text:
Marogong, Lanao del Sur
Ti Marogong ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Lanao del Sur iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Marogong ket nabingbingay a politikal kadagiti 24 a barbaranggay.[2]
- Balut
- Bagumbayan
- Bitayan
- Bolawan
- Bonga
- Cabasaran
- Cahera
- Cairantana
- Canibongan
- Diragun
- Mantailoco
- Mapantao
- Marogong East
- Marogong Proper (Pob.)
- Mayaman
- Pabrica
- Paigoay Coda
- Pasayanan
- Piangologan
- Puracan
- Romagondong
- Sarang
- Cadayonan
- Calumbog
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Lanao del Sur". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 21 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao (ARMM) (Ingles) naala idi 4 Hunio 2013
- ^ "Probinsia ti Lanao del Sur". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 21 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


c: text/html

text:
Amsterdam
Ti Amsterdam (/ˈæmstərdæm/; Olandés [ˌɑmstərˈdɑm] ( denggen)) ket isu ti kadakkelan a siudad ken ti kapitolio iti Olánda. Ti agdama a puesto ti a kas ti kapitolio a siudad iti Pagarian iti Olánda ket naturayan babaen ti batay-linteg iti Agosto 24, 1815 ken dagiti sumaruno.[3] Ti Amsterdam ket addaan ti populasion ti 783,364 iti uneg a patingga ti siudad, ti urbano a populasion a 1,209,419 ken metropolitano a populasion a 2,158,592.[4] Ti siudad ket addan idiay probinsia iti Amianan nga Olánda idiay laud iti daytoy a pagilian. Naibuklan daytoy ti akin-amianan a paset iti Randstad, maysa kadagiti kadakkelan a konurbasion idiay Europa, nga addan ti populasion ti agarup a 7 a riwriw.[5]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Kerncijfers voor Amsterdam en de stadsdelen". www.os.amsterdam.nl. Panagsukisok ken Estadistika a Serbisio, Siudad iti Amsterdam. 1 Enero 2006. Naala idi 4 Abril 2007.
- ^ "Kalawa, densidad ti populasion, densidad ti pagnaedan ken pakatengngaan panagnaed". www.os.amsterdam.nl. Panagsukisok ken Estadistika a Serbisio, Siudad iti Amsterdam. 1 Enero 2006. Naala idi 13 Agosto 2008.
- ^ Dutch Wikisource. "Grondwet voor het Koningrijk der Nederlanden (1815) (Olandés)". Naala idi Mayo 2, 2008.
- ^ "Dagiti Kinapudno ken Rukod". I amsterdam. Naala idi Hunio 1, 2011.
- ^ "Randstad2040;Dagiti Kinapudno ken Rukod (p.26)(iti Olandés)" (PDF). VROM.
- Amsterdam
- Dagiti kapitolio idiay Europa
- Dagiti siudad idiay Olanda
- Dagiti Europeano a Kapitolio ti Kultura
- Dagiti siudad a nangsangaili dagiti Ay-ayam ti Kalgaw nga Olimpiada
- Dagiti nataengan a lugar a nabangon idi maika-13 a siglo
- Dagiti nataengan alugar idiay Amianan a Holanda
- Dagiti puerto a siudad ken ili idiay Olanda
- Dagiti puerto a siudad ken ili ti Baybaya Amianan

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Confucius
Ni Confucius (551–479 BCE)[1] ket maysa idi nga Insik a manursuro, editor, politiko, ken pilosopor ti Primabera ken Otonio a paset ti panawen ti Insik a pakasaritaan. Ti pilosopia ni Confucius nangiyunay-unay ti personal ken gobarnamental a moralidad, kinaagpayso ken dagiti sosial a pannakibiang, hustisia ken kinapasnek. Dagiti simmursurot kaniana ket nakaibinglayda kadagiti dadduma nga eskuela idi las-ud ti Sangagasut nga Es-eskuela ti Panunot a panawen ngem isuda ket napasardeng a maiparabor dagitiLegalistas idi las-ud ti Qin a Dinastia. Kalpasan ti panagballigi ti Han iti Chu kalpasan ti panakarebba tif Qin, dagiti kapanunotan ni Confucius ket nakagun-od ti opisial a panakakayat ken kaaduan a naiparparang-ay iti sistema a naamammoan a kas ti Confucianismo.
Ni Confucius ket tawidan a naipammadayawan a nagsurat wenno nagurnos kadagiti adu a Insik a klasiko a testo a mairaman kadagiti amin a Lima a Klasiko, ngem dagiti moderno nga eskolar ket nagan-annadda a mangidakdakamat ti naisangsangayan a panagipatalgedan kenni Confucius . Dagiti aporismoa maipanggep kadagiti sursurona ket naurnong idiay Analeta, ngem kadagiti adu laeng tawtawen kalpasan ti ipupusayna.
Dagiti pamunganayan ni Confucius ket adda dagiti nakaibatayn ti sapasapa nga Insik a tawidan ken pammati. Isu ket nangikampeon ti napigsa a kinatulnog iti pamilia, panagraem kadagiti puonan, panarespeto kadagiti manakman babaen dagiti annakda (ken iti tawidan a pannakaipatarus) ti asawa a lallaki baben dagiti asawada. Isu ket nangisingasing pay a ti pamilia a kas batayan ti umno a gobierno. Isu ket nnagiyunayunay ti nadayeg a naamammoan a pamunganayan ti "Saanmo nga aramiden dagiti saamo a kayat a maramid kenka", ti maysa a nasapa bersion ti Nabalitokan nga Alagaden.
Dagiti paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Confucius idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Confucius idiay Wikiquote
Dagiti ob-obra a mainaig ti Confucius idiay Wikisource


text:
Cambodia
Ti Cambodia (i/kæmˈboʊdiːʌ/;[5] Khmer: ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា, Kampuchea, IPA: [kɑmˈpuˈciə]), opisial a namammuan a ti Pagarian iti Cambodia, ket maysa a pagilian a mabirukan idiay akin-abagatan a paset iti Indotsina a Peninsula idiay Abagatan a Daya nga Asia. Nga addan ti dagup a kalawa ti daga iti 181,035 a kuadrado kilometro (69,898 kd mi), nabeddengan daytoy babaen ti Tailandia iti amianan a laud, ti Laos iti amianan a daya, ti Bietnam iti daya, ken tiGolpo ti Tailandia iti abagatan a laud.
Nga adda ti populasion ti sumurok a 14.8 a riwriw, ti Cambodia ket isu ti maika-69 a kaaduan ti populasion a pagilian iti lubong. Ti opisial a relihion ket ti Theravada a Budismo, a daytoy ket pannakasanayen babaen ti aganay a 95% kadagiti populasion ti Cambodia. Dagiti minoridad a grupo daytoy a pagilian ket mairaman dagiti Bietnamis, Insik, dagiti Cham ken dagiti 30 a sabsabali a taga-banbantay a tribu.[6] Ti kapitoliona ken kadakkelan a siudad ket ti Phnom Penh; ti politiko, ekonomiko, ken kultura a sentro iti Cambodia.
Daytoy a pagarian ket maysa a batay-linteg a monarkia nga addaan ti Norodom Sihamoni, daytoy ket maysa a monarkia a pinili babaen ti Naarian a Trono a Konsilo, a kas daulo ti estado. Ti daulo ti gobierno ket ni Hun Sen, nga isu ket ti agdama a kapautan a nagserserbi a daulo idiay Abagatan a Daya nga Asia ken tinurayanna ti Cambodia ti sumurok a 25 a tawtawen.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Departamento iti Ekonomia ken Sosial a Panakibiang Dibision ti Populasion (2009). Prospekto ti Sanglubongan a Populasion, Tabla A.1 (PDF). 2008 revision. Nagkaykaysa a Pagpagilian. Naala idi Marso 12, 2009.
- ^ a b c d "Cambodia". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi Abril 21, 2011.
- ^ "Panakaiwarwaras iti matgedan ti pamilia – Gini a pagsurotan". The World Factbook. CIA. Naala idi Septiembre 1, 2009.
- ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2009. Agdama a pagsurotan ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan: Tabla G". Ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. Naala idi Oktubre 5, 2009.
- ^ dictionary.reference.com: Cambodia
- ^ Ti Cambodia ket agrambak ti aldaw a para kadagiti patneng a tattao idiay asideg ti Angkor Wat
- Is-isla ti Paracel (tinengngel babaen ti Tsina)
- Is-isla ti Pratas (tinengngel babaen ti Taiwan)
- Is-isla ti Spratly (sinuppiatan ken tinengngel babaen dagiti nadumaduma nga agtunton)
- Cambodia
- Dagiti estado a kameng ti Gunglo ti Pagpagilian ti Abagatan a daya nga Asia
- Dagiti batay-linteg a monarkia
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Abagatan Tsina
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Pranses
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti pagilian ti Abagatan a daya nga Asia
- Dagiti estado ken teriotorio a nabangon idi 802
- Dagiti estado ken teriotorio a nabangon idi 1953
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
1940
Ti 1940 ket maysa a bisiesto a tawen a nangrugi iti aldaw ti Lunes iti kalendario a Gregoriano.
Dagiti linaon
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Enero 4 - Gao Xingjian, naiyanak nga Insik a mannurat, laureado iti Premio Nobel
Pebrero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero 9 - J. M. Coetzee, mannurat a taga-Abagatan nga Aprika, laureado iti Premio Nobel
Mayo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mayo 24 – Joseph Brodsky, naiyanak a Ruso a mannaniw, Premio Nobel a laureado (naipasngay 1996)
Hulio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hulio 6 - Herminia Roman - politiko iti Bataan.
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero–Marso[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 16 – Selma Lagerlöf, Sueko a mannurat, Premio Nobel a laureado (naipasngay 1858)
Abril–Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mayo 20 – Verner von Heidenstam, Sueko a mannurat, Premio Nobel a laureado (naipasngay 1859)


text:
Artiko
Ti Artiko ket ti polar a rehion a mabirukan idiay akin-amianan unay a paset iti Daga. Ti Artiko ket buklen ti Taaw Artiko ken dagiti paset ti Kanada, Rusia, ken ti Estados Unidos (Alaska), Dinamarka (Greenland), Norwega, Suesia, Pinlandia, ken Islandia. Ti rehion ti Artiko ket buklen ti nawatiwat, a naabbongan ti yelo a taaw, ken napalikmutan baaen ti awan kayo a permafrost. Ti lugar ket mabalin a maipalawag a kas ti amianan ti Sirkulo ti Artiko (66° 33'N), ti aproksimado a patingga ti init ti tengnga ti rabii ken ti polar a rabii. Iti pay sabali, mabalin pay a maipalawag a kas ti rehion nga ayan ti natimbeng a temperatura para iti kapudotan a bulan (Hulio) ket baba ti 10 °C (50 °F); ti akin-amianan unay a linia ti kayo ket agarup a surotenna ti isotermia idiay pagbeddengan iti daytoy a rehion.[1][2]
Iti sosial ken politikal, ti rehion ti Artiko ket mangiraman kadagiti akin-amianan a teritorio dagiti wealo nga estado ti Artiko, urayno babaen dagiti panangipalawag ti masna a siensia iti daytoy a teritorio ket subartiko. Ti rehion ti Artiko ket naisangayan a lugar kadagiti ekosistema ti Daga. Dagiti kultura iti rehion ken indihenio a tattao ti Artiko ket nasanaydan iti kalamiisna ken dagiti nakaro a kondisions. Kadagiti naudi a panawen ti gay-at ti yelo ti baybay ket bimaasiten.[3] Biag idiay Artiko ket mangiraman kadagiti organismo nga agnanaed iti yelo,[4] zooplankton and pitoplankton, ikan ken dagiti mamalia ti baybay, dagiti billit, dagiti ayup ti daga, mulmula len dagiti kagimongan ti tao.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "arctic." Dictionary.com Unabridged (v 1.1). Random House, Inc. Naala idi Mayo 2, 2009.
- ^ Addison, Kenneth (2002). Fundamentals of the physical environment. Routledge. p. 482. ISBN 0-415-23293-7.
- ^ "Global Sea Ice Extent and Concentration: What sensors on satellites are telling us about sea ice." National Snow and Ice Data Center. Naala idi Mayo 1, 2009.
- ^ Christopher Krembs ken Jody Deming. "Organisms that thrive in Arctic sea ice." National Oceanic and Atmospheric Administration. Nobiembre 18, 2006.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Artiko idiay Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Artiko manipud idiay Wikivoyage


text:
Avicenna
Ni Abū ʿAlī al-Ḥusayn ibn ʿAbd Allāh ibn Sīnā[2] (Persiano پور سينا Pur-e Sina [ˈpuːr ˈsiːnɑː] "anak a lalaki ni Sina"; c. 980 – 1037), sapasap a naamammoan a kas ni Ibn Sīnā wenno ti Nailatino a nagan nga Avicenna, ket maysa idi a Persiano[3][4][5][6] erudito, a nagsursurat kadagiti gangani a 450 a treatado dagiti nawatiwat a sakop dagiti suheto, nga adda dagiti agarup 240 a nabatbati. Iti naisangsangayan, 150 dagitoy a nabatbati a treatado ket maipatengnga ti isip iti pilosopia ken 40 kadagitoy ket maipanggep ti medisina.[7][8]
Kaaduan kadagiti nadayeg nga obrana ket Ti Libro iti Panagagas, ti maysa a nawatiawat a pilosopiko ken sientipiko nga ensiklopedia, ken Ti Kanon iti Medisina,[9] nga idi ket pagalagadan ti medikal a medisina kadagiti unibersidad.[10] Ti Kanon iti Medisina ket naus-usar idi a kas ti maysa a testo a libro dagiti unibersidad iti Montpellier ken Leuven idi nasapsapa ngem 1650.[11] Ti Kanon ti Medisina ni Ibn Sīnā ket mangite ti maysa akompleto a sistema iti medisina segun kadagiti pamunganayan ni Galen (ken ni Hippocrates).[12][13]
Ti kuerpona ket mairamraman ti panasursurat iti pilosopia, astronomia, alkemia, heolohia, sikolohia, Islamiko a teolohia, lohiko, matematika, pisika,ken ti pay daniw.[14] Isuna ket naikedkeddeng a kas ti kadayegan ken kaimpluensiaan nga erudito iti Islamiko a Nabalitokan a Panawen.[15]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "D. Gutas, 1987, ''AVICENNA ii. Biograpia'', Encyclopaedia Iranica". Iranicaonline.org. Naala idi 2012-01-07.
- ^ (Goichon 1999)
- ^ Paul Strathern (2005). Ti ababa a pakasaritaan ti medisina: manipud kenni Hipokrates aginggana ti hene a terapia. Running Press. p. 58. ISBN 978-0-7867-1525-1.
- ^ Brian Duignan (2010). Medieval Philosophy. The Rosen Publishing Group. p. 89. ISBN 978-1-61530-244-4.
- ^ Michael Kort (2004). Central Asian republics. Infobase Publishing. p. 24. ISBN 978-0-8160-5074-1.
- ^
- Ibn Sina ("Avicenna") Ensiklopidia ti Islam. Maika-2 nga edision. Inurnos babaen ni P. Berman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel ken W.P. Henrichs. Brill 2009. Naala manipud ti Brill online: www.encislam.brill.nl (2009) Insasao: "Isu ket naipasngay idi 370/980 idiay Afshana, ti pagtaengan ti inana, idiay asideg ti Bukhara. Ti patneng a pagsasaona ket Persiano."
- A.J. Arberry, "Avicenna iti Teolohia", KAZI PUBN INC, 1995. excerpt: "Ni Avicenna ket isu idi ti kalatakan kadagiti amin nga gapanpanunot a Persiano; a kas maysa a mangngagas ken metapisiko"[1]
- Henry Corbin, "Ti Baniaga ken ti mensahero: Iran ken Pilosopia", Liblibro ti Amianan nga Atlantiko, 1998. pg 74:"A ti nagan nga Avicenna (Ibn sinda, pimmusay 1037) ket sapasap a kronolohia a nailista nga umuna kadagiti nadayeg nga Irani a pilosopo, adda dagiti kinaudi nga ebidensia ket nangipakita ti kaadda ti Ismaili a sistema ti pilosopia nga adda ti patakder a saan a basbassit a kompleto ngem kenni Avicenna". [2]
- ^ "Avicenna (Abu Ali Sina)". Sjsu.edu. Naidulin manipud ti kasisigud idi 11 Enero 2010. Naala idi 2010-01-19.
- ^ O'Connor, John J.; Robertson, Edmund F., "Avicenna", MacTutor nga arkibo ti Pakasaritaan iti Matematika, Unibersidad ti San Andres.
- ^ Nasr, Seyyed Hossein (2007). "Avicenna". Encyclopædia Britannica Online. Naidulin manipud ti kasisigud idi 31 Oktubre 2007. Naala idi 2007-11-05.
- ^ "Avicenna 980-1037". Hcs.osu.edu. Naala idi 2010-01-19.
- ^ "Medisina: ti maysa panagpabuya kadagiti libro a maipanggep ti medisina ken panagoperar manipud kadagiti inurnong a pinorma babaen ni J.K. Lilly". Indiana.edu. Naidulin manipud ti kasisigud idi 14 Disiembre 2009. Naala idi 2010-01-19.
- ^ Ni Edwin Clarke, Charles Donald O'Malley (1996). Ti utek ti tao ken duri: ti naipakasaritaan a panagadal a nailustrado babaen kadagiti surat manipud ti kinaugma aginggana ti maika-20 a siglo. Norman Publishing. p.20. ISBN 0-930405-25-0
- ^ Iris Bruijn (2009). "Dagiti Sirhano ti Barko iti Olandes Kompania ti Daya nga India: Komersio ken Rang-ay iti Maikasangapulo ket walo a Siglo". Pagmalditan ti Unibersidad ti Amsterdam. p.26. ISBN 90-8728-051-3
- ^ "Avicenna", iti Encyclopaedia Iranica, Online a Bersion 2006". Iranica.com. Naala idi 2010-01-19.
- ^ "Avicenna (Persiano a pilosopo ken sientista) - - Britannica Online Encyclopedia". Britannica.com. Naala idi 2012-01-07.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Avicenna idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Avicenna idiay Wikiquote


text:
Putbol
Ti gunglo ti putbol, kaaduan a namammoan a ti putbol wenno saker, ket maysa a isport nga ayayamen ti nagbaetan ti dua a timpuyog iti sangpulo ket maysa a agayayam nga addaan ti nagtimbukel a bola. Iti panagbuelta ti maika-21 a siglo, daytoy nga ayayam ket inayayam ti sumurok a 250 a riwriw nga agay-ayayam kadagiti 200 a pagilian, nga isu daytoy ti kalatakan nga isport iti lubong.[1][2][3][4] Daytoy nga ayayam ket inayayam iti maysa a rektanggulo a pagayayaman iti ruot wenno berde a parbo a karuotan, nga addan ti maysa a pagtungpalan iti tengnga iti tunggal maysa kadagiti ababa a kagibusan. Ti banag iti daytoy nga ayayam ket ti agiskor babaen ti panagipaturong ti bola idiay pagtungpalan ti kasupiat.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Panagtaldiap iti Saker". Encyclopædia Britannica. Naala idi 4 Hunio 2008.
- ^ Guttman, Allen (1993). "Ti Panakaisaknap dagiti Isports ken ti Parikut iti Kultura nga Imperialismo". Iti Eric Dunning, Joseph A. Maguire, Robert E. Pearton. Ti Panagaramid ti Isports: Ti maysa a Panagipadpada ken Panagargian a Panagparang-ay. Champaign: Kinetiko ti Nagtagitaoan. p. 129. ISBN 0-88011-624-2. Naala idi 26 Enero 2008. "daytoy nga ayayam ket narigat unay a gapuanan a saan a nawaya a naimbento babaen kadagiti adu a kultura ngem daytoy ket nalaka laeng a a mayayamg tapno nagbalin a kalatakan nga isport iti lubong"
- ^ Dunning, Eric (1999). "Ti panagrang-ay ti saker a kas maysa nga ayayam iti lubong". Dagiti maibanagan ti isport: Sosiolohiko a Panagadal ti Isport, Ranggas ken Sibilisasion. Londres: Routledge. p. 103. ISBN 0-415-06413-9. Naala idi 26 Enero 2008. "Ti agdama a panawen ti maika-20 a siglo, ti saker ket rimsua a kas ti kalatakan a timpuyog nga isport iti lubong"
- ^ Mueller, Frederick; Cantu, Robert; Van Camp, Steven (1996). "Dagiti Timpuyog nga Isport". Didigra a Panakasugat iti Nangato a Pagadalan ken dagiti Kolehio nga Isport. Champaign: Kinetiko ti Nagtagitaoan. p. 57. ISBN 0-87322-674-7. Naala idi 26 Enero 2008. "Ti Saker ket isu ti kalatakan nga isport iti lubong ken maysa nga industria a naipategan iti sumurok a US$400 bilion iti dagup ti lubong. 80% iti daytoy naipataud idiay Europa, ngem ti kalatakna daytoy ket umadado idiay Estados Unidos. Nakarkulo a daytoy ket addaan dagiti 22 a riwriw nga agayayayam iti saker iti lubong idi rugi iti 1980, ken daytoy a bilang ket umadado. Idiay Estados Unidos ti saker ket maysa a kangrunaan nga isport kadagiti nangato a pagadalan ken kolehio nga agpang"


text:
Baybay
Ti maysa a baybay ket itudo na ti maysa a dakkel a bagi iti naapgad a danum a kaaduan a naikapet ti maysa a taaw. Adda met dagiti bagbagi ti danum a saan a naikapet iti taaw, a kas iti Baybay Kaspiano.
Dagiti linaon
Listaan dagiti baybay[urnosen | urnosen ti taudan]
Taaw Atlantiko[urnosen | urnosen ti taudan]
Baybay Mediteraneo[urnosen | urnosen ti taudan]
Baybay Baltiko[urnosen | urnosen ti taudan]
Daduma pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Taaw Artiko[urnosen | urnosen ti taudan]
Akin-abagatan a Taaw[urnosen | urnosen ti taudan]
Taaw Indiano[urnosen | urnosen ti taudan]
Taaw Pasipiko[urnosen | urnosen ti taudan]
Napalikmutan ti daga a baybay[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda dagiti dadakkel a kinauneg a danaw, kadawyan a naapgad, ket makunkuna da a "baybay".
Listaan dagiti baybay babaen ti kalawa ti rabaw[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c sagpaminsan a makunkuna pay a paset iti Baybay Mediteraneo


text:
Griego nga abesedario
Ti Griego nga abesedario ket isu ti sinuratan nga inus-usaren iti panagsurat ti Pagsasao a Griego manipud idi maika-8 a sigloBC.[2] Daytoy ket naibatay manipud ti nasapsapa a Penisio nga abesedario, ken isumetdaytoy ti taudan dagiti nadumaduma a Europeano ken dagiti Tengnga a Daya a sinuratan, a mairaman ti Siriliko ken Latin a sinuratan.[3] Iti pay maipatinayon iti pannaka-usarna iti panagsurat ti pagsasao a Griego, iti taga-ugma ken dagiti moderno a pormana, ti Griego nga abesedario tatta nga aldaw ket agserbi pay a taudan dagiti teknikal a simbolo ken etiketa kadagiti adu a dominio iti matematika, siensia ken dagiti dadduma pay a pagobraan.
Iti klasiko ken moderno a pormana, ti abesedario ket addaan kadagiti 24 a letra, a naurnos manipud ti alpha aginggana iti omega. Kasla iti Latin ken Siriliko, ti Griego ket kasisigud nga addaan kadagiti agmaymaysa a porma iti tungngal maysa a letra; daytoy ket nakaparang-ay iti pannkailasin a kaso ti letra iti baetan dagiti porma ti dakkel a letra ken bassit a letra a paralelo iti Latin iti las-ud ti moderno a panawen.
Dagiti pateg ti uni ken dagiti naitaripnong a transkripsion para kadagiti letra ket aggiddiat iti baetan ti panagusar ti Taga-ugma a Griego ken Moderno a Griego, a maitagikua daytoy kadagiti ponolohiko a panagbalbaliw iti pagsasao.
Iti traditsional a ("politoniko") ortograpia ti Griego, dagiti bokal a letra ket mabalin a maitipon kadagiti nadumaduma a diakritiko, a mairaman dagiti panagtuldek a marka, a makunkuna a dagiti "pananganges" a marka, ken ti iota subscript. Iti agdama a sapasap a panagusar para iti Moderno a Griego manipud kadagiti tawen ti 1980, daytoy a sistema ket napalaka iti makunkuna a "monotoniko" a taripnong.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Swiggers 1996.
- ^ Cook 1987, p. 9.
- ^ Coulmas 1996.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Cook, B. F. (1987). Greek inscriptions. Unibersidad ti California Pagmalditan/Britaniko a Museo.
- Coulmas, Florian (1996). Ti Blackwell nga Ensiklopedia dagiti Sistema ti Panagsurat. Oxford: Blackwell Publishers Ltd. ISBN 0-631-21481-X.
- Daniels, Peter T; Bright, William (1996). Dagiti Sistema ti Panagsurat iti Lubong. Unibersidad tii Oxford a Pagmalditan.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Griego nga abesedario idiay Wikimedia Commons
- Unicode 5.1 sakup ti Griego
- Dagiti kas pagarigan iti ima a panagsurat ti Griego


text:
Suesia
Ti Suesia (i/ˈswiːdən/ swee-dən; Sueko: Sverige [ˈsværjɛ] ( denggen)), opisial a kas ti Pagarian ti Suesia (Sueko: Konungariket Sverige (tulong·paammo)), ket maysa a Nordiko a pagilian idiay Peninsula ti Eskandinabia idiay Akin-amianan nga Europa. Ti Suesia ket nakibeddeng ti Norwega ken Pinlandia, ken naisilpo ti Dinamarka babaen ti rangtay-tunel a ballasiwan ti Öresund.
Iti 450,295 kuadrado kilometro (173,860 sq mi), ti Suesia ket isu ti maikatlo a kadakkelan a pagilian iti Kappon ti Europa babaen ti kalawa, nga addaan ti dagup a populasion iti agarup 9.4 a riwriw.[8] Ti Suésia ket addaan ti nababa a densidad ti populasion iti 21 nga umili kada kuadrado kilometro (54 /sq mi) a dagiti populasion ket kaaduan idiay akin-abagatan a kagudua iti daytoy a pagilian. Agarup a 85% iti populasion ket agtaeng iti urbano a luglugar.[9] Ti kapitolio ti Suesia ket ti Stockholm, nga isu pay daytoy ti kadakkelan a siudad.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Befolkningsstatistik". www.scb.se. Naala idi 2009-06-16.
- ^ "Pakabuklan iti Estadistika a Populasion 1960–2008". www.scb.se. Naala idi 2010-06-03.
- ^ Paammo nga ti Dagiti agsasao ti Sueko a Pinlandeses wenno dadduma pay nga agsasao ti Sueko a naipasngay iti ruar ti Suesia a mainaganan kaniada a kas Sueko uray no naipangay da ti ballasiw taaw. Adu pay dagiti tattao a naipangay idiay Suesia a saanda ngata a dagiti Sueko.
- ^ a b c d "Suésia". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 2010-04-21.
- ^ "Human Development Report 2010". Nagkaykaysa a Pagpagilian. 2010. Naala idi 5 Nobiembre 2010.
- ^ "Är svenskan också officiellt språk i Sverige?" (iti Suésia). Språkrådet (Konsilo ti Pagsasao iti Suésia). 2008-02-01. Naala idi 2008-06-22.
- ^ Pakabuklan iti Estadistika ti Populasion 1960 – 2008 – Estadistika a Suesia (bingbingay iti ganganaet lugar iti likud, a mairaman ti naipasngay a ganganaet ken naipasngay a Suesia nga addaan ti dua a ganganaet a naipasngay a nagannak)
- ^ "Befolkningsstatistik". Statistiska centralbyrån. Naala idi 2010-05-18.
- ^ Estadistika ti Suesia. Yearbook of Housing and Building Statistics 2007. Estadistika ti Suesia, Enerhia, Dagiti renta ken Panagtagilako ti balbalay a Paset ti Estadistika, 2007. ISBN 978-91-618-1361-2. Magun-od iti online idiay PDF format
- Suesia
- Dagiti batay-linteg a monarkia
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Baltiko
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Europa
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti Nordiko a pagilian
- Akin-amianan nga Europa
- Eskandinabia
- Di ammo ti tawen a panakabangon


text:
Australasia
Ti Australasia, ket rehion ti Oceania, ken ti mangbukel ti Australia, Baro a Selanda, ti isla ti Baro a Guinea, ken dagiti agkakaarruba nga isla ti Taaw Pasipiko. Ni Charles de Brosses ket isu ti nagaramid ti termino (kas iti Pranses iti Australasie) iti Histoire des navigations aux terres australes[1] (1756). Isu ket nangala daytoy manipud ti Latin para iti "abagatan ti Asia" ken nangigiddiat ti lugar manipud ti Polinesia (iti daya) ken manipud ti Mikronesia (iti amianan a daya). Ti kaaduan ti Australasia ket adda iti Plata ti Indo-Australia, a kakuyogna met ti India.
Dagiti linaon
Heograpia ti tao[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti heopolitiko, ti Australasia ket sagpaminsan a pangikuyogan a pannakaibagbaga iti Australia ken Baro a Selanda - iti kaawan ti sabali a lubong a limitado laeng kadagita a dua a pagilian. Sagpaminsay pay a ti termino ket buklenna ti isla ti Baro Guinea (Papua Baro a Guinea ken ti isla apaset ti Indonesia. Adu met dagiti gunglo a dagiti naganda ket mangiraman ti pangsaruno iti "[Naarian] nga Australasiano a Kagimongan iti ..." ken manglimitado ti sakop ti operasionda iti laeng Australia ken Baro a Selanda.
Iti napalabas, ti Australasia ket naus-usar idin a kas ti nagan para kadagiti naitipon a timpuyog ti ay-ayam ti Australia ken Baro a Selanda. Dagiti kas pagarigan ket mairaman ti tenis idi nagbaetan ti 1905 ken 1915, idi ti Baro a Selanda ken Australia ket nagtiponda a nagsalisal iti internasional a torneo ti Kopa Davis, ken dagiti Ay-ayam ti Olimpiada idi 1908 ken 1912.
Heograpia ti ekolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Manipud ti maysa a perspektio iti ekolohia pti ekosona ti Australasia ket mangporma ti naisangayan a rehion nga addaan iti kadawyan a heolohiko ken ebolusionario a pakasaritaan ken ti adu a naisalsalumina a flora ken fauna. Iti daytoy a kontesto, ti Australasia ket limitado iti Australia, Baro a Guinea, Baro a Selanda, Baro a Kaledonia, ken dagiti kaarruba nga isla, ken mairaman dagiti isla ti Indonesia maniud iti agpaday a pset ti Lombok ken Sulawesi. Ti Linia Wallace ket mangmarka ti biolohiko a panangisina manipud ti ekosona ti Indomalaya ti tropikal nga Asia – Borneo ken Bali a naisanglad iti lumaud n bangir ti Asia.
Ti Australia, Baro a Selanda ken Baro a Kaledonia ket pirgis amin dagitoy ti taga-ugma a superkontinente ti Gondwana, a dagiti marka ket makitkita pay laeng idiay Probinsia ti Seamount Isla ti paskua ken dagiti dadduma pay a heopisikal nga entidad. Dagitoy tallo a masa ti daga ket naisinsinan manipud kadagiti sabali a kontinente, ken manipud kaniada, kadagit inapalabasen a riwriw a tawen. Almin ti Australasia ket makibinningay iti flora ti Antartiko, urayno ti akin-amianan a tropikal nga is-isla ket makibinningay met kadagiti adu a mula iti Abagatan a daya nga Asia.
Ti Australia, Baro a Guinea, ken Tasmania ket naisinsinada pay manipud babaen ti maysa nga ababaw a kontinental samang, ken naisilpoda idi nabab-baba ti lessaad ti baybay kadagiti las-ud ti Panawen ti Yelo. Makibinningay dagitoy ti agpada a fauna a mangiraman kadagiti mamalia ti marsupial ken monotreme ken dagiti billit a ratite. Ti Eucalypt ket isu dagit iadu kayo iti kaaduan a paset ti Australia ken Baro a Guinea. Ti Baro a Selanda ken awan kadagiti patneng a mamalia iti daga, ngem adda met idi kadagiti billit a ratite, a mairaman ti kiwi ken ti awanen a moa. Ti ekosona ti Australasia ket mangiraman kadagiti asideg a grupo ti isla, kasla ti Wallacea, ti Purpuro ti Bismarck, Is-isla ti Solomon, ken Vanuatu ken saan idi dagitoy a dati a paset ti Gondwana, ngem makibinningay met kadagiti adu a pakailasinan dagiti mula ken dagiti ayup iti Australasia.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ de Brosses, Charles (1756). Histoire des navigations aux terres Australes. Contenant ce que l'on sçait des moeurs & des productions des contrées découvertes jusqu'à ce jour; & où il est traité de l'utilité d'y faire de plus amples découvertes, & des moyens d'y former un établissement [History of voyages to the Southern Lands. Containing what is known concerning the customes and products of the countries so far discovered; and treating of the usefulness of making broader discoveries there, and of the means of setting up an establishment there] (iti Pranses). Paris: Durand. Naala idi 2013-12-08.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Richards, Kel (2006). "Australasia". Wordwatch. ABC News Radio. Naala idi 2006-09-30.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Australasia idiay Wikimedia Commons


text:
Papa Esteban III
Ni Papa Esteban III (c. 720 – 1 Pebrero 772) ket isu ti papa manipud idi 1 Agosto 768 aginggana idi 1 pebrero 772.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Partner, Peter, Dagiti Daga ni Santo Pedro: Dagiti Estado ti Papa idi Tengnga a Panpanawen ken ti Nasapa renasimiento (1972)
- Mann, Horace K., Dagiti Biag dagiti Papa iti Nasapa a Tengnga a Panpanawen, Tomo I: Dagiti papa babaen ti Panaturay dagiti Lombardo, Paset 2, 657-795 (1903)
- DeCormenin, Louis Marie; Gihon, James L., Ti Kompleto a Pakasaritaan dagiti Papa, manipud kenni Santo Pedro, ti Immuna nga Obispo aginggana kenni Pio ti Maikasiam (1857)
- Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Stephen (Popes)". Encyclopædia Britannica (Maika-11 nga ed.). Pagmalditan ti Unibersidad ti Cambridge.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Esteban III idiay Wikimedia Commons
- "Pope Stephen (III) IV". Ensiklopedia Katoliko. 1913.


text:
Lupi, Camarines Sur
Ti Lupi ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Camarines Sur iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Lupi ket politikal a nabingbingay iti 38 a barbaranggay.[2]
- Alleomar
- Bagangan Sr.
- Bagong Sikat
- Bel-Cruz
- Bangon
- Barrera Jr.
- Barrera Sr.
- Belwang
- Buenasuerte
- Bulawan Jr.
- Bulawan Sr.
- Cabutagan
- Kaibigan
- Casay
- Colacling (Del Rosario)
- Cristo Rey
- Del Carmen
- Haguimit
- Haluban (Pigbasagan)
- La Purisima
- Lourdes
- Mangcawayan
- Napolidan
- Poblacion
- Polantuna
- Sagrada
- Salvacion
- San Isidro
- San Jose
- San Pedro
- San Rafael Norte
- San Rafael Sur
- San Ramon
- San Vicente
- Sooc
- Tanawan
- Tible
- Tapi (Lupi Nuevo)
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Camarines Sur". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 26 Septiembre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Bicol (Ingles) naala idi 05 Pebrero 2013
- ^ "Probinsia ti Camarines Sur". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 26 Septiembre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Kategoria:Pampanid nga addaan kadagiti dakamat nga agus-usar ti agsisinnuppiat a pananginagan ti panid
Agsurok ti
|pages wenno
|at
Daytoy a biddut ket rumsua no dagiti dakamat ket mangpadas ti aggiddan nga agusar kadagiti ad-adu ngem maysa a parametro:
|page=,
|pages=, wenno
|at=. Ti tungngal maysa a parametro ket maikeddeng a magited ti sabali a waya ti panangibaga ti lokasion a ti nadakmat a linaon iti kaunegan ti dakdakkel nga obra, ken maysa laeng kadagitoy a parametro ti maiparang iti aniaman a maiparang a dakamat. Segun kadagiti naikeddeng a panggepda, ti
|page= ket nasken a mausar tapno mangibaga ti maymaysa a panid a nasken iti madakamat a linaon, ti
|pages= ket nasken a mausar tapno mangibaga ti sakop wenno listaan dagiti panid (kasla iti 37–42) a nasken, ken ti
|at= ket nasken a mausar tapno mangibaga ti lokasion iti dakdakkel nga obra a saan a nabilangan a panid (kasla ti "likudan nga akklub"). Sagpaminsan pay, a dagiti editor ket saanda a maawatan ti kaibuksilan dagiti
|pages=, ken padasenda a mangusar tapno mangibaga ti dagup a bilang dagiti panid iti taudan .
No ti
|page= ket mausar kadagiti
|pages= wenno
|at=, ti laeng pateg ti
|page= ti maiparang. Iti kapadana met, no dagiti
|pages= ket mausar iti
|at=, ti laeng pateg dagiti
|pages= ti maiparang.
Ti mangsolbar iti daytoy a biddut, ikkaten dagiti saaan a maitutop a parametro.
Dagiti panid nga addaan ti kastoy a biddut ket automatiko a maikabil iti Kategoria:Pampanid nga addaan kadagiti dakamat nga agus-usar ti agsisinnuppiat a pananginagan ti panid.[a]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti panid iti espasio ti Agar-aramat, Tungtungan, Agar-aramat tungtungan, Wikipedia tungtungan, Papeles tungtungan, Plantilia tungtungan, Tulong tungtungan, Kategoria tungtungan, Modulo tungtungan, ken MediaWiki tungtungan ket saan a mairaman kadagiti kategoria ti pagsurotan ti biddut.
Pampanid iti kategoria "Pampanid nga addaan kadagiti dakamat nga agus-usar ti agsisinnuppiat a pananginagan ti panid"
Ti sumaganad a 4 a pampanid ket dagiti adda iti daytoy a kategoria, manipud ti 4 a dagup.


text:
Roma
Ti Roma (Pannakabalikas nga Ingles: /ˈroʊm/; Italiano: Roma pannakabalikas [ˈroːma] ( denggen); Latin: Rōma) ket maysa a siudad ken naipangpangruna a komuna ("Roma Capitale") idiay Italia. Ti Roma ket isu ti kapitolio iti Italia, ti kapitolio iti Lazio (Latin: Latium) ken ti kangrunaan nga ili iti Probinsia iti Roma. Nga addaan ti agarup ar 2.7 riwriw nga agtaeng 1,285.3 km2 (496.3 sq mi), isu pay daytoy ti kadakkelan ken kaaduan apopulasion a siudad ken komuna iti daytoy a pagilian. Daytoy a siudad ket mabirukan idiay tengnga a laud a paset iti Italiano a Peninsula, idiay Karayan Tiber ti uneg ti Lazio a rehion iti Italia.
Ti pakasaritaan ti Roma sangadpaenna ti dua ken kagudua a ribo a tawtawen. Isu idi ti kapitolio a siudad ti Romano a Pagarian, ti Romano a Republika ken ti Romano nga Imperio, nga isu ti dominante a kabilegan idiay Lumaud Europa ken dagiti dagdaga a nabeddengan ti Mediterraneo para iti sumurok a pito gasut a tawtawen manipud idi umuna a siglo BC aginggana idi maika-7 a siglo AD ken daytoy a siudad ket naipammategan a kas maysa a nakaipasngayan iti lumaud a sibilisasion. Manipud idi umuna a siglo AD, ti Roma ket isun ti tugaw iti Papa ken, kalpasan ti gibus iti Bisantino a dominasion, idi maika-18 a siglo nagbalin daytoy a kapitolio dagiti Papa nga Estado, a nagbayag daytoy aginggana idi 1870. Idi 1871 ti Roma ket nagbalin a kapitolio iti Pagarian iti Italia, ken idi 1946 ti kapitolio iti Italiano a Republika.
Kalpasan dagiti Tengnga a Panawen, ti Roma ket tinurayan babaen dagiti papa a kas ni Alejandro VI ken Leon X, a nagbaliw iti siudad iti maysa kadagiti kangrunaan a sentro iti Italiano a Renasimiento, a nairaman ti Florencia.[2] Ti agdama a bersion iti Basilika ni San Pedro ket inpatakder idi ken ti Kapilia Sistina ket pinintaan babaen ni Michelangelo. Dagiti nalatak nga artista ken arkitekto, a kas ni Bramante, Bernini ken Rafael ket nagtaengda idiay Roma, nga isuda ket nagparawad kadagiti Renasimiento ken Baroko nga arkitektura.
Ti Roma ket nairanggo idi ti GaWC idi 2010 a kas maysa a beta+ a sanglubongan a siudad,[3] ken ti pay maika-28 a kangrunaan a sangalubongan a siudad.[4] Idi 2007, ti Roma ket isu idi ti Maika-11 a kaaduan a nabisbisita a siudad iti lubong, maika-3 a kaaduan a nabisbisita iti Kappon ti Europa, ken ti kadayegan a papanan dagiti turista idiay Italia.[5] Ti siudad ket maysa kadagiti kaballigian a "pabrika" iti Europa, kadagiti termino a kadayaw ken puonan.[6] Ti naipakasaritaan a sentrona ket inlista babaen ti UNESCO a kas maysa a Tinawtawid a Lugar iti Lubong.[7] Dagiti monumento ken dagiti museo a kas dagiti Batikano a Museo ken ti Koliseo ket dagiti 50 a kaaduan a papanan a mabisbisita dagiti turista iti lubong (ti Dagiti Batikano a Museo a naka-awawat kadagiti 4.2 a riwriw a turista ken ti Koliseo ket naka-awawat kadagiti 4 a riwriw a turista iti tungngal maysa a tawen). Ti Roma ket nangsangaili idi ti Kalgaw nga Olimpiada ti 1960.
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
No ti maipanggep a taudan ti nagan a Roma adda dagiti nadumaduma a hipotesis a naibagnabaga.[8] Ti kangrunaan ket dagiti sumaganad are the following:
- Manipud tii Rommylos (Romulus), tinaudan ni Ascanius ken nangbangon ti sudad;
- Manipud ti Rumon wenno Rumen, arkaiko a nagan ti Tiber, ken nagtaudan ti adda met laeng nga isu a ramut a kas ti Griego a berbo ti ῥέw (rhèo) ken ti Latin a berbo ti ruo, a kaibuksilan dagitoy dua ket "agayus";[9]
- Manipud ti Etruskano a balikas ti ruma, a ti ramutna ket ti *rum- "mungay", a mabalin a mangitudo ti totem a lobo a nangampon ket nagpaspasuso dagiti singain a kognado nga agnagan ti Romulus ken Remus, wenno ti sukog dagiti turod ti Palatino ken Aventino;
- Manipud ti Griego a balikas ti ῤώun (rhòme), a kayatna asaoen ket kapigsa.[10]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Kasapaan a pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda ti arkeolohiko nga ebidensia ti panagsakup ti tao iti lugar a Roma manipud idi 14,000 a tawtawen, ngem ti napuskol a tuon ti ububing a rugrugit ket ilemmengna dagiti lugar ti Palaeolitiko ken Neolitiko.[11] Adda dagiti ebisensia ti bato a ramramit, banga ken dagiti bato nga armas a mangikeddeng ti saan a basbassit ngem 10,000 a tawtawen a kaada ti tao. Adda dagiti nakalkali a mangsuporta ti panirigan a ti Roma ket dimakkel manipud kadagiti pastoral a pagtaengan idiay Turod Palatino a nabangon idiay ngato ti lugar iti masakbayan a Romano a Timpuyogan. Bayat nga adda met dagiti arkeologo a sumupsuppiat a ti Roma ket nabangon iti tengnga ti maika-8 a siglo BC (ti patesa ti tradision), daytoy a petrsa ket suheto ti kontrobersia.[12] Nupay kasta, ti bileg ti nadayeg a sarita ti naisalaysayan a pannakabangon ti Roma ket tarawidwidanna a mangilingay ti panangikaskaso manipud ti husto, ken dagiti naduduog a tinaudan.
Sarita ti pannakabangon ti Roma[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti tradisional a sarita a a naibagbaga met laeng dagiti taga-ugma a Roamno ket nangipalpalawag ti kasapaan a pakasaritaan ti siudadda kadagiti termino iti sarita ken mito. Ti naamammuan kadagitoy a mito, ken mabalin a ti kadayegan kadagiti amin ket dagiti Romanomano a mito, ket ti istoria ni Romulus ken Remus, ti dua a singin a pinsuso babaen ti maysa a babai a lobo.[13] Nangikeddengda a mangbangon ti maysa a siudad, ngem kalpasan ti maysa a panagringngor, ni Romulus ket pinatayna ti kabasatna alalaki. Segun kadagiti Romano nga analista, daytoy ket napasamak idi 21 Abril 753 BC.[14] Daytoy a sarita ket nainaipada iti dua a tradision, a napasamak iti nasapsapa a panawen, nga adda ti Troiano a nagkamang a ni Aeneas ket timmalaw idiay Italia ken nakabiruk kadagiti linia ti Romano babaen ti anakana lalaki a ni Iulus, ti kabiengas ti Julio-Claudia a dinastia.[15] Daytoy idi ket lineppas babaen ti Romano a mannaniw a ni Virgilio idi umuna a siglo BC.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Demograpia dagiti Bilbilang". Istituto nazionale di statistica (ISTAT). Disiembre 2010.
- ^ "Roma, siudad, Italia". Ensiklopedia ti Columbia (Maika-6 nga ed.). 2009.
- ^ "GaWC – TI lUbong segun ti GaWC 2010". Lboro.ac.uk. 14 Septiembre 2011. Naala idi 11 Pebrero 2012.
- ^ http://web.archive.org/web/20110516103238/http://www.atkearney.at/content/misc/wrapper.php/id/50369/name/pdf_urban_elite-gci_2010_12894889240b41.pdf
- ^ Bremner, Caroline (12 Disiembre 2008). "Panagiranggo Kaagiti Kasayaatan a Papanan a Siudad ti Euromonitor Internasional". Euromonitor International. Naala idi 2 Marso 2010.
- ^ "Dagiti Europeano a pabrika ti siudad". City Mayors. 28 Agosto 2008. Naala idi 14 Hunio 2010.
- ^ "Naipakasaritaan a Sentro ti Roma, dagiti tagikua ti Santa Sede idiay Siuda nga Agragrag-o kadagiti Ekstrateritorial a Karbengan ken San Paolo Fuori le Mura". UNESCO a Tinawtawid a Sentro ti Lubong. Naala idi 8 Hunio 2008.
- ^ Claudio Rendina, Roma ieri, oggi, domani, Newton Compton, Roma, 2007, pg. 17
- ^ Daytoy a hipotesis ket nagtaud manipud ti Romano a Gramatiko a ni Maurus Servius Honoratus.
- ^ Daytoy nga hipotesis ket nagtaud manipud kenni Plutarch
- ^ Heiken, G., Funiciello, R. kenDe Rita, D. (2005), Dagiti Pityo a Turod ti Roma: Ti Maipapan ti Heolohiko a Panagpasiar iti Agnanayon a Siudad. Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan.
- ^ Wilford, John Nobel (12 Hunio 2007). "Adu pay dagit Mangibagnos iti Sarita (wenno Daytoy Kadi ket Kinapudno?) ni Romulus". New York Times. Naala idi 11 Agosto 2008.
- ^ Livy (1797). Ti Pakasaritaan ti Roma. George Baker (patarus). Naimaldit para kenni A.Strahan.
- ^ Hermann & Hilgemann(1964), p.73
- ^ Livy (26 May 2005). Ti Nasap a Pakasaritaan ti Roma. Penguin Books Ltd. ISBN 978-0-14-196307-5.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Roma idiay Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Roma manipud idiay Wikivoyage
- Kitaen ti Pagsurotan ti panagbiahe idiay Roma iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)
- Opisial
- Komuna ti Roma (Italiano)


text:
2012
Ti 2012 ket maysa a bisiesto a tawen a nangrugi iti Domingo iti kalendario a Gregoriano. Isu ti maika-2012 a tawen iti Kadawyan a Panawen (Ingles: Common Era (CE)) ken Anno Domini (AD) a patudonan; ti maika-12 a tawen iti maika-3 a milenium ken iti 21 a siglo; ken ti maika-3 iti 2010 a sangapulo a tawen.
Dagiti Nagkaykaysa a Pagilian a Sapasap a Gimong (Ingles: United Nations General Assembly) ket nangiparangarang a ti 2012 ket Sangalubongan a Tawen iti Mannakitinnulong.
Dagiti linaon
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Enero 13 - Enero 22 - Ti umuna a Panawen ti lamlam-ek nga Olimpiada dagiti Kinaagtutubo a maaramid to idiay Innsbruck, Austria.
Pebrero[urnosen | urnosen ti taudan]
Marso[urnosen | urnosen ti taudan]
Abril[urnosen | urnosen ti taudan]
Mayo[urnosen | urnosen ti taudan]
Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
Hulio[urnosen | urnosen ti taudan]
Agosto[urnosen | urnosen ti taudan]
Septiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
Oktubre[urnosen | urnosen ti taudan]
Nobiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Pebrero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero 11 - Whitney Houston, Amerikana a kumakanta ken aktres (naipasngay idi 1963)
Hulio[urnosen | urnosen ti taudan]
Agosto[urnosen | urnosen ti taudan]
- Agosto 25 – Neil Armstrong, Amerikano nga astronauta (naipasngay idi 1930)


text:
Lupao, Nueva Ecija
Ti Lupao ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Nueva Ecija iti Pilipinas.Naadaw ti nagan ti ili manipud iti "lupa," maysa a mula a makabudo wenno makagatel, nga agtubtubo iti lugar iti pannakabangonna kas ili idi 1913. Sigud a bario ti Rosales, Pangasinan ken sigud a paset ti ili ti San Jose, Nueva Ecija. Naisina ken napagbalin kas ili ti Lupao babaen ti panangilungalong da Heneral Manual Tinio ken sigud nga Assemblyman Issauro Gabaldon ken babaen kada Victoriano Joanino, Calixto Laureta, Felix Carpio, Juan Briones, Anacleto Ganareal, Luis Mamaligaa, Gregorio Babagay, Sicto Baclig, Remigio Blas Caoile ken Candido Mata.
Dagiti linaon
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Lupao ket nabingbingay a politikal iti 24 a barbaranggay.[2]
- Agupalo Este
- Agupalo Weste
- Alalay Chica
- Alalay Grande
- Arimal
- Bagong Flores
- Balbalungao
- Burgos
- Cordero
- Mapangpang
- Namulandayan
- Parista
- Poblacion East
- Poblacion North
- Poblacion South
- Poblacion West
- Salvacion I
- Salvacion II
- San Antonio Este
- San Antonio Weste
- San Isidro
- San Pedro
- San Roque
- Santo Domingo
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti Administrador ti ili ti Lupao[urnosen | urnosen ti taudan]
- VICTORIANO JOANINO (Kaunaan a Mayor)
- FELIX CARPIO
- SIXTO BACLIG
- TRANQUILINO SAROCA
- PABLO DEL ROSARIO
- JUAN BRIONES
- NEMESIO CABILES
- PIO DACANAY
- JOSE TECSON
- EMILIO BUENCAMINO
- MARCELO NERI
- LUIS ANCHETA
- JOVINO TIENZO
- GUILLERMO MABALOT
- PASTOR DOMINGO
- ALFREDO BRIONES
- CARLOS CASTANEDA
- TIBURCIO SANTILLIANA
- GEORGE CASTANEDA
- ALFREDO VENDIVIL
- ALEXANDER JOANINO
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Nueva Ecija". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 11 Agosto 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Luzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Nueva Ecija". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 11 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Pasig
Ti Siudad ti Pasig ket maysa kadagiti siudad ken ili a mangbukel iti Metro Manila iti Pilipinas. Sigud a kapitolio ti probinsia ti Rizal sakbay a nabukel ti Metro Manila, kabeddeng ti Pasig iti laud ti Siudad ti Quezon ken Siudad ti Mandaluyong,; iti amianan ti Siudad ti Marikina; iti abagatan ti Siudad ti Makati, ili ti Pateros, ken ti Siudad ti Taguig; ken iti daya ti ili ti Cainta iti probinsia ti Rizal.
Dagiti ladawan idiay Pasig[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Nabingbingay ti Siudad ti Pasig iti 30 a barbaranggay.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Opisial a website ti Siudad ti Pasig
- Philippine Standard Geographic Code
- 2000 Philippine Census Information


text:
Eugene O'Neill
Ni Eugene Gladstone O'Neill (Oktubrer 16, 1888 – Nobiembre 27, 1953) ket maysa nga Amerikano a dramaturgo ken nagunggunaan ti Premio Nobel iti Literatura idi 1936. Dagiti natituloan ti daniw a pabuyana ket maysa kadagiti immuna a nangiyaammo ti Amerikano a drama a pamay-an iti realismo nga immuna a naitaripnong ti Ruso a dramaturgo a ni Anton Chekhov, ti Norwego a dramaturgo a ni Henrik Ibsen, ken Sueko a dramaturgo a ni August Strindberg. Dagiti pabuyana ket maysa kadagiti immuna a nagiraman kadagiti bitla iti bukod a pagsasao ti Amerikano ken nagiraman kadagiti karakter iti barayubay ti kagimongan, a dagitoy ket agsagsagaba a mangtaripato kadagiti namnama ken aspirasion, ngem naapdayda met laeng iti panakapaay ken panagladladingit.Ni O'Neill ket nagsurat ti maysa laeng a nadayag a komedia (Ah, ti Kaatapan!).[1][2] Gangani amin dagiti pabuyana ket adda dagiti nairaman a trahedia ken kinabukodan a pesimismo.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ The New York Times, Agosto 25, 2003: 'Ti Dramaturgo a Teatro ti sumaruno a tawen ket agipabuya ti komedia ni O'Neill, Saludsodek kenka Tattan, maysa a komedia a naibatay ti Hedda Gabler ni Ibsen."
- ^ The Eugene O'Neill Foundation newsletter: "Saludsodek kenka Tattanu, a mairaman ti Ti Agpelpelikula aTao, ... ket isu laeng ti nabati a komedia kadagiti kinasapa a panwen manipud kenni O’Neill."


text:
Oman
Ti Oman (i/oʊˈmɑːn/ oh-maan; Arabiko: عمان ʻUmān), opisial a makunkuna a Sultanato iti Oman (Arabiko: سلطنة عُمان Salṭanat ʻUmān), ket maysa a pagilian iti abagatan-a-laud a paset ti Asia. iti abagatan-a-daya nga aplaya ti Peninsula ti Arabia. Kabeddengna ti United Arab Emirates iti amianan-a-laud, ti Saudi Arabia iti laud, ken ti Yemen iti abagatan-a-laud. Ti aplaya ti Oman ket buklen ti Baybay Arabia iti abagatan ken daya, ken ti Golpo ti Oman iti amianan-a-daya.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Cabinet Ministers". Gobierno iti Oman. Naala idi 13 Oktubre 2010.
- ^ http://encarta.msn.com/encyclopedia_761561099_7/Oman.html#s28 Fourth line down from the top of the history section: "In 751 Ibadi Muslims, a moderate branch of the Kharijites, established an imamate in Oman. Despite interruptions, the Ibadi imamate survived until the mid-20th century.". Archived 1 Nobiembre 2009.
- ^ "2010 census - karugian a resulta". Sultanato iti Oman - Ministro iti Nailian nga Ekonomia. Naala idi Enero 7, 2012.
- ^ a b c d "Oman". Internasional a Pondo ti Panguartaan. Naala idi 21 Abril 2011.
- ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2011". Ti Nakaykaysa a Pagpagilian. Naala idi 19 Enero 2011.
- Oman
- Dagiti estado a kameng ti Liga ti Arabo
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Arabiko
- Arabiano a Peninsula
- Dagiti Islamiko nga estado
- Dagiti estado a kameng ti Konsilo a Pagtitinnulongan para kadagiti Arabo nga Estado ti Golpo
- Dagiti pagilian ti Tengnga a Daya
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti pagilian ti Persiano a Golpo
- Dagiti pagilian ti Akinlaud nga Asia
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 751
- Dagiti Sultanato
- Akinlaud nga Asia
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
SALCEDO, Ilocos Sur – Maysa a bangkay ti naduktalan a naiwalang iti katabakuan iti naturod a paset ti Barangay San Gaspar ditoy nga ili idi bigat ti Abril 11.
Nabigbig ti bangkay a maysa a Reynaldo Valera y Prescoso, baro, natibo ti Abra ken agdama nga agnaed iti Poblacion Norte, ditoy met laeng nga ili.
Nagsagrap ti biktima iti sugat iti mugingna, nangruna iti makannigid a kurimatmatna ken garumiad iti nadumaduma a paset ti bagina.
Naipan ti bangkay iti maysa a puneraria iti Candon City para iti pannakaautopsiana tapno maammuan no ania ti pudpudno nga impatayna.
Naduktalan ni Tabrimon Cordova, 75, naasawaan, mannalon, ken residente iti San Gaspar ti bangkay ni Valera iti katabakuan a kukua ti maysa nga agnagan iti Erning Budayao ket inreportna ken ni Barangay Captain Benigno Pascua iti Barangay Kalawikiw a nangireport met iti polis ditoy nga ili.#


text:
Dagiti lehislatibo a distrito iti Palawan
Dagiti Lehislatibo a Distrito iti Palawan, ket isu dagiti umuna, maikadua ken maikatlo a distrito, ken isu dagiti pannakabagi ti Probinsia ti Palawan ken ti nawaya a siudad ti Puerto Princesa iti Kamara dagiti Pannakabagi iti Pilipinas. Ti probinsia ket maymaysa a lehislatibo a distrito aginggana idi1972. Daytoy ket paset idi ti pannakabagi ti Rehion IV-A manipud idi 1978 aginggana idi 1984. Idi 1986, daytoy ket naidistrito manen kadagiti dua a lehislatibo a distrito aginggana idi 2013. Gapu ti RA 10171, ti probinsia ket nabingbingay tattan kadagiti tallo a distrito, ti maika-3 a distrito ket makunkuna pay a ti Maymaysa a Distrito ti Puerto Princesa ken mairaman ti pay ti Aborlan.
Dagiti linaon
Umuna a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti ili: Agutaya, Araceli, Busuanga, Cagayancillo, Coron, Culion, Cuyo, Dumaran, El Nido, Kalayaan, Linapacan, Magsaysay, Roxas, San Vicente, Taytay
- Populasion (2007): 336,891
Maika-2 a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti ili: Balabac, Bataraza, Brooke's Point, Narra, Quezon, Rizal (Marcos), Sofronio Española (nabangon idi 1994)
1987-2013[urnosen | urnosen ti taudan]
- Siudad: Puerto Princesa1
- Dagiti ili:Aborlan, Balabac, Bataraza, Brooke's Point, Narra, Quezon, Rizal (Marcos), Sofronio Española (nabangon idi 1994)
- Populasion (2007): 555,768
- ^1Urbano unay a siudad, agbutos laeng a kaduana ti Palawan para iti kongresional a pannakabagi manipud idi Hulio 9, 2007. Nawaya a siudad manipud ti probinsia ken saan nga agbutos para kadagiti opisial ti probinsia babaen ti Proklamasion ti Presidente Blng. 1264.
Maika-3 a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Siudad: Puerto Princesa1
- Dagiti ili: Aborlan
- Populasion (2010): 254,982
Maymaysa a distrito (awanen)[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^1 Sinukatan babaen ni Sofronio Española babaen ti Elektoral a Tribunal ti Kamara a naikeddeng idi Marso 6, 1953.
- ^2 Nabutosan para iti Senado idi 1971.
Sapasap (awanen)[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi iti Pilipinas


text:
Daan nga Ingles
Ti Daan nga Ingles (Ænglisc, Anglisc, Englisc) wenno Anglo-Sahon[1] ket ti maysa a nasapa a porma ti Pagsasao nga Ingles a naisasao ken naisursurat babaen dagidi Anglo-Sahon ken dagiti kaputotanda kadagiti paset itan ti Inglatera ken akin-abagatan ken akindaya nga Eskosia idi nagbaetan ti tengnga ti maika-15 a siglo ken ti tengnga ti maika-12 a siglo. Ti nabatbati babaen ti panagsurat ket nangruna a mangirepresenta ti ti literario a rehistro ti Anglo-Sahon.
Daytoy ket pagsasao a Laud a Hermaniko nga asideg a kabagian ti Daan a Prisio ken Daan a Sahon. Ti daan nga Ingles ket addaan idi ti gramatika a kapada iti adu a waya iti Klasikal a Latin. Iti kaaduan a pannakaipada, mairaman daytoy iti gramatika, ken daytoy ket as-asideg iti moderno nga Alemann ken Islandesngem ti moderno nga Inggles. Daytoy ket napno a maiballatek kadagiti lima a gramatikal a kaso (nominatibo, kusatibo, henetibo, datibo, ken instrumental), dagiti tallo a gramatikal a bilang (agmaymaysa, ad-adu ngem maysa, ken dua) aken dagiti tallo a gramatikal a henero (maskulino, peminino, ken neuter). Dagiti dua a porma ket rumsua iti umuna ken maikadua a persona laeng ken maibagbaga kadagiti grupo ti iti dua.
Dagiti pangilasin, pangsandi ken (sagpaminsan) dagiti partikula ket maitunos iti antesendente a pangnagan iti kaso, bilang ken henero. Dagiti awan patinggana a berbo ket maitunos kadagiti suhetoda iti persona ken bilang.
Dagiti pangnagan ket adda kadagiti nadumaduma a deklinasion (nga adaan iti naun-uneg a pannakaipada iti Latin, Taga-ugma a Griego ken Sanskrito). Dagiti berbo ket addaan kadagiti siam a nangruna a kondiogasion (pito a napigsa ken dua a nakapsut), ken iti tunggal maysa ket dagiti nadumaduma a subtipo, ken dagiti dadduma pay a bassit a maipatinayon a kondiogasion ken bassit pay a di kadawyan a berbo. Ti nangruna a paggiddiatan manipud ti sabali a taga-ugma nga Indo-Europeano a sasao, a kas ti Latin, ket dagiti berbo ket mabalin a mapartuat kadagiti berbo kadagiti dua a panangipalabas , ken awan daytoy ti sintetiko a pasiba a boses.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti termino nga Anglo-Sahon ket nagbalin a mangitudo kadagiti amin a banag ti nasapa nga Ingles a paset ti panawen babaen ti maika-16 a siglo, a mangiraman ti pagsasao, kultura, ken tattao. Bayat a daytoy ket normal pay laeng a termino para kadagiti dua a naudi nga aspeto, ti pagsasao ket nangrugrugi a tinawtawagan iti Daan nga Ingles idi patingga ti maika-19 a siglo, a kas resulta ti immad-adu a napigsa nga anti-Hermaniko a nasionalismo iti Inggles a kagimongan idi tawtawen ti 1890 ken nasapa a tawtawen ti 1900. Ti pagsasao met ket nangrugrugi nga inus-usar dagiti Ingles nga eskolar, a nangay-ayat ti pannakaparang-ay ti moderno nga Ingles manipud ti paset ti panawen ti Anglo-Sahon aginggana iti Tengnga nga Ingles ken aginggana iti tatta nga aldaw. Nupay kasta adu dagiti mannurat nga agus-usar pay laeng ti termino nga Anglo-Sahon tapno mangitudo ti pagsasao.
Crystal, David (2003). The Cambridge Encyclopedia of the English Language. Cambridge University Press. ISBN 0-521-53033-4.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Daan nga Ingles idiay Wikimedia Commons


text:
Ovidio
Ni Publius Ovidius Naso (20 Marso 43 SK – AD 17/18), naamammoan pay a kas ni Ovid iti agsasao ti Inggles a lubong, ket maysa idi a a Romano a mannaniw a kasayaatan a naamammoan a kas ti nagsurat ti tallo a kangrunaan nga urnong ti daniw, ti Heroidas, Amores ken Ars Amatoria, ken ti Metamorposis, ti maysa a mitolohiko a heksametro a daniw. Isu ket nadayeg a naamammoan para iti Fasti, a maipanggep ti Romano a kalendario, ken ti Tristia ken ti Epistulae ex Ponto, ti dua nga urnong dagiti daniw a naisurat idi idu ket naipatalaw idiay Baybay aNangisit. Ni Ovidio ket isu pay ti nagsurat kadagiti nadumaduma a babbassit a pirgis, tiRemedia Amoris, ti Medicamina Faciei Femineae, ken ti atiddog a lunod a daniw nga Ibis. Isu ket nagsurat pay ti napukaw a trahedia, a Medea. Isu ket naipanpanunotan a kas ti apo ti naliday a kopla, ket tinawtawidan anairanggo a kumaduann ni Virgilio ken ni Horacio a kas maysa kadagiti tallo a kanoniko a mannaniw ti Latin a literatura. Ti eskolar a ni Quintiliano ket nangipanunot kaniana a kas ti kinaudi kadagiti kononikal nga elehista ti ayat iti Latin.[1] Ti daniwna, nga adu a tinultulad idi las-ud ti Naladaw a Kina-ugma ken ti Tengnga a Panpanawen, nga kaaaduan a nakaimpluensia ti Europeaano nga arte ken literaturae ken agtultuloy a kas maysa kadagiti kangrunaan a nagtataudan ti klasiko a mitolohia.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Quint. Inst. 10.1.93
- ^ Mark P. O. Morford, Robert J. Lenardon, Klasiko a Mitolohia (Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan US, 1999), p. 25. ISBN 0-19-514338-8 ISBN 978-0-19-514338-6
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sasao a mainaig ti Ovidio idiay Wikiquote
Dagiti midia a mainaig ti Ovidio idiay Wikimedia Commons
Dagiti ob-obra a mainaig ti Ovidio idiay Wikisource
- Ovidio
- 43 SK a pannakaipasngay
- 17 nga ipupusay
- Dagiti Romano ti umuna a siglo SK
- Dagiti Romano ti umuna a siglo
- Dagiti mannurat ti umuna a siglo SK
- Dagiti mannurat ti umuna a siglo
- Dagiti mannaniw ti umuna a siglo SK
- Dagiti mannaniw ti umuna a siglo
- Dagiti mannurat ti Latin ti Nabalitokan a Panawen
- Dagiti mannurat ti pagsasao a Latin
- Dagiti mannaniw ti Romano a panawen
- Tattao manipud idiay Sulmona
- Dagiti elihiako a mannaniw
- Dagiti napatalaw a Taga-ugma a Romano
- Dagiti epiko a mannaniw


text:
Pagsasao nga Indones
Ti Indones (Bahasa Indonesia) ket isu ti opisial a pagsasao iti Indonesia. Daytoy ket maysa a naiyalagad a rehistrar iti Malaka a dialekto iti Malay, maysa nga Austronesio a pagsasao a naus-usaren idi a kas maysa a lingua franca iti purpuro ti Indonesia kadagiti napalabas a sig-siglo.
Ti Indonesia ket isu ti maikapat a kapusekan ti populasion a pagilian iti lubong. Iti daytoy a dakkel a populasion na, ti bilang dagiti tattao a nalaing nga agsao iti Indones ket agbalbalinen a makaabot ti agarup a 100%, nag agpabalin ti Indonés, ken ti Malay, a maysa kadagiti kaaduan a maisasao a pagsasao iti lubong.[1]
Kaadua kadagiti Indonesio, a parte manipud ti panagsasao ti nailian a pagsasaoa, ket kadawyan da a nalaing nga agsao iti sabali pay a rehional a pagsaso (ti kas pagarigan ket mairaman ti Habanes, Minangkabau ken Sundanes) a dagitoy ket kadawyan a maususar kadagit balbalay ken iti kaunegan dagiti komunidad. Kaaduan kadagiti pormal nga edukasion, ken kaasitgan amin dagiti nailian a midia ken dagiti sabsabali a kita ti pannakisarita, ket nakababalin nga inususar ti Indones. Idiay Daya a Timor, nga isu daytoy idi ket maysa a probinsia ti Indonesia manipud idi 1975 aginggana idi 1999, ti Indonés ket isu ti mabigbigan babaen ti batay-linteg a kas maysa kadagiti dua a pang-obra a pagsasao (ti sabali pay ket ti Ingles), a kumaduaan dagiti opisial a pagsasao iti Tetum ken Portuges.
Ti Indonisio a nagan para iti daytoy a pagsasao ket Bahasa Indonesia (literal a "ti pagsasao iti Indonesia"). Daytoy a sao ket saggpaminsan a mabirukan pay iti naisuratan wenn naisasao nga Ingles. Ti patinayon pay, daytoy a pagsasao ket sagpaminsan pay a makunkuna a kas "Bahasa" babaen dagiti agsasao iti Ingles, ngem daytoy ket kayatna a saoen laeng ket "pagsasao" ken isu ngarud a saan na a teknikal a mainaganan ti pagsasao nga Indones.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ James Neil Sneddon. Ti Pagsasao nga Indones: Ti Pakasaritaan na ken Pabuyan iti Moderno a Kagimongan. UNSW Press, 2004. Panid 14."


text:
Djibouti
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Katkategoria:
- Djibouti
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Arabiko
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Nalabbasit
- Dagiti dati a kolonia ti Pransia
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Pranses
- Golpo ti Aden
- Sara ti Aprika
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Liga ti Arabo
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1977
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Plantilia:Nangruna
No dakkel unayen ti artikulo, kadawyan a naisursurat iti pakapukpukan (summary) nga estilo. Daytoy a plantilia ket maus-usar iti baba ti paulo iti pakapukpukan, tapno maisilpo idiay sub-artikulo a naipukpukan wenno maipukpukanto. Daytoy a plantilia ket mabalin pay a mausar iti espasio ti kategoria (category namespace), ngem ti nasysayaat nga usaren para kadagiti kategoria ket ti {{Kat nangruna}}.
Daytoy a plantilia ket saan a nasken nga usaren a panagsukat para kadagiti nailinia a silpo wenno kas ti "kitaen pay ti". Nasken nga usaren laeng daytoy a plantilia para kadagiti pangngep a naibaga dita ngato.
Dagiti linaon
- 1 Panagusar
- 2 Kas pagarigan
- 3 Kitaen pay
- 4 Plantilia ti Hatnote
- 4.1 Sapasap
- 4.2 Dadduma pay a panagusar (iti titulo)
- 4.2.1 "Daytoy a panid ket maipanggep ti … Para iti dadduma pay a panagusar …"
- 4.2.2 "Kitaen pay…"
- 4.2.3 "Para iti …, kitaen ti …"
- 4.2.4 "Para iti dadduma pay a panagusar, kitaen ti …"
- 4.2.5 "Para dagiti dadduma pay a salaysay …, kitaen ti …"
- 4.2.6 "… naibaw-ing ditoy ti. Para iti dadduma a panagus-usar, kitaen ti …"
- 4.3 Ilasin
- 4.4 "Nangruna nga artikulo: …" kdpy.
- 5 Datos ti plantilia
Panagusar[urnosen | urnosen ti taudan]
{{Nagruna |Artikulo 1 }}
Mabalin pay ti agnayon kadagiti dadduma a silpo, aginggana iti dagup a sangapulo:
{{Nangruna |Artikulo 1 |Artikulo 2 |Artikulo 3 |Artikulo 4 |Artikulo 5 |Artikulo 6 |Artikulo 7 |Artikulo 8 |Artikulo 9 |Artikulo 10 }}
Para iti tunggal maysa a silpo, mabalin ti agpili ti langa ti panilpo (daytoy ket para kadagiti artikulo nga adda kadagiti naitubo a panilpo nga usaren). Palagip a dagiti surok a parametro ket agus-usar ti babassit a letra nga 'L', a kas iti l1 saan nga 11:
{{Main |Artikulo 1 |Artikulo 2 |Artikulo 3 |Artikulo 4 |Artikulo 5 |Artikulo 6 |Artikulo 7 |Artikulo 8 |Artikulo 9 |Artikulo 10 |l1=Artikulo 1 langa ti silpo |l2=Artikulo 2 langa ti silpo |l3=Artikulo 3 langa ti silpo |l4=Artikulo 4 langa ti silpo |l5=Artikulo 5 langa ti silpo |l6=Artikulo 6 langa ti silpo |l7=Artikulo 7 langa ti silpo |l8=Artikulo 8 langa ti silpo |l9=Artikulo 9 langa ti silpo |l10=Artikulo 10 langa ti silpo }}
Kas pagarigan[urnosen | urnosen ti taudan]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Plantilia ti Hatnote[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy ket sapasap a panid no kasano ti agusar kadagitoy a plantilia.
Sapasap[urnosen | urnosen ti taudan]
{{Hatnote|NAIDUMDUMA A TESTO}}→NAIDUMDUMA A TESTO
{{Hatnote|Para kadagiti dadduma pay a kaipapanan iti daytoy a banag, kitaen ti [[kdpy…]]}}→Para kadagiti dadduma pay a kaipapanan iti daytoy a banag, kitaen ti kdpy…
{{Rellink|NAIDUMDUMA A TESTO}}→NAIDUMDUMA A TESTO
Dadduma pay a panagusar (iti titulo)[urnosen | urnosen ti taudan]
"Daytoy a panid ket maipanggep ti … Para iti dadduma pay a panagusar …"[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti {{Maipapan}} ket isu ti kangrunaan a plantilia para iti panagibagbaga ti dadduma a panagusar.
Paammo. No mausar daytoy iti kangrunaan a nagan ti espasio (main namespace), ti balikas a "panid" kadagiti sumaganad a ngato a paammo ket masukatan babaen ti "artikulo".
{{Maipapan|USAR1}}→Daytoy a panid ket maipanggep ti USAR1. Para iti dadduma pay a kaipapanan wenno panagusar, kitaen ti Nangruna (panangilawlawag).
{{Maipapan|USAR1||PANID2}}(No ti panangilawlawag a panid ket addaan ti sabali a nagan – Kitaen dayta awan ti linaon na a maikadua a parametro) →Daytoy a panid ket maipanggep ti USAR1. Para iti dadduma pay a kaipapanan wenno panagusar, kitaen ti PANID2.
{{Maipapan|USAR1|USAR2|PANID2}}(No addaan laeng ti maymaysa a panagusar) →Daytoy a panid ket maipanggep ti USAR1. Para iti USAR2, kitaen ti PANID2.
{{Maipapan|USAR1|USAR2|PANID2|ken|PANID3}}(Dua a pampanid para iti USAR2) →
{{Maipapan|USAR1|USAR2|PANID2#SUBPASET{{!}}PANID2TITULO}}(Ti panagusar ti salamangka a balikas ti
{{!}}ket mangikabil iti silpo iti sabali a titulo) →Daytoy a panid ket maipanggep ti USAR1. Para iti USAR2, kitaen ti PANID2TITULO.
{{Maipapan|USAR1|USAR2|PANID2|USAR3|PANID3|USAR4|PANID4|USAR5|PANID5}}(No addaan kadagiti uppat a panagusar – Nasken nga agaramid ka ti panangilawlawag a panid iti daytoy a paset) →
{{Maipapan|USAR1|USAR2|PANID2|USAR3|PANID3|dadduma pay a panagusar}}(No addaan kadagiti sabsabali a pagalagadan a dadduma a panagusar ken ti maysa a panangilawlawag a panid nga addaan ti kasisigud a nagan – Nasken a ti naudi a nagan ti panid ket saan a mainaganan) →Daytoy a panid ket maipanggep ti USAR1. Para iti USAR2, kitaen ti PANID2. Para iti USAR3, kitaen ti PANID3. Para iti dadduma pay a panagusar, kitaen ti Nangruna (panangilawlawag).
{{Maipapan|USAR1|USAR2|PANID2|USAR3|PANID3|dadduma pay a panagusar|PANID4}}(No addaan kadagiti sabsabali a pagalagadan a dadduma a panagusar ken ti maysa a panangilawlawag a panid nga addaan ti awan a kasisigud a nagan) →
{{Maipapan|USAR1|USAR2|PANID2|USAR3|PANID3|dadduma pay a panagusar|PANID4|ken}}→Daytoy a panid ket maipanggep ti USAR1. Para iti USAR2, kitaen ti PANID2. Para iti USAR3, kitaen ti PANID3. Para iti dadduma pay a panagusar, kitaen ti PANID4 ken Nangruna (panangilawlawag).
{{Maipapan||USAR2|PANID2|USAR3|PANID3|dadduma pay a panagusar}}(No saan a nasken nga ibaga ti kaipapanan iti daytoy nga artikulo/panid – Kitaen ti awan ti linaon na nga umuna a parametro) →Para iti USAR2, kitaen ti PANID2. Para iti USAR3, kitaen ti PANID3. Para iti dadduma pay a panagusar, kitaen ti Nangruna (panangilawlawag).
{{Maipapan|||PANID1|ken|PANID2}}→
- Paammo:
{{Para iti||PANID1|PANID2}}agpataud ti agpadpada a banag.
{{Dadduma a panagusar-paset|USAR}}(panangipalpalawag) →Daytoy a paset ket maipapan iti USAR. Para iti dadduma pay a panagusar, kitaen ti Nangruna (panangilawlawag).
- Paammo: daytoy a ngato a paammo ket agibagbaga ti "paset", imbes a ti "artikulo" wenno "panid".
"Kitaen pay…"[urnosen | urnosen ti taudan]
{{Kitaen pay|DADDUMA A TOPIKO|DADDUMA A TOPIKO2}}→Kitaen pay: DADDUMA A TOPIKO ken DADDUMA A TOPIKO2
- Paammo: usaren no ti DADDUMA A TOPIKO ket mainaig iti agdama nga artikulo ken addan ti linaonna a panangipalpalawagan.
{{Kitaen pay2|[[DADDUMA A TOPIKO]]|[[DADDUMA A TOPIKO2]]|[[DADDUMA A TOPIKO3]] ken dadduma a testo}}→Kitaen pay: DADDUMA A TOPIKO, DADDUMA A TOPIKO2, ken DADDUMA A TOPIKO3 ken dadduma a testo
"Para iti …, kitaen ti …"[urnosen | urnosen ti taudan]
{{Para iti}} ket mabalin nga usaren imbes iti {{Maipapan}} tapno saan a maiparang iti: Daytoy a panid ket maipapan iti USAR1. ngem daytoy ket mainagananna latta ti umisu a panagusar. Daytoy a langa ket magun-od pay babaen ti panagusar ti awan ti linaonna a parametro iti {{Maipapan}} a kas iti:
- Kas pagarigan:
{{para iti|DADDUMA A TOPIKO|PANID1}}ket kapadpada ti
{{Maipapan||DADDUMA A TOPIKO|PANID1}}(kitaen ti immuna a awan ti linaonna a parametro).
Nupay kasta, nalawlawag no usaren ti {{Para iti}} a plantilia, a ti balikas a "maipapan" ket saan nga agparang iti parapo.
{{Para iti|DADDUMA A TOPIKO}}(pannakaipalpalawag) →Para iti DADDUMA A TOPIKO, kitaen ti Nangruna (panangilawlawag).
{{Para iti|DADDUMA A TOPIKO|PANID1}}→Para iti DADDUMA A TOPIKO, kitaen ti PANID1.
{{Para iti|DADDUMA A TOPIKO|PANID1|PANID2}}→
{{Para iti|DADDUMA A TOPIKO|PANID1|PANID2|PANID3}}→
{{Para iti||PANID1|PANID2}}→
- Sabsabali
A kas iti {{Dadduma pay a panagusar}}.
{{Para iti2|DADDUMA A TOPIKO|NAIDUMDUMA A TESTO}}→Para iti DADDUMA A TOPIKO, kitaen ti NAIDUMDUMA A TESTO.
"Para iti dadduma pay a panagusar, kitaen ti …"[urnosen | urnosen ti taudan]
No saan a kayat nga usaren ti atiddog a naibagbaga iti {{Maipapan}}, ti {{Dadduma pay a panagusar}} a plantilia ket mabalin pay nga usaren.
{{Dadduma pay a panagusar}}(pannakaipalpalawag) →Para iti dadduma pay a kaipapanan wenno panagusar, kitaen ti Nangruna (panangilawlawag).
{{Dadduma pay a panagusar|PANID1}}→Para iti dadduma pay a kaipapanan wenno panagusar, kitaen ti PANID1.
{{Dadduma pay a panagusar|PANID1|PANID2}}→
"Para dagiti dadduma pay a salaysay …, kitaen ti …"[urnosen | urnosen ti taudan]
{{Salaysay}} ket us-usaren daytoy ti nailawagan nga estilo. Usaren daytoy kadagiti paset nga addaan ti sabali nga artikulo iti dayta a suheto.
{{Salaysay3}} pakabaelanna ti ania man a testo kadagiti silpo:
{{Salaysay3|[[artikulo 1]], [[artikulo 2]], ken [[artikulo 3]]|TOPIKO}}→Para kadagiti dadduma pay a salaysay iti TOPIKO, kitaen ti artikulo 1, artikulo 2, ken artikulo 3.
"… naibaw-ing ditoy ti. Para iti dadduma a panagus-usar, kitaen ti …"[urnosen | urnosen ti taudan]
{{Baw-ing|BAW-ING}}(panakaipalpalawag) →Ti "BAW-ING" ket naibaw-ing ditoy. Para kadagiti dadduma a panagusar, kitaen ti BAW-ING (panangilawlawag).
{{Baw-ing|BAW-ING||PANID1}}→Ti "BAW-ING" ket naibaw-ing ditoy. Para kadagiti dadduma a panagusar, kitaen ti PANID1.
{{Baw-ing|BAW-ING|USAR1|PANID1}}→Ti "BAW-ING" ket naibaw-ing ditoy. Para kadagiti USAR1, kitaen ti PANID1.
{{Baw-ing|BAW-ING|USAR1|PANID1|USAR2|PANID2}}→
{{Baw-ing|BAW-ING|USAR1|PANID1|USAR2|PANID2|USAR3|PAGE3}}→
{{Baw-ing|BAW-ING|USAR1|PANID1|ken|PAPANID2}}→
{{Baw-ing|BAW-ING|USAR1|PANID1|USAR2|PANID2|ken|PANID3}}→
Ilasin[urnosen | urnosen ti taudan]
"Saan nga iyallilaw iti …"[urnosen | urnosen ti taudan]
{{Ilasin|PANID1}}→Saan nga iyallilaw iti PANID1.
{{Ilasin|PANID1|PANID2|PANID3|PANID4}}→
{{Ilasin2|TESTO}}→Saan nga iyallilaw iti TESTO.
"Nangruna nga artikulo: …" kdpy.[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti
{{Nangruna}} ket maus-usar ti panagaramid ti kapukpukan nga estilo, maus-usar daytoy kadagiti kapukpukan a paset ti artikulo nga adda dagiti sabali nga artikulo iti dayta a suheto:
{{Nangruna|Nangruna nga Artikulo}}→Nangruna nga artikulo: Nangruna nga artikulo
{{Nangruna|Nangruna nga Artilulo|Artikulo2}}→Dagiti nangruna nga artikulo: Nangruna nga artikulo ken Artikulo2
{{Kat nangruna|NANGRUNA NGA ARTIKULO}}} →Ti nangruna nga artikulo para iti daytoy a kategoria ket ti NANGRUNA NGA ARTIKULO.
Datos ti plantilia[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy ket isu ti dokumentasion ti TemplateData para iti plantilia nga inus-usar babaen ti VisualEditor.
Nangruna
Daytoy a plantilia ket inus-usar kalpasan ti paulo ti paset, tapno maisilpo ti sub-artikulo wenno dagiti sub-artikulo nga intero a maipanggep iti daytoy a topiko. Ti kanungpalan a plantilia ket maipakitanto iti italiko: Nangruna nga artikulo: Artikulo 1, Artikulo 2 ken Artikulo 3


text:
Teatro
Ti teatro ket kolaboratibo a porma ti napino ng arte nga agus-usar kadagiti sibibiag a nga agpabpabuya tapno mangiresenta ti panagsanay iti pudno wenno naipagpagarup a pasamak kadagii agbuybuya iti maysa a naisangayuan a lugar. Dagiti agpabpabuya ket mabalinda nga iyebkas daytoy a panagsanay kadagiti agbuybuya babaen kadagiti panagtitipon tikumintang, bitla, kanta, samiweng, ken sala. Dagiti elemento ti daremdem ken dagiti obra ti entablado ket inus-usar a mangpasayaat ti pisikalidad, kaadda ken pannkaidagusan ti panagsanay.[1] Ti naisangayn a lugar ti panuya ket nainaganan pay babaen ti balikas a "teatro" a kas naala iti Taga-ugma a Griego ti θέatpov (théatron, “pagbuyaan a lugar”), ken naala met daytoy iti θeάouaι (theáomai, “kitaen", "buyaen", "paliiwen”).
Dagiti Lumaud a Moderno a teatro ket kaaduan a nagtaud manipud ti drama ti taga-ugma Griego, nga ditoy ti nakaibulodanna ti teknikal a terminolohia, pannakaidasig kadagiti henero, ken dagit iadu a temana, dagiti penpen ti karakter, ken dagiti elemento ti gandat. Ti eskolar ti teatro a ni Patrice Pavis ket inpalawagna ti teatro, a ti teatriko a pagsasao, entablado a panagsurat, ken ti espesipidad ti midia ti teatro a kas kapadpada ti panangiyebkas a mangigiddiat ti teatro manipud kadagiti sabali a maipabpanuya ng aarte, literatura, ken iti sapasap dagiti arte.[2]
Ti teatro tatta nga aldaw ket mangiraman kadagiti panagpabpabuya kadagiti pabuya ken dagiti maipapan ti samiweng. Urayno daytoy ket mabalin a nalawlawa a maipalawag tapno mairaman ti opera ken balet, dagitoy a porma ti arte ket adda iti sakop ti ruar iti daytoy nga artiku.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ M. Carlson, Warnakan ti Dramatiko a Teoria ken Kritisismo, [1], 2011
- ^ Pavis (1998, 345). Panangiladawan kadagiti "semiolohia" ni Charles Sanders Peirce, ni Pavis ket nangisingsingasing pay a ti "espisipidad dagiti teatriko a senial ket mabalin nga adda kadagit abilidadda nga agusar kadagiti ti tallo a posibilidad dagiti pamay-an ken dagiti senial: a kas ikono (mimetiko), a kas indeks (iti kasasaad ti enunsiasion), wenno kas simbolo (a kas maysa a semiolohiko a sistemas iti piksion a moda). Iti pataud, ti teatro ket mangaramid kadagiti taudan ti balikas a kas makitkita ken konkreto: daytoy ket mangibaga ken mangipasubli ti binalabala a lubong babaen dagiti senial, a kas babaen ti ti gibus ti proseso iti panangipangruna ken panangisimbolo ti agbuybuya ket nagaramid manen ti teoretiko ken estetika amodelo para iti dramatiko nga uniberso" (1998, 346).
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Teatro idiay Wikimedia Commons


text:
Budismo
Iti Budismo ket relihion ken pilosopia a aggapu kadagiti sursuro ni Sidarta Gautama Buddha. Naipasngay isuna idiay India idi 566 BC. Manipud kadigiti umuna nga paset a nangisursurruan iti bagbagana, nagwaras iti kinabudhista idiay buo ti bukod ti Asia, manipud India, Nepal, ken Apganistan, agingga sinurot dagiti tattao ti Sri Lanka, Tibet, Tsina, Hapon, Korea, Abagatan-Daya ti Asia ken dadduma pay. Manipud iti 19-siglo, naimula ti Budismo idiay Europa ken Estados Unidos. Maibilang nga adda nasurok nga 376 a riwriw a Budhista iti lubong.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]


text:
Organismo
Iti biolohia, ti maysa nga organismo ket ti aniaman nga agkakasigkay a sibibiag a sistema (a kas ti ayup, fungus, mikro-organismo, wenno mula). Iti saan a basbassit a sumagmamano a porma, amin a kita dagiti organismo a makabael iti panagsungbat iti panagtignay, reproduksion, idadakkel ken panagrang-ay, ken ti panagtaripato iti homeostasis a kas maysa a natalinaay a sibubukel.
Ti maysa nga organismo ket mabalin a uniselular (maymaysa a selula) wenno, iti kaso a kas dagit tao, buklen dagiti trilion kadagiti selula a naigrupo kadagiti naipangpangruna a kulapot ken dagiti organo. Ti termino a multiselular (adu a selula) ket mangipalawag ti aniaman nga organismo a buklen dagiti ad-adu ngem maysa a selula.
Amin dagiti sibibiag nga organismo iti Daga ket nabingbingayda kadagiti eukariote ken dagiti prokariote a naibatay ti kaadda wenno kaawan kadagiti husto a pagtengngaan kadagiti selulada. Dagiti prokariote ket mangirepresenta kadagiti dua a nagsisina a dominio, ti Bakteria ken Archaea. Dagiti eukariotiko nga organismo, nga adda dagiti nabedbedan iti kulanit a tengnga ti selula, ket aglaon pay kadagiti organulo, a nainganan kadagiti mitochondria ken (iti mulmula) kadagiti plastid, sapasap dagitoy a naipanpanunotan a nagtaud manipud ti endosimbiotiko a bakteria.[1] Dagiti [fungus]], dagiti ayup ken dagiti mula ket kas pagarigan dagiti sebbangan a eukariote.
Idi 2002 ni Thomas Cavalier-Smith ket nangisingasing ti maysa a klade, Neomura, a naigrupo dagitoy ti Archaea ken Eukaria. Ti neomura ket naipanpanunotan a nagggapu manipud ti Bakteria, a kaaduan a naisangsangayan manipud ti Aktinobakteria.[2] Kitaen ti Pannakaisanga nga urnos ti maipapan ti bakteria a pila.
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti termino nga "organismo" (Griego ὀpYavισuός – organismos, manipud ti Taga-ugma a Griego ὄpYavov – organon, "instrumento, implemento, ramit, organo iti kaipanunotan wenno aprehension"[3]) ket immuna a nagparang iti pagsasao nga Inggles idi 1701 ken nakaala daytoy ti agdama a pannakaipalpalawagna babaen idi 1834 (Inggles a Diksionario ti Oxford). Daytoy ket dagus a maikabagian iti termino nga "organisasion". Adda ti maysa a napaut a tradision iti panangipalpalawag kadagiti organismo a kas dagiti agbukbukod nga agur-urnos a parsua.[4]
Adda metten dagiti adu nga agdama a kontrobersia a maipanggep ti kasayaatan a panangilawlawag ti organismo[5] kenno agpayso a daytoy wenno ti kastoy a panangipalplawag ket nasken.[6] Nadumaduma a parparawad[7] ket dagiti sungbat kadagiti singasing a ti kategoria iti "organismo" ket mabalin a makaanay iti biolohia.[8]
Semantika[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti balikas nga organismo ket mabalin a nalawa a maiplawag a kas maysa nga asemblia dagiti molekula nga agtigtignay a kas ad-adu wenno basbassit a natalinaay a sibubukel a mangipakpakita kaditi tagikua iti biag. Nupay kasta, adu kadagiti taudan ket nagisingsingasing kadagiti panangipalplawag a mangikkat kadagiti birus ken dagiti teoretiko a mabalin mga inaramid ti tao a porma dagiti saan nga organiko a biag.[9] Dagiti birus ket agkamkammatalekda iti biokimiko a makina iti maysa nga agsangsangaili a selula para iti reproduksion.
Ti Reperensia nga Online ti Chambers ket mangitited ti nalawa a panangilawlawag: "ti aniaman a sibibiag nga estruktura, a kas ti maysa a mula, ayup, fungus wenno bakteria, a makabael iti panagdakkel ken reproduksion".[10]
Kadagiti adu a selula a termino, ti "organismo" ket kadawyan a mangilawlawag ti sibubukel a pagsasarunuan a pannakaaramid kadagiti sitema (kas pagarigan sirkulatorio, panaglupma, wenno reproduktibo) a dagitoy ket urnong ti organo; dagitoy ket, dagiti urnong ti kulanit, a dagitoy ket naaramid met kadagiti [selula (biolohia)|selula]]. Kadagiti daduma a mula ken ti nematodo Caenorhabditis elegans, dagiti agmaymaysa a selula ket dagiti totipotente.
Ti nalatak nga organismo ket ti maysa nga organismo a mangbukel kadagiti adu nga agmaymaysa nga agkakadua nga agtigtignay a kas maysa nga agtigtignay wenno sosial a paset.
Saan a maipapan ti selula a biag[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti birus ket kadawyan a saan a naipanpanunotan a dagitoy ket organismo gaputa saanda a makabael iti autonomo a reproduksion, idadakkel wenno metabolismo. Daytoy a kontrobersia ket problematiko gaputa adda dagiti dadduma maipapan ti selula nga organismo a saanda met a makabael iti nnawaya a panagbiag (ngem saan nga iti nawaya a metabolismo ken panagpaadu) ken agbiag a kas dagiti obligatorio nga intrasekular a parasitiko. Urayno dagiti birus ket addaanda laeng kadagiti bassit a ensima ken dagiti molekula nakailaslasinan dagiti sibibiag nga organismo, awan dagitoy ti bukodda a metabolismo ken saanda a makasintesar ken makaurnos kadagiti organiko a kompuesto a mangporma kaniada. Isunag daytoy ket mangisina ti autonomo a reproduksion ket mabalinda laeng a pasibo a matuladan babaen ti makina iti agsangsangaili a selula. Iti daytoy a kapanunotan dagitoy ket kapadpadada ti inanimado a banag. Bayat a dagiti birus ket saanda nga agsarsaranay ti nawaya a metabolismo, ken isunga kadawyanda a saan a naibilbilang a kas dagiti organismo, addaanda met kadagiti bukodda a puonan ken isuda ket agbaliw babaen kadagiti kapadpada a mekanismo a pangibalbaliwan dagiti organismo.
Ti kadawyan a suppiat iti panagsuporta kadagiti birus a kas dagiti sibibiag ng aorganismo ket ti abilidadda a mapan it iebolusion ken agpaadu babaen ti kabukbukodan a panangaramid. Adda dagiti dadduma a sientista a sumupsuppiat a dagiti birus ket saanda nga agbalbaliw, wenno bukbukodda a makapaaduno. Iti kinapudno, dagiti birus ket agbaliwda babaen dagiti mangsangsangaili kaniada a selula,a ti kaibuksilanna ket adda iti ti kimmadduan nga ebolusion dagiti birus ken dagiti agsangsangaili a selula. No awan dagiti agsangsangaili a selula, ti maipapan ti birus nga ebolusion ket imposible. Daytoy ket saan nga husto kadagiti selula. No awan dagiti birus, ti turong ti ebolusion ket mabalin a sabali; nupay kasta, ti abilidad nga agbaliw ket saan a mabanagan. Iti met reproduksion, dagiti birus ket dagupda nga agkamkammatalek iti makina ti agsangsangaili tapno makapaaduda.[11] Ti pannakaduktal ti maipapan kadagiti birus a megagenom nga adda dagiti puonan a panagkodigo para iti enerhia ametabolismo ken sintesis ti protina ket nangsungrod ti suppiat a maipanggep no dagiti birus ket tagikua iti puon ti biag. Ti kaadda dagitoy a puonan ket mangisingsingasing a dagiti birus ket makabaelda kadagiti napalabas nga agmetabolisado. Daytoy ket nabirukan iti kalpasanna a dagiti puonan a panagkodigo para iti enerhia ken protina a metabolismo ket adda ti maipapan ti selula a taudan. Mabalin a dagitoy ket nakaaldad babaen ti horisontal a pannkaiyakar ti puonan manipud kadagiti maipapan ti birus a nagsangsangaili.[12]
Ti sabali pay a nasayaat a suppiat iti panangilaksid kadagiti birus iti puon ti biag ket ti polipiletiko a taudan.[13] Dagiti birus ket saanda a makibinningay ti homologo a pannakailasinan kadagti maipapan ti selula nga organismo, wenno dagiti dadduma pay a birus. Gaputa daytoy ket imposible nga agsubli a suroten ti maipapan ti birus nga ebolusion iti kinaudi nga unibersal a kaputotan, daytoy pay ket imposible a maikabilda iti puon ti biag, wa daytoy ket naibatay iti puonan ti homologo
Dagiti Nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ T.Cavalier-Smith (1987) Ti taudan dagiti eukariote ken arkaebakterial a selula, Dagiti Salaysay ti Akademia dagiti Siensia iti New York 503, 17–54
- ^ T. Cavalier-Smith (2002) Ti neomura ataudan iti arkaeobakteria, ti negibakterial a ramut iti unibersal a kayo ken maipapan ti bakteria a megaklasipikasion. Ti Internasional a Warkana iti Sistematiko ken Ebolusionario a Mikrobiolohia 52, 7–76 PMID 11837318.
- ^ ὄpYavov, Henry George Liddell, Robert Scott, Ti Griego-Inggles a Leksikon, iti Perseus
- ^ Kant I., Panagdillaw iti Panagukom: §64.
- ^ Dupré, J. (2010). "Ti polihenomiko nga organismo". Sosiolohiko a Panagrepaso 58 (s1): 19–31. Folse 3rd, H. J.; J. Roughgarden (2010). "Ania kadi ti agmaymaysa nga organismo? Ti adu nga agpang a perspektibo ti panagpili.". Ti Mamitlo a panagrepaso ti biolohia 85 (4): 447. ISSN 0033-5770. Pradeu, T. (2010). "Ania kadi ti organismo? Ti maysa nga immunolohiko a sungbat". Pakasaritaan ken Pilosopia dagiti Siensia ti Biag 32: 247–268. Gardner, A.; A. Grafen (2009). "Panagtiliw ti superorganismo: ti pormal a teoria iti grupo a panagampon". Warnakan iti Ebolusionario a Biolohia 22 (4): 659–671. Michod, R E (1999). Dagiti Darwiniano a dinamiko: dagiti ebolusionario a panagdaliasat iti kababalin ken panagmaymaysa. Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan. ISBN 978-0-691-05011-9. Queller, D. C; J. E Strassmann (2009). "Labes ti kagimongan: ti ebolusion iti organismalidad". Dagiti Pilosopiko a Panagisinnukat iti Naarian aKagimongan B: Dagiti Biolohiko a Siensia 364 (1533): 3143. doi:10.1098/rstb.2009.0095. Santelices, B. (1999). "Mano kadi dagiti kita dagiti agmaymaysa?". Dagiti pagduyosan iti Ekolohia ken Ebolusion 14 (4): 152–155. Wilson, R (2007). "Ti bilolohiko apagarup iti agmaymaysa". Stanford nga Ensiklopidia iti Pilosopia.
- ^ Pepper, J. W; M. D Herron (2008). "Ti kadi bilolohia ket makasapul ti maysa a konsepto ti organismo?". Dagiti Biolohiko a Panagrepaso 83 (4): 621–627. doi:10.1111/j.1469-185X.2008.00057.x. PMID 18947335. Wilson, J (2000). "Ontolohiko a panagparti: dagiti konsepto nga organismo ken bilolohik a panagisapasap". Pilosopia ti Siensia: 301–311. JSTOR 188676.
- ^ Bateson, P. (2005). "Ti panagsubli ti sibubukel nga organismo". Warnakan iti Biosiensia 30: 31–39.
- ^ Dawkins R. (1982) Ti Naipaatiddog a Penotipo. Oxford: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan.
- ^ "organismo". Inggles a Diksionario ti Oxford (online nga ed.). 2004.
- ^ "organismo". Maika-21 a Siglo a Diksionario ti Chambers (online nga ed.). 1999.
- ^ Moreira, D.; López-garcía (2009). "Dagiti sangapulo a rason tapno ilaksid dagiti birus manipud ti kpuon ti biag.". Dagiti Panagrepaso ti Katutubo. Mikrobiolohia 7 (4).
- ^ Moreira, D.; López-garcía (2009). "Dagiti sangapulo a rason tapno ilaksid dagiti birus manipud ti puon ti biag.". Dagiti Pangrepaso ti Katutubo. Microbiology 7 (4).
- ^ Moreira, D.; Lopez-Garcia (2009). "Dagiti sangapulo a rason tapno ilaksid dagiti birus manipud ti puon ti biag.". Dagiti Panagrepaso ti Katutubo. Mikrobiolohia. 7 (4).
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- BBCNews: 27 Septiembre 2000, No ti kella ket saan unay a napuskol Citat: "Ti kaibuksilanna ket adda dagiti kababaan a parsua dagiti pagarian ti mula ken ayup, a kas ti kella ke and amiba, ken mabalin a naduduog ngem ti naipagpagarup"


text:
Plantilia:Kaspagarigan
Panagusar[urnosen | urnosen ti taudan]
No agpaysao koma daytoy a plantilia, ti dokumentasionna ket mapan ditoy, ken kakuyog dagiti kas pagarigan ti panag-usar. Adda met dagiti plantilia a mangikabil kadagiti dokumentasion iti sabali a panid - kitaen ti Wikipedia:Dokumentasion ti plantilia para kadagiti adu pay a salaysay.
Datos ti plantilia[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy ket isu ti dokumentasion ti TemplateData para iti plantilia nga inus-usar babaen ti VisualEditor.
Kaspagarigan
Pagarigan a plantilia nga agpartuat iti bassit kahon a mangibagabaga a daytoy ket maysa a pagarigan.


text:
Enerhia
Iti pisika, ti enerhia ket isu ti saan a dagus a napalpaliiw a kaadu manipud kadagiti adu a porma, a kas ti kinetiko nga enerhia, makapataud nga enerhia, naraniag nga enerhia, ken dagiti dadduma pay; a nailista iti pakabuklan iti daytoy nga artikulo. Daytoy ket maysa a nangruna a topiko iti siensia ken teknolohia ken daytoy nga artikulo ket mangted iti pakabuklan kadagiti nangruna nga aspetona, ken mangited kadagiti adu a naisangayan nga artkulo a maipanggep ti enerhia ken dagiti nadumaduma a porma ken dagiti kontesto.
Ti saludsod ket "ania kadi ti enerhia?" daytoy ket narigat a masungbatan iti maysa a nalaka, iti waya a nalaka maawatan, urayno ti enerhia ket mabalin a maingetan a maipalawag iti teoretikal a pisika. Kadagiti balikas ni Richard Feynman, "Daytoy ket importante a ibanagan a ti pisika tatta nga aldaw, awanantayo ti pannakaammo no ania ti enerhia. Awanantayo iti maysa a ladawan kadagiti bassit a banag iti maysa a depinitibo a kaadu."[1]
Nupay kasta, daytoy ket nalawag a ti enerhia ket kankanayon a kammasapulan para kadagiti panagaramid ti mekanikal nga obra, ken ti konsepto ket adda ti nalatak a kinapangruna iti masna a siensia. Dagiti masna a batayan a paset a pakairukodan ti enerhia ket dagiti inus-usar para iti mekanikal nga obra; dagitoy ket kankanayonda a kapadpada iti paset ti puersa a maipaadu babaen ti paset ti kaatiddog. Dagiti sabali pay a kapadpada a paset ti enerhia ket dagiti masa apaset a maipaadu babaen dagiti kapardas ti paset a naikuadrado.
Dagiti nota ken nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Richard Feynman, kadagiti Lektura ni Feynman iti Pisika (1964) Tomo I, 4-1
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Alekseev, G. N. (1986). Enerhia ken Entropia. Moscow: Mir Publishers.
- Crowell, Benjamin (2011) [2003]. Light and Matter. Fullerton, CA: Lawag ken Banag.
- Ross, John S. (23 Abril 2002). "Obra, Bileg, Kinetiko nga Enerhia". Project PHYSNET. Estado nga Unibersidad ti Michigan.
- Smil, Vaclav (2008). Enerhia iti katutubo ken kagimongan: sapasap nga enerhetiko dagiti narikut a sistema. Cambridge, USA: MIT Press. ISBN 0-262-19565-8.
- Walding, Richard, Rapkins, Greg, Rossiter, Glenn (1999-11-01). New Century Senior Physics. Melbourne, Australia: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. ISBN 0-19-551084-4.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Enerhia idiay Wikimedia Commons
- Kitaen ti Enerhia iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)


text:
Wikipedia:Pungol
Ti kayat a sawen ti balikas a pungol iti pagsasao nga Ilokano ket ababa. Iti Wikipedia dagiti pungol ket dagiti ababa a panid (Ingles: stub), (sapasap a dagitoy ket naglaon kadagiti ab-ababa ngem 1500 a testo) dagitoy ket narugian a panid wenno artikulo a saan pay a nalpas wenno nakompleto. Mabalin a nayonan, baliwan, tarimaanen, pasayaaten, papintasen, paddakkelen pay dagitoy a a pampanid.
Dagiti linaon
Kasano ti tumulong[urnosen | urnosen ti taudan]
No makakasarungkar kayo kadagiti pungol nga artikulo, mabali mo ti mangirugi nga agurnos kadagitoy wenno saan, mabalinmo ti mangidasig ti maysa a pungól nga artikulo babaen ti panagikabil ti sapasap a plantilia a kas iti
{{pungol}}.
Nupay kasta, dagiti pungol ket nasken a saan a mabayag a maidasig a kas maysa a sapasap a {{pungol}}. Nasken dagitoy a maika-kategoria kadagiti sabsabali ken umisu a kategoria.
Kitaen dagiti pannakaidasig dita baba para kadagiti sabsabali a panakaidasig kadagiti pungol nga artikulo.
Kasano ti agbiruk kadagiti pungol nga artikulo[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti agbiruk kadagitoy a pungól nga artikulo, kitaen dagiti sumaganad a naisilpo kadagitoy a pampanid;
Dagiti nadumaduma a panakadasig ti pungol[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sumaganad ket dagiti sabsabali a pannakaidasig dagiti pungol a pampanid ken platilia a mabalin nga usaren.
Sapasap[urnosen | urnosen ti taudan]
- {{Pungol}} - para kadagiti pungol a saan a maidasig iti sabali a pungol, usaren daytoy a kas temporario laeng a pannakaidasig aginggana intono makabiruk iti husto a pannakaidsig.
Arte[urnosen | urnosen ti taudan]
- {{Pelikula-pungol}}
- {{Musika-pungol}}
- {{Artista-pungol}}
- {{Telebision-pungol}}
- {{Literatura-pungol}}
Ay-ayam[urnosen | urnosen ti taudan]
- {{Ay-ayam-pungol}}
- {{Ay-ayam-bio-pungol}}
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- {{Heograpia-pungol}} - para iti amin a heograpikal a lokasion (luglugar, ili, siudad, pagilian, kdpy)
- {{Pilipinas-heograpia-pungol}} - Para kadigiti amin a heograpiko a lokasion iti Pilipinas.
Pagsasao[urnosen | urnosen ti taudan]
- {{Pagsasao-pungol}}
- {{Au-pagsasao-pungol}}
Siensia[urnosen | urnosen ti taudan]
- {{Siensia-pungol}}
- {{Biolohia-pungol}}
- {{Kimika-pungol}}
- {{Matematika-pungol}}
- {{Medisina-pungol}}
- {{Pisika-pungol}}
- {{Tiempo-pungol}}
Tattao[urnosen | urnosen ti taudan]
- {{Aktor-pungol}}
- {{Aktres-pungol}}
- {{Bio-pungol}}
Teknolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Sabsabali pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- {{Makmakan-pungol}}
- {{Pakasaritaan-pungol}}
- {{Militar-pungol}}
- {{Politika-pungol}}
- {{Relihion-pungol}}
- {{Pagluganan-pungol}}


text:
Plantilia:Angkla
Ti {{Angkla}} a plantilia ket agikabil ti maysa wenno ad-adu pay a HTML nga angkla. Ti lokasion ket maisilpo no usaren ti
[[#link|...]] a panagsurat.
Kas pagarigan[urnosen | urnosen ti taudan]
1.
{{angkla|foo}}
- ket maisilpo a kastoy [[#foo|...]] iti isu met laeng nga artikulo,
- wenno maisilpo a kastoy [[nagan ti artikulo#foo|...]] manipud kadagiti sabali nga artikulo ken manipud kadagiti baw-ing.
2. Ti angkla ket kasayaatan a mausar a panangisilpo iti uneg ti artikulo ngem ti panag-usar iti titulo ti paset. Kas pagarian,
==
{{angkla|foo}}Titulo ti paset ==
- Ditoy, ket agsilpo iti [[nagan ti artikulo#foo]] ket umisu latta uray no mapanaganan ti paset.
3. Daytoy ket mabalin ti agaramid iti sangapulo nga angkla iti maysa a panagtawag. Kas pagarigan,
{{angkla|foo|bar|baz}}
- agaramid ti tallo nga angkla a maisilpo iti [[#foo]], [[#bar]] ken [[#baz]].
- No inaganan ti sangapulo nga angkla addanto biddut nga agparang.
Datos ti plantilia[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy ket isu ti dokumentasion ti TemplateData para iti plantilia nga inus-usar babaen ti VisualEditor.
Angkla
Ti plantilia ti {{angkla}} ket agikabil ti maysa wenno adadu nga angkla ti HTML iti maysa a panid. Dagitoy a lokasion ket mabalin a maisilpo babaen ti panag-usar ti eskritu ti [[#lokasion|…]]. Dagiti parametro ditoy ket naikabil a pagnam-ayan; awan ti nasken nga usaren a nagan dagiti parametro.


text:
Manjuyod, Negros Oriental
Ti Manjuyod ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Negros Oriental iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Manjuyod ket nabingbingay a politikal kadagiti 27 a barbaranggay.[2]
- Alangilanan
- Bagtic
- Balaas
- Bantolinao
- Bolisong
- Butong
- Campuyo
- Candabong
- Concepcion
- Dungo-an
- Kauswagan
- Libjo
- Lamogong
- Maaslum
- Mandalupang
- Panciao
- Poblacion
- Sac-sac
- Salvacion
- San Isidro
- San Jose
- Santa Monica
- Suba
- Sundo-an
- Tanglad
- Tubod
- Tupas
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Negros Oriental". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Visayas (Ingles) naala idi 25 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Negros Oriental". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 7 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Makan a la Pinoy: Lames a tinudok ti baraniw
Ni BRENDA S. DACPANO
www.nordis.net
Cream dory a lames ti inusar ko ditoy ken tzatziki dip (Greek yogurt dip) ti inaramid ko a sawsawan. Mabalin nga usaren ditoy ti giniling a karne ti baboy wenno manok. Uray ania a klase ti lames/ikan ket mabalin nga usaren ditoy, nasken laeng nga ikkaten dagiti siit na.
Ramen:
1 kilo a cream dory fillet, tinadtad
1 ½ tasa a bread crumbs
1 kutsara a tinadtad a wansoy/cilantro
2 ngipen a bawang, tinadtad
1 sibuyas, tinadtad
Asin ken paminta a pangtimpla
2 itlog
2 tasa nga arina
10 ungkay ti baraniw (lemon grass)
Mantika a pangprito (deep frying)
Preparasyon:
1. Tadtaden dagiti ramen: lames, wansoy, bawang ken sibuyas. (Agusar ti food processor no adda.)
2. Paglaoken ti giniling/tinadtad a lames, sibuyas, bawang, wansoy, asin ken paminta. Ilaok met ti 1 nga itlog ngem ibati ti maysa para iti egg wash. Ilaok ti kaguddua tasa a bread crumbs ngem ibati ti maysa a tasa para iti breading/crust.
3. Bugguan, paik-ikan ken puteden ti barniw iti agarup 4 a pulgada manipud iti puon. Narnaren ti puon ti baraniw tapno rumuar ti banglo daytoy intono maluto.
4. Mangbukel ti sangakutsara wenno dakdakkel bassit a fish mixture, pekkelen ken itudok ditoy ti baraniw. Aramiden a kasla lollipop wenno popsicle. Uliten daytoy aginggana maporma ken matudok amin.
5. Ibukbok ti bread crumbs iti pinggan. Batilen ti maysa nga itlog ken ikabil iti maysa pay a pinggan. Iti sabali a pinggan, ikabil ti arina. Usaren dagitoy a pangideppelan ti fish lollipop. Ideppel ti lollipop iti arina ken ideppel iti binatil nga itlog santo ipatulid iti bread crumbs.
6. Ipapudot ti mantika iti pariok. Ditoy nga iprito dagiti lames a tinudok ti baraniw ken naideppel iti breading.
7. Idasar a napudot a kakuyog ti sawsawan a sweet-sour sauce, soy sauce a naperresan ti kalamansi wenno tzatziki dip. (Kitaen ti resipe iti Nordis October 9, 2011 wenno ditoy a link http://www.nordis.net/?p=10724). # nordis.net