text:
Tang a Dinastia
Ti Tang a Dinastia (Insik: 唐朝; pinyin: Táng Cháo; IPA: [tʰɑ̌ŋ tʂʰɑ̌ʊ]; Tengnga nga Insik: Dâng) (Hunio 18, 618 – Hunio 1, 907) ket maysa idi nga imperial a dinastia iti Tsina nga inunaan babaen ti Sui a Dinastia ken sinaruno babaen ti Dagiti Lima aDinastia ken Dagiti Sangapulo a Pagarian a Paset ti Panawen. Dayto ket binangon babaen ti Li (李) a pamilia, a nangagaw ti bileg idi las-ud ti panakaapday ken panakarebba ti Imperio a Sui. Ti dinastian ket napasardeng bassit babaen ti Maikadua a Dinastia ti Zhou (Oktubre 8, 690 – Marso 3, 705) idi nangagaw ti trono ni Emperatris Wu Zetian, nga isu laeng ti Insik a nagbalbalin nga emperatris a nagturay, a kinabukodanna ti nagturturay.
Ti Tang a Dinastia, nga adda ti kapitoliona idiay Chang'an (tatta nga aldawen a ti Xi'an), nga iti dayta a panawen ket isu ti kapusekan ti populasion a siudad iti lubong, ket sapasap a naikapanunotan a kas maysa a nangato a puntos iti Insik a sibilisasion—a maipada ti, wenno labsenna iti, nasapsapa a Han a Dinastia—ti nabalitokan a panawen iti kosmopolitano a kultura. Ti teritoriona, a nagun-od manipud kadagiti kampania ti milisia dagiti nasapa nagturturay, ket maipada iti Han a Dinastia. Kadagiti dua a senso itimaika-7 ken maika-8 a sigsiglo, ti Tang ket nagirehistro ti nakarkulo a populasion babaen ti bilang dagiti nairehistro a sangkabalayan ti agarup a 50 a riwriw a tttao.[2][3][4]a[›] Nupay kasta, ti pay sentro a gobierno ket nadaddadaelen ken saanen a nakaurnos ti pudno a senso ti populasion idi maika-9 a siglo, daytoy ket nakarkulo a ti populasion ket dimmakkel ti agarup a 80 a riwriw a tattao.[5][6] Ti kaada ti dakkel a batayan ti populasionna, ti dinastia ket nakabael a nagaramid ti propesional ken nakonkripto a buyotan dagiti ginasut a ribribu iti tropa tapno adda makasuppiat kadagiti nomadiko a bileg nga agturturay idiay Akin-uneg nga Asia ken dagiti lukratino a dalan ti komersio iti igid ti Seda a Kalsada. Dagiti nadumaduma a pagarian ken dagiti estado ket nagbaybayadda ti buis iti korte ti Tangt, bayat a ti Tang ket pinarukamana pay ti wenno pinarmekna dagiti nadumaduma a rehion a dagitoy ket saanna a dagus a tinengtengngel babaen ti protektorado a sistema. Iti labes ti politikal a panagsakop, ti Tang ket nangipilit pay ti napigsa a pannakainpluensia ti kultura kadagiti kaarrubana nga estado a kas ti Korea, Hapon, ken Bietnam.
Ti Tang a Dinasti aidi ket kaaduan a paset ti panawen iti karang-aya ken katalinaay, malaksid idi las-ud ti An Lushan a Rebelion ken ti pannkapaay ti sentro a turay idi kinaudi a gudua ti dinastia. Kasla ti napalabas a Sui a Dianstia, ti Tang a Dianstia ket nagtartaripatu ti maysa a sistema ti sibil a serbisio babaen ti panagkintos kagiti opisial babaen naalagad nga eksaminasion ken dagiti rekomendasion iti opisina. Daytoy a sibil nga urnos ket pinaay babaen ti kaada irurumsua dagiti rehional a gobernador ti milisia a naamammuan a kas ti jiedushi idi las-ud ti maika-9 a siglo. Ti Insik a kultura ket rimmang-ay ken simmaysayaat idi las-ud ti Tang a panawen; daytoy ket naikedkeddeng a ti kalatakan a panawen para iti Insik a daniw.[7] Dua kadagiti kadayegan a mannaniw ti Tsina, ni Li Bai ken ni Du Fu, ket tagikua iti daytoy a panawen, ken dagiti dadduma pay a nadayeg a mannaniw a kas ni Han Gan, Zhang Xuan, ken ni Zhou Fang. Adda idi dagiti nadumaduma a nabaknang a naipakasaritaan a literatura nga inur-urnong babaen dagiti eskolar, ken dagiti pay ensiklopedia ken dagiti heograpiko nga obra.
Adda idi dagiti nalatak nga inar-aramid idi las-ud ti Tang, a mairaman ti panagrang-ay ti panagprenta ti muton ti kayo. Ti Budismo ket nagbalin idi a nangruna nga impluensia iti Insik a kultura, nga adda idi dagiti patneng a sekto ti Insik a nakagun-od ti kinadayeg. Nupay kasta, ti Budismo maiparparukmanto babaen ti estado ken bimmassit ti impluensiana. Urayno ti dinastia ken ti sentral a gobierno ket napapaay babaen idi maika-9 a siglo, ti arte ken kyultura ket rimmangrang-ay. Ti napakapsut a sentral a gobierno ket kaaduan a nagikkat manipud ti panagtaripatu ti ekonomia, ngem ti panaglaklako a pannakibiang ti pagilian ket natalinaay a sibubukel ken ti komersio a panaglaklako ket nagtultuloy a rimmangrang-ay.
Dagiti linaon
Pakasaritaan
Pannakabangon
Ti Li a pamilia ket tagikua ti amianan a laud nga aristokrasia ti milisia a kaaduanna idi las-ud ti turay dagiti emperadr ti Sui.[8][9] Nagtuntonda ti patrilineal a kaputotan manipud ti nangruna atattao iti Insik a pakasaritaan a kas ni Laozi (Li Er), Li Guang ken ni Li Gao. Dagiti ina ni Emperador Yang iti Sui (r. 604–617) ken ti nagnbangon nga emperador iti Tang ket agkasat idi a babbai, a mangaramid nga agkasinsin dagitoy dua nga emperador kadagiti sabali a dinastia.[10] Ni Li Yuan (kalpasanna a nagbalin a ni Emperador Gaozu iti Tang, r. 618–626) ket isu idi ti Duke iti Tang ken dati a gobernador iti Taiyuan idi dagiti dadduma nga opiial ti gobierno ket kinalablabanda dagiti daulo ti bandito iti pannakarebba ti Sui nga IMperio, a paset a gapuanan babaen ti maysa a napaay a kampania ti Korea.[8][11] Iti kaada tikadayaw iti milisia a panagipadas, isu ket ngimmato kalpasan iti rebelion a kakuyogna ti anakna a lalaki ken ti nagay-ayat pay ti milisia nga anakana a babai a ni Prinsesa Pingyang (d. 623) a nagaramid ken nangimaton kadagiti bukodna a tropa.[12] Idi 617, ni Li Yuan ket sinakupna ti Chang'an ken nagtigtignay a kas ti nagturturay iti maysa a tirtiris nga ubing nga emperador iti Sui, a nagitited kenni Emperador Yang iti puesto iti Taishang Huang, wenno nagretiro nga emperador/ama ti agdama nga emperador.[12] Iti damag ti pannkapatay ni Emperador Yang babaen ti bukodna aheneral a ni Yuwen Huaji (d. 619), idi Hunio 18, 618, ni Li Yuan ket inrangrangna ti bagina a kas emperador ti baro a dinastia ti Tang.[12][13]
Ni Li Yuan ket nagturturay aginggan aidi 626 sakbay idi napilit nga inikkat babaen ti anakna a lalaki a ni Li Shimin, Prinsipe iti Qin. Ni Li Shimin ket nagbilbilin idin kadagiti tropa manipud idi isu ket agtawen iti 18, isu ket nalaing iti bai, espada, pika, ken naamammuan idi para iti kinalaingna kadagiti panagduklos ti kabaliero.[10][14] Ti pannakilabanna kadagiti adadu ti bilangna a buyot, inabakna ni Dou Jiande (573–621) idiay Luoyang iti Gubat ti Hulao idi Mayo 28, 621.[15][16] Iti naranggas a panagikkat ti naarian a pamilia gapu ti buteng iti asasinasio, ni Li Shimin ket tinambangna ken pinatayna dagiti dua a kakabsatna a lalaki, ni Li Yuanji (b. 603) ken Nabalangatan a Prinsipe a niLi Jiancheng (b. 589), iti Pasamak ti Ruangan Xuanwu idi Hulio 2, 626.[17] Iti nabiit a kalpasanna daytay, nagikkat a nangiparabor kaniana ti amana ken ni Li Shimin ket naipangato iti trono. Isu ket naitaripnongan a naamammuan babaen ti templo a naganna a Taizong (唐太宗). Urayno ti panagpatay kadagiti dua a kabsatna a lalaki ken ti panangikatna ti amana ket mangsuppiat ti Confuciano a pateg iti panagraem iti nagannak ken nagputot ,[17] ni Taizong ket nangipakita kanian nga isu ket makabael a daulo a nagdengdengngeg kadagiti balakad dagiti kasiriban a kameng iti konsilona.[10] Idi 628, ni Emperador Taizong ket nagtengngel iti maysa a Budista a serbisio ti panaglagip para kadagiti nadangran iti gubat, ken idi 629, isu ket nangipatakder kadagiti Budista monasterio kadagiti lugar ti nangruna a gubgubat tapno agkararag dagiti monghe ket para kadagiti natnatay kadagiti nakilablaban ti dua a bangir.[18] Daytoy idi ket idi klas-ud ti kampania a simmuppiat ti Akin-daya a Tujue, ti Göktürk a kanate a nadadael kalpasan ti pannakatiliw ti ni Jiali Khan Ashini Duobi babaen ti naindayegan nga opisial ti milisia ti Tang a ni Li Jing (571–649), a kalpasan daytoy ket nagbalin a maysa a Kanselor ti Tang a Dinastia. Iti daytoy a panagballigi, dagdi Turko ket inawatda ni Taizong a aks ti bukodda a Khagan, wenno Nalatak a Khan (天可汗), iti pannkaipatinayon iti panagturayna a kas ti Anak a Lalaki iti Langit.[19][20]
Administrasion ken dagiti politika
Dagiti immuna reporma
Ni Taizong ket nangiyasentar a mangsolbar kadagiti kinauneg a problema iti uneg ti gobierno a kankanayon naar-aramid kadagiti napalabas a dinastia. Iti panangipadpadakkelna iti nainkalintegan a kodigo ti Sui , isu ket nangiparuar ti maysa a baro a nainkalintegan a kodigo a nakabatayan dagiti simmarsaruno nga Insik a dinastia, ken dagiti pay kaarubana a gobierno idiay Bietnam, Korea, ken Hapon.[10] Ti kasapaan a nabati a kodigo ti linteg idi ket ti maysa a nabangon iti tawen ti 653, a nabingbingay idi kadagiti 500 nga artikulo a nangibagbaga kadagiti nadumaduma a krima ken dagiti dusa a sumakop manipud kadagiti sangapulo a basnut iti maysa a bislak, sangagasut a basnut iti maysa a nadagsen a baston, pannakapatalaw, panagserbi iti balud, wenno pannkapatay.[21] Ti nainkalintegan a kodigo ket nalawag a nangilaslasin kadagiti nadumaduma nga agpang ti kinakaro iti nait-ited a panagdusa no dagiti nadumaduma a kameng iti sosial ken politikal a pagsasarunuan ket nakaitalekda iti isu met laeng a krima.[22] Kas pagarigan, ti kakaro ti panagdusa ket sabali idi no ti maysa nga agserserbi wenno kaanakan a lalaki ket pimmatay ti maysa nga master wenno ti maysa nga uliteg ngem no ti maysa a master wenno uliteg ket pimmatay timaysa nga agserserbi wenno kaanakan a lalaki.[22] Ti Tang a Kodigo ket kaaduan a naitaltalinaay babaen kadagiti naududi a kodigo a kas ti nasapa a Ming a Dinastia (1368–1644) a kodigo iti 1397,[23] ngem adda pay dagiti sabali a rebision kadagiti naud-udi a panawen, a kas ti napasayaat a karbenagan ti tagikua para iti bababi idi las-ud ti Song a Dinastia (960–1279).[24][25]
Ti Tang ket addan idi kadagiti tallo a departamento (省, shěng), a naikeddeng a mangaramid, mangrepaso, ken mangikeddeng kadagiti annuroten. Adda pay idi dagiti innem a ministro (部, bù) babaen dagiti administrasion a nangikeddeng ti annuroten, ti tungggal maysa ketnaidutokan ti sabali a trabaho. Dagitoy a pannkabingbingay ti opisina ti estado ket nairaman ti personalidad ti administrasion, pinansia, dagiti rito, milisia, hustisia, ken publiko a pagobraan, ti maysa nga administratibo a modelo a nagpaaut aginggana ti pannakatnag ti Qing a Dinastia (1644–1912).[26] Urayno dagiti nangbangon ti Tang ket nakaikabagianda iti nasapsapa a Han a Dinastia (202 BC–220 AD), ti kaaduan a nakaibatayan para kadagiti administratibo nga gungloda ket kapadpada idi dagiti immun-una nga Akin-abagatan ken Akin-amianan a Dinastia.[10] Ti dibisional a milisia (fubing) ti Akin-abagatan a Zhou (557–581) ket nagtultuloy idi babaen ti Tang a gobierno, a mairaman dagidi mannalon a soldado a nagserserbi iti panagsisinnublat manipud ti kaptolio wenno ti prontera tapno makaawat ti naitited a pagtalonan. Ti sistema ti agpapada a talon iti Akin-amianan a Wei a Dinastia (386–534) ket naibatbati pay idi, urayno adda idi dagiti bassit a panagbalbaliw.[10]
Dagiti nota
Dagiti nagibasaran
- ^ Turchin, Peter; Adams, Jonathan M.; Hall, Thomas D. (Disiembre 2006). "East-West Orientation of Historical Empires" (PDF). Journal of World-Systems Research. 12 (2): 219–229. ISSN 1076-156X. Naala idi Agosto 12, 2010.
- ^ Ebrey, Walthall & Palais 2006, p. 91.
- ^ Ebrey 1999, p. 111.
- ^ Ebrey 1999, p. 141.
- ^ Du 1998, p. 37.
- ^ Fairbank & Goldman 2006, p. 106.
- ^ Yu 1998, pp. 73–87.
- ^ a b Ebrey, Walthall & Palais 2006, pp. 90–91.
- ^ Adshead 2004, pp. 40–41.
- ^ a b c d e f Ebrey, Walthall & Palais 2006, p. 91.
- ^ Graff 2000, pp. 78, 93.
- ^ a b c Adshead 2004, p. 40.
- ^ Graff 2000, p. 78.
- ^ Graff 2000, p. 80.
- ^ Adshead 2004, pp. 40–42.
- ^ Graff 2000, pp. 78, 82, 85–86, 95.
- ^ a b Adshead 2004, p. 42.
- ^ Ebrey, Walthall & Palais 2006, p. 93.
- ^ Adshead 2004, pp. 42–43.
- ^ Twitchett 2000, p. 124.
- ^ Ebrey 1999, pp. 111–112.
- ^ a b Ebrey 1999, p. 112.
- ^ Andrew & Rapp 2000, p. 25.
- ^ Ebrey 1999, p. 158.
- ^ Bernhardt 1995, pp. 274–275.
- ^ Fairbank & Goldman 2006, p. 78.
- Dagiti obra a nadakamat
- Adshead, S. A. M. (2004), T'ang a Tsina: Ti Itatakder ti Daya iti Pakasaritaan ti Lubong, New York: Palgrave Macmillan, ISBN 1-4039-3456-8 (natangken nga akklub).
- Andrew, Anita N.; Rapp, John A. (2000), Autokrasia ken dagiti Rebelde a Nagbangon nga Emerador iti Tsina: Ti Panagipadpada kenni Mangipagulo Mao ken ni Ming Taizu, Lanham: Rowman & Littlefield, ISBN 0-8476-9580-8
- Bai, Shouyi (2003), Ti Pakasaritaan iti Insik a Muslim (Tom. 2), Beijing: Zhonghua Book Company, ISBN 7-101-02890-X
- Beckwith, Christopher I. (1987), Ti Tibetano nga Imperio iti Tengnga nga Asia, Princeton: Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan, ISBN 0-691-02469-3
- Benn, Charles (2002), Ti Nabalitokan a Panawen iti Tsina: Ti Amin a Biag idiay Tang a Dinastia, Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, ISBN 0-19-517665-0
- Bernhardt, Kathryn (Hulio 1995), "Ti Tinawtawid a Karbengan dagiti Annak a Babai: ti Kanta nga Anomalia?", Moderno a Tsina: 269–309
- Bowman, John S. (2000), Dagiti Columbia Kronolohia iti Asia Pakasaritaan ken Kultura, New York: Unibersidad ti Columbia a Pagmalditan
- Brook, Timothy (1998), Dagiti Pannaka-allilaw iti Rag-o: Komersio ken Kultura iti Ming a Tsina, Berkeley: Unibersiad ti California a Pagmalditan, ISBN 0-520-22154-0
- Chen, Yan (2002), Maipapan ti Baybay a Dalan ti Seda ken Insik a Ganganaet a Pagisinnukatan ti Kultura, Beijing: Unibersidad ti Peking a Pagmaldiatan, ISBN 7-301-03029-0
- Cui, Mingde (2005), Ti Pakasaritaan ti Insik a Heqin, Beijing: Renmin Chubanshe, ISBN 7-01-004828-2
- Du, Wenyu (1998), "Tang Song Jingji Shili Bijiao Yanjiu" [Komparatibo a Panagadal iti Ekonomiko a Kapigsa ti Tang ken Song a Dinastia] (PDF), Dagiti Panagsukisok iti Insik a Pakasaritaan ti Ekonomia, 1998 (4), ISSN 1002-8005, naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 2007-09-26
- Eberhard, Wolfram (2005), Ti Pakasaritaan ti Tsina, New York: Cosimo, ISBN 1-59605-566-9
- Ebrey, Patricia Buckley; Walthall, Anne; Palais, James B. (2006), Daya nga Asia: Ti Kultural, Sosial, ken Politikal a Pakasaritaan, Boston: Houghton Mifflin, ISBN 0-618-13384-4
- Ebrey, Patricia Buckley (1999), Ti Cambridge a Nailustrado a Pakasaritaan ti Tsina, Cambridge: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, ISBN 0-521-66991-X (paperback).
- Fairbank, John King; Goldman, Merle (2006) [1992], Tsina: Ti Baro a Pakasaritaan (Maika-2 a naipadakkel nga ed.), Cambridge: MA; Londres: Ti Belknap a Pagmalditan ti Unibersidad ti Harvard a Pagmalditan, ISBN 0-674-01828-1
- Gascoigne, Bamber; Gascoigne, Christina (2003), Dagiti Dinastia iti Tsina: Ti Pakasaritaan, New York: Dagiti Pagipablaakan ti Carroll ken Graf, timaysa nga imprenta iti Avalon Publishing Group, ISBN 0-7867-1219-8
- Gernet, Jacques (1962), Ti Inaldaw a Biag idiay Tsina iti Kasakbayan a Rabii ti Mongol a Panagraut, 1250–1276, translated by H. M. Wright, Stanford: Unibersidad ti Stanford a Pagmalditan, ISBN 0-8047-0720-0
- Gernet, Jacques (1996), Ti Pakasaritaan ti Insik a Sibilisasion (2nd nga ed.), New York: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, ISBN 978-0-521-49781-7, doi:10.2277/0521497817
- Graff, David Andrew (2002), Mediebal anga INsik a Pannakigubatan, 300–900, New York, Londres: Routledge, ISBN 0-415-23954-0
- Graff, David Andrew (2000), "Dou Jiande's dilemma: Dagiti lohistika, estratehia, ken kasasaad", iti van de Ven, Hans, Pannakaigubat iti Insik a Pakasaritaan, Leiden: Koninklijke Brill, pp. 77–105, ISBN 90-04-11774-1
- Graff, David Andrew (2008), "Maipapan ti probinsia nga autonomia ken Panagsalaknib ti Prontera iti Naladaw a Tang: Ti Kaso iti Lulong a Buyot", iti Wyatt, Don J., Dagiti sanguanan a pakigubatan Pudno ken Naipanpanunotan: Gubat, Pagbeddengan, ken Identidad iti Tengnga a Paset ti Panawen ti Insik, New York: Palgrave MacMillan, pp. 43–58, ISBN 978-1-4039-6084-9
- Guo, Qinghua (1998), "Yingzao Fashi: Twelfth-Century Chinese Building Manual", Architectural History: Journal of the Society of Architectural Historians of Great Britain, 41: 1–13
- Harper, Damian (2005), China, Footscray, Victoria: Lonely Planet, ISBN 1-74059-687-0
- Hsu, Mei-ling (1988), "Chinese Marine Cartography: Sea Charts of Pre-Modern China", Imago Mundi, 40 (1): 96–112, doi:10.1080/03085698808592642
- Hsu, Mei-ling (1993), "The Qin Maps: A Clue to Later Chinese Cartographic Development", Imago Mundi, 45 (1): 90–100, doi:10.1080/03085699308592766
- Huters, Theodore (Hunio 1987), "From Writing to Literature: The Development of Late Qing Theories of Prose", Harvard Journal of Asiatic Studies: 51–96
- Kang, Jae-eun (2006), The Land of Scholars: Two Thousand Years of Korean Confucianism, translated by Suzanne Lee, Paramus: Homa & Sekey Books, ISBN 1-931907-37-4
- Kiang, Heng Chye (1999), Cities of Aristocrats and Bureaucrats: The Development of Medieval Chinese Cityscapes, Singapore: Singapore University Press, ISBN 9971-69-223-6
- Kitagawa, Hiroshi; Tsuchida, Bruce T. (1975), The Tale of the Heike, Tokyo: University of Tokyo Press
- Levathes, Louise (1994), When China Ruled the Seas, New York: Simon & Schuster, ISBN 0-671-70158-4
- Liu, Pean (1991), "Viewing Chinese ancient navigation and shipbuilding through Zheng He's ocean expeditions", Proceedings of the International Sailing Ships Conference in Shanghai
- Liu, Zhaoxiang (2000), History of Military Legal System, et al., Beijing: Encyclopedia of China Publishing House, ISBN 7-5000-6303-2
- Needham, Joseph (1986a), Science and Civilization in China: Volume 3, Mathematics and the Sciences of the Heavens and the Earth, Taipei: Caves Books
- Needham, Joseph (1986b), Science and Civilization in China: Volume 4, Physics and Physical Engineering, Part 2, Mechanical Engineering, Taipei: Caves Books
- Needham, Joseph (1986c), Science and Civilization in China: Volume 4, Physics and Physical Technology, Part 3, Civil Engineering and Nautics, Taipei: Caves Books
- Needham, Joseph (1986d), Science and Civilization in China: Volume 5, Chemistry and Chemical Technology, Part 1, Paper and Printing, Taipei: Caves Books
- Needham, Joseph (1986e), Science and Civilization in China: Volume 5, Chemistry and Chemical Technology, Part 4, Spagyrical Discovery and Invention: Apparatus, Theories and Gifts, Taipei: Caves Books
- Nishijima, Sadao (1986), "The Economic and Social History of Former Han", iti Twitchett, Denis; Loewe, Michael, Cambridge History of China: Volume I: the Ch'in and Han Empires, 221 B.C. – A.D. 220, Cambridge: Cambridge University Press, pp. 545–607, ISBN 0-521-24327-0
- Pan, Jixing (1997), "On the Origin of Printing in the Light of New Archaeological Discoveries", Chinese Science Bulletin, 42 (12): 976–981, ISSN 1001-6538, doi:10.1007/BF02882611
- Reed, Carrie E. (Enero 2003), "Motivation and Meaning of a 'Hodge-podge': Duan Chengshi's 'Youyang zazu'", Journal of the American Oriental Society: 121–145
- Reischauer, Edwin O. (1940), "Notes on T'ang Dynasty Sea Routes", Harvard Journal of Asiatic Studies, 5 (2): 142–164, JSTOR 2718022, doi:10.2307/2718022
- Richardson, H. E. (1985), A Corpus of Early Tibetan Inscriptions, Royal Asiatic Society, Hertford: Stephen Austin and Sons
- Schafer, Edward H. (1985) [1963], The Golden Peaches of Samarkand: A study of T’ang Exotics (1st paperback nga ed.), Berkeley and Los Angeles: University of California Press, ISBN 0-520-05462-8
- Sen, Tansen (2003), Buddhism, Diplomacy, and Trade: The Realignment of Sino-Indian Relations, 600–1400, Manoa: Asian Interactions and Comparisons, a joint publication of the University of Hawaii Press and the Association for Asian Studies, ISBN 0-8248-2593-4
- Shen, Fuwei (1996), Cultural flow between China and the outside world, Beijing: Foreign Languages Press, ISBN 7-119-00431-X
- Song, Yingxing (1966), T'ien-Kung K'ai-Wu: Chinese Technology in the Seventeenth Century, translated with preface by E-Tu Zen Sun and Shiou-Chuan Sun, University Park: Pennsylvania State University Press
- Stein, R. A. (1972) [1962], Tibetan Civilization (1st English nga ed.), Stanford: Unibersidad ti Stanford a Pagmalditan, ISBN 0-8047-0806-1
- Steinhardt, Nancy Shatzman (2004), "The Tang Architectural Icon and the Politics of Chinese Architectural History", The Art Bulletin, 86 (2): 228–254, JSTOR 3177416, doi:10.2307/3177416
- Studwell, Joe (2003), The China Dream: The Quest for the Last Great Untapped Market on Earth, New York: Grove Press, ISBN 0-8021-3975-2
- Sun, Guangqi (1989), History of Navigation in Ancient China, Beijing: Ocean Press, ISBN 7-5027-0532-5
- Tang, Zhiba (1991), "The influence of the sail on the development of the ancient navy", Proceedings of the International Sailing Ships Conference in Shanghai
- Temple, Robert (1986), The Genius of China: 3,000 Years of Science, Discovery, and Invention, with a foreword by Joseph Needham, New York: Simon and Schuster, ISBN 0-671-62028-2
- Twitchett, Denis (2000), "Tibet in Tang's Grand Strategy", iti van de Ven, Hans, Warfare in Chinese History, Leiden: Koninklijke Brill, pp. 106–179, ISBN 90-04-11774-1
- Wang, Yongxing (2003), Draft Discussion of Early Tang Dynasty's Military Affairs History, Beijing: Kunlun Press, ISBN 7-80040-669-5
- Whitfield, Susan (2004), The Silk Road: Trade, Travel, War and Faith, Chicago: Serindia, ISBN 1-932476-12-1
- Wood, Nigel (1999), Chinese Glazes: Their Origins, Chemistry, and Recreation, Philadelphia: Unibersidad ti Pennsylvania a Pagmalditan, ISBN 0-8122-3476-6
- Woods, Frances (1996), Napan kadi ni Marco Polo idiay Tsina?, Estados Unidos: Westview Press, ISBN 0-8133-8999-2
- Wong, Timothy C. (1979), "Ti Bagi ken Kagimongan kadagiti Sarita ti Ayat iti Tang Dinastia", Warnakan ti Oriental a kagimongan ti Amerikano, 99 (1): 95–100, JSTOR 598956, doi:10.2307/598956
- Wright, Arthur F. (1959), Budismo iti Insik a Pakasaritaan, Stanford: Unibersidad ti Stanford a Pagmalditan
- Xi, Zezong (1981), "Dagiti Insi ka Panagad-adal iti Pakasaritaan ti Astronomia, 1949–1979", Isis, 72 (3): 456–470, doi:10.1086/352793
- Xu, Daoxun (1993), Ti Biograpia ni Tang Xuanzong, et al., Beijing: People's Press, ISBN 7-01-001210-5
- Xue, Zongzheng (薛宗正) (1992), Turko a Tattao (突厥史), Beijing: 中国社会科学出版社, ISBN 7-5004-0432-8
- Yu, Pauline (Disiembre 1998), "Panagikarta ti Ladawan ti daga iti Insik a Daniw", Insik a Literatura: Dagiti salaysay, Dagiti artikulo, Dagiti repaso (CLEAR), pp. 71–87
- Zizhi Tongjian, vols. 182, 183, 184, 185, 186, 187, 188, 189, 190, 191, 192, 193, 194, 195, 196, 197, 198, 199.
Adu pay a mabasbasa
- Abramson, Marc S. (2008), Etniko ken Identidad iti Tang a Tsina, Philadelphia: Univbersidad ti Pennsylvania a Pagmalditan, ISBN 978-0-8122-4052-8
- Cotterell, Arthur (2007), Dagiti Imperial a Kapitolio iti Tsina: Ti Kaunegan a Panakakita iti Selestial nga Imperio, London: Pimlico, ISBN 978-1-84595-009-5
- Chen, Guocan, "Hebei Sanzhen (Tallo a Jiedushi iti Hebei)", Ensiklopedia ti Tsina (Umuna nga ed.)
- Chen, Zhen, "Jiedushi", Ensiklopedia ti Tsina (UMuna nga ed.)
- de la Vaissière, E. (2005), Dagiti Sogdiano nga Agtagtagilako. Ti Pakasaritaan, Leiden: Brill, ISBN 90-04-14252-5
- Schafer, Edward H. (1967), Ti Bermelon a Billit: Dagiti Ladawan ti T’ang Iiti Abagatan, Berkeley ken Los Angeles: Unibersidad ti California a Pagmalditan
Dagiti akinruar a silpo
Midia a mainaig iti Tang a Dinastia iti Wikimedia Commons
Midia a mainaig iti Dagiti arte iti Tang a Dinastia iti Wikimedia Commons


c: text/html

text:
STO. DOMINGO, Ilocos Sur – Maysa a lalaki ti naipulong iti polis gapu ta mapapati nga insaldana ti traysikel a binulodna iti ulitegna.
Nagpulong iti polis ni Dario Tabarnilla, 55, naasawaan, mannalon, residente iti Barangay Lagatit ditoy nga ili gapu ta mapapati nga insalda ti kaanakanna a ni Richard Tadique, addaan naan-anay nga edad ti binulod daytoy a traysikel.
Segun iti biktima, sinublat ti kaanakanna ti traysikel ngem saanna metten nga insubli ket idi napanna tinunton ti luganna iti balay ti kaanakanna, naammuanna a di pay naggawid daytoy ken naisalda ti traysikelna sadiay Barangay Balaleng, Bantay, Ilocos Sur.
Iti pannakaisurat daytoy, di pay ammo no sino ti nangsalda iti traysikel ti biktima.#

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Indauluan ni Brgy. Captain Valentin S. Tuyor, Jr. dagiti kabarangayanna a nagtataripnong tapno pagnanaminganda ti pananggun-odda kadagiti proyekto ken agtultuloy a programa a mangidur-as ti kasasaad dagiti mannalon iti masakupanda.
Iti sabali a bangir, iti pannakiuman ti Web In-Action ken ni Kapitan Tuyor, nadakamatna ti panangkiddawna ti panagtitinnulong ti amin a sektor ti barangay a makikaysa iti maisayangkat a Final Evaluation iti nominasion ni BNS Macrina Saturno para iti Most Outstanding BNS, National Category inton Agosto 23, 2012.
Kalikaguman ni Kapitan Jun nga agkakammayet dagiti lumugar inton agpasiar dagiti evaluators tapno matun-oyan ti kalikaguman a balligi a dayaw ti sapasap nga umili ti Cabugao.
Dagiti opisiales ti asosasion ti mannalon ti Brgy. Bonifacio ket isuda: Roger S. Siruno, Presidente; Manoling Serrano, Vice President; Mary Grace Gazmen, Secretary; Elsa Santella, Treasurer; Benjie Somera, PIO, Kagawad Percival Somera, Auditor. # (Web In-Action)


text:
Sapasap a relatibidad
Ti sapasap a relatibidad, wenno ti sapasap a teoria ti relatibidad, ket isu ti heometriko a teoria ti grabitasion nga inpablaak babaen ni Albert Einstein idi 1916[1] ken ti agdana apanakaipalpalawagan iti grabitasion iti moderno a pisika. Ti sapasap a relatibidad ket isapsapna ti espesial a relatibidad ken ti linteg ti unibersal a grabitasion ni Newton, nga agit-ited ti naipagkaykaysa a panagipalpalawagan iti grabidad akas maysa tagikua ti heometiko ti limbang ken ti oras, wenno limbang nga oras. A naisangsangayan, ti panagkillo iti limbang nga oras ket dagus a mainaig iti enerhia ken momento ti ania man nga adda nga agdama a banag ken radiasion. Ti pannakaikabagian ket innaganan babaen dagiti Einstein nga ekuasion ti lugar, ti maysa a sistema dagiti sangkapaset laeng nga ekuasion.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Premio Nobel iti Biograpia". Premio Nobel iti Biograpia. Premio Nobel. Naala idi 25 Pebrero 2011.


text:
SUPER UMAABEL. Sipapannakel dagitoy nga inna ken umaabel a taga-Barangay Nagbacalan, Paoay, Ilocos Norte a mangipakpakita kadagiti produktoda a kaay-ayo dagiti turista a gatangen gapu iti naisangsangayan a disenio ken kalidadda. Ti grupo dagiti umaabel a babbai iti Ilocos Norte ti maysa kadagiti kaaktibuan a makiparpartisipar iti tinawen a “Partuat ti Kailokuan Trade Fair” a programa ti Department of Trade and Industry babaen ti suporta ti gobierno probinsial ti Ilocos Norte. Maang-angay ti “Partuat” iti Dap-ayan Center ti Siudad ti Laoag ken agpaut agingga iti Disiembre 30, 2016. Agpakanawan: Lorna Cabugon, Perlita Domingo, ken Brenda Omotoy. (Leilanie G. Adriano)
(Naipablaak iti Bannawag, Enero 2, 2017 a bilang.)


text:
Plantilia:Baak-bassit
Baak
Daytoy a naibatay ti imahen a plantilia ket mabalin nga usaren kadagiti tungtungan a pampamid tapno nalawag a ti maysa a paset ti tungtungan ket saan pay a naikeddeng gapu ta adu unayen ti oras a napalabas nga awan ti naar-aramiden. Daytoy ket kayatna a saoen a ti agururnos ket saanna a basaen manen ti paset.
Panagusar[urnosen ti taudan]
Mabalin nga usaren ti {{baak-bassit}} a bukbukodna para iti kasisigud a mensahe wenno mabalin nga agikabil ti mensahe a kas ti pagpilian a parametro.
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar
- {{Nalpasen}} – Nalpasen
- {{Nalpasen-t}}, ti saan a grapiko a kita ti {{Nalpasen}} – ✓ Nalpasen
- {{Di pay nalpas}} – Di pay nalpas
- {{Di pay nalpas-t}}, ti saan a grapiko a kita ti {{Di pay nalpas}} – ✗ Di pay nalpas
- {{Di pay nalpas ken dinto a malpas}} (wenno {{Di pay nalpas2}}) – Di pay nalpas ken mabalin a dinto malpas
- {{Baak-bassit}} - Baak
- {{Nalpas bassit}} – Nalpas bassit
- {{Gudua a nalpas}} – Gudua a nalpas
- {{Nasimpa}} – Nasimpa
- {{Saan a simpaen}} – Saan a simpaen
- {{Innayon}} – Innayon
- {{Araramiden}} – Ar-aramiden...
- {{Araramidenna ti}} – Ni Kaspagarigan ket ar-aramidenna ti...
- {{Agur-uray}} – w Agur-uray
- {{Di sigurado}} – Di sigurado
- {{Agkitkita}} – Agkitkita...
- {{Patpatangan}} – Agdama a patpatangan...
- {{Naipatuloden}} – Naipatuloden
- {{Saludsod}} — Saludsod:
- {{Panunot}} – Panunot:
- {{Senial ti ballaag}} – Ballaag
- {{Agyamanak}} – Agyamanak
- {{Awan ti aniamanna}} – Awan ti aniamanna!
- {{Kur-it}}, agiparang laeng ti kur-it –
- {{Ekis}}, agiparang laeng ti ekis –
- {{Smarka}}, agiparang laeng ti marka ti saludsod —
- {{Bumbilya}}, agiparang laeng ti bumbilya–
- {{Nalpasen ti panangitipon}}, para kadagiti nalpasen a panangitipon – Nalpasen ti panangitipon.


text:
Santa Fe, Leyte
Ti Santa Fe ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Leyte iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Santa Fe ket politikal a nabingbingay iti 20 a barbaranggay.[2]
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Leyte". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 26 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Linteg a pinangbaliw ti nagan ti Pinanhadsan ken Km. 17, ili ti Santa Fe, Probinsia ti Leyte, iti Barbaranggay ti Katipunan ken Milagrosa". LawPH.com. Naala idi 2011-11-30.
- ^ "Linteg a pinangbaliw ti nagan ti Pinanhadsan ken Km. 17, ili ti Santa Fe, Probinsia ti Leyte, iti Barbaranggay ti Katipunan ken Milagrosa". LawPH.com. Naala idi 2011-11-30.
- ^ "Linteg a pinangbaliw ti nagan ti Curba, ili ti Santa Fe, Probinsia ti Leyte, iti Baranggay San Roque". LawPH.com. Naala idi 2011-11-30.
- ^ "Probinsia ti Leyte". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi Septiembre 15, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
El Salvador
Nagsasabtan: 13°50′N 88°55′W / 13.833°N 88.917°W
Ti El Salvador opisial a ti Republika ti El Salvador (Espaniol: República de El Salvador, literal a "Republika Ti Mangisalakan"; Pipil: Kūskatan[7]), ket isu ti kabassitan ken ti kapusekan ti populasion a pagilian idiay Tengnga nga Amerika. Ti kapitolio a siudad ti pagilian ket ti kadakkelan a siudadna ket ti San Salvador. Dagiti nangruna a sentro ti kultura ken komersio ti Tengnga nga Amerika ket mairaman ti Santa Ana ken San Miguel. Ti El Salvador ket pagbeddenganna ti Taaw Pasipiko iti abagatan, ken dagiti pagilian ti Guatemala iti laud ken ti Honduras iti amianan ken daya. Ti akindaya unay a rehionna ket naisanglad iti aplaya ti Golpo ti Fonseca ken kasumbangirna met ti Nicaragua. Manipud idi 2013, ti El Salvador ket addaan iti poplasion iti agarup a 6,290,420 a tattao, ket kaaduan a buklen daytoy dagiti Mestiso.[2]
Ti colón ket isu idi ti opisial a kuarta ti El Salvador manipud idi 1892 aginggana idi 2001, idi inamponna ti Doliar ti Estados Unidos.
Idi 2010 ti El Salvador ket nairanggo a kas ti maika-12 kadagiti pagilian ti Latin nga Amerika[8] kadagiti termino iti Pagsurotan ti Pnanagrang-ay ti Nagtagitaon ken maikapat idiay Tengnga nga Amerika (kalpasan ti Panama, Costa Rica, ken Belis), gapu ti agdama a napardas nga industrialisasion.
The mula nga anyil (tinawtawagan iti añil iti Kastila), a mangparnuay iti nabaknang nga asul a tinaw, ket isu idi ti kangrunaan nga apit ti El Salvador idi las-ud ti paset ti panawen ti kolonia;[9] daytoy ket sinukatan babaen ti kape iti maikadua a gudua ti maika-19 a siglo.[10] Idi baetan ti 1871 ken 1927 ti panagpataud iti kape ket isu idi ti kaaduan nga ekonomia ti pagilian ken gapuanan daytoy iti pannakaamuanna a kas ti Republika ti Kape,[11] ken babaen idi nasapa a maika-20 a siglo, ti kape ket isun ti pakabilanagn para iti 90 porsiento kadagiti matgedan nga eksport iti pagilian.[12] Ti kinapangruna daytoy iti ekonomia ket nangrugrugi a napaay kalpasan ti Nalatak a Depresion; babaen idi 1987 daytoy ket akinrebbeng para iti gudua kadagiti matgedan iti eksport, ken babaen idi 2004 ti panagpataud ti kape ket nakabilangan laeng para iti 7 a porsiento.[13]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "CIA The World Factbook: People and Society - El Salavador".
- ^ a b "El Salvador Survey Data". GeoHive. 2013. Naala idi 2014-09-14.
- ^ Resultados Vi Censo de Poblacion V de Vivienda 2007, censos.gob.sv
- ^ a b c d "El Salvador". International Monetary Fund. Naala idi 2012-04-18.
- ^ "Human Development Report 2010" (PDF). United Nations. 2010. Naala idi 5 Nobiembre 2010.
- ^ "Main Aspects of the Law". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi Hulio 8, 2007. Naala idi 2007-07-08.. bcr.gob.sv
- ^ "Kuskatan (El Salvador)". Wikimedia Incubator. Naala idi 13 Agosto 2013.
- ^ Jeni Klugman (2010). "Human Development Report 2010" (Report). Palgrave Macmillan. p. 152. Naala idi 18 Oktubre 2013.
- ^ Tommie Sue Montgomery (1995). Revolution in El Salvador: From Civil Strife to Civil Peace. Westview Press. p. 27. ISBN 978-0-8133-0071-9.
- ^ Kevin Murray (1 Enero 1997). El Salvador: Peace on Trial. Oxfam. pp. 8–. ISBN 978-0-85598-361-1.
- ^ Thomas L. Pearcy (2006). The History of Central America. Greenwood Publishing Group. p. 43. ISBN 978-0-313-32293-8.
- ^ Roy Boland (1 Enero 2001). Culture and Customs of El Salvador. Greenwood Publishing Group. p. 8. ISBN 978-0-313-30620-4.
- ^ Erin Foley; Rafiz Hapipi (2005). El Salvador. Marshall Cavendish. p. 43. ISBN 978-0-7614-1967-9.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti El Salvador iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay El Salvador manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- El Salvador a naikabil iti The World Factbook (iti Ingles)
- El Salvador iti UCB Libraries GovPubs
- Kitaen ti El Salvador iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (iti Ingles)
- Wikimedia Atlas iti El Salvador
- El Salvador
- Dagiti pagilian ti Tengnga nga Amerika
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Pasipiko
- Dagiti dati a kolonia ti Espania
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti republika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Espaniol
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1842
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
CANDON CITY – Adda latta dagiti suweng nga agisakbit iti paltog iti baet ti nainget a kampania ti kapolisan maikontra iti loose firearms.
Dua manen a lalaki ti natiliwan dagiti polis nga agikut iti paltog bayat ti panagiwayatda iti checkpoint sadiay Barangay Poblacion, Galimuyod idi malem ti Oktubre 15 ken iti maysa a paginuman sadiay Barangay Paras ditoy siudad idi 11:20 ti parbangon ti Oktubre 16.
Iti immuna a report, tiniliw ti nagtitipon nga elemento ti Galimuyod police station ken ti RPSB1 2nd Maneuver Company ken ISPPSC ni Rolly Oquendo y Ramos, 39, naasawaan, dati a security guard ken residente iti Barangay Vical, Sta. Lucia, Ilocos Sur kalpasan a nasukalan nga adda ikutna a cal. 38 homemade revolver nga awanan iti serial number a nagkarga iti dua a bala.
Sakbayna, iti checkpoint iti Candon-Salcedo Road, partikular iti Barangay Poblacion, Galimuyod, pinara dagiti polis da Herman Vilog y Andres ken Oquendo a nagkalugan iti motorsiklo gapu ta awan ti helmet ti maysa,
Nadlawan dagiti polis ti panagpapaigid ni Oquendo ket inasitganda sada dinamag no ania ti naggian iti imetna nga sling bag.
Inaresto a dagus dagiti polis ni Oquendo apaman a naammuanda a nagkarga ti bag iti paltog.
Kabayatanna, nasukalan ni Owen Rentutar y Agrisola, 28, baro, ken residente iti Barangay San Agustin, Candon City a nakasakbit iti homemade gauge 12 back shot idi simrek a mapan uminom iti Bojek Bar and Resto sadiay Barangay Paras idi agarup 11:20 ti rabii ti Oktubre 16.
Nagsuspetsa ni Edmund Urmin y Quiba, bouncer, ta nagtimbukol ti siket ni Rentutar isu a rinikisana a nakasukalan nga adda sakbitna a paltog
Dagus a nagresponde dagiti polis a tinawagan ti bouncer ket idi pinaingatoda ti bado ni Rentutar, nakitada nga adda sakbitna a gauge 12 homemade backshot a nagkarga iti maysa a bala. Sabali laeng ti dua pay a bala a nasukainan dagiti polis iti bulsa ti suspek.
Idi awan ti maiparang ni Rentutar a lisensia, inareston dagiti polis sada impan iti police station agraman ti nasamsamda a paltog para iti umisu a disposision. (Tawid News)


text:
Trigo
Ti trigo (Triticum spp.)[1] ket bukbukel ti sereal a kasisigud a nagtaud manipud idiay rehion ti Lebante ti Asideg a Daya ken ti Kabambantayan ti Etiopia, ngem daytoy ket naimuyonganen iti sangalubongan. Idi 2010, ti sangalubongan a panagpataud idi ti trigo ket 651 riwriw tonelada, ken isu daytoy ti mangaramid ti maikatlo a kaaduan a mapatpataud a sereal kalpasan ti mais (844 riwriw tonelada) ken pagay (672 riwriw tonelada).[2] Ti trigo ket isu idi ti maikadua a kaaduan a napatpataud idi 2009; ti sangalubongan apanagpataud ti trigo iti dayta a tawen ket 682 riwriw tonelada, kalpasan ti mais (817 riwriw tonelada), ken ti pagay ket asideg a maikatlo (679 riwriw tonelada).[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Belderok, Robert ‘Bob’; Mesdag, Hans; Donner, Dingena A (2000), Panagaramid ti Tinapay a Kalidad ti Trigo, Springer, p. 3, ISBN 0-7923-6383-3.
- ^ World Wheat Crop To Be Third Largest Ever." Farmers Weekly 152.13 (2010): 134. Academic Search Premier. Web. 13 Mar. 2013.
- ^ "World Wheat, Corn and Rice". Estado nga Unibersidad ti Oklahoma, FAO Stat.


text:
CANDON CITY – Natakawan iti agarup P9,700 ti satellite office ti Philhealth a nakabase iti daytoy a siudad.
Daytoy ti inreport ni Emmylyn Galacio, 24, Philhealth clerk, ken agnaed iti barangay San Agustin, ditoy.
Kinuna ni Galacio a naduktalanda ti panagtakaw idi sumrekda ken ni Agnes Laruza, kaopisinaanna, idi Hunio 26 ket nakitada a nakalukat ti steel cabinet a nakaidulinan ti P9,700 a collection ken remittances para iti 2nd quarter iti daytoy a tawen.
Natakuatan pay a saan a napuersa a naluktan ti nasao a cabinet.
Agtultuloy ti imbestigasion dagiti panakabagi ti linteg iti nasao a panagtakaw.


text:
Frida Kahlo
Ni Frida Kahlo de Rivera (Hulio 6, 1907- Hulio 13, 1954; naiyanak a kas ni Magdalena Carmen Frieda Kahlo y Calderón)[1] ket maysa idi a Mehikano a pintor, a naipasngay idiay Coyoacán,[2] a kasayaatan nga ammo kadagiti kabukbukodanna a retrato.[3]
Ni Kahlo ket nangrugi ken nagpatingnga idiay Siudad ti Mehiko, iti pagtaenganna nga ammo a kas ti Asul a Balay. Isu ket nangited ti petsa iti pannakaiyanak iti Hulio 7, 1910, ngem ti sertipikado ti pannakaiyanakna ket mangipakpakita ti Hulio 6, 1907.Naipagpagarup a ni Kahlo ket kinayatna a maitumpong ti panakaipangayna iti rugi tiMehikano a rebolusion tapno ti biagna ket mangrugi ti moderno a Mehiko. Idi agtawen ti innem, ni Frida ket nasakitan ti polio, a gapuanan ti nakutkuttong a pannakaiparang ti kanawan a sakana. Daytoy ket nagtultuloy a permanente.[4] Dagiti obrana ken rinamrambakan idiay Mehiko a kas emblamatiko ti nailian ken patneng a tawidan, ken babaen dagiti peminista para kadagiti awan kompromisona a pannakaipakita ti babai a pannakaipadas ken porma.[5]
Ti Mehikano a kultura ken Amerindiano a kultural a tawidan ket nangruna kadagiti obrana, a sagpaminsan a nailaslasin a kas ti Ampapaok nga arte wenno folk nga arte.[6] Dagiti obrana ket nainlawlawagan pay a kas "surealista", ken idi 1938 ni André Breton, ti nangruna a nagirugi ti surealista a tignay, ket nangibagbaga ti arte ni Kahlo a kas maysa a "lasos ti likmut ti maysa a bomba".[5]
Ni Kahlo ket adda ti nalaka a managbalbaliw a pannakiasawa iti nadayed a Mehikano nga artista a ni Diego Rivera. Isu ket nagsagsagaba ti dagup ti kabibiagna kadagiti parikut ti salun-at, nga adu kadagitoy ket naala manipud iti maysa nga aksidente ti trapiko idi isu ket maysa a agtutubo. Dagitoy a banag ket nairepresenta kadagiti obrana, nga adu kadagitoy ti bukod a retrato iti maysa a kita wenno sabsabali pay. Insingsingasing ni Kahlo a, "Ipinpintak ti bagik gaputa kanayonak nga agmaymaysa ken gaputa siak ti suheto a naamaamuak unay."[7] Inbagana pay ket, "Naipasngayak a maysa a puta. Naipasngayak a maysa a pintor."[8]
Kinaubing ken pamilia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Frida Kahlo ket naipasngay idi Hulio 6, 1907, idiay balay ti nagannak kaniana, a naamammuan a kas ti La Casa Azul (Ti Asul a Balay), idiay Coyoacán. Iti dayta a panawen, ti Coyoacán ket maysa idi a bassit nga ili idiay ruar ti Siudad ti Mehiko.
Ti amana, ni Guillermo Kahlo (1871–1941), ket naipasngay idi a kas ni Carl Wilhelm Kahlo idiay Pforzheim, Alemania, ti anak a lalaki ni Jakob Heinrich Kahlo ken Henriette Kaufmann. Immalisda manipud idiay Hungaria ken napanda idiay Alemania, ti anakda a lalaki a ni Wilhelm ket naiyanak idi 1872. Ni Carl Wilhelm Kahlo ket nagbanbaniaga idiay Mehiko idi las-ud ti 1891 idi isu ket agtawen ti sangapulo ket siam ken, idi isasangpetna, binaliwanna ti Aleman nga apelyidona a, Wilhelm, iti Espaniol a kapadpadana, iti Guillermo. Ni Frida ken dagiti dadduma pay ket nangibagbaga a ti amana ket kaputotan ti Hungaro Hudio.[9][10] (Maysa a libro [11] ket nangibagbaga a ni Guillermo ket naiyanakidi iti Protestante a nagannak idiay Frankfurt ken Pforzheim.[12] Ti maysa a nagreprepaso ket nangibagbaga a ni Frida ket kinaykayatna a maliklikan a maisilpo kadagiti partido ti Nazi.[13])
Ti ina ni Frida, Matilde Calderón y Gonzalez, ket maysa idi a nagraraem a Romano Katoliko iti nangruna a Amerindiano, ken kas pay ti Espaniol, a kaputotan.[14] Dagiti nagannak kenni Frida ket nakiassawada kalpasan ti ipupusay ti immuna nga asawa ni Guillermo, a napasamak idi naiyanak ti maikadua nga anakna. Urayno ti pananakiasawada ket saan a naragsak, ni Guillermo ken Matilde addada iti uppat nga annak a babbai, a ni Frida being ti maikatlo. Isu ket adda ti dua a bakbaket a kagudua a kakabsat a naiapadakkel ti isu met laeng a sangkabalayan. Ni Frida ket nangibagbaga nga isu ket dimakkel iti lubong a napalikmutan kadagiti babbai. Nupay kasta, iti las-ud ti kabibiagna, ni Frida ket nagtultuloy a nagay-ayat iti amana.
To Mehikano a Rebolusion idi las-ud ti 1910, idi ni Kahlo ket agtawen ti tallo. Ni Kahlo kalpasan daytoy ket nagtunton nga isu ket naipasngay idi 1910, a naipagarup a dagitit tattao ket maitaripnong kaniana ti rebolusion. Kadagiti sinursuratna, linaglagipna a ti inana ket nangiseserrek kaniana ken dagiti kakabsatana idiay uneg ti balayda idi las-ud ti panagipalpaltog kadagiti kalsada idiay ilina.
Ni Kahlo ket nasakitan ti polio idi agtawen ti innem, a nakaibati ti naingingpis a kanawan a sakana ngem ti kanigid, nga inababonganna daytoy idi babaen ti panagkawkawes kadagiti atiddog ken, namarisan a palpalda. Adda pay dagiti nagibagbaga nga isu ket nagsagsagaba pay manipud iti spina bifida, ti maipapan ti kinaubing a sakit a mabalin a nakaapektaran ti panagrang-ay ti duri ken sakana.[15] A kas maysa a babai, isu ket nakibinglay iti boksing ken dagiti nadumaduma pay nga isport. Idi 1922, ni Kahlo ket naiserrek idi idiay Preparatoria, maysa kadagiti kangrunaan nga eskuela idiay Mehiko, nga idiay ket maysa laeng kadagiti lima a babbai. Ni Kahlo ket timmipon ti maysa a barkada iti dayta nga eskuela ken naayatan ti napaigsa a personalidad daytoy, ni Alejandro Gómez Arias. Iti daytoy a las-ud a paset ti panawen, ni Kahlo ket nakasaksi ti naranggas a naarmasan a salisal kadagiti kalkalsada ti Siudad ti Mehiko idi nagtultuloy ti Mehikano a Rebolusion.
Idi Septiembre 17, 1925, ni Kahlo ket agluglugan idi ti bus a naipdungpar ti tranbia akarro. Isu ket nakaibtur ti nakaro a panakasugat a kas nagbanagan ti daytoy nga aksidente, a mairaman ti natukkol a duri, ti n atukkol nga aliwadang,dagiti natukkol a paragpag, ti natukkol apatong, sangapulo ket maysa kebradura iti kanawan a sakana, ti nalusit ken a nablo a kanawan a saka, ken ti nablo nga abaga. Ken ti pay, maysa a landok a ket pagiggaman ket timmudok iti tianna ken ti matrisna, a nangdadael ti kapasidadna nga aganak.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Herrera, Hayden (1983). Biograpia ni Frida Kahlo. New York: HarperCollins. ISBN 978-0-06-008589-6.
- ^ "Frida Kahlo". Smithsonian.com. Naala idi 2008-02-18.
- ^ Frida Kahlo babaen ni Adam G. Klein
- ^ Andrea, Kettenmann (1993). Frida Kahlo: Ut-ot ken Regget. Köln: Benedikt Taschen Verlag GmbH. p. 3. ISBN 3-8228-9636-5.
- ^ a b Norma Broude, Mary D. Garrard. Ti Agpadpadakkel a diskurso: pemenismo ken pakasaritaan ti arte. 1992, panid 399
- ^ Karl, Ruhrberg; Schneckenburger, Manfred; Christiane, Fricke; Klaus, Honnef (2000). Frida Kahlo: Ti Arte ti Maika-20 a Siglo: Pinintaan, Eskultura, Baro a Midia, Potograpia. Köln: Benedikt Taschen Verlag GmbH. p. 745. ISBN 3-8228-5907-9.
- ^ Andrea Kettenmann, Frida Kahlo. Frida Kahlo, 1907–1954: ut-ot ken regget panid 27
- ^ Birbiruken ni Frida Kahlo
- ^ Ti Labes ti Mexicanidad: Dagiti sabali par a Ramut a Kasiasino ni Frida Kahlo Babaen ni Leslie Camhi. The Forward, Septiembre 26, 2003
- ^ Hayden Herrara, Frida: Ti Biograpia ni Frida Kahlo, 1983 p5
- ^ Fridas Vater: Der Fotograf Guillermo Kahlo babaen ni Gaby Franger ken Rainer Huhle
- ^ Ronnen, Meir (2006-04-20). "Ti ama ni Frida Kahlo ket saan a pudno a Hudio". The Jerusalem Post. Naala idi 2009-09-02.
- ^ "Ti ama ni Frida Kahlo ket saan nga Hudio". The Jerusalem Post, Abril 20, 2006
- ^ "Frida Kahlo (1907–1954), Mehikano a Pintor". Biography. Naala idi 2007-06-02.
- ^ Budrys, Valmantas (Pebrero 2006). "Neurolohikal a Pakakurangan iti Biag ken Obra ni Frida Kahlo". Europeano a Neurolohia. 55 (1): 4–10. ISSN 1421-9913. PMID 16432301. doi:10.1159/000091136. Naala idi 2008-01-22.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pierre, Clavilier (2006). Frida Kahlo, les ailes froissées, ed Jamsin ISBN 978-2-912080-53-0
- Fuentes, C. (1998). Diario ni Frida Kahlo. Harry N. Abrams, Inc. (Marso 1, 1998). ISBN 0-8109-8195-5.
- Gonzalez, M. (2005). Frida Kahlo – Maysa a Biag. Socialist Review, Hunio 2005.
- Palpalko dagiti Arte: Frida Khalo. Panagpabuya iti Tate Modern, Hunio 9 – Oktubre 9, 2005. The Guardian, Mierkoles Mayo 18, 2005. Naala idi Mayo 18, 2005.
- Nericcio, William Anthony. (2005). Ti Maysa a Naikeddenga a 'Mehikano' ken 'Amerikano' Semi[erotiko a Panakaipatarus: Ni Frida Kahlo iti Mata ni Gilbert Hernandez.
- Tibol, Raquel (kasisigud 1983, Ingles a panakaipatarus 1993 babaen ni Eleanor Randall) Frida Kahlo: ti silulukat a biag. Estados Unidos: Unibersidad ti New Mexico a Pagmalditan. ISBN 0-8263-1418-X
- Turner, C. (2005). Photographing Frida Kahlo. The Guardian, Mierkoles Mayo 18, 2005. Naala idi Mayo 18, 2005.
- Zamora, M. (1995). Dagiti Surat ni Frida Kahlo: Cartas Apasionadas. Chronicle Books (Nobiembre 1, 1995). ISBN 0-8118-1124-7
- The Diary of Frida Kahlo. Pangyuna ni Carlos Fuentes. Salaysay babaen ni Sarah M. Lowe. Londres: Bloomsburry, 1995. ISBN 0-7475-2247-2
- Jay Griffiths (2011). Ti Maysa a Surat ti Ayat manipud iti maysa a Walang a Bulan, Text Publishing, Melbourne Australia.
- "Ti pagiddaan ni Frida" (2008) – ti maysa a nobela a naibatay ti biag ni Frida Kahlo baaben ti Kroata mannurat a ni Slavenka Drakulic. Penguin (saan a klasiko) ISBN 978-0-14-311415-4
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig kenni Frida Kahlo iti Wikimedia Commons
- Dagiti inadaw a sasao a mainaig kenni Frida Kahlo iti Wikiquote (iti Ingles)
- Ti opisial a sitio ni Frida Kahlo
- Dagiti kompleto nga obra ni Frida Kahlo


text: Adu nga anus ti masapul tapno adda isaang. Ikarkarigatan daytoy a pamilia, a naggapu pay iti Pangasinan, ti agisursor kadagiti dadduma a probinsia kadagiti tagilakoda a kaaduanna a naaramid iti kawayan ken way tapno adda pamataudanda iti gastosenda iti inaldaw ken dadduma pay a kasapulan. Kaaduanna nga iti sango ti munisipio ti pakadanonanda nga ili ti pagpuestuanda a maturog tapno adda talgedda a mangpalabas iti rabii. Iti kabigatanna, ituloydanto manen ti mangunor iti awan patinggana a dalan tapno isursorda dagiti tagilakoda. (Dexter Marin Fabito)


text:
Inawat ni President Selma ti Tseke ken ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. iti mismo nga Opisina ti Alkalde Munisipal iti Hunio 29, 2013 iti imatang ni Mayor Ediboy, pannakabagi ti Alina-ay FA ken dagiti kameng ti Sangguniang Bayan nga inyuna ni Vice Mayor Deogracias Jose Victorino H. Savellano.
Iti pannaki-amad ti Web In-Action ken ni President Selma, impeksana ti nalaus a panagyamanna kadagiti Opisiales ti LGU-Cabugao nga idauluan ni Mayor Ediboy iti pannakaruk-at daytoy a pundoda gapu ta naipanawen a kasapulanda ti nayon iti usarenda iti panagtalonda.
Kabayatanna, adda metten sumagmamano nga asosasion a nakaawaten ti soft-loanda manipud iti Munisipio babaen iti pannakaannurotda kadagiti pagalagadan nga intuyang dagiti mangimatmaton kadaytoy a programa ti Munisipio itoy a Tawen 2013. # (Web In-Action)


text:
SANTA MARIA, Ilocos Sur – Naminsan pay, napaneknekan nga awan ti ipaay ti arak a nasayaat kalpasan a nabagsol ti maysa a lalaki babaen ti kinainumna.
Segun iti report, binagsol ni Jessie Escobar, 38, baro, agnaed iti Barangay Suso, ni Benjamin Escobar, 49, kalugaranna, gapu iti dida panagkinnaawatan bayat ti panaginumda.
Iti inisial nga imbestigasion, naammuan a ti biktima ken masuspetsa ket naginomda iti pagtaengan ni Elpidio Tabuso ngem adda saanda a panagkinnaawatan a nagtungpal iti nabara a diskusion.
Nagawid ni Jessie iti pagtaenganda ngem sinurot ni Benjamin sana prinobokar.
Nangala ti suspek iti kitchen knife ket ditan a dinuyokna ti tian ti biktima iti naminsan a daras.
Naitaray iti ospital ti biktima idinto a boluntario a simmuko ti masuspetsa kadagiti pannakabagi ti linteg.


text:
ADTOYEN ti maysa kadagiti kangrunaan a piesta ti Kristiano, ti pannakaselebrar ti piesta ti pannakaipasngay ni Apo Jesus. Panawen iti pannakakumikom no ania ti isagana a pagsasanguan iti noche buena.
Ania ngamin aya ti isagana? Nasken kadi nga aglaplapusanan ket adunto ti maibelleng a di makmakan wenno saan a kutien a kanen ta tunggal balay addaan met iti sagana?
A, kalabon dagiti makan. Kalabon dagiti taraon. Ket panawen met iti panagpangato ti presion ti dara gapu iti saan a pannakaliklik a mangan kadagiti namanteka, dagiti naiimas a taraon a makapangato iti presion ti dara, ken panaginum kadagiti agkakaimas nga arak. Kadagiti mangnginum iti nasanger, nakasaganan ti inumen. Nakadulinen ken nakasaganan maluktan. Imported. Wenno daydiay nalaokan iti prunes wenno pasas ken juicy fruit. Daytay naikali a basi no isu.
Makumikomtayo nga aggatang no ania dagiti iregalo kadagiti anak ti buniag, kaanakan wenno ania a la ditan a naasideg. Wen, adu a ninong ken ninang ti aglemmeng ken naannad no rummuar ta dinto masabat ti anakda iti buniag ket inkapilitan a makautda daytay nay nagkapito a kalukot iti tukot ti pitaka.
Wen met, nasken ti panagregalo kadagiti ubbing. Ngem no nataenganen, hmmn. mabalinmo lattan nga ibaga nga ilistana pay laeng…
Panawen met ti panagpukaw iti sumipnget dagiti annak. Wen ta sipud idi Disiembre 16, mangrugi metten ti panagkakarol wenno pannakipaskuada kadagiti balbalay.
Iti probinsia, siputam laeng dayta kuribot ti agit-itlog ta dinto bigbigat nga inka tumanabbaaw.
Krismas parti. Wen, iti eskuelaan. Nasken nga igatangan ti anak iti iregalona iti nabunotna. Sangagasut a pisos ti gatadna ngem no inkay gumatang ket nakapilinto ti anak iti nangingina, inkapilitan a gatangen. Daydiay pay ipapaskuana kadagiti titserna. Manoda? Siempre, kangrunaan ti homeroom titser ken ti titser a nangted iti kababaan a grades wenno dandani wenno failing grades. Manglana. Pangsipsip bareng no mangted iti pasang-awa. Siempre, no sika a nagannak, ket nakitam a saan a nakaruar ti grado ti anak, ania ket a kapuymon no dimo mapanunot ti sumipsip. Kas daydiay am-ammok. Iti kinabangad ken kinawelwel ti anakna, pasig a wasay ti maipakitana a grado. Inkapilitan a nagregalo ti ina kadagiti nangingina a bangbanglo. Iti sumaruno a grading, nakapasan ti anak. Pasang-awa, ania ngarud. At least, nakapasa!
Bonus. Mano ti inted ti boss a bunos? Naited met laeng kenka dayta 13th month pay? Wenno naksayan? Wenno awan? Ania pay dagiti dadduma a naawatmo nga insentibo? Ania ti pangigastuam kadaytoy? Kadagiti adda listaanna iti pautang, panawen metten ti panagsingir. Ta adda latta daydiay pammati a saan a rumbeng a matawenan ti utang ta malas. Kadagiti saan a pulos a nagbayad, “krismasmon!” kunamon a yibbet iti sakit ti nakemmo a nawantutri.
Panawen met iti pannakatuktok ti ruangan. No mapanmo kitaen, grupo dagiti agiwarwaras iti sobre. Nagduduma dagitoy nga agiwaras. Adda foundation, religious organization. religious sect wenno ania la ditan a grupo wenno timpuyog wenno gunglo. Kaadduanna dagitoy, no di isuda amin, ket saan a rehistrado iti SEC wenno di man la nangala iti permiso iti inda panagsolisit. Maibilang a panagsolisit daytoyen, saanen a pannakipaskua. Ti pay imasna, adu dagitoy a timpuyog wenno gunglo ti aggapu iti sabali a lugar a dimmayo laeng. Pinagbalindan a panguartaan wenno pagur-uran Iti kuarta ti paskua.
Kadagiti balbalay, pinnintasan iti ikabit a parol. Pinnintasan iti ikabit a Christmas light. No mabalin, pinnigsaan pay koma kadagiti musical Christmas lights. No napimpintas ti parolmo ngem kadagiti kaarruba mas sikatka. No napimpintas nga adayo ti Christmas lights ti balaymo ken arubayam ngem ti kaarrubam, mas dayawendaka. Pinnasikatan. Linnastogan. Isu nga aramidem amin a kabaelam a mangpapintas iti balay ken arubayam. Lalo no kabaelam met nga igastosan. Lalo no dimo kayat ti paatiw. Karbengam latta nga aramiden ti kayatmo a mapasamak. Nawayaka latta a mangaramid no ania ti kayatmo ta bukodmo a tignay ken rikna ti panangpapintasmo iti balaymo ken arubayam.
Kadagiti agtutubo (ken uray dagiti kurimed), panawen a kalakaan iti panangsibbol iti "wen" ni ading balasang. Ta nalaka aya, ti agkrismas nga awan ti ‘ay-ayatenna?’ Isu a makumikom met dagiti agtutubo a lallaki para iti ayat ni agtutubo a babai. Adda pay maangay a benefit dance wenno social dance para iti gunglo. Ti mapastrek ti aramaten para iti Christmas ball.
Kadagiti pagiwarnak, radio ken telebision, kigtotennaka ti damag a panagngato ti krimen. Takaw. Sipdut. Dukot. Akyat-bahay. Salisi. Naislas a bag wenno bulsa. Agaw selpon. Bukas kotse. Ken dadduma pay. Kadagiti matiliwan a nagaramid, saankan a masdaaw ta unipormadon ti sungbat. Napilitan laeng nga agaramid, ngamin awan ti igatangna iti pag-noche buena. Napilitan nga agaramid, ngamin awan ti igatangna iti pangregalona. Napilitan laeng nga agaramid… hmmn… tinawen a kastoy, isu nga awanen ti pagsiddaawan.
Kadagiti awan a pulos, iturognan. Kalpasan ti dua nga aldaw, nalpasen. Pasasaan ba at lilipas din yan! Asino ti makaammo a dika nagsagana? Di inka mangarruban, saan?
Ken adu pay nga eksena iti panangisagana iti paskua.
Ta dagitoy kadi ti ad-adda a nasken? Ti panangisagana para iti bukod a bagi ngem panangisagana iti bagi iti pannakaselebrar iti piesta ti Mannubbot? Ti piesta ti paskua ket saanna a kayat a sawen nga adu ti makan, mainum ken ragragsak. Ala, manganka iti adu, uminumka iti adu, agragsaka iti nalabes idinto ta adda met dagiti mabisbisinan, mawaw ken agladladingit!
Iti ebanghelio itay napan a Domingo, Disiembre 17, inkaskasaba ni Juan Mammuniag ti umadanin a yaay ti Mannubbot. Panangisagana iti yaayna. Ania ti aramidenmi? kunkunada. Insungbat met ti Mammuniag: Kadagiti addaan iti dua a kagay, masapul nga itedna ti maysa kadagiti awanan, Ti addaan iti kanen, masapul a mangibingay. Saan koma nga agsingir dagiti agsingsingir iti buis iti nalabes. Kadagiti dadduma, ti saanda a pananggundaway tapno maaddaanda laeng iti kuarta.
Iti ababa a pannao, nakasentro ti tignay iti panangited iti ayat kadagiti agkasapulan ken ti panangisardeng kadagiti saan a nasayaat nga aramid.
Ta panagisagana ti bagi iti piesta ti pannakaiyanak ti Mannubot ti panangselebrar iti paskua. Maisagana tapno mapabaro manen ti pammati. Isagana ti bagi ken ti kararua nga umawat iti grasia. Isagana ti bagi para iti sabali manen a panagbalbaliw ken sabali pay a natawenan a panagdaliasat iti lubong.
Saan koma a ti material a banag ti napatpateg iti daytoy a paskua no di ti pangisagana iti naespirituan a bagi. Saan koma a pagbalinen a komersial ti espiritu ti paskua no di aramaten para iti transpormasion wenno para iti panagbalbaliw ti bagi ken ti biag.
Ala ngarud, nagasat a panagsagana iti paskua! (Reference: Luke 3: 10-18)


text:
Narugian idi 2015, tinawen daytoy a pasalip. Maipaayan iti pammadayaw a Hall of Fame ti makayalat iti tallo nga Umuna a Gunggona.
Dagiti Pagannurotan:
1. Maysa a daniw laeng ti idatag. Saan a makedngan ti tema, porma wenno kaatiddog ti isalip a daniw.
2. Masapul nga orihinal, di pay naipablaak, wenno saan a naipatarus manipud iti sabali a lengguahe ti isalip a daniw. No matakuatan a nabalusingsing daytoy a pagannurotan, maibabawi ti gunggona ket maparitanto metten a makisalip ti autor iti ania man a pasalip ti Saniata Prize.
3. Deadline ti panagidatag: Marso 15, 2017. Ipatulod babaen ti e-mail ti pakisalip iti asseng.tabag@gmail.com iti subject a “3rd Saniata Prize.”
4. Masapul nga agusar iti nagan iti pluma (pen name) ti mannaniw. Iraman ketdi iti e-mail ti kompleto a nagan, numero iti selpon, ken adres ti pagtaengan wenno opisina.
5. Dagiti premio: 1st Prize: Php2,500.00; 2nd Prize: Php 2,000; 3rd Prize: Php1,500.00.
6. Mapadayawan dagiti mangabak inton Abril 21, 2017 bayat ti kombension ti GUMIL Filipinas.
7. Makipagtagikua ti Saniata Prize kadagiti mangabak a daniw ket awan sungsungbatanna kadagiti mannaniw no bilang usarenna dagitoy iti ania man a wagas kas iti pannakaipabuya, pannakaipablaak iti magasin wenno libro, ken pannaipaskil iti social media. Agtalinaed ketdi ti copyright iti autor wenno mannaniw.
(Naipablaak iti Bannawag, Disiembre 26, 2016 a bilang.)


text:
Thursday, June 9, 2016
FOGGING, MAAR-ARAMID KADAGITI PAGESKUELAAN
Cabugao, Ilocos Sur – Maisaysayangkat ti Fogging kadagiti pageskuelaan iti ili ti Cabugao, Ilocos Sur babaen iti panangipatungpal ti Departamento ti Salun-at (DOH) ken ti Rural Health Unit (RHU) iti ili ita nga umuna a lawas ti Hunio 2016.
Tinarabay ni Sanitary Inspector Jeannette Garcia dagiti nangimaton iti Fogging Machine a mausar iti panang-fumigate kadagiti manamnama a pagay-ayuyangan dagiti dengue- carrying mosquitoes.
Daytoy a gannuat ket para iti pannakaisagana dagiti kuarto a pagklasean dagiti ubbing iti panagrugi ti klase inton Hunio 13, 2016. # (Web In-Action)
Tinarabay ni Sanitary Inspector Jeannette Garcia dagiti nangimaton iti Fogging Machine a mausar iti panang-fumigate kadagiti manamnama a pagay-ayuyangan dagiti dengue- carrying mosquitoes.
Daytoy a gannuat ket para iti pannakaisagana dagiti kuarto a pagklasean dagiti ubbing iti panagrugi ti klase inton Hunio 13, 2016. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 3:12 PM
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Pagsasao a Ternate
Ti pagsasao a Ternate ti akindaya nga Indonesia ket naipatengnga iti isla ti Ternate ngem naisasao pay kadagiti kaarruba a lugar a kas ti Kayoa, ti Is-isla Bacan, Halmahera, ken dagiti dadduma a lugar ti Amianan a Maluku. Daytoy ket inus-usar idi ti Sultanato ti Ternate, a naindayegan iti papelna iti panagtagilako ti rekado.
Ti Ternate ket pagsasao a Papuano a kas saan a maipada kadagiti pagsasao a naisasao iti kaaduan ti Indonesia, a maitagikua iti pamilia ti pagsasao nga Austronesio. Daytoy ket maikabagian kadagiti pagsasao a naisasao idiay Peninsula ti Ulo ti Billit iti Papua.[5]
Daytoy ket asideg a kabagian ti pagsasao a Tidore, a naisasao idiay Tidore, ti akin-abagatan a kaarrubana nga isla.
Daytoy a pagsasao ket naisangayan iti Ternate a Malayo, a karuay daytoy ti pagsasao a Malayo. Kaaduan dagiti agtattaeng iti Ternateket agus-usarda iti pagsasao a Ternate a kas ti umuna a pagsasaoda ken agus-usarda iti Ternate a Malayo para iti inter-etniko wenno pannakisinnarita iti panagtagilako.[6]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ternate iti Ethnologue (Maika-14 nga ed., 2000).
- ^ Ternate iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Ternate iti Ethnologue (Maika-14 nga ed., 2000).
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Ternate". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.
- ^ Lewis, M. Paul (2009). "Ternate – A language of Indonesia (Maluku)". Ethnologue: Languages of the World, Sixteenth edition. SIL International.
- ^ Litamahuputty, Betty (Marso 10, 2007). "Description of Ternate Malay". Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology, Jakarta station.


text:
Daanbantayan
Ti Daanbantayan ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Cebu iti Filipinas. Iti tinawen, ti ili ti Daantayan ket agramrambak iti Piesta ti Haladaya a pammadayaw kenni Datu Daya nga isu ti nangipatakder iti daytoy nga ili.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Daanbantayan ket nabingbingay a politikal kadagiti 20 a barbaranggay.[2]
- Aguho
- Bagay
- Bakhawan
- Bateria
- Bitoon
- Calape
- Carnaza
- Dalingding
- Lanao
- Logon
- Malbago
- Malingin
- Maya
- Pajo
- Paypay
- Poblacion
- Talisay
- Tapilon
- Tinubdan
- Tominjao
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Cebu". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 26 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Cebu". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 7 Oktubre 2014.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
00.59 ti orasen. Adda ti bisita mi tattay ditoy balay. Isu immado kami tattay ditoy. Nagluto ni mamang ti pizza, tapos adda met ti manok nga nakastick nga ioven laengen. Tapos vegetables, rabong, ken syempre haan nga maawan ti innapoy. Nagcute jay ubing tattay nga immay ditoy. Nagpanunot nak tuloy no kasano ngata no aganakak. Kayat ko ti aganaken ngem madi pay tatta ta adu pay ti kayat ko a kuwaen.
Tapos tattay bago nak nga nagidda. Nagbuyaak ti maysa nga episode ti Pretty Little Liars. Tapos intuloy ko jay binuyak idi kalman nga Maybe This Time. Tapos idi nalpas dayjay ket nagbuyaak ti The Gifted. Tatta ket agid idaakon. Nagmayat ti agidda ngamin ket agang angin nga napigsa jay uruar ket nagmayat a dinggen, ken namayat a maturog. 🙂
Good night! 😄
Larawan 111Published January 11, 2015 by eunyangg
00.59 ti orasen. Adda ti bisita mi tattay ditoy balay. Isu immado kami tattay ditoy. Nagluto ni mamang ti pizza, tapos adda met ti manok nga nakastick nga ioven laengen. Tapos vegetables, rabong, ken syempre haan nga maawan ti innapoy. Nagcute jay ubing tattay nga immay ditoy. Nagpanunot nak tuloy no kasano ngata no aganakak. Kayat ko ti aganaken ngem madi pay tatta ta adu pay ti kayat ko a kuwaen.


text:
Papa Agapito I
Ni Santo Papa Agapito I (pimmusay idi 22 Abril 536) ket isu ti nagturay a papa manipud idi 13 Mayo 535 aginggana idi 22 Abril 536. Isu ket nasken a saan a maiyallilaw ti sabali pay a Santo Agapito, ti maysa a Nasapa a Kristiano a Martir nga adda ti rambakan nga aldaw iti 6 Agosto.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dudden, Frederick H. (1905), Gregorio ti Natan-ok, London: Longmans, Green, ken Co
- Louise Ropes Loomis, Ti Libro dagiti Papa (Liber Pontificalis). Merchantville, NJ: Evolution Publishing. ISBN 1-889758-86-8 (Naipreta manen idi 1916 nga edision. Inggles a pannakaipatarus nga adda dagiti naeskolar a pakaammo, ken dagiti panangiladawan).
- Martindale, John R.; Jones, A.H.M.; Morris, John (1992), Ti Prosopograpia ti Kinaudi a Romano nga Imperio, Tomo III: AD 527–641, Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, ISBN 0-521-20160-8
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Papa Agapito I iti Wikimedia Commons


text:
Dadaelen ti same-sex marriage ti kinasagrado ti institusion ti kallaysa. Ngem irason met dagiti LGTB nga adu dagiti kallaysa a nawaswas ken nabaybay-an ken saan a naikkan iti kinasagrado dagiti nagkallaysa. Nagadu ti mapaspasamak a diborsio ken legal separation. Ngarud, dagiti met laeng nagkallaysa ti mangdadael iti kinasagrado ti institusion ti kallaysa a saan ket a dagiti mayat pay laeng nga agkallaysa.
6. Di pay napadasan a social experiment. Isu ngarud a padasen tapno makita ken maadal ti implikasion ken ibungana.
7. Panagraira ti incest, bestial marriage, polygamy ken kaarngina. Maysa ti incest a sosial a sakit ti gimong a nagraira iti uneg ti pamilia. Mapalubosan ti bestial marriage ken polygamy kadagiti major religion a kas iti Islam (mabalin ti uppat nga asawa) ken ti Jesus the Latter Day Saints (reformist group).
8. Maysa laeng daytoy nga espesial a kalintegan a saan a maibilang a napintek a kalintegan. Saan kano nga applicable daytoy nga argumento ta ti panagpapatas ti amin iti nagan ti kalintegan ti isyo.
9. Pannakaadda ti benepisio a kas iti opposite-sex. Ti karbengan ti sabali ti maiyaplikar koma met laeng iti sapasap.
Kayat a tuntonen ti Task Force Pride, grupo a mangibagi kadagiti homosexuals iti pagilian, iti kalinteganda ngem saan pay laeng a sisasagana ti gimong a mangawat kadakuada ken saan pay laeng a ‘nairuam’ ti tao a mangannong ken mangapseptar iti kinapudno. Saan ngamin a natural a wagas daytoy ket kaadduan kadagiti komontra dagiti relihion. Ken saan pay laeng a nadepdep ti ‘apuy’ ti itataudda wenno ti kinaaniada ken kinaaddada iti kagimongan. Napigsa pay ti gutad ti hate-mongering.
Adayo pay ti nasken a daliasaten ti Pride sakbay a magun-odna a naan-anay ti ingpenna. Ngem nupay saan nga ita, nalabit nga iti sabali a panawen – iti masakbayan – ta in-inut a dumurdur-as ken aglawag ti ingpen ti timekda.
Ditoy pagilian, nadayyeg ti sibubukel a catholic community iti panagkallaysa ti dua a bakla iti Baguio City idi Nobiembre 2003 babaen ken ni Fr. Richard Mickley, superior ti Order of St. Aelred. Segun met laeng ken ni Fr. Mickley, nasuroken a sangagasut ti kinasarna a same sex wenno agpada a babai wenno agpada a lalaki iti uneg laeng ti pito a tawen.
Gapu itoy, naalarma ti Catholic Conference of the Philippines (CBCP) ket nainget ti panagimtuodda ken ni Bishop Carlito Censon nga Obispo ti Vicariate of Baguio-Benguet.
“Panangpanday iti linteg ti tao a maikontra iti linteg ti Dios ti panagbalin a legal ti immoral, ti panagbalin a legal ti unethical,” kinuna ni Monsignor Hernando Coronel, secretary general ti CBCP.
Ta saan la ngamin a pannakaipalubos ti same sex marriage ti dawdawaten ti Task Force Pride no di pay ti karbengan a maaddaanda iti sibubukel a pamilia babaen ti panangadaptarda iti ubing nga agserbi a kas anakda.
Ngem kinontra a dagus ti CBCP daytoy ta kaipapananna ti panangisebba ti ubing iti nakain-inaka a kasasaad babaen ti panangisubo kadakuada kadagiti immoral ken unethical nga aramid.
“Awan koma ti pakibianganda (Katoliko) ta saan met a naikappeng iti Katoliko ti nangasar kadakuada (Fr. Mickley ken ti Order of St. Aelred)!” impatangken ti Task Force Pride, kas sungbatda kadagiti pammabalaw.
“Mapasamak laeng ti kasar iti nagbaetan ti lalaki ken babai. Sagrado ti kasar, ngem kasungani iti linteg-moral ti aramid a homosexual ,” daytoy ti imbasa ni Pope John Paul II a dokumento manipud iti Vatican’s Congregation for the Doctrine of Faith.
“Panangayon kadagiti simiasi iti natakneng nga aramid ti panagbalin a legal ti panagtipon dagiti homosexual wenno panangipada kadagiti naasawaan…nga isu ti agpaay a lapped iti panagrangpaya dagiti tagipatgen ti biag a taudan ti sangkataw-an…” kuna pay ti kangatuan nga otoridad ti Katoliko.#


text:
Panagbisita Iti Nabeddengan ti Manila Bay Ken West Philippine Sea
Diak ninamnama a ti papananmi gayam a lugar ket isu ti ungto ti kalsada no aggapuka iti sentro ti Mariveles. Maysa daytoy a lugar a madamada a tartarimaanen ken i-develop tapno agbalin a komunidad para kadagiti makunkuna nga "Addaan".
Iti gate pay laeng ti lugar ket naingeten ti panang-inspeksion dagiti guardia ta didaka pastreken no awan ti nakatimbre kadakuada a naganmo ken ti plate number ti nagluganam. Awan pay ti pampubliko a lugan tapno maluganan manipud iti main gate agingga't sentro ti Mariveles. Umabot pay iti 15 a kilometro ti taluntonem a kalsada.
Iti iseserrek iti nasao a pribado a lugar ket masungad dagiti agduduma Phase ti subdivision. Nalawa ti lugar a kas kunada agarup nasurok a tallo gasut nga ektaria daytoy. Kasla nagsubli ti regtak ken pigsak gapu iti nangayed a disso, ti nalabbaga a daga a kasla dildilpatan ti asul a baybay.
Derraas dagiti turturod a pakabangonan dagiti balay. Adda iti igid ti babay dagiti amenitiesda a kas iti Pavilion, Bar ken Cluhouse.


text:
Proyeksion nga ekuirektanggular
Ti proyeksion nga ekuirektanggular wenno heograpiko a proyeksion ket simple a proyeksion ti mapa a naigupit kenni Marino ti Tiro, a tinunton a pinarnuay ti proyeksion babaen ni Ptolemeo idi agarup a AD 100.[1] Ti proyeksion dagiti mapa ket maimeridiano kadagiti bertikal a nalinteg a linia dagiti natalinaay a nagbabaetan para kadagiti meridional a ballaet, ken dagiti sirkulo ti latitud kadagiti horisontal a nalinteg a linia iti natalinaay a nagbabaetan para kadagiti natalinaay a ballaet dagiti paralelo. Ti proyeksion ket saan nga agpada a kadakkel wenno konpormal. Gapu kadagitoy a rungad nga ited babaen daytoy a proyeksion, daytoy ket awan unay ti serbina iti nabigasion wenno kadastral a panangimapa ket makakita iti pannakausarna iti tematiko a panangimapa. Naisangsangayn daytoy iti plate carrée ken isun ti nagbalin a de facto a pagalagadan iti global a pakaammo kadagiti agasmang a datos ti raster, a kas ti Celestia ken NASA World Wind, gapu ti naisangayan a simple a panagkabagian a nagbaetan ti puesto iti maysa a piksel ti ladawan iti mapa ken ti maitunos a heograpiko a lokasionna iti Daga.
Panangipalawag[urnosen | urnosen ti taudan]
No maited ti nagtimbukel a modelo,
nga ayan ti
- ket ti longitud;
- ket ti latitud;
- ket dagiti pagalagadan a paralelo (amianan ket abagatn ti ekuador) a ti gantingan ti proyeksion ket agpayso;
- ket ti horisontal a puesto iti paraigid ti mapa;
- ket ti bertikal a puesto iti paraigid ti mapa.
Ti puntos ti (0,0) ket adda iti tengnga ti nagbanagan a proyeksion.
Ti plate carrée (Pranses, para iti kuadrado a plata), ket ti espesial a kaso a ti ket sero. Daytoy a proyeksion ti mapa ti ket isunto ti pateg ti longitud ken ti ket isunto ti pateg ti latitud, ken isu a sagpaminsan a tinawtawagan iti latitud/longitud wenno proyeksion ti lat/lon(g) wenno naibagbaga (saan a husto) nga iti “di naiproyeksion”.
Bayat a ti proyeksion nga addaan iti agpapada a nagbabaetan a paralelo ket mabalin para iti maysa immitlog a modelo, saanton nga agpada iti distansia iti nagbaetan dagiti paralelo iti maysa nga immitlog ket saanen a natalinaay.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Flattening the Earth: Two Thousand Years of Map Projections, John P. Snyder, 1993, pp. 5–8, ISBN 0-226-76747-7.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mapa ti satelite a naibatay iti Global MODIS Ti asul a marmol: rabaw ti daga, maris ti taaw ken yelo ti baybay.
- Tabla dagiti pagarigan kadagit iamin a kadawyan a proyeksion, manipud iti radicalcartography.net.
- Panoramiko ti Proyeksion nga Ekuirektanggular, PanoTools wiki.


text:
Burundi
Nagsasabtan: 3°30′S 30°00′E / 3.500°S 30.000°E
Ti Burundi opisial a ti Republika ti Burundi (Kirundi: Republika y'Uburundi,[7] [buˈɾundi]; Pranses: République du Burundi, [buʁundi] wenno [byʁyndi]), ket ti naserraan ti daga a pagilian iti rehion ti Nalatak a Dandanaw ti Aprika ti Daya nga Aprika, bineddengan daytoy babaen ti Rwanda iti amianan, ti Tanzania iti daya ken abagatan, ken ti Demokratiko a Republika iti Kongo iti laud. Daytoy ket naikeddeng pay a parte ti Tengnga nga Aprika. Ti kapitolio ti Burundi ket ti Bujumbura. Ti akin-abagatan a laud apagbeddenganna ket kadenna ti Danaw Tanganyika.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b "Quelques données pour le Burundi" (iti Pranses). ISTEEBU. Naala idi 17 Disiembre 2015.
- ^ Annuaire statistique du Burundi (PDF) (Reporta) (iti Pranses). ISTEEBU. Hulio 2015. p. 105. Naala idi 17 Disiembre 2015.
- ^ File POP/1-1: Total population (both sexes combined) by major area, region and country, annually for 1950–2100 (thousands). World Population Prospects: The 2015 Revision (Reporta). United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division. Hulio 2015. Naala idi 17 Disiembre 2015.
- ^ a b c "Burundi". International Monetary Fund. Naala idi 13 Enero 2015.
- ^ "Gini Index, World Bank Estimate". World Development Indicators. The World Bank. Naala idi 13 Enero 2015.
- ^ "2015 Human Development Report" (PDF). United Nations Development Programme. 2015. Naala idi 14 Disiembre 2015.
- ^ Decret N 100/183. justice.gov.bi. 25 Hunio 2012
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Burundi iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Burundi manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Opisial a website ti gobierno ti Burundi(iti Pranses)
- Burundi a naikabil iti The World Factbook (iti Ingles)
- Burundi manipud iti UCB Libraries GovPubs
- Kitaen ti Burundi iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (iti Ingles)
- Wikimedia Atlas iti Burundi
- Dagiti pungol nga artikulo ti heograpia ti Burundi
- Burundi
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Pranses
- Dagiti naserraan ti daga a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1962
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Swahili
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti Bantu a pagilian ken teritorio


text:
Tuesday, March 17, 2015
RECOGNITION DAY TI NISTC DAY CARE, SIMPLE A PROGRAMA
Cabugao, Ilocos Sur - Naaramid ti NISTC Day Care Center Recognition Day idi Marso 16, 2015 sadiay NISTC Public Market, Brgy. Rizal, Cabugao, Ilocos Sur.
Nag-Welcome Talk ti NISTC Day Care Service Parents Group President. Naisaganad ti Children’s Wish babaen kadagiti Graduates. Naaramid ti pannakaited ti Awards kadagiti Most Outstanding, Outstanding ken Most Improved Graduates.
Kalpasan ti pannakaaramid dagiti Intermission Numbers, naipaay ti Delivery of the Mantle of Responsibility and Acceptance of the Mantle of Responsibility babaen kadagiti Day Care Pupils.
Naited pay dagiti Gold Medals iti nakagun-od iti Academic Awards, Loyalty Awards, Meritorious Awards ken Special Awards babaen iti panangited dagiti nagannak. Nagpaay nga Emcee ni Mr. Rudy Ilar, Day Care Worker (DCW) iti nasao a Day Care Center (DCC). # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 11:27 AM
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
NATIONAL EVALUATORS. Kinagrupo ni Mayor Edgar S. Cobangbang, Jr. da DA Assistant Secretary Maria Bernardita T. Flores ken kakaduana a bimmisita iti opisinana sakbay ti evaluation ni BNS Regional Awardee Macrina I. Saturno para iti nailian a pasalip. Kinuyog da NNC Region I OIC Rose Lulu P. Pagaduan, DA Assistant Provincial Agriculturist Editha Castillo, Federated BNS President ti Ilocos Sur Widna E. Galuardo, ken Municipal Nutrition Action Officer Joenah G. Sevilleja ti grupo ni ASEC Flores. (Photo by LGU-Cabugao)
You are here: Home › Archive › Media › Photo Galleries › NATIONAL EVALUATORS


text:
VIGAN CITY – Uppat a medical missions ti isayangkat ti JCS ita a bulan ken inton Oktubre, daytoy ti inwaragawag ni Bise Gobernador Jerry Singson itay nabiit.
Dagiti sumaganad dagiti medical missions ti JCS: Tagudin – Septiembre 13, kakibin ti Association of Nurses ti Children’s Hospital iti Manila, Sta. Cruz – Septiembre 27, kakibin ti Philippine Charity Sweepstakes Office, Salcedo -Oktubre 2 (cataract operation), babaen ti pannakitinnulong ti CBM, ken Sta. Lucia – Oktubre 10, babaen ti pannakikammayyet ti Law Enforcement Hotline Movement.
Dagiti nadakamat a grupo ti mangipaay iti libre nga ag-agas, kinuna ti bise gobernador.#


text:
Iran
Ti Iran (i/ɪˈrɑːn/;[9][10] Persiano: ایران [ʔiˈɾɒn] ( denggen)), opisial a ti Islamiko a Republika ti Iran (Persiano: جمهوری اسلامی ایران Jomhuri-ye Eslāmi-ye Irān), ket maysa a pagilian idiay Akinlaud nga Asia.[11][12] Ti nagan nga "Iran", nga iti Persiano ket kayatna a sawen a "Daga dagiti Ariano", ket kapatnengan nga inus-usar daytoy manipud idi Sassaniano a panawen. Naus-usar ti sangalubongan daytoy idi 1935, sakbayan a daytoy a pagilian ket naam-ammuan idi ti Lumaud a lubong a kas ti Persia ( /ˈpɜrʒə/ or /ˈpɜrʃə/).[9][13] Ti "Persia" ken "Iran" ket maisublatan a maus-usar iti linaon dagiti kultura; nupay kasta,ti "Iran" ket isu ti opisial a maus-usar a nagan kadagiti linaon a politika.[14][15]
Ti maika-18 a kadakkelan a pagilian iti lubong iti termino a kalawa iti 1,648,195 km2 (636,372 sq mi), ti Iran ket adda ti populasion ti agarup a 75 a riwriw.[16] Daytoy ket maysa a pagilian itinaisangsangayan a heopolitika a kinapangruna gapu ti lokasionna kadagiti tallo lugar iti Asia (Laud, Tengnga, ken Abagatan). Ti Iran nabeddengan iti amianan babaen ti Armenia, Azerbaijan ken Turkmenistan. Ti Iran ket maysa a litoral nga estado ti Baybay Kaspio, nga adda ti kauneg ti daga a baybay, ti Kazakhstan ken Rusia ket dagus pay a kaarruba ti Iran iti amianan. Ti Iran ket nagbeddengan iti daya babaen ti Apganistan ken Pakistan, iti abagatan babaen ti Golpo Persiano ken ti Golpo ti Oman, iti laud babaen ti Irak ken iti amianan a laud babaen ti Turkia. Ti Tehran ket isu ti kapitoliona, ti kadakkelan a siudad ti pagilian ken ti politikal, kultural, komersial ken industrial a sentro ti pagilian. Ti Iran ket maysa a rehional a bileg,[17][18] ken agtengtengngel ti nangruna a puesto iti sekuridad ti sangalubongan nga enerhia ken ekonomia ti lubong a kas nagbanagan kadagiti dakkel a reserbana iti petrolio ken masna nga alingasaw. Ti Iran ket adda ti maikadua a kadakkelan a napasingkedan a reserba ti masna nga alingasaw iti lubong ken ti maikapat a kadakkelan a napasingkedan a reserba ti petrolio.[19]
Ti Iran ket isu ti pangibalayan kadagiti kaduogan a sibilisasion iti lubong.[20] Ti immuna a dinastia idiay Iran ket naporma idi las-ud ti Elamita a pagarian idi 2800 BC. Ti Irani a Medes ket nangikaykaysa ti Iran iti maysa nga imperio idi 625 BC.[21] Dagiti ket sinaruno ti ken Irani nga Akamenidanga Imperio, ti Heleniko a Seleusida nga Imperio kendagiti dua a simmarsaruno nga Irani nga imperio, dagiti Parto ken dagiti Sassanid, sakbay ti Muslim a panarukma idi 651 AD. Dagiti kalpasan ti Islamiko a dinastia ken dagiti imperio ti Iran ket nagpadakkelda ti pagsasao a Persiano ken kultura kadagiti amin a Irani a banak. Dagiti nasapa a dinastia ti Iran a nangiyunay-unay manen ti pnnakawaya ti Iran ket mairaman dagiti Tahirid, Saffarid, Samanid kenBuyid.
Ti agrangrang-ay a Persiano a literatura, philosopia, medisina, astronomia, matematika ken arte ket nagbalin kadagiti nangruna nga elemento ti Muslim a sibilisasion. Ti Irani nga identidad ket nagtultuloy urayno adda dagiti gangganaet a panaturturay kadagiti dimteng a sigsiglo[22] ken ti Persiano a kultura ket inampon pay babaen dagiti Ghaznavid,[23] Ti Seljuk,[24][25] Ilkhanid[26] ken ti Timurid[27] agturturay. Ti irurumsua ti 1501 iti Safavid a dinastia,[28] a nangipakpatakder ti Imami a Shia nga Islam[29] a kas ti opisial a relihion ti imperioda, ket nangmarka iti maysa a kangrunaan a nagsikkuan a punto ti Irani ken Muslim a pakasaritaan.Ti Kontitusional a Rebolusion ti Persia ket nangibangon ti immuna a parlamento ti pagilian idi 1906, iti kaunegan ti maysa a batay-linteg a monarkia. Kalpasan ti maysa a kudeta nga inrugi babaen ti Nagkaykaysa a Pagarian ken Estados Unidos idi 1953, ti Iran ket nagin-inut a nagbalin nga ad-adu nga autokratiko a pagilian. Ti immad-adu a panagsuppiat iti gangganaet nga impluensia ket kimmaro idi las-ud ti Irani a Rebolusion a nakaiturongan ti pannakabangon ti maysa nga Islamiko a republika idi 1 Abril 1979.
Ti Iran ket maysa a kaemeng dagiti nangipundar ti Nagkaykaysa a Pagpagilian , NAM, OIC ken ti OPEC. Ti politikal a sistema ti Iran, a naibatay ti 1979 a batay-linteg, ket buklen dagiti nadumaduma a narikut a nagkikinnapet nga agturturay a bagbagi. Ti kangatuan a kasasaad ti turay ket ti Kangatuan a Daulo. Ti Shia nga Islam ket isu ti opisial a relihion ken ti Persiano ket isu ti opisial a pagsasao.[30]
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ngan ti Iran (ایران) ket isu ti Moderno a Persiano a tinaudan manipud iti Proto-Irani a termino ti Aryānā,, a kayatna a sawen ket "Daga dagiti Aryan", nga immun-una a naipakpakita iti Avesta a tradision ti Zoroastrianismo.[31][32][33] Thi termino nga Ērān ket nabirukan a mangibagbaga ti Iran iti maika-3 a siglo a Sassanid a sinuratan, ken ti Parto a sinuratan a kumadduan kadagiti panagusarna ti Parto a termino ti "aryān" a nangibagbaga kadsagiti Irani.[34] Nupay kata, iti naipakasaritaan ti Iran ket naibagbaga idi a kas Persia wenno ti kapadpadana (La Perse, Persien, Perzië, kdpy.) babaen ti Lumaud a lubong, a nagruna ti gapuna kadagiti sinursurat dagidi Griego a historiador a nangtawtawag ti Iran iti Persis (Πepσίς), a kayatna a sawen ket daga dagiti Persiano. Idi 1935, ni Rezā Shāh ket nagkiddaw a ti komunidad ti sangalubongan ket tawaganda koma ti pagilianna a kas ti Iran. Ti panagsuppiat ti panagbaliw ti nagan ket nangiturong ti panagibabawi ti daytoy a keddeng, ken idi 1959 dagitoy dua a nagan ket naipagsinnukat a naus-usar.[35] Manipud ti Irani a Rebolusion idi 1979 ti opisial a naganen ti pagilian ket "Islamiko a Republika iti Iran".
Ti naipakasaritaan ken maipapan ti kultura a naad-adu a panagusar ti 'Iran'[36][37][38] ket saan a nairestrikto iti moderno a maitutop nga estado. Irānshahr[39] wenno Irānzamīn (Kalatakan nga Iran)[40] ket maipada kadagiti teritorio ti Irani a kultura wenno linguistiko a sona. Malaksid ti moderno nga Iran, nangiraman daytoy kadagiti paset ti Kaukaso, Mesopotamia, ti Indiano a subkontinente ken Tengnga nga Asia.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Nasapa a pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti kasapaan nga arkeolihoko nga artipakto idiay Iran, kasla dagiti nakalkali idiay Kashafrud ken dagiti sitio idiay Ganj Par, ket mangipakpakita ti kaada ti tao idiay Iran manipud idi panawen ti Akin-baba Paleolitiko.[41] Dagiti Neanderthal nga artipakto a napetsaan manipud idi panawen ti Tengnga a Paleolitiko ket nangruna a nabirukanen idiay rehion ti Zagros kadagiti sitio a kas dagiti rukib ti Warwasi ken Yafteh .[42][43] Dagiti nasapa nga agrikultural a komunidad ket nangrugida a rimmang-ay idiay Iran idi agarup a 8000 BC,[44][45] nga adda dagiti pagtaengan a kas ti Chogha Bonut, Susaken Chogha Mish a rimmangrang-ay idiay rehion ti Zagros.[46][47][48]
Ti irumrumsua iti Susa a kas maysa a siudad ket naikeddeng babaen ti panangipetsa iti C14 a nasapsapa a kas ti 4395 BC.[49] Adda dagiti sangadosena a pre-historiko a sitio iti ballasiw ti Irani a banak a manigitudtudo ti kaadda kadagiti taga-ugma a kultura ken dagiti urbano a pagtaengan idi maikapat a milenio BC.[48][50] Idi las-ud ti Gambang a panawen ti Iran idi ket pagbalayan dagiti nadumaduma a sibilisasion a kas ti Elam, Jiroft ken dagiti Zayandeh Rud a sibilisasion. Ti Elam, ket isu idi ti kadayegan kadagitoy a sibilisasion a naparang-ay idiay abagatan a laud ti Iran a kaaripingna dagiti adda idiay Mesopotamia. Ti panagrang-ay ti panagsurat idiay Elam idi maikapat a milenio BC ket kapadpadana iti napasamak idia Sumer.[51] Ti pagarian ti Elam ket nagtultuloy ti kaaddana angiggana ti irurumsua dagiti imperio ti Mediano ken dagiti Akuamenida nga Imperio.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Iran ket ti maikasangapulo ket walo a kadakkelan a pagilian iti lubong, nga addaan iti kalawa iti 1,648,195 km2 (636,372 sq mi).[19] Ti kalawana ket agarup a kapada no maitiptipon ti Nagkaykaysa a Pagarian, Pransia, Espania, ken Alemania, wenno kapada no ad-adu bassit ngem ti estado ti Estados Unidos ti Alaska.[52] Ti Iran ket mabirukan iti nagbaetan dagiti latitud ti 24° ken 40° N, ken dagiti longitud ti 44° ken 64° D. Dagiti pagbeddenganna ket ti Azerbaijan (611 km (380 mi)) (iti Azerbaijan-Naxciva eksklabe iti (179 km (111 mi) ))[53] ken ti Armenia (35 km (22 mi)) iti amianan-laud; ti Baybay Kaspio iti amianan; ti Turkmenistan (992 km (616 mi)) iti amianan-daya; ti Pakistan (909 km (565 mi)) ken Apganistan (936 km (582 mi)) iti daya; ti Turkia (499 km (310 mi)) ken ti Irak (1,458 km (906 mi)) iti laud; ken dagiti pay danum ti Persiano a Golpo ken ti Golpo ti Oman iti abagatan.
Ti Iran ket buklen ti Irani a Banak malaksid dagiti aplaya ti Baybay Kaspio ken ti Probinsia ti Khuzestan. Daytoy ket maysa kadagiti kaaduan ti banbantay a pagilian, ken kaaduan ti langa ti dagana ket dagiti lasonglasong a kabambantayan a mangisina kadagiti nadumaduma a pagayusan a labneng ken dagiti banak. Ti adu ti populasionna nga akinlaud a parte ket isu ti kaaduan ti banbantay,nga addaan kadagiti kabambantayan a kas ti Kaukaso, Zagros ken ti Banbantay Alborz; ti naudi a naibaga ket aglaon ti kangatuan a puntos ti Iran, ti Bantay Damavand aiti 5,610 m (18,406 ft), ken isu pay ti kangatuan a bantay iti masa ti daga ti Eurasia iti laud ti Hindu Kush.[54]
Ti akin-amianan a paset ti Iran ket naabbongan babaen dagiti nasamek a katuduan a bakir a tinawtawagan ti Shomal wenno Bakbakir ti Iran. Ti akindaya a paset ket kaaduan a buklen dagiti labneng ti desierto a kas tiDasht-e Kavir, ti kadakkelan a desierto ti Iran, idiay amianan-sentral a paset ti pagilian, ken ti Dasht-e Lut, iti daya, ken dagiti pay dadduma a naapgad a danaw. Daytoy ket kastoy gapu ta dagitoy a rehion dagiti kabambantayan ket nangatoda unay a maabotan dagiti ulep ti tudo.
Dagiti laeng dakkel a tanap ket mabirukan idiay igid ti aplaya ti Baybay Kaspio ken ti akin-amianan a patingga ti Persiano a Golpo, a ti Iran ket pagbeddengan ti sabangan ti karayan Arvand. Dagti basbassit ken saan nga agtultuoy a tanap ket mabirukan iti igid dagiti dadduma nga aplaya iti Persiano a Golpo, ti Kipet ti Hormuz ken ti Golpo ti Oman.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Opisial a Pagurasan ti Populasion iti Iran". Amar.org.ir. Naala idi 13 Pebrero 2012.
- ^ Listaan dagiti pagilian babaen ti populasion
- ^ Listaan dagiti pagilian babaen ti densidad ti populasion
- ^ Listaan dagiti pagilian babaen ti densidad ti populasion
- ^ "Internasional a Pundo ti Panguartaan". Theodora.com. Naala idi 7 Disiembre 2011.
- ^ a b c "Iran". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 21 Abril 2011.
- ^ Central bank: Income equality improved in Iran
- ^ "Human Development Report 2010" (PDF). United Nations. 2010. Naala idi 5 Nobiembre 2010.
- ^ a b "Iran". Ti Amerikano a Diksionario ti Tawidan ti Pagsasao nga Ingles. Boston: Houghton Mifflin. 2000.
- ^ [1]
- ^ ""CESWW" – Panangipalpalawag ti Tengnga nga Eurasia". Cesww.fas.harvard.edu. Naala idi 1 Agosto 2010.
- ^ Iran National Geographic.
- ^ D. N. Mackenzie (15 Disiembre 1998). "Ērān, Ērānšahr". Ensiklopedia Iranika. iranicaonline.org. Naala idi 25 Agosto 2010.
- ^ Iransaga,ti "Persia wenno Iran, maysa nga ababa a pakasaritaan".
- ^ Iranian.ws, Irani ken Persiano nga Arte.
- ^ "Iran". Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica. 2012. Naala idi 8 Agosto 2012.
- ^ Ti Opisina ti Komite, Kamara ti Commons. "Napili a Komite ti Ganganaet a Pannakibiang, Maikawalo a Reporta, Iran". Publications.parliament.uk. Naala idi 18 Hunio 2011.
- ^ Iran @ 2000 ken Labes dagiti serye ti lektura, pangyuna a bitla, W. Herbert Hunt, 18 Mayo 2000 Naala idi 1 Oktubre 2007.
- ^ a b CIA World Factbook. "Iran". Naala idi 7 Agosto 2012.
- ^ Lowell Barrington, Michael J. Bosia, Kathleen Bruhn, "Komperatibo a Politika: Dagiti Estruktura ken dagiti Pagpilian", Cengage Learning, 2009. Naala manipud iti panid 34: "Kasla ti Tsina, ti Iran ket panagibalayan ti kaduogan a sibilisasion iti lubong"
- ^ Encyclopædia Britannica. "Artikulo ti Encyclopædia Britannica Encyclopedia: Midia ti taga-ugma a rehion, Iran". Britannica.com. Naala idi 25 Agosto 2010.
- ^ "Ahmad Ashraf, "Irani nga Identidad" iti Encyclopaedia Iranica". Iranicaonline.org. 15 Disiembre 2006. Naala idi 14 Septiembre 2011.
- ^ B. Spuler, "Ti Pannkadadael ti Kalipato iti Daya", iti Cambridge a Pakasaritaan ti Islam, Tom. IA: Dagiti tengnga a Islamiko a daga manipud iti Kasakbayan a panawen ti Islamiko aginggana ti Umuna a Sangalubongan a Gubat, ed. babaen ni P.M. Holt, Ann K.S. Lambton, ken Bernard Lewis (Cambridge: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, 1970). pg 147: Maysa kadagiti nagbanagan ti panagpabaro ti Persiano a kararua a nagbangan daytoy nga obra ket dagidi Ghaznavid ket nagbalinda a Persiano ken isunga nagbalina Persiano a dinastia.
- ^ Grousset, Rene, Ti Imperio dagiti Estepa, (Unibersidad ti Rutgers a Pagmalditan, 1991), 161,164; "..nagpabaro kadagiti panagpadas dagiti Seljuk ti panabiruk ti maysa a nalatak a Turko-Persiano nga imperio idiay akindaya nga Iran..", "Maipalplagip a dagiti Seljuk, dagiti Turkomano a nagbalbalin a sultan ti Persia, ken saanda a pinabalina Turkia ti Persia-nga awan ti dudua gapu ta saanda a kinayat. Iti kagiddiatan, isuda ti nagboluntario nga agbalin a Persiano ken isuda, iti panagkukua kadagiti nalatak a daan a Sassanid nga ari, ket nagreggetda a mangsalaknib dagiti populasion ti Iran manipud kadagiti agsamsam banda dagiti Ghuzz ken nangisalakan ti Iraniani a kultura manipud iti the Turkomano a panagmes."
- ^ Bosworth, C.E.; Hillenbrand, R.; Rogers, J.M.; Blois, F.C. de; Bosworth, C.E.; Darley-Doran, R.E., Saldjukids, Ensiklopedia ti Islam. Inurnos babaen ni: P. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel ken W.P. Heinrichs. Brill, 2009. Brill Online: “Iti maipapana ti kultura, ti panagtitipon ti Seljuq nga Imperio ket nangmarka ti ad-adu nga agpang iti pannakaikkat ti trono ti Arabiko manipud iti panagmaymaysana a lingua franca dagiti naadalan ken natakneng a kagimongan iti Tengnga a Daya. Nga immayda a kas idi iti maysa a Transoxania nga isu idi ket adu pay nga umuna nga Irani ken iti maitutop a Persia, dagiti Seljuq nga awan bukodda a nangato nga agpang iti Turko a kultura wenno literario a tawidan – ket nangalada iti Persia, isunga ti pagsasao a Persiano ket nagbalin nga isu ti administrasion ken kultura idiay dagada a Persia kenAnatolia. Ti Persiano a kultura dagiti Rum Seljuq ket naisangsangayan idi a napintas, ken nagin-inut laeng a rimsua ti Turko a kas ti naiyariping a pagsasao iti pagobraan ti giobierno ken adab; ti Persiano nga imprenta iti Otomano a sibilisasion ket nagtaltalinaay a napigsa aginggana idi maika-19 a siglo. "
- ^ Ross E. Dunn, "dagiti Panagbanbanniaga ni Ibn Battuta, ti Muslim a mangbanniaga iti maikasangapulo ket uppata siglo", Unibersidad ti California a Pagmalditan, 1986. pg 144: "Agpaysao nga idi babaen ti Ilkhanid a kinaturay ti nangato a kultura ti dumaya ken tengnga nga Anatolia ket nagbalin nga ad-adu a Persiano ngem kadagidi"
- ^ Maria Subtelny, "Dagiti Timurids nga Agdaldaliasat", BRILL; nailustrado nga edision (30 Septiembre 2007). pg 40: "Nupay kasta, iti narikut a pamay-an , dagiti kameng ti Timurid a dinastia ken dagiti agsupsuporta kaniada a Turko-Mongoliano ket nagbalinda a nasanay iti kultura babaen ti panagliklikmut ti Persinate millieu a nagamampon kadagiti modelo ti Persiano a kultura ken panagraman ken nagtigtignay a kas dagiti patron ti Persiano a kultura, pinintaan, arkitektura ken musika." pg 41: "Dagiti kinaudi a kameng ti dinastia, a naisangsangayan kada Sultan-Abu Sa'id ken Sultan-Husain, iti kinapudno ket naikedkedengda a kas modelo ti Perso-Islamiko nga agturturay a nangirang-ay kadagiti adu a panagikaskaso ti panagrang-ay ti agrikultura a kas ti inaramidda ti panagirang-ay ti korte ti Persiano a kultura."
- ^ Andrew J. Newman, Safavid Iran: Pannakaipasngay manen ti Persiano nga Imperio, I. B. Tauris (30 Marso 2006)
- ^ R.M. Savory, Safavids, Ensiklopedia ti Islam, maika-2 nga edision
- ^ "قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران" (iti Persiano). Naala idi 23 Enero 2008.
- ^ V.Jayaram (9 Enero 2007). "Dagiti Konsepto ti Hinduismo – Arya". Hinduwebsite.com. Naala idi 18 Hunio 2011.
- ^ ""Iran – Ti Taga-ugma anagan ti Iran", N.S. Gill". Ancienthistory.about.com. 4 Septiembre 2010. Naala idi 18 Hunio 2011.
- ^ Bailey, Harold Walter (1987). "Arya". Encyclopaedia Iranica. 2. New York: Routledge & Kegan Paul. pp. 681–683.
- ^ MacKenzie, David Niel (1998). "Ērān, Ērānšahr". Encyclopedia Iranica. 8. Costa Mesa: Mazda.
- ^ "Panaginagan manen ti Persia". persiansarenotarabs.com. 2007. Naala idi 26 Abril 2011.
- ^ Richard N. Frye, panakisinnarita babaen ni Asieh Namdar, CNN, 20 Oktubre2007. "Nagtrabtrabahuak idiay Iran ti amin a kabibiag ken ammok nga ammom a saanko a kayat a sawen ti Iran tatta nga aldaw, Ti kayatko a sawen ket ti Kalatakan nga Iran, ti Iran nga iti napalabas, a gimmay-at aginggana idiay Tsina aginggana kadagiti pagbeddengan ti Hungaria ken manipud iti sabali a Mongolia aginggana idiay Mesopotamia". [2]
- ^ Ni Richard Nelson Frye, Ti Teolohiko a Panagrepaso ti Harvard, Tom. 55, Blng. 4 (Okt., 1962), pp. 261-268 http://www.jstor.org/pss/1508723 Inus-usarko ti termino nga Iran iti maysa a naipakasaritaan a kontesto[…]ti Persia ket mausarto para iti moderno nga estado, ad-adu wenno basbassit a kapadpada ti "lumaud nga Iran". Us-usarek ti termino a "Kalatakan nga Iran" tapno kaibuksilanna ti naipagpagarupko a Klasista ken dagiti taga-ugma a historiador ket pudno a kayatda a sawen babaen ti panagusarda iti Persia – a daytoy ket adda idi ti kaunegan kadagiti politikal a pagbeddengan dagiti Estado a tinurturayan babaen dagiti Irani.
- ^ Marcinkowski, Christoph (2010). Kinasiasino dagiti Shi'ite: Komunidad ken Kultura kadagiti Agbalbaliw a Sosial a Konteksto. LIT Verlag Münster. p. 83. ISBN 978-3-643-80049-7. "Dagiti 'naipakasaritaan a daga iti Iran' – 'Kalatakan nga Iran' – ket kankanayon idi a naamammuan iti pagsasao a Persiano a kas ti Irānshahr wenno Irānzamīn. Dagitoy dua a termino ket mangibagbaga ti Irani a banak a maipatinayon ti Persianato a lubong, dagita a rehion naipakasaritaan idi nga adda kadagiti nakaro nga impluensia ti Persiano a kultura, a mabalin a kapadpada kadagiti teritorio a tinurayan babaen dagiti taga-ugma a parto ken Sasanids – a kas, iti maipatinayon iti 'maitutop nga Iran', ken ti pay Kaukaso, Mesopotamia (Irak), Tengnga nga Asia, ken ti dakkel a paspaset a tattan ket Pakistan ken Apganistan ken maibagbagay iti Persiano a 'naipakasaritaan a pannaka-awat' iti 'napno a gay-at ti teritorio' iti Iran. Ti kapitolio idi daytoy nga entidad ket, iti sagpaminsan, ket mabirukan tatta nga aldawen iti Irak"
- ^ Mīr Khvānd, Muḥammad ibn Khāvandshāh, Tārīkh-i rawz̤at al-ṣafā. Taṣnīf Mīr Muḥammad ibn Sayyid Burhān al-Dīn Khāvand Shāh al-shahīr bi-Mīr Khvānd. Az rū-yi nusakh-i mutaʻaddadah-i muqābilah gardīdah va fihrist-i asāmī va aʻlām va qabāyil va kutub bā chāphā-yi digar mutamāyiz mībāshad.[Tehrān] Markazī-i Khayyām Pīrūz [1959-60]. ایرانشهر از کنار فرات تا جیهون است و وسط آبادانی عالم است. Ti Iranshahr ket gumay-at manipud iti Euprates aginggana idiay Oxus, ken daytoy ket sentro iti prosperidad iti Lubong
- ^ Frye, R. (2011). Persia. Routledge. p. 13. ISBN 978-0-415-57033-6. "Daytoy a 'kalatakan nga Iran' ket nangiraman ken mangiramraman pay tatta ti paset ti Kaukaso a Kabambantayan, Tengnga nga Asia, Apganistan ken Irak; para kadagiti Kurdo, Baluchis, Apgani, Tajiks, Ossetes, ken dagiti dadduma pay a babbabassit a grupo ti Irani" [3]
- ^ Biglari, Fereidoun; Saman Heydari; Sonia Shidrang. "Ganj Par: Ti immuna nga ebidensia ti Akin-baba a Paleolitiko a panagtaeng idiay Akin abagatan a Labneng Kaspio, Iran". Antiquity (warnakan). Naala idi 27 Abril 2011.
- ^ Pbase.com. Naala idi 27 Marso 2008
- ^ J. D. Vigne, J. Peters ken ni D. Helmer, Dagiti Immuna nga Addang ti Panangipaamo ti Ayup, Dagiti nagbanagan ti Maika-9 a Konperensia iti Internasional a Konsilo iti Arkeosoolohia, Durham, Agosto 2002, ISBN 1-84217-121-6
- ^ Dagiti Kinalkali idiay Chogha Bonut: Ti kasapaan a purok idiay Susiana, Iran, babaen ni Abbas Alizadeh – Ti Oriental Instituto ken ti Departmento para kadagiti Pagsasao ti Asideg a Daya ken dagiti Sibilisasion Ti Unibersidad ti Chicago
- ^ Hole, Frank (20 Hulio 2004). "NEOLITIKO A PANAWEN IDIAY IRAN". Encyclopedia Iranica. Encyclopaedia Iranica Foundation. Naala idi 9 Agosto 2012.
- ^ Taga-ugma ng aarte ti Asideg a Daya babaen ni Dominique Collon
- ^ K. Kris Hirst. "Chogha Mish (Iran)".
- ^ a b Xinhua, "Baro nga ebidensia: moderno a sibilisasion ket nangrugi idiay Iran", 10 Agosto 2007. Naala idi 1 Oktubre 2007.
- ^ Ti Arkeolohia iti Elam: Pannakaporma ken Pannakaporma manen iti maysa a Taga-ugma nga Estado ti Iran – babaen ni D. T. Potts, Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, 29/07/1999 – pp. 45-46 - ISBN 0521563585hardback
- ^ Iran Daily, "Panorama", 3 Marso 2007. Naala idi 200701-24.
- ^ "Dagiti taga-ugma a sinuratan:Elamite". 1996. Naala idi 28 Abril 2011.
- ^ "Iran-Location, size, and extent". Nationsencyclopedia.com. 7 Pebrero 2011. Naala idi 18 Hunio 2011.
- ^ "CIA – The World Factbook". Cia.gov. Naala idi 7 Abril 2012.
- ^ "SurfWax: News, Reviews and Articles On Hindu Kush". News.surfwax.com. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 24 Hunio 2011. Naala idi 18 Hunio 2011.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Iran iti Wikimedia Commons
- Pakaammo ti panagbiahe idiay Iran manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Wikimedia Atlas iti Iran
- Kitaen ti Iran iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (iti Ingles)
- Iran
- G15 a pagpagilian
- Irani a Banak
- Dagiti Islamiko a republika
- Dagiti Islamiko nga estado
- Dagiti estado a kameng ti GPAP
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti pagilian ti Tengnga a Daya
- Dagiti pagilian ti Asideg a Daya
- Dagiti pagilian ti Golpo Persiano
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Persiano
- Akinlaud nga Asia
- Dagiti pagilian ti Akinlaud nga Asia


text:
Ni Lyndon Baines Johnson (Agosto 27, 1908 – Enero 22, 1973), kankanayon a naibagbagaan ani LBJ, ket isu idi ti maika-36 a Presidente iti Estados Unidos (1963–1969), ti maysa a puesto a tinakemna kalpasan ti panagserbisiona a kas ti maika-37 a Bise Presidente iti Estados Unidos (1961–1963). Isu ket maysa kadagiti uppat a tao[1] a nagserbi kadagiti amin nga uppat a bnabutosan a pederal nga opisina iti Estados Unidos: Representatibo, Senador, Bise Presidente, ken Presidente. Ni Johnson, ket maysa a Texas Demokrata, a nagserbi a kas maysa a Pannakabagi ti Estados Unidos manipud idi 1937–1949 ken kas ti maysa a Senador manipud idi1949–1961, a maraman dagiti innem a tawwn a kas Kaaduan a Daulo ti Senado ti Estados Unidos, dua kasa Daulo tiMinoridad ti Senado ken dua a kas Kaaduan a Baut ti Senado. Kalpasan ti napaay a panaglampaniana para iti Demokratiko a nominasion idi 1960, ni Johnson ket dinamag babaen ni John F. Kennedy nga isu ti tumaray a kaduana par iti 1960 a pangbutos ti presidente.
Midia a mainaig kenni Lyndon B. Johnson iti Wikimedia Commons