text:
Pagsasao a Galego
Ti Galego (galego IPA: [ɡaˈleɣo]) ket pagsasao ti sanga ti Lumaud nga Ibero-Romanse. Daytoy ket insasao babaen dagiti 3 million a tattao, a naipangpangruna idiay Galicia, ti maysa nga autonomo a komunidad a mabirukan idiay amianan a laud ti Espania, nga idiay ket opisial a kakuyogna ti Espaniol. Ti pagsasao a naisasao pay kadagiti sona ti pagbeddengan dagiti kaaruba a rehion ti Espania ti Asturias ken Kastila ken León, ken babaen pay dagiti imigrante a komunidad ti Galicia iti dadduma pay a paset ti Espania, in Latin nga Amerika, ti Estados Unidos, Suisa ken dagiti dadduma pay a lugar idiay Europa.
Ti Galego ket paset ti isu met laeng a pamilia dagiti pagsasao a kas ti Pagsasao a Portuges, ken isuda a dua ket makibinnigayda ti agpada a taudan. Ti nagbingayan a Galego-Portuges a lirika (maika-13 ken 14 a sigsiglo) ket isu idi kadagiti naisangayan a literatura a napataud idiay Europa iti Tengnga a Panpanawen. Dagiti alagaden dagiti dialekto ti Portuges ken Galego ket nagrugrugi a nagbalbaliw idi maika-13 ken maika-14 a sigsiglo.[3]
Ti leksikon ti pagsasao ket kaaduan a naala iti Latin, urayno daytoy ket aglaon met kadagiti nangrun a abilang dagiti balikas ti Hermaniko ken Keltiko a taudan, ken dagiti dadduma pay a sustrato ken dagiti adstrato ket naawatda pay, a naipangpangruna babaen ti Espaniol ken Portuges, ti adu a bilang dagiti pangnagan manipud kadagiti Arabo nga idi Tengnga a Panpanawen ket isuda ti nagturay iti akin-abagatan nga Iberia.
Ti pagsasao ket opisial a timbengen babaen idiay Galicia babaen ti Naarian nga Akademia ti Galicia. Nupay kasta, dagiti nawaya a gunglo a kas ti Gunglo ti Pagsasao ti Galicia ken ti Akademia ti Galicia iti Pagsasao a Portuges ket mangiraman ti Galego a kas paset ti pagsasao a Galego-Portuges.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Reperensia ti Galego iti Ethnologue (maika-17 nga ed., 2013)
- ^ observatoriodalinguagalega.org
- ^ de Azevedo Maia, Clarinda (1997). História do galego-português: estado linguístico da Galiza e do noroeste de Portugal desde o século XIII ao século XVI (com referência à situação do galego moderno) (Reimpressã da edição do INIC (1986). nga ed.). Lisboa: Fundação Calouste Gulbenkian. ISBN 9789723107463.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti alagaden ti Galego:
- LOIA: Nawaya apagsurotan ti pagsasao a Galego (Ingles).
- Batayan a pakaammo para iti pagsasao a Galego (Galego), (Espaniol), (Ingles)


c: text/html

text:
Abagatan nga Ungto
Nagsasabtan: 90°S 0°W / 90°S -0°E
Ti Abagatan nga Ungto, makunkuna pay a kas ti Heograpiko nga Abagatan nga Ungto wenno Naindagaan nga Abagatan nga Ungto, ket maysa kadagiti dua a puntos a ti pakbu a pagtayyekan ti Daga ket pagsabtan ti rabawna. Daytoy ti akin-abagatan unay a puntos ti rabaw ti Daga ken naisanglad idiay kasumbangir a paset ti Daga manipud ti Amianan nga Ungto. Daytoy ket mabirukan idiay kontinente ti Antartika, daytoy ket isu ti pakakitaan ti Estasion ti Abagatan nga Ungto ti Amundsen-Scott ti Estados Unidos , a naipatakder idi 1956 ken isun ti permanente nga adda empleadona nga estasion manipud ti dayta a tawen. Ti Heograpiko nga Abagatan nga Ungto ket nasken a saan nga allilawen iti Abagatan a Magnetiko nga Ungto, nga urayno daytoy ket heograpiko nga asideg, ket naipalpalawag a naibatay iti magnetiko a lugar ti Daga.
Dagiti linaon
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Para iti kaaduan a panggep, ti Heograpiko nga Abagatan nga Ungto ket naipalawag a kas ti akin-abagatan a puntos dagiti dua a puntos a ti patayyekan a paglikmutan ti Daga ket agsabat iti rabaw (ti sabali ket ti Heograpiko nga Amianan nga Ungto). Nupay kasta, ti pagtayyekan a paglimutan ti Daga ket pudno a suheto ti bassit unay a 'kalog', isu a daytoy a panangipalawag ket saan a makaanay para iti umiso unay nga obra; kitaen ti Ganay a Polar para iti adu pay a pakaammo.
Dagiti heograpikal a nagsasabtan iti Abagatan nga Ungto ket kadawyan a simple a naited a kas 90°S, gapu ta ti longitudna ket heometrikal a saan a naipalawag ken di maitunos. No kayaten ti longitus, mabalin a maited daytoy a kas 0°. Idiay Abagatan nga Ungto amin a direksion ket sumango iti amianan. Gapu ti daytoy a rason, amin a direksion idiay Ungto ket naited a mainaig iti "grid nga amianan", a mangiturong nga agpaamianan iti igid ti kangrunaan a meridiano.[1]
Ti Heograpiko nga Abagatan nga Ungto ket mabirukan idiay kontinente ti Antartika (urayno daytoy ket saan a kastoy a kaso para iti amin a Pakasaritaan ti Daga gapu ti panaganud ti kontinente). Daytoy ket nakatugaw iti ngato ti awan langa, lupes, naangin, nayelo a banak iti altitud iti 2,835 metmetro (9,301 ft) iti ngato ti pantar ti baybay, ken mabirukan iti agarup a 1,300 km (800 mi) manipud ti kaasitgan a nawaya a baybay iti Luek dagiti Balyena. Ti yelo ket nakarkulo nga agarup a 2,700 metmetro (9,000 ft) a kapuskol idiay Ungto, isu a ti rabaw ti daga iti sirok ti sabanas ti yelo ket pudno nga asideg ti pantar ti baybay.[2]
Ti polar a sabanas ti yelo ket aggungunay iti gatad ti agarup a 10 metmetro iti tunggal maysa a tawen iti direksion ti nagabetan ti 37° ken 40° laud ti grid nga amianan,[3] nga agpababa a mapan idiay Baybay Weddell. Isu a ti puesto ti estasion ken dagiti daduma nga artipisial a langa a mainaig iti heograpiko nga ungto ket agin-inut a maiyanud kadagioti napalabas a panawen.
Ti Heograpiko nga Abagatan nga Ungto ket namarkaan babaen iti Aldaw ti Baro a Tawen a ti bassit a senial ken ti wagayway ti Amerika ket maiyalis, ken maikabil ti baro pasok iti yelo, ken dagitoy ket maipuesto iti tinawen tapno matangdanan ti pananggunay iti yelo.[4] Ti senial ket mangirehistro kadagiti respektibo a petsa idi naabot ni Roald Amundsen ken ni Robert F. Scott ti Ungto, fa sinaruno ti baassit nga insasao iti tunggal maysa a tao, ken mangited ti kangato a kas ti 2,835 metro (9,301 ft).[5][6] Ti agdama a pasok ket addaan kadagiti puesto dagiti planeta, Init, ken ti Bulan idi Enero 1, ken ti pay gambang a bituen a mangmarka iti ungto.[7][8]
Seremonial nga Abagatan nga Ungto[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Seremonial nga Abagatan nga Ungto ket ti maysa a lugar a nailasin para kadagiti opurtunidad ti panagretrato idiay Estasion Abagatan nga Ungto. Daytoy ket mabirukan iti likmut ti 180 metro (590 ft) manipud ti Heograpiko nga Abagatan nga Ungto,[9] ken buklen dagiti metaliko nga espera iti plinto, a napalikmutan babaen dagiti wagayway dagiti signatoria dagiti estado ti Tulag ti Antartiko.
Dagiti historiko a monumento[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Tolda Amundsen: Ti tolda a naipatakder babaen ti Norwego nga ekspedision nga indauluan babaen ni Roald Amundsen idi simmangpet idi 14 Disiembre 1911. Daytoy ket agdama a naitabon iti niebe ken yelo idiay asideg ti Ungto. Daytoy ket naidesignado a Historiko a Sitio wenno Monumento (HSM 80), kalapsan ti singasing babaen ti Norwega iti miting ti Sistema ti Tulag ti Antartiko.[10]
Ti Flagpole ti Arhentina: Ti flagpole a naipatakder idiay Heograpiko nga Abagatan nga Ungto idi Disiembre 1965 babaen ti Immuna a Polar nga Ekspedision ti Arhentina ket naidesignadon a kas Historiko a Sitio wenno Monumento (HSM 1) kalpasan ti singasing ti Arhentina iti miting ti Sistema ti Tulag ti Antartiko.[11]
Klima ken aldaw ken rabii[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kitaen pay ti Klima ti Antartika, tengnga ti rabii nga init ken Polar a rabii
Iti las-ud ti akin-abagatan a (austral) panaglam-ek (Marso–Septiembre), ti Abagatan nag Ungto ket saan a makaawat iti lawag ti init, ken manipud ti Mayo aginggana ti Hulio, kadagiti nagbaetan ti paset ti panawen ti sumipnget, daytoy ket kompleto a nasipnget (malaksid ti lawag ti bulan). Iti kalgaw (Septiembre–Marso), ti init ket agnanayon nga adda iti ngato ti horisonte ket agparparang nga aggunay iti sirkulo nga agpakanigid. Nupay kasta, daytoy ket kankanyon nga ababa iti langit, a makabot iti kangato iti 23.5° iti Disiembre. Kaaduan ti lawag ti init a saan a makaabot iti rabaw ket maiballatek babaen ti puraw a niebe. Daytoy a kaawan ti pudot manipud ti init, a mairaman iti nangato nga altitud (agarup a 2,800 metro (9,200 ft)), ket kaibuksilanna a ti Abagatan nga Ungto ket addaan kadagiti maysa a panaglalam-ek a klima iti Daga (ngem saan met nga isu ti kalamiisan; ti rekord ket mapan iti rehion iti asideg ti Estasion Vostok, ken adda pay daytoy idiay Antartika, a naisanglad iti nangatngaton).[12] Dagiti temperatura idiay Abagatan nga Ungto ket ab-ababa ngem ti Amianan nga Ungto, gapu ta ti Abagatan nga Ungto ket mabirukan iti altitud iti tengnga ti masa ti daga ti kontinente, bayat a ti Amianan nga Ungto ket adda iti pantar ti baybay iti tengnga ti taaw (nga agtignay a pagidulinan iti pudot).
Iti tengnga ti kalgaw, no ti init ket makaabot iti kangato iti agarup a 23.5 gradgrado, dagiti nangato a temperatura idiay Abagatan nga Ungto iti Enero ket agpakatengnga iti −25.9 °C (−15 °F). Kalpasan ti innem a bulan nga "aldaw" ket malpasen ken bumabbaba ti init, dagiti temperatura ket lumaiisda met: makaabot dagitoy ti −45 °C (−49 °F) itiilelennek ti init (naladaw a Marso) ken ti ileleggak iti init (naladaw a Septiembre). Iti panaglam-ek, ti natimbeng a temperetura ket agtalinaay iti agarup a −58 °C (−72 °F). Ti kangatuan a temperatura a nairehistro idiay Estasion ti Abagatan nga Ungto ti Amundsen-Scott ket −12.3 °C (9.9 °F) idi Disiembre 25, 2011,[13] ken ti kababaan ket −82.8 °C (−117.0 °F) idi Hunio 23, 1982[14][15][16] (ti kababaan a nairehistro iti ania man a lugar iti Daga ket −89.2 °C (−128.6 °F) idiay Estasin Vostok idi Hulio 21, 1983).
Ti Abagatan nga Ungto ket addaan iti kasla desierto a klima, ken gangani a saan a makaawat iti panagtudtudo. Ti dam-eg ti angin ket gangani a sero. Nupay kasta, dagiti napigsa nga angin ket agpataud kadagiti agpulpul-oy a niebe, ken ti panagpaadu ti niebe ket agdagup iti agarup a 20 cm (7.9 in) iti tunggal maysa a tawen.[17] Ti dati a simboro kadagiti retrato ti estasion ti Amundsen-Scott ket gangani a naitabon gapu kadagiti bagio ti niebe, ken ti pagserrekan iti simborio ket kankanayon a maboldoser tapno makali. Dagiti kinaudi a pasdek ket naipatakder kadagiti salingkadang tapno saan a maitabon dagitoy iti niebe.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Moving the South Pole", NASA Quest
- ^ Amundsen-Scott South Pole Station, National Science Foundation, Office of Polar Programs
- ^ "Where is the real Pole really?". Naala idi 2008-03-25.
- ^ "Marker makes annual move", Antarctic Dom. Enero 8, 2006; McMurdo Station, Antarctica.
- ^ "Sign at the (ever moving) actual geographical South Pole (a few feet away from the Ceremonial Pole)". Pierre R. Schwob Physics/Astronomy. Naala idi 2013-05-25.
- ^ Kiefer, Alex (Enero 1994). "South Pole Marker". Naala idi 2008-03-24.
- ^ Rejcek, Peter. "A good point". Antarctic Sun. Naala idi 19 Pebrero 2013.
- ^ Donenfeld, Jeffrey. "Return to tradition". Naala idi 19 Pebrero 2013.
- ^ https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Pole-from-air.jpg
- ^ "List of Historic Sites and Monuments approved by the ATCM (2012)" (PDF). Antarctic Treaty Secretariat. 2012. Naala idi 2014-01-07.
- ^ "List of Historic Sites and Monuments approved by the ATCM (2012)" (PDF). Antarctic Treaty Secretariat. 2012. Naala idi 2013-10-04.
- ^ Science question of the week, Goddard Space Flight Center.
- ^ Matthew A. Lazzara (2011-12-28). "Preliminary Report: Record Temperatures at South Pole (and nearby AWS sites…)". Naala idi 2011-12-28.
- ^ Your stay at Amundsen-Scott South Pole Station, National Science Foundation Office of Polar Programs
- ^ "How cold is the Antarctic?". NIWA. Naala idi 2012-08-13.
- ^ "Antarctic Weather". Naala idi 2013-05-25.
- ^ Initial environmental evaluation – development of blue-ice and compacted-snow runways, National Science Foundation Office of Polar Programs, Abril 9, 1993
- ^ "South Pole, Antarctica". WeatherBase. Naala idi 2009-10-07.
- ^ "Antarctica Climate data and graphs". Naala idi 2010-04-10.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Abagatan nga Ungto iti Wikimedia Commons

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Hamaika
Ti Hamaika i/dʒəˈmeɪkə/ ket maysa nga isla a pagilian iti Kalatakan nga Antilles, nga addaan ti kaatiddog a 234 kilometro (145 mi), aginggana ti laud ti 80 kilometro (50 mi) a kalawa ken 10,990 a kuadrado kilometro (4,243 kd mi) a kalawa. mabirukan daytoy a pagilian idiay Baybay Karibe, ti agarup a 145 kilometro (90 mi) ti abagatan iti Kuba, ken 191 kilometro (119 mi) a laud iti Hispaniola, ti isla a mangisangsanglad dagiti pagilian nga estado iti Haiti ken ti Dominikano a Republika. Dagiti patneng nga agsasao iti Arawakano a Taíno a nagnaed ti nainaganan nga isla ti Xaymaca, a kayatna a sawen ket "Ti Daga ti Kayo ken Danum", wenno ti "Daga dagiti Ubbóg".[4]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c d "Hamaika". Internasional a Pondo ti Panguartaan. Naala idi 2011-04-21.
- ^ "Gini Index". World Bank. Naala idi 2 Marso 2011.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ "Diktionario a Taíno" (iti Españiol). Ti Nagkaykaysa a Konpedarasion dagiti Tattao a Taíno. Naiyarkibo manipud iti ti kasisigud idi 2007-10-16. Naala idi 2007-10-18.
- Hamaika
- Dagiti pagilian ti Karibe
- Dagiti batay-linteg a monarkia
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ingles
- Dagiti dati a kolonia ti Britaniko
- Dagiti dati a kolonia ti Ingles
- Dagiti dati a kolonia ti Espania
- G15 a pagpagilian
- Dagiti pagilian nga isla
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti Komunidad ti Karibe
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1962


text:
Soroastrianismo
Ti Soroastrianismo ken makunkuna pay iti Masdaismo ken Magianismo, ket maysa a taga-ugma a Irani a relihion ken maysa a relihioso a pilosopia. Daytoy idi ket estado a relihion iti Akuemenida nga Imperio ken Sassanid nga Imperio. Ti bilang dagiti Soroastriano iti sangalubongan ket agdumaduma manipud ti baetan ti 145,000 aginggana iti 2.6 a riwriw.[1]
Idiay akin-daya paset ti taga-ugma a Persia kadagiti napalabas a tawtawen ti BCE ti maysa a relihioso a pilosopo a tinawtawagan ti Soroastro ket inpalakana ti panteon dagiti nasapa a dios ti Iran[2] kadagiti dua nga agsinnuppiat a puersa: Ahura Mazda (Mangilawlawag Saririt) ken dagiti pay Angra Mainyu (Makadadael nga Espiritu) a nakisinnuppiat.
Dagiti kapanunotan ni Soroastro ket nangiturongan ti maysa a pormal a relihion a naipanagan kaniana babaen idi agarup a maika-6 a siglo BCE ken nakaimpluensia kadagiti dadduma a simmarsaruno a relihion a mairaman ti Hudaismo, Gnosticismo, Kristianidad ken Islam.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti Nangruna aRelihion iti Lubong a Nairanggo babaen kadagiti Sumursurot naal aidi 14 Abril 2013
- ^ Boyce 1979, pp. 6–12.
- ^ John Hinnel (1997). Ti Pinguino a Diksionario iti Relihion. Penguin Books UK.
- Works cited
- Khan, Roni K (1996), "Dagiti Patpatien iti Soroastrianismo", http://tenets.parsizoroastrianism.com/ Awan wenno awan linaon ti
|title=(tulong)
- Black, Matthew; Rowley, H. H., dagiti ed. (1982), Komentario iti Biblia ni Peake, New York: Nelson, ISBN 0-415-05147-9
- Boyce, Mary (1984), Dagiti testo a taudan para iti panagadal iti Soroastrianismo, Manchester: Manchester UP, ISBN 0-226-06930-3
- Boyce, Mary (1987), Soroastrianism: Ti Nalimeb ngem Nabileg a Kaadda iti Hudio-Kristiano a Lubong, Londres: William's Trust
- Boyce, Mary (1979), Dagiti Soroastriano: Dagiti Relihioso a Pammatida ken dagiti Panagsanay, Londres: Routledge, ISBN 0-415-23903-6
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Soroastrianismo iti Wikimedia Commons
- Kitaen ti Ti Soroastrianismo iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)


text:
Presidente
Ti presidente ket maysa a daulo iti maysa nga organisasion, kompania, timpuyog, kappon ti komersio, unibersidad, wenno pagilian.
Iti etimolohia, ti presidente ket isu ti mangiturong, isu ti agtugtugaw a mangidaulo (manipud ti Latin a pre- "sakbay" + sedere "agtugaw"; a nakaited ti termino a praeses). Iti kasisigud, ti termino ket nangitudtudo iti mangiturturong nga opisial iti seremonia wenno timpuyogan (a kas ti, mangipangulo), ngem tattan ket kadawyan daytoy a mangitudtudo iti maysa nga opisial. Kadagiti dadduma pay a banag, ti "Presidente" tatta nga aldawen ket maysa a sapsap a titulo para kadagiti daulo ti estado kadagiti kaaduan a republika, urayno dagitoy ket nadayeg a nabutosan, napili babaen ti lehislatura wenno babaen ti espesial nga elektoral a kolehio.
Dagiti presidente a kas daulo ti estado[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti presidente kadagiti demokratiko a pagilian[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti presidente kadagiti pagilian nga adda ti maysa a demokratiko wenno representatibo a porma iti gobierno ket kadawyanda a mabutosan para iti naisangsangayan a paset ti panawenna ken dagiti dadduma pay a kaso mabalinda a mabutosan manen babaen ti isu met laeng a pamay-an a naikadutokanda, a kas ti. kadagiti adu a pagilian, dagiti periodiko a nadayeg a panagbutos. Dagiti bileg a naited kadagiti kastoy a presidente adu kadagiti paggidiatanda. Adda dagiti panakapresidente, a kas ti Irlandia, ket kaaduan apangseremonia laeng, ngem dagiti dadduma pay a sistema ket mangitedda ti Presidente kadagiti adu a bileg a kasla dagiti panagidutok ken panagikkat kadagiti Kangrunaan a Ministro wenno dagiti gabinete, ti bileg a mangirangarang ti gubat, ken dagiti bileg ti beto iti lehislasion. Kadagiti adu a pagilian ti Presidente ket isu pay ti Nangruna a Komandante iti siiigam a buyot ti pagilian, ngem daytoy manen ket mabalin a sumakop manipud kadagiti seremonia a papel aginggana ti adu a katurayan.
Dagiti estado nga adda ti presidente a sistema iti gobierno, ti presidente ket mangisanay dagiti pamay-an iti Daulo iti Estado ken Daulo iti Gobierno, a kas dagiti mangidagus ti ehekutibo a sanga ti gobierno.
Dagiti presidente iti daytoy a sistema ket mabalinda a naidagusan a nabutosan babaen ti nadayeg a butos wenno saan a dagus a panagbutos babaen ti maysa nga elektoral a kolehio wenno dagiti sabali pay a demokratiko a nabutosan a bagi.
Idiay Esatdos Unidos, ti presidente ket saan a dagus a nabutosan babaen ti Elektoral a Kolehio a binuklan dagiti agpilpili a pili babaen dagiti agbutbutos iti panagbutos ti presidente. Iti kaaduan kadagiti estado ti Estados Unidos, ti tungngal maysa nga elektura ket maikeddeng ti panagbutos para iti nainaganan a kandidato a naikeddeng babaen ti nadayeg a butos kadagiti tungngal maysa nga estado, tapno dagiti tattao, iti panagbutos para iti tungngal maysa nga elektura, ken kasla pagbanaganare ti panagbutos para iti kandidato. Nupay kasta gapo kadagiti nadumaduma a rason dagiti bilang ti elektura maiparabor iti tungngal maysa a kandidato ket mabalin a saan a maibagay iti nadayeg a butos. Isu a dagiti uppat nga asideg a panagbutos ti presidente ti Estados Unidos (1824, ti 1876, ti 1888, ken ti 2000), ti kandidato nga adda kadagiti kaaduan a nadayeg a butos ket naabak ti butos.
Idiay Mehiko, ti presidente ket dagus a mabutosan para iti innem a termino baben ti nadayeg a butos. Ti kandidato a managabak kadagiti kaaduan a butos ket mapili a presidente uray no awan ti patingnga a kaaduan. Ti presidente ket mabalin a saanen a makaala iti sabali a termino. Dagiti 2006 a Mehikano a panagbutos ket adda dagiti nakarit a panakibinglay, dagiti elektoral a nagbanagan ket mangipakita ti bassit a naggiddiatan a nagbaetan kadagiti dua a kaaduan a nakaala iti butos a kandidato ken ti naggiddiatan ket agarup laeng a 0.58% a dagup ti butos. Ti Pederal Elektoral a Tribunal ket nangirangarang ti napili a Presidente kalpasan ti kontrobersial a leppas ti panagbutos a pamay-an.
Idiay Brasil, ti presidente ket dagus a mabutosan para iti upat a tawen atermino baben ti nadayeg a butos. Ti maysa a kandidato ket nasken nga adda ti 50% kadagiti pudno a butos. No awan ti kandidato a makagun-od ti kaaduan kadagiti butos, addanto ti maysa a panagbutos manen a nagbaetan dagiti dua a kandidato. Manen, ti maysa a kandidato ket makasapul ti maysa a kaaduan iti butos tapno mapili. Idiay Brasil, ti presidente ket saan a mabalin a mabutosan ti ad-adu ngem dua nga agsasaruno a termino, ngem awan ti limitado ti bilang iti termino nga agserbi ti maysa a presidente.
Adu kadagiti pagilian ti Abagatan nga Amerika, Tengnga nga Amerika, ken Aprika ket agsurot ti presidente a modelo.


text:
Rin
Ti Rin ket maysa a karayan nga agayus manipud idiay Grisons idiay akindaya nga Suiso nga Alpes a mapan idiay Baybay Amianan nga aplaya iti Olanda ken isu ti maika-12 a kaatiddogan a karayan idiay Europa, nga adda ti agarup a 1,233 km (766 mi),[2][3] nga adda ti natimbengan a panagayus ti ad-adu ngem 2,300 m3/s (81,000 cu ft/s).
Ti Rin ken ti Danube ket mangporma ti kaaduan ti akin-amianan nga uneg ti daga a pronera ti Romano nga Imperio ken, manipud kadagita a panawen, ti Rin ket nangruna idin ken nangruna a madaliasat a dalan ti danum nga agawit kadagiti tagilako idiay kaunegan nga uneg ti daga. Daytoy ket nagserbi pay a kas panagsalaknib a langa ket nagibatayan daytoy para kadagiti rehional ken sangalubongan a pagbeddengan. Dagiti adu a kastilio ken dagiti prehistoriko a pagsammakedan idiay igid ti Rin ket mangipakita ti kinapangrunana ka maysa dalan ti danum. Ti trapiko ti karayan ket mabalin a maipasardeng kadagitoy a lokasion, a kadawyan para iti panggep a panagsingir kadagiti bayad, babaen dagiti estado nga agtengtengngel ti paset ti karayan.
Etimolohia ken nagnagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti nagan a Rin ket naala manipud ti Daan nga Ingles ti Rīn, a nagtaud manipud ti Proto-Hermaniko *Rīnaz. Daytoy pay ti taudan ti nagan kadagiti sabsabai a a Hermaniko a pagsasao a kas ti Danes a balikas ti Rijn (dati pay a kas ti Rhijn), ti Aleman a balikas ti Rhein, Romansh Rain (babaen ti Aleman) ken ti balikas ti pranses a Rhin ken Espaniol a balikas ti Rin, a napan iti pagsasao babaen ti Daan a Pranko. Daytoy ket nagtaudan pay manipud ti Indo-Europeano a *Reynos, manipud ti ramut a *rey- "agayus, tumaray", nga isu pay ti ramut ti balikas a kas ti karayan ken tumaray.[4] Ti Keltiko/Galo a nagan para iti Rin ketRēnos, a naala manipud ti taudan nga Indo-Europeano a kas ti Hermaniko a nagan. Daytoy ket mabirukan pay kadagiti sabali a nagan a kas ti Karayan Reno idiay Italia, a nakaalaan ti naganna manipud ti Galo.[5] Ti Latin a nagan aRhēnus ken ti Taga-ugma a Griego a Ῥῆvoς (Rhēnos) ket nagtaud dagitoy manipud ti Keltiko a balikas, ken saan a dagus a nanipud ti Indo-Europeano, gaputa dagitoy ket nakibinningayda ti panagbalbaliw manipud ti -ei- iti -ē-, a pakailaslasinan dagiti Keltiko a pagsasao ngem saan a Latin wenno Griego (ti Latin a nagan ket mabalinton a kas ti *Rīnus).
Ti nagan ket nailetra nga adda ti -h- kadagiti adu a pagsasao iti tatta nga aldaw, ngem ti panakakitkita manipud kadagiti nasapsapa a panagibagbaga ti nagan ket awan ti -h- (a kas ti Daan nga Ingles), daytoy ket saan nga etimolohiko a panangiletra. Daytoy ket mabalin a naibatay ti Latin transliterasion ti Griego a porma ti nagan, a Rhenos,[4] makitkita pay iti rheos, alog, ken rhein, agayus. Ti Latin panakailetra ket mabalin idi a naala manipud ti Griego, ngem ti nagan ti karayan ket mabalin nga adda idin iti Latin sakbay ti dayta. Ti moderno a taudanna ket mabirukan iti Italiano a balikas ti Reno (ken nagan pay ti maysa a karayan idiay Italia, a kas ti naibagbaga dita ngato).
Dagiti paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Frijters ken Leentvaar (2003)
- ^ Schrader, Christopher; Uhlmann, Berit (28 Marso 2010). "Der Rhein ist kürzer als gedacht – Jahrhundert-Irrtum". sueddeutsche.de (iti leman). Naala idi 27 Marso 2010.
- ^ "Ti Karayan Rin abababa iti 90km a napampanunotan ti kaaduan". Ti Lokal – agdamag iti Ingles ti Aleman. 27 Marso 2010. Naala idi 9 Abril 2010.
- ^ a b "Rin". Online a Diksionario ti Etimolohia. Douglas Harper. Nobiembre 2001. Naala idi 10 Pebrero 2009.
- ^ Johannes Hoops, Reallexikon der germanischen Altertumskunde, Tomo 24
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Berndsen, Henk J.A.; Stouthamer, Esther (2001). a panagrang-ay Palaeoheograpiko a Panagrang-ay ti Rin-Meuse Delta, Ti Olanda Kitaen ti pateg ti
|url=(tulong). Assen: Koninklijke Van Gorcum. ISBN 90-232-3695-5. OCLC 495447524.
- Blackbourn, David (2006). Ti Panagparukna ti Katutuboi: Danum, Langa iti daga, ken ti Panagaramid ti Moderno nga Alemania. Londres: Jonathan Cape. ISBN 0-224-06071-6. OCLC 224244112.
- Cohen, K.M.; Stouthamer, E.; Berendsen, H.J.A. (Pebrero 2002). "Fluvial Deposits As a Record for Late Quaternary Neotectonic Activity in the Rhine-Meuse Delta, The Netherlands" (PDF). Olanda a Warnakan dagiti Heosiensia – Geologie en Mijnbouw. 81 (3–4): 389–405. ISSN 0016-7746.
- Frijters, Ine D.; Leentvaar, Jan (2003). Kaso a Panagadal ti Rin (PDF). Dagiti teknikal a dokumento ti hidrolohia, blng. 17. Paris: UNESCO a Programa ti Sangalubongan a Hidrolohiko, (Rep. No. SC/2003/WS/54). OCLC 55974122.
- Gouw, M.J.P.; Erkens, G. (Marso 2007). "Arkitektura ti Holoceno Rin-Meuse delta (ti Olanda) – Ti nagbanagan ti panagsinnukat kadagiti ruar a panagtengngel". Olanda a Warnakan dagiti Heosiensia – Geologie en Mijnbouw. 86 (1): 23–54. ISSN 0016-7746.
- Hoffmann, T.; Erkens, G.; Cohen, K.; Houben, P.; Seidel, J.; Dikau, R. (2007). "Holocene Floodplain Sediment Storage and Hillslope Erosion Within the Rhine Catchment". The Holocene. 17 (1): 105–118. doi:10.1177/0959683607073287.
- Ménot, Guillemette; Bard, Edouard; Rostek, Frauke; Weijers, Johan W.H.; Hopmans, Ellen C.; Schouten, Stefan; Sinninghe Damsté, Jaap S. (15 Septiembre 2006). "Early Reactivation of European Rivers During the Last Deglaciation". Science. 313 (5793): 1623–1625. doi:10.1126/science.1130511. PMID 16973877.
- "Pakasaritaan ti Karayan Rin". Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. 2010. Naala idi 29 Marso 2010.
- Roll, Mitch (2009). "Dagiti Mapa ken Pakasaritaan ti Krayan Rin". The ROLL "FAME" Family. Naala idi 29 Marso 2010.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Rin iti Wikiquote (Ingles)
Midia a mainaig iti Rin iti Wikimedia Commons
- Pagbeddengan ti Austria ken Suisa
- Dagiti rangtay ti ballasiw ti Rin
- Pagbeddengan ti Pransia ken Alemania
- Pagbeddengan ti Alemania ken Suisa
- Dagiti sangalubongan a karayan ti Europa
- Pagbeddengan ti Listenstain ken Suisa
- Pakasaritaan ti Elektorado ti Palatinado
- Baybay Amianan
- Labneng Rin
- Dagiti rengngat a ginget
- Dagiti karayan ti Austria
- Dagiti karayan ti Pransia
- Dagiti karayan ti Alemania
- Dagiti karayan ti Olanda
- Dagiti karayan ti Listenstain
- Dagiti karayan ti Suisa
- Rin
- Dagiti pederal a dalan ti danum idiay Alemania
- Dagiti karayan a pagbeddengan


text:
Golf
Ti golf ket presision a timpuyog ken isport ti bola a dagiti makibinglay nga agay-ayam ket agusarda kadagiti nadumaduma a kita ti pang-or tapno tiruenda dagiti bola kadagiti serie ti ab-abut iti maysa a pagay-ayaman ket agus-usar ti kabassitan a bilang kadagiti panagtiro. Ti golf ket nailawagan, kadagiti alagaden ti golf, a kas "panagay-ayam ti bola iti maysa apang-or manipud iti rabaw a pantiruan iti maysa nga abut babaen ti panagtiro wenno dagiti agsasaruno a panagtiro segun kadagiti Alagaden."
Daytoy ket maysa kadagiti bassit laeng nga ay-ayam ti bola a saan a nasken ti agpapada a lugar ti pagay-ayaman. Embes ket, ti ay-ayam ket maay-ayam iti maysa a kurso ti golf , ken sapasap nga aglaon kadagiti naurnos a panagsasaruno ti 9 wenno dagiti 18 nga "abut." Ti tunggal maysa nga abut iti kurso ket nasken nga aglaon pangrugian a "tee box" (pagtiruan a kahon) ken "putting green" (pagtiruan a berde) a paglaonan ti pudno nga abut.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti napalabas nga ay-ayam ti Olimpiada". Olympic Movement. Naala idi 29 Marso 2009.
- ^ Associated Press file (9 Oktubre 2009). "Golf, rugby make Olympic roster for 2016, 2020". cleveland.com. Naala idi 23 Septiembre 2010.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Golf iti Wikimedia Commons


text:
Apr 10, 2016
Apay Earth Day?
ITI agtultuloy a pannakaabuso ken in-inut a pannakapukaw kadagiti birhen a kabakiran ken let-ang, wenno ti alisto a pannakarunaw dagiti yelo iti Antartica, ti pannakaibukbok ti lana iti taaw, dagiti narugit nga asuk a patauden dagiti factoria ken power plants, ti pannakaigabor wenno pannakaibelleng dagiti toxic wastes materials, ti sabidong a patauden dagiti pestisidio ken dadduma pay, manamnama dumegdegdeg ti problema iti Global warming ti lubong.
Kinapudnona, ngimmaton ti average temperature iti rabaw ti angin ken taaw manipud pay idi katengngaan ti 20th century ket manamnama nga agtultuloy a ngumato pay.
Ket gapu kadagiti di agsarday nga aktibidad ti tao kas iti panangpuor ti fossil fuel ken pannakaabuso dagiti kabakiran wenno pannakakalbo dagiti kabambantayan, agtultuloyto latta iti ingangato/panagadu iti konsentrasion ti greenhouse gases.
Sabali laeng ti panagsipnget iti tangatang gapu iti ingangato met ti atmospheric concentrations nga aerosols nga aramid ti tao- a daytoy ti epekto iti panangbangen dagiti napupuskol nga ulep ti lawag ti init a dumanon iti daga.
Ti panagngato iti temperatura ti lubong, agresulta iti idadakkel ti danum. Manamnama a mapasaran ti Artic Region ti alisto a pannawatak-watak dagiti glaciers, ken pannakatunaw dagiti permafrost ken yelo ti taaw. Karaman a maapektaran ti masansan ken napalalo a panagbaliw ti panawen.
Idi Nobiembre 2009, nagpirma ken pinasingkedan ti agarup 187 a nasion ti maaw-awagan iti "Kyoto Protocol"- a ti gagemna ket tapno mapagtalna ti kumarkaro a konsentrasion ti greenhouse gases ken tapno malapdan ti pagbutbutngan nga "anthropogenic interference." Ket kas sungbat dagitoy a nasion iti daytoy a problema, naisingasing iti pannakabalbaliw ti klima karaman ti mitigasion tapno mapabassit ti emision/asuk, maadaptar ti agbalin nga epekto ti global warming, ken ti panangikkat dagiti geoengineers ti greenhouse gases iti tangatang a mangbangen iti iseserrek ti lawag ti init.
Ti ngay Ozone Layer? Daytoy a layer ti arigna nayaplag/naisallukob iti lubong tapno agbalin a salaknib iti ultraviolet [UV] rays ti init. Daytoy a layer ket addaan iti nangato a bilang ti konsentrasion ti ozone [03]. Sagepsepen daytoy a layer ti 97-99% nga ultraviolet light ti init- a daytoy a UV ti mapapati a mangdadael kadagiti agbibiag iti lubong no agtultuloy a dumakkel ti buttaw ti nasao a salaknib. Masarakan daytoy a layer iti babaen ti stratosphere iti mapattapatta a 13-40 a kilometro [8.1- 25 a milia] iti ngatuen ti lubong.
No mapukaw ti ozone layer, adda dua a dakes nga ibungana. Umuna, "dumakkel/umadu ti UV," ken maikadua, "maapektaran dagiti nabiag iti lubong." Maysa ti UVB iti makagapu no apay a maaddaan ti tao iti kanser iti kudil kas iti Basal and Squamous Cell Carcinomas ken Malignant Melanoma, ken Cortical Cataracts. Mainayon iti daytoy, ti panagadu ti UV iti ruar/rabaw iti tangatang ti mangitunda iti panagdakkel ti " tropospheric ozone" nga ad-adda la ngarud a mangirisgo iti salun-at ti tao.
Ngem apay a naawagan iti Earth Day?
Naituding daytoy nga aldaw tapno mabigbig, maipamaysa ken mapabileg ti kinapateg iti aglawlaw ken ti rekursos naturales ti lubong. Ti Earth Day ket maysa kadagiti dua a mapaliiw ken agpada a tinawen a maobserba bayat iti panawen ti panagtubo [spring] iti akin-amianan a paset ti lubong, ken iti nagbaetan ti kalgaw ken nababasa a panawen [autum] iti akin-abagatan a paset ti lubong.
Tinawen a rambakan ti Nagkaykaysa a Nasiones ti Earth Day iti March equinox, nagbalin a tradision a binangon ni peace activist John McConnell idi 1969. Idi 1970, nabangon ti maikadua nga Earth Day babaen ken ni US Senator Gaylord Nelson. Iti maikadua nga Earth Day, kayat ni Nelson a maipasagepsep ken maisuro iti panangtagiben wenno panangsalaknib, panangpreserba ken panangipateg iti aglawlaw.
Iti agdama, maisaknap ti Earth Day iti sangalubongan babaen ti Earth Day Network. Idi 2009, indeklara ken innaganan ti Nagkaykaysa a Nasiones ti Abril 22 iti tunggal tawen a kas "International Mother Earth Day."
Idi Abril 22, 1970, indaluoan ni Denis Hayes ti nailian a tignay protesta kontra iti panagtarikayo kadagiti kabambantayan ken ti pannakaabuso ti rekursos naturales. Nagutigot ti rinibribu nga organisasion iti kolehio ken unibersidad ket nakipaset iti agarup 20 a milion a bilang dagiti Amerikano iti gannuat nga inrubbuat ni Hayes. Ket gapu iti nasao a tignay, naplano ti immuna a pannakarambak ti Earth Day a ti gagemna: "Maaddaan iti nasalun-at a buya ti aglawlaw."
Ni Hayes ket Harvard graduate student, nagpresidente ti student body ken aktibista ti Standford University ti McCloskey District, ken national coordinator ti maysa a grupo.
Gapu kadagitoy nadakamat nga aktibidad ti tao ken alisto a panagadu ti populasion; wenno ti in-inut a pannakasabidong ti angin, ti danum ken rugit iti daga, arigna nga awanen ti pagpusiposan ti tao iti lubong. Global warming, pannakausar ti fossil fuels para iti enerhia ken transportasion, panagusar iti pestisidio ken moderno a ramramit iti napalawa a pagtatalonan- dagitoy ti mangiduron ti alisto a pagkapuyan ti lubong iti kabaelanna a mangsuporta iti kasapulan ti tao. Agbalin a nakapimpiman dagiti agbibiag iti lubong.
Aniat' Masapul nga Aramiden?
Gapu't dumegdegdeg a problema ti lubong, agbalin ti tao nga awan gawayna ken mabalin a masaludsodtayo: "Ania't mabalin nga aramiden wenno maitulongtayo?" Simple a sungbat: "Makatulong ti tao iti pannakabalbaliw ti lubong."
Maysa a kapintasan nga aramiden isu ti panangisardeng iti panagusar kadagiti plastic materials. Iti America, maibelleng iti agarup 10.5 milion a tonelada ti plastic iti pagbasuraan iti tunggal tawen, ken adda 8% nga oil production ti tinawen a mausar ti lubong iti pannakapartuat kadagiti plastic products. Mausar ti tunggal botelia ti plastic iti sadino man a lugar manipud 100 agingga iti 1000 a tawen iti sanitary landfill, idinto a makatulong a makainut agingga iti 60% no ma-recycle dagiti plastic imbes a mausar ti enerhia iti panagaramid kadagiti nasao a produkto.
Sabali pay a wagas a makatulong isu ti panagmula iti kayo. Makatulong dagiti kayo a mangpasin-aw iti angin nga angsentayo. Saan la a dayta, dagiti kayo ti mangsalaknib iti panagreggaay ti daga manipud kadagiti bantay wenno mangbangen iti layus a patauden ti napaut a panagtudo. Ken dagitoy met la a kayo ti mangpaberde iti aglawlaw, mangisubli iti dati a langa ti kabakiran- ti rekursos naturales.
Ditay lattan iwara dagiti basura. Makipasettayo ketdi iti komunidad iti proyekto nga iyuswatda a panagdaldalus. Tumulong a makipagpidut kadagiti basura iti kalsada, iti igid ti baybay, karayan, iti parke ken sadino man a pakakitaan kadagitoy a wara. No nadalus iti aglawlaw, awan ti kontaminado, nasalsalun-at ti buya ken naprespresko ti angin.
Nakairuamanen nga ar-aramidtayo daytoy- mangkali iti abut [compost pit] a pagibellengan kadagiti basura ken rugit, tedtedda ken nabangles a taraon ken maimula iti asideg ti hardin. Napintas daytoy a wagas tapno maikabassit ti dagup dagiti basura a maibelleng iti sanitary landfill. Sa maysa pay, makapartuatka iti nabaknang a daga a pagganagan kadagiti mula.
Makatulong iti salun-at ti tao ken mangpaberde iti aglawlaw no magna wenno agbisikleta nga agturong iti eskuela, iti parke wenno iti store. Ket babaen iti daytoy a wagas, makatulongtayo a mangikabassit iti panagadu ti asuk manipud kadagiti kotse, trak, bus, tren ken eroplano.
Ken kamaudiananna, saan koma a lipatan tay 3 R's: Reduce, Reuse ken Recycle.
Tunggal tao iti inaldaw-aldaw a panagbiagna, adda bukodna a panagdesision ken pili iti estilo ti biag- iti uneg ti pagtaengan wenno iti komunidad a mangpasayaat iti paggargarawanna, ngem saan koma nga agpatingga dita ti kabaelanna a mangaramid kadagitoy; no mabalin, agtultuloy ken aglablabes pay. No naberde ti minuyongan, nasinsin-aw ti angin nga angsen ket maaddaan iti nasalun-at nga aglawlaw.
Paglintegan a Mangsalaknib iti Aglawlaw
Kalpasan iti immuna a pannakarambak ti Earth Day, naipasa iti Kongreso ti Estados Unidos ti Clean Air Act, Clean Water Act, Safe Drinking Water Act, ken dadduma pay a paglintegan nga adda pakainaigan iti panangsalaknib wenno pannakaproteher kadagiti kabakiran ken let-ang. Kalpasan ti tallo a tawen a pannakarambak iti Earth Day, nabangon ti maysa nga ahensia ti gobierno- ti Environmental Protection Agency [EVP].
Maimutektekan a naimbag ti tunggal binnatog a mensahe iti tunggal tawen a pannakarambak ti Earth Day. Adda kayatna nga ipaawat kadatayo. Tunggal tao, adda bukodna nga akem ken responsibilidad a mangipaay iti respeto, dayaw ken mangsalaknib iti tunggal paglugaran dagiti agbibiag iti lubong- ta ti lubong ti agnanayon a kadua ken pagtaengantayo. Salakniban ken ipategtayo ti lubong nga agpaay para kadagiti sumarsaruno a kaputotan/henerasion- para iti masakbayanda. Ta no awan ti lubong, awantay' koma met ita a kas maysa a "kita" [species] ti parsua. Ditay' koma agamak ta addatayo iti tiempo ken lugar a mangsango kadagiti sabsabali pay a banag a maipagarup nga adda idin nga agbibiag ditoy lubong sakbay iti kaaddatayo.
Agtultuloy ti panagpuligos ti lubong, ngem saantayo a kanayon a makita ti aglawlaw.
Marambakan ti "Earth Day" no Abril 22, 2016.
APAY EARTH DAY?
Rudy Ram. Rumbaoa
Di Nakapappapati Ngem Pudno
Fil-Am Observer Article/April
www.filamobserverarticles.blogspot.com
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Atis
Ti atis ket maysa a sebbangan ti Annona a patneng ti tropikal a Kaamerikaan ken kaaduan a naimulmula idiay Colombia, El Salvador, India, Banglades, Pakistan ken idiay Filipinas. Ti apag-isu a patneng a pannkaisakopna ket di ammo gapu ti kaadu ti pannakaimuyongna, ngem naipagpagarup a daytoy ket idiay Karibe; ti sebbangan ket naipalplawag manipud idiay Hamaika.
Daytoy ket maysa a kankanayon bassit a berde a bassit a mula wenno bassit a kayo nga umabot ti katayag ti 6–8 metro (20–26 ft). dagiti bulong ket agsisinnublat, simple, umatiddog, 5–17 sentimetro (2.0–6.7 pie) ti kaatiddogna ken 2–5 sentimetro (0.79–2.0 pie) ti kaakabana. Dagiti sabong ket mapataud a nagririmpuok iti 3-4, ti tunggal maysa a sabong ket 1.5–3 sentimetro (0.59–1.2 pie) ti kaakabana, nga addan ti dakkel a petalo ken tallo a babbabassit, ken duyaw-berde a natuldekan ti morado iti bababana.
Ti bunga ket kadawyan a nagtimbukel, ken kasla pino a kono, 6–10 cm (2.4–3.9 pie) ti diametrona ken agdagsen ti 100–230 g (3.5–8.1 oz), nga addan ti nasiksikan wenno nabukolan a kudil. Adda met dagiti nagdumadumaan ti sukog ken kadakkelna. Ti lasag ti prutas ket nasam-it, puraw aginggana ti nakusnaw a duyaw, ken kasla kapada ken karaman ti letseplan. Ti makan a partena ket kaet kaaduan a mangbungon ti bukelna; kasla met dagiti nagalis a parte ti bukbukel ti kamatis. Ti atis ket addan ti naisangayan unay a nasam-it aangot it banglona. Ti linabag ti lasagna a nangbungon kadagiti nukelna ket kasla ti tengnga ti naluom a bayabas (malaksid ti bukbukel). Nakersang bassit daytoy, nagalis, nasam-it ken nalukneng. Dagiti bukel ket naiwarwaras kadagiti lasagna; ti abbong ti bukelna ket agmaris ti nangisit a kayumanggi, umatiddog ti 12–18 mm (0.47–0.71 pie), natangken ken nasileng.
Adda met dagiti baro a kita a naparang-ay idiay Taiwan. Ti atemoya wenno "pinia nga atis" ket hibrido a bnagbaetan ti atis ken ti Cherimoya ken nadayeg daytoy idiay Taiwan, urayno daytoy ket immuna anaparang-ay idiay Estados Unidos idi 1908. Ti bungana ket maipada ti kasam-itna iti atis ngem addaan ti sabali a raman. Kasla met ti singasing ti naganna, daytoy ket kapada ti raman ti pinia. Ti pannaka-urnos dagiti bukel ket nagbabaetda kadagiti aray, ken ti lasag ti prutas ket mangpunno ti kaaduan ti bunga ken mangaramid kadagiti lennekan para kadagiti bukel, embes a ti lasagna ket adda laeng iti lawlaw ti bukel.
Nagnagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti atis ket isu ti bunga ti kayo ti Annona squamosa. Daytoy ket addaan ti nasam-it a raman gapu ti kaadu ti pruktosa ken mangpabssit ti linaon nga asukar. Dagiti nadumaduma a lultura ket ket addaan ti sabsabali a nagan para kadagiti sebbanagan.
Iti INggles, ti prutas ket kaaduan a naamammua a kas ti sugar apple , sweetsop ken custard apple, a naipangpangruna idiay India ken Australia (iti naud-udi a naibaga ti custard apple ket mabalin pay a mangibaga ti Annona reticulata, ti sabali pay nga asideg a kabagian ti sebbanagan).
Idiay Cambodia, dagiti rehional a nagan ket mairaman ti "plae teib".
Idiay Latin nga Amerika, dagiti rehional a nagan ket mairaman ti anón, anón de azucar, anona blanca, fruta do conde, cachiman, saramuyo, grenadilla (bassit t granada) ken dadduma pay.
Idiay Brasil, daytoy ket tinawtawagan ti fruta-do-conde, fruta-de-conde, condessa, fruta-pinha, pinha (lit. kono), araticum, ata wenno anona.
Idiay India daytoy ket naamammuan a kas ti ata, aarticum, shareefa, sitaphal, seethaphal wenno seetha pazham (सीताफल சீதாப்பழம் ti literal a kaibuksilanna ket "bunga ni Sita"). Idiay Kerala, daytoy ket tinawtawagan ti aathachakka. Idiay Assam, daytoy ket naamammuan a kas ti atna kothal.
Idiay Indonesia, srimatikiya wenno, ti kaaduan a tattao ket tinawtawaganda ti, srikaya.
Idiay Taiwan tinawtawaganda daytoy ti sakya (Insik: 釋迦; pinyin: shìjiā; Taiwanes: sek-khia, sek-kia) gaputa ti maysa a kultibar ket kapadpada ti ngato a paset ti ulo ti Sakyamuni (釋迦牟尼).
Ti naganna iti Burma ket aajaa thee.
Idiay Filipinas, kaaduan ti tumawtawag daytoy iti atis idiay Pampangga daytoy ket tinawtawagan ti anatis .
Idiay Tailandia, daytoy ket tinawtawagan ti noi-na (น้อยหน่า) nga isu met laeng ti kadawyan a nagan para iti grenada gapu ti langana.
Idiay Bietnam, daytoy ket tinawtawagan ti mãng cầu ta wenno na.
Idiay rehion ti Tengnga a Daya, daytoy ket tinawtawagan ti قشطة (qishta / ishta / ashta), ti Inggles a pannkaipatarus ti "krema".
Idiay Hong Kong, daytoy ket tinawtawagan ti "foreign lychee" (番鬼荔枝).
Idiay Mali, Aprika, daytoy ket tinawtawagan ti hairico.
Idiay Malaysia, daytoy ket tinawtawagan ti "buah nona".
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mula ti Amianan nga Amerika: Annona squamosa
- Pakaammo a Network Dagiti Rekurso ti Hermaplasma: Annona squamosa
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Atis iti Wikimedia Commons


text:
Pagsasao nga Armenio
Ti Pagsasao nga Armenio[2] (հայերէն iti TAO wenno հայերեն iti RAO, Panangibalikas nga Armenio: [hɑjɛˈɾɛn]—hayeren) ket maysa nga Indo-Europeano a pagsasao a maisasao babaen dagiti tattao nga Armenio. Daytoy ket opisial a pagsasao iti Republika iti Armenia ken iti rehion pay iti Nagorno-Karabakh. Adu pay ti mangisasao daytoy a pagsasao babaen dagiti komunidad nga Armenio idiay Armenio a diaspora. Daytoy ket adda ti bukodna a naisuratan, ti Armenio nga abesedario, ken daytoy ket ipammategan dagiti linguista para iti bukodna a naisangsangayan a ponolohiko a panagrangrang-ay iti kaunegan ti Indo-Europeano.[3]
Dagiti linguista ket idasigda ti Armenio a kas maysa a nawaya a sanga iti Indo-Europeano a pamilia ti pagsasao.[4] Ti Armenio ket makibingbingay kadagiti nadumaduma a kangrunaan a panagpabaro iti Griego, ken adda dagiti linguista a mangigrupo dagitoy dua a pagsasao iti Prigio ken ti Indo-Irani a pamilia iti nagatngato nga agpang ti subgrupo iti Indo-Europeano a daytoy ket naipalpalawag babaen ti naibingay a panagpabaro a kas nayonan. Kadagiti kinaudi, adu dagiti dadduma a nagipaltiing ti maysa a Balkan a panakaigrupo a mairaman ti Griego, Armenio, Prigio ken Albanés.[5]
Ti Armenio ket adda ti atiddog a pakasaritaan, nga adda ti maikalima a siglo a panakaipatarus ti Biblia ken daytoy ti kadaanan a nabati a testo. Ti bokabulariona kaaduan a naimpluensian babaen dagiti Lumaud a Tengnga nga Irani, a naisangsangayan ti Parto, ken ti basbassit a kadakkel babaen ti Griego, Latin, Daan a Pranses, Persiano, ken Arábiko ken dagiti nadumaduma pay a pagsasao kadagiti naplabas a pakasaritaanna. Adda dagiti dua a naipaalagadan a moderno a literario a porma, Dumaya nga Armenio ken Lumaud nga Armenio, a dagitoy ket agsinnaranay a maawatan. Ti naisabsabali ken gangani nga awanen a Pagsasao a Lomavren ket maysa a a dialekto a naimpluensian ti Romani nga adda ti Armenio a gramatika ken ti kaaduan a naala ti Romani a bokabulario, a mairan dagiti Romani a numero.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Moderno nga Armenio reperensia iti Ethnologue (Maika-16 nga ed., 2009)
Klasiko nga Armenio reperensia iti Ethnologue (Maika-16 nga ed., 2009)
Tengnga nga Armenio reperensia iti Ethnologue (Maika-16 nga ed., 2009)
- ^ Rubino, Carl Ralph Galvez (2000). "Armenio". Ilocano Dictionary and Grammar: Ilocano-English, English-Ilocano. University of Hawaiʻi Press. p. 60. ISBN 978-0-8248-2088-6.
- ^ Indo-Europeano a Pagsasao ken Kultura: Panagipaammo, Benjamin W. Fortson, John Wiley ken dagiti Annak, 2009 p383.
- ^ Pagsasao nga Armenio – Britannica Online Encyclopedia
- ^ Ti Indo-Europeano a Pagsasao ken Kultura: Panagipaammo, Benjamin W. Fortson, John Wiley ken dagiti Annak, 2009, p383.


text:
Johann Sebastian Bach
Ni Johann Sebastian Bach[1] (31 Marso [D.E. 21 Marso] 1685 – 28 Hulio 1750) ket maysa idi nga Aleman a kompositor, organista, klabesinista, biolista, ken biolinista ti Barok a Paset ti Panawen. Isu ket nangipabaknang kadagi naipatalgedan nga estilo ti Aleman babaen ti kalaingna iti kontrapunto, harmoniko ken motivic nga organisasion, ken ti panagampon kadagiti kumpas, dagiti porma, ken dagiti linabag manipud ti ballasiw-taaw, a naisangsangayan kadagiti nanipud idiay Italia ken Pransia. Ni Bach ket nagsurat kadagiti adu a musika, a dagitoy ket naipagraeman para kadagiti kauneg ti sariritda, teknikal a bilin, ken artistiko a kapintas. Adu kadagiti obrana ket naamammoan pay laeng tatta nga aldaw, a kas ti Brandenburg a konsierto, ti Mis iti B menor, ti Ti Nasayaat ti Pakinakemna a Klabier, ken dagiti kantatana, korales, partitas, dagiti regget, ken dagiti obra nga organo.
Ni Bach ketnaipasngay idiayEisenach, Saxe-Eisenach iti maysa a nalaing ti musika a pamilia; ti amana, a ni Johann Ambrosius Bach ket isu idi ti direktor dagiti musikero ti ili, ken amin dagiti ulitegna ket propesionalda a musikero. Ti amana ket nangisuro kaniana nga agay-ayam ti biolina ken ti klabe, ken ti kabsatna a lalaki, a ni Johann Christoph Bach ket nangisuro kaniana ti klabikordio, ken nangidiaya kaniana kadagiti kaaduan a kontemprario a musika.[2][3] Ni Bach ket nagkankanta pay, ken isu ket napay idiay Eskuela ni St Michael idiay Lüneburg, gapo ti kalaingna ti boses. Kalpasan idi nagturpos, isu ket nagtengngel kadagiti nadumaduma a puesto ti musika ti ballasiw ti Alemania; isu ket nagserbi a kas ti Kapellmeister (direktor iti musika) ni Leopold, Prinsipe iti Anhalt-Köthen, Kantor iti Thomasschule idiay Leipzig, ken Komposer ti Naarian a Korte ni August III.[4][5] Ti alun-at ken pannakakitana ket naapday idi 1749, ken pimmusay idi 28 Hulio 1750. Dagiti moderno a historiador ket namatmatida a ti ipupusayna ket gapo ti golpe ken sakit ti bara.[6][7][8]
Dagiti abilidad ni Bach a kas maysa nga organista ket nadaydayawan iti amin nga Europa idi panawen ti panagbiagna, uray isuna ket saan a nabigbigan a nalatak a kompositor aginggana ti maysa a pangpaungar ti panagayat kadagiti musikana idi umuna a gudua ti maika-19 a siglo. Isu tattan ket sapasap a naipammategan a kas maysa kadagiti kangrunaan a kompositor iti Barok a paset ti panawen, ken maysa kadagiti kalatakan a kompositor ti amin a panawen.[9]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Panangibalikas nga Aleman: [joˈhan] wenno [ˈjoːhan zeˈbastjan ˈbax]
- ^ Christoph Wolff, Johann Sebastian Bach: Ti Naadalan a Musikero (New York: W.W. Norton and Company, Inc., 2000), 19.
- ^ Wolff, Christoph (2000). Johann Sebastian Bach: Ti Naadalan a Musikero. W. W. Norton & Company. p. 46. ISBN 0-393-04825-X.
- ^ "BACH Misa iti B Menor BWV 232". www.baroquemusic.org. Naala idi 21 Pebrero 2012.
- ^ Russell H. Miles, Johann Sebastian Bach: Ti Pangyuna ti Biagna ken dagiti Obrana (Englewood Cliffs, New Jersey: Prentice-Hall, Inc., 1962), 86–87.
- ^ Breitenfeld, Tomislav; Solter, Vesna Vargek; Breitenfeld, Darko; Zavoreo, Iris; Demarin, Vida (Enero 3, 2006). "Dagiti Golpe ni Johann Sebastian Bach" (PDF). Acta Clinica Croatica. Kakabsat iti Karidad nga Ospital. 45 (1). Naala idi 20 Mayo 2008.
- ^ Baer, Ka. (1956). "Johann Sebastian Bach (1685–1750) iti pakasaritaan ti mediko". Warnakan iti Asosiasion ti Biblioteka ti Mediko. Asosiasion ti Biblioteka ti Mediko. 39 (206).
- ^ Breitenfeld, D.; Thaller, V; Breitenfeld, T; Golik-Gruber, V; Pogorevc, T; Zoričić, Z; Grubišić, F (2000). "Ti patograpia ti pamilia ni Bach". Bartek. 36: 161–64.
- ^ Blanning, T. C. W.Ti Panagballigi ti Musika: ti panagbangon dagiti kompositor, dagiti musikero ken dagiti arteda, 272: "Ken isu pay ni Johann Sebastian Bach ti kalatakan nga agturay itidanggay ken kontrapuntos iti amain a panawen, 'ti Homero iti musika'


text:
NAIMBAG A DAMAG!
Naglinnamano ken nagtungtongen da Dionisio S. Bulong ken ti kinasalisalna iti presidente iti GUMIL Filipinas a ni Peter La. Julian idi malem ti Oktubre 8, 2005 iti alas dos iti malem iti napasamak nga Induction Program ti GUMIL Baguio-Benguet a napasamak iti Sato Kokusai Lecture Hall, 3rd Floor Patria de Baguio, Session Road, Baguio City.
Ti ungot ti basi nga imminuman ni DSB ket imminuman met ni PLJ ken imminuman met ti amin; agingga rimmasaw dagiti naduman a tukak ken kasla kinirog a kappi ti rupa dagiti amin a naragsak.
Iti napalabas nga eleksion ti GF, nagsat ti puseg ti relasion dagiti dua ken saan laeng a naarigengen no dipay ket nadayyeg ti sibubukel a gunglo dagiti mannurat. Napaksiopaksion dagiti mannurat lalo idi kinondena dagiti nadumaduma a tsapter ti resulta ti eleksion.
Nagmalanga dagiti agngayangay ken mayat nga agsursuro nga agbalin a mannurat iti nasaksianda a rikki ti sarming a pagan-anninawanda. Naimula iti panunotda ti nangisit nga impresion a saan koma a rumbeng a sagrapenda. Nagsennaayda ket kunam la no nabalangda iti bukodda a daga ken arapaap.
Ngem ti GUMIL Baguio Benguet ket dina pinaidan ti gil-ayab ti apuy no di ket dinepdepna. Ti apuy a manguram iti natarnaw a ladawan ni mannurat.
Agpada a napateg kada PLJ ken DSB ti GUMIL Baguio-Benguet: Duapulo a tawen ti napalabas, (1985) inlungalong ni PLJ ti pannakabuangay ti GUMIL Baguio (nga ina ti GBB). Ni met laeng DSB iti namagsapata kadagiti opisial ken kameng ti GB iti isu met laeng a lugar, Patria de Baguio, iti isu met la a panawen, agtudtudo. Ti lamiis ti tudo iti Baguio ket adawenna ti beggang iti lulonan ti asinoman.
Ita a tawen 2005, ni met la PLJ ti nangilungalong iti pannakabangon ti baro a rupa ti GBB. Ket ni DSB ti inamongan ti gunglo a namagsapata kadakuada babaen iti panangtarabay ni Dr. Armando Galimba, executive vice president ti University of Baguio.
University of Baguio met laeng iti nakaangayan ti umuna a kombension ti GF idi 1969, ngem Baguio Technical School pay laeng ti nagan ti eskuelaan idi. Kayattayo man ken saan, ti pannakabuangay ken dandani pannakarakrak ti GF ket karaman latta ti University of Baguio.
Ti pasamak ket sinaksian pay dagiti sumagmamano a kameng ti hunta direktiba ti GF a kas kada Djuna Alcantara ken Clarito de Francia ken ni Bucaneg Awardee Edilberto H. Angco.
Ti panagrusing ti bin-i ti isem iti uneg ti GF ket kasasayaatan amin nga addang dagiti mararaem a panglakayen. Kalpasan ti amin, nasarakanda met laeng ti umno a dana ti ulidan nga ingpen ken rumbeng laeng a tuladen dagiti agtutubo ken agngayangay a mannurat.
Awan koma ngarud ti lugar ti ningas kogon tapno naam-amnut ken maikari met laeng a ni mannurat ket isu ti timek ti kararua ti puli. Naakas koman dagiti nangisit nga ulep ti napalabas a nangited iti bayakabak ti misuot. Ibalaybay iti asul a langit ti baro nga agsapa tapno ti sumingsingising nga init ket isaknapna dagiti bimmalitok a raya ti pagulidanan.
Kas maysa a co-creator ti Namarsua, akem ni mannurat ti mangidanon iti asinoman ti mensahe ti kappia a saan ket a mensahe ti panagsisina.
Agbiagkayo a dua, DSB ken PLJ!
Agbiag ti GUMIL Filipinas! ##


text:
“Paskua koma amin nga aldaw…” Ta iti paskua napno iti ayat, panagited iti ayat, (wenno panangidiaya iti naawat a parabur wenno sobra ti naawat a parabur). Kararagsakan nga aldaw, saan laeng a kadagiti ubbing no dipay ket iti sangalubongan iti sangsangkamaysa a pammati ti Kristanismo.
Ngem kasanon no awan koma iti paskua? Ania mapukaw kadatayo?
Ania aya ti pudno a kaipapanan ti paskua?
No masungbatan dayta naudi kadagiti tallo a saludsod nasungbatanen amin a panagduadua maipapan iti paskua.
Ta ania ngamin aya ti pudno a kaipapanan iti paskua?
Kadagiti ubbing ken kadagiti agtutubo ken sumagmamano ket nalabit a dida pay natiliw no ania ti pudno a kaipapanan ti paskua.
Agingga saan a silulukat ti pusom a kas ama wenno ina a pagdamagan ti ubing nga anak no ania ti kaipapanan ti paskua, saan a sumeksek iti panunot dayta.
Ngem no ti anakmo wenno ti apokom, ket damagenna kenka, nga “ania koma no awan iti paskua?” Ania ti maisungbatmo?
Iti nagkaysa a konsepto, no ilawlawag laeng dagiti addan nga abalbalyen iti dila ken muging ti anak wenno apo, saan met a sumagepsep kenkuana ti pudno a kaipapanan ti paskua.
Ta ania aya ti pudpudno a kaipapanan ti paskua?
1. Ipalagipna ti pannakaipasngay ti Mesias.
2. Akem ti nagannak.
3. Ti relasion ti anak iti nagannak.
4. Ti akem iti kaarrubam.
No pagkaykaysaen manen dagitoy nga uppat, isu met laeng iti nagkaykaysa ken pakabuklan ti 10 a Bilin: ayatem ti Dios, ayatem dagiti kaarrubam ken ayatem dagiti naganak kenka.
Ti pannakaipasngay ti Mesias. Ania ti kayatna a sawen iti pananglagip a tinawen ti pannakaipasngay ti Mesias? Panangpapigsa ti pammati. Ta ammon a lagipen ti Mesias. Ta nasken kadi a papigsaen ti pammati? Wen met a, ta daytoy ti pundasion ti wagas ti panagbiag. Ngem no ti pundasion ti biagmo ket naibasar laeng kadagiti regalo, ragragsak ken dadakkel a krsimas tri ken gilap dagiti nagduduma a maris ti bombilia wenno komersialismo, nalipatam met ti kaipapanan ti selselebraram iti kada paskua.
Nasken met a patibkeren ti pammati. Ta no saan a natibker ti pammati, kaiyarigam ti naipuruak a bukel iti igid ti kalsada, nga idi limmabas ti manok ket tinuktoknan. Agingga laengen idiay ti pagpatinggaan dayta a pammati.
Isu a ti paskua ket panangipalagip ti pannakaipasngay ti Mesias. Ket agtalinaed koma dayta a kinatibker iti agnanayon wenno agtalinaed koma pammatibker ti pammati.
Isu nga adda paskua tapno mapatibker ti pammati iti Mesias. Tapno maliklikan iti saan a “pannakatuktotok” ti manok wenno saan a pannakabalang.
2. Akem ti nagannak. No iladawan ti isip ti pakasaritaan ti “Natividad” agingga iti pannakaipasngay, sa manen ti panagubing ni Jesus agingga iti ipapatay ken yuulina sadi langit, mailadawan met ti akem ken responsibilidad da Jose ken Maria a naintaoan a nagannak ni Jesus.
Itoy a punto, dagiti met nagannak ti mapalagipan. Ti kinaadda ti dakkel a responsibilidadda kadagiti annakda. Kas ken ni Jose ken Maria, nasken a saluadanda ken taripatoenda ti anakda (Jesus) iti baet dagiti damsak ken kinapiman. Ni saanda man laeng a nagreklamo iti sinangoda a kinadamsak (natividad) ken kinapiman (pannakaipasngay iti kulluong).
Kadagiti nagannak, no maipasungalngal iti kinadamsak ken maigapu iti anak, maakem kadi dayta? No maipasungalngal ti nagannak iti kinapiman gapu iti anak, maakem kadi dayta? Isu daytoy ti palagip ti paskua kadagiti nagannak. Ti panagbalin a natibker a nagannak iti baet ti damsak ken kinapiman.
3. Ti relasion ti anak iti nagannak. Kasano nga iladawanmo ti relasion ni Jesus kadagiti naintaoan a nagannak kenkuana? Ti sungbatna isu ti pudpudno a kaipapanan ti paskua kadagiti annak. Isu dayta ti tagipatgen (values) ti paskua a para kadagiti annak no apay a selebrarantayo ti paskua. Mapalagipantayo ti responsibilidadtayo ken akemtayo kadagiti nagannak kadatayo. Kasano kadi iti pannakilangenmo kadagiti nagannak kenka?
Kasano aya iti pannakilangenmo kadagiti dadakkelmo? Isu daytoy ti palagip ti paskua kadagiti annak. Ti sungbat ket adda a mismo iti anak.
4. Ti akem iti kaarruba. Siasino dagiti kaarrubak? Amin a tao ket kaarrubam. Kabusormo man ken saan, kaarrubam latta.
Ayatem ti kaarrubam a kas iti panagayatmo iti bagim. Isu ngarud dayta ti pundasion ti panagsisinnukat ti regalo wenno panangited ti regalo ta idiaya ti ayat. Ken no inawatna dayta a regalo (ayat), kaipapananna iti pannaakaisaknap ti ayat.
Kadagiti ubbing? Apay a nasken nga ikkan iti regalo dagiti ubbing? Wenno apay a dumawat ti regalo dagiti ubbing? Lalo kadagiti ninong ken ninangda?
Ti panangited ti regalo kadaiti ubbing ket panangisuro no kasano iti agayat. Panangimula iti panunotda ti ayat. Panangisuro kadakuada no kasano iti agayat – babaen iti panangidiaya no ania iti adda kenka: Material a banag. Ispiritual nga ammo. Kinasirib.
Daydiay laengen panangited iti regalo wenno card, iti ubing, am-ammo wenno kabagian ket saan a daydiay card ti importante kadaydiay no di ket ti mensahena nga adda ti “mangipatpateg kenka”. Sadinoman a suli ti lubong ti yanna, iti baet ti minilmilia a taaw, iti baet ti adu a pakakumikoman, saannaka a nalipatan agsipud ta ay-ayatennaka.
Ala, wen, no awan koma ti paskua. Awan met ti panawen a panangipalagip ti panangpatibker iti pammati iti Dios, ayat ti nagannak iti anak, ayat ti anak kadagiti nagannak ken ayat kadagiti kaarruba…
Ngem adda ti paskua. Adda ngarud ti palagip…
NAIMBAG A PASKUAYO AMIN!##
Friday, December 18, 2009
Ti Kaipapanan ti Paskua
“Paskua koma amin nga aldaw…” Ta iti paskua napno iti ayat, panagited iti ayat, (wenno panangidiaya iti naawat a parabur wenno sobra ti naawat a parabur). Kararagsakan nga aldaw, saan laeng a kadagiti ubbing no dipay ket iti sangalubongan iti sangsangkamaysa a pammati ti Kristanismo.
Ti Kaipapanan t
“Paskua koma amin nga aldaw…” Ta iti paskua napno iti ayat, panagited iti ayat, (wenno panangidiaya iti naawat a parabur wenno sobra ti naawat a parabur). Kararagsakan nga aldaw, saan laeng a kadagiti ubbing no dipay ket iti sangalubongan iti sangsangkamaysa a pammati ti Kristanismo.
Ngem kasanon no awan koma iti paskua? Ania mapukaw kadatayo?
Ania aya ti pudno a kaipapanan ti paskua?
No masungbatan dayta naudi kadagiti tallo a saludsod nasungbatanen amin a panagduadua maipapan iti paskua.
Ta ania ngamin aya ti pudno a kaipapanan iti paskua?
Kadagiti ubbing ken kadagiti agtutubo ken sumagmamano ket nalabit a dida pay natiliw no ania ti pudno a kaipapanan ti paskua.
Agingga saan a silulukat ti pusom a kas ama wenno ina a pagdamagan ti ubing nga anak no ania ti kaipapanan ti paskua, saan a sumeksek iti panunot dayta.
Ngem no ti anakmo wenno ti apokom, ket damagenna kenka, nga “ania koma no awan iti paskua?” Ania ti maisungbatmo?
Iti nagkaysa a konsepto, no ilawlawag laeng dagiti addan nga abalbalyen iti dila ken muging ti anak wenno apo, saan met a sumagepsep kenkuana ti pudno a kaipapanan ti paskua.
Ta ania aya ti pudpudno a kaipapanan ti paskua?
1. Ipalagipna ti pannakaipasngay ti Mesias.
2. Akem ti nagannak.
3. Ti relasion ti anak iti nagannak.
4. Ti akem iti kaarrubam.
No pagkaykaysaen manen dagitoy nga uppat, isu met laeng iti nagkaykaysa ken pakabuklan ti 10 a Bilin: ayatem ti Dios, ayatem dagiti kaarrubam ken ayatem dagiti naganak kenka.
Ti pannakaipasngay ti Mesias. Ania ti kayatna a sawen iti pananglagip a tinawen ti pannakaipasngay ti Mesias? Panangpapigsa ti pammati. Ta ammon a lagipen ti Mesias. Ta nasken kadi a papigsaen ti pammati? Wen met a, ta daytoy ti pundasion ti wagas ti panagbiag. Ngem no ti pundasion ti biagmo ket naibasar laeng kadagiti regalo, ragragsak ken dadakkel a krsimas tri ken gilap dagiti nagduduma a maris ti bombilia wenno komersialismo, nalipatam met ti kaipapanan ti selselebraram iti kada paskua.
Nasken met a patibkeren ti pammati. Ta no saan a natibker ti pammati, kaiyarigam ti naipuruak a bukel iti igid ti kalsada, nga idi limmabas ti manok ket tinuktoknan. Agingga laengen idiay ti pagpatinggaan dayta a pammati.
Isu a ti paskua ket panangipalagip ti pannakaipasngay ti Mesias. Ket agtalinaed koma dayta a kinatibker iti agnanayon wenno agtalinaed koma pammatibker ti pammati.
Isu nga adda paskua tapno mapatibker ti pammati iti Mesias. Tapno maliklikan iti saan a “pannakatuktotok” ti manok wenno saan a pannakabalang.
2. Akem ti nagannak. No iladawan ti isip ti pakasaritaan ti “Natividad” agingga iti pannakaipasngay, sa manen ti panagubing ni Jesus agingga iti ipapatay ken yuulina sadi langit, mailadawan met ti akem ken responsibilidad da Jose ken Maria a naintaoan a nagannak ni Jesus.
Itoy a punto, dagiti met nagannak ti mapalagipan. Ti kinaadda ti dakkel a responsibilidadda kadagiti annakda. Kas ken ni Jose ken Maria, nasken a saluadanda ken taripatoenda ti anakda (Jesus) iti baet dagiti damsak ken kinapiman. Ni saanda man laeng a nagreklamo iti sinangoda a kinadamsak (natividad) ken kinapiman (pannakaipasngay iti kulluong).
Kadagiti nagannak, no maipasungalngal iti kinadamsak ken maigapu iti anak, maakem kadi dayta? No maipasungalngal ti nagannak iti kinapiman gapu iti anak, maakem kadi dayta? Isu daytoy ti palagip ti paskua kadagiti nagannak. Ti panagbalin a natibker a nagannak iti baet ti damsak ken kinapiman.
3. Ti relasion ti anak iti nagannak. Kasano nga iladawanmo ti relasion ni Jesus kadagiti naintaoan a nagannak kenkuana? Ti sungbatna isu ti pudpudno a kaipapanan ti paskua kadagiti annak. Isu dayta ti tagipatgen (values) ti paskua a para kadagiti annak no apay a selebrarantayo ti paskua. Mapalagipantayo ti responsibilidadtayo ken akemtayo kadagiti nagannak kadatayo. Kasano kadi iti pannakilangenmo kadagiti nagannak kenka?
Kasano aya iti pannakilangenmo kadagiti dadakkelmo? Isu daytoy ti palagip ti paskua kadagiti annak. Ti sungbat ket adda a mismo iti anak.
4. Ti akem iti kaarruba. Siasino dagiti kaarrubak? Amin a tao ket kaarrubam. Kabusormo man ken saan, kaarrubam latta.
Ayatem ti kaarrubam a kas iti panagayatmo iti bagim. Isu ngarud dayta ti pundasion ti panagsisinnukat ti regalo wenno panangited ti regalo ta idiaya ti ayat. Ken no inawatna dayta a regalo (ayat), kaipapananna iti pannaakaisaknap ti ayat.
Kadagiti ubbing? Apay a nasken nga ikkan iti regalo dagiti ubbing? Wenno apay a dumawat ti regalo dagiti ubbing? Lalo kadagiti ninong ken ninangda?
Ti panangited ti regalo kadaiti ubbing ket panangisuro no kasano iti agayat. Panangimula iti panunotda ti ayat. Panangisuro kadakuada no kasano iti agayat – babaen iti panangidiaya no ania iti adda kenka: Material a banag. Ispiritual nga ammo. Kinasirib.
Daydiay laengen panangited iti regalo wenno card, iti ubing, am-ammo wenno kabagian ket saan a daydiay card ti importante kadaydiay no di ket ti mensahena nga adda ti “mangipatpateg kenka”. Sadinoman a suli ti lubong ti yanna, iti baet ti minilmilia a taaw, iti baet ti adu a pakakumikoman, saannaka a nalipatan agsipud ta ay-ayatennaka.
Ala, wen, no awan koma ti paskua. Awan met ti panawen a panangipalagip ti panangpatibker iti pammati iti Dios, ayat ti nagannak iti anak, ayat ti anak kadagiti nagannak ken ayat kadagiti kaarruba…
Ngem adda ti paskua. Adda ngarud ti palagip…
NAIMBAG A PASKUAYO AMIN!##
Tuesday, December 08, 2009
Nakakaapal a Kinapudno
Nakakaapal ti kinapudno dagiti umili kadagiti kaarruba a nasion. Gapu iti kinapudnoda, iti bagbagida, iti padada a tao, iti gimong a pagnanaedanda ken ti pulida, isuda met laeng iti nangimula ti bukel ti panagraem kadakuada. Nakakaapal dayta a nagapuananda. Naibayog ti kinaasinoda. Nakakaapal dayta a kinapudnoda, a kunatayo a saan a limtuad iti gimongtayo iti laksid iti kinaadda iti nakadakdakkel a namnama.
Pagarigan laengen dagiti mangidadaulo kadakuada, no nagbasolda iti graft and corruption awan iti sawsawirna iti pannakadusa. Pasaray makonsensiada pay nga agtinnag iti saan a nasayaat a damag, a kas ti dati a pangulo iti South Korea. Ti dati a pangulo ti Taiwan a ni President Chen Shui-bian ken ti asawana a ni Wu Shu-chen ket naidarum ken nasentensiaanda iti kurapsion ket naibilin ti pannabalud tungpal biagda. Iti Japan, aglusolosda iti puestoda dagiti naakusaran iti panagkusit ken iti graft and corruption. Dagiti saan a makabael a mangatipa ti kuddot ti konsensia ket puon ti pananggibusda ti bukodda a biag. Ti Singapore, iti agdama, ket isu ti kangrunaan ladawan ti kinapudno a panagserbi. Nakangatnagto ken maraem la unay ti kinapudnoda nga agserbi iti gobiernoda. Ti Vietnam, iti agdama, ket rimmangpaya manipud iti “dapo” ti gubat gapu iti kinapudnoda.
Ngem ti Pinas, ti dati a tigre ti Asia ket nagbalin a gusgusin a kuting. Apay a napasamak iti kastoy? Apay a kasla limmakay a pasanud iti pannagnana? Ti makita a rason ket saan a kinapudno dagiti agserbi—dagiti makuna nga inawagan ken nangipresentar ti bagbagida nga agserbi. Ta imbes a ti nasion ti rumang-ay ket isuda a mismo iti rimmang-ay ket nabati ti ilida a mangmulmulagat iti natuktukkol a siit ti ikan iti latok kabayatan iti panagrebulosion ti buksitna. Kadagiti muging, saludsoden a kanayon ti kaipapanan ti panagserbi.
Yanna kadi ti anag ken kaipapanan ti panagsaerbi? Yanna kadi ti umalingawngaw nga ikkis nga isu ti “napili” a mangiyuna iti altar ti panagdur-as? Yanna kadi ti anag ti makunkua a napudno a panagserbi?
No kadagiti kaarruba a nasion, no matakuatan a nagbasol ti asinoman, isu man daytoy ti pangulo ti nasion, nangato nga opisial, ordinario nga umili ket nawaya ken saan a mapagduaduaan a madusa. Ngem iti Pinas, no makombiktar man ti maysa a pangulo, awan pay iti makalawas, maidurduronen ti nabileg la unay a presidential pardon, ket saan man la a pulos a nagsagaba ti nakabasol iti kas iti sinagaba a narikna dagiti kailianna. Nababa kadi unayen aya ti kinapudno iti panagserbi?
Maiduma iti gimong a nariingantayo a pinalidem nalabes unay a pinnolitika nga agibunga iti saan a nasayaat nga aspeto ti biag. Ti nalabes unay a graft and corruption ket nagbalin a kanser ti gimong a paggargarawan ngem saan a maikaskaso nga agasan agsipud iti kinaawan iti kinapudno nga agserbi. Saan a daydiay maaramid para iti pagsayaatan ti gobierno ti importante no di ket no ania ti maala iti gobierno para iti bukod a pagsayaatan.
Kas makitatayo nga ebidensiya kadagiti naisurat kadagiti SALN wenno statement of asset, liabilities and network ket madlaw unay a saan a agsusurot ti napastrekda, ti kinitada babaen iti sueldoda ta kellaat man iti ingangato wenno ilolobo dagitoy a bilang ti kinabaknangda. Saan a nakapappapati dayta a banag ket saan a maikkat a nabalkot la ketdi iti misterio dayta a banag. Dayta ti kinapudno a makita.
“Too often than not, however, due to loopholes in the law and flaws in the way the forms were crafted, the corrupt are able to evade detection,” kuna ni Civil Service Commission Chairperson Karina David. Kabayatanna, dagiti babassit nga empleado a bassit iti inda ideklara a pangrugianda ken agtungtungpal laeng kadagiti annuroten ket isuda iti potentensial nga agsagrap iti asunto a perjury. Iti ababa a pannao, awan ti dakkel nga ikan a matiliw a makarsel. No adda man, once in a blue moon laeng. Ta ti nalinteg agbalin a killo no masipngetan. Adu dagiti anniniwan iti kasipngetan a di makitkita..
Iti laksid a ti laeng Pinas ti makunkuna a nangarakop ti Kristianismo iti Asia, kabaliktad ti turturongen a rumbeng koma a pagturongan. Adayo unay iti panggep ken anag ti kinaasinona. Daydiay nagtaud iti ngiwatna ken pinarintumenganna ket maigidiat iti aramidna. Saan a maikanatad dayta a banag.
Isu a kinuna naminsan ni Mahatma Gandhi ti India, saan a Kristiano ngem managbasa iti Bilia, idi sinaludsod ti maysa a missionero, a masansan nga ibasarna dagiti sinaona iti Biblia ngem apay a di ag-Kristiano? Kunana: “Oh, I don’t reject Christ. I love Christ. It’s just that so many of you Christians are so unlike Christ.” Innayonna, “If Christians would really live according to the teachings of Christ, as found in the Bible, all of India would be Christian today.” No koma ta agbibiag amin a Kristiano a kas iti pannursuro a kanayon a maiyeb-ebkas, adayo koma ti graft and corruption.
Ngem kas iti natakuatan ni Tony Kwok, ti nangadal taray ken kasasaad ti gobierno, idi 2007, kinunana a: “Weak laws, a slow judicial system, and public cynicism. Those are the reasons corruption thrives in this country…” Ni Kwok ti experto iti graft and corruption manipud iti pagilian a Hong Kong. Isuna ti responsible iti panangdalus ti pagilianna iti kurapsion ken burukrasia.
Ania kano ti natakuatanna? Dagiti nakapsut ken awan durina a linlinteg—adu a linteg ngem awan ti mangipatungpal ken di matungtungpal wenno naaramidda laeng a kas nayon ti buntuon dagiti immunan a naigabsuon a di pulos maikaskaso iti kinapategda. Nabuntog a judicial system—nga abutenna iti mano a tawen a mangresolbar ti simple laeng a kaso, a no dadduma ket minadyik dagiti makunkuna hoodlums in robes, ken kangrunaanna amin ti saan a masapulan nga anniniwan ti kinapudno a panagserbi.
Kuna pay ni Kwok: “…here lawmakers failed tremendously because the corruption law is terrible and inadequate. They also failed miserably in providing the Office of the Ombudsman investigative powers.” Linagidaw unay ni Kwok dagiti agar-aramid iti linteg iti saanda a panagaramid ken panangipasa kadagiti linlinteg a mangkontra iti kurapsion. Pudno la unay ti kinuna ni Kwok, no adawem ti naaramidan ti kongreso ken senado iti agdama, awan sabali a lumtuad a makitam no dagiti privileged speech, panagaapa ken panagsisinnubang, panangipapilit iti kayat a panagtalinaed ti adda iti poder uray no saanen a kayat ti kaaduan—a kasla ketdi kabaelanda pay laeng a ballikugen ti timek dagiti umili. Iti ababa a pannao, awansan ti namnamaen a napudno panagserbi dagiti makunkuna nga agserserbi?
Daytoy ti kurapsion, ti sakit ti gimong a saan a pulos a maag-agasan. Nupay makitkitan ti kinabilegna, marikriknan ti impalayna a babantot, saan a maikaskaso a sarangten wenno ipaayan iti sulosion. Saan a daydiay kinaawan iti masarakan nga agasna no di ket kinaawan iti kinapudno dagiti mangagas koma.
Pudno la unay iti kuna ken pammaliiw ni kolumnista Conrado de Quiros maipapan itoy a banag: “This is corruption in every sense of the word, the kind that has to do not just with adulteration but with rottenness and decay. This is pillage of the deepest, fiercest, most terrifying kind, the kind that doesn’t just turn people into paupers but into zombies.” Adda ngamin iti makagapu itoy nga imbagana: “Power corrupts, and absolute power corrupts absolutely.”
Di nakaskasdaaw no karaman ti Pinas kadagiti pinakakurap a pagilian iti Asia. Iti scale of 10, immabuten ti 9 segun ti survey nga inwayat ti Hong Kong-based Political and Economic Risk Consultancy (PERC). Daytoy a kurapsion ti puon ken gapuna iti panagrigrigat ti kaadduan nga umili ta bumakbaknang dagiti nabaknang ken pumangpanglaw met dagiti napanglaw. Lalo ket dipay masibbolen ti kinangina dagiti gagatangen. Lapdanna daytoy ti panagdur-as. Iti laksid a maibilang daytoy nga immoral nga aramid, naruay latta dagiti parintumeng ken panagakkob kadagiti dua a dakulap a buyogan ti kidem iti man dumog wenno tangad no di man iti dir-i dagiti amen ken alleluia iti adu a makaimatang.
Kinapudno. Dayta ti manmano a masarakan lalona iti ngarab ti panagserbi. @
Thursday, December 03, 2009
Mañana Habit
Mañana habit? Ti balikas a narigat a masarakan iti English dictionary. Uray kasano ti panangukag-ukag ti diksionario, agtinnag laeng nga upay. Uray no iklik ti built-in dictionary ti MS Word, ubbaw laeng iti agparang. Ta apay a napasamak iti kastoy? Ta ngamin daytoy a balikas ket naadaw manipud kadagiti Kastila. Maysa kadagiti nagkaadu nga Spanish word a nailaga kadagiti lenguahetayo a Pinoy. Nainayon a termino nga idi agangay ket naitiponen, ket isun ti agaon a balikas iti dila. Iti ababa a pannao, inadaptar.
Ta ania aya ngamin ti mañana habit? Balikas a kayatna a sawen ket inton bigat. No koma adda ti aramidem ita ket ipabigatmo. Itantan. Ti makadakes ket no dayta a bigat ket maipabigat manen ken manen santo manen ta saan met nga aggibus ti inton bigat. Adda latta kabigatanna kadagiti managitantan.
Ngem saan a makatulong iti dur-asan daytoy nga aramid, no di ket ad-adda pay nga imamegna ti kasasaad ken saan a pannakatungpal ti wayat ket kayat nga iringpas wenno palpasen. Nupay adda met ti panawen a naan-anay nga aramiden ti kayat nga iringpas, gapu ta nasurot daytoy nga aramid ti managsulsulit, dimteng ti panawen a napukaw ti tiansa gapu dayta a panagitantan. Ti tiansa a dumur-as ket naitantantan. Pagangayanna, napukaw wenno naiyaw-awan dayta a tiansa.
Makapamisuot pay ti kastoy a tabas wenno aramid. Makaali wenno makapasurot pay. Kas pagarigan koma ta adda ti papanam, naayabanka: “Inton bigat a daytan, umayka ketdi ditoy…” No ania rason no ania dayta ket isun ti rimmimbaw iti panggep nga aramiden wenno iringpas. Naipabigat nga aramid. Naitantan. Naituntunkua. Ken adu pay a termino ken bersion iti saan a tinungpal nga aramiden iti agdama.
Adda daydiay pagsasao a kunana: Dimo aramiden inton bigat ti maaramidmo iti agdama. Maysa a napintek a palagip. Isu dayta ti agdadata a sursuroten dagiti addaan iti nasinop ken organisado nga aramid. Kadagiti addaan iti nasinop ken organisado nga aramid ket awan iti inda pakaburiboran a kamkamaten, lalona iti panagkamat ti panawen. Adayo a mapasamak dayta a banag ta nailasagdan nga aramid dayta kinasinop wenno kinaorganisado.
Apay nasken kadi nga organisado dagiti aramid? No saan a nasurotan, nasken a surotenen tapno saan a maitawtaw wenno maiyaw-awan dagiti rumbeng nga agus, tapno naannayas latta ti sursuroten a dana iti biag.
Itay nabiit, adda ti makapamisuot a pasamak a naipadpadamag. Ti registration dagiti botante. Nagdudupudop dagiti tao a mapan agrehistro iti maudi nga aldaw. Pagangayanna, saan laeng a dagiti mangimaton iti COMELEC ti nabannog no dipay ket dagiti usarenda a machine ken devices. Ti makadakes, dagiti pay agserserbi ti napabasol iti saan a pannakarehistro. Ne, saan kadi aya nga immabut iti sangapulo a bulan ti kaundayna dayta a registration ken validation dagiti botante? Kadagiti immun-una a bulan a maiwarwaragawagen a nangrugin ti registration ngem ania ti napasamak? Nginilaw ti nakatapaya ken agdudungsa nga empleado. Sa ita ta kaaldawan ti deadline, sada aggigiddan a mapan? Mañana habit!
No koma ta awan dagita a panagintuntunkua iti aramiden, nawaya koma ken nasimbeng ti nakem iti panawen a panaggibus ti aldaw a naituding. Awan koma dagita a dawat nga ekstension. Makaited laeng dagita iti saan a naannayas a panagtrabaho. Isturbo.
Ngem mapasamak latta met mañana habit. Kunada ngarud, a nailasagen ni Pinoy daytoy nga aramid. Saanen a maikkat. Saanen a maiwagat.
Isu a naginad ti idadateng ti asenso. Wenno awan ti panagbalbaliw. Ta no dadduma, ti opurtunidad ket maminsan laeng nga agtuktok iti ridaw ket saanton nga agsubli pay iti kaano man no inkaso saan a sinunggaban. Kadagiti manglislisi a kanayon iti mañana habit, isuda iti naasenso ken nalukay ti aangsanna iti daytoy nailet a lubong. @
Thursday, November 12, 2009
Ti Makunak Iti Sarita A ‘Ti Sarukod Ni Moises’ Ni Juan S. P. Hidalgo, Jr.
PAKAUNA: Maysa daytoy a pasintawi. Wenno legend. Agsipud ta awan ti awan ti naputar a balikas maipapan itoy, sursuroten lattan ti leyenda a kas panangipatarus. Ngem itay nabiit, nangsurattayo iti artikulo maipapan itoy ket sinurottayo ti pasintawi a termino ni Reynaldo A. Duque ken nangabak iti Umuna a Gungguna iti maysa a pasalip. Daytoy met a termino ti sinurot ni apo Juan S. P. Hidalgo, Jr. itoy a saritana. Ania aya ti pasintawi wenno legend? A story that has been passed down for generations, especially one that is presented as history but is unlikely to be true. Dayta ti agdadata a kababalin ti pasintawi. Naipresentar a kas pakasaritaan wenno historia a dimmalan iti no mano a henerasion ngem awan ti kinapudnona wenno mapagduaduaan ti kinapudnona. Ngem kadagitoy a sarita, uray saan a nakapappati, wenno mapagduaduaan ti kinapudnona, adda saan a nadakamat a tagipatgenna. Nakadulin wenno nailemmeng. Adda daydiay expressive force a naisawang apagaman laeng ngem saan a nailawlawag wenno saan a pulos a nadakdakamat ngem ammomon nga isu dayta ti masarsarita no matiliwmo ti kababagasna. Maala laeng dayta ni agbasa. Isu daytoy ti mangpapintas iti sarita. Nasken a tiliwem pay nga umuna no ania dayta a pangabig ti sarita sakbay a patayyekem. Wenno patayyekennaka pay nga umuna nga agpanunot no ania ti ‘ibagbagana’ ken inton matiliwmon isunto metten iti panagpatayyekmo.
Kas kadaytoy “Ti Sarukod Ni Moises” ni Juan S. P. Hidalgo, Jr., ken impablaak ti Bannawag Magasin Setiembre 21, 2009. Ammotayo a maipapan iti sarukod ni Moises ti masarsarita ngem ania kadi ti kayat a sawen ti sarukod ni Moises? Kalpasan iti duagasut a tawen, nasken nga isaganana naimbag ti bagi, isip, ken kararuana ni Peter Santiago tapno saan a mapaay “manen” a mangala iti sarukod ni Propeta Moises. Ania ti kayat a sawen dayta, apay a “manen?” No masungbatan dagita, ammom metten no ania ti pangabig wenno ti nakadulin a “kinabakbang” ti sarita, a kas maysa a pasintawi.
Legend comes from the Latin adjective legenda, “for reading, to be read,” which referred only to written stories, not to traditional stories transmitted orally from generation to generation. Ngamin no istoriaen laeng adda ti tendensiana daytoy a di ‘maiggaman wenno matiliw’ dayta nakadulin a kinabaknang ti sarita. Isu nasken a mabasa. Kas kadaytoy a sarita, no saanmo basaen ken analisaren ti basbasaen saan a matarusan ti aplikasion ti “sarukod” ken ti balikas a “manen” nga isu ti behikulo ti nangiluganan ti author no ania ti ibagbagana a maipapan itoy a saritana. Nasayaat la unay itoy a sarita ta adda pay impasagidna a pamkuatan ti ibagbagana, ngem kadagiti dadduma a sarita, kapadanan dagiti dadduma daniw a no dimo naawatan saan a para kenka ta adda nakairantaanna dayta; dayta a sarita wenno daniw, ket agpaay laeng kadagiti makaawat. Isu ngarud a kunana, a ti pasintawi ket “for reading, to be read.”
Isu a binasak. Inulitko pay. Ken manen a, ta amangan no nagbiddutak ti interpretasionko. Ngem saan a nagbaliw. Immapay pay ketdi iti muging tay pelikula da Jacky Chan ken ni Jet Li a “The Forbidden Kingdom.” Nasken nga isaganana ti bagina, isip, ken kararuana ni bida nga agtutubo (nalipatak ti nagannan) tapno maikari nga agiggem kadaydiay naisangsangayan a sarukod. Immapay pay ti sarita ni Nathaniel Hawthorne a “The Great Stoneface” Iti general term, nasken nga isagana ti bagi, isip, ken kararua ti asinoman sakbay a maikari iti “sarukod” a kaindaklanan.
Ket tapno, naan-annayas ti saritaan, padasentayo man ngarud a pasadaan ti sibubukel a pakabuklan ti sarita a “Ti Sarukod Ni Moises” ni Juan S. P. Hidalgo, Jr. Ta iti panagsurat iti rebiu (review) ket maysa met nga arte. Arte a pangiyebkasan kadagiti kapaliiwan, ken kabukbukodan ken inadaptar nga opinion wenno kapanunotan maipapan iti sarita. Nasken nga intay anagen ken imutektekan dagiti paset ti sarita a mangited iti pannakailawlawag ti pakabuklan ti sarita.
Ala ngarud, rugiantayo man daytoy a rebiu.
BALABALA: Ti balabala ket buklen iti tallo a paset: ti umuna ket ti agdama a buklen a maminsan iti makatawen nga estoriaen ni maestro Jorge Rabara Sanchez ti pasintawi ti datdatlag a Sarukod ni Propeta Moises kadagiti estudiantena iti Maikapat a Tukad iti Rosales National High School. Segun ti maestro, napasamak ti estoria adu a tawenen ti napalabas sakbay a nagbalin a munisipalidad ti Rosales, Pangasinan, idi Marso 16, 1852.
Ti maikadua a paset ket ti napalabas a dua a gasut a tawen, ken maipapan ken agtutubo a Pedro Malong, nga agum-uma iti abagatan a paset ti agdama a Barangay Salvacion nga asideg iti amianan nga igid ti dan-aw. Agindeg ni Pedro iti asideg ti simbaan. Nangipatakder iti kalapaw a paginanaanna ken umiananna no kua. Naminsan, immian ni Pedro iti kalapawna ken al-alaennan ti turogna idi agparang kenkuana ti maysa a datdatlag a lakay. Nakasingsingpet ti langa ti lakay ket saan a nagbuteng ni Pedro. Imbaga ti lakay nga inton rabii ti Biernes Santo, umianto manen ditoy. Iti tengnga ti dan-aw addanto rumuar a sarukod. Sakbay a tumengnga ti rabii makangngegto ni Pedro iti adu nga uni ti kampanilia nga aggapu iti ngato. Sarunuen dagiti kampana. Aglawag iti tengnga ti dan-aw, ket manipud iti tengngana, rummuar ti immadigi a lawag, agpalangit. Kalpasanna, rummuar ti sarukod, sa agpundo ii rabaw ti danum iti sumagmamano a kanito. Kayat ti lakay nga alaento ni Pedro dayta a sarukod. Saan a kayat ni Pedro ta mabuteng ken dina kabaelan. Ket kuna ti lakay a nabileg ti sarukod, kabaelanna a parmeken dagiti dakes a tao ken dagiti adipen ti Impierno. Naallukoy met la ti lakay ni Pedro. Isu a pinadasna, ngem napaay a mangala iti sarukod. Dinayaw ketdi ti lakay ta impakatna amin a kabaelan. ket agparangto manen dayta a sarukod kalpasan iti dua a gasut a tawen. Idi damagen ni Pedro no ania daydiay a sarukod, kuna ti lakay a ti Sarukod ni Propeta Moises. Ket nagpukawen ti lakay.
Ti maikatlo a paset ket maipapan iti kinaadda iti estudiante ni maestro Jorge Rabara Sanchez a mamati iti pasintawi ti datdatlag a sarukod ni Propeta Moises. Isu daytoy ni Peter Santiago, taga-Brgy. Salvacion, anak ti agdama a barangay chairman, masirib nga agtutubo, ken maysa kadagiti nakaruar iti eksamen tapno makastrek nga agadal iti Unibersidad ti Filipinas iti Diliman. Iti naminsan a bakanteda, kinuna ni Peter Santiago ken maestro Jorge Rabara Sanchez a mamati nga adda kinapudno a nakaibasaran ti aniaman a pasintawi. ket dinamagna no kaanonto ti sumaruno a panagparang manen ti datdatlag a sarukod. nagkatawa laeng ti maestro, ngem idi maamirisna a serioso ti agtutubo, imbaganan nga agparang inton 2009. Nagsanay ni Peter iti langoy. Sinansanna ti nagsanay. Agingga naitagtagainepna ti datdatlag a lakay. Immay ti lakay iti siledna. Ibaga ti lakay nga isagana ni Peter ti bagi, isip ken kararuana tapno saan a mapaay “manen” a mangala ti sarukod no Propeta Moises. Kalpasanna, nagpukawen ti lakay. Pinampanunot ni Peter ti sao ti lakay a “manen.” Apay a manen? Napaay kad idin? Nagsanay ngarud a naimbag ni Peter. Nagpabalakad kadagiti swimming instructor iti umno a panaglangoy. Nadumaduma iti mapanna pagsanayan agraman iti baybay. Orasanna met ti panaglangoyna. Napatanor a managkararag, nagay-ayuno pay, ket inggiddanna iti Ramadan dagiti Muslim a gagayyemna. Iti bakasion iti klase iti Marso 2009 iti maikapat a tawenna ti kolehio, nagawid sadiay Brgy. Salvacion. Kayatna a padasen ti pardasna nga aglangoy iti dan-aw. Inkuyogna ni ading a Danny nga isu ti mangoras. Idi agawidda, impudnona iti panggepna a mangala ti datdatlag a sarukod ni Propeta Moises iti tengnga ti rabii inton Biernes Santo. Iti Huebes Santo, nagparang manen ti datdatlag a lakay iti tagainepna. Imbilin ti lakay a di mangikuyog iti kaduana a mapan iti dan-aw. Ket uray ania ti mapaspasamak iti panaglangoyna, ituloyna latta. Iti rabii ti Biernes Santo, Abril 10, pinadas ni Peter nga innala ti sarukod, nagsagrap iti adu a lapped, nakiinnuna iti langoy, urayla inlagtona a ginammatan ti sarukod, apaggammatna, timayaben daytoy. Naisurot ni Peter iti law-ang. Nagparang kenkuana ti datdatlag a lakay a nabalkot ti lawag ket kimmablaaw iti balligina. Maited met kenkuana ti pagrebbenganna nga agaywan iti Daga ken iti Sangkataoan. Agingga nga adda kenkuana ti sarukod awanto iti puersa iti rabaw ti daga a makabael a mangparmek kenkuana. Bilinen laeng ti sarukod ket agtungpal kenkuana.
KARAKTER: Ni Pedro Malong ket nadayaw ken napakumbaba nga agtutubo. Uray no isu ti naynay a mangabak iti salip ti linnangoy dina impasindayag kasta met dina impasindayag ti abilidadna, ti kinataona. Ammona nga isagana ti bagina, isip ken kararuana.
Ni Peter Santiago ket nadayaw ken managpakumbaba. Masirib. Napintek ti pannakirelasionna iti Mannakabalin. Ammona nga isagana ti bagina, isip ken kararuana. Mamati iti pasintawi, ket isu dayta ti insaganaanna.
Ti datdatlag a lakay ti nangibunannag a da Pedro Malong ken Peter Santiago ket maymaysa a tao babaen kadaytoy nga imbalikasna: “Saganam a naimbag ti bagi, isip, ken kararuam tapno saankan a mapaay “manen” a mangala iti sarukod ni Propeta Moises.” Napasamak ti proseso ti reincarnation, uray no saan nga imbaga ti author dayta a banag.
LUGAR: Napasamak iti dan-aw iti Brgy. Salvacion, Rosales, Pangasinan. Nupay nagdumada iti panawen dagiti agbibiag, maymaysa ti nakapasamakanda a lugar.
PACE wenno PACING: Nagtaray ti sarita a kas kidkiddawen nga akem ken panawen dagiti agbibiag. Diredirekta ti pasamak, ababa ken namsek. Saanen a kasapulan ti taldiap napalabas ken dadduma pay a tekniko ken devices iti panagiparang kadagiti pasamak iti maysa a sarita.
TEMA: 1. Ti relasion ti tao iti Mannakabalin.
2. Ti reincarnation
ANALYSIS: Nupay saan a nadamat, ti relasion ti tao iti Mannakabalin ti maysa kadagiti tema a nadependaran itoy a sarita. Ta adda pay aya naim-imbag a pasamak iti biag iti tao no di ti naannayas a pannakiresionna iti Namarsua. Daytoy laeng ti pakariknaan iti napudpudno a pannakapnek ken pagubbogan ti ragsak a di mabubos. Iti daytoy a nariribuk a lubong a nagpuniponan ti nagduduma a basol, ti panagtalinaed a kankanayon iti salinong ti Mannakabalin ket umno la unay tapno maiyadayo iti pakaisagmakan, pannakapukaw iti dana ti biag, ken pannakaiyaw-awan iti panggep no apay nga agbibiagka. Adda panggep ken rason no apay a dumalantayo iti daytoy a biag, ket dayta a rason ken panggep ket saan a rumbeng a baybay-an ken yaleng-aleng wenno isukat kadagiti agpukaw a gatad.
Nupay saan a naibaga dayta a banag wenno nadakamat iti istoria, ammom latta a ti masarsarita wenno masasao iti sarita ket panangisagana ti bagi, isip ken kararua wenno panangliklik iti agdidiaya a nagkaadu a basol iti lubong. Ta adda kadi pay nasinsin-aw nga aramid bayat iti kaadda iti daytoy a lubong no ti panagtalinaed iti ikub ti Namarsua? Adda ngamin tendensiana a tumapog ti tao iti nainlubongan, aguper ket tumipon iti puersa a saan a naikumit kenkuana. Dayta nga ititipon ket maysa a pannakalipat iti kinaasino. Naiyaw-awan.
Ti panagayuno ket pannursuro met laeng ti dandani isu amin a relihion. Isu daytoy ti panangpasidap ti isip ken panangpasin-aw ti kararua. Napateg daytoy a pannursuro. Kadagiti Muslim, umabot pay iti makabulan no agayunoda. Estrikto unay dayta a masurot. Mas lalo dagiti white witchcraft wenno kameng dagiti nadumaduma a “nalimed a timpuyog” ta malaksid iti nairut a panagayuno, maipatungpal pay a nakarkaro iti kinaawan wenno panangliklikda iti aramid a sexual. Nainget a protektaranda ti Lubong ken Sangkataoan iti bileg iti “nangisit a pagsiriban” wenno dagiti addaan iti nangisit a pagsiriban. Ti panagayuno ti aramiden a mangpasidap ti isip ken mangpasin-aw ti kararua. Daytoy a sarita ket panangisagana iti maysa a parsua tapno maikari nga agaywan ti Lubong ken Sangkataoan.
Ti historical a paset ti sarita ket manipud idi un-unana agingga iti agdama. Manipud idi damo a naadakan agingga nagbalin a kumonidad ti Barangay Salvacion. Nupay maysa daytoy a bunga ti panunot, naipaayna ti napudpudno a pannakaiparang ti maysa a sarita, lalo ti pasintawi. Pinagandarna ken pinagwerretna ti panunot kas nakabasa.
Nupay saan a nadakamat, wenno saanen a nasken a dakamaten ta impakitan, maitugotan itoy a sarita a nagtema ti reincarnation. Panangungar babaen iti sabali a bagi. No imurian a nalaing dagiti isu amin a relihion ken pammati ket makita kadagiti pannursuro a maiyad-adal iti dandani isu amin daytoy ket naibugas. Ti Kristianismo idi un-unana ket addaan kadaytoy a pannursuro. Isu a ti aplikasionna kadagiti sinurat ket mairapit ket madakamat latta a paset ti kapanunotan no diman bugas ti pammati.
Kas iti interpretasion ti kayat a sawen ti pasintawi, a di nakapappati wenno mapagduaduaan, addan iti nangbasa no patienna wenno saan ti nabasana. Balido amin a rason maipapan itoy a banag, mamati man wenno saan. Ngem napinpintas a patien dagiti dinton maumag a pannursuro, a no dadduma, nairamenda kadagiti sinurat. Ta isu dagita ti rason no apay nga adda dagiti sinurat.
Ti panangisagana ti bagi, isip ken kararua ket maysa a naindaklan a ramen kadagiti sinurat. Apay nga adda iti nagtaud iti ngato ken iti baba? No ania ti makita iti baba makita met iti ngato wenno agpadpada. Daytoy a ramen ti sinurat ket saan nga itoy a sinurat iti pakaadawan. Saan laeng met a ti author ti pagtaudanna. No ania ti adda iti baba ket isu met laeng iti ngato. Saanak pay laeng a mannurat idi naitugotak daytoy a ramen kadagiti sinurat ti author.
Panagkunak, daytoy a sarita ken kapadana, ket saan laeng a para kadagiti ubbing no dipay ket kadagiti nanakman. Wenno para iti amin. Sapasap. No ngamin anagen a nalaing, no saan nga ilawlawag ti kaipapanan ti sarita, adda met ti tendensiana a dagiti ubing ket saanda a maawatan wenno matarusan ti basbasaenda. Numona itoy a panawen ti cyber-age a dakkel nga ilgat kadagiti ubbing iti nangawis ti immatangda, ket adda ti potensial a di maikaskaso dagiti tagipatgen a ramen iti binasada. l
Ad-adu koma pay iti rumuar a kastoy a sinurat a nagbugas kadagiti dinto maumag a pannursuro. Itag-ayna ti intelektualidad. Saan laeng koma nga iti pasintawi no dipay ket koma kadagiti mitolohia ken dadduma pay a genre. Adakan koma ni Ilokano amin dagitoy a genre a pangibugasanna kadagiti kapanunotanna, linaon ti pampanunotna, eksperiensa, dagiti tagipatgen (values) nga inikutan ken sinalsaluadan, ken dadduma pay. Ala ngarud, naimbag a panagbasa ken nabara a kablaaw iti author. @
Tuesday, October 13, 2009
Ti Basi Festival sadiay San Ildefonso, Ilocos Sur
Napateg la unay iti biag ni Ilokano ti basi. Uray idi di pay simmangpet dagiti Kastila, naigameren ti basi iti panagbiag dagiti nagkauna a kaputotan. Napateg daytoy nga inumen iti ania man nga okasion. Uray iti gagangay a panagtitipon, adda latta basi a maipasango.
Nadumaduma ti klase ti basi. Adda tay nasangsanger, adda met ‘nalaglag-an’ ti ingelna. Basi-lalaki, kunada iti nasangsanger, Basi-babai kunada ‘tay nasamsam-it ti ramanna, ta naisangrat a para kadagiti babbai. Nailasagen kadagiti Ilokano ti kinapateg ti basi.
Ipasimudaag ti kalkalpas a Basi Festival ‘diay San Ildefonso, Ilocos Sur ti pannakatagiben ken pangipateg iti daytoy a produkto ni Ilokano. Uppat nga aldaw ti parambak a nangrugi idi Septiembre 15 ken naggibus met laeng iti Septiembre 18. Pinangayed ti tinawen a selebrasion dagiti nagduduma nga aktibidad, kas ti street dancing, burnay painting competition, sarzuela, battle of the bands, barbecue revolt ken dadduma pay a kompetision a nakisalipan saan laeng dagiti lumugar no di pay dagiti bisita a timmabuno a makipagragsak.
Nalatak unay ti Basi Festival. Kagiddan ti San Ildefonso a nagpiesta ti Piddig, Ilocos Norte. Basi met ti kangrunaan a produktoda ditoy. No taliawen ti historia, ditoy ti namunganayan ti Basi Revolt ket nagramaram iti Ilocos agingga iti San Ildefonso a nakapasamakan ti nadara a ranget dagiti nagrebelde ken dagiti Kastila.
Uray sadiay Naguilian, La Union, addaanda met itoy a festival a maselselebraran iti tinawen, kada tunggal umuna a lawas iti bulan ti Mayo. Pangayeden ti parambak dagiti tampok a pabuya kas iti street dancing ken nadumaduma pay nga aktibidad. Babaen daytoy a festival, maipromot ti pannakapadur-as daytoy maysa kadagiti kangrunaan a produkto ni Ilokano.
Ngem naidumduma ti Basi Festival ti San Ildefonso, Ilocos Sur ta saanna laeng nga ipromot ti bukodna a produkto no di pay lagipen ti kinamaingel dagiti Ilokano. Iti panang-selebrarna iti festival, maigiddan metten ti pannakalagip ti basi revolt, wenno yaalsa dagiti Ilokano maikontra kadagiti Kastila.
Nangrugi ti basi revolt gapu iti panangiparit dagiti Kastila iti panagpartuat dagiti Ilokano iti basi. Ngamin, kayat dagiti Kastila a gumatang laengen dagiti Ilokano kadagiti arak a produkto dagiti Kastila. Ngem saan met a kayat dagiti Ilokano daytoy a mandar dagiti Kastila a koloniador. Isu a nasilmutan ti yaalsa. Nangrugi dayta a yaalsa sadiay Piddig, Ilocos Norte ken naggibus sadiay San Ildefonso, Ilocos Sur.
Indauluan ni Pedro Ambaristo ti Piddig ti yaalsa. Napasamak ti kaunaan a dangadang iti isu met laeng nga ili a nangabakan dagiti kadaraan. Simmaruno a rinibbuotda dagiti ili ti Sarrat, Laoag, Batac ken Badoc. Tunggal panagballigi da Ambaristo, mapasamak latta ti nasaknap a panagrekrut kadagiti kailianda a tumipon iti dangadang.
Gapu iti panagballigida kadagiti ranget, napanunot ni Ambaristo a rauten ti Villa Fernandina wenno Vigan itan. Nagdanag met ti alcalde mayor ti Villa Fernandina iti mapaspasamak. Nangibaon iti tallopulo ket innem a guardia civil ken nangitugotda pay kadagiti kanion a mangribbuot kadagiti immalsa ngem napaayda. Insaruno da Ambaristo a rinibbuot ti Santo Domingo, Ilocos Sur.
Inkeddeng ti alcalde mayor ti Vigan nga idauluanna dagiti guardia civil a mangsango iti puersa ni Pedro Ambaristo. Napasamak sadiay Barangay Gongogong, San Ildefonso ti nakaam-ames a rinnupak idi Setiembre 28, 1807 sadiay Karayan Bantaoay. Daksanggasat ta naabak ni Ambaristo ken dagiti kakaduana. Daytan ti nagpatinggaan ti Basi Revolt.
Maysa a kalsada sadiay Barangay Gongogong ti napanaganan iti Ambaristo Street a kas pammadayaw iti daytoy a maingel a nangidaulo iti rebolusion maikontra kadagiti Kastila.#
Friday, October 02, 2009
TI LITERARY AWARD KEN LITERARY REWARD
Salaysay ni Jaime M. Agpalo, Jr.
Kasano aya ti kinapateg ti pammadayaw iti literatura? Masungbatan ngata babaen ti mismo a panangawat iti award? Saanko a masungbatan dayta. Ngamin, ibilangko a maysa a misterio ti biag ti maysa a mannurat. Napnuan iti kaipapanan. Saan a matukod ti kinaadalem ti pampanunot a pagsaksakduan kadagiti imahinasion. Saan a matukod ti kinaasino.
Kas daytoy rinaraemtayo a nalaing a mannurat a Tagalog, maysa a misterio ti biagna gapu iti saanna a panangayat wenno saanna a panangawat iti naminduan a daras dagiti literary awards a rumbeng a maipaay iti kas kenkuana a namsek iti imahinasion ken arte. Rinaraem ti kaaduan gapu kadagiti putarna. Saan a magatadan nga aramid ken bunga ti imahinasion.
Kadagiti dadduma, ti award ti pammaneknek wenno pakakitaan iti kinaadda ti nagapuanan. Iti dayta a punto, makita a kangrunaan nga ingpen ti pammadayaw. Ngem no maminsan, aronan dayta sangsangkamaysa nga ingpen dagiti agsususik a kapanunotan. Ti panagsususik ken saan a panagkikinnaawatan ti mangipaay iti panagiinnadayo imbes a panagtitipkel. Daydiay panggep, malaokanen iti saan a maikanatad.
Dakkel unay ti impluensia dagiti sinurat toy rinaraemtayo a mannurat iti Tagalog. Ngem saanna nga inawat dagiti awards a rumbeng laeng a maipaay iti kas kenkuana, kas panagraem iti nabileg a gapuananna iti tay-ak ti panagsuratan. Idi 1991, saanna nga inawat ti pammadayaw a Gawad Francisco Balagtas. Dagiti laeng makuna a maikari ti pakaiyawatan dayta a pammadayaw. Ita, dina manen inawat ti pammadayaw nga inted ti Komisyon ng Wikang Filipino. Patienna a saan a maikari a mangawat kadayta a pammadayaw.
Kinunana: “Literatura? Wala naman akong naiintindihan d’yan. Ako nama’y pinabili lang ng suka. Kaya lang naman ako napasok sa pagsusulat, e, dahil ito ang mas magaan-gaang trabaho na nakita ko mula sa pagiging tubero. Kaya kung tatanggap man ako ng ganyan kalaking award, dapat, e, alam kong kumpleto na ako. Hindi pa ako kumpleto. Hanggang ngayon, e, tuluy-tuloy pa rin ako sa pag-aaral, sa pag-iisip ng mga bago, kung paano ko mas mapagbubuti ang mga sinusulat ko.”
Wen, husto ti kunana. Awan ti makuna nga agbalin a master iti panagsuratan. Amin ket agnanayon a panagsursuro. Maysa laeng nga addang tunggal gapuanan wenno sinurat para iti adayo pay laeng a papanan, para iti di pay nadanon wenno saan pay a naadakan nga ungto. Maysa laeng a kinapudno iti bagina, iti padana a mannurat ken kadagiti tattao ti impakitana wenno impamatmatna. Saan a magatadan dayta a kinapudno. Saan a masubalitan ta awan ti maikanatad a subalitna.
Iti daytoy nga inaramidna, lalo pay a nangibunga iti awanan patinggana a panagraem. Nupay adu ti agkuna nga isu ti ayan ti parikut, impamatmatna laeng ti kinapudnona iti bagina ken iti padana a mannurat. Ta ania koma no maukkonmo amin a pammadayaw? Maibilang kadin a maysaka a master iti panagsuratan?
Saan a kadagiti pammadayaw ti ungto ti pannakapnek. Ti panagaramid kadagiti kinapudno ket maysa laeng nga addang iti pannakapnek.
No utoben a nalaing, limmasattayo laeng ditoy, saantayo nga agbayag. Manipud iti abut a simrekantayo agingga iti abut a rumuarantayo, urnongentayo ti dagup dagiti inaramidtayo a kinapudno. Isunto dayta ti pakalaglagipan, nga iti naminsan, limmasattayo ditoy nga addaan iti imbati a kinapudno.
Itoy naminduan a daras nga ikikitakitmo nga awaten dagiti pammadayaw, mas lalo pay a dimmegdeg ti pagaraemmi kenka kamannurat, Edgardo M. Reyes, ti author ti nalatak unay iti ballasiw taaw a “Maynila: Sa Kuko ng Liwanag.”#
Sunday, September 27, 2009
ASINO NI MARK TWAIN?
Maysa kadagiti kalatakan ken naballigian a mannurat ket ni Samuel Langhorne Clemens. Maysa nga Amerikano a nobelista ken humorist.
Ngem saan nga inaramat ni Clemens ti pudno a naganna iti panagsuratan. Kinaykayatna nga inusar ti pen name a Mark Twain. Kinapudnona ket nalatlatak pay dayta pen namena ngem ti pudno a naganna.
Dua kadagiti nobelana iti maysa kadagiti kalatakan pay laeng iti lubong ti literatura. Mabasbasa pay laeng agingga ita. Naikabil iti pelikula ken pasaray mabuya iti telebision. Dagitoy a nobelana ket ti The Adventures of Tom Sawyer ken ti The Adventures of Huckleberry Finn.
Nagserye pay dagita a sinuratna iti ABS-CBN. Ket iti inaldaw idi panangbuybuyak, napaliiwko a napintas dagiti panangibudi ni Clemens dagiti makapakatawa a pagteng.
Ni Clemens ket ad-adda a maawagan a kas humorist.
Asino aya ni Clemens?
Naiyanak sadiay Florida, Missouri idi Nobiembre 1835. Naikonsidera a kas isu ti “greatest humorist of 19th Century American literature.
Idi 1839 nagdappat ti pamilia Clemens sadiay Hannibal, Missouri iti igid ti Mississippi River. Awanan iti formal education. Ngem nagtrabaho kadagiti print shops ken opisina dagiti pagiwarnak a nakasursuruanna iti agsurat.
Sinuratna ti kaunaan a saritana ti “The Celebrated Jumping Frog of Calaveras County” idi 1865. Maibilang daytoy a kas klasiko a sinurat. Daytoy a saritana ket ti “Mark Twain” ti inaramatna a kas pen name. Sipud idin, no agsurat daytoy, aramatennan ti Mark Twain.
Ngem kadagiti sinuratna, nalawag ti pannakaiparang kadagiti riyalistko wenno nakapappapati a banag. Ken kangrunaanna, inayunanna ti panagpapada ti amin a tao ania man daytoy iti marisna a kas bugas ti tema ti nobelana a “The Adventures of Huckleberry Finn.”
Kas maysa a humorist, naam-ammo ti istilona nga agpakatawa babaen kadagiti natadem a kapanunotan ken paliiwna iti kababalin dagiti tao lalo iti false pride ken self-importance. Nagaramat met kadagiti tekniko nga exaggeration wenno hyper technique.
Ti kayat a sawen ti “Mark Twain” ket “dallot ti mangngalap iti dua kadeppat’ unegna a karayan”. No batoken a nalaing ti kaipapananna, “saan a nauneg ken saan met a narabaw” a dallot; ngem ketdi addaanda iti biag a mangkulding ti kaipapanan ti tao a kas mangngalap iti karayan ti biag. Wenno kas mannurat iti karayan ti pluma. ##