text:
Kappon ti Sobiet
Ti Kappon ti Sobiet (Ruso: CoBeTckий Coюз, tr. Sovetsky Soyuz), opisial a ti Kappon dagiti Sosialista a Republika ti Sobiet (USSR; Ruso: Coю́з CoBéTckиx CoциaлиcTи́чeckиx Pecпýблиk, tr. Soyuz Sovetskikh Sotsialisticheskikh Respublik; IPA: [sɐˈjus sɐˈvʲetskʲɪx sətsɨəlʲɪˈstʲitɕɪskʲɪx rʲɪsˈpublʲɪk] (dengngen); naipangyababa iti Ingles kas ti CCCP, SSSR), ket maysa idi a batay-linteg a sosialista nga estado nga adda idiay Eurasia iti nagbaetan ti 1922 ken 1991.
Ti Kappon ti Sobiet ket maysa idi a maymaysa a partido nga estado a tinurayan babaen ti Partido Komunista manipud idi nabangon aginggana idi 1990.[1] Maysa a kappon dagiti 15 subnational a republika ti Sobiet, ti estado ti Sobiet ket naipatakder babaen ti maysa a naisentro a nagato a gobierno ken ekonomia.
Ti Ruso a Rebolusion iti 1917 ket gapuanan ti panatuang ti Ruso nga Imperio. Kalpasan ti Ruso a Rebolusion, adda idi ti panagsagsagaba para iti bileg a nagbaetan ti partido a Bolshevik, nga indauloan babaen ni Vladimir Lenin, ken ti kontra-komunista a Puraw a tignay. Idi Disiembre 1922, dagiti Bolshevik ket nangabakda iti sibil a gubat, ken naporma ti Kappon manipud kadagiti panagtitipon ti Pederatibo a Sosialista a Republika ti Ruso a Sobiet, ti Transkaukasia a Sosialista a Pederatibo ti Sobiet a Republika, ti Ukraniano a Sosialista a Republika ti Sobiet and the Byelorussian Soviet Socialist Republic.
Kalpasan ti ipupusay ni Vladimir Lenin idi 1924, ni Joseph Stalin ket isu ti nagturay,[2] a nagidaulo it USSR babaen ti a programa ti panagindustrialisasion. Ni Stalin ket nangibangon ti maysa a naplano nga ekonomia.[2]
Idi Hunio 1941, ti Nasi nga Alemania ken dagiti kumaduanna ket rinautda ti Kappon ti Sobiet, a daytoy ti nangbettak ti di-mangriribo a tulag, a pinirmaan dayta naibaga a naaudi idi 1939. Kalpasan ti uppat a tawen a panakilablaban, ti Kappon ti Sobiet ket rimsua a kas dagiti dua a nalatak a bileg iti lubong, a ti maysa pay ket ti Estados Unidos.
Ti Kappon ti Sobiet ken dagiti bukodna a satelite nga estado ti Dumaya a Europa, a namammoan a kas ti Akindaya a Pagkaykaysaan, ket nakisuppiat iti Nalamiis a Gubat, daytoy ket ti maysa a nabayag a sangalubongan nga a prolonged global ideolohiko ken politiko a panagsagsagaba a kasupiatna ti Estados Unidos ken dagiti bukodna a Akinlaud a kumaduaan, a daytoy ket pinanawanna met laeng gapu ti panakaisangona iti panagrigat ti ekonomia ken dagiti domestiko ken ganganaet a yaalsa ti politika.[3][4] Iti naladaw a panawen ti 1980, ti naudi a daulo ti Sobiet a ni Mikhail Gorbachev ket nagpadas ti panagrepormana ti estado kadagiti annurotenna iti perestroika ken glasnost, ngem ti Kappon ti Sobiet narba ken daytoy ket pormal a natunaw idi Disiembre 1991 kalpasan ti napaay a kudeta ti Agosto.[5] Ti Ruso a Pederasion ket nagitultuloy kadagiti karbengan ken obligasionna.[6]
Heograpia, klima ken katutuboUrnosen
Daytoy ket adda ti kalawa a 22,402,200 kuadrado kilometro (8,649,500 sq mi), ti Kappon ti Sobiet ket isu ti kadakkelan nga estado iti lubong. Ti kadakkelan nga estado iti lubong, tatta nga aldawen ket ti Rusia, a daytoy ket rimsua manipud iti USSR kalpasan ti panakapaay daytoy. Sumaksakop iti pagkanem a kalawa iti rabaw ti Daga, ti kadakkelna ket maipada iti Amianan nga Amerika. Ti Europeano a paset daytoy ket buklen ti pagkapat a kalawa iti daytoy a pagilian, ken daytoy idi ti sentro ti kultura ken ekonomia. Ti dumaya a paset idiay Asia ket gumay-at idiay Taaw Pasipiko aginggana ti daya ken Apganistan iti abagatan, ken awan unay ti populasionna. Daytoy ket nawatiwat iti 10,000 kilometro (6,200 mi) ti daya aginggana iti laud a bumallasiw kadagiti 11 sona ti oras, ken gangani a 7,200 kilometro (4,500 mi) iti amianan aginggana iti abagatan. Adda daytoy ti lima a sona ti klima: tundra, taiga, estepa, desierto, ken kabambantayan.
Ti Kappon ti Sobiet ket tagikuana ti kaatiddogan a pagbeddengan iti lubong, a marukrukod iti agarup a 60,000 kilometro (37,000 mi), dua a pagkatlo daytoy ket pantar iti Taaw Artiko. Iti ballasiw ti Nailet a Baybay Bering ket ti Estados Unidos. Ti Kappon ti Sobiet ket pagbeddenganna ti Apganistan, Tsina, Czechoslovakia, Pinlandia, Hungaria, Iran, Mongolia, Amianan a Korea, Norwega, Polonia, Romania, ken Turkia manipud idi 1945 aginggana idi 1991.
Ti kaatiddogan a karayan ti Kappon ti Sobiet ket isu idi ti Irtysh. Ti kangatuan a bantayna ket isu idi ti Komunismo a Pantok (tattan ket ti Ismail Samani a Pantok) idiay Tajikistan, iti7,495 metro (24,590 ft). Ti kadakkelan a danaw iti lubong, ti Baybay Kaspio, ket nagrunaan a naisanglad iti Kappon ti Sobiet. Ti kadakkelan a di-naapgad a danum ken kaadaleman, ti Danaw Baikal, ket adda idi idiay Kappon ti Sobiet.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ O'Laughlin, Bridget (1975). "Marxist Approaches in Anthropology" [Marxista a Panagarngian iti Antropolohia]. Annual Review of Anthropology (iti Ingles). 4: 341–370. doi:10.1146/annurev.an.04.100175.002013.
Roseberry, William (1997). "Marx and Anthropology" [Ni Marx ken Antropolohia]. Annual Review of Anthropology (iti Ingles). 26: 25–46. doi:10.1146/annurev.anthro.26.1.25.
- ^ a b Service, Robert (2005). Stalin: A Biography [Stalin: Biograpia] (iti Ingles). Picador. ISBN 978-0-330-41913-0.
- ^ Holloway, David (1996). Stalin and the Bomb: The Soviet Union and Atomic Energy [Ni Stalin ken ti Bomba] (iti Ingles). Yale University Press. p. 18. ISBN 978-0-300-06664-7.
- ^ Turner 1987, p. 23
- ^ McLean, Iain (1996). Oxford Concise Dictionary of Poltics [Ti Ababa a Diksionario ti Oxford para iti Politiko] (iti Ingles). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-285288-5.
- ^ "Ti Rusia ket partido tattan kadagiti aniaman a Tulag a partido ti sidgud idi a Kappon ti Sobiet, ken agganganas kadagiti isu met laeng a karnbengan ken obligasion iti sigud a Kappon ti Sobiet, malaksid kadagiti nasken a panagbalbaliw, a kas ti panagala ti panagbalbaliw kadagiti gay-at ti teritorio. [...] Ti Ruso a pederasion ket agitultuloy ti legado a personalidad iti sigud a Kappon ti Sobiet ken isu ngarud a daytoy ket saan a husto a kasaruno nga Estado iti kapanunotan a naibagbaga. Dagiti sabali a sigud a Republika ti Sobiet ket simmarunoda nga Estado.", Dagiti Materiales ti Nagkaykaysa a Pagarian iti Internasional a Linteg 1993, BYIL 1993, pp. 579 (636).


c: text/html

text:
Guinea-Bissau
Ti Guinea-Bissau (Portuges: Guiné-Bissau), opisial a ti Republika ti Guinea-Bissau (Portuges: República da Guiné-Bissau [ʁɛˈpuBlikɐ ðɐ ɣiˈnɛ Biˈsaw]), ket ti pagilian iti Laud nga Aprika a mangsakup iti 36,125 kuadrado kilometro (13,948 sq mi) ken agraman iti nakarkulo a populasion iti 1,874,303.[2][3]
Ti Guinea-Bissau ket parte idi ti pagarian ti Gabu, ken parte pay ti Imperio a Mali. Nagtaltalinaay dagiti parte daytoy a pagilian aginggana idi maika-18 a siglo, bayat a dagiti dadduma ket tinurayan babaen ti Imperio a Portuges manipud idi maika-16 a siglo. Idi maika-19 a siglo, daytoy ket nakolonisado a kas Guinea a Portuges. Kalpasan ti wayawaya a nairangarang idi 1973 ken nabigbig idi 1974, ti nagan ti kapitoliona iti Bissau, ket nairaman iti nagan ti pagilian tapno mapawilan iti pannakaiyallilaw iti Guinea (dati a Guinea a Pranses). Ti Guinea-Bissau ket addaan iti pakasaritaan iti saan a natalged a politiko manipud iti nawayaan, ken maymaysa laeng ti nabutosan a presidente (José Mário Vaz) ti nagballigi a nagserbi iti napno a lima a tawen a termino.
14% laeng ti populasion ti makasao iti saan a kreolisado a Portuges, a naitakder a kas opisial ken nailian a pagsasao. Adda ti Portuges iti panagtultuloy a kreol iti Crioulo, ti maysa a kreol a Portuges nga insasao babaen dagiti kagudua ti populasion (44%) ken adda iti dakdakkel a bilang dagiti agsasao iti daytoy a kas maikadua a pagsasao. Dagiti nabati ket agsasaoda kadagiti nadumaduma a patneng a pagsasao ti Aprika. Adda dagiti nadumaduma a relihion iti Guinea-Bissau ken adda met maysa ti kaaduan. Ibagbaga ti CIA World Factbook (2018) nga adda dagiti agarup a 40% dagiti Muslim, 22% dagiti Kristiano, 15% dagiti Animista, ken 18% dagiti di naikeddeng wenno sabali. Ti per-capita a dagup ti domestiko a produkto ket maysa kadagiti kababaan iti lubong.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Guinea-Bissau" – Field Listing: Nationality. Naiyarkibo 2015-06-26 iti Wayback Machine The World Factbook 2013–14. Washington, DC: Central Intelligence Agency, 2013. Naala idi 15 Hulio 2015.
- ^ a b ""World Population prospects – Population division"". population.un.org. United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division. Naala idi Nobiembre 9, 2019.
- ^ a b ""Overall total population" – World Population Prospects: The 2019 Revision" (xslx). population.un.org (custom data acquired via website). United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division. Naala idi Nobiembre 9, 2019.
- ^ a b c d "Guinea-Bissau". International Monetary Fund. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 11 Nobiembre 2018. Naala idi 18 Oktubre 2018.
- ^ "2016 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2016. pp. 21–25. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi 18 Hulio 2017. Naala idi 21 Marso 2017.
Daytoy nga artikulo ket agilaklak-am iti material ti publiko a dominio manipud kadagiti website wenno dagiti dokumento ti CIA World Factbook.
Adu pay mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abdel Malek, K.,"Le processus d'accès à l'indépendance de la Guinée-Bissau", In : Bulletin de l'Association des Anciens Elèves de l'Institut National de Langues et de Cultures Orientales, N°1, Avril 1998. – pp. 53–60
- Forrest, Joshua B., Lineages of State Fragility. Rural Civil Society in Guinea-Bissau (Ohio University Press/James Currey Ltd., 2003)
- Galli, Rosemary E, Guinea Bissau: Politics, Economics and Society, (Pinter Pub Ltd., 1987)
- Lobban Jr., Richard Andrew and Mendy, Peter Karibe, Historical Dictionary of the Republic of Guinea-Bissau, third edition (Scarecrow Press, 1997)
- Vigh, Henrik, Navigating Terrains of War: Youth And Soldiering in Guinea-Bissau, (Berghahn Books, 2006)
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Guinea-Bissau iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Guinea-Bissau manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Bariweswes ti Guinea-Bissau manipud iti BBC News
- Guinea-Bissau a naikabil iti The World Factbook (iti Ingles)
- Guinea-Bissau manipud iti UCB Libraries GovPubs
- Guinea-Bissau iti Encyclopædia Britannica
- Guinea-Bissau iti Curlie (iti Ingles)
- Wikimedia Atlas iti Guinea-Bissau
- Opisial a website
- Guinea-Bissau
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Ekonomiko a Komunidad dagiti Estado ti Laud nga Aprika
- Dagiti dati a kolonia ti Portugal
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Komunidad ti Pagpagilian ti Pagsasao a Portuges
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Portuges
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1974

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gunglo ti Tulagan ti Amianan nga Atlantiko
Ti Gunglo ti Tulagan ti Amianan nga Atlantiko wenno naipangyababaan ti Ilokano iti GTAA (nalatlatak a tinawtawagan iti Ingles a kas ti NATO; /ˈneɪtoʊ/ NAY-toh; Pranses: Organisation du traité de l'Atlantique Nord (OTAN)), makunkuna pay a ti (Amianan) Atlantiko a Kumaduaan, ket maysa nga intergobernamental a kumaduaan ti milisia a naibatay iti Tulagan ti Amianan nga Atlantiko a napirmaan idi 4 bril 1949. Ti gunglo ket buklenna ti maysa a sistema iti naurnong a panagsalaknib a ti maysa nga estado a kameng ket makitulag ti agsinnaranay a panagsalaknib iti panagsungbat ti maysa panagraut babaen ti ania man nga akin-ruar a partido. Ti kuartelna ket adda idiay Bruselas, Belhika, maysa kadagiti 28 nga estado a kameng iti ballasiw ti Amianan nga Amerika ken Europa, dagiti kabarbaro a kameng ket ti Albania ken Kroasia, dagitoy ket timmiponda idi Abril 2009. Adda pay dagiti 22 a pagpagilian a makibingbinglay iti "Pakikaduaan para iti Kappia", nga adda dagiti dadduma pay a 15 a pagpagilian a mairamraman kadagiti institutionalisado a programa ti dialogo. Ti naitiptipon a panag-gastos kadagiti amin a kameng ti NATO ket mangbukel ti agarup a 70% iti panag-gastos ti salaknib iti lubong.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "The SIPRI Military Expenditure Database". Milexdata.sipri.org. Naala idi 22 Agosto 2010.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Bethlehem, Daniel L.; Weller, Marc (1997). Ti 'Yugoslabo' a Didigra iti Sangalubongan a Linteg. Dagiti Serie ti Sangalubongan a Dokumento ti Cambridge. 5. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. ISBN 978-0-521-46304-1.
- Clausson, M. I. (2006). NATO: Kasasaad, dagiti Pannakibiang, ken Panagaramid ti Kedden. Nova Publishers. ISBN 1-60021-098-8.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig iti Gunglo ti Tulagan ti Amianan nga Atlantiko iti Wikimedia Commons
- Opisal a website ti NATO
Nagsasabtan: 50°52′34.16″N 4°25′19.24″E / 50.8761556°N 4.4220111°E


text:
Sasao a Kokon
Ti sasao a Kokon ket ti bassit agrupo ti asideg nga agkakabagian a pagsasao idiay Baro a Guinea. Iti panangidasig idi 2005 ni Malcolm Ross ti TNG ket inbatina ida iti pamilia ti Mabuso, ngem pinanawan daytoy iti Ethnologue 16, ken dagusda nga inkabil babaen ti Croisilles.
Dagiti pagsasao ket ti Girawa, Munit, Kein (Bemal).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Kokon". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.


text:
Jimmy Carter
Ni James Earl "Jimmy" Carter, Jr. (nayanak idi Oktubre 1, 1924) ket maysa nga Amerikano a politiko a nagserbi a kas ti maika-39 a Presidente iti Estados Unidos (1977–1981) ket nagunggunaan idi ti 2002 Premio Nobel ti Kappia, ti isi-su laeng a Presidente ti Estados Unidos a nakagun-od ti daytoy a Premio kaplasan idi rimmuar iti opisina. Sakbay a nagbalin a Presidente, ni Carter ket nagserbi a kas maysa nga opisial ti Marina ti Estados Unidos, maysa idi nga agtaltalon iti mani, nagserbi ti dua a termino a kas ti maysa a Senador ti Estado ti Georgia ken maysa a kas ti Gobernador iti Georgia (1971–1975).[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Jimmy Carter". New Georgia Encyclopedia. Konsilo ti Nagtagitaoan ti Georgia. Naala idi Disiembre 9, 2007.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Jimmy Carter iti Wikimedia Commons


text:
Mona Lisa
Ti Mona Lisa ket maysa a pinintaan iti oleo ti nalatak nga Italiano a Renasimiento nga artista a ni Leonardo da Vinci. Ti "Mona Lisa" ti maibilbilang a kalalatakan amin kadagiti obra iti pakasaritaan ti arte; manmano nga obra iti arte ti kas iti kalatak, karomantisado, ken kas kapadpadna iti pannakaipaadu. Ti pintura ket kukua ti gobierno ti Pranses ket nakabitin daytoy iti Museo ti Louvre idiay Paris.
Ti pintura ket ipakitana ti maysa a babai a kumitkita iti mangbuya iti maysa a "nainburburtiaan nga isem."
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig iti Mona Lisa iti Wikimedia Commons
- Ti Mona Lisa nga addan ni Propesor Donald Sassoon


text:
Hellooo, hellooo… naimbag nga oras kadatayo amin kakailian. Addakam manen nga umay maki-abrasa ken makinnistoria kadakayo babaen iti ABN. Naimbag nga oras kadakayo amin nga awan malibtawan. Kayat dakayo man a kumustaen kadagiti nadayaw a luglugar yo. Ni Kayong Angkuan, umunan nga aldaw ti September. Pangrugyanen ti bulan ti kunada a Ber month wenno Yuletide season, kayong. Kayatna a sawen, rugyam metten ti agisukbit iti itedmunto kadagiti annakmo iti buniag. Ta ne, kumutukoten ti lamminna no pumarbangonen.
Wun nga agpayso, kailian… aggibusto manen ti tawen ngem ania ti makitayo a nagbaliwan ti biag tayo? Ti pagilian tayo? Kasla nga awan ta nariribuk latta, ditay magun-od ti naan-anay nga urnos ken kapia. Kas pagarigan idiay Marawi City, nagadun ti pimmusay iti benneg man dagiti rebelde, pannakabagi ti linteg ken dagiti inosente a kailian tayo. Kaanunto nga aggibus ti panangriribuk dagiti makuna a kimmannigid a kailian tayo? Dagiti mangkonkontra iti linteg? Maysa pay, ania ti pagpatinggaan ti kampania ti gobierno kontra iti maiparit a droga? Iti kallabes, adda mayor a napapatay agraman sumagmamano a kameng ti pamiliana ket gapu dayta iti maatap a pannakainaigda iti maiparit a droga iti masakupanda. Ditoy, nakondena dagiti pannakabagi ti linteg a nangiwayat iti daytoy a raid, adu a kuesiyon nga isu pay ti pagtaktaktakan dagiti madaydayaw a sentong este senador agraman tongressman este congressman kunak koma. Apo ta maikaglis latta ti dilak apo aya. Wen kailian, saandan a maakem ti talaga a trabahoda nga agpanday koma iti linteg.
Dayta ketdi ti napaliiwmi, Kayong Angkuan, ti met la agher-hearingen ti ubrada imbes a mangpandayda iti linteg a mangted paggin-awaan tayo nga umili. No panunoten adda met dagiti umno a mangkita iti dayta ti makunami, no nagbasol ket adda ebidensia kas kada saksi, yulidan ti darum ket makaammon ti pangukoman a mangusig ken mangadal kadagiti maiparang nga ebidensia ken saksi. Tiraa…uray pay ania ti kasasaad ti biag ti suspect.
Koma, patas laeng ti hustisia, makitkitam tay simbolo ti hustisia Kayong. Ammom ti kayat a sawen ti babai idiay a nakaiggem wenno nangitag-ay iti timbangan? Kayatna a sawen, patas koma ti linrteg ngem, ania mapalpaliiwmo? Sus, Kayong, ti mapaliiw tayo, adda latta lamang tay adda kuartana ta mabalinna nga itantan ti amin, delaying tactics a kunadansa pay. Diak ammo no husto ti English ko. Kunada man ket a “justice delayed, justice denied” kastan sa ti kaipapanan ti nagadu nga imbistigasyon no asino la ditan ti mapabpabasol. Ket ti nakas-ang, diay polis a nangipatungpal iti pagrebbenganna, isunto pay la’t maladdit. Ano ba yan!
Adda pay gayam maysa manen nga isyu nga isu’t mangpaburek iti royal blood tayo Kayong. Nadamagmo kadin ti plano ti pamilia Marcos nga iteddan ti paset ti kinabaknangda iti gobierno? Nagpintas daytoy a planoda, ti makaparurod a maka-paluksaw, nagadu manen a kuestion. Porke agkiddawda kano iti pammakawan kadagiti umili, a kayatna a sawen inaklondan a nagtakawda. Sus mariosep dagitoy a tattao, no kasta met laeng a nagadu pay laeng a rikititos ken reklamoda, bay-amon…annak ti sal——ayna. Apo aya, ano ba talaga kuya!
Sakbay nga intay malipatan kailian, yebkasmi man ti kablaawmi manipud iti pamiliak ti nabara a kablaaw mi iti anibersaryo toy warnakan tayo nga Amianan Balita Ngayon iti maikainnem a tawen daytoy a mangmangted serbisio kadatayo a kailian babaen iti panangidanunna kadagiti damdamag ken isyu a nasken a malawlawagan. Maymaysa ti makuna a diak malipatan bayat ti panagsurat tayo ditoy. Awan sabali no saan a ti panagyaman tayo ken Apo Thom Picana nga editor in chief iti panangtedna iti gundaway tayo a mangipeksa iti an-anekeken tayo babaen iti nanumo a kapanunotan tayo. Ti gundaway tayo a mangasa iti nanumo a pluma tayo. Ket dakkel a banag daytoy a naited kadatayo a gundaway. Bigbigento toy numo dayta a pabor a naited kadatayo….
Ala, kayong, nalpas manen ti puli, naimasak metten ti naki-innistorya kadakayo ti sango ti tiangge ni ikit Kuanang. Baliwan tayon to manen ta ne, dakesen, amangan isurotda manen ti binalsig. Nalipatak tay pagatgatang ni Sofing. Babayo, tsuptsup muahmuah.


text:
Bengkulu
Ti Bengkulu, historikal nga ammo a kas Bencoolen wenno Bencoolen ti Britaniko,[1][2] ket maysa kadagiti Probinsia ti Indonesia ken mabirukan daytoy idiay abagatan a laud nga aplaya ti Sumatra. Daytoy ket naporma idi 18 Nobiembre 1968 babaen ti panangisina ti dati a lugar ti Residensia ti Bengkulu manipud iti probinsia ti Abagatan a Sumatra (Sumatra Selatan) babaen ti Linteg Blng. 9 of 1967 ken natungpal idi babaen ti Regulasion ti Gobierno Blng. 20 idi 1968. Naiwarwaras kadagiti sumurok a 19,813 km2, daytoy ket beddengan babaen dagiti probinsia ti Laud a Sumatra (Sumatra Barat) iti amianan, ti Jambi iti amianan a daya, ti Lampung iti abagatan a daya, ti Abagatan a Sumatra (Sumatra Selatan) iti daya, ken ti Taaw Indiano iti amianan a laud, abagatan, abagatan a laud, ken laud.
Ti Bengkulu ket ti maika-25 a kadakkelan a probinsia babaen ti kalawa; daytoy ket nabingbingay kadagiti siam a rehensia ken ti naisina a siudad ti Bengkulu, ti kapitolio ken kadakkelan a siudad. Ti Bengkulu ket isu pay ti maika-26 a kadakkelan a probinsia babaen ti populasion idiay Indonesia. Segun ti pablaak babaen ti Badan Pusat Statistik, daytoy ket addaan iti maikasangapulo ket maysa a kangatuan iti Pagsurotan ti Panagrang-ay ti Nagtagitaon kadagiti probinsia, nga addaan idi iskor iti agarup a 0.744 in 2013. Babaen idi 2014, ti probinsia ket naipuesto a kas ti maika-28 a kangatuan iti dagup ti domestiko a produkto ken ti maika-20 a kangatuan iti kapaut iti biag iti 70.35 a tawtawen.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "A History on the Honourable East India Company's Garrison on the West Coast of Sumatra 1685–1825". Naala idi 10 Mayo 2016.
- ^ "Bencoolen (Bengkulen)". Naala idi 10 Mayo 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Bengkulu iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Bengkulu manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)


text:
Bontoc, Mt. Province- March 8,2013- Dagiti kababaihan iti sentro ti Bontoc nga nagapu iti naduma-duma nga line agencies, Gobyerno man wenno NGO, ken dagiti naduma-duma nga organisasyon ti kababaihan iti sentro ti bontoc ti nag u-ummong itay agsapa tapno selebraren ti sangalubongan nga aldaw dagiti babbai.
Iti nasao nga selebrasyon ket nairugi babaen iti maysa nga parada, nga nagrugi idiay rangtay iti baet ti Samoki ken sentro nga Bontoc.
Nagpatengga ti parada idiay Bontoc Multi purpose Hall, nga isu met ti naka-angayan ti maysa a programa para kadagiti babbai ken dadduma nga nakipartisipar.
Ti tema ti nasao nga programa ket naadaw iti tema ti national nga “Kababaihan, Gabay sa Pagtahak sa Tuwid na Daan.”
Segun kinni Dra. Penelipe Domogo iti Provincial Health Office, kurang ti Bontoc Multi purpose hall nga mang accomodate kadagiti naurnong nga babbai, isunga rinumwar dagiti awan pagtugawan da.
d


text:
Nauru
Ti Nauru, opisial a ti Republika ti Nauru ken dati nga ammo a kas ti Isla Pleasant, ket ti isla a pagilian iti Mikronesia idiay Tengnga a Pasipiko. Ti kaasitgan a kaarrubana ket ti Isla Banaba idiay Kiribati, iti 300 kilometro (186 mi) iti daya. Daytoy ket addaan kadagiti 9,488 nga agtataeng iti 21-kuadrado-kilometro (8.1 sq mi) a kalawa, ti Nauru ket isu ti kabassitan nga estado idiay Abagatan a Pasipiko ken ti maikatlo a kabassitan nga estado babaen ti kalawa iti lubong, kalpasan laeng ti Siudad ti Batikano ken ti Monaco.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "National Report on Population ad Housing" (PDF). Nauru Bureau of Statistics. Naala idi 9 Hunio 2015.
- Mangiraman daytoy nga artikulo iti testo manipud ti dominio a publiko manipud kadagiti website ti Departamento ti Estado ti Estados Unidos ken ti CIA World Factbook.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Gowdy, John M; McDaniel, Carl N (2000). Paradise for Sale: A Parable of Nature. University of California Press. ISBN 978-0-520-22229-8.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Nauru iti Wikimedia Commons
- Gobierno ti Nauru
- Nauru a naikabil iti The World Factbook (iti Ingles)
- Nauru iti Curlie (iti Ingles)
- Wikimedia Atlas iti Nauru
- Nauru manipud ti UCB Libraries GovPubs
- Bariweswes ti Nauru manipud ti BBC News
- Nauru
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ingles
- Dagiti dati a kolonia ti Alemania
- Dagiti pagilian nga isla
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Mikronesia
- Dagiti pagilian idiay Oceania
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1968
- Dagiti mankomunidad a republika


text:
Ti sakupit, sangi ken pasiking wenno dadduma pay nga awagna— ket maysa a kita ti backpack a naaramid iti kawayan. Aramaten idi daytoy dagiti iti tribtribu tapno pagikabilan ti gargaret, ramramit ken dadduma pay a kasapulan nangruna no adda ti papananda.
Manmanon ti makita nga agar-aramat iti kastoy. Nupay adda latta dagiti saggaysa a di mangibain a mangikaratay ti kastoy. No adda makita a kastoy,ibagadan a—taga-sursurong wenno taga-upland.
Ngem adda dagiti makita a lako iti Baguio City ken dadduma pay a lugar ditoy Ilocandia, nangruna iti upland municipalities. Ngem saan a bag ti aramatna, no di ket souvenir wenno remembrance.
Ngem no ammotayo la koma, a ti maysa a sakupit ket adu nga anus, aldaw ken kawayan ti kinasapulan. Tapno makaaramidka iti kastoy ket kasapulan ti nasurok sangapulo nga anes a kawayan, tallo nga aldaw, ken talento tapno makaaramid iti naidumduma a backpack. Ti anes ket maysa a kita ti kawayan a basbassit ti langana kadagiti dadduma a kawayan.
Iti barangay Malideg, Patiakan ken Banuen iti ili iti Quirino, Ilocos Sur, ti kaadduan nga agar-aramid iti kastoy. Maysa kadakuada ni Tang Dionisio Pal-oay. Singkuentay tres aniosnan. Iti sitio Iteb, sakupen ti barangay Malideg, masarakan dagiti kaadduan nga agar-aramid iti sakupit, koppit, pasiking ken dadduma pay. Patawid daytoy ap-appoda. Ken awan sabali a mabalin a mangaramid iti daytoy no di ti nasiglat nga ima. Handcrafted, no iti ingles.
Tapno makaaramid iti sakupit, kasapulan ti kawayan nga anes, lanut a kas koma ti oplig, nito ken labtang.
Uray adu anes iti Quirino ngem narigat ti agala. Mapanka iti bantay, mangpalaspas iti puon, raatan ken pukanen. Bagkatenen nga ipan iti balay. Makarusan wenno makayasan tapno napintas ti silengna ken agparang ti anit wenno kudilna. Maibilad iti sumagmamano nga aldaw, no nagangon ket mabanban.
Inlawlawag ni Tang Dionisio nga anes ti masapul a lagaen ta nalamlamuyot daytoy, nalaklakan nga ipikon. Ti kawayan ngamin a siitan, bolo, bayug ken dadduma ket nasikkil ken napuskol ti ayan iti ukisna. Ket no mabanban ket mabilad, narasi.
Umuna nga aldaw, aglaga iti bagi ken kallub. Maikaddua nga aldaw, panangdalus ken pananglagada iti saklayan manipud iti labtang. Ti labtang ket maala kabakiran. Makayasan, maipagango santo malaga iti diseniona. Mabalinto metten nga aramiden ti disenio ti ayugo nga adda iti pagrikepanna.
Maikatlo nga aldaw, ikabit ti karatayna, ti pilad wenno ti pagtugawan iti ubet, panang-varnish, panangikabil iti disenio ken dadduma pay a pangleppas iti proyekto.
Ket kamaudiannanna, addan sakupitmo nga inar-aramat dagiti tribu ti Kankanaey, Bago ken Tingguian.


text:
Leonardo da Vinci
Ni Leonardo da Vinci (Abril 15, 1452 – Mayo 2, 1519) ket maysa nga Italiano a Renasimiento nga arkitekto, musikero, anatomista, mammartuat, inheniero, kumikitikit, heometero, ken pintor. Maaw-awagan kas arketipo ti "tao a Renasimiento" ken kas unibersal a henio, ni Leonardo ket nalatak kadagiti nainlaingan a pinintaanna, kas iti Ti Maudi a Pangrabii ken ti Mona Lisa. Am-ammo pay kas nangdisenio iti naruay nga inbension a nangsakbay iti moderno a teknolohia. Adu met ti naitulongna iti pannakaidur-as ti panagadal iti anatomia ken astronomia.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Leonardo da Vinci iti Wikimedia Commons
Dagiti obra a mainaig ken ni Leonardo da Vinci iti Wikisource (iti Ingles)


text:
Malabang
Ti Malabang ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Lanao del Sur iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Malabang ket nabingbingay a politikal kadagiti 37 a barbaranggay.[2]
- Bacayawan
- Badak Lumao
- Bagoaingud
- Betayan
- Boniga
- BPS Village
- Bunkhouse
- Campo Muslim
- China Town (Pob.)
- Curahab
- Diamaro
- Inandayan
- Cabasaran (South)
- Calumbog
- Lamin
- Mable
- Mananayo
- Manggahan
- Masao
- Montay
- Pasir
- Rebocun
- Sarang
- Tacub
- Tambara
- Tiongcop
- Tuboc
- Matampay
- Calibagat
- Jose Abad Santos
- Macaurandig
- Matalin
- Matling
- Pialot
- Sumbagarogong
- Banday
- Madaya
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Malabang | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ BARMM Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "BARMM". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "ARMM - Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "ARMM - Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "ARMM – Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Lanao del Sur". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Shimamaki, Hokkaido
Ti Shimamaki (島牧村, Shimamaki-mura) ket ti maysa a purok a mabirukan idiay Subprepektura ti Shiribeshi, Hokkaido, Hapon.
Manipud idi Septiembre 2016, ti purok ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 1,560. Ti dagup a kalawa ket 437.26 km².
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Shimamaki ket mabirukan idiay akin-abagatan a Subprepektura ti Shiribeshi. Ti nagan ket naala manipud iti balikas a "Shuma-ko-mak" iti Ainu, a ti kayatna a sawen ket "Lukuda ti batbato".[3]
Dagiti kaarruba nga ili[urnosen | urnosen ti taudan]
- Subprepektura ti Shiribeshi
- Subprepektura ti Hiyama
- Subprepektura ti Oshima
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1906: Napundar ti Purok ti Higashishimamaki ken ti purok ti Nishishimamaki.
- 1956: Naitipondagit idua purok tapno mabukel ti baro a purok ti Shimamaki.
Dagiti industria[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti nangruna nga industria ti Shimamaki ket panagkalap. Tallo pulo a porsiento dagiti agtataeng iti purok ket mangngalap.[4]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ https://www.gsi.go.jp/KOKUJYOHO/MENCHO/backnumber/GSI-menseki20210101.pdf; panid: 7.
- ^ "住民基本台帳人口・世帯数 | 総合政策部計画局統計課"; naala idi: Pebrero 12, 2021.
- ^ Outline of the village
- ^ Dagiti industria ti Shimamaki
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig iti Shimamaki, Hokkaidō iti Wikimedia Commons
- Opisial a website (iti Hapon)


text:
Antigua ken Barbuda
Nagsasabtan: 17°03′N 61°48′W / 17.050°N 61.800°W
Ti Antigua ken Barbuda (/ænˈtiːɡə ænd bɑːrˈbjuːdə/ (dengngen); Espaniol para iti "taga-ugma" ken "nabarbasan") ket maysa a singin nga isla a pagilian a naisanglad ti nagbaetan ti Baybay Karibe ken ti Taaw Atlantiko. Nabuklan daytoy ti dua a kangrunaan a nataengan nga is-isla, ti Antigua ken ti Barbuda, ken dagiti pay babbabassit nga is-isla (a mairaman ti Great Bird, Green, Guinea, Long, Maiden ken Isla ti York ken ti adadayo nga abagatan, ti isla iti Redonda). Ti permanente abilang ti populasion ket agarup a 81,800 (manipud iti 2011 a Senso) ken ti kapitoliona ken kadakkelan a siudad ket ti St. John's, idiay Antigua.
Dagitoy ket naisina babaen ti bassit a nautiko a milia, ti Antigua ken ti Barbuda ket adda dagitoy iti tengnga iti Is-isla ti Leeward, a paset iti Lesser Antilles, ti agarup a 17 nga amianan a grado iti Ekuador. Ti parbo a nagan daytoy a pagilian ket "Daga dagiti 365 nga Aplaya" gpu kadagiti kaadu ti aplaya a nakapalikmut kadagiti isla. Ti panagturayna, pagsasao, ken kultura ketkaaduan a naimpluensiaan babaen ti Britaniko nga Imperio, a daytoy ket paset idi iti daytoy a pagilian.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c d "Antigua ken Barbuda". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 2011-04-12.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- Antigua ken Barbuda
- Dagiti pagilian ti Karibe
- Dagiti estado a kameng ti Komunidad ti Karibe
- Dagiti dati a kolonia ti Britaniko
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ingles
- Dagiti pagilian nga isla
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti batay-linteg a monarkia
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1981
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
PROLOGO
INYULDAGKO ti bagik iti nalukneng a kama, ket babaen iti silnag ti init a simmarut manipud iti awanan kurtina a de-jealousy a tawa, nakitak dagiti tapok a nagalikubeng a nagtaud iti kutson. Nabayag gayamen a saan a nadaldalusan. Kasla nabannog ti bagik ket agkakapsuy, nupay iti nagmalem ket awan met ti inobrak no di nagpagnapagna ken nagpanunot.
Ngem kawaw ti isipko. Kayatko koma ti agriaw tapno lumag-an bassit ti dagensen iti barukongko.
Naisentro dagiti matak iti ngato ti balay. Adda gayamen lawa-lawa ti balay nga agtataengen. Makumikom a mangab-abel iti balayna. Dinan inkankano ti nasipnget nga aglawlawna. Diak pay gayam nasindian ti bombilia tapno rumaniag koma ti balay. Ngem apay ngata, kasla kaykayatna man ti nasipnget nga aglawlaw.
Kas kaniak, panagriknak ket nakasipsipnget ti lubongko. Kasapulan ti silaw iti panunotko, kas met laeng iti panagkasapulak iti silaw iti pagtaengak.
Pinagkarayamko ti matak, saan la gayam maymaysa a lawa-lawa ti adda balaynan. Nakasapsapot met gayamen ti dandani amin a suli ti balay. Manon, aya, nga aldaw a di nadaldalusan ti balay. Nabayagen. ‘Su met la nagpupuniponen dagiti lawa-lawa ditoy.
Ket nagkarayam ti panunotko iti sala, iti bangsal, iti kusina. Itay limmabasak, karaiwara dagiti alikamen ken ramramit ti balay. Awan urnos.
Ayna, Romero, naminsan laeng ti panakasapot ti panunotmo. Dimo ngarud itulok nga agnanayon nga ibaludnaka iti gitana: kinunak iti bagik.
(a)
AGTALNAKAYO, ubbing! Agpatpaturogak!” Inlaawko kadagiti ubbing nga aga-ayam iti kalsada ti barangay. Tinan-awak pay ida iti tawa ti balaymi a semi-bungalo. Umarikiakda iti panagay-ayamda iti sango iti balaymi. Agsipud ta adda iti igid iti kalsada ti balaymi, a sentro pay met ti sitio Nalasin iti barangay San Pedro, ditoydan a nagpupunipon.
Limada a nagu-ummong: ni Sofia, 6; Cedric, 7; Amboy, 6; Racquel, 5; ken Aj, 6. kakaanakak met laeng ida. Nagmayat ti panagrikosda a nakamasngaad. Nakadumogda amin, ket pakaringgoranda ti diak ammo nga adda iti tengngada.
Diak nga inpasada ti Yamahak, na-flat tire itay bigat. Mulmulenglenganda pay laeng idiay vulcanizing shop. Ni Anabel nga asawak ket nakitienda. Inkapilitan a siak ti nagaw-awir iti tallo bulanna a kimmutmi— ni Tricia. Ti inunaanmi a ni April ket inkuyogna, tallo ti tawenna.
“Kunak… agulimekkayo, no makariing ‘toy adi’yo, sikayo ti pagaw-awirek!” Indagullitko, dida la maalan iti maysa a sao. “Ania, ‘ya, da’ta pakaringguranyo?”
“Pangat ti lawa-lawa, Ankel!” Kinuna ni Sofia. Putot ni kapid Gardo a padak met laeng nga agtraytraysikel.
“Pangat ti lawa-lawa?”
“Pinasapot ti lawa-lawa, Ankel!”
“Nangal-alaanyo ti lawa-lawa?”
“Idiay balay da Apong Caring!”
“Ala, isardengyon. Makariing ‘toy adi’yo. Inkayo dita daya, idiay barangay Hall.”
“Wen, Ankel!”
Timmakder ti tunggal maysa kadakuada. Nasiputak ti iggem ni Aj nga iit, agarup iti lima a pulgada ngata ti kaatiddogna. Adda pay balay ti posporo a nabatida.
Umariwawada bayat a pumanpanawda. Ubbingda la nga agpayso.
“Oy, ‘tay inabakko, ‘modtoyen.” Indusag ni Cedric kenni Amboy.
Nee, adda pay gayam pustaanna. Ket dakes ti sugal. Iti nakemko, masapul a mabagbagaan dagitoy nga ubbing. Sabali ti masumsumokdan.
“Piso laeng met,” insungbat ti naub-ubing. “Itedko inton Lunes, alaek pay ti balonko!”
“Intayo agala ati lawa-lawa.” Insampitaw ni Sofia.
“Sadino?”
“Idiay balayda Apong Ansang. Daan daydiay, adu ti lawa-lawa idiay.”
“Intayon!”
“Awan innagaw, a!”
“Wen!”
Bayat nga umad-adayoda, kumapkapsot met ti maallingagko a timekda.
(b)
LUNES. Alas dies iti bigat.
Nakaparada ti traysikelko iti amianan ti plasa ti ili. Ditoy ti parkingan ti rotami a kameng iti SANTODA (San Pedro Tricycle Operators and Drivers Association). Iti kastoy nga oras, naikayen ti pasaheros. Mabalin nga ‘yil-ilad iti uneg iti sidecar kabayatan nga ur-urayen ti batang.
Ti plasa ket adda iti sentro ti ili. Iti amiananna ket ti ginasut a tawennan a simbaan-Katoliko, ken iti abayna ket ti kakaisuna a pribado a pagadalan iti elementaria ken sekundaria. Iti deppaar iti laud ket ti national highway ken dagiti kasla uong a pasdek ti negosio-establisemento.
Iti bigat ti kaburnok ti pasaheros: dagiti estudiante ken dagiti empleado nga agturong iti pagadalan ken pagopisinaan. Iti kastoy nga oras, dagiti saggaysa laengen a makitienda ti namnamaenmi.
Inuksotko ti periodiko a naiseksek iti linong ti sidecar, ginatangko itay bigat. Namnamaek nga iti kastoy nga oras ket kasapulak ti pagliwliwaan. Numona ta adayo pay ti batangko.
Ukradek koman ti periodiko idi masiputak dagiti tao nga agu-urnong iti plasa. Kaaddduan kadakuada ket dagiti padak nga agtraytraysikel ken dagiti ballog nga estudiante.
“Apay?” Dinamagko kenni Gardo a sumarsaruno kaniak iti rota. Intudok ti agdupualo ngatan a tao a nagrikos iti amianan-a-laud ti plasa.
“Pangat ti lawa-lawa, sika!” Ket timmapuaken manipud iti traysikelna.
“Para ubbing la dayta!”
Nagkudkod iti ulona. “Saan a pang-ubbing dayta; panglakay!”
“Kasta!”
“Wen,” iti itatakderko, kinumparenakon nga inturong iti ‘yan dagiti ummong ti tattao. “Umayka agbuya tapno dika agsalsaludsod a kasla grade one.”
Idi makadanonkami, dandani diak metten makatan-aw iti tengngana iti kaaddun ti tattao. Naglaka ketdin nangawis ti pangat ti lawa-lawa.
Iti tengnga, adda maysa a lalaki a nakaiggem iti iit, mangilawlawag iti pagannurotan ti ay-ayam.
“Agkikinaawatantayo,” inbullaawna. “No namitlon a natinnag iti daga, naabaken. No nasaputan, naabak latta.
Dua a lalaki ti nangiruar iti lawa-lawa manipud iti posporo nga ig-iggamanda. Nasdaawak ta darakkel met ti lawa-lawada. Ti maysa ket dakkel ti buksitna nga ak-akikid dagiti ramayna, kabayatanna a ti maysa ket naglatak ti nagdakkel ti sidingna iti bukotna, basbassit ti bagina ngem ak-akaba dagiti ramayna.
Pinagsinublat a kinita ti lalaki dagiti lawa-lawa. Sinirpatna a nalaing. “Agkalaanda.” Kinunana.
“Asino da’ta?” Kinidagko ni Gardo, insungok ti nakatakder a lalaki.
“Isu da’ta ti sentensiador ken kasador payen!”
“Sentensiador?”
“Sentensiador,” inbanang-esna, “no pallot koma, isu’t mangikeddeng iti mangabak ken maabak.
Nagtung-edak, ngem diak latta naawatan. Kasano koma a maawatak ket diak met makipalpallot.
Sineniasan ni Gardo ti maysa a lalaki. Nagthumps-up sana inngato ti tamudona. Ingngato met ti lalaki ti tamudona sa nagthumbs-up.
Kinidagko ni Gardo. Naawatanna ngata ket immisem.
“Nagpinnustakami—sangagasut.” Kinidagnak met. “Sika ngay?”
“Madamdama,” inrasonko. Ngem iti kinapudnona, awan ti planok. Maawatak a daytoy ket maysa a sugal. Kayatko laeng a buyaen ti makunkuna a pangat ti lawa-lawa. No malpas daytoy, agsubliakon iti paradaaanmi.
“Rugiantayon!” Impukkaw ti sentensiador.
Inalana dagiti lawalawa, saggaysa nga inpakarantayna iti agsumbangir nga ungto ti iit, inneggamanna iti tengnga ti iit. Ngem idi agkarayamen dagiti lawalawa, napartak dagiti ramayna a nangiyales iti panangiggemna. Idi nagsabat dagiti dua a lawalawa, nagginarakup-nagsiniplag-nagpinnadas a nagsinnapot. Ngem nakaruk-asda met laeng iti tunggal maysa.
Nee, mayat met gayam: nakunak iti bagik.
Nagsinnabet manen dagiti lawalawa. Iti panagkunak, mangab-abak ti adda sidingna ta ak-akaba dagiti ramayna ket maarakupna a nasayaat ti kapangatna. Ngem nakigtotak idi bigla a natinnag daytoy iti daga, ket nagbati iti iit ti dakkel ti buksitna.
Inala ti sentensiador ti sidingan a lawa-lawa, inpatayna manen iti iit, ket kasla saan a nagbaliw ti pigsana ta isu payen ti immuna a dimmarup. Ngem agsipud ta dakkel ti tian ti kapangatna, dina daytoy kinabaelan a mapulipolan ti sapot. Ti dakkel ti buksitna ket nagsanud iti apagbiit ket bigla met laeng a dinungparna ti kadangadangna. Natinnag manen iti iit ti adda sidingna a lawalawa.
Naglaaw manen dagiti agbuybuya.
“Buksitan, kunam man!” Inkidday kaniak ni Gardo, maawatak nga isu ti pinustaanna.
Inpakarayamna manen ti sentensiador. Agsipud ta agkakapsut ngatan ti sidingan iti namindua a panakatinnagna, awanen ti gawayna pay a makabales. Iti panangsapot kenkuana ti buksitan a lawa-lawa, saanen a nakaruk-aten.
“Yes! Yes!” Uray la nga ingato ni Gardo ti gemgemna.
Pimmigsa ti kinantiaw iti aglikmot, di met makatagari dagiti naabak.
“Buksitan, kunam man. Ania ti banagen dayta ramay-ramayan. Lugit!” Imberkak ni Gardo. “O, ania? Pumustaka metten. Saan met a sugal daytoy, ay-ayam laeng!”
Diak ammo ta kasla maallukoy metten ti riknak, nangruna iti imbaga ni Gardo a saan a sugal ti pangat ti lawalawa— ay-ayam laeng. Makamaymayat-a-makamadmadi ti riknak. Ngem nagsayaat met a buyaen ti pangat.
“Mabalin ngata ti sangapulo pisos?” Inpadpadasko nga imbaga. Adda ngamin panangsuppiat ti riknak; ngem no mayat, uray ket sangapulo a pisos laeng met.
Immisem ni Gardo. “Isurotmo laengen iti pustak!”
“Sige, maabakak, mandiakon!”
“No maabakta ditoy, inta idiay pilaanen.” Iti paradaan ti traysikel ti kunana.
Gasat ngata wenno sulisog, nangabak ti lawa-lawa a pinustaanmi. Idi naipaima kaniak ti kuarta, gimmanas metten ‘toy riknak. Nagkuenta iti panunotko: ti sangapulo ket agbente; ti bente ket agkuarenta; ti kuarenta ket agotsenta… Adda karkarna a nariknak. Nagad-adu ketdin a pirak ti namnamaekon. Iti maikatlo nga ay-ayam, nangabak manen ti pinustaanmi: kaskasdi iti maikapat; maikalima; maikainnem…
Idi kitaek ti dakulapko, nasurok tallogasut gayamen. Diak pay napadasan ti naabak.
“Adda siguro bonetem idi naipasngayka.” Kinuna manen ni Gardo.
Mangrugi koma manen ti sabali pay a pangat idi adda mangikissiim nga adda kano pulis a sumungsungad. In-inut, tunggal maysa kadagiti adda iti rikos ket pimmanaw, agingga a naan-anay a nawaknitan ti sigud a naburnok a tattao.
“Apay a pimmanawtayo?” Dinusagko ni Gardo.
Inaprosan ni Gardo ti ludingasna. “Maiparit ngamin ti sugal!”
Kayatko koma a saludsoden: apay a sugal itan ket itay ket imbagana nga ay-ayam. Ngem saannak a nagtagarin, nangruna idi mamingmingak ti kuarta iti dakulapko.
“Naalan’ ti pasada iti maysa nga aldaw, ania?” Intagarina. “Adda met nakurang a sangaribo kaniak.”
“Ania?” Nagmulagatak pay.
“Intayo idiay Apple?” Inkiddayna. Ti Apple a kunana ket beerhouse. Naglingalingak lattan nga umis-isem.
©
NAGNGINA met. Singkuenta laeng, a!” Kinunak.
Timmangad ni Roel, ti barito a kaarubami. Ilaklakona kaniak ti dua a ramay-ramayan a lawa-lawa. Sangagasut kano ti maysa. Idi kitaek dagiti lawa-lawa, magustuak ti maris amarilio ti maysa nga adda uppat babassit a sidingna iti bukotna. Ngem kaykayatko ti agmaris brown, a ti sakana ket maris brown ken amarilio. Dagiti kastoy a kita ti pang-derbi. Ket isu ti panggepko nga isanay.
“Manong met, inusokko pay ti panteon idiay kamposanto idi rabii, ayatko laeng a maala dagita.” Inrasonna.
“Panteon?” Tinapikko ti abagana. “Sinirigmo laeng idiay taltalonda lakay Ikoy daytoy, ket!”
Ngem mamatiak iti kinuna ni Roel, ta nakitak pay ti panagkukuyogda kada Intong ken Roland a kataebna. Naka-iggemda iti flashlight. Nalaklaka ti agala ti lawa-lawa iti rabii ta agandap ti sapot no mpasarangan ti raniag ti panagbalayda. Ket maymayat manen ti maala iti kamposanto ta nau-uyongda.
Ilakoda daytoy kadagiti nalaing makipangat. Ket nangina, ta manipud singkuenta agingga tallogasut ti maysa.
“Handrid pipti ngarud ti dua, tapno agsabetta,” kinunana manen. “Tallokami pay nga agbibingay.” Intawarna.
“No diak la ngata maassian kadakayo…” naginkukunaak met, kagiddan iti panangasutko ti pitakak iti akinlikod a bulsak. Inuksotko ti maysa a bioleta ken nalabaga.
Idi ‘yawatko ti kuarta kenni Roel, rimmuar la ketdin ni Anabel ket nakitanan ti pananggatangko iti lawalawa. Nagpangato ti maysa a kidayna.
“Kunak man no ay-ayam laeng da’ta, lakay?” Nagmirduot. Immuneg iti balay, ngem impakamakamna, “… naaddikan sa metten.”
Malagipko, isu met laeng ti rasonko kenkuana idi mangrugin ti panakaigamerko iti lawa-lawa: ay-ayam laeng, kunak idi.
“Ket, wen met, baket.”
“Lakay, inaldawka a pumusta iti da’ta a pangat ti lawalawa—ay-ayam pay laeng. Gumatangka payen— ay-ayam latta. An-annuem ngarud dagita, ikirogmo a pangrabiim.” Kumaribuso dagiti pariok, pinggan ken kaldero a kasla maigagara a maitupak.
“Dika kad’ madanagan. Awan pay pimmanglaw iti lawalawa.”
“Awan pay, a, ta napanglawkayo metten. Ngem agbanagkayonto a mamirmiraot. Ken dagita kasugalyo: estudiante, walay a tattao, ken padayo nga agtraytraysikel. Makonsensiakayo met, a, kadakuada, no di man kadagita bagbagiyo.”
No kastoy a bumarbara ti piditpidit ni Anabel, agar-arudokak a pumanawen.
(d)
PIRMI iti panangtarakenko iti ramay-ramayan a ginatangko kenni Roel. Panggepko nga ipangat daytoy iti sumarsaruno a derbi.
Ti pangat ti lawa-lawa ket saan laengen nga ay-ayam dagiti ubbing; ken saan laengen a pustaan dagiti padak a bullakayan. Dakkel a sugal daytoy nga uray dagiti prominente a tattao kas koma dagiti negosiante ken pulitiko. Derbi ti lawa-lawa: ay-ayam dagiti babaknang. Ket no mailaokka kadakuada, sikatka metten.
Ket iti daytoy a pangat, saan a dagiti asi-asi a lawa-lawa ti maisango. Agsipud ta no iti pallot ket adda ti teksas, kasta met iti lawa-lawa. Nasayaat a nataraken, naaywanan, mapapigsa, mapakan ken maikondision kas maysa a warrior.
Idi damo, panpanunotek no kasanoda a taraknen a kasla teksas ti lawalawa. Ngem bayat iti panakaigimongko kadakuada, naalak ti sekretoda. Nga isu ti aramidek ita iti ramay-ramayak.
Inalak manipud iti kahon ti posporo a nangipabalayak iti lawa-lawa, inpakarayamko iti iit. Inalak ti obispo a lawalawa a kadakdakkel ti tarakenko, pinagpangatko dagitoy. Agsipud ta ti tarakenko ket naikondision a pang-derby, nalakana a sinapotan daytoy. Diak metten nasdaaw ta napigpigsa ken nakarkaranting ket ngarud ti nataraken. Idi nasaputanna ti obispo a kinasangona, kinninkinnitna daytoy. Idi mauma, pinanawannan.
“Mabalinkan nga a pang-derby,” kinunak iti lawalawa.
Nangalaak iti platito ket kinargaak iti ebaporada a gatas, inpakarayamko ditoy. Ket ditan a makitak a timtimtimannan ti gatasna. Daytoy ket tapno lumukmeg ken pumigsa.
Idi mauma, inalak ket inkabilko iti balayna. Inton malemton a patimtimmak ti Tiki-tiki, isu daytoy ti mangpatibker iti resistensiana ken istaminana. Pamparagsit pay daytoy, kas met laeng iti panangpatimtim iti gatas iti panangited kenkuana iti energy drink, bale isu daytoy ti bitaminanan.
Inton malem, pasanguakto manen iti dakdakkel a lawa-lawa, masapul a kanayun ti panangipasangok kenkuana iti kadangadangna tapno ma-ensayona dagiti teknik a kasapulanna iti derbi. Lumaing-pumaragsit-tumangsit ken pumigsa. Ma-ensayo a nalaing tapno di nalaka a matinnag iti iit, makasursuro iti umno a panagkinnit ken panagsapot. Ket no naan-anay daytoy a galadnan, bilbilangekton ti ipaayna a pirak kaniak iti panangabakna.
Iti derbi ti lawa-lawa, kasapulan ti panangabak iti umuna a round iti sangapulo a dangadang, tapno mairaman iti maikaddua a rikos. Ket iti maikatlo a rikos, no isunto pay laeng ti nangabak, isun ti naan-anayen a champion iti derbi.
(e)
INSAN, adda derbi idiay Caburao, adda entrytayo?” Kinidagnak ni Bhoyet a kasinsinko, padak met laeng nga agtraytraysikel.
Nakaparada ti traysikelmi iti sanggaan ti Barangay San Pedro, Paras, ken Paypayad. Agur-uraykami iti pasaheros. Ni Gardo ket kaitultulodna met.
“Adda ti ginatangko idi kenni Roel, ramay-ramayan. Naikondisionen.”
“Tiope sa met daydiay?”
Iti pangat ti lawalawa, maawagan a tiope ti lawalawa a naabaken iti pangat. Ilaw-an nga ilako dagiti akinkukua tapno maipangat manen. Bassit ti gundawayna a mangabak ta napabutnganen iti napalabas a dangadangna.
“Sigurado a mangabak, naala iti panteon. Pagbibingayantayo laengen ti entry fee. Sangsangaribo ti kuartak.”
“Aprob!” Inngato pay ni Bhoyet ti tanganna.
Nagsasaruno a simmangpet dagiti pasaheros, uppatdan a nakalugan iti traysikelko, masapul nga itulodkon.
Mayat pay laeng ti andar ti Yamahak, awan pay dua a tawenna. Regalo daytoy kaniak ti katugangak, pia la kano a pagsapulko.
Bayat nga agtartaray ti traysikel, simmingit iti isipko ti panagrikiarmi kenni Anabel. Binigbigatmi ti nagapa iti sangkabassit a gapu… asukar. Dumawdawat kaniak iti igatangko iti pagtimplana kano iti kapena. Diak inyawatan ta nabukel met a sangaribo ti kuartak, adda met sangkabassit a sensiliok ngem agkurang. Nagmurioten. Tila tinaltalanggutangnan, inramramanna payen ti pangat ti lawalawa. Manipud kano nasumokko ti sinal-it a sugal, manmano kanon ti panangtedko kenkuana iti mapasadaak.
Sinungbatak: nga adda met ti irimrimitko kenkuana. Ket no bimmassit man, ania ngarud, matagamtamko metten ti dadduma. Basolko pay no naabakak idi kalman. No dadduma a nangabakkak ket ‘yawatko kenkuana, por dios met ti ragsakna.
Binaybay-ak lattan a sao-a-sao. Diak pay nagkapen.
(f)
ADUN ti tao idi simmangpetkami kada Gardo ken Bhoyet iti pakaisayangkatan ti derbi. Adda ti maysa a dap-ayan a nabangon a nairanta para iti pangat ti lawalawa. Ti dap-ayan ket naatepan ti pan-aw, naaladan ti nabislak a kawayan nga agarup maysa a metro, eksakto laeng a pagtan-awan dagiti nakatugaw afficionados a nairanta nga agtugaw ditoy. Dagiti padak a saan nabaknang ket adda iti likudanda a mangtantannawag.
Siniripko iti unegna, addan ti sentensiador ken kasador a nakatakder. Iti tengnga ti suelo ket adda ti pariok a nakargaan ti bumegbeggangen nga uging. Ditoy a maibatog dagiti agpangat a lawa-lawa, no adda ti matinnag, siguradon ti panakatustana. Iti dadduma a derbi, saan nga uging ti aramatenda, no di ket danum a naikarga iti palanggana. No matinnag ti naabak a lawalawa, agbiag pay laeng. Daytoy ti pakaalaan iti lawa-lawa a tiope.
Inpalista ni Bhoyet ti entrymi, agraman ti nagsusugponan a kapitalmi. Idi nagsubliak iti ‘yan ni Gardo, adda metten ni Bhoyet. Maikasangapulo kano ti lawalawami. Kutit metten. No mabalbalin koma ket diak kayat a kutit, kaykayatko nga umuna koma wenno agingga iti maikalima, ta dakdakkel ti gundawayna a mangabak no kasdiay.
“Amangan no makiputton ti kuartak.” Kinunak.
“Dika pay pumusta, a.” Kinuna met ni Gardo.
Kayatko koma nga ibaga nga aggagatel ti dakulapko, ngem diakon nga insawang.
“Mangrugin! Mangrugin!” Impukkaw dagiti adda iti dap-ayan.
In-inut a naga-aribungbongkami iti aglikmot ti dap-ayan. Arigna diak payen makatan-awen iti kaburnok dagiti tao. Imbag pay dagiti afficionados a VIP ta mayat ti sisikkawelanda iti tugawda.
Umariwawa dagiti tao idi mangrugin nga agsenias ti kristo. No kasano iti pallot, kasta met laeng iti pangat.
Maysa kadagiti VIP a nakitak ket ti butiog a lalaki, maysa a prominente a tao, ken mabigbigbig iti kinalaingna iti pallot. Nalukmeg a napudaw, nakinis ti kudilna a naibagay iti rupana a barbasan. No saan a butiog ken nalukmeg, nataraki koma uray kalbo. Kas iti sigud, nakakallugong manen iti paboritona a kattokong.
Gayyem ti adu a pulitiko. Masdaawak laeng ta uray gayam pangat ti lawalawa ket sinerrekna metten. Mangipaneknek a saan laengen a sensilio ti ay-ayam ditoy.
“Limaribo ti baet, sir!” Kinuna ti kristo iti butiog a lalaki.
Inngatona ti imana. “Larga!” Kinunana.
Diak pay pimmusta, pangpalpalliiwak iti bagik no gasatko iti daytoy nga aldaw. Ngem iti panunotko, pinilik ti obispo— kampay, sangaribo ti pustak.
Idi nagsinnabet dagiti dua a lawa-lawa, ginanasko a binuya ti panagrinakepda, kunam la no judo. Sabsabali a talaga no dagiti naikondision a lawa-lawa ti agpapangat. Makapnek. Adda ti matinnag ngem makakapet met laeng iti sapotna. Makaulinto manen. Ngem idi bumaybayag ket mabannogdan— natinnag ti gammatan, diretso iti beggang.
Nangabakak koma!
Iti maikaddua a pangat, diakon napengdan ti riknak. Sineniasak ti kristo, lima a ramay— lima gasut. Adda ti pakuyogna a kararag a sapay koma ta mangabakak. Ket ita man pay a mariknak ti nerbiosko. Kumarkaro met ti gagatel iti dakulapko, kunada, suerte kano. Barbareng koma, kuna ti panunotko.
Adda nariknak a rag-o idi natinnag ti kalabanna a sidingan ti pinustaak. Ngem sayang, ta nakakapet iti sapotna. Natusta koman a dina oras. No mabalin koma ket mandarek ti pinustaak a sarunnuennan ti umul-uli a kalabanna. Ngem anian, inurayna ketdin a makasagpat. Idi nagrinakepda manen, kasla napigpigsa ti pinustaak ta adda iti rabaw iti iit. Ngem naklaatak ta bigla metten a natinnag iti iit.
“Sinal-it, insan, timmayaben ti lima gasutko.” Inyarungaingko kenni Bhoyet.
“Aysus!” Natapikna ti mugingna.
Malagipko ket ngarud ti panagririmi kenni Anabel itay nagrubbuatak. Nabara ta uray la limmabaga ti lapayagna. Indawdawatnan sa ket a maabakak ita.
Diak ammo no rabrabakennak ti gasatko ta idi pimmusda Gardo ken Bhoyet, nangabakda met.
Umapalakon.
Iti simmaruno a pangat, inyappakon ti nabatbati pay a kuartak. Saan ketdi napintas ti gasatko kas maysa nga Aries ita… ta naabakak manen.
Awan kuartakon. Diak makaidnan, numona ta nangabak manen da Gardo ken Bhoyet.
“Gardo, awan ti ammom a bumolodan?” Kinudkodko ti imak nga itay pay laeng nga aggagatel.
Nakigtot pay ni Bhoyet, ket napataliaw kaniak.
“Adda, a, ngem…” dina intuloy, agdudua ngata.
“Sino?”
“Kasapulan ti kolateral!”
“Agawidta laengen, insan!” Sinnallabaynak ni Bhoyet.
Diak nagtagtagari, nagpagnapagnaak, nakabatog ti tammudok iti bibigko. Talaga a desperadoak a mangabak. Nagsardengak iti sanguanan ti traysikel, nataldiapak ti tulbek a nalipatak gayam itay. Iti panakakitak iti tulbek, kasla adda nagpaltiing iti panunotko.
Nagtarayak nga immasideg iti ‘yanda Gardo ken Bhoyet.
“Maala itan?” Kinissiimak ni Gardo.
“Adda isaldam, ‘ya?”
“Mabalin ti traysikel?”
Naggiddan a timmalliaw da Bhoyet ken Gardo kaniak.
“Agang-angawka, insan?” Kinudkod ni Bhoyet ti tugargar a buokna.
“Mano?” Ni Gardo.
“Uray lima laeng.”
“Siguradoka?”
“No mangabakak, isublik met laeng!”
Sintagari a pinanawannakami ni Gardo. Immasideg iti maysa a kaddua ti butiog a lalaki. Adda inyarasaasna. Kinitanak met ti lalaki. Nagtung-edak. Immisem. Immasideg iti bossna a butiog ket adda inyarasaasna. Kinitanak ti butiog a lalaki. Intudok ti traysikelko. Inarasaasanna ti batana a lalaki. Linukatan met ti lalaki ti igpilna a bag, nangiruar iti kuarta. Inyawatna kenni Gardo. Immasideg iti ‘yanmin ni Gardo.
“Kasta kalaka mangala ti kuarta kenkuana?” Inawatko ti kuarta. Binilangko. Eksakto.
“No adda kolateral.”
“No ngay tumarayakon?”
“He-he, maassianka iti bagim ken iti pamiliam!”
Maawatak ti ipasimudaag ni Gardo.
“Mangabakka koma ngarud, insan.” Indawdawat met ni Bhoyet.
Insigida a pimmustaak iti simmaruno a pangat, dua a ramay, patudo iti baba ti inseniasko iti kristo. Ngem kas kunada, adda aldaw a malas ti maysa a tao. No idi ket diak mamati iti petsa nga a-trese, mamatiak itan. Di pay naorasan ti lima a ribuk. Kanayon a makset iti beggang ti pustaak.
Kinissiimak manen ni Gardo. Sangapulo a ribu a pesos. Awan sintagarin ni Bhoyet ngem aglinglingaling a nangkita kaniak.
Agkalinduosannak tunggal pumustaak. Iti namnamak a naparparak a makasubbotak no dakdakkel ti ipustak ket saan a nagkurri. Nupay iti tunggal pangat ket adda pakuyogna a kararag ket saan met a mapatgan. Agsipud ngata ta sugal ti ikarkararagak.
Sakbay a nadanon ti batang ti lawalawami, ima-imaak manen.
Iti maikatlo a gundaway, kinsel mil ti inkuldingko kenni Gardo. Intupakko amin daytoy iti pangat ti lawa-lawami. Pinalagipannak ni Bhoyet ngem nagkulpa idi ngumato ti bosesko.
Siak ti nangiggem iti lawa-lawami. Kasla diak mangeg ti ariwawa iti aglawlaw. Patit-pattitek ti ubet ti ramay-ramayan tapno kumaragting. Kasla di met maungpot ti kararagko:
Mangabakak koma
Mangabakak koma, Apo.
Pangaasim, pangabakennak…
Idi sakbay a mangrugi ti pangat, naglugit ti lawalawa. Napaangesak iti nalukay, naaddaannak iti namnama. Napintas a partaang. Nakaisemak pay a nangited ti lawalawa iti sentensiador.
Adda iti dua nga ungto ti iit ti dua a lawalawa. Buksitan nga adda dakkel a sidingna iti bukotna ti kapangat ti lawalawami. Ket naammuak, a daytoy gayam ket kukua ti butiog a lalaki a nakabulodak iti trenta mil.
In-innayad dagitoy a nagpatengnga. Magustuak ti tignay ramayramayak ta kasla nakaan-annad. Dagiti uppat nga akinlikod a sakana ket natanang ti addangna kabayatan a dagiti uppat nga akinsango ket kasla nakasagana iti aniaman a dangadang.
Nagdanonda iti tengnga. Kasla kimat ti bigla a panagrinakepda. Dagiti sakada nga addaan iti burbor ket inpadasda nga inyarakop iti tunggal maysa. Ket agsipud ta umabot iti sangapulo a sentimetro ti kaatiddog ti ramay ti lawalawami kontra iti agpatingga la ngata iti walo a sentimetro ti buksitan, nagbalin a liamado ti bagimi.
Pagat-lapayagen ti isemko idi nakitak nga immarakupen ti ramayramayak iti buksitan. Sinapotanna. Ngem nagasat pay laeng ti kalabanna ta nakaruk-at, ket nagpaigiden iti iit. Ditoynan nga inuray ti lawa-lawami.
Saan met a nagpagunggan ti ramayramayan, pinatganna ti kalikagum ti kadangadangna. Nagrinakepda manen idi nagdanonda. Kasla slow motion ti panagkitak kadakuada. Ket uray la naipangatok ti gemgemko idi natinnag ti kabalubalna a buksitan. Agragrag-on ti riknak. Ngem sayang, ta nakakapet pay laeng iti sapotna ket nagbitinen, ket kasla awan gandatna nga umuli. Panggepna koma pay ti bumaba iti sapotna ngem pinatit-patit ti sentensiador ti sapotna. Ket maiparit koma daytoy, ta agdiretson iti beggang. Agsuitsuitekda metten. Nakauli ket ngarud manen daytoy iti sapotna, ngem saan a dimmanon iti iit. Adda ngata sangapulo a pulgada manipud iti iit nga agbitbitin daytoy.
Matuokan ngata metten ti lawa-lawami, daytoyen ti bimmaba babaen iti panagbitinna met iti sapotna. Ket idi mabatoganna ti buksitan, nagsardeng.
Bayat nga agbitbitinda, nagpangatda. Nagrinakep ket nagpinadas a nagsinnapot. Iti daytoy a gundaway, agdependen iti katibker iti sapotna tapno di matinnag ti lawa-lawa; tibker nga agbitin; ken padas kadagiti immun-unan a pangatna. Ket iti panagriknak, daytoy ti kurang iti ramay-ramayak. Natibtibker ti sapot ti lawalawa a dakdakkel ti buksitna ta napuspuskol, ken damona laeng ita iti derbi ti lawa-lawami. Dehadon ti ramay-ramayan.
Bayat iti panaggubalda iti panagbitinda, diak ammo no apay a nasiputak la unay ti pananginganga ti buksitan iti bibigna ket inpatademna ti pangilna iti tian ti ramay-ramayan. Uray ti panagriknak a panakapasakit ti lawa-lawami ket kasla isu met ti nariknak.
Naappotko ti bibigko idi nasiputak ti panakatinnag ti lawalawami manipud iti nagsat a sapotna. Nagbannayad ti panagkitak ta masiputak pay ti panakaingato ti karaykayna ken ti panaggarawgaraw dagiti walo a sakana. Kayatko a tarayen ken sarapaen nga isubli iti iit tapno diak a maabak, ngem kasla nagpipikel metten dagiti sakak.
Bayat iti panagpababa ti lawa-lawa iti beggang nga agur-uray kenkuana. Kasla nakitak ti ladawan ditoy ni Anabel ken dagiti dua nga ubbingmi nga agsangsangit. Ket nalagipko manen ti panagririmi maigapu iti panakipangpangatko iti lawalawa.
No kasano nagdissu iti beggang ti bukot ti lawalawa, bimmaligtad ket ginandat a tumaray koma iti beggang, ti panakapaayna agingga a nanguret, ken ti panagngisitna agingga iti panakaksetna ket kasla naitapkal amin iti matak.
(g)
BENTE MIL ti adda iti imak idi agawidkamin. Bumanorbor ti tambutso ti Yamaha a paglugluganak— ngem saanen a ‘tay kukuak, no di ket ‘tay ipaspasada ni Bhoyet. Ti traysikelko ket ginuyoden ti butiog a lalaki. Suplik kanon ti bente mil. Inkalikagumko nga uray trenta mil laeng koma ti itedna, ngem nagkedked.
Inikkanak iti makalawas a pawayway tapno mangiremedio iti kuarta tapno maalak kano met ti traysikelko. Ngem no kas pangarigan alaekton, addan bente porsiento a tuonnan.
Aglinglingalingak lattan. Kasano a makaremedioak iti singkuenta mil? Nagdakkelan a gated. Malaksid ngata no pumustaak manen iti pangat ti lawa-lawa. Ngem no maabakak manen, kasanon?
Nangabakda Bhoyet ken Gardo, ta uray naabakda iti derbi ti lawalawami, nakapuonandan iti immun-unan a pinustaanda. Ngem naulimekda, awan ti nasarangsang a katawada.
EPILOGO
ITA, agmaymaysaak ditoy balay. Pimmnaw da Anabel, intugotna dagiti dua nga ubbingmi. Nagawidan idiay San Esteban, ‘yanda katugangak a pagbabainak la unay.
Awan naaramidak a mangigawid kenkuana. Ilawlawagakko koma, ngem ania ngarud ti ipalawagko? Agulbodak koma, ngem dakkel met unay ti naaramidak ket narigat a makalluban. Agkariak koma… ngem ammok, nakasarado pay laeng ti lapayagna iti aniaman a palawag. Saan pay ita ti umno a tiempo para iti daytoy a gannuat.
Agpanunotak kano a nalaing para iti bagik ken para kadakuada. Iliwliwagna kano ti inaramidko, ket iliwliwagko met ti panunotko.
Maawatak ni Anabel. Gapuna a diak met itulok a kastoy lattan ti pagbanaganmi. Nagbiddutak— diakon a maisubli ti napalabas. Ngem mabalinko nga ilinteg ti killo iti daytoy nga aldaw ken masungad pay.
Sinapotan ti lawalawa ti kinataok ken pamiliak, rinugitanna ti panunotko, ngem saan lattan a kastoy karugit ti nakemko. No nasapot-narugit, masapul nga agdalusak tapno makastrek ti makagin-awa nga angin ket gumin-awa met ti aglawlaw, nangruna ditoy uneg iti balay. Kasta met iti puso ken isipko. Masapul nga ikkatek dagiti sapot a naikullapot.
Tumakderak, alaek dagiti sagad ken dust pan. Agdalusak iti balay, ikkatek dagiti sapot ti lawa-lawa ken patakyasek dagiti agbalbalay a lawalawa. Barbareng maay-ayok iti mabiit ni Anabel no makitana a nadalus ti balay. A kas kaniak, a dimmalus metten ti panunot ken isipko.
G I B U S N A


text:
Ebetsu, Hokkaido
Ti Ebetsu (江別市, Ebetsu-shi) ket ti maysa a siudad iti Subprepektura ti Ishikari, Hokkaido, Hapon.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Ebetsu ket kasisigud a nataengan babaen ti tattao a Hapon idi 1871, a naggapu manipud iti Prepektura ti Miyagi iti Honshu. Idi 1878, nangrugrugi a mapmapan ti militar iti lugar. Idi ti Gobierno ti Meiji, idi 1878, ket indesignadoda ti Hokkaido a kas parte ti Hapon, immadu dagiti immak-akar iti daytoy a lugar. Nakaala ti Ebetsu iti kasaad nga ili idi 1916 ken iti kasasaad a siudad idi 1954. Kadagiti las-ud ti tawen ti 1960 ken 1970, ti umad-adu a populasion ti Sapporo ket isu ti nakaiturongan ti iyaadu ti populasion ti Ebetsu. Idi 1991, nakaabot ti populasion ti siudad iti 100,000 a tattao.
Ti nagan nga Ebetsu ket naala manipud iti Ainu a nagan ti Karayan Chitose nga agayus iti Karayan Ishikari iti siudad. Segun ken ni John Batchelor iti bukodna nga "An Ainu-English Dictionary" (chapter 1, section V: Place Names Considered) tinagan idi nga Ainu ket E-pet wenno "nakatkataw a karayan" a naibatay iti nalidem a marisna.
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Manipud idi 1, 2017, ti siudad ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 119,086, kadagiti 56,325 a sangkabalayan,[3] ken ti densidad ti populasion iti 630 a tattao tunggal maysa a km². Ti dagup a kalawa ket 187.57 km².
Heograpia ken pagluganan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti kaaduan a komersia nga Ebetsu ket adda iti wenno iti dagus a kaarrubayan ti Rota 12 (agtaray iti amianan-abagatan babaen ti ili). Dagiti akin-amianan a patingga ti ili ket markaan babaen ti Karayan Ishikari, ti akin-abagatan a sub-siudad ti Oasa babaen ti pagbeddengan ti Ebetsu iti Sapporo. Daytoy ket beddenganna dagiti patingga ti siudad ti Kitahiroshima, Iwamizawa, Nanporo, Tōbetsu, ken Shinshinotsu.
Ti Ebetsu ket agarup a 16 km manipud iti puseg ti ili ti Sapporo. Daytoy ket maserrekan babaen ti Hokkaido Expressway, babaen ti Chūō wenno dagiti linia ti bus ti JR Hokkaidō, wenno babaen ti linia ti tren ti Asahikawa-Hakodate nga agarup a sumurot iti Rota 12 babaen ti ili (kadagiti estasion ti Oasa, Nopporo, Takasago, ken Ebetsu), ket tumipon iti amianan a laud-abagatan a daya nga agtartaray a nangruna a linia a sumakop manipud iti Eropuerto ti Chitose aginggana iti Estasion ti Sapporo iti Shinsapporo (Baro a Sapporo, ti masa a distrito iti dakdakkel a metropolitano a Sapporo).
Ti dakkel nga Estado a Parke ti Bakir ti Nopporo (ti kadakkelan a parke ti birhen a kabakiran iti iti dalumpinas a rabaw ti daga iti lubong) ket adda iti likudan ti Unibersidad ti Rakunō Gakuen ti Ebetsu (ti immuna nga unibersidad iti Ebetsu, napundar idi 1949), a mangsakop iti 2015 nga ektaria iti napreserba a bakir. Gapu ti lokasion ti Ebetsu iti aproksimado a tengnga ti Tanap ti Ishikari (ti Siudad ti Sapporo ket ti akin-abagatan a laud a sakup), daytoy ket ammo a naangin iti amin a paset ti tawen.
Klima[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti 10 a tawen nga agpakatengnga a temperatura para iti Ebetsu ket 7.1 a grado Celsius. Dagiti kapudotan ket kalamiisan a temperatura a nairehistron ket 34.5 °C ken -27.7 °C.[4]
Kabsat a siudad ken pannakigayyem a siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Kasay a siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
- Gresham, Oregon, Estados Unidos (manipud idi 1977)[6]
Pannakigayyem a siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
- Tosa, Kōchi, Hapon (manipud idi 1978)
Edukasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti unibersidad[urnosen | urnosen ti taudan]
- Unibersidad ti Pakaammo ti Hokkaido
- Unibersidad ti Rakunō Gakuen
- Unibersidad ti Sapporo Gakuin
- Unibersidad ti Hokushō
Dagiti High School[urnosen | urnosen ti taudan]
Publiko[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hokkaido Ebetsu High School
- Hokkaido Nopporo High School
- Hokkaido Ooasa High School
Pribado[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ritsumeikan keisho High School
- Towanomori San-ai High School
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ https://www.gsi.go.jp/KOKUJYOHO/MENCHO/backnumber/GSI-menseki20210101.pdf; panid: 7.
- ^ "住民基本台帳人口・世帯数 | 総合政策部計画局統計課"; naala idi: Pebrero 12, 2021.
- ^ "Opisial a website ti Siudad ti Ebetsu" (iti Hapon). Hapon: Siudad ti Ebetsu. Naala idi 16 Mayo 2017.
- ^ 江別市の概要 気象 江別市
- ^ 江別(2000~2010) [Ebetsu] (iti Hapon). Japan Meteorological Agency. Marso 2013. Naala idi Marso 25, 2013.
- ^ Kabsat a siudad ken pannakigayyem a siudad ti Ebetsu
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Opisial a website (iti Hapon)


text:
Shibecha, Hokkaido
Ti Shibecha (標茶町, Shibecha-chō) ket ti maysa nga ili a mabirukan iti Subprepektura ti Kushiro, Hokkaido, Hapon. Manipud idi Mayo 2019, daytoy ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 7,570 ken ti kalawa iti 1,099.41 km².
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1923: Nabukel ti Purok ti Kumaushi (熊牛村).
- 1929: Nanaganan manen ti purok iti Shibecha.
- 1950: Ti Purok ti Shibecha ket nagbalin nga Ili ti Shibecha.
Dagiti nadayeg a tao manipud iti Shibecha[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nobukatsu Fujioka, propesor
- Keiko Takahashi, aktres
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ https://www.gsi.go.jp/KOKUJYOHO/MENCHO/backnumber/GSI-menseki20210101.pdf; panid: 9.
- ^ "住民基本台帳人口・世帯数 | 総合政策部計画局統計課"; naala idi: Pebrero 12, 2021.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig iti Shibecha, Hokkaidō iti Wikimedia Commons
- Opisial a Website (iti Hapon)


text:
Pagsasao nga Abu’ Arapesh
Ti Abu’, ammo pay a kas Ua (ti kayatna a sawen ket 'saan'), ket ti maysa a pagsasao nga Arapesh (Torricelli) ti Papua Baro a Guinea. Dagiti agsasao ket ket mapmapanda nga agsasao iti Tok Pisin.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Abu' iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Abu' Arapesh". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.


text:
Ni Benigno Simeon "Ninoy" Aquino, Jr. (Nobiembre 27, 1932–Agosto 21, 1983) ket maysa a kangrunaan nga oposisionista a politiko iti Filipinas kabayatan ti administrasion ni Presidente Ferdinand E. Marcos. Napaltogan isuna iti Internasional nga Eropuerto ti Manila (Pannangalubongan nga Eropuerto ni Ninoy Aquino itan) idi agawid manipud iti panagnaedna kas pammagtalaw iti Estados Unidos. Daytoy nga asasinasion, a naipabasol iti rehimen a Marcos, ti nangrugian ti pannakatippuog ti diktadoria ni Marcos, a nagingga iti Rebulosion iti EDSA idi Pebrero 1986 a nakaigapuan met ti pannakaipatugaw kas presidente ni Corazon Aquino, balo ni Aquino.
- ^ Ti kasisigud a panagturay aginggana idi Disiembre 30, 1973 a bnabitin gapu tu Pannakairangarang ti Linteg Militar idi Septiembre 23, 1972.


text:
Sasao a Sirayaiko
Ti sasao a Sirayaiko ket maysa kadagtii subsanga ti sanga a Formosano, babaen ti pamilia a sasao nga Austronesio. Ikeddeng da Blust (1999) ken ni Li (2010) ti Proto-Siraya a maitagikua iti sasao a Daya a Formosano, a maikuyog kadagiti pagsasao ti Kavalaniko ken Amis.[2][3]
Ti pagsasao a Proto-Siraya ket nakonstrukto manen a tinaudan ti sanga a Siraiyako. Mangiraman ti Proto-Siraya kadagiti saan a basbassit a tallo apagsasao: ti Siraya, Taivoan, ken Makatao. Tinunton ni Li a ti Proto-Siraya ket mabalin a naisina kadagiti sabali a sasao a Daya a Formosano idi garup a 3,500 a tawen iti napalabas, ken nagrugi a dumur-as iti ita nga aldaw a Siraya, Taivoan, ken Makatao kadagiti napalabas a 3,000 a tawen.[3]
Pannakaidasig[urnosen | urnosen ti taudan]
Namatmati ni Raleigh Farrell (1971) adda dagiti saan a basbassit ngem lima nga indihenio a tattao iti abagatan akinlaud a tanap ti Taiwan iti dayta a panawen:[4]
- Siraya
- Tevorang-Taivuan
- Takaraian (naidasig itan a kas Makatao)
- Pangsoia-Dolatok (naidasig itan a kas Makatao)
- Longkiau (naidasig itan a kas Makatao)
Iti pannakaibatay iti kaudian a corpora, pinadas ni Li (2010) dagiti dua a kayo a pannakaidasig[3] para iti sasao a Sirayaiko:
1. Ti kayo a naibatay iti bilang dagiti ponolohiko nga inobasion
2. Ti kayo a naibatay iti relatibo a kronolohia dagiti panagbaliw ti uni
Rekonstruksion[urnosen | urnosen ti taudan]
Impablaak ni Adelaar ti rekonstruksionna iti ponolohia ti Proto-Siraya idi 2014:[5]
Dagiti panagbaliw ti uni[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti pannakaibatay iti panangiyasping kadagiti magun-od a corpora, INsingasing ni Adelaar (2014) ti maysa a pakabuklan dagiti pannakiatunos ti uni iti pagbaaetan ti Proto-Austronesio ken Proto-Siraya,[5] a maiyasping iti Siraya wenno Taivoan inti maikaa-17 a siglo, a kakuyog dagiti sabali a tallo a sasao a Daya a Formosano, ti Basay, Kavalan, ken Amis, nga insingasing babaen ni Li (2004):[6]
Panagiyaspingan a tsart[urnosen | urnosen ti taudan]
Dita baba ket timaysa a tsart ti panangiyasping ti listan dagiti bilang ti 1–10 iiti sasao a Sirayaiko, a maiaraman dagiti nadumaduma a dialekto ti pagsasao a Siraya, Taivoan, ken Makatao, a naisasao manipud iti Tainan aginggan aiti Pingtung iti abagatan a kinlaud a Taiwan, kenmanipud iti Hualien aginggana iti Taitung iti akindaya a Taiwan:[7]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Nakita kadagiti Manuskrito ti Utrecht Manuscripts a naisurat idi maika-17 a siglo.
- ^ Nakita iti Ebanghelio ni Santo Mateo iti maika-17 a siglo, nga ikeddeng ni Li (2010) a kas pagsasao a Taivoan a kakuyogna ti dialekto a Moatao, imbes nga iti Siraya.
- ^ Nakita ken nairehistro iti Kongana (崗仔林), ti maysa a komunidad ti Siraya ng ota nga aldaw iti Zuojhen, Tainan.
- ^ Naimbestigado ken nairehistro babaen ni Ino. Kanori iti Moatao (麻豆), ti maysa a komunidad ti Siraya a mabirukan ita nga aldaw iti Madou, Tainan.
- ^ Inimbestigdo babaen ni Ino, Kanori iti Suannsamna (山杉林), ti maysa komunidad ti Sia-urie-Taivoan a mabirukan ita nga aldaw iti Shanlin, Kaohsiung.
- ^ Mairaman ti bokabulario a nakita iti Siaolin (小林) ken Alikuan (阿里關), idi nag-imigrado dagiti tattao a Taivoan manipud iti Alikuan iti laeng Siaolin idi naladaw a maika-19 a siglo ket addan iti asideg a pannakikabagian iti tunggal maysa kaniada. Dagiti dua a komunidad ket maitagikua iti Tevorangh-Taivoan.
- ^ Nkaita iti Dazhuang (大庄), ti maysa a komunidad iti Hualien, kangrunan a pinundar ti tattao a Taivoan nga immalis manipud iti Siaolin ken Laulong, ken babaen pay ti sumagmamano a tattao a Makatao ken bassit usit a tattao a Siraya iti maika-19 a siglo.
- ^ Naimbestigado iti Marun wenno Laopi (老埤) idi nasapa a maika-2o a siglo, ti maysa a komunidad ti Makatao a mabirukan ita nga aldaw iti Neipu, Pingtung.
- ^ Naimbestigado ken nairehistro iti Kanapo (加蚋埔) idi nasapa a maika-20 a siglo, ti maysa a komunidad ti Makatao a mabirukan ita nga aldaw iti Gaoshu, Pingtung.
- ^ Naimbestigado iti Bankim (萬金), ti maysa a komunidad ti Makatao a mabirukan ita nga aldaw iti Wanluan, Pingtung, idi naladaw a maika-19 a siglo babaen ni Steere.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Sirayaic". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
- ^ Blust, Robert (1985). "The Austronesian Homeland: A Linguistic Perspective". Asian Perspectives. 26: 46067.
- ^ a b c Li, Paul Jen-kuei (2010). 珍惜台灣南島語言. Taipei: 前衛出版. ISBN 978-957-801-635-4.
- ^ Ferrell, Raleigh (1971). "Aboriginal peoples of the Southwestern Taiwan plains". Bulletin of the Institute of Ethnology. 32: 217–235.
- ^ a b Adelaar, Alexander (2014). Proto Siraya Phonology: A Reconstruction. Cahiers de Linguistique Asie Orientale.
- ^ Li, Paul Jen-kuei (2004). Origins of the East Formosans: Basay, Kavalan, Amis, and Siraya. Taipei: Academia Sinica.
- ^ Tsuchida, Shigeru; Yamada, Yukihiro; Moriguchi, Ysunekazu (1991). Linguistic materials of the Formosan sinicized populations I: Siraya and Basai. Tokyo: The University of Tokyo, Department of Linguistics.


text:
Virgilio
Ni Publius Vergilius Maro wenno makunkuna laeng a Virgilio wenno Virgil ken Vergil iti Ingles (Oktubre 15, 70 BC – Septiembre 21, 19 BC), ket maysa a Romano a mannawiw iti Augusto a panawen. Nalatak a naammuan isuna kadagiti tallo nga obra na iti Latin a literatura, ti Eglogas (wenno Bukolikas), ti Georgikas, ken ti epiko nga Aeneid.
Ni Virgilio ti makunkuna a maysa kadagiti kangrunaan a mannaniw iti Roma. Ti obrana nga Aenid ket makunkuna a nailian nga epiko iti ununana a Roma manipud idi naisurat iti daytoy nga aldaw.


text:
Wikipedia:Babel
Dagiti gandat ti Wikimedia ket agus-usarda ti Babel tapno makatulong para iti pannakisinnarita dagiti agar-aramat ken maipalaka ti panagbiruk kadagiti makasao ti maysa a pagsasao.
Dagiti agpang ti kalaing a panangisao[urnosen ti taudan]
- Awan ti pannakaammo nga agpang ti pannakaammoda
xx-0: Awan ti aniaman a pannakaawatda ti maysa a pagsasao wenno marigatanda unay a makaawat.
- Nababa nga agpang ti pannakaammoda
xx-1:Maawatanda bassit ti pagsasao kadagiti nalaka a naisursurat ken mabalinda nga agsaludsod wenno sumungbat kadagiti nalaka saludsod ngem saanda a nalaing unay nga agsurat kadagiti artikulo.
- Agpakatengnga nga agpang ti pannakaammoda
xx-2: Nalaingdan a makaawat tapno mabalinda ti agurnos wenno makisinnarita kadagiti tungtungan ti panid.
- Nangato nga agpang ti pannakaammoda
xx-3: Nalaingdan a makasurat iti daytoy a pagsasao ngem mabalin nga adda pay laeng dagiti sagpaminsan a kamali.
- Kasla patneng a panagsasao nga agpang ti pannakaammoda
xx-4: Kasla patneng ti kalaing ti panagsao wenno pannakaawatda urayno saanda a naipasngay a mangisasao iti daytoy a pagsasao.
- Propesional nga agpang ti pannakaammoda
xx-5: Nalaing ti pannakaawatda iti daytoy a pagsasao, mabalinda ti agbalakad wenno wenno agipatarus kadagiti sabali a pagsasao.
- Patneng nga agpang ti pannakaawatda
xx-N: Patneng wenno naipasngay a mangisasao. Nalaing unay ti pannakaawatda kadagiti amin nga agpang ti daytoy a pagsasao.


text:
Lehislatibo a distrito iti Siudad ti Iloilo
Ti Lehislatibo a Distrito iti Siudad ti Iloilo ket isu ti pannakabagi ti Siudad ti Iloilo iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas. Daytoy ket nairepresenta idi a kas paset ti Probinsia ti Iloilo aginggana idi 1987, idi naikan ti bukodna a pannakabagi.
Maymaysa a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Populasion (2015): 447,992
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas


text:
1967
Ti 1967 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Domingo iti kalendario a Gregoriano.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hunio 20 – Nicole Kidman, naiyanak idiay Amerika nga Australiana nga aktres
- Hunio 26 – Luisito Espinosa, Filipino a boksingero
Hulio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hulio 23 – Philip Seymour Hoffman, Amerikano nga aktor (pimmusay 2014)
Septiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Septiembre 11 – Sung Jae-ki, Koreano nga aktibista (pimmusay 2013)
Oktubre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Oktubre 28 – Julia Roberts, Amerikana nga aktres
Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Disiembre 13 – Jamie Foxx, Aprikano-Amerikano nga aktor
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hunio 10 – Spencer Tracy, Amerikano nga aktor (naipasngay 1900)
Agosto[urnosen | urnosen ti taudan]
Oktubre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Oktubre 9 – Che Guevara, Arhentino-Kubano a pisiko, politiko ken daulo ti gerilia (naipasngay 1928)
Nobiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nobiembre 5
- Vivien Leigh, Briton nga aktres (naipasngay 1913)
- Robert Nighthawk, Amerikano a musikero (naipasngay 1909)


text:
Papa Bonifacio VIII
Ni Papa Bonifacio VIII (c. 1235 – 11 Oktubre 1303), ket naipasngay idi a kas ni Benedetto Gaetani, ket isu idi ti Papa iti Katoliko a Simbaan manipud idi 1294 aginggana idi 1303. Tatta nga aldaw, isu ket mabalin a mailaglagipan para kadagiti pnakiringgorna kenni Dante, nga isu ket nangikabil kaniana idiay Walo a Sirkulo iti Impierno idiay Divina Commedia, kadagiti simonista.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Papa Bonifacio VIII iti Wikimedia Commons


text:
LAOAG CITY – Inlawlawag ni Atty. Bernie Constantino, dati a Presidente ti Integration Bar of the Philippines (IBP) – Ilocos Norte Chapter a ti crimes against humanity ket isu dagiti krimen a large scale basis wenno maaw-awagan ti systematic attack para kadagiti sibilyan.
Karaman ditoy ti panagpapatay, panagparparigat, panagrames, panagabuso ken dadduma pay a krimen a mangitunda ti pannakadangran ti sibilyan.
Mainaig iti daytoy, inbaga ni Constantino a no saan a makikooperar ti gobierno iti plano a panagimbestigar ti International Criminal Court (ICC) iti kampanya kontra iti illegal a droga ditoy Pilipinas ket narigat a maipursige.
Daytoy ket gapu ta ti ICC ket independent ken saan a miembro iti United Nations (UN) ken mabalin da laeng ti agimbestigar no ti maysa a pagilyan ket saan nga agpang-function ti judicial system na.
Innayon na a narigat pay a maipursige ti imbestigasyon gapu ta iti argumento ti gobierno ken dagiti kameng ti pulisya ket paspasingkedan da a lehitimo dagiti iyus-uswat da nga operasyon no sadinno nga adda dagiti matmatay a subject gapu ta lumaban dagitoy.
Malaksid iti daytoy, adda met dagiti otoridad a natay ken nasugsugatan kabayatan ti operasyon a mangipaneknek a dagiti subject ket lumaban kadakuada.
Kabayatanna, inpakaammo ni Constantino a no met bilang makunviktaran ti maireklamo iti ICC ket mabalin a ti maipataw a pannusa ket mabalud iti saan a nangatngato ngem 30 a tawen, tungpal biag a pannakaibalud, freeze assets ken dadduma pay, agdepende no kasanu ti kadagsen ti nagbalusan ti maseknan.


text:
Plantilia:Tlsp
{{Tlsp}} inus-usar kadagiti listaan ti plantilia. Saan a kapada ti
{{Tlp}} daytoy ket mangiraman ti "subst". Saan a kapada ti
{{Tls}} daytoy ket mangpalubos ti manginagan ti parametro. Dagitoy a langa ket tulong no kasano ti agusar ti nainaganan a plantilia.
Panagusar[urnosen ti taudan]
- Aginggana ti lima a pagikabailan para kadagiti parametro iti nainaganan a nagan ti plantilia:
{{Tlsp|nagan ti plantilia}}
{{Tlsp|nagan ti plantilia|param}}
{{Tlsp|nagan ti plantilia|1|2|3|4|5}}
{{Tlsp|nagan ti plantilia|2=param=value}}Note: start from 2 because the "name" is parameter 1. Wenno...
{{Tlsp|nagan ti plantilia|param=value}}
- Para kadagiti plantilia a mangsuporta ti pagpilian a pangisukat agnayon laeng ti
subst=subst:
{{Tlsp|nagan ti plantilia|1|2|3|subst=subst:}}
Pagarigan[urnosen ti taudan]
Para kadagiti kapada a kas pagarigan kitaen ti Tlx.
Pannakaipada[urnosen ti taudan]
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- Plantilia:Tlsp(urnosen tungtungan silsilpo pakasaritaan) aginggana dagiti lima a parametro
- Plantilia:Tl(urnosen tungtungan silsilpo pakasaritaan) awan ti parametro ken awan ti subst
- Plantilia:Tlp(urnosen tungtungan silsilpo pakasaritaan) Tl + parametro
- Plantilia:Tls(urnosen tungtungan silsilpo pakasaritaan) Tl + subst
- Plantilia:Tlu(urnosen tungtungan silsilpo pakasaritaan) kasla ti Tlx iti aniaman a nagan ti espasio
- Plantilia:Tlx(urnosen tungtungan silsilpo pakasaritaan) kasla ti Tlsp nga awan ti subst
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar


text:
Panay
Ti Panay (/pəˈnaɪ/; Tagalog: [pɐˈnaj]) ket ti triangngulo nga isla idiay Filipinas a mabirukan idiay akinlaud a parte ti Visayas. Daytoy ket agarup a 160 kilometro (100 mi) iti ballasiwna ken mairanggo a kas ti maikanem a kadakeklan kadagiti isla iti pagilian.[1] Iti politiko, daytoy ket nabingbingay kadagiti uppat a probinsia: Aklan, Antique, Capiz, ken Iloilo, aminket adda iti Rehion ti Akinlaud a Visayas. Daytoy ket mabirukan iti abagatan a daya ti isla ti Mindoro ken amianan a laud ti Negros, nga insina babaen ti Lingsat Guimaras. Iti pagbaetan ti dagiti Isla ti Negros ken Panay ket mabirukan ti isla-probinsia ti Guimaras. Iti amianan ket ti Baybay Sibuyan ken dagiti isla ti Romblon; iti abagatan a laud ket ti Baybay Sulu[2] ken ti Golpo Panay.
Ti isla, aginudua babaen ti Kabambantayan ti Tengnga a Panay, ket addaan kadagiti adu a karayan a mairaman ti Akean, Karayan Sibalom iti Antique, Karayan Jalaur, Karayan Jaro (mairaman dagiti tributario ti Ticud ken Aganan), Banica, Sibalom, Tipulu-an, Mao-it, Iloilo, ken Panay. Ti Bantay Porras ket maysa kadagiti kangatuan a pantok iti isla.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ http://www.britannica.com/EBchecked/topic/440887/Panay
- ^ C.Michael Hogan. 2011. Sulu Sea
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Pakaammo ti panagbiahe idiay Panay manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
Dagiti midia a mainaig iti Panay iti Wikimedia Commons
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- C. Michael Hogan. 2011. Sulu Sea. Encyclopedia of Earth. Eds. P. Saundry & C. J. Cleveland. Washington DC


text:
Pagsasao nga Itawit
Ti Itawit[3] (wenno Tawit a kas endonimo) ket ti pagsasao idiay Akin-amianan a Filipinas nga insasao babaen dagiti tattao nga Itawis ken asideg daytoy a kabagian ti Ibanag ken Ilokano. Saan met a kasla dagiti sabali a sasao a Filipino, ti Itawit ken dagiti kakabagianna ket agus-usarda kadagiti konsonante ti /z/, /f/, /v/, ken /dʒ/ (nailetra iti ⟨dy⟩). Kas pagarigan, fefeg (paid), madyan (katulong), kazzing (kalding), ken bavi (baboy).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Itawit iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Itawit". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
- ^ Rubino, Carl Ralph Galvez (2000). "Itawit". Ilocano Dictionary and Grammar: Ilocano-English, English-Ilocano (iti Ingles ken Ilokano). University of Hawaiʻi Press. p. 228. ISBN 978-0-8248-2088-6.


text:
Asteroid
Dagiti asteroid ket dagiti bassit a planeta (bassit a bagbagi ti Sistema Solar ken dagiti ansisit a planeta) a saan a dagiti bandus, a naipangpangruna kadagiti adda iti akin-uneg a Sistema a Solar. Dagitoy ket tinawtawagan pay idi a kas dagiti planetoid, a naipangpangruna dagiti dadakkel. Dagitoy a termino ket naipakasariaan a naipakpakat idi iti ania man nga astronomiko a banag nga agpalpalikmut iti Init a saan a nangipakpakita ti disko iti maysa a planeta ken saan a napaliiwan nga adda dagiti pannakailasinan itimaysa nga aktibo a bandus, ngem kas dagiti bassit a banag iti akin-ruar a Sistema a Solar a naduktalan, dagiti nalaka nga agbalbaliw a nakaibaytayan ti rabawda ket nabirukan idi a kapadpada dagiti bandus, ken isu a dagitoy ket kankanayon a nailaslasin manipud kadagiti tradisional nga asteroid.[1] Isunga ti termino nga asteroid ket kaaduan a nagbalinen a naipangpangruna a mangitudo kadagiti bassit a bagi iti akin-uneg a Sistema a Solar aginggana iti pagtayyekan ti Hupiter. Dagitoy ket naigrupoda kadagiti akin-ruar a bagi nga centaur, dagitii Neptuno a troyan trojan, ken dagiti trans-Neptunio a banag a kas dagiti bassit a planeta, a daytoy ti termino a kinaykayat kadagiti sirkulo ti astronomiko.[2] Iti daytoy nga artikulo ti termino nga "asteroid" ket mangitudo kadagiti bassit a planeta iti akin-uneg a Sistema a Solar.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti asteroid". NASA – Jet Propulsion Laboratory. Naala idi 13 Septiembre 2010.
- ^ Asimov, Isaac, ken ni Dole, Stephen H. Dagiti Planeta para iti Tao (New York: Random House, 1964), p.43.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig iti Asteroid iti Wikimedia Commons


text:
Nailian a Biblioteka ti Letonia
Ti Nailian a Biblioteka ti Letonia (Leton: Latvijas Nacionālā bibliotēka) ammo pay a kas ti Kastilio iti Lawag (Gaismas pils) ket ti nailian a kultural a instituto babaen ti panangituray ti Ministro ti Kultura ti Letonia. Naporma ti Nailian a Biblioteka ti Letonia idi kalapasan idi nairangarang ti nawaya a Republika ti Letonia idi 1918. Ti immuna a nangimaton iti Biblioteka ket ni Jānis Misiņš, ti maysa a biblitikero ken ti nagpundar iti sientipiko a bibliograpia ti Letonia (1862–1945).
Nangruna nga agpappael ita nga aldaw ti Biblioteka iti panagpadur-as ti pakaammo ti kagimongan ti Letonia, a mangited kadagiti agtataeng iti panagserrek iti internet kadagiti agtataeng ken pangsuporta iti panagsukisok ken iti paut iti biag nga edukasion.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Nailian a Biblioteka ti Letonia iti Wikimedia Commons
Nagsasabtan: 56°57′03″N 24°07′15″E / 56.950882°N 24.120897°E


text:
Dagupan
Ti Siudad ti Dagupan ket maysa a maika-2 a klase a siudad iti probinsia ti Pangasinan iti Filipinas. Masarakan iti sungaban ti Golpo ti Lingayen, ti Dagupan ti kangrunaan a sangladan ken sentro ti komersio iti Pangasinan.
Am-ammo ti siudad a kas kapitolio ti bangus iti Filipinas gapu kadagiti adu a pupokan wenno pagtaraknan iti bangus iti lugar.
Mabigbig pay ti Dagupan a kas nakapasamakan ti panagtuno iti kaatiddogan a tinuno a bangus iti sangalubongan. Agatiddog daytoy iti 1,007.56 a metro wenno 3,305.64 a kadapan, ken inaramid dagiti taga-Dagupan idi Mayo 3, 2003 kas paset ti panangrambak ti siudad iti Piesta ti Bangus.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti Dagupan ket nabingbingay a politikal kadagiti 31 a barbaranggay.[2]
- Bacayao Norte
- Bacayao Sur
- Baranggay II (Nueva)
- Baranggay IV (Zamora)
- Bolosan
- Bonuan Binloc
- Bonuan Boquig
- Bonuan Gueset
- Calmay
- Carael
- Caranglaan
- Herrero
- Lasip Chico
- Lasip Grande
- Lomboy
- Lucao
- Malued
- Mamalingling
- Mangin
- Mayombo
- Pantal
- Poblacion Oeste
- Baranggay I (T. Bugallon)
- Pogo Chico
- Pogo Grande
- Pugaro Suit
- Salapingao
- Salisay
- Tambac
- Tapuac
- Tebeng
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ City of Dagupan | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Rehion ti Ilocos Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion I (Rehion ti Ilocos)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion I (Rehion ti Ilocos)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion I (Rehion ti Ilocos)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion I (Rehion ti Ilocos)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Pangasinan". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Pagsasao a Wolio
Ti pagsasao a Wolio ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay Bau-Bau iti Isla Buton, iti abagatan a daya ti Sulawesi, Indonesia. Daytoy ket ammo pay a kas Buton, daytoy ti pagsasao ti panagtagilako ken ti dati a pagsasao ti korte ti Sultan iti Baubau. Ita nga aldaw, daytoy ket opisial a rehional a pagsasao; dagiti senias ti kalsada ket naisuratda iti Wolio a nausar ti sinuratan nga Arabiko.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Wolio iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Wolio". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.


text:
BitTorrent
Ti BitTorrent ket nagan ti maysa a client application wenno programa para iti torrent, maysa a pangibingay iti file a protocol a peer-to-peer (P2P), a pinarnuay ni Bram Cohen, maysa a programmer. Nadisenio ti BitTorrent a pagiwaras ken pakaiwarasan ti dadakkel a kantidad ti datos ngem saanna nga apektaran ti kunsumo iti taudan a server ken bandwidth wenno pegges ti network.
Ti orihinal nga aplikasion a BitTorrent ket naisurat iti Python a pagiprograma ket ti taudan a kodigona ket nairurar iti babaen ti Lukat a Taudan a Licensia a BitTorrent. Ti nagan a "BitTorrent" ket dumakdakamat iti protocol a pangiwaras, ti orihinal a pang-cliente nga aplicasion, ket ti tipo a file a
.torrent.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
- BitTorrent
- BitTorrent Tracker Support
- Bitgle - the bit torrent search engine powered by Google CSE


text:
Iglesia ni Cristo
Ti Iglesia ni Cristo (am-ammo pay kas Iglesya ni Kristo ken INC) ket maysa nga agwaywayas a relihioso nga organisasion a nangrugi iti Filipinas.
Ti INC ket inrehistro idiay Filipinas babaen ni Felix Y. Manalo idi Hulio 27, 1914. Patien dagiti kameng ti INC a ti relihionda ti naipasdek manen nga orihinal a simbaan a binangon ni Jesu-Cristo. Saan a bigbigen ti INC ti doktrina ti Trinidad ken kasta met ti kinadios ni Jesus.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
- Panid ti INC iti Truthfinder
- Online nga articulos ti Pasugo
- Taraon ti Kararua
- Panid ti maysa nga estudiante iti Biblia
- Sukimaten ti Iglesia Ni Cristo
- Ti Iglesia ni Cristo ken ti Evanghelikal a Cristianidad (PDF a file)
- Pannakaiparangarang dagiti doctrina ti Iglesia ni Cristo
- INCWorld iti FaithWeb.com


text:
Bislama
Ti Bislama (Bislama: [bislaˈma]; ammo pay iti nasapsapa naganna iti Pranses iti Bichelamar[3] [biʃlamaʁ]) ket ti pagsasao a kreol, maysa kadagiti opisial a pagsasao ti Vanuatu. Daytoy ti umuna a pagsasao kadagiti adu nga "Urbano nga ni-Vanuatu" (dagiti agtataeng idiay Puerto Vila ken Luganville), ken ti maikadua a pagsasao dagiti kaaduan a nabati a residente ti pagilian. Ti "Yumi, Yumi, Yumi", ti nailian a kanata ti pagilian ti Vanuatu, ket Bislama.
Ad-adu ngem 95% dagiti balikas ti Bislama ket nagtaud iti Ingles; ti nabati ket mangitipon kadagiti bassit a dosena a balikas manipud iti Pranses, ken dagiti sangkabassit a bokabulario a natawid manipud kadagiti pagsasao ti Vanuatu, ken limitado dagitoy kadagiti terminolohia iti flora ken fauna.[4] Bayat a bassit ti impluensia iti bokabulario dagitoy a bernakular a pagsasao, nangato unay daytoy iti morposintaksis. Ti Bislama ket mabalin a maipalawag a kas ti pagsasao nga agraman iti bokabulario ken ponolohia iti Ingles ken iti maysa a gramatika iti Oceaniko.[5]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Bislama iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Bislama". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
- ^ Bislama, Ethnologue. Naala idi Ene. 2, 2014.
- ^ See Charpentier (1979).
- ^ See Camden (1979).
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Bislama.org, ti portal dagiti rekurso a maipanggep iti pagsasao a Bislama.


text:
Pagsasao a Lenakel
Ti pagsasao a Lenakel, wenno Laud a Tanna, ket ti lugar ti dialekto a naisasao idiay akinlaud nga aplaya ti Isla Tanna iti Vanuatu.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- (iti Pranses) (iti Ingles) Online a diksionario ti Lenakel ken dagiti insasao nga agraman iti nairekord a pannakabalikas
- Dagiti rekurso a maipanggep iti pagsasao a Lenakel
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Lenakel iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Lenakel". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.


text:
Pagsasao a Mandaya
Ti Mandaya ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ti Mindanao idiay Filipinas. Daytoy ket mabalin nga agsinnaranay a maawatan iti Mansaka.
Heograpikal a pannakaiwarwaras[urnosen | urnosen ti taudan]
Inreporta ti Ethnologue a ti Mandaya ket naisasao kadagiti ili ti Manay, Caraga, Baganga, ken Cateel ti Probinsia ti Davao Oriental, ken iti pay Probinsia ti Davao del Norte.
Dagiti karuay[urnosen | urnosen ti taudan]
Inlista ti Ethnologue dagiti sumaganad a karuay ti Mandaya.
- Carraga Mandaya
- Cateelenyo
- Manay Mandayan
- Mandaya
- Cataelano
- Karaga
- Sangab
- Mangaragan Mandaya
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Mandaya iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Karaga Mandaya". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.


text:
Pitogo, Quezon
Ti Pitogo ket maysa a maika-4 klase nga ili iti probinsia ti Quezon iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Nabingbingay a politikal ti Pitogo iti 39 a barbaranggay.[2]
- Amontay
- Cometa
- Biga
- Bilucao
- Cabulihan
- Cawayanin
- Gangahin
- Ibabang Burgos
- Ibabang Pacatin
- Ibabang Piña
- Ibabang Soliyao
- Ilayang Burgos
- Ilayang Pacatin
- Ilayang Piña
- Ilayang Soliyao
- Nag-Cruz
- Osmeña
- Payte
- Pinagbayanan
- Masaya (Pob.)
- Manggahan (Pob.)
- Dulong Bayan (Pob.)
- Pag-Asa (Pob.)
- Castillo (Pob.)
- Maaliw (Pob.)
- Mayubok (Pob.)
- Pamilihan (Pob.)
- Dalampasigan (Pob.)
- Poctol
- Quezon
- Quinagasan
- Rizalino
- Saguinsinan
- Sampaloc
- San Roque
- Sisirin
- Sumag Este
- Sumag Norte
- Sumag Weste
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Pitogo | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Calabarzon Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Quezon". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Puonan (ekonomika)
Iti ekonomika, dagiti puonan a tagilako, wenno pudno a puonan ket dagiti napatauden a naamnot a tagilako nga inus-usar iti produksion kadagiti tagilako wenno dagiti serbisio. Dagiti puonan a tagilako ket saan a naisangayan a maib-ibus, ngem mabalinda a maawanan iti pateg iti proseso ti produksion. Ti puonan ket naisangayan manipud iti daga gaputa ti puonan iti kabukbukodanna ket nasken a mapataud babaen ti obra ti tao sakbay nga agbalin a pagibanagan ti produksion. Iti aniaman a darikmat iti panawen, ti dagup a pisikal a puonan ket mabalin a maitudo a kas ti puon a kapuonan (a saan a maiyallilaw iti puon a kapuonan iti maysa nga entidad iti negosio.) Iti kammasapulan a kapanunotan, ti puonan ket buklen iti aniaman a mapataud a banag a mangpasayaat ti bileg ti tao a mangaramid ti obra a maserbian ti ekonomiko—ti maysa a bato wenno maysa a pana ket puonan para iti maysa a duog a tao a maka-usar daytoy a kas intrumento ti panaganup, ken dagiti kalsada ket puonan para kadagiti agtataeng iti maysa a siudad. Ti puonan ket maysa a maikabil iti produksion nga annong. Dagiti balay ken dagiti personal a pagluganan ket saan a puonan ngem isuda ket naamnot a tagilako gapu ta saanda a naus-usar kadagiti panagpataud.
Iti Marxista a politikal nga ekonomia,[1] ti puonan ket kuarta nga inus-usar ti panaggatang ti banag laeng tapno mailako manen ken makagun-od ti ganansia, ken para kenni Marx ti puonan ket adda laeng iti kaunegan ti proseso iti ekonomiko a panakisinnukat—daytoy ket kabaknang nga umad-adu manipud iti proseso ti panangiwarwaras ken para kenni Marx daytoy ket nakapormaan ti batayan iti ekonomiko a sistema iti kapitalismo. Daytoy a konsepto ket makunkuna a maipapana ti pinasia a puonan iti ekonomika.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Panangipalplawag ti Puonan iti Marxists.org". Ensiklopedia ti Marxismo. Marxism.org. Naala idi 8 Pebrero 2013.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Puonan iti Wikiquote (iti Ingles)