text:
Jorge Luis Borges
Ni Jorge Francisco Isidoro Luis Borges (24 Agosto 1899 – 14 Hunio 1986), naamammoan a kas ni Jorge Luis Borges (Españiol: [ˈxorxe ˈlwis ˈborxes]), ket maysa idi nga Arhentino a mannurat ti ababa a sarita, manalaysay, mannaniw ken agipatpatarus a naipasngay idiay Buenos Aires. Dagiti obrana ket arakupenna ti "karakter ti saan a kinapudno kadagiti amin a literatura".[2] Daggiti naindayegan a liblibrona, Ficciones (1944) ken Ti Aleph (1949), ket ururnong dagiti ababa a sarita a naisilsilpo babaen dagiti sapasap a tema a kas dagiti tagtagainep, labirinto, dagiti biblioteka, sarsarming, ay-ayup, piksional a manmannurat, pilosopia, relihion ken Dios. Dagiti obrana ket nakaiparawad iti pilosopiko a literatura ken ti pay pantasia ken dagiti kita ti salamangka a realismo. Ti kita ti ket nagtigtay a sumupiat ti realismo salamangka/naturalismo ti maikasangapulo ket siam a siglo.[3][4][5] Iti kinapudno, ti kritiko a ni Angel Flores, ket isu ti immuna a nagusar ti termino, ket nangiyuna ti panangirugi ti daytoy a tignay iti Historia universal de la infamia (Ti Sangalubongan a Pakasaritaan ti Inpamia) (1935) ni Borges .[6] Adu dagiti eskolar a nagisingasing a ti nagkarkaro a panagbulsek ni Borges ket timmulong kaniana nga agpartuta kadagiti nipabpabaro a simbolo ti literario babaen ti panagpanpanunot.[7] Dagiti naladaw a panakisinnao ti daniwna nga adda dagiti kultural a pigura a kas ni Spinoza, Camões, ken Virgil.
Idi 1914 ti pamiliana ket immalisda idiay Suisa nga idiay ket simmrek a nagadal, a nakagun-od ti baccalauréat manipud ti Collège de Genève idi 1918. Ti pamilian ket kanayonda a nagbanbaniaga idiay Europa, a mairamin kadagiti ipapan idiay España. Idi isubsublina idiay Arhentina idi 1921, ni Borges ket nangrugrugi a nagipabalaak kadagiti daniwna ken dagiti salaysay iti surrealista a literario a warwarnakan. Isu ket nagtrabaho pay a kas bibliotekero ken lektor ti publiko. Idi 1955 isu ket naidutok a kas ti direktor ti Nailian a Publiko a Biblioteka (Biblioteca Nacional) ken propesor ti Literatura idiay Unibersdad ti Buenos Aires. Idi 1961 isu ket naamammoan ti sangalubongan apanakaikaskaso idi nakaawat ti immuna ken maymaysa laeng a Prix Internasional, a nakibinningay ti daytoy a gunguna kenni Samuel Beckett. Idi 1971 isu ket nangabak ti Premio Herusalem. Dagiti obrana ket naipatarus ken nawatiwat a naipabpablaak idiay Estados Unidos ken idiay Europa. Ni Borges ket nalaing kadagiti nadumaduma a pagsasao. Ni Borges ket nangiruknor ti naudi nga obrana, Los Conjurados (Dagiti Konspirador), iti siudad ti Hinebra, Suisa, ken isu idiay, idi 1986, ti nagpilianna a pakatayan.[8]
Ti sangalubongan a pammadayawna ket naipagtitipon idi tawtawen ti 1960, a tinulongan babaen ti "Latino Amerikano a Rang-ay" ken ti panagballigi ti Cien Años de Soledad (Sangagasut a Tawtawen a Pangmaymaysa) ni Gabriel García Márquez.[3] Ti mannurat ken manalaysay a ni J. M. Coetzee ket nangibaga kaniana ti: "Isu, ngem adadu ngem sinoman, ket nagipabaro ti pagsasao ti piksion ken isu ti nanglukat ti dalan ti maysa a naisangsangaya a sankaputotan dagiti Espaniol Amerikano a nobelista."[9]
Dagiti linaon
Biag ken pagsapulan[urnosen | urnosen ti taudan]
Nasapa biag ket edukasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Jorge Luis Borges ket naipasngay iti maysa nga na-edukado a tengnga a klasea pamilia idi Agosto 1899. Nasayaat ti biagda ngem saanda met a nabaknang tapno makataengda idiay puseg ti ili ti Buenos Aires. Isuda ket nagtaengda idiay Palermo, ti napangpanglaw idi a suburbo ti siudad. Ti ina ni Borges, a ni Leonor Acevedo Suárez, ket nagtaud ti maysa a tradisional a taga-Uruguay a pamilia iti "puro" a criollo (Espaniol) a kaputotan. Ti pamilia ti inana ket nairamanda idi kadagidi Europeano a panagtaeng iti Abagatan nga Amerika, ken kankanayo ti inana a nangisarsarita kadagiti kinatured a tigtignayda. Ti 1929 a libro ni Borges a Cuaderno San Martín ket nairaman ti daniw nga "Isidoro Acevedo," a nangilaglagip iti apongna a lalaki, a ni Isidoro de Acevedo Laprida, ti maysa asoldado ti Buyot ti Buenos Aires. Ti kaputotan ti Arhentino nga anogado a ni Francisco Narciso de Laprida, Acevedo ket nakilablaban idi kadagiti gubat iti Cepeda idi 1859, ti Pavón idi 1861, ken ti Los Corrales idi 1880. Ni Isidoro de Acevedo Laprida ket pimmusay ti pulmunia idiay nakaipasngayan a balay ti apokona alalalki a ni Jorge Luis Borges. Ni Borges ket dimmakkel a nakangkangeg ti naiwagwag a maipanggep ti gloria ti pamilia. Ti ama ni Borges, a ni Jorge Guillermo Borges Haslam, ket paset ti kaputotan ti Espaniol, paset a kaputotan ti Portuges, ken guddua nga Inggles, ket anak pay a lalaki ti maysa a koronel. Ni Borges Haslam, nga ti inana ket maysa nga Inggles, ket dimmakkel nga nagsasao iti Inggles idiay balayda ken kankanayon nga innal-alana ti pamialiana a nagbanbaniaga idiay Europa. Ti Inglatera ken Inggles kaaduan a nagusgustuan iti balay ti pamila.
Idi agtawen ti siam, ni Jorge Luis Borges ket inpatarusna ti Ti Naragsak a Prinsipe ni Wilde iti Espaniol. Daytoy ket naipablaak iti maysa a lokal a warnakan, ngen dagidi gayyemna ket inpagarupanda a ti agpayso a nagsurat idi ket ti amana.[10] Ni Borges Haslam ket maysa idi nga abogado ken manursuro ti sikolohia a nagsangsanglad kadagiti literario nga aspirasion. Ti kinun-kuna ni Borges iti amana "nangpadas nga agbalin a maysa a mannurat ken napaay iti daytoy a panagpadas." Nangisurat ti, "kaaduan kadagiti tattaok ket soldadoda ken Ammok a saanakto a kasta, Nababainanak, iti kasapsapaan, a nagayayat iti libro a tao ken saan a tao iti aksion."
Ni Borges ket nsursruan idi idiay balayda aginggana idi agtawen ti sangapulo ket maysa, makasasao ti dua, nagbasbasa iti Shakespeare iti Inggles idi agtawen iti sangapulo ket dua. Ti pamilian ket nagtataeng iti maysa a dakkel a balay nga adda iti maysa nga Inggles a biblioteka nga adda kadagiti sumurok a sanagaribu a tomo ti liblibro; Ni Borges ker nangibagbaga idi a "no masalsaludsod kaniak ti kangrunaan a pasamak iti biagko, Maibagbagak a ti biblioteka ti amak."[11] Ni tattangna ket nagsardeng a nagsansanay iti linteg gaputa saan unayen a makakita a dumtenganto a sakit ti anakna a lalaki. Idi 1914, ti pamilia ket immalisda idiay Hinebra, Suisa, ken nagyanda idiay kadagiti simmaruno a dekada idiay Europa. Ni Borges Haslam ket inagagasan idi babaen ti maysa nga espesialista iti mata idi Hinebra, bayat a ti anakna a lalaki ken ti anakna a babai a ni Norah ket nagbasbasada, nga idiay a nakaadal ti Pranses ni Borges junior. Isu ket nagbasbasa ti Carlyle iti Inggles, ken nangrugrugi a nagbasbasa iti pilosopia iti Aleman. Idi 1917, idi isu ket agtawen iti 18, naamammuanna ni Maurice Abramowicz ken narugi ti maysa a literario a pannakaigayyem a agpautto idi amin a kabibiagna. Isu ket nakagun-od iti baccalauréat manipud idiy Collège de Genève idi 1918.[12][Nota 1] Ti Borges a pamilia ket nangikeddeng, a gapu kadagiti politikal a riribok idiay Arhentina, nagtultuloyda a nangnaed idi Suisia idi las-ud ti gubat, a naggigianda idiay aginggana idi 1921. Kalpasan ti Sangalubongan a Guat I, ti pamilia ket ket naggigianda kadagiti nadumaduma asiudad iti tallo a tawen: ti Lugano, Barcelona, Majorca, Seville, ken Madrid.
Iti dayta apanawen, ni Borges ket nakaduktal kadagiti sinursurat ni Arthur Schopenhauer ken ti The Golem (1915) ni Gustav Meyrink a nagbalinan kadagiti nakaimpluensiaan kadagiti obrana. Idiay Espana, ni Borges ket nagbalin a kameng ti literario a tignay ti avant-garde, kontra-Modernista a Ultraista, nga inpatakder babaen ni Apollinaire ken ni Marinetti, nga aside kadagiti Imagista. Ti immuna adaniwna, "Himno iti Baybay," a naisurat iti estilo ni Walt Whitman, ket naipablaak idi iti magasin a Grecia.[13] Bayat nga adad idi idiay Espana, isu ket nakasarungkar kadagiti naidayegan nga Espaniol a mannurat, a mairaman ni Rafael Cansinos Assens ken ni Ramón Gómez de la Serna.
Nasapa a panagsursurat a pagsapulan[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi 1921, ni Borges ket nagsubli ken ti pamiliana idiay Buenos Aires. Bassit laeng ti pormal nga edukasionna, awan dagiti kualipikasionna ket bassit laeng dagiti gayyemna. Nangisursurat iti maysa agayyemna a ti Buenos Aires ket "tinurayanen babaen dagiti arriviste, babaen dagiti husto nga agtutbo nga awanan kadagiti maipapan ti isip nga alikamen, ken dagiti balasang a nadekorasionan".Intugotna ti doktrina iti Ultraismo ken nangirugi ti pagsapulanna, a nagipabpablaak kadagiti sureal a daniw ken dagiti salaysay kadagiti literario a warnakan. Idi 1930, ni Nestor Ibarra ket tinawtawaganna ni Borges ti "Nalatak nga Apostol ti Criollismo," a nagramrambak ti rehionalismo ti Latin nga Amerika.[14] Ni Borges ket nangipablaak kadagiti immuna anaipablaak a daniwna, ti Fervor de Buenos Aires, idi 1923 ken nagiparawad ti avant-garde a panagrepaso iti Martín Fierro. Ni Borges ket kimmaddua a nangipatakder kadagiti warnakan ti Prisma, ti warnakan a naiwarwaras babaen ti panagikabil kadagiti kopia kadagiti diding ti Buenos Aires, ken Proa. Iti kinaudi a biagna, ni Borges ket nagbabbabawi kadagitoy a nasapa a pablaak, ken nagpanpadas a gimmatang kadagiti amina a naamammuan a kopia tapno dagitoy ket makednganda a madadael.[15]
Babaen ti tengnga ti tawtawen ti 1930, isu ket nangrugrugi a nagsuksukimat kadagiti eksistensial a saludsod ken piksion. Nagob-obra iti maysa nga estilo a tinawtawagan ni Ana María Barrenechea iti "Irrealidad." Adu pay dagiti dadduma a mannurat ti Latin Amerika, a kas niJuan Rulfo, Juan José Arreola, ken ni Alejo Carpentier, ket nagsuksukimatda paya kadagitoy a tema, a naimpluensiaan babaen ti penomolohia ni Husserl ken ni Heidegger ken ti eksistentialismo ni Jean-Paul Sartre. Iti daytoy nga urat, ti biograpona a ni Williamson ket nangiyunayunay iti pannakadangran iti panangibatay iti maysa a nairaem iti autobiograpiko para iti limaon wenno tono kadagiti naisangsangayan nga obrana: liblibro, pilosopia ken panagpanpanunot ket kaaduan a nagtaudan kadagiti pudno nga inspirasion kaniana a kasla dagiti nasanay a panagbiagna. Manipud ti immuna a pablaak, ni Borges ket kankanayon idi a nagparparawad iti Sur (Abagatan), a nabangon idi 1931 babaen ni Victoria Ocampo. Daytoy idi ti kangrunaan a literario a warnakan ti Arhentina ken timmulong kenni Borges a makabiruk ti pammadayawna.[16] Ni Ocampo ket nagipayammo kenni Borges kenni Adolfo Bioy Casares, ti sabali pay a nadayeg a pigura iti Arhentino a literatura, nga isu ket agbalinto a kankanayon a kummaduan ken gayyemna. Isuda a dua nagsursuratda kadagiti adu nga obra, nga adda babaen dagiti nom de plume H. Bustos Domecq, a mairaman dagiti serie ti detektibo a parodia ken dagiti pantasia a sarsarita. Idi las-ud dagitoy a tawen, ti maysa a gayyem ti pamilia a ni Macedonio Fernández ket nagbalin a nagruna nga impluensia kenni Borges. Dagitoy dua ketnagituronda kadagiti pakisinnaritaan kadagidi café, away a papanan, wenno idiay bassit nga apartamento ni Fernández idiay distrito ti Balvanera district. Isu ket nagparparang iti naganna iti "Dialogo a maipanggep ti Dialogo ni Borges,"[17] a ditoy a nakisinnarita dagitoy dua ti immortalidad ti kararua.
Idi 1933, ni Borges ket nakagun-od ti editorial a pannkaidutok iti literario a suplemento ti warnakan ti Crítica, nga idiay ket immuna a nangipablaak kadagiti pirgis a kalpasanna ket naurnong a aks ti Historia universal de la infamia (Ti Sangalubongan a Pakasaritaan ti Inpamia, 1936). Ti libro ket nangiraman ti dua akita ti panagsurat. Ti immuna ket iti baetan dagiti salaysay a saan a piksion ken dagiti ababa a sarita, a nagus-usar kadagiti maipapaan ti piksion a pamay-ay a mangibaga kadagiti pudno a sarita. Ti maikadua ket buklen dagiti literario a palso, nga immununa nga inpasa ni Borges a kas dagiti pannkaipatarus dagiti annamong manipud ti nadayeg ngem saan unay a nabasbasa nga ob-obra. Kadagiti simmarsaruno a tawen, isu ket nagserbi a kas maysa a literario nga agbalbalakad para iti kamara pagipablaakan iti Emecé Editores ken linawas a nagsursurat kadagiti pablaak para iti El Hogar, a nairuar manipud idi 1936 aginggana idi 1939. Idi 1938, ni Borges ket nakabiruk ti trabaho a kas ti umuna a katakunaynay iti Munisipio a Bilioteka ti Buenos Aires idiay Miguel Cané, ti maysa a nagtrabtrabaho a klase a lugar. Bassit laeng dagiti libro idiay, a naibaga kaniana a ti papangkatologo ti ad-adu ngem sangasut a libro iti tunggal maysa nga aldaw, ket awanen ti maibati a maaramid para kadagiti dadduma nga empleado ken makitanto a kasla dakes daytoy. Ti trabaho ket inaramidna laeng iti maysa nga oras iti tunggal maysa nga aldaw ken dagiti nabati nga orasna ket naggigian idiay sirok iti biblioteka, a nagsursurat kadagiti artikulo, dagiti ababa a sarita ken dagiti pananagipatarus.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ni Edwin Williamson ket nangisingsingasing iti Borges (Viking, 2004) a ni Borges ket saan idi a nakaturpos iti baccalauréat (pp. 79-80): "isu idi ket mabalin a saan a nagikaskaso iti baccalauréat, gaputa ginurgurana ken nagbutbuteng ti panageksamen. (iti kinapudno, isu ket saan a nakaturpos ti panagadalna ti nanagato nga eskuela)."
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ FT.com "Small Talk: José Saramago". "Amin a nabasbasak ket nakaimpluensia kaniak iti aniaman a banag. Urayno naibagak dayta, ni Kafka, Borges, Gogol, Montaigne, Cervantes ket kankanayon kakadua."
- ^ Jozef, Bella. "Borges: linguagem e metalinguagem". Iti: O espaço reconquistado. Petrópolis, RJ: Vozes, 1974, p.43.
- ^ a b (Portuges) Masina, Lea. (2001) "Murilo Rubião, o mágico do conto". In: O pirotécnico Zacarias e outros contos escolhidos. Porto Alegre: L & PM, p5.
- ^ (Portuges)__, "O maravilhoso no Novo Mundo: ecologia e discurso", (1992) Ecologia e discurso. Rio de Janeiro, Tempo Brasileiro pp. 115–129.
- ^ Theo L. D’Haen (1995) "Salamangka aRealismo ken Kalpasan a modernismo: Panakaikkat ti Sentro kadagiti Pribilihio a Sentro", iti: Louis P. Zamora ken Wendy B. Faris, Salamangka a Realismo: Teoria, Pakasaritaan ken Komunidad. Duhan ken Londres, Unibersidad ti Duke a Pagmalditan pp. 191–208.
- ^ Iti konperensiana ti "Naisalamangka a Realismo iti Espaniol Amerikano" (Nova York, MLA, 1954), nasakbayan a naipablaak iti Hispania, 38 (2), 1955. Nupay kasta, adda dagiti kritiko a mangipanunot kenni Borges iti sinarunona ken saan a maysa apudnoa salamangka realista.
- ^ Iti ababa, ti kinabulsek ni Borges ket nangiturong kaniana a nagparabor ti daniw ken dagiti ababa a salaysay ngem kadagiti nobela. Ferriera, Eliane Fernanda C. "O (In) visível imaginado em Borges". Iti: Pedro Pires Bessa (ed.). Riqueza Cultural Ibero-Americana. Campus de Divinópolis-UEMG, 1996, pp. 313–314.
- ^ Ni Borges iti Biag ken Patay Entrebista babaen ni Amelia Barili
- ^ Coetzee, J.M. "Borges's Dark Mirror", New York a Panagreprepaso ti Liblibro, Tomo 45, Bilang 16. Oktubre 22, 1998
- ^ Harold Bloom (2004) Jorge Luis Borges (Biokritiko ni Bloom) Infobase Publishing ISBN 0-7910-7872-8
- ^ Borges, Jorge Luis, "Dagiti autobiograpiko a notal", The New Yorker, 19 Septiembre 1970.
- ^ Ni Borges ken ti Piksionna: Ti Alagaden iti Isipna ken Arte (1999) Gene H. Bell-Villada, Unibersidad ti Texas a Pagmalditan, p. 16 ISBN 9780292708785
- ^ Wilson, Jason (2006). Jorge Luis Borges. Reaktion Books. p. 37. ISBN 1-86189-286-1.
- ^ Sentro ti Borges, Unibersidad ti Pittsburgh. Naala idi 2010-08-16
- ^ Borges: Dagiti Dadduma a Panagsuksukimat 1937–1952. Napno a Pangyuna babaen ni James Irby. Unibersidad ti Texas ISBN 978-0-292-76002-8 Naala idi 2010-08-16
- ^ "Ivonne Bordelois, "The Sur Magazine" Villa Ocampo Website". Villaocampo.org. Naala idi 2011-08-24.
- ^ Borges, Jorge Luis. Trans. Mildred Boyer ken ni Harold Morland. Dreamtigers. Unibersidad ti Texas a Pagmalditan, 1985, p. 25.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Agheana, Ion (1988). Ti Kayatna saoen ti Pannakasanay iti Prosa ni Jorge Luis Borges. Frankfurt Am Main: P. Lang. ISBN 0-8204-0595-7.
- Agheana, Ion (1984). Ti Prosa ni Jorge Luis Borges. Frankfurt Am Main: P. Lang. ISBN 0-8204-0130-7.
- Aizenberg, Edna (1984). Ti Aleph a Mangngabel: Bibliko, Kabbalistiko ken Hudaiko nga Elelemnto ni Borges. Potomac: Scripta Humanistica. ISBN 0-916379-12-4.
- Aizenberg, Edna (1990). Borges ken dagiti Simmarsaruno kaniana. Columbia: Unibersidad ti Missouri a Pagmalditan. ISBN 0-8262-0712-X.
- Alazraki, Jaime (1988). Borges ken ti Kabbalah. Cambridge: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. ISBN 0-521-30684-1.
- Alazraki, Jaime (1987). Dagiti Kritiko a salaysay ni Jorge Luis Borges. Boston: G.K. Hall. ISBN 0-8161-8829-7.
- Balderston, Daniel (1993). Ruar ti Kontesto. Unibersidad ti Duke a Pagmalditan location = Durham. ISBN 0-8223-1316-2.
- Barnstone, Willis (1993). Ni Borges iti Ordinario a Rabii idiay Buenos Aires. Urbana: Unibersidad ti Illinois a Pagmalditan. ISBN 0-252-01888-5.
- Bell-Villada, Gene (1981). Borges ken ti Piksionna. Chapel Hill: Unibersidad ti North Carolina a Pagmalditan. ISBN 0-8078-1458-X.
- Bioy Casares, Adolfo (2006). Borges. Siudad: Destino Ediciones. ISBN 978-950-732-085-9.
- Bloom, Harold (1986). Jorge Luis Borges. New York: Chelsea House Publishers. ISBN 0-87754-721-1.
- Bulacio, Cristina (1998). Dos Miradas sobre Borges. Buenos Aires: Ediciones de Arte Gaglianone. ISBN 950-554-266-6. Ti testo ti " ken Donato Grima " ket di naikaskaso (tulong) Inladawan babaen ni Donato Grima.
- Burgin, Richard (1969) Jorge Luis Borges: Dagiti pakakisinnarita, Holt Rhinehart Winston
- Burgin, Richard (1998) Jorge Luis Borges: Dagiti pakakisinnarita, Unibersidad a Pagmalditan ti Mississippi
- De Behar, Block (2003). Borges, ti Regget ket Awan Gibusna nga Insasao. Albany: Estado nga Unibersidad ti New York a Pagmalditan. ISBN 1-4175-2020-5.
- Di Giovanni, Norman Thomas (1995). Ti Borges a Tawidan. Londres: Constable in association with the Anglo-Argentine Society. ISBN 0-09-473840-8.
- Di Giovanni, Norman Thomas (2003). Ti ADal ti Apo. Londres: Continuum. ISBN 0-8264-6110-7.
- Dunham, Lowell (1971). Dagiti Kardinal a Puntos ni Borges. Norman: Unibersidad ti Oklahoma a Pagmalditan. ISBN 0-8061-0983-1.
- Fishburn, Evelyn (2002). Ni Borges ken Europa aNabisbisita Manen. Siudad: Unibersidad ti Londres. ISBN 1-900039-21-4.
- Frisch, Mark (2004). Malinka a Makapanka Idiay Manipud Ditoy. Madison: Unibersidad ti Fairleigh Dickinson a Pagmalditan. ISBN 0-8386-4044-3.
- Kristal, Efraín (2002). Dagiti Saan a makitkita nga Obra. Nashville: Unibersidad ti Vanderbilt a Pagmalditan. ISBN 0-585-40803-3.
- Laín Corona, Guillermo. "Borges ken Cervantes: Kinapudno ken Di Kinapudno ti Salaysay”. Neophilologus, 93 (2009): 421-37.
- Laín Corona, Guillermo. "Teoría y práctica de la metáfora en torno a Fervor de Buenos Aires, de Borges”. Cuadernos de Aleph. Revista de literatura hispánica, 2 (2007): 79-93. http://cuadernosdealeph.com/revista_2007/A2007_pdf/06%20Teor%C3%ADa.pdf
- Lindstrom, Naomi (1990). Jorge Luis Borges. Boston: Twayne Publishers. ISBN 0-8057-8327-X.
- Manguel, Alberto (2006). Kinadua ni Borges. Siudad: Telegram. ISBN 978-1-84659-005-4.
- Manovich, Lev, New Media manipud kenni Borges iti HTML, 2003
- McMurray, George (1980). Jorge Luis Borges. New York: Ungar. ISBN 0-8044-2608-2.
- Molloy, Sylvia (1994). Dagiti Simbolo ni Borges. Durham: Unibersidad ti Duke a Pagmalditan. ISBN 0-8223-1406-1.
- Murray, Janet H., Panagparnuay ti Medio, 2003
- Núñez-Faraco, Humberto (2006). Borges ken Dante. Frankfurt Am Main: P. Lang. ISBN 978-3-03910-511-3.
- Racz, Gregary (2003). Ni Jorge Luis Borges (1899–1986) a kas maysa aMannurat ken Kritiko Sosial. Lewiston: Edwin Mellen Press. ISBN 0-7734-6904-4.
- Rodríguez, Monegal (1978). Jorge Luis Borges. New York: Dutton. ISBN 0-525-13748-3.
- Rodríguez-Luis, Julio (1991). Ti Kontemporario a Praksis iti Pantastiko. New York: Garland. ISBN 0-8153-0101-4.
- Sarlo, Beatriz (2007). Jorge Luis Borges: maysa a Mannurat iti Igid. Londres: Verso. ISBN 978-1-84467-588-3.
- Shaw, Donald (1992). Naratibo nga Estratehia ni Borges. Liverpool: Francis Cairns. ISBN 0-905205-84-7.
- Stabb, Martin (1991). Nabisbisita Manen ni Borges. Boston: Twayne Publishers. ISBN 0-8057-8263-X.
- Sturrock, John (1977). Dagiti Papel e Tigre. Oxford: Clarendon a Pagmalditan. ISBN 0-19-815746-0.
- Todorov, Tzvetan (1970). Pangyuna à la littérature fantastique. Paris: Seuil.
- Toro, Alfonso (1999). Jorge Luis Borges. Frankfurt Am Main: Vervuert. ISBN 3-89354-217-5.
- Volek, Emil (1984). "Aquiles y la Tortuga: Arte, imaginación y realidad según Borges". Iti: Cuatro claves para la modernidad. Analisis semiótico de textos hispánicos. Madrid.
- Waisman, Sergio (2005). Borges ken ti Panagipatarus. Lewisburg Pa.: Unibersidad ti Bucknell a Pagmalditan. ISBN 0-8387-5592-5.
- Williamson, Edwin (2004). Borges: Maysa a Biag. New York: Viking. ISBN 0-670-88579-7.
- Wilson, Jason (2006). Jorge Luis Borges. Londres: Reaktion Books. ISBN 978-1-86189-286-7.
- Woscoboinik, Julio (1998). Dagiti Sekreto ni Borges. Washington: Unibersidad a Pagmalditan ti Amerika. ISBN 0-7618-1238-5.
- Yates, Donald (1985). Jorge Luis Borges, Biag, Obra, ken Kritisismo. Baltimore: York a Pagmalditan. ISBN 0-919966-47-0.
Dagiti dokumentario[urnosen | urnosen ti taudan]
- Eduardo Montes-Bradley (Mannurat/Direktor) (1999). Harto Ti Borges (Napili a dokumentario). EUA: Patagonia Film Group, EU.
- Ricardo Wullicher (Direktor) (1978). Borges para millones (Napili a dokumentario). Arhentina.
- David Wheatley (Direktor) (1983). Dagiti Bariweswes ti Maysa a Mannurat: Siak ken ni Borges (Napilia dokumentario). Arena.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Jorge Luis Borges idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Jorge Luis Borges idiay Wikiquote
- Ronald Christ (Kalamiisan-Primabera 1967). "Jorge Luis Borges, TiArte ti piksion Bi. 39". Paris Review.
- BBC Radio 4 a pakitungtungan a programa manipud ti Iti panawen tayo. (Mangeg ti 45 a minuto)
- Jorge Luis Borges iti Moderno a Lubong
- Sentro nii Borges, Unibersidad ti Pittsburgh.
- Dagiti Gayyem ni Jorge Luis Borges Sangalubongan a kagimongan ken dagiti Kumaduaan
- Jorge Luis Borges
- 1899 a pannakaipasngay
- 1986 nga ipupusay
- Dagiti Arhentino a kontra pasista
- Dagiti Arhentino a kontra komunista
- Tattao nga Arhentino ti Inggles a kaputotan
- Dagiti Arhentino a manalaysay
- Dagiti Arhentino a bibliotekero
- Tattao nga Arhentino ti Portuges a kaputotan
- Tattao nga Arhentino ti Espaniol a kaputotan
- Tattao nga Arhentino ti Uruguayo a kaputotan
- Dagiti Arhentino a mannaniw
- Dagiti Arhentino a mannurat ti ababa a sarita
- Dagiti Arhentino nga agipatpatarus
- Dagiti Arhentino a mannurat
- Dagiti Arhentino a mannurat ti pabuya
- Bulsek a tattao manipud idiay Arhentina
- Dagiti pimmusay ti kanser idiay Suisa
- Dagiti agbilbilin dagiti Korus ti Urnos ti Dayaw ti Pederala a Reppublika ti Alemania
- Dagiti pimmusay manipud ti kanser ti dalem
- Dagiti nangabak ti Premio Edgar
- Dagiti agipatpatarus ti Inggles–Espaniol
- Dagiti hiperrealidad a teorista
- Tattao a Latino Amerikano ti Britaniko a kaputotan
- Dagiti nagunggunaan ti Légion d'honneur
- Dagiti opisial ti Urnos ti Britaniko nga Imperio
- Tattao manipud idiay Buenos Aires
- Dagiti mannurat ti kalpasan a moderno
- Dagiti nangunggunaan ti Premio Cervantes
- Dagiti nangabak ti Prix mondial Cino Del Duca
- Dagiti agipatpatarus manipud ti Inggles
- Dagiti agipatpatarus manipud ti Pranses
- Dagiti agipatpatarus manipud ti Aleman
- Dagiti agipatpatarus manipud ti Daan nga Inggles
- Dagiti agipatpatarus manipud ti Daan a Nordiko
- Dagiti agipatpatarus iti Espaniol
- Dagiti naipunpon idiay Cimetière des Rois


c: text/html

text:
Pagay
Ti pagay ket dumakdakamat iti dua nga species (Oryza sativa ken Oryza glaberrima) ti ruot, a nativo iti tropical ken subtropical nga abagatan-a-dumaya nga Asia ken iti Aprika, a mangmangted iti nasurok a kalima (1/5) ti calorie a sagsagrapen ti tao. Maysa a tinawen a mula, ti pagay ket addaan atitiddog ken nararapis a bulong ken babassit a sabsabong. Ti babassit a bukelna ket bagas ken isu ti kangrunaan a taraon ti nasurok a kagudua ti populasion ti lubong (kaaduanna iti Asia ken Latin America). Ti pagay ti maikatlo a kadakkelan a maimulmula ken maap-apit a kas taraon iti sangalubongan (kalpasan ti mais ken trigo).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Uzbekistan
Ti Uzbekistan i/ʊzˌbɛkɨˈstɑːn/, ket opisial a kas ti Republika iti Uzbekistan (Uzbek: O‘zbekiston Respublikasi, ЎзбekиcToH Pecпyблиkacи) ket is-isu laeng ti namindua a napalikmutan ti daga a pagilian idiay Tengnga nga Asia ken maysa laeng kadagiti dua kastoy a pagilian iti dagup a sangalubongan. Daytoy ket makibinningay ti pagbeddengan iti Kazakhstan iti laud ken iti amianan, ti Kyrgyzstan ken Tajikistan iti daya, ken ti Apganistan ken Turkmenistan iti abagatan. Sakbay iti 1991, daytoy ket paset idi ti Kappon ti Sobiet.
Ti Uzbekistan ket maysa kadagiti Turko nga estdao idiay Tengnga nga Asia.
Idi ket paset ti Persiano Samanid ken kalpasan daytoy ket dagiti Timurid nga imperio, ti rehion ket naparukma idinasap a maika-16 a siglo babaen dagiti nomadiko nga Uzbek, a nagsasao ti Dumaya a Turko a pagsasao. Kaaduan ti Uzbekistan a populasion tatta nga aldaw ket tagikua ti etniko a grupo ti Uzbek ken mangisasao ti Pagsasao nga Uzbek, maysa kadagiti pamilia dagiti pagsasao a Turko.
Ti Uzbekistan ket naitipon ti Ruso nga Imperio idimaika-19 a siglo, ken idi 1924 nagbalin a kontitueto arepublika iti Kappon ti Sobiet, a naamammoan a kas ti Sosialista a Republika ti Sobiet nga Uzbek (Uzbek SSR). Daytoy ket nawayaan idi 31 Agosto 1991 (opisial, kalpasan ti simmaruno nga aldaw).
Ti ekonomia ti Uzbekistan ket kangrunaan nga agtaltalek ti panagpataud kadagiti merkansia, a mairaman ti kapas, balitok, uranio, ken masna nga alingasaw. Nupay ti nairangarang a gagara iti panaglasat iti maysa a paglakuan nga ekonomia, ti Uzbekistan ket agtultuloy nga agtagtaginayon tinainget a panagtengtengngel ti ekonomia, a kadawyan daytoy a manipaadayo kadagiti ganganaet nga agpupuon. Ti annuroten iti agininut, nainget a panagtengngel ti panaglasat iti paglakuan nga ekonomia nupay kasta ket napakataud kadagiti kaimbagan anagbanagan iti porma apanakapasayaat ti ekonomia kalpasan ti 1995. Dagiti domestiko nga annuroten ti Uzbekistan kadagiti karbengan ti tao ken dagiti panagwaywaya ti tungngal maysa atao ket dinildillaw bababen dagiti daaduma a sangalubongan nga organisasion.[5]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "CIA – The World Factbook". Cia.gov. Naala idi Enero 28, 2011.
- ^ Opisial a karkulo ti populasion 2012-01-01. Stat.uz (2012-01-23). Naala idi 2012-03-13.
- ^ a b c d "Uzbekistan". Internasionala Pundo ti Panguartaan. Naala idi Abril 22, 2012.
- ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2010". Nagkaykaysa a Pagpagilian. 2010. Naala idi Nobiembre 5, 2010.
- ^ Dagiti karbengan ti tao idiay Uzbekistan: reporta ti Amnestia Internasional, 2008.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Uzbekistan idiay Wikimedia Commons
- Uzbekistan
- Dagiti pagilian ti Tengnga nga Asia
- Dagiti estado ti Moderno a Turko
- Dagiti naserraan ti daga a pagilian
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Persiano
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ruso
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1991
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad dagiti Nawaya nga Estado
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Papa Silvestre I
Ni Papa Silvestre I ket isu ti papa manipud idi 31 Enero 314 aginggana idi 31 Disiembre 335, isu ti papa a simmaruno kenni Papa Melquiades.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Annuario Pontificio (Libreria Editrice Vaticana 2008 ISBN 978-88-209-8021-4), p. 8*
Daytoy nga artikulo ket mangitiptipon ti testo manipud ti naipablaak nga adda tattan idiay publiko a pagturayan: Chisholm, Hugh, ed. (1911). Encyclopædia Britannica (Maika-11 nga ed.). Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Silvestre I idiay Wikimedia Commons


text:
Kitaen ti taudan para iti Modulo:Dagiti argumento
Awan ti pammalubosmo nga agurnos iti datoy a panid, gapu ti sumaganad a rasrason:
Mabalinmo a kitaen ken tuladen ti taudan daytoy a panid:
Dagiti plantilia a naaramat iti daytoy a panid:
- Plantilia:! (urnosen)
- Plantilia:Adu a panag-usar (urnosen)
- Plantilia:Cob (urnosen)
- Plantilia:Collapse bottom (urnosen)
- Plantilia:Collapse top (urnosen)
- Plantilia:Cot (urnosen)
- Plantilia:Dokumentasion (kitaen ti taudan) (nasalakniban-bassit)
- Plantilia:Dokumentasion a subpanid (urnosen)
- Plantilia:Ombox (urnosen)
- Plantilia:Pp-meta (urnosen)
- Plantilia:Pp-meta/kita ti panid (kitaen ti taudan) (nasalakniban)
- Plantilia:Pp-plantilia (kitaen ti taudan) (nasalakniban)
- Plantilia:Tag (urnosen)
- Modulo:Dagiti argumento (kitaen ti taudan) (nasalakniban-bassit)
- Modulo:Dagiti argumento/dok (urnosen)
- Modulo:Dokumentasion (kitaen ti taudan) (nasalakniban-bassit)
- Modulo:Dokumentasion/pannakaaramid (kitaen ti taudan) (nasalakniban-bassit)
- Modulo:HtmlBuilder (kitaen ti taudan) (nasalakniban-bassit)
- Modulo:Kahon ti mensahe (kitaen ti taudan) (nasalakniban-bassit)
- Modulo:Kahon ti mensahe/pannakaaramid (kitaen ti taudan) (nasalakniban-bassit)
- Modulo:Panagduktal ti nagan ti espasio (kitaen ti taudan) (nasalakniban-bassit)
- Modulo:Panagduktal ti nagan ti espasio/datos (kitaen ti taudan) (nasalakniban-bassit)
- Modulo:Panagduktal ti nagan ti espasio/pannakaaramid (kitaen ti taudan) (nasalakniban-bassit)
- Modulo:Panagtengngel ti kategoria (kitaen ti taudan) (nasalakniban-bassit)
- Modulo:Wensaan (kitaen ti taudan) (nasalakniban-bassit)
Agsubli idiay Modulo:Dagiti argumento.


text:
Diro
Ti diro ket ti nasam-it a makan babaen dagiti uyokan a nagus-usar ti nektar manipud ti sabsabong. Tikaruay a mapataud babaen dagiti uyokan ti diro (ti henero nga Apis) ket maysa kadagiti kanayon a naibagbaga, gapu ta isu daytoy ti kita ti diro nga inur-urnong babaen dagiti agtartaraken ti uyokan ken kankannen babaen ti tattao. Ti diro a pinataud babaen dagiti sabali nga uyokan ken dagiti insecto ket adda kadagitinaisangayan a tagkikua.
Dagiti uyokan ti diro ket agibaliwda kadagitinektar iti dirobabaen ti prosesso iti regurgitasion ken panagbawbaw. Ipenpenda dagitoy a kas nangruna a taudan ti taraon iti allid dagiti kalaba iti uneg ti balay ti uyokan.
Ti diro ket makaala ti kasam-itna manipud ti monosakarido pruktosa ken glukosa, ken addaan ti agarup a kapada ti kinasam-it iti granulado nga asukar.[1][2] Daytoy ket addaan ti nasayaat a kimiko a tagtagikua para itipanagiyurno ket ti naisalsalumin a nanam a pakaituronga ti tattao a mangayat iti daytoy ngem ti asukar ken dadduma pay a pagpasam-it.[1] Kaaduan kadagiti mikroorganismo ket saanda nga agaramid ti diro gapu ti ababa a aktibidad ti danumna iti 0.6.[3] Nupay kasta, ti diro ket sagpaminsan nga aglaon kadagiti malmalmeng nga endospora ti bakteria a Clostridium botulinum, ken mabalin daytoy a makadangran kadagiti maladaga, gapu ta dagiti endospora ket mabalinda nga agbaliw kadagiti bakteria a makapataud ti sabidong kadagiti ubing pay a bagis ti maladaga, ken pakaiturongan ti sakit ken mabalin pay a makapatay.[4]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b National Honey Board. "Karbohidrato ken Kasam-it ti Diro". Naala idi 1 Hunio 2012.
- ^ Estado nga Unibersidad ti Oregon. "Ania kadi ti relatibo a kinasam-it dagiti nadumaduma nga asukar ken dagiti sukat ti asukar?". Naala idi 1 Hunio 2012.
- ^ Prescott, Lansing; Harley, John P. kenni Klein, Donald A. (1999). Mikrobiolohia. Boston: WCB/McGraw-Hill. ISBN 0-697-35439-3.
- ^ Shapiro, Roger L.; Hatheway,, Charles; Swerdflow,, David L. (1998). "Botulismo idiay Estados Unidos : Ti Klinikal ken Epidemiolohiko a Panagrepaso". Annals of Internal Medicine 129 (3): 221–8. doi:10.1059/0003-4819-129-3-199808010-00011. PMID 9696731.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Krell, R. (1996). Dagiti produkto a makanayon ti pateg manipud ti panagtaraken ti uyokan. Gunglo ti Makan ken Agrikultura ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. ISBN 978-92-5-103819-2.
- Root, A. I. and Root, E. R. (2005). The ABC and Xyz of Bee Culture. Kessinger Publishing. ISBN 978-1-4179-2427-1.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]


text:
Kategoria:Pampanid nga addaan kadagiti dakamat nga agus-usar kadagiti saan a nasuportaran a parametro
- Di ammo a parametro
????=di naikaskaso
Dagiti dakamat ti CS1 ket mangireporta ti daytoy a biddut no ti paset ti nagan ti paris ti parametro ti
|name=value ket saan a mabigbigan a kas husto a nagan. Kadawyan a daytoy ket gapuanan dagiti biddut ti panangiletra.
Kadagiti plantilia ti daan nga estilo, mabalin idi ti mangiraman ti pakaammo iti kaunegan ti plantilia a di naikaskaso a kas dagiti saan a mabigbigan a parametro. Ti makina ti CS1 a naibatay ti Lua ket ikaskasona dagit isaan amabigbigan a parametro. Ti panggep ti dakamat ket ti hustoa panangilasin ti taudan; ken saan nga agtignay a kas repositorio dagiti nota ken kammasapulan a suporta ti pakaammo.
Ti mangsolbar daytoy a biddut, siguraduen a ti nagan ti parametro ket husto ti pannakailetrana ket awan dagiti karakter malaksid kadagiti espasio a baetan ti nagan ti parametro ket ti umununa a nakatakder a baras (|) wenno naud-udi a senial ti agpada (=). Ti listaan dagiti mabalin a parametro ket mabirukan ti panagkita iti Tulong:Dakamat nga estilo 1 wenno sarungkaran ti deskripsion a panid ti naisangayan a plantilia a maus-usar, a kas ti
{{cite web}},
{{cite book}},
{{cite journal}}, kdpy. Padasen nga iyalis ti pakaammo a mainaig iti di ammo a parametro iti maysa a maitutop a parametro wenno iti maysa a paset ti tungtungan ti artikulo tapno mapreserba.
Para kadagiti kankanayon a makitkita a biddut ti panangiletra, padasen ti agnayon ti saan a husto a panangiletra a nagan ti parametro idiay listaan dagiti kankanayon a saan a husto a panangiletra ti parametro.
Dagiti panid nga addaan ti kastoy a biddut ket automatiko a maikabil iti Kategoria:Pampanid nga addaan kadagiti dakamat nga agus-usar kadagiti saan a nasuportaran a parametro.[a]
- Di ammo a parametro
|xxxx=di naikaskaso (
|yyyy=maisingasing)
Dagiti dakamat nga estilo 1 ket agireporta ti kasto a biddut no ti nagan ti paset ti parametro ti paris ti
|name=value- ket saan a mabigbigan a husto a nagan. Adda laeng dagiti bassit a mailaksid a bassit a letra kadagiti parametro ti dakamat ti CS1. Ti CS1 ket mangireporta ti daytoy a biddut no ti nagan ti parametro ket aglaon kadagiti dakkel a letra (Xxxx, xxXx, XXXX) ngem ti nagan ti parametro ket naiplawag iti bassit a letra (xxxx). Adda met dagiti parametro, a kas ti
|isbn= a mabalin a bassit a letra weeno dakkel a letra, ngem saan a mabalin ti aglalaok (
|isbn= wenno
|ISBN= ngem saan a
|Isbn=). Ti CS1 ket mangireporta ti daytoy a biddut no ti nagan ti parametro ket maipada iti listaan dagiti kankanayon a madi ti panangiletra a parametro (nabirukan ti
|acessdate= ngem nanamnama ti
|accessdate=).
Ti CS1 ket mangisingasin ti nagan ti parametro manipud ti listaan dagiti husto a parametro wenno manipud ti listaan dagiti kankanayon a madi ti panangiletra a parametro.
Ti mangsolbar ti daytoy a biddut, sukatan ti kamalia nagan ti parametro iti husto, ken usaren ti naisingasing a nagan.
Dagiti panid nga addaan ti kastoy a biddut ket automatiko a maikabil iti Kategoria:Pampanid nga addaan kadagiti dakamat nga agus-usar kadagiti saan a nasuportaran a parametro.[a]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Pampanid iti kategoria "Pampanid nga addaan kadagiti dakamat nga agus-usar kadagiti saan a nasuportaran a parametro"
Ti sumaganad a 20 a pampanid ket dagiti adda iti daytoy a kategoria, manipud ti 20 a dagup.


text:
Metal
Ti metal (manipud ti Griego "uέtaλλov" – métallon, "mina, pagbatuan, metal"[1][2]) ket isu ti solido a materiales (ti maysa a elemento, kompuesto, wenno alloy) a kadawyan a natangken , nasileng, ken makailanga ti nasayaat nga elektrikal ken panagkukua iti pudot. Dagiti metal ket kadawyanda a naalumaymay, dagitoy ket mapanday wenno pemanente a matalmegan iti sukogda nga awan a saan amatukkol wenno agberre ken dagitoy pay ket mabalin a malunag (maipagtipon wenno malunag) ken naalumaymay (mabalin a maaramid iti naingpis a barot).[3] Agdama a, 91 kadagiti 118 a dagup dagiti elemento iti periodiko a lamisaan ket naidasig dagitoy a kas metal.
Ti kaibuksilan ti pannakaibaga ti "metal" ket maigiddiat para kadagiti nadumaduma a komunidad. Kas pagarigan, dagiti astronomo ket usarenda ti sapasap a pannangibaga ti "metal" para iti pakainugotan a mangipalawag kadagiti amin nga elemento malaksid ti hidroheno ken helio (dagiti kangrunaan a pakabuklan dagiti bituen, naurnong nga isu met ti pakabuklan ti kaaduan a makitkita abanag iti law-ang). Isunga, iti astronomia ken pisikal a kosmolohia, ti metalisidad ti maysa na naga ket isu ti proporsion iti banagna a bunukel dagiti kimiko nga elemento malaksid ti hidroheno ken helio.[4] Iti pay maipatinayon, adu kadagiti elemento ken dagiti kompuesto a kadawyan a saan a naidasig a kas dagiti metal ngem agbalin dagitoy a metaliko babaen kadagiti nangato a presion; dagitoy ket naamammuan a kas dagiti metaliko ng aalotropo dagiti saan ametal.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ uέtaλλov Henry George Liddell, Robert Scott, Ti Griego-Inggles a Leksikon, iti Perseus Dihital a Biblioteka
- ^ metal, kadagiti Diksionario ti Oxford
- ^ metal. Encyclopaedia Britannica
- ^ John C. Martin. "Ania ti naadaltayo manipud ti metal a linaon dagiti bituen". Baro a Panagusig ti RR Lyrae Kinematika iti Solar Kaarubaan. Naala idi Septiembre 7, 2005.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Metal idiay Wikimedia Commons


text:
Republika iti Irlánda
Ti Irlánda[7] (/ˈaɪərlənd/ wenno /ˈɑrlənd/; Irlandes: Éire, pannakabalikas [ˈeːɾʲə] ( denggen)), ilawlawag a kas ti Republika iti Irlánda (Irlandes: Poblacht na hÉireann),[8] ket maysa a naturay nga estado idiay Europa a nakasakuip ti agarup a makalima iti isla iti addaan ti isu met laeng a nagan. Ti kapitolio na daytoy ket ti Dublin. Ti populasion ti estado ket 4.58 riwriw idi 2011. Daytoy ket maysa a batay-linteg a republika a tinurayan ti maysa a parlamentario a demokrasia, nga addaan ti nabutosan a presidente nga agserserbi a kas ti daulo iti estado. Kameng daytoy iti Kappon ti Europa. Ti Irlánda ket maysa a naparang-ay a pagilian nga addan ti maikapito a kangtuan a Pagsurotan ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan.[9] Daytoy a pagilian ket nangato a nairanggo para iti nawaya a pagladditan, nawaya nga ekonomia ken demokrasia ken nawaya a politika. Ti Irlánda ket kameng pay ti Konsilo iit Europa, tie Organisasion para itir Ekonomia Pagtitinnulongan ken Panagrangrang-ay, ti Organisasion ti Komersio ti Lubong ken ti Nagkaykaysa a Pagpagilian.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Sakbay idi 2002, ti Irlánda ket agus-usar ti punt (Irlandés a pound) nga isu daytoy ti kuarta a maususar. Ti euro ket immuna a maususar idi 1999.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Tignay dagiti Opisia a Pagsasao 2003". Opisina itithe Abogado Heneral. Naala idi 18 Pebrero 2012.
- ^ "Ireland". CIA World Factbook. Central Intelligence Agency. Naala idi 28 Agosto 2011.
- ^ "CSO 2006 a Senso – Volume 5 – Etniko wenno Kultural a Likud a lugar (a mairaman dagiti Irlandés nga agbanbaniaga a komunidad)" (PDF). 2006. Naala idi 9 Hulio 2009.
- ^ a b c d "Ireland". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 29 Abril 2011.
- ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2011". Nagkaykaysa a Pagpagilian. Naala idi 2 Nobiembre 2011.
- ^ John Coakley (20 Agosto 2009). Ti Politika idiay Republika iti Irlánda. Taylor & Francis. p. 76. ISBN 9780415476720. Naala idi 2 Mayo 2011.
- ^ Gobierno iti Irlánda (1937). "Artikulo 4". Batay-linteg iti Irlánda. Dublin: Opisina ti Papeleria. "Ti nagan ti Estado ket Éire, wenno, iti Inggles a pagsasao, Ireland."
- ^ Gobierno iti Irlánda (1948). "Artikulo 2". Tignay ti Republika iti Irlánda, 1948. Dublin: Gobierno iti Irlánda. "A daytoy ket maiparangarang a ti panakaipalpalawag ti Estado ket isun to ti Republika iti Irlánda."
- ^ Magkaykaysa a Pagpagilian (2011). "Tabla 1". Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan ken dagiti komponente na. Programa a Panagrangrang-ay ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. Naala idi 26 Nobiembre 2011.
- Republika ti Irlanda
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Europa
- Dagiti estado a kameng ti Konsilo ti Europa
- Akin-amianan nga Europa
- Lumaud nga Europa
- Dagiti isla a pagilian
- Dagiti republika
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Inggles
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1922
- NUTS 1 nga estadistiko a rehion ti Kappon ti Europa
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Plantilia:Coord
Nalaka a pagsursuruan
Dagiti linaon
- 1 Nalaka a pagsursuruan
- 2 Panggep
- 3 Dagiti langa
- 4 Dagiti ballaag nga aluadan
- 5 Dagiti nasukatan a plantilia
- 6 Panag-usar
- 7 Panangiparang kadagiti amin a silpo iti maysa a mapa
- 8 Kas pagarigan
- 9 Dagiti parametro ti nagsasabtan
- 10 Naisangayan a panangiparang iti tunggal maysa nga agar-aramat
- 11 Dagiti saan a husto a panag-usar ken panagtaripato a kategoria
- 12 Dagiti akin-uneg
Panggep
Ti plantilia ti {{coord}} ketmangited ti alagaden a notasion para ti panangikodigo dagiti lokasion babaen kadagiti bukodda a nagsasabtan ti latitud ken longitud. Daytoy ket kangrunaa a pananginagan ti WGS84 a heograpiko a nagsasabtan dagiti lokasion iti Daga, ken ti panangiruar ti mabasa ti makina a Geo mikropormat. Nupay kasta, daytoy ket mabalin pay a mangikodigo kadagitilokasion timasna a satelite, dagiti ansisit a planeta, ken dagiti dadduma a planeta malaksid ti Daga.
- Ti pananginagan kadagiti nainlangitan a nagsasabtan, embes ket nga usaren ti {{langit}}
- Markaan dagiti artikulo nga awan iti nagsasabtan iti {{awan ti nagsasabtan}}.
- No ti lokasion ti suheto ket agpayso a di ammo wenno maisuppiatan, markaan daytoy iti {{di ammo a nagsasabtan}}.
Dagiti langa
Ti latitude ken longitue ket mabalin a mainaganann (nga adda ti matunos a presision) babaen ti desimal a notasion wenno kas dagiti degrado/minuto/segundo. Babaen ti kasisigud, dagiti nagsasabtan ket agparanda iti pormat nga inusar a nakainaganan kaniada. Nupay kasta, ti parametro ti
format= ket mabalin a muasar ti mangpilit a pannakaiparang iti sabali a pormat.
Ti plantilia ket agiparang kadagiti naporma a nagsasabtan nga adda iti silpo iti GeoHack. Ti GeoHack ket agiparang ti pakaammo a naaramid para iti lokasion, a mairaman kadagiti silpo ti akin-ruar a panangimapa a serbisio.
Para kadagiti naindagaan a lokasion, ti asul a globo () ket agparang iti kanigid ti silpo. No pinduten ti globo, daytoy ket patignayenna ti WikiMiniAtlas (nasken ti JavaScript).
Babaen ti kasisigud, dagiti nagsasabtan ket agparangda a "nailinia" iti kaariping a testot. Nupay kasta, ti parametrio ti
display= ket mabalin a mausar a panangiyalis dagiti nagsasabtan iti as-asideg ti titulo ti panid wenno iparang dagitoy kadagitoy dua a lugar.
Ti plantilia ket mangiruar kadagiti nagsasabtan kadagiti tallo a pormat:
- Degrado/minuto/segundo ("DMS", presision ket degrado, wenno degrado/minuto, wenno degrado/minuto/segundo, a maibatay ti maikabil a presision).
- Desimal a degrado (ti panagdumaduma ti ilang dagiti puesto ti desimal a maibatay ti maikabil a presision)
- Ti mabasa ti makina a Geo mikropormat.
Dagiti nakastrek nga agra-aramat ket mabalinda a baliwan no kasano nga agparang dagiti nagsasabtan kadagiti pagbasabasada.
Dagiti ballaag nga aluadan
Ti plantilia ket nasken a saan a mabalin nga awan ti kasakbayan a tungtungan.
Dagiti ramit nga agbasa kadagiti database dump ti Wikipedia (a kas ti Google Earth) ket masansan nga saan a mangikaskaso kadagiti nailiania a nagsasabtan. Tapno masigurado a dagiti nagsasabtan ket makita babaen dagitoy a ramit, ti maysa nga agsmang ket nasken a maiparang a kaariping ti titulo. Kitaen ti Kasano a napabaliko nga agparang ti artikulok iti Wikipedia nga agparang iti Google Earth Geographic Web layer?. NUpay kasata, no adda dagiti adu a nagsasabtan nga agparang iti maysa a panid, dagitoy ket agtutuondanto, ket pakabalinan dagitoy a narigat a mabasa.
Dagiti nasukatan a plantilia
Daytoy maymaysa a plantilia ket sinukatanna ti {{coor d}}, ken dagiti pay pay Geolinks ken dagiti pay plantilia ti Mapit. Kaaduan kadagiti parametro ket mabalin pay laeng a mausar a kas idi – kitaen ti Panag-usar.
Kas pagarigan:
Panag-usar
{{coord|latitud|longitud|dagiti parametro ti nagsasabtan|dagiti parametro ti plantilia}} {{coord|dd|N/S|dd|E/W|dagiti parametro ti nagsasabtan|dagiti parametro ti plantilia}} {{coord|dd|mm|N/S|dd|mm|E/W|dagiti parametro ti nagsasabtan|dagiti parametro ti plantilia}} {{coord|dd|mm|ss|N/S|dd|mm|ss|E/W|coordinate parameters|dagiti parametro ti plantilia}}
Dagiti pananginagan ti hemispero ti (N/S) ken (E/W), no mausar, ket nasken a kaariping dagiti karakter ti pangrikep a pipa "
|" , ken mabalin a unaan wenno sarunuen dagiti baetan.
Adda met dagiti dua a kita dagiti parametro, amin dagitoy ket pagpilian laeng:
- Dagiti parametro ti nagsasabtan ket dagiti parametro nga ipasa ti {{Coord}} idiay server ti mapa. Dagitoy ket addaan kadagiti pormat iti parameter:value ken naisina dagitoy iti tunggal maysa babaen ti karakter ti underscore ( _ ). Dagiti masuportaran a parametro ti nagsasabtan ket dim:, globe:, region:, scale:, source:, ken type:. Kitaen dagiti parametro ti nagsasabtan para kadagiti salaysay ken kas pagarigan.
- Dagiti parametro ti plantilia aket isu dagiti parametro nga inus-usar babaen ti plantilia ti {{Coord}}. Dagitoy ket addaan kadagiti pormat iti parameter=value ken naisina dagitoy iti tunggal maysa babaen ti karakter ti pipa ( | ). Dagiti masuportaran a parametro ti plantilia ket display=, format=, name=, ken notes=.
-
- display= ket mabalin a maysa kadagiti sumaganad:
-
display=inline– Agiparang ti nailian a nagsasabtan (kasisigud)
display=title– Agiparang ti nagsasabtan iti ngata ti artikulo, iti asideg ti titulo ti artikulo (sinukatanna ti pamilia ti {{coor title dms}} )
- shortcut:
display=t
- shortcut:
display=inline,title– Agiparang ti nagsasabtan kadagiti nailian ken iti asideg ti titulo ti artikulo (sinukatanna ti pamilia ti {{coor at dms}})
- shortcut:
display=it
- shortcut:
display=title,inlineket kapadaga a mangibanag a kas ti
display=inline,title
-
- Nota: ti gupit ti
titleket mangibaga a dagiti nagsasabtan ket maipakat ti napno nga artikulo, ken saan a ti laeng maymaysa kadagiti lugar a nakaibagaanna — isunga nasken laeng a saan nga ikabil iti naud-udi a naibagbaga a kaso.
- format= mabalin a mausar a mangpilit ti pannakaiparang ti nagsasabtan ti dec wenno dms.
-
format=decpormatenna manen ti nagsasabtan iti pormat ti desimal degrado .
format=dmspormatenna manen ti nagsasabtan iti pormat ti degrado | minuto | segundo .
-
- name= mabalin a mausar a manginotasion dagit nailian a nagsasabtan para iti panangiparang kkadagiti serbisio ti mapa a kas ti WikiMiniAtlas. No saan nga ikabil, ti titulo ti artikulo ket isunto ti maikabil (PAGENAME) .
- Notae: ti parametro ti name= kat gapuanan ti {{Coord}} a mangparuar ti mikropormat ti hCard nga agusar ti dayta a nagan, urayno mausar nga awan ti maysa nga adda nga hCard. Saan nga usaren no ti nagan ket nagan ti tao (kasla iti nakaitaneman), gaputa ti mapataud nga hCard ket saanto nga umiso. Ken saan pay nga usaren dagiti kuadrado a pangrikep kadagiti nagan.
- notes= manginagan ti testo a maiparang a dagus a sumaruno kadagiti nagsasabtan. Daytoy ket nangruna a naikeddeng para iti pananginayon kadagiti sakaanan a nota dagiti nagsasabtan a maiparang iti asideg ti titulo.
Panangiparang kadagiti amin a silpo iti maysa a mapa
Ti plantilia {{GeoGroup}} ket mabalin a mausar kadagiti artikulo nga addaan kadagiti nagsasabtan. Daytoy a plantilai ket agpataud kadagiti silpo dagiti Mapa ti Google ken Bing a mangiparang kadagiti amin a nagsasabtan iti agmaymaysa a mapa, ken dagiti silpo kadagiti sabali a serbisio a mangpalubos kadagiti nagsasabtan a mausar wenno maikarga kadagiti nadumaduma a pormat.
Kas pagarigan
Dagiti nagibasaran
Dagiti parametro ti nagsasabtan
Ti umuna a saan a nanaganan a parametro a sarunuen ti longitud ket pagpilian a kuerdas dagiti parametro ti nagsasabtan, nga insina babaen dagiti underscores. Dagitoy a parametro ket tulonganda ti GeoHack nga agpili kadagiti maitunos a rekurso ti mapa, ken dagitoy ket agbalindanto a naipangpangruna no napnonto ti kasayaat ti annong ti Wikimaps.
type:T
Ti parametro ti
type: ket mangibaga ti kita ti lokasion para iti reserba a panangimapa (kas pagarigan, ti panagpili ti ikono a marka iti a WikiMiniAtlas).
Iyasentarna pay ti gatad ti mapa, ngem mabalin a tutonan babaen ti dim: wenno gatad:.
Dagit umiso a tipo ket:
scale:N
Ti parametro ti
scale: ket manginagan ti kayat a gatad ti mapa a kas ti 1:N, daytoy ket mangtuon ti gatad a naibaga ti aniaman a parametro ti type:.
Ti GeoHack ket agus-usar ti
scale: tapno agpili ti gatad ti mapa para iti 72 a dpi ti monitor ti kompiuterr. No awan dagiti maited a parametro ti
dim:,
type:, wenno
scale: , ti GeoHack ket agusarto ti kasisigud a gatad iti 1:300,000.
dim:D
Ti parametro ti
dim: ket ipalawagna ti diametro ti sisrkulo a panagbuya a naipatengnga iti nagsasabtan. Bayata a ti kasisigud a unit ti panagrukod ket dagiti metro, ti
km sukdong ket mabalin a baliwan a manginagan kadagiti kilometro.
Ti GeoHack ket agus-usar ti
dim: tapno agpili ti gatad ti mapa a kas ti pagbuyaan a sirkulo nga gaparang iti agarup a 10 sentimetro (4 in) iti diametro iti maysa a 72 dpi iti monitor ti kompiuter. No awan ti
dim:,
type:, wenno dagiti parametro ti
scale: a maited, ti GeoHack ket agusar ti kasisigud a pagbuyaan a sirkulo iti 30 kilometro (19 mi).
region:R
Ti parametro ti
region: ket manginagan ti politikal a rehion para kadagiti naindagaan a nagsasabtan. Daytoy ket maus-usar a panagpili kadagiti maitutop a rekurso ti mapa. No awan ti maited a parametro ti
region: , ti GeoHack ket padasenna ti mangkita ti rehion manipud kadagiti nagsasabtan.
Ti rehion ket nasken a maited a kas dagiti dua a karakter a kodigo ti pagilian ti ISO 3166-1 alpha-2 wenno maysa a kodigo ti rehion ti ISO 3166-2.
Kas pagarigan dagiti kodigo ti ISO 3166-1 alpha-2:
- AQ Antartika
- AU Australia
- BR Brasil
- DE Alemania
- GB Nagkaykaysa a Pagarian
- HK Hong Kong
- IN India
- LK Sri Lanka
- RU Rusia
- US Estados Unidos
Kas pagarigan dagiti rehion a kodigo ti ISO 3166-2:
- DE-TH Thuringia, Alemania
- GB-BIR Birmingham, Inglatera
- NO-03 Oslo, Norwega
- US-NY estado ti New York, Estados Unidos
Dagiti taaw ket addan kadagiti sumaganad a Wiki a naikeddeng kadagiti elemento ti kodigo babaen ti de:Vorlage:Coordinate#Ozeane.
- XN Taaw Artikon
- XA Taaw Atlantiko
- XI Taaw Indiano
- XP Taaw Pasipiko
- XS Akin-abagatan a Taaw
Iti pay maipatinayon, dua a Wiki a naikeddeng kadagiti elemento ti kodigo ket mabalin amausar iti {{coord}}:
- XZ para kadagit banag iti wenno sangalubongan a dandanum (kapada ti UN/LOCODE).
- ZZ para kadagiti kas pagarigan apanag-usar.
globe:G
Ti parametro ti
globe: ket manginagan ti planeta, ansisit a planeta, asteroid, wenno masna a satelite a pakabirukan ti nagsasabtan. Malaksid ti daga (ti kasisgud), dagiti mabigbigan apateg ket: merkurio, benus, bulan, marte, phobos, deimos, ceres, vesta, ganymede, callisto, io, europa, mimas, enceladus, tethys, dione, rhea, titan, hyperion, iapetus, phoebe, miranda, ariel, umbriel, titania, oberon, triton, ken pluto.
Para kadagiti globo a saan a ti Daga, ti {{coord}} ket saan a mangipagarup ti naisangayan a sistema ti reperensia (a maigiddiat iti WGS84 ti Daga). Gaputa ti plantilia ket kasisigud iti daya a longitud, the
|W| ti turong ket nasken a maibaga kadagiti globo a mangrukod ti agpalaud a longitud. Iti agdama, adda laeng dagiti limitado a panangimapa a mabalin a magun-od para iti Marte ken ti Bulan ken awan para kadagiti nainlangitan a bagi. Para kadagiti nainlangitan a nagsasabtan, embes ket nga usaren ti {{Langit}}.
source:S
Daytoy ket manginagan, no adda, ti taudan ti datos ken ti pormat/datum ti taudan ti datos, ken iti pagpilian ti orihinal a datos, a maipresenta kadagiti parentesis. Daytoy ket immunaidi a naipangrun a naikeddeng para ti panag-usar dagiti robot nga agmarmarka ti heograpia, tapno ti datos ket saan a maulit a makopia manipud kadagiti agpapada a pormat ken dagiti sabali a Wikipedia, nga adda iti umad-adu a pannakapukaw ti presision ken dagiti dakamat.
Kas pagarigan:
- Ti geotag ti lat/long a naala manipud ti Ordnance Survey National Grid Reference NM 435 355 a mabirukan iti Wikipedia ti pagsasao nga Inggles ket mamarkaanto a kas ti "source:enwiki-osgb36(NM435355)"
- Ti latitud-longitud a lokasion a nataudan manipud ti datos a naala manipud ti Wikipedia ti pagsasao nga Aleman ket mamarkaanto a kas ti "source:dewiki" – ken dadduma pay, para kadagiti kodigo ti sabali a pagsasao;
- Tilokasion a nataudan maniud ti publiko a dominio ti database ti GeoNet Names Server ket mamarkaanto a kas ti "source:GNS". Awan ti nasken a pakaamo ti datum wenno pormat ti masapul, gaputa babaen ti kasisigud amin dagiti nagsasabtan ti Wikipedia ket addaanda iti pormat ti latitud/longitud a naibatay iti datum ti WGS84. Iti kapada daytoy, dagitilokasion ti Estados Unidos a nataudan manipud ti kapadana a publiko a domino ti database ti GNIS ket mamarkaanto a kas ti "source:GNIS".
Naisangayan a panangiparang iti tunggal maysa nga agar-aramat
Tapno kankanayon nga agiparang kadagiti nagsasabtan kadagiti pateg ti DMS, inayon daytoy idiay bukodmo a common.css:
.geo-default { display: inline }
.geo-nondefault { display: inline }
.geo-dec { display: none }
.geo-dms { display: inline }
Tapno kankanayon nga agiparang kadagiti nagsasabtan kadagiti pateg ti desimal, inayon daytoy idiay bukodmo a common.css:
.geo-default { display: inline }
.geo-nondefault { display: inline }
.geo-dec { display: inline }
.geo-dms { display: none }
Tapno kankanayon nga agiparang kadagiti nagsasabtan kadagiti dua a pormat, inayon daytoy idiay bukodmo a common.css:
.geo-default { display: inline }
.geo-nondefault { display: inline }
.geo-dec { display: inline }
.geo-dms { display: inline }
.geo-multi-punct { display: inline }
No nabaldado ti CSS, wenno addaanka ti daana kopia ti naicahed a MediaWiki:Common.css, makitamto dagiti dua a pormat. (Mabalina dalusam ti cache wenno manual a ipasadiwa ti URL: [1].)
Ti panangibaldado ti pannakaiparang ti asul a globo a kaariping dagiti nagsasabtan, inayon daytoy idiay bukodmo a common.js
var wma_settings = {enabled:false}
Laglagipen a daytoy ket ibaldadona ti WikiMiniAtlas
Dagiti saan a husto a panag-usar ken panagtaripato a kategoria
Ti plantilia ket addaan ti naaramid a panagkita kadagiti maikabil. Kaaduan kadagiti biddut ket maiparang iti mensahe ti nailinia a napuskol, a nalabbasit ken maikategoria ti artikulo iti nailemmneg a kategoria ti panagtaripato ti Kategoria:Dagiti panid nga adda dagiti nadadael nga etiketa ti nagsasabtan. Adda iti agdama 0 a pampanid iti dayta a kategoria. Kitaen ti deskripsion ti kategoria para kadagit adu pay a pakaammo.
Ti ad-adu pay nga inaldaw a reporta dagiti nagsasabtan a nasken a masimpa ket makita idiay tools:~dispenser/view/File viewer#log:coord-ilowiki.log.
Dagiti akin-uneg
Kitaen ti Plantilia:Coord/doc/Dagiti akin-uneg ken Kategoria:Plantilia para kadagiti nagsasabtan.
Dagiti subplantilia
Dagiti sumaganad a plantilia ket dagiti "plantilia" ti {{Coord}}. Ti panangisina kadagitoy ket mangpabassit ti adu ti kasakbayan a panagpadakkel ti kadakkel ti {{Coord}}. Dagitoy ket nasken a saan a dagus a maisayangkat.
Dagiti nagan ti klase
Dagiti nagan ti klase ti geo, latitude ken longitude ket inus-usar a panagpataud ti mikropormat ken NASKEN A SAAAN a mabaliwan.
Datos ti plantilia
Daytoy a plantilia ket agus-usar ti adu unay a karga ken ssan a nasayaat ti pannakitinnignayna iti VisualEditor/TemplateData. Padasen nga usaren ti "Urnosen ti taudan" embes a ti visual aginggana intono mapasayaat ti depekto.
Daytoy ket isu ti dokumentasion ti TemplateData para iti plantilia nga inus-usar babaen ti VisualEditor.
Coord
Mangikodigo dagiti nagsasabtan ti latitud ken longitude iti maysa a lokasion, mangited ti silpo ti map aiti lokasion. Daytoy a plantilia ket saan a nasayaat a mausar iti Visual Editor.


text:
Tanzania
Ti Tanzania ( /ˌtænzəˈniːə/), opisial a ti Nagkaykaysa a Republika ti Tanzania (Swahili: Jamhuri ya Muungano wa Tanzania),[3] ket maysa a pagilian idiay Daya nga Aprika. Daytoy ket nagbeddengan babaen ti Kenya ken Uganda iti amianan; ti Rwanda, Burundi ken ti Demokratiko a Republika iti Kongo iti laud; ken ti Zambia, Malawi ken Mozambique iti abagatan. Ti akin-daya a pagbeddengan ti pagilian ket pinorma babaen ti Taaw Indiano. Ti Tanzania ket aglaon pay iti Kilimanjaro, ti kangatuan abantay iti Aprika.
Ti pagilian ket nabingbingay kadagiti 30 rehion: lima idiay semi-autonomo nga is-isla iti Zanzibar ken 25 idiay kangrunaan a daga ti dati a Tanganyika.[4] Ti daulo ti estado ket ni Presidente Jakaya Mrisho Kikwete, a naelektado idi 2005. Manipud idi 1996, ti opisial a kapitolio ti Tanzania ket isun ti Dodoma, nga idiay ti parlamento ti pagilian ken pakabirukan dagiti opisisna ti gobierno.[5] Iti baetan ti panakawayawaya ken idi 1996, ti nanagruna nga aplaya asiudad iti Dar es Salaam ket nagserserbi a kas ti politikal a kapitolio ti pagilian. Tatta nga aldaw, daytoy ket agtultuloy a kangrunaan a komersial a siudad ti Tanzania ken ti de facto a tugaw ti kaaduan a patakder ti gobierno .[4][6] Daytoy ti kangrunaan a pagsangladan ti baybay para iti pagilian ket dagiti naserran ti daga a kaaruubana.
Ti nagan a "Tanzania" ket nagtaud kadagiti nagan ti dua nga estado, ti Tanganyika ken ti Zanzibar, a nagkaykaysa idi 1964 tapno mangporma ti Republika ti Tanganyika ken Zanzibar, ken kalpasan ti isu met laeng a tawen, nanaganan daytoy idi tiNagkaykaysa a Republika ti Tanzania.[7] Dagiti Artikulo ti Kappon ket isu dagitoy ti kangrunaan a pundasion ti Tanzania.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti posil a tidda ti tattao ken kasakbayan a tattao dagiti hominido ket nabirukan idin idiay Tanzania a napetsaan kadagiti sumurok a 2 riwriw a tawtawen, a mangaramid ti lugar a kas maysa kadagiti kaduogan a naamammuan a nataengan a luglugar iti Lubong. Iti kinaud-udi, ti Tanzania ket naipamatmatian a tinataengan babaen dagiti agsasao ti Cushitic ken Khoisan nga agananup-agburburas a komunidad. Idi agarup a 2,000 tawtawen, agsasao ti Bantu a tattao ket nanagrugrugida a simmangpet manipud idiay lumaud nga Aprika kadagiti serie iti migrasion. Kalpasanna, ti Nilotiko a pastores ket simmangpetda ken nagtultuloyda a napnapan iti lugar aginggana idi maika-18 a siglo.[8]
Ti tattao ti Tanzania ket naigimongda idin iti panagpataud iti landok. Ti tattao a Haya iti Daya nga Aprika ket nagimbentoda ti maysa a kita ti nanagto ti pudotna nga agpug-aw nga orno a nangpalubos kaniada nga agpanday iti karbon a landok iti 1,802 °C (3,276 °F) idi gangani a 2,000 a tawtawen. Ti Shana a sangkaputotan iti Pare a tibu ket nagpatpataudda pay ti landok.
Maysa kadagiti kangrunaan nga arkeolohiko a sitio ti Tanzania ket ti Engaruka idiay Nalatak a Rengngat a Ginget a mangiraman ti maysa a panagsibog ket panagtalon a sistema.
Dagiti agbanbaniaga ken aglaklako manipud idiay Golpo Persiano ken lumaud nga India ket binisbisitada ti aplaya ti Daya nga Aprika manipud idi nasap a milenio AD. Ti Islam ket nasansanay idi diay Aplaya ti Swahili manipud idi nasapa a maikawalo ken maikasiam a siglo AD.[9]
Ti agtutunton iti aplaya a parte, ti Omani a Sultan a ni Seyyid Said ket inyalisna ti kapitoliona idiay Siudad ti Zanzibar idi 1840. Iti las-ud ti daytouy a panawen, ti Zanzibar ket nagbalin nga isu ti sentro para iti Arabo a panaglako ti adipen.[10] Add ti paggiddiatan iti 65% aginggana iti 90% ti naadipen idi ti populasion iti Arabo-Swahili a Zanzibar.[11] Maysa idi kadagiti kadayegan a nagtagtagilako kadagiti adipen iti aplaya ti Daya nga Aprika ket ni Tippu Tip, nga isu idi ket apo a lalaki ti maysa a naadipen nga Aprikano. Dagiti Nyamwezi a naglaklako ti adipen babaen ti pannkaidaulo iti Msiri ken Mirambo.[12] Segun kenni Timothy Insoll, "Dagiti bilang ket nairehistro ti panag-eksport kadagiti 718,000 nga adipen manipud ti aplaya ti Swahili idi las-ud ti maika-19 a siglo, ken ti panangibai kadagiti 769,000 idiay aplaya."[13]
Iti naladaw a maika-19 a siglo, ti Imperial nga Alemania ket pinarukmana dagiti rehion nga itan ket ti Tanzania (saan a mairaman ti Zanzibar), Rwanda, ken Burundi, ken intiponda dagitoy iti Aleman a Daya nga Aprika. Idi las-ud ti Sangalubongan a Gubat I, ti maysa a panagpadas a panagraut babaen ti Britaniko ket linappedan idi babaen ti Aleman a Heneral a ni Paul von Lettow-Vorbeck, nga isuna ti nangirugi ti napaut a kampania ti gerila a mangsuppiat ti Britaniko. Dagiti kalpasan ti Sangalubongan a Gubat I a tulagan ken ti dokumento ti linteg ti Liga ti Pagpagilian ket nangdesignado ti lugar a kas ti Bilin ti Britaniko, malaksid ti bassit a lugar idiay amianan a laud, a naited iti Behika ken kalpasan daytoy ket nagbalin a ti Rwanda ken Burundi, ken ti pay bassit a lugar idiay abagatan a daya (Trianggulo ti Kionga), a naitipon ti Portuges a Daya nga Aprika (nga itan ket Mozambique).
Ti Britaniko a panagturay ket nagpatingga idi 1961 kalpasan ti nakappia (no kas pagarigan a maipada ti kaarrubana a Kenya) a pannakapan iti wayawaya. Idi 1954, ni Julius Nyerere ket nagpabalin ti maysa a gunglo iti maipapana ti politikal a Nailian a Kappon ti Tanganyika Aprikano (TANU). Ti kangrunaan a gandat ti TANU ket ti gumun-od ti nailian a kinaturay para iti Tanganyika. Nairugi ti maysa a kampania iti panagirehistro kadagiti baro a kamkameng, ken ti kaunegan ti maysa atawen ti TANU ket isu ti nagbalin a nagiyuna kadagiti politikal a gunglo ti pagilian.
Ni Nyerere ket nagbalin nga isu ti Ministro ti administro ti Britaniko a Tanganyika idi 1960 ken nagtultuloy a Kangrunaan a Ministro idi ti Tanganyika ket nagbalin nga opisial a nawaya idi 1961. Idi 1967 ti immuna akinapresidente ni Nyerere ket simmikko iti Kanigid kalpasan ti Arusha a Panagirangarang, a nangikodigo ti maysa a panangitalek iti sosialismo iti pamay-an a Pan-Aprikano. Kalpasan ti Panagirangarang, dagiti banko ket naipaumili, ken dagiti pay adu a dadakkel nga industria.
Kalpasan ti Zanzibar a Rebolusion a nan gipapanaw ti Arabo a dinastia idiay kaarrubana a Zanzibar,[14] a nagbalin a nawaya idi 1963, ti isla ket nakitipon iti nangruna adaga ti Tanganyika tapno mangporma ti maysa apagilian ti Tanzania idi 26 Abril 1964. Ti panagkappon dagitoy dua, urayno tattan, dagiti rehion ket kontrobersial a kaaduan kadagiti Zanzibar (uray dagiti nagay-ayat ti rebolusion) ngem inaw-awat babaen ti gobierno ti Nyerere ken ti Rebolusionario a Gobierno ti Zanzibar gapu kadagiti nagbibingayan a politikal a pateg ken dagiti gandat.
Manipud idi naladaw a tawtawen ti 1970, ti ekonomia ti Tanzania ket dimmakes. Ti Tanzania ket nakilinia pay idi iti Tsina, a manipud idi 1970 aginggana idi 1975 ket nangpinansia ken timmulong a nangbangon ti 1,860 kilometro-long (1,160 mi) a TAZARA a Perokaril manipud idiay Dar es Salaam aginggana idiay Zambia.[15] Manipud idi tawtawen ti tengnga ti 1980, ti gobierno ket nagpinasia babaen ti panagbulbulod manipud ti Internasional a Pundo ti Panguartaan ken napnapan kadagiti reporma. Manipud ti tawtawen ti tengnga ti 1980 ti GDP ti tunggal maysa a tao ti Tanzania ket rimmang-ayen ken naipabassit ti kinapanglaw.[16]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Ti nailian a populasion ket addaan iti 45 a riwriw". Daily News (Tanzania). 1 Enero 2013. Naala idi 30 Enero 2013.
- ^ a b c d "Tanzania". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 2012-04-22.
- ^ Tanzania. Dictionary.com. Dictionary.com Unabridged (v 1.1). Random House, Inc. (naala idi: 27 Marso 2007). Daytoy ket asitgan ti Swahili a pannkabalikas [tanzaˈni.a]. Nupay kasta, ti /tænˈzeɪniə/ ket nangnangeg pay iti Inggles.
- ^ a b Ahensia ti Sentral nga Intelihensia (2009). "Tanzania". The World Factbook. Naala idi 25 Enero 2010.
- ^ "Ti Nailian a Website ti Tanzania". Tanzania.go.tz. Naala idi 2010-05-01.
- ^ "Ti Nailian a Website ti Tanzania: Bariweswes ti pagilian". Tanzania.go.tz. Naala idi 2010-05-01.
- ^ "The World Factbook – Tanzania", CIA, 2006
- ^ Phyllis Martin and Patrick O'Meara. Aprika. Maika-3 nga edision. Unibersidad ti Indiana a Pagmalditan.
- ^ Mark Horton ken John Middleton, Ti Swahili: ti sosial a langa ti daga iti agtagtagilako a kagimongan (Oxford, 2000); Derek Nurse ken Thomas Spear, Ti Swahili (Philadelphia, 1985).
- ^ "Naragsak nga Isasangbay iti Pagsurotan ti Pakasaritaan ti Nangisit ti Encyclopædia Britannica". Britannica.com. Naala idi 2010-04-25.
- ^ "Panagtagabu (sosiolohia)". Encyclopædia Britannica Online.
- ^ Ti Daya nga Aprika a panagtagtagilako ti adipen. BBC World Service | Ti Sarita ti Aprika.
- ^ Junius P. Rodriguez (1997). "Ti Naipakasaritaan nga Ensiklopedia iti panagadipen iti lubong". ABC-CLIO. p.623. ISBN 0-87436-885-5
- ^ "Panagipakpakita kadagiti saan pay a naagasana sugat ti Zanzibar". BBC News. Hulio 25, 2009.
- ^ Monson, Jamie (2009). Wayawaya aPerokaril ti Aprika: Kasano a ti Maysa a Panagrang-ay a Gandat ti Insik ket Nagbalbaliw kadagiti Biag ken Kabibiag idiay Tanzania. Unibersidad ti Indiana a Pagmalditan. p. 199. ISBN 0-253-35271-1. Naala idi 2012-02-21
- ^ Anna Muganda (2004). "Dagiti Ekonomiko a Reporma ti Tanzania – ken dagiti Adal a Naadalan".
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Tanzania idiay Wikimedia Commons
- Gobierno
- Sapasap
- Tanzania a naikabil idiay Ti Kinapudno a Libro ti Lubong
- Kitaen ti Tanzania idiay Gandat ti Nawaya a Direktorio (Inggles)
- Wikimedia Atlas iti Tanzania
- Tanzania
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti Bantu a pagilian ken teritorio
- Dagiti pagilian ti Taaw Indiano
- Daya nga Aprika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Inggles
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Swahili
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1964
- Dagiti mankomunidad a republika
- Dagiti republika


text:
LAOAG CITY - Maysa a granada ti nakali iti manarimaan a konstruksiyon ti extension ti maysa a pribado nga ospital iti ciudad ti Laoag.
Ti granada ket maysa nga atis-type ken aglatlatin.
Nupay kasta, kuna dagiti otoridad a dagus a nagresponde a posible pay laeng a bumtak ti nasao a granada ken no bumtak ket makaitunda ti perdisyun.
Kabayatanna, naparnuay ti komosyon iti Mt. Karmelli Hospital iti panagresponde dagiti otoridad.
Daytoy ket kalpasan a nagamak ti maysa kadagiti agtagikua iti ospital amangan ta agpanic dagiti pasyente iti pannakai-report na ti kaadda ti nakali a granada iti lugar.
Gapu ti nalaus nga amak ti nasao nga agtagikua ti ospital ket rinabsut na ti cellphone ti maysa a reporter ti Bombo Radyo ken ginandat na pay nga agawen ti cellphone ti sabali pay a reporter ken pinagsasawan na ida karaman dagiti pulis a nagresponde.


text:
VIGAN CITY - Sumurok- kumurang P400,000 ti intaray ti maysa a babai a mangidadaulo iti IELTZ review center manipud kadagiti kliente da a registered nurse a mayat nga agabroad idiay Bantay Arcade, Bantay, Ilocos Sur.
Iti agdama ket sapsapulen dagiti otoridad ti suspek a ni Remely Mimi Advincula Tabucol, taga Vigan City.
Segun ken ni Gina Purisima, mangisursuro iti nasao a review center , naammuan da ti anomalya ti suspek kalpasan a nagreklamo dagiti nurse a nagbayad kan iti sag- sasangapulo a ribo a pisos ngem idi kitaen da ti pundo ket mapukpukaw ti P100,000.
Innayon pay ni Purisima a malaksid kadagiti nurse ket biniktima pay ti suspek dagiti stall owner ken maysa a tricycle driver.
Innayon pay ni Purisima nga adda iti kasosyo ti suspek nga akinkua iti review center.
Kabayatannam iti naisina nga interview ti Bombo Radyo Vigan ken Charlie Pinto, negosyante ken dati a maestro, pinautanganna ti suspek iti P100, 000 pesos agsipud ti panagtalek na.
Iti agdama ket nagserran ti review center ket manipud idi, saanen a nagparparang pay ti suspek a mapapati nga adda idiay Manila.
Nakapila metten ti kaso ngaestafa kontra iti suspek.


text:
Imperialismo
Ti imperialismo, a kas naipalplawag babaen ti Tattao ti Heograpia ti Nagtagitaoan, ket isu ti "ti pannakapartuat ken/wenno panagtaripatu ti saan nga agpadpada nga ekonomiko, kultural, ken teritorial a pannakibiang, a kadawyan a baetan dagiti estado ket kadawyan nga iti porma ti maysa nga imperio, a naibatay iti panagturturay ken subordinasion." [2] Daytoy ket kankanayon a naipanunotan iti negatibo a banag, a kas laeng ti eksplotasion kadagiti patneng a tao tapno mapabaknang ti babassit.[3] Ni Lewis Samuel Feuer ket nangilaslasin ti dua a nangruna a subkita ti imperialismo; ti umuna ket ti "regresibo nga imperialismo" a naibagbaga a kas ti puro a panagparukma, ti awan suppiatanna nga eksplotasion, panagpaawan wenno panagpabassit kadagit isaan a kinaykayat a tattao, ken ti panagipataeng dagiti kinaykayat a tattao kadagiti a teritorio, a kas pagarigan ti Nazi nga Alemania.[4] Ti maikadua a kita ket inbagbaga babaen ni Feuer ket isu ti "progresibo nga imperialismo" a nabangon babaen ti maysa a kosmopolitano a panirigan ti nagtagitaoan, a mangiragragpat ti panakaiwaras ti sibilisasion kadagiti naipagpagarupan a "nakasanud" a kagimongan tapno maipangato ti alagaden dagiti kabibiag ken kultura kadagiti naparukma a teritorio, ken ti panagpalubos kadagiti naparukma a tattao a makitipon iti imperiala kagimongan, a kas pagarigan ti Romano nga Imperio ken ti Britaniko nga Imperio.[4]
Ti imperialismo ket kankanayon a mangiraman ti adu a panangiluwas ti puonan kadagiti ganganaet a pagilian para iti kapanggepan nga ekplotasion ken panangituray kadagiti puersa ti panagtrabtrabaho ken ken dagiti pagtagilakuanda. Ti imperialismo, ti kangatuan nga agpang ti kapitalismo, ket mangirepresenta ti agpang dagiti aggatgatang ti maysa a pagilian ket saanda a mabalin ti gumatang kadagiti amin a prudukto a napataud, ket birbiruken dagiti dadduma pay a paggatangan. Ti katurayan a langa ti imperialismo ket ti panagbaybayad kadagiti nagastus a puonan.
Ti kastoy a termino ket naipakpakat iti Lumaud a politikal ken ekonomiko a pannakaturay idi maika-19 ken maika-20 a sigsiglo. ADda dagiti mannurat, a kas ni Edward Said, ket nawatwatiwat a nagus-usar ti termino a manginagan ti aniaman asistema ti panangituray ken subordinasion a naurnos nga adda ti imerial a katengngaan ket nakapalplaikmutan. Segun ti Marxista historiador, a ni Walter Rodney, ti imperialismo ket kabuksilan ti kapitalista a pnagpadakkel. Daytoy ket kinabuksilan a dagiti Europeano (ken Amianan nga Amerika ken Hapon ) kapitalista ket napilitan babaen ti kaunegan a lohiko kadgiti kompetitibo a sistemada tapno mangsukisok iti ballasiw taaw kadagiti basbassit a naparang-ay a pagilian nga opurtunidad tapno matengngelda ti naata material, tapno agbiruk kadagiti pagilakuan, ken agbiruk kadagiti pagganansiaan a pagobraan ti puonanan.
Daytoy ket sapsap a naawawat a ti moderno nga aldaw a [kolonialismo]] ket ti panagpadakkel ti imperialismo ket saan a mabalin a rumsua nga awan ti naud-udi. Ti kagayatan ti "inpormal" nga imperialismo nga awan kadagiti porma a kolonia ket husto a naipalplawag ken agtultuloy a kontrobersial a topiko kadagiti historiador.[5]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ S. Gertrude Millin, Rhodes, Londres: 1933, p.138.
- ^ Johnston, Ronald John (2000). Ti Diksionario ti Heograpia ti Nagtagitaoan (Maika-4 nga ed.). Wiley-Blackwell. p. 375. ISBN 0-631-20561-6
- ^ http://robertnielsen21.wordpress.com/2012/05/18/war-is-a-racket/
- ^ a b Lewis Samuel Feuer. Ti Imperialismo ken ti Kontra-Imperialista nga Isip. Transaction Publishers, 1989. P. 4.
- ^ Barbara Bush (2006). Imperialism And Postcolonialism. Pearson Longman. p. 46. ISBN 978-0-582-50583-4. Naala idi 28 September 2012.


text:
Partido Demokratiko (Estados Unidos)
Ti Partido Demokratiko ket maysa kadagiti dua a kangrunaan a kontemporario a politiko a partido idiay Estados Unidos a kaduana ti Partido Republikano. Daytoy a partido ket agsuporta ti sosial a liberal ken progresibo a plataporma[1][2][3], ken ti kongresional a timpuyog ti partido ket buklen dagiti progresibo, liberal, sentrista[4], ken dagiti libertariano. Daytoy a partido ket adda ti kaatiddogan a rehistro ti agnanayon nga operasion idiay Estados Unidos ken maysa kadagiti kadaanan a politiko a partido iti lubong.[5] Ni Barack Obama ket isu ti maika-15 a Demokrata a nagtengtengngel ti opisina ti Presidente iti Estados Unidos.
Manipud ti maika-112 a Kongreso a kalpasan ti 2010 a panagbutos, ti Partido Demokratiko ket agtengtengngel kadagiti minoridad a tugaw idiay Kamara dagiti Pannakabagi, ti kaaduan a tugaw idiay Senado, ti minoridad ti estado a panakagobernador, ken ti pay minoridad dagiti estado a lehislatura.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Grigsby, Ellen. Panagusig kadagiti Politika: Ti pangyuna ti Politika a Siensia, ngem ti liberiralismona ket para iti kaaduan a kinaudi a bersion iti liberalismo-moderno a liberalismo..
- ^ Arnold, N. Scott (2009). Imposing values: an essay on liberalism and regulation. Florence: Oxford University Press. p. 3. ISBN 0-495-50112-3. "Ti moderno a liberalismo ket sakupenna ti kanigid iti sentro iti tinawtawid nga espektro ken nairepresenta babaen ti Partido Demokratiko idiay Estados Unidos."
- ^ Levy, Jonah (2006). Ti estado kalpasan ti statismo: dagiti baro nga aktibidad ti estado iti panawen ti liberalisasion. Florence: Unibersidad ti Harvard a Pagmalditan. p. 198. ISBN 0-495-50112-3. "Iti korporado a lugar ti panagturay, ti sentro-kanigid inpuestona manen kaniana tapno agipandag para iti reporma. Ti Partido Demokratiko ti Estados Unidos ket nagusar kadagiti kalpasan a panagrebtak dagiti eskandalo ken ti panagrebba kadagti presio ti bingay ti pinansia tapn rautenda dagiti Partido Republikano...Ti korporado a panagituray a reporma ket nakakaskasdaaw a maibagay iti uneg ti sukog ti sentro-kanigid nga ideolohia. Ti Partido Demokratiko ken ti SPD ket nagitalekda ti panagrang-ay ti kasasaad ti regulasion a kas ti mangtimbeng ti mangimaton a turay, korporado a bileg, ken ti panakapaay ti tiendaan."
- ^ Hale, John (1995). Ti Panagaramid kadagiti Baro a Demokrata the New Democrats. New York City: Political Science Quarterly. p. 229. "Maikadua, dagiti Demokrata idiay Kongreso ket nalasin kadagiti liberal ken ti sentrista a paypayak"
- ^ http://www.britannica.com/EBchecked/topic/157244/Democratic-Party#233981.toc
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Partido Demokratiko (Estados Unidos) idiay Wikimedia Commons


text:
Inglatera
Ti Inglatera i/ˈɪŋɡlənd/ ket maysa a pagilian a daytoy ket paset iti Nagkaykaysa a Pagarian.[4][5][6] Nakibingbingay ti pagbeddengan iti Eskósia iti amianan ken ti Gales iti laud; ti Baybay Irlandes iti amianan a laud, ti Baybay Keltiko iti abagatan a laud, a ti Baybay Amianan iti daya ken ti Kanal Inggles iti abagatan ken isina na manipud ti kontinental nga Europa. Kaaduan ti Inglatera ket nabuklan ti tengnga ken akin-abagatan a paset iti isla iti Gran Británia idiay Amianan nga Atlantiko. Daytoy a pagilian ket agiraman pay ti sunurok a 100 a babassit nga isla a kas ti Babassit nga isla iti Scilly ken ti Bassit nga isla iti Wight.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti Ingglés ket naibangon babaen ti de facto a panag-usar.
- ^ Nainaganan ti Nagkaykaysa a Pagarian , saan a konstituente a pagilian
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Marden 2003, p. 460.
- ^ Brewer 2006, p. 340.
- ^ Opisina para iti nailian nga Estadistika (2009). "Karkulo ti populasion babaen ti Etniko a Grupo (eksperimento)". neighbourhood.statistics.gov.uk. Naala idi 2011-05-18.
- ^ Opisina iti Nailian nga Estadistika. "Dagiti Pagilian iti UK". statistics.gov.uk. Naidulin manipud ti kasisigud idi 2002-03-29. Naala idi 2009-02-01.
- ^ "Dagiti pagilian iti uneg iti maysa a pagilian". number-10.gov.uk. Naidulin manipud ti kasisigud idi 2008-02-09. Naala idi 2009-02-01. Di ammo a parametro ti
|unused_data=di naikaskaso (tulong)
- ^ "Dagiti sinukatan iti listaan iti subdibision a nagnagan ken dagiti kodigo ti elemento (Panid 11)" (PDF). Internasional nga Organisasion para iti Pagalagadan. Naala idi 2009-02-01.


text:
Papa Juan Pablo I
Ni Papa Juan Pablo I (Latin: Ioannes Paulus PP. I, Italian: Giovanni Paolo I), naipasngay a ti nagan na a Albino Luciani (17 Oktubre 1912 – 28 Septiembre 1978), Papa iti Simbaan a Katoliko ken Obispo iti Siudad ti Batikano a nangrugi idi Agosto 26 1978 aginggana idi pimmusay kalpasan ti 33 nga aldaw. Ti pinag-Papa na ket maysa kadagiti kabassitan iti pakasaritaan ti Papa. Ni Juan Pablo I ket isu ti immuna a Papa ti naipasngay iti 20 a siglo, ken ti naudi a natay iti isu met laeng a siglo. Idiay pagilian nga Italia, malaglagip isuna a kas "Il Papa del Sorriso"(Ti Umisisem a Papa)[1] ken "Il Sorriso di Dio" (Ti Isem ti Dios).[2]Ti Time a magazine ken sabsabali pay a publikasion ket makunkuna da pay a Ti Septiembre a Papa.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Raymond ken Lauretta, Ti Umisisem a Papa, Ti Biag ken Sursuro ni Juan Pablo I. Our Sunday Visitor Press, 2004.
- ^ Papa Luciani: Il sorriso di Dio (Papa Luciani: Ti Isem ti Dios). Radiotelevisione Italia 2006 documentario.
- ^ Ti Septiembre a Papa, sarita idiay Time, Lunes, Oktubre 9, 1978, nakita iti web idi 3 Abril 2010.


text:
Avicenna
Ni Abū ʿAlī al-Ḥusayn ibn ʿAbd Allāh ibn Sīnā[2] (Persiano پور سينا Pur-e Sina [ˈpuːr ˈsiːnɑː] "anak a lalaki ni Sina"; c. 980 – 1037), sapasap a naamammoan a kas ni Ibn Sīnā wenno ti Nailatino a nagan nga Avicenna, ket maysa idi a Persiano[3][4][5][6] erudito, a nagsursurat kadagiti gangani a 450 a treatado dagiti nawatiwat a sakop dagiti suheto, nga adda dagiti agarup 240 a nabatbati. Iti naisangsangayan, 150 dagitoy a nabatbati a treatado ket maipatengnga ti isip iti pilosopia ken 40 kadagitoy ket maipanggep ti medisina.[7][8]
Kaaduan kadagiti nadayeg nga obrana ket Ti Libro iti Panagagas, ti maysa a nawatiawat a pilosopiko ken sientipiko nga ensiklopedia, ken Ti Kanon iti Medisina,[9] nga idi ket pagalagadan ti medikal a medisina kadagiti unibersidad.[10] Ti Kanon iti Medisina ket naus-usar idi a kas ti maysa a testo a libro dagiti unibersidad iti Montpellier ken Leuven idi nasapsapa ngem 1650.[11] Ti Kanon ti Medisina ni Ibn Sīnā ket mangite ti maysa akompleto a sistema iti medisina segun kadagiti pamunganayan ni Galen (ken ni Hippocrates).[12][13]
Ti kuerpona ket mairamraman ti panasursurat iti pilosopia, astronomia, alkemia, heolohia, sikolohia, Islamiko a teolohia, lohiko, matematika, pisika,ken ti pay daniw.[14] Isuna ket naikedkeddeng a kas ti kadayegan ken kaimpluensiaan nga erudito iti Islamiko a Nabalitokan a Panawen.[15]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "D. Gutas, 1987, ''AVICENNA ii. Biograpia'', Encyclopaedia Iranica". Iranicaonline.org. Naala idi 2012-01-07.
- ^ (Goichon 1999)
- ^ Paul Strathern (2005). Ti ababa a pakasaritaan ti medisina: manipud kenni Hipokrates aginggana ti hene a terapia. Running Press. p. 58. ISBN 978-0-7867-1525-1.
- ^ Brian Duignan (2010). Medieval Philosophy. The Rosen Publishing Group. p. 89. ISBN 978-1-61530-244-4.
- ^ Michael Kort (2004). Central Asian republics. Infobase Publishing. p. 24. ISBN 978-0-8160-5074-1.
- ^
- Ibn Sina ("Avicenna") Ensiklopidia ti Islam. Maika-2 nga edision. Inurnos babaen ni P. Berman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel ken W.P. Henrichs. Brill 2009. Naala manipud ti Brill online: www.encislam.brill.nl (2009) Insasao: "Isu ket naipasngay idi 370/980 idiay Afshana, ti pagtaengan ti inana, idiay asideg ti Bukhara. Ti patneng a pagsasaona ket Persiano."
- A.J. Arberry, "Avicenna iti Teolohia", KAZI PUBN INC, 1995. excerpt: "Ni Avicenna ket isu idi ti kalatakan kadagiti amin nga gapanpanunot a Persiano; a kas maysa a mangngagas ken metapisiko"[1]
- Henry Corbin, "Ti Baniaga ken ti mensahero: Iran ken Pilosopia", Liblibro ti Amianan nga Atlantiko, 1998. pg 74:"A ti nagan nga Avicenna (Ibn sinda, pimmusay 1037) ket sapasap a kronolohia a nailista nga umuna kadagiti nadayeg nga Irani a pilosopo, adda dagiti kinaudi nga ebidensia ket nangipakita ti kaadda ti Ismaili a sistema ti pilosopia nga adda ti patakder a saan a basbassit a kompleto ngem kenni Avicenna". [2]
- ^ "Avicenna (Abu Ali Sina)". Sjsu.edu. Naidulin manipud ti kasisigud idi 11 Enero 2010. Naala idi 2010-01-19.
- ^ O'Connor, John J.; Robertson, Edmund F., "Avicenna", MacTutor nga arkibo ti Pakasaritaan iti Matematika, Unibersidad ti San Andres.
- ^ Nasr, Seyyed Hossein (2007). "Avicenna". Encyclopædia Britannica Online. Naidulin manipud ti kasisigud idi 31 October 2007. Naala idi 2007-11-05.
- ^ "Avicenna 980-1037". Hcs.osu.edu. Naala idi 2010-01-19.
- ^ "Medisina: ti maysa panagpabuya kadagiti libro a maipanggep ti medisina ken panagoperar manipud kadagiti inurnong a pinorma babaen ni J.K. Lilly". Indiana.edu. Naidulin manipud ti kasisigud idi 14 Disiembrer 2009. Naala idi 2010-01-19.
- ^ Ni Edwin Clarke, Charles Donald O'Malley (1996). Ti utek ti tao ken duri: ti naipakasaritaan a panagadal a nailustrado babaen kadagiti surat manipud ti kinaugma aginggana ti maika-20 a siglo. Norman Publishing. p.20. ISBN 0-930405-25-0
- ^ Iris Bruijn (2009). "Dagiti Sirhano ti Barko iti Olandes Kompania ti Daya nga India: Komersio ken Rang-ay iti Maikasangapulo ket walo a Siglo". Unibersidad ti Amsterdam a Pagmalditan. p.26. ISBN 90-8728-051-3
- ^ "Avicenna", iti Encyclopaedia Iranica, Online a Bersion 2006". Iranica.com. Naala idi 2010-01-19.
- ^ "Avicenna (Persiano a pilosopo ken sientista) - - Britannica Online Encyclopedia". Britannica.com. Naala idi 2012-01-07.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Avicenna idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Avicenna idiay Wikiquote


text:
Pagsasao a Tagalog
- Maipapan iti pagsasao a Tagalog daytoy nga artikulo. Kitaen ti artikulo a Tattao a Tagalog no maipapan iti Tagalog kas tattao wenno etniko a grupo iti Pilipinas.
Ti Tagalog ket maysa kadagiti kangrunaan a pagsasao iti Republika iti Pilipinas. Ti met Tagalog, segun iti opisial a panangipasingked ti gobierno iti Pilipinas, ti pagbatayan iti nailian a pagsasao a Filipino.
Kas maysa nga Austronesiano a pagsasao, adda nakainaigan ti Tagalog kadagiti pagsasao nga Indonesian, Malayo, Fijian, Maori (ti New Zealand), Hawayano, Malagasy (ti Madagascar), Samoan, Tahitian, Chamorro (ti Guam ken dagiti pur-puro ti Mariana), Tetum (ti Daya a Timor), ken Paiwan (ti Taiwan).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Pagsasao a Tagalog reperensia iti Ethnologue (maika-17 nga ed., 2013)
- ^ http://www.census.gov.ph/data/sectordata/sr05153tx.html


text:
Papa Benedicto I
Ni Papa Benedicto I ket isu ti Papa manipud idi 2 Hunio 575 aginggana idi 30 Hulio 579.
Ni Benedicto ket anak idi a lalaki ti amana nga agnagan ti Bonifacio, ken tinawtawagan idi ti Bonosus babaen dagiti Griego. Dagiti panagrukma dagiti Lombardo ket nagparparigata ti makisinnarita iti Bisantino nga Emperador idiay Kontantinopla, a nagtunton kadagiti gundaway ti panagpasingked ti pannkabutos kadagiti papa. Isu nga adda ti panagbakante iti gangani a sangapulo ket maysa a bulan iditi nagbaetan ti ipupusay ni Papa Juan III ken ti isasangpet ti imperial a pammasingked tipannakabutos kenni Benedicto idi 2 Hunio 575.
Ni Benedicto ket naikkan ti estado, ti Massa Veneris, idiay teritorio ti Minturnae, kenni Abado Esteban ni San Marko "idiay asideg ti diding ti Spoleto" (San. Gregorio I, Ep. ix, 87, I. al. 30). Ti panagbisin ket simmurot kadagiti Lombardo, ken kadagiti bassit a balikas ti Liber Pontificalis nga adda ti kapanggepan kenni Benedicto, a naibagbaga nga isu ket pimmusay idi katengngaan ti panagganetgetna kadagitoy a pammarigat. Isu ket naipunpon idiay bestibula ti sakritia ti daan a Basilika ni San Pedro. Iti maysa a seremonia a natengngel idi Disiembre, isu ket nang-ordinado kadagiti sangapulo ket lima a padi ken dagiti tallo a diakono ken nagkonsegrado kadagiti duapulo ket maysa nga obispo.
Bassit laeng kadagiti rehistro a panaginnatang ti ruar ti Roma ti makatulong a mangipalawag ti pakasaritaan iti daytoy a Kinapapa ti nabatbati manipud ti pabaturay ni Benedicto, ken gapu kadagiti panagsinga a gapuanan babaen dagiti Lombardo idiay Italia, isu a mabalin a bassit laeng ti nabatbati.
Adda idin dagiti sangapulo ket innem a Papa nga agnagan ti Benedicto, ken dagit ipay tallo a Kontrapapa babaen ti isu met laeng a nagan. Add dagiti nanganan kalpasan daytoy a saan unay a naamammuan a papa, ngem kaaduan ti nakaala ti katuryan a naganda manipud kenni San Benedicto ti Nursia, ti nangbangon ti Benedictino a tignay ti monastiko. Iti pannakaisangsangayan, inbaga ni Papa Benedicto XVI kalpasan ti pannakabutosna nga isu ket nareggetan babaen kenni Papa Benedicto XV, nga isu ti nangiturong ti Simbaan kadagiti panagriribok ti Sangalubongan a Gubat I, kenni San Benedicto ti Nursia.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Maysa kadagiti 16 a papa, a nainaganan kenni San Benedicto
- Daytoy nga artikulo ket mangitiptipon ti testo manipud ti naipablaak nga adda tattan idiay publiko a pagturayan: Chisholm, Hugh, ed. (1911). Encyclopædia Britannica (Maika-11 nga ed.). Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. Daytoy nga artikulo ket mangiraman ti testo manipud ti pablaak nga adda itan iti turay a publiko: Herbermann, Charles, ed. (1913). "Pope Benedict I". Katoliko nga Ensiklopedia. Robert Appleton Company.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Benedicto I idiay Wikimedia Commons


text:
Papa Zacarias
Ni Santo Papa Zacarias (Griego: Zacharias) ket isu ti Papa ti Katoliko a Simbaan manipud idi 741 aginggana idi 752.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Zacarias idiay Wikimedia Commons
- "Pope St. Zachary". Katoliko nga Ensiklopedia. New York: Robert Appleton a Kompania. 1913.
- Daytoy nga artikulo ket mangitiptipon ti testo manipud ti naipablaak nga adda tattan idiay publiko a pagturayan: Chisholm, Hugh, ed. (1911). "St. Zacharias". Encyclopædia Britannica (Maika-11 nga ed.). Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan.


text:
Papa Alejandro VII
Ni Papa Alejandro VII (13 Pebrero 1599 – 22 Mayo 1667), ket naipasngay idi a kas ni Fabio Chigi, ket isu idi ti Papa manipud idi 7 Abril 1655, aginggana idi pimmusay.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Palagip iti panagibilang: Ni Papa Alejandro V ket naipanunutan tattan a kas maysa a kotra-papa. Nupay kasta iti dayta a panawen, daytoy a kinapudno ket saan a nabigbigan ken isu nga ti maikalima a pudno a Papa Alejandro ket nangala ti opisial a bilang VI. Daytoy ket gapuanan ti pudno a maikanem a Papa Alejandro a mangala ti bilang VII. Daytoy ket nagpaadu ti panagbilang kadagiti simmarsaruno a Papa Alejandro babaen ti maysa. Dagiti Papas Alejandro VI-VIII ket agpaysoda a ti maikalima aginggan ti maikapito a papa iti dayta a nagan.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Alejandro VII idiay Wikimedia Commons


text:
Papa Constantino
Ni Papa Constantino (664 – 9 Abril 715) ket isu ti papa manipud idi 708 aginggana idi 715. No malaksid ni Kontrapapa Constantino, isu laeng ti papa a nangala ti "napintas" a Dumaya a nagan ti maysa nga emperador. Iti daytoy a las-ud ti paset ti panawen, ti panagturayan a nagan ket isu pay ti inus-usar babaen dagiti emperador ken patriarka.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Daytoy nga artikulo ket mangitiptipon ti testo manipud ti naipablaak nga adda tattan idiay publiko a pagturayan: Chisholm, Hugh, ed. (1911). Encyclopædia Britannica (Maika-11 nga ed.). Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan.
- Ekonomou, Andrew J. (2007), Ti Bisantino a Roma ken dagiti Griego a Papa: Dagiti Dumaya nga Impluensia iti Roma ken ti kinapap manipud kenni Gregorio aginggana kenn Zacarias, A.D. 590–752, Lexington: Lexington Books, ISBN 0-7391-1977-X
- Mann, Horace K. (1913). "Pope Constantine". Katoliko nga Ensiklopedia. New York: Robert Appleton a Kompania.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Constantino idiay Wikimedia Commons


text:
Papa Urbano VII
Ni Papa Urbano VII (4 Agosto 1521 – 27 Septiembre 1590), naipasngay a kas ni Giovanni Battista Castagna, ket isu ti Papa para kadagiti tallo pulo ket taalo nga alaldaw idi Septiembre 1590, ti kabiitan a panagturay ti papa iti pakasaritaan. Isu ket nagtaud idi idiay Genoa, urayno isu ket naipasngay idiay Roma. Isu ket naaramid a ti Kardinal-Padi ti S. Marcelo idi 1584. Isu ket napili a mangsukat kenni Papa Sixto V (1585–1590) idi 15 Septiembre 1590, ngem pimmusay babaen ti malaria (27 Septiembre 1590) sakbay ti pannakabalangatna, a nakaaramid kaniana ti kabiitan a panagturay ti papa iti pakasaritaan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Urbano VII idiay Wikimedia Commons


text:
Instrumento ti musika
Ti instrumento ti musika ket aruaten a napartuat wenno naampon tapno agaramid kadagiti uni ti musika. Iti pamunganayan, atianiaman a banag nga agpataud ti uni ket mabalin nga instrumento ti musika ken daytoy ket panggep a ti banag ket agbalinen nga instrumento ti musika. Ti pakasaritaan ti instrumento ti musika ket nangrugrugi idin kadagiti punganayan ti kultura ti tao. Dagiti nasap anga instrumento ti musika ket mabalin a naus-usar idi kadagiti rito: a kas ti trumpeta tapno mangisenial ti balligi ti pananganup, wenno ti tambor iti relihioso a seremonia. Dagiti kultura ket kanungpalanda a nagparang-ay ti komposision ken panagpabuya kadagiti melodia para iti panagpalplaliwa. Dagiti instrumento ti musika ket nagbalbaliwda kadagiti addang ti nagbalbaliw a pannakaipakat.
Ti petsa ket taudan ti immuna nga aruaten a naikeddeng anga instrumento ti musika ket naisuppiatan. Ti kaduogan a banag nga intudtudo dagiti dadduma nga eskular a kas instrumento ti musika,ket ti simple a pluta, a napetsaan manipud idi 67,000 a tawtawen. Adda met dagiti konsenso a nangipetsa kadagiti nasapa a pluta iti agarup 37,000 a tawtawen.Nupay kasta, kaaduan dagiti historiador ket namatmatida a ti panangikeddeng ti naisangayan a panawen ti inbension ti instrumento ti musika ket imposible gapu ti suhetibidad ti pannakaipalawag ken ti relatibo nga instabilidad dagiti materiales a nakaaramidanda. Adu kadagiti nasapa nga instrumento ti musika ket naaramid manipud kadagiti kudil ti ayup, tulang, kayo, aken dagiti dadduma pay a saan nga agpaut a materiales.
Dagiti instrumento ti musika ket nawaya a naparang-ay kadagiti adu a matagtagitao a rehion iti lubong. Nupay kasta, ti pannakaiyasideg kadagiti sibilisasion ket taudan ti napardas a pannakaiwaras ken pannakaammpon kadagiti kaaduan nga instrumento kadagiti adayo a lugar manipud ti nagtaudanda. Babaen ti Tengnga a Panpanawen, dagiti instrumento manipud ti Mesopotamia ket addan idi diay Maritimo nga Abagatan a daya nga Asia, ken dagiti Europeano ket nagay-ayam kadagit instrumento manipud idiay Amianan nga Aprika. Ti panagparang-ay idiay Kaamerikaan ket napasamak iti nabunbuntog nga addang, ngem dagiti kultura iti Amianan, Tengnga, ken Abagatan nga Amerika ket nakibinbinningayda kadagiti instrumento. Babaen idi 1400,ti intrumento ti musika ket nabuntog a nagparang-ay kadagiti adu a lugar ket kaaduan idi babaen ti Occidente.
Ti pannakaidasig ti instrumento ti musika ket disiplina met daytoy, ken adu kadagiti sistema ti naus-usaren kadagiti napalabas a panawen. Dagiti instrumento ket mabalin a maidasig babaen ti ti epektibo a sakupdae, ti materiales a nakaramidanda, ti kadakkelda, kdpy. Nupay kasta, ti sapasap ket kaaduan nga akademiko a pamay-an, ti Hornbostel-Sachs, ket agus-usar kadagiti pamay-an babaen ti panagpataudda ti uni. Ti akademiko a panagadal kadagiti instrumento ti musika ket tinawtawagan ti organolohia.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Instrumento ti musika idiay Wikimedia Commons


text:
Ti Dios Kadi ti Makimbasol iti Panagsagabatayo?
Sungbat ti Biblia
Ti sungbat ti Biblia ket nalawag a saan! Saan a paset ti panggep ni Jehova a Dios nga agsagaba ti sangatauan. Nupay kasta, ti umuna a pagassawaan ket nagrebelde iti Dios ken kinaykayatda nga isuda ti mangikeddeng iti bukodda a pagalagadan iti naimbag ken dakes. Nagsukirda iti Dios isu a sinagabada dagiti resulta dayta.
Mapaspasarantayo ita dagiti epekto ti di umiso a desisionda. Ngem saan a pulos a nagtaud iti Dios ti panagsagaba dagiti tattao.
Kuna ti Biblia: “
No adda iti sidong ti pannakasuot, awan koma ti agkuna: ‘Susuotennak ti Dios.’ Ta iti dakes a bambanag saan a mabalin a suoten ti Dios ket isu saanna met a suoten ti asinoman.” (Santiago 1:13) Mabalin nga agsagaba ti uray siasino—uray dagidiay patpatgen ti Dios.


text:
PubMed
Ti PubMed ket mayas a nawaya a batayan ti datos a kangrunaan a pagserrekan ti MEDLINE a batayan ti datos dagiti reperensia ken dagiti abstrakto dagiti siensia ti biag ken dagiti biomedikal a topiko. Ti Nailian a Biblioteka ti medisina ti Estados Unidos (NLM) kadagiti Nailian a Patakder ti Salun-at ket isuda ti magtartaripato ti batayan ti datos a kas parte ti sistema Entrez iti panangala ti pakaammo.
Manipud idi 1971 aginggana idi 1997, ti online a panagserrek ti MEDLINE iti kompiuterisado a batayan ti datos ti MEDLARS ket nangruna a babaen kadagiti patakder ti pakuldad a kasla dagiti medikal a biblioteka. Ti PubMed, ket immuna a naipablaak idi Enero 1996, ket isu ti nagrugian ti panawen ti pribado, nawaya, ken ti agtagibalay a pagbirukan ti kompiuterisado a MEDLINE.[1] Ti sistema ti PubMed ket nawaya a naidaton iti publiko iti Hunio, 1997, idi naipakita dagiti panagbiruk ti MEDLINE babaen ti web, iti maysa a seremonia, babaen ni Bise Presidente Al Gore ti Estados Unidos.[2]
Linaon[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti maipatinayon ti MEDLINE, ti PubMed ket mangited ti panagserrek kadagiti:
- daan a reperensia manipud kadagiti naimaldit a bersion iti Index Medicus manipud idi 1951 ken nasapsapa pay;
- reperensia kadagiti dadduma a warnakan sakbay a naikabilda kadagiti pagsurotan ti Index Medicus ken MEDLINE, kas pagarigan ti Siensia, BMJ, ken ti Annals of Surgery;
- kinaudi a naikabkabil para iti maysa nga artikulo sakbay a maikabil ti pagsurotan iti Medical Subject Headings (MeSH) ken mainayon iti MEDLINE; ken
- urnong ti libro a mabalin a mgun-od ti napno a testo ken dagiti dadduma asubpaset dagiti rehistro ti NLM.[3]
- dakamat ti PMC
Adu kadagiti rehistro ti PubMed ket aglaon kadagiti silpo dagiti napno a testo dagiti artikulo, ken adda kadagitoy ti naway a magun-od, a kadawyan iti PubMed Central[4] ken dagiti lokal a kapadan a kas ti UK PubMed Central.[5]
Ti pakaammo a maipanggep kadagiti warnakan a naikabil iti PubMed ket mabirukan idiay Katologo ti NLM.[6]
Manipud idi 19 Mayo 2013, ti PubMed ket addaan kadagiti sumurok a 22.7 a riwriw dagiti rehistro manipud idi 1966, a napili manipud idi tawen ti 1865, ken napili unay agingana idi 1809; adda dagiti agarup a 500,000 a rehistro ti mainaynayon iti tunggal maysa a tawen. Iti isu met laeng a tawen, 13.1 riwriw kadagiti rehistro ti PubMed ket nailista nga adda dagiti abstraktoda, ken 14.2 riwriw kadagiti artikulo ket addan kadagiti silpo iti napno a testo (kadagitoy ket 3.8 riwriw dagiti artikulo a mangun-od ti napno a testo nga awan bayadna para iti sinoman nga agus-usar). Ti mangkita ti agdama a kadakkel iti kita ti batayan ti datos, imakinilia ti "1800:2100[dp]" wenno "all[sb]" iti pagbirukan a tawa ti PubMed[7]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Ti PubMed ket Agramrambak ti Maika-10 nga AnibersarionaC". Technical Bulletin. Nailian a Biblioteka ti Medisina ti Estados Unidos. 2006-10-05. Naala idi 2011-03-22.
- ^ Pakasaritaan PubMed ken MEDLINE
- ^ "PubMed: Ti Panagala ti MEDLINE iti World Wide Web". Fact Sheet. Nailian a Biblioteka ti Medisina ti Estados Unidos. 2002-06-07. Naala idi 2011-03-22.
- ^ PMID 11209037 (PubMed)
Ti dakamat automatikonto a makompleto intono madamdama. Mapan iti pagurayan wenno padakkelen babaen ti ima
- ^ PMID 21062818 (PubMed)
Ti dakamat automatikonto a makompleto intono madamdama. Mapan iti pagurayan wenno padakkelen babaen ti ima
- ^ "Katologo ti NLM : Dagiti warnakan a a naireperensia kadagiti Batyan a Datos ti NCBI". NCBI. 2011.
- ^ "Tulong ti PubMed. Manual ti Tulong ti NCBI". NCBI. 2005.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Opisial a website (Inggles)
- PubMed Mobile (Inggles)
- Dagiti Madal ti PubMed Online (Inggles)
- Tulong ti PubMed (Inggles)


text:
Nagsasabtan: 34°N 81°W / 34°N 81°W / 34; -81
Ti South Carolina wenno Carolina Sur ket maysa nga estado a mabirukan idiay Nauneg nga Abagatan iti Estados Unidos. Ti South Carolina ket maysa kadagiti 13 nga orihinal a probinsia a kolonia ti Britania, ken naawatan iti kappon idi Mayo 23, 1788. Ti Columbia ti kaddakelan a siudadna ket isu met ti kapitoliona ngem ti Greenville-Spartanburg-Anderson wenno "Upstate" ti kaddakelan a metro a siudadna.
Dagiti midia a mainaig ti South Carolina idiay Wikimedia Commons


text:
Suso
Ti termino a suso, aam-ammo pay kas Latin a mamma iti anatomia, ket ti akingngato a vetral a rehion ti barukong ti maysa nga ayup partikular dagiti mammalia, a pakairaman ti tao. Kasta met a dagiti suso ket paet ti bagi ti mamali nga ayup nga addaan iti organo nga agpatubbog iti gatas a maaramat a pangpakan kadagiti maladaga.
Ngem uray ti lalaki a tao ket addaan met iti suso a nakayanakan nga addaan met kadagiti kagrunaan a pagtubbogan ti gatas. Ngem nupay addaan ti lalaki dagiti gladula ti mammaria nga agpataud iti gatas, saan a maaramat dagitoy nupay iti sumagmamano a kaso ket adda dagiti lalaki nga agpammukel dagiti susoda, a maawagan iti gynecomastia.
Dagiti suso ket nabungon iti kudil; tunggal suso ket addaan iti mungay a linikmut ti areola. Ti areola ket addaan maris a lumabbaga wenno ngumisit a kayumanggi, awanan buok, ken addaan kadagiti glandula a sebaceous. Dagiti daddadakkel a glandula a mammaria iti uneg ti suso ti pagtaudan ti gatas, addaanda iti sumagmamano a lobule, ket ti tunggal suso ket addaan 10-20 a lactiferous a pagayusan a mangpatubbog iti gatas kadagiti lobule a mangitunda iti mungay a no sadino dagiti pahayusan ket addaan bukodna a paglukatan.