text:
Dinamarka
Nagsasabtan: 56°N 10°E / 56°N 10°E
Ti Dinamarka (Danes: Danmark [ˈd̥ænmɑɡ̊] ( denggen)) opisial a Pagarian ti Dinamarka, ket maysa a batay-linteg a monarkia ken naturay nga estado idiay akin-amianan a Europa ken dua nga autonomo a bukbukodda a pagilian, ti Is-la ti Faroe idiay Amianan nga Atlantiko ken Groenlandia idiay Amianan nga Amerika. Daytoy a pagarian ket unitario nga estado nga addaan ti kabilegan a kas makaal-ala ti turay manipud ti maitutop a Dinamarka aginggana ti Groenlandia ken ti Is-isla ti Faroe; daytoy a pederasion ket maipakunkuna a ti Danés a Pagturayan. Ti maitutop a Dinamarka ket isu ti mangsakup a lugar, a ti hustisia, ehekutibo, ken legislatibo a kabilegan ket idiay da nga agtaeng.[5] Ti Is-isla ti Faroe ket naipalpalawagan a komunidad dagiti tattao iti kaunegan ti pagarian, ken dagiti Groenlandia a tattao ket naipalpalawagan nga addan da ti bukod da a a pangikeddeng[6][7]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Area by region – StatBank Denmark – data and statistics".
- ^ a b c d "Denmark". International Monetary Fund.
- ^ "2016 Human Development Report" (PDF). United Nations Development Programme. 2016. Naala idi 23 Marso 2017.
- ^ Hendes Majestæt Dronning Margrethe II – kongehuset.dk (Ti Opisial a sapot a pagsaadan ti Danés a Monarkia) (iti Danes). Naala idi 4 Pebrero 2012.
- ^ Harhoff, Frederik (1993) Rigsfællesskabet (Pagturayan) (iti Danes nga addaan ti Inggles a pakabuklan). Århus: Klim, p. 498. ISBN 87-7724-335-8
- ^ Lov om Færøernes Hjemmestyre (iti Danes). Retsinformation.dk. "§ 1. Færøerne udgør inden for denne Lovs Rammer et selvstyrende Folkesamfund i det danske Rige. I Henhold hertil overtager det færøske Folk ved sin folkevalgte Repræsentation, Lagtinget, og en af dette oprettet Forvaltning, Landsstyret, inden for Rigsenheden Ordningen og Styrelsen af færøske Særanliggender som angivet i denne Lov."
- ^ Lov om Grønlands Selvstyre (iti Danes). Retsinformation.dk. "I erkendelse af, at det grønlandske folk er et folk i henhold til folkeretten med ret til selvbestemmelse, bygger loven på et ønske om at fremme ligeværdighed og gensidig respekt i partnerskabet mellem Danmark og Grønland.
- Dinamarka
- Dagiti batay-linteg a monarkia
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Baltiko
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Danes
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti NATO
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Europa
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti Nordiko a pagilian
- Akin-amianan nga Europa
- NUTS 2 nga estadistiko a rehion ti Kappon ti Europa
- Eskandinabia
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1814


c: text/html

text:
Tengnga nga Amerika
Ti Tengnga nga Amerika wenno Sentral nga Amerika (Espaniol: América Central, América del Centro wenno Centroamérica) ket ti akin-abagatan unay, nga ismo a paset ti kontinente ti Amianan nga Amerika, a mangikapet iti Abagatan nga Amerika iti abagatan a daya. Ti Tengnga nga Amerika bineddengan babaen ti Mehiko iti amianan, ti Colombia iti abagatan a daya, ti Baybay Karibe iti daya, ken ti Taaw Pasipiko iti laud. Ti Tengnga nga Amerika ket buklen dagiti pito a pagilian: ti Belis, Costa Rica, El Salvador, Guatemala, Honduras, Nicaragua, ken Panama. Ti naipagkaykaysa a populasion ti Tengnga nga Amerika ket ti nagbaetan ti 41,739,000 (2009 karkulo)[1] ken 42,688,190 (2012 karkulo).[2]
Ti masa ti daga ti Tengnga nga Amerika ket addaan iti kalawa iti 523,780 kuadrado kilometro (202,230 sq mi),[1] wenno gangani a 0.1% iti rabaw ti Daga. Daytoy ket paset ti hotspot ti biodibersidad ti Mesoamerika, a gumay-at manipud ti akin-amianan a Guatemala aginggana ti sentral a Panama. Gapu ti kaadda dagiti nadumaduma nga heolohiko nga aktibo a tukki ken ti Bulkaniko nga Arko ti Tengnga nga Amerika, adu dagiti seismiko nga aktibidad iti daytoy a rehion. Kanayon a mapaspasamak dagiti panagbettak ti bulkan ken dagiti gingined; dagitoy a masna a didigra ket nagresultaan dagiti adu a pannakapukaw iti biag ken adu a tagikua.
Idi panawen ti sakbay ti Colombiano, ti Tengnga nga Amerika ket natagtagitao babaen dagiti patneng a tattao ti Mesoamerika, a naipangpangruna dagiti Mayan ken dagiti Aztec. Kalpasan kadagiti panagbanbanniaga iti Kaamerikan ni Christopher Columbus, dagiti Espaniol ket nangrugrugida a nangkolonia ti Kaamerikaan. Manipud idi 1609 aginggana idi 1821, kaaduan ti teritorio ti uneg ti Tengnga nga Amerika—malaksid dagiti daga nga agbalinto iti Belis ken Panama—ket tinurayan idi a kas ti Kapitania Heneral ti Guatemala. Kalpasan ti pannakagun-od iti wayawaya manipud ti Espania idi 1821, ti dati a Kapitania Heneral ket naisilpo idi iti Umuna nga Imperio ti Mehiko, ngem intono kuan ket pimmanaw manipud ti Mehiko tapno mangporma iti Pederal a Republika ti Tengnga nga Amerika, ken nagpaut daytoy manipud idi 1823 aginggana idi 1838. Dagiti pito a pagilian a kanungpalan a nagbalin a nawaya nga autonomo a pagpagilian, a nangrugi iti Nicaragua, Honduras, Costa Rica, ken Guatemala (1838), ken sinaruno babaen ti El Salvador (1841), kalpasanna ti Panama (1903), ken ti Belis (1981). Ita nga aldaw, kalpasan ti ad-adu ngem dua gasut a tawtawen iti sosial a riribok, naranggas a suppiat ken rebolusion, panglaw, sosial nga inhustisia ken ranggas ken nakaro pay laeng iti amin a paset ti Tengnga nga Amerika.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c "Central America: strategic information". Central America economic integration and cooperation handbook. Volume 1: Strategic information, organizations and programs (2013 nga ed.). Washington, D.C.: International Business Publications, USA. 2013. p. 8. ISBN 1-4387-4280-0.
- ^ a b Index Mundi (2012). "Population – Central America & the Caribbean". Index Mundi. Naala idi 2015-01-01.
- ^ Hubbard, K (2015). "The biggest cities in Central America". Central America statistics, facts & figures for every country. New York City: About.com. Naala idi 2015-01-01.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Central America. Columbia Encyclopedia, 6th ed. 2001–6. New York: Columbia University Press.
- American Heritage Dictionaries, Central America.
- WordNet Princeton University: Central America.
- Central America. Columbia Gazetteer of the World Online. 2006. New York: Columbia University Press.
- Hernández, Consuelo (2009). Reconstruyendo a Centroamérica a través de la poesía. Voces y perspectivas en la poesia latinoamericana del siglo XX. Madrid: Visor.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Tengnga nga Amerika iti Wikimedia Commons

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pagsasao nga Italiano
Ti Italiano[3] ( italiano (tulong·paammo) wenno lingua italiana) ket maysa a Romanse a pagsasao a kaaduan ti agsasao idiay Europa: Italia, Suisa, San Marino, Siudad ti Batikano, babaen dagiti minoridad idiay Malta, Monaco, Kroasia, Eslobenia, Pransia, Libya, Eritrea, ken Somalia,[4] ken babaen dagiti emigrante idiay Kaamerikaan ken Australia. Adu kadagiti agsasao ket patneng nga agsasao ti dua a pagsasao iti pagalagadan nga Italiano ken dadduma pay a rehional a pagsasao.[5]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Eurobarometer – Dagiti Europeano ken dagiti pagsasao daPDF (485 KB), Pebrero 2006
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Italian". Glottolog 3.0 (iti Ingles). Jena, Alemania: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.
- ^ Rubino, Carl Ralph Galvez (2000). "Italiano". Ilocano Dictionary and Grammar: Ilocano-English, English-Ilocano. University of Hawaiʻi Press. p. 228. ISBN 978-0-8248-2088-6.
- ^ Ethnologue a reporta para ti daytoy a pagsasao a kodigo:ita (Italy) – Gordon, Raymond G., Jr. (ed.), 2005. Ethnologue: Dagiti Pagsasao iti Lubong, Maika sangapulo ket lima nga edision. Dallas, Tex.: SIL International. Online a bersion
- ^ Dagiti pagsasao iti Italia - Ethnologue - Dagiti Pagsasao iti Lubong - Karbengan ti kopia © 2010 SIL Internasional.


text:
Hokkaido
Ti Hokkaido (tulong·paammo) (北海道 Hokkaidō, literal nga "Akin-amianan a Baybay "), naamamuan idi a kas ti Ezo, Yezo, Yeso, wenno Yesso, ket isu daytoy ti maikadua a kadakkelan nga isla iti Hapon; isu pay ti kadakkelan ken akin-amianan unay kadagiti 47 a prepektural nga agpang a panakabingbingay iti Hapon. Ti Ilet a Tsugaru pagsinaenna ti Hokkaido manipud ti Honshu,[2] uray no dagitoy dua nga is-isla ket naikapet da babaen ti sirok ti danum a perrokarril a ti Seikan a Tunel. Ti kadakkelan a siudad idiay Hokkaido ket ti kapitoliona, a ti Sapporo.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Nailian a Senso 2010 Dagiti Umuna a Resulta
- ^ Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Hokkaido" iti Ensiklopedia ti Hapon, p. 343, p. 343, iti Liblibro ti Google.


text:
2007
Ti 2007 ket maysa a kadawyan a tawen a mangrugi iti aldaw iti Lunes iti kalendario a Gregoriano.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 26 – Mikhail Ulyanov, Sobiet-Ruso nga aktor (naipasngay 1927)
- Hulio 30 – Ingmar Bergman, Sueko a direktor ti pelikula (naipasngay 1918)
- Septiembre 6 – Luciano Pavarotti, Italiano a tenor (naipasngay 1935)
- Septiembre 10 – Jane Wyman, Amerikana nga aktres, immuna nga asawa ni Ronald Reagan (naipasngay 1917)
- Nobiembre 22 – Maurice Béjart, naiyanak idiay Pransia a Suiso a sumasala ken koreograpo (naipasngay 1927)


text:
Karayan Indus
Ti Karayan Indus (Sanskrito: सिन्धु Sindhu; دریائے سندھ; Urdo: Daryā-e Sindh; Hindi: सिन्धु नदी Sindhu; Sindhi: سنڌو Sindhu; Punjabi: سندھ Sindh; Gujarati: સિંધુ નદી Sindhu; Pashto: اباسين Abāsin "Ama ti Karkarayan"; Persiano: رود سند Rūd-e Sind; Arabiko: السند Al-Sind; Tibetano: སེང་གེ།་གཙང་པོ Sênggê Zangbo "Karayan Leon"; Griego: Ἰvδός, Indós; Turki: Nilab) ket maysa a nangruna a karayan nga agayus idiay Pakistan. Adda pay dagiti dalannna babaen ti lumaud a Tibet (idiay Tsina) ken Akin-abagatan nga India.
Daytoy ket nagtaud idiay Tibetano a banak idiay asideg ti Danaw Mansarovar, ti karayan ket agayus babaen ti rehion ti Ladakh ti Jammu ken Kashmir, Gilgit, Baltistan ken agayus babaen ti Pakistan iti maysa a turong nga agpaabagatan idiay intero a kaatiddog ti Pakistan a tumipon idiay Baybay Arabiano idiay asideg ti puerto a siudad ti Karachi idiay Sindh. Ti dagup a kaatiddog ti karayan ket 3,180 km (1,980 mi). Daytoy ti kaatiddogan a karayan idiay Pakistan.
Daytoy a karayan ket adda ti dagup a kalawa ti panagayus ti sumurok a 1,165,000 km2 (450,000 sq mi). Ti nakarkulo a tinawen a panagayusna ket agarup a 207 km3 (50 cu mi), isu daytoy ti makaaramid ti maika-21 a kadakkelan a karayan iti lubong iti termino ti tinawen a panagayus. Ti Zanskar ket isu ti akin kanigid a tributario ti igidna idiay Ladakh. Kadagidiay tanap, ti akin kanigid nga igidna a tributario ket ti Chenab ket adda met daytoy kadagiti uppat a nangruna a tributario, a nanaganan ti, Jhelum, Ravi, Beas ken Satluj. Ti kangrunaan nga akin-kanawan nga igidna a tributario ket ti Shyok, Gilgit, Kabul, Gomal ken Kurram. Daytoy ket agtaud manipud kadagiti karayan ken dagiti glasier ti Himalaya, ken ti karayan ket mangsuporta kadagiti ekosistema dagiti kalalainganna ti temperatura a kabakiran, dagiti tanap ken dagiti namaga nga igid ti away.
Ti Indus ket mangporma ti delta ti Pakistan a naibagbaga idiay Vedic Rigveda a kas ti Sapta Sindhu ken ti Iraniko a Zend Avesta a kas ti Hapta Hindu (ti kayatna a sawen dagitoy dua ket Pito a Karkarayan). Ti karayan ket isun ti taudan ti panakaskasdaaw idi las-ud ti Klasiko a Paset ti Panawen. Ni Ari Darius ti Persia ket inpatulodna ni Scylax ti Caryanda tapno sukimatenna ti karayan idi 510 BCE.
Dagiti linaon
Nagnagan ken etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Sanskrito a balikas ti Sindhu ket kaibuksilaan ti karayan, alog wenno taaw, mabalin a nagtaud daytoy ti ramut a sidh a kayatna a saoen ket "saan a mapan". Ti Sindhu ket isu pay laeng ti lokal a panangibagbaga ti Karayan Indus.
Idiay Rigveda, ti "Sindhu" (Sanskrito: सिन्धु) ket isu ti nagan ti Karayan Indus. Ti Sindhu ket naibagbaga iti mamin 176 a beses iti Rigveda, mamin 95 a beses iti adadu ngem maysa, nga adadu a naus-usar iti sapasap a kaibuksilan. Idiay Rigveda, a naisangsangayan kadagiti naud-udi a himno, ti kayat a saoen ti balikas ket naipabassit a mangitudo ti Karayan Indus, kas pagarigan ti listaan dagiti karayan ti Nadistuti sukta. Daytoy ket ti nagbanagan ti anomalia ti karayan nga adda ti maipapan ti lalaki a henero: amin a dadduma a karkarayan ti Rigvedic ket maipapan ti babai a henero, saan laeng nga iti gramatika, ngem naipanpanunotan a kas dagiti diosa ken maipadpada kadagiti nuang ken kabalio a babbai nga agpatpataud ti gatas ken mantekilia.
Ti balikas a Sindhu ket nagbalin a Hindu iti Daan a Persiano. Ti Taga-ugma a Griego a Ἰvδός (Indós, bunulod manipud ti Latin a kas ti Indus) ket maysa a bibulbulod iti Daan nga Iraniani a balikas.[1] Ti nagan nga Indós ket naus-usay iti libro nga Indica ni Megasthenes para iti naingel a karayan a linasat babaen ni Alejandro a naibatay iti nakaitawenan a pannkalaglagip ni Nearchus.
Dagiti taga-ugma a Griego ket nanginagnagan kadagiti Indiano (a ti agdama nga India iti labes ti Karayan Indus) a kas Ἰvδoί (Indói), ti tattao ti Indus.[1][2]
Iti Urdu, ti opisial a pagsasao ti Pakistan, ti Indus ket naamammuan akas ti درياۓ سِندھ (Daryā-e Sindh). Kadagiti sabsabal a pagsasao iti rehion, ti karayan ket naamammuan a kas ti सिन्धु नदी (Sindhu Nadī) iti Hindi, سنڌو (Sindhu) iti Sindhi, سندھ (Sindh) iti Punjabi, સિંધુ નદી (Sindhu) iti Gujarati; اباسين (Abāsin, lit. "Ama ti Karkarayan") iti Pashto, رود سند (Rūd-e Sind) iti Persiano, نهر السند (Naḥar al-Sind) iti Arabiko, སེང་གེ།་གཙང་པོ (Sênggê Zangbo, lit. "Karyan Leon") iti Tibetano, ken Nilab iti Turki.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti triburtario[urnosen | urnosen ti taudan]
- Karayan Nagar
- Karayan Astor
- Karayan Balram
- Karayan Dras
- Karayan Gar
- Karayan Ghizar
- Karayan Gilgit
- Karayan Gumal
- Karayan Kabul
- Karayan Kurram
- Karayan Panjnad
- Karayan Shigar
- Karayan Shyok
- Karayan Sohan
- Karayan Tanubal
- Karayan Zanskar
Heolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Karayan Indus ket pakanenna ti Indus a paid ti submarino, nga isu daytoy ti maikadua a kadakkelan a sedimento a bagi iti Daga iti agarup a 5 riwriw a kubiko kilometro kadagiti materiales a nainurunor manipu kadagiti bantay. Ti panagad-adal kadagiti sedimento iti moderno a karayan ket mangipakpakita a ti Karakoram a Kabambantayan iti akin-amianan a Pakistan ken India ket isu ti agmaymaysa a kangrunaan a taudan ti material, a ti Himalaya ti kaaduan a mangit-ited, kaaduan a babaen kadagiti dakkel a karayan ti Punjab (Jhelum, Ravi, Chenab, Beas ken Sutlej). Ti panagusig kadagiti sedimento manipud ti Baybay Arabo ket nangipakpakita a sakbay idi lima a riwriw a tawtawen ti Indus ket naisilpo kadagiti karayan ti rehion ti Punjab nga idi ket nagay-ayus nga agpadaya idiay Ganges ken natiwtiliw kalpasan ti dayta a panawen.[3] Ti nasapsap anga obra ket nangipakpakita a ti darat ken lan-ak manipud idiay akinlaud a Tibet ket aba-butenna ti Baybay Arabop babaen idi 45 a riwriw a tawtawen, a mangipakpakita nga adda ti rimsua idi a duog a Karayan Indus ti dayta a panawen.[4] Ti delta ti daytoy a karayan ti roto-Indus ket dimteng a nabirukan idiay Labneng Katawaz, idiay pagbeddengan ti Apgano-Pakistan.
Idiay rehion ti Nanga Parbat, ti kaadu ti panagkukot babaen ti Karayan Indus kalpasan ti pannakatiliw ken panangibaw-ing iti kaunegan ti dayta a lugar ket naipanpanunotan a nangiyeg kadagiti tengnga ken akin-baba nga ukis ti batbato iti rabaw.[5]
Dagiti paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Kuiper 2010, p. 86.
- ^ Encyclopædia Britannica.
- ^ Clift, Peter D.; Blusztajn, Jerzy (Disiembre 15, 2005). "Panagurnos manen ti akinlaud a sistema ti karayan ti Himalaya kalpasan idi lima a riwriw a tawtawen". Katutubo. 438 (7070): 1001–1003. doi:10.1038/nature04379. PMID 16355221.
- ^ Clift, Peter D.; Shimizu, N.; Layne, G.D.; Blusztajn, J.S.; Gaedicke, C.; Schlüter, H.-U.; Clark, M.K.; ken Amjad, S. (Agosto 2001). "Panagrang-ay ti Indus a Paid ken ti kinapangrunana para iti pakasaritaan ti panagkutkot ti Lumaud a Himalaya ken Karakoram". GSA Bulletin. 113 (8): 1039–1051. doi:10.1130/0016-7606(2001)113 2.0.CO;2.Panagtaripato ti CS1: Adu a nagnagan: authors list (link)
- ^ Zeitler, Peter K.; Koons, Peter O.; Bishop, Michael P.; Chamberlain, C. Page; Craw, David; Edwards, Michael A.; Hamidullah, Syed; Jam, Qasim M.; Kahn, M. Asif; Khattak, M. Umar Khan; Kidd, William S. F.; Mackie, Randall L.; Meltzer, Anne S.; Park, Stephen K.; Pecher, Arnaud; Poage, Michael A.; Sarker, Golam; Schneider, David A.; Seeber, Leonardo; ken Shroder, John F. (Oktubre 2001). "Naukisan a panagobra manen idiay Nanga Parbat, Pakistan: Dagiti metamorpiko a nagbanagan ti maipapan ti pudot ken mekanikal a panagtitipon nga inaramid ti panagkutkot". Tektonika. 20 (5): 712–728. doi:10.1029/2000TC001243.Panagtaripato ti CS1: Adu a nagnagan: authors list (link)
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Albinia, Alice. (2008) Dagiti Imperio ti Indus: Ti Sarita ti maysa a Karayan. Umuna nga Edision ti Amerikano (20101) W. W. Norton & Company, New York. ISBN 978-0-393-33860-7.
- Mangiraman daytoy nga artikulo ti teksto manipud iti pablaak nga adda itan iti dominio a publiko: Chisholm, Hugh, ed. (1911). . Encyclopædia Britannica (Maika-11 nga ed.). Pagmalditan ti Unibersidad ti Cambridge.
- World Atlas, Mileni nga Edision, pg 265.
- Jean Fairley, "Ti Leon a Karayan", Karachi, 1978
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Karayan Indus iti Wikimedia Commons
- Blankonthemap Sapot a pagsaadan ti Akin-amianan a Kashmir


text:
Belhika
Nagsasabtan: 50°50′N 4°00′E / 50.833°N 4.000°E
Ti Belhika[6] , (Ingles:Belgium) wenno iti opisial a makunkuna a Pagarian ti Belhika, ket maysa a pederal nga estado idiay Akinlaud nga Europa. Isu ti kameng a nangipatakder iti Kappon a Europa ken isu ti agsangaili ti kuartel ti Kappon a Europa, ken dagdiay ad-adu pay a nangnangruna a sangalubongan nga organisasion a kas iti NATO.[nb 1]Ti Belhika ket masakopna ti kalawa iti 30,528 a kuadrado milia, ken addaan iti maipapan a populasion nga 11 a riwriw a tattao. Agasaskaw ti kultural a nagbeddengan a nagbaetan ti Hermaniko ken Latin a Europa, ti Belhika ket nagyanan ti dua a nangrumna grupo ti pagsasao, dagiti agsasao ti Olandes, kaaduan ket Flamenco (maipapan a 60%), ken dagiti agsasao ti Pranses, kaaduan ket dagiti Walloons (maipapan a 40%), ken adda pay bassit a grupo dagiti agsasao iti Aleman. Dagiti dua a kadakkelan a rehion ti Belhika ket dagiti agsasao ti Olandes a rehion iti amianan ken dagiti agsasao ti Pranses a rehion iti Wallonia.Ti Brussels-Kapitolio a Rehion, opisial a dua ti pagsasaona, ket kaaduan dagiti agsasao iti Prances nga addaan iti uneg ti rehion ti Flamenco[7] Maysa a komunidad nga agsasao iti Aleman ket mabirukan idiay akindaya a Wallonia.[8] Dagiti nadumaduma a pagsasao ti Belhika ken dagiti maikabagian a panagsuppiat ti politika ket maiparang ti politikal a pakasaritaan ken narigat a sistema iti gobierno.[9][10]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti Belhika ket kameng pay ti, wenno kumappon ti, adu a sangalubongan nga organisasion, a mairaman ti ACCT, AfDB, AsDB, Australia Group, Benelux, BIS, CCC, CE, CERN, EAPC, EBRD, EIB, EMU, ESA, EU, FAO, G-10, IAEA, IBRD, ICAO, ICC, ICRM, IDA, IDB, IEA, IFAD, IFC, IFRCS, IHO, ILO, IMF, IMO, IMSO, Intelsat, Interpol, IOC, IOM, ISO, ITU, MONUC (agpalpaliiw), NATO, NEA, NSG, OAS (agpalpaliiw), OECD, OPCW, OSCE, PCA, UN, UNCTAD, UNECE, UNESCO, UNHCR, UNIDO, UNMIK, UNMOGIP, UNRWA, UNTSO, UPU, WADB (saan a rehional), WEU, WHO, WIPO, WMO, WTrO, ZC.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Kita ti gobierno: Belhika". The World Factbook. CIA. Naala idi Disiembre 19, 2011.
- ^ "Dagup a populasion manipud idi Enero". Eurostat. Naala idi 9 Pebrero 2010.
- ^ a b c d "Belhika". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 20 Abril 2011.
- ^ "Gini coefficient of equivalised disposable income (source: SILC)". Eurostat Data Explorer. Naala idi 13 Agosto 2013.
- ^ "Human Development Report 2011" (PDF). United Nations. Naala idi 2 Nobiembre 2011.
- ^ Rubino, Carl Ralph Galvez (2000). "Belhika". Ilocano Dictionary and Grammar: Ilocano-English, English-Ilocano. University of Hawaiʻi Press. p. 110. ISBN 978-0-8248-2088-6.
- ^ Leclerc, Jacques (18 Enero 2007). "Belgique • België • Belgien—Région de Bruxelles-Capitale • Brussels Hoofdstedelijk Gewest". L'aménagement linguistique dans le monde (iti Pranses). Agsangsangaili: Trésor de la langue française au Québec (TLFQ), Université Laval, Quebec. Naala idi 18 Hunio 2007.
C'est une région officiellement bilingue formant au centre du pays une enclave dans la province du Brabant flamand (Vlaams Brabant)
* "Maipapan iti Belhika". Belgian Federal Public Service (ministry) / Embahada ti Belhka iti Republika ti Korea. Naala idi 21 Hunio 2007.
ti Brussels-Kapitolio a rehion ket enclave iti 162 km2 iti uneg ti rehion ti Flamenco.
* "Flanders (administratibo a rehion)". Microsoft Encarta Online Encyclopedia. Microsoft. 2007. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 31 Oktubre 2009. Naala idi 21 Hunio 2007.
Dagiti kapitolio ti Belhika, Brussels, ket maysa nga enclave iti kaunegan ti Flanders.
* McMillan, Eric (Oktubre 1999). "Ti FIT Panagraut iti Mons" (PDF). Kapitolio a nagpatarus, Warnakan iti NCATA, Vol. 21, No. 7, p. 1. National Capital Area Chapter of the American Translators Association (NCATA). Naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 2006-09-23. Naala idi 21 Hunio 2007.
Ti pagilian ket nabingbingay ti tallo a rehion nga addaan ti nabukbukodan a turay: Dagiti agsasao iti Olandés a Flanders iti amianan; kaaduan nga agsasao iti Pranses a Brussels iti tengnga ti enclave iti kaunegan ti Flanders ken dagiti agsasao ti Pranses a Wallonia iti abagatan, a mairaman dagiti agsasao iti Aleman Cantons de l'Est).[natay a silpo]
* Van de Walle, Steven. "Language Facilities in the Brussels Periphery". Katholieke Universiteit Leuven—Leuvens Universitair Dienstencentrum voor Informatica en Telematica. Naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 31 Oktubre 2009. Naala idi 21 Hunio 2007.
Brussels is a kind of enclave within Flanders—it has no direct link with Wallonia.
- ^ "Ti Komunidad nga agsasao iti Aleman". Ti Komunidad nga agsasao iti Aleman. Naala idi 5 Mayo 2007. Ti (orihinal) bersion iti pagsasao nga Aleman (manen) agibagbaga a 73,000 imbes nga iti 71,500 a nagtaeng.
- ^ Morris, Chris (13 Mayo 2005). "Ti suppiat ti pagsasao ket agbingbingay ti Belhika". BBC News. Naala idi 8 Mayo 2007.
- ^ Petermann, Simon (25 Septiembre 2001). "Langues majoritaires, langues minoritaires, dialectes et NTIC" (iti Pranses). Naala idi 4 Mayo 2007.
- Dagiti artikulo nga addaan kadagiti natay a silpo iti ruar manipud idi Septiembre 2011
- Belhika
- Benelux
- Dagiti batay-linteg a monarkia
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Olandes
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti pederal a pagilian
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Pranses
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Aleman
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti NATO
- Dagiti estado a kameng ti Konsilo ti Europa
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Europa
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Akin-amianan nga Europa
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1830
- Akinlaud nga Europa
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Pagsasao nga Olandes


text:
Papua (probinsia)
Ti Probinsia ti Papua (Indones: Provinsi Papua) ke ti kadakkelan ken ti akindaya unay a probinsia ti Indonesia. Daytoy ket mabirukan idiay rehion ti Laud a Papua, a mangbukel ti akinlaud a kagudua ti isla ti Baro a Guinea ti Indonesia ken dagiti asideg nga is-isla. Ti Papua ket bineddengan babaen ti pagilian ti Papua Baro a Guinea iti daya, ken babaen ti [Laud a Papua (probinsia)|probinsia ti Laud a Papua]] iti laud. Ti kapitoliona ket ti Jayapura. Daytoy ket dati a tinawtawagan iti Irian Jaya sakbay iti dayta Lad nga Irian wenno Irian Barat) ken mangbukel iti amian a Baro a Guinea ti Indonesia. Naampon ti agdama a nagan idi 2002 ken idia 2003 napartuat ti probinsia ti Laud a Papua iti kaunegan ti rehion ti Laud a Papua manipud kadagiti akinlaud a parte ti probinsia ti Papua.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Lukas-Klemen, Gubernur dan Wakil Gubernur Papua Terpilih". 13 Pebrero 2013.
- ^ Gordon, Raymond G. Jr (2005). "Languages of Indonesia (Papua)". Ethnologue: Languages of the World. Naala idi 15 Marso 2009.


text:
Distance
distance calculator for the cities begins with nai in id.
Naivos, Nainggolan, Naimu, Naikliu, Naiguli, Naibonat, Naineer, Naikasak, Naituan, Nainiman, Naibone, Naitnenas, Naitep, Naimnule, Naikteas, Naimasu, Naikofi, Naikmeko, Naileku, Naikima, Naipeas, Nailera, Naibote, Nainunus, Naibote, Nainunus, Naikefi, Naisano Dua, Naisano Satu, Nailan, Nai Pospos, Naiban, Nain, Naiola, Naidewa, Naiawi Satu, Naiawi Dua, Naibo, Naibaho, Naiselan, Naikean, Nait, Naikoten Dua, Naituti, Nais, Naijame'e, Naipenai, Naimata, Naiko, Naisau, Naibenu, Naitarang, Naiotel, Naikobe, Naitanu, Naibota, Naibonat, Naifalo, Naitoto, Naijelo, Naikolan, Naitoko, Naikan, Naime, Naimuti, Naimetan, Nailopo, Naimetan, Naiponi, Naineten, Naitali, Naitoko, Naitak, Naikpepe, Naime, Naisuti, Naip, Nailet, Naine, Naimetan, Naibesi, Naifatu, Naisun, Naiimtasa, Naiuna, Nailang, Naikoe,
ADS


text:
Globalisasion
Ti globalisasion ket isu ti pamay-an ti sangalubongan a pamnangitiptipon a nagtaud manipud ti panakisinnublat kadagiti panirigan ti lubong, produkto, kapanunotan, ken dagiti dadduma pay nga aspeto ti kultura.[1][2] Ti panakaikabkabil ti nalaklaka a termino, ti globalisasion ket mangitudtudo kadagiti pamay-an a mangiragpat kadagiti sangalubongan a pannakisinnukat tinailian ken dagiti kultural a rekurso. A naisangsangayan kadagiti, panagparang-ay iti transportasion ken dagiti telekomunikasion inprastruktura, a mairaman ti pannkaparang-ay ti Internet, ket dagiti dagiti kangrunaan a banag iti globalisasion ken pagbanagan ti adadu pay a pagitinnalekan ti ekonomiko ken dagiti kultural a tignay.[3]
Urayno adda dagiti adu nga eskolar ket nangibagbaga a dagiti taudan ti globalisasion iti modernida, dagiti dadduma ket nangibagbaga ti pakasaritaanna a nabayagen sakbay ti Europeano a panawen ti panagduktal ken dagiti panagbanbaniaga ti Baro a Lubong. Adda pay dagiti dadduma a mangsursurot kadagiti taudanna ti maikatlo a milenio B.C.E.[4] Dagiti globalisasion a pamay-an ket makabanag ken mabanagan babaen ti negosio ken organisasion ti panag-obra, ekonomia, dagiti sosio-kultural a rekurso, ken ti masna nga enbironmento.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Al-Rodhan, Nayef R.F. and Gérard Stoudmann. (2006, 19 Hunio). "Dagiti Pannakaipalpalawag ti Globalisaaion: Ti Komprehensibo a Pakabuklan ken Naisingasing a Pannakaipalplawag." Pannakaipalplalawag ti Globalisasion
- ^ Albrow, Martin ken Elizabeth King (eds.) (1990). Globalisasion, Pannakaammo ken Kagimongan Londres: Sage. ISBN 978-0803983243 p. 8. "…amin kadagiti pamay-an babaen dagiti tao iti lubong ket naitiptipon iti agmaymaysa a kagimongan ti lubong."
- ^ Stever, H. Guyford (1972). "Siensia, Dagiti Sistema, ken Kagimongan." Journal of Cybernetics, 2(3):1-3. doi:10.1080/01969727208542909
- ^ "Globalisasion ken Sangalubongan a Pakasaritaan (p.127)" (PDF). Naala idi 3 Hulio 2012.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Globalisasion iti Wikiquote (iti Ingles)


text:
Ilocano Alamo Literature
IMBAGA NI JESUS MAADDAAN NI SATANAS ITI IGLESIA KEN GOBIERNO
Ni Pope Francis Nasarakan a Nagbasol iti Panagkumaw kadagiti Ubbing, Panagrames ken Pammapatay Droë Beendere
DAGITI FLYING SAUCERS KET PADTO KADAGITI MAUDI NGA AL-ALDAW
message only
Pakadagupan ti Investigative Journal a Programa iti Radio ni Greg Anthony iti First Amendment Radio Agosto 7, 2014
TI KAKAISUNA A DALAN A RUMMUARAN Libro 20500
ASAWA NI LOT Libro 20300
message only
TALLO A SAAN A NABALLIGI A GANDAT A PANANGPARMEK ITI DIOS Libro 20100
TI PASKUA KET PANNAKAISALAKAN Libro 18800
ITED KADI TI DIOS ITI BABAI TI KALINTEGAN NGA AG-ABORT NO BIKTIMA ISUNA ITI PANANGRAMES? Libro 18700
Inawatmo kadin wenno awatem kadi ti marka ti ayup? Libro 18500
Ti nagdumaan iti pannakaisalakan ken relihion Libro 17800
DAGITI NAILANGITAN NGA ANGHEL A NAKATALINAED ITI RABAW TI PLANETA TAYO Libro 17700
DAGITI PAGSIDSIDDAAWAN SADI LANGIT KEN PAGILASINAN DITOY DAGA Libro 17600
DAGITI KARRUAHE NGA APOY Libro 17500
It armada ken puersa ti dios iti tangatang (Dagiti Tagabantay) Libro 17400
BASOL TI AGPAKAMATA Libro 16600
DAGITI DADDUMA NGA ANNAK NI MARIA Aduda Dagitoy Libro 15200
Ti katulagan ti Palestino Libro 13400
DAGITI MANNAKIGUBAT ITI LET-ANG Libro 13200
KINAPERFEKTO? Libro 10000
DAGITI SANTO Libro 09900
ABUSO A SEKSUAL TI KatoliKO KEN SANGALUBONGAN A KINARUNGSOT Libro 08200
Testimonio ni Tony Alamo Libro 06000
e-mail: Tony Alamo Christian Ministries
or write:
Tony Alamo Christian Ministries Worldwide
P. O. Box 2948
Hollywood, CA 90078 U.S.A.
Twenty-four hour prayer and information line: 661-252-5686


text:
Kanton ti Jura
Ti Republika ken Kanton ti Jura (Pranses: République et Canton du Jura), ken naamammoan pay a kas ti Kanton ti Jura wenno Kanton Jura, ket maysa kadagiti kanton idiay Suisa. Daytoy ti kabaruan (napartuat idi 1979) kadagiti 26 a Suiso a kanton, a mabirukan idiay amianan a laud a paset ti Suisa. Ti kapitoliona ket ti Delémont. Daytoy ket makibinningay ti pagbeddengan iti kanton ti Basel-Landschaft, ti Kanton ti Berna, ken ti Pranses a departamento ti Doubs.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Arealstatistik Standard - Kantonsdaten nach 4 Hauptbereichen
- ^ Swiss Federal Statistical Office - STAT-TAB, online database – Ständige und nichtständige Wohnbevölkerung nach institutionellen Gliederungen, Geburtsort und Staatsangehörigkeit (iti Aleman) naala idi 30 Agosto 2016
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Kanton ti Jura iti Wikimedia Commons


text:
Pagbasabasa ti web
Ti pagbasabasa ti web ( Ingles: web browser wenno browser ) ket maysa a pangipakat a sopwer para iti panagala, panagipresenta ken panagdaliasat kadagiti pakaammo a rekurso iti World Wide Web. Ti maysa a pakaammo a rekurso ket nainaganan babaen ti maysa a Agpapada a Panaginagan ti Rekurso (URI) ken mabalin pay a maysa a panid ti web, ladawan, video wenno dadduma pay a pirgis ti linaon.[1] Dagiti silpo ti web nga adda kadagiti rekurso ket mangpakabael kadagiti agar-aramat ti nalaka a pangdaliasat kadagiti bukodda a pagbasabasa kadagiti maikabagian a rekursor. Ti pagbasabasa ti web ket mabalin pay a mainaganan babaen ti maysa a pangipakat a sopwer wenno programa a mangpakabael kadagiti agar-aramat a sumrek, mangala ket kumita kadagiti dokumento ken dadduma pay a rekurso iti internet.
Urayno dagiti pagbasabasa ket nangrunada a naipanggep a mangusar ti World Wide Web, mabalin pay dagitoy a mausar makaala kadagiti pakaammo nga inted babaen dagiti server ti web kadagiti pribado a network wenno dagiti papeles dagiti sistema ti papeles.
Dagiti kangrunaan a pagbasabasa ti web ket ti Chrome, Firefox, Internet Explorer, Opera, ken Safari.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Jacobs, Ian; Walsh, Norman (15 Disiembre 2004). "URI/Resource Relationships". Architecture of the World Wide Web, Volume One. World Wide Web Consortium. Naala idi 30 Hunio 2009.
- ^ "Browser". Mashable. Naala idi 2 Septiembre 2011.


text:
Kanada
Nagsasabtan: 60°N 95°W / 60°N 95°W
Ti Kanada (i/ˈkænədə/) ket maysa a pagilian a mabirukan idiay Amianan nga Amerika a buklen dagiti sangapulo a probinsia ken dagiti tallo a teritorio. Daytoy ket mabirukan idiay akin-amianan a paset ti kontinente, daytoy ket maigay-at manipud idiy Atlantiko aginggana idiay Pasipiko ken agpa-amianan a mapan idiay Taaw Artiko. Ti Kanada ket maikadua a kadakkelan a pagilian babaen ti dagup a kalawa iti lubong, ken ti sapasap a pagbeddenganna iti Estados Unidos ket isu ti kaatiddogan a pagbeddengan a daga iti lubong.
Ti daga a tattan ket ti Kanada ket tinataengan idin kadagiti napalabas a milenio babaen dagiti nadumaduma nga Aborihen a tattao. Idi rugi ti naladaw a maika-15 a siglo, Dagidi Britaniko ken Pranses a kolonial a ekspedision ket nagsuksukimat, ken kalpasanna ket tinaengan, ti Atlantiko nga a pantar ti rehion. Ti Pransia ket ganganina amin nga insubli dagiti koloniana iti Amianan nga Amerika iti Nagkaykaysa a Pagarian idi 1763 kalpasan ti Pranses ken Indiano a Gubat, nga isu daytoy idi ti teatro ti Amianan nga Amerikano iti Gubat ti Pito a Tawtawen. Idi 1867, iti panagkappon dagiti tallo a kolonia ti Britaniko nga Amianan ngaAmerika babaen ti Konpederasion, ti Kanada ket naporma a kas maysa a pederal a dominio dagiti uppat a probinsia. Dayty ket nangrugian ti panagpadakkel kadagiti probinsia ken dagiti teritorio ken ti maysa a proseso iti panagpaadu ti autonomia, a dimtengan iti 1982 a Tignay ti Kanada.
Ti Kanada ket maysa a pederal nga estado a tinurturayan a kas maysa a parlamentario a demokrasia ken maysa a batay-linteg a monarkia, a ni Reina Isabel II a kas ti daulo ti estado. Ti pagilian ket opisial nga agsasao ti dua ken multikultural iti pederal nga agpang, nga addaan ti populasion iti agarup a 35 a riwriw manipud idi 2013. Ti narang-ay nga ekonomia ti Kanada ket maysa kadagiti kadakkelan iti lubong, a nangruna nga agkamkammatalek kadagiti adu a masna a rekurso ken ti nasayaat a naparang-ay a network dagiti pagtagilakuan, a naipangpangruna iti Estados Unidos, nga adda ti nabayagen nga atiddog ken narikut a relasion.
Ti Kanada ket maysa narang-ay a pagilian, nga adda iti maikasiam a kangatuan ti matgedan iti lubong iti tunggal maysa a tao, ken ti maika-11 a kangatuan a pannakairanggo iti panagrang-ay ti nagtagitaon. Ti Kanada ket mairanggo pay kadagiti kangatuan kadagiti sangalubongan a panagrukod iti edukasion, panagsarsarang ti gobierno, dagiti sibil a kawayaan, kasayaat ti biag, ken kinawaya ti ekonomia. Ti Kanada ket maysa a mabigbig a tengnga a bileg ken maysa a kameng kadagiti sangalubongan a patakder, a mairaman ti G7, G8, G20, NATO, NAFTA, OECD, WTO, Mankomunidad ti Pagpagilian, Francophonie, OAS, APEC, ken ti Nagkaykaysa a Pagpagilian.[10]
Dagiti linaon
Dagiti probinsia ken teritorio[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Departamento iti Katawidan ti Kanada. "Naarian a kanta 'Apo Isalakanmo Ti Reina'". Queen's Printer. Naala idi 2011-05-23.
- ^ Kallmann, Helmut. Marsh, James Harley, ed. "Dagiti nailian ken naarian a lanta". Ensiklopedia dagiti Musika iti Kanada. Historica-Dominion. Naala idi 2011-05-23.
- ^ Tignay dagiti Opisial a Pagsasao (PDF). Gobierno iti NWT. Pagmalditan ti Teritorio. 2004. p. 4. Naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 2011-08-09.
- ^ Hail, M; Lange, S (Pebrero 25, 2010). "Pederalismo ken Representasion ti Teiria dagiti Nagipatakder nga Amama: Ti maysa a Panagadadal ti Pannakaipadpada iti Kapanunotan ti Batay-linteg iti Estados Unidos ken Kanada". Publius: ti Warnakan ti Pederalismo. 40 (3): 366–388. doi:10.1093/publius/pjq001.
- ^ "Pagorasan ti populasion iti Kanada". Estadistika ti Kanada. Naala idi 2019-02-17.
- ^ "2011 Senso: Populsion ken bilang dagiti pagtaengan". Dagiti Estadistika ti Kanada. 2012-02-08. Naala idi Pebrero 8, 2012.
- ^ a b c d "Kanada". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 2011-11-05.
- ^ "GINI index". The World Bank. Naala idi Oktubre 23, 2014.
- ^ "Table 1: Human Development Index and its components". UNDP. Naala idi Oktubre 5, 2014.
- ^ Petersen K (2003) Ti Panagsukisok tapno Maipapudno ti Kanada a kas maysa a Tengnga a Bileg, Disidente a Boses
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pakasaritaan
- Francis, RD; Jones, Richard; Smith, Donald B (2009). Banbaniaga: Ti Pakasaritaan ti Kanada. Nelson Education. ISBN 978-0-17-644244-6.
- Taylor, Martin Brook; Owram, Doug (1994). Canadian History. 1 & 2. Pagmalditan ti Unibersidad ti Toronto. ISBN 978-0-8020-5016-8, ISBN 978-0-8020-2801-3
- Heograpia ken klima
- Stanford, Quentin H, ed. (2008). Canadian Oxford World Atlas (6th nga ed.). Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan (Kanada). ISBN 978-0-19-542928-2.
- Gobierno ken linteg
- Malcolmson, Patrick; Myers, Richard (2009). Ti Kanadiano a turay: Ti Panangiyammo ti Parlamentario a Gobierno idiay Kanada (maika-4 nga ed.). Unibersidad ti Toronto a Pagmalditan. ISBN 978-1-4426-0047-8.
- Morton, Frederick Lee (2002). Linteg, politika, ken ti hustisia a proseso idiay Kanada. Frederick Lee. ISBN 978-1-55238-046-8.
- Militar
- Granatstein, JL (2011). Ti Buyot ti Kanada: Pannakigubat ken Panagaywan ti Kappia (2nd nga ed.). Unibersidad ti Toronto a Pagmalditan. ISBN 978-1-4426-1178-8.
- Ekonomia
- Hunio 2012 a pakabuklan (PDF). OECD Economic Surveys. 2012. (Listaan dagiti Ekonomiko a Panagsukisok)
- Konsilo dagiti Kanadiano nga Akademia (2012). Ti Kasasaad ti Siensia ken Teknolohia idiay Kanada, 2012. Konsilo dagiti Kanadiano nga Akademia. ISBN 978-1-926558-47-9.
- Demograpia ken dagiti estadistika
- Dagiti Estadistika ti Kanada (2008). Tawen a Libro ti Kanada (CYB) tinawen 1867–1967. Dagiti Pederal a Pablaak (Reina ti Kanada).
- Dagiti Estadistika ti Kanada (Nobiembre 2011). Tawen a Libro ti Kanada. Dagiti Pederal a Pablaak (Reina ti Kanada). Katologo Blng. 11-402-XWE (ISSN 0068-8142).
- Kultura
- Andrew Cohen (Mayo 8, 2007). Ti Di pay Nalpas a Kanadiano: Ti Tattao a datayo. McClelland & Stewart. ISBN 978-0-7710-2181-7.
- Magocsi, Paul R (1999). Ensiklopedia ti tattao ti Kanada. Kagimongan ti Ontario, Unibersidad ti Toronto a Pagmalditan. ISBN 978-0-8020-2938-6.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Kanada iti Wikimedia Commons
- Pakaammo ti panagbiahe idiay Kanada manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Kanada iti Curlie (iti Ingles)
- Opisial a website ti Gobierno ti Kanada
- Kanada
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Pasipiko
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Artiko
- Dagiti batay-linteg a monarkia
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ingles
- Dagiti pederal a pagilian
- Dagiti dati a kolonia ti Britaniko
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Pranses
- G8 a pagpagilian
- G20 a pagpagilian
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti NATO
- Dagiti pagilian ti Amianan nga Amerika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1867
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Usain Bolt
Ni Usain St. Leo Bolt (naiyanak idi 21 Agosto 1986) ket Hamaikano nga umu-umsiak. Naikeddeng nga isu ti kapardasan a tao, ken isu ti immuna a tao a nagtengngel kadagiti rekord iti lubong iti 100 a metmetro ken 200 a metmetro manipud kadagiti panagrukod ti napno nga automatiko nga oras ket nagbalin a nasken idi 1977. Iti pannakakakikikuyogna kadagiti katimpuyoganna, isu ket nangisaad pay iti rekord iti 4×100 a metmetro relay. Isu ti agdama a kampeon ti Olimpiada kadagitoy a tallo a salisal, ti immuna a tao a nangabak kadagiti innem a medalia iti Olimpiada iti panagimsiak, ken ti namin sangapulo ket maysa a kampeonato iti Lubong. Isu ti immuna a nakagun-od iti "doble doble" babaen ti pannangabakna kadagiti titutlo ti 100 m ken 200 m kadagiti nagsasaruno nga Olimpiada (2008 ken 2012),[1] ken pinalaingna daytoy babaen ti immuna a "doble triple" (mairaman kadagiti relay ti 4×100 m).[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Elliott, Helene (10 Agosto 2012). "Usain Bolt gets a legendary double-double in Olympic sprints". Los Angeles Times. Naala idi 10 Agosto 2012.
- ^ "London 2012 Day 15: Bolt does the double – triple". Naala idi 12 Agosto 2012.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Usain Bolt iti Wikimedia Commons
- Opisial a website
- Usain Bolt iti Twitter
- Linia ti panawen ni Usain Bolt babaen ti The Daily Telegraph


text:
Nauru
Ti Nauru, opisial a ti Republika ti Nauru ken dati nga ammo a kas ti Isla Pleasant, ket ti isla a pagilian iti Mikronesia idiay Tengnga a Pasipiko. Ti kaasitgan a kaarrubana ket ti Isla Banaba idiay Kiribati, iti 300 kilometro (186 mi) iti daya. Daytoy ket addaan kadagiti 9,488 nga agtataeng iti 21-kuadrado-kilometro (8.1 sq mi) a kalawa, ti Nauru ket isu ti kabassitan nga estado idiay Abagatan a Pasipiko ken ti maikatlo a kabassitan nga estado babaen ti kalawa iti lubong, kalpasan laeng ti Siudad ti Batikano ken ti Monaco.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "National Report on Population ad Housing" (PDF). Nauru Bureau of Statistics. Naala idi 9 Hunio 2015.
- Mangiraman daytoy nga artikulo iti testo manipud ti dominio a publiko manipud kadagiti website ti Departamento ti Estado ti Estados Unidos ken ti CIA World Factbook.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Gowdy, John M; McDaniel, Carl N (2000). Paradise for Sale: A Parable of Nature. University of California Press. ISBN 978-0-520-22229-8.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Nauru iti Wikimedia Commons
- Gobierno ti Nauru
- Nauru a naikabil iti The World Factbook (iti Ingles)
- Kitaen ti Nauru iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (iti Ingles)
- Wikimedia Atlas iti Nauru
- Nauru manipud ti UCB Libraries GovPubs
- Bariweswes ti Nauru manipud ti BBC News
- Nauru
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ingles
- Dagiti dati a kolonia ti Alemania
- Dagiti pagilian nga isla
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Mikronesia
- Dagiti pagilian idiay Oceania
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1968
- Dagiti mankomunidad a republika


text:
Militar
Ti militar wenno milisia ket maysa a gunglo a pinalubosan babaen ti nalatlatak a kagimongan tapno agusar ti makadangran a puersa, a kadawyan a mangiraman ti panag-usar kadagiti armas, iti panagsalaknib ti pagilianna babaen ti panang-gubat ti pudno wenno dagiti naipagpagarup a pangta. Ti militar ket mabalin nga adda dagiti maipatinayon a rebbeng iti panag-usar iti bukodna a nalatlatak a kagimongan, a kas ti panangiyaddang ti politikal nga ahenda a kas ti militar a hunta, nga agsupsuporta weno mangiyad-addang ti ekonomiko a panagpadakkel babaen ti imperialismo, ken kas maysa a porma ti akin-uneg a sosial a panagtengngel. A kas maysa a panangilasin ti termino a "militar" ket naus-usar pay a mangitudo ti aniaman a tagikua wenno aspeto iti maysa a militar. Dagiti militar ket kankanayonda nga agtignay a kas dagiti kagimongan iti kaunegan dagiti kagimongan, babaen ti ka-adda dagiti bukodda a komunidad ti militar.
Ti propesion iti panagsoldado a kas paset ti maysa a militar ket naduduog ngem ti nairehistro apakasaritaan. Adda dagiti kapautan a ladawan iti klasiko a kinaugma ket mangipakpkaita ti bileg ken dagiti panangabak dagiti bukodna a daulo ti militar. Ti Gubat ti Kadesh idi 1274 BC ket maysa idi kadagiti nangipalplawag a puntos ti panagturay ni Paraon Ramesses II ken rinamrambakan =kadagiti nauneg a pannakaikitikit kadagiti monumentona. Kalpasan ti sangaribu a tawtawen ti immuna nga emperador ti naipagkaykaysa a Tsina, a ni Qin Shi Huang, ket nangikeddeng idi a mangipasnek kadagiti dios iti kinapigsa ti millitarna isu nga isu ket nangikali iti maysa a buyot dagiti terakota a soldado.[1] Dagiti Romano ket nagirukruknoydad kadagiti banag iti militar, a nangibatbatida para kadagiti masakbayan dagiti adu a treatado ken dagiti sinursurat ken dagiti pay adu a bilang dagiti nasayaat a naikitikit a panagballigi nga arko ken dagiti panagballigi nga adigi.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti taudan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dupuy, T.N. (Col. ret.), Panangawat ti gubat: Pakasaritaan ken Teoria iti pannakigubat, Leo Cooper, Londres, 1990
- Tucker, T.G., Etimolohiko a diksionario iti Latin, Ares publishers Inc., Chicago, 1985,www.youmilitary.com,
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Militar a Panag-gastos iti % ti GDP insangsangaili babaen titimpuyogan ti ekonomia ti Lebanon, naala manipud ti publiko a datos ti Banko ti Lubong
Midia a mainaig iti Militar iti Wikimedia Commons
- Kitaen ti Kagimongan/Militar iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (iti Ingles)


text:
1844
Ti tawen idi 1844 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Lunes iti kalendario a Gregoriano ken ti bisiesto a tawen a nangrugi iti Sabado iti nabunbuntog iti 12 nga aldaw a Kalendario a Huliano.
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Oktubre 15 – Friedrich Nietzsche, Aleman a pilosopo (pimmusay 1900)
- Oktubre 23 – Sarah Bernhardt, Pranses nga aktres (pimmusay 1923)
- Abril 16 – Anatole France, Pranses a mannurat (pimmusay 1924)
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti 1844 iti Wikimedia Commons


text:
Libya
Nagsasabtan: 27°N 17°E / 27°N 17°E
Ti Libya (Arabiko: ليبيا, Berber: ⵍⵉⴱⵢⴰ, Libya) ket maysa a pagilian idiay Maghreb a rehion iti Amianan nga Aprika a nabeddengan babaen ti Baybay Mediteraneo iti amianan, ti Ehipto iti daya, ti Sudan iti abagatan a daya, ti Chad ken Niger iti abagatan, ken ti Arhelia ken Tunisia iti laud.
Nga adda iti gangani a 1.8 riwriw kuadrado kilometro (700,000 sq mi), ti Libya ket isu ti maikatlo a kadakkelan a pagilian idiay Áprika babaen ti kalawa, ken ti maika-17 a kadakkelan iti lubong.[5] Ti kadakkelan a siudad ket ti, Tripoli, a pagtaengan daytoy kadagiti 1.7 a riwriw iti 6.4 a riwriw a dagup a populasion iti Libya. Dagiti tallo a tinawtawid a paset iti daytoy a pagilian ket ti Tripolitania, Fezzan ken Cyrenaica.
Idi 2009 ti Libya ket adda ti kangatuan ti HDI idiay Aprika ken ti maikapat a kangatuan ti GDP (PPP) tunggal maysa a tao idiay Aprika, a kalpasan laeng ti Seychelles, Guinea Ekuatorial ken Gabon. Ti Libya ket adda ti maika-10 a napasingkedan a reserba ti lana iti ania man a pagilian iti lubong ken ti maika-17 a kangatuan ti panagpataud ti petrolio.[6]
A kas nagbanagan ti Sibil a Gubat ti Libya, ti Libio nga Arabo a Jamahiriya , a daytoy ket addan iti 34 tawtawen, ket narabba ken ti Libya ket simrek iti paset ti panawen a panagturay babaen ti panagbalbaliw nga administrasion a tinawtawagan a ti Nailian a Pagibaliwan a Konsilo.[7] Ti NTC ket nangibaga ti panggepenna a mangimaton ti umuna a paset iti panagibaliwan ti batay-linteg a demokrasia, a kalpasan daytoy ket nangitonton nga agikkatto para iti maysa a representatibo a lehislatura.[8]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ http://www.nationalanthems.info/ly.htm
- ^ http://ntclibya.com/InnerPage.aspx?SSID=26&ParentID=20&LangID=1
- ^ a b c d "Libya". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 2012-04-17.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ U.N. Demographic Yearbook, (2003), "Demographic Yearbook (3) Pop., Gatad iti Pop. Dumakkel, Kalawa ti Rabaw ken Densidad", Estadistika a Dibision ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. Naala idi Hulio 15, 2006.
- ^ Tinawena Pakdaar ti Estadistika, (2004), "Napasingkedan a reserba ti lana babaen ti pagilian, 1980–2004", O.P.E.C.. Naala idi Hulio 20, 2006.
- ^ "Ipaammo ti Konsilo". Nailian a Pagibaliwan a Konsilo ti Libya. Naala idi 23 Oktubre 2011.
- ^ Birsel, Robert (31 Agosto 2011). "Dagiti baro nga agturay ti Libya ket agiyaddang para iti panagbutos". Reuters. Naala idi 24 Oktubre 2011.
- Libya
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti pagilian ti Amianan nga Aprika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Arabiko
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Liga ti Arabo
- Dagiti pagilian ti Baybay Mediteraneo
- Dagiti nabingbingay a rehion
- Dagiti estado a kameng ti GPAP
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1951


text:
Pagwadan a Diputado ti Baguio City
ATTY. MAURICIO “MORRIS” DOMOGAN: PAGWADAN A DIPUTADO TI BAGUIO CITY
Ni Dr. Cristina A. Gervacio-Gallato, CPA
PAKAUNA
Adda nadalapusko nga artikulo nga insurat ni Clover Awichen, maysa nga estudiante ti Mt. Province General Comprehensive High School. Daytoy nga agtutubo ket maysa kadagiti agraem unay ken ni Apo Diputado Mauricio “Morris” Domogan. Kinuna ni Clover: “Idi damok a makita ni Mr. Domogan, impagarupko no serioso unay a tao, ngem idi kinablaawanna dagiti dumdumngeg kenkuana babaen iti maysa nga isem ken angaw, ne ay! Naparato met gayam!”
Namnamindua pay laeng a nagkrus ti dalanmi ken ni Apo Domogan. Damo daydi panagatendarko iti inaugurasion ti maysa a Multi-purpose building iti barangay Kisad ti Baguio City idi Pebrero 14, 2009. Idi sumungad ni Sir Morris, nagkakaribuso dagiti tattao. “Addan ni Congressman, rugiantayon,” adda nagkuna. Sinirpatko ti simmangpet. Magmagna ti maysa a narapis, simple, nataer, malalaki ti taktakderna, kasla Jose Rizal ti sagaysayna, ken medio serioso ti langana a tao. Nagsisipat dagiti tattao idi umisem. Uray no nakapolo, makitam latta ti kina-natibona. Medio nabukel ngem nabileg dagiti matana aglalo no adda kayatna nga ipaagsep kadagiti dumdumngeg. Isu siguro daytoy, nakunak iti nakemko ta malagipko ti ladawanna nga adda iti opisina ti District Engineer ti DPWH. Awan man la uray maysa nga eskortna a simmangpet. Linuktak ti bagko ta iruarko ti kamerak. Diak pay nairuar ti kamerak, nakartibnan ti laso a panglukat iti proyekto a mainauguraran. Nupay kasta, inkagumaanak a tiliwen ti ladawanna, magmagnan idi matiliwko. Napawingiwing ken napaisemak lattan iti bangbangir... kunam no alipugpog! Nagtayyek, nalpasen!
Pagammuan, nagpatengnga ti kapitan wenno chairman ti barangay, nagsarita bassit daytoy a pangkablaawna kadagiti naitallaong sana inayaban ti madaydayaw a kongresman. Idi agsarita ni Congressman Mauricio “Morris” Domogan ti Baguio City, deretso ken nabatad ti timek daytoy... no kasano ti kinaregtana a magna ken agkuti kasta met ti inna panagsarita. Awan ti basbasaenna. Igorot-English-Ilokano-Tagalog ti panagsaona nga ammom latta a nagtaud iti kaungganna. Kunam no nadilnakan a nakanganga dagiti dumdumngeg iti panagraemda. Pagam-ammuan intayagna ti gong, sana pinatit ket nangorasionen iti pagsasaoda, Ha? Isunan ti nangidaulo iti ritual! Nalagipko la ngarud daytay Mumbaki dagiti Ifugao. Pati siak a ket, nalikba met lattan dagiti pangak a nakamulagat! Kalpasan ti ritual ken panagsalami iti native dance, indasardan dagiti makan, Indauluan ni Congressman ti nagpidut iti nalingta a kamote ken binalsig a karne. Down to earth a talaga! Awan a pulos ti panaginkukunana!
Di ngarud nakakaskasdaaw no apay nga ipatpateg dagiti taga Baguio City ni Apo Congressman Domogan.
Maikadua a pannakakitak ken pannakiabrasak kenkuana ket idi panagbenga itay Pebrero 2009. Mangmangankami a sangabunggoyan (naggapukami iti Region 02) iti maysa a local restaurant iti siudad ti Baguio. Nupay nalaka, naimas dagiti lakoda a makan ditoy a restawran. Pangmasa a kunada. Saan kano a mahilig iti fine dining, magustuanna unay ti kilawen a kalding! Malmalpaskamin idi sumungad ni Cong. Domogan a kaduana laeng ti driverna. Manen, nasdaawak ta awan man laeng uray maysa a badigardna. Iti bukodko a panirigan, daytoy ti maysa a mangipaduyakyak iti pudno a karakter wenno kinatao ni Cong. Domogan.
TI KABIBIAGNA
Nangngegko daytoy nga estoria maipanggep ken ni Cong. Domogan manipud ken ni Mr. Gary Cayat, maysa a gayyem ti pamiliami.
Naggapu ni Cong. Mauricio “Morris” Domogan iti maysa a tipikal a pamilia iti Patiacan, Barangay Bab-asig (dati nga Anggaki) Quirino, Ilocos Sur. Ti lugarda ket adda iti nagbaetan ti ili ti Besao, Mt. Province ken Mankayan, Benguet. Idi agad-adal pay laeng iti Lepanto, awan ti aniaman nga alikamenna no di ket lapis laeng ken papel ngem saan a naupay. Nakatsinelas laeng ket kaaduanna pay nga agsakasaka iti panagdaliasatna iti kalsada nga agturong iti eskuelaanda. Sinaetanna ti nagadal agingga a nalpasna ti abogasia. Nasaririt ken inkaubinganna ti kinalider, nagleppas nga isu ti kangatuan iti klasena iti elementarya ket di nakakaskasdaaw no naipasana ti Bar exams. Awan ti kodigona no mamagsapata, agbitla, manginaugurar iti projects ken dadduma pay.
Ti pilosopiana iti biag: “No kayatmo ti agturay, adalem no kasano ti agserbi, no kayatmo ti mangidaulo, sursuruem ti sumurot. No kayatmo ti agballigi, suruam ti dadduma nga agballigi.”
Nupay, addaanen iti napintas a panagbiag, napakumbaba latta Nairuam iti gagangay a wagas ti biag. Nalaka a makipulapol kadagiti tattao, nangato man wenno nababa ti estado daytoy. Ad-adda nga agdengngeg ngem agsarita. Addaan iti napintas nga asawa, ni Mrs. Rebecca Napeek Domogan ken tallo a napipintas a babbalasang - Janice Marie, Jillian April ken joy Allison. Nagbalin a Konsehal, Bise Mayor, Mayor ken Diputado ti Baguio City. Maikatlon daytoy a terminona a kas Diputado.
DAGITI NAGAPUANANNA
Ania kadi dagiti naaramid ni Apo Morris a mangipaduyakyak nga isu pay laeng ti kaalibtakan, kalatakan, kasiglatan, wenno kalaingan a Diputado a napatanor ti Baguio City? Di umanay ti maysa a libro no binsa-binsaen dagiti adu unayen a nagapuananna.
Ti saan a malipatan dagiti taga-Baguio a kangrunaan unay a nagapuananna ket ti panagungar ti siudad kalpasan daydi napigsa a ginggined idi 1990. Isuna ti Mayor ti Baguio City idi, ket uray no bassit ti pundo ti siudad, napaaduna daytoy babaen ti panangipatungpalna ti 1991 Local Government Code. Dinalusanna ti Baguio City. Pinanagananda la ket ngarud iti Janitor ti Baguio! Saan a nasayang daytoy a gannuatna ta nagbalin a kadalusan ken kaberdean ti Baguio City iti pagilian (Cleanest and Greenest City). Kinapudnona, Hall of Famer ti siudad ti Baguio iti Clean and Green project ti gobierrno.
Indauluanna ti pannakaipatakder dagiti nadumaduma nga infra projects kas koma dagiti pasdek, pannakakongkreto ken pannakailawa dagiti kalkalsada, pannakasaluad dagiti kalsada ken rangkis, pannakaipatakder dagiti rangrangtay, pagadalan, ken kasta met ti pannakaited wenno pannakaiwaras dagiti kangrunaan a serbisio kadagiti barangay. Dagitoy ngamin ti tulbek ti panagdur-as wenno panagrang-ay ti pagilian.
Nupay nalataken ti Baguio City iti sangalubongan a kas Summer Capital of the Philippines, ad-adda pay a pinaglatak ni Apo Domogan. Masarakan ti siudad ti Baguio iti probinsia ti Benguet, agarup 250 a kilometro no agpa-amiananka manipud iti Manila. Addaan daytoy iti area a 57.4 kuadrado kilometro ket nalakub met iti perimetro a 30.6 a kilometro. Pagaayat dagiti local, nasional ken internasional a turista a papanan nangruna iti kalgaw. Nalamiis latta ti pul-oy ditoy ket masapul a naka-jacket wenno naka-sweaterka latta aglalo iti malem ken rabii.
Natalna ti Baguio. Mangpaneknek daytoy ta iti rabii, no madanon ti alas dies, awan la unayen ti daranudor ti lugan ken anabaab a mangngeg. Maysa pay siguro a gapuna ket isu ti napigsa ken napudno a Law Enforcement wenno panangipatungpal kadagiti paglintegan iti siudad. Best Police Officer dagiti Baguio City Policemen ket nababa ti kriminalidad kabayatan ti termino ni Atty. Morris Domogan a kas Mayor ken kalpasanna kas maysa a Diputado ti Baguio City.
Ti met maysa a diak malipatan a padasko iti Baguio City ket ti wagas ti pannakaidalan ti parada. Kadagiti amin a parada, adda latta dagiti tagadalus. Agyanda iti ipus kas maysa a contingent, nakaiggemda iti walis, sako ken no ania ditan a pagdalus. Iti kasta, amin a wara a nabati dagiti nakiparada ken nagbuya ket madalusan a dagus.
Itay napalabas a panagbenga, adda naidumduma a nariparko. Isu ti pannakaiwayat ti street parade, nagbalin nga Income Generating Project ta commercial establishments dagiti nakisalip iti float contest. Nagbalin a kasla promotion wenno marketing strategy dagiti kumpania a nakipaggamulo.
DAGITI PAMMADAYAWNA
Adun dagiti sertipiko ti pammadayaw a naawatna. Ti kaudian ket ti Fr. Jose Burgos Award (Joel Belinan, 2009) nga inted ti probinsia ti Ilocos Sur gapu iti naisangsangayan, naidaddaduma wenno kinasayaat ti panagserbina a kas maysa nga adipen ti pagilian. Daytoy ti kangatuan a pammadayaw a maited kadagiti annak ti Ilocos Sur a nakaaramid iti naidumduma a marka wenno pakalaglagipan kadakuada iti bukodda a propesion. Maysa ni Apo Domogan kadagiti 16 a napadayawan.
Gapu iti napintas a gapuananna kas Diputado, (outstanding Congressman iti nagsasaruno a lima a tawen manipud iti 2002-2006) naikkan pay ni Apo Domogan iti Congressional Emeritus Award; naipablaak daytoy iti Congress Magazine.
Ayonak ti panirigan ti kaaduan a ni Congressman Mauricio Domogan ket maysa kadagiti pagwadan nga adipen ti pagilian.
Note: This particular article was published by the Bannawag Magazine and consent was given consent for its republication in this Magazine.


text:
Las Vegas
Ti Las Vegas (/lɑːs ˈveɪɡəs/) ket isu ti kaaduan ti populasion a siudad idiay estado ti Nevada ken ti kondado tugaw ti Kondado ti Clark.[4] Ti Las Vegas ket maysa a naamammoan ti sangalubongan a nagruna apagliwliwaan a siudad para iti panagsugalan, paggatangan, ken dagiti naimas a panganan. Ti siudad ket kinabukbukodanna nga inbagbaga nga isu Ti Pagliwliwaan a Kapitolio iti Lubong, ken daytoy ket nadayegan para kadagiti naipagtitipon a kasino–otel ken dagiti nairamraman a pagliwliwaan. Daytoy ket dumakdakkel a pagretiroan ken pamilia a siudad, ti Las Vegas ket isu ti maika-31 a kaadaun ti populasion a siudad idiay Estados Unidos, nga adda ti populasion ti 2010 esnso iti 583,756. Ti 2010 a populasion ti metropolitano a lugar ti Las Vegas idi ket 1,951,269.[3]
Daytoy ket nabagon idi 1905, ti Las Vegas ket nainkorporado a kas maysa a siudad idi 1911. Idi patingga ti maika-20 a siglo, ti Las Vegas ket isu idi ti kaaduan ti populasion nga Amerikano a siudad a nabangon iti dayta siglo (ti panakaisalsalumina a tinengtengel babaen ti Chicago idi maika-19 a siglo). Ti panagipatuloy para kadagiti nadumaduma a kita ti pagliwliwaan dagiti manakman ket nakagun-od daytoy ti titulo a Basol a Siudad, ken daytoy a panakaimatangan ket nakaaramid ti Las Vegas a nadayeg a lugar para kadagiti pelikula ken programa ti telebision . Adda dagiti nadumaduma a makitkita ti ruar a pabuya ti silaw idiay Kalsada ti Fremont, ken dagiti pay dadduma a lugar iti siudad.
Ti Las Vegas ket kadawyan a mangitudo iti siudad ket mainayon pay dagiti dadduma a lugar ti labes a patingga ti siudad, a naipangpangruna dagiti pagliwliwaan a luglugar ket ti a sideg ti Banda ti Las Vegas, ken sagpaminsan pa ti intero a Tanap ti Las Vegas. Ti 4.2 mi (6.8 km) a bistrad ti Abagatan a Akaba adalan ti Las Vegas a naamaamoan a kas tiStrip ket kaaduan kadagitoy kadagiti saan a nainkorporado a komunidad ti Paradise, Winchester, ken Enterprise.[5][6]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Balikas ken ti Sarsartidas: Dagiti Parbo a nagan para iti New Orleans ken Las Vegas". VOA News. Marso 13, 2010. Naala idi Enero 1, 2012.
- ^ Lovitt, Rob (2009-12-15). "Agtakder kadi ti pudno a Las Vegas?". MSNBC. Naala idi Abril 2, 2012.
- ^ a b "Bariweswes ti Sapasap a Populasion ken dagiti Panakailasin ti Balay: 2010 a Datos ti Demogrpiko a Bariweswes (DP-1): siudad ti Las Vegas, Nevada". U.S. Census Bureau, American Factfinder. Naala idi Marso 9, 2012.
- ^ "Find a County". National Association of Counties. Naala idi 2011-06-07.
- ^ Joe Schoenmann (Pebrero 3, 2010). "Ti Vegas ket saan nga agmaymaysa ti panagkayatna iti .vegas". Las Vegas Sun.
- ^ "Ti Kondado ket Nagtawen ti 100 Hulio 1, a Nanaganan ti 'Sentenerio nga Aldaw Day'" (Press release). Kondado ti Clark, Nevada. Hunio 23, 2009. Naala idi Enero 5, 2010.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Las Vegas iti Wikimedia Commons


text:
Chihuahua (estado)
Ti Chihuahua (Panangibalikas nga Espaniol: [tʃiˈwawa] ( denggen)), opisial a ti Nawaya ken Naturay nga Estado ti Chihuahua (Espaniol: Estado Libre y Soberano de Chihuahua), ket maysa kadagiti 32 nga estado ti Mehiko. Ti kapitolio a siudadna ket ti Siudad ti Chihuahua.
Daytoy ket mabirukan idiay Amianan a laud ti mehiko ken beddengan babaen dagiti estado ti Sonora iti laud, ti Sinaloa iti abagatan a laud, ti Durango iti abagatan, ken ti Coahuila iti daya. Iti amianan ken iti amianan a daya, daytoy ket addaan iti atiddog a pagbeddengan iti Estados Unidos a kadenna kadagiti estado ti Estados Unidos ti New Mexico ken Texas.
Ti Chihuahua ket ti kadakkelan nga estdo idiay Mehiko babaen ti kalawa, iti kalawa iti 247,455 a kuadrado kilometro (95,543 sq mi),[2] daytoy ket dakdakkel bassit ngem ti Nagkaykaysa a Pagarian. Ti estado ket ammo iti parbo a nagan iti El Estado Grande ("Ti Nalatak nga Estado" wenno "Ti Dakkel nga Estado").
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ https://books.google.es/books?id=PBs9DgAAQBAJ&printsec=frontcover#v=snippet&q=Chihuahua&f=false.
- ^ "Resumen". Cuentame INEGI. Naala idi Oktubre 4, 2010.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Chihuahua (estado) iti Wikimedia Commons
Datos ti heograpia a mainaig iti Chihuahua (estado) iti OpenStreetMap
- (iti Espaniol) Gobierno ti Estado ti Chihuahua


text:
1945
Ti 1945 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Lunes iti kalendario a Gregoriano.
Dagiti linaon
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Agosto[urnosen | urnosen ti taudan]
- Agosto 6 – tininnagan ti Estados Unidos iti bomba atomika ti siudad ti Hiroshima iti Hapon, iti 8:16 ti agsapa (lokal nga oras).
- Agosto 9 – nangitinnag manen ti Estados Unidos iti bomba atomika, ita iti siudad ti Nagasaki, iti 11:02 AM ti agsapa (lokal nga oras).
Oktubre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Oktubre 24 – nabangon ti Nagkaykaysa a Pagpagilian.
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Marso[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 28 – Rodrigo Duterte, maika-16 a Presidente ti Filipinas
Hulio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hulio 26 – Helen Mirren, Briton nga aktres
Oktubre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Oktubre 20 – Reynaldo A. Duque, Filipino a mannurat (pimmusay 2013)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Disiembre 9 – Yun Chi-ho, Koreano nga aktibista (naipasngay 1864)


text:
Italia
Nagsasabtan: 43°N 12°E / 43°N 12°E
Ti Italia[7] i/ˈɪtəli/ (Italiano: Italia [iˈtaːlja]), opisial a ti Italiano a Republika[8] wenno ti Republika iti Italia[9] (Italiano: Repubblica italiana[paammo 1]), ket maysa a unitario a parlamentario a republika idiay Abagatan a Tengga ti Europa. Iti amianan, pagbeddenganna ti Pransia, Suisa, Austria ken Eslobenia iti igid ti Alpes. Iti abagatan, buklenna ti sibubukel nga Italiano a Peninsula, Sicilia, Sardinia–dagiti dua a kadakkelan nga is-isla idiay Baybay Mediteraneo ken dagiti adu pay a babbabassit nga is-isla. Dagiti naturay nga estado ti San Marino ken ti Siudad ti Batikano ket dagiti enclave iti uneg ti Italia, ngem ti Campione d'Italia ket maysa nga Italiano nga exclave idiay Suisa. Ti teritorio ti Italia ket sakupenna ti 301,338 km2 (116,347 sq mi) ken naimpluensiaan babaen ti kalalainganna a klima. Nga addaan ti 60.6 a riwriw nga agtaeng, isu daytoy ti maikalima a kaaduan ti populasion a pagilian idiay Europa, ken ti maika-23 a kaaduan ti populasion iti lubong.
Ti Roma, ket isu ti kapitolio iti Italia, kadagiti napalabas a sigsiglo isu daytoy idi ti sentro ti politika ken relihion iti Lumaud a sibilisasion a kas kapitolio ti Romano nga Imperio ken ti lugar ti Santa Sede. Kalpasan ti panagapday iti Romano nga Imperio, ti Italia ket nakaibtur kadagiti panagraut dagiti ganganaet a tattao, manipud dagiti Hermaniko a tribu a kas dagiti Lombardo ken Ostrogodo, aginggana dagiti Bisantino ken ti kaudian, dagiti Normando, ken dadduma pay. Kalpasan dagiti napalbas a siglo, ti Italia ket nagbalin a nakaipasngayan dagiti Maritimo a republika ken ti Renasimiento[10]. Urayno ti kaaduan kadagiti kalpasan ti Romano a pakasaritaanna, ti Italia ket nanbingbingay idi kadagiti nadumaduma a siudad ken rehional nga estado (a kas ti Republika ti Benesia ken ti Simbaan nga Estado), ngem daytoy ket naiapgkaykaysa idi 1861.[11] Idi naladaw a maika-19 a siglo, babaen ti Sangalubongan a Gubat I, ken aginggana ti Sangalubongan a Gubat II, ti Italia ket nagtagikua ti maysa a kolonial nga imperio.[12]
Ti moderno nga Italia ket maysa a demokratiko a republika. Daytoy ket nairanggo a kas ti maika-24 a karang-ayan a pagilian iti lubong[5] ken ti Pagsurotan ti Kasayaat ti panagbiag ket nairanggo idin a kas ti sangapulo a kasayaatan iti lubong idi 2005.[13] Ti Italia ket agragrag-o ti maysa a nangato a pagalagadan ti panagbiag, ken adda ti nangato a GDP ti tunggal maysa atao .[14][15] Daytoy ket nangibangon a kameng ti inawtawagan tattan a ti Kappon ti Europa ken paset ti Eurosona. Ti Italia ket kameng pay ti G8, G20 ken NATO. Daytoy ket adda ti maikatlo a kadakkelan a reserba ti balitok, maikawalo a kadakkelan a nominal GDP, maikasangapulo a kangatuan ti GDP (PPP)[16] ken ti maikanem a kangatuan ti busbos ti gobierno iti lubong.[17] Daytoy ket kameng pay nga estado ti Organisasion para iti Ekonomiko a Pagtitinnulongan ken Panagrangrang-ay, ti Organisasion ti Komersio ti Lubong, ti Konsilo ti Europa, ti Kappon ti Lumaud a Europa ken ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. Ti Italia ket adda ti maikasiam a kadakkelan ti busbos ti salaknib ken makibinningay ti nulklear nga armas ti NATO.
Ti Italia ket adda ti nangruna a papel iti Europeano ken milisia ti lubong, kultural ken diplomatiko a pannakibiang. Ti Europeano a politiko ti pagilian, sosial ken ekonomiko nga inpluensia ket mangaramid daytoy ti maysa a nangruna a rehional a bileg.[18][19] Ti pagilian ket adda ti maysa a nangato nga agpang ti publiko nga edukasion ken maysa a nangato a globalisado a pagilian.[20]
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti pannagipagarup iti etimolohia iti nagan nga "Italia" ket adu unay ken dagiti sumaganad a pannakaipalawag nga insingsingasing babaen dagiti historiador ken dagiti linguista ket nawatiwat.[21] Segun ti maysa kadagiti kadawyan a pannakaipalplawag, ti termino nga Italia, manipud iti Latin: Italia,[22] ket binulod idi babaen ti Griego manipud iti Oscan Víteliú, a ti kaibuksilanna ket "dagiti ubbing a baka (urbon)" (cf. Lat vitulus "calf", Umb vitlo "urbon").[23] Ti toro ket simbolo dagiti akin-abagatan a tribu ti Italia ken kankanyon a nangipakpakita a sumangsangdo ti Romano a lobo a kas kumarkarit a simbolo iti nawaya nga Italia idi las-ud ti Sosial a Gubat. Ti Griego a historiador a ni Dionisio ti Halikarnasio ket isu tinangibagbaga iti daytoy a pannakalaglagip a kakuyogna ti sarsarita a ti Italia ket nainaganan idi kalpasan kenni Italus,[24] nga inbagbaga pay babaen ni Aristoteles[25] ken ni Tusidides.[26]
Ti nagan nga Italia ket kasisigud idi a naipakat laeng ti paset nga itan ket ti Akin abagatn nga Italia – segun kenni Antioko ti Sirakusa, ti akin abagatan a paset ti peninsula ti Bruttium (moderno a Calabria: probinsia iti Reggio, ken paset dagitiprobinsia ti Catanzaro ken Vibo Valentia). Ngem babaen ti daytoyen a panawen ti Oenotria ken Itali aken nagbalinen nga agpadpada, ken ti nagan ket naipakat pay ti kaaduan iti Lucania. Dagiti Griego ket nagin-inutda a nangipakat ti nagan nga "Italia" iti dakdakkel a rehion, ngem idi panagturay ti [[Romano nga Emperador|Emperador] Augustus (gibus ti umuna a siglo BC) a daytoy a termino ket naipadakkel a mangsakop ti intero a peninsula aginggana kadagiti Alpes.[27]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Kasakbayan a pakasaritaan ken kina-ugma[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nakalkali manipud kadagiti amin a paset ti Italia ket nangipakpakita ti kadda ti Neanderthal a napetsaan manipud idi Paleolitiko a paset ti panawen, iti agarup a 200,000 tawtawen,[28] Dagiti moderno a tao ket simmangpetda idi agarup a 40,000 tawtawen. Dagiti Taga-ugma atao iti kasakbayan ti Romano nga Italia – a kas dagiti Umbriano, ken dagiti Latin (a nagtaudan dagiti Romano), Volsci, Samnita, dagiti Kelta ken dagiti Ligures a nagtagtagitao iti akin amianan nga Italia, ken dagiti dadduma pay – ket dagidi Indo-Europeano a tattao; ti kangrunaan a naipakasaritaan a tattao iti saan nga Indo-Europeanoa tawidan ket mangiraman kadagiti Etruscans, dagiti Elymians ken Sicani idiay Sicilia ken dagiti prehistoriko a Sardinia.
Idi baetan ti maika-17 ken maika-11 a siglo BC dagidi Misenio a Griego ket nangibangonda kadagiti pannakaiyasideg iti Italia[29][30][31][32][33][34][35] ken idi maika-8 ken maika-7 a sigsiglo BC dagiti kolonia ti Gresia ket nabangonda amin iti igid ti aplaya ti Sicilia ken ti akin abagatan a paset ti Italiano a Peninsula ket nagbalin a naamammuan a kas ti Magna Graecia. Ken dagidi pay Penisia ket nangbangonda kadagiti kolonia kadagiti aplaya ti Sardinia ken Sicilia.
Ti taga-ugma a Roma ket isu idi ti immuna a bassit a komunidad ti agrikultura a nabangon idi maika-8 a siglo BC, a dimmakkel kadagiti napalabas a siglo iti kadakkelan nga imperio a nangbukel ti sibubukel a Baybay Mediteraneo, a nakairuaran dagiti Taga-ugma a Griego ken Romano a kultura iti maysa a sibilisasion. Daytoy a sibilisasion ket impluensial unay a ti legado ket nangruna iti sangalubongan. Ti Taga-ugma a Roma ket nakaro a naimpluensiaan ket nangibati ti markana iti moderno a gobierno, linteg, politika, administrasion, urbano a panagplano, inhennieria, pilosopia, arkitektura, dagiti arte ken dagiti dadduma pay nga aspeto iti lumaud a lubong, a nangporma ti nakaibatayan ti Akinlaud a sibilisasion.
Iti nabontog a pannaka-apday manipud idi naladaw a maikadua a siglo AD, thi imperio ket nagtungpalan ti pannakapisi iti dua a paset idi 395 AD: ti Lumaud a Romano nga Imperio ken ti Akindaya a Romano nga Imperio. Ti akinlaud a paset – babaen ti presion dagidi Pranko, dagidi Bandalo, dagidi Huno, dagiti Godo ken dagiti dadduma pay a populasion manipud iti Akindaya nga Europa – ket nakaitungpalan a natunaw idi 476 AD, idi ti kinaudi nga akinlaud nga Emperador ket inikkat babaen ti Barbaro a hepe nga Odoakro.
Tengnga a Panpanawen[urnosen | urnosen ti taudan]
Kalpasan ti pannakatnag ti Roma, ti Italia ket pinarukma babaen dagiti Hermaniko a Tribu dagiti Ostrogodo, ngem idi maika-6 a siglo ti Taga-daya Romano nga Emperador a ni Justiniano ket pinarukmana manen. Ti panagraut ti sabali pay a Hermaniko a Tribu (dagiti Lombardo) iti naladaw nga isu met laeng a siglo ket nangpabasiit ti kaadda ti Bisantino iti bassit a pirgis iti daga a nagbaetan ti Rabena ken Roma ken dagiti dadduma pay a daga idiay akin-abagatan nga Italia, a nangburak ti panagkaykaysa ti peninsula aginggana idi 1870.
Ti panagturay ti Lombardo iti akin-amianan a ken tengnga nga Italia ket sinagepsep idi ti Pranko nga Imperio babaen ni Karlomagno idi naladaw a maika-8 a siglo. Dgaiti pRanko nga ari ket timmulongda oay iti pannakaporma kadagiti Estado ti Papa idiay tengnga ti Italia, a gimmay-at manipud idiay Roma aginggana idiay Rabena, urayno ti kaaduan ti Tengnga a Panpanawen ti Kina-Papa ket tinengtengngel laeng ti Latium. Ti kaadda daytoy a teokratiko nga estado ket nangtiped kadagiti napalabas a siglo ti panagkaykaysa ti peninsula. Aginggana idi maika-13 a siglo, dagiti politika ti Italiano ket tinurturayan babaen ti pannakaikabagian ti baetan dagiti Aleman a Emperador ti Nasantuan a Romano ken dagiti papa, a kaaduan kadagiti Italiano a siudad ket nakitiptiponda iti dati a (Gibelini) wenno para iti naud-udi a (Guelfi) manipud iti temporario a pakainugotan.
Iti daytoy idi a kawaw iti turay nga ti Italia ket nakakita ti pannakaipangato iti naisangayan nga patakder, ti mediebal a komuna. Kadagiti anarkaiko a kasasaad a kankanayon a nagballigi kadagiti mediebal nga Italiano a siudad-estado, dagiti tao ket binukbokudanda a nagurnos tapno maipasubli ken maikatda ti armas dagiti nagsisinnupiat a napilpili a tattao. Idi maika-12 a siglo, ti liga dagiti komuna, ti Liga ti Lombardo, ket inabakda ti Aleman nga emperador a ni Frederick Barbarossa, a nangiturongan ti proseso a pannakaited ti epektino a pannakawaya kadagiti kaaduan ti akin-amianan ken tengnga a siudad ti Italia. Uray pay ti pannakadadaelna kadagiti nadumaduma a gubat, ti Italia ket nagtalinaay, a naipangpangruna idiay amianan ken tengnga, ti relatibo a narang-ay nga urbano a sibilisasion.
Iti las-ud ti isu met laeng a paset ti panawen, ti Italia ket nakakita iti pannakaipangato kadagiti nadumaduma a Maritimo a Republika, a ti kadayegan ket ti Benesia, Genoa, Pisa ken Amalfi. Nakaroda a nairaman kadagiti Krusada, nagatiwda kadagiti opurtunidad iti politikal ken panagtagilako. Ti Benesia ken ti Genoa ket dimtengan a nagbalinan a kas ti aruangan ti Europa iti panagtagilako iti Daya, a nangbangbangon kadagiti kolonia iti kaadayo iti Baybay Nangisit ken kankanayon a kaaduan a nagtengtengngel ti panagtagilako iti Bisantino nga Imperio ken ti lubong ti Islamiko a Mediteraneo. Ti kondado ti Saboya ket nangpadakkel ti teritoriona idiay peninsula idi kaladawan ti naladaw a Tengnga a Panpanawen, bayat a ti Florencia ket nagrangrang-ay iti nasayaat a naurnos a komersio ken pinansia a siudad-estado, a nagbalin kadagiti kaaduan a siglo ti Europeano a kapitolio iti seda, dutdot, panangibanko ken alahas.
Idiay abagatan, ti Bisantino a Sicilia ket nagbalinen a maysa nga Islamiko nga emirato idi maika-9 a siglo, a nagrangrang-ay aginggana idi pinarukma dagidi Italo-Normano idi naladaw a maika-11 a siglo a kinuyog kadagiti kaaduan nga estado ti Lombardo ken Bisantino iti akin-abagatan nga Italia. Babaen dagiti narikut a serie dagiti pasamak, ti akin-abagatan nga Italia ket rimmang-ay a kas maysa a naipagkaykaysa a pagarian, nga immuna babaen ti Kamara ti Hohenstaufen, kalpasan daytoy babaen ti Kapetiano a Kamara ti Anjou ken, manipud idi maika-15 a siglo, ti kamara ti Aragon (urayno ti Sicili aket naisina nga Aragones a pagarian manipud idi naladaw a maika-13 a siglo aginggana idi maika-15 a siglo). Idia Sardinia, dagiti dati a probinsia ti Bisantino ket nagbalinda a nawaya nga estado a tinawtawagan a kas ti giudicati, urayno kaaduan ti isla ket tinurturayan babaen ti Genoa wenno Pisa aginggana idi pinarukma dagiti Aragones idi maika-15 a siglo.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Idiay Italia, dagiti sabsabali a pagsasao ket opisial a mabigbigan a mayanaup ti linteg a patneng a (rehional) a pagsasao babaen ti Europeano a Dokumento ti linteg para iti Rehional wenno dagiti Rehionala Pagsasao. Iti tunggal maysa kadagitoy, ti opisial a nagan ti Italia ket dagiti sumaganad:
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Ethnologo a reporta". Ethnologue.com. Naala idi 30 Oktubre 2010.
- ^ "Binulan a demograpiko a katimbengan: Enero 2011" (iti Italiano). Istat. 10 Septiembre 2011. Naala idi 10 Septiembre 2011.
- ^ a b c d "Italia". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 14 Oktubre 2011.
- ^ "Gini coefficient of equivalised disposable income (source: SILC)". Eurostat Data Explorer. Naala idi 13 Agosto 2013.
- ^ a b "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ "Comune di Campione d'Italia". Comune.campione-d-italia.co.it. 14 Hulio 2010. Naala idi 30 Oktubre 2010.
- ^ Rubino, Carl Ralph Galvez (2000). "Italia". Ilocano Dictionary and Grammar: Ilocano-English, English-Ilocano. University of Hawaiʻi Press. p. 228. ISBN 978-0-8248-2088-6.
- ^ Ti Ingles a nagan ti estado ti Italia a nausar iti Ingles a teksto iti Tulag iti Lisbon,
- ^ A kas maus-usar kadigiti sumaganad a sinurat a mangipalagip ti Nagkaykaysa a Pagpagilian: "UNTERM database iti Nagkaykaysa a Pagpagilian". Sekretario ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. Naala idi 28 Marso 2012.
- ^ "Europeano a Renasimiento ken Pannakaipatakder manen" (PDF). Ili iti Washington, NJ: Akademia ti Immakulada a Puso. Naala idi 20 Disiembre 2009..
- ^ "Panagkaykaysa ti Italia". Library.thinkquest.org. 4 Abril 2003. Naala idi 19 Nobiembre 2009.
- ^ "Ti Imperio ti Italiano a Kolonia". Amin nga Imperio. Naala idi 17 Hunio 2012.
Iti kapantokanna, idi sabayan ti WWII, ti Italiano nga Imperio ket binuklan na dagiti teritorio ti agdama nga aldaw nga Italia, Albania, Rodas, Dodecaneses, Libya, Etiopia, Eritrea, 2/3 ti Somalia ken ti bassit a konsesio ti Tientsin idiay Tsina
- ^ The Economist Intelligence Unit’s quality-of-life index, Economist, 2005
- ^ "Reporta para kadagiti Napili a Pagilian ken Suheto". Imf.org. 14 Septiembre 2006. Naala idi 2 Agosto 2010.
- ^ "DDP Quick Query". Ddp-ext.worldbank.org. 20 Hulio 2004. Naala idi 2 Agosto 2010.
- ^ "Reporta para kadagiti Napili a Pagilian ken Suheto". Imf.org. 14 Septiembre 2006. Naala idi 2 Agosto 2010.
- ^ "CIA World Factbook, Budget". Cia.gov. Naala idi 26 Enero 2011.
- ^ M. De Leonardis, Il Mediterraneo nella politica estera italiana del secondo dopoguerra, Bologna, Il Mulino, 2003, p. 17
- ^ Ti Tengnga a Daya ken ti Europa. Liblibro ti Google. 24 Nobiembre 1998. Naala idi 30 Mayo 2011.
- ^ "KOF – Pressemitteilung" (PDF). Naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 2011-04-27. Naala idi 27 Oktubre 2009.
- ^ Alberto Manco, Italia. Disegno storico-linguistico, 2009, Napoli, L'Orientale, ISBN 978-88-95044-62-0
- ^ Latin a Diksionario ti Oxford, p. 974: "umuna a silaba. kadawyan nga ababa (cf. Quint.Inst.1.5.18), ken naiskan pay iti Lucil.825, ngem iti daktiliko a berso a naipaatiddog metri gratia."
- ^ J.P. Mallory ken ni D.Q. Adams, Ensiklopedia ti Indo-Europeano a Kultura (Londres: Fitzroy ken ni Dearborn, 1997), 24.
- ^ Dionisio ti Halikarnasio, Dagiti Romano a Kina-ugma, 1.35, iti LacusCurtius
- ^ Aristoteles, Politika, 7.1329b, iti Perseus
- ^ Tucidides, Ti Peloponesio a Gubat, 6.2.4, iti Perseus
- ^ Pallottino, M., Pakasaritaan ti Kasapaan nga Italia, patarus. Ryle, M & Soper, K. kadagiti Lektura ni Jerome, Maikasangapulo ket pito kadagiti Serie, p. 50
- ^ Kluwer Academic/Plenum Publishers 2001, ch. 2. ISBN 0-306-46463-2.
- ^ Ti Miseneo ken Italia: ti arkeolohiko ken arkeometriko nga ebidensia ti seramiko, Unibersidad ti Glasgow, Departamento ti Akeolohia
- ^ Emilio Peruzzi, Dagiti Miseneo ti Nasapa a Latium, (Incunabula Graeca 75), Edizioni dell'Ateneo & Bizzarri, Roma, 1980
- ^ Lord William Taylour, Miseneo a Bangbanga idiay Italia ken dagiti Kaaripingna a Lugar (Cambridge 1958)
- ^ Gert Jan van Wijngaarden, Panagusar ket Panagayat ti Miseneo a Bangbanga idiay Lebante, Cyprus ken Italia (1600–1200 B.C.): Ti Kinapangruna iti Konteksto, Arkeolohiko a Panagad-adal ti Amsterdam, Unibersidad ti Amsterdam a Pagmalditan, 2001
- ^ Andrea Vianello, Miseneo a Naladaw a Panawen ti Gambang ken dagiti Italiko a Produkto iti Laud a Mediteraneo: Ti Sosial ken Ekonomiko a Panagusig, (Dagiti Reporta dagiti Serie ti Britaniko nga Arkeolohiko), Dagiti Reporta ti Britaniko nga Arkeolohiko
- ^ Miriam S. Balmuth, Robert J. Rowland, Dagiti Panagad-adal iti Sardinio nga Arkeolohia, Unibersidad ti Michigan a Pagmalditan, 1984
- ^ Bryan Feuer, Miseneo a sibilisasionn: ti maysa a naipababa a bibliograpia aginggana iti 2002, McFarland & Company; Nabalbaliwan a Sub-edision (2 Marso 2004)
- Bibliograpia
- Italia. DK. 2005. ISBN 1-4053-0781-1.
- Miller, Judith (2005). Alikamen: dagiti estilo ti lubong a klasiko aginggana ti kontemporario. DK Publishing. ISBN 0-7566-1340-X.
- Akin-amianan nga Italia. APA Publications. 2004. ISBN 981-234-903-0.
- Hacken, Richard. "Pakasaritaan ti Italia: Dagiti Kangrunaan a Dokumento". EuroDocs: Biblioteka ti Harold B. Lee: Unibersidad ti Brigham Young. Naala idi 6 Marso 2010.
- "FastiOnline: Ti datos a pagibatayan ti arkeolohiko a panagkalkali manipud idi tawen ti 2000". Internasional nga Asosasion ti Klasiko nga Arleohiko (AIAC). 2004–2007. Naala idi 6 Marso 2010.
- "Pakasaritaan ti Italia – Pagsurotan ti Italiano a Pakasaritaan" (iti Italiano ken Ingles). Intituto ti Europeano nga Unibersidad, The World Wide Web Virtual Library. 1995–2010. Naala idi 6 Marso 2010.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Italia iti Wikimedia Commons
- Pakaammo ti panagbiahe idiay Italia manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Dagiti Online a rekurso a maipanggep ti Italia
- Kitaen ti Italia iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (iti Ingles)
- Nangatngato nga Edukasion para kadagiti Internasional nga Estudiante
- Dagiti Nailian ken Rehional a Parke ti Italia
- Opisial a Website ti Turismo ti Italia
- Italia
- Dagiti Alpino a pagilian
- Dagiti pagilian ti Baybay Mediteraneo
- Dagiti pagilian idiay Europa
- G8 a pagpagilian
- G20 a pagpagilian
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Italiano
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti NATO
- Dagiti estado a kameng ti Konsilo ti Europa
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Europa
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1861
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti adda ti dua a kontinente a pagilian


text:
India
Nagsasabtan: 21°N 78°E / 21°N 78°E
Ti India (i/ˈɪndiə/), opisial a ti Republika ti India (Bhārat Gaṇarājya),[c] ket maysa a pagilian idiay Abagatan nga Asia. Isu daytoy ti maikapito a kadakkelan a pagilian babaen ti heograpiko a kalawa, ti maikadua a kaaduan ti populasion a pagilian nga adda ti sumurok a 1.2 a bilion a tattao, ken ti kaaduan ti populasion a demokrasia iti lubong. Nabeddengan daytoy babaen ti Taaw Indiano iti abagatan, ti Baybay Arabiano iti abagatan a laud, ken ti Luek iti Bengal iti abagatan a daya, makibingbingay kadagiti daga a nagbeddengan iti Pakistan iti laud;[d] Tsína, Nepal, ken Bhutan iti amianan a daya; ken Burma ken Bangladesh iti daya. Idiay Taaw Indiano, ti India ket asideg idiay Sri Lanka ken ti Maldives; iti maipatinayon daytoy, dagiti Is-isla ti Andaman ken Nicobar ti Indias ket makibingbingayda ti baybay a pagbeddengan iti Tailandia ken Indonesia.
Daytoy ket pagtaengan dagiti taga-ugma a Tanap ti Indo a Sibilisasion ken maysa a rehion ti naipakasaritaan a dalan dagiti komersio ken dagiti nawatiwat nga imperio, ti Indiano a subkontinente ket nainaganan idi para iti komersial ken kultural a kabaknang para iti atiddog a pakasaritaanna.[9] Uppat kadagiti kangrunaan a relihion ti lubong—Hinduismo, Budismo, Hainismo, ken Sihismo—ket manipud ditoy, a dagiti Soroastrismo, Kristianidad, ken Islam ken dimteng idi umuna a milenioCE ken nakatulong daytoy ti panagsukog ti nadumaduma a kultura iti daytoy a rehion. Naininut nga inkapet babaen ken tinurayan ti administrasion iti Britaniko Daya nga India a Kompania manipud idi nasap a maika-18 a siglo ken dagus a nadmistratibo babaen tiu Nagkaykaysa a Pagarian manipud idi tengnga ti maika-19 a siglo, ti India nagbalin a maysa a nawaya apagilian idi 1947 kalpasan ti maysa a panagsagsagaba para iti panagwaya a namarkaan daytoy babaen ti nakappia a resistansia nga indauloan babaen ni Mahatma Gandhi.
Ti Indiano nga ekonomia ket isu ti maika-11 iti lubong babaen ti nominal GDP ken ti maika-3 a kadakkelan babaen ti agpadaan ti kapigsa ti panag-gatang (PPP). Sumakbay ti panagreporma ti naibatay ti paggatangan nga ekonomia idi 1991, ti India kety nagbalin a maysa kadagiti kapardasan nga agrangrang-ay a nagruna nga ekonomia; naipanunutan daytoy a maysa a baro nga industrialisado a pagilian. Nupay kasta, agtultuloy a mangsango kadagiti panagkarit iti kapanglaw, panakaammo ti panagbasa ken panagsurat, corruption, ken di-makaanay a publiko a pannaripato ti salun-at. Maysa naarmasan ti nuklear nga estado ken maysa a rehional a bileg, adda daytoy ti maikatlo a kadakkelan kadagiti buyot iti lubong ken mairanggo a maikasiam ti panaggasto ti milisia kadagiti amin a pagilian. Ti India ket maysa a pederal a batay-linteg a republika a tinurayan babaen ti parlamentario a sistema a binuklan dagiti 28 nga estado ken dagiti 7 a kappon ateritorio. Ti India ket maysa a pluralistiko, nadumadumaan tipagsasao, ken nadumadumaan ti etniko a kagimongan. Daytoy ket pagtaengan pay dagiti nadumaduma nga ayup kadagiti nadumaduma a nasalakniban apagtaengan.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "[...] Ti Jana Gana Mana ket isu ti Nailian a Kanta iti India, a daytoy ket suheto ti panagbalbaliw kadagiti balikas a palubusan ti Gobierno no adda kadagiti rumsua nga okasion; ken tikanta a Vande Mataram, a daytoy ket adda ti papelna a paset ti pakasaritaan iti panagsagsagaba para iti Indiano a wayawaya, ket nasken kapadpada a mapammadayan iti Jana Gana Mana ken daytoy ket nasken a ti kasasaadna ket kapada." (Konstituente nga Asemblia iti India 1950).
- ^ "Ti kadakkel iti daytoy a pagilian ket suheto a pagsuppiatan gapu ta adda dagiti nagbeddengan a maisuppiatan. Ti gobierno ti India ket inlistana ti kalawa a kas 3,287,260 km2 (1,269,220 sq mi) ken ti dagup a kalawa a kas 3,060,500 km2 (1,181,700 sq mi); ti Nagkaykaysa a Pagpagilian ket inlistana a kas 3,287,263 km2 (1,269,219 sq mi) ken ti dagup a kalawa a kas 2,973,190 km2 (1,147,960 sq mi)." (Bibliotek aiti Kongreso 2004).
- ^ Kitaen pay ti: Dagiti opisial a nagan iti India.
- ^ Ti Gobierno iti India ket ipammateganna a kabeddenganna a pagilian ti Apganistan, a maipanunutanna amin iti Kashmir a kas paset iti India. Nupay kasta, daytoy ket naisuppiatan, ken ti rehion a nagbeddengan ti Apganistan ket tinurturayan babaen ti Pakistan. Taudan: "Ministro iti Panakibiang ti Balay (Departamento iti Panagtaripatu ti Pagbeddengan)" (DOC). Naala idi 1 Septiembre 2008..
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c Sentro ti Nailian a Panakaammo 2005.
- ^ Wolpert 2003, p. 1.
- ^ Sentro ti Nailian a Pannakaammo 2005.
- ^ Ti Warnakan iti India 2007.
- ^ Ministro ti Pannakibiang iti Balay 2011.
- ^ a b c d "India". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 2012-04-18.
- ^ "Gini Index". World Bank. Naala idi 2 Marso 2011.
- ^ "Human Development Report 2014 Summary" (PDF). The United Nations. Naala idi 24 Hulio 2014.
- ^ Stein 1998, pp. 16–17.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti India iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay India manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Opisial a website ti Gobierno ti India
- India a naikabil iti The World Factbook (iti Ingles)
- India iti Curlie (iti Ingles)
- Wikimedia Atlas iti India
- Datos ti heograpia a mainaig iti India iti OpenStreetMap
- India
- Dagiti pagilian ti Taaw Indiano
- Dagiti pederal a pagilian
- Dagiti dati a kolonia ti Britaniko
- G15 a pagpagilian
- G20 a pagpagilian
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti Gunglo ti Abagatan nga Asia para iti Rehional a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti pagilian ti Abagatan nga Asia
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1947
- Dagiti mankomunidad a republika


text:
1910
Ti 1910 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Sabado iti kalendario a Gregoriano.
Dagiti linaon
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Enero 12 – Luise Rainer, naiyanak nga Aleman nga aktres (pimmusay 2014)
Marso[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 1 – David Niven, Ingles nga aktor (pimmusay 1983)
- Marso 23 – Akira Kurosawa, Hapon a mannurat ti senario, produser, ken direktor (pimmusay 1998)
Mayo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mayo 28 – T-Bone Walker, Amerikano a gitarista (pimmusay 1975)
Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hunio 10 – Howlin' Wolf, Aprikano-Amerikano a musikero iti blues (pimmusay 1976)
Septiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Septiembre 19 – Arturo Tolentino, Filipino a politiko (pimmusay 2004)
- Septiembre 28 – Diosdado Macapagal, maika-9 a Presidente ti Filipinas (pimmusay 1997)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Abril[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 21 – Mark Twain, Amerikano a mannurat (naipasngay 1835)
- Abril 26 – Bjornstjerne Bjornson, Norwego a mannurat (naipasngay 1832)
Nobiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nobiembre 20 – Leo Tolstoy, Ruso a mannurat (naipasngay 1828)


text:
Taga-ugma a Gresia
Ti taga-ugma a Gresia ket maysa idi a sibilisasion a tagikua ti paset ti panawen ti Griego a pakasaritaan a nagpaut manipud iti Arkaiko a paset ti panawen ti maika-8 ken maika-6 a siglo SK aginggana ti gibus ti kinaugma (ca. 600 AD). Ti dagus nga isasakbay ti daytoy a paset ti panawen ket isu idi ti panagrugi iti Nasapa a Tengnga a Panawen ken ti Bisantino a panawen.[1] Ti nairaman iti Taga-ugma a Gresia ket ti paset ti panawen ti Klasiko a Gresia, a rimamng-ay idi las-ud ti maika-5 aginggana ti maika-4 a siglo SK. Ti Klasiko a Gresia ket nangrugi kalpasan ti pannakaabug iti maysa a Persiano a panagraut babaen ti Atenio a kinapangulo. Gapu ti panagrukma babaen ni Alehandro ti Natan-ok, ti Helenistiko a sibilisasion manipud idiay Tengnga nga Asia aginggana idiay akinlaud a patingga ti Baybay Mediteraneo.
Ti klasiko a Griego a kultura, a naipangpangruna ti pilosopia, ket adda idi iti napigsa a pannakainpluensia ti Imperio a Romano, a nagawit ti bersionna daytoy kadagiti adu a paset ti rehion ti Mediteraneo ken Europa, nga iti daytoy a rason a ti Klasiko a Gresia ket sapasap a naipanunotan nga isu ti naparang-ay a kultura a nangited ti pundasion ti moderno a Akinlaud a kultura.[2][3][4][5]
Dagiti linaon
Kronolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Awan dagiti natalinaay wenno sangalubongan nga umannurotan a petsa para iti panagrugi wenno gibus ti Klasiko a Kina-ugma. Sapasap daytoy a naala ti kinaudi manipud iti maika-8 a siglo SK aginggana iti maika-6 a siglo AD, wenno para iti agarup a 1,300 a tawtawen.
Ti Klasiko a Kina-ugma idiay Gresia ket ket sinakbayan babaen ti Griego a Nasipnget a Panawen (c. 1100 – c. 750 SK), ti arkaeolohiko a pannakaidasig babaen ti protoheometriko ken heometriko nga estilo dagiti disenio ti bangbangao, a sinarunuan babaen ti orientalisante a Paset ti Panawen, ti maysa a napigsa nga impluensia ti Sirio-hitita, Asirio, dagiti Penisio ken Ehipsio a kultura.
Iti tinawtawid, ti Arkaiko a paset ti panawen ti taga-ugma a Gresia ket naala iti rugi ti daytoy a napigsa nga orientalisante nga impluensia idi las-ud ti maika-8 a siglo SK, a maipatinayon kadagiti dadduma a banag a nangiyeg ti alpabeto nga eskritu idiay Gresia, a daytoy ti nangmarka ti rugi ti literatura a Griego (Homero, Hesiod). Ti Arkaiko a paset ti panawen ket sinukatan ti Klasiko a paset ti panawen idi agarup a 500 SK, a daytoy ket sinarunuan met babaen ti Helenistiko a paset ti panawen idi ipupusay ni Alehandro ti Natan-ok idi 323 SK.
Ti pakasaritaan iti Gresia idi las-ud ti Klasiko a kina-ugma ket mabalin a mabingbingay manen kadagiti sumaganad a paset ti panawen:[6]
- Ti Arkaiko a paset ti panawen (c. 750 – c. 500 SK) ket surutenna, a dagiti artista ket nagararamidda ti dakdakkel a nawaya nga agtaktakder nga eskultura iti nasikkil, hieratiko a postura nga adda ti kasla naitagtagainepan nga 'arkaiko a isem'. Ti arkaiko a paset ti panawen ket kadawyan a naalala aginggana ti panagpatingga ti panakapaitalaw ti naudi a tirano iti Atenas idi 510 SK.
- Ti Klasiko a paset ti panawen (c. 500 – 323 SK) ket naidasig babaen ti estilo a naipanunotan babaen dagiti naudi a nagpalplaiiw a daytoy ket naikari (a kas ti 'klasiko')—a kas ti Partenon. Iti politiko, ti Klasiko a paset ti panawen ket tinurayan idi babaen ti Atenas ken ti Delos a Liga idi las-ud ti maika-5 a siglo, a sinukatan babaen ti Espartano a panagrukma idi las-ud ti nasapa a maiak-4 a siglo SK, sakbay a ti bileg ket naiyallatiw iti Tebas and the Beosio a Liga ken ti kanungpalanna ti Liga iti Korinto nga indauloan babaen ti Macedonia (taga-ugma a pagarian).
- Ti Helenistiko a paset ti panawen (323-146 SK) ket isu ti Griego a kultura ken bileg a naipadakkel idiay asideg ken tengnga a daya. Daytoy a paset ti panawen ket nangrugi iti ipupusay ni Alehandro ken nagpatingga iti Romano a panarukma.
- Ti Romano a Gresia, ti paset ti panawen a nagbaetan ti panagballigi ti Romano kadagiti Korinto idiay Gubat iti Korinto idi 146 SK ken ti panakabangon ti Bisansio babaen ti Konstantino a kas ti kapitolio ti Imperio a Romano idi 330 AD.
- ti kanungpalan a paset ti Kina-ugma ket isu tipaset ti panawen ti Kristianisasion idi las-ud ti kinaudi ti maika-4 aginggana ti nasapa a maka-6 a sigsiglo, nalala daytoy ti panakakompleto ti panakaipatingga ti Neoplatoniko nga Akademia babaen ni Hustiniano I idi 529 AD.
Historiograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti naipakasaritaan a paset ti panawen ti taga-ugma a Gresia ket naisangsangayn iti pakasaritaan ti lubong a aks ti immuna a paset ti panawen a dagus a sinaksian iti husto a historiograpia, bayat a dagiti nasapsapa a taga-ugma a pakasaritaan ti proto-historia ket naamammoan babaen kadagiti ad-adu a naisalaysayan nga ebidensia, a kas dagiti napaspasamak a naisalaysay wenno listaan dagiti ari, ken pragmatiko nga epigrapia.
Ni Herodotus ket isu ti nawatiwat nga ammo a kas ti "ama iti pakasaritaan", ti sinuratna a pakasaritaan a daytoy ket eponimo ti amin a paset. Daytoy ket naisurat idi nagbaetan ti 450 a dekada ken 420 a dekada SK, ti sakup ti obra ni Herodotus ket umabot iti agarup a maysa a siglo kadagiti napalabas, a nagisalsalaysay kadagiti maika-6 a siglo a naipakasaritaan a pigura a kas ni Darius I iti Persia, Cambyses II ken Psamtik III, ken dagiti sapilka kadagiti maika-8 a siglo a kas ni Candaules.
Ni Herodotus ket sinaruno dagiti mannurat a kas ni Thucydides, Xenophon, Demosthenes, Plato ken Aristotle. Kaaduan kadagitoy a mannurat ket Atenio wenno pro-Atenio, nga isu nga adadu ti naamammoan a maipanggep ti pakasaritaan ken dagiti politika ti Atenas ngen ti aniaman a siudad Dagiti pannakasakupda ket napatingaan babaen ti pannakaipatengnga ti isip iti politiko, militar ken diplomatiko a pakasaritaan, a saanda nga inkaskaso ti ekonomiko ken sosial a pakasaritaan.[7]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Arkaiko a paset ti panawen[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi maika-8 a siglo SK, ti Gresia ket nangrugi a rimsua manipud kadagiti Nasipnget a Paset ti Panaw a nangsaruno ti pannakarebba tienGreece began to emerge from the Dark Ages which followed the fall of the Misenika a sibilisasion. Ti Pannakaamo ti panagsurat ken panagbasa ket napukawen ken [[Lineal B|sinuratan a Misenika] ket naipatanen, ngem dagiti Griego ket nangamponda ti Penisio nga abesedario, a binalbaliwanda tapno mapartuat ti Griego a abesedario. Manipud idi agarup a maika-9 a siglo SK dagiti naisurat a rehistro ket nangrugrugida nga nagparparang.[8] Ti Gresia ket nabingbingay kadagiti adu a babassit a bukod a nagturturay a komunidad, ti maysa a tabas a kaaduan a naidiktaran babaen ti Griego a heograpia , a dagiti amin nga isla, tanap ket naisina kadagiti kaarrubana babaen ti baybay wenno dagiti kabanbantayan.[9]
Ti Lelantine a Gubat (c.710–c.650 SK) ket agdama idi a suppiat nga adda iti pannakaisalsaluminanan nga isu ti immuna a nadokumentuan a gubat iti taga-ugma a Gresia a paset ti panawen. Daytoy ket naglabanan ti nagruna a nagbaten dagiti polis (siudad) (dagiti siudad-estado) iti Chalcis ken Eretria gapu kadagiti nalames a tanap ti Lelantine iti Euboea. Dagitoy dua asiudad ket nagsagabada ti pannakaapday a kas nagbanagan iti atiddog a gubat, ngem dagiti Chalcis isuda idi ti nagballigi bassit.
Ti komersiante a klase ket rimsua idi umuna a gudua ti maika-7 a siglo, a naipakita babaen ti panangiyamammo iti panguartaan idi agarup a 680 SK.[10] Daytoy ket kasla nangiyeg kadagiti adu a irteng kadagiti adu a siudad-estado. Dagiti aristokratiko turay a naisapasap a nagituray dagiti polis ket naipangtada babaen dagiti baro a nabirukan akabaknang dagiti komersiante, a dagitoy ket nagesessem ti politiko a kabilegan. Manipud idi 650 SK ken ti sumakbayan, dagiti aristokrasia ket nakilabanda tapno saanda a mapatalaw ken masukatan babaen dagiti populista a tirano. Ti balikas ket naala manipud iti saan a makadadael a Griego tύpavvoς tyrannos, a kayatna saoen ket 'saan a pudno nga agtuturay', urayno daytpy pay ket naipakat pay kadagiti nasayaat ken dakes a daulo.[11][12]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Paammo
- ^ Carol G. Thomas (1988). Dagiti dalan manipud iti taga-ugma a Gresia. BRILL. pp. 27–50. ISBN 978-90-04-08846-7. Naala idi 12 Hunio 2011.
- ^ Bruce Thornton, Dagiti Griego a pamay-an: Kasano a Pinartuat dagiti Griego ti Akinlaud a Sibilisasion, Encounter Books, 2002
- ^ Richard Tarnas, Ti Regget iti Akinlaud nga Isip (New York: Ballantine Books, 1991).
- ^ Colin Hynson, Taga-ugma a Gresia (Milwaukee: World Almanac Library, 2006), 4.
- ^ Carol G. Thomas, Dagiti Dalan ti Taga-ugma a Gresia (Leiden, Olanda: E. J. Brill, 1988).
- ^ Pomeroy, Sarah B. (1999). Taga-ugma aGResia: maysa a politikal, sosial, ken kultural a pakasaritaan. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan]. ISBN 978-0-19-509742-9.
- ^ Grant, Michael (1995). Dagiti Griego ken Romano a historiador: dagiti pakaamo ken saan a pudno a pakaammo. Routledge, 1995. p. 74. ISBN 978-0-415-11770-8.
- ^ Hall Jonathan M. (2007). Ti Pakasaritaan iti Arkaiko Griego a Lubong, ca. 1200-479 SKE. Wiley-Blackwell. ISBN 978-0-631-22667-3.
- ^ Sealey, Raphael (1976). Ti pakasaritaan dagiti Griego siudad nga estado, ca. 700–338 B.C. University of California Press. pp. 10–11. ISBN 978-0-631-22667-3.
- ^ Slavoj Žižek (18 Abril 2011). Panagbiag idi Gibus ti Panawen. Verso. p. 218. ISBN 978-1-84467-702-3. Naala idi 12 Hunio 2011.
- ^ "Online a Diksionario ti Etimolohia". Etymonline.com. Naala idi 2009-01-06.
- ^ "tirano—Dagiti panangilawlawag manipud iti Dictionary.com". Dictionary.reference.com. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 25 Enero 2009. Naala idi 2009-01-06.
- Bibliograpia
- Charles Freeman (1996). Ehipto, Gresia ken Roma. Unibersidad ti Oxford University a Pagmalditan.
- Paul MacKendrick (1962). Agsao dagiti Bato ti Gresia: Ti Sarita ti Arkeolohia idiayy Dagdaga ti Gresia. St. Martin's Press.
Dadduma pay a mabasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Goodrich, S. G. (1849). Ti nailadawan a pakasaritaan ti Gresia: Taga-ugma ken moderno. New York: Huntington & Savage