text:
Wikipedia:Annuroten ti kinapribado
- Daytoy a bersion ket saan nga opisial, ti opsial a bersion ti annuroten ti kinapribado ket mabasa idiay Annuroten ti kinapribado (Ingles a bersion). Ti tungtunganna daytoy ket mabasa idiay Tungtungan ti annuroten ti kinapribado (Ingles a bersion).
Sapasap a panakasakup[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy nga annoruten ket masakup dagiti kinabukbukodan a mainaganan a pakaamo nga inurnong wenno naipenpen babaen ti Pundasion ti Wikimedia (no iti kasta ti "Pundasion") kadagiti kukua da a server a maikabagian kadagiti gangandat ti Wikimedia (no iti kasta ti "Gangandat") ken dagiti komunidad da. Maitunos iti Annuroten ti Panagtaginayon ti Linaon, ti Nagbantayan ket agur-urnong ken agtagtaginayon ti kabassitan a bilang kadagiti kinabukbukodan a mainaganan a pakaamo a nasken ti panagtungpal ti panagpataray kadagiti kasapulan ti Gangandat.
Ti publiko ken ti pagtitinnulongan a kita kadagiti gandat[urnosen | urnosen ti taudan]
Amin a Gangandat iti Pundasio ti Wikimedia ket nagtitinnulongan a naparang-ay babaen dagiti agar-aramat nga agu-usar ti MediaWiki software. Ti sinoman nga addan ti sumrekanna nga Internet (wenno saan a maiparparit nga agaramid iti kastoy) ket maka-urnos kadagiti publiko a mabalin a maur-urno a pampanid iti dagitoy a pagsaadan a makapan wenno saan a sumrek a kasla naka-rehistro nga agar-aramat. Babaen ti panagaramid ti kastoy, dagiti agur-urnos ket makaaramid ti maipablaak a dokumento, ken ti maysa a publiko a naisurat iti amin a balikas a nainayon, kinissay, wenno sinukatan. Daytoy nga aramid ket publiko, ken dagiti agur-urnos ket mainaganan iti publiko nga isu ti mannurat kadagita a panagbalbaliw. Amin a naiparawad a naaramid iri Gandat, ken amin a magun-od iti publiko a pakaammo a maipanggep kadagitoy a parawad, ket mawaswasan a nai-lesensian ken mabalin a mawayaan a makopia, maadaw a sasaoen, mausar manen ken mabaliwan ti sabsabali a tat-tao nga addaan laeng ti bassit a pannakaiparparit.
Dagit maararamid kadagiti gandat ti Pundasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti sapasap, daytoy nga annuroten ket maidangep laeng iti pribado a pakaammo a naipenpen wenno tengtenglen babaen ti Pundasion a saan a magun-od ti publiko.
Dagiti inararamid iti Gangandat a saan a nasakupan babaen iti daytoy nga annuroten ket nairaman, ngem saan nga nagpatingga, kadagiti nagbanagan ti pagbasabasa ken dagiti panag-urnos ti panid, ti panag-usar ti wiki "e-surat ti agar-aramat" a kalangaan, ti panag-suskribir ken panagipablaak kadagiti sinangaili ti Pundasion a listaan ti e-surat, ken ti panakisasao kadagiti boluntario babaen ti naibiliete a sistema ti Nagbatayan ("OTRS"). Dagitoy a panagaramid ket mabalin a nagiparang kadagiti IP a pagtaengan ti nagparawad, ken mabalin a dagiti sabsabali a kinabukodan a pakaammo, saan a mangilaslasin kadagidiay sapasap a publiko, wenno ti naisangayan a bung-bunggoy kadagiti boluntario nga agararamid a nawayaan idiay Pundasion.
Dagiti agar-aramat ket mabalinda ti makigapuanan ti sinonoman kayatda iti ruar ti Pundasion a pagsaadan, babaen ti e-surat, IRC wenno sabsabat panakisao, wenno dagiti nawayaan a sapot ti pagsaadan, kem masapul a pategan da dagiti peggad a mairamanan, ken dagiti panakasapul da iti kabukodan a kinapribado, sakbay nga agusar kadagitoy a pamay-an ti pannakisarita.
Dagiti pakabilangan ken panagsurat ti agar-aramat[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Pundasion ket saan nga agpilpilit kadagiti agur-urnos iti agrehistro iti maysa a gandat. Ti sinomam ket maka-urnos a saan a nakastrek nga agusar iti nagan ti agar-aramat, nga iti kastoy a kaso, mainaganan da babaen ti IP a pagtaengan. Dagiti agar-aramat nga agrehistro ket mainaganan babaen ti napili a nagan ti agar-aramat. Dagiti agar-aramat ket makapili ti kontrasenias, a naitalek ken mausar a pammasingked ti integridad ti pakabilangan da. Mailaksid iti mabalin a pannakasapul iti linteg, awan ti rebbengan ti ti maysa a tao ti agibagano, wenno mannakaammo nga agisarang, kadagiti kontrasenias ti agar-aramat ken/wenno galietas nga inaramid ti panagipanagan ti agar-aranmat. No naaramiden, dagiti pakabilangan ti agar-aramat ket saanen a maikkat. Mabalin a masukatan ti nagan ti agar-aramat, depende kadagiti annuroten iti agmaymaysa a gandat. Ti Nagbatayan ket saan nga ag-garantia a no agkiddaw, ti nagan ti agar-aramat ket masukatan.
Panggep ti panagurnong iti pribado a pakaammo[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Pundasion ket patinggaan na ti panagurnong kadagiti kinabukodan a mainaganan a linaon ti agar-aramat kadagiti maipanggep ti panagrang-ay laeng kadagiti gangandat na, a mairaman ngem saan maipatingga kadagiti sumaganad:
- Ti panakaisayaat ti pubiko a pammatalgedan dagiti gandat. Ti Pundasion ket malasin na a ti ania man a sistema a nakalukat unay nga agpalubos ti kaaduan a mabalin a makibinglay iti sapasap a publiko ket mabalin a madanar kadagiti kitkita ti panag-abuso ken dakes a tignay. Ti Pundasion ken ti komunidad ti gangandat ket addaan da ti mekanismo nga agpawil wenno pamuspusan kadagitoy a panag-abuso nga ar-aramid. Kas pagarigan, no agsuksukisok ti panag-abuso iti maysa a gandat, a mairaman ti maipagarup a panag-usar kadagiti dakes a “sockpuppets” (dagiti duplikado a pakabilangan), bandelismo, panagriribuk kadagiti sabali nga agar-aramat, wenno makariri a tignay, ti IP a pagtaengan dagiti agar-aramat (a naala kadagiti listaan wenno manipud kadagit rehistro idiay database) ket mabalin a mausar a panaginagan ti nagtaudan iti abuso a panagtignay. Daytoy a pakaammo ket mabalin a maibingay babaen kadagiti agar-aramat nga addan ti administrador a karbengan nga inikkan dagiti komunidad nga agsalaknib kadagiti gangandat.
- Ti panagited kadagiti estadistika iti pagsaadan. Ti Pundasion ket agala kadagiti pagtuladan nga estadistika iti kilaw a linaon a panagsarungkar dagiti agar-aramat. Dagitoy a listaan ket mausar ti panagaramid kadagiti estadistika a pampanid ti pagsaadan; dagiti kinilaw a listaan ti linaon ket saan a maipakita iti publiko.
- Ti panag-sulbar kadagiti teknikal a parikut. Ti listaan ti linaon ket mabalin a masukimat babaen dagiti agparparang-ay iti panag-sulbar kadagiti teknikal a parikut ket ti panagsurot kadagiti nadaksan a sapot ti lawwalawwa nga agpagpadagsen iti pagsaadan.
Dagiti salaysay ti panagurnong ti linaon[urnosen | urnosen ti taudan]
Sapasap a manamnama[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti IP ken sabsabali pay a teknikal a pakaammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- No ti maysa a bisita ket agkiddaw wenno agbasa iti maysa a panid, wenno agipatulod ti e-surat iti Wikimedia server, maysa wenno adadu pay a pakaammo ti maurnong ngem iti kadawyan a maalala babaen dagiti sapot ti pagsaadan. Ti Pundasion ti Wikimedia ket mabalin nga agidulin kadagiti kinilaw a listaan iti kasta a panagginnatang, ngem dagitoy ket saan a maipablaak wenno mausar a panagsiput kadagiti naitalgedan nga agar-aramat.
- No ti maysa a panid ket maurnos ti nakastrek a mannurat, ti server ket agitaltalek nga agipenpen ti maikabagian nga IP a pakaammo para iti naipatingga a panawen. Daytoy a pakaammo ket ma-automatiko a maikkat kalpasan iti maysa a disso ti panawen. Para kadagiti mannurat a saan a sumrek, ti IP a pagtaengan ket mausar iti publiko ken agnanayon a maipammadayaw nga isu ti mannurat iti dayta a panag-urnos. Mabalin a ti sabsabali a tat-tao ti agipanagan iti dayta a mannurat manipud iti kukua na nga IP a pagtaengan a mairaman ti sabsabali a pakaammo a magun-od. Ti panag-serrek nga addan ti nai-rehistro a nagan ti agar-aramat ket agpalubos ti nasaysayaat a pagtaginayon ti kinapribado.
Dagiti galietas[urnosen | urnosen ti taudan]
- Daytoy a pagsaadan ket agibil ti maysa a temporario gimong ti galietas iti kompiuter ti agsarsarungkar no a agbisita ti Gandat a panid. Dagiti agbasbasa a saan da a panggepen ti sumrek wenno agur-nos ket mabalin da a supapakan daytoy a galietas; maikkat to daytoy ti kalpasan iti panagbasasa iti gimong. Adu pay dagiti galietas a maikabil no ti maysa ket sumrek nga agtaripatu kadagiti kasasaad ti panag-serrek. No ti sinoman ket agidulin iti nagan ti agar-aramat wenno kontrasenias iti pagbasabasa iti sinoman, dayta a pakaammo ket maidulin iti agarup a 30 nga al-aldaw, ken daytoy a pakaammo ket maipatulod to manen idiay server iti kanayon a panagsarungkar iti isu met laeng a Gandat. Dagiti agparawad nga agus-usar iti publiko a makina a saan da a kayat nga iparang dagiti nagan da nga agar-aramat kadagiti sumakbay nga agar-aramat iti dayta a makina ket nasken a dalusan da dagitoy a galietas iti kalpasan a panag-usar.
Pakasaritaan ti panid[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti inurnos wenno dagiti sabsabali a naiparawad iti maysa a Gandat kadagiti artikulo na, dagiti panid ti agar-aramat ken tungtungan a pampanid ket kadawyan nga inggana a maidulin. Ti panagikkat ti teksto manipud iti maysa a gandat ket san nga inggana a maikkat. Ti kadawyan, kadagiti gandat, ti sinoman ket mabalin da a kitaen dagiti kallabes a bersion iti maysa nga artikulo ken makita da dagiti linaon. Nupay ti maysa nga artikulo ket "naikkat", ti maysa nga agar-aramat a natalgedan ti nagatngato nga agpang ti panakastrek ket makita na pay dagiti naikkat a saan a makitkita ti publiko. Ti pakaammo ket mabalin a nga agnaynayon a maikkat babaen dagiti agar-aramat nga addan ti panagserrek kadagiti Wikimedia server, ngem maisiasi manipud ti narasay a pasamak no ti Pundasion ket nasken nga agikkat kadagiti pakasaritaan ti panag-urnos a banbanag itipanag-sungbat ti bilin ti korte wenno kapadpadana a kalintegan nga aramid, awan ti garantia ti ania man nga agnanayon a panagikkat ti mapasamak.
Dagiti parawad ti agar-aramat[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti parawad ti agar-aramat ket mailaslasin ken magun-od iti publiko. Dagiti parawad ti agar-aramat ket mailasin babaen kadagiti panaka-rehistro ken kasasaad ti panagserrek. Ti linaon iti parawad ti agar-aramat, a kas iti oras a nagur-nos ti agar-aramt ken ti bilang iti inur-nos da, ket magun-od a publiko babaen ti listaan dagiti parawad ti agar-aramat, ken dagiti nailasin a porma a naipablaak babaen dagiti sabsabali nga agar-aramat.
Panag-basbasa dagiti gandat[urnosen | urnosen ti taudan]
-
- Awan pay dagiti maala nga adadu a pakaammo iti agar-aramat ken sabsabali nga agsarsarungkar nga agbasbasa ti pampanid ngem iti kadawyan laeng a ma-alala kadagiti listaan ti server babaen dagiti sapot ti pagsaadan. Maisiasi manipud ti kilaw a linaon dita ngato a naala para iti kadawyan a pang-panggep, ti panagsarungkar kadagiti panid ket saan nga agiparang kadagiti kinasiasino ti agar-aramat iti publiko. Dagiti naala a kilaw a listaan ti linaon ket mabalina a mairaman ti IP a pagtaengan iti aniaman nga agar-aramat, ngem saan maaramid a publiko.
Panag-urnos kadagiti gandat[urnosen | urnosen ti taudan]
-
- Dagiti panag-urnos ti panid ti Gandat ket mainaganan iti nagan ti agar-aramat wenno IP a pagtaengan iti agur-urnos, ken ti pakasaritaan ti panag-urnos ket mailasin babaen ti mannurat iti listaan ti parawad . Iti kastoy a pakaammo ket agnanayon a magun-od kadagiti gandat.
- Dagiti nakstrek a naka-rehistro nga agar-aramat
- Dagiti nakastrek nga agar-aramat ket saan da nga agiparang kadagiti IP a pagtaengan iti publiko mailaksid kadagiti kaso a panag-abuso, a mairaman ti panag-bandalismo iti panid a wiki babaen ti agar-aramat wenno babaen ti sabali nga agar-aramat nga addan ti agpada nga IP a pagtaengan. Ti maysa nga IP a pagtaengan ti agar-aramat ket maipenpen kadagidiay wiki server para iti agpang a panawen, nga iti daytoy nga agdama ket mabalin a makita dagiti administradot ti server ken babaen dagiti agar-aramat a naitalgedan ti CheckUser a panagserrek.
- Pakaammo nga IP a pagtaengan, ken ti panakaikapet na ti aniaman a nagan dagiti agar-aramat a makibingay, ket mabalina a maibbatan babaen ti maysa a pasamak (kitaen dita baba).
- Dagiti agur-urnos nga agus-usar ti e-surat a server ti maysa a kompania manipud iti balay wenno ag-telecommute babaen ti maysa a DSL wenno cable Internet a panakaikapet, ket mabalin a nalaka a mainaganan babaen ti IP a pagtaengan da; nga iti daytoy a kaso ket mabalin a nalaka a mainaganan amin a naiparawad kadagiti sabsabali a Gandat nga inaramid babaen iti dayta nga IP. Ti panag-usar ti nagan ti agar-aramat ket nasaysayaat a panagtaginayon ti kinapribado iti daytoy a kasasaad.
- Dagiti saan a nakastrek a nakarehistro nga agar-aramat ken dagiti saan a nakarehistro nga agar-aramat
- Dagiti mannurat a saan a nakastrek ket mabalin a mainaganan babaen ti IP a pagtaengan. Depende ti panakaikapet ti maysa a sinoman, daytoy nga IP a pagtaengan ket mabalin a masurot iti maysa a dakkel nga agipaay ti Internet wenno ti maysa a pagadalan, lugar iti panagnegosio wenno pagtaengan. Mabalin ng ausaren dagitoy nga inpormasion a mainayon kadagiti sabsabali nga inpormasion, a mairaman ti estilo ti panag-urnos ken kakaykayatan, ti panakainagan a sibubukel ti maysa a mannurat.
- Dagiti panag-urnos ti panid ti Gandat ket mainaganan iti nagan ti agar-aramat wenno IP a pagtaengan iti agur-urnos, ken ti pakasaritaan ti panag-urnos ket mailasin babaen ti mannurat iti listaan ti parawad . Iti kastoy a pakaammo ket agnanayon a magun-od kadagiti gandat.
Dagiti pagtungtungan[urnosen | urnosen ti taudan]
-
-
- Kadagiti panid ti wiki a pagtungtungan
- Ti ania man a mabalin a maurnos a panid ket teorokamente a maysa a lokasion iti maysa a pagtungtungan. Iti sapasap, dagiti tungtungan iti gandat ti Pundasion ket rumsua kadagiti tungtungan a pampanid (kumadua kadagiti naisangyan nga agar-aramat), kadagiti tungtungan a panid ti artikulo (kumadua kadagiti naisangayan nga artikulo) wenno kadagiti panid a nainaganan a panag-usar a kas ti forum (e.g., ti Village Pump). Ti kinapribado a manamnama ket maidangep kadagiti tungtungan a panid a kapadpada ti ania man a lugar.
- Babaen ti e-surat
- Dagiti agar-aramat ket saan da a nasken nga agilista ti maysa nga e-surat a pagtaengan no agrehistro. Dagiti agar-aramat nga agited kadagiti umisu nga e-surat a pagtaengan ket makapabaelan da dagiti sabsabali a nakastrek nga agar-aramat ti agipatulod ti e-surat kaniada babaen ti wiki. No makaawat ti maysa nga e-surat manipud kadagiti sabsabali nga agar-aramat babaen iti daytoy a sistema, ti e-surat a pagtaengan ket saan a maipakitat kaniada. No agpili ti agitulod ti maysa nga e-surat kadagiti sabsabali nga agar-aramat, ti e-suratda ket maiparang nga isu ti nagipatulod.
- Ti e-surat a pagtaengan a naikabil iti kakaykayatan ti maysa atao ket mabalin nga usaren ti Pundasion para ti pannakisarita. Dagiti agar-aramat nga awanan ti umiso nga e-surat a pagtaengan ket saan da a mabalin nga agipasuli no mapukaw da ti kontrasenias. Iti daytoy a kasasaad, nupay kasta, dagiti agararamat ket mabalin da a kontaken dagiti maysa nga administrador ti server ti Wikimedia tapno makaikabil da ti baro nga e-surat a pagtaengan. Ti maysa nga agar-aramat ket mabalin na nga ikkaten ti e-surat a pagtaengan ti pakabilangan manipud iti kakaykayatan na iti aniaman nga oras tapno mapawilan ti panaka-usar da. Ti pribado a pannakisarita a nagbaetan dagiti agar-aramat ket mabalin a maidulin babaen ti panagtalek dagiti agar-aramat ken saan nga suheto daytoy ti annuroten ti Pundasion ti Wikimedia.
- Dagiti listaan ti panagsurat
- Dagiti e-surat a pagtaengan nga inusar ti panag-suskribir ken panagipablaak iti Gandat dagiti listaan ti panagsurat ket maiparang kadagiti sabsabali a nagsuskribir. Dagiti naidulin a listaan iti kaaduan a kadagitoy a listaan ti panagsurat ket publiko, ken ti panagbiruk kadagiti publiko a naidulin ket a maaramid idiay Web. Dagiti pagtaengan ti agsuskribir ket mabalin a maisao kadagiti mensahe ti sabsabali nga agar-aramat. Dagitoy nga e-surat a pagtaengan ken ania man kadagitoy a mensahe a maipatulod ti maysa a listaan ti panagsurat ket mabalin a maidulin ken mabalin nga agnanayon a magun-od ti publiko.
- Babaen ti OTRS
- Adda dagiti dadduma nga e-surat a pagtaengan (kasla dagiti info-en idiay wikimedia dot org) ket agipatulod ti surat ti maysa a timpuyog dagiti boluntario a napagtalekan babaen ti Pundasion ti agusar ti etiketa a sistema, a kas iti OTRS, tapno agsungbat. Ti surat a naipatulod iti daytoy a sistema ket saan a makita ti publiko, ngem dagiti boluntario a napili babaen ti Pundasion ket masurokan da. Ti timpuyog ti etiketa a sistema ket mabalin da a tungtungan dagiti linaon iti naawat a surat kadagiti sabsabali a nagparawad tapno nasayaat da a makasungbat. Dagiti surat kadagiti pribado a pagtaengan iti kamkameng ti Board of Trustees ken iti staff iti Pundasion ket mabalin a maipatulod iti timpuyog ti OTRS. Dagitoy a amensahe ket mabalin a maidulin babaen dagiti kamkameng ti timpuyog ti OTRS ken ti ania mannga e-surat a serbisio nga usaren da, ken mabalin da a magun-od dagitoy.
- Dagiti IRC
- Dagiti IRC a kanales ketsaan nga opisial a paset ti Pundasion ti Wikimedia ket a patpatarayen kadagiti server ti Wikimedia. Ti IP a pagtaengan dagiti agar-aramat a makisarita iti kastoy a serbisio ket mabalin a maiparang kadagiti sabsabali nga agar-aramat. Ti kinapribado ti agar-aramat ti IRC iti maysa a kanal ket mabalin laeng a masalakniban babaen kadagiti annuroten dagiti serbisio ken kanal. Dagiti sabsabali a kanal ket addaan da ti sabsabali nga annuroten no dagiti listaan ket maipablaak.
-
Panangala ken panagiyebbet ti kinabukbukodan a panakailasin a pakaammon[urnosen | urnosen ti taudan]
- Panagal
- Dagiti gandat ket nangnangruna nga ipatpatarayan dagiti agparparawad a boluntario. Some dedicated users are chosen by the community to be given privileged access. For example, for an English Wikipedia user, user access levels to Wikipedia are determined by the user's presence in various 'user groups'. User group rights and group members are reachable in every project from the Special:ListGroupRights page.
- Other users who may have access to private identifiable information include, but are not limited to, users who have access to OTRS, or to the CheckUser and Oversight functions, users elected by project communities to serve as stewards or Arbitrators, Wikimedia Foundation employees, trustees, appointees, and contractors and agents employed by the Foundation, and developers and others with high levels of server access.
- Access to and publication of this information is governed by the Access to nonpublic data policy, as well as specific policies covering some of the functions in question. Sharing information with other privileged users is not considered "distribution."
- Release — Policy on Release of Data
- It is the policy of Wikimedia that personally identifiable data collected in the server logs, or through records in the database via the CheckUser feature, or through other non-publicly-available methods, may be released by Wikimedia volunteers or staff, in any of the following situations:
- In response to a valid subpoena or other compulsory request from law enforcement,
- With permission of the affected user,
- When necessary for investigation of abuse complaints,
- Where the information pertains to page views generated by a spider or bot and its dissemination is necessary to illustrate or resolve technical issues,
- Where the user has been vandalizing articles or persistently behaving in a disruptive way, data may be released to a service provider, carrier, or other third-party entity to assist in the targeting of IP blocks, or to assist in the formulation of a complaint to relevant Internet Service Providers,
- Where it is reasonably necessary to protect the rights, property or safety of the Wikimedia Foundation, its users or the public.
- Except as described above, Wikimedia policy does not permit distribution of personally identifiable information under any circumstances.
- Third-party access and notifying registered users when receiving legal process
- As a general principle, the access to, and retention of, personally identifiable data in all projects should be minimal and should be used only internally to serve the well-being of the projects. Occasionally, however, the Foundation may receive a subpoena or other compulsory request from a law-enforcement agency or a court or equivalent government body that requests the disclosure of information about a registered user, and may be compelled by law to comply with the request. In the event of such a legally compulsory request, the Foundation will attempt to notify the affected user within three business days after the arrival of such subpoena by sending a notice by email to the email address (if any) that the affected user has listed in his or her user preferences.
- The Foundation cannot advise a user receiving such a notification regarding the law or an appropriate response to a subpoena. The Foundation does note, however, that such users may have the legal right to resist or limit that information in court by filing a motion to quash the subpoena. Users who wish to oppose a subpoena or other compulsory request should seek legal advice concerning applicable rights and procedures that may be available.
- If the Foundation receives a court-filed motion to quash or otherwise limit the subpoena as a result of action by a user or their lawyer, the Foundation will not disclose the requested information until Wikimedia receives an order from the court to do so.
- Registered users are not required to provide an email address. However, when an affected registered user does not provide an email address, the Foundation will not be able to notify the affected user in private email messages when it receives requests from law enforcement to disclose personally identifiable information about the user.
Renunsia[urnosen | urnosen ti taudan]
The Wikimedia Foundation believes that maintaining and preserving the privacy of user data is an important value. This Privacy Policy, together with other policies, resolutions, and actions by the Foundation, represents a committed effort to safeguard the security of the limited user information that is collected and retained on our servers. Nevertheless, the Foundation cannot guarantee that user information will remain private. We acknowledge that, in spite of our committed effort to protect private user information, determined individuals may still develop data-mining and other methods to uncover such information and disclose it. For this reason, the Foundation can make no guarantee against unauthorized access to information provided in the course of participating in Foundation Projects or related communities.


c: text/html

text:
Premio Nobel iti Literatura
Manipud idi 1901, ti Premio Nobel iti Literatura (Sueko: Nobelpriset i litteratur) ket tinawen a naipagunguna iti maysa a mannurat manipud ti aniaman a pagilian nga adda, kadagiti balikas ni Alfred Nobel, nakaparnuay "kadagiti pagobraan iti literatura ti naisalsalumina unay nga obra iti umno a turong" (orihinal a Sueko: den som inom litteraturen har producerat det mest framstående verket i en idealisk riktning).[1][2] Urayno dagiti agmaymaysa nga obra ket sagpaminsan a nadakdakamat a naisangsangayan a naisalsalumina, ditoy ti "obra" ket mangitudo ti sibubukel nga obra ti mannurat. Ti Sueko nga Akademia ket isu ti mangikeddeng, no adda ti sinoman, a mangawatto ti premio iti aniaman a naited a tawen. Ti akademia ket mangirangarang ti nagan ti napaili a laureado iti kasapaan ti Oktubre.[3] Daytoy ket maysa kadagiti lima a Premio Nobel a nabangon babaen ti keddeng ni Alfred Nobel idi 1895; dagiti daddumapay ket ti Premio Nobel iti Kimika, Premio Nobel iti Pisika, Premio Nobel iti Kappia, ken Premio Nobel iti Pisiolohia wenno Medisina.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Ti Premio Nobel iti Literatura". nobelprize.org. Naala idi 2007-10-13.
- ^ John Sutherland (Oktubre 13, 2007). "Tinta ken Tupra". Guardian Unlimited Books (The Guardian). Naala idi 2007-10-13.
- ^ "Ti Premio Nobel iti Literatura". Sueko nga Akademia. Naala idi 2007-10-13.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Premio Nobel iti Literatura idiay Wikimedia Commons
- "Dagiti Amin a Nobel Laureado iti Literatura" – Pagsurotan a panid iti opisial a sitio ti Pundasion ti Nobel.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ebolusion
Ti Ebolusion ket ti aniaman a panagbalbaliw iti ballasiw dagiti agsasaruno a kaputotan iti tinawtawid a panakaisdasig dagiti biolohiko a populasion. Ti ebolusionario a yaaddang ket nakaited ti pannakparsua ti dibersidad kadagiti agpang iti biolohiko ngal organisasion, a mairaman dagiti sebbangan, agmaymaysa nga organismo ken molekula a kas ti DNA ken dagiti protina.[1]
Ti Biag iti Daga ket nagtaud ken nagbalbaliw manipud ti mays a sangalubongan a sapasap a tinaudan idi agarup a 3.7 bilion a tawtawen. Ti panagulit a espesiasion ken ti pagkaadaywan iti biag ket mabalin a naamammoan manipud ti nagbibingayan nga agasmang iti biokimiko ken and morpolihika a pakailiddingan, wenno babaen ti nagbibingayn a DNA a nagsasarunuan. Dagitoy a homologo a pakailiddingan ken dagiti nagsasarunuant ket agpapada kadagiti sebbangan a nakibinningay itay nabiit a sappasap a tinaudan, ken mabalin a mausar daytoy ti panagpabaro dagiti ebolusionario a pakasaritaan, a panagusar kadagiti adda tattan a sebbangan ken ti nairehistro a posil. Dagiti adda tattan a tabas iti biodibersidad ket sinukog dagitoy babaen ti espesiasion ken babaen ti panagawan.[2]
Ni Charles Darwin ket isu idi ti immuna a nangannurot ti maysa a sientipiko a suppiat para iti teoria iti ebolusion babaen ti kaibuksilan iti masna a panagpili. Ti ebolusion babaen ti masna a panagpili ket maysa a yaaddang a naala manipud iti tallo a kinapudno a maipanggep kadagiti populasion: 1) adadu dagiti maiyanak ngem dagitanto agbiag, 2) dagiti pakailiddingan ket naidumaduma kadagiti agmaymaysa, a pagturongan dagit sabsabali a grado panagbiag ken panagpartuat, ken 3) dagiti paggidditan ti pakailiddingan ket tinawtawid.[3] Isu a, no dagiti kameng iti maysa a populasion ket matay dagitoy ket sukatan babaen ti annak dagiti nagannak a nasaysayaat ti iruruam ti panagbiag ken panagpartuat iti enbironmento a nagtaudan ti masna a panagpilian. Daytoy a yaaddang ket agpartuat ken agpreserba kadagiti pakailiddingan a a kasla maibagay para iti karebbengan a papel nga aramidenda.[4] Ti masna a panagpili ket isu laeng ti naam-ammuan a gapu iti pannakaruam, ngem saan a daytoy laeng ti gapu iti ebolusion. Adda pay dagiti, saan a naruam a gapu iti ebolusion a mairaman ti panagbalbaliw kenhenetiko a daluson.[5]
Idi nasapa a maika-20 a siglo, dagiti henetiko ket naitiptipon iti teoria iti ebolusion ni Darwin babaen ti masna a panagpili babaen ti displina dagiti henetiko ti populasion. Ti kinapangruna ti masna a panagpili a kas gapuanan iti ebolusion ket nawawat idi kadagiti sangsanga iti biolohia. Santo maysa, dagiti sigud a kapanunutan a maipapan iti ebolusion, a kas ti ortohenesis ken "progreso" ket nagbalin a daanen.[6] Dagiti sientista ket agtultuloyda ti panagadal kadagiti nadumaduma nga agpang iti ebolusion babaen ti panagporma ken panagsubok kadagiti hipotesis, nga agipakpatakder kadagiti sientipiko a teoria, nga agus-usar iti dato sti panagpalpaliiw, ken panagaramid kadagiti eksperimento iti pagtaengan ken ti laboratorio. Dagiti biologo ket umannurotda a ti tinaudan nga adda dagiti panagbalbaliw ket maysa kadagiti kapudnoan a naipatakderan a kinapudno iti siensia.[7] Dagiti naduktalan iti ebolusionario a biolohia ket nakaaramid kadagiti nangruna a nagbanagan a saan laeng kadagiti tinawtawid a sanga iti biolohia, ngen dagiti pay dadduma a disiplina ti akademia (a kas ti, antropolohia ken sikolohia) ken iti pay sapasap a kagimongan.[8][9]
Pakasaritaan ti ebolusionario a kapanunotan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti singasing a ti maysa a kita ti ayup ket mabalin a nagtaud manipud ti maysa nga ayup iti sabali a kita ket naggapu kadagiti immuna a sakbay ti Sokratiko a Griego a pilosopo, a kas ni Anaksimandro ken Empedokles.[10][11] No maigiddiat kadagitoy a materialistiko a kapanunutan, noni Aristoteles ket naawatanna nga amin a masna a banbanag, a saan laeng a dagiti sibibiag a banbanag, a kas saan a perpekto a kinaagpayso kadagiti sabsabali nga agtagtaginayona masna a posibilidad, a naam-ammuan a kas ti "porporma", "kapanunutan", wenno (iti Latin a panagipatarus) "sebbangan".[12][13] Daytoy ket paset ti bukodna a teleolohiko a panakaawatan iti katutubo nga amin a banbanag ket adda dagiti naisangayan a papel iti panagay-ayam iti maysa a nailangitan a kosmiko nga urnos. Dagiti pannakadumaduma iti daytoy a kapanunutan ket nagbalin a pagalagadan kadagiti panakaawat iti Tengnga a Panpanawen, ken naitipon dagitoy iti Kristiano a panagadal, ngem ni Aristoteles ket saan a nangitonton a dagiti agpayso a kita dagiti ayup ket maipada iti tunggal maysa nga adda ti agpayso a metapisikal a porma, ken naisangsangayan a nagited kadagiti kas pagarigan no kasano ti irurumsua dagiti baro a kita ti sibibiag a banbanag.[14]
Idi maika-17 a siglo ti baro a pamayan iti moderno a siensia ket linikudanda ti pamay-an ni Aristoteles, ken nagbirukda kadagitipanagilawlawag iti masna a penomena iti termino dagiti linteg iti katutubo a dagitoy ket agpapada kadagiti amin a makitkita a banbanag, ken saanda a nasapulan anga agipagarup kadagiti aniaman nga agnanayon a masna a kategoria, wenno aniaman a nainlangitan a kosmiko nga urnos. Ngem daytoy baro a pamay-an ket nabuntog nakaramut kadagiti biolohiko a siensia, a dagitoy ket ti naudi a lugar iti konsepto iti agnaynayon a masna a kitkita. Ni John Ray ket nagusar kadagiti sigud nga ad-adu a sapasap a termino para kadagiti agnanayon a masna a kitkita, a "sebbangan", a mangidangep kadagiti kita ti ayup ken mula, ngen saan a kasla ni Aristoteles, isu ket nainget a nanginagan iti tunggal maysa a kita iti sibibiag a banag a kas dagiti sebbangan, ken nagipaltiing a ti tunggal maysa a sebbangan ket mabalin a maipalpalawag babaen kadagiti langa a rumsua kaniada iti tunggal maysa a kaputotan.[15] Dagitoy a sebbangan ket dinaremdem babaen ti Dios, ngem agipakpakita kadagiti paggiddiatan a gapuanan baben dagiti lokal a kasasaad. Ti biolohiko a pannakaidasig ket inpakaammo babaen ni Carolus Linnaeus idi 1735 nga isu ket pinanunutna pay a dagiti sebbangan a kas agnanayon babaen ti nainlangitan a plano.[16]
Dagiti dadduma a naturalista iti daytoy a panawen ket nagipagpagarupda iti ebolusionario a panagbalbaliw dagiti sebbangan kadagiti napalabas a panawen segun kadagiti masna a linteg. Insurat ni Maupertuis idi 1751 dagiti masna a panagbalbaliw a napasamak iti lasud ti reproduksion ken nagur-urnong kadagiti adu a kaputotan tapno agpataud kadagiti adu a sebbangan.[18] Ni Buffon ket nangisingasing a dagiti sebbangan ket mabalinda nga agbaliw kadagiti sabali nga organismo, ken ni Erasmus Darwin ket nangisingasing nga amin a nabara ti darana nga ayup ket mabalin a nagtaud manipud ti agmaymaysa a mikro-organismo (wenno "pilamento").[19] Ti immuna a napno nga ebolusionario a plano idi ket ti teoria ti "transmutasion" idi 1809 ni Lamarck [20] a nagpanpanunot ti kellaat a kaputotan a nagtultuloy a nagpatpataud kadagiti simple a porma iti biag ken nangparang-ay ti nalatlatak a kinarikut kadagiti paralelo a tinaudan nga adda iti maysa a tinawidan a progresibo a tendensia, ken iti dayta a lokal nga agpang dagitoy a tinaudan ket nangampon ti enbironmento babaen ti panagtawid kadagiti panagbalbaliw a gapuanan babaen ti panagusar wenno saan a panagusar kadagiti nagannak.[21][22] (Ti naud-udi a proseso ket kanungpalan a tinawagan ti Lamarckismo.)[21][23][24][25] Dagitoy a kapanunotan pinabasbasol babaen ti dagiti sigud a kas panagipagpagarup ken agkuran ti emperiko a suporta. Naisangsangayan idi daytoy ni Georges Cuvier a nagiyunayunay a dagiti sebbangan ket saan nga agkakabagian ken natalinaay, dagiti panagpapadada ket mangipakpakita ti nainlangitan a daremdem para kadagiti kammasapulan nga annong. Iti agdama, dagiti kapanunotan ni Ray iti managayta a daremdem ket naparang-ayen babaen ni William Paley iti maysa a natural a teolohia a nagisingasing kadagiti narikut a panagampon a kas ebidensia iti nainlangitan a daremdem, ken dinaydayawan idi Charles Darwin.[26][27][28]
Ti kritikal a panagsina manipud ti konsepto dagiti natalinaay a sebbanagn iti bilolohia ket nangrugi iti teoria ti ebolusion babaen ti masna a panagpili, nga inannurotan babaen ni Charles Darwin. Gapu ti impluensia babaen ti Maysa a Salaysay iti Pamunganayan ti Populasion babaen ni Thomas Robert Malthus, inbagbaga ni Darwin a ti idadakkel ti populasion ket pakaituronganto iti maysa a "salisal ti kaadda" a dagiti nasayaat a panagdudumaan ken agballigi ken dagiti dadduma ket mapaay. Iti tunggal maysa a kaputotan, adu kadagiti putot ti saan nga agbiag iti tawen ti reproduksion gapu kadagiti limitado a rekurso. Daytoy ket mabalin nga isu ti nangipalawag ti dibersidad dagiti ayuop ken mulmula manipud ti sapasap a tinaudan babaen ti panagobra dagiti masna a linteg nga isu met laeng para kadagiti amin a kita ti parsua.[29][30][31][32] Ni Darwin ket nagparparana-ay idi ti teoriana iti "masna a panagpili" manipud idi 1838 ken ti masakbayan aginggana idi ni Alfred Russel Wallace ket nangipatulod kaniana ti agpadpada met laeng a teoria idi 1858. Dagitoy dua lalaki ket inpresentada dagiti nailasin a pappapel idiay Linneo a Kagimongan ti Londres.[33] Idi gibus ti 1859, ti pablaak ni Darwin iti Iti Tinaudan dagiti Sebbangan ket nasayaat a nangipalawag ti masna a pangpili ken iti waya a nakaiturongan ti immad-adu a panagawat ti Darwinio nga ebolusion. Inpakat ni Thomas Henry Huxley dagiti kapanunotan ni Darwin iti tattao, nagus-usar ti paleontolohia ken komparatibo nga anatomia tapno makaited ti napigsa nga ebidensia a ti tattao ken dagiti bakes ket nagbibingayda kadagiti sapasap a tinaudan. Adda dagiti dadduma a nadisturbo babaen ti daytoy gaputa daytoy ket nangibagbaga a ti tattao ket awan ti naisangayan a lugar iti uniberso.[34]
Dagiti apag-isu a mekanismo iti tawidan ti reproduktibo ken ti taudan dagiti baro a kababalin ket nagtultuloy a misterio. Iti pannakaipan ti daytoy a patingga, nagparang-ay ni Darwin kadagiti probisional a teoriana iti pangenesis.[35] Idi 1865 ni Gregor Mendel ket nangireporta a dagiti kababalin ket tinawtawid iti maipadto pamay-an babaen ti nawaya pagpilian ken panaglalasin dagiti elemento (kanungpalan a naam-ammuan iti gen). Dagiti linteg ni Mendel iti panagtawid ket kanungpalan a nangsukat kadagiti kaaduan a teoria ti pangenesis ni Darwin.[36] Ni August Weismann ket nagaramid ti nagruna a panagilasin a baetan ti dagiti selula ti mikrobio (kassit ken dagiti itlog) ken dagiti somatiko a selula iti bagi, nagipakpakita a ti tawidan ket lumabas babaen ti laeng ti linia ti mikrobio. Insilpo ni Hugo de Vries ti teoria ti pangenes ni Darwin iti teoria ti ti panagilasin ti selula ti mikrobio/soma ni Weismann ken nangisingasing a ti pangenesis ni Darwin ket naikapet dagitoy kadagiti tengnga ti selula ken no iyebkas mabalin a dagitoy ket umalisda iti sitoplasma tapno baliwanda ti estruktura dagiti selula. Ni De Vries ket maysa pay kadagiti nagsuksukimat a nagpadayeg kadagiti obra ni Mendel, a namatmati a dagiti Mendelio a kababalin ken maipada kadagiti maiyakar a matawid a pagdumadumaan a kakuyog ti linia ti mikrobio.[37] Tapno maipalawag dagiti tinaudan ti pagdumadumaan, ni De Vries ket nagparang-ay ti teoria ti mutasion a nakaiturongan ti temporario a panagriringgor dagiti namatmati ti ebolusion ni Darwin ken dagiti biometriko a kimmuyog kenni de Vries.[22][38][39] Idi sikko ti maika-20 a siglo, dagidi pionero iti pagobraan ti populasion dagiti henetiko, a kas ni J.B.S. Haldane, Sewall Wright, ken ni Ronald Fisher, ket nangipatakderda kadagiti pundasion ti ebolusion kadagiti adu ti estadistiko a pilosopia. Ti saan a pudno a kontradiksion a baetan ti teoria ni Darwin, dagiti henetiko a mutasion, ken ti Mendelio a tawidan ket naitunos.[40]
Idi tawtawen ti 1920 ken tawtawen ti 1930 ti sintesis ti moderno nga ebolusion ket nangikapet ti masna a panagpili, teoria ti mutasion, ken ti Mendelio a tawidan iti nagkaykaysa a teoria a sapasap a maipakat iti aniaman a sanga ti biolohia. Ti moderno a sintesis ket nakabael a nangipalawag dagiti tabas a napalpaliiw kadagiti amin a sebbangan kadagiti populasion, babaen dagiti pagdalisatan a posil iti palaeontolohia, ken uray dagiti narikut a mekanismo ti selula iti maparang-ay a biolohia.[22][41] Ti pannakaipablaak ti estruktura ti DNA babaen ni James Watson ken ni Francis Crick idi 1953 ken nangipakita ti pisikal a batayan para iti tawidan.[42] Ti Molekular a biolohia ket nangpasayaat ti panagawattayo ti pannakaikabagian a baetan ti henotipo ken penotipo. Naramid par dagiti panagpasayaat iti pilohenetika a sistemika, a mangimapa dagiti panagdaliasat a kababalin iti komparatibo ket masubokan a batayan babaen ti pannakaipablaak ti panagusar dagiti ebolusionario a puon.[43][44] Idi 1973, ti ebolusionario a biologo a ni Theodosius Dobzhansky ket sinuratna ti "awan ti nasayaat a kaipapanan iti biolohia malaksid iti pannakaipalawag ti ebolusion", gaputa daytoy ket nangiyeg ti pannakaipalawag kadagiti pannakaikabagian dagiti immuna nagsisina a kinapudno itimasna a pakasaritaan iti maysa a nasayaat a maawatan a pannakaipalpalawag ti bagi ti pannakaammo a mangipalawag ken mangipadto kadagiti adu a mapaliiw a kinapudno a maipanggep ti biag iti daytoy a planeta.[45]
Manipud idi, ti moderno a sintesis ket immad-adun a napasayaat tapno mangipalawag ti biolohiko a penomena kadagiti amin a napno ken panangitipon a gatad ti biolohiko a pagsasarunuan, manipud kadagiti gene aginggana kadagiti sebbangan. Daytoy a pagpaatiddog ket tinawtawagan iti "eco-evo-devo".[46][46][47][48]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Hall, B. K.; Hallgrímsson, B., eds. (2008). Strickberger's Evolution (maika-4 nga ed.). Jones ken Bartlett. p. 762. ISBN 0-7637-0066-5.
- ^ Cracraft, J.; Donoghue, M. J., eds. (2005). Panagummong ti kayo iti biag. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 592. ISBN 0-19-517234-5.
- ^ Lewontin, R. C. (1970). "Dagiti paset ti panagpili". Tinawen a Panagrepaso iti Ekolohia ken Sistematiko 1: 1–18. JSTOR 2096764.
- ^ Darwin, Charles (1859). "XIV". Iti Punganay dagiti Sebbengan. p. 503. ISBN 0-8014-1319-2.
- ^ Kimura M (1991). "Ti masna teoria iti molekular nga ebolusion: ti panarepaso ti itay nabiit anga ebidensia". Jpn. J. Genet. 66 (4): 367–86. doi:10.1266/jjg.66.367. PMID 1954033.
- ^ Provine, W. B. (1988). "Panagrang-ay ti ebolusion ken kaibuksilan iti biag". Ebolusionario a panagrang-ay. Unibersidad iti Chicago a Pagmalditan. pp. 49–79.
- ^ Nailian nga Akademia iti Siensia nga Instituto iti Medisina (2008). Siensia, Ebolusion, ken Panagparpartuat. Pagmalditan ti Nailian nga Akademia. ISBN 0-309-10586-2.
- ^ Moore, R.; Decker, M.; Cotner, S. (2009). Kronolohia iti Ebolusion-Panagparpartuiat a Kontrobersia. Greenwood. p. 454. ISBN 0-313-36287-4.
- ^ Futuyma, Douglas J., ed. (1999), Ebolusion, Siensia, ken Kagimongan: Ebolusionario a Siensia ken ti Programa ti Nailian a Panagsukisok, Opisina iti Unibersidad a Pagipablaakan, Rutgers, Ti Estado nga Unibersidad iti New Jersey
- ^ Kirk, Geoffrey; Raven, John; Schofield, John (1984). Dagiti Sakbay ti Sokratiko a Pilosopo: Ti maysa a kritiko a Pakasaritaan nga adda dagiti Pagpilian ti Testo (Maika-3 nga ed.). Chicago: Ti Unibersidad iti Chicago a Pagmalditan. pp. 100–142. ISBN 0-521-27455-9.
- ^ Kirk, Geoffrey; Raven, John; Schofield, John (1984b). Dagiti Sakbay ti Sokratiko a Pilosopo: Ti maysa a kritiko a Pakasaritaan nga adda dagiti Pagpilian ti Testo (Maika-3 nga ed.). Chicago: Ti Unibersidad iti Chicago a Pagmalditan. pp. 280–321. ISBN 0-521-27455-9.
- ^ Torrey, H. B.; Felin, F. (1937). "Ni kadi Aristotoles ket maysa nga ebolusionalista?". Ti Pagkapat a Panagrepaso iti Biolohia 12 (1): 1–18. JSTOR 2808399.
- ^ Hull, D. L. (1967). "Dagiti metapisika iti ebolusion". Ti Britaniko a Warnakan para iti pakasaritaan iti Siensia 3 (4): 309–337. JSTOR 4024958.
- ^ Mason, Ti Pakasaritaan dagiti Siensia pp 43–44
- ^ Mayr Panagrang-ay iti biolohiko a kapanunutan p256; ti kasisigud ket ni Ray, Pakasaritaan dagiti Mula. 1686, patarus ni E. Silk.
- ^ "Carl Linnaeus - berkeley.edu". Naala idi Pebrero 11, 2012.
- ^ Darwin, F. (1909). Dagiti pundasion iti tinaudan dagiti sebbangan, ti panagiladawan a sinurat idi 1942 babaen ni Charles Darwin. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. p. 53.
- ^ Bowler, Peter J. 2003. Ebolusion: ti pakasaritaan ti maysa kapanunotan. Berkeley, CA. p73–75
- ^ "Erasmus Darwin - berkeley.edu". Naala idi Pebrero 11, 2012.
- ^ Lamarck (1809) Philosophie Zoologique
- ^ a b Margulis, Lynn; Fester, René (1991). Ti simbiosis a kas taudan ti ebolusionario a panagpabaro: Espesiasion ken morphenesis. The MIT Press. p. 470. ISBN 0-262-13269-9.
- ^ a b c Gould, S.J. (2002). Ti Estruktura ti Ebolusionario a Teoria. Cambridge: Belknap Press (Unibersidad ti Harvard a Pagmalditan). ISBN 978-0-674-00613-3.
- ^ Ghiselin, Michael T. (Oktubre 1994). "Awan kaipapananna kadagiti libro ti eskuela: 'Ti Naipagpagarup a Lamarck'". The Textbook Letter. The Textbook League. Naala idi 2008-01-23.
- ^ Magner, Lois N. (2002). Ti Pakasaritaan dagiti Siensia ti Biag (Maikatlo nga ed.). Marcel Dekker, CRC Press. ISBN 978-0-203-91100-6.
- ^ Jablonka, E.; Lamb, M. J. (2007). "Précis ti ebolusion kadagiti uppat a dimension". Dagiti Siensia ti Panagkukua ken Utek 30 (4): 353–392. doi:10.1017/S0140525X07002221.
- ^ Burkhardt, F.; Smith, S., eds. (1991). Ti Sursurat ni Charles Darwin 7. Cambridge: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. pp. 1858–1859.
- ^ Sulloway, F. J. (2009). "Apay a linikudan ni Darwin ti nasirib a daremdem". Journal of Biosciences 34 (2): 173–183. doi:10.1007/s12038-009-0020-8. PMID 19550032.
- ^ Dawkins, R. (1990). Blind Watchmaker. Penguin Books. p. 368. ISBN 0-14-014481-1.
- ^ Sober, E. (2009). "Baliktad kadi ti panagsurat ni Darwin ti tinaudan?". Dagiti Nagbanagan ti Nailian nga Akademia dagiti Siensia 106 (S1): 10048–10055. Bibcode:2009PNAS..10610048S. doi:10.1073/pnas.0901109106.
- ^ Mayr, Ernst (2001) Ania kadi ti ebolusion. Weidenfeld & Nicolson, Londres. p165
- ^ Bowler, Peter J. (2003). Ebolusion: ti pakasaritaan ti maysa a kapanunotan. Berkeley: Unibersidad ti California a Pagmalditan. pp. 145–146. ISBN 0-520-23693-9. panid 147"
- ^ Sokal RR, Crovello TJ (1970). "Ti konsepto dagiti biolohiko a sebbanagan: Ti kritikal nga ebaluasion" (PDF). The American Naturalist 104 (936): 127–153. doi:10.1086/282646. JSTOR 2459191.
- ^ Darwin, Charles; Wallace, Alfred (Agosto 1858). "Iti Gaganay dagiti Sebbangan nga agporma kadagiti Nadumaduma a Kita; ket iti Perpetuasion dagiti Nadumaduma a Kita ken dagiti Sebbangan babaen ti Masna a Pamay-an ti Panagpili". Soolohiko a Warnakan ti Linneo a Kagimongan 3 (2): 45–62. doi:10.1111/j.1096-3642.1858.tb02500.x. Naala idi Mayo 13, 2007.
- ^ "Encyclopædia Britannica Online". Britannica.com. Naala idi Enero 11, 2012.
- ^ Liu, Y. S.; Zhou, X. M.; Zhi, M. X.; Li, X. J.; Wan, Q. L. (2009). "Dagiti kontribusion ni Darwin iti henetiko". J Appl Genet 50 (3): 177–184. doi:10.1007/BF03195671. PMID 19638672. Naidulin manipud ti kasisigud idi 2012-03-30.
- ^ Weiling F (1991). "Naipakasaritaan a panagadal: Johann Gregor Mendel 1822–1884". Am. J. Med. Genet. 40 (1): 1–25; tungtungan 26. doi:10.1002/ajmg.1320400103. PMID 1887835.
- ^ Wright, S. (1984-06-15). Ebolusion ken dagiti Henetika dagiti Populasion, Tomo 1: Dagiti Pundasion ti Henetiko ken Biometriko. Unibersidad ti Chicago a Pagmalditan. p. 480. ISBN 0-226-91038-5.
- ^ Will Provine (1971). Dagiti Taudan dagiti Henetiko ti Teoretiko a Populasion. Unibersidad ti Chicago a Pagmalditan. ISBN 0-226-68464-4.
- ^ Stamhuis, Meijer and Zevenhuizen. Hugo de Vries iti tawidan, 1889–1903. Estadistika, Mendelio a linlinteg, pangenes, dagiti mutasion., Isis. 1999 Jun;90(2):238-67.
- ^ Quammen, D. (2006). Ti nakedked a Mr. Darwin: Maysa nga intimado a panagiladawan kenni Charles Darwin ken ti panagaramid ti teoriana iti ebolusion. New York, NY: W.W. Norton & Company.
- ^ Bowler, Peter J. (1989). Ti Mendelio a Rebolusion: Ti Irurumsua dagiti Hereditario a Konsepto iti Moderno a Siensia ken Kagimongan. Baltimore: Unibersidad ti Johns Hopkins a Pagmalditan. ISBN 978-0-8018-3888-0.
- ^ Watson, J. D.; Crick, F. H. C. (1953). "Molekular nga estruktura dagiti nukleiko nga asido: Ti estruktura para iti deoksiribose nukleiko nga asido". Nature 171 (4356): 737–738. Bibcode:1953Natur.171..737W. doi:10.1038/171737a0. PMID 13054692.
- ^ Hennig, W.; Lieberman, B. S. (1999). Pilohenetika a sistematika (Baro nga edision (Mar 1, 1999) nga ed.). Unibersidad ti Illinois a Pagmalditan. p. 280. ISBN 0-252-06814-9.
- ^ Pilohenetika: Teoria ken panagsanay ti pilohenetika a sistematika (Maikadua nga nga ed.). Wiley-Blackwell. 2011. p. 390. doi:10.1002/9781118017883.fmatter.
- ^ Dobzhansky, T. (1973). "Awan ti nasayaat a kaipapanan iti biolohia malaksid iti pannakaipalawag ti ebolusion". The American Biology Teacher 35 (3): 125–129. doi:10.2307/4444260.
- ^ a b Kutschera U, Niklas K (2004). "Ti moderno a teoria ti biolohiko nga ebolusion: maysa a napadakkel a sintesis". Naturwissenschaften 91 (6): 255–76. Bibcode:2004NW.....91..255K. doi:10.1007/s00114-004-0515-y. PMID 15241603.
- ^ Cracraft, J.; Bybee, R. W., eds. (2004). Ebolusionario a siensia ken kagimongan: Panagisursuro dagiti baro a henerasion. Dagiti Nabaliwan a Nagbanagan ti Timpuyogan ti BSCS, AIBS. Chicago, IL.
- ^ Avise, J. C.; Ayala, F. J. (2010). "In the Light of Evolution IV. Ti Kasasaad ti Tao (pangyuna)". Dagiti Nagbanagan ti Nailian nga Akademia dagiti Siensia ti Estados Unidos 107 (S2): 8897–8901. doi:10.1073/pnas.100321410.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Ebolusion idiay Wikimedia Commons


text:
John Tyler
NI John Tyler (29 Marso 1790 – 18 Enero 1862) ket isu idi ti maikasangapulo a Presidente iti Estados Unidos (1841–1845), kalpasan nga isu ti maikasangapulo a Bise Presidente iti Estados Unidos (1841). Isu ket natibo iti Virginia, ni Tyler ket nagserbi a kas maysa a lehislador ti estado, gobernador, pannakabagi ti E.U., ken senador kalpasana a nabutosan aks Bise Presidente idi 1840. Isu idi ti immuna a simmaruno ti opisina ti Presidente kalpasan ti ipupusay ti agdama. Ti panagsuppiat ni Tyler ti nationalismo ken empatiko a panagsuporta kadagiti karbengan ti estado ket nakaayayat kaniana dagiti kailianna ti Virginia ngen isu ket linislisian dagiti politiko a kumaduaanna a nangited kaniana ti bileg idiay Washington. Ti panaka-presidentena ket nabaldado babaen ti panagsuppiat manipud kadagiti dua a partido. Iti asideg ti gibus ti biagna, isu ket nagsuporta kadagit panagsina a tignay dagiti estado ti abagatan, ket isu ket nabutosan idiay Kongreso iti Konpederado nga Estado iti Amerika.


text:
Carly Rae Jepsen
Ni Carly Rae Jepsen (naipasngay Nobiembre 21, 1985) ket maysa a Kanadiano ng agiplakplaka nga artista ken kumakanta-mannurat ti kanta manipud idiay Mission, Britanika Kolumbia. Idi 2007, isu ket maikatlo iti maikalima a tiempo ti Kanadiano nga Idolo,ket isu ket kameng ti konsierto a panagbanbaniaga dagiti Kalaingan a 3 a Kanadiano nga Idolo.[1] Kalpasan ti panakibinglayan iti Kanadiano nga Idolo, isu ket nagpirma iti Fontana ken MapleMusic, ken nangipablaak ti immuna nga album, Ay-ayam a Ginnuyodan iti Tali, iti Septiembre 30, 2008. Kalpasan ti Tallo a Tawen, isu ket nangipablaak ti baro nga agmaymaysa, a naitituluan ti "Tawagannak Ngata", a daytoy ket inpablaak babaen ti 604 Records, ken sinarunuan daytoy babaen ti panakaipablaak ti imumuna a naipaatiddog a panagtokar, Kuriosidad, idi Pebrero 14, 2012.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Carly Rae Jepsen. CTV.ca (2008-01-22). Naala idi Abril 16, 2012.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Carly Rae Jepsen idiay Wikimedia Commons
- Opisial a website


text:
Metabolismo
Ti metabolismo (manipud ti Griego: uetaBoλή metabolē, "panagbaliw" wenno Griego: uetaBoλισuός metabolismos, "iparuar") ket isu ti agasmang ti kimika a panagbalbaliw ti panagsustansia iti biag kadagiti kaunegan dagiti selula dagiti sibibiag nga organismo. Dagitoy a nkatalisado a reaksion ti ensima ket mangpalubos idadakkel ken panagpataud, mangtalinaay kadagiti estrukturada, ken mangsunbat kadagiti enbiromentoda. Ti balikas a metabolismo ket mabalin pay a mangitudo kadagiti amina a reaksion ti kimika a rumsua kadagiti sibibiag nga organismo, a mairaman ti panagkalpa ken ti panagipan kadagiti sustansia idiay ken dagiti baetan ti selula, nga iti daytoy a kaso ket dagiti reaksion kadagiti kaunegan ti selula ket tinawtawagan iti intermediario a metabolismo wenno napakatengngaan a metabolismo.


text:
Cairo
Ti Cairo ( /ˈkaɪroʊ/ kye-roh; Arabiko: القاهرة al-Qāhira, literal a ti "Ti Agparparmek" wenno "Ti Agparparukma"), ket isu ti kapitolio ti Ehipto ken ti kadakkelan a siudad idiay Arabo a Lubong ken Aprika, ken ti maika-16 a kadakkelan a metropolitano a lugar iti lubong. Daytoy ket mabirukan idiay asideg ti the Nilo Delta,[1][2] daytoy ket nabangon idi 969 AD. Daytoy ket naparboan ti nagan a kas ti "Ti Siudad dagiti Rinibu a Minarete" para iti panakadayeganna kadagiti Islamiko nga arkitektura, ti Cairo ket nabayagen a sentro t rehion kadagiti politika ken kultura a biag. Ti Cairo ket nabangon idi babaen ti Patimid a dinastia idi maika-10 a siglo AD, ngem ti daga a mangbukel ti agdama nga aldaw a siudad ket isu idi ti lugar dagitinailian a kapitolio a dagiti nadaddadael a tiddana ket makitkita pay laeng kadagiti paset ti Daan a Cairo. Ti Cairo ket maigimong pay iti Taga-ugma nga Ehipto gapu ti kaasidegna kadagiti taga-ugma a siudad ti Memphis, Giza ken Fustat a dagitoy ket asideg idiay Nalatak nga Espinghe ken dagiti piramide ti Giza.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Santa Maria Tours (4 Septiembre 2009). "Cairo - Ti "Al-Qahira"- ket isu ti kapitolio ti Ehipto idiay Tengnga a Daya ken Aprika.". PRLog. Naala idi 10 Disiembre 2011.
- ^ "Dagiti Kapusekan a Siudad iti Lubong". Forbes. 21 Disiembre 2006. Naala idi 6 Marso 2010.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Cairo idiay Wikimedia Commons


text:
Santa Cruz, Zambales
Ti Santa Cruz ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Zambales iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Santa Cruz ket nabingbingay a politikal iti 25 a barbaranggay.[2]
- Babuyan
- Bangcol
- Bayto
- Biay
- Bolitoc
- Bulawon
- Canaynayan
- Gama
- Guinabon
- Guisguis
- Lipay
- Lomboy
- Lucapon North
- Lucapon South
- Malabago
- Naulo
- Pagatpat
- Pamonoran
- Poblacion North
- Poblacion South
- Sabang
- San Fernando
- Tabalong
- Tubotubo North
- Tubotubo South
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Zambales". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 11 Agosto 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Luzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Zambales". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 11 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
UTC+08:45
Ti UTC+08:45 ket panangilasin para iti timbengan ti oras manipud ti UTC iti +08:45.
Ti UTC+08:45 ket inus-usar a kas ti oras idiay Australia (Oras ti Sentral nga Akinlaud, wenno CWT). Daytoy ket inus-usar babaen dagiti balbalay ti igid ti kalsada iti igid ti Kalsada Eyre idiay Akinlaud nga Australia ken Abagatan nga Australia. Urayno daytoy ket saanen nga opisial, bilin ti gobierno a sona ti oras, dagiti pagbeddengan a pangrugianna ken pagpatingaanna ket nalawag a naipalawag ken ket kadawyan dagitoy a naipakpakita kadagiti mapa ti kalsada iti lugar.
Ti UTC+08:45 iket naus-usar kadagiti 5 a lugar idiay Australia, a mairaman ti Border Village, Caiguna, Eucla, Madura ken Mundrabilla.


text:
Alhebra
Ti alhebra ket maysa kadagiti akaba a paset iti matematika, a kakuyogna ti teoria ti numero, heometria ken ti panagusig.
Para kadagiti naipakasaritaan a rason, ti balikas nga "alhebra" ket adda dagiti nadumaduma a mainaig a kaibuksilan iti matematika, a kas iti agmaymaysa a balikas wenno adda dagiti pannakabael.
- A kas ti agmaymaysa a balikas nga awan iti artikulo, ti "alhebra" ket manginagan kadagiti akaba a paset ti matematika.
- A kas ti agmaymaysa a balikas nga adda iti artikulo wenno ad-adu ngem maysa, ti "alhebra" ket mangibaga ti naisangayan a estruktura ti matematika. Kitaen ti alhebra (teoria ti singsing) ken alhebra iti tuon iti maysa a lugar.
- No adda dagiti pannakabael, adda met laeng ti isu a pannkailasin:
- No awan ti artikulo, ti kaibuksilanna ket kas paset ti alhebra, kasla ti linear nga alhebra, elementaria nga alhebra (dagiti alagaden ti manipulasion ti simbolo a naisursuro kadagiti elementario a kurso iti matematika a kas paset ti primaria ken sekondaria nga edukasion),wenno abstrakto nga alhebra (ti panagadal ti kadagiti estruktura ti alhebra).
- No adda ti maysa nga artikulo, ti kaibuksilanna daytoy ket maysa a pagarigan iti abstrakto nga estruktura, kasla ti Lie nga ahebra wenno ti maysa nga asosiatibo nga alhebra.
- Kankanayon a dagitoy dua a kaibuksilan ket adda para iti isu met laeng a pannakabael, kasla iti sentensia iti: Komutatiba nga alhebra ket isu ti panagadal kadagitikomutatiba a singsing, a ti amin ket komutatiba nga alhebra iti tuon ti intero a numero.
- Sagpaminsan pay a ti "alhebra" ket inus-usar a mangibaga kadagiti operasion ken pamay-an a mainaig iti alhebra iti panagadal ti estruktura a saan atagikua iti alhebra. Kas pagarigan ti ahebra iti inganat inggana a serie ket mabalin a mangibaga kadagiti pamay-an para iti panagbilang nga adda dagiti serie a saan nga agus-usar kadagiti kapanunotan iti inganat inggana a sumatorio, dagiti patingga ken panagsasabtan.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Boyer, Carl B. (1991), Ti Pakasaritaan ti Matematika (Maikadua ngaEdision nga ed.), John Wiley & Sons, Inc., ISBN 0-471-54397-7
- Donald R. Hill, Islamiko a Siensia ken Inhennieria (Unibersidad ti Edinburgh a Pagmalditan, 1994).
- Ziauddin Sardar, Jerry Ravetz, ken ni Borin Van Loon, Panangiyam-ammo iti Matematika (Totem Books, 1999).
- George Gheverghese Joseph, Ti Tapingar ti Pabareal: Dagiti Saan Europeano a Ramut ti Matematika (Penguin Books, 2000).
- John J O'Connor ken ni Edmund F Robertson, Dagiti Pakasaritaan aTopiko: Pagsurotan ti Alhebra. Iti Arkibo ti MacTutor a Pakasaritaan ti Matematika]] (Unibersidad ti St Andrews], 2005).
- I.N. Herstein: Dagiti Topiko iti Alhebra. ISBN 0-471-02371-X
- R.B.J.T. Allenby: Dagiti Singsing, dagiti Lugar ken dagiti Grupo. ISBN 0-340-54440-6
- L. Euler: Dagiti Elemento ti Alhebra, ISBN 978-1-899618-73-6
- Asimov, Isaac (1961). Realm of Algebra. Houghton Mifflin.


text:
Fungus
Ti fungus ket kameng ti dakkel a grupo dagiti eukariotiko nga organismo a mairaman dagiti mikroorganismo a kas dagiti lebadura ken dagiti buot, ken dagiti pay kaaduan a naamammuan nga uong. Dagitoy nga organismo ket naidasigda iti pagarian ti Fungi, a mailasin manipud kadagiti mula, dagiti ayup, ken bakteria. Ti maysa a nangruna apaggiddiatan ket dagiti selula ti fungus ket addaanda kadagiti taleb a selula nga aglaon ti kuitina, a saan a kasla kapada dagiti taleb a selula dagiti mula, nga aglaon kadagiti selulosa. Dagitoy ken dagiti sabali pay a paggigiddiatan ket mangipakpakita a dagiti fungus ket mangporma iti maysa a grupo kadagiti mainaig nga organismo, a nanaganan iti Eumycota (dagiti husto a fungus wenno Eumycetes), a makibinningay ti sapasap a tinaudan (ti monopiletiko a grupo). Daytoy maipapan ti fungus a grupo ket naisangayan manipud ti maipapan iti estruktura a pannakaipada kadagiti myxomycetes (nagalis a buot) ken dagiti oomycetes (buot ti danum). Ti disiplina ti biolohia a maipanggep ti panagdal kadagiti fungus ket naamammuan iti mikolohia (manipud ti Griego uύknς, mukēs, a kaibuksilanna ket "fungus"). Ti mikolohioa ket sagpaminsan pay a naikedkeddeng a kas maysa a sanga ti botánika, urayno daytoy ket sabali a pagarian iti biolohiko a taksonomia. Dagiti henetiko apanagadal ket nakaipakpakita a dagiti fungus ket as-asidegda a makikabagian kadagiti ayup ngem dagiti mula.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Moore RT. (1980). "Dagiti taksonomiko a singasing para iti pannakaidasig kadagiti maipapan ti baybay a lebadura ken dagiti dadduma pay a lebadura ken dagiti kasla fungus a mairaman dagiti smut". Botanica Marine 23: 361–373.
- ^ Ti sistema a pannakaidasig a naipakita ditoy ket naibatay iti 2007 a pilohenetiko a panagadal babaen ni Hibbett et al.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Fungi idiay Wikimedia Commons


text: 1“Kitaenyo ta diyo pagpasindayag ti panagaramidyo iti naimbag kadagiti tattao. Ta no kasta ti aramidenyo, dinakayto gunggonaan ni Amayo sadi langit. 2“Ngarud, no mangtedka iti tulong, dimo iwaragawag a kas iti ar-aramiden dagiti aginsisingpet iti uneg dagiti sinagoga ken kadagiti kalsada. Aramidenda daytoy tapno dayawen ida dagiti tattao. Laglagipenyo nga inawatdan ti gunggonada. 3No manglimoska, mangtedka a saan a maammoan uray ti kaasitgan a gayyemmo, 4no di ket aramidem a sililimed. Ket ni Amam a makakita iti aramidmo a sililimed, gunggonaannakanto.” 5“No agkararagkayo, diyo tuladen dagiti aginsisingpet! Igagarada ti agkararag a sitatakder kadagiti sinagoga ken kadagiti lanlansangan tapno makita ida dagiti tattao. Laglagipenyo nga inawatdan ti gunggonada. 6Ngem no agkararagka, sumrekka iti kuartom, irikepmo ti ridaw, saka agkararag ken ni Amam a di makita. Ket isu a makakita kenka nga agkararag iti nalimed, gunggonaannakanto. 7“No agkararagkayo, diyo ulit-uliten dagiti awan serserbina a sasao, kas kadagiti pagano a mangipagarup a maipangagda gapu kadagiti atiddog a kararagda. 8Diyo tuladen ida; ta ammon ni Amayo dagiti kasapulanyo sakbay nga agdawatkayo kenkuana. 9Kastoy ngarud ti panagkararagyo: ‘Amami sadi langit: Madaydayaw koma ti nasantoan a naganmo; 10Umay koma ti Pagariam; Matungpal koma ti pagayatam ditoy daga a kas sadi langit. 11Itedmo kadakami ti taraonmi ita nga aldaw; 12Pakawanennakami kadagiti basbasolmi, A kas iti pammakawanmi kadagiti nakabasol kadakami; 13Dinakam iturong iti nakaro a pakasuotan; Ilisinakami ketdi iti Managdakdakes.’ 14“No pakawanenyo dagiti nakabasol kadakayo pakawanennakayto met ni Amayo sadi langit. 15Ngem no diyo pakawanen dagiti nakabasol kadakayo, dinto met pakawanen ni Amayo dagiti basbasolyo.” 16“No agayunarkayo, dikay agparang a naliday a kas kadagiti aginsisingpet, ta agpammarangda a nakakaasi tapno maammoan dagiti tattao nga agay-ayunarda. Laglagipenyo nga inawatdan ti gunggonada. 17Ngem no agayunarka, agdiram-oska ket sagaysayem ti buokmo 18tapno awan makadlaw nga agay-ayunarka—ni laeng Amam a di makita ti makaammo. Ket isu a makaimatang iti aramidmo a nalimed, gunggonaannakanto.” 19“Dikay agurnong iti kinabaknang nga agpaay kadakayo ditoy daga, ta ditoy dadaelen ti sanga ken lati, ket serken ken takawen dagiti mannanakaw. 20Agurnongkayo ketdi iti kinabaknang nga agpaay kadakayo sadi langit, ta sadiay saan nga agratik ken aglati, ket saan a serken ken takawen dagiti mannanakaw. 21Ta no sadino ti ayan ti gamengmo, adda met idiay ti pusom.” 22“Ti mata ti pannakasilaw ti bagi: no nasalun-at ti matam, nalawag ti entero a bagim. 23Ngem no saan a nasalun-at ti matam, nasipnget ti entero a bagim. Isut’ gapuna a no nakudrep ti silawmo, anian a kinasipnget!” 24“Awan ti makapagserbi iti dua nga appo: ta guraenna ti maysa ket ayatenna ti sabali, wenno agserbi a sipupudno iti maysa ket umsienna ti sabali. Diyo mapaggiddan a pagserbian ti Dios ken ti sanikua.” 25“Daytoy ti gapuna nga ibagak kadakayo a diyo pakadanagan ti pagbiagyo, no ania ti kanenyo ken inumenyo, wenno ti lupot a pagkawesyo. Saan aya a napatpateg ti biag ngem ti taraon? Saan aya a napatpateg ti bagi ngem ti kawes? 26Kitaenyo dagiti tumatayab: dida agmula, dida agani, dida agipempen iti kamalig. Ngem taraonan ida ni Amayo sadi langit. Saankayo aya a napatpateg ngem dagiti tumatayab? 27Siasino kadakayo ti makapaatiddog iti biagna babaen iti panagdandanagna? 28“Ken apay a pakadanaganyo ti pagan-anay? Kitaenyo ti panagdakkel dagiti lirio iti tay-ak: dida agtrabaho wenno agabel. 29Ngem ibagak kadakayo nga uray ni Solomon, iti amin a kinabaknangna, awan kawesna a napimpintas ngem iti uray maysa kadagitoy a sabsabong. 30No ti Dios kawesanna dagiti ruot iti tay-ak, ruot nga adda ita ket inton bigat maisungrod, saan aya a nangnangruna a kawesannakayo? Nagbassit ketdin ti pammatiyo! 31Isut’ gapuna a dikay masikoran. Diyo kunkuna, ‘Pangalaanminto ngarud iti kanenmi? wenno inumenmi? wenno kawesmi?’ 32Dagitoy ti ipangpangruna a biroken dagiti Hentil. Ammo ni Amayo sadi langit a masapulyo amin dagitoy. 33Ipangpangrunayo ketdi a biroken ti Pagarianna ken tungpalen ti pagayatanna, ket itednanto amin a kasapulanyo. 34Isut’ gapuna a diyo pakasikoran ti agpaay kadakayo inton bigat; ta ti sumaganad nga aldaw adda bukodna a parikut. Umdasen ti parikut ti maysa nga aldaw iti dayta nga aldaw.”


text:
Linapacan, Palawan
Ti Linapacan ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Palawan iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Linapacan ket nabingbingay kadagiti 10 a barbaranggay.[2]
- Barangonan (Iloc)
- Cabunlawan
- Calibangbangan
- Decabaitot
- Maroyogroyog
- Nangalao
- New Culaylayan
- Pical
- San Miguel (Pob.)
- San Nicolas
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Palawan". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 24 Septiembre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Mimaropa (Ingles) naala idi 30 Enero 2013
- ^ "Probinsia ti Palawan". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 24 Septiembre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
STATE
OF
OFFICE OF ELECTIONS
INIYA ITI POLL WATCHER?
Maysa nga representante
nga naggapu idiay partido political nga pinalubusan ti hepe opisyal ti eleksyon
nga ag-obserbar ti proseso ti eleksyon sa diay presinto.
PANANGSIRPAT
Tapno makaited ti
napintas ken natalged nga eleksyon, ay-ayuen ti opisina ti eleksyon dagiti tao
nga agbalin nga poll watchers ken obserbaran ti proseso ti eleksyon sadiay
presinto.
KASANO KAYO NGA AGAPPLY?
Tawagan yo iti partido
political nga napili yo para agboluntaryo. Tunggal maysa nga kwalipied nga
partido political ket itden gundaway nga mangala ti maysa nga poll watcher nu
sino nga mabalin nga adda inya man nga oras ti tunggal maysa nga presinto ken
absentee polling place nu nudta diay kandidato para kadaydiay nga partido
political ket dadiay balota.
Maipanggep ti Hawaii
Revised Statutes 11-77, amin nga partido ket masapul nga mangted iti listaan ti
watchers ti hepe opisyal ti eleksyon wenno ti clerk ti
2008 Maudi nga Aldaw
para iti Primary Eleksyon: Miyerkules, September 10, 2008
para iti General Eleksyon Biyernes, October 24, 2008
INIYA DAGITI MINIMUM NGA
KWALIPIKASYON?
Babaen ti Hawaii Revised
Statutes §11-77, mabalin nga agserbi kas poll watchers basta addaan da dagiti
sumarsaruno nga casasaad:
● Nakairehistro nga botante ti estado ti
● Ammo na ti agbasa ken agsurat ti
English;
● Awan ti sinuman
nga mabalin nga agserbi kas watcher nga haan nga ma-kwalify nga agserbi kas
opisyal ti presinto.
Babaen ti HRS §11-72 (3), awan ti
naganannac, asawa, reciprocal beneficiary nga naibaga sadiay Chapter 572 C,
anak, wenno kabsat ti kandidato ket mabalin nga agserbi kas opisyal ti presinto
ti inyaman nga presinto nu nudta nga mabilang ti botos para daydi nga
kandidato; wenno awan ti sinuman nga kandidato para ti inyaman nga posisyon ti
mabalin nga agserbi kas opisyal ti presinto ti agparis nga eleksyon nu nudta
diay tao ket kandidato. Awan ti
kandidato nga haan nga nagtungpal nga nainominar iti primary wenno espesyal nga
primero nga eleksyon ket mabalin nga agserbi kas maysa nga opisyal ti presinto
ti sdumaruno nga general eleksyon.
ANIYA ITI ARAMIDEM?
ALDAW TI
PANAGBOBOTOS:
● Obserbarem ti
tingnay ti eleksyon sadiay presintom;
● Ipakaamum kenni
Chairperson ti Presinto ti inyaman nga panangsalungasing ti lingteg ti
eleksyon;
● Agkiddaw ka ti
Hepe Opisyal ti Eleksyon/ County Clerk no haan nga kinorektar ti Chairperson ti
presinto ti inyanan nga pagsalungasing;
● Iboluntaryom dayta oras mo ken bannog mo, nga awan ti sukat na para ti
Estado wenno ti County.
Lugar ti Absentee Voting:
● Obserbaram
ti operasyon ti nakaitalaga nga lugar ti pagbutusan ti absentee;
● Ipakaamum kadagiti
hepe opisyal ti eleksyon/county clerk ti inyaman nga violasyon idiay lugar ti
pagbotosan; ken
● Iboluntaryum ti
oras ken bannog mo nga awan ti sukat na para ti estado wenno iti county.
IMPORTANTE NGA PANUNTUNAN
● Mabalin nga adda laeng maymaysa nga
poll watcher iti pagbotosan ti sagpaminsan.
Daydi naikeddeng nga poll watcher ket
mabalin nga makisinnukat basta haan nga nassurrsurok ngem maysa nga watcher ti
maysa nga partido ti maysa nga presinto.
● Dawaten ti
chairperson ti presinto ti inyaman nga pakailasinan ti kinatao tapno masserrek
mo iti pagbotosan.
● Ikkan ti hepe
opisyal ti eleksyon ti pakailasinan ti pagkatao ti poll watcher nga mangibaga
diay nagan diay watcher, ken diay partido nga ireprepresentar na.
● Kalpasan nga maala
ti poll watcher ti permiso ti chairperson to presinto, mabalin na nga iyakar ti
panid ti Poll Book. Ti chairperson ti
presinto ket mabalin met nga mangibaga ti permiso nu kua nga mabalin nga adda
naikalintegan nga panaginanana ti panagbobotos.
● Malaksid
no maipalubos babaen ti [HRS §11-97], haan nga
nasayaat para kaninuman nga mangusar, mangimprenta, mangipablaac, wenno iburray
ti inyaman nga impormasyon maipanggep ti registrasyon ti botante nga naala
directa wenno haan nga directa nga naggapu iti voter registration affidavits
wenno inya man nga listaan nga naisagana.
[HRS §11-14 (e)].
● Awan
ti oras nga mapalubusan nga isturbwen ti poll watchers ti operasyon ti
pagbotosan.
Sino man nga tao nga haan nga naurnos wenno
mangirugi iti gulo bayat ti meeting ti opisyal ti presinto wenno ti Board of
Registration bayat ti inya nga eleksyon ket makasuan iti misdemeanor. [HRS
§19-6]
Maipanggep iti
Daytoy nga kasuratan ket naaramid para iti impormasyon laeng ken haan
nga mabalin nga mausar para iti
Kalintegan iti eleksyon ti
Telepono: 808-453-VOTE (8683)
Kadagiti Isla iti Ruar ti
TTY: 808-453-6150
Kadagiti Isla iti Ruar ti
Internet: www.hawaii.gov/elections
Office of Elections - FSPO402I
Rev.
11/09/07


text:
Bansud, Oriental Mindoro
Ti Bansud ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Oriental Mindoro iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Bansud ket nabingbingay kadagiti 13 a barbaranggay.[2]
- Alcadesma
- Bato
- Conrazon
- Malo
- Manihala
- Pag-asa
- Poblacion
- Proper Bansud
- Rosacara
- Salcedo
- Sumagui
- Proper Tiguisan
- Villa Pag-Asa
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Oriental Mindoro". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 24 Septiembre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Mimaropa (Ingles) naala idi 30 Enero 2013
- ^ "Probinsia ti Oriental Mindoro". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 24 Septiembre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Bago, Negros Occidental
Ti Siudad ti Bago ket maysa a maika-2 a klase a siudad iti probinsia ti Negros Occidental iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti Bago ket nabingbingay a politikal kadagiti 24 a barbaranggay.[2]
- Abuanan
- Alianza
- Atipuluan
- Bacong-Montilla
- Bagroy
- Balingasag
- Binubuhan
- Busay
- Calumangan
- Caridad
- Dulao
- Ilijan
- Lag-Asan
- Ma-ao Barrio
- Jorge L. Araneta
- Mailum
- Malingin
- Napoles
- Pacol
- Poblacion
- Sagasa
- Tabunan
- Taloc
- Sampinit
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Negros Occidental". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 3 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Lumaud a Visayas (Ingles) naala idi 12 Pebrero 2013
- ^ "Probinsia ti Negros Occidental". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 3 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Mallig, Isabela
Ti Mallig ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Isabela iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti Mallig ket nabingbingay a politikal iti 18 a barbaranggay.[2]
- San Pedro (Barucbuc Sur)
- Bimmonton
- Casili
- Centro I (Poblacion)
- Holy Friday
- Maligaya
- Manano
- Olango
- Centro II (Poblacion)
- Rang-ayan
- San Jose Norte I
- San Jose Sur
- Siempre Viva Norte
- Trinidad
- Victoria
- San Jose Norte II
- San Ramon
- Siempre Viva Sur
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Isabela". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 11 Hulio 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tanap ti Cagayan (Ingles) naala idi 30 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti Isabela". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 11 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
General Santos
Ti Siudad ti General Santos ket maysa a primera klase a siudad iti probinsia iti Abagatan a Cotabato iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti General Santos ket nabingbingay a politikal iti 26 a barbaranggay.[2]
- Baluan
- Buayan
- Bula
- Conel
- Dadiangas East (Poblacion)
- Katangawan
- Lagao (1st & 3rd)
- Labangal
- Ligaya
- Mabuhay
- San Isidro (Lagao 2nd)
- San Jose
- Sinawal
- Tambler
- Tinagacan
- Apopong
- Siguel
- Upper Labay
- Batomelong
- Calumpang
- City Heights
- Dadiangas North
- Dadiangas South
- Dadiangas West
- Fatima
- Olympog
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Abagatan a Cotabato". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 21 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Soccsksargen (Ingles) naala idi 3 Hunio 2013
- ^ "Probinsia ti Abagatan a Cotabato". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 21 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)
- Opisial a website ti General Santos


text:
Tim Berners-Lee
Ni Apo Timothy John "Tim" Berners-Lee, OM, KBE, FRS, FREng, FRSA (naipasngay idi 8 Hunio 1955),[1] ammo pay a kas ni "TimBL", ket maysa a Britaniko a sientista ti kompiuter ken ti inbentor ti World Wide Web. Isu ket nangisingasing para iti panangimaton ti pakaamo a sistema idi Marso 1989,[3] ken idi 25 Disiembre 1990, iti itutulong ni Robert Cailliau ken ti maysa nga ubing nga estudiante idiay CERN, isu ket nangikeddeng ti immuna a nagballigi a pannakisinnarita a nagbaetan ti maysa a Hipertesto a Pannakaiyallatiw ti Protokol (HTTP) a kliente ken server babaen ti Internet.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c "Berners-Lee Atatiddog a Biograpia". World Wide Web Consortium. Naala idi 18 Enero 2011.
- ^ "Pangaldaw kenni FT: Tim Berners Lee". Financial Times.
- ^ "cern.info.ch – Ti singasing ni Tim Berners-Lee". Info.cern.ch. Naala idi 21 Disiembre 2011.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Tim Berners-Lee ken ti panagparang-ay ti the World Wide Web (Panaglukat dagiti Kalimedan ti Siensia), Ann Gaines (Mitchell Lane Publishers, 2001) ISBN 1-58415-096-3
- Tim Berners-Lee: Inbentor ti World Wide Web (Karrer a Biograpia ni Ferguson), Melissa Stewart (Ferguson Publishing Company, 2001) ISBN 0-89434-367-X biograpia dagit iubbing
- Panagab-abel ti Web Berners-Lee, Tim, a kaduna ni Fischetti, Mark (Harper Collins Publishers,1999) ISBN 0-06-251586-1(wasig) ISBN 0-06-251587-X(paper)
- Kasano a naipasngay ti Web: Ti sarita ti World Wide Web Robert Cailliau, James Gillies, R. Cailliau (Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, 2000) ISBN 0-19-286207-3
- Ni Tim Berners-Lee ket Nagitited ti Web ti Baro a Panakaipalpalawag
- BBC2 Newsnight – Transkripsion ti mabuya a panagsarita ni Berners-Lee iti mabasa/maisurat a Web
- Technology Review interview
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Tim Berners-Lee idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Tim Berners-Lee idiay Wikiquote


text:
Pagsasao a Georgiano
Ti Georgiano (ქართული ენა, pannakabalikas [kʰartʰuli ɛna]) ket isu ti patneng pagsasao dagiti Georgiano ken ti opisial apagsasao iti Georgia, a pagilian idiay Kaukaso.
Ti Georgiano ket isu ti kangrunaan a pagsasao kadagit iagarup a 4 a riwriw a tattao idiay Georgia, ken dagiti pay 500,000 iti ballasiw taaw. Isu daytoy ti literario a pagsasao para kadagiti amin a subgruppo iti Georgiano nga etniko, a mairaman dagiti makasao kadagiti sabsabali a Kartbeliano (Abagatn a Kaukasiko) a pagsasao: Dagiti Svan, dagiti Mingrelian, ken dagiti Laz. Ti Hudio-Georgiano ket maisasao pay babaen dagiti mainayon a 20,000 idiay Georgia ken 65,000 kadagiti sabsabali pay a lugar (a kangrunaan dagiti 60,000 idiay Israel).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Price (1998:80)


text:
Rafael Sanzio
Ni Raffaello Sanzio da Urbino[2] (Abril 6 or Marsoh 28, 1483 – Abril 6, 1520[3]), ken nasaysayaat a naamammoan laeng a kas ni Rafael, ket maysa idi a Italiano pintor ken arkitekto ti Nangato a Renasimiento. Ti obran ket dinaydayawan para ti kalawag ti porma ken ti nalaka a panakaaramid ken ti panakakita apakagunodan ti Neoplatoniko nga umno ti kalatakan ti nagatgitaoan. A mairaman ni Michelangelo ken Leonardo da Vinci, isu ket agporporma ti tawidan a trinidad kadagiti nalatak nga turay iti dayta a paset ti panawen.[4]
Ni Rafael ket nagaget idi a nagpatpataud, nga isu ket nagtartaripatu ti dakkel a pagobraan, ken uray ti ipupusayna iti 37, adu kadagiti obra a nabatbati. Adu kadagiti obrana ket mabirukan idiay Apostoliko a Palasio ti Batikano, a dagiti naipasadiwa a Rafael a Silsiled ket isu idi ti sentro, ken ti kadakkelan, nga obra ti karrerna. Ti kadayegan nga obrana ket ti Ti Eskuela ti Atenas idiay Batikano Stanza della Segnatura. Kalapsan kadagiti nasapa a tawtawenna idiay Roma kaaduan kadagiti obrana ket bukodna adinaremdem, ngem kaaduan kadagitoy ket inaramid babaen ti pagobraanna manipd kadagiti inladawanna, nga adu kadagiti panaawan ti kababalinda. Isu ket nakaro a nakainpluensia iti kabibiagna, ngem ti ruar ti Roma dagiti obrana ket kaaduan laeng a naamammoan manipud kadagiti kimmaduaanna nga agararamid ti prenta. Kalpasan ti ipupusayna, ti impluensia ti nalatak a kasuppiatna a ni Michelangelo ket nasapsapasap idi aginggana idi maika-18 ken maika-19 a siglo, idi ti nataltalna ken naur-urnos a kababalin ni Raphael ket naipanpanunotan manen a kas ti kangatuan a modelo. Ti karrerna ket maitumpong kadagiti tallo a paset ken tallo nga estilo, nga immuna nga inlawlawagan babaen ni Giorgio Vasari: dagiti nasapsapa a tawenna idiay Umbria, ken ti paset a panawen ti agarup nga uppat a tawtawen (manipud idi 1504–1508) a nagsagsagepsep kadagiti artistiko a tinawtawid ti Florensia, a sinaruno babaen dagiti naudi a hektiko ken naiballigian a sangapulo ket dua a tawtawen idiay Roma, nga isu ket nagtrabtrabaho para kadagiti dua a Papa ken dagiti asideg a kakaduada.[5]
Dagiti linaon
Urbino[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Rafael ket naipasngay idii idiay bassit ngem artistiko a Tengnga nga Italiano a siudad ti Urbino idiay rehion ti Marche,[6] nga idiay ti amana a ni Giovanni Santi ket pintor ti korte ti Duke. Ti kadayawan ti korte ket napundar idin babaen ni Federico III da Montefeltro, ti maysa a nagbalballigi a condottiere a napartuat idi babaen ti Duke ti Urbino babaen ni Papa—Urbinoket nagporma ti paset dagiti Estado ti Papa—nga isu ket pimmusay ti maysa a tawen sakbay a naipasngay ni Rafael. Ti panagiyunayunay ti korte ni Federico ket adad a maipanggep ti literario ngem ti artistiko, ngem ni Giovanni Santi ket maysa idi a mannaniw ken maysa pay a kas pintor, ken nagsursurat idi kadagiti nai-rima a kronologo iti biag ni Federico, ken isuda a dua ket nagsursurat kadagiti testo ken nagpataud kadagti dekorasion para iti kasla masque a panagliwliwa iti korte. Ti daniw para kenni Federico ket nangipakpakita kaniana a kas maysa a natarumamis a mangipakpakita ti panagrikna kadagiti kalaingan a pintor ti Amianan nga Italia, ken maysa pay a Nasapa nga Olanda nga artista. Iti bassit unay a korte ti Urbino isu ket mabalin a naikadkadua iti sentral a sirkulo iti agturturay a pamilia ngem dagiti kaaduan a pinto rti korte.[7]
Ni Federico ket sinaruno idi ti anakna alalaki a ni Guidobaldo da Montefeltro, a nangasawa kenni Elisabetta Gonzaga, ti anak a babani ti agturturay iti Mantua, ti kalaingan kadagiti basbassit nga Italiano a korte para iti musika ken makitkita nga arte. Babaen kaniada, ti korte ket nagtultuloy a kas maysa a sentro ti literario a kultura. Ti idadakel iti daytoy a sirkulo ket nangited kenni Rafael kadagiti nasayaat nga ugali ken sosial a kasanay nga inpayunay-unay babaen ni Vasari.[8] Ti korte a biag idiay Urbino kalpasan ti daytoy a paset ti panawen ket nagbalbalinton a kas modelo kadagiti kinasingpet ti Italian a humanista a korte babaen ti panangiladawan iti klasiko nga obra ni Baldassare Castiglione iti Ti Libro ti Kortesano', a naipablaak idi 1528. Ni Castiglione ket napan idiay Urbino idi 1504, idi ni Rafael ket saanen a naikuartel idiay ngem kankanayon a nagbisbisita, ket nagbalinda nga aggayyem. Isu ket nakaamammo kadagiti kankanayon nga agbisbisita iti korte: ni Pietro Bibbiena ken ni Pietro Bembo, a kalpasan daytoy ket nagbalinda a kardinal, ket nagbalbalinda idi a naamammuan a dagiti nalatak a mannurat, ken addadanto idiay Roma idi las-ud ti kaadda ni Rafael idiay. Ni Rafael ket nalakaan a nakikadkadua kadagiti kangatuan a sirkulo iti kadagupan ti kabibiagna, maysa kadagiti gapuanan a nangipakpakita ti pakaigarupan nga isu ket saan a nagaget iti kareerna. Nupay kasta isu ket saan a nakagun-od ti napno a humanistiko nga edukasion; saan a nailawlawagan no nalaka idi a nagbasbasa iti Latin.[9]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Jones ken Penny, p. 171. Ti retrato ni Rafael ket mabalin a "naladladaw a panakaampon ti maysa a kalanglanga a mangitunos ti amin", nga idiay Ti Eskuela ti Atenas, nga inpatakderan babaen ni Vasari
- ^ Dagiti sabsabali a nagan ket mairaman ti "Raffaello Santi", "Raffaello da Urbino" wenno "Rafael Sanzio da Urbino". Ti apelyido a Sanzio ket naala manipud ti latinisasion ti Italiano a Santi iti Santius. Isu ket kadawyan a nagpirpirma kadagiti dokumento a kas "Raphael Urbinas"—ti maysa a latinisado a porma. Gould:207
- ^ Jones ken Penny, pp. 1 ken 246. Isu ket pimmusay isi agkasangay t 37; segun kadagiti sabsabali a nagtaudan, ti panakaipasngayna ken ipupusay ket naitumpong ti Biernes Santo. Adu a napatpatungtunganen daytoy a banag, a dagitoy ket mabalin a saan a kinpapudno.
- ^ Kitaen, kas pagarigan Honour, Hugh; John Fleming (1982). Ti Lubong a Pakasaritaan ti Arte. Londres: Macmillan. p. 357.
- ^ Vasari, pp. 208, 230 ken passim.
- ^ Urbino: Ti Sarita ti maysa a Renasimiento a Siudad Babaen ni June Osborne, p.39 iti populasion, iti agarup a "manmanu a ribu" ; uray tatta nga aldaw adda laeng dagiti 15,000 agtataeng no awan dagit iestudiante ti Unibersidad
- ^ Jones ken Penny, pp. 1-2
- ^ Vasari:207 & passim
- ^ Jones & Penny:204
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Blunt, Anthony, Artistiko a Teoria idiay Italia, 1450-1660, 1940 (rep. iti 1985 edn), OUP, ISBN 0-19-881050-4
- Gould, Cecil, Dagiti Maikasangapulo ket innem a Siglo nga Italiano a Pagadalan, Dagiti Katologo ti Nailian a Palko, Londres 1975, ISBN 0-947645-22-5
- Roger Jones ken Nicholas Penny, Rafael, Yale, 1983, ISBN 0-300-03061-4
- Landau, David iti:David Landau ken Peter Parshall, Ti Renasimiento a Prenta, Yale, 1996, ISBN 0-300-06883-2
- Pon, Lisa, Raphael, Dürer, ken Marcantonio Raimondi, Panagkopia ken ti Italiano a Renasimiento a Prenta', 2004, Yale UP, ISBN 978-0-300-09680-4
- Shearman, John; Ni Rafael kadagiti Nasapa a Moderno a Taudan 1483-1602, 2003, Unibersidad ti Yale a Pagmalditan, ISBN 0-300-09918-5
- Vasari, Biag ni Rafael manipud ti Kabibiag dagiti Artista, nausar nga edision: Dagiti Artista ti Renasimiento napili ken ed Malcolm Bull, Penguin 1965 (bilang dagit ipanid manipud idiay BCA edn, 1979)
- Wölfflin, Heinrich; Klasiko nga Arte; Ti Maysa aPangyuan ti Renasimiento, 1952 iti Inggles (1968 edision), Phaidon, New York.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Rafael Sanzio idiay Wikimedia Commons
- Rekurso ti Panagsukisok kenni Rafael manipud ti Nailian a Galeria, Londres
- Sangapulo a Nailadladawan ken dagiti tallo a pinintaan manipud ti Naarian nga Urnong
- Web a Galeria ti Arte
- Kaaduan kadagiti prenta ni Raphael/Raimondi manipud kadagiti Museo ti San Francisco
- Gandat Rafael
- Website ti Teylers a Museo kadagiti taudan ti inladladawan ni Raphael iti urnong ti museo.
- Rafael Sanzio
- 1483 a pannakaipasngay
- 1520 nga ipupusay
- Dagiti Italiano a pintor
- Dagiti Italiano a Romano Katoliko
- Dagiti Kabaliero ti Nabalitokan a Kawwet
- Tattao manipud idiay Urbino
- Dagiti retrato ti artista
- Dagiti Renasimiento a pintor
- Dagiti arkitekto ti Romano katoliko a simsimbaan
- Dagiti Romano Katoliko a pintor


text:
Pagsasao nga Olandes
Ti pagsasao nga Olandes ( Nederlands (tulong·paammo)) (Ingles: Dutch) ket maysa a Pagsasao a Laud nga Aleman ken patneng a pagsasao iti kaaduan a population iti Olánda, Belhika, Surinam, dagiti tallo a kameng iti Kappon ti pagsasao nga Olandés. Kaaduan kadagiti agsasao ket agtaeng idiay Kappon ti Europa, nga isu daytoy ket ti umuna a pagsasao dagiti 23 a riwriw ken ti makadua a pagsasao dagiti adu pay a 5 a riwriw a tattao.[1][2] Agtengtengel pay ti opisial a kasasaad idiay pagilian nga isla ti Karibe nga Aruba, Curaçao, ken Sint Maarten, ken adda pay dagiti babassit a pakasaritaan iti paset ti Pransia ken Alemania, ken adda pay met bassit idiay Indonesia,[n 1] ken sumurok a kagudua a riwriw ti agsasao ti patneng nga Olandés nga agtataeng idiay Estados Unidos, Canada, ken Australia.[n 2]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Idiay Pransia, ti maysa a pakasaritaan a dialekto a makunkuna a Flemish a Pranses ket isu ti maisasao. Addaan ti sumurok ken kumurang nga 80,000 nga agsasao iti Olandés idiay Pransia; kitaen ti Simpson 2009, p. 307. Idiay Pransia a Planders, addaan laeng ti nabati a nabaetan ti 50,000 aginggana ti 100,000 ti agsasao iti Flemish kadagiti nabati; kitaen ti Berdichevsky 2004, p. 90. Ti Flemish isu ti naisasao idiay amianan a laud iti Pransia babaen ti population nga iti 20,000 nga inaldaw nga agsasao ken 40,000 a maminpinsan nga agsasao; kitaen ti European Commission 2010.
Addaan ti panagipatpatarus kadagiti sabsabali a dialekto iti Olandés ken Aleman babaen ti Abagatan a Guelderish ken dagiti Limburgish a dialekto.
Idi 1941, 400,000 dagiti tattao nga Indonesio ket nagsasao da ti Olandés, ken ti Olandés ket nakaited ti kaaduan a naseknan iti Indonesia; kitaen ti Sneddon 2003, p. 161. Idi 1941, amangan a 0.5% iti kaunegan a populasion ket addan ti maikanada a panakaammo iti Olandés; kitaen ti Maier 2005, p. 12. Iti karugian iti Maikadua a Sangalubongan a Gubat, adaan ti amangan a maysa a riwriw nga Asian ket addaan da ti nasiglat a pannakaammo iti Olandés, ken adda pay ti nainayona kagudua a riwriw nga addaan ti bassit a panakaammo; kitaen ti Jones 2008, p. xxxi. Adu kadagiti laklakay nga Indonesian ket agsasao da ti Olandés a kas ti maikadua a pagsasao; kitaen ti Thomson 2003, p. 80. Addaan dagiti patneng nga Intsik idiay Indonesia ket agsasao da ti Olandés; kitaen ti Tan 2008, pp. 62–64, Erdentuğ & Colombijn 2002, p. 104. Ti Olandés ket naisasao babaen ti "basbassit a bung-goy dagiti agsasao" idiay Indonesia; kitaen ti Bussmann 2002, p. 83. Adu kadagiti ub-ubbing nga Indonesian ket agadadal da iti Olandés a kas ganganaet a pagsasao gapu ta dagiti nagannak ken apong da ket agsasao da ken gapu ta iti dadduma a sirkulo, ti Olandés ket naipategan a pagsasao dagiti napili a tattao; kitaen ti Vos 2001, p. 91. Iti agdama, dagiti laeng naka-adadal a tattao iti kalakayan a kaputotan, ken mainayon dagiti laeng espesialista ti nasken a makaammo iti pagsasao, ti nalaing a makasao iti Olandés; kitaen ti Ammon 2006, p. 2017. Addaan iti 25% iti daytoy nga alday dagiti Indonesio a bokabolario a masuratan dagiti balikas nga Olandés, kitaen ti Maier 2005, p. 17.
- ^ 410,000 in USA, 159,000 idiay Canada, 47,000 idiay Australia; kitaen ti Simpson 2009, p. 307. Nagbaetan ti 200,000 ken 400,000 idiay Estados Unidos; kitaen ti McGoldrick, Giordano & Garcia-Preto 2005, p. 536.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b "Olánda, wereldtaal". Nederlandse Taalunie. 2010. Naala idi 2011-04-07.
- ^ a b Komision iti Europa (2006). "Special Eurobarometer 243: Dagiti Pagsasao iti Europa (Survey)" (PDF). Europa. Naala idi 2007-02-03. "1% iti populasion iti EU ket agtunton a nalaing da nga agsasao iti Olandés tapno makisao da iti sabali a tao." (panid 153)


text:
Departamento ti Guaviare
Ti Guaviare (Pannakabalikas nga Espaniol: [ɡwaˈBjaɾe]) ket maysa a departamento ti Colombia. Daytoy ket mabirukan idiay akin-abagatan a tengnga a rehion ti daytoy a pagilian. Ti kapitoliona ket ti San José del Guaviare. Ti Guaviare ket napartuat idi Hulio4, 1991 babaen ti baro a Batay-linteg ti Colombia. Manipud idi ti dayta a puntos, daytoy ket nailian a teritorio nga agtigtignay a kas maysa a Komisaria, a nailaslasin manipud ti teritorio idi ti Komisaria ti Vaupés idi Disiembre 23, 1977.
Dagiti munisipalidad[urnosen | urnosen ti taudan]
Demograpiko[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti Nukak, ket maysa nomadiko a tribu a saan pay a naammuan aginggana idi 1988, ket agtataengda idiay Guaviare.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Datos y Cifras del Guaviare". Gobernacion del Guaviare. 2009.
- ^ Kline, Harvey F. (2012). "Guariare, Departamento ti". Naipakasaritaan a Diksionario ti Colombia. Lanham, Maryland: Scarecrow Press. p. 248. ISBN 978-0-8108-7813-6.
- ^ "DANE". Naala idi Pebrero 13, 2013.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Guaviare idiay Wikimedia Commons
- (Espaniol) Sapot ti pagsaadan ti Teritorial-Enbironmental a Sistema ti Pakaammo ti Colombiano nga Amasona SIAT-AC


text:
Agustin ti Hipona
Ni Agustin ti Hipona ( /ɒˈɡʌstɨn/[1][2] wenno /ˈɔːɡəstɪn/;[2] Latin: Aurelius Augustinus Hipponensis;[3] Nobiembre 13, 354 – Agosto 28, 430), naamammon pay a kas ni San Agustin, San Austin,[4] wenno San Agostino, ket maysa idi nga obispo ti Hippo Regius (itan ket ti Annaba, Arhelia). Isu ket maysa idi a Latin a pilosopo ken teologo manipud idiay Probinsia ti Aprika ti Romano nga Imperio ken sapasap a naipanpanunotan a kas maysa kadagiti kalatakan nga agpanpanunot a Kristiano iti amin a panawen. Dagiti insursurat ket kaaduan anakaimpluensia iti panagrang-ay ti Lumaud a Kristianidad.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Wells, J. (2000). Longman a Diksionario ti Panagbalikas (2 nga ed.). New York: Longman. ISBN 0-582-36467-1.
- ^ a b "Agustin(e, n. (ken adj.)". OED Online. Marso 2011. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan . Naala idi 25 Mayo 2011.
- ^ The nomen ti Aurelius ket awan ti kayatna a saoen, a mangitudtudo laeng ti Romano a pannakaumili (kitaen ti: Salway, Benet (1994). "Ania ti adda iti nagan? Ti Panagsukimat ti Romano nga Onomastiko a Panagsanay manipud ti c. 700 B.C. aginggana ti A.D. 700". Ti Warnakan dagiti Romano a Panagadadal (Kagimongan para iti Panangipangato kadagiti Romano a Panagadadal) 84: 124–45. doi:10.2307/300873. ISSN 0075-4358. JSTOR 300873.).
- ^ Ti Amerikano a Tawidan ti Kolehio a Diksionario. Boston, MA: Houghton Mifflin Company. 1997. p. 91. ISBN 0-395-66917-0.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti ob-obra a mainaig ti Agustin ti Hipona idiay Wikisource
Dagiti sasao a mainaig ti Agustin ti Hipona idiay Wikiquote
Dagiti midia a mainaig ti Agustin ti Hipona idiay Wikimedia Commons


text:
Samoa
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Katkategoria:
- Samoa
- Dagiti purpuro ti Taaw Pasipiko
- Dagiti nabingbingay a rehion
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Inggles
- Dagiti isla a pagilian
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti pagilian idiay Oceania
- Polinesia
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1962
- Dagiti mankomunidad a republika


text:
Universidad ti Ateneo de Manila
Ti Universidad ti Ateneo de Manila (Ateneo de Manila University/Pamantasan na Ateneo de Manila) ket maysa a pribado nga universidad a tartarawidwidan ti Kagimongan ni Jesus (Jesuita) iti Pilipinas. Masarakan ti kangrunaan a campusna iti Loyola Heights iti Ciudad ti Quezon, Metro Manila. Ididiayana dagiti programa iti benbenneg ti elementaria, secondaria, colegio, graduado, ken post-graduado iti nadumaduma a paglaingan a kas iti ar-arte, humanidades, comercio, linteg, siencias social, teologia, ken dagiti puro ken aplikado a siencias.
Silsilpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ateneo de Manila University
- Ateneo de Manila High School
- Ateneo de Manila Grade School
- Ateneo Law School
- Ateneo Graduate School of Business
- Ateneo IT Institute
- Ateneo Campus Network Group


text:
Maigo, Lanao del Norte
Ti Maigo ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Lanao del Norte iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Maigo ket nabingbingay a politikal iti 13 a barbaranggay.[2]
- Balagatasa
- Campo 1
- Claro M. Recto (CMR)
- Inoma
- Labuay
- Liangan West
- Mahayahay
- Maliwanag
- Mentring
- Poblacion
- Santa Cruz
- Sigapod
- Kulasihan (Villanueva)
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Lanao del Norte". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 19 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Amianan a Mindanao (Ingles) naala idi 17 Abril 2013
- ^ "Probinsia ti Lanao del Norte". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 19 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Dam-eg
Ti dam-eg ket isu ti kaadu ti alibungubong ti danum iti angin. Ti alibungubong ti danum ket isu ti alingasaw a kasasaad ti danum ken saan a makita.[1] Ti dam-eg ket mamngipakita ti pannakalabit ti presipitasion, linnaaw, wenno angep. Ti nangatngato a dam-eg ket mangpabassit ti pagangayan ti panagling-et iti panagpalamiss ti bagi babaen ti panagpabassit ti gatad ti panagbawbaw ti kabasa manipud ti kudil. Daytoy a pagangayan ket mapattapata iti tabla ti pagsurotan ti pudot wenno humidex, nga inus-usar iti las-ud ti tiempo ti kalgaw.
Adda met dagit itallo a kangrunaan a panagrukod ti kadam-eg: patingga, relatibo ken naisangayan . Ti patingnga a dam-eg ket isu ti linaon a danum ti angin.[2] Ti relatibo a dam-eg, ket maiyebkas akas porsiento, mangrukod daytoy ti agdama a patingnga a dam-egm a relatibo iti kanagtuan para iti temperatura. Ti naisangayan a dam-eg ket isu ti pannakaibagi ti linaon nga alibungubong ti danum iti laok iti dagup a linaon ti angin iti pakaibatayan ti masa
Dagiti linaon
Dagiti kita[urnosen | urnosen ti taudan]
Patingnga a dam-eg[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti patingnga a dam-eg ket isu ti masa ti alibungubong ti danum, , ti tungngal maysa a tomo ti unit iti dagup ti panaglalaokk ti angin ken alibungubong ti danum, , ken mabalin amaiyebkas a kas:
Ti patingnga a dam-eg iti tangatang ket sumakop manipud ti asideg a sero aginggana ti agarup a 30 gramo iti tungngal maysa a kubiko metro no ti angin ket nasagepsepan iti 30 °C.[2] (Kitaen pay ti tabla ti klima/dam-eg)
Ti patingga a dam-eg ket baliwanna ti angin a kas dagiti panangbalbaliw ti temperatura wenno presion. Daytoy ket mangaramid a saan a nasayaat para kadagiti panagpattapatta ti kimiko nga inhenieria, a kas para kadagiti panagpamaga kadagiti kawes, nga idiay ket ti temperetura ket adu unay ti paggiddiatanna. Akas ti resulta daytoy, ti patingga a dam-eg iti kimiko nga inhenieria ket mabalin a mangibaga iti masa ti namaga nga angin, a naamammuan pay a kas ti pannakaibagi ti panaglalaok ti masa (kitaen ti "naisangayan a dam-eg" dita baba), a nasaysayaat a para it ipudot ken dagiti panagpattapatta ti balanse ti masa. Ti masa ti danum iti tungngal maysa a tomo ti unit a kas ti ekuasion dita ngato ket naipalawag pay a kas bolumetriko a dam-eg . Gapu ti mabalin a pannaka-allilaw, ti Britaniko nga Alagadenti BS 1339 (napabaro 2002) ket mangisingasing a ti pannakaibaga ti "patingnga a dam-eg". Nasken nga al-aludan a kitkitaen dagiti unit. Adu dagiti pagkitaan ti dam-eg a naited iti g/kg wenno kg/kg, ngem ti aniaman a unit ti masa ket mabalin a mausar.
Ti pagobraan a maipanggep ti panagadal ti pisikal ken termodinamika atagtagikua ti panaglalaok ti alingasaw ken alibungubong ket nanaganan ti sikrometria.
Relatibo a dam-eg[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti relatibo a dam-eg ket isu ti pannakaibagi ti sangkapaset laeng a presion ti alibungubong ti danum iti panaglalaok ti angin ken danum iti nasagepsepan a presion ti alibungubong ti danum kadagiti a kasasaad. Ti relatibo a dam-eg ket isu ti annong ti linaon ti danum ken temperatura.
Ti relatibo a dam-eg ket kadawyan a maiyebkas a kas maysa a porsiento ken mapattapatta babaen ti panag-usar ti sumaganad a pormula. Daytoy ket naipalawag a kas ti pannakaibagi ti sangkapaset laeng a presion ti alibungubong ti danum (H2O) iti laok ti nasagepsepan a presion ti alibungubong ti danum iti naited a temperatura.
Ti relatibo a dam-eg ket maysa a nangruna a metriko nga inus-usar kadagiti panangipalnaad ti tiempo aken dagiti reporta, gaputa daytoy ket ti maysa a pangituldingan ti maysa apannakabalin ti presipitasion, linnaaw, wenno angep. Iti nabara a tiempo ti kalgaw , ti ingangato iti relatibo a dam-eg ket mangipangato ti nalawag a temperatura kiti tattao (ken dagiti dadduma nga ayup) babaen ti panaglapped ti panagbawbaw ti ling-et manipud ti kudil. Kas pagarigan, segun ti Pagsurotan ti Pudot, ti relatibo a dam-eg ti 75% iti 80.0°F (26.7°C) ket mariknanto a kasla iti 83.6°F ±1.3 °F (28.7°C ±0.7 °C) iti relatibo a dam-eg ti ~44%.[4][5]
Naisangayan a dam-eg[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti naisangayan a dam-eg ket isu ti pannakaibagi ti alibungubong ti danum iti namaga nga angin iti naisangayn a masa, ken sagpaminsan a naibagbaga a kas ti pannakaibagi tidam-eg. Ti naisangayan a dam-eg ket maiyebkas a kas ti pannakaibagi ti masa ti alibungubong ti danum, , iti tungngal maysa a unit ti masa ti namaga nga angin [6] . Daytoy a kaadu ket naamammuan pay a kas ti "pannakaibagi ti panaglalaok" ti alibungubong ti danum.[7]
Dayta apannakaibagi ket naipalawag a kas:
Ti naisangayan a dam-eg ket mabalin pay a maiyebkas kadagiti sabali a waya a mairaman ti:
wenno:
Ti panag-usar ti daytoy a panangipalawag ti naisangayan a dam-eg, thi relatibo a dam-eg ket mabalin a maiyebkas a kas
Nupay kasta, ti naisangayan a dam-eg ket naipalawag pay a kas ti pannakaibagi ti alibungubong ti danum iti dagup a masa ti sistema (namaga nga angin ken manayonan ti alibungubong ti danum).[8] Kas pagarigan, ti ASHRAE 2009 a Polieto, Ch1,1.2, (9a) ket mangipalawag ti naisangayan a dam-eg a kas "ti pannakaibagi ti masa iti dagup a masa ti nadam-eg a wadan ti angin".
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Ania kadit ti alibungubong ti danum?". Naala idi 2012-08-28.
- ^ Wyer, S.S., "Ti treatado iti agpataud ti alingasaw ken dagiti agpatpataud ti alingasaw", (1906) Ti Warnakan ti Inhenieri ken Panagmina, Londres, p.23
- ^ Perry, R.H. ken ni Green, D.W, Perry's Chemical Engineers' Handbook (Maika-7 nga Edision), McGraw-Hill, ISBN 0-07-049841-5 , Eqn 12-7
- ^ Lans P. Rothfusz. "The Heat Index 'Equation' (or, More Than You Ever Wanted to Know About Heat Index)", Scientific Services Division (NWS Southern Region Headquarters), 1 Hulio 1990 [1]
- ^ R.G. Steadman, 1979. "The assessment of sultriness. Part I: A temperature-humidity index based on human physiology and clothing science," J. Appl. Meteor., 18, 861-873
- ^ Cengel, Yunus kenni Boles, Michael, Termodinamika: Ti Maysa nga Inhenieria nga Arngian, 1998, Maika-3 nga edision, McGraw-Hill, pp. 725–726
- ^ http://glossary.ametsoc.org/wiki/Mixing_ratio
- ^ Glosario ti AMS: naisangayan a dam-eg
- Ahensia ti Panagsalaknib ti Enbironmento ti Estados Unidos, "IAQ kadagiti Dakkel a Pasdek". Naala idi Enero 9, 2006.