text:
Badiangan, Iloilo
Ti Badiangan ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Iloilo iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Badiangan ket politikal a nabingbingay iti 31 a barbaranggay.[2]
- Agusipan
- Astorga
- Bingauan
- Bita-oyan
- Botong
- Budiawe
- Cabanga-an
- Cabayogan
- Calansanan
- Catubig
- Guinawahan
- Ilongbukid
- Indorohan
- Iniligan
- Latawan
- Linayuan
- Mainguit
- Malublub
- Manaolan
- Mapili Grande
- Mapili Sanjo
- Odiongan
- Poblacion
- San Julian
- Sariri
- Sianon
- Sinuagan
- Talaba
- Tamocol
- Teneclan
- Tina
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Iloilo". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 3 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Lumaud a Visayas (Ingles) naala idi 12 Pebrero 2013
- ^ "Probinsia ti Iloilo". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 3 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


c: text/html

text:
Papeles:Flag of Yemen.svg
Pakasaritaan ti papeles
Pinduten iti petsa/oras tapno makita ti papeles a kas naiparang iti dayta a panawen.
Panagusar iti papeles
Ti sumaganad kadagiti 29 a silpo ti pampanid iti daytoy a papeles:
- Abasida a Kalipato
- Akinlaud nga Asia
- Asia
- Imperio nga Otomano
- Listaan dagiti naturay nga estado
- Listaan dagiti pagilian babaen dagiti eksport
- Listaan dagiti pagilian babaen ti GDP (PPP)
- Listaan dagiti pagilian babaen ti GDP (PPP) tunggal maysa a tao
- Listaan dagiti pagilian babaen ti GDP (nominal)
- Listaan dagiti pagilian babaen ti GDP (nominal) tunggal maysa a tao
- Listaan dagiti pagilian babaen ti Pagsurotan ti Panagrang-ay ti Nagtagitaoan
- Listaan dagiti pagilian babaen ti densidad ti populasion
- Listaan dagiti pagilian babaen ti populasion
- Listaan dagiti pagilian ken territorio babaen ti dagup a kadakkel
- Maika-12 a paralelo amianan
- Maika-13 a paralelo amianan
- Maika-14 a paralelo amianan
- Maika-15 a paralelo amianan
- Maika-16 a paralelo amianan
- Maika-17 a paralelo amianan
- Maika-18 a paralelo amianan
- Maika-19 a paralelo amianan
- Pagsasao nga Arabiko
- Tengnga a Daya
- Yemen
- Plantilia:Datos ti pagilian Abagatan a Yemen
- Plantilia:Datos ti pagilian Amianan a Yemen
- Plantilia:Datos ti pagilian Yemen
- Plantilia:Pagilian iti Asia table
Global a panagusar ti papeles
Dagiti sumaganad a wiki ket agus-usar iti daytoy a papeles:
- Panagusar idiay ab.wikipedia.org
- Panagusar idiay ace.wikipedia.org
- Panagusar idiay af.wikipedia.org
- Arabies
- Lys van olieproduserende state
- Moslem
- Lys van lande volgens bevolking
- Jemen
- Lys van lande
- Sjabloon:Landdata Jemen
- Lys van lande volgens Menslike Ontwikkelingsindeks
- Lys van lande volgens BBP (nominaal) per capita
- Lys van lande volgens BBP (koopkragpariteit) per capita
- Lys van lande volgens oppervlak
- Lys van lande volgens geletterdheidskoers
- Olimpiese Somerspele 2008
- Olimpiese Somerspele 2012
- Makassar
- Kategorie:Jemen
- Lys van lande volgens lewensverwagting
- Lys van lande volgens kuslynlengte
- Sjabloon:Landdata Noord-Jemen
- Sjabloon:Landdata Suid-Jemen
- Lys van IOK-landkodes
- Sanaa
- Vlag van Egipte
- Sokotra
- AFC
- Akhdam
- Organisasie van Islamitiese Samewerking
- Somalies
Kitaen ti adu pay a global a panagusar iti daytoy a papeles.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Papel
Ti papel ket ti naingpis a materiales a napataud babaen ti panagtalmeg kadagiti nabasa a sagut, kadawwan daytoy a ti ubaas a selulosa a nagtaod manipud ti tarikayo, dagiti rutay ken dagiti ruot, ken ti panangipamaga kadagitoy kadagiti nalap-it a sabanas.
Ti papel ket adu ti aramatna a materiales nga adu kadagiti usar. Bayat a ti kadawyan nga usar ket para iti panagsurat ken panagimalditan, daytoy pay ket kaaduan a naus-usar a pagbungon a materiales, kadagiti adu a produkto ti panagdalus , kadagiti adu a bilang ti proseso ti industrial ken panagpatakder, ken naus-usar pay daytoy a kas laok ti makan – a naisangsangayan kadagiti kultura ti Asia.
Ti papel ken proseso ti ubaas a panagaramid ti papel ket naibagbaga a napartuat idiay Tsina idi las-ud ti nasapa a maikadua a siglo AD, ken mabalin a nasapsapa ngem ti tawen ti 105 A.D.,[1] babaen ti korte ti eunuko Cai Lun ti Han , urayno ti kasapaan nga arkeolohiko dagiti pirgis ti papel ket nagtaud manipud ti maika-2 a siglo SK idiay Tsina.[2]
Ti moderno nga industria ti ubaas ken papel ket global, a ti Tsina ket isu ti mangiyun-una ti panagpataud keb ti Estados Unidos ti sumarsaruno.
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti kaduogan a naamammuan kadagiti arkeolohiko a pirgis ti asideg a simmarunuan ti moderno a papel ket idi maika-2 a siglo SK idiay Tsina. Ti ubaas a proseso ti panagaramid ti papel ket naigupit kenni Cai Lun, ti maika-2 a siglo AD a korte ti eunoko ti Han.[2] RTi papel ket nasayaat a sukat ti seda kadagiti adu a pangipakatan, ti Tsina ket mabalin a makailuas kadagiti adu a kantidad ti seda, ken nakatulong daytoy iti Nabalitokan a Panawen.
Ti papel ket naiwarwaras manipud iti Tsina babaen ti Tengnga a Daya aginggana ti mediebal nga Europa idi maika-13 a siglo, nga idiay ti ti nakabangonan dagiti nabilegan ti danum a molino ti papel.[3] Idi maika-19 a siglo, ti industrial a panagaramid daytoy ket nangipababab ti pategna, ken nangpakabael ti masa a panangisinnukat ti pakaammo ken nakatulong ti adu kadagiti panagsikko ti kultura. Idi 1844, ti Kanadiano nga inbento a ni Charles Fenerty ken ti Aleman a ni F.G. Keller ket nawayada a nagparang-ay ti proseso para iti panag-ubaas kadagiti sagut ti tarikayo.[4]
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti balikas a "papel" ket etimolohiko a nagtaud manipud ti Latin ti papiro, a nagtaud met manipud ti Griego ti πάπupoς (papuros), ti balikas para iti mula a Cyperus papyrus .[5][6] Ti papiro ket isu ti napuskol, kasla papel a materiales a napataud manipud ti amag ti mula a Cyperus papyrus nga inus-usar idi taga-ugma nga Ehipto ken dagiti dadduma a kultura ti Mediteraneo para iti panagsurat sakbay ti panangipaammo ti papael iti Tengnga a Daya ken Europa.[7] Urayno ti papael ket etimolohiko a nagtaud manipud ti papiro, dagitoy dua ket adu ti paggiddiatanda a napataud ken ti panagrang-ay ti moderno a papel ket mailasin manipud ti panagrang-ay ti papiro. Ti papiro ket "laminado dagiti masna a mula, bayat a ti papel ket napataud manipud kadagiti sagut a dagiti tagikuada ket banaliwan babaen ti panangiyuper a panagpalukneng wenno panagwarwara.[2]
Dagiti nagibasaran ken dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Hogben, Lancelot. “Panagmaldit, Papel ken dagiti Innipis”. Bennett, Paul A. (ed.) Books and Printing: A Treasury for Typophiles. New York: The World Publishing Company, 1951. pp 15-31. p. 17. & Mann, George. Print: A Manual for Librarians and Students Describing in Detail the History, Methods, and Applications of Printing and Paper Making. Londres: Grafton & Co., 1952. p. 77
- ^ a b c Tsien 1985, p. 38
- ^ Burns 1996, pp. 417f.
- ^ Burger, Peter. Ni Charles Fenerty ken ti Inbensionna a Papel. Toronto: Peter Burger, 2007. ISBN 978-0-9783318-1-8 pp.25-30
- ^ πάπupoς, Henry George Liddell, Robert Scott, Ti Griego-Inggles a Leksikon, iti Perseus
- ^ papiro, kadagiti Diksionario ti Oxford
- ^ "Panangipalplawag ti Papiro". Dictionary.com. Naala idi 2008-11-20.
- Burns, Robert I. (1996). "Paper comes to the West, 800−1400". Iti Lindgren, Uta. Europäische Technik im Mittelalter. 800 bis 1400. Tradition und Innovation (Maika-4 nga ed.). Berlin: Gebr. Mann Verlag. pp. 413–422. ISBN 3-7861-1748-9.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Papel idiay Wikimedia Commons
- Kasano ti agaramid ti papel?
- Panagaramid ti organiko a papel


text:
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Deskripsion
Map of Japan with highlight on 13 Tokyo prefecture.svg
Map of Japan with highlight on Tokyo-to English:
Petsa
Taudan
国土交通省 国土数値情報(行政区域)
Mannurat
Lincun
Pammalubos
( Ti panagusar manen iti daytoy a papeles)
Maited ti pammalubos ti agkopia, agiwaras ken/wenno mangbaliw iti daytoy a dokumento babaen ti termino iti
, Bersion 1.2 wenno ti aniaman a kinaudi a bersion babaen ti GNU Free Documentation License Free Software Foundation; nga awan dagiti Sabsabali a Paset, awan dagiti Sanguan nga Aklub a Testo, ken dagiti Likudan nga Aklub a Testo. Ti kopia ti lisensia ket nairaman iti paset a natituluan ti .
GNU Free Documentation License
http://www.gnu.org/copyleft/fdl.html GFDL GNU Free Documentation License true true
Kasisigud a listaan pang-ipan [ urnosen ]
date/time
username
resolution
size
edit summary
16:24, 2 March 2007
User:Lincun 1,024×1,024
15 KB
({{都道府県地図情報 |都道府県=東京都 |都道府県Latin=Tokyo-to }} )
Pakasaritaan ti papeles
Pinduten iti petsa/oras tapno makita ti papeles a kas naiparang iti dayta a panawen.
Petsa/Oras Bassit a ladawan Dagiti rukod Agar-aramat Komentario
agdama 00:40, 16 Marso 2011 1,024 × 1,024 (15 KB) TAKASUGI Shinji color changes for a better contrast: lightgreen → limegreen deeppink → red
02:19, 21 Abril 2008 1,024 × 1,024 (15 KB) BetacommandBot move approved by: User:LERK This image was moved from Image:Map of Japan with highlight on 13 Tokyo 東京都.svg {{User:Lincun/都道府県地図情報 |都道府県=東京都 |都道府県Latin=Tokyo-to }} Category:Maps of Tokyo === Fi Panagusar iti papeles
Ti sumaganad a silsilpo ti panid iti daytoy a papeles:
Global a panagusar ti papeles
Dagiti sumaganad a wiki ket agus-usar iti daytoy a papeles:
Panagusar idiay ar.wikipedia.org
Panagusar idiay arz.wikipedia.org
Panagusar idiay ay.wikipedia.org
Panagusar idiay az.wikipedia.org
Panagusar idiay bh.wikipedia.org
Panagusar idiay bjn.wikipedia.org
Panagusar idiay bn.wikipedia.org
Panagusar idiay bxr.wikipedia.org
Panagusar idiay cdo.wikipedia.org
Panagusar idiay ckb.wikipedia.org
Panagusar idiay el.wikipedia.org
Panagusar idiay en.wikipedia.org
Panagusar idiay eo.wikipedia.org
Panagusar idiay es.wikipedia.org
Panagusar idiay fa.wikipedia.org
Panagusar idiay fiu-vro.wikipedia.org
Panagusar idiay fi.wikipedia.org
Panagusar idiay fo.wikipedia.org
Panagusar idiay fr.wikipedia.org
Panagusar idiay fr.wikibooks.org
Panagusar idiay fr.wiktionary.org
Panagusar idiay ga.wikipedia.org
Panagusar idiay gd.wikipedia.org
Panagusar idiay gl.wikipedia.org
Kitaen
ti adu pay a global a panagusar iti daytoy a papeles.
Daytoy a papeles ket naglaon ti naipatinayon a pakaammo, a mabalin a nainayon manipud ti dihital a kamera wenno skanner a naaramat a pangpartuat wenno pang-digitize itoy.
No ti papeles ket saan a nabalbaliwan manipud iti kasisigud a kasasaad, adda dagiti sumagmamano a salaysay a mabalin a saan a napno a maipakita ti nabaliwan a papeles.


text:
Panagannad Kadagiti Seksual a Mananggundaway—Isursuro Dagiti Saksi ni Jehova Kadagiti Nagannak ken Annak
Isursuro ti Biblia kadagiti nagannak nga ayaten, iwanwan, ken salaknibanda dagiti annakda ken ibilangda ida a sagut ti Dios. (Salmo 127:3; Proverbio 1:8; Efeso 6:1-4) Ti seksual a pannakaabuso ti maysa kadagiti adu a peggad a masapul a pangsalakniban dagiti nagannak kadagiti annakda.
Dagiti Saksi ni Jehova ket pinullo a tawenen a mangipabpablaak ken mangiwarwaras kadagiti impormasion a mangpatibker iti relasion dagiti agkakapamilia. Nangpataudda met kadagiti publikasion a makatulong kadagiti nagannak a mangsalaknib iti annakda manipud iti seksual a pannakaabuso ken tapno maisuroda ida maipapan kadagiti seksual a mananggundaway. Ti sumaganad a listaan ket pagarigan dagiti impablaak dagiti Saksi ni Jehova a mangipaay iti espesipiko a panangiwanwan maipapan kadagitoy a problema. Kitaem ti bilang dagiti kopia ken lengguahe a nakayimprentaan dagiti nadakamat nga artikulo. *
Paulo: Incesto—Ti Nalimed a Krimen
Publikasion: Hulio 8, 1981 a ruar ti Agriingkayo!
Bilang ti nayimprenta a kopia: 7,800,000
Bilang ti lengguahe: 34
-
Paulo: Tulong Agpaay Kadagiti Biktima ti Incesto
Publikasion: Abril 1, 1984 a ruar Ti Pagwanawanan
Bilang ti nayimprenta a kopia: 10,050,000
Bilang ti lengguahe: 102
-
Paulo: Panangabuso iti Ubing—Pagam-amkan ti Maysa nga Ina; Panangabuso iti Ubing—‘Siasino ti Mangaramid iti Dayta?’; Panangabuso iti Ubing—Mabalinyo a Salakniban ti Anakyo
Publikasion: Hunio 22, 1985 a ruar ti Agriingkayo!
Bilang ti nayimprenta a kopia: 9,800,000
Bilang ti lengguahe: 54
-
Paulo: Dagiti Awan Gawayna a Biktima iti Panangabuso ti Ubing; Dagiti Nalimed a Sugsugat iti Panangabuso ti Ubing
Publikasion: Oktubre 8, 1991 a ruar ti Agriingkayo!
Bilang ti nayimprenta a kopia: 12,980,000
Bilang ti lengguahe: 64
-
Paulo: Agpegpeggad ti Anakyo!; Kasano a Masalaknibanmi—Dagiti Annakmi?; Pananglapped Idiay Pagtaengan
Publikasion: Oktubre 8, 1993 a ruar ti Agriingkayo!
Bilang ti nayimprenta a kopia: 13,240,000
Bilang ti lengguahe: 67
-
Paulo: Protect Your Children
Publikasion: Anunsio idi 2002 Para iti Serbisio Publiko, Numero 4
Bilang ti lengguahe: 2
-
Paulo: No Kasano a Nasalakniban ni Jesus
Publikasion: Kapitulo 32 ti Agsursuroka iti Naindaklan a Mannursuro, a naipablaak idi 2003
Bilang ti nayimprenta a kopia: 39,746,022
Bilang ti lengguahe: 141
-
Paulo: Ti Peggad a Pakaseknan Amin a Nagannak; No Kasanoyo a Masalakniban Dagiti Annakyo; Pagbalinenyo ti Pamiliayo a Natalged a Pagkamangan
Publikasion: Oktubre 2007 a ruar ti Agriingkayo!
Bilang ti nayimprenta a kopia: 34,267,000
Bilang ti lengguahe: 81
-
Paulo: Kasanok a Masalakniban ti Bagik iti Seksual a Pannakaabuso?; Saludsod nga Iyimtuod Dagiti Nagannak: Rumbeng Kadi nga Ilawlawagko iti Anakko ti Maipapan iti Seks?
Publikasion: Kapitulo 32 ken apendise ti Dagiti Saludsod nga Iyimtuod ti Agtutubo—Dagiti Sungbat nga Epektibo, Tomo 1 a naipablaak idi 2011
Bilang ti nayimprenta a kopia: 18,381,635
Bilang ti lengguahe: 65
-
Paulo: Kasano nga Isuro Dagiti Nagannak ti Annakda Maipapan iti Sekso?
Publikasion: website a jw.org/ilo; artikulo a naipablaak idi Septiembre 5, 2013
Bilang ti lengguahe: 64
-
Itultuloy dagiti Saksi ni Jehova nga isuro dagiti nagannak ken annakda tapno maliklikanda ti peggad nga ipagteng dagiti seksual a mananggundaway.
^ par. 3 Dagiti petsa ti pannakairuar dagiti publikasion ket para kadagiti English nga edision.


text:
LAOAG CITY - Naipadpad ti maysa a dolphin idiay Brgy San Lorenzo iti ili ti Bangui.
Segun ken ni Mr Arthur Valente, regulatory coordinator ti fishery section ti Provincial Agriculture Office, ti nasao a dolphin ket addaan ti kaatiddog a 144 a sentimetro ken agdagsen ti 25 a kilo.
Imbatad na nga adda ti tallo a sugat ti nasao a dolphin a maipagarup a manipud iti kagat ti pating.
Mamati ni Valente a daytoy ti nangitunda iti in-inut nga ikakapuy ti nasao a dolphin a rason ti nakatayan na.
Innayon na nga intabon da ti nasao a dolphin iti igid ti baybay.


text:
LAOAG CITY - Saanen nga immabut a sibibiag iti ospital ti maysa a negosyante ti ikan kalpasan a pinaltopaltogan ti armado nga suspek idiay Brgy 1, Solsona, Ilocos Norte.
Binigbig ni P/Sr Insp Leonardo Tolentino, chief of police ti PNP Solsona ti biktima a ni Horacio Villa, residente ti Brgy Albano iti ili ti Dingras.
Segun kenni Tolentino, ti biktima ket nagsagaba ti tama ti lima a bala ti saan pay a masinunuo a kalibre ti paltog gapu ta awan ti narekobre a kapsula iti nakapasamakan ti pammaltog.
Nupay kasta, inadmitir ti opisyal nga addan anggulo nga ad-adalen da iti motibo ti insidente.
Kuna pay ni Tolentino nga adda payen inimbitaran da tapno maimbestigar iti nasao nga insidente ngem nagkedked pay laeng a nanginagan iti nasao a suspek.


text:
Bannawag
Ti Bannawag ket isu ti kangrunaan nga aglinawas nga Iloko a pagiwarnakan wenno magasin a maipabpablaak iti Pilipinas manipud idi 1934. Aglaon ti magasin kadagiti orihinal nga Iloko a nobela, ababa a sarita, daniw, salaysay, damdamag, komiks, ken dadduma pay a sinurat.
Ti Bannawag ket maysa kadagiti teddek a mangpatpatalinaed ken mangtagitaginayon iti kontemporario nga Ilokano a literatura. Maipagarup nga amin nga importante ken mabigbigbig a mannurat nga Ilokano ket nangrugi a nagsurat ken nagipablaak iti Bannawag. Ti Bannawag ti immuna a nakaipablaakan dagiti sarita, daniw, salaysay ken nobela a putarda. Babaen met laeng iti Bannawag a nabuangay ti GUMIL Filipinas, ti gunglo dagiti mannurat nga Ilokano iti pagilian.


text:
Presidente iti Estados Unidos
Ti Presidente iti Estados Unidos iti Amerika (Ingles: President of the United States of America (POTUS))[7] ket isu ti daulo ti estado ken daulo ti gobierno iti Estados Unidos. Ti presidente ket isu ti mangidaulo ti ehekutibo a sanga iti pederal a gobierno ken isu ti agbilbilin a pangulo ti Siiigam a Buyot iti Estados Unidos.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Kasano ti mangibitla iti Presidente; Saan nga isu ti Natan-ok nga Apom wenno Pammadayawem, Ngem Apo Presidente". The New York Times. Agosto 2, 1891.
- ^ "USGS Correspondence Handbook - Kapitulo 4". Usgs.gov. 2007-07-18. Naala idi 2012-11-15.
- ^ "Dagiti Modelo ti Panangibitla ti Panangidayaw". Ita.doc.gov. Naala idi Septiembre 4, 2010.
- ^ Dagiti daulo ti estado, dagiti daulo ti gobierno, dagiti ministro ti ganganaet a pannakibiang, Protokol ken Serbisio ti Koordinasion, Nagkaykaysa a Pagpagilian. Naala idi Enero 1, 2012.
- ^ Sekretario ti Warnakan ti White House (Septiembre 1, 2010). "Dagiti bitla babaen ni Presidente Obama, President Mubarak, Natan-ok nga Ari Abdullah, Kangrunaan a Ministro Netanyahu ken Presidente Abbas Sakbay ti Pangrabii a Panagobra". WhiteHouse.gov. Naala idi Hulio 19, 2011.
- ^ "Pannakisinnukat kadagiti Surat". Permanente nga Agpalpaliiw ti Mision iti Palestina ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. Septiembre 1978. Naala idi Hulio 19, 2011.
- ^ Safire, William, "Iti pagsasao: POTUS and FLOTUS," New York Times, Oktubre 12, 1997. Naala idi Enero 8, 2012.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Presidents of the United States idiay Wikimedia Commons
- "Ehekutibo nga Opisina ti Presidente". Naala idi Enero 21, 2009.
- "White House". Naala idi Oktubre7, 2005.


text:
Herusalem
Ti Herusalem ( /dʒəˈruːsələm/; Hebreo: יְרוּשָׁלַיִם Yerushaláyim ; Arabiko: القُدس al-Quds ken/wenno أورشليم Ûrshalîm)[i] ket isu ti kapitolio ti Israel, ngem daytoy ket saan a sangalubongan a mabigbigan,[ii] ken maysa kadagiti kadaanan a siudad iti lubong.[1] Mabirukan daytoy idiay Hudea a Banbantay, a nagbaetan ti Baybay Mediteraneo ken ti akin-amianan nga igid iti Natay a Baybay. No mairaman ti populasion ti lugar iti Daya a Herusalem, daytoy ket ti kadakkelan a siudad ti Israel iti populasion ken kalawa,[2][3] nga add ti populasion iti 763,800 nga agtaeng iti kalawa ti lugar iti 125.1 km2 (48.3 sq mi).[4][5][iii] Ti Herusalem ket nasantuan pay a siudad kadagiti tallo a kangrunaan a Dagiti Abraham a relihion—Hudaismo, Kristianidad ken Islam.
Iti panawen ti atiddog a pakasaritaanna, ti Herusalem ket naminduan a nadadael, nalakuben iti namin 23, naraut iti namin 52, ken natiliw ken natiliw manen iti namin 44.[6] Ti kadaanan a paset ti siudad ket nataengan idi maika-4 a milenio BCE.[1] Idi 1538, dagitit diding ket naipatakder iti likmut ti Herusalem babaen ni Suleiman ti Nadaeg . Tatta nga aldaw dagiti a didding ket mangipalpalawag ti Daan a Siudad, a daytoy ket tinawtawid a nabingbingay iti uppat a pagkapat manipud idi nasapa a maika-19 a siglo a kas dagiti Pagkapat ti Armenio, Kristiano, Hudio, and Muslim.[7] Ti Daan a Siudad ket nagbalin a Lubong a Tinawtawid a pagsaadan idi 1981, ken adda iti Listaan iti Lubong a Tinawtawid a Napeggad.[8] Ti moderno a Herusalem ket dimmakkelen iti labes nga adayo kadagiti pagbeddenganna.
Iti Hudaismo, ti Herusalem ket isun ti kasantuan a siudad manipud idi, segun ti Hebreo a Biblia, ni Ari David iti Israel ket immuna a nagipatakder iti daytoy a kas ti kapitolio iti nagkaykaysa a Pagarian ti Israel idi c.1000 BCE, ken ti anakna a lalaki, ni Ari Solomon, kinomisionna ti panangipatakder iti Umuna a Templo iti daytoy a siudad.[9] Iti Kristianidad, ti Herusalem ket isun ti nasantoan a siudad manipud idi, segun ti Baro a Testamento, nailansa iti krus ni Hesus idiay, seguro idi c.33 CE,[10][11][12] ken 300 a tawtawen kalpasan ni Santo Helena ket nainagananna ti peregrinasion a luglugar ti biag ni Hesus. Iti Sunni nga Islam, ti Herusalem ket isu ti maikatlo a kasantoan a siudad.[13][14] Nagbalin daytoy ti immuna a Qibla, ti naipakatengngaan ti isip a puntos para iti Muslim a kararag ti (Salah) in 610 CE,[15] ken, segun ti tinawtawid nga Islamiko, ni Muhammad ket inaramidna ti immuna a Rabii a Panagbanniaga idiay kaplasan ti sangapulo a tawen.[16][17] A kas ti nagbanagan daytoy, nupay adda laeng tio kalawa iti 0.9 kuadrado kilometro (0.35 sq mi),[18] ti Daan a Siudad ket pagtaengan kadagiti adu a lugar iti relihioso a pannakaipangpangruna, a mairaman ti Templo a Mount, ti Akinlaud a Diding, ti Simbaan ti Nasantuan a Sepulkro, ti Simborio iti Bato ken al-Aqsa a Meskita.
Ita nga aldaw ti kasasaad ti Herusalem ket maibatbati a maysa kadgiti bugas a parikut iti Israeli–Palestina a suppiat. Idi las-ud ti Arabo-Israeli a Gubat ti 1945, ti Laud a Herusalem ket maysa idi kadagiti lugar a natiliw ken insilpo babaen ti Israel bayat a ti Daya a Herusalem, a mairaman ti Duog a Siudad, ket natiliw ken kalpasanna ket insilpo babaen ti Hordania. Ti Israel ket natiliwna ti Daya a Herusalem manipud ti Hordania idi las-ud ti Innem nga Aldaw a Gubat ti 1967 ken nagtungpalan a nangisilpo daytoy. Iti agdama, ti Batayan a Linteg ti Israel ket ket mangibagbaga ti Herusalem a kas ti "saan a nabingbingay a kapitolio" iti pagilian. Ti sangalubongan a komunidad ket limmikud ti kinaudi a panangisilpo a kas saan a nainkalintegan ken nangtrato ti Daya a Herusalem a kas teritorio ti Palestinia a sinakop babaen ti Israel.[19][20][21][22] Ti sangalubongan a komunidad ket saanna abigbigen ti Herusalem a kas kapitolio ti Israel, ken ti siudad ket saan a mangsangsangaili kadagiti ganganaet nga embahada.
Segun ti Sentral nga Opisina ti Estadistika ti Palentina, 208,000 kadagiti Palestinio ket agtateng idiay Daya a Herusalem, nga isu daytoy ket binirbirukan babaen ti Turay ti Palestina a kas ti kapitolio iti masakbayan a estado ti Palestina.[23][24][25]
Amin a sanga ti gobierno ti Israel ket mabirukan idiay Herusalem, a mairaman ti Knesset (parlamento ti Israel), dagiti pagtaengan ti Kangrunaan a Ministro ken ti Presidente, ken ti Kangatuan a Korte. Ti Herusalem ket isu ti pangibalayan ti Hebreo nga Unibersidad ken ti Museo ti Israel nga addaan iti Altar iti Libro. Ti Bibliko a Pagtarakenan ti ayup ti Herusalem ket natalinaay a nairangranggo a kas ti kasayaatan a papanan dagiti turista idiay Israel para kadagiti Israeli.[26][27]
Etomolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti siudad a tinawtawagan idi ti Rušalim dagiti testo ti eksekrasion iti Tengnga a Pagarian ti Ehipto (c. maika-19 a siglo BCE) ket adu, ngem saan nga unibersal a nailaslasin a kas ti Herusalem.[28][29] Ti Herusalem ket tinawtawaga iti Urušalim iti sursurat ti Amarna iti Abdi-Heba (1330s BCE).[30]
Ti nagan a “Herusalem” ket nadumadumaa a nanaganan tapno kaibuksilanna ti "pundasion (Sumerian yeru, ‘pagtaengan’/Semitiko yry, ‘tapno bangonen, tapno mangikabil ti pundasion’) iti dios a ni Shalem",[31][32] ti dios a ni Shalem ket isuna idi ti kasisigud a mangay-aywan a dios iti siudad ti Bronse a Panawen.[33]
Ti porma a Yerushalem wenno Yerushalayim (Herusalem) ket immuna a nagparang iti Biblia, iti libro ni Joshua. Segun ti Midrash, ti nagan ket ti panagtiptipon ti Yhwh Yir'eh ("Kitaento ti Dios", ti nagan nga inted babaen ni Abraham ti lugar nga ayan ti nagrugianna nga insakripisio ti anakna a lalaki) ken ti ili a "Shalem".[34]
Ti Shalim wenno Shalem ket isu idi ti nagan ti dios ti sumipnget iti relihion ti Kananea , daytoy a nagan ket naibatay iti isu met laeng a ramut ti S-L-M manipud ti nakaalanna a Hebreo a balikas para iti "kappia" (Salam wenno Shalom iti moderno nga Arabiko ken Hebreo).[35][36] Isunga ti nagan ket bukod a mangited kadagiti nagan a "Ti Siudad ti Kappia",[32][37] "Pagtaengan ti Kappia,[38][39] "pagyanan ti kappia" ("napundar iti seguridad"),[40] ken mabalin pay a ti "Pakaimatangan ti Kappia" kadagiti dadduma a Kristiano a mannurat.[41] Ti pagpatingaan ti -ayim ket mangipakita ti dua, isunga mangiturong daytoy ti panangisingasing a tinagan a Yerushalayim ket mangitudo ti kinapudno a ti siudad ket adda kadagiti dua a turod.[42][43] Nupay kasta, ti panangibalikas ti kinaudi a silaba a kas -ayim ket agparparang a naladaw a panagrang-ay, ken daytoy ket saan pay idi a nagparang iti panawen ti Septuaginta.
Ti kaduogan a pagtaengan idiay Herusalem, ket nabangon a nasapsapa ngem ti Bronse a Panawen idiay turod a ngato ti Gihon Spring, a segun idi ti Biblia ket nanaganan ti Jebus.[44] Tinawtawagan daytoy ti "Pagsammakedan ti Zion" (metsudat Zion), daytoy ket ninaganan manen babaen ni David a kas ti Siudad ni David,[45] ken naamammuan idi babaen ti naganna iti kina-ugma.[46][47]Ti sabali pay a nagan a "Zion", ket immun-una a mangitudtudo iti maysa a naisangayan a paset ti siudad, ngem kanungpalan daytoy a mangitudtudo ti sibubukel a siudad ken tapno mangirepresenta ti bibliko a Daga ti Israel. Iti Griego ken Latin ti nagan ti siudad idi ket naipatarus a naisurat iti Hierosolyma (Griego: Ἱepoσόλuua; iti Griego hieròs, ἱepός, a kaibuksilanna ket nasantuan), urayno ti siudad ket nanaganan manen idi ti Aelia Capitolina para iti paset ti panawen ti pakasaritaan ti Roma.
Iti Arabiko, ti Herusalem ket kaaduan a naamammuan a kas ti القُدس, a naipatarus a naisurat iti al-Quds ken ti kaibuksilanna ket "Ti Nasantuan" wenno "Ti Nasantuan a Santuario".[38][39] Ti opisial nga annuroten ti gobierno ti Israeli ket agbilbilin a ti أُورُشَلِيمَ, a naipatarus a naisurat iti Ūršalīm, a kapadpada dagiti nagan ti Hebreo ken Ingles, ket nasken a mausar a kas ti nagan siudad ti pagsasao nga Arabiko ket kakuyogna iti القُدس. أُورُشَلِيمَ-القُدس.[48]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b "Linia ti Oras ti Pakasaritaan iti Herusalem". Pudno a Biblioteka ti Hudio. Ameriko-Israeli a Gandat ti Pagtitinnulongan. Naala idi 16 Abril 2007.
- ^ Kadakkelan a siudad:
- "... moderno a Herusalem, kadakkelan a siudad ti Israel ..." (Erlanger, Steven. Ti Herusalem, Tatta nga aldaw, [Ti New York Times, 16 Abril 2006.)
- "Ti Herusalem ket isu ti kadakkelan a siudad ti Israel." ("Israel (pagilian)", Microsoft Encarta, 2006, p. 3. Naala idi 18 Oktubre 2006. Naarkibo 31 Oktubre 2009.)
- "Manipud idi 1975 ti nagkaykaysa a Herusalem ket isun ti kadakkelan a siudda idiay Israel." ("Jerusalem", Encyclopædia Britannica Online, 2006. Naala idi 18 Oktubre 2006. Naarkibo 21 Hunio 2008)
- "Ti Herusalem ket isu ti kadakkelan a siudad ti Estado iti Israel. Addaan ti kadakkelan a populasion, kaaduan kadagiti Hudio ken dagiti saan a Hudio kadagiti amin a siudad iti Israeli." (Klein, Menachem. Herusalem: Ti Masakbayan iti Naisuppiatan a Siudad, Unibersidad ti New York a Pagmalditan, 1 Marso 2001, p. 18. ISBN 0-8147-4754-X)
- "Idi 1967, ti Tel Aviv ket isu idi ti kadakkelan a siudad idiay Israel. Babaen idi 1987, adadu kadagiti Hudio ket nagtaeng idiay Herusalem ngem ti dagup a populasion iti Tel Aviv. Ti Herusalem ket nagbalinen a ti kangrunaan a siudad ti Israel." (Friedland, Roger ken Hecht, Richard. Ti Panagturay ti Herusalem, Unibersidad iti California a Pagmalditan, 19 Septiembre 2000, p. 192. ISBN 0-520-22092-7).
- ^ "Pablaak ti Warnakan: Aldaw ti Herusalem" (PDF). Tengnga nga Opisina dagiti Estadistika. 24 Mayo 2006. Naala idi 10 Marso 2007.
- ^ "TABLa 3. – POPULASION(1) DAGITI LUGAR NGA AGBILANG TI SUMUROK A 2,000 NGA AGTAENG KEN DADDUMA PAY NGA AWAY A POPULASION IDI 31/12/2008" (PDF). Tengnga nga Opisina dagiti Estadistika ti Israel. Naala idi 26 Oktubre 2009.
- ^ "Dagiti lokal ng aagturay idiay Israel 2007, Pablaak a #1295 – Bariweswes dagiti munisipalidad – Herusalem" (PDF) (iti Hebreo). Tengnga nga Opisina dagiti Estadistika ti Israel. Naala idi 31 Disiembre 2007.
- ^ "Bingbingayen tayo ngat a ti Nasantoan dagiti Kasantoana Siudad?". Moment Magazine. Naidulin manipud ti kasisigud idi 3 Hunio 2008. Naala idi 5 Marso 2008.. Segun ti tarkasan ti Herusalem a Nalakuben ni Eric H. Cline.
- ^ Ben-Arieh, Yehoshua (1984). Ti Herusalem iti Maika-19 a Siglo, Ti Daan a Siudad. Yad Izhak Ben Zvi ken St. Martin a Pagmalditan. p. 14. ISBN 0-312-44187-8.
- ^ "Daan a Siudad ti Herusalem ken dagiti Didingna". Whc.unesco.org. Naala idi 11 Septiembre 2010.
- ^ Manipud idi maika-10 a siglo BCE:[v]
- "Ti Israel keyt immuna a napanday iti nagkaykaysa a pagilian manipud ti Herusalem idi agarup a 3,000 tawtawen, nga idi ni Ari David ket innalana ti balangat ken pinagkaykaysana dagiti sangapulo ket dua a tribo manipud iti daytoy a siudad... Para kadagiti rinibo a tawen ti Herusalem ket isu idin ti tugaw ti Hudio a turay, ti bimmalayam dagiti ari, ti lokasion dagiti lehislatibo a konseho ken dagiti korte. Iti pammagtalaw, ti Hudio a pagilian ket naam-ammuan a kas ti siudad a lugar ti taga-ugma a kapitolio. Dagiti Hudio, nupay ti ania a lugar ti ayanda, ket agkarkararagda ti panakaisubli daytoy." Roger Friedland, Richard D. Hecht. Ti Panagturay ti Herusalem, Unibersidad iti California a Pagmalditan, 2000, p. 8. ISBN 0-520-22092-7
- "Ti Hudio a panagbedbed ti Herusalem ket saan a napaay. Para kadagiti tallo a milenio, ti Herusalem ket isun ti sentro iti Hudio a pammati, a nagtagtaginayon ti naisimbiuan a pateg manipud kadagiti napalabas a kaputotan." Herusalem- ti Nasantoan a Siudad, Ministro iti Ganganaet a Panakibing ti Israel, 23 Pebrero 2003. Naala idi 24 Marso 2007.
- "Ti pannakasentro ti Herusalem ti Hudaismo ket napisa unay a dagiti pay sekular a Hudio ket agiyebebkas ti panagiruknoyda ken pannakaikapetda iti siudad, ken saanda a maipanunutan ti moderno nga Estado iti Israel nga awan daytoy.... Para kadagiti Hudio ti ket simple a sagrado gapu ta adda daytoy... Nupay ti sagrado a karakter ti Herusalem ket makita pay kadagiti napalabas a tallo a milenio...". Leslie J. Hoppe. Ti Nasantoana Siudad: Ti Herusalem iti teolohia iti Daan a Testamento, Liturhikal a Pagmalditan, 2000, p. 6. ISBN 0-8146-5081-3
- "Manipud idi inaramid ni Ari David ti Herusalem a kas ti kapitolio iti Israel idi 3,000 a tawtawen, ti siudad ket adda ti sentro a papel ti irurumsua dagiti Hudio." Mitchell Geoffrey Bard, Ti Kompleto a Pagalagadan dagiti Maag iti Suppiatan ti Tengnga a Daya, Alpha Books, 2002, p. 330. ISBN 0-02-864410-7
- "Para kadagiti Hudio ti siudad ket isun tipakipatengngaan ti isip kadagiti naikararua, kultural, ken nailian a biag kadagiti napalabas a tallo a milenio." Yossi Feintuch, Estados Unido nga Annuroten para iti Herusalem, Greenwood Publishing Group, 1987, p. 1. ISBN 0-313-25700-0
- "Ti Heerusalem ket nagbalin a sentro dagiti Hudio a tattao kadagiti napalabas a 3,000 tatawen" Moshe Maoz, Sari Nusseibeh, Herusalem: Dagiti Puntos iti Rasras – Ken ti Labes, Brill Academic Publishers, 2000, p. 1. ISBN 90-411-8843-6
- "Dagiti Hudio a tattao ket ket saan a maikkat kadagiti pannakaibedbedda ti siuadad iti Herusalem. Awan ti aniaman a siudad ti adda ti nagnagruna a papael iti pakasaritaan, politikop, kultura, relihion, nailian a biag ken kaimatangan dagiti tattao iti Herusalem iti biag ti panaka-Hudio ken Hudaismo. Manipud idi nagipatakder ni Ari David iti siudad a kas ti kapitolio iti Hudio nga estado sirka 1000 BCE, nagserbi daytoy a kas ti simbolo ken ti kangrunaaan a panagiyebkas ti identidad a kas maysa a pagilian dagiti Hudio a tattao." Dagiti Kangrunaan a Kinapudno a nasken a Maammoam: Herusalem, Liga ti Kontra-Dipamasion, 2007. Naala idi 28 Marso2007.
- ^ Maier, P.L. (1968). "Sejanus, Pilato, ken ti Petsa ti Panakailansa ti Krus". Pakasaritaan ti Simbaab 37 (1): 3–13. JSTOR 3163182.
- ^ Fotheringham, J.K. (1934). "Ti ebidensia ti astronomia ken teknikal a kronologo para ti petsa iti panakailansa ti krus". Warnakan dagiti Teolohiko a Panagadal 35: 146–162.
- ^ Ti Misterio iti Naudi a Pangrabii, babaen ni Colin J. Humphreys (2011), Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, Cambridge ISBN 0-521-73200-0 panid 193
- ^ Maikatlo a kasantuan a lugar iti Islam:
- Esposito, John L. (2 Nobiembre 2002). Ti Nasken a Maamuan ti Sinoman a Maipapan ti Islam. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 157. ISBN 0-19-515713-3. "Ti Rabii a Panagbanniaga ket nagaramid ti Herusalem a kas ti maikatlo a kasantuan a siudad iti Islam"
- Brown, Leon Carl (15 Septiembre 2000). "Panagikabil ti Ebntablada: Islam ken dagiti Muslim". Relihion ken Estado: Ti Muslim Pamay-an dagiti Politika. Unibersidad ti Columbia a Pagmalditan. p. 11. ISBN 0-231-12038-9. "Ti maikatlo a kasantuan a siudad iti Islam—Herusalem—ket daytoy pay ket adda iti sentro..."
- Hoppe, Leslie J. (Agosto 2000). Ti Nasantuan a Siudad: Ti Herusalem iti Teolohia iti Daan a Testamento. Michael Glazier Books. p. 14. ISBN 0-8146-5081-3. "Ti Herusalem ket agnanayon a nairagrag-o a kas maysa a kangrunaaan a lugar iti Islam. Ti Herusalem ket kanayon a maitudtudo a kas ti maikatlo a kasantuan a siudad iti Islam..."
- ^ "Middle Dagiti Daya a plano ti kappia" babaen ni Willard A. Beling": Ti Aqsa Mosque idiay Templo Mount ket isu ti maikatlo a kasantuan a lugar iti Sunni nga Islam kalpasan ti Mecca ken Medina
- ^ Lewis, Bernard; Holt, P. M.; Lambton, Ann, eds. (1986). Cambridge a Pakasaritaan iti Islam. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan.
- ^ Plantilia:Quran-usc-range
- ^ Allen, Edgar (2004). Dagiti estado, Dagiti pagilian, ken Dagiti pagbeddengan: Dagiti Etiko ti Panagaramid dagiti Pagbeddengan. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. ISBN 0-521-52575-6. Naala idi 9 Hunio 2008.
- ^ Kollek, Teddy (1977). "Kinaudi a balikas". Iti John Phillips. Pagayatan ti Panagbiag – Israel: ti Rupa dagiti Aligaget 1948-dagiti Rupa ti Namnama iti Tatta nga Aldaw. Dial a Pagmalditan/James Wade. "agarup a 225 akre (0.91 km2)"
- ^ "Ti Israel ket agplanplano kadagiti 1,300 a pagtaengan a balay dagiti Hudio idiay Daya a Herusalem". BBC News. 9 Nobiembre 2010. "Ti Day a Herusalem ket naikedkeddeng a kas nasakupan a teritorio ti Palestina babaen ti sangalubongan a komunidad, ngem kinunkuna ti Israel a daytoy ket bukodna ateritorio."
- ^ "Ti Kasasaad ti Herusalem". Ti Saludsod iti Palestine ken ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. DEpartamento ti Pakaammo ti Publiko ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. "Ti Daya a Herusalem ket naikedkeddengan, babaen ti Sapasap nga Asemblia ken ti Koneho ti Seguridad, a kas paset ti nasakupan a teritorio ti Palestina."
- ^ Dagiti Israeli a turay ket agsupsuportada kadagiti 600 a baro a balbalay idiay Daya a Herusalem
- ^ Resolusion 298 Septiembre 25, 1971: "Nanglaglagip kadagiti resolusionna... a maipanggep kadagiti rukod ken dagiti tignay babaen ti Israel a naidaremdem ti panagbaliw ti kasasaad ti nasakupan ti Israel a paset ti Herusalem,..."
- ^ Segal, Jerome M. (1997). "Pannakitulag iti Herusalem". Ti Unibersidad ti Maryland nga Eskuela ti Publiko nga Annuroten. Naidulin manipud ti kasisigud idi 14 Mayo 2006. Naala idi 25 Pebrero 2007.
- ^ Møller, Bjørn (Nobiembre 2002). Ti Kooperatibo nga Estruktura para kadagiti Relasion ti Israel-Palestina (PDF). Pagobraan a papel Blng. 1. Sentro para kadagiti Panagdal ti Europeano nga Annuroten. Naidulin manipud ti kasisigud idi 6 Enero 2004. Naala idi 16 Abril 2007.
- ^ Press, Associated (9 Pebrero 2008). "Dagiti Palestinio ket dimmakel babaen ti riniwriw iti maysa a dekada". Fr.jpost.com. Naala idi 17 Oktubre 2011.
- ^ Rosenblum, Irit. "Haareez Biblical Zoo favorite tourist site in 2006". Haaretz. Israel. Naala idi 11 Septiembre 2010.
- ^ Lis, Jonathan. "Jerusalem Zoo is Israel's number one tourist attraction". Haaretz. Israel. Naala idi 9 Septiembre 2011.
- ^ David Noel Freedman; Allen C. Myers; Astrid B. Beck (2000). Eerdmans a diksionario ti Biblia. Wm. B. Eerdmans Publishing. pp. 694–695. ISBN 978-0-8028-2400-4. Naala idi 19 Agosto 2010. Ni Nadav Naʼaman, Canaan iti maika-2 a Milenio B.C.E., Eisenbrauns, 2005 pp.177ff. ket nangidiaya ti sumuppiata kapanunotan, isu ket nangisupsuppiat para iti transkripsion ti Rôsh-ramen, a nanaganan iti r'š (ulo) ken rmm (rambakan), tapno kaibusilanna ti 'ti narambakan nga Ulo', ken saan a mangibagbaga iti Herusalem.
- ^ G. Johannes Botterweck, Helmer Ringgren (eds.) Teolohikal a Diksionario ti Daan a Testamento, (tr. David E. Green) William B. Eerdmann, Grand Rapids Michigan, Cambridge, UK 1990, Vol. VI, p. 348
- ^ "Ti Sursurat ti El Amarna manipud ti Canaan". Tau.ac.il. Naala idi 11 Septiembre 2010.
- ^ Meir Ben-Dov, Historikal nga Atlas iti Herusalem, Continuum International Publishing Group, 2002, p. 23.
- ^ a b Binz, Stephen J. (2005). Herusalem, ti Nasantuan a Siudad. Connecticut, Estados Unidos: Twenty-Third Publications. p. 2. ISBN 9781585953653. Naala idi 17 Disiembre 2011.
- ^ G. Johannes Bottereck, Helmer Ringgren, Heinz-Josef Fabry, (eds.) Teolohiko a Diksionario ti Daan a Testamento, tr. David E. Green, vol. XV, pp. 48–49 William B. Eeerdmanns Co. Grand Rapids, Michigan/Cambridge UK 2006, pp. 45–6
- ^ Louis Ginzberg (Oktubre 1998). "The Legends of the Jews Volume 1".
- ^ Elon, Amos. Herusalem. HarperCollins Publishers Ltd. ISBN 0-00-637531-6. Naala idi 26 Abril 2007. "Ti epiteta ket mabalin a nagtaud iti taga-ugma anagan ti Herusalem—Salem (manipud ti pagano a dios ti sudad), daytoy ket etimolohiko a naikapet kadagiti pagsasao a Semitiko para kadagiti balikas ti kappia (shalom iti Hebreo, salam iti Arabiko)."
- ^ Ringgren, H., Die Religionen des Alten Orients (Göttingen, 1979), 212.
- ^ Hastings, James (2004). Ti Diksionario ti Biblia: Tomo II: (Paset II: I -- Kinsman), Tomo 2. Honolulu, Hawaii: Naiprenta manen manipud ti 1898 nga edision babaen ti Unibersidad a Pagmalditan ti Pasipiko. p. 584. ISBN 1-4102-1725-6. Naala idi 17 Disiembre 2011.
- ^ a b Bosworth, Clifford Edmund (2007). Historic cities of the Islamic world. Ti Olanda: Koninklijke Brill NV. pp. 225–226. ISBN 90-04-15388-8. Naala idi 17 Disiembre 2011.
- ^ a b Denise DeGarmo (9 Septiembre 2011). "Pagtaengan ti Kappia?". Wandering Thoughts. Center for Conflict Studies. Naala idi 17 Disiembre 2011.
- ^ Marten H. Wouldstra, The Book of Joshua, William B. Eerdmanns Co. Grand Rapids, Michigan (1981) 1995, p. 169 n.2
- ^ Bosworth, Francis Edward (1968). Millennium: a Latin reader, A. Oxford, Nagkaykaysa a Pagarian: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 183. ISBN 978-0865161917. Naala idi 17 Disiembre 2011.
- ^ Wallace, Edwin Sherman (Agosto 1977). Herusalem ti Nasantuan. New York: Arno Press. p. 16. ISBN 0-405-10298-4. "Ti kapada a panirigan ket tinengtengngel babaen dagiti nangited ti dua a bilang ti gramatiko ti Hebreo iti balikas"
- ^ Smith, George Adam (1907). Herusalem: Ti Topgrapia, Ekonomika ken Pakasaritaan manipud kadagiti Kasapaan a Panawen aginggana ti A.D. 70. Hodder ken ni Stoughton. p. 251. ISBN 0-7905-2935-1. "Ti terminasion -aim wenno -ayim ket naipagpagarup idi a kas ti ordinario a terminasion kadagiti dua a bilang ti gramatiko ti pangnagan, ken naipalplawag idi a mangipakpakita kadagiti akin-ngato ken akin-baba a siudad" (kitaen ditoy [1])
- ^ Ti Oxford nga ensiklopedia ti taga-ugma a Gresia ken Roma, Tomo 1, p. 113
- ^ 2 Samuel 5:7,9.indakamat ni Israel Finkelstein, Amihay Mazar, Brian B. Schmidt, (eds) Ti Panagsukimat para iti Naipakasaritaan nga Israel, Society of Biblical Literature, 2007 p.127.
- ^ Bar-Kochva, Bezalel (2002). Judas Maccabeus: The Jewish Struggle Against the Seleucids. Cambridge, Nagkaykaysa aPagarian: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. p. 447. ISBN 0-521-01683-5.
- ^ Mazar, Eilat (2002). The Complete Guide to the Temple Mount Excavations. Herusalem: Shoham Academic Research and Publication. p. 1. ISBN 965-90299-1-8.
- ^ "Ti OPisial a Website ti Herusalem". Munisipalidad ti Herusalem. 19 Septiembre 2011.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Herusalem idiay Wikimedia Commons
- Pakaammo ti panagbiahe idiay Herusalem manipud idiay Wikivoyage
- Opisial a website ti ili ti Herusalem
- Kitaen ti Herusalem iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)


text:
Torre Eiffel
Ti Torre Eiffel (Pranses: La Tour Eiffel, [tuʁ ɛfɛl]) ket maysa a landok a torre a mabirukan idiay Champ de Mars idiay Paris, nanaganan daytoy kenni inhenniero Gustave Eiffel, a tikompanian aket isu ti nagdaremden ken nanngbangon ti torre. Daytoy ket nabangon idi 1889 a kas pastrekan nga arko iti 1889 a Piesta ti Lubong, daytoy ketnagbalinen a sangalubongan ken kultural a simbolo ti Pransia ken maysa kadagiti mabigbigan nga estruktura iti lubong. Ti torre ket isu ti katayagan nga estruktura idiay Paris[1] ken ti kaaduan a nabisbisita a mabayadan a monumento tii lubong; 7.1 a riwiriw a tattao ti kimmalay-at iti daytoy idi 2011. Ti obserbatori ti maikatlo a lessad ket adda iti 279.11 m (915.7 ft) ti kangatuan a mastrekan ti publiko iti Kappon ti Europa. Ti torre ket nakagun-od ti 250 a riwriw a bisitana idi 2010.
Ti torre ket agtakderr ti katayag iti324 metro (1,063 ft) , agarup nga isu met laeng a katayag ti pasdek nga adda ti kadsaaran iti 81. Idi las-ud ti pannakabangonna, ti Toore Eiffel ket nalabsanna ti Monunento Washington tapno mangala ti titulo iti katayagan nga estruktura nga inramid ti tao iti lubong; ti Torre Eiffel ket isu ti nangtengngel daytoy a titulo para kadagiti napalabas a 41 a tawtawen, aginggana idi nabangon ti Pasdek Chrysler idiay Siudad ti New York idi 1930. Gapu ti pannakanayon ti antena ti tuktok ti Torre Eiffel idi1957, daytoy ket nataytayagen ngem ti Pasdek Chrysler babaen ti 17 kadkadapan (5.2 m). No saan amairaman dagiti panangirangarang nga antena, daytoy ket isu ti maikadua a katayagan nga estruktura idiay Pransia, kalpasan ti Millau Viaduct.
Ti torre ket addaan ti tallo a kadsaaran para kadagiti agbisbista. Dagiti biliete ket mabalin a magatang para iti panagkalay-at, babaen dagiti agdan wenno makina a pangipangato, kadagiti umuna ken maikadua a kadsaaran. Ti pannagna manipud ti baba a kadsaaran aginggana ti umuna a kadsaaran ket sumurok a 300 a tuktukad, ken ti pay pannagna manipud ti umuna aaginggan ti maikadua a kadsaaran. Ti maikatlo ken kangatuan a kadsaaran ket mastrekan laeng babaen kadagiti panagawit nga agdan ngem kadawyan dagitoy a narikpan iti publiko. Adda met dagiti panganan kadagiti umuna ken maikadua a kadsaaran.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Ti Torre Eiffel a kas maysa a monumento ti Lubong" (iti (Pranses)). Tour-eiffel.fr. 2 Abril 1996. Naala idi 24 Mayo 2010.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Torre Eiffel idiay Wikimedia Commons
- Opisial a website ti Torre Eiffel (Pranses)
- Opisial a website ti Torre Eiffel (Ingles)


text:
Kordata
Dagiti kordata, ket kamkameng ti pilo ti Chordata, dagitoy ket deuterostomia nga ayup nga agprosproseso ti notokorda, ti lungog a dorsal nga urat, dagiti paringotrema, ken endostilo,ken ti maysa nga adda ti likudan ti ubet nga ipus iti paset ti panawen bassit iti siklo ti panagbiagdas. Iti taksonomiko, ti pilo ket mangiraman kadagiti subpilo ti Bertebrata, a mairaman dagiti mamalia, dagiti ikan, dagiti ampibian, dagiti reptilia, dagiti billit; Tunicata, a mairaman dagiti salpidae ken dagiti ascidiacea; kenCephalochordata, a buklen dagiti lancelet.
The phylum Hemichordata including the acorn worms has been presented as a fourth chordate subphylum, but it now is usually treated


text:
Tengnga a Daya
Ti Tengnga a Daya ket maysa a rehion a mangbukel ti Akinlaud nga Asia ken Akin-abagatan nga Aprika. Daytoy a balikas ket naipanunutan a Eurosentriko ken inususar a kapadpada ti Asideg a Daya, iti kasumbangir iti Adayo a Daya.
Ti pakasaritaan iti Tengnga a Daya ket napetsado manipud idi taga-ugma a panawen, ken ti kadagupan ti pakasaritaanna, ti Tengnga a Daya ket sentro daytoyen kadagiti kangrunaan a pannakibiang iti lubong. Nupay kasta iti kontesto ti taga-ugma a pakasaritaan, ti balikas nga Asideg a Daya ket kadawyan a maus-usar. Ti Tengnga a Daya ket isu pay ti pakasaritaan a naggapuan kadagiti kangrunaaan a relihion a kas ti Hudaismo, Kristianidad, ken Islam. Ti Tengnga a Daya ket sapasap nga addaan iti maysa a namaga ken napudot a klima, nga addaan kadagiti nangruna a karayan a mangit-ited kadagti panagsibog tapno makasuporata iti agrikultura kadagiti limitado a luglugar. Adu kadagiti pagilian a mabirukan iti kalikmutan ti Persiano a Golpo ket addaan iti adu a reserba iti krudo a lana. Iti moderno a panawen ti Tengnga a Daya ket agtagtaginayon a maysa a managrikna a rehion ti estratehia, ekonomia, politika, kultura ken relihion. Ti maipadtu nga idadakkel ti panagrangrang-ay ti Tengnga a Daya ket agarup a 4.1% para iti 2010 ken 5.1% idi 2011.[1]
Dagiti linaon
- 1 Terminolohia
- 2 Dagiti teritorio ken dagiti rehion
- 3 Pakasaritaan
- 4 Ekonomia
- 5 Dagiti nota
- 6 Dagiti nagibasaran
- 7 Adu pay a mabasbasa
- 8 Dagiti silpo ti ruar
Terminolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti termino a "Tengnga a Daya" ket mabalin a nagtaud kadagiti tawen ti 1850 iti Britaniko nga Opisina ti India.[2] Nupay kasta, daytoy ket nagbalin a kaaduan nga ammo idi ti Amerikano nga estratehiko a marino a ni Alfred Thayer Mahan ket nagusar iti termino idi 1902[3] tapno "mangidesignado ti lugar a nagbaetan ti Arabia ken India".[4][5] Iti las-ud ti daytoy a panawen dagiti imperio ti Britaniko ken Ruso ket nagal-ala iti impluensia idiay Tengnga nga Asia, ti agkaribal a nagbalin nga ammo a kas ti Ti Nalatak nga Ay-ayam. Ni Mahan ket naibanagna a saan laeng a ti estratehiko a kina-importante ti rehion, ngem iti pay sentrona, ti Persiano a Golpo.[6][7] Ninagananna ti nakapalikmut a lugar ti Persiano a Golpo iti Tengnga a Daya, ken kinunana a kalpasan ti Kanal Suez, daytoy ti kangrunaan a pasahe para a tenglen ti Britania tapno malappedan nga agabanse dagiti Ruso idiay Britaniko nga India.[8] Immuna nga inusar ni Mahan ti termino iti artikulona iti "The Persian Gulf and International Relations", a naipablaak idi Septiembre 1902 iti National Review, ti maysa a Britaniko a warnakan.
Ti Tengnga a Daya, no amponek koma ti termino a saanko pay a nakita, iti masakbayan ket makasapulto iti bukodna a Malta, ken ti pay bukodna a Gibraltar; no saana pay a suroten dayta ket idiayto Persiano a Golpo. Ti puersa ti marina ket addaan iti kalidad ken ti mobilidad a mangawit daytoy iti pribilehio kadagiti temporario a kaawan; ngem nasken a mangsapul iti tunggal maysa a senario iti operasion ti naipatakder a kuartel a pagsukatan, iti paay, ken iti kaso ti didigra, iti seguridad. Ti Marina ti Britaniko ket nasken nga addaan iti pasilidad tapno mangikonsentrado iti puersa no rumsua iti kasta a pasamak, a maipanggep iti Aden, India, ken ti Persiano a Golpo.[9]
Ti artikulo ni Mahan a ket naiprenta manen iti The Times ken sinaruno idi Oktubre dagiti 20 a seaie ti artikulo a natituluan iti "The Middle Eastern Question," insurat babaen ni Apo Ignatius Valentine Chirol. Iti las-ud dagitoy a serie, Ni Apo Ignatius ket pinadakkelna ti panangipalawag iti Tengnga a Daya tapno mairaman "dagiti rehion ti Asia a gumay-at kadagiti pagbeddengan ti India wenno dagiti pagserrekan ti India."[10] Kalpasan ti panagpatingga dagiti serie idi 1903, ti The Times ket inikkatna dagiti marka ti insasao manipud kadagiti simmaruno a panagusar iti termino.[11]
Aginggana idi Sangalubongan a Gubat II, daytoy ket kustomario a mangibaga iti lugar iti likmut ti Turkia ken ti akindaya nga aplaya ti Mediteraneo a kas ti "Asideg a Daya", bayat a ti "Adayo a Daya" a naisentro iti Tsina,[12] ken ti Tengnga a Daya ket kaibuksilanna idi ti lugar manipud ti Mesopotamia aginggana idiay Burma, kadagiti lugar a nagbaetan ti Asideg a Daya ken ti Adayo a Daya. Idi naladaw a tawtawen ti 1930, dagiti Britaniko ket nangipatakder ti Bilin ti Tengnga a Daya, a naikuartel idi idiay Cairo, para kadagiti puersana iti militar iti dayta a rehion. Kalpasan iti dayta a panawen, ti termino a "Tengnga a Daya" ket nakagun-od iti ad-adu a panagusar idiay Europa ken idiay Estados Unidos, a ti napundar nga Instituto ti Tengnga a Daya idiay Washington, D.C. idi 1946, ket maysa kadagiti dadduma pay a panagusar.[13]
Kritisismo ken panagusar[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti termino a Tengnga a Daya ket nauyawen a kas nalawag nga Eurosentriko.[14][15] Iti kontemporaneo nga akademiko ken midia iti pagsasao nga Ingles, ti termino ket inus-usar babaen dagiti Europeano ken saan nga Europeano.
Ti deskripsion a Tengnga ket nakaiturongan kadagiti dadduma a pannakaallilaw kadagiti agbalbaliw a panangipalawag. Sakbay ti Umuna a Gubat ti Sangalubongan, ti "Asideg a Daya" ket inus-usar idi iti Ingles a mangibaga ti Balkan ken ti Otomano nga Imperio, bayat a ti "Tengnga a Daya" ket mangibagbaga iti Iran, ti Kaukaso, Apganistan, Sentral nga Asia, ken ti Turkestan. Iti pannakaigiddiat, ti "Adayo a Daya" ket mangibagbaga kadagiti pagilian ti Daya nga Asia (kas ti Tsina, Hapon, Formosa, Korea, Hong Kong, kdpy.)
Iti pannakaawanen ti Otomano nga Imperio idi 1918, ti "Asideg a Daya" ket kaaduanen a saan a naus-usar iti Ingles, bayat a ti "Tengnga a Daya" ket nagbalinen a naipakpakat kadagiti runrumsua menen a pagilian iti Islamiko a lubong. Nupay kasta, ti panagusar iti "Asideg a Daya" ket natalinaay idi babaen dagiti nadumaduma a a disiplina ti akademia, a mairaman iti arkeolohia ken taga-ugma a pakasaritaan, a mangipalawag ti maysa a lugar a kapada ti termino iti Tengnga a Daya, a saan nga inus-usar babaen dagitoy a disiplina (kitaen ti Taga-ugma nga Asideg a Daya).
Ti immmuna nga opisial a panagusar ti termino a "Tengnga a Daya" babaen ti gobierno ti Estados Unidos ket idi Doktrina Eisenhower idi 1957, a nanginaig iti Didigra ti Suez. Inpalawag ni Sekretario ti Estado John Foster Dulles ti Tengnga a Daya a kas "ti lugar a naisanglad iti nagbaetan ken mairaman ti Libya iti laud ken ti Pakistan iti daya, ti Siria ken Irak iti amianan ken ti Arabiano a peninsula iti abagatan, ken maipatinayon pay ti Sudan ken Etiopia."[12] Idi 1958, ti Departamento ti Estado ket inpalawagna dagiti termino ti "Asideg a Daya" ken "Tengnga a Daya" ket mabalin a pagsinnukaten dagitoy, ken inpalawagna ti rehion a kas mangiraman laeng ti Ehipto, Siria, Israel, Lebanon, Hordania, Irak, Saudi Arabia, Kuwait, Bahrain, ken Katar.[16]
Ti libro ti estilo ti Associated Press ket inbagbagan a ti Asideg a Daya a dati a nangibagbaga kadagiti ad-adayo a laud a pagilian bayat a ti Tengnga a Daya ket mangibagbaga kadagiti akindaya, ngem itan ket agpapada dagitoyen. Mangibagbaga nga:
Usaren ti Middle East malaksid no ti Near East ket inusar babaen ti taudan ti istoria. Ti Mideast ket mabalin pay a maawat, ngem ti Middle East ket kaykayat.[17]
Iti Nagkaykaysa a Pagpagilian, dagiti nadumaduma a dokumento ken dagiti resolusion a maipanggep iti Tengnga a Daya ket iti kinapudno ket maipanggp iti [[Suppiat ti Arabo–Israeli], a naisangayan ti suppiat ti Israeli–Palestina, ken, isu a dagitoy dagiti uppat nga estado ti Lebante. Ti termino nga Asideg a Daya ket sagpaminsan a mangmangeg idiay Nagkaykaysa a Pagpagilian a mangibagbaga iti daytoy a rehion.
Dagiti patarus[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda met dagiti kapada a termino iti Asideg a Daya ken Tengnga a Daya kadagiti sabali a pagsasao ti Europa, ngem gapu ta daytoy ket relatibo a deskripsion, dagiti kaibuksilan ket depende iti pagilian ken sapasap a sabali dagitoy manipud ti Ingles a termino. Iti Aleman ti termino a Naher Osten (Asideg a Dayat) ket kadawyan pay laeng a maus-usar (ita nga aldaw ti termino a Mittlerer Osten ket umad-adun a termino kadagiti testo ti warnakan a naipatarus manipud kadagiti Ingles, ngem adda met iti naisangayan a kaibuksilan) ken iti Ruso ti БлижHий BocTok wenno Blizhniy Vostok, ti Bulgaro ti Близkия ИзTok, ti Polako ti Bliski Wschód wenno ti Kroata ti Bliski istok (a ti kaibuksila ket Asideg a Daya kadagiti amin nga uppat nga Eslobako a pagsasao) ket agtaltalinaay a kas ti maitunos a termino para iti rehion. Nupay kasta, adda met dagiti pagsasao nga awan kapada iti "tengnga a Daya", kas ti Pranses ti Moyen-Orient, ti Sueko ti Mellanöstern, ti Espaniol ti Oriente Medio or Medio Oriente, ken ti Italiano ti Medio Oriente.[note 1]
Baka mabalin a gapu ti impluensia iti Akinlaud a warnakan, ti Arabiko a kapada ti Tengnga a Daya (Arabiko: الشرق الأوسط ash-Sharq al-Awsaṭ), ket nagbalinen a pagalagadan a panagusar iti kaaduan a warnakan nga Arabiko, ken mangibagbaga iti isu met laengen a kaibuksilan a kas ti termino iti "Tengnga a Daya" iti panagusar idiay Amianan nga Amerika ken Akinlaud nga Europa. Ti pananginagan iti Mashriq, manipud pay iti ramut nga Arabiko para iti daya, ket mangibaga pay kadagiti nadumaduma a naipalawag a rehion iti likmut ti Lebante, ti akindaya a paset ti agsasao iti Arabiko a lubong (a maigiddiat iti Maghreb, ti akinlaud a paset).[18] Ti Persiano a kapada para iti Tengnga a Daya ket ti خاورمیانه (Khāvar-e miyāneh).
Dagiti teritorio ken dagiti rehion[urnosen | urnosen ti taudan]
Tradisional a panangipalawag ti Tengnga a Daya[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sumaganad a pagilian ket tradisional a mairaman iti uneg ti Tengnga a Daya:
- Bahrain
- Cyprus
- Ehipto
- Iran
- Irak kakuyogna ti autonomo a Kurdistan
- Israel
- Hordania
- Kuwait
- Lebanon
- Oman
- Estado ti Palestina
- Katar
- Saudi Arabia
- Siria
- Turkia[19]
- Dagiti Nagkaykaysa nga Emirato nga Arabo
- Yemen
Dagiti dadduma pay a panangipalawag ti Tengnga a Daya[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nadumaduma a konsepto ket masansan a maipadpada iti Tengnga a Daya, ti kaaduan ket ti Asideg a Daya, ti Nalames nga Immindayon ken ti Lebante. ti Asideg a Daya, Lebante ken ti Nalames nga Immindayon ket dagiti heograpiko a konsepto, ken dagitoy ket mangibagbaga kadagiti dakkel a paset ti moderno a a Tengnga a Daya, a ti Asideg a Daya ti kaasitgan iti Tengnga a Daya iti heograpiko a kaibuksilanna.
Dagiti pagilian ti Abagatan a Kaukaso—Armenia, Azerbaijan, ken Georgia—ket sagpaminsan a mairamraman kadagiti panangipalawag iti Tengnga a Dayat.[20]
Ti Kalatakan a Tengnga a Daya ket ti maysa a maipatinayon nga Eurosentriko a konsepto,naipayammo daytoy idiay Laud kadagidi tawen ti 1990,ken mangibagbaga kadagiti kaaduan nga Islamiko a rehion ti Amianan nga Aprika, Akinlaud nga Asia ken Sentral nga Asia; nupay kasta ti panagusar ti "Kalatakan a Tengnga a Daya" ket marginal ken saan unayen a maus-usar.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Tengnga a Daya ket mabirukan idiay pagsabtan ti Eurasia ken Aprika ken ti Baybay Mediteraneo ken ti Taaw Indiano.Daytoy ti nakaipasngayan ken ti espiritual a sentro dagiti relihion a kas ti Kristianidad, Islam, Hudaism, Manikueismo, Yezidi, Drusos, Yaresanismo ken Mandeismo, ken idiay Iran, Mitraismo, Soroastrianism, Manikueismo, ken ti Bahaismo. Iti amin a paset ti pakasaritaanna ti Tengnga a Daya ket nangrunan a sentro dagiti banag iti lubong; ti estratehia, ekonomia, politika, kultura, ken relihioso.
Dagiti kasapaan a sibilisasion iti lubong, ti Mesopotamia (Sumer, Akadio, Asiria ken Babilonia) ken ti taga-ugma nga Ehipto, ket nagtaud manipud ti Nalames nga Immindayon ken dagiti rehion ti Ginget ti Nilo iti taga-ugma nga Asideg a Daya. Dagitoy ket sinaruno pay babaen dagiti sibilisasion ti Hititas, Griego ken Urartia ti Asia Menor, ti Elam iti sakbay ti Irani a Persia, ken dagiti pay sibilisasion ti Lebante (a kas ti Ebla, Ugarit, Canaan, Aramea, Penisia ken Israel), dagiti sibilisasion ti Persiano ken Mediana idiay Iran, ti Amianan nga Aprika (Kartago/Penisia) ken ti Arabiano a Peninsula (Magan, Saba, Ubar). Ti Asideg a Daya ket immuna idi a kaaduan a naikaykaysa babaen ti Neo Asiriano nga Imperio, kalpasanna ti Akuemenidad nga Imperio ken kalpasanna sinaruno ti Masedonia nga Imperio ken kalpasan daytoy iti bassit babaen dagiti imperio ti Iran (ti Parto ken dagiti Sasanida nga Imperio), ti Romano nga Imperio ken ti Bisantino nga Imperio. Nupay kasta, dagitinto naududi a Arabo a Kalipato ti Tengnga a Panpanawen, wenno Islamiko a Nabalitokan a Panawen a nagrugi iti panagrukma ti rehion ti Arabo idi maika-7 a silo AD, daytanto ti umuna a panangikaykaysa ti Tengnga a Daya a kas naisangayan a rehion ken agpartuat iti naturay nga Islamiko nga identidad ti etniko a kaaduan (ngem saan nga eksklusibo) nga adda ita nga aldaw. Dagiti Mongol, dagiti Turko a Selyusida ken dagiti Otomano nga Imperio, dagiti Sapabida ken ti Britaniko nga Imperio ket kanungpalan pay a nangituray iti rehion.
Ti moderno a Tengnga a Daya ket nangrugi kalpasan ti Sangalubongan a Gubat I, idi ti Otomano nga Imperio, a kimmaddua idi iti Sentral a Bilbileg, ket inabak idi babaen ti Britaniko nga Imperio ken dagiti kaduada ken ti nabingay kadagiti nadumaduma a naisinsina a pagilian, iti immuna babaen dagiti Bilin ti Britania ken Pransia. Dagiti sabali pay a nangsikko a paspasamak ket mairaman ti pannakabangon ti Israel idi 1948 ken ti kanungpalan nga ipapanaw dagiti bileg ti Europa, a naisangayan ti Nagkaykaysa a Pagarian ken Pransia babaen idi patingga ti tawtawen ti 1960. Dagitoy ket nabaliwan bassit babaen ti dimmakdakkel nga impluensia ti Estados Unidos manipud dagiti tawtawen ti 1970 ken ti masakbayan.
Idi maika-20 a siglo, ti adu a penpen ti krudo a lana ti rehion ket nakaited daytoy iti baro a kinapangruna iti estratehia ken ekonomia. Ti adu a panagpataud ti lana ket nangrugi idi 1945, a ti Saudi Arabia, Iran, Kuwait, Irak, ken ti Nagkaykaysa nga Emirato nga Arabo ket addaan kadagiti adu a kantidad iti lana.[21] Dagiti nakarkulo a reserba ti lana, a naipangpangruna idiay Saudi Arabia ken Iran, ket isu dagitoy ti kaaduan iti lubong, ken ti internasional a kartel ti lana ti OPEC ket inturayan babaen dagiti pagilian ti Tengnga a Daya.
Idi lasud ti Nalamiss a Gubat, ti Tengnga a Daya ket teatro idi ti ideolohikal a salisal a nagabetan dagiti dua a nalatak a bileg ken dagiti kumaduaanda: ti NATO ken ti Estados Unidos iti maysa a bangir, ken ti Kappon ti Sobiet ken ti Warsaw Pact iti sabali, ket nagsasalisalda iti impluensia dagiti kumaduaan iti rehion. Malaksid kadagiti politikal a rason adda pay ti "ideolohikal a suppiat" a nagbaetan dagiti dua a sistema. Iti pay maipatinayon, a kas insupsuppiat babaen ni Louise Fawcett, kadagiti adu a nangruna a banag iti suppiatan, wenno mabalin nga ad-adu a napudno iti gagar, ket dagidi immuna, dagiti ganetget dagiti nalatak a bileg ti pannakagun-od iti estratehiko a panangatiw iti rehion, ti maiakdua, ti kinapudno a ti rehion ket aglaon kadagiti dua a pagkatlo dagiti reserba ti lana iti lubong ket nagbalbalinenn a nangruna iti ekonomia iti Akinlaud a lubong [...][22] Iti uneg daytoy a batayan iti kontesto, ti Estados Unidos ket nagsapul a nangilingay ti Arabo a lubong manipud ti impluensia ti Sobiet. Kadagiti amin a paset ti panawen ti maiak-20 ken maiak-21 a sigsiglo, ti rehion ket nakasanay kadagiti paset ti panawen iti relatibo a kappia ken panagibtur ken dagiti paset ti panawen iti suppiat a naisangayan iti nagabetan dagiti Sunni ken dagiti Shiite.
Ekonomia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti ekonomia ti Tengnga a Daya sumakop manipud ti napanglaw unay (a kas ti Gaza ken Yemen) aginggana kadagiti nabaknang unay a pagilian (a kas ti Katar ken UAE). Iti amin-amin, manipud idi 2007, segun ti CIA World Factbook, amin a pagilian idiay Tengnga a Daya ket mangitartaripato iti positibo a gatad iti idudur-as.
Segun dagiti database ti Panangipakita ti Panagdur-as iti Lubong ti Banko ti Lubong a naipablaak idi Hulio 1, 2009, dagiti tallo a kadakkelan nga ekonomia ti Tengnga a Daya idi 2008ket ti Turkia ($794,228,000,000), Saudi Arabia ($467,601,000,000) ken Iran ($385,143,000,000) kadagiti termino ti Nominal a GDP.[23] No maigapu iti nominal a GDP iti tunggal maysa a tao, dagiti kangatuan a nairanggo a pagilian ket ti Katar ($93,204), ti UAE ($55,028), Kuwait ($45,920) ken Cyprus ($32,745).[24] ti Turkia ($1,028,897,000,000), Iran ($839,438,000,000) ken Saudi Arabia ($589,531,000,000) ket addaan kadagiti kadakkelan nga eknomia kadagiti termino iti GDP-PPP.[25] No maibatay iti tunggal maysa a tao a matgedan a naibatay iti (PPP), dagiti kangatuan a nairanggo a pagilian ket ti Katar ($86,008), Kuwait ($39,915), ti UAE ($38,894), Bahrain ($34,662) ken Cyprus ($29,853). Dagiti kababaan a nairanggo a pagilian idiay Tengnga a Daya, kadagiti termino ti matgedan ti tunggal maysa a tao (PPP), ket ti autonomo a Turay ti Palestina ti Gaza ken ti West Bank ($1,100).
Ti estruktura ti ekonomia dagti pagilian ti Tengnga a Daya ket ketmaigiddiat iti kapanunotan a bayat nga adda met dagiti pagilian nga agdepdepende kadagiti produkto a mainaig iti lana (kas ti Saudi Arabia, ti UAE ken Kuwait), dagiti dadduma ket addaan iti dibersio a batayan ti ekonomia (kas ti Cyprus, Israel, Turkia ken Ehipto). Dagiti industria ti rehion ti Tengnga a Daya Middle ket mairaman ti lana ken dagiti produkto a mainaig iti lana, agrikultura, kapas, baka, kagatasan, abel, dagiti produkto ti lalat, dagiti instrumento ti siruhia, alikamen iti depensa (dagiti paltog,bala, tangtangke, dagiti submarino, dagiti pakilaban nga eroplano, dagiti UAV, ken dagiti misil). Ti panagibanko ket nangruna pay a sektor dagiti ekonomia, a naipangpangruna kadagiti kaso ti UAE ken Bahrain.
Malaksid ti Cyprus, Turkia, Ehipto, Lebanon ken Israel, ti turismo ket saan unay a nadur-as a lugar ti ekonomia, gapu ti kasasaad ti sosial a konserbatibo iti rehion ket ti pay politikal a riribok kadagiti dadduma arehion iti Tengnga a Daya. Kadagiti naudi a tawen, nupay kasta, dagiti pagilian a kas ti UAE, Bahrain, ken Hordania ket nangrugrugin a mangawis kadagiti ad-adu a bilang dagiti turista gapu ti pannakapasayaat dagiti pasilidad ti turista ken dagiti panangipalag-an dagiti makagawid nga annuroten a mainaig iti turismo.
Adu dagiti awan trabaho idiay rehion ti Tengnga a Daya ken Amianan nga Aprika, a naisangayan dagiti ubbing nga agtawen iti 15–29, ti demograpia a mangirepresenta ti 30% iti dagup a populasion ti rehion. Ti dagup a gatad dagiti awan ti trabaho iti rehion idi 2005, segun ti International Labor Organization, ket 13.2%,[26] ken kadagiti ubbing ket nagatngato a kas 25%,[27] aginggana ti 37% idiay Morocco ken 73% idiay Siria.[28]
-
Amman - Hordania
-
Baghdad - Irak
-
Beirut - Lebanon
-
Cairo - Ehipto
-
Damascus - Siria
-
Dubai - U.A.E
-
Ankara - Turkia
-
Abu Dhabi - U.A.E
-
Manama - Bahrain
-
Nicosia - Cyprus
-
Ramallah - Palestina
-
Riyadh - Saudi Arabia
-
Sana'a - Yemen
-
Doha - Katar
-
Tehran - Iran
-
Herusalem - Israel
-
Tel Aviv - Israel
-
Siudad ti Kuwait - Kuwait
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Iti Italiano, ti panangiyebkas iti "Vicino Oriente" (Asideg a Daya) ket kaaduan met idi a naus-usar a mangiba iti Turkia, ken ti Estremo Oriente (Adayo a Daya wenno Patingga a Daya) tapno mangibaga iti amian nga Asia iti daya ti Tengnga a Daya
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti dakamat[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ IMF WEO Okt. 2010 Naala idi 15-10-2010
- ^ Beaumont, Blake & Wagstaff 1988, p. 16.
- ^ Koppes, CR (1976). "Captain Mahan, General Gordon and the origin of the term "Middle East"". Middle East Studies 12: 95–98. doi:10.1080/00263207608700307.
- ^ Lewis, Bernard (1965). The Middle East and the West. p. 9.
- ^ Fromkin, David (1989). A Peace to end all Peace. p. 224. ISBN 0-8050-0857-8.
- ^ Melman, Billie, Companion to Travel Writing, Collections Online, 6 The Middle East/Arabia, Cambridge, naala idi Enero 8, 2006.
- ^ Palmer, Michael A. Guardians of the Persian Gulf: A History of America's Expanding Role in the Persian Gulf, 1833–1992. New York: The Free Press, 1992. ISBN 0-02-923843-9 pp. 12–13.
- ^ Laciner, Dr. Sedat. "Is There a Place Called 'the Middle East'?", The Journal of Turkish Weekly, Hunio 2, 2006. Naala idi Enero 10, 2007.
- ^ Adelson 1995, pp. 22–23.
- ^ Adelson 1995, p. 24.
- ^ Adelson 1995, p. 26.
- ^ a b Davison, Roderic H. (1960). "Where is the Middle East?". Foreign Affairs 38 (4): 665–75. doi:10.2307/20029452.
- ^ Held, Colbert C. (2000). Middle East Patterns: Places, Peoples, and Politics. Westview Press. p. 7. ISBN 0-8133-8221-1.
- ^ Shohat, Ella. "Redrawing American Cartographies of Asia". City University of New York. Naala idi 2007-01-12.
- ^ Hanafi, Hassan. "The Middle East, in whose world?". Nordic Society for Middle Eastern Studies. Naala idi 2007-01-12.
- ^ "'Near East' is Mideast, Washington Explains". The New York Times. Agosto 14, 1958. Naala idi 2009-01-25.
- ^ Goldstein, Norm. The Associated Press Stylebook and Briefing on Media Law. New York: Basic Books, 2004. ISBN 0-465-00488-1 p. 156
- ^ Anderson, Ewan W., William Bayne Fisher (2000). The Middle East: Geography and Geopolitics. Routledge. pp. 12–13.
- ^ The World Factbook. Cia.gov. Naala idi 2013-07-29.
- ^ Novikova, Gayane (Disiembre 2000). "Armenia and the Middle East". Middle East Review of International Affairs. Naala idi 14 Agosto 2014.
- ^ Goldschmidt (1999), p. 8
- ^ Louise, Fawcett. International Relations of the Middle East. (Oxford University Press, New York, 2005)
- ^ The World Bank: World Economic Indicators Database. GDP (Nominal) 2008. Datos para iti 2008. Naudi a napabaro idi Hulio 1, 2009.
- ^ Ti Datos ket mangibaga iti 2008. World Economic Outlook Database-October 2009, International Monetary Fund. Naala idi Oktubre 1, 2009.
- ^ The World Bank: World Economic Indicators Database. GDP (PPP) 2008. Datos para iti 2008. Naudi a napabaro idi Hulio 1, 2009.
- ^ "Unemployment Rates Are Highest in the Middle East". Progressive Policy Institute. Agosto 30, 2006.
- ^ Navtej Dhillon, Tarek Yousef (2007). "Inclusion: Meeting the 100 Million Youth Challenge". Shabab Inclusion.
- ^ Hilary Silver (Disiembre 12, 2007). "Social Exclusion: Comparative Analysis of Europe and Middle East Youth". Middle East Youth Initiative Working Paper. Shabab Inclusion.
Sapasap[urnosen | urnosen ti taudan]
- Adelson, Roger (1995). London and the Invention of the Middle East: Money, Power, and War, 1902-1922. Yale University Press. ISBN 0-300-06094-7.
- Anderson, R; Seibert, R; Wagner, J. (2006). Politics and Change in the Middle East (8th nga ed.). Prentice-Hall.
- Barzilai, Gad; Aharon, Klieman; Gil, Shidlo (1993). The Gulf Crisis and its Global Aftermath. Routledge. ISBN 0-415-080029.
- Barzilai, Gad (1996). Wars, Internal Conflicts and Political Order. State University of New York Press. ISBN 0-7914-2943-1.
- Beaumont, Peter; Blake, Gerald H; Wagstaff, J. Malcolm (1988). The Middle East: A Geographical Study. David Fulton. ISBN 0-470-21040-0.
- Goldschmidt, Arthur Jr (1999). A Concise History of the Middle East. Westview Press. ISBN 0-8133-0471-7.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Cressey, George B. (1960). Crossroads: Land and Life in Southwest Asia. Chicago, IL: J.B. Lippincott Co. xiv, 593 p., ill. with maps and b&w photos.
- Freedman, Robert O. (1991). The Middle East from the Iran-Contra Affair to the Intifada, in series, Contemporary Issues in the Middle East. 1st ed. Syracuse, NY: Syracuse University Press. x, 441 p. ISBN 0-8156-2502-2 pbk.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Tengnga a Daya idiay Wikimedia Commons
- Kitaen ti Tengnga a Daya iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)


text:
Atis
Ti atis ket maysa a sebbangan ti Annona a patneng ti tropikal a Kaamerikaan ken kaaduan a naimulmula idiay Colombia, El Salvador, India, Banglades, Pakistan ken idiay Pilipinas. Ti apag-isu a patneng a pannkaisakopna ket di ammo gapu ti kaadu ti pannakaimuyongna, ngem naipagpagarup a daytoy ket idiay Karibe; ti sebbangan ket naipalplawag manipud idiay Hamaika.
Daytoy ket maysa a kankanayon bassit a berde a bassit a mula wenno bassit a kayo nga umabot ti katayag ti 6–8 metro (20–26 ft). dagiti bulong ket agsisinnublat, simple, umatiddog, 5–17 sentimetro (2.0–6.7 pie) ti kaatiddogna ken 2–5 sentimetro (0.79–2.0 pie) ti kaakabana. Dagiti sabong ket mapataud a nagririmpuok iti 3-4, ti tunggal maysa a sabong ket 1.5–3 sentimetro (0.59–1.2 pie) ti kaakabana, nga addan ti dakkel a petalo ken tallo a babbabassit, ken duyaw-berde a natuldekan ti morado iti bababana.
Ti bunga ket kadawyan a nagtimbukel, ken kasla pino a kono, 6–10 cm (2.4–3.9 pie) ti diametrona ken agdagsen ti 100–230 g (3.5–8.1 oz), nga addan ti nasiksikan wenno nabukolan a kudil. Adda met dagiti nagdumadumaan ti sukog ken kadakkelna. Ti lasag ti prutas ket nasam-it, puraw aginggana ti nakusnaw a duyaw, ken kasla kapada ken karaman ti letseplan. Ti makan a partena ket kaet kaaduan a mangbungon ti bukelna; kasla met dagiti nagalis a parte ti bukbukel ti kamatis. Ti atis ket addan ti naisangayan unay a nasam-it aangot it banglona. Ti linabag ti lasagna a nangbungon kadagiti nukelna ket kasla ti tengnga ti naluom a bayabas (malaksid ti bukbukel). Nakersang bassit daytoy, nagalis, nasam-it ken nalukneng. Dagiti bukel ket naiwarwaras kadagiti lasagna; ti abbong ti bukelna ket agmaris ti nangisit a kayumanggi, umatiddog ti 12–18 mm (0.47–0.71 pie), natangken ken nasileng.
Adda met dagiti baro a kita a naparang-ay idiay Taiwan. Ti atemoya wenno "pinia nga atis" ket hibrido a bnagbaetan ti atis ken ti Cherimoya ken nadayeg daytoy idiay Taiwan, urayno daytoy ket immuna anaparang-ay idiay Estados Unidos idi 1908. Ti bungana ket maipada ti kasam-itna iti atis ngem addaan ti sabali a raman. Kasla met ti singasing ti naganna, daytoy ket kapada ti raman ti pinia. Ti pannaka-urnos dagiti bukel ket nagbabaetda kadagiti aray, ken ti lasag ti prutas ket mangpunno ti kaaduan ti bunga ken mangaramid kadagiti lennekan para kadagiti bukel, embes a ti lasagna ket adda laeng iti lawlaw ti bukel.
Nagnagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti atis ket isu ti bunga ti kayo ti Annona squamosa. Daytoy ket addaan ti nasam-it a raman gapu ti kaadu ti pruktosa ken mangpabssit ti linaon nga asukar. Dagiti nadumaduma a lultura ket ket addaan ti sabsabali a nagan para kadagiti sebbanagan.
Iti INggles, ti prutas ket kaaduan a naamammua a kas ti sugar apple , sweetsop ken custard apple, a naipangpangruna idiay India ken Australia (iti naud-udi a naibaga ti custard apple ket mabalin pay a mangibaga ti Annona reticulata, ti sabali pay nga asideg a kabagian ti sebbanagan).
Idiay Cambodia, dagiti rehional a nagan ket mairaman ti "plae teib".
Idiay Latin nga Amerika, dagiti rehional a nagan ket mairaman ti anón, anón de azucar, anona blanca, fruta do conde, cachiman, saramuyo, grenadilla (bassit t granada) ken dadduma pay.
Idiay Brasil, daytoy ket tinawtawagan ti fruta-do-conde, fruta-de-conde, condessa, fruta-pinha, pinha (lit. kono), araticum, ata wenno anona.
Idiay India daytoy ket naamammuan a kas ti ata, aarticum, shareefa, sitaphal, seethaphal wenno seetha pazham (सीताफल சீதாப்பழம் ti literal a kaibuksilanna ket "bunga ni Sita"). Idiay Kerala, daytoy ket tinawtawagan ti aathachakka. Idiay Assam, daytoy ket naamammuan a kas ti atna kothal.
Idiay Indonesia, srimatikiya wenno, ti kaaduan a tattao ket tinawtawaganda ti, srikaya.
Idiay Taiwan tinawtawaganda daytoy ti sakya (nga Insík: 釋迦; pinyin: shìjiā; Taiwanes: sek-khia, sek-kia) gaputa ti maysa a kultibar ket kapadpada ti ngato a paset ti ulo ti Sakyamuni (釋迦牟尼).
Ti naganna iti Burma ket aajaa thee.
Idiay Pilipinas, kaaduan ti tumawtawag daytoy iti atis idiay Pampangga daytoy ket tinawtawagan ti anatis .
Idiay Tailandia, daytoy ket tinawtawagan ti noi-na (น้อยหน่า) nga isu met laeng ti kadawyan a nagan para iti grenada gapu ti langana.
Idiay Bietnam, daytoy ket tinawtawagan ti mãng cầu ta wenno na.
Idiay rehion ti Tengnga a Daya, daytoy ket tinawtawagan ti قشطة (qishta / ishta / ashta), ti Inggles a pannkaipatarus ti "krema".
Idiay Hong Kong, daytoy ket tinawtawagan ti "foreign lychee" (番鬼荔枝).
Idiay Mali, Aprika, daytoy ket tinawtawagan ti hairico.
Idiay Malaysia, daytoy ket tinawtawagan ti "buah nona".
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mula ti Amianan nga Amerika: Annona squamosa
- Pakaammo a Network Dagiti Rekurso ti Hermaplasma: Annona squamosa
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Atis idiay Wikimedia Commons


text:
Camera location
31° 48′ 09.77″ N, 35° 24′ 10.32″ E View this and other nearby images on:
OpenStreetMap - Google Earth
31.802714; 35.402867
Deskripsion
Israel Sea Level BW 1.JPG
Israel. Sea Level marker on the side of the road from Jerusalem to the Dead Sea English:
Israel. Sea Level - Meereshöhe an der Straße von Jerusalem zum Toten Meer Deutsch:
Petsa
12 Nobiembre 2008
Taudan
Bukod nga obra
Mannurat
Berthold Werner
Panaglisensia [ urnosen ]
Public domain Public domain false false
Siak, ti agtengtengel ti karbengan ti kopia iti daytoy nga obra, ibbatak daytoy nga obra iti
. Daytoy ket maipakat iti sangalubongan. pagturayan a publiko
Kadagiti sabali a pagilian daytoy ket saan a mabalin a nalinteg; no kastoy ket:
Siak ket agitited ti sinoman ti karbengan nga agusar iti daytoy nga obra
para iti aniaman a panggep, nga awan dagiti kasasaad, malaksid no adda dagiti kasasaad a masapul babaen ti linteg.
Public domain Public domain false false Pakasaritaan ti papeles
Pinduten iti petsa/oras tapno makita ti papeles a kas naiparang iti dayta a panawen.
Petsa/Oras Bassit a ladawan Dagiti rukod Agar-aramat Komentario
agdama 16:40, 19 Pebrero 2013 3,872 × 2,592 (2.88 MB) Soerfm Contrast
18:54, 24 Enero 2009 3,872 × 2,592 (2.72 MB) Berthold Werner {{Information |Description={{en|1=Israel. Sea Level at the street from Jerusalem to the Dead Sea}} {{de|1=Israel. Sea Level - Meereshöhe an der Straße von Jerusalem zum Toten Meer}} |Source=Eigenes Werk (own work) |Author=[[User:Berthold Werner|Berthold Panagusar iti papeles
Ti sumaganad a silsilpo ti panid iti daytoy a papeles:
Global a panagusar ti papeles
Dagiti sumaganad a wiki ket agus-usar iti daytoy a papeles:
Panagusar idiay af.wikipedia.org
Panagusar idiay ar.wikipedia.org
Panagusar idiay de.wikipedia.org
Panagusar idiay en.wikipedia.org
Panagusar idiay es.wikipedia.org
Panagusar idiay et.wikipedia.org
Panagusar idiay he.wikipedia.org
Panagusar idiay hi.wikipedia.org
Panagusar idiay is.wikipedia.org
Panagusar idiay ku.wikipedia.org
Panagusar idiay mr.wikipedia.org
Panagusar idiay tt.wikipedia.org
Panagusar idiay ur.wikipedia.org
Panagusar idiay war.wikipedia.org
Daytoy a papeles ket naglaon ti naipatinayon a pakaammo, a mabalin a nainayon manipud ti dihital a kamera wenno skanner a naaramat a pangpartuat wenno pang-digitize itoy.
No ti papeles ket saan a nabalbaliwan manipud iti kasisigud a kasasaad, adda dagiti sumagmamano a salaysay a mabalin a saan a napno a maipakita ti nabaliwan a papeles.


text:
Kinaagpayso
Ti kinaagpayso ket kankanayon a maus-usar iti kaibuksilan a pannakaibagay iti pudno wenno Kinapudno,[1] wenno kinamatalek iti maysa a kasisigud wenno iti maysa anga alagaden wenno kapanunotan.[1]
Ti kasumbangir ti kinaagpayso ket di kinaagpayso, a no maipada, ket mabalin a makaala timaysa a lohikal,kinapudno, wenno etikal a kaibuksilan. Ti konsepto ti kinaagpayso ket napakisinnaritaan ken naisuppiatan kadagiti nadumaduma a kontesto, a maraman ti pilosopia ken relihion. ADu kadagiti tignay ti tao nga agdepdepende iti daytoy a konsepto, a daytoy ket naipagpagarupan ngem ti suheto iti panakisinnaritaan, a mairaman ti siensia, linteg, ken inaldaw a biag.
Dagiti nadumaduma ateoria ken dagiti panirigan iti kinaagpaysao ket agtultuloy a maisuppiatan babaen dagiti eskolar ken dagiti pilosopo. Ti pagsasao ken dagiti balikas ket dagiti pamay-an nga inus-usar ti tattao a mangibaga ti pakaammo iti tunggal maysa kaniada ken ti pamay-an nga inus-usar a panangkita ti maysa a "kinaagpayso" ket naitermino iti maysa a alagaden ti kinaagpayso. Adda dagiti nagigiddiatan a panagtuton kadagiti kastoy a saludsod no ania ti mangbukel ti kinaagpayso: no ania dagiti kabaelan a banag nga agpayso ken di agpayso dagiti agibagbaga ti kinaagpayso; no kasano ti panangpalawag ken panangilasin ti kinaagpayso; mabalin kadi a mausar dagiti papel a nangipakita ken naala a pannakaammo; ken no ti kinaagpayso ket subhetibo wenno awan kapanggepan, relatibo wenno patingga.
Adu kadagiti relihion ket nangikedkeddengda a nasayaat a panakaaammo iti amin a kinaagpayso a maipanggep kadagiti amin a banag a nangikedkeddeng a gupit iti maysa a nainlangitan wenno subrenatural a parsua.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Merriam-Online a Diksionario ti Webster, kinaagpayso, 2005
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Aristoteles, "Dagiti kategoria", Harold P. Cooke (patarus), pp. 1–109 iti Aristoteles, Tomo 1, Klasiko a Biblioteka ti Loeb, William Heinemann, Londres, UK, 1938.
- Aristoteles, Iti Interpretasion", Harold P. Cooke (patarus), pp. 111–179 iti Aristoteles, Tomo 1, Klasiko a Biblioteka ti Loeb, William Heinemann, Londres, UK, 1938.
- Aristoteles, "Dagiti Kasakbayan nga Analitiko]", Hugh Tredennick (patarus.), pp. 181–531 iti Aristoteles, Tomo 1, Klasiko a Biblioteka ti Loeb, William Heinemann, Londres, UK, 1938.
- Aristoteles, "Dagiti Kasakbayan nga Analitiko", Hugh Tredennick (patarus), pp. 181–531 iti Aristoteles, Tomo 1, Klasiko a Biblioteka ti Loeb, William Heinemann, Londres, UK, 1938.
- Aristoteles, "Iti Kararua" (De Anima), W. S. Hett (patarus), pp. 1–203 iti Aristoteles, Tomo 8, Klasiko a Biblioteka ti Loeb, William Heinemann, Londres, UK, 1936.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti sasao a mainaig ti Kinaagpayso idiay Wikiquote
- Dagiti midia a mainaig ti Kinaagpayso idiay Wikimedia Commons
- Ti Pangyuna ti Kinaagpayso babaen ni Paul Newall, para kadagiti agdadamo.
- Ensiklopedia ti Pilosopia ti Stanford:


text:
Plantilia:Adda dagiti subpanid ti ns
wen
Duktalanna no ti agdama wenno ti naited a nagan ti espasio ket addaan kadagiti napakabaelan subpanid. Mangisubli ti "wen" no adda, ken no saan mangisubli ti awan linaon a kuerdas.
Daytoy a plantilia ket mabalin a pangisukat pangisukat.
Panagusar
{{adda dagiti subpanid ti ns}}→ wen
{{adda dagiti subpanid ti ns|Plantilia}}→
{{adda dagiti subpanid ti ns|}}(umuna a nagan ti espasio) →
{{adda dagiti subpanid ti ns|{{ns:0}}}}(umuna a nagan ti espasio) →
{{adda dagiti subpanid ti ns|:}}(umuna a nagan ti espasio) →
{{adda dagiti subpanid ti ns|{{ns:Tungtungan}}}}→ wen
{{adda dagiti subpanid ti ns|Kategoria tungtungan}}→ wen
{{adda dagiti subpanid ti ns|Papeles:Foo}}→
{{adda dagiti subpanid ti ns|Foo}}→
{{adda dagiti subpanid ti ns|:Plantilia}}→ wen


text:
Jefferson City, Missouri
Ti Jefferson City ket isu ti kapitolio ti Estado ti Missouri ken tugaw ti kondado ti Kondado ti Cole, urayno ti bassit a paset ti siudad ket maigay-at iti Kondado ti Callaway. Daytoy ti kangrunaan a siudad iti metropolitano a lugar ti Jefferson City, a mangsakop iti amin nga intero a paset dagiti dua a kondado. Manipud ti senso ti Estado Unidos idi 2010, ti populasion ket 43,079 ken mangaramid daytoy iti maika-15 a kadakkelan a siudad idiay Missouri.[1] Ti Jefferson City ket nanaganan para kenni Thomas Jefferson, ti maikatlo a presidente ti Estados Unidos.
Ti Jefferson City ket mabirukan idiay akin-amianan nga igid ti Banak Ozark idiay akin-abagatan a bangir ti Karayan Missouri idiay asideg a heograpiko a sentro ti estado, iti rehion a tinawtawagan iti Tengnga ti Missouri.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Jefferson City, Missouri idiay Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Jefferson City manipud idiay Wikivoyage


text:
Paul von Heyse
Ni Paul Johann Ludwig von Heyse (15 Marso 1830 – 2 Abril 1914) nailidding nga Aleman a mannurat ken agipatpatarus. Isu ket kameng dagiti dua a naipangpangruna a kagimongan a literario, tiTunnel über der Spree idiay Berlin ken ti Die Krokodile idiay Munich, isu ket nagsursurat kadagiti nobela, daniw, ken dagiti 177 nga ababa a sarita, ken dagiti agarup a sangapulo ket innem a drama. Ti dagup dagiti adu ken nadumaduma a pinataud ni Heyse ket nakaaramid kaniana ti maysa a kangrunaan a panakailadawan kadagiti Aleman a lallaki dagiti letra. Nagunggunaan isuna ti Premio Nobel iti Literatura idi 1910 "a kas paamadayaw ti naitungpal a kinaartista, a nasagepsepan iti kinapudno, nga agnanayon a nagiparang iti atiddog ket narang-ay a karrer a kas maysa a liliko a mannaniw, dramatista, nobelista ken mannurat kadagiti nalatak nga ababa a sarita iti lubong." Ni Wirsen, maysa kadagiti hues iti Nobel, ket kinunana a ti "Alemania ket awan pay ti nalatlatak a henio ti leterario iti sakbay ni Goethe." Ni Heyse ket isu ti maikapat a kalakayan a laureado iti literatura, kalpasan ni Doris Lessing, Theodor Mommsen ken Jaroslav Seifert.


text:
Herta Müller
Ni Herta Müller (naipasngay 17 Agosto 1953) ket maysa nga Aleman-Romano a nobelista, mannaniw, manalaysay ken nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura idi 2009. Isu ket naipasngay idiay Nițchidorf, Kondado ti Timiș idiay Romania, ti patneng a pagsasaona ket Aleman. Manipud idi nasap a a tawtawen ti 1990 isu idin ket kaaduanen a naamammuan iti sangalubongan, ken dagiti obrana ket naipatarusen kadagit ad-adu ngem duapulo a pagsasao.[2]
Ni Müller ket naamammuan para kadagit iobrana a mangipakpakita ti nagbanagan ti ranggas, kinaulpit ken buteng, a kadawyan nga iti disso iti Komunista a Romania babaen ti nasanayn a namedmed a turay ni Nicolae Ceaușescu. Kaaduan kadagiti obrana ket naibaga iti panirigan ti Aleman a minoridad idiay Romania ken dagitoy pay ket pannakaipakita iti moderno a pakasaritaan dagiti Aleman idiay Banat, ken Transylvania. Ti nadayeg a nabigbigan a nobelana idi 2009 Ti Bisin ti Anghel (Atemschaukel) ket mangiladladawan ti deportasion dagiti Aleman a minoridad ti Romania kadagiti Stalinista a Gulag ti Sobiet idi las-ud ti Sobiet a panagsakop iti Romania para iti panag-usar a kas napilit nga agtrabaho nga Aleman.
Ni Müller ket nakaawaten kadagiti ad-adu ngem duapulo a gunguna, a mairaman ti Premio Kleist (1994), ti Premio Aristeion (1995), ti Literario a Gunguna ti Internasional IMPAC ti Dublin (1998) ken ti Gunguna ti Karbengan ti Nagtagitaon ni Franz Werfel (2009). Idi Oktubre 8 2009, ti Sueko nga Akademia ket nangirangarang nga isu ket nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura , a nangipalplawag akaniana a kas babai "nga, adda iti konsentrasion iti daniw ken ti kinapranko iti prosa, a mangiladawan ti pakailangaan dagiti naawanan".
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagit literio a nakaimpluensia kenni Herta Muller
- ^ Literaturnobelpreis geht an Herta Müller | Kultur & Leben | Deutsche Welle | 08.10.2009. Dw-world.de. Naala idi 2009-10-26.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Herta Müller idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Herta Müller idiay Wikiquote


text:
Kayatmo a basaen daytoy nga artikulo iti %%?
WenSaan
Online a Biblia
BARO A LUBONG A PATARUS TI NASANTUAN A KASURATAN
Kayatmo a basaen daytoy nga artikulo iti %%?
WenSaan
Colosas 3:1-25
3 Nupay kasta, no naibangonkayo+ a naikanunong iti Kristo, itultuloyyo a sapulen ti bambanag sadi ngato,+ a sadiay ti Kristo situtugaw iti makannawan ti Dios.+2 Pagtalinaedenyo a naipamaysa dagiti panunotyo iti bambanag sadi ngato,+ saan nga iti bambanag iti rabaw ti daga.+3 Ta nataykayo,+ ket ti biagyo+ naidulin a nairaman iti Kristo a naikaykaysa+ iti Dios.4 Inton ti Kristo, a biagtayo,+ maiparangarang, iti kasta maiparangarangkayto+ met a mairaman kenkuana iti kinadayag.+5 Papatayenyo,+ ngarud, dagiti kameng ti bagiyo+ nga adda iti rabaw ti daga no maipapan iti pannakiabig, kinarugit, panaggartem iti sekso,+ makapasakit a tarigagay, ken kinaagum,+ a dayta ket idolatria.6 Maigapu kadagidiay a bambanag umay ti pungtot ti Dios.+7 Kadagidiay met laeng a banag, nagnakayo met iti naminsan idi agbibiagkayo kadagita.+8 Ngem ita pudno nga iwaksiyo amin dagita manipud kadakayo,+ pungtot, unget, kinadakes, nabassawang a sasao,+ ken naalas+ a sasao manipud iti ngiwatyo.9 Dikay pagulbodan ti maysa ken maysa.+ Uksobenyo ti daan a personalidad+ agraman dagiti aramidna,10 ket kawesanyo ti bagbagiyo iti baro+ a personalidad, a babaen iti umiso a pannakaammo mapabpabaro maitunos iti ladawan+ Daydiay nangparsua iti dayta,11 nga iti dayta awan ti Griego wenno uray Judio, pannakakugit wenno uray di pannakakugit, ganggannaet, Escita, adipen, siwayawaya a tao,+ no di ket ni Kristo ti amin a bambanag ken adda iti isuamin.+12 Ngarud, kas pinili ti Dios,+ nasantuan ken ay-ayaten, kawesanyo ti bagbagiyo kadagiti kinalailo ti pannakipagrikna,+ kinamanangngaasi, kinapakumbaba iti panagpampanunot,+ kinaalumamay,+ ken mabayag a panagitured.+13 Itultuloyyo nga anusan ti maysa ken maysa ken sibubulos a pakawanen ti maysa ken maysa+ no ti asinoman adda pakaigapuan ti reklamona+ maibusor iti sabali. Kas iti sibubulos a panangpakawan kadakayo ni Jehova,+ kasta met ti aramidenyo.14 Ngem, malaksid kadagitoy amin a banag, kawesanyo ti bagbagiyo iti ayat,+ ta dayta ket naan-anay a singgalut+ ti panagkaykaysa.15 Kasta met, bay-anyo nga agturay kadagiti pusoyo+ ti talna+ ti Kristo, ta, iti kinapudnona, naayabankayo iti dayta iti maymaysa a bagi.+ Ket ipakitayo a managyamankayo.16 Bay-anyo nga agtaeng a sibabaknang kadakayo ti sao ti Kristo iti isuamin a sirib.+ Itultuloyyo nga isuro+ ken bagbagaan ti maysa ken maysa babaen kadagiti salmo,+ daydayaw iti Dios, naespirituan a kankanta+ buyogen ti kinaparabur, nga agkankantakayo iti puspusoyo maipaay ken Jehova.+17 Ket aniaman ti aramidenyo iti sao wenno iti aramid,+ aramidenyo ti amin a banag iti nagan ni Apo Jesus,+ nga agyamankayo+ iti Dios nga Ama baeten kenkuana.18 Dakayo nga assawa a babbai, agpasakupkayo+ kadagiti assawayo, yantangay mayanatup dayta iti Apo.19 Dakayo nga assawa a lallaki, itultuloyyo nga ayaten dagiti assawayo+ ket dikay agpungtot a sipapait kadakuada.+20 Dakayo nga annak, agtulnogkayo+ kadagiti nagannakyo iti amin a banag, ta daytoy ket makaay-ayo unay iti Apo.21 Dakayo nga amma, dikay rurruroden ti annakyo,+ tapno saan a maupay ti riknada.22 Dakayo nga adipen, agtulnogkayo iti amin a banag kadagidiay appoyo iti nainlasagan a kaipapanan,+ saan a buyogen ti ar-aramid a panagserbi iti mata, a kas manangay-ayo iti tattao,+ no di ket buyogen ti kinapasnek ti puso, buyogen ti panagbuteng ken Jehova.+23 Aniaman ti ar-aramidenyo, aramidenyo dayta nga amin-kararua+ a kas maipaay ken Jehova,+ ket saan a maipaay iti tattao,24 ta ammoyo a manipud ken Jehova+ nga awatenyonto ti maitutop a gunggona ti tawid.+ Agpaadipenkayo iti Apo, a ni Kristo.+25 Pudno unay a daydiay agar-aramid iti dakes awatennanto ti dakes nga inaramidna kas supapak,+ ket awan ti panangidumduma.+


text:
Pagsasao nga Aragones
Ti Aragones (/ˌærəɡɒˈniːz/; aragonés [aɾaɣoˈnes] iti Aragones) ket pagsasao a Romanse nga insasao dagiti nagbaetan ti 10,000 ken 30,000 a tattao kadagiti amin a nginget ti Pirineo idiay Aragon, España, a kangrunaan idiay comarcas ti Somontano de Barbastro, Jacetania, Alto Gállego, Sobrarbe, ken Ribagorza. Daytoy laeng ti moderno a pagsasaoa a napadur-as manipud ti mediebal a Navarro-Aragones.
Bayat a di pormal a naamammuan a kas ti fabla ("sao" wenno "bitla"), ti Aragones ket kadawyan pay a tinawtawagan babaen dagiti nagan dagiti nadumaduma a lokal a dialektonas a gapuanan manipud ti pannakaiwarwaras ti pagsasao kadagiti napalabas a siglo.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Reperensia ti Aragonese iti Ethnologue (maika-17 nga ed., 2013)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Pagsasao nga Aragones idiay Wikimedia Commons
- Academia de l'Aragonés, Kultural a gunglo.
- Consello d'a Fabla Aragonesa, Kultural a gunglo ken akademia ti pagsasao.
- Ligallo de Fablans de l'Aragonés, Kultural a gunglo ken akademia ti pagsasao.
- A.C. Nogará, Kultural a gunglo ken akademia ti pagsasao.
- Sociedat de Lingüistica Aragonesa, Kultural a gunglo.
- Aragonese language
- Arredol - Digital journal


text:
Karbon
Ti karbon /ˈkɑrbən/ (manipud ti Latin: carbo "beggang") ket isu ti kimiko nga elemento nga addaan ti simbolo iti C ken atomiko a numero iti 6. A kas kameng iti grupo a 14 idiay periodiko a lamisaan, daytoy ket saan a metal ken tetrabalente—nga agar-aramid ti uppat nga elektron a magun-od tapno agporma iti kobalente dagiti kimiko a piansa. Adda dagiti masna a rumrumsua nga isotopo, nga addaan ti 12C ken ti 13C a dagitoy ket natalna, a ti 14C ket radioaktibo, nga agrungrungsot nga addaan iti kagudua a biag iti agarup a 5,730 a tawtawen.[9] Ti Karbon ket maysa kadagiti bassit a naam-ammuan nga elemento manipud iti taga-ugma.[10][11]
Adda dagiti dadduma nga alotropo iti karbon a dagiti kalatakan a naam-ammuan a kas ti grapito, diamante, ken amorpo a karbon.[12] Dagiti maipapan ti bagi a tagikua iti karbon ket kaaduan a nadumaduma nga addan ti alotropiko a porma. Kas pagarigan, ti diamante ket masarsarang unay, ngem ti grapito ket saragasag ken nangisit. Ti diamante ket maysa kadagiti naam-ammuan a katangkenan a materiales, ngem ti grapito ket nalukneng ken makaporma ti garit iti papel (kasta iti nagan, manipud ti Griego a balikas ti "agsurat"). Ti diamante ket addaan iti nababa unay nga elektriko a konduktibidad, ngem ti grapito ket nasayaat a konduktor. Babaen ti kadawyan a kasasaad, ti diamante ket addaan iti kangatuan a kapudot ti konduktibidad kadagiti amin a naam-ammuan a materiales.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Lide, D. R., ed. (2005). CRC a Libro iti Kimiko ken Pisika (Maika-86 nga ed.). Boca Raton (FL): CRC Press. ISBN 0-8493-0486-5.
- ^ Haaland, D (1976). "Grapito-likido-sengngaw tallo a puntos ti presion ken ti densidad iti likido a karbon". Karbón 14 (6): 357. doi:10.1016/0008-6223(76)90010-5.
- ^ Savvatimskiy, A (2005). "Dagiti rukod iti panaglunag a puntos iti grapito ken dagiti tagikua ti likido a karbon (maysa a repaso para iti 1963–2003)". Karbón 43 (6): 1115. doi:10.1016/j.carbon.2004.12.027.
- ^ "Fourier Transform Spectroscopy of the System of CP". Naala idi 2007-12-06.
- ^ "Fourier Transform Spectroscopy of the Electronic Transition of the Jet-Cooled CCI Free Radical". Naala idi 2007-12-06.
- ^ "Karbón: Dagiti binario a kompuesto". Naala idi 2007-12-06.
- ^ Magnetiko a susseptibilidad dagiti elemento ken inorganiko a kompuesto, iti Libro iti Kimiko ken Pisika maika-81 nga edision, CRC press.
- ^ a b c d e Dagiti tagikua ti diamante, Ioffe Institute Database
- ^ "Carbon – Dagiti masna a rumrumsua nga isotopo". WebElements Periodiko a Lamisaan. Naala idi 2008-10-09.
- ^ "Periodiko a Lamisaan: Petsa ti Panakaduktalan". Chemical Elements.com. Naala idi 2007-03-13.
- ^ "Linia ti tiempo ti Panakaduktalan ti Elemento". Naala idi 2007-03-13.
- ^ "Lubong iti Karbón – Interaaktibo a Nano a panagkita iti Siensia ken Inhenniero nga Edukasion (IN-VSEE)". Naala idi 2008-10-09.


text:
LAOAG CITY – Makiko-koordinaren ti Overseas Workers Welfare Administration (OWWA) ti Region I iti Department of Foreign Affairs tapno maiyawid iti kabiitan a panawen ti bangkay ti dua nga overseas Filipino workers nga natay idiay Middle East ken Greece.
Segun kenni Mrs Nona Ganal, representative ti OWWA Region I nga ti OFW manipud Middle East ket natay gapu ti atake ti puso idinto a ti maysa ket seafarer manipud Greece nga natay gapu ti maipagarup a malaria.
Kuna ni Ganal nga dagiti dua a biktima ket agpada a residente ti Badoc, Ilocos Norte ken sumagmamanon a tawen nga agtrabtrabaho da kas OFW iti sabali a pagilian.
Inpasigurado pay ni Ganal nga maited met ti umiso a pinansiyal a tulong para ti pamilya dagiti biktima.


text:
Maritimo nga Abagatan a daya nga Asia
Ti maritimo nga Abagatan a daya nga Asia wenno paset ti baybay nga Abagatan a daya nga Asia ket mangibagbaga ti rehion ti baybay ti Abagatan a daya nga Asia a kas kasumbangir ti nangruna a daga ti Abagatan a daya nga Asia ken buklenna ti Brunei, Indonesia, Daya a Malaysia, Daya a Timor, ti Pilipinas, ken Singapur.[1] Ti maritimo nga Abagatan a daya nga Asia ket sagpaminsan paya naibagbaga a kas ti "isla nga Abagatan a daya nga Asia" wenno "insular nga Abagatan a daya nga Asia". Ti termino ti maika 19 a siglo iti "Purpuro Malayo" ket mangibaga iti kaaduan a kadapda met laeng a lagur. Daytoy a rehion ket maigiddiat iti Indotsina gapu ta dagiti populasionna ket kaaduan a tagikua ti grupo ti Austronesio (Malayo-Polinesio), ken mangipakpakita kadagiti nadumaduma a naibatay iti baybay, maipapan iti tribu, ken kaaduan kadagiti kultura a saan a naimpluensiaan iti Insik.
Dagiti linaon
Identidad ti kultura[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti identidad ti kultura ti rehion ket nakitkita a kas paset ti "Ad-adayo nga India" wenno Kalatakan nga India, a kas nakitkita iti ' Naindiano nga Es-estado ti Abagatan a daya nga Asia ni Coedes, a mangibagbaga iti daytoy ti "Isla nga Abagatan a daya nga Asia";[2] ken iti uneg ti Austronesia wenno Oceania, gapu ti panagbibingay iti etnolingguistiko ken historikal a tataudan ken dagiti naud-udi a grupo (grupgrupo ti Mikronesia ken Polinesia) a nagtaud manipud iti daytoy a rehion.
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Sumurok a 350 a riwriw a tattao iti agtataeng it idaytoy a rehion, nga iti kaaduan ti populasion nga isla ketti Java. Ti tattao nga agtataeng ket kaaduan a manipud ti pannakaigrupo nga Austronesio ken maitunos met nga agsasao kadagiti sasao a Malayo-Polinesio. Daytoy a rehion ti Abagatan a daya nga Asia ket makibinningay kadagiti pagkakabagian iti sosial ken kultura kadagiti tattao ti Nangruna a daga ti Abagatan a daya nga Asia ken dagiti dadduma pay a tttao nga Austronesio iti Pasipiko. Dagiti kangrunaan a relihion ket Islam, Kristianidad, Budismo, Hinduismo, ken tradisional nga Animismo.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Tarling, Nicholas (1999). The Cambridge history of Southeast Asia, Volume 1, Part 1 (Maika-2 nga ed.). Cambridge University Press. p. 304. ISBN 0-521-66369-5.; RAND Corporation. (PDF); Shaffer, Lynda (1996). Maritime Southeast Asia to 1500. M.E. Sharpe. ISBN 1-56324-144-7.; Ciorciar, John David (2010). The Limits of Alignment: Southeast Asia and the Great Powers Since 197. Georgetown University Press. p. 135.
- ^ Coedes, G. (1968) The Indianized States of Southeast Asia Edited by Walter F. Vella. Translated by Susan Brown Cowing. Canberra: Australian National University Press. Introduction... The geographic area here called Farther India consists of Indonesia, or island Southeast Asia....


text:
Polinesia
Ti Polinesia (manipud ti Griego: πoλύς "poly" adu + Griego: vῆσoς "nēsos" isla) ket subrehion ti Oceania, a mangbukel kadagiti sumurok a 1,000 nga is-isla a naiwarwaras idiay tengnga ken akin-abagatan a Taaw Pasipiko. Dagiti indehenio a tattao a nangtagtagitao kadagiti isla ti Polinesia ket naitermino iti Polinisio ken makibinningayda kadagiti panagkukua a mairaman ti pagsasao, kultura ken dagiti pammati. Iti naipakasaritaan, isuda amin ket nasanay nga aglaylayag ken nagus-usarda kadagiti bituen tapno aglayagda iti las-ud ti rabii.
Ti termino a "Polinesia" ket immuna a nausar idi 1756 babaen ti Pranses a mannurat a ni Charles de Brosses, ken kasisigud a nangipakat kadagiti amin nga Is-isla ti Pasipiko. Idi 1831, ni Jules Dumont d'Urville ket nanggisingasing iti panangigawid iti panag-usar ti daytoy idi las-ud ti lektura iti Heograpiko a Kangimongan iti Paris.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Gatty, Harold (1999). Finding Your Ways Without Map or Compass. Dover Publications, Inc. ISBN 0-486-40613-X.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Polinesia idiay Wikimedia Commons


text:
Sinukatan a mainaig iti "Listaan dagiti pagilian ken territorio babaen ti dagup a kadakkel"
Daytoy ket listaan dagiti kaudian a sinukatan kadagiti pampanid a nakasilpo manipud iti naisangayan a panid (wenno kadagiti kameng ti maysa a nainaganan a kategoria). Dagiti panid iti listaan ti bambantayam ket dagiti napuskol.
11 Mayo 2015
- (dip | hist) . . Butan; 20:02 . . (-38) . . CommonsDelinker (Tungtungan | aramid) (Inikkat ni Jameslwoodward ti "National_Anthem_of_Bhutan.ogg" idiay Commons, ti intedna a rason ket: Per c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by ThecentreCZ.)
10 Mayo 2015
- (dip | hist) . . m Plantilia:Datos ti pagilian Saudi Arabia; 08:20 . . (+1) . . Alhadramy Alkendy (Tungtungan | aramid)


text:
Baybay Abagatan Tsina
Ti Baybay Abagatan Tsina ket maysa a pingir a baybay a kapaset ti Taaw Pasipiko, a mangsaksakup iti lawa manipud iti Singapur ken Ilet ti Malaka aginggana iti Ilet iti Taiwan nga addaan ti agarup a 3,500,000 kuadrado kilometro (1,400,000 sq mi). Daytoy a lugar ket importante gapu kadagiti nagbanagan manipud ti maysa a pagkatlo kadagiti panagdaliasat dagiti barbarko kadagitoy a dandanum, ken adda pay pammati a daytoy a lugar ket agtengtengngel iti adu a reserba iti lana ken alingasaw.[1]
Mabirukan daytoy idiay
- abagatan iti kangrunaan a daga ti Tsina ken ti isla iti Taiwan,
- laud iti Pilipinas,
- amianan iti Sabah (Malaysia), Sarawak (Malaysia) ken Brunei,
- amianan iti Indonesia,
- amianan a daya iti Malay peninsula (Malaysia) ken Singapur, ken
- daya iti Bietnam.
Ti bassit nga Is-isla ti Baybay Abagatan Tsina, a naururnos a kas purpuro, ket addaan ti bilbilang dagitoy iti gasgasut. Daytoy a baybay ken dagiti kaaduan nga awan ti nagtaeng nga is-isla ket suheto kadagiti agsupsuppiat a panagala ti panagturay babaen kadagiti adu a pagilian. Dagitoy a banag ket makaipakita kadagiti sabsabali a nagnagan a maus-usar kadagiti is-isla ken daytoy a baybay.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Panagkita kadagiti kangrunaan a banbanag iti gimongan ti salaknib idiay Asia Associated Press, ROBIN McDOWELL, Hulio 21 2011. Naala idi Hulio 21 2011


text:
Awan ti agdama a testo daytoy a panid. Mabalinmo ti agbiruk iti kastoy a titulo ti panid kadagiti sabali a panid, agbiruk kadagiti mainaig a listaan, wenno urnosem daytoy a panid.
Project Gutenberg
Naikkaten daytoy a panid. Ti listaan ti pannakaikkat ken pannakaiyalis para iti panid ket naited dita baba para iti reperensia.
- 15:18, 25 Hunio 2011 Ni MoiraMoira (Tungtungan | aramid) ket inikkatna ti panid ti Project Gutenberg (ti linaon ket: '{{delete|1=Not written in the language of this project; no useful content.}}{{Infobox_Library | library_name = Project Gutenberg | library_logo = Logo | location = | establishe...')


text:
Kategoria:Pakasaritaan babaen ti pagilian
Dagiti subkategoria
Daytoy a kategoria ket addaan ti sumaganad a 25 a subkatkategoria, manipud ti 25 a dagup.
A
- ► Pakasaritaan ti Alemania (1 P)
- ► Pakasaritaan ti Austria (1 P)
B
- Pakasaritaan ti Banglades (2 K, 1 P)
- Pakasaritaan ti Belhika (1 K)
- ► Pakasaritaan ti Bolivia (1 P)
C
- Pakasaritaan ti Colombia (1 K, 1 P)
E
- ► Pakasaritaan ti Ecuador (1 P)
G
- Pakasaritaan ti Gresia (1 K)
I
- Pakasaritaan ti India (1 K)
- Pakasaritaan ti Inglatera (1 K)
- Pakasaritaan ti Irak (1 K)
- Pakasaritaan ti Italia (1 K)
O
- Pakasaritaan ti Olanda (1 K, 1 P)
P
- ► Pakasaritaan ti Mongolia (2 P)
- ► Pakasaritaan ti Pakistan (1 P)
- ► Pakasaritaan ti Panama (1 P)
- ► Pakasaritaan ti Peru (1 P)
- ► Pakasaritaan ti Pilipinas (2 P)
- Pakasaritaan ti Pransia (1 K)
S
- ► Pakasaritaan ti Siria (1 P)
V
- ► Pakasaritaan ti Venezuela (1 P)