text:
Wikipedia:Annuroten ti salaknib
Ti Wikipedia ket naaramid ti lawlaw ti pamunganayan a ti sinoman ket maka-urnos, ken isu a daytoy ket gandat nga gatagikua kadgiti kaaduan a pampanid a nasken a nawaya para iti pannaka-urnos ti publiko, tapno ti sinoman ket makanayon kadagiti banag ken agsimpa kadagiti biddut. Nupay kasta adda dagiti naisangsangayan a pasamak, gapu ti naisangsangayan a naipatudonan a ti panakalukat ti panag-urnos ket pagbanagan ti pannakadadael, adda dagiti sagmamaysa a panid a nasken a suheto dagiti pannakaiparit (kadaywan a temporario laeng) no sino ti mabalin nga agbaliw kaniada. Ti panagikabail kadagitoy a panagiparit kadagiti panid ket makunkuna a salaknib.
Ti salaknib ket mabalin a maipakat kadagiti panid, wenno maikkat, babaen dagiti administrador ti Wikipedia, urayno ti sinoman nga agar-aramat ket mabalinna ti agkiddaw kadagitoy nga aramid. Ti salaknib ket mabalin nga agnanayon, wenno agpaso iti naipatudo nga oras.
Ti kadaywan a masarsarungkaran a kitkita ti salaknib ket dagiti napno a nasalakniban, a kayatna a sawen ket mabalin laeng a baliwan dagiti administrador, ken nasalakniban-bassit, a kayatna a sawen ket mabalin a baliwan laeng babaen dagiti agar-aramat a nakastrek ken adda kadagiti pakabilangan a napasingkedan (a kadawyan nga automatiko a maaramid kalpasan ti uppat nga aldaw). Dagiti sabali pay a porma ti salaknib ket naibagbaga dita baba. Dagiti nasalakniban a panid ket kadawyan a namarkaan ti simbolo ti bassit a kandado iti suli ti kanawan a ngato; dagiti nadumaduma a maris ti kandado ket mangipakita kadagiti nadumaduma a kita ti panagsalaknib, a kasla ti naipakita idiay akinkanawan a kahon.
Daytoy nga annuroten ket isalaysayna nga ipalawag dagiti kita ti salaknib ken dagiti pamay-an para iti salaknib ti panid ket pannakikkat ti salaknib, ken dagiti rason para iti nasken saan a nasken a pannakaipakat.
Dagiti linaon
- 1 Dagiti kita ti salaknib
- 1.1 Napno a nasalakniban
- 1.2 Nasalakniban-bassit
- 1.3 Nasalakniban iti pannakapartuat
- 1.4 Nasalakniban iti pannakaiyalis
- 1.5 Nasalakniban iti panagikarga
- 1.6 Dagiti aramid ti opisina
- 1.7 Nasalakniban iti sariap
- 2 Dagiti magun-od a plantilia
Dagiti kita ti salaknib[urnosen ti taudan]
Dagiti sumaganad a teknikal a pagpilian ket magun-od dagiti administrador para iti salaknib ti panid:
- Napno a nasalakniban pawilanna ti panagurnos babaen ti sinoman malaksid dagiti administrador. Dagiti napno a nasalakniban a papeles ti midia ken saan a mabalin a suratan manen babaen ti baro a panagipan.
- Nasalakniban-bassit pawilanna ti panagurnos babaen dagiti saan a nakarehistro nga agar-aramat nga adda dagiti pakabilanganda a saan a napasingkedan.
- Nasalakniban iti pannakapartuat pawilanna ti maysa a panid (kadawyan a dagiti dati a naikkat) manipud ti pannakapartuat manen (makunkuna pay a "naasinan").
- Nasalakniban iti pannakaiyalis salaknibanna ti laeng panid manipud kadagiti panagiyalis.
- Nasalakniban iti panagikarga salaknibanna ti papeles manipud ti panagipan manen ngen saanna a salakniban ti panid ti papeles manipud ti panagurnos.
Ti ania man a kita ti salaknib wenno panagikkat ti salaknib ket mabalin a kiddawen idiay Wikipedia:Kiddaw para iti panagsalaknib ti panid. Dagiti panagbalbaliw ti napno a nasalakniban a panid ket nasken a maidiaya kadagiti maitutop a tungtungan a panid, ken aramid no saan a kontrobersial wenno adda konsenso para iti kaniada.
Malaksid ti kaso dagiti aramid ti opisina (kitaen dita baba) wenno dagiti panid iti nagan ti espasio ti MediaWiki (kitaen dita baba), dagiti administrador ket mabalinda nga ikkaten ti salaknib ti maysa a panid no ti rason ti pannaksalaknibda ket saanen a maipakat, no nalpasen ti narasonan a paset ti panawen, ken no awanen ti nasken konsenso ti agtultuloy a pannakasalaknib ti panid. Ti panagdamag ti administrador a sigud a nagsalaknib ti panid ket maibalakad kadagiti saan a nalawag a pasamak. Ti listaan dagiti panagsalaknib ken panagikkat ti salaknib ket magun-od idiay Espesial:Listaan/salaknib.
Napno a nasalakniban[urnosen ti taudan]
Ti napno a nasalakniban a panid ket mabalin laeng nga urnosen babaen dagiti administrador. Ti pannakasalakinb ket mabalin a para iti naisangsangayan nga oras wenno mabalin nga ingganat inggana.
Ti panagibalbaliw ti napno a nasalakniban a panid ket maisingasing iti bukodna a tungtungan a panid, wenno ti sabali a lugar para iti pagtungtungan. Dagiti administrador ket mabalinda ti mangsukat ti nasalakniban nga artikulo a mangballatek ti konsenso. Ti panagikabil ti plantilia ti
{{urnosen ti nasalakniban-napno}} idiay tungtungan a panid tapno makaala ti pannakapansin kadagiti administrador para iti panagigargaret ti saan a kontrobersial a panagibalbaliw.
Dagiti panagsupiat ti linaon[urnosen ti taudan]
Dagiti panid a makasansanay kadagiti agsinnungat a panagurnos, ti temporario a napno a panagsalaknib ket makapilit kadagiti partido a makitungtutung dagiti panagurnosda idiay tungtungan a panid, a ditoy ket makaabotda ti konsenso. Dagiti naisalsalumina a pasamak iti panagsuppiat ti panagurnos, ken ti agnanayon a panagsuppiat ti panagurnos babaen dagiti naisangsangayan nga agar-aramat, ket mabalin a nasaysayaat a maaramid babaen ti pannakaserra, tapno saan a mapawilan ti kadawyan a panag-urnos babaen dagiti dadduma nga agar-aramat.
No agsalaknib iti maysa a panid gapu ti panagsuppiat ti linaon, dagiti administrador ket kadawyanda a salakniban ti agdama a bersion, malaksid no ti agdama a bersion ket aglaon kadagiti linaon a nalawag nga aglablabsing kadagiti annuroten ti linaon, a kas ti bandalismo, panaglabsing ti karbengan ti kopia, wenno panaglabsing ti dayaw dagiti sibibiag a tao. Gaputa ti panagsalaknib ti agdama a bersion ket sagpaminsan a magunggunaan ti panagsinnungat a panagurnos babaen ti panangipatakder ti maysa a naisuppiatan a panagbalbaliw, dagiti administrador ket mabalinda nga isubli ti daan a bersion ti panid sakbay a nangrugi ti panagsuppiat ti panagurnos no adda ti nalawag a puntos daytoy. Dagiti panid a nasalakniban babaen ti panagsinnungat a panagurnos ket nasken a saan a maurnos malaksid kadagiti panagbalbaliw a saan a kontrobersial wenno para kadagiti adda ti nalawag a konsenso (kitaen dita ngato).
Dagiti administrador ket nasken a saanda a salakniban wenno ikkaten dagiti salaknib tapno mapaimbag ti bukoddda a puesto kadagiti nasuppiatan a linaon.
Bandalismo[urnosen ti taudan]
Ti panagisagana a panagsalaknib kadagiti artikulo ket saan a maitutop ti nawaya a katutubo ti Wikipedia. Dagiti nabiit a paset ti panawen ti napno a panagsalaknib ket maus-usar kadagiti manmano a kaso no adu dagiti bilang ti automatiko a napasingkedan nga agar-aramat ket maus-usarda ti agtaltalianed a panagraut ti bandalismo iti maysa nga artikulo. Ti agtagtaginayon a panagbandalismo, wenno mabalin a masakbayan a panagbandalismo para kadagiti adu ti trapikona nga artklulo, ket manmano nga agited ti batayan para iti napno a panagsalaknib. Ti bassit a panagsalaknib ket maus-usar para kadagiti artikulo.
Agnanayon a nasalakniban[urnosen ti taudan]
Adda met dagiti luglugar ti Wikipedia ket agnanayon a nasalakniban babaen ti sopwer ti MediaWiki. Ti nagan ti espasio ti MediaWiki, a magilawlawag dagiti paset ti interface ti pagsaadan, ket napno a nasalakniban; saan a mabalin nga ikkaten dagiti administrdor ti pannakasalaknib dagitoy. Iti maipatinayon, ti CSS ti agar-aramat ken dagiti JavaScript a panid, a kas ti Agar-aramat:Kaspagarigan/monobook.css ken Agar-aramat:Kaspagarigan/cologneblue.js, ket automatiko a napno a nasalakniban. Dagiti laeng pakabilangan a mairaman kadagitoy a panid wenno dagiti administrdor ti mabalin a mangurnos kadagitoy. Daytoy a panagsalaknib ket maipakat ti ania man nga subpanid nga adda ti ".css" wenno ".js" a pagpaatiddog, no adda kapadpadana a MediaWiki a kudil wenno awan. Dagiti administrador ket mabalinda a baliwan dagitoy a panid, kas pagarigan, ti panagikkat kadagiti eskritu ti agar-aramat a di umno nga inus-usar.
Iti maipatinayon kadagiti dagus a naikodigo a panagsalaknib, dagiti sumaganad ket kadawyanda nga agnanayon a nasalakniban:
- Dagiti panid a napanirigan unay, a kas ti Umuna a Panid.
- Dagiti panid a nasken a saan a mabalbaliwan gapu ti karbengan ti kopia wenno legado a rason, a kas ti sapasap a renunsia.
- Dagiti panid a kanayon unay a nailak-am, a kas ti
{{tl}}wenno
{{ambox}}, tapno mapawilan ti bandalismo. Daytoy ket mairaman kadagiti ladawan wenno plantilia a naususar kadagiti napanirigan unay wenno kanayon unay a mairamraman a panid.
- Dagiti papeles ket agnanayonda a nasalakniban ti pannakaiyalis, ngem dagiti administrador ket mabalinda nga iyalis.
Nasalakniban-bassit[urnosen ti taudan]
Ti bassit a panagsalaknib ket pawilanna dagiti panagurnos babaen dagiti saan a nakarehistro (IP a pagtaengan), ken dagiti pay panag-urnos manipud kadagiti ania man a pakabilangan a saan nga automatiko a napsingkedan (nasken nga uppat nga aldaw ti kadaanan ti pakabilangan) wenno napasingkedan.
Dagiti kastoy nga agar-aramat ket mabalinda ti agkiddaw ti panagurnos iti maysa a nasalakniban bassit a panid babaen ti panagkiddaw kadagitoy idiay tungtungan a panid, nga ususaren ti plantilia ti
{{Urnosen ti nasalakniban-bassit}} no nasken ti makaala ti pannakaimatangan. No ti panid a masalsaludsod ken ti bukodna a tungtungan a panid ket nasalaknibanda, pangngaasi nga aramiden ti panagkiddaw idiay Wikipedia:Kiddaw para iti panagurnos.
Pagsurotan para kadagiti administrador[urnosen ti taudan]
Dagiti admistrador ket mabalinda nga ipakat ti ingganat inggana a panagsalaknib bassit ti panid a suheto ti adu ken agtagtaginayon a bandalismo wenno panaglabsing iti annuroten ti linaon (a kas dagiti biograpia ti sibibiag a tattao, agmangngamangnga a puntos ti panirigan). Ti panagsalaknib bassit ket nasken a saan nga usaren ti panagsakbay a pamay-an ti panagsuppiat ti bandalismo a saan pay a rimsua, wenno usaren a kas maysa a pibilihio dagiti nakarehistro nga agar-aramat kadagiti saan a nakarehistro nga agar-aramat kadagiti (agpayso) panagsuppiat ti linaon.
Iti panagtaginayon, dagiti administrador ket mabalinda ti agipakat ti temporario a panagsalaknib bassit kadagiti panid a:
- Suheto ti adu ngem temporario a bandalismo wenno panagriri (kas pagarigan, gapu ti panangimatangan ti midia) a ti panagserra ti agmaymaysa nga agar-aramat ket saan a mabalin a mapili.
- Suheto ti panagsuppiat ti panag-urnos nga amin dagiti nairaman a partido ket saan a nakarehistro wenno baro nga agur-urnos (a kas ti, kadagiti kaso a ti napno a pangsalaknib ket isu ti maipakat). Daytoy ket saan amaipakat no mairaman dagiti automatiko a napasingkedan nga agar-aramat.
- Suheto ti bandalismo wenno agsinnungat a panagurnos a dagiti saan a nakarehistro nga agar-aramat ket agar-aramidda ti IP a panaglagto babaen ti panagusar ti nadumaduma a kompiuter, nga agal-ala kadagiti baro a pagtaengan babaen ti panag-uar ti dinamiko nga IP panaggun-od, wenno dagiti pay sabsabali a panagala ti kastoy a pagtaengan a kas ti IP a pagtaengan a panagsipsiput.
- Dagiti tungtungan a panid ti artikulo, no dagitoy ket suheto ti agtgtaginayon a pangriribok. Ti kastoy a panagsalaknib ket nasken a manmano laeng nga usaren gapu ta pawilanna dagiti saan a nakarehistro nga agar-aramat ken baro a nakarehistro nga agar-aramat manipud ti panakibinglay kadagiti tungtungan. Ti panid ken ti tungtunganna a panid ket nasken a saan a masalakniban ti agpada nga oras. No ti panid ken ti tungtungan a panid ket agpadada a nasalakniban ket kayatmo ti agkiddaw iti panagurnos, pangngaasi nga agkiddawka ti panagurnos idiay Wikipedia:Kiddaw para iti panagurnos.
- Dagiti tungtungan a panid dagiti naserraan nga IP a pagtaengan nga inus-usar ti agnanayon a saan nga umno a panagurnos, a mairaman ti agnanayon a panagabuso iti {{ikkaten ti serra}} a plantilia, wenno ti agtultuloy a saan a sibil wenno dakes a panagisasao. Ti salaknib ket nasken maitutop iti paset ti panawen tapno saan a masurokan ti kaatiddog ti pannakaserra. Dagiti administrador ket mabalinda a pilien ti panagsukat ti pannakaikabil ti serra ti agar-aramat tapno imbes a maserraan ti agar-aramat ti panagurnosda ti tungtunganda a panid, gapu ta saan a nasken ti panagipada ti pannakaserra a paset ti panawen ti salaknib ti panid a paset ti panawen iti daytoy a pamay-an.
Nasalakniban iti pannakapartuat[urnosen ti taudan]
Dagiti administrador ket mabalinda a pawilan ti pannakapartuat ti panid babaen ti panagsalaknib ti interface. Daytoy nasayaat para kadagiti artikulo a naikkaten ngen agtultuloy a maparpatuat manen. Daytoy a panagsalaknib ket sensetibo ti kadakkel ti letra. Ti listaan dagiti nasalakniban a titulo ket mabirukan idiay nasalakniban a titulo.
Dagiti panagisakbay a panagiparit kadagiti baro a titulo ti artikulo ket naaramid babaen ti sistema ti mensahe ti panagiparit ti titulo, ken mangpakabael ti nasaysayaat a salaknib nga adda suporta para kadagiti subkuerdas ken dagiti kadawyan a panangiyebkas.
Dagiti panid a nasalakniban iti pannakapartuat ket sagpaminsan a makunkuna a kas dagiti "naasinan". Dagiti agkontribusion nga agayat ti pannakapartuat kadagiti naasinan a titulo nga adda dagiti nasaysayaat a linaon ket mabalinda ti agdamag kadagiti administrador wenno usaren ti pamay-an ti panagrepaso ti panagikkat.
Nasalakniban iti pannakaiyalis[urnosen ti taudan]
Dagiti nasalakniban ti pannakaiyalis a panid ket saan a mabalin a maiyalis kadagiti baro a titulo malaksid a babaen dagiti administrador. Dagiti salaknib ti pannakaiyalis ket kadawyan a naipakat kadagiti:
- Dagiti panid a suheto ti agnanayon a panagiyalis dagiti panid a bandalismo.
- Dagiti panid a suheto a panaginagan ti panid a suppiatan.
- Dagiti adu unay a napanirigan a panid nga awan dagiti rasonna a maiyalis, a kas ti Pagmadlawan dagiti administrador.
Dagiti napno a nasalakniban a panid ket nasalaknibanda pay ti panakaiyalis.
A kas ti napno a panagsalaknib, ti panagsalaknib gapu ti panagsuppiat ti panag-urnos ket nasken a saan a gapuanan ti panagusig a lagdaan iti agdama a nagan. No ti panagsalaknib ti panagiyalis ket maipakat kalpasan ti panagkiddaw ti pannakaiyalis a tungtungan ti panid ket nasken a masalakniban iti likasionna sakbay a nairugi ti panagkiddaw a pannakanaiyalis.
Nasalakniban iti panagikarga[urnosen ti taudan]
Dagiti nasalakniban iti panagikarga ti papeles ket saan a mabalin a masukatan kadagiti baro a bersion malaksid a babaen dagiti administrador. Ti salaknib ti panagikarga ket saanna a salakniban ti panid dagiti papeles manipud ti panagurnos. Ti panagsalaknib ti panagikarga ket mabalin a maipakat babaen ti administrador;
- Kadagiti papeles a suheto ti agnanayon a panagikarga iti bandalismo.
- Kadagiti papeles a suheto ti nagsuppiatan a nagbaetan dagiti agur-urnos.
- Kadagiti papeles a nasken a saan a masukatan, a kas dagiti ladawan a maususar kadagiti interface wenno nairaman iti Umuna a Panid.
A kas ti napno a panagsalaknib, dagiti administrador ket nasken a saanda nga agparabor iti maysa a bersion kadagiti sabali, ken ti salaknib ket nasken a saan a panagusig a lagdaan ti agdama a bersion ti imahen. Malaksid kadagiti papeles a nasalakniban gapu ti panagikarga iti bandalismo.
Dagiti aramid ti opisina[urnosen ti taudan]
A kas naitabas kadagiti aramid ti opisina , ti papmpanid ket mabalin a salakniban babaen dagiti opisial ti Pundasion ti Wikimedia a panagsungbat kadagiti pilaw a kas ti karbengan ti kopia wenno dagiti pammadakes a naisasao. Dagitoy ngaaramid ket patuonenna ti konsenso ti komunidad. Dagiti administrador ken nasken a saan nga agurnos wenno ikkaten ti salaknib dagiti kastoy a panid nga awan ti pammalubos manipud kadagiti opisial ti Pundasion ti Wikimedia.
Nasalakniban iti sariap[urnosen ti taudan]
Ti sariap a panagsalaknib ket napno a salaknibanna ti panid, ken automatikona nga igay-at ti napno a salaknib iti aniaman a nailak-am. Daytoy ket mairaman kadagiti plantilia ken modulo, dagiti ladawan ken dagiti dadduma pay a midia a naibalay iti Ilokano Wikipedia. Dagiti papeles a naipenpen idiay Commons ket saan a masalakniban babaen ti sariap a salaknib, ken nasken a temporario a maipan iti Ilokano Wikipedia wenno masalakniban idiay Commons. Ti sariap a salaknib:
- Ket nasken laeng a mausar tapno mapawilan ti bandalismo no maikabil ti mapanirigan unay a panid a kas ti Umuna a Panid.
- Ken magun-od laeng para kadagiti napno a nasalakniban a panid; daytoy ket nabaldado para kadagiti nasalakniban bassit a panid gapu ta adda mairepersentana a biddut ti sekuridad. Kitaen ti Bugzilla:8796 para iti adu pay a pakaammo.
- Daytoy ket saan a dagus; daytoy mabalin ti mano nga oras sakbay a mabanagan. Kitaen ti Bugzilla:18483 para iti adu pay a pakaammo.
- Sapasap daytoy a dagus a saan a maipakat kadagiti plantilia, gapu ta daytoy ket saan nga agsalaknib kadagiti pannakairaman ti uneg dagiti
nga etiketa wenno pannakairaman nga agdepende kadagiti parametro ti plantilia, ngem daytoy ket salaknibanna ti subpanid ti dokumentasion ti plantilia.
Dagiti magun-od a plantilia[urnosen ti taudan]
Dagiti sumaganad a plantilia ket mabalin nga ikabil dita ngato dagiti panid a mangipakita a dagitoy ket nasalakniban:


c: text/html

text:
Springfield, Illinois
Ti Springfield ket isu ti kapitolio ti Estado ti Illinois ken ti tugaw ti kondado ti Kondado ti Sangamon ken addaan iti populasion iti 116,250 manipud ti senso ti Estados Unidos idi 2010, ken mangaramid daytoy ti maikanem a kaaduan ti populasion a siudad iti estado[1] Isu daytoy ti kadakkelan a siudad idiay sentral nga Illinois. Manipud idi 2013, ti populasion ti siudad ket nakarkulo nga immadu iti 117,006, nga addaan kadagiti sumurok a 211,700 tattao nga agtataeng iti Estadistika a Lugar ti Metropolitano ti Springfield, a mangiraman ti Kondado ti Sangamon ken ti kaarubana a Kondado ti Menard.[2] Ti agdama nga aldaw nga Springfield ket immuna idi a tinagtagitao babaen dagiti Amerikano a Europeano idi naladaw a tawtawen ti 1810, idi asideg a panawen ti panagbalin nga estado ti Illinois. Ti kadayegannga umili ket ni Abraham Lincoln, nga isu ket nagtaeng idiay Springfield manipud idi 1837 aginggana idi 1861, idi isu ket napan idiay White House a kas Presidente.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "2010 Census Data - 2010 Census". 2010.census.gov. Naala idi 2012-03-12.
- ^ "Estimates of Resident Population Change and Rankings: July 1, 2012 to July 1, 2013". U.S. Census Bureau, Population Division. Marso 2014. Naala idi 16 Septiembre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Springfield, Illinois iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Springfield, Illinois manipud iti Wikivoyage (Ingles)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
My Website
Daytoy a lugar ket nairanta a pagtaengak iti Internet. Usarek a pagipempenan kadagiti kayatko nga idulin nga adda pakainaiganna iti biagko kasta metten ti kinamannurotko. Binangonko daytoy a balay tapno uray sadino ti papanak, nawaya latta a mastrekko iti ania man nga oras. Maiparis daytoy iti konsepto ti maysa a blog. Isuna laeng ta saan nga amin a nagunegna ket maidasar kadagiti mayat nga agsukimat.
Nupay kunaek a daytoy ket personal site a para laeng kaniak, saanko met nga ipaidam, mabalin ti asino man a mayat nga umuneg iti daytoy a pagtaengak - agraman ti pamiliak.
Ngarud iti isasarungkaryo ditoy, itedko ti nabara ken nairut a kablaawko: WELCOME! UMUNEGKAYO!
My Resume
Resume? Maipanggep kaniak? Ania ngata dagiti ikabilko iti baba tapno maam-ammonak, tapno maibagam ti kinataok? No ania dagiti kababalin nga adda kaniak tapno makastrekak iti trabaho wenno ania dagiti trabaho a maibagay iti kinataok.
Ibinsabinsak dagiti bambanag a maipanggep kaniak tapno mabukel daytoy suratek a resume para iti bagik.
My Family Pictures
Adu dagiti napipintas a lugar a napanak. Inside Passage, Casam River, KTN., TriNoma, Eagle's Park. Wangsal Fields, Esidarap Beach ken dadduma pay. Adu dagiti sabali a buya a pakakayawak ngem ti buya ti lugar a nagtaudak, saanto pulos a maikompara iti sabali a daga a pakaisadsadak.
No kasta a maiyadayoak, arapaapko wenno kailiwkonto latta ti agsubli iti naggapuak - the place I call HOME.
37546


text:
Peter Paul Rubens
Ni Apo Peter Paul Rubens (Panangibalikas nga Olandes: [ˈrybə(n)s]; 28 Hunio 1577 – 30 Mayo 1640), ket maysa idi a Plamenko Barok a pintor, ken nangipangpangyuna ti maysa a nabarayuboy a Barok nga estilo a nagiyunay-unay ti panaggungunay, maris, ken kaderrep. Isu ket kaaduan nga ammo para kadagiti Maisuppiat a Repormasion a [[pedaso ti altar], dagiti retrato, ladawan ti daga, ken dagiti pakasaritaan a pinintaan ti mitolohiko ken dagiti alehoriko a suheto.
Iti pannakaipatinayon ti panagimatmaton ti dakkel a talier idiay Amberes a nangpataud kadagiti pinintaan a nadayeg kadagiti nobilidad ken dagiti agur-urnong ti arte iti kadagupan ti Europa, ni Rubens ket klasiko idi a naadalan a humanista nga eskolar, agur-urnong ti arte, ken diplomatiko a kinabaliero babaen ni Felipep IV, Ari ti Espania, ken ni Carlos I, Ari ti Inglatera.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Peter Paul Rubens iti Wikimedia Commons


text:
Renasimiento
Ti Renasimiento, manipud ti Pranses: Renaissance "pannakaipasngay manen", Italiano: Rinascimento, manipud ti rinascere "maipasngayto")[1] ket maysa idi a kultural a tignay a gimmay-at iti agarup a paset ti panawen manipud idi maika-14 aginggana ti maika-17 a siglo, a nangrugi idiay Italia idi Naladaw a Tengnga a Panpanawen ken ti kalpasanna ket naiwarwaras iti amin a paset ti Europa. Urayno ti kaada ti papel ken ti inbension ti maiyakar a kita ti metal ket nangipardas ti pannakaiwarwaras dagiti kapanunotan manipud idi naladaw a maika-15 a siglo, dagiti panagbalbaliw ti Renasimimiento ket saan nga agpapada a napadas iti ballasiw ti Europa.
A kas kultural a tignay, daytoy ket nangsakop ti pannakapasayaat iti Latin ken dagiti bernakular a literatura, a nagrugi idi maika-14 a siglo iti pannkaipangato ti panagadal a naibatay kadagiti klasikal a taudan, nga inpammadayaw dagiti kontemporario kenni Petrarch, ti panagrang-ay ti nailinia a perspektibo ken dadduma pay a pamay-an iti panangipakita ti nasaysayaat a masna a realidad iti pinintaan, ken ti nagininut ngem adu a pannakaiwarwaras ti reporma ti edukasion.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Diksionario ti Online nga Etimolohia: "Renasimiento"". Etymonline.com. Naala idi 2009-07-31.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Burckhardt, Jacob Ti Sibilisasion ti Renasimiento idiay Italia (1860), ti nadayeg a klasiko; naiyaon ken testo apanagbiru ti 2007 nga edision; ken ti pay kompleto a testo ti online
- Reynolds, L. D. ken ni Wilson, Nigel Dagiti Agsursurat ken dagiti Eskolar: Ti pagsurota ti tranmision iti Griego ken Latin a Literatura Clarendon a Pagmalditan, Oxford, 1974


text:
Latitud
Iti heograpia, ti latitud (φ) ket ti heograpiko a koordinato a manginagan ti puesto ti amianan-abagatan iti punto ti rabaw ti Daga. Ti latitud ket maysa nga agnggulo (naipalawag dita baba) a sumakop manipud iti 0° iti Ekuador aginggana iti 90° (Amianan wenno Abagatan) kadagiti ungto. Dagiti natalinaay a linia ti latitud, wenno dagiti paralelo, ket mapan iti daya-laud a kas dagiti sirkulo a paralelo iti ekuador. Ti latitud ket inus-usar a kakuyog ti longitud tapno mainaganan ti husto a lokasion dagiti langa iti rabaw ti Daga. Dagiti dua nga agpang ti abstraksion ket inus-usar iti pananngipalawag kadagitoy a koordinato. Iti umuna nga addang ti pisikal a rabaw ket naimodelo iti geoid, ti rabaw nga aproksimado ti natimbeng a pantar ti baybay kadagiti taaw ken dagiti pannakaitultuloyna babaen dagiti masa ti daga. Thi maikadua nga addang ti aproksimado ti geoid babaen ti matematiko a nalaklaka a reperensia ti rabaw. Ti kalakaan apagpilian para it ireperensia ket ti espera, ngem ti geoid ket hushusto a naimodelo iti maysa nga elipsoide. Dagiti panangipalawag ti latitud ken longitud kadagiti kasta a reperensia ti rabaw ket naisalaysay kadagiti sumaganad paset. Dagit ilinia ti natalinaay a latitud ken longitud ket agkuyogda a mangbukel ti [[Heograpikal a nagsasabtan|gratikula] iti reperensia ti rabaw. Ti latitud ti punto iti pudno a rabaw ket isu ti maitunos a punto iti reperensia ti rabaw, ti pakaitunosan ket ti paraigid ti normal iti reperensia ti rabaw a lumabas babaen ti punto iti pisikal a rabaw. Ti latitud ken longitud no agkuyogda nga adda met dagit iespesipikasion iti katayag ket buklen ti sistema ti heograpiko a koordinato a kas naipalawag iti espesipikasion ti pagalagadan ti ISO 19111.[1]
Gapu ta adu met dagiti nadumaduma nga elipsoide a reperensia ti latitud iti langa iti rabaw ket saan a naisangayan: daytoy ket inyunay-unay ti pagalagadan ti ISO a nangibagbaga a "no awan ti napno nga espisipikasion iti sistema ti reperensia ti koordinato, dagiti koordinato (isu ti latitud ken ti longitud) ket saan dagitoy a nalawag no nasayaat ken awan kaibuksilanna no madi". Daytoy ket nasayaat unay nga importante kadagiti umiso a panangipakat, kas iti GPS, ngem iti kadawyan a panag-usar, a ti nasayaat a pannaka-umiso ket saan a nasken, ti elipsoide ket kadawyan a saan a naibagbaga.
Kadagiti Ingles a testo ti anggulo ti latitud , a naipalawag dita baba, daytoy ket kadawyan a n aibagbaga babaen ti bassit a letra iti Griego ti phi (φ wenno ɸ). Daytoy ket narukrukod kadagiti grado, minminuto ken segsegundo wenno desimal a gradgrado, amianan wenno abagatan ti ekuado.
Ti panagrukod iti latitud ket makasapul ti maysa a pannakaawat ti grabitasional a lugar iti Daga, para iti panangisaad kadagiti teodolito wenno para it ipanangikeddeng kadagiti pagtayyekan ti satelite ti GPS. Ti panagadal iti porma ti Daga a kakuyog ti grabitasional a lugar ket ti siensia ti heodesia. Dagitoy a topiko ket saan a naitugtunga iti daytoy nga artikulo. (Kitaen ti kas pagarigan dagiti libro babaen ni Torge[2] ken ni Hofmann-Wellenhof and Moritz.)[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti agdama a napno a dokumentasion ti 19111 ket mabalin a magatang manipud iti http://www.iso.org ngem dagiti burador ti kanungpalang a pagalagadan ket nawaya a magun-od kadagit iadu a sitio ti web, a ti maysa ket magun-od iti sumaganad a CSIRO
- ^ Torge, W (2001) Geodesy (maika-3 nga edision), inpablaak babaen ni de Gruyter, isbn=3-11-017072-8
- ^ Hofmann-Wellenhof, B and Moritz, H (2006). 'Physical Geodesy (maikadua nga edision), ISBN3211-33544-7.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Latitud iti Wikimedia Commons


text:
Epiko ni Gilgamesh
To Epiko ni Gilgamesh, ket maysa nga epiko a daniw manipud ti Mesopotamia, daytoy ket maysa kadagiti kasapaan a nabatbati nga obra ti literatura. Ti literario a pakasaritaan ti Gilgamesh ket mangrugi kadagiti lima a naway a Sumeria a daniw a maipanggep kenni 'Bilgamesh' (Sumeria para iti Gilgamesh), ari iti Uruk. Uppat kadagitoy idi ket inus-usar a kas taudan a material para iti naipagtitipon nga epiko iti Akadio. Daytoy nga immuna a naipagtitipon nga epiko, a naamammuan iti bersion a "Duog a Babiloniko ", ket napetsaan idi maika-8 a siglo BC ken natituloan manipud ti incipit, Shūtur eli sharrī ("Rimbawan dagiti Amin a Dadduma nga Ari"). Bassit laeng dagiti pirgisna ti nabattbati. Ti naud-udi a bersion ti "Alagaden a Babiloniko" ket napetsaan idi maika-13 a siglo aginggana iti maika-10 a siglo BC ken adda iti incipit a Sha naqba īmuru ("Nga Isu iti Nakakita ti Kaadaleman"). Dagiti pirgis dagit iagarup a pagkatlo iti daytoy nga at-atiddog, sangadosena a tableta a bersion ket nabirukanen. Adda dagiti kasayaatan a kopia ket naduktalan kadagdiay nadadael a ti biblioteka iti maika-7 a siglo BC ti Asiriano nga ari a ni Ashurbanipal.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
-
- Gilgamesh ken ni Huwawa, bersion A
- Gilgamesh ken ni Huwawa, bersion B


text:
Baku
Ti Baku (Aserbaiyano: Bakı, IPA: [bɑˈcɯ]) ket ti kapitolio ken kadakkelan a siudad ti Azerbaijan, ken ti pay kadakkelan a siudad idiay Baybay Kaspio ken ti rehion ti Kaukaso. Ti Baku ket mabirukan iti 28 metro (92 ft) iti baba ti pantar ti baybay, isu a mangaramid daytoy iti kababaan a nailian a kapitolio iti lubong ken ti kadakkelan a siudad iti lubong a mabirukan iti baba ti pantar ti baybay. Daytoy ket mabirukan idiay akin-abagatan nga aplaya ti Peninsula Absheron, iti igid ti Luek ti Baku. Idi rugi ti 2009, ti urbano a populasion ti Baku ket nakarkulo iti sumurok a 2 a riwriw a tattao.[3] Opisial nga agrup a 25 porsiento iti amin a mangtagtagitao ti pagilian ket agtataengda idiay metropolitano a lugar ti Baku.
Ti Baku ket nabingbingay kadagiti sangapulo ket maysa nga administratibo a distrito (raion) ken dagiti 48 nga ili. Kadagitoy ket dagit ili ken dagiti isla ti Purpuro Baku, ken ti ili ti Oil Rocks a nabangon kadagitisalingkadang idiay Baybay Kaspio, ken 60 km (37 mi) iti kaadayona manipud iti Baku. Ti Akin-uneg a Siudad ti Baku, a mairaman iti Palasio ni Shirvanshah ken ti Torre ti Balasang, ket naisuratda a kas Lugar ti Tawid iti Lubong ti UNESCO idi 2000. Segun ti panangiranggo ti Lonely Planet, ti Baku ket maysa kadagiti 10 a kasayaatan a papanan para iti urbano a biag iti rabii.[4]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ The State Statistical Committee of the Republic of Azerbaijan, 2.5 Population by sex, economic and administrative regions, urban settlements at the beginning of 2012, naala idi Oktubre 2, 2012 Naarkibo idi Oktubre 23, 2012 iti Wayback Machine
- ^ Thomas de Waal (2010). The Caucasus: An Introduction. Oxford University Press. p. 16. ISBN 0-19-975043-2.
- ^ "Population by economic and administrative regions, urban settlements at the beginning of the 2009". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 14 Nobiembre 2009. Naala idi 21 Nobiembre 2009.
- ^ "Travel Picks: Top 10 cities to party the night away". Reuters. 13 Nobiembre 2009. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 23 Nobiembre 2009. Naala idi 21 Nobiembre 2009.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Baku iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Baku manipud iti Wikivoyage (Ingles)


text:
Sangalubongan a Pagalagadan a Numero ti Libro
Ti Sangalubongan a Pagalagadan a Numero ti Libro (Ingles: International Standard Book Number) naidumduma a kumersyal a numero[1] ti pinagilasin ti libro a naibasar iti 9 a numero iti Pagalagadan a Panag-numero iti Libro (Ingles: Standard Book Numbering (SBN)) nga inaramid ni Gordon Foster, nga isu ket maysa a maestro idiay Trinity a Kolehio idiay Dublin.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Adda met dagiti agipablaak nga agikabil iti ISBN iti adu ket maysa a titulo — a kas ti immuna a libro iti The Ultimate Alphabet ken The Ultimate Alphabet Workbook agpadpadada amin iti ISBN da, 0-8050-0076-3. Adda met dagiti libro nga addaan ti sabsabali da nga dagiti ISBN: Ti Aleman, ti maikadua nga edision a pagsasao ti Emil und die Detektive ket adda ISBN na a 87-23-90157-8 (Dinamarka), 0-8219-1069-8 (Estados Unidos), 91-21-15628-X (Suésia), 0-85048-548-7 (Inglatera) ken 3-12-675495-3 (Alemania).


text:
Hordania
Ti Hordania (Arabiko: الأردن al-Urdun), opsiial a ti Hashemita a Pagarian ti Hordania (Arabiko: المملكة الأردنية الهاشمية al-Mamlakah al-Urdunīyah al-Hāshimīyah), ket maysa a Arabiano a pagarian idiay Tengnga a Daya, idiay West Bank ti Karayan Hordania. Ti Hordania ket bineddengan ti Saudi Arabia iti abagatan ken daya, ti Irak iti amianan a daya, ti Siria iti amianan, ken Israel ken Palestina iti laud.
Kalpasan ti Umuna a Gubat ti Sangalubongan a pannakabingay ti Laud nga Asia babaen ti Britania ken Pransia, ti Emirato ti Transhordania ket opisial idi a binigbigan babaen ti Konseho ti Liga ti Pagpagilian idi 1922. Idi 1946, ti Hordani ket nagbalin a nawaya a naturay nga estado nga opisial a tinawtawagan iti Hashemita a Pagarian ti Transhordania. Kalpasan ti pannakatiliw ti West Bank idi las-ud ti Gubat ti Arabo Arab–Israeli ti 1948, ni Abdullah I ket nangala iti itutlo ti Ari ti Hordania. Ti nagan ti estado ket nabaliwan iti Ti Hashemita a Pagarian ti Hordania idi 1 Disiembre 1948.[10]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Temperman, Jeroen (2010). State-Religion Relationships and Human Rights Law: Towards a Right to Religiously Neutral Governance. BRILL. pp. 87–. ISBN 90-04-18148-2.
- ^ "Ethnologue report for Jordan". Ethnologue.com. Naala idi 26 Hulio 2012.
- ^ "Government". kinghussein.gov.jo. Naala idi 15 Hulio 2011.
- ^ http://treaties.fco.gov.uk/docs/pdf/1946/TS0032.pdf
- ^ Jordan Department of Statistics, 04/2015
- ^ a b c d "Jordan". International Monetary Fund. Naala idi 19 Abril 2012.
- ^ "Gini index". World Bank. Naala idi 17 Enero 2013.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ "Jordan Time Zone". Jordan News Agency. 19 Disiembre 2013. Naala idi 18 Disiembre 2012.
- ^ Sachar, Howard M. (31 Hulio 2013). A History of Israel: From the Rise of Zionism to Our Time. Knopf Doubleday Publishing Group. ISBN 978-0-8041-5049-1.
- Hordania
- Dagiti estado a kameng ti Liga ti Arabo
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Arabiko
- Dagiti pagilian ti Akinlaud nga Asia
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Nalabbasit
- Dagiti pagilian ti Daya a Mediteraneo
- Nalames nga Immindayon
- Lebante
- Dagiti pagilian ti Tengnga a Daya
- Dagiti pagilian ti Asideg a Daya
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1946
- Akinlaud nga Asia
- Akin-abagatan a Lebante
- Dagiti dati a kolonia ti Britaniko
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Siudad ti Ho Chi Minh
Ti Siudad ti Ho Chi Minh (Bietnamis: Thành phố Hồ Chí Minh; listen), dati nga agnagan iti Saigon (Bietnamis: Sài Gòn; dengngen, Pranses: Saïgon), ket ti kadakkelan a siudad idiay Bietnam. Daytoy ket ammo idi a kas Prey Nokor, ti maysa a nangruna a puerto ti baybay ti Khmer sakbay ti panangikapet babaen dagiti Bietnamis idi maika-17 a siglo. Babaen iti nagan a Saigon, daytoy idi ti kapitolio ti kolonia ti Pransia iti Cochinchina ken kalpasanna ti nawaya a republika ti Abagatan a Bietnam manipud idi 1955–75. Idi 2 Hulio 1976, ti Saigon ket naitipon iti kaarrubayan a Probinsia ti Gia Định ken opisial idi a nanaganan manen iti Siudad ti Ho Chi Minh manipud kenni Hồ Chí Minh (uray no ti nagan a Sài Gòn ket kadawyan pay laeng a maus-usar).[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ben Brown (12 Nobiembre 2007). "Letter from Ho Chi Minh City A Tribute to My Vietnam Vet Father". CounterPunch. CounterPunch. Naala idi 15 Oktubre 2012.


text:
AGRIINGKAYO! NO. 5 2016
Nagbiag Kadi a Talaga ni Jesus?
Ania dagiti pammaneknek ti historia?
Nagbiag Kadi a Talaga ni Jesus?
Ania ti ibaga dagiti moderno ken nagkauna nga eksperto maipapan iti dayta?
Maipapan Kadagiti Pagilian iti America
Ti stress ken kinaranggas ket karaman kadagiti adu a problema iti dadduma a pagilian iti America. Makatulong kadi ti prinsipio ti Biblia?
Panangisuro iti Anakmo Maipapan iti Seks
Adun ti makita dagiti annak a material nga adda pakainaiganna iti seks uray nakaub-ubingda pay. Ania ti masapul a maammuam? Kasanom a maprotektaran dagiti annakmo?
Nakaskasdaaw nga Elemento
Ti karbon ti kapatgan nga elemento iti biag. Ania dayta, ken apay a nagpateg nga elemento?
Kinamanagyaman
Adu ti napaneknekanen a pagsayaatan ti panangipakita iti kinamanagyaman. Ania ti maitulong dayta kenka, ken kasanom a mapatanor?
Aristotle
Dagiti kapanunotan daytoy a nagkauna a pilosopo ket nagdakkel ti impluensiana kadagiti pannursuro dagiti relihion nga agkunkuna a Kristiano.
“Kabbaro Dayta a Pamay-an!”
Agin-interes dagiti mannursuro, guidance counselor, ken dadduma pay kadagiti video iti website a jw.org.
Dagiti Features a Makita Online
Agbalin a Manangapresiar
Kasanom a maipakita ti apresasionmo kadagidiay adda maar-aramidanda para kenka?


text:
Leonhard Euler
Ni Leonhard Euler (Panangibalikas nga Aleman: [ˈɔʏlɐ], Suiso Aleman a pannakabalikas (tulong·paammo), Alagaden nga Aleman a pannakabalikas (tulong·paammo), Ingles a kapadpada, "Oiler";[1] 15 Abril 1707 – 18 Septiembre 1783) ket maysa idi a pionero a Suiso a matematiko ken pisiko. Isu ket nakaaramid kadagiti nangruna a pannakaduktal kadagiti paset a naindumadumaan a kas ti inpinitesimal a kalkulo ken grapiko a teoria. Isu pay ti nangipaammo ti kaaduan ti moderno a matematiko a terminolohia ken notasion, a naisangsangay a para iti matematiko a panagusig, a kas ti panagipagarupan ti maysa a matematiko a pamay-an.[2] Isu ket ammo pay para iti obrana iti mekanika, agayus a dinamiko, optika, ken astronomia. Ni Euler kaaduan a naggigian iti manaman a kabibiagna idiay San. Petersburgo, Rusia, kenidiay Berlin, Prusia. Isu ket naipanpanunotan a nangrugian ti preeminente a matematiko ti maika-18 a siglo, ken maysa kadagiti kalatakan a matematiko a nagbiag. Isu pay ti maysa kadagiti polipiko a matematiko iti amin a panawen; dagiti naurnong nga obrana ket punnuenna dagiti 60–80 a kuarto a tomo.[3] Ti maysa sinao a naigapu kenni Pierre-Simon Laplace ket nagiyebebkas ti impluensia ti matematika kenni Euler: "Basaen ni Euler, basaen ni Euler, isu ti apo kadatayo amin."[4]
Dagiti paammo ken dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti pannakabalikas a /ˈjuːlər/ ket saan nga husto. "Euler", Ingles a Diksionario ti Oxford, maikadua nga edision, Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, 1989 "Euler", Merriam–Online a Diksionario ti Webster, 2009. "Euler, Leonhard", Ti Amerikano a Tawidan a Diksionario ti pagsasao nga Ingles, maikapat nga edision, Houghton Mifflin Company, Boston, 2000. Peter M. Higgins (2007). Nets, Puzzles, and Postmen: An Exploration of Mathematical Connections. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 43.
- ^ Dunham, William (1999). Euler: Ti Apo kadatayo Amin. Ti Matematiko a Gunglo ti Amerika. p. 17.
- ^ Finkel, B.F. (1897). "Biograpia- Leonard Euler". Ti Binulan nga Amerikano a Matematiko. 4 (12): 297–302. doi:10.2307/2968971. JSTOR 2968971.
- ^ Dunham, William (1999). Euler: Ti Apo Kadatayo Amin. Ti Matematiko a Gunglo ti Amerika. xiii.
Lisez Euler, lisez Euler, c'est notre maître à tous.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Leonhard Euler iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig kenni Leonhard Euler iti Wikiquote (Ingles)
Dagiti obra a mainaig kenni Leonhard Euler iti Wikisource (Ingles)


text:
1895
Ti 1895 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Martes iti kalendario a Gregoriano.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Nobiembre 13 - Naampon ti wagayway iti Alabama
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mayo 9 – Richard Barthelmess, Amerikano nga aktor (pimmusay 1963)
- Oktubre 4 – Buster Keaton, Amerikano nga aktor ken direktor ti pelikula (pimmusay 1966)
- Septiembre 22 – Paul Muni, Amerikano nga aktor (pimmusay 1967)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hulio 31 – Thomas Francis Wade, Briton a sinologo ken diplomata (naipasngay 1818)


text:
Iran
Ti Iran (i/ɪˈrɑːn/;[9][10] Persiano: ایران [ʔiˈɾɒn] ( denggen)), opisial a ti Islamiko a Republika ti Iran (Persiano: جمهوری اسلامی ایران Jomhuri-ye Eslāmi-ye Irān), ket maysa a pagilian idiay Akinlaud nga Asia.[11][12] Ti nagan nga "Iran", nga iti Persiano ket kayatna a sawen a "Daga dagiti Ariano", ket kapatnengan nga inususar daytoy manipud idi Sassaniano a panawen. Naus-usar ti sangalubongan daytoy idi 1935, sakbayan a daytoy a pagilian ket naam-ammuan idi ti Lumaud a lubong a kas ti Persia ( /ˈpɜrʒə/ or /ˈpɜrʃə/).[9][13] Ti "Persia" ken "Iran" ket maisublatan a maususar itilinaon dagiti kultura; nupay kasta,ti "Iran" ket isu ti opisial a maususar a nagan kadagiti linaon a politika.[14][15]
Ti maika-18 a kadakkelan a pagilian iti lubong iti termino a kalawa iti 1,648,195 km2 (636,372 sq mi), ti Iran ket adda ti populasion ti agarup a 75 a riwriw.[16] Daytoy ket maysa a pagilian itinaisangsangayan a heopolitika a kinapangruna gapu ti lokasionna kadagiti tallo lugar iti Asia (Laud, Tengnga, ken Abagatan). Ti Iran nabeddengan iti amianan babaen ti Armenia, Azerbaijan ken Turkmenistan. Ti Iran ket maysa a litoral nga estado ti Baybay Kaspio, nga adda ti kauneg ti daga a baybay, ti Kazakhstan ken Rusia ket dagus pay a kaaruba ti Iran iti amianan. Ti Iran ket nagbeddengan iti daya babaen ti Apganistan ken Pakistan, iti abagatan babaen ti Golpo Persiano ken ti Golpo ti Oman, iti laud babaen ti Irak ken iti amianan a laud babaen ti Turkia. Ti Tehran ket isu ti kapitoliona, ti kadakkelan a siudad ti pagilian ken ti politikal, kultural, komersial ken industrial a sentro ti pagilian. Ti Iran ket maysa a rehional a bileg,[17][18] ken agtengtengngel ti nangruna a puesto iti sekuridad ti sangalubongan nga enerhia ken ekonomia ti lubong a kas nagbanagan kadagiti dakkel a resebana iti petrolio ken masna nga alingasaw. Ti Iran ket adda ti maikadua a kadakkelan a napasingkedan a reserba ti masna nga alingasaw iti lubong ken ti maikapat a kadakkelan a napasingkedan a reserba ti petrolio.[19]
Ti Iran ket isu ti pangibalayan kadagiti kaduogan a sibilisasion iti lubong.[20] Ti immuna a dinastia idiay Iran ket naporma idi las-ud ti Elamita a pagarian idi 2800 BC. Ti Irani a Medes ket nangikaykaysa ti Iran iti maysa nga imperio idi 625 BC.[21] Dagiti ket sinaruno ti ken Irani nga Akamenidanga Imperio, ti Heleniko a Seleusida nga Imperio kendagiti dua a simmarsaruno nga Irani nga imperio, dagiti Parto ken dagiti Sassanid, sakbay ti Muslim a panarukma idi 651 AD. Dagiti kalpasan ti Islamiko a dinastia ken dagiti imperio ti Iran ket nagpadakkelda ti pagsasao a Persiano ken kultura kadagiti amin a Irani a banak. Dagiti nasapa a dinastia ti Iran a nangiyunay-unay manen ti pnnakawaya ti Iran ket mairaman dagiti Tahirid, Saffarid, Samanid kenBuyid.
Ti agrangrang-ay a Persiano a literatura, philosopia, medisina, astronomia, matematika ken arte ket nagbalin kadagiti nangruna nga elemento ti Muslim a sibilisasion. Ti Irani nga identidad ket nagtultuloy urayno adda dagiti ganganaet a panaturturay kadagiti dimteng a sigsiglo[22] ken ti Persiano a kultura ket inampon pay babaen dagiti Ghaznavid,[23] Ti Seljuk,[24][25] Ilkhanid[26] ken ti Timurid[27] agturturay. Ti irurumsua ti 1501 iti Safavid a dinastia,[28] a nangipakpatakder ti Imami a Shia nga Islam[29] a kas ti opisial a relihion ti imperioda, ket nangmarka ti maysa a kangrunaan a nagsikkuan a puntos ti Irani ken Muslim a pakasaritaan.Ti Kontitusional a Rebolusion ti Persia ket nangibangon ti immuna a parlamento ti pagilian idi 1906, iti kaunegan ti maysa a batay-linteg a monarkia. Kalpasan ti maysa a kudeta nga inrugi babaen ti Nagkaykaysa a Pagarian ken Estados Unidos idi 1953, ti Iran ket nagin-inut a nagbalin a adadu nga autokratiko a pagilian. Ti immadadu a panagsuppiat iti ganganaet nga impluensia ket kimmaro idi las-ud ti Irani a Rebolusion a nagiturongan ti pannakabangon ti maysa nga Islamiko a republika idi 1 Abril 1979.
Ti Iran ket maysa a kaemeng dagiti nangipundar ti Nagkaykaysa a Pagpagilian , NAM, OICken ti OPEC. Ti politikal a sistema ti Iran, a naibatay ti 1979a batay-linteg, ket buklen dagiti nadumaduma a narikut a nagkikinnapet nga agturturay a bagbagi. Ti kangatuan a kasasaad ti turay ket ti Kangatuan a Daulo. Ti Shia nga Islam ket isu ti opisial a relihion ken ti Persiano ket isu ti opisial a pagsasao.[30]
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ngan ti Iran (ایران) ket isu ti Moderno a Persiano a tinaudan manipud ti Proto-Irani a termino ti Aryānā,, a kayatna a sawen ket "Daga dagiti Aryan", nga immun-una a naipakpakita iti Avesta a tradision ti Zoroastrianismo.[31][32][33] Thi termino nga Ērān ket nabirukan a mangibagbaga ti Iran iti maika-3 a siglo a Sassanid a sinuratan, ken ti Parto a sinuratan a kumadduan kadagiti panagusarna ti Parto a termino ti "aryān" a nangibagbaga kadsagiti Irani.[34] Nupay kata, iti naipakasaritaan ti Iran ket naibagbaga idi a kas Persia wenno ti kapadpadana (La Perse, Persien, Perzië, kdpy.) babaen ti Lumaud a lubong, a nagruna ti gapuna kadagiti sinursurat dagidi Griego a historiador a nangtawtawag ti Iran iti Persis (Πepσίς), a kayatna a saoen ket daga dagiti Persiano. Idi 1935, ni Rezā Shāh ket nagkiddaw a ti komunidad ti sangalubongan ket tawaganda koma ti pagilianna a kas ti Iran. Ti panagsuppiat ti panagbaliw ti nagan ket nangiturong ti panagibabawi ti daytoy a keddeng, ken idi 1959 dagitoy dua a nagan ket naipagsinnukat a naus-usar.[35] Manipud ti Irani a Rebolutsion idi 1979 ti opisial a naganen ti pagilian ket "Islamiko a Republika iti Iran".
Ti naipakasaritaan ken maipapan ti kultura a naad-adu a panagusar ti 'Iran'[36][37][38] ket saan a nairestrikto iti moderno a maitutop nga estado. Irānshahr[39] wenno Irānzamīn (Kalatakan nga Iran)[40] ket maipada kadagiti teritorio ti Irani a kultura wenno linguistiko a sona. Malaksid ti moderno nga Iran, nangiraman daytoy kadagiti paset ti Kaukaso, Mesopotamia, ti Indiano a subkontinente ken Tengnga nga Asia.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Nasapa a pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti kasapaan nga arkeolihoko nga artipakto idiay Iran, kasla dagiti nakalkali idiay Kashafrud ken dagiti sitio idiay Ganj Par, ket mangipakpakita ti kaada ti tao idiay Iran manipud idi panawen ti Akin-baba Paleolitiko.[41] Dagiti Neanderthal nga artipakto a napetsaan manipud idi panawen ti Tengnga a Paleolitiko ket nangruna a nabirukanen idiay rehion ti Zagros kadagiti sitio a kas dagiti rukib ti Warwasi ken Yafteh .[42][43] Dagiti nasapa nga agrikultural a komunidad ket nangrugida a rimmang-ay idiay Iran idi agarup a 8000 BC,[44][45] nga adda dagiti pagtaengan a kas ti Chogha Bonut, Susaken Chogha Mish a rimmangrang-ay idiay rehion ti Zagros.[46][47][48]
Ti irumrumsua iti Susa a kas maysa a siudad ket naikeddeng babaen ti panangipetsa iti C14 a nasapsapa a kas ti 4395 BC.[49] Adda dagiti sangadosena a pre-historiko a sitio iti ballasiw ti Irani a banak a manigitudtudo ti kaadda kadagiti taga-ugma a kultura ken dagiti urbano a pagtaengan idi maikapat a milenio BC.[48][50] Idi las-ud ti Gambang a panawen ti Iran idi ket pagbalayan dagiti nadumaduma a sibilisasion a kas ti Elam, Jiroft ken dagiti Zayandeh Rud a sibilisasion. Ti Elam, ket isuidi ti kadayegan kadagitoy a sibilisasion a naparang-ay idiay abagatan a laud ti Iran a kaaripingna dagitiadda idiay Mesopotamia. Ti panagrang-ay ti panagsurat idiay Elam idi maikapat a milenio BC ket kapadpadana iti napasamak idia Sumer.[51] Ti pagarian ti Elam ket nagtultuloy ti kaaddana angiggana ti irurumsua dagiti imperio ti Mediano ken dagiti Akuamenida nga Imperio.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Iran ket ti maikasangapulo ket walo a kadakkelan a pagilian iti lubong, nga addaan iti kalawa iti 1,648,195 km2 (636,372 sq mi).[19] Ti kalawana ket agarup a kapada no maitiptipon ti Nagkaykaysa a Pagarian, Pransia, España, ken Amenania, wenno kapada no ad-adu bassit ngem ti estado ti Estados Unidos ti Alaska.[52] Ti Iran ket mabirukan iti nagbaetan dagiti latitud ti 24° ken 40° N, ken dagiti longitud ti 44° ken 64° D. Dagitipagbeddenganna ket ti Azerbaijan (611 km (380 mi)) (iti Azerbaijan-Naxciva eksklabe iti (179 km (111 mi) ))[53] ken ti Armenia (35 km (22 mi)) iti amianan-laud; ti Baybay Kaspio iti amianan; ti Turkmenistan (992 km (616 mi)) iti amianan-daya; ti Pakistan (909 km (565 mi)) ken Apganistan (936 km (582 mi)) iti daya; ti Turkia (499 km (310 mi)) ken ti Irak (1,458 km (906 mi)) iti laud; ken dagiti pay danum ti Persiano a Golpo ken ti Golpo ti Oman iti abagatan.
Ti Iran ket buklen ti Irani a Banak malaksid dagiti aplaya ti Baybay Kaspio ken ti Probinsia ti Khuzestan. Daytoy ket maysa kadagiti kaaduan ti banbantay a pagilian, ken kaaduan ti langa ti dagana ket dagiti lasonglasong a kabambantayan a mangisina kadagiti nadumaduma a pagayusan a labneng ken dagiti banak. Ti adu ti populasionna nga akinlaud a parte ket isu ti kaaduan ti banbantay,nga addaan kadagiti kabambantayan a kas ti Kaukaso, Zagros ken ti Banbantay Alborz; ti naudi a naibaga ket aglaon ti kangatuan a puntos ti Iran, ti Bantay Damavand aiti 5,610 m (18,406 ft), ken isu pay ti kangatuan a bantay iti masa ti daga ti Eurasia iti laud ti Hindu Kush.[54]
Ti akin-amianan apaset ti Iran ket naabbongan babaen dagiti nasamek a katuduan a bakir a tinawtawagan ti Shomal wenno Bakbakir ti Iran. Ti akindaya a paset ket kaaduan a buklen dagitilabneng ti desierto a kas tiDasht-e Kavir, ti kadakkelan a desierto ti Iran, idiay amianan-sentral a paset ti pagilian, ken ti Dasht-e Lut, iti daya, ken dagiti pay dadduma a naapgad a danaw. Daytoy ket kastoy gapu ta dagitoy a rehion dagiti kabambantayan ket nanagatoda unay a maabotan dagiti ulep ti tudo.
Dagiti laeng dakkel a tanap ket mabirukan idiay igid ti aplaya ti Baybay Kaspio ken ti akin-amianan apatingga ti Persiano a Golpo, a ti Iran ket pagbeddengan ti sabangan ti karayan Arvand. Dagti basbassit ken saan nga agtultuoy a tanap ket mabirukan iti igid dagiti dadduma nga aplaya iti Persiano a Golpo, ti Kipet ti Hormuz ken ti Golpo ti Oman.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Opisial a Pagurasan ti Populasion iti Iran". Amar.org.ir. Naala idi 13 Pebrero 2012.
- ^ http://ilo.wikipedia.org/wiki/Listaan_dagiti_pagilian_babaen_ti_populasion
- ^ http://ilo.wikipedia.org/wiki/Listaan_dagiti_pagilian_babaen_ti_densidad_ti_populasion
- ^ http://ilo.wikipedia.org/wiki/Listaan_dagiti_pagilian_babaen_ti_densidad_ti_populasion
- ^ "Internasional a Pundo ti Panguartaan". Theodora.com. Naala idi 7 Disiembre 2011.
- ^ a b c "Iran". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 21 Abril 2011.
- ^ Central bank: Income equality improved in Iran
- ^ "Human Development Report 2010" (PDF). United Nations. 2010. Naala idi 5 Nobiembre 2010.
- ^ a b "Iran". Ti Amerikano a Diksionario ti Tawidan ti Pagsasao nga Ingles. Boston: Houghton Mifflin. 2000.
- ^ [1]
- ^ ""CESWW" – Panangipalpalawag ti Tengnga nga Eurasia". Cesww.fas.harvard.edu. Naala idi 1 Agosto 2010.
- ^ Iran National Geographic.
- ^ D. N. Mackenzie (15 Disiembre 1998). "Ērān, Ērānšahr". Ensiklopedia Iranika. iranicaonline.org. Naala idi 25 Agosto 2010.
- ^ Iransaga,ti "Persia wenno Iran, maysa nga ababa a pakasaritaan".
- ^ Iranian.ws, Irani ken Persiano nga Arte.
- ^ "Iran". Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica. 2012. Naala idi 8 Agosto 2012.
- ^ Ti Opisina ti Komite, Kamara ti Commons. "Napili a Komite ti Ganganaet a Pannakibiang, Maikawalo a Reporta, Iran". Publications.parliament.uk. Naala idi 18 Hunio 2011.
- ^ Iran @ 2000 ken Labes dagiti serie ti lektura, pangyuna a bitla, W. Herbert Hunt, 18 Mayo 2000 Naala idi 1 Oktubre 2007.
- ^ a b CIA World Factbook. "Iran". Naala idi 7 Agosto 2012.
- ^ Lowell Barrington, Michael J. Bosia, Kathleen Bruhn, "Komperatibo a Politika: Dagiti Estruktura ken dagiti Pagpilian", Cengage Learning, 2009. Naala manipud ti panid 34: "Kasla ti Tsina, ti Iran ket panagibalayan ti kaduogan a sibilisasion iti lubong"
- ^ Encyclopædia Britannica. "Artikulo ti Encyclopædia Britannica Encyclopedia: Midia ti taga-ugma a rehion, Iran". Britannica.com. Naala idi 25 Agosto 2010.
- ^ "Ahmad Ashraf, "Irani nga Identidad" iti Encyclopaedia Iranica". Iranicaonline.org. 15 Disiembre 2006. Naala idi 14 Septiembre 2011.
- ^ B. Spuler, "Ti Pannkadadael ti Kalipato iti Daya", iti Cambridge a Pakasaritaan ti Islam, Tom. IA: Dagiti tengnga a Islamiko a daga manipud ti Kasakbayan a panawen ti Islamiko aginggana ti Umuna aSangalubongan a Gubat, ed. babaen ni P.M. Holt, Ann K.S. Lambton, ken Bernard Lewis (Cambridge: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, 1970). pg 147: Maysa kadagiti nagbanagan ti panagpabaro ti Persiano a kararua a nagbangan daytoy nga obra ket dagidi Ghaznavid ket nagbalinda a Persiano ken isunga nagbalina Persiano a dinastia.
- ^ Grousset, Rene, Ti Imperio dagiti Estepa, (Unibersidad ti Rutgers a Pagmalditan, 1991), 161,164; "..nagpabaro kadagiti panagpadas dagiti Seljuk ti panabiruk ti maysa a nalatak a Turko-Persiano nga imperio idiay akindaya nga Iran..", "Maipalplagip a dagiti Seljuk, dagiti Turkomano a nagbalbalin a sultan ti Persia, ken saanda a pinabalina Turkia ti Persia-nga awan ti dudua gaputa saanda a kinayat. Iit kagiddiatan, isuda ti nagboluntario nga agbalin a Persiano ken isuda, iti panagkukua kadagiti nalatak a daan a Sassanid nga ari, ket nagreggetda a mangsalaknib dagiti populasion ti Iran manipud kadagiti agsamsam banda dagiti Ghuzz ken nangisalakan ti Iraniani a kultura manipud ti the Turkomano a panagmes."
- ^ Bosworth, C.E.; Hillenbrand, R.; Rogers, J.M.; Blois, F.C. de; Bosworth, C.E.; Darley-Doran, R.E., Saldjukids, Ensiklopedia ti Islam. Inurnos babaen ni: P. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel ken W.P. Heinrichs. Brill, 2009. Brill Online: “Iti maipapana ti kultura, ti panagtitipon ti Seljuq nga Imperio ket nangmarka ti adadu nga agpang iti iti pannakaikkat ti trono ti Arabiko manipud ti panagmaymaysana a lingua franca dagiti naadalan ken natakneng a kagimongan iti Tengnga a Daya. Nga immayda a kas idi iti maysa a Transoxania nga isu idi ket adu pay nga umuna nga Irani ken iti maitutop a Persia, dagiti Seljuq nga awan bukodda a nangato nga agpang iti Turko a kultura wenno literario a tawidan – ket nangalada iti Persia, isunga ti pagsasao a Persiano ket nagbalin nga isu ti administrasion ken kultura idiay dagada a Persia kenAnatolia. Ti Persiano a kultura dagiti Rum Seljuq ket naisangsangayan idi a napintas, ken nagin-inut laeng a rimsua ti Turko a kas ti naiyariping a pagsasao iti pagobraan ti giobierno ken adab; ti Persiano nga imprenta iti Otomano a sibilisasion ket nagtaltalinaay a napigsa aginggana idi maika-19 a siglo. "
- ^ Ross E. Dunn, "dagiti Panagbanbanniaga ni Ibn Battuta, ti Muslim a mangbanniaga iti maikasangapulo ket uppata siglo", Unibersidad ti California a Pagmalditan, 1986. pg 144: "Agpaysao nga idi babaen ti Ilkhanid a kinaturay ti nangato a kultura ti dumaya ken tengnga nga Anatolia ket nagbalin nga ad-adu a Persiano ngem kadagidi"
- ^ Maria Subtelny, "Dagiti Timurids nga Agdaldaliasat", BRILL; nailustrado nga edision (30 Septiembre 2007). pg 40: "Nupay kasta, iti narikut a pamay-an , dagiti kameng ti Timurid a dinastia ken dagit iagsupsuporta kaniada a Turko-Mongoliano ket nagbalinda a nasanay iti kultura babaen ti panagliklikmut ti Persinate millieu a nagamampon kadagiti modelo ti Persiano a kultura ken panagraman ken nagtigtignay a kas dagiti patron ti Persiano a kultura, pinintaan, arkitektura ken musika." pg 41: "Dagiti kinaudi a kameng ti dinastia, a naisangsangayan kada Sultan-Abu Sa'id ken Sultan-Husain, iti kinapudno ket naikedkedengda a kas modelo ti Perso-Islamiko nga agturturay a nangirang-ay kadagiti adu a panagikaskaso ti panagrang-ay ti agrikultura a kas ti inaramidda ti panagirang-ay ti korte ti Persiano a kultura."
- ^ Andrew J. Newman, Safavid Iran: Pannakaipasngay manen ti Persiano nga Imperio, I. B. Tauris (30 Marso 2006)
- ^ R.M. Savory, Safavids, Ensiklopedia ti Islam, maika-2 nga edision
- ^ "قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران" (iti Persian). Naala idi 23 Enero 2008.
- ^ V.Jayaram (9 Enero 2007). "Dagiti Konsepto ti Hinduismo – Arya". Hinduwebsite.com. Naala idi 18 Hunio 2011.
- ^ ""Iran – Ti Taga-ugma anagan ti Iran", N.S. Gill". Ancienthistory.about.com. 4 Septiembre 2010. Naala idi 18 Hunio 2011.
- ^ Bailey, Harold Walter (1987). "Arya". Encyclopaedia Iranica. 2. New York: Routledge & Kegan Paul. pp. 681–683.
- ^ MacKenzie, David Niel (1998). "Ērān, Ērānšahr". Encyclopedia Iranica. 8. Costa Mesa: Mazda.
- ^ "Panaginagan manen ti Persia". persiansarenotarabs.com. 2007. Naala idi 26 Abril 2011.
- ^ Richard N. Frye, panakisinnarita babaen ni Asieh Namdar, CNN, 20 Oktubre2007. "Nagtrabtrabahuak idiay Iran ti amin a kabibiag ken ammok nga ammom a saanko a kayat a sawen ti Iran tatta nga aldaw, Ti kayatko a saoen ket ti Kalatakan nga Iran, ti Iran nga iti napalabas, a gimmay-at aginggana idiay Tsina aginggana kadagiti pagbeddengan ti Hungaria ken manipud ti sabali a Mongolia aginggana idiay Mesopotamia". [2]
- ^ Ni Richard Nelson Frye, Ti Teolohiko a Panagrepaso ti Harvard, Tom. 55, Blng. 4 (Okt., 1962), pp. 261-268 http://www.jstor.org/pss/1508723 Inus-usarko ti termino nga Iran iti maysa a naipakasaritaan a kontesto[...]ti Persia ket mausarto para iti moderno nga estado, adadu wenno basbassit a kapadpada ti "lumaud nga Iran". Us-usarek ti termino a "Kalatakan nga Iran" tapno kaibuksilanna ti naipagpagarupko a Klasista ken dagiti taga-ugma a historiador ket pudno a kayatda a saoen babaen ti panag-usarda iti Persia - a daytoy ket adda idi ti kaunegan kadagiti politikal a pagbeddengan dagiti Estado a tinurturayan babaen dagiti Irani.
- ^ Marcinkowski, Christoph (2010). Kinasiasino dagiti Shi'ite: Komunidad ken Kultura kadagiti Agbalbaliw a Sosial a Kontesto. LIT Verlag Münster. p. 83. ISBN 978-3-643-80049-7. "Dagiti 'naipakasaritaan a daga iti Iran' – 'Kalatakan nga Iran' – ket kankanayon idi a naamammuan iti pagsasao a Persiano a kas ti Irānshahr wenno Irānzamīn. Dagitoy dua a termino ket mangibagbaga ti Irani a banak a maipatinayon ti Persianato a lubong, dagita a rehion naipakasaritaan idi nga adda kadagiti nakaro nga impluensia ti Persiano a kultura, a mabalin a kapadpada kadagiti teritorio a tinurayan babaen dagiti taga-ugma a parto ken Sasanids – a kas, iti maipatinayon iti 'maitutop nga Iran', ken ti pay Kaukaso, Mesopotamia (Irak), Tengnga nga Asia, ken ti dakkel a paspaset a tattan ket Pakistan ken Apganistan ken maibagbagay iti Persiano a 'naipakasaritaan a pannaka-awat' iti 'napno a gay-at ti teritorio' iti Iran. Ti kapitolio idi daytoy nga entidad ket, iti sagpaminsan, ket mabirukan tatta nga aldawen iti Irak"
- ^ Mīr Khvānd, Muḥammad ibn Khāvandshāh, Tārīkh-i rawz̤at al-ṣafā. Taṣnīf Mīr Muḥammad ibn Sayyid Burhān al-Dīn Khāvand Shāh al-shahīr bi-Mīr Khvānd. Az rū-yi nusakh-i mutaʻaddadah-i muqābilah gardīdah va fihrist-i asāmī va aʻlām va qabāyil va kutub bā chāphā-yi digar mutamāyiz mībāshad.[Tehrān] Markazī-i Khayyām Pīrūz [1959-60]. ایرانشهر از کنار فرات تا جیهون است و وسط آبادانی عالم است. Ti Iranshahr ket gumay-at manipud ti Euprates aginggana idiay Oxus, ken daytoy ket sentro iti prosperidad iti Lubong
- ^ Frye, R. (2011). Persia. Routledge. p. 13. ISBN 978-0-415-57033-6. "Daytoy a 'kalatakan nga Iran' ket nangiraman ken mangiramraman pay tatta ti paset ti Kaukaso a Kabambantayan, Tengnga nga Asia, Apganistan ken Irak; para kadagiti Kurdo, Baluchis, Apgani, Tajiks, Ossetes, ken dagiti dadduma pay a babbabassit a grupo ti Irani" [3]
- ^ Biglari, Fereidoun; Saman Heydari; Sonia Shidrang. "Ganj Par: Ti immuna nga ebidensia ti Akin-baba a Paleolitiko a panagtaeng idiay Akin abagatan a Labneng Kaspio, Iran". Antiquity (warnakan). Naala idi 27 Abril 2011.
- ^ Pbase.com. Naala idi 27 Marso 2008
- ^ J. D. Vigne, J. Peters ken ni D. Helmer, Dagiti Immuna nga Addang ti Panagipaamo ti Ayup, Dagiti nagbanagan ti Maika-9 a Konperensia iti Internasional a Konsilo iti Arkeosoolohia, Durham, Agosto 2002, ISBN 1-84217-121-6
- ^ Dagiti Kinalkali idiay Chogha Bonut: Ti kasapaan a purok idiay Susiana, Iran, babaen ni Abbas Alizadeh - Ti Oriental Instituto ken ti Department para kadagiti Pagsasao ti Asideg a Daya ken dagiti SibilisasionThe Unibersidad ti Chicago
- ^ Hole, Frank (20 Hulio 2004). "NEOLITIKO A PANAWEN IDIAY IRAN". Encyclopedia Iranica. Encyclopaedia Iranica Foundation. Naala idi 9 Agosto 2012.
- ^ Taga-ugma ng aarte ti Asideg a Daya babaen ni Dominique Collon
- ^ K. Kris Hirst. "Chogha Mish (Iran)".
- ^ a b Xinhua, "Baro nga ebidensia: moderno a sibilisasion ket nangrugi idiay Iran", 10 Agosto 2007. Naala idi 1 Oktubre 2007.
- ^ Ti Arkeolohia iti Elam: Pannakaporma ken Pannakaporma manen iti maysa a Taga-ugma nga Estado ti Iran - babaen ni D. T. Potts, Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, 29/07/1999 - pp. 45-46 - ISBN 0521563585hardback
- ^ Iran Daily, "Panorama", 3 Marso 2007. Naala idi 200701-24.
- ^ "Dagiti taga-ugma a sinuratan:Elamite". 1996. Naala idi 28 Abril 2011.
- ^ "Iran-Location, size, and extent". Nationsencyclopedia.com. 7 Pebrero 2011. Naala idi 18 Hunio 2011.
- ^ "CIA – The World Factbook". Cia.gov. Naala idi 7 Abril 2012.
- ^ "SurfWax: News, Reviews and Articles On Hindu Kush". News.surfwax.com. Naiyarkibo manipud iti ti kasisigud idi 24 Hunio 2011. Naala idi 18 Hunio 2011.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Iran iti Wikimedia Commons
- Pakaammo ti panagbiahe idiay Iran manipud iti Wikivoyage (Ingles)
- Wikimedia Atlas iti Iran
- Kitaen ti Iran iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)
- Dagiti taudan manipud iti ganganaet a pagsasao ti CS1 (fa)
- Iran
- G15 a pagpagilian
- Irani a Banak
- Dagiti Islamiko a republika
- Dagiti Islamiko nga estado
- Dagiti estado a kameng ti GPAP
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti pagilian ti Tengnga a Daya
- Dagiti pagilian ti Asideg a Daya
- Dagiti pagilian ti Golpo Persiano
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Persiano
- Akinlaud nga Asia
- Dagiti pagilian ti Akinlaud nga Asia


text:
Pagsasao a Hawayano
Ti pagsasao a Hawayano[4] (Hawayano: ʻŌlelo Hawaiʻi ket ti pagsasao a Polinesio a mangala ti nagan iti Hawaiʻi, ti kadakkelan nga isla iti tropikal a purpuro ti Amianan a Pasipiko nga idiay met ti nakapadur-asanna. Ti Hawayano, kakuyogna ti Ingles, ket isu ti opisial a pagsasao ti estado ti Hawaii. Inpundar babaen ni Ari Kamehameha III ti immuna a batay-linteg ti pagsasao a Hawayano idi 1839 ken 1840.
Gapu kadagiti nadumaduma a rason, a mairaman ti lehislasion ti teritorio a mangitakder ti Ingles a kas ti opisial a pagsasao kadagiti eskuela, ti bilang dagiti patneng nga agsasao ti Hawayano ket nagin-inut a bimmassit idi las-ud ti paset ti panawen manipud kadagiti tawen ti 1830 aginggana kadagiti tawen ti 1950. Ti Hawayano ket sinukatanen babaen ti Ingles iti innem kadagiti pito a matagtagitao nga isla. Idi 2001, dagiti patneng nga agsasao iti Hawayano ket nagdagup iti basbassit ngem 0.1% iti dagup a populasion ti estado. Nadanagan met dagiti lingguista ti pakaikarian iti daytoy ken dagiti dadduma a madangran a pagsasao.[5][6]
Urayno kasta, mamipud iti circa 1949 aginggana iti agdama ng aaldaw, adda metten nagin-inut nga iyaadu iti panangikaskaso ken iti panangiragpat iti pagsasao. Ti publiko a panangitinep ti pagsasao a Hawayano kadagiti pasakbay iti panageskuela a tinawtawagan iti Pūnana Leo ket nairugida idi 1984; dagiti dadduma pay a panagitinep nga eskuela ket simmaruno kalpasan dayta. Dagiti immuna nga estudiante a nangrugi iti panangitinep a pasakbay iti panageskuela ket nagtuposda itan iti kolehio ken adu metten dagiti nalaing nga agsao iti Hawayano. Inako ti pederal a gobierno daytoy a panagdur-as. Kas pagarigan, ti Hawaiian National Park Language Correction Act ti 2000 ket binaliwanna dagiti nagan dagiti nadumaduma a nailian a parke idiay Hawaiʻi, ken nagiyalalagad daytoy iti panangiletra iti Hawayano.[7]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Lyovin (1997:258)
- ^ U.S. Census (2010)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin; Bank, Sebastian, dagiti ed. (2016). "Hawaiian". Glottolog 2.7. Jena: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.
- ^ Rubino, Carl Ralph Galvez (2000). "Pagsasao a Hawayano". Ilocano Dictionary and Grammar: Ilocano-English, English-Ilocano. University of Hawaiʻi Press. p. 210. ISBN 978-0-8248-2088-6.
- ^ kitaen ti (Hinton & Hale 2001)
- ^ "The 1897 Petition Against the Annexation of Hawaii". National Archives and Records Administration.
- ^ Hawaiian National Park Language Correction Act of 2000 (S.939)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ulukau – Elektroniko a biblioteka ti Hawaii, mairaman dagiti diksionario ti Ingles/Hawayano
- Listaan dagiti bokabulario ti Hawayano


text:
TPS2041B TI Lowest Price Digger: TI@Parkeli.com / TI Part TPS2041B STOCK HOTLINE: +86-755-83995017 / TI Part Number: TPS2041B Category: TI Products , TI Semiconductors, TI Power Management, TI USB Power and Load Switches, TI USB Power and Charging Port Controllers, TI Fixed Current Limited Switch, TI Components, TI DataSheets, TI Diagrams, TI RFQ: TI@Parkeli.com Manufacturer: [...]
Posts Tagged Current-Limited
TPS2066A TI Inventory
Jul 26
TPS2066A TI Lowest Price Digger: TI@Parkeli.com / TI Part TPS2066A STOCK HOTLINE: +86-755-83995017 / TI Part Number: TPS2066A Category: TI Products , TI Semiconductors, TI Power Management, TI USB Power and Load Switches, TI USB Power and Charging Port Controllers, TI Fixed Current Limited Switch, TI Components, TI DataSheets, TI Diagrams, TI RFQ: TI@Parkeli.com Manufacturer: [...]
TPS2069C TI Inventory
Jul 26
TPS2069C TI Lowest Price Digger: TI@Parkeli.com / TI Part TPS2069C STOCK HOTLINE: +86-755-83995017 / TI Part Number: TPS2069C Category: TI Products , TI Semiconductors, TI Power Management, TI USB Power and Load Switches, TI USB Power and Charging Port Controllers, TI Fixed Current Limited Switch, TI Components, TI DataSheets, TI Diagrams, TI RFQ: TI@Parkeli.com Manufacturer: [...]
TPS2000C TI Inventory
Jul 26
TPS2000C TI Lowest Price Digger: TI@Parkeli.com / TI Part TPS2000C STOCK HOTLINE: +86-755-83995017 / TI Part Number: TPS2000C Category: TI Products , TI Semiconductors, TI Power Management, TI USB Power and Load Switches, TI USB Power and Charging Port Controllers, TI Fixed Current Limited Switch, TI Components, TI DataSheets, TI Diagrams, TI RFQ: TI@Parkeli.com Manufacturer: [...]
TPS2001C TI Inventory
Jul 26
TPS2001C TI Lowest Price Digger: TI@Parkeli.com / TI Part TPS2001C STOCK HOTLINE: +86-755-83995017 / TI Part Number: TPS2001C Category: TI Products , TI Semiconductors, TI Power Management, TI USB Power and Load Switches, TI USB Power and Charging Port Controllers, TI Fixed Current Limited Switch, TI Components, TI DataSheets, TI Diagrams, TI RFQ: TI@Parkeli.com Manufacturer: [...]
TPS2064C TI Inventory
Jul 26
TPS2064C TI Lowest Price Digger: TI@Parkeli.com / TI Part TPS2064C STOCK HOTLINE: +86-755-83995017 / TI Part Number: TPS2064C Category: TI Products , TI Semiconductors, TI Power Management, TI USB Power and Load Switches, TI USB Power and Charging Port Controllers, TI Fixed Current Limited Switch, TI Components, TI DataSheets, TI Diagrams, TI RFQ: TI@Parkeli.com Manufacturer: [...]
TPS2062C TI Inventory
Jul 26
TPS2062C TI Lowest Price Digger: TI@Parkeli.com / TI Part TPS2062C STOCK HOTLINE: +86-755-83995017 / TI Part Number: TPS2062C Category: TI Products , TI Semiconductors, TI Power Management, TI USB Power and Load Switches, TI USB Power and Charging Port Controllers, TI Fixed Current Limited Switch, TI Components, TI DataSheets, TI Diagrams, TI RFQ: TI@Parkeli.com Manufacturer: [...]
TPS2066C TI Inventory
Jul 26
TPS2066C TI Lowest Price Digger: TI@Parkeli.com / TI Part TPS2066C STOCK HOTLINE: +86-755-83995017 / TI Part Number: TPS2066C Category: TI Products , TI Semiconductors, TI Power Management, TI USB Power and Load Switches, TI USB Power and Charging Port Controllers, TI Fixed Current Limited Switch, TI Components, TI DataSheets, TI Diagrams, TI RFQ: TI@Parkeli.com Manufacturer: [...]
TPS2060C TI Inventory
Jul 26
TPS2060C TI Lowest Price Digger: TI@Parkeli.com / TI Part TPS2060C STOCK HOTLINE: +86-755-83995017 / TI Part Number: TPS2060C Category: TI Products , TI Semiconductors, TI Power Management, TI USB Power and Load Switches, TI USB Power and Charging Port Controllers, TI Fixed Current Limited Switch, TI Components, TI DataSheets, TI Diagrams, TI RFQ: TI@Parkeli.com Manufacturer: [...]
TPS2530 TI Inventory
Jul 26
TPS2530 TI Lowest Price Digger: TI@Parkeli.com / TI Part TPS2530 STOCK HOTLINE: +86-755-83995017 / TI Part Number: TPS2530 Category: TI Products , TI Semiconductors, TI Power Management, TI USB Power and Load Switches, TI USB Power and Charging Port Controllers, TI Fixed Current Limited Switch, TI Components, TI DataSheets, TI Diagrams, TI RFQ: TI@Parkeli.com Manufacturer: [...]
TPS2041C TI Inventory
Jul 26
TPS2041C TI Lowest Price Digger: TI@Parkeli.com / TI Part TPS2041C STOCK HOTLINE: +86-755-83995017 / TI Part Number: TPS2041C Category: TI Products , TI Semiconductors, TI Power Management, TI USB Power and Load Switches, TI USB Power and Charging Port Controllers, TI Fixed Current Limited Switch, TI Components, TI DataSheets, TI Diagrams, TI RFQ: TI@Parkeli.com Manufacturer: [...]
TPS2052C TI Inventory
Jul 26
TPS2052C TI Lowest Price Digger: TI@Parkeli.com / TI Part TPS2052C STOCK HOTLINE: +86-755-83995017 / TI Part Number: TPS2052C Category: TI Products , TI Semiconductors, TI Power Management, TI USB Power and Load Switches, TI USB Power and Charging Port Controllers, TI Fixed Current Limited Switch, TI Components, TI DataSheets, TI Diagrams, TI RFQ: TI@Parkeli.com Manufacturer: [...]


text:
Siak Ni Lumnay, ti Awasa a Tinallikudan ni Awiyao
Monologo a Sinurat ni
Aurelio Agcaoili
ken nakabasar iti
estoria ni A. Daguio a ‘The Wedding Dance’
(Note Bene: Maipabuyanto daytoy iti Ramrambak 2, Septiembre 29, 2013, iti Filipino Community Center, Waipahu, HI, babaen ti panagakem iti umuna a gundaway, ni Sra Lydia Pavon, maysa nga aktres iti entablado. Graduado iti abogasia; kasta met a nagpasar iti teatro ken drama iti bachilier iti babaen ni aktres ken profesor a Naty Rogers iti PNU.)
Siak ni Lumnay.
Siak ti babai a tinallikudan ni Awiyao, ti kakaisuna nga
ayatko.
Ita ket mangmangngegko ti aggurigor nga allangog dagiti
gangsa.
Iti kada patit ket ti pitik ti pusok, ti pulso ti kararuak,
ti nginabras ni nasudi nga ayat iti nakemko, siak, siak, siak a nagayat.
Siak, siak, siak a nagayat iti kasta unay a sudi ken pudno
tapno kadagiti bantay, kadagiti rangkis, kadagiti bukel nga intukitko ket ti
promesa met ti maysa nga ayat a napudno, nasudi, agingganat’ tungpal tanem.
Addaak idi iti dalan.
Awit-awitko dagiti inanik a sayote ken nateng tapno ipanko
iti ili ket sadiay, ilakok tapno makagatangak iti agservi kadakami.
Nasapa pay a bigat daydi, ket iti rangkis ken nakipet a
dalan, sadiaynak a sinabat ti aldaw, ti sumingsingising nga init, ti raya ti
init a kasla tumugkig iti bumarbaran a bigat, iti bumegbeggang a daga.
‘Papanam, adingko a nalapsat,’ sinaludsodna kaniak.
Iti lugarmi kas iti amin a lugar iti Amianan, dimi kablaaw
iti ‘naimbag a bigat dagiti masabatmi.’
Ketdi, amadenmi no sadinno ti turongenna, sadinno ti
papananna.
‘A kua, manong,’ kinunak.
Apo, apo a Lumawig ta diak makasao.
Kasla nabalud ti dilak.
Adda iti sangok ti maysa a lalaki nga ingget puner!
Adda ti init iti lampong a buokna, ken dagiti isem a
nakalemmeng kadagiti bibigna, Apo, apo a Kabunian, apo a Lumawig, diak ammo ti
isaok!
Saan nga aginaldaw a makakitaak iti kastoy, ket iti
panunotko, iti kararagko ken Apo Lumawig, ken ni Apo Kabunian, sapay koma ta
patganna nga iti maysa nga aldaw ket makasabatak iti natakneng a lalaki, maysa
a napuner a lalaki a mangdungdunggo kaniak, a mangilala kaniak.
Kas iti panangilalak kadagiti uma.
Kas iti panangdungdungngok kadagiti bukel nga ituktukitko
iti daga.
‘A kua, Kaka, dita ili,’ kinunak. ‘Agudongak bassit tapno
ilakok dagiti binurasko a nateng.’
Intugkikna ti pikana iti sangnguanak ket immisem.
A, matayak.
A, matayakon.
O Apo a Lumawig, O Apo a Kabunian, saan, saannak pay nga
al-alaen tapno nanamek ti sam-it ni ayat iti daytoy a biag!
‘Kaduaenka,’ kinunana.
‘Saan,’ kinunak.
‘Kaduaenka tapno dika marigatan kadagiti rangkis.’
Saan, saan kunak koma manen, ngem it-itedkon kenkuana ti
kuribotko a napno iti nateng.
Ket iti dayta nga agmalem, manipud kadagiti abaga dagiti
bantay, manipud kadagiti waig a binallasiwmi, manipud kadagiti angep ken
salogan-a-sang-atan nga inuli ken sinaloganmi, sadiay a nabukel ti maysa nga
ayat.
Pito a panagani, gagayyem ken kakabsat.
Sinangalmi ti ayat iti laksid dagiti bagiw ken kalgaw, iti
laksid dagiti lam-ek ken an-anek-ek, ket iti kada bigat ket ti kari iti maysa
ken maysa nga aginggat’ tungpal biag daytoy nga ayat a bukibok dagiti nagkaadu
nga arapaap.
Aprosanna ti imak, ket mariknana dagiti kersang ti
panagtukit, panaggaik, panagmula, sa panagburas kadagiti rangkis, kadagiti uma
nga agur-uray iti pannagibi.
‘Ay-ayatenka unay-unay, Lumnay,’ kunana.
Ay-ayatenka unay-unay, Lumnay, kunaenna a madagdagullit, ket
iti panaglabas dagiti suripet, aglantip dagiti pusomi, sa ti kararuami, sa ti
nakemmi.
Aprosak ti imana, ket makitana sadiay ti maysa a lalaki a
mangitunda kaniak iti maudi nga aldawko iti daytoy a biag.
Siak ken ni Awiyao.
Ni Awiyao ken siak.
Dakami: bilangenmi dagiti rabii, sa dagiti bannawag a
dumteng tapno iti temtem, iti panangpapanaw iti lamiis iti panaginudo,
agkibinkami a sumaklang iti patingga ti biag.
Isuna ken siak.
Siak ken isuna.
Mangngegko ti allangog dagiti gangsa, ket umay kaniak ti
ginggined, bagiw, allawig.
Saan, saan, saan Awiyao!
Saan, saan, saan! Dinak tallikudan, Awiyao!
Inkarim ti ayatmo kaniak—inkarim nga inggat’ tungpal biag!
‘Ladingitek, Lumnay,’ kunana.
‘Ladingitek unay-unay, ayatko,’ kunana iti nababa a timek,
timek ti malmalday, timek ti agpakpakaasi, timek ti agdawdawat iti pammakawan,
timek ti agdawdawat iti basbas, timek ti dumawdawat iti pannakawaswas ti
ayatmi.
‘Saan a nalinteg ti kastoy,’ kinunanak.
‘Ay-ayatenka,’ kinunana.
‘Awan serservi dayta nga ayat iti panagtallikudmo kaniak.’
‘Ngem ania ti makunanto ti tribu?’
‘Saan a ti tribu ti gapu daytoy nga ayan-ayatta, Awiyao.’
‘Adda linteg ti tribu.’
‘Nalinlinteg ti ayan-ayatta.’
‘Ania ti makuna dagiti kas kaniak met laeng a
mannakidangadang no awantot’ pangipatawidak iti gayangko?’
‘Pinataymo ti ayan-ayatta.’ Kinitak ni Awiyao, ket
nangngegko ti panagallalongan dagiti gangsa. Kasla tribu, tribu, tribu, tribu,
kunada.
‘Agsalaka iti kaniaw,’ kinunana.
‘Awan kasalak iti kaniaw no di sika.’
‘Dimo ammo no adda makakita kenka. Ti paragsitmo, ti
pintasmo, ti lingling-im, ti panagrikus dagiti siketmo iti uni ti gangsa.
Agallangogan dagiti gangsa.
Lallalo nga agallangonga dagiti gangsa, sa ti dir-i dagiti
adda iti kaniaw. Tribu, tribu, tribu, tribu.
Manipud iti rangkis, makitak ti temtem.
Iti panunotko ket ti dir-i ti tribu.
Saan, saan kunak.
Ilabanko daytoy nga ayan-ayat!
Agsalaak iti temtem, ket ibagak kadagiti amin a panglakayen
a ti ayan-ayatmi ken Awiyao ti mangeddeng.
Mangeddengka, Awiyao, kunak.
Sika ti biagko, Lumnay, kunana.
Ket agsalaak.
Salaek ti Salidummay, salaek ti danum, salaek ti salakan
daytoy nga ayat.