text:
PAGIMBAGAN ngata dagiti kaaduan a Pilipino ti Charter Change wenno pannakabaliw ti 1987 Constitution ti Pilipinas, wenno para laeng iti pagimbagan dagiti politiko ken opisial ti gobierno a mangidurduron ti pannakasukat ti Pamunganayan-Linteg ti pagilian?
Nagsisina manen kadagiti Pilipino iti agdama a panawen gapu ti kalikagum ni Presidente Rodrigo Duterte ken dagiti kakaduana iti Kongreso a mabaliwan ti agdama a Konstitusion ti pagilian tapno masukatan ti unitary system ket mapagbalin a federalismo.
Maysa ti pannakaadaptar ti sistema a federalismo kadagiti adu a kari ti Presidente idi panawen ti kampania. Idurduronna ti panagbalin a federalismo ti sistema ti gobierno ti Pilipinas tapno maiwaras ti turay kadagiti rehion wenno estado, nga iti agdama a unitary system ket tengngel ti nasional a gobierno iti Manila ti turay, bileg ken pannakayalokar dagiti pondo ti gobierno.
Ti singasing dagiti opisial ti Partido ng Demokatikong Pilipino – Lakas ng Bayan, ti langa ti federalismo a maadaptar ket naadaw iti modelo ti gobierno ti Estados Unidos, France, Australia ken Malaysia, a mapapati a mayanatup iti Pilipinas. Mabutosan ti Presidente iti intero a pagilian kas Head of State. Mapili met ti Prime Minister kadagiti nabutosan a kameng ti parliamentary kas Head of the Government. Mabutosan met dagiti senador iti tunggal rehion wenno estado. Maisingsingasing met ti pannakapukawen ti saad a Bise Presidente. Mabukel met dagiti 11 – 14 nga estado wenno rehion.
Inyusuaten ti supermajority sadiay House of Representatives ti addang a mangbaliw ti Konstitusion babaen ti Constituent Assembly wenno mamagbalin ti Kongreso nga asemblea a mangbaliw ti Konstitusion ta dayta ti kalakaan a wagas tapno maiwayat ti Charter Change. Tagirigaten ken taginginaen dagiti kongresista ti Constitution Convention ken People’s Initiative kas wagas a mangsukat ti Konstitusion.
Sadiay Senado, tapno mapulsuan ti kapanunotan ken karirikna dagiti Pilipino, naisayangkaten ti public hearing maipapan iti Charter Change a nakipasetan da sigud a Senate President Aquilino Pimentel Jr., Autor ti Local Government Code; sigud a Chief Justice Hilario Davide a maysa kadagiti commissioner iti Constitutional Commission a nangputar iti 1987 Constitution; sigud a Chief Justice Reynato Puno ken dadduma pay nga eksperto iti Constitutional Law ken mararaem a legal luminaries iti pagilian.
Impeksa ni Pimentel ti kapanunotanna a kasapulan ti pannakarebisar ti Konstitusion tapno masukatan ti sistema ti gobierno ti Pilipinas tapno maipakat ti naan-anay a pannakaiwaras ti turay ken kinabaknang ti pagilian kadagiti rehion para ti naparpartak a panagdur-as.
Supiaten met ni Davide ti pannakabalbaliw ti Konstitusion ket ibilangna dayta a napeggad nga eksperimeto ken saan a mayanatup ti federalismo kadagiti Pilipino iti agdama ken sumaruno a henerasion. Dinepensaan ti 1987 Constitution a maysa kadagiti kapintasan a Konstitusion iti intero a lubong.
Kanunongan met ni Puno ti pannakasukat ti agdama a Konstitusion tapno maipakat ti federalismo a sistema ti gobierno. Inlawlawagna a kasapulan ti pannakaiwaras dagiti dadduma a bileg ti nasional a gobierno kadagiti lokal a gobierno tapno nasamsamay ti panangipaayda kadagiti serbisio a kasapulan dagiti umili.
Nagduduma man ti kapanunotan da Pimentel, Davide ken Puno ket umaspingda iti tarigagay kadagiti dadduma pay a legal luminaries a no masukatan ti Konstitusion ket babaen laeng ti Constitutional Convention a dagiti kameng ket nagtipon a nabutosan a delegado ken madutokan tapno mangputarda iti baro a Pamunganayan-Linteg nga aprobaranto dagiti tattao iti nasional a referendum.
Nagsina met ti pagtaktakderan ti Senado nga idauluan ni Senate President Aquilino Pimentel III ken ti House of Representatives iti liderato ni Speaker Pantaleon Alvarez ta kayat dagiti senador a makisinada kadagiti kongresista nga agbotos no maadaptar ti Constitutional Assembly. Kayat dagiti kongresista nga agmaymaysa ti Senado ken Lower House nga agbotos ta sigurado a makaalada iti ¾ iti bilang dagiti kameng ti Kongreso a mangkanunong iti wagas ti panangbaliw ti Konstitusion. Nagtutulagen dagiti senador nga ikkatenda ti sino man a kameng ti Senado nga aggandat nga agatendar iti plano a maangay a joint session ti Kongreso.
Iti laksid dagiti adu a kontrobersia ken parikut ti pagilian ken dagiti umili iti agdama a panawen, apay a ti Charter Change ti maysa kadagiti maipangpangruna a trattrataren dagiti opisial ti gobierno? Apay nga iganat la unayen dagiti opisial ti gobierno nangruna dagiti kongresista a masukatan ti Konstitusion? Ania ti pudno a rason iti dayta nga addangda, tapno maisanud ti eleksion ken maipapaut pay ti panagtalinaedda iti turay?
Namin-adun a daras a nagandat a nabaliwan ti 1987 Constitution kadagiti naglabas nga administrasion – idi panawen da Presidente Fidel Ramos, Joseph Estrada, ken Gloria Arroyo – ngem saan a nagballigi dagiti nangilungalong gapu ta adu a Pilipino dagiti simmuppiat a saanda a pinati dagiti agparparang a napintas a plano ken inatapda a dagiti nangidurduron ket para iti bukodda nga interes, saan ketdi a para ti sapasap a pagimbagab dagiti Pilipino.
Awan ti perpekto a Konstitusion iti lubong. Aklonen dayta a kinapudno dagiti nangputar ti 1987 Constitution nga adda dagiti kurang ken depektona. Ngem kasapulan kadi a naan-anay a mabalbaliwan ti sibubukel a Konstitusion? Saan kadin a mabalin a masukatan laeng dagiti pasetna a kasapulan a mabaliwan?
Nabiit pay ti 1987 Constitution ti Pilipinas no maidasig iti Konstitusion ti Estados Unidos ti Amerika a naputar pay laeng idi Setiembre 17, 1887 idi panawen ni Presidente George Washington, ken namin-27 a naamendaran dagiti linaonna tapno mayanatup iti kasapulan dagiti umili. Ngem saan a naan-anay a nabaliwan ti Konstitusion daytoy mabigbig a kabilegan a pagilian iti lubong.
Kalaksidan dagiti naputar a Konstitusion idi panawen ti rebolusion ken gubat, tallo dagiti nagbalin a Pamunganayan-Linteg ti Pilipinas – 1935, 1973 ken 1987 – ngem apay a saan a magun-od dagiti Pilipino ti nasayaat a gobierno? Konstitusion kadi ti problema wenno galad ken kababalin dagiti mangpatpataray ti gobierno? Uray no maminribu a masukatan ti Konstitusion no saan nga agbalbaliw ti dakes nga aramid ken panunot dagiti kaaduan a Pilipino, saanto a pulos a magun-od ti nadalus ken nasayaat a gobierno.


c: text/html

text:
SANTIAGO, Ilocos Sur. Maysa a pamilia ti nasugsugatan gapu iti disgrasia idiay Barangay Bulbulala ditoy nga ili itay nabiit.
Nasugatan da Edito Dato, 44, residente iti Dirdirig, Burgos, Ilocos Sur, ti anakda a ni Cute Angel ken natukkol ti kannigid a saka ti asawana a ni Maribel idi sinapgid ti maysa a bus ti naglugananda a motorsiklo.
Segun iti inbestigasion ti polis, kellaat a nagsardeng ti sarsarunuen da Dato a minibus ket agobertek koma uray ti sumarsaruno kadakuada a Florida Bus a minaneho ni Marcelino Saculpao, 43, gapuna a nagsinnapgidda.
Naitaray dagiti biktima iti ospital idinto a simmuko ni Saculpao iti polis.#

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
STO. DOMINGO, Ilocos Sur – Maysa a farm equipment ti inted ni Congressman Ryan Luis Singson nga aramaten dagiti mannalon ditoy nga ili iti panagtalonda.
Personal nga inyawat ni Singson ti rice harvester kada Mayor Amado “Lito” Tadena ken ni Vice Mayor Floro “Butch” Tadena iti simple a programa a sinaksian dagiti barangay officials ditoy nga ili.
Segun ken ni Singson, daytoy ti kaunaan a harvester a proyektona iti primero distrito, kas paset ti programana a panangpamoderno ti panagtalon iti masakupanna.
Kinuna ni Mayor Tadena a ti pay laeng munisipio ti mangmanehar iti nasao a harvester ket adda mapusgan a mangiggem iti nasao nga equipo.
Innayonna a mabalin a sublaten ti asinoman a mannalon ti nasao nga ekuipo ngem adda maituding a bassit nga obligasionna a mausar met laeng para iti pannakamantener ti nasao nga ekuipo.#


text:
Ni Mancielito S. Tacadena
(Umuna a paset)
Maysaak met kadagiti agessem nga agkolekta iti batek (tattoo). Kinapudnona, addan bio-mechanical tattoo iti makinkanigid a takiagko nga impakargak tallon a tawen ti napalabas. Isu nga idi naibaga dagiti kaopisinaak a kayatda ti mapan iti Tinglayan, Kalinga, imboluntariok ti bagik a sumurot. Napagtutulaganmi ngarud nga iti parbangon ti Marso 13, 2016 ti ipapanmi iti Buscalan Village tapno padasenmi ti agpabatek iti agdindinamag a ni Apo Whang-od a maikonkonsidera a kaudian a “mambabatok” iti Kalinga.
Insaganak ngarud dagiti kasapulan iti iyuuli. Addan pamalpalatpatak no kasano ti dalananmi gapu ta mamin-anoakon a naisar-ong iti upland areas bayat ti kaaddak idi iti broadcast media. Imbes a kallugong, sniper’s veil ti intugotko tapno maabbongan ti sibubukel a rupa ngem napariir ta adu ti abotna a pagnaan ti angin.. Pinilik ti t-shirt a dri-fit tapno saan nga agtalinaed ti ling-et. Nangipanak met iti sumagmamano a t-shirt iti bassit a bag. Pagsukatakto ta ammok a mabasaak iti ling-et bayat ti trekking. Nangitugotak met iti bottled water nga inumen bayat ti isasang-at ken energy drink a pangikkatto iti bannog no makadanonkami iti lugar. Ken gapu ta rantak ti agpabatek, nangisaganaak iti sumagmamano a paracetamol ken ibuprofen.
Agalas-singko iti agsapa idi makadanonkami iti Bitalag, Tagudin a pangur-urayan ti inarkilami a van a mangitunda kadakami iti lugar da Apo Whang-od. Inarkilami daytoy iti innem a ribu a pisos. Dumalankami ngamin iti ili a Cervantes a sumalpot iti Tadian, Mountain Province a pangdagasanmi iti tourist guide a kaarruba ti baket. Siamkami amin agraman ti driver.
Bayat ti iyuulimi, nagpapas a nagbuya iti aglawlaw dagiti kakaduami aglalo dagiti dua nga on the job trainees iti opisinami a taga-Ilocos Norte. Nalawagen idi dumtengkami iti Bessang Pass, ti lugar a nakapasamakan ti rinnupak iti nagbaetan dagiti soldado a Filipino ken Amerikano kontra iti umat-atras idin a grupo dagiti Hapon nga idauluan ni Hen. Tomoyuki Yamashita idi WWII. Napasamak pay ditoy ti panangtambang dagiti NPA kadagiti agdaldaliasat a kameng ti 50th IB a nakapasagan ti sumagmamano a soldado a pakairamanan pay ti maysa nga opisialda nasuroken a maysa a dekada ti napalabas. Nagalakami kadagiti pakalaglagipan a ladawan ditoy.
Dinalananmi ti Aluling Bridge a mamagsilpo ti Ilocos Sur iti Mountain Province. Addaan met iti naidumduma a pakasaritaan ti nadakamat a rangtay ta nupay apagsurok la a gudua kilometro ti kaatiddogna, immabot iti tallo a dekada ken nagtakem ti lima a presidente sakbay a nalpas. Wen, nairugi daytoy idi 1978 a panawen ni Presidente Marcos ngem sa la naileppas idi 2013 a katengngaan ti panagtakem ni Presidente Noynoy Aquino.
Agalas-otson ti agsapa idi dumanonkami iti Tadian, Mountain Province. Dinagasmi ditoy ni Jonathan Baydon a mangiturong kadakami iti mismo nga ayan ni Apo Whang-od. Kinunana nga agtengnganto ti aldawen no dumanonkami iti sungadan ti Buscalan Village. Manipud sadiay, magnakami iti uneg ti nakurang maysa nga oras iti akikid a trail a sumang-at. Idi dumanonkami iti Bontoc, binalakadannakami ti guide a mangan iti nasapa a pangngaldaw tapno addanto pamigsami a sumang-at.
Alas onse y median idi dumanonkami iti lugar a pakaibatian ti luganmi. Kinunana a saanmin a mabalin nga isang-at ti lugan gapu ta madama a masemsemento ti dalan nga agpangato. Inlawlawagna a kasapulan nga aglugankami kadagiti agpaspasada a motorsiklo nga umuli agingga iti ayan ti maar-aramid a rangtay. Singkuenta pesos ti bayad ti tunggal tao. Dua ti kabaelan nga ilugan ti maysa a motorsiklo. Simken ti amak dagiti babbai a kakaduami gapu iti ilet ti dalan ken iti kauneg ti rangkis iti makanawan. Inagawaak met ti kimpet ta napalalo ti panaglag-oy ti shock absorber ti motorsiklo. Ngem natanang ketdi dagiti driver. Naruamdan ket kasla awan aniamanna ti panangidalanda iti luganda iti igid ti madama a masemsemento a dalan. Babassit la a kamali ket mabalin a maikaruskokami a nakamotorsiklo iti derraas!
(Adda tuloyna)


text:
Kawaw
Ti kawaw wenno kalawakaw ket espasio nga awanan iti banag. Ti balikas ket nagtaud manipud iti Latin a pangilasin iti vacuus para iti "bakante" wenno "kodapis". Ti maysa nga aproksimasion iti kasta a kawaw ket ti rehion nga addaan ti presion ti alingasaw a basbassit ngem ti presion ti tangatang.[1] Dagiti pisiko ket kanknayonda a pakitungtungan dagiti nasayaat a resulta ti panagsubok a rumsua iti perpekto a kawaw, a sagpaminsan laeng a makunkuna iti "kawaw" wenno nawaya nga espasio, ken inus-usar ti termino a sangkapaset laeng a kawaw tapno mangitudo iti pudno a saan a perpekto a kawaw a kasla ti naar-aramid iti laboratorio wenno idiay espasio. Ti Latin a termino ti in vacuo ket inus-usar a panangipalawag ti maysa a banag nga adda iti makunkuna a kawaw.
Ti kasayaat iti sangkapaset laeng a kawaw ket asideg nga arngian ti perpekto a kawaw. Dagiti sabali a kapadana, ket ti ab-ababa a presion ti alingasaw ket kaibuksilanna ti nangat-ngato a kasayaat ti kawaw. Kas pagarigan, iti kadawyan a panagdalus a kawaw ket makapataud ti makaanay a panagsultup tapno mapabassit ti presion ti angin babaen ti agarup a 20%.[2] Mabalin met dagiti nasaysayaat ti kalidadna a kawaw. Dagiti kamara ti nangato unay a kawaw, a kadawyan iti kimika, pisika, ken inhennieria, ket maipaandar iti baba ti maysa a trilion (10−12) iti presion ti tangatang (100 nPa), ken makaabot iti agarup a 100 partikula/cm3. Iti akin-ruar a limbang ket nangatngato pay ti kalidadna a kawaw, nga addaan ti kapada iti bassit unay a bilang dagiti atomo ti hidroheno iti tungngal maysa a natimbeng a kubiko metro.[3] Segun ti moderno a pannakaawat, urayno amin a banag ket maikkatto manipud iti tomo, daytoy ket kankanayonto nga "awan linaon" gapu ti panagbaliw-baliw ti kawaw, nangisit nga enerhia, dagiti raya nga agdaldaliasat a gamma- ken kosmiko, dagiti neutrino, ken kakuyogna dagiti sabali a penomena iti kuantum pisika. Iti moderno a pisika ti partikula, ti kasasaad ti kawaw ket naikedkeddeng a kas ti baba a kasasaad ti banag.
T kawaw ket kanknayonen a topiko iti pilosopikal a debato manipud idi antigo apanawen ti Gresia, ngem saan met nga imperikal nga inad-adal aginggana idi maika-7 a siglo. Ni Evangelista Torricelli ket isu ti nagpataud iti immuna a laboratorio ti kawaw idi 1643, ken dagiti dadduma pay nga eksperimental a pamay-an ket napadur-as idi a kas resulta kadagiti teoriana iti atmosperiko apresion. Ti torricelliano a kawaw ket mapartuat babaen ti panagpunno iti merkurio ti natayag a baso a narikpan iti maysa a gibusna ken kalpasanna baliktaden daytoy iti maysa a malukong a manglaon ti merkurio.[4]
Ti kawaw ket nagbalin a naserbi a ramit ti industria idi maika-20 a siglo babaen ti pannakaipayammo dagiti inkandesente a bumbilia ken dagityi tubo ti kawaw, ken dagiti adu a kita ti teknolohia ti kawaw manipud idin ket mabalinen a magun-od. Ti kabarbaro a panagdur-as ti panagbanniaga iti limbang ti tao ket nangipaadu ti panagkayat iti impakto ti kawaw iti salun-at ti tao, ken iti sapasap kadagiti porma ti biag.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Chambers, Austin (2004). Modern Vacuum Physics. Boca Raton: CRC Press. ISBN 0-8493-2438-6. OCLC 55000526.
- ^ Campbell, Jeff (2005). Speed cleaning. p. 97. ISBN 1-59486-274-5. Laglagipen a ti 1 a pulgada ti danum ket ≈0.0025 atm.
- ^ Tadokoro, M. (1968). "A Study of the Local Group by Use of the Virial Theorem". Dagiti Pablaak ti Astronomiko a Kagimongan ti Hapon. 20: 230. Bibcode:1968PASJ...20..230T. Daytoy a taudan ket mangkarkulo iti densidad ti ×10−29 g/cm3 para iti Lokal a Grupo> Ti maysa nga 7yunit ti atomiko a masa ket ×10−24 g, para kadagiti agarup a 40 atomo iti tungngal maysa a kubiko metro. 1.66
- ^ Kasano ti Agaramid ti Eksperimenta a Geissler a Tubo, binulan a Popular Science Pebrero 1919, Di nabilangan a panid, babaen ti Liblibro ti Google: http://books.google.com/books?id=7igDAAAAMBAJ&pg=PT3
- Henning Genz (2001). Nothingness: The Science Of Empty Space. Da Capo Press. ISBN 0-7382-0610-5.
- Luciano Boi (2011). The Quantum Vacuum: A Scientific and Philosophical Concept, from Electrodynamics to String Theory and the Geometry of the Microscopic World. Pagmalditan ti Unibersidad ti Johns Hopkins. ISBN 1-4214-0247-5.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Kawaw iti Wikimedia Commons


text:
Plaridel, Bulacan
Ti Plaridel ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Bulacan iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Plaridel ket nabingbingay a politikal iti 19 a barbaranggay.[2]
- Agnaya
- Bagong Silang
- Banga I
- Banga II
- Bintog
- Bulihan
- Culianin
- Dampol
- Lagundi
- Lalangan
- Lumang Bayan
- Parulan
- Poblacion
- Rueda
- San Jose
- Santa Ines
- Santo Niño
- Sipat
- Tabang
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Bulacan". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 25 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Bulacan". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 8 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Napintas a sarita ngem dika agtik-ab!
DUYOG ITI SINGASING
(Kolum, TAWID NEWSMAGASIN)
JM Agpalo, Jr.
Bukod a Komento ken Analisis iti sarita a “Duayya iti Binakul Nga Ules” Maika-4 a Gungguna iti RFAAFIL 2004 ken sarita ni Danilo Antalan.
Napintas a tema ngem nagkurang iti treatment wenno saan nga umno dagiti naikawes isu a makapaumel.
Adda ti napukaw a banag a sapsapulen iti tunggal reader. Ket no ania dayta a banag ket isu dayta ti pannakapnek.
Bitin, e. Saan a makapnek ta iti laksid iti yaanamong iti kinapintasna, saan nga umdas dayta a yaanamong agsipud iti kinaadda dayta maysa wenno ad-adu pay a banag a sapsapulen.
Iti innak panangamiris, ad-adda ngamin a lumtaw wenno rumimbaw dagiti saludsod iti panunot iti laksid iti yaanamong.
Iti sarita, napateg la unay ti relasion ti agbasbasa ken ti binasana. Ti sarita a kas maysa performative art. Saan a mabalin nga awanen daytoy. Ta uray no maibaga a napintas ti binasa wenno ti amin ti mangibaga a napintas ti sarita no daytoy ket nagtung-ed wenno inayunanna laeng ngem saanna a ninayunan iti panangdiskribir dayta a kinapintas. Napaumel isuna. Ngamin saan a maarikap no ania dayta a kurang. Dina maarikap no ania dayta a sapsapulenna iti sarita.
Wen, saan a kuestion ti kinapintasna. Napintas. Napintas ta nangabak la ngarud, di kadi?
No usigentayo iti aspeto iti emosional, napintas ti sarita ta maemosional la ngarud dagiti eksena.
No iti met teknikal ken mekanismo ti sarita, napintas met ti pannakaaramidna.
Ngem adda latta ti kurang ti sarita.
Ket ania ngarud daytoy a kurang a nangipaay iti makapaumel a situasion?
Padasentayo ngarud nga ukarkaran babaen kadagiti nagkakanaig nga interpretasion. Saan a dagiti balikas a mabasa iti mismo a sarita wenno hermeniutika a basar no di ket mismo a situasion iti agdama a panawen ti sarita.
Ania aya ti sarita?
Maipapan iti tawid a nakawesan iti dayaw ken kultura.
Ti balabala: Nagawid dagiti agkabsat a Julieta ken Marina manipud iti US. Alaendan ti inada. Kayatdan a mailako ti balay, pagablan, ken ti binakul nga ules.
Susik: Saan a kayat nga ilako ni Aurora, a maibilang nga inunaanda uray no maysa daytoy nga ampon.
Gibus: natural a saan a mailako ti binakul nga ules.
AGSIPUD ta tawid, dayaw ken kultura ti tema ti sarita, saan ngarud nga agpangngadua ti nagbasa nga ayunanna ti kinapintas daytoy.
Maymaysa ti makitak a rason ditoy. Nakawesan dagiti agbibiag iti saan nga umno a karakterisasion. Naidalan dagiti pasamak iti saan a maikanatad a kas iti kidkiddawen actual a taray ti gimong wenno sosiedad, ti actual a kultura ken ti akem iti tunggal agbibiag. Nupay makuna a nabileg ket maemosional dagiti eksena, dina kayat a sawen a dakkel met itdenna a kidag.
Adu met dagiti saan unay a maemosional a sarita ngem nakabilbileg la unay ti ibatina a mensahe a mangibunga ti aksion ken reaksion. Ditoy saan laeng a ti kinabileg ti lenguahe ken mensahe a karamanen ti mekanismo iti pannakasurat no di ket epektona kalpasan a mabasa.
Daytoy ti kinaawan iti positibo nga epekto kadaytoy a sarita.
No adda adda man ti itdenna a reaksion, isu dayta dagiti saludsod a nasken a masungbatan.
Kas koma dagitoy a saludsod:
1) saan a nalawag ti kinaadda ti susik dagiti agkakabsat wenno saan a nailawlawag no apay a saan a kayat da Julieta ken Marina ni Aurora a manangda.
2) annak ni Magdalena Rapada Vda.de Querubin dagitoy a tallo. Ngem, no agsususik dagiti agkakabsat, kayatna a sawen, saan a nasayaat ti pannarabay ti ina.
3) saan met a nalawag no kasano a nakaadal da Julieta ken Marina iti laksid ti kasasaadda iti biag. Nakapanda pay idiay America.
4) Saan a nalawag iti iseserrek dagiti Americano a gumatang iti binakul nga ules. A basta lattan addada ditan nge eksena a naisubo iti agbasbasa.
5) ala wen, nakaadal da Julieta ken Marina, agnanaedda payen iti US, ngem saanak a mapagtung-ed ti karakterisasion a naikawes kadakuada.
Agingga a nakabitin iti tangatang dagitoy a saludsod, adda latta dagiti ngatangata a narigat a maibuksilan.
Sungbatantayo met laeng dagiti saludsod:
1) susik dagiti agkakabsat---ania ti puon ken gapuna? Inrurumen kadi ni Aurora dagiti agkabsat idi ubbingda pay nga isu ti pannakaimula ti gura ken lunod iti pusoda? Saan a naipakita. Awan ti ramot, puon, sanga. Basta naibaskag lattan dayta a gura dagiti agkabsat ken Aurora. Awan ti paripirip kadaytoy. Uray no maysa abalikas wenno maysa a binatog, laeng mabalinen koma.
Doktora ken inhiniera dagiti dua. No apay a nakaadalda,diak ammo no apay iti laksid ti kasasaadda iti biag. Iti pudno a biag, narigat ti agpaadal iti doktora ken inhiniera. Banag a narigat a patien a ti maysa a marigrigat a mangngabel ket nakapaadal iti doktora ken inhiera. Di met ngarud nailawlawag nga isu ket maysa a big time producer wenno manufacturer.
Ala wen, nakaadal dagiti dua nga agkabsat. Okey! Posible nga adda ti nangtulong kadakuada, a no asino dayta, saanen nga isu iti importante iti sarita ta di met isu ti masarsarita. Wenno self-supportingda. Okey, pagbigyan natin. Ngem saan manen a maitutop ti katataoda iti pasamak wenno eksena. Madi e.
Doktora ken inhiniera iti agkalikagum iti bassit a sanikua. A nagawid dagitoy manipud iti US a dayta laeng a sangkapirit a sanikua ti gamgamenda?
Saan a nakapappapati! Talaga a diak patien daytoy a banag, gapu kadagitoy a rason: a) nabaknang dagitoyen; b) de-adalda. Dipay ket awanen ti serbi ti adal wenno edukasion nga iladawan iti sarita? Ta dagitin adda nakaturpos iti edukasion iti mangidadanes kadagiti saan a nakaragpat iti edukasion? Uray pay ngata no mapaspasamak daytoy nga eksploytesion dagiti nakaadal kadagiti di nakaadal, saan a nabileg a piesa iti maysa a salip no ti targetna ket pampamilia laeng a susik. Dagiti kakastoy nga eksploytesion ket para kadagiti laeng mangirakurak iti mapaspasamak iti agdama a gimong. Gimong—sosiedad, ngem saan a pampamilia.
Ala kunaentan a maysa daytoy a kaso ti naisalsalumina. Ngem kaskasdi latta a saan a nalawag ken saan a makapakumbinsir nga eksena wenno balabala.
Sadiay USA, kamkamaten dagiti Pinoy ti tunggal orasda. Isu nga adda pay dagiti addaan iti dua a trabaho. Rat race kunadansa itoy? Kamkamatenda ti orasada a dida met makamatan. Ket no agawid laeng dagita dua a doktora ken inhiera para iti dayta sangbatting a sanikua? Madi e. Saan a mabalin nga irason iti panagalada iti inada. Ta pagaammotayo a sadiay USA, dagiti nataengan ket agnaedda kadagiti home for the aged. Itoy a kaso, ti kinabileg ti kultura ni Ilokano a naikawes a kas tema ti sarita ket ginuyoden daytoy a banag nga impababa ket nagtinnag la ket ngarud a kimmapsut ta saanen nga umiso ti pasamak.
NO KOMA!
No koma, ta da Julieta ken Marina ket nakurapayda met ken maaw-awanan, sabalina saritaan, kailian. Umno a talagan a pagteng a kas umayon iti situasion a mapaspasamak iti social a panagbiag lalo kadagiti pampamilia a susik. Ta uray ngata binting ket posible a pagaapaan dagiti awan manaknakemna, anianto la ketdi dayta nay bassit a lote, balay ken pagablan? No daytoy nga eksena wenno katatao dagiti agbibiag, nakapappapati. Bigla a simmangpet dagitoy a dua ket alaendan ti tawidda ta kasapulandan ta makurkuranganda met. A kasapulandan ti tawidda. Ala wen. Susik dayta nga umatipukpok ken makapatengngel iti anges. Santo pay la maisapit iti kinapateg dayta nay binakul nga ules, ayna, ania ket ngatan ti amnutna a sarita, kailian!
2) saan a nalawag ti kinaina, bileg ti ina, ken no kasano a pinadakkel ni Magdalena Rapadas dagiti annakna. Apay nga as-asideg ti dina bukod nga anak? Apay a naadayo dagiti pudno nga annakna? Ania dagiti rason?
3) saan nga antigo wenno “new antique” (imitation) la koma ti binakul nga ules. Ngarud, awan ti kaes-eskanna daytoy a banag kadagiti turista. Saanda a gumatang iti ules nga agpateg iti dua ribu a doliar. Amangan no ti balonda laeng nga immay ditoy Pinas dagita ket awan pay iti dua ribu a doliar. No ibasar kadagiti tagilako nga ules ken kubrekama kadagiti website, 30-50 a doliar ti pateg dagiti napipintas. Pagan-ano koma met ni Kano ti ules ket dida met nairuam nga agusar iti ules no di ket comforter ti usarda? Ngarud maysa nga illogical no gumatang ni Kano iti 2000 dollars a binakul nga ules. Saan a nakapappapati. Talaga a saan a pudno.
NGEM NO!
Ngem no imparipirip koma ti author a kunsabos dagiti agkabsat dagita a turista, nalabit a makapatung-ed koma. Wen, natural nga eksena, kunatayo koma. Nakapappapati. Ngem basta lattan simrekda iti eksena dagitoy a Kano. Imbes a pinapigsana ti sarita, kimmapsut ketdi! Manipolasion ti author daytoy a banag. Nakudkodko pay ti di met nagatel a teltelko, hehehe!
4) Naulawak ti dua a karakter nga agnagan iti AURORA. Aurora nga ina ken Aurora nga anak? Wen, mabalin met ketdi a daytoy. Apay ketdin a saanen? Ngem tapno di mapataud iti saan a nasayaat a banag kadagiti agbasa, nasaysayaat a liklikan dagiti makaibunga iti panagsususik iti panunot wenno pannakaulaw, kunak man laengen.
DUA A BALABALA a nasken nga usigen a nalaing:
1) Saan koma a nakaadal da Julieta ken Marina. Kapadada koma iti kasasaad iti biag wenno nakarkaro pay iti rigatda isu a kasapulanda dagita a sanikua a pagnomaran met a saan ket a ti dida pudno a kabsat ti agnomar.
Maitutopen no kua a pagaapaan dayta a sanikua agsipud ta kasapulan. Daytoyen ti susik. Naliklikan pay ti negatibo parang ti edukasion, nga isu dayta ti nakaadal a mangirurumen iti saan a nakaadal.
Ti tawid ti nakasentroan ti susik.
Ti binakul nga ules ket agserbi latta a kas simbolo ti kultura ken simbolo ti kina-Ilokano. Ti mabisin a tao ket dina ammo ti kulkultura ken dayaw ta ti nasken ket ti gilingen ti agkudkudetan a buksit. Survival is the name of the game!
2) Ala, nakaadal dagiti agkabsat a Julieta ken Marina. Isu ti imparang ti author. Pagbigyan. Ta isu la ngaruden iti naiparang. Alaenda ni Magdalena idiay US?
Ala wen. Ilakodan ti balay, kamarin a pagablan ken lote? Ala wen no isu. Mabalin met a ti ina ti agikeddeng daytoy.
Madanaganen ni Aurora no kua. Sadino ti papananna? Kasanon ti biagda nga agiina? A, dagiti luana ket duayya ti rikna, duayya ti kinatao, duayya ti pannakanayon ti kurdon a mangragpat iti namaris a bullalayaw.
Sikolohia a risiris.
Sumrek ti eksena ti binakul nga ules. Daytoyen ti eksena a maemosional la unay. Binakul nga ules ken ti kaipapananna iti biagna, iti biagda a sangapamilia.
No saan met, maysa a napateg a banag dayta a binakul nga ules nga isuda amin a tallo ket agkalikagum kadayta. Para iti sentimental a rason ken takder iti prinsipio, maysa a napateg a nagtitinnawidan ti kaputotan dayta a banag. Itakderna ngarud dayta ti dayaw ken kultura ni Ilokano.
Mailako ti balay, daga, kamarin. Maited iti doktora wenno iti inhiniera dayta “nakapatpateg la unay a binakul nga ules”, a ti kinapategna ket maysa a duayya.
Ngem iti udina, yawatto met laeng ti nakaiyawatan dayta a binakul nga ules ken Aurora ta isu ti ad-adda a kangrunaan a mangayawan kadayta ladawan ti kaputotanda. Balayna? Mabalin met nga igatanganda iti baro wenno ibangonnada. Ket agsipud ta nalaing nga umabel ken pagdidinnamagan, mabalin met nga inrekomendada pay a kas “artist’ iti living tradition isu nga imbangonannda iti dakdakkel a kamarin.Ta kaya da met di ba? Itoy a biang, ammo dagiti a deadal iti agsubalit ken Manangda a nangaywan iti
ipatpategda nga ina. Itoy latta a banag, naaddaan ti kinapateg ni Magdalena a kas ina—ni Magdalena a kas ina a nadungngo ket nasayaat ti panangtarabayna kadagiti annakna babaen iti dinto agkupas nga ayat. makunan a nakapappapatin daytoy a banag.
Basta maisentro ti immatang iti kasasaad wenno sasaaden ni Aurora ken ti pakabuklan ti binakul nga ules.
Itoy a banag, addan ti kaipapanan no apay a doktora ken inhiniera dagiti nakapan idiay US nga annak. Addan ti kinapategda. Addan ti kinapateg ni Aurora a kas kabsat ken nangtaripato iti ina.
Uray ania kadagiti dua a posible a nangiturongan ti author, agibunga la ketdi iti pannakapnek.
No iti umuna a balabala a nadakamat, maemosion no dipay ket napisikalan dagiti risiris a tumpuar. Amangan no adda pay ti pinningnget.
No iti maikadua, sikolohia a sarita. Umukuok la ketdi iti utek ti tunggal linabag ti balikas.
Iti damok pay la a basaen, nalagipkon ti sarita ni apo Juan SP Hidalgo, Jr, a napauluan iti “Kampilan.”
Ngamin awan met ket ti pagdumaan ti kampilan ken ti binakul nga ules? Agpadada a dua a napateg iti kaputotan. Agpadada a tawiden.
Ngamin dagitoy a dua ket simbolo ti kararua ni Ilokano. Simbolo ti kinailokano a nasken a salwadan ken patgen.
Iti “Kampilan” ni apo JSP Hidalgo, saan a madrama, saan a maemosional, ngem nakabilbileg la unay ti mensahe nga itdenna. Sa la sumagepsep ti bileg ti sarita kalpasan a nabasan daytoy. Ket ti bileg awan iti nabasa a sarita no di ket addan iti nagbasa a naiyallatiw. Kastoy ti kabileg dagiti kakastoy a sarita.
No daytoy koma ti nagturongan ti sarita, patiek la unay, nga inyalatna ti umuna a gungguna, base iti tema a dinakamat.
Sakripisio kunam? Di pagbalinem nga inutil ti ina, masaksakit ket kakaasi ni Aurora nga agtaripato. Isu dayta ti sakripisio. Subadan dagiti agkabsat babaen iti panangipalubosda nga isu ti agikut ti binakul nga ules ken ti nam-ay nga iparangkapda.
Iti sarita, nasken nga ibagay ti kinaasino dagiti agbibiag ken ti ilagak a susik wenno risiris. Nasken nga umiso amin ken nakapappati dagiti amin nga anggulo tapno makapatik-ab. ##
Sunday, October 17, 2004
Napintas a sarita ngem dika agtik-ab!


text:
VIGAN CITY – Kas paset ti panangselebrar ti Philippine Charity Sweepstakes iti maika-75 nga anibersariona, naangay ditoy probinsia ti simultaneous a medical and dental mission kadagiti amin nga ili ditoy probinsia idi Septiembre 6.
Segun ken ni Vice Gov. Jerry Singson, naipaayan iti libre a medikal ken dental a serbisio dagiti marigrigat nga agnaed 32 nga ili ken 2 a siudad iti probinsia.
Rinambakan ti PCSO iti daytoy nga aldaw ti Diamond Jubilee nga anibersariona ket insayangkatna ti nasao a medical ken dental mission iti intero a pagilian.
Kinuna ni Singson a sobra dagiti naited a medisina ket naibati dagiti di naaramat iti mission tapno adda usaren dagiti rural health units para kadagiti makasapul a kalugaranda.#


text:
MAYSA kadagiti komplikado a suraten dagiti banag a mamagbalbaliw iti panirigan dagiti agbasbasa. Kas koma iti historia. Saan a mabalin ti panagbiddut. Saan met a mabalin a sumobra wenno agkurang dagiti datos ti impormasion.
Adu dagiti biddut nga impormasion iti historia gapu kadagitoy a banag: 1) panangidatag kadagiti datos a naibasar laeng iti teoria; 2) panangadaw ti/kadagiti datos iti mapagduaduaan a source; 3) panangsakay iti popularidad — napateg la unay ti popularidad ti maysa a pagteng wenno persona ta “ilakona” met ti lugar a “simmakay” ken mangited iti dakkel a dur-as iti turismo ken negosio; ken 4) adda sabali a gagem ti historiador.
Ti umuna ket naibasar laeng iti teoria, saan a nasukisok, napagadalan, naamiris iti sientipiko ken balido a wagas.
Dumteng a dumteng ti panawen a tuntonen ti pagteng ti maitutop kenkuana a hustisia.
Nagadu dagiti nakadlaw, nangibagbaga, dimlaw ken nagreklamo iti saan a patas ken ti allilaw nga impormasion kadagiti biddut, lalo kadagiti naipablaak kadagiti libro ti historia.
Sumagmamano laeng dagiti banag a kayatko a dakamaten ditoy a popular a naikabil kadagiti historia.
Ti Historia ti Probinsia
Iti libro a sinurat ni Gregorio F. Zaide a napauluan iti Philippine History and Government, ken impablaak ti National Bookstore Printing Press idi 1984, nalawag a mabasa a taga-Vigan, Ilocos Sur ni (daydi) Fr. Jose Burgos, martir a padi, a kadua da Fr. Gomez ken Zamora.
Kastoy ti mabasa a linaonna: “Fr. Burgos was born in Vigan, Ilocos Sur on February 9, 1837 to a Spanish officer, Don José Tiburcio Burgos, and a mestiza mother named Florencia Garcia. He obtained three undergraduate degrees with honors, two masters degrees and two doctorate degrees from the Colegio de San Juan de Letran and from the University of Santo Tomas. He conducted his first mass in the Intramuros.”
Mabasa pay daytoy iti nalatak nga online encyclopedia:http://en.wikipedia.org/wiki/Jos%C3%A9_Burgos.
Dagiti libro ni Zaide idi ti aramat iti historia. Namatitayo kadayta a banag agsipud ta daytoy ti insuro ti titser ken insurat ti nalatak a historian. Ngem apay a limtaw dagiti nagduduma a bersion dagiti historia?
Rimmuar, dua a tawen (ngatan) iti napalabas iti kolum ni Atty. Pablito Sanidad a napauluan iti Overview iti Baguio Midland Courier ti maysa a natakuatanna bayat ti panagpasiarna iti Candon, Ilocos Sur.
Ni Atty. Sanidad, taga-Narvacan, ti bise ni Gov. Chavit Singson idi pinadisida ni gobernador Carmeling Crisologo ken abogado man met laengen ni Chavit idi pinadisida ni nag-presidente Erap babaen ti impeachment proceeding.
Nagpasiar (wenno impasiar) ni Atty. Sanidad iti Candon City a karaman dagiti annakna. Nabasada daydiay marker iti sango ti simbaan ti Candon a ni Fr. Jose Burgos ket anak ti Candon! Ne, apayen? kunada. Saan kadi a kadagiti history books ket taga-Vigan ni Fr. Burgos?
Pagsayaatan ti Vigan ken Candon no masolbar ken malawlawagan daytoy nga isyo.
Dagiti dadduma pay a nagsusupadi a datos:
Iti Philippine Daily Inquirer, by Rowena C. Burgos, March 06, 2004 ken (wenno) itoy a website: http://www.inq7.net/lif/2004/mar/07/lif_2-1.htm, nailanad ti kastoy:
“Father Burgos is considered one of the most illustrious sons of Vigan. He fought for ecclesiastical reforms during the Spanish colonial period, and was falsely charged, together with Fathers Mariano Gomez and Jacinto Zamora, as masterminds of the Cavite mutiny of 1872. The three were executed by guillotine at Bagumbayan Field (now Luneta Park ) on Feb. 17 of the same year.”
Ngem iti salaysay ni Brigitte Belen Toquero, a naipablaak iti www.iluko.com, ayonanna a taga-Candon ni Fr. Burgos.
[ Adda tuloyna ]


text:
MAGSINGAL, Ilocos Sur – Binagsol ti maysa nga anak ti amana ken kabsatna gapu iti dida panagkikinnaawatan a pinarubrob ti pannakabartekda iti arak sadiay Barangay Puro, ditoy nga ili idi rabii ti Marso 23.
Segun iti police blotter, sakbay ti pammagsol, aggiinom dagiti agama a Nemesio Tabigne y Torricer, 40, ken Marcelino Tabigne y Borigsay, 27, iti balayda idinto nga aggiinom met da Jimmy Tabigne y Borigsay, 33, ken kakaduana iti kaarruba a balay ti maysa a Danny.
Mapapati a naariwawa ti grupo da Jimmy ket napan inanawa ida ni Nemesio, banag a nakapabainan ni Jimmy ket napagsawanna iti dakes ti amana a nagtungpal iti panangmalo ni Marcelino ken ni Jimmy iti monoblock chair ken iti panangbagsol ti naud-udi ken ni Marcelino ken ti amana.
Nakarekobre dagiti polis ti maysa a kitchen knife nga agatiddog iti sumurok kumurang 8 a pulgada karaman ti pagiggaman.
Agsipud ta awan pay ti darum, temporario a nawayawayaan ni Jimmy ket naikustodia iti barangay captain.
Agpapaimbag met da Nemesio ken Marcelino iti Gabriela Silang General Hospital.#


text:
Ti Arasaas ti Waig iti Manoa
Mariknak ti rikna nga umuk-ukuok kada Jun Alupay, Elinor Alupay, Tito Tugade, Sinamar Tabin, Cris Inay, ken Loring Tabin: daytay rikna a panagagawa tapno iti kasta ket masarkedan dagitoy a pannubok ti panagidaulo tapno iti kasta ket mariing manen dagiti nakem dagiti kakailian a nakalipaten wenno agdudungsan wenno ingkisap a nangtallikuden iti kina-Ilokanoda. Adu dagiti kakastoy kadagiti ili a nakaipalpalladawanda, ket iti Amerika, aglalaok ditan dagiti karakter iti kastoy a dramaturhia ti kinaexilo.
Adda dita ti estoria ti maysa a bakbaketan nga awan nakemna a, kalpasan a nairuarna ti kinasitisenna ket binalbaliwanna metten piman ti kinaasinnona. Idi ket naasawaan nga Ulep kano ti kinataona; itan, saanen, ta maysan isuna a Madam McCloud. Anian!
Adu pay nga estoria. Agsasamusam a kinanakem ken agsasamusam met a kinaawan-nakem. No makangngegka iti manangisalakan nga estoria, punasam a sililimed ti igid ti matam ta maluyaanka.
Idi kalman, kinasasaok iti telepono ti maysa kadagiti maipagpannakkel ti puli a nobelista a nabayag a nagbayanggudaw iti Amerika, nagtawataw a di nangibati kadagiti uray man laeng koma manglimlimo a tugot a pagilasinan no sadinno a lubong ti nakakitaanna iti ungto ti bullalayaw. Dekadekada a nagawan a kunam la ko maysa nga asuk ti salamangkero nga iti apagapaman ket agbalin daytoy nga ulep nga itayab ti angin kadagiti pantok dagiti bantay ket dimonton makita. Kasta nga aramid ti ibatbati daytoy a nobelista iti pakasaritaan ti literatura Ilokana. Kasla maysa a tudo a dumteng kadgiti kalgaw a saan koma a dumteng iti inna itataud manen, Maysa a narungsot ken napinget a tudo--saan nga arbis, saan nga arimukamok, saan bisbisibis laeng--no di ket maysa a tudo mangdalus kadagiti rugit dagiti mannurat nga aginsusurat, dagiti mannurat a mannurog, dagiti mannurat a mannurot--dagitay man mannurat a nakasurat laeng iti maysa-dua a singguarding nga obrada ket kunam laengen no kasla .
Ngem saan a daytoy ti punto ti sursuratek ita: ti punto ket daytoy a tao ket agingga ita ket dina pay laeng mairusok nga ingato ti imana tapno agsapa iti pannakipagilina iti pagilian a nabayagen a nangadaptar kenkuana. "Agibit ti pusok," kunana. Adda tigerger iti bosesna iti ungto iti linia.
"Saan a siak ti immuna a nakangngegak iti kasta," kinunak, saan a kas panangtubeng iti kaririknana no di ket pananganamong nga adu pay laeng dagiti kadaraan a di makaaklon a tallikudanda maminpinsan ti ili a namunganayanda.
Immangesak iti nauneg.
Iti panunotko ket dagiti agsasalisal a kapampanunotan maipapan iti kinaasinno, iti agdama, ken iti masakbayan dagiti amin nga exilo a pakairamanakon ita.
Nag-klik ti ungto ti linia ket ad-adda manen a tinagikukuanak ti agsisinnanggol nga idea nga impasngay ti ipapanaw a dimo masinunuo no agsublika pay. Iti kadaanan a kapampanunotan dagiti Ilokano, nasin-aw ti maysa a kananakem kadagiti amin a pumanaw: agkawilida amin.
Pumanawak ngem agkawiliak, kunada, ti balikas mismo a nagtaudan ti nagan ti pangamaan a naggapuak.
Pumanaw dagiti rumbeng a pumanaw ngem agkarida nga agsublida tapno iti panagsublida--iti panagkawilida--salaysayendanto nga ibuksilan ti linas ti pakasaritaan ti padasda a nagtalawataw, nagkalkallautang, pimmanaw.
Masirmatak ita ti sibibiag a ladawan daytoy a seremonia ti panagsalaysay: adda ti agsalsalaysay--ti tao a nagkawili--iti temtem wenno puor a paginuduan no kasta a dumteng ti lamiis, palikawkawan isuna dagiti dumngeg. Palikawkawan met ti agsalsalaysay ken ti masalsalaysayan ti apuy ket sadiay, manipud iti apuy adda baro nga apuy a mapartuat--ti apuy ti mawarwar a pakasaritaan ni nagkawili, ti apuy a mangbuksil iti baro a sursuro maipapan iti umno ken umiso a panagbiag, daytay panagbiag nga addaan iti urnos, talinaay, kinalinteg. Manipud iti temtem wenno puor--sadiay nga aggubbuay daigiti riwriw a derrep ken darang a mangtagikua kadagiti agkabannuag tapno surotenda met ti dana ti panagkawili--ti ipapanaw a panagsubli met laeng.
Amin dagitoy nga imahe ket imulak iti isipko. Biagek iti nakemko, pagrutingek, pagrangpayaek. Masapulko ti pakasaritaan tapno makasursuroak kadagiti adal nga ilemlemmengna, dagiti adal a para laeng kadagiti sindadaan a manglukat kadagiti kananakemda, dagiti adal a para laeng kadagiti markado, kadagiti agregget, kadagiti mayat a masursuruan.
Ita a malem, alaek ti sapatosko, agpellesak a para iti sagrado a darikmat ti panagwatiwat, darikmat nga inkarik nga idatonko iti bagik manipud ita nga aldaw. Kayatko a masaksian ti apuy ti panagsalaysay dagiti agkawili, dagiti agsubli iti ili iti nairanta a panawen.
Alawek ti riknak ket rugiak ti agtaraytaray. Mangngegko ti orasion dagiti billit iti Mailey Way. Agpakannawanak iti East-West Road ket surnadak ti arasaas ti waig iti Manoa. Iti musika a gubuayen ti agay-ayus a danum, isawangko ti orasion ti panagkawili dagiti amin a pimmanaw.
A Solver Agcaoili
UH Manoa
Nob 25/06
3 comments:
- Ka Iddo said...
-
nasken la unay dayta panagwatwat, ka ariel,ta ibellengna dagiti saan a kasapulan ti bagi, panunot ken rikna, ken kangrunaanna, riingenna met a dagiti nakaturog - a paset tibagi, a rikna, nga isip ken kabukbukodan a gameng
- November 26, 2006 at 6:57 PM
- Ariel said...
-
agpayso ta kunam, kaka! would you publish something about the Nakem Conference?
- November 26, 2006 at 7:16 PM
- Ka Iddo said...
-
emailmon ngaruden, ka ariel...
- November 26, 2006 at 7:57 PM


text:
Heometria
Ti heometria (Taga-ugma a Griego: Yewuetpίa; geo- "daga", -metron "panagrukod") ket maysa a sanga ti matematika a maipanggep kadagiti salusod ti sukog, size, relatibo a puesto dagiti pigura, ken dagiti tagikua ti limbang. Ti matematiko nga agob-obra iti pagobraan iti heometria ket tinawtawagan ti heometro. Ti heometria ket nawaya a rimsua manipud kadagiti nadumaduma a kultura kas maysa a bagi iti praktikal a pannakaammo a maipanggep kadagiti katiddog, dagiti kalawa, ken dagiti tomo, nga addan kadagiti rimrimmuar nga elemento ti pormal a siensia ti matematika iti Laud iti nasapsapa a kas kenni Thales (maika-6 a siglo BC). Babaen idi maika-3 a siglo BC ti heometria ket naikabil iti maysa a aksiomatiko a porma babaen ni Euklides, a ti Euklideo a heometria ket nakaited ti alagaden para kadagiti sumakbay a siglo.[1] Ni Arkimedes ket nangiparang-ay kadagiti nasayaat a pamay-an para iti panagkarkulo kadagiti kalawa ken dagiti tomo, nga iti kaaduan a waya ket nakaipakauna ti moderno nga integral a kalulo. Ti pagobraan ti astronomia, a naipangangruna ti panangimapa kadagiti puesto dagiti bituen ken dagiti planeta iti nainlangitan a timbukel ken ti panangipalawag ti pannakaikabagian a nagbaetan dagiti pananggunay dagiti nainlangitan a bagi, ket nagserbi a kas maysa a nagruna a taudan kadagiti heometriko aparikut idi las-ud ti simmaruno a maysa ket kagudua a milenia. Ti heometria ken astronomia ket naikeddeng idi iti klasiko a lubong a kas paset ti Quadrivium, ti maysa a sanga dagiti pito nga liberal nga arte a naikedkeddenga a kammasapulan a laingan ti maysa a nawaya.
Dagiti linaon
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Martin J. Turner,Jonathan M. Blackledge,Patrick R. Andrews (1998). "Fractal geometry in digital imaging". Academic Press. p.1. ISBN 0-12-703970-8
Dagiti taudan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Boyer, C. B. Ti Pakasaritaan ti Matematika, Maikadua nga ed. rev. babaen ni Uta C. Merzbach. New York: Wiley, 1989 ISBN 0-471-09763-2 (1991 pbk ed. ISBN 0-471-54397-7).
- Nikolai I. Lobachevsky, Pangeometria, Agipatpatarus ken Editor: A. Papadopoulos, Dagiti Serie ti Tawidan ti Europeano a Matematika, Tomo 4, Kagimongan ti Europeano a Matematiko, 2010.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mlodinow, M.; Ti tawa ni Euklides (ti sarita ti heometria manipud ladagiti paralelo a linia aginggana ti geometry from parallel lines to hiperespasio), UK edn. Allen Lane, 1992.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Heometria iti Wikimedia Commons


text:
July 14, 2017
Orkidia Dagiti Aeta
ORKIDIA DAGITI AETA. Nakaragragsak daytoy nga ina nga Aeta ken dagiti annakna ta adu ti nalakoda nga orkidia kadagiti lokal a turista a pimmasiar iti Nangaramoan Beach iti San Vicente, Sta. Ana, Cagayan itay Hulio 2, 2017. Ilaklakoda ti sangapuon a mabalin nga imula nga orkidia iti 10 agingga iti 25 a pisos ti maysa. Agindeg laeng dagitoy nga Aeta iti masungad a bantay sakbay ti aplaya ken iti asideg met laeng a kabambantayan ti pagal-alaanda iti orkidia. (Roselyn C. Campano)
(Naipablaak iti Bannawag, Hulio 24, 2017 a bilang.)
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Gitara
Ti gitara ket ti nadayeg nga instrumento ti musika a makaramid ti uni babaen ti panagay-ayam kadagiti (kadawyan) innem a kuerdasna ket aguni babaen ti akostiko wenno babaen ti elektroniko nga amplipikador (para iti maysa nga akostiko a gitara wenno ti maysa nga elektroniko a gitara). Daytoy ket kadawyan nga inay-ayam babaen ti panagkutengteng wenno panagkettel kadagiti kuerdas iti kanawan nga ima bayat a kulilien dagiti kuerdas iti kanigid nga ima. Ti gitara ket tipo ti kordopono, ken tradisional a naaramid manipud ti kayo ke naikkan nakuerdasan iti nailon wenno paslep ken maisalumina manipud kadagiti sabali a kodopona babaen ti pannakaaramidna ken panagtempla. Ti moderno a gitara ket inyunaan babaen ti lute, ti vihuela, ti uppat a kurso a Renasimiento a gitara, ken ti lima a kurso a baroko a gitara, amin dagitoy ket nakaited ti panagrang-ay ti moderno nga instrumento ti innem a kuerdas.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Denyer, Ralph (1992). The Guitar Handbook. Dagiti naipangruna a kontributor - Isaac Guillory ken kada Alastair M. Crawford (Napno a nabaliwan ken napabaro nga ed.). Londres ken Syndey: Pan Books. ISBN 0-330-32750-X.
- Gioia, Joe. The Guitar and the New World: A Fugitive History 254 pp.
- French, Richard Mark (2012). Technology of the Guitar. New York; Heidelberg: Springer Verlag. ISBN 978-1-4614-1920-4.
- Sethares, William A. (2011). "Alternate tuning guide". Madison, Wisconsin: Unibersidad ti Wisconsin; Departamento ti Inhenieria ti Elektriko. 2010 PDF a bersion babaen ni Bill Sethares. Naala idi 19 Mayo 2012.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Gitara iti Wikimedia Commons
- Adu a pakaammo para iti gitara
- Panagsiim ti Kaduogan a Nakuerdasan ti Innem a Gitara
- Dagiti pisika ti gitara
- Arkibo ti Internasional a Panagsukisok ti Gitara
- Ti Gitara,


text:
Tawid News Team
VIGAN CITY – Produkto ti awanan simbeng a panunot ti napasamak a masaker iti Barangay 2 (Amianance) idi parbangon ti Agosto 2?
Dayta ti saludsod nga adda iti panunot dagiti umili daytoy naulimek a siudad nga ita laeng a pakapasamakan ti kastoy kadamsak nga aramid.
Idi agarup 1:25 ti parbangon ti Agosto 2, mapapati a nagsasaruno a pinaltogan ni Edwin Espinueva y de Vera, 37, dagiti kameng ti pamiliana a pakairamanan ti asawana a ni Francess Ruela Espinueva, 34; ti anakna a ni Carla Espinueva, 16; Estrelita Mendoza, 56, katuganganna a babai; ken Jeffrey Mendoza, 30, kayongna.
Natay ni Samantha, 7, sabali pay nga anak ti suspek, iti ospital a nakaitarayanna.
Nakalasat iti masaker ti katugangan ti suspek a ni Jerry Mendoza y Sumang, 61, ken ti sabali pay a kayongna a ni Julius Niñaga y Mendoza, 34, gapu ta nagkumegda iti kuartoda bayat ti panangpaltog ti suspek kadagiti kameng ti pamiliana.
Iti panagimbestiga dagiti polis, limtuad a nagringgor da Jeffrey ken ti suspek agsipud ta mapapati nga impalgak daytoy ken ni Francess, asawa ti suspek, nga adda sabali a babai iti biag ti suspek.
Daytoy ti mapapati a ramut ti saan a panagkinnaawatan ti suspek ken ti asawana a nagtungpal iti panagringgorda ken ni Jeffrey.
Nailanad iti report ti provincial police office iti police regional office ti panagpirma iti sworn statements da Jerry ken Julius a nagriri da Jeffrey ken ti suspek gapu iti panangipalgak ni Jeffrey ken ni Francess ti kaadda iti “illicit affair” ti kayongna iti sabali a babai a puon ti panagringgorda nga aggasawa ken mapapati a panangkabkabil ti lalaki iti asawana.
Iti interbio ni Jun Ramos ken ni Tata Jerry iti programa daytoy a Barangay Commando Brigada a naipatangatang iti DWRS, kinuna ti lakay a kinapatangna da Edwin ken Jeffrey tapno agkappiada. Segun pay iti lakay, ti ammona ket naurnosnan dagitoy.
Iti met laeng interbio ni Jun Ramos ken ni Tata Jerry, nadakamatna nga awan ti nakitkitana a paltog ti manugangna. Posible a ginatang ni Edwin ti paltog kalpasan ti panagririda nga agkayong.
Pangaramatanna iti paltog? Pangsalaknibna iti bagina?
Wenno adda idin sumipsiplot iti panunotna a sabali a pangaramatanna iti paltog?
Kangrunaan a tulbek no ania ti sungbat iti maudi a saludsod ti panangretrato ti suspek iti bagina nga adda iggemna a kuaderno a nakailanadan ti maysa a mapapati a suicide note: “Mama weng sam and karla mahal na mahal ko kayo kaya ko nagawa ito…ayaw kong magkahiwahiwalay tayo …happy 15th year to my loving wife frances louella m espinueva i love you fram papa bong.”
No kaano a rinetrato ti suspek ti bagina a nakaiggem iti kuaderno a nakailanadan ti suicide note ti saanton a maibaga. Ngem mapapati a panggep ti suspek nga ibati ti nasao a retrato a kas pammaneknek iti kayatna nga isayangkat.
Nagkadua ti ipasimudaag ti suicide note.
Ladawan kadi daytoy ti maysa a napukawen ti simbeng ti panunotna ket dinan ammo ti ar-aramidenna? Wenno ladawan ti maysa a lalaki a napukawen ti namnamana a mapasublina pay ti kinatalingenngen ti pagtaenganda, nangruna ti pammateg ken panagtalek ti asawa ken annakna kalpasan ti naaramidna a biddut?
Aniaman kadakuada, maysa daytoy a paripirip ti suspek a mangaramid iti maysa a banag agsipud ta ipatpategna ti pamiliana ken dina kayat nga agsisinada.
Aniaman ti nagtaray iti panunotna nga aramidenna kadayta a kanito, posible a saanton a maammuan pay ta inkuyognan dagiti sungbat iti tanem.
Kabayatanna, saan pay la a maako ni Tata Jerry a lima a bangkay ti nakamassayag iti pagtaenganna maigapu iti masaker a nangpekka iti natalinaay a panagbiagda.#


text:
Herusalem
Ti Herusalem ( /dʒəˈruːsələm/; Hebreo: יְרוּשָׁלַיִם Yerushaláyim ; Arabiko: القُدس al-Quds ken/wenno أورشليم Ûrshalîm)[i] ket isu ti kapitolio ti Israel, ngem daytoy ket saan a sangalubongan a mabigbigan,[ii] ken maysa kadagiti kadaanan a siudad iti lubong.[1] Mabirukan daytoy idiay Banbantay Hudea, a nagbaetan ti Baybay Mediteraneo ken ti akin-amianan nga igid iti Baybay Natay. No mairaman ti populasion ti lugar iti Daya a Herusalem, daytoy ket ti kadakkelan a siudad ti Israel iti populasion ken kalawa,[2][3] nga add ti populasion iti 763,800 nga agtaeng iti kalawa ti lugar iti 125.1 km2 (48.3 sq mi).[4][5][iii] Ti Herusalem ket nasantuan pay a siudad kadagiti tallo a kangrunaan a Dagiti Abraham a relihion—Hudaismo, Kristianidad ken Islam.
Iti panawen ti atiddog a pakasaritaanna, ti Herusalem ket naminduan a nadadael, nalakuben iti namin 23, naraut iti namin 52, ken natiliw ken natiliw manen iti namin 44.[6] Ti kadaanan a paset ti siudad ket natagtagitaoidi maika-4 a milenio BCE.[1] Idi 1538, dagitit diding ket naipatakder iti likmut ti Herusalem babaen ni Suleiman ti Nadaeg . Tatta nga aldaw dagiti a didding ket mangipalpalawag ti Daan a Siudad, a daytoy ket tinawtawid a nabingbingay iti uppat a pagkapat manipud idi nasapa a maika-19 a siglo a kas dagiti pagkapat ti Armenio, Kristiano, Hudio, ken Muslim.[7] Ti Daan a Siudad ket nagbalin a Lubong a Tinawtawid a pagsaadan idi 1981, ken adda iti Listaan iti Lubong a Tinawtawid a Napeggad.[8] Ti moderno a Herusalem ket dimmakkelen iti labes nga adayo kadagiti pagbeddenganna.
Iti Hudaismo, ti Herusalem ket isun ti kasantuan a siudad manipud idi, segun ti Hebreo a Biblia, ni Ari David iti Israel ket immuna a nagipatakder iti daytoy a kas ti kapitolio iti nagkaykaysa a Pagarian ti Israel idi c.1000 BCE, ken ti anakna a lalaki, ni Ari Solomon, kinomisionna ti panangipatakder iti Umuna a Templo iti daytoy a siudad.[9] Iti Kristianidad, ti Herusalem ket isun ti nasantuan a siudad manipud idi, segun ti Baro a Testamento, nailansa iti krus ni Hesus idiay, seguro idi c.33 CE,[10][11][12] ken 300 a tawtawen kalpasan ni Santo Helena ket nainagananna ti peregrinasion a luglugar ti biag ni Hesus. Iti Sunni nga Islam, ti Herusalem ket isu ti maikatlo a kasantuan a siudad.[13][14] Nagbalin daytoy ti immuna a Qibla, ti naipakatengngaan ti isip a puntos para iti Muslim a kararag ti (Salah) in 610 CE,[15] ken, segun ti tinawtawid nga Islamiko, ni Mahoma ket inaramidna ti immuna a Rabii a Panagbanniaga idiay kalpasan ti sangapulo a tawen.[16][17] A kas ti nagbanagan daytoy, nupay adda laeng tio kalawa iti 0.9 kuadrado kilometro (0.35 sq mi),[18] ti Daan a Siudad ket pagtaengan kadagiti adu a lugar iti relihioso a pannakaipangpangruna, a mairaman ti Bantay Templo, ti Akinlaud a Diding, ti Simbaan ti Nasantuan a Sepulkro, ti Simborio iti Bato ken Meskita al-Aqsa.
Ita nga aldaw ti kasasaad ti Herusalem ket maibatbati a maysa kadgiti bugas a parikut iti Israeli–Palestina a suppiat. Idi las-ud ti Arabo-Israeli a Gubat ti 1945, ti Laud a Herusalem ket maysa idi kadagiti lugar a natiliw ken insilpo babaen ti Israel bayat a ti Daya a Herusalem, a mairaman ti Duog a Siudad, ket natiliw ken kalpasanna ket insilpo babaen ti Hordania. Ti Israel ket natiliwna ti Daya a Herusalem manipud ti Hordania idi las-ud ti Innem nga Aldaw a Gubat ti 1967 ken nagtungpalan a nangisilpo daytoy. Iti agdama, ti Batayan a Linteg ti Israel ket ket mangibagbaga ti Herusalem a kas ti "saan a nabingbingay a kapitolio" iti pagilian. Ti sangalubongan a komunidad ket limmikud ti kinaudi a panangisilpo a kas saan a nainkalintegan ken nangtrato ti Daya a Herusalem a kas teritorio ti Palestinia a sinakop babaen ti Israel.[19][20][21][22] Ti sangalubongan a komunidad ket saanna abigbigen ti Herusalem a kas kapitolio ti Israel, ken ti siudad ket saan a mangsangsangaili kadagiti ganganaet nga embahada.
Segun ti Sentral nga Opisina ti Estadistika ti Palentina, 208,000 kadagiti Palestinio ket agtateng idiay Daya a Herusalem, nga isu daytoy ket binirbirukan babaen ti Turay ti Palestina a kas ti kapitolio iti masakbayan a estado ti Palestina.[23][24][25]
Amin a sanga ti gobierno ti Israel ket mabirukan idiay Herusalem, a mairaman ti Knesset (parlamento ti Israel), dagiti pagtaengan ti Kangrunaan a Ministro ken ti Presidente, ken ti Kangatuan a Korte. Ti Herusalem ket isu ti pangibalayan ti Hebreo nga Unibersidad ken ti Museo ti Israel nga addaan iti Altar iti Libro. Ti Bibliko a Pagtarakenan ti ayup ti Herusalem ket natalinaay a nairangranggo a kas ti kasayaatan a papanan dagiti turista idiay Israel para kadagiti Israeli.[26][27]
Etomolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti siudad a tinawtawagan idi ti Rušalim dagiti testo ti eksekrasion iti Tengnga a Pagarian ti Ehipto (c. maika-19 a siglo BCE) ket adu, ngem saan nga unibersal a nailaslasin a kas ti Herusalem.[28][29] Ti Herusalem ket tinawtawaga iti Urušalim iti sursurat ti Amarna iti Abdi-Heba (1330s BCE).[30]
Ti nagan a “Herusalem” ket nadumaduma a nanaganan tapno kaibuksilanna ti "pundasion (Sumerian yeru, ‘pagtaengan’/Semitiko yry, ‘tapno bangonen, tapno mangikabil ti pundasion’) iti dios a ni Shalem",[31][32] ti dios a ni Shalem ket isuna idi ti kasisigud a mangay-aywan a dios iti siudad ti Bronse a Panawen.[33]
Ti porma a Yerushalem wenno Yerushalayim (Herusalem) ket immuna a nagparang iti Biblia, iti libro ni Joshua. Segun ti Midrash, ti nagan ket ti panagtiptipon ti Yhwh Yir'eh ("Kitaento ti Dios", ti nagan nga inted babaen ni Abraham ti lugar nga ayan ti nagrugianna nga insakripisio ti annakna a lalaki) ken ti ili a "Shalem".[34]
Ti Shalim wenno Shalem ket isu idi ti nagan ti dios ti sumipnget iti relihion ti Kananea , daytoy a nagan ket naibatay iti isu met laeng a ramut ti S-L-M manipud ti nakaalanna a Hebreo a balikas para iti "kappia" (Salam wenno Shalom iti moderno nga Arabiko ken Hebreo).[35][36] Isunga ti nagan ket bukod a mangited kadagiti nagan a "Ti Siudad ti Kappia",[32][37] "Pagtaengan ti Kappia,[38][39] "pagyanan ti kappia" ("napundar iti seguridad"),[40] ken mabalin pay a ti "Pakaimatangan ti Kappia" kadagiti dadduma a Kristiano a mannurat.[41] Ti pagpatingaan ti -ayim ket mangipakita ti dua, isunga mangiturong daytoy ti panangisingasing a tinagan a Yerushalayim ket mangitudo ti kinapudno a ti siudad ket adda kadagiti dua a turod.[42][43] Nupay kasta, ti panangibalikas ti kinaudi a silaba a kas -ayim ket agparparang a naladaw a panagrang-ay, ken daytoy ket saan pay idi a nagparang iti panawen ti Septuaginta.
Ti kaduogan a pagtaengan idiay Herusalem, ket nabangon a nasapsapa ngem ti Bronse a Panawen idiay turod a ngato ti Gihon Spring, a segun idi ti Biblia ket nanaganan ti Jebus.[44] Tinawtawagan daytoy ti "Pagsammakedan ti Zion" (metsudat Zion), daytoy ket ninaganan manen babaen ni David a kas ti Siudad ni David,[45] ken naamammuan idi babaen ti naganna iti kina-ugma.[46][47]Ti sabali pay a nagan a "Zion", ket immun-una a mangitudtudo iti maysa a naisangayan a paset ti siudad, ngem kanungpalan daytoy a mangitudtudo ti sibubukel a siudad ken tapno mangirepresenta ti bibliko a Daga ti Israel. Iti Griego ken Latin ti nagan ti siudad idi ket naipatarus a naisurat iti Hierosolyma (Griego: Ἱepoσόλuua; iti Griego hieròs, ἱepός, a kaibuksilanna ket nasantuan), urayno ti siudad ket nanaganan manen idi ti Aelia Capitolina para iti paset ti panawen ti pakasaritaan ti Roma.
Iti Arabiko, ti Herusalem ket kaaduan a naam-ammuan a kas ti القُدس, a naipatarus a naisurat iti al-Quds ken ti kaibuksilanna ket "Ti Nasantuan" wenno "Ti Nasantuan a Santuario".[38][39] Ti opisial nga annuroten ti gobierno ti Israeli ket agbilbilin a ti أُورُشَلِيمَ, a naipatarus a naisurat iti Ūršalīm, a kapadpada dagiti nagan ti Hebreo ken Ingles, ket nasken a mausar a kas ti nagan siudad ti pagsasao nga Arabiko ket kakuyogna iti القُدس. أُورُشَلِيمَ-القُدس.[48]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b "Linia ti Oras ti Pakasaritaan iti Herusalem". Pudno a Biblioteka ti Hudio. Ameriko-Israeli a Gandat ti Pagtitinnulongan. Naala idi 16 Abril 2007.
- ^ Kadakkelan a siudad:
- "... moderno a Herusalem, kadakkelan a siudad ti Israel ..." (Erlanger, Steven. Ti Herusalem, Tatta nga aldaw, [Ti New York Times, 16 Abril 2006.)
- "Ti Herusalem ket isu ti kadakkelan a siudad ti Israel." ("Israel (pagilian)", Microsoft Encarta, 2006, p. 3. Naala idi 18 Oktubre 2006. Naarkibo 31 Oktubre 2009.)
- "Manipud idi 1975 ti nagkaykaysa a Herusalem ket isun ti kadakkelan a siudda idiay Israel." ("Jerusalem", Encyclopædia Britannica Online, 2006. Naala idi 18 Oktubre 2006. Naarkibo 21 Hunio 2008)
- "Ti Herusalem ket isu ti kadakkelan a siudad ti Estado iti Israel. Addaan iti kaaduan ti populasion, kaaduan kadagiti Hudio ken dagiti saan a Hudio kadagiti amin a siudad iti Israeli." (Klein, Menachem. Herusalem: Ti Masakbayan iti Naisuppiatan a Siudad, Unibersidad ti New York a Pagmalditan, 1 Marso 2001, p. 18. ISBN 0-8147-4754-X)
- "Idi 1967, ti Tel Aviv ket isu idi ti kadakkelan a siudad idiay Israel. Babaen idi 1987, adadu kadagiti Hudio ket nagtaeng idiay Herusalem ngem ti dagup a populasion iti Tel Aviv. Ti Herusalem ket nagbalinen a ti kangrunaan a siudad ti Israel." (Friedland, Roger ken Hecht, Richard. Ti Panagturay ti Herusalem, Unibersidad iti California a Pagmalditan, 19 Septiembre 2000, p. 192. ISBN 0-520-22092-7).
- ^ "Pablaak ti Warnakan: Aldaw ti Herusalem" (PDF). Tengnga nga Opisina dagiti Estadistika. 24 Mayo 2006. Naala idi 10 Marso 2007.
- ^ "TABLa 3. – POPULASION(1) DAGITI LUGAR NGA AGBILANG TI SUMUROK A 2,000 NGA AGTAENG KEN DADDUMA PAY NGA AWAY A POPULASION IDI 31/12/2008" (PDF). Tengnga nga Opisina dagiti Estadistika ti Israel. Naala idi 26 Oktubre 2009.
- ^ "Dagiti lokal ng aagturay idiay Israel 2007, Pablaak a #1295 – Bariweswes dagiti munisipalidad – Herusalem" (PDF) (iti Hebreo). Tengnga nga Opisina dagiti Estadistika ti Israel. Naala idi 31 Disiembre 2007.
- ^ "Bingbingayentayo ngata ti Nasantuan dagiti Kasanuan a Siudad?". Moment Magazine. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 3 Hunio 2008. Naala idi 5 Marso 2008.. Segun ti tarkasan ti Herusalem a Nalakuben ni Eric H. Cline.
- ^ Ben-Arieh, Yehoshua (1984). Ti Herusalem iti Maika-19 a Siglo, Ti Daan a Siudad. Yad Izhak Ben Zvi ken St. Martin a Pagmalditan. p. 14. ISBN 0-312-44187-8.
- ^ "Daan a Siudad ti Herusalem ken dagiti Didingna". Whc.unesco.org. Naala idi 11 Septiembre 2010.
- ^ Manipud idi maika-10 a siglo BCE:[v]
- "Ti Israel keyt immuna a napanday iti nagkaykaysa a pagilian manipud ti Herusalem idi agarup a 3,000 tawtawen, nga idi ni Ari David ket innalana ti balangat ken pinagkaykaysana dagiti sangapulo ket dua a tribo manipud iti daytoy a siudad... Para kadagiti rinibo a tawen ti Herusalem ket isu idin ti tugaw ti Hudio a turay, ti bimmalayam dagiti ari, ti lokasion dagiti lehislatibo a konseho ken dagiti korte. Iti pammagtalaw, ti Hudio a pagilian ket naam-ammuan a kas ti siudad a lugar ti taga-ugma a kapitolio. Dagiti Hudio, nupay ti ania a lugar ti ayanda, ket agkarkararagda ti pannakaisubli daytoy." Roger Friedland, Richard D. Hecht. Ti Panagturay ti Herusalem, Unibersidad iti California a Pagmalditan, 2000, p. 8. ISBN 0-520-22092-7
- "Ti Hudio a panagbedbed ti Herusalem ket saan a napaay. Para kadagiti tallo a milenio, ti Herusalem ket isun ti sentro iti Hudio a pammati, a nagtagtaginayon ti naisimboluan a pateg manipud kadagiti napalabas a kaputotan." Herusalem- ti Nasantuan a Siudad, Ministro iti Ganganaet a Panakibing ti Israel, 23 Pebrero 2003. Naala idi 24 Marso 2007.
- "Ti pannakasentro ti Herusalem ti Hudaismo ket napisa unay a dagiti pay sekular a Hudio ket agiyebebkas ti panagiruknoyda ken pannakaikapetda iti siudad, ken saanda a maipanunutan ti moderno nga Estado iti Israel nga awan daytoy.... Para kadagiti Hudio ti ket simple a sagrado gapu ta adda daytoy... Nupay ti sagrado a karakter ti Herusalem ket makita pay kadagiti napalabas a tallo a milenio...". Leslie J. Hoppe. Ti Nasantuan a Siudad: Ti Herusalem iti teolohia iti Daan a Testamento, Liturhikal a Pagmalditan, 2000, p. 6. ISBN 0-8146-5081-3
- "Manipud idi inaramid ni Ari David ti Herusalem a kas ti kapitolio iti Israel idi 3,000 a tawtawen, ti siudad ket adda ti sentro a papel ti irurumsua dagiti Hudio." Mitchell Geoffrey Bard, Ti Kompleto a Pagalagadan dagiti Maag iti Suppiatan ti Tengnga a Daya, Alpha Books, 2002, p. 330. ISBN 0-02-864410-7
- "Para kadagiti Hudio ti siudad ket isun ti pakipatengngaan ti isip kadagiti naikararua, kultural, ken nailian a biag kadagiti napalabas a tallo a milenio." Yossi Feintuch, Estados Unido nga Annuroten para iti Herusalem, Greenwood Publishing Group, 1987, p. 1. ISBN 0-313-25700-0
- "Ti Heerusalem ket nagbalin a sentro dagiti Hudio a tattao kadagiti napalabas a 3,000 tatawen" Moshe Maoz, Sari Nusseibeh, Herusalem: Dagiti Puntos iti Rasras – Ken ti Labes, Brill Academic Publishers, 2000, p. 1. ISBN 90-411-8843-6
- "Dagiti Hudio a tattao ket ket saan a maikkat kadagiti pannakaibedbedda ti siuadad iti Herusalem. Awan ti aniaman a siudad ti adda ti nagnagruna a papel iti pakasaritaan, politikop, kultura, relihion, nailian a biag ken kaimatangan dagiti tattao iti Herusalem iti biag ti panaka-Hudio ken Hudaismo. Manipud idi nagipatakder ni Ari David iti siudad a kas ti kapitolio iti Hudio nga estado sirka 1000 BCE, nagserbi daytoy a kas ti simbolo ken ti kangrunaaan a panagiyebkas ti identidad a kas maysa a pagilian dagiti Hudio a tattao." Dagiti Kangrunaan a Kinapudno a nasken a Maammuam: Herusalem, Liga ti Kontra-Dipamasion, 2007. Naala idi 28 Marso2007.
- ^ Maier, P.L. (1968). "Sejanus, Pilato, ken ti Petsa ti Pannakailansa ti Krus". Pakasaritaan ti Simbaab. 37 (1): 3–13. JSTOR 3163182.
- ^ Fotheringham, J.K. (1934). "Ti ebidensia ti astronomia ken teknikal a kronologo para ti petsa iti pannakailansa ti krus" (PDF). Warnakan dagiti Teolohiko a Panagadal. 35: 146–162.
- ^ Ti Misterio iti Naudi a Pangrabii, babaen ni Colin J. Humphreys (2011), Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, Cambridge ISBN 9780521517553 panid 193
- ^ Maikatlo a kasantuan a lugar iti Islam:
- Esposito, John L. (2 Nobiembre 2002). Ti Nasken a Maammuan ti Sinoman a Maipapan ti Islam. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 157. ISBN 0-19-515713-3.
Ti Rabii a Panagbanniaga ket nagaramid ti Herusalem a kas ti maikatlo a kasantuan a siudad iti Islam
- Brown, Leon Carl (15 Septiembre 2000). "Panagikabil ti Ebntablada: Islam ken dagiti Muslim". Relihion ken Estado: Ti Muslim Pamay-an dagiti Politika. Unibersidad ti Columbia a Pagmalditan. p. 11. ISBN 0-231-12038-9.
Ti maikatlo a kasantuan a siudad iti Islam—Herusalem—ket daytoy pay ket adda iti sentro...
- Hoppe, Leslie J. (Agosto 2000). Ti Nasantuan a Siudad: Ti Herusalem iti Teolohia iti Daan a Testamento. Michael Glazier Books. p. 14. ISBN 0-8146-5081-3.
Ti Herusalem ket agnanayon a nairagrag-o a kas maysa a kangrunaaan a lugar iti Islam. Ti Herusalem ket kanayon a maitudtudo a kas ti maikatlo a kasantuan a siudad iti Islam...
- Esposito, John L. (2 Nobiembre 2002). Ti Nasken a Maammuan ti Sinoman a Maipapan ti Islam. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 157. ISBN 0-19-515713-3.
- ^ "Middle Dagiti Daya a plano ti kappia" babaen ni Willard A. Beling": Ti Meskita Aqsa idiay Bantay Templo ket isu ti maikatlo a kasantuan a lugar iti Sunni nga Islam kalpasan ti Mecca ken Medina
- ^ Lewis, Bernard; Holt, P. M.; Lambton, Ann, dagiti ed. (1986). Cambridge a Pakasaritaan iti Islam. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan.
- ^ [Koran 17:1–3]
- ^ Allen, Edgar (2004). Dagiti estado, Dagiti pagilian, ken Dagiti pagbeddengan: Dagiti Etiko ti Panagaramid dagiti Pagbeddengan. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. ISBN 0-521-52575-6. Naala idi 9 Hunio 2008.
- ^ Kollek, Teddy (1977). "Kinaudi a balikas". Iti John Phillips. Pagayatan ti Panagbiag – Israel: ti Rupa dagiti Aligaget 1948-dagiti Rupa ti Namnama iti Tatta nga Aldaw. Dial a Pagmalditan/James Wade.
agarup a 225 acre (0.91 km2)
- ^ "Ti Israel ket agplanplano kadagiti 1,300 a pagtaengan a balay dagiti Hudio idiay Daya a Herusalem". BBC News. 9 Nobiembre 2010.
Ti Day a Herusalem ket naikedkeddeng a kas nasakupan a teritorio ti Palestina babaen ti sangalubongan a komunidad, ngem kinunkuna ti Israel a daytoy ket bukodna ateritorio.
- ^ "Ti Kasasaad ti Herusalem" (PDF). Ti Saludsod iti Palestine ken ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. DEpartamento ti Pakaammo ti Publiko ti Nagkaykaysa a Pagpagilian.
Ti Daya a Herusalem ket naikedkeddengan, babaen ti Sapasap nga Asemblia ken ti Koneho ti Seguridad, a kas paset ti nasakupan a teritorio ti Palestina.
- ^ Dagiti Israeli a turay ket agsupsuportada kadagiti 600 a baro a balbalay idiay Daya a Herusalem
- ^ Resolusion 298 Septiembre 25, 1971: "Nanglaglagip kadagiti resolusionna... a maipanggep kadagiti rukod ken dagiti tignay babaen ti Israel a naidaremdem ti panagbaliw ti kasasaad ti nasakupan ti Israel a paset ti Herusalem,..."
- ^ Segal, Jerome M. (1997). "Pannakitulag iti Herusalem". Ti Unibersidad ti Maryland nga Eskuela ti Publiko nga Annuroten. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 14 Mayo 2006. Naala idi 25 Pebrero 2007.
- ^ Møller, Bjørn (Nobiembre 2002). "Ti Kooperatibo nga Estruktura para kadagiti Relasion ti Israel-Palestina". Pagobraan a papel Blng. 1. Sentro para kadagiti Panagdal ti Europeano nga Annuroten. Naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 6 Enero 2004. Naala idi 16 Abril 2007.
- ^ Press, Associated (9 Pebrero 2008). "Dagiti Palestinio ket dimmakel babaen ti riniwriw iti maysa a dekada". Fr.jpost.com. Naala idi 17 Oktubre 2011.
- ^ Rosenblum, Irit. "Haareez Biblical Zoo favorite tourist site in 2006". Haaretz. Israel. Naala idi 11 Septiembre 2010.
- ^ Lis, Jonathan. "Jerusalem Zoo is Israel's number one tourist attraction". Haaretz. Israel. Naala idi 9 Septiembre 2011.
- ^ David Noel Freedman; Allen C. Myers; Astrid B. Beck (2000). Eerdmans a diksionario ti Biblia. Wm. B. Eerdmans Publishing. pp. 694–695. ISBN 978-0-8028-2400-4. Naala idi 19 Agosto 2010. Ni Nadav Naʼaman, Canaan iti maika-2 a Milenio B.C.E., Eisenbrauns, 2005 pp.177ff. ket nangidiaya ti sumuppiata kapanunotan, isu ket nangisupsuppiat para iti transkripsion ti Rôsh-ramen, a nanaganan iti r'š (ulo) ken rmm (rambakan), tapno kaibusilanna ti 'ti narambakan nga Ulo', ken saan a mangibagbaga iti Herusalem.
- ^ G. Johannes Botterweck, Helmer Ringgren (eds.) Teolohikal a Diksionario ti Daan a Testamento, (tr. David E. Green) William B. Eerdmann, Grand Rapids Michigan, Cambridge, UK 1990, Vol. VI, p. 348
- ^ "Ti Sursurat ti El Amarna manipud ti Canaan". Tau.ac.il. Naala idi 11 Septiembre 2010.
- ^ Meir Ben-Dov, Historikal nga Atlas iti Herusalem, Continuum International Publishing Group, 2002, p. 23.
- ^ a b Binz, Stephen J. (2005). Herusalem, ti Nasantuan a Siudad. Connecticut, Estados Unidos: Twenty-Third Publications. p. 2. ISBN 9781585953653. Naala idi 17 Disiembre 2011.
- ^ G. Johannes Bottereck, Helmer Ringgren, Heinz-Josef Fabry, (eds.) Teolohiko a Diksionario ti Daan a Testamento, tr. David E. Green, vol. XV, pp. 48–49 William B. Eeerdmanns Co. Grand Rapids, Michigan/Cambridge UK 2006, pp. 45–6
- ^ Louis Ginzberg (Oktubre 1998). "The Legends of the Jews Volume 1".
- ^ Elon, Amos. Herusalem. HarperCollins Publishers Ltd. ISBN 0-00-637531-6. Naala idi 26 Abril 2007.
Ti epiteta ket mabalin a nagtaud iti taga-ugma anagan ti Herusalem—Salem (manipud ti pagano a dios ti sudad), daytoy ket etimolohiko a naikapet kadagiti pagsasao a Semitiko para kadagiti balikas ti kappia (shalom iti Hebreo, salam iti Arabiko).
- ^ Ringgren, H., Die Religionen des Alten Orients (Göttingen, 1979), 212.
- ^ Hastings, James (2004). Ti Diksionario ti Biblia: Tomo II: (Paset II: I -- Kinsman), Tomo 2. Honolulu, Hawaii: Naiprenta manen manipud ti 1898 nga edision babaen ti Unibersidad a Pagmalditan ti Pasipiko. p. 584. ISBN 1-4102-1725-6. Naala idi 17 Disiembre 2011.
- ^ a b Bosworth, Clifford Edmund (2007). Historic cities of the Islamic world. Ti Olanda: Koninklijke Brill NV. pp. 225–226. ISBN 90-04-15388-8. Naala idi 17 Disiembre 2011.
- ^ a b Denise DeGarmo (9 Septiembre 2011). "Pagtaengan ti Kappia?". Wandering Thoughts. Center for Conflict Studies. Naala idi 17 Disiembre 2011.
- ^ Marten H. Wouldstra, The Book of Joshua, William B. Eerdmanns Co. Grand Rapids, Michigan (1981) 1995, p. 169 n.2
- ^ Bosworth, Francis Edward (1968). Millennium: a Latin reader, A. Oxford, Nagkaykaysa a Pagarian: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 183. ISBN 978-0865161917. Naala idi 17 Disiembre 2011.
- ^ Wallace, Edwin Sherman (Agosto 1977). Herusalem ti Nasantuan. New York: Arno Press. p. 16. ISBN 0-405-10298-4.
Ti kapada a panirigan ket tinengtengngel babaen dagiti nangited ti dua a bilang ti gramatiko ti Hebreo iti balikas
- ^ Smith, George Adam (1907). Herusalem: Ti Topgrapia, Ekonomika ken Pakasaritaan manipud kadagiti Kasapaan a Panawen aginggana ti A.D. 70. Hodder ken ni Stoughton. p. 251. ISBN 0-7905-2935-1.
Ti terminasion -aim wenno -ayim ket naipagpagarup idi a kas ti ordinario a terminasion kadagiti dua a bilang ti gramatiko ti pangnagan, ken naipalplawag idi a mangipakpakita kadagiti akin-ngato ken akin-baba a siudad(kitaen ditoy [1])
- ^ Ti Oxford nga ensiklopedia ti taga-ugma a Gresia ken Roma, Tomo 1, p. 113
- ^ 2 Samuel 5:7,9.indakamat ni Israel Finkelstein, Amihay Mazar, Brian B. Schmidt, (eds) Ti Panagsukimat para iti Naipakasaritaan nga Israel, Society of Biblical Literature, 2007 p.127.
- ^ Bar-Kochva, Bezalel (2002). Judas Maccabeus: The Jewish Struggle Against the Seleucids. Cambridge, Nagkaykaysa aPagarian: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. p. 447. ISBN 0-521-01683-5.
- ^ Mazar, Eilat (2002). The Complete Guide to the Temple Mount Excavations. Herusalem: Shoham Academic Research and Publication. p. 1. ISBN 965-90299-1-8.
- ^ "Ti OPisial a Website ti Herusalem". Munisipalidad ti Herusalem. 19 Septiembre 2011.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Herusalem iti Wikimedia Commons
- Pakaammo ti panagbiahe idiay Herusalem manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Opisial a website ti ili ti Herusalem
- Kitaen ti Herusalem iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (iti Ingles)


text:
VIGAN CITY – No saan a masikog, nakalibas koma daytoy a mannanakaw ket napukawan koman ti selpon ti maysa nga agtagtagilako.
Naisayangkat ti inquest proceeding iti Office of the City Prosecutor maikontra ken ni Zander Cardona Domingo (immuna a naireport nga Andrea Mendoza y Castro), 25, balasang, innem a bulan a masikog, ken residente iti Zone 2, Bangued, Abra gapu iti panangtakawna iti Nokia 1680C a selpon nga agbalor iti P2,000 iti VLNB Chocolates and Essences a masarakan iti 2nd floor ti Plaza Maestro Annex, Barangay I ditoy siudad.
Segun ken ni Michelle Fesarillo y Sorela, 29, naasawaan, saleslady, simrek ti suspek iti pagtagilakuan a nagpammarang a kustomer ket idi awan mangsipsiput kenkuana, innalana ti selpon sa dagdagus a pimmanaw.
Nagpaarayat ni Fesarillo iti guardia idi maduktalanna nga awanen ti selpon iti nakaikabilanna.
Kinamat ti guardia ti suspek ket nagam-udanna daytoy iti pagagdanan.
Narekobre ti selpon iti ikut ti suspek.#


text:
CANDON CITY – Lima nga estudiante manipud iti estado ti Hawaii ti adda ita ditoy probinsia tapno agadal iti lengguahe nga Ilokano kas paset ti programa ti pagadalanda nga ILAING.
Nakipartisipar dagitoy nga estudiante agraman dagiti guardianda iti selebrasion ti Aldaw ti Wayawaya ditoy siudad.
Agtalinaed dagiti estudiante iti makalawas ditoy tapno makiinnadalda kadagiti nadumaduma a pagadalan iti elementaria, high school ken kolehio mainaig iti Ilocano language.
Pasiaren pay dagiti estudiante dagiti tourist spots iti probinsia babaen ti panangbayabay kadakuada da Mayor Ericson Singson, agpaay a host, Gov. Ryan Singson ken Vigan Mayor Eva Marie S. Medina.
Sakbay daytoy, nagpinnirma ti Candon City ken Honolulu, Hawaii iti sisterhood agreement para iti panagtinnulongda kadagiti programa ken proyekto a mangpadur-as iti ekonomia, kultura ken edukasion dagiti dua a siudad. (Danny Antalan)


text:
CANDON CITY – Nainaguraran ti dua a grandstand ti Candon City Quadrangle iti likudan ti Candon National High School idi Disiembre 2.
Kinuna ni dati a House Deputy Speaker Eric Singson a maisaruno a masimpa ti playground, nangruna a mapabaro ti oval a pakaangayan ti athletics ken track and field.
Kanaig daytoy, maplanplano ti pannakaipasdek ti kanal nga agderetso iti national highway tapno saan nga agurnong ti danum iti oval.
Segun ken ni Singson, no malpas ti oval, kabaelanton ti siudad ti mang-host iti IRAA wenno dadduma pay nga sport events.#


text:
BANTAY, Ilocos Sur – Nanabtuog iti ima dagiti nagtitipon nga elemento dagiti polis ti maysa a lalaki kalpasan a nasalamaanda ti minanehona a lugan a nagkarga iti pito nga oversized a baboy a mapapati a maibiahe iti San Vicente sada maiserrek a maparti iti slaughterhouse ti siudad ti Vigan.
Segun iti report manipud iti provincial police office ditoy, pinasardeng dagiti polis ti truck idi agarup alas dies ti rabii ti Septiembre 10 iti checkpoint nga impasdekda iti Barangay Banaoang, ditoy nga ili ket saanda a pinagtuloy nga agbiahe ti lugan kalpasan nga awan ti maipakita ni Joey Daplian y Wadawad, residente iti Man-atong, Suyo, Ilocos Sur a dokumento para iti pannakaibiahe dagiti baboy.
Kinuna ni Provincial Veterinarian Dr. Joey Warren Bragado nga imbilin ni Gov. Luis “Chavit” Singson ti pannakikammayyetna ken ni Provincial Director Police Senior Supt. Noel B. Amoyen para iti pannakaiwayat dagiti spot inspection/checkpoint para iti pannakatiliw dagiti agipuspuslit iti baboy ditoy probinsia.
Kinuna ni Bragado nga in-inut dagiti baboy a naiserrek iti probinsia sada napagtitipon a naibiahe a maidissaag iti kaparanget nga ili ti Vigan City.
Kinuna ti provincial veterinarian nga awan a pulos ti dokumento a naipakita dagiti nagibiahe kadagiti oversized a baboy isu a kinumpiska dagitoy.
Kanaig daytoy, imbilin ni Gov. Luis “Chavit” Singson ti pannakaparti dagiti nakumpiska a baboy sada maiwaras iti sumagmamano a pasdek ti kaasi a pakairamanan ti Balay Taripato iti Magsingal, provincial jail, Vigan City Jail, ken ti Gabriela Silang General Hospital.
Daytoy ti maikadua a gundaway a nasalamaan dagiti polis ni Daplian a naggandat a mangipuslit kadagiti oversized a baboy iti probinsia.
Idi parbangon ti Agosto 17, nasalamaan dagiti polis-San Esteban ti grupo dagiti lallaki nga agiyal-alis kadagiti sangapulo ket maysa a baboy manipud iti Isuzu Elf a minaneho ni Daplian.
Natiliw ni Daplian sumagmamano nga aldaw kalpasan ti interbio ti DWRS Barangay Commando Brigada a programa ni Anchorman Romeo “Jun” Ramos ken ni Vigan City Slaughterhouse Master Arnulfo Quitoriano a nangipalgakan ti naud-udi nga adu dagiti takong a maparparti iti slaughterhouse ti Vigan nga awan ti papelesda a suspetsana a naipuslit manipud sabsabali a probinsia.
Impudno ti pahinante ti nasao a lugan a nagdaliasatda manipud iti Mankayan, Benguet a napan iti Cervantes sada simmalog iti Suyo ken limsot iti Tagudin a nagurayan ti sabali a lugan a nangikargaanda kadagiti oversized a baboy.
Mapapati a maidissaag dagiti baboy iti San Vicente. Nupay kasta, saan nga innaganan ni Bragado ti nasao a negosiante ti baboy iti San Vicente.
Kasta met a saan nga impalgak ni Bragado no asino dagiti agparparti iti baboy ti nagiserserrek kadagiti takong a maparti iti slaughterhouse iti Vigan City.
Iti maysa nga interbio ken ni Quitoriano, nadakamatna nga adda dagiti maiserserrek a takong a maparti iti slaughterhouse iti siudad a suspetsa a naipuslit manipud iti sabsabali a probinsia.
Iti dayta nga interbio, kinuna pay ni Quitoriano a nupay awan ti papeles dagitoy a takong, clean and in good health dagitoy agsipud ta nakalusotda iti quarantine checkpoint iti Barangay Bio, Tagudin.#


text:
Heike Kamerlingh Onnes
Ni Heike Kamerlingh Onnes (21 Septiembre 1853 – 21 Pebrero 1926) ket Olandes pisiko ken Nobel a laureado. Isu ti nangpionero kadagiti pamay-an ti reprigerasion ken nagusar kadagitoy tapno agsukimat no kasano nga agkukua kadagiti materiales no malamiisanda iti sero absoluto. Isu idi ti immuna a nangilikido iti helio. Ti panagpataudna kadagiti nakaro a temperatura ti krioheniko ket isu ti nakaiturongan ti panagduktalna iti superkonduktibidad idi 1911: para kadagiti naisangayan a materiales, ti resistansia ti elktriko ket kellaat a mapukaw kadagiti nababa unay a temperatura.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ van Delft, Dirk (2007) Freezing physics, Heike Kamerlingh Onnes and the quest for cold, Edita, Amsterdam, ISBN 9069845199.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- de Bruyn Ouboter, Rudolf (Marso 1997). "Heike Kamerlingh Onnes's Discovery of Superconductivity". Scientific American. 276 (3): 98–103. doi:10.1038/scientificamerican0397-98.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Heike Kamerlingh Onnes iti Wikimedia Commons
- Premio Nobel, Pisika 1913—opisial a sitio.


text:
Sikhismo
Ti Sikhismo, [nota 1]( /ˈsiːkɨzəm/ wenno /ˈsɪkɨzəm/; Punjabi: ਸਿੱਖੀ, sikkhī, IPA: [ˈsɪkːʰiː]) ket maysa a monoteistiko a relihion a nabangon idi las-ud ti maika-15 a siglo idiay rehion ti Punjab, babaen ni Guru Nanak[3] a nagtultuloy a rimmang-ay kadagiti sangapulo a nagsasaruno a gru ti Sikh (ti kinaudi a naisursuro ket ti nasantuan a sinuratan a Guru Granth Sahib). Daytoy ket maikalima a kadakkelan a naurnong a relihion iti lubong, nga adda dagiti agarup a 30 riwriw a Sikh.[4][5] Daytoy a sistema dagiti relihioso a pilosopia ken panangiyebkas ket tradisonal idi nga ammo a kas ti Gurmat (literal a 'saririt iti Gurū'). Ti Punjab, India ket isu laeng ti rehion iti lubong nga addaan kadagiti kaaduan a populasion dagiti Sikh.[6]
Dagiti Sikh ket nainamnamada a sumurot kadagiti kababalin iti maysa a santo a soldado a "Sant-Sipāhī". Ti maysa ket nasken nga adda ti panagtengngel kadagiti kinauneg a bisio ken makabael nga agnanayon a naitinep kadagiti kinasingpet a naipalpalawag iti Guru Granth Sahib.
Dagiti kangrunaan a pammati iti Sikhi ket dagiti pammati iti Waheguru—nga inrepresenta babaen ti insasao a ik ōaṅkār, a kayatna sawen ket maysa a Dios, a mangaldag iti amin, a maikuyog kadagiti panagsanay a naikasilpuan dagiti Sikh tapno makitignayda iti sosial a reporma babaen ti panagkamat iti hustisia para iti amin a parsua a tao. Ti Sikhi ket mangisursuro a ti Dios ket Akal Purakh (eternal) ken mangipakpatakder iti panagbiruk iti pannakisalakan iti maysa a sosial a konteksto babaen ti kongregasional a panagsanay iti meditasion iti nagan ken mensahe iti Dios. Dagiti sumursurot iti Sikhi ket naikeddengda a sumurot kadagiti sursuro dagiti sangapulo a guru ti Sikh, wenno dagiti napalawagan a dauls, ken ti pas nasantuan a sinuratan a natituloan ti Gurū Granth Sāhib Ji, a maikuyog kadagiti sinursurat dagiti innem kadagiti sangapulo a Guro ti Sikh, a mairaman kadagiti napilpili nga obra kadagiti adu a nagraraem manipud kadagiti nagtaud ti nadumaduma a sosio-ekomomiko a likudadan. Ni Guru Gobind Singh Ji, ti maikasangapulo a guru, ket agtinong ti panangipangulo iti komunidad ti Sikh kenni Gurū Granth Sāhib ken ti korporatibo a bagi ti Khālsā Panth (ti Granth ken ti Panth). Dagiti tradison ken sursuro iti Sikhi ket mainaig iti pakasaritaan, kagimongan ken kultura iti Punjab. Dagiti agraraen iti Sikhī ket naam-ammuan a kas dagiti Sikh (dagiti estudiante wenno dagiti disipulo) ken adda dagiti bilang iti sumurok a 30 riwriw iti balasiw iti lubong.
Kaaduan kadagiti Sikhket agtataengda idiay Punjab, India, ngem adda met dagiti adu a Sikh a diaspora. Aginggana idi ti Pannakabingbingay ti India it ipannakabingbingay iti Punjab ken ti simmaruno a nawaya a Pakistan ken kalpasanna ti India, dagiti riniwriw a Sikh ket nagtataengda idi iti tattan ket Pakistani Punjab.[7]
Dagiti linaon
Pilosopia ken sursuro[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti taudan ti Sikhismo ket adda kadagiti insursuro ni Guru Nanak ken dagiti simmarsaruno kaniana. Ti anag ti sursuro ti Sikh ket maibukaln kadgitoy a balikas ni Guru Nanak: "Ti Realisasion ti Kinapudno ket nangatnagto ngem ti amiaman. Ngem ti nagatngato pay ket ti napudno a panagbiag".[8] Ti sursuro ti Sikh ket manguyunayunay ti pamunganayan ti panagpapada iti amin a tao ken manglikud ti diskriminasion iti batayan ti panangilikud, kredo, ken henero. Dagiti pamunganayan ti Sikh ket mangawawis iti panagbiag a kas maysa a mangibalbalay.
Ti Sikhi ket maysa a monoteistiko[9][10] ken maysa a naipalgak a relihion.[11] Iti Sikhi, ti natermino ti Dios a Vāhigurū—ket awan sukogna, awan patinggana, ken awan kita (a kas iti saan a mabalin a makita iti pisikal a mata): niraṅkār, akaal, ken alakh. Ti rugi ti immuna a pakabuklan ti nasantuan a sinuratan ti Sikh ket ti pigura ti "1"—a mangibagbaga ti unibersalidad ti Dios. Nangibagbaga daytoy a ti Dios ket adda iti amin a lugar ken addaan ti bileg nga awan inngana kadagiti amin, ken naibagbaga babaen ti termino nga ēk ōaṅkār.[12] Dagiti Sikh ke namatmatida a sakbay ti pannakaparsu, ti adda laeng idi ket ti Dios ken ti hukam ti Dios (nakem wenno urnos).[13] Idi nagbilin ti Dios, ti intero a kosmos ket napartuat. Manipud kadagitoy a nagrugrugian, ti Dios ket nangiyunay unay ti "panangawawis ken pannakaikapkapet" iti māyā, wenno pannagipagarup ti tao iti kina-agpayso.[14]
Bayat a ti napno a pnnakaawat iti Dios ket labes iti parsua a tao,[12] Ni Nanak ket inpalplawagna ti Dios ng ammo met bassit. Ti Dios ket adda iti amin a lugar (sarav viāpak) dagiti amin a parsua ken makita kadagiti amin a lugar kadagiti espiritual a napariing. Ni Nanak ket nangiyunayunay a ti Dios ket nasken a makita manipud "iti agpauneg a mata", wenno ti "puso", iti parsua a tao: dagiti agraraem ket naskenda nga agmeditasion tapno agprogreso iti pannakapalpalawag. Ni Guru Nanak Dev ket nangiyunayunay a ti rebelasion babaen ti meditasion, a kas dagiti bukodna a kinaenget a pannakaipakat ket mangpalubos ti kaada ti komunikasion a baetan ti Dios ken dagiti parsua a tao.[12] Ti Dios ket saan a babai wenno lalaki iti Sikhi (ngem dagiti pannakaipatarus ket sanda nga husto a nangibagbaga a lalaki ti Dios); isu a dagiti Sikhi ket mangisursuroda a ti Dios ket "Akaal Purkh" nga adda ti pannakailasin iti "Nirankar" (Niran a kaibuksilan ti "awan" ken kar a kaibuksilan ti "porma", isunga "awan porma"). Iti pay maipatinayon, insurat ni Nanak nga adda dagiti adu a lunong a nagpartutan ti Dios iti biag.[15]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Singh, Khushwant (2006). Ti Nailustrado a Pakasaritaan dagiti Sikh. India: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 15. ISBN 978-0-19-567747-8.
- ^ (iti Punjabi) Nabha, Kahan. Then th Sahib Singh (1930). Gur Shabad Ratnakar Mahan Kosh. p. 720. Naala idi 29 Mayo 2006.
- ^ Singh, Patwant; (2000). Dagiti Sikh. Alfred A Knopf Publishing. Pampanid 17. ISBN 0-375-40728-6.
- ^ "Sikhismo: Ania kadi ti ammom a maipanggep iti daytoy?". The Washington Post. Naala idi 13 Disiembre 2012.
- ^ Zepps, Josh. "Dagi ti Sikh idiay Amerika: Ania ti Naskem a Maammuam a Maipanggep ti Maikalima a Kadakkelan a Relihion iti Lubong". Huffington Post. Naala idi 13 Disiembre 2012.
- ^ adherents.com
- ^ Axel, Brian Keith (2001). Ti Napakarigatan a Bagi ti Pagilian: Ranggas, Representasion, ken ti Pannakaporma. Unibersidad ti Duke a Pagmalditan. p. 88. ISBN 978-0-8223-2615-1.
- ^ Teece, Geoff (2004). Sikhi:Relihion a naipakatengngaan iti isip. Black Rabbit Books. p. 4. ISBN 978-1-58340-469-0.
- ^ Mark Juergensmeyer, Gurinder Singh Mann (2006). Ti Oxford a Manual kadagiti Relihion ti Lubong. US: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 41. ISBN 978-0-19-513798-9.
- ^ Ardinger, Barbara (2006). Inaldaw a Pagano: Panagbiruk ti Naisangayan kadagiti Ordinario a Panagbibiagtayo. Weisfer. p. 13. ISBN 978-1-57863-332-6.
- ^ Nesbitt, Eleanor M. (15 Nobiembre 2005). Sikhi: ti ababa unay a panyuna. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 136. ISBN 978-0-19-280601-7. Naala idi 19 Hulio 2010.
- ^ a b c Parrinder, Geoffrey (1971). Dagiti relihion ti lubong:Manipud iti Taga-ugma a Pakasaritaan aginggana ti Agdama. Estados Unidos: Hamlyn Publishing Group. p. 252. ISBN 978-0-87196-129-7.
- ^ Dev, Guru Nanak Dev. Guru Granth Sāhib ji. p. 1035. Naala idi 15 Hunio 2006.
Para kadagiti awan patinggana panawen, adda laeng idi ti kinasipnget. AWan ti daga wenno langit; adda laeng idi ti awan
patingganaa Bilin ti Bukodna a Hukam.
- ^ Dev, Nanak. Gurū Granth Sāhib Ji. p. 1036. Naala idi 15 Hunio 2006.
Idi Isu ket nagbilin, Pinartuatna ti lubong. Nga awan ti simmuporta a bileg, Isu ket nangtalinaay iti uniberso . Isu ti nangpartuat kenni Brahma, Vishnu ken ni Shiva; Isu ket nangagibi ti panagaw-awis ken pannakaikapet kenni Maya.
- ^ Dev, Nanak. Gurū Granth Sāhib. p. 15. Naala idi 15 Hunio 2006.
Sika ti Agmaymaysa nga Agpayso a Dios ken Apo kadagiti amin a parsua, kadagiti adu a lubong.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Duggal, Kartar Singh (1988), Philosophy and Faith of Sikhism, Himalayan Institute Press, ISBN 978-0-89389-109-1
- Kaur, Surjit, Amongst the Sikhs: Reaching for the Stars, New Delhi, Roli Books, 2003 ISBN 81-7436-267-3
- Banga, Indu (2017), Knut A Jacobsen, ed., Brill's Encyclopedia of Sikhism, Brill Academic, ISBN 978-90-04-29745-6
- Khalsa, Guru Fatha Singh, Five Paragons of Peace: Magic and Magnificence in the Guru's Way, Toronto, Monkey Minds Press, 2010, ISBN 0-9682658-2-0, gurufathasingh.com
- Khalsa, Shanti Kaur, The History of Sikh Dharma of the Western Hemisphere, Sikh Dharma, Espanola, NM, 1995 ISBN 0-9639847-4-8
- Singh, Khushwant (2006), The Illustrated History of the Sikhs, Oxford University Press, India, ISBN 978-0-19-567747-8
- Singh, Patwant (1999), The Sikhs, Random House, India, ISBN 978-0-385-50206-1
- Takhar, Opinderjit Kaur, Sikh Identity: An Exploration of Groups Among Sikhs, Ashgate Publishing Company, Burlington, VT, 2005 ISBN 0-7546-5202-5
- Dilgeer, Dr Harjinder Singh (2008), Sikh Twareekh, publisher Sikh University Press & Singh Brothers Amritsar, 2008.
- Dilgeer, Dr Harjinder Singh (2012), Sikh History (in 10 volumes), publisher Sikh University Press & Singh Brothers Amritsar, 2010–12.
- Dilgeer, Dr Harjinder Singh (1997), The Sikh Reference Book, publisher Sikh University Press & Singh Brothers Amritsar, 1997.
- Dilgeer, Dr Harjinder Singh (2005), Dictionary of Sikh Philosophy, publisher Sikh University Press & Singh Brothers Amritsar, 2005.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Sikhismo iti Wikimedia Commons
- SikhMuseum.com
- Portal ti web ti Pakasaritaan ti Sikh


text:
Immasideg ni Mr. Tipag ken ni Celia ket dinawatna nga isurona kadakuada ti kinantana idi umuna a rabiida iti bantay.
“Tapno adda pakalaglagipanmi kenka inton addakamin idiay ilimi a kabanbantayan,” kinunana. Inawat ni Celia ti iggem a lapis ni Maestro Tipag ket insuratna dagiti kanta. Kalpasanna, insurona dagitoy. Simmurot amin dagiti ubbing a nakipagkanta.
Nagawidda iti kabigatanna. Indagasda iti munisipio da Tata Sikil ken ti polis a nanguyog kadakuada.
“Agyamankami unay, Apo Mayor iti aglaplapusanan a tulongyo kadakami,” napalaus ti panagyaman da Maestro Badol ken dagiti kaduana. Nagyaman met dagiti ubbing.
“Awan aniamanna, maestro. Pagrebbenganmi kas pangamaen iti ili ti itutulongmi. Sapay koma ta naragsak ti isasarungkaryo iti nanumo nga ilimi,” imbales met ti ama ti ili.
Intuloyda ngarud ti nagna. Idi makadanonda iti kakaykaywan iti asideg ti barrio da Celia, indawat ni Mr. Tipag ti panagsardengda. Pinaasidegna dagiti ubbing.
“Dakayo a lallaki, inkayo mangayo dita a banda,” intudona ti makannawanna. “Kas kadakkel ti luppo ken gurongyo ti kaywenyo. Dakayo a babbai, dita met a banda,” sana intudo ti makannigidna. “Kas kadakkel ta takiagyo ti kaywenyo,” inbilinna. “Saan a makedngan ti kaadu ti kaywenyo. Diay kabaelanyo nga awiten. Understood?”
“Yesss, sirrr!!!” insungbat dagiti ubbing ket nagtataraydan.
Simmurot ni Mr. Tipag kadagiti ubbing a lallaki. Simmurot met ni Celia kadagiti ubbing a babbai. Nagbati a nangbantay kadagiti gargaret da Maestro Badol ken Mr. Kontip.
Nagsublida amin idi makangngegda iti uni ti sultip. Naginanada biit sada intuloy ti nagna nga awitda dagiti kinayoda.
Nagdagusda met laeng iti balay da Celia. Kalpasan ti panangrabiida, imbilin ni Mr. Tipag ti panangtitipon dagiti ubbing iti kinayoda iti tengnga ti panglawaen a paraangan iti sango ti balay da Tata Idong.
Nagbalin a bonfire dagiti kinayo dagiti ubbing. Nangisayangkatda iti programa. Naragsak dagiti ubbing a nagpabuya – kanta, skit, stunts, daniw, ken no ania ditan a malagipda nga aramiden. Sibubukel nga agindeg iti barrio, immayda amin nagbuya. Nakipartisipar pay dagiti sumagmamano nga agtutubo iti barrio. Naragsakda amin a nagawid kalpasan ti programa.
Parbangon iti sumuno a bigat a nagawid dagiti ekskursionista. Pinabalonan ida da Tata Idong ken Nana Petra iti adu a tapa ti ugsa ken alingo, ken pindang nga ikan ken igat (adu ti makalapan iti Karayan Abra idi awan pay ti minas idiay Lepanto, Mankayan, Benguet a lumasat iti Quirino).
Naliday ni Mr. Tipag a nagpakada ken Celia. “See you soon, someday,” ti maudi a balikasna a kagiddan ti pananglamanona ken Celia iti nairut.
“Goodbye, Sir. Pakumustaamto ni Cisca,” insungbat met ni Celia.
Nabati da Tata Idong, Nana Petra ken Celia iti balkon a nagpapatang. Inestoria ni Celia dagiti ballakad da Mayor Salazar ken dagiti lallakay a nadanonda idiay munisipio iti daydi idadagasda a dumawat iti mangkuyog kadakuada nga apan idiay Tirad Pass.
“Masapul ngarud nga igaedmo ti agadal, balasangko, tapno dida maupay iti namnamada kenka,” kinuna ni Tata Idong.
“Wen, Amang, Inang, igaedko,” inkari ni Celia. “Sapay koma ta maanusanyo met nga isakad ti panagadalko,” intuloyna.
“Ay, wen, Amang, ania ti kayat a sawen ti pillar ti ili?” sinaludsod ni Celia iti amana.
“Ti pillar a kunada, maysa a natibker a suporta ti maysa a banag kas koma iti poste ti balay wenno alad. Ket no pillar ti ili kunada, tay tao a makaited iti pagimbagan ti umili. Tay tao a nasayaat a pagtuladan iti kinaimbag, kinagaget, kinasaldet, kinasirib, ken no ania ditan a nasayaat a galad ti maysa a tao. Kas kuna da Mayor, no makaadalka, no ania ti kurso nga alaem – maestra, nurse, doktor, abogado – ket inton sumangpetka iti ilim ket ipakatmo ti naragpatmo a balligi para iti pagsayaatan ti kailiam, ibilangdakan a pillar ti ili. Sika ti agbalin a pagwadan, nangruna dagiti agtutubo nga agdama nga agad-adal,” panangilawlawag ni Tata Idong.
“Ah, kasta gayam ti kayat a sawen ti pillar ti ili,” kinuna ni Celia. “Agyamanak iti panangilawlawagmo, Amang. Ngem apay ngata a kasta unay ti rurod ni Uncle Badol iti sinao da Mayor ken dagiti lallakay, Amang?” sinaludsod ni Celia. Nasiputan ni Celia a nagkinnita dagiti dadakkelna.
“Ah, basta igaedmo ti agadal, anakko, tapno maitungpalmo ti balakadda kenka,” kinuna ti amana.
“No ti met maipapan ken ni ulitegmo a Badol, nakkong, dimo ipappapuso,” kinuna ti inana. “Kasdiayna daydiay. Mabalin a dina patien a kabaelam ti agadal ken mangala iti kurso. Ken mabalin a tagibassitenna ti kabaelanmi a mangpagadal kenka.”
“Ngem no ipasnekmo ket igaedmo ti agadal, aramidenmi amin a kabaelanmi tapno makaadalka,” kinuna ti amana.
“Ipakatko amin a kabaelak nga agadal, Amang, Inang,” inkari ni Celia kadagiti dadakkelna.
Sipud idin, immuneg ti gagar ni Celia a makaadal. Agadalak ket iyawidkonto ti balligik, kinunkunana iti bagina. Pinampanunotna no ania a kurso ti adalenna ken iyawid a sibaballigi nga isagut kadagiti mangnamnama iti kabaelanna.
kalpasan ti makabulan a bakasionna, nagsubli ni Celia iti Trinidad tapno ituloyna ti agadal. Awitna iti puso ken nakemna dagiti patigmaan dagiti ipatpategna iti biag ken dagiti amma ti ili, ket inkarina iti bagina nga agadal tapno inton agsubli, isagutna ti balligina kadagitoy nangted kenkuana iti namnama ken kaipapan ti adal. Kayatna nga isu ti mangwaknit iti kinaignorante iti ilina.
(Adda tuloyna)


text:
Antequera, Bohol
Ti Antequera ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Bohol iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Antequera ket nabingbingay a politikal kadagiti 21 a barbaranggay.[2]
- Angilan
- Bantolinao
- Bicahan
- Bitaugan
- Bungahan
- Canlaas
- Cansibuan
- Can-omay
- Celing
- Danao
- Danicop
- Mag-aso
- Poblacion
- Quinapon-an
- Santo Rosario
- Tabuan
- Tagubaas
- Tupas
- Obujan
- Viga
- Villa Aurora
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Bohol". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 25 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Bohol". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 6 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)