text:
Amianan a Kalimantan
Ti Amianan a Kalimantan (Indones: Kalimantan Utara) ket ti probinsia ti Indonesia. Daytoy ket mabirukan idiay parte ti Indonesia nga isla ti Borneo. Ti teritorio itan a mangbukel ti probinsia ket addaan iti agarup a populasion iti 525,000 segun ti senso idi 2010;[1] ti kaudian nga opisial a karkulo (manipud idi Disembre 2013) ket 628,331.
Ti Amianan a Kalimantan ket pagbeddenganna dagiti estado ti Malaysia iti Sabah iti amianan ken ti Sarawak iti laud, ken babaen ti probinsia ti Indonesia ti Daya a Kalimantan iti abagatan.
Daytoy ket nabangon idi 25 Oktubre 2012, daytoy ti kabaruan a probinsia ti Indonesia. Daytoy ket sakupenna ti kalawa iti 72,275.12 a kilometro kuadrado. Ti teritorio ti probinsia ket parte idi ti Daya a Kalimantan.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Biro Pusat Statistik, Jakarta, 2011.
- ^ House Agrees on Creation of Indonesia's 34th Province: 'North Kalimantan'


c: text/html

text:
Ti Department of Agriculture (DA) ket nangited iti unconditional cash assistance
Ti Department of Agriculture (DA) ket nangited iti unconditional cash assistance babaen iti sidong ti Rice Competitiveness Enhancement Fund (RCEF): Rice Farmers Financial Assistance (RFFA) para kadagiti mannalon iti pagay a nakarehistro iti Registry System for Basic Sector in Agriculture (RSBSA) ditoy ilitayo a Sudipen nga naapektaran iti Rice Tarification Law (RTL).
Naiyuswat iti umuna nga aldaw iti panangiwaras ti nasao a cash assistance para kadagiti 2,053 a mannalon ditoy Municipal Gymnasium babaen dagiti staff iti Department of Agriculture a binayabayan ni Municipal Agriculture Officer Zeny C. Corpuz kasta met iti pannakitinnulong ti nadumaduma nga ahensia para iti napaspaspas a pannakaited dagiti Cash Assistance. Daytoy ket maysa a pamuspusan ti Departamento ti Agrikultura a mangbigbig iti kontribusion dagiti mannalon iti pagilian.
Ti nasao nga programa ket inatendaran ti naayat ken naalibtak nga ina iti ili Hon. Wendy Joy D. Buquing, VM Melvin G. Macusi ken dagiti opisiales iti Sangguniang Bayan.
“Maragsakanak iti naited nga kanayonan nga tulong para kadagiti mannalonmi. Dakkel daytoy a tulong para kadagiti kasapulanda aglalo ita a panawen ti pandemia”. -WDB
Ti sibubukel nga LGU Sudipen, agyamankami kadagitoy a bendision para kadagiti mannalon.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Danaw Manguao
Ti Danaw Manguao ket ti maysa a danaw a mabirukan iti akin-amianan unay a rehion ti isla ti Palawan iti Filipinas. Daytoy ket ayan dagiti nadumaduma nga endemiko a sebbangan ti ikan, a kas ti sleeper goby Oxyeleotris expatria.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- "Lake Manguao". Wetlands of Southeast Asia. ASEAN Regional Center for Biodiversity Conservation. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2007-09-28. Naala idi 2007-01-31.
- "Lake Manguao: State of Conservation and Sustainable Development". Academe II. Kuweba ng Anak ng Lupa. Naala idi 2007-01-31.


text:
Lehislatibo a distrito iti Las Piñas-Muntinlupa
Ti Lehislatibo a Distrito iti Las Piñas-Muntinlupa ket isu idi ti pannakabagi ti ili ti Las Piñas ken Muntinlupa iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas manipud ti pannakabangonnna idi 1987 aginggana idi 1998, idi ti Las Piñas ken ti Muntinlupa ket nagbalinda kadagiti urbano unay a siudad ken naikkanada kadagiti bukodda a pannakabagi.
Maymaysa a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas


text:
Olimpiada
Ti Olimpiada wenno dagiti Olimpiada nga Ay-ayam (Pranses: les Jeux olympiques) (JO)[1], daytoy ket maysa a kangrunaan nga internasional a mapagteng a mangilanga dagiti kalgaw ken panaglalam-ek nga ay-ayam, nga adda dagiti rib-ribu nga atleta a makibinglay kadagiti nadumaduma a salisal. Dagiti Olimpiada nga Ay-ayam ket naipammategan a kas ti kangrunaan a salisal dagiti ay-ayam iti lubong nga adda dagiti sumurok a 200 a pagilian a makibinglay.[2] Dagiti Ay-ayam ket agdama a maitenggel iti tunggal dua a tawen, a ti Kalgaw ken Panaglalam-ek nga Olimpiada agsinnublatda, nupay ngarud dagitoy ket mapasamak iti tunggal uppat a taw-tawen iti uneg ti bukodda a naisangayan panawen dagiti ay-ayam. Kasisigud a, ti Taga-ugma nga Olimpiada ket natenggel dagitoy idiay Olimpia, Gresia, manipud idi maika-8 a siglo BC aginggana idi maika-4 a siglo AD. Ni Baron Pierre de Coubertin ket isu ti nagipatakder ti Komite ti Internasional nga Olimpiada (IOC) idi 1894. Manipud idin ti IOC ket nagbalin nga isu ti nangituray a bagi iti Olimpiada a Tignay, a ti patakderna ken dagiti inararamid ket naipalpalawagan babaen ti Olimpiada a Dokumento ti linteg.
Ti ebolusion iti Olimpiada a Tignay idi panawen ti maika-20 ken maika-21 a siglo ket nagbanagan kadagiti nadumaduma a panagbalnaliw kadagiti Olimpiada nga Ay-ayam. Adda kadagitoy a naipagisu ket mairaman ti panagpartuat kadagiti yelo ken panaglalam-ek nga ay-ayam, dagiti Paralimpiko nga Ay-ayam para kadagiti atleta a pilay, ken ti Kinaagtutubo nga Olimpiada para kadagiti kinaagtutubo nga atleta. Ti IOC ket nagampon kadagiti nadumaduma nga ekonomia, politikal, ken teknolohikal a kinapudno iti maika-20 a siglo. A kas ti nagbanagan daytoy, ti Olimpiada ket nagbaliw manipud puro nga agdadamo, a kas naipanunutan ni Coubertin, tapno makapabael ti panagbinglay dagiti propesional nga atleta. Ti panagerang-rang-ay ti kinapangruna iti masa a midia ket nakapartuat kadagiti banag a panagtged ti korporatibo ken panaka-komersio dagiti Ay-ayam. Dagiti Sangalubongan a Gubat ket nagbanagan ti panaka-ukasen dagiti 1916, 1940, ken 1944 nga Ay-ayam. Dagiti dakkel a panagiwelga idi panawen ti Nalamiis a Gubat ket nagipatingga ti panagibinglay kadagiti 1980 ken 1984 nga Ay-ayam.
Buklen ti Olimpiada a Tignay dagiti internasional a pederasino ti ay-ayam (IFs), Komite ti Nailian nga Olimpiada (NOCs), ken dagiti agur-urnos a komite para kadagiti tunggal maysa a naisangayan nga Olimpiada nga Ay-ayam. A kas ti mangikeddeng a bagi, ti IOC ket akinrebbeng para iti panagpili ti siudad a mangsangaili para kadagiti tunggal maysa nga Olimpiada nga Ay-ayam. Ti mangsangaili a siudad ket akinrebbeng para iti panagurnos ken mangibayad ti rambakan dagiti Ay-ayam a maitunos iti kaunegan ti Olimpiada a Dokumento ti linteg. Ti Olimpiada a programa, a binuklan dagiti ay-ayam a maisalisal kadagiti Ay-ayam, ket panggepen pay babaen ti IOC. Ti rambakan dagiti Ay-ayam ket sakupenna dagiti adu a ritos ken dagiti simbolo, a kas ti Olimpiada a wagayway ken panagsilaw, ken dagiti pay pananglukat ken panangriket a seremonia. Sumurok a 13,000 nga atleta ti makisalisal iti Kalgaw ken Panaglalam-ek nga Olimpiada kadagiti 33 a nadumaduma nga ay-ayam ken dagiti gangani a 400 a mapaspasamak. Dagiti umuna, maikadua, ken maikatlo a a malpas kadgiti tunggal maysa a pasamak a makaawat kadagiti Olimpiada a medalia; balitok, pirak, ken gambang.
Dagiti Ay-ayam ket dimakkelda unayen a gangani a naiprepresenta ti tunggal maysa a pagilian. Iti kastoy a panagrang-ay ket nagpartuat kadagiti nadumaduma a panagkarit, a mairaman dagiti panagiwelga, panaggamut, panagpasusukan dagiti opisial, ken ti terorismo. Iti tunggal dua a tawen, ti Olimpiada ken ti panakailatakanna ti midia ket mangpakabael kadagiti di-amammo nga atleta iti gundaway a makaala iti nailian, ken iti naisangayan a kaso, internasional a pammadayaw. Dagiti Ay-ayam ket mangbukel iti maysa a kangrunaaan nga opurtunidad para iti mangsangili a siudad ken pagilian iti mangipakita kaniana iti lubong.
Taga-ugma nga OlimpiadaUrnosen
Dagiti taga-ugma nga Olimpiada nga ay-yam ket dagiti serie dagiti salisal a natengngel ti nagbaetan dagiti representatibo dagiti nadumaduma a siudad-estado ken pagarian manipud ti Taga-ugma a Gresia, a nangnagruna a nangilanga dagiti atletiko ngem dagiti pay bakal ken dagiti panaglumba ti kalesa a paspasamak. Iti panawen dagiti Olimpiada nga ay-ayam dagiti amain a panagsagsagaba dagiti sumuppiat a makibingbinglay a siudad-estado ket naitongtongkua aginggana ti panakalippas dagiti ay-ayam.[3] Ti nagtaudan dagitoy nga Olimpiada ket namortahan ti misterio ken dagiti sarsarita.[4] Maysa kadagiti kalatakan a mitolohia inagananna ni Herakles ken ti amana ani Zeus a kas dagiti nagtaudan dagiti Ay-ayam.[5][6][7] Segun dagiti sarsarita, ni Herakles ket isu ti immuna a timmawag kadagiti Ay-ayam iti " Olimpiada" ket nagipatakder kadagiti annawid ti panagtengngel kadagitoy iti tunggal uppat a tawen.[8] Dagiti sarsarita ket agtultuloy a kalpasan ti panakakompleto ni Herakles kadagiti sangapulo ket dua nga ob-obra, inpatakderna ti Olimpiko nga estadio a kas pammadayaw kenni Zeus. Ti sumaganad a panakalpas daytoy, isu ket nagna iti nalinteg a linia dagiti 200 nga agpang ken tinawagna daytoy a kaadayo iti maysa a "stadion" (Griego: σtάδιov, Latin: estadio, "entablado"), a iti kalpasan daytoy ket nagbalin a ti paset ti kaadayo. Ti maysa pay a mitolohia ket maikadua kadagiti immuna nga Ay-ayam iti taga-ugma a Griego a konsepto iti Olimpiko a panagsardeng ti panagdangadang (ἐkexeιpίa, ekecheiria).[9] Ti kaaduan a nawawat a petsa para iti panakapartuat iti Taga-ugma nga Olimpiada ket idi 776 BC; naibatay daytoy kadagiti naisuratan, a nabirukan idiay Olimpia, kadagiti nangabak iti lumba ti panagtaray a natengngel iti tunggal uppat a tawen a nangrugi idi 776 BC.[10] Dagiti Taga-ugma nga Ay-ayam ket mangipabuya kadagiti panagtartaray a paspasamak, a pentatlon (a buklen dagiti panaglagto a paspasamak, panagibakal ti disko ken habalina, taray a lumba ken gabbo), boksing, gabbo, pankration, ken dagiti maipappan ti kabalio a paspasamak.[11][12] Ti tinawtawid ket agibagbaga a ni Coroebus,ti maysa a kusinero manipud ti siudad iti Elis, ket isu ti immuna a kampion iti Olimpiada.[13]
Ti Olimpiada ket kamasapulan a pangrunaan ti relihion, a mangipabbabuya kadagiti ay-yam a paspasamak a maikumaduaan dagiti ritos a sakripisio a mangpammadayaw kenni Zeus (a ti nadayag nga estatua babaen ni Pidias ketnakatakder idiay templona idiay Olimpia) ken ni Pelops, ti nasantuan a bannuar ken mitiko nga ari iti Olimpia. Ni Pelops ket maysa idi a nadayag para iti pannakilumbana iti kalesa kenni Ari Oenomaus iti Pisatis.[14] Dagiti nangabak kadagit paspasamak ket nasiddaawan ken nainmortalisado kadagiti daniw ken dagiti estatua.[15] Dagiti Ay-ayam ket natengngel iti tunggal uppat a tawen, ken daytoy a paset ti panawen, ket makunkuna a dagiti Ismo nga Ay-ayam.[16]
Ti Olimpiada ket nakaabo ti pantok idi maika-6 ken maika-5 a siglo BC, ngem daytoy ket nagin-inut a naapday ti kinapangruna a kas dagiti Romano ket nakaalada kadagiti bileg ken impluensia idiay Gresia. Awan dagiti konsenso ti opisial a panakagibus dagiti Ay-ayam, ti kadawyan a kaaduan a petsa let idi 393 AD, idi tiemperador a ni Teodosio I a nagirangarang a maikkat amin dagiti pagano a kulto ken panagsansanay.[17] Ti maysa pay a petsa ket nadakamat ket idi 426 AD, a ti simmaruno kaniana a ni Teodosio II ket nagbilin ti panagdadael kadagiti amin a Griego a templo.[18] Kalpasan ti panakaapday ti Olimpiada, dagitoy ket saanen a natengngel aginggana idi kaladawan ti maika-19 a siglo.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ "Ti Pranses ken Ingles ket isu dagitoy ti opisial a pagsasao para iti Olimpiada.", [1]."(..)
- ^ "Sapasap a pangkita dagiti Olimpiada nga Ay-ayam". Encyclopædia Britannica. Naala idi 2008-06-04.
- ^ Swaddling, Judith (2000). Dagiti Taga-ugma nga Olimpiáda nga Ay-ayam (2 nga ed.). Austin: Unibersidad iti Texas a Pagmalditan. p. 54. ISBN 0-292-70373-2. OCLC 10759486. Naala idi Hunio 6, 2009.
- ^ Young (2004), p. 12
- ^ Pausanias, "Elis 1", VII, p. 7, 9, 10; Pindar, "Olimpiko 10", pp. 24–77
- ^ Richardson (1997), p. 227
- ^ Young (2004), pp. 12–13
- ^ Pausanias, "Elis 1", VII, p. 9; Pindar, "Olimpiko 10", pp. 24–77
- ^ Spivey (2004), pp. 229–230
- ^ "Olimpiáda nga Ay-ayam" (nasken ti agrehistro). Encyclopædia Britannica. Naala idi 2009-04-29.
- ^ Crowther (2007) pp. 59–61
- ^ "Dagiti Paspasamak ti Taga-ugma nga Olimpiáda". Ti Perseus a Gandat iti Unibersidad ti Tufts. Naala idi 2009-04-29.
- ^ Golden (2009), p. 24
- ^ Burkert (1983), p. 95
- ^ Swadling (1999), pp. 90–93
- ^ Olimpiáda a Museo, "Ti Olimpiada" iti Taga-ugma, p. 2
- ^ Nupay kasta, ti linteg ni Teodosio ket saan a naglaon ti naisangyan a reperensia iti Olimpia (Crowther (2007), p. 54).
- ^ Crowther (2007), p. 54


text:
Rizal, Cagayan
Ti Rizal ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Cagayan iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti Rizal ket nabingbingay a politikal iti 29 a barbaranggay.[2]
- Anagguan
- Anurturu
- Anungu
- Balungcanag
- Batu
- Cambabangan
- Capacuan
- Dunggan
- Duyun
- Gaddangao
- Gaggabutan East
- Illuru Norte
- Lattut
- Linno (Villa Cruz)
- Liwan
- Mabbang
- Mauanan
- Masi (Zinundungan)
- Minanga
- Nanauatan
- Nanungaran
- Pasingan
- Poblacion
- San Juan (Zinundungan)
- Sinicking
- Battut
- Bural (Zinundungan)
- Gaggabutan West
- Illuru Sur
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Rizal | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Tanap ti Cagayan Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion II (Tanap ti Cagayan)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion II (Tanap ti Cagayan)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion II (Tanap ti Cagayan)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion II (Tanap ti Cagayan)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Cagayan". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Agosto 9
Ti Agosto 9 ti maika-221 nga aldaw ti tawen (maika-222 kadagiti bisiesto a tawen) iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 144 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1995 – Jerry Garcia, Amerikano a musikero (naipasngay 1942)
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- BBC: On This Day
- Today in History: August 9 Naiyarkibo 2005-07-19 iti Wayback Machine


text:
Ti kunkunada: Tinakaw kano ti PCGG ti pribado a kinabaknang ti pamilya a Marcos
Dagiti datos: Idi Mayo 30, 2022, maysa a Facebook page a maawagan “Filipino of the Future” weno “Pilipino kano ti masakbayan” ti mangkunkuna a tinakaw kano ti Presidential Commission on Good Government (PCGG) ti pribado a kinabaknang ti pamilya a Marcos.
Ti kunkuna ti nasao a page ket kinumpiska kano ti PCGG ti kuarta ti pamilya uray saan a limmabas iti usto a proseso. Ti lalaunen ti page ket dagiti pablaak a pumabpabor iti Marcos.
“Ti PCGG gayam ti nagtakaw iti pribado a kinabaknang ti pamilya a Marcos gapu iti panagkumpiska ka da kadagitoy uray awan ti naisayangkat nga usto a proseso? Umannamong kayo ngata a rumbeng nga ipa-audit ni Presidente a Bongbong Marcos ti PCGG a nangpabasol ken nagimbento kadagiti inuulbod a banag tapno laeng dadaelen ti pamilya a Marcos?”
Dagiti sanikua a kunkuna da a bagi ti pamilya Marcos a kinumpiska ti PCGG manipud iti panakaitakder na idi 1986 ket saan a pribado a tagikua ti pamilya a Marcos. Nagsurat ti sigud a mangudadaulo ti PCGG a ni Jovito Salonga ti artikulo nu kasano nga inusar ti pamilya a Marcos ti bileg da tapno makagun-od ti iligal a kinabaknang.
Sinolo dagiti Marcos ti sumagmamano nga industriya nga impasidong da kadagiti kroni weno abuyot da. Dagitoy a kroni ti naka-akop iti kinabaknang para kadagiti pamilya a Marcos ken dagiti negosyo da uray man iti pakadaksan dagiti Pilipino.
Maysa kadagitoy a kroni ket ni Roberto Benedicto, maysa a “kabsat” ni Marcos iti fraternity da, ti naipatugaw a kas dadaulo ti Philippine National Bank, ket bayat nga adda iti nasao a posisyon, inusar na ti kuarta ti bangko tapno pondoan na ti bukod na a negosyo ken dagiti negosyo dagiti dadduma pay a kroni. “Kinontrol” na pay ti Philippine Exchange Co. (Philex) a nangimaton kadagiti amin a linnakuan ti asukar para kadagiti lokal nga asyendero. Babaen iti Philex, nagatang ni Benedicto dagiti produkto dagiti lokal a negosyante ken nakaganar iti dakkel. Immabot pay ti gatad ti nailako nga asukar iti US$1 billion.
Maysa pay a kroni ket ni Antonio Floirendo a nangkontrol iti maysa kadagiti kadakkelan a plantasyon ti saba iti sangalubongan. Nakisinnabwat isuna iti Bureau of Prisons tapno maaramat na dagiti balud nga maikkan iti nababa a tangdan iti panagtrabaho da. Namaltrato dagiti balud a mariing iti alas tres ti agsapa ken mapikit nga agtrabaho iti atiddog nga oras, nga awan pay ti seguridad da ti trabaho ken salun-at.


text:
Manipud iti Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Daytoy a pakdaar ti nagaan ti espasio (para iti nagan ti espasio ti Modulo) ket naisaad a saan nga agpaso. Tapno mabaliwan ti pannakaisaad, pangngaasi a pabaruen ti parametro ti
|expiry=.
Daytoy a pakdaar ti nagaan ti espasio (para iti nagan ti espasio ti Modulo) ket naisaad a saan nga agpaso. Tapno mabaliwan ti pannakaisaad, pangngaasi a pabaruen ti parametro ti
|expiry=.
Inus-usar daytoy a plantilia kadagiti mensahe ti sistema. Dagiti panagbaliw iti daytoy ket gapuanan dagiti dagus a panagbaliw iti interface ti agar-aramat iti Wikipedia. Tapno maliklikan ti nakaro a pannakagulo, nasken nga umuna a masubokan dagiti ania man a panagbaliw kadagiti subpanid ti /pagipadasan wenno /pangsubok ti plantilia, wenno iti bukodmo a pagipadasan. Mabalinton a mainayon dagiti nasubokan a panagbaliw iti maysa a panagurnos iti daytoy a plantilia. Pangngaasi a pakitungtungan dagiti ania man a panagbaliw iti panid ti tungtungan sakbay nga isayangkat.
Daytoy a plantilia ket namarkaan iti ID ti CSS ken nagan ti klase CSS ti
".module-namespace-editnotice", tapno dagiti editor ket makaipakatda iti bukodda a panangiduma ti CSS no kayatda. Tapno mailenmmeng daytoy a mensahe, inayon ti kodigo nga adda dita baba:
# module-namespace-editnotice {
display : none !important ;
}
idiay
Special:Mypage/skin.css.


text:
San Fernando, Bukidnon
Ti San Fernando ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Bukidnon iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti San Fernando ket nabingbingay a politikal iti 24 a barbaranggay.[2]
- Bonacao
- Cabuling
- Kawayan
- Cayaga
- Dao
- Durian
- Iglugsad
- Kalagangan
- Kibongcog
- Little Baguio
- Nacabuklad
- Namnam
- Palacpacan
- Halapitan (Pob.)
- San Jose
- Santo Domingo
- Tugop
- Matupe
- Bulalang
- Candelaria
- Mabuhay
- Magkalungay
- Malayanan
- Sacramento Valley
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of San Fernando | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Akin-amianan a Mindanao Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion X (Amianan a Mindanao)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion X (Amianan a Mindanao)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion X (Amianan a Mindanao)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion X (Amianan a Mindanao)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Bukidnon". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Dwight D. Eisenhower
Ni Dwight David "Ike" Eisenhower (maibalikas a /ˈaɪzənhaʊər/, EYE-zən-how-ər; Oktubre 14, 1890 – Marso 28, 1969) ket isu idi ti maika-34 a Presidente iti Estados Unidos manipud idi 1953 agunggana idi 1961. Isu idi ket dati a lima a bituen a heneral iti Buyot ti Estados Unidos idi panawen ti Maikadua a Sangalubongan aGubat, ken nagserbi a kas ti Kangatuan nga Agbilbilin kadagiti Kumaduaan a Puersa idiay Europa; responsiblidadna dagiti panagplano ken panangimaton ti panagraut iti Amianan nga Aprika idiay Operasion a Panagsilaw idi 1942–43 ken ti nagballigi a panagraut iti Pransia ken Alemania idi 1944–45, manipud ti Lumaud a Sanguanan. Idi 1951, isu ti immuna anagbalin a kangatuan nga agbilbilin ti NATO.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Ti Eisenhower a Biblioteka ti Presidente ken aSapot a Pagsaadan ti Museo". Eisenhower.utexas.edu. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2009-03-25. Naala idi Mayo 3, 2010.
- ^ "Dagiti dati a SACEUR". Aco.nato.int. Naala idi Enero 26, 2012.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Dwight D. Eisenhower iti Wikimedia Commons


text:
Sukhumi
Ti Sukhumi wenno Sokhumi[2] (Georgiano: სოხუმი, [sɔxumi] (dengngen); Abhasio: Aҟәa, Aqwa; Ruso: CyxyM(и), Sukhum(i)) ket ti siudad idiay akin-amianan a laud ti Georgia ken ti kapitolio ti Abkhazia. Daytoy ket naisuppiatan a rehion idiay aplaya ti Baybay Nangisit. Ti siudad ket nakasagaba iti nakaro a pannakadadael idi las-ud ti suppiat ti Georgia–Abkhazia kadagiti naladaw a tawen ti 1990. Ti agdama nga aldaw a populasion iti 60,000 ket kagudua laeng iti populasion idi panawen ti USSR.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Maisuppiatan ti kasasaad ti Abkhazia. Bukodna nga ikeddeng a maysa daytoy a nawaya nga estado, ngem bigbigen laeng dagiti bassit a pagilian. Ti gobierno ti Georgia ken kaaduan dagiti dadduma nga estado iti lubong ket ikeddengda ti Abkhazia a de jurea parte ti teritorio ti Georgia. Iti opisial a subdibision ti Georgia, daytoy ket maysa nga autonomo a republika, a ti gobiernona ket situtugaw nga eksilo idiay Tbilisi.
- ^ "Sokhumi". The Free Dictionary (iti Ingles). Naala idi 3 Enero 2022.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Sukhumi iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Sukhumi manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)


text:
1891
Ti 1891 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Huebes iti kalendario a Gregoriano ken ti kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Martes ti nabunbuntog iti 12 nga aldaw a kalendario a Huliano.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero 9 – Ronald Colman, Ingles nga aktor (pimmusay 1958)
- Marso 9 – Jose P. Laurel, maika-3 a Presidente ti Filipinas (pimmusay 1959)
- Mayo 23 – Pär Lagerkvist, Sueko a mannurat, Premio Nobel iti Literatura (pimmusay 1974)
- Mayo 26 – Paul Lukas, Hungaro-Amerikano nga aktor (pimmusay 1971)
- Oktubre 20 – James Chadwick, Ingles a pisiko, nagungunaan ti Premio Nobel iti Pisika (pimmusay 1974)
- Disiembre 10 – Nelly Sachs, Aleman a mannurat, nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura (pimmusay 1970)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 7 – P. T. Barnum, Amerikano a politiko ken negosiante (naipasngay 1810)
- Hulio 4 – Hannibal Hamlin, maika-15 a Bise Presidente iti Estados Unidos (naipasngay 1809)
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti 1891 iti Wikimedia Commons


text:
Hellooo, hellooo, naimbag nga oras kadatayo amin kakailian. Addakam manen nga umay maki-abrasa ken makinnistoria ken makinnisem kadakayo babaen iti ABN. Sapay la koma ta pia ken karadkad latta ti adda kadakayo a sangbayan manen daytoy kolum tayo ket makaipaay kami manen iti ray-aw ken impormasion kadagiti mapaspasamak iti aglawlaw tayo. Ngem koma ket uray kasanu kina-busy ken kinarigat ti panagbiag kadagiti pada a mangur-kuranges a kunada, ditay latta liplipatan wenno liwayan ti agyaman iti Dios a mannakabalin amin kadagiti paraburna kadatayo. Kunada ngarud, bilangen tayo dagiti parabor ti Apo kadatayo saan ketdi a dagiti parikut a sumangbay wenno pannakapaay tayo.
Daytoy man pay kayong ta adda istoryaek kenka tapno agkatawa kay met bassit.
Iti panagsarsarita dagiti agassawa a Sianong ken Sianang a nalabsantayo, kastoy man ti intay natimud kadakuada…
Sianong: Sorry, Baket… pakawanennak koma, nagbasolak kenka.
Sianang: Ania ti basolmo Sianong lakay… ibagam ta maawatanka.
Sianong: Naki-innayatak ken kumadrem, binayadak iti lima gasut a pesos.
Sianang: [makaunget] Laglag a laklakayan…
Sianong: Ha, kua…please metten, a. Sorry, pakawanenakon.
Sianang: No dika ket langgong, ah…apay a nagbayadka…inka sublien tay imbayadmo.
Sianong: Ania, kua…bay-amon ah. Lima gasut met laeng.
Sianang: Langgongka ketdi a napeklan, nagkuna nga agbayadka ket iliblibrek ni Kumparem!
Sianong: [mulagat] Ania…!
Wahaaa, hahahaha, patalastas laeng met Kayong Angkuan ta bareng makakatawa ka met, ken istoryaem to no agiinum kayo.
ASEAN Summit, kas mabasa kadagiti news paper, mangngeg kadagiti damdamag iti radio ken mabuya iti TV news. Adu dagiti natalantan, adda met dagiti negatibo ken positibo a nakuna dagiti nagduduma a lider a timmabuno. Adda ka dita a nagkari ti presidente ti Amerika iti 2M US dolyares sa daydiay wenno pesos, sus matikawak no kasta kadadakkel ti gatad ti kuarta ti mapagsasaritaan ta alergy-kak, para kanu daytoy iti rehabilitasyon ti Marawi City. Ngem ti makunami, ASEAN Summit ngata a pakairanudan wenno Asyong Sa Met, hahaha, kaloka ania Kayong. Kas intay nabuya iti TV news, nagkari ti presidente ti America iti tulong para iti Marawi. Kas met laeng iti China, nagkari iti tulong para iti pannakaaramid ti dua a rangtay iti nasao met laeng a siudad a no sadino ket nakapasamakan ti agarup lima bulan a ranget iti nagbaetan dagiti rebelde a nangsakup iti siudad ngem naparmek met laeng ida ti armada ti pagilian.
Ania kadi ti makunayo iti daytoy Kayong, no bilang awaten ni Presidente Digong dagitoy a tulong. No dakami, awatenna man, agpada laeng dayta. Agpada a nasayaat ta para kadagiti kakabsat idiay a lugar. Basta maaramat la ketdi para iti pagsayaatanda saan ket a mapan man laengen iti dadakkel a bulsa dagiti —hay naku Kayong, makabasolta manen. Ta no malagipko, nagdakkel ti donasyon idi a naawat ti pagilian idi nadalapus ti napigsa a bagio ti Tacloban City. Daytoy ket para iti rehabilitasyon ti siudad ken pannakaipaay iti pagtaengan dagiti kakabsat idiay ngem—ayanna ngay. Isu a no donasyon kunada, agarigengen toy riknakon. Isu a kunak, nasayaat laeng no matungpal amin ken agbanag a nasayaat ti resulta ti ASEAN Summit saan ketdi nga Asyong Sa Met, hahahaha…naalam, Kayong?
Ne, ne, ne, Kakayong naimasantayo manen a kunak, isu a baliwantayto manen, a. Opsss, aglisika man met iti pagnaak sika Atong. Addaka manen a kunak, pasalsali ka a kanayon. Ania manen ti masapulmo aya? Makalag a numero? Ala man laengen…sige, kalagem man tay presidente a puraw, hahahaah, ta balatuannakto no mangabakka. Apowww, dakesen…ni Sofing dayta sumungaden nga adda awitna a tampong. Insurotnansa metten ti gamigamko, dakesen. Pagtalawendak sa metten pare Jun. Babayooo, tsuptsup muahmuahhh.


text:
Gymnocarpium
Ti Gymnocarpium ket tibassit a henero dagiti pako, a makunkuna iti Ingles a kas oak ferns. Daytoy ket dati a naikabil kadagiti nadumaduma a grupo, a mairaman dagiti pako a dryopteroid ken dagiti pako nga athyrioid. Ti kladistiko a panagusig ket nakaipakita a ti Gymnocarpium ken Cystopteris ket mangporma iti masna ngem relatibo a primitibo a klado a basalo kadagiti komprehensibo a pako nga asplenioid, thelypterioid, ken athyrioid.
Bassit dagiti sorus ti Gymnocarpium sori, nagtimbukel ken labus. Dagitoy a pako ket kadawyan a narapis, agdalapdap a risoma iti sirok ti rabaw ti daga, ken naingpis ti linabag a saringit.
Dagiti sebbangan ti Gymnocarpium[urnosen | urnosen ti taudan]
- Gymnocarpium appalachianum – Appalachian oak fern
- Gymnocarpium brittonianum
- Gymnocarpium dryopteris – (akin-amianan) oak fern
- Gymnocarpium fedtschenkoanum
- Gymnocarpium disjunctum
- Gymnocarpium jessoense – akinlaud wenno Nahanni oak fern
- Gymnocarpium oyamense
- Gymnocarpium remotepinnatum
- Gymnocarpium robertianum – limestone oak fern
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Gymnocarpium world species list Naiyarkibo 2018-02-02 iti Wayback Machine


text:
Kikonai, Hokkaido
Ti Kikonai (木古内町, Kikonai-chō) ket ti maysa nga ili a mabirukan iti Subprepektura ti Oshima, Hokkaido, Hapon.
Manipud idi Marso 2018, ti ili ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 4,243, ken ti densidad ti populasion iti 19 a tattao tunggal maysa a km². Ti dagup a kalawa ket 221.88 km².
HeograpiaUrnosen
Mabirukan ti Kikonai iti abagatan a laud ti Peninsula ti Oshima ken sanguenna ti Lingsat Tsugaru.
Dagiti kaarruba nga iliUrnosen
PakasaritaanUrnosen
- 1902: Napundar ti purok ti Kikonai.[3]
- 1942: Ti purok ti Kikonai ket nagbalin nga ili ti Kikonai.
- 2012: Narikepan ti Hokkaido Kikonai High School.
PaglugananUrnosen
Ti estasion ti Kikonai iti Estasion ti Kikonai, ket mabirukan iti amianan a patingga ti Seikan Tunnel, a mangisilpo kadagiti isla ti Hokkaido ken Honshū. Atibo ti gobierno ti ili ket a mangital-o iti panagrang-ay ti Hokkaidō Shinkansen ken mangisingasing a mangidaton iti intermodal a serbisio iti linia.
Agtartaray idi ti Linia ti Matsumae manipud iti Kikonai ngem nawaswas idi 1988. Ti seksion ti Linia ti Esashi manipud iti Kikonai aginggana iti Esashi ket nawaswaspay idi Mayo 2014.
- Linia ti Esashi: Kamaya – Izumisawa – Satsukari – Kikonai ( - Oshima-Tsuruoka – Yoshibori)
- Linia ti Kaikyō: Kikonai
Kabsat a siudadUrnosen
- Tsuruoka, Yamagata (manipud idi 1989)[4]
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ https://www.gsi.go.jp/KOKUJYOHO/MENCHO/backnumber/GSI-menseki20210101.pdf; panid: 7.
- ^ "住民基本台帳人口・世帯数 | 総合政策部計画局統計課"; naala idi: Pebrero 12, 2021.
- ^ "Pakasaritaan ti Kikonai". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2016-08-22. Naala idi 2018-08-06.
- ^ "Kabsat a siudad ti Kikonai". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2016-03-05. Naala idi 2018-08-06.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Dagiti midia a mainaig iti Kikonai, Hokkaidō iti Wikimedia Commons
- Opisial a website (iti Hapon)


text:
Federico Fellini
Ni Federico Fellini (Panangibalikas nga Italiano: [fedeˈriːko felˈliːni]; Enero 20, 1920 – Oktubre 31, 1993) ket maysa idi nga Italiano a direktor ti pelikula ken mannurat ti senario. Isu ket naamammoan iti naisangsangayan nga estilo a magilaok dagiti ladawan ti pantasia ken baroko, isu ket naipanpanunotan a kas maysa kadagiti kaimpluensiaan nga agararamid ti pelikula ti maika-20 a siglo, ken nawatiwat a nararaeman.[1] Isu ket nangabak kadagiti lima nga Gungguna ti Akademia|, a nagbalbalin nga isu ti tao a kaaduan a nangabak ti Oscar Kalaingan a Pelikula ti Ganganaet a Pagsasao iti pakasaritaan.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Burke ken Waller, 12
- ^ Alcinema.org (Naipatarus manipud ti Italiano: Ni "Federico Fellini ket isu ti direktor a nangabak ti kaaduan nga Oscar: 4 para iti Kasayaatan a Ganganaet a Pelikula (1957: La Strada, 1958: Dagiti Rabii ti Cabiria, 1964: 8 1/2, 1975: Amarcord) ken maysa para iti Nagun-od ti Kabibiag idi 1993.")
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Federico Fellini iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig ken ni Federico Fellini iti Wikiquote (iti Ingles)
- Pundasion ni Fellini Opisial a sitio ni Rimini (iti Italiano)
- Fondation Fellini pour le cinéma (Suisa) Opisial a Suiso a sitio (iti Pranses)


text:
Pisika
Ti piksika (manipud iti Taga-ugma a Griego: φύσις, romanisado: physis, lit. 'katutubo') ket maysa a masna a siensia a maipanggep ti panagadal iti banag[1] ken ti bukodna a panaggunay babaen ti limbang nga oras, a mairaman dagiti mainaig a konsepto a kas ti enerhia ken puersa.[2] Iti nalawlawa pay, daytoy ket ti sapasap a panagusig iti katutubo, a maaramid tapno maawatan ti panagtignay a sitatakneng iti law-ang.[3][4][5]
Ti pisika ket isu ti kadaaanan nga kadagiti akademia a disiplina, a baka isu daytoy ti kadaana babaen ti pannakairamanna iti astronomia.[6] Kadagiti napalabas a milenio, ti pisika ket paset iti masna a pilosopia a mairaman ti kimika, ken dagiti pudno a sanga iti matematika, ken biolohia, ngem idi panawen ti Sientipiko a Rebolusion idi maika-16 a siglo, dagiti masna a siensia ket rimsua a kas maysa a naisangsangayan a programa ti panagsukisok iti bukodda a karebbengan.[7] Ti pisika ket ket maisabsabat kadagiti adu a interdisiplinario a luglugar ti panagsukisok, a kas ti biopisika ken kabuklan a kimika, ken dagiti pagbeddengan iti pisika ket saan a nainget a naipalpalawag. Adu dagiti kapanunotan iti pisika a kadawyan a mangipalawag ti kamasapulan a mekanismo kadagiti sabsabali a siensia, bayat nga agluklukat kadagiti baro a adalanan iti panagsukisok kadagiti lugar a kas iti matematika ken pilosopia.
Ti pisika ket nakaaramid kadagiti naimudingan a parawad babaen ti panakaparang-ay kadagiti baro a teknolohia a rimsua manipud kadagiti teoretika a naparang-ay. Para iti kas pagarigan, dagiti panagrang-ay iti panakaawat iti elektromagnetismo wenno nuklear a pisika ket nagitulod ti dagus a panagrang-ay kadagiti baro a produkto a dramatiko ti pannakatranspormana iti moderno nga aldaw ti kagimongan, a kas dagiti telebision, dagiti kompiuter, dagiti domestiko nga aparato, ken dagiti nuklear nga armas; ti panagrang-ay iti termodinamiko a nagitulod ti panagrangrang-ay iti industrialisasion; ken dagiti panagrang-ay iti mekaniko ket nagiparegget ti panagrangrang-ay iti kalkulo.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
A kas ti naipakaammo dita baba, dagiti pamay-an a nausar ti pannakaawat ti panagkukua iti masna a penomena ken dagiti nagbanaganda ket timmaud manipud iti pilosopia, a nain-inut a sinukatan babaen ti masna a pilosopia ken ti masna a siensia, ken ti isasangpet iti moderno a pannakkonsepto iti pisika.
Ti masna a pilosopia ket adda dagiti nagtaudan idiay Gresia idi panawen ti Arkaiko a panawen, (650 BCE – 480 BCE), nga idi dagiti Pre-Sokratiko a pilosopo a kas ni Thales ket saan a namati kadagiti nalatak a masna, relihioso wenno mitolohiko a panangipalpalawag para iti masna a penomena ken nagiproklema a ti tungngal maysa a pasamak ket addaan iti masna gapuanan .[8] Nagitukonda kadagiti kapanunotan a napasingkedan babaen ti panagrason ken panagpalpaliiw ken adu kadagiti bukodda a hipotesis ket napaneknekan a nagballaag kadagiti eksperimento,[9] kas pagarigan ti atomismo.
Ti masna a siensia ket naiparang-ay idi idiay Tsina, India ken kadagidiay Islamiko a kalipato, idi nagbaetan ti maika-4 ken maika-10 a siglo BCE. Dagiti kaadu deskripsion ket nagbalin a nadayeg kadagiti pisiko ken astronomo, kas pagarigan ni Archimedes iti pagturayan iti mekanika, estadistika ken hidrostatika. Ti eksperimental a pisika ket naipayaammo iti panageksperimento ti kapanggepan kadagiti estatiko babaen ti mediebal a Muslim a pisiko a kas ni al-Biruni ken Alhazen.[10][11]
Ti klasiko a pisika ket nagbalin a naisina a siensia idi dagiti nasapa a moderno nga Europeano ket nagus-usarda kadagitoy nga eksperimento ken kadagiti kaadu a pamay-an tapno maduktalanda ti tattan a makunkuna a ti linlinteg iti pisika.[12][13] Ni Kepler, Galileo ken naisangsangyan a ni Newton ket nakaduktal ken nangitipon kadagiti sabsabali a linlinteg iti panaggunay.[14] Idi panawen ti industrial a rebolusion, idi immadu ti pannakasapul ti enerhia, ket immadu met dagiti panagsukisok, a daytoy ti nagiturong ti pannakaduktalan kadagiti baro a linteg iti termodinamiko, kimika ken elektromagnetiko.
Ti moderno a pisika ket nagrugi kadagiti obra ni Einstein kadagiti relatibidad ken kaadu a pisika.
Pilosopia[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti adu a pamay-an, ti pisika ket naggapu manipud iti taga-ugma a Griego a Pilosopia. Manipud ti immuna a panagpadas ni Thales ti panagidasig kadagiti banag, aginggana ti panagikkat ni Democritus a dagiti banag ket nasken a maipabassit iti di-naidumaduma a kasasaad, ti Ptolemaiko nga astronomia iti maysa a kristalino a pirmamento, ken ti libro ni Aristoteles a Pisika (iti maysa a nasapa alibro iti pisika, a nagipadas ti panagusig ken panagilawlawag iti panaggunay manipud iti maysa a pilosopo a kapanunotan), dagiti nadumaduma a Griego a pilosopo ket nakaparangayda kadagiti bukodda a teoria iti katutubo. Ti pisika ket ammo idi a kas timasna a pilosopia aginggan idi maika-18 a siglo.
Babaen ti maika-19 a siglo ti pisika ket naibanaganen a kas maysa a disiplina a naisangsangayan manipud iti pilosopian ken dagiti sabsabali a siensia. Ti pisika, a kasla dagiti sabsabali a siensia, ket agtalek iti pilosopia iti siensia tapno makaited iti makaanay a deskripsion iti sientipiko a pamay-an.[15] Ti sientipiko a pamay-an ket agaramat iti maysa a priori a panagrason ken ti pay maysa a posteriori a panagrason ken ti panagusar ti Bayesian nga inperensia tapno marukod ti kammapategan iti naited a teoria.[16]
Ti pannakaparang-ay iti pisika ket nakasungbat kadagiti adu a saludsod dagiti nasapa a pilosopo, ngem dagitoy ket nakaparsua met kadagiti baro a saludsod. Ti panagadal iti pilosopiko a sayasay a nakapalikmut iti pisika, ti pilosopia iti pisika, ket mangiraman kadagiti sayasay a kas ti kasasaad iti limbang ken oras, determinismo, ken metapisikal a kapanunotan a kas ti emperismo, naturalismo ken realismo.[17]
Adu kadagiti pisiko ket nagsurat kadagiti kapanggepan ti pilosopiko a nagbanagan kadagiti obrada, a kas ni Laplace, a nagipatakder ti gapuanan a determinismo,[18] ken Erwin Schrödinger, a nagsurat iti kuantum a mekanika.[19] Ti matematiko a pisiko a ni Roger Penrose ket tinawtawagan idi a ti Platonista babaen ni Stephen Hawking,[20] ti maysa a kapanunotan ni Penrose a pinatungtunganna iti librona, Ti Dalan iti Kinapudno.[21] Ni Hawking ket tinawtawagna ti bagina a kas ti maysa a "di-mababain a reduksionista" ken sumupsuiat kadagiti kapanunotan ni Penrose.[22]
Dagiti bugas a teoria[urnosen | urnosen ti taudan]
Nupay ti pisika ket mangidatar kadagiti nawatiwat ken nadumaduma a sistema, adda dagiti teoria nga us-usaren kadagiti amin a pisiko. Tunggal maysa kadagitoy a teoria ket naekperimento a nasubokan kadagiti adu a bilbilang ken nabirukan nga husto a kas maysa a panagpattapatta iti katutubo (a adda iti naisangayan a turayan ti kinapudno). Kas pagarigan, ti teoria iti klasiko a mekanika ket husto nga impalpalawagna ti panaggunay dagiti banag, no met laeng dagitoy ket dakdakelda ngem dagiti atomo ken aggungunayda a basbassit ngem ti pardas iti lawag. Dagitoy a teoria ket agtultuloy kadagiti aktibo a lugar ti panagsukisok, ken ti naisangayan nga aspekto iti klasiko a mekanika a makunkuna a kas ti gulogulo a naduktalan idi maika-20 a siglo, tallo a siglo kalpasan ti kasisigud a pagannurotan iti klasiko a mekanika babaen ni Isaac Newton (1642–1727).
Dagiti sentro a teoria ket importante a ramramit para iti panagsukisok kadagiti naipangpangruna a topiko, ken dagiti sinoman a pisiko, uray no sabsabali ti panakaipangpangrunada, ket manamnama dagitoy a lireradoda kadagitoy. Dagitoy ket mairaman dagiti klasiko a mekanika, kuantum a mekanika, termodinamiko ken estadistika amekanika, elektromagnetismo, ken espesial a relatibidad .
Klasiko a pisika[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti klasiko apisika ket mairamn ti tinawtawid a sangsanga ken dagiti topiko a nabigbigan ken dagiti naparang-ay sakbay ti rugi ti maika-20 a siglo a dagiti klasiko a mekanika, akustika, optika, thermodynamika, ken elektromagnetismo. Ti klasiko a mekanika) ket maipanggep kadagiti bagi nga inaramid babaen dagiti puersa ken dagiti bagbagi ti panagggunay ken mabalin a mabingbingay kadagiti estatika (panagadal kadagiti puersa iti maysa a bagi wenno bagbagi nga agtaltalna), kinematika (panagadal ti panaggumay nga awan ti pnakaraeman ti gapuanan), ken dinamikas (panagadal ti panaggunay ket dagiti puersa a mangarig ti daytoy); ti mekanika ket mabalin pay a mabingbingay iti natangken a mekanika ken agayos a mekanika (a naamaamo dagitoy a kas ti agtultuloy a mekanika), inaudi ket mangiramraman kadagiti sanga a kas ti hodroestatika, hidrodinamika, aerodinamika, ken pneumatika. Ti akustika, ti panagadal ti uni, ket kanayon a maikapanunotan a sanga ti mekanika gapu ta ti uni ket gapuanan ti panagggunay dagiti partikula ti angin wenno banag a pagbanagan ti allon ti uni ken mabalin a maipalawag iti termino dagiti linteg ti mekanika. Dagiti kangrunaan a moderno a sanga ti akustiko ket ti ultrasonika, ti panagadal dagiti allon ti uni ti nanagato a prekuensia ti labes ti sakup ti panakangeg ti tao. Ti optika, ti panagadal ti lawag, ket saan laeng a maipanggep ti makita a lawag ngem ti pay inpraroho ken ultrabioleta a radiasion, a mangipakita kadagiti amin a penomena ti makita a lawag malaksid ti bisibilidad, a kas ti, panagballatek, repraksion, panaglapped, dipraksion, panakaiwarwaras, ken polarisasion ti lawag. Ti pudot ket maysa apornma ti enerhia, ti akin-uneg nga enerhia a tagikua baben dagiti partikula a binukel dagiti sustansia; ti termodinamika ket maipanggep kadagiti pannakaibagian a nagbaetan ti pudot ket dagiti sabali a porma ti enerhia. Ti elektrisidad ken magnetismo ket naadadal idi a kas agmaymaysa a sanga ti pisika manipud idi nadekket a pannakaikapet a nagabetanda ket naduktalan idi nasap a maika-19 a siglo; ti maysa nga ayus ti elektrisidad ket mangited ti magnetiko a lugar ken ti agbalbaliw a magnetiko a lugar ket mangipartuat ti ayus ti elektrisidad. Ti Elektroestatika ket maipanggep kadagiti elektrisidad a karga a nakatalna, ti elektrodinamika nga adda ti aggungunay a karga, ken magnetoestatika nga adda kadagti magnetiko nga ungto a nakatalna.
Moderno a pisika[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti klasiko a pisika ket sapasap a maipanggep ti banag ken enerhia iti normal a gantingan ti panagpalpaliiw, bayat a ti kaaduan ti moderno a pisika ket maipanggep ti panagkukua ti banag ken enerhia babaen kadagiti nakaro a kasasaad wenno iti dakkel unay wenno bassit unay a gantingan. Kas pagarigan, ti atomiko ken nuklear a pisika ket ti panagadal ti banag kadagiti kabasiitan a gantingan a dagiti kimiko nga elemento ket mabalin a mailasin. Ti pisika dagiti elementario a partikula ket adda pay basbassit a gantingan, gapu ta daytoy ket maipanggep ti kangrunaan a paspaset ti banag; daytoy a sanga ti pisika a makunkuna pay a kas ti nangato nga enerhia a pisika gapu ti kangato unay nga enerhia ti nasken a makapataud kadagiti adu a kita ti partikula kadagiti dakkel a pagipardasan ti partikula. Iti daytoy a gantingan, ti ordinario, ti sentido komon a pakinakem ti limbang, oras, banag, ken enerhia ket saanen nga umiso.
Dagiti kangrunaan a teoria ti moderno a pisika nga ket mangited ti maysa a sabali a ladawan dagiti konsepto ti limbang, oras, ken banag manipud iti nairepresenta ti klasiko a pisika. Ti kuantom a teoria ketmaipanggep ti mapagtalken, ngem ti agnanayon, a katutubo kadagiti adu a penomena iti agpang ti atomiko ken suatomiko, ken ti adda a komplementario nga aspekto dagiti partikula ken dagiti allon iti deskripsion kadagiti kasta a penomena. Ti teoria itirelatibidad ket maipanggep ti deskripsion ti penomena a maaramid ti maysa a kuadro iti reperensia a daytoy ket aggungunay iti respeto ti agpalpaliiwr; ti espesial a teoria iti relatibidad ket maipanggep ti agpapada a panaggunay iti nalinteg a linia ken ti sapasap a teoria iti relatibidadr iti naipardasan apanaggunay ken ti panakaikapetna iti grabitasion. Dagitoy dua a kuantom a teoria ken dagiti teoriada ti relatibidad ket makabiruk kadagiti pakaipakatan kadagiti amin a lugar ti moderno a pisika.
Paggiddiatan ti klasiko ken moderno a pisika[urnosen | urnosen ti taudan]
Bayat a ti pisika ket mangipaturong ti panakaduktal kadagiti naisangalubongan a linlinteg, dagiti teoriana ket naisanlad kadagiti nalitnaw a pagturayan iti panakayatanup. A dagiti linteg iti klasiko a pisika ket pudno a mangipalpalawag kadagiti sistema a ti kinaipangpangruna ti kaatiddog ti gantingan ket dakdakkel ngem ti atomiko a gantingan ken dagiti panaggunay ket nabunbuntog ngem ti pardas iti lawag. Iti ruar iti daytoy a pagturayan, dagiti napalpaliiw ket saanda a maipada kadagiti naipadto. Ni Albert Einstein ket nagiparawad iti pagsukogan iti espesiala relatibidad, a angsukat kadagiti kapagarupan ti patingga nga oras ken limbang nga adda ti limbang nga oras ken mangipalubos iti napudno a panangipalpalawag kadagiti sitema a nangbukel nga adda kadagiti kapardas a gangani kapadpada ti pardas titi lawag. Ni Max Planck, Erwin Schrödinger, ken dagiti dadduma pay ket nangipaammo ti kuantuma mekanika, ti maysa a mabalina akapanunotan kadagiti partikula ken panagitignay a mangpalubos iti napudno a panagipalpalawag kadagiti atomiko ken subatomiko a gantingan. Kalpasan daytoy, ti teoria tikuantuma lugar ket nagitipon ti kuantuma mekanika ken espesial a relatibidad. Ti sapasap a relatibidad ket nagpalubos ti dinamiko, a killo ti limbang nga oras, a dagiti nawatiwat a sistema ken dakkel a gantingan a patakder iti law-ang ket mabalin ken nasayaat a maipalpalawag Ti sapasap a relatibidad ket saan pay a naitiptipon kadagiti sabsabali a kammasapulan a deskripsion; adda dagiti nadumaduma a kandidato kadagiti kuantum a grabidad ket agdama a maparparang-ay.
Pakaikabagian kadagiti sabali a paset[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti kasapulan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti matematika iti lengguahe nga inusar para iti kompakto a pannakailawlawag ti urnos ti katutubo, a naipangpangruna dagiti linteg ti Pisika. Daytoy ket inmatangan ken inpatakderan babaen ni Pythagoras,[23] Ni Plato,[24] Ni Galileo,[25] ken ni Newton.
Dagiti teoria ti pisika ket agus-usar ti Matematika[26] tapno makagun-od ti urnos ken makaited dagiti napudno a pagannurotan, ti pudno wenno nakarkulo a panakailawlawagan, panakaaduan a nagbanagan ken dagiti maipadto. Dagiti resulta ti eksperimento iti pisika ket dagiti numerikal a panagrukod. Technologies based on Mathematics, kasla ti panagbilang ket nakaaramid ti panagbilang a pisika a kas maysa nga aktibo a lugar ti panagsukisok.
Ti ontolohia ket maysa a kasapulan para iti Pisika, ngen saan a para iti Matematika. Ti kayatna a sawen daytoy ket ti Pisika ket patingga a maipanggep ti panangipalpalawag ti pudno a lubong, bayat a ti Matematika ket maipanggep kadagiti narikut a maawatan a tabas, uray pay ti labes ti pudno a lubong. Nga isu a dagiti pannakaisao ti Pisika ket sintetiko, bayat a ti matematika ket analitiko. Ti matematika ket aglaon kadagiti pangipagarupan, bayat a ti Pisika ket aglaon kadagiti teoria. Dagiti Matematika a maisao ket nasken laeng a lohikal a napudno, bayat a dagiti padto ti Pisika a maisao ket nasken a maipada kadagiti napalpaliiw ken eksperimental a datos.
Ti pannakailasin ket nalawag, ngem saan a nalaka makitkita. Kas pagarigan, ti Matematiko a Pisika ket isu ti pannakaipakat ti Matematika iti Pisika. Dagiti pamay-anna ket Matematiko, ngem ti suhetona key Pisikal.[27] Dagiti parikut iti daytoy a paset ket mangrugi ti maysa a "Matematika a modelo ti Pisikal a kasasaad" ken maysa a "Matematika a panagipalpalawag iti Pisikal a linteg". Kadagiti amin a maisao ti matematika a maus-usar para iti pakailawlawagan ket adda ti narigat a mabirukan a Pisikal a kayatna a sawen. Ti kamaudian a pakailawlawagan ket adda ti nalaklaka a mabirukan a kayatna a sawen, gapu ta daytoy ti birbiruken ti agsulsolbar.
Ti pisika ket sanga ti kammasapulan asiensia, a saan a ti maaramat a siensia.[28] Ti pIsika ket makunkuna pay a kas "ti kammasapulan a siensia" gapu ti suheto ti panagadal kadagiti amin a sanga ti masna a siensia a kas ti Kimika, Astronomia, Heolohia ken Biolohia ket pawpawilan babaen dagiti linteg ti pisika.[29] Kas pagarigan, ti Kimika ket ti panagadal kadagiti tagikua, patakder, ken panagsumamay iti banag (ti naipatengnga nga isip ti kimika iti atomiko a gantingan ket ket mangilasin daytoy manipud iti pisika). Dagiti patakder ket maporma gapu ta dagiti partikula ket magipeksada kadagiti elektriko a puersa iti tunggal maysa kaniada, dagiti tagikua ket mairaman ti maipapan ti bagi a pannakaidasig ti naited a sustansia, ket ti panagsumamay ket nabebedan babaen kadagiti linteg ti pisika, kasla ti konserbasion ti enerhia, masa ken karga.
Ti Pisika ket maipakat kadagiti industria a kas ti inhiniera ken medisina.
Pannakaipakat ken inpluensia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti naipakat a pisika ket isu ti sapasap a termino para iti panagsukisok ti pisika a maipanggep para iti naisangsangayan a panagusar. Ti kurikulum ti naipakat a pisika ket kadawyan nga aglaon kadagiti bassit a klase iti naipakat a medisina, a kas ti heolohia wenno elektriko nga inhinniera. Daytoy ket kadawyan a maigiddiat manipud iti inhiniera gapu ta ti mangipakat a pisisista ket baka saan nga agdardaremdem maysa a naisangsangayan a banag, ngem agus-usar ti panagsukisok ti pisika nga adda ti gandat a mangparang-ay ti baro a teknolohia wenno panagsolbar kadagiti parikut.
Daytoy nga arngian ket kapadpada ti naipakat a matematika. Dagiti mangipakat a pisisista ket mabalin pay nga interesadoda iti panagusar ti pisika para iti sientipiko a panagsukisok. Kas pagarigan, dagiti tao nga agobobra ti pagipardasan a pisika ket mabalinda nga agsukisok kadaghiti nasaysayaat a panagduktal kadagiti partikula para iti panagsukisok ti teoretiko a pisika.
Ti pisika ket kaaduan a maus-usar iti inhinniera. Kas pagarigan, ti estatiko, maysa asubpaset iti mekanika, ket maus-usar iti panagipatakder kadagiti rangtay ken dagiti nadumaduma a patakder. Ti pannakaawat ken panagusar ti akustika ket nagbanagan kadagiti nasaysayaat konsierto a pagkantaan; a maipada pay, ti panagusar kadagiti optika a mangpartuat kadagiti nasaysayaat a ramit ti optiko. Ti pannakaawawat ti pisika makapabalin kadagiti napudpudno a simulador ti panagpatayab, video nga ay-ayam, ken dagiti pelikula, ken kadawyan a kammasapulan iti porense a panagusig.
Ti kaadda ti pagalagadan a konsenso a dagiti linteg ti pisika ket unibersal ken san nga agbalbaliw manipud kadagiti napalabas a panawen, ti pisika ket mabalin a mausar ti panagadal kadagiti banag a nailubnak ti panakaidudua. Kas pagarigan, ti panagadal ti taudan ti Daga, ti sinoman ket mabalinda nga imodelo ti masa ti Daga, temperatura, ken ti gatad ti panagtayyek, kadagiti napalabas a panawen. Daytoy ket makapabalin para iti simulador iti inhenniera a mangpapardas kadagiti baro a panagrang-ay ti teknolohia.
Ngem adu pay dagiti interdisiplinaridad a pamay-an dagiti pisisista ken adu pay dagiti nangruna a paset a naimpluensian babaen ti pisika, a kas ti, paset iti ekonopisika ken sosiopisika.
Panagsukisok[urnosen | urnosen ti taudan]
Sientipiko a pamay-an[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti pisisista ket agus-usarda ti maysa a sientipiko a pamay-an tapno masubokanda ti panakaumisu ti maysa a pisikal a teoria, nga agus-usar ti naipamay-ay nga arngian tapno maipada dagiti pagbanagan ti maisalsaludsod a teoria nga adda dagiti maitaripnong a pagbanagan a maala manipud kadagiti eksperimento ken dagiti panagpalpaliiw a naaramid a mangsubok daytoy. Dagiti eksperimento ken panagpalpaliiw ket naur-urnong ken maipadpada kadagiti naipadto ken hipotesis a naaramid babaen ti maysa a teoria, a mangtulong daytoy ti panagikeddeng wenno panakaisu ti teoria.
Dagiti teoria a kaaduan a nasuportaran babaen ti datos ken saan pay a napaay kadagiti ania man anga emperikal a panasubok ket makunkuna a dagiti sientipiko a linteg, wenno dagiti masna a linteg. Amin a teoria, a mairaman dagiti makunkuna a sientipiko a linteg, ket mabalin a masukatan babaen dagiti napudpudno, dagiti naisapasap a sinao no adda dagiti panagisuppiatan ti teoria nga addanto dagiti mabirukan a napalpaliiw a datos.[30]
Teoria ken eksperimento[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti teoria ket agsuksukisokda ti panagrang-ay dagiti matematiko a modelo nga umannurot kadagiti adda nga eksperimento ken nagballigi a nangipadto ti sumaganad a nagbanagan, bayat a dagiti agsuksukisok ket agpanunotda ken agaramidda kadagiti eksperimento tapno subokanda ken sukisokenda dagiti baro a penomena. Nupay ti teoria ken eksperimento ket mailaslasinda a naiparang-ay, dagitoy ket napigsa nga agkammasapulanda ti tunggal maysa kaniada. Ti panagrang-ay ti pisika ket kankanayon a maumay no dagiti agsuksukisok ket makaduktalda kadagiti saan a maipalawag dagiti adda a teoria, wenno no adda dagiti baro a teoria ket makaaramid kadagiti masubokan a maipadto, a mangregget kadagiti baro nga eksperimento.
Dagiti pisisista nga agob-obra kadagiti panangitignay ti teoria ken eksperimento ket makunkuna a penomenologo. Dagiti penomenologo ket agkitkitada kadagiti narikut a penomena a napalpaliiw kadagiti eksperimento ken agob-obrada kadagitoy tapno maibagada kadagiti kammasapulan a teoria.
Ti teoretiko a pisika ket naipakasaritaan a nakaala ti panagregget manipud iti pilosopia; ti elktromagnetismo ket naipagkaykaysa idi iti daytoy a pamay-an.[31] Ti labes ti ammo a law-ang, ti paset ti teoretiko a pisika ket mangipanggep pay kadagiti hipotetikal a banbanag,[32] a kas ti paralelo a law-ang, ti maysa a multiberso, ken dagiti nangatngato a dimension. Dagiti teoriata ket nagiyawagda kadagitoy a kapanunotan nga adda ti namnama a panasolbar kadagiti naisangsangayan a parikut kadagiti adda teoria. Ken nagsukisokda kadagiti pagbanagan kadagitoy a kapanunotan ken nagob-obrada kadagiti masubokan a maipadto.
Ti eksperimento a pisika ket mangibaga, ken ibaga babaen ti, inhenniera ken teknolohia. Dagiti agsuksukisok a pisisista a nairaman kadagiti maaramat a panagsukisok a daremdem ken agar-aramid kadagiti eksperimento kadagiti ramramit a kas dagiti pagipardasan ti partikula ken dagiti laser, ngem dagiti nairaman ti naipakat a panagsukisok ket kadawyanda nga agobobra ti industria, nga agparparang-ay kkadagiti teknolohia a kas ti magnetiko a resonante a panagiladawan (MRI) ken dagiti transistor. Ni Feynman ket nagisurat a dagiti agsuksukisok ket mabalinda nga agsukisok kadagiti lugar a saan a suksukisoken dagiti teoriata.[33]
Kadakkel ken dagiti gandat[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti pisika ket sakupenna ti ti nawatiwat nga intar ti penomena, manipud kadagiti elementario a partikula (a kas dagiti quarks, neutrinos ken elektrons) aginggana ti kadakkelan a nalatak a rimpuok dagiti ariwanas. Ti mairaman kadagitoy a penomena ket dagiti kangrunaan a banag a mangbukel kadagiti amin a parsua. Isu a ti pisika ket sagpaminsan a makunkuna a ti "kammasapulan a siensia".[29] Ti pisika ket mangigandat a magipalpalawag kadagiti nadumaduma a penomena a rimsua iti katutubo iti termino ti nalaklaka a penomena. Isu a, ti pisika ket mangigandat a mangikapet kadagiti parsua a mapalpaliiw ti nagtagitaon kadagiti ramut a kaso, ken isilpoda amin dagitoy a kaso.
Kas pagarigan, ti taga-ugma aTsina ket nakapalpaliiwda a dagiti naisangayan a bato (lodestone) ket aginnasidegda babaen ti di-makitkita a puersa. Daytoy a pakagapuan makunkunan a kas ti magnetismo, ken immuna idi nga adu nga inad-adal idi maika-17 a siglo. A nasapsapa bassit ngem dagiti Insik, dagiti taga-ugma a Griego ket ammoda dagiti sabsabali a banag a kas ti ambar, a no daytoy ket iradrad iti dutdot daytoy ket gapunan ti kapdpada a di-makitkita a pangtignay a nagbaetan dagitoy dua. Daytoy pay ket adu nga inad-adal idi maika-17 a siglo, ken makunkuna tattan a ti elektrisidad. Isu a, ti pisika ket nakaawaten kadagiti dua a panagpalpaliiw ti katutubo iti termino dagiti ramut a kaso (elektrisidad ken magnetismo). Nupay kasta, ti adu pay a pangobra idi maika-9 a siglo ket nagipakita a dagitoy dua ket sabsabali nga aspekto iti maysa a puersa – ti elektromagnetismo. Daytoy a pamay-an ti "panagkaykaysa" a puersa ket agtultuloy tatta nga aldaw, ken ti elektromagnetismo ken ti nakapsot a nuklear a puersa ket naipanunotanen a dua nga aspekto iti nakapsot nga elektro a panagtignay. Ti Pisika ket agnamnama a makabiruk ti patingga a rason ti (Teoria iti Amin) no apay a ti katutubo ket kastoy (kitaen ti paset ti Agdama a panagsukisok dita baba para iti adu pay a pakaammo).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ni Richard Feynman ket nagirugi kadagiti bukodna a Lektura nga adda iti atomiko a hipotesis, a kas iti kinabukodannna a nakompakto nga insao para kadagiti amin a sientipiko a pannakaammo: "No, iti adda a kataklismo, amin a sientipiko a pannakaammo ket madadaelto, ken maysa laeng a sentensia ti maipasa kadagiti sumaruno a kaputotanan …, ania dagiti insao nga aglaon laeng iti kaaduan a pakaammo iti kabassitan a balikas? Mamatiak … a dagiti amin a banbanag ket maaramid kadagiti atomo – dagiti bassit a partikula nga agpalpalikmut iti agnanayon a panaggungunay, nga agaw-awis iti tunggal maysa kaniada no agaddayoda bassit, ngem maiyabug no maipespesda iti tunggal maysa. …" Feynman, R. P.; Leighton, R. B.; Sands, M. (1963). The Feynman Lectures on Physics [Dagiti Lektura iti Pisika ni Feynman] (iti Ingles). Vol. 1. p. I-2. ISBN 0-201-02116-1.
- ^ Maxwell, J. C. (1878). Matter and Motion [Banag ken Panaggunay]. D. Van Nostrand. p. 9. ISBN 0-486-66895-9.
Physical science is that department of knowledge which relates to the order of nature, or, in other words, to the regular succession of events.[Ti maipapan ti bagi a siensia ket isu ti departamento iti pannakaammo a mangibaga iti urnos ti katutubo, wenno, iti sabali a balikas, ti kadawyan a panagsasaruno dagiti paspasamak.]
- ^ H.D. Young; R.A. Freedman (2004). Unibersidad a Pisika nga adda ti Moderno a Pisika (Maika-11 nga ed.). Addison Wesley. p. 2.
Ti pisika ket maysa a eksperimental a siensia. Dagiti pisiko ket agpalpaliiwda ti penomena ti katutubo ken padasenda a biruken dagiti tabas ken pamunganayan a minaig kadagitoy a penomena. Dagitoy a tabas ket makunkuna a maipapan ti bagi a teoria wenno, no dagitoy ket nasayaatdan a naipatakder ken adun ti panakaus-suarda, ket dagiti maipapapan ti bagi a linteg wenno dagiti pamunganayan.
- ^ S. Holzner (2006). Pisika para kadagiti masitammel. Wiley. p. 7. ISBN 0-470-61841-8.
Ti pisika ket ti pinagadal iti lubongmo ken ti lubong ken ti nakapalikmut a law-angmo.
- ^ Paammo: Ti termino a 'law-ang' ket naipalpalawagan a kas dagiti amin a maipapan ti bagi a naparsua: ti kinadagupan iti limbang ken oras, amin a porma iti banag, enerhia ken momento, ken dagiti maipapan ti bagi a linteg ken dagiti agnanayon a mangituray kaniada. Nupay kasta, ti termino a 'law-ang' ket mabalin pay nga usaren iti sabali bassit a kabanagan iti kontesto a kapanunutan, a mangibagbaga ti konsepto a kas ti kosmos wenno ti pilosopiko a lubong.
- ^ Adda dagiti ebidensia a dagiti kasapaan a sibilisasion a napetsado iti labes ti 3000 BCE, a kas dagitiSumeriano, Taga-ugma nga Ehipsio, ken dagiti Tanap ti Indo a Sibilisasion, ket addada amin kadagiti maipadpadto a pannakaammo ken ti nasayaat a panakaawat kadagiti panaggunay iti Init, Bulan, ken bitbituen.
- ^ Ti 1620 a Novum Organum ni Francis Bacon ket naipangruna iti panagranrang-ay iti sientipiko a pamay-an.
- ^ Singer, C. Ababa a Pakasaritaan iti Siensia iti maika-19 a siglo. Streeter Press, 2008. p. 35.
- ^ Lloyd, Geoffrey (1970). Nasap a Griego a Siensia: Thales aginggan ken ni Aristoteles. Londres; New York: Chatto ken Windus; W. W. Norton ken Kompania. pp. 108–109. ISBN 0-393-00583-6.
- ^ Glick, Livesey & Wallis (2005, pp. 89–90)
- ^ Mariam Rozhanskaya ken I. S. Levinova (1996), "Estatika", p. 642, iti Rashed & Morelon (1996, pp. 614–642)
- ^ Ben-Chaim, Michael (2004). Eksperimental a Pilosopia ken ti Panakaipasngay ti Emperiko a Siensia: Boyle, Locke ken Newton. Aldershot: Ashgate. ISBN 0-7546-4091-4. OCLC 53887772.
- ^ Weidhorn, Manfred (2005). Ti Tao iti Milenio: Ti Naisangsangyan nga Impakto ni Galileo iti Pakasaritaan ti Lubong. iUniverse. p. 155. ISBN 0-595-36877-8. Ni Weidhorn ket Inpakaammona ni Galili a kas ti "ama iti moderno a Pisika"
- ^ Ni Guicciardini, Niccolò (1999), Agbasbasa ti Principia: Ti Panagsupiat tiu Pamay-an ni Newton para iti Masna a Pilosopia manipud idi 1687 aginggana idi 1736, New York: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan.
- ^ Rosenberg, Alex (2006). Pilosopia iti Siensia. Routledge. ISBN 0-415-34317-8. Kitaen ti Umuna a Kapitulo para iti panakitungtungan iti pakasapulan iti pilosopia iti siensia.
- ^ Peter Godfrey-Smith (2003), Kapirulo 14 "Bayesianismo ken dagiti Moderno a Teoria iti Ebidensia" Teoria ken Kinapudno: ti panagipaammo iti pilosopia iti siensia ISBN 0-226-30063-3
- ^ Peter Godfrey-Smith (2003), Kapitulo 15 "Empirismo, Naturalismo, ken Sientipiko a Realismo?" Teoria ken Kinapudno: ti panangiyammmo iti pilosopia iti siensia ISBN 0-226-30063-3
- ^ Kitaen ti Laplace, Pierre Simon, Ti Pilosopiko a Sarita kadagiti Probabilidad, a naipatarus manipud iti maika-6 a Pranses nga edisionm babaen niFrederick Wilson Truscott ken Frederick Lincoln Emory, Dover Publications (New York, 1951)
- ^ Kitaen ti "Ti Panakaipatarus iti Kuantum a Mekanika" Ox Bow Press (1995) ISBN 1-881987-09-4. ken "Ti Panagkitak iti Lubong" Ox Bow Press (1983) ISBN 0-918024-30-7.
- ^ Ni Stephen Hawking ken Roger Penrose (1996), Ti Katutubo iti Limbang ken Oras ISBN 0-691-05084-8 p.4 "Mapanpanunutko a ni Roger ket maysa a Platonista iti pusuna ngem nasken a bukodna a sungbatan daytoy."
- ^ Roger Penrose, Ti Dalan iti Kinapudno ISBN 0-679-45443-8
- ^ Roger Penrose; Abner Shimony; Nancy Cartwright; Stephen Hawking (1997). Ti Dakkel, ti Bassit ken Panunot ti Tao. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. ISBN 0-521-78572-3.
- ^ "Dijksterhuis (1986) Timekanisasion ti lubong a ladawan: Ni Pythagoras aginggana ken ni Newton". Getcited.org. 27 Pebrero 2002. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2011-08-05. Naala idi 30 Enero 2012.
- ^ "Ti pakasaritaan ti matematika".
Urayno kadawyan a maipalpalagip tatta a kas maysa a pilosopo, ni Plato ket maysa pay kadagiti kangrunaan a suki ti matematika ti taga-ugma a Gresia. Naiparegget babaen ni Pythagoras, isu ket nangibangon ti bukodna nga akademia idiay Atenas idi 387 BC, nga isu idiay ket nangipapigsa ti matematika a kas isu ti dalan ti kaaduan a pannakaawat a maipanggep ti kinapudno. A naisangsangayan, nga isu ket naawis a ti heometria ket isu idi ti tulbek a panaglukat kadagiti limed ti law-ang. Ti senial a mabasa ti sumrekan ti akademia ket: “Pawilan dagiti kumneng ti heometria a sumrek ditoy.”
- ^ "Ti pilosopia ket naisurat iti dayta a nalatak a libro nga agnanayon a makitkitatayo. A kayatko a sawen ket ti law-ang, ngem saantayo a maawatan no saantayo nga umuna nga adalen ti pagsasao ken rakemen dagiti simbolo a panakaisurat daytoy. Daytoy a libro ket naisurat iti matematika a pagsasao, ken dagiti simbolo ket ket dagiti trianggulo, sirkulo ken dagiti heometriko a pigura, a no awan ti pannakaitulong dagitoy ket di mabalin a maawatan ti tao ti ania man a balikasna daytoy, ken no awan dagitoy datayo ket barengbarengtayo nga agkalkallautang iti nasipnget a laberinto." – Galileo (1623), Ti ensayador, a kas inadaw nga insao babaen ni G. Toraldo Di Francia (1976), Ti Panagusig iti Pisikal a Lubong ISBN 0-521-29925-X p.10
- ^ "Dagiti panakaipakat ti Matematika kadagiti Siensia". Math.niu.edu. 25 Enero 2000. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2015-05-10. Naala idi 30 Enero 2012.
- ^ Ti pannakipakat ti matematika kadagiti parikut ti pisika ken ti panagrang-ay kadagiti pamay-an a matematiko a mabalin para kadagitoy a panakipakat ken para kadagiti pagannurotan dagiti maipapan ti bagi a teoria." Ti pannakaipalpalawag manipud iti Warnakan ti Matematiko a Pisika. http://jmp.aip.org/jmp/staff.jsp Naiyarkibo 2006-10-03 iti Wayback Machine
- ^ Asosasion ti Amerikano para iti Panagparang-ay ti Siensia, Siensia. 1917. Panid 645
- ^ a b Dagiti lektura ni Feynman iti Pisika Tomo I. Feynman, Leighton ken Sands. ISBN 0-201-02115-3 Kitaen ti Kapitulio 3 : "Ti panakaikabagian ti Pisika kadagiti Nadumaduma a Siensia" para ioti sapsap a tungtungan. Par iti pilosopiko a sayasay no dagiti dadduma a siensia ket mabalin a "maipabassit" iti pisika, kitaen ti reduktionismo ken dagiti espesial a siensia).
- ^ Adda dagiti pamunganayan, a kas ti linteg ti panaggunay ni Newton, ket sapasapda pay laeng a makunkuna a "linlinteg" urayno dagitoy ket saanda a namammoan a mangipatingga a kaso kadagiti baro a teoria. Isu nga, kas pagarigan, iti (1993, Luis de la Peña and Peter Hodgson, eds.) Ti Pilosopia ti Likud ti Pisika Philosophy Behind Physics ISBN 0-387-55914-0, pp 18–24 (Kapitulio 2) ni Thomas Brody , ket mangipalpalawag ti 'epistemiko a siklo' a dagiti estudiante tipisika ket nakaduktalda a ti pisika ket saan a nalpas a produkto ngem daytoy ket pamay-an iti panagpartuat ti [dayta aprodukto].
- ^ Kitaen, para iti kas pagarigan, ti impluensia ni Kant ken Ritter ken ni Oersted.
- ^ Dagiti kosepto a naibagbaga a hipotetiko ket mabalin nga agbalbaliw manipud kadagiti napalabas a panawen. Kas pagariagn, ti atoma ti maika-19 a siglo a pisika ket inuy-uyaw babaen dagiti dadduma a tao, a mairaman ti panagdillaw ni Ernst Mach ti pormulasion ti estadistiko a mekanika ni Ludwig Boltzmann. Babaen ti gibus ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat, ti atomo ket saanen a nakunkuna a hipotetiko.
- ^ Feynman, Richard (1965). Ti Karakter ti Pisikal a Linteg. ISBN 0-262-56003-8. p.157: "Iti kinapudno dagiti eksperimento ket addaanda kadagiti agmaymaysa a karakter. Isuda ket … kankanayon nga agar-aramid kadagiti eksperimento iti rehion nga ammo dagiti tao a dagiti teorista ket saanda pay nakaaramid kadagiti ania man a panagpugto. "


text:
1791
Ti tawen idi 1791 ket kadawyan a tawen a mangrugi iti Sabado iti kalendario a Gregoriano ken ti kadawyan a tawen a mangrugi iti Mierkoles ti nabunbuntog iti 11 nga aldaw a kalendario a Huliano.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero–Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 4 – Naawat ti Vermont a kas ti maika- 14 nga estado ti Estados Unidos.
Hulio–Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hulio 8 – Nagungunaan ni kompositor Joseph Haydn ti pammadayaw a doktorado iti musika idiay Unibersidad ti Oxford.
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 23 – James Buchanan, maika-15 a Presidente iti Estados Unidos (pimmusay 1868)
- Septiembre 4 – Jan Svatopluk Presl, Bohemiano a masna a sientista (pimmusay 1849)
- Septiembre 22 – Michael Faraday, Briton a sientista (pimmusay 1867)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Disiembre 5 – Wolfgang Amadeus Mozart, Austriano a kompositor (naipasngay 1756)
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti 1791 iti Wikimedia Commons


text:
Fernando Lopez
Ni Fernando López, Sr. (Abril 13, 1904 – Mayo 26, 1993) ket maysa idi a Filipino nga estadista. Kameng idi ti impluensial a Pamilia López iti Iloilo, ni Fernando López ket nagserbi a kas Bise Presidente kadagiti tallo a termino, babaen ni Presidente Elpidio Quirino (1949–1953) para kadagiti Liberal ken ni Ferdinand Marcos (1965–1969 ken 1969–1972) para kadagiti Nacionalista.
Nasapa biag ken karrerUrnosen
Ni López ket naipasngay idi Abril 13, 1904 idiay Siudad ti Iloilo, Iloilo kada Benito López ken Presentación Hofileña. Ti pamilia López ket isuda ti kabaknangan ken impluensial a pamilia iti probinsia.
Ni López ket nagadal iti nangato nga eskuela idiay Colegio de San Juan de Letran, ken nagturpos idi 1921. Kalpasanna isu ket nagadal ti linteg idiay Unibersidad ti Santo Tomas, isu ket nakagun-od ti Titulo ti grado ti Linlinteg idi 1925. Kalpasan ti pannakaipasana ti eksaminasion ti kinaabogado, isu ket saan a nagsanay iti pribado ngem tinulonganna ti laklakay a kabsatna a lalaki a mangtaripato ti negosio ti pamiliana.
Idi 1945, idi away pay iti pannakasanay iti politika, ni López ket pinili idi ni Presidente Sergio Osmeña a kas kandidato ti mayor ti Siudad ti Iloilo. Idi 1947, isu ket timmaray para iti Senador ken nangabak iti eleksion.
Ni López ket maysa idi kadagti nagpundar ti Kolehio ti Iloilo ken ti Unibersidad t FEATI idiay Manila.
Bise PresidenteUrnosen
Umuna a terminoUrnosen
Idi 1949, isu ket nagbalin a bise presidente babaen ni Presidente Elpidio Quirino ken isu pay ti sekretario ti agrikultura, ken nagserbi aginggana idi 1953. Isu ket nabutosan manen a kas senador, ken nabutosan manen idi 1959.
Maikadua ken maikatlo a terminoUrnosen
Idi 1965, kakuyogna a timmaray ni Ferdinand Marcos ken nangabak a kas ti bise presidente. Isu ket nabutosan manen idi 1969. Babaen idi nairangarang ti linteg militar idi 1972, ti pamilia López ket saanen a kinayat ni Marcos ken pinunterian ti diktatoria gapu ta ti dununsiasionda ti korupsion ni Marcos. Napunteriannada pay gapu ti politikal nga impluensia ti pamilia, gapu ta kameng dagitoy ti napauten nga oligarkia. Ti puesto tibise presidente ket nawaswas idi, ken ti pamilia López ket kaaduan a naikkat kadagiti tagikuada ti politika ken ekonomia.
Kinaudi a biag ken ipupusayUrnosen
Manipud idi 1986 aginggana idi 1993, isu ket nagbalin a Mangidaulo ti Philippine Holdings ken ABS-CBN ken Honorario a Mangidaulo ti FHL Holdings.
Isu ket pimmusay idi Mayo 26, 1993, ti nabalo nga asawana ni Mariquit Javellana ket addaanda kadagiti innem nga annak, ni Yolanda, Fernando, Jr.(Junjie), Alberto (Albertito), Emmanuele, Benito ken ni Mita. Isu ket addaan kadagiti 21 nga appo, isuda ket ni Dondie, Andy, Alan ken ni Butch (MONTELIBANO), Fernando III (Henry Lopez), Bettina, Cecilia, Alberto Jr., Melissa, Regina, Roxanne, Rolenda, Rowena, Raphaela, Rebecca, Benjamin (LÓPEZ), Miguel ken ni Alfonso, Tito ken ni Celine (LÓPEZ), ken ni Panchito (PUCKETT).
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Petsa a pannakapasingked ti Batay-linteg ti 1973, babaen ti Proklamasion ti Presidente Blng. 1102 babaen ni Presidente Ferdinand E. Marcos
- ^ (Binakante ni Marcos ti opisina ti bise presidente idi naiparuar ti batay-linteg ti 1973.)
- ^ Awan idi ti bise presidente a naidutok kalpasan idi nagtakem a Presidente ni Quirino manipud kenni Roxas, gapu ta daytoy ket saan a nasken babaen ti Batay-linteg ti 1935


text:
Ōzora, Hokkaido
Ti Ōzora (大空町, Ōzora-chō) ket ti maysa nga ili a mabirukan iti Subprepektura ti Okhotsk, Hokkaido, Hapon.
Nabukel ti Ōzora idi Marso 31, 2006, kas maysa a resulta ti panagtitpon ti ili ti Memanbetsu, ken ti purok ti Higashimokoto.
Naisina ti Purok ti Memanbetsu (kalpasanna ket Ili ti Memanbetsu) manipud iti Ili ti Abashiri (itan ket Siudad ti Abashiri) idi 1921, ken naisina ti Purok ti Higashimokoto manipud iti Ili ti Abashiri idi Pebrero 11, 1947. Isu ti kasta, amin dagiti teritorio ti Ōzora ket parte idi ti Abashiri.
Adu kadagiti lugar iti Ōzora, kas dagiti estasion ti tren, eropuerto, ken ti high school ket nanaganan manipud iti dati nga ili ti Memanbetsu, ken ti kompania ti eroplano ti Hapon ket agus-usar iti "Memanbetsu" a mangibaga iti "Ōzora" a kas maysa a destinasion.[3][4]
Edukasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Agpatpataray ti Ōzora kadagiti eskuela ti elementaria ken junior high.
Iti lugar ti Higashimokoto:
- Higashimokoto Elementary School
- Higashimokoto Junior High School
- Higashimokoto Agricultural High School
Iti lugar ti Memanbetsu:
- Memanbetsu Elementary School
- Memanbetsu Junior High School
Ipatpataray ti Prepektural nga Opisian ti Edukasion ti Hokkaido ti Memanbetsu High School idiay Ōzora.
Pagluganan[urnosen | urnosen ti taudan]
Agpatpataray ti Kompania ti Perolaril ti Hokkaido (JR Hokkaido) dagiti dua nga estasion iti Nangruna a LInia ti Sekihoku:
Mabirukan ti Eropuerto ti Memanbetsu idiay Ōzora.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ https://www.gsi.go.jp/KOKUJYOHO/MENCHO/backnumber/GSI-menseki20210101.pdf; panid: 8.
- ^ "住民基本台帳人口・世帯数 | 総合政策部計画局統計課"; naala idi: Pebrero 12, 2021.
- ^ Home Page, All Nippon Airways
- ^ Home Page Naiyarkibo 2011-10-10 iti Wayback Machine, Japan Airlines
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig iti Ōzora, Hokkaidō iti Wikimedia Commons
- Pakaammo ti panagbiahe idiay Ōzora, Hokkaido manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Opisial a website (iti Hapon)


text:
ISO 3166-2:US
Ti ISO 3166-2:US ket isu ti naikabil para iti Estados Unidos idiay ISO 3166-2, paset iti ISO 3166-2 a pagalagadan a naipablaak ti ISO, nga agipalpalawag kadagiti kodigo para iti nagnagan iti kangrunaan a subdibision (probinsia wenno estado) iti amin a pagilian a naikodigo iti ISO 3166-1. Iti agdama ti Estados Unidos, dagiti kodigo ISO 3166-2 ket nailpalpalawag kadagiti sumaganad a subdibision:
- dagiti 50 nga estado iti Estados Unidos
- maysa a distrito (Distrito iti Columbia ti kapitolio ti Estados Unidos, ken makunkuna pay a Washington D.C.)
- dagiti 6 nga insular a luglugar.
Ti tunggal maysa kadagiti kodigo ket addaan ti dua a paset, a naisina iti pangrangtay.
Agdama a kodkodigo[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti subdibision a nagnagan ket nailista a ksa ti ISO 3166-2 a pagalagadan nga inpablaak babaen ti Mangtaripato nga Ahensia ti ISO 3166 (ISO 3166/MA).
Pinduten ti buton iti paulo tapno maurnos ti tunggal maysa a batong.
Dagiti subdibision a nairaman iti ISO 3166-1[urnosen | urnosen ti taudan]
Malaksid ti pannakairaman a kas dagiti subdibison iti Estados Unidos iti ISO 3166-2, dagiti adda iti ruar a lugar ket opisialda pay a nainaganan kadagiti bukodda a kodigo ti pagilian iti ISO 3166-1.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti Estado ti Estados Unidos, Statoids.com


text:
Manipud iti Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Ti Łobez (ˈwɔbɛs, Pl-Łobez.ogg (tulong·pakaammo)) ket maysa a siudad iti distrito ti Łobez, idiay Zachodniopomorskie, Polonia. Mabirukan daytoy iti agarup a 90 km (56 mi) iti abagatan ti Szczecin, idiay karayan Rega. Daytoy a siudad ket addaan kadagiti 10,066 nga agtataeng (manipud idi 2019).
Piramida dagiti agtataeng iti Łobez babaen ti tawen manipud idi 2014 (kanigid babbai, kanawan lallaki).
Dagiti midia a mainaig iti Łobez iti Wikimedia Commons


text:
Terorismo
Ti terorismo ket isu ti sistematiko a panagusar ti panagbutbuteng, a kadawyan a naranggas, a naipangpangruna a kas kapanggepan ti panagpilit. Iti sangalubongan a komunidad, nupay kasta, ti terorismo ket awan ti legado a kabuksilan, a panangilawlawag ti kriminal a linteg a .[1][2] Dagiti sapasap a panangilawlawag ti terorismo ket mangitudo ti laeng kadagiti naranggas a tignay a naipanggep a mangpartuat kadagiti panagbutbuteng, en naar-aramid para kadagiti relihioso, politikal wenno, ideolohiko a gandat; ken naigaggagara a puntaan wenno saan nga ikaskaso dagiti pannkatalged dagiti di makigubgubat (dagiti paisano). Adda payen dagiti panangilawlawag a mangiraman ti di nalinteg a panagranggas ken gubat. Ti panag-usar kadagiti maipadpada a taktika babaen dagiti kriminal nga organisasion para iti panagsalaknib a raketa wenno ti panangipatingpal ti maysa a kodigo ti ulimek ket kadawyan a saan a naibagbaga a kas terorismo ngem dagitoy met laeng a maipadpada a tignay ket mabalin a makuna a terorismo no daytoy ket inaramid babaen ti maysa a a naparegta ti politika a grupo. Mabalin a daytoy ket,[3] saan unay a bukodna a makaparaukma ngem babaen dagiti pagbanagan dagiti panaganannad a naaramid tapno masalakniban dagiti mabalin a biktima.[4]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Angus Martyn, Ti Karbengan ti Bukod a Panagsalaknib babaen ti Sangalubongan a Linteg-ti Sungbat kadagiti Panagraut dagiti Terorista ti 11 Septiembre Naiyarkibo 2009-04-29 iti Wayback Machine, Australiano a Linteg ken Bills Digest Group, Sapot ti Pagsaadan ti Parlamento ti of Australia , 12 Pebrero 2002.
- ^ Thalif Deen. POLITIKA: Pabagsalisal a Panagilawlawag ti ti Terorismo dagiti Kameng nga Estado ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, Inter Press Service, 25 Hulio 2005.
- ^ Heinrich Böll, Fürsorgliche Belagerung (Cologne: Kiepenhauer & Witsch, 1979).
- ^ Raj Desai ken Harry Eckstein (1990). Insureksion: Ti Panagbalbaliw ti Rebelion dagiti Agtaltalon. Politika ti Lubong, 42 , pp 441-465 doi:10.2307/2010510
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Terorismo iti Wikiquote (iti Ingles)
Dagiti midia a mainaig iti Terorismo iti Wikimedia Commons
- Dagiti Taripnong ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Abagatan nga Ubian
Ti Abagatan nga Ubian ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Tawi-Tawi iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Abagatan nga Ubian ket nabingbingay a politikal kadagiti 31 a barbaranggay.[2]
- Babagan
- Bengkol
- Bintawlan
- Bohe
- Bubuan
- Bunay Bunay Tong
- Bunay Bunay Lookan
- Bunay Bunay Center
- Lahad Dampong
- East Talisay
- Nunuk
- Laitan
- Lambi-lambian
- Laud
- Likud Tabawan
- Nusa-nusa
- Nusa
- Pampang
- Putat
- Sollogan
- Talisay
- Tampakan Dampong
- Tinda-tindahan
- Tong Tampakan
- Tubig Dayang Center
- Tubig Dayang Riverside
- Tubig Dayang
- Tukkai
- Unas-unas
- Likud Dampong
- Tangngah
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of South Ubian | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ BARMM Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "BARMM". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "ARMM - Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "ARMM - Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "ARMM – Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Tawi‑tawi". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Listaan dagiti ili idiay Hapon
Ti ili (町; chō wenno machi) ket ti lokal nga administratibo a yunit idiay Hapon. Daytoy ket lokal a publiko a bagi a mairaman ti prepektura (ken wenno sabali dagiti sabali a kapada), siudad (shi), ken purok (mura). Iti heograpia, ti ili ket mailaon iti kaunegan ti prepektura.
Laglagipen nga iti isu met laeng a balikas (町; machi wenno chō) ket naus-usar pay kadagiti nagan dagiti basbassit a rehion, ken kadawyan a paset ti barrio iti maysa a siudad. Daytoy ket tidda idi dagiti basbassit nga ili ket naporma kadagiti ruar ti siudad, ken kanungpalan met laeng a naitipon iti dayta.


text:
Disiembre 16
Ti Disiembre 16 ti maika-350 nga aldaw ti tawen (maika-351 kadagiti bisiesto a tawen) iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 15 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1946 – Timmipon ti Tailandia iti Nagkaykaysa a Pagpagilian.
- 1979 – Timmipon ti Libya kadagiti sabali nga uppat a pagilian ti OPEC iti pannagipangina ti presio ti krudo, ken nagbanagan daytoy ti dagus ken dramatiko nga epekto idiay Estados Unidos.
- 1991 – Inrangarang ti Kazakhstan ti pannakawayawaya manipud iti Kappon ti Sobiet.
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1730 – Diego Silang, Filipino a rebolusionario (pimmusay 1763)
- 1896 – Anna Anderson, impostor a nagtunton nga isu ni Nalatak a Dukesa ti Rusia (pimmusay 1984)


text:
Unikameralismo
Iti gobierno, ti unikameralismo (Latin uni, maysa + camera, kamara) ket ti panagsanay iti kaadda iti maysa a lehislatibo wenno parlamentario a kamara. Isu a ti unikameral a parlamento wenno unikameral a lehislatura ket ti legislatura a mangbukel ti maysa a kamara wenno balay.
KonseptoUrnosen
Adda dagiti unikameral a lehislatura no awan ti a naisirmata apannakasapul ti multikameralismo. Adu kadagiti multikameral a lehislatura ket napartuatda a mangited kadagiti agsisina a boses kadagiti agdumaduma a sektor ti kagimongan. Dagiti adu a kamara ket manggipalubos iti garantisado a representasion dagiti nadumaduma a klase ti sosial (kas iti Parlamento ti Nagkaykaysa a Pagarian wenno ti Es-estado Henral ti Pransia), etniko wenno dagiti interesado ti rehion, wenno dagiti sub-yunit ti pederasion. No ti ayan dagiti a banag ket saan nga importante, kadagiti unitario nga estado nga addaan iti limitado a rehional ng aautonomia , kankanayon a mangabak ti unikameralismo. Iti sagpaminsan, kas iti Baro a Selanda ken Dinamarka, daytoy ket mapasamak babaen ti pannakawaswas ti maysa kadagiti dua a kamara, wenno, kas iti Suesia, babaen ti panagtipon dagiti dua a kamara iti bugbugtong a kamara, bayat a dagiti dadduma ti maikadua a kamara ket saan pay nga adda.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Dagiti midia a mainaig iti Unikameralismo iti Wikimedia Commons


text:
ISO 639-1
Dagiti ISO 639-1:2002, a kodigo a pannakabagi dagiti nagan iti pagsasao — Paset 1: Alpha-2 a kodigo, ket isu ti umuna a paset ti ISO 639 a serye iti pagalagadan para dagiti kodigo ti pagsasao. Ti paset i 1 ket sakupenna ti panagrehistro dagiti dua a letra ti kodigo. Adda dagiti 136 a dua a letra a kodigo a nairehistro. Dagiti nairehistro a kodigo ket sakupenna dagiti kangrunaan a pagsasao iti lubong.
Dagitoy a kodigo ket naserbi nga internasional, ken pormal, takigrapia para iti panagipatudo kadagiti pagsasao. Kas pagarigan:
- Ti Armenio ket nairepresenta babaen ti hy (manipud iti endonimo a հայերէն, Hayeren)
- Ti Olandes ket nairepresenta babaen ti nl (manipud iti endonimo a Nederlands)
- Ti Ingles ket nairepresenta babaen ti en
- Ti Esperanto ket nairepresenta babaen ti eo
- Ti Pranses ket nairepresenta babaen ti fr
- Ti Aleman ket nairepresenta babaen ti de (manipud iti endonimo a Deutsch)
- Ti Ido ket nairepresenta babaen ti io
- Ti Italiano ket nairepresenta babaen ti it
- Ti Hapon ket nairepresenta babaen ti ja (nupay ti bukodna nga endonimo ket日本語, Nihongo)
- Ti Portuges ket nairepresenta babaen ti pt
- Ti Ruso ket nairepresenta babaen ti ru
- Ti Espaniol ket nairepresenta babaen ti es (manipud iti endonimo nga español)
- Ti Sueko ket nairepresenta babaen ti sv (manipud iti endonimo a svenska)
Ti ISO 639, ket isu ti kasisigud a pagalagadan para kadagiti kodigo ti pagsasao, ket napasingkedan idi 1967. Napisi idi daytoy iti dua a paset, ken idi 2002 ti ISO 639-1 ket nagbalin a ti baro nga edision iti kasisigud a pagalagadan. Ti kinaudi a kodigo a nainayon ket ti ht, a nagirepresenta ti Haiti a Kreol idi 2003-02-26. Ti panagusar iti pagalagadan ket pagpatageden babaen dagiti etiketa ti pagsasao ti IETF, a naipayam-ammo ti RFC 1766 idi Marso 1995, ken intultuloy ti RFC 3066 manipud idi Enero 2001 ken RFC 4646 manipud idi Septiembre 2006. Ti agdama a bersion ket ti RFC 5646 manipud idi Septiembre 2009. Ti Sentro ti Internasional a Pakaammo para iti Terminolohia (Infoterm) (ket isu ti panagrehistro a turay para dagiti a kodigo ti ISO 639-1.
Dagiti baro nga ISO 639-1 a kodigo ket saan a mainayon no ti maysa nga ISO 639-2 kodigo ket addan, Isu nga dagiti sistema nga agus-usar kadagiti ISO 639-1 ken 639-2 a kodigo, nga adda dagiti 639-1 a kodigo a kaykayat, ket saanda nga agibaliw kadagiti addan a kodigo.[1]
No ti maysa nga ISO 639-2 a kodigo a sumakop ti maysa a grupo dagiti pagsasao ket mausar, mabalin a mabaliwan para kadagiti naisangayan a pagsasao babaen ti baro nga ISO 639-1 a kodigo.
Awan ti nakaitudingan a panagikaso iti makro a pagsasao (kitaen ti ISO 639-3).


text:
San Juan, Batangas
Ti San Juan ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Batangas iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti San Juan ket nabingbingay a politikal iti 42 a barbaranggay.[2]
- Abung
- Balagbag
- Barualte
- Bataan
- Buhay Na Sapa
- Bulsa
- Calicanto
- Calitcalit
- Calubcub I
- Calubcub II
- Catmon
- Coloconto
- Escribano
- Hugom
- Imelda (Tubog)
- Janaojanao
- Laiya-Ibabao
- Laiya-Aplaya
- Libato
- Lipahan
- Mabalanoy
- Nagsaulay
- Maraykit
- Muzon
- Palahanan I
- Palahanan II
- Palingowak
- Pinagbayanan
- Poblacion
- Poctol
- Pulangbato
- Putingbuhangin
- Quipot
- Sampiro
- Sapangan
- Sico I
- Sico II
- Subukin
- Talahiban I
- Talahiban II
- Ticalan
- Tipaz
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of San Juan | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Calabarzon Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Batangas". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Distrito ti Kasai, Hokkaido
Ti Kasai (河西郡, Kasai-gun) ket ti maysa a distrito a mabirukan iti Subprepektura ti Tokachi, Hokkaido, Hapon.
Manipud idi 2004, ti distrito ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 25,474 ken ti densidad ti populasion iti 25.91 a tattao tunggal maysa a km². Ti dagup a kalawa ket 983.05 km².
Dagiti ili ken dagiti purok[urnosen | urnosen ti taudan]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1869 Napundar dagiti probinsia ken dagiti distrito ti Hokkaido, naikabil ti Distrito ti Kasai iti Probinsia ti Tokachi
- Abril, 1906 Naitipon ti Purok ti Biman ken Purok ti Nishishihoro manipud iti Distrito ti Katō ken Purok ti Memuro, ?? Purok (美生村) ken Purok ti Haobi manipud iti Distrito ti Kasai tapno mangporma iti Purok ti Memuro (itan ket Ili) iti Distrito ti Kasai
- September, 1920 Ti parte ti Purok ti Memuro ket nainkorporado iti Purok ti Shimizu (itan ket Ili) iti Distrito ti Kamikawa (Tokachi)
- April, 1926 Ti parte ti Purok ti Makubetsu (itan ket Ili) iti Distrito ti Kamikawa ket nainkorporado iti Purok ti Taisho (itan ket parte ti Siudad ti Obihiro)
- Abril 1, 1933 Ti Ili ti Obihiro ket nagbalin a ti Siudad ti Obihiro, ken pimmanaw iti distrito
- Abril 1, 1948 Nainkorporado ti parte ti Ili ti Makubetsu iti Distrito ti Kamikawa kadagiti Purok ti Taisho ken Sarabetsu
- Septiembre 30, 1956 Ti Purok ti Gokage? (御影村) ket nainkorporado iti Ili ti Shimizu iti Distrito ti Kamikawa
- Abril 1, 1957 Ti Purok ti Kawanishi? ken Purok ti Taisho ket nainkoporadoda iti Siudad ti Obihiro, ken pimmanaw iti distrito


text:
Nakasagana dagiti computer facilities iti Ilocos Norte Provincial Library nga usaren dagiti estudiante ken dadduma pay nga agturturong iti I hub ti probinsia.
Daytoy ti impasingked ni Mr. Eric Coloma, mangidadaulo iti provincial Hub tapno saan nga agalumiim dagiti agad adal a mangusar kadagiti computer.
Segun kenkuana, nawaya dagiti estudiante a mangusar kadagiti computers iti I Hub pakairamanan dagiti naduma duma ti klase na a libro, magazines, pocketbooks ken dadduma pay a mabalinda a pagresearchsan kadagiti adalen da.
Kunana a nawaya pay dagiti agkalikagum a makipagpaset iti Sirib Youth Leadership Program iti Sirmata Provincial Learners Scholarship Program iti gobierno probinsial babaen met iti tulong ti Ilocos Norte Youth Development Office.
Kabayatan na, nangipaay manen ti Ilocos Norte Provincial Library iti tulong kadagiti agad adal nga ubbing ditoy Ilocos Norte.
Dagiti naipaayan kadagiti nagduduma a reading materials ken print outs kadagiti story books manipud iti Lets Read The Asia Foundation publication assistance ket iti Bagbag Solsona National High School, Brgy . Venciano, Banna, Ilocos Norte ken Salpad Day Care Center.
Naragsakan met dagiti mangidadaulo kadagiti nasao a pagadalan kagiddan iti panagyaman da ken ni Gobernador Mathew Marcos Manotoc gapu kadagiti inpaayna manen a pagimbagan dagiti agad ada.
Dagiti maipapaay a serbisio ken pagsayaatan dagiti agad adal nga ubbing kadagiti nadumaduma a pagadalan elementarya ken sekondarya iti ilocos norte ket initiatibo pay laeng ni Gob. Marcos Manotoc.
Tarigagay ti gobernador nga agsayaat ken manayunan pay iti naan anay nga adal ken sursuro dagiti ubbing nangruna kadagiti naganus pay laeng ti tawen na tapno dumakkel da a nasayaat a makipagili.
(Yna Arzadon, Source: Provincial Government of Ilocos Norte)


text:
Bandar Seri Begawan
Ti Bandar Seri Begawan BA(H)ND-ə sə-REE bə-GOW-ən (Jawi: بندر سري بڬاوان ; Malayo: [ˌbanda səˌri bəˈɡawan]) dati nga ammo a kas ti Brunei Town, ket ti kapitolio ken kadakkelan a siudad ti Sultanato ti Brunei. Ti Bandar Seri Begawan ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 20,000,[1] ken mairaman ti sibubukel a Distrito ti Brunei-Muara, ti lugar ti metro ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 279,924.[2]
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti kasisigud a nagan idi para iti siudad ket "Bandar Brunei" wenno "Brunei Town" iti Ingles. Idi 1967, ni Sultan Omar Ali Saifuddien III ket nagikkat tapno maiparabor iti kalakayan nga anakna a lalaki, ni Hassanal Bolkiah ken nangala iti titulo iti "Seri Begawan".[3] Ni Bolkiah ket inaramid idin a kas ministro ti depensa ken idi 5 Oktubre 1970, ninagananna ti siudad a kas pammadayaw iti natayen nga amana.[3][4][5][6] Ti balikas a "Begawan" ket inus-usar pay idi para kadagiti monarko ti Brunei a nagikkat, ti balikas ket kasisigud a nagtaud manipud iti Sanskrito a balikas para iti "dios": भगवान bhagavān. Malaksid iti dayta, ti Seri Begawan ket ammo pay idi a kas ti "nasantuan" iti Sanskrito.[4] Ti Seri ket nagtaud manipud iti pammadayaw a balikas ti Sanskrito iti Sri, ken ti Bandar ket nagtaud manipud iti Persiano babaen ti dagiti pagsasao ti India ken kasisigud a ti kaibuksilanna ket "pagsangladan" wenno "puerto" wenno "pagsammakedan".[4][6] Iti Malayo, ti bandar ket ammo pay a kas "ili" wenno ti "siudad".
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Brunei Darussalam Statistical Yearbook (Brunei Darussalam – An Introduction)" (PDF). Department of Statistics, Brunei. Department of Economic Planning and Development, Prime Minister's Office. 2011. pp. 28/2 and 39/9. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi 4 Mayo 2015. Naala idi 4 Mayo 2015.
- ^ "Population and Housing Census Report (Demographic Characteristics)" (PDF). Department of Economic Planning and Development. 2011. pp. 4/10. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi 4 Mayo 2015. Naala idi 4 Mayo 2015.
- ^ a b Oxford Business Group (2009). The Report: Brunei Darussalam 2009. Oxford Business Group. pp. 215–. ISBN 978-1-907065-09-5.
- ^ a b c Marshall Cavendish Corporation (2007). World and Its Peoples: Malaysia, Philippines, Singapore, and Brunei. Marshall Cavendish. pp. 1206–. ISBN 978-0-7614-7642-9.
- ^ Trudy Ring; Noelle Watson; Paul Schellinger (12 Nobiembre 2012). Asia and Oceania: International Dictionary of Historic Places. Routledge. pp. 161–. ISBN 978-1-136-63979-1.
- ^ a b Shirleen Cambridge (5 Oktubre 2014). Ultimate Handbook Guide to Bandar Seri Begawan : (Brunei) Travel Guide. MicJames. pp. 8–. GGKEY:16PGAE1LKCQ.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Bandar Seri Begawan iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Bandar Seri Begawan manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)


text:
Sergio Osmeña Sr., Zamboanga del Norte
Ti Sergio Osmeña Sr. ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Zamboanga del Norte iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Sergio Osmeña Sr. ket nabennebenneg iti 39 a barbaranggay.[2]
- Antonino
- Bagong Baguio
- Bagumbayan
- Biayon
- Buenavista
- Dampalan
- Danao
- Don Eleno
- Kauswagan
- Labiray
- Liwanag
- Mabuhay
- Macalibre
- Mahayahay
- Marapong
- Nazareth
- Nebo
- New Rizal
- New Tangub
- Nuevavista
- Pedagan
- Penacio
- Poblacion Alto
- Poblacion Bajo
- Princesa Freshia
- Princesa Lamaya
- San Antonio
- San Francisco
- San Isidro
- San Jose
- San Juan
- Sinaad
- Sinai
- Situbo
- Tinago
- Tinindugan
- Tuburan
- Venus
- Wilben
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Sergio Osmeña Sr. | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Peninsula ti Zamboanga Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion IX (Peninsula ti Zamboanga)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion IX (Peninsula ti Zamboanga)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion IX (Peninsula ti Zamboanga)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion IX (Peninsula ti Zamboanga)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Zamboanga del Norte". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Manipud iti Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Ti Eskudo ti Filipinas ket nalangaan nga addaan ti walo a raya nga init iti Filipinas nga iti tunggal maysa a raya ket naitudo na dagiti walo a probinsia (Batangas, Bulacan, Cavite, Laguna, Nueva Ecija, Pampanga, ken Tarlac) nga dagitoy ket naisakup iti Linteg Militar babaen ni Gobernador Heneral Ramón Blanco idi agdama ti Pananggulo ti Filipinas, ken ti tallo a nagraya a bitbituen ket naitudo na dagiti nangrunaan a rehion iti Luzon, Visayas, ken Mindanao.


text:
Date published: April 17-23, 2017
KRIMEN
Awanen ti pilpilyen nga aldaw dagiti kriminal nga agisayangkat ti dakes nga aramid. Uray no nangina nga aldaw a kas ti Semana Santa, saandan a palabsen.
Segun kenni Koronel Jose Nartatez, pangulo iti kapolisan ditoy Ilocos Norte, tallo a bayolente nga insidente ti napasamak ditoy probinsya itay napalabas a nangina nga aldaw, partikular ti kaso iti pammaltog idiay Vintar, Marcos town ken Nueva Era.
Kunaentayo a daytoy tallo a krimen ti nangmulit ti nasagraduan a panangngilin ti Semana Santa itay naglabas a lawas ditoy Ilocos Norte. Awan kadin ti panagbuteng iti Dios dagitoy a tattao nga agaramid ti krimen? Nalabit napalaus a gura, apal, susik ken panagibales ti rason no apay a naaramidda ti krimen.
Ditoy a sumrek ti bileg ti pammati iti Dios.
Ti tao, narukop ken nalaka a masulisog iti kinadakes. Numan pay kasta, maudi ti panagbabawi.
Kaadduanna kadagiti balud agraman dagiti naikarsel ditoy Ilocos Norte provincial jail, BJMP-Laoag-Batac ken idiay New Bilibid prison ket annogotenda a nasursuroda ti agbabawi kadagiti naaramidda a krimen kalpasan a naiyasidegda iti Dios babaen kadagiti nagduduma a religious missionaries a nangtartarabay kadakuada bayat nga addada ti uneg iti pagbaludan.#