text:
Timgad—Naipalgak Dagiti Sekreto ti Nagaburan a Siudad
SAAN a mamati ti natured a managdiskobre iti nakitana. Maysa nga arko ti balligi dagiti Romano a nagaburan ti dadduma a pasetna kadagiti darat ti desierto ti Algeria! Idi nadiskobre daytoy ni James Bruce a taga-Scotland idi 1765, dina impagarup nga agtaktakder gayam iti rabaw dagiti rebba ti kadakkelan a pagnanaedan idi dagiti Romano a naipasdek iti North Africa—ti nagkauna a siudad ti Thamugadi, a maawagan itan iti Timgad.
Kalpasan ti nasurok a sangagasut a tawen, idi 1881, nangrugi a kalien dagiti arkeologo a Pranses ti nagaburan a siudad ti Timgad. Kunada nga uray adda dayta iti nabara a desierto, komportable ken naluho idi ti panagbiag dagiti umilina. Ngem apay a nangipasdek dagiti Romano iti narang-ay a kolonia iti kasta a lugar? Ken ania dagiti maadaltayo iti daytoy nagkauna a siudad ken kadagiti umilina?
NALIMED A NAPOLITIKAAN A PANGGEP
Idi sakupen dagiti Romano ti North Africa idi umuna a siglo B.C.E., siraranggas a bimmusor ti dadduma nga agakar-akar a tribu. Kasano a nakikappia kadakuada dagiti Romano? Idi damo, dagiti soldado iti Third Augustan Legion nagibangonda iti adu a napaderan a kampo ken pagpuestuan dagiti guardia kadagiti kabambantayan a rehion ti makin-amianan ita nga Algeria. Idi agangay, binangonda ti siudad ti Timgad, ngem iti naiduma a panggep.
Kuna dagiti Romano a nabangon ti Timgad para kadagiti retirado a beterano, ngem ti agpayso, ket tapno kumapuy ti puersa dagiti lumugar a tribu. Nagballigi ti planoda. Di nagbayag, dagidiay mapmapan aglako kadagiti produktoda iti ili naallukoyda iti komportable a biag iti Timgad. Tapno makapagnaedda iti Timgad, a pagnanaedan laeng dagiti Romano, adu a katutubo ti situtulok a nakikappon iti Armada ti Roma iti 25 a tawen tapno agbalindanto nga umili ti Roma agraman dagiti annakda a lallaki.
Saan a nakontento ti dadduma nga Africano nga agbalin laeng nga umili ti Roma. Idi agangay, gimmun-odda pay kadagiti prominente a posision iti Timgad wenno iti dadduma a kolonia ti siudad. Nakabalballigi ti nasikap a taktika dagiti Romano a nangala iti rikna dagiti umili ta kalpasan laeng ti 50 a tawen, dandani taga-North Africa ti kaaduanen nga agnanaed iti Timgad.
TI PANANGALLILAW TI ROMA KADAGITI UMILI
Apay a nagalisto nga inallilaw dagiti Romano ti puso dagiti katutubo? Ti maysa a rason ket intandudoda ti panagpapada dagiti umili—maysa a prinsipio nga insuro ti mabigbigbig nga opisial a Romano a ni Cicero. Patas ti pannakabingaybingay ti daga para kadagiti beterano a Romano ken dagiti katutubo nga Africano. Nagsayaat ti pannakaiplano ti siudad, a ti tunggal lote ti balay ket 20 metro x 20 metro kuadrado ti rukodna ken addaan kadagiti iskinita iti nagbabaetanda. Ti kasta a patas ken kinaurnos ti sigurado a nakaallukoy kadagiti lumugar.
Kas iti adu a siudad iti Roma, adda mabalin a pagtataripnongan dagiti umili no aldaw ti tienda tapno agdengngeg kadagiti kabaruan a damag wenno agay-ayam. Mapampanunot la ketdi dagiti katutubo manipud kadagiti asideg a napudot a kabambantayan a magmagnada kadagiti nalinong a kolonada bayat ti nabara nga aldaw wenno agrelrelaksda iti maysa kadagiti adu a libre nga agay-ayus a pagdidigusan ti publiko. Mabalin a mailadawanda ti bagida a nakatugaw iti aglawlaw dagiti makarepresko a burayok, bayat a makiin-innestoriada kadagiti gagayyemda. Amin dagitoy ket kasla tagtagainep laeng kadakuada.
Nakaallukoy met iti puso dagiti tattao ti teatro. Makalaon daytoy iti nasurok a 3,500 a natatagari nga agbuybuya manipud Timgad ken kadagiti asideg nga ili. Iti entablado, ipabuya dagiti artista ti paggugusto dagiti Romano a makagargari a paglinglingayan babaen kadagiti drama a masansan a mangitampok iti immoralidad wenno kinaranggas.
Dakkel met ti impluensia ti relihion dagiti Romano. Dagiti suelo ken diding dagiti pagdigusan ket napno kadagiti dekolor a mosaic a mangipakita kadagiti pagano a mitolohia. Gapu ta inaldawda nga agdigus, in-inut a nakabesado dagiti lumugar ti didiosen ken relihion dagiti Romano. Nakaep-epektibo ti inaramid dagiti Romano tapno akseptaren dagiti Africano ti kulturada, kas ipakita dagiti bato a pakalaglagipan kadagiti tanemda a masansan a naarkosan iti tinallo a dios dagiti katutubo ken dagiti Romano.
NALIPATANEN TI NAPINTAS A SIUDAD
Kalpasan nga impasdek ni Emperador Trajan ti siudad idi 100 C.E., imparegta dagiti Romano ti produksion ti bukbukel, lana ti olibo, ken arak iti intero a North Africa. Di nagbayag, nagbalinen ti rehion a kangrunaan nga agsupsuplay kadagitoy a produkto iti imperio ti Roma. Kas iti dadduma pay a kolonia, rimmang-ay ti Timgad iti panangituray ti Roma. Idi agangay, immadu ti populasion ti Timgad, ken limmawa ti siudad agingga iti labes dagiti paderna.
Bimmaknang dagiti taga-siudad ken dagiti makinkukua iti daga gapu iti pannakinegosioda iti Roma, ngem saan unay a nagunggonaan dagiti lumugar nga agtaltalon. Idi maikatlo a siglo C.E., nagrebelde dagiti nanumo nga agtaltalon gapu iti kinaawan hustisia ken nalabes a buis. Dadduma kadakuada a nagbalin a Katoliko ket nakimiembro kadagiti Donatist—maysa a grupo dagiti agkunkuna a Kristiano a kimmontra iti kurapsion iti Simbaan a Katoliko.—Kitaem ti kahon a “ Dagiti Donatist—Saan a ‘Puro a Simbaan.’”
Kalpasan ti ginasgasut a tawen a riribuk iti relihion, gerra sibil, ken naranggas nga iraraut, napukaw ti impluensia ti sibilisasion ti Roma iti North Africa. Idi maikanem a siglo C.E., dagiti lumugar a tribu nga Arabo naan-anay a pinuoranda ti Timgad ket idi agangay, nalipatanen dayta iti uneg ti nasurok a 1,000 a tawen.
“DAYTA TI BIAG!”
Dagiti arkeologo a nangkali iti Timgad naragsakanda a nakakita iti Latin a sasao a naikitikit iti dati a pagtataripnongan. Kastoy ti mabasa: “Panaganup, panagdigus, panagay-ayam, panagkatawa—dayta ti biag!” Kuna ti maysa a historiador a Pranses nga “ipamatmatna ti maysa a pilosopia a nalabit awanan iti ambision, ngem ibilang dayta ti dadduma kas sekreto ti kinasirib.”
Kinapudnona, nabayagen a kasta ti panagbiag dagiti Romano. Dinakamat ni apostol Pablo, maysa a Kristiano idi umuna a siglo, a ti pilosopia dagiti kasta a tattao ket “Mangan ken uminumtayo, ta inton bigat mataytayo.” Nupay relihioso dagiti Romano, paggugustoda ti ragragsak, a dida pampanunoten ti pudpudno a kaipapanan ken panggep ti biag. Pinakdaaran ni Pablo dagiti padana a Kristiano nga agannadda kadagiti kasta a tattao idi kinunana: “Dikay payaw-awan. Dagiti dakes a pannakitimpuyog dadaelenda dagiti makagunggona nga ugali.”—1 Corinto 15:32, 33.
Nupay nagbiag dagiti umili iti Timgad agarup 1,500 a tawenen ti napalabas, saan unay a nagbaliw ti panangmatmat dagiti tattao iti biag. Adu ita ti agbibiag para laeng iti agdama. Para kadakuada, umiso ti panangmatmat dagiti Romano iti biag, aniaman ti ibungana. Ngem nalawag ken realistiko ti panangmatmat ti Biblia: “Ti buya daytoy a lubong agbaliwbaliw.” Maparegtatayo ngarud a ‘saan a mangusar a naan-anay iti lubong.’—1 Corinto 7:31.
Paneknekan dagiti rebba ti Timgad a ti sekreto ti naragsak ken makagunggona a biag ket saan nga agpannuray iti panangsurot iti naikitikit a sasao a nabayagen a nagaburan kadagiti darat ti North Africa. Imbes ketdi, agpannuray dayta iti panangipangag iti pammalagip ti Biblia: “Ti lubong aglabas ken kasta met ti tarigagayna, ngem ti agaramid iti pagayatan ti Dios agtalinaed iti agnanayon.”—1 Juan 2:17.
Ammuem ti Ad-adu Pay
Ania Ngata ti Mapasamak iti Masanguanan?
Ammuem ti dua a rason no apay a mapagtalkam ti kuna ti Biblia maipapan iti naragsak a masanguanan.


c: text/html

text:
Maaw-awatmo Kadi ti ‘Taraon iti Umiso a Tiempo’?
AGBIBIAGTAYO iti karirigatan a tiempo iti pakasaritaan ti tao. (2 Tim. 3:1-5) Inaldaw a masubok ti ayattayo ken Jehova ken ti determinasiontayo a mangannurot kadagiti nalinteg a pagalagadanna. Nasaksakbay a nakita ni Jesus daytoy a nariribuk a tiempo, ket impasiguradona kadagiti pasurotna nga umawatdanto iti kasapulanda a pammaregta tapno makapagibturda agingga iti panungpalan. (Mat. 24:3, 13; 28:20) Tapno mapabilegna ida, nangdutok iti matalek nga adipen a mangipaay iti naespirituan a ‘taraon iti umiso a tiempo.’—Mat. 24:45, 46.
Nadutokan idi 1919 dayta a matalek nga adipen. Sipud idin, mangipapaayen dayta iti naespirituan a taraon para iti ili ti Dios iti adu a lengguahe. (Mat. 24:14; Apoc. 22:17) Nupay kasta, saan nga amin a publikasiontayo ket magun-odan iti amin a lengguahe, ken saan nga amin nga indibidual ket makagun-od iti elektroniko a porma dagiti publikasiontayo. Kas pagarigan, adu ti saan a makabuya kadagiti video ken makabasa kadagiti artikulo a naikabil laeng iti jw.org. Kayatna kadi a sawen a saanda a maaw-awat ti amin a naespirituan a taraon a kasapulanda? Tapno maammuantayo ti sungbat, usigentayo dagiti sungbat ti uppat a napapateg a saludsod.
1. Ania ti kangrunaan a ramen ti taraon nga ipapaay ni Jehova?
Idi sulsulisogen ni Satanas ni Jesus a pagbalinenna a tinapay dagiti bato, insungbat ni Jesus: “Ti tao agbiag, saan nga iti tinapay laeng, no di ket iti tunggal sao a rumrummuar iti ngiwat ni Jehova.” (Mat. 4:3, 4) Ti sasao ni Jehova ket nairekord iti Biblia. (2 Ped. 1:20, 21) Isu a ti Biblia ti kangrunaan a ramen ti naespirituan a taraontayo.—2 Tim. 3:16, 17.
Impatarus ti organisasion ni Jehova ti Baro a Lubong a Patarus ti Nasantuan a Kasuratan iti intero wenno iti sumagmamano a pasetna iti nasurok a 120 a lengguahe, ket adu pay a lengguahe ti mainaynayon iti kada tawen. Malaksid iti dayta a patarus, binilion a kopia ti dadduma pay a bersion ti Biblia ti maar-aramid iti rinibu a lengguahe, iti intero wenno iti sumagmamano a pasetna. Dayta a nakaskasdaaw a gapuanan ket maitunos iti pagayatan ni Jehova a “maisalakan koma dagiti amin a kita ti tattao ken dumtengda iti umiso a pannakaammo iti kinapudno.” (1 Tim. 2:3, 4) Ket gapu ta “awan ti parsua a saan a sibabatad iti imatang [ni Jehova],” masiguradotayo nga iyasidegna iti organisasionna “dagidiay sipapanunot iti naespirituan a kasapulanda” ken ipaayanna ida iti naespirituan a taraon.—Heb. 4:13; Mat. 5:3, 6; Juan 6:44; 10:14.
2. Ania ti akem dagiti publikasiontayo iti pannakaipaay ti naespirituan a taraon?
Tapno maaddaan ti maysa iti nabileg a pammati, saanna laeng a basaen ti Biblia. Masapul a tarusanna ti basbasaenna ken iyaplikarna ti masursurona. (Sant. 1:22-25) Kasta ti inaramid ti maysa nga Etiope a eunuko idi umuna a siglo. Basbasaenna idi ti Sao ti Dios idi dinamag kenkuana ti ebanghelisador a ni Felipe: “Ammom kadi nga agpayso no ania ti basbasaem?” Insungbat ti eunuko: “Kasano koma a maawatak, malaksid no adda nangidalan kaniak?” (Ara. 8:26-31) Iti kasta, tinulongan ni Felipe ti eunuko a mangtarus iti basbasaenna. Natignay ti eunuko iti nasursurona ket nagpabautisar. (Ara. 8:32-38) Umasping iti dayta, natulongannatayo dagiti publikasiontayo a mangtarus iti kinapudno a masarakan iti Sao ti Dios. Dimmanon dagita iti kaunggantayo ket natignaytayo a mangyaplikar iti maad-adaltayo.—Col. 1:9, 10.
Babaen kadagita a publikasion, maipapaayan dagiti adipen ni Jehova iti naruay a naespirituan a taraon. (Isa. 65:13) Kas pagarigan, ti Pagwanawanan, a magun-odanen iti nasurok a 210 a lengguahe, ilawlawagna dagiti padto ti Biblia, nayonanna ti pannakatarustayo kadagiti nauneg a naespirituan a kinapudno, ken gutugotennatayo a mangannurot kadagiti prinsipio ti Biblia. Ti magasin nga Agriingkayo!, a maipabpablaak iti agarup 100 a lengguahe, palawaenna ti pannakaammotayo maipapan iti parparsua ni Jehova ken ipakitana no kasanotay a mayaplikar ti praktikal a balakad ti Biblia. (Prov. 3:21-23; Roma 1:20) Mangipapaay ti matalek nga adipen iti naibatay-Biblia a material iti nasurok nga 680 a lengguahe! Iwaywayaam kadi a basaen ti Biblia iti inaldaw? Basbasaem kadi ti tunggal baro a magasin ken amin a baro a publikasion a maipatpatarus iti lengguahem iti tunggal tawen?
Malaksid kadagiti publikasion, mangipapaay met ti organisasion ni Jehova kadagiti naibatay-Biblia a balabala ti palawag a maiparparang kadagiti gimong, asamblea, ken kombensiontayo. Ap-apresiarem kadi dagiti palawag, drama, demostrasion, ken interbiu kadagita a panagtataripnong? Talaga nga ipapaayannatayo ni Jehova iti aglaplapusanan a naespirituan a taraon!—Isa. 25:6.
3. No awan iti lengguahem ti amin a maar-aramid a publikasion, agkurkurang kadi ti naespirituan a taraonmo?
Saan. Ken ditay koma agdanag no ad-adu a naespirituan a taraon ti magun-odan ti dadduma nga adipen ni Jehova. Apay? Panunotem dagiti apostol. Ad-adu ti inawatda nga instruksion ngem iti dadduma pay nga adalan idi umuna a siglo. (Mar. 4:10; 9:35-37) Nupay kasta, saan a nagkurang ti naespirituan a taraon ti dadduma pay nga adalan.—Efe. 4:20-24; 1 Ped. 1:8.
Laglagipem met nga adu kadagiti sinao ken inaramid ni Jesus ditoy daga ti saan a nairekord kadagiti Ebanghelio. Insurat ni apostol Juan: “Iti kinapudnona, adu pay a sabsabali a banag ti inaramid ni Jesus, a, no naisuratda koma iti naan-anay a detalye, pagarupek, ti lubong a mismo saanna a kabaelan a laonen dagiti naisurat a lukot.” (Juan 21:25) Uray no ad-adu ti ammo dagiti immuna nga adalan maipapan ken Jesus ngem kadatayo, sinigurado ni Jehova a maipaayantayo iti umdas a pannakaammo maipapan ken Jesus tapno masurottayo dagiti addangna.—1 Ped. 2:21.
Panunotem met dagiti surat nga impatulod dagiti apostol kadagiti kongregasion idi umuna a siglo. Agparang nga adda maysa a surat ni Pablo a saan a nairaman iti Biblia. (Col. 4:16) Agkurkurang kadi ti naespirituan a taraontayo gapu ta awan kadatayo dayta a surat? Saan. Ammo ni Jehova ti kasapulantayo ken umdas ti ipapaayna tapno agtalinaedtayo a nabileg iti naespirituan.—Mat. 6:8.
Ammo ni Jehova ti kasapulantayo ken ipaayannatayo iti umdas a naespirituan a taraon tapno agtalinaedtayo a nabileg iti naespirituan
Ita, ad-adu a naespirituan a taraon ti magun-odan ti dadduma nga adipen ni Jehova ngem iti sabsabali. Manmano laeng kadi a publikasion ti magun-odan iti lengguahem? No kasta, laglagipem a maseknan kenka ni Jehova. Adalem ti material nga adda kenka, ket no posible, tabunuam dagiti gimong iti lengguahe a maawatam. Ket manamnamam a tulongannaka ni Jehova nga agtalinaed a nabileg iti naespirituan.—Sal. 1:2; Heb. 10:24, 25.
4. No saanmo a makitkita dagiti material a maikabkabil iti jw.org, kumapuyka kadin iti naespirituan?
Magun-odan iti Web site-tayo dagiti magasin ken ti dadduma pay a publikasion a katulongan iti panagadal iti Biblia. Adda met iti dayta a Web site dagiti material a makatulong kadagiti agassawa, tin-edyer, ken kadagidiay addaan iti ubbing pay nga annak. Magunggonaan dagiti pamilia no usigenda daytoy a material iti Panagdaydayaw ti Pamiliada. Masarakan met iti Web site-tayo dagiti report maipapan kadagiti espesial a programa, a kas ti panaggraduar iti Gilead ken ti tinawen a miting, ken maipadamag met sadiay ti kasasaad dagiti kakabsattayo a nadidigra ken naikaso iti korte. (1 Ped. 5:8, 9) Nakadakdakkel met ti maaramidan ti Web site-tayo iti pannakaikasaba ti naimbag a damag uray iti dagdaga a pakaiparparitan ti trabahotayo.
Nupay kasta, makapagtalinaedka latta a nabileg iti naespirituan, adda man wenno awan koneksionmo iti Web site-tayo. Ikagkagumaan ti matalek nga adipen nga ipaay ti umdas a nayimprenta a material tapno agtultuloy nga adda naespirituan a taraon ti amin a Kristiano. Dimo koma panunoten nga obligadoka a gumatang iti alikamen wenno gadyet tapno laeng makitam dagiti material iti jw.org. Mabalin nga adda kakabsat nga agboluntario a mangyimprenta iti sumagmamano a material nga agparang iti Web site-tayo sa itedda kadagidiay saan a maka-Internet, ngem saan nga obligado dagiti kongregasion a mangaramid iti dayta.
Agyamantayo ken Jesus ta tungtungpalenna ti karina nga ipaayna ti naespirituan a kasapulantayo. Bayat nga umas-asideg ti panagpatingga daytoy narigat a maudi nga al-aldaw, makapagtalektayo nga itultuloy ni Jehova ti mangipaay iti naespirituan a ‘taraon iti umiso a tiempo.’

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
TI PAGWANAWANAN SEPTIEMBRE 2015
Siasino Dagiti Saksi ni Jehova?
Tapno maammuam ti sungbat, irekomendami nga umasidegka iti kasayaatan a mabalinmo a pagsaludsodan.
Siasino Dagiti Saksi ni Jehova?
Adda kadi kapadam iti kapanunotan kadagiti nagkomento iti daytoy nga artikulo?
Ania a Kita ti Tattao Dagiti Saksi ni Jehova?
Baka masorpresaka no sadino ti pakakitaam kadakami.
Ania ti Patpatien Dagiti Saksi ni Jehova?
Ti maysa a patpatienmi maipapan iti Biblia ti mangim-impluensia iti amin a sabali pay a patpatienmi.
Paggapgapuan ti Pondomi?
Paggapgapuan ti pondomi? Ania dagiti pakaus-usaranna?
Apay a Mangaskasabakami?
Adda tallo a kangrunaan a rason no apay a mangaskasabakami iti intero a lubong.
Banag a Nasaysayaat Ngem iti Panagbalin a Sikat
Iti maysa la a rabii, nagbalin a sikat ni Mina Hung Godenzi a dati nga ordinario a tin-edyer. Ngem saan met gayam a kas kasayaat dayta a kas iti inar-arapaapna.
Ti Bedell’s Bible
—Nakatulong Tapno Ad-adda a Maawatan ti Biblia
Iti uneg ti 300 a tawen, nakapatpateg ti papel daytoy a patarus.
Dismayadoka Kadi iti Dios?
Naisaludsodmo kadin, ‘Apay nga impalubos ti Dios a mapasamak daytoy kaniak?’
Sungbat Dagiti Saludsod Maipapan iti Biblia
Ania ti maitulong kadatayo dagiti padto iti Biblia?
Dagiti Features a Makita Online
Ania ti Gubat ti Armagedon?
Iti Biblia, maminsan laeng nga agparang ti sao nga Armagedon, ngem ti gubat a tuktukoyenna ket naisalaysay iti intero a Kasuratan.


text:
Ni Jobert M. Pacnis
Bayat ti panagibturko iti sagubanit, adu dagiti gundaway a mapaluaak aglalo no kasta a malagipko dagiti napanawak nga ubbing. Tallo bulan laeng (Hulio-Setiembre) a naisurok ida. Diak simrek iti Hunio ta isu met ti kaaddak iti ospital. Ket no naan-anay koman ti panagimbagko kadayta a Setiembre, nalabit a napanakon iti Manila idi tumawag ti nagaplayak. Diakon nagreport iti Oktubre agpapan kadagitoy ta di met laengen maaw-awan ti madi a marikriknak. Adun ti nagpakpakitaak, doktor man wenno albulario.
Wen, mapaluaak aglalo no mabasak dagiti mensahe dagiti estudiantek iti selponko. Kas man la maysaak nga ama wenno manong kadakuada. Makapatangar iti lapayag!
Uray idi addaak pay laeng iti NCCFI, adu met dagiti padasko nga isu ti nagbalin a rason no apay a nagbayagak ditoy iti baet dagiti nadakamatkon a parikut. Awan pay idi ti pamiliak ket impabus-oykon ti panawenko kadagiti ubbing, awansan ti imbatik para iti bagik, para iti pagsayaatanda.
Saan laeng a problema dagiti ubbingko iti uneg ti pagadalan ti nayebkasda kaniak. Uray pay iti uneg ti pagtaenganda! Adu nga estoria ti diak ninamnama a mangngegan. Nakariknaak iti ragsak kadagita ta ipakitana laeng ti panagtalekda kaniak.
Nadlawko met a naayatan dagiti ubbing ta siak ti maestroda iti Math (ken Physics idi agangay). Saanen a kas idi a kagurgurada daytoy a subject. Estoriaenda kaniak no kasta a break-mi a no Math kanon ti subject-da idi elementariada, mabutengdan. Abusta kano nagrigat, terror pay ti titserda.
Naimbag kano ta naanusak ken nalawag ti panagisurok– saan nga iti panangbagkat iti bukod a bangko.
Ammok daytan a problema ta napadasak met idi nagbasaak. Isu a nabalabalakon ti estratehiak idi agbayagakon nga agisuro.
Kadaytoy a panangkapet kaniak ti sakit, saan laeng nga iti text ti nangidanonan dagiti ubbing ti panangipategda kaniak.
Sinarungkarandak iti ospital ken uray ditoy balay. Uray no ilingedda, masiputak latta ti panagluasitda iti pannakaimatangda iti rigatko.
Saan laeng a dayta. Maysa a nagannak ti mismo a naggasto maipakitanak laeng iti mangngagas a nakaagas kadakuada. Diak ninamnama daytoy. Ngem kinuna ti nagannak a kas panangsubsubadna kano iti kinasayaatko iti anakda aglalo iti panawen a problemado daytoy.
Anian, nakunak. Kastoy gayam ti rikna ti maipatpateg a mannursuro!
Ita, uray manon a tawen nga awanak iti NCCFI, saan latta a nakalipat dagiti dati nga adalak. Makapatpatangko pay laeng ida babaen ti text ken email. Agyamyamanda. Aglalo ita ta nakapasadan iti board ti kurso nga innalada. Ita a sursuratek daytoy, adda manen immay simmarungkar nga estudiantek pay la idi iti NCCFI. Dagiti met di nakapagtuloy, innaladak a ninong dagiti annakda!
Wen, paseten ti biagko ti panagisuro. Ipatpategko la unay. Teaching is the noblest profession, kunada itay iti English.
Awan ti idawdawatko iti Namarsua no di sapay la koma ta makasubliak met laeng nga agisuro iti umay a panagseserrek. Mailiwakon a mangikur-it ti tisa iti agkupkuplaten a blakbordmi. Mailiwak metten a dumngeg kadagiti makatitileng nga ubbing. Ken dumngeg manen kadagiti estoriada.
Adda agdamdamag kaniak no mapanakon iti public ta naipasak metten ti kinamannursuro idi Setiembre 2008. Daytoy ti sungbatko: aglaplapusanandan iti public. Masaksakit dagiti pribado a pagadalan itoy nga ili. Saan man a siak ti naan-anay a makaagas, ngem kayatko ti agbalin a paset iti panagimbag– kas iti panagbalin a paset dagiti mangipatpateg kaniak nga ubbing iti panagimbagko.#


text:
Joseph Brodsky
Ni Iosif Aleksandrovich Brodsky[1] (Ruso: Иócиф AлekcáHдpoBич Бpóдckий, IPA: [ˈjɵsʲɪf ˈbrotskʲɪj] ( denggen); 24 Mayo 1940 – 28 Enero 1996), ket maysa idi a Ruso ken Amerikano a mannaniw ken manalaysay.
Isu ket naipasngay idiay Leningrad idi 1940, ni Brodsky ket simmuppiat ti turay ti Sobiet ket napatalaw manipud idiay Kappon ti Sobiet idi 1972, isu ket nagtaeng idiay Estados Unidos babaen ti itutulong ni W. H. Auden ken dagiti simmuporta kaniana. Kalpasan daytoy isu ket nagisursuro kadagiti unibersidad a mairaman ti Yale, Cambridge ken Michigan.
Ni Brodsky ket nagunggunaan idi ti 1987 Premio Nobel iti Literatura "para iti panagiar-arakop amin a pannakamannuratan, nga adda kadagiti kalawag ti isip ken kakaro a panakadaniw".[2] Isu ket naidutok a kas ti Mannaniw a Laureado ti Estados Unidos in 1991.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Naamammoan pay a kas ni Josip, Josef wenno Joseph.
- ^ "Ti Premio Nobel iti Literatura 1987". Nobelprize. Oktubre 7, 2010. Naala idi Oktubre 7, 2010.
- ^ "Poet Laureate Timeline: 1981–1990". Biblioteka ti Kongreso. 2009. Naala idi 2009-01-01.


text:
Palestina
Ti Palestina (Griego: Πaλaισtίvn, Palaistinē; Latin: Palaestina; Hebreo: פלשתינה Palestina; Arabiko: فلسطين Filasṭīn, Falasṭīn, Filisṭīn) ket maysa a taripnong a nagan, ken dadduma pay, a maus-usar a panagipalpalawag ti heograpiko a rehion a nagbaetan ti Baybay Mediterraneo ken ti Karayan Hordan, ken dagiti sabsabali pay a kaarrubaan na a dagdaga.[1][2][3][4][5][6] Daytoy a rehion ket naamamuan pay a kas ti Daga iti Israel (Hebreo: ארץ-ישראל Eretz-Yisra'el),[7] ti Nasantoan a Daga ken ti Akin-abagatan a Levant,[8] ken napakasaritaan a naamammuan kadagiti sabsabali a nagnagan a mairaman ti Canaan, Zion, Siria Palestina, Akin-abagatan a Siria, Jund Filastin ken Outremer.
Dagiti nagbeddengan iti daytoy a rehion ket nagbalbaliw kadagiti napalabas a pakasaritaan, ken immuna a naipalpalawag iti moderno a panawen babaen ti Tulagan a Pranko-Britaniko a nagbeddengan (1920) ken ti Transjordan a sinurat amangipalgip iti 16 Septiembre 1922, idi agdama ti Britaniko a Bilin para iti Palestina. Tatta nga aldaw, daytoy a rehion ket buklenna ti pagilian iti Israel ken ti Dagiti teritorio ti Palestinia.
Ti Palestina ket itudona pay ti Estado iti Palestina a, manipud ti Panakairangarang iti Panakawaya ti Palestinia idi 1988, ket itudona ti maysa nga estado idiay teritorio ti Palestinia iti 22% iti "hpakasaritaan a Palestina".[9] Tie Estado iti Palestina ket mabigbigan tatta nga aldaw babaen ti agarup a dua a pagkatlo dagiti pagilian ti lubong, nupay daytoy a kasasaad ket saan a mabigbigan babaen ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, Israel ken dagiti kangrunaan a Lumaud a pagilian a kas ti Estados Unidos.
inagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Carl S. Ehrlich "Philistines" Ti Oxford a Pagalagadan ti Tattao ken Lig=lugar iti Biblia. Ed. Bruce M. Metzger ken Michael D. Coogan. Oxford University Press, 2001.
- ^ "Pundo a Pangsukisok ti Palestina". Ti Pundo a Pangsukisok ti Palestina. Naala idi 2008-04-04.
- ^ "Palestine:". JewishEncyclopedia.com. Naala idi 2011-09-15.
- ^ Pappe, Ilan (2006). Ti Pakasaritaan ti Moderno a Palestina: Maysa a Daga, Dua a Tattao. Cambridge University Press. ISBN 0-521-68315-7. Naala idi 6 Peb 2011.
- ^ Kramer, Gudrun (2008). Pakasaritaan iti Palestina: Manipud ti Ottoman a Panagsakup aginggana ti Panakabangon ti Estado iti Israel. Princeton University Press. ISBN 0-691-11897-3. Naala idi 6 Peb 2011.
- ^ Ahlstrom, Gosta (1993). Ti Pakasaritaan ti Taga-ugma a Palestina. Augsburg Fortress Publishers. ISBN 0-8006-2770-9. Naala idi 6 Peb 2011.
- ^ Gideon Biger (2004). Dagiti Nagbeddengan ti Moderno a Palestina, 1840-1947. RoutledgeCurzon. passim.
- ^ de Geus, 2003, p. 7.
- ^ Ti agdama a takder ket naibaga babaen ni Mahmoud Abbas iti bitlana idi Septiembre 2011 iti Nagkaykaysa a Pagpagilian: "Idi inamponmi daytoy a programa, agalala kami ti nasakit ken narigat unay nga agpang para iti kadakami amin, naipangpangruna kadagidiay, a mairamanak, napilit a pimmanaw kadagiti balbalayda ken dagiti ili ken purok, a nagaw-awit laeng kadagiti tagikua ken ladingit mi ken dagiti laglagip mi ken dagiti tulbek ti balay mi a mapan kadagiti panagtalaw a kampo ken ti Diaspora idi 1948 Al-Nakba, maysa kadagit kadaksan operasion a panagpagut, panagdadael ken panagikkat iti maysa a natinggaw kennasupnet a kagimongan nga agparparawad iti maysa a pionero ken nangidaulo ti kultural, edukasion ken panagpabaro ti ekonomia iti Arabo a Tengnga a Daya. Nupay kasta, gapu ta namatmati kami iti kappia ken gapu kadagiti kapanunutan mi iti internasional a panakayanaup iti linteg, ken gapu ta adda dagiti katured mi nga agaramid kadagiti narigat a keddeng para kadagiti tattao mi, ken ti panaka-awan ti patingga a hustisia, inkeddeng mi nga inampon ti dalan a minaig a hustisia - ti hustisia a mabalin ken amangan a mabalin amangpalaing ti paset ti nakaro a pakasaritaan ti inhustisia a naitalek kaniami. Isu nga, umannurot kami t panakabangon ti Estado iti Palestina iti laeng 22% iti teritorio iti pakasaritaan ti Palestina - iti amain ti Palestina a Teritorio a sinakup babaen ti Israel idi 1967. [1]


text:
Dungdungoenkanto, Unay Unay
“DIKA la ketdi umay ditoy nanumo a pagtaengak, Atty. Gonzales, no saan a napateg ti gagaram…” kalpasan a pinagtugawna ti sangaili iti immaratiddog a sopa iti salas.
“Wen, Noli. In fact, binaonnak ni papam…” imbitin ti abogado ti sumaruno a sawenna ket tinaliawna ti naulimek ken nakadumog iti wheelchair, immanges iti nauneg, sana pinerreng ni Noli.
Naawatan ni Noli ti italtalukatik dagiti mata ti abogado. Pinukkawan ni Noli ti caregiver . Kayat laket daytoy nga agsoloda nga agsao nga awan iti makangngeg. Daydiay duada laeng. Napateg la ketdi ti gagara daytoy abogado.
“Trisha, isurotmo man ni manangmo iti panagpurosmo kadagiti sabong ti rosas. Makatulong kenkuana no mainitan ken makalang-ab iti sadiwa nga angin.” Binilin ni Noli ti balasang a caregiver. Nagtung-ed ti balasang nga umis-isem ta kasla maayatan ti naka-wheelchair iti nangngegna. Insurot dagiti dua lallaki iti likudan ti dagiti rumrumuaren iti ridaw sadanto kamangen ti sementado nga alley nga agturong iti kamasetasan. Maleggakan ti init hardin. Dagiti nagduduma a masetas ket mula ti asawana idi dipay naibalud iti wheel chair.
Apaman a nakaruar dagiti dua iti salas, linukatan ti abogado ti nangisit nga attaché case a nakaparabaw iti sarming a center table. Nangiruar kadagiti papeles. Iniddep met ni ti stereo kalpasan a nagpatinggan ti sonata a “Dungdungoenkanto…”
“Please sign these papers, Noli.”
“Ta ania dagita a papeles, Atty?”
“For annulment papers iti kasaryo…”
“What?!” Naingato pay ni Noli ti timekna. Napanganga ken nagmulagat. Sanna a ninamnama dayta nga ibaga ti sangailina nga abogado. “What annulment are you talking about, attorney?”
“Look, Noli, imbaonnak laeng ni papam to do this. Ipa-annul ti kasaryo iti asawam. That’s it!” Dua nga ima iti nagkumpas, a buyog ti libbi ti agbogado a nakuttong ken agedad iti nasuroken nga innem a pulo. Iti tayagna a lima a kadapan ken siam a pulgada, bagayna la unay ti terno nga amerikana a suotna.
“To hell with that, attorney! I didn’t file any annulment case or intend to do so!”
“But this is what your father wants you to do.”
“Then tell I won’t! Kunak la no ania itayen ti napateg a gagaram, attorney, ngem gayam, kaskala aso nga agtungtungpal iti bilin ti amona.”
“I’m just doing my job, iho. Uray no agsinakayon iti asawam, agtultuloy latta met ti sustentom kenkuana ken iti anakmo. Adda iti linteg dayta.”
“Saanko a magustoan daytoy a saritaanta, attorney. No awanen iti naimbag pay nga ibagam, mabalinmon iti pumanaw. Dimo koma gamden nga uliten daytoy. Pangaasim…” Timmakder ni Noli. Nakalawlawa ti nganga ti inlukatna a ridaw. napait ti isem ti abogado a mangur-urnos kadagiti papeles sana insubli iti attaché case.
“MAMA, ala wen, aminek a saanak naimbag nga anak, ngem ikarik, agbalinak a naimbag nga asawa ken ama…” Nakadumog ni Noli a nangisawang kadayta a malem a sangailina ti inana, dua nga aldaw iti napalabas kalpasan a nasangailina ti abogado ni papana.
“Dayta ngamin ti pagayatan ni papam. Obsessionna a mamanugang ni Renely. Diak a maawatan no dadduma ti amam, anak. Diak met kabaelan a dupiren ta linteg dagiti saona?”
“Mama, ti ayat ket saan a magatadan ti kuarta. Saanko a basta lattan panawan ken isina ti asawak iti daydiay a kasasaadna. Uray kadi sika, mama, ket dinak maawatan.”
“Ladingitek iho. Agtungtungpalak laeng iti pagayatan ni papam.”
“Addaanak iti bukod a pangngeddeng, bukod a rikna, mama…”
“Ay-ayatennaka ni Renely, iho…”
“Isu laeng ti agay-ayat, mama, awan iti uray maysa a dutdotko a sumgar kenkuana!”
“Kitaem dagiti tallo a kakabsatmo. Narang-ay ti biagda ta ni papam ti nagpili iti asawada.”
“Ngem dida naragsak, mama!”
“Kuna ni papam, laksidennaka ken dinakanto ikkan iti tawidem kadagiti negosiotayo?”
“Diak pagan-ano ti kinabaknang no saanak met a nawaya ken naragsak, mama. Ladingitek unay, ngem nakaruarakon iti tangkal ni papa. Diakon kayat iti agsubli nga agpupok iti uneg. Naragsakakon nga agtaytayab iti bukodko a langit, mama. Nawaya nga agtayab ken mangbuya ti kinapintas iti ruar ti tangkal ni papa. Ay-ayatek ti asawak, mama. Ay-ayatek ti anakko. Sika ti nangisuro kaniak nga agayat, ngem apay itan a sabidongam metten ‘toy panunotko? Mama, please, ammok, mariknak, masaksaktanka iti ar-aramidem. Dimo la ketdi kayat ti mapaspasamak. Ngem awan ti timekmo…”
Saan a nakatimek ti ina nga agngilngilangil.
Inkallaysa ni Noli idi ni Adora a di immatendar dagiti dadakkelna. Ni laeng manangna a Minda ti nangbayabay kenkuana idi nagkallaysada ken Adora sadiay St. Joseph Church. Nadekket ken nasaranay ni Minda nga inaunaanda. Ni Manangna ti mangpatpataray kadagiti negosio ni papana a maysa a three star hotel ken uppat a logging house. Ti maysa pay a manangna iti mangpatpataray kadagiti beach resortda iti La Union ken Pangasinan. Ti manongenna lalaki iti kadua ni papana manarawidwid kadagiti negosioda iti Metro Manila, Clark ken iti Cavite. Nangipatakder ni Noli iti bukodna a negosio, ti Amazing Grace Travel and Tours. Immutang ken ni ninongna iti buniag iti pinangnayonna iti inutangna iti bangko a nagpuonan.
Naragsak da Noli ken Adora. Ngem kalpasan nga impasngay ni Adora ti umuna nga anakda, nagsakit ti ina iti amniotic fluid embolism. Kasla agedaden iti limapulo iti edadna a tallopulotallo. Pinalaylay ti karkarna a sakit dagiti babbai. Ngem, kasano pay itan? Balud iti wheelchair ni Adora: saan a makasao no di ket agareng-eng sana isenias dagiti agkakawweng a ramramayna; saan a makapangan no di suboan; saan a makarugit no di tulongan; nasken a digosen ken pellesan.Ti nalangto ken ni Adora ket ti isemna ken dagiti naraniag a mata; ti pingetna a makidangdangadang iti sakitna; ti reggetna nga agbiag. Saan a manhid ni Noli tapno dina marikna ti sagsagabaen ti asawana.
Ngem apay, a kayat dagiti dadakkelna a pagsinaen ida? Saan kadi nga umanay iti pannakailunodna a kas sukir nga inanak, no maawagan iti kinasukir ti inaramidna?
“AMMOK a nalidayka, Noli. Adtoyak. I love you…” nalanay dagiti mata ni Renely, ket kasla inrantana nga inikkat ti dua a butones ti nalabaga a blusana tapno ipakitana ti nabaknang a barukong daytoy. Daytoy ti dina nagayatan iti balasang, nadursok. Agkataytayagda iti lima a kadapan ken pito a pulgada. Pamudawen ti balasang ken addaan iti makaay-ayo a rupa ken immal-o a pammagi. Agkasusio ti ama ti balasang ken ni papana iti maysa a negosyo. Tapno maadaywanna idi ti balasang, nagkolehio ken nagnaeden ni Noli iti Baguio. Ngem sinurot ti balasang ket nangipatakder met iti travel agency.
Saan a nakatimek ni Noli. Saan a kinabaelan ti aircon ti opisinana ti bara a marikriknana. Masansan nga itugotna iti opisinana ni Adora. Adda pay laeng ti tugaw ken lamisaan daytoy. Ngem itay agsapa, nariinganna nga aguy-uyek ti asawana isu a dina insurot. Inliadna iti executive chair.
“Don’t tell me, a colorful ti sex life-mo iti asawam, a kasla nalaneten a petsay?” Nasarangsang ti manutsutil a katawa ti sangaili.
“Do you think is healthy to have sex with physically handicapped?” Mabusor ni Noli.
“Of course, not! Isu nga ammok, you’re a hungry horse, boy! Adtoyak. Nawayata nga aramiden no kayatmo...”
“I love my wife...”
Naggarakgak ni Renely. Timmakder. Nagpalikud daytoy sa immarakop daytoy.
Nabara ti marikrikna ni Noli. Inwadagna ti balasang. Minisuotanna.
Duuut!!! Duuutttt! Duuuuutttttt!!!
“Shit met daytan nga isturbo!” Nagtabbaaw ni Renely idi ginaw-at ni Noli ti intercom.
“Okey, please come in, Rizza…” insungbat ni Noli.
“Excuse me, Miss Buencaflor. Kasapulan a kasaritak ni sir. Mabalin?” Pinerreng ni Rizza ti sangaili. Pormal ‘toy assistant ken talken ni Noli. Best friend ni Adora.
“Renely, please, mabalin kadi?”
“Okey! Innak iti parking. Nabatik ti cigarette case.” Kunam la no pato ti iniin ti patongna a rimuar.
“Ania nga importante dayta, Rizza?”
“Sir, narigat ti makibiang, ngem apektadokami met. Imbilangmi a kabsat ni Adora. Nasao idi ni Adora ti kinaasino daydiay a babai. Umaynaka la ketdi gargarien…”
“No! Nagbiddutka…”
“Amman, sir! She’s trying to seduce you in order that our agency and her agency will merge together!”
Napaliad iti tugawna ni Noli. Nagsakuntip idi nalagipna ti nabayagen a business proposal ni Renely. Nakaangot iti nalaes nga ikan.
“What’s wrong with merging, Riz?”
“Of course, not favorable, sir! Ngingilawen ti agencyda. Nakaad-adu klientetayo. Iti merging, isu ti mangrienda ti agency ta ad-adda met nga addaka iti sibay ni Adora. Mapadakkeltayo met a bukod ti agency, sir. Intedkon kenka ti feasibility study ti expansion program. If you believe…. and trust…” Saan a nakasungbat ni Noli. Awan ti raniag dagiti mata ni Rizza a nagpakada.
Nailukat ti ridaw. Simrek ni Renely.
“How about dinner, honey?”
“Sorry, my wife and my child are waiting for me. Dinak koma metten a singaen. I need some space, please…” ket nagdardarasen ni Noli a rimmuar. Natinnag ti nakapipa a sigarilio a dipay nasindian iti ngiwat ni Renely. Nagpakada ni Noli ken Rizza ket imbilinna nga isu pay laeng iti makaammo iti agency.
“I trust you, Riz, do the best no ania ti kasayaatan iti agency. Rugiamon ti expansion program iti kabiitan a panawen…”
“Yes, sir… thank you, sir! And please take good care iti gayyemko. We love her…”
“Aramidek dayta, Riz. Saanka laeng a mapagtalkan nga empleado no di ket napateg a kabsat. Thanks, bye…!”
AMNIOTIC fluid and debris enter the maternal circulation; this may trigger a massive anaphylactic reaction, activation of the complement cascade, or both. Progression usually occurs in 2 phases. In phase I, pulmonary artery vasospasm with pulmonary hypertension and elevated right ventricular pressure cause hypoxia. Hypoxia causes myocardial capillary damage and pulmonary capillary damage, left heart failure, and acute respiratory distress syndrome. Women who survive these events may enter phase II. This is a hemorrhagic phase characterized by massive hemorrhage with uterine atony and DIC; however, fatal consumptive coagulopathy may be the initial presentation…Nagrupanget ni Noli ta dina naawatan ti basbasaenna iti monitor. Immanges iti nauneg. Nagsennaay. Minatmatanna ti asul-langit a bobeda.
“Love, it feels good to have a baby!” Kumukurikor kadagiti panarangenna daytoy kaudian a balikas a nagaon iti ngiwat ti asawana. Umis-isem idi ni Adora a nangisawang kadayta idi naipasngayna ti anakda. Kalpasan iti dua nga oras, nagkumbulsion ti ina. Comatose iti makabulan. Kastoynan idi makariing. Makatawen itan ti napalabas.
Kinaem ni Noli Sandoval dagiti sangina ngem napaay nangtiped ti nagragot a bara iti nasabang a barukongna. Kinagatna ti makimbaba a bibigna. Pinerrengna ti ladawan ti Miraculous Heart of Jesus iti bassit nga altar iti kanigidna iti computer and music room iti dua a kadsaaran a balayna. Saan! Saanak nga agsangit! Napigsaak… napigsaak! Ingngarietna pay. Ngem nakabulos latta ti paris a nagtulid kadagiti pingping. Mariknana ti panagmaymaysana ita a malem ti Domingo. Awan iti kasallabayna itoy a parikutna. Nangapput, sa dinumoganna ti keyboard.
Naitubong kadagiti sarangna dagiti kanaktuol ti sapatos iti puraw a tiles ti basar. Nataranta. Dinan kinaut ti panio iti likudan ti nangisit a pantalonna, inagawaanna a pinunas dagiti matana babaen kadagiti dakulapna. Ngem naladawen, nakastreken ti sangaili…
“Agsangsangitka?”
“N-no… nakaluaak ta nabayagakon iti sango ti kompiuter. Nabannog ngatan dagiti matak, manang.” Dina nalapdan iti nagraed.
“Dinak maallilaw, ading, I know you’re crying…” Nakatakderen ni Minda iti kanigid ni Noli ket inrukobna pay daytoy a nangmatmat kadagiti nalabaga a mata ti ama nga agsasainnek.
Saan a nakontrol ni Noli ti bagina. Lalo a bimmara ti barukongna. Naginnuna ti paris a nagtulid iti pingping. Saanen a makapaglibak. Natiliwanen. Ania pay koma ti ilibakna? Ania koma no agsangit? Apay babai laeng aya ti agsangit? Uray dagiti lallaki ket makariknada met iti saem ken panaas. Adda maitedna a bang-ar ti panagsangit.
“I-I’m alone, manang…”
“No! Adtoyak a kanayon, adingko. Dikanto baybay-an.”
“I am losing my hope…”
“Don’t give up! Lumabanka. Kabaelam. Natibkerka. Kinabaelam pay a dinupir ti bileg ni papa. Kabaelam met daytoy. Kabaelam amin, ading…” Immapungol ni manangna.
“Karma? Karma kadi daytoy iti lunod ni papa?”
“No, it is not! Maysa laeng a pannubok daytoy. Laglagipem koma, saan a suboken ti Dios ti tao iti dina kabaelan. You can…!”
“But how? Buyaek lattan ni Adora nga in-inut a matay iti inaldaw, kasta kadi, manang? I can’t help her! It hurts, manang, it hurts…!” Pinampagna ti nasabang a barukongna a binungon iti puraw ken nakipet a tisiert. Athletic ti pammagina ta atleta idi agad-adal iti kolehio.
“It hurts? Lalo a nasaksakit no dika agtignay itan. Awan ti sabali a mangtulong kenka no di met laeng dayta bagim. Bring her to life!” Inradies ti manang dagiti balikasna.
“Kasano, manang, kasano?”
“Rumuarka iti tangkalmo. Kinabaelam iti rimuar iti tangkal ni papa, patiek a kabaelam met daytoy. Iramanmo ni Adora kadagiti aramidmo iti inaldaw. Daytoy, gimmatangak ti CD, adda anag ti biag dayta umuna a kanta.” Ket timmalikuden ni manangna. Adda bitbit daytoy a makan ken mainum a naikabil iti tallo a supot a plastic a namarkaan iti Jolibee. Agturong la ketdi daytoy iti siledda ni Adora tapno pakanenna. Naynay nga aramiden ti kabsatna daytoy sipud pay nagsakit ni Adora. No dadduma, agmalmalemda ti asawana ken tallo nga annakda ditoy balayda.
Inseksekna ti CD iti combo CD/DVDRom Re-writable. Inanagna ti kansion: Minsan madarama mong kay bigat ng problema/Minsan mahihirapanka at masasabing “di ko na kaya”
Tumingin ka lang sa langit baka sakaling may masumpungan/O di kaya ako’y tawagin, malalaman mong kahit kalian
Hawak kamay, di kita iiwan sa paglakbay/Dito sa mundo ng walang katiyakan/Hawak kamay, di kita bibitawan sa paglalakbay/Sa mundo ng kawalan...
Athletic ken cycling idi isportsna. Ni Adora ti numero uno a fan daytoy. Sa la nagsardeng nga agay-ayam idi nagasawadan ta inggaedda a parang-ayen ti Amazing Grace Travel and Tour.
Nangemkem. Pinunasna dagiti luana babaen kadagiti bangad dagiti dakulapna. Nagbang-es kalpasan a pinalabsanna manen ti monitor. Tinalliawna ti altar. Dinanogna ti kanawan a dakulapna idi adda naggilap a flashbulb iti mugingna. Nairut ti kaemna a nangeddeng.
“KABAELAM? Are you serious?”
“Yes, I am, p’re…” Insungbta ni Noli. Ngem iti unegna, agduadua no kabaelanna wenno saan. Nabayagen a saan a nagtaray. Dinam malagip daydi naudi a panagtarayna.
“Nabayagen daydi naudi a panagtaraymo,” nabagas ti perreng ni Leonard, ti organizer ti 10 KM fun run ken kaduana idi nga athtletic player iti University of Baguio. Manipud iti Burnham Park Lake Drive aglikos iti Mines View Park, sa agsubli met laeng iti Burnham Park Lake Drive. Saanen a mabilang no namin-anon a tinarayna idi daytoy iti marathon ken masansan a pangiyawidanna iti tropeo.
“Saanak pay a nagkupas. Diak nga insardeng ti panagdiaging.” Naglibak.
“Good.”
“Palubosannak koma a kaduak ni Adora.”
“A-ania? What’s the big deal?” Nagmulagat pay ni Leonard. Napanganga pay.
“I’m bringing her to life…”
Bigla a nagpaggaak ni Leonard: “You…!” Napigsa pay ti panagtinniplak dagiti dakulap ti organizer ken dipay simmardeng a nagkatawa, sa pagamuan tinugkikna ti barukong ni Noli ket dina inikkat ti kanawan a tammudo iti barukong.
“What’s so funny with my idea?”
“There’s no funny with your idea. Maragsakanak la unay, p’re! You redeemed yourself!” Immarakop ni Leornard a nangpikpikpik ti likodna. “Dayta ti Noli nga am-ammok, di sumuko!”
Immanges iti nauneg. “Thank you… Thank you, p’re. Kasapulak a talaga ti tulongyo a gagayyemko.” Ket naginnibbetda.
“Life is beautiful, p’re! Grieving is out of this world!” Intanggaya ni Leonard ti kanawan a dakulapna. Ket nairut ti panagsabat dagiti dua a dakulap.
“WEN, Ka Jimmy! Addaak ditoy Burnham Park Lake Drive iti start ken isu met laengen ti finish line ti 10Km fun-run ti Saturday Circle Club. Nakasaganan dagiti makisalip iti tinnarayan a pakairaman ti kampeon idi ti marathon iti siudad, ni Mr. Noli Sandoval ken iduronna iti wheel chair ti asawana. Adda ditoy abayko dagiti agassawa.”
“Damagem man Ka Limuel no apay nga aramidenna dayta?”
“Sir, live daytoy iti DZWT Radio Patrol. Ilawlawagyo man no apay aramidenyo daytoy?”
“Agsakit ti asawak iti amniotic fluid embolism kalpasan nga inyanakna ti umuna a bungami. Agsagsagaba iti sakit a dipay masinuo no ania ti gapuna ken no kasano a maagasan. Simmaliak ta I want to bring her to life!”
“Dayta man, Ka Jimmy! Saksiantayo ita ti naidumduma a pasamak. Makasubli ngata ni Mr. Sandoval iti finish line, Ka Jimmy? Daytoy man ti saludsod dagiti adu agbuybuya.”
“Damagem, a, Ka Limuel!”
“Sir, ti panagkunayo, mangabakkayo? Kabaelanyo iti makasubli iti finish line?”
“Ti finish line ket kasla maysa laeng a tinukel ti darat iti panunot a nasken a makapanka dita iti amin a kabaelan. Ngem ti pannakisalip ken ti panagdaliasat manipud iti start agingga iti finish line ket maysa a napateg unay a kinapudno…”
“Dayta man, Ka Jimmy, ti nabagas a kapanunotan ni Mr. Sandoval!”
“Koberam, Ka Limuel! Urayek ti update!”
“Roger, Ka Jimmy…!”
Nagtanamitim ni Noli a naan-anay koma ti pigsana sakbay nga induronna ti wheel chair ni Adora. Pasang-at ti Governor Pack Road ngem nakarkaro manen iti Sunshine Park Drive. Idi makasagpatdada iti UP Drive, immanges ta agingga iti Pacdal Circle ket pataden ti kalsada. Iti pasang-at a Gibraltar Road, aglima a kilometron ti natarayda idi narikna ni Noli ti dagsen dagiti sakana. Kasla agbetted dagiti gurongna. Agkupit ti barukongna. Kasla naugotanen iti anges ket arignan aguyaoy ti dilana. Nagmagan ti karabukobna. Naibusnan ti danumna. Iti isem ni Adora nga umadaw iti pigsa ken kired kada taliawen ti asawana nga umis-isem. Naragsakan idi pinalakpakan dagiti agbuybuya idi nabatoganda Mines View Satellite Market. Ragsak a nangnayon iti kired ken pigsana. Sumagmamano a turista ti nangretrato kadakuada idi nabatoganda ti Ti Mansion.
“Water for you,” sinabat ti panukmegan nga ubing a babai idi palpalakpakanen dagiti agbuybuya iti kabalioan iti Wright Park. Nagsardeng ni Noli. Nangtung-ed ti baket a natayag ken nakuttong iti abay ti ubing idi pinerreng ni Noli.
“Thank you!” ket linukatanna ken intangad ti naibotelia a danum. Ti lamiis ti danuma dimmalan iti karabukobna ket nangipaay iti bang-ar ken lukay iti panagangesna. Pinainumna met ni Adora. “Thank you again,” tinung-edanna ti ubing ket ginandatnan nga iduron ti wheel chair.
“Wait!” ti ubing ket inabrasana ni Adora ket kinunana, “I Love you, tita. Ganyan din po, ang sasakyan ng mommy ko. Ambilis niyang tumakbo kung naglalaro kami ng habolan!”
“Do you love your mom?” kinuso ni Noli ti buok ti ubing.
“Very much po!”
“Kahit physically handicapped?”
“Kahit po! Mahal na mahal ko siya. Pati na rin si daddy at si kuya! ”
“Pabayaan mo na sila,” nagsaon ti baket. “Pasensiya na, madaldal talaga ang apo kong ito. Ipagpatuloy n’yo na. Marami na ang nagdaan.”
“Sige na, iha, thank you, ha? Babay na. Maraming salamat sa inyo!” Winagisanna dagiti agbuybuya a nagpalakpak kadakuada ket induronna manen ti wheel chair.
Dua a kilometro laengen iti kaadayoda iti finish line idi kellaat a nagpakanawan iti Jungle Town ti nalabaga a Toyota Fortuner, nagsardeng ket binalangananna ti dalanda. Nagsardeng ni Noli. Inukasna ti nalabaga a labakara a naiputipot iti tengngedna sana impunas iti rupana. Naslepen ti makin-uneg a tisiertna a pinarabawanna iti asul sweat suit ken nabasan marisan a siortna. Agay-ayus ti ling-et kadagiti simmabunganay a gurongna. Nariknana ti kinnit ti init a di napaidan ti puyupoy. Nagsig-am idi nakitana nga imbuang ti ridaw ti lugan ni papana.
“So, it’s you…!” Kuna ti ama a nagduanna iti nagbaniekes kalpasan nga inikkatna ti butones ti nangisit nga amerkana. Natadem dagiti matana a naibagsol ken ni Noli.
Nagdumog ni Noli. No mabalin dina kayat a mangngeg ni Adora ti panagsusikda nga agama lalo no maipapan iti asawana iti pagsusikanda. Tiptipdenna ti lubuag ti barukongna.
“Ania ti panangipagarupmo iti bagim, ha? Tell me!”
“Papa, please… leave us alone…” arig dina naiyesngaw.
“Bullshiit! Dika kadi mabain?”
“A-ania koma ti pagbainak, papa?” Ngimmato pay dagiti kiday ni Noli. Idinto ta nataldiapanna a nakadumog laeng a naulimek ni Adora a nangsaklot kadagiti imana.
“Bobo! Ti ar-aramidem a!”
“You mean, ibainko ti asawak, papa? No papa! I never ashamed to take my wife out in public! How can you not feel uplifted with someone like her around? If she can still manage to laugh and smile at life's simple pleasures despite her condition, all the more a person like me who can still move around and express myself freely…” Pinerrengna ti amana. Kinaemna dagiti sangina. “Asinoman a mangibain iti asawana nga addaan an-annayen, ibainna met ti kinataona, papa…”
“Sukirka ketdi nga inanak!”
“Yes, ‘pa! Sukirak no maawagan a kinasukir ti ar-aramidek. I admit it! But this time, nasken nga agbalinak a naimbag nga asawa ken ama!” Ingngatona ti timekna, ngem nagbabawi idi nagareng-eng a nagwingiwing ni Adora a nangtaltaliaw kenkuana.
“Natangken a talaga ti panagul-ulom!” Nangemkem ti ama, nalukot dagiti imana.
“Huston, dad!” Bimmaba ti panukmegen a naka-evening gown iti asul-langit.
“M-mama…!”
“Dad, please, pakawanem idan. They suffered a lot….!”
“A, bay-am ida! Saanka a makibiang!”
Inapungol ti ina ni Noli.
“I-Iove you, anak…I love you…”
“Husto daytan a drama! Let’s go!” Ket ginuyoden ti ama ti ina nga inserrek iti lugan. Kinaem ni Noli ti sangina a nangisurot kadagiti matana iti simmalogen iti laud a Toyota Fortuner. Nariknana a kasla immukrit ti bara dagiti nagtulid kadagiti pingpingna. Nginarietanna a pinespes ti labakara.
“Unggg….ungg….unggg!” agsensenias ni Adora nga agtignayen ni Noli.
Pinunas ni Noli dagiti luana babaen iti labakara. Nairut ti petpetna ti wheelchair ket impenneknan ti timmaray. Impapasna ti sakit ti nakemna iti inna panagtaray. Iti duagasut ket innem a limmaok iti tinnarayan, maika-sangagasut limapulo ket pitoda a simmangpet. Adu iti nagpalakpak kadakuada iti finish line.
“Some comments, sir,” dinamag ti crew ti local television, a nangala ti photage iti isasangpetda, “narigat kadi ti sasaaden iti addaan iti asawa a kas kenkuana?”
“No! Apay ketdin a narigat? Ti narigat ket no maiyaguskami iti liday ta sigurado la ketdi a maidissuorkami nga agpadpada iti nasipnget a lubong…”
Ni Leonard, dinillawna ni Noli: “Diak nakita ti determinasionmo a nagtaray, p’re…”
“Kurang ti praktis…” inaminna iti race organizer.
“No addanto manen fun run, will you join again?”
“Yes, please…Rugiak manen ti agsanay. Uray iti bisikleta. Kas iti sigud… ”
Kadagiti local a pagiwarnak, naikabil iti sports page ti pannakisalipda nga agassawa ken iti isasalipdanto manen kadagiti sumaruno a fun run.
KADA Domingo, no nakimisadan sadiay Pink Sisters Church iti Brent Road, itarapnos ni Noli ni Adora iti kadakkelan a mall iti siudad. Agay-ayamda kadagiti video games. Iluganna iti bump car. Saklotenna no aginternetda: online ken LAN games, chat, and surfing.Agiposteda a dua kadagiti notes, dandaniw ken ladawanda nga agassawada iti blosgsiteda, ti www.kamalig.blogspot.com. Mangaldawda ditan, sadanto agawid.
Inunnat ni Noli ti wheel chair nga innalana iti likudan ti berde nga Adventure nga imparkingna iti lower ground level, sa kalpasanna, naannad nga inubbana ti asawana sana impatugaw ken induronen ti wheel chair daytoy a nangkamang ti elevator. Sumursurot iti likudanda ni Mariel a nakaubba ken ni Rochelle. Iggem met ni Trisha dagiti dadduma pay a gamigamda. Caregiver dagitoy dua a babbalasang a susueldoan ni Noli. Kasla napespes ti pusona idi naglukat ti elevator. Innuna ti simrek, dinnuron agingga napekpek. Dida nakastrek. Nangrikep ti elevator, a kunam la no ti ridaw ti gimong iti nangrikep iti biagda.
“Thoughtless people…!” tinaliaw ni Noli ti nagtanabutob a baket a nakapantalon iti gimmatas, puraw a blusa ken gimmatas a blazer. Nagduaan pay ti baket iti nagbaniekes ken arigna iti makaunget. Pamudawen a kas ken ni Noli ken agkataytayagda ngata iti walo a kadapan ken pito a pulgada.
“Mommy, your mouth…!” nagmulagat ti lakay iti kanawan: nakapolo iti sabongan, nangisit a pantalon ken nagsapatos iti lalat. Naipinas ti pumurawen a buokna. Nasabang ti barukongna iti edadna ngata a nasurok a sisenta. Kataytayag met laeng ti baket.
“Look, dad, nakitada la ngaruden a naka-wheel chair, unaanda pay laeng!”
“No, it’s okey, nana. Nairuamkamin iti kastoy.” Insampitaw ni Noli.
“You mean, kanayon a mapasamak daytoy?”
Immisem ni Noli. Kinaykayatna iti nagulimek. Ta pudno met a kanayon a kastoy ti eksenada elevator. Yalikakana ni Adora isu a dina kayat iti makiinnuna ken makisinneksek.
Idi naglukat manen ti elevator, timmulong ti lakay ken ni Noli idinto ta ti baket ti nagpakaasi kadagiti padada nga agur-uray nga ikkanda koma iti espasio ti nakawheel chair.
“Thank you, sir, ma’am…” .
“'Niat’ naganmo, iha…”
“Ungg…ungghh..!” nagsenias ni Adora nga umis-isem.
“Adora, nana…” ni Noli ti simmungbat.
“Your sister?” binagi met ti lakay.
“No, sir, she’s my better-half. Agsakit amniotic fluid embolism kalpasan nga impasngayna ti umuna nga anakmi, ni Rochelle…” inaprosanna ti ulo ti anakda nga agsussuso iti bote ken ubba ni Mariel. Nadlaw manen ni Noli a naiturong kenkuana dagiti adu a mata. Ngem nairuamen kadagiti kakastoy nga eksena.
“AFE, the most dangerous and untreatable condition in obstetrics, right, dad?”
“Right. A rare and a very complicated maternal illness. A serious and even fatal maternal complication of delivery. While its cause is unknown, it is one of the leading causes of maternal mortality in developed countries, accounting for seven of 44 direct maternal deaths in Canada in the period 1997-2000. We need miracle to survive…” Insennaay ti lakay a nangapros iti tuktok ni Adora a naulimek a dumdumngeg, nakadumog ken nangsaklot kadagiti imana.
“Oh, there are so many miracles in every second, dad!”
“I always pray for miracle, sir, ma’am. I've never felt ashamed to take Adora out in public.”
“You should do that, iho…!” Nagduaan pay ti baket a pinekkel ti kanawan a takiag ni Noli sa nagtung-ed. Nabagas ti perrengna..
Third Level. Naglukat ti elevator. Timmulong ti lakay iti iruruarda. Nagyaman manen ni Noli kadagiti ganggannaet.
“It’s just only a mountain, son. Awan ti bantay a di mauli…” Pinekkel ti lakay ti kanawan nga abaga ni Noli.
“You know, son, nakalawlawag iti bangir ti lenned a rabii. Dika koma maawanan iti namnama,” kuna met ti baket, kalpasan nga imbesobesona ni umis-isem nga Adora.
“N-no, ma’am! Diakto maawanan iti namnama. Thank you very much for your support.” Tinipedna ti riknana ta bimmara dagiti matana. Adda pay laeng sumagmamano a mangisakit kadagiti addaan an-annayen. Dagiti kakastoy a pammakired ti kasapulanna. Thanks, Jesus Christ, I know, addaka iti sibaymi… tinangad ni Noli ti puraw a bubongan.
AUGUST 30, 2006.
“THE RACE TO UNDERSTANDING!” Banner ti sports page ti kangrunaan a weekly iti Baguio City ken iti Cordillera. Maipapan iti isasalipda iti 10Km Baguio Day Run ken ti pannakisalipda iti napalabas a fun run.
SEPTEMBER 1, 2006. Baguio Day.
“COUPLE RUNNING FOR HOPE AND MIRACLE!” Nai-box iti front-page ti local daily. Adda pay ti ladawanda nga agassawa: idurduron ni Noli ti wheelchair a kunam la no kalumlumbada ti nakakabalio iti nangisit a lalaki a nakapetpet iti kumpay a nalabit a mapan mangruot. Addaan iti caption: This is the courage of young hunband showing the world that physical disability is not a hinder but hope!
“Leonard, ania ti kayat a sawen daytoy?” Naimatangan ni Noli dagiti nakauniporme iti orange a tisiert a nagmarka iti TEAM ADORA. Iti likod daytoy naisurat ti: "Let's make room for the physically handicapped in our society by sharing with them what we enjoy."
“Your team. And our friends!”
Sumagmamano laeng kadagiti nairupaanna nga am-ammona ti nakasuot ti Team Adora, ad-adu dagiti dina am-ammo. Agtutubo ken nataengan.
“Who’s the organizer?”
“Balikbayan. Agassawa a doktor and philanthropist from Canada. Dagitoydan… Dr. Jose Reyes, and Dra. Mildred…”
“Hello, son.! Nabasadakayo kadagiti pagiwarnak ken nabuya iti telebision. Kumustakayon? ” inawat ni Noli ti kanawan nga ima ni Dr. Reyes.
“How are you, Adora?” Inarakop ti doktora ni Adora nga agar-areng-eng iti ragsakna a nakakita iti baket a nangtulong kadakuada iti mall.
“Sir, ma’am, kunak no saantayon nga agkikita!”
“Addakami ditoy tapno sumuporta kadakayo, iho. Dagitoy tisiert ne,” inyawatan ni doktora ni Noli ken imbagana nga isu iti mangbado ken ni Adora.
Saan a nakatimek ni Noli. Pinikpik ni Leonard ti abaga daytoy, sa immadayon ken nangipukkaw iti megaphone iti panagsagana dagiti partisipante ta rugiandan iti agtaray.
“Inkunsultak kadagiti gagayyemko idiay Canadian Institutes of Health Research ti kasona. Ti director ti Institute of Human Development, Child, and Youth Health agreed to help Adora. Minimal laeng ti bayad. Don’t worry, dimmawatakon iti tulong kadagiti Filipino community iti Canada. Sumagmamanon ti nangited iti pledges. Kas kuna ni nanam, nagadu ti milagro in every second!”
“Isurotdakayo idiay Ontario. Dakami iti makaammo. Agyankayo idiay balay.” Badbaduanen ti doktora ni Adora.
“Apay nga aramidenyo kadakami daytoy, sir, ma’am?”
“Agsipud ta maysaak nga ina and a physician, iho!”
“Maysaak met nga ama and a doctor, son…” Saan a nagawidan ni Noli nga inarakop ti lakay. Nakalua. Napia pay dagiti ganggannaet ta maawatanda ti kasasaadda. Dagiti dadakkelna, sadino ti yanda? Papa! Mama! imkis ti kaungganna ket lalo a bimmaa dagiti matana.
SEPTEMBER 26, 2006.
Ni Noli ti nangdigos ti asawana, kalpasan a nakarugit daytoy. Nakaemna itay dagiti bibigna iti impatugawna ti asawana iti bathtub. Templado iti nalamiis ken napudot ti danum. Imres ti asawana. Naannad dagiti imana a nangipasada ti bimpo a nasabonan iti amin a paset ti bagi ni Adora. Naannad ken nabanayad ti pananggulgolna iti siampo. Sa kalpasan a napunasanna iti tualia, inubbana manen daytoy. Pinellesanna: pink a leotard ken nalayak a sabongan a bestida. Binagtinna manen daytoy nga impatugaw wheel chair sana inturong iti sango ti tokador tapno urnosenna ti buok daytoy.
Itay pay laeng a napaliiw ni Noli a kadarato talliawen ni Adora ti nangisit a planner iti rabaw ti bassit a nagtimmukel a lamisaan iti siledda nga agassawa. Ngem saan nga ikaskaso ni Noli, ta ti mugingna, nakatuon iti panangpamagana ti buok ti asawana babaen iti hair dryer ken panangalaingagna ti kansion manipud iti IPod iti bulsana: Dungdungngoenkanto, unay unay/indayonenkanto ti sinamay/ Tultulodenkanto, naalumamay pagamoanen, inkanton mailibay…
Nagbalaw ni Noli idi itudtudo ni Adora ti planner. Madaman nga isuysuyodna ti sagaysay.
“Apay, Love?”
Isensenyas ni Adora nga alaenna ti planner. Pinidutna. Linukibna. Iti batog daytoy a petsa, nakasurat iti “It’s Family Day today!”
Nagsabat dagiti matada. nagareng-eng ti asawana. nagsenias.
“Ania, mapantayo idiay yanda manang?” Nagtung-ed ti asawana. “Ngem amangan no adda sadiay ni papa…” Insenias ni Adora ti telepono iti yan ti bassit a lamisaan iti sirok ti lampshade. “Agurayka ngarud ta awagak ni manang.”
“Adda ni papang. Duan nga aldawna. Saan a makatagtagari. Kasla adda ti nauneg a pampanunotenna. Dina met ibaga idi amadek. Ala wen, umaykayo ngarud ditoy…” kuna ti bangir a linia.
Apaman a nakastrekda iti nalawa nga inaladan, nataldiapandan ni papana a nakatugaw daytoy iti swing ken adda bassit a libro a basbasaenna. Nakaputot iti puraw, nakatisiert iti puraw ken nagsapatos met laeng iti puraw a goma. Balay ni manangna daytoy, ngem no agtalinaed iti Baguio toy amada ditoy nga agyan. Adda daytoy iti masungad kalpasan ti main gate ti Richgate Square Subdivision.
Dagiti laeng matada nga agassawa iti agsarsarita idi insimpa ni Noli ti wheel chair. Uray idi induronnan daytoy, nagtinnalliawda laeng ngem dida nagtimek. Marikna ni Noli ti tibbayo iti barukongna ken idawdawatna saanda koma nga agsubang iti amana itoy a gundaway.
“Good morning, p-papa. Happy Family Day…”
“Good morning…” insungbat ti ama ngem di timmalliaw. Nakapigket dagiti matana iti basbasaenna. Kasla awan iti aniamanna iti isasangbay dagiti agassawa.
Nagareng-eng ni Adora a mangiyaw-awat iti sangareppet a nalabaga a sabong ti rosas a pinurosna iti hardinna.
Timmaliaw ti ama. Saan a nalawag ti rupana a mangrugin a rugian iti karenken. Nakipinnerreng iti manugang. Nainayad dagiti imana ti ama a nangawat kadagiti sabong sa nagyaman. Inawatna, sinay-opna iti namindua, sa nainayad iti panangidissona iti tugaw.
“Sumrekkayon!” ni manangna a Minda. Nagpakadada nga agassawa. Nupay saan a nagtimek ken di timmalliaw ti ama, nagtungtungtung-ed daytoy.
Iti panangaldaw, dida nakasango a mangan ti ama ta rimuar daytoy.
MAKALAWAS pay iti palabsen, sadanto agpa-Canada. Simmalipda nga agassawa iti cycling fun race ti Cycling Club of Baguio City. Sang-atenda ti Kennon Road manipud iti Saytan, Rosario, La Union agingga iti Burnham Park Lake Drive. Insakay ni Noli ni Adora iti sango. Impakombertna ti bisikleta tapno umatiddog ken adda ti pagtugawan ni Adora. Naganaygay a nagpedal. Naragsak met ni Adora a mangitudtudo iti sarsaroenda a pick-up ti television crew.
“Al-alaandata iti photage, love. ”
“Ung...ung…!”
“Wen, partakak pay! Abutenta ti umuna a grupo!”
“Ung…ung… ” nagngilangil ni Adora, sana pinagtupa dagiti agkakawweng a ramayna, sa idi kuan, nagarte daytoy a kasla napaidda, sa nagungor.
“Wen, aya? Napeggad a sarunoen ti lead pack. No mapasamak ti spill, mairamanta. Namak payen no mapandaganka, Love? Aysus, yad-adayom Apo a Mannakabalin!”
Nagtungtung-ed ni Adora.
Camp 4. Patad. Kellaat a nagmenor iti sangoda ti nangisit a Ford Expedition sa nagsardeng. Naglukat ti ridaw iti batog ti drayber.
“O, inumenyo, energy drink…!” pormal ti rupa ti bimmaba ken nangitanggaya iti bote.
“Papa…!” Nagpreno ni Noli. Dimsaag. Nasileng dagiti kasla batobato a masel kadagit gurongna ken kadagiti takiagna a mangtengngel iti bisikleta.
“Pagpapigsam, alaemon…” naalumamay ti balikas ti ama.
“Papa, you mean…?”
“Ala wen, inabaknak. Inabaknak! Anak la ti anak…” Immisem ken nagngilangil ti ama.
Narikna ni Noli ti kayab ti nalamiis nga angin. Imbakalna dagiti matana iti bakras dagiti bantay iti daya ket nabuyana a nagkurno dagiti nalayog a kawayan. Immisem.
Manipud iti ridaw, timmaray ni mamana a nangapungol ken ni Adora. “Addakami a mangsuporta kadakayo. We always keep our eyes on you…” kuna ni mamana.
“Thank you, papa, mama…” Nagraed ni Noli a nangawat ti mainum. Nanglukat ken nangitangad. Ti lamiis ket sinebsebanna a naminpinsan ti lumlumuag a barukong; lamiis a kas iti aplaw ti angin a nangited iti bang-ar ken nayon a kired. Ti nabati nga apagkatlo iti botelia, impainumna amin ken ni Adora. Inisemanna ti panagsala dagiti duyaw a sabong ti marapait a nangkumot kadagiti abaga ti kasla binautan nga uleg a kalsada.
“Sige, rugianyo manen ti agsang-at. Adayo pay ti finish line. Be careful!” indagdag ti ama a nangpekkel ti kanawan nga abaga ti anak kalpasan a kinusona ti tuktok ti manugangna.
“Thank you, papa, mama…mangrugi ita, makaturogkamin iti nairut...”
“Umunakamin ta inkam alaen ni Rochelle. Urayendakayo iti finish line,” ti ina.
“Agyamankami manen, papa, mama…agannadkayo met iti dalanyo…”
Ganado nga agpedal ni Noli ta agluplupias ti barukongna iti kired ken namnama. Saanen nga agluag ti barukongna. Kasla landok dagiti gurongna a nagpedal.
“Si Apo Chios nan mang sufalit ken chaka isnan fachang ya layad ay inpa-ilam asawam, balok!” impasabat ti maysa kadagiti lima a nakabaag ken uksob a lallakay a nakaiggem iti pika ken gansa idi nabatoganda ti Lion’s Head. Isuda dagiti agpappapiktiur kadagiti turista.
“Idawat-dawatmi nan panang-ited si Apo Chios ya gabay ken dakayo…” ti maysa pay.
“Ania kano, Love?” naganangsab ni Noli ta nasang-at a lugar ditoy. Nagareng-reng ni Adora a nagngilangil.
“Iyaman kadakayo em-in amam-a! Adi kabayadan, nan nay manlaplapusanan ay layad yo ken dakami! Maid teken ay mangitauli isnan emin ay layad ya kina agyodyo no di si Apo Chios!” impukkaw ni Noli a nangtaliaw iti likudda. Nagkatawa ta intag-ay ken winagwag dagiti lallakay ti pikada. “Matago-tago tako em-in!” Impukkawna manen.
Nagsabat dagiti matada a dua. Manutsutil ti isem ni Adora, a kasna la kunkuna: dinno met a puon ti saleng ti nanglikkabam ti insungbatmo?
Naggarikgik ni Adora ken dinanggayanna. Naragsakda. Ngem ammo ni Noli, adu pay dagiti agur-uray a pannubok kadakuada, a kas iti panangsang-atda ita iti Kennon Road: nasken nga agridam ken agannad, ta agtinnag ti adu a ling-et (wenno lua pay ket ngata), adu a kired ken anus; nasken ti tured ken pigsa ti pakinakem ken uray maitutop ken rumbeng a pangngeddeng; nasken a di maawanan a panagtalek iti bagi ken iti Mannakabalin; nasken ti panagannad kadagiti rangkis, kadagiti teppang, kadagiti agtinnag a bato, kadagiti nagalis a disso, kadagiti kurbada, kadagiti masabat ken masaruno a lugan, ken kadagiti agballasiw a tao ken dingo.
“Love, iti kaanoman, diak tallikudan ti sinapataak nga ayat…” Naginnisemda…##
Friday, October 24, 2008
Posted by Ka Iddo at 6:12 AM
Labels: short story
1 comment:
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Linteg militar
Ti linteg militar ket maysa a sistema dagiti annuroten a mayetnag ken maipatungpal no rabsuten wenno tenglen ti maysa nga autoridad ti militar ti normal a pannakatarawidwid wenno pannakaituray ti hustisia.
Masansan a maisayangkat ti linteg militar no agbalin a nasisita a maipatungpal dagiti aramid dagiti autoridad ken organisasion a militar, nangruna no kadagiti di mapakpakadaan a pakasapulan, ken no dagiti normal nga institusion ti justicia ket saanen a makatignay wenno awananen iti bileg ken samay iti kabarbaro a situasion wenno pasamak, kas koma no adda gubat, dadakkel a kalamidad ti nakaparsuaan, riribuk a cibil, iti nasakup a teritorio wenno kalpasan ti maysa a kudeta (panangrabsut iti turay). Ti kasapulan a panangtaginayon iti urnos ken linak ti publiko kabayatan ti emerhensia ti kangrunaan a panggep ti linteg militar. Nupay kasta, ti pannakaideklara ken pannakayetnag ti linteg militar ti ar-aramaten dagiti diktadura, nangruna dagiti diktadura ti militaria, tapno maipatungpalda ti panagturayda.
Gagangay a ti linteg militar ket kissayanna dagiti personal a karbengan dagiti umili, limitaranna ti kaunday ti proseso ti pannakausig, ken iyetnagna dagiti nakarkaro a pannusa ngem iti ordinario a linteg. Iti adu a pagilian, dusa a patay ti maysa nga iyetnag ti linteg militar iti sumagmamano a krimen, uray pay no dagiti adda a masursurot a linteg ket saan a sakupen ti sistemana dagiti nasao a krimen ken pannusa.
Iti dadduma a pagilian, ipaturay ti linteg militar dagiti annuroten a kas iti curfew. Masansan nga iti babaen daytoy a sistema, ti pannakatarawidwid ken pannakaipataray ti justicia ket tengngel amin ti militaria tribunal a maaw-awagan iti korte militar. Mapagteng met ti pannakasuspende ti pannakaipatungpal ti habeas corpus.
Linteg militar iti nadumaduma a pagilian[urnosen | urnosen ti taudan]
Filipinas[urnosen | urnosen ti taudan]
Nayetnag ti linteg militar iti Filipinas manipud 1972 agingga iti 1981 iti babaen ti turay ni Presidente Ferdinand Marcos, tapno mapengdan ti dumakdakkel a riribuk a civil iti pagilian ken ti pangta ti panangrabsut dagiti Komunista iti turay kalpasan dagiti agsasaruno a panagbomba iti Manila. Idi damo, inawat ti kaaduan nga umili ti pannakaideklara ti linteg militar. Ngem idi agangay, immadu nga immadu ti nangtubngar iti daytoy gapu iti panaglablabes ken panagabuso iti karbengan a kas tao nga aramid ti militaria. Adu a bumusbusor iti gobierno ni Marcos ken kalabanna iti politika ti natiliw a nabalud, naparparigat, napapatay ken nagpukaw.


text:
WORKSHEET
WORKSHEET
Komusta ti Panagkawkawesmo?
Kanayonan Manipud iti Daytoy a Koleksion
No Kasapulam ti Privacy
—Ania ti Aramidem?
Ammuem no kasano a manayonan ti panagtalek kenka dagiti nagannakmo.
Uminumka Kadi iti Arak?
Makatulong kenka daytoy a worksheet nga agplano no adda mangpilit kenka nga uminum.
Ilawlawagmo ti Patpatiem Maipapan iti Homoseksualidad
Mabalin a narigat nga ilawlawag ti patpatiem maipapan kadagiti kontrobersial nga isyu. Makatulong daytoy a worksheet tapno makapanunotka kadagiti umiso ken nataktika a sungbat dagiti saludsod maipapan iti homoseksualidad.


text:
Agannad Kadagiti Panagem ti Puso
“Ti puso nagulgulib ngem iti aniaman a banag ket desperado,” kuna ti Biblia. (Jer. 17:9) No adda banag a tartarigagayan unay ti pusotayo, saan kadi a nainkalintegan a pagustuantayo dayta?
Ipakdaar kadatayo ti Kasuratan: “Rummuar manipud puso dagiti nadangkes a panagrasrason, panangpapatay, pannakikamalala, pannakiabig, panagtakaw, ulbod a pammaneknek, panagtabbaaw.” (Mat. 15:19) Mabalin a liputannatayo ti piguratibo a pusotayo ket tignayennatayo a mangaramid iti banag a di maitunos iti pagayatan ti Dios. Ken nalabit ditay madmadlaw a naallilawnatayo ti pusotayo agingga a makaaramidtayo iti dakes. Ania ti makatulong kadatayo a mangilasin kadagiti panagem ti pusotayo sakbay a makaaramidtayo iti di umiso?
PANANGLASIN KADAGITI PANAGEM—KASANO?
Inaldaw a basaen ti Biblia ken utoben ti kunaenna.
“Ti sao ti Dios nabiag ken adda bilegna ken natartarumamis ngem iti aniaman a kampilan a dua ti tademna ket sumalput uray agingga iti paglasinan ti kararua ken espiritu,” insurat ni apostol Pablo. Ti mensahe ti Dios a masarakan iti Biblia “kabaelanna a lasinen dagiti panunot ken dagiti panagem ti puso.” (Heb. 4:12) Dakkel ti maitulong ti panangusigtayo iti kuna ti Kasuratan tapno mailasintayo dagiti panagem ti pusotayo. Nagpateg ngarud nga inaldaw a basaentayo ti Sao ti Dios ken utobentayo ti kunaenna, iti kasta matuladtayo ti panagpampanunot ken panangmatmat ni Jehova!
No awatentayo ti balakad ti Kasuratan ken iyaplikartayo dagiti prinsipio ti Biblia, masanay ti konsiensiatayo—ti timek iti kaunggantayo. (Roma 9:1) Malapdannatayo a mangikalintegan iti di umiso nga aramid. Kasta met, naglaon ti Biblia kadagiti pagarigan nga agserbi kas “pammakdaar.” (1 Cor. 10:11) No silalagiptayo kadagita, malapdantayo nga agaramid iti di umiso. Ania koma ti aramiden ti tunggal maysa kadatayo?
Ikararag iti Dios a tulongannaka a mangilasin kadagiti panagem ti pusom.
Ni Jehova ket “manangsukimat iti puso.” (1 Cron. 29:17) Isu “dakdakkel ngem kadagiti pusotayo ket ammona ti amin a bambanag.” (1 Juan 3:20) Saantay a maallilaw ti Dios. No sibubulos nga ikararagtayo dagiti pakaseknan, rikrikna, ken tarigagaytayo, tulongannatayo ni Jehova a mangilasin kadagiti panagem ti pusotayo. Mabalintayo met a kiddawen kenkuana a ‘mangparsua kadatayo iti puso a nasin-aw.’ (Sal. 51:10) Tapno mailasintayo dagiti pagannayasan ti pusotayo, saantay ngarud a tagtagibassiten ti panagkararag.
Agatension kadagiti gimong.
Ti panagimdeng kadagiti gimong tulongannatayo a mangtingiting iti makin-uneg a kinataotayo—ti pusotayo. Nupay saan a kanayon a makangngegtayo iti baro nga impormasion, makatulong ti itatabunotayo tapno ad-adda a matarusantayo dagiti prinsipio ti Biblia ken umawattayo kadagiti pammalagip a makatulong iti panangilasintayo kadagiti panagem ti puso. Makatulong met ti komento dagiti kakabsat tapno mausigtayo ti makin-uneg a kinataotayo. (Prov. 27:17) Ngem no iputputongtayo ti bagitayo imbes a tagiragsakentayo ti makilangen kadagiti kakabsat bayat ti gimong, mabalin a mangituggod dayta iti ‘panangsapultayo iti kabukbukodan nga iniimut a tarigagay.’ (Prov. 18:1) Nainsiriban ngarud nga isaludsodtayo iti bagitayo, ‘Ugalik kadi nga atendaran ti amin a gimong ken agimdeng kadagita?’—Heb. 10:24, 25.
KASANO A MAALLILAWNATAYO TI PUSOTAYO?
Mabalin nga allilawennatayo ti nagulib a pusotayo iti adu a pamay-an. Usigentayo ti uppat kadagitoy: panagtarigagay iti material a bambanag, panagusar iti inumen a de-alkohol, di nasayaat a kakadua, ken paglinglingayan.
Panagtarigagay iti material a bambanag.
Natural laeng a kayattayo a penken dagiti pisikal a kasapulantayo. Ngem pinakdaarannatayo ni Jesus a saantay nga iyun-una ti material a bambanag. Imbatadna iti maysa nga ilustrasionna no ania ti napasamak iti maysa a nabaknang a lalaki a napnapno dagiti kamaligna. Awanen ti pangikabilanna kadagiti sumaruno a nawadwad nga apitna. Implano ti lalaki a rugpuen dagiti kamaligna ket mangibangon iti daddadakkel a kamalig. Kinunana: “Sadiay urnongekto ti amin a bukbukelko ken ti amin a naimbag a bambanagko; ket kunaekto iti kararuak: ‘Kararua, addaanka iti adu a naimbag a banag a naidulin maipaay iti adu a tawen; agnam-ayka, manganka, uminumka, agragragsakka.’” Ngem daytoy a nabaknang a tao nalipatanna ti maysa a napateg a kinapudno: No matay iti dayta a rabii, awan mamaay ti amin a nagbambannoganna.—Luc. 12:16-20.
Bayat a tumataengantayo, mabalin a maseknantayo unay kadagiti material a kasapulantayo inton lumakay wenno bumakettayo. Kas resultana, mabalin a rugiantayo nga ikalintegan ti panag-overtime iti trabaho iti tiempo ti gimong wenno maliwayantayon dagiti Nakristianuan a responsabilidadtayo. Saan kadi a masapul nga agannadtayo iti kasta a pagannayasan? Wenno mabalin nga agkabannuagtayo pay ket bigbigentayo nga awanen ti nasaysayaat pay ngem iti amin-tiempo a panagserbi. Ngem itantantantayo kadi ti agpayunir ta irasontayo nga awan pay ti natalged a pagsapulantayo? Saan kadi a rumbeng nga aramidentayo itan ti amin a kabaelantayo nga agbalin a nabaknang iti Dios? Adda kadi makaammo kadatayo no sibibiagtayo pay inton bigat?
Panagusar iti inumen a de-alkohol.
“Dika makikadua kadagiti nakaro ti panagin-inumna iti arak,” kuna ti Proverbio 23:20. No magusgustuan ti maysa a tao ti inumen a de-alkohol, mabalin nga ikalinteganna ti kanayon a panaginum. Mabalin a kunaenna nga aginum tapno marelaks, saan a tapno agbartek. No kasta ti panagrasrasontayo, mabalin a tiempon a tingitingentayo ti pagannayasan ti pusotayo.
Di nasayaat a kakadua.
Siempre, ditay maliklikan a kalangen dagiti di manamati—kas kadagiti adda iti eskuelaan, trabaho, ken iti ministerio. Ngem saan a nasayaat ti makisinninged wenno napaut a pannakitimpuyog kadakuada. Ikalintegantay kadi ti kasta a pannakilangen ket ibagatayo a nasayaat met ti kababalinda? “Dikay payaw-awan,” impakdaar ti Biblia. “Dagiti dakes a pannakitimpuyog dadaelenda dagiti makagunggona nga ugali.” (1 Cor. 15:33) No kasano a ti sangkabassit a polusion makontaminaranna ti nadalus a danum, dagidiay di mangay-ayat iti Dios makontaminaranda ti espiritualidadtayo ken maguyugoydatayo a mangtulad kadagiti nailubongan a panangmatmat, panagkawkawes, panagsasao, ken ug-ugali.
Paglinglingayan.
Gapu iti moderno a teknolohia, nalakatayo a magun-odan ti nadumaduma a paglinglingayan, nga adu kadagita ti kuestionable wenno di maitutop iti maysa a Kristiano. ‘Ti tunggal kita ti kinarugit saan koma a madakamat iti nagtetengngaanyo,’ insurat ni Pablo. (Efe. 5:3) Kasanon no naallukoy ti pusotayo nga agbuya wenno agdengngeg iti banag a di nadalus? Mabalin nga irasontayo a kasapulantayo amin ti sangkabassit a panagaliwaksay wenno panaglinglingay, ket personal a banag dayta. Ngem ipapusotayo koma ti balakad ni Pablo ket ditay baybay-an a sumrek ti kinarugit iti mata wenno lapayagtayo.
SAAN PAY A NALADAW TAPNO AGBALBALIW
No nagbalintayo a biktima ti nagulib a pusotayo ken nairuamtayon a mangikalintegan iti di umiso a tignaytayo, saan pay a naladaw tapno agbalbaliw. (Efe. 4:22-24) Usigen ti dua a moderno a pagarigan.
Kasapulan ni Miguel * a balbaliwan ti panangmatmatna maipapan iti material a bambanag. Kunana: “Agnanaed idi ti pamiliak iti pagilian a nakapatpateg ti maaddaan iti kabaruan ken kasayaatan a teknolohia ken pagnam-ayan nga ituktukon ti lubong. Isu nga impamaysak a gun-oden ti amin a kayatko. Impagarupko a maaramidak daytoy a saanak nga agbalin a materialistiko. Ngem nabigbigko idi agangay a ti panangipangpangruna iti material a bambanag ket kasla iti dalan nga awan patinggana. Inkararagko ken Jehova dagiti pampanunotek ken dagiti panagem ti pusok, ket impudnok a kayatmi ti naan-anay a makapagserbi kenkuana kas pamilia. Pinasimplemi ti biagmi ken immakarkami iti lugar nga addaan dakdakkel a panagkasapulan. Idi agangay, nakapagpayunirkamin. Nakitami a dimi kasapulan ti adu a material tapno maaddaankami iti nasayaat ken naragsak a biag.”
Ipakita met ti kapadasan ni Lee no kasano a nakatulong ti panangtingitingna iti bagina tapno maisardengna ti makilangen iti dakes a kakadua. “Gapu iti trabahok,” kuna ni Lee, “regular a kaduak dagiti suplayer manipud sabali a pagilian. Ammok nga adda nalabes a panagiinum kadagita a miting, ngem kayatko met latta ti mapan. Namin-adu a gistay mabartekak, ngem makonkonsiensiaak kalpasanna. Kasapulan a tingitingek ti linaon ti pusok. Gapu iti balakad ti Sao ti Dios ken dagiti singasing ti papanglakayen, naamirisko a tartarigagayak gayamen a kalangen dagiti saan a mangay-ayat ken Jehova. Iti agdama, as-asikasuek ti negosiok babaen iti telepono aginggat’ mabalin imbes a direkta a katransaksionko dagiti suplayer.”
Masapul nga usigentayo ti bagitayo ken lasinentayo dagiti panagem ti pusotayo. Tapno maaramidtay dayta, masapul nga agpatulongtayo ken Jehova babaen iti kararag, ta “ammona dagiti palimed ti puso.” (Sal. 44:21) Impaay met ti Dios ti Saona, nga agserbi a pagsarmingantayo. (Sant. 1:22-25) Napateg met dagiti pammalagip ken balakad kadagiti naibatay-Biblia a publikasiontayo ken kadagiti gimongtayo! Makatulong dagitoy a mangsaluad iti pusotayo tapno maitultuloytayo ti magna iti daldalan ti kinalinteg.
^ par. 18 Nabaliwan dagiti nagan.


text:
Garchitorena, Camarines Sur
Ti Garchitorena ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Camarines Sur iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Garchitorena ket politikal a nabingbingay iti 23 a barbaranggay.[2]
- Ason (Anson)
- Bahi
- Binagasbasan
- Burabod
- Cagamutan
- Cagnipa
- Canlong
- Dangla
- Del Pilar
- Denrica
- Harrison
- Mansangat
- Pambuhan
- Baranggay I (Poblacion)
- Baranggay II (Poblacion)
- Baranggay III (Poblacion)
- Baranggay IV (Poblacion)
- Sagrada
- Salvacion
- San Vicente
- Sumaoy
- Tamiawon
- Toytoy
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Camarines Sur". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 26 Septiembre 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Camarines Sur". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 26 Septiembre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
LUGLUGAR KEN TATTAO
Panagpasiar Idiay El Salvador
DANDANI 500 a tawenen ti napalabas idi simmangpet dagiti Espaniol iti lugar a maawagan itan iti El Salvador. Ti kadakkelan idi a tribu sadiay inawaganda ti teritoriada a Cuscatlán a ti kayatna a sawen ket “Daga ti Saniata.” Ita, kaaduan a tattao iti El Salvador ket kaputotan dagiti katutubo a tribu ken dagiti dimmayo a taga-Europa.
Pagaammo a nagaget ken mannakigayyem dagiti Salvadoran. Nasayaat ti ugalida ken nadayawda pay. Sidadayaw a kumablaawda sakbay a makisarita wenno ibagada ti rantada babaen ti, “Buenos días” (naimbag a bigat) wenno “Buenas tardes” (naimbag a malem). Kinapudnona, ibilang dagiti agnanaed kadagiti bario ken babassit nga ili nga awan daydayaw ti maysa no dina kablaawan ti lumabas.
Maysa kadagiti paborito a kanen dagiti Salvadoran ket ti pupusa—tortilla a naaramid manipud nagiling a mais (wenno bagas) a mapalamanan iti keso ken bukbukel, kasta met iti karne ti baboy wenno dadduma pay a palaman. Masansan a maidasar dagiti pupusa a kadua ti sarsa a kamatis ken curtido—napaglalaok a repolio, carrot, sibuyas, ken nagasang a suka. Nupay kutsilio ken tinidor ti usaren ti dadduma, kadawyan nga iggamanda ti pupusa no kanenda.
AMMOM KADI? Naawagan ti El Salvador a daga dagiti bulkan. Adda nasurok a 20 a bulkan ken aktibo pay ti dadduma kadagita. Ti Los Tercios Waterfall ket agdissuor kadagiti innem ti sulina nga arintiddog a batbato a pinataud ti bimtak a bulkan.
Adda nasurok a 38,000 a Saksi ni Jehova iti El Salvador, ken naorganisarda iti agarup 700 a kongregasion. Isursuroda ti Biblia iti agarup 43,000 a tattao iti Spanish, English, ken Salvadoran Sign Language.


text:
Pamilia ti pagsasao
Ti pamilia ti pagsasao ket isu ti grupo dagiti pagsasao a maikabagian babaen ti tinaudan manipud ti maysa a puonan, a tinawtawagan ti proto-pagsasao iti dayta a pamilia Ti termino a 'pamilia' ketnagtaud manipud ti puonan a modelo iti taudan ti pagsasao iti naipakasaritaan a liguistika, nga agus-usar ti insasao a mangpada kadagiti pagsasao ti tao iti bilolohiko a puonan ti pamilia, wenno iti maysa a sun=marsaruno a panagbalbaliw, iti sebbanagn iti maysa a pilohenetiko a puonan iti ebolusionario a taksonomia. Awan ti pudno a biolohiko a pannkaikabagian a baetan dagiti agsasao a maibagbaga iti daytoy nga insasao.
Manipud idi 2009, ti SIL Ethnologue ketnangikatologo kadagiti 6,909 a sibibiag a pagsasao.[1] Ti "sibibiag a pagsasao" ket isu ti nawatiwat a naus-usar a kas nangruna a porma iti pannakisinnarita babaen ti naisangayan a grupo dagiti sibibiag a tao. Ti apag-isu a bilang dagiti sibibiag a pagsasao ket aggigiddiat manipud ti 5,000 aginggana ti 10,000, segun ti sapasap a kasayaat ti panangipalplawag ti maysa a tao iti "pagsasao", ken iti maysa a naisangayan no kasano ti panangidasig kadagiti dialekto. Adu pay dagiti natayen ken awanen a pagsasao.
Ti pannkaikameng dagiti pagsasao iti isu met laeng a pamilia ti pagsasao ketmaipatakder babaen ti komparatibo a lingguistika. Dagiti anak a pagsasao ket naibagbaga nga adda dagiti henetiko wenno henelohiko a pannkaikabagian; ti immuna a termino a naibagbaga ket ad-adu a moderno , bayat a ti naudi a naibaga ket ad-adu a tradisional.[2] Ti ebidensia ti linguistiko a pannakaikabagian ket makita iti mapalpaliiw a pakabingayan a panakailasin a saan a naigupit iti panagbulod. Ti henelohiko a pannkaikabagian dagiti pagsasao nga adda ket makibinningayda ti pannkatalinaay, dagitoy dagitilanga iti proto-pagsasao a saan a maipalawag babaen ti pannakairana wenno panagbulod. Ti pannkaikameng iti maysa a sanga wenno grupo iti kaunegan ti pamilia ti pagsasao ket nabangon babaen dagiti pakibingayan a panagbaparo, isu daytoy dagiti sapasap a langa kadagitoy a pagsasao a mabirukan iti sapsap a puonan iti intero a pagsasao. Kas pagarigan, dagiti Hermaniko a pagsasao ket dagitoy ti "Hermaniko" a nakibinningay ti bokabulario ken dagiti gramatiko a langa a naipampamattian nga adda iti Proto-Indo-Europeano a pagsasao. Dagitoy a langa ket naipammatian a dagiti baro nga panagpabaro a napasamak iti Proto-Hermaniko, ti tinaudan ti Proto-Indo-Europeano nga isu idi ti tinaudan kadagiti amin a Hermaniko a pagsasao.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Ethnologue: Dagiti pagsasao iti lubong, Maika-16 nga edision". Naala idi 8 Hunio 2010, ISBN 978-1-55671-216-6
- ^ Müller, Max (1862). Dagiti lektura ti siensia ti pagsasao: a naibagbaga idiay Naarian apatakder ti Royal Gran Britania idi Abril, Mayo ken Hunio, 1861 (3rd nga ed.). Londres: Longman, Green, Longman ken ni Roberts. p. 216.
Ti henelohiko a pannakaidasig kadagiti nakaipatakderan dagiti pagsasao nga Aryano, a nakitkita tayo, iti asideg a panangipada iti gramatiko a panagilasin iti tunggal maysa;....


text:
Jimalalud, Negros Oriental
Ti Jimalalud ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Negros Oriental iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Jimalalud ket nabingbingay a politikal kadagiti 28 a barbaranggay.[2]
- Aglahug
- Agutayon
- Ampanangon
- Bae
- Bala-as
- Bangcal
- Banog
- Buto
- Cabang
- Camandayon
- Cangharay
- Canlahao
- Dayoyo
- Yli
- Lacaon
- Mahanlud
- Malabago
- Mambaid
- Mongpong
- Owacan
- Pacuan
- Panglaya-an
- North Poblacion
- South Poblacion
- Polopantao
- Sampiniton
- Talamban
- Tamao
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Negros Oriental". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Oktubre 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Negros Oriental". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 7 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
SAN ESTEBAN, Ilocos Sur. Natay ti maysa a baket kabayatanna a nasugatan ti maysa nga Indian national iti aksidente a napasamak iti barangay Poblacion itoy nga ili.
Ti biktima ket managan Thelma Caceres, residente iti nasao a lugar kabayatanna a ti Indian national ket managan met Singh Amadeep, 19 anios, residente met iti San Jose, Candon City.
Iti inisial nga imbestigasion, agpatpataray iti national highway ti Bombay babaen iti motorsiklona a Honda Wave, addaan plaka AB-6046 idi bumallasiw iti national highway ti baket manipud laud ket ditan a napasamak ti aksidente.
Nakaro a nasugatan dagiti dua ket naitarayda iti ospital. Naaddaan pay iti nakaro a panakadadael dagiti luglugan.