text:
Monarkia
Ti monarkia ket maysa a porma ti gobierno nga iti kinaturay ket pudno wenno bassit a naipatagikua iti agmaymaysa a tao (ti monarka).[1]
Dagit porma ti monarkia ket adu kadagiti paggiddiatanda babaen ti nakaibatayn ti agpang ti legado nga autonomia a panakatengngel ti panagturay ti monarka, ti pamay-an apanagpili ti monarka, ken kadagiti amin a naisakbayan a naikeddeng a patingga ti kapaut ti panagturayda. No ti maysa a monarka ket awan wenno bassit a pannakaatipa iti estado ken dagiti politikal a banag, daytoy ket makunkuna a kas ti awan patinggana monarkia ken daytoy ket maysa aporma ti autokrasia. Kadagiti kaso a ti diskresion ti monarka ket pormal a napatinggaan (kadawyan tatta nga aldaw) dagitoy ket makunkuna a kas dagiti batay-linteg a monarkia. Kadagiti tawidan a monarkia, ti opisina ket naipaspasa babaen ti pannakatawid iti kaunegan ti grupo ti pamilia, ngem dagiti napilpili a monarkia ket napilpili babaen ti sistema panagbutos. Iti naipakasaritaa dagitoy a sistema ket kadawyanda a naitiptipon ti, pormal wenno saan apormal. (Kas pagarigan, kadagiti nabutbutosan a monarkia dagiti laeng adda ti naisangsangayan a puli ti naikedkeddeng a mabalin a mapili, ngem dagiti tinawtawid a monarkia ket addaanda ti legado a kammasapulan a maipanggep ti relihion, edad, henero, kapasidad ti isip, ken dagiti dadduma pay a banag a mangtignay a kas ti de facto a panagbutbutos ken ti panagpartuat kadagiti kasasaad dagiti makibinninglay a mangtunton a ti pannakaiyanaup ti linteg ket suheto ti epektibo a pannakapili.) Iti kanungpalan, adda dagiti banag a ti panagpaso ti turay ti monarkia ket agasmang a naibatay iti kalendario wenno dagiti naisangsangayan a nagunodani a gangandat (kas pagarigan ti panagpawil ti panagraut.) Ti pagbanagan ti pannkaisaritaan ken heograpiko a paggiddiatan iti paraigid dagitoy tallo a wasay ket ti panagpartuat ti adu ti pagdumadumaanna nga estruktura ken dagiti tawidan a mangipalpalawag ti “monarkia.”
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Stuart Berg Flexner ken Leonore Crary Hauck, mamannurat, Random House Unabridged Dictionary, Maika-2 Ed., Random House, New York (1993)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sasao a mainaig ti Monarkia idiay Wikiquote
Dagiti midia a mainaig ti Monarkia idiay Wikimedia Commons


c: text/html

text:
Gran Británia
Ti Gran Británia wenno Británia (Gales: Prydain Fawr, Eskoses a Gaeliko: Breatainn Mhòr, Korniko: Breten Veur) ket maysa nga isla a naisanglad idiay amianan a laud iti kontinental a Europa. Isu daytoy ti maikasiam a kadakkelan nga isla iti lubong, ti kadakkelan iti Europeano nga isla, ken ti kadakkelan iti Isla ti Britaniko. Nga addaan ti populasion ti agarup a 60.0 riwriw a tattao iti tengnga ti 2009, isu daytoy ti maikatlo a kapusekan ti populasion nga isla iti lubong, lkalpasan ti Haba ken Honshū. Ti Gran Británia ket napalikmutan babaen ti sumurok a 1,000 a babassit nga is-isla] ken dagiti kabassitan nga isla. Ti isla iti Irlánda naisanglad iti laud. Iti politika, ti Gran Británia ket mangitudo ti isu met laeng nga isla a mairaman dagiti nakapalikmut nga is-isla a nakabiklan ti teritorio iti Inglatera, Eskósia ken Gales.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Ti Briton nga babassit nga Isla ken dagita amin ...". Unibersidad ti Heriot-Watt, Edinburgh. Naala idi 7 Marso 2011.
- ^ Dagiti bilang ket agibagbaga ti populasion iti Nagkaykaysa a Pagarian a malaksid ti Akin-amianan nag Irlandes, kenmairaman ti amangan a 500,000 a tattao kadagiti babassit nga is-isla.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sibil a Gubat ti Amerikano
Ti Sibil a Gubat ti Amerikano (1861–1865), wenno makunkunay a ti Gubat a Nagbaetan dagiti Estado wenno ti Sibil a Gubat, ket maysa idi a sibil a gubat a nailaban idiay Estados Unidos iti Amerika. Iti panagsungbat iti panakabutos ni Abraham Lincoln a kas Presidente iti Estados Unidos, 11 kadagiti akin-abagatan a dagiti adipen nga estado ket naiparangarang da iti isisina a manipud iti Estados Unidos ken nagpormada ti Konpederado dagiti Estado iti Amerika ("ti Konpederasion"); dagiti dadduma a 25 nga estado ket sinuportaran da ti pederal a gobierno ("ti Kappon"). Kalpasan ti uppat a tawen a pangubguba, a kaaduan ket kadagidiay kaunegan ti Akin-abagatan nga estado, ti Konpederasion ket simmuko ken ti pannakaadipen ket naisupiat ti kalintegan iti amin a paset ti pagilian. Dagiti banbanag a gapuanan ti gubatidi ket sangkapaset laeng a naibanagan iti daytoy a sumaganad a Panagpabaro a Panawen, ngem adu pay dagiti dadduma a saan a naibanaga.
Iti panagbutos ti presidente idi 1860, ti Partido Republikano, la naimatunan babaen ni Abraham Lincoln, ket nag-kampania a maisuppiat ti panagipalawa ti pannakaadipen iti labes dagiti estado nga addan kadagiti pannakaadipen . Dagiti Republikano ket napigsada a nangitaktakder ti nasionalismo, ket ti 1860 a plataporma da, pinabasol da dagiti pangta iti panagisina a kas panagisawang iti panaglib-at. Kalpasan ti panangabak ti Republikano, ngem sakbay a nagtakem ti baro nga administrasion idi Marso 4, 1861, pito kadagiti kapas nga estado ket nagiparangarang kadagiti isisina ken naktipon nga agporma ti Konpederado dagiti Estado iti Amerika. Ti lumabas nga administrasion ni Presidente James Buchanan ken ti umuneg nga administrasion ket inwaksi da ti kalintegan iti daytoy nga isisina, nausigen da a daytoy a panagsukir. Dagiti dadduma a walo nga adipen nga estado ket nausigen da dagiti panagayayab para iti isisina iti daytoy a puntos. Awan kadagit pagilian iti lubong a ti nangbigbig ti Konpederasion.


text:
Nagsasabtan: 64°N 153°W / 64°N 153°W / 64; -153
Ti Alaska ket isu ti kadakkelan kadagiti 50 nga estado iti Estados Unidos. Mabirukan idiay murdong ti amianan a laud iti Kontinente ti Amianan nga Amerika, nga addaan ti Canada iti daya, ti Taaw Artiko iti amianan, ken ti Taaw Pasipiko iti laud ken abagatan, nga adda ti Russia nga adayo a lumaud iti ballasiwan ti Bering Strait. Ti Alaska ket isu ti maika-4 a kabassitan kadagiti bilang ti umili ken isu ti kabassitan kadagiti kaisekan ti bilang ti umili kadagiti 50 nga estado.


text:
Gunglo ti Salun-at ti Lubong
Ti Gunglo ti Salun-at ti Lubong (Inggles: World Health Organization wenno naipangyababaan iti WHO) ket maysa a naipangpangruna nga ahensia ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (UN) nga akinrebbeng iti sangalubongan a salun-at ti publiko. Daytoy ket nabangon idi 7 Abril 1948, nga adda dagiti kuartel idiay Ginebra, Suisa, ken daytoy ket kameng ti Panagrang-ay a Grupo ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. Ti sinarunona idi ket ti Gunglo ti Salun-at, ket maysa idi nga ahensia ti Liga ti Pagpagilian.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Gunglo ti Salun-at ti Lubong idiay Wikimedia Commons
- www.who.int - Website


text:
Bantay Everest
Ti Bantay Everest (Nepali: सगरमाथा, Sagarmāthā; Tibetano: ཇོ་མོ་གླང་མ, Wylie: jo mo glang ma; Chomolungma[4][5][6] wenno Qomolangma /ˈtʃoʊmoʊˌlɑːŋmə/ choh-moh-lahng-mə,[6] "Nasantuan nga Ina"; nga Insik: 珠穆朗玛峰; pinyin: Zhūmùlǎngmǎ Fēng; [7]) ket isu ti kangatuan a bantay iti Daga, nga adda ti pantok iti 8,848 metro (29,029 ft) ti ngato ti lessaad ti baybay. Daytoy ket mabirukan idiay Mahalangur a paset ti Himalaya. Ti internasional a pagbeddengan a nagbaetan ti Tsina ken Nepal ket gumay-at ti pudno a puntos ti pantok.Ti bukodna a massif ket mangiraman kadagiti kaarrubana a pantok ti Lhotse, 8,516 m (27,940 ft); Nuptse, 7,855 m (25,771 ft); ken Changtse, 7,580 m (24,870 ft).
Idi 1856, ti Nalatak a Trigonometriko a Panagsukimat ti Britaniko nga India ket nangibangon ti immuna a naipablaak a kangato ti Everest, a naamammoan idi a kas ti Pantok XV, iti 29,002 ft (8,840 m). Idia 1865, ti Everest ket naikkan idi ti opisial a nagan babaen ti Naarian a Kagimongan ti Heograpiko kalpasan ti panangisingasing babaen ni Andrew Waugh, ti Britaniko ti Heneral nga agsuksikamat ti India. Ni Waugh ket ninagananna ti bantay manipud ti sinarununa ti puesto, a ni Apo George Everest. Urayno dagiti Tibetano ket tinawtawaganda idin ti Everest a kas ti "Chomolungma" kadagiti napalabasen a sigsiglo, ni Waugh ket saanna idi nga ammo daytoy gaputa ti Nepal ken Tibet ket narikpan idi manipud kadagiti ganganaet.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Naibatay ti kangato ti gora ti niebe, saan a ti ulo a bato. Para kadagiti adu pay a salaysay, kitaen ti Panagrukod.
- ^ Ti puesto ti pantok ti Everest idiay internasional a pagbeddengan ket nalawag a naipakpakita iti naisalaysayan a pannakaimapa ti topograpiko, a mairaman ti opisial a pannakaimapa ti Nepal.
- ^ Ti WGS84 a nagsasabtan a naited ditoy ket kinarkulo nga inusar ti naisalaysayan a pannakaimapa ti topograpiko ken ti pannakaiyannnumong iti adventurestats. Mabalin nga awan dagiti biddut babaen ti ad-adu ngemn 2". Dagiti nagsasabtan a mangipakpakita ti Everest ti ad-adu ngem maysa a minuto nga ad-adayo ti daya a naiparang ti daytoy a panid manipud ti kinaudi, ket agparparang pay laeng ti Wikipedia kadagiti sabsabali a pagsasao, ket saan a husto.
- ^ "Everest". 8000ers.com. 2008-02-13. Naala idi 2011-10-04.
- ^ "Bantay Everest". about.com. 2011-03-02. Naala idi 2011-10-04.
- ^ a b "Ladawan a Palko ti Everest". mountainsoftravelphotos.com. Mayo 2010. Naala idi 2011-10-04.
- ^ http://www.nepalresearch.org/dictionaries/nep_eng/nep_eng.pdf
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Astill, Tony. Bantay Everest : Ti Rekonosimiento 1935, Ti Mannurat, 2005.
- Warnakan ti Amerikano nga Alpino, 2005, p. 393.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Bantay Everest idiay Wikimedia Commons
- Dagiti sasao a mainaig ti Bantay Everest idiay Wikiquote
- Sitio ti National Geographic iti Baytay Everest


text:
Shmuel Yosef Agnon
Ni Shmuel Yosef Agnon (Hebreo: שמואל יוסף עגנון), (Hulio 17, 1888 – Pebrero 17, 1970) ket maysa idi a Premio Nobel a laureado a mannurat ken maysa kadagiti sentro a pigura iti moderno a Hebreo a piksion. Iti Hebreo, isu ket naamammoan babaen ti akronimo a Shai Agnon (ש"י עגנון). Iti Inggles, dagiti obrana ket naipablaak babaen ti nagan a S. Y. Agnon.
Ni Agnon ket naipasngay idi idiay Galicia, Austro-Hungaro nga Imperio (tattan ket ti Ukrania). Isu ket immalis idiay Britaniko a Bilin iti Palestina, ken pimmusay idiay in Herusalem, Israel.


text:
Soya
Ti soya wenno bukel ti soya (Glycine max)[2] ket sebbangan ti legume a patneng iti Daya nga Asia, daytoy ket kaaduan a nataltalo para iti makan a bukelna nga adu pay ti pakausaranna. Ti mula ket naiklase a kas asete ti bukel babaen tiGunglo ti Taraon ken Agrikultura ti Nagkaykaysa a Pagpagilian.
Ti awan tabana a kanen a soya ket adu ken nalaka a taudan ti protina para kadagiti lamut ti ayup ken dagiti adu makmakan; Ti asete ti nateng ket ti sabali pay a produkto ii panagproseso ti apit a soya. Kas pagarigan, dagitiprodukto ti soya a kas ti linabag a protina ti nateng ket limug kadagiti amu a karne ken dagiti analogo ti paggatasan.[3] Ti soya ketmangpataud kadagiti ad-adu a protina iti tunggal maysa nga acre ngem dagiti aniaman a panag-usar iti daga.[4]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Glycine max". Ensiklopedia iti Biag. Naala idi Pebrero 16, 2012.
- ^ "Glycine max". Multilingual Multiscript Plant Name Database. Naala idi Pebrero 16, 2012.
- ^ Riaz, Mian N. (2006). Dagiti Panangipakat ti Soya iti Makan. Boca Raton, FL: CRC Press. ISBN 0-8493-2981-7.
- ^ "Dagiti Pagimbagan ti Soya". Nailian a Laboratorio ti Panagsukisok ti Soya. Naala idi Pebrero 16, 2012.
Dagiti obra a nadakamat[urnosen | urnosen ti taudan]
- doi:10.1007.2F978-94-007-1764-0 79
Daytoy a dakamat ket automatiko a malpas kadagiti sumaruno a minuto. Mabalinmo a mapan ti pagurayan wenno ipadakkel babaen ti ima
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Soya idiay Wikimedia Commons
- Kitaen ti Soya idiay Gandat ti Nawaya a Direktorio (Inggles)
- Kitaen ti Panagluto iti Soya idiay Gandat ti Nawaya a Direktorio (Inggles)


text:
Artropoda
Ti maysa nga artropoda ket maysa nga inbertebrata nga ayup nga adda ti maysa a akin-ruar a tultulang (akin-ruar a tultulang), ti napaset-pasetan a bagi, ken nasilpo-silpo nga ekstrimidad. Dagiti artropoda ken kamkameng iti pilo nga Artropoda (manipud ti Griego ἄpθpov árthron, "nagsilpuan", ken πoδός podós "saka", no pagtiponen ket kaibuksilanna ti "nasilpo-silpo a saka"), ken mangiraman kadagiti insekto, dagiti arachnida, ken dagiti crustacea. Dagiti Artropoda ket nailaslasin babaen kadagiti nagsilpo-sailpo a kameng ti bagi ken dagiti kutikula, a kaaduan kadagitoy ket naaramid iti a-kuitina; dagitoy a kutikula dagiti crustacea ket dagiti pay biomineralisado iti kalsio karbonato. Ti nasikkil a kutikula ket manglapped ti idadakkel, isunga dagiti artropoda ket kankanayon a sinuksukatan dagitoy babaen ti panaglupos. Ti plano ti bagi ti artropoda ket buklen dagiti naul-ulit a paset, a ti tunggal maysa ket adda iti maysa a paris dagiti ekstrimidad. Dagiti pannakaidumdumada ket nangpakabael kaniada nga agbalin kadagiti kaaduan a kamkameng ti sebbangan kadagiti amin a ekolohiko atimpuyogan kadagiti kaaduan nga enbironmento. Addaan dagitoy ti sumurok a maysa a riwriw a naipalplawag a sebbangan, a mangaramid kadagitoy ti ad-adu ngem 80% kadagiti amin a naipalawag a sibibiag a sebbangan ti ayup, nga adda kadagitoy ket, a saan a kasla kadagiti kaaduan nga ayup, ket narang-ayda kadagiti namaga nga enbironmento. Sumakop dagitoy iti kadakkel manipud ti mikroskopiko a plankton aginggana ti babassit a metro ti kaatiddog.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Garwood, R & Sutton, M (18 Pebrero 2012), "Tienigmatiko nga artropoda Kamptopilia", Palaeontolohia Elektronika 15 (2): 12, doi:10.1111/1475-4983.00174
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Artropoda idiay Wikimedia Commons
- Dagiti Nasabidong nga Artropoda
- Arthropods - Artropoda


text:
DVD
Iti damdamona, ti pangyababaan a DVD ket "Digital Video Disc" (Dihital a disk ti video) iti Ingles, gapu ta ti immuna a linaon dagiti disk ket video. Ngem intono kua, software, file, ladawan ken dadduma pay ti nababbael a linaon; pinanagananda iti "Digital Versatile Disc" (Dihital a disk ti addu nga aramat). Iti agdama, DVD lattan; awanen ti kaipapanan dagitoy tallo a letra, ngem daydaytoy a kita ti disk. [1]
Ti DVD ket pormato ti pamay-an ti pannakaidulin iti disk nga optikal a makapagidulin iti datos, pati pelikula ti nangatngato a kita ti video ken audio. Uma-arrngi ti DVD ken ti CD ta pareho ti pisikal a pakarukudanda, ngem nayencode ti DVD babaen ti sabali a pormato ken iti nangatngato a puskol para iti datos. Ti ofisial a panangdutok ti DVD ket tinartaripato ti gunglo a DVD Forum.


text:
Opera
Ti opera ket maysa a kadagiti porma ti arte a dagiti kumakanta ken dagiti musikero agipabuya iti dramatiko nga obra a mangitiptipon ti (tinawtawagan ti libreto) ken puntos ti musika, ken kadawyan iti tetrikal a lugar ti senario.[1] Ti opera ket mangiraman kadagit iadu nga elemento iti naisasao a teatro, a kas ti panagtignay, [[Teatriko a senario|scenario], ken dagiti pagan-anayken sagpaminsan amairamramin ti sala. Ti panangipabuya ket kadawyan a naited iti maysa a kamara ti opera, a kakuyog babaen ti maysa nga orkestra wenno basbassit a grupo ti musika.
Ti opera ket paset ti Lumaud a trdision ti klasiko a musika.[2] Daytoy ket nangrugi idiay Italia idi gibus ti maika-16 a siglo (iti napukaw a Dafne ni Jacopo Peri, a pinataud idiay Florencia idi 1598) ken idi kuan ket naiwarwaras iti amin a paset ti Europa: Ni Schütz idiay Alemania, ni Lully idiay Pransia, ken ni Purcell idiay Inglatera ket isuda amin ket timmulong iti pannakaipatakder kadagiti bukodda a tradision idi maika-17 a siglo. Idi maika-18 a siglo, ti Italiano nga pera ket nagtultuloy a nagturturay iti kaaduan ti Europa, malaksid idiay Pransia, nangaw-awis daytoy kadagiti ganganaet a kompositor a kas ni Handel. Ti opera seria ket isu idi ti kadayawan a porma ti Italiano nga opera, aginggana idi sinuppiat ni Gluck iti artipisialidadna kadagiti bukodna nga opera a "reporma" idi tawtawen ti 1760. Ita nga aldaw ti kadayegan a pigura iti naladaw a maika-18 a siglo nga opera ket ni Mozart, nga isuna ti nangirugi ti opera seria ngem saan a nadayeg para kadagiti bukodna nga Italiano a komedia nga opera, a naipangpangruna ti Ti Pannakaiasawa ni Figaro (Le Nozze Di Figaro), Don Giovanni, ken Così fan tutte, ken ti pay Ti Naenkantado a Pluta (Die Zauberflöte), ti maysa a dulon iti Aleman a tradision.
Ti immuna apagkatlo ti maika-19 a siglo ket nakakita ti nagato apuntos ti estilo a bel canto, nga adda ni Rossini, Donizetti ken ni Bellini ken isuda amin ket nagpartuat kadagiti obra a naipabpabuya pay tatta nga aldaw. Nakakita pay daytoy ti isasangpet ti Grand Opera a pakakitkitaan kadagiti obra ni Auber ken ni Meyerbeer. Ti tengnga aginggana ti naladaw a maika-19 a siglo ketisu idi ti "nabalitokan a panawen" ti opera, nga indauloan ken tinurayan babaen ni Wagner idiay Alemani aken ni Verdi idiay Italia. Ti kinadayeg ti opera ket nagtultuloy babaen ti verismo a panawen idiay Italia ken ti kontemporaneo Pranses nga opera babaen kenni Puccini ken ni Strauss idi nasap a maika-20 a siglo. Idi las-ud ti maika-19 a siglo, kadagiti kapadpada nga operatiko a tradision ket rimmuar idiay tengnga ken akin-daya a Europa, a naipangpangruna idiay Rusia ken Bohemia. Ti maika-20 a siglo ket nakakitkita kadagiti adu nga eksperimento kadagiti moderno nga estilo, a kas ti atonalidad ken serialismo (Schoenberg ken ni Berg), Neoklasisismo (Stravinsky), ken ti Minimalismo (Philip Glass ken ni John Adams). Iti ikaka-adu ti panagrekord a teknolohia, dagitikumakanta a kas ni Enrico Caruso ket nagbalinda a naamammuan kadagiti agbuybuya iti labes ti sirkulo dagiti nagay-ayat ti opera. Dagiti opera ketnaipabpabuyada pay iti (ken naisurat para iti) radio ken telebision.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti dadduma a panangipalawag ti opera: "dramatiko a panangipabuya wenno komposision a ti musika ket maysa a kammasapulan a paset, ken sanga ti arte a maipanggep iti" (Concise Oxford English Dictionary); "aniaman a dramatiko nga obra a mabalin a makanta (wenno iti masansan ket maisasao) iti maysa alugar ti pagipabuyaan, a naidisso iti kasisigud a musika para kadagiti kumakanta (kadawyan iti panag-anay) ken dagiti instrumentalista" (Amanda Holden, Viking Opera Guide); "maipapan iti musika nga obra para iti entablado nga addaan kadagit agkankanta a karakter, a nagtaud kadagiti nasap a tawtawen ti maika-17 a siglo" (Pears Cyclopaedia, 1983 ed.).
- ^ Dagiti maipada a porma ti arte manipud kadagiti nadumaduma paset ti lubong, ken kaaduan kadagitoy ket antigo ti tinaudan , ken dagitoy pay ket sagpaminsan a tinawtawagan ti "opera" babaen ti analohia, ken kadawyan a naunaan ti maysa a pangilasin a mangipakpakita ti rehion (kas pagarigan, opera ti Insik). Dagitoy a nawaya atradision ket saan a derabatibo ti Lumaud nga opera, ngem dagiti naisangyan aporma ti musikal a teatro. Ti opera ket saan nga isu laeng ti kita ti Lumaud a musikal a teatro: iti antigo a lubong, ti Griego a drama ket mangipakpakita ti panagkanta ken instrumental a panagidayyeng; ken kadagiti moderno a panawen, dagiti dadduma pay a porma a kas ti musikal ket nagparparang pay.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Opera idiay Wikimedia Commons


text:
Sangalubongan a Tignay ti Nalabbasit a Krus ken Nalabbasit nga Immindayon
Ti Sangalubongan a Tignay ti Nalabbasit a Krus ken Nalabbasit nga Immindayon ket maysa a sangalubongan a tignay ti humanitariano nga addaan kadagiti agarup a 97 a riwriw a boluntario, kamkameng ken empleado iti sangalubongan[1] a nabangon tapno masalakniban ti biag ken salun-at ti tao, tapno maikeddeng ti panagrespeto para kadagiti amin a parsua a tao, ken tapno mapawilan ken mapedpedan ti panagsagsagaba ti tao, nga awan ti aniaman a diskriminasion a naibatay iti pakipagilian, puli, seksual nga orientasion, sekso, henero nga identidad, dagiti relihioso a pammati, klase, pakikaduaan, wenno dagiti politikal a panirigan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Sangalubongan a Tignay ti Nalabbasit a Krus ken Nalabbasit nga Immindayon idiay Wikimedia Commons
Nagsasabtan: 46°13′40″N 6°8′14″E / 46.22778°N 6.13722°E


text:
Pag-ong
Dagiti pag-ong ket reptilia ti superorder a Chelonia. Kaaduan kadagitoy ket nakabaklay ti tulang wenno kalkallaniog nga aggapu ti paragpagda a maaramatda a pangikanawa. Ti sao a pag-ong ket masansan a mausar kadagiti pag-ong nga aggigian iti danum ti baybay (pawikan) wenno kadagiti danum-tamnay a kas iti karayan (maawagan ti terrapin). Mainayon pay dagiti tortoise a nairuam ti namaga a daga.
Dagiti pag-ong iti baybay wenno pawikan ket agbibiagen ti lubong iti nasuroken a 100 riwriw a tawtawen, maysa kadagiti kadaanan nga ay-ayup iti lubong. Linabsanda iti ipapatay dagiti dinosauro ket addada a biag agingga iti agdama, ngem aganay a 300 a sebbangan laengen ti mabatbati gapu iti nadaras a pannakadadael ti pagnanaedanda ken gapu iti sobra a pannakaanupda.
Pakailawag
Amin nga pag-ong ket nakakagay ti shell nga mangsaranay iti bagida. Ti ngato nga paset ket matawagan nga carapace, ket ti babana nga nakasilpo ket plastron. Agsasabali ti kadakkel dagiti pag-ong, manipud sagmamano nga centimetro dagiti pag-ong iti kabakiran agingga dagiti dua metro wenno dakdakkel pay nga pawikan iti baybay ken pagpag-ong iti daga. Atiddog iti biagda. Ti kabaketan a maammuan ket nagbiag iti 188 a tawen.
Iyiklog dagiti pawikan dagiti daikda iti namaga nga kadaratan.
Sebbangan
Suborder Cryptodira
- Familia Chelydridae (Pag-ong nga Sippet)
- Superfamilia Testudinoidea
- Familia Testudinidae (Pag-ong ti Daga)
- Familia Bataguridae (Pag-ong iti Asia)
- Familia Emydidae (Pag-ong iti Alog ken Danum)
- Superfamilia Trionychoidea
- Familia Carettochelyidae (Pag-ong Baboy)
- Familia Trionychidae (Pag-ong nga Nalukneng)
- Superfamilia Kinosternoidea
- Familia Dermatemydidae (Pag-ong iti Karayan)
- Familia Kinosternidae (Pag-ong iti Pitak)
- Familia Platysternidae (Pag-ong nga Dakkel-ulo)
- Superfamilia Chelonioidea
- Familia Cheloniidae (Pawikan)
- Familia Dermochelyidae (Pawikan nga Lalat)
Kasilpo
- Museo iti Paleontolohia, Universidad iti California, Berkeley, California
- Turtle Trax
- California Turtle and Tortoise Club
- Turtle Times
- Gulf Coast Turtle and Tortoise Society


text:
Pagilian
Iti political a heografia ken internasional a politica, ti pagilian ket maysa a heografikal a teritorio. Maar-aramat a kas pangawag iti agpada a konsepto ti nasion (cultural nga entidad) ken estado (political nga entidad).
Ti maysa a pagilian ket gagangay nga addaan iti bukod a govierno, administrasion len linlinteg; ken kaaduanna a nga addaan iti constitusion, polisia, militaria, annuroten iti buis, ken populasion.
Kasilpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Lonely Planet Clickable map and information on the world's countries
- Nationmaster.com
- PopulationData.net
- United Nations statistics devision
- United Nations eDocs Web Service XML data list of countries.
- United Nations - UNeDocs Code List Web Service


text:
Mankomunidad ti Pagpagilian
Ti Mankomunidad ti Pagpagilian, kadawyan a tinawtawagan a kas ti Mankomunidad ken dati a tinawtawagan ti Britaniko a Mankomunidad, ket maysa a intergobernamental a gunglo dagiti 54 a nawaya nga estado a kameng. Amin a kameng malaksid ti Mozambique ken ti Rwanda ket paset idi ti Britaniko nga Imperio, a naka-aramidan ti Mankomunidad.
Dagiti estado a kaemng ket agtitinnulongda iti kaunegan a batayan dagiti sapasap a pateg ken dagiti gandat, a kas naibagbaga iti Deklarasion ti Singapur. Dagitoy ket mangiraman ti panagiyaddang ti demokrasia, dagiti karbengan ti nagtagitaoan, nasayaat a panaturay, ti alagaden ti linteg, waya ti agmaymaysa a tao, egalitarianismo, nawaya panagtagilako, multilateralismo ken kappia ti lubong.[1] Ti Mankomunidad ket saan a maysa a politikal a kappon, ngem maysa a intergobernamental a gunglo nga addaan kadagiti pagilian nga addan kadagiti nadumaduma a sosial, politikal ken ekonomiko a pakaaamuan ken naikedkeddeng nga agpapada iti kasasaad. Kadgiti pakikuyogan ti pagbibingayan a paeteg, ti Mankomunidad ket makibinningay kadagiti napigsa a pannakisilpo iti panagtagilako; ti panagtagilako kadagiti sabali a kameng ti Mankomunidad ket naipakpakita nga agpakatlo aginggana iti kagudua kadagit saan a naikameng.[2]
Dagiti paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Deklarasion ti Singapur kadagiti Pamunganayan ti Mankomunidad ti 1971". thecommonwealth.org. SEkretariat ti Mankomunidad. 22 Enero 1971. Naala idi 29 Hulio 2011.
- ^ "Dagiti kameng ti Mankomudad ti ket agganganasda ti aginggan ti 50 porsiento nga pangatiwan ti panagtagilako". Kagimongan ti Naarian aMankomunidad. Naala idi 3 Pebrero 2013.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- K C Wheare, Ti Batay-Linteg nga Estruktura ti Makomunidad, Clarendon Press, 1960. ISBN 0-313-23624-0.
- W D McIntyre, Ti Alagaden ti KOntemporario a Mankomunidad, Palgrave, 2001. ISBN 0-333-96310-5.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- N Mansergh, Ti Mankomunidad iti Lubong, Unibersidad ti Toronto a Pagmalditan, 1982. ISBN 0-8020-2492-0.
- R J Moore, Panagaramid ti Baro a Mankomunidad, Clarendon Press, 1988. ISBN 0-19-820112-5.
- (Pranses) C A Auplat, Les ONG du Commonwealth contemporain: rôles, bilans et perspectives, L'Harmattan, Paris, 2003. ISBN 2-7475-5513-5.
- Timothy M Shaw, Mankomunidad: Inter- and Non-State Contributions to Global Governance, Routledge, 2008. ISBN 978-0-415-35120-1 (hbk); ISBN 978-0-415-35121-8 (pbk).


text: Ti puro a balitok ket adda ti nasileng a duyaw a maris ken ti nasileng a tinawtawid a naipanunotan a napintas, ken makataripatu a saan a malati iti angin wenno danum. Ti panakakemiko, ti balitok ket maysa a panaglasat a metal ken maysa a grupo 11 nga elemento. Daytoy ket maysa kadagiti saan a nalaka nga agreaktibo a kimiko nga elemento a natangken babaen ti kadagiti pagalagadan a kasasaad. Isu a daytoy a metal ket kadawyan arumsua iti nawaya nga elemental (patneng) a porma, a kas dagiti tapi wenno bukbukel kadagiti bato, kadagiti urat ken kadagiti alubial a deposito. Dagiti saan a kadawyan, daytoy ket rumsua kadagiti mineral a kas ti balitok a kompuesto, a kadawyan kadagiti telurio.


text:
Trinidad ken Tobago
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Katkategoria:
- Trinidad ken Tobago
- Dagiti pagilian ti Karibe
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Inggles
- Dagiti dati a kolonia ti Britaniko
- Dagiti isla a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1962
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti mankomunidad a republika


text:
Kitaen ti taudan para iti Plantilia:Ikono ti pagsasao
Awan ti pammalubosmo nga agurnos iti datoy a panid, gapu ti sumaganad a rason:
Mabalinmo a kitaen ken tuladen ti taudan daytoy a panid:
Dagiti plantilia a naaramat iti daytoy a panid:
- Plantilia:Adu a panag-usar (urnosen)
- Plantilia:Dokumentasion (kitaen ti taudan) (nasalakniban-bassit)
- Plantilia:Dokumentasion a subpanid (urnosen)
- Plantilia:ISO 639 a nagan fr (urnosen)
- Plantilia:Ikono ti pagsasao (kitaen ti taudan) (nasalakniban-bassit)
- Plantilia:Ikono ti pagsasao/dok (urnosen)
- Plantilia:Ombox (urnosen)
- Plantilia:Panagtengngel ti kategoria (kitaen ti taudan) (nasalakniban-bassit)
- Plantilia:Paulo ti TemplateData (urnosen)
- Plantilia:Pp-meta (urnosen)
- Plantilia:Pp-meta/kita ti panid (kitaen ti taudan) (nasalakniban)
- Plantilia:Pp-plantilia (kitaen ti taudan) (nasalakniban)
- Plantilia:Tld (urnosen)
- Plantilia:Tlx (urnosen)
- Modulo:Dagiti argumento (kitaen ti taudan) (nasalakniban-bassit)
- Modulo:Dokumentasion (kitaen ti taudan) (nasalakniban-bassit)
- Modulo:Dokumentasion/pannakaaramid (kitaen ti taudan) (nasalakniban-bassit)
- Modulo:HtmlBuilder (kitaen ti taudan) (nasalakniban-bassit)
- Modulo:Kahon ti mensahe (kitaen ti taudan) (nasalakniban-bassit)
- Modulo:Kahon ti mensahe/pannakaaramid (kitaen ti taudan) (nasalakniban-bassit)
- Modulo:Panagduktal ti nagan ti espasio (kitaen ti taudan) (nasalakniban-bassit)
- Modulo:Panagduktal ti nagan ti espasio/datos (kitaen ti taudan) (nasalakniban-bassit)
- Modulo:Panagduktal ti nagan ti espasio/pannakaaramid (kitaen ti taudan) (nasalakniban-bassit)
- Modulo:Panagtengngel ti kategoria (kitaen ti taudan) (nasalakniban-bassit)
- Modulo:Wensaan (kitaen ti taudan) (nasalakniban-bassit)
Agsubli idiay Plantilia:Ikono ti pagsasao.


text:
Galen
Ni Aelius Galenus wenno Claudius Galenus (AD 129–c.200), nadaydayeg a naamammoan akas ni Galen ti Pergamon (moderno nga aldaw ti Bergama, Turkia), ket mays idi a prominente a Romano (ti Griego nga etnisidad) mangngagas, sirhano ken pilosopo.[1][2][3] Nga isu ti lkalaingan kadagiti amin a mediko a managsuksukisok ti kinaugma, ni Galen ket adu a nagiparawad ti pannakaawat kadagiti nadumaduma a sientipiko a disiplina, a mairaman ti anatomia,[4] pisiolohia, patolohia, parmakolohia,[5] ken neurolohia, ken ti pay pilosopia[6] ken lohika.
Paamo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Biag, patay, ken panagpalpaliwa idiay Romano nga Imperio". David Stone Potter, D. J. Mattingly (1999). Unibersidad it Michigan a Pagmalditan. p.63. ISBN 0-472-08568-9
- ^ "Galen iti panagpadpadara: ti panagadal kadagiti taudan, panagrang-ay, ken ti kinapudno kadagiti kapanunotanna, nga adda dagiti naipatarud kadagiti tallo nga obra". Peter Brain, Galen (1986). Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. p.1. ISBN 0-521-32085-2
- ^ Nutton Vivian (1973). "Ti Kronolohia ti Nasap a Karrer ni Galen'". Classical Quarterly 23 (1): 158–171. doi:10.1017/S0009838800036600. PMID 11624046.
- ^ Ni Galen kadagiti naapektaran a paset
- ^ Ni Galen iti parmakolohia
- ^ Ni Galen iti Utek
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Brock, Arthur John (1929). Griego a Medisina, Dagiti Naala a Nailadawan kadagiti Mediko a Mannurat manipud kenni Hipokrates aginggana kenni Galen. London: Dent.
- Galen (1991). Iti terapiutiko apamay-an. R.J. Hankinson, trans. Oxford: Clarendon a Pamalditan. ISBN 0-19-824494-0.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sasao a mainaig ti Galen idiay Wikiquote


text:
Tulag ti Versailles
Ti Tulag ti Versailles (Pranses: Traité de Versailles) ket maysa kadagidi tulag ti kappia idi nagpatingga ti Umuna a Sangalubongan a Gubat. Daytoy ti nangipatingga ti kasasaad iti gubat a nagbaetan ti Alemania ken dagiti Bileg ti Aliado. Daytoy ket napirmaan idi Hunio 28 1919, ti apag-isu a lima a tawen kalpasan ti pannaka-asasinado ni Arkduke Franz Ferdinand. Dagiti sabali a Sentral a Bileg iti bangir ti Alemania iti Umuna a Sangalubongan a Gubat ket naibinglay kadagiti sabali a tulagan.[1] Urayno ti panangisardeng ti gubat, a napirmaan idi Nobiembre 11 1918, ket isu daytoy ti pudno a nangisardeng ti panaglalaban, daytoy ket nagpaut ti innem a bulan kadagiti tinnulagan idiay Konperensia ti Kappia ti Paris ti pannakalpas ti ti tulagan ti kappia. Ti tulagan ket nairehistro idi babaen ti Sekretario ti Liga ti Pagpagilian idi 21 Oktubre 1919, ken naimaldit kadagidi Serie ti Tulag Ti Liga ti Pagpagilian .
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti dakamat
- ^ Ti Tulag ti Saint-Germain-en-Laye (1919) iti Austria; Ti Tulag ti Neuilly-sur-Seine iti Bulgaria; Ti Tulag ti Trianon iti Hungaria; Ti Tulag ti Sèvres iti Otomano nga Imperio; Davis, Robert T., ed. (2010). Ganganaet nga Annuroten ti Estados Unidos ken Nailian a Seguridad: Kronolohia ken pagsurotan para iti maika-20 a Siglo 1. Santa Barbara, California: Praeger Security International. p. 49. ISBN 978-0-313-38385-4.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Andelman, David A. (2008). Ti Natumek a Kappia: Ti 1919 a Versailles 1919 ken ti Pateg a Binayadantayo Tatta nga Aldaw. New York/London: J. Wiley. ISBN 978-0-471-78898-0.
- Bell, Dagiti Taudan ti Makadua a Sangalubongan a Gubat
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ti Tulag ti Versailles: Ti Panagrepaso Manen Kalpasan ti 75 a Tawtawen, Boemeke, Manfred F., Gerald D. Feldman, ken ni Elisabeth Gläser, dagiti nagsurat. Washington, DC: Naipakasaritaan a Patakder ti Alemania, 1998.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Tulag ti Versailles idiay Wikimedia Commons
- Dagiti retrato ti dokumento


text:
Bulan
Ti Bulan isisu ti masna a satelite iti Daga,[nb 4][5] ken ti maikalima a kadakkelan a satelite iti Sistema a Solar. Isu ti kadakkelan a masna a satelite iti maysa a planeta iti Sistema a Solar relative iti kaddaakel iti bukodna a nangruna, nga adda ti pagkapat ti diametro iti Daga ken 1⁄81 ti bukodna a masa.[nb 5] Ti Bulan ket isu ti maikadua a kapusekan a satelite kalpasan ti maria a maysa kadagiti karanigan a taga-ugma nga nagukisan ti naingatoan adagdaga ken narimbaw impakto ng abot. Isu daytoy ti karaniagan a banag iti langit kalpasan ti Init, uray no ti rabawna ket agpaysao pay a nasipnget, a kapadpada ti karaniag ti uging. Ti kinarimbawna iti langit ket ti kinakadawyanna a siklo dagiti paset , manipud idi taga-ugma a panawen, ket nakaaramid ti Bulan a kas myasa a naipangpangruna a kultural nga impluensia iti pagsasao, dagiti kalendario, arte ken mitolohia. Ti grabidad a panagimpluensia ti Bulan ket agpataud dagiti ugot ti taaw ken ti panagpaatiddog ti minuto iti aldaw. Ti agdama a panagliklikmut kaadayo ti Bulan, nga agarup a mamin sangpulo ket tallo ti diametro iti Daga, ket gapuanan daytoy ti panagparangna a kasla kadakdakkelna idiay langit ti Init, a mangpalubos daytoy nga apag-isu a kallobanna ti Init dagiti dagup a solar a salip.
Ti Bulan ket isu laeng ti nailangtana bagi malaksid ti Daga a ti tao ket simmanglad. Nupay ti Luna programme ti Kappon ti Sobiet ket isu ti immuna a nakaabot ti Bulan iti maysa a saan a namaneho a pagluganan ti limbang idi 1959, ti Apollo a programa ti Estados Unidos ket nakaganab ti isisu a namaneho ti tao a mision iti agdama nga aldaw, a nagrugi ti immuna a namaneho ti tao a lunar a panagliklikmut a mision babaen ti Apollo 8 idi 1968, ken innem a panagsanglad iti Bulan ti nagbaetan ti 1969 ken 1972, a ti immuna ket ti Apollo 11. Dagitoy a mision ket nagisubli kadagioti sumurok a 380 kg kadagiti lunar a bato, a dagitoy ket inusar ti panagrang-ay ti heolohika a panagawat iti nagtaudan ti Bulan, ti pormasion iti uneg ti bulkodna a patakder, ken iti napalabas a pakasaritaanna. Naipagarup a daytoy ket naporma idi 4.5 bilion a tawtawen. Ti maysa a panakaporma a teoria ket ti higante nga impakto a napasamak a nairaman ti Daga. Ti impakto a teoria ket naidudua idi 2012, kalpasan ti panagusig manen dagiti Apollo nga alagad.
Kalpasan ti Apollo 17 a mision idi 1972, ti Bulan ket binisbisita laengen babaen dagiti saan a namaneho ti tao a pagluganan ti limbang, ti nailatakan babaen ti kinaudi a Sobiet a Lunokhod rover. Manipud idi 2004, ti Hapon, Tsina, India, ti Estados Unidos, ken ti Europeano nga Ahensi ati Limbang ket nagpatulod dagitoy dagiti lunar nga agpalpalikmut. Dagitoy a pagluganan ti limbang ket nakaparawad ti panagpasingked ti panakaduktal iti lunar a danum a yelo idiay agnanayon a nalinongan nga abot dagiti ungto ken bedbed iti lunar a regolito. Adda dagiti sumakbay a naplano a mision a mapan iti Bulan, a mairamn ti maysa a gobierno ken binusbusan a pribado. Ti Bulan ket agtultuloy nga adda babaen ti Tulag ti Pangaruar a Limbnag , a nawaya sukisoken para iti amin a pagilian para kadagiti nakappi a pangngep.
Nagan ken etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti maitutop a nagan para iti masna a satelite ti Daga ket "ti Bulan".[6][7] Ti panginagan ti Inggles a moon ket naala manipud ti moone (idi agarup a 1380), a naiparang-ay manipud ti mone (1135), a naala manipud ti Daan nga Inggles mōna (a napetsaan manipud idi sakbayan ti 725), a daytoy ket, a kapada dagiti amin Hermaniko a pagsasao a kognado, a nanipud ti Proto-Hermaniko *mǣnōn.[8]
Ti kangrunaan a moderno nga Inggles a panagilasin a maipanggep ti Bulan ket lunar, a naala manipud ti Latin Luna. Ti maysa pay ngem saan a nalatak a panagilasin ket ti seleniko, a naala manipud ti Taga-ugma a Griego a Selene (Eeλήvn), a naggapuan ti pasaruno a "seleno-" (a kas iti nakaalaan ti selenograpia).[9]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti kaaduan a kuenta ket naited a naibatay ti titimbengan a karaniag manipud ti kuenta iti −12.74 a naited para iti maysa nga ekuador aginggana ti sentro ti Bulan iti kaadayo iti 378 000 km idiay NASA a kipudno a papeles a pinagibasaran aginggana ti kabassitan a kaadayo ti Daga-Bulan a naited idiay, kalpasan ti pinudno ti kinaudi para iti ekuatorial a raya ti Daga iti 6 378 km, nga agited ti 350 600 km. Ti kabassitana kuenta (para iti kaadayo ti baro a Bulan) ket naibatay iti agpadpada panakagpang nga inususar ti kaadu a distansia ti Daga–Bulan iti 407 000 km (a naited idiay kipnapudno a papeles) ken babaen ti panagkarkulo ti karaniag iti panagsilnag ti daga iti baro a Bulan. Ti karaniag iti panagsilnag ti daga ket albedo ti Daga × (raya ti Daga / Raya iti Panagtayyek iti Bulan)2 ] a minaig ti dagus a solar a panakasilnag a rumsua para iti kabus a Bulan. (Albedo ti Daga = 0.367; raya ti Daga = (polar radius × ekuatorial radius)½ = 6 367 km.)
- ^ Ti sakup ti naited a kuenta ti angular a kadakkel ket naibatay baben ti titimbengan dagiti sumaganad a kuenta a naited idiay kinapudo a papeles a pinagibasaran: iti maysa a Daga-ekuador aginggana ti Bulan-sentro a kaadayo iti 378 000 km, ti angular a kadakkel ket 1896 arkosegundo. Ti kapadpadana met laeng a kinapudno a papeles ket agited ti patingga ti Daga–Bulan a kaadayo iti 407 000 km ken 357 000 km. Para iti kadakkelan a angular a kadakkel, ti kabassitan a distansiaket nasken ipagisu para iti ekuatorial a raya ti Daga iti 6 378 km, nga agited ti 350 600 km.
- ^ Lucey et al. (2006) agited kadagiti 107 partikulo cm−3 babaen ti aldaw ken 105 particles cm−3 babaen ti rabii. Iti igid ti ekuatorial a temperatura ti rabaw iti 390 K babaen ti ken 100 K babaen ti rabii, ti umno a linteg ti alingasaw ket agitulok kadagiti presion a naited idiay infobox (binukel iti kaasitgan a urnos iti kapigsa; 10−7 Pa babaen ti aldaw ken 10−10 Pa babaen ti rabii.
- ^ Adda dagiti adu ken sabsabali a sideg ti Daga nga asteroid a mairaman ti3753 Cruithne a dagitoy ket kumaduaan nga agpalpalikmut iti Daga: dagiti pagliklikmutanda ket agpakabaelda nga umasideg iti Daga kadagiti paset ti panawen ngem agbalbaliw da met laeng kadagiti napalabas a panawen (Morais et al, 2002). Dagitoy ket quasi a satelite - dagitoy ket saan a bulbulan gapu ta saanda a palpalikmuten ti Daga. Par aiti adu pay a pakaammo, kitaen ti Dagiti sabali a bulan iti Daga.
- ^ Ti Charon ket maibagay a dakdakkel no ipada iti Pluto, ngen ti Pluto ket nabaliwan ti panakaidasigna a kas maysa nga ansisit a planeta
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Lang, Kenneth R. (2011); Ti Cambridge a Pagalagadan ti Sistema Solar, Maika-2 nga ed., Cambridge Unibersidad a Pagmalditan
- ^ a b c d e Williams, Dr. David R. (2 Pebrero 2006). "Kinapudno a Papeles ti Bulan". NASA (Nailian a Datos a Sentrso ti Siensia ti Law-ang). Naala idi 31 Disiembre 2008.
- ^ Matthews, Grant (2008). "Celestial body irradiance determination from an underfilled satellite radiometer: application to albedo and thermal emission measurements of the Moon using CERES". Applied Optics 47 (27): 4981–93. Bibcode:2008ApOpt..47.4981M. doi:10.1364/AO.47.004981. PMID 18806861.
- ^ A.R. Vasavada, D.A. Paige, and S.E. Wood (1999). "Dagiti Asideg ti Rabaw a Temperatura idiay Merkurio ken ti Bulan ken ti Stabililidad dagiti Polar a Deposito ti Yelo". Icarus 141 (2): 179. Bibcode:1999Icar..141..179V. doi:10.1006/icar.1999.6175. Di ammo a parametro ti
|yesr=di naikaskaso (tulong)
- ^ Morais, M.H.M.; Morbidelli, A. (2002). "Ti Populasion dagiti Asideg ti Daga nga Asteroid iti Kumaduan a Panaggunay iti Daga". Icarus 160 (1): 1–9. Bibcode:2002Icar..160....1M. doi:10.1006/icar.2002.6937.
- ^ "Panagginagan dagiti Astronomikal a Banbanag: Panangiletra dagiti nagab". Kappon ti Internadional nga Astronomiko. Naala idi 29 Marso 2010.
- ^ "Gazetteer iti Planetario a Nomenklatura: Planetario a Nomenklatura FAQ". USGS Programa ti Astroheolohia a Panagsukisok. Naala idi 29 Marso 2010.
- ^ Barnhart, Robert K. (1995). Ti Barnhart nga Ababa a Diksionario iti Etimolohia. Estado Unidos: Harper Collins. p. 487. ISBN 0-06-270084-7.
- ^ "Oxford nga Inggles a Diksionario: lunar, a. ken n.". Oxford nga Inggles a Diksionario: Maikadua nga Edision 1989. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. Naala idi 23 Marso 2010.


text:
Latin
lingua latina
Latino a naisuratan iti
Koliseo Pannakabalikas
[laˈtiːna] Patubo iti
Latium, Romano a Monarkia, Republika a Romano, Imperio a Romano, Taga-ugma a Europa ken Rugi ti baro a Europa, Pagarian ti Arminia iti Cilicia (a kas , lingua franca) Siudad ti Batikano
Pamilia
Opisial a kasasaad
Opisial a mangisasao
Santa Sede
Nagalagad Idi ununa nga aldaw, Dagiti eskuela ti Romano iti gramatiko ken retoriko.
Ita nga aldaw, [1] Opus Fundatum Latinitas. [2] Dagiti kodigo ti pagsasao
ISO 639-1
la
ISO 639-2
lat
ISO 639-3
lat
Linguaesperio
51-AAB-a
Ti kalatakan a naisakupan ti Emperio a Romano. Ti Latin ket saan laeng a ditoy ti nagiananna, ken
Koine a Gresia
,
Koptiko
,
Siriako
, ken dagiti sabsabali a patneng a pagsasao a naiturayan ti kagudua ti daya.
Daytoy nga artikulo ket aglaon kadagiti ponetiko a simbolo ti No awan ti husto a IPA. suporta ti panagipaay, mabalin a makitam dagiti marka ti salusod, kahon, wenno sabsabali pay a simbolo embes a dagiti karakter ti Unicode .
Ti
Latin ket pagsasao nga Indo-Europeano nga immuna a naisasao ti rehion ti nagliklikmut iti Siudad ti Roma na tinawtawagan a kas ti Latium. Dagiti nagibasaran Urnosen
^ "Dagiti Pagadalan". Britannica (1911 ed.).
^ Opus Fundatum Latinitas ket maysa a paset ti Simbaan a Katoliko, ken timbenganna ti Latin iti pagraeman dagiti kasasaad a kas opisial a pagsasao ti Papa ken ti panag-usar babaen ti Katoliko a klerhia. Naudi a nabaliwan idi 17 Abril 2014, idi 20:29


text:
Sudan
Ti Sudan (i/suːˈdæn/ wenno /suːˈdɑːn/;[7] Arabiko: السودان, as-Sūdān), opisial a ti Republika iti Sudan[8] (Arabiko: جمهورية السودان, Jumhūrīyat as-Sūdān), ken sagpaminsan a natawtawagan a kas ti Amianan a Sudan,[9][10][11] ket maysa a Arabo nga estado idiay Amianan nga Aprika (daytoy ket naipanuotan pay a kas paset ti Tengnga a Daya).[12] Daytoy ket nabeddengan babaen ti Ehipto iti amianan, ti Baybay Nalabbaga iti amainan a daya, ti Eritrea ken Etiopia iti daya, ti Abagatan a Sudan iti abagatan, ti Republika ti Tengnga nga Aprika iti abagatan alaud, ti Chad iti laud, ken ti Libya iti amianan alaud. Ti populasion ti Sudan ket ti nagtitiponan dagiti patneng nga agtataeng iti Tanap ti Nilo, ken dagiti kaputotan dagiti immalis manipud ti Arabiano a Peninsula. Gapu ti pamay-an a Arabisasion a kadawyan iti amin a kadagupan ti Arabo a lubong, ti Arabo a kultura ket isu tatan ti kaaduan idiay Sudan. Kaaduan ti populasionm ti Sudan ket sumusurotda iti Islam. Ti Nilo ket bingbingayenna ti pagilian iti dumaya ken lumaud a gugudua.[13]
Dagiti taattao ti Sudan ket addaanda ti atiddog a pakasaritaan a gumay-at manipud ti kina-ugma a naidebdedan iti pakasaritaan iti Ehipto. Ti Sudan ket nagsagsagaba ti sangapulo ket pito a tawtawen ti sibil a gubat idi las-ud ti Umuna a Sudanes a Sibil a Gubat (1955–1972) a sinarunuan babaen dagiti etniko, relihioso ken ekonomiko a suppiatan a nagbaetan dagiti Muslim nga Arabo iti Akin-amianan a Sudan ken ti kaaduannga animista ken Kristiano a Nilotes iti Abagatan a Sudan.[14][15] Daytoy ket gapuanan ti Maikadua a Sudanes a Sibil a Gubat idi 1983. Gapu kadagiti agtultuloy a politiko ken milisia a salisal, ti Sudan ket naagaw idi babaen iti awan ti natnatay a kudeta babaen ni koronel Omar al-Bashir idi 1989, a kalpasan daytoy ket nangirangarang kaniana a kas ti Presidente iti Sudan.[16] Ti sibil a gubat ket nagpatingga ti panakapirma ti maysa a Konprehensibo a Tulagan ti Kappia a nagited daytoy ti katurayan ti akin-abagatan idi a rehion ti pagilian. Kalpasan ti maysa a reperendum a natengngel idi Enero 2011, ti Abagatan a Sudan ket simmina idi 9 Hulio 2011 nga inpalubosan ti Sudan.[17][18]
Kameng daytoy ti Nagkaykaysa aPagpagilian, ti Sudan ket mangtartaripatu pay ti panakaikamenna iti Kappon ti Aprika, ti Arabo a Liga, ti Organisasion oiti Islamiko a Pagtitinnulongan, ken ti Di nailinia a Tignay, ken agserserbi pay nga agpalpaliiw iti Organisason ti Sangalubongan a Komersio.[19] Ti kapitoliona ket ti Khartoum, a daytoy ket agserserbi a kas ti politiko, kultura ken komersio a sentro ti pagilian. Daytoy ket opisial a pederal a presidential a representatibo a demokrasia a republika, dagiti politika iti Sudan ket nawatiwat a naipanpanunotan babaen ti sangalubongan a komunidad nga adda ti kaunegan ti maysa a autoritariano a sistema gapu ti panagtengngel ti Partido ti Nailian a Kongresos (NCP) iti hudisiario, nga ehekutibo ken lehislatibo a sangsanga ti gobierno.[20]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Populasion dagiti kapitolio a siudad ken dagiti siudad iti 100 000 wenno adadu pay nga agtataeng: ti kinaudi a magun-od a tawen, 1990–2009". Demograpiko a Libro ti Tawen 2009 – 2010. Nagkaykaysa aPagpagilian. 2011. pp. 288–289. Naala idi 12 Mayo 2012. (Tabla 8)
- ^ "Sudan: Dagiti estado, Dagiti kangrunaan a siudad, Dagit iili ken Aglomerasion – Dagiti Estadistika ken Mapa iti Populasion ti Siudad". Populasion ti Siudad. 2011. Naala idi 12 Mayo 2012.
- ^ Rayah, Mubarak B. (1978). Sibilisasion ti Sudan. Demokratiko a Republika ti Sudan, Ministro ti Kultura ken Pakaammo. p. 64.
- ^ "Awan ragsak kadagiti senso ti Sudan". News24. 21 Mayo 2009. Naala idi 8 Hulio 2011.
- ^ a b c d "Sudan". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 21 Abril 2012.
- ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2011". Nagkaykaysa aPagpagilian. Naala idi 2 Nobiembre 2011.
- ^ "Sudan". Inggles a Diksionario ti Oxford. 1989. Naala idi 9 Hulio 2011.
- ^ "Sudan". CIA World Factbook. 2011. Naala idi 6 Enero 2011.
- ^ "Ti Amianan aSudan ket mangirugrugi ti baro a kuarta iti saan anasayaat nga ekonomia". Al Bawaba. 25 Hulio 2011. Naala idi 6 Enero 2012.
- ^ "Nadaael dagiti Panangipatader kadagiti Simabaan idiay Amianan a Sudan gapu kadagiti umadado a Panaggulgulo". Compass Direct. 23 Agosto 2011. Naala idi 6 Enero 2012.
- ^ "Amianan a Sudan". Chr. Michelsen Institute. Naala idi 6 Enero 2012.
- ^ Davison, Roderic H. (1960). "Ayan kadi ti Tengnga a Daya?". Dagiti Ganganaet a Panakibiang 38 (4): 665–675. doi:10.2307/20029452.
- ^ Collins, Robert O (2008). Ti Pakasaritaan iti Moderno a Sudan. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan (Cambridge, Nagkaykaysa a Pagarian; Siudad ti New York). ISBN 978-0-521-85820-5.
- ^ Shami, Seteney Khalid; Herrera, Linda (1999). Nagbaetan ti Pagikabilan ken Testo , "Dagiti Etiko a Narikut a Kasasaad iti Panagsukimat kadagiti Sudanes idiay Ehipto: Agpatpataud kadagiti Pannakaammo a maipanggep ti Publiko ken ti Pribado" babaen ni Anita Hausermann Fabos. Amerikano nga Unibersidad iti Cairo a Pagmalditan (Cairo). p. 100. ISBN 978-977-424-548-0.
- ^ Enbironmento a Programa ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (2007). Sudan — Kalpasan ti Suppiat a Panagusig ti Enbironmento. Enbironmento a Programa ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (Nairobi). p. 35. ISBN 978-92-807-2702-9.
- ^ Staff writer (14 Hulio 2008). "Factbox — Presidente ti Sudan Omar Hassan al-Bashir". Reuters. Naala idi 8 Enero 2011.
- ^ McDoom, Opheera (7 Pebrero 2011). "Ti Abagatan a Sudan ket nagbutos ti panakawayawaya babaen ti guedday". Reuters.uk.reuters.com. Naala idi 7 Pebrero 2011.
- ^ Fick, Maggie (9 Hulio 2011). "Naipangato ti baro a wagayway: Nagrambak ti Abagatan a Sudan ti Panakaipasngayna". Atlanta Journal-Constitution. Naala idi 9 Hulio 2011.
- ^ U.S. Central Intelligence Agency. "The World Factbook: Sudan". ISSN 1553-8133. Naala idi 10 Hulio 2011.
- ^ The New York Times. 16 Marso 1996. p. 4.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Sudan idiay Wikimedia Commons
- Sudan
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Arabiko
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Liga ti Arabo
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Nalabbasit
- Dagiti pagilian ti Tengnga a Daya
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Inggles
- Dagiti pederal a pagilian
- Dagiti pederal a republika
- Dagiti dati a kolonia ti Britaniko
- Dagiti Islamiko nga estado
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Milisia a diktadora
- Amianan nga Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1956
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti pagilian ti Amianan nga Aprika


text:
Roma
Ti Roma (Pannakabalikas nga Ingglés: /ˈroʊm/; Italiano: Roma pannakabalikas [ˈroːma] ( denggen); Latin: Rōma) ket maysa a siudad ken naipangpangruna a komuna ("Roma Capitale") idiay Italia. Ti Roma ket isu ti kapitolio iti Italia, ti kapitolio iti Lazio (Latin: Latium) ken ti kangrunaan nga ili iti Probinsia iti Roma. Nga addaan ti agarup ar 2.7 riwriw nga agtaeng 1,285.3 km2 (496.3 sq mi), isu pay daytoy ti kadakkelan ken kaaduan apopulasion a siudad ken komuna iti daytoy a pagilian. Daytoy a siudad ket mabirukan idiay tengnga a laud a paset iti Italiano a Peninsula, idiay Karayan Tiber ti uneg ti Lazio a rehion iti Italia.
Ti pakasaritaan ti Roma sangadpaenna ti dua ken kagudua a ribo a tawtawen. Isu idi ti kapitolio a siudad ti Romano a Pagarian, ti Romano a Republika ken ti Romano nga Imperio, nga isu ti dominante a kabilegan idiay Lumaud Europa ken dagiti dagdaga a nabeddengan ti Mediterraneo para iti sumurok a pito gasut a tawtawen manipud idi umuna a siglo BC aginggana idi maika-7 a siglo AD ken daytoy a siudad ket naipammategan a kas maysa a nakaipasngayan iti lumaud a sibilisasion. Manipud idi umuna a siglo AD, ti Roma ket isun ti tugaw iti Papa ken, kalpasan ti gibus iti Bisantino a dominasion, idi maika-18 a siglo nagbalin daytoy a kapitolio dagiti Papa nga Estado, a nagbayag daytoy aginggana idi 1870. Idi 1871 ti Roma ket nagbalin a kapitolio iti Pagarian iti Italia, ken idi 1946 ti kapitolio iti Italiano a Republika.
Kalpasan dagiti Tengnga a Panawen, ti Roma ket tinurayan babaen dagiti papa a kas ni Alejandro VI ken Leon X, a nagbaliw iti siudad iti maysa kadagiti kangrunaan a sentro iti Italiano a Renasimiento, a nairaman ti Florencia.[2] Ti agdama a bersion iti Basilika ni San Pedro ket inpatakder idi ken ti Kapilia Sistina ket pinintaan babaen ni Michelangelo. Dagiti nalatak nga artista ken arkitekto, a kas ni Bramante, Bernini ken Rafael ket nagtaengda idiay Roma, nga isuda ket nagparawad kadagiti Renasimiento ken Baroko nga arkitektura.
Ti Roma ket nairanggo idi ti GaWC idi 2010 a kas maysa a beta+ a sanglubongan a siudad,[3] ken ti pay maika-28 a kangrunaan a sangalubongan a siudad.[4] Idi 2007, ti Roma ket isu idi ti Maika-11 a kaaduan a nabisbisita a siudad iti lubong, maika-3 a kaaduan a nabisbisita iti Kappon ti Europa, ken ti kadayegan a papanan dagiti turista idiay Italia.[5] Ti siudad ket maysa kadagiti kaballigian a "pabrika" iti Europa, kadagiti termino a kadayaw ken puonan.[6] Ti naipakasaritaan a sentrona ket inlista babaen ti UNESCO a kas maysa a Tinawtawid a Lugar iti Lubong.[7] Dagiti monumento ken dagiti museo a kas dagiti Batikano a Museo ken ti Koliseo ket dagiti 50 a kaaduan a papanan a mabisbisita dagiti turista iti lubong (ti Dagiti Batikano a Museo a naka-awawat kadagiti 4.2 a riwriw a turista ken ti Koliseo ket naka-awawat kadagiti 4 a riwriw a turista iti tungngal maysa a tawen). Ti Roma ket nangsangaili idi ti Kalgaw nga Olimpiada ti 1960.
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
No ti maipanggep a taudan ti nagan a Roma adda dagiti nadumaduma a hipotesis a naibagnabaga.[8] Ti kangrunaan ket dagiti sumaganad are the following:
- Manipud tii Rommylos (Romulus), tinaudan ni Ascanius ken nangbangon ti sudad;
- Manipud ti Rumon wenno Rumen, arkaiko a nagan ti Tiber, ken nagtaudan ti adda met laeng nga isu a ramut a kas ti Griego a berbo ti ῥέw (rhèo) ken ti Latin a berbo ti ruo, a kaibuksilan dagitoy dua ket "agayus";[9]
- Manipud ti Etruskano a balikas ti ruma, a ti ramutna ket ti *rum- "mungay", a mabalin a mangitudo ti totem a lobo a nangampon ket nagpaspasuso dagiti singain a kognado nga agnagan ti Romulus ken Remus, wenno ti sukog dagiti turod ti Palatino ken Aventino;
- Manipud ti Griego a balikas ti ῤώun (rhòme), a kayatna asaoen ket kapigsa.[10]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Kasapaan a pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda ti arkeolohiko nga ebidensia ti panagsakup ti tao iti lugar a Roma manipud idi 14,000 a tawtawen, ngem ti napuskol a tuon ti ububing a rugrugit ket ilemmengna dagiti lugar ti Palaeolitiko ken Neolitiko.[11] Adda dagiti ebisensia ti bato a ramramit, banga ken dagiti bato nga armas a mangikeddeng ti saan a basbassit ngem 10,000 a tawtawen a kaada ti tao. Adda dagiti nakalkali a mangsuporta ti panirigan a ti Roma ket dimakkel manipud kadagiti pastoral a pagtaengan idiay Turod Palatino a nabangon idiay ngato ti lugar iti masakbayan a Romano a Timpuyogan. Bayat nga adda met dagiti arkeologo a sumupsuppiat a ti Roma ket nabangon iti tengnga ti maika-8 a siglo BC (ti patesa ti tradision), daytoy a petrsa ket suheto ti kontrobersia.[12] Nupay kasta, ti bileg ti nadayeg a sarita ti naisalaysayan a pannakabangon ti Roma ket tarawidwidanna a mangilingay ti panangikaskaso manipud ti husto, ken dagiti naduduog a tinaudan.
Sarita ti pannakabangon ti Roma[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti tradisional a sarita a a naibagbaga met laeng dagiti taga-ugma a Roamno ket nangipalpalawag ti kasapaan a pakasaritaan ti siudadda kadagiti termino iti sarita ken mito. Ti naamammuan kadagitoy a mito, ken mabalin a ti kadayegan kadagiti amin ket dagiti Romanomano a mito, ket ti istoria ni Romulus ken Remus, ti dua a singin a pinsuso babaen ti maysa a babai a lobo.[13] Nangikeddengda a mangbangon ti maysa a siudad, ngem kalpasan ti maysa a panagringngor, ni Romulus ket pinatayna ti kabasatna alalaki. Segun kadagiti Romano nga analista, daytoy ket napasamak idi 21 Abril 753 BC.[14] Daytoy a sarita ket nainaipada iti dua a tradision, a napasamak iti nasapsapa a panawen, nga adda ti Troiano a nagkamang a ni Aeneas ket timmalaw idiay Italia ken nakabiruk kadagiti linia ti Romano babaen ti anakana lalaki a ni Iulus, ti kabiengas ti Julio-Claudia a dinastia.[15] Daytoy idi ket lineppas babaen ti Romano a mannaniw a ni Virgilio idi umuna a siglo BC.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Demograpia dagiti Bilbilang". Istituto nazionale di statistica (ISTAT). Disiembre 2010.
- ^ "Roma, siudad, Italia". Ensiklopedia ti Columbia (Maika-6 ed.). 2009.
- ^ "GaWC – TI lUbong segun ti GaWC 2010". Lboro.ac.uk. 14 Septiembre 2011. Naala idi 11 Pebrero 2012.
- ^ http://www.atkearney.at/content/misc/wrapper.php/id/50369/name/pdf_urban_elite-gci_2010_12894889240b41.pdf
- ^ Bremner, Caroline (12 Disiembre 2008). "Panagiranggo Kaagiti Kasayaatan a Papanan a Siudad ti Euromonitor Internasional". Euromonitor International. Naala idi 2 Marso 2010.
- ^ "Dagiti Europeano a pabrika ti siudad". City Mayors. 28 Agosto 2008. Naala idi 14 Hunio 2010.
- ^ "Naipakasaritaan a Sentro ti Roma, dagiti tagikua ti Santa Sede idiay Siuda nga Agragrag-o kadagiti Ekstrateritorial a Karbengan ken San Paolo Fuori le Mura". UNESCO a Tinawtawid a Sentro ti Lubong. Naala idi 8 Hunio 2008.
- ^ Claudio Rendina, Roma ieri, oggi, domani, Newton Compton, Roma, 2007, pg. 17
- ^ Daytoy a hipotesis ket nagtaud manipud ti Romano a Gramatiko a ni Maurus Servius Honoratus.
- ^ Daytoy nga hipotesis ket nagtaud manipud kenni Plutarch
- ^ Heiken, G., Funiciello, R. kenDe Rita, D. (2005), Dagiti Pityo a Turod ti Roma: Ti Maipapan ti Heolohiko a Panagpasiar iti Agnanayon a Siudad. Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan.
- ^ Wilford, John Nobel (12 Hunio 2007). "Adu pay dagit Mangibagnos iti Sarita (wenno Daytoy Kadi ket Kinapudno?) ni Romulus". New York Times. Naala idi 11 Agosto 2008.
- ^ Livy (1797). Ti Pakasaritaan ti Roma. George Baker (patarus). Naimaldit para kenni A.Strahan.
- ^ Hermann & Hilgemann(1964), p.73
- ^ Livy (26 May 2005). Ti Nasap a Pakasaritaan ti Roma. Penguin Books Ltd. ISBN 978-0-14-196307-5.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Roma idiay Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Roma manipud idiay Wikivoyage
- Kitaen ti Pagsurotan ti panagbiahe idiay Roma idiay Gandat ti Nawaya a Direktorio (Inggles)
- Opisial
- Komuna ti Roma (Italiano)


text:
Iliada
Ti Iliada (sagpaminsan pay a makunkuna a kas ti Kanta iti Ilion wenno Kanta iti Ilium) ket maysa a taga-ugma a Griego nga epiko a daniw dagiti daktiliko heksametro, daytoy ket tinawtawid a naipammadayaw kenni Homer. Daytoy ket naidisso idi lasud ti Gabat ti Troya, ti sangapulo a tawen a sillong iti siudad tithe ten-year siege Troy (Ilium) babaen dagiti sangkatipunan nga estado ti Gresia, daytoy ket mangibagbaga kadagiti gubatan ken dagiti pasamak kadagiti las-ud ti lawas a panagririri a baetan ni Ari Agamemnon ken ti mannakigubat a ni Achilles.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Budimir, Milan (1940). Iti Iliada ken ti Mannaniwna.
- Mueller, Martin (1984). Ti Iliada. Londres: Allen & Unwin. ISBN 0-04-800027-2.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Edwards, Mark W.; Kirk, Geoffrey Stephen; et al. (dagiti mannurat), Ti Iliada: Maysa a komentario: Tomo 5, Liblibro 17–20, Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, 1993
- West, Martin L., Dagiti panagadal iti testo ken transmison iti Iliada, München : K.G. Saur, 2001. ISBN 3-598-73005-5
Dagiti silpo ti rura[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Immuna nga edision ti Iliada idi 1775 babaen ni John Flaxman idiay Wikimedia Commons


text:
Calamba, Laguna
Ti Calamba ket maysa a primera klase a siudad iti probinsia ti Laguna iti Pilipinas. Kabeddengna dagiti ti Siudad ti Cabuyao iti amianan, Los Baños iti daya, dagiti ili ti Santo Tomas ken Talisay ti probinsia ti Batangas iti abagatan, ken iti laud ti ili ti Silang ken ti Siudad ti Tagaytay iti provincia ti Cavite. Iti amianan-a-laud ket ti Dan-aw ti Laguna.
Sakbay a nagbalin nga ili ti Calamba, sigud dayoty a paset ti Tabuco, am-ammo itan a Cabuyao. Napagbalin nga agwaywayas a pueblo ti Calamba idi Agosto 28, 1742.
Idi Abril 21,2001, naanamongan babaen iti plebesito, ti panagbalin kas ciudad ti sigud nga ili ti Calamba.
Ti Calamba ti nakaipasngayan ni Jose Rizal, ti nailian a bannuar ti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Addan ti Siudad ti Calamba iti 54 a barbaranggay.
- Bagong Kalsada
- Banadero
- Banlic
- Barandal
- Bubuyan
- Bucal
- Bunggo
- Burol
- Camaligan
- Canlubang
- Halang
- Hornalan
- Kay-Anlog
- Laguerta
- La Mesa
- Lawa
- Lecheria
- Lingga
- Looc
- Mabato
- Makiling
- Mapagong
- Masili
- Maunong
- Mayapa
- Paciano Rizal
- Palingon
- Palo-Alto
- Pansol
- Parian
- Baranggay 1 (Poblacion)
- Baranggay 2 (Poblacion)
- Baranggay 3 (Poblacion)
- Baranggay 4 (Poblacion)
- Baranggay 5 (Poblacion)
- Baranggay 6 (Poblacion)
- Baranggay 7 (Poblacion)
- Prinza
- Punta
- Puting Lupa
- Real
- Sucol
- Saimsim
- Sampiruhan
- San Cristobal
- San Jose
- San Juan
- Sirang Lupa
- Tulo
- Turbina
- Ulango
- Uwisan
- Batino
- Majada Labas
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti daulo ti ili ken siudad: Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno, Siudad ti Quezon- Naala idi 31 Enero 2013
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Calabarzon (Inggles) naala idi 29 Mayo 2012
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Siudad ti Calamba idiay Wikimedia Commons


text:
Sierra Leone
Ti Sierra Leone i/siːˌɛrə liːˈoʊn/ (Krio: Salone), opisial a ti Republika iti Sierra Leone, ket maysa a pagilian idiay Laud nga Áprika. Nabeddengan daytoy babaen ti Guinea iti amianan ken daya, ti Liberia iti abagatan a daya, ken ti Taaw Atlantiko iti laud ken abagatan a laud. Ti Sierra Leone ket masakup na ti dagup a kalawa iti 71,740 km2 (27,699 sq mi)[2] ken addaan ti nakarkulo a populasion iti 6.3 a riwriw.[3][4][5] Maysa daytoy idi a kolonia babbaen iti Kompania ti Sierra Leone manipud idi Marso 11, 1792 aginggana idi nagbalian a kolonia ti Britaniko idi 1808.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c d "Sierra Leone". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 21 Abril 2010.
- ^ Encarta Ensiklopedia. "Sierra Leone". Naala idi 19 Pebrero 2008.
- ^ "Bariweswes ti Pagilian:Sierra Leon". "Ganganaet ken Opisina ti Mankomunidad, UK". Naala idi 2011-09-19.
- ^ "Parang-ayen ti Sierra-leone". Naala idi 2011-09-19.
- ^ "Sierra Leone". The World Factbook. CIA. Naala idi 15 Septiembre 2011.
- Sierra Leone
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Ekonomiko a Komunidad dagiti Estado ti Laud nga Aprika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Inggles
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1961


text:
Peru
Ti Peru i/pəˈruː/ (Espaniol: Perú; Quechua: Perú;[5] Aimara: Piruw), opisial a ti Republika iti Peru (Espaniol: República del Perú, pannakabalikas: [reˈpuBlika ðel peˈɾu] ( denggen)), ket maysa a pagilian idiay lumaud nga Abagatan nga Amerika. Nabeddengan daytoy iti amianan babaen ti Ecuador ken Colombia, iti daya babaen ti Brasil, iti abagatan a daya babaen ti Bolivia, iti abagatan babaen ti Chile, ken iti laud babaen ti Taaw Pasipiko.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ CIA, World Factbook
- ^ a b c d "Peru". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi Mayo 6, 2011.
- ^ "Gini a pagsurotan". Sanglubongana banko. Naala idi 2 Marso 2011.
- ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2010". Nagkaykaysa a Pagpagilian. 2010. Naala idi Nobiembre 5, 2010.
- ^ Ti Quechua a nagan ket us-usaren babaen ti gobierno iti Peru ket ti Perú (kitaen ti pagsasao a Quechua a bersion ti Parlamento iti Peru sapot a pagsaadan ken ti pagsasao a Quechua a bersion ti Batay-linteg iti Peru [1]), ngem ti kadawyan a Quechua a nagan ket ti Piruw
- Peru
- Pagpagilian ti Andino a Komunidad
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Pasipiko
- Dagiti dati a kolonia ti Espana
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Pagpagilian ti Abagatan nga Amerika
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti republika
- Dagiti pagilian ti Abagatan nga Amerika
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Espaniol
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1821


text:
Johann Sebastian Bach
Ni Johann Sebastian Bach[1] (31 Marso [D.E. 21 Marso] 1685 – 28 HUlio 1750) ket maysa idi nga Aleman a komposer, organista, klabesinista, biolista, ken biolinista ti Barok a Paset ti Panawen. Isu ket nangipabaknang kadagi naipatalgedan nga estilo ti Aleman babaen ti kalaingna iti kontrapunto, harmoniko ken motivic nga organisasion, ken ti panagampon kadagiti kumpas, dagiti porma, ken dagiti linabag manipud ti ballasiw-taaw, a naisangsangayan kadagiti nanipud idiay Italia ken Pransia. Ni Bach ket nagsurat kadagiti adu a musika, a dagitoy ket naipagraeman para kadagiti kauneg ti sariritda, teknikal a bilin, ken artistiko a kapintas. Adu kadagiti obrana ket naamammoan pay laeng tatta nga aldaw, a kas ti Brandenburg a konsierto, ti Mis iti B menor, ti Ti Nasayaat ti Pakinakemna a Klabier, ken dagiti kantatana, korales, partitas, dagiti regget, ken dagiti obra nga organo.
Ni Bach ketnaipasngay idiayEisenach, Saxe-Eisenach iti maysa a nalaing ti musika a pamilia; ti amana, a ni Johann Ambrosius Bach ket isu idi ti direktor dagiti musikero ti ili, ken amin dagiti ulitegna ket propesionalda a musikero. Ti amana ket nangisuro kaniana nga agay-ayam ti biolina ken ti klabe, ken ti kabsatna a lalaki, a ni Johann Christoph Bach ket nangisuro kaniana ti klabikordio, ken nangidiaya kaniana kadagiti kaaduan a kontemprario a musika.[2][3] Ni Bach ket nagkankanta pay, ken isu ket napay idiay Eskuela ni St Michael idiay Lüneburg, gapo ti kalaingna ti boses. Kalpasan idi nagturpos, isu ket nagtengngel kadagiti nadumaduma a puesto ti musika ti ballasiw ti Alemania; isu ket nagserbi a kas ti Kapellmeister (direktor iti musika) ni Leopold, Prinsipe iti Anhalt-Köthen, Kantor iti Thomasschule idiay Leipzig, ken Komposer ti Naarian a Korte ni August III.[4][5] Ti alun-at ken pannakakitana ket naapday idi 1749, ken pimmusay idi 28 Hulio 1750. Dagiti moderno a historiador ket namatmatida a ti ipupusayna ket gapo ti golpe ken sakit ti bara.[6][7][8]
Dagiti abilidad ni Bach a kas maysa nga organista ket nadaydayawan iti amin a Europa idi panawen ti panagbiagna, uray isuna ket saan a nabigbigan a nalatak a komposer aginggana ti maysa a pangpaungar ti panagayat kadagiti musikana idi umuna a gudua ti maika-19 a siglo. Isu tattan ket sapasap a naipammategan a kas maysa kadagiti kangrunaan a komposer iti Barok a paset ti panawen, ken maysa kadagiti kalatakan a komposer ti amin a panawen.[9]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Aleman a pannakabalikas: [joˈhan] wenno [ˈjoːhan zeˈbastjan ˈbax]
- ^ Christoph Wolff, Johann Sebastian Bach: Ti Naadalan a Musikero (New York: W.W. Norton and Company, Inc., 2000), 19.
- ^ Wolff, Christoph (2000). Johann Sebastian Bach: Ti Naadalan a Musikero. W. W. Norton & Company. p. 46. ISBN 0-393-04825-X.
- ^ "BACH Misa iti B Menor BWV 232". www.baroquemusic.org. Naala idi 21 Pebrero 2012.
- ^ Russell H. Miles, Johann Sebastian Bach: Ti Pangyuna ti Biagna ken dagiti Obrana (Englewood Cliffs, New Jersey: Prentice-Hall, Inc., 1962), 86–87.
- ^ Breitenfeld, Tomislav; Solter, Vesna Vargek; Breitenfeld, Darko; Zavoreo, Iris; Demarin, Vida (3 Ene. 2006). "Dagiti Golpe ni Johann Sebastian Bach" (PDF). Acta Clinica Croatica (Kakabsat iti Karidad nga Ospital) 45 (1). Naala idi 20 Mayo 2008.
- ^ Baer, Ka. (1956). "Johann Sebastian Bach (1685–1750) iti pakasaritaan ti mediko". Warnakan iti Asosiasion ti Biblioteka ti Mediko (Asosiasion ti Biblioteka ti Mediko) 39 (206).
- ^ Breitenfeld, D.; Thaller V, Breitenfeld T, Golik-Gruber V, Pogorevc T, Zoričić Z, Grubišić F (2000). "Ti patograpia ti pamilia ni Bach". Bartek 36: 161–64.
- ^ Blanning, T. C. W.Ti Panagballigi ti Musika: ti panagbangon dagiti komposer, dagiti musikero ken dagiti arteda, 272: "Ken isu pay ni Johann Sebastian Bach ti kalatakan nga agturay itidanggay ken kontrapuntos iti amain a panawen, 'ti Homero iti musika'


text:
Daytoy nga artikulo ket maipanggep ti kapitolio ti Irlanda. Para iti dadduma pay a kaipapanan wenno panag-usar, kitaen ti Dublin (panangilawlawag).
Ti Dublin (/ˈdʌblɨn/; lokal a kas /ˈdʊbᵊlən/; (|Irlandés:Baile Átha Cliath, a kaibuksilanna ket "ili dagiti aglaslasat ti karayan"), pannakabalikas [blʲaˈklʲiə] wenno Áth Cliath, [aː klʲiə], sagpamisan a Duibhlinn) ket isu ti kapitolio ket ti kaaduan ti populasion a siudad idiay Irlanda.[2][3] Ti Inggles a nagan para iti siudad ket naala manipud ti Irlades a nagan ti Dubhlinn, a ti kaibuksilanna ket "nagisit nga alog". Ti Dublin ket mabirukan idiay asideg ti pagtengngaan ti daya a pantar ti Irlanda, idiay sabangan ti Karayan Liffey ken ti tengnga ti Rehion ti Dublin.


text:
Awan ti agdama a testo daytoy a panid. Mabalinmo ti agsapul iti kastoy a titulo ti panid kadagiti sabsabali a pampanid, birukem dagiti mainaig a listaan, wenno urnosem daytoy a panid.
Kategoria:Dagiti artikulo a naglaon ti Ingglés a testo
Naikkaten daytoy a panid. Ti listaan a pannakaikkat ken pannakaiyalis ti panid ket naikabil dita baba tapno usaren a reperensia.
- 19:12, 21 Marso 2014 Ni Lam-ang (Tungtungan | aramid) ket inikkatna ti panid ti Kategoria:Dagiti artikulo a naglaon ti Ingglés a testo (saanen a masapul)
Daytoy a listaan ket mabalin a saan a mangipakita kadagiti kinaudi a sinuksukatan.


text:
Amsterdam
Ti Amsterdam (/ˈæmstərdæm/; Olandés [ˌɑmstərˈdɑm] ( denggen)) ket isu ti kadakkelan a siudad ken ti kapitolio iti Olánda. Ti agdama a puesto ti a kas ti kapitolio a siudad iti Pagarian iti Olánda ket naturayan babaen ti batay-linteg iti Agosto 24, 1815 ken dagiti sumaruno.[3] Ti Amsterdam ket addaan ti populasion a 783,364 iti uneg a patingga ti siudad, ti urbano a populasion a 1,209,419 ken metropolitano a populasion a 2,158,592.[4] Ti siudad ket addan idiay probinsia iti Amianan nga Olánda idiay laud iti daytoy a pagilian. Naibuklan daytoy ti akin-amianan a paset iti Randstad, maysa kadagiti kadakkelan a konurbasion idiay Europa, nga addan ti populasion nga agarup a 7 a riwriw.[5]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Kerncijfers voor Amsterdam en de stadsdelen". www.os.amsterdam.nl. Panagsukisok ken Estadistika a Serbisio, Siudad iti Amsterdam. 1 Enero 2006. Naala idi 4 Abril 2007.
- ^ "Kalawa, densidad ti populasion, densidad ti pagnaedan ken pakatengngaan panagnaed". www.os.amsterdam.nl. Panagsukisok ken Estadistika a Serbisio, Siudad iti Amsterdam. 1 Enero 2006. Naala idi 13 Agosto 2008.
- ^ Dutch Wikisource. "Grondwet voor het Koningrijk der Nederlanden (1815) (Olandés)". Naala idi Mayo 2, 2008.
- ^ "Dagiti Kinapudno ken Rukod". I amsterdam. Naala idi HUnio 1, 2011.
- ^ "Randstad2040;Dagiti Kinapudno ken Rukod (p.26)(iti Olandés)" (PDF). VROM.
- Amsterdam
- Dagiti kapitolio idiay Europa
- Dagiti siudad idiay Olanda
- Dagiti Europeano a Kapitolio ti Kultura
- Dagiti siudad a nangsangaili dagiti Ay-ayam ti Kalgaw nga Olimpiada
- Dagiti nataengan a lugar a nabangon idi maika-13 a siglo
- Dagiti nataengan alugar idiay Amianan a Holanda
- Dagiti puerto a siudad ken ili idiay Olanda
- Dagiti puerto a siudad ken ili ti Baybaya Amianan


text:
Rafael Sanzio
Ni Raffaello Sanzio da Urbino[2] (Abril 6 or Marsoh 28, 1483 – Abril 6, 1520[3]), ken nasaysayaat a naamammoan laeng a kas ni Rafael, ket maysa idi a Italiano pintor ken arkitekto ti Nangato a Renasimiento. Ti obran ket dinaydayawan para ti kalawag ti porma ken ti nalaka a panakaaramid ken ti panakakita apakagunodan ti Neoplatoniko nga umno ti kalatakan ti nagatgitaoan. A mairaman ni Michelangelo ken Leonardo da Vinci, isu ket agporporma ti tawidan a trinidad kadagiti nalatak nga turay iti dayta a paset ti panawen.[4]
Ni Rafael ket nagaget idi a nagpatpataud, nga isu ket nagtartaripatu ti dakkel a pagobraan, ken uray ti ipupusayna iti 37, adu kadagiti obra a nabatbati. Adu kadagiti obrana ket mabirukan idiay Apostoliko a Palasio ti Batikano, a dagiti naipasadiwa a Rafael a Silsiled ket isu idi ti sentro, ken ti kadakkelan, nga obra ti karrerna. Ti kadayegan nga obrana ket ti Ti Eskuela ti Atenas idiay Batikano Stanza della Segnatura. Kalapsan kadagiti nasapa a tawtawenna idiay Roma kaaduan kadagiti obrana ket bukodna adinaremdem, ngem kaaduan kadagitoy ket inaramid babaen ti pagobraanna manipd kadagiti inladawanna, nga adu kadagiti panaawan ti kababalinda. Isu ket nakaro a nakainpluensia iti kabibiagna, ngem ti ruar ti Roma dagiti obrana ket kaaduan laeng a naamammoan manipud kadagiti kimmaduaanna nga agararamid ti prenta. Kalpasan ti ipupusayna, ti impluensia ti nalatak a kasuppiatna a ni Michelangelo ket nasapsapasap idi aginggana idi maika-18 ken maika-19 a siglo, idi ti nataltalna ken naur-urnos a kababalin ni Raphael ket naipanpanunotan manen a kas ti kangatuan a modelo. Ti karrerna ket maitumpong kadagiti tallo a paset ken tallo nga estilo, nga immuna nga inlawlawagan babaen ni Giorgio Vasari: dagiti nasapsapa a tawenna idiay Umbria, ken ti paset a panawen ti agarup nga uppat a tawtawen (manipud idi 1504–1508) a nagsagsagepsep kadagiti artistiko a tinawtawid ti Florensia, a sinaruno babaen dagiti naudi a hektiko ken naiballigian a sangapulo ket dua a tawtawen idiay Roma, nga isu ket nagtrabtrabaho para kadagiti dua a Papa ken dagiti asideg a kakaduada.[5]
Dagiti linaon
Urbino[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Rafael ket naipasngay idii idiay bassit ngem artistiko a Tengnga nga Italiano a siudad ti Urbino idiay rehion ti Marche,[6] nga idiay ti amana a ni Giovanni Santi ket pintor ti korte ti Duke. Ti kadayawan ti korte ket napundar idin babaen ni Federico III da Montefeltro, ti maysa a nagbalballigi a condottiere a napartuat idi babaen ti Duke ti Urbino babaen ni Papa—Urbinoket nagporma ti paset dagiti Estado ti Papa—nga isu ket pimmusay ti maysa a tawen sakbay a naipasngay ni Rafael. Ti panagiyunayunay ti korte ni Federico ket adad a maipanggep ti literario ngem ti artistiko, ngem ni Giovanni Santi ket maysa idi a mannaniw ken maysa pay a kas pintor, ken nagsursurat idi kadagiti nai-rima a kronologo iti biag ni Federico, ken isuda a dua ket nagsursurat kadagiti testo ken nagpataud kadagti dekorasion para iti kasla masque a panagliwliwa iti korte. Ti daniw para kenni Federico ket nangipakpakita kaniana a kas maysa a natarumamis a mangipakpakita ti panagrikna kadagiti kalaingan a pintor ti Amianan nga Italia, ken maysa pay a Nasapa nga Olanda nga artista. Iti bassit unay a korte ti Urbino isu ket mabalin a naikadkadua iti sentral a sirkulo iti agturturay a pamilia ngem dagiti kaaduan a pinto rti korte.[7]
Ni Federico ket sinaruno idi ti anakna alalaki a ni Guidobaldo da Montefeltro, a nangasawa kenni Elisabetta Gonzaga, ti anak a babani ti agturturay iti Mantua, ti kalaingan kadagiti basbassit nga Italiano a korte para iti musika ken makitkita nga arte. Babaen kaniada, ti korte ket nagtultuloy a kas maysa a sentro ti literario a kultura. Ti idadakel iti daytoy a sirkulo ket nangited kenni Rafael kadagiti nasayaat nga ugali ken sosial a kasanay nga inpayunay-unay babaen ni Vasari.[8] Ti korte a biag idiay Urbino kalpasan ti daytoy a paset ti panawen ket nagbalbalinton a kas modelo kadagiti kinasingpet ti Italian a humanista a korte babaen ti panangiladawan iti klasiko nga obra ni Baldassare Castiglione iti Ti Libro ti Kortesano', a naipablaak idi 1528. Ni Castiglione ket napan idiay Urbino idi 1504, idi ni Rafael ket saanen a naikuartel idiay ngem kankanayon a nagbisbisita, ket nagbalinda nga aggayyem. Isu ket nakaamammo kadagiti kankanayon nga agbisbisita iti korte: ni Pietro Bibbiena ken ni Pietro Bembo, a kalpasan daytoy ket nagbalinda a kardinal, ket nagbalbalinda idi a naamammuan a dagiti nalatak a mannurat, ken addadanto idiay Roma idi las-ud ti kaadda ni Rafael idiay. Ni Rafael ket nalakaan a nakikadkadua kadagiti kangatuan a sirkulo iti kadagupan ti kabibiagna, maysa kadagiti gapuanan a nangipakpakita ti pakaigarupan nga isu ket saan a nagaget iti kareerna. Nupay kasta isu ket saan a nakagun-od ti napno a humanistiko nga edukasion; saan a nailawlawagan no nalaka idi a nagbasbasa iti Latin.[9]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Jones ken Penny, p. 171. Ti retrato ni Rafael ket mabalin a "naladladaw a panakaampon ti maysa a kalanglanga a mangitunos ti amin", nga idiay Ti Eskuela ti Atenas, nga inpatakderan babaen ni Vasari
- ^ Dagiti sabsabali a nagan ket mairaman ti "Raffaello Santi", "Raffaello da Urbino" wenno "Rafael Sanzio da Urbino". Ti apelyido a Sanzio ket naala manipud ti latinisasion ti Italiano a Santi iti Santius. Isu ket kadawyan a nagpirpirma kadagiti dokumento a kas "Raphael Urbinas"—ti maysa a latinisado a porma. Gould:207
- ^ Jones ken Penny, pp. 1 ken 246. Isu ket pimmusay isi agkasangay t 37; segun kadagiti sabsabali a nagtaudan, ti panakaipasngayna ken ipupusay ket naitumpong ti Biernes Santo. Adu a napatpatungtunganen daytoy a banag, a dagitoy ket mabalin a saan a kinpapudno.
- ^ Kitaen, kas pagarigan Honour, Hugh; John Fleming (1982). Ti Lubong a Pakasaritaan ti Arte. Londres: Macmillan. p. 357.
- ^ Vasari, pp. 208, 230 ken passim.
- ^ Urbino: Ti Sarita ti maysa a Renasimiento a Siudad Babaen ni June Osborne, p.39 iti populasion, iti agarup a "manmanu a ribu" ; uray tatta nga aldaw adda laeng dagiti 15,000 agtataeng no awan dagit iestudiante ti Unibersidad
- ^ Jones ken Penny, pp. 1-2
- ^ Vasari:207 & passim
- ^ Jones & Penny:204
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Blunt, Anthony, Artistiko a Teoria idiay Italia, 1450-1660, 1940 (rep. iti 1985 edn), OUP, ISBN 0-19-881050-4
- Gould, Cecil, Dagiti Maikasangapulo ket innem a Siglo nga Italiano a Pagadalan, Dagiti Katologo ti Nailian a Palko, Londres 1975, ISBN 0-947645-22-5
- Roger Jones ken Nicholas Penny, Rafael, Yale, 1983, ISBN 0-300-03061-4
- Landau, David iti:David Landau ken Peter Parshall, Ti Renasimiento a Prenta, Yale, 1996, ISBN 0-300-06883-2
- Pon, Lisa, Raphael, Dürer, ken Marcantonio Raimondi, Panagkopia ken ti Italiano a Renasimiento a Prenta', 2004, Yale UP, ISBN 978-0-300-09680-4
- Shearman, John; Ni Rafael kadagiti Nasapa a Moderno a Taudan 1483-1602, 2003, Unibersidad ti Yale a Pagmalditan, ISBN 0-300-09918-5
- Vasari, Biag ni Rafael manipud ti Kabibiag dagiti Artista, nausar nga edision: Dagiti Artista ti Renasimiento napili ken ed Malcolm Bull, Penguin 1965 (bilang dagit ipanid manipud idiay BCA edn, 1979)
- Wölfflin, Heinrich; Klasiko nga Arte; Ti Maysa aPangyuan ti Renasimiento, 1952 iti Inggles (1968 edision), Phaidon, New York.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Rafael Sanzio idiay Wikimedia Commons
- Rekurso ti Panagsukisok kenni Rafael manipud ti Nailian a Galeria, Londres
- Sangapulo a Nailadladawan ken dagiti tallo a pinintaan manipud ti Naarian nga Urnong
- Web a Galeria ti Arte
- Kaaduan kadagiti prenta ni Raphael/Raimondi manipud kadagiti Museo ti San Francisco
- Gandat Rafael
- Website ti Teylers a Museo kadagiti taudan ti inladladawan ni Raphael iti urnong ti museo.
- Rafael Sanzio
- 1483 a pannakaipasngay
- 1520 nga ipupusay
- Dagiti Italiano a pintor
- Dagiti Italiano a Romano Katoliko
- Dagiti Kabaliero ti Nabalitokan a Kawwet
- Tattao manipud idiay Urbino
- Dagiti retrato ti artista
- Dagiti Renasimiento a pintor
- Dagiti arkitekto ti Romano katoliko a simsimbaan
- Dagiti Romano Katoliko a pintor


text:
Papeles:Evolution of the Moon.ogv
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Awan ti mabalin a nangatngato a resolusion.
Pakasaritaan ti papeles
Ipindut ti maysa a petsa/oras tapno makitam ti papeles iti kasisigud a langana iti dayta nga oras.
Panagusar ti papeles
Ti sumaganad a silpo ti panid ditoy a papeles:
Global a panag-usar ti papeles
Dagiti sumaganad a wiki ket agus-usar iti daytoy a papeles:
- Panag-usar idiay en.wikipedia.org
- Panag-usar idiay id.wikipedia.org
- Panag-usar idiay no.wikipedia.org
- Panag-usar idiay pt.wikipedia.org
- Panag-usar idiay sa.wikipedia.org


text:
Library of Congress Control Number
Ti Library of Congress Control Number wenno LCCN (iti Ilokano Panagtengngel a Numero ti Biblioteka ti Kongreso) ket maysa a naibatay ti serial a sistema iti panagnumero a panagkatologo dagiti rehistro idiay Biblioteka ti Kongreso idia Estados Unidios. Daytoy ket saan a maipanggep kadagiti linaon ti ti aniaman a libro, ken nasken a saan a maiyallilaw iti Panangidasig ti Biblioteka ti Kongreso.
Kitaen pay ti[urnosen | urnosen ti taudan]
- CODEN
- GND (Gemeinsame Normdatei): Universal Authority File
- ISBN: International Standard Book Number
- VIAF: Virtual International Authority File


text:
Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras
Ti Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras (Inggles: Coordinated Universal Time (UTC)) ket isu ti kangrunaan a pagalagadan ti oras nga inususar ti lubong a panagurnos kadagit pagorasan ken oras. Maysa daytoy kadagiti sabsabali ken asideg a maikabagian a simmaruno iti Greenwich Mean Time. Dagiti server ti komputer, online a serbisio ken dadduma pay a bagbagi nga agtaltalek iti maysa a naawatan a sangalubongan nga oras ket agus-usarda ti UTC para iti daytoy a panggep. No bassit laeng ti kinaapag-isu ti masapul, dagiti kliete ket makaala da ti agdama nga UTC nga oras kadagiti adu nga opisial nga UTC internet server. No ti kinaapag-isu ket masapul a para iti sub-microsecond, dagiti kliente ket makaala da ti oras manipud kadagiti senial ti satelite. Dagiti Sona ti oras iti lawlaw ti lubong ket naibaga iti positibi wenno negatibo a supli manipud ti UTC, a kasla iti daytoy a listaan.
Ti Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras ket naibatay iti Internasional nga Atomiko nga Oras (Inggles:ternational Atomic Time (TAI)), maysa a pagalgadan ti oras a naikarkulo nga inusar ti nadagsenan a promedio iti senial a nanipud kadagiti atomiko a pagorasan a mabirukan iti 70 a nailiana laboratorio a lawlaw ti lubong.[1]Ti laeng paggiddiatan dagitoy dua ket ti UTC ket kadawyan a maipagisu babaen ti panagnayon ti maysa a tupuak a segundo tapno makaipadpada iti UTC1 iti maysa a segundo, a naipalpalawagan babaen ti Panagpalpalikmut ti Daga. Iti sumaruno a 50 a tawen agnggana ken mairaman ti 2011, addan ti dagup a 34 a tupuak a segundo ti nainayon: maysa a maika-35 a tupuak a tawen ket maisagsagana a mainayon intono 30 Hunio 2010.[2]
Ti UTC a pagalagadan ket opisial a pagalagadan idi 1961 babaen ti Radio Internasional ti Tinong a Panagkonsulta, kalpasan a rinugian babaen ti dadduma a nailian a laboratorio ti pagorasan. Daytoy a sistema ket naipagisu iti dadduma a panawen kadagiti sumaganad a taw-tawen, aginggana idi naampon ti tupuak a segundo idi 1972 tapno malakaan dagiti sumaruno a panagpaisu.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ International Bureau of Weights and Measures 2011.
- ^ "Bulletin C 43". IERS. Naala idi 2012-01-12.