text:
Pagsasao a Maranao
Ti Maranao (Maranao [ˈmәranaw] Mëranaw)[2] ket pagsasao nga Austronesio nga insasao ti tattao a Maranao kadagiti probinsia ti Lanao del Norte ken Lanao del Sur idiay Pilipinas, ken idiay Sabah, Malaysia.
Dagiti linaon
Ponolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dita baba ket ti sistema nga uni ti Maranao a mairaman dagiti taudan a ponetiko a langlangai.[3]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Reperensia ti Maranao iti Ethnologue (maika-17 nga ed., 2013)
Reperensia ti Iranun iti Ethnologue (maika-17 nga ed., 2013)
- ^ http://www.kwf.gov.ph/wp-content/uploads/Ortograpiyang-Pambansa1.pdf
- ^ Lobel, Jason William. 2013. Sasao ti Pilipinas ken Amianan a Borneo: dagiti parikut ti deskripsion, subgrupo, ken rekonstruksion. Ph.D. dissertation. Manoa: Unibersidad ti Hawai'i at Manoa.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Bansa.org, Diksionario ti Maranao


c: text/html

text:
John Locke
Ni John Locke FRS ( /ˈlɒk/; 29 Agosto 1632 – 28 Oktubre 1704), kaaduan a naamammoan a kas ti Ama ti Klasiko a Liberalismo,[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Locke, John. Ti Surat a Maipanggep ti Panakaipatuboy Routledge, New York, 1991. p. 5 (Pangyuna)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti John Locke idiay Wikimedia Commons
Dagiti ob-obra a mainaig ti John Locke idiay Wikisource
Dagiti sasao a mainaig ti John Locke idiay Wikiquote

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Apartheid
Ti apartheid (Pannakabalikas nga Aprikaans: [ɐˈpɑːrtɦɛit]; manipud ti Aprikaans[1] "ti kasasaad iti panagsisina") ket maysa a sitema idi ti segragasion ti puli a naipatungpal babaen ti lehislasion babaen dagiti gobierno ti Nailian a Partido (NP), nga isuda ti agturturay manipud idi 1948 aginggana idi 1994, iti Abagatan nga Aprika, babaen dagiti karbengan dagiti kaaduan nga agtataeng a nangisit iti Abagatn nga Aprika ket nalappedan ken ti nataltalinaay idi ti minoridad a panagturay ti supremasia ti puraw ken ti Aprikaner. Ti apartheid ketnaparang-ay idi kalpasan ti Sangalubongan a Gubat II babaen dagiti gunglo a tinurturayan ti Nailain a Partido ti Aprikaner ken ti Broederbond organisations ken naisansanay pay idiay Abagatan a laud nga Aprika, nga inadministro babaen ti Abagatn nga Aprika babaen ti bilin ti Liga ti Pagpagilian (nawaswas idi 1966 babaen ti Resolusion 2145 ti Nagkaykaysa a Pagpagilian[2]), aginggana idi nakagun-od ti pannakwaya a kas Namibia idi 1990.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Naikabil iti Dictionary.com para iti 'apartheid'". Naala idi 11 Agosto 2012.
- ^ "Dagiti Resolusion nga Inampon babaen ti Sapasap nga Asemblia iti las-ud ti Maika-21 a Gimongan". Naala idi 11 Agosto 2012.
- ^ Gallagher, Michael. "Ti Pannakaipasngay ken Ipupusay ti apartheid". BBC News. Naala idi 17 Hunio 2002.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Apartheid idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Apartheid idiay Wikiquote


text:
Obwalden
Ti Obwalden (Aleman: Obwalden (tulong·paammo)) ket maysa a kanton idiay Suisa. Daytoy ket mabirukan idiay tengnga ti Suisa. Ti kapitoliona ket ti Sarnen. Daytoy a kanton ket aglaon ti heograpiko a sentro iti Suisa.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Arealstatistik Standard - Kantonsdaten nach 4 Hauptbereichen
- ^ Opisina ti Suiso a Pederal nga Estadistika – STAT-TAB Ständige und Nichtständige Wohnbevölkerung nach Region, Geschlecht, Nationalität und Alter (Aleman) Naala idi 10 Disiembre 2011
Kasilpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Kanton iti Obwalden idiay Wikimedia Commons


text:
Yuri Gagarin
Ni Yuri Alekseyevich Gagarin (Ruso: Ю́pий AлekcéeBич ГarápиH[1]; IPA: [ˈjʉrʲɪj ɐlʲɪˈksʲejɪvʲɪtɕ ɡɐˈɡarʲɪn]; 9 Marso 1934 – 27 Marso 1968) ket maysa idi a Sobiet a piloto ken kosmonauta. Isu idi ti immuna a tao a nagbanniaga a napan idiay akin-ruar a limbang, idi ti Vostok a lugan ti limbang ket nakalpas ti maysa a pagliklikmutan ti Daga idi 12 Abril 1961.
Ni Gagarin ket nagbalin a maysa nga internasional a selebridad, ken nagungunaan idi kadagiti adu a medalia ken dagiti titulo, a mairaman ti Banuar ti Kappon ti Sobiet, ti kangatuan a pammadayaw ti pagilian. Ti Vostok 1 ket nangmarka nga is-isu laeng ti luganna ti limbang, ngem nagserbi a kas reserba a tripulante ti mision ti Soyuz 1 (a kinanungpalan ti didigra a panakaibangga). Kalpasan daytoy ni Gagarin ket nagbalin a deputado a drektor nga agsansanay ti Sentro ti Panagsanay ti Kosmonauta idiay ruar ti Moscow, a kalpasan daytoy ket naipanaganan kaniana. Ni Gagarin ket pimmusay idi 1968 idi ti panagsansanay a MiG 15 a jet a pinilotona ket naibangga.
Dagiti linaon
Nasapa a biag[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Yuri Gagarin ket naipasngay idi idiay purok ti Klushino idiay asideg ti Gzhatsk (naipanaganan kenni Gagarin idi 1968 kalpasan idi pimmusay), (itan ket idiay Smolensk Oblast, Russia), idi 9 Marso 1934.[2] Dagiti nagannak kaniana, ket ni Alexey Ivanovich Gagarin ken ni Anna Timofeyevna Gagarina, ket nagtrabtrabahoda iti kolektibo a pagtalonan.[3] Urayno nailaslasinda kadagiti reporta babaen ti nbaliaks a naipatarus ti Inggles a kas "mintalon", isuda idi ket saan a dagiti "mintalon". Ni Anna Timofeevna ket naamammoan idi a kas maysa a nalaeng nga agbasbasa, ken ni Aleksej Ivanovich ket maysa a nalaing a allawagi. Ni Yuri ket isu ti maikatlo kadagiti uppat nga ubbing, ken ti kinauna a kabsatna a babai ket timmulong a nagpadakkel kaniana bayat a dagiti nagannak kaniana ket nagtrabtrabahoda. A kas dagiti riniwriw a tattao idiay Kappon ti Sobiet, ti pamilia a Gagarin ket nagsagsagaba idi las-ud ti panagsakup ti Nazi idi Maikadua a Sangalubongan a Gubat. Kalpasan idi ti maysa nga opisial ti Aleman ket innalana ti balayda, ti pamilia ket nangipatakder ti bassit a kalapaw nga idiay ti naggigiananda ti maysa a tawen ken siam a bulan aginggana ti panapatingga ti panagsakup.[4] Dagidi dua a kinauna kakabsatna ket naipammatalawda idiay Nazi nga Alemania para iti panagtagtagabu idi 1943, ken saanda a nagsubsubli aginggana ti kalpasan ti gubat. Idi 1946, ti pamilia ket immalisda idiay Gzhatsk.[4]
Karrer iti Sobiet nga Aero Puersa[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi isu ket maysa nga agtutubo, ni Gagarin nagbalin a nagayayat iti limbang ken dagiti planeta.[5] Kalpasan ti panagbasa ti maysa a tawen idiay teknikal nga Eskuela ti Propesion idiay Lyubertsy, ni Gagarin ket napili idi para iti adu pay a panagsanay iti maysa a nangato a teknikal nga eskuela idiay Saratov. Bayta nga adda idiay, isu ket kimmappon iti "AeroClub", ken nakasursuro nga agpatayab ti maysa a nalag-an a maipatayab a lugan, ti maysa a pagliwliwaanna a nakakapkapanan ti kaaduan a panawenna.
Idi 1955, kalpasan ti panagturposna ti teknikal a panagbasbasaa, isu ket simmrek ti panagpatayab a panagsanay iti milisi idiay Eskuela ti Piloto ti Orenburg. Bayat nga adda idiay naamammuanna ni Valentina Goryacheva, nga isu ti inasawan idi 1957, kalpasan ti panakagun-odna ti piloto a payakna iti maysa a MiG-15. Kalpasan ti panagturpos, isu ket naipatudonan idiay pagpatayab. Isu ket nagbalin a maysa a Teniente iti Aero Puersa ti Sobiet idi 5 Nobiembre 1957; idi 6 Nobiembre 1959 isu ket nakagun-od ti ranggo iti Kangatuan a Teniente.[6]
Karrer iti Sobiet a programa ti limbang[urnosen | urnosen ti taudan]
Panakapili ken panagsanay[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi 1960, kalpasan ti panabirbiruk ken ti maysa a pamay-an ti panagpili, ni Yuri Gagarin ket napili idi a kinaduaanna dagiti 19 a piloto para iti Sobiet a programa ti limbang. Ni Gagarin ket napilpili par aidi para kadagiti nalalaing a panagsanay a grupo a naamammoan a kas dagiti Sochi nga Innem, a dagitoy ti nagtaudan a nakapilian dagiti immuna a kosmonauta ti Vostok a programa. Ni Gagarin ken dagiti prospektibo a kandidato ket naisuheto kadagiti eksperimento a naidaremdem a mangpadas ti pisikal ken sikolohikal a kaibturda; isu ket napan pay ti panagsanay para iti sumaruno a panagpatayab. Manipud kadagiti duapulo a napilpili, ti dimteng a napili para iti umuna panagpatayab ket ni Gagarin ken ni Gherman Titov gapu kadagiti kalaingda iti las-ud ti kadagit panagsanayda ken dagiti pay maipapan ti bagi a panakaidasig — ti pagyanan ket limitado idiay bassit a pagmanehuan ti Vostok, ken dagitoy dua a lallaki ket pandekda. Ni Gagarin idi ket 1.57 metro (5 ft 2 in) ti katayagna.[3]
Ipupusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi 27 Marso 1968, bayat a kadawyan nga agsasanay iti panagpatayab manipud idiay Pagpatayaban ti Chkalovsky, isu ken ti instruktor ti panagpatayab a ni Vladimir Seryogin ket pimmusay iti maysa a pannakaitupa ti MiG-15UTI idiay asideg ti ili ti Kirzhach. Dagiti bangkay ni Gagarin ken ni Seryogin ke nakremado ken dagit dapo ket naipunpon kadagiti diding ti Kremlin idiay Nalabbasit a Kuadrado.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti umuna a naganna ket sagpaminsan a naitrasliterado ti Yuriy, Youri, ken Yury.
- ^ Hanbury-Tenison, Robin, ed. (2010). Dagiti Nalatak nga Eksplorador. Londres: Thames & Hudson. p. 270. ISBN 978-0-500-25169-0.
- ^ a b Tito, Dennis (13 Nobiembre 2006). "Yuri Gagarin". Oras Europa babaen ti Time.com. Naidulin manipud ti kasisigud idi 26 Marso 2008.
- ^ a b Moskvitch, Katia (3 Abril 2011). "Ti Klushino ni Yuri Gagarin: Ti naliplipata a a balay ti naisalaysayan ti limbang". BBC News. Naala idi 4 Abril 2011.
- ^ French, Francis; Burgess, Colin (2007). Into Idiay Naulimek a Baybay: Dagiti Nangiyununa ti Limbang a Panawen, 1961-1965. Lincoln: Unibersidad ti Nebraska Press. p. 2. ISBN 0-8032-1146-5. OCLC 71210133.
- ^ (Ruso) "Юpий AлekceeBич ГarapиH". Astronaut.ru. 11 Hulio 2007. Naala idi 30 Marso 2008.
Dagiti taudan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Bassin, Mark; Kelly, Catriona, eds. (2012). Soviet and Post-Soviet Identities. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 140–141. ISBN 1107011175.
- Gavrilin, Vyacheslav Mikhailovich (1973). Sportsmen of the Soviet Army. Moscow: Novosti Press Agency. OCLC 23374154.
- Siddiqi, Asif A (2000). Challenge to Apollo: The Soviet Union and the Space Race, 1945–1974. Washington, D.C.: NASA. OCLC 48909645. SP-2000-4408. Part 1 (page 1-500), Part 2 (page 501-1011).
- Hall, Rex; Shayler, David (Mayo 2001). The rocket men: Vostok & Voskhod, the first Soviet manned spaceflights. Springer. p. 350. ISBN 1-85233-391-X.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Jenks, Andrew L (2012). The Cosmonaut Who couldn't Stop Smiling: The Life and Legend of Yuri Gagarin. Northern Illinois University Press. ISBN 978-0-87580-447-7.
- Cole, Michael D (1995). Vostok 1: First Human in Space. Springfield, NJ: Enslow. ISBN 0-89490-541-4.
- Doran, Jamie; Bizony, Piers (1998). Starman: The Truth Behind the Legend of Yuri Gagarin. London: Bloomsbury. ISBN 0-7475-4267-8.
- "S. P. Korolev. Encyclopedia of life and creativity" - edited by C. A. Lopota, RSC Energia. S. P. Korolev, 2014 ISBN 978-5-906674-04-3
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sasao a mainaig ti Yuri Gagarin idiay Wikiquote
Dagiti midia a mainaig ti Yuri Gagarin idiay Wikimedia Commons


text:
Llanera, Nueva Ecija
Ti Llanera ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Nueva Ecija iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Llanera ket nabingbingay a politikal iti 22 a barbaranggay.[2]
- A. Bonifacio
- Caridad Norte
- Caridad Sur
- Casile
- Florida Blanca
- General Luna
- General Ricarte
- Gomez
- Inanama
- Ligaya
- Mabini
- Murcon
- Plaridel
- Bagumbayan (Poblacion)
- San Felipe
- San Francisco
- San Nicolas
- San Vicente
- Santa Barbara
- Victoria
- Villa Viniegas
- Bosque
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Nueva Ecija". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 11 Agosto 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Luzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Nueva Ecija". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 11 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
San Antonio, Quezon
Ti San Antonio ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Quezon iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Nabingbingay a politikal ti San Antonio iti 20 a barbaranggay.[2]
- Arawan
- Bagong Niing
- Balat Atis
- Briones
- Bulihan
- Buliran
- Callejon
- Corazon
- Del Valle
- Loob
- Magsaysay
- Matipunso
- Niing
- Poblacion
- Pulo
- Pury
- Sampaga
- Sampaguita
- San Jose
- Sinturisan
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Quezon". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 16 Septiembre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Calabarzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Quezon". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 16 Septiembre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Macalelon, Quezon
Ti Macalelon ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Quezon iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Nabingbingay a politikal ti Macalelon iti 30 a barbaranggay.[2]
- Amontay
- Anos
- Buyao
- Candangal
- Calantas
- Lahing
- Luctob/Townsite
- Mabini Ibaba
- Mabini Ilaya
- Malabahay
- Mambog
- Olongtao Ibaba
- Olongtao Ilaya
- Padre Herrera
- Pajarillo
- Pinagbayanan
- Rodriquez (Pob.)
- Rizal (Pob.)
- Castillo (Pob.)
- Pag-Asa (Pob.)
- Masipag (Pob.)
- Damayan (Pob.)
- San Isidro
- San Jose
- San Nicolas
- San Vicente
- Taguin
- Tubigan Ibaba
- Tubigan Ilaya
- Vista Hermosa
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Quezon". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 16 Septiembre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Calabarzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Quezon". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 16 Septiembre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Catanauan, Quezon
Ti Catanauan ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Quezon iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Nabingbingay a politikal ti Catanauan iti 46 a barbaranggay.[2]
- Ajos
- Anusan
- Baranggay 1 (Pob.)
- Baranggay 2 (Pob.)
- Baranggay 3 (Pob.)
- Baranggay 4 (Pob.)
- Baranggay 5 (Pob.)
- Baranggay 6 (Pob.)
- Baranggay 7 (Pob.)
- Baranggay 8 (Pob.)
- Baranggay 9 (Pob.)
- Baranggay 10(Pob.)
- Bolo
- Bulagsong
- Camandiison
- Canculajao
- Catumbo
- Cawayanin Ibaba
- Cawayanin Ilaya
- Cutcutan
- Dahican
- Doongan Ibaba
- Doongan Ilaya
- Gatasan
- Macpac
- Madulao
- Matandang Sabang Kanluran
- Matandang Sabang Silangan
- Milagrosa
- Navitas
- Pacabit
- San Antonio Magcupa
- San Antonio Pala
- San Isidro
- San Jose (Anyao)
- San Pablo (Suha)
- San Roque (Uoyon)
- San Vicente Kanluran
- San Vicente Silangan
- Santa Maria (Dao)
- Tagabas Ibaba
- Tagabas Ilaya
- Tagbacan Ibaba
- Tagbacan Ilaya
- Tagbacan Silangan
- Tuhian
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Quezon". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 16 Septiembre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Calabarzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Quezon". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 16 Septiembre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Jaen, Nueva Ecija
Ti Jaen ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Nueva Ecija iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Jaen ket nabingbingay a politikal iti 27 a barbaranggay.[2]
- Calabasa
- Dampulan (Poblacion)
- Hilera
- Imbunia
- Imelda Poblacion (Doña Aurora)
- Lambakin
- Langla
- Magsalisi
- Malabon-Kaingin
- Marawa
- Don Mariano Marcos (Poblacion)
- San Josef (Nabao)
- Niyugan
- Pamacpacan
- Pakol
- Pinanggaan
- Ulanin-Pitak
- Putlod
- Ocampo-Rivera District (Poblacion)
- San Jose
- San Pablo
- San Roque
- San Vicente
- Santa Rita
- Santo Tomas North
- Santo Tomas South
- Sapang
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Nueva Ecija". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 11 Agosto 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Luzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Nueva Ecija". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 11 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Apuy
Ti apuy (sabali a panangiletra - apoy), uram , wenno puor ket isu ti napardas nga oksidasion iti materiales iti proseso ti eksotermiko a kimiko iti kombustion, a mangibbet ti pudot, lawag, ken dagiti nadumadumapay a produkto ti reaksion .[1] Ti pay nabunbuntog a proseso ti oksidasion a kas ti panaglati wenno panagkalpa ket saana nairaman iti daytoy a pannakailawlawag.
Ti gil-ayab ket isu ti makitkita a paset ti apuy. No napudoten, dagiti alingasaw ket mabalin a maionisado tapno mangpataud ti plasma.[2] Depende kadagiti sustansia a mapuoran, ken dagiti amiaman a saana kinapuro iti ruar, ti maris ken ti intensidad ti apuy ken gil-ayab ken sabalinto.
Ti apuy iti sapasap a kaaduan a pormana ket mabalin a pagbanagan iti makadadael nga uram, nga adda ti pannakabalinna a mangpataud kadagiti pisikal a dadael babaen ti panagpuor. Ti uram ket maysa a nangruna a proseso a makaaring kadagiti sistema ti ekolohia iti ballasiw ti sangalubongan. Dagiti nasayaat a pakaaringan ti uram ket mairaman ti panagpasayaat kadagiti panagtubo ken panagtaripato kadagiti nadumaduma a sistema ti ekolohia. Ti apuy ket inus-usar idin ti tattao para iti panagluto, panagpataod ti pudot, panagsenial, ken dagiti panggep ti panagiduron. Dagiti saan a nasayaat a pakaaringan ti uram ket mairaman ti pannkarugit ti danum, nurunor ti daga, panagrugit ti tangatang ken peggad iti biag ken tagikua.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Glossary of Wildland Fire Terminology. National Wildfire Coordinating Group. Nobiembre 2009. Naala idi 2008-12-18.
- ^ Helmenstine, Anne Marie. "Ania kadi ti Kasasaad ti Banag iti Apuy wenno Gil-ayab? Daytoy kadi ket Likido, Natangken, wenno Alingasaw?". About.com. Naala idi 2009-01-21.
- ^ Lentile, et al., 319
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Apuy idiay Wikimedia Commons


text:
Mathematics Genealogy Project
Ti Mathematics Genealogy Project ket naibatay ti web a database para iti akademiko a henealohia dagiti matematiko.[1][2][3] Manipud idi Septiembre, 2010, daytoy ket naglaonen ti pakaamo dagiti sumurok a 160,000 a matematiko a sientista nga agparparawad iti "agpang a panagsukisok iti matematika". Para iti kadawyan a matematiko, ti maikabil iti Mathematics Genealogy Project ket mairaman ti tawen a panaturpos, alma mater, doktoral a nagbalakad, ken dagiti doktoral nga estudiante.[1][4]
Dagiti linaon
Taudan ti database[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti proyekto ket dimmakkel manipud ti nagpundar a ni Harry Coonce iti essemna a mangammo ti nagan ti nagbalakad ti nangibalakad kaniana.[1][2] Ni Coonce ket propesor iti ti Matematika idiay Unibersidad ti Estado ti Minnesota, Mankato, idi panawen a napudar ti proyekto, ken ti proyekto ket naipan iti online idi otonio ti 1997. Ni Coonce ket nagretiro manipud idiay Mankato idi 1999, ken idi otonio ti 2002 ti unibersidad ket nangikeddeng a saanen a mangsuporta ti proyekto. Ti proyekto ket naipan iti dayta a panawen idiay Unibersidad ti Estado ti North Dakota. Manipud idi 2003, ti proyekto ket naipatpataray pay babaen ti Matematiko a Kagimongan ti Amerika, ken idi 2005 daytoy ket nakaawat ti daton manipud ti Instituto ti Matematika ti Clay.[1][3]
Mision[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti naisasao a mision ti Mathematics Genealogy ket nangibagbaga, "Iti amin daytoy a proyekto inus-usarmi ti balikas ti "matematika" wenno "matematiko" ti kayatmi a saoen iti kapanunotan a ti balikas ket kaaduan a mangiraman. Isu nga, amin a mainaig a datos manipud kadagiti estadistika, siensia ti kompiuter, wenno dagiti operasio a panagsukisok ket mabalin amin."[5]
Sakop[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti pakaammo ti henealohia ket naal manipud kadagiti taudan a kas ti Dissertation Abstracts International ken ti Notices of the American Mathematical Society, ngem mabalin met a maited ti sinoman babaen ti websute ti proyekto.[3][6] Ti mabalin a biruken a database ket aglaon ti nagnagan dagiti matematiko, unibersidad a nangited ti grado, tawen a naigunguna ti gradod, titulo ti disersion, nagnagan ti nagbalakad ken maika-2 a nagbalakad, ti wagayway ti pagilian a nakaigungunaan ti grado, ti listaan dagiti doktoral nga estudiante, ken ti bilang dagiti akademiko a kaputotan.[1] Adda met dagiti nangayed iti pakasaritaan nga awan iti doktoral a grado a nailista, kasl akenni Joseph Louis Lagrange.[7]
Kapudno ti pakaammo ken dagiti dadduma pay a kritisismo[urnosen | urnosen ti taudan]
Naibagbagan a "Ti datos a naurnong babaen ti proyekto ti henealohia ti matematika ket bukod a nairepreporta, isu nga awan ti garantia a ti napaliiw a network ti henealohia ket kompleto ti deskripsion iti panangisursuro ti network. Iti kinapudno, adda dagiti 16,147 a matematiko nga awan iti nairehistro a nangisursuro, ken kadagitoy, 8,336 wen awan iti amiaman a nairehistro a naisursuro."[8] Maimgren, Ottino, ken ni Amaral (2010) ket inbagbagada a "para kadagiti "[matematiko a nagturpos idi baetan ti 1900 ken 1960]" namatmati kami a ti panagturpos ken ti panangisursuro a rehistro ket kaaduan a mapagtalkan."[8]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c d e Jackson, Allyn (2007), "A labor of love: the Mathematics Genealogy Project", Notices of the American Mathematical Society 54 (8): 1002–1003.
- ^ a b Carr, Sarah (Agosto 18, 1999), "Retired Mathematician Develops a Family Tree of the Scholars in His Field", The Chronicle of Higher Education.
- ^ a b c Worth, Fred (2006), "A Report on the Mathematics Genealogy Project", MAA FOCUS 26 (8): 40–41, naidulin manipud ti kasisigud idi 2007-02-18.
- ^ Mathematics Genealogy Project
- ^ Naisasao a Mision, The Mathematics Genealogy Project
- ^ Where do you get your data?, Mathematics Genealogy FAQ, naal idi 2010-03-28.
- ^ Joseph Lagrange, ""Nangipakita kami ti sillo kenni Euler tapno mangipakita ti pannakaikapet iti tawid ti siribmi. (hbc)", The Mathematics Genealogy Project
- ^ a b Maimgren, R. D., Ottino, J. M., & Amaral, L. A. (2010). "Ti papel ti panangisursuro iti kalaing ti naisursuroe," Nature, 465(7298), 622-626, doi:10.1038/nature09040


text:
Imperio a Bisantino
Ti Imperio a Bisantino (wenno Bisansio) ket isu idi ti Imperio ti Akindaya a Romano idi agdama a panawen iti Naladaw a Taga-ugma ken ti Tengnga a Panawen, a naisentro idiay kapitolio iti Konstantinopla. Nalaka a naam-ammuan a kas ti "Imperio a Romano" (Griego: Baσιλeίa Ῥwuaίwv, Basileia Rhōmaiōn;[2] Latin: Imperium Romanum) wenno Romania (Ῥwuavίa) kadagiti nagtaeng ken dagiti kaarrubana, isu daytoy ti dagus a panagtultuloy iti Taga-ugma a Romano nga Estado ken dagiti nataripato nga estado a tinawtawid ti Romano.[3] Ti Bisansio tatta nga aldaw ket maisalsalumina manipud ti husto a taga-ugma a Roma a daytoy ket naitudo iti Gresia a kultura, a naidasig babaen ti Kristianidad nga ad-addu ngem ti Romano a politeismo ken kaaduan idi nga agsasao ti Griego nga adadda ngem ti agsasao iti Latin.[3]
Ti panagilaslasin ti Imperio a Romano ken Imperio a Bisantino ket moderno a kapanunutan laeng, saan a mabalin nga ikkan ti petsa ti panagsina dagitoy; nupay kasta, dagiti kangrunaan a puntos ket dagiti inaramid ti Imperio a Romano nga administratibo a panagbingbingay iti lumaud ken akindaya a gudua idi 285 babaen ni Emperador Dioklesiano (r. 284–305),[4] ken ti panangipato ni Emperador Konstantino I (r. 306–337) idi 324 ti panangiyakar ti kapitolio manipud idiay Nicomedia (idiay Asia Minor) idiay Bisansio idiay Bosporo , a daytoy ket nagbalin a ti Konstantinopla, ti "Siudad iti Konstantino" (maisublat pay a ti "Baro a Roma").[n 1] Ti Imperio a Roma ket kanungpalan a nabingbingay idi 395 AD kalpasan ti ipupusay ni Emperador Teodosio I (r. 379–395), nga isu daytoy a petsa ket nangruna unay no ti Imperio a Bisantino (wenno Dumaya nga Imperio a Romano) ket maikapanunutan a sibubukel a nailasin manipud ti Laud. Ti panaglasat ti pakasaritaan ti maitutop a Bisantino ket kanungpalan a nangrugi idi panawen ti panagturay ni Emperador HeraKlio (r. 610–641), gapu ta ni Heraklio ket nangibangon ti baro nga estado kalasan ti panagrepormana ti buyot ken administrasion babaen ti pinakayamammo dagiti tema ken ken babaen ti panagbalbaliw ti opisial a pagsasao iti Imperio manipud ti Latin iti Griego.[6]
Idi panagrugrugi ti panagapday ti Akinlaud nga Imperio a Romano ken napisi kadagiti sabsabali a pagarian, ti Imperio a Bisantino nagtultuloy a nagbiag, a daytoy ket umadda pay laeng kadagiti ribribo a tawen manipud ti panagrugina idi maika-14 a siglo aginggana ti Panakatuang iti Konstantinopla idi 1453. Idi panawen ti kaaddana, nabati daytoy a kas ti maysa kadagiti kabilegan ti ekonomia, kultura, ken puersa ti milisia iti Europa, nupay adu kadagitipanakapaay ken panakapukaw dagiti teritoriona, kangrunaan idi panawen ti Romano–Persiano ken Gubgubat a Bisantino–Arabo . Nagungar ti Imperio idi panawen ti Masedonia a dinastia, ken immungar manen a nagbalin a maysa a nabileg idiay Dumaya a Mediteraneo babaen idi naladaw a maika-10 a siglo, a maisuppiatan ti Kalipato patimi.
Kalpasan idi 1071, nupay kasta, kaaduan iti Asia Menor, ti puso daytoy nga Imperio, ket napukaw babaen dagiti Seljuk a Turko. Ti Komnenos a panagipulang ket nakagay-at ken nakabangon ti bassit a panagturay idi maika-12 a siglo, ngem ti sumaganad nga ipupusay ni Emperad Andronikos I Komnenos (r. 1183–1185) ken ti gibusan iti Komnenos a dinastia idi naladaw a maika-12 a siglo, ti Imperio ket naapday manen. Ti Imperio ket nakaala ti makapatay a kabil idi 1204 manipud ti Maikapat a Krusada, a daytoy idi ket nawara ken nabingbingay kadagiti agsupsupiat a Bisantino a Griego ken dagiti Latin a pagturayan.
Nupay ti dumteng a panagungar iti Konstantinopla ken panagbangon manen iti Imperio idi 1261, babaen dagiti Paleologo nga emperador, ti Bisansio ket nagtultuloy nga isu kadagiti maysa laeng a kasuppiat nga estado iti dayta a lugar kadagiti kinaudi a 200 a tawtawen a kaaddana. Nupay kasta, daytoy a panawen ket isu ti kasayaatan a panagpataud kadagiti kultura iti Imperio.[7] Dagiti nagsasaruno a sibil a gubgubat idi maika-14 a siglo ket nagsusop kadagiti kapisa ti Imperio, ken kaaduan kadagiti nabatbati a teritoriona ket napukaw kadagiti Gubgubat a Bisantino–Otomano, a nagsardeng idi Pannakatuang iti Konstantinopla ken ti pannakarukma kadagiti nabatbati a teritorio babaen ti Imperio nga Otomano idi maika-15 a siglo.
Dagiti pakaammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ i immuna a panakainaganan iti "Baro a Roma" iti maysa nga opisial a dokumento ket mabirukan kadagidiay kanon iti Umuna a Konseho iti Konstantinopla (381), a daytoy ket inu-usar ti panagpasingked ti panagtunton a ti tugaw a makaama iti Konstantinopla ket maikadua laeng manipud iti Roma.[5]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Kazhdan 1991, p. 344.
- ^ Kazhdan & Epstein 1985, p. 1.
- ^ a b Millar 2006, pp. 2, 15; James 2010, p. 5; Freeman 1999, pp. 431, 435–437, 459–462; Baynes & Moss 1948, "Introduction", p. xx; Ostrogorsky 1969, p. 27; Kaldellis 2007, pp. 2–3; Kazhdan & Constable 1982, p. 12; Norwich 1998, p. 383.
- ^ Treadgold 1997, p. 847.
- ^ Benz 1963, p. 176.
- ^ Ostrogorsky 1969, pp. 105–107, 109; Norwich 1998, p. 97; Haywood 2001, pp. 2.17, 3.06, 3.15.
- ^ Cameron 2009, p. 221.


text:
Malaria
Ti Malaria ket maysa nga inaw-awit ti lamok a makaalis a sakit ti tatttao ken dagiti dadduma nga ayup a punganayan babaen dagitiprotista (maysa a kita ti mikroorganismo) iti hener a Plasmodium. Dagiti protista ket umunada nga akaran ti dalem, ken agtigtignayda a kas dagiti parasito iti uneg dagiti nalabbaga sellula ti dara, a mangpataud kadagiti sintoma a kadawyan a mairaman ti gurigor ken sakit ti ulo, kadagiti nakaro a kaso daytoy ket rumangrang-ay iti koma wenno patay. Ti sakitket sapasap kadagiti tropikal ken subtropikal a rehion idiay maysa a nalawa a banda ti ekuador, a mairaman ti kaaduan iti Sub-Sahara nga Aprika, Asia, ken ti Kaamerikaan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Kasilpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Malaria idiay Wikimedia Commons


text:
James Clerk Maxwell
Ni James Clerk Maxwell FRS FRSE (13 Hunio 1831 – 5 Nobiembre 1879) ket maysa idi nga Eskoses[1] matematiko a pisiko.[2] Ti kalatakan a nagun-odna ket ti panagannurot ti klasiko nga elektromagnetiko a teoria. Daytoy ket mangitipon kadagiti amin a dati a saan a mainaig a panagpalpaliiw, dagiti eksperimento, ken dagiti ekuasion ti elektrisidad, magnetismo, ken optika iti maysa a maitunos a teoria.[3] Dagiti ekuasion ni Maxwell ket mangipakpakita a ti elektrisidad, magnetismo ken lawag ket pagbanagan ti amian a penomena, a ti elektromagnetio a lugar. Iti dimtengan daytoy, amin dagiti dadduma pay a klasiko a linteg wenno dagiti ekuasion dagitoy a displina ket naipalaka a kasokadagiti ekuasion ni Maxwell. Dagiti nagun-od ni Maxwell a maipanggep ti elektromagnetismo ket tinawtawagan ti "maikadua a nalatak a panakaykaysa iti pisika",[4] kalpasan ti immuna a naibanagan babaen ni Isaac Newton.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "James Clerk Maxwell". Encyclopædia Britannica. Naala idi 24 Pebrero 2010. "Eskoses a pisiko ket nadayeg a naam-ammuan para iti panagannurot ti elektromagnetiko a teoria"
- ^ Topolohia ken Eskoses a matematiko a pisika
- ^ "James Clerk Maxwell". IEEE Global History Network. 2011. Naala idi 2011-06-21.
- ^ Nahin, P.J. (1992). "Ti Nalatak a Panagkaykaysa ni Maxwell". Spectrum, IEEE 29 (3): 45. doi:10.1109/6.123329.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Campbell, Lewis; Garnett, William (1882). Ti Biag ni James Clerk Maxwell (PDF). Edinburgh: MacMillan. OCLC 2472869. Naala idi 2008-02-20.
- Glazebrook, R. T. (1896). James Clerk Maxwell ken ti Moderno pisika. MacMillan. ISBN 978-1-4067-2200-0.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti James Clerk Maxwell idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti James Clerk Maxwell idiay Wikiquote
Dagiti ob-obra a mainaig ti James Clerk Maxwell idiay Wikisource


text:
Listaan ni Schindler
Ti Listaan ni Schindler (English: Schindler's List) ket maysa a pelicula a nairuar idi 1993 a naibatay iti libro a Schindler's Ark ni Thomas Keneally. Ti pelicula, nga inadaw ni Steven Zaillian ken inturong ni Steven Spielberg, ket maipapan iti pakasaritaan ni Oskar Schindler, maysa a negosiante nga Aleman a nangigapu iti pannakaisalakan ti biag ti nasurok a sangaribu a Polish a Judio idi panawen ti Holocaust. Ti titulo ket dumakdakamat iti maysa a listaan ti nagnagan ti 1,200 a Judio nga inarkila ni Schindler nga agtrabaho iti factoriana ket gapu itoy saanda a naipan kadagiti kampo ti concentrasion dagiti Nazi nga Aleman a nakapapatayan ti riniwriw a Judio.


text:
Pagsasao a Nuosu
Ti Nuosu (Nosu), naamammuan pay a kas ti Akin-amianan a Yi, Liangshan Yi, aken Sichuan Yi, ket ti pannakaidaydayaw a pagsasao ti Tattao a Yi; daytoy ket pinili babaen ti Insik a gobierno a kas ti alagaden a pagsasao ti Yi (iti Mandarin: Yí yǔ, 彝語/彝语) ken, iti kastoy, isu laeng ti naisursuro kadagiti eskuela, kadagiti maisasao ken naisursurat a porma. Daytoy ket insasao babaen dagiti dua a riwriw a tattao ken agdama nga umad-adu; 60% ket dagiti monolingual. Ti Nuosu ket ti patneng a Nuosu/Yi a nagan ti bukodda a pagsasao ken saan a naus-usar iti Mandarin nga Insik; urayno sagpaminsan a mabalin a maipaletra para iti pannakabalikas (nuòsū yǔ 诺苏语/諾蘇語), dagit iInsik a karakter para iti nuòsū ket awan ti kaibuksilanna.[2]
Ti sagpaminsan a termino ti 'Nangisit a Yi' (Mandarin: hēi Yí 黑彝) ken 'Puraw a Yi' (bái Yí 白彝) ket dagiti kasta ti tattao a Nuosu, a saan a dagiti dialekto.
Ti Nuosu ket maysa kadagit inadumaduma a masansan a makiinnawat a karuay a naamammuan a pagsasao a kas ti Yi, Lolo, Moso, wenno Noso; dagiti innem a pagsasao ti Yi a bigbigan babaen ti Insik a gobierno ket agtengngel laeng iti 25% aginggana ti 50% a maipada iti bukodda a bokabulario. Makibinningayda ti sapasap a tradisional a sistema ti panagsurat, turayno daytoy ket inus-usar iti shamanismo imbes a ti inaldaw a pakibilangan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Reperensia ti Nuosu iti Ethnologue (maika-17 nga ed., 2013)
- ^ Zhu Wenxu etc. 朱文旭,木乃热哈,陈国光 Yi-yu basic course 彝语基础教程 Central Minorities Publishing Co. 中央民族大学出版社 (2006-04出版)
- Chen Kang [陈康]. 2010. A study of Yi dialects [彝语方言研究]. Beijing: China Minzu University Press.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Collective book, Ritual for Expelling Ghosts, A religious Classic of the Yi nationality in Liangshan Prefecture, Sichuan. The Taipei Ricci Institute (Nobiembre 1998)
- Ma Linying, Dennis Elton Walters, Susan Gary Walters (editors). Nuosu Yi-Chinese-English Glossary. Nationalities Publishing House (1991). ISBN 7-105-09050-2.


text:
Sungbat Dagiti Saludsod Maipapan iti Biblia
Apay a rumbeng a laglagipentayo ti ipapatay ni Jesus?
Ti ipapatay ni Jesus ti kapatgan a pasamak iti historia—natay tapno maisubli ti biag ti tao sigun iti nakairantaanna. Saan a naparsua ti tao nga addaan iti pagannayasan nga agaramid iti dakes, agsakit, wenno matay. (Genesis 1:31) Ngem simrek ti basol iti lubong babaen ti immuna a tao a ni Adan. Inted ni Jesus ti biagna tapno maispaltayo iti basol ken ipapatay.—Basaem ti Mateo 20:28; Roma 6:23.
Impakita ti Dios ti naisangsangayan nga ayatna babaen ti panangibaonna iti Anakna ditoy daga tapno matay para kadatayo. (1 Juan 4:9, 10) Imbilin ni Jesus kadagiti pasurotna a laglagipenda ti ipapatayna babaen iti simple a seremonia a pakairamanan ti tinapay ken arak. No aramidentayo dayta iti tunggal tawen, ap-apresiarentayo ti ayat nga impakita ti Dios ken ni Jesus.—Basaem ti Lucas 22:19, 20.
Siasino dagiti mangan iti tinapay ken uminum iti arak?
Idi damo nga imbaga ni Jesus kadagiti adalanna a laglagipenda ti ipapatayna, dinakamatna ti maysa a tulag. (Mateo 26:26-28) Nangted dayta kadakuada iti namnama ken dadduma ti agbalinto nga ar-ari ken papadi a kaduana idiay langit. Nupay minilion ti manglaglagip iti ipapatay ni Jesus, dagidiay laeng nakitulaganna ti mangan iti tinapay ken uminum iti arak.—Basaem ti Apocalipsis 5:10.
Dandani 2,000 a tawenen a mangpilpili ni Jehova kadagiti agbalin nga ar-ari. (Lucas 12:32) Manmanoda laeng no idilig kadagidiay agbiagto nga agnanayon ditoy daga.—Basaem ti Apocalipsis 7:4, 9, 17.


text:
Hagia Sophia
Ti Hagia Sophia (manipud ti Griego: ἉYίa Eoφίa, "Nasantuan a Kinasaririt"; Latin: Sancta Sophia wenno Sancta Sapientia; Turko: Ayasofya) ket ti dati a patriarko a basilika ti Griego nga Ortodokso (simbaan), ken kalpasanna ti imperial a meskita, ken itan ket museo (Ayasofya Müzesi) idiayIstanbul, Turkia. Manipud ti petsa a pannakaipatakderna idi 537 aginggana idi 1453, daytoy ket nagserbi a kas maysa a katedral ti Akindaya nga Ortodokso ken tugaw ti Iglesia ti Konstantinopla,[1] malaksid idi baetan ti 1204 ken 1261, idi daytoy ket napagbaliwen iti katedral ti Romano a Katoliko babaen ti Latin nga Imperio. Ti pasdek ket meskita manipud idi 29 Mayo 1453 aginggana idi 1931. Daytoy idi ket naisekularisado ken nalukatan a kas museo idi Pebrero 1, 1935.[2]
Ti simbaan ket nairuknoy idi iti KInasaririt ti Dios, ti Berbo, ti maikadua a persona ti Nasantuan a Trinidad,[3] ti piesta ti patronna a mapasamak iti Disiembre 25, ti komemorasion iti pannakaipasngay ti inkarnasion iti Berbo ni Kristo.[3] Urayno sagpaminsan pay a tinawtawagan a kas ti Sancta Sophia (a kas nainaganan kenni Santa Sofia), ti sophia a kas ti ponetiko a panangiletra iti Latin iti Griego a balikas para iti kinasaririt, ti napno a naganna iti Griego ket Naός tῆς ἉYίaς toῦ Θeoῦ Eoφίaς, "Altar ti Nasantuan a Kinasaririt ti Dios".[4][5] Daytoy ket naidayegan iti dakkel a simboriona, daytoy ket naikeddeng a kaipukpokan ti Bisantino nga arkitektura[6] ken naibagbaga a "nangbaliw ti pakasaritaan ti arkitektura".[7] Daytoy ket nagtultuloy nga isu ti kadakkelan a katedral para kadagiti gangani a rinibu a tawen, aginggana idi nakompleto ti Katedral Seville idi 1520. Ti agdama a pasdek ket kasisigud idi a naipatakder a kas simbaan idi baetan ti 532 ken 537 kadagiti bilin ni Bisantino nga Emperador Justiniano I ken isu idi ti maikatlo a simbaan ti Nasantuan a Kinasaririt a naipatakder iti dayta a lugar, dagiti dua a dati ket dinadael babaen dagiti nagwewelga. Daytoy ketdinaremdem babaen dagiti Griego a sientista a ni Isidoro ti Mileto ken ni Antemio ti Tralles.[8]
Ti simbaan ket nakaala ti adu nga urnong dagiti nasantuan a relikia ken nagipakpakita iti ken dadduma pay a banbanag, ti 15-metro (49 ft) a pirak nga ikonostasio . Ti kangrunaan a pakaimatangan ti Simbaan ti Akindaya nga Ortodokso kadagiti gangani a sangaribu a tawen, ti pasdek ket nakasaksi iti ekskomunikasion ti Patriarka a ni Miguel I Cerulario iti paset ni Papa Leon IX idi 1054, ti maysa a tignay a kadawyan a naikeddeng a kas ti rugi ti Nalatak a Panagsina.
Idi 1453, ti Konstantinopla ket pinarukma babaen dagiti Otomano a Turko babaen ni Sultan Mehmed II, a nagbalin iti daytoy a nangruna a simbaan ti Ortodokso a Kristianidad ket maipagbaliwen iti maysa a meskita. Bababaen iti dayta a panawen, ti simbaan ket saanen a natartaripato. Uray no kasta, ti katedral ti Kristiano ket nakaaramid iti napigsa nga impresion kadagioti baro a nga Otomano nga agturturay ken inkeddengda a pagbaliwen iti maysa a meskita.[9][10] Dagiti kampana, altar, ikonostasio, ken dagiti sakripisial a basiha ken dagiti dadduma pay a relikia ket naikkat ken dagiti mosaiko a mangipakpakita kenni Hesus, ket ni Inana a Maria, dagiti Kristiano a Santo ken dagiti anghel ket naikkatda pay wenno natakepan iti plaster. Dagiti Islamiko a langa – a kas ti mihrab, minbar, ken dagiti uppat a minaret – ket nainayon idi. Daytoy ket nagtultuloy a meskita aginggana idi 1931, idi daytoy ket narikpan iti publiko kadagiti uppat a tawen. Daytoy ket nalukatan manen idi 1935 a kas maysa a museo babaen ti Republika ti Turkia. Ti Haghia Sophia ket isu ti agdama a (2014) maikadu a a kaaduan a nabisbisita a museo idiay Turkia, ken nangaw-awis kadagiti gangani a 3.3 riwriw nga agbisbisita iti tinawen.[11]
Manipud iti immuna a pannakabaliwna aginggana iti pannakaipatakder ti asideg a dakdakkel a Meskita Sultan Ahmed (Asul a Meskita ti Istanbul) idi 1616, daytoy idi ti kangrunaa a meskita ti Istanbul. Ti Hagia Sophia ket nagserbi a kas inspirasion para kadagiti dadduma nga adu a meskita, a kas ti Asul a Meskita, ti Meskita Şehzade, ti Meskita Süleymaniye, ti Meskita Rüstem Pasha ken ti Meskita Kılıç Ali Paşa.
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Immuna a simbaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti immuna a simbaan iti daytoy a lugar ket ammo idi a kas ti MeYάλn Ἐkkλnσίa (Megálē Ekklēsíā, "Nalatak a Simbaan"), wenno iti Latin "Magna Ecclesia",[12][13] gapu kadagiti dakdakkel a dimensionna no maiyasping kadagiti kontemporaneo a simbaan iti Siudad.[3] Nailukat idi 15 Pebrero 360 (idi las-ud ti turay ni Constancio II) babaen ti Ariano nga obispo a ni Eudosio ti Antiokuia,[14] daytoy ket nabangon iti asideg ti lugar nga ayan ti nakabangbangonan ti imperial a plasio. Iti asideg a simbaan ti Hagia Eirene ("Nasantuan a Kappia") ket nasapsapa a nakompleto ken nagserbi a kas katedral aginggana idi nakompleto ti Nalatak a Simbaan. Dagitoy dua a simbaan ket nagtignayda a kas dagiti nangruna a simbaan iti Bisantino nga Imperio.
Iti panagsursuratna idi 440, ni Sokrates ti Konstantinopla ket nagtunton a ti simbaan ket binangon babaen ni Constancio II, nga isu ket nagob-obra iti daytoy idi 346.[14] Ti tradision a saan a nadadaan ngem ti maika-7 – maika-8 a siglo, dagiti reporta a ti pasdek ket binangon idi babaen ni Konstantino ti Natan-ok.[14] Ni Zonaras ket inpatunosna dagitoy dua a pamanunotan, a nagsursurat a ni Constancio ket sinimpana idi ti pasdek nga inkonsekrado babaen ni Eusebio ti Nicomedia, kalpasan idi narebba.[14] Gapu ta ni Eusebio ket isu idi ti obispo ti Konstantinopla manipud idi 339 aginggana idi 341, ken ni Konstantino ket pimmusay idi 337, daytoy ket mabalin a ti immuna a simbaan ket binangon babaen ti naud-udi.[14] Ti pasdek ken nabangon a kas tradisional a nakolumnata a basilika nga addaan kadagiti galeria ken ti tarikayo nga atep. Daytoy ket sinarunuanna ti atro. Daytoy ket naitunton idi a kas maysa kadagiti naisangayan a monumento iti lubong iti dayta a panawen.
Ti Patriarka ti Konstantinopla a ni John Chrysostom ken nakisinnupiat kenni Empresa Aelia Eudoxia, asawa ni emperador Arcadio, ken naeksilo idi 20 Hunio 404. Idi las-ud dagiti simmarsaruno a yaalsa, daytoy nga immuna a simbaan ket kaaduan a napuoran.[14] Awan dagiti nabatbati iti daytoy a simbaan tatta nga aldaw.
Maikadua a simbaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti maikadua a simbaan ket inbilin idi babaen ni Teodosio II, nga isu ket nanglukat iti daytoy idi 10 Oktubre 415. Ti basilika ket addaan iti kayo nga atep ken binagon idi babaen ni arkitekto Rufino. Nairugi a nauram daytoy iti las-ud ti nariro a Gulo ti Nika ken nangpuor ti maikadua a Hagia Sophia idi 13–14 Enero 532.
Iti agdama nga aldaw adda met dagiti nabati a nadumaduma a muton ti marmol manipud ti maikadua a simbaan; kadagitoy ket riliebo a mangipakpakita kadagiti 12 a karnero a mangireprepresenta kadagit 12 nga apostol. Kasisigud idi daytoy a paset iti monumental a sumrekan iti sango, dagitoy ket adda itan idiay iti maysa a nagkalian nga abut ti asideg ti sumrekan ti museo kalpasan idi naduktalan dagitoy idi 1935 iti sirok ti akinlaud a parangan babaen ni A. M. Schneider. Ti adu a panagkalkali ket naisardeng gapu iti panagbuteng a madadael ti integridad ti pasdek.
Maikatlo a simbaan (agdama nga estruktura)[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi 23 Pebrero 532, iti manmano laeng a lawas kalpasan ti pannakadadael ti maikadua a basilika, ni Emerador Justiniano I ket nangikeddeng a mangbangon iti maiaktlo ken intero a sabali a basilika, dakdakkel ken nangayngayed ngem dagiti sinarunona.
Ni Justiniano ket pinilina ni pisiko Isidoro ti Mileto ken ni matematiko Antemio ti Tralles a kas dagiti arkitekto; nupay kasta ni Antemio ket pimmusay iti uneg ti maysa a tawen iti daytoy a panagobra. Ti panagbangon ket naibaga iti Kadagiti Pasdek (Peri ktismatōn, Latin: De aedificiis) babaen ni Bisantino a historiador Procopio. Nangiyeg ti emperador kadagiti material manipud kadagiti amin a paset ti imperio – kas dagiti Helenistiko nga adigi manipud ti Templo ni Artemisa idiay Efeso, ldagiti dakkel a bato manipud kadagiti pagbatuan iti porfido manipud idiay Ehipto, berde a marmol manipud idiay Tesalia, nangisit a bato manipud idiay rehion ti Bosporo, ken duyaw a bato manipud idiay Siria. Ad-adu ngem sangapulo a ribo ti nagob-obra. Daytoy a baro a simbaan ket konteporaneo a nabigbigan a kas nangruna nga obra iti arkitektura. Dagiti teoria ni Heron ti Alejandria ket mabalin idi a nausar tapno mabanagan dagiti parikut a naipresenta babaen ti panagbangon iti kasata a dakkel a simborio iti dakkel nga espasio. Ti emperador ken kakuyogna ti Patriarka ti Menas, ketlinukatanda ti basilika idi 27 Disiembre 537 – 5 a tawtawen ken 10 a bulbulan kalpasan ti rugi ti panagbangon.[15][16][17] Dagiti mosaiko iti uneg ti simbaan, nupay kasta, ket nakompleto laeng babaen ti turay ni Emperador Justino II (565–578).
Ti Hagia Sophia ket isu idi ti tugaw ti Ortodokso a patriarka ti Konstantinopla ken ti nangruna a lugar dagiti imperial a seremonia ti Bisantino, kas dagiti koronasion. Kasla met dagiti sabali a simbaan iti amin a paset ti Kinakristiano, ti basilika ket nangidaton iti santuario manipud iti persekusion kadagiti managlabsing iti linteg.
Dagiti gingined idi Agosto 553 ken idi 14 Disiembre 557 ket nagpataud kadagiti birri iti nangruna a simborio ken ti akindaya a gudua a simborio. Kompleto a narebba ti nangruna a simborio idi las-ud ti simmaruno a gingined idi 7 Mayo 558,[18] a nagdadael iti ambon, altar, ken ti ciborio. Ti pannakadadael ket gapu ti adu unay baklay a karga ken ti adu unay a panagtukkol a karga ti simborio a nadalumpinas unay.[15] Dagitoy ti gapu ti panagpaalas ti langa dagiti adigi a nagsarapa iti simborio.[15] Ti emperador ket nagbilin iti dagus a panagsimpa. Inbilinna daytoy kenni Isidoro ti Ub-ubing, ti kaanakan a lalaki ni Isidoro ti Mileto, nga isu ket nagus-usar kadagiti nalaglag-an a material ken inpangatona ti simborio babaen dagiti "30 a kadapan"[15] (agarup a 6.25 metro (20.5 ft)) – ken nangited daytoy iti akin-uneg a katayag ti pasdek iti 55.6 metro (182 ft).[19] Iti pay maipatinayon, ni Isidoro ket binaliwanna ti kita ti simborio, nagipatakder iti naparagpagan a simborio nga adda kadagiti pechina, a dagiti diametroda ket dagiti nagbaetan ti 32.7 ken 33.5 m.[15] Babaen kadagiti bilin ni Justiniano, walo kadagiti Korinsio nga adigi ket narakrak manipud idiay Baalbek, Lebanon, ken naipatulod idiay Konstantinopla idi agarup a 560.[20] Daytoy a panagbangon manen a mangited iti agdama a maiak-16 a siglo a porma ti simbaan, ket nakompleto idi 562. Ti Bisantino a mannaniw a ni Pablo ti Silensiario ket nagsurat iti atiddog a daniw (adda pay laeng), nga ammo kas Ekprasis, para iti panangiruknoy manenn ti basilika nga indauluan babaen ni Patriarka Eutikuio idi 23 Disiembre 562.
Idi 726, ni emperador Leon ti Isauria ket nangited kadagiti serie ti edikto kadagiti panagraraem kadagiti ladawan, ken nagbilbilin iti buyot a mangdadael amin kadagiti ikono – ken nangrugian daytoy iti paset ti panawen ti Bisantino nga ikonoklasia. Iti dayta a panawen, amin dagiti relihioso a ladawan ken dagiti estatua ket naikkat manipud iti Hagia Sophia. Kalpasan ti nabiit a panaginana babaen ti turay ni Empresa Irene (797–802), nagsubli met ti ikonoklasia. Ni Emperador Teofilo (829–842) ket napigsa idi a naimpluensiaan babaen ti Islamiko nga arte,[21] a mangiparit ti representasion dagiti sibibiag a parsua.[22] Isu ket addaan idi kaadgiti dua a napayakan a bronse a ruangan nga addaan kadagiti bukodna a monograma a naisaad idiay akin-abagatan a sumrekan ti simbaan.
Ti basilika ket nagsagsagaba iti pannakadadael, ti immuna ket ti dakkel a puor idi 859, ken manen ti maysa a gingined idi Enero 8, 869 a nakarebbaan ti gudua a simborio. Ni Emperador Basilio I ket inbilinna a masimpa ti simbaan.
Kalpasan ti nalatak a gingined idi 25 Oktubre 989 a nakarebbaan ti akinlaud nga arko ti simborio, ni Emperador Basilio II ket dinamagna ti Armenio nga arkitekto a ni Tiridates, ti nagpartuat kadagiti nalatak a simbaan ti Ani ken Argina a mangimaton kadagiti panagsimpa.[23] Binangonna manen ken pinatibkerna ti narebba nga arko ti simbaan, ken binangonna manen ti akinlaud a bangir ti simborio kadagiti 15 a paragpag ti simborio.[24] Ti kakaro ti dadael ket nakasapul iti innem a tawen iti panagsimpa ken panangibangon manen; ti simbaan ket nalukatan manen idi 13 Mayo 994. Idi patingga ti panagbangon manen, napabaro met dagiti dekorasion ti simbaan, ken mairaman kadagiti panaginayon kadagiti pinintaan dagiti uppat a dadakkel a querobin, ti baro a depiksion ni Kristo iti simborio, ken iti abside ti baro a depiksion ni Birhen Maria a nagbaetan kada apostol Pedro ken Pablo.[25] Idiay nalatak a bangir dagiti arko ket dagiti napintaan dagiti propeta ken dagiti manursuro iti simbaan.[25]
Iti librona iti De caerimoniis aulae Byzantinae ("Libro dagiti Seremonia"), ni Emperador Konstantino VII (913–919) ken nagsurat iti nasalaysayan a panaglagip kadagiti seremonia a naaramid idiay Hagia Sophia babaen ti emperador ken ti patriarka.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Müller-Wiener (1977), p. 112.
- ^ Magdalino, Paul, et al. "Istanbul: Buildings, Hagia Sophia" in Grove Art Online. Oxford Art Online. http://www.oxfordartonline.com. accessed 28 Pebrero 2010.
- ^ a b c Janin (1953), p. 471.
- ^ McKenzie, Steven L. (1998). The Hebrew Bible Today: An Introduction to Critical Issues. M. Patrick Graham. Louisville, KY: Westminster John Knox Press. p. 149. ISBN 0-664-25652-X.
- ^ Binns, John (2002). An Introduction to the Christian Orthodox Churches. Cambridge: Cambridge University Press. p. 57. ISBN 0-521-66738-0.
- ^ Fazio, Michael; Moffett, Marian; Wodehouse, Lawrence (2009). Buildings Across Time (maika-3 nga ed.). McGraw-Hill Higher Education. ISBN 978-0-07-305304-2.
- ^ Simons, Marlise (22 Agosto 1993). "Center of Ottoman Power". New York Times. Naala idi 4 Hunio 2009.
- ^ Kleiner, Fred S.; Christin J. Mamiya (2008). Gardner's Art Through the Ages: Volume I, Chapters 1–18 (maika-12 nga ed.). Mason, OH: Wadsworth. p. 329. ISBN 0-495-46740-5.
- ^ [1]." LiveScience.
- ^ "Hagia Sophia." ArchNet.
- ^ "Top 10: Turkey’s most visited museums". Hürriyet Daily News. 10 Nobiembre 2014.
- ^ Müller-Wiener (1977), p. 84.
- ^ Alessandro E. FONI, George PAPAGIANNAKIS, Nadia MAGNENAT-THALMANN. "Virtual Hagia Sophia: Restitution, Visualization and Virtual Life Simulation" (PDF). Naidulin manipud ti kasisigud idi 9 Hulio 2007. Naala idi 3 Hulio 2007.
- ^ a b c d e f Janin (1953), p. 472.
- ^ a b c d e Müller-Wiener (1977), p. 86.
- ^ "The Chronicle of John Malalas," Bk 18.86 Translated by E. Jeffreys, M. Jeffreys, and R. Scott. Australian Association of Byzantine Studies, 1986 vol 4.
- ^ "The Chronicle of Theophones Confessor: Byzantine and Near Eastern History AD 284-813." Translated with commentary by Cyril Mango and Roger Scott. AM 6030 pg 316, with this note: Theophanes' precise date should be accepted.
- ^ Janin, Raymond (1950). Constantinople Byzantine (iti Pranses) (1 nga ed.). Paris: Institut Français d'Etudes Byzantines. p. 41.
- ^ "Haghia Sophia". Istanbul /: Emporis. Naala idi 4 Disiembre 2011.
- ^ "Baalbek keeps its secrets". stoneworld.
- ^ "The Abbasid palace of Theophilus: Byzantine taste for the arts of". Ingentaconnect.com. 1 Marso 2004. Naala idi 26 Pebrero 2013.
- ^ Brubaker (2011), p. 115
- ^ Maranci, Christina (Septiembre 2003). "The Architect Trdat: Building Practices and Cross-Cultural Exchange in Byzantium and Armenia]". Journal of the Society of Architectural Historians 62 (3): 294–305.
- ^ Müller-Wiener (1977), p. 87.
- ^ a b Mamboury (1953) p. 287
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Boyran, Ebru; Fleet, Kate (2010). A social History of Ottoman Istanbul. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-19955-1.
- Brubaker, Leslie; Haldon, John (2011). Byzantium in the Iconoclast era (ca 680–850). Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-43093-7.
- Hagia Sophia Church, also known as Church of Holy Wisdom.
- Hagia Sophia. [2]. Accessed 23 Sept 2014.
- Hoffman, Volker (1999). Die Hagia Sophia in Istanbul (iti Aleman). Bern: Lang. ISBN 3-906762-81-5.
- Janin, Raymond (1953). La Géographie Ecclésiastique de l'Empire Byzantin. 1. Part: Le Siège de Constantinople et le Patriarcat Oecuménique. 3rd Vol. : Les Églises et les Monastères. Paris: Institut Français d'Etudes Byzantines.
- Mainstone, Rowland J. (1997). Hagia Sophia: Architecture, Structure, and Liturgy of Justinian's Great Church (reprint edition). W W Norton & Co Inc. ISBN 0-500-27945-4..
- Mamboury, Ernest (1953). The Tourists' Istanbul. Istanbul: Çituri Biraderler Basımevi.
- Müller-Wiener, Wolfgang (1977). Bildlexikon zur Topographie Istanbuls: Byzantion, Konstantinupolis, Istanbul bis zum Beginn d. 17 Jh (iti Aleman). Tübingen: Wasmuth. ISBN 978-3-8030-1022-3.
- Necipoĝlu, Gulru (2005). The Age of Sinan: Architectural Culture in the Ottoman Empire. Londres: Reaktion Books. ISBN 978-1-86189-244-7.
- Ronchey, Silvia; Braccini, Tommaso (2010). Il romanzo di Costantinopoli. Guida letteraria alla Roma d'Oriente (iti Italiano). Torino: Einaudi. ISBN 978-88-06-18921-1.
- Runciman, Steven (1965). The Fall of Constantinople, 1453. Cambridge: Cambridge University Press. p. 145. ISBN 0-521-39832-0.
- Turner, J. (1996). Grove Dictionary of Art. Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-19-517068-7.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Alchermes, Joseph D. (2005). "Art and Architecture in the Age of Justinian". Iti Maas, Michael. The Cambridge Companion to the Age of Justinian. Cambridge: Cambridge U.P. pp. 343–375. ISBN 978-0-521-52071-3.
- Balfour, John Patrick Douglas (1972). Hagia Sophia. W.W. Norton & Company. ISBN 978-0-88225-014-4.
- Cimok, Fatih (2004). Hagia Sophia. Milet Publishing Ltd. ISBN 978-975-7199-61-8.
- Doumato, Lamia (1980). The Byzantine church of Hagia Sophia: Selected references. Vance Bibliographies. ASIN B0006E2O2M.
- Goriansky, Lev Vladimir (1933). Haghia Sophia: analysis of the architecture, art and spirit behind the shrine in Constantinople dedicated to Hagia Sophia. American School of Philosophy. ASIN B0008C47EA.
- Harris, Jonathan, Constantinople: Capital of Byzantium. Hambledon/Continuum (2007). ISBN 978-1-84725-179-4
- Howland Swift, Emerson (1937). The bronze doors of the gate of the horologium at Hagia Sophia. University of Chicago. ASIN B000889GIG.
- Kahler, Heinz (1967). Haghia Sophia. Praeger. ASIN B0008C47EA.
- Kinross, Lord (1972). "Hagia Sophia, Wonders of Man". Newsweek. ASIN B000K5QN9W.
- Kleinbauer, W. Eugene; Anthony White (2007). Hagia Sophia. London: Scala Publishers. ISBN 978-1-85759-308-2.
- Kleinbauer, W. Eugene (2000). Saint Sophia at Constantinople: Singulariter in Mundo (Monograph (Frederic Lindley Morgan Chair of Architectural Design), No. 5.). William L. Bauhan. ISBN 978-0-87233-123-5.
- Krautheimer, Richard (1984). Early Christian and Byzantine Architecture. New Haven, CT: Yale University Press. ISBN 978-0-300-05294-7.
- Mainstone, R. J. (1997). Hagia Sophia: Architecture, Structure, and Liturgy of Justinian's Great Church. London: Thames & Hudson. ISBN 978-0-500-27945-8.
- Mainstone, Rowland J. (1988). Hagia Sophia. Architecture, structure and liturgy of Justinian's great church. London: Thames & Hudson. ISBN 0-500-34098-6.
- Mango, Cyril; Ahmed Ertuğ (1997). Hagia Sophia. A vision for empires. Istanbul.
- Mark, R.; Çakmaktitle, AS. (1992). Hagia Sophia from the Age of Justinian to the Present. Princeton Architectural. ISBN 978-1-878271-11-2.
- Nelson, Robert S. (2004). Hagia Sophia, 1850–1950: Holy Wisdom Modern Monument. Chicago: University Of Chicago Press. ISBN 978-0-226-57171-3.
- Özkul, T. A. (2007). Structural characteristics of Hagia Sophia: I-A finite element formulation for static analysis. Elsevier.
- Scharf, Joachim:Der Kaiser in Proskynese. Bemerkungen zur Deutung des Kaisermosaiks im Narthex der Hagia Sophia von Konstantinopel. In: Festschrift Percy Ernst Schramm zu seinem siebzigsten Geburtstag von Schülern und Freunden zugeeignet, Wiesbaden 1964, S. 27–35.
- Swainson, Harold (2005). The Church of Sancta Sophia Constantinople: A Study of Byzantine Building. Boston, MA: Adamant Media Corporation. ISBN 978-1-4021-8345-4.
- Yucel, Erdem (2005). Hagia Sophia. Scala Publishers. ISBN 978-1-85759-250-4.
- Weitzmann, Kurt, ed., Age of spirituality: late antique and early Christian art, third to seventh century, no. 592, 1979, Metropolitan Museum of Art, New York, ISBN 978-0-87099-179-0
Dagiti artikulo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Bordewich, Fergus M., "A Monumental Struggle to Preserve Hagia Sophia", Smithsonian (magazine) magazine, Disiembre 2008
Dagiti mosaiko[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hagia Sophia, hagiasophia.com: Mosaics.
- MacDonald, William Lloyd (1951). The uncovering of Byzantine mosaics in Hagia Sophia. Archaeological Institute of America. ASIN B0007GZTKS.
- Mango, Cyril (1972). The mosaics of St. Sophia at Istanbul: The church fathers in the north Tympanum. Dumbarton Oaks Center for Byzantine Studies. ASIN B0007CAVA0.
- Mango, Cyril (1968). The Apse mosaics of St. Sophia at Istanbul: Report on work carried out in 1964. Johnson Reprints. ASIN B0007G5RBY.
- Mango, Cyril; Heinz Kahler (1967). Hagia Sophia: With a Chapter on the Mosaics. Praeger. ASIN B0000CO5IL.
- Teteriatnikov, Natalia B. (1998). Mosaics of Hagia Sophia, Istanbul: The Fossati Restoration and the Work of the Byzantine Institute. Dumbarton Oaks Research Library and Collection. ISBN 978-0-88402-264-0.
- Riccardi, Lorenzo (2012). Alcune riflessioni sul mosaico del vestibolo sud-ovest della Santa Sofia di Costantinopoli, in Vie per Bisanzio. VIII Congresso Nazionale dell’Associazione Italiana di Studi Bizantini (Venezia 25-28 novembre 2009), a cura di Antonio Rigo, Andrea Babuin e Michele Trizio. Bari. pp. 357–371. ISBN 978-88-7470-229-9. Naala idi 30 Septiembre 2014.
- Yücel, Erdem (1988). The mosaics of Hagia Sophia. Efe Turizm. ASIN B0007CBGYA.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Hagia Sophia idiay Wikimedia Commons
Dagiti ob-obra a mainaig ti Hagia Sophia idiay Wikisource


text:
Kultural a Rebolusion
Ti Kultural a Rebolusion ti Nalatak a Proletariano, wenno sapasap a naamammuan a kas ti Kultural a Rebolusion (Insík: 文化大革命; pinyin: Wénhuà Dàgémìng), ket maysa idi a sosial-politikal a tignay a napasamak idiay Republika ti Tattao ti Tsina manipud idi 1966 aginggana idi 1976. Daytoy ket inparugi babaen ni Mao Zedong, ti Mangipangulo idi ti Partido Komunista ti Tsina, ti naibagbaga a gandatna ket ti panangipatungpal ti komunismo iti pagilian babaen ti panagikkat ti kapitalista, tradisional ken dagiti kultural nga elemento ti Insik a kagimongan, ken ti panangipang-al ti Maoista nga ortodoksi iti kaunegan ti Partido. Tirebolusion ket nangmarka ti panagsubli ni Mao Zedong iti puesto ti turay kalpasan ti napaay a Nalatak a Panaglagto ti Masakbayan. Ti tignay ket politikal a nagpasardeng iti Tsina ken kaaduan a nakapektar ti ekonomia ken sosial ti pagilian.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- "Li Peng, ti 'Mammarti ti Tiananmen,' ket 'Sisasagana a Matay' tapno Mapasardeng ti Riribok ti Estudiante". AsiaNews.it. 2003. Naal aidi Agosto 21, 2011.
- Barnouin, Barbara ken ni Yu Changgen. Zhou Enlai: Ti Politikal a Biag. Hong Kong: Insik nga UNibersidad ti Hong Kong, 2006. ISBN 962-996-280-2. Naala idi Marso 12, 2011.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Kultural a Rebolusion idiay Wikimedia Commons
- Encyclopædia Britannica. Ti Kultural a Rebolusion


text:
Internet Movie Database
Ti Internet Movie Database (IMDb) (Ilokano: Batayan a datos ti Pelikula ti Internet) ket maysa nga online a batayan ti datos ti pakaammo a mainaig kadagiti pelikula, dagiti programa ti telebision ken dagiti ay-ayam a video. Daytoy ket mangiraman kadagiti aktor, dagiti empleado ti panagpataud, ken dagiti piksion akarakter a naipakita kadagitoy tallo a makitkita a pagliwliwaan ti midia. Manipud idi 2008, ti maysa a lanag ket mangpakabael pay dagiti agar-aramat idiay Estados Unidos ti nadaras a panagkita kadagiti sumurok a 6,000 a peleikula ken dagiti pabya ti telebision manipud ti CBS, Sony ken dagiti nadumaduma pay nga agparpatuat ti nawaya a pelikula.
Daytoy ket maysa kadagiti kadayegan online a papanan iti pagliwliwaan, nga adda dagiti sumurok a 100 a riwiriw a naisangayan nga agar-aramat it itungngal maysa a bulan ken ti natalinaay ken napardas a dumakdakkel a kaada ti mobile.[2] Ti IMDb ket nairugi idi Oktubre17, 1990, ken idi 1998 daytoy ket ginatang idi babaen ti Amazon.com. Manipud idi Agosto 24, 2013 ti IMDb ket addaan kadagiti 2,615,797 a titulo (mairaman kadagiti episode) ken dagiti 5,406,250 a personalidad iti batayan ti datosna,[3] ken dagiti pay 45 a riwriw a nairehistro nga agar-aramat. Ti website ket nairanggo iti 53 babaen ti Alexa.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagit inagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Imdb.com Site Info". Alexa Internet. Naala idi 2013-09-01.
- ^ "Top Ten Internet Companies | CelebJunkyz.com | Celebrity News Celebrity Gossip Celebrity Blog". CelebJunkyz.com. Agosto 19, 2009. Naala idi Agosto 20, 2011.
- ^ "Stats". IMDb. Naala idi Agosto 24, 2013.


text:
Theodore Roosevelt
Ni Theodore "Teddy" Roosevelt ( /ˈroʊzəvɛlt/ roh-zə-velt;[2] Oktubre 27, 1858 – Enero 6, 1919) ket isu idi ti Maika-26 a Presidente iti Estados Unidos (1901–1909). Isu ket naipaammoan para iti nakaragragsak a personalidadna, dagiti adu a kakaykayatanna ken dagiti nagun-odna, ken ti panagidaulona ti Narang-ay a Tignay, ken ti pay "bakero" nga ugali ken nalungpo a maskulinidad.[3] Isu ket daulo iti Partido Republikano ken ti nangbangon ti ababa ti biagna a Narang-ay ("Bull Moose") Partido iit 1912. Sakbay a nagbalin a Presidente, isu ket nagtengngel ti opisina iti siudad, estado, ken pederal nga agpang. Dagiti nagun-od ni Roosevelt a kas maysa a naturalista, eksplorador, mangnganup, mannurat, ken soldado ket kaaduan kadagitoy ket paset ti bukodna a dayaw a kas ti aniaman nga iopisina a tinengngelna a kas maysa a politiko. Ni Roosevelt ket agtawen ti 42 idi naisapata a kas Presidente iti Estados Unidos idi 1901, a nagaramid kaniana ti kaubingan a presidente; inabakna ti ti kaubingan a nabutusan a presidente, a ni John F. Kennedy, babaen ti maysa a tawen laeng. Ni Roosevelt ket maysa pay kadagiti tallo a nakatugaw a kas presidente ti nagunggunaan ti Premio Nobel ti Kappia, dagiti sabali pay a dua ket ni Woodrow Wilson ken Barack Obama.
Naipasngay ti maysa a nabaknang a pamilia idiay Siudad ti New York, ni Roosevelt ket managsakit idi nga ubing a nagsagsagaba ti angkit ken naggigian idiay balayna a nagadadal ti masna a pakasaritaan. Tapno matangdananna para iti maipapan ti bagi a kakapsutna, isu ket nagarakup ti nasiglat a panagbiag. Naadala iti balay, isu ket nagbalin a nagagar nga estudiante ti katutubo. Isu ket nagadal idiay Unibersidad ti Harvard, nga idiay ket nagadal ti bilohia, naikahon ken nakaparang-ay ti panagayat kadagiti marina a panakibiang. Idi 1881, kalpasan ti maysa a tawen ti iruruarna ti Harvard, isu ket nabutusan iti Estado nga Asemblia ti New York, nga isu idiay ket nagbalin a daulo iti reporma asangkatiponan ti bukodna a partido Republikano (ti "GOP"). Ti bukodna a Ti Paipapan ti Baybay a Gubat iti 1812 (1882) ket nangipatakder ti bukodna a propesional a dayaw a kas maysa a naganetget a historiador; isu ket nagsursurat kadagiti adu a liblibro ti panaganup, ti kalnaawan, ken dagiti agdama a sanaysay ti politiko, ken ti pay pakasaritaan ti prontera. Idi 1884, ti asawana ken ti inana ket pimmusay ti agpadpada nga aldaw. Isu ket rimmuar ti politiko ken napan idiay prontera, ken nagbalin a maysa a rantsero idiay "Paramos" iidiay lugligar ti Dakota. Idi nagsubli, isu ket timmaray para iti mayor idi 1886, nga isuket nabutusan amaikatlo nga adda kadagiti 60,000 a butos. Kalpasan daytoy isu ket nakagun-od ti dayaw babaen ti panagala ti nakaro a panagibasol iti polis ti siudad. Iti nailian ng agpang, isu ket daulo ti sibil a serbisio a reporma. Ti Espaniol–Amerikano a Gubat ket angrugi idi 1898 idi ni Roosevelt ket, epektibo, a nagimatmaton ti Departmento iti Marina. Isu ket napardas a nagikkat ken nagporama ti Dagiti narusanger nga Agsaksakay – ti maysa a boluntario a kabaleria a nakilaban idiay Kuba. Ti banuar ti gubat ket nabutosan a kas gobernador idi 1898 ken idi 1900 isu ket nainominado para iti bise presidente. Isu ket nagballiga a nagpasiglat ti GOP a kas maysa a napatak nga agkamkampania ti panakabutos manen ni Presidente William McKinley iti entablada dagiti nagato a taripa, ti balitok a pagalagadan, imperialismo, rang-ay ti pagilian ken ti panagballigi ti ballasiw taaw.
Idi 1901, ni Presidente William McKinley ket naasasinado ken nagbalin a Presidente ni Roosevelt iti tawen a 42; isu pay laeng tatta a panawen ti kaubingan a presidente.[4] Ni Roosevelt ket pinadasna nga inyalis ti Partido Republikano (GOP) a mapan ti Progressibismo, a mairaman ti panagdadael ti panagtalek ken ti panagpaadu kadagti regulasion ti negosio. Ni Roosevelt ket nagarami d ti maisao a "Square Deal (Ilokano: Kuadrado a Tulag)" ti panagipalawag ti domestiko a programana, a nagiyunayunay a ti promedio nga umili ket makaala ti nasayaat a binagy babaen kadagiti annurotenna. A kas maysa a agkalkalnaaw ken naturalista, isu ket nagiragpat ti panagaywan a tignay. Iti entablado ti lubong, dagiti annuroten ni Roosevelt ket naidasid idi babaen ti bukodna apagsasao, "Naalumaymay nga agsao ken agawiti ti dakkel a bislak". Ni Roosevelt ket isu iditipuersa ti likud ti panakalpas ti Kanal ti Panama ; nanpatulod ti Nalatak a Puraw a Plota iti panagbanbaniaga tilubong a mangipakita ti Amerikano a kabilegan; ken nakitinnulag ti gibus ti Ruso-Hapon a Gubat, nga isu daytoy ti panakagunggunaanna ti Premio Nobel ti Kappia.[5]
Iti gibus ti maikadua a terminona, ni Roosevelt ket inpangatona ti gayyemna a ni William Howard Taft para iti 1908 a nominasion ti Republikano. Isu ket nagbanbaniaga idiay Aprika ken Europa. Idi nagsubli idi 1910 napait a nakisina kenni Presidente Taft kadagiti sayasay iti progressibismo ken dagiti personalidad. Iti 1912 a panagbutos ni Roosevelt ket nagpadas ken napaay a naglapped ti panakarenominado manen ni Taft. Isu ke nangirugi ti Partido ti Bull Moose a nagtawag kadagiti adu a panagreporma ti rang-ay. Isu ketinabak ti Demokrata a ni Woodrow Wilson, a kas dagiti Taft a konserbatibo ket nakagun-od ti panagtengngel ti Partido epublikano para kadagiti sumakbay a dekada. Ni Roosevelt ket nangdaulo ti panagbanbaniaga ti kabakiran ti Amasona ngem nakaala met kadagiti sakit ken nagpaay daytoy ti salun-atna. Isu ket pimmusay nga ubing pay iti tawen a 60. Ni Roosevelt ket maitunos anairanggo dagiti ekolar a kas maysa kadagiti kalatakan a presidente ti Estados Unidos.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b McMillan,Joseph. "Theodore Roosevelt ken Franklin Delano Roosevelt, maik-26 ken maika-32 a Presidente iti Estados Unidos. Amerikano a Kagimongan ti Heraldika. Naala idi. Oktubre 1, 2010.
- ^ Ti apelyedona ket, segun kenni Roosevelt, "ket mabalikasana no naipangletra a kas ti 'Rosavelt.' Iti tallo a silaba. Ti umuna silaba a kas ti 'Rose.'" Hart, Albert B.; Herbert R. Ferleger (1989). "Theodore Roosevelt Cyclopedia" (CD-ROM). Theodore Roosevelt nga Asosasion. pp. 534–535. Naala idi Hunio 10, 2007. ;
Maysa a Nairehistro nga uni a ni Roosevelt ket naisangsangayan nga agibalbalikas ti bukodna nga apelyedo. Ti pannakangeg ti husto a kapardas, pabuntogen ti rehistro babaen ti 20%. Naala idi Hulio 12, 2007.
"Kasano ti Mangbalikas ti Theodore Roosevelt". Naala idi Hunio 10, 2007.
- ^ Douglas Brinkley "Ti Naatapa Sumbangir ni TR," Amerikano a Tinawtawid, Otonio 2009.
- ^ Ni John F. Kennedy ketisu ti kaubingan a nabutusan a Presidente. Ni Roosevelt ket saan a nabutosan iti Panakapresidente aginggana idi 1904, nga isu ket nagtawen ti 46.
- ^ Frederick W. Marks III, Tersiopelo iti Landok: Ti Dipomasia ni Theodore Roosevelt (1979); Greg Russell, "Ti Diplomasia ni Theodore Roosevelt ken ti Panagsukimat para iti Nalatak a Puntos ti Gantingan a Bileg idiay Asia," Presidential Studies Quarterly 2008 38(3): 433–455
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Kategoria:Theodore Roosevelt idiay Wikimedia Commons


text:
Martin Van Buren
Ni Martin Van Buren (Olandes: Maarten van Buren; Disiembrer 5, 1782 – Hulio 24, 1862) ket isu idi ti maikawalo a Presidente iti Estados Unidos (1837–1841). Sakbay ti panaka-presidentena, isu idi ti maikawalo a Bise Presidente (1833–1837) ken ti maikasangapulo a Sekretario iti Estado, babaen ni Andrew Jackson (1829–1831).
Ni Van Buren ket maysa kadagiti nagruna a nagurnos iti Partido Demokratiko, maysa anaturay a pigura iti Maikadua a Partido a Sistema, ken isu ti immuna apresidente a saan a Britaniko wenno Irlandes a kaputotan—ti pamiliana ket Olanda. Isu ti immuna a presidente a naipasngay nga Amerikano nga umili,[2] ken dagiti sinarunona a naipasngay a Britaniko a suheto sakbay ti Amerikano a Rebolusion[3]. Is-su laeng ti presidente a ti Inggles ket saan nga isu ti immuna a pagsasaona, nga isu ket dimmakkel a nagsasao iti Olandés,[4] ken ti immuna apresidente manipud idiay New York.
A kas Sekretario iti Estado ken idi pay a kas Bise Presidente ni Andrew Jackson, ni Van Buren ket mays aidi a nagruna a pigura iti panagpatakder ti organisasionala patakder para iti Jacksoniano a demokrasia, a naisangsangayan idiay Estado ti New York. A kas presidente, saanna idi a kinayat ti panakaikabit ti Estados Unidos ti Texas, a daytoy a maysa a tignay ket nagun-od ni John Tyler kalpasan ti walo a tawen a pinalikudan ni Van Buren. Iti nagabeten ti awan ti nadangran a Gubat ti Aroostook ken ti Carolina a Panakibiang, dagiti panakibiangna ti Britaniko ken dagiti koloniana idiay Kanada ket napaneknekan a nasasagsagaba dagitoy
Ti administrasionna naidaakelan anaidasig babaen ti panagrigat ti ekonomia iti dayata a panawenna, ti Derraaw iti 1837. Isu ket nangipangpulotan para iti depresion ken nakunkuna a ti "Martin Van Ruin" babaen dagiti politiko a kasuppiatna. Ni Van Buren ket nabutosan a maikkat iti opisina kalpasan ti uppat a tawen, a naabak babaen ti Whig a kandidato a ni William Henry Harrison.
Idi 1848 ni Van Buren napaay a timmaray para iti presidente iti maysa a maikatlo a partido nga etiketa, ti Partido ti Nawaya a Daga.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Adherents.com, Ti relihion ni Martin Van Buren, Maika-8 a Presidente ti E.U.
- ^ NARA.gov, Ni Martin Van Buren
- ^ http://www.ourwhitehouse.org/prespgs/mvanburen.html
- ^ Sturgis, Amy H. (2007). Ti Dalan dagiti Lulua ken Indiano a Panagikkatl. Greenwood Publishing Group. p. 93. ISBN 0-313-33658-X.


text:
Ni Thomas Woodrow Wilson (Disiembre 28, 1856 – Pebrero 3, 1924) ket isu idi ti Maika-28 a Presidente iti Estados Unidos, manipud idi 1913 aginggana idi 1921. Isu ket maysa a daulo ti Rang-ay a Tignay, isu ket nagserbi a kas ti Presidente iti Unibersidad iti Princetony manipud idi1902 aginggana idi 1910, ken isu pay ti Gobernador iti New Jersey manipud idi 1911 aginggana idi 1913. Isu ket timmaray a sinuppiatna ti kandidato ti Rang-ay ("Bull Moose") a Partido a ni Theodore Roosevelt ken ti kandidato ti Republino a ni William Howard Taft, ni Wilson ket isu idi ti nabutosan a Presidente a kas Demokrata idi 1912.
Dagiti midia a mainaig ti Kategoria:Woodrow Wilson idiay Wikimedia Commons


text:
Anianto ti Aramiden ti Pagarian ti Dios?
Sungbat ti Biblia
Ti Pagarian ti Dios sukatannanto ti amin a gobierno ti tao ket agturayto iti intero a daga. (Daniel 2:44; Apocalipsis 16:14) Apaman a mapasamak dayta, ti Pagarian ti Dios . . .
Ikkatenna ti amin a nadangkes, a mangdangdangran kadatayo amin gapu iti kinamanagimbubukodanda. “
No maipapan kadagiti nadangkes, magessatdanto iti mismo a daga.”—Proverbio 2:22.
Pagpatinggaenna amin a gubat. “
[Ti Dios] pagsardengenna dagiti gubat agingga iti ungto ti daga.”—Salmo 46:9.
Mangyeg iti nam-ay ken kinatalged iti daga. “
Agbiagto a sitatalna ti tunggal maysa iti kaubasanna ken kadagiti kayona nga igos, ket awanto ti pagbutnganna.”—Mikias 4:4, Ti Baro a Naimbag a Damag Biblia.
Pagbalinenna a paraiso ti daga. “
Ti let-ang ken ti awanan danum a rehion agragsakdanto, ket ti desierto a tanap agrag-onto ken agsabong.”—Isaias 35:1.
Ipaayanna ti amin a tattao iti makapnek ken makaparagsak a trabaho. “
Ti aramid dagiti bukodda nga ima usarento a naan-anay dagidiay [pinili ti Dios]. Saandanto nga agbannog iti awan kapapay-anna.”—Isaias 65:21-23.
Ikkatenna ti sakit. “
Awanto ti agtataeng nga agkuna: ‘Masakitak.’”—Isaias 33:24.
Pagpatinggaenna ti panaglakay wenno panagbaket. “
Ti lasagna agbalin a nasalsalibukag ngem iti kinaagtutubo; Isu agsubli kadagiti aldaw ti kired ti kinaagtutubona.”—Job 33:25.
Pagungarenna dagiti natay. “
Amin dagidiay adda kadagiti pakalaglagipan a tanem mangngegdanto ti [timek ni Jesus] ket rummuarda.”—Juan 5:28, 29.


text:
Diak Magustuan ti Biagko—Makatulong Kadi ti Relihion, Dios, Wenno ti Biblia?
Sungbat ti Biblia
Wen. Ti Biblia, a nagkauna a libro iti sirib, ket mangipapaay iti sungbat dagiti napateg a saludsod iti biag ken makatulong tapno maliwliwaka ken mariknam a napategka. Usigem ti sumagmamano a saludsod a sungbatanna.
Adda kadi Namarsua? Kuna ti Biblia a ti Dios ‘pinarsuana ti amin a bambanag.’ (Apocalipsis 4:11) Kas Namarsua, ammo ti Dios no ania ti kasapulantayo tapno sumayaat ti riknatayo ken mapnektayo iti biagtayo.
Maseknan kadi kaniak ti Dios? Saan nga isursuro ti Biblia a ti Dios ket adayo iti sangatauan no di ket kastoy ti kunana: “Saan nga adayo iti tunggal maysa kadatayo.” (Aramid 17:27) Interesado ti Dios iti mapaspasamak kenka ken kayatnaka a tulongan tapno agballigika.—Isaias 48:17, 18; 1 Pedro 5:7.
Kasano a sumayaat ti riknak no maam-ammok ti Dios? Pinarsuanatayo ti Dios nga addaan iti ‘naespirituan a panagkasapulan,’ ti nainkasigudan a tarigagay a mangammo iti kaipapanan ken panggep ti biag. (Mateo 5:3) Ti naespirituan a kasapulantayo ramanenna met ti panagtarigagay a mangam-ammo iti Namarsua kadatayo ken ti pannakigayyem kenkuana. Apresiaren ti Dios ti panangikagumaantayo a mangam-ammo kenkuana, ta kuna ti Biblia: “Umadanikayo iti Dios, ket isu umadaninto kadakayo.”—Santiago 4:8.
Natakuatan ti minilion a tattao a simmayaat ti rikna ken nagbalin a makapnek ti biagda gapu iti pannakigayyemda iti Dios. No am-ammom ti Dios, dina kayat a sawen a saankan nga agproblema, ngem ti sirib a masarakan iti Biblia ket makatulong kenka a
Maaddaan iti naragragsak a biag ti pamilia.
Mangtagiragsak iti natalna a relasion kadagiti dadduma.
Mangsango kadagiti nagduduma a problema a kas iti depression, parikut iti kuarta, ken nakaro a sakit.
Adu a relihion nga agus-usar iti Biblia ti saan a mangsursurot kadagiti pannursuro ti Biblia. Ngem ti pudno a relihion, a mangsursurot iti kuna ti Biblia, tulongannaka a mangam-ammo iti Dios.


text:
Ti Dios Kadi ket Trinidad?
Sungbat ti Biblia
Adu a Kristiano a relihion ti mangisursuro a ti Dios ket Trinidad. Ngem kastoy ti kuna ti Encyclopædia Britannica: “
Saan a nagparang ti sao a Trinidad wenno uray naiparipirip man la koma daytoy a doktrina iti Baro a Tulag . . . Nagin-inut nga immadu ti namati iti dayta a doktrina iti las-ud dagiti sumagmamano a siglo ken iti laksid ti adu a panagsusupiat.”
Kinapudnona, awan a pulos ti mabasa iti Biblia a ti Dios ket paset ti Trinidad. Kitaem dagitoy a teksto iti Biblia:
“Ni Jehova a Diostayo ket maymaysa a Jehova.”—Deuteronomio 6:4.
“Sika, nga agnagan Jehova, Sika laeng ti Kangatuan iti intero a daga.”—Salmo 83:18.
“Daytoy kaipapananna ti agnanayon a biag, ti pananggun-odda iti pannakaammo maipapan kenka, ti maymaysa a pudno a Dios, ken iti daydiay imbaonmo, ni Jesu-Kristo.”—Juan 17:3.
“Ti Dios maymaysa.”—Galacia 3:20.
Apay nga ibagbaga ti kaaduan a Kristiano a relihion a ti Dios ket Trinidad?


text:
Ania ti Kuna ti Biblia Maipapan iti Wayawaya nga Agpili? Konkontrolen Kadi ti Dios ti Gasatmo?
Sungbat ti Biblia
Padpadayawannatayo ti Dios babaen ti panangtedna kadatayo iti wayawaya nga agpili, isu a nawayatayo nga agdesision imbes a ti Dios wenno ti gasat ti mangikeddeng iti aramidentayo. Kitaem no ania ti isursuro ti Biblia.
Ti Dios pinarsuana ti tao iti ladawanna. (Genesis 1:26) Gapu iti dayta, addaantayo iti abilidad a mangiparangarang iti ayat ken hustisia, saan a kas kadagiti animal nga iturturong ti nainkasigudan a panunotda. Ken kas iti Namarsua kadatayo, addaantayo iti wayawaya nga agpili.
Posible a maammuantayo ti masakbayantayo. Iparparegta ti Biblia a ‘pilientayo ti biag babaen ti panagimdeng iti [timek ti Dios],’ kayatna a sawen, babaen ti panagtulnog kadagiti bilinna. (Deuteronomio 30:19, 20) Awan serserbi daytoy a tukon, ken naulpit pay ketdi ti Dios, no awanantayo iti wayawaya nga agpili. Imbes a pilitennatayo nga agtulnog, siaayat a kinuna ti Dios: “O no koma laeng pudno nga ipangagmo dagiti bilinko! Iti kasta ti talnam agbalin a kas iti maysa a karayan.”—Isaias 48:18.
Ti panagballigi wenno pannakapaaytayo ket saan nga inkeddeng ti gasat. No kayattayo ti agballigi iti ar-aramidentayo, masapul nga ipakattayo ti amin a kabaelantayo. “Isuamin a masarakan ta imam nga aramiden,” kuna ti Biblia, “aramidem buyogen ti mismo a bilegmo.” (Eclesiastes 9:10) Kunana pay: “Dagiti gakat daydiay nasaet sigurado a mangipaay iti pagsayaatan.”—Proverbio 21:5.
Ti wayawaya nga agpili ket napateg a sagut ti Dios, ta daytoy ti mangtignay kadatayo a mangayat kenkuana iti ‘intero a pusotayo’—gapu ta dayta ti kayattayo.—Mateo 22:37.
Saan kadi a konkontrolen ti Dios ti amin a banag?
Pudno nga isursuro ti Biblia a ti Dios ket Mannakabalin-amin ken ti pannakabalinna ket saan a kabaelan a lapdan ti siasinoman. (Job 37:23; Isaias 40:26) Nupay kasta, saanna nga us-usaren ti pannakabalinna a mangkontrol iti amin a banag. Kas pagarigan, kuna ti Biblia a ti Dios ‘winatwatna ti panagteppel’ iti nagkauna a Babilonia, a kabusor ti ilina. (Isaias 42:14) Kasta met laeng ita, inkeddengna nga an-anusan dagidiay mangus-usar iti wayawayada nga agpili a mangdangran kadagiti sabsabali. Ngem saan nga agnanayon a kasta ti aramiden ti Dios.—Salmo 37:10, 11.


text:
Kawes
Ti kawes ket isu ti sagut ken tela a material nga inus-usar a panangibado iti bagi. Ti panagusar ti kawes ket kadawyan nga inus-usar laeng dagiti parsua a tao ken daytoy ket maysa a kalangaan kadagiti gangani amin a kagimongan ti tao. Ti kaadu ken kita ti kawes nga inus-usar ket agdepdependa iti pisikal , sosial ken heograpiko a panangimutektek . Adda met dagiti kita ti kawes a naisangsangayan no ti tao ket lalaki wenno babai, ngem daytoy ket saan a maipakat kadagiti makunkuna iti Inggles a cross dresser.
Ti maipapan iti bagi, ti kawes ket agserbi kadagiti adu a panggep: daytoy ket mabalin nga agserbi a kas salaknib manipud kadagiti elemento, ken mabalin a mangpasayaat ti pannakatalged iti las-ud dagiti makadangran a tignay a kas ti pannagna kadagiti masna nga enbironmento ken panagluto. Daytoy ket mangsalaknib ti nagkawes kadagiti narusanger a rabaw, dagiti makadursok a mula, dagiti kagat ti insekto, dagiti puris, siit ken daludok babaen ti panangited ti sarikedked a baetan ti kudil ken ti enbironmento. Dagiti kawes ket mabalin a manginsula kadagiti kondision ti lamiis wenno pudot.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Kawes idiay Wikimedia Commons


text:
LAOAG CITY – Napalaus a ragsak ti inpagtang ti maysa a puraw a kalding iti maysa a mannalon iti Brgy. Corocor, Bacarra, Ilocos Norte kalpasan a naganak ti lima ngem natay ti maysa.
Segun kenni Mr. Arnulfo Marcos, agtagikua iti nasao a kalding nga dakkel a misteryo kenkuana no kasano a naganak ti lima idinto ta ti normal a panagan-anak ti kalding ket maysa wenno dua laeng iti maminsan a panaganak na.
Kuna ni Marcos nga nabayagen nga agtartaraken ti kalding ngem ita laeng a maimatangan na ti panaganak ti maysa a kalding iti lima.
Ita ket plano ni Marcos nga paaduen dagiti annak ti taraken na a kalding tapno maiburay nanto ti dadduma iti sabali ket mapaadu ti breed na.
Dagiti nabatbati nga uppat nga annak ti kalding na ket dua ti babai ken dua ti lalaki.
Ti kalding ni Marcos ket maysa a native a klase ti kalding ken naganak idi Nobyembre 7 ita a tawen.


text:
Plantilia:Datos ti pagilian Abkhazia
Ti
Plantilia:Datos ti pagilian Abkhazia ket isu ti akin-uneg a pagyanan ti datos a saan a mabalin a dagus a maiparang. Saan a dagus nga us-usaren daytoy babaen dagiti plantilia a kas ti
Plantilia:wagayway,
wagaywayikono, ken dadduma pay.
Dagiti linaon
Dagiti kadawyan a parametro
Sabsabali a wagayway
Dagiti kas pagarigan a panagusar
{{wagayway|Abkhazia}}→ Abkhazia
{{wagaywayikono|Abkhazia}}→
Panagusar ti sabali a wagayway
{{wagayway|Abkhazia|SSR}}→ Abkhazia
{{wagaywayikono|Abkhazia|SSR}}→
Datos ti plantilia
Daytoy ket isu ti dokumentasion ti TemplateData para iti plantilia nga inus-usar babaen ti VisualEditor.
Datos ti pagilian Abkhazia
Daytoy a plantilia ket nasken a saan a dagus a mausar. Daytoy ket saan a dagus nga inus-usar babaen dagiti plantilia ti wagayway a kas ti Plantilia:Wagayway ken Plantilia:Wagaywayikono.


text:
Johannes Stark
Ni Johannes Stark (15 Abril 1874 – 21 Hunio 1957) ket maysa idi nga Aleman a pisiko, ken laureado ti Premio Nobel iti Pisika nga asideg a nairamraman iti tignay ti Deutsche Physik babaen ti turay ti Nazi.
Biograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Nasapa a tawtawen[urnosen | urnosen ti taudan]
Isu ket naipasngay idiay Schickenhof, Pagarian ti Bavaria (itan ket ti Freihung), ni Stark ket nagadal idiay Himnasio Bayreuth (sekondario a pagadalanl) ken kalpasanna idiay Regensburg. Ti edukasionna iti kolehio ket nangrugi idiay Unibersidad ti Munich, nga idiay ket nagadal iti pisika, matematika, kimika, ken kristalograpia. Ti kapautna iti kolehio ket nangrugi idi 1894; isu ket nagturpos idi 1897, nga iti doktoral a tesisna a natituluan iti Untersuchung über einige physikalische, vorzüglich optische Eigenschaften des Rußes (Panagsukisok kadagiti dadduma a pisikal, a naisangayan kadagiti optikal a tagikua ti iro).[1]
- ^ Ti naikabil iti katologo ti Biblioteka ti Estado ti Bavaria, Munich. Opacplus.bsb-muenchen.de. Naala idi 2012-07-27.


text:
Saksi ni Jehova—Sinni Kami?
Madduruma nga lahi anna lengguahe i naggafuanammi ngem tattadday gakkagmi. Pinaka-importante, ikayami dayawan si Jehova, i Dios na Biblia anna Namaratu ta ngamin nga gannagannug. Kuammi adde na mawayyami nga parigan si Jesu-Cristo anna magayayya kami nga magalang tu Cristiano. Regular nga iyusa na kada tadday nikami i tiempomi tapenu manguffung ta totolay tapenu magigiammu i Biblia anna i Pappatulan na Dios. Magalang kami tu Saksi ni Jehova megafu ta ilayyagayyami i meyannung kani Jehova nga Dios anna i Pappatulanna.
Bisitammu i site mi. Bibbigammu i Biblia online. Kannammuammu i mas aru paga meyannung nikami anna ta pangurugmi ira.


text:
Vienna
Ti Vienna ( /viːˈɛnə/; Aleman: Wien (tulong·paammo) [viːn]) ket isu ti kapitolio ken kadakkelan a siudad iti Austria ken maysa kadagiti siam nga estado ti Austria. Ti Vienna ket isu ti kangrunaan a siudad ti Austria, nga adda ti populasion iti agarup a 1.723 a riwriw[3] (2.4 a riwriw tiuneg ti metropolitano a lugar,[2] sumurok a 25% iti populasion ti Austria), ken isu daytoy ti kadakkelan a siudad idiay Austria, ken ti pay sentro ti kultural, ekonomiko, ken politika. Isu daytoy ti maika-9 a kadakkelan babaen ti populasion idiay Kappon ti Europa. Manipud idi rugi iti maika-20 a siglo isu daytoy ti kadakkelan nga agsasao iti Aleman a siudad iti lubong, ken idi sakbay ti Umuna a Sangalubongan a Gubat ken ti panagpisi iti Austro-Hungaro nga imperio, daytoy a siudad ket adda idi dagiti agtaeng a 2 a riwriw. Ti Vienna ket agsangsangaili kadagiti internasional nga organisasion, a mairaman ti Nagkaykaysa a Pagpagilian ken ti OPEC. Ti siudad ket naisanglad iti daya iti Austria ken asideg kadagiti pagbeddengan iti Republika a Tseka, Eslobakia, kenHungaria. Dagitoy a rehion ket agtitinnulongda iti maysa a Europeano a Centrope a pagbeddengan a rehion. A mairaman ti asideg ken kaarubana ti Bratislava, ti Vienna ket agporma ti maysa a metropolitano a rehion nga adda dagiti 3 a riwriw nga agtaeng. Idi 2001, ti sentro ti siudad ket nainaganna a UNESCO Lugar a Tinawtawid ti Lubong.[4]
Sinasinaen a manipud kadagiti maysa a naipammategan a kas ti Siudad iti Musika[5] gapu kadagiti legadona iti musika, ti Vienna ket makunkuna pay a ti "Ti Siudad iti Tagtagainep" gapu ta daytoy ket nagtaengan ti immuna a sikopata nga analista a ni Sigmund Freud,[6] nga isu ket maysa a neurologo a nalatak a naamamoan para kadagiti maysa a kalatakan a mangipatpatarus kadagiti tagtagainep. Ti ramut ti Siudad ket nanipud kadagiti nasapa a Keltiko ken Romano a pagtaengan a naipabalin iti maysa a Mediebal ken Barok a siudad, ti kapitolio ti Austro-Hungaro nga Imperio. Daytoy ket naamammoan para kadagiti naisangsangayan a papelna iti panangidaulo ti Sentro ti Europeano a Musika, manipud ti nalatak a tawen iti Vienes a Klasismo babaen kadagiti nasapa a paset ti panawen iti maika-20 a siglo. Ti naipakasaritaan a sentro iti Vienna ken nabaknang kadagiti arkitektura a patakder, a mairaman dagiti Barok a kastilio ken dagiti hardin, ken dagiti pay naladaw a maika-19 a siglo a nalatak a pasdek a naliniaan kadagiti Ringstrasse, dagiti monumento ken dagiti parke.[7]
Idi 2005 a panagadal kadagiti 127 a lubong a siudad, ti Ekonomista a Saririt a Paset ket nagiranggo nga immuna daytoy a siudad (a kapadana ti Vancouver, Kanada) para iti kasayaat ti biag (iti 2011 a panagsukisok kadagiti 140 siudad ti Vienna ket nairanggo a maikadua, kalpasan ti Melbourne).[8][9] Para kadagiti agsasaruno a tallo a tawen (2009–2011), ti tao-rekurso-pagkonsultaan a kompaniaMercer inranggona ti Vienna a kas ti iimuna kadagiti tinawen a "Kasayaat ti Panagbiag" a pangsukisok kadagiti ginasut a siudad iti lawlaw ti lubong.[10][11][12] 2011 a panagsukisok ti "Kasayaat ti Panagbiag" ti Monocle ket inranggona ti Vienna a maikanem kadagiti listaan iti "dagiti kangatuan a 25 a siudad iti lubong a tawgana pagtaengan" (ngimmato manipud ti maikawalo idi 2010).[13][14][15]
Ti panakausig, ti siudad ket nairanggo a kas ti umuna iti sangalubongan para iti kultural a panagpabaro idi 2007 ken 2008, ken maikadua kalpasan ti Boston idi 2009 manipud kadagiti 256 siudad a nasukisok kadagiti 162 a pagsurotan ti Pagsurotan dagiti Panagpabaro dagiti Siudad iti 3 a kondison ti panagpuntos a sumakop ti kultura, patakder ken ken komersio.[16] A kas maysa a siudad, ti Vienna ket kankanayon nga agsangsangaili kadagiti konperensia ti urbano a panagplano ken is kankanayon a maususar nga inadadal babaen dagiti agplanplano ti urbano.[17]
Iti tunggal maysa tawen manipud idi 2005, ti Vienna ket isu ti umuna a papanan iti lubong kadagiti international a kongreso ken timpuyog.[18] Ti Vienna ket makaawis kadagiti agarup a lima a riww a turista iti tunggal maysa a tawen.[19]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "STATISTIK AUSTRIA – Bevölkerung zu Quartalsbeginn seit 2002 nach Bundesland". Statistik.at. 20 Oktubre 2010. Naala idi 19 Enero 2011.
- ^ a b "VCÖ.at: VCÖ fordert Nahverkehrsoffensive gegen Verkehrskollaps in den Städten". vcoe.at. 2008. Naala idi 5 Agosto 2009.
- ^ "STATISTIK AUSTRIA – Bevölkerung zu Jahres-/Quartalsanfang". Statistik.at. 13 Pebrero 2009. Naala idi 6 Mayo 2009.
- ^ "Naipakasaritaan a sentro iti Vienna". UNESCO.
- ^ "Vienna - ti Siudad iti Musika - VIENNA – TATTAN WENNO SAANEN". Wien.info. Naala idi 2012-05-19.
- ^ BBC Dokumentario - Vienna - Ti Siudad iti Tagtagainep
- ^ "Naipakasaritaan a Sentro iti Vienna". UNESCO Sentro a Tinawtawid ti Lubong. Naala idi 2012-05-19.
- ^ "Ti Vancouver ket isu ti 'kasayaatan a pagtaengan'". BBC. 4 Oktubre 2005.
- ^ "Reporta ti Kasayaat ti Panagtaeng Agosto 2011". Ekonomista a Saririt a Paset. Naala idi 2 Disiembre 2011.
- ^ "Mercer a pakaammo timidia: Kasayaat iti Panagbiag sanglubongan a panagiranggo dagiti siudad--2009". Naala idi 2 Disiembre 2011.
- ^ "Mercer Kasayaat ti Panagbiag Sangalubongan a Panagiranggo dagiti Siudad, 2010 manipud ti resourceshelf.com". Naala idi 2 Disiembre 2011.
- ^ "Panagsukisok ti Mercer a 2011". Mercer. 29 Nobiembre 2011.
- ^ "ti Monocles a kangatuan a 25 a siudad para iti 2011 , iti businessinsider.com". Naala idi 2 Disiembre 2011.
- ^ "ti 2011 a Monocle ti "Kasayaat ti Panagbiag" summary". Naala idi 3 Disiembre 2011.
- ^ "08 Vienna". Monocle.com. 2010-06-15. Naala idi 2012-05-19.
- ^ "2thinknow Panagpabaro dagiti Siudad 256 a Sangalubongan a Pagsurotan – sangalubongan a pakairanggo ti panagpabaro ti siudad | 2009 | Programa dagiti Panagpabaro ti Siudad". Innovation-cities.com. 30 Hulio 2009. Naala idi 3 Enero 2011.
- ^ "Ammo nga agaramid ti Vienna". wieninternational.at. 15 Abril 2010. Naala idi 3 Enero 2011.
- ^ "Ti Vienna ket isu ti umuna a papanan dagiti kongreso". wieninternational.at. 1 Hunio 2011. Naala idi 15 Oktubre 2011.
- ^ "Estadistika ti Turismo- Panagsangpet idiay Vienna babaen ti pagilian a nagtaudan". wien.gv.at. 11 Oktubre 2011. Naala idi 15 Oktubre 2011.


text:
Maika-31 a paralelo amianan
Ti maika-31 a paralelo amianan ket ti sirkulo ti latitud a 12 gradgrado iti amianan ti ekuador a plano ti Daga. Daytoy ket ballasiwenna ti Aprika, Asia, ti Taaw Pasipiko, Amianan nga Amerika ken ti Taaw Atlantiko.
Ti paset ti pagbeddengan a nagbaetan ti Iran ken Irak ket naipalawag iti daytoy a paralelo. Idiay Estados Unidos, ti maika-31 a paralelo ket mangipalawag ti paset ti pagbeddengan a nagabetan ti Mississippi ken Louisiana, ken ti paset ti pagbeddengan a nagbaetan ti Alabama ken Florida.
Ni Andrew Ellicott ket sinukimatna ti paralelo idi 1797, idi daytoy ket pagbeddengan anagabetan ti Estados Unidos ken ti teritorio ti España.
Iti daytoy a latitud ti init ket makitkita para kadagiti 14 nga oras, 10 a minminuto iti las-ud ti solstisio ti kalgaw ken 10 nga or-oras, 8 a minminuto iti las-ud ti solstisio ti panaglalam-ek.[1]
Likmut ti lubong[urnosen | urnosen ti taudan]
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti 31° a paralelo amianan ket lumabas iti:


text:
Gambang
Ti gambang ket ti kimiko nga elemento nga addaan iti simbolo ti Cu (manipud ti Latin: cuprum) ken atomiko anumero iti 29. Daytoy ket mabennat a metal nga addaan iti termal ken elektrikal a konduktibidad. Ti puro a gambang ket naalumaymay ken mabennat; ti nabiit a naisarsarang a rabaw ket agmaris iti nalabbasit-naranghar. Daytoy ket naus-usar a konduktor iti pudot ken elektridad, material iti panagbangon, ken laok dagiti nadumaduma nga aloy ti metal.
Ti metal ken ti aloyna ket naus-usaren kadagiti rinibo a tawtawen. Idi panawen ti Romano, ti gambang ket naminmina idi idiay Cyprus, isu a ti taudan ti nagan ti metal ket ti cyprium (metal ti Cyprus), ken kalpasanna ket naipangyababaan iti cuprum. Dagiti kompuestona ket kadawyan a masarsarakan akas dagiti asin ti gambang(II), a masansan a maammuan kadagiti maris iti asul wenno berde kadagitimineral a kas ti asurita ken turkuesa ken kaaduanen iti pakasaritaan a naus-usar a kas dagiti pigmento. Dagiti arkitektural a nabangon iti gambang ket aglati a mangited iti berde a verdigris (wenno patina).
Ti gambang ket kammasapul iti amin a sibiag nga organismo a kas tugot a is dietario a mineral gapu ta daytoy ket nangruna a konstituente ti kompleks ti ensima ti pagangesan ti Sitokromo c oksidasa. Dagiti kangrunaan a lugar a pakabirukan iti gambang iti tattao ket ti dalem, piskel ken tulang.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Gambang idiay Wikimedia Commons
- Gambang manipud ti Unibersidad ti Nottingham


text:
Rugby
Ti rugby ket estilo ti putbol a mangibagbaga kadagiti dua nga agdama nga ay-ayam, ti liga ti rugby ken ti kappon ti rugby. Urayno dagitoy dua ket naisangayanda nga aggidiat kadagiti nadumaduma aporma ti rugby – ti kappon ti rugby ken ti liga ti rugby – ket makibinningayda kadagiti batayan nga alagaden ti ay-ayam, nga isu ti panagala ti bola iti ngatuen ti linia tapno makapuntos ti panagpadas, dagiti alagaden iti tunngal maysa aporma ket adu ti pagiddiatanda.
Ti rugby a putbol ket naparang-ay manipud ti bersion ti putbol nga inay-ayam idiay Eskuela ti Rugby ken maysa idi kadagiti nadumaduma a bersion ti putbol nga inay-ayam kadagiti publiko nga eskuela ti Inggles idi las-ud ti maika-19 a siglo.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Rugby idiay Wikimedia Commons


text:
Arado
Ti arado ket maysa a ramit (wenno makina) nga inus-usar iti panagtalon ti daga para iti panangisagana ti panagmula. Dagiti arado ket mabalin a guyoden babaen dagiti ayup a kas dagiti baka, nuang kabalio, kamelio wenno babaen ti traktor. Ti arado ket mabalin a naaramid iti tarikaro,landok wenno paslep. Daytoy ket isun ti kangrunaan nga intrumento para kadagiti kaaduan a nairehistro a pakasaritaan, ken mangirepresenta ti maysa kadagiti kangrunaan a panagrang-ay iti agrikultura.
Ti kangrunaan apanggep ti panagarado ket ti panagkali ti akin-ngato a tuon ti daga, tapno maiyeg dagiti baro a kinalames iti rabaw, bayat a maikali dagiti ruot, dagiti tidda ti dati nga apit, ken dagiti bukel ti apit ken ruot, ken mangpalubos kadagitoy a marungsot. Daytoy ket mangited pay ti nawaya ti bukel a banag a agmulaan dagiti sabali nga apit.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Wainwright, Raymond P.; Wesley F. Buchele; Stephen J. Marley; William I. Baldwin (1983). "A Variable Approach-Angle Moldboard Plow". Transactions of the ASAE 26 (2): 392–396. Naala idi Pebrero 14, 2013.
- "Ti Nasapa a Panagarado idiayken Kronolohia ti Panagarado kadagiti Baggiing", Hill, P. ken ni Kucharski, K. in Transactions of the Dumfriesshire and Galloway Natural History and Antiquarian Society, Vol. LXV, 1990, pp 73–83.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nanchinadu: Harbinger of Rice and Plough Culture in the Ancient World babaen ni Dr. V. Sankaran Nair
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Arado idiay Wikimedia Commons
- Ti Rotherham ng aArado – ti immuna a nagballigi a landok nga arado
- Pakasaritaan ti landok nga arado – aa kas naparang-ay ni John Deere idiay Estados Unidos


text:
Rangtay
Ti rangtay ket isu ti estruktura a nabangon tapno maisangdpa dagiti pisikal a tiped a kas ti bagi ti danum, ginget, wenno kalsada, para iti panggep iti panangited tipagdalanan kadagitoy a tiped. Adda dagiti adu a kita tidaremdem nga agserbi kadagiti naisangayan a panggep ken mangipakat kadagiti nadumaduma a situasion. Dagiti daremdem tirangrangtay ket aggigiddiat depende iti annong ti rangtay, ti kasasaad ti rabaw ti daga a pakaibangonan ti rangtay, ti material a mausar ti pannakabangonna ken dagiti pundo a magun-od ti pannakaaramidna.
Dagitinagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Bridge idiay Wikimedia Commons
- Dihital a Rangtay: Rangrangtay iti Maika-19 a Siglo