text:
DZMB
Ti DZMB (90.7 FM), ket maysa nga estasion ti radio a tagikua ken pinatpataray babaen ti Manila Broadcasting Company idiay Filipinas. Ti estudio ti estasion ket mabirukan idiay Star City, CCP Complex, Siudad ti Pasay ken ti transmiterna ket mabirukan iti tuktop ti BSA Twin Towers, Ortigas Center, Siudad ti Mandaluyong.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Asia's Largest Radio Network Now at the Philippines' Tallest Twin Towers". Luke Roxas Site. 18 Abril 2012. Naala idi 25 Oktubre 2013.


c: text/html

text:
Aloran, Misamis Occidental
Ti Aloran ket maysa a maika-4 a klase nga ili ken isu ti kapitolio iti probinsia ti Misamis Occidental iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Aloran ket nabingbingay a politikal iti 38 a barbaranggay.[2]
- Balintonga
- Banisilon
- Burgos
- Calube
- Caputol
- Casusan
- Conat
- Culpan
- Dalisay
- Dullan
- Ibabao
- Tubod (Juan Bacayo)
- Labo
- Lawa-an
- Lobogon (Tanasak)
- Lumbayao
- Makawa
- Manamong
- Matipaz
- Maular
- Mitazan
- Mohon
- Monterico
- Nabuna
- Palayan city
- Pelong
- Ospital (Pob.)
- Roxas
- San Pedro
- Santa Ana
- Sinampongan
- Taguanao
- Tawi-tawi
- Toril
- Tuburan
- Zamora
- Macubon (Sina-ad)
- Tugaya
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Misamis Occidental". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 28 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Misamis Occidental". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 19 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Plasma (pisika)
Ti plasma (manipud iti Griego ti πλάσua, "ti ania man a naporma"[1]) ket maysa kadagiti uppat a kammasapulan a kasasaad ti banag (dagiti dadduma ket ti natangken, likido, ken alingasaw). Ti panangpapudot ti alingasaw ket mabalin a maionisado dagiti bukodna amolekula wenno dagiti atomo (panagpabassit wenno panagpaadu ti bilang dagiti elektron kaniada), isunga ti panangibalin daytoy iti plasma, nga aglaon kadagiti nakarga a partikula: dagiti positibo nga ion ken dagiti negatibo nga elektron wenno ion.[2] Ti ionisasion ket mabalin a madurogan babaen ti dadduma pay a pamay-an, kasla iti napigsa nga elektromagnetiko a lugar nga ipakat babaen ti agipataud ti laser wenno microwave, ken kuyogan daytoy babaen ti panangisina kadagiti piansa ti molekula, no adda. Ti plasma ket mabalin pay a mapartuat babaen ti panangipakat iti maysa nga eletriko a lugar iti alingasaw, a ti pakaipakatan a proseso ket ti diskarga ni Townsend.
Ti kaadda ti bassit a bilang dagiti agaw-awit ti karga ket mangaramid iti plasma a konduktibo iti elektriko tapno napigsa a mangsunbat kadagiti elektromagnetiko a lugar. Isunga ti plasma ket addaan kadagiti tagikua a saan a kapadpada dagiti natangken, likido, wenno dagiti alingasaw ken naikedkedeng a naisangsangayan a kasasaad ti banag. Kasla ti alingasaw, ti plasma ket awanan iti depinitbo a sukog wenno depenitibo a tomo malaksid no daytoy ket maikabil iti maysa paglaonan; saan a kasla ti alingasaw, babaen ti impluensia ti magnetiko a lugar, daytoy ket mabalin a mangporma kadagiti estruktura a kas dagiti pilamento, dagiti silnag, ken dagiti doble a tuon. Adda dagiti kadawyan a plasma ket mabirukan kadagiti bituen ken dagiti senial ti neon. Iti law-ang, ti plasma ket isu ti kaaduan a kasasaad ti banag para iti kadawyan a banag, a kaaduan kadagitoy ket narasay a intergalaktiko a plasma (a nangruna ti intracluster medium) ken dagiti bituen. Kaaduan kadagiti pannakaawat kadagiti plasma ket nagtaud iti panagsukisok iti natengngel a nuklear a panaglunag ken bileg ti panaglunag, a ti pisika ti plasma ket mangited kadagiti sientipiko a batayan.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ πλάσua, Henry George Liddell, Robert Scott, Ti Griego-Inggles a Leksikon, iti Perseus
- ^ Luo, Q-Z; D'Angelo, N; Merlino, R. L. (1998). "Kelaat a pannakaporma ti negatibo a plasma ti ion" (PDF). 5 (8). Departamento ti Pisika ken Astronomia. Naala idi 2011-11-20.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Plasma iti Wikimedia Commons


text:
Maysa pay daytoy nga aktibidad a nangkulminar iti Birthday ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. iti aldaw ti Agosto 18, 2015 a kaaldawan ti panagkasangayna.
Dagiti dadduma nga aktibidad a nang-highlights iti panagkasangay ti Ama ti Ili ken inatendaranna a kaduana dagiti kameng ti Konseho Munisipal nga idauluan ni Vice Mayor DJ Savellano kasta met iti MSWDO nga idauluan ni MSWD Officer Mrs. Lydia S. Gazmen ket dagiti sumaganad:
1. Pannakainagorar ti Cecilia T. Flores Memorial Dental Clinic nga insagut ti Pamilia-Flores kadagiti umili ti Cabugao, Ilocos Sur.
2. Pannakabendision ti dua a baro a traktora a naggapu iti DA-RFO 1 babaen iti High Value Crops Development Program (HVCDP). Naited dagitoy a traktora kadagiti dua a kadadakkelan nga Asosasion nga agpatpatanor ti nateng ditoy Cabugao babaen iti 85-15 % Counterpart Scheme.
3. Distribution ti Tool Kits kadagiti nagsanay iti Cosmetology Skills Training (Manicure, Pedicure, Foot Spa ken Hands Spa) idi Agosto 10-14, 2015 iti Municipal Conference Building. Dagitoy a 34 a Participants ket kamengda ti 4 P’s Beneficiaries iti Brgy. Namruangan ken Barangay Sabang, Cabugao, Ilocos Sur. Daytoy a Training ket inesponsoran ti DSWD (Sustainable Livelihood Program wenno SLP).
4. Distribution iti Eating Utensils a mausar a para kadagiti Day Care Children babaen iti Supplemental Feeding Program ti DSWD nga ipatpatungpal ti MSWDO-Cabugao. Inatendaran dagitoy dagiti Day Care Workers (DCW’s) ken Day Care Parents Group Presidents.
5. Turnover iti Tool Kits kadagiti partiosipantes iti Fish Processing Skills Training a maaramid iti Agosto 18-20, 2015 idiay Barangay Daclapan nga atendaran dagiti 4 P’s Beneficiaries iti Barangay Daclapan, Dardarat, Namruangan ken Barangay Sabang.
6. Pannakaiyallawat ti 30 Bags nga Organic Fertilizers kadagiti kameng ti Cabugao Vegetable Producers and Traders Association nga inted ti DA-RFO 1 (HVCDP).
Pinagyamanan met ni Mayor Ediboy dagiti amin a nangkablaaw ken nagatendar iti selebrasion ken nangkulminar nga aktibidades agraman dagiti bisita ken gagayyemna a makipagselebrar iti panagkasangayna. # (Web In-Action)


text:
CAOAYAN, Ilocos Sur – Naigiddan ti panagpiesta daytoy nga ili ti panagsapata dagiti barangay officials a nangabak iti napalabas nga eleksion.
Nupay iti Disiembre 1 ti rugi ti panagtakemda a nangabak, nagsapata dagiti kabarbaro a barangay captains ken konsilman ti barangay, kagiddan ti kaaldawan ti panagpiesta daytoy nga ili idi Nobiembre 16.
Kalpasan ti misa, naidaton dagiti sabsabong iti sakaanan ti monumento daydi Presidente Elpidio Quirino iti sango ti balay ti ili.
Iti karabianna, naangay ti maysa a pasala a nagaruat dagiti opisial ken dagiti sangaili kadagiti kawes idi tawen 1960s.#


text:
Makro a pagsasao ti ISO 639
Ti ISO 639-3 ket maysa nga internasional nga alagaden para kadagiti kodigo ti pagsasao. Iti panangipalawag kadagiti kodigo ti pagsasaona, adda met dagiti naipalawag a kas dagiti makro a pagsasao a mabalin a mangsakop kadagiti naparaigidan a kaso a paggiddiatan dagiti napigsa ti sabali a nagdalanan dagiti dialekto ken asideg nga agkakabagian a pagsasao (dagiti lugar ti dialekto), wenno dagiti sabali a kita ti bitla a naikeddeng nga agpapada wenno agigiddiat a pagsasao para iti etniko wenno politikal embes a dagiti lingguistiko a rasrason. Adda dagiti lima pulo ket innem a pagsasao iti ISO 639-2 a naikeddeng a dagiti makro a pagsasao iti ISO 639-3.[1] Ti panagusar ti daytoy a kategoria iti makro a pagsasao ket naipakaten iti maika-16 nga edision ti Ethnologue.[2]
Adda met dagiti makro a pagsasao nga awanani ti agmaymaysa a pagsasao a kas naiplawag babaen ti 639-3 ti ISO 639-2, a kas ti. 'ara' (Arabiko). Dagiti sabali a kas ti 'nor' (Norwego) ket addaan iti bukodda a dua nga agmaymaysa a paset (nno Nynorsk, nob Bokmål) nga adda itan iti 639-2. Ti kayatna sawen ket dagiti dadduma a pagsasao (a kas ti. 'arb' Alagaden nga Arabiko) nga inkeddeng babaen ti ISO 639-2 a kas dagiti dialekto iti maysa a pagsasao ('ara') ket adda itan iti ISO 639-3 iti naisangayan a kontesto a naikeddeng nga isuda ket agmaymaysa a pagsasao. Daytoy ket panangipadas a mangibanag kadagiti sabali a kita a mabalin a lingguistiko a naisangayan iti tunggal maysa kaniada, ngem matrato dagitoy babaen dagiti agsasao a kas dagiti porma iti isu met laeng a pagsasao, kasla dagiti kaso iti diglossia. Kas pagarigan,
Dagiti linaon
Dagiti kita dagiti makro a pagsasao[urnosen | urnosen ti taudan]
- elemento nga awanan iti kodigo ti ISO 639-2: 1 - hbs
- dagiti elemento nga awanan kadagiti dua a kodigo ti ISO 639-2: 4 - fas, msa, sqi, zho
- dagiti elemento nga awanan iti kodigo ti ISO 639-1: 25
- dagiti elemento nga awanan iti kodigo ti ISO 639-1: 30
- dagiti elemento nga addaan iti agmaymaysa a pagsasao ken addaan iti ISO 639-1: 2
- nor - nn, nb
- hbs - hr, bs, sr
Listaan dagiti makro a pagsasao[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy a listaan ket iramanna laeng ti opisial a datos manipud ti http://www.sil.org/iso639-3.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Sakop ti denotasion para kadagiti panangilasin ti pagsasao". SIL International.
- ^ Lewis, M. Paul, ed. 2009. Ethnologue. Dallas: SIL International
- ^ "Dokumentasion para iti panangilasin ti ISO 639: ara". SIL International.
- ^ "Dokumentasion para iti panangilasin ti ISO 639: arb". SIL International.
- ^


text:
CANDON CITY – Inaresto dagiti polis ditoy ti maysa a lalaki a sumangsango iti uppat a kaso idi bigat ti Pebrero 11 babaen ti bileg ti mandamiento de aresto nga inyisio ti maysa a hues.
Inaresto dagiti intel operatives babaen ti direkta a superbision ni Police Supt. Marlo A. Castillo, hepe ti polis ditoy ni Floro Manzano y Aurelio, 53, naasawaan, ken residente iti Blk 3, Barangay San Jose, Candon City kalpasan a nangiyisio ni Judge Policarpio P. Martinez ti RTC Branch 71, Candon City iti warrant of arrest gapu iti uppat a kasona nga acts of lasciviousness.
Nairekomenda nga agpiansa ni Manzano iti P180,000.00 tunggal kaso.#


text:
MAGSINGAL, Ilocos Sur -Kasla paset ti pelikula daytoy nga insidente a maysa a polis ti nangkarit iti padana a polis a risutenda ti susikda babaen ti paltog.
Gapu iti daytoy, napilaan iti kaso a grave threat with assault iti opisina iti provincial prosecutor ni SPO1 Niepo Alvarado Tababan, agdama a naka-assigned iti Regional Public Safety Battalion Explosives Ordinance, PRO1, ken residente iti Barangay Napo, ditoy nga ili gapu iti mapapati a panagprobokarna ken panangkaritna ken ni SPO4 Arcadio Viloria nga agpinnaltogda idi malem ti Oktubre 31 sadiay Barangay Napo, ditoy nga ili.
Segun iti inisial nga inbestigasion, adda napasamak a riribuk iti balay ni Luisa Tubon idi agarup 5:00 ti malem ti Oktubre 31, a mapapati a nakainbolbaran ni Tababan a mapapati nga adda iti inpluensia iti arak.
Mapapati a nagbalin nga arogante ti kadua ni Tababan a nainaganan a maysa a Cunno Tubon, kabutbutos a barangay kagawad iti Barangay Napo ket sinukon ti polis sana inyawid.
Segun iti report, kalpasan ti 15 minutos, nagsubli ni Tababan ket simrek iti balay ni Tubon ket mapapati a kinaritna ni SPO4 Arcadio Viloria, bayaw ni Tubon.
Mapapati a naggawid ni Tababan kalpasanna.
Kalpasan ti 30 minutos, nagsubli manen ni Tababan ket mapapati nga inasutna ti paltogna sana kinarit ni Viloria nga agpinnaltogna.
Inreport ni Viloria ti insidente iti police station ket nagresponde dagiti polis. Idi simmangpet dagiti polis, pimmanaw met laeng ni Tababan iti balay ni Tubon.
Kabayatanna, sabali pay a polis ti napilaan iti kaso kalpasan a naipulong a nagballaag ken nagpaputok idi malem ti Oktubre 31 iti met laeng Barangay Napo, ditoy nga ili.
Napilaan iti kaso a grave threat ken alarm and scandal ni POI Frederick Talbo, Jr. ket naidocket daytoy iti babaen ti NPS No. I-03-INV-13K-00528. Naipatulod pay iti Opisina ti Ilocos Sur Provincial Internal Affairs Service (PIAS) para iti muto-propio nga inbestigasion.
Nagpulong iti polis da Isabelita Lamceta y Viloria, 48, naasawaan, ken ti anakna a ni Rosabel Viloria Lamceta, 19, awanan asawa, ken agpada a residente iti Barangay Napo, ditoy nga ili, nga idi agarup 10:20 ti rabii ti Oktubre 30, napan iti balayda ti grupo da PO1 Frederick Talbo, Jr., kaduana da Jerry Talbo, Jay-R Tubon ken maysa a lalaki a nabigbig iti birngas a “ Kallang” Tubon, agpapada a residente met laeng iti nasao a barangay ket mapapati a nagsao ni Jerry Talbo iti: “Apay binalbalatongnak metten, kayatmo ta danogek ta rupam?”
Alegasion met ni Mrs. Lamceta nga arogante ni PO1 Talbo ket kinuna daytoy nga “adda maysa a birbirokenmi, kayatmo ta sampolak ti maysa, auntie?” sa nagpaputok iti namitlo iti sanguanan ti adu a tao.#


text:
Tuesday, August 4, 2015
2015 BEST READER CONTEST, NAANGAY ITI CABUGAO DEPED DISTRICT
Cabugao, Ilocos Sur - Naangay ti 2015 BEST READER CONTEST iti Cabugao DepED District iti Cabugao South Central School, Brgy. Bonifacio, Cabugao, Ilocos Sur idi Hulio 31, 2015 a nagpartisiparan ti 24 a pagadalan iti Munisipalidad ti Cabugao.
1st place ti inabak ni ubing nga Steffen Marrion S. Ancheta (Grade 1 Category) ken nagpaay a Coach/Adviser ni Mr. Nestor I. Cobangbang, Jr. idinto ta inabak met ni ubing nga Lei Angelo A. Galamgam ti 2nd Place, Best Reader (Grade 2) babaen iti panagpaay a Coach ni Mrs. Cheryll Sajonia-Navarro, agpapadada a nangitakder ti Cabugao South Central School nga idauluan ni Mrs. Melvie S. Sajonia, Principal II. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 2:30 PM
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Pagsurotan ti estadistika a panakaiwaras
Ti Pagsurotan ti estadistika a panakaiwaras (Ingles:Gini coefficient, Gini index wenno Gini ratio) ket maysa a panagrukod iti estadistika a pannakaiwaras inaramid daytoy ni Corrado Gini.
Ti pagsurotan ti estadistika a pannakaiwaras (Gini) ket rukoden na dagiti saan a natimbeng a kuenta iti mamin-ano a pannakaiwaras (kas pagarigan ti matgedan). Ti Gini iti sero ket ibagana ti nalibnos a pannakaipadpada a dagiti pateg ket agpapada (kas pagarigan a no ti siasino man ket agpapada iti matgedan). Ti Gini iti maysa (100 iti porsiento ti panagrukod) ket ibagana ti kangatuan a saan a natimbeng a dagiti pateg (kas pagarigan a ti maysa laeng a tao ti addaan iti matgedan).[1][2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Gini, C. (1912) (Italiano: Variabilità e mutabilità (Variability and Mutability), C. Cuppini, Bologna, 156 pages. Reprinted in Memorie di metodologica statistica (Ed. Pizetti E, Salvemini, T). Rome: Libreria Eredi Virgilio Veschi (1955).
- ^ Gini, C (1909) Concentration and dependency ratios (iti Italiano). Patarus ti Ingles iti Rivista di Politica Economica, 87 (1997), 769-789.


text:
Rizal, Cagayan
Ti Rizal ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Cagayan iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti Rizal ket nabingbingay a politikal iti 29 a barbaranggay.[2]
- Anagguan
- Anurturu
- Anungu
- Balungcanag
- Batu
- Cambabangan
- Capacuan
- Dunggan
- Duyun
- Gaddangao
- Gaggabutan East
- Illuru Norte
- Lattut
- Linno (Villa Cruz)
- Liwan
- Mabbang
- Mauanan
- Masi (Zinundungan)
- Minanga
- Nanauatan
- Nanungaran
- Pasingan
- Poblacion
- San Juan (Zinundungan)
- Sinicking
- Battut
- Bural (Zinundungan)
- Gaggabutan West
- Illuru Sur
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Cagayan". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 26 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Cagayan". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 11 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Wikipedia:Saan a nawaya a linaon
Ti gandat ti Wikipedia ket ti esiklopedia ti nawaya a linaon, a ti pannakaipalawag ti nawaya linaon ket dagiti awan panangigawid ti karbengan ti kopia ket ti kaebengan a mangiwaras, panagadal, mangbaliw ken mangpasayaat, wenno iti sabali a panangibaga ket ti panag-usar kadagiti obra para iti aniaman a panggep iti aniaman a waya, uray iti komersio. Ti animan a linaon a saan a mangpaneknek kadagitoy a kriteria ket makunkuna a saan a nawaya. Daytoy ket mairaman amin dagiti linaon (mairaman dagiti ladawan) a napno a nakarbengan ti kopia, wenno mabalin a magun-od ngem suheto kadagiti panangigawid a kas ti "panag-usar a saan a komersial laeng" wenno "para iti panag-usar iti Wikipedia laeng".Ti Pundasion ket agus-usar iti panangipalawag iti "nawaya" a kas naipalawag ditoy.
Ti annuroten ti panaglisensia iti Pundasion ti Wikimedia ket mangnamnama nga amin a linaon nga adda kadagiti proyeto ti Wikimedia ket nawaya alinaon; however, ngem adda met dagiti mailaksid. Ti annuroten ket mangpalubos kadagiti proyekto (malaksid ti Wikimedia Commons) ti mangampon ti maysa a annuroten ti panangilaksid a mangpalubos ti panag-suar ti saan a nawaya a linaona. Dagiti pannakausarda ket nasken a saan unay nga adu ken nasken nasken laeng iti panangiladawn kadagiti kaipapanan ti naipakasaritaanT a paspasamak, ti panangiraman ti panangilasin kadagiti nasalakniban nga obra a kas dagiti logo wenno tatak, wenno mangkomplemento dagiti artikulo a maipanggep kadagiti kontemporario nga obra. Ti saan a nawaya a linaon ket nasken a saan a mausar no ti nawaya a nalisensian a papeles ket agserbi metten iti isu met laeng a panggep ken mabalin a maikarga, a kas iti kaso para iti gangani amina ladawan ti sibibiag a tattao.Ti saan a nawaya alinaon ket nasken a masukatan babaen ti nawaya a linaon no adda metten kasta a maiparuar.


text:
CANDON CITY – Nakumpay ti tengnged ti maysa a mannalon gapu iti saanda a panagkinnaawatan iti kalugaranna a puon ti nakatayanna.
Naammuan manipud iti polis ditoy a nagginom da Alvin Cortado, 21, baro, ken ni Dennis Vilog, 33, naasawaan, agkalugaran iti Barangay Calongbuyan ditoy siudad kalpasan ti panaggapasda ngem nagsubangda idi addadan iti dalanda nga aggawid ket naggubalda.
Mapapati nga imbagsol ni Vilog ti kumpayna iti tengnged ni Cortado a puon ti nakatayanna.
Boluntario a simmuko ti suspetsa iti polis ditoy.#


text:
FILE PHOTO. Madama ti panagbuya da Mayor Eva Marie S. Medina ken Vice Mayor Lourdes Baquiran iti Longganisa Streetdancing Competition a naangay ditoy siudad idi Enero 22, panagbalin ti Vigan a siudad. Isagsaganan ti city government ti pannakarambak ti Viva Vigan Festival of the Arts a maangay inton Abril 28-Mayo 6, 2012. (Salvador A. Espejo)
You are here: Home › Archive › Media › Photo Galleries › FILE PHOTO
San Nicolas, I. Norte, Vigan City, Tagudin, I. Sur – pinadayawan ti RDC-1 kas Best in NGO-LGU Partnership


text:
LAOAG CITY – Nakarikna ti Ilocos Norte iti ginggined nga agpigsa iti 5.7 a narikna met dagiti kabangibangna a probinsia iti agarup 4:00 iti parbangon ti Marso 23.
Nagpigsa ti ginggined iti Intensity 5 iti Burgos, Pasuquin, Sarrat, Batac City ken daytoy a siudad, Intensity 4 iti Sinait, Ilocos Sur, Intensity 3 iti Tuguegarao ken Penablanca iti Cagayan ken Intensity 2 iti Vigan City ken Santa, Ilocos Sur ken iti Baguio City.
Kinuna ti Phivolcs a nagsentro ti tectonic a ginggined iti 27 kms. iti amianan a daya ti Laoag City.
Nupay awan ti naireport a nadadael a sanikua, nagsagrap iti brown-out dagiti sumagmamano a lugar ditoy siudad gapu iti pannakadadael ti substation ti National Grid of the Philippines Corporation a naipasdek iti Currimao, Ilocos Norte.#


text:
STA CRUZ, Ilocos Sur — Napan nagipulong iti Sta Cruz MPS idi alas kuatro ti malem ti Mayo 10, 2018 ni Rodolfo Cabasag y Cabato, 62, naasawaan, mannalon ken residente ti Barangay Baluarte, Salcedo, Ilocos Sur, gapu iti dandani pannakangurungor ti kabsatna a ni Ruben Cabasag y Cabato, nataengan, mannalon ken residente met laeng iti […]
Archive | Police Reports
BAG A NAGKARGA ITI PALTOG, NAIPAIMA ITI POLIS
QUIRINO, Ilocos Sur – Insurender ti maysa a negosiante ti maysa a bag a nagkarga iti maysa a paltog iti Quirino MPS idi Mayo 7 iti oras ti alas dose y media ti aldaw. Nagreport idi Mayo 7, 2018, 12:30 iti malem, ni Rufino Tangliben y Maspilan, 52, awanan asawa, negosiante ken residente ti Brgy. […]
Share:
DRUG SURENDEREE NAPAPATAY
Pinapapatay dagiti saan pay a mabigbig a kriminal ni Nestor Ponce y Esguerra, 43 anyos, maysa a drug surenderee ken agindeg ti San Julian Sur, Vigan City idi agarup 9:05 ti rabii ti Abril 30, 2018 idiay Zone 5, Bantay, Ilocos Sur. Segun ti inisyal nga imbetigasyon, daldaliasaten ni Nestor Ponce ti Quirino Boulevard, sakay […]
Share:
Trabahador, napaltogan
CANDON CITY – Maysa a trabahador ti napaltogan idi sardam ti Abril 27 ita a tawen iti Oaig-Daya, daytoy a siudad. Nainaganan ti biktima a ni Romelito Heterosa y Aquino, 37, naasawaan, stainless steel designer, natibo ti Herero, Dagupan City, Pangasinan ngem agkaskasera iti Brgy. Oaig-Daya, daytoy a Siudad. Iti inisial nga inbestigasion, kinuna ni […]
Share:
Pamilia a masuspetsa a miembro ti Kuratong Baleleng, natiliw
CAMP BGEN OSCAR M FLORENDO – Naipakita ti kinapateg ti intelligence network ti Police Regional Office 1 kalpasan a ma-arestarda ti masuspetsa a founder ken dua a miyembro ti Parojinog/Kuratong Baleleng Group idi malem ti Abril 16, 2018 iti maysa a checkpoint sadiay Diversion Road, Bangcusay, siudad ti San Fernando, La Union. Innaganan ni Police […]
Share:
Agtagibalay, natakawan alahas
STA. LUCIA, Ilocos Sur – Natakawan ti maysa nga agtagibalay, naasawaan ken agnaed iti Brgy. Damacuag, daytoy nga ili idi Abril 5 daytoy a tawen, kas maibatay iti report a naawat ti Sta. Lucia MPS. Nagreport iti polis ni Rowena Sanchez y Cabacungan, 36, naasawaan, agtagibalay a natakaw ti agduduma nga alahasna ket da Cristeta […]
Share:
Nag-post iti facebook, nakasuan iti libel
LAOAG CITY – Nagreport iti Laoag City PS idi alas 2 ti malem ti Abril 10, 2018 ni Jonalyn Coloma y Batoon, 37, awanan asawa ken residente iti Brgy. 7-B, Laoag City, a biktima isuna iti pamarpardaya babaen iti Facebook. Ni Madeline Aguinir Garcia, nataengan ken residente iti Brgy. Don Dimas Querubin, Caoayan, Ilocos Sur, […]
Share:
2 nars a nag-night-swimming, natakawan iti backpack
NARVACAN, Ilocos Sur – Natakawan ti dua a nars a nag-night-swimming sadiay Sulvec, Narvacan, idi Abril 1, 2018. Nagreport da Niña Jamila Cariño y Tadeo, 27, awanan asawa, ken ni Kier Chester Cariño y Versoza, 26, awanan asawa, pareho a nars ken residente ti Poblacion, Tayum, Abra, iti Narvacan PS a mapukpukaw dagiti backpack a […]
Share:
Illegal logs, nakumpiskar
SAN JUAN, Ilocos Sur – Nakaawat ti PNP Hotline iti tawag iti selpon idi 9:30 ti rabii ti April 4, 2018 manipud ken ni SPO3 Lyndon Sarmiento maipapan iti maysa nga Isuzu Elf, addaan plaka DSN 395, ken nagkarga iti nadumaduma ti kaatiddogna a tabla ken agdaldaliasat nga agpalaud nga agturong sadiay Brgy. Camanggaan, San […]
Share:
Gapu iti arak, 2 barangay tanod nagtinnagbat
SAN ILDEFONSO, Ilocos Sur – Gapu iti arak, nagtinnagbat ti dua a barangay tanod gapu laeng iti dida panagkinnaawatan iti maysa a banag. Iti inisial nga inbestigasion, naammuan a nagiinom da Raymund Torres y dela Cruz, 26, awanan asawa, barangay tanod, Jay Sonido y Pisco, 33, awanan asawa, barangay tanod, agpada a residente iti Brgy […]


text:
Bac Lieu
Ti Probinsia ti Bac Lieu ( listen) ket maysa a probinsia iti Bietnam. Daytoy ket maysa a nga aplaya probinsia, ken mabirukan idiay rehion ti Delta Mekong iti akin abagatan a paset ti pagilian.
Dagiti linaon
Nagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy ket dati a teritorio ti Cambodia, ti nagan a Bac Lieu ket naipagpagarup a naala manipud ti Pagsasao a Khmer. Ti Khmer a nagan para iti probinsia ket Pol Leav.
Administrasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti probinsia ket nabingbingay kadagiti innem a distrito:
Ti kapitolio ti probinsia ket naamammuan pay a kas ti Bac Lieu, ken daytoy ket sabali a munisipalidad.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Bac Lieu ket sapasap a naipagpagarupan nga adda idiay Delta Mekong , ngem daytoy ket pudno a mabirukan idiay abagatan kadagiti kangrunaan a pagayusan ti ruar ti Mekong. Ti Bac Lieu ket agarup a 100 km iti abagatn ti Cần Thơ, ti kadakkelan a siudad idiay Delta ti Mekong.
Ekonomia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti kangrunaan apaset ti ekonomia ti Bac Lieu ket ti panagtaltalon ti bagas, panagkalap, panagproseso ti makmakan, ken panagaramid kadagiti kawwes.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Kalpasan ti Pannakatnag ti Saigon , idi 30 Abril 1975, ti Probinsia ti Bac Lieu ken ti Probinsia ti Cà Mau ket naitipon dagitoy iti agmaymaysa nga entidad a tinawtawagan ti Probinsia ti Minh Hai. Urayno daytoy ket mabirukan idiay Bietnam, kadagiti adu a napalabas a panawen daytoy a daga ket paset idi ti Khmer nga Imperio a nagturturay ti kaaduan iti Indotsina kadagiti napalpalabas a siglo. Daytoy ket isu pay laeng ti pagnanaedan dagiti adu nga etniko ti Tattao a Khmer. Idi 1996, ti Probinsia ti Minh Hai ket nabingay iti dua, a ti amianan a daya ket isu ti nagbalinan ti Probinsia ti Bac Lieu ken ti abagatan a laud ket isu ti nagbalinan ti Probinsia ti Ca Mau.
Kultura[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Vọng cổ, ti maysa a nangruna akanta iti tradisional a kanta ti akin-abagatan a Bietnam, ket naisurat idiay Bac Lieu idi agarup a 1918 wenno 1919.


text:
Wikipedia:Dokumentasion ti plantilia
Dagiti plantilia (Ingles: templates) ket nabileg a langa ti MediaWiki, ngem maka-allilaw kadagiti baro nga agus-usar ken dagita pay nalaing nga agus-usar ket marigatanda met a maka-awat kadagiti narikut a plantilia. Dagiti plantilia ket nasken nga addaanda kadagiti kumuyog a dokumentasion tapno mapasayaat ti pannakausarda ken pannakaawat. Ti dokumentasion ti plantilia ket agipalawag kadagiti anianan a ma-aramid ken kasano ti panagusar. Daytoy ket nasken a nalaka koma a maawatan dagiti agus-usar tapno dagiti agus-usar nga awan ti pannakaammoda kadagiti narikut a pannakaisurat ti plantilia - mairaman pay dagiti nalaing nga agus-usar ket makaipatengngaanda iti isip kadagiti sabali pay a pakayasentaran - ken malakaanda a mangusar dagitoy. Daytoy ket naipangpangruna nga agpayso kadagiti kankanayon a maus-usar a plantilia.
Ania ti ikabil[urnosen ti taudan]
Ti dokumentasion ti plantilia ket masakopna koma dagitoy:
- Ti kangrunaan a panggep iti plantilia: no ania ti aramidenna ken no saan a nalawag, nupay daytoy ket nasken a maaramid. No adda pay dagiti plantilia nga addaan ti kapadpadana a nagan wenno panggep, nasayaat nga ibaga dagidiay, tapno mabassitan ti madi a panagusar.
- Dagiti parametro iti plantilia: no nainumero, nanaganan wenno saan a masapul a maikabil, ken no isu, no ania dagiti kinasigud a pateg ken no ania ti banagda. No ti parametro ket makaala laeng dagiti limitado nga agasmang a pateg wenno sanna a mabalin, kas pagarigan, no mabalinna laeng nga usaren ti: "wen", "saan" wenno maysa a numero, daytoy ket masapul a maipalpalawag.
- Dagiti kas pagarigan a panagusar: ibaga ti ania a husto a wikitext a mabalin nga usaren ken ti resulta a maaramid. Ti wikitext ket mabalin a maikulong iti
… a pagyanan, tapno nalaka maawatan ken
nalaka a makopia a kas daytoy. No ti plantilia ket mabalin nga usaren iti dadduma pay a banbanag, no adda wenno awan ti parametro, kas pagarigan, agited kadagiti naisakop a kas pagarigan. Ti nasayaat a panagaramid ket iparang ti plantilia idiay dokumentasion a mamin-adu, nga addaan ti sabsabali a parametro iti tunggal maysa ken ilista dagiti parametro nga nausar iti tunggal maysa a panagusar. Ti plantilia:Xpd daytoy ket maaramid a saan a maikabil ti panagtawag ti plantilia iti mamindua iti wikitext.
- Dagiti kategoria a silpo, no maitunos. Kasla ti dokumentasion, dagitoy ket masapul a mailukongda iti
… a pagyanan. Adu dagiti kategoria ti plantilia a magun-od.
- Dagiti datos ti plantilia, tapno agparang dagiti parametro ti plantilia no usaren ti VisualEditor. Kitaen ti panid ti TemplateData para iti panangipalpalawag iti daytoy ken kitaen met ti pagsursuruan ti TemplateData tapno masursuro ti panag-upartuat kadagitoy.
Ti dokumentasion ti plantilia ket maikabkabil idiay subpanid ti plantilia, nga maiparang idiay gibus iti panid ti plantilia. Daytoy ket ilasinna kadagiti nakirut a kodigo ti plantilia idiay dokumentasion, a maikabil iti dokumentasion a nalaklaka nga urnosen. Palubosanna daytoy no masapul a salakniban ti plantilia, bayat a palubosanna ti amin nga agurnos ti dokumentasion.
Ti panag-dokumentasion iti panid ti plantilia ket masapul nga agnanayon a marikpan iti
…  a pagyanan, tapno saan nga agparang no usaren ti plantilia iti sabali a panid. Ti teksto idiay panid ti plantilia ket agnayon ti kaadu a teksto nga aramiden no iparang ti plantilia, nga aglimitado ti pannakaaramid a rason. Ti panagikabil ti dokumentasion idiay subpanid (subpage) ket liklikanna daytoy. (Dagiti nagaramid ti MediaWiki ket isuda ti nagpatalked iti daytoy a rason).
Kasano ti agaramid ti subpanid ti dokumentasion[urnosen ti taudan]
Ti dokumentasion a subpanid ti plantilia ket masapul a managanan ken maikabuklan nga agusar ti kadawyan a pagtuladan, tapno agpapada dagitoy.
No ti pamay-an ti plantiliam ket nanaganan iti
Plantilia:X. Agaramid ti subpanid nga addaan ti nagan iti
Plantilia:X/dok. Kitaen dagiti salaysay idiay {{Subpanid ti dokumentasion}} wenno kopiaem dagiti sumaganad a wikitext tapno makairugika kadagiti dokumentasion:
{{Subpanid ti dokumentasion}} == Panagusar == == Kas pagarigan == == Datos ti plantilia == == Kitaen pay ==  {{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|pagipadasan||   }}
Ti akin-ngato a linia ket agiparang ti mensahe a mangipalawag ti agdama a panid ket mangisilpo iti panid ti plantilia.
Isengngat ti dokumentasion kalpasan ti akinngato a linia ken dagiti kategoria iti baba dagiti maitunos a linia ti komento – ibati met ti komento, tapno ti tbas ket maipreserba no maurnos ti panid iti masakbayan. Ti subpanid ti plantilia ket iyasentarna ti {{DEFAULTSORT:{{PAGENAME}}}}, a mangisigurado a ti
Plantilia:X ket husto a maurnos iti "X" ken saan nga iti "T", isu a saan a naserbi wenno nasayaat ti aginayon ti {{PAGENAME}} a tekla ti panagurnos kadagiti kategoria. Dagiti mainaig a plantilia, panid ti annuroten, dagiti gandat, ken dadduma pay pakaammo ket mabalin nga isilpo babaen ti pananginayon idiay paset ti "Kitaen pay".
Idulin ti subpanid ken kalpasanna agsubli iti plantilia, iti daytoy a kas pagarigan ket ti
Plantilia:X. Urnosen ti plantilia ken ikabil dagiti sumaganad iti gibus ti kodigo ti plantilia:
[--Maudi a linia para iti kodigo ti plantilia--]
{{Dokumentasion}}

Importante: Siguraduen a ti panglukat a
ket dagus a mangrugi kalpasan ti kinaudi a karakter ti kodigo ti plantilia wenno teksto ken saan nga iti baro a linia, wenno dagiti aniaman a sumaganad a baetan. No saan, dagiti sobra a baetan ket maisengngatto iti baba ti plantilia no mausar, ken kadawyan daytoy a saan a kinaykayat.
No ti plantilia ket nasalaknibanen, kiddawen ti administrador a mangaramid daytoy wenno wenno agkiddaw ti panagurnos babaen ti panagusar ti
{{Nasalakniban}} idiay tungtungan a panid ti plantilia. No ti dokumentasion ken dagiti kategoria ket adda metten iti maysa a paset, rikpan iti paglaonan iti
... , iyalismo ida iti sabpanid ti dokumentasion (nga idiay ket naskenda a narikpan ti
... ), gapu ta nasaysayaat a saan nga isina ti dokumentasion kadagiti sabsabali a panid.
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- {{Dokumentasion}} – Ilak-amna dagiti dokumentasion iti panid ti plantilia, ken mangited kadagiti silpo ti panagkita, panagurnos ken pakasaritaan ti dokumentasion
- {{Subpanid ti dokumentasion}} – Mangipalawag no ania ti pagsurotan ti dokumentasion, ken mangisilpo iti nadokumentuan a panid
ken

- {{Template reference list}}
- Wikipedia:Dagiti nariesgo unay a plantilia
- Wikipedia:Pagipadasan ti plantilia ken pangsubok a kaskaso


text:
Nilo
Ti Nilo (Arabiko: النيل, an-Nīl; Taga-ugma nga Ehipsio: Iteru & Ḥ'pī; Koptiko nga Ehipsio: ⲫⲓⲁⲣⲱ, P(h)iaro; Amariko: ዓባይ, ʿAbbai) ket maysa a nangruna nga agay-ayus iti amianan a karayan idiay amianan a daya ti Aprika, a sapasap a naipanunotan a kas ti kaatiddogan a karayan iti lubong.[3] Daytoy ket 6,650 km (4,130 milia) ti kaatiddogna. Daytoy ket agay-ayus kadagiti sangapulo a pagilian ti Sudan, Abagatan a Sudan, Burundi, Rwanda, Demokratiko a Republika iti Kongo, Tanzania, Kenya, Etiopia, Uganda ken Ehipto.[4]
Ti Nilo ket addaan kadagiti dua a nangruna a tributario, ti Puraw a Nilo ken Asul a Nilo. Ti Puraw a Nilo ket at-atiddog ket ken mapan idiay Nalatak a Dandanaw a rehion ti tengnga nga Aprika, a ti kaadaywan a taudan ket saan pay nga ammo ngem mabalin a mabirukan idiay Rwanda wenno Burundi. Agpaamianan nga agyos idiay Tanzania, Danaw Victoria, Uganda ken Abagatan a Sudan. Ti Asul a Nilo ket isu ti taudan kadagiti kaaduan a danum ken ti nalames a daga. Daytoy ket mangrugi idiay Danaw Tana idiay Etiopia iti 12°02′09″N 037°15′53″E / 12.03583°N 37.26472°E ken agayos idiay Sudan manipud iti abagatan a daya. Dagiti dua a karayan ket agsabatda idiay asideg ti Sudanes a kapitolio ti Khartoum.
Ti akin-amianan a paset ti karayan ket agayus ti gangani nga adda amin idiay desierto, manipud idiay Sudan a mapan idiay Ehipto, ti pagilian a ti sibilisasionna ket nagtaltalek iti daytoy a karayan manipud kadagiti taga-ugma a pananwen. Kaaduan kadagiti populasion ken siudad idiay Ehipto ket maisanglad kadagitoy a paset ti tanap ti Nilo nga amianan ti Aswan, ken gangani amin a kultural ken naipakasaritaan a lugar ti Taga-ugma nga Ehipto ket mabirukan ti igid ti karayan. Ti Nilo ket agpatingga iti maysa a dakkel a delta a maatianan idiay Baybay Mediteraneo.
Dagiti linaon
- 1 Etimolohia
- 2 Paglasatan
- 3 Dagiti tributario
- 4 Pakasaritaan
- 5 Dagiti nagibasaran
- 6 Dagiti silpo ti ruar
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti taga-ugma a pagsasao nga Ehipsio, ti Nilo ket tinawtawgan a Ḥ'pī wenno Iteru, a kayatna a sawen ket "nalatak a karayan", nga inrepresenta babaen dagiti heroglipiko a maipakita dita kanigid (literal a itrw, ken 'dandanum' determinatino)[5] Iti Koptiko, dagiti balikas a piaro (Sahidik)wenno phiaro (Bohairiko) a kayatna a sawen ket "ti karayan" (lit. p(h).iar-o "ti.kanal-nalatak") ket nagtaud iti isu met laeng a taga-ugma a nagan.
Ti Ingles a nagan a Nile (Latin: Nīlos; Griego: Neῖλoς[6]) ket naipanunotan a naala manipud iti Semitiko a Nahal a kayatna a sawen ket "karayan" a nagtaudan iti Hebreo a nachal (Hebreo: נחל).
Paglasatan[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti ngato ti Khartoum ti Nilo ket ammo pay a kas ti Puraw a Nilo, ti maysa pay a termino a naus-usar iti maysa a limitado a kapanunotan ti panagipalpalawag ti paset a nagbaetan ti Danaw No ken Khartoum. Idiay Khartoum ti karayan tiniponan babaen ti Asul a Nilo. Ti Puraw a Nilo ket mangrugi idiay ekuatorial ti Daya nga Aprika, ken ti Asul a Nilo ket mangrugi idiay Etiopia. Dagitoy dua a sanga ket adda idiay akinlaud a sikigan ti Rengngat ti Daya nga Aprika.
Ti pagayusan a labneng ti Nilo ket sumakop ti 3,254,555 kuadrado kilometro (1,256,591 sq mi), ti agarup 10% ti kalawa ti Aprika.[7] Ti Nilo a labneng ket narikut, ken isu a gapu daytoy, ti pagatianan iti aniaman a naited iti igid ti kangrunaan a puon ket maitalek kadagiti adu a banag a mairaman ti tiempo, dagiti aliwaksay, panagbawbaw ken ebapotranspirasion, ken ti panagayus ti danum ti kaunegan.
Taudan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti taudan ti Nilo ket sagpaminsan a naipanunotan a ti Danaw Victoria, ngem ti danaw ket adda dagiti dadakkel a karayan a mangpakpakan. Ti Karayan Kagera, nga agay-ayus idiay Danaw Victoria idiay asideg ti Tanzania nga ili ti Bukoba, ket isu ti kaatiddogan a mangpakpakan, ngem dagiti taudan ket saan a maitunos no ania ti kaatiddogan a tributario ti Kagera ken ti isu a kadawyan a taudan ti Nilo.[8] Daytoy ket mabalin a ti Ruvyironza, a rummuar idiay Probinsia ti Bururi, Burundi,[9] wenno ti Nyabarongo, nga agayayus manipud idiay Nyungwe a Kabakiran idiay Rwanda.[10] Dagiti dua a mangpakpakan a karayan ket agsabatda idiay asideg ti Dissuor Rusumoa idiay pagbeddengan ti Rwanda ken Tanzania.
Dagiti kinaudi a panagsuksukimat[11] ket agibagbaga ti partido a nagsuksukimat ket napanda iti maysa a lugar a naipalpalawag a kas ti taudan ti Rukarara a tributario [1], ken baben ti panagaramid ti dalanan ti napusek a kabambantayan idiay kabakiran ti Nyungwe ket nakabirukda ti (iti namaga a tiempo) maysa a mapategan nga umay iti rabaw a panagay-ayus kadagiti adu a milia nga agpangato, ken nakabirukda ti baro a taudan, a nakaited ti Nilo ti kaatiddog a 4199 a milia (6758 a kilometro)
Dagiti napukaw a taudan ti karayan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti dati a Danaw Tanganyika ket nagay-ayus nga agpa-amianan iti igid ti Tanap ti Rengngat ti Aprika a mapan idiay Puraw a Nilo, a mangar-aramid ti Nilo iti agarup a 1,400 kilometro (870 mi) nga at-atiddog, aginggana no malappedan idiay Miocene ken pamin-aduen babaen ti bungkong Bulbulkan ti Virunga.
Idiay Uganda[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Nilo ket pumaaw idiay Danaw Victoria idiay Dissuor Ripon idiay asideg ti Jinja, Uganda,a kas ti Victoria a Nilo. Daytoy ket ad-adayo nga agayus ti agarup a 500 kilometro (300 mi), babaen ti Danaw Kyoga, aginggana no maabutanna ti Danaw Albert. Kalpasan a mapanawanna ti Danaw Albert, ti karayan ket ammo a kas ti Albert a Nilo.
Idiay Abagatan a Sudan[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy ket agayuston idiay Abagatan a Sudan, a daytoy ket naam-ammuan idiay a kas ti Bahr al Jabal ("Karayan ti Bantay"). Ti Bahr al Ghazal, ket adda ti kaatiddog a 716 kilometro (445 mi), ket tumipon ti Bahr al Jabal idiay bassit nga alog a tinawtawagan a kas ti Danaw No, ken kalpasan daytoy ti Nilo ket agbalin nga ammo a kas ti Bahr al Abyad, wenno ti Puraw a Nilo, manipud iti kasla puraw a pila a tumtumpaw kadagiti danumna. No iti Nilo ket malayusan daytoy ket nangibatbati ti nalames a lan-ak a deposito a mangabuno iti daga. Ti Nilo ket saanen a tinawen nga aglaylayus manipud idi nalpas ti Penne Aswan idi 1970. A daytoy ket maysa a sanga ti karayan , ti Bahr el Zeraf, ket agayus idiay Bahr al Jabal a paset ti Nilo ken tumipon idiay Puraw a Nilo.
Ti gatad ti panagayus ti Bahr al Jabal idiay Mongalla, Abagatan a Sudan ket gangani nga agnanaayon ti tinawen a kadagupan ket natimbengan ti 1,048 m3/s (37,000 cu ft/s). Kalpasan ti Mongalla, ti Bahr Al Jabal ket sumrekda kadagiti dakkel a sagneb ti Sudd a rehion ti Abagatan a Sudan. Adadu ngem kagudua ti danum ti Nilo ket mapukpukaw ti daytoy a sagneb babaen ti panagbawbaw ken transpirasion. Ti katimbengan a gatad ti panagayus ti Puraw Nilo kadagiti ipus ti sagneb ket agarup a 510 m3/s (18,000 cu ft/s). Manipud ditoy ket agsabatda iti Karayan Sobat idiay Malakal. Iti tinawen a pakaibatayan, ti Puraw a Nilo ti ngato ti Malakal ket agiparawad ti agarup a limapulo ket lima a porsiento ti dagup a panagayus ti ruar ti Karayan Nilo.[12]
Ti katimbengan a panagayus ti Puraw a Nilo idiay Malakal, iti baba ti Karayan Sobat, ket 924 m3/s (32,600 cu ft/s); ti kaaduan a panagayus ket 1,218 m3/s (43,000 cu ft/s) iti Oktubre ken ti kabassitan a panagayus ket agarup a 609 m3/s (21,500 cu ft/s) iti Abril. Daytoy a panagbalbaliw ket gapu ti adu a pagdumadumaan ti panagayus ti Sobat, nga adda ti kabassitan a panagayus ti agarup a 99 m3/s (3,500 cu ft/s) iti Marso ken ti kaaduan a panagayus iti sumurok a 680 m3/s (24,000 cu ft/s) iti Oktubre.[13] Iti las-ud ti namaga a tiempo (Enero aginggana ti Hunio) ti pUraw a Nilo ket agiparawad ti nagbaetan a 70 porsiento ken 90 porsiento ti dagup a panagayus manipud iti Nilo.
Idiay Sudan[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti baba ti Renk ti Puraw a Nilo ket sumrek idiay Sudan, daytoy ket agayus iti amianan a mapan idiay Khartoum ken sabtenna ti Asul a Nilo.
Ti paglasatan ti Nilo idiay Sudan ket naisalsalumina. Daytoy ket agayus idiay innem agrupo dagiti katarata, manipud iti umuna idiay Aswan aginggana ti maikanem idiay Sabaloka (idiay amianan ti Khartoum) ken agsikko nga agayus nga agpa-abagatan sakbay a agsubli manen nga agayus iti amianan. Daytoy ket tinawtawagan a kas ti Nalatak a Tikor ti Nilo.
Idiay amianan ti Sudan ti karayan ket sumrek idiay Danaw Nasser (naam-ammuan idiay Sudan a kas ti Danaw Nubia), ti dakdakkel a paset daytoy ket adda idiay Ehipto.
Idiay Ehipto[urnosen | urnosen ti taudan]
Idiay baba ti Nangato a Penned ti Aswan, idiay akin-amianan a patingga ti Danaw Nasser, ti Nilo ket tumuloy ti naipakasaritaan a panaglasatna.
Ti amianan ti Cairo, ti Nilo ket aggudua ti dua a sanga (wenno dagiti distributario) a mangpakan ti Mediteraneo: ti Rosetta a Sanga iti laud ken ti Damietta iti daya, nga agporma ti Nilo Delta.
Dagiti tributario[urnosen | urnosen ti taudan]
Karayan Atbara[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti baba ti pagtutumpongan iti Asul Nilo ti laeng nangruna a tributario ket ti Karayan Atbara, gangani kagudua idiay baybay, a nagtaud manipud idiay Etiopia iti amianan ti Danaw Tana, ken agarup a 800 kilometro (500 mi) ti kaatidogna. Ti Atbara ket agayus laeng no agtudtudo idiay Etiopia ken napardas nga agmaga daytoy. Iti las-ud ti paset ti panawen ti Enero agingana ti Hunio, daytoy ket kadawyan a namaga. Daytoy ket tiponenna ti Nilo iti agarup a 300 kilometro (200 mi) ti amianan ti Khartoum.
Asul Nilo[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Asul Nilo (Ge'ez ጥቁር ዓባይ Ṭiqūr ʿĀbbāy (Nangisit ngaAbay) kadagiti Etiopiano; Arabiko: النيل الأزرق; naitranslterado iti: an-Nīl al-Azraq) dagiti ubbog manipud iti Danaw Tana idiay banbantay ti Etiopia. Ti Asu Nilo ket agayus ti agarup a 1,400 kilometreo idiay Khartoum, nga idiay ket tumipon ti Asul Nilo ken ti Puraw Nilo tapno mangporma ti Nilo. Siam a pulo a porsiento iti danum ken innem a pulo ket innem a porsiento kadagiti a maw-awit babaen ti Nilo[14] ket agtaud idiay Etiopia, nga dda ti limapulo ket siam a porsiento iti danum manipud iti Asul Nilo (ti nabati ket nagtaud manipud idiay Tekezé, Atbarah, Sobat, ken dagiti bassit a tributario). Ti nurunor ken pannakaawit dagiti lan-ak ket mapasamak laeng iti las-ud ti kalgaw a panagtudtudo idiay Etiopia, nupay kasta, no napigsa ti tudo idiay Ethiopiano a Banak; ti mabati a paset ti tawen, dagiti nalatak a karayan nga agya-ayus idiay Etiopia a mapan idiay Nilo (Sobat, Asul Nilo, Tekezé, kenAtbarah) ket nakapsot laeng ti panagayusna.
Ti panagayus ti Asul Nilo ket agdumaduma kadagiti tinawen a siklona ken ti kaduan a mangmangted ti dakkel a masna a panagdumduma ket ti panagayus ti Nilo. Iti las-ud ti kamagaan ti masna a panagayus ti Asul Nilo ket mabalin a basbassit ngem 113 m3/s (4,000 cu ft/s), ngem dagiti adda ti ngato a penned ket mangtimbeng ti panagayus ti karayan. Iti las-ud ti panagtudtudo ti kangatuan a panagayus ti Asul Nilo ket labsanna ti 5,663 m3/s (200,000 cu ft/s) iti kaladawan ti Agosto (ti banag a pagiddiatan iti 50).
Sakbay idi naikabil dagiti penned iti karayan ti tinawen a panagayus ket agdumaduma babaen ti banag iti 15 idiay Aswan. Dagiti kangatuan a panagayus iti sumurok a 8,212 m3/s (290,000 cu ft/s)ket mapasak iti las-ud ti kaladawan ti Agosto ken nasap a Septiembre, ken dagiti kabassitan a panagayus iti agarup a 552 m3/s (19,500 cu ft/s) ket mapasamak iti las-ud ti kaladawan nga Abril ken nasapa a Mayo.
Bahr el Ghazal ken Karayan Sobat[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Bahr al Ghazal ken ti Karayan Sobat ket isu dagitoy ti kangrunaan a tributario ti Puraw Nilo iti termino ti panagayus.
Ti pagayusan ti danum a labneng ti Bahr al Ghazal ket isu ti kadakkelan kadagiti aniaman a sub-labneng ti Nilo, a marukod iti 520,000 kuadrado kilometro (200,000 sq mi) iti kadakkel, ngem mangted laeng ti bassit a dagup ti danum, agarup daytoy a 2 m3/s (71 cu ft/s) iti tinawen, gapu ti kaadu unay dagiti tomo ti danum a mapukpukaw kadagiti kalugnakan ti Sudd.
Ti Karayan Sobat, a tumipon iti Nilo iti iti kaasitgan a kaadayo ti Dana No, ket maatianan ti agarup a kagudua a kapadana iti kaadu ti daga, 225,000 km2 (86,900 sq mi), ngem mangted ti 412 kubiko metro kada segundo (14,500 cu ft/s) ti tinawen iti Nilo.[15] No aglayus ti Sobat ket agawit kadagiti adu a dagup ti sedimento, a daytoy ket kaaduan a mangbaliw ti maris ti Puraw Nilo.[16]
Duyaw Nilo[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Duyaw Nilo ket dati a tributario a nangikapet ti Kabambantayan ti Ouaddaï iti daya ti Chad idiay Ginget ti Karayan Nilo c. 8000 aginggan idi c. 1000 BC.[17] Dagiti tiddana ket naam-ammuan a kas ti Wadi Howar. Ti wadi ket labsenna ti Gharb Darfur idiay asideg ti akin-amianan a pagbeddengan ti Chad ken sabtenna ti Nilo idiay asideg ti akin-abagatan a puntos ti Nalatak a Tikor.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Nilo (iteru iti Taga-ugma nga Ehipsio) ket isun ti pagbiagan ti sibilisasion idiay Ehipto manipud idi Bato a Panawen, a kaaduan ti populasion ken amin a siudad idiay Ehipto ket naisanglad kadagitoy a paset iti ginget ti Nilo iti amianan ti Aswan. Ti panagbalbaliw ti klima di gibus ti kinaudi a panawen ti yelo ket nakaiturongan ti pannakaporma ti desierto ti Sahara, a mabalin a nabaybayagen a kas idi 3400 BC.
Ti Eonile[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti agdama Nilo ket isu ti kabassitan kadagiti lima a karayan a nagayus iti amianan manipud kadagiti Kabambantayan ti Etiopia. Ti Satelite a panagiladawan ket inusar idi a mangilasin dagiti namaga a dalan ti danum idiay desierto a laud ti Nilo. Ti maysa nga Eonile a baw-ang, nga itan ket napunno babaen ti rabaw a panagayus, ket mangirepresenta ti tinaudan a Nilo a tinawtawagan ti Eonile a nagayus idi las-ud ti naladladaw a Mioseno (23–5.3 a riwriw a tawtawen sakbay ti agdama). Ti Eonile ket nangawit kadagiti klastiko a sedimento idiay Mediteraneo; adda dagiti adu a masna a lugar ti alingasaw ti naduktalanen kadagitoy a sedimento.
Idi las-ud ti naladaw a Mioseno a Mesiniano a didigra ti apgad, idi ti Baybay Mediteraneo ket nakulong a labneng ken bimmawbaw iti puntos nga awan laon wenno gangani nga awan linaon, ti Nilo ket naputed ti dalanna iti baro batayan nga agpang aginggana iti daytoy ket ginasut a kadapan a nababbaba iti agpang iti taaw ti lubong idiay Aswan ken 8,000 kadapan (2,400 m) iti baba ti Cairo.[18] Daytoy ket nangpartuat ti atiddog a baw-ang a napunno idi ti sedimento idi napartuat manen ti Mediteraneo. Iti sumakbay a punto dagiti sedimento ket nangipangato ti sirok ti karayan tapno ti karayan ket agayusen nga agpalaud iti maysa a depresion tapno mangpartuat ti Danaw Moeris.
Ti Danaw Tanganyika ket agayus nga agpa-amianan idiay Nilo aginggana kadagiti Bulkan Virunga ket lappedanna ti kursona idiay Rwanda. Ti Nilo ket at-atiddog idi ti dayta a panawen, idi ti kaadaywan a taudan ti danumna ket idiay akin-amianan a Zambia.
Ti naikaykaysa a Nilo[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda dagiti dua a teoria a maipanggep ti naikaykaysa a Nilo. Ti maysa ket isu ti naikaykaysa a panagayus ti Nilo iti ubing pay laeng nga edad, ken ti labneng ti Nilo ket dati a napispisi kadagiti serye ti naisinsina a labneng, ti laeng akin-amianan unay ti nangpakan ti karayan a nangsursurot ti agdama a dalan ti Nilo idiay Ehipto ken Sudan. Ni Said ket nagipagpagarup a ti kinapudno a ti Ehipto ket isu ti kaaduan a nangit-ited ti danum ti Nilo Nile itilas-ud ti dayta a paset ti pakasaritaanna.[19]
Ti sabali a teoria ket ti pagayusan manipud idiay Etiopia babaen kadagiti karayan a kapada ti Asul Nilo ken ti Atbara ken ti Takazze ket nagayus idi idiay Mediteraneo babaen ti Ehipsio a Nilo manipud idi Tertiario a panpanawen.[20]
Ni Salama ket nangisingasing nga idi las-ud ti Tertiario (65 a riwriw aginggana ti 2.588 a riwriw a tawtawen) dagiti serye ti naisinsina a kontinental a labneng ket ti tunggal maysa ket nangsakop kadagiti nangruna a paset ti Sudanes a Sistema ti Rengngat: ti rengngat Mellut, rengngat Puraw Nilo, rengngat Asul Nilo, rengngat Atbara ken rengngat Sag El Naamt.[21] Ti Labaneng Rengngat Mellut ket gangani 12 kilometro (7.5 mi) ti kaadalemna iti tengnga a pasetna. Daytoy a rengngat ket mabalin pay maeng nga aktibo, nga adda dagiti naireporta a tektoniko a tignay idiay akin-amianan ken akin-abagatan a pagbeddenganna. Dagiti Sudd a kalugnakan a mangporma ti sentral a paset ti labneng ket mabalin pay laeng nga agtaltalna. Ti Rengngat a Sistema ti Puraw Nilo, urayno ab-ababaw ngem ti rengngat Bahr el Arab, ket agarup a 9 kilometro (5.6 mi) ti kaadalemna. Ti heopisikal a panagsuksukisok ti Sistema a Rengngat ti Asul Nilo ket nagkarkulo ti kaadalem dagiti sedimento iti 5–9 kilometro (3.1–5.6 mi). Dagitoy a labneng ket saanda a nagkakapet aginggana idi nalpas ti panagtalnada, ken ti gatad ti deposision ti sedimento ket umanay idin a mangpunno ken mangisilpo kaniada. Ti Ehipsio a Nilo ket naikapet iti Sudanes a Nilo, nga isu daytoy ti nangtiliw kadagiti Etiopiano ken Ekuatorial a taudan ti danum idi las-ud ti agdama nga agpang iti tektoniko nga aktibidad idiay Daya, Sentral ken dagiti Sudanes a Sistema ti Rengngat.[22] Ti pannakaikapet dagiti nadumaduma a Nilo ket napasamak idi las-ud ti sikliko a katuduan a paset ti panawen. Ti Karayan Atbara ket limpias ti nakulong a labnengna idi las-ud ti katuduan a paset ti panawen a napasamak idi agarup a 100,000 aginggana ti 120,000 a tawtawen. Ti Asul a Nilo ket naikapet idiay nangruna a Nilo idi las-ud ti 70,000–80,000 a tawtawen B.P. iti katuduan a paset ti panawen. Ti sistema ti Puraw Nilo idiay Bahr El Arab ken dagiti Rengngat ti Puraw Nilo ket nagtultuloy a nakulong a danaw aginggana ti pannakaikapet ti Victoria Nilo iti nangruna a sistema idi agarup a 12,500 a tawtawen.
Ti papel iti pannakabangon ti Ehipsio a sibilisasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Griego a historiador a ni Herodotus ket nangisurat a ti "Ehipto ket isu idi ti regalo ti Nilo". Ti maysa nga awan gibusna a taudan ti sustento, daytoy ket nakaited ti nangruna a papel iti panagrang-ay ti Ehipsio a sibilisasion. Dagiti deposito ti lan-ak ket nagaramid a nalames dagiti naipalawlaw a daga gaputa ti karayan ket tinawen a limpias dagiti bangkagna. Dagidi Taga-ugma nga Ehispsio ket nagtaltalonda ken nagtagtaggilakoda kadagiti trigo, lino, papiro ken dagiti dadduma pay nga apit iti arubayan ti Nilo. Ti trigo ket nangruna nga apit iti nadidgra ti bisin a Tengnga a Daya. Daytoy a sistema ti panagtagilako ket nangitalinaay kadagiti diplomatiko a relasion ti Ehipto kadagiti dadduma pagilian, ken nangited ti pannakatalinaayna iti ekonomia. Dagiti adayo ti pannakaabotna panagtagilako ket naaw-awiten idiay igid ti Nilo manipud idi taga-ugma a panpanawen. Ti Ishango a tulang ket mabalin nga isu ti pagbilangan a ruting. Daytoy ket naisingsingasing a daytoy ket mangipakpakita kadagiti primo numero ken multiplikasion, ngem daytoy ket sinupsuppiatan. Iti libro a Kasano a Napasamak ti Matematiko: Ti Immuna a 50,000 a Tawtawen, ni Peter Rudman ket nakisinnuppiat a ti panagrang-ay ti konsepto dagiti primo a numero ket mabalin a mapasamak laeng kalpasan ti konsepto ti dibision, nga inpetsaanna daytoy ti kalpasan ti 10,000 BC, a dagiti primo a numero ket mabalin idi a saan a naaw-awatan aginggana idi agarup a 500 BC. Isu ket nagsursurat pay nga "awan ti panangpadas a naaramiden a mangipalawag a ti pagbilangan a banag ket nasken a mangipakita ti mangpaadu iti dua, dagiti primo a numero a baetan ti 10 ken 20, ken dagiti pay numero a gangani mangpaadu iti 10."[23] Daytoy ket naduktalan idiay idiay igid ti taudan ti danum iti Nilo (idiay asideg ti Danaw Edward, idiay akin-abagatan a daya ti Kongo) ken napetsaan t ikarbon iti 20,000 BC.
Dagiti napaamo a nuang ket naipayamammo idi manipud idiay Asia, ken dagiti Asirio ket nangipayammo kadagiti kamelio idi maika-7 a siglo BC. Dagitoy nga ayup ket naparti para iti karneda, ken dagitoy ket napaamop ken inus-usar iti panagarado wenno iti kaso ti kamelio, inus-usar apanagkariton. Ti danum ket nangruna kadagiti tao ket dagiti taraken nga ayup. Ti Nilo ket nalaka idi ken nasayaat a pamay-an a pagluganan para kadagiti tao ken tagilako. Ti Nilo idi ket nangruna paset ti taga-ugma nga espiritual a biag ti Ehipto. Ni Hapy ket isu idi ti dios ti tinawen a layus, ken isuna ken ni paraon ket naipagpagarup a nagtengtengngel ti panaglayus. Ti Nilo ket naipanpanunotan a dalan ti biag ken patay ken ti kalpasan ti biag. Ti daya ket naipagpagarup a kas maysa lugar ti pakaipasngayan ket idadakkel, ken tilaud ket naipanpanunotan a lugar iti patay, a kas ti dios a ni Ra, ti Init, ket naipasngay, pimmusay, ken umungar manen iti tunggal maysa nga aldaw a nagbalballasiw iti langit. Isunga, amin a tabonan ket adda iti laud ti Nilo, gaputa dagiti Ehipsio ket namatmatida a tapno makastrek ti kalpasan ti panagbiag, nasken a maipunponda iti bangir a naisimbolo iti patay.
Gapu ta ti Nilo ket nangruna banag iti Ehipsio a biag, ti taga-ugma a kalendario ket naibatay pay iti tallo a siklo ti Nilo. Dagitoy a panawen, a ti tunggal maysa ket mangbukel kadagiti uppat a bulan iti tallo nga aldaw iti tunggal maysa, ket tinawtawagan idi iti Akhet, Peret, ken Shemu. Ti Akhet, a ti kaibuksilanna ket inundasion, ket isu idi ti paset ti panawen a ti Nilo ket nalayusan, a mangibatbati kadagiti adu a tuon ti nalames a daga, a nakantultulong daytoy iti agrikultura a panagbatubo.[24]
Ti Peret ket isu idi ti panagpatubo a panawen, ken ti Shemu, ti maudi a panawen, ket isu ti panawen nga awan ti tudo ken isu ti panawen ti panagani.[24]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Karayan Nilo iti GEOnet Names Server
- ^ "The Nile River". Ti Labneng ti Nilo a Gandat. 2011. Naala idi 1 Pebrero 2011.
- ^ "Karayan Nilo". Encyclopædia Britannica.
- ^ Oloo, Adams (2007). "Ti Panagsukimat para iti Pagtitinulongan kadagiti Suppiatan ti Danum ti Nilo: Ti Kaso para iti Eritrea" (PDF). Panagrepaso ti Aprikano a Sosiolohiko. 11 (1). Naala idi 25 Hulio 2011.
- ^ Ania ti panagtawtawag dagiti taga-ugma nga Ehipsio ti karayan Nilo? Nawaya nga Ehiptomolohia. (Naala idi 17 Oktubre 2006)
- ^ "Nilo". Inggles a Diksionario ti Oxford (3 nga ed.). Oxford, Inglatera: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. Disiembre 2009.
- ^ EarthTrends: Portal ti Enbironmental a Pakaammo
- ^ McLeay, Cam (Hulio 2, 2006). "Ti Kinapudo a Maipanggep ti Taudan ti Karayan Nilo". New Vision. Naala idi Agosto 31, 2011.
- ^ "Karayan Nilo". Naala idi Pebrero 5, 2011.
- ^ "Ti Sangkatiponan ket Nakadanon ti 'Agpayso a Taudan' ti Nilo". BBC News. Marso 31, 2006. Naala idi Abril 4, 2011.
- ^ Naipalpalawag idiay Nilo ni Joanna Lumley, 7 pm aginggana iti 8 pm, ITV 1, Domingo 12 Agosto 2011.
- ^ Hurst H.E. (2011). "Dagiti Labneng ti Nilo |tomo 1 Ti hidrolohia ti Asul a Nilo ken Akbara ken ti Nangruna a Nilo a mapan idiay Aswan, nga adda kadagiti reperensia kadagiti Gandat ti Nilo nga agtengtengngel ti Dept. a papel 12." (PDF). Cairo: OPisian a Pagmalditan ti Gobierno.
- ^ babaen ni J. V. Sutcliffe & Y. P. Parks (1999). "12". Ti Hidrolohia ti Nilo (PDF). IAHS Special Publication no. 5. p. 161.
- ^ Marshall et al., Naladaw a Pleistosene ken Holosene nga enbironmental ken panagbalbaliw ti klima manipud idiay Danaw Tana, taudan ti Asul NiloPDF (247 KB), 2006
- ^ Shahin, Mamdouh (2002). Hidrolohia ken dagiti Rekurso ti Danum iti Aprika. Springer. pp. 276, 287–288. ISBN 1-4020-0866-X.; online idiay Liblibro ti Google
- ^ "Karayan Soba". Encyclopædia Britannica Online Library Edition. Encyclopædia Britannica. Naala idi Enero 21, 2008.
- ^ Keding, Birgit (2000). "Baro a Datos iti Holosene a Panagsakop ti Rehion Wadi Howar (Day a Sahara/Sudan)". Dagiti Panagadal ti Aprikano nga Arkeolohia. 7: 89–104.
- ^ Warren, John (2006). Dagiti Ebapotito:Dagiti Sedimento, Dagiti Rekurso ken Hidrokarbon. Berlin: Springer. p. 352. ISBN 3-540-26011-0.
- ^ Said, R. (1981). Ti heolohiko nga ebolusion ti Karayan Nilo . Springer Verlag.
- ^ Williams, M.A.J.; Williams, F. (1980). Ebolusion ti Labneng Nilo. In M.A.J. Williams ken ni H. Faure (eds). Ti Sahara ken Nilo. Balkema, Rotterdam, pp 207–224.
- ^ Salama, R.B. (1987). "Ti ebolusion ti Karayan Nilo, Dagiti naikali naapgad a danaw ti rengngat idiay Sudan". J. African Earth Sciences. 6 (6): 899–913. doi:10.1016/0899-5362(87)90049-2.
- ^ Salama, R.B. (1997). Dagiti Renggat a Labneng ti Sudan. Dagiti Aprikano a Labneng, Dagiti Sedimentario a Labneng iti Lubong. 3. Inurnos babaen ni R.C. Selley (Serie nga Editor K.J. Hsu) pp. 105–149. ElSevier, Amsterdam.
- ^ Rudman, Peter Strom (2007). Kasano a Napasamak ti Matematiko: Ti Imuna a 50,000 a Tawtawen. Prometheus Books. p. 64. ISBN 978-1-59102-477-4.
- ^ a b Springer, Lisa; Neil Morris (15 Enero 2010). Arte ken Kultura ti Taga-ugma nga Ehipto. The Rosen Publishing Group. p. 8. ISBN 978-1-4358-3589-4.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Nilo iti Wikimedia Commons
- Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Nilo iti Wikiquote (iti Ingles)
- Dagiti Kinapudno a maipanggep ti Karayan Nilo
- Panagipada a Nagbaetan Karayan Nilo ken Amasona
- Bibliograpia dagiti Danum a Rekurso ken Sangalubongan a Linteg
- Pakaammo ken mapa ti taudan ti danum ti Nilo
- Salaysay: Ti Narigat a Maawatan a Nilo ken ti Rugi ti Baro a Milenio
- Ti Salisal a Maipanggep ti Nilo
- Tesis a Mangus-usig ti Pakitinnarusan ti Karayan Nilo
- BBC: Ti karayan Amasona ket 'at-atiddog ngem ti Nilo'
- John Feeney, Ti Naudi a Layus ti Nilo, 2006, Saudi Aramco World


text:
Ni Aaron Burr, Jr. (Pebrero 6, 1756 – Septiembre 14, 1836) ket isu idi ti maikatlo a Bise Presidente iti Estados Unidos babaen ni Presidente Thomas Jefferson.
Kalpasan ti panagserbina a kas maysa a opisial ti Kontinental a Buyot iti Rebolusionario a Gubat, ni Burr ket nagbalin a naballigi nga abogado ken politiko. Isu ket namindua a nabutosan iti Asemblea ti Estado ti New York (1784–1785, 1798–1799),[1] ket naidutok idi nga Abogado Heneral ti Estado ti New York (1789–1791), ken napili idi a kas ti Senador ti Estados Unidos (1791–1797) manipud iti estado ti New York, ken nakaabot iti kangato iti pagsapulanna a kas Bise Presidente iti Estados Unidos (1801–1805).
- ^ "Burr, Aaron". Biograpiko a Direktorio iti Kongreso ti Estados Unidos. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2 Disiembre 2009. Naala idi 2009-11-26.


text:
Der er et yndigt land
Ti Der er et yndigt land (“Adda nalasbang a daga”) ti (sibil) nailian a danggay ti Dinamarka. Kadagiti pasken a naarian, ti naarian a dangngay a Kong Christian ti maipatokar karaman ti Der er et yndigt land. Iti kadawyan nga aramat, ti umuna a berso ken ti maudi a tallo a binatog ti maikapat a berso ti makankanta. Narasay a mangngeg ti umuna a gudua ti maudi a berso. Maulit a maminsan ti maudi a binatog ti tunggal berso.
Insurat ni Adam Oehlenschläger idi 1819 ti lirika ket addaan iti tagisao nga Latin: Ille terrarum mihi praeter omnes angulus ridet (Horace: “Daytoy a suli ti daga ket ad-adda nga umisem kaniak ngem iti dadduma”). Idi immuna a naipablaak, addan 12 berso ti dangngay, ngem napaiyababa daytoy iti umuna, maikatlo, maikalima, ken maudi a berso kadagiti naud-udi nga edision. Kinomposar ni Hans Ernst Krøyer idi 1835 ti musika. Sumaruno met a nangkomposar kadagiti alternatibo a melodia da Thomas Laub ken Carl Nielsen, ngem ti maysa kadagitoy ket saan a nakagun-od iti nalatak a panangawat, ket kadawyan a saan nga ammo dagiti tattao dagitoy.
Dagiti linaon
Dagiti lirika[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti kasisigud a lirika a Danes[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti bersion tatta nga aldaw ket ab-ababa. Ti kasisigud a naipablaak a bersion ket addaan kadagiti sangadosena a berso:
: Der er et yndigt Land,
: Det staaer med brede Bøge
: Nær salten Østerstrand;
: Det bugter sig i Bakke, Dal,
: Det hedder gamle Danmark,
: Og det er Freias Sal.
: Der sad i fordums Tid
: De harniskklædte Kæmper,
: Udhvilede fra Strid;
: Saa drog de frem til Fienders Meen,
: Nu hvile deres Bene
: Bag Høiens Bautasteen.
: Det Land endnu er skiønt,
: Thi blaa sig Søen belter,
: Og Løvet staaer saa grønt;
: Og ædle Qvinder, skiønne Møer,
: Og Mænd og raske Svende
: Beboe de Danske Øer.
: Vort Sprog er stærkt og blødt,
: Vor Tro er reen og luttret
: Og Modet er ei dødt.
: Og hver en Dansk er lige fri,
: Hver lyder tro sin Konge,
: Men Trældom er forbi.
: Et venligt Syd i Nord
: Er, grønne Danarige,
: Din axbeklædte Jord.
: Og Snekken gaaer sin stolte Vei.
: Hvor Ploug og Kiølen furer,
: Der svigter Haabet ei.
: Vort Dannebrog er smukt,
: Det vifter hen ad Havet
: Med Flagets røde Bugt.
: Og stedse har sin Farve hvid
: Dit hellige Kors i Blodet,
: O Dannebrog, i Strid.
: Karsk er den Danskes Aand,
: Den hader Fordoms Lænker,
: Og Sværmeriets Baand.
: For Venskab aaben, kold for Spot,
: Slaaer ærlig Jydes Hierte,
: For Pige, Land og Drot.
: Jeg bytter Danmark ei,
: For Ruslands Vinterørkner,
: For Sydens Blomstermai.
: Ei Pest og Slanger kiende vi,
: Ei Vesterlandets Tungsind,
: Ei Østens Raseri.
: Vor Tid ei staaer i Dunst,
: Den hævet har sin Stemme
: For Videnskab og Kunst.
: Ei Bragis og ei Mimers Raab
: Har vakt i lige Strækning
: Et bedre Fremtids Haab.
: Ei stor, vor Fødestavn,
: Dog hæver sig blandt Stæder
: Dit stolte Kiøbenhavn.
: Til bedre By ei Havet kom,
: Ja ingen Flod i Dalen,
: Fra Trondhiem og til Rom.
: Med hellig Varetægt
: Bevare du, Alfader!
: Vor gamle Kongeslægt.
: Kong Fredrik ligner Fredegod;
: Hvor er en bedre Fyrste,
: Af bedre Helteblod?
: Hil Drot og Fædreland!
: Hil hver en Danneborger,
: Som virker hvad han kan.
: Vort gamle Danmark skal bestaae,
: Saalænge Bøgen speiler
: Sin Top i Bølgen blaa.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Denmark: Der er et yndigt land - Ti madengngeg a nailian a kanta ti Dinamarka, nga adda dagiti pakaaamo ken lirika
- Papeles ti MP3 (instrumental) - babaen ti Marina a Banada ti Estados Unidos
- Jørgen Ebert adda dagiti panid a mangiraman kadagiti lirika ti nailian a kanta


text:
Sebada
T sebada (Hordeum vulgare L.), ket kameng ti pamilia ti ruot, ken nagruna a bukel ti sereal. Dagiti nangruna nga usarna ket mairaman a kas pakan ti ayup, ka taudan ti mabubodan a materiales para iti serbesa ken dagiti dadduma pay nga araken a mainum,ken kas komponente dagiti nadumaduma a nasalun-at a makan. Daytoy ket maus-usar kadagiti digo ken dagiti inanger, ken iti sebada a tinapay kadagiti nadumaduma akultura. Ti bukbukel ti sebada ket kadawyan a naararamid iti malta ti tradisional ken taga-ugma a pamay-an iti panangisagana.
Iti maysa a panangiranggo idi 2007 kadagiti sereal nga apit iti lubong, ti sebada ket maikapat iti termino iti kaadu a napataud (136 a riwriw tonelada) ken iti kalawa ti panagtalon (566,000 km²).[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Hordeum vulgare". Integrated Taxonomic Information System.
- ^ "FAOSTAT". Gunglo ti Makan ken Agrikultura ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 8 Mayo 2009. Naala idi 2009-05-18.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- McGee, Harold (1986). Iti Makan ken Panagluto: Ti Siensia ken Tawidan ti Kusina. Unwin. ISBN 0-04-440277-5.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Sebada iti Wikimedia Commons
- Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Barley". Encyclopædia Britannica. 3 (Maika-11 nga ed.). Pagmalditan ti Unibersidad ti Cambridge.


text:
Salaysay ni Jaime M. Agpalo, Jr.
(Umuna iti dua a paset)
Isisingising ken ilelennek. Daytoy ti panangiladawanko iti maysa a dekada ket gudua nga innak panagsursurat, partikular iti Saringit Chronicle ken iti Tawid Magasin, nga idi agangay ket napagbalin a pagiwarnak, nga isu itan ti Tawid News Magasin.
Ups and down, kunata lattan. Isisingising ken ilelennek. Ta saan kadi a kasta ti pannakalinas ti biag? Adda daydiay panawen a naraniag ket lalo pay a rumanraniag iti pannakaruros ti aldaw; ngem adda met ti panawen nga in-inut ken in-inut nga aglidem.
Isu iti innak sublian ken imutektekan dagiti tugot…
Ti isisingising. Iti kansion ni John Denver, kunana: Sunshine on my shoulders makes me happy. Pudno la unay ti kunana. Iti panawen a nasirnaat, naragsak ti amin a kanito. Kasla awan patinggana, agnanayon. Ngem kas ‘tay kunadan, ti biag ket kasla pilid nga agtultulid, no dadduma, adda iti ngato, no maminsan adda iti baba wenno iti nagtengnga. Agtulid ngarud.
Kas ‘tay kunadan, datayo met laeng ti mangaramid iti biagtayo. Adda met ngata kinapudnona, saan? Ngem no dadduma, dumteng ti saan a pannakasidasig ti limitasion ken ekspektasion, a gagangay a maamiris inton dumteng ti kidag, inton malpas ti amin.
You charge to experience, masansan a mangngeg, lalo iti tungtongan babaen ti kapadasan. Dagiti dadduma, ibilangda pay a ti padas ket isu kano ti nalaing a mannursuro.
Wen met a, awan ti naparasapas a panagtulid ti biag no awan dagiti eksperiensa wenno padas iti biag a mangibunga iti pagraragsakan.
Dayta ti makapaisem a parte ti napalabas. Saan a magatadan. Lalo iti ubet ti baso. Saan a maliklikan dagiti huntahan, debate, argumento, ken komentario kadagiti isyo iti sosiedad ken iti personal ken dadduma pay nga aspekto iti panagtitinnarabit, pagkakatawaan, pagaangtotan ken pagsisinnutilan no agsasango ken agsesesion dagiti agbabaddungalan.
Kasta idi, tunggal Sabado wenno Domingo a dumap-awak iti Vigan, ta iti sidong dagiti kakadua, a kaadduanna ti mamaestro ken media personalities iti probinsia nga Ilocos Sur, kunaek a sabali met a padas ti maikur-it iti panid iti libro ti biag a kas pakalaglagipan iti napalabas.
Kunaek a nangitag-ay iti ammok ken kabaelak nga agsurat ti ikakappengko iti SC. Iti panangpasiarko ken Mang Badong idi 1997, naawisak nga agsurat. Adda met nagkaduaanmi sipud pay idi early 90s isu a pinadasko nga impasaksak ti kabaelak.
Ngem ad-adda nga essem ti piksion, saan a journo; nagsursuratak iti literatura ken salaysay kadagiti nagduduma a magasin ken pagiwarnak; nagtrabahoak iti innem a tawen kas scriptwriter iti radio, kadagiti advertisement ken iti translation.
Ti panagsuratko iti SC ket sabali pay a padas ti biagko. Ti pannakibinnuligko kadagiti kabarbaro a kabaddungalan, ket makunak a maysa a dakkel a lagto iti panangitatakko ti naganko iti aglinawas a pagiwarnak. Mannuratak a makuna, ngem saan nga iti ili a nakaiyanakak ket iti panagsuratko iti pagiwarnak iti probinsia ket maitutop la unay.
Uray no awan bayad dagiti sinuratko iti SC, ken itulod iti Vigan, saan a tubeng. Timmulongak iti literature section ta isu ti forte.
Iti pannakipulapolko kadagiti kabaddungalan ket pagtaudan ti ragsak, lalo kadagiti kabarbaro a maam-ammo iti national presscon, iti seminar ken kombension dagiti mannurat ken dadduma pay a panagtitipon, iti komunikasion babaen ti surat, ken iti chance conversation.
Naipasngay ti Tawid Magasin. Nagaw-awisak kadagiti papagayam a mannurat, ket adu dagiti nagipatulod iti manuskritoda, manipud iti Cagayan Valley, Cordillera ken iti Region I ken Metro Manila; timmaripnongak kadagiti miting ken seminars dagiti nagduduma a gunglo dagiti mannurat, campus writers ken educators, nagaw-awisak kadagiti agkontribiut.
Idi agangay, naawisak nga agsarita, aglektiur, makisinnukat iti kapanunotan ken dadduma pay. Makunak nga eksperiensa dagitoy a saan a magatadan.
(Maituloyto)


text:
AGBABATTUOGKAMI a tallo a bayog nga agkakataeb iti paradipad ti imburnal iti abaga ti kalsada probinsial iti Sitio La Loma, Brgy. San Antonio, San Leonardo. Lima a pangal ti agdan ti surokna a dua a dies ti edadmi. Adda met ketdi makunan a, a bayyabas dagiti matami, ngem dimi pay laeng kayat ti paigalut ta dimi pay naipapas ti agbaro. Naisipmi nga ipadpad-eng pay a panunoten dayta a banag ta saan pay a naan-anay ti lukmeg ti pitakami; isu nga agpipinnaadukami iti mula a mais ken lasona ta barbareng masinggapong ti suerte ket manayonan pay ti urnongmi iti banko. Narigat ket ti awan pagtugawanna a maigalut ta dinto ket asino ken sadino la ditan ti karkaramutan nga umararawan iti panawen a panagkasapulan.
Mulmulagatannakamin ti init iti dayta nga agalas nuebe ti bigat a nagpasugnod ti pul-oy idi madlawmi manipud iti abagatan ti sumungad a traysikel a top down – awan linongna – ken agin-inayad a kasla adda birbiroken ti drayber. Ipatomi lattan nga agsapsapul ngata iti pagimtuodanna. Welcome iti ilimi a San Leonardo, gayyem!
Insardengmin ti innangawmi ta pinaliiwmi ti umasideg nga agin-iniin, agkuskusapon ken agkubkublang a nalabaga a traysikel – ita laeng a makitami daytoy, isu nga ipatomi lattan a sangsangaili la ketdi ti drayber.
Agiinnangawkami itay ta agpapadakami la ketdin iti pinammigat – instant noodles! Imlekkami ta naganus a bulong ti marunggay ti inlaok ni Ambrose butirog, a kunam la no tamtambutiogan a gakong wenno bat-og ken kanayon a nakalabus ken nakasalapay laeng iti abagana ti sandona. Agtayag iti lima a kadapan ken dua a pulgada ngem naparagsit nga aggunggunay. Inadaw kano ni nanangna ti naganna manipud iti nalatak a mannurat, ni Ambrose Bierce. Ginalip met nga uppat a kalip-ak a bulong ti petsay ti inlaok ni Michael, ti aw-awaganmi iti alutiit iti purok, ken nabirngasan iti Allit Kuttongit. Inisemandak met ta nupay awan ti bulbulong nga inlaokko ngem gapu iti umas-asuk a digo a di pay mabatok ti agkuskusapo ken duogan a pilat, napaluknengna met ti natangken nga ittip ti kilabban. Dagita ti rungrungiitanmi ta uray no nanumo ti pinammigatmi, mabalin a paglig-isan iti ampas ti katangken ti buksitmi.
Agpapadakami a nangiserra pay laeng ti ngiwatna ken nagmasngaad iti paradipad ti imburnal a natikagan. Agpapadakami amin a nakapantalon iti maong ken nakaismagel iti inyipit. Nagbattuogkami ditoy imburnal ta ur-urayenmi ti kabaddungalanmi, ni Andres, a naikamang sadiay Brgy. Dardarat, ti kabangibang nga ili ti Bugnay, ta agpabuniag ti inaunaan a putotna. Saggaysakami pay ketdi a, ti imbulsa a plastik a supot barbareng no nalabon ti saganada ket mangikissiimkamto iti iyawidmi tapno mabaliwan met ti memoriadon a noodles a pammigatan. Agpasugnod pay ketdin dagiti pinuon ti marunggay iti kanayon a panaglip-ak. Masadut payen nga aguggot dagiti kamotit a kanayon a mapaltongan. Nagsardengen dagiti pinuon ti tarong nga agbunga ta arigna kikit pay laeng ket mapurosen nga idalamadam ken isiwsiw iti digo ti buggong a napis-itan iti sili’t sairo. Nagpasugnoden dagiti pinuon ti kamatis nga agbunga ta apaglabanag pay laeng ket maideppelen iti asin wenno bugguong sa ngarusngosen a pagpabulon iti kilabban a pammigatan. Dagiti bulong ti petsay? Hu, ania met, adda pay met ngata matudtud, anusanen a, ania ngarud, ta umun-una met nga agtuktok iti pammigatanda dagiti bangad iti amin a kabangadan a manok!
Nagdispasio ti traysikel ket ipagarupmi lattan a ranta ti drayber ti agimtuod. Nagsardeng iti igid ti sementado a kalsada probinsial.
“Ditoy kadi ti Sitio La Loma, apo…” naalumaay ti timek ti drayber, nabangag ngem nabukel a maawatan. Pamandeken ken pamugoten ken immita ti kulotna. Naraniag ketdi dagiti singkitna. Namsek dagiti piskelna, nalabit agtaltalon ken agbangbangkag met daytoy wenno mangngalap ket ngata.
“Eksakpor, compañero! Buenas dias, asta la vista. Addaka iti Purok La Loma! Dita makin-ammianan a purok ti Cubao,” kellaat a timmakder ni butirog, simmungbat ken nangtambotambor pay iti kimmaramba a buksitna babaen kadagiti dakulapna, agsasaruno ti panangkiddayna iti sangaili. Napasig ti tono ti panagsasaona a kunam la no nabayagen a kabaddungalanna ti sangaili. Kadakami a tallo, isu ti kalaingan a sumao. Siguro a ket, gapu ngata, iti nagrarapit a sallapiding dagiti bibigna.
“Ania nga eksakpor nga ibagbagam met?” nagrupanget ni Allit, kinudkodna ti semi-kalbo a buokna. Dinan sa naawatan ti pasakalye ni butirog. Napartak a nangpidut iti napalanas, manileng ken bassit a kumunig a banag a kas kalukmeg ti tammudo, ngem kasla nakigtot ta nagkuyegyeg pay ken inibbatanna met laeng a dagus sana impunas dagiti kannawan a ramayna iti kannigid a laylayan ti pantalonna idi naamirisna ngata a tumangtangken gayam ken aggangon a lugit ti manok. Imlekkami ta bebbeb met ni daytoy, ti la ket mapidpiduten ti laglag!
(Adda tuloyna)


text:
SAN FERNANDO CITY – Sangapulo ket dua a babbai ti pinadayawan ti Overseas Workers Welfare Administration – Regional Welfare Office 1 (OWWA-RWO1) kas outstanding “Migranteng Juana” iti Ilocos Region itay nabiit.
Kinuna ni Justine Marbella ti OWWS a napadayawan dagiti 2016 Migranteng Juan awardees gapu iti maipagpannakkel a naaramidanda kas mangmangged iti panagdur-as iti aspeto ti panagtitipkel ti pamilia, serbisio iti komunidad ken panagnegosio, a nagbalinanda a pagtuladan a modelo kadagiti padada a babbai.
Kinuna ni Marbella a nagakem pay dagiti napadayawan kas partner ti OWWA-RWO1 iti promosion ken pannakasalaknib ti pagimbagan dagiti overseas Filipino workers ken dagiti pamiliada, ta datida met nga OFWs ket itan addaandan iti asawa ken nagannak kadagiti aktibo nga OFWs.
Saggatlo a babbai tunggal probinsia ti napadayawan:
Iti Ilocos Norte, Elizabeth A. Gorospe ken Flordeliza F. Aceret agpada a taga-Bacarra, ken Purisima M. Torralba ti Badoc;
Ilocos Sur: Eliza E. Acena ti Santa Maria, Loida T. Pallones ti Candon City, ken Milagros L. Jandoc ti Santa Cruz;
La Union: Concepcion V. Sabas ti Bangar, Terenciana G. Martines ti Luna, ken Jene W. Austria ti Sudipen;
Pangasinan: Jocelyn B. Bersano ti Alaminos City, Mary Grace F. Rosario ti San Carlos City, Evelyn Bascos Basconcillo ti Mangaldan.
Napadayawan dagiti awardees kas paset ti selebrasion ti 2016 National Women’s Month a nakaiyunay-unayan ti pudpudno a kababalin ti mararaem nga OFW. Ti tema ita a tawen: “OWWA Juana: Migranteng Pinay, Dakilang Tunay.”
Iti panagbitla ni Atty. Florence Marie Gacad-Ulep, presidente ti Regional Advocates for General Equality (RAGE) iti Region 1, dinayawna ti annongen dagiti babai iti sosiedad, idinto a dinakamatna a nagbalin ti pannakapabileg dagiti babai nga instrumento iti sibubukel a panagdur-as ti komunidad.
Indagadag met ni Gerardo C. Rimorin, OWWA OIC kadagiti awardees ti panagtuloyda a pagtuladan iti panagdur-as, a di maiddep ti umap-apuy a tarigagayda ken agpaay ti lawagda a silnag kadagiti amin a padada a babbai. (Manipud iti report ni Miriam P. Aquino, PIA, La Union)


text:
BANTAY, Ilocos Sur – Maysa a tienda iti Barangay Balaleng Amaniance ditoy nga ili ti natakawan itay nabiit.
Nagreport iti polis ni Arthur Pablico, 45, naasawaan, residente iti nadakamat a barangay, a natakaw ti naglakuanna a nasurok a P7,000 ken uppat a selpon a naibati iti sarisari store iti sanguanan ti balayda.
Segun iti report, nakastrek dagiti di nabigbig a mannanakaw babaen ti panangdadaelda iti tulbek ti tienda.
Naduktalan ni Pablico ti panagtakaw iti ipapanna panaglukat iti tienda iti agsapa.#


text:
Naplano ti yaalsa dagiti soldado a Filipino ken dagiti padada a rebelde babaen ti panangrautda iti dua a sarikedked dagiti Kastila ti Manila ken Cavite. Ngem saan a natungpal ti nagtulagan dagiti dua a grupo a nagtunged iti pannakapaay ti yaalsa. Daytoy pay ketdi ti ginundawayan dagiti agtuturay a Kastila a nangikallawit iti nagan dagiti prominente a Filipino nga adda pannakainbolbarda iti yaalsa tapno maleplepan ti tignay a liberalismo, nangruna iti secular clergy.
Nagtulagan dagiti dua a grupo a mangrugi ti yaalsa iti karabian ti Enero 20, 1872 ket agbalin a senial kadagiti soldado a Filipino a mangraut iti sarikedked dagiti Kastila iti Cavite dagiti luses a maipatayab manipud iti tapaw ti maysa a pasdek iti siudad ti Manila.
Saan a naiwayat dagiti soldado a Filipino iti Manila ti panangipatayabda iti luses. Napagbiddutan ketdi dagiti soldado iti Cavite dagiti naipatayab a luses bayat ti maysa a piesta iti Sampaloc a dagitoy ti pagilasinan kas napagtulagan. Agdagup iti dua gasut a soldado iti Cavite ti nangraut iti garison dagiti Kastila. Impanguluan ti maysa a sarhento a Filipino, maysa a Lamadrid, dagiti soldado a Filipino a nangraut iti garison. Iti daytoy a ranget, sumagmamano nga opisial a Kastila dagiti nagudas. Ngem saan a nagpaut ti ibubusor agsipud ta immarayat dagiti soldado manipud iti Manila ket naparukma dagiti rimmaut.
Adda sumagmamano a maitudo a gapu iti panangraut dagiti Filipino a rebelde iti garison dagiti Kastila. Ngem adda dagiti mamati a dagiti met laeng Kastila a papadi ti nangirubbuat iti yaalsa tapno malangdet dagiti sumagmamano a Filipino a papadi a kangrunaan a nangilunglungalong iti pannakaipaima dagiti pariseo kadagiti Filipino a papadi.
Adda dagiti sayangguseng a maysa a padi a Kastila ti nagkawes ken nanglimlimo a ni Padre Jose Burgos ket inuyotanna dagiti agindeg iti Cavite nga umalsa maikontra iti Espania.
Ngem adda dagiti mamati a dagiti met laeng papadi a Filipino ti nangirubbuat iti yaalsa agsipud ta agimonda kadagiti regular a papadi a Kastila.
Saan a napatalgedan no ania kadagitoy ti pudpudno a nakagapu iti yaalsa dagiti Filipino a soldado a nakaibuisan dagiti biag. Ngem maymaysa ketdi ti kaipapanan ti yaalsa, saanen a naigawid pay ti marubrubroban a rikna dagiti rebolusionario maikontra kadagiti papadi a Kastila isu nga immalsada.
Ngem adda dakes a nagtungpalan ti yaalsa dagiti Filipino a soldado. Adu a prominente a Filipino ti inaresto dagiti soldado a Kastila, nangruna dagiti napaliiw a natured a mangilungalong iti pannakaiwayat iti reporma iti simbaan a pakairamanan dagiti Jose Burgos, Feliciano Gomez, Jacinto Zamora, Mariano Gomez ken Agustin Mendoza; ken dagiti abogado a pakaibilangan da Joaquin Pardo de Tavera, Antonio Ma. Regidor, Bartolome Serra and Pedro Carillo; ken da Jose Maria Basa, Mariano Inocencio ken Crisanto de los Reyes a maibilang kadagidi a panawen a nabileg a tattao.
Saan la a dayta, adu pay dagiti nasuspetsa a Filipino nga adda nakainaiganda iti plano a yaalsa ket nainget a nasipsiputan ti garaw dagitoy. Pati dagiti suratda ket linukatan dagiti Kastila nga agtuturay. Karaman da Florentino Torres, Ambrosio Bautista, ken Angel Garchitorena kadagiti sumagmamano a Filipino a napagsuspetsaan a karaman iti yaalsa.
Kasta kainget ti pannakasiput dagitoy a Filipino. Nabuangay pay ti maysa a konseho ti gubat a nangkondenar a matay dagitoy napagsuspetsaan. Dagiti dadduma ket naibalud ken naipalladaw.
Sumagmamano a papadi a nangidarirag iti pannakaited kadagiti papadi a Filipino iti dakdakkel a pagrebbengan iti simbaan ti nagbalin a biktima iti napaay a yaalsa idi Enero 20, 1872.
Karaman ditoy da Fr. Jose Burgos, Gomez ken Zamora, dagiti tallo a nabirngasan a martyr-priest.
(Maigibusto)


text:
Bakir
Ti bakir wenno kabakiran, ket maysa a lugar nga addaan iti nasamek a kaykayo. Kasla dagiti siudad, daytoy ket segun kadagiti nadumaduma a panangipalpalawag iti kultura, no ania iti maikeddeng a bakir ket adu ti pagdumadumaanna iti kadakkel ken adda dagiti nadumaduma a pannakaidasig segun no kasano ti nakaibuklan ti bakir.[1] Ti bakir ket kadawyan a ti maysa a lugar nga adu ti kayona ngem ti ania man a natayag a nasamek iti mulmula ket mabalin a maipanunotan a bakir, uray dagiti adda iti sirok ti danum a kas dagiti bakir ti kelp, wenno ti saan a mula a kas ti fungi,[2] ken bakteria. Dagiti bakir ti kayo ket abbonganna ti agarup a 9.4 porsiento iti rabaw ti Daga (wenno 30 porsiento iti dagup a kadakkel ti daga), urayno idi ket ad-adu ti inabbonganda (agarup a 50 porsiento iti dagup a kadakkel ti daga). Dagityo ket agannongda a kas dagiti pagtaengan para kadagiti organismo, mangtimbeng ti hidrolohiko a panagayus, ken mangkonserba iti daga, a mangbukel daytoy ti maysa kadagiti kangrunaan nga aspeto iti biospera.
Ti kadawyan a bakir ti kayo ket buklen iti ngato a balawbaw (balawbaw wenno akin-ngato a tuon ti kayo) ken ti sub-boske. Ti sub-boske ket kaaduan pay a nabingbingay kadagiti tuon ti babassit a kayo, tuon ti yerba, ken ti tuon ti lumot ken dagiti mikrobio iti daga. Kadagiti narikut a kabakiran, adda pay ti nasayaat a naipalplaawag nga akin-baba a tuon ti kayo. Dagitibakir ket sentro kadagiti amin a a biag ti tao gaputa dagitoy ket mangited ti maysa nga agdumaduma a sakop dagiti rekurso: agipenpenda iti karbon, makatulonda iti panagtimbeng ti klima ti planeta, sagatendad ti danum ken pasayaatenda dagiti masna a pakadangran a kas dagiti layus. Dagiti bakir ket aglaonda pay iti agarup a 90 porsiento iti naindagaan a biodibersidad iti lubong.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Lund, H. Gyde (coord.) 2006. 'Dagiti pannakaipalplawag iti bakir, Panagtarikayo, Panagaramid ti bakir, ken Panagmula iti kayo'. Gainesville, VA: Dagiti Serbisio ti Pakaamo iti Bakir. Magun-od manipud ti: ComcastNet-gyde.
- ^ Stamets, Paul (2005). Mycelium Running. Ten Speed Press. p. 35. ISBN 1-58008-579-2.
- ^ "Reporta iti Sibibiag a Planeta idi 2010". 2010. Naala idi 19 Abril 2011.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Bakir iti Wikimedia Commons


text:
CANDON CITY – Sangapulo ket innem a lugan ti dinarusdos ti maysa minibus iti sanguanan ti pagadalan sekundaria ditoy siudad a nakasugatan ti 11 a tattao a kaadduanna dagiti estudiante idi apaglabes ti alas dose ti malem idi Hulio 15.
Segun iti report a dimmanon iti polis ditoy, sinarubsob ti minibus a Raschel Ann Aljane a minaneho ni Cesar Pescador y Alcos, 36, naasawaan, ken residente iti Barangay Poblacion West, Pidigan, Abra dagiti lugan a nakaparking iti sanguanan ti Candon City National High School a pakaibilangan ti 11 a traysikel, 3 a kotse ken maysa a motorsiklo a nakasugatan dagiti estudiante ti nasao a pagadalan.
Naitaray iti Candon City Hospital dagiti nadunor nga estudiante ti CCNHS a pakairamanan da Rachel Gamoso y Manzano, 15; Justine Pascua y Sison, 15; Dave Cutin y Gabertan, 12; Abner Gamoso y Gacusan, 14; agpapada a residente iti Barangay Bagar, Candon City; Dan Hazel Ludivico y Aluyen, 15, residente iti Barangay Langlangca Ist; ; John Mark Barandino y Villanueva, 15; residente of Barangay Langlangca 2nd; ken Ryan Langiden y Noces, 17; residente iti Barangay Tocgo.
Nayospital pay da Barangay Captain Ernesto Galano y Corpuz, 65, residente iti Barangay Baybayabas, Santiago; Marcelina Udayan y Balache, 64, residente iti Barangay San Jose, Candon City; Rolly Manzano y Inigo, 35, naasawaan; ken Daniel Gamoso y Gaber, 32; agpapada a residente iti Barangay Bagar.
Nagsagrap iti garadgad ni Angelo Medina y Ellorin, 5, residente iti Barangay Olo-Olo Sur, Santiago ken pasahero ti nasao a minibus.
Iti kaudian a damag, rimmuar aminen dagiti nasugatan iti ospital malaksid ti maysa a naitaray iti maysa nga ospital iti San Fernando City, La Union.
Segun iti inbestigasion, agpaabagatan a direksion ti minibus idi naawanan iti preno a puon ti nangdarusdosanna kadagiti nakaparking a traysikel ken dagiti tallo a kotse a kukua da Romeo Pascua, sheriff iti RTC Candon; Joselito Javier y Parado, anchorman ti Bombo Radyo Vigan; ken Susan Medina y Ellorin; ken maysa a Honda Wave motorcycle.
Boluntario a simmuko ti drayber ti minibus iti Candon police station.#


text:
Pimmusayen ni sigud a presidente Corazon ‘Cory’ Aquino, ti idolo ken pagtamdan a lider iti Pilipinas.
Ni Aquino ket pimmusay agarup 3:18 iti bigat iti aldaw ti Sabado gapu iti cardio-respiratory arrest, daytoy ti kinuna ti anakna a ni senador Benigno Aquino III.
Agtawen iti 76 anios, nakita ti sakitna a colon cancer idi napalabas a Marso 2008 ket naag-agasan babaen iti chemotherapy. Idi napalabas a bulan ti Mayo, naoperaan isuna ket naikkat ti sumagmamano a paset ti colonna sa naipan idi Hunio idiay Makati Medical Center gapu iti loss of appetite.
Manipud idi nayuneg iti ospital, saanen a pimmantas ti kondisionna ket nagkaykaysa dagiti umili iti pagilian tapno tulongan isuna babaen iti panagkararag, misa, panangibitin iti yellow ribbon ken dadduma pay.
Idi 1986, suotna ti signature yellow a paboritona a kulay, indauluanna ti dagiti rally ken protesta kas pangrugi iti 1986 People Power a nanggibus iti 20 a tawen a panangidaulo ni sigud a presidente Ferdinand Marcos.
Ni Marcos ti itudtudona a nangpapatay iti asawana a ni sigud a senador Benigno ‘Ninoy’ Aquino, Jr. idiay Manila airport idi agsubli daytoy iti exilena idi 1983.
Nupay iti damona ket adda ti panagkedkedna a sumango kenni Marcos iti eleksion, ngem kalpasanna ket nagbalinen a maysa nga icon isuna ti demokrasia iti intero a lubong.
Ti Time Magazine ti nangnagan kenkuana kas Woman of the Year idi tawen 1986.
Bayat iti panagtakemna kas presidente, pakairamanan kadagiti gapuananna ket dagiti sumaganad:
Panakawaya-waya iti 500 a political prisoners, panakabukel iti 1987 constitution a nangsukat iti Martial Law era 1973 constitution. Daytoy metten ti nangisubli iti demokrasia kas koma nawaya a panagbotos, bicameral congress ken ti independente a Korte Suprema. Nakasubli ti ekonomia iti panagtugawna babaen iti nangato a GDP. Nupay kasta, gapu iti kudeta, napaut a blackouts ken panakaapektar iti ekonomia ti US, bimmaba met laeng daytoy. Naipasa ti Comprehensive Agrarian Reform Program (CARP).
Kalpasan iti panagtakemna kas presidente, nagbiag isuna kas pribado ket maysa kadagiti kangrunaan a nagturonganna ti painting babaen iti paborito a subjectna a sabong ken babbai. Nakipaset pay isuna iti exhibits ken advocacy kas koma iti Senator Benigno S. Aquino, Jr. Foundation, PinoyMe, ASA Foundation, ken People Power People.
Idi Enero 2001, nakipaset isuna iti maikaddua nga EDSA Revolution a nakapatapuakan kenni sigud a presidente Joseph Estrada, gapu iti akusasion kenkuana a plunder.
Idi 2005, sinuportaran ni Aquino dagiti grupo ti cabinet secretaries a naglusulos gapu ii kontrobersia ti “Hello Garci” wire-tapping scandal. Nakipagmaymaysa isuna iti oposision tapno papanawen iti Malakanyang ni Presidente Gloria Macapagal Arroyo nupay saan a nagballigi.
Sinuportaranna ti yaalsa da Marine Col. Ariel Querubin kabayatan iti stand-off dagiti Marines iti Marine headquarters idi 2006.
Idi napalabas a tawen, sinuportaranna ni NBN-ZTE whistleblower Jun Lozada.
Inwaragawagna pay ti panagbabawina iti panagsuportar iti EDSA II gapu kadagiti nagkaadu a kontrobersia iti administration ni Arroyo. Iti dayta a gundaway, dimmawat daytoy ti despensa kenni Estrada.
Sakbay a natay, adu kadagiti umili ti nagkaykaysa a nangiwaragawag iti suporta kenkuana pakairamanan iti panakaisayangkat iti adu a misa ken kararag kas panangipakita iti panangipateg iti maysa a presidente nga inay-ayat dagiti umili iti Filipinas.


text:
VIGAN CITY – Naipaiman iti University of Northern Philippines ditoy ti pannakamanehar ken pannakausar ti Quirino Stadium.
Daytoy ti kangrunaan a sinaguday ti memorandum of agreement a pinirmaan itay nabiit da Gov. Deogracias Victor “DV” Savellano ken ni Dr. Lauro Tacbas, presidente ti UNP.
Pinasimpa ken pinapintas ti gobierno probinsial ti nasao nga istadium para iti pannakaangay ti 2nd Philippine Olympic Festival idi Marso daytoy a tawen.
Kinuna ni Savellano a nasaysayaat a maipaima ti istadium iti UNP tapno agtultuloy ti pannakamantenerna ken mausar a nasayaat kangrunaan kadagiti sports activities ti nadakamat nga unibersidad ken kasta metten dagiti sabali pay a pagadalan ditoy probinsia.
Impasigurado met ni Dr. Tacbas a saan a mapaay ti provincial government ti talek nga impaayna iti UNP ket mamanehar ken mausar a nasayaat dagiti pasilidad ti stadium.
Kinunana nga agbalin daytoy a venue kadagiti Physical Education classes tapno makaadal a nasayaat dagiti estudiante ken mausar pay a pagsanayan dagiti atleta a makisalip kadagiti nadumaduma nga paay-ayam. ta kadagitoy a gundaway agkurkurang iti maikanatad a lugar a pagsanayan dagitoy.
Sakbay ti pannakaangay ti Philippine Olympic Festival, nabaybay-an ti stadium ngem iti agdama, nadalusan ken napasayaat ti swimming pool ken napapintas oval ground a pakaisayangkatan dagiti paay-ayam iti athletics ken gymnastics.#


text:
Maysa a dakkel nga industria iti Cagayan ti pancit, nangruna iti Ciudad ti Tuguegarao. No labsen ti agsao, di maguantaan dagiti lokal nga agar-aramid iti miki iti ciudad ti kaadu ti suplayanda iti produktoda ta iti agarup amin a suli ken sidiran ti ciudad, adda masarakan a panciteria, dakkel ken bassit, a pagaarimutongan dagiti mammansit. Kadagiti pasdek ken puesto ti negosio, pagtagilakuan, eskuelaan, ofisina, naiballaballaet dagiti pagpancitan. Kadagiti paradaan ti bus, dyipni, traysikel, caretela; kadagiti igid ti highway, saan a maaw-awan ti panciteria. Adda pay no kua uray la tallo a panciteria nga agaabay iti puesto. Uray pay kadagiti restauran wenno panganan, adda latta nga adda pancit a mabalin nga orderen. Iti inaldaw, nangruna iti break time ken iti mumalem, agadiwara iti siudad ti sayamusom ti agat-sibuyas, agat-bawang, agat-sili, agat-adobo, agat-sopas, agat-itlog, agat-pancit a mangipasimudaag a katibok ti luto ken kaan iti pancit.
Uray nagadu a panciteria iti Tuguegarao, adu latta dagiti parokiano iti tunggal puesto. Addaan ngamin iti kabukbukodan a suki a mammansit ti tunggal panciteria ta kas kapadasan ken kapaliiwan, agduduma met ti sabor ken nanam dagiti maluto a pancit iti tunggal panciteria. Addaan dagiti agduduma nga aglutluto iti kabukbukodan a timpla ken ramen ken wagas iti panagluto iti pancit a pakairuaman no kua ti mammansit a dila ken boksit dagiti i-Tuguegarao. Ket awan maidumaduma kadagiti parokiano a mammansit: executive man iti ofisina, naka-barong nga empleado, uniformado a colehiala, tindera, kutsero, guardia, polis, drayber ti traysikel, mannalon, padapada a masarakam ida nga uray la agkalkaling-etan nga agpampansit kadagiti panciteria ti Tuguegarao.
Mairaman kadagiti kalalatakan a panciteria iti siudad ti ECL, J-Ren's, Budyok’s, Dating Doon, Gretchen’s, Tuddao’s, Nang’s, Amigo’s, Triangle, Max, Bunagan's, Jomar's, ken adu pay.
PANCIT BATIL-PATUNG
Agduduma dagiti kita ti luto ti pancit iti Tuguegarao kas iti pancit guisado, pancit canton, pancit bihon, pancit sotanghon, wenno pancit lomi ken pancit mami. Ngem kangrunaan ken kalatakan ti pancit batil-patung, ti luto a kabukbukodan a pataud ti Tuguegarao ken iti Cagayan. Maaw-awagan pay daytoy iti "Pancit Tuguegarao" ken no maminsan, "Pancit Ibanag." No adda Pancit Cabagan wenno Pancit Malabon wenno Pancit Molo, adda met Pancit Tuguegarao nga isu ti batil-patung. Kaaduan a panciteria iti ciudad ti naisangrat laeng para iti pancit batil-patung, awanen sabali, ta daytoy ti ad-adda a sapulen ken orderen dagiti parokiano.
Iti Tuguegarao, no sumrekka iti panciteria, maipasabat ti nakaitangkarang a kasla plakard a naibitin wenno nakalansa iti diding a nakaisuratan ti menu ti pancit batil-patung iti agduduma a pagpilian nga order segun iti presio ken kaadu ti serving ken/wenno toppings: "Regular," "Super," "Mega," ken "Special."
Gagangay a sangapinggan ti "regular" a batil-patung ken agpateg iti P25, naparabawan iti kalalainganna a kaatado ti naigisa a nagayat a repolio, nasigsigit a carrot, nair-irap a baguio beans, patubo a balatong (toge), nagayat a bulong ti lasona, gisado a nagiling a karne ti baboy wenno nuang, narumrumek a sitsaron-baboy, ken kangrunaanna, itlog.
Ti itlog a maiparabaw, isu ti "patung." Masansan a ‘tay naprito nga umuna nga estilo sunny side up wenno naigisa iti sangkabassit a digo a nakalutuan ti pansit. Wenno ‘tay naipettak a maiparabaw apaman a maadaw ken maidasar ti napudot a pancit.
Iti P30, ad-adu ti serving ti "super" ken sumagmamano kagalip a hotdog ken kailgat nga adobo a dalem ti baboy ti mainayon a toppingsna.
Ti P35 a "mega", dandanin sangabadehado a batil-patung ken malaksid kadagiti naagapaden a parabaw, ad-adu ti maikabil a nail-ilgat a dalem ken hotdog ken manayonan pay no dadduma iti napirpirsay a bagnet wenno ilgat ti adobo a karne ti baboy.
Ti "special" a pancit batil-patung ket manipud iti P40 agingga P45. Daytoy ti makuna nga "specialty" ti partikular a panciteria a pakaigidiatanna iti sabali a panciteria. Mabalin nga ad-adu ti maipan a pancit, napuspuskol ti maiparabaw a dalem wenno karne ken sitsaron nga uray la agpissuolan ti serving, wenno addaan iti sabsabali pay a parabaw a kas iti nakirog a pasayan, gisado a fishballs wenno tokwa, itlog ti pugo, embutido, napulbos wenno napirpirsay a lasag ti tinapa ken dadduma pay a topping a gagangay a maikabil laeng iti dadduma a kita ti pancit kas iti canton, palabok wenno bijon.
Amin dagitoy nga order ket mapakuyogan iti naitasa wenno naimalukong a napalet a kaldo a naaramid iti itlog a naibatir iti digo a nakalutuan ti pancit. Isu daytoy ti "batil" a gagangay a kalduen kabayatan ti pannangan ti pancit. Wenno no kursunada, maipakbo wenno mailabay iti pancit. Isu pay daytoy ti nakaadawan ti nagan a "batil-patung," maiparabaw ti nabatir nga itlog iti pancit.
Saan met a maaw-awan ti nakaplatito a nagayat a sibuyas a mapasurotan iti sumagmamano nga iwa ti calamansi a pagperres. Matimpla iti toyo, tubbog ti calamansi wenno suka ti artem a sili ken mapettakan iti sili, daytoy ti mangpaimas ken mangpasabor ken mangpaingel iti batil-patung.
No managsilika, adda a nakaanta ti suka ken naartem a sili ti sairo iti tunggal lamisaan. Iti dadduma a panciteria, adda pay ‘tay nagayat a silit’ sairo. Adda pay no kua ‘tay napulbos a sili a mabalinmo nga iperper iti pancitmo ken iti kaldom. Kinapudnona, adda dagiti mangibaga a nabileg nga aphrodisiac ken pagpabara iti lamminen a rikna ti batil-patung aglalo no napnek iti nakapalpalet a batil, naderder a sili, ken nagayat a sibuyas. Kas pasingkedan dagiti addaan panciteria, ad-adda ken ad-adu ti malakoda a batil-patung no kasta a kalam-ekna ken no matutudo. Umabot pay iti P3,000 agingga iti P5,000 ken nasursurok ti manetoda iti inaldaw no kua.
Iti sumagmamano a panciteria, malaksid iti soft drink, fruit juice wenno iced tea a pagibulon, mabalin pay ti agorder iti cervesa wenno hinebra ket agbalin ti batil-patung a naimas ken nakanannanam a pulotan. Iti pay dadduma a mammansit, saan laeng a pangmerienda, makaanayen a pangngaldaw wenno pangmalemda ti maysa nga order ti pancit.
‘REPUBLICA TI PANCIT’
Saan ketdi a partikular la iti Tuguegarao wenno Cagayan ti panagayat iti pannangan iti pancit. Kinapudnona, sapasap daytoy ket kaaduan a Filipino ti mannangan iti pancit ta saan met ngamin a maaw-awan ti pancit iti menu wenno iti lamisaan a panganan iti agarup isu amin a paset ti Filipinas manipud inyam-ammo dagiti nagkauna nga Insik ti pancit iti pagilian. Amin a Pinoy a sagana wenno padaya, bassit man ken dakkel, adda nga adda ti pancit. Nangruna la ngaruden iti panagkanaganan, prominente a maidaya ti pancit kas "pangpaatiddog iti biag" ti agkasangay.
Iti maysa nga artikulo ti Philippine Center for Investigative Journalism, gapu iti takuat a sumaruno ti pancit iti innapuy a kas kangrunaan a makan wenno taraon ti Pinoy, nabirngasan ti pagilian kas "Republic of Pancit." Kada rehion ket addaan kabukbukodan a version ti pancit iti agduduma a wagas ti panangisagana iti pancit ken dagiti parabaw, panangluto ken panangkaan.Adda Pancit Cabagan ti Isabela, Pancit Vigan ken miki ti Ilocos, Pancit Habhab ti Quezon, Pancit Molo ti Iloilo ken Bacolod, La Paz Bachoy ti Iloilo, Pancit Malabon ti Malabon, Pancit Luglog iti Pampanga ken Katagalogan, Pancit Marilao ti Bulacan, Pancit Bataan ti Bataan, Pancit Batil-Patung ti Tuguegarao ken Cagayan, ken dadduma pay.
Ken kinapudnona, itoy a panawen ti naynay a krisis iti ekonomia ken politika, dandani pay ketdin pattogen ti maysa a kita ti pancit ti bagas ken galunggong kas kangrunaan a taraon ni Pinoy, nangruna iti kaaduan a gagangay nga umili — ti nalatak ken nalaka nga instant pancit mami ken instant pancit canton a nagbalinen a kasla ofisial a nailian nga staple food gapu iti kanginan ti bagas agraman karne, ikan ken nateng. Adu a nakurapay a pamilia ti arigna instant pancit laengen ti pagbibiagda.
Ket dinto la ngata, aya, met adda maaramid nga instant pancit batil-patung tapno uray siksika ket maisaganamon ti bukodmo a Pancit Tuguegarao? Napintas la ketdi manen nga industria iti ciudad ta mabalin a mayexport payen iti sabsabali a pagilian a yan dagiti mail-iliw iti pancit batil-patung a Cagayano.
Ngem kadagiti patneng a mammansit iti Tuguegarao, didanto la ketdi pay isukat ti uray pannakadarugsoyda iti ling-et a mangan iti batil-patung nga orderen ken anusanda nga urayen a maidasar kadagiti paboritoda a panciteria. Didanto malipatan nga iyebkas ti "Pancit tera!" ("Intay’ agpancit!) no makalagip ti mailiw a dila ken boksit.


text:
Nabartek iti maysa a malem ni Angkuan a naggawid manipud iti maysa a pasken. Iti sungaban ti purokda, nalabsanna ti dua a lalaki a dimsaag iti kalesa. Dagiti suspetsa a nangpatay iti kabsatna a ni Tony idi kanikalima a tawen.
Nagtupa ti sangi ni Angkuan. Nabayag a naglemmeng dagiti dua kalpasan ti pammapatay. Nadismis ti kaso maikontra kadakuada agsipud ta awan ti timmakder a saksi. Ita, nagsublin dagiti dua. Ipagarupda siguro a naikupinen ti kaso maikontra kadakuada.
Ngem kemkemkemen pay laeng ni Angkuan ti pungtot iti barukongna. Aglalo ita ta nalaokan iti arak ti darana.
Apagserrek ni Angkuan iti balayda, linuktanna ti lakasa a nakaidulinan ti paltogna. Inkasana sana kinalbit. Saan a naglati ti paltog ta masansan a dalusanna.
Impakbona ti karton a naglaon iti bala sana kinargaan ti magasin ti paltog.
Naglagaw ni Iniang nga asawana idi makitana ti ar-aramidenna.
“Apay dayta, Angkuan?” sinaludsod ni Iniang.
“Patayek ida! No pinatayda ti kabsatko, patayek met ida! Kimat laeng ti di mabales!” inradies ni Angkuan.
“Agpanunotka koma, Angkuan. Saan a dayta panagibalesmo ti panunotem no di ti masakbayan dagiti annakmo!” kinuna ni Iniang.
Ngem, nalaokanen iti arak ti dara ni Angkuan. Saanen a simrek kenkuana ti panagpakaasi ni Iniang nga asawana.
“Ita met laeng, ipaalnawko ida iti kataltalonan! kinuna ni Angkuan.
Nagkalumbitin ni Iniang ken dagiti annakna nga agtawen iti uppat ken dua iti takiagna. Nagrungaab dagiti ubbing. Ngem inwalin ni Angkuan ida. Uray la nagranatrat ti kawayan nga agdan iti panagdalagudogna nga immulog..
Insalikad ni Angkuan ti paltog idinto a sinurotna ti bit-ang nga agturong iti sungaban ti purok a nakasirpatanna kada-giti nangpatay iti kabsatna. Nalabsanna dagiti kasinsinna iti tianggi ni Baket Kulasa. Dagus a simmurot dagitoy idi inayabanna ida.
Kabayatanna, timmaray ni Iniang iti balay da katuganganna a lalaki nga adda laeng iti dayaen ti balayda. Dinagdagus ti lakay ti immulog sana dinagas ti kaanakanna a polis.
Ngem naladawen idi makagtengda iti sungaban. Nadalupon ti dua a suspetsa a nangpatay iti kabsat ni Angkuan iti paraanganda, nadigosda iti bukodda a dara.
Uray la nagkusaykusay ni Iniang iti leddaangna…
Naatake met ti katuganganna a lalaki ket saanen a nabigatan iti ospital a naka-itarayanna.
Tiniliw dagiti polis ni Angkuan. Naibalud. Adda timmakder a saksi kontra ken ni Angkuan. Kalpasan ti makatawen, nasentensiaan ni Angkuan a mabalud iti tungpal biag. Nababbaba ti sentensia dagiti dua a kasinsinna.
Idi maipan ni Angkuan iti Munti, nakalua idi awan ti namalubos kenkuana. Nakarikna iti panagbabawi iti inaramidna ngem ania pay ti maaramidna? Nautobna nga awan ti mamaay ti panagibalesna. Awan ti naitedna nga imbag iti pamiliana, nangruna iti masakbayan dagiti annakna.
(Maigibusto)