text:
Mitolohia
Ti termino a "mitolohia" ket mabalin a mangitudo ti panagadal kadagiti mito (e.g., komparatibo a mitolohia), wenno ti maysa a bagi wenno urnong dagiti mito (ti mythos, a kas ti, Inca a mitolohia).[1] Kadagiti polkloristika, ti myito ket maysa a sagrado a naratibo a kadawyan a mangipalplawag no kasano ti lubong wenno nagtagitaoan ket rimsua iti agdama a porma,[2] nupay kasta, iti nawatiwat a kapanunotan, ti balikas ket mabalin a mangitudo ti aniaman a tradisional a sarita.[3] Ni Bruce Lincoln ket nangipalpalawag ti mito a kas ti "ideolohia iti naratibo a porma".[4] Dagiti mito ket kadawyan a mangiraman dagiti datdatlag a karakter ken bigbigen babaen dagiti agturturay wenno dagiti padi. Dagitoy ket rimsua manipud kadagiti nakaro unay a pannakaibagbaga kadagiti nalaglagip wenno naipakasritaan a paspasamak, a kas ti alegoria para iti wenno personipikasion ti masna a penomena, wenno ti maysa a panangipalplawag ti ritos. Dagiti ket naiyebekas a mangibagbaga ti relihioso wenno naipanpanunotan a pannkasanay, tapno mangipatakder kadagiti panagkukua a modelo, ken ti panagisuro.
Dagiti nasapa a kasuppiat a pannakaidasig ti Griego amitos babaen ni Euhemerus, Phaedrus ni Plato , ken Sallustius ket naparang-ay idi babaen ti neoplatoniko ken pina-ungar babaen dagiti Renasimeineto a mitograpo a kas iti Theologia mythologica (1532). Ti maika-19 a siglo a komparatibo a mitolohia ket nangipatpatarus manen ti mito a kas ti ebolusion para iti siensia (E. B. Tylor), "sakit ti pagsasao" (Max Müller), wenno ti madi a pannakaipatarusan ti nasalamangkaan a ritos (James Frazer). Dagiti naud-udi a pannakaipatpatarus ket nanglikud ti nangsuppiatan a baetan ti mito ken siensia, a kas dagiti Jungiano nga arkeotipo, ti "metapo rti espiritual a potensialidad" ni Joseph Campbell, wenno ti natalna a mental nga arkitektura ni Lévi-Strauss. Ti irteng a nagbaetan ti komparatibo a pangbiruk para iti monomito ni Campbell wenno Ur-mito keneskeptisimo ti taudan ti laww-ang ti antropolohikal a mitolohista ket nangmarka ti maika-20 a siglo. Ti pay maipatinayon, ti moderno a mythopoeia a kas dagiti pantasia a nobela, manga, ken urbano a sarita, nga adda dagiti makibinglay kadagiti artipisial a mito a nabigbigbigan a kas piksion, ket mangsuporta ti kapanunotan ti mito a kas agtultuloy a sosial a panagsanay.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Kirk, p. 8; "myth", Encyclopædia Britannica
- ^ Dundes, Pangyuna, p. 1
- ^ Kirk, "Defining", p. 57; Kirk, Mito, p. 74; Simpson, p. 3
- ^ Lincoln, Bruce (2006). "Ti maysa a Nasap a Darikmat iti Diskurso ti "Terorismo": Dagiti Pannakailaglagipan iti maysa a Sarita manipud kenni Marco Polo". Komparatibo a Panagadadal iti Kagimongan ken Pakasaritaan. 48 (2): 242–259.
Iti kaaduan a kinapudno, ti mitiko a diskurso ket mangipanggep kadagiti appo a kategoria nga adda kadagiti adu a mangibatbatay: dagiti agpang ti kosmos, dagiti naindagaan a heograpia, dagiti sebbangan ti mula ken ayup, dagiti lohikal a kategoria, ken dagiti maipadpada kadagitoy. Dagiti kapanggepanda nga agserbi a mangurnos kadagiti pannakaikabagian kadagitoy a kategoria keb ti panangihustisia ti pagsasarunnuan dagitoy, a mangipakpatakder ti kinasayaat (wenno ti pannkasapul) iti lubong a ti langit ket adda iti ngato ti Daga, ti leon ken ti ari dagiti ayup, ti naluto ket naimimas ngen ti naata.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Mitolohia iti Wikimedia Commons
- Leonard, Scott. "Ti Pakasaritaan ti Mitolohia: Paset I". Estado nga Unibersidad ti Youngstown


c: text/html

text:
Nov 29, 2015
Seks kalpasan ti 50: Piksion ken Kinapudno
Seks kalpasan ti 50: Piksion ken Kinapudno
ni Rudy Ram. Rumbaoa
KUNA dagiti dadduma, ti [kano] seks [wenno panaginnala/panagsipul/panagtipon wenno panagdekket ti dua a bagi/panagyot/iyot] ket para laeng kadagiti agtutubo wenno dagiti agtawen iti beinte ken agpangato. Ngem biddut daytoy a panangipapan. Awan kinapudno daytoy a pammaliiwda. Ti pannakiseks iti nagtenga a pessat ti biag ken iti labesna ket subjetivo wenno karakterismo ti panirigan wenno panagawat a nakasadag iti agsirsirig wenno umawat ken pangtikaw laeng ken saan a pudno ti impormasion.
Adtoy ti sumagmamano a gagangay a mito wenno pammati ken kaduogan nga estoria ti maysa a tao wenno lugar a mangirakurak kadagiti arapaap a koleksion dagiti tattao [myths], ken direktiba [diretso] nga estoria [dagiti nakapadasen] maipanggep iti panagnaig/pannakinaig kalpasan a madanon ti tawen 50.
Fiction [Partuat ti panunot/paltuad ti imahinasion]: [No] madanon ti labes ti tawen [kas koma ti 50], kuna[da] a bumassit ti interesna iti seks.
Kinapudno: Awan limitasion ti pannakiseks, ngem kadagiti tattao nga agtawen iti 50 ken agpangato, ti pannakapnek iti pannakinaig ket ad-adda nga agdepende iti kalidad ti relasion no maikumpera kadagiti ubbing a naasawaan. Iti maysa a datos a naisayangkat, kuna ti National Council on Aging a dagiti tao nga agtawen iti 60 ken nalablabes pay ti ad-adda nga addaan iti regular a panagnaig- 74 a porsiento manipud lallaki ken 70 a porsiento dagiti babbai ti agkuna [iti bukodda nga ekspiriensa] a napnekda a makinaig idi agtawen dagitoy iti 40.
Fiction: No mataenganen ti maysa a lalaki, mapukaw ti abilidadna a mangpatangken ti mabagbagina [boto].
Kinapudno: Awan ti pakainaigan ti tawen iti saan a panagtangken ti boto. Nupay kasta, ti in-inut a panagpukaw wenno panagkissay ti hormone levels ti mabalin a bunga wenno resulta wenno mangitunda ti panagbaliw. Kasapulan ngarud ti lalaki ti nayon a physical stimulation [wenno pisikal a pamparegta/pampapigsa] tapno magargari [wenno mariing wenno makarikna iti uttog] ti boto a tumangken, ngem saan a namnamaen ti katangken kas idi isu pay la ti agtutubo- pudno a makapaganas, makaparagsak, makapakontento ken makapabang-ar ti seks.
Ti lalaki nga agtawen iti 25, kabaelanna pay laeng a patangkenen ti mabagbagina iti kaalisto a 15 minutos kalpasan ti umuna a panagparuarna, idinto ti lalaki nga agtawen iti 50, urayenna ti sumagmamano nga oras tapno tumangken manen ti boto[na].
Fiction: Ti emosion ken sikolohika [kano] ti mangisunsuno [ti maysa a banag] wenno gapuan nga akinresponsibilidad dagiti babbai iti nagtenga a pessat ti biag ken iti labes a tawen.
Kinapudno: Adda dakkel nga akem ti pisikal a banag iti pannakiseks dagiti babbai. Ti panagbaliw ti hormones ken panag-menopause ti makaapekto iti pannakiinnala [seks] dagiti babbai. Agresulta iti namaga ti mabagbagi [wenno uki], mangitunda ti saan a pannakapnek iti seks no nababa ti bilang ti estrogen ti babai.
Kadagiti dadduma a babbai, no nababa ti testosterone level ti mangiduron kadakuada nga awan enerhia ken nakapsut ti panangimaneho ti panakiinnala iti partner-na. Masarakan met dagiti sabsabali pay a babbai ti interesda [wenno gagarda a makinaig] iti seks kalpasan ti panag-menopause [wenno kadawyan a panagbinulan/agparuar ti dara dagiti babbai]- kas ti panagbaliw wenno panagiyakar ti ratio manipud ti testosterone mapan iti estrogen ken progesterone.
Fiction: Mapukaw ti babai ti panagganas no magtengan[na] ti nangatngato a tawen.
Kinapudno: Saan. Naduktalan a kaaduan kadagiti babbai ti nadegdegan a makarikna iti seksual a panagganas kalpasan ti menopausal period, karaman ditoyen ti masansan wenno nalablabes pay a pannakarikna ti ganas ken ragsak.
Fiction: Ti masturbation [agsalsal, agdiakol, ay-ayamen ti boto, ay-ayamen ti uki] ti mangpukaw ti abilidad a mangimas/mangganas ti seks iti partner.
Kinapudno: Ad-adda ketdi a degdegan ti panangay-ayam ti mabagbagi ti ragsak [wenno pannakakontento, bang-ar, ganas, ay-ayo] ti seks, agpada nga adda wenno awan partner. Para kadagiti babbai, matulongan ti mabagbagida [uki] nga agbabasa ken tapno mabennat ken mangpaadu ti hormone levels, a daytoy ti mangpikar iti panangimaneho ti seks. Kadagiti lallaki, makatulong daytoy a mangpatangken ti boto.
Fiction: Mapukaw ti lalaki ti abilidad a mangpatangken [ti boto] kangrunaan wenno gapu iti emosional a problema.
Kinapudno: Ti aktualidad [wenno kalidad ti kinaaktual], ti pisikal a gapu- kas koma iti problema ti sirkulasion [ti dara], problema iti prostate ken side effects manipud kadagiti naireseta nga agas ti posible a makagapu. Gapu iti daytoy, adda agarup 85 a porsiento ti addaan iti kastoy a problema [erectile difficulties].
Fiction: Kunada dagiti agasawa [wenno agayan-ayat] a makadanon iti nagtenga a pessat ti biag/tawen wenno ti nalablabes pay ti awan regular a panagnaig wenno/ken mapukaw ti interes[da] nga agseks.
Kinapudno: No awan ti regular a panagnaig dagiti nataengan, mabalin a gapu ti kaadda iti maysa kadakuada ti diperensia, sakit wenno adda kasasaad nga ag-agalen a pisikal wenno mental.
Ket agpayso, saan nga agnanayon [wenno kankanayon a marikna] nga agtalinaed ti seks a kas iti dati a tawen. Ngem ti panagbaliw ti saan a mangakem amin dagitoy negatibo a banag. Kas koma no nalpasen a naglasatan ti babai ti panagbinulan ken awan ti pakaseknanna iti panagsikogna, mabirokan dagiti kaaduan nga agasawa ti alisto a panag-relax ken panagnaig. Ket dagiti agasawa a nagretiro wenno agtartrabaho pay laeng kas part-time ti masansan nga adu ti oras ken enerhia para iti tunggal maysa, wenno agnaig kasta met a makipaset/mangibingay iti bukodda nga aktibidad kadagiti assawa/partners-da.
Iti nagtenga a pessat ti biag, ammom a bukodmo ti bagim ken ti partner-mo [kabagian, am-ammo, nasinged, gagayyem], ken dita a masarakan no kasano a maipeksa ti pagsarsakam wenno pagganasam. Ti konfiansa wenno panagtalek ken ekspiriensa ti mabalin a resulta ti nasaysayaat ken naim-imbag a panagnaigyo iti partner-mo. Ta importante met, emosional a pannakagun-od wenno pannakatun-oy ti seks gapu ta iturong wenno imanehona ti hormones ken degdeganna ti panangibinglaymo ti rugso [wenno derrep, essem ken rasuk] iti ka-partner wenno asawa a mangipatpateg kenka. Mabalin a manmano nga agnaig dagiti agasawa kalpasan ti tawen 65, ngem ne, adu latta ti makasarak ken agbalin pay a maliwliwa wenno makarikna ti panagganas iti dayta nga edad.
Subscribe to: Post Comments (Atom)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pammadayaw nga Oscar
Ti Pammadayaw nga Academia, am-ammo kas Pammadayaw nga Oscar ket ti kalatakan a premio iti pelicula idiay Estados Unidos. Tinawen a maibalbalangat kadagiti kalalaingan nga aktor ken direktor ken kapipintasan a pelicula iti tawen, ikedkeddeng daytoy ti Academia ti Arte ken Siensia iti Pelicula, maysa a gimong dagiti direktor, actor ken dadduma pay a mangal-alagad ken mangmangged iti industria ti pelicula. Manipud 2003, addan 5,816 a kamkameng ti Academia.
Ti kalkalpas a pammadayaw ket naited idi 2006, iti maika-78 seremonia ti Academia.


text:
Komunismo
Ti Komunismo (manipud ti Latin communis - sapasap, sangalubongan) ket maysa a rebolusionari a sosialista a tigmnay tapno makapartuat ti maysa nga awan klase, awan kuarta, ken awan estado a sosial nga urnong a naipatakder babaen ti sapasap a panagtagikua dagiti pamay-an ti panagpataud, ken ti pay sosial, politiko ken ekonomiko nga ideolohia a mangipaturong ti panakabangon iti daytoy a sosial nga urnos. Daytoy a tignay, kadagiti Marxista-Leninista a panakaipatarus, ket kaaduanna a naimpluensian ti pakasaritaan tti maika-20 a siglo, a nakakita ti nakaro a panagsasalisal a nagbaetan ti "sosialista a lubong" (dagiti sosialista nga estado a tinurayan babaen dagiti partido komunista) ken ti "lumaud a lubong" (dagiti pagilian ng aadda dagiti tiendaan nga ekonomia).
Iti Marxista a teoria, puro a komunismo ket maysa a naisangsangayan nga agpang iti naipakasaritaan a panagrang-ay a dimteng manipud ti panagrang-ay dagiti produktibo a puersa a nangiturong ti kaaduan unay kadagiti kabaknang ti materiales, a mangpalubos para iti naibatay ti panagiwarwaras a kammasapulan ken dagiti sosial a panakibiang a naibatay kadagiti nawaya a naigambang a tattao.[1][2] Ti husto a panangilawagan ti komunismo ket agdumaduma, ken kanayon naibiddutan, iti sapasap a politika a ballaag, a maisinnukatan nga inususar iti sosialismo; nupay kasta, ti Marxista a teoria ket makisuppiat a ti sosialismo ket panagdaliasat nga agpang laeng iti dalan a mapan ti komunismo. Ti Leninismo ket aginayon ti Marxismo a pakinakem ti maysa nga umun-una a partido tapno mangidaulo ti proletario a rebulosion ken mangitalged kadagiti amain a bileg ti politiko kalpasan ti rebolusion para kadagiti agob-obra a klase, para iti panagrang-ay iti sangalubongan a panakarikna ti klase ken pagbinglayan ti agob-obra, iti agpang a panagdaliasat a nagbaetan ti kapitalismo ken sosialismo.
Dagiti konsilo a komunista ken dagiti saan a Marxista a libertariano a komunista ken anarko-komunista ket suppiatenda dagiti kapanunotan ti umun-una a partido ken ti maysa nga agpang a panagdaliasat, ken mangitakderda para iti panakabangon ti napno a komunismo tapno dagus a amngrugi kalpasan ti panakaikkat ti kapitalismo. Adda dagiti nawatiwat a sakop dagiti teoria kadagiti naisangsangayan a komunista iti pammateg a kasano ti mangbangon kadagiti kita ti intitusion a mangsukat kadagiti nadumaduma a makina ti ekonomia (a kas ti panagiwarwaras ti makmakan, edukasion, ken dagiti ospital) a kas ti irurumsuada babaen kadagiti kapitalista a sistema—wenno saan nga aramiden dagitoyen. Adda kadagitoy a komunista ket addaanda ti naisangsangayan a plano para kadagiti kita ti administrtibo a bagbagi a mangsukat kadagiti agdama, bayat nga agnanayon a mangikarkari a dagitoy a bagi ket saan a naipatengnga ken tagikua ti agob-obra, a kasla ti agdama ti uneg dagiti aktibista a tignay. Dadgiti dadduma ket awan dagiti konkreto a planoda kalpasan ti rebolusion, embes ket agtuntonda nga agtaltalek kadagiti agob-obra ti lubong ken ti napanglaw ket kabukbukodanda a maammoanto dagiti husto a moda iti panagiwarwaras ken nawatiwat a panagpataud, ken dagiti pay koordinasion, nga awan ti kammasapulan para kadagiti aniaman a naipatakder a "panagsukat" para iti kapitalista a naibatay ti estado a panagtengngel.
Iti moderno a panagisao a makunkuna dagiti adu nga agkomkomento a sosiologo ken politiko a kas ti "sapasap a politiko", ti komunismo ket kankanayo a maususar ti panagitudo kadagiti annuroten dagiti komunista nga estdo, a kas, dagiti dagup a tinengtengngel babaen dagiti komunista a partido, urayno ti aniaman a naipakat a linaon ti pudno nga ekonomiko a sistema a sursurotenda. Dagiti kas pagarigan kadagitoy ket dagiti annuroten ti Sosialista a Republika iti Bietnam a ti ekonomiko a sistema ket agitiptipon ti "doi moi", ti Republika dagiti Tattao iti Tsina (PRC) a ti ekonomiko a sistema ket agitiptipon ti "sosialista a tiendaan ti ekonomia", ken ti ekonomiko a sistema ti Kappon ti Sobiet a naipalawag a kas ti "estado a kapitalista" babaen dagiti saan a Leninista a sosiologo ken kalpasan daytoy babaen dagiti komunista nga umadadu a sumupsupiat ti kalpasan ti Stalin a panawen a modelo ti Sobiet a naparang ti panawen ti maika-20 a siglo (a kas, dagiti Maoista, dagiti Trotskista ken dagiti libertariano a komunista)—ken ti maysa pay a puntos babaen ni Vladimir Lenin.[3]
Etimolohia ken terminolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti komonunismo ket nagtaud manipud ti Latin a balikas a communis, a kayatna a saoen ket "biningayan" wenno "tagikua ti amin".[4][5]
Iti kapanggepan ti naipakasaritaan a materialismo, ti komunismo ket isu ti kakapanunotan iti maysa a nawaya a kagimongan nga awan ti panakabingbingay wenno panakaisinsina, a ti sangkataoan ket nawaya tipanakairurumen ken pagkurangan. Ti maysa a komunista a kagimongan ket awan kadagiti gobierno, pagilian, wenno klase apanakabingbingay. Iti Marxista a teoria, ti diktadura ti proletariado ket isu ti agtengnga a sistema anagbaetan ti kapitalismo kenkomunismo, no ti gobierno ket adda ti pamay-an ti panagbalbaliw kadagiti pamuspusan ti panagtagikua manipud ti pribatismo a mapan ti naurnong a panagtagikua.[6] Iti politkal a siensia, ti termino a "komunismo" ket sagpaminsan a naus-usar a mangitudo kadagiti komunista nga estado, ti porma ti gobierno a ti estado ket agtigtignay babaen ti maysa a maysa a partido a sistema ken mangirangarang ti panakaitalek iti Marxismo-Leninismo wenno ti kapadpada kadagiti kastoy.
Iti moderno a panag-usar, ti balikas a "komunismo" ket maus-usar pay laeng a mangitudo kadagiti annuroten dagiti nagbukbukodan a nagirangarang a sosialista agobierno a buklen dagiti maysa a partido nga estado nga isuda idi ket maysa alegado a partido ti politika asistema nga agtigtignay babaen dagiti naisentro a naplano ang ekonomia ken ti maysa nga estado a panagtagikua kadagiti pamuspusan ti panagpataud, nga adda iti estado, nga itigapuna, ket mangitunton a nangirepresenta ti kakaykayatan dagiti agobobra a klase. Ti naisangsangayan a paset ti moderno a tignay ti komunista ketagipabpabasol a dagitoy nga estado ket saanda anangipadas a lumasat ti komunista a kagomongan, bayat a dagiti dadduma pay ket makisinnupiat a saanda a nakagunod ti lehitimado a sosialismo. Kaaduan kadagitoy a gobierno ket ibatayanda kadagiti ideolohiadaiti Marxismo-Leninismo, ngem saanda a tinawtawagan ti sistema nga inpatakderda a kas ti "komunismo", wenno nagituntonda iti anianan a panawen a ti ideolohia ket is-usa laeng ti nagpapaandar ti puersa kadagiti annurotenda: Ni Mao Zedong, kas pagarigan, ket nagsukimat ti Baro a Demokrasia, ken ni Vladimir Lenin idi nasapa a panawen ti 1920 ket nangipatakder ti gubat a komunismo; ken kalpasan daytoy, ti Bietnames ket nangipatakder ti doi moi, ken dagiti Insik ket nagsublida ti sosialismo nga adda dagiti Insik a pakaidumdumaan. Dagiti gobierno a nanginagnagan babaen dagiti sabali a gobierno a kas "komunista" ket sapasapda a tumounton a nangipatakderda ti maysa a panaglasat a sosialista a sistema. Daytoy a sistema ket sagpaminsan a nakunkuna akas ti estado a sosialismo wenno babaen dagiti kapadpada a nagnagan.
Ti "puro a komunismo" ket maysa atermino a sagpaminsan anaus-usar a mangitudo iti agpang ti pakasaritaan kalpasan ti sosialismo, urayno adu met laeng dagiti komunista a simple nga agus-usar ti termino a "komunismo" tapno mangitudo ti dayta nga agpang; ti termino ket kapadpada ti "Napno a komunismo". Ti awan klase, awan estado a kagimongan a naigandat a panakaidumduma ti daytoy a komunismo ket ti maysa kadagiti panagikeddeng no aniaman ti mapataud ken ania dagiti annuroten a sukimaten ket naararamid para iti kasayaatan ti sibubukel a kagimongan—a kas iti 'iti, babaen, ken para iti agobobra a klase', a saan adagiti nabaknang ti agtengtengngel ti kabaknanagan ket dagiti dadduma ket agobobra para kaniada iti matgedan a pakaibatayan. Iti daytoy a komunismo dagiti interesado ti amina kameng ti kagimongan ket maikkan ti agpapada a kadagsen iti sumaruno, iti praktikal a panagaramid ti pamay-an apanagikeddeng iti politika ken ekonomiko a panagbuklan ti biag. Ni Karl Marx, ken dagiti pay sabsabali a komunista apilosopo, ket nagigagarada a saan a nangited ti naisalaysayan a pangipalpalawag no kasano ti pamay=an ti komunismo a kas maysa a sosial a sistema, wenno dagiti husto a dalan a mangpakabael dagiti agobobra wenno kasano ti tumakder, wenno dagiti nainaganan a materiales no kasano ti mapan ti komunismo manipud ti kapitalismo. Iti Komunista a Warragawag, ni Marx ket saan a nagibagbaga ti maysa a 10-a puntos a palano ti panagbalakad ti panakaiwarwaras manen dagiti daga ket panagpataud tapno mairugi ti panaglasat iti komunismo, ngem isu ket nangikari a daytoy ket sapasap ken magsakup kadagiti aain. Daytoy ket kanayon a naipagpagarup a ni Marx iket nangikeddeng a dagitoy a teoria ket mabasa ti kastoy tapno dagiti sumaruno a teorista iti naisangsangayan a saad ket ket makaamponda ti komunismo kadagiti bukodda a lokalidad ken kasasaad.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Kritiko iti Gotha Programme, Karl Marx.
- ^ Napno a Komunismo: Ti Patingga a Pagtungpalan: http://www.economictheories.org/2009/05/full-communism-ultimate-goal.html Naarkibo 29 Hulio 2011 idiay WebCite
- ^ Lenin's Naurnong nga ob-obra Tomo. 27, p. 293, inadaw nga insao babaen ni Aufheben Naarkibo 25 Oktubre 2009 idiay WebCite
- ^ "Communism". Britannica Encyclopedia.
- ^ World Book 2008, p. 890.
- ^ "Kritisismo ti ti Gotha Programme—IV". Kritisismo ti Gotha Programme. Naala idi 2009-10-18.
- Holmes, Leslie (2009). Communism: A Very Short Introduction. Oxford and New York: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-955154-5.
- Lansford, Tom (2007). Communism. Marshall Cavendish. ISBN 978-0-7614-2628-8.
- Link, Theodore (2004). Communism: A Primary Source Analysis. The Rosen Publishing Group. ISBN 978-0-8239-4517-7.
- Rabinowitch, Alexander (2004). The Bolsheviks come to power: the Revolution of 1917 in Petrograd. Pluto Press.
- "Ci–Cz Volume 4". World Book. Chicago, Illinois: World Book, Inc. 2008. ISBN 978-0-7166-0108-1.


text:
Enerhia
Iti pisika, ti enerhia ket isu ti saan a dagus a napalpaliiw a kaadu manipud kadagiti adu a porma, a kas ti kinetiko nga enerhia, makapataud nga enerhia, naraniag nga enerhia, ken dagiti dadduma pay; a nailista iti pakabuklan iti daytoy nga artikulo. Daytoy ket maysa a nangruna a topiko iti siensia ken teknolohia ken daytoy nga artikulo ket mangted iti pakabuklan kadagiti nangruna nga aspetona, ken mangited kadagiti adu a naisangayan nga artkulo a maipanggep ti enerhia ken dagiti nadumaduma a porma ken dagiti kontesto.
Ti saludsod ket "ania kadi ti enerhia?" daytoy ket narigat a masungbatan iti maysa a nalaka, iti waya a nalaka maawatan, urayno ti enerhia ket mabalin a maingetan a maipalawag iti teoretikal a pisika. Kadagiti balikas ni Richard Feynman, "Daytoy ket importante a ibanagan a ti pisika tatta nga aldaw, awanantayo ti pannakaammo no ania ti enerhia. Awanantayo iti maysa a ladawan kadagiti bassit a banag iti maysa a depinitibo a kaadu."[1]
Nupay kasta, daytoy ket nalawag a ti enerhia ket kankanayon a kammasapulan para kadagiti panagaramid ti mekanikal nga obra, ken ti konsepto ket adda ti nalatak a kinapangruna iti masna a siensia. Dagiti masna a batayan a paset a pakairukodan ti enerhia ket dagiti inus-usar para iti mekanikal nga obra; dagitoy ket kankanayonda a kapadpada iti paset ti puersa a maipaadu babaen ti paset ti kaatiddog. Dagiti sabali pay a kapadpada a paset ti enerhia ket dagiti masa apaset a maipaadu babaen dagiti kapardas ti paset a naikuadrado.
Dagiti nota ken nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Richard Feynman, kadagiti Lektura ni Feynman iti Pisika (1964) Tomo I, 4-1
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Alekseev, G. N. (1986). Enerhia ken Entropia. Moscow: Mir Publishers.
- Crowell, Benjamin (2011) [2003]. Light and Matter. Fullerton, CA: Lawag ken Banag.
- Ross, John S. (23 Abril 2002). "Obra, Bileg, Kinetiko nga Enerhia" (PDF). Project PHYSNET. Estado nga Unibersidad ti Michigan.
- Smil, Vaclav (2008). Enerhia iti katutubo ken kagimongan: sapasap nga enerhetiko dagiti narikut a sistema. Cambridge, USA: MIT Press. ISBN 0-262-19565-8.
- Walding, Richard, Rapkins, Greg, Rossiter, Glenn (1999-11-01). New Century Senior Physics. Melbourne, Australia: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. ISBN 0-19-551084-4.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Enerhia iti Wikimedia Commons
- Kitaen ti Enerhia iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)


text:
“Umay Kamu ta . . . Ngamin nga Lugu-lugar Anna Pabbalinan Nu Ira tu Disipulò”
“Umay kamu gafu ta ngamin nga totolay ta ngamin nga lugu-lugar anna pabbalinan nu ira tu disipulò. Bawtisowan nu ira . . . . Tudduan nu ira tu parulattad-da ngamin i bili-bilik-ku nikamu.”
KANSION: 141, 97
1, 2. Anni ira i luttuag nga pakkiavu megafu ta kinagi ni Jesus ta Mateo 24:14?
MASKI umanugu onu kontran ittam na totolay, baddi laman i manniga nga madumu-rumug i Saksi ira ni Jehova ta pallayyagayyada. Awayyana nga egga nalayyagayyammu nga ari umanugu ta pangurug tam ngem irespetoda ittam megafu tatun nga trabahu. Ammu tam nga kinagi ni Jesus nga melayyagayya i mapia nga dumug na Pappatulan ta interu mundo. (Mat. 24:14) Ngem kunnasi tam makagi nga ketuppalan na profesiya ni Jesus i trabahu tam? Ari kari nga mepappangngo nga kagiattam tu sittam i mattuppal tatun nga trabahu?
2 Aru nga relihioso nga grupo i mangikakkagi nga ilayyagayyada i Evanghelio, onu i mapia nga dumug. Ngem limitado laman i kukukuadda ta personal ira nga testimonia, pakimisa, onu programa ira ta media
3. Anni i appa nga mawag nga kuan na disipulos ni Jesus segun ta Mateo 28:19, 20?
3 Maginnag kari ngana laman i disipulos ni Jesus nga umaranni nira i totolay? Ari! Kabalin na paginnolena, kinagina ta ginatu nga disipulosna: “Umay kamu gafu ta ngamin nga totolay ta ngamin nga lugu-lugar anna pabbalinan nu ira tu disipulò. Bawtisowan nu ira . . . . Tudduan nu ira tu parulattad-da ngamin i bili-bilik-ku nikamu.” (Mat. 28:19, 20) Egga gafu i appa nga kawagan nga makua. Mawag tu magaleg tam tu mabbalin tu disipulo, bawtisowan, anna tudduan ira. Ngem anni i ollu nga mawag tu kuattam? Kinagi ni Jesus: “Umay kamu”! Meyannung taw nga bilin, kinagi na tadday nga iskolar ta Biblia: “Trabahu na ngamin nga mangurug i ‘umay,’ ta mismu nga lugarda onu ta tanakuan nga nasion.”
4. Anni i nelagum ta “pangà tu totolay, embes tu manango”?
4 Tukuyan kari ni Jesus taw i appursigi na kada tadday ta disipulosna, onu i organisado nga kampania na pangilayyagayya ta mapia nga dumug? Megafu ta ari gapa nga makangay i tadday nga tolay ta “ngamin nga lugu-lugar,” mawag i organisado nga appursigi na magaru. Kinagi yatun ni Jesus turi ta nibilinna ta disipulosna nga ‘mangà tu totolay, embes tu manango.’ (Bibbigan i Mateo 4:18-22.) Ari nga tukuyan ni Jesus taw i tattadday nga gumaggimmanango nga mangusa tu bannuè anna appan nga agga-innag laman nu egga i mangagà ta appan. Tukuyanna yatun i pangusa tu ikò—madammo nga trabahu nga kawagan paga nu karuan i pakka-uffu-uffun na aru nga totolay.
5. Anni i appa nga pakkiavu nga mawag tu matabbag, anna ngatta?
5 Tapenu mammuattam nu sinni ira i mangilayyagayya ta mapia nga dumug ta kaggawattam nga ketuppalan na profesiya ni Jesus, mawag nga tabbagattam yaw nga appa nga pakkiavu:
Anni nakuan i mensahe nga ilayyagayya tam?
Anni nakuan i motibo tam ta pallayyagayya?
Anni ira nga metodo i mawag nga meyusa?
Kunnasi kalawa anna adde sonu anni nga kawagan i pallayyagayya?
Makoffun nittam i tabbag taw ira nga pakkiavu ari laman nga tapenu mammuattam nu sinni ira i magaggangngua ta makepaliag-inango nga trabahu. Patuyagganna gapa yaw i determinasiottam nga ari magimmang ta matalo nga pallayyagayya.—1 Tim. 4:16.
ANNI NAKUAN I MENSAHE?
6. Ngatta masiguradu tam nga ilayyagayya na Saksi ira ni Jehova i fustu nga mensahe?
6 Bibbigan i Lucas 4:43. Nilayyagayya ni Jesus i “Mapia nga Dumug nga meyannung ta Pammaguray na Dios,” yatutta ekspektanna nga kuan gapa yatun na disipulosna. Anni nga grupo na totolay i mangilayyagayya tatun nga mensahe ta “ngamin nga lugu-lugar”? Manawag i tabbag
7. Ngatta makagi tam nga ari nga ilayyagayya na klero na Kakristianuan i fustu nga mensahe?
7 Ari nga ilayyagayya na klero na Kakristianuan i Pappatulan na Dios. Kada kagiadda i meyannung ta Pappatulan, aru nira i makkagi nga yatun ay panageno onu kondision laman ta futu na tadday nga Cristiano. (Luc. 17:21) Ariadda nga uffunan i totolay tapenu malippawada nga i Pappatulan na Dios ay gobierno ta langi nga si Jesu-Cristo i Mammaguray, nga yatun i solusion ta ngamin nga problema na totolay, anna aranni ngana nga alsanna i ngamin nga kinamarakay ta davvun. (Nep. 19:11-21) Imbes nga kunnatun, daddammadda laman si Jesus nu Krismas anna Easter. Awan tu ammuda ta kuan noka ni Jesus bilang bagu nga Mammaguray ta davvun. Megafu ta ariadda ammu nu anni i mensahe nakuan nga ilayyagayyada, mattaka tam kari paga nu ariadda gapa ammu nu anni nakuan i motibo ta pallayyagayya?
ANNI NAKUAN I MOTIBO TAM TA PALLAYYAGAYYA?
8. Anni i ari fustu nga motibo ta pallayyagayya?
8 Anni nakuan i motibo tam ta pallayyagayya? Ari nga tapenu makkolekta tu kuartu tapus mappataddag tu makakkasta ira nga istruktura. Kinagi ni Jesus ta disipulosna: “Inalawa nu yaw nga . . . awan tu paga; yatun tu kuan nu gapa danaw tu ari nga kapagan.” (Mat. 10:8) Ari nakuan nga makua tu negosio i Uvovug na Dios. (2 Cor. 2:17) Ari nakuan nga alegan na mallayyagayya ira i personal nga pammakapianadda. (Bibbigan i Kingngua 20:33-35.) Maski manawag yaw nga bilin, aru nga relihion i makkokkolekta tu kuartu onu yatun ngana paga lagu i pagalegadda. Kawagadda nga suelduan i kleroda anna i aru nga empleyaduda, yatutta aru nga lider na relihion i narriku.
9. Kunnasi nga nepasingan na Saksi ira ni Jehova nga fustu i motiboda ta pallayyagayya?
9 Kumusta gapa i Saksi ira ni Jehova nu meyannung ta koleksion? Masussuportan ta boluntario nga donasion i trabahuda. (2 Cor. 9:7) Awan tu makolekta ta Kingdom Hall onu ta kombensiodda. Ngem ta nappasa laman nga dagun, 1.93 billion oras i niyusa na Saksi ira ni Jehova ta pangilayyagayya ta mapia nga dumug anna ta pangikondukta tu siam nga million nga libre nga paggigiammu tu Biblia kada vulan. Kappabbaw ta ariadda ngana lagu masuelduan, sigga-paran paga ira nga maggasto tapenu masuportan yaw nga trabahu. Kinagi na tadday nga researcher meyannung ta trabahu na Saksi ira ni Jehova: “I primero nga gakkag ay i pallayyagayya anna pattuddu. . . . Awan tu kleroda yatutta dakal i matipid.” Anni gafu i motibo tam ta pallayyagayya? Boluntario nga kuattam yatun megafu ta ideddukattam si Jehova anna i kasittoletam. Yatun nga sigga-paran nga espiritu ay ketuppalan na profesiya ta Salmo 110:3. (Bibbigan.)
ANNI IRA NGA METODO I MAWAG NGA MEYUSA?
10. Anni nga metodo i niyusa ni Jesus anna na disipulosna ta pallayyagayya?
10 Anni ira nga metodo i niyusa ni Jesus anna na disipulosna ta pangilayyagayya ta mapia nga dumug? Minay ira ta dian na totolay
11, 12. Kunnasi nga neruma i totolay ira ni Jehova kumpara ta Kakristianuan nu meyannung ta pangilayyagayya ta mapia nga dumug?
11 Kumusta gapa i Kakristianuan nu meyannung taw nga gannug? Maruddu nga pagurayan ngana laman na miembro ira na relihion nga i masuelduan nga klero i mallayyagayya. Imbes nga mabbalin ira nga gumaggimmanango tu totolay, i klero na Kakristianuan ay gittana kontento ngana laman nga mattalupaddian nira i “manango” nga egga ngana nira. Kurug gapa nga nu karuan, pagaramman na karuan nga klero i miembroda nga magevanghelio. Angngariganna, turi dagun 2001, kinagi ni Pope John Paul II ta tura: “Ta pappasa na daga-ragun, kanayukku nga kagian i dob meyannung ta bagu nga pagevanghelio. Uliakku mangana yatun . . . Mawag tu tolayattam ta baggi tam i umafa-afi nga determinasion ni Pablo, nga nangikagi: ‘Pakallallo ngà nu ari ngà mallayya-gayya.’” Tapus kinagi na santo papa nga yaw nga mision ay “ari tu puede nga mepakua ngana laman ta ‘eksperto ira,’ nu ari, responsibilidad yaw na ngamin nga Totolay na Dios.” Ngem piga i nattuppal taw?
12 Kumusta i Saksi ira ni Jehova taw nga gannug? Ira laman i mangilayyagayya nga nammaguray ngana bilang Patul si Jesus namegafu turi 1914. Kagitta na nebilin ni Jesus, prayoridadda i mallayyagayya. (Mar. 13:10) Kinagi na libru nga Pillars of Faith
KUNNASI KALAWANA ANNA ADDE SONU ANNI NGA KAWAGAN I PALLAYYAGAYYA?
13. Kunnasi nakuan kalawa na pallayyagayya?
13 Kinagi ni Jesus i kalawa na pallayyagayya turi ta nibilinna nga melayyagayya i mapia nga dumug “ta tanga-ravvunan.” (Mat. 24:14) Mawag nga magangngua tu disipulo ta “ngamin nga totolay ta ngamin nga lugu-lugar.” (Mat. 28:19, 20) Interu mundo yatun nga trabahu.
14, 15. Anni i mamakurug nga tuttuppalan na Saksi ira ni Jehova i profesiya ni Jesus meyannung ta kalawa na pallayyagayya? (Innan i letratu ira ta gafu na artikulo.)
14 Tapenu malippawa tam nu kunnasi nga tuttuppalan na Saksi ira ni Jehova i profesiya ni Jesus meyannung ta kalawa na pallayyagayya, ikonsidera tam i karuan nga informasion. Egga ma-600,000 nga miembro na klero ira na nadduruma nga relihion ta United States, nga dian gapa na maggi-1,200,000 nga Saksi ira ni Jehova. Ta interu mundo, egga maturu tu 400,000 nga pari na Romano Katoliko. Nonopammu gapa i bilang na Saksi ira ni Jehova nga kasali ta nebase-Biblia nga pangilayyagayya ta Pappatulan. Ta interu mundo, mawwalu million nga boluntario nga ministro i mallayyagayya ta 240 nga nasion. Talaga makapabbaw nga trabahu i metuttuppal, para ta kedayaw ni Jehova!
15 Bilang Saksi ni Jehova, kayà tam nga malayyagayyan i aru nga totolay adde ta posible nige nga duttal i panuppalan. Megafu taw, nerumu-ruma tam nu meyannung ta trabahu tam nga pangitransleyt anna pangipublisa ta nebase-Biblia ira nga literatura. Minillion nga libru, magazina, tract, anna imbitasion ta kombension anna Memorial i libre nga metaneg. Nangipublisa ittam tu nadduruma nga publikasion ta maturu tu 700 lengguahe. Maturu tu 200 million nga kopia na New World Translation of the Holy Scriptures i nepublisa ta maturu tu 130 lengguahe. Ta nappasa ngana laman nga dagun, nakepublisa tam tu ma-4.5 billion nga kopia na nebase-Biblia nga literatura. Ta ofisial gapa nga website tam, mabibbig ta maturu tu 750 lengguahe i informasion ira tatun. Egga kari paga tanakuan nga grupo na ministro i magagganggua tu kunnatun?
16. Ngatta makagi tam nga egga ta Saksi ira ni Jehova i espiritu na Dios?
16 Adde sonu anni i neprofesiya nga pallayyagayya? Kinagi ni Jesus nga mebala-balayun yaw nga trabahu ta interu mundo adde ta pangurianan nga aggaggaw, “ta kabalin naw, duttal ngana i panuppalan.” Egga kari paga tanakuan nga grupo na relihion i tulu-tuloy nga mallayyagayya durante nga egga tam ngana ta pangurianan nga aggaggaw? Awayyana nga makagi na karuan nga malayyagayyattam: “Egga nikami i masanto nga espiritu, ngem sikamu i magaggangngua ta trabahu.” Ngem ari kari tu i ariattam pagimmang ta pallayyagayya ay ebidensia nga egga nittam i espiritu na Dios? (King. 1:8; 1 Ped. 4:14) Egga gapa tiempo nga mallayyagayya i tanakuan ira nga relihion kagitta na regular nga kukukuan na Saksi ira ni Jehova, ngem maruddu nga awan tu metuppalda. Mammisionero gapa i karuan ta ababba nga tiempo, ngem mattoli gabbalaman ira ta negagangay nga rutinada. Mamala-balay gapa i karuan, ngem anni i ilayyagayyada? Manawag nga ipasingan na tabbag tatun nga pakkiavu nga ariadda matuttuppal i trabahu nga pinegafuanan ni Jesus.
SINNI TALAGA IRA I MANGILAYYAGAYYA TA MAPIA NGA DUMUG?
17, 18. (a) Ngatta siguradu ittam nga i Saksi ira ni Jehova i mangilayyagayya ta mapia nga dumug na Pappatulan ta kaggawattam? (b) Kunnasi tam nga makapattulu-tuloy taw nga trabahu?
17 Sinni gafu talaga i mangilayyagayya ta mapia nga dumug na Pappatulan ta kaggawattam? Kumbinsidu ittam nga mangikagi: “I Saksi ira ni Jehova!” Ngatta? Megafu ta ilayyagayya tam i fustu nga mensahe, i mapia nga dumug na Pappatulan. Sittam i umay ta totolay, yatutta mepangngo i metodo tam. Mallayyagayya tam megafu ta fustu nga motibo
18 Talaga pappabbawattam i metuttuppal na totolay na Dios taw nga tiempo nga pattolayattam. Ngem kunnasi nga nabbalin tu posible ngamin yaw? Kunnaw i tabbag ni apostol Pablo ta turana ta taga-Filipos: “I Dios i kanayun nga egga nikamu nga mangiyawa ta pakkaraga anna pakawayya nu nga mamarulo ta uray na.” (Fil. 2:13) Paray nakuan tu tulu-tuloy tam ngamin nga pasikannan na minaggiddu nga Yama tam durante nga kukukuattam i ngamin nga mawayya tam anna ituttuppal tam tu mapia i ministerio tam.


text:
Iti Ngalay ti Dalan, Nakamisuot ni Aran
Apong, diak maamiris ti maris ti dapo
Ti nangisit a napuoran
Lalo no aggargarakgak ti nangladam
Kadagiti kassulbod ken karrusing nga iseman
Lalo no dayta salinong ti anniniwan ni Pin Lu
Ti namagtangad ti timid ti gikgik
Iti panagtupat’ bileg ti karbenganda
Agasug dagiti narissikan
Ania aya ti anag dagita a diskursoda
Iti pannakalaylay ti mabaddekanda
Wen, apong, naisuyat iti kadaratan
Ti getta ti Kunnotan
Nageppas ti puseg-arapaap
Ken narabsut ti napidut a nabirokan
Isador koma ti petpet ken ketket
Dagiti ngariet ken rupanget
Ken itar-ap dagiti itta iti bigao
Tapno dagiti natudoan iti Mayo awan inda masao
Ta iti pinagayan, agkanta la ketdi ti alukap
Iti panagsabat manen dagiti dakulap
Ngem no dinto latta maigup ti digo
Iti puni ti kallaysa ti nakaabungot a nobio
Ad-adunto pay a, ti di mangtaliaw ken ni Aran
A nakamisuot iti ngalay ti dalan…
*sabali a bersion ti naipablaak iti Bannawag
Friday, October 24, 2008
No comments:
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
12/27/11
Pananglitak iti Pagayam
Daytoy ti kalakaan nga aramiden
no ibilangmo ti pagayam
kas kadangkokan a kabusor
ibilangmo met ti tengngedna
a kasla tali ti gumarut a toro
a nangsalaponen kadagiti kailalaam a mula
ket dagdagus, awanen ti panagduadua
a pessatem tapno awanen ti mainayon
pay a madangran ta amangan sika pay
ti maet-etan ket awan iti panunotna
a ti panaggarutna, isu met ti pannakagudasmo.
Ngem no ibilangmo ti pagayam
a tagipatgen nga amang a napatpateg
pay ngem iti kabessat-ti-bagis
awan masinunuok a kasayaatan
a pangalapkapam iti rason
Idawdawatmo laengen a daytoy a pagayam
isu koma ti maudi a mangisalakan kenka
iti pannakaipataw kenka ti kadagsenan a dusa
no maysaka koma a pangulo
a napabasol a nagkusit
wenno nagkaut iti kaha ti pagilian
ket iti kangitingitan ti pannaturogmo
pirmaanna ti papeles a mangkeltay
aminen iti ania man a panagpagayam
iti nagbaetanyo ket ibutaktakna payen
dagiti basol nga awan pulos pamalpalatpatam—
panagkunak, uray nakatallikud daytoy
litakemon ti teltelna ket maidasayen
sakbay a mairaman isuna kadagiti agrambak
iti pannakadusam.
Wenno idawdawatmo laengen a daytoy a pagayam
isuna ti sangapulo-ket-tallo a mahistrado
a nangpabor iti pannakaalat-at iti dakulapmo
ti tagipatgem la unay a sanikua ti kaamaan
wenno puli pay ketdi— ay, awanan panagduadua
aramidem ti amin tapno mapukaw daytoy
iti imatangmo ket suktam iti pagayam
a kabaelam a pagduoyan a mangipaay kenka
kadagiti amin a kalikagumam itoy a biag.
Ngem adda kadi, aya, kasuratan ti panagpagayam
a pakailanadan dagiti rebbengna ken di rebbengna
a mapasamak iti nagbaetanyo? Awan. Malaksid
iti kaunggan ti tunggal maysa a nangitalimenganyo
iti panangipateg ken panagdayaw iti tunggal maysa…
Ket no kabaelam a bitayen ti maysa a pagayam
kabaelam met a pessaten ti bukodmo nga anges…
Disiembre 27, 2011
Photo credit: Maysa nga eksena iti pelikula a "Death Sentence" (2007) a nagbidaan ni Kevin Bacon. Paset ti daniw ti panangbaliwko iti marisna.
Impaskil ni Asseng idi 8:42 PM No comments: Links to this post
Maipanggep iti: betrayal, friendship, murder, revenge
12/22/11
erotiko #1: PANAGGIBUS TI KALGAW
Daydi ti naudi a kalgaw ti kinaagtutubo:
Nagsinnublat ti gurruod ken kimat
Ket iti apagdarikmat, kinamat ti pumarakapak
A bayakabak dagiti lamolamo a dapanta
A nagturong iti kalapaw iti sirok ti bagbag.
Natuduanta latta ket naslep dagiti bagita
Ngem kas iti kiaw ken nalabaga a sabong
Nagtalinaed a gumaygayebgeb dagiti mata
Umas-asuk dagiti kudil kagiddan
Ti yaasuk ken panagangsab ti daga
Bayat ti panangtagikua ti langit iti pudot
A nailimed iti atiddog a kalgaw.
Kabarbaro a pagteng ti kabigatanna:
Nagrusing dagiti rettab, uong, ken kalunay,
Nakalanglangton ti aglawlaw
Ket naayatan dagiti dakulapta
Iti panangaprosda kadagiti linnaaw.
Dagiti dapanmo, sarunuenda
Ti yuritko nga arado iti barukong ti daga
Kalpasanna, maisina dagiti bin-i
Iti taep— dagiti di sinagid ti buot,
Nabubun-as; sa mayuper iti karayan.
Iti tawa, inaldaw nga impalpalagip ti bayakabak
Ti pettat a yaayna ken ti pannakaslepta
Bayat ti panagtubo dagiti bunubon, kumaro
Ti panagregget kadagiti kinelleng— agkinnamatan
Wenno mangtiliw iti tuwato wenno agpuros iti sabong
Sa maibisti iti lapayagmo ket daniwanka…
Iti aldaw a nakatudon ti murdong ti bunubon
Ket nakiki ti nailabas a lumablabaga a dakulap
Naggidanta a nangibalikas a mabalinen ti agraep
Ken naggiddanta pay a nagkatawa iti nakasarsarangsang.
Daydi ti naudi a kalgaw ti kinaagtutubo:
Buybuyaek ditoy tawa-- agmaymaysa...
Enero 17, 2011
Impaskil ni Asseng idi 10:02 AM No comments: Links to this post
erotiko #2: PARIS-PARIS
bimmunotka ket naalam alas a puso
pinarisam iti paria
bimmunotak ket naalak reyna a paria
pinarisak iti puso
bimmunotka ket naalam ari a nagespada
pinarisam iti uros
bimmunotak ket naalak alas nga uros
iti saklotmo
pinarisak iti espada
may 21, 2011
Impaskil ni Asseng idi 9:40 AM No comments: Links to this post
erotiko #3: OKRAH
no kastoy nga agmaymaysaak, dungngo,
iddepek ti silaw ket bay-ak a sumrek ti lawag
ti bulan kadagiti babassit a regkang
daytoy marebrebkas a bassit a pagtaengan
adawek ti apagburek a kaserola
yaonko ti siam kabukel nga okra—
sangkareppet a ginatangko
itay iti sango ti citihall a nagtungedak
manipud wildlife a nangsubsublianak
kadagiti tugotta ken lemma dagiti ubetta—
inap-aprosak ti banglom kadagiti bulong
ti amarilyo ken buenavista…
sipud pinanawannak nga agmaymaysa
kaykayatkon ti mangan iti panipngeten
ta napatpatakka iti panunotko:
manaltaak ti agekmo iti ngaresngesek nga okra
malagipko iti naapgad a bugguong pangasinan
ti tengngedmo a nagayusan ti ling-et—
daytay nagtibnok nga ingel ken banglo
ti umas-asuk a panagburayok ti amin
a paset ti bagim gapu iti gumilgil-ayab
nga ayatmo— ket pumidutak manen
ta sapulen ti dilak ti sabeng ken tangken
ti barukongmo ket diak mapupuotan
agsasarunon ti pananglitak
ken panangngaresngesko i’toy saluyot-kayo
karut-omek dagiti bukel
naalimonek dagiti galisna
ket iti amin a nasipnget a paset a mingmingak
nakapatpatak ti pakabuklam
agrimrimat, agrimrimat…
kalpasanna, timtimak ti nalamiis a killabban,
naraman met latta gapu iti ling-et ken lua…
Disiembre 20, 2011
Impaskil ni Asseng idi 9:23 AM No comments: Links to this post
12/21/11
TI DIDIGRA, KEN DAGITI NADIDIGRA
agpada a naala iti Disiembre 20, 2011 babaen kadagiti potograpo ti Manila Bulletin-- agpada dagitoy a nagparang iti front page ti nasao a broadsheet iti Disiembre 21, 2011:
Impaskil ni Asseng idi 12:28 PM No comments: Links to this post
Maipanggep iti: cagayan de oro city, iligan city, pnoy, sendong
12/20/11
PROYEKTO PARA ITI NASAPA A PASET TI 2012
isuratko laeng dagitoy ta amangan no malipatak:
1. dua a sarita maipanggep iti "patay" ken "sagad" (bareng masuratko para iit enero ken pebrero, depende no saan nga aggaget dagiti mannurat nga ilokano nga agidatag iti sinuratda para bannawag)
2. Dua a nobelita maipanggep iti di nagtuloy a padi (working title: sabong ti kandaruma"); ken iti nagtuloy a padi (working title: "reverend pi")
3. dagiti proyekto para iti gf kas iti tagnawa (antolohia dagiti daniw), balikas (journal dagiti mannurat nga ilokano), premio gumil, ken pasnaan
4. ti proyekto nga "alimpatok," ti antolohia dagiti erotiko a daniw.
5. pannakaimprenta ken pannakayalnag ti "samtoy"
6. serye ti poetry reading a proyekto ti bannawag (?) ken daniw ken basi
7. "imbiit dagiti mangngaggo", antolohia dagiti short-short dagiti mangngaggo.
8. "bassit ngem nasagitsit", ti maikadua a libro ni asseng a koleksion dagiti ti la adda a nasursuratna
1. dua a sarita maipanggep iti "patay" ken "sagad" (bareng masuratko para iit enero ken pebrero, depende no saan nga aggaget dagiti mannurat nga ilokano nga agidatag iti sinuratda para bannawag)
2. Dua a nobelita maipanggep iti di nagtuloy a padi (working title: sabong ti kandaruma"); ken iti nagtuloy a padi (working title: "reverend pi")
3. dagiti proyekto para iti gf kas iti tagnawa (antolohia dagiti daniw), balikas (journal dagiti mannurat nga ilokano), premio gumil, ken pasnaan
4. ti proyekto nga "alimpatok," ti antolohia dagiti erotiko a daniw.
5. pannakaimprenta ken pannakayalnag ti "samtoy"
6. serye ti poetry reading a proyekto ti bannawag (?) ken daniw ken basi
7. "imbiit dagiti mangngaggo", antolohia dagiti short-short dagiti mangngaggo.
8. "bassit ngem nasagitsit", ti maikadua a libro ni asseng a koleksion dagiti ti la adda a nasursuratna
12/15/11
DALIT ILOKANO
wadan pay laeng daytoy ta tugawakto a nasayaat:
1.
nang tumanda s'ya na'y hari
utos niya'y buntot ng pagi
hinahampas ang katabi
sinaktan pala'y sarili
DALIT: isang katutubong anyo ng tula na binubuo ng walong pantig kada taludtod, apat na taludtod kada saknong at may isahang tugmaan.
1.
nang tumanda s'ya na'y hari
utos niya'y buntot ng pagi
hinahampas ang katabi
sinaktan pala'y sarili
DALIT: isang katutubong anyo ng tula na binubuo ng walong pantig kada taludtod, apat na taludtod kada saknong at may isahang tugmaan.
DIONA ILOKANA
1.
Langit ma'y makulimlim
Makulay ang daigdig
Hasmin, sa iyong ningning
nanglangeb man ti langit
lubongko napnuan maris
gaput rangrangmo, hasmin
DIONA: isang katutubong anyo ng tula na binubuo ng pitong pantig kada taludtod, tatlong taludtod kada saknong at may isahang tugmaan.
12/6/11
Panangsolting ken ni Rad Pitt
Pagam-ammuan ta intaray lattan ti pusa ti palag a kali
Awanen tugot wenno narsing la koma a dutdotna
Addan iti sanga ti bayyabas— ginundawayanna
Ti kaawan dagiti ubbing nga aglalag-oy, agkakanta—
Im-imasennan a dildilpatan ti kamaunana
Dagiti barbonna kas man la kunkunana:
Nengneng! Adda pay ita pagilasinam
Iti billit nga inan-anusam nga indutdotan
Imbilbilagmo, binugbugawam iti ngilaw?
Ita natdaka mangrasrasaw iti pusa
A napidutmo laeng idi iti basuraan
Inagasam ti sugat iti tengngedna
A nalabit kinagat ti angalo a bao,
Binuniagam iti Rad Pitt ta naguapo man
Nakasilsilapen ti ngisitna a napattokan iti puraw,
Pinakanmo iti kas iti kankanem,
Pinagiddam iti nalamuyot a katrem,
Iti pay krib a naisangrat koma
Iti mabalin a putotmo no dinaka tinalawan
Ti kaayan-ayatmo a nangibaga
A nasaysayaat pay ti pusa ta makaanus
Nga agsiim iti grasia a mabalinna nga itaray.
Siniritam, kinalbitmo ti eskopeta ket presto
Addaan iti siam a biag ngem nanabtuog ni Brad Pitt
Inngarawngawna ti maudi nga asugna,
Masmasdaaw...
Ngem saanka a naragsak.
Ta uray no nakaul-ulimek itan
Ti pusa a nalamiisen a bangkay,
Iti kaano man, dimonto maibales
Ti panangilibasna iti palag a kali
A sindana bayat ti panagur-uraymo
Iti pannakatungpal ti kari a panagsubli.
December 7, 2011
Photo credit: Nasapulak iti Google
Impaskil ni Asseng idi 10:28 AM No comments: Links to this post
Maipanggep iti: betrayal, friendship, revenge
Ti Bukodda a Belen
Sarita ni ARIEL S. TABAG
”No nagbalinak koma ngamin lattan a kas kadakayo… mannalon… agkitkitikit…”
Kuna ti apokona, ni Abril, a nakaaramidda kanon iti Christmas tree iti sumsumrekanna a Day Care Center ket addan daytoy iti sango ti barangay hall ti barioda a Villa.
Pudno a sumagduduan nga agsapa a nalabsanna daytoy iti ipapanna igagatang iti pandesal iti sentro— pambaranna no kua a mangwatwat kadagiti susuopna.
Kalalainganna iti kadakkel ti Christmas tree a plastik a nalabit ginatangda iti dapon sa kinalupkopanda iti silengsileng ti sigarilio ken sinab-itanda kadagiti plastik met laeng a sinanbituen, sinanplaneta, sinanprutas ken no ania pay dita nga imbitbitinda. Ket kuna ti ubing a kuna kano ni mamna nga Elizabeth a masapul nga adda met kasta kadagiti balbalayda. Isu metten ti sangkarengreng ti ubing iti lola daytoy.
Binulod ni Tata Andring ti kuliglig ti adingenna a ni Tata Ceferino ket isu ti nangikargaanna iti kandaruma. Naibayagda ken Joseph a kaanakanna a nangikarga ta kakaasida a nangan-annad iti dida pannakasiit. Nagtaktakder laeng ni Abril iti abay ti kuliglig. Ken imbes a buyaen koma daytoy ti panangikargada ken Joseph iti kandaruma ket maray-aw a kas gagangay iti ubing, nakasango ketdi daytoy iti amianan nga ayan ti dumaranudor a baybay a kasla awan bibiangna iti aglawlawna.
“Inkay laengen mangala iti bayyabas,” kinuna ni Nana Letang itay agrubuatda ngem insungbatna a manmano laeng ti sanga ti bayyabas isu a napimpintas ti kandaruma. “Salingsingakto,” innayonna ta ninamnamana nga isumaria ti asawana ti kinasiit ti kandaruma.
Inton malpas ngamin ti Paskua, nalaklaka laeng a pagsungrodna ti kandaruma ngem iti bayyabas nga adda baybayagna a magango.
Panakkelen ti innalada. Nataytayag ngem iti lima kadapan ken innem a pulgada a takderna. Inrantana dayta tapno uray kaskasano, umilet manen ti salasda. Manipud naipalawada ti bunggalo a balayda, isu metten ti kaawan dagiti tallo a putotna: adda ni Alejandro Junior wenno Ace nga ama ni Abril idiay Manila; adda idiay Saudi ni Albert nga inheniero nga adien daytoy; naikamang met ni Madele a maestra a buridek idiay Kabisayaan. Ket kaykayat ni Tata Andring a nailet tapno saan a maisursurot ti kaungganna no kua iti kinakalawakaw ti salasda.
Napia koma no kas kadagiti dadduma nga ubbing nga aliwegweg ni Abril. Daytay koma nay masualitna amin nga alikamen iti balayda. Daytay bugkawanda koma met nga an-anawaen tapno adda met tagari iti balayda malaksid iti panekpek ti paet ken martiliona, a nakairuamanna nga usaren nga agkitikit, iti kamarin iti likudan ti balayda bayat ti panagkitikitna.
Ngem saan. Nakatantanang daytoy nga ubing. Nakalanlanay nga aggargaraw. Dandani pay di agsao. Baien sa pay ketdi. “Saan, adi,” kuna ni Ma’am Elizabeth iti naminsan a panangsukonna iti apokona. “Dandani ngaminen agpitona. Dayta a tiempo nga agbirbirok iti wadan. Ket no ni Letang ti ad-adda a kaludonna, ay, ket adda posibilidadna nga agkastoy.” Nagmuestra ti nabaketan a balasang a maestra iti kasla agpaypayapay a kandidata iti Miss Sta. Teresita.
Timmarabang idi ni Tata Andring. Masael a makangngeg iti kasdiay. Ta awan met pay napuotanna nga uliteg wenno kaanakanna a baien.
“Sangkatugotko ngarud, ma’am,” kinunana. “Pasaray tuladennak met nga agkitikit. Ammona metten ti agsakay iti nuang. Ti agpalsiit iti kannaway. Makiapa met ngem din sa met dumanog…”
“Ket nasayaat, a, adi, no kasta,” kinuna ti maestra. “Kayatko a sawen, nasayaat no sika ti wadanna. Ta dagiti dinakamatmo, maaramid met uray ti baien. Uray babai pay ketdi, a. ”
Nagpakada idin. Amangan ket no sumro ti kuna ti baketna a kinasingpet-kitebna. Naulimek no naulimek. Manmano a sumimsim iti arak. Ngem no maprobokar, maituredna met ti mangikamat iti uray paet laeng no isu ti mairana nga iggemna. Saan met ketdi ngata a dumanon iti kasta aglalo ket nabaketan a maestra ni Ma’am Elizabeth. Ngem amangan no makaisao iti maestra iti di umno ket pagpipinnasaan dagiti nagtagisabong a dila dagiti kalugaranna.
Pabasolenna daytay battit a piano a ginatang ni baketna kadagitay agisursursor no apay a kasdiay ni Abril. Agmakatawenton daydiay. Kaay-ayo la unay ti ubing a talmetalmegan. Ket anian a lung-ayna no kasta nga agtokar. Nasursuro daytoy nga is-isuna ti agtalmetalmeg ta inggatangan met ni baketna kadagiti debateria idi a babattit a piano. Nga isu met ti tuladtuladenna ita. Sa dayta panagbuybuyana iti telebision. Kaay-ayona a buyaen dagiti kankanta. Sa laeng makasublat ni Tata Andring no kasta a makaturog ti ubing.
Saan a masdaaw iti kasta a siglaten daytoy ubing. Ta daydi ama ni Nana Letang, isu ti biolinista dagiti sarsuelista iti Santo Domingo, Ilocos Sur a puonda.
Ken kangrunaan daytoy ama ti ubing, ni Ace wenno Alejandro Junior nga inauna a putotna. Inkakaubingan ni Ace ti naggitgitara agingga nga isu payen ti ‘gistayan di nakaturturposan daytoy iti kolehio— nagbasa idiay Manila— gapu iti pannakaisungsongna iti banda. Kinapudnona, agingga ita isu pay laeng ti pakakumikoman ti barona. Ngem ketdi, agtrabaho itan iti maysa a recording company. Kuna ti anakna a templaen kano daytoy dagiti mairekord a kanta. Sagpaminsan kano met nga agtokar. Sa agsuratsurat. Ken kunkuna pay daytoy a tumulongtulong nga agaramid iti pelikula. “Buyaenmi man,” kuna idi ni Nana Letang ngem awan met maiparangna ta “indie” kano. Idiay kano laeng Manila a maipabuya.
Napasennaay. Idi pay laeng a saan nga umanamong iti dayta a nasumok ni Ace. Ania koma ita ti naited daytoy a pagimbaganna? Gaddil pay ketdi ti naala daytoy.
Nagsanamtek a nakalagip iti inaunana. No di mariro, mano la a tawenen, agkuarentan daytoy. Ngem kasla awan makitana a panagtalinaay koma metten ti biag daytoy.
Ket ti putot daytoy, imbati daytoy kadakuada. Ania ti kayat a sawen ti baroda, isuda manen ken Letang ti mangisakad ken mangmuli iti ubing? Ngem di pay ngamin maiturong ti diables nga ubing ti biagna. Kasla saandan nga insursuro.
Saanna met a tagidaksen ti agaywan iti apokona. Kinapudnona, kailiwda la unay ti adda kadkaduada nga agabbaket. Ngem saan koma a kasla itoy a kasla uken nga imbati lattan ni Ace kadakuada ti ubing ket makaammodan a mangpatan-ay.
Koma no saan a kastoy daytoy nga ubing. Makita la unay ti panagkurang ti amana kenkuana. Kasla awan ti naisurona. Kas ita a panangiparkingna iti kuliglig, sinsao, dimsaag lattan ti ubing sa nagturong iti balayda. Ammona a madamdama pay bassit, mangngegna manen ti pamigsaen a pannakatokar ti piano daytoy a bassit ta adda met ginatang ni Baket Letang nga speaker a nakaisulbonganna.
Saanda met a kalbario ti ubing. Ngem mariknana a dadagsenna daytoy. Ania ket naaramidna aminen a panangray-aw. Ngem addayta a kasla di man la maragsakan ti ubing uray iti bukodna a bagi.
Ket masemsem. Dina laeng kapkapnekan no bunga payen ti pannakasemsemsemna ti panangpagpagustona iti ubing.
NAGBARESBES iti apagapaman a salemsem iti barukong ni Tata Andring idi makitana ti panagrimat dagiti mata ni Abril bayat ti panangipatakderna iti kayo ti kandaruma iti salas. Pudno a napadiwakal ket agarup sinakupnan ti kagudua ti salas. Nasalingsinganen isu a nalaka nga impakapet ni Nana Letang ti pinaglabutabna a sabon a Perla iti puon ken sangsanga ti kayo. Ni man met laengen Abril ti nagsapul iti kunkunana nga “snow.” Awan anay dagiti mabuybuyana, nakuna itay ni Tata Andring. Ngem dagus a pinagulimek ni Nana Letang.
No dadduma, mariknana met a di maikanatad daytoy a pannakasemsemna iti apokona. Ta no awanda a mangigigir, nakapimpiman la unayen. Dua a tawenen ti napalabas manipud immay imbati ni Ace kadakuada. Nakiwinnaswas kanon ti ina ni Abril kenkuana ta dina madaeran ti panangkastigo kadakuada ti publiko, a kuna ni Ace, pakaibilanganna pay met, isuna, ni Tata Andring a mismo nga ama daytoy.
Apagapaman a nailabeg idi.
“Ket sapay nayat ‘diay babai nga alaem ‘ta ubing?” adda gubgubsang daydi panagsaona iti putotna.
“Imbagak nga itedna no dina kayat nga agpapadakami a mariribuk ti panagbiagna.”
Ania ketdin a sursuro. Kayatna la koma a disnogen ti kasta a panagsungsungbat ken panagrasrason ti putotna. Ngem pinengdanna ti bagina.
Daytoy nga ubing ti nakaigapuan ti panagsina da Ace ken Lucille. Ti nakaigapuan ti pannakayadayo met iti sidongda dagiti dua pay nga appokona, da Awit ken Mutya.
Barito ken balasitangda itan, nakuna ni Tata Andring iti unegna. Mailiw kadagitoy nga appokona. Nakalalailoda kenkuana. Iti naudi a surat dagitoy itay napan a tawen a nakaisapitan ti ladawanda, nakaragragsakda nga agluklukat iti regalo iti abay ti nakadadaeg a Christmas tree.
Pinengdanna idi ni Ace iti pangngeddeng daytoy a panangpanaw iti pamiliana. Panangpanaw, kunana, ta di kinayat daytoy ti simmurot iti panagimigrante dagiti agiinana— da Lucille nga asawana, ken da Awit ken Mutya nga annakda— idiay Canada. Gayam, kalpasan ti sumagmamano a laeng bulan, ipakadan ti barona ti panangikabbalayna iti padana a kumakanta, a nagbalin nga ina ni Abril. Kayatna kamman nga ulod-uloden ti babai a yadayo.
“Ania ti basol daydiay babai?” inyingar idi ni baketna. “Basolmo!”
Basolna ket koman ti kinamaag ti anakda? Dina insuro iti kasdiay! No tinungpal koma laeng daytoy dagiti pagayatanna. Ngem ania ti kuna ni Letang? “Ikkam koma met iti karbengan nga agdesision. Isagsagmakmo iti ar-aramidem!” No isu ti kayatda, di makaammoda! Asino ti ama ngay a mayat a mangisagmak iti anakna?
Ngem dina nagun-unian ni Ace. Uray idi immay impakita daytoy dagiti aginana— apagkarayam sa ketdi daytoy Abril idi— di natimtimek. Uray pay nadlawna a mababain ti naubing pay a babai.
Ad-adda a ni Nana Letang ti kinasasaoda ta nalaing met nga ag-Ilokano ta taga-La Union kano. Ad-adda a nagpuppupok iti kamarin a nagkitkitikitanna. Nalabit dida nabaelan ta maysa laeng a rabiida, nagawiddan.
Ket ti sumaruno a pannakakitana iti ubing, daydin umay panangibati ni Ace. Maikaduanton a Paskua daytoy a kaadda ni Abril iti pagtaenganda.
Nagtipat ni Abril idi rugiandan ti agibitin kadagiti plastik a sinanbituen kada sinanprutas ken dadduma pay.
Inkarkari ni Nana Letang ken ni Abril a mapno ti sakaanan daytoy kadagiti nabungon a regalo inton Paskua. Adda kano aggapu ken ni Madele nga antina. Adda met aggapu ken ni Albert nga ulitegna.
“Ket da tatay ken nanay, Lola Nanang?” sinaludsod ni Abril.
“Ay, ket addanto, a, balong,” kinuna ni Nana Letang. “Mapankonto alaen idiay Aparri.” Idiay Aparri ti paggatgatanganda iti kasapulanda nga awan ditoy Sta. Teresita.
“Ti ket turedna daydiay a babai,” kinuna ni Tata Andring idi nakaiddadan iti karabiyanna. Narnekanen ni Abril iti abay ni Nana Letang. “Kasla Bisaya,” indayamudomna.
“Ket nabattaway man met ti yaay ‘ta anakmo,” indayamudom ni Nana Letang.
NAIBAGKATEN dagiti imbaon ni Father Andrea ti rebulto ken nayawaten ni Tata Andring ken ni Nana Letang ti lima ribu a balanse iti dies mil a gatad ti rebulto idi immasideg ken ni Tata Andring ni Abril.
“Lolo Tatang, mangaramidkayo man met iti belen,” kinuna ti ubing.
“Belen?”
“Wen. Daytay adda da Mama Meri ken Seynt Diosep ken Beybi Dyises.”
“Nakakitaam iti kasta?”
“Idiay TV.”
“Wen, a, koma ngem awan met pangipanantayon.”
“A, e, balong,” insalingbat ni Nana Letang, “adda impatulod ni tataymo. Adda idiay Aparri. Innakto alaen.” Kinerman ni Nana Letang ni Tata Andring.
“Yehey!” nagtipat ti ubing. “Inaramid kadi ni tatay, Lola Nanang?”
“Ay ket, wen, balong.”
Nasinga ti panagpapatangda idi pagam-ammuan ta adda dagiti kumanakliing iti sango ti balay. Nagdardarasda a napan nangkita.
Dagiti Pugot a maki-Paskua. Nakabaag dagitoy iti natayengteng a nalabaga nga ad-adda met a nangpatayengteng iti nalitem a kayumanggi a maris dagitoy. Agdaydayyeng nga agtadtadek dagiti tallo a babbai a nakaigpil iti tagibida idinto a patpatiten ti dua a bumarito ti bassit a tambor ken gansa.
“Yehey!” uray la inlagto ni Abril ti panagtipatna.
Nakarikna iti karkarna a salemsem ni Tata Andring. Ita laeng a makitana a kasta ti karagsak ti ubing.
“Inka alaen ‘tay pianom ta agtokarka met,” dina napupuotan nga insawang.
Kunam pay, dagus a simrek iti uneg ti ubing ket idi agsubli, igpilnan ti sangaagpa a pianona. Tinulongan ni Nana Letang a nangiplastar iti paladpad ti beranda. Kunam pay, naragsakan metten dagiti
Pugot a nangkumpas iti panagpiano ti ubing. Agsasanggala ti aweng ngem naabbukay ti naidumduma a salemsem iti kaunggan ni Tata Andring.
SALTAAN koman ni Tata Andring ti bisikletana tapno mapan gumatang iti pandesal iti ili idi maipasirna iti maluklukasanen a parbangon ti maysa nga anniniwan. Saan la ketdi nga agriro iti takder ti putotna. Wen, ni Alejandro!
Pinukkawanna ni Nana Letang nga agkusikusin iti kosina. Uray la nakaluasit ti asawana a nangabrasa ken ni Ace.
“Innak gumatang iti pandisal,” kinunana ket tinallikudannan ti barona.
Iti isasangpetna, nadarimusmosanna a nagturong ni Ace iti siled nga ayan ni Abril.
Tiktikapannan ti puon ti santol nga aramidenna a busto ti maibilang a pundador ti ilida a Santa Teresita idi umabay kenkuana ni Ace. Insardengna nga impakan ti immaklo a pagtikapna.
“Pimmaspaskuaan,” kinuna ni Ace a nangapros iti kas iti bagi iti tao a pungdol. Naal-alana dagita a panguloten a buok ken pamudawen ken pagtubuan manen iti iming ken barbas a rupa kenkuana.
“Order ni Apo Mayor. Inton Enero pay met ketdi a masapulda.”
“Ita ti sangpet da Lucille,” nayintek dagiti nalanay a mata ni Ace iti pungdol.
“Sa nga’d addakad’toy?”
“Ita la ngarud a makawayaak para ken ni Abril.”
“Da Lucille ti pamiliam. Agsaritakayo manen. Mabalinyo nga adaptaren ni Abril ket agbalin a paset ti pamiliayo.”
“Saan a kastat’ kalakana, ‘tang. Adun dagiti napasamak.”
“Ti problemak kenka, dinak pulos dinengngeg. Amin a pangngeddengmo, amirisem, awan a pulos ti panangikabilangam kaniak. Uray maminsan laeng, denggennak met koma, a, barok.”
INSUROTNA ti panagkitana iti nakalikuden a bus ti Florida. Pimmadan ti maris ti laud kadagiti sabong ti eskarlatina a nataratar iti igid ti kalsada nasional.
Idi turongennan ti desdes nga umuli iti panuroden a purokda, nakitana ni Abril a nakatakder iti sungadan. Kumitkita met iti laud.
Nasemsem a nakalagip ken ni Nana Letang. Imbilinna itay a kitkitaen ti baket ti ubing no bilang makariing.
“Napanan ni tatay, Lolo Tatang?” nagsaludsod ti ubing apaman a nakaasideg. Ngem adda latta dagiti mata daytoy iti laud. Nakalanlanay a mata a mangrugin a pumirak gapu iti panagtubbog ti lua.
Nagsig-am ni Tata Andring. “Adda la mapanna asikasuen.”
“Kuna ni mam a no Krismas kano, addakami iti abay da tatay ken nanaymi. Mapanna kadi alaen ni nanay?”
Ad-addan a nakarikna iti semsem ni Tata Andring ken ni Nana Letang. Numona ta awan a makitana iti sang-at ti asawana.
“Ket no…” pakawanennak, Apo, naitanamitimna, “…no masarakanna, a, balong.”
Sakbay a makusona ti panguloten a buok ti ubing, kellaat a naibaw-ing kenkuana dagiti malayusen a mata daytoy. Saanen a maigawid ti ubing ti libbi daytoy.
“Apay, napukaw ni nanay, Lolo Tatang?”
“Wen, balong,” nagraed manen ni Tata Andring. “Ket mapan biroken ni tataymo.”
NAKADUMOG ni Ace a mangritrittuok kadagiti ramayna. Sa pasaray manangadtangad. No kua, pis-iten daytoy ti luluaanna. Tilmon a tilmon.
Kas ninamnamak, didak inawat, kinuna itay ni Ace. Indiaya kano ketdi ni Lucille ti panangpirmana kadagiti papeles ti pannakawaswasen ti kasamiento ti kasarda. Pinirmaanna kanon. Sa dagus met laeng a nagluas nga agpa-Cagayan.
“Didak la koman pinagad-adal— tapno saanak a nayadayo kadakayo,” pagammuan ta nakuna ni Ace.
“Saan met ‘tao a loko nga amayo. Dayta met ti ammomi ken inayo a nasayaat. Ti mangpaadal kadakayo.”
“Nagrigat nga akuen kadakayo, ‘tang, ngem… nalabit bunga la ti kinauttog dagidiay dua a putotko.”
Kitaem ti sinal-it nga ubing, nakunana iti panunotna. Ket naipigsana: “Naikawaka, kasta?”
“Diak nagay-ayatan.”
“Nakutim ni Lucille sa baybay-am?”
“Awankay’ ngamin iti lugarko.”
”Lugar!” Nagbang-es ni Tata Andring.
”Addaak idi iti banda. Adu dagiti babbai nga agraem kadakami. Maysa kadakuada ni Lucille.”
”Ket tinutopam lattan, kasta?”
”No nagtalinaedak koma lattan ditoy… no nagbalinak koma ngamin lattan a kas kadakayo… mannalon… agkitkitikit, naaddaanak koma iti maysa a pagwadan a kaamaan.”
NABAYAGEN a nakapanaw ti nagluganan da Abril ken Ace ngem di pay nagkir-in ni Tata Andring iti nagtakderanna iti igid ti kalsada.
Umaw-aweng latta kadagiti lapayagna ti kinuna ni Ace: Agpapadakam’ met a naabakan, tatang. Ni Lirio, tinallikudan ti pamiliana iti isusurotna kaniak. Ket idi masusungegen, inturturednakamin nga
inibbatan ken Abril. Da Awit ken Mutya, ammoyo kadi no kasanot’ kalawa ti giwang a nabkangan iti kaunggak iti kaawanda? Siak ti nadalupo ditoy, tatang. Saanko a pakaragsakan dagitoy. Ket pangngaasiyo koma ta batakendak.”
Marikna ni Tata Andring ti in-inut a pannakaadas ti pigsana. Kasla adda puris a nabag-ot iti barukongna a nangisawang met iti nakabusbuslon a dara.
“Awagam daydiay anakmo,” kinunana ken ni Nana Letang. “No masulit a mangaywan iti putotna, isublina ditoy…” nagtilmon ta kasla adda nagsullat iti karabukobna.
“Inta ketdin,” iniggaman ni Nana Letang ti pungupunguan ni Tata Andring. “Adayo nga aramidenna dayta. Ur-urayen kano ida ni Lirio. Kaduana kano a…”
”Nga ania?”
”Kuna ’diay anakmo… kaduana kano a mangbangon iti bukodda a belen.”
Saanen a nagtimek ni Tata Andring. Ngem kinunana idi agangay, awananen iti saem, ”Saan met ngamin a kas kaniak ti loko nga ubing.”
Timmulok idi guyoden ni Nana Letang. Inunorda ti silsilnagan dagiti raya ti init a limsot kadagiti bulong ti niog, mangga ken algarruba iti laud a desdes nga agturong iti panakkelen a naulimek a pagtaenganda.—O
(Naipablaak iti Bannawag, Disiembre 12, 2011 a bilang.)
”No nagbalinak koma ngamin lattan a kas kadakayo… mannalon… agkitkitikit…”
Kuna ti apokona, ni Abril, a nakaaramidda kanon iti Christmas tree iti sumsumrekanna a Day Care Center ket addan daytoy iti sango ti barangay hall ti barioda a Villa.
Pudno a sumagduduan nga agsapa a nalabsanna daytoy iti ipapanna igagatang iti pandesal iti sentro— pambaranna no kua a mangwatwat kadagiti susuopna.
Kalalainganna iti kadakkel ti Christmas tree a plastik a nalabit ginatangda iti dapon sa kinalupkopanda iti silengsileng ti sigarilio ken sinab-itanda kadagiti plastik met laeng a sinanbituen, sinanplaneta, sinanprutas ken no ania pay dita nga imbitbitinda. Ket kuna ti ubing a kuna kano ni mamna nga Elizabeth a masapul nga adda met kasta kadagiti balbalayda. Isu metten ti sangkarengreng ti ubing iti lola daytoy.
Binulod ni Tata Andring ti kuliglig ti adingenna a ni Tata Ceferino ket isu ti nangikargaanna iti kandaruma. Naibayagda ken Joseph a kaanakanna a nangikarga ta kakaasida a nangan-annad iti dida pannakasiit. Nagtaktakder laeng ni Abril iti abay ti kuliglig. Ken imbes a buyaen koma daytoy ti panangikargada ken Joseph iti kandaruma ket maray-aw a kas gagangay iti ubing, nakasango ketdi daytoy iti amianan nga ayan ti dumaranudor a baybay a kasla awan bibiangna iti aglawlawna.
“Inkay laengen mangala iti bayyabas,” kinuna ni Nana Letang itay agrubuatda ngem insungbatna a manmano laeng ti sanga ti bayyabas isu a napimpintas ti kandaruma. “Salingsingakto,” innayonna ta ninamnamana nga isumaria ti asawana ti kinasiit ti kandaruma.
Inton malpas ngamin ti Paskua, nalaklaka laeng a pagsungrodna ti kandaruma ngem iti bayyabas nga adda baybayagna a magango.
Panakkelen ti innalada. Nataytayag ngem iti lima kadapan ken innem a pulgada a takderna. Inrantana dayta tapno uray kaskasano, umilet manen ti salasda. Manipud naipalawada ti bunggalo a balayda, isu metten ti kaawan dagiti tallo a putotna: adda ni Alejandro Junior wenno Ace nga ama ni Abril idiay Manila; adda idiay Saudi ni Albert nga inheniero nga adien daytoy; naikamang met ni Madele a maestra a buridek idiay Kabisayaan. Ket kaykayat ni Tata Andring a nailet tapno saan a maisursurot ti kaungganna no kua iti kinakalawakaw ti salasda.
Napia koma no kas kadagiti dadduma nga ubbing nga aliwegweg ni Abril. Daytay koma nay masualitna amin nga alikamen iti balayda. Daytay bugkawanda koma met nga an-anawaen tapno adda met tagari iti balayda malaksid iti panekpek ti paet ken martiliona, a nakairuamanna nga usaren nga agkitikit, iti kamarin iti likudan ti balayda bayat ti panagkitikitna.
Ngem saan. Nakatantanang daytoy nga ubing. Nakalanlanay nga aggargaraw. Dandani pay di agsao. Baien sa pay ketdi. “Saan, adi,” kuna ni Ma’am Elizabeth iti naminsan a panangsukonna iti apokona. “Dandani ngaminen agpitona. Dayta a tiempo nga agbirbirok iti wadan. Ket no ni Letang ti ad-adda a kaludonna, ay, ket adda posibilidadna nga agkastoy.” Nagmuestra ti nabaketan a balasang a maestra iti kasla agpaypayapay a kandidata iti Miss Sta. Teresita.
Timmarabang idi ni Tata Andring. Masael a makangngeg iti kasdiay. Ta awan met pay napuotanna nga uliteg wenno kaanakanna a baien.
“Sangkatugotko ngarud, ma’am,” kinunana. “Pasaray tuladennak met nga agkitikit. Ammona metten ti agsakay iti nuang. Ti agpalsiit iti kannaway. Makiapa met ngem din sa met dumanog…”
“Ket nasayaat, a, adi, no kasta,” kinuna ti maestra. “Kayatko a sawen, nasayaat no sika ti wadanna. Ta dagiti dinakamatmo, maaramid met uray ti baien. Uray babai pay ketdi, a. ”
Nagpakada idin. Amangan ket no sumro ti kuna ti baketna a kinasingpet-kitebna. Naulimek no naulimek. Manmano a sumimsim iti arak. Ngem no maprobokar, maituredna met ti mangikamat iti uray paet laeng no isu ti mairana nga iggemna. Saan met ketdi ngata a dumanon iti kasta aglalo ket nabaketan a maestra ni Ma’am Elizabeth. Ngem amangan no makaisao iti maestra iti di umno ket pagpipinnasaan dagiti nagtagisabong a dila dagiti kalugaranna.
Pabasolenna daytay battit a piano a ginatang ni baketna kadagitay agisursursor no apay a kasdiay ni Abril. Agmakatawenton daydiay. Kaay-ayo la unay ti ubing a talmetalmegan. Ket anian a lung-ayna no kasta nga agtokar. Nasursuro daytoy nga is-isuna ti agtalmetalmeg ta inggatangan met ni baketna kadagiti debateria idi a babattit a piano. Nga isu met ti tuladtuladenna ita. Sa dayta panagbuybuyana iti telebision. Kaay-ayona a buyaen dagiti kankanta. Sa laeng makasublat ni Tata Andring no kasta a makaturog ti ubing.
Saan a masdaaw iti kasta a siglaten daytoy ubing. Ta daydi ama ni Nana Letang, isu ti biolinista dagiti sarsuelista iti Santo Domingo, Ilocos Sur a puonda.
Ken kangrunaan daytoy ama ti ubing, ni Ace wenno Alejandro Junior nga inauna a putotna. Inkakaubingan ni Ace ti naggitgitara agingga nga isu payen ti ‘gistayan di nakaturturposan daytoy iti kolehio— nagbasa idiay Manila— gapu iti pannakaisungsongna iti banda. Kinapudnona, agingga ita isu pay laeng ti pakakumikoman ti barona. Ngem ketdi, agtrabaho itan iti maysa a recording company. Kuna ti anakna a templaen kano daytoy dagiti mairekord a kanta. Sagpaminsan kano met nga agtokar. Sa agsuratsurat. Ken kunkuna pay daytoy a tumulongtulong nga agaramid iti pelikula. “Buyaenmi man,” kuna idi ni Nana Letang ngem awan met maiparangna ta “indie” kano. Idiay kano laeng Manila a maipabuya.
Napasennaay. Idi pay laeng a saan nga umanamong iti dayta a nasumok ni Ace. Ania koma ita ti naited daytoy a pagimbaganna? Gaddil pay ketdi ti naala daytoy.
Nagsanamtek a nakalagip iti inaunana. No di mariro, mano la a tawenen, agkuarentan daytoy. Ngem kasla awan makitana a panagtalinaay koma metten ti biag daytoy.
Ket ti putot daytoy, imbati daytoy kadakuada. Ania ti kayat a sawen ti baroda, isuda manen ken Letang ti mangisakad ken mangmuli iti ubing? Ngem di pay ngamin maiturong ti diables nga ubing ti biagna. Kasla saandan nga insursuro.
Saanna met a tagidaksen ti agaywan iti apokona. Kinapudnona, kailiwda la unay ti adda kadkaduada nga agabbaket. Ngem saan koma a kasla itoy a kasla uken nga imbati lattan ni Ace kadakuada ti ubing ket makaammodan a mangpatan-ay.
Koma no saan a kastoy daytoy nga ubing. Makita la unay ti panagkurang ti amana kenkuana. Kasla awan ti naisurona. Kas ita a panangiparkingna iti kuliglig, sinsao, dimsaag lattan ti ubing sa nagturong iti balayda. Ammona a madamdama pay bassit, mangngegna manen ti pamigsaen a pannakatokar ti piano daytoy a bassit ta adda met ginatang ni Baket Letang nga speaker a nakaisulbonganna.
Saanda met a kalbario ti ubing. Ngem mariknana a dadagsenna daytoy. Ania ket naaramidna aminen a panangray-aw. Ngem addayta a kasla di man la maragsakan ti ubing uray iti bukodna a bagi.
Ket masemsem. Dina laeng kapkapnekan no bunga payen ti pannakasemsemsemna ti panangpagpagustona iti ubing.
NAGBARESBES iti apagapaman a salemsem iti barukong ni Tata Andring idi makitana ti panagrimat dagiti mata ni Abril bayat ti panangipatakderna iti kayo ti kandaruma iti salas. Pudno a napadiwakal ket agarup sinakupnan ti kagudua ti salas. Nasalingsinganen isu a nalaka nga impakapet ni Nana Letang ti pinaglabutabna a sabon a Perla iti puon ken sangsanga ti kayo. Ni man met laengen Abril ti nagsapul iti kunkunana nga “snow.” Awan anay dagiti mabuybuyana, nakuna itay ni Tata Andring. Ngem dagus a pinagulimek ni Nana Letang.
No dadduma, mariknana met a di maikanatad daytoy a pannakasemsemna iti apokona. Ta no awanda a mangigigir, nakapimpiman la unayen. Dua a tawenen ti napalabas manipud immay imbati ni Ace kadakuada. Nakiwinnaswas kanon ti ina ni Abril kenkuana ta dina madaeran ti panangkastigo kadakuada ti publiko, a kuna ni Ace, pakaibilanganna pay met, isuna, ni Tata Andring a mismo nga ama daytoy.
Apagapaman a nailabeg idi.
“Ket sapay nayat ‘diay babai nga alaem ‘ta ubing?” adda gubgubsang daydi panagsaona iti putotna.
“Imbagak nga itedna no dina kayat nga agpapadakami a mariribuk ti panagbiagna.”
Ania ketdin a sursuro. Kayatna la koma a disnogen ti kasta a panagsungsungbat ken panagrasrason ti putotna. Ngem pinengdanna ti bagina.
Daytoy nga ubing ti nakaigapuan ti panagsina da Ace ken Lucille. Ti nakaigapuan ti pannakayadayo met iti sidongda dagiti dua pay nga appokona, da Awit ken Mutya.
Barito ken balasitangda itan, nakuna ni Tata Andring iti unegna. Mailiw kadagitoy nga appokona. Nakalalailoda kenkuana. Iti naudi a surat dagitoy itay napan a tawen a nakaisapitan ti ladawanda, nakaragragsakda nga agluklukat iti regalo iti abay ti nakadadaeg a Christmas tree.
Pinengdanna idi ni Ace iti pangngeddeng daytoy a panangpanaw iti pamiliana. Panangpanaw, kunana, ta di kinayat daytoy ti simmurot iti panagimigrante dagiti agiinana— da Lucille nga asawana, ken da Awit ken Mutya nga annakda— idiay Canada. Gayam, kalpasan ti sumagmamano a laeng bulan, ipakadan ti barona ti panangikabbalayna iti padana a kumakanta, a nagbalin nga ina ni Abril. Kayatna kamman nga ulod-uloden ti babai a yadayo.
“Ania ti basol daydiay babai?” inyingar idi ni baketna. “Basolmo!”
Basolna ket koman ti kinamaag ti anakda? Dina insuro iti kasdiay! No tinungpal koma laeng daytoy dagiti pagayatanna. Ngem ania ti kuna ni Letang? “Ikkam koma met iti karbengan nga agdesision. Isagsagmakmo iti ar-aramidem!” No isu ti kayatda, di makaammoda! Asino ti ama ngay a mayat a mangisagmak iti anakna?
Ngem dina nagun-unian ni Ace. Uray idi immay impakita daytoy dagiti aginana— apagkarayam sa ketdi daytoy Abril idi— di natimtimek. Uray pay nadlawna a mababain ti naubing pay a babai.
Ad-adda a ni Nana Letang ti kinasasaoda ta nalaing met nga ag-Ilokano ta taga-La Union kano. Ad-adda a nagpuppupok iti kamarin a nagkitkitikitanna. Nalabit dida nabaelan ta maysa laeng a rabiida, nagawiddan.
Ket ti sumaruno a pannakakitana iti ubing, daydin umay panangibati ni Ace. Maikaduanton a Paskua daytoy a kaadda ni Abril iti pagtaenganda.
Nagtipat ni Abril idi rugiandan ti agibitin kadagiti plastik a sinanbituen kada sinanprutas ken dadduma pay.
Inkarkari ni Nana Letang ken ni Abril a mapno ti sakaanan daytoy kadagiti nabungon a regalo inton Paskua. Adda kano aggapu ken ni Madele nga antina. Adda met aggapu ken ni Albert nga ulitegna.
“Ket da tatay ken nanay, Lola Nanang?” sinaludsod ni Abril.
“Ay, ket addanto, a, balong,” kinuna ni Nana Letang. “Mapankonto alaen idiay Aparri.” Idiay Aparri ti paggatgatanganda iti kasapulanda nga awan ditoy Sta. Teresita.
“Ti ket turedna daydiay a babai,” kinuna ni Tata Andring idi nakaiddadan iti karabiyanna. Narnekanen ni Abril iti abay ni Nana Letang. “Kasla Bisaya,” indayamudomna.
“Ket nabattaway man met ti yaay ‘ta anakmo,” indayamudom ni Nana Letang.
NAIBAGKATEN dagiti imbaon ni Father Andrea ti rebulto ken nayawaten ni Tata Andring ken ni Nana Letang ti lima ribu a balanse iti dies mil a gatad ti rebulto idi immasideg ken ni Tata Andring ni Abril.
“Lolo Tatang, mangaramidkayo man met iti belen,” kinuna ti ubing.
“Belen?”
“Wen. Daytay adda da Mama Meri ken Seynt Diosep ken Beybi Dyises.”
“Nakakitaam iti kasta?”
“Idiay TV.”
“Wen, a, koma ngem awan met pangipanantayon.”
“A, e, balong,” insalingbat ni Nana Letang, “adda impatulod ni tataymo. Adda idiay Aparri. Innakto alaen.” Kinerman ni Nana Letang ni Tata Andring.
“Yehey!” nagtipat ti ubing. “Inaramid kadi ni tatay, Lola Nanang?”
“Ay ket, wen, balong.”
Nasinga ti panagpapatangda idi pagam-ammuan ta adda dagiti kumanakliing iti sango ti balay. Nagdardarasda a napan nangkita.
Dagiti Pugot a maki-Paskua. Nakabaag dagitoy iti natayengteng a nalabaga nga ad-adda met a nangpatayengteng iti nalitem a kayumanggi a maris dagitoy. Agdaydayyeng nga agtadtadek dagiti tallo a babbai a nakaigpil iti tagibida idinto a patpatiten ti dua a bumarito ti bassit a tambor ken gansa.
“Yehey!” uray la inlagto ni Abril ti panagtipatna.
Nakarikna iti karkarna a salemsem ni Tata Andring. Ita laeng a makitana a kasta ti karagsak ti ubing.
“Inka alaen ‘tay pianom ta agtokarka met,” dina napupuotan nga insawang.
Kunam pay, dagus a simrek iti uneg ti ubing ket idi agsubli, igpilnan ti sangaagpa a pianona. Tinulongan ni Nana Letang a nangiplastar iti paladpad ti beranda. Kunam pay, naragsakan metten dagiti
Pugot a nangkumpas iti panagpiano ti ubing. Agsasanggala ti aweng ngem naabbukay ti naidumduma a salemsem iti kaunggan ni Tata Andring.
SALTAAN koman ni Tata Andring ti bisikletana tapno mapan gumatang iti pandesal iti ili idi maipasirna iti maluklukasanen a parbangon ti maysa nga anniniwan. Saan la ketdi nga agriro iti takder ti putotna. Wen, ni Alejandro!
Pinukkawanna ni Nana Letang nga agkusikusin iti kosina. Uray la nakaluasit ti asawana a nangabrasa ken ni Ace.
“Innak gumatang iti pandisal,” kinunana ket tinallikudannan ti barona.
Iti isasangpetna, nadarimusmosanna a nagturong ni Ace iti siled nga ayan ni Abril.
Tiktikapannan ti puon ti santol nga aramidenna a busto ti maibilang a pundador ti ilida a Santa Teresita idi umabay kenkuana ni Ace. Insardengna nga impakan ti immaklo a pagtikapna.
“Pimmaspaskuaan,” kinuna ni Ace a nangapros iti kas iti bagi iti tao a pungdol. Naal-alana dagita a panguloten a buok ken pamudawen ken pagtubuan manen iti iming ken barbas a rupa kenkuana.
“Order ni Apo Mayor. Inton Enero pay met ketdi a masapulda.”
“Ita ti sangpet da Lucille,” nayintek dagiti nalanay a mata ni Ace iti pungdol.
“Sa nga’d addakad’toy?”
“Ita la ngarud a makawayaak para ken ni Abril.”
“Da Lucille ti pamiliam. Agsaritakayo manen. Mabalinyo nga adaptaren ni Abril ket agbalin a paset ti pamiliayo.”
“Saan a kastat’ kalakana, ‘tang. Adun dagiti napasamak.”
“Ti problemak kenka, dinak pulos dinengngeg. Amin a pangngeddengmo, amirisem, awan a pulos ti panangikabilangam kaniak. Uray maminsan laeng, denggennak met koma, a, barok.”
INSUROTNA ti panagkitana iti nakalikuden a bus ti Florida. Pimmadan ti maris ti laud kadagiti sabong ti eskarlatina a nataratar iti igid ti kalsada nasional.
Idi turongennan ti desdes nga umuli iti panuroden a purokda, nakitana ni Abril a nakatakder iti sungadan. Kumitkita met iti laud.
Nasemsem a nakalagip ken ni Nana Letang. Imbilinna itay a kitkitaen ti baket ti ubing no bilang makariing.
“Napanan ni tatay, Lolo Tatang?” nagsaludsod ti ubing apaman a nakaasideg. Ngem adda latta dagiti mata daytoy iti laud. Nakalanlanay a mata a mangrugin a pumirak gapu iti panagtubbog ti lua.
Nagsig-am ni Tata Andring. “Adda la mapanna asikasuen.”
“Kuna ni mam a no Krismas kano, addakami iti abay da tatay ken nanaymi. Mapanna kadi alaen ni nanay?”
Ad-addan a nakarikna iti semsem ni Tata Andring ken ni Nana Letang. Numona ta awan a makitana iti sang-at ti asawana.
“Ket no…” pakawanennak, Apo, naitanamitimna, “…no masarakanna, a, balong.”
Sakbay a makusona ti panguloten a buok ti ubing, kellaat a naibaw-ing kenkuana dagiti malayusen a mata daytoy. Saanen a maigawid ti ubing ti libbi daytoy.
“Apay, napukaw ni nanay, Lolo Tatang?”
“Wen, balong,” nagraed manen ni Tata Andring. “Ket mapan biroken ni tataymo.”
NAKADUMOG ni Ace a mangritrittuok kadagiti ramayna. Sa pasaray manangadtangad. No kua, pis-iten daytoy ti luluaanna. Tilmon a tilmon.
Kas ninamnamak, didak inawat, kinuna itay ni Ace. Indiaya kano ketdi ni Lucille ti panangpirmana kadagiti papeles ti pannakawaswasen ti kasamiento ti kasarda. Pinirmaanna kanon. Sa dagus met laeng a nagluas nga agpa-Cagayan.
“Didak la koman pinagad-adal— tapno saanak a nayadayo kadakayo,” pagammuan ta nakuna ni Ace.
“Saan met ‘tao a loko nga amayo. Dayta met ti ammomi ken inayo a nasayaat. Ti mangpaadal kadakayo.”
“Nagrigat nga akuen kadakayo, ‘tang, ngem… nalabit bunga la ti kinauttog dagidiay dua a putotko.”
Kitaem ti sinal-it nga ubing, nakunana iti panunotna. Ket naipigsana: “Naikawaka, kasta?”
“Diak nagay-ayatan.”
“Nakutim ni Lucille sa baybay-am?”
“Awankay’ ngamin iti lugarko.”
”Lugar!” Nagbang-es ni Tata Andring.
”Addaak idi iti banda. Adu dagiti babbai nga agraem kadakami. Maysa kadakuada ni Lucille.”
”Ket tinutopam lattan, kasta?”
”No nagtalinaedak koma lattan ditoy… no nagbalinak koma ngamin lattan a kas kadakayo… mannalon… agkitkitikit, naaddaanak koma iti maysa a pagwadan a kaamaan.”
NABAYAGEN a nakapanaw ti nagluganan da Abril ken Ace ngem di pay nagkir-in ni Tata Andring iti nagtakderanna iti igid ti kalsada.
Umaw-aweng latta kadagiti lapayagna ti kinuna ni Ace: Agpapadakam’ met a naabakan, tatang. Ni Lirio, tinallikudan ti pamiliana iti isusurotna kaniak. Ket idi masusungegen, inturturednakamin nga
inibbatan ken Abril. Da Awit ken Mutya, ammoyo kadi no kasanot’ kalawa ti giwang a nabkangan iti kaunggak iti kaawanda? Siak ti nadalupo ditoy, tatang. Saanko a pakaragsakan dagitoy. Ket pangngaasiyo koma ta batakendak.”
Marikna ni Tata Andring ti in-inut a pannakaadas ti pigsana. Kasla adda puris a nabag-ot iti barukongna a nangisawang met iti nakabusbuslon a dara.
“Awagam daydiay anakmo,” kinunana ken ni Nana Letang. “No masulit a mangaywan iti putotna, isublina ditoy…” nagtilmon ta kasla adda nagsullat iti karabukobna.
“Inta ketdin,” iniggaman ni Nana Letang ti pungupunguan ni Tata Andring. “Adayo nga aramidenna dayta. Ur-urayen kano ida ni Lirio. Kaduana kano a…”
”Nga ania?”
”Kuna ’diay anakmo… kaduana kano a mangbangon iti bukodda a belen.”
Saanen a nagtimek ni Tata Andring. Ngem kinunana idi agangay, awananen iti saem, ”Saan met ngamin a kas kaniak ti loko nga ubing.”
Timmulok idi guyoden ni Nana Letang. Inunorda ti silsilnagan dagiti raya ti init a limsot kadagiti bulong ti niog, mangga ken algarruba iti laud a desdes nga agturong iti panakkelen a naulimek a pagtaenganda.—O
(Naipablaak iti Bannawag, Disiembre 12, 2011 a bilang.)
Subscribe to: Posts (Atom)


text:
1989
Ti 1989 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw a Domingo iti kalendario a Gregoriano.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Enero 25 – Yasmien Kurdi, artista manipud idiay Filipinas
- Pebrero 21 – Corbin Bleu, maysa a kumakanta manipud idiay Estados Unidos
- Marso 7 – Gerald Anderson, maysa nga artista manipud idiay Filipinas
- Hulio 7 – Kim Bum, aktor, kumakanta, ken modelo manipud idiay Abagatan a Korea
- Oktubre 1 – Brie Larson, Amerikana nga aktres
- Nobiembre 15 – Jonalyn Viray, maysa a kumakanta manipud idiay probinsia ti Rizal, Filipinas
- Disiembre 26 – Jennica Garcia, ket maysa nga artista ti GMA Network
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Enero 23 – Salvador Dali, maysa a kapategan a pintor iti maika-20 a siglo (naipasngay 1904)
- Hulio 11 – Laurence Olivier, Ingles nga aktor iti pelikula ken entablado ken direktor (naipasngay 1907)
- Septiembre 28 – Ferdinand Marcos, maika-10 a Presidente ti Filipinas (naipasngay 1917)
- Oktubre 6 – Bette Davis, Amerikana nga aktres (naipasngay 1908)
- Disiembre 1 – Alvin Ailey, Amerikano a koreograpo (naipasngay 1931)


text:
Irak
Ti Irak (/ɪˈræk/ or i/ɪˈrɑːk/; Arabiko: العراق al-‘Irāq); opisial a ti Republika iti Irak (Arabiko: جمهورية العراق (tulong·paammo) Jumhūriyyat al-‘Irāq, ket maysa a pagilian idiay Akinlaud nga Asia a makaisakop ti kaaduan ti amianan a laud a patingga iti kabanbantayan ti Sagrose, ti akindaya a paset iti Siriano a Let-ang ken ti akin-amianan a paset iti Arabiano a Let-ang.[5]
Ti Irak ket nabeddengan babaen ti Siria iti amianan a laud, ti Turkia iti amianan, ti Iran iti daya, ti Hordania iti abagatan a laud ken ti Kuwait ken Saudi Arabia iti abagatan. Ti Irak ket addaan iti akikid a paset iti aplaya nga agrukod ti 58 km (36 mi) idiay akin-amianan ti Golpo a Presiano. Ti kapitolio na a siudad ket ti Baghdad ken isu daytoy ti sentro a daya iti daytoy a pagilian.
Ti Irak ket addaan kadagiti dua a kangrunaan a karayan, ti Tigris ken ti Euprates, dagitoy ket agayosda iti tengnga ti Irak, agay-ayos dagitoy manipud ti amianan a laud nga agpaabagatan a daya. Dagitoy a karayan ket mangited ti Irak ti pannakabaelna iti agrikultura a dagdaga a maigiddiat kadagiti kadaratan a kaaduan a naisakop iti Akinlaud nga Asia.
Ti Irak ket naam-ammuan babaen ti Griego a toponimo ti 'Mesopotamia' (Daga a nagbaetan iti dua a karkarayan) ken natagtagitaon dagiti nagtultuloy ken nagsasaruno a sibilisasion manipud idi maika-6 a milenio SK. Ti rehion a nagbaetan ti karayan Tigris ken Euprates ket masansan a makunkuna a kas ti duyan ti sibilisasion ken ti nakayanakan ti panagsurat. Kadagiti nadumaduma a paset ti panawen iti pakasaritaanna, ti Irak ket sentro idin dagiti patneng nga Akadio, Sumerio, Asirio, ken dagiti imperio ti Babilonio. Daytoy ket paset pay idi dagiti imperio ti Akuemenida, Helenistiko, Partia, Sasanida, Romano, Rashidun, Umayad, Abasida, Mongol, Sapabida, Apsarida, ken ti Otomano nga Imperio, ken babaen ti Britaniko a turay a kas maysa a bilin ti Liga ti Pagpagilian.[6]
Dagiti moderno a pagbeddengan ti Irak ket kaaduan a namarkaan idi 1920 babaen ti Liga ti Pagpagilian idi ti Otomano nga Imperio ket nabiungbingay babaen ti Tulag ti Sèvres. Ti Irak ket naikabil idi babaen ti turay ti Nagkaykaysa a Pagarian a kas ti Britaniko a Bilin ti Mesopotamia. Ti monarkia ket naipatakder idi 1921 ken ti Pagarian ti Irak ket nakagun-od ti pannakawayawaya manipud ti Britania idi 1932. Idi 1958, ti monarkia ket natuang idi ken napartuat ti Republika ti Irak . Ti Irak ket tinengngel idi babaen ti Partido Ba'ath manipud idi 1968 aginggana idi 2003. Kalpasan ti maysa a panagraut nga indauloan babaen dagiti multinasional a puersa, ti partido Ba'ath ket naikkat idi iti kinabilegna ken natengngel dagiti adu a partido a panagbutos ti parlamento. Ti Amerikano a kaada idiay Irak ket nagpatingga idi 2011.[7] Ti Irak ket pagbalayan ti dua a kasantuan a lugar iti lubong kadagiti Shia: Ti Najaf ken Karbala.[8]
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Arabiko a nagan nga العراق al-ʿIrāq ket naus-usaren manipud ti kasakbayan ti maika-6 a siglo. Adda dagiti nadumaduma a naisingsingasinga tinaudan para iti nagan. Ti maysa ket napetsaan iti Sumerio a siudad ti Uruk (Bibliko a Hebreo Erech) ken isunga kanungpalan ti Sumerio a tinaudan, gaputa ti Uruk ket isu idi ti Akadio a nagan para iti Sumerio a siudad ti Urug, a naglaon ti Sumerio a balikas para iti "siudad", UR.[9][10]
Ti Akin-baba a Mesopotamia ket kankanayon idi a tinawtawagan "ti daga tiIrak" iti Arabiko, a ti kaibuksilanna ket "ti nalames" wenno "naramutan ti nauneg a daga".[11] Idi las-ud tithe mediebal a paset ti panawen, adda met idi ti rehion a tinawtawagan ti ʿIrāq ʿArabī ("Arabiano nga Irak") para iti akin-baba a Mesopotamia ken ʿIrāq ʿajamī ("Ganganaet nga Irak"),[12] para iti rehion a mabirukan idiay Tengnga ken Akinlaud nga Iran.[13] Ti pannakaibaga ket naipakasaritaan a mairaman ti tanap iti abagatn ti Banbanatay Hamrin ken saan a nangiraman ti akin-amianan unay ken dagiti akin-laud unay a paset ti moderno a teritorio ti Irak.[14] Ti panangibaga a Sawad ket inusar pay idi iti nasapa a panawen ti Islamiko para iti rehion ti deposito ti sedimento ti karayan Tigris ken Euprates, a mangigiddiat iti namaga a desierto ti Arabia.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "CIA - The World Factbook". Cia.gov. Naala idi 2011-12-02.
- ^ a b c d "Irak". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 2011-04-21.
- ^ "World Bank GINI index". Data.worldbank.org.
- ^ "Human Development Index and its components. Human Development Report 2011" (PDF). UNDP.
- ^ "Ti Panakairangarang iti Pamunganayan para iti Nabayag a Pannakibiang iti Panakitinnulong ken Panakigayyem a Baetan ti Republika ti Irak ken ti Estados Unidos iti Amerika".
- ^ "Top 10 Battles for the Control of Iraq". Livescience.com. Naala idi 2009-03-23.
- ^ Basu, Moni (2011-12-18). "Nagpatinggan ti Makapatay a gubat ti Irak iti iruruar dagiti naudi a tropa ti Estados Unidos". CNN.com. Naala idi 18 Disiembre 2011.
- ^ On Point: The United States Army In Operation Iraqi Freedom - Panid 265, Gregory Fontenot - 2004
- ^ "Online e Diksionario ti Etimolohia". Etymonline.com. 1979-12-10. Naala idi 2009-03-23.
- ^ Halloran, John A. (2000). "Sumerio a Leksikon".
Ti nagan ti taga-ugma unay a siudad ti URUK- Ti Siudad ti Gilgamesh ket napartuat manipud ti siudad ti UR ken UK a naipagpagarup a kaibuksilan ti pannakaparsua(a-ku, a-Ki & a-ko. Ti Aramiko ken Arabiko a ramut ti IRQ ken URQ ket mangibagbaga kadagiti tributario ti ken mangibagbga pay ti kondensasion (ti danum).
- ^ Rassam, Suha (2005-10-31). Kristianidad idiay Irak: Dagiti Tinaudan ken Panagrang-ay aginggana iti Agdama nga Aldaw. Gracewing Publishing. ISBN 978-0-85244-633-1.
- ^ "Iraq – Britannica Online Encyclopedia". Britannica.com. Naala idi 2010-04-21.
- ^ "ʿERĀQ-E ʿAJAM(Ī)". Encyclopaedia Iranica.
- ^ Magnus Thorkell Bernhardsson (2005). Reclaiming a Plundered Past: Archaeology And Nation Building in Modern Iraq. Unibersidad ti Texas a Pagmalditan. p. 97. ISBN 978-0-292-70947-8. Naala idi 25 Enero 2013.
Ti pannakaibaga nga Irak ket saan a nangiraman kadagiti rehion ti Tikrit idiay Tigris ken idiay asideg ti Hīt idiay Euprates.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Irak iti Wikimedia Commons
- Nailian a Sentro ti Midia ti Irak
- Presidensia ti Irak
- Gabinete ti Irak
- Parlamento ti Irak
- Pangulo ti Estado ken Kamkameng ti Gabinete
- Irak a naikabil iti The World Factbook (Ingles)
- Kitaen ti Irak iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)
- Irak
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Arabiko
- Nalames nga Immindayon
- Dagiti pederal a republika
- Lebante
- Dagiti estado a kameng ti GPAP
- Dagiti estado a kameng ti Liga ti Arabo
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Mesopotamia
- Dagiti pagilian ti Tengnga a Daya
- Dagiti pagilian ti Asideg a Daya
- Dagiti pagilian ti Golpo Persiano
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1932
- Akinlaud nga Asia
- Dagiti pagilian ti Akinlaud nga Asia


text:
Ingrid Bergman
Ni Ingrid Bergman (Panangibalikas a Sueko: [ˈɪŋːrɪd ˈbærjman]; 29 Agosto 1915 – 29 Agosto 1982) ket maysa idi a Sueko nga aktres a nagbida kadagiti nadumaduma a pelikula iti Europa ken Amerika.[1] Isu ket nangabak kadagiti Gunguna ti Akademia, dua nga Premio Emmy, uppat a Premio Nabalitokan a Globo, Premio BAFTA, ken ti Premio Tony para iti Kalaingan nga Aktres. Isu ket malaglagip para kadagiti papelna a kas ni Ilsa Lund iti Casablanca (1942) ken kas ni Alicia Huberman iti Notorious (1946), ti maysa a thriller ni Alfred Hitchcock a nagbida met ni Cary Grant.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Obituary Variety, 1 Septiembre 1982.
- ^ "AFI's 100 Years...100 Stars". American Film Institute. Naiyarkibo manipud iti ti kasisigud idi 2006-10-20. Naala idi 2006-10-23.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Ingrid Bergman iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig kenni Ingrid Bergman iti Wikiquote (Ingles)
- Ingrid Bergman iti TCM Movie Database
- Ingrid Bergman iti Internet Broadway Database
- Ingrid Bergman iti Internet Movie Database


text:
Liberia
Ti Liberia i/laɪˈbɪəriə/, opisial a ti Republika iti Liberia, ket maysa pagilian idiay Laud nga Aprika. Nabeddengan daytoy babaen ti Sierra Leone iti laud, ti Guinea iti amianan ken ti Côte d'Ivoire iti daya. Ti aplaya ti Liberia ket kaaduan a buklen dagiti kabakiran ti mangle bayat dagiti bassit ti populasionna iti uneg ket buklen dagiti kabakiran a mapan kadagiti banak iti namaga a karuotan. Daytoy a pagilian ket agtagikua ti 40% iti nabati a Ngato a Guinea a kabakiran. Ti Liberia ket adda iti napudot nga ekuatorial a klima, nga adda ti katudtuduan iti bulan ti Mayo aginggana ti Oktubre a panawen ti tudo ken narusanger nga angin ti harmattan kadagiti nabati a paset iti tawen. Ti Liberia ket sakupenna ti kalawa a 111,369 km2 (43,000 sq mi) ken pagtaengan dagiti 3.7 a riwriw a tattao. Ti Ingles ket isu ti opisial a pagsasao, bayat dagiti sumurok a 30 a patneng a pagsasao ket maisasao iti uneg ti pagilian.
A mairaman ti Etiopia,ti Liberia ket maysa kadagiti dua a moderno a pagilian iti Sub-Sahara nga Aprika nga awan ti ramut iti Europeano a kolonisasion iti Aprika. Mangrugi idi 1820, daytoy a rehion ket tinaengan babaen dagiti nawayaan nga Amerikano a tagabu a tinulungan iti Gimong ti Amerikano a Kolonisasion, ti maysa a pribado nga organisasion a namatmati a dagiti tagabu idi ket adda iti kasayaatan a panawayawayas ken ekualidad idiay Aprika. Dagiti nawayaan a tagabu manipud kadagiti barko ket naipatulodda pay idiay ken saanda a naipasubli idiay nagappuanda a pagilian. Idi 1847, dagiti a nagkolonia ket nagbangon iti Republika iti Liberia, a nagbangon ti maysa a gobierno a naibatay iti Estados Unidos ken ninaganan ti kapitolio a siudad iti Monrovia para kenni James Monroe, ti maikalima a presidente iti Estado Unidos ken maysa a kangrunaan a nagsuporta ti kolonisasion. Dagitoy a nagkolonia, naamamoan a dagiti Ameriko-Liberiano, ket nangidaulo dagiti politiko ken ekonomia a paset iti daytoy a pagilian.
Daytoy a pagilian ket nangirugi ti panagmoderno idi panawen ti 1940 iti sumaganad a panagpuonan iti Estados Unidos idi agdama ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat ken ti ekonomia a panagwaywayas babaen ni Presidente William Tubman. Ti Liberia ket nagipatakder a kameng iti Nagkaykaysa a Pagpagilian ken ti Organisasion iti Aprikano a Panagkaykaysa. Ti maysa a milisia a kudeta ket nagibatuag ti Amerko-Liberiano a nangipangulo idi 1980, nga isu daytoy ti panagrugi ti politiko ken ekonomiko a panagalla-alla ken dagiti simmaruno a dua a sibil a gubat a nagibati kadagiti agarup a 250,000 a natnatay a tattao ken nagdadael ti ekonomia iti daytoy a pagilian. Ti kappia a tulag idi 2003 ket nagiturong daytoy ti demokratiko a panagbutos idi 2005. Tatta nga aldaw, ti Liberia ket agungungar manipud kadagiti agtaltalinaed a nagbanagan iti sibil a gubat ken dagiti minaig a panag-ablo ti ekonomia, nga adda ti agarup a 85% iti populasion ket agbibiag iti baba ti internasional a linia ti kapanglaw.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Liberia". The World Factbook. Central Intelligence Agency. 2011. Naala idi Hulio 20, 2011.
- ^ a b c d "Liberia". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 2012-04-19.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- Liberia
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Ekonomiko a Komunidad dagiti Estado ti Laud nga Aprika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ingles
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1847
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian