text:
Georges Pompidou
Ni Georges Jean Raymond Pompidou (Pransés: [ʒɔʁʒ pɔ̃pidu]; 5 Hulio 1911 – 2 Abril 1974) ket isu ti Primo Ministro ti Pransia manipud idi 1962 aginggana idi 1968, isu ti nagtengngel ti kapautan a panagtaken iti daytoy a puesto, ken kalpasanna nagbalin a Presidente ti Republika ti Pransia manipud idi 1969 aginggana idi pimmusay.
Biograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Isu ket naipasngay idi idiay komuna ti Montboudif, departamento ti Cantal idiay tengnga ti Pransia.[1] Kalpasan ti panagturposna ti literario ken dagiti humanidad idiay Lycée Louis-le-Grand, nga idiay ket ginayyemna ti taga-Senegal ken masakbayan a mannaniw ken estadista a ni Léopold Sédar Senghor, isu ket nagturpos manipud idiay École Normale Supérieure iti degrado ti Agrégation iti literatura.
Isu ket immuna a nagisursuro ti literatura idiay lycée Henri IV idiay Paris aginggana a inabangan idi 1953 babaen ni Guy de Rothschild nga agtrabaho idiay Rothschild. Idi 1956, isu ket naidutok a kas mangimaton a heneral ti dayta a banko, ti puesto a tinenggelna aginggana idi 1962. Kalpasanna, isu ket inabangan babaen ni Charles de Gaulle a mangimaton ti Pundasion Anne de Gaulle para iti sindrome ni Down (ni Anne nga anak a babai ni de Gaulle ket nagsakit ti Sindrome ni Down.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Georges Pompidou idiay Wikimedia Commons
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Wall, E. H. (1976). "Pompidou, Georges Jean Raymond". Iti William D. Halsey. Collier's Encyclopedia 19. Macmillan Educational Corporation. p. 236.


c: text/html

text:
Patatas
Ti patatas ket maysa a naalmidon, a rutongrutongan a maapit manipud ti tinawena Solanum tuberosum ti Solanaceae a pamilia (naam-ammuan pay a kas ti linong ti rabii). Ti lubong ket mabalin a mangitudo ti daytoy a mula a kas ti makan a rutongrutongan. Idiay rehion ti Andes, addad dagiti mataltalon nga asideg a makaikabagian a sebbangan ti patatas. Dagiti patatas ket naipayamammo ti ruar ti rehion ti Andes idi masakbayan ti uppat a siglo, ken daytoy ket nagbalinen a naipangpangruna a paset a panaglutluto ti sangalubongan. Daytoy ti maikapat a kadakkelan a maapapit a makan iti lubong, kalpasan ti pagay, trigo ken mais.[1] Ti nabayag a panagipenpen ti patatas ket makasapul ti naipangpangruna a panagtaripatu iti nalaiis a kamalig.[2]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Internasional a Tawen ti Patatas 2008 – Ti patatas". Makan ken Agrikultural nga Organisasion ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. 2009. Naala idi 26 Oktubre 2011.
- ^ Panagipenpen ti Patatas, pateg ti Panagpreserba: Kohli, Pawanexh (2009). "Panagipenpen ti Patatas ken pateg ti Panagpreserba: Dagiti batayan". Crosstree Techno-visors.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Solanum tuberosum idiay Wikimedia Commons
Dagiti midia a mainaig ti Patatas idiay Wikimedia Commons
Dagiti midia a mainaig ti Dagiti patatas idiay Wikimedia Commons

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dakkel a bagbagis
Ti dakkel a bagbagis ket isu ti kinaudi a parte ti sistema ti pannakalpa iti bertebrata nga ay-ayup. Ti annongna daytoy ket ti panagsagepsep ti danum manipud kadagiti nabatbati a saan a narunaw a makan a banag, ken ipasana dagiti awan serbina a rugit a material manipud ti bagi.[1] Daytoy nga artikulo ket nangruna a maipanggep ti lalaem ti tao, urayno ti pakaammo a maipanggep ti prosesona ket dagus met a maipakat kadagiti kaaduan a mamalia.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Nailain nga Instituto ti Kanser. "NCI a Diksionario dagiti Termino ti Kanser — dakkel a bagbagis". Naala idi 2012-09-16.


text:
Ivo Andric
Ni Ivan "Ivo" Andrić (Serbio a Siriliko: ИBo AHдpић, pannakabalikas [ǐʋan ǐːʋɔ ǎːndritɕ]) (Oktubre 9, 1892 – Marso 13, 1975) ket maysa a Yugoslav a nobelista,[1][2] mannurat ti ababa a sarita, ken ti nangabak ti Premio Nobel iti Literatura idi 1961. Dagiti sinusuratna ket kangrunaan a maipanggep kadgiti kabibiag idiay katutubo a nagtaengan na a Bosnia babaen ti Imperio ti Ottoman. Ti katutubo a balayna idiay Travnik ket napagbalin a maysa a Museo, ken daydi Belgrade a nagtaengan na idiay Andrićev Venac ket ditoy ti nagyanan ti Museo iti Ivo Andrić.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Zoltan D. Barany, Dagiti Daya a Europeanoa Hitano: Panagbalbaliw dagiti nagturay, Marhinalidad, ken Etnopolitiko (Cambridge University Press, 2001: ISBN 0521009103),p. 59.
- ^ Rajko Đurić, Romanies ken Europa: Dagiti Romanies a kas Karakter iti Europeanoa Literatura (Konsilo iti Europa, 1996: ISBN 9287128553), p. 11.


text:
Nailian a Museo iti Pilipinas
Ti Nailian a Museo iti Pilipinas ket isu ti opisial a repositorio a nabangon idi 1901 a kas maysa a museo ti masna a pakasaritaan ken etnograpia iti Pilipinas. Dagiti pasdek ti museo ket mabirukan idiay asideg ti Parke Rizal ken asideg ti Intramuros idiay Manila.
Dagiti linaon
Dagiti museo[urnosen | urnosen ti taudan]
Nailian a Galeria ti Arte[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Nailian a Galeria ti Arte ket naibalbalayan iti daan a pasdek ti kongreso. Ti pasdek ket kasisigud idi a nadaremdem a kas pubiko a biblioteka babaen ni Ralph Harrington Doane, ti Amerikano a konsultado nga arkitekto iti Opisina dagiti Obra a Publiko, ken ti katakunaynayna a ni Antonio Toledo. Daytoy ket nadaremdem a kas paset ti kapintasan a plano ni Daniel Burnham idi 1905 para iti siudad ti Manila, ti panagbangon ti pasdek ket nangrugi idi 1918. Kalpasan pay daytoy, naikeddeng idi a ti pasdek ket pangibalayan pay ti Lehislatura ken dagiti panagbalbaliw ket inaramid babaen ni Juan Arellano, ti mangimaton nga arkitekto ti Opisina dagiti Obra a Publiko. Idi Hulio16, 1926, ti pasdek ket pormal idi a rinugian. Nupay ti pasdek ket nakaro a nadadael idi las-ud ti Maikadua a Gubat ti Sangalubongan, daytoy ket nabangon manen urayno saan unay a naarkos ken basbassit ti detalyena. Tatta nga aldaw, ti pasdek ket pagyanan ti Nailian a Galeria ti Arte, dagiti masna a siensia ken dagiti dadduma pay a dibision ti panagsuporta.
Museo ti Tattao a Pilipino[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti kaarrubana a pasdek idiay Sirkulo Agrifina iti Parke Rizal , ken dati a nakaibalayan ti Departamento ti Pinansia, ket mangibalay dagiti Dibision ti Antropolohia ken Arkeolohia ken naamammuan a kas ti Museo ti Tattao a Pilipino.
Museo ti Masna a Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Kaud-udi a nairangarang a ti makatlo a pasdek iti daytoy a kompleks ti museo - ti maysa nga agdama a paggigianan babaen ti Departamento iti Turismo, ket maparang-ayto iti Museo ti Masna a Pakasaritaan, kalpasan nga umalis ti Departamento ken mapan iti permanente a lokasionna idiay Makati.[1]
Planetario[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti planetraio ket pinatpataray babaen ti Nailian a Museo.
Galeria[urnosen | urnosen ti taudan]
Literatura[urnosen | urnosen ti taudan]
- Lenzi, Iola (2004). Dagiti Museo ti Abagatan a daya nga Asia. Singapur: Archipelago Press. p. 200 a pampanid. ISBN 981-4068-96-9.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Nailian a Museo iti Pilipinas idiay Wikimedia Commons
Nagsasabtan: 14°35′13.74″N 120°58′52.56″E / 14.5871500°N 120.9812667°E


text:
Nilo
Ti Nilo (Arabiko: النيل, an-Nīl; Taga-ugma nga Ehipsio: Iteru & Ḥ'pī; Koptiko nga Ehipsio: ⲫⲓⲁⲣⲱ, P(h)iaro; Amariko: ዓባይ, ʿAbbai) ket maysa a nangruna a agay-ayus ti amianan a karayan idiay amianan a daya ti Aprika, a sapasap a naipanunotan a kas ti kaatiddogan a karayan iti lubong.[3] Daytoy ket 6,650 km (4,130 milmilia) ti kaatiddogna. Daytoy ket agay-ayus kadagiti sangapulo a pagilian ti Sudan, Abagatan a Sudan, Burundi, Rwanda, Demokratiko a Republika iti Kongo, Tanzania, Kenya, Etiopia, Uganda ken Ehípto.[4]
Ti Nilo ket addaan kadagiti dua a nangruna a tributario, ti Puraw a Nilo ken Asul a Nilo. Ti Puraw a Nilo ket at-atiddog ket ken mapan idiay Nalatak a Dandanaw a rehion ti tengnga nga Aprika, a ti kaadaywan a taudan ket saan pay a naam-ammuan ngem mabalin a mabirukan idiay Rwanda wenno Burundi. Agpaamianan nga agyos idiay Tanzania, Danaw Victoria, Uganda ken Abagatan a Sudan. Ti Asul a Nilo ket isu ti taudan kadagiti kaaduan a danum ken ti nalames a daga. Daytoy ket mangrugi idiay Danaw Tana idiay Etiopia iti 12°02′09″N 037°15′53″E / 12.03583°N 37.26472°E ken agayos idiay Sudan manipud ti abagatan a daya. Dagiti dua a karayan ket agsabatda idiay asideg ti Sudanes a kapitolio ti Khartoum.
Ti akin-amianan a paset ti karayan ket agayus ti gangani nga adda amin idiay desierto, manipud idiay Sudan a mapan idiay Ehipto, ti pagilian a ti sibilisasionna ket nagtaltalek iti daytoy a karayan manipud kadagiti taga-ugma a pananwen. Kaaduan kadagiti populasion ken siudad idiay Ehipto ket maisanglad kadagitoy a paset ti tanap ti Nilo nga amianan ti Aswan, ken gangani amin a kultural ken naipakasaritaan a lugar ti Taga-ugma nga Ehipto ket mabirukan ti igid ti karayan. Ti Nilo ket agpatingga iti maysa a dakkel a delta a maatianan idiay Baybay Mediteraneo.
Dagiti linaon
- 1 Etimolohia
- 2 Paglasatan
- 3 Dagiti tributario
- 4 Pakasaritaan
- 5 Dagiti nagibasaran
- 6 Dagiti silpo ti ruar
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti taga-ugma a pagsasao nga Ehipsio, ti Nilo ket tinawtawgan a Ḥ'pī wenno Iteru, a kayatna a saoen ket "nalatak a karayan", nga inrepresenta babaen dagiti heroglipiko a maipakita dita kanigid (literal a itrw, ken 'dandanum' determinatino)[5] Iti Koptiko, dagiti balikas a piaro (Sahidik)wenno phiaro (Bohairiko) a kayatna a saoen ket "ti karayan" (lit. p(h).iar-o "ti.kanal-nalatak") ket nagtaud ti isu met laeng a taga-ugma a nagan.
Ti Ingles a nagan a Nile (Latin: Nīlos; Griego: Neῖλoς[6]) ket naipanunotan a naala manipud ti Semitiko a Nahal a kayatna a saoen ket "karayan" a nagtaudan iti Hebreo anachal (Hebreo: נחל).
Paglasatan[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti ngato ti Khartoum ti Nilo ket naam-ammuan pay a kas ti Puraw a Nilo, ti maysa pay a termino a naus-usar iti maysa a limitado a kapanunotan ti panagipalpalawag ti paset a nagbaetan ti Danaw No ken Khartoum. Idiay Khartoum ti karayan tiniponan babaen ti Asul a Nilo. Ti Puraw a Nilo ket mangrugi idiay ekuatorial ti Daya nga Aprika, ken ti Asul a Nilo ket mangrugi idiay Etiopia. Dagitoy dua a sanga ket adda idiay akin-laud a sikigan ti Rengngat ti Daya nga Aprika.
Ti pagayusan a labneng ti Nilo ket sumakop ti 3,254,555 kuadrado kilometro (1,256,591 sq mi), ti agarup 10% ti kalawa ti Aprika.[7] Thi Nilo a labneng ket narikut, ken isu a gapu daytoy, ti pagatianan iti aniaman a naited a iti igid ti kangrunaan a puon ket maitalek kadagiti adu a banag a mairaman ti tiempo, dagiti aliwaksay, panagbawbaw ken ebapotranspirasion, ken ti panagayus ti danum ti kaunegan.
Taudan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti taudan ti Nilo ket sagpaminsan a naipanunotan a ti Danaw Victoria, ngem ti danaw ket adda dagiti dadakkel a karayan a mangpakpakan. Ti Karayan Kagera, nga agay-ayus idiay Danaw Victoria idiay asideg ti Tanzania nga ili ti Bukoba, ket isu ti kaatiddogan a mangpakpakan, ngem dagiti taudan ket saan a maitunos no ania ti kaatiddogan a tributario ti Kagera ken ti isu a kaadywan a taudan ti Nilo.[8] Daytoy ket mabalin a ti Ruvyironza, a rummuar idiay Probinsia ti Bururi, Burundi,[9] wenno ti Nyabarongo, nga agayayus manipud idiay Nyungwe a Kabakiran idiay Rwanda.[10] Dagiti dua a mangpakpakan a karayan ket agsabatda idiay asideg ti Dissuor Rusumoa idiay pagbeddengan ti Rwanda ken Tanzania.
Dagiti kinaudi a panagsuksukimat[11] ket agibagbaga ti partido a nagsuksukimat ket napanda iti maysa a lugar a naipalpalawag a kas ti taudan ti Rukarara a tributario [1], ken baben ti panagarmid ti dalanan ti napusek a kabambantayan idiay kabakiran ti Nyungwe ket nakabirukda ti (iti namaga a tiempo) maysa a mapategan nga umay iti rabaw a panagay-ayus kadagiti adu a milia nga agpangato, ken nakabirukda ti baro a taudan, a nakaited ti Nilo ti kaatiddog a 4199 a milia (6758 a kilometro)
Dagiti napukaw a taudan ti karayan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti dati a Danaw Tanganyika ket nagay-ayus nga agpa-amianan iti igid ti Tanap ti Rengngat ti Aprika a mapan idiay Puraw a Nilo, a mangar-aramid ti Nilo ti agarup a 1,400 kilometro (870 mi) nga at-atiddog, aginggana no malappedan idiay Miocene ken pamin-aduen babaen ti bungkong Bulbulkan ti Virunga.
Idiay Uganda[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Nilo ket pumaaw idiay Danaw Victoria idiay Dissuor Ripon idiay asideg ti Jinja, Uganda,a kas ti Victoria a Nilo. Daytoy ket ad-adayo nga agayus ti agarup a 500 kilometro (300 mi), babaen ti Danaw Kyoga, aginggana no maabutanna ti Danaw Albert. Kalpasan a mapanawanna ti Danaw Albert, ti karayan ket naam-ammuan a kas ti Albert a Nilo.
Idiay Abagatan a Sudan[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy ket agayuston idiay Abagatan a Sudan, a daytoy ket naam-ammuan idiay a kas ti Bahr al Jabal ("Karayan ti Bantay"). Ti Bahr al Ghazal, ket adda ti kaatiddog a 716 kilometro (445 mi), ket tumipon ti Bahr al Jabal idiay bassit nga alog a tinawtawagan a kas ti Danaw No, ken kalpasan daytoy ti Nilo ket agbalin a naam-ammuan a kas ti Bahr al Abyad, wenno ti Puraw a Nilo, manipud ti kasla puraw a pila a tumtumpaw kadagiti danumna. No iti Nilo ket malayusan daytoy ket nangibatbati ti nalames a lan-ak a deposito a mangabuno iti daga. Ti Nilo ket saanen a tinawen nga aglaylayus manipud idi nalpas ti Penne Aswan idi 1970. A daytoy ket maysa a sanga ti karayan , ti Bahr el Zeraf, ket agayus idiay Bahr al Jabal a paset ti Nilo ken tumipon idiay Puraw a Nilo.
Ti gatad ti panagayus ti Bahr al Jabal idiay Mongalla, Abagatan a Sudan ket gangani nga agnanaayon ti tinawen a kadagupan ket natimbengan ti 1,048 m3/s (37,000 cu ft/s). Kalpasan ti Mongalla, ti Bahr Al Jabal ket sumrekda kadagiti dakkel a sagneb ti Sudd a rehion ti Abagatan a Sudan. Adadu ngem kagudua ti danum ti Nilo ket mapukpukaw ti daytoy a sagneb babaen ti panagbawbaw ken transpirasion. Ti katimbengan a gatad ti panagayus ti Puraw Nilo kadagiti ipus ti sagneb ket agarup a Plantilia:Pagbaliwent. Manipud ditoy ket agsabatda iti Karayan Sobat idiay Malakal. Iti tinawen a pakaibatayan, ti Puraw a Nilo ti ngato ti Malakal ket agiparawad ti agarup a limapulo ket lima a porsiento ti dagup a panagayus ti ruar ti Karayan Nilo.[12]
Ti katimbengan a panagayus ti Puraw a Nilo idiay Malakal, iti baba ti Karayan Sobat, ket 924 m3/s (32,600 cu ft/s); ti kaaduan a panagayus ket 1,218 m3/s (43,000 cu ft/s) iti Oktubre ken ti kabassitan a panagayus ket agarup a 609 m3/s (21,500 cu ft/s) iti Abril. Daytoy a panagbalbaliw ket gapu ti adu a pagdumadumaan ti panagayus ti Sobat, nga adda ti kabassitan a panagayus ti agarup a 99 m3/s (3,500 cu ft/s) iti Marso ken ti kaaduan a panagayus iti sumurok a 680 m3/s (24,000 cu ft/s) iti Oktubre.[13] Iti las-ud ti namaga a tiempo (Enero aginggana ti Hunio) ti pUraw a Nilo ket agiparawad ti nagbaetan a 70 porsiento ken 90 porsiento ti dagup a panagayus manipud ti Nilo.
Idiay Sudan[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti baba ti Renk ti Puraw a Nilo ket sumrek idiay Sudan, daytoy ket agayus iti amianan a mapan idiay Khartoum ken sabtenna ti Asul a Nilo.
Ti paglasatan ti Nilo idiay Sudan ket naisalsalumina. Daytoy ket agayus idiay innem agrupo dagiti katarata, manipud ti umuna idiay Aswan aginggana ti maikanem idiay Sabaloka (idiay amianan ti Khartoum) ken agsikko nga agayus nga agpa-abagatan sakbay a agsubli manen nga agayus iti amianan. Daytoy ket tinawtawagan a kas ti Nalatak a Tikor ti Nilo.
Idiay amianan ti Sudan ti karayan ket sumrek idiay Danaw Nasser (naam-ammuan idiay Sudan a kas ti Danaw Nubia), ti dakdakkel a paset daytoy ket adda idiay Ehipto.
Idiay Ehipto[urnosen | urnosen ti taudan]
Idiay baba ti Nangato a Penned ti Aswan, idiay akin-amianan a patingga ti Danaw Nasser, ti Nilo ket tumuloy ti naipakasaritaan a panaglasatna.
Ti amianan ti Cairo, ti Nilo ket aggudua ti dua a sanga (wenno dagiti distributario) a mangpakan ti Mediteraneo: ti Rosetta a Sanga iti laud ken ti Damietta iti daya, nga agporma ti Nilo Delta.
Dagiti tributario[urnosen | urnosen ti taudan]
Karayan Atbara[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti baba ti pagtutumpongan iti Asul Nilo ti laeng nangruna a tributario ket ti Karayan Atbara, gangani kagudua idiay baybay, a nagtaud manipud idiay Etiopia iti amianan ti Danaw Tana, ken agarup a 800 kilometro (500 mi) ti kaatidogna. Ti Atbara ket agayus laeng no agtudtudo idiay Etiopia ken napardas nga agmaga daytoy. Iti las-ud ti paset tipanawen ti Enero agingana ti Hunio, daytoy ket kadawyan a namaga. Daytoy ket tiponenna ti Nilo iti agarup a 300 kilometro (200 mi) ti amianan ti Khartoum.
Asul Nilo[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Asul Nilo (Ge'ez ጥቁር ዓባይ Ṭiqūr ʿĀbbāy (Nangisit ngaAbay) kadagiti Etiopiano; Arabiko: النيل الأزرق; naitranslterado iti: an-Nīl al-Azraq) dagiti ubbog manipud ti Danaw Tana idiay banbantay ti Etiopia. Ti Asu Nilo ket agayus ti agarup a 1,400 kilometreo idiay Khartoum, nga idiay ket tumipon ti Asul Nilo ken ti Puraw Nilo tapno mangporma ti Nilo. Siam a pulo a porsiento iti danum ken innem a pulo ket innem a porsiento kadagiti a maw-awit babaen ti Nilo[14] ket agtaud idiay Etiopia, nga dda ti limapulo ket siam a porsiento iti danum manipud ti Asull Nilo (ti nabati ket nagtaud manipud idiay Tekezé, Atbarah, Sobat, ken dagiti bassit a tributario). Ti nurunor ken pannakaawit dagiti lan-ak ket mapasamak laeng iti las-ud ti kalgaw a panagtudtudo idiay Etiopia, nupay kasta, no napigsa ti tudo idiay Ethiopiano a Banak; ti mabati a paset ti tawen, dagiti nalatak a karayan nga agya-ayus idiay Etiopia a mapan idiay Nilo (Sobat, Asul Nilo, Tekezé, kenAtbarah) ket nakapsot laeng ti panagayusna.
Ti panagayus ti Asul Nilo ket agdumaduma kadagiti tinawen a siklona ken ti kaduan a mangmangted ti dakkel a masna a panagdumduma ket ti panagayus ti Nilo. Iti las-ud ti kamagaan ti masna apanagayus ti Asul Nilo ket mabalin a basbassit ngem 113 m3/s (4,000 cu ft/s), ngem dagiti adda ti ngato a penned ket mangtimbeng ti panagayus ti karayan. Iti las-ud ti panagtudtudo ti kangatuan a panagayus ti Asul Nilo ket labsanna ti 5,663 m3/s (200,000 cu ft/s) iti kaladawan ti Agosto (ti banag a pagiddiatan iti 50).
Sakbay idi naikabil dagiti penned iti karayan ti tinawen a panagayus ket agdumaduma babaen ti banag iti 15 idiay Aswan. Dagiti kangatuan a panagayus iti sumurok a 8,212 m3/s (290,000 cu ft/s)ket mapasak iti las-ud ti kaladawan ti Agosto ken nasap a Septiembre, ken dagiti kabassitan a panagayus iti agarup a 552 m3/s (19,500 cu ft/s) ket mapasamak iti las-ud ti kaladawan nga Abril ken nasapa a Mayo.
Bahr el Ghazal ken Karayan Sobat[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Bahr al Ghazal ken ti Karayan Sobat ket isu dagitoy ti kangrunaan a tributario ti Puraw Nilo iti termino ti panagayus.
Ti pagayusan ti danum a labneng ti Bahr al Ghazal ket isu ti kadakkelan kadagiti aniaman a sub-labneng ti Nilo, a marukod iti 520,000 kuadrado kilometro (200,000 sq mi) iti kadakkel, ngem mangted laeng ti bassit a dagup ti danum, agarup daytoy a 2 m3/s (71 cu ft/s) iti tinawen, gapu ti kaadu unay dagiti tomo ti danum a mapukpukaw kadagiti kalugnakan ti Sudd.
Ti Karayan Sobat, a tumipon iti Nilo iti iti kaasitgan a kaadayo ti Dana No, ket maatianan ti agarup a kagudua a kapadana iti kaadu ti daga, 225,000 km2 (86,900 sq mi), ngem mangted ti 412 kubiko metmetro kada segundo (14,500 cu ft/s) ti tinawen iti Nilo.[15] No aglayus ti Sobat ket agawit kadagiti adu a dagup ti sedemento, a daytoy ket kaaduan a mangbaliw ti maris ti Puraw Nilo.[16]
Duyaw Nilo[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Duyaw Nilo ket dati a tributario a nangikapet ti Kabambantayan ti Ouaddaï iit daya ti Chad idiay Ginget ti Karayan Nilo c. 8000 aginggan idi c. 1000 BC.[17] Dagiti tiddana ket naam-ammuan a kas ti Wadi Howar. Ti wadi ket labsenna ti Gharb Darfur idiay asideg ti akin-amianan a pagbeddengan ti Chad ken sabtenna ti Nilo idiay asideg ti akin-abagatan a puntos ti Nalatak a Tikor.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Nilo (iteru iti Taga-ugma nga Ehipsio) ket isun ti pagbiagan ti sibilisasion idiay Ehipto manipud idi Bato a Panawen, a kaaduan ti populasion ken amin a siudad idiay Ehipto ket naisanglad kadagitoy a paset iti ginget ti Nilo iti amianan ti Aswan. Ti panagbalbaliw ti klima di gibus ti kinaudi a panawen ti yelo ket nakaiturongan ti pannakaporma ti desierto ti Sahara, a mabalin a nabaybayagen a kas idi 3400 BC.
Ti Eonile[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti agdama Nilo ket isu ti kabassitan kadagiti lima a karayan a nagayus iti amianan manipud kadagiti Kabambantayan ti Etiopia. Ti Satelite a panagiladawan ket inusar idi a mangilasin dagiti namaga a dalan ti danum idiay desierto a laud ti Nilo. Ti maysa nga Eonile a baw-ang, nga itan ket napunno babaen ti rabaw a panagayus, ket mangirepresenta ti tinaudan a Nilo a tinawtawagan ti Eonile a nagayus idi las-ud ti naladladaw a Mioseno (23–5.3 a riwriw a tawtawen sakbay ti agdama). Ti Eonile ket nangawit kadagiti klastiko a sedimento idiay Mediteraneo; adda dagiti adu a masna a lugar ti alingasaw ti naduktalanen kadagitoy a sedimento.
Idi las-ud ti naladaw a Mioseno a Mesiniano a didigra ti apgad, idi ti Baybay Mediteraneo ket nakulong a labneng ken bimmawbaw iti puntos nga awan laon wenno gangani nga awan linaon, ti Nilo ket naputed ti dalanna iti baro batayan nga agpang aginggana iti daytoy ket ginasut a kadapan a nababbaba iti agpang iti taaw ti lubong idiay Aswan ken 8,000 kadkadapan (2,400 m) iti baba ti Cairo.[18] Daytoy ket nangpartuat ti atiddog a baw-ang a napunno idi ti sedimento idi napartuat manen ti Mediteraneo. Iti sumakbay a puntos dagiti sedimento ket nangipangato ti sirok ti karayan tapno ti karayan ket agayusen nga agpalaud iti maysa a depresion tapno mangpartuat ti Danaw Moeris.
Ti Danaw Tanganyika ket agayus nga agpa-amianan idiay Nilo aginggana kadagiti Bulkan Virunga ket lappedanna ti kursona idiay Rwanda. Ti Nilo ket at-atiddog idi ti dayta a panawen, idi ti kaadaywan a taudan ti danumna ket idiay akin-amianan a Zambia.
Ti naikaykaysa a Nilo[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda dagiti dua a teoria a maipanggep ti naikaykaysa a Nilo. Ti maysa ket isu ti naikaykaysa a panagayus ti Nilo iti ubing pay laeng nga edad, ken ti labneng ti Nilo ket dati a napispisi kadagiti serie ti naisinsina a labneng, ti laeng akin-amianan unay ti nangpakan ti karayan a nangsursurot ti agdama a dalan ti Nilo idiay Ehipto ken Sudan. Ni Said ket nagipagpagarup a ti kinapudno a ti Ehipto ket isu ti kaaduan a nangitited ti danum ti Nilo Nile itilas-ud ti dayta a paset ti pakasaritaanna.[19]
Ti sabali a teoria ket ti pagayusan manipud idiay Etiopia babaen kadagiti karayan a kapada ti Asul Nilo ken ti Atbara ken ti Takazze ket nagayus idi idiay Mediteraneo babaen ti Ehipsio a Nilo manipud idi Tertiario a panpanawen.[20]
Ni Salama ket nangisingasing nga idi las-ud ti Tertiario (65 a riwriw aginggana ti 2.588 a riwriw a tawtawen) dagiti serie ti naisinsina a kontinental a labneng ket ti tunggal maysa ket nangsakop kadagiti nangruna a paset ti Sudanes a Sistema ti Rengngat: ti rengngat Mellut, rengngat Puraw Nilo, rengngat Asul Nilo, rengngat Atbara ken rengngat Sag El Naamt.[21] Ti Labaneng Rengngat Mellut ket gangani 12 kilometro (7.5 mi) ti kaadalemna iti tengnga a pasetna. Daytoy a rengngat ket mabalin pay maeng nga aktibo, nga adda dagiti naireporta a tektoniko a tignay idiay akin-amianan ken akin-abagatan a pagbeddenganna. Dagiti Sudd a kalugnakan a mangporma ti sentral a paset ti labneng ket mabalin pay laeng nga agtaltalna. Ti Rengngat a Sistema ti Puraw Nilo, urayno ab-ababaw ngem ti rengngat Bahr el Arab, ket agarup a 9 kilometro (5.6 mi) ti kaadalemna. Ti heopisikal a panagsuksukisok ti Sistema a Rengngat ti Asul Nilo ket nagkarkulo ti kaadalem dagiti sedimento iti 5–9 kilometro (3.1–5.6 mi). Dagitoy a labneng ket saanda a nagkakapet aginggana idi nalpas ti panagtalnada, ken ti gatad ti deposision ti sedimento ket umanay idin a mangpunno ken mangisilpo kaniada. Ti Ehipsio a Nilo ket naikapet iti Sudanes a Nilo, nga isu daytoy ti nangtiliw kadagiti Etiopiano ken Ekuatorial a taudan ti danum idi las-ud ti agdama nga agpang iti tektoniko nga aktibidad idiay Daya, Sentral ken dagiti Sudanes a Sistema ti Rengngat.[22] Ti pannakaikapet dagiti nadumaduma a Nilo ket napasamak idi las-ud ti sikliko a katuduan apaset ti panawen. Ti Karayan Atbara ket limpias ti nakulong a labnengna idi las-ud ti katuduan a paset ti panawen a napasamak idi agarup a 100,000 aginggana ti 120,000 a tawtawen. Ti Asul a Nilo ket naikapet idiay nangruna a Nilo idi las-ud ti 70,000–80,000 a tawtawen B.P. iti katuduan a paset ti panawen. Ti sistema ti Puraw Nilo idiay Bahr El Arab ken dagiti Rengngat ti Puraw Nilo ket nagtultuloy a nakulong a danaw aginggana ti pannakaikapet ti Victoria Nilo iti nangruna a sistema idi agarup a 12,500 a tawtawen.
Ti papel iti pannakabangon ti Ehipsio a sibilisasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Griego a historiador a ni Herodotus ket nangisurat a ti "Ehipto ket isu idi ti regalo ti Nilo". Ti maysa nga awan gibusna a taudan ti sostento, daytoy ket nakaited ti nangruna a papel iti panagrang-ay ti Ehipsio a sibilisasion. Dagiti deposito ti lan-ak ket nagaramid a nalames dagiti naipalawlaw a daga gaputa ti karayan ket tinawen a limpias dagiti bangkagna. Dagidi Taga-ugma nga Ehispsio ket nagtaltalonda ken nagtagtaggilakoda kadagiti trigo, lino, papiro ken dagiti dadduma pay nga apit iti arubayan ti Nilo. Ti trigo ket nangruna nga apit iti nadidgra ti bisin a Tengnga a Daya. Daytoy a sistema ti panagtagilako ket nangitalinaay kadagiti diplomatiko a relasion ti Ehipto kadagiti dadduma pagilian, ken nangited ti pannakatalinaayna iti ekonomia. Dagiti adayo ti pannakaabotna panagtagilako ket naaw-awiten idiay igid ti Nilo manipud idi taga-ugma a panpanawen. Ti Ishango a tulang ket mabalin nga isu ti pagbilangan a ruting. Daytoy ket naisingsingasing a daytoy ket mangipakpakita kadagiti primo numero ken multiplikasion, ngem daytoy ket sinupsuppiatan. Iti libro a Kasano a Napasamak ti Matematiko: Ti Immuna a 50,000 a Tawtawen, ni Peter Rudman ket nakisinnuppiat a ti panagrang-ay ti konsepto dagiti primo a numero ket mabalin a mapasamak laeng kalpasan ti konsepto ti dibision, nga inpetsaanna daytoy ti kalpasan ti 10,000 BC, a dagiti primo a numero ket mabalin idi a saan a naaw-awatan aginggana idi agarup a 500 BC. Isu ket nagsursurat pay nga "awan ti panangpadas a naaramiden a mangipalawag a ti pagbilangan a banag ket nasken a mangipakita ti mangpaadu iti dua, dagiti primo a numero a baetan ti 10 ken 20, ken dagiti pay numero a gangani mangpaadu iti 10."[23] Daytoy ket naduktalan idiay idiay igid ti taudan ti danum iti Nilo (idiay asideg ti Danaw Edward, idiay akin-abagatan a daya ti Kongo) ken napetsaan t ikarbon iti 20,000 BC.
Dagiti napaamo a nuang ket naipayamammo idi manipud idiay Asia, ken dagiti Asirio ket nangipayammo kadagiti kamelio idi maika-7 a siglo BC. Dagitoy nga ayup ket naparti para iti karneda, ken dagitoy ket napaamop ken inus-usar iti panagarado wenno iti kaso ti kamelio, inus-usar apanagkariton. Ti danum ket nangruna kadagiti tao ket dagiti taraken nga ayup. Ti Nilo ket nalaka idi ken nasayaat a pamay-an a pagluganan para kadagiti tao ken tagilako. Ti Nilo idi ket nangruna paset ti taga-ugma nga espiritual a biag ti Ehipto. Ni Hapy ket isu idi ti dios ti tinawen a layus, ken isuna ken ni paraon ket naipagpagarup a nagtengtengngel ti panaglayus. Ti Nilo ket naipanpanunotan a dalan ti biag ken patay ken ti kalpasan ti biag. Ti daya ket naipagpagarup a kas maysa lugar ti pakaipasngayan ket idadakkel, ken tilaud ket naipanpanunotan a lugar iti patay, a kas ti dios a ni Ra, ti Init, ket naipasngay, pimmusay, ken umungar manen iti tunggal maysa nga aldaw a nagbalballasiw iti langit. Isunga, amin a tabonan ket adda iti laud ti Nilo, gaputa dagiti Ehipsio ket namatmatida a tapno makastrek ti kalpasan ti panagbiag, nasken a maipunponda iti bangir a naisimbolo iti patay.
Gapu ta ti Nilo ket nangruna banag iti Ehipsio a biag, ti taga-ugma a kalendario ket naibatay pay iti tallo a siklo ti Nilo. Dagitoy a panawen, a ti tunggal maysa ket mangbukel kadagiti uppat a bulan iti tallo nga aldaw iti tunggal maysa, ket tinawtawagan idi iti Akhet, Peret, ken Shemu. Ti Akhet, a ti kaibuksilanna ket inundasion, ket isu idi ti paset ti panawen a ti Nilo ket nalayusan, a mangibatbati kadagiti adu a tuon ti nalames a daga, a nakantultulong daytoy iti agrikultura a panagbatubo.[24]
Ti Peret ket isu idi ti panagpatubo a panawen, ken ti Shemu, ti maudi a panawen, ket isu ti panawen nga awan ti tudo ken isu ti panawen ti panagani.[24]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Karayan Nilo idiay GEOnet a Pagitedan ti Nagnagan
- ^ "The Nile River". Ti Labneng ti Nilo a Gandat. 2011. Naala idi 1 Pebrero 2011.
- ^ "Karayan Nilo". Encyclopædia Britannica.
- ^ Oloo, Adams (2007). "Ti Panagsukimat para iti Pagtitinulongan kadagiti Suppiatan ti Danum ti Nilo: Ti Kaso para iti Eritrea". Panagrepaso ti Aprikano a Sosiolohiko 11 (1). Naala idi 25 Hulio 2011.
- ^ Ania ti panagtawtawag dagiti taga-ugma nga Ehipsio ti karayan Nilo? Nawaya nga Ehiptomolohia. (Naala idi 17 Oktubre 2006)
- ^ "Nilo". Inggles a Diksionario ti Oxford (3 nga ed.). Oxford, Inglatera: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. Disiembre 2009.
- ^ EarthTrends: Portal ti Enbironmental a Pakaammo
- ^ McLeay, Cam (Hulio 2, 2006). "Ti Kinapudo a Maipanggep ti Taudan ti Karayan Nilo". New Vision. Naala idi Agosto 31, 2011.
- ^ "Karayan Nilo". Naala idi Pebrero 5, 2011.
- ^ "Ti Sangkatiponan ket Nakadanon ti 'Agpayso a Taudan' ti Nilo". BBC News. Marso 31, 2006. Naala idi Abril 4, 2011.
- ^ Naipalpalawag idiay Nilo ni Joanna Lumley, 7 pm aginggana iti 8 pm, ITV 1, Domingo 12 Agosto 2011.
- ^ Hurst H.E. et al (2011). "Dagiti Labneng ti Nilo |tomo 1 Ti hidrolohia ti Asul a Nilo ken Akbara ken ti Nangruna a Nilo a mapan idiay Aswan, nga adda kadagiti reperensia kadagiti Gandat ti Nilo nga agtengtengngel ti Dept. a papel 12.". Cairo: OPisian a Pagmalditan ti Gobierno.
- ^ babaen ni J. V. Sutcliffe & Y. P. Parks (1999). "12". Ti Hidrolohia ti Nilo. IAHS Special Publication no. 5. p. 161.
- ^ Marshall et al., Naladaw a Pleistosene ken Holosene nga enbironmental ken panagbalbaliw ti klima manipud idiay Danaw Tana, taudan ti Asul NiloPDF (247 KB), 2006
- ^ Shahin, Mamdouh (2002). Hidrolohia ken dagiti Rekurso ti Danum iti Aprika. Springer. pp. 276, 287–288. ISBN 1-4020-0866-X.; online idiay Liblibro ti Google
- ^ "Karayan Soba". Encyclopædia Britannica Online Library Edition. Encyclopædia Britannica. Naala idi Enero 21, 2008.
- ^ Keding, Birgit (2000). "Baro a Datos iti Holosene a Panagsakop ti Rehion Wadi Howar (Day a Sahara/Sudan)". Dagiti Panagadal ti Aprikano nga Arkeolohia 7: 89–104.
- ^ Warren, John (2006). Dagiti Ebapotito:Dagiti Sedimento, Dagiti Rekurso ken Hidrokarbon. Berlin: Springer. p. 352. ISBN 3-540-26011-0.
- ^ Said, R. (1981). Ti heolohiko nga ebolusion ti Karayan Nilo . Springer Verlag.
- ^ Williams, M.A.J.; Williams, F. (1980). Ebolusion ti Labneng Nilo. In M.A.J. Williams ken ni H. Faure (eds). Ti Sahara ken Nilo. Balkema, Rotterdam, pp 207–224.
- ^ Salama, R.B. (1987). "Ti ebolusion ti Karayan Nilo, Dagiti naikali naapgada danaw ti rengngat idiay Sudan". J. African Earth Sciences 6 (6): 899–913. doi:10.1016/0899-5362(87)90049-2.
- ^ Salama, R.B. (1997). Dagiti Renggat a Labneng ti Sudan. Dagiti Aprikano a Labneng, Dagiti Sedimentario a Labneng iti Lubong. 3. Inurnos babaen ni R.C. Selley (Serie nga Editor K.J. Hsu) pp. 105–149. ElSevier, Amsterdam.
- ^ Rudman, Peter Strom (2007). Kasano a Napasamak ti Matematiko: Ti Imuna a 50,000 a Tawtawen. Prometheus Books. p. 64. ISBN 978-1-59102-477-4.
- ^ a b Springer, Lisa; Neil Morris (15 Enero 2010). Arte ken Kultura ti Taga-ugma nga Ehipto. The Rosen Publishing Group. p. 8. ISBN 978-1-4358-3589-4.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Nilo idiay Wikimedia Commons
- Dagiti sasao a mainaig ti Nilo idiay Wikiquote
- Dagiti Kinapudno a maipanggep ti Karayan Nilo
- Panagipada a Nagbaetan Karayan Nilo ken Amasona
- Bibliograpia dagiti Danum a Rekurso ken Sangalubongan a Linteg
- Pakaammo ken mapa ti taudan ti danum ti Nilo
- Salaysay: Ti Narigat a Maawatan a Nilo ken ti Rugi ti Baro a Milenio
- Ti Salisal a Maipanggep ti Nilo
- Tesis a Mangus-usig ti Pakitinnarusan ti Karayan Nilo
- BBC: Ti karayan Amasona ket 'at-atiddog ngem ti Nilo'
- John Feeney, Ti Naudi a Layus ti Nilo, 2006, Saudi Aramco World


text:
Kayatmo a basaen daytoy nga artikulo iti %%?
WenSaan
Dagiti Naitampok a Publikasion
Basaem a direkta wenno i-download-mo dagiti kaudian nga isyu ti magasin a Pagwanawanan ken Agriingkayo! ken dadduma pay a publikasion a naipakita iti baba. Denggem dagiti libre nga audio book dagiti publikasionmi iti adu a lengguahe. Buyaem wenno i-download-mo dagiti video iti adu a lengguahe, agraman dagiti sign language.
Agpilika iti lengguahe iti language box, sa i-click-mo ti Biroken tapno makitam dagiti publikasion ken pormat a magun-odan iti dayta a lengguahe.


text:
Pasismo
Ti pasismo ( /ˈfæʃɪzəm/) ket maysa a radikal nga autoritariano a nasionalista a politikal nga ideolohia.[1][2] Dagiti pasista ket agsukisokda kadagiti pannakaiyaddang kadagiti bukodda a pagilian a naibatay ti pannakaitalek ti maysa nga organiko a nailian a komunidad a dagiti tattaona ket nagkaykaysada a kas agmaymaysa a tattao iti nailian a kinasiasino. Isuda ket naipagkaykaysa babaen kadagiti suprapersonal a panakaikapet iti kaputotan ken kultura babaen ti maysa a totalitariano nga estado nga agsuksukisok ti masa a mobilisasion iti maysa a pagilian babaen ti disiplina, indoktrinasion, maipapan iti bagi a panagsanay, ken euhenesia.[3][4] Ti pasismo ket agbirbiruk ti panagipukaw kadagiti nasirmata a ganganaet nga inpluensia a naikapapunotan a gapuanan ti dehenerasion iti pagilian wenno ti saan a maitutop ti nailian a kultura.[5]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Turner, Henry Ashby, Panangikeddeng manen ti pateg ti Pasismo. Dagiti Baro a Puntos a Pannakaimatangan, 1975. p. 162. Mangibaga kadagiti "gandat iti radikal ken autoritariana a nasionalismo" ti pasismo.
- ^ Larsen, Stein Ugelvik, Bernt Hagtvet and Jan Petter Myklebust, Sino kadi dagiti pasista: Dagiti sosial a ramut ti Europeano a Pasismo, p. 424, "naurnos a porma ti integratibo a radikal a nasionalista nga autoritarianismo"
- ^ Grčić, Joseph. Etika ken Politikal a Teoria (Lanham, Maryland: Unibersidad ti Amerika, Inc, 2000) p. 120
- ^ Blamires, Cyprian, Sangalubongan a Pasismo: ti Naipakasaritaan nga Ensiklopedia,Tomo 1 (Santa Barbara, California: ABC-CLIO, Inc., 2006) p. 140-141, 670.
- ^ Robert O. Paxton. Ti Anatomi aiti Pasismo. First Vintage Books Edition. New York, New York, USA: Vintage Books, 2005. pp. 144.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Pasismo idiay Wikimedia Commons


text:
Papa Valentin
Ni Papa Valentin (iti Latin: Valentinus) ket nabutosan a kas ti papa para iti nabiit laeng a panawen idi 827.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mann, Horace K., Dagiti Biag dagiti Papa iti Nasapa Tengnga a Panpanawen, Tomo II: Dagiti Papa idi Las-ud ti Carolingia nga Imperio, 795–858 (1906)
- DeCormenin, Louis Marie; Gihon, James L., Ti Kompleto a Pakasaritaan dagiti Papa iti Roma, manipud kenni san Pedro, ti Umuna nga Obispo aginggan akenni Pio ti Maikasiam (1857)
- "Papa Valentin" iti 1913 a Katoliko nga Ensiklopedia.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Valentin idiay Wikimedia Commons


text:
Billit
Dagiti billit (klase Aves) ket nadutdotan, napayakan, dua ti sakana, endotermika (nabara ti dara), agititlog, a bertebrado nga ay-ayup. Nga adda dagiti agarup a 10,000 sibibiag a sebbangan, isu dagitoy ti kaaduan a bertebrado a klase dagiti bertebrado a tetrapodo. Amin dagiti agdama a sebbangan ket tagikua ti subklase ti Neornithes, ken agnaed kadagiti ekosistema iti ballasiw ti lubong, manipud ti Artiko aginggana idiay Antartiko. Dagiti sibibiag a bilbillit ket sumakopda kadagiti kadakkel manipud ti 5 cm (2 in) Bee Hummingbird aginggana ti 2.75 m (9 ft) Abestrus. Ti posil a rehistro ket mangituding a dagiti billit ket rimsua iti kaunegan kadagiti terepodo a dinosaurio idi panawen ti Hurasiko a paset ti panawen, idi agarup a 160 riwriw a tawtawen. Dagiti Paleontologo ket maikapanunutanda dagiti billit nga is-isu laeng dagiti klado dagiti dinosaurio a nagbiag manipud ti Kretaseo–Paleoheno a pasamak ti panagawan idi 65.5 (Ma).
Dagiti moderno a billit ket naidasig babaen kadagiti dutdot, ti maysa a sippit nga awan ti ngipen, ti panagitlog dagiti natangken ti kontsana nga itlog, ti maysa a nagato a metaboliko a grado, adda ti uppat a kamara a puso, ken ti maysa a nalagan ngem natibker a tultulang. Dagiti amin a sibibiag a sebbangan iti billít ket adda kadagiti payak malaksid laeng ti awan tattan a saan a tumaytayab a moa iti Baro a Selanda. Dagiti payak ket dagiti naparangay a takiag, ken kaaduan kadagiti sebbangan ti billit ket makatayab. Dagiti saan a makatayab a billít ket mairaman dagiti ratida, dagiti pinguino, ken dagiti adu pay a naipagduduma a endemiko a sebbangan ti isla. Dagiti billít ket addaanda kadagiti naisangsangayan a panagpalpa ken panaganges a sistema a dagitoy ket nasayaat a naampon para iti panagtayab. Adda dagiti dadduma a billít, a naipangpangruna dagiti korbidos ken dagiti loro, ket maysa dagitoy a nasaririt a sebbangan ti ayup; adu dagiti bilbilang iti sebbangan ti billit a napalpalliwan nga agar-aramid ken agus-usar ti ramramit, ken adu kaditi sosial a sebbangan ket mangipakpakita ti kultural a panagiyallawat iti panakaammo kadagiti ballasiw a kaputotan.
Adu kadagiti sebbangan ket gumon-od iti tinawen nga adayo a panag-akar, ken adu pay dagiti agararamid ti basbassit ken saan nga agnanayon a panag-akar. Dagiti billit ket sosialda; dagitoy ket makisinnaritada nga ugusar kadagiti makita a senial ken babaen kadagiti panagtawag ken kankanta, ken makibinglayda kadagiti sosial nga ugugali, a mairaman ti panagtitinnulongan a panagtaraken ken panaganup, panagpangen, ken panag-ummong dagiti balang. Ti nawatiwat a kaaduan dagiti sebbangan ti billít ket sosial a monagamo, kadawyan para iti maysa a panawen a panagtaraken, ken sagpaminsan pay nga adu a tawen, ngem manmano iti amain a kabibiagda. Adda dagiti dadduma pay a sebbangan a poligamo ("adu kadagiti babbai") wenno, manmano, a poliandriko ("adu kadagiti lallaki") a panagtaraken a sistema. Dagiti itlog ket kadawyan a mayitlog iti maysa nga umok ken mapessaan babaen dagiti nagannak. Kaaduan kadagiti billit ket adda iti napaatiddog a panagaywan kalpasan ti panagpessa.
Adu kadagiti sebbangan ket importante para iti ekonomia, a kaaduan a taudan iti makmakan babaen ti panaganup wenno panagtaraken. Adda dagiti sebbanagn, a naisangsangayan dagiti agkankanta a billit ken dagiti loro, ket nadayeg dagitoy nga abalbalayan nga ayup. Dagiti dadduma pay a panagusar ket maiaraman ti panag-apit iti guano para ti panag-usar nga abuno. Dagiti billit naisangsangayan a piguro iti amin nga aspeto iti kultura ti nagtagitaoan manipud ti relihion aginggana ti daniw ken dagiti nadayeg a musika. Agarup a 120–130 a sebbangan ket nagbalin nga awanen a kas ti nagbanagan iti aramid ti tao manipud idi maika-17 a siglo, ken dagiti gasgasut a naskbayan pay. Iti agdama, agarup a 1,200 a sebbangan dagiti billit ket maipangta ti pannaka-awan babaen dagit inar-aramid ti tao, ngem adda met dagiti ganetget a mararamid para iti panagsalaknib kaniada.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Brands, Sheila (14 Agosto 2008). "Systema Naturae 2000 / Pannakaidasig, Klases Aves". Gandat: Ti Taxonomicon. Naala idi 11 Hunio 2012.


text:
Malabuyoc, Cebu
Ti Malabuyoc ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Cebu iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Malabuyoc ket nabingbingay a politikal kadagiti 14 a barbaranggay.[2]
- Armeña (Cansilongan)
- Tolosa (Calatagan)
- Cerdeña (Ansan)
- Labrador (Bulod)
- Looc
- Lombo
- Mahanlud
- Mindanao (Pajo)
- Montañeza (Inamlang)
- Salmeron (Bulak)
- Santo Niño
- Sorsogon (Balimaya)
- Baranggay I (Poblacion)
- Baranggay II (Poblacion)
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Cebu". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Visayas (Ingles) naala idi 25 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Cebu". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 7 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Plantilia:Mapa ti lokasion Tailandia
Ti Plantilia:Mapa ti lokasion Tailandia ket maysa a panangipalpalawag ti lokasion a mapa nga inus-usar a panagituon kadagiti panagmarka ken dagiti etiketa iti mapa ti Tailandia. Dagiti panagmarka ket maikabilda babaen dagiti pagsasabtan ti latitud ken longitud kadagiti kasisigud a mapa wenno dagiti kapadpada a ladawan ti mapa.
Panag-usar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagitoy a panagipalpalawag ket inus-usar babaen dagiti sumaganad a plantilia no maikabil ti parametro ti "Tailandia":
{{Mapa ti lokasion | Tailandia | ...}}
{{Mapa ti lokasion adu | Tailandia | ...}}
{{Mapa ti lokasion+ | Tailandia | ...}}
{{Mapa ti lokasion~ | Tailandia | ...}}
Panangipalpalawag ti mapa[urnosen | urnosen ti taudan]
- nagan
- inus-usar iti kasisigud a panagipalpalawagan ti mapa (Tailandia)
- ladawan
- ti kasisigud a ladawan ti mapa, nga awan ti "Papeles:" " (Thailand location map.svg)
- ladawan1
- ti sabali a ladawan ti mapa, kadawyan a nadumadumaan ti rukod a mapa (Thailand location map Topographic.png)
- ngato
- latitud iti ngato nga igid ti mapa, iti desimal grado (20.6)
- baba
- latitud iti baba nga igid ti mapa, iti desimal grado (5.4)
- kanigid
- longitud iti kanigid nga igid ti mapa, iti desimal grado (97.1)
- kanawan
- longitud iti kanawan nga igid ti mapa, iti desimal grado (106.0)


text:
Tagaytay
Ti Siudad ti Tagaytay ket maysa a maika-2 a klase a siudad iti probinsia ti Cavite iti Pilipinas. Maysa kadagiti kapategan a siudad iti isla ti Luzón ken isu ti kadakkelan a siudad iti Pilipinas babaen ti kalawa.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti Tagaytay ket nabingbingay a politikal iti 34 a barbaranggay.[2]
- Asisan
- Bagong Tubig
- Calabuso (Calabuso Abagatan ken Amianan)
- Dapdap East
- Dapdap West
- Francisco (San Francisco)
- Guinhawa North
- Guinhawa South
- Iruhin East
- Iruhin South
- Iruhin West
- Kaybagal East
- Kaybagal North
- Kaybagal South (Pob.)
- Mag-Asawang Ilat
- Maharlika East
- Maharlika West
- Maitim 2nd East
- Maitim 2nd West
- Mendez Crossing East
- Mendez Crossing West
- Neogan
- Patutong Malaki North
- Patutong Malaki South
- Sambong
- San Jose
- Silang Junction North
- Silang Junction South
- Sungay East
- Sungay West
- Tolentino East
- Tolentino West
- Zambal
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Cavite". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 13 Agosto 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Calabarzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Cavite". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 13 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)
- Bacoor
- Cavite
- Dasmariñas
- Imus
- Tagaytay
- Trece Martires


text:
Daniel D. Tompkins
Ni Daniel D. Tompkins (Hunio 21, 1774 – Hunio 11, 1825) ket isu idi ti maikapat a Gobernador iti New York (1807–1817), ken ti makanem a Bise Presidente iti Estados Unidos (1817–1825).
Isu ket maysa a hurista, isu ket naamammoan a kas maysa kadagiti kasayaatan nga emprendedor a gobernador iti Gubat ti 1812. Tapno makatulong a mangurnos ti milisia ti estado, isu ket kankanayos a nagipuon ti bukodna a kuarta idi saan a inaprobaran ti lehislatura dagiti kammasapulan a busbos. Kalpasan ti gubat, isu ket napaay a nagipulang kadagiti dakkel a binulodna, urano dagiti adu a litigasion, a nagited daytoy ti pannakapaay ti salun-atna, ken nagpuonan ti alkoholismo nga umapay ti panagtignayna a kas Bise Presidente.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Kategoria:Daniel D. Tompkins idiay Wikimedia Commons


text:
Dagiti Ina ti Plaza de Mayo
Ti Dagiti Ina ti Plaza de Mayo (Espaniol: Asociación Madres de Plaza de Mayo) ket maysa a gunglo dagiti Argentiniano nga inna a dagiti annakda ket "nagpukaw" kabayatan ti turay a dictadoria militar idi 1970s iti Argentina.
Maysa a naisangayan nga organisasion ti Dagiti Ina ti Plaza de Mayo dagiti babai nga Argentiniano a nagbalin nga activista iti karbengan a pangtao tapno magun-odan ti maysa a panggep. Iti agarup tallo a dekada, inrupir dagiti Ina ti karbenganda a makidenna manen kadagiti naagaw nga annakda.
Iti panagprotestada, agsuotda kadagiti puraw a dalungdong kas panglagip iti lampin dagiti nagpukaw nga annakda. Nagtaud ti nagan ti gungloda manipud iti Plaza de Mayo iti centro ti Buenos Aires, Argentina nga immuna a nagtitiponan dagiti agladladingit nga ina ken lola. Aguurnongda iti kada malem ti Jueves para iti kagudua ti oras a panagpagnapagnada iti plaza.
Nabukel ti gunglo babaen dagiti babbai a nagsasarak kabayatan ti panangpadpadasda a mangsapul kadagiti nagpukaw nga annakda, a tiniliw dagiti ahente ti govierno ti Argentina kadagiti tawtawen ti Narugit a Gubat (1976–1983), nga adu kadagitoy ti naparparigat ken napapatay sa nailemmeng dagiti bangkayda. Ni Azucena Villaflor, ti fundador ti gunglo, a kaduana ti 13 a sabali pay a babbai, ti nangirugi kadagiti demonstrasion iti Plaza de Mayo, iti sango ti Casa Rosada, ti palacio presidensial, idi Abril 30, 1977. Innem a bulanen a sapsapulen ni Villaflor ti maysa kadagiti barona ken ti manugangna a babai. Idi Deciembre 10, 1977, innala met ti militar ni Villaflor ket inkursongda iti pupokan militar Navy's Mechanics Training School (ESMA) iti distrito Núñez iti Buenos Aires. Manipud idin saanen a nakita pay a sibibiag ni Villaflor. Idi katengngaan ti 2005, nasarakan ti bangkay ni Villaflor ken dua pay nga ina a kaduana a da Esther Careaga ken María Eugenia Bianco. Naikali ti dapo ni Villaflor iti sakaanan ti Piramide ti Mayo iti Plaza idi Deciembre 8, 2005.
Silsilpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Asociación Madres de Plaza de Mayo (iti Espaniol)
- Madres de Plaza de Mayo – Línea Fundadora (iti Espaniol)
- Asociación Abuelas de Plaza de Mayo (iti English)
- Proyecto Desaparecidos (iti Espaniol)