text:
Elvis Presley
Ni Elvis Aaron Presleya (Enero 8, 1935 – Agosto 16, 1977) ket maysa idi kadagiti kadayegan nga Amerikano a kumakanta ti maika-20 a siglo. Maysa a kultural nga ikono, isu ket nawatiwat a naamammoan babaen ti maymaysa a nagan nga Elvis. Isu ket kankanayon a maitudtudo a kas ti "Ari ti Rock and Roll" wenno "ti Ari".
Naipasngay idiay Tupelo, Mississippi, ni Presley ket ti pamiliana ket immalis idiay Memphis, Tennessee idi isu ket agtawen ti 13. Isu ket nangirugi ti karrerna idiay idi 1954, a nagtrabtrabaho kenni Sam Phillips nga agtagtagikua ti Sun Records, a nangayat a mangisangpet ti uni ti Aprikano Amerikano a musika kadagiti nawatwatiwat a dumdumngeg. Dinangdangngayan babaen ti gitarista a ni Scotty Moore ken basista a ni Bill Black, ni Presley ket isu idi ti kangrunaan a nangidayeg iti rockabilly, ti napardas ti kumpasna, a naipagunay ti backbeat a pangtipon ti country kenrhythm and blues. Ti RCA Victor ket ginun-odda ti kontratana iti maysa a tulag nga inrunos babaen ni Koronel Tom Parker, nga isu ti nangimato ti daytoy a kumakanta para kadagiti sumurok a dua a dekada. Ti immuna a RCA nga agmaymaysa ni Presley, "Heartbreak Hotel", ket naipablaak idi Enero 1956, ket isu idi ti immuna a kadayegan. Isu ket nagbalin a nangiyuna a pigura iti kabarbaro a nadayeg nga uni ti rock and roll nga adda dagiti serie a panagparangna titelebison ken dagitiplaka a ngimmato kadagiti listaan. Ti nasagisik a panagipatarusna kadagiti kanta, ken adu a nagtaud manipud ti Aprikano Amerikano, ken ti di-mapawilan a panagpabpabuyana nga estilo ket nagpadayeg kaniana ken kontrobersial. Idi Nobiembre 1956, isu ket nagaramid ti immuna a pelikulana iti Ayayatennak a Managayat.
Isu ket naala ti panagserbisio ti milisa idi 1958, ni Presley ket nagipan manen ti karrerna ti tokar kalpasan ti dua a tawen nga adda kadagitoy ti kaballigian nga obrana a komersio. Isu ket nangidangdanglay bassit ti tokarnupay kasta gapu ti panangiturong ni Parker, isu ket nagraem idi panawen ti 1960 ti panagaramid kadagiti Hollywood a pelikula ken dagiti tokar ti pelikula a plaka, a kaaduan kadagitoy ket saan a nasayaat a nadildillaw. Idi 1968, kalpasan ti panagadayona ti entablado ti pito a tawen, isu ket nagsubli kadagiti nadama a panagpabpabuya iti narambakan a espesial a panagsubli ti telebision a nagiturong ti naipaatiddog a paagtaeng ti panagidangdanglay ti tokar idiay Las Vegas ken dagiti adu a naganansia a panagbanbaniaga a panagpabuya. Idi 1973 Presley ket nagaramid ti immuna nagiwaragawag ti panagidanglay ti tokar ti sangalubongan nbabaen ti satelite, ti Aloha manipud idiay Hawaii, a nabuya babaen dagiti agarup a 1.5 bilion nga agbuybuya. Ti panagabusona ti naireseta a druga ket nakaro a nangpaay ti salu-atna, ken nakellaat a pimmusay idi 1977 iti tawen a 42.
Ni Presley ket naikapanunotan akas maysa kadagiti kangrunaan apigura iti maika-20 a siglo para iti nadayeg a kultura. Isu ket adda ti adu ti aramatna a boses ken ti nakakaskasdaaw a nawatiwat a panagballigi a bibukbuklan dagiti nadumaduma a tipo, a mairaman ti country, dagiti pop a balada, ebanghelio, ken blues. Isu ti kaaduan ti nailaklako nga agmaymaysa nga artista iti pakasaritaan ti nadayeg a musika.[1][2][3][4] Isu ket nainominado para kadagiti 14 a binglayan ti Grammys, isu ket nagabak ti tallo, ken nagunggunaan ti Premio Grammy ti Ginun-odan ti Kabibiag iti tawen a 36. Isu ket naidisso kadagiti nadumaduma a salas iti pammadayaw ti musika.
PaammoUrnosen
-  ^ Nota a: Nupay adu kadagiti mangibalikas ti apelyidona a kas ti "PREZ-lee", ni Presley ket nagus-usar ti panakabalikas ti Taga abagatan nga Amerikano, a "PRESS-lee", ken ti pay pamiliana ken dagiti kumaduaana a nagtrabtrabaho.[5] Ti husto a panagiletra ti tengnga a naganna ket maysa a naisuppiatan a banag. Timediko a nagipasngay kaniana ket nagisurat ti "Elvis Aaron Presley" idiay librona.[6] Ti inted ti estado a rehistro ti panakipasngayna ket nabasbasa a kas ti "Elvis Aron Presley". Ti nagan ket napili bbaen ti gayyem ken kadua ti kongregaion ti pamilia a Presleys a ni Aaron Kennedy, ngem ti agmaymaysa nga-A a panagiletra ket mabalin a gapu ti panagayat ti nagannak kenni Presley a maipadada ti tengnga a nagan ti pimmusay idi naipasngay a kabsat a lalaki ni Presley, ni Jesse Garon.[7] Mabasbasa daytoy a kas ti Aron kadagiti kaaduan nga opisial a dokumento a napatud idi panawen ti kabibiagna, a mairaman ti diplomana ti nangato a panagadal, ti RCA a tokar a kontrata, ken ti isensia ti panagasawana, ken daytoy sapasap nga innalaala nga isu daytoy ti pudno a panagiletra.[8] Idi 1966, ni Presley ket nangiyebkas ti essemna iti amana a ti kaaduan a panagusar ti tinawtawidan ti biblia, nga Aaron, ket isu ti mausaren, "a naisangsangayan kadagiti legado a dokumento."[6] Kalpasan ti lima a tawen, ti Jaycees a dakamat a nagpammadayaw kaniana a kas maysa kadagiti Naisangsangayan nga Agtutubo a Lallaki ti pagilian ket nagus-usar ti Aaron. Iti naladaw a kabibiagna, isu ket nagsukisok ti ti opisial a panagbalbaliw ti panakailetra ti Aaron ket isu ket nakaduktal a dagiti rehistro ti estado ket nailetrada metten ti kastoy. Gapu a naamaamon ti amana ti panakailetra ti tengnga a naganna, ti Aaron ket isu ti napili a panakailetra para iti panteon ni Presley, ken isu daytoy ti opisial a panagiletra nga innaganan ti estadona.[8]
-  ^ Nota b: Segun ti maikatlo a kasinsin ni Presley, maysa kadagiti apong ni Gladys ket maysa idi a Hubio.[9] AWan kadagiti ebidensia a ni Presley wenno ti inana ket bumingbingay ti daytoy a Hudio a tinawtawid a pammati. Ti sindikato nga agiwarwarnak a ni Nate Bloom ket simmuppiat ti daytoy nga inbagbaga ti kasinsinna, a kinukunana a "sarsarita laeng".[10]
-  ^ Nota c: Kadagiti $40,000, $5,000 a nasakupan a naisubli a ganasia nga utang babaen ti Sun.[11]
-  ^ Nota d: Idi 1956–57, ni Presley ket napammadayawan idi a kas maysa a kumaduaan a nagsurat kadagiti nadumaduma a kankanta nga isu ket saan a timmulong ti panagsurat a pamay-an: "Heartbreak Hotel"; "Don't Be Cruel"; amin nga uppat a kankanta manipud ti immuna a pelikulana, a mairaman ti titulo ti tokar ti pelikula, "Love Me Tender"; "Paralyzed"; ken "All Shook Up".[12] Isu ket nakaawat ti pammadayaw ti dua pay a kankanta nga isu ket nangiparawad: isu ket nangited ti titulo para iti "That's Someone You Never Forget" (1961), a sinurat babaen ti gayyemna a ni Red West; ni Presley ken West ket nakitinnulongda iti maysa pay a gayyemda, ti gitarista a ni Charlie Hodge, iti "You'll Be Gone" (1962).[13]
-  ^ Nota e: Ni Whitburn ket sursurotenna ti pudno a Billboard a pakasaritaan ti panagusig kadagiti uppat a kanta iti "Don't Be Cruel/Hound Dog" ken "Don't/I Beg of You" nga agmaymaysa a kas maysa a nailaslasin. Isu ket nangilista ti tungngal maysa a bangir ti datya nga agmaymaysa a kas ti immuna a kalaingan (ti Billboard al istaan ti nailako ket nailista ti "Don't Be Cruel" ket isu ti immuna akalaingan kadagiti lima a lawas, ken ti "Hound Dog" ti innem) ken linaglagipna ti "I Beg of You" a kas dagiti sangapulo a kalaingan, a nakaabot ti maikawalo idiay daan a Kalaingan a listaan ti 100. Ti Billboard ket maipanunotanna tattan a dagitoy dua nga agmaymaysa a kas naitipon a banag, a saan a mangdildillaw ti naipakasaritaan a panagguddua ti panagilako daytoy ken ti daan a Listaan ti Kalaingan a 100. Ni Whitburn ket agususig kadagitoy nga uppat a kanta a nagpartuat ti tallo a kalaingan nga immuna ken ti dagup nga uppat kadagiti sangapulo a kalaingan. Ti Billboard ket agibagbaga tattan a nagpartuat laeng ti dua nga immuna a kalaingan ken ti dagup a dua kadagiti sangapulo a kalaingan, voiding the separate chart appearances of "Hound Dog" and "I Beg of You".
-  ^ Nota f: Ti VH1 ket nagiranggo kenni Presley a kas ti #8 kadagiti "100 Kalatakan nga Artista iti Rock & Roll" in 1998.[14] Ti BBC ket agiranggo kaniana a kas ti #2 a "Boses iti Siglo" idi 2001.[15] Ti Rolling Stone ikabilda isuna ti #3 idiay listaan ti "Dagiti Immortal: Dagiti Limapulo a Kalatakan nga Artista ti Amin a Panawen" idi 2004.[16] Ti CMT ket agiranggo kaniana ti #15 kadagiti "40 a Kalatakan a Lallaki iti Country a Musika" idi 2005.[17] Ti Discovery Channel ket nagikabil kaniana ti #8 idiay listaan ti "Kalatakan nga Amerikano" idi 2005.[18] Ti Variety ket nangikabil kaniana idiay sangapulo a kalaingan a "Dagiti 100 nga Ikono ti Siglo" idi 2005.[19] Ti The Atlantic Monthly ket nagiranggo kaniana ti #66 kadagiti "100 a Kaimpluensiaan a Pigura iti Amerikano a Pakasaritaan" idi 2006.[20]
-  ^ Nota g: (1) Ti tawen a naited ket ti immuna a tawen a ti plaka ket nakaabot ti immuna a kalaingan, ngem ti kasisigud a tawen a panakaipablaakna. Kas pagarigan, idi 1974, ti Elvis' 40 a Kalatakan, ti maysa anaurnong iti busbos nga etiketa ti Arcade, ket isu idi ti maikapat a kaaduan a malaklako nga album iti dayta atawen idiay Nagkaykaysa a Pagarian; iti dayta a panawen, ti kangrunaan a listaan ti Britaniko ket saan a nagirangranggo ti kasta a naururnong, a nagikabkabil kadagitoy idiay listaan para iti napakatengngaan ti presio ken dagiti naiwaragawag ti telebison nga album, a ti Elvis' 40 a Kalatakan ket isu ti immuna a kalaingan para kadagiti 15 a lawas.[21] Ti annuroten ket nabaliwan idi 1975, a pimmalubos ti album a nakaabot ti umuna a kalaingan idiay kangrunaan a listaan idi 1977, kalpasan ti ipupusay ni Presley.[22] (2) Sakbay idi naladaw a 1958, nga adadda ngem ti dagiti listaan ti naitipon a pop ken agmaymaysa a country, ti Billboard ket addan iti adadu ngem upat a listaan para iti tunggal maysa, a nagilaslasin ti panagiranggo kadagiti tokar segun ti panagilako, panagitokar ti jukebox, jockey a pangitokar (a kas iti., panagiwaragawag), ken, iti kaso iti pop, ti maysa a sapasap a Kalaingan a 100. Ti Billboard ket nangipanunotan tattan a dagiti listaan ti panagilako ket depinitibo para iti dayta a panawenn. Ti nawatiwat a nadakat nga estadistiko a ni Joel Whitburn ket mangitunos kadagiti naipakasaritaan a panakaipablaak ti kangatuan a nagun-odda a kadagiti nadumaduma a listaan. Ti diskograpo ni Presley a ni Ernst Jorgensen ket nagitudo laeng ti listaan ti 100 a Kalaingan para kadagiti nadayeg a pop. Aminkadagiti 1956–58 a kankanta a nailista ditoy a kas ti umuna a kalaingan a nadayeg a pop ti E.U. ket nakaabot ti kangatuan kadagiti panaglaklako ken, malaksid ti tallo, ti listaan ti 100 a Kalaingan "I Want You, I Need You, I Love You" (tallo), "Hound Dog" (dua, ti bangirna, "Don't Be Cruel"), ken "Hard Headed Woman" (dua). (3) Adda dagiti maymaysa ni Presley a nakaabot ti umuna akalaingan idiay Nagkaykaysa a Pagarian a kas doble nga A-a sumbangir; idiay Estados Unidos, dagiti sumbangir dagitoy nga agmaymaysa ket nailaslasin a nairanggo babaen ti Billboard.
-  ^ Nota h: Ni Whitburn ket nagkarkulo ti dagup nga innem a numero uno nga agmaymaysa a R&B, a mairaman ti "Don't Be Cruel", a naipablaak a kas maysa a doble A-a bangir ti "Hound Dog";[23] Ni Keith Caulfield ti Billboard ket saanna nga iraman ti "Don't Be Cruel".[24]
DakamatUrnosen
- ^ Reaves 2002.
- ^ Victor 2008, pp. 438–39.
- ^ Semon & Jorgensen 2001.
- ^ Collins 2002.
- ^ Elster 2006, p. 391.
- ^ a b Nash 2005, p. 11.
- ^ Guralnick 1994, p. 13.
- ^ a b Adelman 2002, pp. 13–15.
- ^ Dundy 2004, p. 21.
- ^ Bloom 2010.
- ^ Stanley & Coffey 1998, pp. 28–29.
- ^ Jorgensen 1998, pp. 35, 51, 57, 61, 75.
- ^ Jorgensen 1998, pp. 157–58, 166, 168.
- ^ VH1 1998.
- ^ BBC News 2001.
- ^ Rolling Stone 2004.
- ^ CMT 2005.
- ^ Discovery Channel 2005.
- ^ Variety.com 2005.
- ^ The Atlantic Monthly 2006.
- ^ Mawer 2007a.
- ^ Mawer 2007b.
- ^ Whitburn 2004, pp. 500–1.
- ^ Caulfield 2004, p. 24.


c: text/html

text:
Distrito ti Kamikawa (Tokachi), Hokkaido
Ti Kamikawa (上川郡, Kamikawa-gun) ket ti maysa a distrito a mabirukan iti Subprepektura ti Tokachi, Hokkaido, Hapon.
Manipud idi 2004, ti distrito ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 18,064 ken ti densidad ti populasion iti 12.32 a tattao tunggal maysa a km². Ti dagup a kalawa ket 1,465.97 km².[1]
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1869 – Kalpasan ti pannakapundar dagiti probinsia ken dagiti distrito ti Hokkaido, napundar ti Distrito ti Kamikawa iti Probinsia ti Tokachi.
- Septiembre, 1920 – Nabaliwan dagiti pagbeddengan ti Ili ti Memuro iti Distrito ti Kasai, ti partena daytoy ket nainkorporado iti Ili ti Shimizu
- Septiembre 30, 1951 – Nainkorporado ti Purok ti Mikage iti Ili ti Shimizu (御影村) iti Distrito ti Kasai
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Regions & Cities: Kamikawa. Web-Japan. Naala idi Abril 12, 2012.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kwame Nkrumah
Ni Kwame Nkrumah (21 Septiembre 1909 – 27 Abril 1972), P.C.,[1] ket isu idi ti daulo ti Ghana ken ti simmarunuanna nga estado, ti Nabalitokan nga Aplaya, manipud idi 1951 aginggana idi 1966. Nga isu ti nagtartaripatu ti panakawaya ti pagilian manipud ti kolonial a panagturay ti British idi 1957, Ni Nkrumah ket isu idi ti immuna a Presidente ti Ghana ken ti immuna a Kangrunaan a Ministro ti Ghana. Isu ket maysa nga inpluensial ti maika-20 a siglo a nagitaktakder ti Pan-Aprikanismo, isu idi ti nangbangon a kameng ti Organisasion ti Aprikano a Panangikaykaysa ken nagunggunaan idi ti Premio Lenin ti Kappia idi 1963.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ E. Jessup, John. Ti Ensiklopediko a Diksionario ti Suppiat ken Resolusion ti Suppia, 1945-1996. p. 533.


text:
Nailian a Parke ti Danaw Pantuwaraya
Ti Nailian a Parke ti Danaw Pantuwaraya ket nasalakniban a lugar iti Filipinas a mabirukan idiay baranggay Pantao Raya iti ili ti Saguiaran, Lanao del Sur. Ti parke ket sakupenna ti kalawa iti 20 nga ektaria a buklen iti Danaw Pantao Raya ken ti kaarrubayanna a lugar. Daytoy ket nairangarang a nailian a parke idi 1965 babaen ti Republika Tignay Blng. 4190.[1]
Ti lokasion ti parke iti Lugar ti Labneng ti Danaw Lanao-Karayan Agus ket mangaramid daytoy a nangruna a lugar para kadagiti ganetget ti konserbasion. Daytoy a lugar ket mangipaay iti kaaduan a danum ti rehion ken paandarenna ti Hidroelektriko a Pasdek ti Elektrisidad ti Agus a mangit-ited iti 70% iti eletrisidad ti Mindanao. Ti parke ket mabalin a maserrekan babaen ti kalsada ti Iligan-Marawi a manglaon pay kadagiti nangruna a danaw ket dadakkel a pagidulinan ti danum iti kaarrubayanna ken mairaman ti Danaw Basak, Laguna de Calaganan, Danaw Talao ken Danaw Agus.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Republika Tignay Blng. 4190". Chan Robles. Naala idi 15 Hunio 2012.


text:
Paskuas
Ti paskuas (Euphorbia pulcherrima Ingles: Poinsettia) ket nangruna iti kultura ken komersio a mula dagiti sebbangan ti nadumaduma a dakkel a pamilia ti agsabsabong a mula a patubo iti Mehiko ken Tengnga nga Amerika. Daytoy ket nalatak a naamammuan iti nalabbasit ken berde a bulbulongna ken kaaduan a maus-usar a kas masetas iti Paskua . Daytoy ket nakaala iti naganna iti Ingles manipud kenni Joel Roberts Poinsett,[1] ti immuna nga embahador ti Estados Unidos idiay Mehiko,[2] nga isu ti immuna a nangipayammo ti mula idiay Estados Unidos idi 1825.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Paskuas iti Wikimedia Commons
- Panid ti Naatap a Paskuas: Ladladawan ti Euphorbia pulcherrima idiay kaatapan ti Mehiko
- Dagiti pakaammo iti kinasabidong
- Database ti mulmula ti USDA, Simbolo EUPU9, E. pulcherrima Willd. ex Klotzsch
- Pampanid ti Paskuas ti Unibersidad ti Illinois, UIUC
- Dagiti Paskuas idiay Aprika
- Pkaammo ti Paskuas idiay Estado nga Unibersidad ti Ohio.
- Dagiti masansana saludsod para iti Paskuas.


text:
Pagsasao nga Oksitano
Ti Oksitano (Pranses: [ɔk.si.tɑ̃]; Oksitano: [utsiˈta]),[5] ammo pay a kas lenga d'òc babaen dagiti patneng a mangisasao (Oksitano: [ˈleŋɡɔ ˈðɔ(k)]; Pranses: langue d'oc), ket pamilia ti Pagsasao a Romanse a naisasao idiay akin-abagatan a Pransia, Ginginget ti Oksitano ti Italia, Monaco, ken Val d'Aran ti Espania : dagiti rehion a masansan a di opisial a makunkuna a kas ti Occitania. Daytoy ket naisasao pay iti lingguistiko nga enclave ti Guardia Piemontese (Calabria, Italia). Ti Oksitano ket kaputotan ti naisasao a Latin a pagsasao ti Romano nga Imperio, ken dagiti pay pagsasao a kas ti Katalan, Pranses, Italiano, Portuges, Rumano ken Espaniol. Daytoy ket opisial a pagsasao ti Katalonia (naamammuan iti Aranes idiay Val d'Aran).[6] Ti kaasitgan a kabagian ti Oksitano ket ti Katalan.[7] Manipud idi Septiembre 2010, ti Parlamento ti Katalonia ket inkeddengna a ti Aranes Oksitano ket isu ti opisial a kinaykayat a pagsasao para iti panagusar idiay Val d'Aran.
Iti pakasaritaan, dagiti termino a Limousin (lemosin), Languedociano (lengadocian), Gascon ken kalpasanna ti Provençal (provençal, provençau wenno prouvençau) ket inus-usaren a kas tradisional a sinonimo para iti napno nga Oksitano; ita nga aldawen, ti “Provençal” ket nagruna laengen a maawatan a kas maysa nga dialekto nga Oksitano nga insasao idiay Provence.[8]
Ti napaut a panagbiag ti Oksitano ket maidudua. Segun ti Nalabbasit a Libro ti Madanar a Sasao ti UNESCO ,[9] uppat kadagiti innem a nangruna a dialekto ti Oksitano (Provençal, Aubernes, Limousin ken Languedociano) ket naikeddeng dagitoy a nakaro a madanar, bayat a dagiti nabatbati a dua (Gascon ken Vivaro-Alpino) ket naikeddeng a nalagwagdan a madanar.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Fabrice BERNISSAN (2012). "Combien l'occitan compte de locuteurs en 2012 ?", Revue de Linguistique Romane, 76 (12/2011-07/2012), pp. 467-512
- ^ « De fait, le nombre des locuteurs de l’occitan a pu être estimé par l’INED dans un premier temps à 526 000 personnes, puis à 789 000, » ("Iti kinapudno, ti bilang dagiti agsasao ti Oksitano ket kinarkulo idi babaen ti Instituto ti Demograpia ti Pransia iti 526,000 a tattao, ken 789,000") Philippe Martel, "Qui parle occitan ?" itiLangues et cité n°10, Disiembre 2007.
- ^ Dagiti insasao iti CLO iti Lingüistica Occitana (online a panagrepaso dagiti Oksitano a lingguistika).
- ^ Congrès permanent de la langue occitane / Congrès permanent de la lenga occitana – Un nouvel organisme de régulation de l’occitan au service des usagers et des locuteurs
- ^ Dagiti rehional a pannakabalikas: occitan = [u(t)siˈtaⁿ, u(t)siˈtɔ, ukʃiˈtɔ].
- ^ A kas naibagbaga iti bukodna a naaprobaran nga Annuroten ti Autonomia. Kitaen ti Artikulo 6.5 iti Parlament-cat.net, teksto iti Annuroten ti Katalonia ti 2006 (PDF)
- ^ Smith ken ni Bergin. Old Provençal Primer, p. 9.
- ^ Dalby, Andrew (1998). "Oksitano". Diksionario dagiti Pagsasao (1st nga ed.). Bloomsbury Publishing plc. p. 468. ISBN 0-7475-3117-X. Naala idi 8 Nobiembre 2006.
- ^ Atlas dagiti Pagsasao, UNESCO
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Orbilat.com – Pakabuklan ken gramatika ti Oksitano
- Occitanet.free.fr – alagaden ti pagsasao


text:
Baybay Baltiko
Ti Baybay Baltiko ket maysa a natabang a baybay Mediteraneo a mabirukan idiay Akin-amianan nga Europa, manipud idiay 53°N aginggana idiay 66°N a latitud ken manipud idiay 20°E aginggana idiay 26°E a longitud. Daytoy ket nabeddengan babaen ti Eskandinabo a Peninsula, ti nangruna a daga ti Europa, ken ti Danes nga is-isla. Daytoy ket agayus idiay Kattegat babaen ti dalan idiay Øresund, ti Nalatak a Barikes ken ti Bassit a Barikes. Tie Kattegat ket agtultuloy idiay uneg ti Skagerrak a mapan idiay Baybay Amianan ken ti Taaw Atlantiko. Ti Baybay Baltiko ket naikapet babaen kadagiti dalan ti danum nga inaramid ti tao a mapan idiay Baybay Puraw babaen ti Kanal Baybay Puraw, ken mapan idiay Baybay Amianan babaen ti Kanal Kiel. Ti Baybay Baltiko ket mabalin a maipanunotan a nabeddengan iti akin-amianan nga igidna babaen ti Golpo ti Botnia, idiay amianan a daya nga igidna babaen ti Golpo ti Pinlandia, ken idiay daya nga igidna babaen ti Golpo ti Riga. Dagitoy nadumaduma a golpo ket mabalin pay a maipanunotan a kas paset ti Baybay Baltiko.
Heopisikal a datos[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Baybay Baltiko ket maysa a natabang anga akin-uneg a baybay, a mabalin daytoy a ti kadakkelan a bagi ti natabang a danum iti lubong (dagiti dadduma pay a mabalin ket mairaman ti Baybay Nangisit, Luek Hudson ken ti Baybay Kaspio). Ti Baybay Baltiko ket sakupenna ti maysa a labneng (ti zungenbecken) a naporma babaen ti glasial a nurunor idi las-ud dagiti kinaudi a panawen ti yelo.
Dagiti rukod[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Baybay Baltiko ket agarup a 1,600 km (1,000 mi) iti kaatiddog, ti natimbeng a 193 km (120 mi) a kaakaba, ken ti natimbeng a 55 m (180 pié, 30 brasa) a kaadalem. Ti kaadalemna ket 459 m (1506 pié) a daytoy ket adda idiay Sueko a bangir iti tengnga. Ti rabaw a kalawa ket agarup a 377,000 km² (145,522 sq mi) ken ti tomo ket agarup a 20,000 km³ (5040 kubiko milia). Dagiti naipalpalikmut ket dumagup ti agarup a 8,000 km (5,000 mi) iti aplaya.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Coalition Clean Baltic". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2 Hunio 2013. Naala idi 5 Hulio 2013.
- ^ Oceanographic data
- ^ Heograpia ti Kalawa ti Baybay Baltiko idiay envir.ee. (naarkibo) (2006-04-21). Naala idi 23 Hunio 2011.
- Alhonen, Pentti (1966). "Baybay Baltiko". Iti Fairbridge, Rhodes (ed.). Ti Ensiklopedia ti Oseanograpia. New York: Van Nostrand Reinhold Company. pp. 87–91.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ojaveer H., Jaanus A., MacKenzie B. R., Martin G., Olenin S., et al. (2010). "Kasasaad ti Biodibersidad idiay Baybay Baltiko". PLoS ONE 5(9): e12467. doi:10.1371/journal.pone.0012467
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Baybay Baltiko iti Wikimedia Commons


text:
Katmandu
Ti Katmandu (Panangibalikas a Nepali: [kɑʈʰmɑɳɖu]) ket ti kapitolio a siudad ken ti kadakkelan a munisipalidad ti Nepal. Daytoy ket mangsangaili pay kadagiti kuartel ti Gunglo ti Abagatan nga Asia para iti Rehional a Kooperasion (SAARC). Daytoy laeng ti siudad idiay Nepal nga addaan iti administratibo a kasasaad iti Mahanagar (Metropolitano a Siudad), a kas maiyasping iti Upa-Mahanagar (Sub-Metropolitano a Siudad) wenno Nagar (Siudad). Ti Katmandu ket isu ti bugas iti kadakkelan nga urbano nga aglomerasion ti Nepal a mabirukan iti Ginget Katmandu a mangukel iti Lalitpur, Kirtipur, Madhyapur Thimi, Bhaktapur ken dagiti dadduma pay abilang dagiti babbabassit a komunidad. Ti Katmandu ket impormal pay nga ammo a kas "KTM" wenno ti "tri-city". Segun iti senso idi 2011, ti Metropolitano a Siudad ti katmandu ket addaan iti populasion iti 975,453 ken agrukod iti 49.45 km2 (19.09 sq mi).
Ti siudad ket adda iti kangato iti agarup a 1,400 metro (4,600 ft) iti agsukog iti malukong a Ginget Katmandu iti sentral a Nepal.[4] Daytoy ket napalikmutan kadagiti uppat a nangruna a turod: ti Shivapuri, Phulchoki, Nagarjun, ken Chandragiri. Ti Ginget Katmandu ket parte dagiti tallo a distrito ti (Katmandu, Lalitpur, ken Bhaktapur), ket addaan iti kaaduan ti densidad iti populasion iti pagilian, ken pagtaengan ti agarup a pagkaduapulo ket dua iti populasion ti Nepal.
Iti pakasaritaan, ti Ginget ti Katmandu ken dagiti kadenna a lugar ket ammo idi a kas Nepal Mandala. Aginggana idi maika-15 a siglo, ti Bhaktapur ket isu idi ti kapitolio idi dagiti dua a sabali a kapitolio, ti Katmandu ken Lalitpur, ket nabangonda.[5] Idi las-ud ti panawen ti Rana ken Shah, dagiti historiador Briton ket tinawtawaganda ti ginget a kas "Maitutop a Nepal". Ita nga aldaw, ti Katmandu ket saan laeng a kapitolio ti Pederal a Demokratiko a Republika ti Nepal, ngem dagiti pay kuartel ti Sona ti Bagmati ken ti Rehion ti Sentral a Panagdur-as ti Nepal.[6]
Ti Katmandu ket ti sumrekan iti turismo idiay Nepal. Daytoy ket sentro pay ti ekonomia ti pagilian. Daytoy ket addaan iti abanse nga impraestruktura iti ania man nga urbano a lugar idiay Nepal, ken ti ekonomiana ket kaaduan iti turismo, a pakabilangan para iti 3.8% iti GDP ti Nepal idi 1995/96. Ti turismo idiay Katmandu ket bumasbassiten kalpasan dayta iti las-ud ti paset ti panawen ti riribok ti politika, ngem simmayaat metten kalpasan dayta. Idi 2013, ti Katmandu ket nairanggo idi a kas maikatlo kadagiti 10 a kasayaatan a sumaysayaat a destinasion iti luboong babaen ti TripAdvisor, ken nairanggo akas umuna idiay Asia.[7]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "National Population and Housing Census 2011" (PDF). National Planning Commission Secretariat, Central Bureau of Statistics (CBS), Government of Nepal. Nobiembre 2012.
- ^ "An Overview of the Central Development Region (CR)" (PDF). Internal-displacement.org. Naala idi Nobiembre 25, 2013.
- ^ "History". Kathmandu.gov.np. Naala idi 16 May 2010.
- ^ "Kathmandu Metropolitan City Office – Introduction". Kathmandu Metropolitan City Office. Naala idi 14 Agosto 2014.
- ^ Slusser, Mary (1982). Nepal Mandala: A Cultural Study of the Kathmandu Valley. Princeton University. ISBN 978-0-691-03128-6. Page vii.
- ^ "The World Fact Book"Geography". Central Intelligence Agency (CIA), US. Naala idi Nobiembre 23, 2009.
- ^ http://www.businessinsider.com/tripadvisor-says-these-are-the-hot-new-destinations-for-travelers-2013-12
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Katmandu iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Katmandu manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)


text:
Papa Benedicto XIV
Ni Papa Benedicto XIV (31 Marso 1675 – 3 Mayo 1758), ket naipasngay idi a kas ni Prospero Lorenzo Lambertini, ket isu idi ti Papa manipud idi 17 Agosto 1740 aginggana idi 3 Mayo 1758.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ni Papa Benedicto X ket naipanunotan tattan a kas maysa a kontrapapa. Iti dayta a panawen, nupay kasta, daytoy a kasasaad ket saan a nabigbigan ken isu nga ti papa nga opisial a tinawtawagan ti Romano Katoliko a simbaan a kas ti maikasangapulo a pudno a Papa Benedicto ket nangala ti opisiala bilang XI, a saan a ti X. Daytoy ket nangipangato ti panagbilang kadagiti amin a sumarsaruno a Papa Benedicto babaen ti maysa. Ni Papa Benedicto XI-XVI ket, manipud ti opisial a panakakita, ti maikasangapulo aginggana ti maikasangapulo ket lima a papa iti daytoy a nagan.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Papa Benedicto XIV iti Wikimedia Commons


text:
Baybay Barents
Ti Baybay Barents (Ruso: БapeHцeBo Mope, Barentsevo More Norwego: Barentshavet) ket ti pingir a baybay ti Taaw Artiko,[1] a mabirukan idiay akin-amianan nga aplaya ti Norwega ken Rusia nga iti kaaduan ket mabirukan kadagiti teritorial a danum ti Rusia.[2] Ammo iti Tengnga a Panpanawen a kas ti Baybay Murman, nakaala ti baybay iti agdama a naganna manipud ni Olandes a nabigador Willem Barentsz. Daytoy ket ababaw ti samang a baybay, nga addaan iti pagtengngaan a kaadalem iti 230 metro (750 ft), ken maysa a nangruna a lugar para iti panagkalap ken eksplorasion iti hidrokarbon.[3] Ti Baybay Barents ket nabeddengan babaen ti Peninsula Kola iti abagatan, ti igid ti samang ket agturong iti Baybay Norwego iti laud, ken dagiti purpuro ti Svalbard iti amianan a laud, ti Daga Franz iti amianan ken ti Novaya Zemlya iti daya. Ti Novaya Zemlya, ti maysa a pagpatiddog ti akin-amianan a parte ti Banbantay Ural ket mangisina ti Baybay Barents manipud iti Baybay Kara.
HeograpiaUrnosen
Ti akin-abagatan a gudua ti Baybay Barents, a mairaman dagiti puerto ti Murmansk (Rusia) ken Vardø (Norwega) ket agtultuloy nga awan iti yelo iti amin a paset ti tawen gapu ti napudot a Yabayab ti Amianan nga Atlantiko. Iti Septiembre, ti intero a Baybay Barents ket sumurok kumurang a kompleto nga awan yelona. Aginggana idi Gubat ti Panaglalam-ek (1939–40), ti teritorio ti Pinlandia ket naabotanna pay ti Baybay Barents, ken ti pagsangladan ket adda idiay Petsamo ken isu laeng ti awan yelona iti panaglalam-ek a pagsangladan ti Pinlandia.
Adda dagiti tallo a kita ti masa ti danum idiay Baybay Barents: Ti nabara, naapgad nga Atlantiko a danum (temperatura >3 °C, ti apgad >35) manipud iti Yabayab ti Amianan nga Atlantiko, ti nalamiis a danum ti (temperatura  3 °C, apgad <34.7). Iti pagbaetan dagiti danum ti Atlantiko ken Polar, maporma ti sanguanan a makunkuna a Sanguanan a Polar. Kadagiti akinlaud a parte ti baybay (asideg iti Isla Uso), daytoy a sanguanan ket ikeddeng babaen ti sirok a topograpia ken isu a daytoy ket relatibo a natadem ken natalinaay kadagiti masakbayan a tawen, bayat nga idiay daya (idiay Novaya Zemlya), daytoy ket mabalin a maisaknap ken ti puestona ket mabalin nga agdumaduma kadagiti pagbabaetan ti tawen.
Dagiti daga ti Novaya Zemlya ket kaaduan a nakagun-od iti nasapa a Holoseno a pannakatunaw ti glasier ti aplaya idi agarup a 10,000 tawtawen sakbay iti agdama.[4]
Gay-atUrnosen
Ti Internasional a Gunglo ti Hidrograpiko ket mangipalawag kadagiti patingga ti "Bayaby Barents" a kas ti sumaganad:[5]
- Iti laud: Ti amianan a daya a patinga ti Baybay Norwego [Ti llinia a tumipon iti akin-abagatan unay a punto ti Laud a Spitzbergen aginggana ti Rawis Amianan ti Isla Uso, babaen ti daytoy nga isla aginggana idiay Rawis Bull ken kalpasanna idiay Rawis Amianan idiay Norwega (27°45'D)].
- Iti amianan a laud: Ti akindaya nga aplaya iti Laud a Spitzbergen, ti Lingsat Henlopen aginggana idiay 80° latitud amianan; dagiti abagatan ken daya nga aplaya ti Amianan-Daya a Daga [isla ti Nordaustlandet] aginggana idiay Rawis Leigh Smith (80°05′N 28°00′E / 80.083°N 28.000°E).
- iti amianan: Ti Rawis Leigh Smith iti ballasiw ti Is-isla Bolshoy Ostrov (Nalatak nga Isla) [Storøya], Gilles [Kvitøya] ken Victoria; Rawis Mary Harmsworth (abagatan a laud unay ti Daga Alexandra) iti igid dagiti akin-amianan nga aplaya ti Daga Franz-Josef ken iti ad-adu pay a kas idiay Rawis Kohlsaat (81°14′N 65°10′E / 81.233°N 65.167°E).
- Iti daya: Ti Rawis Kohlsaat aginggana idiay Rawis Zhelaniya (Desire); ti laud ken abagatan a laud nga aplaya ti Novaya Zemlya aginggana idiay RawisKussov Noss ken kalpasanna idiay akinlaud a sumrekan ti Rawis, ti Luek Dolgaya (70°15′N 58°25′E / 70.250°N 58.417°E) idiay Isla Vaigach. Babaen ti Isla Vaigach aginggana idiay Rawis Greben; kalpasanna idiay Rawis Belyi Noss iti nangruna a daga.
- Iti abagatan: Ti akin-amianan a patingga ti Baybay Puraw [Ti linia a mangisilpo ti Svyatoi Nos (Aplaya ti Murmansk, 39°47'E) ken Rawis Kanin].
Dagiti notaUrnosen
- ^ John Wright (30 Nobiembre 2001). The New York Times Almanac 2002. Psychology Press. p. 459. ISBN 978-1-57958-348-4. Naala idi 29 Nobiembre 2010.
- ^ World Wildlife Fund, 2008.
- ^ O. G. Austvik, 2006.
- ^ J. Zeeberg, 2001.
- ^ "Limits of Oceans and Seas, 3rd edition" (PDF). International Hydrographic Organization. 1953. Naala idi 6 Pebrero 2010.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- Ole Gunnar Austvik (2006) Oil and gas in the High North, Security Policy Library no. 4, The Norwegian Atlantic Committee. ISSN 0802-6602.
- C. Michael Hogan (2008) Polar Bear: Ursus maritimus, Globaltwitcher.com, ed. Nicklas Stromberg.
- World Wildlife Fund (2008). Barents Sea environment and conservation.
- Zeeberg, JaapJan; Lubinski, David J.; Forman, Steven L. (Septiembre 2001). "Holocene Relative Sea Level History of Novaya Zemlya, Russia and Implications for Late Weichselian Ice-Sheet Loading" (PDF). Quaternary Research. Quaternary Research Center/Elsevier Science. 56 (2): 218–230. doi:10.1006/qres.2001.2256. ISSN 0033-5894.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Dagiti midia a mainaig iti Baybay Barents iti Wikimedia Commons
- Barents.com—Panagparang-ay ti Rehion ti Barents
- Foraminifera ti Baybay Barents—ilustrado a katologo


text:
Madrid
Ti Madrid (Ingles: /məˈdrɪd/, Espaniol: [maˈðɾið]) ket isu ti kapitoio ken kadakkelan a siudad iti Espania. Ti populasion iti daytoy a siudad ket agarup a 3.3 a riwriw[4] ken ti amin a populasion iti metropolitano a lugar ti Madrid ket nakarkulo a 6.271 a riwriw.[5] Isu daytoy ti maikatlo a kadakkelan a siudad iti Kappon ti Europa, kalpasan ti Londres ken ti Berlin, ken ti metropolitano a lugar, ket isu ti maikatlo a kadakkelan iti Kappon ti Europa kalpasan ti Londres ken Paris.[6][7][8][9] Ti siudad ket naidangan ti dagup a 604.3 km2 (233.3 sq mi).[10]
Ti siudad ket mabirukan idiay karayan Manzanares idiay tengnga ti pagilian ken ti Komunidad ti Madrid (a daytoy ket buklen ti siudad ti Madrid, ken dagiti siudad, ili ken dagiti dadduma pay nga urbano a luglugar a nangpalikmut daytoy ken dagiti naipagay-at a suburbo ken purok); daytoy a komunidad ket nabeddengan babaen kadagiti naturay a komunidad ti Castile ken León ken Castile-La Mancha. Gapu ta daytoy ket kapitolio a siudad ti Espania, ti tugaw ti gobierno, ken ti pagtaengan ti Espaniol a monarkia, ti Madrid ket isu pay ti politikal a sentro ti Espania.[11] Ti agdama a Mayor ket ni Manuela Carmena manipud iti Ahora Madrid.
Ti Madrid nga urbano nga aglomerasion ket adda ti maikatlo a kadakkelan babaen ti GDP[12] iti Kappon ti Europa ken dagiti impluensiana kadagiti politika, edukasion, panagliwliwa, enbiromento, midia, moda, siensia, kultura, ken dagiti arte ket mangiparawad ti kasasaadna a kas maysa a kadagiti nangruna a sangalubongan a siudad iti lubong.[13][14] Gapu dagiti ekonomiko a mapataudna, ti nangato a pagalagadan ti biag, ken ti kadakkel ti paggatanganna, ti Madrid ket naipanunotan a nagruna a sentro ti pinansia ti Akin-abagatan nga Europa[15][16] ken ti Iberiko a Peninsula; daytoy ket mangsangsangaili kadagiti daulo nga opisina kadagiti adu a nangruna a kompania ti Espania, a kas ti Telefónica, Iberia wenno Repsol. Ti Madrid ket isu ti kaaduan a bisbisitaen dagiti turista idiay Espania, ken ti maikapat a kaaduan a bisbisitaen dagiti turista ti kontinente,[17] ken isu ti maikasangapulo a kasayaatan a pagtaengan iti lubong segun ti magasina ti Monocle, iti pagsurotanna idi 2010.[18][19] Ti Madrid ket mairanggo pay kadagiti 12 a kaberdean siudad ti Europa idi 2010.[20] Ti Madrid ket isu ti agdama a Kandidato a Siudad para iti Kalgaw nga Olimpiada ti 2020.[21]
Ti Madrid ket ibalbalayanna ti kuartel ti Organisasion ti Sangalubongan a Turismo (WTO), a tagikua ti Organisasion ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (UN), ti SEGIB ken ti Organisasion dagiti Estado ti Ibero-Amerikano (OEI). Daytoy ket mangsangsangaili pay kadagiti nangruna nga agregregulado nga instituto ti Espania: ti Agtaktakder a Komite ti Asosiasion dagiti Akademia ti Pagsasao nga Espaniol, kuartel ti Naarian nga Espaniol nga Akademia (RAE), ti Instituto Cervantes ken ti Pundasion ti Maganganat nga Espaniol (Fundéu). Ti Madrid ket agururnos kadagiti piesta a kas ti FITUR,[22] ARCO,[23] SIMO TCI [24]ken ti Cibeles Madrid Moda a Lawas.[25]
Bayat a ti Madrid ket agtagtagikua kadagiti moderno a patakder, daytoy ket nangipreserba ti pannakaimatangan ken pannakarikna kadagiti adu a naipakasaritaan a kaarrubaanna ken kalkalsada. Dagiti dulonna ket mairaman ti Naarian a Palasio iti Madrid; ti Teatro Real (Naarian a Teatro) nga adda ti nasimsimpa a 1850 a Kamara ti Opera; ti Buen Retiro a parke, a nabangon idi 1631; ti maika-19 a siglo a pasdek ti Nailian a Biblioteka (nabangon idi 1712) nga aglaon kadagiti naipakasaritaan nga arkibo ti Espania; dagiti adu a bilang ti Nailian a museo,[26] ken ti Nabalitokan a Trianggulo iti Arte, a mabirukan idiay igid ti Paseo del Prado ken buklen dagiti tallo a museo ti arte: ti Prado a Museo, ti Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía, ti museo ti moderno nga arte, ti Santiago Bernabeu nga Estadio, balayan ti Real Madrid, ken ti Museo ti Thyssen-Bornemisza, a mangbukel kadagiti awan a pakasayaatan dagiti dua a museo.[27]
Kadagiti napalabas a tawtawen ti Palasio Cibeles ken Burayok ket nagbalin a ti monumento a simbolo ti siudad.[28][29][30]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Los fuegos que conmocionaron Madrid". 20minutos.es (iti Espaniol). 6 Septiembre 2006. Naala idi 13 Agosto 2008. (iti Espaniol)
- ^ D. Ramón de Mesonero Romanos (1881). Oficinas de la Ilustración Española y Americana (ed.). "El antiguo Madrid: paseos históricos-anecdóticos por las calles y casas de esta villa". Naala idi 13 Agosto 2008. (iti Espaniol)
- ^ "La dominación árabe(Arab rule). Ti siudad iti Mayrit, maysa a kota ti nagtaudanna, nabangon idi babaen ti gibus iti IX a siglo" (iti Espaniol). Naala idi 7 Agosto 2011.
- ^ "Instituto Nacional de Estadística". Instituto Nacional de Estadística (iti Ingles).
- ^ "Eurostat". Eurostat.
- ^ World Urban Areas: Population & Density [Dagiti Urbano a Luglugar iti Lubong: Populasion ken Densidad] (PDF) (iti Ingles) (4th Comprehensive Edition: Revised nga ed.), naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 19 Agosto 2008, naala idi 10 Agosto 2008 – babaen ti Demographia.
- ^ "urbanaudit.org". urbanaudit.org (iti Ingles). Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 5 Pebrero 2009. Naala idi 12 Marso 2009.. Datos para iti 2004.
- ^ "Major Agglomerations of the World" [Kangrunaan a Aglomerasiones iti Lubong]. citypopulation.de (iti Ingles). Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 14 Marso 2009. Naala idi 12 Marso 2009.. Datos para iti 1 Enero 2009.
- ^ "World Urbanization Prospects: The 2007 Revision" [Dagiti Prospekto ti Urbanisasion iti Lubong: 2007 Rebision] (PDF). United Nations (iti Ingles). 2008.. Tabla A.12. Datos para iti 2007.
- ^ "Madrid Economy 2010: Observatorio Económico" (PDF) (iti Ingles). Madrid Área de Gobierno de Economía, Empleo y Participación Ciudadana.. Panid 6
- ^ "Madrid". Indiana.edu. 10 Hulio 2006.
- ^ "Sangalubongan a Pannakiranggo ti siudad baban ti GDP 2008–2025". Pricewaterhouse Coopers. Naala idi 20 Nobiembre 2009.
- ^ Globalisasion ken dagiti Sangalubongan a Siudad (GaWC) Mangadadala Grupo ken Network, Unibersidad ti Loughborough. "Ti Lubong segun ti GaWC 2010".
- ^ "2009 a Sangalubongan a Pagsurotan ti Bileg ti Siudad" (PDF). Naala idi 14 Abril 2011.
- ^ Pagsurotan dagiti Sangalubongan a Sentro ti Komersio
- ^ Pagsurotan ti Sangalubongan a Bileg ti Siudad
- ^ "Ti Madrid ket isu ti kaaduan a bisbisitaen dagiti turista idiay Espania". Madridiario.es. 30 Enero 2007. Naala idi 18 Oktubre 2010.
- ^ "Ti Monocle 2009 a Pagsurotan kadagiti Kasayaatan a Pagtaengan a Siudad ti Lubong". Monocle.com. 10 Hunio 2009. Naala idi 18 Oktubre 2010.
- ^ "20 a kasayaatan apagtaengan iti lubong – 10 Madrid". Monocle.com. Naala idi 18 Oktubre 2010.
- ^ Dagiti Kaberdean a Siudad ti Europa. Dagiti mayor ti Siudad (3 Marso 2010). Naala idi 16 Disiembre 2010.
- ^ Ti IOC ket nagpilpili kadagiti tallo a siudad a kas Kandidato para iti Kalgaw nga Olimpiad ti 2020
- ^ [1] FITUR
- ^ [2] ARCO
- ^ [3] SIMO TCI
- ^ [4]Cibeles Madrid Fashion Week
- ^ "Arquitectura. Edificios de los Museos Estatales". Ministerio de Educación, Cultura y Deporte (iti Espaniol). 25 Enero 2012. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 23 Hulio 2013. Naala idi 7 Agosto 2012.
- ^ "Madrid: Overview". Easy Expat (iti Ingles). Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 22 Hulio 2012.
- ^ "Plaza de Cibeles". spain.info (iti Ingles). Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 3 Abril 2013. Naala idi 7 Agosto 2012.
- ^ "Madrid's Palacio de Cibeles Renovated Into Jaw-Dropping CentroCentro Cultural Center". Inhabitat (iti Ingles). Naala idi 7 Agosto 2012.
- ^ "Cibeles Fountain" [Burayok ti Cibeles]. turismomadrid.es (iti Ingles). Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 10 Disiembre 2012. Naala idi 7 Agosto 2012.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Madrid iti Wikimedia Commons


text:
Papa Adriano VI
Ni Papa Adriano VI (Latin: Hadrianus VI, Olandes: Adrianus VI), naipasngay a kas ni Adriaan Florenszoon Boeyens[1] (2 Marso 1459 – 14 Septiembre 1523), ket nagserbi a kas ti maika-218 a Papa ti Katoliko a Simbaan manipud idi 9 Enero 1522 aginggana idi pimmusay idi 14 Septiembre 1523, kalpasan ti 1 a tawen ken 248 nga al-aldaw. Ni Papa Adriano VI ket naipasngay idi idiay Prinsipe-Obispado ti Utrecht idiay Nababa a Pagpagilian, ken isu ti naudi a saan nga Italiano a Papa aginggana kenni Papa Juan Pablo II, kalpasan ti 455 a tawtawen, ken isu, a kaduana ni Papa Marcelo II, maysa kadagiti dua a moderno a papa a nangitaginayon ti nagbunyagan a nagan kalpasan ti pannakabutos.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dedel, segun ti Ensiklopedia ti Collier.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Papa Adriano VI iti Wikimedia Commons


text:
Tomas Aquino
Ni Santo Tomas Aquino, O.P. (1225 – 7 Marso 1274), wenno Tomas ti Aquino wenno Aquino, ket maysa idi nga Italiano a Dominikano a padi ti Romano Katoliko a Simbaan, ken nangruna a makaimpluensia a pilosopo ken teologo iti tradision ti Eskolastisismo, nga iti kaunegan daytoy ket naamammoan nga isu pay ti "Umel a Lalaki a Baka" "Angheliko aDoktor", Doctor Communis, ken Doctor Universalis.[5] Ti nagan nga Aquinas ket mangibaga dagiti taudan ti kaputotanna iti pagilian ti Aquino iti agdama a Lazio: Ni Thomas ket nanipud kadagiti natakneng a pamilia ti Pagarian ti Napoles, nga addaan kadagiti titulo dagiti "konde ti Aquino". Isu ti nangiyun-una a klasiko a nagipakpatakder ti masna a teologo, ken ti ama ti Tomismo. Isu ket adu ti impluensiana iti Laud a kapanunotan, ken kaaduan ti moderno a pilosopia ket naaramid idi ti panagrang-ay ken reputasion kadagiti kapanunotanna, a naisangsangayan dagiti lugar ti etika, masna alinteg, metapisika, ken politikal a teoria.
Ni Tomas ket tinengtengngel ti Katoliko a Simbaan a kas maysa a modelo a manursuro para kadagiti agad-adal ti kinapadi, ken ti kangatuan a panagiyebkas ti masna a panagrason ken panagipagarupan a teolohia. Dagiti panagad-adal ti obrana, segun kadagiti dokumento ti papa ken mahisterial, ket maysa a lugar a nasken a programa ti panagadal para kadagiti kinapadi wenno diakono, ken dagiti pay relihioso a pormasion ken dagiti agad-adal kadagiti sagrado a disiplina (Katoliko a pilosopia, teolohia, pakasaritaan, liturhia, ken kanon a linteg).[6] Dagiti obra a nakaidayeganna ket ti Summa theologiae ken ti Summa Contra Gentiles. Maysa kadagiti 35 Doktor ti Simbaan, isu ket naipanpanunotan a ti kalatakan a teologo ken pilosopo ti Simbaan. Ni Papa Benedicto XV ket nangirangarang: "Daytoy nga (Dominikano) Urnos … ket nakagun-od iti baro a kadayeg idi ti Simbaan ket nangirangarang dagiti insursuro ni Tomas ket kabukbukodanna ken ti Doktor, ket naipammadayawan ti naisansangayan a dayaw manipud kadagiti Pontipiko, ti apo ken patron dagiti Katoliko a pagadalan."[7]
Biograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dominikano (1225–1244)[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Tomas ket naipasngay idiay Roccasecca idi c. Enero 28, 1225, segun kadagiti nadumaduma a mannurat, idiay kastilio ti amana, ni Landolfo ti Aquino, Roccasecca nga adda idiay Contea di Aquino (iti dayta a panawen ket ti Pagarian ti Sicilia. Iti tatta nga aldawen ket ti Italia, daytoy ket adda idi idiay rehion ti Lazio). Ti ama ni Tomas ket saan idi a kameng ti kabilegan a sanga ti pamilia ngem nagtengtengngel laeng ti titulo a miles, bayat a ti ina ni Tomas, a ni Dame Teodora, ket kameng ti Rossi a sanga ti pamilia ti Neapolitano Caracciolo.[8] Ti kabsatna lalaki ni Landolfo ket maysa idi nga abad iti kasisigud a Benedictino nga abadia idiay Monte Cassino. Bayat nga amin nga anak a lalaki ti pamiliana ken napanda kadagiti pagsapulan ti milisia,[9] ti pamilia ket panggependa para ken ni Tomas a mangsurot ti ulitegna iti abadia;[10] daytoy ket mabalinton a pormal a pagsapulan a dalan ti ub-ubing nga anakna a lalaki ti akin abagatan nga Italiano a nobilidad.[11]
Iti edad a lima, ni Tomas ket nangrugrugi ti nasapa a panagadalna idiay Monte Cassino ngem kalpasan ti pannakapasamak ti milisia a suppiat a nagbaetan ni Emperador Federico II ken ni Papa Gregorio IX ket immabot idiay abedia idi nasapa a 1239, ni Landolfo ken Teodora ket inserrekda ni Tomas idiay studium generale (unibersidad) a kabangbangon babaen ni Federico idiay Napoles.[12] Mabalin a ditoy ti nakaiyammuan ni Tomas ken ni Aristoteles, Averroes ken Maimonides, nga isuda amain ket makaimpluensianto iti teolohiko a pilosopiana.[13] Iti pay las-ud ti panagad-adalna idiay Napoles ni Tomas ket naimpluensian ni Juan ti San Julian, ti maysa a Dominikano nga agsersermon idiay Napoles, isu na idi ket paset ti aktibo a ganetget babaen ti Dominikano nga urnos nga agkintos dagiti napsnek a sumursurot.[14] Idiay ti nangisursuro kaniana iti aritmetik, heometria, astronomia, ken musika idi ket ni Petrus de Ibernia.[15]
Idi agedad ti sangapulo ket siam, ni Tomas ket nangikeddeng a tumipon kadagiti Dominikano nga Urnos. Daytoy a panagtukkiad ni Tomas ket saan a kinayat ti pamiliana, a nagnamnama kaniana nga agbalin a maysa a Benedictino a monghe ken ti agbalin nga abad ti nabileg nga Abadia Montecassino idiay asideg kadagiti dominio ti pamiliana.[16] Iti panagpadas a mangpawil iti pannakibiang ni Teodora iti panagpili ni Tomas, dagiti Dominikano ket inurnosda nga umalis ni Tomas idiay Roma, ken manipud idiay Roma,naipatulod idiay Paris.[17] Nupay kasta, iti panagbanniagana a mapan idiay Roma dagiti kabsatna a lalaki, babaen ti panangibagbaga ni Teodora, kinemmegda isuana idi immininum manipud iti maysa nga ubbog ken insublida kadagit nagannak kaniana idiay kastilio ti Monte San Giovanni Campano.[17]
Ni Tomas ket naibalud idi idiay ti dua tawen kadagiti kastilio ti pamilina idiay Monte San Giovanni ken Roccasecca iti maysa a panagpadas a a mangpawil kaniana iti panagitultuloyna iti Dominikano a ruam ken ti panangiduron kaniana iti panangilikud ti baro nga aspirasion.[13] Dagiti politikal a pakadandanagan ket nagpawil ti Papa iti panangibilin a ruruar ni Tomas, nga adda daytoy ti nagbanagan ti pannkaiyatiddog ti pannakabalud ni Tomas.[18] Ni Tomas ket nangipalplabas daytoy a panawen iti tribunal iti panangisursurona dagiti kakabsatna a babai ken ti pannakisinnaritana kadagiti kameng ti Dominikano nga Urnos.[13] Dagiti kameng ti pamiliana ket napungtutanda a nagublag ken ni Thomas, a nagtultuloy a nagkedkeddeng a tumipon kadagiti Dominikano. Iti maysa a puntos, dua kadagiti kabsatna lalaki ket nangupada ti maysa a pampam tapno sulisogenna isuna. Segun ti sarita ni Tomas ket pinapanawna ti pampam babaen ti panagusar ti maysa a landok ti apoy. Iti dayta met laeng a rabii adda dagiti dua nga anghel ti nagparang kaniana idi siu ket matmaturog ken nagpapigsa ti panangikeddengna nga agtultuloy a selibe.[19]
Babaen idi 1244, idi nakitkitana a napay amin a panagublag ken ni Tomas, ni Teodora ket nagkikita a mangisalakan ti dignidad ti pamiliana, nangurnos isuna para iti panagtalaw ni Toams iti rabbi babaen ti maysa a tawa. Iti panunotna, ti maysa asekreto nga itatatalaw manipud iti pannakabalud ket ssan unay a makadangran ngem ti nawara a panagsuko kadagiti Dominikano. Immuna a naipatulod ni Tomas idiay Napoles ken kalpasan daytoy idiay Roma tapno makisarungkar ken ni Johannes von Wildeshausen, ti Apo a Heneral ti Dominikano nga Urnos.[20]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Gilby, Tomas (1951). Dagiti Pilosopiko a Testo ni Santo Tomas Aquino. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan.
- ^ Fr. Conway, John Placid (1911). Santo Tomas Aquino. Londres.
- ^ Rev. Vaughan, Roger Bede (1871). Ti Biag ken dagiti Obra ni Santo Tomas Aquino: Tom.I. Londres.
- ^ Spiazzi, Raimondo (1995). San Tommaso d'Aquino: biografia documentata. Bologna.
- ^ Kitaen ti Pio XI, Studiorum Ducem 11 (29 Hunio 1923), AAS, XV ("non modo Angelicum, sed etiam Communem seu Universalem Ecclesiae Doctorem"). Ti titulo a Doctor Communis ket napetsaan daytoy manipud idi maikasangapulo ket uppat a siglo; ti titulo a Doctor Angelicus ket napetsaan daytoy manipud idi maikasangapulo ket uppat a siglo, kitaen ti Walz, Xenia Thomistica, III, p. 164 n. 4. Ni Tolomeo da Lucca ket nagsurat iti Historia Ecclesiastica (1317): “Daytoy a tao ket kalaingan kadagiti moderno a pilosopo ken teologo, ken iti amin a suheto. Ken ti kastoy ket kankanayon nga isu ti panirigan ken kapanunotan, isu nga itan idiay Unibersidad ti Paris, isu ket tinawtawaganda ti Doctor Communis gapo ti kasayaat ti kalawag dagiti insursurona.” Historia Eccles. xxiii, c. 9.
- ^ Kodigo ti Kanon a Linteg, Can. 252, § 3 [1]
- ^ Benedicto XV Ensikliko Fausto appetente die 29 Hunio 1921, AAS 13 (1921), 332; Pio XI Ensikliko Studiorum Ducem § 11, 29 Hunio 1923, AAS 15 (1923), cf. AAS 17 (1925) 574; Paul VI, 7 Marso 1964 AAS 56 (1964), 302 (Bouscaren, vol. VI, pp. 786–88).
- ^ Jean-Pierre Torrell, Santo Tomas Aquino: Ti Tao Ken ti Onrana, CUA press, 2005, p. 3. Libro ti Google
- ^ Hampden, Ti Biag, p. 14.
- ^ Stump, Aquino, p. 3.
- ^ Schaff, Philip (1953). "Tomas Aquino". Ti Baro a Schaff-Herzog nga Ensiklopedia dagiti Relihioso a Pannakaammo – Nature. 126. Grand Rapids, MI: Baker Book House. pp. 422–423. Bibcode:1930Natur.126..951G. doi:10.1038/126951c0.
- ^ Davies, Aquino: Ti Pangyuna, pp. 1–2
- ^ a b c Davies, Aquino: Ti Pangyuna, p. 2
- ^ Hampden, Ti Biag, pp. 21–22.
- ^ Grabmann, Martin. Virgil Michel, patarus Tomas Aquino: Ti Personalidad ken Panunotna. (Kessinger Publishing, 2006), pp. 2.
- ^ Collison, Diane, ken Kathryn Plant. Dagiti Limapulo a Kangrunaan a Pilosopo Maika-2 ngaed. New York: Routledge, 2006.
- ^ a b Hampden, Ti Biag, p. 23.
- ^ Hampden, Ti Biag, p. 24.
- ^ Hampden, The Life, p. 25.
- ^ Hampden, Ti Biag, pp. 27–28.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Tomas Aquino iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig ken ni Tomas Aquino iti Wikiquote (iti Ingles)


text:
Lamok
Dagiti lamok ket pamilia ti bassit, kasla dagiti midge a ngilaw: ti Culicidae. Urayno bassit laeng kadagiti sebbangan ti di makadangran wenno naserbi ti nagtagitaon, kaaduan kadagitoy ket makariri gaputa manganda ti dara manipud kadagiti sibibiag nga bertebrata, a mairaman ti tattao. Ti babbai kadagiti kaaduan a sebbangan dagiti lamok ket dagiti mangmangan ti dara a peste. Iti panangan ti dara, adu kadagitoy ti mangiyeg kadagiti nakaro a makadangran a sakit ti tao ken napaamo nga ayup, a kas ti malaria, duyaw a gurigor ken filariasis. Adda dagiti turay a naitunosan a nakisupsuppiat a dagiti lamok ket isu dagitoy ti kakaruan a makadangran nga ayup iti Daga.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Harbach, Ralph (Nobiembre 2, 2008). "Family Culicidae Meigen, 1818". Mosquito Taxonomic Inventory.
- ^ "Dagiti lamok ti Michigan -Ti bukodda a Biolohia ken Panagtengngel". Gunglo ti Pangtengngel ti Lamoki ti Michigan. 2013.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig iti Lamok iti Wikimedia Commons
- Lamok iti Curlie (iti Ingles)
- Pakaamo a Website ti lamok


text:
BAGUIO CITY – Opisyalen a nabigbig kas baro a kameng ti Philippine National Police dagiti 366 a pulis a nangbukel iti Class 2020-03 “Bagsik-Alab” kalpasan ti panangkompletoda iti Public Safety Field Training Program Phase II-OJT/FTX dagitoy.
Iti naisayangkat a closing ceremony ti nasao a programa, naipaay kadagiti baro a pulis ti PNP badge ken Certificate of Completion dagitoy.
Nagserbi a highlights ti seremonya ti panakaipaay dagiti medalya kadagiti miembro ti “Bagsik-Alab” a nangipakita iti naisangsangayan a performance kadagiti academic ken non-academic subjects.
Naipaay ti Medalya ng Kasanayan wenno PNP Efficiency Medal kenni Patrolman Joshua Buhay kalpasan a naalana ti kangatuan a rating iti entero a klase.
Naipaay met ti Medalya ng Papuri wenno PNP Commendation Medal kada Patrolman Elorde Wagayen a nakaala iti maikadua a kangatuan a rating ken Patrolman Rex Catalino a nakaala iti maikatlo a kangatuan a rating.
Naipaay pay ti Leadership Award kada Patrolman John Rico Santillan a Class Battalion Commander ken Patrolman Gomez Pok-uh a Class President.
Kinablaawan ket kinarit met ni PBGen. Ronald Oliver Lee, Regional Director ti Police Regional Office Cordillera dagiti baro a pulis iti panagbalinda a role model wenno pagwadan ken iti panagbalinda a nadisiplina a police officers iti Cordillera Region.
Kinunana nga iti panagleppas ti field training dagiti nasao a pulis ket marugian met ti ad-adda a napnuan karit nga akemda kas public servants.
Impalagipna pay kadagiti baro a pulis ti kanayon a panagtungpal dagitoy iti Intensified Cleanliness Policy ni PNP Chief Gen. Guillermo Eleazar.


text:
LAOAG CITY – Saan nga inkapilitan a mangipresentar ti negative antigen test result dagiti Authorized Persons Outside Residence (APOR) nga agturong iti ili ti Dumalneg kangrunaan na dagiti mapan agideliver ti nagduduma a banag.
Daytoy ti inbatad ni Police Lt. Floro Cosning, ti chief of police iti ili ti Dumalneg.
Inlawlawag na a no awan ti maipakita nga antigen test result ti maysa nga APOR ket makastrek latta iti nasao nga ili.
Nupay kasta, inbaga na a masapol a mapan bayabayen ti kameng ti pulisya wenno opisyal ti barangay iti pagideliveran ti maseknan.
Reaksyon daytoy ni Cosning kalpasan nga adda ti nagreklamo ditoy Bombo Radyo a maipagarop a saan nga agpastrek ti PNP iti ili ti Dumalneg kadagiti APOR no awan ti negative antigen-test result na uray addan iti babaen ti General Community Quarantine (GCQ).


text:
Dua a pulo ket maysa a pamilya ti nagturpos a kas 4P’s beneficiaries ditoy ilitayo a Sudipen a kas maibasar iti kaudian a rekord ti DSWD-Region I
Dua a pulo ket maysa a pamilya ti nagturpos a kas 4P’s beneficiaries ditoy ilitayo a Sudipen a kas maibasar iti kaudian a rekord ti DSWD-Region I. Ti panagturpos ket simbolo iti pannakaragpat ti arapaapda a makaeskwela dagiti annakda. Dagitoy a nagturpos ket agserbi a modelo iti usto a panangaramat dagiti programa ken serbisyo nga inpaay iti 4P’s ken sabali pay nga ahensia iti gobierno. Dagitoy a pamilya ket awanen ti annakda nga agtawen iti sangapulo ket walo nga agpababa. Addaan iti 786 a miyembros ti 4Ps ti ili a Sudipen.
Nakikaysa ken inimatangan iti naayat nga ina iti ili Hon. Wendy Joy D. Buquing, VM Melvin G. Macusi ken dagiti kameng ti Sangguniang Bayan. Timmarabay met dagiti staff ti PSWD, DSWD R01, ti MSWDO ken 4P’s Municipal Operations Office. Iti mensahe na, kinablaawan iti inatayo Hon. Wendy Joy D. Buquing dagiti nagturpos. “Agbalin kay koma a modelo iti padayo a 4Ps beneficiaries. Saankayo a madanagan ta ada iti Sustainability Program ti Gobierno tapno iti kasta ket matulungan da latta dagiti annaktayo iti panagadal da.”


text:
Pebrero 4
Ti Pebrero 4 ti maika-35 nga aldaw ti tawen iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 330 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen (331 kadagiti bisiesto a tawen).
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1848 – William Burck, Olandes a botaniko (pimmusay 1910)
- 1923 – Conrad Bain, Naiyanak a Kanadiano nga aktor (pimmusay 2013)
- 1947 – Dan Quayle, maika-44 a Bise Presidente iti Estados Unidos
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1964 – Emilio Aguinaldo, Umuna a Presidente ti Filipinas (naipasngay 1869)
- 2002 – Agatha Barbara, maika-3 a Presidente ti Malta (naipasngay 1923)


text:
Ti Parabur a Manangguddua: Komiks Basar iti Kapadasan ti Umili ti Kordilyera iti Pantawid Pamilyang Pilipino Program (4Ps)
Pakauna
Daytos a komiks ket naglaon kadagiti istorya ken kapadasan dagiti nainsigudan a babbaie iti rehiyon Cordillera maipanggep iti Conditional Cash Transfer (CCT), wenno popular iti termino a 4Ps (Pantawid Pamilyang Pilipino Program), a kangrunaan nga ipagpagna ti Department of Social Welfare and Development (DSWD). Nagrugi ti badyet na daytoy iti P4 milyon idi 2007 para iti 6,000 a benepisyaryo.
Daytoy ti kangrunaan a programa nga ipanpannakil ti dua a nagsaruno nga administrasyon (Gloria Macapagal Arroyo ken Benigno Aquino III), a mangrisut kanu ti kinakurapay dagiti umili a Pilipino. Ti kangrunaan a pokus ti 4Ps ket para iti edukasyon ken salun-at dagiti pamilya a napili.
Ti 4Ps ket inadaptar ti Pilipinas babaen iti duron ti World Bank (WB) ken Asian Development Bank (ADB) a kangrunaan a naggapuan ti pondo. Immuna a naipadas daytoy a programa idiay Latin American ken Africa sakbay nga inadaptar dagiti gobyerno iti Asia, mairaman ti Pilipinas. Sigun iti panagadal iti kapadasan ti Latin America ken Africa, maysa daytoy a dole-out; programa a nangiyaw-awan kadagiti pudno a pangkasapulan ti umili a nabayag nga inlablaban da kas iti pudno a reporma iti daga ken agrikultura, natalged a pagtrabahoan, ken naan-anay a sweldo.
Daytoy a komiks ket nakabasar kadagiti istorya manipud kadagiti workshops ken focused grouped discussion kadagiti babbai idiay Kalinga, Apayao, Montanyosa, Abra ken Baguio manipud idi 2012. Ti inisyal a report, “The Conditional Cash Transfer (CCT) in the Cordillera from the Perspective of Indigenous Women” ket naipresentar idi naisayangkat ti Cordillera Development Conference idi Nobyembre 2013. Ti Proceedings ti komperensya ket naiparuar. Napabaknang ti inisyal a report babaen iti nagtultuloy a dokumentasyon kadagiti kapadasan dagiti benepisyaryo ken saan a benepisyaryo iti 4Ps.


text:
Quito
Ti Quito (Panangibalikas nga Espaniol: [ˈkito]) (Quechua: Kitu; Aimara: Kitu), pormal a kas San Francisco de Quito, ket ti kapitolio a siudad ti Ecuador, ken iti kangato iti 2,850 a metro (9,350 ft) iti ngato ti pantar ti baybay, daytoy ti maikadua a kangatuan nga opisial a kapitolio a siudad iti lubong kalpasan ti La Paz, Bolivia ken ti maysa a kaasitgan iti ekuador.[1] Daytoy ket mabirukan idiay labneng ti karayan ti Guayllabamba, kadagiti bakras ti Pichincha,[2] ti maysa nga aktibo nga estratobulkan iti kabanbantayan ti Andes. Iti populasion iti 2,671,191 segun ti kaadian a senso (2014), ti Quito ket ti maikadua a kaaduan ti populasion a siudad idiay Ecuador, kalpasan ti Guayaquil. Daytoy pay ti kapitolio ti probinsia ti Pichincha ken ti tugaw ti Metropolitano a Distrito ti Quito. Ti nairehistro a populasion ti kanton ket 2,239,191 nga agtataeng manipud iti nailian a senso idi 2010. Idi 2008, naidesgnado ti siudad a kas kuartel ti Kapon ti Pagpagilian ti Abagatan nga Amerika.[3]
Ti naipakasaritaan a sentro ti Quito ket addaan kadagiti maysa a kadakkelan, saan unay a nabalbaliwan ken kasayaatan a napreserba a historiko a sentro iti Kaamerikaan.[4] Ti Quito ken Kraków, Polonia, ket isuda idi dagiti immuna a nairangarang a Lugar a Tawid ti Kultura iti Lubong babaen ti UNESCO, idi 1978.[4] Ti sentral a kuadrado ti Quito ket mabirukan iti agarup a 25 a kilometro (16 mi) iti abagatan ti ekuador; ti siudad ket gumay-at iti kaasideg iti agarup a 1 a kilometro (0.62 mi) iti sero latitud. Ti maysa a monumento ken museo a mangmarka iti sapasap a lokasion ti ekuador ket lokal nga ammo a kas ti la mitad del mundo (ti tengnga iti lubong), tapno maliklikan iti pannakaallilaw, gapu ta ti balikas nga ecuador ket Espaniol para iti ekuador.[5]
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ "Contact Us." TAME. Naala idi Marso 14, 2010.
- ^ "[1]." Petroecuador. Naala idi Pebrero 4, 2016.
- ^ "Security Watch: South American unity". Center for Security Studies. International Relations and Security Network. Naala idi Agosto 1, 2008.
- ^ a b "City of Quito – UNESCO World Heritage". Whc.unesco.org. Naala idi 2010-04-30.
- ^ "How to Get to the Equatorial Monument (La Mitad Del Mundo)". USA Today. Naala idi Enero 29, 2015.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Dagiti midia a mainaig iti Quito iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Quito manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- "Quito". Encyclopædia Britannica (iti Ingles). 22 (Maika-11 nga ed.). 1911.
- Opisial a website ti ili ti Quito
- Opisial a website ti turismo ti ili ti Quito
- Wikivoyage: Quito


text:
Madanar a sebbangan
Ti maysa a madanar a sebbangan ket ti maysa a naikategorian babaen ti Sangalubongan a Kappon para iti Konserbasion ti Katutubo a kas mabalin nga agbalinto a maisagmak malaksid no mapasayaat dagiti banag a makaipangta iti panagbiagna ken reproduksion.
Ti pannakadanar ket nangruna a maigaou babaen ti pannakaawan iti habitat wenno ti pannakadadael ti pagtaengan ti sebbangan. Ti madanar a habitat wenno sebbangan ket masisiim ken mabalin nga umadu a maipangta. Adda dagiti sebbangan a nailista kas "madanar" ket mabalin a kadawyan iti natiliw, ti maysa pagarigan ket ti militar a macaw.
Adda dagiti agdama a 5196 nga ayup ken dagiti 789 a mula a naidasig a kas madanar, a maiyasping kadagiti agpang idi 1998 aginggana idi 2815 ken 3222.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Listaan dagiti Madanar a sebbangan babaen ti Nalabbasit a Listaan ti IUCN kadagiti Naipangta a Sebangan]


text:
1914
Ti 1914 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Huebes iti kalendario a Gregoriano.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 31 – Octavio Paz, Mehikano a diplomata ken mannurat (pimmusay 1998)
- Abril 2 – Alec Guinness, Ingles nga aktor (pimmusay 2000)
- Mayo 18 – Boris Christoff, Bulgaroa kumakanta ti opera (pimmusay 1993)
- Hulio 31 – Louis de Funès, Pranses nga aktor (pimmusay 1983)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero 22 – Mariano Trías, immuna a de facto a Bise Presidente ti Filipinas iti rebolusionario a gobierno (naipasngay 1868)
- Marso 20 – Léon Humblot, Pranses a naturalista (naipasngay 1852)
- Marso 25 – Frédéric Mistral, Pranses a mannurat (naipasngay 1830)
- Abril 2 – Paul von Heyse, Aleman a mannurat (naipasngay 1830)
- Hunio 14 – Adlai Stevenson I, maika-23 a Bise Presidente ti Estados Unidos (naipasngay 1835)
- Agosto 20 – Papa Pio X, Papa ti Simbaan ti Romano Katoliko (naipasngay 1835)


text:
Daytoy nga artikulo ket maipanggep iti inus-usar idi nga alpabeto a panagsurat iti Latin. Para iti moderno nga alpabeto a naibatay manipud iti daytoy, kitaen ti Latin a sinuratan
.
Ti klasiko nga alpabeto a Latin wenno alpabeto a Romano ket rimmang-ay manipud ti akinlaud a kita iti alpabeto a Griego a tinawtawagan ti alpabeto a Cumae, a naampon ken nabaliwan babaen dagiti Etrusko a nagturay iti nasapa a Roma. Ti alpabeto nga Etrusko ket inampon met idi ken pinasayaat babaen dagiti taga-ugma a Roma tapno agsuratda iti pagsasao a Latin.


text:
Ashoka
Ni Ashoka (Devanāgarī: अशोक, IAST: Aśoka, IPA: [aˈɕoːkə], ca. 304–232 BC), makunkuna pay a Ti Kalatakan nga Ashoka, ket maysa idi a Indiano nga emperador iti Maurya a Dinastia a nagturay ti nagistayan amin iti Indiano a subkontinente manipud idi ca. 269 BC to 232 BC.[1] Maysa kadagiti kalatakan nga emperador iti India, ni Ashoka ket nagturay ti kaaduan kadagiti agdama tatta nga India kalpasan kadagiti adu a panagsusuppiat ti militar. Ti imperiona ket nasakupan tatta nga aldaw ti Pakistan ken Apganistan iti laud, ti tatta nga aldaw a Banglades ken ti Indiano nga estado iti Assam iti daya, ken ti kaadaywan pay nga abagatan ti akin-amianan a Kerala ken Andhra Pradesh. Sinakopna ti pagarian nga agnagan ti Kalinga, a sinakop idi ti maysa kadagiti puonan a nagtaudanna a nangrugi manipud idiay Chandragupta Maurya. Ti turayna ket naikuartel idiay Magadha (ti agdama nga aldaw tatta a Bihar). Inarakupna ti Budismo kalpasan idi nasaksianna dagiti adu a natnatay iti Gubat a Kalinga, nga isuna met laeng ti nangirugi para iti essemna nga agala kadagitoy a daga. Nagiruknoy isuna iti panagparang-ay iti Budismo ti ballasiw nga Asia ken nagipatakder kadagiti monumento nga agimarmarka kadagiti naimudingan a luglugar a panagbiag ni Gautama Buda.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Thapur (1973), p. 51.


text:
THE BAKER TEACHER:
Gapu iti pannakaipatungpal ti ECQ ditoy Abra idi Marso, rimuar ti talento iti panagluto partikular iti baking ni Ms. Nancy Bragas Millare, maysa a maestra iti pangpubliko a pagadalan ditoy Abra.
Segun kenkuana, gapu ta nakarikep dagiti dadduma a regular a paggatgatangan iti mirienda ditoy probinsia kabayatan iti ECQ, napanunotna nga isun ti agluto ti makan para iti pamiliana. Gapu ta naay-ayo dagitoy iti raman ti pudding a linuto na, imbagada nga i-postna daytoy iti social media tapno aglako. Saanna a ninamnama a ti simple a lutona ket posible nga agbalin a negosio. Adda payen resellersna.
Iti agdama, regular nga aglutluto ni Millare iti pineapple pudding ken agar-aramid payen iti carrot cake with yema cheese. Kinunana pay a gapu iti panaglutlutona ket adda kanayunan a pagbayaddan iti bill ti kuriente ken danum.


text:
Papa Sabiniano
Ni Papa Sabiniano (pimmusay idi 22 Pebrero 606) ket isu ti papa manipud idi 604 aginggana idi 606. Isu ket naipasngay idiay Blera (Bieda) idiay asideg ti Viterbo. Isu ket Papa idi las-ud ti Bisantino a Kinapapa, isu ti maikapat kadagiti dati nga apocrisiarius kadagiti nabutosan a papa ti Kontantinopla.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- dominio a publiko: Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Sabinianus". Encyclopædia Britannica (iti Ingles) (Maika-11 nga ed.). Cambridge University Press. Mangiraman daytoy nga artikulo iti teksto manipud iti pablaak a mabirukan itan iti
- Duffy, Eamon. Dagiti Santo ken Managdakes: Ti Pakasaritaan dagiti Papas, Unibersidad ti Yale a Pagmalditan, 2001, p. 72–73. ISBN 0-300-09165-6
- Ekonomou, Andrew J. 2007. Bisantino a Roma ken dagiti Griego a Papa: Dagiti Dumaya nga impluensia iti Roma ken ti kinapapa manipud kenni Gregorio ti Nalatak aginggana kenni Zacarias, A.D. 590–752. Lexington Books.
- Maxwell-Stuart, P. G. Salaysay dagiti Papa:Dagiti Kinaturay a Rehistro ti Kinapapa manipud keni Santo Pedro aginggana ti Agdama, Thames & Hudson, 2002, p. 54. ISBN 0-500-01798-0.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Dagiti midia a mainaig ken ni Papa Sabiniano iti Wikimedia Commons


text:
(Daytoy ti nabagas a panagsarita ni Apo Greg Amano kabayatan iti selebrasion ti maika-44 nga anibersario ti GUMIL Ilocos Sur. Paset laeng daytoy iti atiddog a panagsaritana,ti dadduma a paset, nangruna ti tartaraudi ket saan pay a nairaman.)
Uppat a pulo a tawenen ti GUMIL Ilocos Sur, Agosto idi mainaw daytoy, immay da Apo Pelagio idiay balay ket inyawisna ti panagtataripnongmi. Ket kinunak, apay a sukotantayo pay laeng ti agdama a gimong dagiti mannurat. Adda metten ti gimong a managanan nga Annak Ni Bucaneg.
Ngem daytoy a gimong, pinatakder daydi Antonio Encarnacion.
Ngem maawatak, ta dagitoy dua, Pelagio ken Tony, isuda idi ti malalaki a mannurat iti Bannawag. Agdindinnaerda a mangabak iti primera premio.
Sarsuelista pay dagiti kaddua daydi Mang Tony. Mapmapanda idiay Bangued. Saan laeng a panagsuratan. Agaramidda iti manuskrito ti sarsuela. Ta ti panagsuratan, saan laeng ti maipablaak iti Bannawag.
Setiembre, immayda manen. Ket kinunada, saan met unay a masangsango ni Mang Tony.
Mangisursuro idiay ni Manong Tony idiay Colegio de Imaculada Concepcion nga isu itan ti Divine World College of Vigan. Ket kunak, ala umayakto.
Napanak ket kayatda idin ti panagpipili, ngem kunak, kasano nga agpipilikayo ket awan pay ti pagaladan-linteg a surotentayo. Amangan laeng no dagiti mayat nga agkameng ket apaman a nakapagkamengda, ibagatayto no mano ti bayadanda, agikaydanto. Awan kas tay nalawag, nga ammotayo no ania dagiti pagrebbengan dagiti agkameng ken kasta met nga ammotayo dagiti kualipikasion dagiti rebbengna nga agakem a mangituray ken mangiturong daytoy a gunglo.
Gagangay, ugali ti Pilipino, no siasino ti mangiproponir, isu ti pangtedanda ti trabaho. Ket ngarud, annong ti panakaturay, sinuratmi dayta a pagallagadan. Ni Lauden Rosal, estudiante idi iti Ilocos Sur School of Arts and Trades, nakaipablaaken ti dua a saritana idiay Bannawag. Wilfredo Rabang, ken dadduma pay.
Umuna a Domingo ti Oktubre, idiay daan nga Ilocos Sur Arts and Trades, idiay cultural center, daydiay a parte ti nagtataripnonganmi. Ket naaprobaran ti pagallagadan, nagbibinnutos dagiti adda. Ket ni Apo Pelagio Alcantara ti nabotosan a presidente.
Saan nga immay ni Apo Tony, saan a nakaskasdaaw… maawatanmi.
Ket napasamak ti panagsapata idiay Rubina’s Terrace, (ayan ita ti Arcelli’s Bakeshop). Ni Apo Manny Alagar nga isu ti manager ken announcer ti DZVV, isu ti namagsapata kaniami.
Ket iti dayta a taripnong, nabala-bala ti panakaangay ti umuna a seminar idiay Suso Beach (Santa Maria, Ilocos Sur). Ket nakiddaw ti panangsangaili kadakami da Apo Godofredo Reyes ken Dedicacion Agatep Reyes.
Siak ti imuna a napan idiay tapno sabtek ni Apo Juan SP Hidalgo. Ket idi madamdama bassit, simmangpet met ni Apo Constante Casabar. Ket iti dayta a taripnong, napanunot ni Apo Hidalgo a nasayaat koma no kada probinsia ket adda Gumilna.
Ket kalpasanna dayta a taripnong, bulan ti Desiembre, nabuangay ti GUMIL Urdaneta, aginggana a nagsaknap iti kada probinsia ti Gumil. Ket idi 1968, nainaw ti GUMIL Filipinas.


text:
Lingsat Guimaras
Ti Lingsat Guimaras ket ti maysa a bagi ti danum iti rehion ti Akinlaud a Visayas iti Filipinas, a mangikapet iti Baybay Bisayano iti Golpo Panay ken Baybay Sulu. Iti amianan ken iti laud ket dagiti isla ti Panay ken Guimaras bayat a ti Isla Negros ket iti abagatan ken daya.[1] Ti Siudad ti Bacolod ket ti nangruna a puerto ti baybay ti lingsat, a mangited pay iti sumrekan iti Siudad ti Puerto ti Iloilo babaen ti Lingsat Iloilo.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Quick Facts". Probinsia ti Guimaras. Naala idi 17 Hulio 2013.


text:
Isabel, Leyte
Ti Isabel ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Leyte iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Isabel ket politikal a nabingbingay iti 24 a barbaranggay.[2]
- Anislag
- Antipolo
- Apale
- Bantigue
- Binog
- Bilwang
- Can-andan
- Cangag
- Consolacion
- Honan
- Libertad
- Mahayag
- Marvel (Pob.)
- Matlang
- Monte Alegre
- Puting Bato
- San Francisco
- San Roque
- Santa Cruz Relocation
- Santo Niño (Pob.)
- Santo Rosario
- Tabunok
- Tolingon
- Tubod
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Isabel | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Akindaya a Visayas Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion VIII (Daya a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion VIII (Daya a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion VIII (Daya a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion VIII (Daya a Visayas)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Leyte". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Santuario ni Aguinaldo
Ti Santuario ni Emilio F. Aguinaldo ket ti maysa a nailian a santuario a mabirukan iti Kawit, Cavite iti Filipinas, ti nakairangaran ti Deklarasion ti Wayawaya ti Filipinas manipud iti Espania idi Hunio 12, 1898.[3] Tapno malaglagip ti pasamak, itan ket ammo itan a kas ti Araw ng Kalayaan wenno Aldaw ti Wayawaya, ti maysa a nailian a piesta, a pagitag-ayan ti wagayway ti Filipinas babaen dagiti kangatuan nga opisial ti gobierno iti tinawen ti Hunio 12. Ti balay ket maysa itan a museo.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti santuario ket ti kapuonan a balay ni Emilio Aguinaldo,[4] nga opisial a ti immuna a Presidente ti Filipinas, ti kaikaisuna a presidente ti Umuna a Republika ti Filipinas. Nabangon ti balay idi 1845 a naaramid manipud iti kayo ken pan-aw ken nabangon manen idi 1849. Nayanak ni Aguinaldo ditoy idi Marso 22, 1869.[5]
Aldaw ti wayawaya[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi Hunio 12, 1898, nairangarang ti wayawaya manipud iti Espania manipud iti tawa ti dakkel a salas. Ti Deklarasion ti Wayawaya ti Filipinas ket binasa idi ti nagsurat, ni Ambrosio Rianzares Bautista[6] Napatalgedan ti Deklarasion ti Wayawaya ti Filipinas babaen ti Kongreso ti Malolos idi Septiembre 21, 1898.[7]
Pinadakkel ni Presidente Aguinaldo ti balay manipud idi 1919–1921, a nagbaliw daytoy iti maysa a monumento iti wagayway ken pagilian.[8] nangbangon isuna iti maysa a napintas a "balkonahe ti wayawaya", nga inusar ni Aguinaldo ken dagiti kangatuan nga opisial a Filipino iti las-ud dagiti rambakan ti aldaw ti wayawaya.[5] Adu kadagiti agbisbisita ita nga aldaw a mangipagpagarup a ti balkonahe ket isu ti pudno a lokasion ti Proklamasion ti Wayawaya. Indaton ni Aguinaldo ti balayna iti Gobierno ti Filipinas idi Hunio 12, 1963, "tapno mapreserba ti espirito ti Rebolusion ti Filipinas iti 1896 a nangipatingga ti panagsakup ti Espaniol iti pagilian".[1][2]
Nailian a wagayway ken kanta[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti las-ud ti rambakan ti wayawaya, ti wagayway ti Filipinas a dinisenio babaen ni Emilio Aguinaldo ket pormal idi a naiyukrad manipud iti sanguanan a tawa. Daytoy ket immuna a naipatayab iti las-ud ti Bakalan ti Alapan iti Siudad ti Imus ti masakbayan dagiti dua a lawas idi Mayo 28, 1898 (rambakan itan a kas ti tinawen a Nailian nga Aldaw ti Wagayway ti Filipinas). Immuna pay a natugtog ti nailian a kanta ti Filipinas kadagiti parangan babaen ti banda ti martsa ti San Francisco de Malabon (itan ket ti General Trias, Cavite) ngem kas maysa nga instrumental a musika; saan pay a naisurat ti liriko aginggana idi 1899 babaen ni José Palma.
Nairangarang a Nailian a Santuario[urnosen | urnosen ti taudan]
Pimmusay ni Emilio F. Aguinaldo idi Pebrero 6, 1964, iti tawen nga 94 idiay Veterans Memorial Medical Center iti Siudad ti Quezon. Ti isu met laeng a tawen, inrangarang ti gobierno ti mansion a kas maysa a Nailian a Santuario idi Hunio 18 babaen ti Tignay ti Republika ti 4039 a pinirmaan babaen ni Presidente Diosdado Macapagal.[5][9]
Deskripsion[urnosen | urnosen ti taudan]
Parke Aguinaldo[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti sanikua a kabangibang iti maysa a karayan, ket naipadakkel idi a mangiraman ti Parke Aguinaldo, ti maysa a parke iti sanguanan ti balay a pinartuat para iti rambakan ti Sentenial ti Filipinas idi 1998. Ti parke ket agraman iti maysa nga atiddog a promenada ken dagiti dua nga atiddog a pagurnongan ti danum. Ti balay ket dati a sinanguanan ti matarigagay a kalsada. Mabirukan iti parke ti bronse nga estatua ni Aguinaldo nga agsaksakay iti kabalio.
Nangruna a balay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti balay ni Aguinaldo ket maysa a mansion iti sumurok a 14,000 kuadrado kadapan (1,300 m2) iti kadakkel ti kadsaaran nga dinisenio met laeng ni Aguinaldo.[1] Ti balay ket addaan kadagiti sekreto a pagserrekan ken dagiti pagilemmengan a lugar para kadagiti dokumento ken dagiti armas ken napunno kadagiti duog nga alikamen ken nadekorasionan iti modelo ti wagayway ti Filipinas ken dagiti sabali a simbolo ti Filipinas. Nabingbingay ti pasdek kadagiti tallo a seksion: ti nangruna a balay iti laud a bangir ti pasdek, ti paset ti pamilia iti daya, ken ti torre a mabirukan iti pagbaetan.[10] Ti seksion iti tengnga ket ti lima a kadsaaran a torre nga agraman iti timmirad a pantok iti kangatuan a partena. Ti agpang ti balkonahe iti maikadua a kadsaaran ket sagmaminsan a nabilbilang a kas maysa a maipatinayon a kadsaaran. Ti kadsaaran iti baba ti balay ket dati nga awanan diding a kadawyan met kadagiti balay iti las-ud iti dayta a panawen.[5] Ita nga aldaw, daytoy ket mangibalay iti museo dagiti memorabilia ni Aguinaldo ken dagiti sabali pay a naipakasaritaan nga artipakto. Ti maysa a hologramo a mangipakpakita ken ni Aguinaldo iti las-ud ti bisperas idi Hunio 12, 1898, ket maysa kadagiti maipabpabuya.[10]
Mabirukan iti maikadua a kadsaaran iti dakkel a salas, ti maysa a dakkel a paggigimongan a siled nga agraman iti naipakasaritaan a sanguanan a tawa a nakabasaan ti Deklarasion ti Wayawaya. Innayon ni Aguinaldo ti akinsango a balkonahe ti Wayawaya iti las-ud dagiti panagpabaro idi 1919.[2] Ti siled ti panganan a mabirukan iti isu met laeng a kadsaaran ket tampokan babaen ti maysa a mapa a reliebo iti Filipinas iti bobidana. Iti pay daytoy a kadsaaran ket ti siled a pagturogan ni Aguinaldo, ti kosina, ti maysa a siled ti komperensia, ken ti maysa a sangkapaset a naabbongan a terasa iti akinlaud a patingga ti pasdek. Iti daya a payak ket dagiti tallo a siled a pagturogan para kadagiti tallo nga annak a babai ni heneral. Ti maysa a naabbongan a balkonahe (azotea) iti patingga ti payak ket ninaganan ni Aguinaldo a kas Galeria de los Pecadores (Salas dagiti Managbasol) gapu ta naplano idiay dagiti gakat ti militar a mangsupiat kadagiti turay ti Espaniol.[5][11][12]
Ti sumaruno nga agpang ket ti biblioteka ti mezzanine a mangtan-aw iti dakkel a salas iti baba. Ti maysa nga agdan a mangiturong kadagiti agbisbista iti Siled ti Embahador nga inus-usar a kas pagadalan ti manugang a lalaki ni heneral, ni Embahador Jose Melencio. Ti sumaruno a kadsaaran ket dagiti sabali a sled a pagturogan ni Aguinaldo nga inus-usar iti las-ud ti naud-udi a parte ti biagna. Ti maysa a nabaldosaan a terasa iti daytoy nga agpang ket makaited iti napintas a a buya iti ili iti ad-adayo ngem ti Manila. Ti akikid unay nga agdan ket mapan iti tuktok ti torre a naibagbaga kano a paborito a lugar ni Aguinaldo.
Hardin[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti parangan iti balay ket adu kadagiti nalangto a mula a beddengan babaen ti maysa a karayan iti daya ken likudan ti maysa a piskeria iti abagatan. Iti naipakita iti ruar ti balay ket ti bukod a karro ni Aguinaldo, ti maysa a 1924 a limosina a Packard a napabaro idi Nobiembre 2009.[13]
Iti tengnga ti hardin iti likudan ti balay ket ti marmol a tanem a naikatabonan ti umuna a presidente.[4]
Museo[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti museo ti Santurio ni Aguinaldo iti kadsaaran ti baba ket tinartaripato babaen ti Nailian a Historikal a Komision ti Filipinas.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c d "Historical Sites of Cavite" Naiyarkibo Disiembre 30, 2011, iti Wayback Machine. Provincial Government of Cavite Website. Naala idi 2011-10-18.
- ^ a b c Javellana, Rene and Zialcita, Fernando Nakpil, etc. (1997). "Filipino Style", pg. 66–69. Periplus Editions (HK) Ltd. ISBN 0-8048-7050-0.
- ^ "GMANews.TV – Arroyo to receive 320 Fil-Ams, Fil-Canadians Monday – Nation – Official Website of GMA News and Public Affairs – Latest Philippine News – BETA". 2008-07-13. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2009-01-27. Naala idi 2008-07-13.
- ^ a b Philippines. Nelles Verlag. Pebrero 2001. ISBN 3-88618-222-3.
- ^ a b c d e "The Aguinaldo Shrine". Philippine Culture – Filipino.biz. Naala idi 2011-10-16.
- ^ Halili, M.C. (2004). "Philippine History", pg. 162. Rex Book Store, Manila. ISBN 978-971-23-3439-9.
- ^ Guevarra, Sulpicio (1972). "The laws of the first Philippine Republic". p.5. National Historical Commission.
- ^ Quezon III, Manuel L. (2002-04-02). "History of the Philippine Flag" Naiyarkibo 2008-02-05 iti Wayback Machine. Flags of the World. Naala idi 2011-10-20.
- ^ Valmero, Anna (2011-04-08). "Revisiting the Aguinaldo Shrine". GoBacoor. Naala idi 2011-10-17.
- ^ a b "A House of History". National Historical Institute of the Philippines. Naala idi 2011-10-19.
- ^ Innocenti (2005-01-05). "Philippines, Cavite, Kawit (01-05-2005)" Naiyarkibo 2018-10-01 iti Wayback Machine. Panoramio.com. Naala idi 2011-10-17.
- ^ aiebo (2007-12-27). "Aguinaldo's House at Kawit Cavite" Naiyarkibo 2018-10-01 iti Wayback Machine. Panoramio.com. Naala idi 2011-10-17.
- ^ ericaorange (2010-06-13). "The House of Gen. Emilio Aguinaldo Naiyarkibo Enero 17, 2011, iti Wayback Machine. Tara Na!. Naala idi 2011-10-17.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Santuario ni Aguinaldo iti Wikimedia Commons
- Blogspot maipanggep iti Santuario ni Aguinaldo.
- Ti Santuario ni Aguinaldo iti AngelCent
- Ti Balay ni Heneral Aguinaldo


text:
Babatngon
Ti Babatngon ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Leyte iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Babatngon ket politikal a nabingbingay iti 25 a barbaranggay.[2]
- Biasong
- Gov. E. Jaro (Bagahupi)
- Malibago
- Magcasuang
- Planza
- Poblacion District I
- Poblacion District II
- Poblacion District III
- Poblacion District IV
- Rizal I
- San Ricardo
- Sangputan
- Pagsulhugon
- Taguite
- Uban
- Victory
- Villa Magsaysay
- Bacong
- Bagong Silang
- Lukay
- Rizal II
- San Agustin
- Guintigui-an
- Naga-asan
- San Isidro
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Babatngon | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Akindaya a Visayas Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion VIII (Daya a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion VIII (Daya a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion VIII (Daya a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion VIII (Daya a Visayas)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Leyte". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Da Angalo Ken Aran
Godofredo Reyes
Adda sarsarita idi ugma Nga agalla-allatiw ti dila Sarsarita a makapakatawa Mangparagsak iti rikna.
Nadamagyon ni Angalo? Gigante dayta a baro, Nataer, naarem, nakarayo, Kadakkelna makigtotkayo. No rukodem ti tugotna Limapulo kadapan kaatiddogna Duapulo kadapan ramramayna Banbantay aska-askawenna.
Sadino ti naggapuanna Daytoy a datdatlag a parsua? Tagipuro iti Asia Akin-abagatan a daya.
Nagdaliasat idiay Korea Japon ken Formosa, Ditoy Filipinas maikalima A daga a nagsardenganna.
Simmanglad idiay Lima (Limay itan) idiay Bataan, Maikaem idiay Annam, Maikasiam idiay Siam.
Ti maikapito ket maikawalo Idiay Singapore ken Borneo Maikasangapulo idiay Burma Sa nagturong idiay Tsina.
Idi adda idiay Bataan Limmabas agkankanta nga Aran Gigante a nagpuniponan Kinapintas a balasang.
Naglugan nangayed a barko Kas bantay ti kangato Kas ikan a burikburikan Nangisit nabalidbidan Iti kiaw a narangrang.
Napardas panaggaudna Amianan naturongna, Sinurot ni Angalo Ti makaawis a banglo.
Idi makabatog kailokoan Narba ti sasakayan Ta ti angina Banaoang Nasabetna dina nalisian.
Nagikkis ni Angalo A kumamkamat likudan “Narba kan Aran!” Napataliaw balasang.
Timmapuak iti barko Naglangoy a kas iyo Ni Aran a di mapaamo Nagpuniponan karayo.
Ti disso a nakarbaan Napintas a sasakayan Isut’ ili a Narvacan Ilokos akin-abagatan.
Nalbo a naipanagan Barrio Santa Maria Ta isut’ naudi a limnedan Ipus ti barko a narba.
Apaman a timmakdang Nasipukel nga Aran Nagturong kabanbantayan Iti barrio Balballasiwan;
Nagballasiw karayan Ket inna naimatangan Pintas a pagsidsiddaawan Bantay a pagtaptapuakan Danum a kasin-awan.
Isu dayta ti Pinsal Agparparukpok danum naynay Danumna makabang-ar Makaited linglingay.
Agdigos umuna a tarigagay Ni Aran a siwawakray Naitikleb iti darasna Ket pus-ongna nagdas-al Iti bato a nakabatian Nakaay-ayat pakalaglagipan Ti ilemlemmeng ni Aran Sinan-sabong a nalasbang.
Immisem ni Angalo Inur-urayna daydi kanito Tapno inna makamatan Kas ugsat’ pardasna nga Aran.
Iti darasna a kumamakam Nasikkarudna iti dalan Ti bantay ket nagusingan Isut’ Bantay Gusing itan, Gusing—pakalaglagipan Ket ti barrio napanaganan Iti baro a kadakkelan Ditoy purpuro nagparang.
Nagtugaw a silalailo Ni maragsakan nga Angalo Sinakruyna ni Aran Iti inna nakaitikleban.
Agsipud kadagsenna Napatugaw iti abayna Adda nabati nalnekan Abay sinan-sabong ni Aran. Dua nga abut kas karamba Nagdissoan bukel-bukelna. Adda met “tugot ni Angalo” Iti saan unay nga adayo.
Dagitoy makita ida Idiay Pinsal, iti rabawna Linglingay dagiti parsua Naayat nga agbanbaniaga.
Idi nabangonen ni Aran Immisem iti kasam-itan Nalapunos ragsak ni Angalo Balligina napnuan rag-o.
Iti rabaw dagiti batbato Nagay-ayamda, naglinlinnailo, Nagsalisalda a nagkali Ti daga, darat, batbato; Iti abagatan baybay a batogda Isut nagipuruapuruakanda Nagbalin a “sangagasut nga isla” Iti taaw Pangasinan a nalawa.
Di daga, darat, batbato Nga imbakal da Aran ken Angalo Naapgad idi naitibnokda Iti baybay a nagdissoanda.
Nagkubuar ti asin nga adu, Naglayus ti ili, napno, Nagbalin a Pangasinan itan Apgadna isut maramanan Taaw sangalubongan.
Ab-abut a nagkutkutanda “Sangagasut a danaw” nagbalinanda Iti tuktok naipattopattokda Kas sangagasut a sarming ti agsapa.
Nagsapul ni Aran Ppagdiram-osna a dinadang Nangkutkot ni Angalo iti abut Ginginammolna inna inlaok.
Nagkubuar danum a nalitnaw Nagparang sinan-bullalayaw Diram-os ni Aran naipanagan Napudot a burayok itan.
Narukbos nga algarroba Nga agsabong nalabaga Sinikkawilan ti puonna Salamagi a salinongna Pagilasinan mayat a kumita.
Tallo gasut a kadapan abagatanna No ti bulan ti Abril maisangbayka Adda kayo a narnuoan a sabsabong “Casia Javanika” sagsaggaysan bulong Agwarwarnak sam-it, ayamuom.
Isu daytoy ti bangbanglo ni Aran Pinilina nga agturay minuyongan No adayuka awan makitam a bulongna Bin-ig a sabong a puraw kalukopna Tangsit kabakiran a nagtubuanna.
Iti sirok bollilising a kayo Narukbos ken nalangto Nangpalinis ni Angalo Iti dakkel unay a bato.
“Dalumpinas ni Karayo” Ti naipanagan ammoyo? Pagtartaraokan ni abuyo Nga ay-ayam ni Kupido.
Ditoy ti inda nagin-inanaan Nagin-indayonan kabakiran Lanlanot a kalalagdaan Sirok kaykayo a karukbosan Nagtintinulodda a duan.
Ditoy ti inda nagbayagan Ninagananda iti Nagganasan Kas dua a pagaw agsimpungalan Bukodda ti kabakiran.
Iti agsapa a makamurmuray Nalagipda a sublian Disso a nakarbaan Nagluganan ni Aran.
Batog ti Nalbo a nataaw Maudi a limnedan Ipus ti barko ni Aran Nanglaon karga a kapatgan.
Iti igid ti baybay Puyupoy makaawis unay Nagilad ni Aran siwawakray Iti kadaratan nailibay.
Bimmatok ni Angalo Nakarawana ti barko Singin a perlas karimatan Insang-atna maragsakan.
Sumipngetan idi bumangkag Ngem aglawlawda naglawag Ta sinamar perlas nagraniag Abakennat’ bulan no naslag.
Nakita ni Angalo ni Aran Agil-ilad pay lat’ kadaratan Nagpintasen a mapasikigan No aganges, barukongna anian! Makaay-ayo a matmatmatan.
Ti maysa kadagiti perlas Dakdakkel ngem kadakkelan A pawikan. Singinda a ginaboran Ni Angalo iti kadaratan.
Tinuladna a tinubay Timburog ti barukong Sinansuso a nabungkong Tangsit toy lubong.
Idi makapuot ni Aran Nakitana ti nailadawan Ni Angalo inna iniseman Bannogna kasla naawan.
Saan nga imbagbaga Ni Angalo ti palimedna Nga iti uneg ti sinasuso a dua Dagiti perlas ginaboranna.
Lawag perlas sinalbagna Balbag a danum ti baybay Dagiti lames, ik-ikan, Amin a nabiag ti taaw;
Naglulumbada a nangsurot Makapurar a kasla bandos, Kas batombalani a nasudi Makaawis uray no rabii.
Adda timmakdang kadaratan Pawikan a kasikasan Nakitana da Angalo ken Aran Agin-innarasaas kadaratan.
Nagkali ti abutna Nadagdag ti panagpasikalna Ginasgasut nai-itlogna Dagus pay a napessaanda Ta ni ayat ti gapuna.
Ti puyupoy naglamiis Dalluyon nagulimek Bunga’t niog napusek Bagasna makapnek Nagbalin a makapuno Pagay-ayat ni Angalo.
Dagiti bangar nagsabongda Ayamuomdat’ nagpaiduma Iti angin nagadiwara Ti banglo a saysay-openda.
Kadagitoy ita nga aldaw Apay a ti sabong ti bangar Saanen a kas idi punganay A nasam-it ken makabang-ar?
Nagladingit kano ni kayo Idi pimmanaw da Aran ken Angalo Nagbangsit sabsabongna Pangipeksana sakit ti nakemna.
Iti sabangan ti baybay Nairana a timpuar Datdatlag a leon-taaw Nakigtot ket nasdaaw.
Nailabeg di nakagaraw Nakatangad, situtungraraw Timmangken iti yanna Nagbalin a bato inggat ita.
Sinaludsod ni Angalo Ken aran a silalailo “Ania aya ti napukawmo Idi limned ti baro?”
“Singn a perlas Kas baton-sileng narimat Kas itoy innak buklen Iti ungto ti balangen.”
Ket tinubay ni Aran Brillante a natikapan “Diamond head” buniagnan Naibati a pakalaglagipan.
“Kasanot’ tabas ti barko Idi bimmatokka Angalo? Bukbuklem man iti darat Tapno makita a nalawag.”
Nagtungpal ni Angalo Kas kumikitikit lumaladawan Tinubayna ti sinan-arko A naipakleb iti kadaratan.
Isut’ Bantay Abut itan Iti ili a Narvacan Dakkel nga abut tuktokna Isut’ naisadsad a pasetna.
Idi limneden ti bulan Ket nagsipnget ti tangatang Nagkuyog dua nga anniniwan A nagpaabagatan.
Nagladingit dagiti napanawan Iti igid baybay a kapintasan Ti barrio Suso naulilan Ngem adda pakalaglagipan.
Nagkimat iti amianan Naggaruod iti abagatan Dalluyon nagdaranudordan Niniog naregreg bungadan.
Dagiti sabong ti bangar Saanen a makabang-ar Nagbalin a nabangsit Panangipeksana ti ladingit.
Dagiti masikog a pawikan Naalisan wenno nappelandan Dagiti lames ken ik-ikkan Inalon-on tangrib a nagngangan.
Dagiti darat a namonto-montoon Nagbalinda amin a baton Idiay Suso ken Narvacan.
Kalpasan ti dawel nagbannawag Isudat’ banbantay a makitan Init ti daya naglawag Timpuar manipud baybay Ti buya a datdatlag.
Suso a nakaskasdaaw Ipusna labsanna pay Niog a nalayog Iti igid ti baybay.
Nalukneng ti balayna Mapikon-pikonna ti bagina No agkarayam agbabasa Ti tugot a pagnaanna.
Tinurongna ti nakaidulinan Dua a perlas kapapatgan Puon sinansuso a bantay Simbrek a siaalumanay.
Wen, ta nasiputanna kano Ti panangbatok ni Angalo Kadagiti kasusudian A gameng ni Aran.
Inkarinat kaayan-ayatna A no maalana dagitoy a dua Isagutnanto ti maysa A pangsukat rikep balayna Ta rumangrang no agandapda.
Iti uneg singin a bantay Panagsapsapulna di agsarday Iti tuktok bantay timpuar Ngem awan perlas inna inruar.
Sadiay inna nawanawanan Baybay nga inna naggapuan Nalagipnat’ inna napanawan Kaayan-ayatna a nakayawan Sinamar perlas ni Aran.
Kinaykayatna ti timmapuak Ngem ti agsubli nga awan perlas Ta napudno ti inna panagayat Ken balasang Suso a nadayag.
Iti ruangan ti gukayab A simbrekanna silulukat Nagur-uray inna kaayan-ayat Natalimudaw idi natnag
Iti sanguanan ni Suso Nagkari a sipupudno Nagsangit ti nagur-uray Nagarubos lulua a naruay Idi naurnong naputtot Isut’ nagbalin a loob Pakalaglagipan ken Suso A nagdung-aw napnuan limdo.
Iti saan unay a nabayag Dimmanonen ti damag Da Angalo ken ni Aran Nakita ida a naglugan Dakkel a sasakayan A naaramid idiay Bataan Ket nagturongdan idiay Annam Maikanem inda nagsardengan.
Saan a napukaw imbatida A pakalaglagipan kadakuada Nangnangruna iti Santa Maria Minuyongan ni ayat kadakuada.
Nagbalin da Aran ken Angalo A mangparparagsak tattao Pakasaritaan panagbiagda Naisuraten kadagiti batbato Kas iti “Tugot Ni Angalo”. —o0o—


text:
Panateng
Ti panateng ket maipapan ti birus a makaalis a sakit iti akinngato nga alimunumon ti respiratorio a kangrunaan a mangapektar ti agong.
Dagiti sintoma ket mairaman ti panaguyek, nasakit a karabukob, runny nose, panagbaen, ken gurigor a kadawyan a maresolba kadagiti pito angginggana iti sangapulo nga aldaw, nga ada met dagiti sintoma nga agpaut aginggana dagiti tallo a lawas.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti nota
- Ronald Eccles, Olaf Weber (2009). Common cold. Basel: Birkhäuser. ISBN 978-3-7643-9894-1.


text:
Pagsasao a Kurti
Ti pagsasao a Kurti ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao iti amianan nga aplaya ti Isla Manus iti Papua Baro a Guinea.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Kurti iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Kurti". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ti urnong ni Robert Blust iti Kaipuleohone ket mairaman dagiti naisurat a material iti pagsasao a Kurti ken ti listaan ti balikas


text:
Inpaludip ni National Security Adviser Luis Chavit Singson ti panagsublina kas gobernador iti probinsia ti Ilocos Sur iti daytoy May 2010 election.
Ni Gobernador Deogracias Victor DV Savellano ti agdama a gobernador ti probinsia nga Ilocos Sur.
Ni Jeremias Jerry Singson ti vice-governor iti agdama.
Iti panagsaritana iti panagkasangayna ni Deputy Speaker Eric Singson, kinunana a kasaritana ni Gov DV tapno ipasublatna met ti kangatuan a posision iti Ilocos Sur.
No tumaray ni Chavit Singson kina-gobernador, awan problema kadagiti dua agsipud ta nakasaganada nga agpababa. Ngem ti problemanto laengen no asino kadakuada ti agbalin a runningmate. Kayatto ngata ni Jerry ti agbokal no kas ni DV ti mapili or kayat kadi met ni DV ti agbokal no ni Jerry ti aglayon a bise gobernador.
Ngem no saan a tumaray, dita a maaddaan iti problema. Kinuna ni Jerry Singson nga adda saritaanda kenni DV idi 2007 nga isuna met ti mapan iti daytoy 2010 a pinaglibakan ti maysa.
No kasta ti mapasamak, amangan no agsango dagiti dua ket dakdakkelton ti tiansa ni Rambo Rafanan iti daytoy a gundaway a mangabak. Buok laeng ti baet da DV ken Rambo itay napalabas nga eleksion.
Ti saludsod, addanto ngata posibilidad a maaddaan iti baro a senario ti pulitika ti Ilocos Sur iti daytoy 2010.


text:
By Bombo Jaycesheryl Paet | DZVV 603 KHZ Bombo Radyo Vigan
VIGAN CITY – Mangnamnama ni dati a Senador Ferdinand Bongbong Marcos Jr. nga addanton iti resulta iti election protest-na ken ni Vice President Leni Robredo sakbay iti filing iti kandidatura inton Oktubre.
Iti pannaki-uman iti Bombo Radyo Vigan ken ni Marcos, saanda nga agsardeng ken ituloyda latta iti laban agingga saan a rumuar iti resulta iti protestada iti napasamak nga eleksyon iti kina-bise presidente idi 2016.
Segun ken ni Marcos, saan laeng a para kadakuada iti araramidenda nudiketdi para payen kadagiti amin a Pilipino ken padada a kandidato idi napalabas nga eleksyon.
Kabayatanna, patien ni Marcos a maituloyto ni Justice Marvin leonen iti napateg a kaso.


text:
Suisa
Nagsasabtan: 46°50′N 8°20′E / 46.833°N 8.333°E
Ti Suisa ket maysa a pederal a repúblika nga ti opisial nga agnagan iti Kompederasion a Suiso ken buklen ti 26 a kanton. Ti Berna ti kapitolio na daytoy. Masarakan ti pagilian iti Laud nga Europa ket kabangibang daytoy ti Alemania iti amianan, ti Pransia iti laud, ti Italia iti abagatan, ken ti Austria ken ti Liechtenstein iti daya.
Palawlawan ti daga ti pagilian a Suisa. Maibingay ti heograpia daytoy iti Alpes, iti Banak ti Suisa ken iti Jura ket 41,285 km2 ti kalawa daytoy. Kaaduan iti 7.9 a riwriw a populasion ti Suisa ket agnaed iti Banak ket ditoy a masarakan dagiti kadaklan a siudad, idinto a buklen ti Alpes ti kalawaan a paset ti teritorio daytoy. Kadagiti kadaklan a siudad ket ti dua siudad sangalubongan ken sentro ti ekonomia a Zúrich ken Ginebra.
Napaut ti pakasaritaan ti neutralidad ti Suisa ket saan pay a nakigubat daytoy iti tukad internasional sipud idi 1815 ken nagkameng laeng daytoy iti Sikakaysa a Papagilian idi 2002. Iti laksid dayta, adda activo a panggannaet a polisía daytoy ket masansan a makipaset kadagiti panagpakappia iti agduduma a paset ti lubong. Ti Suisa ti nagtaudan ti Nalabaga a Krus ket naibatay daytoyy ti adu nga organisasión internacional pakaramanan ti maikadua a kadaklan nga opisina ti Sikakaysa a Papagilian. Maysa daytoy kadagiti nagipasdek a kameng ti Asosiasión ti Nawaya a Komersio ti Europa ken paset pay ti Purok Schengen. Iti laksid dayta, saan daytoy a kameng ti Kappon ti Europa wenno ti Purok nga Ekonómiko ti Europa.
Ti nominal a pakabuklan a produkto doméstiko ti Suisa ket $75,835, ket basar iti daytoy maysa kadagiti kabaknangan a pagilian iti lubong. Adda iti Suiso ti kadaklan a kabaknang tunggal nataengan iti lubong idi 2010 ($372,692 tunggal maysa a tao). Kasta met nga adda iti Suisa ti maysa kadagiti kadaklan a balance ti kuento kas porsiento ti pakabuklan a produkto doméstiko iti lubong, ket sarunuen laeng daytoy ti sumagmamano a pagilian a productor iti lana. Agtultuloy met ti pannakaibilang ti Zúrich ken Ginebra kas maikadua ken maikatlo kadagiti siudad nga addaan iti kasayaatan a kalidad ti panagbiag iti lubong. Inkeddeng ti Sangalubongan a Forum nga Ekonomiko ti Suisa a kas maysa nga umartakan a pagilian iti lubong idi 2010, ket inkeddeng met ti Kappon ti Europa a daytoy ti kainnovativuan a pagilian.
Ti Suisa ket buklen ti tallo a kangrunaan a rehion linguistiko ken kultural. Dagitoy ti Aleman, Pranses, ken Italiano, ket mainayon pay dagiti tanap nga agsasao iti Romanse. Iti kasta a saad, ti Suia ket saan a pagilian a sibabasar iti kadawian nga etnisidad wenno pagsasao. Ti pakakaysaan ti Suisa ket sibabasar iti kadawian a pakasaritaan, iti paglalaeman a panaggatad (pederalismo, dagus a demokrasia, neutralidad) ken iti simbolismo ti Alpes. Según iti kannawidan naipasdek ti Suiso a Konpederasion idi Agosto 1 1291 ket tinawen a marambakan ti Nailian nga Aldaw ti Suisa iti dayta nga aldaw.
Dagiti paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ De jure "pederal a siudad"; de facto a kapitolio. Gapu ti pakasaritaan dagiti pederalismo a sensibilidad, ti linteg a Suiso ket saan nga agnagnagan ti pormal a kapitolio, ken addaan dagiti pagalagadan a kas dagiti korte ket addaan da ti sabsabali a lokasion.
- ^ Tinawtawid. Ti Pederal a Dokumento ti Linteg ket agibagbaga laeng a "nasapa nga Agosto" ken ti tulag ket ti pannakaipabaro iti maysa a nadaananan, nga tattan ket napukaw.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Pederal a Batay-linteg, artikulo 4, "Dagiti Nailian a Pagsasao" : Dagiti Nailian a Pagsasao ket Aleman, Pransés, Italiano ken Romansh; Pederal a Batay-linteg, artikulo 70, "Dagiti Pagsasao", parapo 1: Ti dagiti opisial a pagsasao iti Konpederasion ket Aleman, Pransés ken Italiano. Ti Romansh ket opisial to a pagsasao para iti panakisasao kadagiti tattao iti Romansh a pagsasao.
- ^ Maysa a panakayebkas iti Tagsatzung naiyebkas ti Pederal a Batay-linteg a naampon idi 12 Septiembre 1848. Ti maysa a resolusion iti Tagsatzung iti 14 Septiembre 1848 a nainaganan a dagiti kabilegan kadagiti pagadalan a naited para iti ken babaen ti 1815 a Pederal a Tulag ket agpaso iti oras ti batay-linteg iti Pederal a Konsilo, a naaramid idi 16 Nobiembre 1848.
- ^ "Kadakkel ti populasion ken ti nakaramidan ti populasion". Opisina ti Pederal nga Estadistika ti Suiso. Pederal nga Opisina ti Suiso, Neuchâtel. 2010. Naala idi 2011-04-29.
- ^ a b c d "Suisa". Internasional a Pundo ti Paguartaan. Naala idi 2010-04-21.
- ^ "Gini coefficient of equivalised disposable income (source: SILC)". Eurostat Data Explorer. Naala idi 13 Agosto 2013.
- ^ "2014 Human Development Report" (PDF). 14 Marso 2013. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- Suisa
- Dagiti Alpino a pagilian
- Tengnga nga Europa
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti pederal a pagilian
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Pranses
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Aleman
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Italiano
- Dagiti naserraan ti daga a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Akinlaud nga Europa