text:
Julius Caesar
Ni Gaius Julius Caesar[2] (Klasiko a Latin: [ˈɡaː.i.ʊs ˈjuː.lɪ.ʊs ˈkaj.sar],[3] Hulio 100 BC[4] – 15 Marso 44 BC)[5] ket maysa idi a Romano a heneral ken estadista ken mailidding a mannurat ti Latin a prosa. Isu ket nagtignay ti kritiko a papel iti nagininut a panakabalbaliw ti panakaipan ti Republika a Romano iti Romano nga Imperio.
Idi 60 BC, ni Caesar, ni Crassus ken Pompey ket dagitoy iti maysa nga politiko a kumaduaan a mangiturayto kadagiti Romano a politika kadagiti sumaganad a tawen. Dagiti panagpadasda nga agala kadagiti bileg babaen ti populista a taktiko ket sinuppiatan babaen dagiti napili a konserbatibo ti uneg ti Romano a Senado, a nairana ni Kato ti Ub-ubing nga adda ti patinayon a suporta ni Cicero. Ti panagrukma iti Gaul ni Caesar, a nalpas daytoy babaen idi 51 BC, ket nagpadakkel dagiti teritorio ti Roma aginggana idiay Kanal nga Inggles ken ti Rhine. Ni Caesar ket isu ti immuna a heneral a bimmallasiw kadagitoy idi isu ket nangipatakder ti rangtay a bimmallasiw ti Rhine ken nagaramid ti immuna a panagrautna iti Britania.
Dagitoy a nagunodanna ket nakaited kaniada kadagiti di-mapada a bileg ti milisia ken nagpangta a mangsalip ti katakderan ti Pompey. Ti katimbengan ti bileg ket nabalinsuek pay babaen ti ipupusay ni Crassus idi 53 BC. Dagiti politiko a panakailinia iti Roma ket naipanungpalan ti panakaiturong ti panagsuppiat a nagbaetan ni Caesar ken Pompey, a ni Pompey ket nangala ti gapuanan iti Senado. Binilin babaen ti Senado a maidarum idiay Roma kadagiti nadumaduma a panagpabasol, ni Caesar ket nagmartsa idiay Roma a kasurotna ti maysa a sangaarbanan—legio XIII—manipud idiay Gaul aginggan idiay Italia, a binallasiwna ti Rubicon idi 49 BC.[6] Daytoy ket nagrissik ti maysa a sibil a gubat nga isu ket rimsua nga awan ti makapada a daulo iti Romano a lubong.
Kalpasan ti panagtengngelna ti gobierno, isu ket nagrugi kadagiti nawatiwat a panagreporma iti Romano a kagimongan ken gobierno. Isu ket nagipatengnga ti burokrasia iti Republika ken naiproklamanto a kas ti agnanayon a "diktador". Adda dagiti grupo dagiti senador, nga indauloan babaen ni Marcus Junius Brutus, a pimmatay ti diktador idiay Ides iti Marso (15 Marso) 44 BC, a nagnamnama ti panakaisubli ti gobierno a batay-linteg iti Republika. Nupay kasta, ti nagbanagan daytoy ket dagiti seri iti sibil a gubgubat, a daytoy ti nagiturong ti panakaipatakder iti agnanayon a Tomano nga mperio babaen ti inampon ni Caesar timmawid a ni Octavius (kalpasan daytoy ket naamammoan a ni Augustus). Kaaduan ti panagbiag ni Caesar ket naamammoan kadagiti bukodna sarita kadagiti kampaniana iti milisia, ken dagiti nadumaduma a kontemporario a nagtaudan, a kangrunaan dagiti sursurat ken dagiti bitla ni Cicero ken dagiti naipakasaritaan a sursurat ni Sallust. Ti kinaudi a biograpia ni Caesar babaen ni Suetonius ken Plutarch ket dagitoy pay ti kangrunaan a tinaudan.
Nasapa a biag ken karrer[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Caesar ket naipasngay idi iti maysa a aristokrato a pamilia, ti gens Hulia, a timmunton ti nagtaudan a manipud ti Iulus, nga anak a lalaki ti naisaritaan a Trohano a prinsipe a ni Aeneas, a baka kano nga ti anak a lalaki iti diosa a ni Benus.[7] Ti maikatlo a nagan a nataudan ti "Caesar" , segun kenni Pliny ti Laklakay, nga adda ti kaputotan a naipangay babaen ti sesarea (manipud ti Latin berbo a mangputed, caedere, caes-).[8] Ti Historia Augusta ket agipaltiing ti tallo a sabsabali a panagipalpalawagan: a ti immuna a Caesar ket adda ti napuskol a buok (Latin ti caesaries); nga isu ket adda ti naraniag a kolordapo a mata (Latin ti oculis caesiis); wenno isu ket pimmatay ti maysa nga elepante (caesai iti Moorish) iti gubat.[9]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Julius Caesar". Roman-colosseum.info. Naala idi 8 Enero 2012.
- ^ Fully, Caius Iulius Caii filius Caii nepos Caesar Imperator ("Gaius Julius Caesar, anak a lalaki ni Gaius, apo a lalaki ni Gaius, Imperator"). Opisial a nagan kalpasan ti panakadiosna idi 42 BC: Divus Iulius ("Ti Nasantuan a Julius").
- ^ Covington, Michael A. (31 Marso 2010). "Latin a Panagilawag ti Panagbalikas" (PDF). Unibersidad iti Georgia. Naala idi 6 Enero 2012.
- ^ Adda dagiti naisuppiatan babaen ti petsa a panakaipasngay ni Caesar. Daytoy nga aldaw ket naibagbaga nga idi 12 Hulio idi narambakan ti aldaw kalpasan ti panakadiosna, ngem daytoy ket gapu ti husto a kasangayna ket matnag iti Ludi Apollinares. Adu kadagiti eskolar, a naibatay ti petsa nga isu ket nagtengngel kadagiti mahistrado, ket nakaited ti kaso par iti 101 wenno 102 BC a daytoy ket isu ti tawen a panakaipasngayna, ngem dagiti eskolar a konsenso ket kaykayatda ti 100 BC. Goldsworthy, 30
- ^ Kalpasan ti ipupusay ni Caesar dagiti bisiesto a tawen ket saan a naisenngat babaen iti daytoy a kinayatanna ken adda madudua a maipanggep no ania ti panagpalpaliiw kadagiti bisiesto a tawen ti nagbaetan ti 45 BC ken AD 4 a nairaman; dagiti petsa iti daytoy nga artikulo a nagbaetan ti 45 BC ken AD 4 a nairaman ket dagitoy ti napalpaliiw idiay Roma ken adda madudua a maipangngep ti aldaw no anianto ayanda dagitoy a petsa iti proleptika a Huliano a kalendario. Kitaen ti Blackburn, B ken Holford-Strevens, L. (1999 nasimpa 2003). Ti Oxford a Kumaduaan ti Tawen. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 671. {{ISBN|978-0-19-214231-3}
- ^ Keppie, Lawrence (1998). "Ti argian iti sibil a gubat". Ti panagaramid ti Romano a Buyoy: manipud ti Republika aginggana ati Imperio. Norman, OK: Unibersidad iti Oklahoma a Pagmalditan. p. 102. ISBN 978-0-8061-3014-9.
- ^ Froude, James Anthony (1879). Biag ni Caesar. Project Gutenberg e-text. p. 67. Kitaen pay ti: Suetonius, Dagiti biag ti Sangapulo ket dua a Caesar: Julius 6; Velleius Paterculus, Romana Pakasaritaan 2.41; Virgil, Aeneid
- ^ Pliny ti Laklakay, Masna a Pakasaritaan 7.7. Ti pannakaallilawa a ni Julius Caesar ket naipangay babaen ti himself sesarea ket naipetsa manipud idi maika-10 a siglo (Suda kappa 1199). Ni Julius ket saan nga isu ti immuna a nagnagan ti kastoy, ken ti panawenna daytoy a pamay-ay ket inaramid laeng kadagit natayen a babbai, bayat a ti ina ni Caesar, Aurelia, ket atiddog a nagbiag kalpasan ti panakaipasngayna.
- ^ Historia Augusta: Aelius 2.


c: text/html

text:
Sapay koma ta dagiti intukitmo iti naaradon a talonmo ket agrutingda a nasayud tapno makitada nga insegida ti lawag ti ubing nga init.
Sapay koma ta iti panagruting dagiti mulam ket araken dagiti kulibangbang kas met dagiti tumatayab tapno dagiti motada ket agbalin a rugi ti pammukel.
Sapay koma ta kalpasan ti pammukel dagiti mulam ket ti panagbungada iti naruay tapno mapno ti labba ken kuribotmo, ket tapno mamutittit ti langgutsim.
Sapay ta ti basbas ti pammukel ket maiburaymo iti sabali tapno ti rang-ay ket agbalin a nainsapasapan.
Sapay koma.
(Partuat a kararag ni A Solver Agcaoili, Hon, HI, Abril 23, 2013)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
NAPEKLAN a politiko ni dati a House Speaker Jose de Venecia ngem dina nasirok dagiti tignay dagiti kaaliado ni Pres. Arroyo a mangtippuog kenkuana iti puesto.
Posible nga adda naikiskissiim kenkuana ngem nagkammatalek iti pammatalged ni Pres. Arroyo a saan a nagbaliw ti relasionda iti baet ti alegasion ni Joey de Venecia nga anakna a bimmiang ni First Gentleman Miguel Arroyo iti National Broadband Network deal. No kastoy ti nagtaray iti panunot ni JDV, dakkel a biddut a posible a saannanton a pakabangonan iti politika.
Kitaentayo dagiti sumaganad:
* Iti eleksion idi 2007, nangipatakder ti Kampi a partido ni Pres. Arroyo iti kandidato a sumango ken ni De Venecia idinto a kameng iti koalision ti Kampi ken ti Lakas-NUCD a partido ni De Venecia.
* Pinadas a pinadisi ti maysa a kaaliado ni Pres. Arroyo ti puestona kas speaker iti panaglukat ti Kongreso kalpasan ti eleksion.
*Pimmanaw dagiti dua nga annak a diputado ni Pres. Arroyo iti Lakas ket timmiponda iti Kampi.
*Iti panangayab ni Pres. Arroyo kadagiti mayor, gobernador ken diputado iti nagsina a miting iti Malakaniang a mapapati nga adda pakainaigan iti manamnama a maidatag nga impeachment complaint maikontra iti Presidente, saan a napakaammuan ni De Venecia.
* Dagiti met la annak ni Pres. Arroyo ti nangidaulo iti tignay a mangpadisi kenkuana iti kina-speaker.
Kabayatan dagitoy a pasamak, nagtalinaed ni De Venecia nga umap-apiring latta ken ni Pres. Arroyo, nagtalek iti pammatalged ti Presidente nga awan ti rikki iti relasionda.
Ngem idi Lunes, Pebrero 4, nagbitla ni De Venecia sana inakusaran ti asawa ni Pres. Arroyo ken dagiti annak daytoy nga adda iti likudan ti tignay a mangtippuog kenkuana.
Nagkuti ni De Venecia ngem naladawen. Nakasaganan dagiti kaaliado ni Pres. Arroyo, iggemdan ti numero, ket kasla ruting a naiwallages ni De Venecia iti puestona.
Ita, inakusaran ni De Venecia ni Presidente Arroyo iti kurapsion ken impalagidna nga adda dagiti pannakaammona mainaig kadagiti panagpanggep a panagsuitik iti eleksion idi 2004. Posible pay a tumiponen iti oposision ket agbalin a kritiko iti administrasion.
Apay nga ita laeng nga agtimek?
Ngem daytoy ti agdadata a a kinapudno: iti politika, awan ti permanente a gayyem.#


text:
VIGAN CITY – Nakasaganan ti Parokia ni San Pablo a mangselebrar iti Rambak Kristo Ari a maangay ditoy siudad inton Nobiemre 24.
Kinuna ni Fr. Vicente Avila, kura paroko ditoy siudad, a makatawen a sinaganaanda daytoy a selebrasion a tatta man laengen a maangay ditoy siudad iti las-ud ti 30 a tawen.
Kinuna ni Fr. Avila nga idi 1983 ti kaudian a panagsangaili ti Vigan City iti selebrasion ti Rambak Kristo Ari idinto nga innayonna a mapadayawan ti Parokia ni San Pablo nga ag-host iti parambak ita a tawen.
(Nagyaman ni Fr. Vicente Avila kadagiti amin a timmultulong ken nangsuporta iti Parokia ni San Pablo a namagbalin a naballigi ti pannakaselebrar ti Rambak Kristo Ari. Impakaammo ni Archbishop Ernesto Salgado ti Arkidioses ti Nueva Segovia a maangay ti sumaruno a Rambak Kristo Ari sadiay Suyo, Ilocos Sur. -Ed.)
Segun ken ni Fr. Avila, nangrugi idi Septiembre 15 agingga iti Oktubre 29 daytoy a tawen, naselebraran ti Rambak Kristo Ari kadagiti nadumaduma a barangay ti siudad.
Innayon ti kura paroko a nagturongda metten kadagiti nadumaduma a pagadalan ti siudad para iti pannakaangay dagiti nobena.
Nagyaman ni Fr. Avila iti dakkel a suporta ti gobierno ti Siudad ti Vigan nga idadauluan ni Mayor Eva Marie S. Medina para iti panagballigi ti parambak ken iti kapolisan iti Vigan City para iti pannakatagiben ti urnos ken talna bayat ti panagdudupudop iti siudad dagiti deboto nga aggapu pay kadagiti nadumaduma nga ili iti probinsia ken uray kadagiti kaparangetna a probinsia.
Manamnama a rinibribu a deboto ken sangsangaili ti agdudupudop iti Vigan City para iti Naindaklan a Misa a maangay iti alas dos ti malem ti Nobiembre 24.
Pagsisinnublatan dagiti il-ili ken siudad ti probinsia ti agsangaili iti daytoy tinawen a parambak a maibilang a maysa kadagiti karangenan a selebrasion iti Arkidioses ti Nueva Segovia kas panagtamed ken ni Hesukristo a kas Ari.#


text:
Bavaria
Ti Nawaya nga Estado ti Bavaria (Aleman: Freistaat Bayern, panangibalikas [ˈfʁaɪʃtaːt ˈbaɪ.ɐn] ( denggen)), ket maysa nga estado ti Alemania, a mabirukan idiay abagatan a daya ti Alemania. Daytoy ket addaan iti kalawa iti 70,548 kuadrado kilometro (27,200 sq mi), daytoy ket isu ti kadakkelan nga estado babaen ti kadakkel ti lugar, a mangporma iti gangani a 20% iti dagup a kalawa ti daga ti Alemania. Ti Bavaria ket isu ti maikadua a kaaduan ti populasion nga estado ti Alemania (kalpasan ti Amianan a Renania-Wespalia), nga addaan kadagiti 12.5 a riwriw nga agtataeng, nga ad-adu ngem dagiti tallo a naturay a pagilian a kabeddengna. Ti kapitolio ken kadakkelan a siudad ti Bavaria ket ti Munich, ti maikatlo a kadakkelan a siudad idiay Alemania.
Daytoy ket maysa kadagiti kaduogan nga estado idiay Europa, daytoy ket nabangon a kas maysa a dukado idi tengga ti umuna a milenio. Idi maika-17 a siglo, ti Duketi Bavaria ket nagbalin a maysa a Prinsipe-elektor ti Nasantuan a Romano nga Imperio ti Aleman a Pagilian. Ti Pagarian ti Bavaria ket rimsua manipud idi 1806 aginggana idi 1918, ken ti Bavaria manipud idin ket maysan a nawaya nga estado (republika). To moderno a Bavaria ket mangiraman pay kadagiti paset ti naipakasaritaan a rehion ti Franconia, Akin-ngato a Palatinado ken Swabia.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Fortschreibung des Bevölkerungsstandes". Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung (iti Aleman). Enero 2018.
- ^ "Bavaria More than fairy tale castles" (PDF). Naala idi 2015-10-20.
- ^ "State population". Portal of the Federal Statistics Office Germany. Nobiembre 2012. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2004-04-28. Naala idi 2016-12-09.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Bavaria iti Wikimedia Commons


text:
Vigan City – Kinuna ti bise mayor ditoy a maidur-as ti turismo iti siudad ken panggedan no adda regular a biahe ti eroplano ditoy a siudad.
Kinuna ni Vice Mayor Franz Ranches a malaksid a maital-o ti turismo iti siudad, maparnuay pay dagiti panggedan no matuloy ti panggep ti Philippine Air Lines a manglukat iti biahena a Vigan-Manila babaen ti 50-seater nga eroplanona.
“Bigbigbigentayo a ni Mr. Lucio Tan, agnegnegosio met iti City of Vigan, kasta met nga adopted son ti probinsia ti Ilocos Sur, ngarud apay a saan a kiddawen ti pammalubosna a mapaadda ti commercial regular flight ti PAL iti siudad ti Vigan?” kinuna ni Ranches.
Inaprobaran ti sangguniang panlungsod ditoy itay Hunio 2 ti maysa a resolusion a mangkiddaw ken ni Lucio Tan, chairman ti Philippine Air Lines (PAL) a maluktan ti regular a biahe a Vigan-Manila babaen ti nasao nga air line.
Sakbayna, bimmisita ditoy dagiti representative ti Philippine Airlines ket sinurbeyda da ti Mindoro airport tapno kitaenda ti posibilidad a pannakalukat ti biahe ti PAL manipud iti Manila nga agtunged ditoy siudad.
Kinuna ni Ranches a gapu iti daytoy nga ibibisita dagiti pannakabagi ti nasao nga airline iti siudad, napanunot ti konseho ti mangipasa iti resolusion a mangkiddaw ken ni Tan iti pannakalukat ti biahe ti PAL ditoy Vigan ken Manila.
Kinuna ni Ranches a saan a maatiw ti eropuerto ti Mindoro no maidilig kadagiti sabali nga airport iti pagilian kas iti eropuerto iti Bohol, Dipolog ken Iloilo.
Segun iti bise mayor, nakasagana dagiti baro nga eroplano ti PAL a 50-seaters a dati a maus-usar iti Manila-Boaracay flight no maluktan ti biahe a Manila-Vigan.
Maipalagip a maysa ni Tan a kadakkelan iti negosio ti tabako ditoy siudad ken naayat a tumultulong babaen ti imatmatonanna a Tan Yan Kee Foundation.#


text:
Mask Exotica. A street dancer adjusts his intricate mask shortly before the opening ceremony of the 29th Masskara Festival, which has earned for Bacolod the title “City of Smiles.” R. Zamora, Inquirer, Oct. 2, 2008 Dagullitentayo dagiti pasamak Kas iti sariugma: am-ampog a di mamingga Ti kastoy a pannakilantip iti ayab Ti kalsada kas iti tinawen nga agbuybuya Mangtingiting no kasano nga ikinni ti bagi a mabisin Ti tulang nga uray la agkutukot iti ut-ot Ta adda ngudo ti imuko iti bain a mangkolor iti rupa Ken iti lusiaw a kudil, maris ni ay-ay. Dakami a mamirmiraut ti agpabuya. Ipakitami ti pammarpardaya dagiti panawen Ken ti rikur kadagiti amin nga estoria A saan a dakami ti bannuar wenno arkanghel. Aramiden ti umuna wagas Ti panangipakni kadagiti amin a pagkurangan A babak iti man kada danapeg dagiti mautoyan A saka wenno kadagiti luppo nga agpiskel Ti bukot a mauma nga agkumpas iti dugudugdog Dugudugdog ti gimbal nga idi un-unana ket patigmaan Dagiti agpapauyo a gasat. Kasta met ditoy Bacolod dagiti amin a panagidiayami Kadagiti lukong ti palad tapno kadagiti urit Ti agur-uray nga ima Ket mabirokanmi dagiti mansanas, kastanias, ken ubas Kas iti isem iti laksid ti limdo ken ling-et Amin dagitoy a tagilako itatta iti kakastoy A panagsisinnarak dagiti agragut a makalipat A kas kaniak, iti daytoy nga agmatuon Dagiti aglabonlabon nga arapaap ti punsion Dagiti innapuy nga agrigrigat. Siak, tarimaanaek bassit ti akkub dagiti dagensen: Dagiti maris ti saning-i ket iti nalabaga a nayurit Manipud iti tengnged agingga iti puso. Ti asul ket ti immakulada a kararag Tapno iti sakaanan ti naganak a Virgen Ket ti misterio dagiti amin a padas Kas iti panagpanaas ti rusok, amin a maris Nga ikutan ti pangilinged iti rupa Tapno kadagiti kolor ket ti parabur iti sangapada Maibando kas kadagiti aldaw, Maidagup kadagiti mabugiaw a malmalanga. Iplastarko ti apput ti ngiwat tapno diak Makasao, diak maipalnaad ti pudno Kadagiti kalsada nga addaan iti bibig Ken lapayag ken mata. Awan patinggana ti kastoy A pabuya ti kinamalas. Sandi ti rigat Dagitoy a pananingiyentablado iti pia Kas iti karadkad. Itay, sakbay ti yuulog Iti aglaladut nga agdan, pinatiray-okak Ti pinggan: impusiposko nga impauddog Ayatko la a masukal ti agkabannuag a bisin Kadagiti kalkulado nga askaw. Namak pay a makusbo datao, Matalimudaw bayat ti panagpandanggo Iti kainaran dagiti agbuybuya a mata A kas met iti di mamakawan nga aldaw. Isu a palugodandak nga ipuestok manen daytoy A sallukob dagiti amin a pangta ti panawen Kas iti pannakipagili: agkumpasak iti dugudog Dugudugdog ti mapatit a tambor iti pammati a mabugiaw Dagiti di met mapadso a kabusor: Kadagiti dulang a malmalday kas kadagiti bulsa Iti daytoy mayentablado a pabuya. Hon, HI Oct 2/08
Mask Exotica. A street dancer adjusts his intricate mask shortly before the opening ceremony of the 29th Masskara Festival, which has earned for Bacolod the title “City of Smiles.” R. Zamora, Inquirer, Oct. 2, 2008
Dagullitentayo dagiti pasamak
Kas iti sariugma: am-ampog a di mamingga
Ti kastoy a pannakilantip iti ayab
Ti kalsada kas iti tinawen nga agbuybuya
Mangtingiting no kasano nga ikinni ti bagi a mabisin
Ti tulang nga uray la agkutukot iti ut-ot
Ta adda ngudo ti imuko iti bain a mangkolor iti rupa
Ken iti lusiaw a kudil, maris ni ay-ay.
Dakami a mamirmiraut ti agpabuya.
Ipakitami ti pammarpardaya dagiti panawen
Ken ti rikur kadagiti amin nga estoria
A saan a dakami ti bannuar wenno arkanghel.
Aramiden ti umuna wagas
Ti panangipakni kadagiti amin a pagkurangan
A babak iti man kada danapeg dagiti mautoyan
A saka wenno kadagiti luppo nga agpiskel
Ti bukot a mauma nga agkumpas iti dugudugdog
Dugudugdog ti gimbal nga idi un-unana ket patigmaan
Dagiti agpapauyo a gasat. Kasta met ditoy
Bacolod dagiti amin a panagidiayami
Kadagiti lukong ti palad tapno kadagiti urit
Ti agur-uray nga ima
Ket mabirokanmi dagiti mansanas, kastanias, ken ubas
Kas iti isem iti laksid ti limdo ken ling-et
Amin dagitoy a tagilako itatta iti kakastoy
A panagsisinnarak dagiti agragut a makalipat
A kas kaniak, iti daytoy nga agmatuon
Dagiti aglabonlabon nga arapaap ti punsion
Dagiti innapuy nga agrigrigat.
Siak, tarimaanaek bassit ti akkub dagiti dagensen:
Dagiti maris ti saning-i ket iti nalabaga a nayurit
Manipud iti tengnged agingga iti puso.
Ti asul ket ti immakulada a kararag
Tapno iti sakaanan ti naganak a Virgen
Ket ti misterio dagiti amin a padas
Kas iti panagpanaas ti rusok, amin a maris
Nga ikutan ti pangilinged iti rupa
Tapno kadagiti kolor ket ti parabur iti sangapada
Maibando kas kadagiti aldaw,
Maidagup kadagiti mabugiaw a malmalanga.
Iplastarko ti apput ti ngiwat tapno diak
Makasao, diak maipalnaad ti pudno
Kadagiti kalsada nga addaan iti bibig
Ken lapayag ken mata. Awan patinggana ti kastoy
A pabuya ti kinamalas. Sandi ti rigat
Dagitoy a pananingiyentablado iti pia
Kas iti karadkad. Itay, sakbay ti yuulog
Iti aglaladut nga agdan, pinatiray-okak
Ti pinggan: impusiposko nga impauddog
Ayatko la a masukal ti agkabannuag a bisin
Kadagiti kalkulado nga askaw.
Namak pay a makusbo datao,
Matalimudaw bayat ti panagpandanggo
Iti kainaran dagiti agbuybuya a mata
A kas met iti di mamakawan nga aldaw.
Isu a palugodandak nga ipuestok manen daytoy
A sallukob dagiti amin a pangta ti panawen
Kas iti pannakipagili: agkumpasak iti dugudog
Dugudugdog ti mapatit a tambor iti pammati a mabugiaw
Dagiti di met mapadso a kabusor:
Kadagiti dulang a malmalday kas kadagiti bulsa
Iti daytoy mayentablado a pabuya.
Hon, HI
Oct 2/08


text:
Mapandan, Pangasinan
Ti Mapandan ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Pangasinan iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Mapandan ket nabingbingay a politikal kadagiti 15 a barbaranggay.[2]
- Amanoaoac
- Apaya
- Aserda
- Baloling
- Coral
- Golden
- Jimenez
- Lambayan
- Luyan (Luyan South)
- Nilombot
- Pias
- Poblacion
- Primicias
- Santa Maria
- Torres
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Pangasinan". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 28 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Pangasinan". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 2 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Monday, October 23, 2017
2ND TRANCHE PARA ITI SUPER TYPHOON LAWIN (HAIMA) RECIPIENTS, NAITED
Cabugao, Ilocos Sur - Naaramid ti pannakaited iti 2nd Tranche (Tseke) kadagiti nadadaelan ti pagtaenganda nga umili manipud iti 33 a barangay ti ili a Cabugao, Ilocos Sur. Naaramid ti Pay-out idi Oktubre 20, 2017 idiay Cabugao Cultural and Sports Complex, Barangay Rizal, Cabugao, Ilocos Sur.
Sakbay daytoy, ti Ahensia ti DSWD-Region 1 ket rinuk-atanna nga immuna ti tulong iti tunggal nadadaelan ti balayna a residente (partially/totally damaged).
Ti nadakamat a Cash Assistance a maited ket mangtulong kadagiti nabiktima iti supertyphoon a mangbangon kadagiti pagtaenganda a dinadael ti maysa kadagiti karanggasan a bagyo a nangsaplit ti pagilian ti Pilipinas idi Oktubre 2016.
Sakbay daytoy 2nd Tranche, nakikaysa dagiti Supertyphoon Lawin Beneficiaries ditoy nga ili iti naaramid a panagrehistro/panagenrol iti Landbank Cash Card/Prepaid Card Form nga inwayat ti MSWDO ti Cabugao ditoy Munisipio iti kallabes babaen iti panangidaulo ni MSWD Officer Mrs. Lydia S. Gazmen tapno maestudiar dagiti papelesda dagiti nadadaelan sakbay a makualipikarda nga umawat iti Cash Assistance nga ited ti DSWD.
Idi Oktubre 20, 2017, umabot iti 750 a Beneficiaries ti immawat iti kantidad nga P6,050 ti tunggal maysa ken umabot iti P4,537,500 ti dagup ti naited a tulong kadayta nga aldaw. # (Web In-Action)
Sakbay daytoy, ti Ahensia ti DSWD-Region 1 ket rinuk-atanna nga immuna ti tulong iti tunggal nadadaelan ti balayna a residente (partially/totally damaged).
Ti nadakamat a Cash Assistance a maited ket mangtulong kadagiti nabiktima iti supertyphoon a mangbangon kadagiti pagtaenganda a dinadael ti maysa kadagiti karanggasan a bagyo a nangsaplit ti pagilian ti Pilipinas idi Oktubre 2016.
Sakbay daytoy 2nd Tranche, nakikaysa dagiti Supertyphoon Lawin Beneficiaries ditoy nga ili iti naaramid a panagrehistro/panagenrol iti Landbank Cash Card/Prepaid Card Form nga inwayat ti MSWDO ti Cabugao ditoy Munisipio iti kallabes babaen iti panangidaulo ni MSWD Officer Mrs. Lydia S. Gazmen tapno maestudiar dagiti papelesda dagiti nadadaelan sakbay a makualipikarda nga umawat iti Cash Assistance nga ited ti DSWD.
Idi Oktubre 20, 2017, umabot iti 750 a Beneficiaries ti immawat iti kantidad nga P6,050 ti tunggal maysa ken umabot iti P4,537,500 ti dagup ti naited a tulong kadayta nga aldaw. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 9:24 AM
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
VIGAN CITY – Cal .45 ti naaramat iti pannakapapatay ti maysa a balasang iti balay ti live-in partnerna iti Barangay Salindeg ditoy siudad idi rabii ti Enero 30.
Nagudas a dagus ni Maricar Camacho y Fieldad, 29, residente iti Barangay San Julian Sur, Vigan City, ngem agnaed iti balay ti kalib-inna a ni Joh-Jon Dayao y Nolasco, 34, naasawaan.
Naammuan iti inisial nga inbestigasion dagiti polis nga idi agarup alas 10:00 ti rabii ti Enero 30, nakangeg ni Jenny Inyiga y Dayao, 22, kadagiti sumagmamano a kanalbuong ngem dina intaltalek.
Mapapati a nadatngan laengen ni Jon-Jon Dayao ti biktima a nadigos iti dara idi sumangpet iti agarup 1:30 ti parbangon.
Nagsagrap ti bikima kadagiti sugat iti nadumaduma a paset ti bagina a nagtaud iti cal. 45 kas maibatay iti 6 a kapsula ken dua a buli iti nakapasamakan ti krimen.
Iti pannakaisurat daytoy, di pay ammo ti motibo ti pammapatay.#


text:
Sinait, Ilocos Sur
Ti Sinait ket maysa a maikatlo a klase nga ili iti probinsia ti Ilocos Sur iti Filipinas.
Dagiti linaon
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Sinait ket nabennebenneg iti 44 a barbaranggay.[2]
- Aguing
- Ballaigui (Poblacion)
- Baliw
- Baracbac
- Barikir
- Battog
- Binacud
- Cabangtalan
- Cabarambanan
- Cabulalaan
- Cadanglaan
- Calingayan
- Curtin
- Dadalaquiten Norte
- Dadalaquiten Sur
- Duyayyat
- Jordan
- Calanutian
- Katipunan
- Macabiag (Poblacion)
- Magsaysay
- Marnay
- Masadag
- Nagcullooban
- Nagbalioartian
- Nagongburan
- Namnama (Poblacion)
- Pacis
- Paratong
- Dean Leopoldo Yabes (Pug-us)
- Purag
- Quibit-quibit
- Quimmallogong
- Rang-ay (Poblacion)
- Ricudo
- Sabangan (Marcos)
- Sallacapo
- Santa Cruz
- Sapriana
- Tapao
- Teppeng
- Tubigay
- Ubbog
- Zapat
Ti nagtaudan ti nagan ti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi sakbay nga immay dagiti Kastila, ti ayan tatta ti Sinait ket kuta dagiti pirata a "tirong." Dagitoy a pirata ket addaan ti paay-ayam a "sin-nait." Inikkat dagiti Kastila ti maysa nga 'n' iti "sin-nait," nga isu metten ti nagtaudan ti nagan ti ili.
Trivia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Gapu iti pannakailako iti bawang kada aldaw ti tienda, naawagan a kas "Centro ti Bawang iti Amianan" (Ingles:Garlic Center of the North).
- Nabalbaliwan iti nagan iti Baranggay Pug-Os nga Don Leopoldo Yabes, akas pammadayaw ken pakalaglagipan iti dati a dekano iti Universidad ti Filipinas nga nagnaed iti Sinait.
Luglugar a mapasyar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Imelda Cove - kabaybayan a makita diyay Baranggay Cabangtalan, nga addaan iti puraw nga kadaratan.
- Santuario ni Apo Lakay - Makita iti Baranggay Dadalaquiten, isu iti nagdissuan iti ladawan ni Santo Kristo Milagroso a naggapu idiay Nagasaki, Hapon. Iti kabaybayan nga abay ti Baranggay Dadalaquiten iti nakaalaan dagiti mangngalap iti imahen, kagiddan iti imahen iti Virgen Milagrosa, nga innala dagiti taga - Badoc, Ilocos Norte.
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Ilocos Sur". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 26 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Ilocos Sur". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 26 Hunio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)
- Sinait National High School - Official Website


text:
VIGAN CITY – Adu dagiti kabarbaro nga illegal a koneksion ti koriente kadagiti stalls iti tiendaan ken boarding houses ditoy siudad, daytoy ti impalgak ti hepe ti Bureau of Fire Protection kalpasan ti insayangkatda nga inspeksion kadagiti nadumaduma a commercial establishments ditoy itay nabiit.
Kinuna ni Vigan City Fire Marshall Floro Obrero a naduktalanda pay bayat ti inspeksion nga insayangkatda iti Vigan Heritage Village a pagbarnisan ken pagpintaan uray kadagiti pagtagilakuan dagiti antigo a produkto ditoy a lugar.
“Adu dagiti makitatayo a kabarbaro nga illegal nga extension,” kinuna ni Obrero sana innayon a dagitoy ti papaikkatda kadagiti stall owners iti tiendaan.
Kadua ti BFP ti City Engineering Office a nagisayangkat iti inspeksion iti tiendaan publiko, kadagiti dormitorio ken boarding houses ken iti Heritage Village kas panagtungpal iti pammilin a naggapu iti Opisina ni Mayor Eva Marie S. Medina tapno masukimat no husto met la dagiti koneksion ken instolasion ti koriente kadagitoy a pagtagilakuan ken commercial establishments para iti pannakalapped iti rumsua nga uram.
Kinuna ni Obrero nga illegal dagitoy a baro nga instolasion agsipud ta adda dagiti specified nga instolasion dagiti waya iti tiendaan publiko.
Nadakamat ti BFP officer nga adda pay nakitada a maysa nga stall nga adda nakagangat a kandela iti altarna numona ta luplupot pay dagiti tagilakona.
Itay nabiit, nauram ti Cristy’s Store a mapapati a nagtaud iti napanawan a nakagangat a kandela ken dimmapuan dagiti tagilako ti nasao a puesto.
Linagidaw pay ni Obrero ti pannakaikabit dagiti substandard nga instolasion a dagiti payen stall owners ti agikabit a posible a pagtaudan ti uram iti tiendaan publiko.
Kinuna ni Obrero nga isubmiteda iti mayora dagitoy a naduktalanda tapno maparitan dagiti stall owners nga aginstolar iti illegal a koneksion iti uneg ti puestodada tapno malapdan uram iti tiendaan publiko.
Kabayatanna, indagadag ni Obrero kadagiti store owners iti Heritage Villate a dagiti laeng finished products ti maidispley kadagiti pagtagilakuanda, saan ket nga iti Heritage Village ti paglihaan ken pagbarnisanda.
“Saan a mabalin daytoy,” kinuna ni Obrero idinto nga inyunay-unayna nga iti ruar wenno iti bodega ti rumbeng a pagbarnisan dagiti trabahador kadagiti tagilakoda.
“Maysa a pagpangpangastayo ti Heritage Village ket rumbeng a saluadantayo ken saantayo a baybay-an,” kinuna ni Obrero.
Nabingay ti inspeksion team iti tallo: maysa iti tiendaan publiko, sabali iti Heritage Village ken sabali kadagiti boarding houses iti Barangay Tamag.#


text:
STA. MARIA, Ilocos Sur – Saanen a naidanon ti biag ti maysa nga ama iti ospital gapu iti panangtaso kenkuana ti anakna a saanen a nakaibtur iti panangkabil ti amana iti inana.
Natayen ni Maximo Dumlao, 69, residente iti Poblacion ditoy, iti Reyes Clinic and Hospital a nangitarayan kenkuana dagiti polis kalpasan ti panangkabil kenkuana ti anakna a ni Diosdado, 37, naasawaan.
Naammuan iti report a kinabil ken binekkel ni Maximo ti asawana ket di nakateppel ni Diosdado a puon ti nangdanogan ken nangkugtaranna iti amana.
Dagiti nagresponde a polis ti nangitaray iti ama iti ospital.
Simmuko ti anak iti polis kalpasan ti pasamak.#


text:
Salaysay ni Christrine Marie Verzosa
Adu ti saan a makaawat iti kaipapanan ti storm surge. Lalo kadagiti gagangay a tattao a saan a nakangato iti adalna. Uray pay dagiti dadduma a nagraduar iti kolehio wenno unibersidad ket saanda met a mailawlawag a diretso no ania daytoy. Maysa ngamin a termino maipanggep iti kasasaad ti panawen, ket dagiti laeng agrebbeng itoy ti makailawlawag iti maitutop a kayatna a sawen.
Iti sam-it wenno paitna, no saan a maawatan, adda tendensiana a saan metten nga ikaskaso uray no naynay ti pannakaiwarwaragawagna, pannakabasa kadagiti pagiwarnak ken babasaen iti internet, pannakaited ti nasaknap a ballaag a posible nga ipaayna a didigra. No saan a maawatan, naynay lattan ti pannakaingato dagiti abaga a kabuyogna ti panagkiyyet.
Storm surge, ta ania ngamin daytoy? Awan kadi ti katukadna a termino iti bukodtayo a dila? No adda katukadna, manamnama kadi ti sapasap a pannakaawat?
Ni National Artist for Literature ken Chairman of the Komisyon ng Wikang Filipino Virgilio S. Almario ii nangited iti patarus iti Tagalog nga inawaganna iti daluyong. Dayta kano ti kaasitgan a patarus, “daluyong ng bagyo.”
Iti Ilokano, awagantayo dayta iti aluyo. Ngem mapagduaduaan ti pannakailawlawag no ania ken kasano a timmaud. Kadagiti nataengan, wen, maawatanda ti itdenna a pagpeggadan. Mapagduaduaan kadagiti agkabanuag, nakarkaro pay kadagiti agtutubo wenno awan a pulos ti pamalpalatpatan dagiti ub-ubbing.
Storm surge, kuna lattan dagiti weathermen.
Mabasa iti website ti pagasa.dost.gov.ph ti kayatna a sawen: The storm surge is an abnormal rise of water due to a tropical cyclone and it is an oceanic event responding to meteorological driving forces. Potentially disastrous surges occur along coasts with low-lying terrain that allows inland inundation, or across inland water bodies such as bays, estuaries, lakes and rivers. For riverine situations, the surge is sea water moving up the river. A fresh water flooding moving down a river due to rain generally occurs days after a storm event and is not considered a storm surge. For a typical storm, the surge affects about 160 km of coastline for a period of several hours. Larger storms that are moving slowly may impact considerably longer stretches of coastline.
Kadagiti saan a makaawat no ania daytoy, kiddawenda ti pannakaisawangna iti layman’s term wenno daytay nalaklaka a maawatan a saan a makaulaw.
Saan met a kayat a balbaliwan wenno buniagan lattan dagiti weather forecaster no awan ti pammalubos dagiti ‘intellectual’ wenno pagnunumaran ti sapasap. Isu nga storm surge lattan.
Adda pay ketdin pannakasemsem dagiti netizen no ania a talaga ti kayat a sawen ti storm surge. Adda pay ti nangiyebkas iti rurodna: “Kasalanan yan nung expert. Nagpapaka-intellectual kasi at nangangatwiran pa na hindi raw niya pwedeng gamitin yung word na tsunami. Pwede naman sabihing PARANG tsunami. Intellectual na walang common sense. Kung kinalimutan muna niya yung pagpapaka-intellectual, gumamit ng common sense at gumamit ng layman’s term nabawasan sana ang casualties.” Ti nakaay-ay-ay a napasamak nga indateng ni monster typhoon Yolanda iti kayatna a sawen.
Adda met kalintegan dagiti netizen nga agisawang iti kayatda nga isawang ta agnanaedtayo la ngarud iti demokratiko a pagilian, kasta met a balido ti rason dagiti weathermen.
Kuna ni Dr. Carlos Primo David, maysa a geology professor iti University of the Philippines-National Institute of Geological Sciences (NIGS). Addaan iti Ph.D. in Environmental Science and Geology manipud Stanford University ken project leader of Climate X: “… pataudenna ti umatipukpok a debate no daluyong ti maitutop a Filipino a balikas ti storm surge ngem saanen a pagsisinnukatan iti argumento ti itdenna a peggad ket kasapulan nga agtignaytayon (agpanunot iti kasayaatan nga aramiden) sakbay a mapasamak manen (kas iti didigra nga impaay ni Bagyo Yolanda).
Apay a saan a kayat nga ipatarus dagiti weathermen iti layman’s term?
Impalawag ni Cecilia Monteverde, assistant weather services chief of the Philippine Atmospheric Geophysical and Astronomical Services Administration (PAGASA), a pininsarda kano nga ipatarus dayta a banag, isu a nagaw-awisda pay kadagiti kameng ti media ken dagiti linguists.
Ti storm surge ket nabayagen a napaspasamak iti kallabes. Kadagiti naglabas a tawtawen, saan unay a napopular ti termino ket no ipatarus man bilang, saan met laeng a makatulong (iti pannakaawat).
Dagiti linguists kano ti nangikeddengen, kuna ni Monteverde, “The linguists said that we better stick to the English term if the people will find it hard as well to understand the Filipino translation.”
Isu a saan a napasamak iti laymanizing. Ta uray no ipatarus iti bukod a dila no saanto met la a nalawag a maawatan, nasaysayaat no kastanan!
Kadatayo nga Ilokano, nabayagen a mapaspasamak a saantayo nga ipatarus iti bukod a dila ti English a termino no isunto met la nga isu a saan a maawatan; por ehemplo, ti hall of fame, kastana lattan, saanen nga ipatarus iti layman’s term. Iti panaglabas iti panawen, dumtengto met laeng iti pannakaaawat no naynay nga aglabas iti dila.#


text:
Etanol
Ti etanol makunkuna pay a ti etiliko nga alkohol, puro nga alkohol, alkohol ti bukbukel, wenno mainum nga alkohol, ket maysa a nalaka nga agbalbaliw, aggil-ayab, awan maris a likido nga adda ti estruktural a pagannurotan iti CH3CH2OH, kankanayon daytoy a naipangyababaan a kas ti C2H6O. Daytoy ket sikoaktibo a druga ken maysa kadagiti kaduogan a naamammuan a pangpalpaliwa a druga, ti etanol ket agpataud ti kasasaad a naamammuan a kas ti pannakabartek ti alkohol no inumen daytoy. Daytoy ket ket kalatakan a kas ti kita ti alkohol a mabirukan kadagiti mainum nga alkohol, daytoy ketmaus-usar pay kadagiti termometro, kas maysa a panagnawnaw, ken kas maysa a sungrod. Iti sapasap a panag-usar, daytoy ket simple laeng a tinawtawagan ti alkohol wenno arak.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Etanol iti Wikimedia Commons


text:
Yuri Gagarin
Ni Yuri Alekseyevich Gagarin (Ruso: Ю́pий AлekcéeBич ГarápиH[1]; IPA: [ˈjʉrʲɪj ɐlʲɪˈksʲejɪvʲɪtɕ ɡɐˈɡarʲɪn]; 9 Marso 1934 – 27 Marso 1968) ket maysa idi a Sobiet a piloto ken kosmonauta. Isu idi ti immuna a tao a nagbanniaga a napan idiay akin-ruar a limbang, idi ti Vostok a lugan ti limbang ket nakalpas ti maysa a pagliklikmutan ti Daga idi 12 Abril 1961.
Ni Gagarin ket nagbalin a maysa nga internasional a selebridad, ken nagungunaan idi kadagiti adu a medalia ken dagiti titulo, a mairaman ti Banuar ti Kappon ti Sobiet, ti kangatuan a pammadayaw ti pagilian. Ti Vostok 1 ket nangmarka nga is-isu laeng ti luganna ti limbang, ngem nagserbi a kas reserba a tripulante ti mision ti Soyuz 1 (a kinanungpalan ti didigra a panakaibangga). Kalpasan daytoy ni Gagarin ket nagbalin a deputado a drektor nga agsansanay ti Sentro ti Panagsanay ti Kosmonauta idiay ruar ti Moscow, a kalpasan daytoy ket naipanaganan kaniana. Ni Gagarin ket pimmusay idi 1968 idi ti panagsansanay a MiG 15 a jet a pinilotona ket naibangga.
Dagiti linaon
Nasapa a biag[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Yuri Gagarin ket naipasngay idi idiay purok ti Klushino idiay asideg ti Gzhatsk (naipanaganan kenni Gagarin idi 1968 kalpasan idi pimmusay), (itan ket idiay Smolensk Oblast, Russia), idi 9 Marso 1934.[2] Dagiti nagannak kaniana, ket ni Alexey Ivanovich Gagarin ken ni Anna Timofeyevna Gagarina, ket nagtrabtrabahoda iti kolektibo a pagtalonan.[3] Urayno nailaslasinda kadagiti reporta babaen ti nbaliaks a naipatarus ti Inggles a kas "mintalon", isuda idi ket saan a dagiti "mintalon". Ni Anna Timofeevna ket naamammoan idi a kas maysa a nalaeng nga agbasbasa, ken ni Aleksej Ivanovich ket maysa a nalaing a allawagi. Ni Yuri ket isu ti maikatlo kadagiti uppat nga ubbing, ken ti kinauna a kabsatna a babai ket timmulong a nagpadakkel kaniana bayat a dagiti nagannak kaniana ket nagtrabtrabahoda. A kas dagiti riniwriw a tattao idiay Kappon ti Sobiet, ti pamilia a Gagarin ket nagsagsagaba idi las-ud ti panagsakup ti Nazi idi Maikadua a Sangalubongan a Gubat. Kalpasan idi ti maysa nga opisial ti Aleman ket innalana ti balayda, ti pamilia ket nangipatakder ti bassit a kalapaw nga idiay ti naggigiananda ti maysa a tawen ken siam a bulan aginggana ti panapatingga ti panagsakup.[4] Dagidi dua a kinauna kakabsatna ket naipammatalawda idiay Nazi nga Alemania para iti panagtagtagabu idi 1943, ken saanda a nagsubsubli aginggana ti kalpasan ti gubat. Idi 1946, ti pamilia ket immalisda idiay Gzhatsk.[4]
Karrer iti Sobiet nga Aero Puersa[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi isu ket maysa nga agtutubo, ni Gagarin nagbalin a nagayayat iti limbang ken dagiti planeta.[5] Kalpasan ti panagbasa ti maysa a tawen idiay teknikal nga Eskuela ti Propesion idiay Lyubertsy, ni Gagarin ket napili idi para iti adu pay a panagsanay iti maysa a nangato a teknikal nga eskuela idiay Saratov. Bayta nga adda idiay, isu ket kimmappon iti "AeroClub", ken nakasursuro nga agpatayab ti maysa a nalag-an a maipatayab a lugan, ti maysa a pagliwliwaanna a nakakapkapanan ti kaaduan a panawenna.
Idi 1955, kalpasan ti panagturposna ti teknikal a panagbasbasaa, isu ket simmrek ti panagpatayab a panagsanay iti milisi idiay Eskuela ti Piloto ti Orenburg. Bayat nga adda idiay naamammuanna ni Valentina Goryacheva, nga isu ti inasawan idi 1957, kalpasan ti panakagun-odna ti piloto a payakna iti maysa a MiG-15. Kalpasan ti panagturpos, isu ket naipatudonan idiay pagpatayab. Isu ket nagbalin a maysa a Teniente iti Aero Puersa ti Sobiet idi 5 Nobiembre 1957; idi 6 Nobiembre 1959 isu ket nakagun-od ti ranggo iti Kangatuan a Teniente.[6]
Karrer iti Sobiet a programa ti limbang[urnosen | urnosen ti taudan]
Panakapili ken panagsanay[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi 1960, kalpasan ti panabirbiruk ken ti maysa a pamay-an ti panagpili, ni Yuri Gagarin ket napili idi a kinaduaanna dagiti 19 a piloto para iti Sobiet a programa ti limbang. Ni Gagarin ket napilpili par aidi para kadagiti nalalaing a panagsanay a grupo a naamammoan a kas dagiti Sochi nga Innem, a dagitoy ti nagtaudan a nakapilian dagiti immuna a kosmonauta ti Vostok a programa. Ni Gagarin ken dagiti prospektibo a kandidato ket naisuheto kadagiti eksperimento a naidaremdem a mangpadas ti pisikal ken sikolohikal a kaibturda; isu ket napan pay ti panagsanay para iti sumaruno a panagpatayab. Manipud kadagiti duapulo a napilpili, ti dimteng a napili para iti umuna panagpatayab ket ni Gagarin ken ni Gherman Titov gapu kadagiti kalaingda iti las-ud ti kadagiti panagsanayda ken dagiti pay maipapan ti bagi a panakaidasig — ti pagyanan ket limitado idiay bassit a pagmanehuan ti Vostok, ken dagitoy dua a lallaki ket pandekda. Ni Gagarin idi ket 1.57 metro (5 ft 2 in) ti katayagna.[3]
Ipupusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi 27 Marso 1968, bayat a kadawyan nga agsasanay iti panagpatayab manipud idiay Pagpatayaban ti Chkalovsky, isu ken ti instruktor ti panagpatayab a ni Vladimir Seryogin ket pimmusay iti maysa a pannakaitupa ti MiG-15UTI idiay asideg ti ili ti Kirzhach. Dagiti bangkay ni Gagarin ken ni Seryogin ke nakremado ken dagiti dapo ket naipunpon kadagiti diding ti Kremlin idiay Nalabbasit a Kuadrado.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti umuna a naganna ket sagpaminsan a naitrasliterado ti Yuriy, Youri, ken Yury.
- ^ Hanbury-Tenison, Robin, ed. (2010). Dagiti Nalatak nga Eksplorador. Londres: Thames & Hudson. p. 270. ISBN 978-0-500-25169-0.
- ^ a b Tito, Dennis (13 Nobiembre 2006). "Yuri Gagarin". Oras Europa babaen ti Time.com. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 26 Marso 2008.
- ^ a b Moskvitch, Katia (3 Abril 2011). "Ti Klushino ni Yuri Gagarin: Ti naliplipata a a balay ti naisalaysayan ti limbang". BBC News. Naala idi 4 Abril 2011.
- ^ French, Francis; Burgess, Colin (2007). Into Idiay Naulimek a Baybay: Dagiti Nangiyununa ti Limbang a Panawen, 1961–1965. Lincoln: Unibersidad ti Nebraska Press. p. 2. ISBN 0-8032-1146-5. OCLC 71210133.
- ^ (iti Ruso) "Юpий AлekceeBич ГarapиH". Astronaut.ru. 11 Hulio 2007. Naala idi 30 Marso 2008.
Dagiti taudan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Bassin, Mark; Kelly, Catriona, dagiti ed. (2012). Soviet and Post-Soviet Identities. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 140–141. ISBN 1-107-01117-5.
- Gavrilin, Vyacheslav Mikhailovich (1973). Sportsmen of the Soviet Army. Moscow: Novosti Press Agency. OCLC 23374154.
- Siddiqi, Asif A (2000). Challenge to Apollo: The Soviet Union and the Space Race, 1945–1974. Washington, D.C.: NASA. OCLC 48909645. SP-2000-4408. Part 1 (page 1-500), Part 2 (page 501-1011).
- Hall, Rex; Shayler, David (Mayo 2001). The rocket men: Vostok & Voskhod, the first Soviet manned spaceflights. Springer. p. 350. ISBN 1-85233-391-X.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Jenks, Andrew L (2012). The Cosmonaut Who couldn't Stop Smiling: The Life and Legend of Yuri Gagarin. Northern Illinois University Press. ISBN 978-0-87580-447-7.
- Cole, Michael D (1995). Vostok 1: First Human in Space. Springfield, NJ: Enslow. ISBN 0-89490-541-4.
- Doran, Jamie; Bizony, Piers (1998). Starman: The Truth Behind the Legend of Yuri Gagarin. London: Bloomsbury. ISBN 0-7475-4267-8.
- "S. P. Korolev. Encyclopedia of life and creativity" – edited by C. A. Lopota, RSC Energia. S. P. Korolev, 2014 ISBN 978-5-906674-04-3
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti inadaw a sasao a mainaig kenni Yuri Gagarin iti Wikiquote (iti Ingles)
Midia a mainaig kenni Yuri Gagarin iti Wikimedia Commons


text:
STO. DOMINGO, Ilocos Sur – Napilaan iti kaso a double murder ti maysa a barangay kagawad mainaig iti pannakapaltog ti dua a kalugaranna iti barangay Naglaoaan ditoy nga ili idi rabii ti Disiembre 23.
Napilaan iti kaso a double murder iti provincial prosecutor’s office ni Adriano Tacla y Tacla, 50, naasawaan, barangay kagawad, residente iti Barangay Naglaoaan ditoy nga ili gapu iti pannakapapatay da Michael Briones y Villegas, 25, baro, mangisursuro, ken Herwin Antonio y Tablatin, 27, naasawaan, agpada a kalugaran ti suspek, iti Puerto Beach road a sakup ti nadakamat a barangay idi agarup 9:30 ti Disiembre 23.
Segun iti inbestigasion, bayat ti kaadda ti suspek ken ni Barangay Captain Edmund Taruna iti outpost a naipasdek iti nasao a barangay road, immasideg dagiti biktima ket dinamagda no apay a nagtagiarmas ni Tacla ken no ania ti basolda.
Mapapati a nagpudot ti suspek ket pinaltoganna dagiti biktima iti sumagmamano a daras a nakasugsugatan ti nadumaduma a paset ti bagi dagitoy.
Naitaray dagiti biktima iti Metro Vigan Cooperative Hospital, Bantay ngem pimmusay ni Antonio bayat ti pannakatamingna. Pimmusay met kalpasanna ni Briones.
Inaresto dagiti nagresponde a polis ni Tacla iti balayna ket naipan iti police station.
Nairaman met a naaresto ni Dexter Briones y Villegas, 20, baro, residente met laeng iti nadakamat a barangay, kalpasan a nakumpiska kenkuana ti maysa a cal. 45 nga addaan iti maysa a magazine assembly a naglaon iti 6 a bala para iti cal. 45.
Mapapati nga imet ni Briones ti nasao a cal. 45 idi immasideg kadagiti polis bayat ti panagimbestigada iti nakapasamakan ti krimen.
Kabayatanna, insuko ni Taruna ti maysa a cal .45 a nagmarka iti Armscor nga addaan iti maysa a magazine assembly a naglaon iti pito a bala para iti nadakamat a kalibre a mapapati a naaramat ken insuko ti suspek.
Nakarekobre pay dagiti inbestigador iti maysa a magazine assembly, 13 a kapsula, 2 a live a bala ken maysa a buli para iti cal. 45.
Taktakuaten pay dagiti inbestigador no ania ti motibo ti pammaltog.#


text:
Ania, maiparit ti agsao iti Iluko?
KABAYATAN iti yaalsa dagiti rehional a lenguahe kontra iti English, kustounay met ti namsakaan ni Tagalog=P/Filipino iti rehion amianan. Napartak la unay iti inna panagwaras. Kasla apuy a nagkayamkam.
In-inut ti panagrunot ti dila ni Ilokano. Kasla agrungrong. Wenno beggang nga in-inut nga umpaag agingga ipalaiston ti angin ti dapo. Ket iti masungad nga aldaw, maysanto laengen a pakasaritaan. Napait a pakasaritaan. Pakasaritaan a mantsa ti puli. Tumaud ti crisis identity.
No dadduma, ut-utobek a nalaing dagiti rason no apay a napartak ti panagrunot ti Iluko kadagiti key cities iti Amianan:
No ag-Ilukoka, maawatandaka a dagus, aniaman ti lenguahena. Ti Iluko iti pagsasabatan. Ti lenguahe a pagkikinnaawatan. Dagiti di Ilokano, pilitenda iti agsursuro wenno umawat iti Iluko.
Isu a sinursuro ni Pangalatok ti ag-Iluko. Kasta met kadagiti nasurok a sangagasut a tribu iti Cordillera nga addaan iti pinullo a lenguahe. Agsasabatda iti Iluko tapno agkikinnaawatanda. Iluko amin a sao.
Cordilleran Iluko. Highland Iluko a kuna ni kalatakan a historian ken linguista iti siudad, Dr. Morr Pungayan. Katulad la unay ti Cordilleran Iluko ti Iluko dagiti
“Apay mettenen, piman! Madiyo ti agayab-ayab ta nakiumay mit siak!”
“Naimas-imas ti ulokmo ya! Liingenda pay la sika?”
“Win koma a, piman! Ta napadas-padasak mit ti agdigos iti kumamat-kamat a danum!”
“Intakonto manenen a!”
Napukawpukaw, este, dika met ngata a mapukaw, ta nalawag met latta a maawatan ti Cordi Iluko, saan?
Kadagiti tungtongan, Cordi Iluko latta ti mangngegmo, uray iti amin a suli.
1995. Napalabas ti nasurok a maysa a dekada. Nagbaliwen ti pul-oy ti angin. Saanen nga iti Iluko iti pagsasabatan no di ket iti Tagalog=P/Filipino.
“Idi a, wen, agbasakami iti Bannawag tapno makasursurokami nga agsao iti Ilokano (ti terminona, ken generally). Ta di met agkikinnaawatan no di agilokano,” inyisem iti baket iti simmangbayanmi iti dakkel a balay iti Brgy. Brooks Point iti siudad, idi inyam-ammonak ti Ibanag (i-Abulog) a kumparik, a kas mannurat.
Bimmattaway ti agiluko. Immadu dagiti Anggalog. Itoy a panawen, hybrid ti Iluko. Kadagiti agtutubo, narasayen. Ad-adun ti Tagalog. Ket iti sumaruno pay a dekada, wenno ab-ababa pay ngata, ti Tagalogton a kas lingua franca ti siudad.
URDANETA.
“Apay ngay, ket no kai-Ilokanoan met ti Urdaneta? Apay a Tagalog ti saoyo?”
“Adun ti Tagalog sadiay.”
“Insurom met dagiti annakmon?”
Nagkatawa laeng.
No agbakasionda ditoy
“Apay nga isurom ti Tagalog kadakuada ket Ilokanokayo?” inulitko iti naminsan.
“Iparit ti maestrada no agilokanoda! Mamultada pay a!”
Annayko!
“Tapno saandanton a agbeddal, di isuron kadakuada.”
No further comment.
“Pagsilsilawanmi idi tukak, ditoy a lugar. Kataltalonan. Dayta rangtay dita laud, iti sirokna ti pagsayotak iti agsapa sakbay nga innak agiskuela. Kasilpo dayta a karayan ti sabangan idta laud, daydiay rangtay iti abay ti
“Tagalogda met gayam ditoy, papang!” Indillawnan idi nalikmotmin ti akimbaba a kadsaaraan ti mall. Addakamin iti ngato. Serkenmi amin a puesto. Agbuybuyakamin iti ladawan kadagiti paskil kadagiti sinean.
Yos. Naiyaw-awanak, iti kaiistoriak iti napalabas!
“Tagalogda aya?”
“Dimo napansin? Amin a napananta…” Napansin. Idtoy siudad, natayen a balikas dayta nadlaw.
Inserrekko iti department store. Nagintatawarak iti sopa. Agsasaokami latta ti buridekko iti Iluko. Palpaliiwek met ti saleslady. Pagamuan, nagsao iti Iluko ngem nakapsut. Kasla binawina met laeng a dagus iti inna panag-Iluko kalpasan a nagtalangkiaw. Kasla adda kabutengna.
Ti ur-urayek a gundaway a mulmulmulan ti mugingko!
“Apay nga agtag-Tagalogkayo ket Ilokanokayo met? Ilokano met ti
“Patakaran ngamin, kuya. Tagalog ti panagsaomi kadagiti amin a customer.”
“Tapno maawatan amin a kustormeryo, kasta kadi?”
“Wen, kuya.”
Saanakon a nagdamag.
Uray no awan ti gagarak, nagpa-Candonak. Nagpaliiw iti uneg ti mall. Ket natakuatak, a Tagalog ti saludsod no ania ti gatangem.
Iti mabiit, addanton ti mall met dita Narvacan. Mabangon idiay Brgy. Limmansangan. Addanto la ketdi met ti posiblena, ti tagalogization a mapasamak.
Kadagitoy nga eksperiensa, adda ti tallo a kangrunaan a rason no apay a nasaknap la unay ti tagalogization kadagiti key cities.
1. Edukasion. Iparit ti eskuelaan iti panagsao iti Iluko, ngem no Tagalog ket saan
2. komersialismo ken negosio
3. migration
1) EDUKASION. Iparit ti eskuelaan (iti high school) iti agsao iti Iluko. Multa, piso tunggal balikas! (Iti agdama a panawen.)
Nasken nga English wenno Tagalog. Kangrunaanna la unay ti English. Ngem iti panagsasarita, mabalin ti Tagalog wenno English wenno Taglish.
Early martial law days.
Pinadasko idi nga inlaban ti kalintegak nga agsao iti Iluko kadagiti napili a lugar: alley, ground, library, wenno iti ababa a pannao, no saan a madama iti klase. No madama ti klase, speak English! Wenno Tagalog no isu.
Ngem, napaayak. Ngamin, kas panangilawlawag ti Sister Principal, adda pinirmaak a weaver, sakbay a nagenrolak a surotek amin a pagannurotan, reglamento ken pagayatan ti eskuelaan. Binasak nga immuna sakbay a pinirmaak. (Wen, aya.) Iti panangpirmak, immannugotak. Ania pay iti naaramidak? Reglamento ti eskuelaan ti speak English. Nagdadakkel dagiti maisurat iti pader ken iti ngatoen ti pisara.
Awan iti masaok itoy a banag iti eskuela publika.
Idi elementariakami, Iluko ken English ti medium of instruction. Adda pay la idi Iluko a libro, a para kadagiti gred wan.
Iti sekondaria, nanayunan ti dua, naikkatan ti maysa! Ania daytoy?
Maiparit ti Iluko, ngem saan ti Tagalog. Sa ket simmapit pay ti Spanish a subject! (Naikkat a subject idi addaakon iti maikadua a tukad).
Ayyuya ngay? I’d rather speak English than Tagalog! kunak metten a. Mamultaka iti binting. Nangina dayta binting ta maminliman a plete iti kalesa. Wenno nikel laeng ti sangapug-ong a singkamas wenno sangaagpa nga unas a kabukaben iti panagawid a magmagna. Sangakilometro ti watiwat ti
Eksperiensa daytoy a kas estudiante iti private school.
Itoy a punto, agsao wenno agsursuro ti anak iti ganggannaet a sao: Tagalog wenno English wenno isuda a dua. Awitda daytoy nga inda panagsursuro iti balbalayda wenno kadagiti ummongda, tapno adda makasursuroda a naimbag. Tapno agbalinda a fluent.
Iti pamilia, awan ngata ti nagannak a mangiparit wenno manglapped iti anak nga agsao iti English wenno Tagalog no kayatna iti agsao. Ngamin, ammo met dagitoy a nagannak, a mamulta ni anak no agsao iti Iluko iti eskulaan. Isu a bay-anna lattan nga agsaoda iti Tagalog wenno English tapno makasursuroda. Wenno saan, ket korihirenda iti inda panagsao tapno agbalinda ketdi a fluent. Ultimo aso ken pusa ken aniaman a pet, ket English no di man Tagalog ti pannakisarita.
Ta asino koma ti nagannak a mayat a maudi ti anakna iti eskuelaan? Asino met ti nagannak a kayatna ti anakna a maudi wenno iti worst, ket maawagan ti anakna a kuneng, munnel, tabbed, dagmel ken bobo ta dina ammo ti agsao iti Tagalog ken English iti eskuelaan?
Ken, asino ti makapaneknek a ti dina ammo ti agsao iti fluent English ken Tagalog ket kuneng, munnel, tabbed, dagmel ken bobo?
(Saan met ngata a kuneng, munnel, tabbed, dagmel ken bobo dagiti Hapon, Espaniol, Aleman, Frances ken dadduma pay a non-English speaking country, lalo dagiti nararang-ay a nasion. Ngem ni P/Filipino, a maikatlo a kaadduan iti agsasao iti English ket mamirmiraut? Diak a maawatan!)
Itoy a siapel ken situasion, nangurungoren ni Iluko. Nangulitagtagen. Nagkuripaspasen, agingga matayton.
Ngarud, iparit ti eskuelaan ti agsao iti Iluko. Maysa kadagiti dakkel nga ilgat ti pannakatay ti bukod a lenguahe.
No dadduma, mismisuotak ti pasamak: mapantayo iti eskuela tapno agadal ken manayunan iti ammo. Ngem apay itan a mapantayo iti eskuelaan tapno patayentayo met ti bukodtayo a dila? (
Saan kadi nga adda ti dakkel a biddut dita wenno siak iti nagbiddut iti dakkel?
Wenno pudno, ket ngata a, a ti sistema ti edukasion ket pinatayna dagiti rehional a lenguahe? Wenno, ngata a, depektibo ti sistema ti edukasion iti kinaadun dagiti masirib ken maimpluensia a mangtimtimon?
2) KOMERSIALISMO. Idi sakbay a naipatakder ti Shoe Mart iti Baguio, dakkel nga ilgat ti agsasao iti Iluko. Ngem iti isasangbay ti SM, a timmipon iti grupo da Maharlika Livelihood Center, Center Mall, Abanao Square ken Cooyeesan Mall, nakaparpartaken ti panagbassit ti ilgat ti agsasao iti Iluko.
Iti Urdaneta, ti Magic ken CSI mall ket manipud iti
Dagitoy a mall iti nangiyeg kadagitoy a luglugar kadagiti non-Iluko speaking. Natural, Tagalog ti lingua franca. Iti panagtulid ti panawen, ad-addan a narimbawan ti Iluko.
Isu a dikan masdaaw no mapanka iti mall kadagitoy a lugar, no Tagalog iti pannakisaoda kenka, iti dua a rason: a) saanda nga Ilokano; b) reglamento ti management a kas marketing technique.
3) MIGRATION. Dakkel ti ilgat ti migrasion a paset ti tagalogization. Umuna, dagiti non-Iluko speaking nga empleado dagiti mall ken ti pamiliada nga awitda ta adda la ngarud dita ti trabahoda. Maikadua, umad-adu nga umad-adu ti papolasion dagiti Muslim traders ken dadduma pay a non-Iluko speaking traders kadagiti nadakamat a lugar. Ket agsasao met dagitoy ti Tagalog. Dakkel met ti impluensia nga ibunga ti ilgatda. Maikatlo, gapu ta adda ti trabaho a masapulan (kadagiti mall) adu met iti dumayo a makipagnaed, iti dua a rason: agnegosio ken agtrabaho.
Favorable ti komersio ken negosio no adu ti tao. No adu ti komersio ken negosio, adu met ti trabaho, siempre.
Agpaamianan ti tugot ti tagalogization. Napartak la unay iti inna panagsaknap.
Kadagiti laengen tallo nga a nainaganan nga ilgat, ket umanayen a mangpatay ti lenguahe ni saluyot.
No damagem no kasano a lappedan ti tagalogization, saanko a masungbatan dayta. Ngamin, addaanak met iti tallo a rason.
1) diak a nasursuro dayta iti eskuelaan, ta ti nasursurok ken no kasano ti agsao iti gangganaet a lenguahe (a di siaannugot ti riknak ken napilitanak laeng tapno maliklikak ti multa a binting tunggal balikas.)
2) obligadoak met nga agsao iti Tagalog iti pagtagilakoak iti nateng ken prutas, ta amkek met a panawandak ti/dagiti customer ken didak gatangan no didak maawatan wenno mabainda a gumatang no dikam agkinnaawatan
3) daytoy a parikut ket saanko a kabukbukodan a parikut no di ket sapasap. Ngarud, sapasap met laeng koma wenno kaadduan iti agtignay, a saan ket a sisiak wenno sumagmamano laeng. Kas indibidual, kas ama, kas writer, kas komersiante, kas umili, adu ken adu a banag ken immatang ti nasken nga iseksek iti priority.
Maibilang met ngata daytoy a sinurat, a kas umuna nga addang iti taldiap ken tignay maipapan iti ipapatay ti bukod a dila….#


text:
SAN FERNANDO CITY – Kasapulanen a maiyawat ti gobierno nasional dagiti karina kadagiti barbarangay a dinanon ti Kapit Bisig Laban sa Kahirapan (KALAHI) Caravan, daytoy ti kinuna ni Regional Development Council Chairman ken Ilocos Sur Governor Deogracias Victor “DV” Savellano iti kaudian a taripnong ti RDC Region I itay lawasna.
“Masapul a makasaotayon ti gobierno nasional tapno matungpal metten daras dagiti karida kadagiti barbarangay ket masagrap ken mausar metten dagiti umili dagitoy,” kinuna ni Savellano.
Kinuna ti gobernador nga adu a kari idi pay 2002 ti saan pay a naiyawat agingga ita ket daytoy ti makaigapu no apay nga inruginan ti Kakailian nga Agnaed iti Barangay Sangsangkamaysa nga Agrang-ay Tayo (KABSAT) Outreach Program, ti lokal a bersion ti KALAHI iti bukodna a probinsia tapno dagus a maited dagiti dawat dagiti barbarangay.
“No ngamin panay kari laeng a saanto met laeng a maited, nasaysayaat la a saantayon a mapmapan,” innayon pay ti gobernador.
Iti kaudian a data a resulta ti dua a poverty mapping ken orihinal a KALAHI areas, adda 20 nga ili iti Rehion I a nairaman iti Priority I. Karaman ditoy ti Nueva Era, Adams, Carasi, Pagudpod, Pasuquin, Bacarra ken Espiritu iti Ilocos Norte; Sugpon, Sigay ken San Emilio iti Ilocos Sur; Bagulin, Santol, Burgos ken Tubao iti La Union ken dagiti ili ti Urbistondo, Aguilar, Infanta, San Quintin ken Basista iti Pangasinan.#


text:
CANDON CITY – Tallupulo ket uppat a mannalon manipud iti 13 a barangay ditoy ti nagadal iti baro a teknolohia iti panagtaraknan iti kalding.
Segun ken ni Rey Gacusan, agricultural technologist ti City Agriculture Office, karaman dagiti nagadal iti panagtaraknan iti kalding iti 27 a lawas dagiti mannalon manipud iti Barangay Ayudante, Bagani Gabor, Tablac, Balingaoan, Patpatta 1st, Villarica, Langlangca 2nd, Caterman, San Andres, Paypayad, Palacapac, Calaoan, ken Oaig Daya.
Kinuna ni Gacusan nga adda 16 a mestiso a kalding a para manada, 8 ti naggapu iti city government ken 8 manipud iti agriculture office ti Region 1.#


text:
Salaysay ni Rilo Bedo
Maudi a paset
Kadatayo nga ordinario nga umili, awanantayo met ketdi iti kalintegan a mangibaga no dakes wenno saan dagiti indibidual iti bideo. Matdatayo laeng a masdaaw no ania ti rason nga alaanda pay laeng ti pribado nga aramidda a di mapukaw dayta risgo a mabalin nga ag-leak iti publiko dayta a bideo.
Wen nga agpayso, apay pay laeng ngata nga alaan iti bideo dagiti indibidual dayta nga aramidda?
Adtoy man dagiti sumagmamano a rason a kas kuna dagiti eksperto.
Umuna, adda kano dagiti indibidual nga ad-adda a “mariing” ti riknada no kasta a mabuybuyada ti bagida a mangar-aramid kadaytoy. Kasla isu ti apuy a mangsilmut iti riknada tapno ad-adda pay a gumayebgeb ti essemda iti partnerda.
Maikadua, kayat dagiti indibidual nga addanto pakalaglagipanda. Iti biag, dumteng dayta panagtaeng a di masasaan. Inton dumteng dayta dagiti aramid idi agkabannuag pay laeng ti rikna, narigaten wenno saanen a maannong/maaramid. Ket tapno addanto mangipalagip kadagiti nasasam-it a kanito a naglabasanda, irekordda wenno alaanda ngarud iti pakalaglagipanda dagitoy a pagteng.
Kas met laeng kano iti panagalatayo iti ladawan idi nagpabuniagtayo, nagkasangay, nagkallaysa, nagturpos wenno napadayawan iti tay-ak a sinerrek dayta panangala iti bideo. Ta iti panawen ti panagtaeng, balitokto dagitoy a lagip a subliasublianan.
Maikatlo, mabalin a dagiti indibidual, boringen iti panagriknada ti ar-aramidenda. Kayatda, adda koma kabarbaro a maaramid a mangpadalluyon iti essemda. Ket dayta panangala iti bideo iti aramidenda ti maysa a mabalin a mapanunotda.
Maikapat, pagbalinen daytoy dagiti indibidual a rangtay tapno agsikatda. Tapno mapagsasaritaanda. Kasta ngata dagiti “nalaesen” nga artista?
Ngem diak man maibus a panunoten a dayta ti rason a mapanunotda tapno agsubli manen ti kinaaweng dagiti naganda.
Maudi, mabalin a kunaen dagiti indibidual a normal laeng daytoy a banag. Awan bibiangda no mabuya ti kaaduan ti affair-da. Kasla pay ketdi kano manayonan ti “essemda” no kasta a pagpipiestaan ti umili ti pribado nga aramidda.
Hmm, addada gayam kasta nga indibidual.
Addada pay kaso a limed a maal-ala dagitoy a bideo tapno, iti biang dagiti agnobio, maaramatto a pang-black mail ti lalaki (kaaduanna) iti partnerda tapno saanto a sinaan daytoy . Wenno rangtayna a mangkiddis iti pagbiagna aglalo no adda kunkunaen ti pamilia ti biktima a babai. Aglalo la ngaruden no adda asawa daytoy a babai.
Kuna ni Dr. Michele Berman, editor ti blog a Celebrity Diagnosis, “as long as the activity is consensual and causes neither party distress or impairment, it’s their business and nobody else’s.”
Nalawag met ngatan. Isu a ditayon pagibusan iti oras dagitoy a paspasamak. Idiantayo a pagpapatangan dagitoy. Napipia nga amang nga italimudoktayo ti imatangtayo iti pagimbagan ti sibubukel a pamiliatayo.
Kadagiti met indibidual nga agar-aramid kadagitoy, siguraduenda latta koman a di agwaras daytoy a pribado nga aramidda babaen iti internet. Tratuenda a nakapatpateg unay dayta a banag a “nakaidalimanekan” ti aramidda. Dida ipalubos a maala ti sabali. Ta isudanto met laeng ti ad-adda pagdas-alan ti madi nga ibungana iti kanito nga ag-leak daytoy.#


text:
No ababat’ nagan, adayot’ pakaribukan
Ania ti pagdumaan ti atiddog a nagan ken iti ababa? Dakkel. Narikut a paggidiatan. Makaulaw. Uksobenna ti adu a babawi. Dagiti babawi a di maiturturog iti adu a rabii. Parasay dumteng ti sennaay wenno saibbek a mangpisang ti makapleng nga ulimek ti kaltaang ti rabii. Saan laeng a dumteng iti korte iti pagdumaan no dipay ket pukawenna ti panawen. Balitok met ngarud iti tunggal oras. Ta iti tunggal oras, adu dagiti agtuktok nga opurtunidad a nasken koma a tukmaan nga insigida. Maminsan met la ngarud nga agtuktok ti opurtunidad. No daytoy ket timmayaben wenno napalusposanen, saanen nga agsubli kenka daytoy ta naikutanen ti sabali. Saanen ng a umay kenka mangulit. No agsubliman bilang, saanen a kas iti sigud. Saan met a mabalin a kunaen nga agurayka biit opurtonidad ta tarimaanek la bassit ti naganko, dimo mabalin a kunaen. Saan a mabalin a pagurayen. Saan a mabalin nga igawid kabayatan iti panangasikasom dagiti timmaud a a parikut a pinarnuay iti atiddog a nagan.
Atiddog a nagan. Parnuayenna ti parikut? Saan laeng a ti mismo a makinnagan no agbiddut. Uray dagiti nagannak kenkuana ket agparikut. Uray dagiti titsersna ket agparikut. Uray dagiti employer no sumrek ti trabaho no addaan iti sulsulit ket ipalapalna ti resume. Uray dagiti empleado ket masemsem iti kaatiddog a nagan gapu iti kinakurang ti espasio a pangisuratan. Ngem ti kakaruan nga agsagaba iti kinaatiddog ti nagan ket dagiti pre-school teachers. No adu ken nakaat-tiddog ti nmagan, marigatanda a mangisuro ti ubing a mangsurat ti naganna. Ket no maisuratna met bilang, gapu iti kinaatiddogda, daydiay laonen ti maysa a linia nagbalinen nga uppat no dipay ket dandani mapno ti papel. No dadduma, addanton ti kuestion namber three, agisursurat pay laeng ti naganna ti ubing. Posible met laeng nga uray dagiti nagannak ket adda latta met ti dumteng kadakuada a panaggudeng a panangisurat iti atiddog a nagan. Pagangayanna, dayta a biddut ket inulsan iti dakdakkel manen a biddut.
Ania ti biddut iti atiddog a nagan? Ania ti bentahe ti ab-ababa a nagan? Nalaklaka a dumteng ti panagbiddut ti at-atiddog a nagan ngem ti ab-ababa. Ad-adayo ti panagbiddut ti ababa laeng ti naganna.
Kas pagarigan koma daytioy a nagan ti am-ammok: Perceverandine Antoinette Chrysanthemum Magnolia de los Concepcion Buenaventura. No kastoy ti kaatiddog ti naganna ti anak, iti pay laeng panangirehistro, nakamisuoten ti empleado ti registrar office gapu iti kaatiddog iti isuratna. Lalo no agkurang ti espasio iti pangisuratanna. Iti rigatna iti amin a karirigatan, no nagbiddut iti uray maysa laeng a letra kadayta atitiddog a nagan, nalpaskan anak, dimtengen kenka ti parikut. Isu a nagadu ti court proceeding maipapan iti pannakasimpa ti nagan. Mano ti magastos iti court proceeding iti family court? Dakkel a gatad dayta. Dayta nagan iti ngato, pudno a nagan ti tao dayta. Gapu ta nagatiddog ti impanagan dagiti dadakkelna, ta nagbalin nga uso ti atitiddog ken komplikado a nagan, ket adda met ngarud ti sulsulit ti anak nga agisurat iti atiddog a nagan, inusarna laerng ti Perceverandine Antoinette. No dadduma, ikkatenna payen ti naud-udi. Ket no dumikar ti sulitna, laengen ti isuratna. Nangrugi ti pangaramatna kadayta manipud idi adda pay laeng iti elementaria. Ket idin ta nagreduar iti Bachelor of Science in Nursing, sapulen ti eskuelaan ti birth certificate. Ditoyen a natakuatan a ti kumpleto a naganna ket Perceverandine Antoinette Chrysanthemum Magnolia de los Concepcion Buenaventura. Ti eskuelaan dina kayat a dadaelen ti recordna wenno sukatan ti nagan ti maysa a tao no awan ti pammalubos ti korte. Panaglabsing met daytoy. Ti laeng Family Court ti mangibilin iti pannakasukat ti nagan babaen iti panangkiddawna iti Solicitor General a patgan koma ti opisinana iti pannakaurnos ti nagan ti nagapela. No napagtung-ed ti SocGen Office, bilinenna met ita ti civil registrar a patganna ti kiddaw ti makinnagan a masukatan ti naganna. Santo pay laeng masukatan ti nagan. Atiddog a proseso Adu a kuarta ti mabusbos. Naitantan ti panagraduar. Naitantan ti panagsapul iti trabaho. Sapay no di arapaap piman ti anak ti agabrod. Ngem gapu iti kinaatiddog ti naganna a dina met inaramat iti amin a kanito, naisarsarak iti indulto.
Parikut ti DECS ti atiddog a nagan. Sigsigud ket saan a kidkiddawen dagiti titser ti certificate of live birth (birth certificate) dagiti ubbing nga agenrol iti elemntaria. Ngem gapu iti kinaadu iti pannakasukat ti nagan ti ubing inton agturpos ket madadael met ngarud dagiti dokumento a publiko ti DECS, kiddawenda itan daytoy a sertipiko.
“Siak pay ket ti makabasolen, ading,” reklamo ti inenterbiuk a titser ti gred wan, ken dina kayat iti mainaganan, “no apay kano a diak insurat ti nagan ti anakna a kumpleto idinto ta idi inyenrolda ti anakda, ti laeng dua a nagan ti insuratda,” insennaayna.
Ti record ti DECS ket maysa a pampubliko a dokumento. Saan a mabalin a doktoren daytoy. Saan a mabalin nga isnopikan. Saan a mabalin nga sapitan. Saan a mabalin a kurangan wenno saan a mabalin a nayunan. Panaglabsing daytoy.
Ti maysa pay a dimteng a parikut, ket ti ispeling dagiti nakaat-atiddog a nagan. Ayna, amaya, Addanto pay ti Maryella Krizzelionne Kriztofer Jozzabelle a nagan. Ket iti laeng maysa a letra iti panagbiddut nga insurat, nakaaramiden ti panagbiddut ti makinnagan. Kumplikado nga ispeling. Daydiay inanakmi iti buniag, pasaray agpinnabasol dagiti agassawa no ania ti rumbeng a masurot. Aprilinne wenno Aprilyn? Babai ti mangipapapilit iti immuna. Idinto ta irikiar ti lalaki ti naudi. Agenrolen ket ti inanakmi ti buniag iti Day Care Center. Rugiandan a sursuroan ti anak nga agsurat. No ni babai ti mangisuro, isurona ti Aprilinne. No ni met lalaki ti mangisuro nga agsurat ti anak, usarenna met ti Aprilyn. Pagangayanna, naulawen ti anak. Dinan kayat ti agsursuro pay nga agsurat. Insingasingmi a mapanda mangala ti certificate of live birth iti National Statistic Office (NSO) wenno iti opisina ti Civil Registrar. Sinurotda ti balakad. Ket natakuatanda laengen a ti nakarehistro a nagan ti anakda ket Baby Girl Abrilyn. Ket ania pay nay, tuloy latta a, ti pinnabasol! Pati nurse a nangisurat ti nagan idi naganak ti ina idiay ospital ket nadakamat iti inna panagbiddut.
Dayta prefix a Baby Girl, Baby Boy, Honey Girl, Honey Boy ken dadduma pay ket nadlaw ti NSO. Ngem kadagiti dadduma ( saan amin) nga addaan iti prefix a kakastoy ket dida met ngarud ikabkabil dayta kadagiti dukomento a pirpirmaanda. Nalabit nga iti panunotda, apay a Baby Boy wenno Baby Girl ti isuratmo dinto ta agtawenka metten iti nalabes a duapulo wenno tinedier metten? Wenno adda payen ti apokom iti tumeng? Saanen a baby. Ngem biddut daytoy! Lalo kadagiti dukomentado a papeles a kas iti eskuelaan ken iti trabaho. Iti trabaho saan a mabalin a dimo ikabil dayta Baby Boy wenno Girl iti iti SSS, PhilHealth ken dadduma pay a record. Ta inton kamatem ti benepisiom, pangalaendaka pay nga umuna iti certificate of live birth, kuestionarandanto dayta a banag. Dimtengen ti di naliklikan nga induto.
Ti maysa pay a dimteng a parikut ket ti panagaramat ti Maria ken ti Ma. Santo pay la sumapit dayta Marya. Ta ania ngamin aya ti pudno a nakasurat iti inrehistro ti anak? Daytoy koma ti masurot. No Ma. wenno Maria wenno Marya. Daydiay klasmetko idi, ti isursuratna a naganna, Marita. Gayam iti pudno a naganna, Maria Rita. Nagparikut isuna.
Ti nakita a misspelled iti nagan ket ti panagaramat ti letra “H.” Adda idi ti panawen a nagbalin a fashion ti nagan a kinaadda ti letter “H” a kas ti Bhenjamin, Jhonathan, Mhelinda, Bhelinda…kdp. Kalpsan nga itinnag dayta letra “H” ta saanen nga uso, nadadael metten ti record ti nagan ket dumteng ket dumteng dayta parikut iti court proceeding.
Fashion. Trend iti pamnagpili iti nagan. Yantangay ta naaayat la unay ni Pinoy iti agtutulad ken sumurot iti makunkuna a fashion, iti saan nga umno a panagaramat nagtinnag la ket ngarud a dakkel a biddut.
Mano a court proceeding iti pannakasukat wenno pannakatarimaan iti nagan iti civil registrar a rumrumuar iti linawas ditoy TAWID NEWS MAGASN? Saan laeng a sangapulo wenno saan nga ab-ababa iti 540 iti tinawen wenno addaanen iti saan a nakurkurang ngem 5,400 a court proceedings sipud pay naipasngay ti Tawid! Kastoy ti kaaduna.
Ania ti pagdumaan ni Fe Ty ken ni Perceverandine Antoinette Chrysanthemum Magnolia de los Concepcion Buenaventura wenno ni Maryella Krizzelionne Kriztofer Jozzabelle Batungbakal? What’s in a long name anyway? #
Monday, May 26, 2008
Nagan, nagan!
No ababat’ nagan, adayot’ pakaribukan


text:
Pagorasan
Ti pagorasan ket maysa nga instrumento a mangipakita, mangaywan, ken mangitunos ti oras. Ti balikas iti Inggles a clock ket naala manipud ti (babaen ti Olandes, Akin-amianan a Pranses, ken Mediebal a Latin) manipud kadagiti Keltiko words clagan ken clocca a ti kaibuksilanna ket "kampana". Ti naulimek nga instrumento kas iti maysa nga awan iti mekanismo ket tradisional a tinawtawagan ti relo.[1] Iti sapasap a panag-usar ita nga aldaw ti "pagorasan" ket mangibagbaga iti aniaman a ramit para iti panagrukod ken panangipakita ti oras. Dagiti relo ken dagiti dadduma pay a pagorasan ket mabalin nga awiten ti maysa a tao ket kankanayon a nailaslasin manipud kadagiti pagorasan.[2]
Ti pagorasan ket maysa kadagiti kadduogan nga inbention ti tao, a mangkapnek ti pannkasapul ti panagrukod kadagiti pagbaetan iti oras a basbasit ngem ti masna a paspaset: ti aldaw; ti lunar a bulan; ken ti tawen. Dagiti ramit nga agtigtignay kadagiti nadumaduma a pisikal a proseso ket naus-usaren manipud kadagiti napalabas a milenio, a nagtaudan kadagiit pagorasan tatta nga aldaw.
Ti panagadal ti panangaywan ti oras ken makunkuna a kas ti horolohia.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ ktaen ti Baillie et al., p. 307; Palmer, p. 19; Zea & Cheney, p. 172
- ^ "Cambridge Advanced Learner's Dictionary". Naala idi 2009-09-16.
ti ramid a panagrukod ken mangipakita ti oras, a kadawyan a mabirukan iti wenno iti maysa a pasedek ken saan nga inkawkawes ti maysa a tao
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Baillie, G.H., O. Clutton, & C.A. Ilbert. Dagiti Duog a Pagorasan ti Britten ken dagiti Relos ken dagiti Nagpartuat Kaniada (Maika-7 nga ed.). Bonanza Books (1956).
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Dagiti pagorasan iti Wikimedia Commons


text:
TAGUDIN, Ilocos Sur – Inrekomenda ni Tagudin 1st Provincial Prosecutor Arceli Perla Rebolido-Refuerzo ti pannakaipila ti impormasion para iti kaso a murder maikontra ken ni Ronnie Lodia y Aguilar, 38, construction worker, ken residente iti Barangay Bucao West, gapu iti panangbagsolna iti kabsatna a ni Niño Lodia y Aguilar, 29, a puon ti nakatayan daytoy.
Iti inisial nga inbestigasion dagiti polis, mapapati a nabartek ni Ronnie Lodia a simmangpet iti balayda idi agarup 8:00 ti sardam ti Nobiembre 19 ket nagsubangda nga agkabsat agingga iti nagbinnarsakda iti bato.
Inasut ti suspek ti imukona sana binagsol ti kabsatna
Naitaray ni Niño Lodia iti Tagudin General Hospital ngem indeklara ti doktor a natayen gapu kadagiti sugat iti nadumaduma a paset ti bagina.
Naipaagas met ti dunor ti suspek iti ulona ken makannigid a pungupunguanna sa naipan iti police station para iti dokumentasion ken umisu a pannakaipila ti kasona.#


text:
Alleins
Ti Alleins ket maysa nga ili ken komuna ti Bouches-du-Rhône a departamento idiay akin-abagatn a Pransia a rehion ti Provence-Alpes-Côte d'Azur.
Ti Alleins ket paset ti komunidad ti Agglopole Provence. Dagiti agtatataeng ket tinawtawagan a kas dagiti Alleinsois.
Pakasritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi Abril 1545, idi las-ud ti gubgubat iti relihion, ti Alleins ket indamdamesan idi babaen dagiti tropa ti Paulin de la Garde babaen ti bilin ni Jean Maynier, ti mangituray iti Oppede, a daulo ti Parlamento iti Aix.
Klima[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti tabla dita baba ket mangipakpakita kadagiti temperatura ken panagtudtudo para iti paset ti panawen ti 1971-2000 :
Populasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Alleins iti Wikimedia Commons


text:
Nuang
Ti Nuang (Ingles: carabao) ket maysa a dakkel nga ayup a napaamo a masarakan iti Asia. Masarakan pay kas napaamo nga ayup idiay Abagatan nga Amerika, Amianan nga Aprika ken Europa. Dagiti nataengan a nuang ket addaan dagsen a 300 a kilogramo agingga iti 1,200 kilogramo. Ti makuna a nuang iti Filipinas ket maysa a kita ti sebbangan (species) a Bubalus bubalis a B. b. carabenesis.
Ti pannakaidasig ti nuang ket saan a nalawag, sumagmamano nga autoridad ti mangilista iti maymaysa nga sebbangan, ti Bubalus arnee nga addaan dua a kita iti sebbangan, ti B. arnee bubalis ken ti B. arnee carabanesis.
Iti Filipinas, domestikado nga ayup ti nuang ket masansan a mainaig kadagiti mannalon ta ar-aramatenda ti nuang a pagobra iti talon kas koma pagarado, pagsuyod, pagpaguyod ti ulnas wenno pattuki ken iti karison. Ti naammo a nuang ket maibilang a nailian nga ayup ti Filipinas.
Ti henero a Bubalus ket karaman dagiti atap a nuang a kas kadagiti tamaraw ken anoa.


text:
MacArthur, Leyte
Ti MacArthur ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Leyte iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti MacArthur ket politikal a nabingbingay iti 31 a barbaranggay.[2]
- Batug
- Burabod
- Capudlosan
- Casuntingan
- Causwagan
- Danao
- General Luna
- Kiling
- Lanawan
- Liwayway
- Maya
- Oguisan
- Osmeña
- Palale 1
- Palale 2
- Poblacion District 1
- Poblacion District 2
- Poblacion District 3
- Pongon
- Quezon
- Romualdez
- Salvacion
- San Antonio
- San Isidro
- San Pedro
- San Vicente
- Santa Isabel
- Tin-awan
- Tuyo
- Doña Josefa
- Villa Imelda
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Leyte". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 26 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Leyte". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi Septiembre 15, 2016.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Ref. Mat. 5:14-16
Nabaknang dagiti agassawa a Mendez. Adu ti negosioda, mararaemda iti gimong. Pasig a propesional a nangato a saadda iti gobierno ken pribado a kompania dagiti innem (uppat a lalaki ken dua a babai) nga annakda.
Doktora ti maikapito ken buridek. Isu ti kunkuna dagiti agassawa nga Alejandro ken Consuelo a krusda. Ta idi nagraduaren ken nakapasa iti board exam ni Angela, saan nga iti ospital ti nangituonanna ti imatangna no di kadagiti walang nga ubbing iti kalkalsada, dagiti bagtit nga agwarawara.
Kayat dagiti agassawa a Mendez a mapan agadal ken agespesialista ni Angela idiay America ngem sabali ti taray ti utek ti anakda. Nangipatakder iti foundation a nangiserbianna ti adalna kadagiti bagtit ken ubbing iti kalkalsada.
Kontra dagiti agassawa a Mendez kasta met dagiti kakabsatna iti sinerrek toy doktora.
“Sayang ti nagastosmi iti panagiskuelam!” kinuna ti amana.
“Anakko, awan ti maalam iti dayta nga ar-aramidem,” insarurong ni Mrs. Mendez.
“No saanak nga aggunay, papa, mama, asino ti mangaasi kadagitoy nakakaay-ay-ay a parsua nga agwalangwalang ditoy siudad?” insungbat ni Angela.
“Adda dagiti akinrebbeng a mangkita kadakuada, saan a sika ti aggunay!” intebbag ti ama.
“Pagrebbengantay amin, papa. No ti bukodtayo a bagi laeng ti kitaentayo, ad-adda nga umadu dagiti kakaasi, ta datayo nga addaan ket ditayo ammo ti mangaasi,” kinuna toy anak.
Gapu iti saan a mabakog a pangngeddeng toy anak, ad-adda a limmawa ti giwang iti nagbabaetanda.
Limmabas ti pito a tawen. Dinaydayaw ti kaaduan saan laeng a ditoy pagilian no di pay iti ballasiw-taaw ti aramid ni Angela. Naipaayan iti pammadayaw ni Angela ket naawis dagiti dadakkelna iti programa.
No di naggapu iti UNICEF ti awis, saan koma a dimmar-ay dagiti agassawa a Mendez.
“Naggasat ketdin da Mr. ken Mrs. Mendez ta naaddaanda iti anak a saan a nangiyimot ti panawen, sirib ken aminna kadagiti agkasapulan. Saan a kinaluban toy anak ti bukodna a silaw no di ket implastarna tapno mairanud dagiti nakakaasi a kailianna. Manmano ti anak a kastoy kadagitoy a panawen. May their tribe increase!” imbitla ti opisial ti UNICEF.
Simmalput iti puso da Mr. & Mrs. Mendez dagitoy a balikas.
“Saan a siak ti rumbeng a pakaiyawatan daytoy a pammadayaw no di ket dagiti nagannak kaniak a nakautangak iti biag. No awanda, awanak met itoy a biag. Awan koma met daytoy a pammadayaw. Diak koma met natulongan dagiti nakakaasi a kakabsat iti kalkalsada. Kiddawek ngarud nga umuli da Papa ken Mama ditoy entablado ta isuda ti kaduak a mangawat iti pammadayaw!” kiniddaw toy anak.
Napalua dagiti agassawa a Mendez. Lalo idi yarakup dagiti gagayyemda ti panagdayaw ken panangkablaaw.
“Dakayo ti pannakasilaw ti lubong. Saan a mailinged ti ili a nabangon iti rabaw ti maysa a bantay. Awan ti manggangat iti pagsilawan sana kaluban iti salop. Iparabawna ketdi iti nairanta a pagsaadanna tapno aglawag kadagiti amin a tattao nga adda iti balay. Masapul a kasta koma met ti panaglawag ti silawyo iti imatang dagiti tattao, tapno makitada dagiti naimbag nga aramidyo ket idaydayawda ti Amayo sadi langit.”
Ti kinabaknang, kinasirib ken ti panawen nga ipaaymo iti padam a tao ti silaw a madakdakamat ditoy, kailian, No ipaidammo dagitoy, kasla kinalubam idan. Arig impaidammo ti lawagmo a mangsilaw met iti dalan dagiti kailiam.
Ala, ngarud, kailian, babayu!


text:
CABUGAO, Ilocos Sur – Uppat nga aldaw kalpasan ti pannakaipakat ti gun ban, namansaan ti rekord ti kapolisan ditoy gapu iti insidente ti pammaltog a napasamak sadiay Sitio Inanama, Barangay Pug-os ditoy nga ili idi rabii ti Enero 14.
Kas maibatay iti report manipud iti Cabugao police station, mapapati a pinaltogan ni Lobemino Baclig y Sayo ti kabsatna a ni Emilio gapu iti susik iti nagbaetanda ngem nagmintis ket maysa a Joy Castillo y Baclig, 44, residente met laeng iti nadakamat a barangay ti natamaan iti naiwawa a bala.
Iti inisial a panagimbestiga dagiti polis, bayat ti panagsubang dagiti agkabsat, rimmuar ni Castillo iti balayda tapno kitaenna ti anakna a ni Calvin idi nanalbuong iti namindua ket natamaan ti luppo ti biktima iti naiwawa a bala.
Naitaray ni Castillo iti Sinait District Hospital para iti pannakaagas ti dunorna idinto a naglibas ti suspek kalpasan ti pammaltog. Segun iti doktor a nangtaming ken ni Castillo, simrek ti bala iti makannigid a luppona sa limsot iti makannawan a luppona.
Nakarekobre dagiti nagresponde a polis iti maysa a buli manipud iti cal. 9mm iti nakapasamakan iti pammaltog
Iti pannakaisurat daytoy, birbiroken dagiti polis ni Baclig a naglibas kalpasan ti pammaltog.
Babaen ti Comelec Resolution No. 3328, maipakpakat iti pagilian ti gun ban a nangrugi itay Enero 9 bayat ti election period para iti 2016 presidential ken lokal a panagpipili.
Bayat iti daytoy a panawen, maiparit ti panagikuyog iti asinoman iti paltogna wenno makapatay nga armas iti ruar ti balayna.
Maiparit met kadagiti kandidato ti panangiyemploda kadagiti pribado nga armado a tattao, dagiti laeng propesional a security personnal.
Nupay kasta, mapalubosan dagiti kameng ti Philippine National Police (PNP) ken Armed Forces of the Philippines (AFP) pakairamanan dagiti blue guards ken dadduma pay a security government agencies nga agikuyog iti paltog bayat iti panagtrabahoda iti lugar ti responsibilidadda.
Kinuna ti Comelec a naipakat ti gun ban agsipud ta maitudtudo a dagiti agraraira a paltog ti kangrunaan a makagapu iti nadamsak a panagpipili.#


text:
I.
DAYAWENKA. Napintas ti panagsalam itay, ti lung-aymo a silnagan ti nagduduma a maris ti bombilia ‘toy nalatak a Paradise Bar.
Hi-hi! Dayta laeng kadi ti gapuna nga intebolnak, mister?
Cris. Crisanto Salvador. Ket sika met ni Vivian, ti star dancer ‘toy balay a pagliwliwaan itoy siudad.
Am-ammonak gayamen, hi-hi!
Ulitek, magustuak unay ti panagsalam itay.
Tenkio. Ken tenkio pay iti ladies drink.
Diak la ammo no nagbiddutak. Ngem iti laksid ti natibong a dir-i ken sipsipat, adda napait a lua iti likudan dagiti isemmo.
Kadagiti amin a nangitebtebol kaniak, sika pay laeng ti nakaibaga iti dayta.
Sori. Awan ti intensionko a mangpasakit kenka.
Itsokey. Di rumbeng a dumawatka iti dispensar.
Nagbiddutak kadi, Vivian?
Pudno dayta imbagam. Haay, awan met ngata ti maragsakan nga agsala a lamolamo iti sanguanan dagiti mabisbisinan a mata. Ngem sanayakon. Nabibinegakon! Saanakon a makarikna iti sakit ta maysa a nasakit nga angaw ‘toy biagko. Ngem diak kayat a pagsaritaanta dayta. Diak kayat a maispoil ti rabiik. Kahit, papaano, kayatko nga agendioyak. Okey?
Okey.
Apay nga inawisnak? Kasapulam kadi ti ragsak? Dimo kadi damagen no mano ti presiok?
Presio? O, yeah, itedko ti presiom. Rummuarta ita a rabii.
Agbayadka pay nga umuna iti bar fine.
Okey.
II.
APAY a ditoy igid ti baybay, Cris? Di kad’ nasaysayaat no iti motel tapno masubbotmo ti presiok ken ti bar fine, ken op kors, ti pay tipmo kaniak?
Ditoy ti kayatko ta makiinnar-arasaas ti pul-oy iti baybay ken iti kabus a bulan.
Sabalika a talaga. Dagiti dadduma, iti pay laeng taxi, umarisibsibdan. Sika, dinak pay ginandat a sinallabay.
Dayawek amin a tao. Nangruna dagiti babbai.
Ow? Hi-hi! Ngem ania ti pudno nga intensionmo kaniak?
Napudno a pannakigayyem.
Sa kalpasanna, ‘toy met bagik ti kalikagummo? Inlikawmo laeng. Well, apay a dinak pay la ikutan? Taypko met ti romantiko a tall, dark and handsome a kas kenka. Mabalin met ditoyen, awan ti matatao, hi-hi!
Ken tapno takuatek ti ubbog a pagtataudan ti napait a luam iti likudan ti nasam-it nga isemmo. Iti laksid ti kinapusaksakmo a sabong, makitak ti nalidem nga anniniwanmo iti napalabas.
Cris? Mannuratka kadi? Dagiti laeng kakasta ti aginteres iti biagmi.
Nasinsin-aw pay ti panggepko ngem dagiti mannurat.
Asinoka ngarud? Intelidienska ket kayatmo ti makaala iti impormasion kaniak no asino ti suplayer ti shabu idiay bar?
Saanak met a kameng ti militar. Basta ibilangnak lattan a gayyem. A kabsat. Agtalekka kaniak.
Sabagay, iti panangraemmo iti kinababaik, immasideg ti riknak kenka. Sabalika.
Ti ammom agpapada dagiti lallaki? Saan. Kas met laeng kadakayo. Adda napudno, adda saan; adda dakes, adda naimbag. Ita, daytoy pay saludsodko: apay nga iti bar nga agtartrabahoka?
Tapno mabiagko ti anakko. Nasken nga agbiagkami iti uray ania a pamuspusan…
Apay a sadiay ti napilim?
Sadiay laeng ti kaikarian ti kas kaniak a nababa ti adalna, napanglaw ken daksanggasat.
Naragsakka kadi sadiay?
Ad-adda a nalidayak ngem agkunkunwariak laeng a naragsak.
Apay ngarud a dimo panawan?
Amangan no agkalkallautangkami laeng iti anakko iti kalkalsada ti siudad.
Ti ama ti anakmo?
Diak ammo no asino ti amana. Biktimaak ti gang rape. Lima a lallaki ti nangsaneb kaniak iti maysa a sardam manipud ti trabahok a kas wetres. Naimbag ta didak pinatay.
Apay a dika agawid idiay probinsiayo?
Diak kayaten iti agsubli. Ammom, maymaysaak nga inanak. Nasapa a nabalo ni nanangko ket nangasawa manen. Sangapulo ket tallok laeng idi rugiannak nga abusuen ti istep paderko.
A-ania?
Sikstinko idi natiliwannakami ni nanang. Ngem imbes nga ayonannak, siak pay ti pabasolenna a kumarengkeng. Isu a nagtalawak. No saanak a nagsikog iti pannakaramesko, wetresak pay la koma agingga ita.
Tulonganka, Vivian.
Ania a tulong dayta,Cris? Ken ania ti kasukatna?
III.
VIVIAN, nadagsen kadi ti parikutmo? Kanayon ti panagsennaaymo sa agsasaruno ti panagsusopmo ‘ti sigarilio.
Diay kustomerko idi rabii, Nana Iniang. Inyopreserna ti tulongna, basta pumanawak iti bar.
‘Niat’ kasukatna?
Naragsak kanon no makatulong iti padana a tao. Adda kad’ pay kasta a tao ditoy lubong?
Adda pay, Vivian. Nagasat dagita a tattao ta isuda ti instrumento ti ayat ti Dios.
Uray awan ti kasukat ti tulongda?
Idi nagkatangkatangak kadagiti kalkalsada gapu ta pinapanawdak ti nagserbiak a kas katulong, nabisbisinanak, nawaw, awan ti pagturogak no di ti nalamiis a bangketa. Ngem innalanak ditoy apartmentmo. Tapno agaywan ken ni Boy. Dakkel ti kaipapananna kaniak ti inaramidmo. ‘Diay lalaki, no napudno la ketdi, apay a dimo awaten ti diayana?
Nana…?
Saan nga agnanayon a naganus dayta bagim. Marsaakto met a kas kaniak. Marsaak amin a kinapintas ditoy lubong, ngem agnanayon a lawag ti langit ti kinaimbag.
Isu ngarud nga agur-urnongak. Diak kayat nga awan ti pagpunganak inton baketakon.
Nasaysayaat a maysa laeng a lalaki ti pakigasanggasatam ngem ti nadumaduma a lallaki a mabalin pay a pakaalaam iti sakit.
(Adda tuloyna)


text:
NARVACAN, Ilocos Sur – Pormal a nagtugaw kas baro a commanding officer ti 503rd Infantry Brigade ni Col. Pompeyo Limbo iti naangay a change of command ceremony iti mismo a kampo dagiti soldado iti Sulvec ditoy itay Enero 15.
Sinuktan ni Limbo ni B/Gen. Loreto Rirao nga agtakem kas Assistant Division Commander ti 6th Infantry Division sadiay North Cotabato.
Kameng ti PMA Class ’78, nagtakem ni Limbo kas inspector general ti 10th Infantry Division sadiay Davao sakbay ti pannakaiyalisna ditoy.
Karaman kadagiti immatendar iti okasion da Ilocos Sur Gov. Deogracias Victor “DV” Savellano, Abra Governor Kit Bersamin, Abra Congresswoman Cecille Luna, Regional Director ti Cordillera Police Chief Supt. Eugene Martin, Deputy Regional Director ti Region I Police Chief Supt. Romeo Gatan, dagiti provincial directors ti uppat a probinsia ti rehion, ni 5th Infantry Division Maj. Gen. Melchor Dilodilo ken dadduma pay nga opisial ti armada.
Kas pammigbig iti naaramidanna kas commanding officer ti brigada ditoy iti makatawen ken lima a bulan, naisab-it ken ni Rirao ti military merit medal ken naiyawat kenkuana ti Command plaque ken plaque of appreciation .
Iti pammakada a bitlana, nagyaman ni Rirao kadagiti kakaduana iti 503rd IB ken dagiti opisial ti lokal a gobierno iti masakupanna gapu iti suporta ken talek nga impaayda kenkuana bayat ti kaaddana ditoy idinto nga inyunay-unayna a saan a naan-anay ti balligi ti grupona no awan dagiti sibilian a nangbayabay kadakuada.
Kinuna pay ti heneral a nupay saanton nga isu ti mangidaulo iti 503rd IB, agtultuloyto ti armada a mangsalaknib iti sibubukel nga Ilocandia kontra iti terorismo.
Inkari met ni Limbo nga ituloyna ti kampania ni Rirao kontra insurhensia.
“Kadagiti mamati iti Dios ken gobierno, agkakaduatayo. Ngem kadagiti saan, didak padpadasen,” kinuna ti taga-San Jose, Batangas nga eksperto iti field artilliary.#


text:
VIGAN CITY – Innem a dump truck ti naited iti gobierno ti siudad ditoy tapno adda aramaten dagiti resipiente a pagbunag iti basura iti lugarda.
Kinuna ni Mayor Eva Marie S. Medina a maragsakan unay gapu kadagiti dump truck nga inted ni Gov. Ryan Singson idinto nga impalgakna a nayon dagitoy kadagiti immun-una a lugan nga inted met laeng ni Singson para iti Vigan City idi diputado pay iti umuna a distrito ti probinsia.
Segun ken ni Medina, idi damo naituding a maited dagiti dump trucks para iti cluster barangays ti siudad ngem idi minitingna dagiti barangay captains, rimmuar ti posible a panagpipinnatudon dagitoy no asino ti agpatarimaan iti dump truck no madadaelan
Naammuan a dua a dump truck ti immuna a simmangpet iti siudad sa sabali manen nga uppat a naited iti sango ti convention center.
Kabayatanna, kinuna ni Gov. Singson a multipurpose dagiti naited a truck, mabalin a para basura wenno pagkarga kadagiti produkto a maibiahe.
Segun iti gobernador, naggapu iti PDAF ti naigatang kadagiti dump truck.
Kinunana a saan laeng a Vigan ti nakaitedan dagiti dump truck no di pay nadumaduma nga ili iti Ilocos Sur.
Innayonna nga ikonsentreytna ti farming iti maikadua a distrito ket ti truck ti makitkitana a dakkel a makatulong kadagiti agindeg sadiay a pangibiahe kadagiti produktoda.
Kinuna ni Medina a nagnumuananda iti city government ken kalpasan ti panangiyumanda ken ni Gov. Singson a maited dagiti naudi a simmangpet a dump trucks kadagiti barangay a kaadduan ti basurada a pakaibilangan ti Barangay 1, 3, 4, 8, 9 ken Barangay Tamag.
Madakamat a yuyeng dagiti turista ti Barangay 1; masarakan dagiti pasdek negosio iti Barangay 3; dakkel ti sakup ken populasion ti Barangay 4 ken Barangay 9; masarakan ti tiendaan ken dagiti pasdek negosio iti Barangay 8; ken ayan dagiti dormitorio dagiti estudiante, ti University of Northern Philippines ken ti Gabriela Silang General Hospital ti Barangay Tamag.
Kinuna ti mayora a kaadduan ti basura dagitoy a barangay ket kasapulanda ti dump truck a pagkargada kadagiti basura.
Kinuna ni Medina a nupay nairanta a pagbunag iti basura dagiti dump truck, mabalin pay a utility vehicle a maaramat iti pannakaibiahe dagiti produkto ken tagilako dagiti agindeg
Indagadag ni Medina kadagiti barangay captains a resipiente dagiti dump truck nga iti daytoy a panagbabadiet, ilak-aman dagitoy ti para gasolina ken maintenance ti lugan ken bayad iti drayber.
Inyunay-unay ti mayora nga aywanan dagiti resipiente dagiti dump truck tapno agbayagda , kasta met iti panagaramidda iti pagannurotan no bilang adda sabali a barangay a mangsublat iti lugan.#


text:
ni Jobert M. Pacnis
TUNGGAL panagsasarak dagiti kameng ken opisial ti GUMIL Cagayan (Gunglo Dagiti Mannurat nga Ilokano iti Cagayan), batangko ti mangala iti maluto wenno naluton a sinursuran. Ariwat ti kangrunaan a ramen daytoy a taraon.
Ania daytoy a mula?
Maysa a lanut ti ariwat nga agkarayam kadagiti kasamsamekan agingga nga ulienna dagiti kayo a kawiwitanna. Naruay idi daytoy iti Tanap. Ngem iti agdama, gapu iti pannakauma dagiti kasamekan wenno bakir, in-inut metten a mapukaw. Nasarangsang dagiti naalsem a kasla maragawed a bulongna no makupin.
Kas kadagiti dadduma a lanut, agbunga met ti ariwat. Agraraay a kasla bolintek ti kadakkelda. No adayoka, kunam no lansones wenno marapapaya dagiti bungana. Idi addaak pay iti elementaria, pagaayatmi a kankanen ta kas aglaslasag met a lansones. ‘Yanna nga adat, makaipas iti dila no mapalaluan.
Gapu ta naalsem ti bulongna, maus-usar daytoy nga apin iti malingta a lames. Uray pay ikan. Isu ti agpaay a kasla pannakakamatisna. Inton maluto, naimas nga igubal iti innapuy.
Malaksid kadayta, kas nasaon, naimas daytoy nga aramiden a sinursuran. No agin-inutka iti bagas, saan a maibalakad a sidaem ta adu la ket ti makanmo aglalo la ngaruden no adda ‘tay lames a ‘naangot’ a mailaok. Mayat daytoy nga igiddan kadagiti nataba a taraon tapno dagus masuya.
Simple laeng met ti panagluto iti sinursuran. No dimo mayanus dayta adda laokna a ‘sumayamusom’ a lames wenno itag, ay, ket mabalbalin latta. Isu la nga isu nga imas!
Kastoy ti pamay-an:
Kilnaten nga umuna dagiti bulong ti ariwat. Inton malayeten, adawen sa pespesen tapno maikkatan ti alsemna. Yalison dagiti napespes iti kaserola sa laokan iti getta ti niog (apaghusto a malapunosna ti kaadu ti napespes nga ariwat), bugguong, sangabukel a bawang, lasona, paminta, betsin (no kayat), ken itadtadan iti silit’ sairo. Isaang ngem aguantaan a kiwaren ta nalaka a dumket iti kaserola ket maksetan. Laokan iti asin depende iti panagraman. Mabalin pay a laokan iti asukar (sweet and spicy sinursuran).
Adawenen inton agmantemanteka ti getta. Idasar a napudot. Ket, ayna, kas ‘tay kunadan, malipatam dagiti katugangam iti imasna.
Ngem no di maibus ti linuto, naimasto latta a sublian iti sumaruno a pannangan. Ipapudotto lattan.
Nayon a tip: mabalin pay a laokan iti bulong ti sili nga ilalaok iti tinola. Ngem saanen a pespesen daytoy. Ilaok lattan apaman a makilnat.
Iti pannakaidasar ti sinursuran, mairekomenda ti kaadda latta ti danum iti sangoanan ta baka ket maapradan iti adat. Ngem no di kayat ti naadat, mabalin met nga ikkaten ti silit’ sairo.
Idi maramanan dagiti pada a kameng ti GUMIL daytoy sinursuran a balonko, sapulsapulendan tunggal agsasarakkami. Wen, ta kasta ngarud ti nakaisigudan ti grupomi ditoy Cagayan. Balonenna ti kayatna a yarayat iti asino man a mangsangaili iti panagsasarita/ panagmimiting/ panagsasarak/ panagiinniliw tapno di marigatan ti agsangaili. Kaaduanna a dagitay manmanon a maipasango ti adda a balonen ti tunggal maysa. Wenno ‘tay ipagpannakkel a produkto ti ili ti kameng ti gunglo. Adda mangitugot iti patupat, royal bibingka, kaggo (a nagbalin payen a trademark ti gunglo), ken ‘tay kappukan.
Ania manen daytoy a kappukan? Lumo daytoy wenno ‘tay nalasag a karne ti baka (mayat met latta no nuang) a kapparti (isu ngarud a kappukan). Maiwa daytoy, kadduana dagiti napino a liblibro ken dalem, iti babassit sa matemplaan iti asin, laya, lasona, sili ken ‘tay aw-awaganmi ditoy Tanap iti first class a papait. Daytoy a first class, isu ‘tay aggigian iti baled (bagis) ti ayup. Saan a daytay pespesenda nga ipan iti supot ti yelo wenno eskendi. Nakabaw dagitoy.
Kas iti ariwat, mabalin met a malipatam ti katugangam no maramanam daytoy a kilawen wenno pulotan.
Ti ngay kaggo? Kapamilia daytoy dagiti bennek, unnok ken kabibe. Laeng, maala iti katataan. Dadakkel ketdi dagitoy. Maipapudot (saanen a masapul a danuman tapno di maapektaran ti ramanna) tapno agungap sa malaokan iti rekado ti kilawen. Ket, ayna, sabali manen nga imas. Di ad-addan no agraranada kadagiti kappukan ken sinursuran?
(Adda tuloyna)