text:
Hector Berlioz
Ni Hector Berlioz[1] (panangibalikas: [ɛktɔʁ bɛʁˈljoːz]; 11 Disiembre 1803 – 8 Marso 1869) ket maysa idi a Pranses a Romantiko a kompositor, a nalatak a naam-ammuan para kadagiti komposisionna ti Symphonie fantastique ken Grande messe des morts (Misa ti natay). Ni Berlioz ket nakaited kadagiti adu a kontribusion ti moderno nga orkestra iti bukodna a Treatado iti Instrumentasion. Isu ket nangilaslasin kadagti dadakkel a puersa ti orkestra para kadagiti obrana; a kas maysa a konduktor, isu ket nagpabpabuya kadagiti konsierto nga adda dagiti nasurok a 1,000 a musikero.[2] Isu ket nagparnuay pay ti agarup a 50 a kankanta. Ti impluensiana ket nanangruna para iti adu pay a panagparang-ay ti Romantisismo, a naipangpangruna kadagiti kompositor a kas ni Richard Wagner, Nikolai Rimsky-Korsakov, Franz Liszt, Richard Strauss, Gustav Mahler ken dagiti dadduma pay.[3]
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ nabuniagan a kas ni Louis-Hector Berlioz, Kitaen ti MacDonald, "Berlioz, (Louis-)Hector", New Grove, 2:581.
- ^ "Klasiko FM". Klasiko FM. Naala idi 2010-03-13.
- ^ Blas Matamoros – "Hector Berlioz: Un genio Francés", ti salaysay ket inurnos babaen ti Grupo Santillana ken La Nación, Buenos Aires, 2004
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Dagiti inadaw a sasao a mainaig ken ni Hector Berlioz iti Wikiquote (iti Ingles)
Dagiti midia a mainaig ken ni Hector Berlioz iti Wikimedia Commons


c: text/html

text:
Lingsat Cebu
Ti Lingsat Cebu wenno Lingsat Bohol (Tagalog:Kipot ng Cebú) ket ti maysa a lingsat iti Rehion ti Tengnga a Visayas iti Filipinas.
Hegrapia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ikapet ti Lingsat Cebu ti akinlaud a parte ti Baybay Bohol iti Baybay Camotes, ken pagsinaenna dagiti isla a probinsia ti Cebu ken Bohol.[1]
Pagluganan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti lingsat ket maysa a nangruna a dalan ti baybay a mangikapet iti Siudad ti Cebu iti akin-amianan a patinggana nga agraman kadagiti puerto a siudad iti abagatan a kas ti Siudad ti Dumaguete ken ti Siudad ti Cagayan de Oro.
Ti Isla Mactan, iti akin-amianan a patingga ti lingsat, ket addaan iti Sangalubongan a Pagtayaban ti Mactan, maysa kadagiti kangrunaan a pagtayaban iti pagilian.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Cebu Strait: Philippines". Geographical Names. Geographic.org. Naala idi 28 Oktubre 2013.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Friedrich Nietzsche
Ni Friedrich Wilhelm Nietzsche (Oktubre 15, 1844–Agosto 25, 1900) ket maysa a naindaklan a naimpluensia a pilosopo, sikolohia, ken pilologo nga Aleman. Maysa isuna a napeklan a kritiko ti Kristianismo, Utilitarianismo, idealismo nga Aleman, romantisismo nga Aleman, ken ti sapasap a modernidad.
Dakkel ti nagapuananna ket maysa isuna a napateg a pammakauna ti maika-20 a siglo nga existensialismo, maysa a paratignay iti post-structuralismo ken maysa nga impluensia iti postmodernismo.
Nalatak ni Nietzsche kas maysa nga existensialista a filosopo a nangibatad a "natayen ti Dios" ngem nupay kasta daytoy a batad ket maibilang a maysa kadagiti saan a unay a maaw-awatan iti amin a literatura ti maika-19 a siglo. Saan a literal a a pisikal a natayen ti Dios ditoy ngem ketdi dayutoy a panangisao ket maysa a kontroversial a panangibaga ni Nietzsche a ti Dios ket naikupinen iti biag ti kaaduan a tattao uray saanda a madmadlaw. Ti "pannakatay ti Dios" ket maysa a wagas a panangideklara a dagiti tao ket didan mamatpati iti urnos ti sangkataw-an. Ti ipapatay ti Dios, segun ken ni Nietzsche, ket saan laeng a panangiwaksi iti urnos a cosmic wenno pisikal ngem ketdi panangiwaksi met kadagiti naan-anay a tagipatgen, ti panangiwaksi iti pammati iti maysa nga objetibo ken sanglubongan a morales a linteg. Mangitunda daytoy iti nihilismo ket isu ti inobra ni Nietzsche ti mangsapul iti solusion tapno maadal manen dagiti fundacion dagiti naintaoan a tagipatgen.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Friedrich Nietzsche iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig ken ni Friedrich Nietzsche iti Wikiquote (iti Ingles)
Dagiti obra a mainaig ken ni Friedrich Nietzsche iti Wikisource (iti Ingles)


text:
Golpo ti Kutch
Ti Golpo ti Kutch ket ti maysa a sumrekan ti danum iti Baybay Arabiano iti laud nga aplaya ti India, idiay estado ti Gujarat, ken nalatak nga ammo para kadagiti nakaro nga atab.[1]
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti kaadalem ti Golpo ti Kutch ket 401 kadapan (122 m).
Daytoy ket rehion iti mabalin nga addaan iti kangatuan a panagpataud ti enerhia ti atab.
Daytoy ket agarup a 99 a milmilia ti kaatiddog, ken bingayenna dagiti rehion ti peninsula ti Kutch ken ti Kathiawar ti Gujarat. Agayus ti Karayan Rukmavati idiay Baybay Arabiano. Ti Golpo ti Khambhat ket mabirukan iti abagatan ken ti Nalatak a Rann ti Kutch ket mabirukan iti amianan ti golpo.
Flaura ken fauna[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti immuna a hardin ti korales ket maaramidto idiay asideg ti Mithapur idiay Golpo tiKutch. Addanto dagiti nadumaduma a sebbangan ti korales ken mapadur-asto ti hardin iti sirok ti baybay para kadagiti panggep ti konserbasion ken turismo. Mapadurasto daytoy babaen ti agkadu a gandat ti deepartamento ti bakir ti Gujarat, ti Wildlife Trust of India ken Tata Chemicals.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Tidal study, Atlantis Resources
- ^ "India's First 'Coral Garden' to be Set up in Gujarat". Press Trust of India. Septiembre 3, 2014.


text:
Nobiembre 9
Ti Nobiembre 9 ti maika-313 nga aldaw ti tawen (maika-314 kadagiti bisiesto a tawen) iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 52 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen.
PaspasamakUrnosen
NaipasngayUrnosen
- 1868 – Marie Dressler, Kanadiana nga aktres (pimmusay 1934)
- 1918 – Spiro Agnew, maika-39 a Bise Presidente ti Estados Unidos (pimmusay 1996)
PimmusayUrnosen
- 1970 – Charles de Gaulle, Presidente ti Pransia (naipasngay 1890)
- 2003 – Art Carney, Amerikano nga aktor (naipasngay 1918)


text:
Tulong:Plantilia
Ti plantilia ket maysa a panid ti Wikipedia a napartuat tapno mairaman kadagiti sabali a panid. Dagiti plantilia ket kadawyan nga aglaon kadagiti maul-ulit a banag a mabalin a nasken a maiparang kadagit aniaman abilang dagiti artikulo wenno dagiti panid. Kadawyan dagitoy a maususar para kadagiti pagalagadan a mensahe, dagiti pagalagadan a ballaag wenno pakdaar, dagiti infobox, dagiti pagdaliasatan a kahon ken dagiti kapadpadada dagitoy a kapanggepan.
Ti sapasap a pamay-an iti panagikabil ket makunkuna a transclusion iti pagsasao nga Inggles wenno pakairamanan iti pagsasao nga Ilokano, a ti wikitext ti mapuntaan a panid ket aglaon ti reperensia iti plantilia , no usaren
{{Nagan ti plantilia}} a panakaisurat. Ti sabali pay a pamay-an ket ti panagisukat,a ti linaon ti plantilia ket maikopia iti wikitex ti puntaan a panid, iti maninsan laeng, no daytoy ket maidulin.


text:
Kyoto
Ti Kyoto (京都, Kyōto, /kiˈoʊtoʊ/;[2]Hapon: [kʲoːꜜto] (dengngen)), opisial a ti Siudad ti Kyoto (京都市, Kyōto-shi, Hapon: [kʲoːtoꜜɕi] (dengngen)), ket ti kapitolio a siudad ti Prepektura ti Kyoto iti Hapon. Mabirukan daytoy iti Rehion ti Kansai iti isla ti Honshu. Mangbukel ti Kyoto ti maysa a parte ti lugar ti metropolitano iti Keihanshin a maikuyog iti Osaka ken Kobe. Manipud idi 2018, ti siudad ket addaan iti populasion iti 1.47 a riwriw.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "国勢調査". Naala idi Septiembre 18, 2022.
- ^ "Kyoto or Kioto". Collins Dictionary. n.d. Naala idi 24 Septiembre 2014.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Kyoto iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Kyoto manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)


text:
Pagsasao a Galego
Ti Galego (galego IPA: [ɡaˈleɣo]) ket pagsasao ti sanga ti Lumaud nga Ibero-Romanse. Daytoy ket insasao babaen dagiti 3 million a tattao, a naipangpangruna idiay Galicia, ti maysa nga autonomo a komunidad a mabirukan idiay amianan a laud ti Espania, nga idiay ket opisial a kakuyogna ti Espaniol. Ti pagsasao a naisasao pay kadagiti sona ti pagbeddengan dagiti kaarruba a rehion ti Espania ti Asturias ken Kastila ken León, ken babaen pay dagiti imigrante a komunidad ti Galicia iti dadduma pay a paset ti Espania, in Latin nga Amerika, ti Estados Unidos, Suisa ken dagiti dadduma pay a lugar idiay Europa.
Ti Galego ket paset ti isu met laeng a pamilia dagiti pagsasao a kas ti Pagsasao a Portuges, ken isuda a dua ket makibinnigayda ti agpada a taudan. Ti nagbingayan a Galego-Portuges a lirika (maika-13 ken 14 a sigsiglo) ket isu idi kadagiti naisangayan a literatura a napataud idiay Europa iti Tengnga a Panpanawen. Dagiti alagaden dagiti dialekto ti Portuges ken Galego ket nagrugrugi a nagbalbaliw idi maika-13 ken maika-14 a sigsiglo.[3]
Ti leksikon ti pagsasao ket kaaduan a naala iti Latin, urayno daytoy ket aglaon met kadagiti nangrun a abilang dagiti balikas ti Hermaniko ken Keltiko a taudan, ken dagiti dadduma pay a sustrato ken dagiti adstrato ket naawatda pay, a naipangpangruna babaen ti Espaniol ken Portuges, ti adu a bilang dagiti pangnagan manipud kadagiti Arabo nga idi Tengnga a Panpanawen ket isuda ti nagturay iti akin-abagatan nga Iberia.
Ti pagsasao ket opisial a timbengen babaen idiay Galicia babaen ti Naarian nga Akademia ti Galicia. Nupay kasta, dagiti nawaya a gunglo a kas ti Gunglo ti Pagsasao ti Galicia ken ti Akademia ti Galicia iti Pagsasao a Portuges ket mangiraman ti Galego a kas paset ti pagsasao a Galego-Portuges.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Galego iti Ethnologue (maika-17 nga ed., 2013)
- ^ "observatoriodalinguagalega.org". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2013-08-22. Naala idi 2014-01-23.
- ^ de Azevedo Maia, Clarinda (1997). História do galego-português: estado linguístico da Galiza e do noroeste de Portugal desde o século XIII ao século XVI (com referência à situação do galego moderno) (Reimpressã da edição do INIC (1986). nga ed.). Lisboa: Fundação Calouste Gulbenkian. ISBN 9789723107463.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti alagaden ti Galego:
- LOIA: Nawaya apagsurotan ti pagsasao a Galego (iti Ingles).
- Batayan a pakaammo para iti pagsasao a Galego (iti Ingles, Espaniol, ken Galego)


text:
Pagsasao nga Ilokano
Ti Ilokano (wenno Iloko, Iluko, mabalin met nga Ilocano) ket maysa kadagiti kangrunaan a pagsasao ken ti maikatlo a kadakkelan ti bilang ti patneng nga agsasao iti Filipinas.
Mairaman ti Ilokano iti pamilia ti Sasao nga Austronesio a nagpuonan dagiti pagsasao kadagiti puro iti Pasipiko ken Akin-abagatan a daya nga Asia. Kabagian ti Ilokano dagiti nadumaduma a dildila kas iti Bahasa Indonesia, Bahasa Melayu, Maori, Fijiano, Hawayano, Malagasi, Samoano, Tahitiano, Chamorro, Tetum, ken Paiwan. Daytoy ket asideg a kabagian dagiti dadduma a sasao nga Austronesio iti Akin-amianan a Luzon, ken addaan bassit iti agsinnaranay a pannakaawat iti pagsasao a Balangao ken dagiti akindaya a dialekto ti pagsasao a Bontoc.[5]
Adu a paset ti lubong, a napanan ken pagnanaedan dagiti Ilokano, ti pakasarakan met iti dakkel a porsiento dagiti agsasao iti Ilokano, kas kadagiti estado ti Hawaii ken California iti Estados Unidos.
Idi Septiembre 2012, impasa ti probinsia ti La Union ti maysa a bilin a mangbigbig iti Ilokano a kas maysa nga opisial a pagsasao ti probinsia a kakuyogna ti Filipino ken Ingles a kas dagiti nailian ken opisial a pagsasao ti Filipinas. Daytoy ti immuna a probinsia idiay Filipinas a nangipasa ti maysa a bilin a mangprotekta ken mangpadur-as iti patneng a pasasao, urayno adda dagiti sabali a pagsasao a naisasao iti probinsia ti La Union a mairaman ti Pangasinan ken Kankanaey.[3]
Iloko ken Ilokano[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti awag wenno termino nga "Iloko" ken "Ilokano" ket awan paggidiatanna no ti pagsasao ti madakdakamat. Ti laeng pagdumaanna ket no dakamaten ti sao wenno pagsasao ken ti tao nga agsasao wenno agus-usar iti pagsasao (kas patneng wenno natibo nga agsasao). Kadawyan nga Iloko ti awag iti sao wenno pagsasao, ket Ilokano met no iti tao. Nupay kasta, gagangayen a maawagan a kas Ilokano ti agpada a tao ken pasasao. Kaaduan no di man amin a natibo nga agsasao wenno agar-aramat iti daytoy a pagsasao ket awaganda iti Ilokano.
Pannakaidasig ken dialekto[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Ilokano ket isu ti kakaisuna a sanga ti pamilia lingguistika a Kordiliera ti Filipinas, maibilang nga inauna wenno kabaketan kadagiti pagsasao iti amianan. Kakabsatna ti Pangasinense, Ibanag ken dagiti nadumaduma a pagsasao iti kabambantayan ti Kordiliera. Daytoy ket naisasao a kas patneng a pagsasao babaen dagiti pito a riwriw a tattao.
Daytoy ti pagsasao a kangrunaan nga aramat (lingua franca) ti agarup nga isu amin a pakabuklan ti Amianan a Luzon, nangruna iti Rehion ti Ilocos, iti Tanap ti Cagayan ken iti adu a paset ti Abra, Pangasinan, ken Zambales. Adu met ti agsasao iti Ilokano iti Nueva Ecija, Tarlac, Mindoro ken iti dadduma a probinsia iti Mindanao. Naisasao pay daytpy a kas maikadua a pagsasao babaen dagiti ad-adu ngem dua a riwriw a patneng nga agsasao iti Pangasinan, Ibanag, Ibatan, ken dagiti dadduma pay a pagsasao iti Akin-amianan a Luzon.[6]
Dua ti makuna a dialekto ti Ilokano: ti maawagan iti “Umamianan” wenno “nauneg nga Ilokano,” pagsasao dagiti taga-Ilokos, ken ti “Umabagatan,” a kaaduan a pagsasao dagiti adda iti probinsia ti La Union ken Pangasinan. Agassideg ketdi dagitoy a dialekto. Bassit ti pagdumaanda, ti laeng panangibalikas iti letra nga e.
Maysa laeng ti balikasna daytoy a letra para kadagiti "umamianan"—nakalukat, tengnga’t-sango, ken di nabukel a bokal. Dagiti met "umabagatan" ket dua ti balikasna. Kas kadagiti "umamianan," no ti sao ket ganggannaet ti naggapuananna, wenno nakarikep, ket impalikud, ken di nabukel a bokal, no ti agsarita ket patneng nga Ilokano. Daytoy a panangibalikas ket naiseknan iti pagsasao dagiti sabsabali kas iti Pangasinense ken Kankanaey.
Saan ketdi a madlaw unay dagitoy a naggidiatan kadagiti talaga a patneng nga Ilokano iti man amianan wenno abagatan nga Ilocos. Madlaw laeng ti naiduma a panangibalikas iti e kadagiti saan a patneng nga Ilokano wenno dagiti nasanay iti Tagalog wenno Ingles a saan unayen nga agsasao iti Ilokano. Wenno dagiti nakasursuro iti Ilokano a saan a natibo nga Ilokano (kas pagarigan maysa a natibo a Tagalog wenno Bisayano a nakasursuro nga agsao iti Ilokano).
Dagiti patneng nga Ilokano ken umiiloko, maymaysa ti panangisaoda iti letra e kadagiti balikas a kas koma "wen," "met," "bedbed," "ilem," "isem," "panagem," "nakem," "timel," "belleng," "aweng," "palileng," "baket," "ubet," "gawed," "kerret," "siket," "lengleng" "alimuteng," "alsem," "pekkel," "kuribetbet," "pamulinawen" ken dadduma pay.
Sistema ti panagsurat[urnosen | urnosen ti taudan]
Moderno nga alpabeto[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti moderno nga Alpabeto nga Ilokano ket buklen dagiti 28 a letra. Ti umuna a bingay ket buklen dagiti duapulo a letra ti Abakada Ilokana ken ti maikadua a bingay ket buklen dagiti walo a letra a nabulod manipud iti pagsasao nga Espaniol ken Ingles.[7]
Dagiti duapulo ket walo a letra a mangbukel ti Alpabeto nga Ilokano: Aa Bb Cc Dd Ee Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn Ññ NGng Oo Pp Qq Rr Ss Tt Uu Vv Ww Xx Yy Zz
Dagiti duapulo a letra a mangbukel ti Abakada Ilokana: a, ba, ka, da, e, ga, ha, i, la, ma, na, nga, o, pa, ra, sa, ta, u, wa (ua), ya (ia)
Dagiti walo a letra a nabulod manipud iti pagsasao nga Espaniol ken Ingles: Cc Ff Jj Ññ Qq Vv Xx Zz
Sakbay ti kolonia[urnosen | urnosen ti taudan]
Amin dagiti klase ni Ilokano iti sakbay ti kolonia ket nagsuratda iti sistema ti silabiko sakbay ti isasangpet dagiti Europeano. Inus-usarda ti sistema a naitermino a kas maysa nga abugida, wenno alpasilabario. Daytoy idi ket kapada dagiti sinuratan ti Tagalog ken Pangasinan, nga iti tunggal karakter ket nangirepesenta iti panagsasaruno iti konsonante-bokal, wenno iti pangyababaan iti Ingles iti CV (consonant-vowel). Ti bersion ti Iloknao, nupay kasta, ket isu idi ti immuna a nangidesignado kadagiti koda a konsonante nga agraman iti marka ti diakritiko – ti krus wenno virama – a naipakita iti Doctrina Cristiana ti 1621, ti maysa kadagiti kasapaan a nabatbati a pablaak iti Ilokano. Sakbay ti pananginayon ti virama, awan idi ti waya dagiti mannurat a mangidesignado kadagiti koda a konsonante. Dagiti met agbasbasa ket pugtuanda no ti bokal ket mabasa wenno saan, gapu kadagiti bokal ti "e" ken "i" ket mabalinda a maipasinnukat, kas pagarigan dagiti letra ti "o" ken "u" para iti "tendera" ken tindira".
Moderno[urnosen | urnosen ti taudan]
Kadagiti nabiit a panawen, adda metten dagiti dua a sistema a naus-usar: Ti sistema ti "Espaniol" ken ti sistema ti Tagalog "Tagalog". Iti sistema ti Espanol, dagiti balikas a nagtaud iti Espaniol ket intalinaayda dagiti pannakailetrada. Dagiti met patneng a balikas, ket naitunos kadagiti alagaden ti panangiletra ti Espaniol. Ita met nga aldawen, dagiti laeng lallakayen a kaputotan ni Ilokano ti agus-usar iti sistema ti Espaniol.
Iti sistema a naibatay iti Tagalog, ad-adu iti pannakaisurat ti ponema iti letra, ken nasaysayaat a mangipaltiing ti pudno a pannakaibalikas ti balikas.[8] Dagiti letra ti ng ket buklen ti digrapo ken maibilang a kas bugbugtong a letra, ken sarunuenna ti n iti alpabeto. Kas resulta, ti numo ket agparang sakbay ti ngalngal kadagiti barbaro a diksionario. Dagiti balikas iti ganganaet a nagtaudan, ken kaaduan kadagiti nagtaud manipud iti Espaniol, ket nasken a mabaliwan iti pannakailetra tapno nasaysayaat iti pannakaipaltiingna iti ponolohia ti Ilokano. Dagiti balikas a nagtaud iti Ingles ket mabalin wenno saan a mabalin a maitunos iti daytoy nga ortograpia. Ti nangruna a pagarigan nga agus-usar iti daytoy a sistema ket ti linawas a magasin ti Bannawag.
Dagiti wadan dagiti dua a sistema[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti sumaganad ket dagiti dua a bersion ti kararag ti Amami. Ti adda iti kanigid ket naisurat iti ortograpia a naibatay iti Espaniol, bayat nga ti adda iti kanawan ket agus-usar iti sistema a naibatay iti Tagalog.
Ti Ilokano ken edukasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti pannakaisayankat ti sistema ti bilingual nga edukasion ti Espaniol iti 1897, ti Ilokano, ken maikuyog dagiti pito a nangruna a pagsasao (dagiti addaan iti saan a basbassit ngem maysa a riwriw nga agsasao), ket naipalubos idi a kas panangisuro aginggana iti maikadua a grado. Daytoy ket bigbigen babaen ti Komision iti Pagsasao a Filipino a kas maysa kadagiti kangrunaan a pagsasao iti Filipinas.[9] Babaen iti batay-linteg, ti Ilokano ket maysa a katakunaynay nga opisial a pagsasao kadagiti rehion a nakaisasaoanna ken agserbi a kas katakunaynay a panangisuro kadagita a lugar.[10]
Kadagiti napalabas a tawen, ti tignay iti Akinbaba ken Akinngato a Kamara iti Kongreso ket nagiyunay-unay para iti panagusar iti nakayanakan a pagsasao a kas panangisuro aginggana iti maikanem a grado.[11][12]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Mikael Parkvall, "Världens 100 största språk 2007" (Dagiti 100 a Kadakkelan a Pagsasao iti Lubong idi 2007), iti Nationalencyklopedin
- ^ Senso ti Filipinas, 2000. Tabla 11. Sangkabalayan a Populasion babaen ti Etnisidad Sekso ken Rehion: 2000
- ^ a b Elias, Jun (Septiembre 19, 2012). "Iloko La Union's official language". Philippine Star. Naala idi Septiembre 24, 2012.
- ^ Ethnologue. "Language Map of Northern Philippines". ethnologue.com. Ethnologue. Naala idi 7 Disiembre 2015.
- ^ Lewis (2013). Ethnologue Languages of the World. Naala manipud iti:http://www.ethnologue.com/language/ebk
- ^ Rubino, Carl Ralph Galvez (2000). "Pagsasao nga Ilokano". Ilocano Dictionary and Grammar: Ilocano-English, English-Ilocano (iti Ingles ken Ilokano). University of Hawaiʻi Press. ISBN 978-0-8248-2088-6.
- ^ Komisyon sa Wikang Filipino (2012). Tarabay iti Ortograpia ti Pagsasao nga Ilokano. Komisyon sa Wikang Filipino: ISBN 978-971-0910-362.
- ^ Nupay kasta, adda met dagiti saan amairaman. Iti kasumbangirna ket agpayso met para iti bokal ti /u/ nga adda met dagiti dua a representasion kadagiti patneng a balikas. Ti bokal ti /u/ ket maisurat iti o no agparang iti maudi a silaba ti balikas wenno iti ramut, kas pagarigan ti kitaemonto /ki.ta.e.mun.tu/. Iti pay maipatinayon, ti e ket mangirepresenta kadagiti dua a bokal iti akin-abagatan a dialekto: ti [ɛ] ken ti [].
- ^ Panfilio D. Catacataca (Abril 30, 2015). "The Commission on the Filipino Language". ncca.gov.ph. National Comission for Culture and the Arts. Naala idi 7 Disiembre 2015.
- ^ 1987 Constitution of the Republic of the Philippines Naiyarkibo 2009-09-17 iti Wayback Machine, thecorpusjuris.com (Article XIV, Section 7)
- ^ Congress of the Philippines (Mayo 15, 2013). "Republic Act No. 10533". ncca.gov.ph. Goverment of the Philippines. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2015-12-08. Naala idi 7 Disiembre 2015.
- ^ Delon Porcalla (Mayo 16, 2013). "K-12 for all, use of mother tongue now law". www.philstar.com. The Philippine Star. Naala idi 7 Disiembre 2015.


text:
Kategoria:Maipapan iti politika a heograpia
Dagiti subkategoria
Daytoy a kategoria ket addaan kadagiti sumaganad a 10 a subkategoria, manipud iti 10 a dagup.
:
- Katkategoria babaen ti lokasion (17 K)
A
- Administratibo a pannakabingbingay (3 K, 2 P)
D
- Dagiti dati a kolonia (6 K)
- Dagiti matagtagitao a lugar (3 K)
- Dagiti nabingbingay a rehion (11 K, 14 P)
- Dagiti pagbeddengan (5 K)
- Dagiti patingga a punto iti Daga (2 K, 7 P)
P
- Pagturayan (3 K, 1 P)
Pampanid iti kategoria "Maipapan iti politika a heograpia"
Dagiti sumaganad a 5 a panid ket adda iti daytoy a kategoria, manipud iti 5 a dagup.


text:
Premio Nobel iti Literatura
Manipud idi 1901, ti Premio Nobel iti Literatura (Sueko: Nobelpriset i litteratur) ket tinawen a naipagunguna iti maysa a mannurat manipud iti ania man a pagilian nga adda, kadagiti balikas ni Alfred Nobel, nakaparnuay "kadagiti pagobraan iti literatura ti naisalsalumina unay nga obra iti umno a turong" (orihinal a Sueko: den som inom litteraturen har producerat det mest framstående verket i en idealisk riktning).[1][2] Urayno dagiti agmaymaysa nga obra ket sagpaminsan a nadakdakamat a naisangsangayan a naisalsalumina, ditoy ti "obra" ket mangitudo ti sibubukel nga obra ti mannurat. Ti Sueko nga Akademia ket isu ti mangikeddeng, no adda ti sinoman, a mangawatto ti premio iti ania man a naited a tawen. Ti akademia ket mangirangarang ti nagan ti napaili a laureado iti kasapaan ti Oktubre.[3] Daytoy ket maysa kadagiti lima a Premio Nobel a nabangon babaen ti keddeng ni Alfred Nobel idi 1895; dagiti dadduma pay ket ti Premio Nobel iti Kimika, Premio Nobel iti Pisika, Premio Nobel iti Kappia, ken Premio Nobel iti Pisiolohia wenno Medisina.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "The Nobel Prize in Literature" [Ti Premio Nobel iti Literatura]. Nobelprize.org (iti Ingles). Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2007-10-15. Naala idi 2007-10-13.
- ^ Sutherland, John (Oktubre 13, 2007). "Ink and Spit" [Tinta ken Tupra]. Guardian Unlimited (iti Ingles). The Guardian. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2007-11-11. Naala idi 2007-10-13.
- ^ "The Nobel Prize in Literature" [Ti Premio Nobel iti Literatura]. The Swedish Academy (iti Ingles). Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2008-02-01. Naala idi 2007-10-13.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Premio Nobel iti Literatura iti Wikimedia Commons
- "Dagiti Amin a Nobel Laureado iti Literatura" – Pagsurotan a panid iti opisial a sitio ti Pundasion ti Nobel.


text:
Hunio 19
Ti Hunio 19 ti maika-170 nga aldaw ti tawen (maika-171 kadagiti bisiesto a tawen) iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 195 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1861 – Dr. Jose Rizal, nailian a bannuar iti Filipinas (pimmusay 1896)
- 1941 – Václav Klaus, presidente ti Republika a Tseka
- 1959 – Christian Wilhelm Walter Wulff, Presidente ti Alemania manipud idi 2010 aginggana idi 2012
- 1972 – Jean Dujardin, Pranses nga aktor ken komidiante


text:
Plantilia:Para iti
(Ti adda dita ngato ket pinataud babaen ti:
{{Para iti|plantilia a panagpartuat para iti silo|Plantilia:For loop}}.)
Daytoy a palntilia ket mangited iti hatnote nga agraman kadagiti silpo aginggana kadagiti uppat nga artikulo wenno dagiti panangilawlawag a panid. Daytoy ket umawat iti sero wenno dagiti lima a parametro. No mausar nga awan kadagiti parametro iti panid a nanaganan iti Foo, ti resulta ket
Ti umuna a parametro ket baliwanna ti hatnote ken nasken a naranas a teksto, kas ti
{{Para iti|agpapada a termino}} ket mangited iti:
Ti makadua a parametro ket inus-usar mangbaliw ti nagresultaan a silpo, kas ti
{{Para iti|agpapada a termino|Foobar}} ket mangited iti:
Ti maikatlo, maikapat ken maikalima a parametro ket inus-usar dagitoy a mangited iti maysa, dua, wenno tallo a suplementario a silsilpo:
ti naudi ket pinataud babaen a kas ti
{{Para iti|agpapada a termino|Foobar|Bar|Baz|Quux}}.
Kitaen payUrnosen
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar


text:
Baybay Amianan
Ti Baybay Amianan ket maysa a pingir a baybay iti Taaw Atlantiko a mabirukan idiay nagbaetan ti Gran Britania, Eskandinabia, Alemania, ti Olanda, Belhika, ken Pransia. Daytoy ket maysa nga uneg ti daga a baybay (wenno "samang") a baybay idiay kontinental a samang ti Europa, daytoy ket maikapet ti taaw babaen ti Kanal Ingles iti abagatan ken ti Baybay Norwego iti amianan. Daytoy ket ad-adu ngem 970 kilometro (600 mi) ti kaatiddogna ken 580 kilometro (360 mi) ti kalawana, nga adda ti kalawa ti agarup a 750,000 kuadrado kilometro (290,000 sq mi).
Ti Baybay Amianan ket napauten a lugar dagiti Europeano a pagdaliasatan ken tipay nangruna a pagkalapan. Ti baybay ket nadayeg a papanan para kadagiti panagliwliwa ken turismo kadagiti naibeddeng a pagilian ken ti kinaudi datoy ket nakarang-ay iti maysa a nabaknang a rekurso ti enerhia a mairaman dagiti posil a sungrod, angin, ken dagiti nasapa a panagikeddeng ti allon abileg.
Iti naipakasaritaan, ti Baybay Amianan ket nakaipakita ti kinaprominente iti heopolitiko ken dagiti milisia a panakibiang, a naisangsangayan idiay Akin-amianan nga Europa ngem ti pay sangalubongan babaen dagiti agtigtignay a bileg ti akin-amianan nga Europa a naipan iti sangalubongan idi kaaduan a las-ud ti Tengnga a Panpanawen ken moderno a panawen. Ti Baybay Amianan ket sentro idi ti pannakabangon ti Vikings ken dimtengan , ti Hanseatika a Liga, ti Olanda, ken ti Britaniko a ti tunggal maysa ket nagsuksukisok a mangituray ti Baybay Amianan ken babaen ti panagtengngel ti sumrekan dagiti pagtagilakuan ken dagiti rekurso iti lubong. A kas ti is-isu a rummuaran idiay taaw ti Alemania, ti Baybay Amianan ket nagtultuloy nga estratehiko a nangruna kadagiti dua a Gubat ti Sangalubongan.
Ti aplaya ti Baybay Amianan ket mangited ti dibersidad ti heolohiko ken heograpiko a langlanga. Idiay amianan, dagiti adalem a piordo ken nasalagasag a derraas ket mangmarka kadagiti aplaya ti Norwega ken Eskoses, bayat nga idiay abagatan ket nangruna a buklen dagiti kadaratan nga playa ken dagiti nalawa a naakaba a kapitakan. Gapu ti kapusek ti populasion, ti adu unay nga industrialisasion, ken ti nakaro a panagusar ti baybay ken ti naipalawlaw a luglugar, adda dagiti adu nga enbiromental a parikut a nakabanagan dagiti ekosistema ti baybay. Dagiti enbironmento a pakadanagan—a sapasap a mairaman ti nakaro unay a panagkalkalap, industria ken agrikultura a panagay-ayus, dragado, panagibelleng ken dagiti dadduma pay—a nakaiturongan kadagiti panagikeddeng a panagpawil ti pannakaapday ti baybay bayat a mausay pay laeng kadgiti ekonomiko a pannakabalinna.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Baybay Amianan ket bineddengan babaen ti Is-isla Orkney ken ti daya nga aplaya ti Gran Britania iti laud[1] ken ti akin-amianan ken ti nangruna a daga ti Sentral nga Europa iti daya ken abagatan, mairaman daytoy ti Norwega, Dinamarka, Alemania, ti Olandas, Belhika, ken Pransia.[2] Idiay abagatan a laud, iti labes ti Linglingsat Dover, ti Baybay Amianan ket agbalin a ti Kanal Ingles a maisilpo iti Taaw Atlantiko.[1][2] Iti daya, daytoy ket maisilpo iti Baybay Baltiko babaen ti Skagerrak ken ti Kattegat,[2] dagiti lingsat a mangisina ti Dinamarka manipud iti Norwega ken Suesia.[1] Iti amianan, daytoy ket bineddengan babaen ti Is-isla Shetland, ken maisilpo iti Baybay Norwego, a naisanglad iti akin-amian a daya unay a paset ti Atlantiko.[1][3]
Ti Baybay Amianan ket nasursurok ngem 970 kilometro (600 mi) iti kaatiddog ken 580 kilometro (360 mi) iti kalawa, ken addaan daytoy iti kalawa iti 750,000 kuadrado kilometro (290,000 sq mi) ken tomo iti 94,000 kubiko kilometro (23,000 cu mi).[4] Iti likmut dagitiigid ti Baybay Amianan ket dagiti dakkel nga isla ken dagiti purpuro, a mairaman ti Shetland, Orkney, ken ti [[Is-isla Frisia].[2] Ti Baybay Amianan ket makaawat ti nasadiwa a danum manipud kadagiti nadumaduma a a kontinental a pagayusan iti danum ti Europa, ken ti pay Is-isal Britanika. Ti dakkel a paset ti pagayusan a labneng ti Europa ket maibusan idiay Baybay Amianan ken mairaman ti danum manipud iti Baybay Baltiko. Ti kadakkelan ken dagiti kangrunaan a karayan nga agay-ayus iti Baybay Amianan ket ti Elbe ken ti Rin – pagayusan ti danum ti Meuse.[5] Agarup a 185 a riwriw a tattao ti agtataeng iti pagayusan a labneng dagiti karayan nga agay-ayus iti Baybay Amianan ken sakupenna ti industrialisado unay a luglugar.[6]
Heolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti ababaw nga epikontinental a baybay a kas ti agdama a Baybay Amianan ket adda dagitoy idin iti kontinental a samang ti Europa. Ti panagrengngat a nangporma ti akin-amianan apaset ti Taaw Atlantiko idi las-ud dagiti paset ti panawen ti Hurasiko ken Kretasiko, manipud idi agarup a 150 a riwriw a tawtawen iti napalabas, ket nagpataud iti tektoniko nga isasalto idiay Is-isla Britanika.[7] Manipud idin, ti ababaw a baybay ket ganganin nga nagtultuloy nga adda iti nagbaetan dagiti nangato a Fennoscandia a kalasag aken ti Is-isla Britanika.[8] Daytoy taudan ti agdama a Baybay Amianan ket dimmakkelen ken bimmassit iti panagpadur-as iti eustatiko a lessaad ti baybay iti las-ud ti heolohiko a panawen. Sagpaminsan daytoy a naikonekta kadagiti sabali nga ababaw a baybay, kas ti baybay ti ngato ti Labneng ti Paris iti abagatan-laud, ti Baybay Paratetis iti abagatan-daya, wenno ti Taaw Tetis iti abagatan.[9] Idi las-ud ti Naladaw a Kretasiko, idi agarup a 85 a riwriw a tawtawen iti napalabas, amin iti moderno a nangruna a daga ti Europa malaksid ti Eskandinabia ket dagidi naiwarwaras nga isla. Babaen ti Nasapa nga Oligoseno, idi 34 aginggana ti 28 a riwriw a tawtawen iti napalabas, ti irurumsua ti Akinlaud ken Sentral nga Europa ket gangani nangisina ti Baybay Amianan manipud iti Taaaw Tetis, ken nagin-inut dagitoy a bimmassit ken nagbalin daytoy iti Mediteraneo idi ti Akin-abagatan nga Europa ken ti Abagatan a laud nga Asia ket nagablin a nagmaga a daga.[10] Thi Baybay Amianan ket nalappedan manipud iti Kanal Ingles babaen ti akikid a rangtay a daga aginggana idi daytoy ket nawasang babaen ti saan a basbassit ngem dua a katastropiko a layus idi baetan ti 450,000 ken 180,000 a tawtawen ti napalabas.[11][12] manipud idi rugi ti paset ti panawen ti Kuaternario idi agarup a 2.6 a riwriw a tawtawen iti napalabas, ti eustatiko nga agpang ti lessaad ti baybay ket simmuek idi las-ud ti tunggal maysa a ppaset ti panaswen ti glasier ken kalpasanna ngimmato manen. Iti tunggal maysa a panawen a makaabot ti kalatakan a gay-at ti sabanas ti yelo, ti Baybay Amianan ket nagbalin a gangani a kompleto a nagmaga. Ti agdama nga aldaw nga aplaya a naporma kalpasan ti Kinaudi a Kangatuan a Glasier idi ti bayaby ket nangrugi a manglayus ti samang ti kontinente ti Europa.[13]
Idi 2006 adda nabirukan idi a tipping ti tulang bayat a nagkulukol iti lana idiay Baybay Amianan. Ti panangusig ket nangibaga a dayta ket Plateosaurus manipud idi 199 aginggana idi 216 a riwiriw a tawtawen iti napalabas. Daytoy idi ti kaunegan a posil ti dinausoro a nabirukan ken ti immuna para iti Norwega.[14]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c d L.M.A. (1985). "Europe". Iti University of Chicago (ed.). Encyclopædia Britannica Macropædia. Vol. 18 (Maiak-15 nga ed.). Estados Unidos: Encyclopadia Britannica Inc. pp. 832–835. ISBN 0-85229-423-9.
- ^ a b c d Ripley, George; Charles Anderson Dana (1883). The American Cyclopaedia: A Popular Dictionary of General Knowledge (Digitized 11 October 2007 by Google Books online). D. Appleton and company. p. 499. Naala idi 26 Disiembre 2008.
- ^ Helland-Hansen, Bjørn; Fridtjof Nansen (1909). "IV. The Basin of the Norwegian Sea". Report on Norwegian Fishery and Marine-Investigations Vol. 11 No. 2. Geofysisk Institutt. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2009-01-14. Naala idi 9 Enero 2009.
- ^ "About the North Sea: Key facts". Safety at Sea project: Norwegian Coastal Administration. 2008. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2008-12-09. Naala idi 2 Nobiembre 2008.
- ^ Ray, Alan; G. Carleton; Jerry McCormick-Ray (2004). Coastal-marine Conservation: Science and Policy (Digitized by Google Books online) (ilustrado nga ed.). Blackwell Publishing. p. 262. ISBN 0-632-05537-5. Naala idi 21 Enero 2009.
- ^ "Chapter 5: North Sea" (PDF). Environmental Guidebook on the Enclosed Coastal Seas of the World. International Center for the Environmental Management of Enclosed Coastal Seas. 2003. Naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 2008-12-17. Naala idi 24 Nobiembre 2008.
- ^ Ziegler, P. A. (1975). "Geologic Evolution of North Sea and Its Tectonic Framework". AAPG Bulletin. 59. doi:10.1306/83D91F2E-16C7-11D7-8645000102C1865D.
- ^ See Ziegler (1990) or Glennie (1998) for the development of the paleogeography around the North Sea area from the Jurassic onwards
- ^ Torsvik, Trond H.; Daniel Carlos; Jon L. Mosar; Robin M. Cocks; Tarjei N. Malme (Nobiembre 2004). "Global reconstructions and North Atlantic paleogeography 440 Ma to Recen" (PDF). Naala idi 19 Nobiembre 2008.
- ^ Smith, A. G. (2004). Atlas of Mesozoic and Cenozoic Coastlines (Digitized by Google Books online). Cambridge University Press. pp. 27–38. ISBN 0-521-60287-4. Naala idi 24 Nobiembre 2008.
- ^ Gibbard, P. (19 Hulio 2007). "Palaeogeography: Europe cut adrift". Nature. 448 (7151): 259–60. Bibcode:2007Natur.448..259G. doi:10.1038/448259a. PMID 17637645. (Nasken ti Agrehistro)
- ^ Gupta, Sanjeev; Collier, Jenny S.; Palmer-Felgate, Andy; Potter, Graeme (2007). "Catastrophic flooding origin of shelf valley systems in the English Channel". Nature. 448 (7151): 342–5. Bibcode:2007Natur.448..342G. doi:10.1038/nature06018. PMID 17637667.
- ^ Sola, M. A.; D. Worsley, Muʼassasah al-Waṭanīyah lil-Nafṭ (2000). Geological Exploration in Murzuq Basin (Digitized by Google Books online). A contribution to IUGS/IAGC Global Geochemical Baselines. Elsevier Science B.V. ISBN 978-0-08-053246-2. Naala idi 19 Nobiembre 2008.
- ^ Lindsey, Kyle (25 Abril 2006). "Dinosaur of the Deep". Paleontology Blog. Naala idi 23 Hunio 2013.
- "Baybay Amianan". Dagiti Ababa a Pangusig ti Pagilian. Administrasion ti Pakaammo ti Enerhia(EIA). Enero 2007. Naala idi 2008-01-23.
- "NORTH SEA FACTS". Nailian nga Instituto ti Belhika dagiti Masna a Siensia. Panangimaton a Paset dagiti Matematiko a Modelo ti Baybay Amianan. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2008-06-02. Naala idi 2009-02-15.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Starkey, David J.; Morten Hahn-Pedersen (2005). Bridging troubled waters: Conflict and co-operation in the North Sea Region since 1550. Esbjerg [Denmark]: Fiskeri-og Søfartsmuseets. ISBN 87-90982-30-4.
- Ilyina, Tatjana P (2007). The fate of persistent organic pollutants in the North Sea multiple year model simulations of [gamma]-HCH, [alpha]-HCH and PCB 153Tatjana P Ilyina;. Berlin ; New York: Springer. ISBN 978-3-540-68163-2.
- Karlsdóttir, Hrefna M. (2005). Fishing on common grounds: the consequences of unregulated fisheries of North Sea Herring in the postwar period. Göteborg: Ekonomisk-Historiska Inst., Göteborg Univ. ISBN 91-85196-62-2.
- Tiedeke, Thorsten; Werner Weiler (2007). North Sea coast: landscape panoramas. Nelson: NZ Visitor; Lancaster: Gazelle Drake Academic. ISBN 978-1-877339-65-3.
- Erik Thoen (2007). Rural history in the North Sea area: a state of the art (Middle Ages – beginning 20th century). Turnhout: Brepols. ISBN 978-2-503-51005-7.
- Waddington, Clive; Kristian Pedersen (2007). Mesolithic studies in the North Sea Basin and beyond: proceedings of a conference held at Newcastle in 2003. Oxford: Oxbow Books. ISBN 1-84217-224-7.
- Zeelenberg, Sjoerd (2005). Offshore wind energy in the North Sea Region: the state of affairs of offshore wind energy projects, national policies and economic, environmental and technological conditions in Denmark, Germany, The Netherlands, Belgium and the United Kingdom. Groningen: University of Groningen. OCLC 71640714.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Baybay Amianan iti Wikimedia Commons


text:
Pagsasao a Col
Ti pagsasao a Col (Chol), wenno Lembak, ket ti pagsasao a Malayano ti Sumatra. Daytoy ket insasao babaen dagiti agarup a 145,000 nga agsasao (2000) a kaaduan dagiti agsasao ket mabirukan idiay siudad ti Lubuklinggau, Bengkulu ken dagiti lugar a manglikmut daytoy aginggana idiay Musi rawas iti Abagatan a Sumatra. Dagiti agsaao iti daytoy a pagsasao ket tagikua ti grupo ti etniko ti Lembak, ti bassit agrupo ti etniko nga asideg a kabagian ti dagiti etniko a Malayo, a naipangpangruna dagiti Malayo a Bengkulu ken Palembang. Ti Col ket asideg a kabagian ti Malayo Palembang ken ti Malayo Bengkulu nga adda met dagiti bassit a pagiddiatan a kaaduan iti panangibalikas, ti Malayo Bengkulu ken Malayo Palembang ket agtarawidwid nga agpatingga iti "o" bayat a ti Col ket kadawyan nga agpatingga iti "e".
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Col iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)


text:
San Agustin, Isabela
Ti San Agustin ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Isabela iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti San Agustin ket nabingbingay a politikal iti 23 a barbaranggay.[2]
- Bautista
- Calaocan
- Dabubu Grande
- Dabubu Pequeño
- Dappig
- Laoag
- Mapalad
- Masaya Centro (Poblacion)
- Masaya Norte
- Masaya Sur
- Nemmatan
- Palacian
- Panang
- Quimalabasa Norte
- Quimalabasa Sur
- Rang-ay
- Salay
- San Antonio
- Santo Niño
- Santos
- Sinaoangan Norte
- Sinaoangan Sur
- Virgoneza
Bautista[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Bautista ket maysa kadagiti baranggay ti San Agustin, Isabela, daytoy a baranggay ket maysa kadagiti kaadaywan a baranggay ti San Agustin. Daytoy a lugar ket adayo iti centro ti San Agustin nupay kasta dagiti tattao nga aggigiyan iti daytoy a baranggay ket naanus da, ngamin babaen ti pannagna da a mapan iti kaasedgan a pagluganan ket naragsak da latta. Daytoy a lugar ket nasina sina iti kada purok, ti masungad a purok ti Bautista ket isu ti Purok 1. Daytoy a purok ket tawtawagen da iti Sidecut wenno Sitio Dapis. Kunada a Sidecut ngamin ta adda iti igid ti pannakaputid na isu a pinanaganan da iti Sidecut. Sitio Dapis kunada met gamin daytoy a purok ket asideg iti Dapis, no kuma parte iti Dapis ket isu uma iti kaadaywan a parte na. Ti Purok 1 ket aglalaok ti tao nga aggigiyan ngamin adda dagiti Ifugao, Ilokano, Kiangan, ken dadduma pay. Daytoy a purok ket isu ti masungad no mapan ka iti centro ti Bautista bale 500 wenno lima gasut pay a metro ti kaadayo na manipud iti daytoy a lugar, ti tattao iti daytoy a lugar ket aglalaok, napintas daytoy a lugar kunak ta dagiti tattao nga aggigiyan ditoy ket napintas ti pannagbiag da, ngamin daytoy a lugar ket adu ti produkto a pagbiagan da, kasla kuma iti mais, saba, pagay, kahoy, kamote a lanot, ken naduma duma pay a klase iti prutas, daytoy a lugar ket alisto ti irarang-ay mo no nagaget ka la ketdi nga agtrabaho,siyempre kadwana iti anus mo, ngamin ti kaadwan nga obra ditoy ket agbingkag.
Daytoy pay a lugar ket makakita ka kadagiti patneng a tattao ngem agtaeng da iti adayu pay a lugar, kuna da dagitoy a tao a kas "Tattao ti Banbantay", nga agpayso ngamin ket agpaminsan da laeng a bumaba idiay bantay. Ti Bautista ket maysa kadagiti kabatnangan a baranggay ti San Agustin, ngamin ket adu ti tattao nga agpatakder ti negosyo da. Ti maysa pay a kangrunaan ditoy ket dagiti pinagadal dagiti ubbing.
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of San Agustin | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Tanap ti Cagayan Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion II (Tanap ti Cagayan)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion II (Tanap ti Cagayan)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion II (Tanap ti Cagayan)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion II (Tanap ti Cagayan)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Isabela". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Sasao a Daya a Formosano
Ti sasao a Daya a Formosano ket buklen dagiti nadumaduma a sasao a Formosano a naiwarwaras iti ballasiw ti Taiwan, a mairaman ti Kavalan, Amis, ken ti awanen a pagsasao a Siraya. Daytoy a pannakaigrupo ket sinuportaran babaen da Robert Blust ken Paul Jen-kuei Li. Ikeddeng ni Li a ti lugar nga agsasao iti Siraya kadagiti akin-abagatan a laud a tanap ti Taiwan iti kapudnuan a pagtaengan dagiti agsasao iti Daya a Formosano, nga idiay ket naiwarasda iti akindaya nga igid ti baybay ti Taiwan ken nagin-inut nga immakar iti lugar ti moderno nga aldaw a Taipei (Li 2004).
Dagiti pagsasaoUrnosen
EbidensiaUrnosen
Inpresenta ni Li (2004) ti sumaganad a kriteria a kas ebidensia para iti maysa a pannakaigrupo ti Daya a Formosano.
- Panagtitipon iti *C ken *t a kas /t/
- Panagtitipon iti *D ken *Z a kas /r/ owenno /l/ in Basay, a kas /z/ iti Kavalan
- Panagtitipon iti *q, *H, *ʔɦ ken ø
- Panagtitipon iti *j, *n, ken *N a kas /n/
- Pannakaipan iti *k iti /q/ ken /q/ > /h/ (Basay laeng) sakbay ti *a
Inbaga ni Li (2004) ti panagsina iti *k iti k ken q (sakbay ti *a) ket eksklusibo apagbingayan babaen ti Basay ken Kavalan. Kas met ti Kavalan ken Basay, ti pagsasao a Siraya ket tumipon kadagiti porma ti pasiente-agpakatengnga ken lokatibo-agpakatengnga, urayno ti Amis ket maigiddiat kadagiti porma nga agpakatengga. Ilista pay ni Li (2004) dagiti sangadosena nga inobasion ti leksiko a pagbibingayan babaen ti sasao a Daya a Formosano.
Ti Basay, Kavalan, ken Amis ket makibinningay pay ti oral a tradison a mangibaga ti sapasap a taudan manipud iti maysa nga isla a tinawtawagan iti “Sinasay” wenno “Sanasay,” a mabalin a daytoy ket ti Isla Berde ita nga aldaw.[1]
Dagiti notaUrnosen
- ^ Li, Paul Jen-kuei. 2008. "Time perspective of Formosan Aborigines." In Sanchez-Mazas, Alicia ed. Past human migrations in East Asia: matching archaeology, linguistics and genetics. Taylor & Francis US.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- Li, Paul Jen-kuei (1992). "台灣平埔族的種類及其互關係" [Classification of the sinicized tribes in Taiwan and their internal relationships]. In Li, Paul Jen-kuei. Selected Papers on Formosan Languages, vol. 2. Taipei, Taiwan: Institute of Linguistics, Academia Sinica.
- Li, Paul Jen-kuei. 2004. Origins of the East Formosans: Basay, Kavalan, Amis, and Siraya. Languages and Linguistics 5.2:363-376, 2004.


text:
2021
Ti tawen ti 2021 (MMXXI) ket kadawyan a tawen a mangrugi iti Biernes iti kalendario a Gregoriano (dominikal a letra C), ti maika-2021 a tawen kadagiti panangikeddeng ti Kadawyan a Panawen (CE) ken Anno Domini (AD), ti maika-21 a tawen ti maika-3 a milenio, ti maika-21 a tawen iti maika-21 a siglo, ken ti maika-2 a tawen iti dekada ti tawtawen ti 2020.
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Pebrero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero 24 – Erineo S. Maliksi, Filipino a politiko (naipasngay 1938)
Abril[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 19 – Walter Mondale, Amerikano a politiko, maika-42 a Bise Presidente iti Estados Unidos (naipasngay 1928)
Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hunio 24 – Benigno Aquino III, maika-15 a Presidente ti Filipinas (naipasngay 1960)
Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Disiembre 31 – Betty White, Amerikana nga aktres, personalidad ti telebision ken aktibista ti nam-ay ti ayup (naipasngay 1922)
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti 2021 iti Wikimedia Commons


text:
Iran
Ti Iran (Persiano: ایران [ʔiˈɾɒn] (dengngen)), opisial a ti Islamiko a Republika ti Iran (Persiano: جمهوری اسلامی ایران Jomhuri-ye Eslāmi-ye Irān), ket maysa a pagilian idiay Akinlaud nga Asia.[9][10] Ti nagan nga "Iran", nga iti Persiano ket kayatna a sawen a "Daga dagiti Ariano", ket kapatnengan nga inus-usar daytoy manipud idi Sassaniano a panawen. Naus-usar ti sangalubongan daytoy idi 1935, sakbayan a daytoy a pagilian ket naam-ammuan idi ti Akinlaud a lubong a kas ti Persia. Ti "Persia" ken "Iran" ket maisublatan a maus-usar iti linaon dagiti kultura; nupay kasta,ti "Iran" ket isu ti opisial a maus-usar a nagan kadagiti linaon a politika.[11][12]
Ti maika-18 a kadakkelan a pagilian iti lubong iti termino a kalawa iti 1,648,195 km2 (636,372 sq mi), ti Iran ket adda ti populasion ti agarup a 75 a riwriw.[13] Daytoy ket maysa a pagilian itinaisangsangayan a heopolitika a kinapangruna gapu ti lokasionna kadagiti tallo lugar iti Asia (Laud, Tengnga, ken Abagatan). Ti Iran nabeddengan iti amianan babaen ti Armenia, Azerbaijan ken Turkmenistan. Ti Iran ket maysa a litoral nga estado ti Baybay Kaspio, nga adda ti kauneg ti daga a baybay, ti Kazakhstan ken Rusia ket dagus pay a kaarruba ti Iran iti amianan. Ti Iran ket nagbeddengan iti daya babaen ti Apganistan ken Pakistan, iti abagatan babaen ti Golpo Persiano ken ti Golpo ti Oman, iti laud babaen ti Irak ken iti amianan a laud babaen ti Turkia. Ti Tehran ket isu ti kapitoliona, ti kadakkelan a siudad ti pagilian ken ti politikal, kultural, komersial ken industrial a sentro ti pagilian. Ti Iran ket maysa a rehional a bileg,[14][15] ken agtengtengngel ti nangruna a puesto iti sekuridad ti sangalubongan nga enerhia ken ekonomia ti lubong a kas nagbanagan kadagiti dakkel a reserbana iti petrolio ken masna nga alingasaw. Ti Iran ket adda ti maikadua a kadakkelan a napasingkedan a reserba ti masna nga alingasaw iti lubong ken ti maikapat a kadakkelan a napasingkedan a reserba ti petrolio.[16]
Ti Iran ket isu ti pangibalayan kadagiti kaduogan a sibilisasion iti lubong.[17] Ti immuna a dinastia idiay Iran ket naporma idi las-ud ti Elamita a pagarian idi 2800 BC. Ti Irani a Medes ket nangikaykaysa ti Iran iti maysa nga imperio idi 625 BC.[18] Dagiti ket sinaruno ti ken Irani nga Akamenidanga Imperio, ti Heleniko a Seleusida nga Imperio kendagiti dua a simmarsaruno nga Irani nga imperio, dagiti Parto ken dagiti Sassanid, sakbay ti Muslim a panarukma idi 651 AD. Dagiti kalpasan ti Islamiko a dinastia ken dagiti imperio ti Iran ket nagpadakkelda ti pagsasao a Persiano ken kultura kadagiti amin a Irani a banak. Dagiti nasapa a dinastia ti Iran a nangiyunay-unay manen ti pnnakawaya ti Iran ket mairaman dagiti Tahirid, Saffarid, Samanid kenBuyid.
Ti agrangrang-ay a Persiano a literatura, philosopia, medisina, astronomia, matematika ken arte ket nagbalin kadagiti nangruna nga elemento ti Muslim a sibilisasion. Ti Irani nga identidad ket nagtultuloy urayno adda dagiti gangganaet a panaturturay kadagiti dimteng a sigsiglo[19] ken ti Persiano a kultura ket inampon pay babaen dagiti Ghaznavid,[20] Ti Seljuk,[21][22] Ilkhanid[23] ken ti Timurid[24] agturturay. Ti irurumsua ti 1501 iti Safavid a dinastia,[25] a nangipakpatakder ti Imami a Shia nga Islam[26] a kas ti opisial a relihion ti imperioda, ket nangmarka iti maysa a kangrunaan a nagsikkuan a punto ti Irani ken Muslim a pakasaritaan.Ti Kontitusional a Rebolusion ti Persia ket nangibangon ti immuna a parlamento ti pagilian idi 1906, iti kaunegan ti maysa a batay-linteg a monarkia. Kalpasan ti maysa a kudeta nga inrugi babaen ti Nagkaykaysa a Pagarian ken Estados Unidos idi 1953, ti Iran ket nagin-inut a nagbalin nga ad-adu nga autokratiko a pagilian. Ti immad-adu a panagsuppiat iti gangganaet nga impluensia ket kimmaro idi las-ud ti Irani a Rebolusion a nakaiturongan ti pannakabangon ti maysa nga Islamiko a republika idi 1 Abril 1979.
Ti Iran ket maysa a kaemeng dagiti nangipundar ti Nagkaykaysa a Pagpagilian , NAM, OIC ken ti OPEC. Ti politikal a sistema ti Iran, a naibatay ti 1979 a batay-linteg, ket buklen dagiti nadumaduma a narikut a nagkikinnapet nga agturturay a bagbagi. Ti kangatuan a kasasaad ti turay ket ti Kangatuan a Daulo. Ti Shia nga Islam ket isu ti opisial a relihion ken ti Persiano ket isu ti opisial a pagsasao.[27]
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ngan ti Iran (ایران) ket isu ti Moderno a Persiano a tinaudan manipud iti Proto-Irani a termino ti Aryānā,, a kayatna a sawen ket "Daga dagiti Aryan", nga immun-una a naipakpakita iti Avesta a tradision ti Zoroastrianismo.[28][29][30] Thi termino nga Ērān ket nabirukan a mangibagbaga ti Iran iti maika-3 a siglo a Sassanid a sinuratan, ken ti Parto a sinuratan a kumadduan kadagiti panagusarna ti Parto a termino ti "aryān" a nangibagbaga kadsagiti Irani.[31] Nupay kata, iti naipakasaritaan ti Iran ket naibagbaga idi a kas Persia wenno ti kapadpadana (La Perse, Persien, Perzië, kdpy.) babaen ti Lumaud a lubong, a nagruna ti gapuna kadagiti sinursurat dagidi Griego a historiador a nangtawtawag ti Iran iti Persis (Πepσίς), a kayatna a sawen ket daga dagiti Persiano. Idi 1935, ni Rezā Shāh ket nagkiddaw a ti komunidad ti sangalubongan ket tawaganda koma ti pagilianna a kas ti Iran. Ti panagsuppiat ti panagbaliw ti nagan ket nangiturong ti panagibabawi ti daytoy a keddeng, ken idi 1959 dagitoy dua a nagan ket naipagsinnukat a naus-usar.[32] Manipud ti Irani a Rebolusion idi 1979 ti opisial a naganen ti pagilian ket "Islamiko a Republika iti Iran".
Ti naipakasaritaan ken maipapan ti kultura a naad-adu a panagusar ti 'Iran'[33][34][35] ket saan a nairestrikto iti moderno a maitutop nga estado. Irānshahr[36] wenno Irānzamīn (Kalatakan nga Iran)[37] ket maipada kadagiti teritorio ti Irani a kultura wenno linguistiko a sona. Malaksid ti moderno nga Iran, nangiraman daytoy kadagiti paset ti Kaukaso, Mesopotamia, ti Indiano a subkontinente ken Tengnga nga Asia.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Nasapa a pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti kasapaan nga arkeolihoko nga artipakto idiay Iran, kasla dagiti nakalkali idiay Kashafrud ken dagiti sitio idiay Ganj Par, ket mangipakpakita ti kaada ti tao idiay Iran manipud idi panawen ti Akin-baba Paleolitiko.[38] Dagiti Neanderthal nga artipakto a napetsaan manipud idi panawen ti Tengnga a Paleolitiko ket nangruna a nabirukanen idiay rehion ti Zagros kadagiti sitio a kas dagiti rukib ti Warwasi ken Yafteh .[39][40] Dagiti nasapa nga agrikultural a komunidad ket nangrugida a rimmang-ay idiay Iran idi agarup a 8000 BC,[41][42] nga adda dagiti pagtaengan a kas ti Chogha Bonut, Susaken Chogha Mish a rimmangrang-ay idiay rehion ti Zagros.[43][44][45]
Ti irumrumsua iti Susa a kas maysa a siudad ket naikeddeng babaen ti panangipetsa iti C14 a nasapsapa a kas ti 4395 BC.[46] Adda dagiti sangadosena a pre-historiko a sitio iti ballasiw ti Irani a banak a manigitudtudo ti kaadda kadagiti taga-ugma a kultura ken dagiti urbano a pagtaengan idi maikapat a milenio BC.[45][47] Idi las-ud ti Gambang a panawen ti Iran idi ket pagbalayan dagiti nadumaduma a sibilisasion a kas ti Elam, Jiroft ken dagiti Zayandeh Rud a sibilisasion. Ti Elam, ket isu idi ti kadayegan kadagitoy a sibilisasion a naparang-ay idiay abagatan a laud ti Iran a kaaripingna dagiti adda idiay Mesopotamia. Ti panagrang-ay ti panagsurat idiay Elam idi maikapat a milenio BC ket kapadpadana iti napasamak idia Sumer.[48] Ti pagarian ti Elam ket nagtultuloy ti kaaddana angiggana ti irurumsua dagiti imperio ti Mediano ken dagiti Akuamenida nga Imperio.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Iran ket ti maikasangapulo ket walo a kadakkelan a pagilian iti lubong, nga addaan iti kalawa iti 1,648,195 km2 (636,372 sq mi).[16] Ti kalawana ket agarup a kapada no maitiptipon ti Nagkaykaysa a Pagarian, Pransia, Espania, ken Alemania, wenno kapada no ad-adu bassit ngem ti estado ti Estados Unidos ti Alaska.[49] Ti Iran ket mabirukan iti nagbaetan dagiti latitud ti 24° ken 40° N, ken dagiti longitud ti 44° ken 64° D. Dagiti pagbeddenganna ket ti Azerbaijan (611 km (380 mi)) (iti Azerbaijan-Naxciva eksklabe iti (179 km (111 mi) ))[50] ken ti Armenia (35 km (22 mi)) iti amianan-laud; ti Baybay Kaspio iti amianan; ti Turkmenistan (992 km (616 mi)) iti amianan-daya; ti Pakistan (909 km (565 mi)) ken Apganistan (936 km (582 mi)) iti daya; ti Turkia (499 km (310 mi)) ken ti Irak (1,458 km (906 mi)) iti laud; ken dagiti pay danum ti Persiano a Golpo ken ti Golpo ti Oman iti abagatan.
Ti Iran ket buklen ti Irani a Banak malaksid dagiti aplaya ti Baybay Kaspio ken ti Probinsia ti Khuzestan. Daytoy ket maysa kadagiti kaaduan ti banbantay a pagilian, ken kaaduan ti langa ti dagana ket dagiti lasonglasong a kabambantayan a mangisina kadagiti nadumaduma a pagayusan a labneng ken dagiti banak. Ti adu ti populasionna nga akinlaud a parte ket isu ti kaaduan ti banbantay,nga addaan kadagiti kabambantayan a kas ti Kaukaso, Zagros ken ti Banbantay Alborz; ti naudi a naibaga ket aglaon ti kangatuan a puntos ti Iran, ti Bantay Damavand aiti 5,610 m (18,406 ft), ken isu pay ti kangatuan a bantay iti masa ti daga ti Eurasia iti laud ti Hindu Kush.[51]
Ti akin-amianan a paset ti Iran ket naabbongan babaen dagiti nasamek a katuduan a bakir a tinawtawagan ti Shomal wenno Bakbakir ti Iran. Ti akindaya a paset ket kaaduan a buklen dagiti labneng ti desierto a kas tiDasht-e Kavir, ti kadakkelan a desierto ti Iran, idiay amianan-sentral a paset ti pagilian, ken ti Dasht-e Lut, iti daya, ken dagiti pay dadduma a naapgad a danaw. Daytoy ket kastoy gapu ta dagitoy a rehion dagiti kabambantayan ket nangatoda unay a maabotan dagiti ulep ti tudo.
Dagiti laeng dakkel a tanap ket mabirukan idiay igid ti aplaya ti Baybay Kaspio ken ti akin-amianan a patingga ti Persiano a Golpo, a ti Iran ket pagbeddengan ti sabangan ti karayan Arvand. Dagti basbassit ken saan nga agtultuoy a tanap ket mabirukan iti igid dagiti dadduma nga aplaya iti Persiano a Golpo, ti Kipet ti Hormuz ken ti Golpo ti Oman.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Opisial a Pagurasan ti Populasion iti Iran". Amar.org.ir. Naala idi 13 Pebrero 2012.
- ^ Listaan dagiti pagilian babaen ti populasion
- ^ Listaan dagiti pagilian babaen ti densidad ti populasion
- ^ Listaan dagiti pagilian babaen ti densidad ti populasion
- ^ "Internasional a Pundo ti Panguartaan". Theodora.com. Naala idi 7 Disiembre 2011.
- ^ a b c "Iran". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 21 Abril 2011.
- ^ "Central bank: Income equality improved in Iran". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2013-11-15. Naala idi 2015-06-26.
- ^ "Human Development Report 2010" (PDF). United Nations. 2010. Naala idi 5 Nobiembre 2010.
- ^ ""CESWW" – Panangipalpalawag ti Tengnga nga Eurasia". Cesww.fas.harvard.edu. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2018-09-15. Naala idi 1 Agosto 2010.
- ^ Iran National Geographic.
- ^ Iransaga,ti "Persia wenno Iran, maysa nga ababa a pakasaritaan".
- ^ Iranian.ws, Irani ken Persiano nga Arte.
- ^ "Iran". Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica. 2012. Naala idi 8 Agosto 2012.
- ^ Ti Opisina ti Komite, Kamara ti Commons. "Napili a Komite ti Ganganaet a Pannakibiang, Maikawalo a Reporta, Iran". Publications.parliament.uk. Naala idi 18 Hunio 2011.
- ^ Iran @ 2000 ken Labes dagiti serye ti lektura, pangyuna a bitla, W. Herbert Hunt, 18 Mayo 2000 Naiyarkibo 2010-01-03 iti Wayback Machine Naala idi 1 Oktubre 2007.
- ^ a b CIA World Factbook. "Iran". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2012-02-03. Naala idi 7 Agosto 2012.
- ^ Lowell Barrington, Michael J. Bosia, Kathleen Bruhn, "Komperatibo a Politika: Dagiti Estruktura ken dagiti Pagpilian", Cengage Learning, 2009. Naala manipud iti panid 34: "Kasla ti Tsina, ti Iran ket panagibalayan ti kaduogan a sibilisasion iti lubong"
- ^ Encyclopædia Britannica. "Artikulo ti Encyclopædia Britannica Encyclopedia: Midia ti taga-ugma a rehion, Iran". Britannica.com. Naala idi 25 Agosto 2010.
- ^ "Ahmad Ashraf, "Irani nga Identidad" iti Encyclopaedia Iranica". Iranicaonline.org. 15 Disiembre 2006. Naala idi 14 Septiembre 2011.
- ^ B. Spuler, "Ti Pannkadadael ti Kalipato iti Daya", iti Cambridge a Pakasaritaan ti Islam, Tom. IA: Dagiti tengnga a Islamiko a daga manipud iti Kasakbayan a panawen ti Islamiko aginggana ti Umuna a Sangalubongan a Gubat, ed. babaen ni P.M. Holt, Ann K.S. Lambton, ken Bernard Lewis (Cambridge: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, 1970). pg 147: Maysa kadagiti nagbanagan ti panagpabaro ti Persiano a kararua a nagbangan daytoy nga obra ket dagidi Ghaznavid ket nagbalinda a Persiano ken isunga nagbalina Persiano a dinastia.
- ^ Grousset, Rene, Ti Imperio dagiti Estepa, (Unibersidad ti Rutgers a Pagmalditan, 1991), 161,164; "..nagpabaro kadagiti panagpadas dagiti Seljuk ti panabiruk ti maysa a nalatak a Turko-Persiano nga imperio idiay akindaya nga Iran..", "Maipalplagip a dagiti Seljuk, dagiti Turkomano a nagbalbalin a sultan ti Persia, ken saanda a pinabalina Turkia ti Persia-nga awan ti dudua gapu ta saanda a kinayat. Iti kagiddiatan, isuda ti nagboluntario nga agbalin a Persiano ken isuda, iti panagkukua kadagiti nalatak a daan a Sassanid nga ari, ket nagreggetda a mangsalaknib dagiti populasion ti Iran manipud kadagiti agsamsam banda dagiti Ghuzz ken nangisalakan ti Iraniani a kultura manipud iti the Turkomano a panagmes."
- ^ Bosworth, C.E.; Hillenbrand, R.; Rogers, J.M.; Blois, F.C. de; Bosworth, C.E.; Darley-Doran, R.E., Saldjukids, Ensiklopedia ti Islam. Inurnos babaen ni: P. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel ken W.P. Heinrichs. Brill, 2009. Brill Online: “Iti maipapana ti kultura, ti panagtitipon ti Seljuq nga Imperio ket nangmarka ti ad-adu nga agpang iti pannakaikkat ti trono ti Arabiko manipud iti panagmaymaysana a lingua franca dagiti naadalan ken natakneng a kagimongan iti Tengnga a Daya. Nga immayda a kas idi iti maysa a Transoxania nga isu idi ket adu pay nga umuna nga Irani ken iti maitutop a Persia, dagiti Seljuq nga awan bukodda a nangato nga agpang iti Turko a kultura wenno literario a tawidan – ket nangalada iti Persia, isunga ti pagsasao a Persiano ket nagbalin nga isu ti administrasion ken kultura idiay dagada a Persia kenAnatolia. Ti Persiano a kultura dagiti Rum Seljuq ket naisangsangayan idi a napintas, ken nagin-inut laeng a rimsua ti Turko a kas ti naiyariping a pagsasao iti pagobraan ti giobierno ken adab; ti Persiano nga imprenta iti Otomano a sibilisasion ket nagtaltalinaay a napigsa aginggana idi maika-19 a siglo. "
- ^ Ross E. Dunn, "dagiti Panagbanbanniaga ni Ibn Battuta, ti Muslim a mangbanniaga iti maikasangapulo ket uppata siglo", Unibersidad ti California a Pagmalditan, 1986. pg 144: "Agpaysao nga idi babaen ti Ilkhanid a kinaturay ti nangato a kultura ti dumaya ken tengnga nga Anatolia ket nagbalin nga ad-adu a Persiano ngem kadagidi"
- ^ Maria Subtelny, "Dagiti Timurids nga Agdaldaliasat", BRILL; nailustrado nga edision (30 Septiembre 2007). pg 40: "Nupay kasta, iti narikut a pamay-an , dagiti kameng ti Timurid a dinastia ken dagiti agsupsuporta kaniada a Turko-Mongoliano ket nagbalinda a nasanay iti kultura babaen ti panagliklikmut ti Persinate millieu a nagamampon kadagiti modelo ti Persiano a kultura ken panagraman ken nagtigtignay a kas dagiti patron ti Persiano a kultura, pinintaan, arkitektura ken musika." pg 41: "Dagiti kinaudi a kameng ti dinastia, a naisangsangayan kada Sultan-Abu Sa'id ken Sultan-Husain, iti kinapudno ket naikedkedengda a kas modelo ti Perso-Islamiko nga agturturay a nangirang-ay kadagiti adu a panagikaskaso ti panagrang-ay ti agrikultura a kas ti inaramidda ti panagirang-ay ti korte ti Persiano a kultura."
- ^ Andrew J. Newman, Safavid Iran: Pannakaipasngay manen ti Persiano nga Imperio, I. B. Tauris (30 Marso 2006)
- ^ R.M. Savory, Safavids, Ensiklopedia ti Islam, maika-2 nga edision
- ^ "قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران" (iti Persiano). Naala idi 23 Enero 2008.
- ^ V.Jayaram (9 Enero 2007). "Dagiti Konsepto ti Hinduismo – Arya". Hinduwebsite.com. Naala idi 18 Hunio 2011.
- ^ ""Iran – Ti Taga-ugma anagan ti Iran", N.S. Gill". Ancienthistory.about.com. 4 Septiembre 2010. Naala idi 18 Hunio 2011.
- ^ Bailey, Harold Walter (1987). "Arya". Encyclopaedia Iranica. Vol. 2. New York: Routledge & Kegan Paul. pp. 681–683.
- ^ MacKenzie, David Niel (1998). "Ērān, Ērānšahr". Encyclopedia Iranica. Vol. 8. Costa Mesa: Mazda.
- ^ "Panaginagan manen ti Persia". persiansarenotarabs.com. 2007. Naala idi 26 Abril 2011.
- ^ Richard N. Frye, panakisinnarita babaen ni Asieh Namdar, CNN, 20 Oktubre2007. "Nagtrabtrabahuak idiay Iran ti amin a kabibiag ken ammok nga ammom a saanko a kayat a sawen ti Iran tatta nga aldaw, Ti kayatko a sawen ket ti Kalatakan nga Iran, ti Iran nga iti napalabas, a gimmay-at aginggana idiay Tsina aginggana kadagiti pagbeddengan ti Hungaria ken manipud iti sabali a Mongolia aginggana idiay Mesopotamia". [1]
- ^ Ni Richard Nelson Frye, Ti Teolohiko a Panagrepaso ti Harvard, Tom. 55, Blng. 4 (Okt., 1962), pp. 261-268 http://www.jstor.org/pss/1508723 Inus-usarko ti termino nga Iran iti maysa a naipakasaritaan a kontesto[…]ti Persia ket mausarto para iti moderno nga estado, ad-adu wenno basbassit a kapadpada ti "lumaud nga Iran". Us-usarek ti termino a "Kalatakan nga Iran" tapno kaibuksilanna ti naipagpagarupko a Klasista ken dagiti taga-ugma a historiador ket pudno a kayatda a sawen babaen ti panagusarda iti Persia – a daytoy ket adda idi ti kaunegan kadagiti politikal a pagbeddengan dagiti Estado a tinurturayan babaen dagiti Irani.
- ^ Marcinkowski, Christoph (2010). Kinasiasino dagiti Shi'ite: Komunidad ken Kultura kadagiti Agbalbaliw a Sosial a Konteksto. LIT Verlag Münster. p. 83. ISBN 978-3-643-80049-7. "Dagiti 'naipakasaritaan a daga iti Iran' – 'Kalatakan nga Iran' – ket kankanayon idi a naamammuan iti pagsasao a Persiano a kas ti Irānshahr wenno Irānzamīn. Dagitoy dua a termino ket mangibagbaga ti Irani a banak a maipatinayon ti Persianato a lubong, dagita a rehion naipakasaritaan idi nga adda kadagiti nakaro nga impluensia ti Persiano a kultura, a mabalin a kapadpada kadagiti teritorio a tinurayan babaen dagiti taga-ugma a parto ken Sasanids – a kas, iti maipatinayon iti 'maitutop nga Iran', ken ti pay Kaukaso, Mesopotamia (Irak), Tengnga nga Asia, ken ti dakkel a paspaset a tattan ket Pakistan ken Apganistan ken maibagbagay iti Persiano a 'naipakasaritaan a pannaka-awat' iti 'napno a gay-at ti teritorio' iti Iran. Ti kapitolio idi daytoy nga entidad ket, iti sagpaminsan, ket mabirukan tatta nga aldawen iti Irak"
- ^ Mīr Khvānd, Muḥammad ibn Khāvandshāh, Tārīkh-i rawz̤at al-ṣafā. Taṣnīf Mīr Muḥammad ibn Sayyid Burhān al-Dīn Khāvand Shāh al-shahīr bi-Mīr Khvānd. Az rū-yi nusakh-i mutaʻaddadah-i muqābilah gardīdah va fihrist-i asāmī va aʻlām va qabāyil va kutub bā chāphā-yi digar mutamāyiz mībāshad.[Tehrān] Markazī-i Khayyām Pīrūz [1959-60]. ایرانشهر از کنار فرات تا جیهون است و وسط آبادانی عالم است. Ti Iranshahr ket gumay-at manipud iti Euprates aginggana idiay Oxus, ken daytoy ket sentro iti prosperidad iti Lubong
- ^ Frye, R. (2011). Persia. Routledge. p. 13. ISBN 978-0-415-57033-6. "Daytoy a 'kalatakan nga Iran' ket nangiraman ken mangiramraman pay tatta ti paset ti Kaukaso a Kabambantayan, Tengnga nga Asia, Apganistan ken Irak; para kadagiti Kurdo, Baluchis, Apgani, Tajiks, Ossetes, ken dagiti dadduma pay a babbabassit a grupo ti Irani" [2]
- ^ Biglari, Fereidoun; Saman Heydari; Sonia Shidrang. "Ganj Par: Ti immuna nga ebidensia ti Akin-baba a Paleolitiko a panagtaeng idiay Akin abagatan a Labneng Kaspio, Iran". Antiquity (warnakan). Naala idi 27 Abril 2011.
- ^ Pbase.com. Naala idi 27 Marso 2008
- ^ J. D. Vigne, J. Peters ken ni D. Helmer, Dagiti Immuna nga Addang ti Panangipaamo ti Ayup, Dagiti nagbanagan ti Maika-9 a Konperensia iti Internasional a Konsilo iti Arkeosoolohia, Durham, Agosto 2002, ISBN 1-84217-121-6
- ^ Dagiti Kinalkali idiay Chogha Bonut: Ti kasapaan a purok idiay Susiana, Iran, babaen ni Abbas Alizadeh – Ti Oriental Instituto ken ti Departmento para kadagiti Pagsasao ti Asideg a Daya ken dagiti Sibilisasion Ti Unibersidad ti Chicago
- ^ Hole, Frank (20 Hulio 2004). "NEOLITIKO A PANAWEN IDIAY IRAN". Encyclopedia Iranica. Encyclopaedia Iranica Foundation. Naala idi 9 Agosto 2012.
- ^ Taga-ugma ng aarte ti Asideg a Daya babaen ni Dominique Collon
- ^ K. Kris Hirst. "Chogha Mish (Iran)".
- ^ a b Xinhua, "Baro nga ebidensia: moderno a sibilisasion ket nangrugi idiay Iran", 10 Agosto 2007. Naala idi 1 Oktubre 2007.
- ^ Ti Arkeolohia iti Elam: Pannakaporma ken Pannakaporma manen iti maysa a Taga-ugma nga Estado ti Iran – babaen ni D. T. Potts, Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, 29/07/1999 – pp. 45-46 - ISBN 0521563585hardback
- ^ Iran Daily, "Panorama", 3 Marso 2007. Naala idi 200701-24.
- ^ "Dagiti taga-ugma a sinuratan:Elamite". 1996. Naala idi 28 Abril 2011.
- ^ "Iran-Location, size, and extent". Nationsencyclopedia.com. 7 Pebrero 2011. Naala idi 18 Hunio 2011.
- ^ "CIA – The World Factbook". Cia.gov. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2016-07-09. Naala idi 7 Abril 2012.
- ^ "SurfWax: News, Reviews and Articles On Hindu Kush". News.surfwax.com. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 24 Hunio 2011. Naala idi 18 Hunio 2011.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig iti Iran iti Wikimedia Commons
- Pakaammo ti panagbiahe idiay Iran manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Wikimedia Atlas iti Iran
- Iran iti Curlie (iti Ingles)
- Iran
- Pagpagilian ti G15
- Irani a Banak
- Dagiti Islamiko a republika
- Dagiti Islamiko nga estado
- Dagiti estado a kameng ti GPAP
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti pagilian ti Tengnga a Daya
- Dagiti pagilian ti Asideg a Daya
- Dagiti pagilian ti Golpo Persiano
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Persiano
- Akinlaud nga Asia
- Dagiti pagilian ti Akinlaud nga Asia


text:
Daulo ti gobierno
Ti daulo ti gobierno ket ti sapasap a termino nga inus-usar para iti kangatuan wenno maikadua nga opisial iti sanga ti ehekutibo ti naturay nga estado, ti pederado nga estado, wenno ti bukod nga agturturay a kolonia, (kadawyan a naibagbaga a kas dagiti pagilian, nasion wenno es-estado a nasion) a masansana mangiturong iti gabinete, ti grupo dagiti ministro wenno dagiti sekretario a mangiturong kadagiti departamento ti ehekutibo. Ti termino a "daulo ti gobierno" ket masansan a maigiddiat manipud iti termino a "daulo ti estado", (kas iti artikulo 7 ti Kombension iti Linteg dagiti Tulag ti Vienna, artikulo 1 ti Kombension ti Panagsalaknib dagiti Diplomata ken ti listaan ti protokol ti Nagkaykaysa a Pagpagilian),[1][2][3] gapu ta mabalin a dagitoy ket mabalin a dagiti sabali a puesto, tattao, ken /wenno dagiti papel depende iti pagilian.
Ti turay ti daulo ti gobierno, kas ti presidente, wenno kangrunaan a ministro ken ti pannakibing iti pagbaetan ti puesto ken dagiti sabali a patakder ti estado, kas ti relasion a pagbaetan ti daulo ti estado ken ti lehislatura, ket adu ti pagdumadumaan kadagiti naturay nga estado, a kaaduan nga agdepdepende iti partikular a pannakabukel ti napili a gobierno, nangabak, wenno panagbaliw iti naplabas a panawen.
Kadagiti parlamentario a sistema, mairaman dagiti batay-linteg a monarkia, ti daulo ti gobierno ket ti de facto a daulo ti politika ti gobierno, ken sumungbat iti maysa a kamara wenno ti intero a lehislatura. Uray no adda masansan a pormal a relasion a panangireporta iti maysa a daulo ti estado, ti naud-udi a naibaga ket kadawyan nga agtignay a kas daulo a pigura a mabalin a mangala iti papel iti pangulo nga ehekutibo kadagiti limitado nga okasion, no makaaw-awat it konstitusional a balakada manipud iti daulo ti gobierno wenno babaen dagiti naisangayan a probision iti batay-linteg. Kas pagarigan, iti Nagkaykaysa a Pagarian, ti kangrunaan a ministro ket "balakadanna" ti reina iti panangidutok iti gabinete, ti balakad a nasken nga awatenna. Iti met sabali, ti napauten a serbisio ti reina a kas daulo ti estado ket mangpakabael kaniana a mangited iti kangrunaan a ministro ti pakaammo ken sirmata kadagiti adu a banag tapno mapasayaat ti panagpataray ti gobierno. Nupay kasta, gapu ta ti Nagkaykaysa a Pagarian ket batay-linteg a monarkia, usarenna ti bukodna a panagtalek a maipapan no awatenna wenno sanna a suroten ti balakada ti reina.
Kadagiti presidential a republika wenno dagiti absoluto a manarkia, ti daulo ti gobierno ket kadawyan pay nga isu ti daulo ti gobierno. Ti relasion apagbaetan ti daulo ken ti gobierno, nupay kasta, ket mabalin nga adua nga agdumaduma, a mangsakop manipud iti panagsina dagiti bileg aginggana iti autokrasia, segun ti batay-linteg (wenno dagiti sabali a batayan a linteg) iti naisangayan nga estado.
Kadagiti semi-presidensial a sistema, ti daulo ti gobierno ket mabalin a sumunbat iti daulo ti estado ken ti lehislatura, a dagiti pakaisangayan ket ited babaen iti tunggal maysa a batay-linteg ti pagilian. Ti moderno a pagarigan ket ti agdama a gobierno ti Pransia, a nagtaud manipud iti Maikalima a Republika ti Pranses idia 1958. Idiay Pransia, ti presidente, ti daulo ti estado ket idutokna ti kangrunaan a ministro, nga isu met ti daulo ti gobierno. Nupay kasta, ti presidente ket nasken nga agpili no sino ti epektibo nga a kas maysa nga ehekutibo, ngem isu pay iti addaan iti suporta manipud iti lehislatura ti Pransia, ti Nailian nga Asemblia, tapno makabael a mangipasa iti lehislasion. Kadagiti dadduma a kaso, ti daulo ti estado ket mabalin a mangirepresenta ti maysa a partido ti politika ngem ti kaaduan iti Nailian nga Asemblia ket iti sabali a partido. Gapu ta ti partido ti kaaduan ket adaan iti ad-adu a panagtengngel iti pangbusbos iti estadpo ken kangrunaan a lehislasion, ti presidente ket epektado a mapilit nga agpili iti kangrunaan a ministro manipud iti kasuppiat a partido. Iti dayta a kaso, nga ammo a kas kohabitasion, i kangrunaan a ministro, a kakuyogna ti gabinete, ket mangtengngel ti domestiko nga annuroten, a kaaduan a magawidan ti impluensia ti presidente kadagiti ganganaet a pannakibiang.
Kadagiti direktorial a sistema, dagiti responsiblidad ti ehekutibo ti daulo ti gobierno ket maiwarwaras kadagiti grupo ti tattao. Ti prominente a pagarigan ket ti Pederal a Konseho ti Suiso, a ti tunggal maysa kameng ti konseho ket mangidaulo iti departamento ken agbutos pay kadagiti singasing a maipanggep kadagiti amin a departamento.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Jean Blondel & Ferdinand Muller-Rommel Cabinets in Western Europe (ISBN 0-333-46209-2)
- WorldStatesmen (pinduten ti tunggal maysa a pagilian)
- ^ HEADS OF STATE, HEADS OF GOVERNMENT, MINISTERS FOR FOREIGN AFFAIRS, Protocol and Liaison Service, United Nations (2012-10-19). Naala idi 2013-07-29.
- ^ Vienna Convention on the Law of Treaties 1969, International Law Commission, United Nations. Naala idi 2013-07-29.
- ^ Convention on the Prevention and Punishment of Crimes against Internationally Protected Persons, including Diplomatic Agents 1973, International Law Commission, United Nations. Naala idi 2013-07-29.


text:
Papa Alejandro I
Ni Santo Papa Alejandro I ket isu ti Obispo ti Roma manipud idi agarup a 106 aginggana idi 115. Ti Annuario Pontificio (2012) ti Santa Sede ket manginagnagan kaniana a kas maysa a Romano a nagturay manipud idi 108 wenno 109 aginggana idi 116 wenno 119. Adda dagiti namatmati nga isu ket nagsagsagaba ti pannakamartir babaen ti Romano nga Emperador a ni Trajano wenno Adriano, ngem daytoy ket saan a mabalin a husto.[1]
Dagiti nagibasaranUrnosen
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Dagiti midia a mainaig ken ni Papa Alejandro I iti Wikimedia Commons
Dagiti obra a mainaig ken ni Papa Alejandro I iti Wikisource (iti Ingles)


text:
Daytoy ket pagsurotan akategoria para iti plantilia
{{Webarchive}}.
No makakitaka iti nalabbasit a mensahe ti biddut, mabalin a mangibaga kaniam no ania a pateg ti parametro ti imbalido wenno awan.
No saanka a makakita iti biddut, mabalin nga awan iti petsa. Ti pateg ti
|date= ket nasken iti maysa para iti tunggal maysa a maipada a pateg ti
|url=.
Pampanid iti kategoria "Dagiti ballaag iti plantilia ti webarchive"
Dagiti sumaganad a 2 a panid ket adda iti daytoy a kategoria, manipud iti 2 a dagup.


text:
Pagsasao a Lau (Malaita)
Ti pagsasao a Lau ket ti pagsasao a Malayo-Polinesio a naisasao idiay amianan a daya a Malaita ti Is-isla Solomon. Daytoy ket addaan iti agarup a 16,937 a mangisasao a kas umuna a pagsasao idi 1999, nga agraman iti adu a bilang kadagiti mangisasao a kas maikadua a pagsasao kadagiti komunidad ti Is-isla Solomon, a naipangpangruna idiay Honiara.
Wadan a teksto[urnosen | urnosen ti taudan]
Apo Dios Islakanmo ti Ari, manipu diti Anglikano a patarus a naipablaak idi 1945.
God, ka faamouria a King!
Nia ka aofia diena
Usia tooa gi;
Fasuia firua,
Falea mai unidiena,
Faadiena na taloa nia,
God, faamouria a King!
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ivens, Walter George (1921), Grammar and vocabulary of the Lau language, Solomon Islands, Washington, DC: Carnegie Institution for Science, OCLC 2607046
- Na tala ʼuria na idulaa diana, reading primer, 1981.
- Tala ʼaelana idulaa, reading primer, 1982.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Na Book Fooalaa. Dagiti paset ti Libro ti Kadawyan a Kararag nga impablaak babaen ti Melanesian Mission Press, 1945, indihitado babaen niRichard Mammana
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Lau iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)


text:
Kristen Bell
Ni Kristen Anne Bell (nayanak idi Hulio 18, 1980)[2] ket Amerikana nga aktres ken kumakanta.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Kristen Bell". Integrated Authority File. Naala idi Abril 27, 2014.
- ^ "Kristen Bell". People.com. Naala idi Hunio 26, 2013.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Kristen Bell iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig ken ni Kristen Bell iti Wikiquote (iti Ingles)
- Kristen Bell iti Internet Movie Database (iti Ingles)
- Kristen Bell iti Internet Broadway Database (iti Ingles)


text:
Ni Benigno Simeon "Ninoy" Aquino, Jr. (Nobiembre 27, 1932–Agosto 21, 1983) ket maysa a kangrunaan nga oposisionista a politiko iti Filipinas kabayatan ti administrasion ni Presidente Ferdinand E. Marcos. Napaltogan isuna iti Internasional nga Eropuerto ti Manila (Pannangalubongan nga Eropuerto ni Ninoy Aquino itan) idi agawid manipud iti panagnaedna kas pammagtalaw iti Estados Unidos. Daytoy nga asasinasion, a naipabasol iti rehimen a Marcos, ti nangrugian ti pannakatippuog ti diktadoria ni Marcos, a nagingga iti Rebulosion iti EDSA idi Pebrero 1986 a nakaigapuan met ti pannakaipatugaw kas presidente ni Corazon Aquino, balo ni Aquino.
- ^ Ti kasisigud a panagturay aginggana idi Disiembre 30, 1973 a bnabitin gapu tu Pannakairangarang ti Linteg Militar idi Septiembre 23, 1972.


text:
Leo Tolstoy
Ni Lev Nikolayevich Tolstoy (Ruso: ЛeB HиkoлáeBич ToлcTóй, panangibalikas [lʲev nʲɪkɐˈlaɪvʲɪtɕ tɐlˈstoj] (dengngen); ammo kadagiti agsasao iti Ingles a kas ni Leo Tolstoy) (Septiembre 9, 1828 – Nobiembre 20, 1910[1]) ket maysa idi a Ruso a mannurat a kaaduan a nagsursurat kadagiti nobelal ken dagiti ababa a sarita. Iti naladaw a kabibiag, isu ket nagsurat pay kadagiti pabuya ken dagiti salaysay. Ti dua a kadayegan nga obrana, ket dagiti nobel ati Gubat ken Kappia ken Anna Karenina, ket nabigbigan a kas ti dua a kalatakan a nobela iti amin a panawen ken ti kapantokan ti realista a piksion. Adu kadagiti nangipanpanunot kenni Tolstoy a maysa kadagiti kalatakan a nobelista ti lubong.[2][3] Ni Tolstoy ket ammo pay para kadagiti komplikado ken pradokso a personalidadna ken para ti nangato a moralistiko ken asetiko a pamanunotan, nga inamponna kalpasan ti moral a didigra ken naikararuan a pannakariing idi panawen ti 1870, a kalpsanna ket nagbalin pay a nalaglagipan a kas maysa a moral nga agpanpanunot ken sosial nga agrepreporma.
Ti literal a panangipatarusna kadagiti etiko a insursuro ni Hesus, a naipatengngaan ti Sermon idiay Bantay, ket nangipuonan kaniana ti naladaw a kabibiagna a nagbalin a maysa a nasged a Kristiano nga anarkista ken anarko-pasipista. Dagiti kapanunotanan iti di naranggas a resistansia, ket naiyebkas kadagiti obra a kas ti Ti Pagarian ti Dios ket Adda Kenka, ket adda dagitoy ti mangliwengliweng nga impakto kadagiti nagitayyekan kadagiti maika-20 a siglo a pigura a kas ni Mohandas Gandhi[4] ken ni Martin Luther King, Jr.[5]
Biag ken pagsapulan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Tolstoy ket naipasngay idi idiay Yasnaya Polyana, ti asienda ti pamiliana idiay rehion ti Tula iti Russia. Dagiti pamilia a Tolstoy ket nalatak a naamaamuan iti daan a Ruso a nobilidad. Isuna ti maikapat kadagiti lima nga annak ni Konde Nikolai Ilyich Tolstoy, maysa a beterano iti Patriotiko a Gubat iti 1812, ken ni Kondesa Mariya Tolstaya (Volkonskaya). Dagiti nagannak kenni Tolstoy ket pimmusayda idi isu ket ubing pay laeng, isu nga isu ken dagiti kakabsatna ket pinadsakkel dagiti kabagianda. Idi 1844, isuna ket nangrugi a nagadadal iti linteg ken dahgiti oriental a pagsasao idiay Unibersidad ti Kazan. Dagiti nangisursuro kaniana ket ket inbagbagada nga isu a kas "a saan ken dina kinayat ti agadal."[6] Ni Tolstoy ket pinanawanna ti unibersidad iti tengnga dagiti panagadadalna, nagsubli idiay Yasnaya Polyana ken kaaduan a naggigian idiay Moscow ken San Petersburgo. Idi 1851, kalpasan ti pannkaala kadagiti adu nga utan iti panagsugsugal, isuna ken kaduana ti kasatna alalaki ket napanda idiay Kaukaso ken timmiponda iti buyot. Iti daytoy idi a panawen nga isu ket nangrugrugi a nagsursurat.
Ti panagbalbaliwna manipud ti maysa a di nasayaat a panagbibiag ken priblihio ti kagimongana a mannurat iti di naranggas ken espiritual nga anarkista kadagiti naud-udi nga aldawna ket inyeg babaen dagiti panagpadpadasna iti buyot ken dagiti pay dua a panagbanbaniagana iti lawlaw ti Europa idi 1857 ken 1860–61. Dagiti dadduma pay a simmurot iti daytoy a dalan ket ni Alexander Herzen, Mikhail Bakunin, ken ni Peter Kropotkin. Idi las-ud ti panagbisitana idi 1857, ni Tolstoy ket nakasaksi idi ti publiko a panagpapatay idiay Paris, ti maysa a traumatiko a padas a mangmarka ti kamin a kabibiagna. Iti panagsursurat ti iti gayyemna a ni Vasily Botkin: "Ti kinapudno ket ti Estado ket maysa a kumplot a nadaremdem a saan laeng a managal ti gundaway, ngem iti amin ket padaksenna dagiti umilina ... Isunga, Saanakton nga agserbi ti aniaman a gibierno iti aniaman a lugar."[7]
Ti Europeano a panagbanniagana idi 1860–61 ket nangsukog ti politikal ken literario a panagbalbaliw idi naamammuanna ni Victor Hugo, a dinaydayaw ni Tolstoy dagiti literario a kalaingna kalpasan ti pannakabasan ti kalkalpas a Les Miserables ni Hugo. Ti panagipada ti nobela ni Hugo ken ti Gubat ken Kappia ni Tolstoy ket mangipakpakita ti impluensia iti pannakaibagbaga kadagiti gubat a senariona. Ti politikal a pilosopia ni Tolstoy ket naimpluensiaan pay idi Marso 1861 a panagbisitana ti Pranses nga anarkista a ni Pierre-Joseph Proudhon, nga isu idi ket agnanaed a naipatalaw iti sabali a nagan idiay Bruselas. No maisinsina manipdi ti panagrepasona ti masakbayan a pannakaipablaak ti, La Guerre et la Paix (Gubat ken Kappia iti Pranses), a ti titulona ket binulod ni Tolstoy para iti maestra obrana, dagitoy dua a lallaki ket nagsinsinnaritada iti edukasion, a kas ti insursurat ni Tolstoy kadagiti edukasional a kuadernona: "No malaglagipko daytoy a pakisinnarita kenni Proudhon, daytoy ket mangipakita a, iti personal a panagpadasko, isu laeng ti tao a nakaaw-awat ti kinapangruna ti ken ti pagmalditan iti panawen tayo."
Naregreggetan iti kinagagar, ni Tolstoy ket nagsubli idiay Yasnaya Polyana ken nangbagon kadagiti sangapulo ket tallo nga eskuela para kadagiti annak ti adipenna, iti nakaibatayan kadagiti pamunganayan ni Tolstoy a nailawlawag iti bukodna a salaysay idi 1862 "Ti Eskuela idiay Yasnaya Polyana".[8] Dagiti panagsubsubok ti edukasion ni Tolstoy ket ken saan a nagpaut, gapu ti panariribok babaen ti Tsarista a sekreto a polis. Nupay kastar, a kas maysa a dagus a kasaruno ti Summerhill nga Eskuela ni A. S. Neill, thi eskuela idiay Yasnaya Polyana[9] ket mabalin a mangikeddeng a mangtunton daytoy nga isu ti immuna a kas pagarigan iti maysa a nalawag a teoria iti demokratiko nga edukasion.
Personal a biag[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi 23 Septiembre 1862, ket inasawana ni Sophia Andreevna Behrs, nga isu idi ket 16 a tawtawen nga ububing kanaian ken ti maysa nga anak a babai ti mangngagas iti korte. Tinawtawagan isuna iti Sonya, ti naiyababa iti Ruso iti Sofya, babaen ti pamiliana ken dagiti gayyemna.[10] Add dagiti tallopulo ket tallo nga annakda[11]:
- Konde Sergei Lvovich Tolstoy (10 Hulio 1863-23 Disiembre 1947)
- Kondesa Tatyana Lvovna Tolstaya (4 Oktubre 1864-21 Septiembre 1950), asawa ni Mikhail Sergeevich Sukhotin
- Konde Ilya Lvovich Tolstoy (22 Mayo 1866-11 Disiembre 1933), mannurat
- Konde Lev Lvovich Tolstoy (1 Hunio 1869-18 Oktubre 1945),mannurat ken eskultor
- Kondesa Maria Lvovna Tolstaya (1871-1906), asawa ni Nikolai Leonidovich Obolensky
- Konde Peter Lvovich Tolstoy (1872-1873), pimmusay idi maladaga
- Konde Nikolai Lvovich Tolstoy (1874-1875), pimmusay idi maladaga
- Kondesa Varvara Lvovna Tolstaya (1875-1875), pimmusay idi maladaga
- Konde Andrei Lvovich Tolstoy (1877-1916), nagserbi iti Ruso-Hapon a Gubat
- Konde Michael Lvovich Tolstoy (1879-1944)
- Konde Alexei Lvovich Tolstoy (1881-1886)
- Kondesa Alexandra Lvovna Tolstaya (18 Hulio 1884-26 Septiembre 1979)
- Konde Ivan Lvovich Tolstoy (1888-1895)
Ti pannakiasawa ket namarkaan idi ununana babaen ti seksual a regget ken derrep a di managrikna idi ni Tolstoy, idi rabii a masakbayan ti pannagkallaysana, intedna ti diariona a nangisalsalaysay kadagiti seksual a napalabasna ken iti kinapudno a ti maysa nga aadipenna idiay asiendana ket nangipasnagay iti maysa nga anakana a lalaki.[10] Urayno isu daytoy, ti nasapa a biagda a nagassawa ket naragsak ken nangpalubos kenni Tolstoy ti kawayaan a nagsurat ti Gubat ken Kappia ken ti Anna Karenina a ni Sonya ti nagtigtignay a kas ti sekretariana, nangipaspasingked a nagbasbasa ken nangimaton ti pinasia.[10] Nupay kasta, ti kinaudi a kimmadduanda a panagbiag a kas inpalpalawag babaen ni A. N. Wilson ket maysa kadagiti kaladingitan iti literario a pakasaritaan. Ti relasion ni Tolstoy iti asawana ket nadadael kadagidi pammatina ket immad-adu a nagbalbalin a radikal. Daytoy ti nagpabalin kaniana a nanglikud kadagiti tinawtawid ken nasapulanna a kabaknang, a mairaman ti panangitalikudanna kadagiti karbengan ti kopia dagiti nasapsapa nga obrana.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Daan nga Estilo a petsa Agosto 28, 1828 – Nobiembre 7, 1910.
- ^ "Ni Tolstoy ti klatakan a mannurat iti amin a panawen?". The Guardian. Londres. Enero 6, 2010.
- ^ "Sophia Tolstoy: Ti Biograpia". CSMonitor.com. 2010-05-04. Naala idi 2012-03-14.
- ^ Martin E. Hellman, Labanam a kas saan a Diablo iti Lubong nga Awan Ranggas (Arun Gandhi ed.), M.K. Gandhi nga Instituto, 1994, naala idi Disiembre 14, 2006
- ^ King, Jr., Martin Luther; Clayborne Carson (2005). Dagiti Pappapel ni Martin Luther King, Jr., Tomo V: Pangrugian ti Baro a Dekada, Enero 1959 – Disiembre 1960. Unibersidad ti California a Pagmalditan. p. 149, 269, 248. ISBN 0-520-24239-4.
- ^ "Sabanas ti Datos ti Mannurat, Macmillan Readers" (PDF). Macmillan Publishers Limited. Naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 2021-08-07. Naala idi 2013-02-25.
{{cite web}}: Ad-adu ngem maysa kadagiti
|accessdate=ken
|access-date=ti nainaganan (tulong)
- ^ A. N. Wilson, Tolstoy (1988), p. 146
- ^ Tolstoy, Lev N.; Leo Wiener (1904). Ti Eskula idiay Yasnaya Polyana – Dagiti Kompleto nga Obra ni Konde Tolstoy: Dagiti Pangiyadal nga Artikulo. Linen-Measurer, Tomo IV. Dana Estes & Company. p. 227.
- ^ Wilson, A.N. (2001). Tolstoy. Norton, W. W. & Company, Inc. p. xxi. ISBN 0-393-32122-3.
- ^ a b c Susan Jacoby, "Ti Asawa ti maysa a Henio" (Abril 19, 1981) The New York Times
- ^ Feuer,Kathryn B. Ni Tolstoy ken ti Taudan ti Gubnat ken Kappia, Unibersidad ti Cornell a Pagmalditan, 1996, ISBN 0-8014-1902-6
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Craraft, James. Two Shining Souls: Jane Addams, Leo Tolstoy, and the Quest for Global Peace (Lanham: Lexington, 2012).179 pp.
- Trotsky’s 1908 tribute to Leo Tolstoy Published by the International Committee of the Fourth International (ICFI).
- The Life of Tolstoy: Later years by Aylmer Maude, Dodd, Mead and Company, 1911 at Google Books
- Why We Fail as Christians by Robert Hunter, The Macmillan Company, 1919 at Wikiquotes
- Why we fail as Christians by Robert Hunter, The Macmillan Company, 1919 at Google Books
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Leo Tolstoy iti Wikimedia Commons
- Dagiti mgangeg a libro ti publiko a dominio manipud tiLibriVox
- Obra ni Leo Tolstoy iti Proyekto Gutenberg
- Dagiti obra babaen ni Leo Tolstoy iti Internet Archive
- Dagiti obra wenno maipanggep ti Leo Tolstoy kadagiti biblioteka (katologo ti WorldCat)
- Proyekto iti online (readingtolstoy.ru) tapno agpartuat ti nawaya a dihital a bersion dagiti 90 a tomo dagiti obra ni Tolstoy
- Leo Tolstoy iti Internet Movie Database (iti Ingles)


text:
Polomolok
Ti Polomolok ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Abagatan a Cotabato iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Polomolok ket nabingbingay a politikal iti 23 a barbaranggay.[2]
- Bentung
- Crossing Palkan
- Glamang
- Kinilis
- Klinan
- Koronadal Proper
- Lam-Caliaf
- Landan
- Lumakil
- Maligo
- Palkan
- Poblacion
- Polo
- Magsaysay
- Rubber
- Silway 7
- Silway 8
- Sulit
- Sumbakil
- Upper Klinan
- Lapu
- Cannery Site
- Pagalungan
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Polomolok | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Soccsksargen Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion XII (Soccsksargen)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion XII (Soccsksargen)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion XII (Soccsksargen)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion XII (Soccsksargen)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti South Cotabato". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Sasao nga Akin-amianan a Formosano
Tisasao nga Akin-amianan a Formosano ket ti naisingasing a grupo ti sasao a Formosano a mangiraman ti sasao nga Atayaliko, ti sasao nga Akinlaud a Tantanap (Papora, Hoanya, Babuza, ken Taokas), ken ti sasao nga Amianan a laud a Formosano (Pazeh ken Saisiyat; ikabil babaen ni Li ti Akinlaud a Tantanap iti daytoy a pannakaigrupo).
Ti subgrupo ti Akin-amianan a Formosano ket immuna nga insingasing babaen ni Paul Jen-kuei Li idi 1985.[1] Suppiaten ni Blust (1999) ti panagkaykaysa ti naisingasing a sanga ti Akin-amianan a Formosano. Ti panagusig idi 2008 ti Database ti Batayan a Bokabulario ti Austronesio, nupay kasta, ket mangsuporta ti panagkaykaysa ti sanga ti Akin-amianan a Formosano iti 97% nga agpang ti kompidensia (kitaen ti Sasao nga Austronesio#Pannakaidasig).
Ebidensia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti sumaganad a panagbalbaliw ti uni manipud iti Proto-Austronesio ket mapasamak iti sasao nga Akin-amianan a Formosano (Li 2008:215).[2]
- *S2, *H1 > h
- *S2, *H1, *s > h (sasao nga Atayaliko ken Saisiyat laeng)
Ti pay Pazeh, Saisiyat, ken Thao ket isu laeng dagiti sasao a Formosano a mangipalubos kadagiti konstruksion ti SVO, ngem daytoy ket mabalin a gapu ti nakaro a pannakaiyasideg iti Taiwanes.[3]
Dagiti pay pagsasao nag Atayal, Seediq, ken Pazeh ket addaan iti saan a nabosesan a kamaudian a konsonante nga adda kadagiti Proto-Austronesio (Blust 2009:616).
Akin-amianan a laud a Formosano[urnosen | urnosen ti taudan]
Ikeddeng ni Li (2003) a dagiti innem a sasao nga Akinlaud a Tantanap ket simmina manipud iti Proto-Akin-amianan a laud a Formosano. Ti pannakaidasig ket kas dagiti sumaganad.
Dagiti uppat nga igid ti baybay a pagsasao ti Taokas, Babuza, Papora, ken Hoanya ket agbibingayda kadagiti sumaganad nga inobasion (Li 2003).
- Pannakapukaw iti *k
- Pannakapukaw iti *-y
- Panagtitipon iti *s ken *t iti saan a kamaudian a puesto
- Kompleto a panagtitipon iti *ŋ ken *n
Makibinningay ti Thao kadagiti sumaganad nga inobasion kadagiti uppat nga igid ti baybay a pagsasao (Li 2003).
- Panagtitipon iti *s ken *t
- Panagtitipon iti *ŋ ken *n
Napanen ti Pazih kadagiti dua panagbaliw iti uni.
- Panagtitipon iti *j ken *s as /z/
- Panagtitipon iti *C ken *S1 a kas /s/
Saan nga ikeddeng ni Li (2003) nga asideg a kabagian ti Pazih iti Saisiyat (Li 2003:946).
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Li, Paul Jen-kuei (1985). "The position of Atayal in the Austronesian family." In Li, Paul Jen-kuei. 2004. Selected Papers on Formosan Languages, vol. 2. Taipei, Taiwan: Institute of Linguistics, Academia Sinica.
- ^ Li, Paul Jen-kuei. 2008. "Time perspective of Formosan Aborigines." In Sanchez-Mazas, Alicia ed. Past human migrations in East Asia: matching archaeology, linguistics and genetics. Taylor & Francis US.
- ^ Li, Paul Jen-kuei. 1998. "台灣南島語言 [The Austronesian Languages of Taiwan]." In Li, Paul Jen-kuei. 2004. Selected Papers on Formosan Languages. Taipei, Taiwan: Institute of Linguistics, Academia Sinica.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Li, Paul Jen-kuei (2003). "The Internal Relationships of Six Western Plains Languages." In Li, Paul Jen-kuei. 2004. Selected Papers on Formosan Languages, vol. 2. Taipei, Taiwan: Institute of Linguistics, Academia Sinica.


text:
Nangrugin dagiti kakailian a bukbuklen dagiti local officials ken volunteers ti nagdalus kadagiti kalkalsada ken kadagiti kanal kas paset iti pannakibinnulig da a manglapped iti panagraira dagiti lamok a paggapgapoan ti sakit a dengue.
Iti panangrugin ti panawen ti panagtutudo, napalagipan dagiti kakailian a mangkita a naimbag kadagiti bukod da a lugar a mabalin a pagbalayan ti lamok a mangiwaras ti sakit a dengue.
Segun kenni Dr. Rogelio Balbag, Executive Director dagiti hospital iti probinsia, agpapan iti daytoy nga aldaw Hunio sais ket addan ti nairekord ti Provincial Health Office wenno PHO a 77 a kaso ti dengue sipud idi Enero primero iti daytoy a tawen.
Gapu iti daytoy, ginutigot ni Balbag dagiti kakailian a mangitandudo iti panagdaldalus iti tunggal alas kuatro ti malem kadagiti amin a barangay.
Inbunannagna a kas paset iti kalikagum ni Gob. Matthew J. Marcos Manotoc a mapaigetan ti pananglapped ti probinsia iti mabalin a panagraira ti dengue ket nangala dagiti public hospital ti nayon nga staff dagitoy a mangmonitor iti kaso ti dengue.
Malaksid iti daytoy, nangbukel pay ti PHO iti sumagmamano a grupo a mangpugipog kadagiti kiti-kiti.
Naipagunamgunam pay kadagiti kakailian ti panangobserbar iti ā4S Kontra iti Dengueā a Search and destroy mosquito breeding sites; Self-protection; Seek early consultation; and Say yes to fogging.
Napaggunay metten dagiti barangay, municipal ken provincial dengue brigade bayat nga addan iti āalert level statusā ti probinsia kontra iti dengue. (Irene Ringor)
(Source: Provincial Government of Ilocos Norte – Communications & Media Office)


text:
Baton Rouge, Louisiana
Ti Baton Rouge (/ˌbætən ˈruːʒ/; Pranses para iti "Nalabbasit a ruting", Pranses: Bâton-Rouge [batɔ̃ ʁuʒ] (dengngen)) ket isu ti kapitolio ti Estado ti Louisiana ken isu ti maikadua a kadakkelan a siudadna. Isu pay daytoy ti tugaw ti kondado ti Parokia ti Daya a Baton Rouge, ken ti siudad ket mabirukan kadagiti bangkag Karayan Mississippi.
Kas ti "Kapitolio a Siudad," ti Baton Rouge ket isu ti politikal a sentro para iti Louisiana,[4] ken isu ti maikadua a kadakkelan a metropolitano a siudad ti estado ken addaan iti dumakdakkel a populasion iti 229,426 a tattao manipud idi 2013.[5] Ti metropolitano a lugar a mangpalikmut iti siudad, a naam-amuan iti Kalatakan a Baton Rouge, ket addaan iti populasion iti 820,159 a tattao manipud idi 2013.[5] Ti urbano a lugar ket addaan iti agarup a 594,309 nga agnanaed.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagup a kalawa para iti Siudad ti Baton Rouge, nsaan nga amin iti Parokia ti East Baton Rouge.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Office of Mayor President". Baton Rouge Government Website. Naala idi 3 Enero 2017.
- ^ "American FactFinder". United States Census Bureau. Naala idi Agosto 27, 2014.
- ^ "Population Estimates". United States Census Bureau. Naala idi Nobiembre 16, 2015.
- ^ "Louisiana Old State Capitol | Governor's Portrait Gallery". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2011-01-26. Naala idi 2014-09-30.
- ^ a b "Census shows shift | News | 2theadvocate.com — Baton Rouge, LA". 2theadvocate.com. Naala idi 2011-04-27.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Baton Rouge, Louisiana iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Baton Rouge, Louisiana manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)


text:
Isla ti Paskua
Nagsasabtan: 10°29′S 105°38′E / 10.483°S 105.633°E
Ti Teritorio ti Isla ti Paskua ket teritorio ti Australia idiay Taaw Indiano. Daytoy ket addaan iti populasion iti 2,072 nga agtataeng nga agnanaed kadagiti nadumaduma a "Pagtaengan a luglugar" idiay akin-amianan nga ungto ti isla: ti Flying Fish Cove (naam-ammuan pay a kas ti Kampong), Silver City, Poon Saan, ken Drumsite. Kaaduan ti populasion ket Australiano nga Insik. Daytoy ket tinawtawaga a kas Isla ti Paskua gapu ta naduktalan daytoy iti Aldaw ti Paskua.
Ti heograpiko a pannakaisalsalumina ti isla ken ti naipakasaritaan a bassit a pannakadisturbo ti tattao ket nakaiturongan ti nangato nga agpang ti endemismo kadagiti bukodna a flora ken fauna isu a kaaduan daytoy iti pannakainteresado dagiti sientista ken dagiti naturalista.[2] 63% iti bukodna a 135 kuadrado kilometro (52 sq mi) ket nailian a parke ti Australia. Adda met dagiti dadakkel a luglugar a kaaduanna ket katuduan a bakir.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Opisina dagiti Estadistika ti Australia (31 Oktubre 2012). "Isla ti Paskua". 2011 Census QuickStats. Naala idi 30 Hulio 2013.
- ^ "Save Christmas Island – Introduction". The Wilderness Society. 19 Septiembre 2002. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 9 Hunio 2007. Naala idi 14 Abril 2007.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- "Flora: Endemic plants". Parks and Reserves: Christmas Island National Park. Australia Government – Dept of Sustainability, Environment, Water, Population and Communities. 21 Nobiembre 2012. Naala idi 25 Disiembre 2012.
- Daytoy nga artikulo ket agilaklak-am iti material ti publiko a dominio manipud kadagiti website wenno dagiti dokumento ti CIA World Factbook.
- L, Klemen (1999–2000). "Forgotten Campaign: The Dutch East Indies Campaign 1941–1942".
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Isla ti Paskua iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Isla ti Paskua manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Shire ti Isla ti Paskua – opisial a website ti gobierno
- Gunglo ti Turismo ti Isla ti Paskua – opisial a website ti turismo
- Nailian a Parke ti isla ti Paskua – opisial a website ti Nailian a Parke ti Isla ti Paskua
- Tignay ti Isla ti Paskua idi 1958
- Isla ti Paskua iti Curlie (iti Ingles)
- Isla ti Paskua a naikabil iti The World Factbook (iti Ingles)


text:
1996
Ti 1996 ket maysa a bisiesto a tawen a nangrugi iti aldaw ti Lunes iti kalendario a Gregoriano.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Enero 28 – Joseph Brodsky, naiyanak a Ruso a mannaniw, Premio Nobel a laureado (naipasngay 1940)
- Pebrero 2 – Gene Kelly, Amerikano nga aktor (naipasngay 1912)
- Abril 6 – Greer Garson, Ingles nga aktres (naipasngay 1904)
- Hulio 30 – Claudette Colbert, Pranses-Amerikana nga aktres (naipasngay 1903)
- Septiembre 17 – Spiro Agnew, maika-39 a Bise Presidente ti Estados Unidos (naipasngay 1918)
- Disiembre 19 – Marcello Mastroianni, Italiano nga aktor (naipasngay 1924)