text:
Taaw Atlantiko
Ti Taaw Atlantiko ket ti maikadua a kadakkelan a taaw iti lubong, kalpasan ti Taaw Pasipiko. Daytoy ket addaan iti dagup a kalawa iti agarup a 106,400,000 kuadrado kilometro (41,100,000 sq mi),[1] daytoy ket sakupenna ti agarup a 20 porsiento iti rabaw ti Daga ken agarup a 29 porsiento ti kalawa ti rabaw ti danum. Ti umuna a paset ti naganna ket mangibaga kenni Atlas iti Griego a mitolohia, ken mangaramid ti Atlantiko ti "Baybay ni Atlas".
Ti kaduogan nga ammo a pannakaibaga ti "Atlantiko" ket iti Dagiti Pakasaritaan ni Herodotus idi agarup a 450 BC (Hdt. 1.202.4): ti Atlantis thalassa (Griego: Ἀtλavtὶς θάλaσσa; Ilokano: Baybay ni Atlas). Ti termino nga Etiopiko a Taaw, a naala manipud iti Etiopia, ket naipakat idi iti akin-abagatan nga Atlantiko idi naladaw a maika-19 a siglo.[2] Sakbay idi nakaduktal dagiti Europeano kadagiti sabali a taaw, ti terminoda iti "taaw" ket kapada dagiti danum iti labes ti Lingsat Gibraltar nga ammo itan a kas ti Atlantiko. Dagiti nasapa a Griego ket namatmatida a daytoy a taaw a ket higante a karayan a nangpalikmut ti lubong.
Ti Taaw Atlantiko ket sakupenna ti maysa a nabennat a nasukog iti S a labneng ti longitudinal a maigay-at iti nagbaetan ti Eurasia ken Aprika iti daya, ken ti Kaamerikaan iti Akin-abagatan a Taaw iti abagatan (dagiti sabali a panangipalawag ket mangibagbaga ti Taaw Atlantiko a kas gumay-at nga agpaabagatan iti Antartika). Ti ekuador ket mangbingay daytoy iti Amianan a Taaw Atlantiko ken Abagatan a Taaw Atlantiko. Ti termino a "Sentral nga Atlantiko" ket mangibagbaga ti lugar a nagbaetan ti Abagatan nga Amerika ken Aprika iti amianan ti Ekuador;[3] bayat a heograpiko a paset ti Amianan nga Atlantiko, ti karakterna ket sabali unay kadagiti danum iti amianan a nagbaetan ti Amianan nga Amerika ken Europa.
HeograpiaUrnosen
Ti Taaw Atlantiko ket nabeddengan iti laud babaen ti Amianan ken Abagatan nga Amerika. Daytoy ket maikapet iti Taaw Artiko babaen ti Lingsat Dinamarka, Baybay Greenland, Baybay Norwego ken Baybay Barents. Iti daya, dagiti pagbeddengan ti maitutop a taaw ket ti Europa: ti Lingsat Gibraltar (nga idiay ket maikapet iti Baybay Mediteraneo, ti maysa kadagiti pingir a baybayna, ken iti pasubli, ti Baybay Nangisit, ken dagitoy dua ket sagidenda pay ti Asia) ken Aprika.
Iti abagatan a daya, ti Atlantiko ket tumipon iti Taaw Indiano. Ti 20° a meridiano daya, nga agtartaray iti abagatan manipud iti Rawis Agulhas aginggana ti Antartika ket mangipalawag ti pagbeddenganna. Adda met dagiti turay a mangipakita iti daytoy a gumay-at iti abagatan aginggana iti Antartika, bayat a dagiti dadduma ket mangipakita daytoy a nabeddengan idiay 60° a paralelo babaen ti Akin-abagatan a Taaw.[4]
Iti abagatan a laud, ti Pasahe Drake ket mangikapet daytoy iti Taaw Pasipiko. Ti inaramid ti tao a Kanal Panama ket mangisilpo ti Atlantiko ken Pasipiko. Malaksid dagiti naibaga, dagiti sabali a dakkel a bagi ti danum a kadenna ti Taaw Atlantiko ket ti Baybay Karibe, ti Golpo ti Mehiko, Luek Hudson, ti Taaw Artiko, ti Baybay Mediteraneo, ti Baybay Amianan, ti Baybay Baltiko, ken ti Baybay Keltiko.
Daytoy ket sakupenna ti agarup a 22% iti rabaw ti Daga, ti Atlantiko ket maikadua iti kadakkel kalpasan ti Pasipiko. No mairaman dagiti kadennana a baybay, daytoy ket sakupenna ti maysa a kalawa iti agarup a 106,400,000 kuadrado kilometro (41,100,000 sq mi);[1] no saan nga iraman dagitoy, daytoy ket addaan iti kalawa iti 82,400,000 kuadrado kilometro (31,800,000 sq mi). Ti daga a maatianan idiay Atlantiko ket sakupenna iti uppat a beses ngem dagiti taaw ti Pasipiko ken Indiano. Ti tomo ti Atlantiko no mairaman dagiti kadennana a baybay ket 354,700,000 kunibo kilkilometro (85,100,000 cu mi) ken no awan dagitoy ket 323,600,000 kubiko kilkilometro (77,640,000 cu mi).
Ti natimbeng a kaadalem ti Atlantiko kadagiti kadennana a baybay, ket 3,339 metro (1,826 kadeppa; 10,955 ft); no awan dagitoy ket 3,926 metro (2,147 kadeppa; 12,881 ft). Ti kaadaleman, ti Nauneg a Milwaukee ket 8,380 metro (4,580 kadeppa; 27,490 ft) ken adda daytoy idiay Trinsera ti Puerto Rico. Ti kaakaba ti Atlantiko ket agdumaduma manipud iti 1,538 nautika milia (2,848 km; 1,770 mi) idiay nagbaetan ti Brasil ken Sierra Leone aginggana ti sumurok a 3,450 nautika milia (6,400 km; 4,000 mi) idiay abagatan.
Kinapangruna iti kulturaUrnosen
Ti Taaw Atlantiko ket ninaganan babaen dagiti taga-ugma a Griego kenni Atlas ti Titan wenno ti Banbantay Atlas a nainaganan kaniana;[5][6] dagitoy dua ket mangiraman ti konsepto iti panagsarapa iti langit. Ti trans-atlantiko a panagbanniaga ket addaan iti nangruna a papel iti panagpadakkel ti Akinlaud a sibilisasion kadagiti Kaamerikaan. Ti Atlantiko ket isu ti mangisina ti "Daan a Lubong" manipud iti "Baro a Lubong". Kadagiti moderno a panawen, adda met dagiti panangiyebkas a mangibagbaga iti taaw kadagiti bassit a makaay-ayo a waya a kas ti 'ti Alog, a mangibagbaga iti pannakabingbingay iti heograpiko ken kultura a nagbaetan ti Amianan nga Amerika ken Europa, ken naisangayan iti nagbaetan dagiti pagilian nga agsasao iti Ingles kadagiti dua a kontinente. Adu kadagiti tattao a Britaniko a mangibagbaga iti Estados Unidos ken Kanada a kas "ballasiw ti alog", ken iti baliktad.[7]
Ti "Nangist nga Atlantiko" ket mangibagbaga iti papel iti daytoy a taaw iti panagsukog ti pakasaritaan ti nangisit a tattao, a naipangpangruna babaen ti panagtagilako ti aadipen ti Atlantiko. Ti Irlandes a migrasion iti Estados Unidos ket isu ti kaibuksilanna no mausar ti termino a "Ti Berde nga Atlantiko" . Ti termino a "Nalabbasit nga Atlantiko" ket naus-usar idi a panangibaga ti Marxiano a konsepto iti maysa nga Atlantiko nga agtrabtrabaho a klase, ken ti Atlantiko a panagsanay dagiti indihenio nga Amerikano. [8][9][10]
Dagiti panangilasin ti danumUrnosen
Iti katimbengan, ti Atlantiko ket ti kaapgadan a nangruna a taaw; ti kaapgad ti danum ti rabaw iti nawaya a taaw ket sumakop manipud iti 33 aginggana iti 37 a paspaset iti tunggal maysa a ribu (3.3 – 3.7%) babaen ti masa ken agdumaduma iti latitud ken tiempo. Ti panagbawbaw, panagtudtudo, panagayus iti uneg ti karayan ken panagtunaw ti yelo ti baybay ket mangimpluensia kadagiti pateg ti kaapgad ti rabaw. Urayno dagiti pateg ti kababaan a kaapgad ket iti amianan bassit ti ekuador (gapu ti napigsa a tropikal a panagtudtudo), iti sapasap dagiti kababaan a pateg ket adda kadagiti nagato nga altitud ken iti igid dagiti aplaya a sumrekan idiay dagiti dakkel a karayan. Dagiti kaapgadan a pateg ket mapasamak iti agarup a 25° amianan ken abagatan, kadagiti subtropikal a rehion nga adda iti bassit a panagtudtudo ken nakaro a panagbawbaw.
Dagiti temperatura ti rabaw ti danum, nga agdumaduma iti latitud, dagiti sistema ti ayus, ken tiempo ket mangipakita ti pannakaiwarwaras ti latitud iti solar nga enerhia, ken sumakop manipud iti baba ti −2 °C (28 °F) aginggana ti sumrok a 30 °C (86 °F). Dagiti kangatuan a temperatura ket mapasamak iti amianan ti ekuador, ken dagiti bassit a pateg ket mabirukan kadagiti polar a rehion. Kadagiti tengnga a latitud, dagiti lugar ti kangatuan a panagdumaduma dagiti temperatura, dagiti pateg ket mabalin nga aggigiddiat babaen ti 7–8 °C (45–46 °F).
Ti Taaw Atlantiko ket buklen dagiti uppat a nangruna a masa ti danum. Ti Amianan ken Abagatan nga Atlantiko a sentral a dandanum ket mangbukel ti rabaw. Ti sub-Antartiko nga agpatengnga a danum ket gumay-at kadagiti kaadalem iti 1,000 metro (550 kadeppa; 3,300 ft). Ti Adalem a Danum ti Amianan nga Atlantiko ket umabot iti kaadalem iti ad-adu ngem 4,000 metro (2,200 kadeppa; 13,000 ft). Ti Baba a Danum ti Antartiko ket sakupenna dagiti labneng ti taaw kadagiti kaadalem iti ad-adu ngem 4,000 a metmetro.
Iti uneg ti Amianan nga Atlantiko, dagiti ayus ti taaw ket mangisalumina ti Baybay Sargasso, ti dakkel a nabennat a bagi ti danum, nga addaan iti ngato ti natimbeng a kaapgad. Ti Baybay Sargasso ket aglaon kadagiti adu a gatad dagiti ruot ti taaw ken isu pay ti pagbugian para kadagiti is Europeano ngaigat ken ti Amerikano nga igat.
Ti epekto ti Coriolis ket mangibalikoskos ti danum ti Atlantiko iti agpakanawan a direksion, bayat a ti danum ti Abagatan nga Atlantiko ket agbalikoskos nga agpakanigid. Dagiti abagatan nga atab ti Taaw Atlantiko ket semi-diurnal; a dagiti dua nga nangato nga atab ket mapasamak iti las-ud ti tunggal 24 a lunar nga or-oras. Kadagiti latitud ti ngato ti 40° Amianan adda met dagiti mapasamak a panapallayog ti daya-laud.
Nagbeddengan a pagpagilian ken terteritorioUrnosen
Dagiti estado (terteritorio iti italiko) nga addan iti aplaya iti Taaw Atlantiko (malaksid kadagiti Baybay, Baltiko ken Mediteraneo) ket:
EuropaUrnosen
AprikaUrnosen
- Angola
- Benin
- Isla ti Bouvet (NOR)
- Kamerun
- Is-isla ti Kanaria (ESP)
- Kabo Berde
- Demokratiko a Republika iti Kongo
- Guinea Ekuatorial
- Gabon
- Gambia
- Ghana
- Guinea
- Guinea-Bissau
- Pantar ti Marpil
- Liberia
- Madeira (PRT)
- Mauritania
- Morocco
- Namibia
- Nigeria
- Republika iti Kongo
- Santa Elena, Ascension ken Tristan da Cunha (UK)
- Santo Tomas ken Prinsipe
- Senegal
- Sierra Leone
- Abagatan nga Aprika
- Togo
- Akinlaud a Sahara (tinunton babaen ti Morocco) (MAR)
Abagatan nga AmerikaUrnosen
Amianan ken Sentral nga AmerikaUrnosen
KaribeUrnosen
- Anguilla (UK)
- Antigua ken Barbuda
- Aruba (NED)
- Bahamas
- Barbados
- Bonaire (NED)
- Britaniko nga Is-isla ti Birhen (UK)
- Is-isla ti Cayman (UK)
- Kuba
- Curaçao (NED)
- Dominica
- Republika a Dominikano
- Guadeloupe (FRA)
- Grenada
- Haiti
- Hamaika
- Martinique (FRA)
- Montserrat (UK)
- Saba (NED)
- Puerto Rico (USA)
- Saint Barthélemy (FRA)
- San Kristobal ken Niebes
- Santa Lucia
- Sint Maarten (NED)
- San Martin (FRA)
- San Vicente ken dagiti Grenadito
- Sint Eustatius (NED)
- Trinidad ken Tobago
- Is-isla ti Turks ken Caicos (UK)
- Is-isla ti Birhen ti Estados Unidos (USA)
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ a b "The New Encyclopædia Britannica", Volume 2, Encyclopædia Britannica, 1974. p. 294
- ^ George Ripley; Charles Anderson Dana (1873). The American cyclopaedia: a popular dictionary of general knowledge. Appleton. pp. 69–. Naala idi 15 Abril 2011.
- ^ Sentral Atlantiko iti website ti NOAA.
- ^ Limits of Oceans and Seas. International Hydrographic Organization Special Publication No. 23, 1953.
- ^ Merriam-Webster, Merriam-Webster Unabridged, Merriam-Webster.
- ^ Houghton Mifflin Harcourt, American Heritage Dictionary of the English Language (maika-5 nga ed.), Houghton Mifflin Harcourt.
- ^ Example: BBC Click – Episode 4 Abril 2009
- ^ David, Armitage. "The Red Atlantic". Project MUSE. Naala idi 28 Oktubre 2012.
- ^ http://uncpress.unc.edu/books/11603.html
- ^ http://web-facstaff.sas.upenn.edu/~cavitch/pdf-library/Armitage_ThreeConcepts.pdf
BibliograpiaUrnosen
- Winchester, Simon (2010). Atlantic: A Vast Ocean of a Million Stories. HarperCollins UK. ISBN 978-0-00-734137-5.
- Kaaduan iti daytoy nga artikulo ket nagtaud manipud iti sitio ti publiko a dominio ti http://oceanographer.navy.mil/atlantic.html
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Midia a mainaig iti Taaw Atlantiko iti Wikimedia Commons
- Taaw Atlantiko a naikabil iti The World Factbook (iti Ingles)
- Tataaw iti Curlie (iti Ingles)
- www.cartage.org.lb


c: text/html

text:
Pinirmaan ni Presidente Duterte ti Anti-Terrorism Bill idi Biernes July 3 ken agipekto a naan-anay a linteg ti pagiliantayo a Pilipinas inton Hulyo 19, 2020 kalpasan ti pannakaimalditna ti pagiwarnak nasional ken official gazette ti gobierno.
Nabuak dagiti naruay a kakailian, nangnangruna dagiti mamasirib ken oposisyon, abogados ken militantes, critics ken cynics.
Aminda kontraenda ti nasa-o a kabarbaro a paglintegan. Adu a rasones ti inyebkasda kontra kadagiti linaon a probisyon ti madakdakamat nga Anti-Terror law kas koma pannaka-abuso ti human rights, freedom of speech, ken dadduma pay a nakakaalinggaget a banag seknan ti karbengan dagiti pada a Pilipino. Dayta ti bukodda a paniriganda.
Nagtured met a nagprotesta babaen ti rallies dagiti agtutubo nga estudiantes ken ordinaryo nga umili idiay Metro Manila ken sabali pay a paset ti pagilian a nangsupiat ti kontrobersyal a paglintegan.
Ngem kas paset ti demokrasya, libre dagiti oposisyon a dumatag ti Korte Suprema tapno kontestarenda ti constitutionality ti Anti-Terror Law.
Ti biang ti Malacanang, ingunamgunamna a napintas ti gagem ti Anti-Terror law tapno masalakniban ti sekuridad ken linak iti pagliantayo kontra kadagiti grupo ti terrorista a mangisaksaknap ti aligagaw ken buteng, pammatay ken panagdangran, pakairamanan dagiti piman nga inosente nga umili.
Urayen tayo ti desisyon ti Korte Suprema. Mabigbig ti kinatakneng ken kinawayawaya ti liderato dagiti mahistrados. No anianto ti pinal a pangngeddengda, bigbigen koma ti agsinnumbangir a partidos.#

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Seksion (botanika)
Iti botanika, ti seksion (Latin: Sectio) ket ti taksonomiko a ranggo iti baba ti henero, ngem ngato ti sebbangan.[1] Dagiti subhenero, no adda, ket nangatngato ngem ti seksion, ken ti ranggo ti serye, no adda, ket baba ti seksion. Dagiti seksion ket kadawyan nga inus-usar tapno makatulong a maka-urnos kadagiti dakkel unay a henero, a mabalin a dagitoy ket ginasut a sebbangan.[1] Ti maysa a botaniko a managayat a mangisalumina dagiti grupo ti sebbangan ket makaisaguday a mangpartuat ti maysa a takson iti ranggo ti maysa a seksion wenno serye tapno maliklikan ti panagaramid kadagiti baro a kombinasion a nasken a mailista babaen ti Index Kewensis.[1]
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ a b c Tod F. Stuessy (2009). "The Genus". Plant Taxonomy: ti Systematic Evaluation of Comparative Data (Maika-2 nga nga ed.). Unibersidad ti Columbia a Pagmalditan. pp. 163–171. ISBN 978-0-231-14712-5.


text:
Upi
Ti Upi ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Maguindanao iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Upi ket nabingbingay a politikal kadagiti 23 a barbaranggay.[2]
- Bantek
- Bayabas
- Blensong
- Borongotan
- Bugabungan
- Bungcog
- Darugao
- Ganasi
- Kabakaba
- Kibleg
- Kibucay
- Kiga
- Kinitaan
- Mirab
- Nangi
- Nuro (Poblacion)
- Ranao Pilayan
- Rempes
- Renede
- Renti
- Rifao
- Sefegefen
- Tinungkaan
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Maguindanao". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 28 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Maguindanao". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 21 Oktubre 2014.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
SAN JUAN, Ilocos Sur – Agtultuloy
ti suporta ti gobierno munisipal ditoy kadagiti agmulmula iti tabako,
impatalged ti ama ti ili ditoy.
Segun ken ni Mayor Benjamin
Sarmiento, agtultuloy ti suporta ti gobierno munisipal kadagiti
agmulmula iti tabako babaen ti panagpautangda iti gastuen dagitoy iti
panagmulada iti daytoy a produkto.
Mangilaklaksid
ti gobierno munisipal ditoy iti pondo manipud iti bingayna iti R.A.
7171 nga aramatenna nga ipautang kadagiti mannalon, nangruna kadagiti
napintas ti rekordda nga agbayad.#


text:
TV Patrol
Ti TV Patrol ket maysa a damdamag a programa a maipabuya iti ABS-CBN ti pagilian iti Filipinas. Daytoy ket maipabuya ti Lunes aginggana iti Biernes a mangrugi iti oras a 6:30 aginggana iti oras a 7:50 iti rabii ken maipabuya pay ti Sabado ken Domingo a mangrugi iti oras a 6:15 aginggana iti oras a 6:45 iti rabii. Mangeg pay daytoy iti radio a kas iti DZMM iti probinsia ti Cebu ken Davao. Mabuya pay daytoy iti The Filipino Channel iti sabsabali a parte ti lubong. Daytoyen ti kabayagan a maipabuybuya a damdamag iti rabii iti pagsasao a Filipino manipud ti pannakaaramidnaidi Marso 2, 1987.


text:
Profesyonel çevirmenler, işletmeler, web sayfaları ve erişimin serbest olduğu çeviri havuzlarından.
tukad
tukad
Son Güncelleme: 2020-09-09
Kullanım Sıklığı: 1
Kalite:
Referans:
ano ang tukad
Son Güncelleme: 2020-10-11
Kullanım Sıklığı: 1
Kalite:
Referans:
umuna a tukad
umuna a tukad
Son Güncelleme: 2020-10-05
Kullanım Sıklığı: 1
Kalite:
Referans:
tukad in ilokano
tukad sa ilokano
Son Güncelleme: 2020-10-22
Kullanım Sıklığı: 1
Kalite:
Referans:
maykadua a tukad
maykadua a tukad
Son Güncelleme: 2021-04-28
Kullanım Sıklığı: 2
Kalite:
Referans:
tukad translate sa tagalog
tukad translate sa tagalog
Son Güncelleme: 2020-08-26
Kullanım Sıklığı: 1
Kalite:
Referans:
umuna a sarita kadagiti mangiturturong: napnuan ragsak a panangawat iti mtb- umuna a tukad alternative delivery mode (adm) modyul 8 kwarter 1, daytoy nga modyul ket maipanggep iti panagusar kadagiti nadayaw nga pagsasao ken pangkablaaw. daytoy a modyul ket naisagana para kadagiti agad-adal ti umuna nga tukad nga nakabase iti k to 12 kurikulum ti edukasyon iti republika ti pilipinas. panggep daytoy nga mangdamili iti umno a panangusar kadagiti nadadayaw a sasao ken pagkablaaw. sapay koma ta iti panangaramid mo kadagiti nailanad nga aramidem ket maay-ayo ken maragsakan ka. kas nayon dagiti mausar ti umuna a tekso. makitayo ti kahon dagiti nangaramid ti modyul.
Son Güncelleme: 2020-07-06
Kullanım Sıklığı: 1
Kalite:
Referans:
umuna a sarita kadagiti mangiturturong: napnuan ragsak a panangawat iti mtb- umuna a tukad alternative delivery mode (adm) modyul 8 kwarter 1, daytoy nga modyul ket maipanggep iti panagusar kadagiti nadayaw nga pagsasao ken pangkablaaw. daytoy a modyul ket naisagana para kadagiti agad-adal ti umuna nga tukad nga nakabase iti k to 12 kurikulum ti edukasyon iti republika ti pilipinas. panggep daytoy nga mangdamili iti umno a panangusar kadagiti nadadayaw a sasao ken pagkablaaw. sapay koma ta iti panangaramid mo kadagiti nailanad nga aramidem ket maay-ayo ken maragsakan ka. kas nayon dagiti mausar ti umuna a tekso. makitayo ti kahon dagiti nangaramid ti modyul.
tagalog
Son Güncelleme: 2020-07-06
Kullanım Sıklığı: 1
Kalite:
Referans:


text:
The true work of art is but a shadow of the divine perfection
Michaelangelo
Binatbatan Festival ti Vigan City, Dinengdeng ti Agoo, La Union, Pistay Dayat ti Dagupan City, Tobacco Festival ti Candon City, ken Damili Festival ti Ilocos Norte… ken dadduma pay a pangipakitaan ti talento iti sala ken saririt.
Ni Ilocano, umoken ti kultura ken kannawidan babaen iti festival ti tunggal ili wenno probinsia..
Ket ita, adtoyen ti sulbod ti festival, ti pakamulian dagiti ubbing iti benneg iti naduma-duma a kita ti arte: iti kansion, sala, pinta ken teatro.
Agtultuloy latta nga agbiag dagiti arte iti kultura iti puso ni Ilocano.
Dagiti samiweng manipud kadagiti nalailo a timek ti soprano a boses wenno ti nagkaysa a timek dagiti choir. Denggem man ketdi ti Bannatiran.
Dagiti simple ngem nangayed a pinta manipud kadagiti tugot da Leonardo da Vinci wenno MichaelAngelo.
Dagiti nalamuyot a garaw ken pitik dagiti sumasala iti nagkauna a kumpas ken kabaruanan nga interpretasion.
Napagdadagup amin dagitoy babaen iti naannad ken nadungngo a panangsanay dagiti coaches, instructor ken conductors, sa sigagar nga inpabuya dagiti estudiante iti maysa a pasken a naawagan iti … 1st Regional Art Festival ti Department of Education iti Region 1.
Ti nagsangaili iti daytoy nangayeg a fiesta ti arte ket ti dibision ti Candon City.
Manipud iti uppat a probinsia ti rehion uno: Ilocos Sur, Ilocos Norte, La Union ken Pangasinan, nakipaset ti 13 a dibision ti DepEd—Ilocos Norte, Laoag City, Ilocos Sur, Candon City, Vigan City, La Union, San Fernando City, Pangasinan 1, Pangasinan 2, Urdaneta City, Dagupan City, San Carlos Division, ken Alaminos City Divison.
Addaan iti tema: “Celebrating Unity in Cultural Diversity Through the Arts”, naangay ti salip idi Enero 16-18, 2008 iti uppat disso iti Candon: iti Candon South Central School Quadrangle, Candon National High School Gymnasium, Marian Hall ti Saint Joseph Institute ken Candon Civic Center.
Dua a ribu agingga iti tallo a ribu nga estudiante, mangisursuro, ken nagannak ti nagatendar. Naibalayda amin iti naduma-duma a pagadalan ti dua a distrito ti Candon.
Kas agdama nga DepEd Regional Director, adda ni Dr. Ligaya Solidad T. Miguel, a kas kangrunaan a sangaili iti opening program. Kinaddua isuna da City Mayor Allen Singson, ken dagiti schools division superintendents.
Dinayawna ti panakaisayangkat ti programa saan laeng tapno makapaginana iti makarengreng a tukar manipud kadagiti makapisang nga uni ti gitara, kadagiti mangrebba a kanabtuob ti drums, dagiti langlangguak a sala, moro-moro a pabuya iti inaldaw-aldaw a gobierno… no di ket kangrunaan iti amin, tapno maay-ayo kadagiti nasolemna a kankansion.
Dinayawna met ti Candon gapu iti panangsangailina iti programa. “Nagsayaat a ti umuna pagbuyaantayo iti arte ket iti Candon nga makunkuna a culture-rich, music-rich, ken art-rich city.”
TI PROGRAMA
Umuna Nga Aldaw: Naaramid ti panglukat a programa. Kalpasan ti panangkararag ni Msgr. Vicente Avila ken ti Nailian a Kante ti CNHS Faculty and Staff Choir, pinasangbay ni Mr. Jorge Reinante, agdama nga OIC-Schools. Division Supt. ken ni Mayor Allen Singson ti Candon City dagiti delegado.
Ni Dr. Elva Lois Orlanda, Chief, Elementary Division ti nangiparang kadagiti partisipante manipud iti 13 a dibision. Sinaruno ti panagsarita ken panangilukat ni Dr. Miguel iti tallo nga aldaw a fiesta ti arte.
Ni Dr. Miriam Najera, Education Supervisor II ti Music & Arts ti nangilawlawag iti aktibidad.
Iti malemna, nangrugi ti aktibidad ti naduma-duma a salip iti kategoria ti elementaria ken sekondaria:
- Marian Hall, Saint Joseph Institute
1. Vocal Solo
2. Instrumental SoloCandon National High School
1. Choir Competition
2. Media Arts (Photo Documentation)
3. Visual Arts
· Charcoal life painting
· Still life painting
· On the spot painting
· Collage art
· Mosaic art
· Junk arts
· Mixed arts
4. Creative Writing
- Candon Civic Center
- Traditional Music Ensemble
- Candon South Central School
1. One Act Play
Iti maikaddua nga aldaw, dagitoy met dagiti aktibidad:
- Candon South Central School
-
- Drum and Lyre Competition
- Candon National High School
-
- Contemporary Dance Competition (secondary
- Traditional Folk Dance (secondary)
- Candon Civic Center
1. Contemporary Dance Competition (elementary)
2. Traditional Folk Dance (elementary)
3. Dance-Drama
- Marian Hall, SJI
1. Rondalla
Maikatlo nga Aldaw: Naisangsangayan nga aldaw kadagiti amin a nangabak, nangruna kadagiti nakagun-od iti umuna a gunggona. Awatenda ti sertipiko ti pammadayaw gapu iti kinasangsangayan ti talentoda. Malaksid iti dayta, ipabuya pay dagiti nakagun-od iti umuna a gunggona ti winning pieceda. Kadagiti met pagadalan, awatenda ti tropeoda kas maibasar iti ranggo ti dibisionda.
Kinuna ti maysa a hurado bayat a buybuyaenna ti sala ti pinangabakda: “Saan laeng a dagiti winner, wenno dagiti coaches ti agnernerbios. Nakarkaro kadakami a nang-hurado ti madandanagan.”
No apay a naibagana, dagiti ngamin nakagun-od iti umuna a gungona ti mangibagi iti rehion uno iti panakaisayangkat ti Philippine Art Festival idiay Metro Manila. Ket no adda pagkunaan iti pabuya, umuna nga agballatek daytoy iti nangitandudo.
Umuna kadagiti nag-perform dagiti nangabak iti kinantaan. Ket iti dayta a gundaway, naminsan pay nga inpaneknek da Daniel Vinluan Jr. (elementaria) ti Pangasinan ken Rosette Aguiner (sekondaria) ti Ilocos Sur no apay a napinpintas latta a denggen dagiti sonata ken timek ti kalman.
Makaay-ayo iti lapayag. Sumarot iti puso ti kansion a narigat pay iti makatawen a mangegmo dagiti kastoy. Dimo maliklikan a sapay koma ta addaka daydi panawen a dagitoy ti dengdenggen a sonata. Saan a makarengreng;saan a kumanabsiit; di mangalngalngal dagiti balikas.
Makapatengngel anges pay ti panagparang dagiti talento iti naduma-duma nga instrumento-musikal kas koma ti piano, nakuerdasam (gitara), ken dagiti mapuyotan (winds/percussion).
Dagiti sala a mangiladawan iti napalabas (folk dance, traditional music ensemble) ken kabaruanan (contemporary dance interpretation) ti simmaruno a dinayaw dagiti agbuybuya. Di mapagduaduaan, saan met a nagbiddut dagiti hurado iti panangpilida kadagiti nangabak.
Uray pay dagiti naisangsangayan a nagkaysa a timek kadagiti nangabak iti choir ken rondalla—itak man la nakita ti naidumduma a sonata a parnuayen dagiti kuerdas iti rondalla.
Saan a nagpaudi ti nangatiw iti dance drama ken one-act play. Adu gayam ti artista iti Ilocandia.
Ket no kinasariwawek ti pagsasaritaan, umapalka iti talento dagiti ubbing iti panag-painting idi mabuya dagiti gapuananda. Ubbingda pay nga agpayso, ngem addan kadakuada ti dara da da Vinci ken MichaelAngelo. Ti panakaited ti sertipiko ket naiballa-ballaet iti programa.
Kaudian kadagiti nagparang ket dagiti nangabak iti drum and lyre. Arigna ribbaen dagiti drums and lyre ti Candon Civic Center. Rinekpanda ti programa a nangayed ken narambak. Pinagbalinda ti programa a di naidumduma kadagiti nangayeg a fiesta ken festival.
Iti pakabuklan, daytoy ti listaan dagiti nangabak:
- On the Spot Painting (Elem)
1. San Fernando City (La Union)
2. Urdaneta City (Pangasinan)
3. La Union
- On The Sport Painting (Secondary)
- La Union
- Laoag City (Ilocos Norte)
- Ilocos Sur
- Photo Documentation (Secondary)
- Pangasinan II
- Candon City (Ilocos Sur)
- Ilocos Norte
- Charcoal Painting (Elementary)
- Laoag City
- Candon City
- Urdaneta City (Pangasinan)
- Charcoal Painting (Secondary)
1. Laoag City
2. La Union
3. Ilocos Norte
- Still Life Painting (Elementary)
- Ilocos Norte
- Laoag City
- La Union
- Still Life Painting (Secondary)
1. Ilocos Sur
2. Pangasinan 2
3. La Union
- Junk Art (Elementary)
- Candon City
- Junk Art (Secondary)
1. San Fernando City
2. Pangasinan 2
3. La Union
- Collage Art (Elementary)
- San Fernando City
- Pangasinan 2
- La Union
- Collage Art (Secondary)
1. Vigan City
2. Ilocos Norte
3. Laoag City
- Mosaic Art (Elementary)
- Ilocos Sur
- San Fernando City
- San Carlos City (Pangasinan)
- Mosaic Art (Secondary)
1. La Union
2. Ilocos Norte
- Mixed Art (Elementary)
- Urdaneta City
- Ilocos Sur
- Candon City
- Mixed Art (Secondary)
1. San Fernando City
2. Ilocos Norte
3. Ilocos Sur
- Creative Writing Filipino (Elementary)
- La Union
- Ilocos Norte
- Urdaneta City
- Creative Writing Filipino (Secondary)
1. Dagupan City
2. La Union
3. Ilocos Sur
- Creative Writing English (Elementary)
- Pangasinan 2
- Urdaneta City
- San Fernando City
- Creative Writing English (Secondary)
1. San Fernando City
2. Urdaneta City
3. Dagupan City
- Choir Competition (Elementary)
- La Union
- Ilocos Sur
- Pangasinan 2
- Choir Competition (Secondary)
1. Ilocos Sur
2. Dagupan City
3. Urdaneta City
- Vocal Solo (Elementary)
- Pangasinan 2
- Ilocos Norte
- Candon City
- Vocal Solo (Secondary)
1. Ilocos Sur
2. Candon City
3. Dagupan City
- Musical Instrument/Piano (Elementary)
- Ilocos Sur
- Laoag City
- Candon City
- Musical Instrument/Piano (Secondary)
1. Laoag City
2. Laoag City
3. Ilocos Norte
- Musical Instrument/String (Elementary)
- Laoag City
- Ilocos Norte
- San Fernando City
- Musical Instrument/String (Secondary)
1. Ilocos Norte
2. San Fernando City
3. Laoag City
- Musical Instrument/Winds
- Laoag City
- Ilocos Sur
- Ilocos Norte
- Musical Instrument/Percussion
1. Ilocos Norte
- Rondalla
- Pangasinan 1
- Dance-Drama (Secondary)
1. Pangasinan 2
- Dance Drama (Elementary)
- Vigan City
- Ilocos Norte
- Ilocos Sur
- Traditional Folk Dance (Elementary)
- Urdaneta City
- Candon City
- La Union
- Traditional Folk Dance (Secondary)
1. Pangasinan 1
2. San Carlos City
3. Ilocos Sur
- Contemporary Dance (Elementary)
- La Union
- Laoag City
- San Fernando City
- Contemporary Dance (Secondary)
- Laoag City
- San Fernando City
- Ilocos Norte
- Traditional Music Ensemble (Elementary
1. Ilocos Sur
- Traditional Music Ensemble (Secondary)
- Ilocos Sur
- Drum and Lyre (Elementary)
1. San Fernando City
2. La Union
3. Ilocos Sur
- Drum and Lyre (Secondary)
- Candon City
- Ilocos Sur
- One Act Play (Secondary)
1. Candon City
Iti pakabuklan, dibision ti Ilocos Sur ti champion iti rambak, maikaddua ti La Union, maikatlo ti San Fernando City, ken maikapat ti Ilocos Norte. Iti elementary level, umuna ti Ilocos Sur, sinaruno ti La Union, San Fernando City ken Ilocos Norte; iti secondary level ket umuna ti Ilocos Sur, sinaruno ti Laoag City, Ilocos Norte, ken Pangasinan 1.
Kas kinuna ni Dr. Josefina Tamundong, agdama nga assistant regional director ti Department of Education ti rehion uno: “Daytoy ti gundaway nga inpeksatayo ti karirikna babaen iti arte. Ti arte ket isu ti kangatuan a panangipeksa iti tagtagainep, gagem ken arapaap ti tunggal tao.”
Kadagiti nangabak, awan ti makaartap iti dayaw ken pammigbig a nagun-odda ta naipakitada ti abilidad ken talentoda. Ti bannog, puyat ken gastos gapu iti panagsanayda iti mano nga aldaw ket binayadan amin ti sertipiko ken tropeo a nagun-odda.
Kas kinuna ni Mr. Benny Orlando Cruz, ti conductor-trainor ti rondalla ti Pangasinan NHS, inpapusoda ti nagsanay, preparasion, sakripisio tapno laeng napintas ti panangipabuyada iti rondalla.
“Ang music, masarap pakinggan… pero mahirap gawin.”
Manmano itan ti rondalla, ngem kas kinuna ni Mr. Cruz, adu kadagiti estudiante ti addaan iti talent, ket addan kadagiti mangisursuro iti mang-develop ditoyen.
Kastoy met laeng ti kinuna ni Mrs. Rose Radin, ti coach San Juan Central School ti San Juan La Union a nangabak iti choir competition iti elementaria. Praktis a mamindua iti inaldaw agingga a maala ti perpeksion iti kantada. Soprano 1, Soprano 2 ken Alto, daytoy ti napagdadanggay a boses tapno dayawen isuda dagiti hurado.
Kasla saan met a napaay dagiti mangimatmaton iti Music and Arts iti rehion, agsipud ta iti panakipatpatang kenni Dr. Miriam Najera,, nga isu ti education supervisor II iti DepEd, inladawanna ti pasken: “Nangayed!”
Kas kinuna met ni Mr. Bernardo de Guzman, iti Pangasinan Division, balligi met laeng ti programa. Napintas ti performance, nangato ti level nga inpakita dagiti estudiante.
Idi damagen no adda namnama iti national competition, sinungbatanna a kas maibasar iti inpabuyada, adda namnamaen ni Ilocano a pangabakan iti daytoy umay a Philippine Art Festival.
Ala, sapay koma ngarud ta saantayo mapaay iti daytoy gagemtayo iti umay Philippine Art Festival. Uray ket naipabuyan dagiti kakailiantayo ti laingda iti amin a benneg ti arte: kanta, sala, pinta ken teatro. Di bumurong ngarud, nga itandudotayo ni Saluyot iti benneg ti Arte.
Di met, ngamin, mailibak, a ni Ilocano, sipud pay idi, ket addan nga agtartaray kaniana ti kultura ti biag.##


text:
Pagsasao a Kendayan
Ti pagsasao a Kendayan, wenno Salako (Selako), ke ti pagsasao a Dayak-Malayiko ti Borneo. Ti eksakto a bilang dagiti agsasao ket agtultuloy a di ammo, ngem nakarkulo nga agrup a 350,000 tattao.[3]
Ti nagan a Kendayan ket kinaykayat idiay Kalimantan, ken ti Salako idiay Sarawak. Daytoy ket sagpaminsan a tinawtawagan iti Bahasa Badameà, a naipangpangruna idiay Rehensia ti Bengkayang ken dagiti lugar nga asideg iti Ili ti Singkawang.[4] Dagiti sabali a dialekto ti Kendayan ket mairaman ti Ahe, Banana ken Belangin. Dagiti agsaao iti ania man a dialekto ket mabalin a makaawat kadagiti agsasao kadagiti sabali.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Kendayan iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Kendayan". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
- ^ Thomas, Joseph, J. B. Mangunsudarsono, Hery Suryatman and Abdussamad. 1985. Morfologi kata kerja bahasa Kendayan. Jakarta: Pusat Pembinaan dan Pengembangan Bahasa (Departmenen Pedidikan dan Kebudayan)
- ^ Adelaar, K. Alexander. 2005. Salako or Badameá: sketch grammar, text and lexicon of a Kanayatn dialect in West Borneo. Wiesbaden: Harrassowitz.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti paset ti Libro dagiti Kadawyan a Kararag para kadagiti agsasao iti Salako, indihitado babaen da Richard Mammana ken Charles Wohlers


text:
LAOAG CITY – Nakapungtot ni Atty. Ferdinand Ignacio mainaig iti nagbalin a tignay ti PNP kalpasan a nagpatulong kenkuana ti maysa a negosyante a ni Jojit Pacariem Jardinan no sadinno a naitudo kas maysa a drug surrenderee babaen kadagiti kameng ti PNP iti ili ti Paoay.
Inlawlawag na a namunganay daytoy kalpasan a natiliw ti maysa nga empleyado ti kliyente na iti kallabes mainaig iti iligal a druga ken nakadetine iti BJMP iti siudad ti Batac iti agdama.
Kuna na a naisawang ti empleyado a ti financer na ket ti maseknan a kliyente na.
Mainaig iti daytoy, inbatad ni Ignacio a bayat a nakaquarantine pay ti kliyente na iti kallabes ket adda ti operasyon ti PDEU mainaig iti kaadda ti miembro ti NPA iti Brgy. Cayubog.
Target da dagiti paltog ngem ti naduktalan da ket ti iligal a druga dita a napilaan ti maseknan iti kaso ngem dinismiss ti piskalya.
Inbunannag ni Ignacio a ti gagem ti nasao nga operasyon ket tapno maitudo manen ti negosyante.
Mainaig iti daytoy, kuna na nga adda ti asset ti pulis a residente iti Brgy. Billoca iti siudad ti Batac no sadinno a maipagarup nga iset-up na ti kliyente a mapan na gatangen ti lugan na.
Inbatad na nga adda met dagiti pulis a mangisakit iti kliyente na no sadinno a binalakadan da a saan a mapmapan gapu ta matiliw daytoy.
Gapu iti daytoy a pasamak iti maseknan ket nagpablotter iti PNP Paoay ngem idi nakita ni Police Major Eddie Suyat, sinaludsod na no isuna ni Jojit Pacariem Jardinan.
Segun kenni Atty. Ignacio, inbatad ni Suyat kenni Jardinan no kayat na a dalusan ti nagan na mainaig iti iligal a druga ngem naglikudan na daytoy.
Inbatad ni Ignacio, a basar iti palawag ti kliyente na a nagkita da kenni Officer Marumi seknan ti nasao a banag.
Kabayatanna, kuna na a naikkanen ti affidavit of undertaking ni Jardinan a pirmaan na ngem nagdesisyon nga ipakita na daytoy kenkuana.
Inbunannag ni Atty. Ignacio a ti linaon ti affidavit of undertaking ket mainaig iti panagsuko ti maseknan a daytoy ket drug user ken kayat nan agbalbaliw.
Gapu iti daytoy, nakasuron ni Atty. Ignacio gapu ti saan nga umiso nga addang a naaramid.
Kuna na nga imbes a maiyuna iti panagkalap ti impormasyon ken ebidensya ket arig nalaklakan ti trabaho da.
Kalikagum na nga idanun iti nangatngato nga opisina daytoy a banag.
Maisumitir met ita nga aldaw ti narebisar nga affidavit of undertaking iti PNP Paoay a maibagbaga a maysa nga employer ti maseknan a mangipapaay ti trabaho ken sidadaan a makikooperar no bilang adda kadagiti empleyado na ti mairaman iti operasyon ti iligal a druga.
Gagem laeng ni Atty. Ignacio a maikorehir ti saan nga umiso nga addang iti PNP kas iti napasamak iti kliyente na.


text:
Michael Jackson
Ni Michael Joseph Jackson[1][2] (Agosto 29, 1958 – Hunio 25, 2009) ket maysa idi nga Amerikano a kumakanta ken mannurat ti kanta, sumasala, negosiante, ken pilantropo. Isu ken masansan a makunkuna a ti King of Pop, wenno ti pangyababaan ti naganna iti MJ,[3] Ni Jackson ket mabigbigan nga isu ti kaballigian a mangliwliwa iti amin a panawen babaen ti Guinness World Records. Dagiti kontribusionna iti musika, sala, ken moda, a kakuyog ti naidayegan a personal a biagna, ket nangaramid kaniana a pigura iti sangalubongan iti nadayeg a kultura para kadagiti nasurok nga uppat a dekada.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Departamento dagiti Serbisio ti Salun-at Kondado ti Los Angeles. (2009). Sertipikado ti ipupusay ni Michael Jackson.
- ^ Huey, Steve. "Michael Jackson—Biography". AllMusic. Naala idi Nobiembre 11, 2006.
- ^ "Biograpia para kenni Michael Jackson". Internet Movie Database. Naala idi Oktubre 15, 2011.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ken ni Michael Jackson iti Wikimedia Commons
- Opisial a website
- Michael Jackson iti Internet Movie Database (iti Ingles)


text:
BAGUIO CITY – Pagsagsaganaen ti Philippine Military Academy (PMA) dagiti agtutubo a kayatda ti agbalin a kadete tapnu isaganan dagitoy dagiti kasapulan a dokumento para iti panagaplikarda iti PMA Entrance Examination.
Kinuna ti akademya nga iti baet ti laban iti agdama a pandemya ket ituloyda latta ti misyonda a mang-sukog kadagiti agtutubo a Pilipino nga agbalin a nalaing, mapagtalkan ken nasaririt a lider ti pagilian.
Mangnamnama ti PMA a dagiti kadete ti agserbi a simbolo ti kinatured, namnama ken inspirasyon ita a panawen nga ikarkarigatan dagiti Pilipino nga agadaptar iti napnuan karit a sitwasyon.
Kwalipikado nga agaplikar kas kadete dagiti agtutubo a Pilipino, nasalun-at, addaan ti good moral character, saan pulos a nakias-asawa ken awanan ti anak, nagturpos iti Senior High School wenno Grade 12, awanan ti kaso nga administratibo wenno kriminal, addaan katayag a 5 feet ken nasken nga agtawen iti 17 ken saan a sumurok iti 22 inton April 1, 2022.
Apaman a makwalipikar kas kadete ket makaawat ti agtutubo iti nagduduma a benipisyo ken pribelihio kas iti gundaway a makaserbi iti pagilian ken kadagiti Pilipino, libre nga edukasyon iti kolehio, binulan a sweldo ken allowance, karera kas opisyal ti AFP ken dadduma pay.
Iruar to ti PMA ti listaan dagiti testing centers ken schedule ti entrance exam ken mangrugi ti opisyal a panagawatda iti aplikasyon inton May 1, 2021.


text:
LAOAG CITY – Inpakaammo ni PLt. Alice Vicente iti PNP-Laoag nga addan ti 31 ti bilang dagiti drug cleared barangay ditoy siudad.
Kuna ni Vicente a resulta daytoy ti agtultuloy a panangasistir ti PNP iti Barangay Anti-Drug Abuse Council (BADAC) nga isu met ti katulungan iti pannakamonitor dagiti mapagatap-atapan nga adda pakainaiganna iti iligal a droga
Immuna iti daytoy, inlawlawag na a tapno agbalin a drug-cleared ti barangay ket masapol a dumalan iti community-based rehabilation program dagiti drug users kasta pay a mai-enroll iti bahay silangan dagiti drug pushers.
Innayun na nga iti bahay silangan ket paset ti intervertion program ti gobierno national nu sadino nga adda ti health awarenees, spiritual ken physical activities, counselling, moral recovery pakairamanan ti livelihood and skills training.
Kabayatanna, kuna ni Vicente nga adda dagiti barangay a drug cleared ti apektadon iti iligal a droga.


text:
Lehislatibo a distrito iti Davao
Ti Lehislatibo a Distrito iti Davao, ket isu idi ti pannakabagi ti Probinsia ti Davao iti Nailian nga Asemblia ti Filipinas manipud idi 1935 aginggana idi 1941 ken ti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas manipud idi 1941 aginggana idi 1965, idi ti Davao del Norte, Davao del Sur ken ti Davao Oriental—dagiti probinsia a nakabingayanda idi Marso 8, 1967, ket naikkan idi ti bukodda a pannakabagi
Maymaysa a distrito (awanen)[urnosen | urnosen ti taudan]
-  ^1 Elected in 1965 as representative for the undivided province of Davao; served as Davao del Norte's separate representative beginning in the second half of the 6th Congress after separate representatives for Davao del Sur and Davao Oriental took office.
Sapasap (awanen)[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mairaman dagiti itan a probinsia ti Davao de Oro, Davao del Norte, Davao del Sur, Davao Occidental ken Davao Oriental
- Mailaksid ti Siudad ti Davao
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti lehislatibo a distrito iti Davao del Norte
- Dagiti lehislatibo a distrito iti Davao del Sur
- Dagiti lehislatibo a distrito iti Davao Oriental
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas


text:
Marinduque
Ti Marinduque ket maysa nga isla a probinsia iti Filipinas a masarakan iti rehion a MIMAROPA iti Luzon. Ti kapitoliona ket ti ili ti Boac. Adda ti Marinduque iti nagbaetan ti Luek Tayabas iti amianan ken ti Baybay Sibuyan iti abagatan. Masarakan ti Quezon iti laud, ti Mindoro iti daya, ken ti Romblon iti amianan.
Nalatak ti probinsia gapu iti tinawen a maang-angay a Piesta Moriones a daydaywen dagiti turista.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Addaan ti Marinduque iti 6 nga ili.
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti daulo ti probinsia: Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno, Siudad ti Quezon- Naala idi 06 Enero 2013
- ^ Mimaropa Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "MIMAROPA". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion IV-B (Mimaropa)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion IV-B (Mimaropa)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion IV-B (Mimaropa)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Marinduque". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan ti Heograpia a Kodigo ti Filipinas
- Heograpiko a datos a mainaig iti Marinduque iti OpenStreetMap


text:
Flora ti Tsina
Ti flora ti Tsina ket agdumaduma. Ad-adu ngem 30,000 dagiti sebbangan ti mula ket patnenng iti Tsina, a mangirepresenta iti gangani a maysa pagkawalo iti dagup a sebbangan ti mula iti lubong, a mairaman dagiti rinibu a saan a mabirukan iti ania man a lugar iti Daga.
Ti Tsina ket aglaon kadagiti nadumaduma a kita ti bakir. Kadagiti pagabutan iti amianan a daya ken amianan laud ket aglaon kadagiti banatay ken dagiti nalamiis a bakir ti konipero, a mangsuporta kadagiti sebbangan ti ayup a mairaman ti Alces alces moose) ken nangisit nga uso iti Asia, ken mairaman dagiti agarup a 120 a kita dagiti billit. Dagiti nadam-eg a bakir ti konipero ket mabalin nga addaan kadagiti kasamekan ti kawayan a kas maysa a mula iti sirok ti langit-langit, a sukatan babaen dagiti rhododendron iti nagatngato a bantay kadagiti takder ti junipero ken yew. Dagiti subtropikal a bakir, a mangituray iti tengnga ken akin-abagatan a Tsina, ket mangsuporta iti maysa a nakakaskasdaaw a 146,000 a sebbangan iti flora. Ti tropikal a katuduan a bakir ken natiempuan a katuduan a bakir, uray no adda laeng iti Yunnan ken Isla Hainan, ket aglaon iti pagkapat iti amin asebbangan ti mula ken ayup a mabirukan idiay Tsina.


text:
Pagsasao a Moken
Ti pagsasao a Moken ket ti kagudua a dosena nga asideg nga agkakabagian a karuay nga insasao babaen dagiti "Hitano ti Baybay" a Moken iti aplaya ti Burma ken Tailandia. Daytoy ket agbalbaliw bassit manipud kadagiti sabali a sasao nga Austronesio, ken nakaro a naimpluensiaan babaen ti sasao a Mon–Khmer.
Dagiti dialekto[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti dialekto a Moken wenno Moklen–Moken ket kadawyan a nabingbingay kadagiti dua a pagsasao, ti Moken ken Moklen, ken maitunos kadagiti dua a karuay a naisasao kadagiti danum ti Tailandia. Nupay kasta, ti Moklen ket maysa laeng kadagiti kagudua a dosena a dialekto a Moken, a kaaduan kadagitoy ket naisasao idiay Burma (Naw Say Bay 1995). Dagiti karuay a Birmano ken saanda pay unay a naus-usig, ngem manipud iti amianan aginggana iti abagatan dagiti ammo a dialekto ket dagiti sumaganad:
- Dung (635 dagiti agsasao[3])
- Jait (331 dagiti agsasao[3])
- Lebi, L'be (980 dagiti agsasao[3])
- Niawi
- Jadiak
- Moklen
Ti Dung babaen ti Niawi ket naisasaoda idiay Burma, kaaduan ti Jadiak ken Moklen idiay Tailandia. (naisasao pay ti Jadiak iti maikadua a lugar iti abagatan ti Moklen.)
Pannakaidasig[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Moken ket masansan a maidasig iti grupo kadagiti sabali a sasao a Malayo-Polinesio ti Abagatan a daya nga Asia, ti Chamiko ken Malayiko, ngem inkeddeng ni Larish (2005) a saanda a maipatagikua. Ti sabali pay a pagsasao nga insasao babaen dagiti Hitano ti Baybay iti isu met laeng nga is-isla, ti Urak Lawoi’, ket maysa kadagiti sasao a Malayiko.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Moken iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Moken–Moklen". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
- ^ a b c Naw Say Bay. 2015. The process of preserving Moken from extinction. Paper presented at SoLE-4, Payap University.
- Michael Larish, 2005. "Moken and Moklen", in Adelaar & Himmelmann, eds, The Austronesian languages of Asia and Madagascar
- Naw Say Bay. 1995. "The phonology of the Dung dialect of Moken", in Papers in Southeast Asian Linguistics No. 13, Studies in Burmese Languages, ed. D. Bradley, vol. 13, pp. 193–205. Pacific Linguistics, the Australian National University.


text:
Pagsasao a Tadyawan
Ti pagsasao a Tadyawan ket ti pagsasao nga insasao babaen dagiti Mangyan idiay akin-abagatan a lugar ti Danaw Naujan, idiay daya-tengnga a Probinsia ti Mindoro Oriental, Filipinas.
Dagiti daialekto[urnosen | urnosen ti taudan]
Inlista ni Tweddell (1970:195)[3] dagiti 4 a dialekto.
- Nauhan
- Daya nga Aglubang
- Laud nga Aglubang
- Pola
Ti Nauhan ken daya nga Aglubang ket agassidegda. Ti Laud nga Aglubang ket isu ti kaadaywan a naisasao ken addaan iti napigsa nga impluensia iti Alangan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Tadyawan iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Tadyawan". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
- ^ Tweddell, Colin E. 1970. “The Identity and Distribution of the Mangyan Tribes of Mindoro, Philippines”. Anthropological Linguistics 12 (6).


text:
Pagsasao a Bauwaki
Ti pagsasao a Bauwaki (Bawaki) ket ti pagsasao a Papuano ti Baro a Guinea iti pamilia a Mailuan. Daytoy ket 70% a kapada iti leksiko iti Abia ti pamilia a Yareban. Insingasing ni Dutton (1971) a daytoy ket 'rangtay' a pagbaetan dagiti pamilia ti Mailuan ken Yareban.[1] Ti O'oku, ket mabalin a dialekto wenno kabagian a pagsasao, daytoy ket 60% a kapada iti leksiko ti Yareban.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Bauwaki iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Bauwaki–Ooku". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.


text:
Rankoshi, Hokkaido
Ti Rankoshi (蘭越町, Rankoshi-chō) ket maysa nga ili a mabirukan idiay Subprepektura ti Shiribeshi, Hokkaido, Hapon.
Manipud idi Septiembre 2016, ti ili ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 4,893, ken ti densidad ti populasion iti 11 a tattao tunggal maysa a km². Ti dagup a kalawa ket 449.68 km².
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Agayus ti Karayan Shiribetsu babaen ti Rankoshi iti Baybay ti Hapon. Ti ili ket napalikmutan iti Bulkaniko a Grupo ti Niseko, a tagikua iti Niseko-Shakotan-Otaru Kaigan Quasi-National Park.
Ti nagan ket naala manipud iti Ainu a balikas iti "Ranko-usi", a ti kayatna a sawen ket "Lugar nga addaan kadagiti adu a kayo ti Katsura".[3]
- Banbantay: Bantay Raiden, Bantay Mekunnai, Bantay Chisenupuri, Bantay Nitonupuri
Dagiti kaarruba nga ili[urnosen | urnosen ti taudan]
- Subprepektura ti Shiribeshi
- Iburi Subprefecture
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1909: Ti Minamishiribeshi ket nagbalin a Maikadua a Klase a Purok.[4]
- 1940: Ti Minamishiribeshi ket nagbalin nga Umuna a Klase a Purok.
- 1954: Ti Purok ti Minamishiribeshi ket nagbalin nga Ili ti Rankoshi.
- 1955: Ti parte ti Ili ti Suttsu ket naitipon idi iti Ili ti Rankoshi.
Kabsat a siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
- Saalfelden, Salzburg, Austria (manipud idi 1967)[5]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ https://www.gsi.go.jp/KOKUJYOHO/MENCHO/backnumber/GSI-menseki20210101.pdf; panid: 7.
- ^ "住民基本台帳人口・世帯数 | 総合政策部計画局統計課"; naala idi: Pebrero 12, 2021.
- ^ Bariweswes ti Rankoshi
- ^ Pakasaritaan ti Rankoshi
- ^ Kabsat a siudad
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig iti Rankoshi, Hokkaidō iti Wikimedia Commons
- Opisial a website (iti Hapon)


text:
Ti Internasional a Linia ti Petsa ket agsikkosikko iti likmut ti maika-180 a Meridiano.
Ti maika-180 a meridiano wenno antimeridiano ket ti meridiano a 180° ti daya wenno ti Kangrunaan a Meridiano a kaaduan a mangporma iti nalatak a sirkulo. Daytoy ket kadawyan iti daya a longitud ken laud a longitud. Daytoy ket naus-usar iti batayan para iti Internasional a Linia ti Petsa gapu ta daytoy iti kaaduan a paset ket lumabas babaen kadagiti nawaya a danum ti Taaw Pasipiko. Nupay kasta, ti meridiano ket lumabas babaen ti Rusia ken Fiji ken ti pay Antartika.
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan iti abagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-180 a meridiano ket lumabas babaen ti:
Ti meridiano ket lumabas pay iti nagbaetan (ngem saan a naisangayan nga asideg iti):
Ti laeng kalsada a mangballasiw daytoy a meridiano, ken adda met dagiti asideg a pasdek, ket adda idiay Fiji.


text:
Calabarzon
Ti Calabarzon ket maysa kadagiti rehion ti Filipinas, napusgan kas Region IV-A. Ti rehional a kapitoliona ket ti Siudad ti Calamba iti probinsia ti Laguna. Addaan ti rehion iti 5 a probinsia, ti Cavite, Laguna, Batangas, Rizal, ken Quezon. Ti nagan a "Calabarzon" ket ti nagan dagitoy a 5 a probinsia.
Ti rehion ket masarakan iti umabagatan a laud ti Luzon, iti abagatan ken laud ti Metro Manila.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Calabarzon Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)


text:
Guinayangan
Ti Guinayangan ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Quezon iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Nabingbingay a politikal ti Guinayangan iti 54 a barbaranggay.[2]
- A. Mabini
- Aloneros
- Arbismen
- Bagong Silang
- Balinarin
- Bukal Maligaya
- Cabibihan
- Cabong Norte
- Cabong Sur
- Calimpak
- Capuluan Central
- Capuluan Tulon
- Dancalan Caimawan
- Dancalan Central
- Danlagan Batis
- Danlagan Cabayao
- Danlagan Central
- Danlagan Reserva
- Del Rosario
- Dungawan Central
- Dungawan Paalyunan
- Dungawan Pantay
- Ermita
- Gaboc
- Gapas
- Himbubulo Este
- Himbubulo Weste
- Hinabaan
- Ligpit Bantayan
- Lubigan
- Magallanes
- Magsaysay
- Manggagawa
- Manggalang
- Manlayo
- Poblacion
- Salacan
- San Antonio
- San Isidro
- San Jose
- San Lorenzo
- San Luis I
- San Luis II
- San Miguel
- San Pedro I
- San Pedro II
- San Roque
- Santa Cruz
- Santa Maria
- Santa Teresita
- Sintones
- Tikay
- Triumpo
- Villa Hiwasayan
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Guinayangan | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Calabarzon Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Quezon". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Tengnga a Kalimantan
Ti Tengnga a Kalimantan (Indones: Kalimantan Tengah), ket ti probinsia ti Indonesia. Daytoy ket maysa kadagiti lima a probinsia idiay Kalimantan, ti parte ti Indonesia iti isla ti Borneo. Ti kapitolio ti probinsiana ket ti Palangkaraya ken idi 2010 ti populasionna ket sumurok a 2.2 a riwriw,[1] bayat a ti kaudian nga opisial a karkulo (manipud idi Enero 2014) ket 2,368,654.
Ti gatad ti iya-adu ti populasion ket ganggani idi a 3.0% iti tunggal maysa a tawen idi baetan ti 1990 ken 2000, maysa kadagiti kaaduan nga iya-adu ti populasion iti probinsia idiay Indonesia iti las-ud iti daytoy a panawen; iti simmaruno a dekada iti 2010 ti agpakatengnga a tinawen nga iya-adu ket nakaro a bimmassit iti agarup a 1.8%. Iti ad-adu ngem iti ania man a probinsia iti rehion, ti Tengnga a Kalimantan ket matagtagitao babaen dagiti Dayak, dagiti indihenio a mangtagtagitao iti Borneo.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Badan Pusat Statistik. Hasil Sensus Penduduk 2010: Data Agregat per Provinsi (PDF) (iti Indones). Naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 2010-11-13. Naala idi 17 Enero 2011.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Opisial a website (iti Indones)


text:
Loon
Ti Loon ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Bohol iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Loon ket nabingbingay a politikal kadagiti 67 a barbaranggay.[2]
- Agsoso
- Badbad Occidental
- Badbad Oriental
- Bagacay Katipunan
- Bagacay Kawayan
- Bagacay Saong
- Bahi
- Basac
- Basdacu
- Basdio
- Biasong
- Bongco
- Bugho
- Cabacongan
- Cabadug
- Cabug
- Calayugan Norte
- Calayugan Sur
- Canmaag
- Cambaquiz
- Campatud
- Candaigan
- Canhangdon Occidental
- Canhangdon Oriental
- Canigaan
- Canmanoc
- Cansuagwit
- Cansubayon
- Catagbacan Handig
- Catagbacan Norte
- Catagbacan Sur
- Cantam-is Bago
- Cantaongon
- Cantumocad
- Cantam-is Baslay
- Cogon Norte (Pob.)
- Cogon Sur
- Cuasi
- Genomoan
- Lintuan
- Looc
- Mocpoc Norte
- Mocpoc Sur
- Nagtuang
- Napo (Pob.)
- Nueva Vida
- Panangquilon
- Pantudlan
- Pig-ot
- Moto Norte (Pob.)
- Moto Sur (Pob.)
- Pondol
- Quinobcoban
- Sondol
- Song-on
- Talisay
- Tan-awan
- Tangnan
- Taytay
- Ticugan
- Tiwi
- Tontonan
- Tubodacu
- Tubodio
- Tubuan
- Ubayon
- Ubojan
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Loon | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Tengnga a Visayas Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion VII (Tengnga a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion VII (Tengnga a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion VII (Tengnga a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion VII (Tengnga a Visayas)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Bohol". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Kategoria:Agpataud ti CatAutoTOC iti awan a TDL
Dagiti subkategoria
Daytoy a kategoria ket addaan kadagiti sumaganad a 91 a subkategoria, manipud iti 91 a dagup.
B
- Biddut (1 K)
D
- Dagiti artikulo nga agraman kadagiti panangilasin ti Joconde (awan linaon)
- Dagiti artikulo nga agraman kadagiti panangilasin ti NLP (awan linaon)
- Dagiti artikulo nga agraman kadagiti panangilasin ti RKDID (awan linaon)
- Dagiti biddut ti CS1: sobra a teksto: volume (awan linaon)
- Dagiti bise presidente (2 K, 2 P)
- Dagiti dios ti Hindu (1 P)
M
- Militar babaen ti pagilian (1 K)
N
- Notasion ti matematika (1 K)
P
R
- Ramramit ti Wikipedia (1 K, 1 P)


text:
Pandi, Bulacan
Ti Pandi ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Bulacan iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Pandi ket nabingbingay a politikal iti 22 a barbaranggay.[2]
- Bagbaguin
- Bagong Barrio
- Bunsuran III
- Bunsuran I
- Bunsuran II
- Cacarong Bata
- Cacarong Matanda
- Cupang
- Malibong Bata
- Malibong Matanda
- Manatal
- Mapulang Lupa
- Masagana
- Masuso
- Pinagkuartelan
- Poblacion
- Real de Cacarong
- San Roque
- Siling Bata
- Siling Matanda
- Baka-bakahan
- Santo Niño
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Pandi | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Tengnga a Luzon Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion III (Tengnga a Luzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion III (Tengnga a Luzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion III (Tengnga a Luzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion III (Tengnga a Luzon)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Bulacan". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Hellooo, hellooo…naimbag nga oras kadatayo amin kakailian. Addakam manen nga umay maki-abrasa ken makinnistoria kadakayo babaen iti ABN. Kayatdakayo laeng met a kumustaen no ania metten ti mapaspasaranyo ita kadagiti ayan yo. Ta no dakami ditoy siruk ti kasalengan, adtoy minalemen ti todona. Ket sapay la koma ta kasta met dita luglugaryo ket marugyanyon ti mangisagana kadagiti talon ken bangkag yo ta saanen a malapdan ti isasangbay ti makuna a matotodo.
Agingga ita a masursurat daytoy a kolumtayo Kayong, adda latta pay parikut iti umabagatan a paset ti pagilian ket nanayonan ti bilang dagiti natay iti benneg ti armada ti pagilian ken dagiti makuna a rebelde a nangsakup iti maysa a lugar ket naaramat dagiti umili kas human shield a kunada. Nakakaasi dagitoy a kakabsat tayo, Kayong Angkuan. Anian a panagpampanunot ti pada a parsua Kayong. Anian a kinaawan daldalem ken batikuleng este panagpuspuso kunatayo koma gapu laeng iti bukod nga interest wenno gagem, didan panunoten ti pannakairamraman dagiti inosente a tattao a maperhuisio. Hay naku Kayong Angkuan, ni latta Juan dela Cruz ti makuna a daksanggasat. Ngem, ania ngarud ti mabalin ket nangisit ti negro a kunada.
Ala, Kayong Angkuan, awan mabalin tayo saan a mangawat lattan kadagitoy a pagteng ti biag. Ti ketdi aramidentayo, agsagana ta panawen manen ti isasangbay dagiti nadumaduma a didigra a parnuayen ti nakaparsuaan kas koma iti bagyo, layus, reggaay, storm surge a kunada wenno panagdawel ti baybay ket uray la sumalpa iti takdang, ken ania pay dita a didigra wenno kalamidad ita a panawen ti nepnep a kunada. Koma, daytoy manen ti kitaen ti administrasion ni Presidente Duterte ket sapay koma ta saantayo manen a pasaren dagiti didigra kas kadagiti napipigsa a bagyo a nangsaplit iti sumagmamano a paset ti pagilian a no sadino ket adu ti natay ken nadadael a sansanikua. Ti makunatayo, Kayong Angkuan, no kasta koma nga adda kalamidad, agsisinnaranay saan ketdi a gundawayan tayo dagiti kailian nangruna kadagiti biktima.
Makapaladingit kailian nga idi dimmalapus ni bagyo Yolanda iti pasetna ti Kabisayaan partikular iti Tacloban City, adu nga agpayso ti nagsangpet a tulong kadagiti biktima, saan laeng a manipud kadagiti kakabsat tayo a Filipino ngem manipud pay sabali a pagilian. Ngem ti nakas-ang, adu dagiti nagbalin nga isyu porke imbulsa dagiti opisyal ti donasyon ken adu pay ti natakuatanda a nabulok a relief goods a di naidanun kadagiti maseknan. Bakit ganun? Apay a kasdiay? Sinong nangyari este anong nangyari?
Hay naku, amangan no tay carne norte ket nasukatan manen iti sardinas? Sus maria kusina a biag daytan, di met ngarud dagiti kasta ti aramidna ti makapadas iti kalamidad tapno ammoda. Sus Apo, pakawanendakami no masaomi man daytoy. Maluksaw kami laeng gapu kadagiti naidamdamag mi ken nabuybuyami iti TV a damag maipapan kadagitoy a maseknan nga opisyal. Apay, inton makurusan iti apog dagiti dapanyo, maitugotyo dagita a kinabaknang yo? Sus Apo aya ket ti taon aya. Narigat ti mangirurumen wenno mangilunod ngem ditay malapdan no sumken kadatayo ti luksaw!
Alan Kayong Angkuan, kasta pay ta ne, narigaten no data met ti madalapus ti tidal wave no di maurayen ni Sofing ti pinagatangna a betsin. Babayooo, tsuptsup muahmuah.


text:
Almendras
Ti Almendras[3] (Prunus dulcis, kapadpada a nagan Prunus amygdalus Batsch., Amygdalus communis L., Amygdalus dulcis Mill.), ket maysa a sebbangan iti patneng a kayo idiay Tengnga a Daya ken Abagatan nga Asia. Ti Almendras ket isu pay ti nagan ti makan ken kaaduan a naitalonan a bukel iti daytoy a kayo. Iti daytoy a henero ti Prunus, daytoy ket naidasig iti melokoton ti sirok ti henero nga Amygdalus, daytoy ket nailasin manipud ti sabsabali a sirok dagiti henero babaen ti korrugado a kontsa a nakapalikmut ti bukelna.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Panangiladawan manipud kada Franz Eugen Köhler, Köhler's Medizinal-Pflanzen, 1897
- ^ The Plant List, Prunus dulcis (Mill.) D.A.Webb
- ^ Rubino, Carl Ralph Galvez (2000). "Almendras". Ilocano Dictionary and Grammar: Ilocano-English, English-Ilocano (iti Ingles ken Ilokano). University of Hawaiʻi Press. p. 28. ISBN 978-0-8248-2088-6.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Almendras iti Wikimedia Commons
Dagiti datos a mainaig iti Prunus dulcis iti Wikispecies


text:
Plantilia:Pp-tungtungan-agar-aramat
Daytoy a plantilia ket inus-usar para kadagiti panid ti tungtungan ti agar-aramat a maipanggep kadagiti sibibiag a tattao a temperario a nasalakniban-bassit wenno napno a nasalakniban gapu ta ti panagabuso ti naserraan nga agar-aramat iti tungtunganda a panid.
No mausar para iti nasalakniban-bassit daytoy a palntilia ket ikategoriana dagiti artikulo iti Kategoria:Dagiti nasalakniban-bassit a panid ti agar-aramat ken tungtungan ti agar-aramat ti Wikipedia. No mausar para iti napno a salaknib daytoy a plantilia ket ikategoriana dagiti artikulo iti Kategoria:Dagiti nasalakniban a panid ti agar-aramat ken tungtungan ti agar-aramat ti Wikipedia. Para kadagiti panid a nasalakniban para iti tirtiris apakabilangan, nasken nga usaren ti {{pp-tirtiris}}.
Daytoy a plantilia ket saanto a makita kadagiti panid a saan a nasalakniban. Ti pananginayon daytoy a plantilia ket saan a mangsalaknid iti dayta. Maipakat laeng ti salaknib babaen dagiti administrador, ken mabalina maikiddaw idiay Wikipedia:Kiddaw para iti panagsalaknib ti panid.
Panagusar[urnosen ti taudan]
- Usaren ti
{{pp-tungtungan-agar-aramat}}para iti normal a plantilia
- Usaren ti
{{pp-tungtungan-agar-aramat|user=username}}tapno mainaganan ti sabali nga agar-aramat
- Usaren ti
{{pp-tungtungan-agar-aramat|reason=because ...}}tapno masukatan dagiti silpo ti agar-aramat iti nasaysayaat a maitutop a rason
- Usaren ti
{{pp-tungtungan-agar-aramat|expiry=Nobiembre 9, 2021}}para iti naisangayan a panagpaso ti petsa
- Usaren ti
{{pp-tungtungan-agar-aramat|small=yes}}para laeng ti ikono iti ngato
- Usaren ti
{{pp-tungtungan-agar-aramat|expiry={{subst:#time:F j, Y|+7 days}}}}pata iti naisangayan a panagpaso a paset ti panawen
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- Daytoy a plantilia ket maikategoria idiay Kategoria:Dagiti nasalakniban a tungtungan a panid dagiti naserran nga agar-aramat ken Kategoria:Dagiti panid ti Wikipedia nga addaan kadagiti saan a husto a plantilia ti salaknib.
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar


text:
Indanan
Ti Indanan ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Sulu iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Indanan ket nabingbingay a politikal kadagiti 34 a barbaranggay.[2]
- Adjid
- Bangalan
- Bato-bato
- Buanza
- Bud-Taran
- Bunut
- Jati-Tunggal
- Kabbon Maas
- Kagay
- Kajatian
- Kan Islam
- Kandang Tukay
- Karawan
- Katian
- Kuppong
- Lambayong
- Langpas
- Licup
- Malimbaya
- Manggis
- Manilop
- Paligue
- Panabuan
- Panglima Misuari (Sasak)
- Pasil
- Poblacion (Indanan)
- Sapah Malaum
- Sawaki
- Sionogan
- Tagbak
- Timbangan
- Tubig Dakulah
- Tubig Parang
- Tumantangis
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Indanan | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ BARMM Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "BARMM". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "ARMM - Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "ARMM - Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "ARMM – Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Sulu". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
BAGUIO CITY – Temporaryo a nasuspindir ti limitado a face-to-face classes ti sumagmamano a pagadalan iti rehion Cordillera nga immunan a napalubusan a mangisayangkat iti daytoy.
Sigun kenni Dr. Demetrio Anduyan Jr., dadaulo ti Commission on Higher Education-Cordillera, gapu daytoy iti panagngato manen ti kaso ti COVID-19 iti rehiyon Cordillera.
Kinunana nga adda ti lima a pagadalan ti nagsurat kadakuada para iti saan dagitoy a panangituloy ita a bulan ti Setyembre iti narugianen a limitado a face-to-face classes dagitoy.
Dinakamatna a dagiti nasao a pagadalan ket ti Saint Louis University, University of Baguio, Benguet State University, BVS Colleges ken ti Baguio Central University.
Innayonna a nangrugin ti panakasuspindir ti limitado a face-to-face classes dagitoy idi napalabas a lawas kas panagridamda kontra iti COVID-19 iti baet a siento porsiento a nabakunaan dagiti mannursuro ken estudyante dagitoy kontra iti nasao a sakit.
Sigun pay kenkuana, awan paylaeng ti naituding nga aldaw iti panagsubli ti limitado a face-to-face classes dagiti lima a pagadalan gaputa agdependar daytoy iti agbalin a sitwasyon ti lokalidad.
Maipalagip a 12 a pagadalan iti Cordillera ti napalubusan a mangisayangkat ti limitado a face-to-face classes iti health-related courses.


text:
Astronomia
Ti astronomia ket maysa a masna a siensia a tulagan ti panagadal dagiti nainlangitan a banag (a kas dagiti bituen, planeta, bandús, nebula, raay ti bituen ken dagiti ariwanas) ken penomena a nagtaud ti ruar ti tangatang iti Daga (a kas ti kosmiko a lugar iti likud a panagsilnag). Mairebbeng daytoy ti ebolusion, pisika, kimiko, meteorolohia, ken panaggunay dagiti nainlangitan a banag, ken dagiti pay panagporma ken panagrang-ay iti law-ang.
Ti astronomia ket maysa kadagiti kadaanan a siensa. Dagiti prehistoriko a kultura nagibatida kadagiti astronomiko nga artepakto a kas dagiti Ehipsio a monumento, Nubiano a monumento ken Stonehenge, ken dagiti immuna a sibilisasion a kas dagiti Babiloniko, Griego, Insik, Indio, Irani ken Maya ket nagaramidda kadagiti naipamuspusan a panagpalpaliiw iti rabii a langit. Nupay kasta, ti panagparnuay iti teleskopio ket nasken sakbay a ti astronomia ket naiparang-ay iti maysa a moderno a siensia. Iti pakasaritaan, ti astronomia ket nangiraman kadagiti disiplina a nadumduma a kas dagiti astrometria, nailangtan a panaglayag, panagpalpaliiw nga astronomia, ti panagaramid kadagiti kalendario, ken astrolohia, ngem ti propesional nga astronomia iti agdama nga aldaw ket naipanunotanen a kapadpada iti agdama nga aldaw nga astropisika.
Idi panawen ti maika-20 a siglo, ti paset iti propesional nga astronomia nabingay iti panagpalpaliiw ken dagiti teoretiko a sanga. Ti panagpalpaliiw nga astronomia ket naipakatengngaan ti isip para iti panagala kadagiti datos manipud ti panagpalpaliiw kadagiti nanilangitan a banag, a dagitoy ket mausig nga agusar kadagiti kangrunaan a pamunganayan iti pisika. Ti teoretiko nga astronomia ket maidaya nga agturong ti panagrang-ay iti kompiuter wenno dagiti mausig a modelo a mangilawlawag kadagiti astrnomiko a banag ken penomena. Dagitoy dua a paset ket agraemda iti tunggal maysa, a ti teoretiko nga astronomia ket agsuksukimat ti panagipalawag ti nagbagan tipanagpalpaliiw, ken dagiti panagpalpaliiw nga inusar tapno mapasingkedan dagiti nagbanagan ti teoria.
Dagiti agdadamo nga astronomo ket naikaitedda kadagiti kontribusion kadagiti nangruna a panagduktal ti astronomia, ken ti astronomia ket maysa kadaigiti bassit laeng a siensia a dagiti agdadamo ket mabalinda a mapakabaelan iti aktibo a karebbengan, a naipangpangruna iti panagduktal ken panagpalpaliiw iti aglabas a penomena.
Ti astronomia ket saan koma a maiyallilaw iti astrolohia, ti pammati a sistema a mangitunton a ti pannakibiang ti nagtagitaoan ket mainaig kadagiti puesto dagiti nainlangitan a banag. Uray no dagitoy dua a paset ket makibinningayda ti kadawyan a nagtaudan dagitoy tattan ket interoda a naisangayan.[1]
Dagiti balikasUrnosen
Ti balikas nga astronomia (manipud dagiti Griego a balikas nga astron (ἄσtpov), "bituen" ken -nomy manipud ti nomos (vόuoς), "linteg" wenno "kultura") literal a kayatna a saoen ket ti "linteg dagiti bituen" (wenno "kultura dagiti bituen" depende ti panakaipatarus).
Panagusar ti terminno nga "astronomia" ken "astropiska"Urnosen
Iti sapapsap, ti termino nga "astronomia" wenno "astropisika" ket mabalin nga usaren a mangitudo iti daytoy a suheto.[2][3][4] Naibatay iti nainget a panagilawlawag ti diksionario, dagiti "astronomia" ket mangitudo "ti panagadal kadagiti panggep ken banag iti ruar ti tangatang ti Daga ken dagiti bukodda a kaipappanan ti bagi ken dagiti bukodda a kimiko a tagikua"[5] ken ti "astropisika" ket mangitudo ti sanga iti astronomia a mangitulag "dagiti panagkukua, maipapan ti bagi a tagikua, ken dinamiko a panagaramid kadagiti nailangtan a banag ken penomena".[6] Adda dagiti kaso, a kas ti pannakayamammo ti immuna a libro a pagadalan a Ti Maipapan ti Bagi a Law-ang babaen ni Frank Shu, "astronomai" ket mabalin nga usaren a mangipalawag ti kababalin a panagadal iti daytoy a suheto, a ti "astropisika" ket inusar a pannakaipalawag ti maidaya ti pisika a bersion iti daytoy a suheto.[7] Nupay kasta, gapu dagiti moderno a panagsuksukisok ti astronomia ket mangitulag kadagiti suheto a maikabagian ti pisika, ti moderno nga astronomia ket mabalin a matawagan iti astropisika.[2] Adda dagiti bassit a paset, a kas ti astrometria, ket puro nga astronomia nga adadda pay ngem astropisika. Dagiti nadumaduma a departamento a pagaramidan dagiti sientista ti panagsukisok iti daytoy a suheto ket mabalin nga agusar ti "astronomia" ken "astropisika," paset a depende no ti departamento ket naipakasaritaan a kimmappon iti pisika a departamento,[3] ken adu kadagiti propesional nga astronomo ket addaanda iti pisika nga adadda ngem dagiti grado nga astronomia.[4] Maysa kadagiti agpakauna a sientipiko a warnakan iti daytoy a paset ket ti Europeano a warnakan a nanaganan ti Astronomia ken Astropisika. Dagiti agpakauna a warnakan nga Amerikano ket ti Ti Astropisika a Warnakan ken Ti Astronomiko a Warnakan.
PakasaritaanUrnosen
Idi un-unana nga aldaw, ti astronomia ket binukel laeng ti panagpalpaliiw ken dagiti maipadpadto a panaggunay dagiti banag a makitkita babaen ti mata laeng. Kadagiti dadduma a lokasion, a kas ti Stonehenge, dagiti nasapa kultura ket nagurnosda kadagiti adu nga artipakto a mabalin a dagitoy ket adda kadagiti kapanggepan ti astronomia. Iti maipatinayon kadagiti seremonia a pangusar, dagitoy nga obserbatorio ket mabalin a mausar a panangikeddeng dagiti tiempo, ti nangruna a banag ti pannakaammo ti panagmula dagiti maapit, ken ti pay pannakaawat ti kaatiddog ti tawen.[8]
Sakbay a naparnuay dagiti ramit a kas ti teleskopio, ti nasapa a panagadal dagiti bituen ket naar-aramid laeng kadagiti lugar a mabalin a magun-od, a kas dagiti natayag a pasdek ken dagiti nangato a lugar nga inus-usar laeng ti mata. Idi rimmang-ay ti sibilisasion, a naipangpangruna idiay Mesopotamia, Tsina, Ehipto, Gresia, India, ken Tengnga nga Amerika, naaramid dagiti astronomiko nga obserbatorio, ken dagiti kapanunotan ti katutubo ti law-ang ket nangrugi a nasukisok. Kaaduan kadagiti nasapa nga astronomia ket pudno a binukel ti panagimapa kadagiti puesto dagiti bituen ken dagiti planeta, ti siensia tattan a naitudtudo a kas ti astrometrio. Manipud kadagitoy a panagpalpaliiw, dagiti nasapa a naipanpanunotan kadagiti planeta ket naporma, ken ti kasasaad ti Init, Bulan ken Daga iti law-ang ket pilosopiko a nasukisok. Ti Daga ket nainpamattian nga isu ti sentro ti law-ang a ti Init, ti Bulan ken dagiti bituen ket agpalpalikmut ti lawlawna. Daytoy ket naam-ammuan a kas ti heosentriko a modelo ti law-ang, wenno ti Ptolemaiko a sistema, a nainaganan daytoy babaen kenni Ptolomeo.[9]
Ti naisangsangayan a nangruna a nasapa a naiparang-ay ket isu idi ti panagrugi ti matematiko ken sientipiko nga astronomia, a nagrugi kadagiti Babilonio, a nangipundar kadagiti pundasion para kadagiti sumaganad nga astronomiko a tinawtawid a naparang-ay kadagiti adu a ken sabsabali a sibilisasion.[10] Ti Babilonio ket naduktalanda a dagiti lunar a salip ket nagsubsublida babaen dagiti siklo a naam-ammuan a kas ti saros.[11]
Kalpasan dagiti Babilonio, adda dagiti adu a panagrang-ay ti astronomia a naaramid idiay taga-ugma a Gresia ken ti Helenistiko a lubong. Ti Griego nga astronomia ket naiyuna a naidasig babaen ti panagsukisok ti nanakem, pisikal a panakailawlawag para iti nainlangitan a penomena.[12] Idi maika-3 a siglo BC, ni Aristarko iti Samos ket nagkarkulo ti kadakkel ti Daga, ken rinukodna ti kadakkel ken kaadayo ti Bulan ken ti Init, ken isu ti immuna a nangidiaya ti heliosentriko a modelo ti of sistema a solar. Idi maika-2 a siglo BC, ni Hiparko ket naduktalanna ti presesion, kinarkulona ti kadakkel ken kaadayo ti Bulan ken nagparnuay kadagiti kasapaan a naam-ammuan nga astronomiko a ramramit a kas ti astrolabio.[13] Ni Hiparko ket nagpartuat pay ti konprehensibo a katologo dagiti 1020 a bituen, ken kaaduan kadagiti konstelasion ti akin-amianan a hemisperio a naala manipud ti Griego nga astronomia.[14] Ti Antikythera a mekanismo (c. 150–80 BC) ket maysa idi a nasapa nga analogo a kompiuter a naidaremdem a mangkarkulo ti lokasion ti Init, Bulan, ken dagiti planeta para iti naited a petsa. Dagiti teknolohiko nga artipakto nga adda ti kapadpada a karikut ket saan a naiparuar aginggana idi maika-14 a siglo, nga idi ti mekaniko nga astronomiko a pagorasan ket rimmuar idiay Europa.[15]
Idi las-ud ti Tenga a Pnawen, ti astronomia ket kaaduan a nagtaltalinaay idiay mediebal nga Europa, aginggana idi maika-13 a siglo. Nupay kasta, ti astronomia ket rimmang-ay idiay Islamiko a lubong ken dagiti dadduma pay a paset ti lubong. Daytoy ti nakaiturongan ti pannakairuar dagiti immuna nga astronomiko nga obserbatorio iti Muslim a lubong babaen idi nasapa a maika-19 a siglo.[16][17][18] Idi 964, ti Andromeda nga Ariwanas, ti kadakkelan nga ariwanas idiay Lokal a Grupo, a naglaon ti Nagririmpuok a Bitbituen, ket naduktalan idi babaen ti Persiano nga astronomo a ni Azophi ken immun-una nga inpalpalawag idiay Libro dagiti Saan nga Agkutkuti a Bituen.[19] Ti SN 1006 a supernova, ti karaniagan nga nalawag a magnitud nga estelar a pasamak iti nairehistro apakasaritaan, ket napaliiw idi babaen ti Ehipsio Arabiko nga astronomo a ni Ali ibn Ridwan ken dagiti Insik nga astronomo idi 1006. Adda dagiti nalatak nga Islamiko nga (kadawyan ket Persiano ken Arabo) nga astronomo a nakaited kadagiti nangruna a kontribusion iti siensia ket mairaman ni Al-Battani, Thebit, Azophi, Albumasar, Biruni, Arzachel, Al-Birjandi, ken dagiti astronomo ti Maragheh ken Samarkand nga obserbatorio. Dagiti astronomo iti las-ud ti dayta a panawen ket nangipaammoda kadagiti adu nga Arabiko a nagan a tattan ket maus-usar para kadagiti agmaymaysa a bituen.[20][21] Naipampamattian pay a dagiti tidda ti nadaddadael idiay Nalatak a Zimbabwe ken Timbuktu[22] ket mabalin a nangibalay ti maysa nga astronomiko nga obserbatorio.[23] Dagiti Europeano ket datida a namatmati nga awan ti astronomiko a panagpalpaliiw iti sakbay ti kolonial a Tengnga a Panawen a sub-Sahara nga Aprika ngem dagiti moderno a nadukduktalan ket mangipakpakita ti sabali.[24][25][26][27]
Sientipiko a rebolusionUrnosen
Idi las-ud ti Renasimiento, ni Nicolaus Copernicus ket nangisingasing ti maysa a heliosentriko a modelo ti sistema a solar. Dagiti obrana ket insalsalakan, pinadakkel, ken sinimpa babaen ni Galileo Galilei ken Johannes Kepler. Ni Galileo ket nagpabaro babaen ti panag-usar kadagiti teleskopio tapno mapasayaat dagitipanagpalpaliiwna.[28]
Ni Kepler ket isu idi ti immuna anagaramid ti sistema a nangipalpalawag kadagii husto a salaysay ti panaggunay dagiti planeta nga adda ti Init iti tengnga. Nupay kasta, ni Kepler ket saan a nagballigi a nagaramid ti pagannurotan a teoria para kadagiti linlinteg a sinursuratna.[29] Daytoy ket naaramid babaen ti pinarnuay ni Isaac Newton a nainlangitan a dinamika ken ti linteg ti panagguyod tapno maikanungpalan a maipalpalawag dagiti panaggunay dagiti planeta. Ni Newton ket nagparang-ay pay ti agballatek a teleskopio.[28]
Dagiti adu pay a pannakaduktal ket gapu kadagiti pannakaparang-ay ti kadakkel ken kasayaat dagiti teleskopio. Adda dagiti nasaysayaat a katologo dagiti bituen a pinataud babaen ni Lacaille. Ti astronomo a ni William Herschel ket nagaramid kadagiti naisalaysayan a katologo dagiti nebulosidad ken rimpuok, ken idi 1781 nakaduktal ti planeta a Uranus, ti immuna a nabirukan a planeta.[30] Ti kaadayo ti maysa a bituen ket nairanngarang idi 1838 idi ti paralahe ti 61 Cygni ket rinukod idi ni Friedrich Bessel.[31]
Idi las-ud ti maika-18 ken 19 a sigsiglo, ti pannakaikaskaso iti tallo a bagi a parikut babaen ni Euler, Clairaut, ken ni D'Alembert ket nangiturong ti nakanatad a panagipadto kadagiti panggep a panaggunay ti Bulan ken dagiti planeta. Daytoy nga obra ket pinasayaat babaen ni Lagrange ken ni Laplace, a nangpalubos a makarkulo ti masa dagiti planeta ken bulbulan manipud kadagiti panagkutkutida.[32]
Dagiti naisangsangayan a pannakaparang-ay ti astronomia ket gapuanan ti pannakaiyamaamo ti baro a teknolohia, a mairaman ti espektroskopio ken otograpia. Ni Fraunhofer ket nakaduktal kadagiti agarup a 600 a banda ti espektro ti Init idi 1814–15, a daytoy ket, idi 1859, ni Kirchhoff ket nangipakita kadagiti taudan ti kaadda dagiti nadumaduma nga elemento. Dagiti bituen napasingkedan a kapadpada ti Init ti Daga, ngem adda dagiti nawatiwat a sakup dagiti temperatura, masa, ken kadakkel.[20]
Ti kaadda ti ariwanas ti Daga, ti Nagririmpuok a Bitbituen, a kas maysa a nailasin a grupo dagiti bituen, ket napasinkedang laeng idi maika-20 a siglo, a mairaman ti kaadda dagiti "akin-ruar" nga ariwanas, ken kalpasan ti daytoy, ti pannakaipalawag ti Law-ang, a nakitkita iti panagadayo dagiti kaaduan nga ariwanas manipud ti kaniatayo.[33] Ti moderno nga astronomia ket nakaduktal pay kadagiti adu a naisalsalumina a banbanag a kas dagiti quasar, pulsar, blazar, ken dagiti radio nga ariwanas, ken nagus-usar kadagitoy a panagpalpaliiw tapno makaparang-ay kadagiti maipapan iti bagi a teoria a mangipalpalawag kadagitoy a banbanag iti termino dagiti maipadpada a naisalsalumina a banbanag a kas dagiti nangisit nga abut ken dagiti neutron a bituen. Ti maipapan iti bagi a kosmolohia ket nakaaramid kadagiti adu a panagrang-ay idi las-ud ti maika-20 a siglo, nga adda ti modelo ti Big Bang nga adu a nasupsuportaran babaen kadagiti ebidensia nga inted babaen ti astronomia ken pisika, a kasla iti kosmiko a mikroonda a likudan a radiason, ti linteg ni Hubble, ken ti kosmolohiko a kaadu dagiti elemento. Dagiti limbang a teleskopio ket nangpalubos kadagiti panagrukod kadagiti paset ti elektromagnetiko nga espektro a kadawyan a nalappedan wenno pusasawan babaen ti tangatang.
Mapalpaliiw nga astronomiaUrnosen
Iti astronomia, ti kangrunaan a taudan kadagiti pakaammo a maipanggep dagiti nainlangitan a bagi ken dagiti dadduma pay a banag ket ti makitkita a lawag wenno ti sapasap ti elektromagnetiko a radiasion.[34] Ti mapalpaliiw nga astronomia ket mabalin a mabingbingay babaen kadagiti napalpaliiw a rehion ti elektromagnetiko nga espektro. Adda dagiti paset ti espektro a mabalin a mapaliiw manipud ti rabaw ti Daga, bayat a dagiti dadduma a paset ket mabalin a mapaliiw laeng manipud ti nangato a lugar wenno ti limbang. Ti naisangsangayan a pakaammo kadagitoy a subpaset ket naited dita baba.
Radio nga astronomiaUrnosen
Ti radio nga astronomia ket adalenna ti radiasion dagiti kaatiddog ti allon a dakdakkel ngem ti agarup a maysa a milimetro.[35] Ti radio nga astronomia ket maigiddiat manipud kadagiti sabali a porma ti mapalpaliiw nga astronomia gapu a ti napaliiw a allon ti radio ket mabalin a matrato a kas dagiti allon ngem kas dagiti mapagtalkan a poton. Isu nag, daytyoy ket nalaklaka a marukod ti amplitud ken paset dagiti allon ti radio, a dagitoy ket saan a nalaka a maaramid kadagiti ababa a kaatiddog ti allon.[35]
Urayno adda dagiti allon ti radio a mapatpataud babaen dagiti astronomiko a banag iti porma iti sengngaw ti pudot, kaaduan kadagiti radio a sengngaw a mapalpaliiw manipud ti Daga ket makitkita iti porma iti sinkrotron a radiasion, a daytoy ket mapataud no dagiti elektron ket agbalbalatokda kadagiti magnetiko a lugar.[35] Iti maipatinayon, adda dagiti bilang dagiti espektral a linia a mapataud babaen ti interestelar nga alingasaw, a kas ti hidroheno nga espektral a linia iti 21 cm, ket mabalin a mapaliiw kadagiti atiddog nga allon ti radio.[7][35]
Adda dagiti nawatiwat a kita dagiti mapaliiw a banag iti kaatiddog ti allon nga allon ti radio, ket mairaman dagiti supernova, interestelar nga alingasaw, dagiti pulsar, ken dagiti aktibo a galaktiko a katengngaan.[7][35]
Inpranalabbasit nga astronomiaUrnosen
Ti inpranalabbasit nga astronomia ket mangipanggep ti pannakaduktal ken panagusig iti inpranalabbasit a radiasion (kaatiddog dagiti allon nga atatiddog ngem ti nalabbasit a lawag). Malaksid iti kaatiddog dagiti allon nga asideg ti makitkita a lawag, ti inpranalabbasit a radiason ket nakaro a masagsagepsep babaen ti tangatang, ken ti tangatang ket agpataud kadagiti adu a sengngaw ti inpranalabbasit. Iti gapuna daytoy, dagiti oberbatorio ti inpranalabbasit ket nasken a mabirukan iti nangato, namaga a luglugar wenno iti limbang. Ti inpranalabbaga nga espektro ket nasayaat kadagiti panagadadalkadagiti banag a nalamiis unay nga agrangarang ti makitkita a lawag, a kasla dagiti planeta ken dagiti sirkumestelar ar disko. Dagiti at-atiddog nga atiddog nga allon ti inpranalabbasit ket mabalinda pay a serrekan dagiti ulep ti tapok a manglapped ti makitkita a lawag, a mangipalubos ti panagpalpaliiw kadagiti ubbing a bituen kadagiti molekular nga ulep ken dagiti bugas dagiti ariwanas.[36] Adda dagiti molekula ket napigsada nga agraniag iti inpranalabbasit. Daytoy ket mabalin nga usaren ti panagadal ti kimika idiay limbang; ken ti naisangsangayan mabalin daytoy nga agbduktal ti danum kadagiti bandus.[37]
Optikal nga astronomiaUrnosen
Iti naipakasaritaan, ti optikal nga astronomia, ken natawtawagan pay a kas ti makitkita a lawag nga astronomia, ket isu ti kadaanan a porma iti astronomia.[38] Dagiti optikal a ladawan ket kasisigud a nainladawan babaen ti ima. Idi naladaw a maika-19 a sigllo ken kaaduan ti maika-20 a siglo, dagiti ladawan ket naar-aramid nga inus-usar ti potograpiko nga aruaten. Dagiti moderno a ladawan ket naar-aramid iti panagusar kadagiti dihital a panagiduktalan, a naisangsangayan kadagiti panagiduktalan nga agus-usar ti nakargaan-nasilpuan nga aparato (CCDs). Nupay ti makitkita a lawag ket gumay-at manipud ti agarup a 4000 Å aginggana ti 7000 Å (400 nm aginggana ti 700 nm),[38] ti isu met laeng ng aruaten a maus-usar kadagitoy a kaatiddog ti allon ket maus-usar a panagpalpaliiw kadagiti asideg-bioleta ken asideg-inpranalabbasit a radiasion.
Ultrabioleta nga astronomiaUrnosen
Ti ultrabioleta nga astronomia ket sapasap a maus-usar a mangitudo kadagiti panagpalpaliiw iti ultrabioleta a kaatiddog ti allon a nagbaetan ti agarup a 100 ken 3200 Å (10 aginggana ti 320 nm).[35] Dagiti lawag iti daytoy a kaatiddog ti allon ket masagepsep babaen ti tangatang ti Daga, isu nga dagiti panagpalpaliiw kadagitoy a kaatiddog ti allon ket nasken a maaramid manipud kadagiti nangato a tangatang wenno manipud ti limbang. Ti ultrabioleta nga astronomia ket nasaysayaat a maitutop ti panagadal ti pudot a radiasion ken dagiti espektral a sengngaw dagiti linia manipud kadagiti napudot nga asul a bituen (dagiti OB a bituen) a dagitoy ket naraniag unay iti daytoy nga allon ti banda. Daytoy ket mangiraman kadagiti asul a bituen kadagiti sabsabali nga ariwanas, a pinunpuntaan dagiti nadumaduma nga ultrabioleta a pangsuksukisok. Dagiti sabsabali a banag a kadawyan a napalpaliiw iti ultrabioleta a lawag ket mairaman dagiti planetario a nebulosa, dagiti supernova a tidda, ken dagiti aktibo a galaktiko a katengngaan.[35] Nupay kasta, ti ultrabioleta a lawag ket nalaka masagepsep babaen ti interestelar a tapok, isu a nasken ti husto a panag-paisu kadagiti ultrabioleta a panagrukod.[35]
BibliograpiaUrnosen
- Forbes, George (1909). History of Astronomy. London: Plain Label Books. ISBN 1-60303-159-6. Magun-od idiay Proyekto ti Gutenberg,Google books
- Harpaz, Amos (1994). Stellar Evolution. A K Peters, Ltd. ISBN 978-1-56881-012-6.
- Unsöld, A.; Baschek, B. (2001). The New Cosmos: An Introduction to Astronomy and Astrophysics. Springer. ISBN 3-540-67877-8.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Unsöld, Albrecht; Baschek, Bodo; Brewer, W.D. (2001). Ti Baro a Kosmos : Ti Panagiyamammo ti Astronomia ken Astropisika. Berlin, New York: Springer. ISBN 3-540-67877-8.
- ^ a b Scharringhausen, B. "Usiosero ti Kaipapanan ti Astronomia: Ania kadi ti paggiddiatan a nagbaetan ti astronomia ken astropisika?". Naala idi 20 Hunio 2007.
- ^ a b Odenwald, S. "Dagiti naidulin a Saludsod ken Sungbat ti Astronomia: Ania kadi ti paggiddiatan a nagbaetan ti astronomia ken astropisika?". Naala idi 20 Hunio 2007.
- ^ a b "Penn State Erie-a Pagadalan iti Siensia-Astronomia ken Astrophisika". Naala idi 20 Hunio 2007.
- ^ "Merriam-Webster Online". Dagiti nagbanagan par aiti "astronomia". Naala idi 20 Hunio 2007.
- ^ "Merriam-Webster Online". Dagiti nagbanagan para iti "astropisika". Naala idi 20 Hunio 2007.
- ^ a b c Shu, F. H. (1982). Ti Maipapan ti Bagi a Law-ang. Mill Valley, California: Dagiti Libro ti Unibersidad ti Siensia. ISBN 0-935702-05-9.
- ^ Forbes, 1909
- ^ DeWitt, Richard (2010). "Ti Ptolemaiko a Sistema". Dagiti sirmata ti lubong: Ti Pangyuna ti Pakasaritaan ken Pilosopia ti Siensia. Chichester, Inglatera: Wiley. p. 113. ISBN 1-4051-9563-0.
- ^ Aaboe, A. (1974). "Scientific Astronomy in Antiquity". Pilosopiko a Transaksion ti Naarian a Kagimongan. 276 (1257): 21–42. Bibcode:1974RSPTA.276...21A. doi:10.1098/rsta.1974.0007. JSTOR 74272.
- ^ "Dagiti salip ken ti Saros". NASA. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 30 Oktubre 2007. Naala idi 28 Oktubre 2007.
- ^ Krafft, Fritz (2009). "Astronomia". Iti Cancik, Hubert; Schneider, Helmuth (dagiti ed.). Baro a Pauly ni Brill.
- ^ "Hiparko iti Rodas". Pagadalan iti Matematika ken Estadistika, Unibersidad ti St Andrews, Eskosia. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 23 Oktubre 2007. Naala idi 28 Oktubre 2007.
- ^ Thurston, H., Nasapa nga Astronomia. Springer, 1996. ISBN 0-387-94822-8 p. 2
- ^ Marchant, Jo (2006). "Panagsuksukisok ti napukaw nga oras". Nature. 444 (7119): 534–8. Bibcode:2006Natur.444..534M. doi:10.1038/444534a. PMID 17136067.
- ^ Kennedy, Edward S. (1962). "Panagrepaso: Ti Obserbatorio iti Islam ken ti Bukodna a Lugar iti Sapasap a Pakasaritaan ti Obserbatorio babaen ni Aydin Sayili". Isis (warnakan). 53 (2): 237–239. doi:10.1086/349558.
- ^ Micheau, Francoise. "Dagiti Sientipiko nga Instituto iti Mediebal nga Asideg a Daya": 992–3. Makasapul ti dakamat journal iti
|journal=(tulong), iti (Rashed & Morelon 1996, pp. 985–1007)
- ^ Nas, Peter J (1993). Urban Symbolism. Brill Academic Publishers. p. 350. ISBN 90-04-09855-0.
- ^ Kepple, George Robert; Glen W. Sanner (1998). Ti Rabii a Langit Pagsurotan ti Agpalpaliiw, Tomo 1. Willmann-Bell, Inc. p. 18. ISBN 0-943396-58-1.
- ^ a b Berry, Arthur (1961). Ti Ababa a Pakasaritaan ti Astronomia Manipud ti Immun-una a Panawen Aginggana ti Maikasangapulo ket siam a Siglo. New York: Dover Publications, Inc. ISBN 0-486-20210-0.
- ^ Hoskin, Michael, ed. (1999). Ti Cambridge nga Ababa a Pakasaritaan ti Astronomia. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. ISBN 0-521-57600-8.
- ^ McKissack, Pat; McKissack, Frederick (1995). Ti naarian a pagarian iti Ghana, Mali, ken Songhay: biag idiay mediebal nga Aprika. H. Holt. ISBN 978-0-8050-4259-7.
- ^ Clark, Stuart; Carrington, Damian (2002). "Ti salip ket nangiyeg ti pannakaitunton ti mediebal nga Aprikano nga obserbatorio". Baro a Sientista. Naala idi 3 Pebrero 2010.
- ^ "Agsuksukisok ti Kosmiko nga Aprika ti Aprika nga astronomia". Siensia idiay Aprika. Naala idi 3 Pebrero 2002.
- ^ Jarita C. Holbrook; Medupe, R. Thebe; Urama, Johnson O. (2008). Astronomia ti Aprikano a Kultura. Springer. ISBN 978-1-4020-6638-2.
- ^ "Dagiti Aprikano ket nagad-adalda iti astronomia idi mediebal a panawen". Ti Naarian a Kagimongan. 30 Enero 2006. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 9 Hunio 2008. Naala idi 3 Pebrero 2010.
- ^ Stenger, Richard Ti bituen ket nangipalpalawag ti Aprikano a 'Stonehenge'. CNN. Disiembre 5, 2002. Naala idi 2011-12-30.
- ^ a b Forbes, 1909, pp. 58–64
- ^ Forbes, 1909, pp. 49–58
- ^ Forbes, 1909, pp. 79–81
- ^ Forbes, 1909, pp. 147–150
- ^ Forbes, 1909, pp. 74–76
- ^ Belkora, Leila (2003). Panagtartaripato kadagiti kalangitan: ti sarita ti pannakaduktaltayo iti Nagririmpuok a Bitbituen. CRC Press. pp. 1–14. ISBN 978-0-7503-0730-7.
- ^ "Elektromagnetiko nga Espektro". NASA. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 5 Septiembre 2006. Naala idi 8 Septiembre 2006.
- ^ a b c d e f g h Cox, A. N., ed. (2000). Astropisikal a Kuantidan ni Allen. New York: Springer-Verlag. p. 124. ISBN 0-387-98746-0.
- ^ Staff (11 Septiembre 2003). "No apay a ti inpranalabbasit ng astronomia ket nadayeg a topiko". ESA. Naala idi 11 Agosto 2008.
- ^ "Inpranalabbasit nga Espektroskopia – Ti Pakadagupan". NASA/IPAC. Naala idi 11 Agosto 2008.
- ^ a b Moore, P. (1997). Atlas iti Law-ang ni Philip. Gran Britania: George Philis Limited. ISBN 0-540-07465-9.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Dagiti midia a mainaig iti Astronomia iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Astronomia iti Wikiquote (iti Ingles)
Dagiti obra a mainaig iti Astronomia iti Wikisource (iti Ingles)
- Kosmiko a Panagbanniaga: Ti Pakasaritaan ti Sientipiko a Kosmolohia (iti Ingles)
- Astronomia ti Akin-abagatan a Hemisperio (iti Ingles)


text:
Pagsasao a Mintil
Ti pagsasao a Mintil (tinawtawagna pay iti Batek Tanum wenno Tanɨm) ket ti mabalin nga awanen nga oborihinal a pagsasao a Mon–Khmer ti Malaya. Kadagiti tawen ti naladaw a 1960, nakaduktal ni Geoffrey Benjamin kadagiti agsasao iti Mintil kadagiti pasiente iti maysa nga ospital ti Orang Asli idiay Ulu Gombak, iti ruar bassit ti Kuala Lumpur (Benjamin 2011).[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Mintil iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Mintil". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
- ^ Benjamin, Geoffrey. 2011. The current situation of the Aslian languages. m.s.


text:
Negros Oriental
Ti Negros Oriental ket maysa a probinsia iti Filipinas a masarakan iti rehion ti Tengnga a Visayas (Rehion VII) ; sakupenna ti akin-abagatan-a-daya a gudua ti Isla ti Negros. Ti kapitoliona ket ti Siudad ti Dumaguete.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Addaan ti Negros Oriental iti 19 nga ili ken 6 a siudad.
Dagiti siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
- Siudad ti Bais
- Siudad ti Bayawan (Tulong)
- Siudad ti Canlaon
- Siudad ti Dumaguete
- Siudad ti Tanjay
- Siudad ti Guihulngan
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
- Amlan (Ayuquitan)
- Ayungon
- Bacong
- Basay
- Bindoy (Payabon)
- Dauin
- Jimalalud
- La Libertad
- Mabinay
- Manjuyod
- Pamplona
- San Jose
- Santa Catalina
- Siaton
- Sibulan
- Tayasan
- Valencia (Luzurriaga)
- Vallehermoso
- Zamboanguita
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti daulo ti probinsia: Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno, Siudad ti Quezon- Naala idi 06 Enero 2013
- ^ Tengnga a Visayas Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion VII (Tengnga a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion VII (Tengnga a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion VII (Tengnga a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion VII (Tengnga a Visayas)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]


text:
Disiembre 16
Ti Disiembre 16 ti maika-350 nga aldaw ti tawen (maika-351 kadagiti bisiesto a tawen) iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 15 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1946 – Timmipon ti Tailandia iti Nagkaykaysa a Pagpagilian.
- 1979 – Timmipon ti Libya kadagiti sabali nga uppat a pagilian ti OPEC iti pannagipangina ti presio ti krudo, ken nagbanagan daytoy ti dagus ken dramatiko nga epekto idiay Estados Unidos.
- 1991 – Inrangarang ti Kazakhstan ti pannakawayawaya manipud iti Kappon ti Sobiet.
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1730 – Diego Silang, Filipino a rebolusionario (pimmusay 1763)
- 1896 – Anna Anderson, impostor a nagtunton nga isu ni Nalatak a Dukesa ti Rusia (pimmusay 1984)