text:
November 27, 2017
Daing a Dekalidad
DAING A DEKALIDAD. Adu ti suki ni Manang Ester Hipolito ti Brgy. Damortis, Sto. Tomas, La Union, iti puestona a paglakuan iti daing a pusit, munamon, pingka (maawagan pay iti espada wenno bulong-unas), ken dadduma pay a daing, iti sango ti pagtaenganda iti krosing nga agpa-Dagupan, gapu ta garantisado a baro ken dekalidad. Iti met malem nga adda magatang a sadiwa ken kakalkalap a laki (pusit), munamon, bisugo, sapsap, pingka ken dadduma pay nga ikan, iti tiendaan ti Damortis nga adda laeng iti igid ti kalsada iti asideg. (Virgilio D. Domaloy)
(Naipablaak iti Bannawag, Disiembre 4, 2017 a bilang.)
Organiko a panagtalon, inggunamgunam ni Villar
Ginutigot ni Sen. Cynthia Villar dagiti mannalon iti pagilian a rugiandan a suroten ti organiko a panagtalon ket gundawayanda ti yaadu dagiti pagilian nga agsapsapul kadagiti taraon a napataud babaen ti organiko a wagas.
Kangrunaan a nagkiddawan ni Villar iti tulong ti National Organic Agriculture Program (NOAP) tapno mapadur-as ti panageksport kadagiti organiko a produkto iti agrikultura ken mapasayaat dagiti produkto dagiti mannalon a para iti merkado iti ASEAN a kas kuna, ‘aglawa’ iti 2.3-trilion a doliar.
Ti NOAP ti maysa kadagiti kangrunaan a mangitantandudo iti organiko a panagtalon iti Filipinas. Sakupen pay daytoy ti pannakailako dagiti apit a napataud babaen ti organiko a panagtalon, ti pannakapaadu ti apit, ken pannakapasayaat ti kabaelan dagiti mannalon iti tay-ak ti organiko a panagtalon.
Kuna ni Villar a lima a porsiento iti kataltalonan ti Filipinas ti target a mapagbalin nga organiko itay napan a tawen ngem agingga ita, adda pay laeng iti tallo a porsiento. Kinunana ketdi nga addan dagiti probinsia a mangipampamuspusan tapno magteng daytoy a tarigagay.
Dinakamat pay daytoy a gapu iti saan a nasayaat a wagas ti panagtalon a kas iti sobra a panagusar kadagiti kemikal, immaboten iti 38 porsiento ti nadidigra kadagiti pagtatalonan.
(Naipablaak iti Bannawag, Disiembre 4, 2017 a bilang.)
Kangrunaan a nagkiddawan ni Villar iti tulong ti National Organic Agriculture Program (NOAP) tapno mapadur-as ti panageksport kadagiti organiko a produkto iti agrikultura ken mapasayaat dagiti produkto dagiti mannalon a para iti merkado iti ASEAN a kas kuna, ‘aglawa’ iti 2.3-trilion a doliar.
Ti NOAP ti maysa kadagiti kangrunaan a mangitantandudo iti organiko a panagtalon iti Filipinas. Sakupen pay daytoy ti pannakailako dagiti apit a napataud babaen ti organiko a panagtalon, ti pannakapaadu ti apit, ken pannakapasayaat ti kabaelan dagiti mannalon iti tay-ak ti organiko a panagtalon.
Kuna ni Villar a lima a porsiento iti kataltalonan ti Filipinas ti target a mapagbalin nga organiko itay napan a tawen ngem agingga ita, adda pay laeng iti tallo a porsiento. Kinunana ketdi nga addan dagiti probinsia a mangipampamuspusan tapno magteng daytoy a tarigagay.
Dinakamat pay daytoy a gapu iti saan a nasayaat a wagas ti panagtalon a kas iti sobra a panagusar kadagiti kemikal, immaboten iti 38 porsiento ti nadidigra kadagiti pagtatalonan.
(Naipablaak iti Bannawag, Disiembre 4, 2017 a bilang.)
Babbai iti pagilian, mabalindan ti mangala iti kontraseptibo iti DOH
Mabalinen a mapan mangala dagiti inna iti kontraseptibo kadagiti health center, local government unit, ken uray kadagiti gunglo sibiko, kas kuna ti Department of Health.
Mainaig daytoy iti kuna ni Health Secretary Francisco Duque III a panangibabawin ti Korte Suprema iti agdua-tawenen a temporary restraining order iti resolusion ti Food and Drug Administration’s (FDA) a nangsertipikar sakbayna iti 51 kontraseptibo a saan a pangregreg iti sikog (non-abortifacients).
Ngarud, kuna ni Duque a mabalinen a maisayangkat a mamimpinsan ti RPRH Law wenno Responsible Parenthood and Reproductive Health Law
Innayon pay daytoy a mabalinen nga inayon ti DOH dagiti agas a kontraseptibo kadagiti programa iti panagplano iti pamilia.
(Naipablaak iti Bannawag, Disiembre 4, 2017 a bilang.)
Mainaig daytoy iti kuna ni Health Secretary Francisco Duque III a panangibabawin ti Korte Suprema iti agdua-tawenen a temporary restraining order iti resolusion ti Food and Drug Administration’s (FDA) a nangsertipikar sakbayna iti 51 kontraseptibo a saan a pangregreg iti sikog (non-abortifacients).
Ngarud, kuna ni Duque a mabalinen a maisayangkat a mamimpinsan ti RPRH Law wenno Responsible Parenthood and Reproductive Health Law
Innayon pay daytoy a mabalinen nga inayon ti DOH dagiti agas a kontraseptibo kadagiti programa iti panagplano iti pamilia.
(Naipablaak iti Bannawag, Disiembre 4, 2017 a bilang.)
November 26, 2017
DISIEMBRE 4, 2017
SARITA
4 An-annong
Estela A. Bisquera-Guerrero
12 Bileg
Rogelio A. Aquino
NOBELA
8 Oplan Maharlika (47)
Norberto D. Bumanglag, Jr.
10 Yuri (15)
Virginia A. Duldulao
DANIW
6 Ita a Rabii
Bayani M. Gabriel
47 Daniw a Para Ubbing
Marlyn Garcia-Del Rosario
SALAYSAY
14 Isaganam ti Pusom a Pakaipasngayanto ni Apo Jesus
Fr. Melchor B. Palomares
16 Nasalun-at ti Nalungpo nga Ubing?
Virginia A. Duldulao, Ph.D.
26 Paksiaten Dagitoy a Sakit ken Peste ti Papaya
Reynaldo E. Andres
KOMIKS
35 Sweet Jazmine (65)
38 Don Clavio de Ylocos (67)
41 Miks & Tiks
KOLUM
18 Biag ni Ilokano
19 Kastoy, Kapid, Ditoy Hawaii
21 Saludsodem ken ni Apo Hues
23 Dear Doc
24 Padasem Daytoy, Kailian
28 Okeyka, Apong
30 Tips
31 Ading Kosinera
PAGLINGLINGAYAN
44 Showbiz
47 Agkatawa ti Mayat
48 Sinniriban
48 Sapukas
48 Sudoku
DADDUMA PAY
2 Ti Makunami
3 Tao, Lugar, Pasamak
11 Netizone
20 Siled ti Kararag
22 Ti Tarakenmo ken Sika
29 Idi Un-unana a Panawen
32 Ammuem Pay Dagitoy
33 Haytek!
34 Panangimaton iti Pagtaengan
43 Ti Gasatmo Ita a Lawas
46 Dagiti Pabula ni Aesop
November 18, 2017
“It's More Fun in Philippine Farms,” inyalnag ti DOT
Kalpasan ti panangipromotda kadagiti baybay ken dadduma pay a nalalatak a disso, inyalnag itay nabiit ti Department of Tourism, iti pannakitinnulong dagiti dadduma pay nga ahensia ti gobierno, ti “It's More Fun in Philippine Farms.”
Panggep ti programa nga itandudo ti farm tourism, nga aglatlataken kadagiti turista ken biahero.
Indauluan da Tourism Secretary Wanda Teo, AAMBIS-OWA representative Sharon Garin, ken Senador Cynthia Villar ti pannakayalnag ti nasao a programa.
Kuna met ni DOT Undersecretary Frederick Alegre a manipud pay idi un-unana, am-ammon ti Filipinas a kas agrikultura a pagilian. Naruay ti kannawidantayo kadagiti palagip a paset daytoy ti agrikultura, kangrunaanna dagiti klasiko a kanta a kas iti “Bahay Kubo” ken “Magtanim Ay Di Biro.”
Idinto a nadakamat iti “Bahay Kubo” ti kinaragsak iti panagpatanor iti nateng iti arubayan, iladawan met ti “”Magtanim Ay Di Biro” ti kinatuok ti trabaho a panagtalon. Innayon ni Alegre a gapu iti modernisasion, panawenen tapno masuktan ti ladawan ti panagtalon a kas natuok a trabaho.
Dinakamat met ni Alegre nga addan dagiti disso a para iti farm tourism iti pagilian, ket masapul laeng a maitudo no yan dagitoy. Kuna daytoy a makium-umandan kadagiti katinnulongda para iti pondo ken kapanunotan dagitoy tapno ad-adda pay a mapadur-as daytoy a gannuat.
Kinuna met ni Sen. Cynthia Villar, autor iti Farm Tourism Development Act, a naragsak ta impangag ti DOT ti kalikagum a mairaman dagiti farm a maidiaya a bisitaen dagiti biahero. Maragsakan ti senador nga aglatlataken ti farm tourism ket mangnamnama a magutigot dagiti agtutubo nga agadal iti maipapan iti panag-farm, ken makaidiaya iti ad-adu pay a maganar dagiti mannalon.
Malaksid iti DOT, adda pay ti interim Farm Tourism Development Board a mangpataray iti programa a buklen dagiti pannakabagi ti Department of Agriculture (DA), Department of Trade and Industry (DTI), ken ti pribado a sektor.
(Naipablaak iti Nobiembre 27, 2017 a bilang.)
Panggep ti programa nga itandudo ti farm tourism, nga aglatlataken kadagiti turista ken biahero.
Indauluan da Tourism Secretary Wanda Teo, AAMBIS-OWA representative Sharon Garin, ken Senador Cynthia Villar ti pannakayalnag ti nasao a programa.
Kuna met ni DOT Undersecretary Frederick Alegre a manipud pay idi un-unana, am-ammon ti Filipinas a kas agrikultura a pagilian. Naruay ti kannawidantayo kadagiti palagip a paset daytoy ti agrikultura, kangrunaanna dagiti klasiko a kanta a kas iti “Bahay Kubo” ken “Magtanim Ay Di Biro.”
Idinto a nadakamat iti “Bahay Kubo” ti kinaragsak iti panagpatanor iti nateng iti arubayan, iladawan met ti “”Magtanim Ay Di Biro” ti kinatuok ti trabaho a panagtalon. Innayon ni Alegre a gapu iti modernisasion, panawenen tapno masuktan ti ladawan ti panagtalon a kas natuok a trabaho.
Dinakamat met ni Alegre nga addan dagiti disso a para iti farm tourism iti pagilian, ket masapul laeng a maitudo no yan dagitoy. Kuna daytoy a makium-umandan kadagiti katinnulongda para iti pondo ken kapanunotan dagitoy tapno ad-adda pay a mapadur-as daytoy a gannuat.
Kinuna met ni Sen. Cynthia Villar, autor iti Farm Tourism Development Act, a naragsak ta impangag ti DOT ti kalikagum a mairaman dagiti farm a maidiaya a bisitaen dagiti biahero. Maragsakan ti senador nga aglatlataken ti farm tourism ket mangnamnama a magutigot dagiti agtutubo nga agadal iti maipapan iti panag-farm, ken makaidiaya iti ad-adu pay a maganar dagiti mannalon.
Malaksid iti DOT, adda pay ti interim Farm Tourism Development Board a mangpataray iti programa a buklen dagiti pannakabagi ti Department of Agriculture (DA), Department of Trade and Industry (DTI), ken ti pribado a sektor.
(Naipablaak iti Nobiembre 27, 2017 a bilang.)
Pinikpikan
PINIKPIKAN. No makasidsidaka iti pinikpikan a manok wenno pato, maysa a nalatak a luto iti Cordillera Region, saanen a masapul a sika a mismo ti mangpikpik ("killing me softly" kunada ta in-inut a patpatitem iti bassit a bislak wenno ruting ti bagi ti manok, banag a dildillawen ti dadduma nangruna dagiti animal welfare advocates) iti partiem a manok wenno pato. No addaka ti Siudad ti Baguio, adda lako a napikpikan a manok wenno pato iti merkado publiko ti siudad, naparti payen ken nategteg, kas iti tagilako daytoy nagaget a balasitang iti puestoda iti meat section ti tiendaan. Naimas a malauya ti napikpikan a manok wenno pato, nananam ti digona ta nagbalay ti dara iti lasag. Naramraman manen no malaokan iti etag wenno naasinan ken naipalag a karne ti baboy, ken adda pay laokna a bunga ken uggot ti sayote (nateng a nalatak met laeng iti Cordillera). (Roy V. Aragon)
(Naipablaak iti Nobiembre 27, 2017 a bilang.)
Agpuonan iti Overseas Filipino Bank, kuna ti DOLE
Ginutigot ti Department of Labor and Employment (DOLE) dagiti overseas Filipino workers (OFWs) nga agpuonanda iti Overseas Filipino Bank (OFB) ken gundawayanda dagiti serbisio nga ididiayada gapu ta makipagtagikuada met iti nasao a banko.
Nabukel ti OFB babaen ti Executive Order (EO) No. 44 a pinirmaan ni Presidente Rodrigo Duterte itay nabiit.
Kuna ni DOLE Secretary Silvestre Bello III a kas sekretario ti nasao a departamento ken kas sagudayen ti bilin ehekutibo, mabalin daytoy ti manginominar iti agtugaw iti hunta direktiba ti banko— maysa a mangibagi iti DOLE, maysa pay a mangibagi iti OWWA, ken maysa pay a mangibagi kadagiti Filipino a nakabase iti abrod. Mabalin met a manayonan ti pannakabagi dagiti OFWs babaen ti panaggatang iti ad-adu a shares a mangipalubos kadakuada a mangiggem iti dua wenno tallo a puesto iti hunta direktiba.
Gapu iti nasao a banko, kuna ni Bello a mapalag-an ti kasasaad dagiti minilion a Filipino nga agtrabtrabaho iti abrod babaen ti naurnos, natalged ken nalaka a serbisio iti panagremit malaksid nga adda pay managansiada.
Innayon ni Bello a napatung-edda ni Land Bank President Alex Buenaventura a ti interes laeng dagiti utang (loan) ket mapan a 2.5 a porsiento iti tinawen. Dakkel a banag daytoy no idilig kadagiti sabsabali a banko.
Kuna ni Bello a maipasdek dagiti sanga ti OFB kadagiti amin nga opisina ti Philippine Overseas Labor Administration.
Saan laeng a para kadagiti OFW ti banko ta agserbi pay daytoy a mangipaay kadagiti produkto ken serbisio iti pinansial nga umisu kadagiti kasapulan dagiti amin a Filipino iti abrod, ken ipangrunana ti mangipaay iti dekalidad ken naurnos a serbisio iti panagremit wenno panagipatulod dagiti OFW iti kuarta kadagiti ipatpategda iti Filipinas.
Babaen ti nadakamat nga EO, pagbalinen ti Land Bank of the Philippines (LBP) ti Philippine Postal Savings Bank (PPSB) a kas OFB.
(Naipablaak iti Nobiembre 27, 2017 a bilang.)
Nabukel ti OFB babaen ti Executive Order (EO) No. 44 a pinirmaan ni Presidente Rodrigo Duterte itay nabiit.
Kuna ni DOLE Secretary Silvestre Bello III a kas sekretario ti nasao a departamento ken kas sagudayen ti bilin ehekutibo, mabalin daytoy ti manginominar iti agtugaw iti hunta direktiba ti banko— maysa a mangibagi iti DOLE, maysa pay a mangibagi iti OWWA, ken maysa pay a mangibagi kadagiti Filipino a nakabase iti abrod. Mabalin met a manayonan ti pannakabagi dagiti OFWs babaen ti panaggatang iti ad-adu a shares a mangipalubos kadakuada a mangiggem iti dua wenno tallo a puesto iti hunta direktiba.
Gapu iti nasao a banko, kuna ni Bello a mapalag-an ti kasasaad dagiti minilion a Filipino nga agtrabtrabaho iti abrod babaen ti naurnos, natalged ken nalaka a serbisio iti panagremit malaksid nga adda pay managansiada.
Innayon ni Bello a napatung-edda ni Land Bank President Alex Buenaventura a ti interes laeng dagiti utang (loan) ket mapan a 2.5 a porsiento iti tinawen. Dakkel a banag daytoy no idilig kadagiti sabsabali a banko.
Kuna ni Bello a maipasdek dagiti sanga ti OFB kadagiti amin nga opisina ti Philippine Overseas Labor Administration.
Saan laeng a para kadagiti OFW ti banko ta agserbi pay daytoy a mangipaay kadagiti produkto ken serbisio iti pinansial nga umisu kadagiti kasapulan dagiti amin a Filipino iti abrod, ken ipangrunana ti mangipaay iti dekalidad ken naurnos a serbisio iti panagremit wenno panagipatulod dagiti OFW iti kuarta kadagiti ipatpategda iti Filipinas.
Babaen ti nadakamat nga EO, pagbalinen ti Land Bank of the Philippines (LBP) ti Philippine Postal Savings Bank (PPSB) a kas OFB.
(Naipablaak iti Nobiembre 27, 2017 a bilang.)
Aggibus iti Enero 15, 2018: Salip iti Sarita ti 20th AMMAFLA
Ipalagip ti Secretariat ti AMMA Foundation Literary Awards (AMMAFLA) nga agingga laeng iti Enero 15, 2018 ti panagawatna kadagiti entry para iti Salip iti Sarita ti Maika-20 nga AMMAFLA.
Nairanta ti pasalip ti AMMAFLA kadagiti agdadamo a mannurat iti Ilokano a “kas pangaron iti reggetda a mangpatadem pay iti plumada.”
Kas kadagiti sarita a nangabaken iti pasalip ti AMMAFLA, mairamanto met a mailibro dagiti sarita a mangabak iti daytoy nga edision ti AMMAFLA, kas kinuna dagiti mangimaton iti AMMAFLA a da Amado ken Gloria Yoro, Francisco ken Aurora Ponce, ken Alfredo ken Cherry Quibol (agpapada nga agindegen iti Hawaii).
Inruar ti AMMAFLA ti librona a Dagiti Premiado a Sarita (1997-2014) iti kombension ti GUMIL Filipinas, ti gunglo dagiti mannurat nga Ilokano iti Filipinas ken iti ballasiw-taaw, idi 2015. Naipalaon iti nasao nga antolohia dagiti nangabak a sarita iti AMMAFLA sipud narugian ti salip idi 1997 agingga iti 2014.
Dagiti pagannurotan ti maika-20 nga edision ti salip.
1. Aggibus ti salip iti Enero 15, 2018.
2. Agpaay laeng ti salip kadagiti agdadamo a mannurat iti Ilokano. Iti daytoy a salip, maibilang nga agdadamo ti mannurat no awan pay ti naipablaak a saritana iti Bannawag. No adda man, di koma nasursurok ngem tallo ti naipablaakna agingga iti Mayo 15, 2016 a bilang ti nasao a magasin.
3. Siwawayawaya ti autor a mangpili iti topiko ti isalipna a sarita.
4. Agatiddog ti sarita iti 10-15 a panid iti short bond paper, naimakinilia, wenno saan, naikompiuter iti doble espasio (Times Roman Medium 12 pts. iti computer), ken adda espasio wenno margin a maysa a pulgada iti amin nga igid ti papel.
5. Maysa laeng a sarita ti mabalin nga isalip ti tunggal autor.
6. Nasken nga orihinal, di pay naipablaak wenno naadaw iti ania man a sinurat ti isalip. Nasken met a saan a naipatarus ti pakisalip manipud iti sabali a lengguahe ken nasken a bukod a putar ti autor ti pakisalipna. Saan met a maawat ti sarita a naisalip idin iti AMMAFLA wenno iti sabsabali pay a salip iti panagsurat iti sarita ken ti sarita a naidatag pay a kas entry iti sabali pay a salip iti panawen a pannakaangay daytoy a salip ti AMMAFLA nga agpaut manipud iti pannakalukat daytoy a salip agingga iti pannakapadayaw dagiti mannurat a nangabak iti daytoy a salip.
7. Ti parbo a nagan ti autor ti agparang a naganna a kas autor ti sarita. Ipatulod ti pakisalip iti uppat a nadalus a kopia ken pakuyogan iti narikpan a sobre a naglaon iti pudno ken parbo a nagan ti autor, paulo ti pakisalip, kaudian a ladawan ken ababa a pakasaritaan ti biag ti autor, adres ti agdama a pagnaedan, agraman email address ken numero ti selpon wenno telepono a mabalin a pakakontakan iti autor. Iti rabaw ti sobre, isurat ti paulo ti sarita ken parbo a nagan ti autor.
8. Ipatulod ti pakisalip babaen ti koreo wenno personal nga idatag iti daytoy nga adres: Short Story Writing Contest, 20th AMMAFLA, c/o Bannawag, Manila Bulletin Publishing Corp., Muralla corner Recoletos Sts., Intramuros, 1002 Manila. Nasken a maawat ti Bannawag ti pakisalip iti di naladladaw ngem iti Enero 15, 2018. Saan a mairaman iti salip ti entry a maawat kalpasan dayta a petsa.
9. Dagiti gunggona: Umuna a Gunggona, P10,000.00; Maikadua, P8,500.00; ken Maikatlo, P7,000.00. Maipaayan pay dagiti mangabak iti sertipiko ti pammadayaw. Adda met karbengan dagiti hurado a mangkissay iti bilang dagiti mangabak no awan ti makapatar iti bukodda a pagbatayan dagiti mangabak. Mabalinda met ti mangparnuay iti sabali wenno nayon a gunggona, no kasapulan.
10. Mapakaammuanto dagiti mangabak no kaano ken sadino ti pakapadayawanda. No met matakuatan a sinalungasing ti mangabak ti Pagannurotan Blng. 2 wenno ti Blng. 6, maibabawi ti premiona ken mapawilanton a makisalip iti ania man a pasalip ti AMMAFLA.
(Naipablaak iti Nobiembre 27, 2017 a bilang.)
Nairanta ti pasalip ti AMMAFLA kadagiti agdadamo a mannurat iti Ilokano a “kas pangaron iti reggetda a mangpatadem pay iti plumada.”
Kas kadagiti sarita a nangabaken iti pasalip ti AMMAFLA, mairamanto met a mailibro dagiti sarita a mangabak iti daytoy nga edision ti AMMAFLA, kas kinuna dagiti mangimaton iti AMMAFLA a da Amado ken Gloria Yoro, Francisco ken Aurora Ponce, ken Alfredo ken Cherry Quibol (agpapada nga agindegen iti Hawaii).
Inruar ti AMMAFLA ti librona a Dagiti Premiado a Sarita (1997-2014) iti kombension ti GUMIL Filipinas, ti gunglo dagiti mannurat nga Ilokano iti Filipinas ken iti ballasiw-taaw, idi 2015. Naipalaon iti nasao nga antolohia dagiti nangabak a sarita iti AMMAFLA sipud narugian ti salip idi 1997 agingga iti 2014.
Dagiti pagannurotan ti maika-20 nga edision ti salip.
1. Aggibus ti salip iti Enero 15, 2018.
2. Agpaay laeng ti salip kadagiti agdadamo a mannurat iti Ilokano. Iti daytoy a salip, maibilang nga agdadamo ti mannurat no awan pay ti naipablaak a saritana iti Bannawag. No adda man, di koma nasursurok ngem tallo ti naipablaakna agingga iti Mayo 15, 2016 a bilang ti nasao a magasin.
3. Siwawayawaya ti autor a mangpili iti topiko ti isalipna a sarita.
4. Agatiddog ti sarita iti 10-15 a panid iti short bond paper, naimakinilia, wenno saan, naikompiuter iti doble espasio (Times Roman Medium 12 pts. iti computer), ken adda espasio wenno margin a maysa a pulgada iti amin nga igid ti papel.
5. Maysa laeng a sarita ti mabalin nga isalip ti tunggal autor.
6. Nasken nga orihinal, di pay naipablaak wenno naadaw iti ania man a sinurat ti isalip. Nasken met a saan a naipatarus ti pakisalip manipud iti sabali a lengguahe ken nasken a bukod a putar ti autor ti pakisalipna. Saan met a maawat ti sarita a naisalip idin iti AMMAFLA wenno iti sabsabali pay a salip iti panagsurat iti sarita ken ti sarita a naidatag pay a kas entry iti sabali pay a salip iti panawen a pannakaangay daytoy a salip ti AMMAFLA nga agpaut manipud iti pannakalukat daytoy a salip agingga iti pannakapadayaw dagiti mannurat a nangabak iti daytoy a salip.
7. Ti parbo a nagan ti autor ti agparang a naganna a kas autor ti sarita. Ipatulod ti pakisalip iti uppat a nadalus a kopia ken pakuyogan iti narikpan a sobre a naglaon iti pudno ken parbo a nagan ti autor, paulo ti pakisalip, kaudian a ladawan ken ababa a pakasaritaan ti biag ti autor, adres ti agdama a pagnaedan, agraman email address ken numero ti selpon wenno telepono a mabalin a pakakontakan iti autor. Iti rabaw ti sobre, isurat ti paulo ti sarita ken parbo a nagan ti autor.
8. Ipatulod ti pakisalip babaen ti koreo wenno personal nga idatag iti daytoy nga adres: Short Story Writing Contest, 20th AMMAFLA, c/o Bannawag, Manila Bulletin Publishing Corp., Muralla corner Recoletos Sts., Intramuros, 1002 Manila. Nasken a maawat ti Bannawag ti pakisalip iti di naladladaw ngem iti Enero 15, 2018. Saan a mairaman iti salip ti entry a maawat kalpasan dayta a petsa.
9. Dagiti gunggona: Umuna a Gunggona, P10,000.00; Maikadua, P8,500.00; ken Maikatlo, P7,000.00. Maipaayan pay dagiti mangabak iti sertipiko ti pammadayaw. Adda met karbengan dagiti hurado a mangkissay iti bilang dagiti mangabak no awan ti makapatar iti bukodda a pagbatayan dagiti mangabak. Mabalinda met ti mangparnuay iti sabali wenno nayon a gunggona, no kasapulan.
10. Mapakaammuanto dagiti mangabak no kaano ken sadino ti pakapadayawanda. No met matakuatan a sinalungasing ti mangabak ti Pagannurotan Blng. 2 wenno ti Blng. 6, maibabawi ti premiona ken mapawilanton a makisalip iti ania man a pasalip ti AMMAFLA.
(Naipablaak iti Nobiembre 27, 2017 a bilang.)
November 15, 2017
NOBIEMBRE 27, 2017
SARITA
4 Agabroden ni Baket
Cecilio T. Teñoso
12 Ina
Eden L. Cachola
NOBELA
8 Oplan Maharlika (46)
Norberto D. Bumanglag, Jr.
10 Yuri (14)
Virginia A. Duldulao
DANIW
6 Panagkabsat
Junley L. Lazaga
20 Padaya ken Ragragsak
Jaime M. Agpalo, Jr.
34 2 a Soneto
Honor Blanco Cabie
47 Daniw a Para Ubbing
Diana Sagario-Macalos
SALAYSAY
14 Komustan ti Marcos Vs. Robredo?
Neyo Mario E. Valdez
16 Intayon Idiay Tubajon!
Remedios S. Tabelisma-Aguillon
19 Ni Lolo Artemio ti “Tali King” ti Ilokandia
Leilanie G. Adriano
26 Naganar Met a Pamastrekan ti Kalamansi
Reynaldo E. Andres
KOMIKS
35 Sweet Jazmine (63)
38 Don Clavio de Ylocos (66)
41 Miks & Tiks
KOLUM
21 Saludsodem ken ni Apo Hues
23 Dear Doc
24 Padasem Daytoy, Kailian
28 Okeyka, Apong
30 Tips
31 Ading Kosinera
PAGLINGLINGAYAN
44 Showbiz
47 Agkatawa ti Mayat
48 Sinniriban
48 Sapukas
48 Sudoku
DADDUMA PAY
2 Ti Makunami
3 Tao, Lugar, Pasamak
11 Netizone
18 Siled ti Kararag
22 Dagiti Pagannurotan ti AMMAFLA 2018
29 Idi Un-unana a Panawen
32 Ammuem Pay Dagitoy
33 Haytek!
43 Ti Gasatmo Ita a Lawas
46 Dagiti Pabula ni Aesop
Palagip iti Maika-7 a Salip iti Sarita ti ALVIYA
Dagiti pagalagadan:
1. Agpatingga ti panagawat ti Secretariat kadagiti maisalip a sarita iti Enero 31, 2018.
2. Silulukat ti salip kadagiti amin nga agsursurat iti sarita nga Ilokano.
3. Nawaya ti makisalip a mangpili iti tema a kayatna a suraten.
4. Agatiddog ti pakisalip iti 15-25 a panid iti short bond paper, nai-computer (agusar iti Times New Roman, Font Size 12) iti doble espasio ken addaan iti maysa a pulgada a margin iti amin nga igid ti bondpaper.
5. Maysa laeng a sarita ti maipalubos nga isalip ti tunggal makisalip a mannurat.
6. Nasken a bukod a putar ti autor ti maisalip, saan pay a naipablaak iti ania man a magasin, ken saan a patarus manipud iti ania man a lengguahe.
7. Ti laeng parbo a nagan ti autor ti agparang iti manuskrito a maisalip. Mapakuyogan ketdi ti opisial nga entry iti maysa pay a dokumento a nakailanadan dagitoy: paulo ti sarita, parbo ken pudno a nagan ken kabibiag ti autor agraman numero a pakakontakan kenkuana.
8. Ipatulod dagiti dua a dokumento (sarita ken ti impormasion maipanggep iti autor) babaen ti electroniko a wagas (email) iti daytoy nga email account: freddie.padua.masuli@gmail.com. Saanen a masapul pay ti nakaprinta a kopia.
9. Nasken a maipatulod iti Secretariat dagiti dua a dokumento iti saan a naladladaw ngem alas-11:59 ti Enero 31, 2018 (oras iti Filipinas).
10. Saan a mabaliwan ti pangngeddeng dagiti hurado malaksid no maduktalan a nasalungasing ti Pagannurotan Bilang 6. Dinto metten mapalubosan ti autor a makisalip pay kadagiti sumarsaruno a pasalip ti ALVIYA.
11. Makipagtagikua ti ALVIYA Literary Foundation kadagiti mangabak a sarita nupay adda karbengan ti autor iti copyright daytoy. Maaddaan pay ti agpasalip iti karbengan a mangipablaak kadagitoy mangabak a sarita iti ania man a wagas a kayatna karamanen iti elektroniko ken tradisional a wagas ti panagipablaak.
12. Dagiti Gungona : First Prize: P15,000.00; Second Prize: P10,000.00, Third Prize: P5,000.00; ken dua a panglinglingay a premio a sag-P2,000.00. Maipaayanto met dagiti mangabak iti sertipiko ti pammigbig.
13. Maiwaragawag dagiti mangabak a sarita iti di naladladaw ngem iti umuna a lawas ti Abril 2018 ken mayawatto dagiti premio bayat ti tinawen a Nailian a Kombension ti GUMIL Filipinas.
(Naipablaak iti Bannawag, Nobiembre 20, 2017 a bilang.)
November 13, 2017
Miracle Fruit
MIRACLE FRUIT. Naayatan a nangiggem iti bunga ti Miracle Tree ni Jenny Vi Irorita, maysa a mannursuro iti Gonzaga South Central School, idi makitana daytoy iti ilalabasda iti kalsada iti Lal-lo, Cagayan. Calabash Tree wenno Crescentia cujete ti awag iti daytoy a kayo ngem ad-adda nga am-ammo ditoy Filipinas a kas Miracle Tree. Adu ti mangibagbaga nga adu ti maagasan ti bunga daytoy karaman ti kanser. Maragadi ti bunga ti Miracle Tree gapu ta natangken ti ukisna sa makarus ti nagunegna. Kalpasanna, maipaburek, masagat, sa maipainum. Iti Central ken South America ti pakasarakan iti adu a Calabash Tree ta sadiay ti nagtaudan daytoy a kayo. Idiay Mexico, maus-usar sadiay a paginuman wenno malukong ti sabut daytoy. (Roselyn C. Campano)
(Naipablaak iti Bannawag, Nobiembre 20, 2017 a bilang.)
Agrikultura iti PH, maparang-ay koma tapno di pumanaw dagiti mannalon
Ginutigot ti Food and Agriculture Organization (FAO) ti United Nations ti gobierno ti Filipinas a parang-ayenna koma ti agrikulturana babaen ti pannakaipaay ti umdas a puonan ken dadduma pay a kasapulan dagiti agnaed kadagiti away; iti kasta, malapdan ti ipapanaw dagiti mannalon a mapan mangged iti ballasiw-taaw.
Kinuna ni José Luis Fernández, pannakabagi ti FAO iti Filipinas, a ti ipapanaw dagiti mannalon ti maysa kadagiti isyu a rumbeng koma a risuten ti gobierno ti Filipinas nangruna kadagiti lugar a pagrarairaan ti kinakurapay ken gubat.
Iti pannakarambak ti World Food Week itay nabiit, kinuna ni Fernandez nga iti nabayagen a tiempo, maipangpangrunan iti panagtintinnulong ti Department of Agriculture (DA) ken ti FAO maipapan iti panagpuonan para iti pannakapadur-as dagiti away ken iti pannakaipanamnama ti kaadda ti umdas a suplay ti taraon.
Kunana a karaman ditoy ti pannakapaadu ti apit kadagiti talon, pannakaisubli ti pagbiagan kalpasan ti didigra, pannakatarabay dagiti tattao a maaddaan iti kabaelan (skills) malaksid iti panagtalon tapno manayonan ti pagbiaganda, pannakaisuro kadagiti mannalon iti kabaelan nga agnegosio, ken pannakaipasdek dagiti sistema tapno maidanonda iti merkado dagiti produktoda.
Ngem kuna daytoy nga adu pay ti nasken a maaramid tapno maparnuay ti oportunidad para kadagiti pamilia kadagiti away tapno agtalinaedda iti away ken dumur-asda iti mismo nga awayda.
Mangnamnama ketdi ti FAO a kabaelan ti gobierno ti Filipinas nga ipakat dagiti nasken a maaramid tapno mapaadu ti apit.
Maibatay iti panagadal a naipablaak itay nabiit, kuna ti FAO nga iti laksid ti kaadda ti rebelion ken dadduma a problema iti urnos ken talna iti Filipinas iti dua a napalabas a dekada, nabaelan ti Filipinas nga inkabassit ti bilang dagiti malnourished nga ubbing iti pakabuklan ti populasionna.
(Naipablaak iti Nobiembre 20, 2017 a bilang.)
Kinuna ni José Luis Fernández, pannakabagi ti FAO iti Filipinas, a ti ipapanaw dagiti mannalon ti maysa kadagiti isyu a rumbeng koma a risuten ti gobierno ti Filipinas nangruna kadagiti lugar a pagrarairaan ti kinakurapay ken gubat.
Iti pannakarambak ti World Food Week itay nabiit, kinuna ni Fernandez nga iti nabayagen a tiempo, maipangpangrunan iti panagtintinnulong ti Department of Agriculture (DA) ken ti FAO maipapan iti panagpuonan para iti pannakapadur-as dagiti away ken iti pannakaipanamnama ti kaadda ti umdas a suplay ti taraon.
Kunana a karaman ditoy ti pannakapaadu ti apit kadagiti talon, pannakaisubli ti pagbiagan kalpasan ti didigra, pannakatarabay dagiti tattao a maaddaan iti kabaelan (skills) malaksid iti panagtalon tapno manayonan ti pagbiaganda, pannakaisuro kadagiti mannalon iti kabaelan nga agnegosio, ken pannakaipasdek dagiti sistema tapno maidanonda iti merkado dagiti produktoda.
Ngem kuna daytoy nga adu pay ti nasken a maaramid tapno maparnuay ti oportunidad para kadagiti pamilia kadagiti away tapno agtalinaedda iti away ken dumur-asda iti mismo nga awayda.
Mangnamnama ketdi ti FAO a kabaelan ti gobierno ti Filipinas nga ipakat dagiti nasken a maaramid tapno mapaadu ti apit.
Maibatay iti panagadal a naipablaak itay nabiit, kuna ti FAO nga iti laksid ti kaadda ti rebelion ken dadduma a problema iti urnos ken talna iti Filipinas iti dua a napalabas a dekada, nabaelan ti Filipinas nga inkabassit ti bilang dagiti malnourished nga ubbing iti pakabuklan ti populasionna.
(Naipablaak iti Nobiembre 20, 2017 a bilang.)
Sultip kontra droga ken pannakarames
Nangirusat ti Council for the Welfare of Children (CWC) iti kampania nga agpanggep a mangyadayo kadagiti ubbing iti droga ken dadduma pay a kita ti kinaranggas.
Iti pannakayalnag ti maika-25 a tinawen a pannakarambak ti National Children’s Month (NCM) itay Nobiembre 6, kiniddaw ti CWC ken dagiti katinnulong daytoy ti pannakipartisipar ti publiko iti proyekto daytoy a “Pito, Bata, Pito! A Call 4 Help” (C4H). Ti tema ti National Children's Month para itoy a tawen: “Bata: Iligtas sa Droga!”
Kuna ni CWC Executive Director Mitzi Cajayon-Uy a ti nasayaat iti sultip (pito iti Tagalog), mausar ti biktima ta di makapagpatulong ti umel kas pagarigan marames. Agserbi ti sultip a kas pagilasinan iti agkasapulan iti tulong ta no adda agsasaruno a sultip, mabalin nga adda karkarna a mapaspasamak.
Paset ti kampania ti pannakaur-or ti donasion nga igatang iti maysa a milion a sultip a maited kadagiti ubbing iti sibubukel a pagilian bayat ti tiempo ti Paskua.
Innayon ni Cajayon-Uy nga ikalkalikagumda met a maisubli dagiti child protection unit iti tunggal barangay tapno maipanamnama a maammuan dagiti ubbing dagiti karbenganda iti baet dagiti operasion dagiti autoridad kontra iti droga.
(Naipablaak iti Nobiembre 20, 2017 a bilang.)
Iti pannakayalnag ti maika-25 a tinawen a pannakarambak ti National Children’s Month (NCM) itay Nobiembre 6, kiniddaw ti CWC ken dagiti katinnulong daytoy ti pannakipartisipar ti publiko iti proyekto daytoy a “Pito, Bata, Pito! A Call 4 Help” (C4H). Ti tema ti National Children's Month para itoy a tawen: “Bata: Iligtas sa Droga!”
Kuna ni CWC Executive Director Mitzi Cajayon-Uy a ti nasayaat iti sultip (pito iti Tagalog), mausar ti biktima ta di makapagpatulong ti umel kas pagarigan marames. Agserbi ti sultip a kas pagilasinan iti agkasapulan iti tulong ta no adda agsasaruno a sultip, mabalin nga adda karkarna a mapaspasamak.
Paset ti kampania ti pannakaur-or ti donasion nga igatang iti maysa a milion a sultip a maited kadagiti ubbing iti sibubukel a pagilian bayat ti tiempo ti Paskua.
Innayon ni Cajayon-Uy nga ikalkalikagumda met a maisubli dagiti child protection unit iti tunggal barangay tapno maipanamnama a maammuan dagiti ubbing dagiti karbenganda iti baet dagiti operasion dagiti autoridad kontra iti droga.
(Naipablaak iti Nobiembre 20, 2017 a bilang.)
Dua nga antolohia, isagsagana ti GMM
Dua a libro ti isagsagana ita ti GUMIL Metro Manila, maysa nga antolohia dagiti sarita a para ubbing, ken maysa nga antolohia dagiti daniw iti Ingles.
Da Cles B. Rambaud, editor ti Bannawag, ken Ariel S. Tabag, Poetry Editor ti Bannawag, ti agpaay nga editor ti umuna nga antolohia; ni met Bucaneg Awardee Honor Blanco Cabie ti editor ti maikadua a libro. Manamnama a mairuar dagitoy a libro iti 2018.
Dagiti kameng ti GUMIL Metro Manila, aktibo wenno saan, ken uray dagiti dati a kameng no la ketdi regularda a kameng ti GUMIL Filipinas, ti maawis a mangidatag kadagiti sinuratda.
Iti sarita a para ubbing, maysa agingga iti dua ti idatag. Iti daniw, tallo agingga iti lima. Mabalin ti agidatag iti daniw a nasurat iti Ilokano (maipatarusto). No naipablaaken ti sinurat, ilanad ti nakaipablaakanna ken petsa ti pannakaipablaakna.
Mapakuyogan dagiti sinurat iti pakasaritaan ti biag ti autor (saan nga at-atiddog ngem maysa wenno dua a parapo) ken pakuyogan iti kaudian a retrato iti 'jpeg' a file format.
Ipatulod babaen ti email dagiti sinurat a sarita iti clesrambaud@gmail.com wenno asseng.tabag@gmail.com, ken daniw iti poetn.peasant@yahoo.com. Masapul a maawat dagiti sinurat iti di naladladaw ngem Enero 31, 2018. Para iti detalye, makiuman kadagiti editor babaen dagiti email address iti ngato.
Da Cles B. Rambaud, editor ti Bannawag, ken Ariel S. Tabag, Poetry Editor ti Bannawag, ti agpaay nga editor ti umuna nga antolohia; ni met Bucaneg Awardee Honor Blanco Cabie ti editor ti maikadua a libro. Manamnama a mairuar dagitoy a libro iti 2018.
Dagiti kameng ti GUMIL Metro Manila, aktibo wenno saan, ken uray dagiti dati a kameng no la ketdi regularda a kameng ti GUMIL Filipinas, ti maawis a mangidatag kadagiti sinuratda.
Iti sarita a para ubbing, maysa agingga iti dua ti idatag. Iti daniw, tallo agingga iti lima. Mabalin ti agidatag iti daniw a nasurat iti Ilokano (maipatarusto). No naipablaaken ti sinurat, ilanad ti nakaipablaakanna ken petsa ti pannakaipablaakna.
Mapakuyogan dagiti sinurat iti pakasaritaan ti biag ti autor (saan nga at-atiddog ngem maysa wenno dua a parapo) ken pakuyogan iti kaudian a retrato iti 'jpeg' a file format.
Ipatulod babaen ti email dagiti sinurat a sarita iti clesrambaud@gmail.com wenno asseng.tabag@gmail.com, ken daniw iti poetn.peasant@yahoo.com. Masapul a maawat dagiti sinurat iti di naladladaw ngem Enero 31, 2018. Para iti detalye, makiuman kadagiti editor babaen dagiti email address iti ngato.
(Naipablaak iti Nobiembre 20, 2017 a bilang.)
November 9, 2017
NOBIEMBRE 20, 2017
SARITA
4 Nenita
Arnold C. Baxa
12 Sangapirgis a Dungngo
Prudencio C. Andrion
NOBELA
8 Oplan Maharlika (45)
Norberto D. Bumanglag, Jr.
10 Yuri (13)
Virginia A. Duldulao
DANIW
6 Agpinnaludipta Latta
Leonardo Tejano
47 Daniw a Para Ubbing
Adoracion B. Madarang
SALAYSAY
14 “‘Lo-Diyes! ‘Lo-Diyes!”
Rene B. Ragunton
26 Agtarakenka iti “Ariwawa”
Reynaldo E. Andres
KOMIKS
35 Sweet Jazmine (61)
38 Don Clavio de Ylocos (64)
41 Miks & Tiks
KOLUM
16 Kastoy, Kapid, Ditoy Hawaii
19 Saludsodem ken ni Apo Hues
21 Dear Doc
24 Padasem Daytoy, Kailian
28 Okeyka, Apong
30 Tips
31 Ading Kosinera
PAGLINGLINGAYAN
44 Showbiz
47 Agkatawa ti Mayat
48 Sinniriban
48 Sapukas
48 Sudoku
DADDUMA PAY
2 Ti Makunami
3 Tao, Lugar, Pasamak
11 Netizone
17 Siled ti Kararag
18 Dagiti Agad-adal nga Ubbing ken ti Bannawag
20 ‘Tay Kurso a Bokasional ti Alaem, Nakkong!
22 Dagiti Pagannurotan ti ALVIYA 2018
23 Ti Tarakenmo ken Sika
29 Idi Un-unana a Panawen
32 Ammuem Pay Dagitoy
33 Haytek!
34 Panangimaton iti Pagtaengan
43 Ti Gasatmo Ita a Lawas
46 Dagiti Pabula ni Aesop
November 5, 2017
Ukay-ukay iti Night Market
UKAY-UKAY ITI NIGHT MARKET. Naragsak dagitoy a tindera ti ukay-ukay a mangpadpadaan kadagiti kustomerda iti puestoda iti sigud a nakaipasdekan ti Bayanihan Hotel iti Siudad ti Baguio nga adda laeng iti asideg ti Burnham Park. Am-ammo ti Siudad ti Saleng a kas Ukay-ukay Capital of the Philippines. Daydaywen dagiti aggatang ti rinabii a night market iti Harrison Road a pakagatangan kadagiti napipintas ken nalaka nga aruaten. (VIRGILIO D. DOMALOY)
(Naipablaak iti Bannawag, Nobiembre 13, 2017 a bilang.)
Mannursuro, nasken nga ammoda ti umno a panagiggem iti kuarta
Sakbay pay a mangrugida nga agtrabaho kalpasan a makastrekda iti trabaho, guyugoyenen dagiti agpapautang iti kuarta dagiti titser kadagiti para publiko a pagadalan agingga a maruamda ken mailumlomda iti utang.
Daytoy ti rason a kuna ni Department of Education (DepEd) Secretary Leonor Briones a masapul a masursuruan dagiti titser maipapan iti umno a panagiggem iti kuarta.
Dinakamat ni Briones nga iti agdama, agdagup ti utang dagiti titser manipud kadagiti lehitimo nga agpapautang iti mapan a P170-bilion.
Kinuna ni Briones nga idi mangrugi iti trabahona iti DepEd idi 2016, mapan a P120-bilion ti dagup ti utang dagiti titser. Kalpasan ti makatawen, ngimmato iti 42 a porsiento ti utang dagitoy.
Mainaig itoy, kinuna ni Briones nga indiaya ti Prudence Foundation, malaksid pay dagiti sabsabali nga institusion, ti tulongna kadagiti titser tapno masursuruan dagitoy iti umno a panangimatonda iti sueldoda.
Innayon ni Briones nga addan naiwayat a panagadal maipapan iti panagutang ken pannagasto dagiti titser tapno maitudo ti ramut ti problema iti kuarta dagiti titser.
(Naipablaak iti Bannawag, Nobiembre 13, 2017 a bilang.)
Daytoy ti rason a kuna ni Department of Education (DepEd) Secretary Leonor Briones a masapul a masursuruan dagiti titser maipapan iti umno a panagiggem iti kuarta.
Dinakamat ni Briones nga iti agdama, agdagup ti utang dagiti titser manipud kadagiti lehitimo nga agpapautang iti mapan a P170-bilion.
Kinuna ni Briones nga idi mangrugi iti trabahona iti DepEd idi 2016, mapan a P120-bilion ti dagup ti utang dagiti titser. Kalpasan ti makatawen, ngimmato iti 42 a porsiento ti utang dagitoy.
Mainaig itoy, kinuna ni Briones nga indiaya ti Prudence Foundation, malaksid pay dagiti sabsabali nga institusion, ti tulongna kadagiti titser tapno masursuruan dagitoy iti umno a panangimatonda iti sueldoda.
Innayon ni Briones nga addan naiwayat a panagadal maipapan iti panagutang ken pannagasto dagiti titser tapno maitudo ti ramut ti problema iti kuarta dagiti titser.
(Naipablaak iti Bannawag, Nobiembre 13, 2017 a bilang.)
Agannad iti trabaho iti ‘third country,’ kuna ti POEA
Binalakadan ti Philippine Overseas Employment Administration (POEA) dagiti mangmangged a Filipino nga adda iti sabali a pagilian nga agannadda koma iti panagawatda iti diaya a trabaho.
Mainaig daytoy kadagiti naawat a report ti POEA nga adda dagiti Filipino a household service workers (HSWs) iti Hong Kong, Singapore ken Cyprus a maaw-awis nga umakar kadagiti sabali a pagilian kas iti Dubai, Mongolia, Turkey ken Russia ngem naduktalanda a saan unay a nasayaat ti kasasaad ti panagtrabaho ket wenno nakarkaro pay gapu ta peke dagiti dadduma a maididiaya a trabaho.
Kaaduanna a ganggannaet dagiti recruiter manipud kadagiti third country nga addaan kadagiti kakadua a Filipino.
Kas proteksion, masapul a siguraduen ti aplikante nga addaan iti umisu a working permit, visa ken kontrata nga aprobado ti Philippine Overseas Labor Office (POLO) ken naproseso iti POEA, sakbay a pumanawda a mapan iti third country.
Maibilang a third country ti papanan ti Filipino no rummuar daytoy manipud iti pagilian a nairanta a pagtrabahuanna (second country) idi pimmanaw iti Filipinas.
(Naipablaak iti Bannawag, Nobiembre 13, 2017 a bilang.)
Mainaig daytoy kadagiti naawat a report ti POEA nga adda dagiti Filipino a household service workers (HSWs) iti Hong Kong, Singapore ken Cyprus a maaw-awis nga umakar kadagiti sabali a pagilian kas iti Dubai, Mongolia, Turkey ken Russia ngem naduktalanda a saan unay a nasayaat ti kasasaad ti panagtrabaho ket wenno nakarkaro pay gapu ta peke dagiti dadduma a maididiaya a trabaho.
Kaaduanna a ganggannaet dagiti recruiter manipud kadagiti third country nga addaan kadagiti kakadua a Filipino.
Kas proteksion, masapul a siguraduen ti aplikante nga addaan iti umisu a working permit, visa ken kontrata nga aprobado ti Philippine Overseas Labor Office (POLO) ken naproseso iti POEA, sakbay a pumanawda a mapan iti third country.
Maibilang a third country ti papanan ti Filipino no rummuar daytoy manipud iti pagilian a nairanta a pagtrabahuanna (second country) idi pimmanaw iti Filipinas.
(Naipablaak iti Bannawag, Nobiembre 13, 2017 a bilang.)
November 4, 2017
NOBIEMBRE 13, 2017
SARITA
4 Ni Rapit, ti Mannanakaw
Rolando A. Seguro, Jr.
14 Iti Sakaanan ti Tanem
Leonardo Q. Belen
NOBELA
10 Oplan Maharlika (44)
Norberto D. Bumanglag, Jr.
12 Yuri (12)
Virginia A. Duldulao
DANIW
6 Am-ammonakanto Latta
Corazon F. Quiamas
47 Daniw a Para Ubbing
Marlyn Garcia-Del Rosario
SALAYSAY
26 Nabunga Dagitoy a Pipino
Reynaldo E. Andres
KOMIKS
35 Sweet Jazmine (61)
38 Don Clavio de Ylocos (64)
41 Miks & Tiks
KOLUM
17 Kastoy, Kapid, Ditoy Hawaii
21 Saludsodem ken ni Apo Hues
22 Dear Doc
24 Padasem Daytoy, Kailian
28 Okeyka, Apong
30 Tips
31 Ading Kosinera
PAGLINGLINGAYAN
44 Showbiz
47 Agkatawa ti Mayat
48 Sinniriban
48 Sapukas
48 Sudoku
DADDUMA PAY
2 Ti Makunami
3 Tao, Lugar, Pasamak
8 Komusta ti Mulayo a ”Bannawag @ 80 Commemorative Tree”?
11 Netizone
16 Biag ni Ilokano
18 Ti Bannawag ken Siak
19 Siled ti Kararag
20 Pasiarenyo Met ti Baler!
23 Ti Tarakenmo ken Sika
29 Idi Un-unana a Panawen
32 Ammuem Pay Dagitoy
33 Haytek!
34 Panangimaton iti Pagtaengan
43 Ti Gasatmo Ita a Lawas
46 Dagiti Pabula ni Aesop
Subscribe to: Posts (Atom)


c: text/html

text:
CANDON CITY – Dagiti bolt cuttter gang ken acetylene gang ti immuna a suspetsa ti kapolisan ditoy siudad a nangisayangkat iti panagtakaw iti maysa a pawnshop ditoy idi Hunio 7 ket daytoy ti turong ti panagimbestigada, segun iti hepe ti polis ditoy.
Kinuna ni Candon City Chief of Police Marlowe Castillo a nakarekobreda iti plaka ti lugan iti nagtsek-inan dagiti suspek iti panagtakaw iti Wel Gems Pawnshop ket daytoy ti sinursurotda a lead a nagtungpal iti intelligence exchange iti Baguio City police ken nakaammuanda iti kinasiasino ti akinkukua iti plaka ti lugan.
“Na-identify ti akinkukua ti lugan a kameng ti Acetylene Gang,” kinuna ni Castillo.
Agdagup iti nasurok a P1 milion ti pategna nga alahas ken P2,000 a kuarta ti natakaw iti Wel Gems Pawnshop a kukua ni Marilou dela Cruz, 46, residente iti Barangay Tablac ditoy siudad idi Hunio 7.
Dinadael dagiti mannanakaw ti vault sada kinasakas dagiti kuarta ken dagiti alahas.
Di pay nabigbig dagiti mannanakaw agsipud ta awan ti CCTV a naikabit iti nasao a pawnshop, awan ti guardia, ken awan ti alarm system daytoy a nagpakdaar koma iti kaadda ti panagtakaw.
Kinuna ni Castillo nga addan naawatda nga intelligence information idi pay la Oktubre 2009 nga adda dagiti nasao a grupo iti siudad ti Candon ket binallaaganda dagiti agtagikua kadagiti business establishments ti panagikabitda iti alarm system ken kamera tapno adda paggudengan dagitoy a grupo a mangisayangkat iti dakes a panggepda.
“Adda intelligence informations nga inted ti intelligence community idi Oktubre 7 nga adda dagiti bolt cutter gang ken acetylene gang ditoy Candon,” kinuna ni Castillo sana innayon a saan a nagkurang ti kapolisan ditoy a nangted iti ballaag kadagiti business establishments a mangikabit iti alarm systems.
Kinuna ni Castillo a napatalgedan ti suspetsada iti kaadda dagiti nasao a grupo iti Candon City idi tsinek-apda ti nagtsek-inan dagitoy a nakaduktalanda kadagiti nabati a ramit dagitoy a tool bars a kas iti pagtubtob iti pader.
“Idi Enero daytoy a tawen, nagpaayabkami iti miting kadagiti pawnshop owners, ken bank managers tapno ma-assess no ania dagiti alarm systems nga us-usarenda ken no ania ti pagkuranganda,” kinuna ni Castillo.
Ngem “…unfortunately, adda dagiti business establishments a di pay nakaikabit iti alarm system agingga a napasamak ti panagtakaw idi Junio 7,” kinuna ni Castillo.
Agtultuloy ti follow-up investigation dagiti polis ditoy para iti pannakatiliw dagiti nagtakaw iti pawnshop.#

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Iti pannakiumanda ken ni Mr. Marciano “Ammas” Raciles, Presidente, Cabugao Livestock Traders Association, imbatadna nga awan dumana iti pannakapataray ti maysa a negosio ti panangmanehar ti Dayo. Mapapati a kurang ti puonan ti makagapu ti panagkirang ti buyer. Nupay naregget ti pagannurotan a naituyang ket adda latta mapasamak a transaksion iti ruar nupay di makaliklik a maipagna dagiti papelesda iti opisina ti Livestock Market ta masagatda met iti Opisina ti Barangay.
Nagapelar ni Presidente Raciles a kasapulan koma a maisakit ken maitandudo daytoy a proyekto iti industria ti animal yantangay dagiti maseknan met laeng nga aggamgamulo ken agkonkonsumo ti karne ti mabenepisiaran. Inlatak ti Presidente a no di maaywanan ken maigigir daytoy a sektor ti Agrikultura, maala ti sabali dagiti pagsayaatan nga itden daytoy a programa ti Gobierno.
Ti marker a naibutak iti diding ti opisina ti Livestock Market iti sumrekan ti Dayo Cabugao.
“Saan nga agkurkurang ti pannuporta dagiti opisialestayo.Datayo nga umili ti mangipromot, nangruna koma man kadagiti Dumadayo ti barbarangay,” imbaga pay ti maysa a Dumadayo.
“Nupay kasta, mamantener latta ti operasion ti Dayo babaen ti panagkakammayet ti amin a sektor ken Ahensia, Apo,” kuna ni Apo Presidente Raciles. # (Web Reasearch)


text:
Nupay kasta, immuna ti Police Mobile Patrol sa iti Grand Marshal, Festival Banner, Colors, Marching Band (Lead), Float ni St. Mark the Evangelist ken sinaruno dagiti Municipal Officials nga idauluan ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr.
Iti agsapa, nagrikus ti grupo ti Banda a nangaramid ti Diana iti aglikmut ti Poblasion kas pammasungad ti selebrasion iti bisperas ti Piesta ti ili.
Iti pannaki-amad ti Web In-Action mapagdamagan, umabot ti 83 a grupo ti nagparada a buklen ti Marching Band (leader) ti University of Luzon Drum & Bugle Corps, kasta met dagiti marching bands kadagiti elementaria ken high schools ti ili. Tunggal barangay ket adda nakaippenganna a Cluster ket sinarunoda dagiti agkakangayed a Floats-da. Nangrugi ti Parada iti NISTC-Public Market ken nagtungpal iti Cabugao Institute Quadrangle.
Nangipaay ti Mensahe ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. ket kimmablaaw ken nagyaman iti aglaplapusanan a kaadu ti nakidanggay iti parada kasta met iti pannakikaysa ti Pamilia-LGU Cabugao, pannakabagi ti nadumaduma nga Opisina/Ahensia iti Nasional ken Pribado a Sektor, Balikbayans ken dadduma pay a sektor a nakikaysa iti Grand Parade.
Impeksa ni Mayor Ediboy ti ragsakna a nakaimatang itoy ket kiniddawna a mataginayon ti rikna ti pannakipagrambak iti amin nga umili inggana a malpas ti Piesta.
Kabayatan a naiwayat ti pannakagrado dagiti Float babaen kadagiti napusgan a Hurado, nangipaay ti Exhibition dagiti Players ti University of Luzon Drum & Bugle Corps ken Majorettes a nakaragsakan/nakaray-awan ti amin a nagbuya.
Nagpaay nga Emcee/Facilitator ni SB Secretary Maxfel S. Suboc manipud iti rugi agingga a nalpas ti Grand Parade. # (Web In-Action)


text:
1) Ken ni Brenda iti Quezon City “Adda koma met syllabus a…!”
2) Ni Dexter ti Mt. Province: “Mayat-mayat piman no maibaga baga nga umuna ti syllabus…”
3) Mrs. Miranda, Santiago, Isabela: “Good idea, but where is the syllabus?”
SUNGBAT: Ala ngarud, apo, agyamanak unay iti singasingyo, adtoyen…
4) Lovelyn, La Union – “Ilokano Language and literary a, koma…”
SUNGBAT: Iti sumaruno met a dayta, iti Ilokano 112 ti pakaiyadalanna.
5) Kada Kathy ti Navotas, Dex ti Cagayan, Emil ti Ilocos Norte, LJC ti Washington, agyamanak unay iti pammadayawyo nga agserbi a kas pigsa tapno agtultuloy daytoy a sinurat…
Kadagiti amin a nag-react babaen iti email, agyamanak unay kadakayo iti imbadangyo a pagpintasan daytoy a sinurat… ‘la ngaruden…!
Adtoy ti silabus
=========================================================
TAWID NEWSMAGASIN
ILOKANO KEN LITERATURA
UMUNA A SEMESTRE TP 2007-2008
SILABUS
I. Kowd ti Kurso ILO 101
Nagan ti Kurso Arte ti Komunikasyon
Bilang ti Yunit 3 a yunit
Nasisita a Kasapulan uray awan
II. Deskripsion ti Kurso:
Daytoy a sinurat ket iparangna ti uppat a kapanagan ti komunikasion--- ti panagsao, panagdengngeg, panagbasa ken panagsurat. Mailawlawag no ania ti kinapateg ti lenguahe a kas instrumento iti tunggal Ilokano tapno makidangadang iti biag a naurnos ken nasamay a kas iti kidkiddawen ti riyalidad nga inna paggargarawan.
Babaen iti pannakipaset ken pannakiadal iti panagsurat maipaayan iti immatang iti tunggal maysa iti kinapateg ti lenguahe a kas kangrunaan nga instrumento iti pannakikomunikasion.
III. Panggep:
1) Maipakita ken maamoan ti “kinaania” ken “kinakasano” ken “kinaapay” ti lenguahe a tapno maawatan dagiti dadduma pay nga usarna.
2) Mapalaing ken maasa ti kabaelan dagiti agadal iti pannakikomunikasyon tapno maiyebkasna ti kapanunotanna ken
riknana babaen iti nasamay a wagas babaen iti lohikal ken kritikal a panagpampanunot tapno epektibo iti pannakigamulona iti pannakasolbar kadagiti parikut-sosial, parikut-ekonomia ken, parikut-pulitika iti gimong ken iti sibubukel a pagilian.
3) Mapadur-as ti ammo iti pannakaawat, panangidasig ti kaipapanan,
panagsukisok ken panagamiris ken, panangipaay iti kinapateg iti nangngeg ken iti nabasa tapno agserbi a mangiwanwan iti panagaramid iti umno ken makapnek a keddeng.
4) Maikkan iti immatang dagiti banag a para iti tao a kas iti nasionalismo, managamiris a panagpampanunot, ken kinapudno iti sidong ti intektual ken ispiritual
5) Masursuro ken maurnos iti ammo maipapan iti Gramatika Ilokana*
(*Itoy a sinurat, adaptaren ti author ti Gramatika Filipino a kas pangibasaran iti urnos ti Gramatika Ilokana ngem ti papolar a sistema gapu iti iray ti kinaasideg dagiti terminolohia, kinawaya ti pangiyebkas ken pannakaisurat.)
IV. Dagiti Linaonna: Bilang ti oras : (awan, ta modular laeng daytoy)
1) Ti Komunikasion
a. dagiti nagduduma a wagas ken proseso iti pannakikumonikasion
b. dua a wagas ti komunikasion
c. Panggep ti komunikasion
d. Kinapateg ti komunikasion
e. dagiti ramen ken proseso ti komunikasion
f. Dagiti nagtaudan ti komunikasion
2) Ti Lenguahe
a. Dagiti nagduduma a treoria maipapan iti lenguahe
b. Dagiti tallo a teoria ti lenguahe niDavid berlo
c. Ti kinadayag ti lenguahe
d. Ti kinapateg ti lenguahe
Amirisen ken pagadalan ti pakasaritaan ti panagbaliwbaliw ti pakasaritaan ti lenguahe ni Ilokano, karaman ti ispeling ken gramatika – ti daan, ti papolar ken ti naibasar iti agdama a Gramatika Filipino.
3) Ti arte ti idedengngeg
a. ti kinapateg ti idedengngeg
b. ti nadumaduma a wagas iti idedengngeg
c. dagiti nasamay nga idedengngeg
d. dagiti elemento a makaimpluensia iti idedengngeg
e. dagiti uppata wagas ti nasamay nga idedengngeg
4) Ti arte panagsao
a. ti kinapateg iti panagsao
b. ti dayag iti nalaing nga agsao
c. ti kasapulan iti nasamay a panagsao
d. dagiti ramen a kasapulan iti agsao
5) Ti arte pannakisarita
a. ti kinapateg ti pannakisarita
b. ti kinapateg iti kinaadda iti padas iti pannakisarita
c. ti dayag ti nasamay ken nawaya a pannakisarita
d. dagiti di umno nga aramiden iti pannakisarita
6) Ti arte panagbasa
a. ti kinapateg iti panagbasa
b. ti tallo a kapanagan ti panagbasa
c. dagiti dadduma a wagas tapno maawatan ti binasa
d. dagiti lapped iti panagbasa
7) Ti arte ti panagsurat
a. dua a kita iti panagsurat
b. dagiti addang iti panagsurat
c. dagiti klase ti sinurat
d. ti panagisalaysay
e. ti panangiladawan
f. ti panangikalintegan
g. ti panangibunannag
8) Ti arte ti diskurso
a. ti panggep ti diskurso
b. dagiti ramen ti diskurso
c. dagiti rumbeng nga ammoen sakbay ti panagdiskurso
d. dagiti uppat a wagas iti nasamay a panagdiskurso
e. dagiti klase ti diskurso
Agsurat ti diskurso ket usaren ti napagadalan.
Pagibasaran iti grado ti diskurso
Kinapintas 40%
Timek ken panangisawang 30%
Ekspresion/Kumpas 20%
Personalidad 10%
____
100%
V. Dagiti singasing nga aramiden
panagbasabasa
panagsurat iti diskurso
panangisao/panagisawang ti diskurso
panagaramat kadagiti nadumduam a teknolihia
panagdengngeg iti lektiur (no adda)
panagsukisok
pannakigamulo iti komunidad
makisarita/agsarita
g. dumngeg iti radio
e. agbuya iti telebision
VI. Wagas iti panagrado*
Kas kasapulan iti kurso (no daytoy ket maiydal iti uneg ti klasrum)
a. atendans 10%
b. partisipasion 20%
c. examinasion
1. kwizes 20%
2. prelim, midterm, faynal 30%
d. dagiti proyekto ken asaynment 20%
_______
Total 100%
* uray no di masurot daytoy no modular ti sistema ti panagadal. Mabalinen ti passed ken failed. Kasta met ti excellent agingga iti failed. Kedngan ti instructor ken yendorsona iti dean wenno board para iti approval. Ketdi, kadagiti dadduma nga eskuelaan, addaanda grado a kas keddeng ti instructor.
VII. Dagiti pagibasaran
1) Daytoy ti parikut ta awan iti nasurat iti bukodtayo a dila
2) Dagiti sinurat iti internet maipapan iti bukod a dila
* Maisurat pay iti baba ti nagan ti tser ken dekano/a a kas testemonia.
Sunday, July 29, 2007
ILOKANO 101
1) Ken ni Brenda iti Quezon City “Adda koma met syllabus a…!”


text:
1900
Ti 1900 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Lunes iti kalendario a Gregoriano.
Dagiti linaon
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Marso[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 13 – Giorgos Seferis, Griego a mannaniw, nagungunaan iti Premio Nobel iti Literatura (pimmusay 1971)
Abril[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 5 – Spencer Tracy, Amerikano nga aktor (pimmusay 1967)
Hulio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hulio 29 – Eyvind Johnson, Sueko a mannurat, nagungunaan iti Premio Nobel iti Literatura (pimmusay 1976)
Oktubre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Oktubre 10 – Helen Hayes, Amerikana nga aktres (pimmusay 1993)
Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Disiembre 9 – Jose Garvida Flores, Filipino a mannurat (pimmusay 1944)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Agosto[urnosen | urnosen ti taudan]
- Agosto 25 – Friedrich Nietzsche, Aleman a pilosopo (naipasngay 1844)
Septiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Septiembre 21 – Joaquín González, Filipino a mangngagas ken politiko (naipasngay 1853)


text:
Pagsasao: Amin a sikap, adda katukadna a tikap.
Wenno iti nalawlawag a pannarita, amin nga aramid ket adda pagtungpalan wenno pagpatinggaanna.
Alaentayo nga ehemplo ni Goying, maysa a security guard iti maysa a dakkel nga otel iti Baguio City.
Kadagiti otel iti siudad, adda latta sidelinemo no sikyoka. Adu dagiti kustomer a nawadwad ti itedda a tip. Kasta ni Goying. Adu ti kuartana ta adda maiyar-arikap kenkuana a tip no adda bantayanna a kotse wenno adda itulodna a babai kas inkalbit ti kustomer.
Saan nga ipalubos dayta ti otel. Ngem talaga a nasikap ni Goying ta makaipuslit latta iti babai!
Awan ti pannakaammo ni baketna iti daytoy a sideline ni Goying. Kasano a makadlaw ket awan ni siping a maksay iti sueldo nga iyawat ni Goying kenkuana?
No dadduma, maasian pay ketdi ti baket ni Goying ta di man la dumawat daytoy iti uray para sigariliona. Pamrayan ti baketna nga ikkan ni Goying iti alawansna ngem kunanto met ni Goying nga idulinna laengen a para iti pagbasa ti annakda.
Iti daytoy a mangegmo iti asawam, saanka kadi a makarikna iti panagpannakkel a nakaasawaka iti kas ken ni Goying a saan la a mannakaawat no di pay ammona a saganaan ti masakbayan ti pamiliana?
Daytoy ti pangdaydayawan dagiti kakadua ken ni Goying. Ania aya ti sikretona tapno mailemmengna ti kuartana iti asawana?
“Secret,” isungbat ni Goying.
Iti dayta a kalgaw, kaadu ti turista iti Baguio City. Siempre, kaay-ayo ni Goying ti agobertaym ta adu ti maited a tipna.
Iti maysa a rabii, bayat ti kaaddada a security guard (uppatda amin ta uray dagiti off duty ket dida naggawid tapno makaramanda met iti tip) iti sango ti otel, naispatanda ti maysa a lalaki a mangluklukat iti kotse. Kinamatda ti mannanakaw. Nagpaputok ni Goying kas pammallaagna.
Ngem nagalis a kasla paltat ti mannanakaw a nagsikkosikko kadagiti eskinita ket saandan a nakamatan. Saanen a nagpulong da Goying iti polis ta awan met ti natakaw iti kotse.
Agsublidan iti otel, idi naklaat dagiti security guard idi agbassawang ni Goying.
“Apay, Goying, kaslaka met nauramanen?” sinaludsod ti maysa a sikyo.
“Tay kuartak! Nasurok a tallo ribu daydiay! Tipko iti makalawas!”
“Sadino ti nangikabilam?” inamad dagiti sikyo.
Nagngayemngem ketdi ni Goying a nangsirip iti barrel ti paltogna a kalibre 38. Dita gayam ti nangidulinna iti kuarta ket idi nagpaputok, nairaman metten a timmayab ti kuartana!
Iti sabali pay nga estoria, insigpit ti maysa a gayyemko ti sobre a naglaon iti kupkupitenna a kuartana manipud iti sueldona iti uneg ti kulongan ti asoda tapno saan a masukalan ni baketna. Ngem maysa nga aldaw, gapu ta aggaddil metten dagiti annakda iti kagat dagiti timel, nangala ni baketna iti garami sana pinuoran iti uneg ti kulongan. Idi mapan alaen ti gayyemko ti kupitna a kuarta, nasilabanen ti sobre ket awanen ti kaes-eskan dagiti kuartana ta mapirsaydan.
Leksion daytoy nga estoria?
Amin a sikap, adda katukadna a tikap. No koma ta dida inlimlimed ti kuartada ket inyawatda iti baketda, di ti pamiliada koma ti nagimbag, saan?
Ay, sikap!#


text:
PAKALAGLAGIPAN ITI KANNAWIDAN FESTIVAL 2014. Nagpaala da Sta. Catalina Local Civil Registrar Engr. John R. Pilot ken dagiti padana nga empleado iti Munisipio ti Sta. Catalina, Ilocos Sur (ngato) iti pakalaglagipanda a retrato a naala sakbay ti pannakailibut dagiti rebulto dagiti santo kas panangrugi ti Kannawidan Ylocos Festival idi Enero 29, 2014.
You are here: Home › Archive › Media › Photo Galleries › PAKALAGLAGIPAN ITI KANNAWIDAN FESTIVAL 2014
BANNER NEWS: Agparpartuat iti sigarilio, grupo dagiti mannalon, nagpinnirma iti katulagan ti livelihood


text:
BANTAY, Ilocos Sur – Riri laeng ti agassawa, nagramaram iti pamilia a nagtungpal iti pannakatakbat ti maysa.
Iti report a naawat ti Bantay PNP, agarup 7:30 ti sardam ti Nobiembre 9, idi nagriri dagiti agassawa a Benito Dellona y Siazon, 48, ken ni Marga Dellona y Velasco, 46, agpada a residente iti Barangay Bulag West.
Napan naganawa ni Mariano Velasco, ama ni Marga, ket dinamagna no ania ti problemada nga agassawa.
Mapapati a nakainom ni Dellona ket pinabaribaranna ti katuganganna a nakarurodan met ti lakay ket naisaritana ti insidente ken ni Nestor Velasco, anakna, a nakainom met iti dayta nga oras.
Nagsubli dagiti dua iti balay da Dellona ket mapapati a kinabilda daytoy. Nakirangas met ni Dellona ket kinumpayna ni Nestor. Natagbat met ti ulo ken tengnged ni Benito.
Intaray dagiti nagresponde a polis dagiti nadunor iti Gabriela Silang General Hospital para iti pannakaagasda.
Awan ti narekobre dagiti polis nga armas.
Kabayatanna, tallo a lallaki ti nainbolbar iti pannagbat sadiay Zone 2 Barangay Paypayad, Candon City idi malem ti Nobiembre 10.
Nainaganan ti biktima ti pannagbat a ni Alex Gasalao y Usanestre, 41, naasawaan, mannalon ken residente iti nadakamat a barangay.
Segun iti report, mapapati a napan nagprobokar ken nagkarit ni Alex Gasalao kadagiti naggiinom iti uneg ti pagtaengan ni Nelson Gasalao.
Mapapati a sinaruagan pay ni Alex iti water pot a nagkarga iti agburburek a danum ni Celestino Gasatan y Villanueva, 47, naasawaan. Gapu iti dayta, kinamat ni Noli Gasatan, kabsat ni Celestino, ni Alex agingga iti compound daytoy sana tinagbat babaen iti bolo a nagsagrapan daytoy iti sugat iti ulo ken garumiad iti makannawan a tianna.
Nagsagrap met ni Noli Gasatan iti sugat iti makannigid a tanganna.
Naitaray dagiti nasugatan iti Candon City Hospital ken Resonable Hospital para iti pannakaagasda.
Kanaig daytoy, nayendorso iti opisina ti city prosecutor ti Candon City ti kaso a frustrated homicide maikontra ken ni Noli Gasatan


text:
“Kalpasan ti tallo a bulan manipud pannakaibulos dagiti lames, maaddaanton dagiti umili iti kanayonan a sapul ta umadu ti makalapanda idinto a bumassit pay ti kaso ti malnutrision ta maaddaan dagiti pamilia iti nasustansia a taraon,” inlawlawag ti gobernador.
Apay ketdin a saan? Communal waters ti pakaibulosan dagiti fingerlings isu nga amin nga umili ket addaan karbengan nga agkalap babaen ti legal a wagas ken kalpasan nga aganaken dagiti naibulos.
Naidumduma daytoy a proyekto, kuna met dagiti kapitan. Iti umuna a panagdengngeg, amangan no agkatawaka ta kasla panagibelleng laeng iti kuarta daytoy. Ngem no la ketdi ta maipakat a nasayaat dagiti mapanday nga ordinansa ken makitinnulong dagiti umili iti implementasion ken pannakasaluad dagiti naibulos a lames, balligi la ketdi ti resulta ti I.S.D.A.
Idi Enero 13, 2010 binusatandan ti nagibulos iti lames. Mapan a 100,000 a fingerlings ti imbulos da Gov. Savellano ken dagiti mayor ti lima nga ili a pakaibilangan ti Gregorio del Pilar, San Emilio, Lidlidda, Banayoyo ken San Esteban. Idi Enero 26, umabot met iti 400,000 a fingerlings ti naibulos iti sangapulo ket maysa nga ili iti umuna a distrito ti probinsia a pakairamanan ti Sinait, Cabugao, San Juan, Magsingal, Sto. Domingo, San Ildefonso, Bantay, San Vicente, Sta. Catalina, Caoayan ken Vigan. Nagpintas man a kitaen ti panagpisaw ti danum apaman a rinugian dagiti tilapia ti aglangoy. Saan nga agpatingga dita ti proyekto ta agtultuloy ti panagibulosda kadagiti dadduma pay nga ili.
Deputized Fish Wardens
Maysa nga addang ti inrugi ni Gov. Savellano tapno masaluadan dagiti naibulos a lames. Indagadagna ti panangdutok dagiti kapitan iti maysa a kabarangayanda nga agdalan iti tallo nga aldaw a panagsanay tapno agbalin a deputized fish wardens. Ti gobierno probinsial ti mangibaklay iti gastos ti panagsanay a pakaiyadalan dagiti linteg a kasapulan a maipakat, dagiti rumbeng ken saan nga aramiden kadagiti lames kadagiti kadanuman ken dadduma pay nga impormasion mainaig iti panangsaluad iti kinabaknang ti kadanuman. Dagitoyto ti mapusgan a mangbantay kadagiti naibulos a lames ken mangtiliw iti asinoman nga aglabsing.
Nagdalan met dagiti kameng ti Army Reservists iti probinsia iti panagsanay ken nagbalinda a fish wardens. Naipakumit kadakuada ti panangtiliwda kadagiti agdinamita tapno masaluadan dagiti coral reefs a taeng dagiti nadumaduma nga ikan. Gapu ta mamati ni Gov. Savellano a nasaysayaat a matiliw dagiti agar-aramid iti dinamita ngem dagiti agus-usar, nangitanggaya ti gobierno probinsial iti P5,000 ti asinoman a makaitudo iti lugar a pagar-aramidan iti dinamita.
“Sakbay a mausar dagiti dinamita iti panagkalap nasaysayaat no maibagan kadagiti kameng ti PNP tapno makumpiska ken matiliw dagiti agar-aramid,” kinuna ti gobernador.
Rugi pay laeng daytoy ti naidumduma a proyekto ti agrikultura ditoy Ilocos Sur a mabalin a kaunaan pay ketdi iti Pilipinas. Agtultuloy ti panagibulos ti gobierno probinsial kadagiti lames ket addan kadagiti umili a mangannong iti pasetda tapno agpaut ti panaglangoy ti I.S.D.A.#


text:
Ammo amin dagiti inna ti pagimbagan ken pagsayaatan dagiti annakna. Ammo met ti Nainlangitan nga Ina ti pagsayaatan dagiti annakna.
Iti pannakairakurak ti kaunaan a misterio ni Apo Jesus, ammo ni Ina Maria ti kasayaatan amin a para kadagiti tattao.
Ti Nainlangitan nga Ina ti nagkiddaw iti kaunaan a milagro nga inaramid ni Apo Jesus a napasamak iti maysa a kallaysa sadiay Cana. Pinagbalin ni Jesus a naimas nga arak dagiti binurnay a danum.
Saan koma pay a kayat ni Apo Jesus ti agmilagro, ta kas kunana, “saan pay a napapanawen.” Ngem ammo ni Ina Maria ti pagsayaatan dagiti agkallaysa, dagiti agpasken ken dagiti dimmar-ay. Iti kinaawanen ti arak, nasken nga adda maiserbi. Nasken a saan a matukkol ti aklo. Isu a kuna ti Nainlangitan nga Ina: “Aramidenyo amin nga ibagana…”
No iladawantayo ti napasamak ken dayta a balikasna nga “Aramidenyo amin nga ibagana…” kaipapananna dayta a ti Ina ti mangibalballaet iti pagsayaatan ti tao. Isu ti makunkuna a Mediatrix of Graces.
Kastoy ti marikrikna dagiti amin a Marian devotee. Awan ti aniamanna kadakuada ti lam-ek ken pannakabasa. Kaskenan ti pannakatungpal dayta naibaga nga “Aramidenyo amin nga imbagana…”
Iti pudno a biag, saan a kinakomportable ti sumurot ken Apo Jesus. Saan a nanam-ay a biag. Saan a nalang-ay a biag. Saan a biag nga awanan ti pakasuotan. Masuot ti amin. Masuot ti pammati. Ti kinatibker.
Nasken nga aramiden ti pudno a sumursurot ken Apo Jesus amin a pagayatan ti Mannakabalin. Ta kas kunana: “Asinoman a mayat a sumurot kaniak, nasken a baklayenna met ti bukodna a sangol…”
Sangol. Kas iti sangol ti nuang wenno baka. No naipako wenno naisingkaw daytoy, kayatna a sawen, adda guyoden ti ayup wenno agtrabaho para iti amona. Situtudio nga agtungpal iti pagayatan ti amona.
Kastoy met ti tao a sumurot ken Apo Jesus. Masapul a situtudio nga agtungpal.
Saan ngarud a kinakomportable a biag ti panangsurot ken Apo Jesus. Saan a kinakomportable ti mangaramid iti pagayatan ni Apo Jesus. Timmao ni Apo Jesus a naparigat, nagtuok, nalais, nailansa iti krus, natay ken naitanem. Nagungar iti maikatlo nga aldaw. Kadagiti mayat a sumurot ken Apo Jesus, nasken a “baklayenda ti bukodda a sangol ken mailansada met iti bukodda a krus.”
Napipia pay dagiti deboto iti Baguio ta mabbasada laeng iti tudo wenno bagyo ken makariknada iti tumulang a lam-ek iti las-ud ti nasurok dua nga oras iti uneg ti sangapulo nga aldaw (siam nga aldaw ti nobena ken ti kaaldawan ti piesta). Mano met la daytan no ikumpara iti mapaspasaran dagiti sabali?
Kadagiti sabali a Kristiano, agsagsagabada iti nakana a bisin ken waw. Agsagsagabada iti kinadangkok ti gubat. Agsagsagabada iti angol ken kinainhustisia. Agsagsagabada iti pannakairurumen. Agsagsagabada iti nakana a sakit. Agsagsagabada iti pannakapapatay. Dagiti dadduma, addada iti “impierno” a mangipadpaduyakyak iti pagayatan ti Apo.
Kadagiti dadduma a Kristiano iti nadumaduma a paset ti lubong, agtigtigergerda iti nakaro a lam-ek gapu ta awan ti naimeng a pagtaenganda — adda dagiti matmaturog kadagiti igid ti kalsada, iti sirok ti rangtay, iti underpass, iti overpass ken uray sadino la ditan nga awananda iti ules ken ikamen no di laeng karton wenno pagiwarnak. Agtigtigergerda iti bisin gapu ta awan ti makanda. Agtigtigergerda iti buteng gapu ta mapaspasamak iti lugarda ti gubat, ti riribuk, ti pammapatay. Agtigtigergerda iti kinainhustisia. Agtigtigergerda iti buteng ta naikawiten iti tengngedda ti natirad a kumpay ni Patay. Agtigtigergerda a matay…
Asino ngarud ita ti addaan iti naim-imbag a kasasaad? Mano met laengen aya dayta nasurok dua nga oras a tigerger iti nakana a lammin? Mano met laengen aya dayta nasurok dua nga oras a pannakabasa?
(Adda tuloyna)


text:
SINURSURAN
Kolum ni Jobert M. Pacnis
KALPASAN ti flag ceremony kadayta nga agsapa. Indalimanekna ti nausar a sound system iti kuarto ti Supreme Student Government (SSG) a pagserbianna nga adbayser. Isu ngamin ti nakaikumitan daytoy ket obrana nga i-set up iti tunggal agsapa. Idi, mangbaon laeng iti sumagmamano nga adalanda. Ngem napaggangen ta naggagatel dagitoy– ti la makudkuditda a pakadaddadaelan ti sound system-da.
Inlukatna dagiti tawa a jalousie iti likud tapno maanginan iti uneg. Ngem iti itatan-awna iti tawa tapno tan-awanna ti baybay iti labes ti nabatbati a kadagaan iti likudan ti pagadalanda, naipasabat kenkuana dagita mulada a kamotit a kasla nagnaan iti sangapulo a baka. Naalat-at, naibalibaliktad dagiti lanut ken nakurob dagiti puonda.
Rimmasuk ti riknana ta ammona lattan a trabaho dagiti “baka a dua ti sakana” ti napasamak. Sigurado a di mastrek dagiti napaypayso a kalding ken baka gapu ta nabiit pay nga inaladanda.
Tinurongna dagiti ubbingda iti kaabay a siled ti SSG. Kinasaritana dagitoy, ta awan pay ti maestrada, no adda nakitada a nagkali iti kamotit. Maysanmaysa ti nagsao. Malaksid kadagiti ubbingna iti TLE 9, adda kano pay Grade 8 ken Grade 10. Awan ti Grado 7 ta iti old site, singkuenta metro iti dayaen ti new site, ti ‘yanda.
Nagkubuar ti riknana. Inlistana ti nagan dagiti ubbing a karaman iti pasamak.
Saan a tagidaksen ti riknana no dagiti ubbingna laeng iti TLE 9 ken TLE 10 ti nagnaar ta dagitoy ti kaduana a nagdalus iti nagmulaanda— nupay naynay nga agpapaanawa laeng ti obrada no panaggagarden. Ti makadakes, rimmaman dagiti nakita iti inlibas a panagapit. Naawisda kano iti nakitada ta nagdadakkelan dagiti bagas ti kamotit.
Impakpakaunanan kadagiti sumagmamano nga ubbingna a mammaminsanto nga apitenda iti naituding nga aldaw. Sumagmamano laeng dagiti ubbingna ta nabingaybingay iti uppat a major ti TLE: foods (panagluto), beauty care, horticulture (nga iggemna) ken computer hardware servicing. Agpili dagiti ubbingda iti kayatda kas mayannurot iti pagesmanda.
Inukkonna dagiti nairaman iti “inlibas a panagapit”—dina kayat nga awagan iti “panagtakaw” ta kasla man la nadagsen unay aglalo ket ubbing dagiti nagaramid. Kinasaritana dagitoy; binagbagaanna ida; sinimpuonna no asino ti nangirugrugi. Rimmuar a dagiti met laeng sumagmamano nga ubbingna iti TLE 9– dagidi inawaganda iti “balanghoy boys” (nagalada manen idi iti bagas ti kahoy)!
Idi kapatpatangna dagitoy, adu ti dimmayamudom ta dida kano met nagkali, nagbuybuyada laeng. Sa kaslada payen kumilaw kenkuana—aglalo dagiti lallaki a sabali ti major-na. Ngem impilit latta dagiti kangrunaan a suspek a karaman dagiti agrekreklamo. Adu kano met ti inyawidda kadaydi aldaw a panagalada kalpasan ti eksaminasion iti aldaw. Half-day idi ti klase ta nagmimitingda a titser.
Nupay kasano ti panangpakalmana kadagiti ubbing, kasda lattan kayat ti sumangdo manen. Kumunisilapda, saoda a sao a dida mangipangpangag iti saona.
Napangilangil laengen. Naruamen iti kasta nga ugali dagiti dadduma nga ubbingda—aglalo dagiti saanna a kapada iti dila. Ditoy pagisuruanna, sabali ti dila ti kaaduanna. Napaneknekanna a sabali met ti ugali dagitoy. Kasla awan ik-ikkanda aglalo kadagiti ganggannaet a mannursuroda. Kasano, konsintidor dagiti nagannakda!
Naimbag pay dagiti kapadpadana iti dila ta adda panagraemda kenkuana nupay dida kailian.
Inyumanna ti amin iti prinsipalda. Napaayabanda iti opisina ti prinsipal ket nagsasaritada.
Natangken latta ti salawasaw dagiti lallaki, pati babbai, a dina kapada ti dila. Ngem inaklonda met laeng ti basolda idi agngaton ti timek ti prinsipalda ken ipetteng latta dagiti kangrunaan a suspek a karamanda.
Napagnumuan nga agmulada iti kamotit. Dagiti dadduma, mangtedda kadagiti maimula, uray balanghoy, a kamotit. Di la ketdi agkanay dagiti nagitulanganda. Pinakseten ti init dagiti dadduma nga awan ti ramutda a nabati iti daga.
Pagdaksanna, idi panawenen a pagarawna ti garden tapno mamulaan iti TLE period-da, saanen a napan dagiti nagkarkari ken pulos nga awan insangpetda a maimula wenno timmulong la koma iti panagkettel kadagiti maimula, panagdalus ken panangisagana iti daga. Dagiti lattan ubbingna iti TLE (a dagiti nakabasol dagiti dadduma) ti nakaam-ammo iti amin kalpasan a rinugianna ti nagmula iti dua iras kadayta a Sabado nga iseserrekna. Early registration-da pay ngamin.
(Adda tuloyna)


text:
VIGAN CITY – Mapapati a panaglakuan iti maiparparit a droga ti makagapu ti pannakapapatay ti maysa a residente iti Barangay VI ditoy siudad idi malem ti Agosto 10.
Pinaltogan ti dua a lalaki a nagkalubbon iti motorsiklo ni Roger Cariaga y Aquino, 45, baro, awanan panggedan ken residente iti Barangay VI ditoy bayat ti panagdaliasat ti luganna a chop-chop motorcycle, kaduana ti live-in partnerna a nainaganan Violeta Camacho y Fontejon, 31, ken ti 6 ti tawenna nga anakda iti Gen. Luna Street, Barangay 1 ditoy siudad iti agarup 2:30 ti malem ti Agosto 10.
Indeklara ti doktor a nangtaming ken ni Camacho a natayen daytoyen idi maidanon iti Metro Vigan Cooperative Hospital. Naitaray met iti Gabriela Silang General Hospital ni Camacho ken ti ubing tapno maagasan dagiti sinagrapda a dunor gapu iti pannakaikras ti naglugananda a motorsiklo kalpasan ti pammaltog.
Nagsagrap ni Cariaga iti sugat iti ulo ken tengngedna a mapapati a gapuanan ti kalibre .45 kas maibatay iti dua a kapsula ken dua a buli a narekobre dagiti inbestigador iti lugar a nakapasamakan ti krimen.
Nangiwayat dagiti polis iti hot pursuit operation ngem nakalibasen dagiti di pay nabigbig a suspek.
Madama ti panagimbestiga dagiti polis no mainaig iti mapapati a pannakainbolbar ti biktima iti illegal a panaglakuan iti droga ti motibo ti pammapatay.#


text:
STO. DOMINGO, Ilocos Sur – Saan a nakalusot iti police patrol ditoy ti maysa a truck a nagkarga kadagiti naragadi nga akasia a maidiskarga iti maysa a pagaramidan iti muebles iti ili ti San Vicente
Nagpatrolia dagiti polis iti national highway a sakup daytoy nga ili kalpasan a nakaawatda iti inpormasion idi agarup 7:30 ti sardam ti Disiembre 18 a lumabas ti maysa a truck a naabbongan iti amarilio a tolda a nagkarga kadagiti illegally cut a troso.
Apaman a napasungadanda ti Isuzu Elf truck nga addaan plate number XFL 398, pinasardeng dagiti polis ti lugan sada sinukimat ti kargana a nakasukalanda dagiti 22 pedaso a naputed a troso ti akasia iti nadumaduma a kadakkel ken maysa a chain saw.
Iti panagsumaria dagiti polis, naammuan a napukan ti akasia iti Barangay Salapasap, Cabugao ket maidiskarga iti Iza Mary Furniture a kukua ti maysa a Serafin Melecia ti Barangay Poblacion, San Vicente.
Inaresto dagiti polis ti nagmaneho iti Isuzu Elf a ni Rafael Melecia y Felipe, 18, baro, college student, ken residente iti Brgy. Poblacion, San Vicente, Ilocos Sur ken ti pahinantena a ni June Tugade y dela Cruz, 40, naasawaan, ken residente Brgy Lubong, San Vicente idi awan ti maipakitada a dokumento para iti pannakapukan ken pannakaibiahe ti akasia.
Kalpasan iti medical examination, impan dagiti polis dagiti suspek agraman iti truck ken napukan a troso, ken ti chain saw iti police station para iti dokumentasion ken disposision. (Tawid News)


text:
CABUGAO, Ilocos Sur – Impatungpal dagiti agpaspasada iti traysikel ti nanginngina a singir iti plete ditoy nga ili.
Naammuan a P12 ti singir iti plete dagiti agpaspasada a traysikel iti poblasion no maymaysa ti pasahero idinto a P10 ti plete tunggal maysa no nasurok a maysa wenno ad-adu pay.
Inkalintegan ni CISTODA President Dominador Andres nga idi pay la Agosto idi napan a tawen a naaprobaran ti pannakaingato ti plete ti traysikel ngem idi laeng a napan a bulan ti Enero nga impatungpalda.
Kiniddaw ni Andres ti pannakaawat dagiti agluglugan iti situasionda agsipud ta adu kadagiti tricycle drivers ti makipaspasada laeng, kasta met a ngimmato ti presio ti gasolina.#


text:
BAMBOO CHRISTMAS TREES’ CEREMONIAL LIGHTING – Naisem a nagpaala dagiti agtuturay ti LGU-Cabugao nga indauluan da Mayor Edgar S. Cobangbang, Jr. ken Vice Mayor Deogracias Jose Savellano ken dagiti municipal ken barangay officials kalpasan ti ceremonial lighting dagiti Christmas trees a naaramid amin manipud iti kawayan. (Photo by LGU-Cabugao)
You are here: Home › Archive › Media › Photo Galleries › BAMBOO CHRISTMAS TREES’ CEREMONIAL LIGHTING
BANNER NEWS: P2-M naited kas suporta iti kampania ti Vigan a maibutos iti New7Wonders Cities of the World


text:
Pamilia ti pagsasao
Ti pamilia ti pagsasao ket isu ti grupo dagiti pagsasao a maikabagian babaen ti tinaudan manipud ti maysa a puonan, a tinawtawagan ti proto-pagsasao iti dayta a pamilia Ti termino a 'pamilia' ketnagtaud manipud ti puonan a modelo iti taudan ti pagsasao iti naipakasaritaan a liguistika, nga agus-usar ti insasao a mangpada kadagiti pagsasao ti tao iti bilolohiko a puonan ti pamilia, wenno iti maysa a sun=marsaruno a panagbalbaliw, iti sebbanagn iti maysa a pilohenetiko a puonan iti ebolusionario a taksonomia. Awan ti pudno a biolohiko a pannkaikabagian a baetan dagiti agsasao a maibagbaga iti daytoy nga insasao.
Manipud idi 2009, ti SIL Ethnologue ketnangikatologo kadagiti 6,909 a sibibiag a pagsasao.[1] Ti "sibibiag a pagsasao" ket isu ti nawatiwat a naus-usar a kas nangruna a porma iti pannakisinnarita babaen ti naisangayan a grupo dagiti sibibiag a tao. Ti apag-isu a bilang dagiti sibibiag a pagsasao ket aggigiddiat manipud ti 5,000 aginggana ti 10,000, segun ti sapasap a kasayaat ti panangipalplawag ti maysa a tao iti "pagsasao", ken iti maysa a naisangayan no kasano ti panangidasig kadagiti dialekto. Adu pay dagiti natayen ken awanen a pagsasao.
Ti pannkaikameng dagiti pagsasao iti isu met laeng a pamilia ti pagsasao ket maipatakder babaen ti komparatibo a lingguistika. Dagiti anak a pagsasao ket naibagbaga nga adda dagiti henetiko wenno henelohiko a pannkaikabagian; ti immuna a termino a naibagbaga ket ad-adu a moderno , bayat a ti naudi a naibaga ket ad-adu a tradisional.[2] Ti ebidensia ti linguistiko a pannakaikabagian ket makita iti mapalpaliiw a pakabingayan a panakailasin a saan a naigupit iti panagbulod. Ti henelohiko a pannkaikabagian dagiti pagsasao nga adda ket makibinningayda ti pannkatalinaay, dagitoy dagitilanga iti proto-pagsasao a saan a maipalawag babaen ti pannakairana wenno panagbulod. Ti pannkaikameng iti maysa a sanga wenno grupo iti kaunegan ti pamilia ti pagsasao ket nabangon babaen dagiti pakibingayan a panagbaparo, isu daytoy dagiti sapasap a langa kadagitoy a pagsasao a mabirukan iti sapsap a puonan iti intero a pagsasao. Kas pagarigan, dagiti Hermaniko a pagsasao ket dagitoy ti "Hermaniko" a nakibinningay ti bokabulario ken dagiti gramatiko a langa a naipampamattian nga adda iti Proto-Indo-Europeano a pagsasao. Dagitoy a langa ket naipammatian a dagiti baro nga panagpabaro a napasamak iti Proto-Hermaniko, ti tinaudan ti Proto-Indo-Europeano nga isu idi ti tinaudan kadagiti amin a Hermaniko a pagsasao.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Ethnologue: Dagiti pagsasao iti lubong, Maika-16 nga edision". Naala idi 8 Hunio 2010, ISBN 978-1-55671-216-6
- ^ Müller, Max (1862). Dagiti lektura ti siensia ti pagsasao: a naibagbaga idiay Naarian apatakder ti Royal Gran Britania idi Abril, Mayo ken Hunio, 1861 (3rd nga ed.). Londres: Longman, Green, Longman ken ni Roberts. p. 216.
Ti henelohiko a pannakaidasig kadagiti nakaipatakderan dagiti pagsasao nga Aryano, a nakitkita tayo, iti asideg a panangipada iti gramatiko a panagilasin iti tunggal maysa;....


text:
Calape, Bohol
Ti Calape ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Bohol iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Calape ket nabingbingay a politikal kadagiti 33 a barbaranggay.[2]
- Abucayan Norte
- Abucayan Sur
- Banlasan
- Bentig
- Binogawan
- Bonbon
- Cabayugan
- Cabudburan
- Calunasan
- Camias
- Canguha
- Catmonan
- Desamparados
- Kahayag
- Kinabag-an
- Labuon
- Lawis
- Liboron
- Looc
- Lomboy
- Lucob
- Madangog
- Magtongtong
- Mandaug
- Mantatao
- Sampoangon
- San Isidro
- Santa Cruz (Centro)
- Sohoton
- Talisay
- Tinibgan
- Tultugan
- Ulbujan
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Bohol". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 25 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Bohol". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 6 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)