text:
Salaysay ni Eden A. Alviar
NAGBALINEN ti panagraira ti illegal a droga a nadagsen a parikut ti Pilipinas gapu ti kadakkel ti kuarta a masapulan iti daytoy nga industria ken kinalukay ti linteg ti pagilian a danggayan ti pannakikumplot ken panagbaybay-a dagiti maseknan nga ahensia ti gobierno.
Nagbalinen ti Pilipinas a maysa kadagiti kangrunaan a kliente ken transhipment point ti illegal drug trade gapu ti kalawa ti nanglikmut a baybay ken kaasidegna kadagiti pagilian iti Asia a paggapgapuan dagiti illegal a droga.
Kaaduan dagiti illegal a droga nga opium ket aggapgapu iti Golden Triangle agingga iti nasapa a paset ti maika-21 a siglo sakbay ti panagbalin ti Afghanistan a kangrunaan nga agparpartuat. Ti Afghanistan iti Golden Crescent, ti kangrunaan nga agpatpataud iti Asia ken iti lubong manipud pay idi dekada 50.
Ti Golden Triangle ket maysa a kabambantayan a lugar iti nagbabaetan dagiti tallo a pagilian iti South East Asia – Thailand, Burma (Myanmar) ken Laos nga ayan dagiti plantasion dagiti mula a maaramid nga illegal a droga nangruna ti opium. Aglawa daytoy ti agarup a 950,000 square kilometre. Naawagan dayta a lugar ti “Golden Triangle” gapu ta kadagiti nagkauna a tiempo ket balitok ti inusar dagiti Chinese a pagbayad kadagiti opium a gatgatangenda a maimulmula iti dayta a disso.
Ti pakasaritaan ti opium poppy iti Golden Triangle ket nangrugi pay laeng kadagiti nagkauna a grupo dagiti migrante nga Insik a maibilang ti opium a paset ti kultura ken tradisionda, ken ar-aramatenda a natural a pagparegta. Ti tribu a Hmong ket nakasigudandan ti agparpartuat ti opium a para komersio, idi un-unana ket para kadagiti Chinese market laeng, ngem dagiti nangsakup a Franses (French) iti Indochina ket nagangkatda kadagiti adu nga opium kabayatan ti panagturayda.
Kalpasan ti panangpaksiat ti Communist Army ni Mao Zedong ti National Revolutionary Army ni Chiang Kai Shek sadiay China, adu kadagiti Insik a Kuomintang ti napan sadiay rehion a nagbedngan ti Thai, Burma ken Laos tapno maaddaanda iti pagkakuartaan babaen ti panagnegosio ti droga a gapu ti immaduan ti panagpartuat ti opium.
Ngimmato pay ti produksion ti Golden Triangle iti opium idi mapawilanen dagiti plantasion sadiay China ken Iran idi Dekada 50. Naglatak ti Golden Triangle gapu iti panagpartuat ti opium ken heroin kabayatan ti gubat sadiay Vietnam iti nagbaetan dagiti Vietcong ken Amerikano. Limmawa ti pakailakuan dagiti droga gapu ta adda dagiti kinakumplot dagiti operatiba ti Central Intelligence Agency a drug traffickers ket inaramatda dagiti kuarta manipud iti drug trade a pinangpondo kadagiti kaaliadoda kadagiti nalimed a mision ken ranget sadiay Laos ken Vietnam. Ngimmato pay ti produksion ti droga iti paggibusan ti gubat sadiay Vietnam agingga iti Dekada 80 gapu ti yaadu ti kasapulan dagiti Lumaud a pagilian.
Dagiti gobierno nga akinsakup ti “Golden Triangle” ket nagduduma dagiti gannuat ken pingetda a nangtratar iti parikut iti drug trade. Sadiay Thailand, illegal ti panagmula ti poppies, ket kadagiti Amianan a probinsia, nalimitaranda ti panagmula. Sadiay, nabangon dagiti adu nga eropuerto ken kalsada a namagbalin a nalaklaka para kadagiti pulis ken military a mangpatrulia ken mangkontrol ti rehion.
Sadiay Laos, dagiti agindeg iti rehion ket agus-usarda pay laeng kadagiti opium pipes gapu ta ti pagilian ket nakapangpanglaw. Ikagkagumaan ti gobierno nga itandudo ti industria ti turismo, ken adda met dagiti gannuat a nagballigi iti dayta a rehion.
Ti agtultuloy a pannakaipawil ti opium iti Thailand ken Laos ket pinagbalinna ti Burma (Myanmar) a kangrunaan nga agpatpataud ti droga iti Golden Triangle. Ti Myanmar ti maikadua a kadakkelan nga agparpartuat ti opium iti lubong, sumaruno iti Afghanistan. Mapattapatta nga agarup 430 square kilometers ti mamulmulaan ti opium.
Dagiti opium a partuat ti North Eastern Myanmar ket maibiahe babaen kadagiti adu a kabalio ken asno kadagiti refineries iti nagbednganda iti Thailand. Kaaduan kadagiti produkto ket maibiahe kadagiti nagduduma nga ili iti ungto iti North Thailand agingga iti Bangkok para ti pannakaiwarasda kadagiti nagduduma a pagilian.
Dagiti droga manipud iti South East Asia ket kaaduanna a maip-ipan sadiay Estados Unidos babaen kadagiti couriers nga agbibiahe kadagiti commercial airlines. Kangrunaan nga entry points dagiti droga nga aggapu iti Golden Triangle ket ti California ken Hawaii. Adda pay dagiti maipatpatulod sadiay New York City ken Washington, D.C. Kadagiti naud-udi a tawen, ti produksion ti droga ket nanayonan kadagiti nagduduma a klase nangruna ti methamphetamine a para export.
Kaaduan kadagiti agmulmula ti opium ket dagiti Chinese nga etniko a grupo a napan sadiay Myanmar. Ti Chinese Muslim Panthay ket kapada ti etniko a grupo dagiti Muslim a Chinese Chin Haw. Agpadada a nagtaud iti Chinese Hui Muslim nga imigrante manipud iti Yunnan province iti China. Kaaduanna nga agtintinnulongda iti Golden Triangle Drug Trade. Agpada dagiti Chinese Muslim, non-Muslim Jeen a Panthay ket agpada a miembro ti Triad secret societies, a makikumkumplot kadagiti grupo ti Chinese sadiay Thailand kas ti Teo Chiew ken Hakka ken 14K Triad. Ti Panthay ket monopolienna ti opium trafficking iti Burma. Binukelda pay ti nalimed a rota tapno makastrekda iti international market babaen kadagiti koneksionda iti Myanmar agingga iti South China.
Iti naglabas a dekada, nagtriple ti commercial poppy production sadiay Myanmar. Mapattapatta a ti tinawen nga average market value a produksionda ket agarup $340 million. Agpatpatauddan iti 25% iti kadagupan ti produksion iti sangalubongan. Dayta ti gapu a nagbalin ti Burma wenno Myanmar a maikadua a kangrunaan nga agpatpataud iti opium iti lubong, sumaruno iti Afghanistan.#


c: text/html

text:
NARVACAN, Ilocos Sur – Foul play wenno insidente ti suicide? Daytoy ti anggulo a kitkitaen dagiti inbestigador mainaig iti pammaltog a napasamak iti Barangay Pantoc ditoy nga ili idi sardam ti Hunio 4.
Nagsagrap ni Joel Cabebe y Tabalanza, 19, awanan asawa, laborer ken residente iti Barangay Pantoc iti gunshot wound iti makannigid a paset ti mugingna ket immuna a naitaray para iti pannakaagasna iti Ilocos Sur District Hospital ditoy nga ili sa naiyalis iti Regional Hospital, San Fernando City, La Union .
Maysa a pistol nga addaan marka a Pic De Catur GA Cal. 25, Made in Germany nga addaan serial number 69532 a nagkarga iti maysa a bala ken adda nakasulbong nga awan naggianna a magasin ti insuko ti maysa a Harold Fiesta y Cantil, 32, naasawaan, negosiante, ken kaarruba ni Cabebe, kadagiti nagresponde a polis.
Segun iti inisial a panagimbestiga dagiti polis, napanawan nga agmaymaysa ni Cabebe iti balay dagiti agassawa nga Armando ken Marlyn Catolico ta napan gimmatang iti yelo dagiti kakaduana a pakaibilangan da Kevin Cabusas y Arafiles, 15; Rowelito Villanueva y Peralta, 16; Nathaniel Abulog y Molina, 15; Jerick Cantil y Artatez, 15; ken Patrick Cahigas y Castro, 18, residenteda amin iti nadakamat a lugar.
Idi nagsubli ti grupo, mapapati a nadatnganda laengen ti biktima a naidasay ken daradara ket nagpaarayatda ken ni Fiesta sada intaray ti biktima iti ospital.
Segun iti inpormasion a nasagap dagiti inbestigador, addan insidente a pinanggep ti biktima a kettelen ti biagna iti napalabas.
Nakiddaw iti SOCO team manipud iti Ilocos Sur Crime Lab Office ti panagiwayatda iti panagamiris iti crime scene.
Kabayatanna, mapapati nga ayat ti ramut ti panangkettel ti maysa baro iti biagna sadiay Barangay Calongbuyan, Candon City idi rabii ti Hunio 4.
Naduktalan laengen ni Rowena Alviento y Quines, 17, a natayen ti kabsatna a ni Regie Alviento y Quines, 18, baro, idi napan naglukat iti balayda iti agsapa ti Hunio 5.
Maysa a nylon a tali nga agatiddog iti dua a metro ti narekobre iti nakatayan ni Alviento.
Awan ti nakita dagiti polis a foul play iti nagbekkelan ti biktima.
Kinuna ni Rebecca, ina ti biktima, a mapapati nga addan saan a panagkinnaawatan ti anakna ken ti patpatgenna a babai ket imballaag ti anakna a kettelenna ti biagna.
Saan nga impalubos ti pamilia ti biktima a maautopsia ti bangkayna.#

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Am-ammo a kas “Dap-ayan 2017: Komperensia iti Lengguahe ken Literatura Dagiti Ilokano ken Maika-49 a Nailian a Kombension ti GUMIL Filipinas,” iwayat ti nasao a gunglo dagiti mannurat nga Ilokano ti panagrambak, iti pannakitinnulong ti National Commission for Culture and the Arts ken sangailien ti GUMIL La Union nga idauluan ni Eddy Almodovar.
Addaan iti tema a “Ni Mannurat ken ti Nakaparsuaan,” mayannurot ti nasao a panagrambak iti Proklamasion Bilang 26 ni dati a Presidente Gloria Macapagal-Arroyo idi Abril 2001 a nangideklarar iti Abril a kas Bulan ti Literatura Dagiti Ilokano.
Aglektiur dagiti mabigbigbig a mannurat nga Ilokano a kas kada Bannawag Editor Cles B. Rambaud, sigud a Bannawag Editor Dionisio S. Bulong, Linda Lingbaoan-Bulong, Eliseo B. Contillo, Joel B. Manuel, Roy V. Aragon, Norberto D. Bumanglag, Jr., Neyo Mario E. Valdez, Aileen R. Rambaud, Anna Liza M. Gaspar, Dr. Freddie Pa. Masuli, Junley Lorenzana Lazaga, Eddy Almodovar, Villamor Visaya, Eugene Carmelo Cabanilla Pedro, ken Mario T. Tejada.
Ni met Dr. Myrna l. Carreon, presidente ti UCC, ti naisangsangayan nga agsarita (keynote speaker).
Iti umuna a rabii ti Dap-ayan, mayawat ti premio dagiti nangabak kadagiti nadumaduma a pasalip a kas iti Salip iti Sarita ti AMMA Foundation Literary Awards, Salip iti Sarita ti Mario Abinsay Albalos Foundation Literary Awards for Ilokano Literature, Salip iti Sarita ti Pasalip Alviya, ken Salip iti Daniw ti Saniata Prize.
Mayalnag met dagiti libro a Fighting Pogi ni Dionisio S. Bulong, Kalinawa ni Linda T. Lingbaoan-Bulong, ken Mission: Black Ops ni Norberto D. Bumanglag, Jr.
Iti Rabii ti Kultura iti maikadua a rabii, maipabuya dagiti nadumaduma nga oral a kannawidan dagiti Ilokano.
Iti maikatlo nga aldaw, maangay ti eleksion ti gunglo ken mayalnag ti agmakatawen a pannakarambak ti Maika-50 a Tawen ti GUMIL Filipinas.
Mainaig iti daytoy, mayannurot pay daytoy nga okasion dagiti mannurat nga Ilokano iti Proklamasion Bilang 968 idi Pebrero 2015 a pinirmaan ni pasado a Presidente Benigno Aquino a nangideklarar iti Abril a kas National Literature Month.
Para kadagiti interesado a dumar-ay iti nasao a komperensia ken kombension, makiuman ken ni Teofilo Damoco iti 0939 968 7836.
(Naipablaak iti Bannawag, Abril 24, 2017 a bilang.)


text:
Di ammo ni Lando no apay a nauneg ti papangresan ni katuganganna kenkuana sipud naasawana ni Tina. Uray addaanen da Lando ken Tina iti anakda a dua a babai, adayo latta ti rikna ti baket kadakuada.
No kasano a yasidegna ti bagina iti katuganganna ti problemana. Saan met a nagkurang ken ni katuganganna ta no adda ipaw-it ni Tina manipud Hong Kong a pagtrabahuanna a kas OFW, ikkanna met. Agul-ulimek pay lattan uray itongtong-it ti baket ken igatangna laeng iti isukmonna iti malem.
Namin-anon nga inyawis da Lando ti pannakikabbalay ti baket kadakuada, ngem irason met ti katunganganna iti kinaadda ti bukodna a balay malaksid nga adda kabbalayna nga ubing a papaadalenna iti elementaria.
Binay-an lattan ni Lando aniaman ti masao toy katuganganna. Uray padpadaksen ti baket aglalo no makainom ti nasanger. Ammo ni Lando nga adda la ketdi sakit ti nakem toy katugangan.
Ad-adda manen a kimmayakay ti katuganganna sipud pay idi nagabrod ni Tina. Nadegdegan la ketdi ti gura toy katuganganna. Ngem binay-anna lattan daytoy. Saan met a nagkurang. Ikkanna latta met iti kuarta ti baket ken naynay a padiguanna.
Dimteng ti panawen a bimmattaway ti surat ken paw-it ni Tina. Agingga iti awanen maawatna pay. Idi nagsurat ken ni baketna, imbaga daytoy a saan a nagkibaltang a nagipaw-it iti mamindua iti binulan. Napanunot ni Lando nga adda la ketdi misterio a mapaspsasamak.
Nagpaili ni Lando. Kinasaritana iti nalapat ti kartero iti barangayda. Imbaga daytoy a ti katuganganna ti mangal-ala iti paw-it ni baketna ta daytoy kano met ti bilin ni Lando.
Kinasarita ni Lando ti asawana babaen ti telepono. Impudnona ti napasamak. Nakaluksaw ni Tina. Ngem binagaan ni Lando ti asawana a risutenda laeng ti problema babaen ti naalumamay a wagas. Inkeddeng ni Tina nga agbakasion iti uray sangapulo nga aldaw.
Kinasarita ni Tina ti inana. Inkari daytoy a dinan uliten ti inaramidna. Impatalged met ni Lando a saan a nagbaliw ti panagraemna iti katuganganna ken itultuloyna ti suportana.
NO DADDUMA, maipasungalngaltayo iti pakarikutan a nasken nga agikeddengtayo. Ngem iti daytoy a gundaway, nasken ti naalumamay nga addang tapno saan a kumaro ti situasion.
Ti agnanayon a panangsurot iti kinaimbag ket saan a pannakaisagmak iti situasion a ditay pagayatan. Ti panagpanunot kadagiti maiparbeng ket agnanayonto latta a maibudi iti kinaumno ken kinaawan ti pagbutngan agsipud ta agsadag daytoy iti kinapudno.
Saan a balsen ti asinoman a mangbarsak kenka iti bato tapno iti sumaruno a gundaway, kasinnallabaymonto daytoy a magna iti umno a dana ti biag.#


text:
TAGUDIN, Ilocos Sur – Di pay natuntonan dagiti polis ti balud a naglibas iti seldana idi Agosto 15 iti baet ti isaysayangkatda a manhunt operation.
Iti kaudian a report, saan pay a nasarakan dagiti polis ni Joel Soriano Mostoles, 30, naasawaan, ken residente iti Barangay Ilokano, Sudipen, La Union, kadagiti suspetsaenda a lugar a posible a paglemmenganna.
Maipalagip nga idi agarup alas 9:35 ti rabii ti Agosto 15, nalibasan ni Soriano ti guardiana a ni PO1 Mae Roselle Lubrin Lacasandile babaen ti panagpammarangna a makaib-ibbleng.
Segun ken ni Police Senior Inspector Napoleon Siyo Gao-ay, OIC, inreport kenkuana ni Lacasandile ti panaglibas ni Soriano kabayatan ti panagrekoridada kadagiti pasdek-negosio, pagadalan ken dadduma pay a napateg a pasilidad.
Dagus a nakikoordinar da Gao-ay kadagiti kaparangetda a police stations ken iti quarantine checkpoint iti Barangay Bio, Tagudin idinto a nangipatulod kadagiti polis kadagiti posible nga exit points a pagnaan ti balud ngem negatibo amin ti resultada.
Iti inisial a panagimbestiga dagiti polis, sumagmamano a minutos kalpasan ti ipapanaw da Gao-ay tapno mapanda agpatrolia, kiniddaw ni Soriano ken ni Lacasandile ti ipapanna iti kasilia agsipud ta makaib-ibbleng.
Nupay kasta, kinuna ti polis nga urayenda ti panagsubli ti alert team.
Kalpasan ti sumagmamano a minutos, kinarintar manen ti balud ti polis agsipud ta dina kanon maigawid ti iruruar ti takkina.
“Ma’am, rummuaren,” mapapati a kinuna pay ti balud.
Kinuna ni Lacasandile nga aguray ni Soriano ta apanna ayaban dagiti kaduana iti ngato.
Ngem idi limmabas ni Lacasandile iti selda, kellaat a ginammatan ti balud ti makannigid a takiag ti polis sana binekkel agingga iti napukaw daytoy ti puotna.
Mapapati a nalettat ti balud ti padlock babaen ti panangkurikorna daytoy iti natirad a banag sa nagtaray a rimmuar iti akinlikud a ruangan.
Manipud iti maikatlo a kadsaaran, bimmaba da PO3 Renel Ibea ken PO1 Roel Manangan ket pinadasda a kamaten ti balud ngem saandan a nasapulan.
Sumangsango ni Soriano iti panaglabsing iti Sec. 5 ti RA 9165 wenno Comprehensive Dangerous Drugs Act iti Regional Trial Court, Branch 25, ditoy nga ili.#


text:
Kategoria:Dagiti pagsurotan a kategoria
Dagiti subkategoria
Daytoy a kategoria ket addaan kadagiti sumaganad a 200 a subkategoria, manipud iti 248 a dagup.(napalabas a panid) (sumaruno a panid)
A
- ► Amin a pampanid a nasken a madalusan (1 K)
- ► Amin a panangilawlawag a pampanid (104 P)
- ► Amin a plantilia ti baw-ing (2 K, 3 P)
B
C
- ► CS1 (2 K)
D
- ► Dagiti artikulo ti Alemania a nasken a masimpa (awan linaon)
- ► Dagiti artikulo ti pagilian a masapul a maasikaso (awan linaon)
- ► Dagiti artikulo ti parke a nasken a maasikaso (awan linaon)
- ► Dagiti biddut ti CS1 (38 K)
- ► Dagiti biddut ti CS1: arXiv (awan linaon)
- ► Dagiti biddut ti CS1: ASIN (awan linaon)
- ► Dagiti biddut ti CS1: awan ti author wenno editor (awan linaon)
- ► Dagiti biddut ti CS1: bibcode (2 P)
- ► Dagiti biddut ti CS1: coauthors nga awan iti author (awan linaon)
- ► Dagiti biddut ti CS1: contributor (awan linaon)
- ► Dagiti biddut ti CS1: dagiti akinruar a silpo (awan linaon)
- ► Dagiti biddut ti CS1: dagiti di makita a karakter (awan linaon)
- ► Dagiti biddut ti CS1: dagiti petsa (4 P)
- ► Dagiti biddut ti CS1: di naikaskaso a kapitulo (awan linaon)
- ► Dagiti biddut ti CS1: DOI (awan linaon)
- ► Dagiti biddut ti CS1: estilo ti Vancouver (awan linaon)
- ► Dagiti biddut ti CS1: HDL (awan linaon)
- ► Dagiti biddut ti CS1: imbalido a pateg ti parametro (awan linaon)
- ► Dagiti biddut ti CS1: ISBN (awan linaon)
- ► Dagiti biddut ti CS1: ISMN (awan linaon)
- ► Dagiti biddut ti CS1: ISSN (4 P)
- ► Dagiti biddut ti CS1: LCCN (awan linaon)
- ► Dagiti biddut ti CS1: message-id (awan linaon)
- ► Dagiti biddut ti CS1: naipatarus a titulo (awan linaon)
- ► Dagiti biddut ti CS1: OCLC (4 P)
- ► Dagiti biddut ti CS1: OL (awan linaon)
- ► Dagiti biddut ti CS1: PMC (awan linaon)
- ► Dagiti biddut ti CS1: PMID (awan linaon)
- ► Dagiti biddut ti CS1: silpo ti parametro (awan linaon)
- ► Dagiti biddut ti CS1: suppiat ti URL–wikilink (awan linaon)
- ► Dagiti biddut ti pagbaliwen (awan linaon)
- ► Dagiti imbalido a pagpilian ti pagbaliwen (awan linaon)
- ► Dagiti mabalin a saan a mabasa a kahon ti agar-aramat (awan linaon)
- ► Dagiti mapa ti lokasion nga agraman iti nagan nga aglaon iti pipa (awan linaon)
- ► Dagiti mapa ti lokasion nga agraman kadagiti naikkat a parametro (awan linaon)
- ► Dagiti modulo ti Scribunto nga addaan kadagiti biddut (awan linaon)
- ► Dagiti nagsasabtan idiay Wikidata (2,779 P)
- ► Dagiti nagsasabtan idiay Wikidata a naisaad iti awan pateg (awan linaon)
- ► Dagiti nagsasabtan idiay Wikidata a naisaad iti di ammo a pateg (awan linaon)
- ► Dagiti pagdaliasatan a kahon a mabalin a narigat a makita (awan linaon)
- ► Dagiti pagdaliasatan a kahon nga agus-usar kadagiti pagbeddengan (awan linaon)
- ► Dagiti paglaonan a kategoria (163 K)
- ► Dagiti panid a nakasurokan ti bilang ti nodo (awan linaon)
- ► Dagiti panid nga adda dagiti di ammo a kita dagiti nagsasabtan (awan linaon)
- ► Dagiti panid nga adda ti di ammo a pateg ti globo (awan linaon)
- ► Dagiti panid nga adda ti saan a husto a pateg ti rehion (awan linaon)
- ► Dagiti papeles nga awan iti deskripsion a mabasa iti makina (awan linaon)
- ► Dagiti papeles nga awan iti lisensia a mabasa iti makina (awan linaon)
- ► Dagiti papeles nga awan iti mannurat a mabasa iti makina (awan linaon)
- ► Dagiti papeles nga awan iti taudan a mabasa iti makina (awan linaon)
- ► Dagiti plantilia nga agpatpataud kadagiti mikropormat (2 K, 1 P)
- ► Dagiti plantilia ti Dts nga addaan kadagiti biddut (awan linaon)
- ► Dagiti plantilia ti Dts nga addaan kadagiti nabaliwanen a parametro (awan linaon)
- ► Dagiti plantilia ti hatnote nga addaan kadagiti biddut (awan linaon)
- ► Dagiti plantilia ti Lua nga addaan kadagiti biddut (awan linaon)
- ► Dagiti plantilia ti taksonomia (2 K, 275 P)
- ► Dagiti taksokaha nga agraman iti biddut ti maris (awan linaon)
- ► Dagiti ulila a pagdaliasatan a kahon (awan linaon)
- ► Di naipagsurotan a pampanid (4 K, 79 P)
K
- ► Katkategoria a panagsurot ti baw-ing (17 K)
- ► Katkategoria ti biddut ti pagbaliwen (awan linaon)
- ► Katkategoria ti plantilia ti Wikipedia (702 K)
N
- ► Nailemmeng a katkategoria (614 K)
- ► Naipagsurotan a pampanid (awan linaon)
- ► Nangruna nga artikulo (189 P)
- ► Nangruna nga artikulo (atiddog) (50 P)
- ► Nangruna nga artikulo (pungol) (593 P)
O
P
- ► Pagsurotan ti pagbaliwen (awan linaon)
- ► Pagsurotan ti panagusar ti Geobox (4 K)
- ► Pampanid a nasurokan ti kauneg ti panagpadakkel (awan linaon)
- ► Pampanid nga adda dagiti biddut ti eskritu (awan linaon)
- ► Pampanid nga addaan kadagiti awan linaon a dakamat (awan linaon)
- ► Pampanid nga addaan kadagiti biddut ti dakamat ti archiveurl (awan linaon)
- ► Pampanid nga addaan kadagiti biddut ti DOI (awan linaon)
- ► Pampanid nga addaan kadagiti biddut ti OL (awan linaon)
- ► Pampanid nga addaan kadagiti di naikaskaso a titulo ti panangiparang (awan linaon)
- ► Pampanid nga agraman kadagiti biddut ti ISBN (awan linaon)
- ► Pampanid nga agraman kadagiti biddut ti reperensia (awan linaon)
- ► Pampanid nga agraman kadagiti daan a grapo ti Vega 1.0 (awan linaon)
- ► Pampanid nga agraman kadagiti grapo (8 P)
- ► Pampanid nga agraman kadagiti mapa (162 P)
- ► Pampanid nga agraman kadagiti nadadael a grapo (awan linaon)
- ► Pampanid nga agraman kadagiti nadadael a mapa (awan linaon)
- ► Pampanid nga agraman kadagiti nailista nga imbalido nga ISBN (awan linaon)
- ► Pampanid nga agraman kadagiti silo ti plantilia (awan linaon)


text:
Iti nasakit kadagiti amin a kasasakitan, naduktalan ti lidermi, (a maysa kadagiti uppat a nakalasat) a dagiti inaramat dagiti rebelde a bala ken paltog ket nagtaud iti mismo nga armada ti pagilian!
“Kadagiti kampo a naribribbuotmi, nakatakuatkami latta kadagiti bala ken paltog nga aramat ti AFP.”
Naparupangetak. Adun dagiti damag iti diario ken iti telebision a kastoy.
“Timmaud ti adu a saludsod. Asinokami a soldado ti pagilian? Asino kadi dagiti kabusor ti pagilian? Saan laeng a dakdakami ti nakapasamakan iti kakastoy. Adu met a grupo. Saan laeng nga iti Marines no di pay iti army. Ket nagtitiponkami. Binukelmi ti pannakaadda koma ti timekmi nga agsaludsod no apay a dagiti bala ken paltog ti pagilian ket adda a mismo iti ima dagiti kabusor. Idinto ta sibubukelen ti timekmi, awan met ti dimngeg kadakami no di ket napabasolkami pay a sumursurot kadagiti nagkudeta. Nasurokkami a tallopulo a Marines manipud iti Basilan ti naibalud. Saan a patas ti gobierno kadagiti soldadosna.
“Saan a patas ti gobierno, kunak, ta minilmillion ti ibulbulsa dagiti nangangato nga opisialmi, dagiti opisial ti gobierno, ngem kadakami nga inaldaw a makipinpinnatay a mangsalsalaknib iti linak ken kappia, agkurkurangkami iti taraon, aruaten, bala, ken pudpod payen dagiti sapatosmi.
“Saanmi a maawatan no apay a ti agpaay koma a supply dagiti soldado ket adda iti ima dagiti kabusor. Saanmi a maawatan, kas iti kinaadu dagiti kakaduakon a natay.
Nagdumog, kinautna ti paniona ket pinunasna dagiti matana. Naulimek ti amin. Pinindotna ti keyboard. Naiparang iti puraw a board ti tumaytayab a kalapati ken nagdakkel ti naisurat a TRANQUILITY.
“Daytoy ti pudno a linak ken kappia, ti awan iti pinnatay. Ngem lapped iti linak ken kappia no addanto pay met laeng a nakatugaw dagiti rapas ti imana, dagiti dadakkel ti butitda, dagiti alimatek ken buaya iti takdang.
“Damagek kadakayo ita, sadino ti pagturongan ti pagiliantayo itan no ibasar iti nalabes unay a kurapsion iti agdama?
Natural, awan ti sumungbat. Ngem ania ngata ti kayatna a paruaren, kunkunak laengen iti bagik.
“Agbasatayo a nasayaat tapno salbarentayo ti pagiliantayo iti masanguanan nga aldaw! Usarentayo dagitoy a maadaltayo para iti pagimbagan a mismo ti sapasap ken ti pagilian. Saluadantayo ti pagiliantayo! Saantayo a baybay-an a lamuten dagiti aso. Awisek ken ibagak iti tunggal maysa kadakayo ita, no saantayo a salbaren ti pagilian, kakaasinto dagiti sumarsaruno a kaputotan, lalo dagiti agbalinto nga annaktayo!”
NO DADDUMA, adda dagiti karkarna a timek a dumteng. Uray no kunaen a naiyaw-awan a timek iti lugar a di ninamnama. Kas itoy a Marine iti uneg ti eskuelaan. Ngem nabileg dagiti mensahe dagiti naiyaw-awan a timek. Kas iti aplaw ti angin a kumuldit.
Rumimbaw ket rumimbawto latta ti kinaimbag. Iti laksid ti kinadakes, addanto latta timek a rumuk-at ken rumkuas a mangidagadag iti nasken a panagridam ken panagsangga. Dagitoy a timek ket makatulongda iti gimong a paggargarawan dagiti bambanti ken bagiw.
Adun dagiti timek. Adu metten a timek ti naipatli. Ngem agingga nga adda latta dagitoy a managinkukuna a nakamaskara, saanto nga agpatingga ti proseso ti pananggaw-at iti linak ken kappia. Isu a nasken ti panagridam!#


text:
CANDON CITY – Nalungpo a maladaga a lalaki ti impasngay itay nabiit ti maysa a babai a mapapati nga adda diperensia ti panunotna.
Nagtitinnulongan dagiti nurses ken midwives ti City Health Office ditoy a nangpapasngay ken ni Belen Medlado y Costales, 32, mapapati a taga-Pasig City, sada impan iti Candon City Hospital tapno ditoy ti pakataminganna.
Insigida met a nagaksion ti DSWD tapno maikkan iti pannarabay ti ina ken ti anakna.
Mapapati a maysa met la nga adda diperensia ti panunotna ti ama ti ubing gapu ta makitkita iti napalabas dagiti dua nga agkuykuyog iti langalang.#


text:
VIGAN CITY – Segun iti bise gobernador, saan a naikkan ti provincial health officer iti due process iti pannakasukatna itay nabiit a hepe ti kadakkelan nga ospital publiko ditoy probinsia.
Daytoy ti imbatad ni Vice Gov. Jerry Singson iti programana a “JCS, Kakibin ti Balligi” a naipatangatang iti DWRS itay Hulio 1.
Kinuna ni Singson a kas chief executive, adda “autoridad ni Gov. Deogracias Victor Savellano a manggamulo iti aniaman a kameng ti gobierno (probinsial)” ngem “ti la saanmi a magustuan” ti mapapati a saan a pannakaited ti due process ken ni Dr. Carmeliza Singson iti pannakaikkatna a kas hepe ti Gabriela Silang General Hospital gapu iti maipagarup a “saan a nasayaat a panangmaneharna” iti nasao nga ospital.
Kinuna ni Singson nga iti panagdamdamagna kadagiti empleado ti nasao nga ospital, “on record a tinawentawen a nakapimpintas ti accomplishmentda agraman dagiti dodoktor ken dagiti empleado iti nasao nga ospital”.
Kinuna ti bise gobernador nga “as far as management is concerned, instead a mai-demote wenno maikkat, maapresiar wenno makomendaran koma pay ni Dra. Singson”.
Itay nabiit, babaen ti maysa nga executive order, dinutokan ni Savellano ni Dr. Winston Aguirre, hepe ti Cervantes District Hospital, nga incharge iti GSGH idinto a tinudinganna ni Singson a mang-supervise kadagiti amin a district hospitals iti probinsia kas provincial health officer.
Sakbay ti pammilin ni Savellano, ni Singson ti dadaulo ti provincial health office ken hepe ti GSGH.
Kinuna ti bise gobernador a saanna a mapabasol ti gobernador ta adda met monitoring team a pinusganna a napan nagmonitor iti ospital ngem impeksana ti pammatina a misinformed ti gobernador mainaig iti kasasaad ti GSGH.
“Ti rigatna, namati ken nagaksion metten (Savellano),” kinuna ni Singson.
Segun ken ni Singson, panggep pay dagiti dodoktor ti ag-mass leave kas suportada ken ni Dra. Singson ngem inupayna ida gapu ta maapektaran dagiti pasiente a sumrek iti nasao nga ospital, kasta met nga imbagana a masapul a respetarenda ti pammilin ti gobernador.
Kinuna ti bise gobernador nga impalgak ni Dr. Aguirre kenkuana a maymaysa ti solusion iti problema ti management iti GSGH, ti panangited ti gobierno probinsial iti naan-anay a pondo iti ospital.
Indagadag ni Singson nga ited ti gobierno probinsial ti naan-anay a budget iti baro nga administrasion ti Gabriela para iti pannakapasayaat ti serbisio.
“Itedda koma ti umisu a budget, dida ipiten, dida taktaken tapno agballigi ti administrasion ni Dr. Aguirre ken maited ti nasayaat a serbisio kadagiti umili,” nakuna ti bise gobernador.
Maysa pay nga isyo a rimmuar itay nabiit ti nanginngina nga agas a mailaklako iti uneg ti ospital ngem kadagiti pribado a parmasia iti ruar iti baet a mapapati a naglasat dagiti medisina iti bidding.#


text:
BANAYOYO, Ilocos Sur – Pormal a linuktan da Congressman Eric Owen Singson, dagiti opisial ti Department of Agrarian Reform iti panangidaulo ni Regional Director Homer Tobias, dagiti taga-DPWH ti kabarbaro a kalsada daytoy nga ili idi Pebrero 11, 2011.
Napunduan ti proyekto iti nasurok P12 milion a naala iti loan iti JICA babaen ti panangipagna ti DAR.
Kangrunaan a mabenepisiaran iti naluktan a kalsada ti Barangay Pila, Montero, Banbannaal ken Lintic.
Kabayatanna, kas sagut ni Congressman Singson iti panagpiesta daytoy nga ili a naigiddan met iti panagkasangay ni Mayor Severino Galanga, nagiwaras iti saggaysa a water pump para kadagiti amin a barangay.#


text:
Kultura
Ti kultura (Latin: cultura lit. panagtalon)[1] ket maysa a moderno a konsepto a naibatay iti maysa a termino nga immuna a nausar idiay klasiko a kina-ugma babaen ti Romano nga orador, a ni Cicero: "cultura animi". Ti termino a "kultura" ket immuna a nagparang iti agdama apuotna idiay Europa idi maika-18 ken maika-19 a sigsiglo, tapno mangibaga ti pamay-an ti panagtalonn wenno panagparang-ay, a kas iti agrikultura wenno hortikultura. Idi maika-19 a siglo, ti termino ket rimmmang-ay nga immuna a mangibaga ti panagpasayaat wenno panakapino ti maysa a tao, a naipangpangruna babaen ti edukasion, ken ti panakatungpal dagiti nailian nga aspirasion wenno dagiti umno. Idi tengnga ti maika-19 a siglo, adda dagiti sientista a nagususar ti termino a "kultura" tapno mangitudo ti sangalubongan a kapasidad ti nagtagitaon. Para iti Aleman a di-positibista a sosiolohista a ni Georg Simmel, ti kultura ket nangibagbaga "ti kultibasion dagiti agmaymaysa a tao babaen ti ahensia dagiti akin-ruar a porma a dagitoyen ket representatiboin ti dalan ti pakasaritaan".[2]
Idi maika-20 a siglo, ti "kultura" ket rimmuar a kas ti maysa a sentro a konsepto iti antropolohia, a binukbuklan ti sakop ti penomena ti tao a saan a maidakamat ti henetiko a tawidan. A naisangsangayn ti trmino a "kultura" iti Amerikano nga antropolohia ket adda ti dua akayatna a saoen: (1) ti rimmang-ay a kapasidad ti tao a mangidasig ken mangirepresenta dagiti panakasanay kadagiti simbolo, ken ti panagtignay a naiparapaap ken managpartuat; ken (2) dagiti naisalsalumina a pamay-an ti tattao nga agtataeng kadagiti nadumaduma aluglugar iti lubong a nagidasdasig ken nagirepreprenta dagiti pannakasanayda, ken ti panagtignayda a nagpartuat. Dagiti pannakailaslasin ket agdama a naararamid ti nagbaetan ti pisikal nga artipakto a pinartuat babaen ti maysa a kagimongan, a naibagbaga a kas ti material a kultura ken dagiti amin,[3] dagiti di-maararikap a kas ti pagsasao, tradision, kdpy. a dagitoy ti kangrunaan a batayan ti termino a "kultura".
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti etimolohia ti moderno a termino ti "kultura" ket adda ti maysa a klasiko a taudan. Iti Inggles, ti balikas a "kultura" ket naibatay ti termino nga inus-usar idi babaen ni Cicero idiay bukodna a Tusculan Disputations, nga idiay ket nagsursurat ti panagtalon ti kararua wenno "cultura animi", nga isu a daytoy ket nagus-usar ti maysa amaipapan ti agrikultura a metapora tapno mangipalpalawag ti panagrang-ay ti pilosopiko a kararua, a daytoy ket naawawatan a teleolohiko a kas ti maysa a kangatuan a masna a mabalin a panunot para iti panagrang-ay ti nagtagitaoan. Ni Samuel Pufendorf ket isu ti nangala ti metapora iti moderno a kontestoto, a kayatna asaoen ket adda ti kapada, ngem saanen nga agipagpagarup a ti pilosopia ket isu ti masna akinalibnos ti tao. Ti panag-usarna, ken dagiti adu a mannurat kalpasan kaniana "ket mangitudo kadagiti amin a pamay-an a nagpasayaat ti tao kadagiti kasisigud a barbarismo, ken babaen ti artipisio, ket nagbalin a napno a tao ".[4]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Harper, Douglas (2001). Online a Diksionario ti Etimolohia
- ^ Levine, Donald (ed) 'Simmel: iti kina-agmaymaysa ken dagiti sosial a porma. Unibersidad ti Chicago a Pagmalditan, 1971. p6.
- ^ Macionis, Gerber, John, Linda (2010). Sosiolohia maika-7 Kanadiano nga Ed. Toronto, Ontario: Pearson Canada Inc. p. 53.
- ^ Velkley, Richard (2002). "Ti Irteng ti Kinapintas: Iti Kultura ken Sibilisasion iti Rousseau ken Aleman a Pilosopia". Ti Tao kalpasan kenni Rousseau: Pilosopia ken Kultura a Sinalsaludsod. Ti Unibersidad ti Chicago a Pagmalditan. pp. 11–30.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Kultura iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Kultura iti Wikiquote (iti Ingles)


text:
Ishmael Bernal
Ni Ishmael Bernal (Septiembre 30, 1938—Hunio 2, 1996) ket maysa kadagiti mabigbig a kalaingan a direktor iti pelikula iti Filipinas, kadua ni Lino Brocka. Naipasngay iti Manila, anak da Elena Bernal ken Pacifico Ledesma.
Napadayawan kas Nailian nga Artista ti Filipinas idi 2001. Gapu ta maysa a bakla nga aktibista, nanglukat iti Ishmael Bernal Community Center idiay Manila idi 2002 tapno matulonganna dagiti bakla a mangayat nga agadal iti arte ken teatro.
Naatake ti puso ket pimmusay iti Siudad ti Quezon idi 1996.
Napili nga obra[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagdating sa Dulo (1971)
- Daluyong (1971)
- Nunal sa Tubig (1976)
- City After Dark (Manila By Night) (1980)
- Himala (1982)
- Broken Marriage (1982)
- Pahiram ng Isang Umaga (1989)


text:
Salaysay ni Eden A. Alviar
(Tuloyna)
Naibati dagiti uppat a bangkay ken dagiti sibibiag a babbai ken ubbing a nakaposas ken nakagalut iti ruar ti compound, ket nagluganen dagiti US operatives iti Black Hawk ken Chinook Helicopters a nagsubli sadiay Bagram Airfield. Naitayab ti bangkay ni Bin Laden manipud Bagram agingga iti aircraft carrier USS Carl Vinson babaen ti V-22 Osprey Tiltrotor aircraft a binayabay dagiti dua a US Navy F/A-18 fighter jets. Naitabon ni Bin Laden iti baybay gapu ta awan ti pagilian a nayat a nangawat ti bangkayna. Immuna nga immawag ti US iti Saudi government a nangaprobar ti pannakaitabon ti bangkayna iti taaw kalpasan ti pannakaiwayat ti Muslim rites iti uneg ti USS Carl Vinson sadiay North Arabian Sea iti las-ud ti 24 nga oras nga ipapatayna.
Nagpatingga iti pannakapapatay ni Osama kalpasan ti agsangapulo a tawen a pananganup kenkuana dagiti operatiba ti US government. Naaddaan ti lead idi 2002 dagiti CIA operatives iti panangtuntonda ken ni Bin Ladin iti pannakaammoda a manipud idi 1998 a naatake iti missile dagiti kuta ni Bin Laden sadiay Afghanistan gapu iti pannakatuntonna gapu ti panagusarna it satellite phone, ket saanen a nagus-usar iti telepono wenno electronic gadget iti pannaki-komunikasionna kadagiti pasurotna iti Al Qaeda, ngem babaen ti matalekna a courier wenno mensahero. In-inut a nakompirmaran ti courier kabayatan ti interogasion dagiti natiliw a kameng ti Al Qaeda a nakabalud iti US Detention Camp sadiay Guantanamo Bay, Cuba a nakabaludan dagiti natiliw a terorista.
Naireport nga idi 2010, maysa a Pakistani Intelligence Officer ti napan iti US Embassy Station Chief sadiay Islamabad ken indiayana ti panangirakurakna iti ayan ni Bin laden kasukat ti $25 million a gunggona. Kalpasan a nakapasa ti opisial iti polygraph test, inrugin ti US ti surveillance kadagiti mapati a pagnaedan ni Bin Laden.
Babaen ti pannaka-wiretap ti masuspetsa a courier, dagiti CIA operatives ket natakuatanda idi Agosto 2010 ti ayanna ken sinurotda agingga iti Abbottabad compound a nagatapanda a sadiay ti paglemlemmengan ni Bin Laden.
Nagbasar dagiti CIA operatives kadagiti surveillance photos ken intelligence reports tapno maamuanda dagiti agnaed iti Abbottabad compound a nagturongan ti courier. Idi Septiembre 2010, nakompirmaran a ti compound ket nabangon a naisangrat a mangilemmeng ti naidumduma a tao a kas ken Bin Laden.
Nabangon ti tallo-kadsaaran a pasdek iti compound idi 2004 iti pagpatinggaan ti akikid ken natapok a kalsada. Naisaad daytoy iti uppat a kilometro ti kaadayona manipud iti sentro ti Abbottabad.
Ti Abbottabad ket agarup 160 kilometro ti kaadayona iti beddeng ti Afghanistan iti Daya a suli ti Pakistan. Agarup 1.3 a kilometro laeng ti kaadayona iti Pakistan Military Academy. Naisaad daytoy iti lote a mamin-walo a nalawlawa ngem dagiti kaarrubana. Nalikmut ti compound iti 12 – 18 a kadapan ti kangatona a konkreto a pader a naparabawan iti siitan a barut. Addaan iti dua a security gates, ken ti balkonahe ti maikatlo a kadsaaran ti pasdek ket addaan iti pribado a pader a pito a kadapan ti kangatona a nairanta tapno saan a makita ti natayag a tao kas ken ni Bin Laden a 6 feet 4 inches ti katayagna.
Ti compound ket awanan ti internet wenno landline telephone connections. Dagiti agindeg ket puoranda dagiti basurada, a saan kas kadagiti karrubada nga iruarda tapno makolekta. Saan met a makitkita dagiti agnaed iti compound dagiti karrubada.
Indauluan ti CIA ti surveillance ti compound, timmulong met iti operasion dagiti dadduma pay nga ahensia ti US pakairamanan ti National Security Agency, National Geospatial-Intelligence Agency, Office of the Director of National Intelligence, ken Defense Department. Dakkel a kantidad ti nausar iti intelligence gathering ta dagiti opisial ti CIA ket nagkiddawda idi 2010 ti autoridad a mangiyalokar ti pinupullo a million a dollar tapno mapunduan ti operasionda.
Nakapatpateg ti Operation Neptune Spear ta mismo a personal a binayabay ni Presidente Obama ti pannakaimplementarna agingga a napapatay dagiti operatiba ti US government ni Bin Laden a pundador ken lider dagiti terorista nga Al Qaeda.
Adu man a pondo ti binusbos ti US government iti pananganupda ken ni Bin Laden, saan a nasayang ta nagibusanen ti dakes nga aramid ti lider ti Al Qaeda idi 2011. Ngem kalpasan laeng ti dua a tawen, idi 2013, naglatak ti grupo nga Islamic State of Iraq and Syria nga idauluan ni Abu Bakr Al Baghdadi, a narungrongsot nga amang ngem ti Al Qaeda.#


text:
Sarita ni Arnold A. Reyes
(Maudi a Paset)
Adalemen ti rabii ngem di makaturog ni Erning. Umuk-ukuok iti panunotna ti imballaag ni Dr. Santos: Makaakar ti sakitmo. Dika makinaig ken ni baketmo agingga iti saan a naan-anay a maagasanka.
Impakita pay ti doktor dagiti ladawan dagiti naipasngay nga ubbing nga inakaran ti inada idi masikogda. Adda amin depektoda. No saan a pukol ti saka ken imada, rutongrutongan ti rupada, limmabba ti uloda ken kasla binalitungeg dagiti nadumaduma a paset ti bagida.
Maikatlon a rabii a dina kinaidda ni Solima. Nagpupok iti bassit a bibliotekana. Impambarna nga adu ti report nga ikamakamna.
Isun ti nanglaba kadagiti pagan-anayna. Inyuperna pay iti napudot a danum. Idi agusisa ni Solima, di pay isu a pakaringgoram. Manipud ita, Baby ti aywanam a naimbag, kinunana.
“Dika pay gayam nakaturog,” nalukag iti panagpampanunotna idi agtimek ni Solima iti likudanna.
“Ikamkamakamko ti reportko,” inyulbodna.
“Adda kadi parikutmo, “Ling?”
“A-adda, ‘ya?”
“Dinak koma paglibakan. Kabisadokan. Ammok nga adda parikutmo. Ibagam bareng makatulongak.”
“Pampanunotek ngarud ti kasasaadmo,” kinunana. “Marigatankan nga agkuditkudit.”
“Kabaelak pay.”
“Nasaysayaat no agawidka pay la idiay probinsia. Nataltalged ti nakemko ta adda ni mamang a mangasikaso kenka.”
“Dayta met ti adda iti panunotko,” nakuna ni Solima. “Ngem kasanokan?”
“Dinak pakadanagan. Nairuamak nga agmaymaysa, remember?” kinuna ni Erning sana pinidil ti timid ni baketna.
“Kaano ngarud ti panagpa-Viganko?”
“Inton bigat. Itulodka idiay Partas. Diay Deluxe ti sumakayam ta nawaywayaka ken nataltalna.”
“O, sige,” kinuna ni Solima.
Dimmawat ni Erning iti bakasionna. Nasdaaw dagiti gagayyemna. Inlatakna ti gapuna.
“Kababain pay kenka, pari,” nakuna ni Tony. “Gapu kaniak, nakaalaka iti an-annayem.”
“Nakem siguro ti Dios tapno adda pagulidanantayo,” insungbatna.
“Ammon ni komadre?”
“Saan pay. Diak maitured nga ibaga. Ngem ti pakadanagak no naiyakarko kenkuana ti sakitko.”
“Nagkanaigkayo kadi ken ni Mari Solima kalpasan daydi panaghapihapitayo? sinaludsod ni Tony.
“Dayta ngarud ti pagamakak ta dua beseskami a nagkanaig,” kinuna ni Erning. “Diak la ketdi mapakawan ti bagik no rummuar nga adda an-anayen ti anakko.”
“Sapay koma ta saan,” kinuna ni Bert. “No siak ti sika, p’re, minalem a mapanak agitugkel ken agnobena dita Baclaran.”
“Amin la a mailablabitmo,” nakuna ni Lito. “Serioso ti patangan, saanmo nga iballaet ta agitugkel iti kandela ken agnobena. Mamatika kadi met kadagita, huh!”
“Oy, dimo barengbarengen ti panagkararag,” immulagat ni Bert. “Laglagipem diay pagsasao: uray bimmato a puso, paluknengen ti naimpusuan a kararag. Espues, no agkamangka iti Dios, agbingngi ti ridaw para iti pannakastrekmo no mamatika.”
Nakatosan la ket ngarud ni Lito ni Bert. Nupay napaisem ni Erning, nabati iti panunotna ti imbalikas ni Bert. Apay koma a dina padasen? Awan met ti mapukawna.
Kalpasan ti dua a bulan, nakaawat ni Erning iti tawag manipud ken ni Solima. Agpasngayakton, kinuna ti maysa a paset ti surat. Umayka nga umay.
Nadagsen ti barukong ni Erning a nagturong iti klinika ni Dr. Santos. Naeksamen manen ti dara ken isbona.
Kasla limmagto ti pusona idi ibaga ni Dr. Santos a naimbaganen. Ngem napasennaay idi agangay.
“Ni Solima ken ti anakko ti pakaburiborak, dok,” nakunana. “Kasanon no naakarak ida?”
“Agtartarayen ti sakitmo iti dara dagiti patpatgem. Ilatakmo ti pudno ita ta nasapa pay.”
DIMSAAG ni Erning iti traysikel. Nagkuretret ti mugingna idi makitana a nakarikep dagiti tawa ti balayda.
“Napanan da mamang, nana?” inamadna ken ni Baket Iska a kaarrubada.
“Intarayda ni baketmo ‘diay ospital,” insungbat ti baket. “Agpasngayen!”
Pinara ni Erning ti sumungad a traysikel. Saan a makatalna iti tugawna.
Nagimtuod iti information desk. Imbaga ti nars a maoperar ni baketna. Agur-uray ni mamangna iti ruar iti operating room. Madanagan ti langana.
“Dakkel ti ubing ket di kabaelan ti mammaltot,” nakuna ni mamangna. “Nagbulos ti dara ni Solima ‘su nga intaraymin ditoy.”
Nagpagnapagna. Sangkataldiapna ti ruangan ti pagoperaran. Makatektek dagiti darikmat. Napan iti kapilia ti ospital. Nagparintumeng. Iti umuna a gundaway, nagkararag a sipapasnek.
Kasla nabuttuonan ti abagana a rimmuar iti kapilia. Nasabatna ni mamangna iti pasilio.
“Napnapanamon, ‘ya?” kinuna ni mamangna. “Itay pay la a birbirokenka.”
“A-apay, ‘mang?”
“Nagpasngayen ni Solima. Lalaki ti anakmo.”
“A-ania ti langana?”
“Lokottoyen.” Nagkatawa ni mamangna. “Siempre, karuprupam. Naglungpo. Dumerderosas ti kudilna.”
Kasla nagpayak ti saka ni Erning a simmurot ken ni mamangna. Matmaturog dagiti agina. Linukaisanna ti maladaga. Normal ti anakna!”
“Agyamanak, Diosko!” naitanamitimna. #


text:
Abagatan a Cotabato
Ti Abagatan a Cotabato ket maysa a probinsia iti Filipinas a masarakan iti rehion ti SOCCSKSARGEN iti Mindanao. Ti kapitoliona ket ti Siudad ti Koronadal. Kabeddengna dagiti probinsia ti Sultan Kudarat iti amianan ken laud, ti Sarangani iti abagatan ken daya, ken ti Davao del Sur iti daya.
Dagiti linaon
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Addaan ti Abagatan a Cotabato iti 10 nga ili ken 2 a siudad.
Dagiti siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
- Siudad ti General Santos (Dadiangas)
- Siudad ti Koronadal
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti daulo ti probinsia: Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno, Siudad ti Quezon- Naala idi 12 Pebrero 2013
- ^ Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016


text:
Lordi
Ti Lordi ket maysa a Pinlandes a hard rock banda, a naporma idi 1992[1] babaen ti daulo ti banda a kumakanta, mannurat ti kanata ken ti nagdidibuho ti kawwes, a ni Mr. Lordi. Ti banda ken naamammuan a nagus-usar kadagiti nakabutbuteng a maskara ken agus-usar kadagiti palibang kadagiti las-ud ti panagdangdangngay ti tokar. Naindayeganda ti lokal a panagballigi idi 2002 iti immuna nga agmaymaysa a tokarda, iti "Would You Love a Monsterman?" (literal a pannakaipatarus ti Ilokano: Ayatem Kadi ti Nakabutbuteng a tao).
Ti Lordi ket nakaaramid ti pakasaritaan idi 2006 babaen ti panangabak ti 2006 Eurovision a Salisal ti Kanta nga adda idi ti kanagtuan a puntos iti 292, nga isuda ti immuna nga Pinlandes nga agpabpabuya a nangabay iti daytoy a salisal. Ti Lordi ket naipabuya idi 2006 Dagiti Gungguna ti Musika ti MTV Europa idiay Copenhagen idi ti daulo ti banda, a ni Mr. Lordi, ket nangitanggaya ti gungguna para iti rock. Isuda pay ti naudi a nagpabuya, a nagtoktokar ti kantada iti "Hard Rock Hallelujah". Nagpabuyada pay iti Panagbalbaliw ti Isipmo ti Britaniko para iti Eurovision a Salisal ti Kanta.
Dagiti linaon
Kamkameng[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mr. Lordi
- Amen
- Ox
- Mana
- Hella
Diskograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Estudio nga album[urnosen | urnosen ti taudan]
- 2002: Get Heavy
- 2004: The Monsterican Dream
- 2006: The Arockalypse
- 2008: Deadache
- 2010: Babez For Breakfast
- 2013: To Beast or Not To Beast
DVD[urnosen | urnosen ti taudan]
- 2006: Market Square Massacre
- 2007: Bringing Back The Balls To Stockholm 2006
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Petri Ikonen: Lordi: "Scarchives Tom. 1"". Metallimusiikki.net. Naala idi 2012-12-04.


text:
Premio Nobel iti Literatura
Manipud idi 1901, ti Premio Nobel iti Literatura (Sueko: Nobelpriset i litteratur) ket tinawen a naipagunguna iti maysa a mannurat manipud ti aniaman a pagilian nga adda, kadagiti balikas ni Alfred Nobel, nakaparnuay "kadagiti pagobraan iti literatura ti naisalsalumina unay nga obra iti umno a turong" (orihinal a Sueko: den som inom litteraturen har producerat det mest framstående verket i en idealisk riktning).[1][2] Urayno dagiti agmaymaysa nga obra ket sagpaminsan a nadakdakamat a naisangsangayan a naisalsalumina, ditoy ti "obra" ket mangitudo ti sibubukel nga obra ti mannurat. Ti Sueko nga Akademia ket isu ti mangikeddeng, no adda ti sinoman, a mangawatto ti premio iti aniaman a naited a tawen. Ti akademia ket mangirangarang ti nagan ti napaili a laureado iti kasapaan ti Oktubre.[3] Daytoy ket maysa kadagiti lima a Premio Nobel a nabangon babaen ti keddeng ni Alfred Nobel idi 1895; dagiti daddumapay ket ti Premio Nobel iti Kimika, Premio Nobel iti Pisika, Premio Nobel iti Kappia, ken Premio Nobel iti Pisiolohia wenno Medisina.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Ti Premio Nobel iti Literatura". nobelprize.org. Naala idi 2007-10-13.
- ^ John Sutherland (Oktubre 13, 2007). "Tinta ken Tupra". Guardian Unlimited Books. The Guardian. Naala idi 2007-10-13.
- ^ "Ti Premio Nobel iti Literatura". Sueko nga Akademia. Naala idi 2007-10-13.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Premio Nobel iti Literatura iti Wikimedia Commons
- "Dagiti Amin a Nobel Laureado iti Literatura" – Pagsurotan a panid iti opisial a sitio ti Pundasion ti Nobel.


text:
Siak Ni Lumnay, ti Awasa a Tinallikudan ni Awiyao
Monologo a Sinurat ni
Aurelio Agcaoili
ken nakabasar iti
estoria ni A. Daguio a ‘The Wedding Dance’
(Note Bene: Maipabuyanto daytoy iti Ramrambak 2, Septiembre 29, 2013, iti Filipino Community Center, Waipahu, HI, babaen ti panagakem iti umuna a gundaway, ni Sra Lydia Pavon, maysa nga aktres iti entablado. Graduado iti abogasia; kasta met a nagpasar iti teatro ken drama iti bachilier iti babaen ni aktres ken profesor a Naty Rogers iti PNU.)
Siak ni Lumnay.
Siak ti babai a tinallikudan ni Awiyao, ti kakaisuna nga
ayatko.
Ita ket mangmangngegko ti aggurigor nga allangog dagiti
gangsa.
Iti kada patit ket ti pitik ti pusok, ti pulso ti kararuak,
ti nginabras ni nasudi nga ayat iti nakemko, siak, siak, siak a nagayat.
Siak, siak, siak a nagayat iti kasta unay a sudi ken pudno
tapno kadagiti bantay, kadagiti rangkis, kadagiti bukel nga intukitko ket ti
promesa met ti maysa nga ayat a napudno, nasudi, agingganat’ tungpal tanem.
Addaak idi iti dalan.
Awit-awitko dagiti inanik a sayote ken nateng tapno ipanko
iti ili ket sadiay, ilakok tapno makagatangak iti agservi kadakami.
Nasapa pay a bigat daydi, ket iti rangkis ken nakipet a
dalan, sadiaynak a sinabat ti aldaw, ti sumingsingising nga init, ti raya ti
init a kasla tumugkig iti bumarbaran a bigat, iti bumegbeggang a daga.
‘Papanam, adingko a nalapsat,’ sinaludsodna kaniak.
Iti lugarmi kas iti amin a lugar iti Amianan, dimi kablaaw
iti ‘naimbag a bigat dagiti masabatmi.’
Ketdi, amadenmi no sadinno ti turongenna, sadinno ti
papananna.
‘A kua, manong,’ kinunak.
Apo, apo a Lumawig ta diak makasao.
Kasla nabalud ti dilak.
Adda iti sangok ti maysa a lalaki nga ingget puner!
Adda ti init iti lampong a buokna, ken dagiti isem a
nakalemmeng kadagiti bibigna, Apo, apo a Kabunian, apo a Lumawig, diak ammo ti
isaok!
Saan nga aginaldaw a makakitaak iti kastoy, ket iti
panunotko, iti kararagko ken Apo Lumawig, ken ni Apo Kabunian, sapay koma ta
patganna nga iti maysa nga aldaw ket makasabatak iti natakneng a lalaki, maysa
a napuner a lalaki a mangdungdunggo kaniak, a mangilala kaniak.
Kas iti panangilalak kadagiti uma.
Kas iti panangdungdungngok kadagiti bukel nga ituktukitko
iti daga.
‘A kua, Kaka, dita ili,’ kinunak. ‘Agudongak bassit tapno
ilakok dagiti binurasko a nateng.’
Intugkikna ti pikana iti sangnguanak ket immisem.
A, matayak.
A, matayakon.
O Apo a Lumawig, O Apo a Kabunian, saan, saannak pay nga
al-alaen tapno nanamek ti sam-it ni ayat iti daytoy a biag!
‘Kaduaenka,’ kinunana.
‘Saan,’ kinunak.
‘Kaduaenka tapno dika marigatan kadagiti rangkis.’
Saan, saan kunak koma manen, ngem it-itedkon kenkuana ti
kuribotko a napno iti nateng.
Ket iti dayta nga agmalem, manipud kadagiti abaga dagiti
bantay, manipud kadagiti waig a binallasiwmi, manipud kadagiti angep ken
salogan-a-sang-atan nga inuli ken sinaloganmi, sadiay a nabukel ti maysa nga
ayat.
Pito a panagani, gagayyem ken kakabsat.
Sinangalmi ti ayat iti laksid dagiti bagiw ken kalgaw, iti
laksid dagiti lam-ek ken an-anek-ek, ket iti kada bigat ket ti kari iti maysa
ken maysa nga aginggat’ tungpal biag daytoy nga ayat a bukibok dagiti nagkaadu
nga arapaap.
Aprosanna ti imak, ket mariknana dagiti kersang ti
panagtukit, panaggaik, panagmula, sa panagburas kadagiti rangkis, kadagiti uma
nga agur-uray iti pannagibi.
‘Ay-ayatenka unay-unay, Lumnay,’ kunana.
Ay-ayatenka unay-unay, Lumnay, kunaenna a madagdagullit, ket
iti panaglabas dagiti suripet, aglantip dagiti pusomi, sa ti kararuami, sa ti
nakemmi.
Aprosak ti imana, ket makitana sadiay ti maysa a lalaki a
mangitunda kaniak iti maudi nga aldawko iti daytoy a biag.
Siak ken ni Awiyao.
Ni Awiyao ken siak.
Dakami: bilangenmi dagiti rabii, sa dagiti bannawag a
dumteng tapno iti temtem, iti panangpapanaw iti lamiis iti panaginudo,
agkibinkami a sumaklang iti patingga ti biag.
Isuna ken siak.
Siak ken isuna.
Mangngegko ti allangog dagiti gangsa, ket umay kaniak ti
ginggined, bagiw, allawig.
Saan, saan, saan Awiyao!
Saan, saan, saan! Dinak tallikudan, Awiyao!
Inkarim ti ayatmo kaniak—inkarim nga inggat’ tungpal biag!
‘Ladingitek, Lumnay,’ kunana.
‘Ladingitek unay-unay, ayatko,’ kunana iti nababa a timek,
timek ti malmalday, timek ti agpakpakaasi, timek ti agdawdawat iti pammakawan,
timek ti agdawdawat iti basbas, timek ti dumawdawat iti pannakawaswas ti
ayatmi.
‘Saan a nalinteg ti kastoy,’ kinunanak.
‘Ay-ayatenka,’ kinunana.
‘Awan serservi dayta nga ayat iti panagtallikudmo kaniak.’
‘Ngem ania ti makunanto ti tribu?’
‘Saan a ti tribu ti gapu daytoy nga ayan-ayatta, Awiyao.’
‘Adda linteg ti tribu.’
‘Nalinlinteg ti ayan-ayatta.’
‘Ania ti makuna dagiti kas kaniak met laeng a
mannakidangadang no awantot’ pangipatawidak iti gayangko?’
‘Pinataymo ti ayan-ayatta.’ Kinitak ni Awiyao, ket
nangngegko ti panagallalongan dagiti gangsa. Kasla tribu, tribu, tribu, tribu,
kunada.
‘Agsalaka iti kaniaw,’ kinunana.
‘Awan kasalak iti kaniaw no di sika.’
‘Dimo ammo no adda makakita kenka. Ti paragsitmo, ti
pintasmo, ti lingling-im, ti panagrikus dagiti siketmo iti uni ti gangsa.
Agallangogan dagiti gangsa.
Lallalo nga agallangonga dagiti gangsa, sa ti dir-i dagiti
adda iti kaniaw. Tribu, tribu, tribu, tribu.
Manipud iti rangkis, makitak ti temtem.
Iti panunotko ket ti dir-i ti tribu.
Saan, saan kunak.
Ilabanko daytoy nga ayan-ayat!
Agsalaak iti temtem, ket ibagak kadagiti amin a panglakayen
a ti ayan-ayatmi ken Awiyao ti mangeddeng.
Mangeddengka, Awiyao, kunak.
Sika ti biagko, Lumnay, kunana.
Ket agsalaak.
Salaek ti Salidummay, salaek ti danum, salaek ti salakan
daytoy nga ayat.


text:
Wikipedia:Wikidata
Ti Wikidata ket maysa a gandat ti Wikimedia tapno agpartuat ti maysa a nawaya ken pagtitinnulongan a batayan ti datos. Manipud idi Pebrero 2013[pabaroen], ti gandat ti Wikidata ket nagiyalalis kadagiti silpo ti pagsasao manipud kadagiti artikulo idiay sentral a batayan ti datos tapno mapalaka ti panagtaripato.
Ti Ilokano Wikipedia ket mabalinen nga agusar kadagiti silpo a naipenpen idiay Wikidata. Kas pagarigan, dagiti silpo ti pagsasao nga agparparang iti kanigid a baras ti Wikidata ket nagtaud manipud ti d:Q2013.
Iti kasakbayan, ti Wikidata ket mangiramanto kadagiti nadumaduma a kita kadagiti pakainaiganan dagiti datos, a kas dagiti pakaammo a mausar kadagiti infobox.
Dagiti linaon
- 1 Dagiti silpo ti pagsasao (Paset 1)
- 1.1 Panangimaton kadagiti silpo ti pagsasao iti Wikidata
- 1.2 Panangiyalis kadagiti silpo ti pagsasao
- 1.3 Mainaig a pakaammo
- 2 Infoboxes (Paset 2)
- 3 Dagiti silpo ti ruar
Dagiti silpo ti pagsasao (Paset 1)[urnosen ti taudan]
Ti tungngal maysa a Wikipedia a panid nga adda ti naikabkabil idiay Wikidata ket agus-usar kadagiti silpo a naipenpen idiay tapno maipakita dagiti silpo ti pagsasao a maiparparang dita kanawan a batong. Dagiti sigud a silpo ti pagsasao a naisurat iti wiki a teksto iti maysa a panid ket mabalin pay laeng a mabigbigan wenno mausar, ken patuonennna laeng ti pakaammo para iti dayta a pagsasao (no adda) manipud idiay Wikidata.
No ti maysa nga artikulo ket naisilpo idiay Wikidata, daytoyen ket iparangna amin a silpo a nailista idiay, ket mainayon kadagiti silpo a naisurat iti wiki a teksto iti artikulot. Kadagiti suppiat a kaso, wenno naikedkeddeng a panaggiddiat, a baetan ti lokal a silpo ken ti maysa a silpo ti Wikidata para iti maysa a naited a pagsasao, ti lokal a silpo ket isu ti maiparang; dagiti silpo ti Wikidata kadagiti sabali a pagsasao ket maiparangda pay.
No ti maysa nga artikulo ket saan pay a naisilpo manipud idiay Wikidata, daytoy ket agiparang laeng kadagiti silpo a naisurat ti wiki a teksto iti artikulo, a kasla met laeng idi. Addanto dagiti kaskaso,addanto dagiti banag ti Wikidata a maipada iti artikulo, ngem ti artikulo ti Ilokano a Wikipedia ket saan pay a naikapet wenno naikameng ti daytoy. Kadagiti masakbayan a panagtartaripato iti Wikidata, dagitoy a banag ket masimpanto.
Panangimaton kadagiti silpo ti pagsasao iti Wikidata[urnosen ti taudan]
Dagiti baro nga artikulo[urnosen ti taudan]
- S1. Kaparpartuatko ti maysa nga artikulo iti XEN; Ammokon nga adda dagiti artikulo kadagiti Wikipedia ti |Inggles|Tagalog iti daytoy met laeng a suheto a tinawtawagan ti XSW. Kasanoak nga agpartuat ti Interwiki a silpona daytoy?
- Mapanka idiay Wikidata.
- Iti kangrunaan a pagpilian (iti kanigid ti kudil a Vector) birukem ti "Banag babaen ti titulo".
- Pindutem ti "Banag babaen ti titulo".
- Iti agpakita a panid, ikabil ti kodigo ti pagsasao (kas pagarigan, en para iti Inggles) ken ti nagan ti panid idiay Wikipedia a kapadpadana (XSW). Kalpasan daytoy pindutem ti Biruken.
- No addan ti banag, mapanka iti baba ti banag, pindutem ti "agnayon", ikabilmo ti nalukatan a pagikabilan ti kodigo ti sitio (ilo para iti Ilokano) ken ti nagan ti artikulo a pinartutamo (XEN). Kalpasan daytoy pinduten ti "idulin". Nalpaskan.
- No awan daytoy a banag, partuatem daytoy babaen ti panagpindut ti "agpartuat ti maysa a banag", agiabilka ti nagannna (XEN) ken ti deskripsion ti banag. Kaplasan daytoy inayon ti kodigo ti pagsasao a kas ti naibagbaga dita ngato.
- No agplaplanoka nga agnayon kadagiti silpo ti pagsasao, mabalinmo nga usaren ti gadget a "slurpInterwiki", mabalin a magun-od datoy kadagiti gadget ti Wikidata. Kalpasam a napakabaelan ti gadget, ken addakan iti panid ti banag, pindutem ti "Agala kadagiti interwiki" kadagiti pagpilian dita kanigid.
Dagiti naiyalalis nga artikulo[urnosen ti taudan]
- S2. Kaiyal-alisko iti artikulo iti YEN idiay NEY, ken amin dagiti silpo ti interwiki ket saanen a maiparparang. Ania kadi ti aramidek?.
- Mapanka idiay Wikidata ken biruken ti banag para iti YEN a kas ti naipalpalawag idiy S1.
- Iti panid ti banag, birukenm ti Ilokano a silpo ti interwiki, pindutem ti urnosen, sukatam YEN iti NEY, ken idulinmo no nalpaskan.
- Laglagipen a daytoy ket mabayag pay sakbay nga agparang ti Ilokano a panid. Mabalinmo a purgaen ti panid tapno daytoy ket dagus nga agparang.
Dagiti saan nga husto a silpo ti interwiki[urnosen ti taudan]
- S3. Kakitkitak laeng a ti artikulo a ZEN ket naisilpo iti saan nga husto nga artikulo ti XSW kadagiti Wikipedia ti Aleman|Pranses|Inggles. Kasano ti panangpasayaatko daytoy?
- Idiay paset dagiti silpo ti interwiki ti artikulo ti ZEN pinduten ti simbolo ti panagsurat iti baba dagiti silpo ti interwiki. Daytoy ket mangipan kenka idiay Wikidata para iti banag ti ZEN.
- Idiay "Listaan dagiti panid a naisilpo ti daytoy a banag" a paset ti banag iti Wikidata, birukem ti Aleman a naikabil iti XSW.
- Pindutem ti "urnosen" a buton ti naikabil ken pindutem ti "ikkaten".
- Ulitem daytoy kadagiti saan nga husto a naikabkabil.
- No saan nga agparang ti simbolo ti pangsurat iti Wikipedia ti Ilokano, t banag ket saan pay a nainayon iti Wikidata. No kasta daytoy, surotem ti S1 dita ngato.
Adadu ngem maysa a pamilia ti interwiki[urnosen ti taudan]
- S4. Nakitkitak laeng a dagiti artikuloiti ilo:YEN, en:YDE ken fr:YFR ket nagkakaduada a naisilpo, ken ti cs:YCS ken hu:YHU ket nagkakaduada a naisilpo. Nga amin dagitoy a lima nga artikulo ket ket addada iti agpapada a suheto. Kasano ti panagbirukko ken panagitipon kadagitoy iti Wikidata?
- Mabalinmo dagitoy a naikabkabil a kas ti naipalplawag iti S1 dita ngato – iti daytoy a kaso, mabalinmo a padasen tid:Special:ItemByTitle/en/YEN ken d:Special:ItemByTitle/cs/YCS; no saan amabalin daytoy, padasem ti agbiruk kadagiti sabali a titulo kadagiti sabali a Wikipedia, kadagiti kaso mabalin ti banag ket napartuaten para iti maysa a titulo, ngem ti artikulo ket saan pay a nasilpuan.
- No makabirukka ti dua a banag, ikkatem amin a silpo manipud iti maysa (sapasap a ti adda ti ab-ababa a numerona iti Q , ngem mabalin nga usaren ti sabali no adda dagiti addu a naisilpo nga artikulo), ken kiddawem a maikkat ti sabali.
- No makabirukka ti maysa a banag, inayonmo dagiti silpo a panngepen ti artikulo.
- No saanka a makabiruk kadagit ibanag, agpartuatka ti banag para kadagita lima nga artikulo, a kas ti naipalplawag iti S1 dita ngato.
- Iti sapasap, a kas panagraenm kadagiti dadduma nga agur-urnos ken agbasbasa kadagiti kakabsattayo a gandat, nasaysayaat no mapanaka agnayon kadagiti awan silpo kadagiti artikuloda.
- Mabalinmo dagitoy a naikabkabil a kas ti naipalplawag iti S1 dita ngato – iti daytoy a kaso, mabalinmo a padasen tid:Special:ItemByTitle/en/YEN ken d:Special:ItemByTitle/cs/YCS; no saan amabalin daytoy, padasem ti agbiruk kadagiti sabali a titulo kadagiti sabali a Wikipedia, kadagiti kaso mabalin ti banag ket napartuaten para iti maysa a titulo, ngem ti artikulo ket saan pay a nasilpuan.
Panaginayon kadagiti baro a silpo ti interwiki[urnosen ti taudan]
- S5. Iti artikulo nga adda ti bukodna apannkaikabil iti Wikidata , ken dagiti silpona ket nabayagen nga inikkat babaen ti bot wenno tao, ken adda nagnayon iti Pangasinan a silpo ti interwiki. Ani akadi ti aramidek?
- Kitaem no adda ti artikulo iti Pangasinan ken adda met laeng iti isu a topiko;
- No adda, ikeddengmo a daytoy ket maysa a panagkiddaw nga inayon ti Pangasinan a silpo ti pagsasao iti Wikidata, surotem ti S1.
- No saan nga adda, ikkatem ti silpo ti pagsasao.
Dagiti agnanayon a suppiat[urnosen ti taudan]
- S6 Ar-aramidek amin dagitoy, ngem kankanayok a makakitkita kadagiti suppiat kadagit sabali a wiki.
- Mapanka idiay Wikipedia tungtungan:Wikidata#Dagiti interwiki a suppiat ken ibagam dagitoy idiay. Masimpanto dagitoy wenno maipatulod idiay d:WD:IWC tapno daytoy ket mabalain nga ikaskaso kadagiti agar-aramat ti sabali a Wikipedia.
- No masapulmo iti tulong, mapanka agsaludsod ditoy.
Panangiyalis kadagiti silpo ti pagsasao[urnosen ti taudan]
Dagiti lokal a silpo ti pagsasao kadagiti panid ti Wikipedia ket mabalin a matalgedan a maikkat no ti lokal a listaan ken ti listaan ti Wikidata let agpadpada. Laglagipen a ti saan a naipalpalawag a pagikkat kadagiti silpo ti pagsasao ket mabalin nga gaparang a kas maysa a bandalismo. Tapno mapawilanka amaipasubli, mangibatika ti maysa a pakabuklan (summary) no agikikkatka kadagiti lokal a silpo, a nasaysayaat no isilpom daytoy a panid.
Iti sapasap, daytoy ket nasay-sayaat nga ikkaten dagiti silpo ti artikulo ti Wikipedia no dagitoy ket naisilpodan idiay Wikidata. (Mabalinmo a makita no ti panid ket "naisilpon" iti Wikidata babaen ti kaada ti teksto nga "Urnosen dagiti silpo" ti baba ti listaan dagiti pagsasao.) Gaputa daytoy ket dagiti amianan a nabatbati a silpo ti interwiki ket kankanayonda a tutnan ti barbaro a pakaammo a maitited ti Wikidata. Mabalin pay a makitkita a dagiti kadakkel ti panid ket bumassitda no maikkat dagiti atiddog a listaan dagiti interwiki. Nupay kasta, nasken a saanmo nga ikkaten dagiti silpo no saanmo paya napasingkedan a nakopiadan idiay Wikidata. Adda dagitoy nga obra ket agdama nga ar-aramiden babaen dagiti bot..
Semi-automatiko a panagipan kadagiti silpo[urnosen ti taudan]
Dita baba ket dagiti pamay-an a mabalin a mausar tapno mabaliwan dagiti silpo iti kasla automatiko a pamay-an, a mangpabassit kadagiti pannakaaramid kadagiti biddut bayat nga agiyal-alis kadagiti silpo:
- Mabalinmo nga inayon ti JavaScript idiay bukodmo a common.js a panid, a mangpalubos kenka, no agur-urnoska iti maysa a panid, ti panagpindut ti buton nga "agikkat kadagiti interwiki" , a mangikkat amin kadagiti silpo ti pagsasao a nakopian idiay Wikidata:
mw.loader.load('//www.wikidata.org/w/index.php?title=User:Yair_rand/checksitelinks.js&action=raw&ctype=text/javascript');
- Ti slurpInterwiki ket maysa a gadget ti Wikidata a mabalin a mausar iti semi-automatiko a panagala kadagiti silpo manipud ti artikulo. Kitaen dagiti gadget ti Wikidata.
Ti manual a panaginayon kadagiti silpo[urnosen ti taudan]
Ti sumaganan a pamay-an ket isu ti pangunaan a waya ti panag-urnos kadagiti silpo ti pagsasao:
- Mapanka iti banag ti Wikidata. Adda dagiti dua a pamay-an a panagaramid daytoy:
- Pindutem ti kolordapo a silpo ti "urnisen dagiti silpo" iti baba ti "Sabsabali a pagsasao" a baras
- Mapanka idiay d:Special:ItemByTitle ken birukem ti panidmo
- Ipadam dagiti silpo iti artikulo
- Urnosem dagiti silpo idiay Wikidata.
- Ti umuna ket para iti kodigo ti pagsasao
- Ti maikadua ket ti silpo ti pagsasao
- A ti silpo ti [urnosen] ket agparang ken adda dagiti tallo a pagpilian: idulin, ikkaten, ken ukasen
- Ti idulin ket inus-usar no kompletokan a nalpas a nagsuksukat kadagiti pakaammo
- Ti kompleto nga ikkaten ket mangikkat ti naikabil manipd ti batayan ti datos.
- Ti ukasen ket mangukas ken mangbaliw ti interface
- Inayon amin nga awan a silpo iti Wikidata ni nasken.
- No nalpasen a naikabil amin a silpo, padasem a kitaen ti bersion ti artikulo iti Wikipedia a naikkat amin a silpo ti pagsasao, ken ipadam ti agdama abersion ti artikulo. Kitaem dagii adda a paggiddiatan a baetan dagiti agparparang a teksto. No awan, mapatalgedanen a maikkat dagitoy. No adda dagiti paggiddiatan, mabalinmo a saannga ikkaten ti maigiddiat a silpo, wenno, ti nasaysayaat, agsublika nga agurnos idiay Wikidata, ken ikkatem idia manipud iti artikulo.
Mainaig a pakaammo[urnosen ti taudan]
Dagiti mangipakpakita ti kasasaad dagiti artikulo[urnosen ti taudan]
Dagiti nasayaat nga artikulo ken dagiti nailaslasin nga arikulo kadagiti sabali a Wikipedia ket naibagnaga babaen ti maysa a bituen a kaariping ti silpo ti pagsasao. Daytoy a bituen ket naararamid babaen ti plantilia. Ti Wikidata ket saan pay nga agipenpen kadagitoy a pakaammo, dagitoy a plantilia ket nasken a saan a maikaat ngem dagiti silpo ti pagsasao ti plantilia ket mabalien a maikkat.
Panaglapped kadagiti silpo ti Wikidata[urnosen ti taudan]
Ti maysa nga artikulo ket mabalin a kompleto a malappedan dagiti silpo ti Wikidata babaen ti panagusar ti salamanka abalikas ti {{noexternallanglinks}}. Ti salamangka a balikas ket manglapped pay dagiti naisangsangayan laeng a silpo ti pagsasao, iti porma iti "{{noexternallanglinks:es|fr|it}}", a manglapped kadagiti silpo ti Espaniol, Pranses, ken Italiano.
Sakup dagiti silpo ti pagsasao ti Wikidata[urnosen ti taudan]
Ti komunidad ti Wikidata ket nakitunosda iti RFC nga amin a nagan a lugar (namespaces) kadagiti gandat ti Wikipedia a saan a mairaman ti "Agar-ramat" ket mabalin a maipenpen idiay Wikidata. Ti kaibuksilanna daytoy ket dagiti interwiki a silpo para dagiti kategoria, plantilia, ken dagiti annuroten apanid ti Wikipedia ket mabalin a maipenpen idiay Wikidata ken mabalin a lokal a maikkat. Para iti kas pagarigan ti banag ti Wikidata a mangitudtudo ti Wikipedia a nagan a lugar, kitaen ti Q4654925, a mangitudtudo ti Wikipedia:Portal ti komunidad.
Kaudian a balbaliw[urnosen ti taudan]
Dagiti panagibalbaliw iti Wikidata a mainaig kadagiti artikulo iti daytoy a Wikipedia ket agparangto idiay kaudian a Balbaliw no ti pagpilian ket mapakabaelan babaen ti agar-aramat. Kitaen ti Special:Preferences#mw-prefsection-rc.
Infoboxes (Paset 2)[urnosen ti taudan]
Manayonanto
Dagiti silpo ti ruar[urnosen ti taudan]
- Nagruna a panid ti Wikidata idiay Wikidata
- Wikidata idiay Meta-Wiki


text:
MANILA – Impakaammo ti Department of Budget and Management kadagiti lokal a gobierno a ruk-atanna iti mabiit ti P11 billion kas bingayda manipud iti excise tax ti tabako.
Kinuna ni Budget Secretary Florencio Abad a dakkel a katulongan dagiti LGUs dagitoy a pundo nangruna dagiti nababbaba ti pamastrekanda iti makatawen a mangiyimplementar kadagiti proyektoda tapno ad-adda a mapadakkel dagiti mannalon ti tabako ti produksionda ken pamastrekanda.
Rugian a ruk-atan ti DBM dagiti pundo kadagiti agparpartuat iti tabako nga LGUs inton umay a lawas.
Innayon ni Abad nga iti pannakaruk-at ti bingay manipud iti tobacco excise tax, mapapigsa dagiti LGUs a padur-asen ti kapasidadda a mangipaay kadagiti basic services kadagiti komunidad, nga isu ti napateg para iti redistribusion ken addaan kaipapanan a debolusion a puntiria ti nasional a gobierno.
Kadagiti agparpartuat iti tabako, ti Ilocos Sur ti kadakkelan iti bingay iti excise tax agsipud ta daytoy a probinsia ti kaadduan iti produksion.
Kadakkelan ti awaten a bingay ti Candon City, Ilocos Sur nga agdagup iti P356.9 million; Batac City, Ilocos Norte nga agdagup iti P183.1 million ken Balaoan, La Union nga agdagup iti P320.4 million.
Karaman kadagiti LGU a dadakkel ti awatenda a bingay manipud iti excise tax ti tabako ti Cabugao (P331.3 million); Narvacan (P276.9 million); Sta. Cruz, (P264.5 million); San Juan (P239.7 million); Santiago (P232.4 million); Sinait (P196.2 million) ken Magsingal (P183.1 million).
Kas intuding ti RA 7171 a pinutar ni dati a Gov. Luis Singson idi isu ti diputado iti umuna a distrito ti Ilocos Sur, umawat dagiti tobacco-producing provinces iti 15 a porsiento manipud iti excise tax ti tabako.
Manipud iti daytoy a buis, tallupulo porsiento ti bingay ti probinsia, 40 porsiento ti bingay dagiti munisipalidad ken component cities ken 30 porsiento ti mapan iti congressional district.
Iti met babaen ti RA 8240, adda met bingay dagiti LGUs nga agmulmula iti burley ken native a tabako iti 15 porsiento manipud iti excise tax ket 10 porsiento ti mapan iti benepisario a probinsia ken 90 porsiento kadagiti component cities ken munisipalidad kas maibatay iti volume ti produksion ti tabako.
Dagiti sumaganad dagiti LGU a kadakkelan iti bingay manipud iti burley ken native a tabako: Roxas, Isabela, P30.8 million; San Jose, Occidental Mindoro, P30.8 million; Quirino, Isabela, P29.7 million; Aurora, Isabela, P25 million; Narvacan, Ilocos Sur, P18.6 million; Ilagan City, Isabela, P16.9 million; Tumauini, Isabela, P16.5 million; San Fabian, Pangasinan, P15.1 million; Mallig, Isabela, P15 million; ken Amulong, Cagayan, P14.8 million.#


text:
BANTAY, Ilocos Sur – Di pay nabigbig dagiti nanggandat iti biag ti maysa nga akusado iti sumagmamano a kaso idi malem ti Septiembre 14.
Ngem kitkitaen dagiti kapolisan ditoy no adda pakainaiganan ti pannakapaltog ni Sonny Boy Quibilan y Bibit, 34, naasawaan, ken residente iti Barangay Bonifacio, Cabugao, Ilocos Sur kadagiti sangsanguenna a kaso iti korte ti Vigan City ken Cabugao.
Maipalagip a kalpasan ti panagpiansana, naruk-atan ni Quibilan iti provincial jail a masarakan iti Barangay Taleb ditoy nga ili idi agarup 4:10 ti malem ti nadakamat a petsa ngem idi makadanon iti national highway ti Honda TMX tricycle a naglugananda ken ti inana a nangsukon kenkuana, inobertekan ida ti motorsiklo a nagluganan dagiti suspek sa pinaputokan ti back rider ni Quibilan.
Nupay natiruan ti makannigid a takiagna, timmaray ni Quibilan a nagsubli iti provincial jail tapno agpaarayat.
Naglibas dagiti suspek a nagpaamianan.
Kinamat dagiti nagresponde a kameng ti ISPPSC a naidetalye iti provincial jail dagiti suspek ngem saanda a nakamatan dagitoy.
Segun ken ni Linda Quibilan y Bibit, 59, idi rimmuarda iti provincial jail, nadlawna ti dua a lalaki a nagkasakay iti Honda XRM a motorsiklo a simmaruno iti naglugananda a traysikel a minaneho ni William Christopher Esguerra, 34, ken kalugaranda iti Barangay Bonifacio, Cabugao.
Nupay saan a nabigbig dagiti suspek, mapapati a nakaaruat ti back rider iti light blue nga atiddog ti manggasna, nakuttong ken atiddog ti buokna.
Iti panagimbestiga ti SOCO team, nakarekobreda iti lima a kapsula, maysa a deformed slug, ken fragments ti caliber 45 iti crime scene.
Sumangsango ni Quibilan iti kaso nga attempted murder a naipababaen iti Criminal Case No. 5998-V iti Vigan City, 2 a kaso ti murder a naipababaen iti CC No. 3012-K ken 3013-K ken panaglabsing iti RA 10591 iti babaen ti CC No. 3263 iti korte ti Cabugao. (Tawid News)


text:
1976
Ti 1976 ket maysa a bisiesto a tawen a nangrugi iti aldaw ti Huebes iti kalendario a Gregoriano (dominikal a letra DC).
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Pebrero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero 4 – Ti gingined idiay Guatemala ken Honduras ket pimmatay kadagiti ad-adu ngem 22,000.
- Pebrero 24 – Naitignay ti agdama a batay-linteg ti Kuba.
Marso[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 24 – Inikkat dagiti puersa ti militar ti Arhentina ni presidente Isabel Perón.
Mayo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mayo 25 – Inabak ni Presidente ti Estados Unidos ni Gerald Ford ni Ronald Reagan kadagiti 3 a Republikano a presidensial a primario: Kentucky, Tennessee ken Oregon.
Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hunio 1 – Nangipatingga ti Nalamiis a Gubat ti Nagkaykaysa a Pagarian ken ti Islandia.
- Hunio 29 – Nakagun-od ti wayawaya ti Seychelles manipud iti Nagkaykaysa a Pagarian.
Hulio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hulio 17 – Nairangarang ti Daya a Timor a kas ti maika-27 a probinsia ti Indonesia.
Agosto[urnosen | urnosen ti taudan]
- Agosto 14 – Sangapulo a ribu a Protestante ken Katoliko a babbai ket nagdemonstrado iti kappia idiay Akin-amianan nga Irlanda.
Septiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Septiembre 1
- Ti patalastas ti sigarilio ken tabako ket naiparit iti telebision ken radion idiay Australia.
- Naikkat ti emerhensia ti estado idiay Republika ti Irlanda a nangrugrugi manipud idi 1939.
- Septiembre 9 – Pimmusay iti atake ti puso ni Mao Zedong, ti Republika ti Tattao ti Tsina.
- Septiembre 21 – Timmipon ti Seychelles iti Nagkaykaysa a Pagpagilian.
Nobiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nobiembre 26 – Opisial a nairehistro ti Microsoft iti Opisina ti Sekretario ti Estado ti New Mexico.
Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Disiembre 1 – Timmipon ti Angola iti Nagkaykaysa a Pagpagilian.
- Disiembre 15 – Timmipon ti Samoa iti Nagkaykaysa a Pagpagilian.
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Marso[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 22 – Reese Witherspoon, Amerikana nga aktres
Abril[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 21 – Rommel Adducul, Filipino a basketbolista ken coach
Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hunio 18 – Blake Shelton, Amerikano a kumakanta
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Enero 10 – Howlin' Wolf, Aprikano-Amerikano a musikero iti blues (naipasngay 1910)
Pebrero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero 1 – Werner Heisenberg, Aleman a pisiko, nagungunaan ti Premio Nobel iti Pisika (naipasngay 1901)
Agosto[urnosen | urnosen ti taudan]
- Agosto 25 – Eyvind Johnson, Sueko a mannurat, nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura (naipasngay 1900)
Septiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Septiembre 9 – Mao Zedong, Rebolusionario nga Insik a komunista, estratihiko ti pannakigubat iti gerila, mannurat, politikal a teorista, ken dauo ti Insik a Rebolusion (naipasngay 1893)
Nobiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nobiembre 15 – Jean Gabin, Pranses nga aktor (naipasngay 1904)
Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Disiembre 28 – Freddie King, Amerikano a gitarista ken kumakanta iti blues (naipasngay 1934)


text:
CANDON CITY – Inkalikagum ni Senator Francis Pangilinan ti suporta para iti agricultural modernization tapno masungbatan ti problema ti food security iti pagilian a Filipinas.
Daytoy ti sungbatna mainaig iti saludsod nangruna iti problema dagiti mannalon iti nababa a presio dagiti produktoda iti kataltalonan kas iti mais ken pagay.
“In the long run, itong ating agricultural modernization ay dapat bigyan ng all-out support,” kinuna ni Pangilinan.
Kinuna ti dati a Senate Majority Leader a daytoy ti mangsalbar, saan laeng iti problema iti ganansiaen dagiti mannalon, no di ket kangrunaan ti food security ti pagilian.
Ni Pangilinan ti kangrunaan a sangaili iti panaglukat ti parambak a Tobacco Festival itay Marso 23.
Maysa kadagiti nadakamat a rason no apay a maat-atiw dagiti mannalon ket gapu iti agtultuloy nga importasion kadagiti produkto ti talon iti sabali a pagilian.
“Maraming local farmers natin ang apektado dahil wala silang kalaban-laban sa mga produktong ibinabagsak dito,” kinuna ni Pangilinan.
“I think, the policy now should be reviewed… rather than relying on imports, think we should be relying on the capacity of our local farmers,” inyunay-unay ti senador.
Kinuna ni Pangilinan a no maisardeng ti importasion, saan unay a maagrabiado dagiti mannalon ken saan a madiktaran ti presio dagiti produktoda.
“Ang ating mga magsasaka ay dapat nating protektahan,” kinuna ti senador.#


text:
Agtudtudo ti napigsa,nalamiis ti angin na
Napanunot ko ti mapan agtugtugaw diay ayan ti tawa
Nalagip ko manen ti anak ko ken ingungutek nga asawa
Ngem ti saludsod ko,malaglagip dak met ngata?
Maamiris ko tattan tay kunkuna dan
Ti pannakailiw isu’t narigat nga kalaban
Ngem ania ngay garud,ay ket an-anusan
Ta masapul met ti agbirok ti iyala,ti bagas nga sanga kaban
Imbag la ketdin a ta adda ti telepono
Nga pasaray pakangngegak boses ni lakay ken anak ko
Ngem ti dakes na,pirmi nga nagasto
Naagasan ti iliw,naibus met ti sweldo
Uray no kasta,piya laeng manen
Ta naparagsak dak,adda man pigsa nga mang-geden
Ta ton maminsan nga iliw ko ti sumken
Iyaleng-aleng kon to pay bassit ta di ak man aggastosen
Ammo yo gagayyem,ti kanayon nga kunkunak
Dumteng to met siguro panag gin-awa ti biag
An-anusan ti adda,ituloy ti agkararag
Ti di nga mabayag addan to met ragsak
Ala kitaem man ket naganasak manen
Ti nagis-istorya babaen ti daniwen
Gapu ti iliw adda man naparnuayen
Ay ket imbag la nga basaen yo kakabsat ken gagayyem


text:
Jose Burgos
Ni Jose Apolonio Burgos, (Pebrero 9, 1837-Pebrero 15, 1872), ket maysa nga Filipino-Espaniol a padi a kasali iti tallo a papadi a maaw-awagan iti "Gomburza" a binitay dagiti autoridad nga Espaniol iti Filipinas iti Bagumbayan, Manila idi maika-19 a siglo, iti pammabasol a kakumplotda iti Panagalsa iti Cavite nga inrusuat dagiti bumusbusor iti kolonial a turay nga Espaniol idi Enero 20, 1872 (da Padre Mariano Gomez ken Padre Jacinto Zamora dagiti kakaduana).
Nayanak ni Padre Burgos iti Vigan, Ilocos Sur. Maysa nga opisial nga Espaniol ti amana, ni Don Jose Tiburcio Burgos ken maysa a mestisa ti inana a ni Florencia Garcia. Nagbasa iti Colegio de San Juan de Letran ken iti Unibersidad ti Santo Tomas a nakagun-odanna iti tallo a umuna graduado a grado nga addaan pammadayaw, dua a a masterado a grado ken dua a doktorado a grado. Inannongna ti umuna a misana iti Intramuros, Manila.
Dagiti sinurat nga obra[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Zaide, Gregorio F. (1984). Philippine History and Government. National Bookstore Printing Press.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Jose Burgos iti Wikimedia Commons


text:
Siria
Nagsasabtan: 35°N 38°E / 35°N 38°E
Ti Siria (/ˈsɪriə/ ( denggen) SIRR-ee-ə; Arabiko: سورية Sūriyya wenno سوريا Sūryā; Siriako: ܣܘܪܝܐ; Kurdo: Sûrî), opisial a ti Republika nga Arabo ti Siria (Arabiko: الجمهورية العربية السورية al-Jumhūriyyah al-‘Arabīyah as-Sūriyyah Arabiko a pannakabalikas (tulong·paammo)), ket maysa a pagilian idiay Akinlaud nga Asia, a nabeddengan babaen ti Lebanon ken ti Baybay Mediteraneo iti laud, ti Turkia ti amianan, ti Irak iti daya, ti Hordania iti abagatan, ken ti Israel iti abagatan a laud.
Iti Ingles, ti nagan a Siria ket kapadpadana idi ti Lebante, a naamamuan iti Arabiko a kas ti Sham, nupay daytoy moderno nga estado ket buklenna dagiti luglugar ti taga-ugma a pagpagarian ken imperio, a mairaman ti Eblano a sibilisasion iti maikatlo a milenio BC. Iti Islamko a panawen, ti kapitoliona a siudad, a Damascus, ti kadaanan nga agnanayon a nataengan a siudad iti lubong,[6] ket isu daydi tugaw ti Umayad a Kalipato, ken maysa a probinsial a kapitolio ti Mamluk a Sultanato iti Ehipto.
Ti populasion ti Siria ket 74% Sunni, 12% Alawi, 10% Kristiano, ken 3% Druze. No maitipon amin, adda 90% iti populasion ti Siria ket Muslim, bayat a dagiti dadduma a 10% ket Kristiano, a kangrunaan a mairaman dagiti Arabo a Kristiano ken dagiti pay Asiriano ken dagiti Armenio. Dagiti kangrunaan n patneng a minoridad idiay Siria ket mairaman dagiti Kurdo (9%), dagiti Asiriano, dagiti Armeniano, dagiti Turkamano ken dagiti Sirkasianos. Ti kaaduan ti populasion ket Arabo (90%).[7]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Central Intelligence Agency. Nobiembre 2, 2011 karkulo". Cia.gov. Naala idi 2011-04-23.
- ^ a b c d "Siria". Internasional a Pundo ti Paguartaan. Naala idi 2010-04-21.
- ^ "World Bank GINI index". World Bank. Naala idi 22 Enero 2013.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 25 Septiembre 2014.
- ^ "Sangalubongan a Direktorio dagiti Minoridad: Panagtaldiap ti Siria". Karbengan dagiti Minoridad Internasional. Naala idi 2010-09-11.
- ^ Neolithic Tell Ramad idiay Damascus a Bakka iti Siria. Naala idi2010-02-01.
- ^ "Siria (05/07)". State.gov. Naala idi 2008-10-25.
- Dagiti pungol nga artikulo ti heograpia ti Siria
- Siria
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Arabiko
- Dagiti Arabo a republika
- Dagiti pagilian ti Baybay Mediteraneo
- Dagiti pagilian ti Daya a Mediteraneo
- Nalames nga Immindayon
- Lebante
- Mesopotamia
- Dagiti estado a kameng ti Liga ti Arabo
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti pagilian ti Tengnga a Daya
- Dagiti pagilian ti Asideg a Daya
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1946
- Akinlaud nga Asia
- Dagiti pagilian ti Akinlaud nga Asia


text:
Theodore Roosevelt
Ni Theodore "Teddy" Roosevelt ( /ˈroʊzəvɛlt/ ROH-zə-velt;[2] Oktubre 27, 1858 – Enero 6, 1919) ket isu idi ti Maika-26 a Presidente iti Estados Unidos (1901–1909). Isu ket naipaammoan para iti nakaragragsak a personalidadna, dagiti adu a kakaykayatanna ken dagiti nagun-odna, ken ti panagidaulona ti Narang-ay a Tignay, ken ti pay "bakero" nga ugali ken nalungpo a maskulinidad.[3] Isu ket daulo iti Partido Republikano ken ti nangbangon ti ababa ti biagna a Narang-ay ("Bull Moose") Partido iti 1912. Sakbay a nagbalin a Presidente, isu ket nagtengngel ti opisina iti siudad, estado, ken pederal nga agpang. Dagiti nagun-od ni Roosevelt a kas maysa a naturalista, eksplorador, mangnganup, mannurat, ken soldado ket kaaduan kadagitoy ket paset ti bukodna a dayaw a kas ti aniaman nga iopisina a tinengngelna a kas maysa a politiko. Ni Roosevelt ket agtawen ti 42 idi naisapata a kas Presidente iti Estados Unidos idi 1901, a nagaramid kaniana ti kaubingan a presidente; inabakna ti ti kaubingan a nabutusan a presidente, a ni John F. Kennedy, babaen ti maysa a tawen laeng. Ni Roosevelt ket maysa pay kadagiti tallo a nakatugaw a kas presidente ti nagunggunaan ti Premio Nobel ti Kappia, dagiti sabali pay a dua ket ni Woodrow Wilson ken Barack Obama.
Naipasngay ti maysa a nabaknang a pamilia idiay Siudad ti New York, ni Roosevelt ket managsakit idi nga ubing a nagsagsagaba ti angkit ken naggigian idiay balayna a nagadadal ti masna a pakasaritaan. Tapno matangdananna para iti maipapan ti bagi a kakapsutna, isu ket nagarakup ti nasiglat a panagbiag. Naadala iti balay, isu ket nagbalin a nagagar nga estudiante ti katutubo. Isu ket nagadal idiay Unibersidad ti Harvard, nga idiay ket nagadal ti bilohia, naikahon ken nakaparang-ay ti panagayat kadagiti marina a panakibiang. Idi 1881, kalpasan ti maysa a tawen ti iruruarna ti Harvard, isu ket nabutusan iti Estado nga Asemblia ti New York, nga isu idiay ket nagbalin a daulo iti reporma asangkatiponan ti bukodna a partido Republikano (ti "GOP"). Ti bukodna a Ti Paipapan ti Baybay a Gubat iti 1812 (1882) ket nangipatakder ti bukodna a propesional a dayaw a kas maysa a naganetget a historiador; isu ket nagsursurat kadagiti adu a liblibro ti panaganup, ti kalnaawan, ken dagiti agdama a sanaysay ti politiko, ken ti pay pakasaritaan ti prontera. Idi 1884, ti asawana ken ti inana ket pimmusay ti agpadpada nga aldaw. Isu ket rimmuar ti politiko ken napan idiay prontera, ken nagbalin a maysa a rantsero idiay "Paramos" idiay luglugar ti Dakota. Idi nagsubli, isu ket timmaray para iti mayor idi 1886, nga isuket nabutusan amaikatlo nga adda kadagiti 60,000 a butos. Kalpasan daytoy isu ket nakagun-od ti dayaw babaen ti panagala ti nakaro a panagibasol iti polis ti siudad. Iti nailian ng agpang, isu ket daulo ti sibil a serbisio a reporma. Ti Gubat ti Espaniol–Amerikano ket angrugi idi 1898 idi ni Roosevelt ket, epektibo, a nagimatmaton ti Departmento iti Marina. Isu ket napardas a nagikkat ken nagporama ti Dagiti narusanger nga Agsaksakay – ti maysa a boluntario a kabaleria a nakilaban idiay Kuba. Ti banuar ti gubat ket nabutosan a kas gobernador idi 1898 ken idi 1900 isu ket nainominado para iti bise presidente. Isu ket nagballiga a nagpasiglat ti GOP a kas maysa a napatak nga agkamkampania ti panakabutos manen ni Presidente William McKinley iti entablada dagiti nagato a taripa, ti balitok a pagalagadan, imperialismo, rang-ay ti pagilian ken ti panagballigi ti ballasiw taaw.
Idi 1901, ni Presidente William McKinley ket naasasinado ken nagbalin a Presidente ni Roosevelt iti tawen a 42; isu pay laeng tatta a panawen ti kaubingan a presidente.[4] Ni Roosevelt ket pinadasna nga inyalis ti Partido Republikano (GOP) a mapan ti Progressibismo, a mairaman ti panagdadael ti panagtalek ken ti panagpaadu kadagti regulasion ti negosio. Ni Roosevelt ket nagarami d ti maisao a "Square Deal (Ilokano: Kuadrado a Tulag)" ti panagipalawag ti domestiko a programana, a nagiyunayunay a ti promedio nga umili ket makaala ti nasayaat a binagy babaen kadagiti annurotenna. A kas maysa a agkalkalnaaw ken naturalista, isu ket nagiragpat ti panagaywan a tignay. Iti entablado ti lubong, dagiti annuroten ni Roosevelt ket naidasid idi babaen ti bukodna a pagsasao, "Naalumaymay nga agsao ken agawiti ti dakkel a bislak". Ni Roosevelt ket isu iditipuersa ti likud ti panakalpas ti Kanal ti Panama ; nanpatulod ti Nalatak a Puraw a Plota iti panagbanbaniaga tilubong a mangipakita ti Amerikano a kabilegan; ken nakitinnulag ti gibus ti Ruso-Hapon a Gubat, nga isu daytoy ti panakagunggunaanna ti Premio Nobel ti Kappia.[5]
Iti gibus ti maikadua a terminona, ni Roosevelt ket inpangatona ti gayyemna a ni William Howard Taft para iti 1908 a nominasion ti Republikano. Isu ket nagbanbaniaga idiay Aprika ken Europa. Idi nagsubli idi 1910 napait a nakisina kenni Presidente Taft kadagiti sayasay iti progressibismo ken dagiti personalidad. Iti 1912 a panagbutos ni Roosevelt ket nagpadas ken napaay a naglapped ti panakarenominado manen ni Taft. Isu ke nangirugi ti Partido ti Bull Moose a nagtawag kadagiti adu a panagreporma ti rang-ay. Isu ketinabak ti Demokrata a ni Woodrow Wilson, a kas dagiti Taft a konserbatibo ket nakagun-od ti panagtengngel ti Partido epublikano para kadagiti sumakbay a dekada. Ni Roosevelt ket nangdaulo ti panagbanbaniaga ti kabakiran ti Amasona ngem nakaala met kadagiti sakit ken nagpaay daytoy ti salun-atna. Isu ket pimmusay nga ubing pay iti tawen a 60. Ni Roosevelt ket maitunos anairanggo dagiti ekolar a kas maysa kadagiti kalatakan a presidente ti Estados Unidos.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ a b McMillan,Joseph. "Theodore Roosevelt ken Franklin Delano Roosevelt, maika-26 ken maika-32 a Presidente iti Estados Unidos. Amerikano a Kagimongan ti Heraldika. Naala idi. Oktubre 1, 2010.
- ^ Ti apelyidona ket, segun kenni Roosevelt, "ket mabalikasana no nailetra a kas ti 'Rosavelt.' Iti tallo a silaba. Ti umuna silaba a kas ti 'Rose.'" Hart, Albert B.; Ferleger, Herbert R. (1989). "Theodore Roosevelt Cyclopedia" (CD-ROM). Theodore Roosevelt nga Asosasion. pp. 534–535. Naala idi Hunio 10, 2007.;
Maysa a Nairehistro nga uni a ni Roosevelt ket naisangsangayan nga agibalbalikas ti bukodna nga apelyedo. Ti pannakangeg ti husto a kapardas, pabuntogen ti rehistro babaen ti 20%. Naala idi Hulio 12, 2007.
"Kasano ti Mangbalikas ti Theodore Roosevelt". Naala idi Hunio 10, 2007.
- ^ Douglas Brinkley "Ti Naatapa Sumbangir ni TR," Amerikano a Tinawtawid, Otonio 2009.
- ^ Ni John F. Kennedy ketisu ti kaubingan a nabutusan a Presidente. Ni Roosevelt ket saan a nabutosan iti Panakapresidente aginggana idi 1904, nga isu ket nagtawen ti 46.
- ^ Frederick W. Marks III, Tersiopelo iti Landok: Ti Dipomasia ni Theodore Roosevelt (1979); Greg Russell, "Ti Diplomasia ni Theodore Roosevelt ken ti Panagsukimat para iti Nalatak a Puntos ti Gantingan a Bileg idiay Asia," Presidential Studies Quarterly 2008 38(3): 433–455
Dagiti silpo ti ruarUrnosen
Midia a mainaig kenni Theodore Roosevelt iti Wikimedia Commons


text:
Neon
Ti neon ( /ˈniːɒn/ NEE-on) ket maysa a kimiko nga elemento nga addan ti simbolo iti Ne ken atomiko a numero iti 10. Uray no daytoy ket maysa a kadawyan nga elemento iti law-ang, daytoy ket manmano laeng iti Daga. Daytoy ket saan a namarisan, nalpay a natakneng nga alingasaw babaen ti pagalagadan a kasasaad, ti neon ket agited ti naisangayan a nalabbaga - narangha a silnag no usaren kadagiti bassit a boltahe a neón a silnag a lampara wenno napigsa a boltahe a diskarga a tubo wenno dagiti neón a pakdaar a senial.[5][6] Daytoy komersial nga inalala manipud ti angin, a mabirukan daytoy iti bassit laeng a kadagupan.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti neón (Griegovέov (neon) kayatna a sawen ket "baro a maysa") ket naduktalan idi 1898 babaen ti Britaniko a kimiko a ni William Ramsay (1852–1916) ken Morris W. Travers (1872–1961) idiay Londres.[7] Ti neon ket naduktalan idi nagpalamiis ni Ramsay iti alagad ti tangatang aginggana idi nagbalin a likido, pinapudotanna manen ti likido ken tiniliwna dagiti alingasaw idi nagburek. Dagiti alingasaw a nagburekanna, a nairaman ti nitroheno, oksiheno, ken argon, ket dagiti pay kripton, senon, ken neón.[8] Ti pakailasinan, naraniag a nalabbaga a maris a sumngaw babaen ti alingasaw a non no maikuriente a matignay ket napardasan a naam-ammuan; Ni Travers ket sinuratna ti, "ti gilayab iti krimson a lawag manipud ti tubo ket nangibaga ti bukodna a sarita ken maysa a makita nga agnaed ken saan a malipatan."[9]
Ti karasayan ti non ket isu ti saanna a panakairaman ti napardas a panagusar para iti panagsilaw kadagiti linia dagiti Moore a tubo, a nagusar ti nitroheno ken dagitoy ket kinomersio iti nasapa a panawen ti 1900. Kalpasan ti 1902, ti kompania ni Georges Claude, nga Air Liquide, ket nagpatpataud a kas komersio idi ti kuantidad iti neon a kas naggapuan a produkto ti panagpabalin a likido ti angin, ken idi Disiembre 1910 ni Claude ti nangipakita ti moderno a neon a silaw a naibatay iti maysa a narikepen a tubo iti neon. Idi 1912, dagiti kumaduaan ni Claude ket nagrugrugida nga agilaklako kadagiti neon a diskarga a tubo a kas dagiti pakdaar a senial. Naipaammo dagitoy idiay Esdtado sUnidos idi 1923, idi adda dagiti dua a dakkel a neon a senial a naisangpet babaen ti maysa a Los Angeles nga aglaklako ti Packard a karro. Ti silnag ken ti arresto a nalabbaga a maris ket nakapabael ti neon a pakdaar ti maysa a naisangsangay no maipada kadagiti kadagiti kasuppiatan.[10]
Ti neon ket gapuanan ti nagruna a panakaawat ti katutubo dagiti atomo idi 1913, idi ni J. J. Thomson, a kas paset ti panagsukisok kadagiti nagbuklan iti kanal nga anaraar, a nagipan kadagiti waig iti ion ti neon babaen ti magnetiko ken kuriente a lugar ken nagrukod kadagiti panagsalto babaen ti panagikabil ti potograpiko a plata kadagiti dalananda. Ni Thomson ket nakapaliiw kadagiti dua a naisina a takop iti lawag idiay potograpiko a plata (kitaen ti ladawan), a daytoy ket nangitulding kadagiti dua a parabola iti panagsalto. Ni Thomson ket dimteng nga adda dagiti atomo ti neón nga alingasaw nga addaan ti nagatngato a masa ngem dagiti dadduma. Uray saan pay a naawatan ni Thomson idi a panawen, daytoy ti immuna a pannakaduktal kadagiti isotopo iti natalna nga atomo. Naaramid daytoy babaen ti panagusar ti narusanger a bersion iti maysa nga intrumento a tinawtawagan tattan a ti masa nga espektrometror.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Hammond, C.R. (2000). Dagiti elemento, iti Libro ti Kimiko ken Pisika maika-81 nga edision (PDF). CRC a pagmalditan. p. 19. ISBN 0849304814.
- ^ Preston-Thomas, H. (1990). "Ti Internasional a Pagrukodan ti Temperatura iti 1990 (ITS-90)". Metrologia. 27: 3–10. Bibcode:1990Metro..27....3P. doi:10.1088/0026-1394/27/1/002.
- ^ "Section 4, Dagiti Tagikua ti elemento ken Inorganiko a Kompuesto; Panaglunag, panagburek, pamitluen, ken dagiti nakaro a temperatura dagiti elemento". CRC a Libro ti Kimika ken Pisika (maika-85 nga edision nga ed.). Boca Raton, Florida: CRC a Pagmalditan. 2005.
- ^ Magnetiko a suseptibilidad dagiti elemento ken inorganiko a kompuestos, iti Libro iti Kimika ken Pisika maika-81 nga edision, CRC a pagmalditan.
- ^ Coyle, Harold P. (2001). Gandat STAR: Ti Law-ang kadagiti Imam. Kendall Hunt. p. 464. ISBN 9780787267636.
- ^ Kohmoto, Kohtaro (1999). "Phosphors for lamps". Iti Shionoya, Shigeo; Yen, William M. Phosphor Handbook. CRC Press. p. 940. ISBN 9780849375606.
- ^ Ramsay, William, Travers, Morris W. (1898). "Iti Kumaduaan iti Argon". Dagiti Panagpatuloy iti Naarian a Gimongan iti Londres. 63 (1): 437–440. doi:10.1098/rspl.1898.0057.
- ^ "Neon: Pakasaritaan". Softciências. Naala idi Pebrero 27, 2007.
- ^ Weeks, Mary Elvira (2003). Panakaduktalan dagiti Elemento: Maikatlo nga Edision (naimaldit manen). Kessinger Publishing. p. 287. ISBN 9780766138728.
- ^ Mangum, Aja (Disiembre 8, 2007). "Neon: Ababa a Pakasaritaan". New York Magazine.


text:
Sulop, Davao del Sur
Ti Sulop ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Davao del Sur iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Sulop ket nabingbingay a politikal iti 25 a barbaranggay.[2]
- Balasinon
- Buguis
- Carre
- Clib
- Harada Butai
- Katipunan
- Kiblagon
- Labon
- Laperas
- Lapla
- Litos
- Luparan
- Mckinley
- New Cebu
- Osmeña
- Palili
- Parame
- Poblacion
- Roxas
- Solongvale
- Tagolilong
- Tala-o
- Talas
- Tanwalang
- Waterfall
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Davao del Sur". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 26 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Davao del Sur". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 20 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Kolum ni Jobert M. Pacnis
(Maudi a paset)
Ammuentayo met, kas nasaon, a maysa a sakit ti depression. Ngarud di ibain ti panagpaagas no addaanen kadagiti sintoma. Saan a nakababain daytoy. Nasaysayaat met laeng no maipakita iti eksperto no di pay nakaro. Mabalin a maala pay laeng kadagiti agas.
Kadagiti agtutubo, wenno naayat iti social media, adda pay maysa a ballaag dagiti eksperto. Liklikan ti adu unay ti account-na. Dakdakkel kano nga amang ti posibilidadna a makaala iti depression. Mabalin a mamindua agingga iti mamimpat a daras no idasig kadagiti maymaysa laeng ti account-na (iti ania man a social networking site).
No managpeysbuk, kas pangarigan, di ipalubos a baluden ti nakaro nga apal. Ngamin, saan a maliklikan nga addada dagiti makitatayo a mabalin a mamagbaliw iti mood ken riknatayo.
Pagarigan, limmabas iti wall-mo ti gayyem wenno ti dati a kaklase. Ket, ney, nagpintas metten ti biagna: addaan iti dakkel a balay, napintas a lugan, nalawa a daga, ken agkakaimas a taraon.
A di pakaliklikan nga idasig ti bagbagitayo. Aglalo la ngaruden no pagaammotayo no kasano ti kinarigat ti panagbiagna idi.
Ay, nasayaat la unay no napintas nga apal ti sumnek kadatayo. Agbalin no kua a paratignay tapno agsalukagtayo met.
Ngem kasanon no dakes nga apal? Laglagipen a maysa ti apal kadagiti Pito a Makapatay a Basol.
Mabalin a makaaramidtayo iti dakes nga addang. Kas koma no padaksentayo dayta a gayyem wenno kaklase a pimmintasen ti panagbiagna.
Iti sabali a bangir, mabalin nga ay-ayentayo ti bagitayo. Tagibassitentayo ti naragpattayo wenno ti kinataotayo. Ditan a kanennatayo ti depression.
Ad-addan no makita, mabasatayo no kasano ti kinaragsak ti binangon a pamilia ti gayyemtayo iti social media. Idinto a ngangani marakrak kadatayo.
Wenno no adu ti pammadayaw a magunggun-od dagiti annak dagiti am-ammotayo idinto a kakaasi a pumaspasa dagiti annaktayo. Wenno no napintasen ti trabaho ti gayyemtayo idinto nga addatayo pay laeng iti baba a kakaasi a kumarkaramut.
Agserbi koma ketdi dagitoy, kas nasaon, a karit tapno umagawa. Saan a tapno ad-adda nga ay-ayentayo ti bagbagitayo. Rumkuastay’ ketdi. Ipaneknektayo a kabaelantayo met ti umaddang.
No saan, mapnektayo iti adda kadatayo. Bay-am man no agkarasanetset ti iposposteda a naiimas a taraon. Kunaen ketdi, iti isip laeng saan nga ikomento, a naim-imas pay ti ipapaunegtayo a natnateng ken prutas. Saan unay nga apalan dagita nakatabtaba wenno nakaap-apgad a taraon a makitkita.
Liklikan ngarud ti panagidasig iti aniaman a mabasatayo iti social media.
Saan met a makiapa iti social media. Awan ti magun-od a pagimbagan iti pannakiapa. Ad-adda laeng nga i-bashed-datayo no ammoda a game-tayo iti aramidda. Aglalo no isuda dagitay’ makunkuna nga agsapsapul laeng iti karirida. Pagragsakanda ti makiapa.
Kanayon met nga agparbeng. Saan a payagus iti emosion. Kunada ngarud: think before you click!
No dida agsardeng, ay, ket mamin-ano laeng nga i-blocked ida, saan?
Saantayo ida a pagbalinen a dagensen ti biagtayo. Liklikantay’ ketdi ida. Ibilangtayo ida a kas paset laeng ti dakes a tagtagainep a simmangbay kadatayo.
Ngem no talaga a kinnannatayon ti depression, saan koma nga ilimlimed. Ibaga kadagiti kabbalay, mapagpiaran a gagayyem tapno matulongandatayo. Awan ti magangganabtayo no ilimed laeng ti kaadda daytoy a nasakittayo.
Ngem saanmo nga ibagbaga kadagitay tattao nga agkunkuna wenno adda paniriganna iti biag a ti depression ket gawa-gawa lang ng tao ‘yan.
Ken iti aniaman a parikut, laglagipen ti kaadda ti di makita nga ima a sidadaan a mangbatak kadatayo no saantayon a kabaelan pay. Kiddawen koma laeng Kenkuana ti pannarabayna.
Isu ti napaypayso a kamangan ti amin, aglalo dagiti biktima ti depression.#