text:
Abagatan nga Amerika
Ti Abagatan nga Amerika ket ti kontinente a mabirukan idiay Akinlaud a Hemisperio, kaaduan idiay Akin-abagatan a Hemisperio, nga adda met bassit a paset idiay Akin-amianan a Hemisperio. Daytoy ket mabalin pay a maikeddeng a kas maysa a subkontinente ti Kaamerikaan.[1]
Daytoy ket nabeddengan iti laud babaen ti Taaw Pasipiko ken iti amianan ken daya babaen ti Taaw Atlantiko; Amianan nga Amerika ken ti Baybay Karibe ket mabirukan iti amianan a laud. Daytoy ket mangiraman kadagiti sangapulo ket dua a naturay nga estado – ti Arhentina, Bolivia, Brasil, Chile, Colombia, Ecuador, Guyana, Paraguay, Peru, Surinam, Uruguay, ken Venezuela – ken dagiti dua a saan a naturay a lugar –ti Pranses a Guiana, ken ti maysa a ballasiw taaw a departamento ti Pransia, ken ti Is-isla ti Malvinas, ti Teritorio ti Ballasiw Taaw ti Britaniko (ngem sinuppiat babaen ti Arhentina). Iti pay maipatinayon iti daytoy, ti is-isla ABC ti Olanda ket mabalin a maikeddeng a paset ti Abagatan nga Amerika.
Ti Abagatan nga Amerika ket addaan iti kalawa iti 17,840,000 a kilometro kuadrado (6,890,000 sq mi). ti populasionna manipud idi 2005 ket nakarkulo iti sumurok a 371,090,000. Ti Abagatan nga Amerika ket maikapat iti ranggo babaen ti kalawa (kalpasan ti Asia, Aprika, ken Amianan nga Amerika) ken maikalima iti populasion (kalpasan ti Asia, Aprika, Europa, ken Amianan nga Amerika).
Kaaduan ti populasion ket agtataeng idiay asideg ti akinlaud wenno akindaya nga aplaya ti kontinente bayat a ti akin-uneg ken ti adayo nga abagatan ken manmano a natagtagitao. Ti heograpia ti akinlaud nga Abagatan nga Amerika ket kaaduan iti banbantay ti Andes; iti pakaigiddiatan, ti akindaya paset ket aglaon kadagiti kabambantayan a rehion ket ti dakkel a tantanap nga ayan dagiti karayan a kas ti Amasona, Paraná ken ti ayus ti Orinoco. Kaaduan ti kontinente ket naisanglad iti tropiko.
Ti kultural ken etniko a pakakitaan ti kontinente ket adda iti taudanna iti pannakitignay kadagiti indihenio a tattao kadagiti nagparukma a Europeano ken dagiti imigrante ken, kaaduan a lokal, kadagiti aadipen nga Aprikano. Naikkan iti atiddog a pakasaritaan iti kolonialismo, kaaduan dagiti taga-Abagatan nga Amerika ket agsasao iti Portuges wenno Espaniol, ken dagiti kagimongan ken dagiti estado ket sapasap a mangipaltiing kadagiti Akinlaud a tradision.
Dagiti linaon
- 1 Heograpia
- 2 Pakasaritaan
- 3 Pagpagilian ken terteritorio
- 4 Politika
- 5 Ekonomia
- 6 Dagiti nagibasaran
- 7 Dagiti silpo ti ruar
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Abagatan nga Amerika ket sakupenna ti akin-abagatan a paset ti masa ti daga ti Amerika. Ti kontinente ket sapasap a napatinggaan iti amianan a laud babaen ti taudan ti danum ti Darién iti igid ti pagbeddengan ti Colombia–Panama, urayno adda met dagiti mangikeddeng a ti pagbeddengan imbes a ti Kanal Panama. Iti heopolitika ken heograpika[2] amin ti Panama – a mairaman ti paset ti daya ti Kanal Panama iti ismo – ket kadawyan a mairaman iti Amianan nga Amerika[3][4][5] ken kadagiti pagpagilina ti Sentral nga Amerika.[6][7] Gangani amin ti nangruna a daga ti Abagatan nga Amerika ket nakatugaw iti Plata ti Abagatan nga Amerika.
Ti Abagatan nga Amerika ket balay ti kangatuaan a saan a nalappedan a dissuor iti lubong, ti Dissuor Anghel idiay Venezuela; ti kangatuan nga agmaymaysa a tinnag a dissuor ti Dissuor Kaieteur idiay Guyana; ti kadakkelan a karayan (babaen ti tomo), ti Karayan Amasona; ti kaatiddogan a kabambantayan, ti Andes (a ti kangatuan a bantayna ket ti Aconcagua iti 6,962 m [22,841 ft]); ti kamagaan a saan a polar a lugar iti daga, ti Desierto Atacama;[8][9][10] ti kadakkelan a katuduan a bakir, ti Katuduan a bakir Amasona; ti kangatuan a kapitolio a siudad, La Paz, Bolivia; ti kangatuan a komersial a madalisiat a danaw iti lubong, Danaw Titicaca; ken, malaksid dagiti pagsukisokan nga estasion idiay Antartika, ti akin-abagatan unay a permanenta a natagtagitao a komunidad iti lubong, ti Puerto Toro, Chile.
Ti kangrunaan a rekurso ti mineral ti Abagatan nga Amerika ket balitok, pirak, gambang, mina ti landok, lata, ken petroleo. Dagitoy a rekurso a mabirukan idiay Abagatan nga Amerika ket nakaited ti adu a matgedan kadagiti pagilianna a naipangpangruna kadagiti panawen ti gubat wenno napardas nga idadakkel ti ekonomia babaen dagiti industrialisado a pagpagilian. Nupay kasta, ti konsentrasion iti panagpataud ti maysa a nangruna a tagilako nga eksport ket masansan a nanglapped ti panagdur-as ti debersidad dagiti ekonomia. Ti panagbalbaliw dagiti presio dagiti tagilako kadagiti sangalubongan a pagtagilakuan ken nakaiturongan ti historikal dagiti nangruna a nangato ken dagiti ababa kadagiti ekonomia kadagiti estado ti Abagatan nga Amerika, ken masansan nga agpataud kadagiti nakaro nga instabilidad ti politika. Daytoy ket pakaiturongan kadagiti ganetget a mangidibersidad ti panagpataud a mangiyadayo manipud iti panangitalinaay kadagiti ekonomia a naidedikado iti maysa a nangruna nga eksport.
Ti Abagatan nga Amerika ket maysa kadagiti kaaduan a biodibersidad a kontinente iti lubong. Ti Abagatan nga Amerika ket balay kadagiti adu a makaay-ayo ken dagiti naisangayan a sebbangan dagiti ayup a mairaman ti llama, anaconda, piranha, jaguar, vicuña, ken tapir. Ti katuduan a bakir ti Amasona ket agtagikua ti nangato a biodibersidad, nga aglaon ti nangruna a proporsion dagiti sebbangan iti Daga.
Ti Brasil ket isu ti kadakkelan a pagilian idiay Abagatan nga Amerika, sumakop daytoy iti kagudua ti kalawa ti daga ken populasion ti kontinente. Dagiti nabati a pagilian ken dagiti teritorio ket nabingbingay kadagiti tallo a rehion Ti Es-estado ti Andes, ti Guianas ken ti Akin-abagatan a Balisongsong.
Dagiti kaariping nga isla[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti tradision, ti Abagatan nga Amerika ket mangiraman pay kadagiti asideg nga isla. Ti Aruba, Bonaire, Curaçao, Trinidad, Tobago, ken ti pederal nga agkamkammatalek ti Venezuela ket nakatugaw iti akin-amianan a kontinental a samang ti Abagatan nga Amerika ken dagitoy ket masansan a mairamraman a kas paset ti kontinente . Iti heopolitika, dagiti isla nga estado ken dagiti ballasiw taaw a teritorio ti Karibe ket sapasap a naigrupo a kas paset ti Amianan nga Amerika, gapu ta isuda ket ad-adayo idiay Plata Karibe, urayno ti San Andres ken Providencia ket politikal a paset ti Colombia ken ti Isla Aves ket tinengtengngel babaen ti Venezuela.[5][11][12]
Dagiti sabali nga isla a mairaman iti Abagatan nga Amerika ket ti Is-isla Galápagos a tagikua ti Ecuador ken ti Isla Paskua ti Panagunagr (idiay Oceania ngem tagikua ti Chile), Isla Robinson Crusoe, Chiloé (dagitoy dua ket tagikua ti Chile) ken Tierra del Fuego (nagbaetan a pinagbingayan ti Chile ken Arhentina). Idiay Atlantiko, ti Brasil ket tagikuana ti Fernando de Noronha, Trindade ken Martim Vaz, ken ti Purpuro SanPedro ken San Pablo, bayat a ti Is-isla Maldivas ket tinurayan babaen ti Nagkaykaysa a Pagarian, a ti panangiturayna iti is-isla ket sinuppiat babaen ti Arhentina. Ti Is-isla Abagatan a Georgia ken ti Abagatan a Sandwich ket mabalin pay a mainaig iti Abagatan nga Amerika wenno ti Antartika.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Prehistoria[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Abagatan nga Amerika ket naipampamattian a naisilpo idi iti Aprika manipud iti naladaw a Panawen Paleosoika aginggana ti nasapa a Panawen Mesosoika, aginggana idi nagsisina ti nalatak a kontinente ti Pangaea idi agarup a tawtawen ti napalabas ti 225 a riwriw. Isu a ti Abagatan nga Amerika ken ti Aprika ket makibinningay kadagiti agpapada a posil ken dagiti tuon ti bato.
Ti Abagatan nga Amerika ket naipagpagarup nga isu ti immuna a tinataengan babaen ti tattao idi dagiti tattao ket binalballasiwda ti Rangtay ti Daga ti Bering (itan ket ti Lingsat Bering) idi saan a nakurkurang ngem 15,000 ya tawtawen ti napalabas manipud iti teritorio nga ita nga aldawen ket ti Rusia. Immakarda a nagpa-abagatan babaen ti Amianan nga Amerika, ken kanungpalan a naabotanda ti Abagatan nga Amerika babaen ti Ismo ti Panama.
Ti immuna nga ebidensia iti kaadda ti puli ti tattao idiay Abagatan nga Amerika ket napetsaan idi agarup a 9000 BC, idi dagiti karabasa, dagiti sili ken bukbukel ket nairugrugi a naimuyongan a makan kadagiti kabanbantayan iti Labneng Amasona. Dagiti ebidensia ti damdamili ket adu a mangisingasing a ti manioc, nga agdama pay laeng a nagruna a makan tatta nga aldaw, ket naimuymuyongan idi iti nasapsapa a kas idi 2000 BC.[13]
Babaen idi 2000 BC, adu kadagiti agrariano a komunidad ket nagtataeng kadagiti amin a paset ti Andes ken dagiti nakapalikmut a rehion. Ti panagkalap ket immadu a panagsanay iti igid ti aplaya, ken nangtulong daytoy iti pannakaaramid ti ikan a kas nangruna taudan ti taraon. Dagiti sistema ti panagsibog ket naparang-ay pay iti daytoy a panawen, ken nagtulong daytoy iti idudur-as ti maysa nga agrariano a kagimongan.[13]
Dagiti kultura ti Abagatan nga Amerika ket nangrugrugida a nagpaamo kadagiti llama, vicuña, guanaco, ken alpaca kadagiti kabanbantayan ti Andes idi circa 3500 BC. Malaksid kadagiti usarda a kas taudan ti karne ken dutdot, dagitoy nga ayup ket naus-usar pay para iti panangilugan dagiti tagilako.[13]
Dagiti kasakbayan ti Colombiano a sibilisasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti idudur-as ti panagpatubo ti mula ken ti ipaparang dagiti pagtaengan ti tao ket nangpalubos para kadagiti adu ken nagtutuon a rugrugi dagiti sibilisasion idiay a Abagatan nga Amerika.
Maysa kadagiti kasapaan nga ammo a sibilisasion idiay Abagatan nga Amerika ket idiay Norte Chico, idiay sentral nga aplaya ti Peru. Urayno daytoy ket kultura ti kasakbayan ti seramiko, ti monumental nga arkitektura ti Norte Chico ket maipada kadagiti piramida ti Taga-ugma nga Ehipto. Ti agturturay a klase ti Norte Chico ket nangipatakderda ti network ti pagtagilakuan ken nagparang-ay iti agrikultura ket kalpasann sinaruno daytoy ti Chavín babaen idi 900 BC, segun kadagiti dadduma a karkulo ken dagiti dagiti arkeolohiko a nabirbiruk. Dagiti artipakto ket nabirukan iti lugar a tinawtawagan iti Chavín de Huantar iti moderno a Peru iti kangato iti 3,177 metmetro. Ti sibilisasion ti Chavín ket nagpaut idi 900 BC aginggana idi 300 BC.
Idiay sentral nga aplaya ti Peru, idi agarup a rugi ti umuna a milenio AD, dagiti kultura ti Moche (100 BC – 700 AD, idiay akin-amianan nga aplya ti Peru), Paracas ken Nazca (400 BC – 800 AD, Peru) ket rimmang-ay nga addaan kadagiti sentralisado nga estado nga addaan iti permanente a milisia ken nangpaspasayaat iti agrikultura babaen ti panagsibog ken dagiti baro nga estilo ti seramiko nga arte. Idiay Altiplano, Tiahuanaco wenno Tiwanaku (100 BC – 1200 AD, Bolivia) nangimatonda iti dakkel a network ti komersio a naibatay iti relihion.
Idi agarup a maika-7 a siglo, ti Tiahuanaco ken Wari wenno ti Huari nga Imperio (600–1200, Sentral ken akin-amianan a Peru) ket nagpadakkel kadagiti impluensiada kadagiti amina a rehion ti Andes, ken nagipang-al ti urbanismo ti Huari ken ti relihioso nga ikonograpia ti tiahuanaco.
Dagiti Muisca ket isuda idi dagiti nangruna nga indehenio a sibilisasion nga itan ket ti moderno a Colombia. Nangipatakderda ti konpederasion dagiti adu a sangkatipunan, wenno cacicazgos, ken addaan dagitoy iti nawaya a network iti bukodda a panagtagtagilako. Isuda idi ket dagiti mammanday tibalitok ken mannalon.
Dagiti dadduma pay a nangruna a kultura ti kasakbayan a Columbiano ket mairaman dagiti Cañari (idiay abagatan sentral nga Ecuador), Chimu nga Imperio (1300–1470, akin-amianan nga aplaya ti Peru), Chachapoyas, ken dagiti pagarian ti Aymara (1000–1450, Bolivia ken akin-abagatan a Peru).
Inkabkabilda idi ti kapitoliuoda idiay nalatak a siudad ti Cusco, ti sibilisasion ti Inca ket nagturturay kadagit irehion ti Andes manipud idi 1438 aginggana idi 1533. Ammo daytoy a kas ti Tawantin suyu, ken "ti daga dagiti uppat a rehion," iti pagsasao a Quechua, ti sibilisasion ti Inca ket naisangayan unay ken nadur-as. Ti panagturay ti Inca ket naigay-at iti gangani a sangagasot a lingguistiko wenno dagiti etniko a komunidad, agarup a 9 aginggana ti 14 a riwriw a tattao ket naisilpo babaen ti 25,000 a kilometro ti sistema ti kalsada.
Ti Mapuche idiay Sentral ken Akin-abagatan a Chile ket nanglikud kadagiti Europeano ken Chileno nga agtataeng, ken nangigakat iti Gubat Arauco para kadagii ad-adu ngem 300 a tawtawen.
Pagpagilian ken terteritorio[urnosen | urnosen ti taudan]
Politika[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi las-ud ti immuna a dekada ti maika-21 a siglo, dagiti gobierno ti Abagatan nga Amerika ket napnapanda iti politikal a kanigid, nga addaan dagiti daulo a sosialista a nabutosan idiay Chile, Uruguay, Brasil, Arhentina, Ecuador, Bolivia, Paraguay, Peru ken Venezuela. Kaaduan dagiti pagilian idiay Abagatan nga Amerika ket umad-adua nga agus-usar kadagiti proteksionista nga annuroten, ken mangparparigat ti nasaysayaat a panagkaykaysa ti kontinente.
Iti kinaudi, naporma ti maysa nga entidad ti gobierno ket naporma a manggandat a mangitipon dagiti dua nga adda a kappon tiaduana: ti Mercosur ken Komunidad ti Andes, ken mangporma ti maikatlo a kadakkelan a grupo ti pagtagilakuan iti lubong.[22] Daytoy a baro a gunglo ti politika nga ammo a kas ti Kappon ti Pagpagilian ti Abagatan nga Amerika ket mangigandat a mangipatakder ti nawaya nga iya-akar ti tattao, panagdur-as ti ekonomia, ti sapsap nga annuroten ti depensa ken ti panagikkat kadagiti taripa.
Ekonomia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Abagatan nga Amerika ket agdepdepende iti eksport dagiti napataud a tagilako ken dagiti masna a rekurso ngem iti katimbeng iti lubong; dagiti eksport ti tagilako manipud iti kontinente idi ket 16% iti GDP iti maysa a batayan ti panankisinnukat, no maiyasping iti 25% para iti lubong a kas bsibubukel.[23] Ti Brasil (ti maikapito a kadakkelan nga ekonomia iti lubong ken ti kadakkelan idiay bagatan nga Amerika) ket mangiyuna kadagiti termino dagiti eksport ti tagilako iti $251 bilion, ken sarunuen daytoy babaen ti Venezuela iti $93 bilion, Chile iti $86 bilion, ken Arhentina iti $84 bilion.[23]
Ti pagbaetan ti ekonomia a a nagbaetan dagiti napanglaw ken dagiti nabaknang kadagiti kaaduan a pagilian ti Abagatan nga Amerika ket dakdakkel ngem itikaaduan dagiti dadduma a kontinente . Ti kabaknangan a 10% ketmakaawat iti sumurok a 40% iti matgedan ti pagilian idiay Bolivia, Brasil, Chile, Colombia, ken Paraguay,[24] bayat a ti kapanglawan a 20% ket makaawat iti 3% wenno basbassit idiay Bolivia, Brasil, ken Colombia.[25]
Dagiti kadakkelan a siudad babaen ti ekonomia idiay Abagatan nga Amerika idi 2010[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "South America". Encyclopædia Britannica.
- ^ Cohen, Saul Bernard. 2003. "North and Middle America" (Ch. 5). Geopolitics of the World System, ISBN 0847699072
- ^ "Americas" Standard Country and Area Codes Classifications (M49), United Nations Statistics Division
- ^ "North America". Atlas of Canada. 2003-11-14. Naala idi 2012-05-21.
- ^ a b North America Atlas National Geographic
- ^ "Panama". Britannica.com. 1999-12-31. Naala idi 2012-05-21.
- ^ "Panama". CIA – The World Factbook. Cia.gov. Naala idi 2012-05-21.
- ^ "Parts of Chile's Atacama Desert haven't seen a drop of rain since recordkeeping began. Somehow, more than a million people squeeze life from this parched land". National Geographic Magazine. Naala idi 2009-04-18.
- ^ "Driest Place | Driest Desert Atacama Desert". Extremescience.com. 2007-01-25. Naala idi 2009-04-18.
- ^ McKay, C. P. (Hunio 2002). "Two dry for life: The Atacama Desert and Mars" (PDF). Ad Astra. 14 (3): 30.
- ^ South America Atlas National Geographic
- ^ "United Nations Statistics Division- Standard Country and Area Codes Classifications (M49)". Unstats.un.org. 2011-09-20. Naala idi 2012-05-21.
- ^ a b c O'Brien, Patrick. (General Editor). Oxford Atlas of World History. New York: Oxford University Press, 2005. pp. 25
- ^ a b Dagiti karkulo ti kalawa ti daga ken populasion ket naala manipud itiThe 2008 World Factbook nga agdama nga agus-usar ti datos ti Hulio 2007, malaksid no sabali ti naibaga.
- ^ Ti La Paz ket ti administratibo a kapitolio ti Bolivia;
- ^ Mairaman ti Isla ti Paskua ti Panangungar idiay Taaw Pasipiko, ti teritorioti Chile ket masansan a maikabkabil tidiay Oceania. Ti Santiago ket ti administratibo a kapitolio ti Chile; Ti Valparaíso ket ti lugar dagiti miting ti lehislatibo.
- ^ Tinunton babaen ti Arhentina.
- ^ "Falkland Islands: July 2008 population estimate". Cia.gov. Naala idi 2012-05-21.
- ^ (Enero 2009) INSEE, Gobierno ti Pransia. "Population des régions au 1er janvier" (iti Pranses). Naala idi 2009-01-20.
- ^ Tinunton babaen ti Arhentina; the Abagatan a Georgia ken ti Is-isla ti Abagatan a Sandwich idiay Abagatan Taaw Atlantiko ket kadawyan a mainaig iti Antartika (gapu tikaasideg) ken awanan iti permanente a populasion, ken agsangsangaili laeng ti periodiko a grupo ti agarup a 100 nga agsuksukimat ken agbisbista.
- ^ http://country-facts.findthedata.org/q/240/2390/What-is-the-capital-city-of-South-Georgia-And-The-South-Sandwich-Islands-a-country-in-the-continent-of-Oceania
- ^ "Globalpolicy.org". Globalpolicy.org. 2008-10-29. Naala idi 2010-10-24.
- ^ a b c "Country Comparison:Exports". The World Factbook. CIA. 2011.
- ^ "Income share held by lowest 20%". The World Bank. 2011.
- ^ a b c "World Economic Outlook Database". IMF. Abril 2012. Naala idi 2012-05-24.
- ^ "Human Development Report 2011. Human development indices. p.23" (PDF). The United Nations. Naala idi 2011-05-24.
- ^ "Poverty headcount ratio at $2 a day (PPP) (% of population)". The World Bank. 2011.
- ^ "Falkland Islands". The World Factbook. CIA. 2011.
- ^ "Guyane" (PDF). IEDOM. 2009.
- ^ "Global city GDP rankings 2008–2025". Pricewaterhouse Coopers. Naala idi 31 Hulio 2010.
- ^ "Demographia World Urban Areas p.22" (PDF). Demographia. Abril 2012.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Abagatan nga Amerika iti Wikimedia Commons


c: text/html

text:
CANDON CITY – Alahas ken selpon ti natakaw iti balay ti maysa a balo sadiay Barangay Oaig Daya idi parbangon ti Marso 27.
Inreport ni Florentina Villegas y Tejada, 64, iti polis a naduktalanna a sinerrek ti mannanakaw ti balayna idi sumangpet manipud iti Candon Civic Center a nagbuyaanna iti Senior Citizen’s Night ket natakaw dagiti nadumaduma nga alahasna nga agbalor amin iti P1,785,000.00 ken I-Phone4 nga agpateg iti P3,000.00.
Naammuan iti panagimbestiga dagiti polis a dinadael ti mannanakaw ti secondary lock ti likud a ridaw, pinorsarna a linuktan ti sliding door iti dining room sana sinerrek ti kuarto ti biktima a nangkasakasanna kadagiti alahas ken selpon.
Agmaymaysa ti baket iti balayna.
Iti pannakaisurat daytoy, di pay ammo ti kinasiasino ti mannanakaw.#

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sinurat ni Tatang Lakay
Nagrag-o ti sibubukel nga Ilocos Sur idi maiwaragawag idi Disiembre 7 daytoy a tawen a maysa ti Vigan kadagiti nabutosan a baro a pagsidsiddaawan a siudad iti sangalubongan. Iti pannakaibutos ti Vigan a maysa iti New7Wonders Cities of the World, naminsan pay a napaneknekan nga uray no kasano kangato ti arapaap no napasnek ken napinget ti tarigagay, kas kaamo ti kalapati nga agdisso iti dakulap.
Idi damdamo, dagiti la ngata agtuturay iti Vigan iti panangidaulo ni Mayor Eva Marie S. Medina ti mamati a malusotan ti Vigan dagiti abbeng iti dalan tapno mairaman a maysa kadagiti pito a pagsidsiddaawan a siudad iti sangalubongan. Kayarigan ti kampania ti Vigan iti New7Wonders Cities of the World ti ilalasat ti landok iti pasnaan agingga nga agbalin a natenneb a buneng.
No sabali laeng nga agtuturay ti nangidaulo iti Vigan, posible a napunas ti arapaap iti umuna pay laeng a waneswes ti dangadang. Ngem nakatuonen ti imatang dagiti agtuturay iti Vigan iti aringgawis no sadino nga agbibitin ti naisalsalumina a sabong a dagiti laeng natibker ken napnuan determinasion ti makakettel.
Saan nga asi-asi ti ilulusot ti siudad tapno mairaman a maysa kadagiti mapagpilian iti New7Wonders Cities of the World. Manipud iti 220 a pagilian, aganay a 1,200 a siudad ti immuna a nainominar a pagpilian a pakaitedan ti pammadayaw.
Manipud iti dayta a bilang, in-inut a naiwalin iti dalan dagiti siudad gapu iti nagduduma a rason kas iti kaawan wenno aleng-aleng nga interes dagiti agtuturay dagitoy a pagilian. In-inut met a nabati iti likud dagiti sumagmamano a siudad iti pagilian gapu ta dida nasbaalan ti makikumpas iti addang dagiti sabali a pagilian.
Kadagiti simmarsaruno a rikos, ad-adu manen dagiti naarus. Agingga iti nagbalin laengen a 28 dagiti nabatbati a siudad. Dagiti kaadduan, naglubada iti kawatiwat pay ti dalan. Saanda a nabaelan a tinaginayon ti pinget ken pigsada idi karugrugi ti kampania.
Ngem adda latta a nakatakder ti Vigan. Ket ditoy a naawisna ti imatang ti sangalubongan. Adtoy ti maysa a bassit a siudad nga iti baet ti kinanumona, kas kaandur ti narra a di kabaelan a tumbaen dagiti bangen iti dalan.
Saanen a nagpamayan dagiti agtuturay iti Vigan iti panangidaulo ni Mayor Eva Marie Singson-Medina ket inlungalongda ti napingpinget pay a kampania tapno agabante daytoy siudad iti top 21.
Nagsurat dagiti agtuturay kadagiti nadumaduma a dadaulo iti pagilian a pakaibilangan ti Simbaan tapno suportaranda ti kampania ti Vigan para iti New7Wonders Cities of the World. Nagpatulongda kadagiti nadumaduma a national agencies, dagiti nadumaduma a sektor, dagiti celebrities ken kadagiti lokal a gobierno tapno iyendorsoda ti Vigan City.
Aglaplapusanan dagiti suporta a simmangpet.
Nagbunga dagitoy a gannuat ti city government. Limsot ti Vigan iti top 14.
Ditoy a rinugian ti city officials ti all-out campaign para iti maudi a rikos. Nangiwayat ti city government iti raffle a nakaitanggayaan dagiti dadakkel a premio no sadino a tunggal butos babaen ti txt ket adda kaibatoganna nga entry.
Nagtignay met dagiti dadaulo ti probinsia ket inwayatda dagiti nadumaduma a panglakagan kas iti panangitudingda iti maysa nga aldaw a panagbutos dagiti government employees babaen iti txt kas suportada iti Vigan City.
Nangted pay da Gov. Ryan Singson ken Cong. Ronald Singson iti sagtunggal milion para iti text voting tapno nasigsigurado pay a lumsot ti Vigan iti New7Wonders Cities of the World.
Resulta: maysa ti Vigan City a nabutosan iti New7Wonders Cities of the World.
Ti makunami: rumbeng laeng a mangabak ti Vigan agsipud iti panagtitimpuyog, panagkikinnamayyet, ken panagmaymaysa dagiti agindeg iti siudad ken iti probinsia a nangsuporta iti daytoy a kampaniana.
Dayaw daytoy saan laeng dagiti agtuturay iti Vigan ken probinsia no di pay amin a timmulong iti daytoy a kampania a manamnama a mangitag-ay iti klase ti panagbiag dagiti agindeg ken uray ti pagilian!


text:
Siquijor
Ti Siquijor ket maysa nga isla a probinsia iti Filipinas a masarakan iti rehion ti Tengnga a Visayas. Ti kapitoliona ket ti ili a kanagnaganna met laeng iti Siquijor. Ti Squijor ti maikatlo a kabassitan a probinsia iti Filipinas iti bilang ti populasion ken iti kalawa ti sakupna a daga. Sigud nga apo ti probinsia ti Negros Oriental. Nagnaganenda iti Isla del Fuego wenno "Puro ti Apuy" idi panawen dagiti Espaniol, maibilang idi ti isla a kas maysa a mistikal a puro nga apon dagiti manggagamud ken dadduma pay a datdatlang a pinarsua.
Dagiti linaon
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Addaan ti Siquijor iti 6 nga ili.
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016


text:
CANDON CITY – Tapno matulongan dagiti agnegnegosio ken traysikelan iti naparpartak a panakapabaro dagiti business permits ken prangkisada, insayangkat manen ti gobierno ti siudad ditoy ti Business One Stop Shop (BOSS).
Narugian daytoy itay Enero 2, ken agpatingga inton Enero 21 daytoy a tawen.
Kinuna ni Jean Abrero, agdama a City Business Permits and Licensing Officer, nga amin a residente kadagiti nadumaduma a barangay, agraman dagiti negosiante iti kabangibang nga il-ili ket mabalinda nga ipagna dagiti papelesda iti negosio ken pagsapulanda babaen ti BOSS a maisayangkat iti city hall lobby agsipud ta nalaklaka daytoy a wagas.
Kinuna ni Abrero a babaen ti BOSS, adda a madadaan nga agserbi dagiti ahensia ti gobierno a kasapulan para iti nadardaras a pannakaproseso dagiti dokumento para iti business permits ken prangkisa dagiti addaan iti negosio ken traysikel.
Innayonna nga uray iti aldaw ti Sabado ken Domingo ket nakalukat ti BOSS para kadagiti residente nga awanan iti tiempo nga agilakad iti weekdays.
Kinuna ni Abrero a nabunga daytoy a gannuat agsipud ta idi napalabas a tawen, nalabsan ti city government ti puntiriana a P7 milion nga income ket immabot ti napastrekna iti P9,100,007.88.
Immabot met iti P599,350.00 ti napastrek manipud iti traysikelan.
Idi 2007, 371 a kabarbaro a negosio ti nangala iti business permits idinto a 1,905 met dagiti nagpabaro.
“Tinawenen daytoy nga isayangkatmi ket namnamaenmi nga agballigi manen daytoy a gannuat ita a tawen,” kinuna ni Abrero.#


text:
STA. LUCIA, Ilocos Sur – Iti maikadua a gundaway, saan a nagballigi dagiti uppat a babai nga agipuslit iti tagilako iti maysa a pagtagilakuan ditoy nga ili agsipud ta nailasin ida dagiti empleado ti grocery store.
Nabigbig dagiti suspek a da Annabel Bulatao y Andasan, 33, naasawaan; Maricel Bautista y Manzon, 36, naasawaan; Analyn Bulatao y Cruz, 42, naasawaan; ken Marivic Eugenio y Manzon, 42, awanan asawa, residenteda amin iti Brgy. Bacnar, San Carlos, Pangasinan.
Napilaan dagiti suspek iti panagsalungasing iti Article 308 (theft) iti Revised Penal Code ket aipila ti kaso iti provincial prosecutor’s office, Candon City.
Segun ken ni Perlita Habon, manadier ti Golden E-Mart, immuna a tinakawan dagiti uppat a babbai ti nasao a pagtagilakuan idi malem ti Hunio 2, 2015 kas maibatay iti Closed Circuit Television footage.
Tallo a boxes ti assorted a sigarilio ti impuslit dagiti uppat iti grocery mart nga agbalor amin iti P75,000.00.
Saan a nasiputan dagiti empleada ti pannakaipuslit dagiti tagilako ngem nairekord iti CCTV.
Iti panagimbestiga dagiti polis, idi agarup 6:20 ti malem ti Hunio 3, simrek manen dagiti suspek iti pagtagilakuan ngem nailasin dagiti empleado ket imbilin ni Habon ti pannakaiserra ti sarming a ridaw ti pagtagilakuan ken iti pannakasiim dagiti suspek.
Kalpasan a pinanggep ni Eugenio nga ipuslit ti maysa a box ti sigarilio, ginammatan idan dagiti empleado.#


text:
Prayle
Ti prayle ket ti lalaki a kameng ti relihioso nga urnos ti Kristiano a mendikante. Ti prayle ket sagpaminsan pay a maus-usar kadagiti dati a kolonia ti Espania a kas titulo idiay Filipinas ken idiay Abagatan a laud nga Estados Unidos.
Dagiti prayle ken dagiti monghe[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti prayle ken maigiddiatda kadagiti monghe gapu ta matawtawaganda nga agnaed kadagiti ebangheliko a konseho (sapata iti kinapanglaw, panagteppel ken panagtulnog) iti serbisio iti kagimongan, imbes a babaen ti nagendan a panagsanay ken panagruknoy. Bayat a dagiti monghe ket agnanaedda iti komunidad nga bukod nga umdas, dagiti prayle ket kumaduada nga agtrabaho kadagiti kadkadawyan a tao ken suportaran babaen dagiti donasion wenno sabali pay a suporta ti karidad.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Vocation-Network.org pakaammo a maipanggep kadagiti relihioso a komunidad ti Katoliko.


text:
Pinapapatay dagiti saan pay a mabigbig a kriminal ni Nestor Ponce y Esguerra, 43 anyos, maysa a drug surenderee ken agindeg ti San Julian Sur, Vigan City idi agarup 9:05 ti rabii ti Abril 30, 2018 idiay Zone 5, Bantay, Ilocos Sur. Segun ti inisyal nga imbetigasyon, daldaliasaten ni Nestor Ponce ti Quirino Boulevard, sakay ti motoksiklo a Honda Beat nga agturong ti amianan a direksyon, idin ta pinalto-paltogan ti namin adu a daras dagiti suspek nga insigida a naglibas kalpasan ti insidente. Nagsagaba ti biktima ti adu ken nakaro a sugat ti naduma-duma a paset ti bagi na. Dagus a naitaray iti Metro Vigan Cooperative Hospital babaen kadagiti nagresponde a kameng ti MDRRMC ken PNP Bantay ngem awanen biag a dimmanon daytoy ti nasao nga balay pagagasan (DOA). Manarimaanen ti naun-uneg nga imbetigasyon para iti nadardaras a pannakasolbar ti nasao a kaso. (Tawid News Team)
You are here: Home › Archive › Police Reports › DRUG SURENDEREE NAPAPATAY


text:
STO. DOMINGO, Ilocos Sur – Natay ti drayber ti motorsiklo iti aksidente a napasamak iti kalsada nasional a sakup ti Barangay Puerta Real ditoy nga ili.
Natay a sigida ni Bernardo Ursua, 39, naasawaan, ken taga-Cabaroan, Magsingal gapu kadagiti grabe a sugatna iti ulo ken nadumaduma a paset ti bagina.
Saan a naan-ano ti drayber ti Isuzu Cab a ni Percy de Guzman, 44, naasawaan ken residente iti Miramar, Magsingal, Ilocos Sur.
Segun iti inbestigasion dagiti polis ditoy, sarsarunnuen ti Honda XRM motorcycle a minaneho ni Ursua ti Isuzu Cab a minaneho ni de Guzman bayat ti panagdaliasatda nga agpaamianan.
Mapapati a bigla a nagsikko ti Isuzu Elf ket saan a napakpakadaan ni Ursua a puon ti nakadungparanna iti akinlikud a bakrang ti Elf.#


text:
VIGAN CITY – Plano ti gobierno probinsial a maiwayat ti cloud seeding tapno matulongan dagiti mannalon nga agproblema iti padanum.
Kinuna ni Provincial Agriculture Officer Constante Botacion a nakasaganan ti opisinana a mangiwayat iti cloud seeding tapno masalbar dagiti mula dagiti mannalon, nangruna iti pagay ken mais nga agkasapulan unay iti danum gapu iti masagsagrap a tikag.
Segun iti maysa nga agriculturist, mapuruakan dagiti aggaarimutong nga ulep iti asin tapno maparnuay ti tudo a mangsibog kadagiti natikagan a mula.
Ngem kinuna ti maysa nga eksperto a saan a siento porsiento nga iti puntiria a lugar ti pagtinnagan ti tudo a maparnuay babaen ti cloud seeding agsipud ta agdepende iti direksion ti angin iti tangatang.
No napardas ti panagtaray dagiti ulep a nagkarga iti tudo, posible a malabsanna ti lugar a nairanta a pagtinnagan ti tudo, innayon ti nasao nga agriculturist.
Segun iti Pag-asa, sagsagrapen ti pagilian ti El Nino wenno tikag nga agpaut agingga iti 2016.#


text:
Ni Jaime M. Agpalo, Jr.
Iti innak panagpagnapagna iti maysa a mall itay kallabes, nasabatko ti maysa a gayyem – sigud nga agduyos iti panagsuratan wenno iti literatura. Agsuratsurat met idi ngem ad-adda a daniw ti inna pangiyebkasan ti nawayawayaan a linaon ti arapaap, kapanunotan ken arep-epna. Ta dayta ti rasonna no apay nga agduyos iti literatura.
Wen met ketdi a, daytoy ti maysa kadagiti adalem a misterio kadagiti agduyos itoy a benneg ti arte ta imbes a makariknada koma iti pannakaadipen, saan ta ditoy ketdi ti pakariknaanda iti ubbog ti naisangsangayan a ragsak. Kasano koma a tipdem ti ubbog ti pagragsakan ken pannakapnek? Iruarmo ketdi ket wayawayaam, uray no iti kanito laeng nga awanka iti oras ti trabaho.
Addan daniwna – duan sa wenno tallo – ti naipablaak iti Saringit Chronicle ken iti Tawid News Magasin. Maitugotan a nagubbog iti kaungganna dagiti balikasna. Balikas a nakaibugasan kadagiti linaon ti pampanunot ken kapanunotanna.
Iti dayta a panagsarakmi, kinunana nga ituloynan ti naguped nga arapaapna a makaipablaak met iti sarita.
Yawisko koma nga itedna kadatao dagiti sinuratna ta sidadaan ti Tawid a mangtulong nga umaddang a mangilukat ti ruangan ti essemna. Ta sidadaantayo met a tumulong. Ngem naunaannak a sumao. Immisemak lattan.
“Mabasbasak dagiti sinursuratmo a komentario ken kritisismo iti internet ket adu ti nasursurok. Limmawa ti ammok ket no adda pakontes a para kadagiti agdadamo, diak agpangaduan a makisalip. Padasek met a tukoden ti kabaelak. Sisasaganaak itan. Ta kasano nga ammom ti kabaelam no dimo padasen?” kinunana man.
Ngem saan a dayta ti simrek iti panunotko. Dagiti sinursuratko a komentario ken kritisismo? Interesadoak iti dayta nga imbagana—saan a daydiay kinaadda ti mangbasbasa kadagiti sursuratentayo iti daytoy a kolum no di ket inaronanna met ti reggetko ta adda mangipateg kadagiti sinuratko. Isu a kunak, a taginayonenna ti agbasa iti Tawid News.
“Saan laeng nga iti Tawid, uray iti blogmo — iti kamalig, iti bilingualpen, ken uray iti Ilocaniana ket agbasbasaak kadagiti sinursuratmo sadiay,” impalgakna.
Napaisemak. Nabayag nga awanen ti impostek iti kamalig ken iti bilingualpen. Nadakamattayo iti naminsan iti daytoy met la a kolum nga immabut pay iti nasurok a 17,000 a hits ti kritisismo iti bilingualpen. Iti Ilocaniana ket ‘pick-up’ dagiti artikulo a naipablaak sadiay wenno sigud a naipablaak iti sabali a website nga inadaptar laeng ti Ilocaniana—kas iti ar-aramiden ti ‘kaaduan’ a website nga agiinnadaw iti damag.
Kunana manen: “Nasuroken a 21,000 hits ti sinuratmo maipapan kadagiti children story iti bilingualpen. Ngem apay nga awan met ti mabasak a sinuratmo iti facebook ken twitter – adda met page-mo kadagitoy? Mapmapanak met sadiay ngem awan ti makitak a sinuratmo?”.
Nagmalangaak. Nasurok a 21,000 hits? Ket no kaibagbagatayo a nasurok a 17,000 hits? Mas updated kadi daytoy ngem kadatao a makinsurat? (Natakuatak laengen idi agangay a pudno dagiti insawangna.)
Kadagitoy nga imbagana, nasiguradokon a sursurotenna dagiti intay sursuraten. Wen, nga agpayso, saantayo pay laeng a nagikabil iti facebook wenno iti twitter, iti google plus wenno iti pinster ta adu pay laeng ti intay pakakumikoman. Adu pay dagiti dadduma a social networking sites a mangiyaw-awis iti innak itatabuno. Ngem saanko pay laeng a maasikaso iti agdama. Nupay kadagiti naglabas ket adu dagiti impostetayo kadagiti diskusion iti literatura kadagiti nadumaduma a website lalona kadagiti discussion group ken kadagiti blog.
Napataliawkami iti nangpayapay kenkuana a tallo a babbai iti asideg ti ruangan iti bandana ti laud ket nagpakadan. Sabalianminto kano ti agsarita ket pasiarennakto. Ta itedna dagiti sinuratna. Ad-adu koma pay kano ti suratek a komentario ken kritisismo, saan laeng nga iti daniw no di pay iti sarita, dagiti libro ken sabsabali pay a sinurat.
Nagtung-edak lattan nga immisem.
Isu a sinuratkon daytoy…#


text:
VIGAN CITY – Prinobokar ken kinabil ti maysa a nabartek a lalaki ti asawana a puon ti nakayospitalanna.
Segun ken ni Norma Urata, 43, idarumna ti asawana a ni Edilberto, 45, gapu ta masansan a kabilen daytoy aglalo no mabartek.
Segun iti report, napan ti lalaki iti tiendaan a nabartek ket kinariarna ti asawana nga aglaklako iti nateng.
Mapapati a kinukkokan pay ti suspetsa ti asawana iti bato sana kinugkugtaran dagiti lako daytoy a nateng a nakadadaelanda.
Sinawar dagiti polis ti suspetsa sada impupok.#


text:
Kolum : Sinursuran
Ni Jobert M. Pacnis
(Maikadua a paset)
Saan laeng a ti kaadu ti naipatli/naibuis a biag ti isyo iti bunga dagiti terorismo nga aramid. Wenno iti kadakkel ti kantidad ti nadadael a sanikua. Ketdi, iti direkta nga epektona iti sistema ti politika, ekonomia ken iti sosiedad.
Malagip nga iti kallabes, imparuar dagiti lumaud a pagilian ti panangballaagda kadagiti umilida ti kinapeligro dagiti pagilian nga adda iti pangta dagiti terorista. Nagangayanna, nagbalin daytoy a pilkat iti imahe dagiti nairaman a pagilian.
Malaksid kadayta, ti terorismo nga aramid, mabalin a mangyeg iti panagduadua dagiti umili iti kinatalgedda; panagsuek ti iseserrek dagiti mayat nga agnegosio iti maysa a pagilian; panagpababa ti mapastrek iti benneg ti turismo; pannakaitantan ti panagbiahe iti uneg ken ruar ti pagilian; pannakasayang dagiti kuarta a pangipatakder manen kadagiti nadadael; pannakaipadakkel ti pondo ti militar tapno masalaknibanna dagiti umili a daytoy koma ket maited iti kasapulan iti benneg ti edukasion ken salun-at; ken ti ingangato ti paranoia (di maiparbeng a panagbuteng, pannakaburibor ken panagsuspetsa) iti gobierno ken kadagiti umili.
Dakkel a mangimameg iti maysa a pagilian dagitoy a bunga ti terorismo. Mabalin pay nga isu ti pakaidaramudomanna ket gundawayan dagiti nabibileg a mangrienda itoy. Aramidendan ti kaykayatda.
Nawayanto payen dagiti makunkuna a TNC (trans-national corporation) a manipolaren ti gobierno ta isudanton ti adda iti likudan dagitoy a terorista. Awanen ti pagturongan ti pagilian no kasta.
Maysa laeng a buya dayta a di adayo a mapasamak. Ket dayta ti bambantayan ti tunggal nasion tapno makaliklikda itoy. Ta oras a mapasamak daytoy, awanen ti talna ken kappia a namnamnamen dagiti agindeg. Kanigid-kanawan la ketdi ti kinadakes.
Daytoy ti nakapanunotan ti U.S. tapno buklenna ti addang a mangpungtil iti sara dagitoy a terorista. Adda dita nga inrusatna ti coalition of the willing—‘tay panagtitipkel dagiti pagilian a manglaban iti Iraq iti panangidaulo idi ni Saddam Hussein.
Ad-adda a timmibker daytoy a grupo idi panawen ti War of Agression idi rebbekenen dagitoy a pagilian ti Iraq. Malagip a kimmappeng met ti pagiliantayo kadaytoy a grupo ngem nagsanud met laeng idi kinemmeg dagiti Iraqi ti maysa a Pinoy a mangmangged sadiay pagilianda ket sa la mawayawayaan daytoy no agawiden ti tropa ti Pilipinas a karaman kadagiti kalabanda. Sinilmutan daytoy a pasamak ti igugura ti Amerika iti pagiliantayo.
Pagsayaatanna, naagasan daydi a sugat ket mayat manen ti panagkayammet ti pagiliantayo ken ti Amerika.
Agtultuloy latta ngarud dagiti addang dagiti nadumaduma a pagilian tapno malapdanda dagiti terorista iti kinadakes a pangpanggependa.
Ngem ti nasakit ita a mapaspasamak, kakabsattayo met laeng a Pilipino ti mangyeyeg ita iti panagbuteng, panagdandanag kadagiti kailiantayo sadiay siudad ti Zamboanga. No pagpatinggaan daytoy a pasamak, awan ti makaammo. Agingga nga adda latta dagiti kakabsat a mangiruprupir iti ibagbagada a kalinteganda (wenno bukod a gagem dagiti adda iti likudanda?), dinto agsarday daytoy a pasamak. Paseten iti istruktura a sursuroten ti tunggal pagilian dagiti riribuk a mapaspasamak.
Nupay kasta, dinto met agsarday dagiti addang a mangpungtil kadagiti dakes nga aramid. Ngarud, masapul ti panagkakayammet tapno ti latta kinaimbag ti agari. Makipaset ti tunggal maysa nupay kasano kinanumona.
Iti met gobierno, maaddaan koma iti napintek/pulido nga addang a makibakal kadagiti agpangpanggep a mangriribuk iti pagilian. Kabaelan daytoy no la ketdi maiserbi iti husto dagiti pondo a saan ket nga iti bulsa dagiti managsida iti “pork.”#


text:
Pamulinawen
Pamulinawen, pusok indengam man
Toy umas-asug agrayo ita sadian
Pununotem man ti di ca pagintutulngan
No malagip ka, pusok ti mabang-aran
Essem ti diak malipatan ti nasudi unay a nagan
Uray sadino man, uray sadin ti ayan
Aw-awagak nga di agsarday ta nagan mot kasam-itan
Ta no malagip ka pusok ti mabang-aran
Ay Sebia, Sebia, Sebia ibagam man
Ti namapataod ti nakaro nga leddaang
Masaksian ni Beni ti nakaro a ladingit
Maibturak kunam Sebia, ngem di mo maibturan
[Repeat second stanza]
An Ilocano folk song. Ilocano is the third most-spoken language of the Philippines.


text:
CANDON CITY – Nasurok a 100,000 a nadumaduma ti klasena a seedlings ti kayo ti naimula iti watershed ditoy siudad iti pannakarambak ti Fiesta ti Bantay idi Hulio 6.
Indauluan ni City Mayor Allen Singson ti tree planting iti nasurok sangagasut nga ektaria a watershed area a masarakan iti kabambantayan a sakupen ti barangay San Andres ken Palacapac, ditoy siudad ken nakipartisiparan dagiti estudiante manipud kadagiti nadumaduma a pagadalan, national agencies, non-government organizations, pribado a sektor, empleado ti gobierno, soldado ken dadduma pay.
Presente iti daytoy nga aktibidad da Bokal Robert Tudayan, dagiti city officials a pakairamanan da Konsehal Osias Diasen, chairman ti committee on environment and natural resources, ken ni kabarbaro a konsehal ditoy a ni SPM Florendo Mangasar, Jr.
Ni Bokal Robert Tudayan ti mangilunglungalong iti panagmula ken panangsaluad iti kabambantayan ta kas kuna ti konsehal, daytoy ti maipatawid iti sumarsaruno a kaputotan.
Kas paset ti parambak, napirmaan ti memorandum of agreemen iti nagbaetan ti Siudad ti Candon ken ti Tanim Kalikasan nga idauluan ni Executive Director Asis Perez.
Agdagup iti 100,000 a seedlings ti nadumaduma a kayo ti inted ti Tanim Kalikasan a naimula iti daytoy nga aldaw, segun ken ni Perez.
Nangrugi a namulmulaan ti watershed area idi 2006 nupay nairugin a maramrambakan ti Fiesta ti Bantay ti siudad tapno mamulaan iti kaykayo ti aglawlaw.
Rinibun a seedlings ti mahogany, gmelina, narra, akasia agraman dagiti nagkaadu a fruit bearing trees ti naimulan iti watershed.
Dagiti agindeg iti Barangay Palacapac ken San Andres ti natudingan a mangmantener iti nasao a lugar babaen ti panangsibogda kadagiti naimula.
Kinuna ni Singson a maysa a prioridad a programana ti pannakamula ti watershed tapno agbalin nga eco-tourism project ti amianan.#


text:
SANTA, Ilocos Sur – Nadundunor ti maysa a lalaki kalpasan a dinungpar ti luganna ti maysa a 10-wheeler truck iti sanguanan ti tiendaan publiko ditoy nga ili idi Pebrero 9.
Naitaray ni Nathaniel Hombrebueno y Fernandez, 26, baro, ministro ti Iglesia ni Cristo ken residente iti INC compound iti Rizal Street, Vigan City, iti Central Ilocos Sur District Hospital iti Narvacan, Ilocos Sur sa naiyalis iti Metro Vigan Cooperative Hospital gapu kadagiti dunorna.
Nakaro a nadadael ti sungo ti kotsena a Honda Civic idinto a nadadael met ti makannawan a kutit ti 10-wheeler truck a minaneho ni Ronald Mendoza y Cornelio, 38, naasawaan, ken residente iti Barangay Baclig, Cabugao, Ilocos Sur.
Segun iti inbestigasion, madama ti panagkurba ti agpaamianan a truck idi dinungpar ti Honda Civic ti makannawan a paset ti kutit ti lugan.#


text:
MAGSINGAL, Ilocos Sur -Kasapulan ti naing-inget a panangsukimat iti bag dagiti estudiante tapno malapdan ti pannakaiserrek ti illegal a droga iti pagadalan.
Mapapati a nalukay ti panagpastrekan dagiti estudiante iti Magsingal National High School sadiay Barangay San Clemente ta adda nasukalan ti maysa a maestra a maiparparit a droga iti uneg ti bag ti maysa nga agbasbasa idi malem ti Marso 9.
Kas maibatay iti report, nakakumpiska ni Mrs. Jheimar Jurado y Peredo, 37, naasawaan, class adviser ti Grade 10, Section Pearl, iti tea bag transparent sachet a nagkarga iti mapapati a nagango a bulong ti marihuana a naikabil iti bag ti maysa nga estudiantena.
Inreport ni Jurado ti insidente ken ni George Urubio, prinsipal ti nadakamat a pagadalan, ket intawag met daytoy babaen ti selpon iti polis.
Iti panagimbestiga dagiti nagresponde a polis, sakbay ti panageksamenda, imbilin ni Jurado ti panangikabil dagiti estudiantena dagiti amin a bagda iti sango ngem saan a nagtungpal ni Andro (parbo a nagan ta menor de edad).
Idi inulit ni Jurado ti instruksionna, inyawat met laeng idi agangay ni Andro ken boluntario a linuktanna ti bag a nakaduktalan ti maysa a tea bag a nagkarga iti nagango a bulbulong a mapapati a marihuana.
Naipan ti menor de edad iti police statio para iti dokumentasion sakbay a naipaima iti opisina ti MSWD idinto a naipan ti nakumpiska kenkuana iti police station para iti dokumentasion.#


text:
SAN JUAN, Ilocos Sur – Insuko ti maysa a prinsipal ti pagadalan ti menor de edad nga estudianteda iti police station ditoy kalpasan a nasukalan nga agikut iti maiparparit a droga idi malem ti Oktubre 10.
Mismo a ni Principal Romulo Vitamog ti San Juan National High School ti nangisuko ken ni Marcos (parbo a nagan agsipud ta menor de edad) iti polis.
Nasukalan iti ikut ni Marcos, 16, 4th year, ken residente iti Barangay Immayos Norte ditoy nga ili ti maysa nga elongated heat sealed transparent plastic sachet a naglaon iti mapapati a napagango a bulong ti marihuana.
Ngem segun iti suspek, nakiddaw laeng kenkuana nga itedna ti pakete iti maysa a di nainaganan a tao.
Naipaima ti menor de edad iti opisina ti municipal social welfare para iti umisu a disposision.#


text:
By: Freddie G. Lazaro, PIA 1, Ilocos Norte PAOAY, Ilocos Norte- Thousands of tourists, visitors and residents trooped to the parade routes surrounding the centuries- old Saint Augustine Church in Paoay town and watched the street dancing pageantry of the 2014 Guling-guling Festival last week. The festival is derived from an Ilocano word: “guling” […]
Archive | Culture
Tumba’ fest attracted 8K visitors, hailed a success
By Grazielle Mae A. Sales, PGIN-CMO Townsfolk in Paoay successfully celebrated this year’s Tumba Festival as almost 8,000 visitors trooped to this town to participate in the celebration despite being delayed for a day after unexpected tropical storm ‘Vinta’ pounded Ilocos Norte at Halloween night. ‘Tumba’ which is originally celebrated every […]
Share:
Ti ‘Mabagbagi ni Angalo’ iti Magsingal, Ilocos Sur
Maysa a bato iti Barangay San Vicente, Magsingal, Ilocos Sur a kaarngi ti mabagbagi ti lalaki ti paspasiaren dagiti turista aglalo kadagiti makadamag nga agassawa a nabayagen nga agdendenna ngem di pay naparaburan iti anak. Aw-awaganda iti mabagbagi ni Angalo (tay higante a lalaki iti maysa nga unwritten literature iti Kailokuan), agatiddog daytoy iti aguppat […]
Share:
ESSAY: The Philippine National Anthem: product of revolution
The Philippine National Anthem is a product of revolution, a response to the need of the revolutionary times that gave birth to it. And this need arose in 1898, when the revolution against Spain was in its second year and a Filipino victory was in sight. Gen. Emilio Aguinaldo astutely recognized the need for national […]
Share:
Ti tagapulot iti kultura ni Ilokano (Maudi iti dua a paset)
Tagapulot kontra puraw nga asukar Ti tagapulot ket napno kadagiti mineral nga adda iti unas kas ti calcium, phosphorous, iron, potassium ken sodium. Segun kadagiti panagsukisok a naisayangkat iti kallabes, natakuatan nga awan ti calorie ti puraw nga asukar. Tapno masigurado ti kalidad ti tagapulot a mapan iti Asia, Europe ken North America, nagaramid dagiti […]
Share:
Ti tagapulot iti kultura ni Ilokano (Umuna iti dua a paset)
Agsubli manen ti panagayat iti tagapulot, nupay adu latta met dagiti pada nga Ilokano a saan a makalipat a gumatang iti tagapulot ta daytoy ti kaimasan a pagkalti iti tugi wenno kamotit ken pangluto iti bukayo a niog. Iti biangmi, naim-imas nga amang dagitoy a taraon no tagapulot ti pangpasam-it. Tagapulot iti kultura ni Ilokano […]
Share:
SALAYSAY: Kannawidan Ylocos Festival 2010: mangipasagepsep kinapateg kultura ken mangitandudo produkto ti probinsia (Maudi a paset)
Iti rabii, nabalangatan a Saniata ti Ilocos Sur 2010 ni Hazelyn Santos manipud iti ili a Bantay. Inyawidna ti P50,000 a premio ken maaddaan iti gundaway a mangirepresentar iti Ilocos Sur iti sumaruno a Bb. Pilipinas Pageant. Napili pay a Best in Gown. Ni met Sherlyn Gonzales ti ili a Magsingal ti nakaiyawatan ti korona […]
Share:
SALAYSAY: Kannawidan Ylocos Festival 2010: mangipasagepsep kinapateg kultura ken mangitandudo produkto ti probinsia (Tuloyna)
Naipaay met ti Fr. Jose Burgos Special Award ken ni Mancielito Tacadena, reporter ti NBN Vigan ken mannurat gapu iti gapuananna iti broadcast ken print journalism. Napili ti sinuratna kas Best Agriculture Story iti 2nd Brightleaf Agriculture Journalism Awards idi 2008. Naipaay pay ti pammadayaw iti Ilocos Sur Medical Society gapu iti agduduma a programana […]
Share:
SALAYSAY: Kannawidan Ylocos Festival 2010: mangipasagepsep kinapateg kultura ken mangitandudo produkto ti probinsia (Tuloyna)
Iti maikatlo nga aldaw, naiyawat ti Living Treasure Award iti 60 a nataengan a natda nga agar-aramid pay laeng kadagiti nakainsigudan nga industria. Karaman ditoy dagiti agab-abel, agar-aramid iti makan, mainum, buneng, getteng, aglaga iti nadumaduma nga alikamen ken dadduma pay. Malaksid iti tropeo, impaayan pay ti gobierno probinsial iti P5,000 ti tunggal maysa kadagiti […]
Share:
SALAYSAY: Kannawidan Ylocos Festival 2010: mangipasagepsep kinapateg kultura ken mangitandudo produkto ti probinsia (Umuna a paset)
Maminsan pay, sinelebraran ti probinsia nga Ilocos Sur ti Kannawidan Ylocos Festival manipud Enero 28 – Pebrero 3, 2010 kas panangrambak iti maika-192 nga anibersario ti pannakaisina ti Ilocos Sur kas naan-anay a probinsia babaen ti bileg ti Royal Decree napetsaan idi Pebrero 2, 1818. Manipud idi 2008, nagbalinen nga agtinawen a parambak ti Kannawidan […]


text:
Pinoy: Adipen (Manen!) Iti Bukod Nga
NAKAKAALARMA iti nakadaras la unay a panagadu iti bilang dagiti kaso iti National Labor Relations Commission maikontra kadagiti South Koreans. Ad-adu pay nga amang ti kasoda ngem kadagiti lokal nga agpatpatrabaho. Iti rigatna, kaadduan kadagitoy a biktima dagitoy a ganggannaet ket dagiti professionals, a kas kadagiti tutors, IT Specialist, HRM graduates.
Saan pay laeng a naibilang ditoy dagiti kaso dagiti naabuso iti kalinteganna nga adda iti domestic jobs wenno dagiti nagserbi a kas babaonen, para luto, agtagibalay, para aw-awir, agtagilako ken dadduma pay. Kaaduan kadagitoy iti saanen a nagkamang iti NLRC, gapu iti saan laeng a kinakurang iti ammoda maipapan kadagiti Labor Laws, no di ket kinaawan iti turedda a sumango kadagiti kakastoy a situasion iti biagda.
Nalabit a ti kinaawan iti busbosenda ken iti agpang ti kapanunotanda a didanto met laeng maikaskaso agsipud ta babassitda laeng nga umili. Saan ngamin a maikkat kadagiti babassit nga umili iti kinapateg ti panawen ken ti sangkabassit a kuartada (no adda). Isu nga ikidemda laeng ti rimsua a pinataud iti pannakatagaboda ken pannakaabuso ti kalinteganda a kas mangmangged. Wenno kas iti gagangay a sawen, “ti Dios laengen iti makaammo kadakuada.” Isu a didan busbosen pay ti iggemda a kuarta para laeng iti saanda a namnamaen a bunga iti ilabanda. Napatpategan nga amang no ania iti adda iti dakulap ta addan dayta. Saanen a nasken a mapukaw pay. Itoy a panirigan, ti kalintegan ket ad-adda pay a naabuso.
Anansata, adda dagiti nagtured a nangilaban ti kalinteganda. Ngem ad-adu ti bilang dagiti saan a nakaitured. Itoy a punto, a kinaawan iti tured ket ad-adda pay a ginundawayan dagiti ganggannaet iti inda panagabuso. Lalo la ket ngarud nga imbabada iti saan a nainpropesionalan a pasueldo kadagiti obrero. Ket iti panunot dagitoy a ganggannaet, kabaelanda a gemgeman ni Pinoy iti mismo nga ilina. Kabaelanda a tagaboen ni Pinoy iti mismo a nakaiyanakanna a daga.
Atiw payen ti maysa a security guard nga agsusueldo iti minimum wage dagitoy a professionals. Saan laengen a banag a nakakatkatawa no dipay ket maysan a banag a makapasuron. Napipia pay dagiti aglaklako iti taho, puto ken dagiti agbanbanana cue ta amangan no doble pay iti masapulanda kadayta sapul dagitoya biktima daghiti ganggannaet.
Ti kinaadu dagiti awanan iti trabaho iti gapuna, isu a mapasamak iti panangpetpet iti tadem ti kutsilio. A gagangay met a pakasugatan ken pagsayasayan iti dara.
Apay a saan nga agtignay dagiti agrebbeng kadaytoy? Apay a nga itulok lattan dagitoy nga agrebbeng nga ikuspil dagiti ganggannaet dagiti Pinoy iti mismo nga ilina?
Piman a Pinoy. Adipen iti bukodna nga ili. Ngem apay a di agtignay dagiti makunkuna nga agserserbi kadagiti umili? Apay a di agtignay dagiti mangririenda ti turay ti ili?
Saan laeng a di nainkalintegan a panagpatrabaho ti aramid dagitoy a gangganaet iti pagilian no di ket maibilangen a saanen a makatao nga aramid.
Dagitoy a South Koreans, sueldoanda laeng ti maysa a mannursuro iti Php25.00 iti maysa nga oras wenno duagasut a pisos iti walo nga oras a kas inkeddeng ti linteg nga oras ti panagtrabaho. Nababbaba nga amang daytoy ngem ti naikeddeng a minimum a sueldo a nasurok a duagasut a pisos. Kasta man met laeng ti isueldoda kadagiti IT specialist nga agtrabaho kadagiti call centers ken computer shops, ken kadagiti HRM graduates kadagiti restaurants ken bars. Sabali pay kadagiti obrero kadagiti spa, saloon ken beauty parlors.
Per ora a trabaho. Kontrata iti dua a tawen ti trabaho. Sa manen mai-renew kalpasan nga agpaso ti kontrata. Ngem iti rigatna, adu dagiti obrero nga umabuten iti makatawen wenno dua a tawen iti inda panagtrabaho, kastoy pay laeng iti sasaadenda: ab-ababa ngem iti minimum wage ken kinawan iti benepisio.
Adun dagiti dimlaw, ngem adu latta met ti kimmagat gapu iti kinaawan iti mastrekan.
Kastoy ti kinarigat ti trabaho iti pagilian. Yannan daydi kari a sangapulo a million a trabaho?
Maibilang a panaglabsing iti labor laws ti contractual basis a panagpatrabaho. Ngem isu met iti mapaspasamak. Dagitoy kadi a contractual basis dagiti ganggannaet ti naikari idi a sangapulo a million a trabaho? Dagitoy kadi a pannakaadipen ti naikarti a trabaho ken tapno dumakkel laeng ti datos ti saan a maawatan a datos ti estadistika ti employment?
Piman a Pinoy. No mapan mangged iti sabali a nasion, nasken nga agpatagabo pay daytoy. Sagrapenna amin a pannaakaabuso, iti man pisikal ken mental ken ti homesick. Ngem no adda met iti bukodna a nasion isu latta met nga isu a matagabo ken maabuso kadagiti ganggannaet.
No maaramid dagitoy a gangganaet iti panagabuso kadagiti obrero ditoy pagilian, anianto la ketdi ngatan iti bukodda a nasion?
Piman a Pinoy!
Nakadidillaw ti makunkuna a Korean wave. Nagbatay laeng iti rason nga inda panagiskuela ditoy pagilian. Ngem daytoy a rason ket maysa laeng a nga allilaw. Permanenten iti inda panagnaed.
Iti Siudad ti Baguio, nagadun dagiti negosio dagiti Koreans. Kasta met kadagiti dadduma pay a key cities ti pagilian. Nagduduma ti negosioda. Adu metten dagiti nakagatang kadagiti balbalay ken loteda. Kadagiti dadduma, nagaramatda pay iti dummy tapno maliklikanda ti saritaan a legal maipapan iti inda panagtagikua iti sanikua.
Iti NLRC Baguo, duapulo ket dua iti kinednganda a kaso kontra dagiti South Koreans iti 2006. Adu pay dagiti nakapending a kas. Ngem, dagiti naidarum, timmakiasdan iti siudad. Nakakagteng ti nakaaalarma a situasion iti konseho ket napasamak iti nainget unay a panagadal ken panagsukisok itoy a banag. Ngem agsipud ta dagitoy a maseknan ket gangganaet, ad-adda ngarud a sakupen daytoy ti foreign service ken immigration law ken dagiti polisia ken paglintegan maipapan kadagitoy a gangganaet. Isu nga awan iti naaramidan ti siudad.
Iti rigatna, nakaluklukay la unay dagiti paglintegan iti foreign service. Sa dina pay ammo a protektaran dagiti umilina. No dina maprotektaran dagiti obrero iti bukodna nga ili, anianto la ketdin kadagiti adda iti sabali a nasion? Isu nga adu dagiti maabuso a kakailian nga obrero iti sabali a nasion gapu iti kinaawan iti bael ti foreign service a mangguped uray no iliklik man laeng dagiti kakastoy a pasamak.
Iti ngamin polisia ti gobierno ket agsadsadag laeng iti “pannakatagabo” a saan ket nga agpannuray koma iti “laing, sirib ken teknolohia nga ikut ti human resourcesna. Saan a maiparbeng a tignay a nasken koma nga adalen ken usigen a nalaing dagiti agkalalaing nga economic managers ti pagilian. Saanda koma nga agpannuray kadagiti sapul dagiti OFW ta maysa daytoy a kinakuneng nga aramid no di man kinaadda iti maiduldulin nga asok a nakalluban iti salop ti bukod nga interes ken panggep.
Agpatagabo iti ballasiw taaw. Ket iti naminsan, sipapannakkel pay ti presidente a nangiwaragawag iti panangipatulod kadagiti supermaids! No saan nga agipatulod, agawis kadagiti agpuonan iti legal a negosio. Iti rigatna, adda latta met dagiti sumapit nga agnegosio kadagiti illegal, a kas iti produksion ti maiparit a droga, illegal a call centers (awanan permit ken agaramat kadagiti pirated softwares), kadagiti saan a nairehistro nga eskuelaan. Kaadduanna kadagiti illegal a negosio iti pakapasamakan kadagiti panagabuso kadagiti obrero. Agsipud iti kinalukay unay ti foreign policies ti pagilian, saan a mapengdan iti ad-adda pay a bileg ti “Korean wave” a mangitaneb kadagiti Pinoy.
Sadiay Bacolod City, adda dagiti sumagmamano a kaso ti sexual harassment kontra dagitoy a gangganaet ken dagiti tutors wenno mangisursuro kadagitoy iti eskuelaan. Kadagiti dadduma, ti tutoring ket karaman payen iti panagbalin a “yaya” ken domestic helper. Iti kaso ti sexual harassment, ti pay tutor ti nagsagaba iti “pannakapukaw” ta kalpasan iti daydi a semester, awanen iti mangayat kenkuana nga agisuro. Ngarud, naisardeng met daytoy iti inna panagadal iti abogasia. Ta estudiante daytoy ket ti tutoring laeng ti pangal-alaanna iti pagiskuelana. Adda ti sumagmamano a nangipaay iti tulong-legal kenkuana. Ngem pimmanawen iti pagilian ti abusado a Koreano. Daytoy ti maysa kadagiti abut ti linteg wenno abut dagiti polisia ti gobierno maipapan kadagiti gangganaet. No nakabasol ni gangganaet, mapalubosan a pumanaw iti pagilian a dina man la sinungbatan ti ti nagbasolanna. Ngem no ni Pinoy iti nagbasol iti sabali a pagilian, saan man laeng a maikkan iti due process a kas naituding iti kalintegan ti tao (human rights law). Nagasaten no di agawid a nakalungon.
Saan a kaso iti racial ken wenno foreign relations ti kangrunaa a panggep daytoy a sinurat no di ket ti pannakaidatag ti respeto ti kalintegan ti amin a maseknan. Dayta respeto ket napateg la unay a kadagiti obrero a Pinoy tapno ad-adda pay iti inda panagited iti naan-anay a siribda kadagitoy a ganggannaet no isuda met iti marespeto ken maikkan iti naan-anay ken makapnek a subad iti itedda kadagitoy a gangganaet.
Ngem no awan daytoy a respeto, kasla met dimtengda iti balay nga awan iti as-asinna. Kasla immulida iti balay a nakaliktad ti agdanna. Dimtengda nga iti puntoda ket mangisaknap iti saan a nasayaat a tagipatgen ken panangipakita iti kinaawan iti galad iti nasayaat a sursuro. Isu nga immayda tapno makasursuroda? Nasken ngarud iti inda met panangipaay kadayta a respeto kadagiti obreroda.
Saan koma met a matmaturog iti pansitan ti gobierno kadagiti kaso iti panaglabsing iti labor laws ken panaglabsing iti kalintegan ti tao. Saan a sakopen ti foregn service policy dagitoy a panagabuso. Saan koma liklikan dagitoy a kaso gapu laeng iti foreign relations. Ta gagangay ngamin a maamak ti gobierno a maaddaan iti iti rikki iti relasion ti dua a nasion no ipaay dagiti estrikto a pagannurotan. Isu a nabtak pay ketdi dayta pinggan a losa a nakaisuratan iti naynay a palusot, “isolated case…” A nalaklaka laeng iti mangiwaragawag iti isolated case ngem ti mangipaay iti hustisia. Wenno napatpateg dayta relasion ti dua a nasion ngem dagiti naabuso. Iri rigatna dayta a punto met ti ad-adda a mangimameg iti pannakaabuso, ta maab-abuso la ngaruden isu pay laeng ti agtentekio.
Adu unayen dagiti napasamak a panagabuso. Ket no saan nga agtignay ti gobierno sabali manen a panagadipen ti parikut iti agdama a henerasion a kas iti panagadipen idi panawen ti Kastila, Hapon ken dagiti Amerikano.
Kadagiti kakastoy a panagabuso ket maysa met nga addang iti panangsakop iti maysa a puli. No abusoem ti maysa a puli, ket saan a pumalag wenno saanna nga ikaskaso dayta a panagabuso, ta paset dayta ti kulturana a “hospitality” ken managbabain kadagiti ganggannaet, ad-adda pay nga aramiden dagitoy nga abusado.
Ngamin, iti pannakaabuso ken saan a panagtimek wenno saan man laeng a panangikaskaso ket maibilang met a saan a panangrespeto ti bukod a bagi. Kasano ngarud nga irespetonaka ti ganggannaet no dimo met ammo a protektaran ti bukodmo a bagi?
Kasano ngarud nga irespetonaka ti ganggannaet no di met irespeto ken salakniban ti gobierno dagiti obrerona? Kasano nga irespeto dagitoy a gangganaet dagiti linteg ti pagilian no ti mismo a gobierno ket dina ammo nga irespeto dagiti umilina? Kadagiti dadduma a kaso, ti pay nababa nga umili ti agsagrap iti pannakadillaw ngem kadagiti nagabuso kenkuana. Banag a saan a patas ti timbangan dagiti babassit nga umili ken dagiti nabungkong ti bulsana.
Umanay kadi lattan dayta panagbalin ni Pinay a kas supermaid? Wenno lamiongen wenno patayyeken ti alipuspos dagiti OFW a kabarbaro a banuar ti panawen? Idinto ta adda latta dagiti tignay a no saan a panangsaklot kadagiti dakulap ket panagkaradap dagiti dakulap iti sirok dagiti lamisaan? Adu unayen dagiti dakulap nga agar-arikap iti sirok ti lamisaan nga isu iti nangiduron ken ni obrero iti pader ken mangkammet ti tadem ti kutsilio. Makita dagiti seniales: ti kinauneg ti gayunggayong a nagbaetan ti nangato ken ababa nga umili; ti tamtambutiogan a lakay ket ti rutayrutay nga ubing a nakaiggem iti per-ak a latok ken nakadumog a nakaluspak iti iti abay ti binuntuon a basura a teritorio dagiti dingraw, kuttongit a pusa ken aso a “self supporting.”
Tagabo iti bukodna nga ili ni Pinoy! Ngem kaanonto ti panagtignay? Kaanonto ti panagpatingga ti pannakatagabo?#


text:
Salaysay ni Ma. Theresa B. Santos
Ti translacion ti Black Nazarene ti maysa kadagiti nalatak a popular devotion dagiti Katoliko. Lalona ti adda sadiay simbaan ti Quiapo, Manila. Nalatak, ta iti tinawen, saan laeng a dagiti deboto a taga-Manila ti makipartisipar iti prosision no di uray dagiti taga-sabsabali pay a lugar iti Metro Manila ken iti kabangibangna a probinsia. Iti pattapatta dagiti organizers, agarup a 12 million ti manamnama a makilaok ita a tawen iti translacion wenno prosision a nakasakasaka. Ti translacion ket mapasamak kada Enero 9 kada tawen. Agpaut ti prosision iti 18-22 nga oras, depende no kasano ti kinarikut ti situasion.
Popular devotion, kayatna a sawen, a saan a karaman daytoy iti Eucharistic a pannursuro iti Katolisismo, no di ket personal daytoyen a preperensia. Nupay kasta, palugodan ti simbaan ti pannakapasamak ti pasken no la ket isu ti mangpabileg iti nair-irut pay a pammati, ad-adda pay nga ipamatmatna ti pannakaawat iti naun-uneg a kaipapanan ti biag.
Maibilang a maysa a naisangsangayan a phenomenon, a kas panata ti kaadduan iti inda panagyaman ta napatgan ti kiniddawda, dimteng kadakuada ti nalabon a grasia, immimbag kadagiti saksakiten, ken dadduma pay nga arungaing. Dagiti met dadduma, agkiddaw para iti bukodda nga arungaing, para iti ipatpategda, kapulapol iti komunidad a pagnaedanda, iti sangalubongan a kappia ken talna ken dadduma pay a personal nga arungaing ken para iti sapasap.
Ta ania ngamin daytoy a naibugas iti pammati ti Katoliko? Ania ti naun-uneg a kaimudinganna iti aginaldaw a panagbiag?
Ti panangsurot ken Jesucristo ti kangrunaan nga iladawan ti pasamak. Saan a panangipaay iti naisangsangayan a panagrukbab iti kayo nga imahe ni Jesucristo (a kas iti panirigan dagiti sumagmamano a non-Catholics) no di ket maysa a representasion dayta ni Jesucristo. Mangiladawan laeng ken ni Jesucristo. Ket no kayat a suroten ni Jesucristo, saan laeng nga iti panawen nga inna panagisuro kadagiti naimbag a damag a mamagrukbos saan laeng iti bagi, ken kinatao no di pay ket ti kararua, saan laeng iti panawen ti ragragsak no di ket lalo pay iti panawen nga inna panagrigrigat. Dayta ti kaimudingan wenno representasion ti Nangisit a Nazareno, nga agrigrigat a nagbaklay iti krus.
Ta saan kadi a kasta ti napudpudno a kaipapanan ti biag, a nasken nga awitentayo met ti bukodtayo a sangol ket surotentayo isuna?
Ti napudpudno a panangsurot ken ni Jesucristo ket saan a komportable. Ti biag ket saan a komportable, agbaklaytayo iti krus, ti kabukbukodantayo a krus. Ti krus wenno sangol a makunkuna ket dagiti nagduduma a wagas ti panagrigrigat saan laeng a ti kinakurang dagiti material a banag no di pay panagrigrigat a sagrapen iti emosional ken ispiritual a bagi, iti pisikal a saksakiten ken depekto ken nagduduma nga arungaing ken pannakibakal a sipipinget iti biag. Ngarud, ti biag ket saan a komportable. Nasken a baklayen dagiti panagrigrigat iti inaldaw a panagbiag. Dayta ti representasion ti debosion iti Nangisit a Nazareno.
Ta saan kadi a nagbaklay iti krus ti Nangisit a Nazareno?
No maminsan, dumteng ti pannubok iti biag. Ti pannakatingiting ti pammati ken ti kinaasino. Ket dagiti dadduma, dumteng kadakuada ti lagidaw no apay a sagrapenda ti pait, tuok ken pannakapaay, agkitakitda nga umawat, saanda a maawat no apay a sagrapenda dayta a pannubok. Banag a saan a rumbeng a mapasamak. Ta saan a suroten ni Jesucristo iti panawen laeng ti kinanam-ay, iti ragragsak ken kinakomportable no di ket suroten isuna uray iti panawen nga inna panagrigrigat ken ipapatay a nakaay-ay-ay. No utoben, naipasngay a nakapimpiman iti nanumo a kulluong, natay a nakaay-ay-ay a nailansa iti krus, nagbiag iti saan a komportable a panagbiag.
Ti kolektibo a rason wenno napagtitipon a rason ket ti sangsangkamaysa, sangkagimongan a panagrukbab, panagdayaw ken isusurot ken ni Jesus. Ti kabibiag ken panagrigrigat ni Jesucristo ti modelo iti panagbiag, a saan ngarud a sawiren dagiti pakatuokan ken pakarikutan ta dumteng a di masasaan ti panawen a masolusionan.
Kadagiti met nakaeksperiensan iti pannakaawat ti arungaing, napatgan ti personal a kiddaw wenno ti para iti sangkagimongan isu met ti inda iparanud iti asinoman. Ta kasta ti napudpudno a kaipapanan ti biag, panagririnnanud. No ania ti adda kenka, isu ti inka iparanud, saan laeng a dagiti material a banag no di pay babaen iti narangrang nga emosional ken napagasatan iti natarnaw nga ispiritual a biag, iti kabaelan ti pisikal a bagi.
Dagiti deboto, uray no iti pannakipartisiparda iti prosision a sakasaka, iti panangguyodda iti tali ti karrosa, ti panangpunas babaen iti panio, ti panagwagayway iti ilalabasna, ti panangsagid iti imahe ket dakkelen ti kaipapananna, ta isu dayta ti mangdegdeg iti nasged a pammati.
Nuestro Padre Jesus Nazareno ti awag ti imahe sadiay Simbaan ti Quiapo. Addan dayta nga imahe iti simbaan sipud pay idi 1787 babaen ti bilin ni Arsobispo ti Manila Basilio Sanco Junta y Rufina manipud iti sigud a dati a yanna iti simbaan ti recoletos sadiay Bagumbayan (ti Luneta itan).
Iti ginasuten a tawen a napalabas, nailisi kadagiti nakaam-ames a pasamak a kas iti pannakauram ti simbaan idi 1791 ken 1929, ti ginggined idi 1645 ken 1863, ti panagbomba a napasamak iti Maika-2 a Gubat Sangalubongan.
Dagiti papadi nga Agustinian Recollects ti nangisangpet iti imahe idi Mayo 31, 1606. Dagiti papadi a recolletos ti nangipursigi iti panagdebosion iti Black Nazarene, a kas pannakikaykaysa iti panagrigrigat ni Jesus, kas iti ipamatmat ti imahe a nagbaklay iti krus.
Ti maus-usar iti prosision ket maysa laengen a replica iti orihinal nga imahe. Adda iti uneg ti simbaan ti orihinal.#


text:
CANDON CITY – Nawarasan amin a barangay ditoy siudad iti sag-100 a sako nga organiko a ganagan kas paset ti programa ti gobierno ti siudad a mangpasayaat ti kalidad ti daga a suksukayen dagiti mannalon.
Kinuna ni City Agriculturist Elmor Leaño a naited dagiti organiko a ganagan kadagiti barangay officials ket isudan ti nangiwaras kadagitoy kadagiti kalugaranda a mannalon.
Saan laeng a dagiti gimmatang iti hybrid ken inbred rice no di pay dagiti dadduma a mannalon ti naikkan iti organiko a ganagan tapno sapasap a mapapintas ti kalidad ti daga kadagiti kataltalonan ti siudad, segun ken ni Leaño.
Agdagup amin a 42 a barangay ti mangbukbukel iti siudad ti Candon.#


text:
Iti panagpalawagna iti sanguanan ti Komite ti Salun-at iti Kamara, kinuna ni Dr. Lyndon Lee Suy, pangulo ti Emerging and Re-emerging infectious Disease Program ti Department of Health nga iti kapardas ti panagwaras ti A (H1N1) virus, maakaran iti daytoy a sakit ti aganay 25% iti kadagupan a populasion ti pagilian wenno 22.5 milion nga umili.
“No projection ti pagpapatangan, iti 2% nga attack rate, makunatayo a namnamaentayo a maapektaran iti 25% ti populasion iti influenza A(H1N1),” imbatad ni Suy.
Iti daytoy a projection ti DoH a posible a mapasamak, arig inakonan a di kabaelan ti opisinada a lapdan ti nadaras unay a panagwaras ti virus a mangapektar iti nagdakkelan a bilang dagiti umili iti sapasap a pagilian iti baet ti sangkakuna dagiti opisial a nainget a panagmonitorda iti dayta a virus sipud nakastrek ditoy pagiliantayo.
Sumangkautro ti dadaulo ti DoH, ni madaydayaw a Sek. Francisco Duque, ta inaldaw a mangegtayo iti telebision a mangireport kadagiti kabarbaro a naapektaran iti virus a kasla ketdin pagpasindayagna ti kaadu ti mamonitorda nga agsakit iti A(H1N1).
Iti daytoy nga ar-aramiden dagiti dadaulo ti DoH, mangparparnuayda laeng iti panagamak dagiti umili a kasla ketdin nakaam-amak a peste daytoy a mangkalaw-it iti adu a biag. Mangparparnuayda iti makadukem a senario a mangisangbay iti pannakariribuk dagiti umili.
Ita pay, madamdamagtayon ti kellaat nga ingingina dagiti alkohol, face mask, sabon, disinfectant ken dadduma pay a pagdalus iti ima ken bagi agsipud iti panagdadarison dagiti umili nga aggatang kadagitoy kas proteksionda iti ballaag nga itden daytoy a virus. Makitatayo met ti kellaat a yaadu dagiti kailiantayo a mapan agpabakuna iti anti-flu kadagiti pribado nga ospital ken agpakonsulta uray bassit laeng ti mariknada a simtoma. Makunatayo a parabur a dakkel kadagiti ospital, parmasiutika ken botika ti panagbalin dagiti umili a health conscious.
Ita, nakuna ti maysa nga agilinlinteg a kasapulan a maikadakkel ti budget a maited iti DOH tapno malapdan daytoy a virus nga agwaras ditoy pagilian. Mangigis la ketdi ti isem dagiti health officials iti daytoy a parabur manipud kadagiti boksingero nga agilinlintegtayo.
Ita, madamagtayo a maysa ni Duque kadagiti maisingsingasing nga agtaray a para senador iti masungad nga eleksion. Iti inaldaw a panagreportna iti telebision kadagiti kabarbaro a kaso ti A(H1N1) virus, naikkan iti libre nga exposure a mabalin a pakaitag-ayan ti panagkandidatona.
Mamatikami nga ar-aramiden laeng dagiti agtuturay ti DOH ti kabaelanda tapno mapugipog daytoy a sakit. Ngem didatayo met mababalaw no sumken ti panagsuspetsa nga adda naun-uneg a rason iti kastoy nga iresponsable (iti biangmi) a panagireport iti makadukem a senario a posible a patauden ti A(H1N1)
Sapay koma ta saan nga agpayso dagitoy a suspetsami. Kaasi pay dagiti kailiantayo no adda sangkailgat a kinapudno dagitoy dimi maiwagat a pampanunot..#


text:
SANTIAGO, Ilocos Sur – Dua a lalaki ti natay idi nakidinnungpar ti motorsikloda iti maysa 14 wheeler truck iti national highway ti Barangay Bigbiga ditoy nga ili idi rabii ti Nobiembre 26.
Saanen a naiyabot ti biag da Jackrien Garnace y Castro, 27, naasawaan ken ti inlubbonna a ni Jerweld Habab, 23, naasawaan, agpada a residente iti Barangay San Pablo, San Esteban, Ilocos Sur.
Saan a naan-ano ni Eusebio Castillo, Jr. y Diego, 29, naasawaan, drayber iti Izusu 14 wheeler truck ken residente iti Barangay 59-A Dibua South, Laoag City, ket boluntario a simmuko iti police station ditoy.
Segun iti panagimbestiga dagiti polis, agpaabagatan ti truck idinto nga agpaamianan ti motorsiklo idi nagdinnungparda iti kalsada a sakup ti Barangay Bigbiga a puon ti nakaulodan ti motorsiklo dagiti biktima iti sumagmamano a metro ken nagsagrapan dagitoy iti grabe a sugat iti ulo ken bagida.
Naitaray dagiti biktima iti Candon City Hospital ngem awanen ti biagda a naidanon iti balay-pagagasan.#


text:
Kapaliiwan ketdi a di karkardayo ti panagpresio dagiti dadakkel a kompania ti lana ket sumurot lattan dagiti babassit a players. Iti sanguanan dagitoy a mapaspasamak, saan ngarud a nakakaskasdaaw nga adda dagiti addang a mangwaswas iti oil deregulation law. Nupay kasta, adda dagiti saan nga umayon iti pannakawaswas ti linteg ti deregulasion ti lana agsipud […]
Archive | Pitik
PITIK: Deregulasion ti lana, dina matiped panagngina ti produkto petroleo (Tuloyna)
Idagdagadag dagiti kontra iti deregulasion iti lana ti pannakapukaw daytoy a linteg ket maisubli iti pannaka-regulate daytoy a produkto agsipud iti kapaliiwan a di malapdan ti panagpangato ti presio ti produkto ti petroleo iti panaglabas dagiti tawen. Segun iti sumagmamano a panagadal, manipud idi nai-deregulate ti industria ti lana idi 1996, nagtultuloy ti panagpangato ti […]
Share:
PITIK: Deregulasion ti lana, dina matiped panagngina ti produkto petroleo (Tuloyna)
Ngem kinapudnona, napasamak ti deregulasion ti industria ti lana iti babaen ti administrasion ni nag-Presidente Fidel Ramos. Nagepekto ti RA No. 8180 idi Abril 1996 ngem indeklara ti Korte Suprema a saan a konstitusional idi Nobiembre 1997. Sabali manen nga oil deregulation law, ti RA 8479 ti naipasa idi Pebrero 1998. Sagudayen ti deregulasion ti […]
Share:
PITIK: Deregulasion ti lana, dina matiped panagngina ti produkto petroleo (Tuloyna)
Adda idi pagkaudan dagiti oil companies iti pondo iti panagpangato-panagpababa ti presio ti lana iti world market. Daytoy ti Oil Price Stabilization Fund. Kasla subsidy daytoy a ponduan ti gobierno nga agtaud manipud met laeng iti mapastrekna iti buis iti lana. No agpangato ti presio ti lana iti world market, kumaud dagiti oil companies iti […]
Share:
PITIK: Deregulasion ti lana, dina matiped panagngina ti produkto petroleo (Umuna a paset)
Ngumatngato manen ti presio ti gasolina ket imparipirip dagiti drayber dagiti bus ken dyip iti Metro Manila iti posible a panangingatoda iti plete. No mapasamak daytoy, sabali manen a pakadagsenan dagiti umili aglalo iti daytoy a tiempo a bumasbassit ti magatang ti matgedanda gapu iti kangina dagiti tagilako. Itay nabiit, impangato manen dagiti kompania ti […]
Share:
PITIK: Taldiap iti sangapulo a tawen a panagdaliasat ti Tawid News Magasin (Maudi a paset)
Wen, iti panangtaliawmi iti napalabas, adu dagiti rumbeng a pagyamananmi iti agtultuloy a panagdaliasat ti Tawid News Magasin iti baet dagiti krisis a sangsanguen dagiti pagilian iti sangalubongan. Umuna a pagyamananmi ti asawa ken dagiti annakmi gapu iti suporta nga intedda kadakami bayat ti panangilangoymi ti pagiwarnak kadagiti immuna a dua a tawen manipud iti […]
Share:
PITIK: Taldiap iti sangapulo a tawen a panagdaliasat ti Tawid News Magasin (Tuloyna)
DITOY Tawid, awan ti nangatngato, awan ti nababbaba. Uray ti editor in chief, saanna a lagidawen a makurosan ti artikulona. Ammona dagiti pagkuranganna. Ta saanka a mabalin nga ag-editor no dimo ammo nga editen ti sinuratmo. Ditoy Tawid, editorkami amin, saanmi a samiren a maugedan dagiti sinuratmi. Ta ammomi a babaen ti kastoy a wagas, […]
Share:
PITIK: Taldiap iti sangapulo a tawen a panagdaliasat ti Tawid News Magasin (Tuloyna)
Adtoy pay ti email a naggapu iti ken ni Judilynn , iti [email protected] Kuna daytoy a kritiko ti Tawid News (saanmi nga inedit): “Who said that there is a “doctora” word in the English language? If a “puto:” maker is called “agputputo” how do you call a female “puto” maker? I thought that correct English […]
Share:
PITIK: Taldiap iti sangapulo a tawen a panagdaliasat ti Tawid News Magasin (Tuloyna)
Dagitoy dagiti pagiwarnak a no awanen ti makalapanda nga anunsio wenno “praise release” manipud kadagiti politiko ken negosiante, aglumenda ket sadanto manen rummuar no madanon ti panagkasangay dagiti nangato a turayen ti probinsia. Adda pay dagiti kameng ti media nga agsuratda iti damag wenno artikulo maipapan iti politiko sadanto mapan singiren daytoy. Kinapudnona, maysa a […]
Share:
PITIK: Taldiap iti sangapulo a tawen a panagdaliasat ti Tawid News Magasin
IDI kanikadua a tawen, maysa nga aglinawas (kuno) a pagiwarnak ti nagkiddaw iti maysa a regional trial court iti Ilocos Sur iti pannakaited ti akreditasionna tapno makaipablaak kadagiti special proceedings, summons, notice of foreclosures ken dadduma pay a pammilin nga aggapu iti korte. No ukagem ti pagiwarnak, makitam a nalatak a mannurat dagiti staff ti […]


text:
Ni Jaime M. Agpalo, Jr.
Apay a persuasive technique ti inusar ni Zhu Yuku itoy a daniwna?
Simple laeng ti rason.
Maysa a sosialista (komunista) a nasion ti China ket defender iti democratic freedom ni Zhu Yuko.
Narigat ti agsao ken agaksion iti lubong a saanka a nawaya a mangisawang iti kayatmo nga isawang ken agaksion iti kayatmo nga aramiden. Awanka iti demokratiko a lugar, addaka iti lugar a deroskas wenno detulbek ti ultimo a panaggaraw ken kapanunotan. Tapno makumbinsirka iti umayon ken tumipon kenka iti sangsangkamaysa a panggep ken ikkis, nasken ngarud ti persuasive technique tapno makaallukoyka.
Kastoy ti readingko iti daytoy daniw ni Zhu Yuko.
Ngem saanen nga agdadamo a mangidurduron iti democratic freedom iti komunista a nasion ni Zhu Yuku. Karaman iti democracy wall – ti grupo dagiti mangidurduron iti demokrasia iti China sipud pay idi 1979. Ti daniwna ket paset ti inda ilablaban a demokrasia.
Ngem gapu itoy a daniwna, nakabaluden iti agdama. Maibalud iti pito a tawen iti kaso a subversion to state power a namunganay iti subversion ken inciting to subversion. Dayta daniwna ti rason a naakusaran iti inciting to subversion ta provocative kano daytoy.
Dagitoy man ti nagbatayan iti nagbasolanna, Criminal Law, Article 105: Among those who organize, plot or carry out acts to subvert the state power or overthrow the socialist system, the ringleaders and the others who commit major crimes shall be sentenced to life imprisonment or fixed-term imprisonment of not less than 10 years.
Mainaig iti inciting to subversion: Whoever incites others by spreading rumors or slanders or any other means to subvert state power or overthrow the socialist system shall be sentenced to fixed-term imprisonment of not more than five years, criminal detention, public surveillance or deprivation of political rights; and the ringleaders and the others who commit major crimes shall be sentenced to fixed-term imprisonment of not less than five years.
Saan met laeng nga is-isuna ti nakabalud, aduda a pro-democracy a manglanglangit iti likudan ti rehas, ken mangnamnama a dumtengto ti naikeddeng nga oras nga inessemanda.
Pinetisionan ti US ti pannakawayawaya ni Zhu Yuku ket naiturong ken ni China Ambassador to US Zhang Yesui. Nadakamat iti petision, saan a maibilang ti daniwna a kaso ti subversion no di ket maibilang a freedom of expression kas nadakamat iti Article 35 iti Chinese Constitution, a kunana: Citizens of the Republic of China enjoy freedom of speech, of the press, of assembly, of association, of procession and demonstration.
Nadamat pay iti nasao a petision ti Article 19 ti Universal Declaration of Human Rights a kunana: Everyone has the right to freedom of opinion and expression; this right includes freedom to hold opinions without interference and to seek, receive and impart information and ideas through any media and regardless of frontiers.
Ngem nagtalinaed a sarado ti lapayag ti maseknan a pagilian a dumngeg iti tarigagay nga arungaing.
Gapu iti daniw, linaon dagiti editorial ken opinion dagiti dadakkel ken kangrunaan a babasaen iti lubong, nangruna dagiti adda iti sidong iti demokrasia ti pannakaibalud ni Zhu Yuku.
Manen, napaneknekan ti kinabileg ti daniw. Napaneknekan ti bileg ti bunga ti literatura. Ta kas kuna ni Pakistan scholar Arfa Syeda Zehra iti kalkalpas a Karachi Literature Festival: Literature is a binding force between the people and more powerful than history, as it absorbs history and turns it into something bigger.
Nabilbileg nga adayo ti bunga ti literatura ngem ti historia.#


text:
Karayan Niger
Ti Karayan Niger ( /ˈnaɪdʒər/ NY-jər) ket isu ti kangrunaan a karayan ti akinlaud nga Aprika, a gumay-at iti agarup a 4,180 km (2,600 mi). Ti pagayusan a labnengna ket 2,117,700 km2 (817,600 sq mi) iti kalawa.[3] Ti taudanna ket idiay Kabanbantayan ti Guinea idiay abagatan a daya ti Guinea. Daytoy ket agayus nga immindayon babaen ti Mali, Niger, idiay pagbeddengan ti Benin ken babaen ti Nigeria, nga agayus babaen ti maysa a dakkel a delta, nga ammo pay kas ti Delta Niger wenno ti Lana a Karkarayan, a mapan idiay Golpo ti Guinea idiay Taaw Atlantiko. Ti Niger ket isu ti maikatlo a kaatiddogan a karayan idiay Aprika, a malabsan laeng babaen ti Nilo ken ti Karayan Kongo (nga ammo pay a kas ti Karayan Zaïre). Ti kangrunaan a tributariona ket ti Karayan Benue.
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Niger ket tinawtawagan iti Jeliba wenno Joliba "nalatak a karayan" iti Manding; Orimiri wenno Orimili "nalatak a danum" iti Igbo; Egerew n-Igerewen "karayan dagiti karayan" iti Tuareg; Isa Ber "dakkel a karayan" iti Songhay; Kwara iti Hausa; ken Oya iti Yoruba. Ti nagtaudan ti nagan a Niger, a kasisigud laeng a naipakat kadagiti katengngaan a gay-at ti karayan, ket di naam-ammuan. Ti mabalin a taudanna ket ti maysa a pannkabalbaliw, babaen ti impluensia iti Latin a niger "nangisit", iti Tuareg a nagat ti egerew n-igerewen, nga inus-usar kadagiti igiad ti katengngaan a gay-at ti karayan iti law-law ti Timbuktu.[4][5] Gaputa ti Timbuktu ket adda iti akin-abagatan a gibus iti nangruna a dalan ti Trans-Sahara a pagtagilakuan a mapan idiay akinlaud a Mediteraneo, daytoy ti taudan ti kaaduan a pannakaaamo ti Europa iti daytoy a rehion.
Dagiti mediebal a mapa ti Europa ket nagipakpakat ti nagan a Niger kadagiti katengngaan a gay-at ti karayan, iti moderno a Mali, ngem ti Quorra (Kworra) kadagiti akin-baba a gay-at iti moderno a Nigeria, a kas dagitoy idi ket saan a nabigbigan nga isu met laeng nga agpadpada a karayan. Idi dagiti kolonia abileg ti Europa ket nangrugrugida a nagipatpatulod kadagiti barko iti igid ti Laud nga aplaya ti Aprika idi maika-16 ken maika-17 a sigsiglo, ti Karayan Senegal idi ket kanlnayon a naibagbaga nga isu ti mapan iti baybay a gibus iti Niger. Ti Delta Niger, a maibuybuyat iti Atlantiko babaen dagiti mangle a kalugnakan ken dagiti rinibu a distributario kadagiti igid ti ginasut a milia, ket naipanpanunotan idi a dagitoy ket aplaya a kalugnakan laeng. Idi laeng maika-18 a siglo a panagbisita ni Mungo Park, a nagpababa a nagbanbaniaga iti Karayan Niger ken nangbisita dagiti nalatak nga imperio ti Sahel iti panawenna, ti husto a pananginagan ti dalan ti Niger dagiti Europeano, ken nangipadakkel ti nagan iti intero a dalanna.
Dagiti moderno a pagilian ti Nigeria ken Niger ket nakaala ti naganda manipud ti karayan, a nagmarmarka dagiti sinuppiatan a nailian a panagtunton babaen kadagiti bileg ti kolonia iti "Akinngato", "Akinbaba" ken "Tengnga" a labneng ti karayan Niger idi las-ud ti Innagaw para iti Aprika idi gibus ti maika-19 a siglo.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Karayan Niger ket maysa a "nalitnaw" a karayan, nga agaw-awit laeng ti maysa a maikasangapulo a sedimento a kas ti Nilo gapu ta dagiti taudan ti danum ti Niger ket naisanglad kadagiti taga-ugma a bato a mangited laeng ti bassit a lan-ak.[6] Kasla ti Nilo, ti Niger ket tinawen a malayusan; daytoy ket mangrugi ti Septiembre, ken kumaro iti Nobiembre, ken malpas iti Mayo.[6]
Ti maysa a naisangsangayan a langa ti karayan ket ti Akin-uneg a Delta Niger, nga agporma ti kellaat a panagpabassit ti bukodna a gradiente.[6] Ti pagbanaganna ket ti maysa a rehion dagiti naisallapid nga alog stream, dagiti kalugnakan, ken dagiti danaw a kasla ti kadakkel iti Belhika; dagiti tiempo a layus ket mangaramid ti Delta a nasayaat nga agpataud para iti panagkalap len agrikultura.[7]
Ti karayan ket 'makapukaw' ti ganganai a dua a pagkatlo ti mabalin a panagayusna idiay Akin-uneg an Delta a baetan ti Ségou ken Timbuktu babaen panagagsep ken panagbawbaw. Amin a danum manipud ti Karayan Bani , nga agayus iti Delta idiay Mopti, ket saan a makasukat para kadagitoy a 'pannakapukaw'. Ti katimbengan a 'pukaw' ket nakarkulo iti 31 km3/tungngal maysa a tawen, ngem adu ti adu a pagdumadumaanna iti tinawen.[8] Ti karayan ket tiponanto babaen dagiti nadumaduma a tributario, ngem mapukawan pay ti adu a danum babaen ti panagbawbaw. Ti kaadu ti danum a sumsumrek iti Nigeria ket narukrukod idiay Yola ket nakarkulo idi iti 25 km3/ti tunggal maysa a tawen sakbay ti tawtatwen ti 1980 ken iti 13.5 km3/ti tunggal maysa a tawen idi las-ud ti tawtawen ti 1980. Ti kangrunaan a tributario ti Niger idiay Nigeria ket ti Karayan Benue a tumipon iti karayan idiay Lokoja, Nigeria. Ti dagup a tomo dagiti tributario idiay Nigeria ket innem nga ad-adu ngem ti uneg a panagayus idiay Nigeria, nga adda ti panagayus idiay asideg ti sabangan ti karayan iti 177.0 km3/ti tunggal maysa tawen sakbay ti tawtawen ti 1980 ken 147.3 km3/ti tunggal maysa a tawen idi las-ud ti tawtatwen ti 1980.[8]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ http://www.geol.lsu.edu/WDD/AFRICAN/Niger/niger.htm Naala idi 2010-10-22.
- ^ http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:gF9Pb96gxA0J:www.risorseidriche.dica.unict.it/Sito_STAHY2010_web/pdf_papers/AbrateT_HubertP_SighomnouD.pdf+niger+river+peak+discharge&cd=2&hl=en&ct=clnk&gl=us Naala idi 2010-10-22.
- ^ Gleick, Peter H. (2000), Ti Danum ti Lubong, 2000-2001: Ti Mamindua a tawen a ti Nasadiwa a Danum, Island Press, p. 33, ISBN 1-55963-792-7; online idiay Lilibro ti Gppgle
- ^ Ti Arabiko a nagan iti nahr al-anhur ket maysa a dagus a pannakaipatarus iti Tuareg.
- ^ nga Etimplohiko a Diksionario ti Niger
- ^ a b c Reader 2001, p. 191
- ^ Reader 2001, pp. 191–192
- ^ a b FAO:Pannakabalin a Panagsibbo idiay Aprika: Ti labneng, arngian, Ti Labneng Niger, 1997
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Reader, John (2001), Aprika, Washington, D.C.: National Geographic Society, ISBN 0-620-25506-4
- Thomson, J. Oliver (1948), Pakasaritaan ti Taga-ugma a Heograpia, Biblo & Tannen Publishers, ISBN 0-8196-0143-8
- Welcomme, R.L. (1986), "Ti Sistema ti Karayan Niger", iti Davies, Bryan Robert; Walker, Keith F., Ti Ekolohia dagiti Karayan a Sistema, Springer, pp. 9–60, ISBN 90-6193-540-7
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Karayan Niger iti Wikimedia Commons


text:
VIGAN CITY – Uray balay ti barangay captain, saanen a kabuteng ti mannanakaw a serken.
Iti kaudian a report iti panagtakaw a naisayangkat ditoy a siudad, mismo a ti balay ni Barangay Captain Jay Formoso Andia, 35, naasawaan, residente iti Barangay II ditoy siudad, ti sinerrek ti mannanakaw ket kinurimesna dagiti alahas ken selpon ni Jennifer Formoso Pabo, kabagian ni Kapitan Formoso a maestra nga agnaed iti balayna.
Napasamak ti panagtakaw iti nagbaetan ti 1:00 agingga iti sakbay ti 6:00 ti bigat ti Enero 20.
Segun iti panagimbestiga dagiti polis, natakaw ti bracelet ti maestra nga agbalor iti P3,000.00, ti kuentasna nga agbalor iti P3,000.00, aritos nga aggatad iti P700.00 ken selponna a di nailanad iti report no mano ti balorna.
Iti dayta a rabii, nagatendar ni Formoso iti Education Night a naangay iti Plaza Burgos, Barangay I ket ala unan ti parbangon idi naggawid.
Mapapati nga indisso ni Formoso dagiti alahas ken selponna iti lamisaan nga asideg iti tawa sakbay a naturog.
Kabigatanna, idi bimmangon iti agarup 6:00 am iti bigat, naduktalanna nga awanen dagiti alahas ken selponna iti nakaidissuanda.
Immun-una ngem daytoy, idi aldaw ti Enero 16, naduktalan a sinerrek ti/dagiti mannanakaw ti rest house ni Mario Rabit Relon, 31, naasawaan, a masarakan iti Barangay Tamag ditoy met laeng a siudad.
Natakaw iti balay ni Rabit ti maysa a laptop nga agbalor iti P16,000.00, tablet nga agbalor iti P9,000.00, sensilio nga agdagup iti P700.00, ken US$15.00.
Mapapati a napasamak ti panagtakaw bayat ti kaawan dagiti bumalay idi Enero 15. Sa laeng naduktalan ti panagtakaw idi naggawid ti biktima iti balayna idi agarup 9:30 ti bigat ti Enero 16.
Rimmuar iti inbestigasion a simrek ti/dagiti mannanakaw iti balay babaen ti galbanisado a tawa iti amianan a paset ti balay ket ditoy met laeng ti rimmuaranda.
Segun iti report, nakaala ti kapolisan ti Vigan City iti sumagmamano a lemma ti ramay idi nagprosesoda iti crime scene.#


text:
VIGAN CITY – Naglakuan iti dua nga aldaw ti mapapati a natakaw iti balay ti salesman idi malem ti Abril 18.
Nagpulong iti polis ni Ryan San Jose Garcia, 36, naasawaan, residente iti Barangay Paoa, ditoy siudad, a natakaw ti dua nga aldaw a koleksion ti naglakuan ti kompaniada a Greatbev Incorporation a naikabil iti bulsa ti pantalonna nga insab-itna iti uneg ti kuartoda sakbay a napanda a sangapamilia nagsaramsam iti Vigan City Plaza idi agarup 5:00 ti malem ti Abril 18.
Naduktalan ni San Jose nga awanen ti P75,000.00 a koleksion a naikabil iti bulsa ti pantalonna idi sumangpetda iti balayda idi agarup 6:00 ti malem iti dayta met la a petsa.
Mapapati a nalipatan ni San Jose nga inkandado ti ridaw ti balayda idi rimmuarda ket ditoy ti simrekan ken rimmuaran ti di pay nabigbig a mannanakaw.#


text:
Maipanggep kadagiti barangay tanod, nabingayen dagitoy iti agkadua. Iti kasta, makapagsinnublat dagitoy nga ag-duty no adda pasken: piesta ti barangay, natayan, wenno kasaran. Uppat a barangay tanod ti ag-duty iti alas sais iti malem agingga iti alas dose ti rabii. Sumarunonto met nga ag-duty dagiti tallo a tanod ken ni chief tanod. No adda agkasangay, ti akinsektor a barangay tanod no kua ti agbantay. Ti kasayaatan a nabaliwan kadagitoy ket saanda pulos a sumimsim iti arak no adda pasken. Nainget dayta a bilin ni kapitan. Agmultada iti limagasut a pisos no aglabsingda. Narigat dayta kadagiti Dimas (Di Maus-usawan) ngem tungpalenda ta dayta ti bilin. Pagsayaatanna, kalpasan ti pasken, agumadanton iti arak ken pulotan manipud iti bolsa ni kapitan. Ti sigud, dudua wenno taltallo a barangay tanod ti agparang no adda pasken ti barangay. Sakbay ti alas-dose, in-inuten dagitoy nga agpukaw. Manmano no makompletoda nga agduty. Agpapadada ketdi a nakainom iti nasanger no adda pasken.
Iti biang ti panagkalap, maipariten ti agkalap babaen ti kuriente. Adda ketdi dua a paset ti karayan a rinamaan ti barangay, maysa iti daya ken maysa iti laud iti asideg ti Bantay Uong. Nairanta dagitoy a rama a maburak iti aldaw ti paskua ken piesta ti barangay. Mabalin latta met dagiti tattao ti agaramid iti ramada iti sadino man a paset ti karayan.
Immigupak manen iti kape. Inyamuyko nga inpalikud dagiti bimmaba iti abagak a buokko. Mangrugin nga agbabasa ti muging ken bukotko nupay naka-sleeveless ken naka-leggings-nak laeng. Wumanengweng pay ti bassit a bentilador iti lamesita iti sikigan ti katrek. Nabiit pay a timmalaw ni Manang Analyn. Simmeksek manen iti panunotko ti nagparang iti wall-ko. Masemsemak man kadaydiay a nag-post.
Kinapudnona, ita pay laeng a nagbaliw ti barangaymi. No sumaen, daytoy naaramidan ni Kapitan Sabas iti lima a bulan a panagtakemna ket katukad ti dua tawen a panagtakem ni Kapitan Narglon.
Iti biang dagiti agtutubo, adda ginatang ti barangay a net ken bola ti volleyball. Inpuestoda ti net iti likud ti eskuela elementaria. Adda inayaban ni Kapitan Sabas a mangisuro kadagiti babbaro nga agbasketball. Immadu pay dagiti naikkan iti scholarship grant. Nagaget ngamin ni Kapitan Sabas a mapan ag-follow-up iti resolution ken natured a dumawat iti tulong idiay kapitolio.
Saanen nga ul-ulila ti dalikan iti kusina ti barangay. Kumpleto manen ti alikamen iti kusina – kumpleto met idi ngem in-inutda a nagpukaw. Narigat met ti agipapan – basta ti laengen dalikan ti nabati iti kosina. Ita, namnamseken iti aruaten a naidalimanek iti estante. Ni Kagawad Michael ti nadutokan a mangiggem iti tulbek ti kusina agraman ti dua a C.R. – saggaysa ti para babai ken lalaki. Adda record book nga iggemna. Ditoy nga ilistana dagiti magatang ken mausar iti kosina.
Nakumpleto payen a nagsilaw dagiti bombilia ti gymnasium. Malagipko la daydi panagpraktis dagiti ubbing para iti street dancing iti piesta ti ili idi sakbay ti eleksion. An-anusan dagiti D.I. a prinaktis dagiti ubbing iti sirok ti duddudua a bombilia ti gymnasium.
Naragsak ti umuna a paskua iti panagtakem ni Kapitan Sabas. Agsapa ti kaaldawan ti paskua, pinakalapna ti rama idiay daya. Pinaibaga ni kapitan kadagiti kagawadna kadagiti ipurokanda a mangaldawda amin iti barangay gymnasium. Naglutoda iti innapuy iti kusina ti barangay. Addaak idi ta subsubaybayak idin amin a gannuat dagiti baro nga opisial ti barangay – gapu ta ar-aramidenda ti pagrebbenganda. Nagturposak idin iti kursok a BSE major in English. Linutoda pay amin ditoy dagiti nakalapanda. Alas dies ngata iti bigat, adu nga inna ti simmangpet iti kusina. Nasiputak ti panagtubbog dagiti mata ni Kapitan Sabas. Ammok a lua ti ragsak – ta adda amin bitbit dagitoy nga inna a natnateng. Makaluaak metten ta saan kadi a makaabbukay iti rikna ti panangsubad dagitoy a bumarangay iti nasayaat a panagtakem ni kapitan ken dagiti kakaduana? Daytoyen ti bunga ti maysa a proyektona – ti Kanatengan iti Arubayan. Naragsakkami a bumarangay, agraman ni Apo Mayor, Bise Mayor ken dagiti dua a konsehal ti ili, iti immuna unay a boodle fight a pangaldaw ti Barangay Quimmalbo. Iti rabii, kalpasan ti Misa Aguinaldo, narugian ti programa iti gymnasium. Immuna a naangay ti pasala. Simmaruno dagiti salip iti kanta, sala ken panagdaniw. Sa ti raffle draw. Adda amin numero dagiti nagsurat iti attendance sheet. Adda limapulo a naikkan iti sagut. Anian a ragsak dagiti bumarangay idi imbaga ni kapitan a nangted da mayor ken bise mayor iti sagtatallo ribuda gapu iti nakitada a kinaanep dagiti opisial ken ti suportda dagiti bumarangay. Naitipon pay ditoy ti naglakuanda iti apitda a balangkoy.
Iti maikadua a tawen ni Kapitan Sabas, immuna a proyektoda ti pannakaipatakder ti dua kadsaaran a pasdek iti amianan ti kosina, maysa a kuarto iti baba ken maysa iti ngato, iti lauden ti kusina ti barangay. Ti akinbaba ti pagikabilanda kadagiti nabatbati a sanikua ti barangay: Monobloc a tugaw, bangko, pulpito, pinggan a maipabulod, sobra a pintura, props iti street dancing, agraman dagiti sobra a nausar iti panagpatakderda iti pasdek, ken dadduma pay. Adu idi ti monobloc a tugaw kada bangko ken pinggan. Gapu ngata iti kabubulod a kimmisang dagitoy. Addada pay bangko ti barangay a nakitkitak idi iti balay ti maysa a pasado a kagawad. Adda nairanta a record book para ditoy. Isurat ti kagawad nga Officer of the Day dagiti mabulod a ramit ti barangay, nagan ti bimmulod, aldaw ti panangbulodda, ken nagan ti nakaduty. Isuratna pay ditoy dagiti ramit a maisubli, nagan ti nangisubli, aldaw a naisubli, ken ti naganna a naka-duty. Isuratna pay ditoy no adda natukkol a saka ti monobloc, no adda kurang ti pinggan wenno bangko, ken no ania ti depekto dagiti maisubli. Nasayaat daytoy a wagas tapno maamuan no asino dagiti bimmulod a kurang ti insublina. Iti kasta, ammo ti barangay ti tuduenna a mangsukat iti napukaw wenno ania man a napasamak iti binnulodna. Awan ketdi bayad a singiren ti barangay kadagiti bumulod. Iti laeng Quimmalbo a maipabulod dagitoy a kukua ti barangay. Pinagbalinda a biblioteka ti akingngato a kuarto. Ditoy nga inkabilda dagiti libro a sigud a naipuesto iti session room. Nasayaat unay daytoy nga inaramid dagiti agdama nga agtakem. Adu ngamin ti libro idi kadagiti estante iti session room. Ngem no kasta a piesta wenno programa ti paskua iti barangay ket nakalukat ti session room. Ditoy ngamin nga agsagana dagiti agsala, agdrama, ken dadduma pay nga agpabuya, dagiti makoronaan ken dagiti crown bearer, sash bearer no piesta. Agingga a bimmassit dagiti libro ta kumporme met lattan ti sumrek no kua. Ita, addan biblioteka ti barangay. Ket saluduak unay ni Kapitan Sabas, ti ibagbagada a takrot a kapitan. Kinapudnona, sumagmamano kadagiti librok idi addaak iti kolehio ti indonarko. Ammo ni kapitan, ken ammok unay, a napateg unay kadagiti ubbing isu nga inkagumaanna ti nagpatakder iti kuarto para iti biblioteka.
Inyamlidko ti bukot ti kanawan a dakulapko kadagiti matak ta mariknak a tumbogda. Nagysayaat ketdin ti rikna no iserbim a napudpudno ti naited kenka a pagrebbengan.
(ADDA TULOYNA)


text:
Limtuaden ti narugit a rupa ti politika ditoy pagilian iti yaasideg ti eleksion inton Mayo 10, 2010.
Magna itan ti kinnaradapan, pinniltakan iti pitak ken buyok ken panagtraidor ken panagballasiw iti partido dagiti sumagmamano a politiko aglalo no madlawdan a lumned a barko ti partidoda wenno mairamanda a malmes iti ngumatngato a rating ti kandidato a kasupanget ti kandidatoda.
Itay nabiit, naglusulos ni presidential candidate Gilbert Teodoro kas chairman ti partido Lakas-Kampi-NUCD tapno maipamaysana kano ti panagkandidatona. Ngem ad-adda a nakapapati nga inaramidna dayta agsipud iti kapaliiwanna a saan a panaggaraw ti administrasion tapno maibayog ti kandidaturana iti sanguanan dagiti surbey nga adayo ti pakaarusanna kadagiti sabali a kandidato para kinapresidente.
Nupay adda dagiti pronouncements ti Malakaniang a ni “Gibo” ti suportaranda, mapaliiw a saan nga agkuti ti makinaria ken pondo ti administrasion tapno maitag-ay ti opisial a kandidatona iti kangatuan a posision iti pagilian.
Dandani pay nagsanud ni Edu Manzano a katiket ni Teodoro gapu iti alegasion nga awan ti pannuporta ti administrasion a pondo para iti panagkampaniana.Imbabawi met laeng ni Manzano ti ballaagna ngem dakkel ti epekto daytoy iti kandidaturana. Agingga ita, adayo ti puesto ni Manzano kadagiti naisayangkat a surbey.
Di pay nabayag, pimmanaw da dati a Gov. Luis “Chavit” Singson, Compostela Governor Arturo Uy, Cebu Representative Nerissa Soon-Ruiza, Bukidnon Governor Jose Ma. Zaburi ken Cebu mayoralty candidate Alvin Garcia iti partido ket inwaragawagda iti panangsuportada ken ni Sen. Manny Villar a para presidente.
Iti sabali a bangir, napan iti LP da Albay Governor ken presidential economic adviser Jose Salceda, Mandaluyong City Representative Neptali Gonzales II, Quezon City Mayor Feliciano Belmonte Jr., dati a Socio-Economic Planning Secretary Ralph Recto, Misamis Occidental Governor Loreto Ocampos ken Caloocan City Mayor Enrico Echiverri.
Ibalballaag metten ni House Speaker Prospero Nograles iti ipapanawna iti Lakas-Kampi-CMD gapu iti kunana a di mapakpakaammuan kadagiti mapaspasamak iti partido, banag a saan a nakapapati.
Imballaag met ti Malakaniang a sanutanna dagiti nagballasiw ngem kapaliiwan a di maitaltalek daytoy. Banag nga ad-adda a mangpatibker iti suspetsa dagiti kritikona nga adda nalimed a tulaganda ken ni Villar.
Sangkapetteng dagiti kritiko ti Presidente a ni Villar ti nalimed a kandidatona para presidente kas paset ti mapapati a plano a pannakaibayogna a kas House Speaker no mangabak daytoy iti eleksion.
Kadagiti sumarsaruno nga aldaw, masaksiantayo pay ti panaglusulos, panagballasiw ken panangtallikud dagiti lokal a kandidato iti partidoda. Political alignment, kuna dagiti agpalpaliiw.
Iti biangmi, awaganmi dagitoy a politiko iti balimbing, awanan loyalidad iti partidoda, ngarud saan a rumbeng a pagtalkan iti turay ken bileg.#


text:
Hulio 14
Ti Hulio 14 ti maika-195 nga aldaw ti tawen (maika-196 kadagiti bisiesto a tawen) iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 170 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen.
Dagiti linaon
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1913 – Gerald R. Ford, maika-38 a Presidente ti Estados Unidos (pimmusay 2006)
- 1918 – Ingmar Bergman, Sueko a direktor ti pelikula (pimmusay 2007)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1925 – Francisco Guilledo, Filipino a boksingero (naipasngay 1901)