text:
Ebolusion
Ti Ebolusion ket ti aniaman a panagbalbaliw iti ballasiw dagiti agsasaruno a kaputotan iti tinawtawid a panakaisdasig dagiti biolohiko a populasion. Ti ebolusionario a yaaddang ket nakaited ti pannakparsua ti dibersidad kadagiti agpang iti biolohiko ngal organisasion, a mairaman dagiti sebbangan, agmaymaysa nga organismo ken molekula a kas ti DNA ken dagiti protina.[1]
Ti Biag iti Daga ket nagtaud ken nagbalbaliw manipud ti mays a sangalubongan a sapasap a tinaudan idi agarup a 3.7 bilion a tawtawen. Ti panagulit a espesiasion ken ti pagkaadaywan iti biag ket mabalin a naamammoan manipud ti nagbibingayan nga agasmang iti biokimiko ken and morpolihika a pakailiddingan, wenno babaen ti nagbibingayn a DNA a nagsasarunuan. Dagitoy a homologo a pakailiddingan ken dagiti nagsasarunuant ket agpapada kadagiti sebbangan a nakibinningay itay nabiit a sappasap a tinaudan, ken mabalin a mausar daytoy ti panagpabaro dagiti ebolusionario a pakasaritaan, a panagusar kadagiti adda tattan a sebbangan ken ti nairehistro a posil. Dagiti adda tattan a tabas iti biodibersidad ket sinukog dagitoy babaen ti espesiasion ken babaen ti panagawan.[2]
Ni Charles Darwin ket isu idi ti immuna a nangannurot ti maysa a sientipiko a suppiat para iti teoria iti ebolusion babaen ti kaibuksilan iti masna a panagpili. Ti ebolusion babaen ti masna a panagpili ket maysa a yaaddang a naala manipud iti tallo a kinapudno a maipanggep kadagiti populasion: 1) adadu dagiti maiyanak ngem dagitanto agbiag, 2) dagiti pakailiddingan ket naidumaduma kadagiti agmaymaysa, a pagturongan dagit sabsabali a grado panagbiag ken panagpartuat, ken 3) dagiti paggidditan ti pakailiddingan ket tinawtawid.[3] Isu a, no dagiti kameng iti maysa a populasion ket matay dagitoy ket sukatan babaen ti annak dagiti nagannak a nasaysayaat ti iruruam ti panagbiag ken panagpartuat iti enbironmento a nagtaudan ti masna a panagpilian. Daytoy a yaaddang ket agpartuat ken agpreserba kadagiti pakailiddingan a a kasla maibagay para iti karebbengan a papel nga aramidenda.[4] Ti masna a panagpili ket isu laeng ti naam-ammuan a gapu iti pannakaruam, ngem saan a daytoy laeng ti gapu iti ebolusion. Adda pay dagiti, saan a naruam a gapu iti ebolusion a mairaman ti panagbalbaliw kenhenetiko a daluson.[5]
Idi nasapa a maika-20 a siglo, dagiti henetiko ket naitiptipon iti teoria iti ebolusion ni Darwin babaen ti masna a panagpili babaen ti displina dagiti henetiko ti populasion. Ti kinapangruna ti masna a panagpili a kas gapuanan iti ebolusion ket nawawat idi kadagiti sangsanga iti biolohia. Santo maysa, dagiti sigud a kapanunutan a maipapan iti ebolusion, a kas ti ortohenesis ken "progreso" ket nagbalin a daanen.[6] Dagiti sientista ket agtultuloyda ti panagadal kadagiti nadumaduma nga agpang iti ebolusion babaen ti panagporma ken panagsubok kadagiti hipotesis, nga agipakpatakder kadagiti sientipiko a teoria, nga agus-usar iti dato sti panagpalpaliiw, ken panagaramid kadagiti eksperimento iti pagtaengan ken ti laboratorio. Dagiti biologo ket umannurotda a ti tinaudan nga adda dagiti panagbalbaliw ket maysa kadagiti kapudnoan a naipatakderan a kinapudno iti siensia.[7] Dagiti naduktalan iti ebolusionario a biolohia ket nakaaramid kadagiti nangruna a nagbanagan a saan laeng kadagiti tinawtawid a sanga iti biolohia, ngen dagiti pay dadduma a disiplina ti akademia (a kas ti, antropolohia ken sikolohia) ken iti pay sapasap a kagimongan.[8][9]
Pakasaritaan ti ebolusionario a kapanunotan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti singasing a ti maysa a kita ti ayup ket mabalin a nagtaud manipud ti maysa nga ayup iti sabali a kita ket naggapu kadagiti immuna a sakbay ti Sokratiko a Griego a pilosopo, a kas ni Anaksimandro ken Empedokles.[10][11] No maigiddiat kadagitoy a materialistiko a kapanunutan, noni Aristoteles ket naawatanna nga amin a masna a banbanag, a saan laeng a dagiti sibibiag a banbanag, a kas saan a perpekto a kinaagpayso kadagiti sabsabali nga agtagtaginayona masna a posibilidad, a naam-ammuan a kas ti "porporma", "kapanunutan", wenno (iti Latin a panagipatarus) "sebbangan".[12][13] Daytoy ket paset ti bukodna a teleolohiko a panakaawatan iti katutubo nga amin a banbanag ket adda dagiti naisangayan a papel iti panagay-ayam iti maysa a nailangitan a kosmiko nga urnos. Dagiti pannakadumaduma iti daytoy a kapanunutan ket nagbalin a pagalagadan kadagiti panakaawat iti Tengnga a Panpanawen, ken naitipon dagitoy iti Kristiano a panagadal, ngem ni Aristoteles ket saan a nangitonton a dagiti agpayso a kita dagiti ayup ket maipada iti tunggal maysa nga adda ti agpayso a metapisikal a porma, ken naisangsangayan a nagited kadagiti kas pagarigan no kasano ti irurumsua dagiti baro a kita ti sibibiag a banbanag.[14]
Idi maika-17 a siglo ti baro a pamayan iti moderno a siensia ket linikudanda ti pamay-an ni Aristoteles, ken nagbirukda kadagitipanagilawlawag iti masna a penomena iti termino dagiti linteg iti katutubo a dagitoy ket agpapada kadagiti amin a makitkita a banbanag, ken saanda a nasapulan anga agipagarup kadagiti aniaman nga agnanayon a masna a kategoria, wenno aniaman a nainlangitan a kosmiko nga urnos. Ngem daytoy baro a pamay-an ket nabuntog nakaramut kadagiti biolohiko a siensia, a dagitoy ket ti naudi a lugar iti konsepto iti agnaynayon a masna a kitkita. Ni John Ray ket nagusar kadagiti sigud nga ad-adu a sapasap a termino para kadagiti agnanayon a masna a kitkita, a "sebbangan", a mangidangep kadagiti kita ti ayup ken mula, ngen saan a kasla ni Aristoteles, isu ket nainget a nanginagan iti tunggal maysa a kita iti sibibiag a banag a kas dagiti sebbangan, ken nagipaltiing a ti tunggal maysa a sebbangan ket mabalin a maipalpalawag babaen kadagiti langa a rumsua kaniada iti tunggal maysa a kaputotan.[15] Dagitoy a sebbangan ket dinaremdem babaen ti Dios, ngem agipakpakita kadagiti paggiddiatan a gapuanan baben dagiti lokal a kasasaad. Ti biolohiko a pannakaidasig ket inpakaammo babaen ni Carolus Linnaeus idi 1735 nga isu ket pinanunutna pay a dagiti sebbangan a kas agnanayon babaen ti nainlangitan a plano.[16]
Dagiti dadduma a naturalista iti daytoy a panawen ket nagipagpagarupda iti ebolusionario a panagbalbaliw dagiti sebbangan kadagiti napalabas a panawen segun kadagiti masna a linteg. Insurat ni Maupertuis idi 1751 dagiti masna a panagbalbaliw a napasamak iti lasud ti reproduksion ken nagur-urnong kadagiti adu a kaputotan tapno agpataud kadagiti adu a sebbangan.[18] Ni Buffon ket nangisingasing a dagiti sebbangan ket mabalinda nga agbaliw kadagiti sabali nga organismo, ken ni Erasmus Darwin ket nangisingasing nga amin a nabara ti darana nga ayup ket mabalin a nagtaud manipud ti agmaymaysa a mikro-organismo (wenno "pilamento").[19] Ti immuna a napno nga ebolusionario a plano idi ket ti teoria ti "transmutasion" idi 1809 ni Lamarck [20] a nagpanpanunot ti kellaat a kaputotan a nagtultuloy a nagpatpataud kadagiti simple a porma iti biag ken nangparang-ay ti nalatlatak a kinarikut kadagiti paralelo a tinaudan nga adda iti maysa a tinawidan a progresibo a tendensia, ken iti dayta a lokal nga agpang dagitoy a tinaudan ket nangampon ti enbironmento babaen ti panagtawid kadagiti panagbalbaliw a gapuanan babaen ti panagusar wenno saan a panagusar kadagiti nagannak.[21][22] (Ti naud-udi a proseso ket kanungpalan a tinawagan ti Lamarckismo.)[21][23][24][25] Dagitoy a kapanunotan pinabasbasol babaen ti dagiti sigud a kas panagipagpagarup ken agkuran ti emperiko a suporta. Naisangsangayan idi daytoy ni Georges Cuvier a nagiyunayunay a dagiti sebbangan ket saan nga agkakabagian ken natalinaay, dagiti panagpapadada ket mangipakpakita ti nainlangitan a daremdem para kadagiti kammasapulan nga annong. Iti agdama, dagiti kapanunotan ni Ray iti managayta a daremdem ket naparang-ayen babaen ni William Paley iti maysa a natural a teolohia a nagisingasing kadagiti narikut a panagampon a kas ebidensia iti nainlangitan a daremdem, ken dinaydayawan idi Charles Darwin.[26][27][28]
Ti kritikal a panagsina manipud ti konsepto dagiti natalinaay a sebbanagn iti bilolohia ket nangrugi iti teoria ti ebolusion babaen ti masna a panagpili, nga inannurotan babaen ni Charles Darwin. Gapu ti impluensia babaen ti Maysa a Salaysay iti Pamunganayan ti Populasion babaen ni Thomas Robert Malthus, inbagbaga ni Darwin a ti idadakkel ti populasion ket pakaituronganto iti maysa a "salisal ti kaadda" a dagiti nasayaat a panagdudumaan ken agballigi ken dagiti dadduma ket mapaay. Iti tunggal maysa a kaputotan, adu kadagiti putot ti saan nga agbiag iti tawen ti reproduksion gapu kadagiti limitado a rekurso. Daytoy ket mabalin nga isu ti nangipalawag ti dibersidad dagiti ayuop ken mulmula manipud ti sapasap a tinaudan babaen ti panagobra dagiti masna a linteg nga isu met laeng para kadagiti amin a kita ti parsua.[29][30][31][32] Ni Darwin ket nagparparana-ay idi ti teoriana iti "masna a panagpili" manipud idi 1838 ken ti masakbayan aginggana idi ni Alfred Russel Wallace ket nangipatulod kaniana ti agpadpada met laeng a teoria idi 1858. Dagitoy dua lalaki ket inpresentada dagiti nailasin a pappapel idiay Linneo a Kagimongan ti Londres.[33] Idi gibus ti 1859, ti pablaak ni Darwin iti Iti Tinaudan dagiti Sebbangan ket nasayaat a nangipalawag ti masna a pangpili ken iti waya a nakaiturongan ti immad-adu a panagawat ti Darwinio nga ebolusion. Inpakat ni Thomas Henry Huxley dagiti kapanunotan ni Darwin iti tattao, nagus-usar ti paleontolohia ken komparatibo nga anatomia tapno makaited ti napigsa nga ebidensia a ti tattao ken dagiti bakes ket nagbibingayda kadagiti sapasap a tinaudan. Adda dagiti dadduma a nadisturbo babaen ti daytoy gaputa daytoy ket nangibagbaga a ti tattao ket awan ti naisangayan a lugar iti uniberso.[34]
Dagiti apag-isu a mekanismo iti tawidan ti reproduktibo ken ti taudan dagiti baro a kababalin ket nagtultuloy a misterio. Iti pannakaipan ti daytoy a patingga, nagparang-ay ni Darwin kadagiti probisional a teoriana iti pangenesis.[35] Idi 1865 ni Gregor Mendel ket nangireporta a dagiti kababalin ket tinawtawid iti maipadto pamay-an babaen ti nawaya pagpilian ken panaglalasin dagiti elemento (kanungpalan a naam-ammuan iti gen). Dagiti linteg ni Mendel iti panagtawid ket kanungpalan a nangsukat kadagiti kaaduan a teoria ti pangenesis ni Darwin.[36] Ni August Weismann ket nagaramid ti nagruna a panagilasin a baetan ti dagiti selula ti mikrobio (kassit ken dagiti itlog) ken dagiti somatiko a selula iti bagi, nagipakpakita a ti tawidan ket lumabas babaen ti laeng ti linia ti mikrobio. Insilpo ni Hugo de Vries ti teoria ti pangenes ni Darwin iti teoria ti ti panagilasin ti selula ti mikrobio/soma ni Weismann ken nangisingasing a ti pangenesis ni Darwin ket naikapet dagitoy kadagiti tengnga ti selula ken no iyebkas mabalin a dagitoy ket umalisda iti sitoplasma tapno baliwanda ti estruktura dagiti selula. Ni De Vries ket maysa pay kadagiti nagsuksukimat a nagpadayeg kadagiti obra ni Mendel, a namatmati a dagiti Mendelio a kababalin ken maipada kadagiti maiyakar a matawid a pagdumadumaan a kakuyog ti linia ti mikrobio.[37] Tapno maipalawag dagiti tinaudan ti pagdumadumaan, ni De Vries ket nagparang-ay ti teoria ti mutasion a nakaiturongan ti temporario a panagriringgor dagiti namatmati ti ebolusion ni Darwin ken dagiti biometriko a kimmuyog kenni de Vries.[22][38][39] Idi sikko ti maika-20 a siglo, dagidi pionero iti pagobraan ti populasion dagiti henetiko, a kas ni J.B.S. Haldane, Sewall Wright, ken ni Ronald Fisher, ket nangipatakderda kadagiti pundasion ti ebolusion kadagiti adu ti estadistiko a pilosopia. Ti saan a pudno a kontradiksion a baetan ti teoria ni Darwin, dagiti henetiko a mutasion, ken ti Mendelio a tawidan ket naitunos.[40]
Idi tawtawen ti 1920 ken tawtawen ti 1930 ti sintesis ti moderno nga ebolusion ket nangikapet ti masna a panagpili, teoria ti mutasion, ken ti Mendelio a tawidan iti nagkaykaysa a teoria a sapasap a maipakat iti aniaman a sanga ti biolohia. Ti moderno a sintesis ket nakabael a nangipalawag dagiti tabas a napalpaliiw kadagiti amin a sebbangan kadagiti populasion, babaen dagiti pagdalisatan a posil iti palaeontolohia, ken uray dagiti narikut a mekanismo ti selula iti maparang-ay a biolohia.[22][41] Ti pannakaipablaak ti estruktura ti DNA babaen ni James Watson ken ni Francis Crick idi 1953 ken nangipakita ti pisikal a batayan para iti tawidan.[42] Ti Molekular a biolohia ket nangpasayaat ti panagawattayo ti pannakaikabagian a baetan ti henotipo ken penotipo. Naramid par dagiti panagpasayaat iti pilohenetika a sistemika, a mangimapa dagiti panagdaliasat a kababalin iti komparatibo ket masubokan a batayan babaen ti pannakaipablaak ti panagusar dagiti ebolusionario a puon.[43][44] Idi 1973, ti ebolusionario a biologo a ni Theodosius Dobzhansky ket sinuratna ti "awan ti nasayaat a kaipapanan iti biolohia malaksid iti pannakaipalawag ti ebolusion", gaputa daytoy ket nangiyeg ti pannakaipalawag kadagiti pannakaikabagian dagiti immuna nagsisina a kinapudno itimasna a pakasaritaan iti maysa a nasayaat a maawatan a pannakaipalpalawag ti bagi ti pannakaammo a mangipalawag ken mangipadto kadagiti adu a mapaliiw a kinapudno a maipanggep ti biag iti daytoy a planeta.[45]
Manipud idi, ti moderno a sintesis ket immad-adun a napasayaat tapno mangipalawag ti biolohiko a penomena kadagiti amin a napno ken panangitipon a gatad ti biolohiko a pagsasarunuan, manipud kadagiti gene aginggana kadagiti sebbangan. Daytoy a pagpaatiddog ket tinawtawagan iti "eco-evo-devo".[46][46][47][48]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Hall, B. K.; Hallgrímsson, B., dagiti ed. (2008). Strickberger's Evolution (maika-4 nga ed.). Jones ken Bartlett. p. 762. ISBN 0-7637-0066-5.
- ^ Cracraft, J.; Donoghue, M. J., dagiti ed. (2005). Panagummong ti kayo iti biag. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 592. ISBN 0-19-517234-5.
- ^ Lewontin, R. C. (1970). "Dagiti paset ti panagpili". Tinawen a Panagrepaso iti Ekolohia ken Sistematiko. 1: 1–18. JSTOR 2096764.
- ^ Darwin, Charles (1859). "XIV". Iti Punganay dagiti Sebbengan. p. 503. ISBN 0-8014-1319-2.
- ^ Kimura M (1991). "Ti masna teoria iti molekular nga ebolusion: ti panarepaso ti itay nabiit anga ebidensia". Jpn. J. Genet. 66 (4): 367–86. doi:10.1266/jjg.66.367. PMID 1954033.
- ^ Provine, W. B. (1988). "Panagrang-ay ti ebolusion ken kaibuksilan iti biag". Ebolusionario a panagrang-ay. Unibersidad iti Chicago a Pagmalditan. pp. 49–79.
- ^ Nailian nga Akademia iti Siensia nga Instituto iti Medisina (2008). Siensia, Ebolusion, ken Panagparpartuat. Pagmalditan ti Nailian nga Akademia. ISBN 0-309-10586-2.
- ^ Moore, R.; Decker, M.; Cotner, S. (2009). Kronolohia iti Ebolusion-Panagparpartuiat a Kontrobersia. Greenwood. p. 454. ISBN 0-313-36287-4.
- ^ Futuyma, Douglas J., ed. (1999), Ebolusion, Siensia, ken Kagimongan: Ebolusionario a Siensia ken ti Programa ti Nailian a Panagsukisok (PDF), Opisina iti Unibersidad a Pagipablaakan, Rutgers, Ti Estado nga Unibersidad iti New Jersey
- ^ Kirk, Geoffrey; Raven, John; Schofield, John (1984). Dagiti Sakbay ti Sokratiko a Pilosopo: Ti maysa a kritiko a Pakasaritaan nga adda dagiti Pagpilian ti Testo (Maika-3 nga ed.). Chicago: Ti Unibersidad iti Chicago a Pagmalditan. pp. 100–142. ISBN 0-521-27455-9.
- ^ Kirk, Geoffrey; Raven, John; Schofield, John (1984b). Dagiti Sakbay ti Sokratiko a Pilosopo: Ti maysa a kritiko a Pakasaritaan nga adda dagiti Pagpilian ti Testo (Maika-3 nga ed.). Chicago: Ti Unibersidad iti Chicago a Pagmalditan. pp. 280–321. ISBN 0-521-27455-9.
- ^ Torrey, H. B.; Felin, F. (1937). "Ni kadi Aristotoles ket maysa nga ebolusionalista?". Ti Pagkapat a Panagrepaso iti Biolohia. 12 (1): 1–18. JSTOR 2808399.
- ^ Hull, D. L. (1967). "Dagiti metapisika iti ebolusion". Ti Britaniko a Warnakan para iti pakasaritaan iti Siensia. 3 (4): 309–337. JSTOR 4024958.
- ^ Mason, Ti Pakasaritaan dagiti Siensia pp 43–44
- ^ Mayr Panagrang-ay iti biolohiko a kapanunutan p256; ti kasisigud ket ni Ray, Pakasaritaan dagiti Mula. 1686, patarus ni E. Silk.
- ^ "Carl Linnaeus - berkeley.edu". Naala idi Pebrero 11, 2012.
- ^ Darwin, F. (1909). Dagiti pundasion iti tinaudan dagiti sebbangan, ti panagiladawan a sinurat idi 1942 babaen ni Charles Darwin (PDF). Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. p. 53.
- ^ Bowler, Peter J. 2003. Ebolusion: ti pakasaritaan ti maysa kapanunotan. Berkeley, CA. p73–75
- ^ "Erasmus Darwin - berkeley.edu". Naala idi Pebrero 11, 2012.
- ^ Lamarck (1809) Philosophie Zoologique
- ^ a b Margulis, Lynn; Fester, René (1991). Ti simbiosis a kas taudan ti ebolusionario a panagpabaro: Espesiasion ken morphenesis. The MIT Press. p. 470. ISBN 0-262-13269-9.
- ^ a b c Gould, S.J. (2002). Ti Estruktura ti Ebolusionario a Teoria. Cambridge: Belknap Press (Unibersidad ti Harvard a Pagmalditan). ISBN 978-0-674-00613-3.
- ^ Ghiselin, Michael T. (Oktubre 1994). "Awan kaipapananna kadagiti libro ti eskuela: 'Ti Naipagpagarup a Lamarck'". The Textbook Letter. The Textbook League. Naala idi 2008-01-23.
- ^ Magner, Lois N. (2002). Ti Pakasaritaan dagiti Siensia ti Biag (Maikatlo nga ed.). Marcel Dekker, CRC Press. ISBN 978-0-203-91100-6.
- ^ Jablonka, E.; Lamb, M. J. (2007). "Précis ti ebolusion kadagiti uppat a dimension" (PDF). Dagiti Siensia ti Panagkukua ken Utek. 30 (4): 353–392. doi:10.1017/S0140525X07002221.
- ^ Burkhardt, F.; Smith, S., dagiti ed. (1991). Ti Sursurat ni Charles Darwin. 7. Cambridge: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. pp. 1858–1859.
- ^ Sulloway, F. J. (2009). "Apay a linikudan ni Darwin ti nasirib a daremdem". Journal of Biosciences. 34 (2): 173–183. doi:10.1007/s12038-009-0020-8. PMID 19550032.
- ^ Dawkins, R. (1990). Blind Watchmaker. Penguin Books. p. 368. ISBN 0-14-014481-1.
- ^ Sober, E. (2009). "Baliktad kadi ti panagsurat ni Darwin ti tinaudan?" (PDF). Dagiti Nagbanagan ti Nailian nga Akademia dagiti Siensia. 106 (S1): 10048–10055. Bibcode:2009PNAS..10610048S. doi:10.1073/pnas.0901109106.
- ^ Mayr, Ernst (2001) Ania kadi ti ebolusion. Weidenfeld & Nicolson, Londres. p165
- ^ Bowler, Peter J. (2003). Ebolusion: ti pakasaritaan ti maysa a kapanunotan. Berkeley: Unibersidad ti California a Pagmalditan. pp. 145–146. ISBN 0-520-23693-9. panid 147"
- ^ Sokal RR, Crovello TJ (1970). "Ti konsepto dagiti biolohiko a sebbanagan: Ti kritikal nga ebaluasion" (PDF). The American Naturalist. 104 (936): 127–153. doi:10.1086/282646. JSTOR 2459191.
- ^ Darwin, Charles; Wallace, Alfred (Agosto 1858). "Iti Gaganay dagiti Sebbangan nga agporma kadagiti Nadumaduma a Kita; ket iti Perpetuasion dagiti Nadumaduma a Kita ken dagiti Sebbangan babaen ti Masna a Pamay-an ti Panagpili". Soolohiko a Warnakan ti Linneo a Kagimongan. 3 (2): 45–62. doi:10.1111/j.1096-3642.1858.tb02500.x. Naala idi Mayo 13, 2007.
- ^ "Encyclopædia Britannica Online". Britannica.com. Naala idi Enero 11, 2012.
- ^ Liu, Y. S.; Zhou, X. M.; Zhi, M. X.; Li, X. J.; Wan, Q. L. (2009). "Dagiti kontribusion ni Darwin iti henetiko" (PDF). J Appl Genet. 50 (3): 177–184. doi:10.1007/BF03195671. PMID 19638672. Naiyarkibo manipud iti ti kasisigud (PDF) idi 2012-03-30.
- ^ Weiling F (1991). "Naipakasaritaan a panagadal: Johann Gregor Mendel 1822–1884". Am. J. Med. Genet. 40 (1): 1–25; tungtungan 26. doi:10.1002/ajmg.1320400103. PMID 1887835.
- ^ Wright, S. (1984-06-15). Ebolusion ken dagiti Henetika dagiti Populasion, Tomo 1: Dagiti Pundasion ti Henetiko ken Biometriko. Unibersidad ti Chicago a Pagmalditan. p. 480. ISBN 0-226-91038-5.
- ^ Will Provine (1971). Dagiti Taudan dagiti Henetiko ti Teoretiko a Populasion. Unibersidad ti Chicago a Pagmalditan. ISBN 0-226-68464-4.
- ^ Stamhuis, Meijer and Zevenhuizen. Hugo de Vries iti tawidan, 1889–1903. Estadistika, Mendelio a linlinteg, pangenes, dagiti mutasion., Isis. 1999 Jun;90(2):238-67.
- ^ Quammen, D. (2006). Ti nakedked a Mr. Darwin: Maysa nga intimado a panagiladawan kenni Charles Darwin ken ti panagaramid ti teoriana iti ebolusion. New York, NY: W.W. Norton & Company.
- ^ Bowler, Peter J. (1989). Ti Mendelio a Rebolusion: Ti Irurumsua dagiti Hereditario a Konsepto iti Moderno a Siensia ken Kagimongan. Baltimore: Unibersidad ti Johns Hopkins a Pagmalditan. ISBN 978-0-8018-3888-0.
- ^ Watson, J. D.; Crick, F. H. C. (1953). "Molekular nga estruktura dagiti nukleiko nga asido: Ti estruktura para iti deoksiribose nukleiko nga asido" (PDF). Nature. 171 (4356): 737–738. Bibcode:1953Natur.171..737W. doi:10.1038/171737a0. PMID 13054692.
- ^ Hennig, W.; Lieberman, B. S. (1999). Pilohenetika a sistematika (Baro nga edision (Mar 1, 1999) nga ed.). Unibersidad ti Illinois a Pagmalditan. p. 280. ISBN 0-252-06814-9.
- ^ Pilohenetika: Teoria ken panagsanay ti pilohenetika a sistematika (Maikadua nga nga ed.). Wiley-Blackwell. 2011. p. 390. doi:10.1002/9781118017883.fmatter.
- ^ Dobzhansky, T. (1973). "Awan ti nasayaat a kaipapanan iti biolohia malaksid iti pannakaipalawag ti ebolusion" (PDF). The American Biology Teacher. 35 (3): 125–129. doi:10.2307/4444260.
- ^ a b Kutschera U, Niklas K (2004). "Ti moderno a teoria ti biolohiko nga ebolusion: maysa a napadakkel a sintesis". Naturwissenschaften. 91 (6): 255–76. Bibcode:2004NW.....91..255K. doi:10.1007/s00114-004-0515-y. PMID 15241603.
- ^ Cracraft, J.; Bybee, R. W., dagiti ed. (2004). Ebolusionario a siensia ken kagimongan: Panagisursuro dagiti baro a henerasion. Dagiti Nabaliwan a Nagbanagan ti Timpuyogan ti BSCS, AIBS. Chicago, IL.
- ^ Avise, J. C.; Ayala, F. J. (2010). "In the Light of Evolution IV. Ti Kasasaad ti Tao (pangyuna)" (PDF). Dagiti Nagbanagan ti Nailian nga Akademia dagiti Siensia ti Estados Unidos. 107 (S2): 8897–8901. doi:10.1073/pnas.100321410.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Ebolusion iti Wikimedia Commons


c: text/html

text:
Eslobenia
Manipud iti Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Kasilpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Slovenia.si. Your gateway to information on Slovenia.
- Government of the Republic of Slovenia
- Ofisial nga Websayt iti Slovenia
- Hiking in Slovenia
Katkategoria:
- Eslobenia
- Dagiti Alpino a pagilian
- Dagiti pagilian ti Baybay Mediteraneo
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti NATO
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Europa
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti republika
- Dagiti Eslabo a pagilian ken teritorio
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1991

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Komiks
Ti komiks ket maysa a pamay-an a panangiyebkas a mangiyebkas kadagiti kapanunotan babaen dagiti ladawan, a kankanayon a kakkuyog iti testo wenno dagiti sabali a porma iti makitkita a pakaammo. Ti komiks ket kankanayon a makaala ti porma kadagiti agsasaruno nga agkukuyog a pangigiddiatan kadagiti sangkabenneg dagiti ladawn. Kankanayon nga adda dagiti testo a kas dagiti palobo ti bitla, dagiti naisursurat, ken dagiti pagangayan ti uni ("onomatopoeia") a mangipakita ti dialogo, salaysay, wenno dadduma pay a pakaammo. Dagiti elemento a kas ti kadakkel ken ti puesto dagiti sangkabenneg ket mangtengngel ti akkaw ti salysay. Ti panagkartunista ken dagiti kapada a porma ti panangiladawn ket isu dagitoy ti kadawyan a pamay-an ti panagaramid ti ladawan iti komiks; ti fumetti ket maysa a porma nga agus-usar kadagiti potograpiko a ladawan. Dagiti kadawyan a porma ti komiks ket mairaman dagiti benneg ti komiks, editorial ken dagiti makaang-angaw a kartun, dagiti komiks a libro, dagiti grapiko a nobela ken dagiti komiks ti web. Manipud idi naladaw a maika-20 a siglo, dagiti libruen a tomo a kas dagiti grapiko a nobela, dagiti komiks nga album, ken titankōbon ket nagbalinda nga immad-au a nadayeg.
Ti pakasaritaan ti komiks ket simmursurot kadagiti nadumaduma a dalan kadagiti nadumaduma a kultura. Babaen idi tengnga ti maika-20 a siglo, ti komiks ket nagbalinen a nadayeg idiay Estados Unidos, lumaud nga Europa (a naisangayan idiay Pransia ken Belhika), ken idiay Hapon. Dagiti Europeano a komiks ket tumugot ti pakasaritaanna kadagiti benneg ti kartun ni Rodolphe Töpffer kadagiti tawen ti 1830, ken rimmang-ay kalpasan ti panagballigi dagiti benneg ti tawtawen ti 1920 a kas ti Tintin. Ti Amerikano a komiks ket rimsua idi a kas maysa a tipkel a pamay-an idi nasapa a maika-20 a siglo iti panagrugi dagiti warnakan a benneg ti komiks; ti magasin a kita dagiti komiks a libro ket isu ti simmaruno idi tawtawen ti 1930. Ti Hapon a komiks ken ti panagkartunista ("manga") ket tumugot ti pakasaritanna iti maika-13 a siglo. Dagiti moderno a benneg ti komiks ket rimsua idiay Hapon idi nasapa a maika-20 a siglo iti panagtulad kadagiti benneg ti Lumaud a komiks, ken babaen idi tawtawen ti 1930, ket kadawyan a nagbalin nadayeg dagiti komiks a magasin ken dagiti urnong ti libro. Ti panawen kalpasan ti Maikadua a Sangalubongan aGubat ket nakakita ti kinadayeg dagiti kartunista a kas ni Osamu Tezuka ken nagiturong ti napardas a panagpaadu ti kadayeg dagiti komiks ti Hapon.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Komiks iti Wikimedia Commons
- Kitaen ti Komiks iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)


text:
Myanmar
Ti Myanmar i/ˈbɜrmə/, opisial a ti Republika ti Kappon ti Myanmar i/ˌmjɑːnˈmɑr/ Pyidaunzu Thanmăda Myăma Nainngandaw, panangibalikas [pjìdàʊɴzṵ θàɴməda̰ mjəmà nàɪɴŋàɴdɔ̀]), ket maysa a pagilian idiay Abagatan nga Asia ken Abagatan a daya nga Asia. Ti Myanmar ket nabeddengan babaen ti India, Banglades, Tsína, Laos ken Tailandia. Pagkatlo ti dagup ti nakapalikmut ti Myanmar a 1,930 kilometro (1,200 mi) ket agporma ti aplaya iti igid ti Luek ti Bengal ken ti Baybay Andaman. Iti 676,578 km2 (261,227 kd mi), isu daytoy ti maika-40 a kadakkelan a pagilian iti lubong ken ti maikadua a kadakkelan a pagilian idiay Abagatan a daya nga Asia. Ti Myanmar ket isu pay ti maika-24 a kaaduan ti populasion a pagilian iti lubong nga addan ti sumurok a 58.8 riwriw a tattao.[6]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^  . Naala idi 8 Hulio 2010.
- ^ a b c d "Burma (Myanmar)". Internasinal a Pundo ti Paguartaan. Naala idi 6 Mayo 2011.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ Ti kalsada nga inprastruktura ket pra iti panagmaneho ti kanigid pay laeng.
- ^ CIA – The World Factbook – Myanmar
- ^ Panagrangrang-ay a Banko ti Asian – Kinapudno a Pagalagadan ti Myanmar,  . Naala idi 8 Hulio 2010.
- Is-isla ti Paracel (tinengngel babaen ti Tsina)
- Is-isla ti Pratas (tinengngel babaen ti Taiwan)
- Is-isla ti Spratly (sinuppiatan ken tinengngel babaen dagiti nadumaduma nga agtunton)
- Myanmar
- Dagiti pagilian ti Taaw Indiano
- Dagiti dati a kolonia ti Britaniko
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti Gunglo ti Pagpagilian ti Abagatan a daya nga Asia
- Militar a diktadura
- Dagiti republika
- Dagiti pagilian ti Abagatan a daya nga Asia
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1948
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Biblia
Ti Biblia, manipud iti Griego (ta) a BιBλιa, (ta) biblia, "(dagiti) libro", plural ti BιBλιov, biblion, "libro", nga original a naggapu iti balikas a BιBλoς, biblos, a naadaw met manipud iti BuBλoς—byblos, a kayatna a sawen ket "papyrus", manipud iti kadaanan a Phoenician a ciudad ti Byblos a naggapgapuan daytoy a material a pagsurat), ket ti klasikal a nagan ti Hebreo a Biblia ti Judaismo wenno ti napagtipon a Daan a Tulag ken Baro a Tulag ti Cristianidad (ti "Ti Biblia" ngarud ket dumakmadakat iti dua nga agduma a Biblia).
Iti adu a tattao, ti Biblia kadakuada ket isu met laeng ti mismo a naiparangarang wenno naipalgak a sao wenno balikas ti Dios wenno maysa a mapagtalkan a rekord ti naig iti baeten ti Dios, ti lubong, ken ti sangkataoan.
Dagiti linaon
Ti Hebreo a Biblia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Hebreo a Biblia (am-ammo pay kas ti Judio a Biblia, wenno תנ"ך, Tanakh iti Hebreo) ket addaan iti 24 a liblibro. Ti "Tanakh" ket maysa nga acronym para iti tallo a paset ti Hebreo a Biblia: ti Torah, Nevi'im, ken Ketuvim.
Torah (תורה)[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Torah, wenno "pannursuro" ket am-ammo pay kas dagiti 5 a libro ni Moises (Hebreo: Chumash wenno Griego: Pentateuch a kayatna a sawen ket "lima").
Dagiti lima a libro ket:
- I. Genesis (Bereishit בראשית)
- II. Exodo (Shemot שמות)
- III. Levitico (Vayikra ויקרא)
- IV. Bilbilang (Bemidbar במדבר)
- V. Deuteronomio (Devarim דברים)
Dagiti Profeta (נביאים, Nevi’im)[urnosen | urnosen ti taudan]
- I. Josue (יהושע, Yhoshu‘a)
- II. Dagiti Ukom (שופטים, Shofetim)
- III. Samuel (1 ken 2; שמואל, Shmu’el)
- IV. Dagiti Ar-ari (1 ken 2; מלכים, Melakhim)
- V. Isaias (ישעיה, Ysha‘yahu)
- VI. Jeremias (ירמיה, Yirmyahu)
- VII. Ezekiel (יחזקאל, Yẖezqel)
- Ti Sangapulo-ket-dua (תרי עשר)
- 1. Oseas (הושע, Hoshe‘a)
- 2. Yoel (יואל, Yo’el)
- 3. Amos (עמוס, ‘Amos)
- 4. Abdias (עובדיה, ‘Ovadia)
- 5. Jonas (יונה, Yona)
- 6. Mikias (מיכה, Mikha)
- 7. Nahum (נחום, Naẖum)
- 8. Habacuc (חבקוק, Ḥavaqquq)
- 9. Sofonias (צפניה, Ẕfanya)
- 10. Hageo (חגי, Ḥaggay)
- 11. Zacarias (זכריה, Zkharya)
- 12. Malakias (מלאכי, Mal’akhi)
Dagiti Sinurat (כתובים, Ktuvim)[urnosen | urnosen ti taudan]
- I. Dagiti Danggay (תהלים, Tehilim)
- II. Dagiti Pammagbaga (משלי, Mishley)
- III. Job (איוב, Iyyov)
- IV. Danggay dagiti Danggay (שיר השירים, Shir haShirim)
- V. Rut (רות)
- VI. Dagiti Unnoy (איכה, Eykha)
- VII. Eclesiastes (קהלת, Qohelet)
- VIII. Ester (אסתר, Ester)
- IX. Daniel (דניאל, Daniyyel)
- X. Ezra-Nehemías (עזרא ונחמיה, ‘Ezra’ wNẖemya)
- XI. Dagiti Cronica (1 ken 2; דברי הימים, Dvrey haYamim)
Ti Cristiano a Biblia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Daan a Tulag[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti koleksion dagiti libro a maawagan kas Daan a Tulag dagiti kaaduan a Cristiano (a pakairaman dagiti kameng ti Simbaan a Catolico Romano, Dumaya nga Orthodoxia a Simbaan, ken Oriental nga Orthodoxia a Simbaan) ket saanna laeng nga iraman dagiti 24 a libro ti Hebreo a Tanakh, ngem pati pay sumagmamano a Deuterocanonical (awagan kas Apokripa ti dadduma, nangruna dagiti Protestante) a liblibro a nailebben iti Griego ti Septuagint.
Bigbigen ti Simbaan Catolico Romano ti 7 a libro kadagiti naagapad a deuterocanonical liblibro: Tobias, Judith, 1 Maccabeos, 2 Maccabeos, Sirib ni Solomon, Sirach (Ecclesiasticus), ken Baruch), kasta met ti sumagmamano a paset ti Ester ken ti Daniel nga awan iti Tanakh.
Dagiti nadumaduma nga Orthodoxia a Simsimbaan ket iramanda ti sumagmamano pay, kas koma iti 3 Maccabeos, Salmo 151, 1 Esdras, Odes, Dagiti Salmo ni Solomon, ken uray pay ti 4 Maccabeos.
Dagiti Protestante ket kaaduanna a dida bigbigen dagitoy a libro kas napaypayso a paset ti Biblia.
Ti Baro a Tulag[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Baro a Tulag ket nakatiponan ti 27 a liblibro a ni Jesus ti kangrunaan a madakdakamat, a naisurat iti Griego idi nasapa a Cristiano a panawen.
Mabennebenneg dagitoy a libro kas:
- Dagiti Sinoptiko a Naimbag a Damag
- Dagiti Aramid dagiti Apostol
- Dagiti Sursurat ni Pablo ti Tarsus
- Surat kadagiti Romano
- Umuna a Surat kadagiti Corintiano
- Maikadua a Surat kadagiti Corintiano
- Surat kadagiti Galaciano
- Surat kadagiti Filiponiano
- Surat ken ni Filemon
- Umuna a Surat kadagiti Tesalonicano
- Maikadua a Surat kadagiti Tesalonicano
- Surat kadagiti Efesiano
- Surat kadagiti Colosiano
- Dagiti Pastoral a Sursurat
- Surat kadagiti Hebreo
- Dagiti Sapasap a Sursurat
- Paltiing


text:
Prepektura ti Aichi
Ti Prepektura ti Aichi (愛知県 Aichi-ken?) ket maysa a prepektura ti Hapon a mabirukan idiay rehion ti Chūbu.[1] Ti rehion ti Aichi ket ammo pay a kas ti rehion ti Tōkai. Ti kapitoliona ket ti Nagoya. Isu daytoy ti sentro ti Metropolitano a Lugar ti Chūkyō.[2]
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti kasisigud, ti rehion ket nabingbingay idi kadagiti dua a probinsia ti Owari ken Mikawa.[3] Kalpasan ti Restorasion ti Meiji, ti Owari ken Mikawa ket naipagtipon iti maysa nga entidad. Idia 1871, kalpasan ti panagwaswas ti sistema ti han, ti Owari, malaksid ti Peninsua Chita, ket nabangon idi a kas Prepektura ti Nagoya, bayat a ti Mikawa a naipagtipon iti Peninsula Chita ket pinorma ti Prepektura ti Nukata. Ti Prepektura ti Nagoya ket nanaganan manen idi iti Prepektura ti Aichi idi Abril 1872, ken naitipon idi iti Prepektura ti Nukata idi Nobiembre 27 iti isu met laeng a tawen.
Ti gobierno ti Prepektura ti Aichi ket mabirukan idiay Opsina ti Gobierno ti Prektura ti Aichi idiay Nagoya ken isu daytoy idi ti daan a kapitolio ti Owari.
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti maikatlo a tomo ti Man'yōshū adda daniw babaen ni Takechi Kurohito a mabasa iti kastoy: "Ti sangit ti kannaway, a tumawtawag iti Sakurada; daytoy ket aguni a kas ti atab nga agy-ayus manipud kadagiti kalugnakan ti Ayuchi, a makangkangeg iti sangit ti kannaway". Ni Ayuchi ket isu ti kasisigud a porma ti nagan nga Aichi, ken ti atab ti Fujimae ket isu laengen ti nabati iti nasapsapa nga Ayuchi-gata. Daytoy ket nasalaknibanen a lugar.[4][5]
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Mabirukan daytoy iti asideg a sentro ti nangruna nga isla ti Hapon iti Honshu, ti Prepektura ti Aichi ket sanguenna ti Ise ken Luek Mikawa iti abagatan ken pagbeddenganna ti Prepektura ti Shizuoka iti daya, ti Prepektura ti Nagano iti amianan a daya, ti Prepektura ti Gifu iti amianan, ken Preektura ti Mie iti laud. Daytoy ket agrukod iti 106 km iti daya aginggana iti laud ken 94 km iti abagatan aginggana iti amianan ken mangporma iti nangruna a paset iti Tanap Nōbi. Iti kalawa iti 5,153.81 km2 daytoy ket mangsakop iti agarup a 1.36% iti dagup a kalawa ti rabaw ti Hapon. Ti kangatuan a punto ket ti Chausuyama iti 1,415 m iti ngato ti pantar ti baybay.
Ti akinlaud a parte ti prepektura ket kaaduan babaen ti Nagoya, ti maikatlo a kadakkelan a siudad ti Hapon, ken dagiti suburbiona, bayat a ti akindaya a partena ket saan unay a matagtagitao ngem aglaon pay met kadagiti industrial a sentro. Gapu ti kadur-as ti ekonomiana, manipud idi paset ti panawen idi Oktubre 2005 aginggana idi Oktubre 2006, ti Aichi ket isu idi ti kapardasan a dumakdakkel a prepektura iti termino iti populasion, ken inabakna ti Tokyo, iti 7.4 a porsiento.
Manipud idi Abril 1, 2012, 17% iti dagup a kalawa ti daga ti prepektura ket naidesignado idi a kas dagitiNatural a Parke, a kas dagiti nailian a parke ti Aichi Kōgen, Hida-Kisogawa, Mikawa Wan, ken ti Tenryū-Okumikawa iti igid dagiti pito Prepektural a Nailian a Parke.[6]
Dagiti siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda dagiti tallopulo ket walo a siudad a mabirukan iti Prepektura ti Aichi.
Dagiti ili ken dagiti purok[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagitoy dagiti ili ken dagiti purok iti tunggal maysa a distrito:
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Manipud idi 2001, ti populasion idi ti Prepektura ti Aichi ket 50.03% a lallaki ken 49.97% a babbai. Dagiti 139,540 nga agtataeng (gangani 2% iti populasion) ket dagiti ganganaet iti pakipagilian.
Populasion babaen ti tawen(2001)[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Aichi-ken" Japan Encyclopedia, p. 11 iti Liblibro ti Google; "Chūbu" Japan Encyclopedia, p. 126 iti Liblibro ti Google.
- ^ Nussbaum, "Nagoya" p. 685 iti Liblibro ti Google.
- ^ Nussbaum, "Provinces and prefectures" Japan Encyclopedia, p. 780 iti Liblibro ti Google.
- ^ "Summary of Aichi Prefecture". Aichi Prefecture. Naala idi 23 Marso 2011.
- ^ Kato, Sadamichi (2000). "Rediscovering an Ancient Poem to Save a Tidal Flat". International Studies in Literature and Environment. Oxford University Press. 7 (2): 189–197. doi:10.1093/isle/7.2.189.
- ^ "General overview of area figures for Natural Parks by prefecture" (PDF). Ministry of the Environment. Naala idi 8 Hulio 2012.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Prepektura ti Aichi iti Wikimedia Commons
- Pakaammo ti panagbiahe idiay Prepektura ti Aichi manipud iti Wikivoyage (Ingles)
- Opisial a website


text:
1934
Ti tawen ti 1934 ket kadawyan idi a tawen a nangrugi iti Lunes iti kalendario a Gregoriano (dominikal a letra G), ti maika-1934 a tawen kadagiti designasion ti Kadawyan a Panawen (CE) ken Anno Domini (AD), ti maika- 934 a tawen ti maikadua a milenio, ti maika-34 a tawen ti maika-20 a siglo, ken ti maika-5 a tawen ti dekada ti tawtawen ti 1930.
Dagiti linaon
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Abril[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 24 – Shirley MacLaine, Amerikana ng a aktres
Hulio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hulio 22 – Louise Fletcher, Amerikana nga aktres
Septiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Septiembre 3 – Freddie King, Amerikano a gitarista ken kumakanta iti blues (pimmusay 1976)
- Septiembre 20 – Sophia Loren, Italiana nga aktres
- Septiembre 28 – Brigitte Bardot, Pranses nga aktres, aktibista kadagiti karbengan ti ayup
Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Disiembre 9 – Junior Wells, Amerikano a musikero (pimmusay 1998)
- Disiembre 28 – Maggie Smith, Briton nga aktres
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hulio 28 – Marie Dressler, Kanadiana nga aktres (naipasngay 1868)


text:
ESTRANGHERO
-- anek-ek ti maysa baket iti nursing home.
Adda umaw-awag a timek a tumpuar iti kaunggam
Daytay timek ti panangilantip manen ti dapan
Iti bagi ken kararua ti bukod a pagtaengan,
Iti daytoy laeng a ritual a mariknam
Ti namayengmeng a talinaay ti kinapudno
A nasken a sublian latta dayta nagpanawan a disso.
A, ta uray dagiti salmon, subaenda dagiti agus ken baresbes
Agdaliasatda ginasgasut a milia, dida mabannog
Makasublida laeng disso a nakaispangayanda!
Kunaek kenka, ina, maysaak met a ganggannaet a kas kenka
Ket rumkuas met ti tarigagay a sublian, agepan
Ken ilantip manen toy kararua iti disso a nakaidulinan ti kadkadua...
Ngem addaak ditoy nga agngatangata, napupok kadagiti adu a pangngadua:
Ti bassit a balayko, a pinanawak a rutrot ken agrakrakaya, gistayanen marba,
Kukuan ken pagturayan dagiti marabutit, kiteb, karasaen ken ipes?
Kayatmon ti agawid, ina, kas ti regget ti panagawid dagiti salmon nga agitlog!
Ngem siak , addaak iti nagtengngaan dagiti adu desdes
Diakon ammo ti dana a mangitunda kaniak iti taeng a pagawidak?


text:
Ti Sikap ti Kamara
Editorial Tawid News Magasin ( Monday, 29 January 2007)
Itay nabiit, impasa ti Kamara ti P125 across-the-board wage increase.
Babaen ti House Bill No. 345, maited ti nasao a wage increase iti staggered basis iti tallo a tawen, P45 ita a tawen, P40 iti 2008, ken P40 iti 2009. Iti umuna a taldiap, mabalin a maiyebkas ni trabahador ti panagyamanna ta “nakariing” met laeng dagiti mararaem a diputado ta impasada ti gakat. Saan met a palimed a kontra dagiti pasdek-negosio iti wage increase, nangruna iti kastoy kadakkel a maituon iti sueldo. Sangkakunada a saan a kabaelan ti negosio, aglalo dagiti small, medium enterprisses wenno bassit ti puonanna ti mangipaay iti nayon a sueldo kadagitoy a tiempo.
Sangkaulitda a no maited ti wage increase, mapilitan dagiti pasdek-negosio ti agkissay iti empleado wenno trabahador. Iti uray ania a sirig, ballaag wenno pammutbuteng dayta.
Malaksid dayta, no mangnayonda iti sueldo, dagitinto umili ti pagdapaganda agsipud ta maipasanto kadakuada daytoy kanayonan a pagbusbosan dagiti kompania.
Sarurongan met dagiti opisial ti labor daytoy a kalintegan dagiti negosiante. A kasla ketdin dagitoy ti pagpapaayanda iti serbisio a di ket koma dagiti trabahador.
Ngem iti maikadua a taldiap, masiriptayo a maysa manen daytoy a “nainsiriban” nga addang nga inwayat ti Kamara tapno maipasungalngal ti Senado.
Agasem, innem a tawen a tinugtugawan ti Kamara daytoy a gakat ket ita, sinukitda iti katapokan ket impasadan.
Adda ngarud naun-uneg a rason no apay a kellaat lattan nga impasa ti Kamara ti nasao a gakat uray iti sanguanan ti pannakapagurada kadagiti dadakkel a pasdek-negosio.
Umuna, eleksion inton Mayo daytoy a tawen. Kaaduanna kadagiti agilinlinteg iti Kamara ti dumatag manen kadagiti botante. Saan a mailibak a dakkel a puersa dagiti trabahador a mangbitibit wenno mangibasnot iti kandidaturada.
Kasapulan ngarud dagiti agilinlinteg a liwliwan daytoy a sektor. Iti bakal ti politika iti pagilian, saan a kabaelan ti politiko ti mangitag-ay iti kandidaturana no di iti kuarta ken panangbitibit dagiti umili. Iti panangipasada iti P125-wage increase, kasla sinam-it ti pagbanagan dagiti diputado. Bumanglo ti ladawanda kadagiti umili.
Ngem kinapudnona, ammo dagitoy nga agilinlinteg nga uray agdeppa dagiti mangmangged, saan nga umanamong dagiti negosiante. Ammoda nga iti P125-wage increase ket saan a praktikal a maiwayat iti daytoy a panawen a di pay nakalung-aw ti ekonomia ti pagilian.
Agdapag ngarud nga impasa ti Kamara ti nasao a gakat ket makaammonton ti Senado nga agsarapa kadagiti maibato a pammabalaw no bilang di pumasa daytoy kadagiti senador.
Iti uray ania a panirigan, maysa daytoy a wagas ti Kamara a panangpastidiar iti Senado. Pagparangenna a lapped ti Senado iti panagdur-as ti panagbiag dagiti tattao ken iti ekonomia ti pagilian ket kasapulan a mapukaw daytoy tapno agbalin a unicameral ti porma ti gobierno iti babaen man iti parliamentaria wenno presidensial.
Adda ngarud iti Senado iti nakain-inaka a situasion nga aniaman nga addangna ket mapuruakan latta iti pammabalaw.
No ipasana ti saan a realistiko a gakat a P125-wage increase, matugkikna ti ibubusor dagiti negosiante. No dina garawen ti gakat, ibaganto met dagiti trabahador nga awan ti panangipategda kadagiti babassit nga umili.
Kastoy ti klase ti panangituray iti pagiliantayo. Ti nakaladladingit, agbalin a kasla peon dagiti umili a pagtigtignayen dagiti politiko.
Thursday, February 01, 2007
Ti Sikap ti Kamara
2 comments:
- ariel said...
-
Ka Jim:
Adda ngata papananna dayta no pangatuenna ti gatad ti magatgatang? Apo a manangngaasi, kaasiannakami! ngem, ala, an-anusantayo ta ditay met ngamin nagpadi, nagmadre, nagsenador, nagkonggresman, ken nagmayor!
- 11:02 AM
- jim agpalo, jr. said...
-
kasda la ngamin asoi ken pusa dagitoy dua a legislative body... ket tapno maikkat ti responsibilidad ti kongreso kadaytoy a saritaan, inaprobarannan tapno makaammon ti senado no ayunanna wenno saan...ayunanna man wenno saan, addan iti senado ti responsibilidad ken pannakaladdit kadagiti umili, kadagititrabahoador ken agpupuonan...
mayswa mnga inuubing nga aramid ti panangliklik iti responsibilidad para iti pagsayaatan dagiti umili...
- 6:46 AM


text:
Monday, October 14, 2013
Panangtaldiap Kenni Frank Richard Stockton
Maysa kadagiti piksionista nga intay pagraeman ket ni Frank Richard Stockton. Nalabit a saan nga am-ammo ti kaaduan isuna, ta saan a nalatak wenno saan a pagdidinnamagan ti naganna a kas dagiti dadduma a mannurat, ngem ti maysa kadagiti saritana ti maysa kadagiti kapipintasan nga ababa a sarita at all times, sarita a para kadagiti ubbing uray nanakman. Pinulpullon a tawen ti napalabas, ngem ti saludsod iti sarita agtultuloy pay laeng a saludsod, dipay nasungbatan agingga iti agdama iti laksid a nagadun a nangpadas iti a nangibuksil iti manon a henerasion.
Agam-amirisak met kadagiti sarita, ngem itoy nalatak a saritana, aminek a nagbalinak nga appigud, awan ti pinal a masaok no di laeng mangkudkod ti di met nagatel a tuktok kabayatan iti agraraay nga isem. Imbaskagna ti parikut ti sarita ngem ti solusion itoy ket intednan kadagiti agbasbasa ta makaammodan a mangigibus.
Itay laeng nabiit, nagbasaak kadagiti saritana maipapan iti paskua—adda sumagmamano a saritana itoy. Agsapsapultayo ngamin iti naisalsalumina a sarita a maipapan iti paskua ta isu ti napapanawen. Nalagiptayo isuna, ni Frank Richard Stockton, ta kadagiti napalabsantayon a saritana, pinespesna met ti muging, iti ababa a pannao pinagpanunotnatayo iti husto.
Wen, maysa ni Stockton kadagiti mannurat a nangipasuli iti didaktiko wenno dagiti nasalimuot ken mammagbaga a sarita wenno dagiti sarita a saan nga umayon iti moralizing technique.
Ken ni Stockton, gutugotenna dagiti readers nga agpanunot iti rumbeng a mapasamak. Daytoyen ti istilona nga agsurat. Saanna nga ibaga iti sarita ti kayatna nga ibaga no di ket iladawanna ket makaammon ni agbasa a manginterpret no ania ti maitutop.
Adu dagiti sarita ni Stockton. Maysa kadagitoy ti simmarut iti immatang dagiti adu a komentarista, kritika, nalaing iti analysis, ken dadduma a teoria ken aspeto iti literatura, ti saritana a ‘The Lady or the Tiger’. Ngem kadagitoy amin a sinurat, kritika, komentario, analysis, interpretation, ken dadduma pay ket saanda unay a nakaited iti makapatik-ab a paggibusan ti sarita. Agtultuloy latta, ken agnanayon latta a sibibiag ti saludsod:The Lady or the Tiger?
Iti sinurattayo iti daytoy met la kulom ken karaman iti koleksion iti Iti Duyog Ti Singasing II, nasuroken sa maysa a dekada ti napalabas, nairaman daytoy a saritana a kas ehemplo dagiti inawagantayo iti sarita nga awan iti paggibusanna. Open ending. Saan a naggibus. Inpatudonna kadagiti agbasbasa nga isunadan iti makaammo a mangigibus ti sarita—ta kas kunana iti paggibusan ti sarita: The question of her decision is one not to be lightly considered, and it is not for me to presume to set myself up as the one person able to answer it. And so I leave it with all of you: Which came out of the opened door - the lady, or the tiger?
If you liked this story, please let others know.
Isu nga adu ti mangayat ta nagpipinnasaanen no ania iti rumbeng a rumuar iti maluktan a ridaw, ti babai wenno ti tigre. Nagpipinnasaan, nga agingga itoy nga aldaw ket agtultuloy iti panagayat itoy a sarita, ta awan ngarud ti umno ken maitutop a sungbat ti saludsod.
Dina met imbaga ita ti naggibusanna no di ket impatudonnan kadagiti agbasbasa iti umno a paggibusan segun iti pannakaawatda iti sarita. Iti rigatna wenno ganasnan a, ta dagiti nanginterpret itoy a sarita, saan a maikaited makapnek a panagtik-ab. Ta kaaduanna ket kabukbukodan nga pannakaawat, analysis ken interpretation. Ngem kaasitgan iti riknak dagiti nangilawlawag babaen iti character analysis kadagiti agbibiag. Ta logical a sungbat no ammon iti kinaasino dagiti agbibiag ken ammom ti ugali ken tabasda, isu met iti pakaammoan ti kinataoda, ti ugalida ken panagdesdesision.
Kastoy kadi dagiti open ending a paggibusan? Ay, saan laeng a mapespes ti muging iti kapapanunot iti rumbeng a paggibusan itoy no di ket saan a mabatok ti kaimudinganna ta daytan a talaga ti talugading ti sarita. Imbes a maray-awka, maganasanka, nairayoka, naimpluensiaan wenno aniaman, pinagpanunotnaka ketdi iti husto. Banag a naisalsalumina a sarita.
Isu a saan nga agkupas ti karisma ti literatura ta adda dagiti naputar iti yuyeng ti naadalem pampanunot. Ket kuna ni Brian Aldiss, “There are two kinds of writers: those that make you think, and those make you wonder.” Pinespesna ti muging amin a nakabasan kadaytoy a sarita.@
Posted by Ka Iddo at 5:23 PM
No comments:
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
RIMAT LITERARY AWARDS 2005
Dagiti Pagannurotan:
1. Silulukat ti salip iti amin nga Ilokano nga estudiante. Mangrugi ti salip iti Septiembre 1, 2004 ken aggibus iti Pebrero 28, 2005.
2. Silulukat ti tema ti daniw ngem maipangruna dagiti mangiladawan iti kultura ni Ilokano. Nawaya ti mannaniw iti estilo a kayatna a panangputar iti daniwna.
3. Naimakinilia ti isalip iti doble espasio iti 8-1/2" x 11" a bond paper. No naikompiuter ti isalip, usaren ti font size a 12 ken font face a Times, Times New Roman, wenno Arial. Uppat a kopia ti ipaw-it. Parbo a nagan ti usaren kas byline. Pakuyogan ti manuskrito iti nakarikep a sobre a naglaon iti entry form a maala iti Rimat Magazine, maysa a 2" x 2" a kaudian a ladawan, ken ababa a pakasaritaan ti biag.
4. Saan a makedngan ti kaadu ti isalip a daniw. Nupay kasta, maibilang ti kada daniw a napakuyogan kadagiti rekisito ti salip kas maysa nga entry. Nasken nga orihinal, bukod a putar, saan a patarus manipud iti ania man a pagsasao, di pay naipablaak iti ania man a publikasion a printed (libro, magasin, pagiwarnak, kdpy) wenno digital (e-book, CD-ROM, DVD-ROM, INTERNET, kdpy.) ken di pay nangabak iti ania man a salip, ti isalip a daniw.
5. Karbengan ti RIMAT ti mangedit ken mangipablaak kadagiti mangabak iti magasin, libro ken internet nga awan sungsungbatanna iti mannaniw ken pagadalanna. Agtalinaed ti copyright iti mannaniw.
6. Pinal ti pangngeddeng dagiti hurado, saan a maibabawi ti naikeddeng a nangabak, malaksid no matakuatanto a sinalungasing ti nangabak a mannaniw ti Pagannurotan Bilang 4. No naglabsing ti mannaniw, maibabawi ti premiona ken mapawilanton a makisalip kadagiti pasalip ti RIMAT Literary Awards.
7. Dagiti gunggona: Umuna a Gunggona: P3,000.00. Maikadua a Gunggona: P2,000.00. Maikatlo a Gunggona: P1,000.00. Lima (5) a Konsolasion a Gunggona: P500.00 tunggal maysa. Maipaayan pay iti Sertipiko ti Pammigbig dagiti mangabak ken dagiti pagadalanda.
8. Mapadayawanto dagiti mangabak bayat ti National Convention ti GUMIL Filipinas iti Kalgaw 2005.
9. Ipatulod dagiti entry iti: Salip iti Daniw, RIMAT Literary Awards 2004-2005, c/o Ariel S. Tabag #58, Road 7, Project 6, Quezon City 1100. Nasken a maipatulod dagiti entry iti di naladladaw ngem Pebrero 28, 2005. Awaten ti secretariat dagiti entry a natimbrean iti ken sakbay ti naituding a deadline.
(Kartiben ti entry form iti RIMAT Magazine)
Salip iti Salaysay
(Esponsoran ti GUMIL Greece)
Dagiti Pagannurotan:
1. Silulukat ti salip nga esponsoran ti GUMIL Greece iti amin nga Ilokano nga estudiante. Mangrugi ti salip iti Oktubre 1, 2004 ken aggibus iti Pebrero 28, 2005.
2. Nakallalagip a padas ti linaon ti isalip a salaysay.
3. Naimakinilia ti isalip iti doble espasio iti 8-1/2" x 11" a bond paper. Agatiddog iti 8 agingga iti 15 a panid. No naikompiuter ti isalip, usaren ti font size a 12 ken font face a Times, Times New Roman, wenno Arial. Uppat a kopia ti ipaw-it. Parbo a nagan ti usaren kas byline. Pakuyogan ti manuskrito iti nakarikep a sobre a naglaon iti entry form a maala iti Rimat Magazine, maysa a 2" x 2" a kaudian a ladawan, ken ababa a pakasaritaan ti biag.
4. Saan a makedngan ti kaadu ti isalip a salaysay. Nupay kasta, maibilang ti kada salaysay a napakuyogan kadagiti re-
kisito ti salip kas maysa nga entry. Nasken nga orihinal, bukod a putar, saan a patarus manipud iti ania man a pagsasao, di pay naipablaak iti ania man a publikasion a printed (libro, magasin, pagiwarnak, kdpy) wenno digital (e-book, CD-ROM, DVD-ROM, INTERNET, kdpy.) ken di pay nangabak iti ania man a salip, ti isalip a salaysay.
5. Karbengan ti RIMAT ti mangedit ken mangipablaak kadagiti mangabak iti magasin, libro ken internet nga awan sungsungbatanna iti autor ken pagadalanna. Agtalinaed ti copyright iti autor.
6. Pinal ti pangngeddeng dagiti hurado, saan a maibabawi ti naikeddeng a nangabak, malaksid no matakuatanto a sinalu-ngasing ti nangabak nga autor ti Pagannurotan Bilang 4. No naglabsing ti autor, maibabawi ti premiona ken mapawilanton a makisalip kadagiti pasalip ti RIMAT Literary Awards.
7. Dagiti gunggona: Umuna a Gunggona: P5,000.00. Maikadua a Gunggona: P3,000.00. Maikatlo a Gunggona: P2,000.00. Maipaayan pay iti Sertipiko ti Pammigbig dagiti mangabak ken dagiti pagadalanda.
8. Mapadayawanto dagiti mangabak bayat ti National Convention ti GUMIL Filipinas iti Kalgaw 2005. Dagiti mangabak a saan a makapan iti GF Convention, maibusonto ti premioda.
9. Ipatulod dagiti entry iti: Salip iti Salaysay, RIMAT Literary Awards 2004-2005, c/o Ariel S. Tabag #58, Road 7, Project 6, Quezon City 1100. Nasken a maipatulod dagiti entry iti di naladladaw ngem Pebrero 28, 2005. Awaten ti secretariat dagiti entry a natimbrean iti ken sakbay ti naituding a deadline.
(Kartiben ti entry form iti RIMAT Magazine)
Kunkunada (1):
- @October 28, 2004 at 3:09 PM ni , kunana...
-
makisalipak met.


text:
Panagrukod
Ti panagrukod wenno sukat, ket ti panangikeddeng ti bilbilang kadagiti banag wenno pasamak.[1] Daytoy ti kangrunaan a batayan kadagiti kaaduan a masna a siensia, teknolohia, ekonomia, ken maipapan ti kaaduan a panagsukisok kadaghiti dadduma pay a siensia sosial.
Ti aniaman a panagrukod ket mabalin a maipato babaen ti sumaganad a kriteria dagiti pateg ti meta a panagrukod : agpang ti panagrukod (a mangiraman ti magnitud), dagiti dimension (dagiti unit), ken pagtagtagiammuan. Mangpakabael dagitoy ti panangipada a maaramid ti baetan dagiti nadumaduma a panagrukod ken mangpabassit ti pannakaallilaw. Uray dagiti kaso iti nalawag a maipapan ti kaadu a panagpapada wenno paggiddiatan, ti maipaadu a panagipag-isu babaen ti maipapan ti kaadu a panagrukod ket masansan a kinaykayat tapno makatulong ti panangipada. Kas pagarigan, ti nadumaduma amaris ket mabalin a mapasayaat no maibatay kadagiti kaatiddog ti allon ti lawag wenno (maipapan ti kaadu) dagiti pannakaibaga a kas ti "berde" ken "asul" a kankanayon nga aggigiddiat a maipatarus babaen ti nadumaduma a tattao. Ti siensia ti panagrukod ket tinawtawagan ti metrolohia.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Pedhazur, Elazar J.; Schmelkin, Liora Pedhazur (1991). Panagrukod, Daremdem, ken Panagusig: Ti Maysa a Naipagtitipon nga Arngian (1st nga ed.). Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates. pp. 15–29. ISBN 0-805-81063-3.


text:
Nangruna a Biblioteka ti Tokyo iti Nailian a Biblioteka ti Dieta
Ti Kansai-kan iti Nailian a Biblioteka ti Dieta
Ti Nailian a Biblioteka ti Dieta (国立国会図書館, Kokuritsu Kokkai Toshokan?) ket ti is-isu laeng a nailian a biblioteka idiay Hapon. Daytoy ket nabangon idi 1948 para iti panggep iti panagtulong kadagiti kameng ti Dieta ti Hapon/Nailian a Dieta ti Hapon (国会, Kokkai?) iti panagsukisok kadagiti banag iti publiko nga annuroten. Ti biblioteka ket kapada iti panggep ken sakop iti Biblioteka ti Kongreso iti Estados Unidos.
Nailian a Biblioteka ti Dieta ken buklen dagiti dua a patakder idiay Tokyo ken idiay Kyoto, ken dagiti nadumaduma a sanga dagiti biblioteka iti amin a paset ti Hapon.
Midia a mainaig iti Nailian a Biblioteka ti Dieta iti Wikimedia Commons
Nagsasabtan: 35°40′42″N 139°44′39″E / 35.67833°N 139.74417°E / 35.67833; 139.74417


text:
John F. Kennedy
Ni John Fitzgerald "Jack" Kennedy pannakabalikas (tulong·paammo) (Mayo 29, 1917 – Nobiembre 22, 1963), kankanayon a maibagbagaan babe kadagiti immuna aletra ti naganna a JFK, ket isu idi ti maika-35 a Presidente iti Estados Unidos, a nagserbi manipud idi 1961 aginggana idi naasasinado idi 1963.
Kalpasan ti panagserbisiona ti milisia a kas agbilbilin iti Motor Torpedo a Bangbangka PT-109 ken PT-59 idi panawen ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat idiay Abagatan a Pasipiko, ni Kennedy ket nagirepresenta ti maika-11 a distrito ti kongreso ti Massachusetts idiay Kamara dagiti Pannakabagi ti E.U. manipud idi 1947 aginggana idi 1953 a kas maysa a Demokrata. Kalpasan dagitoy, isu ket nagserbi idiay Senado ti E.U. manipud idi 1953 aginggana idi 1960. Inabak idi ni Kennedy ti Bise Presidente ken Republikano a kandidato a ni Richard Nixon iti 1960 a panagbutos ti presidente ti E.U.. Isu ti kaubingan a nabutosan para iti opisina ti presidente, iti tawen a 43,[2][a] ti maikadua a kaubingan a Presidente (kalpasan ni Theodore Roosevelt), ken ti immuna a tao a naipasngay idi maika-20 a siglo a nagserbi a kas presidente.[3] Ni Kennedy ket isuisu laeng ti Katoliko a presidente, ken isisu laeng ti presidente a nangabak ti Premio Pulitzer.[4] Dagiti napaspasamak ti kinapresidentena ket mairaman ti Panagraut ti Luek dagiti Baboy, ti Didigra ti Kubano a Misil, ti panagipatakder ti Diding ti Berlin, ti Lumba ti Limbang, ti Aprikano-Amerikano a Tiganay ti Sibil a Karbengan, ken dagiti rugi nga agpang ti Bietnam a Gubat.
Ni Kennedy ket naasasinado idi Nobiembre 22, 1963, idiayDallas, Texas. Ni Lee Harvey Oswald ket napabasol ti daytoy a krima, ngem isu ket napaltogan ken natay kalpasan ti dua nga aldaw babaen ni Jack Ruby sakbay a nairugi ti tribunal. Ti FBI, ken ti Warren a Komision ket opisialda a nagiturpos a ni Oswald ketisu idi ti nagmaymaysa a asesino. Ti Kamara a Napili a Komite dagiti Panakaasasinado (HSCA) ket nagiturpos kadagitoy nga panagtaluntun ket napiltakan ken nagipagarup a ni Kennedy ket naasasinado a aks nagbanagan ti pannakikumplot.[5] Tatta nga aldaw, ni Kennedy ket agtultuloy a nagato a nairangngo iti publiko a pammanunotan a panakairanggo dagiti presidente ti E.U..[6]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ ni Theodore Roosevelt ken 9 a bulan nga ububing idi nagtakem ti kinapresidente idi Septiembre 14, 1901, ngem isu ket saana nabutosan ti panakapresidente aginggana idi 1904, idi nagtawen ti 46. Jewell 2005, p. 207.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti nadumaduma a Pakaammo para kenni John F. Kennedy". JFKlibrary.org. John F. Kennedy a Biblioteka ti Presidente ken Museo. Naala idi Pebrero 22, 2012.
- ^ Dallek 2003, p. 109.
- ^ Carroll, Wallace (Enero 21, 1961). "Panawen a Panagbalbaliw a Sumango kenni Kennedy; Dagiti Tema ti Pangyuna Nota a Sumakbayan ti Pagilian a Kinaritan iti Baro a Panawen". The New York Times. p. 9. Naala idi Pebrero 23, 2012.
- ^ "Dagiti Premio a Puliter: FAQ". Pulitzer.org. Naala idi Pebrero 23, 2012.
- ^ "Dagiti rehistro ti panakaasasinado ni JFK: Reporta iti Napili a Komite kadagiti Panakaasasinado ti Kamara dagiti Pannakabagi ti E.U.: Dagiti nagbanagan". Nailian nga Arkibo ti Estados Unidos. 1979. Naala idi Pebrero 24, 2012.
- ^ Dallek 2003, p. 700.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Kategoria:John F. Kennedy iti Wikimedia Commons


text:
Tenis
Ti tenis ket ay-ayam a kadawyan nga ay-ayamen ti maysa a tao a kasuppiatna ti agmaymaysa a kasupadi (agmaymaysa) wenno baetan ti dua a sankakuyogan dagiti dua nga agay-ayam (dua nga agay-ayam). Ti tunggal maysa nga agay-ayam ket agusar ti rakueta a nakuerdasan iti linas tapno matiro ti lungog a goma a bola a naabbongan ti pieltro iti ngatuen wenno lawlaw ti iket ken iti korte ti kasuppiatna. Ti gandat ti ay-ayam ket panagy-ayam ti bola iti pamay-an a ti kasuppiat ket sanna a mabalin a may-ayam ti nasayaat a panangisubli.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "ITF Dagiti Alagaden ti Tenis – Alagaden 25 (Ti Nasayaat a Panangisubli)" (PDF). ITF. Naala idi 5 Mayo 2012.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Tenis iti Wikimedia Commons


text:
Nagbaknang Met Daytan a Messenger!
Malidayankami unay iti damag maipapan iti maysa nga ina a nangsamal kadagiti tallo nga annakna nga agedad iti 4, 3, ken 2 sananto sinamalan ti bukodna a bagi. Kinakurapay ti rason a nangiduron ti ina. Medida daytoy. Nangato unayen ti mercury iti kinaadda ti kinakurapay ken kinarigat iti panagbiag. Malagipmi manen daydi ubing a nagpakamatay gapu iti kinakurapay. Ania itan iti mapaspasamaken iti pagilian?
Kinakurapay. Adu dagiti rason. Iti gobierno, nalabes a kurapsion, mismanagement, incompetence, kinaadu ti papolasion.
Kurapsion. Napasal-itkami pay. Adda ti nagpakpakamatay ken pimmatay kadagiti annakna gapu iti kinaawan iti makanda, adda met dagiti naglalapusanan gapu iti panagkurakotda? Nagbaknang met daytan a messenger ti Bureau of Customs ta addaan iti milliones? Nakagatang iti P190,080.00 a daga idi 1992 idinto ta agsusueldo laeng iti P24, 876 iti makatawen wenno nasurok a dos mil iti makabulan; addaan iti lugan a Toyota revo nga agpateg iti P599,000.00 idi 1998 idinto ta agsusueldo laeng iti P58.992.00; ken naaddaan manen iti kotse a Honda Civic idi 2003 nga agpateg iti P395,000.00 idinto nga agsusueldo laeng iti P71, 592.00 iti makatawen?
Kastoy ti pannagna ti kurapsion iti pagilian. No maaramid daytoy dagiti lowly nga empleado, anianto la ketdin dagiti boss? Barya laeng dayta a kinurakot ti messenger. Mamatikami a daddakkel pay iti kinurakot dagiti nangatngato ti takemda (a kas naipadamag kadagiti kaduana a nadusa). Posible kadi ti panagaramid dagitoy babassit nga empleado iti kurapsion? Wen! Napaliiwmi. Iti kapadasanmi a nagtrabaho kadagiti ahensia ti gobierno a kas iti BIR (5 a tawen), Central Bank (3 a tawen) ken DOH (2 a tawen), DPWH iti 3 a tawen. Nakitami dagiti saan a maiparbeng nga aramid a di pabor iti gobierno. Nakitami ti rason, a saan laeng a ti security of tenure ti napinget a rason iti iseserrek iti gobierno no di pay ket iti kinaadda iti dakkel a tiansa iti panangpabungkong iti bulsa. Lalo kadagiti natured.
Dimi sapasapen. Nupay narwayen ti kurapsion, nakapaliiwkami pay laeng kadagiti makunkuna nga empleado iti gobierno a manakem. Nga uray ngata no an-annuem, uray ngata pabulsaam ket dina kayat nga awaten. Kas daydiay empleado iti BIR, pinagraemnakami. Pudno a manakem dagiti aramidna nga isu pay iti nakaawatanna iti CSC National Awards kadaydi a panawen nga addaak iti ahensia. Kas ti gayyemtayo a director ti HLURB, a di pulos maawis iti mirienda wenno pannangan, ta kunana, a sigurado dagita nga agawis ket adda ti kiddawenda. Ibagbagami daytoy, nga iti kinalabes ti kurapsion ti pagilian, adda pay laeng dagiti nadalus ti aramidda. Makunami, adda pay laeng ti tiansa a pannakapung-il ti kurapsion no kayat. Panangpung-il a saan laeng nga iti programa a kas paset ti propaganda ken pautot tapno mapabanglo ti nagan.
Mismanagement. Saan a nasayaat a panangamat kadagiti pundo. Panagaramid kadagiti proyekto a saan nga agbayag, saan a maturpos, ken proyekto nga al-allia. Nagadu nga scam. Napateg ngamin dayta 30% SOP cut wenno nangatngato pay kadagiti proyekto. Daytoy nga SOP cut ti mangidaddadanes. Daytoy ti rason iti kinaadda dagiti substandard a proyekto. Daytoy ti rason, no apay nga awan proyekto ta awan ti SOP cut.
Incompetence in the government. Incompetent government officials. Saanna a kabaelan iti mangrienda iti turay. Saan a daytoy ti expertisena. Iti sabali. Ket no saanna a kabaelan, natural, awan met iti mapasamak a progreso wenno dur-asan. Dagitoy nga incompetent nga opisial ket prone iti corruption.
Parikut iti papolasion. Dakkel la unay iti akem daytoy iti kinakurapay. No ad-addu ti ngiwat a mangan, ad-adu pay iti makunsumo a taraon. No adu iti makunsumo santo pay la bassit ti produksion a taraon, mas lalon. No ad-adu ti tao, narigrigat met iti sumrek iti trabaho. Ket no unemployment ti nangato, krimen met iti nakangatngato. Isu a nasken a masulosionan iti napartak a panaglobo ti papolasion.
Adda kadi pay tiansa a maagasan dagitoy? Adda pay. Serioso a panagserbi. Serioso a tignay a panangibalat kadagitoy a parikut. Kasapulan unay iti panagtignay ti gobierno, dagiti amin nga umili ken amin a sector iti maymaysa a panggep tapno agballigi. Awan koma iti agpanunot para laeng iti bukodna a bagi…#
Monday, September 29, 2008
Nagbaknang Met Daytan a Messenger!
2 comments:
- Jake Ilac said...
-
Manong, adda na-encounter 'tay am-ammok nga opisiales ti gobierno nga isuda ti mangibaga ti presio nga i-tongpats da iti maysa a proyekto. Isu a permi ti kadakkelnan ti balor daydi koma a project ta agasem ti 40-50% wenno nasursurok pay ti kobraenda koma. Imbag ta di a natuloy.
Kasta ti kinadursokda unayen ken kinapuskol ti rupada. Imbag ta mairusokda a kanen ti maysa a taraon a naggapu iti tinatakaw.
Narigat nga agasan daytoy a sakit a korapsion, allalo no tay adda iti turay ket maysa a suspetsado a nagkunniber met. Saan pay siguro ita a panawen, ngem "sapay", ta addanto dagiti sumarsaruno a nadalus a talaga ti panggepna, a saan a dagitay nagtagimaskara nga anghel, ngem saan met.
- 7:18 AM
- Ka Iddo said...
-
wen ngarud, ading... ania ngata ti maaramidantayo? ken ni mannaniw alexander remolino, napukaw kanon dagiti mannurat ti akemda a kas bantay ti kultura... isubli ngata manen a dagiti dandaniw a para iti ili? hmm...
agyamanak iti komentom
- 3:54 PM


text:
Perro Berde, Pinalangtona Ti Chavacano
Nagganas ti agbasabasa ta manayonan ti ammo. Saan laeng a malinglingay no dipay ket itedna iti nalawlawa a panirigan ken pannakaawat– lalona iti literatura a naynay nga intay isurat iti ditoy kolumtayo nga Iti Duyog iti Singasing. Nalawlawa a pannakaawat ken panagimutektek maipapan iti literatura. Ta no ad-adu ti basaen ken imutektekan ad-adu met ti adal a maipempen iti muging. Ket iti met panawen ti panagsurat, adda ti pagadawan wenno magao nga umas-asuk iti pudotna a pagibasaran no di man isu ti prueba wenno kanayon a kas pammaneknek iti lablabiden a topiko wenno ipadigo a sangaduyog nga imas iti puni ti panagsuratan.
Ti kaudian a nabasak a babasaen wenno journal – kunata man laengen ta dayta ti panangipapanta ta saan met ngarud a magasin wenno libro – ket ti ‘Perro Berde’ – Revista Cultural Hispano-Filipina. Kaunaan wenno maiden issue a naipablaak idi Disiembre 10, 2010 sadiay Manila. Babasaen a naipablaak iti Chavacano wenno Hispano-Filipina. Nupay narigat laeng a maawatan ta maiduma met daytoy iti Español; nupay dakkel la unay iti inda pagkaarngian.
Isu a dagiti laengen addaan iti translesion nga English wenno Tagalog iti binasatayo. Dagiti poesia (poesy wenno dandaniw) ken literatura. Saantayon a pinakibiangan ti Entrevista, Relatos, (malaksid iti maysa a sarita nga addaan iti Tagalog translesion) ken Espacio Academico. Total dagiti met la dua nga immuna iti intay pagirayan wenno pagsadsadagan.
Nalawa met ket ti ayan dagiti agsasao iti Hispano-Filipina a kas iti Zamboanga (del Sur, del Norte ken Sibugay); Ternate, Cavite; Ermita, Manila; Davao, Cotabato ken Sulo, iti probinsia ti Basilan, iti Semorna-Sabah, Malaysia, Brunei ken dadduma paset iti Latin America ken dadduma pay.
Kunaek ketdi nga Spanish Creole daytoy wenno nagtaud ditoy wenno sangana. Ngem Hispano-Filipina kunada met iti bagida. Para iti definitive nga aspeto? Nalawa met ti dagiti nasion nga agsasao iti Spanish Creole nga ipapanko—sangana ti Chavacano wenno Hispano-Filipina.
Nagpipintas dagiti poesia wenno dandaniw iti journal. Pakaibilangan ditoy dagiti nalalatak a mannaniw iti pagilian, a pakaibilangan da Soledad Laviña Rodriguez-Villar, Marjorie Evasco, Marra Pl. Lanot, John Iremil E. Teodoro, Juan Echanove, Francis Macansantos ken Genaro R. Gojo Cruz. Karaman dagiti pluma da Juvenal Sanso, Eva Pastrana, Jorge Mojarro Romero, Beatriz Alvarez Tardio, Manuel Garcia Verdecia ken Isaac Donoso Jimenez.
Tagipintasek dagiti Poesia Infantil wenno dagiti dandaniw a para kadagiti Ubbing, nga ipapanko a para kadagiti agedad iti siam agingga iti sangapulo ket dua, ta makiramramanen dagitoy kadagiti mapaspasamak iti agdama a kasasaad iti pamilia, iti gimong wenno sosiedad. Dandaniw dagitoy ni two-time – namindua a nag-Makata ng Taon iti Komisyon ng Wikang Filipino (2004 ken 2007) Genero Gojo Cruz.
Makaabbukay met ti sarita ni Rolando B. Tolentino a napauloan iti ‘Sayaw ni Marinela’ naipapan kenni ubing a Marinela – a nalaing nga agsala ‘Otso-otso,’ kanayon nga adda iti sango wenno dadaulo kadagiti sala iti eskuelaanda ken pilitna a salsalaen ti kumpas-sala ti biagda nga agama ngem iti kinalap-it ti bagina iti rugi a naiparang iti sarita isu met la ti naiparang a bagina a nalap-it iti gibus – nalap-it nga isalsala ti angin iti kasipngetan – ti ginammatanna a kasipngetan. Maysa nga istoria ti biag iti agdama a panawen a linaon ti saan a maag-agasan a sakit ti gimong, ti kinakurapay. Makapasennaay ken makapalua a sarita; ngem saan a mabilangen dagiti damdamag maipapan itoy, a mabilang a kas pudpudno a mapaspasamak iti gimong.
Napintas a babasaen ti ‘Perro Berde’ ta pinaberdena met ti imahinasion ken pinabaknangna ti kamalig ti literatura. Ken kangrunaan iti amin, pinabaknangna no di ket ad-adda pay a pinaberdena ti ti kinelleng ti dayalekto nga Hispano-Filipina. Ipaganeget ti ‘Perro Berde’ ti panagayat iti kabukbukodan a dila.
Maaramid dagiti babassit a dayalekto nga ipateg ti tinawidda a dila; ngem kenni Ilokano a maikatlo a kadadakkelan ket nabayagen a nangrugi iti panagpanaw-itatapuak ti bukodda a bilog. Base iti record ti National Statistic Office: Tagalog, 35.32%; Cebuano, 12.36%; Ilokano, 9.90%; Binisaya/Bisaya 8.53%; Hiligaynon/Ilonggo 6.98%; Bikolano 4.62%; Samar-Leyte (Waray) 2.75%; Kapampangan 2.71%; Paranan 1.50%; Boholano 1.29%. @
Saturday, May 28, 2011
PERRO BERDE
Perro Berde, Pinalangtona Ti Chavacano
3 comments:
- Thunderbird Casino said...
-
Wow, this is cool blog. I can't understand chavacano but I'm willing to learn this dialect. The structure and sounds of this dialect is quietly similar to Spanish.
- 4:59 AM
- Ariel Sotelo Tabag said...
-
manso latta ti panagsurat, angkay. komusta ti biag ngay?
- 11:48 PM
- Pour partager ma mode said...
-
Sac Hermes
Sac Hermes Pas Cher
Sac Hermes Birkin
Sac Hermes Kelly
Sac Chanel
Sac Louis Vuitton
Sac Louis Vuitton Pas Cher
Sac Prada
Sac Pas Cher
Chaussures Puma
Chaussures Puma Pas Cher
Chaussures Supra
Chaussures Supra Pas Cher
Chaussures Nike
Chaussures Nike Pas Cher
Wedding Dresses
Bridesmaid Dresses
Prom Dresses
Quinceanera Dresses
- 5:03 PM