text:
Dick Cheney
Ni Richard Bruce "Dick" Cheney[1] (naipasngay idi Enero 30, 1941) ket nagserbi a kas ti maika-46 a Bise Presidente iti Estados Unidos (2001–2009), babaen ni Presidente George W. Bush.
Naipasngay idiay Lincoln, Nebraska, ni Cheney ket naipangpangruna idi a dimmakkel idiay Sumner, Nebraska, ken Casper, Wyoming.[2] Isu ket nagrugi ti karrerna a kas maysa nga interno para iti Kongresista a ni William A. Steiger, ken dimteng a nagobra ti pakadalananna idiay White House idi panawen ti administrasion ni Nixon kenni Ford, nga idiay ket nagserbi a kas ti kinaudi a kas ti Pangulo ti Opisina ti White House. Idi 1978, ni Cheney ket nabutosan idi ti Kamara dagiti Pannakabagi ti E.U. manipud idiay Wyoming; isu ket naminlima a nabutusan, ken dimteng a nagbalin a Baut Minoridad a Kamara. Ni Cheney ket napili idi a kas ti Sekretario iti Salaknib idi panawen ti panagpresidente ni George H. W. Bush, a nagtengtengngel ti daytoy a puesto para kadagiti kaaduan a termino ni Bush. Iti daytoy a panawen, ni Cheney ket nangimaton ti 1991 Operasion Desierto a Bagio, ken dagiti nadumaduma pay nga aksion.
Adda ti ruar ti opisina idi panawen ti panagpresidente ni Clinton, ni Cheney ket isu ti mangipagulo ken CEO iti Halliburton a Kompania manipud idi 1995 aginggana idi 2000.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Urayno ti Bise presidente ken ti pamiliana ket balikasenda ti nagan ti pamiliana a nagan a kas ti /ˈtʃiːni/ chee-nee, daytoy ket kadawyan a maibalbalikas a /ˈtʃeɪni/ chay-nee babaen dagiti midia ken ti kaaduan a publiko. Kitaen ti Ni Cheney ket Agtengtengngel ti Padamag kadagiti Republikano a Daulo ti Kamara, Nairangarang idi ti CNN idi Disiembre 5, 2000, Ti Naeksilo a Cheney a Gobierno
- ^ Cheney: Ti Saan a Naibagbaga a Sarita ti Kabilegan ken Kontobersial a Bise Presidente, p. 11
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Dick Cheney idiay Wikimedia Commons


c: text/html

text:
Lehislatibo a distrito iti Abagatan a Leyte
Ti Lehislatibo a Distrio iti Abagatan a Leyte ket isu ti pannakabagi iti probinsia iti Abagatan a Leyte iti Kamara dagiti Pannakabagi iti Pilipinas. Kasakbayan ti panakabutos iti Abagatan a Leyte iti bukodna a pannakabagi a kas maysa a nawaya a probinsia, dagiti agdama a tinuturayan iti daytoy a probinsia ket nairepresenta a kas paset iti maikadua ken maikatlo a distrito ti Leyte manipud idi 1907 aginggana idi 1931, ken iti maikatlo a distrito manipud idi 1931 aginggana idi 1961. Manipud idi 1978 aginggana 1984 daytoy ket paset iti pannakabagi iti Rehion VIII.
Maymaysa a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Populasion (2007): 390,487
Kitaen pay ti[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi iti Pilipinas

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Lehislatibo a distrito iti Sarangani
Ti maymaysa a Lehislatibo a Distrito iti Sarangani ket isu tu pannakabagi iti Probinsia iti Sarangani iti Kamara dagiti Pannakabagi iti Pilipinas. Ti Sarangani ket paset idi ti pannakabagi iti Abagatan a Cotabato aginggana idi 1995, idi naikkan ti bukodna a pannakabagi.
Maymaysa a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Populasion (2007): 475,514
Kitaen pay ti[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi iti Pilipinas


text:
Ekolohia
Ti ekolohia (manipud ti Griego: oἶkoς, "balay"; -λoYίa, "panagadal iti"[A]) ket isu ti sientipiko a panagadal kadagiti panagkakabagian dagiti sibibiag nga organismo iti tunggal maysa kaniada ken dagiti bukodda nga abiotiko nga enbironmento. Dagiti topiko a kinaynaytan dagiti ekologo ket mairaman ti dibersidad, pannakaiwarwaras, kaadu (biomasa), bilang (populasion) dagiti organismo, ken ti pay pagbibinglayan a baetanda iti kaunegan ken dagiti ekosistema. Dagiti ekosistema ket buklen dagiti dinamiko a pannakitignay a paset a mairaman dagiti organismo, dagiti komunidad a pakabuklanda, ken dagiti saan nga agbibiag a komponente iti enbiromentoda.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Ekolohia idiay Wikimedia Commons


text:
Tamparan, Lanao del Sur
Ti Tamparan ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Lanao del Sur iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Tamparan ket nabingbingay a politikal kadagiti 44 a barbaranggay.[4]
- Bocalan
- Bangon
- Cabasaran
- Dilausan
- Lalabuan
- Lilod Tamparan
- Lindongan
- Linuk
- Occidental Linuk
- Linuk Oriental
- Lumbaca Ingud
- Lumbacaingud South
- Lumbaca Lilod
- Balutmadiar
- Mala-abangon
- Maliwanag
- Maidan Linuk
- Miondas
- New Lumbacaingud
- Pimbago-Pagalongan
- Pagayawan
- Picarabawan
- Poblacion I
- Poblacion II
- Poblacion III
- Poblacion IV
- Raya Niondas
- Raya Buadi Barao
- Raya Tamparan
- Salongabanding
- Saminunggay
- Talub
- Tatayawan North
- Tatayawan South
- Tubok
- Beruar
- Dasomalong
- Ginaopan
- Lumbac
- Minanga
- Lilod Tubok
- Mariatao Datu
- Pagalamatan Linuk
- Pindolonan Mariatao Sarip
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Damdamag (2011-06-08). Dagiti daulo ti Muslim ket gumawawada kenni Lim The Manila Bulletin, naala idi Disiembre 18, 2011
- ^ LGU, Dagiti Munisipalidad DILG Website, naala idi Disiembre 24, 2012
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Lanao del Sur". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 21 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao (ARMM) (Ingles) naala idi 4 Hunio 2013
- ^ "Probinsia ti Lanao del Sur". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 21 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Zhu Xi
Ni Zhu Xiwenno Chu Hsi (Insík: 朱熹, Oktubre 18, 1130, Youxi, Probinsia ti Fujian, Tsina – Abril 23, 1200, Tsina) ket maysa idi a Song a Dinastia a Konpusiano nga eskolar a nagbalin a nagidadaulo a pigura ti Eskuela dagiti Pamunganayan ken ti kaimpluensiaan a rationalista a Neo-Konpusiano idiay Tsina. Dagiti naiparawadna ti Insika pilosopia ket mairaman ti panangipatudonanna ti kinapangruna dagiti Analekta ni Confucius, ti Mencius, ti Nalatak a Panagadadal, ken ti Doktrina ti Katimbengan (ti Uppat a Liblibro), ti panagipeksana ti panagsuksukimat kadagiti banag (gewu), ken dagiti sintesis kadagiti kammasapulan a konsepto ti Konpusiano.
Dagiti linaon
Paamo ken panagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- J. Percy Bruce. Ni Chu Hsi ken dagiti Apona, Probsthain & Co., Londres, 1922.
- Daniel K. Gardner. Panagadadal para iti maysa a Nasirib a Tao, Unibersidad ti California a Pagmalditan, Berkeley, 1990. ISBN 0-520-06525-5.
- Bruce E. Carpenter. 'Chu Hsi ken ti Arte ti Panagbasa' iti Unibersidad ti Tezukayama a Panagrepaso (Tezukayama daigaku ronshū), Nara, Hapon, bi. 15, 1977, pp. 13–18. ISSN 0385-7743
- Wing-tsit Chan, Chu Hsi: Biag ken Kapanunotan (1987). ISBN 0-312-13470-3.
- Wing-tsit Chan, Chu Hsi: Baro a Panagadadal. Unibersidad ti Hawaii a Pagmalditan: 1989. ISBN 978-0-8248-1201-0
- Gedalecia, D (1974). "Panagiliwaksay Iti Sustansia ken Pamay-an." Pilosopia Daya ken Laud. tom. 4, 443-451.
- Hoyt Cleveland Tillman, Utilitariano a Konpucsianismo: Panagkarit ni Ch‘en Liang kenni Chu Hsi (1982)
- Wm. Theodore de Bary, Neo-Konpusiano nga Ortodokso ken ti Panagadadal ti Isip-ken-Puso (1981), itipanagrangrang-ay ti panunot kalpasan ti ipupusay ni Zhu Xi
- Wing-tsit Chan (ed.), Chu Hsi ken Neo-Konpusianismo (1986), maysa nga agsmang dagiti papel, ti konperensia
- Donald J. Munro, Dagiti Ladawan ti Katutubo ti Tao: Ti a Sung Ladawan (1988), ti panagusig ti konsepto ti katutubo ti tao iti kapanunotan ni Zhu Xi
Panagipatpatarus[urnosen | urnosen ti taudan]
- Wing-tsit Chan, Panagpanpanunot akadagiti Adda a Banag, New York, 1967.
- Wing-tsit Chan (naipatarus ken naurnos), Ti Punganayan aLibro ti Insika Pilosopia. Princeton, NJ: Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan, 1963.
- Zhu Xi (naipatarus nga adda dagiti komentario babaen ni Daniel K. Gardner) "Panagadadal para iti maysa a Nasirib a Tao: Dagiti Napili Manipud ti Panakisasao kenni Apo Chu, Naurnos babaen ti Topiko". Berkeley, Unibersidad ti California a Pagmalditan, 1990.
Dagiti kompleto nga obra[urnosen | urnosen ti taudan]
Zhu Xi, inurnos babaen ni Li Jingde. Beijing: Zhonghua Shuju, 1986
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Zhu Xi idiay Wikimedia Commons
- Ni Zhu Xi ken dagiti Palkona ti Kaligrapo idiay Online a Museo ti Tsina
- Ni Chu Hsi ken Dibinasion - Joseph A. Adler
- Panagtaltalna ken Aktibidad - Joseph A. Adler
- Obra ni Zhu Xi iti Gandat a Gutenberg
- Umuna apaset ti Naidasdasig a Panakisasao kenni Apo Zhu


text:
Casuarinaceae
Ti Casuarinaceae ket pamilia dagiti dicotyledon dagiti mula nga agsabsabong a nipauesto iti urnos ti Fagales, a mangbukel kadagiti uppat a henero ken agaraup a 70 a sebbangan dagiti kayo ken bssit a kaykayo a patneng iti tropiko ti Daan a Lubong (Indo-Malaysia), Australia, ken Is-isla ti PasipikoP. Iti maysa apanawen, amin a sebbangan ket naikabil iti henero ti Casuarina, ngem dagitoy ket naipagsisina idi 1980, 1982 ken 1988 kadagiti henero ti Allocasuarina, Casuarina, Ceuthostoma, ken Gymnostoma[2][3][4]. Daytoy ket kontrobersial met idi iti dayta a panawen, ti monophyly dagitoy a henero ket kanungpalan idi a nasuportaran iti maysa a molekular a panagadal iti pamilia idi 2003.[5] Iti sisitema Wettstein, daytoy a pamilia ket is-isu laeng ti naikabil iti urnos ti Verticillatae. Ken dagiti met sistema ti Engler, Cronquist ken Kubitzki, ti Casuarinaceae ket is-isu ti pamilia anaikabil iti urnos ti Casuarinales.
Dagiti kameng ti daytoy a pamilia ket nailaslasin babaen ti panaglay-ot ti equisetoid (a ti kaibuksilanna ket "kapada ti sangsanga iti ipus ti kabalio") , dagitoy ket kankanayon a berde, kenmonoecious wenno dioecious. Dagiti ramutda ket adda dagiti nodulo nga agaramid ti nitroheno ng agalaon ti daga nga actinomycete Frankia.
Ti kaaduan a naus-usar a sapasap a nagan iti Inggles para iti sebbangan ti Casuarinaceae ket ti sheoak wenno she-oak (ti panangipada ti kalidada ti tarikayo iti Inggles a diraan). Dagiti dadduma pay a nagan iti Inggles ket mairaman ti ironwood, bull-oak wenno buloke, beefwood,[6] wenno cassowary tree.[7]
The Kondado ti Buloke idiay Victoria, Australia ket nanaganan manipud ti sebbanagan ti Allocasuarina luehmannii.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Grupo ti Angiosperma Pilohenia (2009). "Ti maysa a panangipabaro ti Grupo ti Angiosperma Pilohenia a pannakaidasig para kadagiti urnos ken dagiti pamilia dagiti mula nga agsabsabong: APG III" (PDF). Botaniko a Warnakan ti Linneo a Kagimongan 161 (2): 105–121. doi:10.1111/j.1095-8339.2009.00996.x. Naala idi 26 Hunio 2013.
- ^ Johnson, Lawrie A. S. (1980). "Dagiti nota iti Casuarinaceae" (PDF). Telopea. (Online a panid ti arkibo a bersion, silpo babaen ti APNI Gymnostoma) 2 (1): 83–84. Naala idi 20 Marso 2013.
- ^ Johnson, Lawrie A. S. (23 Disiembre 1982). "Dagiti nota iti Casuarinaceae II" (PDF). Warnakan dagitiBotaniko a Hardin ti Adelaide 6 (1): 73–87. Naala idi 20 Marso 2013.
- ^ Johnson, Lawrie A. S. (1988). "Dagiti nota iti Casuarinaceae III: Thi baro a heneroCeuthostoma" (PDF). Telopea. (Online a panid ti arkibo a bersion, silpo babaen ti APNI Ceuthostoma) 3 (2): 133–137. Naala idi 20 Marso 2013.
- ^ Steane, Dorothy A.; Wilson, Karen L.; Hill, Robert S. (2003). "Panagusar ti matK a datos tipanagsasaruno tapno matakuatan ti pilohenia ti Casuarinaceae" (PDF). Molekular a Pilohenetika ken Ebolusion 28: 47–59. doi:10.1016/S1055-7903(03)00028-9. PMID 12801471. Naala idi 12 Nobiembre 2010.
- ^ Cox, P., & Freeland, J. 1969. Nagubsan a tarikayo dagiti pnangipatakder idiay Australia. Thames kenni Hudson. ISBN 0-500-34035-8 page 18. Ni Cox ket nangibagbaga a ti nagan a 'she-oak' ket naala manipud it Patneng nga Amerikano ti sheac - beefwood.
- ^ Partridge, Eric (2013). Dagiti taudan: Ti Ababa nga Etimolohiko a Diksionario ti Moderno nga Inggles. Routledge. p. 82. ISBN 9781134942176.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Casuarinaceae idiay Wikimedia Commons
- Timpuyogan ti panagsukisok manipud ti IRD a nagob-obra iti Frankia-Casuarinaceae mycorrhizal aken ti panagaramid ti nitroheno a simbiosss


text:
SOCCSKSARGEN
Nagsasabtan: 6°30′02″N 124°51′06″E / 6.50056°N 124.85167°E
Ti SOCCSKSARGEN ket maysa a kadagiti rehion iti Pilipinas, a napusgan kas Rehion XII. Ti nagan a "SOCCSKSARGEN" ket acronym dagiti 4 a probinsia ken maysa kadagiti siudadna a mangbukel iti rehion, ti Abagatan a Cotabato, Cotabato, Sultan Kudarat, Sarangani ken Siudad ti General Santos. Ti rehional a sentro ket ti Siudad ti Koronadal a masarakan iti probinsia ti Abagatan a Cotabato. Ti Siudad ti Cotabato ket paset ti SOCCSKSARGEN, ngem ti Maguindanao ket paset ti Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Soccsksargen (Ingles) naala idi 3 Hunio 2013


text:
Danao, Bohol
Ti Danao ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Bohol iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Danao ket nabingbingay a politikal kadagiti 17 a barbaranggay.[2]
- Cabatuan
- Cantubod
- Carbon
- Concepcion
- Dagohoy
- Hibale
- Magtangtang
- Nahud
- Poblacion
- Remedios
- San Carlos
- San Miguel
- Santa Fe
- Santo Niño
- Tabok
- Taming
- Villa Anunciado
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Bohol". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 6 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Visayas (Ingles) naala idi 25 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Bohol". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 6 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Sigmund Freud
Ni Sigmund Freud (Aleman a pannakabalikas: [ˈziːkmʊnt ˈfʁɔʏt]), naipasngay a kas ni Sigismund Schlomo Freud (6 Mayo 1856 – 23 Septiembre 1939), ket maysa idi nga Austriano neurologo a nagbalin a naamammoan a kas ti nangibangon iti sikoanalisis.
Dagiti nagannak kaniana ket napanglawda, ngem pinasaradoda isuna a makaadal. A kas maysa nga estudiante isu ket nagay-ayat iti pilosopia ken linteg, isu ket embes ket a simrrek iti medisina, a nagalala kadagit ipanagsukisok iti serebral a panagsalungayngay, apasia ken mikroskopiko a neuroanatomia. Isu ket nagparang-ay kadagiti teoria a maipanggep ti napleng nga isip ken ti mekanismo ti panagmedmed, ken nangibangon ti paset ti maisao a sikoterapia babaen ti panagpartuat ti sikoanalisis, ti maysa a kliniko a pamay-an para iti panangagas ti sikopatolohia babaen ti panagsarsarita a nagbaetan ti pasiente (wenno "analisando") ken sikoanalista. Ngem ti sikoanalisis ket naapdayen a kas ti terapeutiko a panagkasanay, dayty ket timmulong ti panagregget ti panagrang-ay kadagiti adu a porma ti sikoterapia, nga adda dagiti timmaud kadagiti kasisigud a kapanunotan ken arngian ni Freud.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^
Daytoy a dakamat ket automatiko a malpas kadagiti sumaruno a minuto. Mabalinmo a mapan ti pagurayan wenno ipadakkel babaen ti ima
- ^ Para iti panakaapday ti sikoalalisis, kitaen ti Kovel, Joel. Ti Kompleto a Pagsurotan ti Terapia: Manipud ti Sikoanalisis aginggana ti Panagbalbaliw ti Panagkukua. Penguin Books, 1991 (immuna anaipablaak idi 1976), pp. 96
Dagiti silpo ti ruar ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Sigmund Freud idiay Wikimedia Commons
- Sigmund Freud
- Dagiti Austriano nga ateista
- Dagiti Austriano a Hudio
- Dagiti Austriano a sikoanalista
- Dagiti ganganaet a kameng iti Naarian a Kagimongan
- Dagiti Hudio nga ateista
- Dagiti Hudio nga immalis idiay Nagkaykaysa a Pagarian tanpo mapanawanda ti Nazismo
- Dagiti materialista
- Narsisismo
- Tattao manipud idiay Příbor
- Maipapan ti druga a panagpakamatay idiay Inglatera
- 1856 a pannakaipasngay
- 1939 nga ipupusay
- Pakasaritaan iti sikiatria


text:
Paria
Ti paria (English: bitter gourd, Tagalog: ampalaya), ket ti masida a bunga ti tropical ken subtropical a mula a Momordica charantia, a maibilang a kapapaitan iti amin a masida a nateng. Ti bunga ken dagiti naganus nga uggot ken bulong ti paria ket mabalin a sidaen. Ti bunga ti paria ket isu ti maysa a kangrunaan a ramen a nateng ti pinakbet, nalatak a luto iti nateng dagiti Ilokano.
Ti nagtaudan a lugar ti paria ket saan a masinunuo malaksid a naisigud daytoy a mula kadagiti tropico a lugar. Kaaduan a maimulmula ti paria iti Abagatan nga Asia ken Abagatan-a-Daya nga Asia, kasta met iti China ken iti Caribbean. Maar-aramat iti luto dagiti Intsik kas napait a pangtempla. Matartaraken met iti intero nga India ket sadiay maar-aramid kas maysa a chip wenno sangkap a maawagan iti karela chips a paggugusto unay dagiti Indiano. Manmano ketdi a mailaok iti dadduma pay a nateng gapu iti nakaro a kinapait daytoy.
Iti sangalubongan, adu ti pakaaramatan ti paria a kas tradisional nga agas. Adda samayna a pangagas iti infeksion ti HIV. Iti medisina nga ayurvedic iti India, nalatak ti paria kas "mula nga insulin" ket maisingsingasing kadagiti addaan diabetes.


text:
Purpuro
Ti purpuro (Ingles:archipelago) wenno makunkuna pay a grupo ti isla, ket maysa a kawar wenno ummong iti is-isla. Ti balikas iti Inggles nga archipelago ket naala iti Griego ἄpxι- – arkhi- ("ehukotibo") ken πέλaYoς – pélagos ("baybay") babaen ti Italiano nga arcipelago. Iti Italiano, mabalin nga iti panagsurot ti tradision ti kina-ugma, ti purpuro isu ti husto a nagan ti Baybay Eheo ken, ti napalabas, ti panag-usar ket naiyalis iti Is-isla nga Eheo. Inus-usar daytoy tatan iti aniaman a grupo iti isla wenno, iti sagpaminsan, iti baybay a naglaon ti adu a bilang ti naiwarwaras nga is-isla a kas iti Baybay Eheo.[1]
Dagiti kita ti purpuro[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti purpuro ket mabalin a masarakan nga agmaymaysa iti bagi ti maysa a kadanuman wenno kaarruba iti maysa a dakkel a bagi ti masa ti daga. Kas pagarigan, ti Eskósia ket addaan ti 700 a ribo nga is-isla a palikmutenna ti kangrunaan a daga a mangaramid iti maysa a purpuro. Dagiti purpuro ket masansan a bulkan, a maporporma ti igid dagiti arko ti isla a naaramid iti nasasabtan a sona wenno rehion dagiti bulkan, wenno nagbanagan pay iti pannakainurunur, pannakanayon ti dag-daga, ken kangato ti daga.
Dagiti lima a baro a pagilian a kadawyan a purpuro ket Indonesia, Hapon, Pilipinas, Baro a Selanda, ken ti Nagkaykaysa a Pagarian. Ti kadakkelan a purpuro a pagilian babaen ti kalawa ket ti Indonesia.[2]Ti purpuro nga addaan ti kaaduan nga is-isla ket ti Purpuro a Baybay idiay Pinlandia.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Archipelago". Farlex, Inc. 2008. Naidulin manipud ti kasisigud idi 2008. Naala idi 2008-10-02.
- ^ "Indonesia". The World Factbook. Central Intelligence Agency. 2008-12-04. Naala idi 2008-12-07.


text:
Santa Cruz, Occidental Mindoro
Ti Santa Cruz ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Occidental Mindoro iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Santa Cruz ket nabingbingay kadagiti 11 a barbaranggay.[2]
- Alacaak
- Barahan
- Casague
- Dayap
- Lumangbayan
- Mulawin
- Pinagturilan (San Pedro)
- Poblacion I (Baranggay 1)
- San Vicente
- Poblacion II (Baranggay 2)
- Kurtinganan
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Occidental Mindoro". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 24 Septiembre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Mimaropa (Ingles) naala idi 30 Enero 2013
- ^ "Probinsia ti Occidental Mindoro". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 24 Septiembre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Pinakbet
Ti pinakbet (wenno pakbet, pinakebbet) ti kangrunaan a luto ti nateng dagiti Ilokano, malaksid iti dinengdeng wenno inabraw. Paria, tarong, okra, ken kamatis ti nangnangruna a ramen ti pinakbet a mailuto iti bugguong, marekaduan iti sibuyas, bawang, laya. Mabalin met latta a nayonan pay iti bunga ti sili, pallang, parda, utong, sabong ti alukon, bukel ti patani, kardis ken dadduma pay. Dadduma nga agpakpakbet, laokanda pay iti karabasa, bagas ti kamotit, aba, balinghoy, buga, wenno kamangeg.
Gagangay a masagpawan iti karne ti baboy wenno tinuno nga ikan ti pinakbet. Wenno iti bagnet (sitsaron), daing nga ikan, kurus, tapa a karne, ken dadduma pay.


text:
Sékso
Ti maaw-awagan a sékso ket maysa kadagiti dua a kategoria ti kita ti sebbangan a mamagnayon kadagiti henetiko a tagikuada tapno makaipartuatda manen (panagpaadu), iti maysa a proseso a mawagan iti henetiko rekombinasion. Gagangay a ti maysa nga sebbangan ket addaan dua a sékso: lalaki ken babai.
Sékso iti pagarian ti ayup[urnosen | urnosen ti taudan]
Sumagmamano kadagiti sebbangan, a kas iti alumbayad (alinta iti dadduma), uyokan, ken bannagaw, ket kabalinanna nga agpada ti seksual ken aseksual a panagpaadu. Iti urnos nga insekto a Hymenoptera, a pakaibilangan dagiti uyokan, ti reyna (maysa a babai) ket mabalinna nga ikeddeng no perilisado wenno saan ti itlog nga iruarna. Dagiti pertilisado nga itlog ket agbalin a babbai a trabahador (no maikkan iti kadawyan a taraon bayat ti panagpessada) wenno kas reyna (no mataraonan iti royal jelly). Dagiti met saan a fertilizado nga itlog, nga addaan laeng iti kagudua a bilang ti kromosoma no ipadpad kadagiti pertilisado nga itlog, ket agbalin a lallaki nga uyokan. Iti dadduma met a sebbangan a kas koma iti alumbayad, ti tumunggal maysa ket maysa a hermaphrodite, addaan nga agpada kadagiti organo iti sékso a lalaki ken babai.
Kadagiti mammal, billit, ken dadduma pay dagiti sebbangan, ti sékso ket mailangaan babaen dagiti sékso kromosoma, a maawagan iti X ken Y kadagiti mammal, ken Z ken W iti bilbillit.
Sékso iti saan nga ayup a sebbangan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti mula ket kaaduanna a hermaphrodite, ngem daytoy a pangawag ket nadaras a parigaten dagiti panagduduma iti panaggigidiat ti séksualidad. Kas kadagiti ay-ayup, adda met laeng dua a pakaidasiganda a gamete, maawagan met la dagiti mula kas lalaki ken babai. Kadagiti agsabsabong a mula, dagiti sabong ti mangimet iti gamete. Iti sumagmamano a kaso, dagiti sabong ket mabalin nga addaan laeng iti maymaysa a kita ti gamete idinto a dagiti dadduma ket addaan iti dua a kita.
Kadagiti sabali a kita iti adu-ti-selulana a biag (kas koma iti dasig ti fungus a Basidiomycota) dagiti pakailasinan a sexual ket ad-adda a komplikado ket mabalin a pakairamanan ti ad-adu pay ngem dua a sékso.
Sékso kadagiti tao[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti tattao, ti sékso ket ti gagangay a pannakailasin iti kaaduan a biolohikal ken sosial a pakaisangratan, kas koma a ti maysa a tao ket maysa laeng a babai wenno lalaki. Nupay kasta iti pannakaad-adal ken pannakasuksukisok ti kinababai ken kinalalaki, lumawlawag a ti panangidasig wenno ti panangilasin iti sékso ket adda iti adu nga agpang a mabalin nga nainnakaparsuaan, biolohiko, sosial, sikolohikal ken dadduma pay.
Makita iti baba dagiti nadumaduma a paggidiatan ti lalaki ken babai a tao.


text:
Pavia, Iloilo
Ti Pavia ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Iloilo iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Pavia ket politikal a nabingbingay iti 18 a barbaranggay.[2]
- Aganan
- Amparo
- Anilao
- Balabag
- Purok I (Pob.)
- Purok II (Pob.)
- Purok III (Pob.)
- Purok IV (Pob.)
- Cabugao Norte
- Cabugao Sur
- Jibao-an
- Mali-ao
- Pagsanga-an
- Pandac
- Tigum
- Ungka I
- Ungka II
- Pal-agon
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Iloilo". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 3 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Lumaud a Visayas (Ingles) naala idi 12 Pebrero 2013
- ^ "Probinsia ti Iloilo". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 3 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
San Antonio, Zambales
Ti San Antonio ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Zambales iti Pilipinas.
Dagiti linaon
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti San Antonio ket nabingbingay a politikal iti 14 a barbaranggay.[2]
- Angeles
- Antipolo
- Burgos (Pob.)
- East Dirita
- Luna (Pob.)
- Pundaquit
- Rizal (Población)
- San Esteban
- San Gregorio (Pob.)
- San Juan (Pob.)
- San Miguel
- San Nicolas
- Santiago (Pob.)
- West Dirita
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Zambales". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 11 Agosto 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Luzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Zambales". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 11 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Silvino Lobos, Amianan a Samar
Ti Silvino Lobos ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Amianan a Samar iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Silvino Lobos ket politikal a nabingbingay iti 26 a barbaranggay.[2]
- Balud
- Cababayogan
- Cabunga-an
- Cagda-o
- Caghilot
- Camanggaran
- Camaya-an
- Deit De Suba
- Deit De Turag
- Gebonawan
- Gebolwangan
- Gecbo-an
- Giguimitan
- Genagasan
- Geparayan De Turag
- Gusaran
- Imelda
- Montalban
- Suba (Pob.)
- San Isidro
- Senonogan de Tubang
- Tobgon
- Victory
- Poblacion I
- Poblacion II
- San Antonio
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Amianan a Samar". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 14 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Daya a Visayas (Ingles) naala idi 27 Pebrero 2013
- ^ "Probinsia ti Amianan a Samar". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 14 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Plantilia:Subst
{{subst:{{{1}}}}}
Panag-usar[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy a plantilia ket inus-usar a panagtulong ti panagiparang ti kodigo ti wiki para iti pangisukat ti plantilia. Daytoy ket mangala ti maysa a parametro a mangibaga ti nagan ti plantilia:
- Kas pagarigan
Ti mangisukat ti dayta a plantilia, usaren ti {{subst|Medisina}}.
mangpataud ti:
Ti mangisukat ti dayta a plantilia, usaeen ti {{subst:Medisina}}.
Ti panangisukat ti daytoy a plantilia ket sukatanna ti plantilia a maipaay, no maited.


text:
Elektron
Ti elektron (simbolo: e−
) ket maysa a subatomiko a partikula nga addaan ti negatibo nga elementario a kuriente a karga. Awan dagiti naamammoan a komponente wenno substruktura; iti sabali a baliks, daytoy ket kadawyan a naipanunutan a maysa a elementario a partikula. Ti elektron ket addan ti maysa a masa ti agarup a 1/1836 iti proton. Ti intrinsiko nga angular a darikmat (tayyek) iti elektron ket maysa a semientero a kuenta dagiti paset iti ħ, a kayatna a saoen a daytoy ket maysa a permion. Ti kontrapartikula iti elektron ket makunkuna a positron; kapadpadada daytoy ti elektron malaksid ti panag-awit ti kuriete ken dagiti dadduma a karga itikasumbangirna a senial. No ti maysa nga panagdungpar ti elektron iti maysa a positron, dagitoy dua a partikula ket baka dagupda a madadael, nga agpataud dagiti gama nga annaraar a poton. Dagiti elektron, a tagikua ti immuna a kaputotan iti lepton a pamilia ti partikula, a makibinglay iti grabitasional, nga elktromagnetiko ken nakapsot a pakipagtinnulongan.[5] Dagiti elektron, a kas dagiti amin a banag, ket addaan ti pakabuklan a mekaniko a tagikua dagiti dua a partikula ken dagiti allon, isu a dagitoy ket makidinnungpar kadagiti sabali a partikula ken mabalin a maidiprassion a kas iti lawag. Nupay kasta, daytoy a panagdua ket kasayaatan a maipakita ti panag-eksperimento kadagiti elektron, gapu ti kabassit unay ti masa. Gapu ti elektron ket maysa ap ermion, awan ti dua nga elektron ti makasakup ti agpadpada a kasasaad ti pakabuklan, babaen ti Pauli a panakailaksid a pamunganayan.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ The fractional version’s denominator is the inverse of the decimal value (along with its relative standard uncertainty of 4.2×10−13 u).
- ^ Ti karga ti elektron ket negatibo iti elementario a karga, nga addaan ti positibo a kuenta para iti proton.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dahl, P.F. (1997). Kilap dagiti annaraar iti katodo: Maysa a pakasaritaan ti Elektron ni J J Thomson. CRC a Pagmalditan. p. 72. ISBN 0-7503-0453-7.
- ^ Buchwald, J.Z.; Warwick, A. (2001). Dagiti pakasaritaan iti Elektron: Ti Panakaipasngay ti Mikropisika. MIT a Pagmalditan. pp. 195–203. ISBN 0-262-52424-4.
- ^ Thomson, J.J. (1897). "Annaraar a Katodo". Pilosopiko a Magasina 44: 293.
- ^ P.J. Mohr, B.N. Taylor, and D.B. Newell (2011), "Ti 2010 CODATA a Kuenta nga Italek iti Kangrunaan a Pisikal a Patuloy" (Web Bersion 6.0). Dagitoy a datos ket pinarangay babaen ni J. Baker, M. Douma, ken S. Kotochigova. Magun-od: http://physics.nist.gov/constants [Huebes, 02-Hun-2011 21:00:12 EDT]. Nailian a Pagadalan dagiti Pagalagadan ken Teknolohia, Gaithersburg, MD 20899.
- ^ Anastopoulos, C. (2008). Partikula wenno Allon: Ti Ebolusion itiKosepto iti Banag iti Moderno a Pisika. Princeton University Press. pp. 236–237. ISBN 0-691-13512-6.


text:
Makan a la Pinoy: Lames a tinudok ti baraniw
December 11, 2011 in Featured, food by emendator
Ni BRENDA S. DACPANO
www.nordis.net
Cream dory a lames ti inusar ko ditoy ken tzatziki dip (Greek yogurt dip) ti inaramid ko a sawsawan. Mabalin nga usaren ditoy ti giniling a karne ti baboy wenno manok. Uray ania a klase ti lames/ikan ket mabalin nga usaren ditoy, nasken laeng nga ikkaten dagiti siit na.Ramen:
1 kilo a cream dory fillet, tinadtad
1 ½ tasa a bread crumbs
1 kutsara a tinadtad a wansoy/cilantro
2 ngipen a bawang, tinadtad
1 sibuyas, tinadtad
Asin ken paminta a pangtimpla
2 itlog
2 tasa nga arina
10 ungkay ti baraniw (lemon grass)
Mantika a pangprito (deep frying)
Preparasyon:
1. Tadtaden dagiti ramen: lames, wansoy, bawang ken sibuyas. (Agusar ti food processor no adda.)
2. Paglaoken ti giniling/tinadtad a lames, sibuyas, bawang, wansoy, asin ken paminta. Ilaok met ti 1 nga itlog ngem ibati ti maysa para iti egg wash. Ilaok ti kaguddua tasa a bread crumbs ngem ibati ti maysa a tasa para iti breading/crust.
3. Bugguan, paik-ikan ken puteden ti barniw iti agarup 4 a pulgada manipud iti puon. Narnaren ti puon ti baraniw tapno rumuar ti banglo daytoy intono maluto.
4. Mangbukel ti sangakutsara wenno dakdakkel bassit a fish mixture, pekkelen ken itudok ditoy ti baraniw. Aramiden a kasla lollipop wenno popsicle. Uliten daytoy aginggana maporma ken matudok amin.
5. Ibukbok ti bread crumbs iti pinggan. Batilen ti maysa nga itlog ken ikabil iti maysa pay a pinggan. Iti sabali a pinggan, ikabil ti arina. Usaren dagitoy a pangideppelan ti fish lollipop. Ideppel ti lollipop iti arina ken ideppel iti binatil nga itlog santo ipatulid iti bread crumbs.
6. Ipapudot ti mantika iti pariok. Ditoy nga iprito dagiti lames a tinudok ti baraniw ken naideppel iti breading.
7. Idasar a napudot a kakuyog ti sawsawan a sweet-sour sauce, soy sauce a naperresan ti kalamansi wenno tzatziki dip. (Kitaen ti resipe iti Nordis October 9, 2011 wenno ditoy a link http://www.nordis.net/?p=10724). # nordis.net


text:
Han a Dinastia
Ti Han a Dinastia (napalaka nga Insik: 汉朝; tinawtawid nga Insík: 漢朝; pinyin: Hàn Cháo; Wade–Giles: Han Ch'ao; IPA: [xân tʂʰɑ̌ʊ̯]) (206 BC – 220 AD) ket maysa idi nga imperial a dinastia ti Tsina, a simmaruno babaen iti Qin a Dinastia (221–207 BC) ken sinarunuan babaen ti Tallo a Pagpagarian (220–280 AD). Daytoy ket binangon idi babaen ti rebelde a daulo a ni Liu Bang, naamammuan kalpasan idi natay a kas ni Emperador Gaozu of Han. Daytoy ket nabiit a napasardeng babaen ti Xin a Dinastia (9–23 AD) ken ti dati a nagturturay a ni Wang Mang. Daytpy a panagsardeng ket nangisinsina ti Han kadagiti dua a paset ti panawen: ti Lumaud a Han (206 BC – 9 AD) ken ti Dumaya a Han (25–220 AD). Daytoy ket gimmayat kadagiti uppat a siglo, ti paset ti panawen ti Han a Dinastia ket naipanpanunotan a kas ti nabalitokan apanawen iti Insik a pakasaritaan.[3] Aginggan itan ng aaldaw, ti kaaduan kadagit etnikoa grupo ti Tsina ket nangibagbagada kaniada ti "tattao a Han" ken ti Insik a sinuratan ket naibagbaga a kas dagiti "Han a karakter".[4]
Ti Han nga Imperio ket nabingbingay idi kadagiti lugar a dagus a tinengtengngel baaen ti sentro a gobierno, a naamammuan a kas dagiti komanderia, ket dagiti nadumaduma a semi-autonomo a pagarian. Dagitoy a pagarian ket nain-inutda a napukaw kadagitipakakitaan ti kinawayada, a naipangpangruna idi kalpasan ti Rebelion dagiti Pito nga Estado. Ti Xiongnu, timomadiko a konpederasion a nangiturturay ti dumaya nga Eurasiano nga Estepa,[5] ket inabakda ti gubat ti Han a buyot idi 200 BC. Kalpasan ti pannaka-abak, ti politikal a pannakiasawa a kumadduaan ket tinulagan idi a daytoy ti nagbanagan ti Han a nagbalin nga isu ti de facto a nakapkapsut a kadua. Idi, nupay ti tulagan, ti Xiongnu ket nagtultuly a nagraraut kadagiti Han a pagbeddengan, ni Emperador Wu iti Han (r. 141–87 BC) ket nangirugi kadagiti nadumaduma akampania ti milisia a mangsuppiat kaniada. Ti nagpatinggan ti han a panagballigi Han kadagitoy a gubat ket dimtengan ti pannakapilit ti Xiongnu a mangawat ti basalo a kasasaad a kas dagiti tributario ti Han. Dagitoy a kampania ket nangpadakkel ti kinaturay ti Han sovereignty idiay Labneng Tarim iti Tengnga nga Asia ken nagtulong a nangipatakder ti nawatiwat a network ti pagtagilakuan a tinawtawagan ti Seda a Kalsada, nga immabut ti kaadayo a kas idiay Mediteraneo a lubong. Dagiti puersa ti Han ket nakabaelda a nangbingay ti Xiongnu kadagiti dua nga agsupsupiat a pagilian, ti Akin abagatanken Akin amianan a Xiongnu, ken pinilitda ti Akin amianan a Xiongnu a bimmallasiw ti Karayan Ili . Uray dagitoy a panagballigi, dagiti teritorio ti amianan a pagbeddengan ti Han ket napardasda a naraut babaen ti nomadiko a Konpederasion ti Xianbei.
Kalpasan ti 92 AD, dagiti eunuko ket immad-aduda a nakibibinags kadagiti politiko ti korte, nakibingbinglayda kadagiti yaalsa ti bileg a nagbaetan dagiti nadunmaduma a konsorte a sangkaputotan dagiti empresa ken dagiti nagina nga empresa, a nagtaudan ti dimtengan a pannakatnag ti Han. Ti imperiala turay ket nakaro pay a kinarkarit babaen dagiti dakkel a reliohiosao a kagimongan Daoista a nangirugrugi ti Rebelion ti Duyaw a Turbante ken dagiti Rebelion dagiti Lima a Sippit ti Bagas. Kalpasan ti ipupusay ni Emperador Ling (r. 168–189 AD), dagidi eunuko ti palasio ket nakasagabada ti nadawek a panagpapatay babaen kagiti opisal ti milisia, a nangpalubos kadagiti kameng ti aristokrasia ken dagiti gobernador ti milisia nga agbalin kadagiti appo ti gubatan ken nagbingbingay ti imperio. Idi ni Cao Pi, Ari iti Wei, ket pinagtitiponna ti trono manipud kenni Emperador Xian, ti Han a Dinastia ket nalpasen a napukaw.
Ti Han aDinastia ket maysa idi a panawen ti narang-ay nga ekonomia ken nakakita kadagiti adu nga idadakkel iti kuarta nga ekonomia nga immuna a nabangon idi las-ud ti Zhou a Dinastia (c. 1050–256 BC). Ti sensili a naitited babaen ti menta ti sentro a gobierno idi 119 BC ket agtultuloy nga isu ti pagalagadan a sensilio iti Tsina aginggana iti Tang a Dinastia (618–907 AD). Tapno mabayadanna dagiti bukodna a kampania ti milisia ken ti pannakataeng kadagiti kabarbaro a a anparukma a teritorio ti prontera , ti gobierno ket inpaumilina dagiti pribado nga asin ken landok nga industri aidi 117 BC. Dagitoy a monopolio ti gobierno ket naikkat idi las-ud ti panawen ti Dumaya a Han, ken ti pannkapukaw kadagiti rentas babaen ti nakaro a panagbuis dagitipribado nga agtagtagilako. Ti emperador ket adda idi ti kangatuan iti [Kagimongan ken kultura ti Han a Dianstia|Han a kagimongan]]. Isu ti nangimatmaton ti Han a gobierno ngem nakibingbingay ti bileg kadagiti nobilidad ken dagiti naidutok a ministro a kaaduan a nagtaud manipud ti naeskolar nga edukado a klase. Manipud ti panagturay ni Emperador Wu ken ti sumakbay, ti Insik a korte ket opisial anangitaltalged ti Confucianismo iti edukasion ken dagiti politika ti korte, nagsintesado iti kosmolohia kadagiti kinaudi nga eskolar a kas ni Dong Zhongshu. Daytoy nga annuroten ket nagpaut aginggana ti pannakatnag iti Qing a Dianstia idi 1911 AD. Ti Siensia ken teknolohia ti Han a Dianstiasiensia ken teknolohia iti las-ud ti Han a panawen ket nakakita kadagiti adu a panagrang-ay, a mairamaan ti panagaramid ti papael, ti mapipapan ti taaw a panangiturong a [[timon], ti panag-usar kadagiti negatibo a numero iti matematika, ti naiparabaw a mapa, ti napataray ti hidrauliko a armilar a timbukel para iti astronomia, ken ti maysa a seismometro a nagus-usar iti naibaliktad a pendulo.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Turchin, Peter; Adams, Jonathan M.; Hall, Thomas D (Disiembre 2006). "Daya-Laud nga Orientasion ti Pakasaritaan dagiti Imperio". Warnakan dagiti sitema ti lubong a panagsukisokh 12 (2): 219–229. ISSN 1076–156x Kitaen ti
|issn=pateg (tulong). Naala idi 12 Agosto 2010.
- ^ Nishijima (1986), 595–596.
- ^ Zhou (2003), 34.
- ^ Schaefer (2008), 279.
- ^ Bailey (1985), pp. 25–26
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Adshead, Samuel Adrian Miles. (2000). Tsina iti Pakasaritaan ti Lubong. Londres: MacMillan Press Ltd. New York: Pagmalditan ti San Martin. ISBN 0-312-22565-2.
- Akira, Hirakawa. (1998). Ti Pakasaritaan ti Indiano a Budismo: Manipud ti Sakyamani aginggana ti Nasapa Mahayana. Inpatarus babaen ni Paul Groner. New Delhi: Jainendra Prakash Jain Iti Shri Jainendra a Pagmalditan. ISBN 81-208-0955-6.
- An, Jiayao. (2002). "Idi ti Sarming ket PInatpateg idiay Tsina," iti Dagiti Pnagadadal ti Seda a Kalsada VII: Dagiti nomado, dagiti Agtagtagilako, ken dagiti Nasantuan a Lallaki iti Igid ti Seda a Kalsada ti Tsina, 79–94. Inurnos babaen ni Annette L. Juliano ken ni Judith A. Lerner. Turnhout: Brepols Publishers. ISBN 2-503-52178-9.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Han a Dinastia idiay Wikimedia Commons
- Han a Dinastia babaen ti Estado nga Unibersidad ti ti Minnesota
- Arte ti Han a Dinastia nga adda dagiti video a komentario, Instituto dagiti Arte ti Minneapolis
- Nasapa nga Imperial a Tsina: Ti Pagob-obraan nga Urnong dagiti Rekurso
- "Han Culture," WEbsite ti Museo ti Hanyangling
Nagsasabtan: 34°09′21″N 108°56′47″E / 34.15583°N 108.94639°E


text:
Sultan Sumagka, Maguindanao
Ti Sultan Sumagka[4]. ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Maguindanao iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Sultan Sumagka ket nabingbingay a politikal kadagiti 9 a barbaranggay.[2]
- Bintan (Bentan)
- Gadungan
- Kiladap
- Kilalan
- Kuden
- Makadayon
- Manggay
- Pageda
- Talitay
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Maguindanao". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 21 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao (ARMM) (Ingles) naala idi 4 Hunio 2013
- ^ Autonomo a Tignay Blng. 228 ti Muslim Mindanao
- ^ "Probinsia ti Maguindanao". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 21 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text: 1Ita, maipadpadamag nga adda immoralidad iti gimongyo, maysa a kita ti kinadakes a di aramiden uray pay dagiti pagano. Naibaga kaniak a kakaiddaen ti maysa a lalaki ti agsiuman kenkuana. 2Apay a natangsitkayo pay laeng? Rebbengyo koma ketdi ti agladingit ket laksidenyo dayta a tao iti grupoyo. 3-4 Iti nagan ni Apotayo a Jesus, inukomkon dayta a lalaki a nakaaramid iti nakarimrimon a banag. Ta nupay awanak dita, kasla addaak met laeng ta adda dita ti espirituk. Ngarud, inton agtataripnongkayo, adda met ti espirituk iti ummongyo babaen iti pannakabalin ni Apotayo a Jesus, 5ket yawatyo dayta a lalaki ken ni Satanas tapno madadael ti managbasol a katataona ket maisalakan ti espirituna inton dumteng ti Aldaw ti Apo. 6Saan a rumbeng a pagtangsityo daytoy. Ammoyo daytoy a pagsasao, “Bassit la a lebadura ti mamagbussog iti entero a masa.” 7Masapul ngarud nga ikkatenyo daytoy daan a lebadura ti basol tapno naan-anay ti kinadalusyo. Iti kasta, mayarigkayto iti baro a masa nga awan lebadurana ta naidatonen ni Cristo a korderotayo iti Paskua. 8Ngarud, rambakantayo ti fiesta babaen iti tinapay nga awan lebadurana, ti tinapay ti kinadalus ken kinapudno, saan nga iti tinapay nga addaan iti lebadura ti basol ken kinadakes. 9Insuratko idi kadakayo a dikayo makipulpulapol kadagiti mannakikamalala. 10Ngem saan a dagiti immoral a tattao ditoy lubong ti kayatko a sawen, wenno dagiti naagum wenno dagiti mannanakaw wenno dagiti agrukbab kadagiti didiosen, ta maliklikanyo dagitoy no pumanawkay a mamimpinsan iti lubong. 11Kayatko a sawen, dikayo makipulapol iti tao nga ibilangna ti bagina a kabsat idinto nga immoral, naagum, agrukbab kadagiti didiosen, mamadpadakes, mammartek wenno mannanakaw. Diyo kapulapol wenno uray kalanglang la koma ti kasta a tao. 12-13 Ania ngamin ti karbengak a mangukom kadagiti saantayo a kakadua? Ti Dios ti mangukomto kadakuada. Saan aya a rumbeng a dakayo ti mangukom kadagiti kakaduayo iti iglesia? Kas kuna ti Nasantoan a Surat, “Pagtalawenyo ti dakes a tao iti grupoyo.”


text:
Departamento ti Chocó
Ti Chocó ket maysa a departamento ti Colombia a naamammoan para iti dakkel a populasionna nga Apro-Colombiano. Daytoy ket mabirukan idiay laud ti pagilian, ken is-isu ti departamento ti Colombia nga adda dagiti aplayana ti Taaw Pasipiko ken ti Taaw Atlantiko. Daytoy ket adda pay amin a pagbeddengan ti Colombia iti Panama. Ti kapitoliona ket ti Quibdó.
Ti Chocó ket adda ti nadumaduma a heograpia, ti maysa a naisangsangayan nga ekosistema ken dagiti saan a nasuksukimat a masna a rekurso. Nupay kasta, ti populasionna ket adda ti maysa a kababaan nga alagaden ti panagbiag kadagiti amin a departamento ti Colombia. Idi Marso 2007 ti midia ti Colombian ket nagirangarang nga adda dagiti agarup a 50 nga ububbing a nabisinan kadagiti basbassit ngem tallo a bulan, a daytoy ket nagpartuat ti pannakaammoan ti nakaro a kasasaad a sangsangua dagi agtataeng ti Chocó. Dagiti parikut dagiti patakder ket naiparang pay. Kas pagarigan, nupay ti kasasaadna a kas ti katuduan a tanap iti lubong, nga adda ti agarup a 400 pulgada ti tinawen a panagtudtudo,[4] ti kapitolio ti Chocó a Quibdó ket naibusan ti danum.[5]
Dagiti linaon
Dagiti ili ken munisipalidad[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Quibdó ket isu ti kadakkelan a siudad nga ti populason tii gangani a 100,000. Dagiti dadduma pay a nangruna a siudad ket mairaman ti Istmina, Condoto, Nóvita ken El Carmen iti kaunegan, ti Acandí idiay aplaya ti Karibe, ken Solano idiay aplaya ti Pasipiko.
Dagiti munisipalidad[urnosen | urnosen ti taudan]
- Acandí
- Alto Baudó
- Atrato
- Bagadó
- Bahía Solano
- Bajo Baudó
- Belén de Bajirá
- Bojayá
- Carmen del Darién
- Cértegui
- Condoto
- El Cantón de San Pablo
- El Carmen de Atrato
- Istmina
- Juradó
- Litoral del San Juán
- Lloró
- Medio Atrato
- Medio Baudó
- Medio San Juán
- Nóvita
- Nuquí
- Quibdó
- Río Iró
- Río Quito
- Riosucio
- San José del Palmar
- Sipí
- Tadó
- Unguía
- Unión Panamericana
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- (Espaniol) todacolombia.com - Departamento ti Chocó
Dagiti paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Meyer, Irina Marún et al. (2012). Chocó: La dimensión territorial y el logro de los ODM. Fondo para el Logro de los Objetivos del Milenio, United Nations Development Programme. p. 11.
- ^ Kline, Harvey F. (2012). "Chocó, Departamento ti". Naipakasaritaan a Diksionario ti Colombia. Lanham, Maryland: Scarecrow Press. p. 109. ISBN 978-0-8108-7813-6.
- ^ "DANE". Naala idi Pebrero 13, 2013.
- ^ James J. Parsons (Nobiembre 1978), "Panagrepaso ti Pangtagabo idiay Espaniol a Prontera: Ti Colombiano a Chocó, 1680-1810 babaen ni William Frederick Sharp", Naipakasaritaan a Pangrepaso ti Hispano Amerikano (Unibersidad ti Duke a Pagmalditan) 58 (4): 717–718, JSTOR 2513352
- ^ "¿Se debe acabar Chocó?". Semana (iti Espaniol) (Bogotá: Semana.com). 31 Marso 2007. Naala idi 7 Pebrero 2010.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Chocó idiay Wikimedia Commons
- Mosquera-Machados, Silvia del Carmen (2002) "Cadre général du département du Choco" in Analyse multi-aléas et risques naturels dans le département du Chocó (nord-ouest de la Colombie) Université de Genève, Hinebra (Pranses)
- "Mision de Observacion a la Situación de las Comunidades Afrodescendientes en Colombia: Anexo 1" (Espaniol);


text:
Victorias
Ti Siudad ti Victorias ket maysa a maika-4 a klase a siudad iti probinsia ti Negros Occidental iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti Victorias ket nabingbingay a politikal kadagiti 26 a barbaranggay.[2]
- Baranggay I (Pob.)
- Baranggay II (Pob.)
- Baranggay III (Pob.)
- Baranggay IV (Pob.)
- Baranggay V (Pob.)
- Baranggay VI (Pob.)Estrella/Salvacion
- Baranggay VII (Pob.)
- Baranggay VIII (Pob.)LOBATON
- Baranggay IX (Daan Banwa)
- Baranggay X (Estado)
- Baranggay XI (Gawahon)
- Baranggay XII
- Baranggay XIII (Gloryville)
- Baranggay XIV
- Baranggay XV
- Baranggay XV-A
- Baranggay XVI
- Baranggay XVI-A
- Baranggay XVII
- Baranggay XVIII
- Baranggay XVIII-A
- Baranggay XIX
- Baranggay XIX-A (Canetown Subdivision)
- Baranggay XX
- Baranggay XXI
- Baranggay VI-A
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Negros Occidental". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 3 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Lumaud a Visayas (Ingles) naala idi 12 Pebrero 2013
- ^ "Probinsia ti Negros Occidental". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 3 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Gupta nga Imperio
Ti Gupta nga Imperio (Sanskrito: गुप्त साम्राज्य, Gupta Sāmrājya) ket maysa idi a taga-ugma nga Indiano nga imperio nga adda idi agarup a 320 aginggana idi 550 CE ken nangsakup ti kaaduan ti Indiano a Subkontinente.[1] Daytoy ket binangon babaen ni Maharaja Sri Gupta, ti dinastia ket modelo ti maysa a klasiko a sibilisasion.[2] Ti kappia ken knarang-ay a napartuat babaen ti panangidaulo dagiti Gupta ket nangpakabael ti panagsukimat kadagiti sientipiko ken artistiko a gangandat.[3] Daytoy a paset ti panawen ket tinawtawagan a kas ti Nabalitokan a Panawen ti India[4] ket namarkaan daytoy idi babaen ti adu a inbension ken naduktalan iti siensia, teknolohia, inhennieria, arte, dialektiko, literatura, lohika, matematika, astronomia, relighion ken pilosopia a nagpasingked dagiti elemento a sapasap a naamammoan a kas ti Hindu a kultura.[5] Chandra Gupta I, Samudra Gupta ti Natan-ok, ken Chandra Gupta II ti Natan-okt ket isu dagitoy idi kadagiti kalatakan a nagturturay ti Gupta a dinastia.[6] Ti maika-4 a siglo CE a daniw ti Sanskrito a Kalidasa, ket nangpadayaw kadagiti Gupta a nagparukma kadagiti agarup a duapulo ket maysa a pagarian, iti uneg ken ruar ti India, a mairaman ti pagarian dagiti Parasika (Persiano), dagiti Huna, dagiti tribu ti Kambojas a mabirukan idiay laud ken daya dagiti Oxus a ginget, dagiti Kinnaras, Kirata ken dadduma pay.[7]
Ti kanagtuan a puntos daytoy a kultural a kreatibidad ket dagiti napintas nga arkitekto, eskultura ken pinintaan.[8] Ti Gupta a paset ti panawen ket nagpataud kadagiti eskolar a kas ni Kalidasa, Aryabhata, Varahamihira, Vishnu Sharma ken Vatsyayana a nkaramid kadagiti adu a panagrang-ay kadagiti adu nga akademiko a lugar a pagobraan.[9][10] Ti siensia ken politikal nga administrasion ket nakaabot ti kinangato idi las-ud ti Gupta a panawen.[11] Ti napigsa a panakaibedbed ti panaglaklako ket nangpakabael ti rehion a kas maysa a nangruna a sentro ti kultura ket nangidisso ti rehion a kas ti kuartel a nangimpluensia kadagiti asideg a pagarian ken dagiti rehion idiay Burma, Sri Lanka, ken Abagatan a daya nga Asia.[12]
Dagiti kasapaan a magun-od nga Indiano nga epiko ket naipagpagarup a naisursurat iti lawlaw ti daytoy a paset ti panawen. Ti imperio ket nagin-inut a naapday gapu kadagiti nadumaduma a banag a kas ti kaadu a pannakapukaw ti teritorio ken imperial a turay a gapuanan babaen ti kabukbukodanda a panakiringringgor ken panagraut babaen dagiti tattao a Huna manipud idiay Tengnga nga Asia.[13] Kalpasan ti panakarebba ti Gupta nga Imperio idi maika-6 a siglo, ti India idi ket tinurayan manen babaen dagiti nadumaduma a rehional a pagarian. Ti bassit a linia ti Gupta a sangkaputotan a nagtultuloy a nagturay ti Magadha kalpasan ti pannakadadaek ti imperio. Dagitoy a Gupta ket dimteng nga inikkat baben ti nagturay ti Vardhana a niHarsha Vardhana, nga isu ti nangbangon ti maysa nga imperio iti umuna agudua ti maika-7 a siglo.
Dagiti linaon
Taudan dagiti Gupta[urnosen | urnosen ti taudan]
Segun kadagiti adu a historiador, ti Gupta nga Imperio ket maysa idi a Vaisia a dinastia.[14][15] Ti historiador a ni Ram Sharan Sharma ket nangiyunay-unay a dagiti Vaisia a Gupta "ket nagparang a kas maysa a reaksion kadagiti mangirurumen nga agturturay".[16] A.S. Altekar, ti maysa a historiador ken arkeologo, a nagsursurat kadagiti adu a libro iti Gupta a sensilio,[17] Ken naikedkeddeng pay a ti kasta kadagiti Gupta a kas Vaisia iti batayan ti taga-ugma nga Indiano a testo iti linteg, a nangibagbaga ti nagan a nangipatpatingga iti Gupta para iti kameng iti Vaisia a kasta. SEgun ti historiador a ni Michael C. Brannigan, ti ibabangon ti Gupta nga Imperio ket maysa kadagiti kadayegan a panaglabsing iti kasta a sistema iti taga-ugma nga India.[15]
Ni Fa Xian ket isu idi ti immuna kadagiti Insik a peregrino a nangbisista ti India idi las-ud ti panagturay ti Gupta nga emperador a ni Chandragupta II. Isu ket nangrugrugi ti panagbanniagana manipud idiay Tsina idi 399 CE ken naabutna ti India isi 405 CE. Idi las-ud ti panaggianna idiay India aginggana idi 411 CE, isu idi ket nagperegrino idiay Mathura, Kanauj, Kapilavastu, Kushinagar, Vaishali, Pataliputra, Kashi ken Rajgriha ken nangararamid kadagiti naannad a panagpalpaliiw a maipanggep kadagiti kasasaad ti imperio. Ni Fa Xian ket naayayatan idi gapu ti kinaalumaymay ti administrasion. Ti Panagdusa a Kodigo idi ket naalumaymay ken dagit ipanagbasol ket dinusa babaen ti laeng ti multa. Manipud kadagiti panaglaglagipna, ti Gupta nga Imperio ket narang-ay idi a paset ti panawen, aginggana idi nadadael ti Roma-Tsina nga aksis ti pagtagilakuan idi natuang ti Han a dinastia, dagiti Guptas ket agpayso a nagrang-ayda idi.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Gupta a Dianstia – MSN Encarta. Naidulin manipud ti kasisigud idi 2009-10-31.
- ^ Ti Gupta a Dinastia ken Imperio. Fsmitha.com. Naala idi 2011-11-21.
- ^ India – Napakaisaritaan a Nakaidission – Ti Klasiko a Panawen – Gupta ken Harsha. Historymedren.about.com (2010-06-17). Naal aidi 2011-11-21.
- ^ GUPTA A DINASTIA, NABALITOKAN A PANAWEN TI INDIA. nupam.com
- ^ Taga-ugma nga India. Ti Panawen dagiti Gupta. wsu.edu
- ^ Gupta nga Imperio idiay India, ti arte iti Gupta nga imperio, pakasaritaan ti India – India. Indianchild.com. Naala idi 2011-11-21.
- ^ Raghu Vamsa v 4.60–75
- ^ Gupta a dinastia (Indiano a dinastia). Britannica Online Encyclopedia. Naala idi 2011-11-21.
- ^ Mahajan, p. 540
- ^ Gupta a dinastia: imperio idi maika-4 a siglo. Britannica Online Encyclopedia. Naala idi 2011-11-21.
- ^ Ti Gupta nga Imperio ti India | Chandragupta I | Samudragupta. Historybits.com (2001-09-11). Naala idi 2011-11-21.
- ^ Panaglaklako | Ti Sarita ti India – Galeria ti Ladawan. PBS. Naala idi 2011-11-21.
- ^ Agarwal, Ashvini (1989). Ibabangon ken Panakatnag dagiti Imperial a Gupta, Delhi:Motilal Banarsidass, ISBN 81-208-0592-5, pp.264–9
- ^ Nehra, R.K. Ti Hinduismo ken ti Sabali a Pamamti ti Milisiana. Lancer Publishers, 2010. Naala idi 2012-08-25.
- ^ a b Brannigan, Michael C. Panagar-aramid ti Katimbengan: Ti Pangyuna iti Tradisional nga Asian a Patpateg. Rowman & Littlefield, 2010. Naala idi 2012-08-25.
- ^ Sharma, R.S. Nasapa a Mediebal a Kagimongan ti Indian: Ti Panagadal iti Peudalisasion. Books.google.co.in. Naala idi 2012-06-06.
- ^ Listaan dagiti pablaak ni Altekar iti Nawaya a Biblioteka.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Majumdar, R.C. (1977). Taga-ugma nga India, Baro a Delhi:Motilal Banarsidass, ISBN 81-208-0436-8
- Raychaudhuri, H.C. (1972). Politikal a Pakasaritaan ti Taga-ugma nga India, Calcutta: Unibersidad ti Calcutta ISBN 1-4400-5272-7
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Andrea Berens Karls & Mounir A. Farah. Pakasaritaan ti Lubong Ti Panagsanay ti Tao.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Gupta nga Imperio idiay Wikimedia Commons
- Frontline nga Artikulo iti Arte ti Gupta a Paset ti Panawen
- Regents Prep:Sangalubongan aPakasaritaan:Nabalitokan aPanpanawen:Gupta nga Imperio
- Sinursuratan dagiti Gupta ken dagiti kontemporarioda
- Dagiti Sensilio ti Gupta nga IMperio
- Dagiti dati a monarkia ti Asia
- Dagiti naipakasaritaan nga imperio ti Hindu
- Dagiti imperio ken pagarian ti India
- Taga-ugma nga India
- Pakasaritaan ti Banglades
- Pakasaritaan ti Bengal
- Pakasaritaan ti Pakistan
- Dagiti dinastia ti India
- Dagiti dati nga imperio
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi Maika-3 a siglo
- Gupta nga Imperio


text:
India
Ti India (i/ˈɪndiə/), opisial a ti Republika iti India (Bhārat Gaṇarājya),[c] ket maysa a pagilian idiay Abagatan nga Asia. Isu daytoy ti maikapito a kadakkelan a pagilian babaen ti heograpiko a kalawa, ti maikadua a kaaduan ti populasion a pagilian nga adda ti sumurok a 1.2 a bilion a tattao, ken ti kaaduan ti populasion a demokrasia iti lubong. Nabeddengan daytoy babaen ti Taaw Indiano iti abagatan, ti Baybay Arabiano iti abagatan a laud, ken ti Luek iti Bengal iti abagatan a daya, makibingbingay kadagiti daga a nagbeddengan iti Pakistan iti laud;[d] Tsína, Nepal, ken Bhutan iti amianan a daya; ken Burma ken Bangladesh iti daya. Idiay Taaw Indiano, ti India ket asideg idiay Sri Lanka ken ti Maldives; iti maipatinayon daytoy, dagiti Is-isla ti Andaman ken Nicobar ti Indias ket makibingbingayda ti baybay a pagbeddengan iti Tailandia ken Indonesia.
Daytoy ket pagtaengan dagiti taga-ugma a Tanap ti Indo a Sibilisasion ken maysa a rehion ti naipakasaritaan a dalan dagiti komersio ken dagiti nawatiwat nga imperio, ti Indiano a subkontinente ket nainaganan idi para iti komersial ken kultural a kabaknang para iti atiddog a pakasaritaanna.[8] Uppat kadagiti kangrunaan a relihion ti lubong—Hinduismo, Budismo, Hainismo, kenSihismo—ket manipud ditoy, a dagiti Soroastrismo, Kristianidad, ken Islam ken dimteng idi umuna a milenioCE ken nakatulong daytoy ti panagsukog ti nadumaduma a kultura iti daytoy a rehion. Naininut nga inkapet babaen ken tinurayan ti administrasion iti Britaniko Daya nga India a Kompania manipud idi nasap a maika-18 a siglo ken dagus a nadmistratibo babaen tiu Nagkaykaysa a Pagarian manipud idi tengnga ti maika-19 a siglo, ti India nagbalin a maysa a nawaya apagilian idi 1947 kalpasan ti maysa a panagsagsagaba para iti panagwaya a namarkaan daytoy babaen ti nakappia a resistansia nga indauloan babaen ni Mahatma Gandhi.
Ti Indiano nga ekonomia ket isu ti maika-11 iti lubong babaen ti nominal GDP ken ti maika-3 a kadakkelan babaen ti agpadaan ti kapigsa ti panag-gatang (PPP). Sumakbay ti panagreporma ti naibatay ti paggatangan nga ekonomia idi 1991, ti India kety nagbalin a maysa kadagiti kapardasan nga agrangrang-ay a nagruna nga ekonomia; naipanunutan daytoy a maysa a baro nga industrialisado a pagilian. Nupay kasta, agtultuloy a mangsango kadagiti panagkarit iti kapanglaw, panakaammo ti panagbasa ken panagsurat, corruption, ken di-makaanay a publiko a pannaripato ti salun-at. Maysa naarmasan ti nuklear nga estado ken maysa a rehional a bileg, adda daytoy ti maikatlo a kadakkelan kadagiti buyot iti lubong ken mairanggo a maikasiam ti panaggasto ti milisia kadagiti amin a pagilian. Ti India ket maysa a pederal a batay-linteg a republika a tinurayan babaen ti parlamentario a sistema a binuklan dagiti 28 nga estado ken dagiti 7 a kappon ateritorio. Ti India ket maysa a pluralistiko, nadumadumaan tipagsasao, ken nadumadumaan ti etniko a kagimongan. Daytoy ket pagtaengan pay dagiti nadumaduma nga ayup kadagiti nadumaduma a nasalakniban apagtaengan.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "[...] Ti Jana Gana Mana ket isu ti Nailian a Kanta iti India, a daytoy ket suheto ti panagbalbaliw kadagiti balikas a palubusan ti Gobierno no adda kadagiti rumsua nga okasion; ken tikanta a Vande Mataram, a daytoy ket adda ti papelna a paset ti pakasaritaan iti panagsagsagaba para iti Indiano a wayawaya, ket nasken kapadpada a mapammadayan iti Jana Gana Mana ken daytoy ket nasken a ti kasasaadna ket kapada." (Konstituente nga Asemblia iti India 1950).
- ^ "Ti kadakkel iti daytoy a pagilian ket suheto a pagsuppiatan gapu ta adda dagiti nagbeddengan a maisuppiatan. Ti gobierno ti India ket inlistana ti kalawa a kas 3,287,260 km2 (1,269,220 sq mi) ken ti dagup a kalawa a kas 3,060,500 km2 (1,181,700 sq mi); ti Nagkaykaysa a Pagpagilian ket inlistana a kas 3,287,263 km2 (1,269,219 sq mi) ken ti dagup a kalawa a kas 2,973,190 km2 (1,147,960 sq mi)." (Bibliotek aiti Kongreso 2004).
- ^ Kitaen pay ti: Dagiti opisial a nagan iti India.
- ^ Ti Gobierno iti India ket ipammateganna a kabeddenganna a pagilian ti Apganistan, a maipanunutanna amin iti Kashmir a kas paset iti India. Nupay kasta, daytoy ket naisuppiatan, ken ti rehion a nagbeddengan ti Apganistan ket tinurturayan babaen ti Pakistan. Taudan: "Ministro iti Panakibiang ti Balay (Departamento iti Panagtaripatu ti Pagbeddengan)" (DOC). Naala idi 1 Septiembre 2008..
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c d Sentro ti Nailian a Panakaammo 2005.
- ^ Wolpert 2003, p. 1.
- ^ Ti Warnakan iti India 2007.
- ^ Ministro ti Pannakibiang iti Balay 2011.
- ^ a b c d "India". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 2012-04-18.
- ^ Ahensia ti Sentro nga Intelihensia.
- ^ Nagkaykaysa a Pagpagilian 2011.
- ^ Stein 1998, pp. 16–17.
- India
- Dagiti pagilian ti Taaw Indiano
- Dagiti pederal a pagilian
- Dagiti dati a kolonia ti Britaniko
- G15 a pagpagilian
- G20 a pagpagilian
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti Gunglo ti Abagatan nga Asia para iti Rehional a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti pagilian ti Abagatan nga Asia
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1947
- Dagiti mankomunidad a republika


text:
Viga, Catanduanes
Ti Viga ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Catanduanes iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Viga ket politikal a nabingbingay iti 31 a barbaranggay.[2]
- Almojuela
- Ananong
- Asuncion (Poblacion)
- Batohonan
- Begonia
- Botinagan
- Buenavista
- Burgos
- Del Pilar
- Mabini
- Magsaysay
- Ogbong
- Osmeña
- Pedro Vera (Summit)
- Peñafrancia (Poblacion)
- Quezon
- Quirino (Abugan)
- Rizal
- Roxas
- Sagrada
- San Isidro (Poblacion)
- San Jose Poblacion
- San Jose Oco
- San Pedro (Poblacion)
- San Roque (Poblacion)
- San Vicente (Poblacion)
- Santa Rosa
- Soboc
- Tambongon
- Tinago
- Villa Aurora
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Catanduanes". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 26 Septiembre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Bicol (Ingles) naala idi 05 Pebrero 2013
- ^ "Probinsia ti Catanduanes". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 26 Septiembre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Subsebbangan
Iti biolohiko a pannakaidasig, ti subsebbangan (naipangyababaan ti "subsp." wenno "ssp.") ket mabalin a ti taksonomiko a ranggo a ababbaba ngem ti sebbangan, wenno maysa a taksonomiko a unit iti dayta a ranggo. Ti subsebbangan ket saan a mabigbigan no agmaymaysa: ti sebbangan ket mabalin a mabigbigan nga awan kadagiti subsebbanganna wenno dua wenno ad-adu (mairaman dagiti napukawen), ngem saan a mabalin nga agmaymaysa.
Dagiti organismo a tagikua dagiti nadumaduma a subsebbangan iti isumet laeng a sebbangan ket makabaelda ti makipinnutot ken makapataud kadagiti nalames a kaputotan, ngem kadawyan dagitoy a saanda a makipinnutot iti katutubo gapu ti heograpiko a pannakaisinawenno dadduma pay a banag. Dagiti paggigiddiatan a nagbaetan dagiti nadumaduma a subsebbangan ket kadawyan a saan unay a malasin ngem dagiti paggigiddiatan a nagbaetan dagiti sebbangan. Dagiti pakailasinan a maigupit kadagiti subsebbangan ket kadawyanda a nagbalaliw a kas maysa aresulta ti heograpiko a pannakaiwarwaras wenno pannakaisinsina.
Dagiti linaon
Nomenklatura[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti soolohia, ti International Code of Zoological Nomenclature (Maika-4 nga edision, 1999) ket mangawat laeng ti maysa a a ranggo ti baba iti sebbangan, ti naibagbaga a ranggo ti subsebbangan.[1] Dagiti sabali pay a pannakaigrupo, ket dagiti entidad ti "inprasubespeipiko" ket awanda kadagiti nagan a tinartaripato babaen ti ICZN. Dagiti kastoy a porma ket awan ti opisial a kasasaad iti ICZN, urayno dagitoy ket mabalin a naserbi iti panangipalplawag kadagiti altitudinal wenno heograpiko a klina, dagiti kita ti taraken, dagiti [[Dagiti _transheniko_nga_ayup#Transheniko_nga_ayayup|transheniko nga ayup], kdpy. Bayat a ti sientipiko a nagan dagiti sebbangan ket maysa a binomen, ti sientipiko a nagan dagiti subsebbangan ket trinomen - ti binomen a sinaruno babaen ti subespesipiko a nagan. Ti dua anagan ti tigre ket Panthera tigris, isunga para iti tigre ti Sumatra ti tallo a naganna ket, kas pagarigan, Panthera tigris sumatrae.
Iti basteriolohia, ti laeng ranggo iti babab ti sebbangan a nalawag a natartaripato babaen ti kodigo ti nomenklatura ket ti subsebbangan, ngem ti inprasubespesipiko a taksa ket nangrunada unay iti bakteriolohia; Ti apendiks 10 iti kodigo ketmangipakpakita kadagiti rekomendasion a maikeddeng tapno mangawis ti panagpapada iti panagipalplawag iti kastoy a taksa. Dagiti nagan a naipablaak sakbay idi 1992 iti ranggo ti karuay ket naal-ala dagitoy a kas nagan dagiti subsebbanagn.[2] (kitaen ti International Code of Nomenclature of Bacteria)
Iti botanika, sagiti subsebbangan ket maysa kadagit iadu a ranggo ti baba dagiti sebbangan, a kas ti karuay, subkaruay, porma, ken subporma. Ti subespeipiko a nagan ket sarunuan babaen ti "subsp." wenno "ssp.", a aks ti Schoenoplectus californicus ssp. tatora (Totora). Nlaglagipen nga amin a parte ti dua a nagan ket nakairig malaksid ti pudno a balikas ti "subsp." wenno "ssp." Ti aniaman a botaniko a nagan a mairaman dagiti subsebbangan, karuay, kdpy., ket tinawtawagan ti maysa a inpraespesipiko.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Index". International Code of Zoological Nomenclature. Maikapat nga Edision. Ti Museo ti Masna a Pakasaritaan. Enero 1, 2000. Naala idi Enero 17, 2013.
- ^ "Chapter 3Rules of Nomenclature with Recommendations". National Center for Biotechnology Information. Naala idi Enero 17, 2013.
Dagitinagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ernst W. Mayr, Peter D. Ashlock: Dagiti Pamunganayan ti Sistematika a Soolohia, Mcgraw-Hill College, 1991, ISBN 0-07-041144-1


text:
Famy, Laguna
Ti Famy ket maysa a maikalima a klase nga ili iti probinsia ti Laguna iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti Famy ket nabingbingay a politikal iti 20 a barbaranggay.[2]
- Asana (Poblacion)
- Bacong-Sigsigan
- Bagong Pag-Asa (Poblacion)
- Balitoc
- Banaba (Poblacion)
- Batuhan
- Bulihan
- Caballero (Poblacion)
- Calumpang (Poblacion)
- Kapatalan
- Cuebang Bato
- Damayan (Poblacion)
- Kataypuanan
- Liyang
- Maate
- Magdalo (Poblacion)
- Mayatba
- Minayutan
- Salangbato
- Tunhac
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Laguna". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 12 Agosto 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Calabarzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Laguna". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 12 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Australia (kontinente)
Ti Australia ket isu ti kabassitan a kontinente iti lubong, a naglaon ti kangrunaan a daga ti Australia ken dagiti asideg nga is-isla a mairaman ti Tasmania, New Guinea, ti Is-isla ti Aru ken Is-isla ti Raja Ampat. Ti Australia ken dagitoy nga asideg nga is-isla, ket paset amin ti agpadpada a heolohikal a bagbagi ti dagdaga, ket naisina babaen dagiti baybay a nagyanan ti kontinental a samang — ti Baybay Arafura ken ti Nailet a Baybay a Torres a nagbaetan ti Australia ken New Guinea, ken Nailet a Baybay a Bass a nagbaetan ti kangrunaan a daga ti Australia ken Tasmania.
Idi kaadalem ti baybay ket ababaw idi panawen ti Panawen ti yelo a Pleistoseno, a mairaman ti kinaudia a kaaduan a glasier idi 18,000 BC, dagiti dagdag ket nagpormada iti maymaysa, ken agnanayon a bagbagi ti dagdaga. Iti lasud ti napalabas a sangagasut a tawtawen, dagiti panagadalem ti agpang ti baybay ket nalayusan na dagiti ababa a dagdaga ken naisina ti koninente iti tatta a nga aldaw a nababa a natikag aginggana ti natikag bassit a kangrunaan a daga ken ti kabanbantayan nga is-isla iti New Guinea ken Tasmania.
Iti heolohia, ti kontinente maigay-at iti igid ti kontinent a samang, nga tatta dagiti naisina a daddaga ket maipanunutan pay laeng a kontinente.[1] Gapu ti panakaiwarwars ti mulmula ken ayayup a naiballasiw ti maymasa a Pleistoseno a bagbagi ti dagdaga dagiti naisina a dagdaga ket addaan da ti maikabagian a biota.
Ti New Zealand ket saan nga adda iti daytoy a kontinental a samang ngarud ket daytoy ket saan a paset iti kontinente iti Australia ngem daytoy ket paset iti limned a kontinente ti Zealandia. Ti Zealandia ken Australia ket paset dagitoy iti nalawlawa a rehion a naamammoan a kas iti Oceania wenno Australasia. Ti Australia ket sagpaminsan pay a maammuan iti teknikal a panaglaon babaen kadagiti nagan a Sahul, Australinea ken Meganesia.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Johnson, David Peter (2004). Ti Heolohia iti Australia. Port Melbourne, Victoria: Pagmalditan ti Unibersidad ti Cambridge. pp. panid 12.


text:
Lutayan, Sultan Kudarat
Ti Lutayan ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Sultan Kudarat iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Lutayan ket nabingbingay a politikal iti 11 a barbaranggay.[2]
- Antong
- Bayasong
- Blingkong
- Lutayan Proper
- Maindang
- Mamali
- Manili
- Palavilla
- Sampao
- Sisiman
- Tamnag (Poblacion)
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Sultan Kudarat". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 21 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Soccsksargen (Ingles) naala idi 3 Hunio 2013
- ^ "Probinsia ti Sultan Kudarat". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 21 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Pagsasao nga Itneg
Ti Itneg ket ti lugar ti dialekto ti Abagatan-Tengnga a Kordiliera a mabirukan idiay isla ti Luzon, Pilipinas. Daytoy ket insasao babaen ti tattao nga Igorot ken kangrunaan idiay probinsia ti Abra. Ti dialekto ti Banao Itneg, urayno nainaganan nga adda iti "Itneg", ket taksonomiko a paset ti kaarrubana a Pagsasao Kalinga.
Dagiti naginasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Reperensia ti Binongan Itneg iti Ethnologue (maika-17 nga ed., 2013)
Reperensia ti Inlaod Itneg iti Ethnologue (maika-17 nga ed., 2013)
Reperensia ti Maeng Itneg iti Ethnologue (maika-17 nga ed., 2013)
Reperensia ti Masadiit Itneg iti Ethnologue (maika-17 nga ed., 2013)
Reperensia ti Moyadan Itneg iti Ethnologue (maika-17 nga ed., 2013)


text:
Eslobakia
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
(Naibaw-ing manipud iti Slovakia)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Katkategoria:
- Eslobakia
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti naserraan ti daga a pagilian
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Europa
- Dagiti estado a kameng ti NATO
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Dagiti republika
- Dagiti Eslabo a pagilian ken teritorio
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1993
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Baybayin
Ti baybayin ket maysa a kita ti panag-surat (a maamamoan iti Unicode (Ilokano: Nagkaykaysa a kodigo) a sinuratan a Tagalog; kitaen dita baba),sakbay ti panawen dagiti Kastila, daytoy ket kameng ti Brahmic a sinuratan nga inus-usar idi maika-16 a siglo.[1]Agtultuloy daytoy nga inus-usar idi agdama a panag-kolonisation dagiti Kastila inggana idi maika-19 a siglo.
Ti sao a Baybay ket kayat na a saoen a kas "panangiletra" iti pagsasao a Tagalog. Adu ti panaka-dokumentasion na daytoy babaen dagiti Kastila. Adu pay dagiti agkunkuna a daytoy ket naigapu iti Alibata,[2] ngem daytoy a nagan ket saan nga husto. (Ti sao nga "Alibata" ket naaramid babaen ni Paul Rodríguez Verzosa kalpasan ti panag-urnos na dagiti letra iti Arabiko nga abesedário[3] alif, ba, ta (alibata), nga inikkat ti letra nga “f”." )
Dagiti barbaro a sinuratan idiay Pilipinas ket naulogan manipud iti Baybayin, ti Hanunó'o, Buhid, Tagbanwa ken Kapampangan a sinuratan.
Ti Baybayin ket maysa kadagiti sanga-dosena wenno agmaymaysa a sistema ti panag-surat nga inus-usar idiay Abagatan a daya nga Asia, a ganggani amin ket abugida.
Dagiti linaon
- 1 Pakabuklan
- 2 Dagiti karakter
- 3 Unicode
- 4 Dagiti kas pagarigan
- 5 Dagiti nagibasaran
Pakabuklan[urnosen | urnosen ti taudan]
Nagtaudan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Baybayin ket nalatakan dagiti Kastila a padi a ni Pedro Chirino idi 1604 ken Antonio de Morga idi 1609 a naamamoan ti kaaduan, ken sapasap nga inus-usar kadagiti kinabukod a sinur-surat, dandaniw, ken dadduma pay. Babaen kenni William Henry Scott, addaan dagiti datu manipud idi 1590 a saan a makapirma kadagiti pangpasingked wenno dagiti sapata, ken dagiti saksi a saan a makapirma kadagiti kasuratan ti daga iti panawen a 1620.[4]Awan dagiti pakakitaan no kaano idi ti ania nga akbang iti panakaaamo da ti agkurdit, ken awan dagita pakasaritaan ti sistema ti panagsurat. Addaan dagiti innem a teoría a maipanggep dagiti nagtaudan iti Baybayin.
Kawi[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Kawi ket nagtaud idiay Java, ken inus-usar iti labes a kaaduan iti Malay a Purpuro.
Ti Gambang a plato ti Laguna a Naisuratan ket isu ti kasapaan a nasuratan a dokumento a nabirukan idiay Pilipinas.
Daytoy ket maysa a nainkalintegan a dokumento a naisuratan iti petsa a Saka iti panawen a 822, nga agpadpada iti Abril 21, 900 AD . Naisurat daytoy iti Kawi a sinuratan iti sabsabali a Daan a Malay a naglaon kadagiti dinawat a balikas manipud iti Sanskrit ken addan pay ti bassit a saan a Malay a bokabulario a ti nagtaudan ket saan a nalawag iti baetan ti Daan a Javanese ken Daan a Tagalog. Maysa a kapanunutan iti kasta, yantangay ti Kawi ket isu ti kasapaan a nasaksian iti panagsurat idiay Pilipinas, ngarud ket baka nagtaud manipud iti Kawi.
Ti maikadua a kas pagarigan iti Kawi a sinuratan ket makita idiay Marpil a Selio ti Butuan, ngem saan a napetsado daytoy.
Adda maysa a burnay a pakaipupónan , a makunkuna a "Calatagan a Banga" a mabirukan idiay Calatagan, Batangas ket naisuratan kadagiti karakter a nakakapasdaaw a kapadpada ti Baybayin, ken natuntonan a naisurat idi 1300 AD. Yantangay ti kapudno iti daytoy ket saan pay a napasingkedan.
Daan a Sumatra "Malay" a sinuratan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti maysa pay a kapanunutan ket naibagbagana a ti sinuratan wenno dagiti sinuratan nga inusar ti panagsurat kadagiti maysa a Malay a pagsasao ket naampon ken nagbalin a Baybayin. Ti mays a naisangayan ket ti Pallava a sinuratan manipud idiay Sumatra ket nasaksian a manipud iti maika-7 a siglo [1].
Sulawesi[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Bugis-Makassarese a sinuratan ket isu ti nagtaudan ti Devanagari. Ti nakapanunutan iti daytoy ket addaan ti bersion iti daytoy a sinuratan nga inpakaammo idiay Pilipinas babaen ti Bengal a naparang-ay a kas Baybayin.
Cham[urnosen | urnosen ti taudan]
Kanungpulanna, addaan ti nasapa a Cham a sinuratan manipud idiay Champa nga tattan ket isu ti abagatan a Bietnam ken abagatan a daya a Cambodia ket baka naipaammo wenno dinawat ken naampon a Baybayin.
Pakaidumaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy a sistema ti panagsurat ket maysa nga abugida a sistema nga agus-usar ti pagkaduaen a konsonante ken bokal. Ti tunggal maysa a karakter, a naisurat iti naibatayan kaniana a porma, ket addaan ti konsonante a naggibusan nga addaan ti bokal nga "A". Tapno makaaramid ti konsonante a naggibusan nga addaan ti sabali a bokal nga uni, ti maysa a marka ti ket maikabil ti ngato wenno ti baba ti konsonante (ti agaramid ti "E" wenno "I" nga uni) wenno iti baba ti konsonante (ti agaramid ti "O" wenno "U" nga uni). Daytoy a marka ket makunkuna a kudlit. Ti kudlit ket saan a maidagep kadagiti agkaykaysa a bokal. Dagiti bokal ket addan da kadagiti bukod da a marka ti sinuratan. Addaan laeng maysa a tanda para iti D wenno R, isu da amin ket maysa a disso kadagiti mabalin nga uni ti panagbalikas ti panagsao nga us-usaren ti pannakaibalikas ti maysa a rukod ti uni, daytoy iti kaaduan a pagsasao iti Pilipinas, nga ti D ket rumsua nga umuna, kanungpulan, mangrugian ti konsonante wenno lippasan ti konsonante a pagiananda ken ti R iti nagyan ti katengngaan. Daytoy nga alagaden ti gramatika ket addaan pay a naususar iti agdama a pagsasao a Filipino, no ti d ket nagbaetan ti dua a bokal, agbalin a r, a kas iti balikas a dangál ken marangál, wenno dunong ken marunong, ken ti pay raw para iti daw ken rin para iti din a kalpasan dagiti bokal.[1] Daytoy a sabsabali a sinuratan ket saan nga maus-usar para iti Ilokano, Pangasinan, Bikolano, ken sabsabali a pagsasao iti Pilipinas, ngamin ket dagitoy a pagsasao ket addan da ti nailasin a tantanda para iti D ken R.
Dua nga estilo ti panagsurat[urnosen | urnosen ti taudan]
Estilo sakbay ti panawen a Kastila[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti kasisigud a porma ti Baybayin a sinuratan, ti agkaykaysa a konsonante ket saan a mainaganan a maisangsangayan; yantangay, ti kasta a konsonante ket saan a naisursurat, ken ti agbasbasa ket agikabil ti awan a konsonante babaen ti linaon. Kas pagarigan, dagiti letra a n ken k iti balikas a bundók ket naikkat da, tapno ti panangiletra ket bu-do.
Estilo Virama a kudlit[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti kasisigud a panagsurat ket narigat unay para kadagiti Kastila a padi nga agipatpatarus ti liblibro iti nakayanakan a pagsasao. Ngamin iti daytoy, ni Francisco López ket nagpaamo ti bukod na a kudlit idi 1620 a nangikkat ti bokal nga a. Daytoy a kudlit ket addaan ti porma a "+" a senial,[5]a naibantay iti Kristianidad. Daytoy krus a kudlit ket agrebbeng a kas iti virama iti Devanagari a sinuratan iti India. Iti kinapudno, ti Unicode ket tawtawagen na ti kudlit iti Tagalog a Senial a Virama. Kitaen dita ngato iti paset ti Pakaidumaan.
Ti "Nga" a karakter[urnosen | urnosen ti taudan]
Maysa a karakter ti nagdagep ti "nga". Ti agdama a bersion iti abedesario a Filipino ket addaan pay laeng ti "ng" dua a letra a mangisaup iti maysa a balikas (Ingles:digraph), viz ti maysa a letra a nabuklan ti ti dua a karakter.
Ti Tuldék[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti balikas a naisurat iti Baybayin ket naisurat iti agsasaruno a panagayos, ken ti addan a tuldek ket ti maysa a nakatakder a linia, wenno dagiti agparis a dua a nakatakder a linia. Dagitoy a linia ket maus-usar a kas maysa a koma, tulnek, wenno dua a sabsabali a balikas.[1]
Panag-usar[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Baybayin ket napakasaritaan nga inus-usar kadagiti lugar nga agsasao iti Tagalog ken iti basbasit iti Kapampangan. Ti panaka-usar na ket nagsaknap na iti Ilokano idi dagiti Kastila ket indegdegan da ti panagusar ti Biblia. Dagiti maikabagian a sinuratan a kas iti Hanunóo, Buhid, ken ti Tagbanwa ket agdama pay a maus-usar iti daytoy nga aldaw, a mairaman ti Kapampangan a sinuratan.
Dagiti karakter[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti panaka-urnos dagiti karakter[urnosen | urnosen ti taudan]
Idiay Doctrina Cristiana, dagiti letra ti Baybayin ket naisurat a kastoy A O/U E/I H P K S L T N B M G D/R Y NG W.[6]
Unicode[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Baybayin ket nainayon iti Unicode a Pagalagadan idi Marso, 2002 iti panakaipablaak ti bersion a 3.2.
Ti Unicode a paset ti Baybayin, a natawagan ti Tagalog, ket U+1700–U+171F. Ti dapo a maris a lugar ket ipatukdo na ti saan a nainaganan a kodigo a punpuntos:
Dagiti kas pagarigan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Ama Namin[urnosen | urnosen ti taudan]
(Kasakbayan a-Kudlit)
- ᜀᜋᜈᜋᜒ
- ᜐᜓᜋᜐᜎᜅᜒᜃ
- ᜐᜊᜑᜒᜀ ᜅᜎᜋᜓ
- ᜋᜉᜐᜀᜋᜒᜀᜃᜑᜒᜀᜋᜓ
- ᜐᜓᜇᜀᜎᜓᜂᜋᜓ
- ᜇᜒᜆᜓᜐᜎᜓᜉ᜵ᜉᜈᜐᜎᜅᜒ
- ᜊᜒᜌᜋᜓᜃᜋᜒᜅᜌᜓᜀᜀᜋᜒᜃᜃᜁᜐᜀᜀ
- ᜀᜉᜆᜏᜒᜋᜓᜃᜋᜒᜐᜀᜋᜒᜋᜅᜐᜎ
- ᜉᜈᜉᜉᜆᜏᜈᜋᜒ
- ᜐᜋᜅᜈᜃᜃᜐᜎᜐᜀᜋᜒ
- ᜀᜑᜓᜏᜋᜓᜃᜋᜒᜁᜉᜑᜒᜆᜓᜎᜓᜐᜆᜓᜐᜓ
- ᜀᜁᜀᜌᜋᜓᜃᜋᜒᜐᜎᜑᜈᜋᜐᜋ
- ᜐᜉᜃᜁᜌᜓᜀᜃᜑᜒᜀ᜵ᜀᜃᜉᜌᜒᜑ
- ᜀᜀᜃᜇᜃᜒᜎᜀ᜵ᜋᜉᜃᜁᜎᜋ᜶
Ti Amami[urnosen | urnosen ti taudan]
(Kalpasan a-Kudlit)
- ᜀᜋ ᜈᜋᜒᜈ᜔,
- ᜐᜓᜋᜐᜎᜅᜒᜆ᜔ ᜃ,
- ᜐᜋ᜔ᜊᜑᜒᜈ᜔ ᜀᜅ᜔ ᜅᜎᜈ᜔ ᜋᜓ;
- ᜋᜉᜐᜀᜋᜒᜈ᜔ ᜀᜅ᜔ ᜃᜑᜒᜀᜈ᜔ ᜋᜓ;
- ᜐᜓᜈ᜔ᜇᜒᜈ᜔ ᜀᜅ᜔ ᜎᜓᜂᜊ᜔ ᜋᜓ
- ᜇᜒᜆᜓ ᜐ ᜎᜓᜉ, ᜉ ᜈᜅ᜔ ᜐ ᜎᜅᜒᜆ᜔.
- ᜊᜒᜄ᜔ᜌᜈ᜔ ᜋᜓ ᜃᜋᜒ ᜅᜌᜓᜈ᜔ ᜅ᜔ ᜀᜋᜒᜅ᜔ ᜃᜃᜈᜒᜈ᜔ ᜐ ᜀᜏ᜔-ᜀᜏ᜔;
- ᜀᜆ᜔ ᜉᜆᜏᜒᜈ᜔ ᜋᜓ ᜃᜋᜒ ᜐ ᜀᜋᜒᜅ᜔ ᜋᜅ ᜐᜎ;
- ᜉ ᜈᜅ᜔ ᜉᜄ᜔ᜉᜉᜆᜏᜇ᜔ ᜈᜋᜒᜈ᜔ ᜐ ᜋᜅ ᜈᜄ᜔ᜃᜃᜐᜎ ᜐ ᜀᜋᜒᜈ᜔;
- ᜀᜆ᜔ ᜑᜓᜏᜄ᜔ ᜋᜓ ᜃᜋᜒ ᜁᜉᜑᜒᜈ᜔ᜆᜓᜎᜓᜆ᜔ ᜐ ᜆᜓᜃ᜔ᜐᜓ,
- ᜀᜆ᜔ ᜁᜀᜇ᜔ᜌ ᜋᜓ ᜃᜋᜒ ᜐ ᜎᜑᜆ᜔ ᜅ᜔ ᜋᜐᜋ.
- [ᜐᜉᜄ᜔ᜃᜆ᜔ ᜁᜌᜓ ᜀᜅ᜔ ᜃᜑᜒᜀᜈ᜔, ᜀᜅ᜔ ᜃᜉᜅ᜔ᜌᜒᜑᜈ᜔, ᜀᜆ᜔ ᜀᜅ᜔ ᜃᜇᜃᜒᜎᜀᜈ᜔, ᜋᜄ᜔ᜉᜃᜌ᜔ᜎᜈ᜔ᜋᜈ᜔.]
- ᜀᜋᜒᜈ᜔/ᜐᜒᜌ ᜈᜏ.
Sangalubongan a Panakairangarang dagiti Karbengan ti Nagtagitaoan[urnosen | urnosen ti taudan]
(Ingles: Universal Declaration of Human Rights)
- ᜀᜅ᜔ ᜎᜑᜆ᜔ ᜈᜅ᜔ ᜆᜂ ᜀᜌ᜔ ᜁᜐᜒᜈᜒᜎᜅ᜔ ᜈ ᜋᜎᜌ ᜀᜆ᜔ ᜉᜈ᜔ᜆᜌ᜔ᜉᜈ᜔ᜆᜌ᜔ ᜐ ᜃᜅᜎᜈ᜔ ᜀᜆ᜔ ᜃᜉᜆᜈ᜔‖ ᜐᜒᜎ ᜀᜌ᜔ ᜉᜒᜈᜄ᜔ᜃᜎᜓᜂᜊᜈ᜔ ᜈᜅ᜔ ᜊᜓᜇ᜔ᜑᜒ ᜀᜆ᜔ ᜇᜉᜆ᜔ ᜋᜄ᜔ᜉᜎᜄᜌᜈ᜔ ᜀᜅ᜔ ᜁᜐᜆ᜔ᜁᜐ ᜐ ᜇᜒᜏ ᜈᜅ᜔ ᜉᜄ᜔ᜃᜃᜉᜆᜒᜈ᜔‖
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c Baybayin, ti Taga-ugma a Naisuratan iti Pilipinas. Naala idi Septiembre 04, 2008.
- ^ M.c. Halili (2004). Pakasaritaan ti Pilipinas. Rex Bookstore, Inc. pp. 47. ISBN 9789712339349.
^ C. Duka (2008). Struggle for Freedom' 2008 Ed.. Rex Bookstore, Inc. pp. 32–33. ISBN 9789712350450.
- ^ Baybayin History, baybayin.com, Naala idi Mayo 23, 2010.
- ^ Scott 1984, p. 210
- ^ Tagalog script. Naala idi Septiembre 02, 2008.
- ^ Doctrina Cristiana


text:
Metabolismo
Ti metabolismo (manipud ti Griego: uetaBoλή metabolē, "panagbaliw" wenno Griego: uetaBoλισuός metabolismos, "iparuar") ket isu ti agasmang ti kimika a panagbalbaliw ti panagsustansia iti biag kadagiti kaunegan dagiti selula dagiti sibibiag nga organismo. Dagitoy a nkatalisado a reaksion ti ensima ket mangpalubos idadakkel ken panagpataud, mangtalinaay kadagiti estrukturada, ken mangsunbat kadagiti enbiromentoda. Ti balikas a metabolismo ket mabalin pay a mangitudo kadagiti amina a reaksion ti kimika a rumsua kadagiti sibibiag nga organismo, a mairaman ti panagkalpa ken ti panagipan kadagiti sustansia idiay ken dagiti baetan ti selula, nga iti daytoy a kaso ket dagiti reaksion kadagiti kaunegan ti selula ket tinawtawagan iti intermediario a metabolismo wenno napakatengngaan a metabolismo.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]


text:
Pagsasao a Habanes
Ti Pagsasao a Habanes ti pagsasao dagiti tattao a Habanes iti tengnga ken daya a paset ti puro ti Java, iti Indonesia. Adda pay sumagmamano a kagimongan dagiti agsasao iti Habanes iti amianan a pantar ti laud a Java. Isu ti agtutubo a pagsasao ti nasurok 75 000 000 a katao.
Paset ti pamilia nga Austronesio ti Habanes, ket adda kainaigan daytoy iti Indones ken dadduma pay a karuay ti Malay. Agsasao pay iti Indones ti kaadduan nga agsasao iti Habanes para kadagiti panggep nga opisial ken komersial ken iti komunikasion kadagiti di Habanes nga Indones.
Iti ruar ti Indonesia, adda sumagmamano a sangkaarrubaan nga agsasao iti Habanes kadagiti pagilian a kas iti Malaysia ken Singapur. Iti Surinam, adda dagiti Habanes ti puonna nga agsasao iti kreol a nagtaud itoy a pagsasao. Kangrunaan a masarakan dagiti agsasao ti Habanés iti Malaysia iti Selangor ken Johor.
Pakauna[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Habanes ket paset ti Sundiko a sub-sanga ti Lauden a Malayo-Polinesio (maawagan pay iti Hesperonesiano) a sanga ti Malayo-Polinesio a sub-pamilia ti pamilia nga Austronesiano. Nasinged ti kainaigan daytoy iti Malay, Sundanes, Madures, Balines, ket addaan met daytoy iti nakapkapsut a kainaigan kadagiti pagsasao ti Sumatra, Borneo, ken ti Pilipinas. Masasao ti Habanes iti Tengnga ken Daya a Java, pati pay iti amianan a pantar ti Laud a Java. Pangkurditan a pagsasao met daytoy iti Madura, Bali, Lombok, ken iti deppaar ti Sunda iti Laud a Java. Pagsasao ti naarian a korte daytoy iti Palembang, Abagatan a Sumatra, ingga a binusor dagiti Olandes ti palasioda idi maika-18 a siglo. Mabalin a bigbigen ti Habanes kas maysa kadagiti klasiko a pagsasao iti lubong ta addaan daytoy iti dakkel a kurditan a manappat iti nasurok sangapulo ket dua a siglo. Binglayen dagiti eskolar ti ebolusion ti Habanes iti uppat a paset:
- Taga-ugma a Habanes, sipud iti maika-9 a siglo
- Akintengnga a Habanes, sipud iti maika-13 a siglo
- Baro a Habanes, sipud iti maika-16 a siglo
- Moderno a Habanes, sipud iti maika-20 a siglo (saan a kadawyan a maar-aramat daytoy a pannakaidasig)
Maisursurat ti Habanes iti naisuratan a Habanes, naisuratan nga Arabo-Habanes, naisuratan nga Arabo (nabaliwan para iti Habanes), ken iti naisuratan a Latin.
Ti Habanes ket Austronesio a pagsasao nga addaan iti kaaduan nga agtutubo nga agsasao nupay saan nga opisial daytoy iti sadinoman. Sasaoen ken maawatan daytoy ti agarup 80 000 000 a katao. Di nakurang ngem 45% ti dagup a populasion ti Indonesia ti addaan iti poon a Habanes wenno agnanaed iti lugar a kaaduan a pagsasao ti Habanes. Lima iti innem a pangulo ti Indonesia sipud idi 1945 ti Habanes ti addaan iti poon a Habanes. Isu ngarud nga addaan ti Habanes iti dakkel nga inpluensia iti ebolusion ti Indones, ti nailian a pagsasao ti Indonesia ken maysa a moderno a dialekto ti Malay.
Addaan iti tallo a kangrunaan a dialekto ti moderno a Habanes: Tengnga a Habanes, Daya a Habanes, ken Laud a Habanes. Adda lugar ti dialekto sipud iti Banten iti lauden amin ti Java ingga iti Banyumangi, ti dayaen amin a suli ti puro. Amin a dialekto ti Habanes ket addaan iti nasurok-nakurang a pada a panagkinnaawatan.


text:
Papa Adriano VI
Ni Papa Adriano VI (Latin: Hadrianus VI, Olandes: Adrianus VI), naipasngay a kas ni Adriaan Florenszoon Boeyens[1] (2 Marso 1459 – 14 Septiembre 1523), ket nagserbi a kas ti maika-218 a Papa ti Katoliko a Simbaan manipud idi 9 Enero 1522 aginggana idi pimmusay idi 14 Septiembre 1523, kalpasan ti 1 a tawen ken 248 nga al-aldaw. Ni Papa Adriano VI ket naipasngay idi idiay Prinsipe-Obispado ti Utrecht idiay Nababa a Pagpagilian, ken isu ti naudi a saan nga Italiano a Papa aginggana kenni Papa Juan Pablo II, kalpasan ti 455 a tawtawen, ken isu, a kaduana ni Papa Marcelo II, maysa kadagiti dua a moderno a papa a nangitaginayon ti nagbunyagan a nagan kalpasan ti pannakabutos.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dedel, segun ti Ensiklopedia ti Collier.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Adriano VI idiay Wikimedia Commons


text:
Marktl
Ti Marktl wenno makunkuna pay a kas ti Marktl am Inn ( Bassit a tiendaan idiay karayan ti Inn),idiay Estado ti Bavaria, Alemania, idiay asideg ti Austriano a pagbeddengan, idiay distrito ti Altötting iti Ngato a Bavaria . Ti Marktl ket isu ti naikapasngayan ni Papa Benedicto XVI, a nangsaruno kenni Papa Juan Pablo II a maika-265 a daulo ti Simbaan a Romano Katoliko.
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Maika-13 a siglo - Nabangon a kas ti batayan ti bileg dagiti Konde iti Leonberg.
- 1297 - Panakabangon ti immuna a simbaan a naipammadayawan para kenni Santo Oswald iti uneg ti mitra iti Stammham[masapul ti panangilawlawag], daytoy ket naipadrino babaen ni Berengar III, Konde iti Leonberg ken inkonsekrado idi babaen ni Obispo Albert iti Chiemsee.
- 1422 - Dúke Henry XVI iti Bavaria ket nangited ti tiendaan a gundaway iti ili.
- 1477 - Dúke Louis ti Nabaknang ket nangited ti eskudo kadagiti umili iti Marktl, a nagipakpakita ti kawit ti barko ken lumagto a rukod, a kas simbolo ti panagdaliasat a komersio
- 1577 - Dúke Albert V ket nangipalubos ti panakaikabil ti maysa apadi idiay sanga ti Marktl a simbaan
- 1697 - Prinsipe-Elektor Max Emanuel ket nangurnos ti panakaipatakder ti immuna a rangtay a bumallasiw ti Karayan Inn idiay Marktl
- 1701 - Nakimat ti torre ti Santo Oswald a simbaan, a gapuanan daytoy ti panakauran ti sibubukel a tiendaan
- 1851 - Ti Marktl, ket sanga laeng ti parokia iti Stammham[masapul ti panangilawlawag], ket nagbalin a nawaya a parokia
- 1857 - Ni Obispo Heinrich von Hofstetter inkonsekradona ti kabarbaro a naipatakder ti sibaan ti parokia ni Santo Oswald
- 1871 - Ti Marktl ket nakaala ti panakaipatakder estasion ti perokaril manipud idiay Munich aginggan idiay Simbach[masapul ti panangilawlawag]
- 1919 - Ti panangibangon ti panagsalaknib a tambak idiay Karayan Inn a kas ti maysa apanagslaknid kadagiti layos
- 1927 - Panakaipasngay ni Papa Benedicto XVI; panakalpas ti immuna a konkreto a rangtay idiay Inn ken ti panakabangon ti "Neue Strasse" (Baro a Kalsada) tapno malabsan ti tiendaan
- 1965 - Panagpabaro ti parokia a simbaan ni Santo Oswald; ti parokia a salaan ket nabangon
- 1970-1972 - Dagiti dati a nawaya a munisipalidad ti Marktlberg ken Schuetzing ket nainkorporado idiay Marktl
- 1980 - Ti nabangon ti maysa a mekaniko-biolohiko a pagugasan
- 1981-1983 - Ti Bürgerhaus ("Kamara dagiti Umili") et nabangon (a mairaman ti publiko a biblioteka, dagiti kuarto para kadagiti pasamak, ti maysa a pagayayaman it skittles alley kdpy.)
- 1984-1987 - Panakabangon dagiti estasion ti brigada ti uram idiay Marktl ken Marktlberg
- 1989 - Ti pagkapetan ti Autobahn A 94
- 1996 - Panaka-desinio manen ti tiendaan a squareMarktl
- 2000 - Panaka-desinio manen ti kuadrado idiay sango ti estasion ti perokaril
- 2005 - Panakabutosan ni Papa Benedicto XVI ken panakabotelia ti pammadayawan a "Papstbier" (serbesa ni Papa) babaen ti lokala managserbesa a Weideneder tapno mailako ti publiko
- 2006 - Panagbisita ni Papa Benedicto XVI
Eskudo[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti eskudo ti Marktl ket naipabulod ti panakaitengngelna babaen ni Dúke Ludwig idi Mayo 12, 1447. Ti kawit ti agpatpataray ti bangka ket simbolo ti panagdaliasat, a daytoy ket nangruna idi ti daytoy a rehion. Ti lumagto a rukod ket simbolo ti panagkomersio dagiti bukbukel ken panagitulod. Ti Babaro a pastilasket mangitudoti panakakaduaan iti lugar iti Babaro a dukado.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Fortschreibung des Bevölkerungsstandes". Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung (iti Aleman). 31 Disiembre 2011.
Kasilpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Marktl am Inn idiay Wikimedia Commons


text:
Wikipedia:Pungol
Ti balikas a pungól ket kayat na a saoen iti pagsasao nga Ilokano ket ababa. Iti Wikipedia dagiti pungól ket dagiti ababa a panid (Ingles: stub), (sapasap a dagitoy ket naglaon kadagiti babbassit ngem 1500 a testo) dagitoy ket narugian a panid wenno artikulo a saan pay a nalpas wenno nakompleto. Mabalin a nayonan, baliwan, tarimaanen, pasayaaten, papintasen, paddakkelen pay dagitoy a a pampanid.
Dagiti linaon
Kasano ti tumulong[urnosen | urnosen ti taudan]
No makakasarungkar kayo kadagiti pungól nga artikulo, mabali mo ti mangirugi nga agurnos kadagitoy wenno saan, mabalinmo ti mangidasig ti maysa a pungól nga artikulo babaen ti panagikabil ti sapasap a plantilia a kas iti
{{pungól}}.
Nupay kasta, dagiti pungol ket nasken a saan a mabayag a maidasig a kas maysa a sapasap a {{pungol}}. Nasken dagitoy a maika-kategoria kadagiti sabsabali ken umisu a kategoria.
Kitaen dagiti panakaidasig dita baba para kadagiti sabsabali a panakaidasig kadagiti pungól nga artikulo.
Kasano ti agbiruk kadagiti pungol nga artikulo[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti agbiruk kadagitoy a pungól nga artikulo, kitaen dagiti sumaganad a naisilpo kadagitoy a pampanid;
Dagiti sabsabali a panakadasig ti pungol[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sumaganad ket dagiti sabsabali a panakaidasig dagiti pungol a pampanid ken platilia a mabalin nga usaren.
Sapasap[urnosen | urnosen ti taudan]
- {{Pungol}} - para kadagiti pungol a saan a maidasig iti sabali a pungol, usaren daytoy a kas temporario laeng a panakaidasig aginggana ti makabiruk ti husto a panakaidsig.
Arte[urnosen | urnosen ti taudan]
- {{Pelikula-pungol}}
- {{Musika-pungol}}
- {{Artista-pungol}}
- {{Telebision-pungol}}
- {{Literatura-pungol}}
Ay-ayam[urnosen | urnosen ti taudan]
- {{Ay-ayam-pungol}}
- {{Ay-ayam-bio-pungol}}
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- {{Heograpia-pungol}} - para iti amin a heograpikal a lokasion (luglugar, ili, siudad, pagilian, kdpy)
- {{Pilipinas-heograpia-pungol}} - Para kadigiti amin a heograpiko a lokasion iti Pilipinas.
Pagsasao[urnosen | urnosen ti taudan]
- {{Pagsasao-pungol}}
- {{Au-pagsasao-pungol}}
Siensia[urnosen | urnosen ti taudan]
- {{Siensia-pungol}}
- {{Biolohia-pungol}}
- {{Kimika-pungol}}
- {{Matematika-pungol}}
- {{Medisina-pungol}}
- {{Pisika-pungol}}
- {{Tiempo-pungol}}
Tattao[urnosen | urnosen ti taudan]
- {{Aktor-pungol}}
- {{Aktres-pungol}}
- {{Bio-pungol}}
Teknolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Sabsabali pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- {{Makmakan-pungol}}
- {{Pakasaritaan-pungol}}
- {{Militar-pungol}}
- {{Politika-pungol}}
- {{Relihion-pungol}}
- {{Pagluganan-pungol}}