text:
Kim's Story
Part 1:
My name is "Kim". I just want to share my story po. So it started here....
"Brent" and I became high school sweethearts, second year di naging dakami. I can see that Brent is a very responsible man. He is kind, caring ken nagaget, hanggang di nakapalpas kami highschool ket we were still together.
Sabali nga course inala na, sabali met lang nga course ti inalak ken agkasabali nga school ti nagserekan mi. Haan ko pinanunot nga tatta nga agkasabali kami school ket ada ada possibility na nga agsina kami tun or ada tun third party kasjay because I trust Brent and he also trusts me. Ada nag arem kenyak ngem kunak ada gayyem ko and ada nangeg ko nga ada akin kursunada ken Brent and he said that ada metten gayyem na. Uray sina ti nag eskwela an mi, uray busy ti saba-sabali nga activities ket we still gave our time to each other, awan pinagbaliwan na.
Third year college, I decided nga ipakilala isunan ti pamilyak, han ko pay gamin isuna naipakpakilala ngem syak naam-ammok en family na. Ag buteng ak ngay gamin, han ko ammo nu anya maging reaction da father ko because my father is very strict, kunana gamin ngay nga hanak pay ag gayyem hanggang haanak pay nakapalpas ti eskwelak ngem dyay natangken ulok so I did not follow his command.
Grabe ti nerbiyos ko habang paapan kami balay ni Brent ken chill lang isuna, kasla awan lang kenyana, he smiled at me..
"Syak dapat ti makabaan yah, relax ka lang kadi, tanggapek amin nga ibaga da kenyak uray nasasakit or anya."
Kunana tapos inarakop dak, medyo naikkat ti nerbiyos ko. Habang ada kami sango da parents ko ket hanak makasao, ti naibagak lang ket "Ni Brent gayyem ko."
Binati sila ni Brent, ket kunak nu nalammin pakikitungo da kenyana ngem I was wrong, mayat met ti pakikitungo da ken Brent. Di pinmanaw ni Brent I know that my father was angry at me, ta kunana nga jay inbaga na ket haan ko man lang sinurot, nag sorry ak kenyana.
"Bay amun."
Kunana lang ngem ammok nga dissapointed isuna kenyak. Haan lang nga dyay ti inmayan ni Brent edjay balay, naging close isuna edjay duwa nga ading ko ngem ken Manung ko medjo ilang ngay. Very serious gamin daytuy manung ko.
Fourth year college edjay jay nang itedak kenyanan ti amin, may nangyari na sa amin, after that I cried, Ammok nga ag unget ni father ko ta kunana nga haan ko pay it ited ti bagik. Ada ni Brent abay ko, pinapatahan ako. "I'm sorry" kunana, he was sorry ta ada naikasta kenyami ngem kunak nga haan ok lang ta pareho mi met nga kinayat. Nu ada man mabuo kanu ket ada lang isuna abay ko, akuin na ti responsibilidad , pakasaren dak ,not because he got me pregnant or what, but because he loves me kanu.
Ket inmay garud jay aldaw nga nabuo, masikog ak. Permi unget da papa ken manung kenyak, ken mama ket ok lang ngem I know she was dissapointed. Tatta kanu nga asideg ak ag graduate ket kasjay, nagpasikog ak kanu! Ni Brent sinmango kenyada, amin nga nasasakit nga sao tinanggap mi, inbaga ni Brent nga isuna bahala en, nga haan dak baybay-an that he will not leave me. Naamwan metlang family na ket kasjay metlang rikna da, dissapointment... Ngem awan kanun maaramidan ta ada ditan eh alangan kanu nga ipaikkat mi.
Naipalpas ko ti college uray masikog ak ta haan met nga hadlang daytuy pagsikog ko eh tapnu lang haan ko maipalpas eskwelak, haan ko ibabain uray anya kuna ti tao ta ammok nga gift daytuy ni Apo kenyami. Taas noo ak latta ah nga rumrumwar nga magmagna dita mga tao nga kinumpormi ibagbaga da, ta uray anya kunada awan pakialam ko. While waiting for the board exam nag work ni Brent, tapnu ada pang gastos nu umanak ak ta haan kanu kababain nu magapo kenda parents mi ti magastos. After work apan isuna balay nga pasyaren dak, han kami pay nagsama ta isu kuna da parents mi, nu agkasar kamin tun nalang kanu edjay kami agsama, ngem pakikitungo da father ko paylang kenyana ket nalammin, ada paylang unget nga marikrikna da ngem ken Brent okay lang kenyana basta haan da isuna paadayo en kenyak.
Ket inmay ti aldaw nga ag anak ak en...Ada ni Brent abay ko hanggang di nairwar ni baby....ngem kinabigatan ket haan kun inaasahan ti nangyari, hanak mamati en ti inbaga da parents ko kenyak......
Part 2
"Awan ni Brent en. Inbati da kan. Anya ngay sinikugan da ka, nag anak ka santo da ka panawan."
Isu ti inbaga ni mother ko kenyak isu nga nakigtot ak. Hanak mamati, napan lang isuna nag take ti board exam isu nga awan isuna... Isu dyta ada panunot ko ta dyay nga day ket isu ti date ti board exam na. Ipapati da nga inbati dak en ket hanak latta mamati.
"Haanen nga agsubli dyay malpas board exam na isu ti kunana kenyak."
Kuna ni father ko, han ko latta patyen. Inuray ko isuna hanggang rabii en ket awan pay han ko panpanunuten ibgbga parents ko, kinabigatan nan nga agawid kamin ket han nagpapakita, pag awid mi edjay akun ah nga nagsangit nga kuna panunot ko nga agpayso siguro en nga inbati dak, in try ko tinawagan isuna ngem unattended, tinawagak jay kadwa na ket kunana nga di nalpas board exam pinmanaw kanun, ag biyahe da kanu. I asked nu ayna ngem haan na kanu inbaga, ti napanunot ko baka apan da probinsya.
Binaybay ak pay baka sakaling ada nu damdama or nu bigat ngem mano aldaw aw awan talaga siguro nga nag biyahe dan, permi sangsangit ko ah, apay nga kasjay, he didn't even say goodbye bago pinmanaw, awan man lang naalak nga sao kenyana bago pinmanaw. Apay nga inbati dakami ket kunana takderan dakami, ada ba inaramid ko nga madi? Or ada pay involved nga sabali? Nagsakit riknak.
Tinawagak parents na, kakabsat na ngem awan han ko matawagan dasuda. Kitkitak ni baby ket maasi ak, dumakkel aya metten isuna nga awan ti tatang na?
Nag adu nga sao ti naalak kenda parents ken manung ko, pati mga aunty ken uncle ko. Binagbaga an dak. Pati kakaaruba nga awan maaramidan da ket syak ti hot topic da. Nasakit nga denggen nga kunada kenyak disgrasyada kanu. Han ko pinatulan dasuda, only my dear son ti ada lang panunot ko, because he is the one who is giving me strength. Hanak payen naka take board exam kun ta na admit ni baby edjay ket haan ko kayat nga ibati.
Manu tawen da father ko ag gasgastos piman ti gamit ni baby, birthday na ket ni father ko piman agit ited. Mabainak ta imbes nga syak ag gastos ngem dyay garud agala ak ngay kwartak awan met work ko.
Di 3 years old jay anak ko nagbiruk ak mabalin ko pagtrabaho an, sinumrek ak call center ngem hanak binmayag ta han kun maalagaan anak ko so nagbiruk ak nalaklaka nga work basta ada lang pang gastos ko para ti kailangan anak ko.
One day bigla nalang pinmasok panunot ko ni Brent, han ko ammo nu apay. Kasla kuna panunot ko nga imessage ko isuna ta manipud pinmanaw awan talaga contact ko kenyana ken awan balitak en so kasanuk ngay isuna makasao? Ayna ti ag message ak kenyana? I tried to search his name edjay facebook ngem awan. Kinasaok metlang kakadwa na nga ada dituy Baguio ngem kunada awan kanu metlang contact da kenyana ken han da ammo nu ayna isunan.....
"Han mo paylang nga biruken dyta nga lalaki, pinanawan dakau la garuden birukek paylang, agpasipasikog ka tatta ngay imbes ada katulong mo nga ag gastos para ken baby ya ngem awan metten inbati da ka mtlang." Dyta ti inbga ni mother ko kenyak. Nasaktan ak edjay isu intatalnak lang. Ado sao nga ibgbaga ni mother ko ken Brent ni father ko met awan nangeg kun nga nasasakit nga sao tungkol kenyana. And I'm very thankful ta ada dagitoy parents ko ken kakabsat ko nga mangtultulong kenyak ken babyk.
Finale
Awan talaga balitak ken Brent, pati family na. I tried to search it again on facebook ngem awan talaga makitak. Ni ading na lang ti ada facebook na. Agduwa duwa ak pay nu imessage ko ni ading na, kakayat ko gamin kasao ni Brent kayat ko nga maliwanagan ak nu madi dak man kasao uray kuma met makita na lang jay putot na or makita isuna jay ubing.
Nag message akun ah edjay ading na, kumusta dyay ti first ko inbaga nag reply met "manang sika gayam, mayat met, sika ngay kumusta." Isu kunana. I replied that I'm ok and I asked if ayan ni Brent ket kunana nga ada kanu Australia.
Han ko ammo ti ibagak en, ada gayam isunan abroad. Nag message manen jay kabsat na nga kunana nakapasa ni Brent ti board exam ket succesful isunan. Napasardeng ak ah ket naisangit ko manen, imbag pay isuna, ni syak ngay? I'm happy for him ngem sana lang ada met kuma met ah pakialam na met ti putot na.
Brent's sister said sorry to me, kayat makita da mother da jay apo da ngem ngem baka han ko kanu ipakita isu han da inmay Baguio en, mabain da kanu ta jay inaramid ni Brent. I wanted to ask nga apay nga kasjay inaramid ni manung na ngem haan kun dinamag.
Ada province family ni Brent ket kunak nu ada time da mabalin da met kitan dituy jay ubing ta haan ko met ipagel ta apo da met, inmay da grud dituy Baguio, edjay SM nagsabatan mi, nakasangit pay mother ni Brent di nakita na jay apo na.
"Aye aye, paspasensya kau wen. Paspasensya kau." Isu ti ibagbagbaga na. I wanted to ask about Brent manen ngem haanen ta naun una gamin buteng ko ngay, mabuteng ak nga ibaga da nga he is now happy, well if he's happy it's ok for me, ngem baka ngay ibaga da nga adan pamilya na, happy isunan ti family na? I dont want to hear that, han ko ammo nu apay. Ngem nu kasjay kasanu ngata daytuy anak kun? Haan na nga makilala garud ti ama nan?
Nu maminsan agaw awid baguio parents ni Brent to see my son. Ap apan da balay ket ok lang met kenda father ko basta haan lang mabanggit ti nagan ni Brent ta baka makaunget da. Ada ti mang ar arem kenyak ngem haan ko nga kayat. I don't know nu apay, madikun gamin ta baka maibati ak manen, madi kun nga ag ayat, and I dont know if naka move on akun ba or what? Ti pinanunot ko nalang ag focus ak ken anak ko because my son needs me, but he also needs a father. Pinapanubit ko nga I can be also her father.
Syakun ti agaramid ti dapat nga aramiden ti maysa nga ama , ta kailangan ti anak ko ti ayat ti maysa nga ama. Di nag 6 years old jay anak ko edjay en jay nagdamag an nan nga han ko masungbatan.
"Mama ayna ti papak?"
Nabayag nga hanak nga sinmungbat, han ko kayat nga agsinungaling kenyana. Nainayad ko nga in explain kenyana nga kastuy awan ni father na manipud di baby isuna nga someday maawatan nan tun. Ibaga baga na piman nga imbag pay ti kaklase na nga ada ti papa da ni suna kanu ket awan, kayat na kanu nga mapadasan nga ada abay na ni papa na. Kayat na kanu marikna nga ada papa na, han ko ammo nu apay nga kasjay naibagbaga na ket manu pailang tawen na.
"Love dak ngata ni papa?" Isu damag na kenyak idi 7 years old na.
"Wen, syempre. Uray awan isuna sigurado nga love daka." Isu kunak.
I wanted to cry ngem han ko kayat ipakita kenyana. Ada jay time nga nakaturog isuna ket nakasangit ak nga talaga. Inmessage ko ni Mother ni Brent asking her if aynan ni Brent tatta, nga nu mabalin agpakita isuna, para lang ditoy ubing. I'm not going to ask if what happened to us, nu apay kasjay inaramid na, basta umay lang kuma agpakita. Ket kuna mother na nga nagsubli kanun Australia tapos nagawid ni Brent dituy Pilipinas di last year nagawid pay kanu Baguio ket ti ammo da napan kenyami nga nangkita. Kunak ah nga awan in inmay.
Tatta nga 8 years old isuna. Inted da nagan na ti FB ta imessage ko kanu, isu gayam han ko mabirukan ta sabali nakakabil name na FB, in search ko agtigtigerger pay imak di in open ko profile na, isu latta met itsura, awan pinagbaliw na, ginmwapo lalo isu lang siguro maibagak, nag scroll ak kinitak mga post na ada mga post na nga kadwa na ti babae and kasla met nga masaya sila. Ngem jay babae nang itag kenyana. Nasaktan ak I don't know why. Alangan nga until now I'm still in love with him?
Han ko ammo nu gayyem na dyay or ka work ta ada photos nga grupo da ket ada jay babae. I did not message him na, kasla han ko kaya.Ta nu talaga ada pakialam na ti anak nabayag kuma nga nagpakita ngem hanggang tatta nga 8 years old daytuy anak min ket awan.
Manging ano talaga agdamag daytuy anak ko, sungbatak met. Manging ano na ibaga nga he wants to see his father nga maarakop kanu isuna, kailangan na kanu ti father na. I told him nga ada ak met ket kunana nga...
"I know mama, you became a mother and father ken ammok nabanug kan mama nga agaw awir kenyak kayat ko nga ada ti sumublat kenka nga mangkita kenyak. So I want papa tapnu makapainana ka met uray maminsan.I want us to be complete kasla ti mga kaklasek happy family da."
Kunana ket hanak nakasungbat en napatalna ak, apayen ta kasla haan nga ubing kasasaok, he knows what he is saying and I cannot imagine nga kasjay maibaga na.
"Hanak nga mabannug kenka, never nga mabannug ni mama, sika lang met ti agal alaak pigsak." Kunak kenyana.
Han pay in inmay da mother da Brent dituy and haan kun nga inulit nga kinita ti FB ni Brent. September 2019 my father died, ngem bago pinmanaw isuna nag ket sorry kenyak, sorry nga sorry han ko ammo nu apay kasjay ibagbga na......
Ti kasla nakigtot ak lang di kuna ni father ko nga amin nga kwarta nga mait ited para ken baby, amin nga magasgastos nu birthday ni baby ket haan kenyana nga magapo kundi ken Brent! Han kanu nga ammo da mama dyay isu agtaktaka kanu mama nu pagal ala an ni papa kwarta ket manu lang maswelsweldo na. Nagsangit ak manen edjay. Han ko ammo agit ited gayam ni Brent ti kwarta for his son.
Yesterday, I messaged him but he didn't reply maybe han na pay nga nabasa. Kasla mabuteng ak pay nu anya ireply na. Nu mabasam kuma message ko or daytoy story, Brent, your son is longing for you, he wants to meet you. Please......
Dituy pay ti agsardengan ti storyak. Salamat kenyau amin nga nangbasa.. Sala salamat ti mga admins. Matago-tago taku.
Brent's Side
Part 1
Before I start my side story agpakilala ak pai mga ka-piman..My name is Brent ama jai anak ni Kim... I'm a member here (Pimans of Baguio and Artekdote) di kaipopost jay first part ket jai name (ni Kim) ti very first nga nabasak, I opened it and I started to read it..I didn't expect that it's our story... I want to give my side story that time ngem kayat ko mabasa ti amin..Tatta nga nalpas ket it's my turn.. Planok nga damdama pai kuma malpas work ko nga ag share ak ngem haanak makatalna gmin iso sinamantalak jai break time ko nga agsurat
Start ko storyk di inpakilala dak ni Kim ti parents na... Nadagsen riknak that time ngem inpilit ko maging relax tapno haan agdanag ni Kim..mariknak nga agnernerbiyos isuna ei nu maamwan na nga sabali riknak baka ibga nan tun nga haan min ituloy apan house da.. I told her nga I will accept the words nga matanggap ko kenda parents na urai nasasakit pai a...Di ada ak house da ket ok met ngem I know nga haan da inaasahan ken na disappoint father na ken Kim.. Naging strong met relationship mi hanggang ada nangyari and she got pregnant,happiness and very thankful iso ti riknak.. I promised her nga takderak not because nasikogak isuna kundi mahal ko siya..na disappoint parents ko ngem naging ok na din ta ada kanun ei anya maaramidan..basta ipalpas mi skwela tutal graduating kamin... Ammuk maikasta en nu ibga mi kenda parents na... Sermon,, nasasakit nga sao ti nangeg mi kenda father ni Kim.. Tanggap ko amin amin ngem haan lang kuma nga ni Kim pagpudutan da... That night di pinmanaw ak balay da sinurot dak ni manong na ei ket anya ngai naawat ko kundi danug ... Intatalnak hanak binmalbales...the words nga inbato na kenyak ket below the belt en but still awan inar aramid ko I did not punch him back ken hanak nagsasao han ko inbgbga ken Kim dyay ta han ko kayat nga ag danag isuna...
Hanggang nakapalpas kami ken Kim, nagbiruk ak trabahok habang mangur urayan ti board exam.. Kayat ko syak ag gastos no ag anak isuna..ngem inmay ti aldaw nga inmanak ni Kim ada ak abay na hanggang rinumwar ni baby nakasangit ak pai a...nagmayat riknak edjai tpos bigla nga sakit metten ti marikna kun... Kim's father talked to me..nga umadayo.. Pumanaw ak nu haan dakayo ipanaw na.. Pinmudot ulok edjai..han ko ammo no apai ksjai ibga na? Anya aya inaramid ko nga madi...nasungbatak edjay ni father mo talaga nasakit nakem ko.. Han da gamin nga ideretso kenyak no anya problema da mano lang jai ibaga da nga haan dak kursunada para kenka.. "Pumanaw ka..ipalpas mo amin." Kunana tpos ada pai ngem han kun ikwento kenyak nalaengen tani madi... Ket edjai urai han ko kayat pinmanaw ak..pinanawak dakayo without saying goodbye or what ngem ada ti inpromise ko ken father mo that time...pag awid ko nagsango kmi ken father ko...he knows that I have a problem so I cried infront of him...han ko ammo aramidekun iso inbgk amin kenyana.. "Ala itakder mo dita, adi ka men tutukdo exam mo nu bigat..ipalpas mo, ipailam ken daida nga kayam..malpas dyta exam mo men ubla ka habang pagur urayam result..haan mo ipakita nga nakapsot ka..lumaban ka adi..ala tapno ada ipagmalakim ti amin.. Para edjai putot mo.." Iso ti inbaga ni papak kenyak.. Awan ammo ni mama about nangyari han ko inbgbga...basta ti pinapanunot ni mamak ket inbatik isuda isunga permi ung unget na kenyak... Agpaiso met inbatik dsuda nga agpaiso....basol ko...Habang ag-eexam ak dkau ti ada panunot ko..inpapatik..inpapatik nga malpas ko ti exam urai haanak maka concentrate nga usto....While waiting for the result nagtrabtrabaho ak..ingugol ko ti oras ko edjai ngem awan ti aldaw nga haan ko dakayo pinapanunot...I want to call you ngem haan ko maaramid ei...I want to see you and our son ngem awan..may hadlang...Hanggang nakapasa ak, but I'm not happy knowing nga haan gayam nga naka exam ni Kim that our son is sick iso haan nga naka take.. Late ko naamwan nga na admit jai putot ko..I'm very sorry no awanak ti abay mo anak ko... Inaramid ko amin nga efforts ko to see you and our son ngem awan ladta...hindi pa rin ata worth it ang effort ko...
Nakaapan ak abroad.. Ket edjai ada nang ala ak number ni father mo.. I called him.. Nakaunget manen di nakasao dak... Iso kunak tinmawag ak lang ta haan ko nalipatan ti promise ko nga tustusak amin pangangailangan jai putot ko... Di first haan nga kayat ni father mo ngem inpilit ko ta may karapatan akong tustusan siya because I'm the father... han ko kayat nga talikudak iti amin,,Inbga kun ah nga haan na ibgbga nga kenyak magapo ti kwarta.. Your father send me a picture of our son and I started to cry...ayeeee permi ti riknak...kanayun ko kitan picture na..han ko man lang nakita ti dumakdakelan na... Han ko man lang nga naeg- egeman... Sabali no picture lang pangkitkita am ei...mas ok gmin no makitak ti personal ken maarakop kon isuna...
Putedek pai a mga ka-pimans Salamat!
FINALE
Basta sumapit birthday jai anak mi han ko maiwasan nga mapasangit... I'm celebrating the birthday of our son nga maymaysak... In search ko mtlang sika ti facebook ngem han ko ska nga in add ta ti ammok sobra ti unget mo kenyak... In stalk ko and seeing you with our son ket kayat kon nga bumigay... Biag ko ditoy Australia ket maibagak nga boring ta ammok nga ada kurang ei...aminek nagka gayyem ak not only one but two ngem awan binmayag ta ada kurang kenyak nga talaga...ada kurang iti biag ko... Nag focus ak ti work hanggang nag message ni ading ko nga nag chat ka kno kenyana ken napan da mother ko nga nangkita kenyau...i asked them if kumusta jay putot... Nga kumusta kan...ok met iso kunada... Naragsak akon no maamwak nga ok kayo lang...
Ada jai nagawidak Pilipinas... Napanak Baguio ta it's our reunion... Ti ammo da mama ket apan ko dkayo kitan ket it's my plan naman talaga no ipalubos ni amam.. Reunion tayo ti high school umasa akong pupunta ka at dadalhin ang anak natin ngem awan haan kayo inmay ado padenggek ti kakadwa kenyak... "Ni dakkel jai anak un.." "Han da ka pai iman nga nakitkita.." "Agpakita ka adi gmin.." Iso dagita ti kunada...Tinawagak ni father mo kunak ada ak Baguio nga no mabalin makitak dkayo ta maibagakun a nga ada metten maipagmalakik mabalin metten cguro dba ??ngem edjai nga time awan kayo kno..ada napanan u...haan ko pai kayat nga agawid edjai ili ngem ni garud kailangan ta mano lng nga aldaw bakasyon ko...
Nag subli ak Australia nga awan latta nangyari...kayat ko nga haanen nga agsubli Australia ngem haan pai gmin nga nalpas kontratak...kanayun latta nga agpadala ni father mo picture ni baby...August 2019 I recieved a message from you father saying "Haan mo nga panunuten kuma nga haan mi cka nga kayat para ken Kim, inaramid ko dyay para kenyana...kayat ko nga maala na pai amin nga kayat na ngem ni met kamali ak. Nagkabasol ak, ken apai nagbayag met gmin ti karma nga umai kenyak tadta nga dandani ak pai matay..." "Pagpaspasensya an dak a wen mali ti desisyon ko ta jai karma ket kasla nga ken Kim met nga napan nga marigrigatan sitwasyon kanayon dka damagen ta apok kanayon nga isangitan ni Kim dyay.. Ala ket no agawid kan tun han kon nga ipagel awanak ton cguro..." That is the last message that I recieved from your dad tpos nabalita ak nga awanen gayam isunan (May he rest in peace) awan ti contact kon kenyana ta haanen nga mtawagan phone nagbaba-kasakaling cka sumungbat... Awan pigsak nga ag message kenka ti facebook ei...nag t@ng@ ak ta haan ko mtlang inala number mo kenda mother ko...
I'm sorry ti amin amin... To my son nga awanak man lang iti abay mo mang gabay kenka...to Kim nga maymaysam lang nga nang ga-guide dta anak ta nga dapat katuwang dak...i'm very thankful ta awan ti nasasakit nga inbgbgam about kenyak...I'm sorry no haan ko dkayo naipaglaban..I'm sorry dahil naging mahina ako...
Mano nga tawen nga ingugol ko ti oras ko iti trabaho...mano nga tawen nga hanggang picture lang mangkitkita ak kenyau...mano nga tawen nga nagsisi ak ta talaga hindi ko kayo naipaglaban...mano nga tawen nga inlimmed ko ti amin nga napagtungtungan mi ken papam (ni father ko lng nangibaga ak)... Hanak nga nagkimkim ti galit father mo...maawatak nga cka panpanunoten na...Mano nga tawen na inaasam kong mayakap at makasama ko na ang anak ko...Mano nga tawen nga dakayo lng pinanpanunot ko...Succesful man? Me? Yeah succesful ak man nga kunada ngem I dont care an anwek pagka succesful ko if my life is not complete??... Everyone is asking me if ada en familyk tadta?? I'm proud to say nga ada and that is Kim and my son, they are my family... Mano nga tawen nga ni Kim lang ei...isuna lang ti talaga nga babae nga kakayat ko...uray ada naging gayyem ko isuna ladta...jay nakitam fb nga kdwak katrabahok lang dyay... I'm ready to see you and my son... You know while reading your story I cried lalo jai mga inbagbga jai anak ta... Nabasak jay message ni Kim messenger ngem hanak nagreply ta inun unak dy2y...mabasam met cguro dba...
My son, daddy is coming home next week, yeah? next week iso talaga awid ko Pilipinas...I'm excited to see you and your mom...excited to hug and kiss you... Ibagak amin no agkita tayo, amin amin jay mga han ko naibagbga d2y... Ti maibagak ket walang pagsisisi, very thankful nga ni Kim ti naging ina ti anak ko...
Sa mga tao nga nagbasbasa d2y story thank you very much... I appreciate the advices and positive comments nga inted you for Kim...Also the negative of course I accept that ta ada mtlang met basol ko...
The admins of Pimans of Baguio and The Artekdote sala-salamat ta ada dy2y nga page u tpno maikwento ti mga experiences or what...kung hindi dahil sainyo, kung hindi dahil sa page na ito ket awan ti mga nakakaantig na mga toong kwento ng buhay.. Thank you very much to all... I will update kasano... I want to talk to Kim muna... Again thank you very much! Matago-tago taku am-in.
Updates
Kim's Emails (Update) https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=541415553365512&id=229336404573430
Brent's Email (Update) https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=544150363092031&id=229336404573430
The Reunion
Hi again, this is Brent and I will be the one who will give the update...After I shared my side story I read the message of Kim kenyak edjai messenger saying..
"Hi, ammuk nga mabasam dytoy sana agreply ka ta nag aduh ti damag ko nga sika lang makasungbat ken dakkel dytoy anak tan baka kayat mo makita or makasao?"
That is what she said. I replied....
"nabasak in share mo...I didn't expect that it's our story...It's been a long time how are you??"
She replied and told me that she is ok... I asked about our son and kunana nga ok kno met and he is asking a lot of questions about me... I talked to my son ket sabali riknak, mixed emotions I want to cry when I heard his voice... The voice that I want to hear for how many years and the word 'daddy' nga kayat ko denggen from him. Han nga mamati nga ni daddy na kasasao na ti ammo na ket ni Tito na kno...Ket edjay mamangeg ko nga agsangsangit jai anak kun... Nagtungtong kmi kunak pai nga video call nalang ngem haan na nga kayat...personal kno kayat na nga mangkita an kenyak... Ti nagsangitak nga talaga en ket jai inbga nan nga..
"Daddy awan sakit riknak kenka ta ammok nga love dak."
Iso kunana nga no mabalin lang nga agawid ak edjai nga aldaw en inaramid kun tpno lng makitak ken maarakop kun ti anak ko.
I also talked to Kim ngem it's only about our son and not about us...I want to open about us ngem mas kayat ko nga no ag meet kmi nalang mas maymayat no personal... Aldaw nga agawidak ket Saturday evening nga talaga and only admins of This group and my father ti nangibaga ak...di ada ak NAIA ni tatang ko ken kasinsin ko nang sabat kenyak...I want Kim and my son to be here ibgak kuma kenyada nga awid akon ta maki umai da kuma nga agsundo han kun inbaga ta naitsamba nga agpudot jai anak mi... My mother ken jai bunso nga kbsat ko ket naun una da Baguio ken nag diretso da kano knda Kim. So ammo da nga agwid ak for sure naibaga dan kenda Kim...
"Pa, salamat a..."
First time, first time ko nga inbga ken papa dyta nga dapat nabayag ko nga inbga... If it is not because of him and mama ket haan ko maabot ti amin...no han nga dahil edjai advices na ket haan nga mangyari dytoy kanayun nga ibga ni papa nga patuloy lng ako nga umasa na makadwak anak ko.... Kanayun na ibga kenyak nga Family is more important than money..
"an anwem ti kwarta no ti pamilyam ket nakasina...."
Iso ibgbga ni father ko,,, agpaiso piman...
Masaya at kinakabahan iso nariknak di ada ak balay dan.
"Apay ada ka? Next week kunam."
Iso nga dgus ti kuna ni Kim kenyak di makita dak halata nga nakigtot iso nga han cguro binanggit ni mama kenyada ....Binangon ni Kim jai anak mi ta nakaturog gaminen ta agpudot pailang gmin... I hugged him ket edjai akon nga binmigay, I cried...sabali talaga no maarakop ken personal mo nga makita kaysa pictures lang... Di first mabain dytoy anak ko intatalna na ken aglaladot gmin mtlang ngem damdamdama lng ket nagsangit en....haan ko kayat nga ibatan isuna....imagine for how many years tadtak lang nakita ken naeggeman ti anak ko tadta pai nga dakkel isunan...di medjo naimunawan jai anak ko ket rinumwar kmi kwarto...
"Ala mangan tayo pai santo tau agtutungtong."
Iso ti kuna ni mother ni Kim... I want to hug Kim ngem kasla mabain ak ngai... permi na miss ko dytoy nga tao...
"Mabalin nga arakupen ka?"
Damag ko kenyana...talaga nga dinamag ko pai baka no biglang arakupek ket makaunget ngai.. Dinanog dak (ngem nakapsot) nga iso kanayun na aramiden kenyak idi..
"Ibgam lang no madim..."
Kakuna ak sabay kita isuna ti madi kenyak ket nginorsiitak...
Di nalpas mangan pinaturog ni Kim jai anak mi ta nangato pudot na gmin... In explain ko ti amin sango ti parents ko sango mother ni Kim... Jai manang ni Kim ti ada ngem jai maysa nang danug kenyak idi ket awan ta ada ibang bansa tadtan ken ada pamilya nan...
Kim's mom feels sorry for what happened...han na nga ammo kno tpos syak pai naging madi panagkita da...nagpaspasensya ni mother na...ket kunak nga awan met sakit nakem ko ti naikasta...maawatak father ni Kim no apai kasjai ngem sinmubra lang gmin nga kuna ni mother ni Kim...my parents and Kim's mother asked mi no anya planok grud...kunak nga pagtungtungan mi nalang ken Kim no anya ikakasta nan...ken kunak nga aramidek nga talaga jai inbabagak idi nga takderak isuda...
Ket nagsao grud ni Kim amin inbgbga na jai ririkna en na ti mano nga tawen...inruwar na amin nga apai awan man lang ti nasagsagot edjai mga questions na nga apai tatta na lang naamwan amin... Permi sangit na nga kayat ko asidegan ken arakupen ta haanen makasao nga usto ta grabe sangit na edjai sango mi...dedenggek amin nga ibgbga na nga insangitak mtlaeng en... Binaybay an mi pai isuna nga irwar amin nga rikna na... Ti ammok makaunget nga talaga kenyak ngem kunana nga never kno nga nagtanim isuna ti unget kenyak...ado lang nga damag nga talaga kno ti inmuneg panunot na manipud di pinmanawak...iso lang kayat na kno nga masungbatan amin nga damag na ken maliwanagan isuna...
Nagsakit lang kenyak nga nagrigrigat isuna nga agtrabaho para dytoy anak mi nga dapat ada ak abay da ei... Urai kuna tayo nga agit ited ak kwarta mas maymayat ladta nga ada ak abay da tpno man lang ada katulong ni Kim nga agpa dakkel edjai ubing... But I'm thankful nga ada da mother na abay na ngem sabali ladta gmin no ada ti ama...
Nagpasensya ak ken Kim...I answered all her questions... I don't hear anything from her older sister nga ada dtoy...she just told me nga
"Haanak en nga agsao narigat nga ag ijudge ti tao iso awan nang-nangeg yo magapo kenyak."
Agpaiso jai kunana ta dytoy manang na nga dytoy ket iso ti first child ken han ko gmin masyado makita idi ta ada pamilya na ken sabali aagyanan da....Jai mysa nga nang danug kenyak ket iso ti second child da... We decided nga edjai ak kenyada maturog tpno ayusen ti dapat ayusen. But before we go to sleep sinirep ko pai dytoy anak ko ken edjai nagkaroon kmi time ken Kim nga agtungtong nga dakdakami hanak gmin mtlang makaturog no once nga haan nga ok ti amin amin...edjai inarakop ko isuna nagpaspasensya ak kenyana ket nagsangit manen, ket pati syak adi....
We decided nga ayusen mi iti amin amin for our son...ayusen mi ti dapat nga ayusen... Kayat ko nga ited jai wish jai anak ko nga maging kompleto kami... So I asked Kim if we can fix our relationship....Kunak pai a nga awan break up mi met iso nga dkami ladta ket edjai nagkatawa isuna....ayeee...iso ladta dytoi jai babae nga ay ayatek... Pinmayag isuna nga ayusen mi ta ada metten anak mi ken pada kmi met nga single hehe...
We talked to our son...he knows that if it is not because of this group page ket haan nga mangyari dytoy ta naikwento gyam ni Kim kenyanan...We asked him if we could send a picture nga 3 kami ket kunana ktdin nga..
"Don't show our face if it's not a happy ending.."
Kasano nga haan nga happy ending ngai? Kunak met a ket kunana nga haan pai kno ta han kmi pai nga kasar.... Ay ay unayen...
Dittoy pai cguro nga agsardeng...sulitek pai aldaw ko with them... Ayusek dytoy nga pamilyak before I go back to Australia...kailangak gmin ngai manen agsubli edjai... So I need to fix everything before I leave haan ko kayat nga awan mangyari bago ak pumanaw tun manen... Ket medjo nag awkward pailang kno kenya mi nga duwa kunana hehe...Mababain isuna kenyak pailang ya....No syak gamin ti damagen ket I want to start again with them in Australia... Kayat ko isurot dasuda ngem syempre haan nga basta-basta gmin... Kailangan mi pai nga iprocess ti amin....Nabasa mi amin nga comments....
Wedding?? Soon cguro? Haha naku! Ado ado kayo ay hahaha... Kim is the one kuma nga ag ited ti update ngem pinilit dak nga syak knun hehe....
We, Brent Zell and Kimberly would like to say... from the bottom of our hearts Salamat salamat! We read all the comments and grabe naglag-an rikna nga mangbasbasa...salamat ti mga advices yu,salamat sa pagsubaybay, haan mi nga akalain nga kastoi nag ado nangkayat ti story mi..ti kayat lang gmin ni Kim ket maishare na lang ti rikna na....We thank this page, if it is not because of POB and Artekdote awan mangyari... Ammo mi ni God ti nagturong kanyami amin ditoy nga page, so we are very thankful to Him ta han dkami mtlang binaybay-an...
Kim and Brent wants to thank everyone...to the admins (nga kinilig hehe) gawis ay pasasalamat mi ken dakayo am-in...han kami nga mauma ti karabaga ti thank you...
To Sir RDR awan maibaga mi kenka, edjai videom you make us happy haha pati syak nakabaan ak edjai inbgam edjai last videom e haha....hope to see you soon...ada tun aldaw nga agkikita an tau sir, we will message u if everything is ok en hihi...Kim and I will not signing off...baka ada ipahabol min ton ngai ^_^ And sorry for not showing our face, sorry if blurred man or anya ta haan ngai kayat dytoi anak mi nga agipost kmi kno. Again thank you , Merry Christmas and God Bless everyone!
END
CREDIT:


c: text/html

text:
Politeismo
Ti politeismo ket ti panagraem wenno pammati kadagiti nadumaduma a diosen a kadawyan a naurnong iti maysa a panteon dagiti dios ken dagiti diosa, a maikuyog dagiti bukodda a relihion ken dagiti ritu.
Ti politeismo ket maysa a relihioso a panagaramid dagiti paset ken maysa a kita iti teismo. Iti kaunegan ti teismo, daytoy ket maigiddiat iti monoteismo, ti pammati iti maymaysa a Dios. Dagiti politeista ket saanda a kankanayon nga agpapada a raraeman dagiti amin a dios, ngem mabalinda a henoteista, a nangipangpangruna iti panagraem iti maysa a nisangayan a diosen. Dagiti dadduma a politeista ket mabalinda a katenoteista, nga agraraem kadagiti nadumaduma a diosen kadagiti nadumaduma a panawen.
Ti politeismo ket kadawyan idi a porma iti relihion idi las-ud ti Gambang a Panawen ken Landok a Panawen, aginggan idi Aksial a Panawen ken ti nagininut a panagrang-ay iti monoteismo wenno panteismo, ken ateismo. Daytoy ket nasayaat a nadokumentuan kadagiti maipakasaritaan a relihion iti Klasiko a kina-ugma, a naipangpangruna iti Griego a politeismo ken Romano a politeismo, ken kalpasan ti pannakapaay ti Greko-Romano a politeismo kadagiti tribu a relihion a kas ti Hermaniko a paganismo wenno Eslabo a mitolohia. Adda dagiti nadumaduma politeistiko a relihion a nasansanay tatta nga aldaw, kas pagarigan ti Hinduismo, Shintoismo, folk a relihion ti iNsik, Thelema, Wicca, Druidry, Taoismo, Ásatrú ken Candomble.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Assmann, Jan, 'Monoteismo ken Politeismo' iti: Sarah Iles Johnston (ed.), Dagiti RElihion ti Taga-ugma a Lubong: Maysa a Alagaden, Unibersidad ti Harvard a Pagmalditan (2004), ISBN 0-674-01517-7, pp. 17–31.
- Burkert, Walter, Griego a Relihion: Arkaiko ken Klasiko, Blackwell (1985), ISBN 0-631-15624-0.
- Greer, John Michael; Ti Lubong a Napno kadagiti Dios: Ti Maysa aPanagsukisok iti Politeismo, ADF Publishing (2005), ISBN 0-9765681-0-1
- Iles Johnston, Sarah; Dagiti Taga-ugma a Relihion, Belknap Press (Septiembre15, 2007), ISBN 0-674-02548-2
- Marbaniang, Domenic Epistemika iti Nainlangitan a Kinaagpayso Google Books (Kitaen ti Kapitulo 3 Empiriko nga Epistemika iti Nainlangitan a Kinaagpayso para iti pilosopiko a panagusig iti politeismo)
- Paper, Jordan; Dagiti Diosen ket Adu: Ti Politeistika a Teolohia, Estado nga Unibersidad ti New York Press (Marso 3, 2005), ISBN 978-0-7914-6387-1
- Penchansky, David, Suripet dagiti Dios: Politeismo itiHebreo a Biblia (2005), ISBN 0-664-22885-2.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Politeismo iti Wikiquote (iti Ingles)
- Ti Gunglo dagiti Politeista a Tradison – APT, ti naikuartel idiay Nagkaykaysa a Pagarian a komunidad dagiti Politeismo.
- Internasional a Tawen iti Politeismo
- Manangiraman a Politeismo

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pagsasao nga Obokuitai
Ti pagsasao nga Obokuitai (Obogwitai) ket ti pagsasao a Tanap Dandanaw ti Irian Jaya, Indonesia. Daytoy ket nanaganan manipud iti purok ti Obogwi.
Ti Obokuitai, Sikaritai, ken Eritai ket mangbukelda iti rimpuok ti dialekto.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Obokuitai iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Obokuitai". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.


text:
Biolohia
Ti biolohia ket maysa a masna a siensia a maipapan iti panagadal iti biag ken dagiti sibibiag nga organismo, a mairaman dagiti patakderda, aramid, panagtubo, taudan, ebolusion, panakaiwarwaras, ken taksonomia.[1] Ti biolohia ket nawatiwatat a suheto a naglaon kadagiti adu a subdibision, dagiti topiko, ken dagiti disiplina. Kadagiti kangrunaan a topiko ket dagiti lima a mangtipon a pamunganayan a mabalin a maibagbaga a dagiti kammasapulan nga annuroten iti moderno a biolohia:[2]
- Dagiti selula ket dagitoy ti kangrunaan a paset iti biag
- Dagiti baro a sebbangan ken tinawtawid nga ugali ket pinataudan iti ebolusion
- Dagiti hene ket isu dagitoy ti kangrunaan a paset iti panagtawtawid
- Ti maysa nga organismo a timbenganna ti bukodna nga uneg nga enbironmento tapno mataripatuna ti natalinaay ken agnanayon a kasasaad
- Dagiti sibiiag nga organismo ket agibus ken baliwanna ti enerhia.
Dagiti subidisplina iti biolohia ket mabigbigan kadagiti batayan iti gantingan a dagiti organismo ket inadadal ken dagiti pamay-an nga usaren ti panagadal kaniada: ti biokimiko ket sukimatenna ti pamunganayan a kimiko iti biag; ti molekular a bilolohia ket adalenna ti narikut a panakitinnignay dagiti sistema iti biolohiko a molekula; ti selula abiolohia ket sukimatenna ti kangrunaan a pasdek a lapped kadagiti amin a biag, ti selula; ti pisiolohia ket sukimatenna ti maipapan ti bagi ken kimiko a rebbengan dagiti kulapot, dagiti organo, ken dagiti sistema ti organo iti maysa nga organismo; ken ti ekolohia ket sukimatenna no kasano a makitinnignay dagiti nadumaduma nga organismo ken tumaripnong iti bukodda nga enbironmento.[3]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti termio a biolohia ket naala manipud iti Griego a balikas a Bίoς, bios, "biag" ken ti suldong a -λoYίa, -logia, "panagadal iti." Daytoy ket agparang iti Aleman (a kas ti biologie) a nasapsapa ngem idi 1791, ken mabalin a maysa a likud a pormasion manipud iti daan a balikas a amphibiolohia (a kayatna a sawen ket ti panagadal dagiti anpibio ) babaen ti panagikkat ti immuna ngaamphi-. Ti nagan ket namatmati nga immuna nga inusar babaen ni Karl Burdach (1776–1847) a mangibanga ti panagadal ti tao. Ni Jean-Baptiste Lamarck idi ti (1744–1829) immuna a nagusar iti nalawlawa a kapanunotan.[4]
Urayno ti biolohia iti moderno a pormana ket maysa a kabarbaro ken agdama a panakarang-ay, dagiti siensia a maikabagian ken mairaman iti daytoy ket naadadalen manipud kadagiti taga-ugma a panawen. Ti masna a pilosopia ket kinasapsapa nga inadal idi dagiti sibilisasion iti Mesopotamia, Ehipto, ti Indiano a subkontinente, ken Tsina. Nupay kasta, ti taudan ti moderno a biolohia ken ti arngianna ti panagadal iti masna ket kaaduan a nasursurotan manipud idi tag-ugma a Gresia.[5] Bayat a ti ormal a panagadal iti medisina ket nanipud pay idi ni Hippocrates (ca. 460 BC – ca. 370 BC), ni Aristotle (384 BC – 322 BC) nga isu ti kaadua a nagparawad ti panagrangrang-ay ti biolohia. Dagiti naipangpangruna ket dagiti Dagiti Pakasaritaan iti Ayup ken dagiti sabsabali nga obrana a nangipakita kadagiti naturalista panagirayna, ken dagiti simmakbay nga ad-adu nga emperiko nga obrana a nagipatengnga ti isip iti bilohiko a gapuanan kendibersidda iti biag. Ti simmaruno kenni Aristoteles idiay Lyceum, a ni Theophrastus, ket nagsurat kadagiti serye ti liblibro iti botania a nabati a kas ti kangrunaan a kontribusion iti taga-ugma iti siensia dagiti mula, ken dagiti pay mapan iti Tengnga a Pannpanawen.
Dagiti eskolar iti medibal nga Islamiko a lubong a nagsurat iti biolohia ket mairaman ni al-Jahiz (781–869), Al-Dinawari (828–896), nga isu ket nagsurat ti botania,[6] ken ni Rhazes (865–925) nga isu ket nagsurat iti anatomia ken pisiolohia. Ti medisina ket naipangpangruna nga inadadal babaen dagiti Islamiko nga eskolar a nagob-obra iti tinawtawid a Griego a pilosopia, bayat a ti masna a pakasaritaan ket kaaduan a nakaala kadagiti Aristoteliano a kapanunotan, a naipangpangruna ti panagtengtengngel ti natalinaay a pagsasarunuan iti biag.
Ti biolohia ket napardas a naparang-ay ken nagtubo babaen ti dramatiko a pannakaparang-ay ti mikroskopio niAntony van Leeuwenhoek. Isu daytoyen nga idi a dagiti eskolar ket nakaduktal ti spermatozoa, bakteria, inpusoria ken ti aragaag a panakakaskasdaaw ken dibersidad iti mikroskopiko a biag. Dagiti panagsukimat babaen ni Jan Swammerdam ket nangiturong kadagiti baro a panagayat iti entomolohia ken nangitakder ti kangrunaan a pamay-an iti mikroskopiko a panagrangkay ken panagmantsa.[7]
Dagiti panagrang-ay ti mikroskopia ket adda daytoy ti natukok nga impakto iti biolohiko a panagpampanunot. Idi nasapa a maika-19 a siglo, adu dagiti biologo a nagitudo ti sentro a pannakaipangpangruna iti selula. Idi 1838 ken 1839, ni Schleiden ken Schwann ket nangrugida a nagiragpat ti kapanunotan a ti (1) ti kangrunaan a paset dagiti organismo\ ket ti sellula ken (2) dagiti agmaymaysa a selula ket addaanda kadagiti pakaidumaan iti biag, urayno suppiatenda ti kapanunotan a dagiti (3) amin a selula ket nagtaud manipud iti panagbingbingay dagiti sabsabali a selula. Agyamantayo kadagiti obra ni Robert Remak ken Rudolf Virchow, nupay kasta, babaen ti 1860s kaaduan kadagiti biologo ket immawatda kadagiti tallo a doktrina iti naam-ammauanton a kas ti selula a teoria.[8]
Iti agdama, ti taksonomia ken panakaidasig ket nagbalin a nagtengngaan ti isip iti masna a pakasaritaan. Ni Carolus Linnaeus ket nagipablaak ti maysa a kangrunaa a taksonomia para iti masna a lubong idi 1735 (dagiti nadumaduma a kita ket naususaren manipud idin), ken ti 1750 a panagiyammo ti sientipiko a nagnagan para kadagiti amin a sebbanganna.[9] Ni Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon, ket trinatona dagiti sebbangan a kas dagiti parbo a kategoria ken dagiti sibibiag a porma a kas nalukneng—nga agpalpaltiing pay a ti posibilidad iti kadawyan a nagtaudan. Urayno isu ket sinuppiatna ti ebolusion, ni Buffon ket maysa a nangruna a pigura iti pakasaritaan iti ebolusionario a kapanunotan; ti obrana ket nakaimpluensia kadagiti ebolusionario a teoria kenni Lamarck ken Darwin.[10]
Dagiti naganetget a panagpanpanunot ti ebolusionario ket nagtaud kadagiti obra ni Jean-Baptiste Lamarck. Nupay kasta, ti Britaniko a naturalista a ni Charles Darwin, a nagtipon ti bioheograpiko nga arngian iti Humboldt, ti unipormista a heolohia ni Lyell, dagiti sinursurat ni Thomas Malthus ti panagrang-ay ti populasion, ken ti bukodna a kalaing iti morpolohiko, a nagpartuat ti naballigi a teoria ti ebolusion a naibatay iti masna a panagpili; kapadpada a panagrason ken ebidensia a nagiturong kenni Alfred Russel Wallace ti nawaya a panakaabotna ti isu met laeng a nagpatinggaan.[11]
Ti pannakaduktalan iti maipapan ti bagi a representasion iti panagtawid ket dimteng kadagiti ebolusionario a pamunganayan ken henetiko ti populasion. Idi 1940s ken nasapa a 1950, dagiti eksperimento ket nagitudo ti DNA a aks komponente dagiti kromosoma a angtengngel kadagiti henes. Ti panakitengngaan dagiti isip dagiti baro a modelo nga organismo a kas dagiti birus ken bakteria, ken dagiti pay panakaduktalan iti doble a helikoidal a patakder iti DNA idi 1953, ket nagmarka ti panagdaliasat iti panawen iti molekular a henetiko. Manipud idi 1950 aginggana iti agdama a panawen, ti biolohia ket nawatiwaten a naipadakkel iti melekular a pagturayan. Ti henetiko a kodigo ket narengngat ni Har Gobind Khorana, Robert W. Holley ken ni Marshall Warren Nirenberg kalpasan ti DNA ket naawatan nga aglaon kadagiti kodones. Kanungpalanna, ti Gandat a Henoma ti Tao ket nairugi idi 1990 nga adda ti namnama iti panagmapa ti sapasap a henoma ti tao. Daytoy a gandat ket nalpas idi 2003,[12] nga adda pay dagiti adu a panagusig nga agdama a maipabpablaak. Ti Gandat a Henoma ti Tao ket isu ti immuna nga addang iti sangalubongan a ganetget a pannakaitipon dagiti naumnong a pannakaammo iti biolohia iti nairebbengan, a molekular a pannakaipalpalawag iti bagi ti tao ken dagiti bagi ti organismo.
Dagiti ladawan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ A naibatay babaen ti panakailawlawag idiay Gandat nga Aquarena Basaan a daga glosario dagiti termino.
- ^ Avila, Vernon L. (1995). Biolohia: Panagtalunton iti biag iti daga. Boston: Jones ken Bartlett. pp. 11–18. ISBN 0-86720-942-9.
- ^ Siensia ti Biag, Weber nga Estado a Museo iti Masna a Siensia
- ^ "Sino ti nagrugi ti termino a biolohia?". Info.com. Naala idi 2012-06-03.
- ^ Magner, Pakasaritaan dagiti Siensia ti Biag
- ^ Fahd, Toufic. "Botania ken agrikultura": 815. Makasapul ti dakamat journal iti
|journal=(tulong), iti Morelon, Régis; Rashed, Roshdi (1996). Ensiklopedia iti Pakasaritaan iti Arabiko a Siensia. 3. Routledge. ISBN 0-415-12410-7.
- ^ Magner, Pakasaritaan dagiti Siensia ti Biag, pp 133–144
- ^ Sapp, Henesis, kapitulo 7; Coleman, Ti biolohia iti Sangapulo ket siam a Siglo, kapitulio 2
- ^ Mayr, Ti Panagrang-ay iti Biolohiko a Kapanunutan, kapitulio 4
- ^ Mayr, Ti Panagrang-ay ti Biolohiko a Kapanunotan, kapitulio 7
- ^ Mayr, Ti Panagrang-ay ti Biolohiko a Kapanunutan, kapitulio 10: "Ti ebidensia ni Darwin para iti ebolusion ken sapasap a nagtaudan"; ken kapitulio 11: "Ti gapuanan iti ebolusion: masna apaagpili"; Larson, Ebolusion, kapitulior 3
- ^ Noble, Ivan (2003-04-14). "BBC NEWS | Siensia/Masna| Ti henoma ti tao ket kanungpalan a nakompleto". BBC News. Naala idi 2006-07-22.


text:
Kategoria:Dagiti pungol nga artikulo babaen ti rehion
Dagiti subkategoria
Daytoy a kategoria ket addaan kadagiti sumaganad a 59 a subkategoria, manipud iti 59 a dagup.
A
- Dagiti pungol nga artikulo ti Abagatan a Korea (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Albania (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Alemania (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Angola (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Apganistan (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Aprika (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Arhentina (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Azerbaijan (1 K, 1 P)
B
- Dagiti pungol nga artikulo ti Bahamas (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Bahrain (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Benin (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Bietnam (1 K, 2 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Bolivia (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Brasil (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Brunei (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Bulgaria (1 K, 2 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Burkina Faso (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Burundi (1 K, 1 P)
C
- Dagiti pungol nga artikulo ti Cambodia (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Chile (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Colombia (1 K, 22 P)
D
- Dagiti pungol nga artikulo ti Daya a Timor (1 K, 1 P)
E
- Dagiti pungol nga artikulo ti Ecuador (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Eslobenia (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Estados Unidos (1 K, 3 P)
F
- Dagiti pungol nga artikulo ti Filipinas (2 K, 226 P)
G
- Dagiti pungol nga artikulo ti Gabon (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Georgia (pagilian) (1 K, 1 P)
H
- Dagiti pungol nga artikulo ti Hapon (1 K, 2 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Hungaria (1 K, 1 P)
I
- Dagiti pungol nga artikulo ti Indonesia (1 K, 1 P)
K
- Dagiti pungol nga artikulo ti Kazakhstan (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Kirgistan (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Kuwait (1 K, 1 P)
L
- Dagiti pungol nga artikulo ti Lebanon (1 K, 1 P)
M
- Dagiti pungol nga artikulo ti Malaysia (1 K, 4 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Mehiko (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Mongolia (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Myanmar (1 K, 1 P)
N
- Dagiti pungol nga artikulo ti Norwega (1 K, 1 P)
P
- Dagiti pungol nga artikulo ti Pakistan (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Panama (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Peru (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Polonia (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Pransia (1 K, 2 P)
R
- Dagiti pungol nga artikulo ti Rusia (1 K, 1 P)
S
- Dagiti pungol nga artikulo ti Siria (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Sri Lanka (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Suisa (1 K, 2 P)
T
- Dagiti pungol nga artikulo ti Tailandia (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Tayikistan (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Turkia (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Turkmenistan (1 K, 1 P)
U
- Dagiti pungol nga artikulo ti Ukrania (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Uzbekistan (1 K, 1 P)
Y
- Dagiti pungol nga artikulo ti Yemen (1 K, 1 P)
Pampanid iti kategoria "Dagiti pungol nga artikulo babaen ti rehion"
Daytoy a kategoria ket aglaon laeng iti sumaganad a panid.


text:
Distrito ti Menashi, Hokkaido
Ti Menashi (目梨郡, Menashi-gun) ket ti maysa a distrito a mabirukan iti Subprepektura ti Nemuro, Hokkaido,Hapon. Manipud idi 2010, ti nakarkulo a populasionna ket 6,069 ken ti kalawana ket 397.88 km2, iti densidad ti populasion iti 15.3/km2 (segun ti Basic Resident Register 住民基本台帳, 31 Marso 2010.) Ti nagtaudan ti nagan a "Menashi" ket nagtaud manipud iti balikas nga Ainu iti menashi, a ti kayatna a sawen ket "iti daya". Ti lokal a gobierno iti Nemuro, a mangiraman ti Shiretoko ken ti Akin-amianan a Terteritorio, ket inkeddengda a nagana ti intero a rehion iti "Menashi". Ti kaikaisuna nga ili ti Menashi ket ti Rausu. Ti distrito ket maysa kadagit inakaisaadan ti Gubat ti Menashi-Kunashiri idi 1789.
Ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi las-ud ti paset ti panawen nga Edo (1603–1868), ti agturturay a shōgun ti Tokugawa ket nangipalubos iti sangkaputotan ti Matsumae (Matsumae han 松前藩) nga agtaeng iti rehion ti Menashi, a nanaganan idi iti Nemuro. Segun ti Kronika ti Shiragi (Shiragi no kiroku 新羅の記録) ti sangkaputotan ti Matsumae, manipud iti immuna a tawen ti paset ti panawen ti Genna aginggana iti agarup a Genna 7 (1615–1622) dagiti agtataeng iti rehion (naibagbaga a kas dagiti tattao nga Ezo, wenno "Ainu") ket nagtagtagilakoda kadagiti sangkaputotan ti Matsumae , a naibagbaga a dagiti Matsumae ket nakagun-odda kadagiti 100 a bangka nga agpataeg kadagiti dutdot ti agila ken dagiti lalat ti otter ti baybay.
Iti immuna a tawen ti paset ti panawen ti Kansei (1789) dagiti patneng nga agtataeng ket nagrebeldeda iti Kunashiri ken Menashi a nakaituronga ti Yaalsa ti Kansei-Ezo (kansei ezo hōki 寛政蝦夷蜂起) ken ti ipupusay dagiti adu a bilang ti tattao a Hapon (wajin 和人.) Daytoy idi ti las-ud ti panawen a naduktalan ti Rausu Onsen.
Idi patingga ti paset ti panawen ti Edo, ti Menashi ket parte idi ti sapasap a rehion ti Daya nga Ezo (higashi ezo 東蝦夷). Ti shōgun ket nangrugida a nagtengngel ken nagpundar iti ad-adu a kaadda iti rehion ti Menashi idi agarup a 1799 (Kansei 11) gapu kadagit inarugsot a panagpadakkel nga annuroten ti Rusia. Nabiit a naisubli ti Menashi iti turay ti sanglaoutotan ti Matsumae idi c. 1821 (Bunsei 4.) Idi c. 1855 (Ansei 2) ti Menashi ket natnag manen babaen ti dominio iti shōgun babaen ti sangkaputotan ti Aizu, ket isuda ket nanaroda a nagturay iti lugar. Idi las-ud ti paset ti panawen ti Ansei (1854–1860) a naduktalan ti Rausu Shrine.
Dagiti daddum pay a nadayeg a petsa[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1856 aginggana idi 1857—adda idi bimatak a ugot ti asupre iti Peninsuala Shiretoko.
- 1869—pimmanaw iti lugar ti opisial a gobierno ken ti Menashi ket innala babaen ti rehion ti Hokkaido-Nemuro.
- 8 Pebrero 1882—ti rehion nga ammo akas ti Prepektura ti Haishichi 廃使置県ket nagablin a Prepektura ti Nemuro.
- 1 Abril 1923—dagiti Purok ti Shibetsu 標津村 ken Purok ti Ichani 伊茶仁村 iti Distrito ti Shibetsu ket timmiponda iti Purok ti Chashikotsu 茶志骨村 iti Distrito ti Notsuke tapno mangporma iti Purok ti Shibetsu, Distrito ti Shibetsu, ken naisina daytoy manipud iti Menashi. Napundar ti maikadua a klase a gobierno ti ili ti Purok ti Uebetsu a binukel ti Purok ti Chūrui 忠類村, Purok ti Kunnebetsu 薫別村, ken Purok ti Sakimui 崎無意村.
- 1 Hulio 1930—nanaganan manen ti Purok ti Uebetsu iti Purok ti Rausu.
- 1 Agosto 1961—nangporma iti bukod nga administrasion ti Purok ti Rausu, ken nanaganan manen ti purok iti Ili ti Rausu.


text:
Lord Byron
Ni George Gordon Byron, maika-6 a Baron Byron, ken ti kinaudi George Gordon Noel, maika-6 a Baron Byron, FRS (22 Enero 1788 – 19 Abril 1824), sapasap nga ammo a kas laeng ti Lord Byron, ket maysa idi nga Eskoses a mannaniw ken maysa a mangidaulo a pigura ti Romantiko a tignay. Kadagiti kadayegan nga obra ni Byron ket dagiti ababa a daniw ti "Ti Bababi ket Magmagna ti Kinapintas", "Epitapio iti maysa nga Aso", ken "Ti Umuna a Agek ti Ayat", a maipatinayon kadagiti salaysay a daniw ti Peregrinasion ni Childe Harold ken Don Juan. Isu ket naipanpanunotan a kas maysa kadagiti kalatakan a Britaniko a mannaniw ken agtultuloy nga adu ti mangbasbasa ken makaimpluensia.
Isu ket nagbanbaniaga tapno makilaban a kasinnupiat ti Otomano nga Imperio idiay Griego a Gubat ti Wayawaya, a dagiti Griego ket nagraraem kaniana a kas maysa a nailian a banuar.[1] Isu ket pimmusay idi agtawen ti 36 manipud ti gurigor a naalana bayat nga adda idiay Missolonghi idiay Gresia.
Ni Byron ket naramrambakan idi iti biag para iti aristokrato a nalabes a mairaman kadagiti adu nga utang, dagiti nadumaduma a panakiinnayatan, dagiti sayangguseng ti maysa nga eskandalo ti insestuoso a panakamainaigna ti kagudua a kabsatna a babai, ken ti kunabukbokadan a panagtalaw. Daytoy ket naipagpagarupan nga isu ket nagsagsagaba ti bipolar I a sakit, wenno maniaka a depresion.[2][3]
Nasapa a biag[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni John Byron ket ikallaysana ti maikadua nga asawana iti isu met laeng a rason ti panangasawana ti immuna: ti baknang ti babai.[4] Ti ina ni Byron ket nagilaklako ti dagana ken titulo tapno mabayadaan ti utang ti asawana, ken ti las-ud ti dua atawen ti dakkel nga estado, nga agpateg ti £23,500, nabarusubosen, a nangibatbati ti dati nga agtawid ti tinawen a matgedan iti laeng a £150. Iti panagaramid tapno maliklikanna dagiti nagpautang, ni Catherine ket kinadkaduana ti awan bainna nga asawan idi Pransia idi 1786, ngem nagsubli met laeng idiay Inglatera idi gibus ti 1787 tapno maniyanak ti anakna a lalaki iti Inggles a daga. Isu ket naipasngay idi 22 Enero idia pagidagdagusan iti Holles Street idiay Londres.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Plomer, William (1970) [1936]. Ti Diamante ti Jannina. New York City: Taplinger Publishing. ISBN 978-0-224-61721-5.
Ni Byron ket nasken a matay pay tapno maaramid a sapasap a maawat ti pilhelenismo.
- ^ Ti Pateg ti Kreatibidad: Bipolar a Sakit ken dagiti Artista [1] naala idi 26 Disembre 2011
- ^ Lord Byron [2] naala idi 26 Disiembre 2011
- ^ "...daytoy ket naamammoan para laeng ti pakaimatangan tapno maibbatan kaniana dagiti utangna, a ni Byron ket tinawtawaganna ti babai." Ni Moore, Thomas, Dagiti Obra ni Lord Byron: Nga adda Dagiti Suratna ket Warnakan, ken ti Biagna, John Murray, 1835.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Accardo, Peter X. Baybay-am a ti Satira ti Kantak: Byron’s Dagiti Inggles a Bardo ken dagiti Eskoses nga Agreprepaso. Web a pabuya, Houghton a Biblioteka, Unibersidad ti Harvard, 2011.
- Blackstone, Byron: 'Byron ken Islam: dagiti tallo nga Ero' (Warnakan ti Europeano a Panagadadal tom. 4 no. 4, Dis. 1974, 325–63).
- Crompton, Louis. Byron ken Griego nga Ayat: Homopobia idi maika-19 a Siglo nga Inglatera. Faber ken Faber, 1985.
- Drucker, Peter. 'Byron ken Otomano nga ayat: Orientalismo, Europeanisasion ken kapadpada a sekso a seksualidad idi nasapa a maikasangapulo ket siam a siglo a Lebante' (Warnakan ti Europeano a Panagadadal tom. 42 bil. 2, Hunio2012, 140-57).
- Garrett, Martin: George Gordon, Lord Byron. (Dagiti Biag dagiti Mannurat ti Britaniko a Biblioteka). Londres: Britaniko a Biblioteka, 2000. ISBN 0-7123-4657-0.
- Garrett, Martin. 'Palgrave a Literario a Diksionario ni Byron'. Palgrave, 2010. ISBN 978-0-230-00897-7
- Guiccioli, Teresa, contessa di, Biag idiy Italia ni Lord Byron, patarus. Michael Rees, ed. Peter Cochran, 2005, ISBN 0-87413-716-0.
- Grosskurth, Phyllis: Byron: Ti Pakapilawan nga Anghel. Hodder, 1997. ISBN 0-340-60753-X
- MacCarthy, Fiona: Byron: Biag ken Sarita. John Murray, 2002. ISBN 0-7195-5621-X.
- Marchand, Leslie A., editor, Edision ti Sursurat ni Byron, Unibersidad ti Harvard a Pagmalditan:
- Sursurat ken Warwarnakan ni Byron, Tomo I, 'Iti napudot a kaubingak', 1798–1810, (1973)
- Sursurat ken Warwarnakan ni Byron, Tomo II, 'Nadayeg iti panawenko', 1810–1812, (1973)
- Sursurat ken Warwarnakan ni Byron, Tomo III, 'Alas! ti ayat ti babai', 1813–1814, (1974)
- Sursurat ken Warwarnakan ni Byron, Tomo IV, 'Panagkallaysa ti sairo', 1814–1815, (1975)
- Sursurat ken Warwarnakan ni Byron, Tomo V, 'Naladaw unayen iti rabii', 1816–1817, (1976)
- Sursurat ken Warwarnakan ni Byron, Tomo VI, 'Ti lasag ket narasi', 1818–1819, (1976)
- Sursurat ken Warwarnakan ni Byron, Tomo VII, 'Nagbaetan ti dua a lubong', 1820, (1978)
- Sursurat ken Warwarnakan ni Byron, Tomo VIII, 'Naipasngay para iti suppiatan', 1821, (1978)
- Sursurat ken Warwarnakan ni Byron, Tomo IX, 'Idiay mata ti angin', 1821–1822, (1978)
- Sursurat ken Warwarnakan ni Byron, Tomo X, 'Maysa apuso para iti tungngal maysa a gasat', 1822–1823, (1980)
- Sursurat ken Warwarnakan ni Byron, Tomo XI, 'Para iti gubat ti panagwaywaya', 1823–1824, (1981)
- Sursurat ken Warwarnakan ni Byron, Tomo XII, 'Ti parikut ti maysa a pagsurotan', pagsurotan, (1982)
- Lord Byron: Napili a Sursurat ken Warwarnakan, (1982)
- McGann, Jerome: Byron ken Romantisismo. Cambridge: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan 2002. ISBN 0-521-00722-4.
- Oueijan, Naji B. Maysa a Konpendio ti Dumaya nga Elelemento iti Orientala a Sarsarita ni Byron. New York: Peter Lang Publishing, 1999.
- Prell, Donald: Ti Panagdaldaliasat kenn Byron manipud idiay Genoa aginggana idiay Cephalonia. Strand Publishing, 2009, ISBN 0-9741975-5-6.
- Prell, Donald: Lord Byron Nagranaan wenno pagtungpalan. Strand Publishing, 2009, http://www.strand-publishing.com/page6/page6.html
- Rosen, Fred: Bentham, Byron ken Gresia. Clarendon a Pagmalditan, Oxford, 1992. ISBN 0-19-820078-1.
- Thiollet, Jean-Pierre: Carré d'Art: Barbey d'Aurevilly, lord Byron, Salvador Dali, Jean-Edern Hallier, Anagramme éditions, 2008. ISBN 978-2-35035-189-6
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti inadaw a sasao a mainaig ken ni Lord Byron iti Wikiquote (iti Ingles)
Dagiti midia a mainaig ken ni Lord Byron iti Wikimedia Commons
Dagiti obra a mainaig ken ni Mannurat:George Gordon Byron iti Wikisource (iti Ingles)


text:
Bulkan Kanlaon
Ti Bulkan Kanlaon, naipaletra pay a kas ti Kanla-on wenno Canlaon, ket maysa nga aktibo a bulkan idiay Isla ti Negros ti tengnga a Filipinas. Ti estratobulkan ket askawenna dagiti probinsia ti Negros Occidental ken Negros Oriental, iti agarup a 30 km (19 mi) ti abagatan a daya ti Siudad ti Bacolod, ti kapitolio ken ti kaaduan ti populasion a siudad ti Negros Occidental.
Ti bulkan ket paborito a lugar para kadagiti agkalkalay-at ti bantay ken ti tampok ti Masna a Parke ti Bantay Kanlaon, ti nailian a parke a kasisigud a nabangon iti Agosto 8, 1934.[1][2] Daytoy ket maysa kadagiti aktibo a bulkan ti Filipinas ken paset ti Singsing ti Apuy ti Pasipiko.
Dagiti pisikal a langa[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Kanlaon ket addaan iti kangato ti pantok iti 2,435 m (7,989 ft) nga addaan iti diametro ti baba iti 30 km (19 mi) ket napunnuan kadagiti piroklastiko a kono ken dagti abut ti bulkan. Iti baba ti amianan ti pantok ket ti aktibo nga abut ti bulkan ti Lugud . Iti amianan ti Lugud ket 2 babaen ti 0.8 km (1.24 babaen ti 0.50 mi) ti kaldera, a naamammuan iti Ginget ti Margaja, nga addaan iti abut ti bulkan a danaw.[3]
Ti bulkan ket addaan kadagiti tallo a [[napudot nga ubbog] kadagiti bakrasna: ti Napudot nga Ubbog ti Mambucal iti amianan a laud, Napudot nga Ubbog ti Bucalan, ken ti Napudot nga Ubbog ti Bungol. Dagiti asideg a bulkaniko a sangaunan ket ti Bantay Silay ken Bantay Mandalagan, iti amianan ti Kanlaon.
Ti tengnga ti siudad ti Siudad ti Canlaon, ti siudad nga addaan iti turay iti Negros Oriental a bangir ti bantay, ket naisanglad iti baba a bakrasna iti agarup a 8.5 km (5.3 mi) daya abagatan a daya iti pantokna.[3]
Dagiti panagbettak[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ka-aktibuan a bulakn idiay tengnga a Filipinas, ti Kanlaon ket nagbettaken iti 26 a beses manipud idi 1919. Dagiti panagbettak ket kadawyan a preatiko a panagbettak iti bassit aginggana ti kalalainganna a kadakkel a mangpataud ti bassit a panagarbis ti dapo iti asideg ti bulkan. Idi 1902, ti panagbettak ket naidasig a kas estroboliano, a kadawyan babaen ti panagpussual ti agbigbigganga a piroklastiko a materiales, lapilli ken dagiti bomba ti lava.[3]
Ti bulkaniko nga aktibidad idiay Kanlaon ket agtultuloy a sisiimen ti Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia (PHIVOLCS), ti opisina ti gobierno nga agsisiim kadagiti bulkan ken gingined iti pagilian. Ti Obserbatorio ti Bulkan Kanlaon a mabiruka idiay kampus ti Kolehio ti Siudad ti La Carlota idiay Bgy. Cubay, Siudad ti La Carlota ti probinsia ti Negros Occidental.[3]
Ti nakaro nga aksidente idi 1996 idiay Kanlaon[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi Agosto 10, 1996, ti grupo dagiti 24 nga agkalkalay-at ti bantay ket addada idi idiay pantok ti bulkan idi ti Kanlaon ket kellaat a nagbettak nga awan pakdaar a nangpatay ti Britaniko nga estudiante a ni Julian Green ken dagiti Pilipino a ni Noel Tragico ken ni Neil Perez, nga isuda ket nakubongda idiay asideg ti pantok. Dagiti agturay ket insalakanda dagiti 17 a sabali, a mairaman dagiti 10 Belgano, ti sabali pay a Briton ken dagiti innem a Pilipino. Dagiti 17 ket nainagananda a kas dagiti Belgano a ni Frederick Carraso, Philipp Couche, Caroline La Grange, Sophie La Benne, Darmien Gaitan, David Ryckaert, Florence De Corte, Jean Francois Ossengeld, Caroline Verlinde ken ni Delthme Ferrant, Briton a ni Gordon Cole ken dagaiti Pilipino a ni Pepito Ibrado, Wovi Villanueva ken ni Albert Devarras.
Maysa kadagiti Belgiano, ni Caroline Verlinde, ket kinunana nga isu ken ti grupona ket ganganidan idi a panawan ti lugar idiay asideg ti abut ti bulkan idi kellaat a nagpuusak ti bulakn iti dapo ken batbato. Timmaray isuna iti maysa a kayo tapno paglemmenganna ken nakitana a napuntaan dagiti gayyemna kadagiti agtintinnag a bato.
Kinaudi nga aktibidad ti bulkan[urnosen | urnosen ti taudan]
2006[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi Hunio3, 2006, ti Kanlaon manen ti aktibidadna ken nagipussuak ti alibungubong ke dapo., naited ti Alerto Agpang 1 (saan unay a nakaro nga aktibidad) idi Hunio 12, 2006.
2008[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi Pebrero 10, 2008, ti PHIVOLCS ket nangited ti alerto a nangibagbaga a ti seismiko a network idiay Bulkan Kanlaon ket nangirehistro ti dagup ti 21 dagiti ababa a prekuensia ti gingined (LFVQ) idi las-ud dagiti naplabas a 4 nga oras. Gapu ti iya-adu ti bilang dagiti nairehistro a bulkaniko a gingined,ti PHIVOLCS ket inpangatona ti kasasaad ti alerto ti Bulkan Kanlaon, manipud iti Alerto Agpang 0 aginggana ti Alerto Agpang 1, a kayatna a sawen ket naipangato bassit ti aktibidad ken ti bulkaniko nga aktibidad ket pakaiturongan ti alibungubong ken panagpussuak ti dapo.[4] Ti 4-kilometro (2.5 mi) a Sona ti Permanente a Peggad (PDZ) ket natartaripato iti lawlaw ti bulkan, gapu ti mabalin a pannakapasamak ti kellaat a panabettak nga awan pakdaar,ngem awan met dagiti panagbettak a napasamak.
2009[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti 8 nga aldaw idi 23 Agosto aginggana idi 1 Septiembre, dagiti 257 a bulkaniko a gingined ket nairehistroda idi. Ti kadawyan a seismiko nga aktibidad iti las-ud dagiti naulimek a paset ti panawen ket 0 aginggana kadagiti 4 a gingined iti ania man a paset ti panawen ti 24 nga oras. Dagiti episentro dagiti nairehistro a gingined ket nairimpuook idiay amianan a laud a bakras a mabalin a mangibaga ti panaggunay ti maysa nga aktibo a tukki idiay bakras nga inaramid babaen ti presion iti sirok ti bulkan. Dagiti panagsisiim ti rabaw ket saan a nakaipakita ti ania man nga adu a panagbaliw iti panagpussuak ti alibungubong manipud iti abut ti bulkan. Ti PHIVOLCS nangitaltalinaay ti alerto a kasasaad iti Agpang 0.[5]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Listaan dagiti aktibo a bulkan ti Filipinas
- Listaan dagiti mabalin nga aktibo a bulkan ti Filipinas
- Listaan dagiti di aktibo a bulkan ti Filipinas
- Listaan dagiti nasalakniban a lugar ti Filipinas
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "NIPAS's 202 Initial list of components". Nasalakniban a Lugugar ken Opisina ti Kaatapan. Naala idi 2011-08-13.
- ^ "Nasalakniban a Lugugar ti Rehion 6". Nasalakniban a Lugugar ken Opisina ti Kaatapan. Naala idi 2011-08-13.
- ^ a b c d "Panid ti Bulkan Kanlaon". Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia.
- ^ Panaro ti Phivolcs iti Kanlaon
- ^ PHIVOLCS


text:
Naisagmak a sebbangan
Ti maysa a naisagmak a sebbangan ket ti sebbangan dagiti organismo a makasangsango iti nagato a kariesgo iti pannakaungaw. Ti insasao ket di nalawag iti sapasap a panangisao para kadagiti ania man a sebbangan a maitunos ti daytoy a deskripsion, ngem ti panagusar daytoy babaen dagiti mangay-aywan a biologo ket kadawyan a mangitudo kadagiti nainaganan a Naisagmak iti Nalabbasit a Listaan ti IUCN, a daytoy ket ayan ti maikadua a kakaruan ti kasasaad ti panagay-aywan para kadagiti naatap a populasion, a sumursurot it nakaro a naisagmak. Iti agdama adda dagiti 3079 nga ayup ken dagiti 2655 a mula a naidasig a kas Naisagmak iti sangalubongan, a no maipada kadagidi agpang ti 1998 iti 1102 ken 1197.[1] Ti bilang, pagduyosan ti populasion, ken ti kasasaad ti panagay-aywan iti tungngal maysa a sebbangan ket mabirukan idiay Listaan dagiti organismo babaen ti populasion.
Adu kadagiti pagilian ket adda dagiti linteg a mangidaton ti panagsalaknib dagiti sebbangan a tumalek ti panagay-aywan: kas pagarigan, ti panagiparait ti panagaup, panagtengngel ti panangirang-ay iti daga wenno panagpartuat kadagiti preserba
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Nalabbasit a Listaan ti IUCN bersion 2012.2: Tabla 2: Dagiti panagbalbaliw kadagiti bilang iti sebbanagan kadagiti naipangta a kategoria (CR, EN, VU) manipud iti 1996 aginggana iti 2012 (Nalabbasit a Listaan ti IUCN Red bersion 2012.2) para kadagiti kangrunaan a grupo iti Nalabbasit a Listaan" (PDF). IUCN. 2012. Naala idi 2012-12-31.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Glenn, C. R. 2006. "Earth's Endangered Creatures", Naala idi 9/30/2008
- Ishwaran, N., & Erdelen, W. (2005, May). Dagiti Masakbayan ti Biodibersidad, Dagiti Prontera iti Ekolohia ken Enbironmento, 3(4), 179. Naala idi Septiembre 23, 2008
- Kotiaho, J. S., Kaitala, V., Komonen, A., Päivinen, J. P., & Ehrlich, P. R. (2005,Pebrero 8). Panangipadto ti Riesgo iti Pannakaawan manipud iti Pinagbibangayan ti Ekolohiko a Pannakailaslasin, resulta iti Nailian nga Akademia dagiti Siensia iti Estados Unidos ti Amerika, 102(6), 1963–1967. Retrieved September 24, 2008
- Minteer, B. A., & Collins, J. P. (2005, Agosto). Apay a masapultayo iti "Ekolohiko nga Etika".
- Dagiti Prontera iti Ekolohia ken Enbironmento, 3(6), 332-337. Naal idi Septiembre 22, 2008
- Raloff, J. (2006, Agosto 5). Preserving Paradise, Damdamag ti Siensia, 170(6), 92. Naala idi Septiembre 22, 2008,
- Wilcove, D. S., & Master L. L. (2008, Oktubre). Mano kadi dagiti Naisagmak a SEbbangan idiay Estados Unidos? Dagiti Prontera iti Ekolohia ken Enbironmento, 3(8), 414-420. Naal idi Septiembre 22, 2008.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Listaan dagiti sebbangan nga adda iti kategoria iti Naisagmak a kas nainaganan babaen ti Nalabbasit a Listaan dagiti Naipangta a Sebbangan ti IUCN
- Dagiti Niasagmak a Sebbanagn manipud iti UCB Libraries GovPubs
- Reporta dagiti Naisagmak a Sebbangan ken dagiti Kalugnakan
- Numeriko a pakabuklan ti USFWS kadagiti nailista a sebbangan idiay Estados Unidos ken dagiti pay sabali a lugar


text:
Wikipedia:AutoWikiBrowser
Ti AutoWikiBrowser (masansan a naipangyababaan ti AWB) ket isu ti semi automatiko nga editor ti MediaWiki para iti Windows XP ken dagiti pay naud-udi, nadaremdem daytoy tapno makaaramid mangpapardas ken mangpalaka kadagiti makabannog ken maul-ulit nga obra. Daytoy ket kasla pagbasabasa nga automatiko a manglukat ti panid kalpasan no maidlin ti naudi. No maisentar a maaramid, daytoy ket mangisingasing kadagiti pangsukat (kadawyan a ti panagporma) a sapasap laeng kadaggiti nangruna a pangsuksukat.
Iti agdama, ti AWB ket mabalin a makapartuat ti listaan dagiti panid manipud ti agmaymaysa wenno nadumaduma a kategoria, ti "dagiti nakasilpo ditoy", ti wiki a silsilpo iti panid, ti testo iti papeles, ti Google a pangbiruk, ti bambantayan ti agar-aramat, wenno dagiti kontribusion ti agar-aramator. Ti AWB adda pay kadagiti naitiptipon a programa tapno agkita kadagiti database dumps Wikipedia . Ti pagurnosan a kahon ti AWB ket suportaranna ti Microsoft Text Services Framework para iti panag-usar ti panagadlaw ti bitla/dagiti panangikat ti surat-ima.


text:
Plantilia:No awan linaon
Daytoy ti plantilia ti {{No awan linaon}}.
Daytoy a plantilia ket inus-usar iti uneg dagiti sabali a plantilia. Daytoy ket mangala iti ania man a bilang dagiti parametro ken mangisubli ti umuna a mabirukan a naipalawag ken adda linaon. No awan ti mabirukan, awan ti maisubli. Ti kadawyan a panagusar ket kasla daytoy:
{{No awan linaon |{{{logo|}}} |{{{image|}}} |{{{picture|}}} |default.svg}}
- ("Isubli ti {{{logo|}}} no addaan daytoy iti pateg; no saan ti {{{image|}}} no addaan iti pateg; no saan ti {{{picture|}}} no addaan iti pateg; no saan isubli ti "default.svg".")
Daytoy ket mangisubli ti umuna kadagiti parametro ti logo ken image a naipalawag ken adda linaon, no saan ti maisubli ket ti "default.svg".
Gapu
Ti kasisigud nga annong ti parametro ti MediaWiki ket saan a mangisubli ti kasisigud a pateg para kadagiti awan linaon a parametro. Dayta ket kas ti
{{{logo|default.svg}}} a saan a mangisubli ti "default.svg" no ti plantilia ket naawagan a kas iti daytoy:
{{plantilia|logo=}}.
Ti kadawyan a panagpabalin para iti agmaymaysa a parametro ket:
{{#if:{{{logo|}}} |{{{logo}}} |default.svg}}
- ("No ti {{{logo}}} ket addaan iti pateg, isubli daytoy, no saan isubli ti "default.svg".")
Ngem daytoy ket agbalin a narikut unay no agkita kadagiti nadumaduma a parametro:
{{#if:{{{logo|}}} |{{{logo}}} |{{#if:{{{image|}}} |{{{image}}} |{{#if:{{{picture|}}} |{{{picture}}} |default.svg}} }} }}
- ("No ti {{{logo}}} ket addaan iti pateg, isubli daytoy; no saan ti {{{image}}} no adaan iti pateg, isubli dayta; no saan ti {{{picture}}} ket addaan iti pateg, isubli dayta; no saan isubli ti "default.svg".)
Kadagitoy a kaso, ti {{no awan linaon}} ket agpataud ti nalaklaka a sintasis (kas dita ngato):
{{if empty |{{{logo|}}} |{{{image|}}} |{{{picture|}}} |default.svg}}
Panangipipa
Dagiti parametro nga agus-usar iti {{no awan linaon}} ket nasken a maipipa – kas ti mangiraman ti simbolo ti bertikal a baras (" | ") a kas ti maud-udi a karakter – tapno ti awan linaon wenno dagiti saan a naipalawag a parametro ket saan a matrato a kas teksto ken maisubli a saan a husto. Isu a para iti kas pagarigan,
{{{logo|}}},
{{{image|}}} ken ti
{{{picture|}}} imbes a ti
{{{logo}}},
{{{image}}} ken
{{{picture}}} kadagiti pagarigan dita ngato.
Dagiti pagarigan
Kitaen pay
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar


text:
Tawi-Tawi
Ti Tawi-Tawi ket maysa nga isla a probinsia iti Filipinas a masarakan iti Agwaywayas a Rehion ti Bangsamoro iti Muslim a Mindanao (BARMM). Mabigbigan dagiti ili ti Panglima Sugala ken Bongao a kas dagiti kapitolio ngem ti Bongao ti ayan ti tugaw ti gobierno.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Addaan ti Tawi-Tawi iti 11 nga ili. Kaaduan kadagiti ili ti masarakan kadagiti isla iti Purpuro ti Sulu. Dua kadagitoy, ti Mapun ken Turtle Islands ti adda iti Baybay Sulu.
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti daulo ti probinsia: Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno, Siudad ti Quezon- Naala idi 12 Pebrero 2013
- ^ BARMM Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "BARMM". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "ARMM - Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "ARMM - Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "ARMM – Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Tawi‑tawi". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.


text:
Sibutu
Ti Sibutu ket maysa nga ili iti probinsia ti Tawi-Tawi iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Sibutu ket nabingbingay a politikal kadagiti 16 a barbaranggay.[3]
- Ambutong Sapal
- Datu Amilhamja Jaafar
- Hadji Imam Bidin
- Hadji Mohtar Sulayman
- Hadji Taha
- Imam Hadji Mohammad
- Ligayen
- Nunukan (Santa Fe)
- Sheik Makdum
- Sibutu Proper (Poblacion)
- Talisay (Saint Annalyn)
- Tandu Banak
- Taungoh
- Tongehat
- Tongsibalo
- Ungus-Ungus
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Sibutu | (DILG)
- ^ BARMM Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2020). "BARMM". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "ARMM - Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "ARMM - Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "ARMM – Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Tawi‑tawi". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Pagidulinan ti datos ti kompiuter
Ti pagidulinan ti datos ti kompiuter Ingles: Computer data storage, masansan a tinawtawagan ti pagidulinan wenno memoria, ket ti teknolohia a buklen dagiti komponente ti kompiuter ken ti mausar a panagrekord a midia tapno matalinaay ti dihital a datos. Daytoy ti bugas nga annong ken ti kammasapulan a komponente dagiti kompiuter.
Kangrunaan a pagidulinan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti kangrunaan a pagidulinan (iti Ingles: Primary Storage) wenno akin-uneg a memoria (iti Ingles: Internal memory), ket ti laeng dagus a maserrekan ti CPU. Ti CPU ket agtultuloy a mangbasa kadagiti instruksion a naidulin idiay ken itungpalna no nasken. Ti ania man a datos nga aktibo a mapatpataray ket maidulin pay idiay iti agpapada a wadan.


text:
Madhuca dubardii
Ti Madhuca dubardii ket ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo a kas maysa a kayo aginggana iti 16 metro (50 ft) iti katayag, iti diametro ti puon aginggana iti 40 sentimetro (16 in). Maranalabbasit kayumanggi ti ukis ti kayo. Dagiti inploressensia ket addaan kadagiti uppat a sabong. Maramaris-dapo kayumanggi ti bunga, arinduyog, aginggana iti 3 sentimetro (1 in) iti kaatiddog. Ti habitatna ket dagiti tanap nga aglalaok a dipterokarpo a bakir manipud iti pantar ti baybay iti 200 metro (700 ft) iti kangato. Ti M. dubardii ket masna nga agtubo iti Sumatra, Malaysia Peninsular ken Borneo.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Chai, P. P. K.; Yii, P. C. (Abril 2002). "Madhuca dubardii H.J.Lam" (PDF). Iti Soepadmo, E.; Saw, L. G.; Chung, R. C. K. (dagiti ed.). Tree Flora of Sabah and Sarawak. (free online from the publisher, lesser resolution scan PDF versions). 4. Forest Research Institute Malaysia. p. 235. ISBN 983-2181-27-5. Naala idi 6 Nobiembre 2013.


text:
Rembrandt
Ni Rembrandt Harmenszoon van Rijn (Panangibalikas nga Olandes: [ˈrɛmbrɑnt ˈɦɑrmə(n)soːn vɑn ˈrɛin], 15 Hulio 1606[1] – 4 Oktubre 1669) ket maysa idi a Olandes a pintor ken agkitkitikit. Isu ket sapasap a naipanunotan a kas maysa kadagiti kalatakan a pintor ken agprenprenta iti Europeano a pakasaritaan ti arte ken ti kangrunaan iti Olandes a pakasaritaan.[2] Dagiti naiparawadna iti arte ket dimteng idi paset ti panawen nga adda dagiti adu a kinabaknang ken kultural a nagun-odan a tinawtawagan dagiti historiador a ti Nabalitokan a Panawen ti Olanda nga idi ti Nabalitokan a Panawen ti Olanda a pinintaan, urayno ti adu a pamay-an ketalthough in many ways antitetiko iti Barok nga estilo a nagituray ti Europa, nga idi ket prolipiko unay ken napabpabaruan.
Isu ubing ket nakagun-oden ti panakaballigi a kas maysa nga agpinpinta ti retrato, dagiti sumaksakbay a tawtawen ni Rembrandt ket namarkaan kadagiti didigra ken pinansia apanagrigrigat. Urayno kastoy dagiti kinitikit ken pinintaanna ket nadayeg kadagiti amin a kabibiagna, ti dayawna a kas maysa nga artista ket nangato latta,[3] ken para kadagiti duapulo a tawen isu ket nagisursuro kadagiti nangruna nga Olandes a pintor.[4] Ti kalatakan a pinartuat a panagballigi ni Rembrandt ket naipangpangruna a naipakita kadagiti retrato dagiti kontemporariona, dagiti bukod aretrato ken dagiti panangiladawan kadagiti buya manipud iti Biblia. Dagiti kinabukbokadanna a retrato ket mangporma ti naisalsalumina ken nadekket a biograpia, a ti daytoy nga artista ket ket sinukimatna ti bagina nga awan ti palangguad ken ti adda a kapalaluan a kapasnek.[2]
Dagiti pinintaanna ken dagiti prenta isu ket nangipakpakita ti pannakaaamo iti klasiko nga ikonograpia, nga isu ket nangsukog tapno makaikabil kadagiti kamasssapulan ti bukodna a panakasanay; isu nga, ti panangiladawanna ti maysa a buya ti biblia ket nagipakaammo ti kaamuan ni Rembrandt iti naisangsangay a teksto, ti panagiramanna ti klasiko nga aramid, ken dagiti panagpalpaliiwna ti Hudio a populasion ti Amsterdam.[5] Gapu ti panangiriknanan ti kasasaad ti nagtagitaon, isu ket tinawtawagan idi a "maysa kadagiti nalatak a propeta ti sibilisasion."[6]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Wenno mabalin nga 1607 a kas idi 10 Hunio 1634 a kinabukbukonna a tinunton nga isu ket agtawen ti 26. Kitaen ti Is the Rembrandt Year being celebrated one year too soon? One year too late? and (iti Olandes) J. de Jong, Rembrandts geboortejaar een jaar te vroeg gevierd para kadagiti taudan a maipanggep ti tawen a pannakaipasngay ni Rembrandt, a naipangpangruna ti panagsuporta idi 1607. Nupay kasta adu kadagiti nagtaudan nga agtultuloy nga agus-usar ti 1606.
- ^ a b Gombrich, p. 420.
- ^ Gombrich, p. 427.
- ^ Clark, p. 203.
- ^ Clark, pp. 203–4.
- ^ Clark, p. 205.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Rembrandt iti Wikimedia Commons


text:
Rancagua
Ti Rancagua (Panangibalikas nga Espaniol: [raŋˈkaɣwa]) ket ti siudad ken komuna iti tengnga a Chile ken parte ti konurbasion ti Rancagua. Daytoy ti kapitolio ti Probinsia ti Cachapoal ken ti Rehion ti O'Higgins, ken mabirukan daytoy iti 87 km (54 mi) iti abagatan ti nailian a kapitolio ti Santiago.
Ti umuna a naganna idi ket Santa Cruz de Triana. Indi 2012, ti populasionna ket 232,211.[2] Ti kangrunaan nga aktibidad ti ekonomia ket sumakop kadagiti panagmina, turismo, agrikultura, tarikayo, panagpataud iti makan ken dagiti serbisio aginggana iti bassit nga aktibidad iti industria. Ti siudad ket agserbi pay a kas ti sentro ti legado ti rehion.
Maiyasideg iti Machalí ken Gultro ket mangporma iti konurbasion ti Rancagua; ken maiyasideg iti Curicó, Talca ken Concepción, ket maysa kadagiti kangrunaan a matagtagitao a siudad iti sona ti abagatan a tengnga ti Chile.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b https://geoarchivos.ine.cl/File/pub/Cd_Pb_Al_Cs_2019.pdf; naala idi: Enero 12, 2021.
- ^ "National Statistics Institute" (iti Espaniol). Naala idi Nobiembre 29, 2010.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Rancagua iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Rancagua manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)


text:
Baybay Chukchi
Ti Bayaby Chukchi (Ruso: ЧykóTckoe Mópe, IPA: [tɕʊˈkotskəjə ˈmorʲə]) ket ti pingir a baybay ti Taaw Artiko. Daytoy ket nabeddengan iti laud babaen ti Lingsat De Long, idiay asideg ti Isla Wrangel, ken iti daya babaen ti Punto Barrow, Alaska, ken iti labesna ket mabirukan ti Baybay Beaufort. Ti Lingsat Bering ket mangporma ti akin-abagatan unay a patingga ken mangikapet daytoy iti Baybay Bering ken ti Taaw Pasipiko. Ti kangrunaan a puerto ti Baybay Chukchi ket ti Uelen idiay Rusia. Ballasiwen ti Internasional a Linia ti Petsa ti Baybay Chukchi manipud iti amianan a laud aginggana ti abagatan a daya. Daytoy ket maiyallatiw nga agpadaya tapno maliklikan ti Isla Wrangel ken ti pay Chukotka Autonomo nga Okrug idiay nangruna a daga ti Rusia.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti baybay ket addaan iti agarup a kalawa iti 595,000 km² (230,000 mi²) ken mabalin laeng a malasat kadagiti agarup nga uppat a bulan iti tinawen. Ti kangrunaan a heolohikal a langa ti sirok ti Baybay Chukchi ket ti 700 km (435 mi)-iti kaatiddog a Labneng Hope, ken nabeddengan daytoy iti amianan a daya babaen ti Arko Herald. Dagiti kaadalem a basbassit ngem 50 m (164 ft) ket mangsakop iti 56% iti dagup a kalawa.
Ti Baybay Chukchi ket addan kadagiti bassit nga isla no maiyasping kadagiti sabali a baybay iti Artiko. Ti Isla Wrangel ket mabirukan idiay amianan a laud a patingga ti baybay, mabirukan ti Isla Herald iti asideg ti amianan a patinggana, ken adda met dagiti bassit nga isla a mabirukan kadagiti igid ti aplayana iti Siberia ken Alaska.
Ti baybay ket nanaganan kadagiti Tattao a Chukchi nga agtataeng kadagiti aplayana ken idiay Peninsula Chukotka. Dagiti Chukchi nga agtataeng iti aplaya ket tradisionalda a manggalap, agan-anup iti balyena ken agan-anup iti walrus iti daytoy a nalamiis a baybay.
Dagiti lugar ti igid ti baybay ti Siberia ket ti: Rawis Billings, Rawis Schmidt, Karayan Amguyema, Rawis Vankarem, ti dakkel a Luek Kolyuchinskaya, Laguna Neskynpil'gyn, Rawis Serdtse-Kamen, Enurmino, Karayan Chegitun, Inchoun, Uelen ken Rawis Dezhnev.
Idiay Alaska, dagiti karayan nga agay-ayus iti Baybay Chukchi ket ti Kivalina, ti Kobuk, ti Kokolik, ti Kukpowruk, ti Kukpuk, ti Noatak, ti Utukok, ti Pitmegea, ken ti Wulik, ken dadduma pay. Dagiti karayan nga agay-ayus manipud iti bangir ti Siberia, dagiti kangrunaan ket ti Amguyema, Ioniveyem, ken ti Chegitun.
Gay-at[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Sangalubongan a Gunglo ti Hidrograpiko ket mangipalawag kadagiti patingga ti "Baybay Chuckchi" a kas dagiti sumaganad:[1]
Iti Laud. Ti Akindaya a patingga ti Baybay Daya a Siberia [Manipud ti Akin-amianan unay a punto ti Isla Wrangel babaen ti daytoy nga isla aginggana ti Rawis Blossom kalpasanna idiay Rawis Yakan iti nangruna a daga (176°40'E)].
Iti Amianan. Ti linia manipud iti Punto Barrow, Alaska (71°20′N 156°20′W / 71.333°N 156.333°W) aginggana idiay Akin-amianan unay a punto ti Isla Wrangel (179°30'W).
Iti Abagatan. Ti Sirkulo ti Artiko [66°33'39"N] iti pagbaetan ti Siberia ken Alaska. [Ti akin-amianan a patingga ti Baybay Bering.]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Limits of Oceans and Seas, 3rd edition" (PDF). International Hydrographic Organization. 1953. Naala idi 6 Pebrero 2010.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Polyak, Leonid, Dennis A Darby, Jens F Bischof, ken Martin Jakobsson. 2007. "Stratigraphic Constraints on Late Pleistocene Glacial Erosion and Deglaciation of the Chukchi Margin, Arctic Ocean". Quaternary Research. 67, no. 2: 234.
- Albert Hastings Markham. Arctic Exploration, 1895
- Armstrong, T., The Russians in the Arctic, London, 1958.
- William Barr, Discovery of the wreck of the Soviet steamer Chelyuskin on the bed of the Chukchi Sea
- Early Soviet Exploration: http://www.whoi.edu/beaufortgyre/history/history_soviet.html
- History of Russian Arctic Exploration: http://www.tour-land.ru/extr/north_p/eng/hist_ark.shtml
- Niven, J., The Ice Master, The Doomed 1913 Voyage of the Karluk.
- Polynyas in the Chukchi Sea: [1]
- Polar bear protection in the Chukchi Sea: Polar bears shared by US, Russia to be managed jointly
- Vinogradov V.A., Gusev E.A., Lopatin B.G. Structure of the Russian Eastern Arctic Shelf: [2]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Baybay Chukchi iti Wikimedia Commons


text:
Pagsasao a Thao
Ti pagsasao a Thao ([θau]; Thao: Thaw a lalawa), ammo pay a kas Sao, ket ti pagsasao ti tattao a Thao, ti tribu ti aborihenio a Taiwanes iti rehion ti Danaw Sun Moon iti tengnga a Taiwan. Idi 2000, adda dagiti 5 wenno 6 innem nga agsasao nga agtateng idiay purok ti Ita Thaw (伊達邵) (tradisional a tinawtawagan iti Barawbaw), amin malaksid iti maysa ket agtawen iti nasursurok nga innem a pulo. Dua a lallakay a patneng nga agsasao ket natay idi Disiembre 2014 mairaman ni hepe Tarma (袁明智), nga agtawen iti 75.
Ti Thao ket pagsasao a Formosano ti pamilia ti Austronesio; dagiti dialekto ket ti Barawbaw ken Shtafari.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Eberhard, David M.; Simons, Gary F.; Fennig, Charles D., dagiti ed. (2020). Ethnologue: Languages of the World (iti Ingles) (Maika-24 nga ed.). Dallas, Texas: SIL International.
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Thao". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Blust, Robert (2003). Thao Dictionary [Diksionario ti Thao] (PDF) (iti Ingles). Taipei: Institute of Linguistics (Preparatory Office), Academia Sinica. ISBN 957-01-4785-7.
- Huang, Meijin 黃美金 (2000). Shào yǔ cānkǎo yǔfǎ 邵語參考語法 (iti Insik). Taibei shi: Yuanliu. ISBN 957-32-3890-X.
- Jian, Shilang 簡史朗 (2018). Shào yǔ yǔfǎ gàilùn 邵語 語法概論 [Introduksion iti Gramatika ti Thao] (iti Insik). Xinbei shi: Yuanzhu minzu weiyuanhui. ISBN 978-986-05-5685-8 – babaen ti alilin.apc.gov.tw.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Addaan ti Kaipuleohone iti urnong ni Robert Blust kadagiti naiyarkibo nga audio a rekording ti Thao


text:
Rabindranath Tagore
Ni Rabindranath Thakura[›], naiyulog iti Ingles iti TagoreB[›] pannakabalikas (tulong·pakaammo) (Bengali: রবীন্দ্রনাথ ঠাকুর; 7 Mayo 1861 – 7 Agosto 1941),Y[›] parbo a nagan Gurudev,δ[›] ket maysa idi a Bengali nga eroditu a nangsukog ti literatura ken musika iti rehionna. Isu ket ti nangsurat ti Gitanjali ken ti "makaarsagid unay, nasadiwa ken napintas a berso",[2] isu ti immuna a saan nga Europeano a nangabak ti Premio Nobel iti Literatura idi 1913.[3] Iti pannakaipatarus ti daniwna idi ket napanirigan a kas espiritual ken merkurial; ti kasla makapaturog a personalidadna, umay-ayud a buok, ken naisalsalumina a panagkawwes ket nakagun-od iti kasla propeta a reputasion iti laud. Dagiti "elegante a prosa ken naenkantuan a prosa" ket agtultuloy a di naam-ammuan iti ruar ti Bengal.[4] Ni Tagore ket nangiyamammo ti baro a prosa ket dagiti porma ti berso ken ti panagusar ti lokal a pagsasao iti Bengali a literatura, isu a nangwaya daytoy manipud kadagiti tradisional a modelo a naibatay iti klasiko a Sanskrito. Isuna idi ket kaaduan a nakaimpluensia iti panangiyununa kadagiti kasayaatan a kultura ti India iti laud ken ti kasta met iti kultura ti India, ken isu ket sapasap a naipanpanunotan a nalaing a kreatibo nga artista iti moderno nga India.[5]
Isu ket maysa a Pirali Brahmin[6][7][8][9] manipud idiay Calcutta, ni Tagore ket nagsursuart ti daniw manipud idi agtawen ti walo.[10] Idi agtawen ti sangapulo ket innem, isuna ket nangipablaak kadagiti immuna a dandaniwna babaen ti parbo a nagan a Bhānusiṃha ("Leon ti Init"), a rinaraeman dagiti literario a turay a kas dagiti napauten a napukaw a klasiko.[5][11] Isu ket nagturpos kadagiti immuna nga ababa a saritana ken dagiti drama—ken ti panangirebbeng ti nakaipasngayan a naganna—babaen idi 1877. A kas maysa a humanista, unibersalista nga internationalista, ken ti agad-addang a kontra-nasionalista, linikudanna idi ti Raj ken nangitaktakder ti pannakawaya manipud iti Britania. A kas maysa nga eksponente iti Bengal a Renasimiento, isu ket nangiparang-ay ti nawatiwat a kanon a buklen dagiti pinintaan , dagiti panangiladladawan, ken dagiti ginasut a teksto, ken ti dua ribo a kankanta; ti legadona ket agtultuloy idiay patakder a binagonna, ti Unibersidad ti Visva-Bharati.[12]
Ni Tagore ket nangpabaro ti Bengali nga arte babaen ti panangliklikudna kadagiti nasikkil a klasiko a porma ken ti panagliklik kadagiti liguistiko nga estruktura. Dagiti nobelana, sarsarita, kankanta, dagiti sala a drama, ken dagiti salaysay ket nangibagbaga kadagiti topiko a politikal ken personal. Gitanjali (Dagiti Maitieted a Kanta), Gora (Napintas a Rupa), ken Ghare-Baire (Ti Balay ken ti Lubong) ket dagiti kalatakan a naamammuan nga obrana, ken dagiti bersona, dagiti ababa a sarita, ken dagiti nobela ket naidaydayawan—wenno nairaraeman—para kadagiti lirisismoda, kolokialismo, naturalismo, ken saan a masna a pannagipagarup. Dagiti komposisionna ket napilpili babaen ti dua a pagilian a kas dagiti nailian a kanta: ti Jana Gana Mana ti India ken ti Amar Shonar Bangla ti Banglades.
Nasapa a biag: 1861–1878[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti kaubingan kadagiti sangapulo ket tallo a nabibiag nga annak, ni Tagore ket naipasngay idi diiay mansion ti Jorasanko idiay Calcutta, India kadagiti nagannak a ni Debendranath Tagore (1817–1905) kenn ni Sarada Devi (1830–1875).e[›][13] Ti pamilia a Tagore ket naindayegan idi las-ud ti Bengal a Renasimiento a nangrugi idi panawen ni Hussein Shah (1493–1519). Ti kasisigud a nagan ti idi ti pamilia a Tagore ket Banerjee. Gaputa isu idi ket dagiti Brahmin,dagidi kaputotanda ket naibagbaga idi a kas ‘Thakurmashai’ wenno ‘Nasantuan nga Apo’. Idi las-ud ti Britaniko a panagturay, nagtaltalinaed daytoy a nagan ket narugrugian a nabigbig a kas Thakur ken dimtengan ti pannaka-anglisado ti nagan ti pamilia iti Tagore. Dagiti pariarka ti pamilia a Tagore ket dagiti Brahmoa nangbangon ti Adi Dharm a pammati. Ti loyalista a "Prinsipe" Dwarkanath Tagore, a nagpatpatrabaho kadagiti mangimaton ti estado a Europeano ken nangbisbisita kenni Victoria ken dagiti dadduma pay a kaarian, ket isu idi ti apongna iti bangir ti amana.[14] Ni Debendranath ket nangiyannurot kadagiti Brahmoista a pilosopia nga intaktakderan babaen ti gayyemna a ni Ram Mohan Roy, ken nagbalin a nakaipatengngaan ti isip iti Brahmo a kagimongan kalpasan ti ipupusay ni Roy.[15][16]
Dagiti dakamat[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Ni Tagore ket Linikudanna ti Kinakabalierona iti panagprotesta iti masa a panagpapatay iti Jalianwalla Bagh". The Times of India. Mumbai: Bennett, Coleman & Co. Ltd. 2011-04-13. Naala idi 17 Pebrero 2012.
- ^ Ti Pundasion ti Nobel.
- ^ O'Connell 2008.
- ^ Sen 1997.
- ^ a b Thompson 1926, pp. 27–28.
- ^ Datta 2002, p. 2.
- ^ Kripalani 2005a, pp. 6–8.
- ^ Kripalani 2005b, pp. 2–3.
- ^ Thompson 1926, p. 12.
- ^ Tagore 1984, p. xii.
- ^ Dasgupta 1993, p. 20.
- ^ "Dagiti Panagtaldiap kadagiti kinapudno ken Bilang ti Visva-Bharti".
- ^ Dutta & Robinson 1995, p. 37.
- ^ The News Today 2011.
- ^ Roy 1977, pp. 28–30.
- ^ Tagore, Dutta & Robinson 1997, pp. 8–9. sfn error: nadumaduma a mapuntaan (2×): CITEREFTagoreDuttaRobinson1997 (tulong)
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Kangrunaan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti antolohia
- Rabindranath Tagore (1952), Dagiti Naurnong a Daniw ken dagiti Pabuya ni Rabindranath Tagore, Macmillan Publishing (naipablaak idi Enero 1952), ISBN 978-0-02-615920-3
- Rabindranath Tagore (1984), Dagiti Kanta ken Dandaniw manipud kenni Rabindranath Tagore, East-West Publications, ISBN 978-0-85692-055-4
- Tagore, Rabindranath; Alam, Fakrul; Chakravarty, Radha (2011), Ti Kammasapulan a Tagore, Unibersidad ti Harvard a Pagmalditan (naipablaak idi 15 Abril 2011), p. 323, ISBN 978-0-674-05790-6
- Tagore, Rabindranath; Chakravarty, Amiya (1961), Ti Pangibasbasa a Tagore, Beacon a Pagmalditan (naipablaak idi 1 Hunio 1961), ISBN 978-0-8070-5971-5
- Tagore, Rabindranath; Dutta, Krishna; Robinson, Andrew (1997), Dagiti Napili a Surat ni Rabindranath Tagore, Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan (naipablaak idi 28 Hunio 1997), ISBN 978-0-521-59018-1
- Tagore, Rabindranath; Dutta, Krishna; Robinson, Andrew (1997), Rabindranath Tagore: Ti maysa nga Antolohia, Pagmalditan ni San Martin (naipablaak idi Nobiembre 1997), ISBN 978-0-312-16973-2
- Tagore, Rabindranath; Ray, Mohit K. (2007), Dagiti Ingles s Sinursurat ni Rabindranath Tagore, 1, Atlantic Publishing (naipablaak idi 10 Hunio 2007), ISBN 978-81-269-0664-2
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abu Zakaria, G. (2011), Rabindranath Tagore—Wanderer zwischen Welten, Klemm ken Oelschläger, ISBN 978-3-86281-018-5
- Chaudhuri, A. (2004), Ti Duog a Libro iti Moderno a Literatura ti India (Umuna nga nga ed.), Vintage (naipablaak idi 9 Nobiembre 2004), ISBN 978-0-375-71300-2
- Deutsch, A.; Robinson, A. (1989), Ti Arte ni Rabindranath Tagore (Umuna nga nga ed.), Monthly Review Press (naipablaak idi Agosto 1989), ISBN 978-0-233-98359-2
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti panagusig
- Tagore, …, Banglapedia
- … ken ti Indiana, Ti New York a Panagrepaso kadagiti Libro
- … Dagiti agdama nga artikulo, Parabaas
- … Ti Nangpundar, Unibersidad ti Visva-Bharati
- Urnong ni Mary Lago, Unibersidad ti Missouri
Audiobooks
- Sadhana: …, LibriVox
Dagiti pannakisinnarita
- … nga adda ni Albert Einstein ken ni H. G. Wells, Eskuela ti Saririt
Dagiti teksto


text:
SIUDAD TI SAN FERNANDO – Ni Marjorie (saan a pudno a naganna), 15 tawen ken adda koman iti Grade 10 daytoy a tawen ket nagpasngay idi laeng napan a bulan.
Ni Lilian, (saan a pudno a naganna), 13 ken Grade 7 ket innem a bulan nga masikog. Da Marjorie ken Lilian ket dua kadagiti nakaam-amak a estadistika ti teenage pregnancy iti pagilian.
Idi Agosto, kiniddaw ni NEDA Executive Director Ernesto Pernia iti teenage pregnancy a kas ‘national emergency’. Sigun iti Commission on Population and Development (Popcom), maikadua ti Pilipinas kadagiti Association of Southeast Asian Nations (ASEAN) ken maikapat iti Asia-Pacific region nu maipapan iti teenage pregnancy.
Nasurok a 500 nga bumalbalasang iti masiksikugan ken agpaspasngay tunggal aldaw. Iti sumagmamano a rehion ti Mindanao, nasurok nga 15 porsiento kadagiti bumalbalasang ket madama nga masikog wenno nagannaken. “Iti nakar-karo nga nakaam-amak ket maysa kadagiti innem a bumalbalasang wenno iti kabuklan ti 200,000 nga agtutubo nga agpaspasngay, 60,000 kadakuada ket maul-ulit ti panagsikogda, iti kakaruan nga ammok ket addaan walo nga anaknan bayat ti agtutubo a taw-tawenna,” kuna ni USec. Juan Antonio Perez III, executive director ti Popcom, idi napalbas nga regional awarding ti Kaunlarang Pantao.
Innayonna pay, “Maysa daytoy a social emergency gapu ta dagiti panagsikogda ket saan a normal, iti edad iti sexual consent ket 12 ket nu nasikuganka iti tawen a 10, 11 ken uray 12, nalabit a narameska.” Adda dagiti kaskaso ti panagrames ken panagabuso nga nasken maikkan ti atension ken aksion iti lebelo ti barabga, sigun ken USec. Perez.
Kuna pay ni USec. Perez nga iti napalabas a walo nga tawen, 1.2 milion nga ubing a babbai iti nagpasngay ditoy Pilipinas iti agkasapulan ti social benefits ken proteksion. Addaan promedio a 150,000 nga bumalbalasang iti tinawen nga agpaspasngay ken mangrugin ti maysa a bukod nga pamiliada.
Maysa a naganat a pakaseknan ti Popcom ket iti maysa nga executive order nga mangdeklara nga ti nasao nga problema ket maysa a national emergency tapno makagaraw ket agmaymaysa nga agtrabaho dagiti ahensia ti pagilian ken maikkan dagiti agtutubo makagun-od kadagiti reproductive health services nu nagannak dagitoyen.
“Dagiti serbisyo ti panagplan ti pamilia ket nasken a magun-od dagiti agtutubo tapno malappedanda nga agsikog manen,”kuna ni USec. Perez. Masapul a maikkanda iti impormasion ti panagplano ti pamilia tapno matignayda nga saandan nga uliten ti agsikog bayat iti agtutubo nga taw-tawenda.
“No more children having children (awanton ubbing nga maaddaan ti ubbing),” ket maysa a panagtinnulong nga kampania iti Popcom, Department of Health, dadduma amiembro ti Kongreso, ken sumagmamano nga civil society organizations.
Kasta met, idurduron ti Popcom ti Teenage Pregnancy Prevention Bill nga insurat ni Senador Risa Hontiveros nga panggep daytoy ti maysa a komprehensibo, maitutop iti edad ng edukasion ti sekso para kadagiti agtutubo a Pilipino.
JDS-PIA-LU/PMCJr./ABN