.[21] Ti tunggal maysa bangir ket nagtengtengel ti sabsabali a kapanunotan a maipanggep ti pannakabangon ken pannkataripato ti salaknib kalpasan ti gubat.[21] Dagiti Lumaud nga Aliado ket kinaykayatda ti sistema a panagsalaknib a nasken a nawatiwat a mabangon dagiti demokratiko a gobierno, a mangpalubos kadagiti pagilian a nakappia a mangsolbar kadagiti pagigiddiatanda babaen tih kadagiti sangalubongan a gunglo.[22]
Gapu kadagiti naipakasaritaan a pannakasanay ti Rusia kadagiti kankanayon a panagraraut[23] ken dagiti adu a bilang ti natay (nakarkulo iti 27 a riwriw) ken ti pannakadadael ti Kappon ti Sobiet idi las-ud ti Maikadu a Sangalubongan a Gubat,[24] ti Kappon ti Sobiet ket nagbirbiruk ti pannkasayaat ti panagsalaknib babaen ti panangituray kadagiti kaunegan a pannakibiang kadagiti pagilian a nakabeddeng iti daytoy.[21][25] Idi las-ud ti gubat, ni Stalin ket nagpartuat kadagiti espesial a sentro ti pagsanayan para kadagiti Komunista manipud kadagiti nadumaduma a pagilian tapno makapatakderda kadagiti sekreto a pulis a tumalek iti Moscow iti kabiitan a makaala ti panagtengngel ti Nalabbasit a Buyot. Dagiti ahente ti Sobiet nangalda ti panagtengngel kadagiti midia, a naipangpangruna ti radio; pinardasanda a riniribuk ken inparit amin a nawaya a sibik a patakder, a nangrugi manipud kadagiti grupo ti agtutubo aginggana kadagiti eskuela, dagiti simbaan ken dagiti kasinnupiat a partido.[26] Ni Stalin ket nagbirbiruk pay ti agtultuloy a pannakaikappia iti Britania ken ti Estados Unidos, a nagnamnama a makaipatengnga ti isip iti uneg a panangibangon manen ken ti panangipadakkel ti ekonomia.[27]
Dagiti lUmaud nga Aliado ket nabingbingayda kadagiti paniriganda iti baro a lubong kalapasan ti gubat. Dagiti gandat ni Roosevelt – balligi ti militar idiay Europa ken Asia, ti pannakagun-od ti Amerikano a supremasia iti sangalubongan nga ekonomia iti Imperio a Britaniko, ken ti pannakapartuat ti maysa a gunglo ti kappia ti lubong – dagitoy idi ket ad-adu a global ngem ti kukua ni Churchill, a naipangpangruna idi a naisentro iti panangala ti panagtengngel iti Mediteraneo, a mangisigurado ti panagbiag ti Imperio a Britaniko, ken ti pannakawaya dagiti pagilian ti Day a Europa a kas maysa a panglapped a pagbaetan dagiti Sobiet ken ti Nagkaykaysa a Pagarian.[28]
Iti Amerikano a panirigan, ni Stalin ket mabalin a maysa a gayyem iti panaggun-od kadagitoy a gandat, a ti pakaigiddiatan ti arngian ti Britaniko a ni Stalin ket nagparparang nga isu ti kakaruan apangta iti pannakagunod ti gandatna. Gaputa dagiti Sobiet ket kaaduanen a sinakupna ti Daya nga Europa, ni Stalin ket adda idi ti panangatiwna ken dagiti dua a lumaud a daulo ket nagsinnaitda para kadagiti paraborna. Dagiti paggiddiatan a nagbaetan kenni Roosevelt ken ni Churchill ket nakaiturongan kadagiti sabali a tulagan kadagiti Sobiet. Idi Oktubre 1944, ni Churchill ket napan idiay Moscow ken timmulag a mabingay dagiti Balkan kadagiti bukodda a timbukel ti impluensia, ken idiay Yalta ni Roosevelt ket nagpirma ti sabali a tulagan kenni Stalin a maipanggep ti Asia ken sanna a kinayat a sinuportaran ni Churchill kadagiti banag iti Polonia ken dagiti Reparasion.[28]
Dagiti dadduma pay a nagtitinnulagan a maipanggep ti kalpasan ti gubat a balanse ket napasamak idiay Konperensia ti Yalta idi Pebrero 1945, urayno daytoy pay a konperensia ket saana nakaabot kadagiti nakedngan a konsenso iti batayan para iti maysa a kalpasan ti gubat a pannakaibanagan iti Eropa.[29] Idi Abril 1945, pimmusay ni Presidente Roosevelt ken sinaruno babaen ni Harry S. Truman, nga isu ket saan a nangitaltalek kenni Stalin ken dimmawat iti balakad manipud ti maysa a nailasin a grupo dagiti intelektual ti ganganaet nga annuroten. Ni Churchill ken ni Truman ket saanda a kinayat, ken dagiti dadduma pay, ti keddeng ti Sobiet a mangpasayaat ti Lublin a gobierno, ti tinengtengngel ti Sobiet a kasuppiat iti eksilo a gobierno ti Polonia idiay Londres, a dagiti relasionna kadagiti Sobiet ket nadadaelen.[30]
Kalpasan ti panagballigi dagiti Aliado idi Mayo 1945, dagiti Sobiet ket sinakupdan ti Day a Europa,[29] bayat a dagiti napigsa apuersa ti Estados Unidos ken dagiti puersa ti Lumaud nga Aliado ket nagtalinaayda idiay Lumaud a Europa. Idiay Sinakop ti Aliado nga Alemania, ti Kappon ti Sobiet, Estados Unidos, Britani aken Pransia ket nangbangonda kadagiti sona ti panagsakop ti nalukay a batayan para iti nabingbingay a panagtengngel ti uppat a bileg.[31]
Ti Aliado a konperensia idiay San Francisco idi 1945 ket nangipatakder ti adu ti pagilianna a Nagkaykaysa aPagpagilian (UN) para iti panagtaripato ti kappia, ngem ti panangipatungpal a kapasidad ti bukodna a Konsilo ti Salaknib ket naparalisado idi ti babaen ti abilidad dagiti agmaymaysa a kameng nga agusar ti bileg ti beto.[32] Gapu ti daytoy, ti UN ket nabaliwan iti maysa a saan nga aktibo a timpuyogan para kadagiti pannakisinnukatan kadagiti kontrobersial a retoriko, ken dagiti Sobiet ket inkeddengda daytoy a kas maysa a tribuna a propaganda.[33]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Orwell, "Sika ken ti Atomiko a Bomba", Tribune Oktubre 19, 1945
- ^ Orwell, George, Ti Agpalpaliiw, Marso 10, 1946
- ^ Gaddis 2005, p. 54
- ^ Safire, William (Oktubre 1, 2006). "Islamopascismo ti Sinoman?". The New York Times (The New York Times Company). Naidulin manipud ti kasisigud idi 2006-10-22. Naala idi Disiembre 25, 2008.
- ^ 'Bernard Baruch ket nagaramid ti termino a "Nalamiis a Gubat"', history.com, Abril 16, 1947. Naala idi Hulio 2, 2008.
- ^ Strobe Talbott: Ti Nalatak nga Eksperimento: Ti Sarita dagiti Taga-ugma nga Imperio, Moderno nga Es-estado, ken ti panagbiruk para iti maysa a Sangalubongan a Pagilian (2009) p.441 n.3; ti bukod a libro ni Lippmann ket Lippmann, Walter (1947). Ti Nalamiis a Gubat. Harper. Naala idi Septiembre 2, 2008.
- ^ a b Gaddis 1990, p. 57
- ^ Lee 1999, p. 57
- ^ Palmieri 1989, p. 62
- ^ Tucker 1992, p. 46
- ^ Tucker 1992, pp. 47–8
- ^ Halliday 2001, p. 2e
- ^ Tucker 1992, p. 74
- ^ Tucker 1992, p. 75
- ^ Tucker 1992, p. 98
- ^ LaFeber 1991, pp. 194–197
- ^ Tim Tzouliadis. The Forsaken. The Penguin Press. ISBN 978-1-59420-168-4.
- ^ Heller, p. 19. "Ngem babaen idi 1924 ti Kappon ti Sobiet, ket indaulonen babaen ni Joseph Stalin, ket pinanawanna daytoy nga annuroten iti panangiyaddang ti rebolusion ti lubong. Gaputa napabannog babaen babaen kadagiti gubat dagiti uneg ket ruar a kabusor, ti gobierno ti Sobiet ket nangikeddeng a mangipatengnga ti isip para iti dagus a kasakbayan iti pannakaungar manen ti bukodna nga ekonomia ken panagrang-ay. ... Ti Estados Unidos pay idi ket politikal a mannakisina idi las-ud ti pannakigubatan a paset ti panawen."
- ^ George C. Herring Jr., Tulon iti Rusia, 1941–1946: Estratehia, Diplomasia, dagiti Taudan ti Nalamiis a Gubat (Unibersidad ti Columbia a Pagmalditan, 1973).
- ^ Gaddis 1990, pp. 151–153
- ^ a b c Gaddis 2005, pp. 13–23
- ^ Gaddis 1990, p. 156
- ^ Gaddis 2005, p. 7
- ^ "Dagiti daulo ket nagladladigitda kadagiti Sobiet a natnatay iti panawen ti gubat", BBC News, Mayo 9, 2005. Naal aidi Hulioy 2, 2008.
- ^ Gaddis 1990, p. 176
- ^ Max Frankel, "Aniniwan ni Stalin," New York Times Nob. 21, 2012 nagrepaso Anne Applebaum, Landok a Kutina: Ti Panglusit ti Daya a Europa , 1944–1956 (2012), Kitaen ti pangyunan, ti testo kalpasan ti nota 26, ken kapitulo 3, 7-9
- ^ Heller, p. 27. "Manipud ti Sobiet a perspektibo, ti kalpasan ti gubat a paset ti panawen iti kappia ken pannangibangon manen ket nangruna idi. Isunga, ti panagtultuloy iti panagtitinnulong ken nakappia a relasion kadagiti panawen ti gubat a gagayyemna, ti Estado sUnidos ken ti Gran Britania, ket nasken idi a nalatak a naes-esseman."
- ^ a b Plokhy 2010
- ^ a b Gaddis 2005, p. 21
- ^ Zubok 1996, p. 94
- ^ Gaddis 2005, p. 22
- ^ Bourantonis 1996, p. 130
- ^ Garthoff 1994, p. 401
Dagiti nagibasaran ken adu pay a mabasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Davis, Simon, ken Joseph Smith. Ti A aginggana ti Z iti Nalamiis a Gubat (Scarecrow, 2005), ti ensiklopedia a agpatengnga ti isip iti aspeto ti milisia
- Friedman, Norman (2007). Ti Limapulo a Tawen a Gubat : Ti Suppiat ken Estratehia iti Nalamiis a Gubat. Naval Institute Press. ISBN 1-59114-287-3.
- Gaddis, John Lewis (1990). Russia, ti Kappon ti Sobiet ken ti Estados Unidos. Ti Naipatarusan a Pakasaritaan. McGraw-Hill. ISBN 0-07-557258-3.
- Gaddis, John Lewis (1997). Ammotayo Tatan: Pangpanunot manen ti Pakasaritaan ti Nalamiis a Gubat. Unibersidad ti Oxford University a Pagmaldiatn. ISBN 0-19-878070-2.
- Gaddis, John Lewis (2005). Ti Nalamiis a Gubat: Ti baro a Pakasaritaan. Penguin Press. ISBN 1-59420-062-9.
- Garthoff, Raymond (1994). Détente ken Panagisango: DagitiPanakibianga nga Amerikano-Sobiet manipud kenni Nixon aginggan kenniReagan. Brookings Institution Press. ISBN 0-8157-3041-1.
- Haslam, Jonathan. Ti Nalamiis a Gubat ti Rusia: Manipud ti Oktubre a Rebolusion aginggan ti Panagrebba ti Diding (Unibersidad ti Yale a Pagmalditan; 2011) 512 pampanid
- Hoffman, David E. Ti Natay nga Ima: Ti Saan a Naibaga asarita iti Nalamiss a Gubat a Lumba ti Armas ken ti Napeggad a Legadona' (2010)
- Hopkins, Michael F. "Ti Agtultuloy a Debado ken Baro a Arngian iti Pakasaritaan ti Nalamiis a Gubat," Naipakasaritaan aWarnakan, Dis 2007, Tomo. 50 pablaak 4, pp 913–934, historiograpia
- Johnston, Gordon. "Panagbisita manen ti kultural a Nalamiis a Gubat," Sosial a Pakasaritaan, Agosto 2010, Tomo. 35 Pablaak 3, pp 290–307
- Lüthi, Lorenz M (2008). Ti Sino-Sobiet a panagsina: Ti Nalamiis a Gubat iti komunista lubong. Princeton University Press. ISBN 0-691-13590-8.
- LaFeber, Walter (2002). Amerika, Rusia, ken ti Nalamiis a Gubat, 1945–2002. McGraw-Hill. ISBN 0-07-284903-7.
- Leffler, Melvyn (1992). Ti Panagturay iti Bileg: Nailian a Salaknib, ti Truman Administrasion, ken ti Nalamiis a Gubat. Unibersidad ti Stanford a Pagmalditan. ISBN 0-8047-2218-8.
- Leffler, Melvyn P. and Odd Arne Westad, eds. Ti Cambridge a Pakasaritaan ti Nalamiis a Gubat (3 tomo, 2010) 2000pp; dagiti baro a salaysay babaen dagitimangidaulo nga eskolar
- Lewkowicz, Nicolas (2010). Ti Aleman asaludsod ken Internasional nga Urnos, 1943–48. Palgrave Macmillan. ISBN 978-0-230-24812-0.
- Lundestad, Geir (2005). Daya, Laud, Amianan, Abagatan: Kangrunaan a Panagrangrang-ay iti Internasional a Politiko manipud idi 1945. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. ISBN 1-4129-0748-9.
- McMahon, Robert (2003). Ti Nalamiis a Gubat: Ti Nababa Unay a Pangyuna. Unibersidad ti Oxford a PagmalditanPress. ISBN 0-19-280178-3.
- Lüthi, Lorenz M (2008). Ti Sino-Sobiet a panagsina: Ti Nalamiis a Gubat iti komunista lubong. Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan. ISBN 0-691-13590-8.
- Malkasian, Carter (2001). Ti Koreano a Gubat: Kammasapulan a Pakasaritaan. Osprey Publishing. ISBN 1-84176-282-2.
- Mastny, Vojtech. Ti Nalamiis a Gubat ken di natalged a Sobiet: ti Stalin aTawtawen (1996) online edidion
- Fedorov, Alexander (2011). Ti Ruso a ladawan kadagiti Lumaud a Pabuya: Dagiti agdama, estereotipo, Mitolohia, Illusions. Lambert Academic Publishing,. ISBN 978-3-8433-9330-0.
- Miller, Roger Gene (2000). Ti Panagisalakan ti Siudad: The Berlin Airlift, 1948–1949. Unibersidad ti Texas A&MPress. ISBN 0-89096-967-1.
- Njolstad, Olav (2004). Ti Naudi a Dekada ti Nalamiis a Gubat. Routledge. ISBN 0-7146-8371-X.
- Nolan, Peter (1995). Ti Panagungar ti Tsina, ti Panagrebba ti Rusia. St. Martin's Press. ISBN 0-312-12714-6.
- Pearson, Raymond (1998). Ti Panagungar ken Panagrebba ti Ruso nga Imperio. Macmillan. ISBN 0-312-17407-1.
- Plokhy, S.M. (2010). Yalta: Ti Pateg iti Kappia. Penguin?. ISBN 0-670-02141-5.
- Porter, Bruce; Karsh, Efraim (1984). Ti USSR iti Suppiat ti Maikatlo a Lubong: Dagiti Armas ti Sobiet ken Diplomasia dagiti Lokal aGubat. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. ISBN 0-521-31064-4.
- Puddington, Arch (2003). Panagiwarwaragawag ti Kawayaan: Ti Panagballigi ti Nalamiis a Gubat iti Radio ti Nawaya a Europa ken Radio Liberty. Unibersidad a Pagmalditan iti Kentucky. ISBN 0-8131-9045-2.
- Roberts, Geoffrey (2006). Dagiti Gubat ni Stalin: Manipud ti Sangalubongan aGubat agianggana ti Nalamiis a Gubatr, 1939–1953. Unibersidad ti Yale a Pagmalditan. ISBN 0-300-11204-1.
- Stone, Norman (2010). Ti Atlatiko ken dagiti Kabusorna: Ti Pakasaritaan ti Nalamiis a Gubat. Basic Books Press. ISBN 0-465-02043-7.
- Taubman, William (2004). Khrushchev: Ti Tao ken ti Panwenna. W. W. Norton & Company. ISBN 0-393-32484-2.; Premio Pulitzer
- Tompson, William J (1997). Khrushchev: Ti Politiko a Biag. Palgrave Macmillan. ISBN 0-312-16360-6.
- Tucker, Spencer, ed. Ensiklopedia iti Nalamiis a Gubat: Ti Politiko, Sosial, ken Milisia a Pakasaritaan (5 tom. 2008), sangalubongan a panakaisakop
- Walker, Martin. Ti Nalamiis a Gubat: Maysa aPakasaritaan (1995), Britaniko a panakita
- Wettig, Gerhard (2008). Ni Stalin ken ti Nalamiis a Gubat idiay Europa. Rowman & Littlefield. ISBN 0-7425-5542-9.
- Zubok, Vladislav; Pleshakov, Constantine (1996). Iti Uneg ti Nalamiis a Gubat tie Kremlin: Manipud kenni Stalin aginggana kenni Khrushchev. Unibersidad ti Harvard a Pagmalditan. ISBN 0-674-45531-2.
- Zubok, Vladislav M. Ti Napaay anga Imperio: Ti Kappon ti Sobiet iti Nalamiis a Gubat manipud kenni Stalin aginggana kenni Gorbachev (2008)
Kangrunaan a nagtaudan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Andrew, Christopher; Mitrokhin, Vasili (2000). TI Espada ken ti Kalasag: Ti Mitrokhin nga Arkibo ken ti Nalimed aPakasaritaan iti KGB. Basic Books. ISBN 0-585-41828-4.
- Dobrynin, Anatoly (2001). Iti Konpedensia: Embahador ti Moscow kadagiti dagiti Innem a Presidente ti Nalamiis a Gubat. Unibersidad iti Washington a Pagmalditan. ISBN 0-295-98081-8.
- Hanhimaki, Jussi and Odd Arne Westad, eds. Ti Nalamiis a Gubat: Ti Pakasaritaan dagiti Dokumento ken dagiti Nakasaksi (Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, 2003). ISBN 0-19-927280-8.
- Sakwa, Richard (1999). Ti Panagungar ken Panagrebba ti Kappon ti Sobiet, 1917–1991. Routledge. ISBN 0-415-12290-2.
- Cardona, Luis (2007). Nalamiis a Gubat KFA. Barcelona, ESpana: Routledge.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Nalamiis a Gubat idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Nalamiis a Gubat idiay Wikiquote
- Dagiti arkibo
- Dagiti arkibo ti naway a Kagimongan, Budapest (Hungaria), maysa kadagiti kadakkelan nga arkibo ti pakasaritaan ti komunismo ken ti nalamiis a gubat iti lubong
- Arkibo dagiti sibil a panagsalaknib ti Nagkaykaysa a Pagarian
- Kalpasan ti Nalamiis a Gubat nga Ekonomia ti Lubong manipud ti Dagiti dihital nga arkibo ti ganganaet a pannakibiang ti Dean Peter Krogh
- CONELRAD Sitio ti Nadayeg a Kultura ti Nalamiis a Gubat
- Dhital nga Arkibo ti CBC – Kultura ti Nalamiis a Gubat: Ti Nuklear a Panagbutbuteng kadagiti tawtawen ti 1950 ken 1960
- (CWIHP)
- Dagiti Papeles ti Nalamiss a Gubat
- Dagiti papel ti CAESAR, POLO, ken ESAU
- Dagiti dokumento a magun-od a maipanggep ti tangatang nga intelihensia idi las-ud ti Nalamiis a Gubat, Presidensial a Biblioteka ni Dwight D. Eisenhower
- Dagiti bibliograpia
- Damdamag


c: text/html

text:
Plantilia:Kablaaw-di ammo
Kablaaw, !
Naragsak nga isasangbay ditoy Ilokano Wikipedia, ken agyamankami kadagiti inar-aramidmo. Adda dita baba dagiti panid a mabalin a makatulong kenka:
- Pangyuna iti Wikipedia
- Kasano ti agurnos ken kasano ti mangirugi iti baro a panid
- Annuroten iti gramatika ken panangiletra
- Dagiti kangrunaan a pakaammo
- Pagdadanonan
- Tulong
- For non-Ilokano speakers, Welcome, if you need help you may seek assistance at Wikipedia:Help for non-Ilokano speakers or leave a message at my [[Agar-aramat tungtungan:|talk page]].
Mabalinmo ti agtultuloy nga agurnos a saan a nakastrek, ngem padasem a panunoten ti agaramid ti pakabilangam. Daytoy ket saan a makasapul kadagiti kinabukbukodan a pakaammo, ken makaited kadagiti nadumaduma pay a pagimbagan. No agurnoska nga awan ti naganmo nga agar-aramat, ti IP a pagtaengam (Kablaaw-di ammo) ket isu ti imbes a mausar a manginagan kenka.
No adda dagiti aniaman a saludsodmo, pangngaasi a damagem kaniak idiay [[Agar-aramat tungtungan:|tungtungan ti panidko]]. Sige, kablaaw manen, ken adda namnamak nga agnam-ayka ken agbalinka a nagaget nga agobra ditoy.
Usaren daytoy a plantilia ti panag-kablaaw kadagiti baro nga agar-aramat.
Panagusar[urnosen | urnosen ti taudan]
Para kadagiti di-ammo nga agar-aramat usaren ti:
{{subst:kablaaw-di ammo|--~~~~}}
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Para kadagiti nakastrek nga agar-aramat imbes ket nga usaren ti:

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bantayan, Cebu
Ti Bantayan ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Cebu iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Bantayan ket nabingbingay a politikal kadagiti 25 a barbaranggay.[2]
- Atop-atop
- Baigad
- Baod
- Binaobao (Pob.)
- Botigues
- Kabac
- Doong
- Hilotongan
- Guiwanon
- Kabangbang
- Kampingganon
- Kangkaibe
- Lipayran
- Luyongbaybay
- Mojon
- Obo-ob
- Patao
- Putian
- Sillon
- Sungko
- Suba (Pob.)
- Sulangan
- Tamiao
- Bantigue (Pob.)
- Ticad (Pob.)
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Cebu". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Visayas (Ingles) naala idi 25 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Cebu". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 7 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Opera
Ti opera ket maysa a kadagiti porma ti arte a dagiti kumakanta ken dagiti musikero agipabuya iti dramatiko nga obra a mangitiptipon ti (tinawtawagan ti libreto) ken puntos ti musika, ken kadawyan iti tetrikal a lugar ti senario.[1] Ti opera ket mangiraman kadagit iadu nga elemento iti naisasao a teatro, a kas ti panagtignay, [[Teatriko a senario|scenario], ken dagiti pagan-anayken sagpaminsan amairamramin ti sala. Ti panangipabuya ket kadawyan a naited iti maysa a kamara ti opera, a kakuyog babaen ti maysa nga orkestra wenno basbassit a grupo ti musika.
Ti opera ket paset ti Lumaud a trdision ti klasiko a musika.[2] Daytoy ket nangrugi idiay Italia idi gibus ti maika-16 a siglo (iti napukaw a Dafne ni Jacopo Peri, a pinataud idiay Florencia idi 1598) ken idi kuan ket naiwarwaras iti amin a paset ti Europa: Ni Schütz idiay Alemania, ni Lully idiay Pransia, ken ni Purcell idiay Inglatera ket isuda amin ket timmulong iti pannakaipatakder kadagiti bukodda a tradision idi maika-17 a siglo. Idi maika-18 a siglo, ti Italiano nga pera ket nagtultuloy a nagturturay iti kaaduan ti Europa, malaksid idiay Pransia, nangaw-awis daytoy kadagiti ganganaet a kompositor a kas ni Handel. Ti opera seria ket isu idi ti kadayawan a porma ti Italiano nga opera, aginggana idi sinuppiat ni Gluck iti artipisialidadna kadagiti bukodna nga opera a "reporma" idi tawtawen ti 1760. Ita nga aldaw ti kadayegan a pigura iti naladaw a maika-18 a siglo nga opera ket ni Mozart, nga isuna ti nangirugi ti opera seria ngem saan a nadayeg para kadagiti bukodna nga Italiano a komedia nga opera, a naipangpangruna ti Ti Pannakaiasawa ni Figaro (Le Nozze Di Figaro), Don Giovanni, ken Così fan tutte, ken ti pay Ti Naenkantado a Pluta (Die Zauberflöte), ti maysa a dulon iti Aleman a tradision.
Ti immuna apagkatlo ti maika-19 a siglo ket nakakita ti nagato apuntos ti estilo a bel canto, nga adda ni Rossini, Donizetti ken ni Bellini ken isuda amin ket nagpartuat kadagiti obra a naipabpabuya pay tatta nga aldaw. Nakakita pay daytoy ti isasangpet ti Grand Opera a pakakitkitaan kadagiti obra ni Auber ken ni Meyerbeer. Ti tengnga aginggana ti naladaw a maika-19 a siglo ketisu idi ti "nabalitokan a panawen" ti opera, nga indauloan ken tinurayan babaen ni Wagner idiay Alemani aken ni Verdi idiay Italia. Ti kinadayeg ti opera ket nagtultuloy babaen ti verismo a panawen idiay Italia ken ti kontemporaneo Pranses nga opera babaen kenni Puccini ken ni Strauss idi nasap a maika-20 a siglo. Idi las-ud ti maika-19 a siglo, kadagiti kapadpada nga operatiko a tradision ket rimmuar idiay tengnga ken akin-daya a Europa, a naipangpangruna idiay Rusia ken Bohemia. Ti maika-20 a siglo ket nakakitkita kadagiti adu nga eksperimento kadagiti moderno nga estilo, a kas ti atonalidad ken serialismo (Schoenberg ken ni Berg), Neoklasisismo (Stravinsky), ken ti Minimalismo (Philip Glass ken ni John Adams). Iti ikaka-adu ti panagrekord a teknolohia, dagitikumakanta a kas ni Enrico Caruso ket nagbalinda a naamammuan kadagiti agbuybuya iti labes ti sirkulo dagiti nagay-ayat ti opera. Dagiti opera ketnaipabpabuyada pay iti (ken naisurat para iti) radio ken telebision.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti dadduma a panangipalawag ti opera: "dramatiko a panangipabuya wenno komposision a ti musika ket maysa a kammasapulan a paset, ken sanga ti arte a maipanggep iti" (Concise Oxford English Dictionary); "aniaman a dramatiko nga obra a mabalin a makanta (wenno iti masansan ket maisasao) iti maysa alugar ti pagipabuyaan, a naidisso iti kasisigud a musika para kadagiti kumakanta (kadawyan iti panag-anay) ken dagiti instrumentalista" (Amanda Holden, Viking Opera Guide); "maipapan iti musika nga obra para iti entablado nga addaan kadagit agkankanta a karakter, a nagtaud kadagiti nasap a tawtawen ti maika-17 a siglo" (Pears Cyclopaedia, 1983 ed.).
- ^ Dagiti maipada a porma ti arte manipud kadagiti nadumaduma paset ti lubong, ken kaaduan kadagitoy ket antigo ti tinaudan , ken dagitoy pay ket sagpaminsan a tinawtawagan ti "opera" babaen ti analohia, ken kadawyan a naunaan ti maysa a pangilasin a mangipakpakita ti rehion (kas pagarigan, opera ti Insik). Dagitoy a nawaya atradision ket saan a derabatibo ti Lumaud nga opera, ngem dagiti naisangyan aporma ti musikal a teatro. Ti opera ket saan nga isu laeng ti kita ti Lumaud a musikal a teatro: iti antigo a lubong, ti Griego a drama ket mangipakpakita ti panagkanta ken instrumental a panagidayyeng; ken kadagiti moderno a panawen, dagiti dadduma pay a porma a kas ti musikal ket nagparparang pay.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Opera idiay Wikimedia Commons


text:
V. S. Naipaul
Ni Vidiadhar Surajprasad "V. S." Naipaul (/ˈnaɪpɔːl/ wenno /naɪˈpɔːl/; naipasngay idi 17 Agosto 1932) ket maysa a taga- Trinidad-Britaniko a mannurat iti Indo-Trinidadiano a tawidan iti Bhumihar Brahmin[1] a naamammuan para kadagiti nobelana a nangipatengnga iti isip iti legado iti kolonialismo iti Britaniko nga Imperio. Isu ket nagsurat pay kadagiti obra a saan a piksion, a kas dagiti panagsursurat ti panagbanniaga ken dagiti salaysay.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Ni Karnad ket alaenna ti Naipaul, tinawtawganna iti 'tuleng iti uni'". News Track India. 2012-11-03. Naala idi 2012-11-04.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sasao a mainaig ti V. S. Naipaul idiay Wikiquote
- Kitaen ti V. S. Naipaul iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)


text:
Papa Lino
Ni Santo Papa Lino (pimmusay idi c. 76), segun kadagiti nadumaduma a nasapa a taudan ket isu ti, Obispo ti Mitra ti Roma kalpasan ni San Pedro. Daytoy ti mangaramid kenni Lino a kas ti maikadua a Papa. Segun kadagiti nasapa a taudan, ni Papa Clemente I ket isu idi ti Papa kalpasan ni Pedro. Ni Lino ket isu-isu laeng ti naisangsangayan a nainagnaganan iti Baro a Testamento, a saan a ni Pedro, isu ket naikedkeddeng ti Katoliko a Simbaan a nagtengtengngel ti puesto a kas Papa.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Lino idiay Wikimedia Commons
- "Pope St. Linus". Ensiklopedia Katoliko. New York: Robert Appleton Company. 1913.


text:
Kanton iti Lucerna
Ti Lucerna (Aleman: Luzern) ket maysa a kanton iti Suisa. Daytoy ket mabirukan idiay tengnga ti Suisa. Ti populasion ti kanton (manipud idi 31 December 2010) ket 377,610.[2], ti populasion ket mairaman dagiti 57,268 a ganganaet, wenno agarup a 15.8% iti dagup ti populasion.[3] Ti kanton a kapitolio ket ti Lucerna.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Arealstatistik Standard - Kantonsdaten nach 4 Hauptbereichen
- ^ a b Opisina ti Suiso a Pederal nga Estadistika – STAT-TAB Ständige und Nichtständige Wohnbevölkerung nach Region, Geschlecht, Nationalität und Alter (Aleman) naala idi 10 Disiembre 2011
- ^ Pederal a Departamento ti Estadisika (2008). "Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeit, Geschlecht und Kantonen" (Microsoft Excel). Naala idi Nobiembre 5, 2008.
Kasilpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Kanton iti Lucerna idiay Wikimedia Commons


text:
Papa Leon VIII
Ni Papa Leon VIII (pimmusay idi 1 Marso 965) ket maysa idi a kontrapapa manipud idi 963 aginggana idi 964, a nakisinnupiat kenni Papa Juan XII ken ni Papa Benedicto V, ken dimtengan ti opisial a pannakabigbigna a Papa ti Katoliko a Simbaan manipud idi 964 aginggana idi 965. Isu ket indutokan babaen ti Emperador ti Nasantuan a Romano nga Imperio, a ni Otto I, ti kinapapana ket napasamak idi las-ud ti panawen a tinawtawagan ti Saeculum obscurum.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Leon VIII idiay Wikimedia Commons


text:
Carl Spitteler
Ni Carl Friedrich Georg Spitteler (24 Abril 1845 – 29 Disiembre 1924) ket maysa idi a Suiso a mannaniw a nagunggunaan ti Premio Nobel iti Literatura idi 1919. Dagiti obrana ket mairaman dagiti pesimista ken natured a dandaniw.
Ni Spitteler ket naipasngay idiay Liestal,a manipud idi 1863 isuna ket nagadal ti kalintegan idiay Unibersidad iti Zurich. Idi 1865-1870 nagadal pay isuna ti teolohia iti dita met laeng a pagadalan, idiay Heidelberg ken Basel. Kalpasan daytoy, isuna ket nagtrabaho idiay Rusia a kas manursuro, manipud idi Agosto 1871, a nagnaed idiay (nga addan dagiti panawen idiay Pinlandia) aginggana idi 1879. Kalpasanna daytoy, nagisuro isuna ti elementaria idiay Bern ken La Neuveville, ken kas maysa pay nga agiwarwarnak para iti Der Kunstwart ken kas maysa nga editor para iti Neue Zürcher Zeitung. Idi 1883 ni Spitteler ket inasawana ni Marie op der Hoff, isu ket maysa nga estudientena idiay Neuveville.


text:
Mongol nga Imperio
Ti Mongol nga Imperio (Mongolian: denggen (tulong·paammo) Mongol-yn Ezent Güren; Siriliko: MoHroлыH эзэHT rүpэH) ket rimsua idi las-ud ti maika-13 ken maika-14 a sigsiglo AD, ken isu idi ti kadakkelan nga agkakasigkay a daga nga imperio iti pakasaritaan ti nagtagitaoan.[1] Mangrugi daytoy idiay estepa ti Tengnga nga Asia, daytoy ket dimteng a gimmay-at manipud idiay Daya aEuropa aginggana idiay Baybaya iti Hapon, a nangsaksakop kadagiti paset ti Siberia iti amianan ken gimmay-at nga agpaabagatan iti Abagatan a daya nga Asia, ti Indiano a subkontinente, ti Irani a banak, ken ti Tengnga a Daya. Iti kalatakan a gay-atna daytoy ket sumaksakop ti9,700 km (6,000 mi), nakasakop ti kalawa iti 24,000,000 km2 (9,300,000 sq mi),[2][3][4][5] 16% iti dagup a kalawa iti Daga, ken agtengtengel ti panaturay kadagiti populasion ti sumurok a 100 a riwriw.
Ti Mongol nga imperio ket rimsua maniud ti panagkaykaysa iti Mongol ken [dagiti [Tatao a Turko|Turko]] a tribu iti naipakasaritaan a Mongolia babaen ti panangidaulo ni Genghis Khan. Ni Genghis Khan ket isu idi ti nairangarang nga agturay kadagiti amin a Mongol idi 1206. Ti imperio ket napardas a dimakkel babaen ti panagturayna ken kalpasanna dagiti pay panagturay dagiti kaputotanna, a nangipatpatulod kadagiti panagraut iti amina turong.[6][7][8][9][10][11] Ti nawatiwat a transkontinental nga imperio a nangikapet ti daya iti laud nga adda ti maysa a naipatpatungpal a Pax Mongolica ket nangpalpalubos ti panagtagilako, dagiti teknolohia, dagiti kammasapulan ken dagiti ideolohia a maiwarwaras ken pakisinnukatan iti ballasiw ti Eurasia.[12][13]
Ti imperio ket nangrugrugi a naisinsina a kas ti maysa aresulta kadagiti gubat a maipangge kadagiti panagsasaruno, a kas dagiti appo ni Genghis Khan ket nagsisinnuppiatda no ti naarian a linia ket nasken a amangsurot manipud ti anak a lalaki ni Genghis ken ti tumawid a ni Ögedei, wenno ti maysa kadagiti sabali nga anakna a lalaki a kas ni Tolui, Chagatai, wenno ni Jochi. Dagiti Toluid ket nagballigida kalpasan ti nadara a panagpurga kadagiti sangkatipunan ti Ögedeid ken Chagataid, ngem dagiti panagsisinnuppiat ket nagtultuloy kadagiti kaputotan iti Tolui. Idi timaysa a Nalatak a Khan ket pimmusay, dagiti kasuppiat a konsilo ti kurultai ket aggigiddanda nga agpili kadagiti nadumaduma a sumaruno, a kas ti agkabsat a lallaki a ni Ariq Böke ken ni Kublai, isuda a dua ket napili ken dagitoy dua ket saanda laeng a nagsinnungat, ngem nangikaskasoda pay kadagiti kumarkarit manipud kadagiti kaputotan ni Genghis nga annakna a lallaki.[14][15] Ni Kublai ket nagballigi a nangala ti bileg, ngem sinaruno daytoy ti sibil a gubat, idi ni Kublai ket nagpaspadas, ngem napaay, a nangal manen ti panagtengngel dagiti pamilia ti Chagatayid ken Ögedeid.
Ti Gubat ti Ain Jalut ket nangmarka ti nangato a puntos ti danum iti Mongol a panagrukma, ken idi ti immuna nga banse ti Mongol a permanente a naabak iti dagus a gubat iti paggugubatan. Kalpasan dagiti dati a pnnakaabak iti pagggubatan, dagiti Mongol ket kankanayonda a nagsubsubli ken nagibalbales kadagiti pannaka-abakda, a dimtengan daytoy pannaka-abak dagiti kabusorda. Ti Gubat ti Ain Jalut ket nangmarka ti immuna a panawen a naaramidda daytoy.
Babaen ti panawen nga ipupusay ni Kublai idi 1294, ti Mongol nga Imperio ket nabungbungtol kadagiti uppat a nagsisina a khanate wenno imperio, a ti tunggal maysa ket ket napnapan kadagiti bukodda nga interesado ken gandat: ti Nabalitokan a Horda a khanate iti amianan a laud, ti Chagatai Khanate iti laud, ti Ilkhanate iti abagatan a laud,ken ti Yuan a Dinastia a naikuartelidiay moderno nga aldaw a Beijing.[16] Idi 1304, dagdi tallo a lumaud a khanate ket nabiitda a nangawat ti nominal a panangituray ti Yuan a Dinastia,[17][18] ngem idi naparmek babaen ti Han nga Insik a [[Ming a Dinastia] idi 1368, ti Mongol nga Imperio ket kanungpalan a nawara.
Dagiti linaon
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti pudno apundasion daytoy a siudad ket saan anapasamak aginggana idi 1220, ken nagserbi a kas ti kapitolio ti Mongol nga Imperio aginggana idi 1259.
- ^ Kalpasan ti ipupusay ni Möngke Khan idi 1259, awan idi ti agmaymaysa a nangruna a siudad iti imperio, a ti Dadu ket isu ti kapitolio ti Yuan a Dinastia manipud idi 1272 aginggana idi 1368.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Morgan. Dagiti Mongol. p. 5.
- ^ Finlay. Pilgrim Art. p.151.
- ^ http://www.britannica.com/EBchecked/topic/102315/history-of-Central-Asia/73543/Creation-of-the-Mongol-empire
- ^ «Mongolia se encomienda a Gengis Jan» (Espaniol). El País 18.08.2007 (2007). Consultado el 19/06/2008.
- ^ Jonathan M. Adams, Thomas D. Hall ken Peter Turchin (2006). "Daya-Laud nga Orientasion dagiti Naipakasaritaan nga Imperio" (PDF). Warnakan dagiti Sistema ti Lubonga Panagsukisok (Unibersidad ti Connecticut). 12 (blng. 2): 219–229.
- ^ Diamond. Guns, Germs, ken Steel. p. 367.
- ^ Dagiti Mongol ken Ruso, babaen ni George Vernadsky
- ^ Ti Mongol a Lubong nga IMperio, 1206-1370, babaen ni John Andrew Boyle
- ^ Ti Pakasaritaan ti Tsina, babaen ni David Curtis Wright. p. 84.
- ^ Ti Nasap a Sibilisasion ti Tsina, babaen ni Yong Yap Cotterell, Arthur Cotterell. p. 223.
- ^ Dagiti Mongol ken dagiti Mamluk: Ti Mamluk-Ilkhanid a Gubat, 1260–1281 babaen ni Reuven Amitai-Preiss
- ^ Gregory G.Guzman "Dagiti kadi barbaro ket negatibo wenno positibo a banag iti taga-ugma ken mediebal a pakasaritaan?", Ti Historiador 50 (1988), 568-70.
- ^ Allsen. Kultura ken Panagrukma. p. 211.
- ^ "Ti Islamikoa Lubong aginggana idi1600: Ti Nabalitokan a Horda". Unibersidad ti Calgary. 1998. Naala idi Disiembre 3, 2010.
- ^ Michael Biran. Ti Qaidu ken ti Ibabangon ti Nawaya nga Estado ti Mongol idiay Tengnga nga Asia. The Curzon Press, 1997, ISBN 0-7007-0631-3
- ^ Ti Cambridge a Pakasaritaan ti Tsina: Ganganaet a Turay ken dagit Pagbeddengan nga Estado. p. 413.
- ^ Jackson. Dagiti Mongol ken ti Laudt. p. 127.
- ^ Allsen. Kultura ken Panagrukma'. pp. xiii, 235.
Dagiti taudan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Allsen, Thomas T. (1987). Mongol nga Imperialismo: Dagiti Annuroten ti Nalatak a Qan Möngke idiay Tsina, Rusia, ken ti Islamiko a Dagdaga, 1251-1259. Unibersidad ti California a pagmalditan. ISBN 978-0520055278.
- Allsen, Thomas T. (2004). Kultura ken panagrukma iti Mongol Eurasia. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. ISBN 978-0-521-60270-9.
- Amitai-Preiss, Reuven (1995). Dagiti Mongol ken Mamluk: Ti Mamluk-Ilkhanid a Gubat, 1260–1281. Cambridge, UK; New York, USA: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. ISBN 978-0-521-46226-6.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Brent, Peter. Ti Mongol nga Imperio: Genghis Khan: Ti panagballigina ket ti Legadona. Book Club Associates, Londres. 1976.
- Buell, Paul D. (2003). Naipakasaritaan a Diksionario iti Mongol a Lubong nga Imperio. The Scarecrow Press, Inc. ISBN 0-8108-4571-7.
- May, Timothy. "Ti Mongol nga Arte iti Gubat." Westholme Publishing, Yardley. 2007. ISBN 978-1-59416-046-2 / ISBN 1-59416-046-5
- May, Timothy. Ti Mongol a Panagrukma a Pakasaritaan ti Lubong (Reaktion Books, inwarwaras babaen ti Unibersidad ti Chicago a Pagmalditan; 2012) 319 pampanid
- Rossabi, Morris. Dagiti Mongol: Ti Ababa Unay a Pangyuna. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, 2012. ISBN 978-0199840892
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Mongol nga Imperio idiay Wikimedia Commons
- Genghis Khan ken dagiti Mongol
- Ti Mongol nga iMperio
- Dagiti Mongol
- Biograpia ni Genghis Khan
- Dagiti Mongol iti Pakasaritaan ti Lubong
- Ti Mongol nga Imperio para kadgiti estudiante
- Paradoxplace a Panirigan a Pampanid kadagiti Mongol nga Emperador
- Panaglaglagip kadagiti Mongol ni William iti Rubruck
- Mongol a panagraut iti Rus (ladladawan)
- Sangalubongan a Dagu dagiti Natay
- Google Earth -Mongol nga Imperio


text:
Miguel de Cervantes
Ni Miguel de Cervantes Saavedra[b] (Espaniol: [miˈɣel de θerˈBantes saaˈBeðɾa]; 29 Septiembre 1547 – 22 Abril 1616)[2] ket maysa idi nga Espaniol a nobelista, mannaniw, ken dramaturgo. Ti bukodna a magnum opus, Don Quixote, ket naipanpanunotan nga isu dagitoy ti immuna a moderno a Europeano a nobela,[3] ket maysa a klasiko ti Lumaud a literatura, ken naipanpanunotan kadagiti kasayaatan nga obra ti piksion a naisurat ti amin a panawen.[4] Ti impluenisana iti pagsasao nga Espaniol ket kaaduan a nalatak idi a ti pagsasao ket sagpaminsan a makunkuna a ti la lengua de Cervantes ("ti pagsasao ni Cervantes").[5] Isu ket nabirngasana kas ti El Príncipe de los Ingenios ("Ti Prinsipe ti Saririt").[6]
Idi 1569, ni Cervantes ket immalis idiay Roma, nga idiay ket nagserbi a kas maysa a babaonen ni Giulio Acquaviva, ti maysa a nabaknang a padi a naipangato iti kardinal ti simmakbay a tawen. Babaen idin, ni Cervantes ket nagenlistado a kas maysa a soldado ti Marina nga inpanteria ti España a rehimento ken nagtultuloy ti biagna ti milisia aginggana idi 1575, idi natiliw isuna babaen dagiti Arheliano a korsario. Kalpasan ti lima a tawen iti panagtagtagabu isu ket winayaan dagiti nakatiliw kanianan babaen ti pangsaka manipud ti nagannak kaniaka ken dagiti Trinitario, ti maysa a Katoliko nga urnos ti relihion. Isu ket dimteng a nagsubli met laeng iti pamiliana idiay Madrid.
Idi 1585, ni Cervantes ket nangipablaak ti maysa a pastoral a nobela a nanaganan ti La Galatea. Gapu kadagiti pinansia a parikut, ni Cervantes ket nagtrabrabaho a kas maysa a probedor para iti Espaniol nga Armada, ken kalpasan daytoy a kas maysa nga agsingsingir ti buis. Idi 1597, dagiti madi a pakabilanganna ti tallo a tawen ket nakaipan kaniana idiay Balangat a Pagbaludan ti Seville. Idi 1605, isu ket nagnaed idiay Valladolid, idi kalpasan ti panagballigi ti immuna a paset tiDon Quixote, a naipablaak idiay Madrid, daytoy ket nangisenial ti panagsublina ti literario a lubong. Idi 1607, isu ket nagtaeng idiay Madrid, nga idiay ket nagtaeng ken nagtrabtrabaho aginggana idi pimmusay. Idi laus-ud ti siam a tawen ti kabibiagna, ni Cervantes ket nangikeddeng ti pammadayawna a kas maysa a mannurat; isu ket nagipablaak ti Novelas ejemplares (Dagiti nasayaat a nobela) idi 1613, ti Panagbaniaga idiay Parnassus (Viaje al Parnaso) idi 1614, ken idi 1615, ti Ocho comedias y ocho entremeses ken ti maikadua a paset ti Don Quixote. Ni Carlos Fuentes ket nangilaglagip a , "ni Cervantes ket nangiluklukat kadagiti panid ti maysa a libro a ti maysa nga agbasbasa ket agipagpagarup nga isu ti naisursurat."[7]
Dagiti linaon
Biag[urnosen | urnosen ti taudan]
Pannakaipasngay ken nasapa a biag[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipagarup a ni Cervantes ket naipasngay idi idiay Alcalá de Henares, ti Kastiliano a siudad ti agarup a 15 milia manipud idiay Madrid, mabalin nga idi 29 Septiembre (ti rambakan nga aldaw ni San Miguel ti Arkanghel) 1547. Ti naipagarup a petsa a pannkaipasngayna ket naikeddeng kadagiti rehistro iti simbaan ket nanaganan ti tradisional a nagan ti maysa nga ubing iti nagan ti aldaw ti piesta a pannakaipasngayna. Isu ket nabuniagan idiay Alcalá de Henares idi 9 Oktubre 1547 idiay parokia a simbaan iti Santa María la Mayor. Ti tignay ti panangbubiag ket nabasa a "Dominggo, ti maikasiam nga aldaw iti bula ti Oktubre, ti Tawen ti Diostayo a sangaribu ket lima a gasut uppat a pulo ket pito a tawen , ni Miguel ket nabalangatan ken nabubiganen, anak a lalaki ni Rodrigo Cervantes ken ti asawana ani doña Leonor. Binunniagan babaen ni apo Bartolomé Serrano, padi ti apotayo a Baket. Nabuniagan ken napirmaan iti naganko. — Bachelor Serrano"
Ni Rodrigo nga ama ni Miguel ket maysa idi a mammmukis-sirhano iti Gallego a kaputotan, a nagsimsimpa kadagiti tulang, nagpadpdara, ken nagtartaripatu ti "basbassit a kammasapulan ti panag-agas";[8] iti dayta a panawen, kadawyan a kadagiti mammmukis nga isuda ket sirhano pay. Ti apongna iti amana a bangir, a ni Juan de Cervantes, ket maysa idi nga impluensial nga baogado a nagtengtengngel kadagiti adu nga administratibo a puesto. Ti ulitegna ket mayor ti Cabra iti adu a tatwtawen.
Ti inana, a ni Leonor de Cortinas, ket patubo idi ti Arganda del Rey ken ti maikatlo nga anak a babai ti maysa a natakneng, a nakapukaw amain a kinabaknangna ken nangilaklako ti anakna a babai a managasawa idi 1543. Daytoy ket nagturongan ti sulpeng a pannakiasawa ken dagiti adu a panagkabkabit babaen ni Rodrigo.[9] Ni Leonor ket pimmusay idi 19 Oktubre 1593.
Bassit laeng kadagiti pannakaamo iti nasapa a tawtawen ni Cervantes. Mabalin nga idi ubing ti pamiliana ket immalalis kadagiti sabsabali nga ili. Idi daytoy a las-ud ti panawen, isu ket nakamamo iti maysa a balasang a kamarera nga agnagan iti Josefina Catalina de Parez. Dagitoy dua a naginnayatda unay ket nagkomplotda a tumalaw. Ngem naduktalan ti amana daytoy a plano ken nagiparit kenni Josefina a mangbisita kenni Cervantes. Kasla nga iti, ama ni Charles Dickens, ti ama ni Miguel ket naembargo para kadagiti utangna. Dagiti rehistro ti korte ket nangipakpakita ti napanglaw a sankabalayan. Bayat nga adda dagiti dadduma a biograpo ket nakisinnupiat nga isu ket nagadal pay idiay Unibersidad ti Salamanca, ngem awan ti pammasingked nga isu ket nagadal idiay. Adda dagiti naipagpagarup a ni Cervantes ket nagadal pay kadagiti Hesuita idiay Córdoba wenno Seville.[10]
Dagiti kakabsatna ket ni Andrés (1543), Andrea (1544), Luisa (1546), Rodrigo (1550), Magdalena (1554) ken Juan - a naamammuan laeng gaputa naibagbaga iti testamento ti amana.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ FT.com "Small Talk: José Saramago". "Amin a nabasbasak ket nakaimpluensia kaniak iti aniaman a banag. Nupay naibagak dayta, ni Kafka, Borges, Gogol, Montaigne, Cervantes ket isuda ti kankanayon a kaduak."
- ^ Canavaggio, Jean (2011). "Miguel de Cervantes Saavedra - Autor Biografía". bib.cervantesvirtual.com (iti Espaniol). Naala idi 7 Abril 2011.
- ^ "Harold Bloom iti Don Quixote, ti immuna a moderno a nobela | Liblibro | The Guardian". Londres: Books.guardian.co.uk. Disiembre 12, 2003. Naala idi 2009-07-18.
- ^ "nakaal akadagiti butos ti mannurat ti Don Quixote". BBC News. 7 Mayo 2002. Naala idi 3 Enero 2010.
- ^ La lengua de Cervantes (PDF) (iti Espaniol). Ministerio de la Presidencia de España. Naala idi 2008-08-24.
- ^ "|| Centro de Estudios Cervantinos ||". Centroestudioscervantinos.es. Naala idi 2012-02-03.
- ^ Fuentes, Carlos. Siak ken dagiti Dadduma: Napilpili a salaysay? (1988).
- ^ William Byron, "Cervantes. Ti Biograpia", Doubleday & Company: Garden City, NY, 1978, pp. 23-32.
- ^ Moorcock p 386
- ^ "Cervantes, Miguel de". Ti Encyclopedia Americana. 1994.
Dagiti adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ti Don Quixote ni Cervantes (Moderno Kritikal a Panakaipatpatarus), ed. Harold Bloom, 2001
- Miguel de Cervantes (Moderno Kritikal a Panakaimatangan), ed. Harold Bloom, 2005
- Ti Don Quixote ni Cervantes: ti kaso a libro, ed. Roberto González Echevarría, 2005
- Ti Cambridge a kumaduaan ni Cervantes, ed. Anthony J Cascardi, 2002
- Dagiti kritiko a salaysay kenni Cervantes / ed. Ruth S. El Saffar, 1986
- Cervantes; maysa nga umnong dagiti salaysay, ed. Lowry Nelson, 1969
- Cinco personajes fugaces en el camino de Don Quijote, Giannina Braschi; Cuadernos hispanoamericanos, ISSN 0011-250X, Nº 328, 1977, pp. 101–115.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Miguel de Cervantes idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Miguel de Cervantes idiay Wikiquote
Dagiti ob-obra a mainaig ti Mannurat:Miguel de Cervantes idiay Wikisource
- Miguel de Cervantes
- 1547 a pannakaipasngay
- 1616 nga ipupusay
- Dagiti Berberia a pirata
- Tattao manipud idiay Alcalá de Henares
- Dagiti Renasimiento a mannurat
- Dagiti Romano Katoliko a mannurat
- Dagiti Espaniol a dramatista ken darmaturgo
- Dagiti Espaniol a nobelista
- Dagiti Espaniol a mannaniw
- Dagiti Espaniola Romano Katoliko
- Dagiti Espaniol a tagabu
- Dagiti agsingsingir ti buis


text:
Sangalubongan a Korte ti Hustisia
Ti Sangalubongan a Korte ti Hustisia (Ingles: International Court of Justice, Pranses: Cour internationale de Justice; sapasap a tinawtawagan a kas ti Korte ti Lubong) ket isu ti kangrunaan nga ima ti hustisia iti Nagkaykaysa a Pagpagilian. Daytoy ket naikuartel idiay Palasio ti Kappia idiay Hague, Olánda. Ti kangrunaan a rebbengna ket ti mamngikeddeng kadagiti nainkalintegan a suppiat a nait-ited iti daytoy babaen dagiti estado ken ti mangited kadagiti panirigan a balakd kadagiti nainkalintegan a salusod a nait-ited babaen babaen dagiti naikeddeng nga ima ti sangalubongan, dagiti ahensia, ken ti Sapasap nga Asemblia ti Nagkaykaysa a Pagpagilian.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Rosenne S., "Ti kotre ti lubong ni Rosenne: ania kadi daytoy ken kasano nga agtignay Maika-6 nga ed (Leiden: Martinus Nijhoff, 2003).
- Dagiti Keddeng iti Korte ti Lubong
- Van Der Wolf W. & De Ruiter D., "Ti Sangalubongan a Korte ti Hustisia: Dagiti KInapudno ken dagiti Dokumento a Maipanggep ti Pakasaritaan ken Obra iti Korte" (Gimongan dagiti Sangalubongan a Korte, 2011)
External links[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Sangalubongan a Korte ti Hustisia idiay Wikimedia Commons
- Sangalubongan a Korte ti Hustisia, Opisial a sitio (Ingles)


text:
Republika ti Tengnga nga Aprika
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Katkategoria:
- Republika ti Tengnga nga Aprika
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Pranses
- Dagiti naserraan ti daga a pagilian
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1960


text:
San Nicolas, Pangasinan
Ti San Nicolas ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Pangasinan iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti San Nicolas ket nabingbingay a politikal kadagiti 33 a barbaranggay.[2]
- Bensican
- Cabitnongan
- Caboloan
- Cacabugaoan
- Calanutian
- Calaocan
- Camanggaan
- Camindoroan
- Casaratan
- Dalumpinas
- Fianza
- Lungao
- Malico
- Malilion
- Nagkaysa
- Nining
- Poblacion East
- Poblacion West
- Salingcob
- Salpad
- San Felipe East
- San Felipe West
- San Isidro (Sta. Cruzan)
- San Jose
- San Rafael Centro
- San Rafael East
- San Rafael West
- San Roque
- Santa Maria East
- Santa Maria West
- Santo Tomas
- Siblot
- Sobol
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Pangasinan". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Hulio 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Ilocos (Ingles) naala idi 21 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti Pangasinan". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 2 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Pranses a Rebolusion
Ti Pranses a Rebolusion (Pranses: Révolution française; 1789–1799), ket maysa idi a panawen iti radikall a sosial ken politikal a a gulo iti Pransia nga addaan ti naipangrunaan a nagbanagan iti Pransia ken kadagiti amin a paset iti Europa. Ti patingga a monarkia nga isu ti nagturay iti Pransia kadagit napalabas a siglo ket narebba kadagiti tallo a tawen. Ti Pranses a kagimongan ket napan iti maysa nga epiko a panakabalbaliw a kas ti panakariri, aristokratiko ken relihioso a gundaway ket napuka babaen kadagiti agnanayon a panagraut manipud ti radikal a kanigid a payyak dagiti politikal a grupo, dagiti tattao iti lansangan, ken dagiti agtaltalon iti igid ti away. Dagiti daan a kapanunutan a maipanggep kadagiti tinawtawid ken herarkia – iti monarkia, aristokrasia ken relihioso a panagturay – ket napardas idi a napasardeng babaen ti baro a Panagpalawag kadagiti pamunganayan dagiti panagpapada, panakaumili ken di-maawan a karbengan.


text:
Sigmund Freud
Ni Sigmund Freud (Pannakabalikas nga Aleman: [ˈziːkmʊnt ˈfʁɔʏt]), naipasngay a kas ni Sigismund Schlomo Freud (6 Mayo 1856 – 23 Septiembre 1939), ket maysa idi nga Austriano neurologo a nagbalin a naam-ammuan a kas ti nangibangon iti sikoanalisis.
Dagiti nagannak kaniana ket napanglawda, ngem pinasiguradoda isuna a makaadal. A kas maysa nga estudiante isu ket nagay-ayat iti pilosopia ken linteg, isu ket imbes ket a simrrek iti medisina, a nagalala kadagiti panagsukisok iti serebral a panagsalungayngay, apasia ken mikroskopiko a neuroanatomia. Isu ket nagparang-ay kadagiti teoria a maipanggep ti napleng nga isip ken ti mekanismo ti panagmedmed, ken nangibangon ti paset ti maisao a sikoterapia babaen ti panagpartuat ti sikoanalisis, ti maysa a kliniko a pamay-an para iti panangagas ti sikopatolohia babaen ti panagsarsarita a nagbaetan ti pasiente (wenno "analisando") ken sikoanalista. Ngem ti sikoanalisis ket naapdayen a kas ti terapeutiko a panagkasanay, dayty ket timmulong ti panagregget ti panagrang-ay kadagiti adu a porma ti sikoterapia, nga adda dagiti timmaud kadagiti kasisigud a kapanunotan ken arngian ni Freud.[2]
Dagiti linaon
Biograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Nasapa a biag ken edukasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Freud ket naipasngay idi iti Hudio a Galiciano a nagannak idiay ili ti Moravia ti Příbor (Aleman: Freiberg iti Mähren), ti Austriano nga Imperio, nga itan ket paset ti Sigmund Freud, ti immuna kadagiti walo nga annakda.[3] Ti amana, ni Jakob Freud (1815–1896), ti agtagtagilako ti dudot, ket addaan ti dua nga annak a lallaki, ni Emanuel (1833–1914) ken ni Philipp (1836–1911), manipd ti immuna a pannakiasawana. Dagiti pamilia ni Jakob ket Hasidiko a HUdio, ken urayno ni Jakob ket pimmanawen manipud ti tradision, isu ket naam-ammuan para iti panagadal ti Torah. Isu ken ti ina ni Freud, ni Amalia (née Nathansohn), 20 a tawtawen nga ub-ubing ngem ti asawana ken ti makatlo nga asawana, ket inkasar idi babaen ni Rabino Isaac Noah Mannheimer idi 29 Hulio 1855. [4] Isuda ket awan unay kuartada ken nagnanaed iti naipayupa a kuarto, iti balay ti serradura idiay Schlossergasse 117 idi naipasngay ti anakda a lalaki a ni Sigmund.[5] isu ket naipasngay nga addaan iti kaput iti ulo, a nakita met babaen ti inana a kas positibo a senial para iti masakbayan ti ubing a lalaki.[6]
Idi 1859, ti pamilia Freud ket pinanawanda ti Freiberg. ti gudua a kabagis a lalaki ni Freud ket napan idiay Manchester, Inglatera, ken simmina kanianan manipud ti “di maisina” a kaay-ayam iti nasapa a kinaubingna, ti anak a lalaki ni Emanuel, a ni John.[7] Immuna met nga inpan ni Jacob Freud ti asawana ken dua nga annakna (kabsat a babai ni Freud, ni Anna, ket naipasngay idi 1858; ti kabsat a lalaki, ni Julius, ket pimmusay idi maladaga) idiay Leipzig ken kalpasanna idi 1860 idiay Vienna nga idiay ti nakayanakan dagiti kabsatna babbai (Rosa, Marie, Adolfine ken Paula) ken kabsatna a lalaki (Alexander). Idi 1865, ti agtawen ti siam a Freud ket simrek iti Leopoldstädter Kommunal-Realgymnasium, ti prominente a nangato apagadalan. Isu ket nasirib met nga estudiante ken nagturpos a napammadayawan manipud ti Matura idi 1873. Isu ket nagay-ayat iti literatura ken nalaing idi nga agsao iti Aleman, Pranses, Italiano, Espaniol, Ingles, Hebreo, Latin ken Griego.[8] Ni Freud ket nagbasbasa iti William Shakespeare iti INgles iti amin a paset ti kabibiagna, ken naisingsingasingen a ti pannakaawatn a iti sikolohia iti tao ket naala manipud kadagiti drama ni Shakespeare.[9]
Ni Freud ket simrek iti UNibersidad ti Vienna idi agtawen ti 17. Isu ket nagplano nga agadal iti linteg, ngem timmipon met iti pakultad ti medisina iti unibersidad, nga isay ket nagad-adal iti pilosopia babaen ni Franz Brentano, sikolohia babaen ni Ernst Brücke, ken soolohia babaen ti Darwinista a propesor a ni Carl Claus.[10] Idi 1876 ni Freud ket nagyan iti uppat a lawas iti estasion ti soolohia a pagsukisokan ni Claus idiay Trieste, ken nagrangrangkay kadagiti ginasut aigat iti maysa a saan nga inkonklusibo a panagsukisok para kadagiti lalaki a reproduktiboda nga organo. Isu ket nagturpos nga addaan iti MD idi 1881.
Nasapa a karer ken pannakiasawan[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi 1882, ni Freud ket inrugina ti medikal a karerna idiay Vienna General Hospital. Ti obrana iti panagsukisok iti serebral nga anatomia ket nakaiturongan ti pannakaipablaak iti seminal a papel iti nakaro nga epekto ti kokaina idi 1884 ken ti obrana iti apasia ket mangpormanto ti batayan iti umuna a librona iti Kadagiti Apasias:ti Krtikal a Panagadal, a naipablaak iti 1891. Kadagiti sunurok a tallo a tawen a paset ti panawen ni Freud ket nagtrabaho kadagit inadumaduma a departamento iti ospital. Isu ket nagyan iti kliniko ti sikiatria ni Theodor Meynert a kas kasukat iti lokal ngataklin ket nakaiturongan iti maysa nga immadu a pannakainteresado iti klinikal nga trabaho. Ti kaadu dagiti inpablaakna a panagsukisok ket nakaiturongan iti pannakaitudokna iti Unibersidad a kas leturadao iti neuropatolohia idi 1885.[11]
Idi 1886, ni Freud rket nagikkat iti puestona iti ospital ket simrek iti pribado a panagsanay ken nagespesialisado kadagiti "kirokiro ti nerbios". Ti isu met laeng a tawen inasawana ni Martha Bernays, ti apo a babai ni Isaac Bernays, ti hepe e rabina idiay Hamburg. Ti agassawa ket addaanda kadagiti innem nga annak: ni Mathilde, naipasngay idi 1887; ni Jean-Martin, naipasngay idi 1889; ni Oliver, naipasngay idi 1891; ni Ernst, naipasngay idi 1892; ni Sophie, naipasngay idi 1893; ken ni Anna, naipasngay idi 1895.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Tansley, A. G. (1941). "Sigmund Freud. 1856–1939". Obituary Notices of Fellows of the Royal Society 3 (9): 246–226. doi:10.1098/rsbm.1941.0002. JSTOR 768889.
- ^ Para iti panakaapday ti sikoalalisis, kitaen ti Kovel, Joel. Ti Kompleto a Pagsurotan ti Terapia: Manipud ti Sikoanalisis aginggana ti Panagbalbaliw ti Panagkukua. Penguin Books, 1991 (immuna anaipablaak idi 1976), pp. 96
- ^ Gresser 1994, p. 225.
- ^ Emanuel Rice (1990). Freud and Moses: The Long Journey Home. SUNY Press. p. 55. ISBN 0791404536.
- ^ Gay 2006, pp. 4–8; Clark 1980, p. 4
- Para iti panagadal Jakob iti Torah, kitaen ti Meissner 1993, p. 233.
- Para iti petsa ti pannakiasawa, kitaen ti Rice 1990, p. 55.
- ^ Deborah P. Margolis, M.A. "Margolis 1989". Pep-web.org. Naala idi 17 Enero 2014.
- ^ Jones, Ernest (1964) Sigmund Freud: Life and Work. Edited and abridged by Lionel Trilling and Stephen Marcus. Harmondsworth: Penguin Books p. 37
- ^ Hothersall 2004, p. 276.
- ^ Bloom 1994, p. 346
- ^ Hothersall 1995
- ^ Gay 2006, p. 42-47
Dagiti silpo ti ruar ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Sigmund Freud idiay Wikimedia Commons
- Sigmund Freud
- Dagiti Austriano nga ateista
- Dagiti Austriano a Hudio
- Dagiti Austriano a sikoanalista
- Dagiti ganganaet a kameng iti Naarian a Kagimongan
- Dagiti Hudio nga ateista
- Dagiti Hudio nga immalis idiay Nagkaykaysa a Pagarian tanpo mapanawanda ti Nazismo
- Dagiti materialista
- Narsisismo
- Tattao manipud idiay Příbor
- Maipapan ti druga a panagpakamatay idiay Inglatera
- 1856 a pannakaipasngay
- 1939 nga ipupusay
- Pakasaritaan iti sikiatria


text:
Bagio (panangilawlawag)
Ti bagio a balikas iti pagsasao nga Ilokano ket sapasap nga inus-usar para kadagiti amin a kita ti bagio. Daytoy a panid ket naaramid tapno maipalawag ken mapakabaelan ti agaramid kadagiti sabsabali nga artikulo a maipanggep ti bagio ken isu ngarud a ti bagio ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:
Ballag: Adu kadagitoy ket literal a naipatarus gaputa awan ti kapadpadadda a balikas iti Ilokano.
- Bagio - sapasap a panag-usar ti balikas (Ingles: storm)
- Bagio ti niebe - bagio a maipapan ti niebe (Ingles: snowstorm)
- Bagio ti gurruod - bagio a maipapan ti gurruod (Ingles: thunderstorm)
- Bagio ti tapok - bagio a maipapan ti tapok (Ingles: dust storm)


text:
Mansanas
Ti mansanas (manipud ti Espaniol: Manzana) ket isu ti pomo a bunga ti kayo ti mansanas, iti sebbanagan ti Malus domestica iti rosas a pamilia (Rosaceae). Daytoy ket maysa kadagiti kaaduan a naimuyongan nga agbungbunga a kayo, ken ti kaaduan a naamammuan iti aniaman a kamkameng ti [henero]] ti Malus nga inus-usar babaen ti tattao. Dagiti mansanas ket dumakkelda kadagiti bassit, nga agtintinnag ti bulong a kaykayo. Daytoy a kayo ket nagtaud manipud diay Tengnga nga Asia, nga idiay ket mabirukan pay laeng dagiti naatap a tinaudanna a Malus sieversii. Dagiti mansanas ket naimuyonganen kadagiti napalabas a rinibu a tawen idiay Asia ken Europa, ken naisangpet idiay Amianan nga Amerika babaen dagiti kolonista a Europeano. Dagiti mansanas ket adda idin kadagiti mitolohia ken dagiti relihion kadagiti adu a kultura, a mairaman ti Nordika, Griego ken dagiti Kristiano a tradision. Idi 2010, ti [henoma]] a bunga ket naala ti kodigona, nakaiturongan daytoy ti baro a pannakaawat dagiti panagtengngel ti sakit ken ti panagpili ti panagmula iti panagpataud ti mansanas.
Adda dagiti ad-adu ngem 7,500 a naamammuan a kultibar dagiti mansanas, nagbanagan daoytoy kadagiti adu a sakop ti kinaynayat a pakailasinan. Dagiti nadumaduma a kultibar ket naararamid para kadagiti nadumaduma a raman ket panag-usar, mairaman daytoy iti panagluto, nasadiwa a pannangan ken panagpataud ti cider.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "'Malus pumila auct.". Germplasm Resources Information Network (GRIN) online database. Naala idi 2012-01-04.
- ^ "Pyrus malus L.". Germplasm Resources Information Network (GRIN) online database. Naala idi 2012-01-29.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Mansanas idiay Wikimedia Commons
- Kitaen ti Mansanas iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)


text:
Dauin, Negros Oriental
Ti Dauin ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Negros Oriental iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Dauin ket nabingbingay a politikal kadagiti 23 a barbaranggay.[2]
- Anhawan
- Apo Island
- Bagacay
- Baslay
- Batuhon Dacu
- Boloc-boloc
- Bulak
- Bunga
- Casile
- Libjo
- Lipayo
- Maayongtubig
- Mag-aso
- Magsaysay
- Malongcay Dacu
- Masaplod Norte
- Masaplod Sur
- Panubtuban
- Poblacion I
- Poblacion II
- Poblacion III
- Tugawe
- Tunga-tunga
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Negros Oriental". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Visayas (Ingles) naala idi 25 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Negros Oriental". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 7 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Dagiti lehislatibo a distrito iti Zambales
Dagiti Lehislatibo a Distrito iti Zambales, ket dagiti umuna ken maikadua a distrito, ket isu dagitoy ti agdama a pannakabagi iti probinsia iti Zambales ken ti nawaya a siudad ti Olongapo iti Kamara dagiti Pannakabagi iti Pilipinas.
Ti Zambales, a mairaman ti siudad ti Olongapo (nadokumentuan ti linteg idi 1966), ket bukbuklen ti agmaymaysa a distrito manipud idi 1972. Ti probinsia ken ti nadukomentuan a siudad ket nairepresenta iti Temporario a Nailian a Kongreso a kas paset iti Rehion III manipud idi 1978 aginggana idi 1984.
Ti Zambales ket nagbutos ti maysa a pannakabagi idiay Kadawyan a Nailian a Kongreso idi 1984, a nangipatulod ti Olongapo ti maysa a sabali a pannakabagi a kas maysa nga urbano unay a siudad. Manipud idi Pebrero 11, 1987, ti probinsia (ti Olongapo ket naigrupo manen iti daytoy) idi ket nabingbingay iti dua a kongresional a distrito babaen ti baro a Batay-linteg, ken nagbutos kadagiti kameng ti naipasubli manen a Kamara dagiti Pannakabagi a nangrugi iti dayta met laeng a tawen.
Dagiti linaon
Umuna a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Siudad: Siudad ti Olongapo1
- Munisipalidad: Castillejos, San Marcelino, Subic
- Populasion (2007): 376,350
- ^1Urbano unay a siudad manipud idi Disiembre 7, 1983. Nawaya manipud ti probinsia ken saan nga agbutos para kadagiti opisial ti probinsia. Makibutos laeng ti Zambales para kadagiti nadumaduma a nailian a lehislatura.
Maika-2 a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Munisipalidad: Botolan, Cabangan, Candelaria, Iba, Masinloc, Palauig, San Antonio, San Felipe, San Narciso, Santa Cruz
- Populasion (2007): 344,005
- ^1 Pimmusay idi Agosto 3, 2011
- ^2 Nangabak kadagiti espesial a panagbutos idi Pebrero 5, 2012.
Maymaysa a Distrito (awanen)[urnosen | urnosen ti taudan]
1907–1972[urnosen | urnosen ti taudan]
- Munisipalidad: Botolan, Iba, Masinloc, Olongapo (nominal a naikapet iti Subic 1913, nabangon manen idi 1959, nagbalin a siudad idi 1966), San Marcelino, San Narciso, Santa Cruz, Subic, Cabangan (nabangon manen idi 1907), San Felipe (nabangon manen idi 1908), San Antonio (nabangon manen idi 1908), Palauig (re-established 1909), Candelaria (nabangon manen idi 1909)
- ^1Naidutok babaen ni Presidente Elpidio Quirino a kas Sekretario ti Nailian a Salaknib idi Septiembre 1, 1950 a nagbakante ti puestona.
1984–1986[urnosen | urnosen ti taudan]
- Munisipalidad: Botolan, Cabangan, Candelaria, Castillejos, Iba, Masinloc, Palauig, San Antonio, San Felipe, San Marcelino, San Narciso, Santa Cruz, Subic
Sapasap (awanen)[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi iti Pilipinas


text:
Lehislatibo a distrito iti Sarangani
Ti maymaysa a Lehislatibo a Distrito iti Sarangani ket isu tu pannakabagi iti Probinsia iti Sarangani iti Kamara dagiti Pannakabagi iti Pilipinas. Ti Sarangani ket paset idi ti pannakabagi iti Abagatan a Cotabato aginggana idi 1995, idi naikkan ti bukodna a pannakabagi.
Maymaysa a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Populasion (2007): 475,514
Kitaen pay ti[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi iti Pilipinas


text:
Kategoria:Pampanid nga addaan kadagiti biddut ti dakamat ti archiveurl
|archiveurl=masapul ti
|archivedate=
Ti
|archivedate= ket mangilasin ti petsa a nakaidulinan ti taudan ti web.
Ti mangsolbar daytoy a biddut, mangited ti pateg para iti
|archivedate=. Para kadagiti taudan ti web a naidulin idiay archive.org,[1] ti petsa a pannakaidulin ket mabirukan iti
|archiveurl=; para kadagiti taudan a naidulin idiay webcitation.org,[2] ti petsa ti cache ket mairaman iti paulo ti arkibo.
Dagiti panid nga addaan ti kastoy a biddut ket automatiko a maikabil iti Kategoria:Pampanid nga addaan kadagiti biddut ti dakamat ti archiveurl.[a]
|archiveurl=masapul ti
|url=
Ti husto a naporma a dakamat a mangiraman ti
|archiveurl= ken
|archivedate= ket masapulna ti
|url=. No ti dakamat ket mangiraman ti
|deadurl=no, ti panag-urnos kadagiti elemento iti naiparang a dakamat ket mabaliwan tapno umuna a maikabil ti kasisigud a url.
Ti mangsolbar daytoy a biddut, mangited ti pateg para iti
|url=. Para kadagiti taudan a naidulin idiay archive.org,[1] ti kasisigud nga url ket mabalin a mabirukan iti pateg ti
|archiveurl=; para kadagiti taudan a naidulin idiay webcitation.org,[2] ti kasisigud nga url ket nairaman iti paulo ti arkibo.
Dagiti panid nga addaan ti kastoy a biddut ket automatiko a maikabil iti Kategoria:Pampanid nga addaan kadagiti biddut ti dakamat ti archiveurl.[a]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy a listaan ket mabalin a saan a mangipakita kadagiti kinaudi a sinuksukatan.


text:
Biag ni Lam-ang
Ti Biag ni Lam-ang (Ingles: "The Life of Lam-ang") ket maysa nga epiko a daniw dagiti Ilokano manipud ti rehion ti Ilocos iti pagilian a Pilipinas. Daytoy ket naisao ken naisurat a kasisigud iti pagsasao nga Ilokano, daytoy a daniw ket naipamatian a pinagtitipon nga obra dagiti nadumaduma a mannaniw a mangitawidwid iti kaputotan da, ken immuna a naisurat idi 1640 babaen ti maysa a bulsek nga Ilokano a mannaniw a ni Pedro Bukaneg.
Pangrugian a gandat[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Lam-ang ket maysa idi a naisang-sangayan a parsua, naipamatmati a nangrugi nga agsao idi isu ket tagibi pay laeng, daytoy ket nagpakabael kaniana a nagpili ti bukod na a nagan. Dagiti panagsubsubokna kadagiti kabaelanna ket nangrugi idi napan ni tatangna, ni Don Juan iti maysa a kabakiran ngem isu ket saan a nagsubli. Idi isuna ket agapaman ti tawen a siam a bulan, napanna biniruk ni Don Juan kadagidiay bakir a napagarupan a napananna. Gapu ta ammona a ti anakna ket maysa a nasantuan ken nalatak a parsua, pinalubusan met ti inana a ni Namongan. Ni Lam-ang ket napan nagbiruk ti amana, ken pinanawanna ti agladladingit nga inana.


text:
Tuao, Cagayan
Ti Tuao ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Cagayan iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti Tuao ket nabingbingay a politikal iti 32 a barbaranggay.[2]
- Accusilian
- Alabiao
- Alabug
- Angang
- Bagumbayan
- Barancuag
- Battung
- Bicok
- Bugnay
- Bulagao
- Cagumitan
- Cato
- Culong
- Dagupan
- Fugu
- Lakambini
- Lalayug
- Malumin
- Mambacag
- San Vicente
- Mungo
- Naruangan
- Palca
- Pata
- San Juan
- San Luis(Gurengad)
- Santo Tomas
- Taribubu
- Villa Laida
- Poblacion I (Ward I Centro)
- Poblacion II (Ward II Centro)
- Malalinta
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Cagayan". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 11 Hulio 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tanap ti Cagayan (Ingles) naala idi 30 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti Cagayan". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 11 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Tabina, Zamboanga del Sur
Ti Tabina ket maysa a maka-4 a klase nga ili iti probinsia ti Zamboanga del Sur iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Tabina ket nabingbingay a politikal iti 15 a barbaranggay.[2]
- Abong-abong
- Baganian
- Baya-baya
- Capisan
- Concepcion
- Culabay
- Doña Josefina
- Lumbia
- Mabuhay
- Malim
- Manikaan
- New Oroquieta
- Poblacion
- San Francisco
- Tultolan
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Zamboanga del Sur". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 17 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Peninsula ti Zamboanga (Ingles) naala idi 1 Pebrero 2013
- ^ "Probinsia ti Zamboanga del Sur". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 17 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
San Juan, Abagatan a Leyte
Ti San Juan ket maysa a maikalima a klase nga ili iti probinsia ti Abagatan a Leyte iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti San Juan ket nabingbingay a politikal iti 18 a barbaranggay.[2]
- Agay-ay
- Basak
- Bobon A
- Dayanog
- Santa Filomena
- Garrido
- Minoyho
- Pong-oy
- San Jose (Pob.)
- San Vicente
- Santa Cruz (Pob.)
- Santo Niño (Pob.)
- Somoje
- Sua
- Timba
- Osao
- San Roque
- Bobon B
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Abagatan a Leyte". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 15 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Daya a Visayas (Ingles) naala idi 27 Pebrero 2013
- ^ "Probinsia ti Abagatan a Leyte". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 15 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Siudad ti Batikano
Ti Siudad ti Batikano i/ˈvætɨkən ˈsɪti/, wenno Estado ti Siudad ti Batikano,[14] iti Italiano opisial a ti Stato della Città del Vaticano (pannakabalikas [ˈstaːto della t͡ʃitˈta del vatiˈkaːno]),[15] ket maysa a napalikmutan ti daga a naturay nga siudad-estado a ti teritoriona ket buklen iti nadidingan nga enclave ti kaunegan ti siudad ti Roma, Italia. Adda daytoy ti kalawa ti agarup a44 hektaria (110 akre), ken ti populasion iti sumorok a 800.[6][16] Daytoy ket mangaramid ti Siudad ti Batikano ti kabassitan a naturay nga estado iti lubong babaen ti kalawa ken populasion.
Ti Estado ti Siudad ti batikano ket nabangon idi 1929 babaen ti Lateran a Tulag, a pinirmaan babaen ti Kardinal a Sekretario ti Estado a ni Pietro Gasparri, para kenni Papa Pio XI ken babaen ti Kangrunaan a Ministro kenDaulo iti Gobierno a ni Benito Mussolini para kenni Ari Victor Emmanuel III iti Italia.[17] Ti Estado ti Siudad ti Batikano ket naisangsangyan manipud ti Santa Sede,[18] a napetsaan daytoy manipud idi nasapa a Kristianidad ken isu ti kangrunaan a episkopal a sede dagiti 1.2 bilion a Latin ken ti Dumaya a Katoliko a kumapkappon iti sangalubongan. Dagiti bilin iti Siudad ti Batikano ket naipablaakda iti Italiano; dagiti opisial a dokumento iti Santa Sede ket kangrunaan a maited iti Latin. Dagitoy dua nga entidad ket adada dagiti naisangsangyan a pasaporte: ti Santa Sede, a saan a maysa a pagilian, ket agitited laeng iti diplomatiko ken serbisio a pasaporte, a ti Estado ti Siudad ti batikano ket agitited iti kadawyan a pasaporte. Nga iti tunggal maysa a kaso ket agitited laeng iti bassit a pasaporte.
Ti Lateran a Tulag idi 1929, a nangisangpet ti irurumsua ti siudad-estado, ket mangisao a ka kas ti baro a panakapartuat (Pangyuna ken Artikulo III), a saan a pakakitaan dagiti dakdakkel a Papa nga Estado (756–1870) a sigud idi a nagsakup ti kaaduan iti tengnga nga Italia. Kaaduan kadagityo a teritorio ket nasagepsep iti Pagarian iti Italia idi 1860, ken ti maudi a paset, ti siudad iti Roma nga adda ti Lazio, kalpasan ti sangapulo a tawen, idi 1870.
Ti Siudad ti Batikano ket maysa a eklesiastiko[6] wenno saserdote-a monarkiko[7] nga estado, a tinurayan babaen ti Obispo iti Roma—a ti Papa. Dagiti kangatuan nga opisio ti estado ket dagiti Katoliko a klerigo a nagtaud kadagiti naumaduma a pagilian. Daytoy ket naturay a teritorio iti Santa Sede (Sancta Sedes) ken ti lokasion ti pagtaengan ti Papa, a matawtawagana ti Apostoliko a Palasio.
Dagiti Papa ket kadawyan a nagtaengda iti daytoy a lugar nga idi 1929 ket nagbalin a ti Siudad ti Batikano manipud idi panakasubli manipud ti Abinion idi 1377, ngem nagtaengda pay kadagiti napalabas a panawen idiay Quirinal a Palasio idiay Roma ken sabsabali pay a lugar. Kasisigudda, a nagtaeng idiay Lateran a Palasio idiay Turod ti Caelian idiay adayo a bangir iti Roma manipud ti Batikano. Ni Emperador Konstantino ket nagited iti daytoy a lugar kenni Papa Miltiades idi 313. Ti panakapirma dagiti nagtultulagan a nangibangon ti baro nga estado ket naaramid dita naudi a patakder, a nagited ti panakaipangato ti nagan iti Lateran a Tulag, a babaen ti panakaaammo dagitoy.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti klima ti Batikano ket kapadpada ti Roma; a kalalaiganna, a Mediteraneo a klima nga adda ti nalanay, a panagtutudo iti kalamiisan a tiempo manipud ti Septiembre aginggana ti tengnga ti Mayo ken napudot, a namaga a kalgaw manipud ti Mayo aginggana ti Agostot. Adda pay dagiti lokal a langlanga, a naipangpangruna ti angep ken linnaaw, a pinataud babaen ti naisangsangayan a kinadakkel ti Basilka ni San Pedro, ti kangato, dagiti burayok ken ti kadakkel ti nasimiento a kuadrado.
Ti Siudad ti Batikono ket isu ti kabassitan nga estado, a daytoy ket agarup laeng a 44 ha (110 akre).
Idi Hulio 2007, ti Batikano ket immannurot nga agbalin ti immuna a karbon nga agmangngamangnga nga estado. Planoda a magun-od daytoy babaen ti panagtangdanan ti panagipugso ti karbona dioksido nga adda ti panakapartuat iti Kabakiran a Klima ti Batikano idiay Hungria.[19]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti agbisbisita ken turista ken saanda a mapalubusan nga agmaneho iti uneg ti Batikano no awan ti naisangyan a pammalubos, a kadawyan daytoy a maited laeng kadagiti adda kaipanggepanda iti opisina ti Batikano.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Sapot a pagsaadan ti Estado ti Siudad ti Batikano
- ^ Tulag a nagbaetan ti Santa Sede ken Italia, artikulo 26.
- ^ Ti Siudad ti Batikano ket maysa a siudad-estado
- ^ Segun ti parapo a maika-2 iti Legge sulle fonti del diritto iti 7 Hunio 1929, amin a linteg ken pagalagadan iti estado ket maipablaak iti pagsasao nga Italiano Supplemento per le leggi e disposizioni dello Stato della Città del Vaticano a naikabit iti Acta Apostolicae Sedis. Ti testo dagiti pito nga immuna a banag a naipablaak iti dayta a suplemento ket naited ditoy. Bayat a ti estado ket agus-usar laeng ti Italiano, adu pay dagiti nadumaduma a pagsasao nga inususar babaen dagiti instituto a mabirukan iti kaunegan ti estado, a kas iti Santa Sede, ti Pontipikal a Suiso a Guardia, ken ti Pontipikal nga Akademia dagiti Siensia. Ti Santa Sede ket agus-usar iti Latin a kas ti opisial a pagsasao ken Pranses a kas ti diplomatiko a pagsasao; iti maipatinayon, ti bukodna a Sekretaria iti Estado ket agus-usar iti Inggles, Aleman, Italiano, Polako, Portuges ken Espaniol. Ti Suiso a Guardia, kadagiti bilin iti parada ket nait-ited iti Aleman, ken agus-usar pay ti Pranses ken Italiano kadagiti amin nga opisial a seremoniana. Ti semi-opisial a warnakan ti Santa Sede a L'Osservatore Romano ket agus-usar iti Inggles, Pranses, Aleman, Italiano, Malayalam, Polako, Portuges ken Espaniol. Ti Radio Batikano ket agususar kadagiti 40 a pagsasao, a mairaman ti Albanes, Amharic, Arabiko, Armenio, Bielorusia, Bulgaro, Insik, Kroata, Tseko, Esperanto, Inggles, Filipino, Pranses, Aleman, Hindi, Hungaro, Italiana, Leton, Lituano, Malayalam, Polako, Portuges, Rumano, Russon, Eslobako, Eslobeno, Somali, Espaniol, Swahili, Tamil, Tigrigna, Ukraniano, ken Bietnamis.
- ^ http://www.vatican.va/holy_father/paul_vi/apost_constitutions/documents/hf_p-vi_apc_19670815_regimini-ecclesiae-universae_it.html
- ^ a b c d "Santa Sede (Siudad ti Batikano)". CIA—The World Factbook. Naala idi 9 Hulio 2011.
- ^ a b "catholic-pages.com". catholic-pages.com. Naala idi 9 Hulio 2011.
- ^ "Internet a portal iti Estado ti Siudad ti Batikano". Estado ti Siudad ti Batikano. Naala idi 9 Hulio 2011.
- ^ Nick Megoran, "Megoran" (Internasional nga Ensiklopedia iti Heograpia ti Tao, Tom. 11, Elsevier 2009 ISBN 978-0-08-044911-1), p.226
- ^ [1], The World Factbook, CIA. Naala idi 25 Enero 2012.
- ^ Manipud idi 1 Enero2002. www.vatican.va Opisina ti Santa Sede a Pagmalditan – Sapasap a Pakaammo. Naala idi 23 Oktubre 2009.
- ^ Sakbay idi 2002, ti Batikano a lira (a maipada ti Italiano a lira)
- ^ Ti ITU-T a nainagan a kodigo a 379 para iti Siudad ti Batikano. Nupay kasta, ti Siudad ti Batikano ket nairaman iti Italiano a plano ti panagnumero ken agus-usar ti pagilian ti Italia a kodigo ti 39, a sarunuen babaen ti 06 (para iti Roma) ken 698.
- ^ "Sapot a Pagsaadan ti Estado ti Siudad ti Batikano". Vaticanstate.va. Naala idi 15 Oktubre 2010.
- ^ "Stato della Città del Vaticano" ket isu ti nagan nga inus-usar iti panakaipatakder a dokumento ti estado, ti Tulag a nagbaetan ti Santa Sede ken Italia, nga artikulo 26.
- ^ "Estado ti Siudad ti Batikano". Gobierno ti Siudad ti Batikano. Naala idi 28 Nobiembre 2007.
- ^ Pangyuna iti Lateran a Tulag
- ^ "Panagtaeng ken panagtrabaho iti ballasiw-taaw - Santa Sede". Opisina ti Ganganaet ken Mankomunidad ti Nagkaykaysa a Pagarian. Naidulin manipud ti kasisigud idi 2010-04-29.
- ^ "Ti Batikan ket agbalin nga Agmangngamangnga iti Karbon". United Press International. 13 Hulio 2007. Naala idi 12 Septiembre 2009.
- Siudad ti Batikano
- Dagiti kapitolio idiay Europa
- Dagiti perigrinasion a lugar ti Katoliko
- Kristianidad idiay Europa
- Dagiti siudad-estado
- Dagiti pagilian nga enclave ti Italia
- Dagiti agdama a monarkia
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Heograpia ti Roma
- Dagiti nasantuan a siudad
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Italiano
- Dagiti naserraan ti daga a pagilian
- Dagiti Prinsipe-Obispado
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1929
- Dagiti teokrasia
- Dagiti Sitio a Tinawtawid idiay Siudad ti Batikano
- Dagiti enclave
- Dagiti siudad a napalikmutan ti sabsabali a siudad


text:
Plantilia:Mapindut a buton
Daytoy a plantilia ket agaramid iti mapindut a buton. Adda laeng agmaymaysa a saan a nanaganan a parametro. Daytoy ket maus-usar ti panagpartuat ti testo ti buton. Daytoy ket makasuporta kadagiti silpo ti wiki.
Kas pagarigan:
{{Mapindut a buton|Daytoy ket mapindut a buton}}
agpataud ti
{{Mapindut a buton|[[Tungtungan:Umuna a Panid|Tungtungan ti Umuna a Panid]]}}
agpataud ti
Daytoy ket naestilo babaen ti panagusar ti modulo ti mediawiki.ui.button ken agparang urayno saan a napakabaelan ti javascript.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- {{Mapindut a buton 2}}
- {{Mapindut a buton 3}}


text:
Abra de Ilog, Occidental Mindoro
Ti Abra de Ilog ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Occidental Mindoro iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Abra de Ilog ket nabingbingay kadagiti 9 a barbaranggay.[2]
- Balao
- Cabacao
- Lumangbayan
- Poblacion
- San Vicente
- Tibag
- Udalo (Camurong)
- Wawa
- Armado
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Occidental Mindoro". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 24 Septiembre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Mimaropa (Ingles) naala idi 30 Enero 2013
- ^ "Probinsia ti Occidental Mindoro". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 24 Septiembre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Atis
Ti atis ket maysa a sebbangan ti Annona a patneng ti tropikal a Kaamerikaan ken kaaduan a naimulmula idiay Colombia, El Salvador, India, Banglades, Pakistan ken idiay Pilipinas. Ti apag-isu a patneng a pannkaisakopna ket di ammo gapu ti kaadu ti pannakaimuyongna, ngem naipagpagarup a daytoy ket idiay Karibe; ti sebbangan ket naipalplawag manipud idiay Hamaika.
Daytoy ket maysa a kankanayon bassit a berde a bassit a mula wenno bassit a kayo nga umabot ti katayag ti 6–8 metro (20–26 ft). dagiti bulong ket agsisinnublat, simple, umatiddog, 5–17 sentimetro (2.0–6.7 pie) ti kaatiddogna ken 2–5 sentimetro (0.79–2.0 pie) ti kaakabana. Dagiti sabong ket mapataud a nagririmpuok iti 3-4, ti tunggal maysa a sabong ket 1.5–3 sentimetro (0.59–1.2 pie) ti kaakabana, nga addan ti dakkel a petalo ken tallo a babbabassit, ken duyaw-berde a natuldekan ti morado iti bababana.
Ti bunga ket kadawyan a nagtimbukel, ken kasla pino a kono, 6–10 cm (2.4–3.9 pie) ti diametrona ken agdagsen ti 100–230 g (3.5–8.1 oz), nga addan ti nasiksikan wenno nabukolan a kudil. Adda met dagiti nagdumadumaan ti sukog ken kadakkelna. Ti lasag ti prutas ket nasam-it, puraw aginggana ti nakusnaw a duyaw, ken kasla kapada ken karaman ti letseplan. Ti makan a partena ket kaet kaaduan a mangbungon ti bukelna; kasla met dagiti nagalis a parte ti bukbukel ti kamatis. Ti atis ket addan ti naisangayan unay a nasam-it aangot it banglona. Ti linabag ti lasagna a nangbungon kadagiti nukelna ket kasla ti tengnga ti naluom a bayabas (malaksid ti bukbukel). Nakersang bassit daytoy, nagalis, nasam-it ken nalukneng. Dagiti bukel ket naiwarwaras kadagiti lasagna; ti abbong ti bukelna ket agmaris ti nangisit a kayumanggi, umatiddog ti 12–18 mm (0.47–0.71 pie), natangken ken nasileng.
Adda met dagiti baro a kita a naparang-ay idiay Taiwan. Ti atemoya wenno "pinia nga atis" ket hibrido a bnagbaetan ti atis ken ti Cherimoya ken nadayeg daytoy idiay Taiwan, urayno daytoy ket immuna anaparang-ay idiay Estados Unidos idi 1908. Ti bungana ket maipada ti kasam-itna iti atis ngem addaan ti sabali a raman. Kasla met ti singasing ti naganna, daytoy ket kapada ti raman ti pinia. Ti pannaka-urnos dagiti bukel ket nagbabaetda kadagiti aray, ken ti lasag ti prutas ket mangpunno ti kaaduan ti bunga ken mangaramid kadagiti lennekan para kadagiti bukel, embes a ti lasagna ket adda laeng iti lawlaw ti bukel.
Nagnagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti atis ket isu ti bunga ti kayo ti Annona squamosa. Daytoy ket addaan ti nasam-it a raman gapu ti kaadu ti pruktosa ken mangpabssit ti linaon nga asukar. Dagiti nadumaduma a lultura ket ket addaan ti sabsabali a nagan para kadagiti sebbanagan.
Iti INggles, ti prutas ket kaaduan a naamammua a kas ti sugar apple , sweetsop ken custard apple, a naipangpangruna idiay India ken Australia (iti naud-udi a naibaga ti custard apple ket mabalin pay a mangibaga ti Annona reticulata, ti sabali pay nga asideg a kabagian ti sebbanagan).
Idiay Cambodia, dagiti rehional a nagan ket mairaman ti "plae teib".
Idiay Latin nga Amerika, dagiti rehional a nagan ket mairaman ti anón, anón de azucar, anona blanca, fruta do conde, cachiman, saramuyo, grenadilla (bassit t granada) ken dadduma pay.
Idiay Brasil, daytoy ket tinawtawagan ti fruta-do-conde, fruta-de-conde, condessa, fruta-pinha, pinha (lit. kono), araticum, ata wenno anona.
Idiay India daytoy ket naamammuan a kas ti ata, aarticum, shareefa, sitaphal, seethaphal wenno seetha pazham (सीताफल சீதாப்பழம் ti literal a kaibuksilanna ket "bunga ni Sita"). Idiay Kerala, daytoy ket tinawtawagan ti aathachakka. Idiay Assam, daytoy ket naamammuan a kas ti atna kothal.
Idiay Indonesia, srimatikiya wenno, ti kaaduan a tattao ket tinawtawaganda ti, srikaya.
Idiay Taiwan tinawtawaganda daytoy ti sakya (nga Insík: 釋迦; pinyin: shìjiā; Taiwanes: sek-khia, sek-kia) gaputa ti maysa a kultibar ket kapadpada ti ngato a paset ti ulo ti Sakyamuni (釋迦牟尼).
Ti naganna iti Burma ket aajaa thee.
Idiay Pilipinas, kaaduan ti tumawtawag daytoy iti atis idiay Pampangga daytoy ket tinawtawagan ti anatis .
Idiay Tailandia, daytoy ket tinawtawagan ti noi-na (น้อยหน่า) nga isu met laeng ti kadawyan a nagan para iti grenada gapu ti langana.
Idiay Bietnam, daytoy ket tinawtawagan ti mãng cầu ta wenno na.
Idiay rehion ti Tengnga a Daya, daytoy ket tinawtawagan ti قشطة (qishta / ishta / ashta), ti Inggles a pannkaipatarus ti "krema".
Idiay Hong Kong, daytoy ket tinawtawagan ti "foreign lychee" (番鬼荔枝).
Idiay Mali, Aprika, daytoy ket tinawtawagan ti hairico.
Idiay Malaysia, daytoy ket tinawtawagan ti "buah nona".
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mula ti Amianan nga Amerika: Annona squamosa
- Pakaammo a Network Dagiti Rekurso ti Hermaplasma: Annona squamosa
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Atis idiay Wikimedia Commons


text:
CAPTCHA
Ti CAPTCHA (maysa nga akronimo para iti "Completely Automated Public Turing test to tell Computers and Humans Apart") ket kita ti karit-sungbat a panagsubok nga inus-usar iti kumputasion tapno maikeddeng no ti agar-aramat ket tao. Thi termino ket naaramid idi 2000[1] babaen ni Luis von Ahn, Manuel Blum, Nicholas J. Hopper ti Unibersidad ti Carnegie Mellon ken John Langford ti IBM.[2] Ti kadawyan a kita ti CAPTCHA ket immuna idi a pinarnuay babaen ni Mark D. Lillibridge, Martin Abadi, Krishna Bharat ken ni Andrei Z. Broder. Daytoy a porma ti CAPTCHA ket makasapul nga imakinilnia ti agar-aramat dagiti letra iti bakkaweng a ladawan, ken sagpaminsan iti panagnayon iti maysa a nalidem a panagsisinnaruno dagiti letra weenno numero nga agparang iti pagbuyaan. Gapu ta ti panagsubok ket inaramid babaen ti kompiuter, a maigiddiat iti Turing a panagsubok nga inar-aramid babaen ti tao, ti CAPTCHA ket sagpaminsan a naipalplawag a kas baliktad a Turing a panagsubok. Daytoy a termino ket saan a nalawag gapu ta kaibuksilanna pay ti Turing a panagsubok a dagiti makibinglay ket padpadasenda a mangpasinked nga isuda ket kompiuter.
Daytoy a proseso ti panagikeddeng ti agar-aramat ket nakaawat kadagiti adu a kritisismo, a naipangpangruna kadagiti nabaldado a tattao, ken manipud pay kadagiti sabali a tattao a nakarikrikna a ti inaldaw a panagtrabahoda ket pinabuntugan babaen dagiti bakkaweng a balikas a narigat a mabasa uray dagiti agar-aramat nga awan ti dis-abalidadna.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Walsh, Eric (Oktubre 28, 2013). "CAPTCHA he cracked by artficial intelligence". mybroadband.co.za. Reuters. Naala idi 27 Nobiembre 2013.
- ^ Engber, Daniel (Enero 17, 2014). "Sino ti nagaramid ti Captcha?". nytimes.com. NYT. Naala idi 17 Enero 2014.
- ^ Disabled Australian starts petition to kill CAPTCHA, an article by Tim Schiesser (Agosto 5, 2013, 9:30 AM)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti CAPTCHA idiay Wikimedia Commons
- Kitaen ti CAPTCHA iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)
- Ti Captcha a Gandat


text:
Papa Pio XI
Ni Papa Pio XI (Latin: Pio PP. XI; Italiano: Pio XI; 31 Mayo 1857 – 10 Pebrero 1939), naipasngay a kas ni Ambrogio Damiano Achille Ratti, ket Papa manipud idi 6 Pebrero 1922, ken tinurayanna iti Siudad ti Batikano manipud idi panakapartuatna a kas ti nawaya nga estado idi 11 Pebrero 1929 aginggana idi pimmusay idi 10 Pebrero 1939. Isu ket nangikeddeng kadagiti nadumaduma nga ensiklikal a mairaman ti Quadragesimo Anno, a nagipakita ti kapitalistiko nga agum itiinternasional a busbos, ken sosial a hustisia a panagikeddeng, ken Quas Primas, a nagipabangon ti piesta ni Kristo nga Ari. Ti pasasaona a kas ti Papa ket ti, "Kappia ni Kristo idiay Pagarian ni Kristo".


text:
Papa Urbano VIII
Ni Papa Urbano VIII (nabuniagan idi 5 Abril 1568 – 29 Hulio 1644), ket naipasngay a kas ni Maffeo Barberini, ket isu idi ti papa manipud idi 1623 aginggana idi 1644. Isu idi ti naudi a papa a nagpadakkel ti teritorio ti papa babaen ti panagarmas , ken maysa idi a prominente a patronato kadagiti arte ken nagpabpabaro kadagiti mision ti Simbaan. Nupay kasta, ti kaadu nga utang idi las-ud ti kinapapana ket nangpakapsut unay dagiti simmaruno kaniana, a isuda ket saanda a nakataripatu kadagiti impluensia ti papa par iti politika ken milisia idiay Europa. Isu ket nairaman pay ti kontrobersia kenni Galileo ken ti teoriana iti heliosentrismo idi las-ud ti panaturayna.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Urbano VIII idiay Wikimedia Commons


text:
Malabuyoc, Cebu
Ti Malabuyoc ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Cebu iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Malabuyoc ket nabingbingay a politikal kadagiti 14 a barbaranggay.[2]
- Armeña (Cansilongan)
- Tolosa (Calatagan)
- Cerdeña (Ansan)
- Labrador (Bulod)
- Looc
- Lombo
- Mahanlud
- Mindanao (Pajo)
- Montañeza (Inamlang)
- Salmeron (Bulak)
- Santo Niño
- Sorsogon (Balimaya)
- Baranggay I (Poblacion)
- Baranggay II (Poblacion)
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Cebu". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Visayas (Ingles) naala idi 25 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Cebu". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 7 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)