text:
Karayan Cagayan
Ti Karayan Cagayan, makunkuna pay a ti Rio Grande de Cagayan, ket isu ti kaatiddogan ken kadakkelan a karayan iti Purpuro ti Pilipinas.[1] Daytoy ket mabirukan idiay rehion ti Tanap ti Cagayan idiay amianan a daya a paset ti Isla ti Luzon ken lasatenna dagiti probinsia ti Nueva Vizcaya, Quirino, Isabela ken Cagayan.
Dagiti linaon
Topograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti taudan ti danum ti karayan ket idiay Banbantay ti Caraballo iti Tengnga a Luzon iti kangato ti agarup a 1,524 metro. Ti karayan ket agpa-amianan nga agyus kadagiti 505 a kilometro[2] iti sabanganna idiay Kanal Babuyan idiay asideg ti ili ti Aparri, Cagayan. Ti karayan ket napardas nga agpababa kadagiti 91 metro ti lessaad ti baybay kadagiti 227 a kilometro manipud ti sabangan ti karayan. Dagiti nangruna a tributariona ket dagiti Karayan Chico, Siffu, Mallig, Magat ken Ilagan.
Ti Karayan Magat ket isu ti kadakkelan a tributariona nga addaan ti nakarkulo a tinawen a panagayus iti 9,808 a riwriw kubiko metro. Daytoy ket naisanglad idiay abagatan a laud a paset ti labneng, ken gumay-at ti agarup a 150 a kilometro manipud idiay Nueva Vizcaya aginggana idi pagsasabtanna iti Karayan Cagayan iti agarup a 55 kilometro manipud ti sabangan ti karayan.
Isuda a dua ti Karayan Magat ken Chico ket addaan kadagiti nawatiwata a pagayusan a luglugar a mangbukel ti agarup a 1/3 iti sibubukel a labneng.
Ti Karayan Ilagan ket agtaud manipud ti lumaud a bakras ti Sierra Madre ken atiananna ti akin-daya a tengnga a paset ti labneng ti Karayan Cagayan iti nakarkulo a tinawen a panagayus iti 9,455 riwriw kubiko metro. Daytoy ket agayus nga agpa-laud ken tumipon iti Karayan Cagayan idiay Ilagan, Isabela, 200 kilometro manipud ti sabangan.
Ti sistema ti Siffu-Mallig ket naisanglad iti bakras ti Tengnga a Banbantay ti Kordiliera a ganganai nga agayus a paralelo iti Karayan Magat. Dagiti lutulot ken kalugnakan ket mabirukan kadagiti paset kadagiti akin-baba a gay-atna.
Ti Karayan Cagayan ken dagiti tributariona ket nangideposito kadagiti sedimento kadagiti panagatlo ken pangapat a taudan, kaaduan kadagitoy ket apug a kadaratan ken sekka, kadagiti kaaduan a dalumpinas a Tanap ti Cagayan a napalikmutan babaen ti Banbantay ti Kordiliera iti laud, Sierra Madre iti daya ken ti Banbantay ti Caraballo iti abagatan.
Ti karayan ket addaan ti pagattianan a lugar iti agarup a 27,300 km². kadagiti probinsia ti Apayao, Aurora, Cagayan, Ifugao, Isabela, Kalinga, Mountain Province, Nueva Vizcaya, ken Quirino.
Ti nakarkulo a tinawen a panagayus ket 53,943 riwriw kubiko metro nga addaan ti reserba ti danum ti sirok iti 47,895 riwriw kubiko metro.
Panaglayus[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Karayan Cagayan ken dagiti tributariona ket panggepen dagiti nakaro a panaglayus iti las-ud ti tiempo ti nepnep iti Abagatan a daya nga Asia manipud ti Mayo anginggana ti Oktubre.
Ti natimbeng a tinawen a panagtudtudo ket 1,000 mm idiay akin-amianan a paset ken 3,000 mm idiay akin-abagatan a banbantay a pakakitaan ti taudan dagiti danum ti karayan. Ti danum manipud kadagiti bantay nabuntogda unay nga agayus gapu ti panagtaginayon ti rabaw kadagiti nakaro a nalayus a tanap, dagiti baw-ang iti nallinaay a bakras ti banbantay ken ti agrikosrikos a dalan ti karayan.
Ti pannakaslep ti Karayan Cagayan ken dagiti tributariona ket gapuanan dagiti adu a pannakapukaw ti biag ken tagikua kadagiti lokal ken nailian nga ekonomia. Ti gobierno ti Pilipinas ket nangipatakder kadagiti estasion ti panagballag ti layus kiti igid ti karayan. Dagiti eksperto ket naisangsangayanda a sisiimen dagiti akin-baba a gay-at manipud idiay Tuguegarao aginggana idiay Aparri ken ti nalukay a tanap manipud idiay Ilagan aginggana idiay Tumauini, Isabela.
Dagiti mula ken ayup[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Karayan Cagayan ket lumabas ti maysa kadagiti bassiten a nabatbati a nangruna a kabakiran ti Pilipinas.
Daytoy ket mangsuporta iti biag dagiti nadumaduma nga endemiko ken dagiti maisagmak a sebbangan, kasla ti agdardara ti puso a pagaw ti Luzon (Gallicolumba luzonica), agila ti Pilipinas (Pithecophaga jefferyi) ken ti manmano nga ikan ti karayan, a lokal a tinawtawagan iti ludong (Cestreaus plicatilis).
Ti ludong ket agbugi kadagiti kangatuan a gay-at ti Karayan Cagayan idiay Jones, Isabela. Iti naladaw nga Oktubre aginggana ti tengnga ti Nobiembrer, ti ikan ket agpababa iti karayan tapno agitlogda idiay sabangan ti karayan idiay asideg ti Appari.
Iti Pebrero, dagiti riniwriw a babassit a lames a ludong ket matiltiliw kadagiti napino nga iket no agpangatoda nga aglangoy.
Gapu ti bumasbassiten a bilang ti tinawen a matiltiliw, ti lokal a gobierno ket nagiparparitda ti panagtiliw iti ikan ken dagiti babassit a lamesda, ngem napaay met ti panangiparit.
Tattao[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti karayan ket lasatenna dagiti uppat a probinsia: ti Nueva Vizcaya, Quirino, Isabela ken Cagayan. Dagitoy a probinsia ket adda ti agarup a a populasion ti dua a riwriw a tattao, kaaduan kadagitoy ket mannalon ken patneng a tattao.
Ti tattao nga Ibanag ket nangala ti nagan ti tribuda iti taga-ugma a nagan ti Karayan Cagayan iti Bannag. Ti tribu ti Gaddang ket agtataengda kadagiti kanagtuan a gay-at ti Karayan Cagayan ken dagiti tributariona.
Kinapangruna ti ekonomia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti kayaran ket agayus iti nalames a ginget nga agpataud kadagiti nadumaduma nga apit, a mairaman ti bagas, mais, saba, niyog, sitrus ken tabako.
Adda met dagiti penned kadagiti dua a tributario ti karayan, ti Karayan Magat ken Chico, ken adda met dagiti nadumaduma a konsesion ti panagmina iti nabaknnag ti minerales a Banbantay ti Kordiliera idiay asideg ti taudan ti danum kadagitoy dua a tributario ti karayan.
Dagiti gobierno ti probinsia iti igid ti karayan ket nagparang-ayda pay kadagiti programa ti turismo a mangidaton kadagiti aktibidad ti karayan, a naisangsangayan ti panagrakit ti parokpok a dandanum.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Kundel, Jim (Hunio 7, 2007). "Bariweswes ti Danum iti Pilipinas". Ensiklopedia ti Daga. Naala idi 2008-09-30.
- ^ "Dagiti Kangrunaan a Labneng ti Karayan ti Pilipinas", Inpablaak babaen ti Opisina ti Nailian a Rekurso ti Danum, Oktubre 1976 (p. 12)
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Wernstedt, F. L., and J. E. Spencer (1967). The Philippine Island World. Berkeley and Los Angeles: University of California Press.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Karayan Cagayan idiay Wikimedia Commons


c: text/html

text:
Amianan nga Amerika
T Amianan nga Amerika ket ti kontinente a sibubukel iti uneg ti Akin-amianan a Hemisperio ken gangani a sibubukel iti uneg ti Akinlaud a Hemisperio. Daytoy ket mabalin pay a maikeddeng nga akin-amianan a subkontinente ti Kaamerikaan.[1] Daytoy ket nabeddengan iti amianan babaen ti Taaw Artiko, iti daya babaen ti Taaw Atlantiko, iti laud ken abagatan babaen ti Taaw Pasipiko, ken iti abagatan a daya babaen ti Abagatan nga Amerika ken ti Baybay Karibe.
Ti Amianan nga Amerika ket sakupenna ti kalawa iti agarup a 24,709,000 kuadrado kilkilometro (9,540,000 kuadrado milmilia), ti garup a 4.8% iti rabaw ti planeta wenno agarup a 16.5% iti kalawa ti dagana. Manipud idi 2013, ti populasionna ket nakarkulo iti gangani a 565 riwriw a tattao iti ballasiw dagiti 23 a nawaya nga estado, a mangirepresenta iti agarup a 7.5% iti populasion ti tao. Kaaduan ti kalawa ti daga ti kontinente ket iturayan babaen ti Kanada, ti Estados Unidos, Greenland, ken ti Mehiko, bayat nga adda met dagiti basssit nga estado kadagiti rehion ti Sentral nga Amerika ken Karibe. Ti Amianan nga Amerika ket isu ti maikatlo a kadakkelan a kontinente babaen ti kalawa, kalpasan ti Asia ken Aprika,[2] ken ti maikapat babaen ti populasion kalpasan ti Asia, Aprika, ken Europa.[3]
Ti immuna a tattao a nagnaed idiay Amianan nga Amerika ket dagidi Paleoindiano a nangrugrugi a simmangpet idi las-ud ti paset ti panawen ti naudi a glasier babaen ti panagballasiw ti rangtay a daga ti Bering. Naggigiddiat dagitoy kadagiti nadumaduma a bilang dagiti dibersio a kultura ken dagiti komunidad iti ballasiw ti kontinente. Ti kadakkelan ken kaaduan nga abanse kadagiti Sakbay ti Kolombiano a sibilisasion idiay Amianan nga Amerika ket dagidi Aztec idiay idi itan ket ti Mehiko ken ti Maya idiay Sentral nga Amerika. Dagiti Europeano a kolonista ket nangrugrugida a simmangpet idi maika-16 ken maiak-17 a sigsiglo, ken nagpunas kadagiti dakkel a bilang dagiti patneng a populasion ken nangrugian ti panawen ti Europeano a panagturay.
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Kaamerikaan ket kadawyan a maawat nga innaganan idi babaen ti Italiano ng eksplorador a ni Amerigo Vespucci babaen dagiti Aleman a kartograpo a ni Martin Waldseemüller ken ni Matthias Ringmann.[4] Ni Vespucci, ket isu ti nagsukimat iti Abagatan nga Amerika idi baetan ti 1497 ken 1502, isu idi ti immuna nga Europeano a nangisingasing a ti Kaamerikaan ket saan idi a dagiti Daya nga India, ngem ti sabali a masa ti daga a dati a di ammo babaen dagiti Europeano. Idi 1507, ni Waldseemüller ket nagpataud iti mapa ti lubong, a nangikabilanna ti balikas ti "America" iti kontinente ti Abagatan nga Amerika, idiay tengnga iti tattan ket Barasil. Isu ket nangipalawag iti gapu para iti nagan iti kakkuyogna a libro ti Cosmographiae Introductio:[5]
...ab Americo inventore ... quasi Americi terram sive Americam (manipud kenni Americus ti nangduktal ... a kas dagidi ket daga ni Americus, isu a makuna nga America).
Para kenni Waldseemüller, ti maysa ket saan koma a manglikud iti panagnagan ti daga kalpasan ti nangduktal. Isu ket nagusar iti nai-Latin a bersion ti nagan ni Vespucci (Americus Vespucius), ngem iti pemenina a porma ti "America", a sinurot dagiti pagarigan iti "Europa" ken "Asia".
Kalpasanna, idi dagiti sabali a nagar-aramid ti mapa ket innayonda ti Amianan nga Amerika, innayonda met ti kasisigud a nagan iti daytoy: idi 1538, ni Gerard Mercator ket inusarna ti nagan nga Amerika kadagiti amin nga Akinlaud a Hemisperio iti mapana iti lubong.[6]
Adda met dagiti sumuppiat a ti taripnong ket ti panagusar ti apelyido para iti pananginagan kadagiti panagduktal malaksid iti kaso ti naarian ken isu a ti naala manipud ti "Amerigo Vespucci" ket mabalin a problematiko.[7] Ni Ricardo Palma (1949)ket nangisingasing ti naala manipud ti banbantay "Amerrique" iti Sentral nga Amerika—ni Vespucci ket isu idi ti immuna a nakaduktal ti Abagatan nga Amerika ken ti banbantay ti Amerrique iti Sentral nga Amerika, a naikonekta kadagiti naduktalanna kadagiti naduktalan ni Christopher Columbus.
Ni Alfred E. Hudd ket nangisingasing iti teoria idi 1908 a dagiti kontinente ket managanan manipud ti Gales a komersiante nga agnagan iti Richard Amerike manipud idiay Bristol, a naipampamattian nga isu ti nangpinansia ti panagbanniaga a panagduktal ni John Cabot manipud idiay Inglatera a napan idiay Newfoundland idi 1497. Ti bassit a nasukimat a pammati a naisingsingasing ket ti Amerika ket naipanagan para iti Espaniol a marinero iti taga-ugma a Bisigodo a nagan iti 'Amairick'. Ti sabali ket ti nagan a nairamut iti pagsasao a Patneng nga Amerikano.[6]
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Amianan nga Amerika ket sakupenna ti akin-amianan a paset ti masa ti daga kadawyan a naibagbaga a kas ti Baro a Lubong, ti Akinlaud a Hemisperio, ti Kaamerikaan, wenno ti laeng Amerika (a saan unay a kadawyan, ken inkeddeng ti dadduma a kas agmaymaysa a kontinente[8][9][10] a ti Amianan nga Amerika ket subkontinente).[11] Ti laeng koneksion iti daga ti Amianan nga Amerika iti Abagatan nga Amerika ket ti Ismo ti Panama. Ti kontinente ket pinatinggaan iti abagatan a daya babaen dagiti kaaduan a heograpo idiay pagayusan a labneng ti Darién idiay igid ti pagbeddengan ti Colombia-Panama, ken manggikabil daytoy iti amin a paset ti Panama iti uneg ti Amianan nga Amerika.[12][13][14] Iti pay sabali, adda met dagiti heolohista a pisiograpiko a mangikabil iti akin-abagatan a patinggana iti Ismo ti Tehuantepec, Mehiko, a ti Sentral nga Amerika ket gumay-at nga agpaabagatan a daya idiay Abagatan nga Amerika iti daytoy a puntos.[15] Thi is-isla ti Karibe, wenno dagiti Laud nga India, ket naikeddeng dagitoy a paset ti Amianan nga Amerika.[1]
Sakbay a naipangato ti ismo ti Sentral nga Ameriaka, ti rehion ket adda idi iti sirok ti danum. Dagiti isla ti Laud nga India ket mangmarka ti dati a limned a rangtay ti daga, a nangisilpo idi ti Aamianan nga Amerika ken Abagatan nga Amerika babaen tattan ti Florida ken Venezuela. Ti aplaya ti kontinente ket atiddog ken saan a kadawyan. Ti Golpo ti Mehiko ket isu ti kadakkelan a bagi ti danum a manglennek ti kontine, ken sarunuen daytoy babaen ti Luek Hudson. Dagiti dadduma pay ket mairaman ti Golpo ti San Lorenso ken ti Golpo ti California.
Adda dagiti nadumaduma nga isla iti aplaya ti kontinente, kangrunaan ti Purpuro Artiko, tiBahamas, Turks ken Caicos, ti Kalatakan ken Basbassit nga Antila, ti Is-isla Aleutiano ti dadduma ket adda iti maitutop nga Akindaya a Hemisperio), ti [Purpuro [Alejandro], dagiti adu a rinibu nga isla iti Aplaya ti British Columbia, ken ti Newfoundland. Greenland, ti bukod nga agturturay a Danes nga isla, ken ti kadakkelan iti lubong, ket adda iti isu met laeng a tektoniko a plata (ti Plata ti Amianan nga Amerika) ken heograpiko a paset ti Amianan nga Amerika. Iti heoliko a kapanunotan, ti Bermuda ket saan apaset ti Kaamerikaan, ngem ti maysa nga oseaniko nga isla a naporma idi iti ukap ti Pantok ti Tengnga nga Atlantiko iti napalabas a 100 riwriw a tawtawen. Ti kaasitgan a masa ti daga iti daytoy ket ti Cape Hatteras, North Carolina. Nupay kasta, Ti Bermuda ket masansan a naipagpagarup a kas paset ti Amianan nga Amerika, a napangpangruna iti gapu ti pakasaritaanna, dagiti pannakaikapet iti politika ken kultura iti Virginia ken dagiti sabali a parte ti kontinente.
Ti kaaduan ti Amianan nga Amerika ket adda iti Plata ti Amianan nga Amerika. Dagiti parte ti akinlaud a Mehiko, a mairaman ti Baja California, ken ti California, ken mairaman dagiti siudad ti San Diego, Los Angeles ken ti parte ti San Francisco, ket mabirukan iti akindaya nga igid ti Palata ti Pasipiko, a dagiti dua a plata ket agsabatda iti igid ti Tukki ti San Andreas. Ti akin-abagatan unay a paset ti kontinente ken ti kaaduan dagiti WLaud nga India ket mabirukan idiay Plata ti Karibe, bayat a dagiti plata ti Juan de Fuca ken Cocos ket beddenganna ti Plata ti Amianan nga Amerika iti akinlaud a pronterana.
Ti kontinente ket mabaln a mabingbingay kadagiti uppat a nalatak a rehion (ti tunggal maysa ket aglaon kadagiti adu a subrehion): ti Nalatak a Tantanap a gumay-at manipud ti Golpo ti Mehiko aginggana ti Artiko ti Kanada; ti heolohiko nga ubing, kabambantayan ti laud, a mairaman ti Nabato a Banbantay, ti Nalatak a Labneng, California ken Alaska; ti napangato ngem relatibo a dalumpinas a banak ti Kalasag ti Kanada iti amianan a daya; ken ti naindumadumaan nga akindaya a rehion, a mangiraman ti Banbantay Apalaches, ti tanap ti aplaya iti igid ti taaw Atlantiko, ken ti peninsula ti Florida. Ti Mehiko, kadagiti atiddog a banakna ken dagiti kordiliera, ket kaaduan a maikabil iti akinlaud a rehion, urayno ti akindaya a tanap ti aplaya ket saan a gumay-at iti abagatan ti Golpo.
Dagiti akinlaud a bantay ket nagudua iti tengnga iti nangruna kabambanatayan ti Rockies ken ti kabambantayan ti aplaya idiay California, Oregon, Washington, ken ti Britaniko a Columbia, a ti Nalatak a Labneng—ti ab-ababa a lugar nga aglaon kadagiti basbassit a kabambantayan ken dagiti ababa a desierto iti baetanda. Ti kangatuan a pantok ket ti Denali idiay Alaska.
Inbagbaga ti United States Geographical Survey (USGS) a ti heograpiko a sentro ti Amianan nga Amerika ket "6 milmilia iti laud ti Balta, Kondado Pierce , North Dakota" iti agarup a 48°10′N 100°10′W / 48.167°N 100.167°W, aproksimado a 24 kilometro (15 mi) manipud idiay Rugby, North Dakota. Ti USGS ket adu pay a nangibagbaga a "Awan ti namarkaan wenno namonumentuan a puntos ti nabangon babaen ti ania man nga ahensia ti gobierno a kas ti heograpiko a sentro kadagiti ania man a 50 nga Es-estado, ti nangruna a daga ti Estados Unidos, wenno ti kontinente ti Amianan nga Amerika." Nupay kasta, adda maysa a 4.6-metro (15 ft) nga obelisko ti bato idiay Rugby a mangtunton a mangmarka ti sentro.
Pagpagilian, terteritorio, ken dagiti agkamkammatalek[urnosen | urnosen ti taudan]
Dita baba ket ti tabla dagiti pagilian ken dagiti teritorio ti Amianan nga Amerika a nabingbingay kadagiti tallo a batayan a rehion.[16][17][18]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Daytoy a pigura ti densidad ti Amianan nga Amerika ket naibatay iti dagup a kalawa ti daga iti 23,090,542 km2 laeng, ad-adu bassit ngem iti dagup a naitiptipon a kalawa ti daga ken danum iti 24,709,000 km2.
- ^ Daytoy a panagipalawag ti Amianan nga Amerika ket mangiraman laeng dagiti uppat nga akin-amianan unay a teritorial nga entidad ti Kanada, ti Estados Unidos, Greenland, Mehiko, ket dagiti asideg nga isla ti Bermuda – iti aplaya ken daya ti Cape Hatteras, North Carolina – ken Saint Pierre and Miquelon – iti aplaya ken abagatan ti Newfoundland and Labrador. Mairaman dagiti reperensia ti[16][17][18]
- ^ Mairaman ti estado ti Hawaii, nga adayo manipud ti masa ti daga ti Amianan nga Amerika idiay Taaw Pasipiko ken isu a kadawyan a mainaig kadagiti sabali a teritorio ti Oceania.
- ^ Gapu ta ti Purpuro Lucayan ket mabirukan idiay Taaw Atlantiko imbes nga idiay Baybay Karibe, ti Bahamas ket paset ti Laud nga India ngem dagitoy ket saan a teknikal a paset ti Karibe, urayno ti Nagkaykaysa a Pagpagilian ket ingrupona ida iti Karibe.
- ^ Gapu ti agdama nga aktibidad iti Bulkan Turturod Soufriere a a nagrugi idi Hulio 1995, kaaduan idi a nadadael ti Plymouth ken dagiti opisina ti gobierno ketnaiyalis idiay Brades. Ti Plymouth ket agtultuloy nga isu ti de jure a kapitolio.
- ^ a b Depende kadagiti panangipalawag, ti Aruba, Bonaire, Curaçao, Panama, ken Trinidad ken Tobago ket adaan iti teritorio idiay iti wenno dagiti dua Amianan ken Abagatan nga Amerika.
- ^ Gapu ta ti Purpuro Lucayan ket mabirukan idiay Taaw Atlantiko imbes nga idiay Baybay Karibe, ti Is-isla ti Turks ken Caicos ket paset ti Laud nga India ngem saan dagitoy a teknikal a paset ti Karibe, urayno ti Nagkaykaysa a Pagpagilian ketigrupona idia iti Karibe.
- ^ Ti Panama ket kadawyan a naikeddeng a pagilian ti Amianan nga Amerika, urayno adda met dagiti turay a mangbingay daytoy idiay Kanal Panama. Dagiti pigura a nailista ditoy ket para iti intero a pagilian.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b "North America". Encyclopædia Britannica. Naala idi 2014-02-03.
- ^ "North America Land Forms and Statistics". World Atlas.com. Naala idi 16 Hunio 2013.
- ^ "North America Fast Facts". World Atlas.com. Naala idi 16 Hunio 2013.
- ^ "Amerigo Vespucci". Encyclopædia Britannica. Naala idi 7 Hulio 2011.
- ^ Herbermann, Charles George, ed. (1907). The Cosmographiæ Introductio of Martin Waldseemüller in Facsimile. Translated by Edward Burke and Mario E. Cosenza, introduction by Joseph Fischer and Franz von Wieser. New York: The United States Catholic Historical Society. p. 9. "Latin: "Quarta pars per Americum Vesputium (ut in sequentibus audietur) inventa est, quam non video, cur quis jure vetet, ab Americo inventore sagacis ingenii viro Amerigen quasi Americi terram sive Americam dicendam, cum et Europa et Asia a mulieribus sua sortita sint nomina.""
- ^ a b Jonathan Cohen. "The Naming of America: Fragments We've Shored Against Ourselves". Naala idi 2014-02-03.
- ^ Lloyd, John; Mitchinson, John (2006). The Book of General Ignorance. Harmony Books. p. 95. ISBN 978-0-307-39491-0. "New countries or continents were never named after a person's first name, but always after the second..."
- ^ "The Olympic symbols" (PDF). Lausanne: Olympic Museum and Studies Centre: International Olympic Committee. 2002. Naidulin manipud ti kasisigud idi 7 Marso 2008. Dagiti lima a singsing ti wagayway ti Olimpiada ket mangirepresenta kadagiti lima a natataengan, nakibingbinglay a kontinente (Aprika, Amerika, Asia, Europa, ken Oceania).
- ^ "Continente". Océano Uno, Diccionario Enciclopédico y Atlas Mundial. pp. 392, 1730. ISBN 84-494-0188-7.
- ^ Los Cinco Continentes (The Five Continents). Planeta-De Agostini Editions. 1997. ISBN 84-395-6054-0.
- ^ "Encarta, "Norteamérica"" (iti Espaniol). Naidulin manipud ti kasisigud idi 31 Oktubre 2009.
- ^ "Americas". Standard Country and Area Codes Classifications (M49). United Nations Statistics Division. Naala idi 2014-02-03.
- ^ "North America". Atlas of Canada. Naidulin manipud ti kasisigud idi 2006-10-21.
- ^ "North America Atlas". National Geographic.
- ^ "Central America". Encyclopædia Britannica. Naala idi 28 Hunio 2011.
- ^ a b "SPP Background". CommerceConnect.gov. Security and Prosperity Partnership Of North America. Naidulin manipud ti kasisigud idi 18 Hunio 2008. Naala idi 14 Nobiembre 2010.
- ^ a b "Ecoregions of North America". United States Environmental Protection Agency. Naala idi 30 Mayo 2011.
- ^ a b "What's the difference between North, Latin, Central, Middle, South, Spanish and Anglo America?". About.com.
- ^ Malaksig no sabali ti naibaga, dagiti pigura ti kalawa ti daga ket naala manipud ti Demographic Yearbook—Table 3: Population by sex, rate of population increase, surface area and density. United Nations Statistics Division. 2008. Naala idi 14 Oktubre 2010.
- ^ Malaksig no sabali ti naibaga, dagiti karkulo ti populasion ket naala manipud ti Department of Economic and Social Affairs Population Division (2009). "World Population Prospects, Table A.1" (PDF). 2008 revision. United Nations. Naala idi 12 Marso 2009.
- ^ a b c d e Dagiti karkulo ti populasion ket naala manipud ti Central Bureau of Statistics Netherlands Antilles. "Statistical information: Population". Government of the Netherlands Antilles. Naidulin manipud ti kasisigud idi 1 Mayo 2010. Naala idi 14 Oktubre 2010.
- ^ "Insee – Populations légales 2008 – 971-Guadeloupe" (iti Pranses). Insee.fr. Naala idi 31 Oktubre 2011.
- ^ "Insee – Populations légales 2008 – 972-Martinique" (iti Pranses). Insee.fr. Naala idi 31 Oktubre 2011.
- ^ a b c Dagiti pigura ti kalawa ti daga ket naala manipud ti "The World Factbook: 2010 edition". Government of the United States, Central Intelligence Agency. Naala idi 14 Oktubre 2010.
- ^ a b c Dagitoy a karkulo ti populasion ket para iti 2010, ken naala manipud ti "The World Factbook: 2010 edition". Government of the United States, Central Intelligence Agency. Naala idi 14 Oktubre 2010.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Amianan nga Amerika idiay Wikimedia Commons

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pola, Oriental Mindoro
Ti Pola ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Oriental Mindoro iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Pola ket nabingbingay kadagiti 23 a barbaranggay.[2]
- Bacauan
- Bacungan
- Batuhan
- Bayanan
- Biga
- Buhay Na Tubig
- Calubasanhon
- Calima
- Casiligan
- Malibago
- Maluanluan
- Matulatula
- Pahilahan
- Panikihan
- Zone I (Pob.)
- Zone II (Pob.)
- Pula
- Puting Cacao
- Tagbakin
- Tagumpay
- Tiguihan
- Campamento
- Misong
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Oriental Mindoro". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 24 Septiembre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Mimaropa (Ingles) naala idi 30 Enero 2013
- ^ "Probinsia ti Oriental Mindoro". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 24 Septiembre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Nalatak a Dandanaw
Ti Nalatak a Dandanaw, sagpaminsan a naipalpalawag a kas ti Laurentiano a Nalatak a Dandanaw, ket umnong dagiti danaw ti nasadiwa a danum a mabirukan idiay amianan a daya ti Amianan nga Amerika, idiay pagbeddengan ti Kanada–Estados Unidos, a maikapet idiay Taaw Atlantiko babaen ti San Lorenzo a Dalan ti Baybay ken ti Dalan a Danum ti Nalatak a Dandanaw. Daytoy ket buklen dagiti Danaw ti Superior, Michigan, Huron, Erie, ken Ontario, dagitoy ket mangporma ti kadakkelan a grupo ti danaw ti nasadiwa a danum iti lubong,nga aglaon ti 21% ti rabaw ti nasadiawa a danum iti lubong.[1][2][3] Ti dagup ti rabaw ket 94,250 kuadrado milia (244,106 km2), ken ti dagup ti tomo a (narukod ti ababa a petsa ti danum) ket 5,439 kubiko milia (22,671 km3).[4] Dagiti danaw ket sagpaminsada pay a tinawtawagan a kas ti Amianan nga Aplaya wenno "Maikatlo nga Aplayat" babaen dagiti umili ti Estados Unidos.
Dagiti danaw ket ket nangruna a taudan ti panagtagtagilako babaen ti daytoy a lugar, ken dagitoy ket pagtaengan dagiti adu a bilang ti akuatiko a sebbanganan. Adu kadagiti makadadael a sebbangan ti maipayammo gapu ti panagtagtagilako iti daytoy a lugar, ken adda dagiti makadangran ti biodebersidad ti daytoy a lugar.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Paammo
- ^ "Great Lakes – U.S. EPA". Epa.gov. 2006-06-28. Naala idi 2011-02-19.
- ^ "LUHNA Kapitulo 6: Naipakasaritaan a Abbong ti daga a Panagbalbaliw idiay Rehion ti Nalatak a Dandanaw". Biology.usgs.gov. 2003-11-20. Naala idi 2011-02-19.
- ^ Ghassemi, Fereidoun (2007). Inter-basin water transfer. Cambridge, Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. ISBN 0-521-86969-2.
- ^ "Nalatak a Dandanaw: Kangrunaan a Pakaammo: Dagiti maipapan ti Bagi a Kinapudno". Ahensia ti Panagsalaknib ti Enbironmento ti Estados Unidos (EPA). Mayo 25, 2011. Naala idi Nobiembre 9, 2011.
- Adu pay a mabasbasa
- Grady, Wayne; Littel, Bruce M.; Damstra, Emily S. (2007). Ti Nalatak a Dandanaw: ti masna a pakasaritaan ti agbalbaliw a rehion. Pundasion ti David Suzuki. ISBN 978-1-55365-197-0.
- Anin, Peter. (2006) Dagiti Gubat ti danum ti Nalatak a Dandanaw Island Press ISBN 1-55963-087-6
- Beltran, R. et al. Ti Nalatak a Dandanaw: Ti Enbironmental nga Atlas ken Libro a Rekurso. (Ahensia ti Panagsalaknib ti Enbironmento ti Estados Unidos ken Gobierno ti Kanada, 1995, ISBN 0-662-23441-3).
- Coon, W.F. ken R.A. Sheets. Karkulo ti Danum ti Uneg ti Daga aNaipenpen idiay Labneng ti Nalatak a Dandanaw [Reporta ti Sientipiko a Panagsuksukimat 2006-5180]. Departamento ti Kaunegan, Heolohiko a Pangsuksukimat E.U., 2006.
- Tanner, Helen Hornbeck (1987). Atlas ti Nalatak a Dandanaw Indiano aPakasaritaan. Unibersidad ti Oklahoma a Pagmalditan. ISBN 978-0-8061-2056-0.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Nalatak a Dandanaw idiay Wikimedia Commons
- Opisial - website ti Enbironmeno ti Kanada: Nalatak a Dandanaw
- E.U. Dept. ti Komersio – NOAA – Laboratorio ti Enbironmental a Panagsuksukimat ti Nalatak a Dandanaw
- Opisial - Ahensia ti Panagsalaknib ti Enbironmento ti Estados Unidos sapot a pagsaadan: Nalatak a Dandanaw


text:
Plantilia:Dagiti Presidente iti Pilipinas
Daytoy a plantilia ket maus-usar kadagiti sakaanan dagiti aritikulo a maipanggep kadagiti Presidente ti Pilipinas.
Panagusar[urnosen | urnosen ti taudan]
Ikabil ti {{Dagiti Presidente iti Pilipinas}} iti baba ti artikulo.
- Kasano ti panagtaripato ti pannakaiparang daytoy a plantilia
- Usaren ti
{{Dagiti Presidente iti Pilipinas |state=collapsed}}tapno maipakita daytoy a plantilia iti kasasaad a (nailemmeng) narebba.
- Usaren ti
{{Dagiti Presidente iti Pilipinas |state=expanded}}tapno maipakita daytoy a plantilia iti kasasaad a (napno a makita) naipadakkel.
- Usaren ti
{{Dagiti Presidente iti Pilipinas |state=autocollapse}}tapno maipakita daytoy a plantilia iti kasasaad a (nailemmeng) narebba no laeng adda ti sabali a plantilia nga isu met laeng a kita iti panid.
- No naiyasentar iti sabali (kitaen ti parametro a state iti kaunegan ti kodigo ti plantilia), ti autocollapse ket isu ti kasisigud a kasasaad.


text:
Listaan dagiti kadakkelan a siudad iti Estados Unidos
Daytoy ket listaan dagiti lima a kadakkelan a siudad ti estado iti Estados Unidos babaen ti kaaudu ti umili iti senso iti 2010. Dagiti kapitolio ti estado ke naitudo iti in nakairig letra. Dagiti sabali ngem ti Hawaii, ti sensu ti naibaga a lugar ket saan a naikabil.
Paammo 1: Ti laeng naikappon a lugar idiay Hawaii ket ti siudad ken probinsia ti Honolulu. Ti maysa a paset, ti distrito ti Honolulu, ket makunkuna a siudad para iti panagusar nga estadistika, uray no awanan ti gobierno a sumina iti siudad ken probinsia a sibubukel. Ti Opisina ti Senso ti Estados Unidos naipalpalawag na a ti Honolulu ket naibaga a senso ti lugar a mairaman ti distrito ti Honolulu. Kasta met ti Hawaii, ti kadakkelan a senso ti lugar ket nairanggo.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Alabama – Place. GCT-PH1. Population, Housing Units, Area, and Density: 2000. U.S. Census Bureau. Naala idi 2008-09-28.[natay a silpo]
- ^ "Estimates 2006 Alaska city total population". United States Census Bureau, United States Department of Commerce.
- ^ "Annual Estimates of the Population for Incorporated Places in Arizona". United States Census Bureau. 2007-06-28. Naala idi 2008-06-06.


text:
Wikipedia:VisualEditor/Dagiti apat ti teklado
- VisualEditor
- Pagibagaan a panid (Ilokano)
- Pagibagaan a panid (Ingles) - idiay MediaWiki
- Apay a maararamid daytoy?
- Dokumentasion:
- Masansan a salsaludsod (Ingles) - idiay MediaWiki
- Panagrang-ay:
- Dagti linawas ken binulan a reporta ti kasasaad (Ingles) - idiay MediaWiki
- WMF Roadmap (Ingles) - idiay MediaWiki
- Inheniera a gangandat ti WMF, 2013-2014 (Ingles) - idiay MediaWiki
- Alagaden ti agar-aramat / Panag-usar
- Dagiti apat ti teklado
- TemplateData
- Pagsursuruan ti TemplateData
- Sentral a Pagipatarusan - idiay MediaWiki
- Kangrunaan a panid ti panagsukisok (Ingles) - idiay Meta
- Dagiti inoras nga inurnos, VisualEditor vs. wikitext
babaen ti tipo ti agar-aramat, a kas % kadagiti amin nga inurnos
- Dagiti inoras nga inurnos, VisualEditor vs. wikitext
babaen ti tipo ti agar-aramat, a kas % kadagiti amin a inurnos babaen ti tipo ti agar-aramat
- Dagiti inoras nga inurnos, VisualEditor vs. wikitext
a kas % kadagiti amin nga inurnos
- Dagiti inoras nga inurnos, VisualEditor vs. wikitext
patingga a bilang dagiti inurnos
- Dagiti inoras nga inurnos, VisualEditor vs. wikitext
patingga a bilang dagiti inurnos, babaen ti tipo ti agar-aramat
- Dagiti inaldaw a nga agur-urnos babaen ti UI
babaen ti tipo ti agar-aramat
- Dagiti inoras a naipasubli a pabagbalbaliw
babaen ti tipo ti panangisubli
-
(amin a pagkitaan
- Pagipadasan ti kinaudi a bersion ti VisualEditor - idiay MediaWiki
- Bugzilla
Daytoy a panid ket ipakitana dagiti nadumaduma a panagbilin ti bao (mouse) ken teklado (keyboard) a masuportaran babaen ti VisualEditor. No adda dagiti mapanonotyo para kadagiti baro a naserbi a panagbilin, wenno makakita kadagiti problema kadagiti adda, pangngaasi nga ipakaammo kaniami idiay pagibagaan a panid.


text:
Katy Perry
Ni Katheryn Elizabeth Hudson[1] (naipasngay Oktubre 25, 1984), naarartap a maammuan ti nagan na iti entablado a Katy Perry, ket maysa nga Amerikana a kumakanta, manursurat ti kanta ken aktres. Naipasngay idiay Santa Barbara, California, ken dimmakkel a kas maysa a Kristiano babaen dagiti pastor a nagannak, ni Perry ket dimmakkel a dumdumngeg iti ebanghelio a musika laeng ken nagkankanta idiay simbbaan na idi ubing. Kalpasan a nakaala ti GED idi uumuna a tawen na iti nangato a panagadal, nagsurot isuna ti bukod na a karrer, ken kas ni Katy Hudson inpablaak na ti nainaganan kaniana nga ebanghelio a plaka idi 2001, nga daytoy ket saan a nagballigi. Nagaramid idi isuna ti maysa a plaka a nairaman ti with produksion a kappon a Ti Matrix, ken nagaramid pay isuna ti plaka na nga agmaymaysa ngen daytoy ket saan met a naipablaak. Kalpasan ti panagpirma na idiay Capitol Music Group idi 2007, ti maikapat a plaka na iti pito nga tawen, inampon na ti entablado a nagan na a kas Katy Perry.
Dagiti ladawan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Russel Brand nagintar par ti diborsio, TMZ.com, Disiembre 30, 2011.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Katy Perry idiay Wikimedia Commons
- Katy Perry


text:
Basilisa, Is-isla ti Dinagat
Ti Basilisa ket maysa nga maika-4 a klase nga ili ti probinsia ti Is-isla ti Dinagat ti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Basilisa ket nabingbingay kadagiti 27 barbaranggay.[2]
- Benglen
- Catadman (Kapakyan)
- Columbus
- Coring
- Cortes
- Diegas
- Doña Helene
- Edera
- Ferdinand
- Geotina
- Imee (Bactasan)
- Melgar
- Montag
- Navarro
- New Nazareth
- Poblacion
- Puerto Princesa
- Rita Glenda
- Roma
- Roxas
- Santa Monica
- Santo Niño
- Sering
- Sombrado
- Tag-abaca
- Villa Ecleo
- Villa Pantinople
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Is-isla ti Dinagat". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 8 Hulio 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Caraga (Ingles) naala idi 24 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti Is-isla ti Dinagat". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 8 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Alis
Ti alis wenno panagregreg ti sikog ket isu ti panangipatingga iti sikog babaen ti panagikkat manipud ti aanakan iti maysa a feto wenno para sakbay ti posibilidad a panagbiag. Ti maysa nga alis ket mabalin a maidagdagus a rumsua, nga iti daytoy a kaso ket tinawtawagan iti pannakaalis, wenno mabalin a maigagara durugan. Ti termino nga alis ket sapasap a mangibagbaga ti naidurugan nga alis iti panagsikog ti maysa a tao.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Alis idiay Wikimedia Commons
- Dagiti annuroten ti alis: Ti Sangalubongan aPanagrepaso, inpablaak babaen ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Bagio
Ti bagio (Proto-Hermaniko *sturmaz "daranudor, riruk") ket ti aniaman a nadisturbo a kasasaad ti astronomiko a bagi ti tangatang, a naipangpangruna a mangbaliw ti rabawna, ken napigsa amangibagbaga ti nakaro a tiempo. Daytoy ket mabalin a mamarkaan ti napigsa nga angin, uraro, gurruod ken/wenno kimat (ti maysa a bagio ti gurruod), ti napigsa a tudo (bagio ti niebe, bagio ti tudo), ti napigsa a agyelo a tudo (bagio ti yelo), dagiti napigsa nga angin (tropikal nga alipugpog, bagio ti angin) wenno angin nga agaw-awit kadagiti sustansia babaen ti tangatang (a kas ti maysa a bagio ti tapok|, napigsa a bagio ti niebe, bagio ti darat, kdpy.). Dagiti bagio ket kadawyan a pangiturongan dagiti negatibo nga impakto kadagiti biag ken tagikua, a kas ti panagato a bagio, napigsa a tudo wenno niebe (a punganayan ti panaglayus wenno di mapasaan a kalsada), kimat, dagiti naatap nga uram, ken ti agpakatakder a puted nga angin; nupay kasta, dagiti sisitema nga adda dagiti napigsa a tudo ket makatulong kadagiti igaaw kadagiti paglabsanda a luglugar.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Bagio idiay Wikimedia Commons


text:
Makati
Ti Ciudad ti Makati ket maysa kadagiti kaimportantean a ciudad iti Filipinas iti pakaseknan a financia ken comercio. Masarakan iti daya ti Manila, ti Makati ket maysa kadagiti ciudad ken il-ili a mangbukel iti Nailian a Capitolio a Rehion wenno National Capital Region (NCR). Am-ammo ti Makati kas "Finansial a Capitolio ti Filipinas" maigapu iti kaadda iti ciudad dagiti ofisina ken kuartel ti adu a dadakkel a compania ken negosio iti pagilian. Iti met laeng Makati ti yan ti mabigbig a Makati Business Club ken ti Philippine Stock Exchange. Ti Ayala Avenue, a nanglasat iti katengngaan ti Central a Distrito ti Negosio iti Makati, ket maaw-awagan pay iti Wall Street ti Filipinas.
Naggapu ti "Makati" iti Tagalog a balikas a kati, a kayatna a sawen ket atab. Mainaig daytoy iti panagngato ken panagbaba ti atab iti Karayan Pasig iti umamianan a beddeng ti ciudad.
Adda ti Makati iti ikub ti quadrangle ti 12′011″ °north and 14′331″ °E iti mismo a tengnga ti Metro Manila. Kabeddengna iti amianan ti Karayan Pasig iti las-ud ket ti Ciudad ti Mandaluyong , iti amianan-a-daya ti Ciudad ti Pasig, iti abagatan-a-daya ti ili ti Pateros ken ti Ciudad ti Taguig, iti amianan-a-laud ti Ciudad ti Manila, ken iti abagatan-a-laud ti Ciudad ti Pasay.
Iti katengngaan ti ciudad ket ti Central a Distrito ti Negosio wenno Central Business District (CBD) a nakabangonan dagiti dadakkel ken natatayag a pasdek ti ofisina ken kuartel dagiti dadakkel a compania a nasional ken internasional.
Dua kadagiti kangrunaan a kalsada iti Metro Manila ti lumasat iti Makati: ti Epifanio De los Santos Avenue (EDSA) a lumabas iti abagatan-a-daya a paset ti makati ken mangisilpo iti ciudad kadagiti ciudad ti Mandaluyong ken Pasay; ken ti South Luzon Expressway (SLEX) a lumasat iti akin-laud a paset ti makati ken mangisilpo iti ciudad iti Manila iti amianan ken iti akin-abagatan a Metro Manila
Dadduma pay a kangrunaan a kalkalsada iti Makati ket ti Buendia Avenue a maaw-awagan pay iti Senador Gil Puyat Avenue, a mamagkamang iti EDSA ken SLEX iti amianan; ti Ayala Avenue a maysa nga importante a kalsada a lumasat iti Central Business District; ken ti Makati Avenue a mamagkamang iti Ayala Avenue ken Buendia Avenue.
Adu kadagiti kababaknangan a familia iti Filipinas ket agnanaed kadagiti exclusibo a naedan a lugar iti Makati kas iti Parke ti Forbes, Dasmariñas Village, Urdaneta Village, San Antonio Village, San Lorenzo Village, Bel-Air, ken Magallanes Village; ti dadduma ket agnanaed kadagiti condominium ken apartment iti Central Business District, iti Salcedo Village ken Legaspi Village.
Dagiti met kaaduanna a marigrigat a lumugar iti ciudad ket agnanaedda kadagiti ig-igid ti ciudad, nangruna kadagiti akindaya a paspaset ti ciudad kas iti Rizal, East kend West Rembo, Pembo, Comembo, Cembo, South Cembo, ken Pitogo.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Nagennegenned ti Ciudad ti Makati iti 33 a barbaranggay a nagrupo met iti dua a congresional a distrito (Umuna a Distrito ken Maika-2 a Distrito).


text:
Cagdianao, Is-isla ti Dinagat
Ti Cagdianao ket maysa nga maika-3 a klase nga ili ti probinsia ti Is-isla ti Dinagat ti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Cagdianao ket nabingbingay kadagiti 14 barbaranggay.[2]
- Boa
- Cabunga-an
- Del Pilar
- Laguna
- Legaspi
- Ma-atas
- Mabini (Borja)
- Nueva Estrella
- Poblacion
- R. Ecleo, Sr.
- San Jose
- Santa Rita
- Tigbao
- Valencia
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Is-isla ti Dinagat". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 8 Hulio 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Caraga (Ingles) naala idi 24 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti Is-isla ti Dinagat". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 8 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Daytoy nga artikulo ket maipanggep ti abesedario nga inusar idi a panagsurat iti Latin. Para iti moderno nga abesedario a naibatay manipud iti daytoy, kitaen ti Latin a sinuratan
.
Ti klasika a Latin nga Abesedario wenno Romano nga abesedario ket rimmang-ay manipud ti lumaud a kita iti Griego nga abesedario a tinawtawagan ti Cumae nga abesedario, a naampon ken nabaliwan babaen dagiti Etrusko a nagturay iti nasapa a Roma. Ti Etrusko nga abesedario ket inampon met idi ken pinasayaat babaen dagiti taga-ugma a Roma tapno agsuratda iti pagsasao a Latin.


text:
Papa Leon I
Ni Santo Papa Leon I, naamammuan pay a kas ni Leon ti Natan-ok (c. 391 or 400 – 10 Nobiembre 461) ket isu idi ti Obispo ti Roma manipud idi 29 Septiembre 440 aginggana idi pimmusay idi 10 Nobiembre 461.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Louise Ropes Loomis, Ti Libro dagiti Papa (Liber Pontificalis). Merchantville, NJ: Evolution Publishing. ISBN 1-889758-86-8 (Naiprenta manen idi 1916 nga edision. Inggles a pannkaipatarus nga adda dagiti eskolar a pakaammo, ken panangiladawan).
- T. Jalland, Ti Biag ken Panpanawen ni Santo Papa Leon ti Natan-ok, (Londres, 1941).
- "Pope St. Leo I (the Great". Ensiklopedia Katoliko. New York: Robert Appleton Company. 1913.
- Ti Tome ni Papa Leon ccel.org
- Dagiti Nasapa a Testo ti Simbaan Ti Tome ni Leon iti Griego Latin nga adda dagiti Inggles a pannakaipatarus.
- Santo Papa Leon ti Natan-ok ti Papa ti Roma
- Opera Omnia babaen ti Migne Patrologia Latina nga adda dagiti analitiko a pagsurotan
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Leon I idiay Wikimedia Commons
- "Santo Papa Leon ti Natan-ok, Papa", Dagiti Biag ti Santo ni Butler
- Santo Leon ti Roma (18 Pebrero)
- Dagiti Nasapa nga Ama ti Simbaan: Leon ti Natan-ok


text:
Pampanga
Ti Pampanga ket maysa a probinsia iti Pilipinas a masarakan idiay rehion ti Tengnga a Luzon iti Luzon. Ti kapitoliona ket ti Siudad ti San Fernando. Kabeddengna dagiti probinsia ti Bataan ken Zambales iti laud, Tarlac ken Nueva Ecija iti amianan, ken ti Bulacan iti abagatan-a-daya.
Dagiti linaon
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Addaan ti Pampanga iti 19 nga ili ken 3 a siudad.
Dagiti siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Luzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012


text:
Papa Alejandro VI
Ni Papa Alejandro VI (Katalan: Alexandre VI, Espaniol: Alejandro VI, wenno Alexander Sextus), naipasngay a kas ni Roderic Llançol i de Borja (Kastiliano nga Espaniol: Rodrigo Lanzol; 1 Enero 1431, Xàtiva, Pagarian ti Valencia – 18 Agosto 1503, Roma, Dagiti Estado ti Papa) ket isu ti Papa (Obispo ti Roma) manipud idi 1492 agingganan idi pimmusay idi 1503. Isu ket maysa kadagiti kontrobersial a papap ti Renasiminento, ken ti na-Italiano nga apelyidona a Borgia ket nagbalin a balikas ti libertinismo ken nepotismo, a dagitoy ket tradision a naikeddeng ti kina-papana. Nupay kasta, ti kinadayawna ket kaaduan a naal-ala manipud kadagiti kabusorna, dagiti Italiano a prelado ken dagiti baron nga isu ti nagpasardeng kadagiti bilegda. Dua kadagiti simmaruno kenni Alejandro, Sixto V ken Urbano VIII, ket nangipalplawag kaniana a kas maysa kadagiti kalaingan a papa manipud kenni Santo Pedro.[2] Ti kadayawna ket naibatay ti kalaingna a kas maysa a diplomatiko, politiko ken sibil nga administrador ngem kas maysa a pastor, urayno isu ket saan met a nalalaing ngem dagiti renasimineto a pontipikado.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Papa Alejandro VI" iti 1913 Katolikonga Ensiklopedia.
- ^ Mallett, M. The Borgias (1969) Granada edision. 1981. p9
- ^ Mallett passim.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Alejandro VI idiay Wikimedia Commons


text:
Prepektura ti Akita
Ti Prepektura ti Akita (秋田県 Akita-ken?) ket maysa a prepektura iti Hapón a mabirukan idiay Rehion ti Tōhoku iti Akin-amianan a Honshu, ti kangrunaan nga isla iti Hapón.[2] Ti kapitoliona ket ti siudad iti Akita.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Nailian a Senso 2010 Dagiti Immuna a Resulta
- ^ Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Dagiti probinsia ken prepektura" iti Ensiklopedia ti Hapón, p. 780 idiay Liblibro ti Google; "Tōhoku" iti p. 970 idiay Liblibro ti Google.
- ^ Nussbaum, "Akita" iti p. 20 idiay Liblibro ti Google.


text:
Pagsasao a Hapon
Ti Hapon (日本語 Nihongo?, [nihoŋɡo] ( denggen)) ket maysa a pagsasao a naisasao ti sumurok a 130 riwriw[3] a tattao idiay Hapón ken dagiti imigrante a komunidad iti Hapon. Maysa a kameng daytoy ti Haponiko (wenno Hapón-Ryukyuan) a pamilia ti pagsasao, nga adu dagiti naitukon a mainaig kadagiti sabsabali a pagsasao, awan kadagitoy ti nakaala ti adua apanakaawat kadagiti lingguistika (kitaen ti Panakaidasig iti Haponiko).[4]
Ti Hapon ket maysa a aglonatibo a pagsasaso ken maysa a naorasan ti mora a pagsasao. Addan laeng daytoy ti bassit a panaguni, ken maysa a nagruna a resina a panagayug a sistema.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "CIA – The World Factbook – Field Listing :: Languages". Central Intelligence Agency. Naidulin manipud ti kasisigud idi Pebrero 17, 2010. Naala idi Pebrero 17, 2010.
- ^ Lewis, Paul M. (ed) (2009). "Dagiti pagsasao iti Palau". SIL Internasional. Naidulin manipud ti kasisigud idi Pebrero 17, 2010. Naala idi Pebrero 17, 2010.
- ^ "Japanese Language". MIT. Naala idi 2009-05-13.
- ^ Shibatani, Masayoshi. (1990). Ti pagsasao iti Hapón. Cambridge: Cambridge University Press. p 94.


text:
Daytoy nga artikulo ket maipanggep ti kapitolio ti Irlanda. Para iti dadduma pay a kaipapanan wenno panagusar, kitaen ti Dublin (panangilawlawag).
Ti Dublin (/ˈdʌblɨn/; lokal a kas /ˈdʊbᵊlən/; (|Irlandés:Baile Átha Cliath, a kaibuksilanna ket "ili dagiti aglaslasat ti karayan"), pannakabalikas [blʲaˈklʲiə] wenno Áth Cliath, [aː klʲiə], sagpamisan a Duibhlinn) ket isu ti kapitolio ket ti kaaduan ti populasion a siudad idiay Irlanda.[2][3] Ti Inggles a nagan para iti siudad ket naala manipud ti Irlades a nagan ti Dubhlinn, a ti kaibuksilanna ket "nangisit nga alog". Ti Dublin ket mabirukan idiay asideg ti pagtengngaan ti daya a pantar ti Irlanda, idiay sabangan ti Karayan Liffey ken ti tengnga ti Rehion ti Dublin.


text:
Dagiti lehislatibo a distrito iti La Union
Dagiti Lehislatibo a Distrito iti La Union, ket dagiti umuna ken maikadua a distrio, ket isu dagitoy ti pannakabagi iti Probinsia iti La Union iti Kamara dagiti Pannakabagi iti Pilipinas. Daytoy a probinsia ket nabingbinagy iti dua kongresional a distrito manipud idi 1907. Daytoy ket paset idi ti pannakabagi iti Rehion I manipud idi 1978 aginggana idi 1984, ken nagbutos ti dua a sapasap a pannakabagi idiay Kadawyan a Nailian a Kongreso Manipud idi 1984 aginggana idi 1986.
Dagiti linaon
Umuna a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Siudad: Siudad ti San Fernando
- Munisipalidad: Bacnotan, Balaoan, Bangar, Luna, San Juan, San Gabriel (naiyakar manipud iti Mountain Province 1920), Santol (naiyakar manipud iti Mountain Province 1920), Sudipen (naiyakar manipud iti Mountain Province 1920)
- Populasion (2007): 335,508
1907–1922[urnosen | urnosen ti taudan]
Maika-2 a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Munisipalidad: Agoo, Aringay, Bauang, Caba, Naguilian, Rosario, Santo Tomas, Tubao, Bagulin (naiyakar manipud ti Mountain Province 1920), Burgos (Disdis) (naiyakar manipud ti Mountain Province 1920), Pugo (naiyakar manipud ti Mountain Province 1920)
- Populasion (2007): 385,464
1907–1922[urnosen | urnosen ti taudan]
Sapasap (awanen)[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi iti Pilipinas


text:
Sugpon, Ilocos Sur
Ti Sugpon ket maysa a maikalima a klase nga ili iti probinsia ti Ilocos Sur iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Sugpon ket nabennebenneg iti 6 a barbaranggay.[2]
- Banga
- Caoayan
- Licungan (Cullang)
- Danac
- Pangotan
- Balbalayang (Pob.)
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Ilocos Sur". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 19 Septiembre 2013.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Ilocos (Ingles) naala idi 21 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti Ilocos Sur". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 26 Hunio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Peminismo
Ti peminismo ket maysa nga urnong dagiti tignay ken dagiti ideolohia a naigandat iti panangialpalawag, panangipatakder, ken panagikanawa ti kapadpada ti politikal, ekonomiko, ken dagiti sosial a karbengan para iti babbai. [1][2] Iti pay maipatinayon, ti pemenismo ket agsuksukimat a mangibangon dagiti agpapada nga oportunidad para iti babbi idi edukasion ken panagtrabaho. Ti maysa a pemenista ken "ti mangitaktakder wenno mangsupsuporta kadagiti karbengan ken ekualidad ti babbai".[3]
Ti peminista a teoria, a rimsua manipud kadagitoy a tignay ti pemenista, ket mangigandat ti pannakaawat ti kasasaad ti saan a panagpapada ti henero babaen ti panagsukisok kadagiti sosial a papel ti babbai ket dagiti nagbiagan a kasanayan; daytoy ket nakaparang-ay kadagiti teoria kadagiti nadumaduma a kita ti disiplina tapno makasungbat kadagiti banag a kas ti sosial a panagipatakder ti sekso ken henero.[4][5] ADda dagiti nasapsapa a porma ti peminismo idin ket nadildillaw para iti panagala kadagiti naadalan a perspektibo ti puraw laeng, ken tengnga a klase. Daytoy ket nagturongan ti panakapartuat ti etiko a naisangsangayan wenno adu a kulturista a porma ti peminismo.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Pemenismo – Ti Panangipalpalawag ken Adu pay manipud ti Nawaya Diksionario ti Merriam-Webster". merriam-webster.com. Naala idi 12 Hunio 2011.
- ^ "Panangipalpalawag ti pemenismo a pangnagan manipud tiOnline a Diksionario ti Cambridge: Nawaya nga Inggles a Diksionario ken Tesauro". dictionary.cambridge.org. Naala idi 12 Hunio 2011.
- ^ {{Cite book|title=Oxford English Dictionary|edition=online|publisher=Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan|month=Hunio|year=2012|accessdate=5 Hulio 2012}(Ti panangipalplawag ket pangnagan.)
- ^ Chodorow, Nancy (1989). Peminisno ken Sikoanalitiko a Teoria. New Haven, Conn.: Unibersidad ti Yale a Pagmalditan. ISBN 978-0-300-05116-2.
- ^ Gilligan, Carol (1977). "'Iti maya a Naigiddiatan a Timek: Dagiti Kapanunotan ti Babbai iti Bagi ken Moralidad'". Harvard Educational Review 47 (4): 481–517. Naala idi 8 Hunio 2008.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sasao a mainaig ti Peminismo idiay Wikiquote
Dagiti midia a mainaig ti Peminismo idiay Wikimedia Commons


text:
Dagiti Krusada
Dagiti Krusada ket dagidi serie dagiti relihioso nga ekspedisionario a gubat a binendisionan babaen ti Papa ken ti Katoliko a Simbaan, nga adda ti naisao a pagtungpalan iti panangisubli ti Kristiano a pagserkan kadagiti nasantuan a lugar idiay ken ti asideg ti Herusalem. Dagiti Krusada ket kasisigud a nairugi para itipanagsungbat manipud kadagit panagtawag babaen dagiti daulo ti Imperio a Bisantino para iti panagtulong a makilaban ti panakairaman a panagpadakkel idiay Anatolia babaen dagiti Muslim a Seljuk Turk a naglaped ti panagserrek dagiti Kristiano idiay Herusalem, ken daytoy pay ket nairissik babaen ti panakadadael kadagiti adu a sagrado a pagsaadan ti Kristiano ken ti panagirurumen dagiti Kristiano babaen ti Fatimid caliph Al-Hakim.[1] Dagiti krusada a binukel dagiti Romano a Katoliko manipud kadagiti amin a lumaud ti Europa, ken saanda idi a nagkaykaysa a nabilbilinan. Dagiti kangrunaan a serie dagiti Krusada, a kangrunaan para iti panasuppiat kadagiti Muslim idiay Levant, ket rimsua idi ti nagbaetan ti 1095 ken 1291. Dagiti historiador ket nagited kadagiti adu a bilang dagiti immuna a krusada. Kalpasan dagiti nasapa a panagbalballigi, dagiti naududi a kusada ket napayda ken dagiti krusada ket naabakda ket napilitda a napasubli kadagiti naggapuanda..
Dagiti ginasut a ribo a soldado ket nagbalinda kadagiti Krusada babaen ti panagsapata;[2] ti Papa ket nangited kaniada ti plenario a panuynuy.[3] Ti kayariganda ket ti krus — ti termino a "krusada" ket naala manipud ti termino a Pranses para iti panagala ti krus.Adu kadagitoy ket nanipud idiay Pransia ken tinawtawaganda ti bagbagida a kas dagiti "Pranko," nga isu daytoy ti nagbalin a sappasap a termino nga inus-usar babaen dagitiMuslim.[4]
Idi panawen ti Kristianidad a saan pay a nabingbingay kadagiti dadakkel a bilang iti heograpiko a nagtitipon a sangsanga a naporma kalpasan daytoy, ti (lumaud) Romano Katoliko ken (dumaya) dagiti simbaan ti Bisantino nga Ortodokso ket isu dagitoy ti kangrunaan a grupo; dagiti Krusada ket inbagbgada kaniada a dagiti "Kristiano" ngem dagiti "Katoliko" wenno "Ortodokso".
Ti termino a "krusada" ket naus-usay pay a mangpalawag kadagiti naipanggep ti relihioso a kampania a naaramid iti nagbaetan ti 1100 ken 1600 kadagidiay teritorio ti ruar ti Levant[5] a kadawyan ti panagsuppiat kadagiti pagano, heretiko, ken dagiti tattao babaen ti panakaiparitan ti ekskomunikasion[6] para kadagiti panaglalaok a rason ti relihioso, ekonomiko, ken politiko.[7] Dagiti sinuppiatan ti bileg ti Kristiano ken Muslim ket nangiturong dagiti nakikaduaan a nagbaetan dagiti relihioso a grupo a nakisuppiat kadagiti kabusorda, a kas dagiti kimmaduaan ti Kristiano ken dagiti Islamiko a Sultanato iti Rûmidi panawen ti Maikalima a Krusada.
Dagiti Krusada ket taudan dagiti nagruna nga impakto ti politika, ekonomiko, ken sosial idiay lumaud a Europa. Daytoy ket nagbanagan nakaro a panakakapsutan ti Kristiano nga Imperio ti Bisantino, a natnag kadagiti sumaganad a siglo babaen dagiti Muslim a Turko.
Ti Rekonkista, ti maysa nga atiddog a paset t panawen a gubgubat idiay España ken Portugal (Iberia), a ditoy ket innala manen dagiti puersa ti Kristiano ti peninsula manipud kadagiti Muslim, ket asideg a mairamraman daytoy kadagiti Krusada
Iti moderno a panagusar ti termino a "krusada", wenno "krusada a sumuppiat ...", ket kadawyan a pangngarig a mangitudo ti aniaman nga idealistiko wenno ideolohiko-a panggepan ti kampania nga awan ti relihioso a kapanggepan, a kas ti "Krusada a Panagsuppiat ti Kanser".
Dagiti linaon
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Riley-Smith, Jonathan. Dagiti Immuna a Krusada, 1095–1131 Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, 1998. ISBN 0-521-64603-0.
- ^ Asbridge (2011) p 1
- ^ Riley-Smith, Jonathan. Ti Oxford a Pakasaritaan dagiti Krusada New York: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, 1999. ISBN 0-19-285364-3.
- ^ Asbridge (2011) p 6
- ^ A kas dagiti teritorio ti Muslim idiay Al-Andalus, Ifriqiya, ken Ehipto, ken idiay pay Dumaya a Europa
- ^ Biddut ti dakamat: Imbalido nga etiketa ti
; awan ti testo a naited para kadagiti ref a nanaganan
CathEnc
- ^ e.g. ti Albihense a Krusada, ti Aragone a Krusada, ti Rekonkista, ken [dagiti Akin-amianan a Krusada|]].
Dagiti pay mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti pangyuna[urnosen | urnosen ti taudan]
- Andrea, Alfred J. Ensiklopedia dagiti Krusada. (2003).
- Asbridge, Thomas. Ti Immuna aKrusada: Ti Baro a Pakasaritaan: Dagiti Ramu ti Suppiat a nagbaetan ti Kristianidad ken Islam (2005) pakabuklan ken testo a panagbiruk
- Asbridge, Thomas. Dagiti Krusada: Ti Autoratibo a Pakasaritaan iti Gubat para iti Nasantuan a Daga (2011) pakabuklan ken testo a panagbiruk
- France, John. Lumaud a Pannakigubat idi Panawen dagiti Krusada, 1000-1300 (1999) online nga edision
- Hillenbrand, Carole. Dagiti Krusada, Islamiko a Panagsirmata. (2000). pakabuklan ken testo a panagbiruk
- Holt, P.M. Ti Panawen dagiti Krusada: Ti Asideg a Daya manipud ti Maikasangapulo ket maysa aSiglo aginggana idi 1517. (1986).
- Madden, Thomas F. TI Baro nga Ababa a Pakasaritaan dagiti Krusada. (2005).
- Phillips, Jonathan. Dagiti Nasantuan a Makiginnubat: Ti Modernoa Pakasaritaan dagiti Krusada (2010)
- Riley-Smith, Jonathan. Dagiti Krusada: Maysa a Pakasaritaan (2005) pakabuklan ken testo a panagbiruk
- Riley-Smith, Jonathan, ed. Ti Oxford a Pakasaritaan dagiti Krusada. (1995). online nga edision; pakabuklan ken testo a panagbiruk
- Riley-Smith, Jonathan, ed. Ti Atlas dagiti Krusada (1991)
- Runciman, Steven. Ti Pakasaritaan dagiti Krusada, Tomo I: Ti Immmuna a Krusada ken dagiti Pundasion ti Pagarian iti Herusalem.; Tomo II: Ti Pagarian iti Herusalem ken ti Pranko a Daya 1100-1187. ken Tomo III: Ti Pagarian iti Acre ken dagiti Naududi a Krusada (1951–53), ti klasiko a salaysay ti pakasaritaan; sigugura para kadagiti krusada
- Tyerman, Christopher. Gubat ti Dios: Ti Baro a Pakasaritaan dagiti Krusada (2006)
Naisangsangayan a panagadadal[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abulafia, David. Frederick II: Maysa a Mediebal Emperador (1988)
- Baldin, M. W., ed. Ti immuna a sangagasut a tawtawen (Ti Pakasaritaan dagiti Krusada, tomo, I) 1969 online
- Boas, Adrian J. Ti Herusalem idi Panawen dagiti Krusada: Kagimongan, Ladawan ti daga, ken Arte idiay Nasantuan a Siudad babaen ti Pranko a Turay (2001) online nga edision
- Bréhier, Louis. "Dagiti Krusada," Katoliko nga Ensiklopedia (1908) tomo 4. online
- Bréhier, Louis. "Latin a Pagarian iti Herusalem (1099-1291)," Katoliko nga Ensiklopedia (1910) tomo 8. online
- Bull, Marcus, ken Norman Housley, eds. Ti Napadasan iti Panagkrusada Tomo 1, Dagiti Lumaud a Panagarngian. (2003) 323 pp.
- Butler, R. Urban. "Urbano II," Katoliko nga Ensiklopedia (1911) online
- Constable, Giles. "Ti Historiograpia dagiti Krusada" iti Angeliki E. Laiou, ed. Dagiti Krusada manipud ti Perspektibo iti Bisantinio ken ti Muslim a Lubong (2001); kangrunaan a pakabuklan ti panakaeskolar online
- Edbury, Peter, ken Jonathan Phillips, eds. Ti Napadasan iti Panagkrusada Tomo 2, Panagipalpalawag ti Pagarian dagiti Krusado. (2003) 326pp; dagiti naipangpangruna nga artikulo babaen dagiti eskolar
- Edgington, Susan B., and Sarah Lambert, eds. Gendering the Crusades. (2002) 232pp. essays by scholars.
- Florean, Dana. "Simmabat ti Daya ken Laud: Kultural a Panagsuppiat ken Panakitunggali kalpasan ti Immuna a Krusada." Lengguahe & Interkultural a Komunikasion, 2007, Tomo 7 Pablaak 2, pp. 144–151 iti EBSCO
- Folda, Jaroslav. Ti Krusada nga Arte idiay Nasantuan a Daga, Manipud ti Maikatlo a Krusada aginggana ti Panakatnag iti Acre (2005) pakabuklan ken testo a panagbiruk
- France, John. Panagballigi idiay Daya: Ti Milisia a Pakasaritaan iti Immuna a Krusada (1996)
- Harris, Jonathan. Ti Bisantinio ken dagiti Krusada. (2003). 276 pp.
- Hillenbrand, Car. Dagiti Krusada: Dagiti Islamiko a Perspektibo (1999) pakabuklan ken testo a panagbiruk
- Hodgson, Natasha Babbai, Panagkrusada ken ti Nasantuan a Daga iti Naipakasaritaan a Salaysay (Boydell, 2007) pakabuklan ken testo a panagbiruk
- Housley, Norman. Dagiti Naududi a Krusada, 1274-1580: Manipud idiay Lyons agnggan idiay Alcazar (1992) online nga edision
- James, Douglas. "Dagiti Kristiano ken ti Immuna aKrusada." Panagrepaso a Pakasaritaan (Dis 2005), Pablaak 53; online idiay EBSCO
- Kagay, Donald J., ken L. J. Andrew Villalon, eds. Dagiti Krusada, Condottieri, ken Cannon: Mediebal a Pannakigubatan kadagiti Kagimongan ti lawlaw ti Mediteraneano. (2003) online nga edision
- Lane-Poole, Stanley. Saladin ken ti Panakatnag ti Pagarian iti Herusalem (1898) napno a testo ti online
- Maalouf, Amin. Dagiti Krusada babaen ti Mata dagiti Arabo (1989) pakabuklan ken testo a panagbiruk
- Madden, Thomas F. ed. Dagiti Krusada: Dagiti Pammakasapulan aMabasbasa (2002) ISBN 0-631-23023-8. 284 pp, dagiti artikulo babaen dagiti eskolar
- Madden, Thomas F. et al., eds. Dagiti Krusada a Suppiatan ti Mediebal a Lub-lubong (2010), salaysay babaen dagiti espesialista
- Munro, Dana Carleton. "Gubat ken Pakasaritaan,' Amerika a Panagrepaso ti Pakasaritaan 32:2 (Enero 1927): 219–31. Iti mediebala pakasaritaan dagiti krusada. online nga edision
- Munro, Dana Carleton. Ti Pagarian dagiti Krusado (1936) online nga edision
- Peters, Edward. Kristiano a Kagimongan ken dagiti Krusada, 1198-1229 (1971) online nga edision
- Powell, James M. Anatomia iti Kruasada, 1213-1221, (1986) online nga edision
- Queller, Donald E., ken Thomas F. Madden. Ti Maikapat a Krusada: Ti Panagrukma iti Kontantinopla (maika-2 nga ed. 1999) pakabuklan ken testo a panagbiruk
- Richard, Jean. Santo Louis: Krusado nga Ari iti Pransia (1992)
- Riley-Smith, Jonathan.Ti Immuna aKrusada ken ti Kapanunotan ti Panagkrusada. (1986).
- Runciman, Steven. Ti Pakasaritaan dagiti Krusada, Tomo I: Ti Immuna a Krusada ken dagiti Pundasion ti Pagarian iti Herusalem.; Tomo II: Ti Pagarian iti Herusalem ken Pranko a Daya 1100-1187. ken Tomo III: Ti Pagarian iti Acre ken dagiti Naududi a Krusada (1951-53), ti klasiko apakasaritaan; nakagurgura unay kadagiti krusado
- Setton, Kenneth ed., Ti Pakasritaan dagiti Krusada. (1969-1989), ti pagalagadan nga eskolar a pakasaritaan iti innem a tomo, inpablaak babaen ti Unibersidad iti Wisconsin a Pagmalditan complete text online.
- Smail, R. C. "Dagiti Krusada Dagiti Kastilio iti Maikasangapulo ket dua a Siglo" Naipakasaritaan a Warnakan ti Cambridge Tomo 10, Bilang 2. (1951), pp. 133–149. idiay JSTOR
- Stark, Rodney. Dagiti Batalion ti Dios: Ti Kaso para kadagiti Krusado (2010) pakabuklan ken testo a panagbiruk
- Tyerman, Christopher. Ti Inglatera ken dagiti Krusada, 1095-1588. (1988). 492 pp.
Dagiti kangrunaan a taudan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Barber, Malcolm, Bate, Keith (2010). Dagiti Sinursurat manipud idiay Daya: Dagiti Krusada, Dagiti Peregrino ken Agtataeng iti Maika-12 ken Maika-13 a Siglo (Dagiti Naipatarus a testo ti Krusada Tomo18, Ashgate Publishing Ltd). ISBN 978-0-7546-6356-0
- Housley, Norman, ed. Dagiti Dokumento ti Naududi a Krusada, 1274-1580 (1996)
- Krey, August C. Ti Immuna a Krusada: Dagiti Sarita dagiti Nakakita ken Nakibinglay (1958).
- Shaw, M. R. B. ed.Dagiti Kroniko dagiti Krusada (1963) online nga edision
- Villehardouin, Geoffrey, ken Jean de Joinville. Dagiti Kroniko dagiti Krusada ed. babaen ni Apo Frank Marzials (2007) pakabuklan ken testo a panagbiruk
- Villehardouin's Panagrukma iti Konstantinopla ket maysa a pagalagadan a reperensia nga obra para iti Maikapat a Krusada; daytoy ti immuna nga obra ti mediebal a prosa ti Pranses. Ti biag ni St. Louis babaen ni Joinville ket maysa a klasiko a panagipalpalawag ti biag ken panawen ni Ari Louis IX; naisurat daytoy iti Daan a Pranses ken naipanunotan a ti kasayaatan a naisurat a biograpia kadagiti Tengnga a Panawen.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Dagiti Krusada idiay Wikimedia Commons


text:
Lituania
Lietuvos Respublika, lit. Lietuva, Europa.
ket masarakan iti Akinlaud a Europa.
- Lituania
- Dagiti Baltiko nga estado
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Baltiko
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti NATO
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Europa
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Akin-amianan nga Europa
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1918
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1990
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Lehislatibo a distrito iti Mindoro
Ti Lehislatibo a Distrito iti Mindoro ket isu idi ti pannakabagi ti Probinsia ti Mindoro, iti Asemblia iti Pilipinas manipud idi 1907 aginggana idi 1916, ti Kamara dagiti Pannakabagi iti Pilipinas manipud idi 1916 aginggana idi1935, ti Nailian nga Asemblia iti Pilipinas manipud idi 1935 aginggana idi 1941 ken manen iti Kamara dagiti Pannakabagi iti Pilipinas manipud 1941 aginggana idi 1949, idi ti Occidental Mindoro ken Oriental Mindoro—dagiti probinsia a nakabingayanda idi Hunio 13, 1950—ket naikkan ti bukodda a pannakabagi.
Maymaysa a distrito (awanen)[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^1 Nabutosan a kas pannakabagi ti Probinsia ti Mindoro idi 1949 para iti maikatlo a termino. Automatiko a nagbalin a pannakabagi ti Oriental Mindoro kalpasan ti panagbutos ti pannakabagi ti Occidental Mindoro idi Nobiembre 13, 1951.
Sapasap (awanen)[urnosen | urnosen ti taudan]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi iti Pilipinas


text:
Joseph Brodsky
Ni Iosif Aleksandrovich Brodsky[1] (Ruso: Иócиф AлekcáHдpoBич Бpóдckий, IPA: [ˈjɵsʲɪf ˈbrotskʲɪj] ( denggen); 24 Mayo 1940 – 28 Enero 1996), ket maysa idi a Ruso ken Amerikano a mannaniw ken manalaysay.
Isu ket naipasngay idiay Leningrad idi 1940, ni Brodsky ket simmuppiat ti turay ti Sobiet ket napatalaw manipud idiay Kappon ti Sobiet idi 1972, isu ket nagtaeng idiay Estados Unidos babaen ti itutulong ni W. H. Auden ken dagiti simmuporta kaniana. Kalpasan daytoy isu ket nagisursuro kadagiti unibersidad a mairaman ti Yale, Cambridge ken Michigan.
Ni Brodsky ket nagunggunaan idi ti 1987 Premio Nobel iti Literatura "para iti panagiar-arakop amin a pannakamannuratan, nga adda kadagiti kalawag ti isip ken kakaro a panakadaniw".[2] Isu ket naidutok a kas ti Mannaniw a Laureado ti Estados Unidos in 1991.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Naamammoan pay a kas ni Josip, Josef wenno Joseph.
- ^ "Ti Premio Nobel iti Literatura 1987". Nobelprize. Oktubre 7, 2010. Naala idi Oktubre 7, 2010.
- ^ "Poet Laureate Timeline: 1981–1990". Biblioteka ti Kongreso. 2009. Naala idi 2009-01-01.


text:
Lehislatibo a distrito iti Siudad ti Pasig
Ti Lehislatibo a Distrito iti Siudad ti Pasig ket isu ti pannakabagi ti Siudad ti Pasig iti Kamara dagiti Pannakabagi iti Pilipinas. Manipud idi 1907 aginggana idi 1972, daytoy idi ket nairepresenta a kas paset ti umuna a distrito ti Rizal, ken paset idi daytoy ti pannakabagi ti Rehion IV iti Interim Batasang Pambansa manipud idi 1978 aginggana idi 1984. Ti Pasig ket naigrupo idi ti Marikina iti Kadawyan a Batasang Pambansa manipud idi 1984 aginggana idi 1986, a kas ti parlamentario a distrito ti Pasig-Marikina. Daytoy ket naikkan iti bukodna a pannakabagi iti naipasubli a Kamara dagiti Pannakabagi idi 1987.
Maymaysa a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Populasion (2007): 617,301
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi iti Pilipinas
- ^1 Sinukatanna ni Henry P. Lanot babaen ti Elektoral a Tribunal ti Kamara a naikeddeng idi Hunio 10, 2004.


text:
Umuna a Sangalubongan a Gubat
Ti Umuna a Sangalubongan a Gubat (WWI) ket maysa idi a sangalubongan a gubat a naipatengnga idiay Europa a nangrugi idi 28 HUlio 1914 ken nagpaut aginggana idi 11 Nobiembre 1918. Daytoy ket kaaduan a naamammon a kas ti Sangalubongan a Gubat wenno ti Nalatak a Gubat manipud idi nangrugi aginggana ti rugi ti Maikadua a Sanglubongan a Gubat idi 1939, ken ti Umuna a Sangalubungan a Gubat wenno Sangalubongan a Gubat I manipud idin. Daytoy ket nangiraman kadagiti amin a nalatak a bileg,[5] a naaramid kadagiti dua nga nagsuppiat a kumaduaan : dagiti Kumaduaan (a naibatay ti Tinallo a Naimbag a nakem ti Nagkaykaysa a Pagarian, Pransia ken Rusia) ken dagiti tengnga a bileg (kasisigud a naipatengnga ti lawlaw ti Tinallo a Kumaduaan ti Alemania, Austria-Hungaria ken Italia; ngem, idi ti Austria–Hungaria ket nangala ti panakagura a sumuppiat ti daytoy a tulag, ti Italia ket saan a simrek ti daytoy a gubat).[6] Dagitoy a kimmaduaan ket naurnosda manen (ti Italia ket nakilaban para kadagiti Aliado), ken daytoy ket dimmakkel idi adu pay a pagilian ti simrek ti daytoy a gubat. Iti kumaudianan adda ti sumurok a 70 riwriw a milisia, a mairaman dagiti 60 riwriw nga Europeano, ti naipagaraw iti maysa kadagiti kadakkelan a gubat iti pakasaritaan.[7][8] Adda ti sumurok a 9 riwriw a nakigubgubat idi ti natnatay a kaaduan daytoy ket gapu ti panakasayaat dagiti armas, gapu kadagiti baro a teknolohia, nga awan ti naipada a panagrang-ay ti panagsalaknib wenno mobilidad. Daytoy ket isu ti maikanem a kaaduan dagiti natay a suppiat iti pakasaritaan ti lubong, a naikasiddongan ti dalan para kadagiti nadumaduma a panagbalbaliw ti politika a kasla dagiti rebolusion kadagiti adu a nairaman a pagilian.[9]
Dagiti nabayagan a gapuanan ti gubat ket mairaman dagiti imperialistiko a ganganaet nga annuroten dagiti nalatak a bileg idiay Europa, a mairaman ti Aleman nga Imperio, ti Austro-Hungaro nga Imperio, ti Imperio nga Otomano, ti Ruso nga Imperio, ti Britaniko nga Imperio, ti Pranses a Republika, ken Italia. Ti pannaka-asasinado idi 28 Hunio 1914 ni Arkiduke Franz Ferdinand iti Austria, ti agtawid ti balangat ti Austria-Hungaria, babaen ti maysa a Yugoslabo nationalista idiay Sarajevo, Bosnia ken Herzegovina ket isu idi ti asideg a nangkalbit ti daytoy a gubat. Daytoy ket nagbanagan ti Habsburg nga ultimatum a simmuppiat ti Pagarian iti Serbia.[10][11] Adda dagiti nadumaduma a kimmadduaan a naporma kadagiti napalabas a dekada ket dagidi Ultimatum, isu ngarud a ti uneg dagiti lawas dagiti kangrunaan a bileg ket nakigubgubatdan; babaen kadagiti bukodda a kolonia, iti nabiit dayto a suppiat ket naisaknapen iti lawlaw ti lubong.
Idi 28 Hulio, ti suppiat ket naglukat babaen ti Austro-Hungaro a panag-raut iti Serbia,[12][13] a sinaruno babaen ti Aleman a panag-raut iti Belhika, Luxembourg ken Pransia; ken ti panag-raut ti Ruso iti Alemania. Kalpasan ti panakaipasardeng ti panag-martsa dagiti Aleman idiay Paris, ti Lumaud a Sanguanan ket nagtalinaay ti estatiko a gubat ti panagdadael ti maysa a trinsera a linia a saan a nagbalbaliw aginggan a idi 1917. Idiay Daya, ti Ruso a buyot ket nagballigi a nakilaban kadagiti Austro-Hungaro a puersa ngem naiasanudda manipud idiay Daya a Prusia ken Polonia babaen dagiti buyot ti Alemania. Adda dagiti nainayon a sanguanan ti nalukatan kalpasan ti iseserrek ti Imperio nga Otomano idi 1914, ti Italia ken Bulgaria idi 1915 ken Romania idi 1916. Ti panakarebba idi Marso 1917 ti Ruso nga Imperio , ken ti Rusia ket pinanawanna ti gubat kalpasan ti Oktubre a Rebolusion ti kaladawan dayta a tawen. Kalpasan ti 1918 nga Aleman a panag- iti igid ti lumaud a sanguananraut, dagiti Aliado ket pinasanudda dagiti buyot ti Alemania kadagiti serie ti nagballigi a panag-raut ken dagiti puersa ti Estados Unidos ket nangrugrugida a simrek kadagiti trisera. Ti Alemania, nga adda idi ti bukodna a riribok kadagiti rebolusionario iti daytoy a puntos, ket immannurot a mangisardeng ti pannakilaban idi 11 Nobiembre 1918, a naamammuan kalpasan daytoy ti Panangisardeng ti gubat nga Aldaw. T gubat ket nagpatingnga iti panagballigi para kadagiti Aliado.
Dagiti napasmak idiay balay a sangsanguanan ket nakaariwawada pay a kas dagiti sanguanan ti gubat, gaputa dagiti nakibingbinglay ket pimmadasda a nangipagunay kadagiti katataoanda ket ekonomia a rekurso tapno makilaban ti naindagupan a gubat. Bababen ti gibus ti gubat, uppat kadagti kangrunaan nga imperial a bileg — dagiti Aleman, Ruso, Austro-Hungaro ken Otomano nga imperio — napaawanen. Dagiti simmaruno nga estado dagiti dua nga immuna a naibaga ket napukawanda kadagiti adu a teritorio, bayat a dagiti dua a naududi a naibaga ket sibubukelda a naiwarwar. Ti mapa ti tengnga a Europa ket nailadawan idi kadagiti nadumaduma a babbabassit nga estado.[14] Ti Liga dagitiPagilian ket naporma idi nga adda ti namnama a daytoy ket mangpawil ti sabali a kastoy a suppiat. Ti Europeano a nationalismo a pinarsua babaen ti gubat ken dagiti pannakabingbingay dagiti imperio, dagiti nagbanagan ti pannakaabak ti Alemania ken dagiti parikut ti Tulag iti Versailles ket naipannurotan a gapuanan a kontribusion ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat.[15]
Dagiti linaon
- 1 Nagnagan
- 2 Sapasap a pakasaritaan
- 3 Didigra ti Hulio 1914
- 4 Progreso ti gubat
- 5 Dagiti nagibasaran
- 6 Dagiti silpo ti ruar
Nagnagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Idiay Kanada, ti Magasina ti Maclean idi Oktubre 1914 ket kinunana, "Adda dagiti gubat a bukodda a managanan. Daytoy ket ti Nalatak a Gubat."[16] Idi las-ud ti entergubat a paset ti panawen, ti gubat ket kaaduan a tinawtawagan a kas ti Sangalubongan a Gubat ken ti Nalatak a Gubat, kadagiti agsasao ti Inggles a pagilian.
Kalpasan ti isasangbay ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat idi 1939, dagiti termino a Sangalubongan a Gubat I wenno ti Umuna a Sangalubongan a Gubat ket nagbalin a pagalagadan dagitoy, a dagiti Britaniko ken Kanadiano a historiador ket kinaykayatda ti Umuna aSangalubongan a Gubat, ken dagiti Amerikano ti Sangalubongan a Gubat I. Dagitoy dua a termino ket naus-usar pay idi las-ud ti Entregubat a paset ti panawen. Ti termino a "Umuna a Sangalubongan Gubat" ket immuna nga inusar idi Septiembre 1914 babaen ti Aleman a pilosopo a ni Ernst Haeckel, a nangitunton a "awan dudua a ti dalan ken karakter ti nabutbutngan a 'Europeano a Gubat' ... ket agbalinto a ti umuna a sangalubongan agubat iti napno a kapanunotan ti balikas."[17] Ti Umuna a Sangalubongan a Gubat ket isu pay ti titulo ti maysa a 1920 a pakasaritaan babaen ti opisial ken agiwarwarnak a ni Charles à Court Repington.
Sapasap a pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi maika-19 a siglo, dagiti kangrunaan a bileg ti Europa ket nangiyunayunayda kadagiti pamay-an tapno matalinaay ti balanse tibileg iti amin a Europa, ken isu ti nagbanagan ti kaada ti narikut a network kadagiti panagkakadua ti politikal ken militar iti amin a paset ti kontinente babaen idi 1900.[6] Dagitoy ket nangrugi idi 1815, babaen ti Nasantuan a a Kumadduaan a nagbaetan ti Prusia, Rusia, ken Austria. Kalpasan daytoy, idi Oktubre 1873, ti Kanselor ti Alemania a ni Otto von Bismarck nakitulag iti Liga dagiti Tallo nga Emperador (Alemania: Dreikaiserbund) a nagbaetan dagiti monarkia ti Austria-Hungaria, Rusia ken Alemania. Napaay daytoy a tulagan gaputa ti Austria-Hungaria ken Rusia ket saanda a nagtutulag ti annuroten a maipanggep ti Balkan , daytoy ti nangtunpalan ti pannakaporma ti kumadduaan ti Alemania ken Austria-Hungaria idi 1879 a tinawtawagan ti Dua a Kumadduan. Daytoy ket nakitkita idi a kas pamay-an iti panagsuppiat ti impluensia ti Rusia kadagiti Balkan iti agtultuloy a pannakakapsot ti Otomano nga Imperio.[6] Idi 1882, daytoy a kumadduaan ket naipadakkel tapno mairaman ti Italia a nagtungpalan ti Tinallo a Kumaduaan.[18] Ni Bismarck ket nangiyunay-unay a nagob-obra tapno maipan a kadua ti Rusia ti Alemania tapno maliklikan ti dua ti sanguannna a gubat iti Pransia ken Rusia. Idi naipangato ni Wilhelm II iti trono a kas Emperador ti Alemania (Kaiser), Ni Bismarck ket napilit nga agretiro ken dagiti kumaduaan a sistemana ket nagin-inut napaay ti panakayunay-unayna. Kas pagarigan, ti Kaiser ket nagmadi a mangpabaro ti Panangiseguro manen a Tulag iti Rusia idi 1890. Kalpasan ti dua a tawen, ti Kumadduaan ti Pranko-Ruso ket napirmaan idi tappno mangkontra ti puersa ti Tinallo a Kumadduaan. Idi 1904, Ti Britani aketnangpirma kadagiti serie ti tulagan iti Pransia, ti Entente Cordiale, ken idi 1907, ti Britania ken Rusia ket nagpirmada ti Konbension ti Anglo-Ruso. Bayat a dagitoy a tulagan ken saan a pormal a nakikadua ti Britania iti pransia wenno Rusia, nangaramid daytoy ti pannakabael ti Britaniko iti iseserrek iti masakbayan a suppiat a pakairamanan iti Pransia wenno Rusia, ken ti sistema ti dagiti tulagan ti nagsisilpo a ket naamammuanton a kas ti Triple Entente.[6]
Ti bileg ti ekonomia ken industria ti Alemania ket dimmakkel unayen kaplasan ti panagkaykaysa ket pundasion ti Imperio idi 1871. Manipud idi tawtawen ti 1890, ti gobierno ni Wilhelm II ket nagus-usar iti daytoy a batayan tapno mangiraem kadagiti adu a rekurso ti ekonomia para iti panangipatakder ti Kaiserliche Marine (Imperial a Marina ti Alemania), naipatakder daytoy babaen ni Admiral Alfred von Tirpitz para iti panagsasilsal iti Naarian a marina ti Britaniko para iti supremasia ti marina iti lubong.[19] A kas nagbanagan daytoy, ti tunggal maysa a pagilian ket nagregget a nangipatakder ti nasaysayaat iti termino dagiti puonan a bapor. Ti pannakairugi ti Plantilia:HMS idi 1906, ti Imperio ti Britaniko ket nangipadakkel ti adu a panangatiwna iti Aleman a kasalisalna.[19] Dagiti armas a lumbaan a nagbaetan ti Britania ken Alemania ket nagtungpalan ti pannakaipadakkelna iti amin a Europa, dagiti amin a nangruna a bileg ket nangiraraem kadagiti batayan ti indudtriada a mangipataud kadagiti ramit ken dagiti arama a nasken para iti pan-Europeano a suppiat.[20] Idi baetan ti 1908 ken 1913, ti militar a panaggastos dagiti bileg ti Europa ket dimmakkel babaen ti 50%.[21]
Ti Austria-Hungaria ket nakibinglayda iti didigra ti Bosnia iti 1908–1909 babaen ti opisial a panangikapet ti dati a teritorio ti Otomano iti Bosnia ken Herzegovina, ken sinakopna manipud idi 1878. Daytoy ket nakaungetan ti Pagarian ti Serbia ken ti patronatona, ti Pan-Eslabiko ken Ortodokso a Ruso nga Imperio.[22] Ti politiko a maniobra ti Rusoiti rehion ket nangpaay kadagiti tulagan ti kappia, nangrugrugi idin dagitoy a madaddadael ken naamammuan idi dagitoy a kas "ti polbera ti Europa".[22] Idi 1912 ken idi 1913, ti Umuna a Gubat ti Balkan ket nagbaetan a linabanan idi ti Liga ti Balkan ken ti nagsisina nga Imperio ti Otomano. Ti resultaan ti Tulag ti Londres ket nagpaadu a nangpabassit ti Imperio ti Otomano, ken nangpartuat daytoy ti nawaya nga Estado ti Albania bayat a nangpadakkel daytoy kadagiti tinengtengngel a teritorio ti Bulgaria, Serbia, Montenegro, ken Gresia. Idi rinaut ti Bulgaria ti Serbia ken Gresia idi Hunio 16 1913, nakapukawanna daytoy ti kaaduan ti Macedonia iti Serbia ken Gresia ken ti Akin-abagatn a Dobruja iti Romania iti 33 nga aldaw a Maikadua a Gubat ti Balkan, ken nangpaadu daytoy ti pannkariribok ti rehion.[23]
Didigra ti Hulio 1914[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi Hunio 28 1914, ni Gavrilo Princip, ti maysa nga estudiante a Bosnio a Serbo ken kameng ti Katutubo ti Bosnia, ket pinatayna ti agtawid ti trono ti Austro-Hungaro, a ni Arkhduke Franz Ferdinand ti Austria, idiay Sarajevo, Bosnia.[24] Daytoy ket nangrugian ti maysa a bulan ti diplomatiko a maniobra a nagbaetan ti Austria-Hungaria, Alemania, Rusia, Pransia, ken Britania a tinawtawagan ti Didigra ti Hulio. Ti panagayat ti pnangipatingga ti pannakibiang ti Serbia idiay Bosnia – ti Nangisit nga Ima ket nangited kenni Princip ken dagiti grupona kadagiti bomba ken dagiti pistola, inadalnda, ken tinulonganda a bimmallasiw iti pagbeddengan, ken dagiti Austriano ket hustoda anamatmati a dagiti opisial ti Serbia ken dagiti opisial ket nairamramanda[25] – Ti Austria-Hungaria ket nangipatulod ti Hulio nga Ultimatum iti Serbia, dagitoy idi dagiti sangapulo a serie dagiti demanda a naigaggagara a saan a mabalin nga awaten , ken naikeddeng a mangkasir ti gubat iti Serbia.[26] Idi nakitulag laeng ti Serbia kadagiti walo a demanda, ti Austria-Hungaria ket nangirangaran ti gubat idi Hulio 1914. Ni Strachan ket nangisuppia, a "No man daytoy ket ekuiboko ken nasapa a sungbat babaen ti Serbia ken makaaramid ti giddiatan ti panagkukua ti Austria-Hungaria ket madudua. Ni Franz Ferdinand ket saan idi a kita ti personalidad a nagay-ayat ti kinadayeg, ken ti pannkapaayna ket saan a nangipakita ti nakaro a panagladingit ti imperio".[27]
Ti Imperio ti Ruso, ket saan a nagay-ayat a mangpalubos ti Austria-Hungari a mangikkat ti impluensia kadagiti Balkan, ken ti panagsuporta ti napauten a Serbo a prodihia , ti Rusia ket nagbilbilin ti mobilisasion kalpasan ti maysa ng aladaw.[18] Ti Imperio ti Alemania ket naggunay met idi Hulio 30 1914, a nnagisagsagana mangipakat ti "Plano Schlieffen", a nangiplano ti napardas, ken dakkel a panagraut iti Pransia tapno mangikkat ti buyot ti Pransia, ken agsikko a mapan iti daya ken mangsuppiat iti Rusia. Ti Gabineta ti Pransia ket nanglikud ti presion ti miltar ti dagus a panaggunayna, ken nagbilin ti panagsubli kadagiti tropana iti 10 km manipud ti pagbeddengan tapno maliklikan ti insidente. Ti Pransia ket naggunay laeng idi rabii ti Agosto 2, idirinaut ti Alemania tiBelhika ken rinautna dagiti tropa ti Pransia. Ti Alemania ket nangirangarang ti gubat iti Rusia iti isu met laeng nga aldaw.[28] Ti Britania ket nangirangarang ti gubat iti Alemania idi Agosto 4 1914, kalpasan ti maysa a "saan a nasayaat a sungbat" iti Britaniko nga ultimatum a nasken a matalinaay neutral ti Belhika[29].
Progreso ti gubat[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti lukat dagiti panaggugura[urnosen | urnosen ti taudan]
Pannaka-allilaw ti Tengnga a Bilbileg[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti estratehia ti Tengnga a Bilileg ket nakasagaba kadagiti di nasayaat a komunikasion. Ti Alemania ket nangikari a mangsuporta ti panagraut ti Austria-Hungaria iti Serbia, ngem ti panangipatarus ti kaibuksilanna daytoy ket adu ti naggigiddiatanna. Dagiti dati a nasubokan a plano a ti panangipan kadagiti tropa ket nabaliwan idi kasapaan ti 1914, ngen dagiti sukat ket saan pay a nasubokan kadagiti panagsanay. Dagiti daulo ti Austro-Hungaro ket namatmatida a ti Alemania ket kallubanna ti akin-amianan a pagbeddenganna iti Rusia.[30]Nupay kasta, ti Alemania ket nakitkitana ti Austria-Hungaria ket kaaduan a mangidagus kadagiti tropana a mangsuppiat iti Rusia, bayat a mangidatar iti Pransia. Daytoy a pannaka-allilaw ket nangpilit ti Buyot ti Austro-Hungaro a mangbingay kadagiti puersana kadagiti sanguanan a baetan ti Russia ken Serbia.
Idi Septiembre 9 1914, ti Septemberprogramm, ti mabalin a plano a nangisalaysay ti naisangyan a gandat ti gubat ti Alemania ken dagiti kondison a susukimaten ti Alemania a mangpapilit kadagiti Bileg ti Kumadduaan, ket inwaragawag idi babaen ti Kanselor ti Alemania, a ni Theobald von Bethmann-Hollweg ngem daytoy ket saan nga opisial a naampon
Dagiti kampania ti Aprika[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti immununa a panaglalaban iti gubat ket nakairamanna ti Britaniko, Pransia, ken dagiti kolonial a puersa ti Aleman idiay Aprika. Idi Agosto 7, dagiti tropa ti Pransia ken Britania ket rinautda ti Alemani a protektorado ti Togoland. Idi Agosto 10, dagiti puersa ti Alemania idiay Abagatan a laud nga Aprika ket rinautda ti Abagatan nga Aprika; dagiti naiwarwara ken narungsot a pannakilablaban ket nagtultuloy kadagiti nabati a paset a panawen ti gubat. Dagiti kolonial a puersa ti Alemania idiay Daya nga Aprika ti Alemania, nga indauluan babaen ni Koronel Paul von Lettow-Vorbeck, ket nakilabanda iti maysa a kampania ti gerila a pannakigubatan idi las-ud ti Umuna a Sangalubongan a Gubat ken simmukoda laeng kalasan ti dua a lawak idi naipakat ti panagsardeng ti gubat idiay Europa.[31]
Kampania ti Serbia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Austria ket nagraut ken kinalabanna ti buyot ti Serbia idiay Gubat ti Cer ken ti Gubat ti Kolubara idi rugi ti Agosto 12. Kalpasan dagiti dua a lawas, dagiti panagraut ti Austria ket naipasanod nga adu dagiti napukpukaw, daytoy ti nangmarka kadagiti adu nga immuna a panagballigi iti gubat dagiti Kumadduaan ken nangpukaw ti namnama ti napardas a panagballigi ti Austro-Hungaro. A kas nagbanagan daytoy, ti Austria ket napilitan a nangibati ti dakkel a puersa iti sanguanan ti Serbia, isu daytoy ti nangpakapsot kadagiti ganetgetna a sumuppiat iti Rusia.[32] Ti panangabak ti Serbia iti Austro-Hungaro a panagraut idi 1914 ket mangiraman kadagiti nangruna a panangatiw a panagballigi iti naudi a siglo.[33]
Dagiti puersa ti Alemania idiay Belhika ken Pransia[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi rugi ti Umuna a Sangalubongan a Gubat, ti buyot ti Alemania ket nangitungpal ti nabaliwan a bersion ti Plano Schlieffen. Daytoy ket nangimartsa kadagiti buyot ti Alemania idiay neutral a Belhika ken idiay Pransia, sakbay a nagsikko nga agpa-abagatan tapno palikmutanna ti buyot ti Pransia idiay pagbeddenagn ti Alemania.[10] Gaputa ti Pransia ket nangirangarang nga isu ket "adaan ti waya nga agtignay iti kaso a makiginnubat ti Alemania ken Rusia", ti Alemania ket nagur-uray ti posibildad ti maysa a panagraut iti Pransia iti maysa asangaunan ken babaen iti Rusia iti sabali pay a sanguanan. Tapno masabat iti kastoy a senario, ti Plano Schlieffen ket nangibagbaga a ti Alemania ket nasken a napardas nga abakenna ti Pransia (a kasla iti napasamak iti Gubat ti Pranko-Prusia iti 1870–71). Daytoy ket nangisingsingasing pay a tapno maulit ti napardas a panagballigi idiay laud, ti Alemania ket nasken a saan nga agraut babaen ti narigat a langa ti daga iti Alsace-Lorraine (nga addaan ti dagus a pagbeddenagan itilaud ti karayan Rin), embes ket ti kapanunotan ket ti mangpadas a pardasan a lappedan ti Paris manipud ti Kanal Inggles ken ti panagtulong ti Britaniko, ken alaenna ti Paris, ken isunto daytoy ti kanungpalan ti panangabak ti gubat. Dagiti buyot ket maiyakarto idiay daya tapno sabtenna ti Rusia. Namatmatida a ti Rusia ket makasapul ti nabayag a paset ti panawen ti mobilisasion sakbay nga agbalin nga agpayso a mangpangta kadagiti Tengnga a Bileg.
Ti laeng adda a plano ti Alemania para iti animan a gubat ket dagiti panagmartsa dagiti buyot ti Alemania idia Belhika. Ti Alemania ket kinaykayatna nga a nawaya makuyogan a mapan idiay Bekhika (ken kasisigud pay nga idiay Olanda, ken plano a linikudan ni babaen ni Kaiser Wilhelm II) tapno rautenna ti Pransia. Ti neutral a Belhika ket linikudanna daytoy a kapanunotan, isunga dagiti Aleman ket nangikeddeng nga embes a mangraut babaen idiay Belhika. Ti Pransia ket kinayatna met nga iyakar dagiti puersana idiay Belhika, ngem dati a saan a kinayat Belhika daytoy a "singasing", iti namnama a maliklikan ti aniaman a gubat iti daga ti Belhika. Iti kanungpalanna, kalpasan ti panagraut ti Alemania, ti Belhika ket pimmadas a nangitipon ti buyotna iti buyot ti Pransia (ngem ti dakkel a paset ti buyot ti Belhika ket nagsanod idiay Antwerp nga idiay ti nakapilitanda a simmuko idi napukawen ti amin a namnama iti tulong).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Tucker & Roberts 2005, p. 273
- ^ "Dagiti Estadistika ti Nalatak a Gubat ti Buyot ti Britaniko". 1914-1918.net. Naala idi 2011-12-13.
- ^ Dagiti bilang ket para iti Imperio iti Britania
- ^ Dagiti bilang ket para iti Metropolitan a Francia ken kol-kolonia.
- ^ Willmott 2003, pp. 10–11
- ^ a b c d Willmott 2003, p. 15
- ^ Keegan 1988, p. 8
- ^ Bade & Brown 2003, pp. 167–168
- ^ Willmott 2003, p. 307
- ^ a b Taylor 1998, pp. 80–93
- ^ Djokić 2003, p. 24
- ^ Evans 2004, p. 12
- ^ Martel 2003, p. xii ff
- ^ Keegan 1988, p. 7
- ^ Keegan 1988, p. 11
- ^ See "great, adj., adv., and n." iti Inggles a Diksionario ti Oxford (Maikadua nga edision, 1989; online a bersion Marso 2012)
- ^ Shapiro 2006, p. 329 a naidakamat ti iti reporta idiay The Indianapolis Star, 20 Septiembrer 1914
- ^ a b Keegan 1998, p. 52
- ^ a b Willmott 2003, p. 21
- ^ Prior 1999, p. 18
- ^ Fromkin 2004, p. 94
- ^ a b Keegan 1998, pp. 48–49
- ^ Willmott 2003, pp. 2–23
- ^ Willmott 2003, p. 26
- ^ Stevenson 1996, p. 12
- ^ Willmott 2003, p. 27
- ^ Strachan 2003, p. 68
- ^ Willmott 2003, p. 29
- ^ "Daily Mirror Headlines: Ti Panangirangarang ti Gubat, Naipablaak idi Agosto 4 1914". BBC. Naala idi 9 Pebrero 2010.
- ^ Strachan 2003, pp. 292–296, 343–354
- ^ Farwell 1989, p. 353
- ^ Tucker & Roberts 2005, p. 172
- ^ John R. Schindler (1 Abril 2002). "Didigra idiay Drina: Ti Buyot ti Austro-Hungaro idiay Serbia, 1914". Wih.sagepub.com. Naala idi 2013-03-13.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Umuna a Sangalubongan a Gubat idiay Wikimedia Commons


text:
KASURATAN ITI MAPASAMAK
EPEKTO TI PANNAKAPABASOL TI
FELONY KEN TI KALINTEGAN NGA AGBOTOS TI MAYSA NGA TAO
Ti Konstitusyon ti
Estados Unidos ket ikkan na ti amin nga umili ti kalintegan nga agbotos. Nu pay casta, dagiti tao nga naceddengan iti
caso nga felony ket mabalin nga maiccattan ti kalintegan da. Dagitoy sumaruno nga impormasyon ket nagggapu
sadiay Hawaii
Revised Statutes § 831‑2.
TAO NGA NAKEDDENGAN PARA TI KASO NGA
“FELONY”
1.
HAAN NGA MABALIN NGA AGBOTOS ti eleksyon bayat ti pannakaibalud na ti
kaso nga felony.
2.
MABALIN NGA AGBOTOS ti eleksyon no:
a.
no ti
pannakaipatungpal ti sintensya na ket nasuspindi ken daydiay nakabasul ket
nakaykabil wenno haan nga nakaykabil iti probation; wenno
b. no ti akusado ket
napakawan kalpasan ti panangitalec ti pannakaibalud (pagserbi ti oras) bayat ti
paset ti pannakasuspindi wenno pannakapakawan.
KANDIDATO PARA TI PWESTO TI PUBLIKO:
1.
Ti maysa nga
tao nga nasintensiyaan ti felony ket haan
nga mabalin nga agbalin nga
kandidato wenno aggigem ti pwesto ti publiko manipud ti oras ti
pannakasintensya daydiay nga tao agginga ti maudi nga pannacaicat na.
2.
Ti tao nga
nasintensyaan ti felony ken adda pay laeng iti probation wenno parole (kapatawaran)
ket haan nga agbalin nga agkandidato para iti pwesto ti publiko.
3. Ti tao nga nasintensyaan ti felony ket
masapul nga makaawat iti maudi nga pannakaiccat na sakbay nga agbalin nga
rumbeng nga agisumite iti nomination papers na. (Att. Gen. Ltr. Ops. August 20,
1974 and July 14, 1978).
TAO NGA MANGIGIGGEM TI PWESTO DIAY GOBYERNO:
1.
1. Ti pwesto diay gobyerno nga maigg-iggemnan
diay oras ti sintensya ket mapucaw.
a. Nu ti Sintensya ket Didtoy Hawaii: cas iti petsa iti sintensya,
b. Nu ti Sintensya ket adda idiay sabali nga state wenno dadiay federal
court: cas iti petsa ti sertipikasyon ti sintensya
nga naggapu diay korte ket naisumite diay opisina ti Lieutenant Governor nga sinun to ti mangawat ken mangiurnos to
nga kas documento ti publiko.
2. Ti
maysa nga tao nga nakasuhan ti inyaman nga akto, panangipadas, pannakisanib nga
pannacadadael iti state wenno federal government nga maigapu iti pwersa wenno
violente ket haan nga makaiggem iti pwesto iti gobyerno wenno trabaho.
MARKA: Para
ti impormasyon, daytoy nga kasuratan ti maaramid, ket haan nga mausar nga
mangibaga nu inya ti linteg ti felony convictions ken ti kalintegan ti
panagbotos. Kitaen yo ti Seksyon §831‑2, Hawaii Revised Statutes ken Artikulo II, Seksyon 2 Hawaii State
Constitution para ti kumpleto ken legal nga basehan ti linteg.
ARTIKULO II
BOTOS KEN
ELEKSYON
KWALIPIKASYON
Seksyon 1. Amin nga umili ti Estados Unidos nga mkaala tie dad nga disi otso,
nagbalin nga residente ti estado haan nga nakurkurrang ngem maysa nga taw-en
sumaruno diay nalpas nga eleksyon ken maysa nga nakairehistro nga botante
babaen ti linteg, ket makwalify nga agbotos ti inyaman nga estado wenno local
nga eleksyon. [Am Const Con 1968 and election Nov 5, 1968; am SB No 41 (1971)
and election Nov 7, 1972; Am Const Con 1978 and election Nov 7, 1978]
DISKWALIPIKASYON
Seksyon 2. Saan nga mabalin nga agbotos iti tao nga adda deperensya iti
panagpanpanununot na. Saan nga mabalin
nga makwalify nga agbotos ti tao nga nakaidarum iti felony malaksid no ti maudi
nga pannacaiccat ti tao wenno nassapsappa kas nakaibaga diay linteg. [Am Const Con 1968 and election Nov 5, 1968;
Am Const Con 1978 and election Nov 7, 1978]
PAGTAENGAN
Seksyon 3. Awan ti sinuman nga mangipagarup nga maala na wenno mapukaw na iti
pagtaengan na maigapu laeng ti kaadda na wenno kaawan na bayat ti
pannakaidestino ti serbisyo para ti Estados Unidos wenno bayat ti pannakitulag
na iti nabigasyon wenno maysa nga estudyante ti inyaman nga institusyon ti
pinagbasa. [Am Const Con 1978 and
election Nov 7, 1978]
REHISTRASYON;
PANAGBOBOTOS
Seksyon 4. Ti lehislatura ti mangted para ti rehistrasyon ti botante ken para ti
absentee voting ken isu da met ti mangisuro no kasanu ti pamay-an ti panagbotos
iti amin nga eleksyon. Masapul nga
mapataginayon ti kinatalned ti panagbobotos; awan ti mabalin nga mangibaga ti
partido nga napili na wenno nonpartisanship para ti maysa nga kondisyon ti
panangbotos ti inyaman nga primary wenno esp.
Kinatalned ti panagbotos wenno ken ti panagpili ti pakikadwaan nga
partido political wenno nonpartisanship ket masapul nga mapagtaginayon. [Am Const Con 1978 and election Nov 7, 1978]
HAWAII REVISED
STATUTES
CHAPTER 831
AGPARPARES NGA LINTEG PARA TI
ESTADO TI
NAKABASOL
NGA TAO
§831-2
Pannakapukaw ti kalintegan. (a) Ti maysa nga tao nga nasintensyaan ti felony, nangrugi idi oras ti
sintensya agginga intu no ti maudi nga pannacaiccat ti sintensya kadaydiay nga
tao, ket haan nga mabalin nga:
(1)
Agbotos ti maysa nga eleksyon, ngem no ti pannakesintensya na ket
nasuspindi nakaikabil man wenno haan ti akusado ti probation wenno iti
pannakapakawan iti akusado kalpasan ti panagpaipabalod, ti akusado ket mabalin
nga agbotos bayat iti paset ti suspension wenno ti pamakawan; wenno
(2)
Agbalin nga kandidato wenno mangiggem ti pwesto ti publiko.
(b)
Diay panagserbi na ti publiko ket napasamak ti oras nga iti sentenciana
ket naiikat iti aldaw ti sentencia no diay sentencia ket ditoy nga estado wenno
sabali nga estado wenno korte federal, iti aldaw ti certifico ti sentenciana
nga naggapu ti korte ket naipakaammo sadiay oficina ti lieutenant governor nga
nangawat ken ipakaamo met dokumento ti publico. iti apela wenno sablai nga proseso ti usaren maipapan ti panga
ikkat ti basul wenno sentenciana ket saan nga apektado kadagitoy nga sarita,
ngem no diay sentencia ket mabaliktad diay akusado ket mabalin nga sumrek iti
oficina publiko nga naikkat kadaytoy nga chapter manipud ti oras ti
pannakabaliktad na masapul a mabayadan, manipud ti pannakaikkkat na.
(c)
Subsection (a) ken (b) kadaytoy nga section ken dadumma pay nga linteg
uray pay sumabali, ket makuna a ti sinoman nga tao nga sentenciado maygapu ti
panagaramid, panagpadas wenno nakikaddua nga parmekken tit estado wenno federal
government nga nagusar iti puersa wenno rungsot ket maddi mabalin nga aggigem
wenno empleyado ti oficina publiko.
[L 1969, c 250, pt
of §1; HRS §716-2; ren L 1972, c 9, pt of §1; am L 1979, c 53, §2; am imp L
1984, c 90, §1]
§831-3.1 Dati nga
pannakabasol; criminal records; noncriminal standards. (a) Saan nga mabalin nga madisqualified iti maysa nga tao para ti
panagtrabaho na wenno panagsebisyo iti publiko gapu ti estado wenno nadumaduma
nga sanga iti pulitika wenno ahensya malaksid iti baba ti section 831-2(c),
wenno mabalin nga maikkat para agpractice, manggun-od, mangala iti aniaman a
trabaho, panaglinacco, kita ti panggedan, propesyon wenno negosyo, para
kadagiti permisyo, licensia, rehistro wenno certifico nga masapul iti estado
wenno aniaman nga nadumaduma nga sanga ti politika wenno ahensya, dagitoy amin
ket gapu ti rason nga adda dati na nga pannakabasol a krimen: itden ti
kasapulan agapu ti respeto ti arak, iti tao nga nakabasol ti krimen ket mabalin
nga malibak ti licensya ti arak aggapu diay liqour commission.
* * *
[L 1974, c 205,
§2; am L 1975, c 54, §1; am L 1976, c 113, §2; am L 1979, c 53, §3; am imp L
1984, c 90, §1; am L 1985, c 155, §3 and c 209, §8; am L 1987, c 339, §4; am L
1989, c 74, §2 and c 116, §1; am L 1993, c 40, §2]
Daytoy nga kasuratan ket naaramid para iti
impormasyon laeng ken haan nga mabalin
nga mausar para iti Kalintegan iti eleksyon ti Hawaii ken ti
kasapulan. Amin nga kasapulan wenno
kasuratan ket mabalin nga agbaliw depende ti panagsukat diay legislasyon.
Ikonsulta yo iti Hawaii Revised Statutes ken sabali pay nga paggapuan iti
impormasyon para iti mas detalyado ken mas agpayso nga kasapulan.
Office
of Elections
802
Lehua Avenue
Pearl
City, Hawaii 96782
Telepono:
808-453-VOTE (8683)
Kadagiti
Isla iti Ruar ti Oahu (Toll Free): 1-800-442-VOTE (8683)
TTY:
808-453-6150
Kadagiti
Isla iti Ruar ti Oahu (Toll Free): 1-800-345-5915
Internet: www.hawaii.gov/elections
Office of Elections - FSVS509C
Sept. 2001


text:
Santa Maria, Pangasinan
Ti Santa Maria ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Pangasinan iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Santa Maria ket nabingbingay a politikal kadagiti 23 a barbaranggay.[2]
- Bal-loy
- Bantog
- Caboluan
- Cal-litang
- Capandanan
- Cauplasan
- Dalayap
- Libsong
- Namagbagan
- Paitan
- Pataquid
- Pilar
- Poblacion East
- Poblacion West
- Pugot
- Samon
- San Alejandro
- San Mariano
- San Pablo
- San Patricio
- San Vicente
- Santa Cruz
- Santa Rosa
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Pangasinan". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Hulio 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Ilocos (Ingles) naala idi 21 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti Pangasinan". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 2 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)