text:
Sasao nga Austronesio
Ti sasao nga Austronesio ket dagiti pamilia ti pagsasao nga adu a naiwarwaras iti amin a paset ti Maritimo nga Abagatan a daya nga Asia, Madagascar ken dagiti isla ti Taaw Pasipiko, nga adda met dagiti bassit a kameng iti kontinental nga Asia. Ti sasao nga Austronesio ket naisasao babaen dagiti agarup a 386 a riwriw a tattao, a mangaramid daytoy iti maikalima a kadakkelan a pamilia ti pagsasao babaen dagiti bilang ti agsasao, kalpasan laeng ti sasao nga Indo-Europeano, ti sasao a Sino-Tibetano, ti sasao a Niger-Kongo, ken ti sasao nga Aproasiatiko. Daytoy ket maipada iti Indo-Europeano, Niger–Kongo, ken Aproasiatiko a kas maysa kadagiti kasayaatan a nabangon a pamilia ti pagsasao. Dagiti kangrunaan a sasao nga Austronesio nga addaan iti kaaduan a bilang dagiti agsasao ket ti Malayo (Indones ken Malaysio), Habanes, ken Filipino (Tagalog).
Ni Otto Dempwolff ket isu idi ti immuna a nagsukisok nga ekstensibo a nagsukimat iti Austronesio babaen ti panagusar ti komparatibo a pamay-an. Ti sabali pay nga Aleman, ni Wilhelm Schmidt, ket isu ti nagaramid iti balikas ti Aleman iti austronesisch[2] a nagtaud manipud iti Latin iti auster "abagatan nga angin" ken mainayon ti Griego iti nêsos "isl". Ti nagan nga Austronesio ket naporma idi manipud kadagiti isu met laeng a taudan. Ti pamilia ket naitunos a nanaganan, gapu ta ti kaaduan a sasao nga Austronesio ket naisasao kadagiti isla: bassit laeng dagiti pagsasao, a kas ti Malayo ken ti sasao a Chamiko, ket dagiti indihenio iti nangruna a daga ti Asia. Adu kadagiti sasao nga Austronesio nga addaan iti bassit unay nga agsasao, ngem dagiti kangrunaan a sasao nga Austronesio ket insasao babaen dagiti sangapulo a riniwriw a tattao ken ti maysa a pagsasao nga Austronesio, ti Malay, ket insasao babaen dagiti 250 a riwriw a tattao, a mangaramid daytoy iti maika-8 a kaaduan ti nangisasao a pagsasao iti lubong. Duapolo wenno ad-adu pay kadagiti pagsasao nga Austronesio ket opisial kadagiti respektibo a pagilianda (kitaen ti listaan dagiti kangrunaan ken opisial a sasao nga Austronesio).
Dagiti nadumaduma a taudan ket aggigiddiatda nga agbilang, ngem ti Austronesio ken Niger–Kongo ket dagiti dua a kadakkelan a pamilia ti pagsasao iti lubong, iti tunggal maysa ket addaan iti maysa a pagkalima iti dagup dagiti pagsasao a nabilang iti lubong. Ti heograpikal a gay-at ti Austronesio ket maysa idi a kadakkelan iti ania man a pamilia ti pagsasao sakbay ti pannakaiwarwaras ti Indo-Europeano iti kolonial a paset ti panawen, a mangsakop manipud iti Madagascar aginggana idiay akin-abagatan a daya nga aplaya ti Aprika aginggana iti Isla ti Paskua ti Panagungar idiay akindaya a Pasipiko. Ti Hawayano, Rapa Nui, ken Malagasi (a naisasao idiay Madagascar) ket dagiti adda iti ruar ti heograpia ti pamilia ti Austronesio.
Segun kenni Robert Blust (1999), ti Austronesio ket nabingbingay kadagiti nadumaduma a nangruna a sangsanga, amin malaksid iti maysa kadagitoy ket eksklusibo a mabirukan idiay Taiwan. Ti sasao a Formosano ti Taiwan ket naigrupoda kadagiti ad-adu ngem siam nga umuna nga urnos dagiti subgrupo ti Austronesio. Amin dagiti pagsasao nga Austronesio ket naisasao iti ruar ti Taiwan (mairaman iti pagsasao a Yami) ket tagikua ti sanga ti Malayo-Polinesio, a sagpaminsan a tinawtawagan iti Ektra-Formosano.
Dagiti linaon
Pannakaidasig[urnosen | urnosen ti taudan]
Narikut ti akin-uneg nga estruktura ti sasao nga Austronesio. Ti pamilia ket buklen dagiti adu nga agpapada ken asideg nga agkakabagian a pagsasao nga adu a dagiti bilang ti lugar ti dialekto, isu a narigat daytoy a mabigbig dagiti pagbeddengan a pagbaetan dagiti sanga. Nupay kasta, nalawag daytoy a ti kalatakan a dibersidad ti henelohia ket mabirukan kadagiti sasao a Formosano ti Taiwan, ken ti kabassitan ti dibersidad ket kadagiti is-isla ti Pasipiko, a mangsuporta ti pannakaiwarwars ti pamilia manipud iti Taiwan wenno Tsina. Ti immuna a komprehensibo a panangidasig a mangipaltiing iti daytoy ket ni Dyen (1965).
Ti seminal nga artikulo ti panangidasig ti Formosano—ken, babaen ti pagpaatiddog, ti kangatuan nga agpang nga estruktura ti Austronesio—ket idi Blust (1999). Dagiti prominente a Formosanista dagiti lingguista nga espesialista iti pagsasao a Formosano) ket adda problemada kadagiti dadduma a salaysayna, ngem agtultuoloy a ti punto ti reperensia para kadagiti agdama a panagusig iti lingguistika, ken kas ti naipakita dita baba. Ti sasao a Malayo-Polinesio ket kankanayon a mairaman iti sanga nga Akindaya a Formosano n ni Blust gapu ti panagtalinaay a panagbibingay iti proto-Austronesio ti *t, *C aginggana iti /t/ ken *n, *N aginggana iti /n/, ti panangiyalisda iti *S aginggana iti /h/, ken dagiti bokabulario a kas ti *lima "lima" a saan a napasingkedan kadagiti sabali a sasao a Formosano.
Adda dagiti agparang a dua a nalatak a migrasion ti sasao nga Austronesio a napardas a nagsakop kadagiti dakkel a lugar, a nagresultaan dagiti nadumaduma a lokal a grupo nga addaan iti bassit a dakkel a gantingan nga estruktura. Ti immuna idi ket ti Malayo-Polinesio, a naiwarwaras idiay Filipinas, Indonesia, ken Melanesia. Ti sasao a Tengnga a Malayo-Polinesio ket agpapadada a saan a gapu iti kaasideg iti panagkakabagian iti henelohia, ngem imbes ket a gapu dagiti napigsa a sub-estrato manipud kadagiti saan nga Austronesio a pagsasao. Ti maikadua a migrasion ket iti sasao nga Oceaniko idiay Polinesia ken Mikronesia (Greenhill, Blust & Gray 2008).
Iti pay maipatinayon iti Malayo-Polinesio, sangapulo ket tallo kadagiti pamilia a Formosano ket aduda a maaw-awat. Ti pagsusuppiatan ket maipatengnga kadagiti panagkakabagian a pagbaetan dagitoy a pamilia. Iti panangidasig a naipakita ditoy, ti Blust (1999) ket isilpona dagiti dua a pamilia iti grupo nga Akinlaud a Tantanap, dua pay iti grupo nga Akinlaud a Formosano, ken tallo iti maysa a grupo ti Akindaya a Formosano, bayat a ti Lee (2008) ket isilpona pay dagiti lima a pamilia iti grupo nga Akin-amianan a Formosano. Awaten ti Austronesian Basic Vocabulary Database (2008) ti Akin-amianan, paayenna ti Akindaya, isilpona ti Tsouiko ken Rukai (dagiti dua a nakaro a managbaliw a pagsasao), ken isilpona ti Malayo-Polinesio iti Paiwan iti grupo a Paiwaniko. Ti Ross (2009) pagsisinaenna ti Tsouiko, ken ibagbagana a ti Tsou, Rukai, ken Puyuma ket maipanda iti ruar dagiti panagkonstrukto manen iti Proto-Austronesio.
Dagiti sabali pay a panagadal ket nangipresentada iti ponolohiko nga ebidensia para iti naipabassit a pamilia a Paiwaniko ti Paiwaniko, Puyuma, Bunun, Amis, ken Malayo-Polinesio, ngem daytoy ket saan a naipaltiing iti bokabulario. Ti tattao ti Akindaya a Formosano a Basay, Kavalan, ken Amis ket agbibingayda iti langa ti pagtaengan a nangibagbaga a nagtaudda manipud iti maysa nga isla a tinawtawagay iti Sinasay wenno Sanasay (Li 2004). Ti Amis, iti naipangpangruna, ket mangitaltalinaayda a nagtaudda manipud iti daya, ken natratoda idi babaen ti Puyuma, nga isu dagiti kaduada a nagtataeng, a kas agserserbi a grupo (Taylor 1888).[3]
Blust (1999)[urnosen | urnosen ti taudan]
- Austronesio
(agpakanawan manipud iti abagatan a laud)
- Pagsasao a Thao, AKA Sao. Dagiti dialekto a Brawbaw ken Shtafari.
- Tengnga nga Akinlaud a Tantanap
- Pagsasao a Babuza: dagiti dialekto a Taokas, Poavosa; daan a pagsasao a Favorlang.
- Pagsasao a Papora-Hoanya: dagiti dialekto a Papora, Hoanya.
- Pagsasao a Saisiyat: dagiti dialekto a Taai ken Tungho.
- Pagsasao a Pazeh AKA Kulun.
- Pagsasao nga Atayal.
- Pagsasao a Seediq: AKA Truku ken Tarok.
- Akin-amianan (sasao a Kavalaniko).
- Pagsasao a Basay: dagiti dialekto a Trobiawa ken Linaw–Qauqaut.
- Pagsasao a Kavalan.
- Pagsasao a Ketagalan, wenno Ketangalan.
- Tengnga (Ami).
- Maitutop nga Amis.
- Pagsasao a Nataoran: Amianan nga Amis.
- Dialekto a Sakizaya.
- Pagsasao a Siraya.
- Dagiti dialekto ti Mantauran, Tona, ken Maga ti Rukai ket managbaiwda.
Li (2008)[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy a panangidasig ket mangitalinaay ti Akindaya a Formosano ni Blust, ken mangikaykaysa dagiti sabali nga akin-amianan a pagsasao. Insingasing ni Li ti tinaudan a Proto-Formosano (F0) ken ipadana daytoy iti Proto-Austronesio (PAN), ken surotenna iti modelo ti Starosta (1995).[4][5] Ti Rukai ken Tsouiko ket nakitkitada a kas nakaro a managbaliw,[4] uray no ti puesto ti Rukai ket nakaro a kontrobersial.[6]
- F0: Formosano = Austronesio
- Mantauran
- Maga–Tona, Budai–Labuan–Taromak
- F1
- Tengnga (Tsouiko)
- Tsou
- Akin-abagatan a Tsouiko
- F2
-
-
Austronesian Basic Vocabulary Database (2008)[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagitoy a panagsukimat ket mangibati iti Akin-amianan a Formosano ni Li, ngem pagsisinaenna ti Daya a Formosano ni Blust, ken mangisingasin a ti Paiwan ket mabalin nga asi-asideg iti Malayo-Polinesio. Pagkaykaysaenna pay daytoy ti Tsouiko ken Rukai, dagiti dua a kaaduan a managbaliw a pagsasao iti Li.
- Austronesio
Daytoy ket maysa a nalawag, nga ababa nga agpang a pannakaigrupo
Dagitoy a grupo ket naisilpoda iti maysa a nakarkulo a 97% a probabilidad.
- Thao (ammo pay a kas Sao. Dagiti dialekto a Brawbaw, Shtafari)
- Akinlaud a Tantanap
- Babuza (ammo pay a kas Favorlang. Dagiti dialekto a Taokas, Poavosa)
- Papora-Hoanya (dagiti dialekto a Papora, Hoanya)
- Saisiyat (dagiti dialekto a Taai, Tungho)
- Pazeh (ammo pay a kas Kulun)
- Atayaliko
Sabali pay nga ababa nga agpang a pannakaigrupo
- Sakizaya
- Nataoran (Amianan nga Amis)
- Amis
Ti Tsou ken Rukai ket naisilpoda iti kalalainganna a kompidensia, nakarkulo iti 85% a probabilidad.
- Tsouiko
- Rukai (dagiti dialekto a Mantauran, Tona, ken Maga ket managbaliwda)
- Siraya (dagiti dialekto a Taivoan, Makatao)
Naisilpo ti Malayo-Poliensio ken Paiwan iti ababa nga agpang a kompidensia (74%).
- Paiwan (akin-abagatan nga ungto ti Formosa)
- Malayo-Polinesio
Ross (2009)[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi 2009, insingasing ni Malcolm Ross ti baro a pannakaidasig ti pamilia ti pagsasao nga Austronesio a naibatay iti morpolohiko nga ebidensia manipud kadagiti nadumaduma a sasao a Formosano.[7] Insingasing a dagiti agdama a panagkonstrukto manen para iti Proto-Austronesio ket pudno a maitunos iti maysa nga agpakatengnga nga agpang, nga iterminona iti "Proto-Nuklear nga Austronesio". Iti naipangpangruna, ti panangidasig ni Ross ket saan a mangsuporta ti panagkaykaysa ti sasao a Tsouiko, imbes ket nga inkeddengna a ti sasao nga Akin-abagatan a Tsouiko ti Kanakanavu ken Saaroa ket sabalida a sanga. Daytoy ket mangsuporta ti tunton ni Chang (2006) a ti Tsouiko ket saan nga umiso a grupo.[8]
- Austronesio
- (Managbaliw dagiti dialekto a Mantauran ken Tona–Maga)
- Saan a naibagbaga dagiti subdivision, malaksid iti Saaroa–Kanakanabu a kas sabali manipud iti Tsou.
Tsart iti panangiyasping ti Austronesio[urnosen | urnosen ti taudan]
Dita baba ket ti tsart a mangiyasping ti listaan dagiti bilang ti 1-10 ken dagiti sangapulo ket tallo a balikas iti sasao nga Austronesio; a naisasao idiay Taiwan, ti Filipinas, ti Is-isla Marianas, Indonesia, Malaysia, Chams wenno Champa idiay Tailandia, Cambodia, ken Bietnam, Daya a Timor, Papua, Baro a Selanda, Hawaii, Madagascar, Borneo ken Tuvalu.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Austronesian". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.
- ^ John Simpson; Edmund Weiner, dagiti ed. (1989). Official Oxford English Dictionary (OED2) (Dictionary). Oxford University Press. p. 22000.
- ^ "The Tipuns... are certainly descended from emigrants, and I have not the least doubt but that the Amias are of similar origin; only of later date, and most probably from the Mejaco Simas [that is, Miyako-jima], a group of islands lying 110 miles to the North-east.... By all accounts the old Pilam savages, who merged into the Tipuns, were the first settlers on the plain; then came the Tipuns, and a long time afterwards the Amias. The Tipuns, for some time, acknowledged the Pilam Chief as supreme, but soon absorbed both the chieftainship and the people, in fact the only trace left of them now, is a few words peculiar to the Pilam village, one of which, makan (to eat), is pure Malay. The Amias submitted themselves to the jurisdiction of the Tipuns."
- ^ a b Li, Paul Jen-kuei. 2008. "Time perspective of Formosan Aborigines." In Sanchez-Mazas, Alicia ed. Past human migrations in East Asia: matching archaeology, linguistics and genetics. Taylor & Francis US.
- ^ Starosta, S. 1995. "A grammatical subgrouping of Formosan languages." In P. Li, Cheng-hwa Tsang, Ying-kuei Huang, Dah-an Ho, and Chiu-yu Tseng eds. Austronesian Studies Relating to Taiwan, pp. 683–726, Taipei: Institute of History and Philology, Academia Sinica.
- ^ "The position of Rukai is the most controversial: Tsuchida... treats it as more closely related to Tsouic languages, based on lexicostatistic evidence, while Ho... believes it to be one of the Paiwanic languages, i.e. part of my Southern group, as based on a comparison of fourteen grammatical features. In fact, Japanese anthropologists did not distinguish between Rukai, Paiwan and Puyuma in the early stage of their studies" (Li 2008: 216).
- ^ Ross, Malcolm. 2009. "Proto Austronesian verbal morphology: A reappraisal." In Alexander Adelaar and Andrew Pawley (eds.). Austronesian historical linguistics and culture history: a festschrift for Robert Blust. Canberra: Pacific Linguistics.
- ^ Chang, Henry Yungli. 2006. "Rethinking the Tsouic Subgroup Hypothesis: A Morphosyntactic Perspective." In Chang, H., Huang, L. M., Ho, D. (eds.). Streams converging into an ocean: Festschrift in honor of Professor Paul Jen-Kuei Li on his 70th birthday. Taipei: Institute of Linguistics, Academia Sinica.
- ^ Ti binulod a balikas ti Sanskrito iti "Ekasila" : ti kayat a sawen ti "Eka" ket 1, ti kayat a swenti "Sila" ket "adigi", agparang ti "princsipio" iti bitla a Sukarno
- ^ a b Iti inskripsion a Kedukan Bukit agparang ti numeral tlu ratus a kas tallo gasut, tlu a kas tallo, iti http://www.wordsense.eu/telu/ ti balikas a telu ket maibagbaga a tallo iti Malayo, uray no karkarna unay a maus-usar ti telu.
- ^ Ti binulod a balikas ti Sanskrito iti "Trisila" : ti kayat a sawen ti "Tri" ket 3, ti "Sila" ket "adigi", agparang ti "prinsipio" iti bitla ti Sukarno
- ^ Ti binulod a balikas ti Sanskrito: ti Pancasila ken dagiti 5 prinsipio ti sukarno a n aiplawag ditoy: Pancasila (politika), ti kayat a sawen ti "Panca" ket 5, ti kayat a sawen ti "Sila" ket "adigi", "prinsipio".
- ^ Ti Lapan ket ammo a pangyababaan iti Delapan.
- ^ Siman Widyatmanta, Adiparwa. Vol. I dan II. Cetakan Ketiga. Yogyakarta: U.P. "Spring", 1968.
- ^ Zoetmulder, P.J., Kamus Jawa Kuno-Indonesia. Vol. I-II. Terjemahan Darusuprapto-Sumarti Suprayitno. Jakarta: PT. Gramedia Pustaka Utama, 1995.
- ^ [1] Javanese alphabet, pronunciation, and language (Aksara Jawa), http://www.omniglot.com/writing/javanese.htm
- ^ Ti binulod a baliaks ti Sanskrito: ti kayat a sawen ti "Panca" ket 5, iti nagandagiti disc ti kanta ti Siti Nurhaliza, ti kayat a sawen ti "Pancawarna": "5 a marmaris".
- ^ [2]
- ^ Cook, Richard (1992). Peace Corps Marshall Islands: Marshallese Language Training Manual (PDF), pg. 22. Naala idi Agosto27, 2007
- ^ Percy Chatterton, (1975). Say It In Motu: An instant introduction to the common language of Papua. Pacific Publications. ISBN 978-0-85807-025-7
- ^ Iti inskripsion ti Kedukan Bukit agparang ti numeral ti Tlu ratus a kas Tallo a gasut, ti Tlu a kas Tallo, in http://www.wordsense.eu/telu/ ti baliaks a Telu ket naibagbaga kas Tallo iti Pagsasao a Malayo ken Indones ngem karkarna ti panagusar iti Telu.
- ^ s.v. kawan, Old Javanese-English Dictionary, P.J. Zoetmulder and Stuart Robson, 1982
- ^ s.v. hañar, Old Javanese-English Dictionary, P.J. Zoetmulder and Stuart Robson, 1982
- ^ s.v. kami, this could mean both first person singular and plural, Old Javanese-English Dictionary, P.J. Zoetmulder and Stuart Robson, 1982
- ^ a b c d e f g h i Javanese English Dictionary, Stuart Robson and Singgih Wibisono, 2002
- ^ Manipud iti Espaniol "galgo"
- ^ Manipud iti Espaniol "nuevo"
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Bengtson, John D., The "Greater Austric" Hypothesis, Association for the Study of Language in Prehistory.
- Blust, R. A. (1983). Lexical reconstruction and semantic reconstruction: the case of the Austronesian "house" words. Hawaii: R. Blust.
- Cohen, E. M. K. (1999). Fundaments of Austronesian roots and etymology. Canberra: Pacific Linguistics. ISBN 0-85883-436-7
- Marion, P., Liste Swadesh élargie de onze langues austronésiennes, éd. Carré de sucre, 2009
- Pawley, A., & Ross, M. (1994). Austronesian terminologies: continuity and change. Canberra, Australia: Dept. of Linguistics, Research School of Pacific and Asian Studies, The Australian National University. ISBN 0-85883-424-3
- Sagart, Laurent, Roger Blench, and Alicia Sanchez-Nazas (Eds.) (2004). The peopling of East Asia: Putting Together Archaeology, Linguistics and Genetics. London: RoutledgeCurzon. ISBN 0-415-32242-1.
- Tryon, D. T., & Tsuchida, S. (1995). Comparative Austronesian dictionary: an introduction to Austronesian studies. Trends in linguistics, 10. Berlin: Mouton de Gruyter. ISBN 3-11-012729-6
- Wittmann, Henri (1972). "Le caractère génétiquement composite des changements phonétiques du malgache." Proceedings of the International Congress of Phonetic Sciences 7.807-10. La Haye: Mouton.
- Wolff, John U., "Comparative Austronesian Dictionary. An Introduction to Austronesian Studies", Language, vol. 73, no. 1, pp. 145–56, Mar 1997, ISSN 0097-8507
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Blust's Austronesian Comparative Dictionary
- Austronesian Basic Vocabulary Database – ABVD (contains over 650 Austronesian Languages)
- Swadesh lists of Austronesian basic vocabulary words (from Wiktionary's Swadesh-list appendix)
- Summer Institute of Linguistics site showing languages (Austronesian and Papuan) of Papua New Guinea.
- Austronesian Language Resources (awanen? naiyalis?) (Naiyarkibo 2004-11-22 iti Wayback Machine.)
- Spreadsheet of 1600+ Austronesian and Papuan number names and systems – ongoing study to determine their relationships and distribution
- Languages of the World: The Austronesian (Malayo-Polynesian) Language Family
- 南島語族分布圖


c: text/html

text:
CABUGAO, Ilocos Sur – Dead on the spot ti maysa a mangngalap kalpasan a nabtakan iti bomba iti kabaybayan a sakup ti Barangay Sabang ditoy nga ili itay lawasna.
Natay a dagus ni Julio Carbonel Quiton, 56, naasawaan, gapu iti grabe a sugatna idinto a nasugatan ti saka ni Jason Suplo, 25, baro, kalugaranna iti nadakamat a barangay.
Segun iti report, bayat ti kaadda dagiti dua iti kabaybayan a sakup ti nadakamat a barangay, sinindian ni Quiton ti bongbong ngem bimtak daytoy sakbay a naibatona.
Iti baet ti kampania ti gobierno probinsial maikontra iti illegal a panagkalap, adda latta dagiti maireport a panagbongbong iti sumagmamano a coastal barangays iti probinsia.#

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Friday, March 27, 2015
RICE CRACKER MAKING, INYADAL TI ARC-DTI DITOY CABUGAO
Cabugao,Ilocos Sur – Naangay ti Basic Skills Training on Rice Cracker Making a mangisuro ti Teknolohiya iti panagaramidan ti produkto a mangipanamnama iti pagsapulan ken oportunidad kadagiti indibidual/inna nga interesado a makipartisipar kadaytoy a panagsanay.
Kangrunaan a target-beneficiaries daytoy a panagsanay ket dagiti kameng ti 4 P’s ken Out-of-School Youths (OSY’s) kasta metten dagiti kameng ti Agrarian Reform Communities (ARC) a pakaibilangan dagiti agnanaed iti Barangay Arnap, Cabugao, Ilocos Sur.
Imbatad ni Ms. Maricar P. Lodivico, Staff ti Department of Trade and industry (DTI)-Ilocos Sur, daytoy a panagsanay ket umuna a pa-trainingda kadagiti asosasion iti intero nga Ilocos Sur! Innayonna a maigapu ta inkumit dagiti asosasion ditoy nga ili iti pannakipasetda ken iti madadaan a partnership ti LGU-Cabugao ket maiwayat daytoy a panagsanay tapno malukatan ti ad-adu nga oportunidad ken pagsapulan dagiti maseknan nga umili ti Cabugao, Ilocos Sur. Naangay iti panaglektiur (Teoria) dagiti Resource Person ken aktual a panagsanay iti 2nd Floor, Municipal Building, Cabugao, Ilocos Sur iti Marso 27, 2015,
Timmarabay da Acting Municipal Agriculturist Robert S. Savella, AT kasta metten dagiti Staff/Personnel ti DA-LGU Cabugao iti daytoy a panagsanay nga inesponsoran ti DTI-Ilocos Sur nga idauluan ni Ms. Grace R. Lapastora, CESO V, Provincial Director ken ti LGU-Cabugao nga idauluan ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 2:43 PM
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
1965
Ti 1965 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti Biernes iti kalendario a Gregoriano (dominikal a letra C).
Dagiti linaon
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
- Enero 20 – Naisapata niLyndon B. Johnson para iti napno a terminona a kas Presidente ti Estados Unidos.
- Pebrero 18 – Ti Gambia ket nawayaan manipud iti Nagkaykaysa a Pagarian.
- Hulio 26 – Nakagun-od ti Maldibas ti wayawya manipud iti Gran Britania.
- Septiembre 28 – Bimtak ti Bulkan Taal idiay Luzon, Filipinas.
- Oktubre 4 – Binisita ni Papa Pablo VI ti Estados Unidos.
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Marso[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 3 – Betty Gofman, Brasiliana nga aktres
Abril[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 23 – Leni Robredo, maika-14 a Bise Presidente ti Filipinas
Hulio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hulio 31 – J. K. Rowling, Ingles a mannnurat
Agosto[urnosen | urnosen ti taudan]
- Agosto 24 – Marlee Matlin, Amerikana nga aktres
Nobiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nobiembre 12 – Arnold Clavio, Filipino a personalidad ti telebision
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Enero 4 – T. S. Eliot, Amerikano a mannurat, nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura (naipasngay 1888)
- Enero 24 – Winston Churchill, Umuna a MInistro ti Nagkaykaysa a Pagarian, nagingunaan ti Premio Nobel iti Literatura (naipasngay 1874)
Hulio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hunio 7 – Judy Holliday, Amerikana nga aktres (naipasngay 1921)
Agosto[urnosen | urnosen ti taudan]
- Agosto 27 – Le Corbusier, Suiso nga arkitekto (naipasngay 1887)
Nobiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nobiembre 18 – Henry A. Wallace, Bise Presidente iti Estados Unidos (naipasngay 1888)


text:
Kayat ti Provincial Government of Abra a mairaman ti sibubukel nga Abra iti coverage ti Cash Relief (CARE) Program ti Overseas Workers Welfare Administration.
Panggep ti CARE a mangted iti cash relief kadagiti OWWA workers ken pamilyada a naapektaran iti isasaplit ni Bagyo Lawin idi October 19, 2016.
Iti Memorandum of Instruction No. 13 manipud iti OWWA, maikkan iti one-time cash relief assistance kadagiti OWWA members kadagiti luglugar a naikabil iti babaen ti Tropical Cyclone Warning Signal No. 5 babaen iti National Disaster Risk Reduction and Management Council (NDRRMC).
Karaman kadagitoy dagiti probinsia ti Cagayan, Isabela, Kalinga, Apayao, Ilocos Norte ken Northern Abra.
Maikkan iti cash assistance a P3,000.00 kada active OWWA member ken P1,500.oo met kadagiti non-active members.
Naipaganetget iti memo a dagiti laeng OWWA members nga agnanaed kadagiti lugar a naideklarar iti TCWS No. 5 ti maikkan iti cash assistance.
Gagem ni Gov. Maria Jocelyn Valera Bernos nga amin nga OWWA members ditoy Abra ket mairaman iti coverage ti CARE program gapuenta saan laeng met nga iti akin-amianan a paset ti probinsia ti nakaro a nadidigra kenni Super Typhoon Lawin.
Immuna iti daytoy, kinuna ni OIC Regional Director Evelyn C. Laranang ti OWWA CAR a ti memo of instruction ket naggapu iti OWWA council ken isu ti surotenda.
Gaput iti daytoy, nagsurat ti PGA babaen keni Gov. Bernos kenni Administrator Hans Leo K. Cacdac tapno kiddawenna a mairaman dagiti amin nga OWWA members ditoy Abra iti CARE program ti ahensia.
Iti biang ti OFW Center iti babaen ti PGA, agtultuloy ti panangawatda iti aplikasion manipud kadagiti OWWA members a qualified para iti nasao a benefisio.


text:
NARVACAN, Ilocos Sur – Saan a naiyabot ti biag ti maysa a motorista iti ospital gapu kadagiti grabe a sugatna kalpasan a nakidinnungpar ti motorsiklona iti maysa a sasakayan iti national highway a sakup ti Barangay Sulvec ditoy nga ili idi rabii ti Pebrero 18.
Natayen a naisangpet iti Narvacan District Hospital ni Edmund Sablay Prades, 28, naasawaan, residente iti Barangay San Roque, Santiago kalpasan a nakidinnungpar ti Mio a motorsiklona iti Toyota Land Cruiser a minaneho ni Leopoldo Bernardez, 48, taga-Bangued, Abra idi agarup 9:40 ti rabii ti Pebrero 18.
Iti report manipud iti polis ditoy nga ili, obertekan koma ni Prades ti maysa a trailer truck ket kimmaut iti linia ti agpalaud a Land Cruiser ket nupay nagpreno ti biktima, nadungparna latta ti makasabatna a lugan.
Nakaro ti dadael ti motorsiklo.
Nakakustodia ni Bernardez iti police station iti pannakaisurat daytoy.#


text:
Atok, Benguet
Ti Atok ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Benguet iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti Atok ket nabingbingay a politikal iti 8 a barbaranggay.[2]
- Abiang
- Caliking
- Cattubo
- Naguey
- Casdan
- Danas
- Dehew
- Paoay
- Pasdong
- Poblacion
- Topdac
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Benguet". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 25 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015] (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Benguet". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 10 Hulio 2014.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Iti sanguanan ti nalamiis a panangawat dagiti umili iti pannakabalbaliw ti porma ti gobierno manipud iti presidensial iti parliamentaria ken iti di yaanamong ti Senado iti daytoy a panggep ti Kamara ken ti administrasion, idurduron dagiti kaaliado ti Presidente ti dua a wagas a panangbalbaliw iti Konstitusion, ti constituent assembly ken ti people’s initiative.
Unaentayo ti people’s initiative:
Kalpasan ti panangibasura ti Commission on Elections ti petision ti Sigaw ng Bayan ken ti ULAP, a mangbaliw iti Konstitusion babaen ti people’s initiative, nagkamang dagitoy iti Korte Suprema.
Agsamsammaked ti Sigaw ng Bayan ken ULAP iti naukkonda a nasurok nga 6 milion a pirma a nasursurok payen ngem iti intuding ti Konstitusion.
Kunada a saan a mabalin a kideman lattan ti Korte Suprema ti aglaplapusanan a karirikna dagiti umili a mangsuporta iti pannakabalbaliw ti Konstitusion ken pannakasukat ti porma ti gobierno manipud iti presidensial iti parliamentaria.
Kunada a mainugot laeng a bigbigen ti Nangato a Pangukoman ti “timek” dagiti umili, kas ipaneknek ti 6.5 milion a pirma a naukkonda a nasursuroken ngem iti intuyang ti Konstitusion a panagpirma ti 12% iti kadagupan a botante iti intero a pagilian ken 3% iti tunggal legislative district tapno ikonsidera ti Comelec.
Kadi?
Ngem saanda nga inlawlawag nga impaulog ti Korte Suprema idi 1997 nga awan ti enabling law a mangsuporta iti people’s initiative. Uray agdadamo nga estudiante ti linteg, ammona nga awan pay ti impasa ti Kongreso a kasta.
Kasta met a depektibo ti wagas a naaramat iti pannakaukkon dagiti pirma. Saan a napaayaban dagiti tattao iti maysa nga asemblea wenno taripnong tapno pagdidiskusionan dagiti isyo mainaig iti pannakabalbaliw ti Konstitusion.
Saan a nagtaud ti inisiatibo manipud kadagiti tattao no di manipud kadagiti opisial ti turay ken gunglo a mapalpaliiw a suportado iti agdama a turay. Napagpirma lattan dagiti umili a saan a nailawlawag kadakuada no ania ti kaipapanan ken panggep ti pinirmaanda.
Paset ti initiatibo (kuno) dagiti tattao ti panangsukat ti porma ti gobierno manipud iti presidensial iti parliamentaria. Ngem agdadata daytoy a saan nga amendment laengen iti probiso ti Konstitusion no di rebision ken ma-overhaul ti pamunganayan-linteg.
Taliawentayo met ti ipagpagna ti Kamara a constituent assembly.
Impasa ti Kamara ti House Resolution No. 1230 a ma-convene ti sibubukel a Kongreso kas constituent assembly. Pagtaktakderan ni House Speaker Jose de Venecia a mabalinda nga iduron ti charter change, adda man wenno awan partisipasion ti Senado. Iti taray ti panunot ni de Venecia, mabalin ti Kongreso ti agpaay a constituent assembly babaen ti nagtipon a butos dagiti agilinlinteg iti Kongreso uray saan a makipartisipar dagiti senador.
Kitaentayo no apay nga idurduron ti Kamara ti parliamentaria:
Saanen a nasamay ti agdama a sistema ti gobierno iti agdama a panawen. Kunada a kaadduanna dagiti nararang-ay a paglian iti lubong ti adda iti babaen ti parliamentaria a porma ti gobierno. Ngem saanda a dinakamat nga addaan iti nabileg ken napigsa a dua a partido ti kaadduan kadagiti narang-ay a pagilian a parliamentaria ti porma ti gobiernoda
Gapu iti saan a panagkakasurotan ti lehislatibo ken ehekutibo, mapataud ti gridlock a mangtaktak iti implementasion dagiti programa ken proyekto ti turay. Ngem di ibagbaga dagiti pabor iti parliamentaria a no awanen ti mangsiput iti dominante a partido, saanen a matubeng ti pannakaipasa dagiti gakat nga agpaay laeng iti pagimbagan dagiti politiko ken dagiti kaaliado ti nakatugaw nga administrasion. makapadakes iti pagilian
Makainut pay ti pagilian agsipud ta awanto ti eleksion inton 2007 ken iti babaen ti unicameral a parliamentaria, agmaymaysanton ti lehislatibo. Ngem lislisianda a dakamaten nga iti likudan ti sangkadullitda a pagimbagan ti pagilian ti panagsukat ti sistema ti gobierno, isuda nga agilinlinteg ti kangrunaan a mabenepisiaran.
Ta regaluan dagiti agilinlinteg ti bagida nga isuda ti mangbukel iti interim parliament manipud 2007 agingga iti 2010 a panagbalin a naan-anay a parliamentaria ti porma ti gobierno. Tapno maguyugoy dagiti provincial ken municipal officials a mangsuporta iti pannakabalbaliw ti porma ti gobierno, karamanda nga agtuloy ti panagtakemda agingga iti 2010 a panaggibus ti panagtakem ni Pres. Arroyo.
Iti biang ti Senado, nupay kanunonganda ti charter change, agirayda iti constitutional convention a dagiti maraem a kameng iti academe, negosio, relihion, autoridad iti linteg ken dadduma pay a makabael nga umili dagiti agkameng a saan ket a dagiti nakapuesto nga agilinlinteg. Nakababain, kunada, nga isuda a mabenepisiaran nga agilinlinteg ti aggamulo iti charter change.
Kuna pay dagiti senador a ma-convene laeng ti constituent assembly babaen ti nagsina a butos ti Kamara ken Senado kas sagudayen ti Konstitusion.
Kadagiti senador, ad-adda a makadakes ti pannakabalbaliw ti porma ti gobierno manipud iti presidensial iti parliamentaria ta awanton ti check and balance iti nagbaetan ti lehislatibo ken ehekutibo ta mapukaw metten ti Senado.
Kas panangipamatmatda iti nainget nga isusupiatda, nangipasa dagiti senador iti resolusion a nangibatadanda nga aniaman nga amendment iti 1987 constitution ket aprobaran nga agpada ti Senado ken Kamara babaen ti agsina a panagbutosda.
Makita ditoy nga uray ania kadagitoy dua a maidurduron a wagas a panangbalbaliw iti Konstitusion, saan nga agsinnurot dagiti senador ken diputado ken dagiti pabor ken kontra. Arigda iti lana ken danum a saan nga agtipon.
Idi udina, agtinnagto a ti Korte Suprema ti mangikeddeng.
Ti saludsod: agtultuloy met laeng ti kinatibker ti Nangato a Pangukoman a dupdupiren ti nabileg a puersa a mangidurduros iti pagayatanna uray agdadata a saan a maiyannurot iti linteg ken maisupiat iti pudpudno a karirikna dagiti tattao?
Siputantayo ti sumaruno a mapasamak, kailian!


text:
Ti kultura (
Idi maika-20 a siglo, ti "kultura" ket rimmuar a kas ti maysa a sentro a konsepto iti antropolohia, a binukbuklan ti sakop ti penomena ti tao a saan a maidakamat ti henetiko a tawidan. A naisangsangayn ti trmino a "kultura" iti Amerikano nga antropolohia ket adda ti dua akayatna a saoen: (1) ti rimmang-ay a kapasidad ti tao a mangidasig ken mangirepresenta dagiti panakasanay kadagiti simbolo, ken ti panagtignay a naiparapaap ken managpartuat; ken (2) dagiti naisalsalumina a pamay-an ti tattao nga agtataeng kadagiti nadumaduma aluglugar iti lubong a nagidasdasig ken nagirepreprenta dagiti pannakasanayda, ken ti panagtignayda a nagpartuat.Dagiti pannakailaslasin ket agdama a naararamid ti nagbaetan ti pisikal nga artipakto a pinartuat babaen ti maysa a
Ti etimolohia ti moderno a termino ti "kultura" ket adda ti maysa a klasiko a taudan. Iti Inggles, ti balikas a "kultura" ket naibatay ti termino nga inus-usar idi babaen ni Cicero idiay bukodna a Tusculan Disputations, nga idiay ket nagsursurat ti panagtalon ti kararua wenno "cultura animi", nga isu a daytoy ket nagus-usar ti maysa amaipapan ti agrikultura a metapora tapno mangipalpalawag ti panagrang-ay ti pilosopiko a kararua, a daytoy ket naawawatan a teleolohiko a kas ti maysa a kangatuan a masna a mabalin a panunot para iti panagrang-ay ti nagtagitaoan. Ni Samuel Pufendorf ket isu ti nangala ti metapora iti moderno a kontestoto, a kayatna asaoen ket adda ti kapada, ngem saanen nga agipagpagarup a ti pilosopia ket isu ti masna akinalibnos ti tao. Ti panag-usarna, ken dagiti adu a mannurat kalpasan kaniana "ket mangitudo kadagiti amin a pamay-an a nagpasayaat ti tao kadagiti kasisigud a barbarismo, ken babaen ti artipisio, ket nagbalin a napno a tao ".[4]


text:
Karuay (botanika)
Iti botaniko a nomenklatura, ti karuay (naipangyabaan iti var.; iti Latin: varietas) ket ti taksonomiko a ranggo ti baba dagiti sebbangan: isunga daytoy ket makal a kadagiti tallo a parte ti inpraespesipiko a nagan.
Botaniko a nomenklatura[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti karuay ket addaan to ti naisangayan a langa manipud kadagiti sabali a karuay, ngem mabalinto a naway nga ag-hibrido kadagiti nadumaduma a karuay (no maiyasidegda). Kadawyan a dagiti karuay ket heograikoda a naisinsina manipud iti tunggal maysa.
- Kas pagarigan
Ti Escobaria vivipara (Nutt.) Buxb., ket maysa a nawatiwat ti sakopna a panagduduma a sebbangan a wide-ranging nga adda idiay Kanada aginggan idiay Mehiko, ken mabirukan iti amin a paset ti New Mexico iti baba ti agarup a 2,600 metro (8,500 ft). Siam kadagitoy a karuay ti naipalplawagen. Idiay pagsabtan dagiti karuay ti Escobaria vivipara, dagitoy agkinnapetda babaen ti lokasion. Ti karuay ti Escobaria vivipara var. arizonica ket agtaud idiay Arizona, bayat a ti Escobaria vivipara var. neo-mexicana ket agtaud manipud idiay New Mexico.
Dagiti sabalipay nga usar ti nomenklatura[urnosen | urnosen ti taudan]
- Iti nomenklatura ti panagpataud timula, kadagiti pagilian a nagpirma iti Timpuyogan ti UPOV, "karuay" wenno "karuay timula" ket nainkalintegan daytoy a panangibaga.
- Iti soolohiko a nomenklatura, ti laeng maipalubos a ranngo ti babba dagiti sebbangan ket dagiti subsebbanagn. Ti nagan a naipablaak idi 1961 a kas karnuay ket maalanto a kas nagan dagiti subsebbanagn. Ti nagan a naipablaak kalpasan ti 1960 iti karuay ket saan a pormal nga adda. Iti soolohia, dagiti porma ken dagiti morph ket inus-usar dagitoy nga inpormal no nasken, ngem saan a tinartaripato babaen ti ICZN.
- Iti bakteriolohiko a nomenklatura ti "karuay" ket saan a maipalubos, ngem dagiti nagan a naipablaak a kas karuay sakbay idi 1992 ket maal-ala a kas naipablaak a kas dagiti subsebbangan.
- Iti bitikultura a nomenklatura, ti naitudtudo a kas dagiti "[[karuay ti ubas]" ket agpayso dagitoy a dagiti kultibar segun ti panagusar ti International Code of Nomenclature for Cultivated Plants wenno dagiti "karuay ti mula" iti nainkalintegan a kapanunotan ngem dagiti botaniko a karuay ti taksonomia, gapu ta dagitoy ket naipaadu babaen dagiti panagputed ken addaan kadagiti tagikua a saan a natalinaay babaen ti seksual a reproduksion (dagiti bukel a mula). Nupay kasta, ti panag-usar ti panangibaga a karuay ket nakaron iti bitikultura a ti panagbalbali iti kultibar ket saanen a mabalin.


text:
VIGAN CITY – Naangay itay Hunio 8 ti panagmula iti kaykayo iti lugar a pagtataudan ti inumen a danum daytoy a siudad.
Paset ti tree planting iti pannakaselebrar iti Environment Month ken kas paset ti programa ti siudad a pannakalapped iti panaglayus ditoy ken pannakikammayetna iti problema a pannakakontrol iti global warming.
Mapirmaan met iti daytoy nga aldaw ti memorandum of agreement iti nagbaetan ti city government ken ti Metro Vigan Water District para iti pannakasaluad ti nadalus nga inumen dagiti agindeg ditoy.#


text:
Katmandu
Ti Katmandu (Panangibalikas a Nepali: [kɑʈʰmɑɳɖu]) ket ti kapitolio a siudad ken ti kadakkelan a munisipalidad ti Nepal. Daytoy ket mangsangaili pay kadagiti kuartel ti Gunglo ti Abagatan nga Asia para iti Rehional a Kooperasion (SAARC). Daytoy laeng ti siudad idiay Nepal nga addaan iti administratibo a kasasaad iti Mahanagar (Metropolitano a Siudad), a kas maiyasping iti Upa-Mahanagar (Sub-Metropolitano a Siudad) wenno Nagar (Siudad). Ti Katmandu ket isu ti bugas iti kadakkelan nga urbano nga aglomerasion ti Nepal a mabirukan iti Ginget Katmandu a mangukel iti Lalitpur, Kirtipur, Madhyapur Thimi, Bhaktapur ken dagiti dadduma pay abilang dagiti babbabassit a komunidad. Ti Katmandu ket impormal pay nga ammo a kas "KTM" wenno ti "tri-city". Segun iti senso idi 2011, ti Metropolitano a Siudad ti katmandu ket addaan iti populasion iti 975,453 ken agrukod iti 49.45 km2 (19.09 sq mi).
Ti siudad ket adda iti kangato iti agarup a 1,400 metro (4,600 ft) iti agsukog iti malukong a Ginget Katmandu iti sentral a Nepal.[4] Daytoy ket napalikmutan kadagiti uppat a nangruna a turod: ti Shivapuri, Phulchoki, Nagarjun, ken Chandragiri. Ti Ginget Katmandu ket parte dagiti tallo a distrito ti (Katmandu, Lalitpur, ken Bhaktapur), ket addaan iti kaaduan ti densidad iti populasion iti pagilian, ken pagtaengan ti agarup a pagkaduapulo ket dua iti populasion ti Nepal.
Iti pakasaritaan, ti Ginget ti Katmandu ken dagiti kadenna a lugar ket ammo idi a kas Nepal Mandala. Aginggana idi maika-15 a siglo, ti Bhaktapur ket isu idi ti kapitolio idi dagiti dua a sabali a kapitolio, ti Katmandu ken Lalitpur, ket nabangonda.[5] Idi las-ud ti panawen ti Rana ken Shah, dagiti historiador Briton ket tinawtawaganda ti ginget a kas "Maitutop a Nepal". Ita nga aldaw, ti Katmandu ket saan laeng a kapitolio ti Pederal a Demokratiko a Republika ti Nepal, ngem dagiti pay kuartel ti Sona ti Bagmati ken ti Rehion ti Sentral a Panagdur-as ti Nepal.[6]
Ti Katmandu ket ti sumrekan iti turismo idiay Nepal. Daytoy ket sentro pay ti ekonomia ti pagilian. Daytoy ket addaan iti abanse nga impraestruktura iti ania man nga urbano a lugar idiay Nepal, ken ti ekonomiana ket kaaduan iti turismo, a pakabilangan para iti 3.8% iti GDP ti Nepal idi 1995/96. Ti turismo idiay Katmandu ket bumasbassiten kalpasan dayta iti las-ud ti paset ti panawen ti riribok ti politika, ngem simmayaat metten kalpasan dayta. Idi 2013, ti Katmandu ket nairanggo idi a kas maikatlo kadagiti 10 a kasayaatan a sumaysayaat a destinasion iti luboong babaen ti TripAdvisor, ken nairanggo akas umuna idiay Asia.[7]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "National Population and Housing Census 2011" (PDF). National Planning Commission Secretariat, Central Bureau of Statistics (CBS), Government of Nepal. Nobiembre 2012.
- ^ "An Overview of the Central Development Region (CR)" (PDF). Internal-displacement.org. Naala idi Nobiembre 25, 2013.
- ^ "History". Kathmandu.gov.np. Naala idi 16 May 2010.
- ^ "Kathmandu Metropolitan City Office – Introduction". Kathmandu Metropolitan City Office. Naala idi 14 Agosto 2014.
- ^ Slusser, Mary (1982). Nepal Mandala: A Cultural Study of the Kathmandu Valley. Princeton University. ISBN 978-0-691-03128-6. Page vii.
- ^ "The World Fact Book"Geography". Central Intelligence Agency (CIA), US. Naala idi Nobiembre 23, 2009.
- ^ http://www.businessinsider.com/tripadvisor-says-these-are-the-hot-new-destinations-for-travelers-2013-12
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Katmandu iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Katmandu manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)


text:
CABUGAO, Ilocos Sur – Inaresto dagiti elemento ti polis ti suspek iti pannakauram ti maysa a balay ditoy iti nagpaknianna a pagtaengan sadiay Barangay Baclig idi agsapa ti Agosto 7.
Inaresto dagiti polis ni Jecer Belen Seatriz, addaan legal nga edad, baro, ken residente iti Barangay Rizal ditoy nga ili, iti nagpaknianna a pagtaengan ti maysa a Jerry Periña y Seatriz iti Barangay Baclig babaen ti insayangkatda nga operasion idi agarup alas 7:00 ti bigat ti nadakamat nga aldaw.
Ni Belen ti kangrunaan a suspek iti pannakauram idi malem ti Agosto 4 ti balay ni Marilyn Belen y Agbayani nga agdama nga agnaed sadiay USA.
Segun iti inbestigasion dagiti polis, sakbay ti uram, mapapati a simmublat ni Belen, maysa a deportee ken mapapati a drug dependent, iti posporo iti maysa a tienda iti asideg ti balay ti biktima.
Sumagmamano nga istambay ti nakakita ken ni Belen a rimmuar manipud iti balay sa nagtaray a nagpalaud sumagmamano a kanito sakbay ti pannakauram ti nasao a balay.
Mapapati a nangrugi ti uram iti kayo a pagagdanan ti balay sa nagwaras iti kisame.
Nagpaut ti uram iti 25 minutos sa nakontrol dagiti bombero.
Awan ti naireport a nasugatan iti nasao nga insidente ken saan pay nga ammo ti pateg dagiti nadadael.#


text:
CAOAYAN, Ilocos Sur – Dakkel ti pukaw dagiti agtartaraken iti bangus ken tilapia iti Barangay Villamar ditoy nga ili gapu iti pannakaibuang dagiti tarakenda idi sinanot ni Bagyo Mario ti probinsia.
Naammuan a gapu iti panagdinakkel ti danum, naibuang dagiti fishcages ket nakabulos dagiti taraken a bangos ken tilapia.
Gapu itoy, naisardeng ti produksion ti smoked bangus a livelihood program ti RIC iti nadakamat a barangay nga adda iti pannarabay ti Bureau of Fisheries and Aquatic Resources babaen ti Gender Development Program ken pannakikammayet ti lokal a gobierno ditoy nga ili.
Nupay kasta, kinuna ni Gemma Real, Fisheries coordinator, a manamnama ti panagsubli ti operasion daytoy livelihood program ti RIC ti Villamar.
Mapattapatta nga aganay a P5 milion ti pukaw ti fisheries gapu iti nasao a bagyo.# CAOAYAN, Ilocos Sur – Dakkel ti pukaw dagiti agtartaraken iti bangus ken tilapia iti Barangay Villamar ditoy nga ili gapu iti pannakaibuang dagiti tarakenda idi sinanot ni Bagyo Mario ti probinsia.
Naammuan a gapu iti panagdinakkel ti danum, naibuang dagiti fishcages ket nakabulos dagiti taraken a bangos ken tilapia.
Gapu itoy, naisardeng ti produksion ti smoked bangus a livelihood program ti RIC iti nadakamat a barangay nga adda iti pannarabay ti Bureau of Fisheries and Aquatic Resources babaen ti Gender Development Program ken pannakikammayet ti lokal a gobierno ditoy nga ili.
Nupay kasta, kinuna ni Gemma Real, Fisheries coordinator, a manamnama ti panagsubli ti operasion daytoy livelihood program ti RIC ti Villamar.
Mapattapatta nga aganay a P5 milion ti pukaw ti fisheries gapu iti nasao a bagyo.#


text:
Ti kadakkelan a paset ti daga ti Ilocos Sur ket maibilang nga ancestral domain dagiti indigenous cultural communities (ICC) babaen ti panangmanehar ti National Commission for Indigenous People ken ti kabakiran wenno agro-forestry zone a tartarabayen ti Department of Environment and Natural Resources. Iti kaudian a datus nga inruar ti DENR, umabot iti 50,000 nga ektaria ti kabakiran iti probinsia a masarakan iti 14 nga upland municipalities ket mainayon pay ditan ti linia dagiti kabambantayan manipud Narvacan iti abagatan agingga iti Sinait iti amianan.
Ti met kabaybayan wenno aquamarine zone ti sumaruno a kadakkelan a paset ti Ilocos Sur. Pinasempaset daytoy ti Bureau of Fisheries and Aquatic Resources iti uppat: (1) sand dunes aquaculture (200 meters inward) nga umabot iti 2,000 nga ektaria; (2) maysa a kilometro a fish shelter zone nga umabot iti 1,000 ektaria; (3) maysa a kilometro a buffer zone para iti selective fishing nga umabot iti 1,000 nga ektaria; ken (4) 13 a kilometro a paset ti kabaybayan a sakup ti Ilocos Sur a nairanta para iti deep sea fishing nga umabot iti 13,000 nga ektaria. Masarakan daytoy kadagiti 16 a coastal towns ken dua a siudad ti probinsia.
Umabot met iti 53,000 nga ektaria ti sabali pay nga usar ti daga iti probinsia a maaw-awagan iti agricultural productivity zone wenno kataltalonan, kas kuna ti Department of Agriculture idinto a mapan a 14,000 nga ektaria ti agrarian reform communities base iti report ti Department of Agrarian Reform.
Babaen kadagitoy a datus, nainaw ti Ilocos Sur Growth Center Integrated Area of Development wenno GroCIAD 2020 Vision tapno isu ti agbalin a giya dagiti agtuturay para iti pannakamanehar ti probinsia iti uneg ti sumaruno a maysa a dekada. Inurnos ken inlibro daytoy ti provincial planning and development office iti panangidaulo ni Dr. Enrie Mendoza II. Nakatutok daytoy iti pannakailung-aw dagiti awanan manipud iti kinapanglaw, ken agribusiness wenno negosio manipud iti agrikultura ken ecotourism. Mamati ni Gov. Luis “Chavit” Singson a kasapulan nga iyun-una ti gobierno dagiti napanglaw isu a “pro-poor” ti kangrunaan nga estratehia ti GroCIAD.
Nabingay ti GroCIAD iti uppat a quadrant areas of development ti Ilocos Sur maibatay iti lokasion dagitoy tapno nadardaras a makita no ania dagiti maikanatad a proyekto a maipan iti tunggal quadrant.
Quadrant I: Metro Cabugao “Ilocos Sur Freeport Special Economic Zone”
Buklen ti Metro Cabugao dagiti innem a makin-amianan nga ili ti probinsia a pakaibilangan ti Sinait, Cabugao, San Juan, Magsingal, Sto. Domingo ken San Ildefonso. Kadagiti nadakamat nga ili, ti laeng San Ildefonso ti awanan iti kabaybayan. Nalawa dagiti kataltalonan ditoy a mamulmulaan iti pagay, mais, tabako ken dadduma pay a high value commercial crops. Umabot iti 142,724 ti populasion iti daytoy a quadrant a kaaduanna ti mannalon ken mangngalap.
Adda ditoy ti Salomague seaport a naiproponer iti Kongreso nga agbalin nga Ilocos Sur Freeport and Economic Zone iti pasetna ti Cabugao ken San Juan. Daytoy a puerto ti agbalin a kangrunaan nga export-market support facility para iti Ilocos Sur ken kaparangetna a probinsia babaen ti panagbalinna a kangrunaan a pasilidad iti pannakaitandudo ti merkado, turismo ken agribusiness.
Addaan met daytoy iti potensial iti benneg ti turismo gapu ta masarakan ditoy ti shrine ni Sto. Kristo iti Sinait ken ti St. William the Hermit Parish iti Magsingal, dua kadagiti pito a pilgrimage churches iti probinsia; addaan daytoy iti napipintas nga igid ti baybay, addaan iti museo a pakakitaan ti naglabasan ti probinsia kasta metten iti natural nga atraksion kas iti Pikkang Falls ken Tapao Mountain Resort iti San Juan ken Rebba Falls iti Cabugao.
Agserbi met ti BArang-ay Demofarm iti Labnig, San Juan a pagtuladan dagiti mannalon iti pannakaipakat kadagiti kabaruan a teknolohia iti panagtalon ken ti panangadaptarda kadagitoy kadagiti lugarda. Ditoy pay a makita no kasano a maingato ti kalidad dagiti dingo.
Kangrunaan ngarud a proyekto a masapul iti daytoy a quadrant ti pannakaituloyen ti Ilocos Sur Freeport and Economic Zone, pannakasimpa ti Cabugao, Ilocos Sur-Nueva Era, Ilocos Norte-Danglas, Abra Road, pannakaipaay iti agduduma a proyekto iti aquaculture ken mariculture, ti pannakaitultuloy ti operasion ti BArang-ay demofarm ken pannakamanehar dagiti kabaybayan ken pannakaipatakder kadagiti pasilidad iti hospitality industry tapno dumur-as ti turismo.
(Adda tuloyna)


text:
CANDON CITY – Napateg nga aldaw kadagiti mannalon ti tabako ken dagiti traders ti Pebrero 15 ta daytoy ti mangipasidumaag ti panangrugi iti pormal a panaggatangan iti berde a balitok.
Ngem kagiddan met daytoy ti panangisayangkat dagiti mannalon ken dagiti kameng ti Solidarity of Peasants Against Exploitation (StopEx) Ilocos Sur ti maysa a rally tapno yarungaingda ti nangatngato a presio ti tabako.
Agarup 50 a mannalon manipud iti nadumaduma nga ili iti Ilocos Sur ti nangisayangkat iti agarup maysa nga oras a rally idiay Candon Plaza iti daytoy nga aldaw.
Kinuna ni Zaldy Alfiler, agdama a secretary general ti StopEx-Ilocos Sur nga insayangkatda ti rally tapno iyarungaingda ti pannakaipatungpal ti P95 tunggal kilo a presio ti tabako nga awan klasipikasion.
Kinuna ni Alfiler a naggapu idiay Cabugao, Candon City, Santa Lucia ken dadduma pay nga ili dagiti mannalon a nakipartisipar iti rali.
Inlawlawagna a kas maibasar iti kuentada a magasto ti mannalon iti produksion, mayannatup laeng ti presio a P95 tunggal kilo nga awan klasipikasion dagiti bulong.
Ngem inlawlawag ni Estrella de Peralta, In-Charge ti National Tobacco Administration iti Candon City Branch nga agdepende ti presio ti tabako iti kalidadda.
“No awan klasipikasion ti bulong ti tabako, amangan no didanton agmula pay iti de-kalidad a tabako,” kinuna ni De Peralta
Inlawlawagna nga amangan no ad-adunton ti reject a produksion, ket no kasdiay ti mapasamak, amangan no in-inutton nga agpukaw ti industria ti tabako.
Idi napalabas a tawen, P61 ti presio ti tabako a double AA idinto a P23 ti reject. Ngem immabot iti nasurok P90 ti panaggatangan nangruna kadagiti napintas ti kalidadda a tabako.
Idi Pebrero 19, 2010 a napirmaan ti memorandum of agreement a manayonan iti P5 ti floor price ti tabako a naituding iti napalabas a panagtatabako.
Maipalagip nga idi napalabas a tawen, naisayangkat ti tripartite conference tapno mapagnunummuanan ti pannakaipangato ti presio ti tabako ket adu a mannalon ti nadismaya idi P5 laeng ti intuon dagiti traders iti floor price ti tabako.
Maisaysayangkat ti tripartite conference maminsan iti tunggal dua a tawen tapno mapagnunummuanan dagiti mannalon, manufacturers ken traders ti maituon iti floor price ti tabako.#


text:
CERVANTES, Ilocos Sur – Nasukalan a carnapped ti motorsiklo ti menor de edad a naaresto iti checkpoint iti Cervantes-Mankayan road gapu iti panaglabsingna iti ordinansa idi malem ti Hunio 25.
Iti report manipud iti police station ditoy nga ili, natiliw iti checkpoint ni Iverson Angayen, 15, estudiante, ken residente iti Barangay Concepcion ditoy nga ili idi malem ti Hunio 25 gapu ta naungor ti exhaust pipe ti luganna a panagsalungasing iti ordinansa ti munisipio.
Naipan ni Angayen iti police station ket nasukalan ditoy a malaksid nga awan ti plate number ti luganna, naunas pay dagiti numero ti makinana ken awan ti naipakita ti menor de edad a dokumento a mangipakita a kukuana ti lugan.
Iti panangberipika ni PO3 Rodolfo E. Imperial, Jr. manipud iti HPG, Baguio City, positibo a kinumpirma ti nasao nga opisina a naireport a natakaw ti lugan iti La Trinidad, Benguet.
Impalgak ni Erna Angayen, ina ni Iverson, a kukua ti maysa nga Alvin Bayading ti Barangay Suagayan, Quirino, Ilocos Sur. Kinuna ti baket nga insukat ni Bayading ti bakana iti nasao a motorsiklo manipud ken ni Kagawad Bobby Banagan, Quirino, Ilocos Sur.
Naikustodia ti motorsiklo iti police station sa naipaima iti HPG, Baguio City para iti umisu a disposision ken dokumentasion.
Kabayatanna, narekobre ti ikut ti maysa a menor de edad ti maysa a motorsiklo a natakaw iti sango ti kapilia sadiay Barangay Binalayangan, Sto. Domingo, Ilocos Sur idi rabii ti Hunio 24.
Inreport da Marina Tadlas y Pagador, 63, ken ni Joel Tadlas y Pagador, 33, agpada a residente iti Barangay Naglaoa-an, Sto. Domingo, Ilocos Sur a natakaw ti motorsikloda a Honda XRM nga imparada ti baket iti sango ti United Pentecost Church a masarakan sadiay Barangay Binalayangan, Sto. Domingo idi rabii ti nadakamat a petsa.
Kinuna ni Tadlas a nasukalanna laengen nga awan ti motorsiklo iti nangiparadaanna.
Segun ken ni Tadlas, pinanawanna ti motorsiklo a di natulbekan.
Natuntonan dagiti polis ti motorsiklo iti ikut ti maysa a Jamaica Agustin y Paz, 14, Grade 9 ti Naglaoa-an National High School ken residente iti Barangay Sived, Sto. Domingo.
Naikustodia iti police station ti suspek ken ti motorsiklo para iti dokumentasion ken disposision. (Tawid News)


text:
Banayoyo, Ilocos Sur
Ti Banayoyo ket maysa a maikalima a klase nga ili iti probinsia ti Ilocos Sur iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Banayoyo ket nabennebenneg iti 14 a barbaranggay.[2]
- Bagbagotot
- Banbanaal
- Bisangol
- Cadanglaan
- Casilagan Norte
- Casilagan Sur
- Elefante
- Guardia
- Lintic
- Lopez
- Montero
- Naguimba
- Pila
- Poblacion
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Ilocos Sur". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 26 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Ilocos Sur". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 26 Hunio 2014.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Atomiko a numero
Iti kimka ken pisika, ti atomiko a numero (naamammoan pay a kas ti proton a numero) ket isu ti numero dagiti proton a mabirukan idiay pakatengngaan iti maysa nga atomo ken daytoy ngarud ket kapadpada ti karga a numero dagiti katengngaan. Daytoy ket kadawyan a mairepresenta babaen ti simbolo a Z. Ti atomiko a numero ket naisangsangayan nga inaganan ti maysa a kimiko nga element0. Iti maysa nga atomo iti agmangngamangnga a karga, ti atomiko a numero ket kapadpadana ti bilang dagiti elektron.
Ti atomiko a numero, Z, ket saan koma a mairiro iti masa a numero, A, a daytoy ket ti dagup a bilang dagiti proton ken dagiti neutron iti katengngaan iti maysa nga atomo. Dagiti bilang iti neutron, N, ket naamammoan a kas ti neutron a numero iti atomo; isu a ti, A = Z + N. Yantangay a dagiti proton ken dagiti neutron ket addaanda ti agarup nga agpadpada a masa (ken ti masa dagiti elektron ket maliwayan para kadagiti adu a kapanggepan), ken ti masa a kurang ket kadawyan a bassit laeng a no maipada it masa, ti atomiko a masa iti maysa nga atomo ket agarup a kapadpada ti A.
Dagiti atomo nga addaan iti kapadpada nga atomiko a numero a Z ngem addaan iti sabali a numero ti neutron N, ngarud ket addaan ti sabali nga atomiko a masa, ket dagitoy ket naamammoan a kas dagiti isotopo. Kaaduan kadagiti masna a rumsua nga elemento ket rumsuada a kas samusam nga isotopo, ken ti kalalainganna nga atomiko a masa kadagitoy a samusam ket agikeddeng kadagiti atomiko a kadagsen dagiti elemento.
Ti kadawyan a simbolo a Z ket naipagarup a naggapu ti balikas nga Atomzahl (atomiko a numeror) iti Aleman .


text:
Kapaliiwan a no nagretiron ti maysa a nangato nga opisial Iti militar
wenno kapolisan, addan nakasagana a nangato a puestona iti gobierno.
Dakamatentayo ditoy da Executive Secretary Eduardo Ermita, incoming Presidential Management Staff chief Hermogenes Esperon Jr., Energy Secretary Angelo Reyes, Public Works Secretary Hermogenes Ebdane ken Transportation Secretary Leandro Mendoza.
Sakbay a nagretiro ni Ermita, nagsaad a vice chief of staff of the Armed Forces, hepe ti militar da Esperon ken Reyes idinto a hepe ti Philippine National Police da Ebdane ken Mendoza.
Ni karetretiro a PNP chief Gen. Avelino Razon ti nadutokan nga incoming presidential adviser on the peace process.
Dakamatentayo pay ditoy dagiti dadduma a nagretiron nga opisial nga agdama a nakatugaw iti nangato a puesto iti babaen ti administrasion ni Pres. Arroyo a pakairamanan da Thompson Lantion (hepe ti Land Transportation and Franchising Regulatory Board), Dionisio Santiago (hepe ti Philippine Drug Enforcement Agency, Roy Cimatu (special envoy to the Middle East), Generoso Senga (Philippine ambassador to Iran), ken Arturo Lomibao (National Anti-Terrorism Action Group).
Itay nabiit, naipadamag a madutokan ni retired Army Major General Jovito Palparan iti Dangerous Drugs Board idinto nga idauluan ni retired Navy Vice Admiral Tirso Danga ti National Printing Office.
Iti maysa a pannakiinnuman ti print media ken ni retired Gen. Renato de Villa idi nagpasiar iti Vigan idi agdama pay laeng a sekretario ti National Defense, nasaludsod kenkuana no ania ti makunana iti kapaliiwan nga umad-adu ti bilang dagiti retirado a military men a madutokan iti nadumaduma a nangato a puesto iti turay.
Insungbat ni de Villa nga iti bukodna a biang, awan ti pagdaksan ti pannakadutok dagiti nagretiro nga opisial ti militar kadagiti nangato a pagannongan ti turay.
Umuna a rason, kinunana, kualipikado dagitoy ket adda ngarud karbenganda a madutokan kadagiti nadakamat a puestoda.
Maikadua, addaanda met iti kabaelan a mangannong iti nadagsen a pagrebbengan a naipabaklay iti abagada kas kasapulan ti posisionda.
Maikatlo, idi madutokan dagitoy, awandan iti militar ket nagbalindan a sibilian.
Saantayo a mapilaw ni de Villa no ikalinteganna dagiti military men nga agsaad iti puesto ti gobierno kalpasan ti panagretiroda ta maysa met a retirado nga opisial sakbay a nadutokan a sekretario ti Depensa.
Iti sabali a bangir, inkalintegan ni agdama a Defense Secretary Gilberto Teodoro ti pannakadutok dagiti retired military ken police officials iti Gabinete gapu ta bukod a prerogatibo daytoy ni Pres. Arroyo.
Kinuna ni Teodoro a plenary iti parte ti Presidente ti panangpilina iti agbalin a miembro iti Gabinetena agsipud ta dagitoy ti alter-egona, ngarud pilienna daytay makitana a makabael a mangannong iti pagrebbenganna iti maysa a partikular a tiempo.
Innayon ni Teodoro a saan a pudno ti alegasion dagiti kritiko ti turay nga adda militarisasion iti burokrasia agsipud ta saanen nga agserserbi iti active duty iti Armed Forces dagiti nadutokan.
Iti met biang ti maysa a retirado nga opisial nga addan puestona iti gobierno, maibilang ketdi a sibilianisasion ti pannakadutokda iti sibilian a puesto.
No amirisen ti balikas dagiti nangato nga opisial, dakkel ti maitulong dagiti dati a military men iti pannakaited iti nasayaat a serbisio kadagiti umili agsipud ta idi adda dagitoy iti militar, naipaganetget kadakuada ti naimpusuan a panagserbi ken panangibaklayda iti annongenda.
(Adda tuloyna)


text:
Maikapat a Gunggona...
Ladawan
Sarita ni ARIEL S. TABAG
(Parbo a Nagan: Sarhento Diego)
"'BAG MAN TA pinastrekdaka. Apo Editor. Ditoy ti pagyananta. Napia la a liwliwat' mata dagita agpofootball."'
"Imbagak a kaeskuelaan, kinaubingan ken nasinged a gayyemko ni Army Captain Marcial Sotelo, Jr."
"No apay ket a pawilandakam nga agsao. Ha! This is democracy, Alexis!"
"Agbasbasakan sa met."
"Haan. Photo album nga inakkubak."
"Kasla libro."
"Rumuar ti creativity ti tao no awan ob-obraen. Dandaniak pay ketdin aggansilio."
"Kita'k man."
"Daan dagitoy. Ngemn dim' pay nakitkita. Induldulinko."
"Soldado a sentimental?"
"Nalipatam kadin a Bukanegan ti past timeta idi?"
"A dandanita pagdinnanogan no kua?'
"Natural met ngamin nga irupir ti ammo a pudno."
"Isu nga'd a diak naklaat idi ibagada a sika ti pluma ti grupoyo. No tallo ti Palancak, amangan no sangakuribot met koman ti awardsmo no intuloymot' nagsursurat."
"'Bag kenka ta naaw-awatannaka ni Angkel . Ngem datao..."
"Ne, ni met Michelle daytoy."
"Idi JS promtayo."
"Nayat man a nagpaala a nakaarakupka."
"Ammok met nga adda riknanan, e. Kasdiay, mabain lang `diay tao."
"Di kad' sangkasumaria idi ni Baket Daling. Mabutengda met, a, piman a patakiasen ni papangmo ni Lakay Mabing. Pangalaanna ngad met ti tallo ekiaria a pakitalonan, 'ya?"
"Diak ammo no agyamanak kenka. Nasisiaat sa la koman a dikam' nagsinsinnarak."
"Nagungtobanen daydi kalapaw a winagwagmo. Yos, sal-at a bunar. `Wan pay ganas."
"Komusta `sunan?"
"Daydiay, tallon ti annakda ken Jojo."
"Kita'm lang, `nia? Sangkadillawna idi a sangsangadangan, pandek, pudek, baluga ni Jojo."
"Desperada la siguro idin. Idi ibagak nga agkasarkan, nateppelanna, aya, ti di nagrungaab. 'Bag ta addakam' idi `diay karayan."
"Biktimakam' ken Angie, e. Biktimakami kadagiti cruel... wen, cruel nga ammami. Ti amana a gobernador a nagkongresman sa manen naggobernador, insikatna kano daydi nobio ni Angie. Anian a katkatawa ti dua idi natulag ti kasarmi?"
"Duan ti annakyo."
"Wen, nasingpet ni Angie. Sabsabali kadagiti burgis a babbai. Mabainak a di agbalin a responsable kadakuada. Ngem saan a daytoy ti kaso, e."
"Idiay klasetayo, you are known to be the most disciplined. Sika ti kanayon a lider. Sidekicknak lang, e. Idi nagpresidenteka iti students' council, nabubongan a dagus `diay basketball courttayo. Kunkuna dagiti tao, sika ti pagwadan among the children of General Sotelo."
"Isu't kunada. Ta isut' makitkitada, e. Ngem ammoda kadi ti marikriknak? Kurang la a yanges ni Papang 'toy biagko, bro. Ngem basolko. Tarkokak. Siak ngatan ti katarkokan a naparsua. Amin nga ibagana, yes, sir! Amin nga ibaonna, yes. sir! But deep within: Yes. sir, dika pay la sumikkil!"
"Idi daydiay. . ."
"Wen. Ngem kalpasan dagitoy?"
"Malasmo ta juniorka! Kita'm daytoy, ne. Ti corps commander ken ti.. .."
"Major. Major pay la 'suna idi."
"Ngem agtameden ti Cagayan kenkuana."
"Umuna a PMAer, e. Sa napigsa idin iti ngato."
"Nasiglat ngamin ni erpartsmo, bro. Pati presidente, mabulastogna. Nalaing a sumala nga agpayso. Nakitamon a nagotso-otso?"
"Dayta ti dakkel a nagdumaanmi. Ultimo balse, agsallapid dagiti sakak."
"Awan sat' immala kenkuana, aya? No rupa, ni Anti Solingkayo."
"Ken isut' makaam-ammo kadakami."
"Kadagiti kasinsin ni tatang, ni la anti ti pagbilibak. Idi napili nga Outstanding Theresian daytoy?"
"Ket, wen. Hanta nakaMisa de Gallo gapu iti dayta naubon-ubon a sabsabong."
"A nangyagyagan ni Baket Anding kadata?"
"Imbag la ketdin ta naguniak a dagus. Bulosanna koman daydi asona ket."
"Kita'm, a. Idi naammuanna a para ken ni mamangmo, tinulongannata a dagus. Ken amin a makaam-ammo kenkuana, sangkadayawda. Isu kan' pay laeng ti maestra nga uray awan iggemna a kullayot, kaamak ti ubbing."
"'Tay kua, bro, sobra a kinasingpetna, mabainka nga agaramid iti linalanggong."
"Sa naglambing. Idi naudi a nagbakasionak, pinekpekkelannak,sika. Kailiwna kano daydi panagum-umianko idiay kuayo."
"Maasiannak kenkuana. She does not deserve what had happened iti pamiliami. Saan a rumbeng nga agsagaba ni mamang."
"Ken naparaburan met iti nasasayaat nga annak. Nagiimbagkayo, bro. Prize ti kinatan-ok?"
"Then, hell to greatness."
"Mayat ti ala ni Mark idtoy, a. 'Nia a tawen a naggraduaren?"
"'92" "Isunan sa ti balediktorian ti St. Francis a kuana amin a medalia?"
"Nawada ni utek ni ading uray idi pay. Orator a talaga."
"Sayang a sirib."
"Inusarna met, e.
"Supposedly, iacknowledge ti gobierno, ti society. Dagiti kastoy nga utek ken puso ti kasapulantayo, e."
"E, amam pay mismo, dinaka maawatan? Tinto la ketdin gimong a bulsek ken di agpampanunot? Ti gimong nga agkuna a riribuk dagitoy nga agtutubo. Ammom, ni papang ti pabasolek iti nagbanagan ni Mark. Idi naammuanna a makiralrali ni Mark, 'niat' inaramidna? He branded him a communist. He treated him like a criminal. Iti surat ni mamang, bro, makaluaak. Kinabkabilna ni Mark. Binulbullona. Ti kakaruan, pinutedna ti abasto ni ading. Ania daydiay? Gapu kano ta dina maisuro ti anakna. Ania kano laengen ti ibaga dagiti kompadrena? Nga anakna mismo dina madisiplinaan. Balinsuek a kapanunotan. Bulbulluenna ti annakna para iti reputasionna kas soldado!"
"Nadamagko a manipud daydi, saanen a nagawid `diay yantayo,"
"Addan pamiliana. Abogada from UP ni Venus. Maysa ti anakda. No agpaManila ni mamang. bisbisitaenmi ida idiay Fairview."
"Obrana ngay?"
"Adda iti TFDP--Task Force Detainees of the Philippines. Human rights advocate."
"Naimbag met la gayam."
"A visionary and intellectual like him deserves more than that. Abogado koma. Ad-adu a karbengan ti mairupirna. Wenno mayor koma ti ilitayo tapno agprogreso metten. Adu ti plano ni Mark. Daksanggasat ta awan gundawayna."
"Ammo ni Angkel?"
"Kenkuana, pimmusayen ni Mark."
"No nakutkuttong koma ni Marina ditoy, agkakaingasda la unay ken anti idi balasang pay."
"Nakael-ellek dayta a pasken. Nakabakasionak idi, e. Seven years ago. Iti dayta koma a kanito a rugianna ti biagna kas babai. Ngem idi naammuan ni papang a one of the guys assigned iti 18 roses ket agar-arem kenkuana, ditan nga inkarselna ni Marina. Poor young boy. Pinawilanda. Ultimo naganna, di makaasideg ken ading. Wen, a, ta kas ken ni Michelle, mintalon ti pamiliana. Though I heard that they owned hectares of land idiay Sta. Ana."
"Ngem di met isut' nakatuloyanna? Ni kua daydiay, em, Randy Manera."
"Kastoy ti napasamak: Graduating ni Marina dita St. Paul Quezon City. Christmas vacation, yar-ariten ni Papang iti baro ni Congressman de Guzman. Two weeks after that, nakitarayen ni buridek ken ni Randy. Ammom ti inaramid ti naturay nga amak? Sangabagon a soldado ti nagpa-Sta. Ana. Imbag ta nairana nga adda ti mayor ti Sta. Ana iti yan dagiti ag-Manera."
"Imbag man."
Diak man ammo, bro. Patienna met dagiti sabali a tattao. Gapu kadi ta mayorda, kongresmanda?"
"Di met agisursuro itan ni Marina idiay Tuguegarao? CSU?"
"Wen. Pinagtuloy dagiti nakaikamanganna."
"Okey met la gayam, a."
"Isu nga'd ti apalak la unay kadakuada, naaramidda ti pagayatanda. Siak? Addaak latta iti anninawan ti amak. Apay ti kunam, I am proud to be Capt. Sotelo? Agngilangil laeng dagiti tao. Wen, a, ta putot dayta ti retirado a heneral, kunada. Amin a maited kaniak, kukua ti amak. Pammadayaw, kukuana. Naganko, kukuana. What is left to me? Awan! A, siguro daytoy pusok laengen. Daytoy panagayatko iti pagiliantayo, ti rason no apay nga addaak ita ditoy. Ket ita diakon itulok a tagikuaenna pay."
"A, wen, gayam. Nayaw-awanen ti nakaumayak ditoy. Dakkel a piltak iti militaria daytoy."
"Uray asino met nga agay-ayat iti pagilianna, bro. I'm sure, he would do likewise."
"Ngem mismo a ti Sekretario ti Depensa ti inakusaranyo."
"Dimi inakusaran. bro. Ibagbagami iti sangapagilian ti kinapudno. Saan laeng a kasla robot a pagririnnupakendakami. Inusarda ti propesionmi, ti biagmi a pangpennek kadagiti bolsada. Asino ti di agmauyong no maamuam a ti bala a nangsalbag iti kabsatmo ket nakitikitan iti nagan a salsalaknibam? Asino ti di agkapsut no maammuam a ti nangbaon kenka iti dangadang ket isu ti nangsindi iti mitsa ti riribuk'?"
"Isu a papaulogenyo ti pangulo?"
"Inutilen, e."
"Now, you're detained ket sanguenyon ti court martial."
"Nasaysayaat a maipupokka gapu iti ilablabanmo a kinapudno, ngem iti agbiagtayo iti wayawaya nga iggem dagiti corrupt nga opisial."
"Your father has been very vocal in condemning you gapu ta maysaka kadakuada. Dadaulo pay ketdi, a."
"Nakakitaam ketdin, aya, iti ama a manglaksid iti anakna iti nasional a telebision?"
"Gapu iti DILG post?"
"Exactly!"
"Nagsangokayon?"
"Kasubsublimi ditoy, 'dadtan a nakarungrungsot. Binay-ak a sinulongnak, tinibabnak. Infront of my colleagues, a!"
"Adda pay la lemma ta pingpingmo, e."
"Ket no pinaturongannak pay iti Colt! Agkubkubbuar idi ti barukongko ngem diak nagkir-in. Iniggamak ti paltogna ket indeppelko iti mugingko. Sa iti amin a pungtot, gura, sakit ti nakem ken apuy iti matak, pinerrengko! Iti umuna a gundaway, Alexis, iti umuna a gundaway!"
"Ket…"
"Kaslaak naukkoran iti medal of valor, bro. Naglua, wen, naglua ti narungsot nga amak. Kurangna la nga agriawak nga aglagtolagto! Bro, naglua ti amak iti sango dagiti kaduak!"
"Ne, agriring sa 'ta cellphonemo…" Alaen ni Capt. Sotelo ti cellphonena iti bolsa ti maong a pantalonna sa ideppelna iti lapayagna. Agatipa sa tumakder ket umadayo iti bassit a lamisaan a sangsanguenda ken Editor Alexis Palor. Nagtung-ed ti naud-udi. Imbakalna ti imatangna iti football field a pagay-ayaman dagiti soldado. Sa inukagna manen ti album. Minirana ti Pamilia Sotelo iti ladawan a nangsakup iti maysa a panid: nakauniporme iti militar ti dua a Marcial, nakauniporme iti St. Francis Academy ni Marina iti nagbaetan ti nagannak, nakapatay dagiti dakulap ni Ina Soledad iti sangona, mapilpilit ti isem ni Mark iti abay ti inaunaan a nakatakder iti likud. Napetsaan ti ladawan iti Abril 1994, Baguio City. Kalpasan ti sumagmamano a kanito, agsubli ni Capt. Sotelo iti plastik a tugaw. Agranetret ti tugaw iti bisked ken sippukel ti kapitan. Amloyenna ti ababa a kulot a buokna. Mayurit ti isem iti nanglangeb itay a rupa.
"Ni papang, bro."
"Ow?" "Damdamagenna no mabalin a bumisita."
"'Niat' kunam?"
"Itay laeng a nangngegko ti naalumamay a bosesna. Kaduana kano da mamang ken da Angie ken isuda amin, da Mark ken Marina... Ket, ania ngay, pinaumayko ida, a."
"Wow! Okey! Di masuktan ngarud daytoyen?"
"A, dayta? Idi aggraduarak. Wen la ketdi, Wen, ngem ad-adukam' itan nga agpaala... ###


text:
VIGAN CITY – Kalpasan ti nasurok a tallo a bulan a panagpalamiisda, nangbiktima manen ti lalaki nga agaagaw iti selpon.
Nagpulong iti polis ni Roselie Rarobal, 16, balasang, tubo ti Peñarubia, Abra ngem agnaed iti pagtaengan ni Dr. Jesus Verzosa, a sinibbarut ti maysa a lalaki a naglugan iti motorsiklo a mapapati a kameng ti Agaw-Selpon Gang ti selponna. Segun iti biktima, madama nga agteteks iti igid ti kalsada ti Del Pilar, Brgy. III, iti agarup 9:45 iti rabii ti Nobiembre 21 idi masibbarut ti selponna a Nokia nga agpateg iti P5,000.
Kinuna ti biktima a nadlawanna ti suspetsa nga agsublisubli iti yanna a nakalugan iti asul nga XRM ngem dina intaltalek ket intuloyna ti agteks, ngem kellaat a nagsardeng ti lugan iti sanguananna sa sinibbarut ti lalaki ti selponna.
Nagpaarayat ti biktima ngem nakaadayon ti suspetsa a naglibas iti amianan a direksion.
Nagdakiwas dagiti nagresponde a polis ngem saandan a nabirokan ti di nabigbig a suspetsa.
Daytoy ti immuna a gundaway nga adda nairepot a nasibbarut ti selponna kalpasan ti nasurok a tallo bulan. Agpapada a babbalasang dagiti biktima. Iti dua nga insidente ti panagsibbarut, nakalugan ti suspetsa iti XRM motorcycle.
Idi Agosto 3, nagpulong iti polis ni Jonalyn Quedado, 19, residente iti Brgy. Naguilian, Caoayan, a binalangan ida ti dua a lallaki a nakalugan iti motorsiklo sada sinibbarut ti selponna a Sony Ericcson.
Natiliw dagiti suspetsa babaen dagiti tanod ti Barangay II kalpasan iti panangpanggepda a manghold-ap iti sabali a biktima.
Idi Agosto 21, sinibbarut ti maysa a lalaki a nakalugan iti XRM motorcycle ti selpon ni April Christine Alba, 19, balasang, residente iti Paratong, Vigan City.
Iti inbestigasion, madama nga agteteks ti biktima bayat ti nabuntog a panagpatarayna ket iti lugar a saklaw ti Ayusan Sur, inabay ti maysa a lalaki a nakamotor met laeng sana sinibbarut ti selpon ti balasang sa nagpakaskasen nga immadayo.
Pinadas ti biktima a kamaten ti di nabigbig a suspetsa ngem saannan a naabutan.
Palpalutpoten dagiti polis no maymaysa a tao ti nangisayangkat kadagiti panagsibbarut iti selpon wenno kamengda iti Agaw-Selpon Gang.


text:
Ti Libro ni Mormon
Ti Libro ni Mormon ket sagrado a testo ti tignay ti Santo ti Kinaudi nga Aldaw, nga adda dagiti panagsursurot iti pammati nga aglaon kadagiti sursurat dagiti antigo a propeta a nagtaeng idiay kontinente ti Amerika manipud idi 2200 SK aginggana idi AD 421.[1][2] Daytoy ket immuna a naipablaak idi Marso 1830 babaen ni Joseph Smith a kas ti Ti Libro ni Mormon: Ti Maysa a Pannakalagip a Sinurat babaen ti Ima ni Mormon manipud kadagiti Plata a Naala idiay Platplata ni Nephi.[3]
Segun ti pannakalaglagip ni Smith, ken segun pay ti naratibo ti libro, ti Libro ni Mormon ket kasisigud a naisurat kadagiti di naamammuan unay a karakter a tinawtawagan a kas ti "nareporma nga Ehipsio"[4] a naikitikit ti nabalitokan a platplata. Tinunton ni Smith a ti kinaudi a propeta a nagkonkribusion iti libro, ti lalaki nga agnagan ti Moroni, ket inkalina idiay turod nga itan ket ti New York ken nagsubli met laeng iti Daga idi 1827 a kas maysa nga anghel,[5] ken nan ti libro kenni Smith ken nangibilin kaniana a mangipatarus daytoy a kas ebidensia daytoy iti restorasion ti husto a simbaan ni Kristo kadagiti kinaudi nga aldaw.
Ti Libro ni Mormon ket adda kadagiti bilang ti kasisigud ken naisangayan a doktrinal a panagtutungtungan kadagiti suheto a kas ti pannakatnag ni Adan ken Eva,[6] ti natura ti Reparasion,[7] eskatolohia, pannakasubbot manipud ti pisikal ken espiritual nga ipupusay,[8] ken ti organisasion ti simbaan ti kinaudi nga aldaw. Thi kangrunaan a pasamak ti libro ket ti maysa nga ipaparang ni Hesukristo iti Kaamerikaan kalpasan ti panangungarna.
Ti Libro ni Mormon ket isu ti kasapaan kadagiti naisangayan a sursurat ti tignay ti Santo ti Kinaudi nga Aldaw, dagiti denominasion a nangiraraem ti testo a saan laeng a kas sagrado a testo ngem naipakasaritaan pay a rehistro dagiti inar-aramid ti Dios kadagiti taga-ugma nga agtataeng iti Kaamerikaan.[9] Ti Libro ni Mormon ket nabingbingay kadagiti babbabassit a libro, a natituluan iti tattao a nanaganan a kas dagiti kangrunaan a mannurat ken, kadagiti kaaduan a bersion, ken nabingbingay kadagiti kapitulo ken dagiti berso. Daytoy ket naisurat iti Inggles, ken kapada ti lingguistiko nga estilo ti Nasapa a Moderno nga Inggles ti Biblia a Bersion ni Ari Jaime, ken daytoy ket napnon wenno sangkapaset metten a naipatarus kadagiti 108 a pagsasao.[10]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Gordon B. Hinckley, "Praise to the Man", 1979-11-04.
- ^ Pagsaursuruan a Sistema ti Simbaan (1996, reb. ed.). Manual ti Estudiante Ti Libro ni Mormon (Siudad ti Salt Lake, Utah: Ti Simbaan ni Hesukristo dagiti Santo ti Kinaudi nga aldaw), ch. 6.
- ^ {{harvtxt|Smith|1830|loc=titulo ti panid}. Idi 1982, ti ganetget iti pannangipalawag ken panangiyunay-unay ti panggepna, Ti Simbaan ni Hesukristo dagiti Santo ti Kinaudi nga aldaw ket binaliwanda ti titulo ti libro iti Ti Libro ni Mormon: Sabali pay a Tulag ni Hesukristo LDS Church (2008).
- ^ Mormon 9:32
- ^ Roberts (1902, pp. 11, 18–19).
- ^ E.g. 2 Nephi 2
- ^ E.g. 2 Nephi 9
- ^ E.g. Alma 12
- ^ "Pangyuna", Libro ni Mormon (1981 LDS Church ed.).
- ^ Ash, Michael R. (1997). "Ti Biblia ni Ari Jaime ken ti Libro ni Mormon". Mormon Fortress. Naala idi 2013-01-01.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Ti Libro ni Mormon iti Wikiquote (iti Ingles)
- Midia a mainaig iti Ti Libro ni Mormon iti Wikimedia Commons
- Libro ni Mormon (Ilokano) pdf
- Libro ni Mormon (Inggles) pdf


text:
Ni Jaime M. Agpalo, Jr.
Sainnek ti Maysa a Mannaniw, paulo ti maysa kadagiti daniwtayo nga addaan kaipapanan, saan laeng a maipanggep iti kalikasan no di pay ket maipapan iti bukod a biag. Daniw a naparut iti adalem a kaunggan. Daniw a nangiladawan ti masakbayan—ti lugar—ti maysa a paraiso, ti maysa a sitio a buklen ti sangapulo ket pito a balbalay dagiti mangngalap, sitio nga ayuyang dagiti simple nga arapaap… idi 1992, kasapulan a nangeddengak a panawakon ti lugar, ti Bangayao.
Ket sipud idin, saanak metten a nagsubli ken dimmap-aw koma sadiay, per-sonal a banag dagiti rason. Mabasa iti daniw a kas emphasis—call to attention—kadagiti readers wenno asinoman a saanakon nga agawid sadiay. Naulit-ulit a “Saanakon nga agawid idiay Bangayao” iti maminwalo a daras. Pangatiddogen a daniw. Ket idi masursurat daytoy, adda met a sumekseksek iti muging ti Paradise Lost ni John Milton. Nangaramidak iti bersionna a sarita, ngem saanko a masarakan iti dagumpon dagiti file. Ta kadagidi a panawen, saan pay nga uso ti kompiuter.
Nagsubli manen ti lagipko kadaytoy a daniw gapu iti news report a nabuyak itay naminsan nga aldaw manipud iti telebision ken nabasak iti internet maipapan ti pannakadadael dagiti mula dagiti mannalon iti Brgy. Pangascan, Sual, Pangasinan. Nangruna dagiti mula a pagay, nadadael ti ipida ken awanen ti agbagas pay. Tuduen dagiti mannalon a ti agregreg a dapo manipud iti 1000 megawatt a coal-fired power plant sadiay a ba-rangayda ti rason. Ti lugar nga intay pinananawan ti nagsaadan ti coal-fired power plant.
Epekto ti planta ti mapaspasamak ita a panagdadael dagiti mula. Nasirmatatayo ken nakitatayon dayta a banag idi. Isu nga intay met insurat a kas pakauna a balikas ti daniw: “Saanakon nga agawid idiay Bangayao [1]/ ta natayen ti kalgaw; dimteng ti nakabutbuteng nga al-allia/ ti Pantabangan, Calaca, Ambuclao, Binga…”
Immunan a nagpasaran ti Pantabangan, Nueva Ecija; Calaca, Batangas; Ambuclao, Bokod, Benguet; ti Binga, Itogon, Benguet ken dadduma a yan ti planta a mamataud ti kuriente ti panagdadael dagiti mula ken exploitation ti lugar ket a saan laeng nga iti epekto ti nabangon nga agsarsarua iti gita no di ket ti mistreatment ken exploitation ti lugar ken dagiti lumugar.
Umayonak met iti development ken improvement ngem nasken a kitaen koma dagiti maseknan dagiti madangran kalpasan nga agan-andaren ti proyekto, no ania dagiti ibunga daytoy iti tao ken kalikasan, ti implikasion a parnuayna, ti intedna a pagdaksan kadagiti lumugar. Rimkuas ti gil-ayab iti barukong ket naikur-itda tapno agtalinaed nga agnanayon ken kas pakalaglagipan a kas tugot ti panawen.
Insalipko ti putarko iti Salip ti Daniw 1995-1996 a pasalip ti GUMIL Pangasinan—kas maitutop a pangiyebkasan ti nagmanto a sainnek. Nangabak daytoy a kas Umuna a Gunggona. Kunada idi, adda gayam nadalapus a mannurat. Immisemak latta. Nupay adda ti lubuag iti barukong, nairuarda babaen kadagiti sinurat. Ti politikatayo ket babaen ti pluma. Ti politika ni mannurat ket dagiti sinuratna. Ti pannakaiyebkas ti an-anek-eken babaen ti pluma ket maysa a dangadang a dinto a pulos maibalat ta timmanor dagita nga awan kasallabayna nga anniniwan (string attached).
A, wen, adda dagiti awis a tumipon iti isusupring—namin-adu a daras ti sugsog, dagiti am-ammo ngem ad-adu dagiti saan nga am-ammo a nagawis. Ngem adda personal rason ti ikakayakay. Nupay kasta, inyaramidantayo manen daytoy iti maysa a sarita a nauyos dagiti dadduma a paset iti irurukuas ti dangadang ti masa ket nangabak met iti maikatlo a gunggona iti isu met a pakontes ti probinsia iti isu met la a tawen—a kagiddan ti nasao a daniw. Ti kanayonan a sainnek ti pannakabangon ti planta ti kuriente ket inusartayo nga epilogo iti sarita nga impangabaktayo iti Umuna a Gunggona iti Palanca Awards. Dagitoy dagiti sinurat a nangiyebkasak iti dangadang ti sainnek.
No maminsan tumaud ti baringkuas iti parbangon—dagiti di magawidan nga iririing iti parbangon. Kayattayo a sindian ti lampara ket isaknap ti panggep. Ngem iti panangtingitingtayo iti pagbatbatayan a situasion, ti sibilidad iti pagrebbengan ti pamilia, iti nakaikamangan, dagiti kapurokan, dagiti naayat a dumdumngeg kadagiti sursuratentayo a drama iti radio, ket maitutop a rumimbaw—saan a panangliklik iti diktar ken rukuas ti rikna ken ti gimong no di ket bunga ti nainsiriban a panangutob.
Wen, adda panagdur-as iti panagtulid ti panawen. Ngem adda met alingaas dagiti lugar a naidaton iti altar ti panagdur-as. Adda dangadang a timek ti masa. Adda met dangadang ni mannurat. Ket lagipen, uliten ken igibustayo man ti paggibusan ti daniw: “Saanakon nga agawid idiay Bangayao/ ti paraiso a naidaton/ iti rawet nga altar ti panagdur-as…#


text:
Nasarakanda ni Manang Lina, i-Cagayan nga agag-agas iti pampamayan. Isu ti simmublat a nangkita iti baket. Agpadada ken lakay Oracio iti talado. Sabali laeng ti wagas daytoy. Saan nga agpaumras ken agpapanniang. Inaldawna laeng nga umay iluten ken digosen iti nagangran iti nadumaduma a bulbulong ni Ina Baket Gimma. Napasubli ni Manang Lina ti ganaygay ni Ina Baket Gimma. Ngem saanen a kas idi ti kired daytoy.
(Maikatlo a Gunggona, Palanca Awards 2006)
Nasarakanda ni Manang Lina, i-Cagayan nga agag-agas iti pampamayan. Isu ti simmublat a nangkita iti baket. Agpadada ken lakay Oracio iti talado. Sabali laeng ti wagas daytoy. Saan nga agpaumras ken agpapanniang. Inaldawna laeng nga umay iluten ken digosen iti nagangran iti nadumaduma a bulbulong ni Ina Baket Gimma. Napasubli ni Manang Lina ti ganaygay ni Ina Baket Gimma. Ngem saanen a kas idi ti kired daytoy.
“In-inutto nga agsubli ti pigsayo, Ina. Kaaduenyo laeng ti mangan,” imbalakad ketdi ti mangngagas.
Limmabas dagiti aldaw ken bulan. Makakutikuti manen ni Ina Baket Gimma. Ngem imres ti bagina. Idi sumaysayaat ti riknana, bimmattaway ti isasarungkar ni Manang Lina. Tumawenen idi ipadamagda ken Manoling a naarinuknok manen ti apoda a baket iti maysa a sumipnget. Itoy a gundaway, intaraydan iti ospital. Nagbakasion ni Manoling. Naammuanna iti doktor a naatake iti puso ni Ina Baket Gimma. Uray dagiti immun-una a panaglusdoy daytoy, impatalged ti doktor nga atake iti puso ti gapuna. Isuna laeng ta saan a nakaro.
Inay-ay ni Manoling ti apona a a baket. Idi makaungar daytoy, paralisadon ti kanigid a gudua ti bagina. Agngadal payen nga agsao. Ditan a nangrugi a naidalit ni Ina Baket Gimma…
AGTINDEKEN ti init idi malpas ti tabon ni Ina Baket Gimma. Naakas dagiti adu a nakipamunpon iti kamposanto. Nagpaudi ni Manoling ta inasistiranna dagiti nangiserra ken nangikabit iti marmol a lapida ti panteon ti apona a baket. Dagiti kosinero laengen ti di nangan idi makaawidda.
Nagyaman ni Manoling kadagiti nabati a nasangpetanda a nakiandingay. Nagdiretso iti kosina. Adu ti luto a nabati.
Pito a baboy ti pinartida.
“Ingka agidamros tapno dinaka dillawen ni apom a baket,” impatigmaan ni Nana Adel ken Manoling idi makitana. Kabsat ti ina ti baro daytoy. Nagmurareg ni Manoling. Saan a mamatpati iti kakastoy. Ngem immagibas iti isipna ti apona a baket. Nagturong iti kulluob nga ayan ni ikitna nga Edita a mangid-idamros kadagiti kaduana a naudi a simmangpet.
Nagtakder ti baro iti likud ti pila. Minulenglenganna ti napudot a danum a pinariper ti naitibnok a basi. Naanninawanna ti plata a piso iti lansad ti danum. Nagkubbo ni Manoling idi batangnan ti maidamrosan. Nariknana ti anem-em ti agatbasi a danum.
SAAN a nakamakam ni Manoling ti panagmakabulanda ken Ina Baket Gimma idi agbakasion iti Paskua. Adu ti trabaho a dina mapanawan iti opisinada. Idi makariing iti malem, natan-awanna ni Setong a mangisingsingkaw iti ulnas.
“Papanam?” inamadna.
“Innak agtubbo iti tagapulotek, angkel. Paglaok iti tupig no Paskua,” insungbat ti barito.
Nagsukat ni Manoling. Sinurotna ti kaanakanna a nagpalaud. Mapanna tulongan. Nakalneken ti init idi makatubboda. Nakaadayodan iti kaunasan idi makangngegda iti nagsawaw a taul ti aso.
“Brownie! Brownie!” pinasarunuan ni Setong iti sagawisiw ti pukkawna.
“Simmurot ‘diay aso?” tinaliaw ni Manoling ti naggapuan ti taul.
“Wen, angkel, ngem agkabawen. Lakay ngaminen.”
“Kataebmo ngamin ket!” nagkatawa iti nalag-an ti baro.
“Idi napanak nagnateng idiay daya idi naminsan, simmurot, angkel. Idi agawidak, nalipatak nga inayaban. Idi pakanen ni Nanang iti rabii, awan. Sinublik iti kabigatanna. Adda iti abong nga agid-idda.”
“Umunaka ngaruden ta innak sublien,’ timmallikud ni Manoling. Nakaidda ti aso iti igid ti kautunganda. Sinagawisiwan ni Manoling. Minulenglengan nga immuna ti aso sa timmakder. Nagkalawikiw a nangkarab-as iti baro. Agkakapsut. Narapisen.
“Malasinnak?” inaprosan ni Manoling. “Agawidtan, a…” Simmurot ti aso idi umaddang ti baro.
“WEN gayam, adda maysa a baboy dita ubong a diak pinaparti idi nagmakabulankami ken apom a baket,” nalagip ni Nana Rosing idi agpalpalpadan iti sardam. “Nalagipko ngamin a ditay pay nagniniogan iti kataltalonantayo idiay daya,”
Nagkatawa ni Manoling iti unegna. Ngem simmallin iti isipna ni Ina Baket Gimma nga agat-atang iti tengnga ti kataltalonan.
“Inton aldaw ti Paskua laengen, Anti, naragragsak,” insungbatna.
PARBANGON ti Paskua, nasapa a pinarti da Manoling ti baboy. Immay timmulong dagiti kakabagian ken kakaarrubada. Agalasdiesen idi maiwakasda ti agluto. Insagana ni Nana Rosing dagiti luto nga ipadayada. Dua a kuliglig ken tallo a traysikel ti naglugananda. Kaaduan ti ubbing.
“Ammom met la a sukogen dayta, kasin?” sinaludsod ni Bitong ken kasinsinna a Manoling a mangpispisi iti murdong ti bulo nga aramidenna a pagatangan.
“Narigrigat ti umigop iti napudot ken nasilian a siwsiw, kasin!” nagkatawa ni Manoling.
Di mabayag, nabukelnan ti sinansarukang a pagatangan. Inkalina nga impatakder ti bulo iti tengnga ti nalawa a sinilong iti amiananen ti abong.
“Sikan ti agatang,” indisso ni Nana Rosing ti laga a nagyanan dagiti iyatangda iti abay ti baro. Nagmurareg ni Manoling. Minulenglenganna ti linaon ti laga: naisabsabot a ninniogan nga adda naiparabaw a naukisan nga itlog; sagsangaaklo nga igado, dinardaraan ken kilawen a nagpipin-ig iti maysa a pinggan; naubon ken natuno a saggaysa ilgap a kudil, lasag, dalem, puso ken pali; sangabaso a basi, maysa a dinubla a tabako; ken puspuro.
“Umaykayon, Appo, a nagtawidan itoy a daga, kasta metten dagiti gagayyemyo a di makitkita ta ramananyo ti grasia a sagutmi iti parabur daytoy a daga,” saan nga ammo ni Manoling no husto ti intanamitimna. Siaannad ketdi a nangiparabaw a saggaysa kadagiti iyatangna.
Iti abong, nakaidataren da Bitong. Nagaariwawa dagiti ubbing idi agibunongda iti pinggan. Ammo ni Manoling a naragsak ni Ina Baket Gimma a makakita kadaytoy no adda koma itoy a gundaway. Ta uray idi naidaliten, saanna a nalipatan ti nagruknoy itoy daga a pagbibiaganda. Nagdidigos dagiti ubbing iti bubon iti amiananen ti abong idi nalpasda a nangan. Naginnaw met dagiti babbai. Idi makaidalimanekda, naginanada biit sada nagawid. Naudi ni Manoling. Ikalinanto ti atang inton mumalmalem. Kastoy ti makitkitana nga ar-aramiden idi ti amana. Namrayanna ti pimmukan iti bayog a bambanenna iti igid ti waig iti laud. Pagpalabsanna iti oras. Pagreppetdanto ken Setong kadagiti garami a bilagda a pagpakanda kadagiti baka ken nuangda inton kuaresma.
Limmamiis ti pul-oy idi mumalmalem a dinanggayan ti salemsem ti yungayong ti duduogan a mangga. Timmakder ni Manoling idi maktangan. Inunnatna ti siketna. Nataldiapanna ti asoda a nakaidda iti lansad ti apagasiket a lungog a pagtapuakan ti danum iti daya ti abong.
“Brownie! Brownie!” inawaganna ti aso ngem di nagkuti. Sinagawisiwanna ngem kaskasdi a di nagkuti. Inasitganna ti aso. Minatmatanna. Saanen nga umang-anges! Nagsennaay iti nauneg ti baro a nagmarikadkad a nangapros iti ulo ti aso. Timmakder. Innalana ti pala ken barreta iti sirok ti abong. Kimmali iti apagasiket nga abot iti abay ti atang. Binagkatna ti aso. Insimpana iti abot.
“Dayodayo,” intanamitim ni Manoling idi akasenna ti atang. Inpin-igna dagitoy iti sakaanan ti aso. Ginaburanna ti abot.


text:
CANDON CITY – Sabali pay a Singson ti nangsalaknib iti integridad ti eleksion iti probinsia.
Kinuna ni congressman-elect Eric Singson a ti kalkalpas nga eleksion ti katalnaan ken kaurnosan no maikumpara kadagiti napalabas nga eleksion iti Ilocos Sur.
“The religious sector is also entitled to its own opinion, ngem personally, compared to past elections, nataltalna ita… awan ti kinadamsak a napasamak ditoy probinsiatayo, ket mabalintayo nga itangsit daytoy,” kinuna ti nailayon a diputado.
Kinuna pay ti diputado a naikabil ti probinsia iti dakes a langa gapu kadagiti di mapaneknekan nga alegasion iti iregularidad iti pannakaisayangkat ti eleksion iti probinsia kas linaon iti waragawag dagiti papadi idi May 21.
Kinuna ti diputado nga awan ti nairekord a complaint wenno iregularidad manipud iti barangay, municipal ken provincial levels idinto nga impaganetnetna nga addaan amin a kampo kadagiti poll watchers a nangsaksi iti panagbilangan.
Kinunana pay a maigapu iti waragawag dagiti papadi, napunas a naminpinsan ti natalna a panakaisayangkat ti eleksion iti probinsia ket saanen a maibabawi pay.
Iti statement a pinirmaan ni Fr. Cosmenio Rosimo, presidente ti Nueva Segovia Priests Assembly ken ni Archbishop Ernest Salgado, indeklarada ti panangkondenarda iti “narugit a pannakaisayangkat iti eleksion iti probinsia gapu kadagiti mapapati a nakaro a panaggatang iti butos, panaglako iti butos ken opponent-buying kadagiti awan kasangoda a kandidato.
Indagadag pay dagiti papadi ti pannakabilang manen dagiti butos tapno “masigurado ti pudno ken hustisia kasta met iti panagtalek iti proseso ti eleksion.”
Ngem linagidaw da Gov. Luis “Chavit” Singson ken ni vice governor-elect Jeremias “Jerry” Singson ti waragawag dagiti papadi idinto nga inyunay-unayda a nagimbestiga koma dagitoy no adda kinapudnona wenno awan ti alegasion ti iregularidad iti eleksion.
“Itudoda daydiay ili, kuyogentayo amin tapno makitatayo no asino ti agsasao iti pudno wenno saan,” kinuna ti gobernador sana innayon a “masapul a beripikarenda no adda kinapudnona ta ti probinsiatayo ti madadael.”
Kinuna ti gobernador a mayat a mabilang manen dagiti butos ta “uray maminsangapulo a bilangentayo, baka ad-adunto pay ti diperensiana” sana impaganetget a “kayatko a papaspasan no adda binnilang tapno awan ti masasaoda.”
Kinuna met ni Bokal Singson nga iti biangna, nadalus ti kalkalpas nga eleksion ta “awan ti napasamak a pinnatay, wenno riribuk…” ket “napaneknekantayo amin dagita ta adda dagiti poll watchers, adda broadcast media.”
Kinuna ti bokal nga iti inwaragawag dagiti papadi a naipanurok a panagsuitik, “kasla nakadugdugyot la unayen ti eleksion a naaramid” idinto a “saan met a kasdiay.”
Kabayatanna, nangipila ni naabak a gubernatorial candidate Efren “Rambo” Rafanan iti protestana maikontra ken ni governor-elect Deogracias Victor “DV” Savellano.
Iti protestana, dinakamat ni Rafanan dagiti mapapati nga iregularidad iti eleksion iti siudad ti Vigan ken Candon ken dagiti ili ti Cabugao, Narvacan ken San Vicente.
Ngem kinuna ni Savellano a sisasagana iti protesta iti eleksion ni Rafanan ta mapatalgedan nga isu ti nangabak iti eleksion.
Daytoy ti maikadua a gundaway a nagsango para gobernador da Savellano ken ni Rafanan.
Idi 2001, inabak ni Savellano ni Rafanan iti baet a 23,000.
Iti eleksion itay Mayo 14, nakagun-od ni Savellano iti 132,656 a butos idinto a 131,264 ti butos ni Rafanan wenno iti baet a 1,392 a butos.


text:
Monday, March 14, 2016
CABUGAO BASKETBALL TOURNAMENT 2016, NAIRUBUAT
Cabugao, Ilocos Sur – Naluktan ti 2016 Cabugao Basketball Tournament idi Marso 13, 2016 ket umuna a naaramid ti Parada a naaramid iti aglikmut ti Poblasion a nagpartisiparan dagiti Basketball Players iti nadumaduma a Barangay, Coaches, Game Officials ken Marching Band ti Cabugao Institute, Cabugao North Central School ken ti Cabugao South Central School ket nangrugi iti Parada iti Cabugao Cultural and Sports Complex, Brgy. Rizal, Cabugao, Ilocos Sur a disso ti pagdidinnayoan.
Iti Opening Program, indauluan ni SBM Josefina S. Vallejo iti Invocation ken natokar ti Musika ti Pambansang Awit ken Cabugao Hymn babaen iti Cabugao Institute Marching Band.
Simmaruno ti Welcome Remarks ni SBM Atty. Bryan Jett S. Pano, Committee Chairman on Sports ket inawisna ti imatang dagiti umili a mangbuya kadaytoy a kangrunaan a parang/pagteng ti sports nga aramiden dagiti umaayam iti barangay.
Innayon ni SBM Pano a daytoy a paay-ayam ti LGU-Cabugao ket panggepna nga ital-o ti bileg ti sports, napintas a panaglalangen, kooperasion, panangyadayo kadagiti agtutubo iti madi a bisio, panagkaykaysa a kangrunaan a timon iti agtultuloy a kinaragsak ken panagprogreso dagiti umili ti Cabugao.
Naisaganad ti panangited ni Vice Mayor DJ Savellano ti Mensahena kadagiti agsasalip.
Kimmablaaw ken nagyaman kadagiti agsasalip ken kasta metten kadagiti amin a naitaripnong iti Sports Complex.
Imbinsana ti pateg ti partisipasion dagiti agtutubo iti pannakairubuat dagiti aktibidades a mangparagsak iti panagpiesta ti ili iti bulan ti Abril 2016.
Ingunamgunamna iti pannakamantener koma ti sportsmanship dagiti umaayam.
Naisaruno a naibasa ti Oath of Sportsmanship babaen iti Basketball Player ti Brgy. Namruangan.
Insaruno ni Mr. Kevin Somera, Emcee, iti roll call ti amin a barangay nga agpartisipar iti tournament.
Nag-Mensahe ni SBM Benedicto M. Savellano. Kimmablaaw ken nagyaman iti amin a naitaripnong. Impeksa pay ti Konsehal ti ragsakda nga Opisiales ti ili iti panangidaulo ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. nga iti mabuybuyada a tunos dagiti agtutubo ket makadiskubredanto met iti maipagpannakkel nga agtutubo iti benneg ti ay-ayam a basketball iti masanguanan nga aldaw.
Binigbigna pay ti inisiatiba dagiti nangorganisar/agpartisipar kadagiti Team a makisalip kas pannakidanggayda iti panggep ti Gobierno Munisipal a mangparagsak ti panagpiesta ili.
Naaramid ti miting dagiti Coaches ken Referees para iti Game Rules babaen kadagiti Opisiales a mangimaton iti paay-ayam sakbay a napasamak ti Ceremonial Toss ti bola iti nagbaetan dagiti Basketball Player ti Brgy. Arnap ken ti Brgy. Cael-layan nga umuna nga agay-ayam nga inimatangan dagiti Opisiales ti LGU-Cabugao ken Kakapitanes a naitaripnong ken kasta pay iti sapasap a nagbuya iti uneg ti Sports Complex.
Nakikaysa met dagiti Kapitanes ti Barangay a naitallaong nga idauluan ni ABC President Thaddeus U. Soller kasta metten dagiti Municipal Officials nga isuda SBM Danny Q. Gazmen; SBM Vicky S. Serna; SBM Dr. Jemaima S. Tan-Yee; ken ni SBM Jayhan Charisma Alcid-Tan. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 9:15 AM
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
CANDON CITY – Aksidente ti pannakalmes ni Reynaldo Rabe, 47, residente iti Barangay Patpata, segun iti inbestigasion dagiti polis ditoy.
Narekobre ti bangkay ni Rabe iti igid ti baybay a sakup ti Barangay Bical, Sta. Lucia, Ilocos Sur iti agarup alas singko ti malem ti Enero 24.
Segun iti katugangan ti biktima, nagpakada ni Rabe a mapan agdigos agsipud ta pudoten gapuen iti panaginomda iti kallabes a rabii. Saanen a simmangpet.
Naammuan laengen ti pamilia ti biktima a naisadsad ti bangkay daytoy iti nadakamat a barangay.#


text:
Daan a Lubong
Ti Daan a Lubong ket buklen ti Aprika, Europa, ken Asia, ken kolektibo a naikeddeng a kas paset ti lubong nga ammo dagiti Europeano, Aprikano ken dagiti Taga-Asia sakbay ti pannakaiyammo ti Europeano iti Kaamerikaan.[1] Daytoy ket naus-usar iti kontesto iti, ken maigiddiat iti, Baro a Lubong (a buklen ti Amianan ken Abagatan nga Amerika[2] ken ti Oceania).
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti kontesto iti arkeolohia ken ti pakasaritaan ti lubong, ti termino a "Daan a Lubong" ket mangiraman kadagiti paset ti lubong nga ddaan idi iti (saan a dagus) kultural a pannakaiyammo manipud ti Panawen ti Bronse ken dagiti simmaruno, ken nagresultaan iti maipada a panagdur-as kadagiti nasapa a sibilisasion, ken kaaduan kadagiti kalalainganna a sona iti agarup a baetan dagiti paralelo ti maika-45 ken maika-25, iti lugar ti Mediteraneo, Mesopotamia, Persiano a banak, India ken Tsina. Dagitoy a rehion ken naisilpoda idi babaen ti Kalsada Seda iti dalan ti panagtagilako, ken addaan dagitoy ti nalawag a panawen ti Panawe ti Landok kalpasan ti Panawen ti Bronse. Kadagiti kultural a termino, ti Panawen ti Landok ket kinuyog idi ti makunkuna a Panawen ti Aksis, a mangibagbaga kadagiti panagdur-as iti kultura, pilosopia ken relihion a kanungpalan a nakaiturongan iti irurumsua ti historikal nga Akinlaud (Helenismo, "klasikal"), Akindaya (Soroastrianismo ken Abrahamiko) ken ti Adayo a Daya iti (Hinduismo, Budismo, Konpusianismo, Taoismo) a lubong ti kultura.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti konsepto dagiti tallo a kontinente iti Daan a Lubong, babaen ti Asia, Aprika, Europa ket mabalin pay a masurotan iti klasiko a kina-ugma. Dagiti pagbeddenganda ken inpalawag babaen ni Ptolomeo ken dagiti dadduma pay a heograpo iti kina-ugma ket naawisda kadagiti igid ti karayan ti Nilo ken Don. Daytoy a panangipalawag ket nagtultuloy nga impluensial kadagiti amin a paset ti Tengnga a Panpanawen (kitaen ti mapa ti T ken O) ken ti Nasapa a moderno a paset ti panawen.
Sabali a nagnagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti nangruna a daga ti Apro-Eurasia (malaksid dagiti isla a kas ti Isla ti Britaniko, Hapon, Sri Lanka, Madagascar ken ti Purpuro ti Malay) ket naibagbaga idin a kas ti Isla ti Lubong. (Ti termino ket mabalin nga inaramid babaen ni Apo Halford John Mackinder iti The Geographical Pivot of History.[3])
Ti rehion ti Daan a Lubong ket maipada iti Midgard iti Sasao a Hermaniko, a naipadaya a kas ti Tengnga a daga kadagiti pantasia a sinursurat ni J. R. R. Tolkien.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Definition of Old World". Oxford Dictionaries. Oxford University Press. Naala idi 2 Abril 2013.
- ^ "New world - definition". Merriam-Webster Dictionary. Naala idi 2 Abril 2013.
- ^ Kitaen ti Francis P. Sempa, Mackinder's World


text:
NARVACAN, Ilocos Sur – Nasurok P86,510 ti napukaw ti maysa a negosiante kalpasan a mapapati a tinakawan ti maysa a teknisianna idiay barangay Paratong iti daytoy nga ili.
NARVACAN, Ilocos Sur – Nasurok P86,510 ti napukaw ti maysa a negosiante kalpasan a mapapati a tinakawan ti maysa a teknisianna idiay barangay Paratong iti daytoy nga ili.
Nabigbig ti biktima a ni Jojo Papa, baro ken agnaed iti nasao met laeng a barangay kabayatan a ni Glen de Jesus, ti San Roque, Marikina, maysa a cellphone technician, ti mapapati a suspek.
Inreport ti biktima iti pulisia a napukawna ti 2 a units ti Nokia 2100, 3310, N70, N-Gage, 6230, 6610, P800, 2 a 6600 ken maysa a charger a PSP.
Kinunana nga atapenna nga innala ti nagpukaw a teknisianna dagiti selpon nga aggatad iti P86,510.


text:
VIGAN CITY, Ilocos Sur – Naarestar ti maysa a menor de edad idi agarup 2:30 idi malem iti Marso 1, idiay Zone 4 Bantay gapu iti basol a libelo.
Naarestar ni Teo Franco Queypo, 16, grade 11, estudiante ken residente iti Zone 4 Bantay, Ilocos Sur, babaen ti warrant of arrest a naggapu iti RTC Branch 21, Vigan City.
Naipila ti CICL No. 15-V 2018 a napetsaan iti Feb. 20, 2018, maikontra ken ni Teo Franco Queypo ket agbayad iti P10,000.00 a piansa para ti temporario a wayawayana.
Naipan iti Vigan City Police Station para iti dokumentasion ken umisu a disposion.