text:
DAYTA man ti komento ti maysa a reader wenno agbasbasa iti sinurattayo iti kallabes. Tiritir? Napapanunotak. Kayatna a sawen, nagannawil ti dilana a nagbasa? Nagwawak, kasta? Wenno nagantatel (saanko a ranta a dakamaten dagiti kakabsat… Read more »
Author: Jobert M. Pacnis
PRAKTIS manen iti kabigatanna. Nakatokaak latta iti sound system. Nasuspinden ti klase ta tallo aldaw laengen, sakbay ti program-mi. Kabayatan ti praktis, maat-atepan iti nipa ti espasio a nagbaetan ti stage ken ti gymnasium. Bayanihan… Read more »
NEW NORMAL. Dayta ti awag iti baro a lubong a serkantayo. Lubong a pinaltuad daytoy bayrus nga inawagan dagiti eksperto iti COVID-19. Ngem ania kadi daytoy a lubong? Idi damo a bumtak ti bayrus, kaaduan… Read more »
AGPUPUNGTOTni Ma’am Rosebelyn iti dayta nga agalas dies iti agsapa ti Martes. Kasano, dua pay laeng kadagiti PTA officials ti adda iti impaawagna nga emergency meeting. “Awan pay pannakikadua met dagita nga opisial!” impugpugtitna iti… Read more »
NAIPAWIL ti panaglako, panaggatang ken panaginum iti nasanger wenno arak idi mayetnag ti ECQ wenno Enhanced Community Quarantine iti pagilian gapu iti COVID 19. Maysa daytoy nga addang tapno di agraira ti bayrus. Iti pannakakonsumo… Read more »
MUSTAKAU? Mensahe dayta ni Sir Dexler Abito, ti dati a prinsipalmi, dua a tawenen ti napalabas. Nagbanipbip ti selponko kabayatan ti panagirekordko iti impaeksamenko iti Mathematics 7. Impatulodna daytoy iti chatroom-mi idi isu pay laeng… Read more »
MAYSA ti Pammoboan kadagiti tallo a barangay iti dayaen ti sentro ti ili a Ballesteros. Naparaburan daytoy iti alog (wenno buyon) a nabaknang kadagiti taraon. Addada bisukol, leddeg ken birabid. Addada lames a sidingan, gurami,… Read more »
KANGITINGITAN ti parikut iti daytoy angol nga agraraira iti sangalubongan. Apektado ti amin. Nagsaiddek ti lubong. Adu dagiti nabaliwan iti panagbiag gapu iti bayrus. Rimmigat ti panagbiag. Adu ti nagsardeng iti panggedanda. Uray dida koma… Read more »
ADDA kadi bayadan no mangala iti travel pass? Manipud iti Brgy. Zitanga, alaen la koma ‘diay agas iti Mercury, Junction Libertad, Abulug, Cagayan. Adda resibo nga iggem ti maseknan. Gapu ta ibagada a masapul ti… Read more »


c: text/html

text:
Polonia
Nagsasabtan: 52°N 20°E / 52°N 20°E
Ti Polonia /ˈpoʊlənd/ (dengngen) (Polako: Polska), opisial a ti Republika iti Polonia (Polako: Rzeczpospolita Polska; Kasubio: Pòlskô Repùblika; Silesiano: Polsko Republika), ket maysa a pagilian idiay Tengnga nga Europa, nabeddengan daytoy babaen ti Alemania iti laud; ti Republika a Tseka ken Slovakia iti abagatan; Ukrania, Bielorusia ken Lituania iti daya; ken ti Baybay Baltiko ken Kaliningrad Oblast, maysa a Ruso nga exclave, iti amianan. Ti dagup a kalawa ti Polonia ket 312,679 kuadrado kilometro (120,726 sq mi), a makaaramid daytoy ti maika-70 a kadakkelan a pagilian iti lubong ken ti maika-9 a kadakkelan idiay Europa. Ti Polonia ket adda ti population ti sumurok a 38 a riwriw a tattao, a makaaramid daytoy ti maika-34 a kaaduan ti populasion a pagilian iti lubong ken ti maikanem a kaaduan ti populasion a kameng iti Kappon ti Europa, nga isu daytoy ti kaaduan ti populasion a kameng ti kalpasan ti komunista. Ti Polonia ket maysa a unitario nga estado a binuklan dagiti 16 a voivodeship. Ti Polonia ket kameng iti Kappon ti Europa, NATO, ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, ti Organisasion ti Komersio ti Lubong, ti Organisasion para iti Ekonomia a Pagtitinnulongan ken Panagrangrang-ay (OECD), Europeano nga Ekonomiko a Lugar, Ahensia ti Internasional nga Enerhia, Konsilo iti Europa, Organisasion para iti Salaknib ken Pagtitinnulongan iti Europa, Ahensia ti Internasional ti Atomiko nga Enerhia, G6, Konsilo dagiti Estado ti Baybay Baltik, Visegrád a Grupo, Weimar a Trianggulo ken Schengen a Tulagan.
Populasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti pannakabangon ti Polako nga estado ket nainaganan iti pannaka-ampon iti Kristianidad babaen ti nangturay a ni Mieszko I idi 966,[8] iti teritoria a kapadpada iti tatta nga aldaw a Polonia. Ti Pagarian iti Polonia ket naporma idi 1025, ken idi 1569 a nagpapigsa ti atiddog a kumaduaan iti Nalatak a Dukado iti Lituania babaen ti panagpirma ti Kappon iti Lublin, a nagbukel ti Polako–Lituano a Mankomunidad. Ti Mankomunidad ket awanen idi 1795 gapu ta nabingbingay dagiti daga ti Polonia kadagiti Pagarian ti Prusia, ti Imperio ti Rusia, aken ti Austria. Ti Polonia ket nakaala manen ti panakawayawayana a kas ti Maikadua a Polako a Republika idi 1918. Kalpasan ti dua a dekada, idi Septiembre 1939, ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat ket nangrugi ti panagraut ti Polonia babaen ti Nasi nga Alemania ken ti Kappon ti Sobiet . Sumurok nga innem a riwriw a Polako nga umili ti natay iti dayta a gubat. Ti Polonia ket nagungar kalpasan kadagiti napalas a tawen iti uneg ti Sobiet a pannaka-impluensia a kas ti Republika dagiti Tattao aginggana idi 1989. Idi panawen ti Rebulosion iti 1989, ti 45 a kaatiddog ti komunismo a panagturay ket naruppuog ken ti demokratiko a panagturay ket nabagon. Daytoy ket nakaited ti pundasion ti moderno a Polonia, naam-ammuan babaen ti batay-linteg a kas ti "Mikatlo a Polako a Republika".
Nupay ti adu a pannakadadael ti pagilian a napadasan iti maikadua a Sangalubongan a Gubat, ti Polonia ket napakabaelan a nagpreserba kadagiti adu a bukodna a kultura a kabaknangan. Adda dagiti 14 nga agdama a tinawtawid a pagsaadan a naisuratan idiay listaan ti UNESCO a Tinawtawid ti Lubong idiay Polonia.[9]
Manipud idi gibus ti panawen ti komunista, ti Polonia ket nakagun-od ti "nangato unay" a ranggo ti banag iti panagrangrang-ay ti nagtagitaoan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Główny Urząd Statystyczny, dane za rok 2018, stan na 01.01.2018. [1]
- ^ Bankier.pl, Powierzchnia Polski wzrosła o 1643 ha [2]
- ^ Główny Urząd Statystyczny. Baza Demografia. Ludność. Stan, ruch naturalny i wędrówki ludności w I kwartale 2014 r., stan na 31.03.2014. [3]
- ^ "Human Development Indicators of Poland". UNITED NATIONS DEVELOPMENT PROGRAMME. Naala idi 10 Mayo 2015.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ Główny Urząd Statystyczny, dane za rok 2018, stan na 01.01.2018. [4]
- ^ Bankier.pl, Powierzchnia Polski wzrosła o 1643 ha [5]
- ^ Lukowski, Jerzy; Zawaszki, Hubert (2001). Ti Ababa a Pakasaritaan iti Polonia (Umuna nga Edision nga ed.). Dagiti Biblioteka ti Unibersidad iti Stirling - Popular Loan (Q 43.8 LUK): Pagmaldita ti Unibesidad ti Cambridges. p. 3. ISBN 0521559170.Panagtaripato ti CS1: location (link)
- ^ "Polonia - UNESCO a Sentro ti Tinawtawid ti Lubong". Whc.unesco.org. Naala idi 2012-02-06.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Polonia iti Wikimedia Commons

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Modulo:Mapa ti lokasion/datos/Apganistan/dok
Ti Modulo:Mapa ti lokasion/datos/Apganistan ket panangipalawag ti mapa ti lokasion nga inus-usar a panangituon iti maysa a proyeksion nga ekuirektanggular a mapa ti Apganistan. Dagiti panangimarka ket naikabil babaen dagiti nagsasabtan ti latitud ken longitud iti kasisigud a mapa wenno ti kapada a ladawan ti mapa.
Panagusar
Dagitoy a panangipalawag ket inus-usar babaen dagiti sumaganad a plantilia no maawagan iti parametro ti "Apganistan":
{{Mapa ti lokasion | Apganistan | ...}}
{{Mapa ti lokasion adu | Apganistan | ...}}
{{Mapa ti lokasion+ | Apganistan | ...}}
{{Mapa ti lokasion~ | Apganistan | ...}}
Panangipalawag ti mapa
name = Apganistan
- Nagan nga inus-usar iti kasisigud a kapsion ti mapa
image = Afghanistan location map.svg
- Ti kasisigud a ladawan ti mapa, nga awan iti "Image:" , "File:" wenno "Papeles:"
image1 = Afghanistan physical map.svg
- Ti maysa nga alternatibo a ladawan ti mapa, kadawyan a relief a mapa, ken mabalin a maiparang babaen dagiti parametro ti relief wenno AlternativeMap
top = 38.8
- Latitud iti ngato nga igid ti mapa, iti grado desimal
bottom = 29
- Latitud iti baba nga igid ti mapa, iti grado desimal
left = 60
- Longitud iti kanigid nga igid ti mapa, iti grado desimal
right = 75.3
- Longitud iti kanawan nga igid ti mapa, iti grado desimal
Alternatibo a mapa
Dagiti plantilia ti {{Mapa ti lokasion}}, {{Mapa ti lokasion adu}}, ken {{Mapa ti lokasion+}} ket addaanda kadagiti parametro a mangibaga iti maysa nga alternatibo a ladawan ti mapa. Ti mapa a naiparang a kas ladawan1 ket mabalin a mausar dagiti parametro ti relief wenno AlternativeMap. Dagiti pagarigan ket mabalin a mabirukan dita baba wenno iti sumagand:
- Plantilia:Mapa ti lokasion#Parametro ti Relief
- Plantilia:Mapa ti lokasion+/relief
- Plantilia:Mapa ti lokasion#Parametro ti AlternativeMap
- Plantilia:Mapa ti lokasion+/AlternativeMap
Presision
Longitud: manipud iti Laud aginggana iti Daya daytoy a panangipalawag ti mapa ket sakupenna ti 15.3 dagiti grado.
- Iti ladawan nga agakaba kadagiti 200 a piksel, a daytoy ket 0.0765 kadagiti grado tunggal maysa a piksel.
- Iti ladawan nga agakaba kadagiti 1000 a piksel, a daytoy ket 0.0153 kadagiti grado tunggal maysa a piksel.
Latitud: manipud iti Amianan aginggana ti Abagatan daytoy a panangipalawag ti mapa ket sakupenna ti 9.8 kadagiti grado tunggal maysa a piksel.
- Iti ladawan nga agtayag kadagiti 200 a piksel, a daytoy ket 0.049 kadagiti grado tunggal maysa a piksel.
- Iti ladawan nga agtayag kadagiti 1000 a piksel, a daytoy ket 0.0098 kadagiti grado tunggal maysa a piksel.
Dagiti pagarigan nga agus-usar kadagiti plantilia ti mapa ti lokasion
Mapa ti lokasion, nga agus-usar ti kasisigud a mapa (ladawan)
{{Mapa ti lokasion | Apganistan | width = 250 | lat_deg = 34.53 | lon_deg = 69.16 | label = Kabul }}
Mapa ti lokasion adu, nga agus-usar ti relief a mapa (ladawan1)
{{Mapa ti lokasion adu | Apganistan | relief = yes | width = 250 | caption = Dagiti dua a lokasion idiay Apganistan | lat1_deg = 34.53 | lon1_deg = 69.16 | label1 = Kabul | lat2_deg = 31.62 | lon2_deg = 65.72 | label2 = Kandahar }}
Mapa ti lokasion+, nga agus-usar ti AlternativeMap
{{Mapa ti lokasion+ | Apganistan | AlternativeMap = Afghanistan physical map.svg | width = 250 | caption = Dagiti dua a lokasion idiay Apganistan | places = {{Mapa ti lokasion~ | Apganistan | lat_deg = 34.53 | lon_deg = 69.16 | label = Kabul }} {{Mapa ti lokasion~ | Apganistan | lat_deg = 31.62 | lon_deg = 65.72 | label = Kandahar }} }}
Kitaen pay
- Dagiti plantilia ti mapa ti lokasion
- Plantilia:Mapa ti lokasion, agiparang ti maysa a marka ken etiketa nga agus-usar ti latitud ken longitud
- Plantilia:Mapa ti lokasion adu, agiparang kadagiti marka ken etiketa aginggana iti siam
- Plantilia:Mapa ti lokasion+, agiparang ti awan patinggana a bilang dagiti marka ken etiketa
- Panagpartuat kadagiti baro a panangipalawag ti mapa
- Plantilia:Mapa ti lokasion/panagpartuat kadagiti baro a panangipalawag ti mapa, pakaammo para iti panagpartuat kadagiti baro a modulo ti panangipalawag ti mapa


text:
Isla Babuyan
Ti Isla Babuyan (sagpaminsan a matawtawagan iti Babuyan Claro) ket ti kangatuan ken ti akin-amianan unay nga isla iti Is-isla Babuyan idiay Lingsat Luzon iti amianan ti Isla ti Luzon ti Filipinas. Ti sibubukel nga isla ket mangbukel iti baranggay ti Babuyan Claro, a mangbukel met ti ili ti Calayan iti probinsia ti Cagayan. Ti bulkaniko nga isla ket addaan iti populasion iti 1,423 manipud iti senso idi 2010.[3]
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Mabirukan ti Isla Babuyan iti agarup a 27 mi (43 km) iti agpa-abagatan laud iti Is-isla Balintang, ken iti agarup a 55 mi (89 km) iti agpaamianan iti Silaw-taaw Rawis Engaño. Ti gangani a trianggulo nga isla ket agarup a 8 mi (13 km) iti kaatiddog iti turong nga amianan a daya ken abagatan a laud, ken addaan iti agpakatengnga a kaakaba iti agarup a 6 mi (9.7 km). Ti isla ket kasla napadsok amin a lawlawna. Adda maysa a raw-ang a makitkita iti akinlaud a puntona. Napadsok ti abagatan a puntona ken kabatbatuan nga agraman iti nangisit, kabatbatuan, a tuked-tinapay ti asukar a bassit nga isla a tinawtawagan iti Pan de Azucar, nga asideg iti aplaya.[4]
Dagiti bulkan[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti asideg ti akinlaud a punto ti isla ket ti Bulkan Smith, ken ammo pay a kas Bantay Babuyan, iti agarup a 2,257 ft (688 m) iti katayag. Iti tengnga ti isla ken daya nga agpaabagatan manipud iti Smith ket ti Babuyan Claro, ken ammo pay a kas Bantay Pangasun, iti agarup a 3,543 ft (1,080 m) iti katayag, nga iti pagbaetan ket ab-ababa dagiti bantay, isu a manipud iti kaadayo nga agpadaya daytoy ket agparang a kas nagtimbukel a bantay nga agraman iti naisina nga agpaamianan a pantok. Ti isla ket agraman pay dagiti tallo a sabali a bulkaniko a balisongsong nga awanan kadagiti naipakasaritaan a panagbettak – ti Cayonan, Dionisio ken Naydi.[2]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Rinukod babaen ti panagusar iti Google Earth
- ^ a b "Babuyan Claro". Programa ti Global a Bulkanismo (iti Ingles). Instituto ti Smithsoniano. Naala idi 2013-04-09.
- ^ "Municipality/City: CALAYAN". Philippine Standard Geographic Code (PSGC) Interactive. Naala idi 2013-04-01.
- ^ U.S. Coast and Geodetic Survey (1919). "United States Coast Pilot, Philippine Islands, Vol. 1". Government Printing Office, Washington.


text:
Sistema ti endokrina
Ti sistema ti endokrina ket isu ti sistema dagiti glandula, nga iti tunggal maysa ket dagus a tumbog kadagiti nadumaduma a kita dagiti hormona iti dara tapno matalinaay ti homeostasis. Ti sistema ti endokrina ket maipagiddiat iti sistema ti eksokrina, nga agtubbog kadagiti kimiko nga agus-usar kadagiti paso. Ti balikas nga endokrina ket nagtaud manipud iti Griego a balikas ti "endo" a ti kaibuksilanna ket uneg, kaunegan, ken "crinis" para iti panagtubbog. Ti sistema ti endokrina ket maysa a sistema ti senial ti pakaaammo a kasla ti sistema ti nerbios, ngem dagiti pagibanaganna daytoy ken ti mekanismona ket naidasdasig a sabali. Ti panggepen ti ti sistema ti endokrina ket nabuntog a mangirugi, ken napaut kadagit ipanagsungbatda, agpaut dagitoy manipud iti bassit nga oras aginggana kadagiti lawas. Ti sitema ti nerbios ket napardas nga agipatulod kadagiti pakaammo, ken dagiti sungbatda ket sapasap laeng a nabiit. Dagiti hormona ken dagiti sustansia (pannakitignay a kimiko) a maibbatan manipud iti kulanit ti endokrina iti dara nga idiay ket agbanniagada tapno puntaanda dagiti kulanit ken agpataud kadagiti sungbat. Dagiti hormona ket mangtimbeng kadagiti nadumaduma nga annong ti tao, a mairaman ti metabolismo, idadakkel ken panagrang-ay, pamay-an ti kulanit, turog, ken panagwa. Ti pagobraan ti panagadal a maipanggep ti sistema ti endokrina ket dagiti kirokirona ket ti endokrinolohia, ti sanga ti akin-uneg a medisina.
Dagiti langa dagiti gladula ti endokrina ket dagiti, iti sapasap, dagiti kasasaadda nga awan paso, ti bukodda a baskularidad, ket ti kadawyan a kaadda ti intraselular a bakuola wenno dagiti granula nga agipenpen kadagiti bukodda a hormona. Iti pakaigiddiatan, dagiti glandula ti eksokrina, a kas dagiti glandula ti katay, dagiti glandula ti ling-et, ken dagiti glandula iti kaunegan ti pagkalpaan, ket saan unay a napiskel ken addaan dagiti paso wenno kalawakaw a lumen.


text:
Mountain Province
Ti Mountain Province ket maysa a probinsia iti kabambantayan ti Filipinas iti Rehion Administratibo ti Kordiliera iti Luzon. Kapitoliona ti ili ti Bontoc ken kaabayna dagiti probinsia ti Ifugao, Benguet, Ilocos Sur, Abra, Kalinga, ken Isabela.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Mountain Province ket nabingbingay a politikal kadagiti 10 nga ili.
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti daulo ti probinsia: Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno, Siudad ti Quezon- Naala idi 06 Enero 2013
- ^ Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015] (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016


text:
Nalabbasit a Listaan ti IUCN
The Nalabbasit a Lisstaan dagiti Naipangta a Sebbangan ti IUCN (ammo pay a kas ti Nalabbasit a Listaan ti IUCN wenno Listaan ti Nallabbasit a Datos), a napundar idi 1965, ket nagbalbaliw a nagbalin a kaaduan iti imbentoria iti global a kasasaad ti konserbasion kadagiti biolohiko a sebbangan. Daytoy ket agusar iti agasmang ti kriteria tapno mangipateg ti riesgo iti pannakaawan dagiti ginasut a sebbagan ken subsebbangan. Dagitoy a kriteria ket napateg kadagiti amin a sebbangan ken kadagiti amin a rehion iti lubong. Iti napigsa a sientipiko a batayanna, mabigbigan ti Nalababsit a Listaan ti IUCN a kas ti mapagtalkan a tarabay iti kasasaad ti biolohiko a dibersidad. Ti maysa a serye ti Rehional a Nalabbasit a Listaan ket patauden babaen dagiti pagilian ken dagiti gunglo, a mangipateg iti riesgo ti pannakaawan kadagiti sebbangan iti kaunegan ti yunit ti politikal a panangimaton.
Ti Nalabbasit a Listaan ti IUCN ket naibatay iti apag-isu a kriteria tapno mapategan ti riesgo ti pannakaungaw dagiti rinibu a sebbangan ken subsebbangan. Dagitoy a kriteria ket napateg kadagiti amin a sebbangan kadagiti amin a rehion iti lubong. Ti gandat ket tapno maiwanawan ti kinaganat dagiti banag ti konserbasion iti publiko ken kadagiti agparpartuat iti annuroten, ken ti pay panagtulong iti internasional a komunidad tapno makapadas a mangpabassit iti pannakaawan dagiti sebbangan. Segun ti International Union for Conservation of Nature (IUCN) (1996), dagiti pormal a naibagbaga a gandat ti Nalabbasit a Listaan ti IUCN ket ti (1) mangited iti pakaammo a naibatay iti siensia iti kasasaad dagiti sebbangan ken dagiti subsebbangan iti global nga agpang, (2) tapno maturongan iti pannakadlaw iti kasaknap ken kinapangruna ti naipangta a biodibersidad, (3) tapno maimpluensiaan ti nailian ken internasional nga annuroten ken panagaramid iti keddeng, ken (4) tapno makaited iti pakaammo a mangiwanwan kadagiti tignay a mangkonserba ti biolohiko a dibersidad.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ CITES (Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora), Joint Meeting of the Animals and Plants Committees, Shepherdstown (United States of America), 7–9 Disiembre 2000, naala idi NObiembre 14, 2012
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hilton-Taylor, C. A history of the IUCN DATA Book and Redlist [1].Retrieved 2012-5-11.
- Walter, Kerry S.; Gillett, Harriet J., dagiti ed. (1998). 1997 IUCN red list of threatened plants. Gland, Switzerland: International Union for Conservation of Nature and Natural Resources Species Survival Commission. ISBN 9782831703282.
- IUCN Red List of Threatened Species, 2009. Summary Statistics. Retrieved 2009-12-19.
- IUCN. 1994 IUCN Red List Categories and Criteria version 2.3. Retrieved 2009-12-19.
- IUCN. 2001 IUCN Red List Categories and Criteria version 3.1. Retrieved 2009-12-19.
- Rodrigues, A.S.L., Pilgrim, J.D., Lamoreux, J.F., Hoffmann, M. & Brooks, T.M. 2006. The value of the IUCN Red List for conservation Trends in Ecology & Evolution 21(2): 71–76.
- Sharrock, S. and Jones, M. 2009. Conserving Europe's threatened plants – Report on the lack of a European Red List and the creation of a consolidated list of the threatened plants of Europe. Retrieved 2011-03-23.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Nalabbasit a Listaan ti IUCN iti Wikimedia Commons


text:
Dagiti prepektura ti Hapon
Dagiti prepektura ti Hapon ket isu dagiti 47 nga umuna nga urnos ti sub-nasional a turay iti estado wenno probinsial anga agpang: maysa a "metropolis" (都 to), ti Tokyo; maysa a "lawlaw" (道 dō), ti Hokkaidō; dagiti dua nga urbano a prepektura (府 fu), Osaka ken Kyoto; ken dagiti 43 a dadduma pay a prepektura (県 ken). Iti Hapon, maitudtudo dagitoy a kas ti todōfuken (都道府県). Dagiti prepektura gobierno a bagbagi a daddadakkel ngem dagiti siudad, ili, ken purok.
Ti daulo nga ehekutibo iti tunggal maysa a prepektura ket maysa a dagus a nabutosan a gobernador (知事, chiji). Dagiti bilin ken panagbusbos ket inaramid babaen ti maymaysa a kamara ti gimong (議会, gikai) a dagiti naelektado a kamkameng ket agserbida ti uppat a tawen a panagtakem.
Babaen ti agdama a Lokal nga Autonomia a Linteg, ti tunggal maysa a prepektura ket nabingbingayda pay kadagiti siudad (市 shi) ken dagiti distrito (郡 gun). i tunggal maysa a distrito ket nabingbingayda manen kadagiti ili (町 chō wenno machi) ken dagiti purok (村 son wenno mura). Kas pagarigan, ti Hokkaidō ket addaan iti 14 a suprepektura a daytoy ket tignay a sanga dagiti opisina (支庁 shichō) dagiti prepektura. Adda pay dagiti dadduma a prepektura nga addaan dagiti sanga ti opisina, a mangawit kadagiti prepektura nga administratibo a rebbeng iti ruar ti kapitolio.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy nga agdama a sistema ket naibangon babaen ti Meiji a gobierno idi Hulio 1871 nga addaan iti pannakawaswas ti han a sistema ken ti pannakabangon iti prepektura a sistema (廃藩置県 haihan-chiken). Urayno adda idi dagiti sumurok a 300 a prepektura, adu kadagitoy ket sigud a han a teritorio, dagitoy a bilang ket napabassit ti 72 idi gibus ti 1871, ken 47 idi 1888. Ti Lokal nga Autonomia a Linteg iti 1947 ket nangited ti politikal a kabilegan kadagiti prepektura, ken nangikabil daytoy kadagiti prepektura a gobernador ken parlamento.
Idi 2003, ti Kangrunaan a Ministro a ni Junichiro Koizumi ket nangigay-at a ti gobierno ket pagtitiponenda dagiti agdama a prepektura kadagiti 10 a rehional estado. Daytoy a plano ket nangitawag a ti tunggal maysa a rehion ket ad-adu ti autonomiana ngem dagiti agdama a prepektura. Daytoy a panagaramid ket pabassitenna dagiti bilang dagiti subprepektura nga admistratibo a rehion ket gudduaenna dagiti ngina ti administrasion.[1] Ti gobierno ti Hapon ket panpanunutenda pay ti maysa a plano a babaen ti panagtitipon dagiti dadduma a grupo iti prepektura, a dagitoy ket agaramid kadagiti subnasional nga administratibo a pannakabingbingay a sistema a mangbukel kadagiti nagbaetan ti siam ken sangapulo ket tallo nga estado, ken mangted kadagitoy nga estado ti ad-adu pay a lokal nga autonomia ngem ti agdama a rag-o dagiti prepektura.[2] Manipud idi Pebrero 2011, awan pay ti naaramid a panakabingbingay kadagitoy.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Mabuchi, Masaru, "Munisipal a Panagtitipon idiay Hapon", Sangalubongan a Banko, 2001.
- ^ "Doshusei Rehional a Sistema" Nailian nga Asosasion para iti Panagsukisok a Panagrang-ay.


text:
Rangtay
Ti rangtay ket isu ti estruktura a nabangon tapno maisangadpa dagiti pisikal a tiped a kas ti bagi ti danum, ginget, wenno kalsada, para iti panggep iti panangited ti pagdalanan kadagitoy a tiped. Adda dagiti adu a kita ti daremdem nga agserbi kadagiti naisangayan a panggep ken mangipakat kadagiti nadumaduma a situasion. Dagiti daremdem tirangrangtay ket aggigiddiat depende iti annong ti rangtay, ti kasasaad ti rabaw ti daga a pakaibangonan ti rangtay, ti material a mausar ti pannakabangonna ken dagiti pundo a magun-od ti pannakaaramidna.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Bridge iti Wikimedia Commons
- Dihital a Rangtay: Rangrangtay iti Maika-19 a Siglo


text:
Maika-3 a meridiano daya
Ti 3° a meridiano daya ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto iti ballasiw ti Taaw Artiko, ti Taaw Atlantiko, Europa, Aprika, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti maika-3 a meridiano daya ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna ti maika-177 a meridiano laud.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto[urnosen | urnosen ti taudan]
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapang nga agpaabagatn iti Abagatan nga Ungto, ti maika-3 a meridiano daya ket lumabas iti:


text:
Panagpudot ti lubong
Ti Panagpudot ti lubong (Ingles: Global warming) ket daytoy ti panagpangato ti katimbengan a temperatura ti tangatang iti Daga ken dagiti taaw manipud idi gibus iti maika-19 a siglo ken dagiti naipadto a panagtultuloy. Manipud idi rugi ti maika-20 a siglo, ti katimbengan a temperatura ti rabaw ti Daga ket nagpangato babaen ti agarup a 0.8 °C (1.4 °F), nga addaan iti agarup a dua a pagkatlo kadagiti panagpangato ket rimsua manipud idi 1980.[2] Ti panagpudot iti klima a sistema ket awan dudua, ken dagiti sientista ket ad-adu ngem 90% a sigurado a kaaduan kadagitoy ket naaramid babaen ti immadu a konsentrasion iti inbernadero nga alingasaw a napataud babaen kadagiti aramid ti nagtagitaon a kas dagiti panagpaawan ti kabakiran ken ti panagpuor kadagiti posil a sungrod.[3][4][5][6] Dagiti a nasukimat ket mabigbigan babaen ti nailian a siensia dagiti akademia kadagiti amin a kangrunaan a naparang-ay a pagpagilian.[7][A]
Dagiti maipadpadto a modelo ti klima ket naipabuklan idi 2007 a Reporta ti Maikapat a Panagipateg (AR4) babaen ti Intergobernmental a Sangkabenneg iti Panagbalbaliw ti Klima (IPCC). Nangibagbagada nga iti las-ud ti maika-21 a siglo ti rabaw a temperatura ti lubong ket mabalin nga umad-adu a ngumato iti 1.1 iti 2.9 °C (2.0 iti 5.2 °F) para iti kababaanda a Naipangpangruna a Reporta dagiti Senario ti Sengngaw ken 2.4 iti 6.4 °C (4.3 iti 11.5 °F) para iti kangatoda.[8] Dagitoy a sakup kadagitoy a karkulo ket nagtaud manipud iti panagusar kadagiti modelo nga adda dagiti aggigiddiat a sensitibidad ti konsetrasion ti alingasaw iti inbernadero.[9][10]
Dagiti masakbayan a ballag ken mainaig a panagbalbalaiw ket maigiddiat manipud kadagiti rehion ti lawlaw ti lubong.[11] Dagiti pagtonoyan iti panagpangato ti temperatura ti lubong ket mangiraman ti maysa a panagpangato kadagiti lessaad ti baybay ken ti panagbalbaliw ti kaadu ken tabas iti tudo, ken dagiti pay mabalin a panagpadakkel dagiti subtropikal a desierto.[12] Ti panagpudot ket manamnama a napigpigsa idiay Artiko ken mainaigto iti agtultuloy a panagsanud dagiti glasier, permafrost ken yelo ti baybay. Dagiti mabalin pay a pagtonoyan iti panagpudot ket mairaman ti kankanayon nga irurumsua dagiti pasamak ti nakaro a tiempo a mairaman dagiti allon ti pudot, igaaw ken napigsa a tudo, panag-asido ti taaw ken pannakapukaw dagiti sebbangan gapu kadagiti agbalbaliw a rehimen ti temperatura. Dagiti pagtonoyan a nakaro para iti tattao ket mairaman ti seguridad ti taraon manipud kadagiti panagbabassit kadagiti maapit ken ti pannkapukaw kadagiti pagnaedan manipud iti inundasion.[13]
Dagiti maisingsingasing a panagsungbat nga annuroten iti panagpudot ti lubong ket mairaman ti panagpalag-an babaen ti panagpabassit kadagiti sengngaw, panagampon kadagiti pagtonoyanna, ken dagiti mabalin a masakbayan a heoinhenieria. Kaaduan ti pagpagilian ket partido ti Pagibatayan a Taripnong ti Panagbalbaliw ti Klima ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (UNFCCC),[14] a ti dumtengan ti gandatda ket ti panagpawil kadagiti makadangran nga antropoheniko a (a kas ti, pinataud ti tao) a panagbalbaliw ti klima.[15] Dagiti Partido ti UNFCCC ket nangamponda kadagti sakup ti annuroten a naidaremdem a mangpabassit kadagiti alingasaw a sengngaw ti inarbedero[16]:10[17][18][19]:9 ken ti panagtulong ti panagampon ti panagpudot ti lubong.[16]:13[19]:10[20][21] Dagiti Partido ti UNFCCC ket nangitunosda nasken dagiti panagpabassit kadagiti sengngaw,[22] ken dagiti masakbayan a panagpudot ti lubong ket mapatinggaan ti baba ti 2.0 °C (3.6 °F) a mainaig ti pre-industrial nga agpang.[22][B] Dagiti reporta naipablaak idi 2011 babaen ti Enbironmento a Programa ti Nagkaykaysa a Pagpagilian[23] ken ti Ahensia ti Internasional nga Enerhia[24] ket mangisingsingasing a dagiti ganetget manipud iti naspsapa ngem maika-21 a siglo a panagpabassit kadagiti sengngaw ket saan a makaanay ti UNFCCC a puntaan ti . 2 °C
Napalplaliiw a panagbalbaliw ti temperaturaUrnosen
Ti natimbeng a temperatura ti rabaw ti Daga ket ngimmato babaen ti ±0.18 °C kadagit ipaset ti panawen ti 1906–2005. Ti gatad ti panagpudot kadagiti kinaudi a gudua iti dayta a paset ti panawen ket gangani nadoble para iti dayta a paset ti panawen a kas maysa a sibubukel ( 0.74±0.03 °C tunggal maysa a dekada, a maigiddiat ti 0.13±0.02 °C tungngal maysa a dekada). Ti pagtonoyan a 0.07isla ti urbano a pudot ket bassit laeng, a nakarkulo a pakaibilangan para iti basbassit ngem iti panagpudot iti tungngal maysa a dekada manipud idi 1900. 0.002 °C[26] Dagiti temperatura iti akin-baba a tropospera ket ngimmato iti nagbaetan ti 0.13 ken (0.22 ken 0.22 °C°F) tunggal maysa a dekada manipud idi 1979, segun 0.4 dagiti panagrukod ti satelite. Dagiti pannakbagi ti klima ket mangipakpakita ti temperatura a relatibo a natalinaayen kadagiti maysa wenno dua ribo a tawtawen sakbay ti 1850, nga adda dagiti maipapan ti rehion a panagduduma a kas ti Mediebal a Napudot a Paset ti Panawen ken ti Bassit a Panawen ti Yelo.[27]
Ti panagpudot a makitkita iti rehistro ti instrumental a temperatura ket maitunos kadagiti nawatiwat a sakop iti panagpalpaliiw, a kas nadokumentuan babaen dagiti adu a sientipiko a grupo.[28] Dagiti kas pagarigan ket mairaman ti panagpangato ti lessaad ti baybay (ti danum ket dumakkel no pumudot),[29] ti nawatiwat a pannakatunaw iti niebe ken yelo,[30] pannakaipangato ti linaon a pudott kadagiti taaw,[28] pannakaipangato ti kadam-eg,[28] ken ti nasapsapa a pannakaitutop kadagiti pasamak ti primabera,[31] e.g., ti panagsabsabong dagiti mula.[32] Ti probabilidad a dagitoy a panagbalbaliw ket nairana laeng a napasamak ket pudno a sero.[28]
Dagiti kaaudian a karkulo ti Goddard Institute for Space Studies (GISS) ti NASA ken ti National Climatic Data Center ket mangipakpakita nga idi 2005 ken 2010 ket agpadpada para iti kapudotan a tawen ti planeta manipud idi matalekan a, nawatwat a magun-od dagiti instrumento a panagrukod idi naladaw a maika-19 a siglo, a linabsanna idi 1998 babaen ti basbassit a sangkagasut a grado.[33][34][35] Dagiti karkulo babaen ti Climatic Research Unit (CRU) ket nangipakpakita nga idi 2005 a kas ti kapudotan a tawen, iti likudan ti 1998 a ti 2003 ken 2010 ket agpadpada para iti maikatlo a kapudotan a tawen, nupay kasta, "ti biddut a karkulo para kadagiti agmaymaysa a tawen … ket saan a basbassit ngem sangapulo a beses a dakdakkel ngem ti baetan a paggiddiatan dagitoy a tallo a tawen."[36] Ti World Meteorological Organization (WMO) dagiti insasao iti kasasaad ti sangalubongan a klima idi 2010 ket nangipalpalawag a, "Ti 2010 a nominal a pateg iti ket nairanggo nga immuna kadagiti 2005 ( +0.53 °C) ken 1998 ( +0.52 °C), urayno dagiti paggiddiatan a baetan dagitoy a tallo a tawen ket saan nga estadistika a nangruna..." +0.51 °C[37]
Dagiti temperatura idi 1998 ket saan a kadawyan a gapu ta dagiti sangalubongan a temperatura ket napektaran babaen ti Akin-abagatan a Panagpallayog ti El Niño (ENSO), ken ti kapigsaan nga El Niño iti napalabas a siglo ket napasamak iti las-ud ti dayta a tawen.[38] Ti sangalubongan a temperatura ket suheto dagiti nabiit a termino a panagbalbaliw a maituoon kadagiti napaut a pagduyosan ken mabalin a temporario a manglapped kaniada. Ti relatibo a katalinaay ti temperatura manipud idi 2002 aginggana idi 2009 ket maitunos iti kastoy a pasamak.[39][40] Idi 2010 ket El Niño pay a tawen. Iti ababa a pangbaliw ti panagpallayog, ti 2011 ket maysa idi a La Niña a tawen nga idi ket nalamlamiis ngem daytoy ket maika-11 pay a kapudotan a tawen manipud idi nairugin ti panagirehistro idi 1880. Kadagiti 13 a kapudotan a tawtawen manipud idi 1880, 11 kadagitoy ket tawtawen manipud idi 2001 aginggana idi 2011. Kadagiti kabarbaro a kinaudi a rehistro, ti 2011 ket isu idi ti kapudotan a tawen ti La Niña iti paset ti panawen manipud idi 1950 aginggana idi 2011, ken maasitganna ti 1997 a saan idi a ti kababaan a puntos iti siklo.[41]
Dagiti panagbalbaliw ti klima ket agdumaduma iti sangalubongan. Manipud idi 1979, dagiti temperatura ti daga ket ngimmato iti agarup a mamindua a naparpardas ngem dagiti temperatura ti taaw ( tunggal maysa a dekada a maigiddiat ti 0.25 °C tunggal maysa a dekada). 0.13 °C[42] Dagiti temperatura ti taaw ket nabunbuntog a nagpangato ngem dagiti temperatura ti daga gapu ti dakdakkel nga epektibo a kapasidad dagiti taaw ken gapu ta ti taaw ket ad-adu a makapukaw ti pudot baaen ti panagbawbaw.[43] Ti akin-abagatan a Hemisperio ket masna pay a napudpudot ngem ti akin-abagatan a Hemisperio gapu ti maipapan ti meridiano a panangawit ti pudot kadagiti taaw nga adda dagiti paggiddiatan iti agarup a 0.9 petawatts nga agpaamianan,[44] nga adda ti maysa a mainayon a maited manipud kadagiti albedo a paggiddiatan a nagbaetan dagiti polar a rehion. Manipud idi rugi ti industrialisasion ti interhemisperiko a paggiddiatan ti temperatura ket ngimmaton gapu ti pannakatunaw ti yelo ti baybay ken niebe idiay Amianan.[45] Dagiti natimbeng a temperatura ti artiko ket ngimmatngaton iti gangani a dua a gatad iti sangalubongan kadagiti napalabas a 100 a tawtawen, nupay kasta dagiti temperatura ti artko ket nakarkaroda pay nga agbalbaliw.[46] Urayno ad-adu pay dagiti inbernadero nga alingasaw ti naipuspusgaw iti Akin-amianan ngem ti Akin-abagatan a Hemisperio daytoy ket saan a makaited iti paggiddiatan iti panagpudot gapu ta dagiti nangruna nga inbernadero nga alingasaw ket aganayda laeng nga agpaput tapno mailaokda kadagiti hemisperio.[47]
Ti termal nga inertia dagiti taaw ken dagiti nabuntog a sungbat dagiti saan a dagus a pakaibanagan ket kaibuksilanna a ti klima ket makasapul kadagiti siglo wenno napapaut tapno maipag-isu kadagiti panagbalbaliw. Dagiti panagadal ti panagikeddeng ti klima ket mangipakpakita nga urayno mapatalinaay dagiti inbernadero nga alingasaw kadagiti agpang idi 2000, ti adu pay a panagpudpudot iti agarup a ( 0.5 °C) ket mapasamak pay laeng. 0.9 °F[48]
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Ti 2009 a Gibisan ti Kapudotan a Dekada a Nairehistro. NASA Imahen ti Obserbatorio ti Daga iti Dayta nga Aldaw, 22 Enero 2010.
- ^ Dagiti Pagpilian ti Klima ti Amerika. Washington, D.C.: Ti Nailian nga Akademia a Pagmalditan. 2011. p. 15. ISBN 978-0-309-14585-5.
Ti katimbengan a temperatura iti rabaew ti Daga ket ngimmato babaen ti agarup a ( 1.4 °F) kadagiti napalabas a 100 a tawen, nga addaan iti agarup a 0.8 °C ( 1.0 °F) iti daytoy a panagpudot a rimsua kadagiti napalabas a tallo a dekada 0.6 °C
- ^ "Ti panagpudo iti klima a sistema ket awan dudua, ket makitkita tattan manipud kadagiti panagpalpaliiw kadagiti panagpangato iti sangalubongan a katimbengan a temperatura ti angin ken taaw, ti agnanayon a panakatunaw iti niebe ken yelo ken panagpangato ti sangalubongan a katimbengan ti pantar ti baybay." IPCC, Sintesia a Reporta, Paset 1.1: Panagpalpaliiw ti panagbalbaliw ti klima, iti IPCC AR4 SYR 2007.
- ^ "Dagiti tallo nga inusar ket inusar a panagipalpalawag kdagiti di-nalawag nga addaan iti tunggal maysa a naisangayan a porma ti pagsasao. * * * A dagiti di-nalawag iti maysa a nisangayan a nagbanagan ket naipategan ti panagusar ti eksperto a panangipato ken estadistikal a panagusig kadagiti bagbagi ti ebidensia (a kas dagiti panagpalpaliiw wenno nagbanagan ti modelo), dagiti sumaganad a pumadpada a panakasakup ket usaren a panagiyebkas ti naipategan a probabilidad a rumsua: awan dudua >99%; nangato ti panakaagpayso >95%; agpayso >90%......" IPCC, Sintesis a Reporta, Panagtaripatu ti Di-nalawag, iti IPCC AR4 SYR 2007.
- ^ IPCC, Sintesis a Reporta, Section 2.4: Panakagupit ti panagbaliw ti klima, iti IPCC AR4 SYR 2007.
- ^ Dagiti Pagpilian ti Klima ti Amerika: Gunglo ti Panagparang-ay ti Siensia iti Panagbaliw ti Klima; Konsilo ti Nailian a Pangsukisok (2010). Panagparang-ay ti Siensia ti Panagbaliw ti Klima. Washington, D.C.: Ti Nailian nga Akademia a Pagmalditan. ISBN 0-309-14588-0.
(p1) … adda napigsa, kredible a bagi ti ebidensia, a naibatay kadagit adu a linia ti panagsukisok, nga agdokdukumento a ti klima ket agbalbaliw ken dagitoy a panagbalbaliw ket kaaduan a gapuanan kadagiti inararamid ti nagtagitaoan. Nupay adu pay dagiti maadal, ti bugas ti the core penomeno, sientipiko a panagsalsaludsod, ken dagiti hipotesis ket natalipupos a naimatangan ken natibker a natakderan iti rupa ti nakaro a sientipiko a suppiat ken ti naannad a panagadal kadagiti sabsabali a panagipalpalawagan. * * * (p21-22) Adda dagiti daduma a sientipiko a naipatingga wenno teoria ket natalipupos a naimatangan ken nasubokan, ken nasuportaran babaen kadagiti adu a nawaya a panagpalpaliiw ken nagbanagana, a ti kababalin a dagiti sumaganad ket mabirukan a dagitoy ket saan a pudno ket mapaawanen a bassit. Iti kaytoy a naipatingga ken dagiti teoria ket naipategandan a kas maysa a naikeddeng a kinapudno. Daytoy ket kasla ti kaso para iti naipatingga a ti sistema ti Daga ket pumudpudot ken ti kaaduan iti daytoy a pangpudpudot ket gapu kadagiti inararamid ti nagtagitaoan.
- ^ "Kumaduaan nga insarita dagiti Akademia ti Siensia" (PDF). Naala idi 9 Agosto 2010.
- ^ Meehl et al., Chap. 10: Dagiti Maipadpadto a Klima ti Sangalubongan, Sec. 10.ES: Katimbengan a Temperatura, iti IPCC AR4 WG1 2007.
- ^ Schneider Von Deimling, Thomas; Held; Ganopolski; Rahmstorf (2006). "Nakarkulo a sensitibidad ti klima manipud naigrupo a simulasion ti glasial a klima". Dagiti Dinamiko ti Klima. CiteSeerX: 10.1.1.172.3264.
- ^ Meehl et al., Chap. 10: Dagiti Maipadpadto a Klima ti Sangalubongan, Paset 10.5: Panangibilang ti Sakup ti Panagbalbaliw ti Klima, iti IPCC AR4 WG1 2007.
- ^ Solomon et al., Teknikal a pakabuklan, Paset TS.5.3: Dagiti Maipadpadto a Rehional a Gatad, iti IPCC AR4 WG1 2007.
- ^ Lu, Jian; Vechhi, Gabriel A.; Reichler, Thomas (2007). "Panagpadakkel ti Hadley a selula babaen ti panagpudot ti lubong" (PDF). Sursurat ti Heopisikal a Panagsukisok. 34 (6): L06805. Bibcode:2007GeoRL..3406805L. doi:10.1029/2006GL028443.
- ^ US NRC 2012[nasken ti napno a dakamat]
- ^ Pagibatayan a Taripnong ti Panagbalbaliw ti Klima ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (UNFCCC) (2011), Kasasaad ti Panagpasingked ti Taripnong, Sekretariat ti UNFCCC: Bonn, Alemania: UNFCCC. Kaaduan ti pagpagilian iti lubong ket partido ti Pagibatayan a Taripnong ti Panagbalbaliw ti Klima ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (UNFCCC), a nangampon ti puntaan a . Manipud idi 25 Nobiembre 2011, dagitoy ket partido ti 195 (194 nga es-estado ken 1 a rhional nga ekonomiko a gunglo ti panagtitipon (ti 2 °CKappon ti Europa)) iti UNFCCC.
- ^ "Artikulo 2". Pagibatayan a Taripnong ti Panagbalbaliw ti Klima ti Nagkaykaysa a Pagpagilian.
Ti dumtengan a gandat iti daytoy a Taripnong ken dagiti amiaman a mainaig a legado nga instrumento a maampon ken magun-od dagiti Konperensia dagiti Partido, segun kadagiti nangruna a probision ti Taripnong, ti panagtalinaay ti kaadu dagiti inarbedero nga alingasaw iti tangatang iti maysa nga agpang a mangpawil ti makadangran nga antropoheniko a panagbiang ti sistema ti klima. Dagiti kastoy nga agpang ket mabain a magun-od iti kaunegan ti batayan ti panawen a makaanay a mangpalubos ti ekosistema a mangampon ti masna a panagbalbaliw ti klima, tapno maisegurado ti panagpataud ti taraon ket saan a madangran ken tapno mapakabaelen ti pannakaipan ti ekonomiko a panagrang-ay iti matalinaay a pamay-an., naala manipud iti nakabangonan ti sangalubongan a tulagan a naikeddeng idi 21 Marso 1994.
- ^ a b Pagibatayan a Taripnong ti Panagbalbaliw ti Klima ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (UNFCCC) (2005), Maikanem nga Urnong ken sintesis ti immuna a nailian a panakinsinnarita manipud kadagiti Partido a saan a nairaman iti Nairaman I iti Taripnong. Palagip babaen ti sekretariat. Ehekutibo a pakabuklan. (PDF), Ginebra (Suisa): Opisina ti Nagkaykaysa a Pagpagilian idiay Ginebra
- ^ Gupta, S. et al. 13.2 Panagbalbaliw ti klima ken dagiti dadduma pay a mainaig nga annuroten, in IPCC AR4 WG3 2007.
- ^ "Ch 4: Panagbalbaliw ti klima ken pakasakbayan ti enerhia", Awan wenno awan linaon ti
|title=(tulong), in IEA 2009, pp. 173-184 (pp.175-186 of PDF)
- ^ a b Pagibatayan a Taripnong ti Panagbalbaliw ti Klima ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (UNFCCC) (2011), Urnong ken sintesis ti maikalima a nailian a panakisinnaritaan. Ehekutibo a pakabuklan. Palagip babaen ti sekretariat. (PDF), Ginebra (Suisa): Opisina ti Nagkaykaysa a Pagpagilian idiay Ginebra
- ^ Adger, et al., Kapitulo 17: Pagtonoyan ti panagampon dagiti panagsanay, dagiti pagpilian, dagiti lapped ken kapasidad, Ehekutino apakabuklan, iti IPCC AR4 WG2 2007.
- ^ 6. Panagala kadagiti masapul a pundo para iti panangipabassit ken panag-ampon (PDF), iti Bangko ti Lubong (2010), 2010 a Reporta ti Panagrang-ay ti Lubong: Panagrang-ay ken Panagbalbaliw ti Klima, Washington DC, Estados Unidos: Ti Internasional a Banko para iti Panagibangon manen ken Panagrang-ayt / Ti Banko ti Lubong, pp. 262–263
- ^ a b Pagibatayan a Taripnong ti Panagbalbaliw ti Klima ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (UNFCCC) (2011), Taripnong dagiti Partido – Maika-16 a taripnong: Keddeng 1/CP.16: Dagiti Tulagan ti Cancun: Dagiti Nagbalinan dagiti obra ti Ad Hoc a Grupo ti Agob-obra iti Nabayag a Termino a Tignay ti Pagtitinnulongan babaen ti Taripnong (Ingles): Parapo 4 (PDF), Sekretariat ti UNFCCC: Bonn, Alemania: UNFCCC, p. 3 "(…) nasken dagiti adu a panagpabassit ti alingasaw a sengngaw ti inbernadero segun ti siensia, ken kas tinaidokumento iti Maikapat a Panagtonoy a Reporta ti Intergobernmental nga Entrapanio ti Panagbalbaliw ti Klima, nga adda ti panirigan ti panagpabassit ti alingasaw a sengngaw ti inbernadero tapno matengngel ti panagpangato ti natimbeng a temperatura ti lubong iti baba ti a nangatngatao ngem dagiti preindustrial nga agpang" 2 °C
- ^ Enbironmento a Programa ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (UNEP) (Nobiembre 2011), "Ehekutibo a Pakabuklan", Panagisilpo ti Baetan ti Sengngaw: Ti Sintesis a Reporta ti UNEP (PDF), Nairobi, Kenya: UNEP, p. 8, ISBN 978-92-807-3229-0 UNEP Stock Number: DEW/1470/NA
- ^ Ahensia ti Internasional nga Enerhia (IEA) (2011), "Ehekutibo a Pakabuklan (Ingles)", 2011 a Sangalubongan a Pakasakbayan ti Enerhia (PDF), Paris, Pransia: IEA, p. 2
- ^ Bindoff, N.L., "Kapitulo 5: Dagiti panagpalplaliiw: Maipapan ti Taaw a Panagbalbaliw ti Klima ken Lessaad ti Baybay", Sec 5.2.2.3 Dagiti pagbanagan para iti Balanse ti Pudot ti Daga Awan wenno awan linaon ti
|title=(tulong), iti IPCC AR4 WG1 2007, nagibasaran babaen ti: Dagiti Grapiko ti Klima babaen ti Skeptical Science: Dagiti Komponente ti Panagpudo ti Lubong:, Skeptical Science, Dagiti komponente ti panagpudot ti lubong para iti paset ti panawen ti 1993 aginggana ti 2003 a nakarkulo manipud iti IPCC AR4 5.2.2.3
- ^ Trenberth et al., Kapitulo. 3, Dagiti panagpalpaliiw: Atmosperiko a Rabaw ken Panagbalbaliw ti Klima, Paet 3.2.2.2: Dagiti Isla ti Urbano a Pudot ken dagti Pagtonoyan ti Panagusar ti Daga, p. 244, iti IPCC AR4 WG1 2007.
- ^ Jansen et al., Kapitulo 6, Palaeoklima, Paset 6.6.1.1: Ania kadi ti Ipakita dagiti Rekonstruksion a Naibatay iti Paleoklimatiko a Pannakbagi?, pp. 466–478, iti IPCC AR4 WG1 2007.
- ^ a b c d Kennedy, J.J. (2010), "Kasano nga ammotayo no pimmudot ti lubong? iti: 2. Sangalubongan a Klima, iti: Kasasaad ti Klima idi 2009", Bull.Amer.Meteor.Soc., 91 (7): 26
- ^ Kennedy, C. (10 Hulio 2012), ClimateWatch Magazine >> Kasasaad ti Klima: Sangalubongan a Lessaad ti Baybay idi 2011, Portal ti Serbisio ti Klima ti NOAA
- ^ "Pakabuklan para kadagiti Agar-aramid ti Annuroten", Dagiti Dagus a Pangpalplaiiw kadagiti Kinaudi a Panagbalbaliw ti Klima Awan wenno awan linaon ti
|title=(tulong), in IPCC AR4 WG1 2007
- ^ "Pakabuklan para kadagiti Agar-aramid ti Annuroten", B. Ti agdama a pannakaammo kadagiti napalpaliiw a pagbanagan iti panagbalbaliw ti klima iti masna ken enbironmento ti tao Awan wenno awan linaon ti
|title=(tulong), iti IPCC AR4 WG2 2007
- ^ Rosenzweig, C., "Kapitulo 1: Panagikeddeng ti balor dagiti Napaliiw a Panagbalbaliw ken dagiti Sunbat dagiti Masna ken Maimaton a Sistema", Paset 1.3.5.1 Dagiti panagbalbaliw iti penolohia Awan wenno awan linaon ti
|title=(tulong), iti IPCC AR4 WG2 2007, p. 99
- ^ Cole, Steve; Leslie McCarthy. "NASA – NASA a Panagsukisok ket nakitana a ti 2010 ket Naipada ti Nairehistro a Kapudotan a Tawen" (Pabuya). Naala idi 3 Marso 2011.
- ^ Hansen, James E. (12 Enero 2006). "Goddard nga Instituto para kadagiti Panagadal ti Limbang, Panagusig ti Rabaw a Temperatura ti GISS". NASA a Goddard nga Instituto para kadagiti Panagadal ti Limbang. Naala idi 17 Enero 2007.
- ^ "Kasasaad ti Klima: Sangalubongan a Panagusig para iti Tinawen ti 2009". 15 Enero 2010. Naala idi 3 Mayo 2011.
- ^ Jones, Phil. "Pakaammo a Sabanas ti CRU blng. 1: Rehistro ti Sangalubongan a Temperatura". Unit ti Panagsukisok ti Klima, Eskuela dagiti Siensia ti Enbironmento, Unibersidad ti Daya nga Anglia. Naala idi 3 Mayo 2011.
- ^ World Meteorological Organization (2011), Insasao ti WMO iti kasasaad ti sangalubongan a klima idi 2010 (PDF), World Meteorological Organization (WMO)
- ^ Changnon, Stanley A.; Bell, Gerald D. (2000). El Niño, 1997–1998: Ti Klima a Pasamak iti Siglo. Londres: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. ISBN 0-19-513552-0.
- ^ Knight, J.; Kenney, J.J.; et al. (Agosto 2009). "Dagiti Kadi Sangalubongan a Pagduyosan ti Temperatua Kadagiti Kinaudi a Dekada ket Mangpamadi kadagiti Panangipadto ti Klima? [iti "Kasasaad ti Klima idi 2008"]" (PDF). Bull.Amer.Meteor.Soc. 90 (8): S75–S79. Naala idi 13 Agosto 2011.
- ^ Panagbuntog ti Sangalubongan a Temperatura – saan a ti gibus ti panagbalbaliw ti klima. UK Met Office. Naala idi 20 Marso 2011.
- ^ "Sentro ti Datos ti Nailian a Klima ti NOAA, Kasasaad ti Klima: Sangalubongan a Panagusig para iti Tinawen ti 2011". NOAA. 19 Enero 2012. Naala idi 31 Enero 2012.
- ^ Trenberth et al., Kapitulo 3, Dagiti Panagpalpaliiw: Atmosperiko a Rabaw ken Panagbalbaliw ti Klima, Ehekutibo a Pakabuklan, p. 237, iti IPCC AR4 WG1 2007.
- ^ Rowan T. Sutton; Buwen Dong; Jonathan M. Gregory (2007). "Daga/baybay a pannakaibagi a panagpudot a panagsungbat iti panagbalbaliw ti klima: Dagiti modelo a resulta ti IPCC AR4 ken panangipada kadagiti panagpalpaliiw". Sursurat ti Heopisikal a Panagsukisok. 34 (2): L02701. Bibcode:2007GeoRL..3402701S. doi:10.1029/2006GL028164. Naala idi 19 Septiembre 2007.
- ^ Carl, Wunsch (Nobiembre 2005). "The Total Meridional Heat Flux and Its Oceanic and Atmospheric Partition" (PDF). Warnakan iti Klima. 18 (21): 4374–4380. doi:10.1175/JCLI3539.1. Naala idi 25 Abril 2013.
- ^ Feulner, Georg; Stefan Rahmstorf; Anders Levermann; Silvia Volkwardt (Marso 2013). "Iti Taudan ti Rabaw a Temperatura ti Angin a Paggiddiatan ti Baetan dagiti Hemisperio iti Agdama nga Aldaw a Klima ti Daga". Warnakan iti Klima. doi:10.1175/JCLI-D-12-00636.1. Naala idi 25 Abril 2013.
- ^ TS.3.1.2 Spatial Distribution of Changes in Temperature, Circulation and Related Variables – AR4 WGI Technical Summary
- ^ Ehhalt et al., Kapitulo 4: Atmosperiko a Kimika ken dagiti Inbernadero nga Alingasaw, Paset 4.2.3.1: Karbon mono oksido(CO) ken hidrohenio (H2), p. 256, iti IPCC TAR WG1 2001.
- ^ Meehl, Gerald A. (18 Marso 2005). "How Much More Global Warming and Sea Level Rise" (PDF). Science. 307 (5716): 1769–1772. Bibcode:2005Sci...307.1769M. doi:10.1126/science.1106663. PMID 15774757. Naala idi 11 Pebrero 2007.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Midia a mainaig iti Panagpudot ti lubong iti Wikimedia Commons


text:
Somalia
Nagsasabtan: 10°N 49°E / 10°N 49°E
Ti Somalia (Somali: Soomaaliya; Arabiko: الصومال aṣ-Ṣūmāl), opisial a ti Pederal a Republika ti Somalia[1] (Somali: Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Arabiko: جمهورية الصومال الفدرالية Jumhūrīyat aṣ-Ṣūmāl al-Fidirālīyah), ket ti pagilian a mabirukan idiay Sara ti Aprika. Daytoy ket bineddengan babaen ti Etiopia iti laud, ti Djibouti iti amianan a laud, ti Golpo ti Aden iti amianan, ti Taaw Indiano iti daya, ken ti Kenya iti abagatan a laud. Ti Somalia ket addaan iti kaatiddogan nga aplaya iti nangruna a daga ti kontinente,[5] ken ti langa ti dagan ket nangruna a buklen dagiti banak, tantannap ken tangtangkik.[2] No ti panggep ti klima, kanayon a napudot iti amin a paset ti tawen, ken masansan nga addaan kadagiti angin ti nepnep ken sagpaminsan a panagtudtudo.[6]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Ti Pederal a Republika ti Somalia ket isu ti nagan ti pagilian segun ti Artikulo 1 iti Probisional a Batay-linteg.
- ^ a b c d e f g h "Somalia". The World Factbook. Langley, Virginia: Central Intelligence Agency.
- ^ Paul Dickson (15 Agosto 2006). Labels for Locals : What to Call People from Abilene to Zimbabwe (1st Collins nga ed.). New York: HarperCollins. p. 208. ISBN 978-0-06-088164-1.
- ^ CIA World Factbook 2011 – Densidad ti populasion. Photius.com (25 Mayo 2011). Naala idi 15 Disiembre 2011.
- ^ "Coastline". World Factbook. Central Intelligence Agency. Naala idi 3 Agosto 2013.
- ^ "Somalia – Climate". countrystudies.us. 14 Mayo 2009.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Somalia iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Somalia manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Wikimedia Atlas iti Somalia
- Pederal a Gobierno ti Somalia
- Somalia a naikabil iti The World Factbook (iti Ingles)
- Somalia iti Curlie (iti Ingles)
- Bariweswes ti Somalia manipud iti BBC News
- Somalia
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Arabiko
- Dagiti pagilian ti Taaw Indiano
- Dagiti nabingbingay a rehion
- Sara ti Aprika
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti Liga ti Arabo
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1960
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Samo laeng gayam marikna ti kinapateg ti maysa a parsua inton napukawmon iti biagmo, nakunkuna idi ni Randolf iti bagina.
Namrayan ni Randolf a kinuti ti abagana. Paseten ti kalman ni Namnama. Uray ania ti aramidenna, saannan a maisubli pay ti napalabas.
Wen, masapul metten nga umaddang nga agpasango. Move on, Randolf, nakunana iti unegna. Adda biag kalpasan ni Namnama.
Naputed ti panagpapatang da Randolf idi lumabas ti nalabaga a kotse. Dimsaag ni Margie, ti Gumiliana a naayat a kumuykuyog kadagiti mutia a taga-California, a sinaruno dagiti lima a babbalasang. Naggilap dagiti kamera idi ukkoran ni Arthur dagiti babbalasang iti kuentas a sabong.
âAgalibtakka,â inkidday ni Mang Hermie, mannaniw a taga-Capangpangan. âGundawaymo daytoyen a mangyalat iti balikbayan.â
Simmurot ni Randolf kadagiti padana a mannurat nga immasideg. Linamanona ni Margie. Limmukmeg. Naisem a kas iti dati.
âKadagaam âdiay Hawaii, Manang,â nakuna ni Randolf.
âWen ngarud,â insungbat ni Margie. Ginuyodna ni Randolf ket inyam-ammona kadagiti kakaduana. Evelyn ti nagan ti Miss Gumil-California, Rose ti Miss Badoc, Lily ti Miss Batac ken Janet ti Miss Bauang.
âDaytoy ni Randolf Garcia, one of the best writers in the vernacular at present,â kinuna ni Margie.
âMabasbasami dagiti saritam, Manong,â kinuna ni Evelyn. âNagbabagasda. Adu rigatmi a mangibuksil.â
Naiwaragawag ti panangrugi ti programa. Nagpadispensar da Margie ket simbrekda iti pagkonbensionan. Inayaban ida ni Arthur nga agtugaw iti sango. Nakatugaw metten ni Manang Lucing ken Margret iti abay ni Mang Joe.
Adda bakante a tugaw iti abay ni Manang Eden, katugawna ni Manang Aida, propesora iti Literatura iti Unibersidad ti Pilipinas.
âAida, ni Randolf, ti grand prize winner iti Gumil-California Short Story Writing Contest,â pinangiyam-ammo ni Manang Eden.
âKunak no lumakaykan,â kinuna ni Manang Aida. âAgtutuboka pay met la gayam. Awan, malastrip latta ngarud datao.â Agtawenen iti 40 ni Manang Aida. Nupay kasta, adayo nga ub-ubing ti langana. Naisem ngamin ken mannakiangaw.
âDi tukmaam lattan ni Randolf,â indurog ni Manang Eden.
âIti dayta a langa, adda la ketdin nanggalut kenkuana,â naggarikgik ni Manang Aida.
âAwan pay. Agbirbirok pay datao, Manang,â kinuna ni Randolf.
âKasta? Agsinnukatta man iti tugaw, Eden, ta agkaabaykami ken Randolf. Who knows, baka agkagasatkami. Bulsek ni ayat, saan kadi?â
âDimo unay ipigsa ket datayon ti sentro ti atension,â inyanawa ni Manang Eden a puon ti nagkakatawaanda.
Nagbitla ti gobernador a naawis a naisangayan a sangaili. Dinayawna dagiti mannurat nga Ilokano gapu iti nasinged a panaglalangenda a narigat a makita kadagiti mannurat a Tagalog ken Bisaya.
Dinakamat ti gobernador nga adu dagiti maipagtangsit a buya iti Cagayan ket indagadagna ti panangisurat dagiti mannurat tapno maammuan dagiti sabsabali a lumugar.
âDakayo ti rangtaymi kadagiti di pay nakadap-aw iti lugarmi tapno maduktalanda ti kaadda daytoy a lugarmi a maibilang a paraiso gapu kadagiti maipagtangsit a natural a buyana,â kinuna ti gobernador.
Nagsarita met ni Margret. Inyam-ammona ti bagina iti tallaong, no kasano a nakadanon iti konbension.
âAgyamanak ken ni Manang Pacing iti panangitedna iti gundaway kaniak a makadakulap dagiti maraem a mannurat nga Ilokano,â kinuna ni Margret nga umis-isem a nangipalawlaw ti panagkitana. âMakitak, nupay ita laeng a makaam-ammokayo, ti kinamanagsangailiyo, ti awan panaginkukuna a pannakilangenyo.
âPanagriknak, naidumduma ni mannurat nga Ilokano. No ania ti pakaidumaanna kadagiti sabali a puli, dayta ti kayatko a takuaten bayat ti panagintekko iti pagilianyo,â inggibusna idinto a nagsaltek ti panagkitana ken ni Randolf.
Iti panagsabat dagiti matada, di ammo ni Randolf no apay a nagtibbayo ti barukongna.
Manen, simngay ti naisalsalumina a rikna iti let-angna. Madi daytoyen, nakunana iti unegna. Agayat kadin wenno napigsa ti pisikal a pangawis ni Margret?â
(Maituloyto)


text:
Libreville
Ti Libreville ket ti kapitolio ken kadakkelan a siudad ti Gabon, idiay laud a tengnga nga Aprika. Ti siudad ket puerto idiay Karayan Komor, idiay asideg ti Golpo ti Guinea, ken sentro ti panagtagilako para iti rehion ti tarikakayo. Manipud idi 2013 ti populasionna ket 703,904.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "GeoHive – Gabon". 2015-10-22.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Libreville iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Libreville manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Site officiel de la Mairie de Libreville (iti Pranses)


text:
Eritrea
Nagsasabtan: 15°N 39°E / 15°N 39°E
Ti Eritrea ({Tigrinya: ኤርትራ ʾErtrā ; Arabiko: إرتريا Iritriyā), opisial nga Estado ti Eritrea,[7] ket pagilian idiay Sara ti Aprika. Ti kapitoliona daytoy ket ti Asmara ken nabeddengan babaen ti Sudan iti laud, ti Etiopia iti abagatan, ken ti Djibouti iti abagatan a daya. Ti akin-amianan a daya ken akindaya a paspaset ti Eritrea ket addaan iti nawatiwat nga aplaya iti igid ti Baybay Nalabbasit iti ballasiw manipud iti Saudi Arabia ken Yemen. Ti pagilian ket addaan iti dagup ti kalawa iti agarup a 117,600 km2 (45,406 sq mi), ken iramanna ti Purpuro ti Dahlak ken dagiti nadumaduma nga Is-isla ti Hanish. Ti naganna nga Eritrea ket naibatay iti Taga-ugma a Griego a nagan para iti Baybay Nalabbasit (Ἐpuθpὰ Θάλaσσa Eruthra Thalassa), nga immuna a naampon para iti Italiano nga Eritrea idi 1890.
Ti Eritrea ket muti-etniko a pagilian ken adda kadagiti siam a mabigbig a grupgrupo ti etniko. Daytoy ket addaan iti agarup nga innem a riwriw nga agnanaed. Kaaduan kadagiti agnanaed ket makasao kadagiti pagsasao nga Apro-Asiatiko ken mabalin a dagiti sanga ti Semitiko wenno Kushitiko. Kadagitoy a komunidad, ti tattao a Tigray-Tigrinya ket mangaramid ti agarup a 55% iti populasion, nga iti met tattao Tigre ket mangbukel ti agarup a 30% kadagiti agnanaed. Iti pay maipatinayon, adda met dagiti bilang ti etniko a minoridad ti Nilotiko nga agsasao iti Nilo-Sahara. Kaaduan ti tattao iti teritorio ket agraraemda iti Kristianidad wenno Islam.[2]
Ti Pagarian ti Aksum a mangsakop iti kaaduan iti moderno nga aldaw nga Eritrea ken akin-amianan nga Etiopia, ket mabalin a rimmang-ay idi immuna wenno maikadua a sigsiglo[8][9] ken nagampon iti Kristianidad babaen idi naparukma ti Ehipto idi panawen ti Islam.[10] Idi mediebal a panpanawen, kaaduan ti Eritrea ket natnag babaen ti Pagarian ti Medri Bahri ken adda met ti basbassit a rehion a kas paset ti Republika ti Hamasien. Ti pannakapartuat ti moderno nga aldaw nga Eritrea ket nagresultaan dagiti nawaya a pagarian ken dagiti nadumaduma a basalo nga estado iti imperio ti Etiopia ken ti Imperio nga Otomano ken kanungpalan a nagresultaan ti pannakaporma iti Italiano nga Eritrea. Idi 1947 ti Eritrea ket nagbalin a paset ti pederasion ti Etiopia, ti Pederasion ti Etiopia ken Eritrea. Ti simmarsaruno a pannakaikapetna iti Etiopia ket nakaiturongan iti Gubat ti Wayawaya ti Eritrea ken nakatungpalan iti pannakawayawaya ti Eritrea kalpasan ti reperendum idi Abril 1993. Nagtultuloy dagiti panagriringgor a nagbaetan ti Eritrea ken Ethiopia a nakaiturongan ti Gubat ti Eritrea–Etiopia idi 1998–2000 ken dagiti dadduma pay a pannakilablaban iti Djibouti ken Etiopia.
Ti Eritrea ket kameng ti Kappon ti Aprika, ti Nagkaykaysa a Pagpagilian ken ti IGAD, aken maysa nga agpalpaliiw iti Liga ti Arabo.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Hailemariam, Chefena; Kroon, Sjaak; Walters, Joel (1999). "Multilingualism and Nation Building: Language and Education in Eritrea" (PDF). Journal of Multilingual and Multicultural Development. 20 (6): 474–493. doi:10.1080/01434639908666385. Naala idi 4 Abril 2012.
- ^ a b c d Eritrea a naikabil iti The World Factbook (iti Ingles)
- ^ CIA – Eritrea – Etniko a grupgrupo. Cia.gov. Naala idi 25 Hunio 2012.
- ^ a b "Eritrea". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 1 Oktubre 2014.
- ^ a b "Eritrea". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 1 Oktubre 2014.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ ISO 3166-1 Newsletter VI-13 International Organization for Standardization
- ^ Munro-Hay, Stuart (1991) Aksum: An African Civilization of Late Antiquity. Edinburgh: University Press, p. 57 ISBN 0-7486-0106-6.
- ^ Henze, Paul B. (2005) Layers of Time: A History of Ethiopia, ISBN 1-85065-522-7.
- ^ Aksumite Ethiopia. Workmall.com (24 Marso 2007). Naal aidi 3 Marso 2012.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Eritrea iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Eritrea manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Ministro ti Pakaammo ti Eritrea
- Eritrea a naikabil iti The World Factbook (iti Ingles)
- Eritrea iti Curlie (iti Ingles)
- Wikimedia Atlas iti Eritrea
- Eritrea
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Arabiko
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Nalabbasit
- Dagiti pagilian ti Taaw Indiano
- Sara ti Aprika
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti agmaymaysa a partido nga estado
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1993
- Dagiti dati a kolonia ti Britaniko


text:
Hulio 8
Ti Hulio 8 ti maika-189 nga aldaw ti tawen (maika-190 kadagiti bisiesto a tawen) iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 176 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1908 – Nelson Rockefeller, Amerikano a negosiante, pilantropo, politiko, maika-41 a Bise Presidente ti Estados Unidos (pimmusay 1979)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1808 – Friedrich Kasimir Medikus, Aleman a mangngagas ken botaniko (naipasngay 1738)
- 2012 – Ernest Borgnine, Amerikano nga aktor (naipasngay 1917)


text:
Rehion
Iti heograpia, dagiti rehion ket mabalin a kaaduan a mabingbingay babaen ti pisikal a pakailasinan (pisikal a heograpia), dagiti nagbanagan ti tao a pakailasinan (heograpia ti tao), ken ti pannakitinnignay ti Kinatao iti enbironmento (enbironmental a heograpia). Dagiti heograpiko a rehion ken dagiti subrehion ket kaaduan a naipalplawagan babaen ti bukodda a saan nga apag-isu a pannakaipalawag, ken sagpaminsan pay dagiti panagdaliasat a pagbeddengan, malaksid iti heograpia ti tao a ti masakupan a luglugar a kas dagiti nailian a pagbeddengan ket nasayaat a naipalawag iti linteg.
Malaksid kadagiti rehion ti sangalubongan a kontinente, adda met dagiti rehion ti hidroespera ken dagiti atmospera a sumakup kadagiti taaw, ken dagiti mapagtalkan a klima iti ngato ti daga ken dagiti masa ti danum iti planeta. Dagiti global a rehion ti daga ken danum ket nabingbingay kadagiti subrehion a heograpiko a nabeddengan babaen dagiti dakkel a heolohiko a langa a mangimpluensia ti dakkel a gatad dagiti ekolohia, a kas dagiti tanap ken dagiti estepa, dagiti kabakiran a masif, dagiti desierto, wenno dagiti kabanbantayan a rehion. Dagiti subrehion ket mangipalawag kadagiti lugar iti kaunegan dagiti rehion a nalaka a mailasin iti heolohiko ken ekolohiko a mapalpaliiw a lang-langa.
A kas waya iti panangipalawag ti maipapan ti espasio a luglugar, ti konsepto dagiti rehion ket nangruna ken kaaduan a naus-usar kadagiti sanga iti heograpia, nga iti tunggal maysa ket mabalin a mangipalawag kadagiti lugar iti rehional a panangibagbaga. Kas pagarigan, ti ekorehion ket maysa a panangibagbaga nga inus-usar iti enbironmental a heograpia, ti kultural a rehion iti kultural a heograpia, ti biorehion iti bioheograpia, ken kdpy. Ti pagobraan ti heograpia nga agadal kadagiti rehion ket makunkuna iti rehional a heograpia.
Dagiti pagobraan iti pisikal a heograpia, ekolohia, bioheograpia, sooheograpia, ken enbironmental a heograpia, dagiti rehion nga imatonan a naibatay kadagiti masna a langa a kas dagiti ekosistema wenno dagiti biotopo, dagiti bioma, dagiti pagayusan a labneng, dagiti masna a rehion, dagiti kabambantayan, dagiti kita ti daga. No maipanggep ti heograpia ti tao, dagiti rehion ken dagiti subrehion ket naipalawag babaen ti didiplina ti etnograpia.
Ti rehion ket addaan iti bukodna a katutubo a mabalin a maiyalis. Ti umuna a katutubo ket ti bukodna a masna nga enbironmento (porma ti daga, klima, kdpy.). Ti maikadua a katutubo ket ti bukodna a pisikal a patakder dagiti elemento a naaramid babaen ti tattao iti napalabas. Ti makatlo a katutubo ket ti bukodna a sosio-kultural a kontesto a mabalin a masukatan babaen dagiti baro nga imigrante.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Bailey, Robert G. (1996) Ekosistema a Heograpia. New York: Springer-Verlag. ISBN 0-387-94586-5
- Meinig, D.W. (1986). Ti Panagsukog iti Amerika: Ti Heograpiko a Perspektibo iti 500 a Tawtawen ti Pakasaritaan, Tomo 1: Atlantic America, 1492–1800. New Haven: Unibersidad ti Yale a Pagmalditan. ISBN 0-300-03548-9


text:
Hainismo
Ti Hainismo ket tradisional nga ammo iti Haina darma, ket maysa a Indiano a relihion a mangpatuldo iti maysa nga adalan iti saan kinaranggas kadagiti amin a sibibiag a parsua. Daytoy ket maysa kadagiti kaduogan a relihion iti lubong a matugotan kadagiti ramutna iti taga-ugma nga India.[1] Ti kinunkuna ti tradision iti daytoy a pammati ket insersermon babaen dagiti duapulo ket uppat a nagsasaruno a nangitaktakder iti pammati nga ammo a kas ti tirthankara. Ti Hainismo ket mangiyunay-unay ti espiritual a kinawaya ken panagpapada a baetan kadagiti amin a porma ti biag. Dagiti agsansanay iti daytoy a relihion ket namatmatidad a ti di naranggas ken kabukbokodan a panagtengngel ket isu ti pamay-an a pakabalinanda a makagun-od ti pannakawaya manipud iti siklo dagiti panagungar manen.
Ti Hainismo ket maysa a relihioso a minoridad idiay India, nga adda dagiti 4.2 riwriw a sumursurot, ken dagiti sumorsurot kadagiti imigrante a komunidad idiay Belhika, idiay Estados Unidos, idiay Kanada, Hong Kong, Hapon ken Singapur.[2] Dagiti Hain ket addaanda kadagiti kangatuan a degrado iti literasia para kadagioti amin a relihioso a komunidad idiay India,[3] ken dagiti biblioteka ti manuskritoda ket isu ti kaduogan iti pagilian.[4]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Hainismo ket maysa a representatibo iti shramana a tradision, nga isu idi ket maysa a saan a Vedic a tignay a maipada iti naipakasaritaan a relihion ti Vedic. Ti tunggal may kadagitoy a sanga ti taga-ugma a relihion ti Indian ket nakaimpluensia met laeng kadagiti kaniada. Ti shramana a tradision ket akinrebbeng idi para kadagiti mainaig a konsepto iti saṃsāra ken moksha.[1] Adda pay reperensia iti Rishabha, ti immuna a jaina tirthankara, iti Vedic a literatura.[5]
Ti pannakaipakita ti labus a pigura ti maysa a lalaki iti puesto a nakatakder nga agmetmeditasion ket adu a makita idiay Ginget ti Indus a Sibilisasion, a mangipakpakita ti pannakaikapetna iti Hainismo.[6][7] Ni Ram Prasad Chanda, nga isu idi ti nangimaton ti panagkalkali iti Ginget ti Indus a Sibilisasion, ket nangibagbaga:[8]
Saan laeng a dagiti nakatugaw a diosen kadagiti selio ti Indus ket adda isuda iti postura a yoga ken nakasaksi ti kaadda ti Yoga idiay Ginget ti Indus a Sibilisasion iti dayta nga adayo a panawen, dagiti agtaktakder a diosen kadagiti selio ket mangipakpakita pay ti Kayotsarga (tiagtaktakder a postura iti meditasion) a puesto. Ti postura a Kayotsarga ket naisalsalunima iti Hain. Daytoy ket maysa a postura a saan nga agtugtugaw ngem agtaktakder daytoy. Iti Adi Purana a Libro XV III, ti postura a Kayotsarga ket naipalpalawag iti pannakaikapet iti penitensia ni Rishabha.
Ni Pārśva ket isu ti kasapaan a tirthankara a mabalin a makedngan a mapetsaan; isu ket nagbiag idi maika-9 a siglo BCE.[9] Dagiti tradision ket nangibagbaga a dagiti nagannak kenni Mahavira' ket sinursurotda dagiti insursurona. Nupay kasta, isu ket saan a maikeddeng a kas ti nangibangon ti Hainism. Ni Herman Jacobi, ti maysa a nalatak nga indologista, ket nangisurat:[5]
Awan ti maipaneknekan a ni Parshva ket isu idi ti nangbangon ti Hainism. Ti Hain a tradision ket nagkaykaysa iti panagaramid kenni Rishabha a kas tirthankara a kas ti nangibangon ket mabalin nga adda naipakasaritaan iti tradision a mangaramid kaniana iti immuna a tirthankara.
Ii maika-6 a BCE, ni Vardhamana Mahavira ket nagbalin a maysa kadagiti kaimpluensiaan a manursuro iti Hainismo.[10] Isu ket nangbangon ti dakkel a grupo dagiti disipulo a nakaadal ken simmursurot kadagiti insursurona. Dagiti disipulo ket tinawtawaganda isuna a kas ti jina, a literal a maipatarus a kas agparparikma. Dagiti kinaudi a simmursurot kaniana ket nagus-usarda ti nabaliwan a titulo a mangitudo kaniada: Hain, dagiti sumursurot ti jina.[11]
Idi las-ud ti maika-4 a siglo BCE, ti Mauryan a Dinastia ket dimteng a nagturay. Ti immuna nga emperador ti Mauryan, ni Chandragupta, ket nagbalin a Hain kadagiti kinaudi a paset ti panagbiagna. Isu idi ket disipulo ni Badhrabahu, ti maysa a Hain ācārya nga akinrebbeng para iti pannakaiyaddang ti Hainismo idiay abagatan nga India.[12] Ti Kalinga ket taengan idi dagiti Haina. Ti mannakigubat nga emperadorna a ni Kharavela[13] ket akinrebbeng idi para iti pannakaiyaddang ti Hainismo iti ballasiw ti Indiano a subkontinente. Ti taga-ugma a siudad ti Pithunda, kapitolio iti Kalinga, ket naipalplawag iti jaina a teksto ti Uttaradhyana Sutra a kas maysa a nangruna a sentro idi panawen ti Mahavira, ken kankanayon idi a papanan babaen dagiti agtagtagilako manipud idiay Champa.[14] Ni Rishabha, ti immuna a tirthankara, ket rinaraeman ken dinaydayawan idi idiay Pithunda ken ammo a kas ti Kalinga Jina. Idi maika-4 a siglo BCE, ni Mahapadma Nanda ket pinarukmana ti Kalinga ken nangala ti maysa nga estatua ni Rishabha manipud idiay Pithunda ken inpanna idiay kapitoliona a Magadha. Ti panagraut ni Ashoka ken ti panagay-ayat ti annuroten a Budista ket nagpakaro a nagparmek kadagiti Hain iti Kalinga. Nupay kasta, idi umuna a siglo BCE ti empedor Kharvela ket pinarukmana ti Magadha, innalana ti estatua ni Rishabha ken inkabilna idiay Udaygiri, idiay asideg ti kapitoliona a Shishupalgadh. Dagiti rukib ti Khandagiri ken Udaygiri idiay asideg ti Bhubaneswar ket isu laeng dagitoy ti nabatbati a bato a monunento ti Hain idiay Orissa.[15]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Shah 1998a, p. 8
- ^ Glasenapp 1999, p. 271
- ^ 2001 a Datos ti Senso iti relihion ket naipablaak, Gobierno ti India, naala idi 1 Septiembre 2010
- ^ Dundas 2002, p. 83
- ^ a b Sangave 2001, p. 131
- ^ Rankin 2010, p. 44
- ^ Sangave 2001, pp. 107–108
- ^ Chatterjee 1932, p. 159
- ^ Charpentier 1922, p. 153
- ^ Fisher, Mary Pat (2008), Dagiti Sibibiag a Relihion (Maika-7 nga ed.), Upper Saddle River: Pearson Education, p. 120
- ^ Sangave 2001, pp. 100–101
- ^ Glasenapp 1998, p. 42
- ^ Tobias 1991, p. 100
- ^ Ghadai, Balabhadra (Hulio 2009), "Maritimo a Tawidan iti Orissa" (PDF), Orissa a Panagrepaso, naala idi 12 Nobiembre 2012
- ^ Dundas 2002, pp. 113, 201
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Charpentier, Jarl (1922), "Ti Pakasaritaan dagiti Hain", Ti Cambridge a Pakasaritaan ti India, 1, Cambridge
- Chatterjee, Ramananda (1932), Ti Moderno a Panagrepaso, 52, Prabasi Press Private Limited
- Cort, John E. (1995), "Dagiti Hain a Kamalig ti Pannakaammo : Dagiti Tradisional a Biblioteka idiay India", Warnakan ti Oriental a Kagimongan ti Amerikano, 115 (1): 77, doi:10.2307/605310
- Dundas, Paul (2002), Dagiti Hain, Routledge, ISBN 978-0-415-26605-5
- Glasenapp, Helmuth Von (1999), Hainismo: Ti Indiano a Relihion ti Pannakisalakan, Delhi: Motilal Banarsidass, ISBN 81-208-1376-6
- Jacobi, Hermann (1884), Jaina Sutras Pasett I, Dagiti Sagrado a Libro iti Daya, 22
- Jain, Jyotindra; Fischer, Eberhard (1978), Haina nga Ikonograpia, Brill Publishers, ISBN 978-90-04-05259-8
- Jaini, Padmanabh S. (1991), Henero ken Pannakisalakan: Dagiti Suppiatan ti Haina iti Espiritual a Pannakawaya iti Babbai, Unibersidad ti California, ISBN 978-0-520-06820-9, naala idi 10 Enero 2013
- Jaini, Padmanabh S. (1998), Ti Haina a Dalan iti Puripikasion, Motilal Banarsidass, ISBN 978-81-208-1578-0, naala idi 10 Enero 2013
- Jaini, Padmanabh S. (2000), Dagiti naurnog a Papel kadagiti Panagadal ti Haina, Motilal Banarsidass, ISBN 978-81-208-1691-6, naala idi 10 Enero 2013
- Koller, John M. (Hulio 2000), "Ti Syādvadā a kas ti Epistemolohiko a Tulbek iti Haina a katengngaan a Waya iti Metapisika ni Anekāntavāda", Pilosopia Daya ken Laud, Honululu, 50 (3): 628, doi:10.1353/pew.2000.0009, ISSN 0031-8221, JSTOR 1400182
- Rankin, Aidan (2010), Adu a Bangir ti Saririt: Ti Baro a Politika iti Kararua, John Hunt Publishing, ISBN 978-1-84694-277-8
- Sangave, Vilas Adinath (1980), Komunidad ti Haina (Maika-2 nga ed.), Bombay: Nadayeg a Prakashan, ISBN 978-0-317-12346-3
- Sangave, Vilas Adinath (2001), Dagiti Rupa ti Hainolohia: Napilpili Papel ti Panagsukisok iti Kagimongan ti Haina, Relihion, ken Kultura, Mumbai: Nadayeg a Prakashan, ISBN 978-81-7154-839-2
- Sangave, Vilas Adinath (2006), Dagiti Aspeto ti Haina a relihion (5 nga ed.), Bharatiya Jnanpith, ISBN 978-81-263-1273-3
- Shah, Natubhai (1998a), Hainismo: Ti Lubong dagiti Agparparikma, 1, Sussex Academic Press, ISBN 978-1-898723-30-1
- Shah, Natubhai (1998b), Hainismo: Ti Lubong dagiti Agparparikma, 2, Sussex Academic Press, ISBN 978-1-898723-31-8
- Shah, Umakant P. (1987), Jaina-Rupa-Mandana, Abhinav Publications, ISBN 978-81-7017-208-6
- Sethia, Tara (2004), Ahiṃsā, Anekānta ke Hainismo, Motilal Banarsidass, ISBN 978-81-208-2036-4
- Tobias, Michael (1991), Puersa ti Biag: Ti Lubong ti Hainismo, Jain Publishing Company, ISBN 978-0-87573-080-6
- Upadhye, A. N. (1982), Cohen, Richard J. (ed.), "Mahavira ken dagiti Insursurona", Warnakan ti Oriental a Kagimongan ti Amerikano, Oriental a Kagimongan ti Amerikano, 102 (1), doi:10.2307/601199, JSTOR 601199
- Vallely, Anne (2002), Dagiti Agsalsalaknib ti Transsendente: Ti Maysa nga Etnolohia itimaysa a Komunidad ti Asetiko a Hain, Unibersidad ti Toronto a Pagmalditan, ISBN 978-0-8020-8415-6
- Vyas, R.T. (1995), Dagiti Panagadal iti arte ti Haina ken ikonograpia ken dagiti kakuyogana a suheto, Abhinav Publications, ISBN 978-81-7017-316-8
- Wiley, Kristi L. (2009), Ti A aginggana iti Z iti Hainismo, Scarecrow Press, ISBN 978-0-8108-6821-2
- Williams, Robert (1991), Yoga nga Haina: Ti Panagsukisok iti Mediebal a Śrāvakācāras, Motilal Banarsidass, ISBN 978-81-208-0775-4


text:
Distrito ti Kamikawa (Tokachi), Hokkaido
Ti Kamikawa (上川郡, Kamikawa-gun) ket ti maysa a distrito a mabirukan iti Subprepektura ti Tokachi, Hokkaido, Hapon.
Manipud idi 2004, ti distrito ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 18,064 ken ti densidad ti populasion iti 12.32 a tattao tunggal maysa a km². Ti dagup a kalawa ket 1,465.97 km².[1]
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1869 – Kalpasan ti pannakapundar dagiti probinsia ken dagiti distrito ti Hokkaido, napundar ti Distrito ti Kamikawa iti Probinsia ti Tokachi.
- Septiembre, 1920 – Nabaliwan dagiti pagbeddengan ti Ili ti Memuro iti Distrito ti Kasai, ti partena daytoy ket nainkorporado iti Ili ti Shimizu
- Septiembre 30, 1951 – Nainkorporado ti Purok ti Mikage iti Ili ti Shimizu (御影村) iti Distrito ti Kasai
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Regions & Cities: Kamikawa. Web-Japan. Naala idi Abril 12, 2012.


text:
Nueva Era, Ilocos Norte
Ti Nueva Era ket maysa a maikapat a klase nga ili iti probinsia ti Ilocos Norte iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Nueva Era ket nabennebenneg iti 11 a barbaranggay.[2]
- Acnam
- Barangobong
- Barikir
- Bugayong
- Cabittauran
- Caray
- Garnaden
- Naguillan (Pagpag-ong)
- Poblacion
- Santo Niño
- Uguis
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Ilocos Norte". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 26 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Ilocos Norte". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 27 Hunio 2014.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Kristianismo
Ti Kristianismo ket adda dagiti nadumaduma a panakaipalpalawag kadagiti napalabas a tawen. Daytoy ket kasisigud a naipalpalawas a kas "ti Kristiano a relihion" wenno "ti Kristiano a lubong".[1] Kadagiti napalabas a panawen, ti Kristianismo (wenno Kristianista) ket naususar payen a kas maysa a panagilawlawag ti termino iti Kristiano a pundamentalista, a kaaduan idiay Estados Unidos, par aiti ideolohia iti Kristiano a karbengan, a naibuksilan a mangkontra "Islamismo".[2][3] Naisurat idi 2005, ti New York Times kolumnista ti pagsasao a ni William Safire naiapgupit ti termino (iti moderno a panakausar) ti konserbatibo a bloger a ni Andrew Sullivan, a nagisurat idi Hunio 1, 2003:
Adda baro a ternimok para kadagiti barayubay iti relihioso a karbengan a nagususar ti Ebanghelio tapno makapataudda ti bukodda a aspirasion para iti bilegr, panagtengngel kenp anagirurumen: Kristianista. Daytoy ket kasla lunod kadagiti agpayso a Kristiano a kas dagiti Islamista ket agpaysoda nga Islam."[2]
Ti liberal dagiti bloger a ni Tristero ken David Neiwert ket inususarda daytoy a termino kalpasan daytoy.[4][5] Kalpasan daytoy ni Sullivan ket nagpaadu ti panagusarna iti daytoy a termino iti maysa a Time a magasina nga insurat.[6] Ti panagusar iti daytoy a termino ket mabirukan pay manipud idi maika-17 a siglo, ngem dagityo ket saan a minaig iti tatta nga aldaw a kayatna a saoen.[2]
Ti Kristianismo ket nagbalin a nalatak pay idiay Nagkaykaysa a Pagarian, segun ti maysa nga agkokomentario.[7]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Kristianismo
- ^ a b c Safire, William (Mayo 15, 2005). "Ismos ken dagiti Kabutbuteng". New York Times. Naala idi Enero 29, 2010.
- ^ Walker, Ruth (Mayo 20, 2005). "Agpakauna, dakayo a Kristianista a soldado?". Monitor ti Kristiano a Siensia. Boston, Massachusetts: Ti Monitor ti Kristiano a Siensia. Naala idi Enero 31, 2010.
- ^ No dagiti Semantiko a Paggidiatan ket Saanda a Kasta: Paset a maikadua Tristero, Hunio 2, 2003, naala idi Enero 31, 2010.
- ^ Ania pay ngarud Kristianismo? David Neiwert, Hunio 8, 2003, naala idi Enero 31, 2010.
- ^ Ni Sullivan, Andrew (Mayo 7, 2006)."Ti Problemak iti Kristianismo" Time.com, naala idi Enero 31, 2010.
- ^ Ti daulo ti Simbaan a Kristiano ket paayenna ti panakaitunton a dagiti Kristiano iti Nagkaykaysa a Pagarian ket mairurumenda, Andrew Brown, The Guardian, 22 Feb 2012 (naala idi 22 Peb 2012)


text:
Plantilia:Kategoria dagiti di ammo a parametro/dok
Panagusar[urnosen ti taudan]
Daytoy a plantilia ket inus-usar para kadagiti panid ti kategoria a pinunno babaen ti Modulo:Panagkita para kadagiti di ammo a parametro.
Ti panangusar iti daytoy, inayon ti sumaganad iti panid ti kategoria:
{{Kategoria dagiti di ammo a parametro|NAGAN_TI_PLANTILIA}}
- nga iti ayan ti
NAGAN_TI_PLANTILIAket ti nagan ti plantilia a sursuroten ti kategoria.
Ti plantilia ket agiparang kadagiti dua a kahon ti mensahe, ti tabla dagiti linaon, ken inayonna ti panid ti kategoria iti Kategoria:Dagiti di ammo a parametro.
No ti umuna a balikas ti
NAGAN_TI_PLANTILIA ket Infobox, inayon pay ti plantilia ti panid ti kategoria iti Kategoria:Dagiti infobox nga agraman kadagiti di ammo a parametro.
Dagiti pagarigan[urnosen ti taudan]
Agraman iti parametro[urnosen ti taudan]
{{Kategoria dagiti di ammo a parametro|Infobox mannurat}}
Daytoy a kategoria ket aglaon kadagiti panid a mangilak-am iti Plantilia:Infobox mannurat (tungtungan) nga agraman kadagiti di ammo a parametro (di naipalawag, kamali ti pannakailetra, kdpy.).
Dagiti panid ket alpabetikoda a maurnos babaen ti nausar a di ammo a parametro, kas iti panid nga agus-usar iti di ammo a parametro ti
|foo= ket maurnosto iti baba ti "F". Ti nagan ti panid ket kadawyan a mausar a kas sekondario a tekla ti urnos.
Maduktalan dagiti di ammo a parametro babaen ti panagusar iti Modulo:Panagkita para kadagiti di ammo a parametro iti maysa a plantilia. Tapno maipakita ti pakaammo a nailista ditoy iti panid ti kategoria, usaren ti {{Kategoria dagiti di ammo a parametro}} iti panid ti kategoria.
Saan nga agraman iti parametro[urnosen ti taudan]
{{Kategoria dagiti di ammo a parametro}}
Daytoy a kategoria ket aglaon kadagiti panid a mangilak-am iti plantilia nga agraman kadagiti di ammo a parametro (di naipalawag, kamali ti pannakailetra, kdpy.).
Dagiti panid ket alpabetikoda a maurnos babaen ti nausar a di ammo a parametro, kas iti panid nga agus-usar iti di ammo a parametro ti
|foo= ket maurnosto iti baba ti "F". Ti nagan ti panid ket kadawyan a mausar a kas sekondario a tekla ti urnos.
Maduktalan dagiti di ammo a parametro babaen ti panagusar iti Modulo:Panagkita para kadagiti di ammo a parametro iti maysa a plantilia. Tapno maipakita ti pakaammo a nailista ditoy iti panid ti kategoria, usaren ti {{Kategoria dagiti di ammo a parametro}} iti panid ti kategoria.
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- Kategoria:Dagiti di ammo a parametro (28)
- Kategoria:Dagiti infobox nga agraman kadagiti di ammo a parametro (24)
- Modulo:Panagkita para kadagiti di ammo a parametro
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar


text:
Propaganda
Ti propaganda ket maysa a porma ti pannakisarita a maigandat iti panag-impluensia ti wagas ti maysa a komunidad para iti kaso wenno puesto babaen ti panagpresenta laeng ti maysa a bangir ti argumento. Ti propaganda ket kadawyan a naululit ken naiwarwaras kadagiti nadumaduma a kita ti midia tapno makapartuat ti napili a resulta kadagiti wagas ti agbybuya.
A maigiddiat ti saan a agpilpili ti bangir a panagited ti pakaammo, ti propaganda, iti pannakaiyunaanna a kapanunotan, ket agirepresenta ti pakaammo a kangrunaan a mangimpluensia ti maysa nga agbuybuya. Ti propaganda ket kadawyan a mangitited kadagiti kinapudno a napilpili (isu a mabalin a agululbod babaen ti panangikkat) tapno paregtaenna ti naisangsangayan a sintesis, wenno agususar kadagiti nakargaan a mensahe tapno agpataud ti nariknaan ngem ti naikeddengan a panagsungbat iti pakaaammo a nairepresenta . Ti kinaykayat a resulta ket ti panagbalbaliw ti wagas iti suheto kadagiti puntaan nga agbuybuya tapno mapaadu ti politiko nga ahenda. Ti propaganda ket mabalin a mausar a kas maysa a porma ti politiko a pannakigubat.
Bayat a ti termino a propaganda ket napaneknekan a nakaala ti napigsa a pannkaibaga babaen ti pannakaigimongna kadagiti kaaduan a bukodna a manipulatibo ken patriotera a kas pagarigan ti (a kas ti Nazi a Propaganda a nausar a mangpaneknek ti Holokausto), ti propaganda iti kasisigud a kapanunutan id ket agmangngamangnga, ken mabalin a mangitudo kadagiti panag-usar idi a sapasap nga awan ti kababalinna wenno saan a makapadakes, a kas ti publiko a rekomendasion ti salun-at, dagiti senial a nga agpagparegta kadagiti umili a makibinglay iti maysa a senso wenno panagbutos, wenno dagiti mensahe nga agpagparegta kadagiti tao nga agireprta kadagiti krima kadagiti mangipatpatungpal ti linteg, ken dagiti daddum apay.
PaammoUrnosen
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Midia a mainaig iti Propaganda iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Propaganda iti Wikiquote (iti Ingles)


text:
BANGUED, Abra – Kinarigat ti panagbiag iti kabambantayan ti kangrunaan a rason iti isusuko dagiti tallo a kameng ti New People’s Army itay nabiit.
Simmuko itay nabiit kadagiti opisial ti 41st Infantry Battalion a nakabase sadiay Tagudtod, Lagangilang, Abra da Rafael Gunday alias Ka Sonny, residente ti Kilong-ulaw, Boliney, Abra; Randy Sapongen alias Ka Allen, taga-Ampaliok, Luba, Abra; Antonio Pingian, alias Ka Anton, manipud Manabo, Abra; agpapada a kameng ti NPA.
Kinuna dagiti tallo a rebel-returnees nga adu a rigat ti napasaranda iti panaglemmengda ken pannakaanupda iti kabambantayan ken nakaro a bisin a sinagabada isu a nagdesisionda a simmuko iti gobierno.
Naited kadagiti tallo a rebel returnees ti agdagup iti P56,000 a kas cash assistance ken bayad dagiti insukoda nga igam.
Nabayadan iti P20,000 ti insuko ni Gunday nga springfield rifle; P16,000 ti gatad ti insuko ni Sapongen nga M16 armalite rifle; idinto a saan a nasinunuo ti gatad ti M14 ken M15 rifles nga insuko ni Pingian.
Segun pay kadagiti simmuko a rebelde, kinarigatda ti panagalis-alisda iti kampoda gapu iti kampania ti militar ken ti pannakirangetda no adda combat operation nga isayangkat dagiti government forces.
Kinunada a nakitada ti sinseridad ti gobierno a mangtulong kadakuada nga agsublin iti normal a klase ti panagbiag isu a simmukoda.#


text:
Karit para iti GUMIL
April 22, 2009 Leave a comment
Iti tengnga iti agsasamusam a parikut ken risiris dagiti saan nga agkakatunosan a pluma dagiti mannurat nga Ilokano a mabalin a makapahayblad pay ketdin a mabasa kadagiti chatboxes ken fora dagiti community portals ti Ilokano, a, mabalin a makauma ken makarengreng a madagdagullit, adda ti maysa a dangadang ken TIGNAY a mabalin a sangwen dagiti mannurat a mabalin nga ipanguloan dagiti miembros ti GUMIL.
Isu daytoy ti dangadang ken TIGNAY ti pannakataginayon ti sao/pagsasao nga ILOKANO. Mabalin a kunaentayo nga aningaas pay laeng daytoy a parikut, a, mabalin a kunaentayo a saan pay unay naanglem ti itdenna daytoy nga angot ken adayo pay laeng iti dalem ti kultura Ilokano ngem adda ditan ti sayamusom ti sumsumngaw a kinaliput a tignay dagiti mangtirtiris kadagiti rehional a lengguahe.
Adda ditan ti in-inut a pannakaungel ti sao/pagsasao nga Ilokano. Adun ti ubbing a mabainen nga agsao ti Ilokano uray man no patneng nga Ilokano koma met. No dumtengto ti panawen nga awanen ti mayat a gumatang/agbasa ti Bannawag, adda pay kadi serserbina dagiti awanan anag a kinapangas dagiti mannurat nga Ilokano? Siasino ti mangbasa ti iparparammagda a kinalaing?
Daytoy ti karit. Kasano a sangwen ti GUMIL daytoy Executive Order No. 210 dated May 17, 2003 ken daytoy a Dep. Ed. Order No. 36 (2006)?
Nalawag met siguro a pangrugian daytoy Section 7, Article XIV, of the 1987 Constitution:
“For purposes of communication and instruction, the official languages of the Philippines are Filipino and, until otherwise provided by law, English.
The regional languages are the auxiliary official languages in the regions and shall serve as auxiliary media of instruction therein.
Spanish and Arabic shall be promoted on a voluntary and optional basis.”
Ania met ngay ti aramiden ti GUMIL ken ti Ilokano Community iti daytoy a linteg?
Urayentayo kadi pay nga adda maaramid a linteg tapno matungpal daytoy: “until otherwise provided by law, English”?
Adda ken adu met ngata ti kas kaniak a mangpadpadaan kadagiti addang a mangsalluad ti bukodko a pagsasaao.
Ti saludsod: GUMIL, ania met ti addangmo?


text:
diak kiniddaw a mainawak ngem nainawak, naipasngayak naipasngay a lenned, iti lenned
Category: Agdadamo a Mannurat
lipatenka koman, ngem sibibiag met ti batonlagip dagiti kalmanta ket agumbi ti iliwko iti lailom
naukas iti lulonan ti barikawwet ti panagsublim a segseggaak ta nagkaraip idin ti pusota a pinatapatanta pay iti dinto mapekka a kawar ti kari kasla awan mangparnuay ganna iti innak kenka pannakaipusing ngem dimteng ti… Read more »
nagtagilasagka nga arapaap ta simmangbayka a sammaked ti teddek ti panagtalek intuloyko iti nagdalliasat uray gingget ta addaka a silaw-bagnos dagiti balikas a makapakired natibkerak itan, natibkerakon a sumaranget iti pannubok ta nabileg nga igamko… Read more »
di latta mapulsot ti saludsod a maasut aldaw-malem nga agam-ampayag makaukas alipuspos a saludsod kasano a kunikonen ti sag-ot iti pudonan ti biag? agpatit manen ti pagorasan sanaltek manen ti isungbat ti utek a di… Read more »
nagrimat ti sagudayna iti mangilwengliweng a law-ang ket nakayawanak, inadipennak… ngem saanko a matagikua ta dipay nagtagilasag ti rimatna ken maysa a burburtia, burburtia ta diak a maawatan ti italtalukatikna ta toy pusok ket inidus… Read more »
Nagpanes tinubayko a sirmata Inalipugpognak ti dawel… ti damsak… Puris naidalubdob ditoy barukong Nagnunog ti saem, ti upay Tinagibik ti ut-ot Napait ti tumamdag nga isem A rangkap ni kinalupoy Ngem ti pigsak di agkismay… Read more »
Sika ti nadawdaw a pabelo Ken angin nga angsek Sika ti taraon A pagtaudan ti kired Sika ti danum A pamedped ti waw (ti natikagan a kalasugan ni arapaap) Sika ti talged-talingenngen (Ti maladladdit a… Read more »
Bay-am a lugobannak ni saem Iti saklot mangliwengliweng a sipnget Bay-am nga agaribasay dagiti lua Tapno yanudna dagiti riper ni sanaang Bay-am a sangitak agtabon a malem Ket igalutnak ti batibat a darepdep Bay-am lugobannak… Read more »


text:
Sasao a Reefs – Santa Cruz
Ti sasao nga Is-isla Reef – Santa Cruz (kadawyan a maipangyababa iti Reefs – Santa Cruz) ket ti bassit a pamilia ti pagsasao ti Is-isla Santa Cruz ken Is-isla Reef:
- Äiwoo (ammo pay a kas Reefs)
- Dagiti pagsasao ti Isla Nendö (Santa Cruz):
Pakaaammo[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti debato iti lingguistika iti Oceaniko ket nangrugin manipud iti Maikadua a Sangalubongan a Komperensia iti Lingguistika ti Austronesio idi 1978, a naipresenta idi dagiti dua nga agsuppiat a papel. Kinunkuna ni Peter Lincoln a ti sasao a Reefs – Santa Cruz ket Oceanikoda kano idi,[2] bayat a ni Stephen Wurm ket kinunkuna nga isuda ket sasao a Papuano.[3]
Pannakaidasig[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagitoy a pagsasao ket depinitoboda laeng a naidasig a kas parte ti subgrupo ti Oceaniko ti pamilia nga Austronesio kalpasan dagiti serye dagiti papel a a nagsuppiat dagiti tallo a nangruna nga argumento para iti panangidasig kaniada a kas nangruna a sasao a Papuano wenno ti nakaro a naimpluensiaan a sub-estrato ti Papuao.
- Inpakita da Malcolm Ross ken Åshild Næss (2007) dagiti pagtutnosan ti kadawyan nga uni a pagbaetan ti Reefs – Santa Cruz ken Proto-Oceaniko.[4]
- Inpakita ni Åshild Næss (2006) a dagiti "nadumaduma a klase ti pangsandi" iti Reefs – Santa Cruz ket saan a maipada iti estilo ti Papuano dagiti sistema ti henero, ngem addaan dagiti paralelo kadagiti sabali a sasao nga Oceaniko iti asideg ti Vanuatu.[5]
- Iti kanungpalan, inpakita da Åshild Næss ken Brenda H. Boerger (2008) a dagiti nariku nga estruktura ti berbo ti Reefs – Santa Cruz ket naala babaen ti kadawyan a pannakarunoror ti morpolohia ti berbo ken ti gramatikalisasion ti serialisasion ti berbo a kadawyan a mabirukan dagiti sasao nga Oceaniko, ken isu a saan a mangipaltiing iti sub-estrato ti Papuano.[6]
Mangidaton da Ross ken Næss (2007) ti retrospektibo a kanungpalan:
- Apay koma nga inpagarup ni Stephen Wurm a ti sasao a Reefs – Santa Cruz ket Papuan? Iti bassit, daytoy ket gapu ti pannakaikontrukto manen ti POc kadagiti tawen ti 1970 ket saan a nagprogreso iti ayanna iti tatta nga aldaw. Iti ad-adu a gapu ket dagiti tipolohiko a langa a nabirukanna iti sasao a Reefs – Santa Cruz ket saan pay a nadokumentuan kadagiti sabali a sasao nga Oceaniko. Ken gapu ta dagiti sasao a Reefs – Santa Cruz ket napandan kadagiti ponolohiko a panagbaliw a nagipakita kadagiti sangkabassit a saan a pannakadlaw a kognado ken nakaiturongan iti pannakaisukat dagiti dadduma.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Reefs – Santa Cruz". Glottolog 3.0 (iti Ingles). Jena, Alemania: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.
- ^ Lincoln, Peter C. "Reefs – Santa Cruz as Austronesian". Second International Conference on Austronesian Linguistics: Proceedings. Pacific Linguistics. pp. 929–967.
- ^ Wurm, Stephen. "Reefs – Santa Cruz: Austronesian, but … !". Second International Conference on Austronesian Linguistics: Proceedings. Pacific Linguistics. pp. 969–1010.
- ^ Ross, Malcolm and Åshild Næss (2007). "An Oceanic Origin for Aiwoo, the Language of the Reef Islands?". Oceanic Linguistics. 46: 456–498. doi:10.1353/ol.2008.0003.
- ^ Næss, Åshild (2006). "Bound Nominal Elements in Äiwoo (Reefs): A Reappraisal of the 'Multiple Noun Class Systems'". Oceanic Linguistics. 45: 269–296. doi:10.1353/ol.2007.0006.
- ^ Næss, Åshild and Brenda H. Boerger (2008). "Reefs – Santa Cruz as Oceanic: Evidence from the Verb Complex". Oceanic Linguistics. 47: 185–212. doi:10.1353/ol.0.0000.


text:
Daytoy a kategoria ket surotenna dagiti panangilak-am ti {{infobox grupo ti etniko}} nga agus-usar iti |image=, |rawimage=, |image_caption=, wenno |caption=. Saan nga agusar kadagiti galeria ti ladawan para iti grupo ti etniko. Nupay kasta, adda met dagit imabalin a kaso a mabalin a mausar ti |image= (kas dagiti mapa), isu a dau=ytoy a kategoria ket mabalin a makatulong a mausar a mangilasin kadagiti kastoy a panagusar.
Pampanid iti kategoria "Dagiti artikulo nga agus-usar iti infobox grupo ti etniko nga agraman kadagiti parametro ti image"
Dagiti sumaganad a 19 a panid ket adda iti daytoy a kategoria, manipud iti 19 a dagup.


text:
Burkina Faso
Nagsasabtan: 13°N 2°W / 13°N 2°W
Ti Burkina Faso (Pranses: [buʁkina faso]) – ken ammo pay iti ababa a porma ti naganna ti Burkina – ket maysa a napalikmutan ti daga a pagilian idiay Laud nga Aprika. Daytoy ket napalikmutan babaen dagiti innem a pagilian: ti Mali iti amianan, ti Niger iti daya, ti Benin iti abagatan a daya, ti Togo ken ti Ghana iti abagatan, ken ti Côte d'Ivoire iti abagatan a laud. Ti kapitolio ti pagilian ket ti Ouagadougou.
Ti kadakkel daytoy ket 274,200 kuadrado kilometro (105,900 sq mi) nga adda ti nakarkulo a populasion ti sumurok a 15,757,000. Daytoy ket dati a tinawtawgan iti Republika ti Akin-ngato a Volta, daytoy ket nanaganan manen idi 4 Agosto 1984, babaen ni Presidente Thomas Sankara, a kayatna a sawen ket "ti daga dagiti agtaktakder a tattao" kadagiti nangruna a patneng a pagsasao ti pagilian iti Mòoré ken Dioula. Iti panakaisimbolo, ti "Burkina" ket mabalin a maipatarus iti, "tattao iti integridad", manipud iti pagsasao a Mòoré ken "Faso", ken "ama a daga" iti Dioula. Dagiti agtataeng ti Burkina Faso ket tinawtawagan a kas dagiti Burkinabè.
Ti Burkina Faso ket natagtagitao manipud idi 14,000 ken 5000 BC babaen dagiti agan-anup-agburburas ti pagilian idiay rehion ti amianan a laud ti pagilian. Dagiti taltalon apagtataengan ket nagparparangda idi baetan ti 3600 ken 2600 BC. A tattan ket ti tengnga a Burkina Faso a nagruna a binuklan idi dagiti Mossi a pagarian. Dagitoy a pagarian ti Mossi ket nagbalin a Pranses a protektorado idi 1896. Kalpasan ti panagun-od ti panawaywaya manipud iti pransia idi 1960, ti pagilian ket napan kadagiti adu a panagbalbaliw ti gobierno aginggana idi dimteng ti agdama a pormana, ti semi-presidensial a republika. Ti presidente ket ni Blaise Compaoré.
Daytoy ket kameng ti Kappon ti Aprika, Komunidad dagiti Estado ti Sahel-Sahara, La Francophonie, Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan ken Ekonomiko a Komunidad dagiti Estado ti Aprika.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ INSD Burkina Faso (iti Pranses)
- ^ a b c d "Burkina Faso". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 18 Abril 2012.
- ^ "Distribution of family income – Gini index". The World Factbook. CIA. Naala idi 1 Septiembre 2009.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ CFA a Pranko BCEAO.Kodkodigo: XOF / 952 ISO 4217 a kuarta ken nagnagan ken kodigo dagiti elemento. ISO. Naala idi 8 Mayo 2009.
Adu pay a mabasbasaUrnosen
- de Turégano, Teresa Hoefert, Aprikano a Sinema ken Europa: Asideg a panakakita ti Burkina Faso, (European Press Academic Publishing, 2004)
- Engberg-Perderson, Lars, Panakadangran ti Panagrang-ay: Dagiti Politika, Gangandat, ken Enbironmento idiay Burkina Faso, (Praeger Publishers, 2003)
- Englebert, Pierre, Burkina Faso: Saan a Natalinaay a Panakaestado ti Laud nga Aprika, (Perseus, 1999)
- Howorth, Chris, Panagipatakder manen ti Lokal a Langa ti Daga: Panangimaton ti Enbironmento idiay Burkina Faso, (Ashgate, 1999)
- McFarland, Daniel Miles ken Rupley, Lawrence A, Naipakasaritaan a Diksionario ti Burkina Faso, (Scarecrow Press, 1998)
- Manson, Katrina ken Knight, James, Burkina Faso (Bradt a Pagsurotan ti Panagbaniaga), (Bradt a Pagsurotan ti Panagbaniaga, 2011)
- Roy, Christopher D ken Wheelock, Thomas G B, Daga dagiti Agtaytayab a Maskara: Arte ken Kutura idiay Burkina Faso: Ti Thomas G.B. Wheelock nga Urnong, (Prestel Publishing, 2007)
- Sankara, Thomas, Agsasao ni Thomas Sankara: Ti Burkina Faso a Rebolusion 1983–1987, (Pathfinder Press, 2007)
- Sankara, Thomas, Dakami ti Agtawtawid ti Rebolusion ti Lubong: Dagiti Bitla ti Rebolusion ti Burkina Faso 1983–1987, (Pathfinder Press, 2007)
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Midia a mainaig iti Burkina Faso iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Burkina Faso manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Burkina Faso a naikabil iti The World Factbook (iti Ingles)
- Burkina Faso iti Curlie (iti Ingles)
- Wikimedia Atlas iti Burkina Faso
- Premier Ministère opisial a portal ti gobierno (iti Pranses)


text:
Nateng
Iti panagluto a termino, ti nateng ket isu ti masida a mula wenno ti pasetna, a naikeddeng para iti panagluto wenno makilaw.[1] Iti biolohiko a termino, ti "nateng" ket manginagan kadagiti kameng ti pagarian ti mula.
Ti saan a biolohiko a panangilawlawag iti nateng ket kaaduan a naibatay iti kulinario ken kultural a tradision. Malaksid kadagiti nateng, dagiti dadduma pay a kita makan a mula ket dagiti prutas, bukbukel ken dagiti nues. Dagiti nateng ket kankanayon a makmakan kadagiti salad wenno naluto kadagiti nananam wenno naapgad a luto, bayat a dagiti kulinario a prutas ket kadawyan dagitoy a nasam-it ken inus-usar para kadagiti sam-it, ngem daytoy ket saan nga unibersal nga alagaden.[1] Isunga, ti panagbingbingay ket kasla arbitrario, a naibatay kadagiti kultural a panirigan. Kas pagarigan, adda dagiti tao a mangikeddeng a dagiti uong a kas nateng urayno dagitoy ket saan a biolohiko a mulmula,[2][3] bayat a dagiti dadduma ket ikeddengda iti sabali a kategori ti makan;[4] adda met dagiti dadduma a kultura a mangigrupo kadagiti patatas kadagiti sereal a produkto a kas dagiti miki wenno bagas,[5] bayat a kaaduan kadagiti agsasao ti Ingles ket ikeddengda dagitoy a kas natnateng.
Adda met dagiti nateng a mabalin a kilawen, adda met dagiti mabalin a kaenen a maluto, ken adda met dagiti dadduma a nasken a maluto tapno mapatay dagiti masna sabidong wenno dagiti mikrobio tapnp dagitoy ket mabalin a sidaen.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ a b Harri Vainio, Franca Bianchini (2003), Dagiti Prutas ken Nateng, IARC, p. 2
- ^ Ania kadi dagiti makmakan nga adda iti grupo ti nateng?, Departamento ti Agrikultura ti Estados Unidos., 2011-05-31, naala idi 2011-06-02,
Dagiti uong" naidasig babaen ti "Dadduma pay a nateng
- ^ Dagitisingasing – Natnateng, Cooks.com, naala idi 2009-06-24
- ^ Dagiti Alternatibo a Maapit ken Mulmula: Natnateng ken dagiti Uong, Departamento ti Agrikultura ti Estados Unidos, 2009-06-08, naala idi 2009-06-24
- ^ Peter von Polenz (1991), Deutsche Sprachgeschichte vom Spätmittelalter bis zur Gegenwart, p. 430
Adu pay a mabasbasaUrnosen
- Munro, Derek B., Small, E. 1997 Natnateng ti Kanada. NRC Research Press, Ottawa ISBN 978-0-660-19503-2
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
- Midia a mainaig iti Nateng iti Wikimedia Commons


text:
Peninsula ti Bataan
Ti Peninsula ti Bataan ket kabatbatuan a nayon ti Banbantay ti Zambales, iti Luzon, Filipinas. Daytoy ket isinana ti Luek Manila manipud iti Baybay Abagatan Tsina. Ti peninsula ket mangipakita ti Bantay Natib (1,253 m) iti amianan ken ti Banbantay Mariveles iti abagatan, a mangiraman met ti Bantay Samat, ti lokasion ti naipakasaritaan a pangmarka para iti Martsa iti Patay ti Bataan.
Ti Probinsia ti Bataan ket mabirukan ti daytoy a peninsula. Kalpasan ti pannakaabak iti Gubat ti Bataan idi las-ud ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat, kalpasan ti pannakatnag ti pagsammakedan ti Corregidor ti Martsa iti Patay ti Bataan ket napasamak idiay peninsula ti Bataan. Dagiti natiliw a puersa ti aliado ket napilitda a nagmartsa a mapan idiay peninsula kadagiti kampo a pagbaludan babaen ti naranggas ket nakaal-alliaw a kasasaad ken dagiti ginasut a nagsagsagaba kadagiti nadawel a krimen ti gubat iti kalsada, nga idiay ket naikkanda laeng ti bassit a danum ket naiparitda a agrugit.