text:
Magsaysay, Lanao del Norte
Ti Magsaysay ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Lanao del Norte iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Magsaysay ket nabingbingay a politikal iti 24 a barbaranggay.[2]
- Babasalon
- Baguiguicon
- Daan Campo
- Durianon
- Ilihan
- Lamigadato
- Lemoncret
- Lubo
- Lumbac
- Malabaogan
- Mapantao
- Olango
- Pangao
- Pelingkingan
- Lower Caningag (Perimbangan)
- Poblacion (Bago-A-Ingud)
- Rarab
- Somiorang
- Upper Caningag (Taguitingan)
- Talambo
- Tambacon
- Tawinian
- Tipaan
- Tombador
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Lanao del Norte". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 26 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Lanao del Norte". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 19 Oktubre 2014.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


c: text/html

text:
Makapadismaya ken nakiro ti politika ditoy pagiliantayo a pakaulawan ken pakatikawan dagiti ordinario nga umili.
Kitaentayo dagiti sumaganad:
- Iti daytoy nga eleksion a naggadu dagiti kandidato a para senador. Segun iti Commission on Elections, adda 78 a nagipila iti kandidaturada. Tallo dagiti artista ken TV personalities a pakaibilangan da nag-senador Tito Sotto, Loren Legarda, ken Richard Gomez. No lumsot dagitoy, mainayonda kada Sen. Jinggoy Estrada, Lito Lapid , ken Bong Revilla. Dakkel ngarud ti posibilidadna nga agbalin ti Senado a dakkel a telenovela a pakaray-awan dagiti umili.
- Kaadduanna dagiti front runners a kandidato ti kameng ti pamilia ti napeklan a politiko wenno naaddaan iti nangato a pagtakeman iti gobierno.
Kas pagarigan ni Koko Pimentel III, anak ni Sen. Aquilino Pimentel, ket no mangabak, agkaabaydanto nga agama iti Senado.
Ni nag-senador Tessie Oreta, kabsat daydi nagsenador Benigno “Ninoy” Aquino ken ni Benigno “Noynoy” Aquino III a kaanakanna, adda pasibilidadna nga agludonda iti Senado, kas iti panagludon dagiti agina a Jinggoy Estrada ken Loi Estrada, anak ken asawa ni nag-presidente Joseph Estrada iti kallabes a Senado. Naimbag ta saanen nga agpailayon ni Loi Ejercito ken nakumbinse ni Erap ni Mayor ti San Juan JV Ejercito ta di dakkel koma a pakasaritaan iti politika ti kaadda ti tallo nga Estrada iti Senado.
- Saanen nga ammo dagiti umili no adda iti oposision wenno iti administrasion dagiti kandidato.
Kas kada Oreta ken Sotto, nainget a kritiko ni Pres. Arroyo, idi awan ti pakaibislinanda iti United Opposition, bimmallasiwda iti National People’s Coalition ket daytoy ti behikulo a naglugananda tapno mairamanda iti Unity Ticket ti administrasion. Pimmanaw met ni Richard Gomez iti UNO ket nakisarsarita iti Unity Ticket ket idi awan latta ti pakaibislinanna, nagtarayen a kas independiente.
Uray ni Sen. Edgardo Angara, kimmappon metten iti Unity Ticket uray iti baet nga isu idi ti Executive Secretary ni Estrada.
Dagiti met makunkuna a Wednesday Group a pakairamanan da Sen. Manny Villar, Francis Pangilinan, Joker Arroyo, ken Ralph Recto, nagsisinadan iti dalan ngem “iti daytoy laeng nga eleksion.”
Agtaray da Villar ken Pangilinan nga independiente, ngem nairamanda iti United Opposition, idinto a kimmappon da Recto ken Arroyo iti Unity Ticket.
Adu ti ngimmato ti kidayna iti nagbalin a desision da Recto ken ni Arroyo ta ti administrasion Arroyo ti adda iti likudan ti tignay a pannakapukaw iti Senado ken ni pay Arroyo ti timmakder a nangited iti argumento iti Korte Suprema maikontra dagiti saan a konstitusional a proklamasion ken pammilin manipud iti ehekutibo.
Nagbalin a praktikal da Recto ken Arroyo iti ikakapponda iti Unity Ticket – kasapulanda ti makinaria ti administrasion para iti daytoy nga eleksion.
Masipsiputan ngarud no kasano ti panangawat dagiti botante iti panagtakder iti maymaysa nga entablado dagiti kandidato a nangiyik-ikkis iti panaglusulos ni Pres. Arroyo ken dagiti nangsalsalaknib iti Presidente
Manamnama met ti panagsisinnulot, panagpipinniltak ken trinneydoran dagiti kandidato bayat ti kampania tapno maarosanda dagiti kasalipda.
Kuna ti Simbaan a kasapulan a naurnos, natalna ken nadalus daytoy nga eleksion nga agbalin a reperendum ti agdama a turay.
Makunami met iti baet ti agdama a makadismaya a panagtaray ti politika: barbarengli… barbarengli…

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
VIGAN CITY – Kasapulan ti nainget a pannakaadal ti singasing a pannakaisanud ti May 2019 National and Local Elections ta naipalaon iti Konstitusion ti pannakaangay ti panagpipili kalpasan iti tallo a tawen.
Dayta ti impasingked ni Senate President Vicente “Tito” Sotto III iti panagsaritana kas kangrunaan a bisita ken keynote speaker iti paggibusan ti lima nga aldaw a panangrambak iti Legislative Awareness Week ti 9th Sangguniang Panglalawigan ti Ilocos Sur nga idauluan ni Vice Governor Jeremias Singson.
Naangay ti pasken sadiay Vigan Convention Center, Vigan City idi bigat ti Hulio 13, 2018. Dimmar-ay iti pasken da Gov. Ryan Singson, dagiti opisial ken agserserbi iti Provincial Government ken kadagiti 32 nga ili ken dua a siudad iti Ilocos Sur. Nakikaysa pay dagiti dadduma a sangaili nga opisial ti gobierno manipud kadagiti sabali a siudad ken probinsia iti Pilipinas.
Iti panagsarita ni Sen. Sotto, inlawlawagna nga iti nabiit pay a panagtakemna kas Senate President ket nairana ti kaadu dagiti nadagsen a problema iti pagilian, ken ti saan a nabara a panaglangen ti Senado ken House of Representatives gapu iti isyu ti Charter Change wenno pannakasukat ti Konstitusion, ken pannakabaliw iti sistema ti gobierno iti federalismo.
Impasingkedna a saan a nalaka nga isanud wenno ikansela ti nakaiskediulen nga eleksion inton Mayo 2019 ta naipalaon dayta iti 1987 Constitution, ken saan a mabalin a paatiddogen ti panagakem dagiti agdama a nakatugaw a nabutosan nga opisial nga aggibusen ti terminoda.
“Madaling sabihin na i-postpone ang halalan para magkaroon ng panahon ang Kongreso sa Charter Change tungo sa federalismo, pero hindi ganuon kasimple ang proseso; dapat kong pag-aralan mabuti; kailangan kong pakinggan ang opinyon at saloobin ng mga kasama ko sa Senado, sa majority at sa minority, at dapat i-consider rin ang tinig ng taong bayan, kagaya ninyo na mamamayan ng Ilocos Sur,” kinuna ni Sotto iti panangilawlawagna ti pagtaktakderanna.
Inaklon ni Sotto nga awanen ti panawen ti Kongreso a mangtaming ti isyu ti Charter Change ken federalismo no matuloy ti eleksion ta mangrugin ti panagipila ti kandidatura inton Oktobre 2018. Impatalgedna ti panangadalda iti Senado ti umno nga aramidenda a makaipaay iti sapasapa a pagimbagan dagiti umili.
Ti reaksion ni Sotto ket sungbat iti singasing ni House Speaker Pantaleon Alvarez a pannakaisanud ti 2019 Midterm Election tapno maikkan ti naan-anay a panawen ti Kongreso a mangtaming ti pannakaamendar ti Konstitusion para ti panagsukat iti federalismo ti unitary system ti gobierno.
Kabayatan ti pasken, impaay ni Vice Gov. Singson ti State of the Legislative Address a nangireportanna kadagiti nagapuanan a resolusion ken ordinansa ti 9th Sangguniang Panglalawigan. Binigbigna ti naindaklan a nagapuanan dagiti amin a kakaduana iti Provincial Board iti pannakaputar dagiti ordinansa ken resolusion para ti sapasap a pagimbangan dagiti umili iti Ilocos Sur.
Inyawat pay ti Vice Governor ti report ti Provincial Board ken ni Gov. Singson. Impaayan pay ti SP ti pammadayaw ti gobernador, dagiti opisial ti PGIS ken dagiti amin a local government units iti Ilocos Sur. Naipaayan pay ti pammadayaw dagiti media partners ti SP a tumultulong iti pannakaiwaras dagiti damag nga ipapaay ti PGIS kadagiti umili. Mairaman kadagiti media institutions a napadayawan ket ti Timek Ti Amianan Newspaper ken Radio DZNS 963 Catholic Media Network.
Ti pasken ket alimpatok ti lima nga aldaw a pannakarambak ti Kakibin ti Balligi Legislative Week a naangay tapno mairakurak iti publiko ti kinapateg ti akem dagiti agar-aramid kadagiti lokal a linteg, ken tapno maparegta dagiti kameng ti Sangguniang Panglalawigan, Sangguniang Panglunsod ken Sangguniang Bayan nga agputar kadagiti ordinansa ken resolusion para ti pagsayaatan dagiti umili iti Ilocos Sur. (Eden Alviar)


text:
STA. MARIA, Ilocos Sur – Estudiante pay laeng dagitoy ngem dida ammon a respetaren dagiti pannakabagi ti linteg.
Gapu itoy, nakasuan iti direct assault on an agent or person in authority ni Denmark Corpuz y Elefante, 21, baro, ken residente iti Barangay Langlangca, Candon City, Ilocos Sur idinto a alarm and scandal maikontra ken Jaylord Vincent Tioaya y Darang, 21, baro, ken residente iti Barangay Lucaban, Burgos, Ilocos Sur.
Mapapati a dinisnog ni Corpuz ti maysa kadagiti polis a nangaresto kadakuada bayat nga addada iti dalan nga agturong iti ospital para iti pisikal nga eksamenda.
Idi agarup 6:45 ti malem ti Nobiembre 27, nagresponde dagiti polis kalpasan a nakaawatda iti pulong nga adda riribuk iti sanguanan ti 7-Eleven Convenience Store a masarakan iti Barangay Poblacion Norte ditoy nga ili.
Positibo nga intudo dagiti nagpalutpotan dagiti polis a dagiti dua nga agtutubo nga adda iti uneg ti pagtagilakuan ken nakaiggem iti botelia dagiti nangparnuay iti riribuk.
Inyam-ammo ni SPO1 Benson Abacco ti bagina kadagiti dua a suspek sana impakaammo dagiti kalinteganda idinto a rinikisa ida da PO2 Carlo Barcena ken PO2 Joie Calixterio no adda ikutda nga armas.
Ngem bayat ti panagdaliasatda nga agturong iti Ilocos Sur District Hospital, mapapati a nagbassawang ni Corpuz sana dinisnog ti likud ti ulo ni PO2 Calixterio.
Kanaig daytoy, naipaima iti Provincial Prosecutor’s Office, Narvacan ti kaso a direct assault against an agent or person in authority maikontra ken ni Corpuz, kasta met a naipila ti isu met la a kaso maikontra kenkuana iti MCTC, Sta. Maria-Burgos, Ilocos Sur a naipababaen iti Criminal Case No. 2750-SM.
Naipila met ti kaso nga alarm and scandal maikontra ken ni Tioaya babaen ti CC No. 2781-SM.
Nawayawayaan ni Corpuz kalpasan a nagpiansa iti P12,000.00. (Tawid News)


text:
Baybay Banda
Ti Baybay Banda ket ti baybay idiay Is-isla Maluku ti Indonesia, daytoy ket naikapet iti Taaw Pasipiko bngem napalikmutan kadagiti ginasut nga isla, ken dagiti pay Baybay Halmahera ken Baybay Ceram. Daytoy ket agarup a 1000 km (600 mi) iti daya agingga ti laud, ken agarup a 500 km (300 mi) iti amianan agingga ti abagatan.
Gay-at[urnosen | urnosen ti taudan]
Ipalawag ti Gunglo ti Internasional a Hidrograpiko (IHO) ti Baybay Banda a kas maysa kadagiti danum ti Purpuro Daya nga India. Ipalawag ti IHO dagiti patinggana a kas dagiti sumaganad:[1]
Iti amianan Dagiti akin-abagatan a patingga ti Baybay Molucca ken dagiti akinlaud ken akin-abagatan a patingga ti Baybay Ceram.
Iti daya. Manipud iti Tg Borang, ti akin-amianan a punto ti Noehoe Tjoet [Kai Besar], babaen iti daytoy nga isla aginggana iti akin-abagatan a puntona, kalpasanna ti linia a mapan iti amianan a daya a punto ti Fordata, babaen iti daytoy nga isla aginggana iti amianan a daya a punto ti Larat, ti Is-isla Tanimbar (7°06′S 131°55′E / 7.100°S 131.917°E), aginggan idiay daya nga aplaya ti Isla Jamdena [Yamdena] aginggana iti akin-abagatan a puntona, kalpasanna babaen ti Anggarmasa aginggana iti amianan ti Selaroe ken babaen iti daytoy nga isla aginggana iti Tg Aro Oesoe iti akin-abagatan a puntona (8°21′S 130°45′E / 8.350°S 130.750°E).
Iti abagatan. Ti linia manipud iti Tanjong Aro Oesoe, babaen ti Sermata aginggana iti Tanjong Njadora ti abagatan a daya ti Lakov [Lakor, sic] (8°16′S 128°14′E / 8.267°S 128.233°E) iti igid dagiti abagatan nga aplaya ti Lakov [Lakor], Moa ken Is-isla Leti aginggana iti Tanjong Toet Pateh, ti laud a punto ti Leti, kalpasanna ti linia a mapan iti Tanjong Sewirawa ti akindaya unay a punto ti Timor ken iti igid ti amianan nga aplaya nga ad-adayo ngem ti longitud 125° Daya.
Iti laud. Manipud iti punto idiay amianan nga aplaya ti Timor iti 125° Daya aginggana iti daytoy a meridiano aginggana iti Isla Alor, kalpasanna a manglikmut ti daya a punto ken ti igid ti amianan nga aplaya ti Alor, dagiti isla ti Pantar, Lomblen ken Adoenara ken kalpasanna iti ballasiw ti Lingsat Flores aginggana iti Tanjong Serbete ti akindaya unay a punto ti Flores, kalpasanna ti linia manipud iti akin-amianan a puntona (8°04′S 122°52′E / 8.067°S 122.867°E) aginggana iti Isla Kalaotoa (7°24′S 121°52′E / 7.400°S 121.867°E) ken babaen ti kawar dagiti isla ti a nagbabaetanna ken ti abagatan a punto ti Pulo Salayar, babaen iti daytoy nga isla ken iti ballasiw ti Lingsat aginggana iti Tanjong Lassa, Celebes (5°37′S 120°28′E / 5.617°S 120.467°E), kalpasanna iti igid ti akin-abagatan a patingga ti Golpo ti Boni ken aginggana iti daya ti aplaya ti Celebes aginggana iti Tanjong Botok (1°04′S 123°19′E / 1.067°S 123.317°E).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Limits of Oceans and Seas, 3rd edition" (PDF). International Hydrographic Organization. 1953. Naala idi 7 Pebrero 2010.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ponder, H. W. (1944) In Javanese waters; some sidelights on a few of the countless lovely, little known islands scattered over the Banda sea & some glimpses of their strange & stormy history London, Seeley, Service & Co. ltd.
- Patrick D. Nunn(1994) Oceanic Islands Oxford, Great Britain, Blackwell


text:
Ipil, Zamboanga Sibugay
Ti Ipil ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Zamboanga Sibugay iti Filipinas. Ti Ipil ket isu tu kapitolio iti Zamboanga Sibugay.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Ipil ket nabennebenneg iti 28 a barbaranggay.[2]
- Bacalan
- Bangkerohan
- Buluan
- Caparan
- Domandan
- Don Andres
- Doña Josefa
- Guituan
- Ipil Heights
- Labi
- Logan
- Tirso Babiera(Lower Ipil Heights)
- Lower Taway
- Lumbia
- Maasin
- Magdaup
- Makilas
- Pangi
- Poblacion
- Sanito
- Suclema
- Taway
- Tenan
- Tiayon
- Timalang
- Tomitom
- Upper Pangi
- Veteran's Village
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Zamboanga Sibugay". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 30 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Zamboanga Sibugay". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 17 Oktubre 2014.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Friday, January 12, 2018
SUPPLEMENTAL FEEDING TI DAY CARE, AGTULTULOY ITI TAWEN 2018
Cabugao, Ilocos Sur – Mismo a dagiti Child Development Workers (CDWs) ti umay agala ti kaibatogan nga alaenda a bagas ken dadduma pay a mainayon a pagtaraon a para iti panagpa-Feeding-da iti ituyangda nga eskediul itay Tawen 2017. Rinuk-atan met dagiti pannakabagi ti MSWDO dagiti naited a kasapulan dagiti Child Development Workers kadaytoy nga usuat. Maaramid ti panagpakan kadagiti ubbing kadagiti aldaw a panagbasada iti deretso nga innem a bulan manipud iti panangrugi ti eskediul.
Iti pannakiuman ti Web In-Action ken ni MSWD Officer Mrs. Lydia S. Gazmen itay nabiit, kunana a tinawen a maar-aramid daytoy a programa a para kadagiti ubbing ket inaldaw a maikkanda iti suplementar a pagtaraon babaen iti panangisagana dagiti Child Development Workers (CDWs) kadagiti maluto a maipasango.
Iti agdama, ita a Tawen 2018 ket maitultuloy ti programa iti panagpakan agingga iti bulan ti Marso. Imbatad dagiti Child Development Workers (CDWs) a naannayas ti pannakaipatungpal ti programa kadagiti barbarangay a pakasarakan dagiti Day Care Center (DCC).
Nailunsad ti Supplemental Feeding Program ita nga School Year 2017-2018 kadagiti ubbing nga imatmatonan dagiti Child Development Workers (CDWs) kadagiti Day Care Centers dagiti barangay ti Munisipalidad ti Cabugao. # (Web In-Action)
Iti pannakiuman ti Web In-Action ken ni MSWD Officer Mrs. Lydia S. Gazmen itay nabiit, kunana a tinawen a maar-aramid daytoy a programa a para kadagiti ubbing ket inaldaw a maikkanda iti suplementar a pagtaraon babaen iti panangisagana dagiti Child Development Workers (CDWs) kadagiti maluto a maipasango.
Iti agdama, ita a Tawen 2018 ket maitultuloy ti programa iti panagpakan agingga iti bulan ti Marso. Imbatad dagiti Child Development Workers (CDWs) a naannayas ti pannakaipatungpal ti programa kadagiti barbarangay a pakasarakan dagiti Day Care Center (DCC).
Nailunsad ti Supplemental Feeding Program ita nga School Year 2017-2018 kadagiti ubbing nga imatmatonan dagiti Child Development Workers (CDWs) kadagiti Day Care Centers dagiti barangay ti Munisipalidad ti Cabugao. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 1:43 PM
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
1. Ti nangited iti mensahe
2. Ti mensahe
3. Ti nagnaan ti mensahe
4. Ti umawat iti mensahe
5. Ti sungbat
6. Dagiti potensial a lapped ti komunikasion.
Ti nangited iti mensahe:
Mabalin a maysa daytoy a tao wenno grupo dagiti tattao
Masirip iti nangited iti mensahe dagiti sumaganad:
a. panggep (no apay a nangited iti mensahe)
b. naan-anay nga ammo (maipapan iti mensahe)
c. kabaelan (a mangited iti mensahe)
d. ugali (babaen iti wagas ken kinaania iti panangitedna iti mensahe)
e. kredibilidad
Panggep. Siempre, adda latta panggep ti tunggal mensahe. Ania man a klase ti panggep dayta, positibo, negatibo, produktibo, progresibo man, ken dadduma pay a panggep ken rason. Ta awan ti mangited iti mensahena nga awan ti panggepna. Adda latta panggep. Malaksid kadagiti agballa wenno awanan iti nalimbong a panagpampanunot ta uray adda mensahe kadakuada, di napateg kadakuada gapu iti diperensia ti isipda. Adda isawsawangda ngem nalabit a dida ammo dayta ken saan a napateg kadatayo ta saan met ngarud a mensahe nga agpaay iti kinaadda ti nakaisangratanna. Saan a datayo ti nakaisangratanna. No awan ti panggep ti mensahe, saan ngarud a naan-anay a mensahe ken awanan iti kaipapanan.
Naan-anay nga ammo. Siempre, ammo ti nangited iti mensahe ti kayatna nga ited a mensahe. Ammona ti ibagbagana, kunata lattan. Nupay adda dagiti negatibo a sungbat a kas iti "diak man ammo" ken dadduma pay a kas iti "saan", awitda latta dagitoy ti mensahe. No dina ammo, wen, dayta ti naan-anay nga ammo iti saanna a pannakaammo ti maysa a partikular a banag a kayat a damagen ti umawat iti mensahe. Ania man a banag daytoy, iti man negatibo wenno positibo a mensahe, ken uray iti senias a mensahe, adda latta kapkapnekan nga ammo ti nangited iti mensahena. Posible daytoy iti porma a saludsod ta ti maabot ti isipna ken ammona ket iti inna panagsaludsod tapno iti kasta umawat iti ad-adu pay nga impormasion a mangnayon iti ammona.
Kabaelan. Kabaelan a mangited. Ta kasano koma a maitedna ti mensahe no dina met kabaelan? Saanen a dumanon dayta a mensahe no kua. Isu a nasken met ti kinaadda iti kabaelan a mangited iti mensahe.
Ugali. Karakterisasion ti nangited. Kas kadagiti nadakdakamat kadagiti lektiur maipapan iti literatura. Maanninaw ti ugali ti nangited iti mensahe. Maaninag ti ugalina babaen kadagitoy a banag:
1) ti mismo a mensahe – no agung-unget, mammagbaga, naliday, naragsak, ken dadduma pay.
2) dagiti balikas dagiti binatog a naaramat iti mensahe (no naisurat daytoy) – no nadayaw ti pannakaisuratna, nadayaw ti nangited; no binabastos ti naisurat, bastos ti nangited ti mensahe; no nagtaud ti naisurat iti rikna ken panunot ti maysa a mannalon, mannalon ngarud ti katatao ti nangited; kasta man met laeng kadagiti dadduma, makita iti kinaasino ken kinaania ti nangited iti mensahe babaen kadagiti binatog a naaramat iti mensahe no naisurat daytoy.
3) no naisawang dagiti balikas a naaramat – kas met laeng iti naisurat, maaninag ti kinaasino ken kinatao babaen kadagiti naisawangna. Posible pay a maaninag no ania ti propesionna, ti takderna iti biag ken no tagaano babaen ti bengngat daytoy. Iti laengen probinsia ket agduduman dagiti bengngat: sabali iti Vigan ken iti Narvacan, iti Bantay ken iti Salcedo, iti Cabugao ken iti Quirino ken dadduma pay. Maaninag ti kinaasino ken kinatao.
4) kredibilidad – wen, adda kredibilidad ti nangited iti mensahe tapno mamati ti mangawat wenno nakaisangratan dayta a mensahe.
No awanan iti kredibilidad ti nangited iti mensahe, mapukaw dayta a mensahe ket agturong laeng iti awanan kaes-eskanna a banag. Agpatingga laeng ditan dayta. Saan a mapasamak ti namnamaen a diskusion ken panagsisinnukat iti kapanunotan ken kabaelan ken singasing ken dadduma pay a banag.
No adda makunkuna a kredibilidad, marespeto dayta a mensahe ket nalabit nga ipateg pay wenno ilalaen.
Nagan laengen ket umanayen a marespeto no ammo ti umawat iti mensahe ti kredibilidad daytoy a nangited iti mensahe. Mas lalo pay daytoy a respeto no agsangsangon ti mangited iti mensahe ken ti umawat iti mensahe.
Napateg ti kredibilidad. Ta no awan daytoy, dakkel la ketdi ti posibilidad a pannakaputed ti komunikasion. Awan ti mauray a sungbat. Awan ti makalap nga impormasion.
Makita ti kredibilidad ti maysa a tao babaen ti wagas a pannakaited ti mensahe, ti mensahe a mismo, dagiti linaon ti mensahe ken kita ti mensahe. Makita ditoy ti kinaasino.
Kas iti immuna a nadakamat, no bumugbugtak ken agung-unget ti nangited iti mensahe, nauyong la ketdi a tao ti nangited iti mensahe.
Ti kredibilidad isu met laeng ti kinaasino.
(Adda tuloyna)


text:
Mayo Uno: Agbiag ti Obrero!
April 30, 2008 3 Comments
Agobraak no May 1. Kuna ni misisko.
Ania?! No holiday ken aldaw tayo met nga obrero daytoy. Kunak met. Uray daytoy met laengen a ti madayaw a kanito a para kadatayo. Inpakamakamko.
Adu ngarud ti obra. Masapul a maiserrek idiay computer system ken masapul dagiti taga BSP dagitoy reports. Kunana manen.
Na a. No ammom la koma ti saem dagiti agdisso a pang-or ken alinggaget a parnuayen ti tunggal martsa. No mano a tedted ti ling-et ken lua ken dara pay, no isu. Saan met a marukod dagiti rikna ken asug. Dagitoy amin ket isu ti naisalda a kas pangsaka kadagitoy gin-awa a sagsagrapentayo ita, sika ken siak, ni bossmo ken dagita nga BSP staff. Kinunak manen.
Naglua ni misisko. Wen ammok, kinuna. Kinayatka ken inyatka ti kasta a kinataom. Rebeldeka iti amin a banag ngem masapul met a sumurot tayo ti agdama nga sistema.
Maawatak, kinunak. Ngem adipennaka ti kapitalismo inggana iti saanmo a maitured ti agsaan. 364 nga aldaw iti pannakaibalud, 1 nga aldaw laeng ti kinawaya. Maisuko pay…amin, wen, amin. Awan ti bagim!
Kooperatiba ti ayanta. Cooperative bank kaniak. Primary kenka.. kinuna. Kooperatibismo saan a kapitalismo.
Wen, kooperatibismo. Isu ngarud a kunak a masapul a madayaw met koma dagiti mapirit a kanito a para kadatayo.
Agbiagtayo amin nga obrero!


text:
Shia nga Islam
Ti Shia (Arabiko: شيعة, Shīʿah) ket mangirepresenta ti kadakkelan sismatiko a sekta iti Islam, a mangbukbukel kadagiti 10-20% kadagiti Muslim iti lubong. Dagiti agraraem iti Shia nga Islam ket tinawtawagan ti Shi'ites wenno Shias. Ti "Shia" ket isu ti ababa a porma iti naipakasaritaan nga insasao iti Shīʻatul ʻAlī (شيعة العلي), a ti kaibuksilanna ket "dagiti sumursurot", "sangkatipunan", wenno "partido" ni Ali a manugang ken kasinsin Mahoma, a naipammatian dagiti Shia a simmaruno kenni Mahoma idiay Kalipato.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica, Inc.
- Encyclopædia Iranica. Sentro para dagiti Irani a Panagadal, Unibersidad ti Columbia. ISBN 1-56859-050-4.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Peter J. Chelkowski (ed.), Kankanayon a Pannagaramid: Ti Taziyah ken dagiti sabaliaRitu ti Shiite (Siudad ti Salt lake (UT), Seagull Books, 2010) (Seagull Books - Enactments).
- Corbin, Henry (1993). Pakasaritaan ti Islamiko a Pilosopia, inpatarus babaen ni Liadain Sherrard ken niPhilip Sherrard. Kegan Paul Internasional iti pannakaikadduaan dagiti Islamiko a Pablaak para iti Instituto dagiti Ismaili a Panagadadal. ISBN 0-7103-0416-1.


text:
Umaykayo, Ibagak Amin Kadakayo Dagitoy
February 19, 2009 8 Comments
Damagenyo, ayanan dagiti sabong?
Dagiti pinenpen a papel ti daniw
a nagubbogan ti panagimutektek ti biag?
Dagiti sagumaymay a nagalud-udan ti tudo
a nangsibog kadagiti namnama a naitukit ti baet ti kimat
ken gurruod ken ikkis ti ragsak dagiti billit?
Umaykayo, ibagak amin kadakayo dagitoy.
Umasidegkayo.
Agindegak ti kalapaw a sumango
ti agdaldalluyon a ngayed ti namnama a naibugas
kadagiti ikkis ken rag-o ken pannakapennek
dagiti ubbing iti ay-ayam ti kaputotan
a kinnirit ken pinnuged ken siatong
ken sunay ken sungka.
Hans, malagipmo?
Eman, malagipmo pay
dagiti silo a pakat kadagiti desdes?
Anib, sika, dagiti ngay nabaliktad a bato
ti panagkurimes ken panangsiblokmo kadagiti agatol
a nairagpin kadagiti bulbul-ok?
Adda arte a taginayon a laok dagiti sagibo
kalpasan a ngimmisit amin nga alamen
ti nagparutan ti natinggaw a pan-aw. Adu met
ti naadaw iti panagpamarut dagiti tungkling
ken ti panagarudok dagiti pugo, kumleb, arudok
ala pagpag a kas met laeng panagpinnaltog dagiti bislak.
Makapaisem man met ti lagip iti panagin-iniin ti batya
a naisalog iti sengngat a nakaigelgelan dagiti tekkab
a dagensen dagiti kalman, dagiti aldaw ti panangarrabis
ti tambak.
Pagamuan timpuar dagiti rettab, agngayngayebngeb
iti agum a tawid ti palso a papel. Nagungor
dagiti buldozer a kasingin ti anglem ti M-16.
Nakset dagiti linnaaw ti sagumaymay ti kalapaw
ket nagpaggaak dagiti kullaaw. Naaladan
dagiti pan-aw, nabuak met dagiti tukling ket saan
met a nakapagarudok dagiti pugo. Awan
simngaw nga ikkis wenno gikgik koma laeng.
Sadiay, itudok, ti nakaitugkelan ti banbanti
a kalasag ti mandala nga apon dagiti billit
tuleng ken sadiay ti nagsalaan dagiti tadok
a pinakawan dagiti rakem. Sadiay met
a nabilang dagiti binettek ken siningay. Sadiay
a naisiraman dagiti nairub a diket. Dita
iti saan nga adayo a nasangat dagiti silo
iti abay ti dati a sengngat. Nagin-iniin met
dagiti batya iti dayta a pantok ket nagayus
dagiti kabkab a nagtunged kadaydi burubor
dita. Wen isu daytoy dagiti naibaul a tawidyo
no maburakyo koma dayta nakabite a bangen
ti waya dagiti sirmata ken maabogyo
dagita nakaikuadra nga awto a sukat
dagiti dawa ti namnama. Ket, agsublinto
dagiti sabong ken dagiti daniw a napenpen
a tinakaw ti panawen.


text:
MAGSINGAL, Ilocos Sur – Ad-adda manen a dimmagsen ti kaso ti dua a suspetsa ti panagtakaw kalpasan a sabali pay a biktima ti nangitudo kadakuada a nanghold-ap kadakuada.
Binigbig ti biniktimada da Allan Navarro, naasawaan, residente iti Bayubay Norte, San Vicente, Ilocos Sur, ken ni Edel Bauto, 41, naasawaan, agnaed iti Jaen, Nueva Ecija, nga isuda ti nangisayangkat iti panaghold-ap iti uneg ti sementerio ti Sto. Domingo idi Abril 7, Sabado Gloria.
Maipalagip nga iti tengnga ti aldaw, nahold-ap da Felicidad Cabbab, 47, balikbayan, residente iti Villaviciosa, Abra ken ni Lorenzo Alcantara, 34, residente iti Naglaoaan, Sto. Domingo, Ilocos Sur bayat ti panangsarungkarda iti tanem ti kabagianda.
Nakasakas manipud kada Alcantara ken Cabbab ti dua a selpon, 2 a diaket, 1,800 Hongkong dollars, P41,000 cash ken intaray pay dagiti hold-aper ti kabarbaro nga XRM a motorsikloda.
Imbati dagiti hold-aper ti TMX a motorsiklo a mapapati a tinakawda.
Nakadetene da Navarro ken Bauto iti municipal police station ditoy gapu iti sabali pay a kasoda a robbery hold-up iti Bossaoit Hills ditoy a kaduada ni Arturo Mapatac, 41, residente iti Luna, La Union ngem agnaed iti Zone 5 Bantay, Ilocos Sur.
Iti panagimbestiga dagiti polis, daldaliasaten da Edilberto Urmeneta, residente iti San Clemente ditoy, a kaduana ni Mario Anagaran, 29, kalugaranna ti Bossaoit Hills ditoy a nakalugan iti XRM a motorsiklo idi abayen dagiti suspetsa a nakalugan iti XRM a motorsiklo nga awanan plaka sada pinaturongan dagiti biktima iti paltog ken inwaragawag ti hold-ap.
Kinasakas dagiti suspetsa ti selpon ken P5,000 a kuarta dagiti dua sada intaray ti lugan dagitoy.
Intudo ni Urmeneta ni Mapatac a maysa kadagiti nanghold-ap kadakuada idi naaresto daytoy iti illegal a panagikut iti armas iti Narvacan, Ilocos Sur.
Iti nainget a panagpalutpot dagiti inbestigador, innaganan ni Mapatac dagiti dua a kakaduana.
Iti panakiuman-uman ken ni Major Marlo Castillo, hepe ti polis iti Narvacan, kinunana a dagiti nasao a suspek ket responsible iti panagtakawan iti motorsiklo iti umuna a distrito ti Ilocos Sur ken iti probinsia ti Ilocos Norte.
Naammuan pay nga adda safehouse dagiti suspek iti Narvacan gapu ta ditoy segundo distrito ti Ilocos Sur mapapati a pagilaklakuanda kadagiti intarayda a motorsiklo.
Kanaig daytoy, indagadag dagiti polis ti ipapan dagiti nagbalin a biktima ti panaghold-ap iti PNP station ditoy tapno lasinenda no dagiti suspetsa ti nanghold-ap kadakuada tapno mainayon a pakakasuan dagitoy.


text:
Altötting
Ti Altötting (Aleman: [altˈˀœtɪŋ], lokal a [ɔidˈɛːde̝ŋ]) ket maysa nga ili idiay Bavaria, a kapitolio ti distrito ti Altötting.
Daytoy bassit nga ili ket nadayeg para iti Gnadenkapelle (Kapilia iti Grasia), maysa kadagiti kaaduan a nabisbisita nga altar idiay Alemania. Daytoy ket maysa nga adda ti walo a sulina a kapilia a mangiayaywan ti nairaraeman nga estatua ni Birhen Maria. Segun ti sarsarita, idi 1489, ti maysa nga agtwen ti 3 nga ubing a nalmes idiay karayan ket napaungar idi inkabil ti inana idiay sanguanan ti naaramid ti kayo nga estatua ni Birhen Maria idiay ngato nga altar. Ti damag ti daytoy a mirakulo ket napardas a naiwaras, ken ti kapilia ket napardasana naipalawa babaen ti panakaipatakder ti maysa a paglinongan ken nalinongan a pagdalanan.[2]
Ti tinawid ti Bavaria ket tumawag ti panakaikabil ti puso ti natay nga ari iti maysa nga urno ken idulin idiay kapilia iti ti Altötting. Ti puso ni "agmauyong" nga Ari a ni Ludwig II iti Bavaria, ti nangipatakder iti Neuschwanstein a kastilio ket naisanglad iti daytoy a kapilia, a mairaman kadagiti aponan ken amana.
Idi las-ud ti Karolingio a paset ti panawen, adda idi ti maysa a naarian a palasio ditoy. Iti asideg, ni Ari Carloman ket nangipatakder ti maysa a Benediktino a monestario idi 876, a ni Werinolf ket isu ti immuna nga abad, ket nangipatakder pay ti kumbento a simbaan a pammadayaw kenni Apostol Santo Philip. Idi 907 ni Ari Louis ti Ubing ket inikkanna ti kumbento iti ekonomienda kenni Burchard, ti Obispo iti Passau (903-915), (mabalin a kapadpada ni Burchard,ti maikadua ken naudi nga abad). Idi 910 dagiti Hungarosinamsamenda ken pinuoranda ti simbaan ken ti kumbento.
Idi 1228 ni Dúke Louis I iti Bavaria ket inpatakderna manen dagitoy a pasdek ken, kalpasan a dagitoy ket nasantipikado , ket inkabilna a maimatonan dagiti sangapulo ket dua a dagiti Kadawyan a Kanon, nga indauloan babaen ti maysa a proboste. Dagiti kanon ket nagbatida aginggana ti sukularisasion dagiti monestario ti Bavarian idi 1803.[3]
Ni Santo Kondrado iti Parzham, O.F.M. Cap., (1818–1894) ket nagserbi a kas ti portero idiay Friary ni Santa Ana idiay siudad ti Altötting para kadagiti sumaganad a 40 a tawtawen.
Dagiti pay nadayeg nga arkitektura iti ili ket dagiti singin a torre a Stiftskirche, ti maysa analadaw a Gotiko a simbaan a nabangon idi nasapa a tawtawen iti maika-16 a siglo para kadagiti panakaibakbanangan dagiti peregrino, ken ti dakkel a Neo-barok a Basilika, a nabangon idi rugi ti maika-20 a siglo.
Dagiti linaon
Dagiti Internasional a panakibiang[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti kasingin nga ili ken kakabsat a siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Altötting ket simmingin iti:[4]
- Częstochowa idiay Polonia[4]
- Loreto in Italy[4]
- Fátima in Portugal[4]
- Lourdes idiay Pransia[4]
- Příbram, Republika a Tseka
- Appleton, Wisconsin idiay Estados Unidos
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Fortschreibung des Bevölkerungsstandes". Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung (iti Aleman). Enero 2018.
- ^ "Altötting". www.altoetting.de. Naala idi 2009-10-10.
- ^ "Katoliko nga Ensiklopedia (1913)/Oettingen - Wikisource". En.wikisource.org. 2008-09-28. Naala idi 2009-05-05.
- ^ a b c d e "Asosasion dagiti ili ket naggungguna ti Premio ti Europa". www.czestochowa.um.gov.pl. Naala idi 2009-10-10.


text:
STA. MARIA, Ilocos Sur – Nasugatan ti dua a lalaki kalpasan a nagririda iti uneg ti maysa a videoke bar iti barangay Baliw Daya, ditoy.
STA. MARIA, Ilocos Sur – Nasugatan ti dua a lalaki kalpasan a nagririda iti uneg ti maysa a videoke bar iti barangay Baliw Daya, ditoy.
Nagkinnabil iti uneg iti De Guzman Videoke Bar da Joseph Advincula, 47, residente iti Poblacion Sur, ken ni Alejo Labrador, 65, residente iti Maynganay Norte, ditoy met laeng nga ili.
Iti inisial nga imbestigasion dagiti pannakabagi ti linteg, naammuan nga agiinum ti grupo ni Advincula iti nasao a videoke bar idi simmangpet ni Labrador ket iti awan aniaman a rason, dinanogna ni Advincula.
Bimmales ni Advincula ket indanogna ti maysa a botelia iti rupa ni Labrador.
Naitaray dagiti dua iti Reyes Clinic para iti panakaagas ti sugatda.


text:
Kuna ti Commission on Elections ken kapolisan a nadalus, naurnos ken natalna ti eleksion itay Mayo 14 ngem agparparang a narugit, napulipolan iti iregularidad ken kinadamsak daytoy nga eleksion.
Kitaentayo dagitoy napasamak iti kaaldawan ti eleksion:
- Sangapulo a tattao ti naireport a natay iti aldaw ti panagbubutos: 3 ti natay iti Masbate, 2 ti napaltogan iti Abra, 2 iti Lanao del Sur, ken saggaysa ti napapatay iti Basilan, Negros Occidental ken Compostela Valley.
- Naisanud ti eleksion iti 10 nga ili iti Lanao del Sur nga addaan iti kadagupan a 86,544 a butos a kuna dagiti opisial ti Comelec a makaapektar kadagiti maudi a puesto dagiti kandidato a senador ken naideklara ti sumagmamano a probinsia ti Mindanao kas iti 2 a barangay iti Basilan, 2 a barangay iti Zamboanga del Norte, ken presinto iti Barangay Cayontor, Kauswagan, Lanao del Norte ken Langiden, Abra.
- Rinibribu a botante ti saan a nakabutos gapu ta napunas ti naganda iti presinto a pagbutosanda, malaksid laeng iti panagraira dagiti illegal a nairehistro a botante, double entries, saan a nalawag a nagnagan, ken kaadda pay laeng dagiti nagan dagiti natayen a botante iti listaan.
- Nasaknap a panaggatang iti butos, ballot snatching ken switching ken panagraira dagiti armado a tattao a nangbutbuteng kadagiti botante.
Kalpasan ti eleksion, ania met dagiti napasamak?
Bayat ti panagbilangan iti butos, dua a mangisursuro ti napugpogan iti maysa a pagadalan iti Taysan, Batangas kalpasan nga inagaw dagiti armado a tattao dagiti ballot boxes sada pinuoran a puon ti nakauraman ti pagadalan a nakaangayan iti panagbilang.
Napaltogan ti asawa ti mayoralty candidate ti Tineg iti pannakagandat ti biagna.
Maysa a konsehal a nangabak ti napapatay.
Manamnama ti ingangato ti bilang dagiti mapapatay gapu kadagiti protesta ken panagsuitik iti panagbilangan iti butos.
Naireport a 15 a polis ti natay ken 17 ti nasugatan kabayatan ti election period. Kaudian ti pannakapaltog ti maysa a polis iti Solsona, Ilocos Norte babaen dagiti di pay am-ammo a tattao.
Iti report ti PNP, agdagupen iti 128 ti natay iti 218 nga insidente a pakairamanan ti 60 a kandidato ken politiko ken 66 a supporters ken agdagup iti 149 dagiti nasugatan.
Iti listaan ti maysa a pagiwarnak, addan 147 a biktima ti kinadamsak iti eleksion.
Ania ti kayat a sawen dagitoy a pasamak?
-Awan panangipirpirit dagiti sumagmamano a politiko iti linteg.
-Awan panagraem dagiti kandidato iti kinapateg ti biag.
-Saan a kabaelan ti Comelec a lapdan dagiti panaglabsing iti paglinteganna.
-Nagpaaramat dagiti sumagmamano a polis kadagiti kandidato.
-Saanen nga instrumento ti politika para iti panagserbi kadagiti umili no di igam a pangtaginayon iti kinabileg, bukod nga interes ken turay dagiti politiko.
Saludsod: Apay a kastoy ti kinakiro, kinadamsak, nasaknap a panagsuitik iti eleksion? Kastoy kadin kababa ti politika iti maysa a nademokrasiaan a pagilian a kas iti Pilipinas?


text:
Amianan a daya nga Asia
Ti Amianan a daya nga Asia ken Akin-amianan a daya nga Asia ket mangibagbaga ti akin-amianan a daya a subrehion ti Asia. Dagiti pagilian nga adda iti Amianan a daya nga Asia ket ti Hapon, Amianan a Korea, ken Abagatan a Korea ken mabalin pay a mangiraman ti Tsina, Rusia (kadawyan a mangibagbaga iti Adayo a Daya ti Rusia), Mongolia, ken uray pay ti Taiwan.
Dagiti linaon
Dagiti panangipalawag[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti panangipalawag ti Amianan a daya nga Asia ket saan natalinaay, ngem masansan nga agbalbaliw segun ti konteksto a pakaitungtunganna.
Iti heopolitika, ti Konseho kadagiti Ganganaet a Pannakibiang ket ipalawagna ti Amianan a Daya nga Asia a kas ti Hapon, Amianan a Korea, ken Abagatan a Korea.[1] Ti Tsina ken Rusia ket masansanda a mairaman iti heopolitikal a pakitungtungan iti rehion iti gay-at ti pannakitignay kadagiti interesado ken dagiti annurotenda kadagiti tagikua ti Hapon ken dagiti Korea. Ti Baybay ti Hapon, ti Baybay Duyaw, ken sagpaminsan pay iti Baybay Daya a Tsina ken ti Baybay ti Okhotsk ket nairamraman kadagiti pagtutungtungan iti rehion.
Iti kadawyan a panagusar, nupay kasta, ti termino nga Amianan a daya nga Asia ket kadawyan a mangiramann ti Tsina.[2][3] Iti daytoy a porma, dagiti bugas a pagilian a mangbukel ti Amianan a daya nga Asia ket ti Tsina, Hapon, Amianan a Korea, ken Abagatan a Korea.[4]
Ti Instituto ti Panagsukisok iti Ekonomia para iti Amianan a daya nga Asia ket ipalawagna ti rehion a kas mangbukel ti "Tsina, Hapon, dagiti Korea, Mongolia, ken dagiti akindaya a rehion ti Pederasion ti Rusia."[5] Ti Banko ti Lubong ket mangibagbaga iti "tallo a kangrunaan nga ekonomia ti Amianan a daya nga Asia, a kas iti Tsina, Hapon, ken Abagatan a Korea", ken bigbigenna pay ti nawatwatiwat a panangipalawag a mangiraman ti Tsina (mairaman ti Hong Kong ken Macau), Taiwan, Hapon, dagiti Korea, Mongolia, ken ti Adayo a Daya ti Rusia ken Siberia.[6]
Iti bioheograpia, ti Amianan a daya nga Asia ket kadawyan a mangibagbaga ti lugar nga agarup a mangsakop ti Hapon, ti Peninsula ti Korea, Amianan a daya a Tsina, ken ti Adayo a Daya ti Rusia iti nagbaetan ti Danaw Baikal idiay Sentral Siberia ken ti Taaw Pasipiko. Para iti nawatwatiwat nga espektro ti Amianan a daya nga Asia, kitaen ti.[7]
Ekonomia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Amianan a daya nga Asia ket maysa kadagiti kangrunaan a rehion ti ekonomia iti lubong. Daytoy ket maysa kadagiti nangruna a sentro ti politika ken addaan ti maysa a nangruna nga impluensia iti sangalubongan.
Bioheograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Amianan a daya nga Asia ket kaaduan a naabbongan iti temperado a kabakiran ken karuotan. Adda met dagiti adu a paggiddiatan dagiti temperatura iti baetan ti kalgaw ken panaglalam-ek. Daytoy ket lugar pay a kabambantayan.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- EALC (Dagiti pagsasao ti Amianan a Daya nga Asia ken sibilisasion/kulkultura)
- Daya nga Asia
- Panagad-adal ti Daya nga Asia
- Amianan a Daya a Tsina
- Hapon
- Adayo a Daya ti Rusia
- Ti Peninsula ti Korea (ammo pay a kas ti Korea)
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Amianan a daya nga Asia." Konseho kadagiti Ganganaet a Pannakibiang.Naala idi Agosto 10, 2009.
- ^ "Northeast Asia dominates patent filing growth." Naala idi Agosto 8, 2001.
- ^ "Paper: Economic Integration in Northeast Asia." Naala idi Agosto 8, 2011.
- ^ Gilbet Rozman (2004), Northeast asia's stunted regionalism: bilateral distrust in the shadow of globalization. Cambridge University Press, pp. 3-4
- ^ Economic Research Institute for Northeast Asia (1999). Japan and Russia in Northeast Asia: Partners in the 21st Century. Greenwood Publishing Group. p. 248.
- ^ Aminian, Nathalie; Fung, K.C.; Ng, Francis. "Integration of Markets vs. Integration by Agreements" (PDF). Policy Research Working Paper. Banko ti Lubong.
- ^ http://www.asianperspective.org/articles/v34n4-i.pdf
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Sentro para iti Panagadadal ti Annuroten ti Amianan a Daya nga Asia - Instituto ti Brookings


text:
SARITA ILUKO...
unedited version
NAPAANGES iti nauneg a binuyogan ti panagtinnupa dagiti sangina. ‘Nia met ti kastoy a kapay-anen! No sinno ti naulimek, isu met ti… Nagrisak manen ti apuy iti barukongna. Insardengna ti panagdublana iti tabako. Inalikumkomna dagiti kasla tammudo a dinubla a nayurnos iti ginisla a kawayan a datar.
Pinungot dagiti bimmaliti a ramayna ti suli ti duog a lakasa a nagdublaanna sa nagdayamudom a timmakder.
Iti ruar, saggaysan dagiti tarakitik iti pilaw a pagdissouran dagiti aruyot ti taraudi a tudo a yar-ared-ed ti sagumaymay ti pan-aw nga atep. Iti panangalingagna, kasla apagdingkal laengen a lata ti aweng dagiti gurruod manipud iti adayo a ginget ti Kordillera.
Bimmaawen ti saplit ti nakaparsuaan ngem bumarbara pay laeng ti beggang iti barukongna ta nalagipna manen ti nakapay-an ni Emmanuel a kakaisuna a putotna.
Impaduyasyasna nga inlukat ti nakabitin a naipit a nipa a rikep ti tawa. Limmawagen ti tangatang. Uray krimmistal dagiti agarubos a tedted iti sagumaymay a dildilpatan ti raya ti agpakadan nga init, kasla tanso ti pagkitkitaanna kadagita ita! Mabalin pay la ti mapan agarado.
Timmalawen dagiti kimat, nayesngawna. Simmang-at daras itay nagsasaruno dagiti makatitileng ken makadayyeg a gurruod a pinarnuay dagiti kasla nagtagisima a kimat. ‘Ttuloyko la ‘ton bigaten… di mapakpakadaan ti peggad… lalo’dtoy kabambantayan!
Tallikudanna koman ti tawa idi naisalat dagiti matana iti dua a banag nga agkuti-kuti manipud iti adayo a lipit iti nasamek a turod: iti desdes a kumamang iti Karayan Arag ken sumang-at iti giwang ti Kordillera a sumalpot kadagiti ili ti Cagayan a kas iti Pamplona, Claveria ken Sta. Praxedes. Nagpanunot. Manmano a mausar dayta a desdes. No laeng mapanda aganup. Awan makasapar iti panaganup ita ta panagtalon. Tiempo ti bayakabak ket kamatenda dagiti pilaw kadagiti sinilong sakbay a malned.
Sinno ngata dagidiay? nayesngawna. Nagparikna a dina ida kapurokan. Adda la ketdi nasisita a gagarada! Imbakalna manen ti imatangna iti nakakitaanna kadagiti agkutikuti a dua a banag iti nagbaetan ti nasamek a turod ken karunoan a bangkirig a tanap. Ngem awandan a makitana. Nalabit, simmalogdan iti teppang wenno kumalkalipkipdan iti nagalis a desdes a naibarikes iti nasamek a bakbakras.
Ngem sinnoda koma? Nakunana manen. Bimmabada la ketdi manipud iti Kordillera! Awan ti ammona a kabaranggayanna a nagpabantay. Nakitana amin dagiti lallaki a kapurokanna iti taltalon sakbay a nalukag dagitay gurruod. Ken makitana koma dagiti kapurokanna a sumang-at iti desdes. Naipatakder ti kalapawna iti daramuangan dayta a dana nga agpakarayan ken agpabantay.
Linikudanna ti tawa. Nagrukob a nangpidut iti bangkito a nagtugawanna itay a nagdubla sa nagderetso iti sakaanan ti agbilawbilaw ti apuyna a dalikan. Imparakupokna dagiti dinubla iti nagtimbukel a lata a nakasab-it iti kasuoran. Linukatanna ti kelleb ti nauring a tayab ket nagalikuno ti makasalibukag nga ayamuom ti nakirog a bagas a kape. Limmikig a nangsango iti bangkera. Pidutenna koman ti tasa a nakapakleb iti pinggan a kalub ti malabi idi mataliawna ti pusana a mangkurkurimay kadagiti dina pay naipakni a binulong ti tabakona iti duag. Nawagwag ti datar iti daras a panagpaduagna. “Muninggg… shooo…” nalag-an ti bugtakna iti ayup a kakaisuna a kabbalayna. Saan a timmaray ti pusa no di ket simmabat iti apona sana dinilpatan ti gurong daytoy.
Inurnosna ti apin ken ti tabako sana imparabaw iti naukrad a sako. Sakbay a linukotna ti sako, timmakder a nagturong iti tawa. Intayana ti dakulapna kadagiti tedted iti sagumaymay sana sinublian a winarsian dagiti binulong ti tabako. Simrek iti sagumbi sana inselsel ti nalukot a sako iti nagbaetan ti tinidtid a kawayan a diding ken ti kubbo a madre de cacao nga adigi iti likudan ti rikep.
Nagsubli manen iti tawa. Agpayso ti pattana itay – duada. Nalawag a mariparna itan dagitoy a nainayad a kumalkalipkip ken agusok-usok kadagiti nagrukob a sangsanga ken lanlanut a kasla mangsarsaruag ti nagalis a desdes. Pasaray makitana ti immun-una a maikaglis sa matulid. Ngem tulongan ti naud-udi a bumangon. Nakalabig ti naud-udi idinto a ti panagkitana iti immun-una, awanan daytoy iti ania man a saripda iti tudo. Iti panangbuybuyana kadagiti dua nga umas-asideg, ammona a kabisado ti nakalabig daytoy a lugar. Sinnoda ngata?
Nagbuelta. Ginaw-atna ti naibaina a talunasanna a nakabitin iti likud ti naipit a nipa a rikep iti kadaklan a ridaw sana imbarikes. Nagranitrit ti putek nga agdan idi bimmaba. Dinagasna a ginaw-at ti tabungawna a naisab-it iti nagrungarong a bittaog a patapaya. Inigpilanna ti tabungawna sa nagtarus iti sirok ti narukbos a puon ti kaimito. Impigadna dagiti labus a dapanna a napelpelan iti lumabbasit ken nakilnet a pitak iti ramut. Kalpasanna, kimmaut iti dinubla iti lingka ti tabungawna sana inilut. Kinagatna ti nasagursor a murdong ti pinadis sana impugso. Inammalannna manen. Rimmapit iti dua a palito sa nangiras. Inapput ti nagsabat a nagbakku a dua a dakulapna ti sumaretset nga apuy. Lumnek-bumsog dagiti pingpingna a nangsusop iti nakusep a pinadis ket uray la agkubbo ti apuy a nangpabeggang iti murdong ti napilpil a tabako. Pinug-awanna dagiti palito idi dilpatan ti apuy dagiti ramayna. Insublatna a sinul-oy ti pinadisna iti napaut. Nangipug-aw ket uray la a nagsala ti asuk a nangsuob kadagiti naupran a bulbulong iti ngatuenna.
Kinitana manen dagiti paspasungadenna. Ngem dina ida mawanawanan. Ammona a limnekdan iti salogan iti maudin a turod. Inton makasang-atda, asidegdanton iti yanna.
Nagturong iti kamarin a yan ti agngatngatingat a nakapaldag a nuangna. Simmirok iti kamarin sana inulod ti kuribot a napno iti ruot iti nagbaetan ti ubong ti baboy ken ti putek nga adigi. Natukay dagiti nabubun-as nga uppat a burias a nairidep iti bara ti nasubsub a suli a paset ti ubong. Nagarianggada. Nakidanggay ti nalukag met a takong. Nagganukgok a timmakder. Mabisinda manen. Binukbukanna iti ruot ti nuangna. Insublatna a kinurwayan dagiti baboyna iti naata a balangeg. Inarusibsib a pinaggiinnagawan dagiti burias dagiti rangaw. Napaisem. Tallo pay a bulan, dadakkeldanton. Rapitennanto nga ilako ti tallo. Ngem bigla a nagpukaw ti isemna ta nadingkal manen ti saem a bimmalay iti kaungganna. Ngem masapulko itan ti dakkel a gatad! Nairidisna iti unegna. Kaanonto ngata ‘gamin a makaruar ‘diay ubing? Nalagipna manen ni Emmanuel. No kasapulan, ilakona amin a sanikuada tapno pangpiensana iti barona. Ngem awan kano piensa-piensa iti kasta a pakabasolan!
Gapgapuna manen idiay Manila itay napalabas a lawas. Kanayon a bisitaenna ni Emmanuel a nakapupok idiay Bicutan, Taguig, Metro Manila. Tallon a bulanna idiay a nakaistockades. Nakiraman kadagiti padana nga estudiante a nagdemonstrasion laban iti turay ket inupal a tiniliw ida dagiti polis ken soldado. Natay dagidi dadduma a kaduada ta nagaramat dagiti pannakabagi ti linteg kadagiti igamda. Kadagidi natiliw, naparigat ken naipupokda nga awan iti umno nga imbestigasion. Ket ti laeng pangulo kano ti makaiburay iti pammakawan kadakuada tapno makawayawayada! Nakapupokda iti basol a yaalsa laban iti turay!
‘Nia metten!
Kimmuttongen ni Emmanuelna a kas kadaytoy kulay-ong a nuangna. Ngem awan panagbabawi ti barona iti nakairamananna a panangatakar iti sistema ti gobierno. No makaruardanto, ituloy wenno nabilbilegto kano ti buangayenda a tignay a mangirupir iti kalintegan ti kaaduan agingga a maipangagda! Ngipen kontra ngipen, dikamto mamingga agingga a di maatur ti balangkantis a sistema ti turay! Adda kadakami ti tulbek ti masakbayan! Kasla gumgumluong pay laeng iti lapayagna dayta nga inkari ti barona idi nagpakada iti naudi a panangbisitana.
Natangken ti ulona nga ubing, naingayemngemna, sapay no di nasaririt! Ipapilitna ngamin idi nga idiay Baguio wenno Laoag laengen ti pangituloyanna iti adalna ngem impagus ti anakna nga idiay Manila. Nalaslasag kano ti maadal sadiay. Pinadasna ti napan nageksamen idiay UP ket nairuarna. Nangato ti arapaapna a kinaabogado. Ket iti UP ti nangirugianna iti dayta nga arapaap. Ngem adda pay laeng iti maikadua a tawen iti dayta a pagadalan, kastoy metten a nakapupok! Anian!
No koma sibibiag pay daydi Piling nga asawana, isu koma ti kanayon a mapan mangbisita iti baroda. Wenno uppokanna koman idiay Manila ta kaasi. Ngem sumurok a dua a tawenen a pimmusay. Nakimat idi nga agseksekka iti bunubon nga iraepda. Madama ti panagmurmuriskida ken Emmanuel iti di unay adayo idi napasamak dayta. No koma pinatina daydi kiddaw ni Piling, adayo koma a pimmusay a nasapa. Piman…
“Agsublitayo ngaminen ‘diay kabisera, ‘Ling…” nalagipna daydi kiddaw ti asawana kalpasan a nagturpos ni Emmanuel iti sekundaria. “Adda met talon a naipatawid kaniak ‘diay Appa. Imbes a sabali ti mangsuksukil, datayo laengen. Ipatalonmon dagiti dagatayo ditoy.”
Ngem saan a kas karina a panawanna daytoy a disso. Daydi amana ti maysa kadagiti immuna a nagdappat ditoy Arag. Ditoy metten a dimmakkel. Apagsiamna idi immakarda ditoy. Nalangto pay la iti isipna ti dati a langa daytoy a disso. Nasulinek a katurturodan ngem paset met laeng ti ili ti Lunawan. Iti babaet dagiti nasamek a turod, naaplagan idi kadagiti tanap a pagarian dagiti samon, ledda, pan-aw, runo, alnus ken ania ditan a ruot-bantay. Ginaikan ken binukualda dagiti bato kadagiti patpatag ket itan, baknangen a pagtatalonan laksid pay iti kabambantayan ti Kordillera nga apon dagiti aanupen nga ayup. Sa ti pay nabaknang iti lames a Karayan Arag iti puon ti kadaklan a bantay. Nupay putputong dagiti balbalay a nayap-apiring kadagiti turod, nakidser ti kappia ken panagkaykaysada a pumurok.
Nalaus pay no dadduma ti panagbabawina no apay a dina pinatgan idi ti kiddaw daydi Pilingna ta napukawda ti dandani walo nga ektaria a tatalonen a tinawidna idiay Barangay Appa. Idi mangilakoda koma iti dagada idiay a pagadal ni Emmanuel iti kolehio, naukaganda metten a sabalin ti agtagikua a kas nailanad iti titulo dagiti dagdagada a naidulin iti balay ti ili. Nagan metten ti madidios a tao iti kabisera dagiti papeles ti dagdaga! Nagburek ti luksawda ket inkarida, aglalo ken Piling, a tuntunenda dagita a sanikua ngem bimmallaet idi ni Emmanuel kadakuada:
“Nanang, bay-anyon. Turodtayo laeng kontra iti Kordillera! Total, adda met makuna a kukuatayo ditoy Arag… Dumtengto ti gundaway nga agsubli dagita a napukawtayo.” napasnek idi ni Emmanuel. “Ngem kabayatanna, ditay koma talawan daytoy a disso. Ditoy a nagsatan ken naidulin da lelong ken lelang; ditoy a dimmakkel ken nagramut ni tatang; ditoykayo a nangrugi ken tatang; ditoyak a nainaw ken timmaud… ket panggepko nga iburay ti ania man nga itden ti masakbayak iti daytoy met la a disso!”
Napaisem iti dayta a nalagipna. Nasantak ti panirigan ti barona iti biag. Naraniag ti sirmatana saan laeng nga iti bukodna a masakbayan no di ket pay ti pagimbagan ti aglawlawna. Napintas a talaga ti panggep ti ubing! Inraem ti unegna. Sinul-oyna ti tabakona ngem naiddepen ti beggang daytoy. Pinitikna ti bimmalay a dapo sana ingaw-at nga insaluket ti rungrong iti malmalsoken a tinidtid a bulo a diding ti kamarin. Ngem ania pay ita? Nagsanaltek. Nakapupok metten? ‘Puonay metten ti kastoy a kapay-an…
Nagsubli iti puon ti kaimito. Asidegen dagiti dua a mangtaltalunton ti dana iti raked ti rimmuong dagiti nagtagilawi a kawayan. Kasla malasinnan ti nakalabig. Nakapungo ti ima ti sarsarunuenna. ‘Nia’t basolna? Nagubbog ti maysa a saludsod iti nakemna. Ngem saan ketdi a nasdaaw. Kasta ti aramidna wenno dagiti Barangay Tanodna no adda itulnogda a nakabasol iti purokda iti kabisera. Idi agsingkuenta metros ti kaadayoda iti nagtakderanna, impukkaw ti nakalabig nga impasabat:
“K-Kapitan Dumawal, sika kadi dayta?”
Ita, malasinnan no sinno daytoy. “T-Tanas?” nagtalimudok ti imatangna iti umas-asideg nga inawaganna iti Tanas. Dandani di makita ti akinngato a bibigna iti puskol ti nabaybay-an nga imingna. Nakakipis daytoy iti naangdod a namarkaan iti Crispa. Nakabado iti atiddog ti manggasna a maong ken nakapantalon iti patig a kas kadagiti aruat dagiti PC iti detachment iti kabisera. Nakasapatos pay iti panakkelen ken mapispisangen ti kukurdonanna a combat boots a kasla met iti sapatos dagiti soldado. Agpadada a lampong iti nakapungo nga ab-abogenna.
“Wen, kapitan, siak… nasayaat man ta masungad gayam ti balaymo. Panggepmi koma itay a birokendaka… b-birokenka kunak koma.” impuligad ti agnagan Tanas ti nabungon ti pitak a sapatosna iti nagrungarong a ramut ti kaimito a kinarkar ti ayus ti tudo.
Ngem kasla awan nangngegan ni Kapitan Dumawal. Naipigket dagiti matana iti lalaki a nakapungo ken nakaparintumeng itan iti sanguananna. Nababasa ken pitakpitak ti maong a pantalon ken atiddog ti manggasna a maong met la a badona. Nakasapatos daytoy iti goma ngem saanen maimarisan ta nabungonen iti pitak. Nakakumeg daytoy. Nadadagsen ti panagangesna. Nupay lampong ti buokna a nangabbong iti rupana, narukod ni Kapitan Dumawal a naganus pay laeng daytoy a lalaki. No di agbiddut, nababbaba ngem beinte-singko ti edadna. Arinbusnagen daytoy a kas ipakpakita ti bukot ti dakulapna nga ug-ugasan ti agtaredted a ling-etna.
“Kapitan, nabayag la’ngen daydi….” Naguni manen ni Tanas idinto a miningminganna dagiti napiskel pay laeng a takiag ken bugian a gurgurong ni Kapitan Dumawal. Apagdillaw ti panangapirasna iti siketna sa nagtugaw iti ramut nga abay ti nangipigadanna itay kadagiti sapatosna.
Insublat a minatmatan ni Kapitan Dumawal ni Tanas. Lumabbaga dagiti mata daytoy a kasla kuskusiman iti napaut a ridep.
“Nabayagen nga agpayso, Tanas, ta tumawenen no diak agkibaltang… ngem nas’yaat man ta naisar-ongkayo met ‘toy napanglaw a purokmi.”
Ub-ubing ngata ni Tanas ngem isuna iti sumagmamano a tawen iti edadna a kuarentay-otso.
Nagam-ammoda idi naminsan a napan naganup. Apagtugawna idi a kapitan iti Barangay Arag. Nagsarakda iti nasamek a lugar nga aw-awaganda iti Ubbog Lipit - maysa a paset ti bantay iti surong a naparaburan iti ubbog nga apon dagiti tangkiran nga ugsa ken alingo. Dita a naammuanna nga adda purok iti seksek a gayadan ti Ubbog Lipit a managan iti Dumpit. Ni Tanas ti intuding kano dagiti pumurok a kas mangipangulo. Inawis idi ni Tanas a sumuknal iti purokda. Dita a naalimadamad ni Kapitan Dumawal a panay kano a mangnganup dagiti dati a nagnaed dita a purok a didan kayat ti agsubli iti patad laksid no mapanda aglako iti palag a karne ti maanupanda wenno aggatang iti abastoda. Idi nagawid a bimmaba iti Arag, pinabalonan ni Tanas iti siam a kaubon a palag a karne ti alingo ken ugsa. Imbatina met daydi dungdunguenna a talunasan a panday-Ilokos ken dagiti teddana a bala ti shotgunna a kas supapak ti kinaimbag ni Tanas. Manipud idi, numan kasla kanayon a makitkitana ti anniniwan ni Tanas iti kabisera ti Lunawan, ita la manen nga agsarangda.
“Nakalagip, kapitan, he, he…” Adda kerkersang ti katawa ni Tanas a nangmatmat ken Dumawal.
Nagtungtung-ed ti kapitan. Napimpino ti garaw ni Tanas idi damoda ti agkita! Dinumuganna manen ti agtutubo a nakakumeg iti sanguananna.
“Papananyo kadaytoy uggormo?” Sakbay a nakasungbat ni Tanas, nagsao manen ni kapitan: “’Mulitayo ket agarbis manen…”
Nagtarus ti kapitan iti kosina. Nangidasar iti tallo a tasa iti rabaw ti impadatana a bassit a dulang. Binekkelna ti tayab iti silong a naaramid iti way sana binukbukan dagiti tasa iti uma-asuk a kape. Inyawatanna ti tasa ni Tanas. Indissona ti maysa a tasa iti datar nga abay ti agtutubo a nakadumog pay laeng. Nakadalupisak daytoy iti ngarab ti ridaw. Saksaklotenna dagiti napungo nga imana idinto a nakauyaoy dagiti sakana iti agdan. “Ikkatem ‘ta pungona, pari, tapno madengngep met ‘ta rusokna.”
Inarub-ob ni Tanas ti tasa sa nagtung-ed. “Boy, ‘masidegkadtoy.” Imbilinna iti agtutubo. Nagaludaid ti agtutubo iti basar. Inyawatna ti napungo nga imana. Inukas ni Tanas ti plastik a tali. “Dika tumaray, wen?”
Simrek ti kapitan iti sagumbi. Idi rumuar, addan iggemna a daan a pagan-anay ni Emmanuel. Agkabkabagi ken agkatayag ti barona iti daytoy nga agtutubo a mangpuypuyot itan iti kapena. “Inka ‘ta sagumbi, barok, ta sukatam dagita aruatem.” Kinunana. “Agganganatkayo kadi?”
Saan a simmungbat ni Tanas. Inibusna ti kapena. Inuksob met ti agtutubo dagiti sapatosna.
“Innodtoy kadi ti turongenyo?” nagtimek manen ti kapitan.
Idi nakastrek ti agtutubo iti sagumbi, simmungbat ni Tanas ngem nakapsut ti panagsaona: “Ditoy ti pagpatinggaanmi, Kapitan. Agsubliak ‘diay Dumpit ita met laeng sakbay nga agkarayam ti sipnget.”
Pinaatiananna ti tasana.
“D-Ditoy ti…”
“Ibatik kenka isuna!”
Kimmaro ti kigtot ni Kapitan Dumawal. “I-Ibatim?” napalubsak iti datar.
“Kas nakunakon, ibatik kenka dayta a tao!” timmangken dagiti balikas ni Tanas. “Pangngaasim ta itulnogmo ‘diay kabisera. Iti detachment dagiti PC!”
Nagsabat dagiti pamengbengen a kiday ti kapitan. “Tanas, ang-angawennak?” Minatmatanna ti kasasaona a kasna la rukoden ti kinatibker ti panunot daytoy.
“Diak agang-angaw, kapitan!”
Namaga ti timpuar nga isem a namagbennat kadagiti bibig ni Dumawal.
“Dispensarem, Tanas, ngem no ania man ti basolna, awan pagbiangak. Saan a taga ditoy dayta nga ubing ket diak sakup.”
“Ammok, kapitan, ngem …”
“Sika’t mapan mangidanon ta sakupmo isuna!” Nagpukaw ti isem ti kapitan.
Rimmungsot dagiti mata ni Tanas. Langa a di pulos nadlaw ni Dumawal kenkuana idi damoda ti nagkita. “Masapul nga ipasak kenka, kapitan, agsubliak a dagus ‘diay Dumpit. Inka itulnog isuna.”
Kasla naiget a bilin dayta iti panagdengngeg ti kapitan. Kagurana ngem nagparbeng. “Saanko a responsibilidad dayta. ‘Tay kunakon, masakupam isuna, sika’t akinkargo.”
“Pangngaasim.”
“Kumiddawka iti sabali ta patganka….”
“Kapitan, no tiempo ti riribuk wenno r-rebolusion a kunada,” inamlidanna ti imingna. “agtitinnulong ti amin. Kargo ti maysa, kargo ti amin …”
Mapilpilit ti isem ti kapitan. “Maawatak ngem urayek ti pannakaideklara ti rebolusion a kunkunam sakbay a tamingek dayta nga agtutubo.”
Inyagawna.
Napigket ti panangmingming ni Tanas iti kapitan. Irapinrapinna ti kumita iti ruar ti tawa.
“Ngem pakaseknantayo amin daytoy, kapitan. Madlawmo kadi nga agpeggad ti lugar ken ti kasasaadtayo? Adun ti damag nga agraira dagiti taga… dagiti kunkunada a lumablaban iti gobierno. Panagkunak, ‘manayen dayta a rason tapno agbinnadangta. Sipapaluboska kadi a sakupennatayo dagiti taga r-ruar?”
Saan a simmungbat ni Kapitan Dumawal. Nalagipna ketdi ti barona a nakapupok. Taga ruar? nayesngawna. Kasta ti birngas dagidi PC a guardia iti barona. Nataldiapanna ti ladawan ni Emmanuel a naikuadro iti diding. Nakagatna ti sangina. Kappia ti sapasap ken talged ti kaaduan ti kalkalikaguman nga arapaap ti barona. Taga ruar ketdi ti kastan? Ngem apay nga impupok ngarud ti turay? Apay a kagurada ti nabalitokan a kapanunotanna? Dida ket koma bumadang a mangkibin kenkuana ta dagitanto a kapanunotan ken arapaap ti sammaked ti masakbayan! Taga ruar?
“Kapitan Dumawal,” nagtimek manen ni Tanas. “addata iti lenglengleng a lugar ket adayotayo kadagiti natudingan a mangarayat ken mangsalaknib kadatayo no marauttayo. Masapul nga agtinnulongta. A-Agrairadan sadiay purokko... masapul a makasubliak a dagus.”
Nagranitrit ti basar a datar iti panagpagnapagna ti kapitan. Timman-aw iti makinlaud a tawa, iti abay ti kosina. Ngumisit-a-lumabbatis ti sangaraay nga ulep a mangpaypayong iti lumlumneken nga init.
Nagtalnan ti parusapis. Napaanges iti nauneg. Nagbuelta. Sinangona ni Tanas. “’Nia’t basol ‘ta ubing?”
“Isunton ti pagdamagam, kapitan… innakon.” Timmakder ni Tanas. Inruarna manen ti
plastik a tali iti bolsa ti pantalonna. Immasideg iti ridaw ti sagumbi.
“Dimo galutanen…” inyatipa ni Dumawal.
“Kapitan, iruarmo ngarud ‘di shotgun a pagan-anupmo?”
“Awanen. Ken diak kasapulan ti paltog. Di aglibas ‘ta ubing…”
Immisem ni Tanas. “Dimo awagan ‘ti ubing dayta, kapitan. Nasikap… k-kriminal.”
“Adda bunengko.” pinikpikna ti putan ti talunasan iti siketna. “Apay, adda kadi nasken a pagbutngak no awan paltogko?”
“’Nia’t isarangmo no adda dumteng a kalaban, kapitan?”
Dumteng a kalaban? Immirteng ti rupa ni Kapitan Dumawal. Para kenkuana, nanipud naagaw dagidi daga a tawid ni Piling ken daydi pannakaipupok ni Emmanuelna, dimteng ken nangrugin ti laban! Ket nanayonan pay iti apuy iti barukongna gapu kadagiti soldado iti kabisera nga immay nagpatrulia iti baranggayna ngem kinapudnona, immayda laeng nagbasakbasak ditoy tallo a lawasen ti napalabas: napalanguadda ken awan pulos panangdayawda kadagiti umili. Binastosda dagiti babbalasitang, babbalasang ken naasawaanen iti purok - siniripda ida a nagdigos iti karayan. Nagdawatda pay iti linaglaga a bukel ti balatong kada utong a binagkat dagiti tanodna nga intulnog iti detachmentda. Nagbakruyda pay kadagiti binaki a pato ken manok. Agraman ti tarakenna nga aso a pannakasarukodna iti paganupan, dida pinakawan. Idi pagkedkedanna ida, siniritan lattan daydi maysa nga ung-ong – pinulutanda iti mismo nga arubayanna! Idi pumanawda, rumanipak dagidi igamda a kasda la mamutbuteng!
Idi nagsubli a naggapu idiay Manila a nangbisita ken ni Emmanuel, indagasna nga impulong iti ama ti ili ngem winagwag laeng ti mayor dagiti abagana sana inkusilap: “Pagustuam ida, Kapitan, destinoda ditoy. Isuda ti sarikedkedtayo!” Sarikedked? Pwe! Kasta met nga awan pulos maibalakadna maipapan iti pannakaipupok ti barona idiay Bicutan no di: “Duldog ‘gamin ‘diay putotmo, Dumawal, ambisioso!” Idi napan iti detachment tapno ipulongna koma iti komander dagiti PC ti inaramid dagiti taona, saanen a nagtuloy idi adda nakitana a kabkabilenda a lakay iti mismo a sango ti detachmentda sada pagpaggaakan! Ngem uray no agpadispensarda koma, nasabidonganen ti isip dagiti kapurokanna iti naalas nga ugali dagiti PC a rumbeng koma a pagsadagan, pagtaklinan ken pagsarmingan!
Nagsala ti kelleb ti naisaang a tayab. Agburburek manen ti insaangna itay a kape. Darasna a napan linuktan. Makapabang-ar ti nabara nga alingasaw ti kape a binuyogan ti sumarsaretset nga apuy. Inalay-ayanna ti sungrod ti dalikan.
Inyupreseranna manen dagiti bisitana iti kape.
“Agyamanak,” kinuna ni Tanas. Iggemna ti tasa ken tali, nagturong iti sagumbi.
“Ba’am latta,” inyatipa manen ni Dumawal. “dimo galutan…”
Ngem simrek latta ni Tanas. Nagbayag bassit iti uneg. Ngem awan maalingag ni Dumawal a nagsaritaan dagiti dua.
Kellaat a simmiplag ti naguddog a pul-oy a namagkuyegyeg iti naibitin a rikep dagiti tawa. Nagalikuno ti angot-baraniw a kasla imbil-a ti nasamek a turturod ti Kordillera!
“Denggem, Tanas,” impasabat ni Kapitan Dumawal idi rimuar daytoy manipud iti sagumbi. “diak magustuan daytoy a mapaspasamak.” Nagwingiwing.
Napasarimadeng ni Tanas. Saan a simmungbat nupay naggaraw dagiti bibigna.
“Ipakaunakon kenka,” naguni manen ti kapitan. “no ibatim ‘ta ubing, uray ania man ti basolna, diak ‘apan isuko!”
“Kapitan,” inyagaw ni Tanas sa nagna. Nagsarimadeng iti ngarab ti agdan. Dinumoganna dagiti combat bootsna sana inyusong. “masapul nga itulodmo idiay…”
“Diak isuko isuna!” Nagdanapeg a napan simmirip iti sagumbi.
“Rumuarka ditoy, barok.” Imbilinna. Dimmakkel dagiti nauuneg a mata ti agtutubo a bulon ti panaguyasna iti ridaw ti sagumbi. Minirana ti pakabuklan ni Kapitan Dumawal a makisasao ken Tanas. Kasla adda simmuknor a panangrespetona iti parsua a pangitalkan daytoy nangabog kenkuana ditoy.
“Adda kenkan, kapitan, no isukom wenno saan…” Inlisi ni Tanas dagiti matana. “ngem dimo liplipatan a n-naglabsing.”
“Diak isuko!”
Miningmingan manen ni Tanas ti kapitan ngem saanen a naguni.
Bimmaba.
“Mangrabiitayo pay…” impakamakam ni Dumawal. Ngem umad-adayon dagiti basakbasak kadagiti pilaw iti arubayan. Timmamdag ti kapitan. Ngem dinan makita ni Tanas iti puon ti desdes a sumang-at iti masungad a turod. Makitana koma ta nawaknitanen dita. Pinukannan dagiti nagrukob a sangsanga a mangrugrugma idi iti desdes. Nagturongannan? Nagaliston a nakasang-at?
Tinangadna ti Kordillera a kasla mangsarsarwag ti purok a yanna ita. Sulsulinek a disso. Nasamek ken nailet dagiti desdes. Narikut ti dalan ta dapan laeng ti makabalin a dumanon ken mangitulnog kenka iti ruar daytoy a lugar. No namin-ano ngaminen a kimmiddaw kadagiti turayen ti ili iti uray la koma nanumo a baetan a mabalin a talaytayan ti traysikel wenno kariton ti mawaknitan a dalan ngem awan naganganabna. Marigatanda ngamin unay a mangikabisera kadagiti produktoda iti talon. Sapay no di kanayon a tartaraknen dagiti pumurok ti nabayagen a mayor no kasta a panawen ti panagpipili. Ti ketdi agkiddaw kadagiti ayup a partienda kada bagas, bulbukel wenno nateng no adda pasken ti ili ti pagalistuanda. Sal-at!
Tinangadna manen ti tangatang. Nadadagsen dagiti aggu-ummong nga ulep iti lulonan ti kadaklan a bantay. Manggapun nga agkarayam ti sipnget. Bimmaba ni Dumawal. Nagturong iti kagab. Nangkaut iti tallo nga itlog iti baki. Lingtaenna dagitoy. Nayon ti sidada a tarong a nalaokan iti bulong ti saluyot ken rangaw ti kuantong. Inrapinna ti nagluto itay madama ti kimat ken gurruod.
“’Nia ti awag kenka, barok?” inamad ti kapitan iti agtutubo bayat ti pannanganda.
Nagsardeng a naggalgal ti agtutubo. “Nap, ‘tang…” dina kinita ti kasasaona.
“Nia’t nagbasolam?”
Saan nga intuloy ni Nap nga insubo ti taraon a petpetna. Tinaliawna ketdi ti pusa a mangmangan iti sabut iti abay ti luppo ti kapitan. Inulit ti kapitan ti saludsudna.
“S-Saan ngamin a maipangpangag ti sursruotek a kalintegan, ‘tang…” dandani di mangngeg ti timekna.
Inggagara ni Dumawal ti saan a sumungbat. Dumngeg iti sumaruno a baliksen ti agtutubo. Kinitana ni Nap a kasna na la dagdagen a pagsaritaen.
“Iti amin a parsua, ‘tang, adda arapaap a kayatna a gun-oden.”
Inibbatanna ti petpetpetanna a taraon iti platona. “Arapaap a no mabangenan ket padasenna a sarangten tapno … tapno magun-odna ti arapaapna.” Agsao koma manen ngem kasla adda nalagipna. Apagdillaw ti wingiwingna. Nangkammet manen sana insubo. Ginalgalna iti namitlo sana tinilmon. Nagsao manen: “Rumbeng koma a kaarieknak a kalanglang, ‘tang…” Binaliwanna ti saritaan.
“Ta apay koma?”
“Kas kuna ni ‘tang T-Tanas, diak koma maikari… maysaak a kriminal…”
“Nadaluska agingga a di mapaneknekan ti korte a nagbasolka!”
Napigket ti panangmatmat ti agtutubo iti kasangsangona. “Tang,” naalumamay ti timekna. “napukawen ti kumpiensak iti agdama a hustisiatayo, isu a… k-kriminalakto latta!”
Timmakder ni Dumawal ta kasla bimsog ti barukongna. Nangtasa iti danum iti malabi. Imminum. Kalpasanna nga insab-it ti lapayag ti tasa iti nagrungarong a bislak iti likudan ti malabi, tinaldiapanna ti ladawan ni Emmanuel iti diding. Sana insublat a minatmatan ni Nap a mangdumdumog iti platona. “Manganka latta, barok,” kinunana. “ipabpabalaymo ta innak man ‘ta baba biit.” Tinurongna ti ridaw.
Nauneg ti maysa a banag nga inabalbalay ti isipna bayat ti yuulogna.
Kinurkuranna dagiti manokna a mangtangtangad iti kagab ken sanga dagiti kayo. Timmiliw iti maysa a pamusian. Inyulina iti bangsal. Kinalubanna ti manok iti daan a liso a timba sana pinandagan daytoy iti narugos a puon ti kayo a langdet.
RABII. Nagyaplag ni Dumawal iti dua a silag nga ikamen. Maysa iti uneg ti sagumbi, maysa iti ridaw ti kadaklan. Iti sagumbi ti nagiddaan ni Nap. Awan kutikuti ti agtutubo iti sagumbi ngem marikna ni Dumawal a siririing daytoy. Nakalukat ti ridaw ti sagumbi. Nakudrep ti anaraar ti kingki.
“Apay a dinak galutan, tang?” pagamuan ta nailimog ti kasla arasaas a timek ni Nap kadagiti uni dagiti kuriat ken sumaggaysa nga uni dagiti tukak. Nakapakleb daytoy. Nakatungraraw ti rupana iti ridaw.
“Apay, aglibaska kadi?” naalumamay ti sungbat ni Dumawal. Nagballikid a nangsango kenkuana.
Nauuneg ti anges ti agtutubo. “Iti ipakpakitam a kinasayaat kaniak, ‘tang, dika panawan….”
“Bisitaka ngamin, barok, saan a kabusor…”
Naglubsak ni Nap. “Umaynak kadi itulnog no bigat ‘diay kabisera, ‘tang?”
“Kayatmo kadi nga ‘apanka isuko?”
Nabayag a di naguni ni Nap. Nagpakleb manen sana intapaya ti kanigid a dakulapna iti timidna. “Sinno dayta nakaladawan ‘ta diding, ‘tang?”
Binaliwanna manen ti saritaan. Nabsog latta iti panagdayaw iti timekna.
Banag a di pamatian ni Dumawal a dakes a tao daytoy a bisitana.
Naiduma daytoy nga agtutubo. Nauneg ti kapanunotanna. Adda di malansad ngem makaay-ayo a banag a mangbungbungon iti kinataona!
“Ah, ni Emmanuel, barok isuna.”
“Yanna ita, ‘tang?”
“Idiay Manila.”
“Agad-adal?”
“Idi.”
“Ngem simmardeng, ‘tang?”
“Natiliw ngamin.”
“A-Ania, ‘tang?”
“Nakapupok ita… ‘diay Bicutan.”
“A-Apay?” bigla a naglubsak ni Nap a kasla nasinit ti boksitna.
Nagtinnupa manen dagiti sangi ni Dumawal.
“A-Apay nga inyistockadesda, ‘tang?” ni Nap manen.
“Nakiraman kano a nagdemonstrasion laban iti turay…”
“Ket kinemmeg ken pinarigat dagiti PC, tang?” Timmangken ti
nagbarbar a boses ni Nap. Nadlaw ti kapitan ti dagsen ti panagngariet daytoy.
Agsao koma manen ngem inunaan ti kapitan: “Barok, maturogtan…”
Nagsikig a timmallikud. Dina kayat a pagsaritaanda pay dayta a banag. Umukuok laeng ti saem iti barukongna. “Iddepek ‘ta silawen, ne…” pinug-awanna ti kingki iti rabaw ti lakasa. Nagari ti sipnget. Nagulimek ni Nap. Nainayad ti ilelennek ti ulona iti ridaw.
Nauneg ti pampanunoten ni Dumawal: Ania ti aramidenna? Pudno ngata ti atapna iti kinatao daytoy nga ubing? Ngem madlawna nga asideg ti riknana iti daytoy nga agtutubo. Agkaarngi ti prinsipioda ken ni
Emmanuelna! Ahhh, ti la mapampanunotna.
ADALEMEN ti sardam. Saan a makaturog ni Kapitan Dumawal. Iti dati, kasla main-indayon iti uni ti rabii. Ngem ita, naatap ti ridep.
Pagamuan, nadlawna a nagin-inayad a rimuar ti agtutubo iti sagumbi. Saan a nagpadlaw ni Dumawal a siririing. Siaannad a nangapiras iti putan ti bunengna iti sirok ti ulesna. Nagsiim. Nalawag a makitana ti pakabuklan ni Nap iti sipnget. Nainayad daytoy a nagna a kasna la yamak nga agranitrit ti datar. Nagturong iti ridaw ti bangsal. Inin-inayadna a linukatan ti rikep. Rimuar. Di ammo ni Dumawal no ragsak wenno ania ti nangdupag iti barukongna. Aglibas sa. Nakunana iti unegna. Sige ngarud, aglibaskan… Nangngegna ti ranitrit ti agdan ti bangsal. Iti sumaruno a darikmat, awanen mangngegna laksid iti apagdillaw a parusapis ti danum. Timmaray ngatan iti desdes wenno iti kataltalonan, nakunana manen. Ngem di nabayag, nagranitrit manen ti agdan. Madamdama pay, naikuadro manen ni Nap iti ridaw ti bangsal. Inrikepna ti ridaw sa naginayad a nagsubli iti sagumbi. Apagserrekna, nagpukawen dagiti karasakas. Tiniliw metten ni Dumawal ti ridep.
NAKAPAMIGATDAN. Simrek ni Kapitan Dumawal iti bangsal tapno aginnaw. Sakbay a nanganda itay, nangbungon iti innapuy ken sumagmamano a kaiwa iti inadobona a manok sana inkarga iti takuptakup a bay-on. Nangibotelia pay iti danum. Tinulongan itay ti agtutubo a nagikarga iti nalingta a tugi iti bay-on a nayon ti balonda nga agpakabisera. Napaisem ta nalagipna ti kinuna itay ni Nap: “’Tang, ammoyo kadi a ti tugi ditoy bantay ket maysa kano met a simbolo ti p-pannakikadua?” Kimmittab itay ni Nap iti tugi sana inyawat iti kapitan ti sangkatukkol a nangkagatanna ngem nagwingiwing ta sibubussog pay laeng. Ket itay dinamagna no sinno ti nakaammuanna iti dayta a pagsasao, saan a simmungbat ti agtutubo ta simreken iti bangsal a nangakas iti binanlawanna nga aruatenna idi sardam. Ngem iti isip ni
Kapitan Dumawal, amin a banag ket adda kayariganna. Aglalo kadagiti bambanag nga ininaw ken inappupo ti saklot ti nasamek a kabambantayan!
AGDUAN nga oras a magmagnada – kumalkalipkip iti nagsinan-uleg a desdes a kasla nayapli-aplit iti bakras dagiti turod. Naungeten ti di naulpan nga apagtangkayag nga init ngem dina kabaelan a palneken dagiti pilaw iti kapitakan a mapespes ken pasaray sumuyot a mabaddekan dagiti agdardaras a dapan. Umip-ipus ti agtutubo iti likudan ti kapitan. Uray daytoy, nadaripespes metten iti ling-et. Ngem awan panagsukir iti langana. Awan tagarida.
Di mabayag, kimmalay-at ni Dumawal iti katayagan a turod a nalabsanda. Nasiglat ni Nap a simmurot. Idi makatapawda, nagmattider ti kapitan a bulon ti panangpug-awna iti barukongna. Nagpagnapagna ni Nap iti likudan ti kapitan a kasla di nabannog.
Winanawanan ni Dumawal ti direksion a turongenda. Awan makitana no di laeng taltalon, turturod ken ti nawalat a Bantay Appa a mangtantannawag iti kabisera. Insublatna a tinaliaw ti purok a naggapuanda, manglanglangeb manen idiay. Napaanges iti nauneg a mangpampanunot no umno ti sumaruno nga addang nga aramidenna.
Itay agsapa a nariwet pay, kalpasan a napartina ti manok, napanna impakaammo daytoy a papananna iti maysa a konsilmanna nambaranna metten inwayway ti nuangna. Itay agsubli iti balayna, nakabukel iti maysa a pangngeddeng maipanggep ken ni Nap! Umno ngata? Nakunana iti bagina. Ngem naikeddengnan ket dayta ti aramidenna! Napaanges iti nauneg. Imbakalna manen ti imatangna iti tangatang ti lugar a turongenda. Naalikuteg dagiti ulep sadiay a kasla
mangipakpakdaar iti umadani a peggad!
Tinaliawna ti agtutubo nga itan, kumitkita kenkuana. Inayabanna iti asidegna. Idi makaasideg ti agtutubo, inyawatna ti bay-on: “Barok,” piniselna ti nabisked nga abaga ti agtutubo a kataytayagna. “alaem daytoy ta adda pamedpedmo bayat ti panagdaliasatmo.”
Inawat ni Nap ti bay-on a siuulimek ngem agsalsaludsud dagiti matana.
“Barok,” kinuna manen ni Dumawal sana intudo ti direksion ti Bantay
Appa. “dita a banda ti kabisera. Makitam dayta a bantay?” Saan a naguni ti agtutubo. Nailansa ti imatangna iti intudo ni Dumawal. Nagsarita manen ti kapitan: “Apaman a maballasiwmo ‘ta bantay, makalasatkanto iti waig sakanto makakita iti purok. Barangay Appa dayta. Labsam ti purok agingga a dumanonka iti kabisera. Agarup tallo a kilometro ti distansia ti Appa ken ti kabisera.”
Minatmatan ti agtutubo ti aglingling-et a rupa ni Dumawal. Kasla saan nga interesado iti ibagbaga ti kapitan. Nagsao manen ti kapitan:
“Agdamagkanto idiay ili no innodtoy ti detachment dagiti PC.
Ipakaammomto ‘ta bagim…. Awatendakanto mayannatup iti p-
paglinteganda!” Pinerrengna ti agtutubo. Awan danag wenno buteng a naimarka iti langana.
“Sumurotka kaniak… ‘tang!” Nabatad ti simngaw a timek ni Nap.
Iti pagarup ni Dumawal, saan a kiddaw ti agtutubo dayta no di ket kasla maysa a bilin! Ngem saan a naguni. Awan maarikapna nga isungbat!
Napaanges laeng iti nauneg sana inlisi dagiti matana.
Nagtungtung-ed ti agtutubo. Kasla maawatanna ti rikna nga im-impen ti kapitan. Agsao koma manen daytoy ngem inunaan ni Dumawal:
“Denggem, barok, panawanka ditoyen. No surotem ti imbagak, dumanonka idiay ili ti Lunawan iti uneg ti tallo nga oras.” Timmallikud ket simmalogen iti turod.
Bayat ti panagsalogna, kasla malaplapgis ti kaungganna. Ilunlunodna dagiti pasamak. Apaman a nakadanon iti desdes iti patag, pinartakanna ti nagna a nagpasurong. Iti maikatlo a turod, kimmalay-at. Manipud dita, tinan-awanna ti tapaw ti turod a nangibatianna iti agtutubo ngem dinan makita ni Nap sadiay. Nalabit, kinunana iti unegna, bimmaban a mangtunton ti gasatna iti desdes a kumamang iti detachment! Ket manen, dina nagawidan ti bagina a napalunod. Ta iti isipna, nagampayag manen dagiti adu a naaalas a ladawan: ti pannakaagaw ‘di daga a tawid ni Piling; dagiti PC a nagsirip iti karayan; ti
panangbakruyda kadagiti binaki a manok; pato ken linaglaga a balatong; ti panangpulotanda iti asona; ti panagpaltopaltogda iti arubayanna a kasda la butbutngen dagiti naulimek a pumurok; ti barona a ni Emmanuel idiay Bicutan; ti kaawan interes ti ama ti ili a mangiwanwan koma kenkuana maipanggep iti kaso ti barona; ti lakay a dusdusaen dagiti PC iti sanguanan ti detachment; ti… adu pay!
Ket bigla a nalagipna manen ti agtutubo. Mapanna ngata isuko ti bagina? Ngem masirib ni Nap! Ammona ti ar-aramidenna. Nasikap! Uray ni Emmanuelna, no saan la koma a natiliw idi, pulos ngata a dina isuko ti bagina! Saan la ketdi! Ha, ha, ha…
NUPAY nanglangeben ti tangatang, ammona nga agtindeken ti init.
Nakalas-uden iti arubayan ti balayna. Dimmagas pay ngamin a nangkita iti kaadayuan a talonna nga isarunonanto nga araduen. Dinagasna pay ti inwaywayna a nuangna itay agsapa.
Idi umuli koman iti balayna, nasdaaw ta makitana ti bay-on nga impabalonna itay iti agtutubo a nakaparabaw iti kangatuan a pangal ti agdan! Siniripna ti uneg ti bay-on. Adda nagyanna a sangkatukkol a tugi! Bigla a nagmarka ti apagdillaw nga isem iti rupana gapu iti maysa a banag a nagintek iti panunotna!
Inwarasna ti panagkitana iti aglawlaw sana tinangad ti langit. Kasla manton ti maris ti tangatang. Madamdama pay, agikkisto manen ti nakaparsuaan...
Dinagasna a binitbit ti bay-on sa limmaem. Nagtugaw iti langkapi iti arsadanan ti tawa. Nagpanunot. Nairut ti pannakabennat dagiti bibigna a nangirukwas iti karkarna nga isem.
Nagsaraaw ti tianna. Kinautna ti tugi iti bay-on a bulon ti panangisagpawna iti kanigid a rekkangan a dapanna iti langkapi sana inukisan ti sangaputed a tugi. Idi maukisanna, apagisu a naggilap ti aglawlaw a sinaruno ti makadayyeg a gurruod. Nadlawna ti pusana a simmalipengpeng a naguldag iti raked ti diding - iti babaen iti ladawan ni Emmanuel. Nagkarayam ti imatangna iti ladawan ti barona ket manen, naasinan ti nabayagen nga agnannana a sugat iti barukongna.
Insublina ti imatangna iti naukisanen a tugi. Napatung-ed ta malagipna manen ti kinuna ni Nap itay agsapa kenkuana: …ammoyo kadi a ti tugi ditoy bantay ket simbolo met ti…
Nagrisak manen ti aglawlaw nga inipusan ti nagallungogan a gurruod.
Sa simmublat ti kasla aguddog nga angin a nangipalladaw iti tumarakatak nga arbis. Nagsapri. Timmakder. Ngem dina inrikep ti tawa. Imbakalna ketdi ti imatangna idi desdes ken iti rimmuong dagiti nasamek a kakaykayuan iti masanguananna a kasla adda birbirokenna.
Nagtugaw manen sa nagtungtung-ed. Nagalikuno ti marmarna nga isem kadagiti bibigna. Pagamuan, nagmeow-meow ti pusa ngem di kinita ni Dumawal ti di makaidna nga ayup. Ti ladawan ni Emmanuel ketdi ti tinangadna. Iti nairut a panangmatmatna iti ladawan, kasla naalay-ayan itan ti gil-ayab iti barukongna. Ngamin ta iti alintataona, kasla agparparikna nga umadanin ti panagtiponda manen nga agama. No innodtoy ken inton kaano wenno ania a wagas, dina pulos ammo. Ngem ketdi, ammona a maysa a nailet ken nasiit a dana ti nasken nga asakenna tapno magun-odna ti aringgawis dayta nga arapaap!
Naggaradugod manen ti tianna. Insakmolnan ti tugi! # # #
Gibusna


text:
NARVACAN, Ilocos Sur – Para iti naing-inget nga implementasion ti curfew ordinance kadagiti videoke bars, maipangato ti multa dagiti aglabsing, daytoy ti inadaptar ti sangguniang bayan ditoy itay nabiit.
Manipud iti P1,000, agbalin a P1,500 ti multa iti umuna a panaglabsing; manipud iti P2,000, agbalin a P3,000 ti multa iti maikadua a panaglabsing; ken manipud iti P3,000, agbalin a P4,000 ti multa ken pannakakansela ti mayor’s permit iti maikatlo a panaglabsing.
Pinaayaban pay ti konseho ti hepe ti polis ditoy tapno mapalagipan iti naing-inget nga implementasion ti curfew ordinance.
Sagudayen ti ordinansa a maisardengen ti pannakaaramat ti videoke ken panagpainom iti pannakadanon ti alas dose ti tengnga ti rabii.#


text:
Kangrunaan a meridiano
Ti kangrunaan a meridiano ket ti meridiano, kas iti, linia ti longitud, a ti longitud ket naipalawag a ti 0°. Ti kangrunaan a meridiano ken ti kasumbangirna iti sistema ti 360°, ti maika-180 a meridiano (iti 180° longitud), ket mangporma ti nalatak a sirkulo.
Daytoy a nalatak a sirkulo ket bingayenna ti espero, a kas, ti Daga, kadagiti dua a hemisperio. No agusar kadagiti direksion iti Daya ken Laud manipud iti naipalawag a kangrunaan a meridiano, dagtoyton ket mabalin a matawagan iti Akindaya a Hemisperio ken Akinlaud a Hemisperio.
Ti kangrunaan a meridiano ket ultimato nga arbitrario, a saan a kas ti ekuador, a naikeddeng babaen ti pagtayyekan ti paglikmutan—ken dagiti nadumaduma at aripnong ket nausaren wenno naibalakad kadagiti sabai a rehion kadagiti amin a napalabas a pakasaritaan.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Kangrunaan a Meridiano, geog.port.ac.uk
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Kangrunaan a meridiano iti Wikimedia Commons


text:
Friday, February 6, 2015
KASANGAY NI VICE MAYOR “DJ”, NASELEBRARAN ITI CABANA RESORT
Cabugao, Ilocos Sur –Naselebraran ti panagkasangay ni Vice Mayor Deogracias Jose H. Savellano iti Cabana Beach Resort, Brgy. Pug-os, Cabugao, Ilocos Sur idi Pebrero 5, 2015.
Naaramid ti Early Dinner ken salu-salo iti Cabana Beach Resort, Brgy. Pug-os, Cabugao, Ilocos Sur a dimmar-ayan dagiti Department Heads/Personnel ti LGU-Cabugao ken indauluan da Governor Ryan Luis V. Singson ken ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. dagiti Opisiales a nangkablaaw iti Bise Mayor. Dimmar-ay met dagiti dadduma nga umili/lumugar ken gagayyem ti Birthday Celebrant kadaytoy a selebrasion iti karabiyan dayta met laeng a petsa. # (Web In-Action)
Naaramid ti Early Dinner ken salu-salo iti Cabana Beach Resort, Brgy. Pug-os, Cabugao, Ilocos Sur a dimmar-ayan dagiti Department Heads/Personnel ti LGU-Cabugao ken indauluan da Governor Ryan Luis V. Singson ken ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. dagiti Opisiales a nangkablaaw iti Bise Mayor. Dimmar-ay met dagiti dadduma nga umili/lumugar ken gagayyem ti Birthday Celebrant kadaytoy a selebrasion iti karabiyan dayta met laeng a petsa. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 11:50 AM
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
PUDNO wenno saan ti Red October Ouster Plot, ti plano a panagtignay ita a bulan ti Oktobre dagiti nagduduma a grupo iti pagilian tapno mapadisi iti turay ni Presidente Rodrigo Duterte?
Immuna nga inrakurak ni Presidente Duterte kadagiti kameng ti media ti maipapan iti Red October Plot a nangibutaktakanna a nagkukomplot dagiti rebelde a komunista, makinkanigid a grupo, kadagiti kameng ti Armed Forces of the Philippines, makaamarilio wenno dilawan (maris a simbolo ti Liberal Party) ken dadduma pay a grupo a sumusupiat iti administrasion. Impeksa ti Presidente ti sakit ti nakemna kadagiti dadduma a militar ti pannakikumplotda kadagiti rebelde a komunista, nga iti laksid ti napalaus a suportana iti AFP ken kadagiti soldado, ket makikakaiddada kadagiti kabusor.
Immuna a kinompirmaran ni Brig. Gen. Antonio Parlade, AFP Deputy Chief for Operations, ti kinapudno ti Red October Plot. Inrakurakna nga inurnos dayta a plano ni Jose Maria Sison, Founding Chairman ti Communist Party of the Philippines, ken dagiti lider lider ti progresibo a grupo, ken nayusuat idi Setiembre 21, 2018 a maika-46 nga anibersario ti pannakaideklarar ti Martial Law iti Pilipinas, ngem saan a nagballigi ti gannuat. Imbutaktakna a dagiti komunista ken nakitulag kadagiti kameng ti Tindig Pilipinas, grupo dagiti komonkontra iti pannakaidadanes dagiti umili, ken pakairamanan dagiti kameng ti Liberal Party a nakaikappengan ni Vice President Leni Robredo, ken ti Magdalo Party a pagmiembruan ni Senador Antonio Trillanes IV. Impakaamona a nagbabawi ti Tindig Pilipinas a makikaysa iti Red October Plot idi naammuanna a dagiti komunista ti nangurnos iti plano.
Impalgak ni Parlade nga agtultuloy ti plano ita nga Oktobre a pannakarambak iti lubong nangruna sadiay Europa iti bulan ti komunismo ken dagiti katutubo a tattao.
Sinupiat ni Vice Pres. Robredo ti pammabasol a kakumplot isuna iti plano a mangrippuog iti turay. Binabalawna dagiti mangiramraman kenkuana iti dayta a plano a polpolitkaenda ti AFP. Impasingkedna a saanna a kanunongan ti amin a wagas a mangsukat iti turay a saan a mayanatup iti 1987 Constitution a sinapataanna a dependeran.
Kinontra met ni Senador Trillanes ken ti Magdalo Party ti alegasion a karamanda iti Red October Plot. Impatalgedda a saandanto a pulos a makikumplot iti New People’s Army agingga nga agtultuloy ti pannakiranget wenno panagpatayda kadagiti soldado.
Tinagibaba met ni Senate Minority Floorleader Senador Franklin Drilon, opisial ti Liberal Party, ti kinapudno ti Red October Plot a mangpadisi iti Presidente iti turay. Impalgakna a ti plano a mangpatakias ken ni Duterte ket maulit-uliten a pammabasol a kasla dadael a plaka. Inrakurakna a ti plano ket naadaw iti pantasia a libro ti nalatak a mannurat a nobelista a ni Tom Clancy a napauluan iti “Hunt for Red October.”
Iti Senate hearing iti pondo ti AFP, inabsuelto ni AFP Chief of Staff General Carlito Galvez ti pannakainaig ti Liberal Party idi pagsaludsodan ni Senador Francis Pangilinan. Impalgakna nga awan ti “coalition” dagiti komunista ken LP.
Immunan nga impasingked ti AFP nga awan ti grupo dagiti militar nga agplanplano a mangrippuog iti panagturay ni Duterte. Impatalgedda saandanto a pulos a makikumplot iti uray ania a grupo a mangsukat iti turay babaen iti wagas a saan a mayanatup iti Konstitusion.
Adu nga umili dagiti agdudua iti kinapudno ti Red October Plot dagiti rebelde a komunista a panggepna a padisien ti agdama nga administrasion. Agduma ngamin ti ibagbaga ti Presidente ken dagiti nangato nga opisial ti AFP. Inakusaran ti Presidente a nakikumplot kadagiti komunista dagiti dadduma a kameng ti AFP ken Liberal Party. Ngem sinupiat dayta nga alegasion ti AFP Chief of Staff.
Iti pakasaritaan ti Pilipinas, saan a nagballigi dagiti plano a nangpadisi iti turay no awan ti puersa ken pannakitimpuyog ti AFP – kas idi napadisi daydi Presidente Ferdinand Marcos idi Pebrero 25, 1986, kabayatan ti umuna nga EDSA People Power Revolution, ken ni Presidente Joseph Estrada iti Enero 21, 2001 kabayatan ti maikadua nga EDSA People Power Revolution. Napasamak dagiti pito a kudeta idi panawen ni Presidente Corazon Aquino, ken namindua a gandat idi tiempo ni Presidente Gloria Macapagal Arroyo, ngem napaayda gapu ta awan ti naan-anay a suporta ti AFP kadagiti nangidaulo ti tignay a nangpadisi kadakuada iti turay.
Iti laksid ti adu a suporta ti Presidente iti AFP, ken panangingatona iti sueldo ken panangpaaduna kadagiti benepisio dagiti soldado, saanna a magemgeman ti sibubukel nga armada a puersa. Dayta ti kapanunotan ni Senador Panfilo Lacson, nagturpos iti Philippine Military Academy, sigud a Hepe ti Philippine National Police idi panawen ni Presidente Estrada, ken sigud nga opisial ti nawara a Philippine Constabulary.
Pudno ti paliiw ni Senador Lacson ta uray no napalaus dagiti ipapaay a suporta ti administrasion iti AFP nangruna kadagiti alikamen, sueldo ken benepisioda. Ngem saan amin a militar ket naan-anay a makontrol ti Presidente kas Commander-In-Chief, kas mayataday iti “Chain of Command.” Iti AFP, adda la ketdi dagiti saan a kumanong kadagiti addang ken pagtaktakderan ti administrasion mainaig iti posision ti gobierno iti West Philippine Sea a sinakupen ti China dagiti dadduma a paset ti teritorio ti Pilipinas; ti pannakisinged ti Presidente iti China ken Russia ken panagangkat kadagiti alikamen ken armas kadagitoy a pagilian; ken ti nabaaw a pannakilangen ti administrasion iti Estados Unidos iti Amerika a nabayagen a kaaliado ti Pilipinas.
Saan a mailibak nga adu a senior and junior commissioned officers ti AFP dagiti nagturpos kadagiti US military academies. Adu a heneral dagiti nagsanay ken nagturpos kadagiti post graduate ken specialization courses kadagiti nagduduma a US defense and military schools. Uray dagiti non-commisioned officers, adu kadakuada dagiti naibaon a nagsanay kadagiti US military schools. Adu la ketdi kadagitoy ti saan nga umanamong kadagiti defense and security policies ti agdama nga administrasion.
Nagballaagen ni Senador Gregorio Honasan, sigud nga Army Colonel ken lider ti Reform the Armed Forces Movement a nangiyusuat ti panagrebelde idi Pebrero 22 – 25, 1986 a nangpadisi ken ni Presidente Marcos, ken lider dagiti napaay a nadara a kudeta idi panawen ni Presidente Corazon Aquino, a saan koman a maulit dagiti pasamak iti naglabas a nagalsa dagiti militar, babaen iti pannakasolbar dagiti adu a problema iti pagilian.
No pudno ti Red October Plot, ket naka-red alert status koman ita nga Oktobre dagiti amin a kampo ken tropa ti Armed Forces of the Philippines, ken dagiti Philippine National Police tapno nakasaganada nga agtignay a manglapped no adda dagiti tumaud a riribuk.
Mababbabalaw ti administrasion iti kontrobersia ti Red October Plot ta no pudno dayta a plano ken adda naan-anay nga ebidensia, apay a saan a pinatiliw ti Presidente dagiti opisial ti gobierno ken pribado a tattao nga adda iti likudan dayta a plano? Wenno ti Red October Plot ket nairakurak laeng a wagas ti pangiyaw-awan iti atension dagiti umili nga agtungtunglaben iti rigat gapu ti kinangato ti presio dagiti kangrunaan a magatgatang gapu kadagiti biddut nga addang ti administrasion? #


text:
ANIA ti nagun-od dagiti umili kadagiti lima a pagilian nga immuna a kameng ti Association of South East Asian Nation (ASEAN) ken dagiti naud-udi a lima a pagilian a miembro iti daytoy nga internasional a gunglo dagiti estado iti deppaarna iti Abagatan a Daya iti Asia kalpasan ti limapulo a tawen a pannakabuangayna?
Naindaklan a pasken iti Pilipinas ita a Nobiembre 10 – 14, 2017 ti pannakaangay ti ASEAN Summit iti Metro Manila ken Clark, Pampanga a pagtataripnongan dagiti lider dagiti 10 a kameng ti ASEAN ken dagiti mangidaulo kadagiti dadakkel a pagilian ken economic group nga ASEAN partners. Manamnama ti pannakatratar ti pakaseknan ti ekonomia, terorismo ken kappia, saan laeng nga iti rehion ngem iti lubong.
Nairana nga iti pannakadanon ti maika-50 nga anibersario ti ASEAN, ken maika-31 nga ASEAN Summit ket maangay iti Pilipinas, a mamagbalin daytoy a pasken a napnuan-kaipapanan a kasapulan unay gapu kadagiti adu a pakaseknan dagiti pagilian iti South East Asia ken iti lubong tapno marisut dagiti problema iti ekonomia, teritorio, terorismo ken nuclear war.
Maysa ti Pilipinas kadagiti lima a pagilian a nangbuangay ti ASEAN sadiay Bangkok, Thailand idi Agosto 8, 1967 babaen ti declarasion a pinirmaan dagiti pundador a pannakabagi dagiti kameng a da Philippine Foreign Affairs Secretary Narciso Ramos, Indonesian Foreign Minister Adam Malik, Thai Foreign Minister Thanat Khoman, Malaysian Deputy Prime Minister Tun Abdul Razak ken Singaporean Foreign Minister S. Rajaratnam.
Nabukel ti ASEAN idi tawen nga agpeggad ti rehion iti panagsaknap ti komunismo tapno mapatibker dagiti kameng nga estado iti gobierno ken ekonomia babaen ti panagtitinnulong ken panagkaykaysa kas maymaysa a puli. Iti panaglabas dagiti tawen, immadu dagiti kameng ti ASEAN. Kimmappeng ti Brunei Darussalam idi Enero 7, 1984. Nagkameng ti Vietnam idi Hulio 28, 1995. Nakikaysa met ti Laos ken Myanmar idi Hulio 23, 1997, ken ti Cambodia idi Abril 30, 1999. Buklen itan dagiti 10 nga estado ti ASEAN.
Kalpasan ti 50 a tawen, nagbalinen ti ASEAN kas nalawa a komunidad dagiti pagilian a naiturong iti panagdur-as ti ekonomia. Mabigbigen ti rehion kas maikapito a kadakkelan iti world market kadagiti nagduduma a produkto, ken maikatlo a kadakkelan a labor force iti lubong. Manamnama nga inton 2030, agbalinton ti rehion kas maikapat a kadakkelan nga economic bloc iti sangalubongan.
Naindaklan ti bunga ti ASEAN kadagiti umili dagiti kameng a pagilian nangruna iti benneg ti komersio, turismo, edukasion ken kultura. Babaen kadagiti napirmaan a katulagan, limmukay dagiti paglintegan tapno naparpartak dagiti Aseano a makapan kadagiti karrubada a pagilian a nangpasaranta ti ekonomia.
Iti laksid ti panagdur-as ti ekonomia, timmaud dagiti nagduduma a problema pakaseknan dagiti kameng kas ti panagraira ti terorismo kadagiti agkakarruba a pagilian. Iti krisis sadiay Marawi City, nakompirmaran ti Armed Forces of the Philippines ti kaadda dagiti umili ti Indonesia, Malaysia ken Singapore a timmulong kadagiti terorista a kameng ti Abu Sayyaf Group ken Maute Group a nakiranget kadagiti tropa ti gobierno. Dayta a pagteng ipaneknekna a kasapulan ti nasingsinged a panagtitimpuyog dagiti pagilian tapno malapdan ti panagraira ti terorismo iti rehion nangruna kadagiti pagilian nga addaan kadagiti umili nga Islamic fundamentalists.
Nadagsen met a parikut ti pannakasaluad ti soberenidad ken teritorio dagiti pagilian a kameng ti ASEAN nga agpapada a mangiruprupir ti kalinteganda iti nalawa a paset ti South China Sea. Dakkel a paset ti kabaybayan iti South East Asia ti sinakupen ti China babaen ti panagbasarna iti Nine Dash One a paset ti teritoriona uray pay saan a binigbig dayta ti International Court.
Mairaman kadagiti claimants a kameng iti ASEAN iti teritorio iti South China Sea ket ti Pilipinas, Vietnam, Malaysia ken Indonesia. Ngem iti naudi nga ASEAN Summit, awan ti naaramid a nagkaysa a deklarasion tapno masolbar ti parikut iti panagtagikua gapu ta saan a kimmanunong ti Myanmar.
Iti pangta ti nadangkok a parnuayen ti nuclear war gapu ti isaysayangkat ti North Korea, a masansan nga ag-testing nga agipatayab kadagiti intercontinental ballistic missiles nga agtinnag iti Pacific Ocean ket mabalin nga apektaranna ti Pilipinas, Indonesia ken dadduma pay a pagilian. Rumbeng nga adda natibker a deklarasion ti ASEAN tapno makitimpuyogda kadagiti nabileg a pagilian kas ti United States, Japan, South Korea, New Zealand ken Australia tapno matubngar ti North Korea ti panagipabantoda kadagiti nabileg nga armasda.
Napateg daytoy nga ASEAN Summit iti Pilipinas ta saan laeng nga ekonomia iti rehion ti pagpapatangan ngem mairaman pay ti seguridad ti intero a lubong. Gundaway daytoy ni Presidente Rodrigo Duterte a makitaripnong ken agpasig kadagiti lider dagiti pagilian a kameng ti ASEAN members ken dagiti ASEAN partners kas kada US President Donald Trump, ken dagiti pangulo ti Australia, Canada, China, European Union, India, Japan, New Zealand, Russia, ken South Korea.
Nadagsen dagiti sangsanguen a parikut ti Pilipinas, ket saan a kabaelan nga agmaymaysa dagiti Pilipino a solbaren dagiti problema iti ekonomia, pangta iti seguridad ken ibabangon kadagiti agsasaruno a didigra ken terorismo. Ikagumaan koma da Presidente Duterte ken dagiti lider ti gobierno ti ASEAN Summit tapno mabirokan ti solusion dagitoy a problema ti pagilian. (Eden A. Alviar)
EDITORIAL: ASEAN Kalpasan ti 50 a Tawen
ANIA ti nagun-od dagiti umili kadagiti lima a pagilian nga immuna a kameng ti Association of South East Asian Nation (ASEAN) ken dagiti naud-udi a lima a pagilian a miembro iti daytoy nga internasional a gunglo dagiti estado iti deppaarna iti Abagatan a Daya iti Asia kalpasan ti limapulo a tawen a pannakabuangayna?


text:
ISO 3166-2:CO
Ti ISO 3166-2:CO ket isu ti naikabil para iti Colombia iti ISO 3166-2, a paset ti pagalagadan ti ISO 3166 nga inpablaak babaen ti Gunglo ti Sangalubongan para iti Panagalagad (ISO), nga isu ti mangipalawag kadagiti kodigo para iti nagnagan tdagiti kangrunaan a pannakabingbingay (a kas dagiti probinsia wenno dagiti estado) iti amin a pagpagilian a naikodigo iti ISO 3166-1.
Iti agdama para iti Colombia, dagiti kodigo ti ISO 3166-2 ket naipalawag para kadagiti 1 a kapitolio a distrito ken 32 departamento. Ti kapitolio a distrio titi Bogotá ket addaan ti naipangruna a kasasaad a kapada dagiti departamento.
Ti tunggal maysa a kodigo ket buklen dagiti dua a paset, nga insina babaen ti hyphen. Ti umuna a paset ket ti CO, ti kodigo ti ISO 3166-1 alpha-2 ti Colombia. Ti maikadua a pset ket mabalin a dagiti sumaganad:
- dua a letra: kapitolio a distrito
- tallo a letra: dagiti departamento
Dagiti agdama a kodigo[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti nagnagan ti subdibision ket nailista a kas iti pagalagadan ti ISO 3166-2 nga inpablaak babaen ti Ahensia a Mangtaripato ti ISO 3166 (ISO 3166/MA).
Ti subdibision a nagnagan ket naipenpen iti tradisional nga urnos ti abesedario nga Espaniol: a-c, ch, d-l, ll, m-n, ñ, o-z.
Pinduten ti buton iti paulo tapno maurnos ti tungngal maysa a batong.
Dagiti panagbalbaliw[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sumaganad a panagbalbaliw iti pagikabilan ket nairangarang kadagiti pablaak babaen ti ISO 3166/MA manipud iti immuna a pannakaipablaak ti ISO 3166-2 idi 1998:
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti departamento ti Colombia, Statoids.com


text:
BURGOS, Ilocos Sur – Depression ti mapapati a rason a kinettel ni Orlino Malag y Doquilo, naasawaan, natibo ti Barangay Taliao ditoy nga ili, ti biagna idi Nobiembre 18.
Nasukalan laengen ti babai a kabsat ti biktima a nakabitin daytoy iti bodega iti lauden a paset ti balayna sadiay Barangay Lucaban, Burgos idi agarup 2:40 ti malem ti nadakamat nga aldaw.
Intaray dagiti nagresponde a polis ni Malag iti Reyes Clinic and Hospital, Sta. Maria ngem naideklara nga awanen ti biagna.
Segun iti report, agsagsagaba ti biktima iti depression gapu iti problemana iti pamiliana ta agtrabtrabaho ti asawa ken anakna iti abroad. (Tawid News)
Lalaki, nagbekkel gapu iti depression
BURGOS, Ilocos Sur – Depression ti mapapati a rason a kinettel ni Orlino Malag y Doquilo, naasawaan, natibo ti Barangay Taliao ditoy nga ili, ti biagna idi Nobiembre 18.


text:
Maika-75 a meridiano laud
Ti 75° a meridiano laud ti Greenwich ket ti linia ti longitud a gumay-at manipud iti Amianan nga Ungto a bumallasiw iti Taaw Artiko, Amianan nga Amerika, ti Taaw Atlantiko, ti Baybay Karibe, Sentral nga Amerika, Abagatan nga Amerika, ti Taaw Pasipiko, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti natimbeng nga oras ti solar iti daytoy a meridiano ket naibatay iti Akindaya a Sona ti Oras (UTC-5 iti las-ud ti pagalagadan nga oras).
Dagiti estasion a tagikua ti Serbisio ti Klima ti Amerika ket nangrugrugi a nangit-ited kadagiti reporta ti klima no ti natimbeng nga oras ti solar ket 8:00 iti bigat. Ti panagurnong iti reporta ket agpatingga kadagiti 30–40 a minuto iti mapalabas ken ti datos ket naus-usar iti panagpartuat iti pammadto iti klima iti aldaw.[1]
Ti maika-75 a meridiano laud ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna ti maika-105 a meridiano daya.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto[urnosen | urnosen ti taudan]
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-75 a meridiano laud ket lumabas iti:


text:
Maika-59 a paralelo amianan
Ti maika-59 a paralelo amianan ket ti sirkulo ti latitud a 59 gradgrado iti amianan ti ekuador a plano ti Daga. Daytoy ket ballasiwenna ti Europa, Asia, ti Taaw Pasipiko, Amianan nga Amerika ken ti Taaw Atlantiko.
Iti daytoy a latitud ti init makitkita para kadagiti 18 nga oras, 30 a minminuto iti las-ud ti solstisio ti kalgaw ken 6 nga or-oras, 11 a minminuto iti las-ud ti solstisio ti panaglalam-ek.[1]
Likmut iti lubong[urnosen | urnosen ti taudan]
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti 59° a paralelo amianan ket lumabas iti:


text:
BANGUED, Abra – Nanayonan ti kaso daytoy a balud kalpasan nga inserbi dagiti polis ti Sta. Lucia, Ilocos Sur ti warrant of arrest kenkuana mainaig iti dua a sabali a kasona.
Naserbian iti warrant of arrest iti Abra Provincial Jail a nakaibaludanna ni Promencio Cortez, am-ammo pay iti aliasna a Prodencio Cortez ken Antonio Indian Cabalse, 54, naasawaan, ken residente iti Barangay Camangaan, Sta. Cruz, Ilocos Sur gapu kadagiti kasona a homicide ken multiple attempted homicide iti sala ni Judge Policarpio P. Martinez ti Regional Trial Court Branch 71, Candon City a nai-docket iti babaen ti Criminal Case No. 2951-C ken 2952-C.
Nairekomenda nga agpiansa ni Cortez iti P200,000.00 ken P120,000.00 para kadagitoy a kasona.
Nagtalinaed a sipupupok ni Cortez iti Abra Provincial Jail.#