text:
Iti biolohia, ti maysa nga organismo ket ti aniaman nga agkakasigkay a sibibiag a sistema (a kas ti ayup, fungus, mikro-organismo, wenno mula). Iti saan a basbassit a sumagmamano a porma, amin a kita dagiti organismo a makabael iti panagsungbat iti panagtignay, reproduksion, idadakkel ken panagrang-ay, ken ti panagtaripato iti homeostasis a kas maysa a natalinaay a sibubukel.
Ti maysa nga organismo ket mabalin a uniselular (maymaysa a selula) wenno, iti kaso a kas dagit tao, buklen dagiti trilion kadagiti selula a naigrupo kadagiti naipangpangruna a kulapot ken dagiti organo. Ti termino a multiselular (adu a selula) ket mangipalawag ti aniaman nga organismo a buklen dagiti ad-adu ngem maysa a selula.
Amin dagiti sibibiag nga organismo iti Daga ket nabingbingayda kadagiti eukariote ken dagiti prokariote a naibatay ti kaadda wenno kaawan kadagiti husto a pagtengngaan kadagiti selulada. Dagiti prokariote ket mangirepresenta kadagiti dua a nagsisina a dominio, ti Bakteria ken Archaea. Dagiti eukariotiko nga organismo, nga adda dagiti nabedbedan iti kulanit a tengnga ti selula, ket aglaon pay kadagiti organulo, a nainganan kadagiti mitochondria ken (iti mulmula) kadagiti plastid, sapasap dagitoy a naipanpanunotan a nagtaud manipud ti endosimbiotiko a bakteria.[1] Dagiti [fungus]], dagiti ayup ken dagiti mula ket kas pagarigan dagiti sebbangan a eukariote.
Idi 2002 ni Thomas Cavalier-Smith ket nangisingasing ti maysa a klade, Neomura, a naigrupo dagitoy ti Archaea ken Eukaria. Ti neomura ket naipanpanunotan a nagggapu manipud ti Bakteria, a kaaduan a naisangsangayan manipud ti Aktinobakteria.[2] Kitaen ti Pannakaisanga nga urnos ti maipapan ti bakteria a pila.
EtimolohiaUrnosen
Ti termino nga "organismo" (Griego ὀpYavισuός – organismos, manipud ti Taga-ugma a Griego ὄpYavov – organon, "instrumento, implemento, ramit, organo iti kaipanunotan wenno aprehension"[3]) ket immuna a nagparang iti pagsasao nga Inggles idi 1701 ken nakaala daytoy ti agdama a pannakaipalpalawagna babaen idi 1834 (Inggles a Diksionario ti Oxford). Daytoy ket dagus a maikabagian iti termino nga "organisasion". Adda ti maysa a napaut a tradision iti panangipalpalawag kadagiti organismo a kas dagiti agbukbukod nga agur-urnos a parsua.[4]
Adda metten dagiti adu nga agdama a kontrobersia a maipanggep ti kasayaatan a panangilawlawag ti organismo[5] kenno agpayso a daytoy wenno ti kastoy a panangipalplawag ket nasken.[6] Nadumaduma a parparawad[7] ket dagiti sungbat kadagiti singasing a ti kategoria iti "organismo" ket mabalin a makaanay iti biolohia.[8]
SemantikaUrnosen
Ti balikas nga organismo ket mabalin a nalawa a maiplawag a kas maysa nga asemblia dagiti molekula nga agtigtignay a kas ad-adu wenno basbassit a natalinaay a sibubukel a mangipakpakita kaditi tagikua iti biag. Nupay kasta, adu kadagiti taudan ket nagisingsingasing kadagiti panangipalplawag a mangikkat kadagiti birus ken dagiti teoretiko a mabalin mga inaramid ti tao a porma dagiti saan nga organiko a biag.[9] Dagiti birus ket agkamkammatalekda iti biokimiko a makina iti maysa nga agsangsangaili a selula para iti reproduksion.
Ti Reperensia nga Online ti Chambers ket mangitited ti nalawa a panangilawlawag: "ti aniaman a sibibiag nga estruktura, a kas ti maysa a mula, ayup, fungus wenno bakteria, a makabael iti panagdakkel ken reproduksion".[10]
Kadagiti adu a selula a termino, ti "organismo" ket kadawyan a mangilawlawag ti sibubukel a pagsasarunuan a pannakaaramid kadagiti sitema (kas pagarigan sirkulatorio, panaglupma, wenno reproduktibo) a dagitoy ket urnong ti organo; dagitoy ket, dagiti urnong ti kulanit, a dagitoy ket naaramid met kadagiti [selula (biolohia)|selula]]. Kadagiti daduma a mula ken ti nematodo Caenorhabditis elegans, dagiti agmaymaysa a selula ket dagiti totipotente.
Ti nalatak nga organismo ket ti maysa nga organismo a mangbukel kadagiti adu nga agmaymaysa nga agkakadua nga agtigtignay a kas maysa nga agtigtignay wenno sosial a paset.
Saan a maipapan ti selula a biagUrnosen
Dagiti birus ket kadawyan a saan a naipanpanunotan a dagitoy ket organismo gaputa saanda a makabael iti autonomo a reproduksion, idadakkel wenno metabolismo. Daytoy a kontrobersia ket problematiko gaputa adda dagiti dadduma maipapan ti selula nga organismo a saanda met a makabael iti nnawaya a panagbiag (ngem saan nga iti nawaya a metabolismo ken panagpaadu) ken agbiag a kas dagiti obligatorio nga intrasekular a parasitiko. Urayno dagiti birus ket addaanda laeng kadagiti bassit a ensima ken dagiti molekula nakailaslasinan dagiti sibibiag nga organismo, awan dagitoy ti bukodda a metabolismo ken saanda a makasintesar ken makaurnos kadagiti organiko a kompuesto a mangporma kaniada. Isunag daytoy ket mangisina ti autonomo a reproduksion ket mabalinda laeng a pasibo a matuladan babaen ti makina iti agsangsangaili a selula. Iti daytoy a kapanunotan dagitoy ket kapadpadada ti inanimado a banag. Bayat a dagiti birus ket saanda nga agsarsaranay ti nawaya a metabolismo, ken isunga kadawyanda a saan a naibilbilang a kas dagiti organismo, addaanda met kadagiti bukodda a puonan ken isuda ket agbaliw babaen kadagiti kapadpada a mekanismo a pangibalbaliwan dagiti organismo.
Ti kadawyan a suppiat iti panagsuporta kadagiti birus a kas dagiti sibibiag ng aorganismo ket ti abilidadda a mapan it iebolusion ken agpaadu babaen ti kabukbukodan a panangaramid. Adda dagiti dadduma a sientista a sumupsuppiat a dagiti birus ket saanda nga agbalbaliw, wenno bukbukodda a makapaaduno. Iti kinapudno, dagiti birus ket agbaliwda babaen dagiti mangsangsangaili kaniada a selula,a ti kaibuksilanna ket adda iti ti kimmadduan nga ebolusion dagiti birus ken dagiti agsangsangaili a selula. No awan dagiti agsangsangaili a selula, ti maipapan ti birus nga ebolusion ket imposible. Daytoy ket saan nga husto kadagiti selula. No awan dagiti birus, ti turong ti ebolusion ket mabalin a sabali; nupay kasta, ti abilidad nga agbaliw ket saan a mabanagan. Iti met reproduksion, dagiti birus ket dagupda nga agkamkammatalek iti makina ti agsangsangaili tapno makapaaduda.[11] Ti pannakaduktal ti maipapan kadagiti birus a megagenom nga adda dagiti puonan a panagkodigo para iti enerhia ametabolismo ken sintesis ti protina ket nangsungrod ti suppiat a maipanggep no dagiti birus ket tagikua iti puon ti biag. Ti kaadda dagitoy a puonan ket mangisingsingasing a dagiti birus ket makabaelda kadagiti napalabas nga agmetabolisado. Daytoy ket nabirukan iti kalpasanna a dagiti puonan a panagkodigo para iti enerhia ken protina a metabolismo ket adda ti maipapan ti selula a taudan. Mabalin a dagitoy ket nakaaldad babaen ti horisontal a pannkaiyakar ti puonan manipud kadagiti maipapan ti birus a nagsangsangaili.[12]
Ti sabali pay a nasayaat a suppiat iti panangilaksid kadagiti birus iti puon ti biag ket ti polipiletiko a taudan.[13] Dagiti birus ket saanda a makibinningay ti homologo a pannakailasinan kadagti maipapan ti selula nga organismo, wenno dagiti dadduma pay a birus. Gaputa daytoy ket imposible nga agsubli a suroten ti maipapan ti birus nga ebolusion iti kinaudi nga unibersal a kaputotan, daytoy pay ket imposible a maikabilda iti puon ti biag, wa daytoy ket naibatay iti puonan ti homologo
Dagiti NotaUrnosen
- ^ T.Cavalier-Smith (1987) Ti taudan dagiti eukariote ken arkaebakterial a selula, Dagiti Salaysay ti Akademia dagiti Siensia iti New York 503, 17–54
- ^ T. Cavalier-Smith (2002) Ti neomura ataudan iti arkaeobakteria, ti negibakterial a ramut iti unibersal a kayo ken maipapan ti bakteria a megaklasipikasion. Ti Internasional a Warkana iti Sistematiko ken Ebolusionario a Mikrobiolohia 52, 7–76 PMID 11837318.
- ^ ὄpYavov, Henry George Liddell, Robert Scott, Ti Griego-Inggles a Leksikon, iti Perseus
- ^ Kant I., Panagdillaw iti Panagukom: §64.
- ^ Dupré, J. (2010). "Ti polihenomiko nga organismo". Sosiolohiko a Panagrepaso 58 (s1): 19–31. Folse 3rd, H. J.; J. Roughgarden (2010). "Ania kadi ti agmaymaysa nga organismo? Ti adu nga agpang a perspektibo ti panagpili.". Ti Mamitlo a panagrepaso ti biolohia 85 (4): 447. ISSN 0033-5770. Pradeu, T. (2010). "Ania kadi ti organismo? Ti maysa nga immunolohiko a sungbat". Pakasaritaan ken Pilosopia dagiti Siensia ti Biag 32: 247–268. Gardner, A.; A. Grafen (2009). "Panagtiliw ti superorganismo: ti pormal a teoria iti grupo a panagampon". Warnakan iti Ebolusionario a Biolohia 22 (4): 659–671. Michod, R E (1999). Dagiti Darwiniano a dinamiko: dagiti ebolusionario a panagdaliasat iti kababalin ken panagmaymaysa. Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan. ISBN 978-0-691-05011-9. Queller, D. C; J. E Strassmann (2009). "Labes ti kagimongan: ti ebolusion iti organismalidad". Dagiti Pilosopiko a Panagisinnukat iti Naarian aKagimongan B: Dagiti Biolohiko a Siensia 364 (1533): 3143. doi:10.1098/rstb.2009.0095. Santelices, B. (1999). "Mano kadi dagiti kita dagiti agmaymaysa?". Dagiti pagduyosan iti Ekolohia ken Ebolusion 14 (4): 152–155. Wilson, R (2007). "Ti bilolohiko apagarup iti agmaymaysa". Stanford nga Ensiklopidia iti Pilosopia.
- ^ Pepper, J. W; M. D Herron (2008). "Ti kadi bilolohia ket makasapul ti maysa a konsepto ti organismo?". Dagiti Biolohiko a Panagrepaso 83 (4): 621–627. doi:10.1111/j.1469-185X.2008.00057.x. PMID 18947335. Wilson, J (2000). "Ontolohiko a panagparti: dagiti konsepto nga organismo ken bilolohik a panagisapasap". Pilosopia ti Siensia: 301–311. JSTOR 188676.
- ^ Bateson, P. (2005). "Ti panagsubli ti sibubukel nga organismo". Warnakan iti Biosiensia 30: 31–39.
- ^ Dawkins R. (1982) Ti Naipaatiddog a Penotipo. Oxford: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan.
- ^ "organismo". Inggles a Diksionario ti Oxford (online nga ed.). 2004.
- ^ "organismo". Maika-21 a Siglo a Diksionario ti Chambers (online nga ed.). 1999.
- ^ Moreira, D.; López-garcía (2009). "Dagiti sangapulo a rason tapno ilaksid dagiti birus manipud ti kpuon ti biag.". Dagiti Panagrepaso ti Katutubo. Mikrobiolohia 7 (4).
- ^ Moreira, D.; López-garcía (2009). "Dagiti sangapulo a rason tapno ilaksid dagiti birus manipud ti puon ti biag.". Dagiti Pangrepaso ti Katutubo. Microbiology 7 (4).
- ^ Moreira, D.; Lopez-Garcia (2009). "Dagiti sangapulo a rason tapno ilaksid dagiti birus manipud ti puon ti biag.". Dagiti Panagrepaso ti Katutubo. Mikrobiolohia. 7 (4).
Dagiti silpo ti ruarUrnosen
- BBCNews: 27 Septiembre 2000, No ti kella ket saan unay a napuskol Citat: "Ti kaibuksilanna ket adda dagiti kababaan a parsua dagiti pagarian ti mula ken ayup, a kas ti kella ke and amiba, ken mabalin a naduduog ngem ti naipagpagarup"


c: text/html

text:
Kanal Suez
Ti Kanal Suez (Arabiko: قناة السويس Qanāt al-Sūwais), naamammuan pay babaen ti sabali a nagan ti "'Ti Kalsada idiay India", ket maysa nga artipisial a lessaad ti baybay a danum a pagdalanan idiay Ehipto, a mangikapet ti Baybay Mediteraneo ken ti Baybay Nalabbasit. Daytoy ket nalukatan idi Nobiembre 1869 kalpasan ti 10 a tawtawen a panagipatakder, daytoy ket mangpalubos a pagluganan babaen ti danum idiay baetan ti Europa ken Asia nga awan ti panagdaliasat ti lawlaw ti Aprika. Ti akin-amianan a sangladan ket ti Puerto Said ken ti akin-abagatan a sangladan ket ti Puerto Tawfiq idiay siudad ti Suez. Ti Ismailia ket naisanglad idiay laud nga igidna, iti 3 km (1.9 mi) nga amianan ti tengnga a puntos.[1]
Idi immuna naipatakder, ti kanal idi ket 164 km (102 mi) ti kaatiddogna ken 8 m (26 ft) ti kaadalemna. Kalpasan kadagiti adu a panagpadpadakkel, ti kanal ket 193.30 km (120.11 mi) a katiddogen, 24 m (79 ft) a kaadalem ken 205 metro (673 ft) iti kalawa manipud idi 2010.[2] Daytoy ket buklen ti akin-amianan a sumrekan a kana iti 22 km/14 mi, ti kanbal ket 162.25 km/100.82 mi ken ti akin-abagatan a sumrekan a kanal ti 9 km/5.6 mi.[3]
Ti kanal ket maymaysa a dalan nga adda dagiti paglabsan a luglugar idiay "Ballah a Paglabsan" ken ti Danaw Nalatak a Napait.[4] Daytoy ket aglaon dagiti kandado; ti danum ti baybaya= ket nawaya nga agayus iti uneg ti kanal. Iti sapasap, ti kanal iti amianan ti Napait a Dandanaw ket agpaamianan nga agayus iti kalamiisan ken abagatan iti kalgaw. Ti ayus ti abagatan ti dandanaw ket agbalbaliw iti ugot idiay Suez.[5]
Ti kanal ket tagikua ket tinartarapato babaen ti Turay ti Kanal Suez[6] (SCA) ti Ehipto. Babaen ti sangalubongan a tulagan, daytoy ket mabalin a mausar "iti panawen ti gubat ken iti panawen ti kappia, babaen ti amin a barko ti komersio wenno ti gubat, nga awan ti panakailasin ti wagayway."[7]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "pagsurotan ti Kanal Suez". Marine Services Co. Naala idi 2 Abril 2010.
- ^ "Dagiti Panakaidasig ti Kanal". Turay ti Kanal Suez. 2010. Naala idi 2 Abril 2010.
- ^ "Dagiti Pannakaidasig ti Kanal".
- ^ Turay ti Kanal Suez
- ^ The Red Sea Pilot. Imray Laurie Norie & Wilson. 1995. p. 266.
- ^ Opisial "Sapot a pagsaadan ti Turay ti Kanal Suez".
- ^ Taripnong ti Konstantinopla ti Kanal Suez ti 2 Marso 1888 ket naipakpakat pay laeng ken natartaripato iti Nasionalisasion a Tignay Nasser.
Dagiti taudan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Britannica (2007) "Kanal Suez", iti: Ti baro nga Encyclopædia Britannica, maiak-15 nga ed., 28, Chicago, Ill. ; Londres : Encyclopædia Britannica, ISBN 1-59339-292-3
- Galil, B.S. ken Zenetos, A. (2002). "Ti baybay apanagbalbaliw: eksotiko idiay akin-daya a Baybay Mediteraneo", iti: Leppäkoski, E., Gollasch, S. ken Olenin, S. (eds), Agparparukama ti akuatiko a sebbangan ti Europa : pannakaiwarwaras, impakto, ken panagtaripato, Dordrecht ; Boston : Kluwer Academic, ISBN 1-4020-0837-6, p. 325–336
- Garrison, Ervan G. (1999) Ti Pakasaritaan ti inhennieria ken teknolohia : dagiti na-arte a pamay-an, maika-2 nga ed., Boca Raton, Fla. ; Londres : CRC Press, ISBN 0-8493-9810-X
- Karabell, Zachary (2003) Panagbisngay ti Disierto: Ti Panagpartuat ti Kanal Suez, Knopf, ISBN 978-0-375-40883-0
- Oster, Uwe (2006) Le fabuleux destin des inventions : le canal de Suez, TV a dokumentario a pinataud babaen ti ZDF ken inmatonana babaen ni Axel Engstfeld (Alemania)
- Sanford, Eva Matthews (1938) Ti Mediteraneo a lubong iti taga-ugma a panawen, Ronald a serie ii pakasaritaan, New York : The Ronald Press Company, 618 p.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Kanal Suez idiay Wikimedia Commons

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Danaw
Ti danaw wenno dan-aw ket bagi ti danum iti relatibo a natalna a likido iti mausig a kadakkel, lokalisado iti labneng, a napalikmutan babaen iti daga a naisina manipud iti karayan wenno sabali a rummuaran nga agserbi a mangpakan wenno mangattian ti danaw. Dagiti danaw nga adda iti daga ket saan a paset iti taaw, ken isu a dagitoy ket maisalumina manipud kadagiti laguna, ken dagitoy ket dakdakkel pay ken ad-adalem ngen dagiti alog.[1][2] Dagiti danaw ket mabalin nga igiddiat kadagiti karayan wenno dagiti waig, a dagitoy ket kadawyan nga agay-ayus. Nupay kasta kaaduan kadagiti danaw ket pinakpakan ken inat-atianan babaen dagiti karayan ken dagiti waig.
Dagiti masna a danaw ket mabirukan kadagiti kabambanatayan a lugar, dagiti sona ti rengngat, ken dagiti lugar nga addaan kadagiti agdama a glasiasion. Dagiti sabali a danaw ket mabirukan kadagiti endoreika a labneng wenno kadagiti igid dagiti duog a karayan. Kadagiti sabali a paset iti lubong adda met dagiti adu a danaw gapu kadagiti nakariro a tab-tabas ti panagattian manipud ti kinaudi a Panawen ti Yelo. Amin dagiti danaw ket temporaryio kadagiti heolohiko a gantingan ti panawen, gapu ta dagitoy ket agin-inutda a mapunno kadagiti sedimento wenno agluppiasda kadagiti labneng a naglaon kaniada.
Adu met kadagiti danaw ket artipisial ket naaramid para iti panag-usar ti industria wenno agrikultura, para iti panagpataud ti hidro-elektriko a bileg wenno panagipaay ti domestiko a danum wenno para kadagiti pamay-an nga estetiko wenno pagliwliwaan.
Pannakaiwarwaras dagiti danaw[urnosen | urnosen ti taudan]
Kaaduan kadagiti danaw iti lubong ket nasadiwa a danum, ken kaaduan ket naisanglad idiay Akin-amianan a Hemisperio kadagiti nagatngato a latitud. Ti Kanada, ket addaan iti nakarkulo a 31,752 a dandanaw ken dakdakkel ngem 3 kuadrado kilometro (1.2 sq mi)[3] ken ti di ammo a dagup a bilang dagiti danaw, ngem nakarkulo a saan a basbassit ngem 2 a riwriw.[4] Ti Pinlandia ket addaan kadagiti 187,888 a danaw iti 500 kuadrado metro (5,400 sq ft) wenno dakdakkel, a dagiti 56,000 ket dadakkel (10,000 kuadrado metro (110,000 sq ft) wenno dakdakkel).[5]
Kaaduan kadagiti danaw ket addaan iti saan a basbassit ngem maysa a masna a pagruaran iti porma ti karayan wenno alog, ken isu daytoy ti mangtalinaay ti natimbeng a kaadalem ti danaw babaen ti panangpalubos ti panagattian ti sobra a danum.[6] Adda met dagiti danaw nga awanan iti masna a pagruaran iti danum ken makapukaw laeng babaen ti panagbawbaw wenno ti panagagsep iti sirok ti daga wenno isuda a dua. Dagitoy ket naitermino a kas dagiti endoreika a danaw.
Adu met kadagiti danaw ket artipisial ket naaramid para iti panag-usar ti industria wenno agrikultura, para iti panagpataud ti hidro-elektriko a bileg wenno panagipaay ti domestiko a danum wenno para kadagiti pamay-an nga estetiko wenno pagliwliwaan.
Iti lubong, dagiti danaw ket inatiw met ti bilang babaen dagiti alog: kadagiti nakarkulo a 304 a riwriw ti natalinaay a bagbagi ti danum iti sangalubongan, 91% kadagitoy ket 1 hektaria (2.5 akre) wenno basbassit iti kalaw (kitaen ti panangipalawag dagiti alog).[7] Dagiti bassit a danaw ket ad-aduda pay ngem dagiti dadakkel a danaw: iti termino ti kalawa, maysa a pagkatlo kadagiti natalinaay a danum ti lubong ket nairepresenta babaen dagiti danaw ken dagiti alog iti 10 hektaria (25 akre) wenno basbassit. Nupay kasta, dagiti dakkel a danaw ket mangirepresenta para iti kaaduan a kalawa ti natainaay a danum nga addaan kadagiti 122 dakkel a danaw iti 1,000 kilometro kuadrado (390 kd mi, 100,000 ha, 247,000 akre) wenno mangirepresenta ti agarup a 29% iti dagup ti sangalubongan a kalawa ti natalinaay nga akin-uneg a danum.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Britannica online. "Danaw (pisikal a langa)". Naala idi 2008-06-25. "[ti danaw ket] ti aniaman a dakkel a bagi ti danum iti nabuntog nga agy-ayus wenno saan ng agkutkuti a danum a mangsakop ti mayda nga akin-uneg a a labneng iti mausig a kadakkel. Dagiti panangipalawag a husto a mangilasin kadagiti danaw, al-alog, kal-kalugnakan, ken uray pay dagiti karayan ken dagiti sabali a bagi ti danum iti saan a taaw a danum ket nasayaaten a naipaammo. Makunkuna pay, nupay kasta, a dagiti karayan ken dagiti waig ket napardasda nga agay-ayus; ken dagit kalugnakan ket aglaonda kadagiti adu a gatad ti ruot, kaykayo ken babassit a mula; ken dagiti alog ket bassitda met no maipada kadagiti danaw. No maipalawag iti heolohia, dagiti danaw ket dagiti temporario a bagi ti danumr."
- ^ "Dictionary.com definition". Naala idi 2008-06-25.
- ^ http://atlas.nrcan.gc.ca/site/english/learningresources/facts/lakes.html/#numberoflakes ([1])
- ^ http://atlas.nrcan.gc.ca/auth/english/maps/environment/hydrology/watershed1/1
- ^ http://www.ymparisto.fi/default.asp?contentid=240894&lan=fi&clan=en
- ^ Carreck, Rosalind, ed. (1982). The Family Encyclopedia of Natural History. The Hamlyn Publishing Group. p. 205. ISBN 978-0711202252.
- ^ Downing, J. A.; Prairie, Y. T.; Cole, J. J.; Duarte, C. M.; Tranvik, L. J.; Striegl, R. G.; McDowell, W. H.; Kortelainen, P.; Caraco, N. F.; Melack, J. M. (2006). "The global abundance and size distribution of lakes, ponds, and impoundments". Limnology and Oceanography 51 (5): 2388–2397. doi:10.4319/lo.2006.51.5.2388. ISSN 0024-3590.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Danaw idiay Wikimedia Commons


text:
VIGAN CITY--- Naarestar ti maysa nga empleado iti gobierno idiay Ilocos Sur.
Ti suspek ket ni Antero Teddy Arcena, Sr, 46, addaan asawa, empleado ti Vigan City government a taga Barangay VII, Vigan City.
Iggem ti Pnp- Vigan, PDEA, ken CIDG- Ilocos ur ti warrant of arrest idi arestaren da ti suspek.
Naala manipud ken ni Arcena ti maysa a plastic sachet ti shabu, dua nga small plastic sachet a naglaon iti white crystalline substance, maysa a cylinder tube ken cellular phone.
ti suspek sumango iti kaso a panaglabsing iti RA 9165 o Violation of Comprehensive Dangerous Drugs Act of the Philippines


text:
Adda aganay a 175 a pagsasao iti Pilipinas, 174 kadagiti ti sibibiag wenno maar-aramat pay laeng, 4 met ti maibilangen a natay a pagsasao.
Patneng a pagsasaoUrnosen
Adda 12 a maibilang a nativo wenno patneng a pagsasao nga addaan iti mapan a sagsangariwriw wenno nasursurok pay nga agar-aramat wenno agsasao: Tagalog, Cebuano, Iloko, Hiligaynon, Bikol, Waray-Waray, Kapampangan, Pangasinense, Kinaray-a, Maranao, Maguindanao, ken Tausug. Ar-aramaten dagitoy a naimpatnengan ti nasurok a 90% ti populasion ti Filipinas.
Segun dagiti senso idi 2000 ti Opisina Dagiti Nailian nga Estadistika iti Pilipins (Ingles:National Statistics Office of the Philippines), ti bilang dagiti Filipino a mangar-aramat kadagiti 18 a pagsasao iti baba kas patneng a saoda ket isu dagiti sumaganad:
Sibibiag a pagsasaoUrnosen
Dagiti 175 a sumaganad a pagsasao a maar-aramat iti Filipinas:
Natayen a pagsasaoUrnosen
- Agta (Dicamay)
- Agta (Villa Viciosa)
- Ayta (Tayabas)
- Katabaga


text:
Pagsasao nga Ibanag
Ti Ibanag (wenno Ybanag wenno Ibanak) ket maysa a pagsasao nga ar-aramaten ti agarup 500,000 nga agsasao iti Pilipinas, nangruna kadagiti akin-amiananan-a-daya a probinsia iti Luzon nga Isabela ken Cagayan, kangrunaan iti Ciudad ti Tuguegarao, Solana, Cabagan, ken Ilagan. Kaaduan kadagiti agsasao iti Ibanag ket makasao met laeng iti Iloko, ti maibilang a lingua franca iti Amianan a Luzon. Naggapu ti termino nga "Ibanag" manipud iti "bannag" a kayatna a sawen 'karayan'. Asideg a kanaig ti Ibanag dagiti pagsasao nga Itawis, Gaddang, Agta, Atta, Yogad, Isneg ken Malaweg.


text:
Pagsasao a Bengali
Ti Bengali (Bengali: বাংলা Bangla [ˈbaŋla] ( denggen)) ket maysa a dumaya nga Indo-Aryan a pagsasao. Daytoy ket patneng ti rehion ti dumaya nga Abagatn nga Asia a naamammoan a kas ti Bengal, a mangbukel ti agdama nga aldaw a Bangladesh, ti Indiano mga estado ti Laud a Bengal, ken dagiti paset ti Indiano nga estado ti Tripura ken Assam. Daytoy ket naisursurat nga inususar ti Bengali a sinuratan. Daytoy ket adda dagiti agarup a 193 a riwriw a patneng ken agarup a 230 a riwriw a dagup dagiti mangisasao,[2] Ti Bengali ket maysa kadagiti kaaduan a mangisasao a pagsasao (nairanggo ti maikanem[3]) iti lubong. Ti Nailian a kanta ken ti Nailian a kanta ti India, ken ti Nailian a kanta ti Bangladesh ket napartuat iti Bengali.
Mairaman kadagiti dadduma a pagsasao ti Dumaya nga Indo-Aryan, ti Bengali ket nagtaud manipud kadagiti Magadhi Prakrit ken Sanskrito a pagsasao. Daytoy tattan ti kangrunaan a pagsasao a naisasao idiay Bangladesh ken isu ti maikadua a kaaduan a maisasao idiay India.[4][5] Amin kadagiti Indo-Aryan a pagsasao a mairaman ti Bengali, Hindi, Marathi, Gujarati, Oriya, Assames ket tinawtawagan dagitoy a kas ti annak ti Sanskrito. Para kadagiti suppiat a panakaimatangan a maipanggep kadagiti kastoy a panagilasin ti nailinia a pakasaritaan a nangiturong ti historisismo (kitaen ti Althusser), mabalin nga agbiruk kadagiti sabal nga artikulo.[6][7] [8]
Ti kaadda ti nabaknang a literario a tawidan a timmaud manipud ti Bengali a Renasimiento, ti Bengali ket nairaman a naibedbed ti maysa a naindumadumaan ti kultura a rehion ken maysa a nangruna a nagiparawad ti Bengali a nationalismo. Idiay dati a Daya a Bengal (tattan ket ti Bangladesh), ti napigsa a pannakaammo ket nangiturong ti Tignay ti Pagsasao a Bengali, nga idi las-ud ti 21 Pebrero 1952, adda dagiti tattao a natnatay kaditi las-ud ti panag-welga tapno makagun-od ti panakabigbig daytoy a kas maysa nga estado a pagsasao idi ti Turayan ti Pakistan ken tapno mataripatu ti panakaisursuratna iti Bengali a sinuratan. Ti aldaw a rinamrambakan a kas ti Aldaw ti Tignay ti Pagsasao idiay Bangladesh, ken nairangarang a kas ti Aldaw ti Sangalubongan nga Ina a Pagsasao babaen ti UNESCO idi 17 Nobiembre 1999.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Kasla dagiti dadduma nga Akin-daya nga Indo-Aryan a pagsasao, ti Bengali ket rimsua manipud kadagiti akin-daya a dialekto ti Tengnga nga Indo-Aryan iti Indiano subkontinente. Ti Magadhi Prakrit kenPali, dagiti kasapaan a nairehistro a naisasao a pagsasao iti rehion ken ti pagsasao ni Gautama Buddha, ket nagbalin a ti Jain Prakrit wenno Ardhamagadhi "Gudua a Magadhi" iti nasapa a paset ti immuna a milenio CE.[9][10] Ti Ardhamagadhi, a kas kadagit amina a Prakrit ti Amianan nga India, ket nangrugrugi a nagpagpaigid kadagiti nakunkuna nga Apabhraṃśa ("Naddael a gramatika") a pagsasao idi kasakbayan ti immuna amilenio.[11] Ti lokal nga Apabhraṃśa a pagsasao ti akin-daya a subkontinente, ti Purvi Apabhraṃśa wenno Abahatta ("AWan kaipapananna nga Un-uni"), ket dimteng a nagbalin kadagiti rehional a dialekto, a dagitoy met laeng ket nangporma kadagiti tallo a grupo: dagiti Bihari a pagsasao, dagiti Oriya a pagsasao, ken dagiti Assames-Bengali a pagsasao. Adda dagiti agsupsuppiat a dagiti nagsasabtan apuntos ket nasapsapa a napasamak a mabalin nga idi pay laeng 500[12] ngem ti pagsasao ket saan a nagtaltalinaay: adda dagiti naggigiddiat a kitkita ken dagiti mannurat ket kankanayonda a nagsursurat kadagiti nadumaduma a dialekto. Kas pagarigan, ti Magadhi Prakrit ket naipampamattian a nagbalbalin iti Abahatta idi agarup a maika-6 a siglo a nakibingbinglay iti tinaudan ti Bengali para kadagiti napalabas a paset ti panawen.[13]
Kadawyan a dagiti tallo a paset ti panawen ket nainagnaganan iti pakasaritaan ti Bengali:[11]
- Daan a Bengali (900/1000–1400)—dagiti testo ket mangiraman ti Charyapada, dagiti panagraraem a kanta; ti irurumsua dagiti pangsandi Ami, tumi, kdpy.; berbo dagiti inplecsion -ila, -iba, kdpy. Asames (Ahomiya) ket nagsangsanga iti daytoy a paset ti panawen ken ti Oriya sakbay ti paset ti panawen ti (maika-8 a siglo-1300). Dagiti sinuratan ken dagiti pagsasao iti daytoy a las-ud ti panawen ket nangnangruna a naimpluensiaan babaen ti pagsasao a Kamrupi (sinuratan-Kamrupa Prakrit) a kas ti intero a rehion- Assam, ti Bengal ken dagiti paset ti Bihar ken Orissa ket babaen idi ti pagarian ti Kamrupa (a naamammuan itan a kas ti Assam).
- Tengnga a Bengali (1400–1800)—dagiti nangruna atesto ti paset ti panawen ket mangiraman ti Shreekrishna Kirtana ni Chandidas; elision ti balikas a patingga nga ô nga uni; ti pannakaiwarwaras dagiti kompuesto a berbo; Persiano a pannakaimpluensia. Adda dagiti eskolar nga adu pay a mangbingbingay iti daytoy a paset ti panawen iti nasapa ken naladaw a tengnga a paset ti panawen.
- Baro a Bengali (manipud idi 1800)—panagpabassit kadagiti berbo ken dagiti pangsandi, ken dagiti dadduma pay a panagbalbaliw (a kas ti tahar → tar "kukua ti babai"/"kukua ti lalaki"; koriyachilô → korechilo ti lalaki/ti babai adda idi nalpasen).
Naipakasaritaan nga asasideg iti Pali, ti Bengali ket nakakitkita ti iyaadu ti Sanskrito nga impluensia idi las-ud ti Tengnga a Bengali (Chaitanya Mahaprabhu a panawen) ken idi pay las-ud ti Bengal a Renasimiento.[14] Kadagiti moderno nga Indo-Europeano a pagsasao idiay Abagatan nga Asia, ti Bengali ken dagiti kaarrubana, ti Oriya ken Asames (Ahomiya), idiay daya ket nangruna a nagtartaripatu ti Pali/Sanskrito a batayan ti bokabulario, a kas met ti Marathi idiay tengnga-laud.
Nasken a laglagipen a ti insasao a Hindi ken insasao nga Urdu ket agpadpada iti batayanda. Nupay kasta, ti agdama nga pagalagadan a porma ti literario iti Hindi ket adda dagiti adu a naalala manipud ti Sanskrito a bokabulario, bayat a ti literario a porma ti Urdu ket adu kadagiti binulbulod manipud ti Arabiko ken Persiano.
Aginggana idi maika-18 a siglo, awan kadagiti panagipadpadas a panagdokumento ti gramatika ti Bengali. Ti immuna anaisurat a Bengali a diksionario/gramatika, Vocabolario em idioma Bengalla, e Portuguez dividido em duas partes, ket sinurat idi babaen ti Portuges a misionario a ni Manuel da Assumpção idi baetan ti 1734 ken 1742 bayat idi agserserbi idiay Asienda ti Bhawal.[15] Nathaniel Brassey Halhed, ti Britaniko a gramatiko, ket nagsurat ti moderno a gramatika ti Bengali (Ti Gramatika ti Pagsasao a Bengal (1778)) nga immununa a nagus-usar kadagiti Bengali a kaha iti panagmaldit.[2] Ni Ram Mohan Roy, ti nalatak a Bengali repormer,[16] ket nagsursurat pay ti maysa a "Gramatika ti Pagsasao a Bengali" (1832).[17]
Iti las-ud ti daytoy a paset ti panawen, ti porma ti Choltibhasha , a nagus-usar kadagiti napalaka nga inpleksion ken dadduma pay a panagbalbaliw, ket rimrimsua manipud iti Shadhubhasha (naduduog a porma) a kas ti porma a napilpili para iti naisurat a Bengali.[18]
Ti Bengali ket isu idi ti nakapaitengngaan ti isip, idi 1951–52, iti Tignay ti Pagsasao a Bengali (Bhasha Andolon) idiay idi Daya a Bengal (itan ket ti Banglades).[19] Urayno ti pagsasao a Bengali ket insasao ti kaaduan a populasion ti Daya a Bengal, ti Urdu ket nailehislado idi a kas ti is-isu a nailian apagsasao ti Dominion ti Pakistan.[20] OIdi Pebrero 21, 1952, dagiti nagproprotesta nga estudiante ken dagiti aktibista ket pinaltugan babaen ti milisia ken polis idiay Unibersidad ti Dhaka ken tallo nga ubbing nga estudiante ken dadduma pay a tao ti natnatay.[21] Idi 1999, ti UNESCO ket nangirangarang ti 21 Pebrero a kas ti Aldaw ti Internasional nga Ina a Pagsasao para iti panagbigbig kadagiti natnatay.[22][23] Iti sabali pay a pasamak idi Mayo 19, 1961, dagiti polis idiay Silchar, India, ket pimmatayda ti sangapulo ket maysa a tattao a simmupsuppiat a nagdemonstrado ti lehislasion a nangikeddeng ti panag-usar ti pagsasao nga Asames.[24]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ 110,000,000 idiay Bangladesh (2001 a senso), 83 a riwriw idiay India (2001 a senso)[1]
- ^ a b c Pagsasao a Bengali iti Asiatiko a Kagimongan ti Bangladesh 2003
- ^ "Dagiti Pakabuklan nga Estadistika". Ethnologue. 2012. Naala idi 2012-05-23. Di ammo a parametro
|rank=di naikaskaso (tulong)"Bengali". Ethnologue. 2012. Naala idi 2012-05-23. Di ammo a parametro
|rank=di naikaskaso (tulong)
- ^ "Dagiti pagsasao ti India". Naala idi 2009-09-02.
- ^ "Dagiti Pagsasao a Naurnos nga Agpababa babaen ti Kapigsa - India, Dagiti Estado ken Teritorio ti Kappon - 1991 a SEnso". Census Data Online. Office of the Registrar General, India. p. 1. Naidulin manipud ti kasisigud idi 2007-06-14. Naala idi 2006-11-19.
- ^ "দেব ভাষা নিয়ে অতিকথন"
- ^ সরলরেখায় ইন্ডিক ভাষা-ইতিহাস: সমস্যার ইতিহাস (Nailinia a Pakasaritaan ti Pagsasao nga Indic: Adda dagiti Parikut ti Historiograpia)
- ^ বাংলার খোয়াবনামা (Bangla: A Geneaological Fantasy)
- ^ Shah 1998, p. 11
- ^ Keith 1998, p. 187
- ^ a b (Bhattacharya 2000)
- ^ (Sen 1996)
- ^ Abahattha iti Asiatiko a Kagimongan ti Banglades 2003
- ^ Tagore & Das 1996, p. 222
- ^ Rahman, Aminur. "Grammar". Banglapedia. Asiatiko a Kagimongan ti Banglades. Naala idi 2006-11-19.
- ^ Wilson & Dalton 1982, p. 155
- ^ Goudiya Gramatika ni Rammohan Roy
- ^ Ray, S Kumar. "Ti Pagsasao a Bengali ken Patarus". Dagiti Naipatarus nga Artikulo. Kwintessential. Naala idi 2006-11-19.
- ^ Baxter 1997, pp. 62–63
- ^ Ali & Rehman 2001, p. 25
- ^ "Dhaka Medical College Hostel Prangone Chatro Shomabesher Upor Policer Guliborshon. Bishwabidyalayer Tinjon Chatroshoho Char Bekti Nihoto O Shotero Bekti Ahoto". Ti Azad (iti Bengali). 22 Pebrero 1952.
- ^ "Amendment to the Draft Programme and Budget for 2000-2001 (30 C/5)" (PDF). General Conference, 30th Session, Draft Resolution. UNESCO. 1999. Naala idi 2008-05-27.
- ^ "Resolution adopted by the 30th Session of UNESCO's General Conference (1999)". International Mother Language Day. UNESCO. Naala idi 2008-05-27.
- ^ "Awan ti kumadduaan iti BJP, kinuna ti hepe ti AGP". The Telegraph. Naala idi 2006-11-19.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Biswas, Sailendra. Samsada Bangala abhidhana. Maika-7 nga ed. Calcutta, Sahitya Samsad, 2004. Nasken ti napakabaelan ti unicode a pagbasabasa.
- Biswas, Sailendra. Samsad Bengali-Inggles a Diksionario. Maika-3 nga ed. Calcutta, Sahitya Samsad, 2000. Nasken ti napakabaelan ti unicode a pagbasabasa.


text:
Baybay Kaspio
Ti Baybay Kaspio (Azerbaijani: Xəzər dənizi, Persiano: دریای کاسپین /دریای مازندران /دریای خزر, Ruso: Kacпийckoe Mope, Kazakh: Kacпий Teңiзi, Turkomano: Hazar deňizi) ket isu ti kadakkelan a naikulong ti a bagi ti danum iti Daga babaen ti kalawa, naidumadumaan a naiklase a kas ti kadakkelan adanaw iti lubong wenno maysa a agpayso a baybay.[2][3] Ti baybay ket adda kalawa ti rabaw iti 371,000 km2 (143,200 sq mi) (a saan a mairaman ti Garabogazköl Aylagy) ken ti tomo iti 78,200 km3 (18,800 cu mi).[4] Daytoy ket adda ti maysa a endoreika a labneng (awan ti rummuaranna) ken nabeddengan iti amianan a laud babaen ti Rusia, iti laud baben ti Azerbaijan, ti abagatan babaen ti Iran, iti abagatan a laud babaen ti Turkmenistan, ken iti amianan a daya babaen ti Kazakstan.
Dagiti taga-ugma nga agtateng iti sona a lawlawna ket naipagarupda ti Baybay Kaspio a kas maysa a taaw, mabalin a gapu ti kaapgadna ken ti kasla awan ti pagpatingaanna. Daytoy ket adda ti Kaapgad ti agarup a 1.2%, agarup maysa a pagkatlo a kaapgad dagiti kaaduan a danum ti baybay.
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti balikas a Kaspio ket naal amaniud ti nagan a Caspi (Persiano: کاسپی), ti taga-ugma a tattao a nagtataeng idiay abagatan a laud a baybaya idiay Transkaukasia.[5] Ni Strabo ket insuratna a "iti pagilian dagiti Albanes ket tagikua pay ti teritorio a makunkuna iti Caspiane, a nainaganan manipud ti Kaspio a tribu, a kas met laeng iti baybay; ngem daytoy a tribu ket awanen".[6] Iti pay maipatinayon, dagiti Kaspio a Rungan, nga isu daytoy ti nagan ti rehion idiay probinsia ti Tehran iti Iran, ket maysa pay daytoy a mabalin a pirgis ti ebidensia nga immakarda idiay abagatan ti baybay. Ti Irani a siudad ti Qazvin ket makibinningay ti ramut ti naganna iti nagan ti baybay. Iti kinapudno, ti tinawtawid nga Arabiko a nagan para iti baybaya ket, Bahr al-Qazwin (Baybaya ti Qazvin).[7]
Iti klasiko a kinaugma kadagiti Griego ken dagiti Persiano daytoy ket tinawtawagan ti Taaw Hyrcania.[8] Iti Persiano a kinaugma, ken ti pay moderno nga Iran, daytoy ket makunkuna a ti baybay Mazandaran (Persiano: دریای مازندران). Idiay Iran, daytoy ket sagpamisan pay a makunkuna a kas ti Daryā-i Xazar sometimes.[9] Kadagiti Indiano daytoy ket tinawtawagan idi ti Kashyap Sagar. Kadagiti agsasao ti Turko a pagpagilian daytoy ket naamammuan iti Baybay Khazar. Dagiti daan a Ruso a taudan ket tinawtawaganda iti Khvalyn wenno Baybay Khvalis (XBaлыHckoe Mope / XBaлиcckoe Mope) manipud ti nagan a Khwarezmia.[10] Dagiti Taga-ugma nga Arabiko a taudan ket tinawtawaganda a kas ti Baḥr Gīlān (بحر جیلان) a kaibuksilanna a kas "ti Baybay Gilan".
Dagiti Turko a pagsasao ket agus-usar ti agpapada a nomenklatura a maigiddiat kadagiti Indo-Europeano a pagsasao dita ngato. Kas pagarigan, iti Turkmenistan, ti nagan ket Hazar deňizi, iti Azeri, daytoy ket Xəzər dənizi, ken iti moderno a Turko, daytoy ket Hazar denizi. Iti amin kadagitoy a kaso, ti maikadua abalikas ket kaibuksilan ti "baybay", ken ti umuna balikas ket mangitudtudo ti naipakasaritaan a Hasaro nga adda idi ti dakkel nga imperio a naikuartel idiay Amiananti Baybay Kaspio idi baetan ti maika-7 ken maika-10 a siglo.
Pisikal a pannakailadawan[urnosen | urnosen ti taudan]
Pannakaporma[urnosen | urnosen ti taudan]
Kasla ti Baybay Nangisit, ti Baybay Kaspio ket tidda ti taga-ugma a Baybay Paratethys. Ti Baybay Kaspio ket nagbalin a napalikmutan ti daga idi agarup a 5.5 a riwriw a tawtawen gapu ti tektoniko a panakaibagkat ken ti panakaibaba ti lessad ti baybay. Iti las-ud kadagiti napudot ken namaga a paset ti panawen ti klima, ti napalikmutan ti daga a baybay ket kaaduan daytoy ket namagaan, a nakadeposito kadagiti ebaporitiko a sedimento a kas ti halito a nagbalin a naabbongan babaen kadagiti naiyangin a deposito ken sinerraan a kas maysa nga ebaporitiko a baniera[11] no nalamiis, ti nabasa a klima ket punuenna ti baniera.[12] Gapu ti agpauneg a panagayus ti nasadiwa a danum, ti Baybay Kaspio ket maysa a danaw ti nasadiwa a danum iti akin-amianan a pasetna. Daytoy ket naapapgad idiay Irani nga aplaya, nga idiay pagkargaan a labneng ket adda laeng ti bassit a panagayus. Iti agdama, ti katimbengan a kaapgad ti Baybay Kaspio ket maysa a pagkatlo kadagiti taaw ti Daga. Ti Garabogazköl nga ensenada, a nagmaga idi ti panagayus ti danum manipud ti nangruna a bagi ti Baybay Kaspio ket nalappedan idi tawtawen 1980 ngem daytoy ket naipasublin, ket kankanayon a malabsanna ti kaapgad ti pateg iti 10.[2]
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Baybaya Kaspio ket isu ti kadakkelan nga adda ti uneg ti daga a bagi ti danum iti lubong ken pakaidagupan para iti 40 aginggana ti 44% iti dagup dagiti danum danaw iti lubong.[13] Dagiti aplaya ti Kaspio ket biningbingayan babaen ti Azerbaijan, Iran, Kazakstan, Rusia,ken Turkmenistan. Ti Kaspio ket nabingbingay kadagiti tallo a naisangsangayan a pisikal a rehion: ti Akin amianan, Tengnga, ken ti Akin abagatan a Kaspio.[14] Ti Akin amianan ken Tengnga apagbeddengan ket ti Mangyshlak a Pangrugian, a gayatenna ti Isla Chechen ken Rawis Tiub-Karagan. Ti Tengnga ken Akinabagatan a pagbeddengan ket ti Apsheron a Pangrugian, timaysa apaldpad ti tektoniko a taudan a nagbaetan ti kontinente ti Eurasia ken maysa a naintaawan a tidda,[15] a gumay-at babaen ti Isla Zhiloi ken Rawis Kuuli.[16] Ti luek Garabogazköl ket isu ti naapgad nga akin daya a sumrekan ti Kaspio, a paset ti Turkmenistan ket sagpaminsan a maysa a danaw gapu ti istmo a mangudua daytoy manipud ti Kaspio.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Paammo
- ^ a b van der Leeden, Troise, ken Todd, eds., Ti Ensiklopedia ti Danum. Maikadua nga Edision. Chelsea, MI: Lewis Publishers, 1990, p. 196.
- ^ a b "Baybay Kaspio - Pakaammo". Programa ti Kaspio nga Enbironmento. 2009. Naala idi 11 Septiembre 2012.
- ^ "ESA: Panagpalpaliiw ti Daga – Ti Daga manipud ti Limbang: Ti akin-abagatan a Baybay Kaspio". ESA.int. Naala idi 2007-05-25.
- ^ Bariweswes ti Danaw: Baybay Kaspio. LakeNet.
- ^ Baybay Kaspio iti Encyclopædia Britannica.
- ^ "Strabo. Heograpia. 11.3.1". Perseus.tufts.edu. Naala idi 2011-04-14.
- ^ Iran (Maika-5 nga ed., 2008), babaen ni Andrew Burke ken Mark Elliott, p. 28, Lonely Planet Publications, ISBN 978-1-74104-293-1
- ^ Hyrcania. www.livius.org. Naala idi 2012-05-20.
- ^ Dagiti Pagatianan a Labneng – Baybay Kaspio. Briancoad.com. Naala idi 2012-05-20.
- ^ Max Vasmer, Etimologicheskii slovar' russkogo yazyka, Tom. IV (Moscow: Progreso, 1973), p. 229.
- ^ Iti dinamiko a sistema, ti baniera ket maysa a lugar a pagpatinggaan dagiti naiyayus a banbanag, a naikkat manipud ti sistema.
- ^ Dagit imaipdpada a ebaporitiko ket adda idiay uneg Mediteraneo.
- ^ "Baybay Kaspio". Iran Gazette. Naala idi 2010-05-17.
- ^ Hooshang Amirahmadi (10 Hunio 2000). Ti Rehion ti Kaspio iti maysa a Pagsasabtan: Dagiti Karit ti Baro a Prontera ti Enerhia ken Panagrang-ay. Palgrave Macmillan. pp. 112–. ISBN 978-0-312-22351-9. Naala idi 20 Mayo 2012.
- ^ Khain V. E. Gadjiev A. N. Kengerli T. N (2007). "Tektoniko a taudan ti Apsheron a Pangrugian idiay Baybay Kaspio". Doklady Earth Sciences 414: 552–556. doi:10.1134/S1028334X07040149.
- ^ Henri J. Dumont; Tamara A. Shiganova; Ulrich Niermann (20 Hulio 2004). Akuatiko a Panagrukma idiay Baybaya Nagisit, Kaspio, ken Mediteraneo. Springer. ISBN 978-1-4020-1869-5. Naala idi 20 Mayo 2012.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Baybay Kaspio idiay Wikimedia Commons
- Baybay Kaspio
- Dagiti naapgad a danaw
- Dagiti kababaan a puntos
- Pagbeddengan ti Azerbaijan–Iran
- Pagbeddengan ti Iran–Turkmenistan
- Pagbeddengan ti Kazakstan–Turkmenistan
- Pagbeddengan ti Kazakstan–Rusia
- Pagbeddengan ti Azerbaijan–Rusia
- Pannakibiang ti Iran–kappon ti Sobiet
- Dagiti internasional a danaw ti Asia
- Dagiti internasional a danaw ti Europa
- Dagiti naisuppiatan a teritorio idiay Asia
- Dagiti tallo a puntos a pagbeddengan


text:
Calabria
Ti Calabria (pannakabalikas [kaˈlaːbrja]; kadagiti Calabriano a dialekto: Calabbria wenno Calavria, iti kinaugma ket naamammoan a kas ti Bruttium wenno -dati- a kas tiItalia, ket maysa a rehion isiay akin-abagatan nga Italia, nga abagatan ti Napoles, a mabirukan idiay "ramay ti saka" ti Italiano a Peninsula. Ti kapitolio a siudad ti Calabria ket ti Catanzaro. Ti kaaduan ti populasion a siudad ti Calabria ket ti Reggio, ken daytoy pay ti tugaw ti konsilo ti gobierno ti Calabria.
Daytoy key nabeddengan iti amianan babaen ti rehion ti Basilicata, iti abagatan a laud babaen ti rehion ti Sicilia, iti laud babaen ti Baybaya Tirreno,ken iti daya babaen ti Baybay Honiko. Ti rehion ket sakupenna ti15,080 km2 (5,822 sq mi) ken adda ti populasion ti sumurok a 2 a riwriw. Ti demonimo ti Calabria iti Inggles ket ti Calabrian (Italiano: calabrese). Kadagiti taga-ugma apaset ti panawen ti nagan a Calabria ket inus-usar idi ti akin-abagatan a peninsula ti Apulia a nakunkuna pay a kas ti mikod ti Italia.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tgs00003&plugin=1
- ^ EUROPA - Press Releases - Rehional a GDP ti tunggal maysa nga agtataeng idi 2008 GDP ti tunggal maysa nga agtataeng a sumakop manipud ti 28% aginggana ti EU27 a katimbengan idiay Severozapaden idiay Bulgaria aginggana ti 343% idiay kaunegan a Londres
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Arlacchi, Pino, kenJonathan Steinberg. Mafia, Dagiti Agtaltalon ken Dagiti Nalatak nga Estado: Kagimongan iti Tinawtawid a Calabria (2009)
- Dal Lago, Enrico, ken Rick Halpern, eds. Ti Amerikano nga Abagatan ken ti Italiano a Mezzogiorno: Salaysay iti Komperatibo a Pakasaritaan (2002) ISBN 0-333-73971-X
- Dunston, Lara, kenm Terry Carter. Dagiti Agbanbaniaga ti Calabria (Dagiti Agbanbaniaga - Thomas Cook) (2009), pagsurotan a libro
- Moe, Nelson. Ti Panakaimatangan manipud idiay Vesuvius: Italiano a Kultura ken ti Akin-abagatan a Saludsod (2002)
- Schneider, Jane. Akin-abagatan a Saludsod ti Italia': Orientalismo iti Maysa a Pagilian (1998)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Calabria idiay Wikimedia Commons


text:
Palestina
Ti Palestina (Griego: Πaλaισtίvn, Palaistinē; Latin: Palaestina; Hebreo: פלשתינה Palestina; Arabiko: فلسطين Filasṭīn, Falasṭīn, Filisṭīn) ket maysa a taripnong a nagan, ken dadduma pay, a maus-usar a panagipalpalawag ti heograpiko a rehion a nagbaetan ti Baybay Mediterraneo ken ti Karayan Hordan, ken dagiti sabsabali pay a kaarrubaan na a dagdaga.[1][2][3][4][5][6] Daytoy a rehion ket naamamuan pay a kas ti Daga iti Israel (Hebreo: ארץ-ישראל Eretz-Yisra'el),[7] ti Nasantoan a Daga ken ti Akin-abagatan a Levant,[8] ken napakasaritaan a naamammuan kadagiti sabsabali a nagnagan a mairaman ti Canaan, Zion, Siria Palestina, Akin-abagatan a Siria, Jund Filastin ken Outremer.
Dagiti nagbeddengan iti daytoy a rehion ket nagbalbaliw kadagiti napalabas a pakasaritaan, ken immuna a naipalpalawag iti moderno a panawen babaen ti Tulagan a Pranko-Britaniko a nagbeddengan (1920) ken ti Transjordan a sinurat amangipalgip iti 16 Septiembre 1922, idi agdama ti Britaniko a Bilin para iti Palestina. Tatta nga aldaw, daytoy a rehion ket buklenna ti pagilian iti Israel ken ti Dagiti teritorio ti Palestinia.
Ti Palestina ket itudona pay ti Estado iti Palestina a, manipud ti Panakairangarang iti Panakawaya ti Palestinia idi 1988, ket itudona ti maysa nga estado idiay teritorio ti Palestinia iti 22% iti "hpakasaritaan a Palestina".[9] Tie Estado iti Palestina ket mabigbigan tatta nga aldaw babaen ti agarup a dua a pagkatlo dagiti pagilian ti lubong, nupay daytoy a kasasaad ket saan a mabigbigan babaen ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, Israel ken dagiti kangrunaan a Lumaud a pagilian a kas ti Estados Unidos.
inagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Carl S. Ehrlich "Philistines" Ti Oxford a Pagalagadan ti Tattao ken Lig=lugar iti Biblia. Ed. Bruce M. Metzger ken Michael D. Coogan. Oxford University Press, 2001.
- ^ "Pundo a Pangsukisok ti Palestina". Ti Pundo a Pangsukisok ti Palestina. Naala idi 2008-04-04.
- ^ "Palestine:". JewishEncyclopedia.com. Naala idi 2011-09-15.
- ^ Pappe, Ilan (2006). Ti Pakasaritaan ti Moderno a Palestina: Maysa a Daga, Dua a Tattao. Cambridge University Press. ISBN 0-521-68315-7. Naala idi 6 Peb 2011.
- ^ Kramer, Gudrun (2008). Pakasaritaan iti Palestina: Manipud ti Ottoman a Panagsakup aginggana ti Panakabangon ti Estado iti Israel. Princeton University Press. ISBN 0-691-11897-3. Naala idi 6 Peb 2011.
- ^ Ahlstrom, Gosta (1993). Ti Pakasaritaan ti Taga-ugma a Palestina. Augsburg Fortress Publishers. ISBN 0-8006-2770-9. Naala idi 6 Peb 2011.
- ^ Gideon Biger (2004). Dagiti Nagbeddengan ti Moderno a Palestina, 1840-1947. RoutledgeCurzon. passim.
- ^ de Geus, 2003, p. 7.
- ^ Ti agdama a takder ket naibaga babaen ni Mahmoud Abbas iti bitlana idi Septiembre 2011 iti Nagkaykaysa a Pagpagilian: "Idi inamponmi daytoy a programa, agalala kami ti nasakit ken narigat unay nga agpang para iti kadakami amin, naipangpangruna kadagidiay, a mairamanak, napilit a pimmanaw kadagiti balbalayda ken dagiti ili ken purok, a nagaw-awit laeng kadagiti tagikua ken ladingit mi ken dagiti laglagip mi ken dagiti tulbek ti balay mi a mapan kadagiti panagtalaw a kampo ken ti Diaspora idi 1948 Al-Nakba, maysa kadagit kadaksan operasion a panagpagut, panagdadael ken panagikkat iti maysa a natinggaw kennasupnet a kagimongan nga agparparawad iti maysa a pionero ken nangidaulo ti kultural, edukasion ken panagpabaro ti ekonomia iti Arabo a Tengnga a Daya. Nupay kasta, gapu ta namatmati kami iti kappia ken gapu kadagiti kapanunutan mi iti internasional a panakayanaup iti linteg, ken gapu ta adda dagiti katured mi nga agaramid kadagiti narigat a keddeng para kadagiti tattao mi, ken ti panaka-awan ti patingga a hustisia, inkeddeng mi nga inampon ti dalan a minaig a hustisia - ti hustisia a mabalin ken amangan a mabalin amangpalaing ti paset ti nakaro a pakasaritaan ti inhustisia a naitalek kaniami. Isu nga, umannurot kami t panakabangon ti Estado iti Palestina iti laeng 22% iti teritorio iti pakasaritaan ti Palestina - iti amain ti Palestina a Teritorio a sinakup babaen ti Israel idi 1967. [1]


text:
Baybayin
Ti baybayin ket maysa a kita ti panag-surat (a maamamoan iti Unicode (Ilokano: Nagkaykaysa a kodigo) a sinuratan a Tagalog; kitaen dita baba),sakbay ti panawen dagiti Kastila, daytoy ket kameng ti Brahmic a sinuratan nga inus-usar idi maika-16 a siglo.[1]Agtultuloy daytoy nga inus-usar idi agdama a panag-kolonisation dagiti Kastila inggana idi maika-19 a siglo.
Ti sao a Baybay ket kayat na a saoen a kas "panangiletra" iti pagsasao a Tagalog. Adu ti panaka-dokumentasion na daytoy babaen dagiti Kastila. Adu pay dagiti agkunkuna a daytoy ket naigapu iti Alibata,[2] ngem daytoy a nagan ket saan nga husto. (Ti sao nga "Alibata" ket naaramid babaen ni Paul Rodríguez Verzosa kalpasan ti panag-urnos na dagiti letra iti Arabiko nga abesedário[3] alif, ba, ta (alibata), nga inikkat ti letra nga “f”." )
Dagiti barbaro a sinuratan idiay Pilipinas ket naulogan manipud iti Baybayin, ti Hanunó'o, Buhid, Tagbanwa ken Kapampangan a sinuratan.
Ti Baybayin ket maysa kadagiti sanga-dosena wenno agmaymaysa a sistema ti panag-surat nga inus-usar idiay Abagatan a daya nga Asia, a ganggani amin ket abugida.
Dagiti linaon
- 1 Pakabuklan
- 2 Dagiti karakter
- 3 Unicode
- 4 Dagiti kas pagarigan
- 5 Dagiti nagibasaran
Pakabuklan[urnosen | urnosen ti taudan]
Nagtaudan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Baybayin ket nalatakan dagiti Kastila a padi a ni Pedro Chirino idi 1604 ken Antonio de Morga idi 1609 a naamamoan ti kaaduan, ken sapasap nga inus-usar kadagiti kinabukod a sinur-surat, dandaniw, ken dadduma pay. Babaen kenni William Henry Scott, addaan dagiti datu manipud idi 1590 a saan a makapirma kadagiti pangpasingked wenno dagiti sapata, ken dagiti saksi a saan a makapirma kadagiti kasuratan ti daga iti panawen a 1620.[4]Awan dagiti pakakitaan no kaano idi ti ania nga akbang iti panakaaamo da ti agkurdit, ken awan dagita pakasaritaan ti sistema ti panagsurat. Addaan dagiti innem a teoría a maipanggep dagiti nagtaudan iti Baybayin.
Kawi[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Kawi ket nagtaud idiay Java, ken inus-usar iti labes a kaaduan iti Malay a Purpuro.
Ti Gambang a plato ti Laguna a Naisuratan ket isu ti kasapaan a nasuratan a dokumento a nabirukan idiay Pilipinas.
Daytoy ket maysa a nainkalintegan a dokumento a naisuratan iti petsa a Saka iti panawen a 822, nga agpadpada iti Abril 21, 900 AD . Naisurat daytoy iti Kawi a sinuratan iti sabsabali a Daan a Malay a naglaon kadagiti dinawat a balikas manipud iti Sanskrit ken addan pay ti bassit a saan a Malay a bokabulario a ti nagtaudan ket saan a nalawag iti baetan ti Daan a Javanese ken Daan a Tagalog. Maysa a kapanunutan iti kasta, yantangay ti Kawi ket isu ti kasapaan a nasaksian iti panagsurat idiay Pilipinas, ngarud ket baka nagtaud manipud iti Kawi.
Ti maikadua a kas pagarigan iti Kawi a sinuratan ket makita idiay Marpil a Selio ti Butuan, ngem saan a napetsado daytoy.
Adda maysa a burnay a pakaipupónan , a makunkuna a "Calatagan a Banga" a mabirukan idiay Calatagan, Batangas ket naisuratan kadagiti karakter a nakakapasdaaw a kapadpada ti Baybayin, ken natuntonan a naisurat idi 1300 AD. Yantangay ti kapudno iti daytoy ket saan pay a napasingkedan.
Daan a Sumatra "Malay" a sinuratan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti maysa pay a kapanunutan ket naibagbagana a ti sinuratan wenno dagiti sinuratan nga inusar ti panagsurat kadagiti maysa a Malay a pagsasao ket naampon ken nagbalin a Baybayin. Ti mays a naisangayan ket ti Pallava a sinuratan manipud idiay Sumatra ket nasaksian a manipud iti maika-7 a siglo [1].
Sulawesi[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Bugis-Makassarese a sinuratan ket isu ti nagtaudan ti Devanagari. Ti nakapanunutan iti daytoy ket addaan ti bersion iti daytoy a sinuratan nga inpakaammo idiay Pilipinas babaen ti Bengal a naparang-ay a kas Baybayin.
Cham[urnosen | urnosen ti taudan]
Kanungpulanna, addaan ti nasapa a Cham a sinuratan manipud idiay Champa nga tattan ket isu ti abagatan a Bietnam ken abagatan a daya a Cambodia ket baka naipaammo wenno dinawat ken naampon a Baybayin.
Pakaidumaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy a sistema ti panagsurat ket maysa nga abugida a sistema nga agus-usar ti pagkaduaen a konsonante ken bokal. Ti tunggal maysa a karakter, a naisurat iti naibatayan kaniana a porma, ket addaan ti konsonante a naggibusan nga addaan ti bokal nga "A". Tapno makaaramid ti konsonante a naggibusan nga addaan ti sabali a bokal nga uni, ti maysa a marka ti ket maikabil ti ngato wenno ti baba ti konsonante (ti agaramid ti "E" wenno "I" nga uni) wenno iti baba ti konsonante (ti agaramid ti "O" wenno "U" nga uni). Daytoy a marka ket makunkuna a kudlit. Ti kudlit ket saan a maidagep kadagiti agkaykaysa a bokal. Dagiti bokal ket addan da kadagiti bukod da a marka ti sinuratan. Addaan laeng maysa a tanda para iti D wenno R, isu da amin ket maysa a disso kadagiti mabalin nga uni ti panagbalikas ti panagsao nga us-usaren ti pannakaibalikas ti maysa a rukod ti uni, daytoy iti kaaduan a pagsasao iti Pilipinas, nga ti D ket rumsua nga umuna, kanungpulan, mangrugian ti konsonante wenno lippasan ti konsonante a pagiananda ken ti R iti nagyan ti katengngaan. Daytoy nga alagaden ti gramatika ket addaan pay a naususar iti agdama a pagsasao a Filipino, no ti d ket nagbaetan ti dua a bokal, agbalin a r, a kas iti balikas a dangál ken marangál, wenno dunong ken marunong, ken ti pay raw para iti daw ken rin para iti din a kalpasan dagiti bokal.[1] Daytoy a sabsabali a sinuratan ket saan nga maus-usar para iti Ilokano, Pangasinan, Bikolano, ken sabsabali a pagsasao iti Pilipinas, ngamin ket dagitoy a pagsasao ket addan da ti nailasin a tantanda para iti D ken R.
Dua nga estilo ti panagsurat[urnosen | urnosen ti taudan]
Estilo sakbay ti panawen a Kastila[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti kasisigud a porma ti Baybayin a sinuratan, ti agkaykaysa a konsonante ket saan a mainaganan a maisangsangayan; yantangay, ti kasta a konsonante ket saan a naisursurat, ken ti agbasbasa ket agikabil ti awan a konsonante babaen ti linaon. Kas pagarigan, dagiti letra a n ken k iti balikas a bundók ket naikkat da, tapno ti panangiletra ket bu-do.
Estilo Virama a kudlit[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti kasisigud a panagsurat ket narigat unay para kadagiti Kastila a padi nga agipatpatarus ti liblibro iti nakayanakan a pagsasao. Ngamin iti daytoy, ni Francisco López ket nagpaamo ti bukod na a kudlit idi 1620 a nangikkat ti bokal nga a. Daytoy a kudlit ket addaan ti porma a "+" a senial,[5]a naibantay iti Kristianidad. Daytoy krus a kudlit ket agrebbeng a kas iti virama iti Devanagari a sinuratan iti India. Iti kinapudno, ti Unicode ket tawtawagen na ti kudlit iti Tagalog a Senial a Virama. Kitaen dita ngato iti paset ti Pakaidumaan.
Ti "Nga" a karakter[urnosen | urnosen ti taudan]
Maysa a karakter ti nagdagep ti "nga". Ti agdama a bersion iti abedesario a Filipino ket addaan pay laeng ti "ng" dua a letra a mangisaup iti maysa a balikas (Ingles:digraph), viz ti maysa a letra a nabuklan ti ti dua a karakter.
Ti Tuldék[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti balikas a naisurat iti Baybayin ket naisurat iti agsasaruno a panagayos, ken ti addan a tuldek ket ti maysa a nakatakder a linia, wenno dagiti agparis a dua a nakatakder a linia. Dagitoy a linia ket maus-usar a kas maysa a koma, tulnek, wenno dua a sabsabali a balikas.[1]
Panag-usar[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Baybayin ket napakasaritaan nga inus-usar kadagiti lugar nga agsasao iti Tagalog ken iti basbasit iti Kapampangan. Ti panaka-usar na ket nagsaknap na iti Ilokano idi dagiti Kastila ket indegdegan da ti panagusar ti Biblia. Dagiti maikabagian a sinuratan a kas iti Hanunóo, Buhid, ken ti Tagbanwa ket agdama pay a maus-usar iti daytoy nga aldaw, a mairaman ti Kapampangan a sinuratan.
Dagiti karakter[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti panaka-urnos dagiti karakter[urnosen | urnosen ti taudan]
Idiay Doctrina Cristiana, dagiti letra ti Baybayin ket naisurat a kastoy A O/U E/I H P K S L T N B M G D/R Y NG W.[6]
Unicode[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Baybayin ket nainayon iti Unicode a Pagalagadan idi Marso, 2002 iti panakaipablaak ti bersion a 3.2.
Ti Unicode a paset ti Baybayin, a natawagan ti Tagalog, ket U+1700–U+171F. Ti dapo a maris a lugar ket ipatukdo na ti saan a nainaganan a kodigo a punpuntos:
Dagiti kas pagarigan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Ama Namin[urnosen | urnosen ti taudan]
(Kasakbayan a-Kudlit)
- ᜀᜋᜈᜋᜒ
- ᜐᜓᜋᜐᜎᜅᜒᜃ
- ᜐᜊᜑᜒᜀ ᜅᜎᜋᜓ
- ᜋᜉᜐᜀᜋᜒᜀᜃᜑᜒᜀᜋᜓ
- ᜐᜓᜇᜀᜎᜓᜂᜋᜓ
- ᜇᜒᜆᜓᜐᜎᜓᜉ᜵ᜉᜈᜐᜎᜅᜒ
- ᜊᜒᜌᜋᜓᜃᜋᜒᜅᜌᜓᜀᜀᜋᜒᜃᜃᜁᜐᜀᜀ
- ᜀᜉᜆᜏᜒᜋᜓᜃᜋᜒᜐᜀᜋᜒᜋᜅᜐᜎ
- ᜉᜈᜉᜉᜆᜏᜈᜋᜒ
- ᜐᜋᜅᜈᜃᜃᜐᜎᜐᜀᜋᜒ
- ᜀᜑᜓᜏᜋᜓᜃᜋᜒᜁᜉᜑᜒᜆᜓᜎᜓᜐᜆᜓᜐᜓ
- ᜀᜁᜀᜌᜋᜓᜃᜋᜒᜐᜎᜑᜈᜋᜐᜋ
- ᜐᜉᜃᜁᜌᜓᜀᜃᜑᜒᜀ᜵ᜀᜃᜉᜌᜒᜑ
- ᜀᜀᜃᜇᜃᜒᜎᜀ᜵ᜋᜉᜃᜁᜎᜋ᜶
Ti Amami[urnosen | urnosen ti taudan]
(Kalpasan a-Kudlit)
- ᜀᜋ ᜈᜋᜒᜈ᜔,
- ᜐᜓᜋᜐᜎᜅᜒᜆ᜔ ᜃ,
- ᜐᜋ᜔ᜊᜑᜒᜈ᜔ ᜀᜅ᜔ ᜅᜎᜈ᜔ ᜋᜓ;
- ᜋᜉᜐᜀᜋᜒᜈ᜔ ᜀᜅ᜔ ᜃᜑᜒᜀᜈ᜔ ᜋᜓ;
- ᜐᜓᜈ᜔ᜇᜒᜈ᜔ ᜀᜅ᜔ ᜎᜓᜂᜊ᜔ ᜋᜓ
- ᜇᜒᜆᜓ ᜐ ᜎᜓᜉ, ᜉ ᜈᜅ᜔ ᜐ ᜎᜅᜒᜆ᜔.
- ᜊᜒᜄ᜔ᜌᜈ᜔ ᜋᜓ ᜃᜋᜒ ᜅᜌᜓᜈ᜔ ᜅ᜔ ᜀᜋᜒᜅ᜔ ᜃᜃᜈᜒᜈ᜔ ᜐ ᜀᜏ᜔-ᜀᜏ᜔;
- ᜀᜆ᜔ ᜉᜆᜏᜒᜈ᜔ ᜋᜓ ᜃᜋᜒ ᜐ ᜀᜋᜒᜅ᜔ ᜋᜅ ᜐᜎ;
- ᜉ ᜈᜅ᜔ ᜉᜄ᜔ᜉᜉᜆᜏᜇ᜔ ᜈᜋᜒᜈ᜔ ᜐ ᜋᜅ ᜈᜄ᜔ᜃᜃᜐᜎ ᜐ ᜀᜋᜒᜈ᜔;
- ᜀᜆ᜔ ᜑᜓᜏᜄ᜔ ᜋᜓ ᜃᜋᜒ ᜁᜉᜑᜒᜈ᜔ᜆᜓᜎᜓᜆ᜔ ᜐ ᜆᜓᜃ᜔ᜐᜓ,
- ᜀᜆ᜔ ᜁᜀᜇ᜔ᜌ ᜋᜓ ᜃᜋᜒ ᜐ ᜎᜑᜆ᜔ ᜅ᜔ ᜋᜐᜋ.
- [ᜐᜉᜄ᜔ᜃᜆ᜔ ᜁᜌᜓ ᜀᜅ᜔ ᜃᜑᜒᜀᜈ᜔, ᜀᜅ᜔ ᜃᜉᜅ᜔ᜌᜒᜑᜈ᜔, ᜀᜆ᜔ ᜀᜅ᜔ ᜃᜇᜃᜒᜎᜀᜈ᜔, ᜋᜄ᜔ᜉᜃᜌ᜔ᜎᜈ᜔ᜋᜈ᜔.]
- ᜀᜋᜒᜈ᜔/ᜐᜒᜌ ᜈᜏ.
Sangalubongan a Panakairangarang dagiti Karbengan ti Nagtagitaoan[urnosen | urnosen ti taudan]
(Ingles: Universal Declaration of Human Rights)
- ᜀᜅ᜔ ᜎᜑᜆ᜔ ᜈᜅ᜔ ᜆᜂ ᜀᜌ᜔ ᜁᜐᜒᜈᜒᜎᜅ᜔ ᜈ ᜋᜎᜌ ᜀᜆ᜔ ᜉᜈ᜔ᜆᜌ᜔ᜉᜈ᜔ᜆᜌ᜔ ᜐ ᜃᜅᜎᜈ᜔ ᜀᜆ᜔ ᜃᜉᜆᜈ᜔‖ ᜐᜒᜎ ᜀᜌ᜔ ᜉᜒᜈᜄ᜔ᜃᜎᜓᜂᜊᜈ᜔ ᜈᜅ᜔ ᜊᜓᜇ᜔ᜑᜒ ᜀᜆ᜔ ᜇᜉᜆ᜔ ᜋᜄ᜔ᜉᜎᜄᜌᜈ᜔ ᜀᜅ᜔ ᜁᜐᜆ᜔ᜁᜐ ᜐ ᜇᜒᜏ ᜈᜅ᜔ ᜉᜄ᜔ᜃᜃᜉᜆᜒᜈ᜔‖
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c Baybayin, ti Taga-ugma a Naisuratan iti Pilipinas. Naala idi Septiembre 04, 2008.
- ^ M.c. Halili (2004). Pakasaritaan ti Pilipinas. Rex Bookstore, Inc. pp. 47. ISBN 9789712339349.
^ C. Duka (2008). Struggle for Freedom' 2008 Ed.. Rex Bookstore, Inc. pp. 32–33. ISBN 9789712350450.
- ^ Baybayin History, baybayin.com, Naala idi Mayo 23, 2010.
- ^ Scott 1984, p. 210
- ^ Tagalog script. Naala idi Septiembre 02, 2008.
- ^ Doctrina Cristiana


text:
Bacolod
Ti Siudad ti Bacolod ket maysa a primera klase a siudad iti probinsia ti Negros Occidental iti Pilipinas. Isu ti kapitolio ken kadakkelan a siudad iti Negros Occidental. Kabeddengna ti Siudad ti Talisay iti amianan, ti ili ti Murcia iti daya, ti Siudad ti Bago iti abagatan-a-laud, ken ti Kipet ti Guimaras iti laud.
Naindayegan ti Siudad ti Bacolod gapu iti Piesta ti Maskara a maang-angay ditoy iti kada bulan ti Oktubre.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti Bacolod ket nabingbingay a politikal kadagiti 61 a barbaranggay.
- Alangilan
- Alijis
- Banago
- Baranggay 1 (Poblacion)
- Baranggay 2 (Poblacion)
- Baranggay 3 (Poblacion)
- Baranggay 4 (Poblacion)
- Baranggay 5 (Poblacion)
- Baranggay 6 (Poblacion)
- Baranggay 7 (Poblacion)
- Baranggay 8 (Poblacion)
- Baranggay 9 (Poblacion)
- Baranggay 10 (Poblacion)
- Baranggay 11 (Poblacion)
- Baranggay 12 (Poblacion)
- Baranggay 13 (Poblacion)
- Baranggay 14 (Poblacion)
- Baranggay 15 (Poblacion)
- Baranggay 16 (Poblacion)
- Baranggay 17 (Poblacion)
- Baranggay 18 (Poblacion)
- Baranggay 19 (Poblacion)
- Baranggay 20 (Poblacion)
- Baranggay 21 (Poblacion)
- Baranggay 22 (Poblacion)
- Baranggay 23 (Poblacion)
- Baranggay 24 (Poblacion)
- Baranggay 25 (Poblacion)
- Baranggay 26 (Poblacion)
- Baranggay 27 (Poblacion)
- Baranggay 28 (Poblacion)
- Baranggay 29 (Poblacion)
- Baranggay 30 (Poblacion)
- Baranggay 31 (Poblacion)
- Baranggay 32 (Poblacion)
- Baranggay 33 (Poblacion)
- Baranggay 34 (Poblacion)
- Baranggay 35 (Poblacion)
- Baranggay 36 (Poblacion)
- Baranggay 37 (Poblacion)
- Baranggay 38 (Poblacion)
- Baranggay 39 (Poblacion)
- Baranggay 40 (Poblacion)
- Baranggay 41 (Poblacion)
- Bata
- Cabug
- Estefania
- Felisa
- Granada
- Mandalagan
- Mansilingan
- Montevista
- Pahanocoy
- Punta Taytay
- Singcang-Airport
- Sum-ag
- Taculing
- Tangub
- Villamonte
- Vista Alegre
- Handumanan
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Lumaud a Visayas (Ingles) naala idi 12 Pebrero 2013


text:
Ni Benigno Simeon "Ninoy" Aquino, Jr. (Nobiembre 27, 1932–Agosto 21, 1983) ket maysa a kangrunaan nga oposisionista a politiko iti Pilipinas kabayatan ti administrasion ni Presidente Ferdinand E. Marcos. Napaltogan isuna iti Internasional nga Eropuerto ti Manila (Pannangalubongan nga Eropuerto ni Ninoy Aquino itan) idi agawid manipud iti panagnaedna kas pammagtalaw iti Estados Unidos. Daytoy nga asasinasion, a naipabasol iti rehimen a Marcos, ti nangrugian ti pannakatippuog ti diktadoria ni Marcos, a nagingga iti Rebulosion iti EDSA idi Pebrero 1986 a nakaigapuan met ti pannakaipatugaw kas presidente ni Corazon Aquino, balo ni Aquino.
- ^ Ti kasisigud a panagturay aginggana idi Disiembre 30, 1973 a bnabitin gapu tu Panakairangarang ti Linteg Militar idi Septiembre 23, 1972.


text:
Plantilia:Mapa ti lokasion USA2
Ti Plantilia:Mapa ti lokasion USA2 ket maysa a panangipalpalawag ti lokasion a mapa nga inus-usar a panagituon kadagiti panagmarka ken dagiti etiketa iti mapa ti Estados Unidos. Dagiti panagmarka ket maikabilda babaen dagiti pagsasabtan ti latitud ken longitud kadagiti kasisigud a mapa wenno dagiti kapadpada a ladawan ti mapa.
Panag-usar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagitoy a panagipalpalawag ket inus-usar babaen dagiti sumaganad a plantilia no maikabil ti parametro ti "USA2":
{{Mapa ti lokasion | USA2 | ...}}
{{Mapa ti lokasion adu | USA2 | ...}}
{{Mapa ti lokasion+ | USA2 | ...}}
{{Mapa ti lokasion~ | USA2 | ...}}
Panangipalpalawag ti mapa[urnosen | urnosen ti taudan]
- nagan
- inus-usar iti kasisigud a panagipalpalawagan ti mapa (Estados Unidos)
- ladawan
- ti kasisigud a ladawan ti mapa, nga awan ti "Papeles:" " (Usa edcp location map.svg)
- ladawan1
- ti sabali a ladawan ti mapa, kadawyan a nadumadumaan ti rukod a mapa (Usa edcp relief location map.png)
- ngato
- latitud iti ngato nga igid ti mapa, iti desimal grado ()
- baba
- latitud iti baba nga igid ti mapa, iti desimal grado ()
- kanigid
- longitud iti kanigid nga igid ti mapa, iti desimal grado ()
- kanawan
- longitud iti kanawan nga igid ti mapa, iti desimal grado ()


text:
Youthspeak: Ti agtutubo
June 29, 2014 in columns, Featured, opinion by patnugutan
Ni JASON VERZOLA
www.nordis.net
Kuna ni Gat Jose Rizal a “Dagiti agtutubo ti namnaman ti pagilian.” Sapay kuma ta agbalin da met lang a namnama ti matmatay nga aglawlaw tayo. Datayo nga agtutubo ti namnaman a mangsalbar kenni Mother Earth weno Batawa (Kankanaey a termino ti lubong).
Maysa a dakkel nga isyu ditoy ayan tayo itatta ket ti panagpukan iti nasurok a pito a gasut a saleng (Pine Trees) idiay Sto. Tomas Forest Reserve idiay Tuba, Benguet tapno maaramid a pagnaan ti lugan a mapan iti resort a tagikua ti representatibo ti siyudad ti siyudad ti Baguio a ni Nicasio Aliping Jr. Dakkel ti epekto na daytoy kadagiti residente ti Barangay Poblacion, Tuba ta narugitan ti danum da ken dakkel pay ti posibilidad iti maysa a panagday ti daga. Maipada iti isyu ti panagpukan ti kaykayo ti SM a sinupyat ti umili ti Baguio.
Environmental plunder! Dayta ti kinaagum dagiti kapitalista a makinbagi kadagiti dadakkel a kumpanya a ti adda laeng iti panunot da ket ti dakkel a ganansiya. Saan da a pampanunuten a madangran ti adu a tao ken kangrunaan ti aglawlaw tayo. Anyan to ti tawiden dagiti sumaruno a kaputotan?
Kasta met nga agtultuloy ti panangdadael dagiti dadakkel a kumpanya ti minas iti intero a kadagaan ti Rehiyon Kordilyera. Nakaro a didigra ti inyeg ti mano a tawen nga operasyon ti Lepanto Consolidated Mining Company (LCMC), Philex Mining Corporation ken Benguet Mining Corporation ditoy Kordilyera. Kasta met lang ti impaay a dakkel a didigra dagiti Black Sand weno Mining kadagiti baybay ti Rehiyon Ilocos ken Cagayan.
Dakkel met lang ti nagbasolan dagiti ahensiya ti gubyerno kas iti National Commission on Indigenous Peoples (NCIP) ken ti Department of Environment and Natural resources (DENR) kadagiti nainsigudan nga umili. Isuda dagiti dadaulo iti panangilako kadagiti tawid tayo a daga kadagiti kumpanya ti minas, panagtroso, enerhiya ken ekoturismo.
Amin tayo ket adda ti rebenngen na a mangaywan iti aglawlaw tayo. Daytoy ket maysa a karit ta datayo ti mangsalaknib ti daga ken kinabaknang na. Saan nga umanay nga agbalin nga “online advocate” laeng. Kasapulan ti panagkaykaysa ken panagtignay tayo iti panangpasardeng ken panangpatalaw kadagiti gamrud a kumpanya a kangrunaan a makagapu iti panakadadael ti aglawlaw.
Datayo nga agtutubo ti namnama ti pagilyan. Adda kadatayo nu kas-ano a salakniban ti Batawa. Agkaykaysa tayo garud iti panangsalaknib tayo iti aglawlaw para iti sumarsaruno a kaputotan.
Agtutubo, Agkaykaysa!
Daga, Biag ken Kinabaknang, Salakniban! # nordis.net


text:
Papa Clemente I
Ni Santo PapaClemente I (fl. 96), naamammuan pay a kas ni San Clemente ti Roma (iti Latin, Clemens Romanus), ket nailista manipu ti nasapa a petsa a kas maysa nga Obispo ti Roma. Isu ti immuna nga Apostoliko nga Ama ti Simbaan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Clemente I idiay Wikimedia Commons
Dagiti ob-obra a mainaig ti Papa Clemente I idiay Wikisource
- "Pope St. Clement I". Katoliko nga Ensiklopedia. New York: Robert Appleton a Kompania. 1913.


text:
Kolera
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti kolera ket maysa a pannaka-akar iti uneg ti bassit a bagis a gapuanan babaen ti bakteria a Vibrio cholerae. Dagiti kangrunaan a sintoma ket ti nagares a buris ken panagsarrua. Ti pannakaalis ket nangruna a mapasamak babaen ti pananginum wenno pannangan ti makan a narugitan babaen ti takki (rugit a produkto) iti maysa a naalisan a tao, a mairaman ti maysa nga awan kadagiti makitkita a sintoma. Ti kakaro ti panangburis ken panagsarrua ket pakaiturongan ti napardas a pannakapukaw ti danum ken saan a nasayaat a pannakatimbeng ti elektrolito, ken ti ipapatay iti dadduma a kaso. Ti kangrunaan a panangagas ket ti oral rehidratasion a terapia, a kadawyan iti oral rehidratasion a solusion, tapno masukatan ti danum ken dagiti elektrolito. No daytoy ket saan a maibturan wenno saan a napardas a makaited ti pannakasayaat, dagiti intrabenosa a likido ket mabalin a mausar. Dagiti antibakterial nga druga ket makatulong kadagitoy a nakaro a sakit tapno agbiit ket saan a kumaro. Iti sangalubongan, daytoy makaapektar kadagiti 3–5 a riwriw a tattao ken gapuanan dagiti 100,000–130,000 a matmatay iti tinawen manipud idi 2010. Ti kolera ket maysa idi kadagiti kasapaan a makaalis nga inad-adal babaen kadagiti epidemiolohiko a pamay-an.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Kolera idiay Wikimedia Commons
- Kolera - Gunglo ti Salun-at ti Lubong


text:
Gólpo iti Méhiko
Ti Gólpo iti Méhiko (Espaniol: Golfo de México) ket napalikmutan bassit ti dagdaga a labneng ti taaw a kaaduan a napalikmutan daytoy ti kontinente ti Amianan nga Amerika ken ti isla ti Kuba.[1] Nabeddengan daytoy idiay amianan a daya, amianan ken amianan a laud babaen ti Gólpo a Pantar iti Estados Unidos, iti abagatan a laud ken abagatan babaen ti Méhiko, ken iti abagatan a daya babaen ti Kuba. Idiay Texas ken Louisiana makunkuna daytoy a ti "Maikatlo a Pantar," a maigiddiat daytoy kadagiti pantar ti Estados Unidos nga Atlantiko ken Pasipiko. Ti sukog daytoy a labneng ket kasla maratimbukel ken agarup a 810 nautika milia (1,500 km) ti kalawa na ken napno kadagiti sedimentario a batbato ken tinumek. Naikabit daytoy ti Taaw Atlantiko babaen ti Kipkipet ti Florida a nagbaetan ti Estados Unidos ken Kuba, ken ti Baybay Karibe (a daytoy ket nakaporma ti Baybay Amerikano Mediterraneo) babaen ti Kanal Yucatan a nagbaetan ti Méhiko ken Kuba. Iti daytoy a nailet a panakakabit ti Atlantiko, daytoy a Gólpo ket makapadpadas ti bassit a sakup ti úgot. Ti kadakkel ti labneng ti Gólpo ket agarup a 615,000 mi² (1.6 a riwriw km²). Gangani a kagudua iti labneng ket ababaw a kontinental a banilag a dandanum. Ti kaadaleman a paset na ket 14,383 a pies (4,384 m) idiay Adalem a Sigsbee, ti maysa a rinangis a depaar a sumurok a 300 nautika milia (560 km) (550 km) a kaatiddog. Ti labneng ket naglaon ti tomo iti agarup a 660 kuatrillon a galon (2.5 × 106 km3).[2] Naporma daytoy idi agarup a 300 a tawtawen a kas resulta iti plato a tektoniko.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Gólpo iti Méhiko". Paammo a Sistema ti Heograpiko a Nagnagan. Enero 1, 2000. Naala idi HUlio 8, 2010.
- ^ "Sapasap a Kinapudno a maipapan iti Gólpo iti Méhiko". Naala idi Disiembre 27, 2006.
- ^ Huerta, A.D., ken D.L. Harry (2012) Dagiti Wilsona siklo, tektoniko a panagtawtawid, ken ti panagrengngat iti Amianan nga Amerika a Gólpo iti Méhiko nga igid ti kontinente. Geosphere. 8(1):GES00725.1, immuna a naipablaak idi Marso 6, 2012, doi:10.1130/GES00725.1


text:
SALUDSOD DAGITI AGTUTUBO
Ania ti Aramidek no Adda Sinukirko a Pagannurotan ti Nagannakko?
Dagitoy ti aramidem tapno dida unay agunget.
Ibagam ti agpayso. No dimo aramiden dayta, mabalin a mapukaw ti nabatbati a panagtalekda kenka. Agbalinka ngarud a napudno ken idetalyem ti napasamak.
Dika agikalintegan wenno dimo tagilag-anen ti napasamak.
Kanayon a laglagipem a “
ti maysa a sungbat, no naalumamay, pagbaw-ingenna ti pungtot.”
—Proverbio 15:1.
Agpadispensarka. Tapno nalaglag-an ti awatem a pannusa, maiparbeng laeng nga ibagam a ladingitem ti panagdanag ken pannakaupayda wenno ti kanayonan a trabaho nga imbunga ti inaramidmo. Ngem masapul a napasnek ti panagbabawim.
Akseptarem dagiti epekto ti inaramidmo. No akseptarem dagiti epekto ti inaramidmo, ipakpakitam a manakemka. Mabalin a ti kasayaatan laengen nga aramidem ket ikagumaam nga isubli ti napukaw a panagtalek kenka dagiti nagannakmo.—Proverbio 20:11.
Laglagipem a responsabilidad dagiti nagannakmo a bantayan ti garawmo iti nainkalintegan a pamay-an. Dayta ti gapuna a dakamaten ti Biblia “
ti bilin ni amam” ken “
ti linteg ni inam.”
No kayatmo nga ikkandaka dagiti nagannakmo iti dakdakkel a wayawaya
Ipakitam a natulnogka kadagiti pagannurotanda.
Yugalim ti agtulnog.


text:
Monoteismo
Ti monoteismo ket inpalplawag babaen ti Encyclopædia Britannica a kas ti pammati iti kaada iti maysa a dios wenno iti kina-agmaymaysa iti Dios.[1] Ti Oxford Diksionario iti Kristiano a Simbaan ket mangitited ti nainginget a panangipalplawag: "pammati iti maysa a personal ken trasendensia a Dios", a saan a kas iti politeismo ken panteismo.[2] Ti panangilasin ket mabalin a maaramid iti baetan ti ekklusibo a monoteismo, a naibagbaga babaen ti Hudaismo, Kristianidad ken Islam, ken dagiti mangiramraman a monoteismo ken pluriporma a monoteismo, a bayat a mangbigbig kadagiti adu a naisangayn a dios, ket mangikabil a husto iti pakaitunosan ti panagkaykaysa.[3]Ti Atenismo, Bahá'í a Pammati, Cao Dai, Kristianidad, deismo, Eckankar, Hinduismo, Islam, Hudaismo, Ravidassia, Sikismo, Tenrikyo ken Soroastrianismo ket monoteistiko amin dagitoy a relihion.[4]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Monoteismo", Britannica, Maika-15 ed. (1986), 8:266.
- ^ Cross & Livingstone, Ti Oxford a Diksionario iti Kristiano a Simbaan 1974, arte. "Monoteismo"
- ^ Encyclopædia Britannica Online, arte. "Monoteismo" Naala idi 23 Enero 2013, http://www.britannica.com/EBchecked/topic/390101/monotheism
- ^ monotheism 2012. Encyclopædia Britannica Online. Naala idi 12 Enero 2012, manipud tihttp://www.britannica.com/EBchecked/topic/390101/monotheism
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dever, William G.; (2003). Sino Kadi dagidi Nasapa nga Israelita?, William B. Eerdmans Publishing Co., Grand Rapids, MI.
- Köchler, Hans. Ti Konsepto ti Monoteismo iti Islam ken Kristianidad. Vienna: Braumüller, 1982. ISBN 3-7003-0339-4 (Google Print)
- Leibowitz, Ilya. Monoteismo iti Hudaismo a kas Mangipadpadamag iti Siensia, Eretz Acheret Magasin
- Silberman, Neil A.; ken dagiti katrabahuan, Simon ken Schuster; (2001) Ti Nakali a Biblia New York.
- Whitelam, Keith; (1997). Ti inbension iti Taga-ugma nga Israel, Routledge, New York.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti sasao a mainaig ti Monoteismo idiay Wikiquote
- About.com "Ania kadi ti Monolatrio?"
- Ensiklopedia ti Pilosopia ti Stanford
- Kristiano a Monoteismo
- Deism


text:
San Pedro ti Apostol
Pinintaan ni San Pedro babaen ni
Peter Paul Rubens
a mangipakpakita ti santo a kas Papa(1611-1612).
Prinsipe dagiti Apostol, immuna a Papa, Kristiano a martir, agsersermon
Naipasngay
ca. 1 BC
Betsaida, Gaulanitis, Roman Empire
Pimmusay
mabalin nga idi AD 67
Roma, Italia, Romano nga Imperio
Pammadayaw
Katoliko a Simbaan, Simbaan ti Dumaya nga Ortodokso, Anglikano a Komunion, Luteranismo, Oriental nga Ortodokso, Islam ( naipammadayawan) [1]
Kangrunaan nga
altar
Basilika ni San Pedro
Rambakan Kangrunaan a rambakan (kenni
Pablo ti Tarsus) 29 Hunio ( Katoliko a Simbaan, Simbaan ti Dumaya nga Ortodokso, Oriental nga Otodokso, Anglikanismo, Luheranismo)
Tugaw ni San Pedro idiay Roma 18 Enero (Sakbay ti-1960 a Romano a Kalendario)
Konpesar ni San Pedro 18 Enero (Anglikanismo)
Tugaw ni San Pedro 22 Pebrero (Simbaan ti Romano Katoliko)
San Pietro iti Vincoli 1 Agosto (sakbay ti-1960 a Romano a Kalendario)
Dagiti gupit
Tul-tulbek ti Langit, palio, Rgalia ti Papa ken dagiti simbolo, Kawitan, ti tao a nailansa nga akinbaba ti ulona, nabangon a kas maysa nga Apostol, agtengtengngel ti libro wenno nalukot.
Patronato Kitaen ti
Patronado ni San Pedro
Nainpluensian
Hesus
Kangrunaan nga obra
1 Pedro
2 Pedro
Ni
San Pedro, wenno Simon Pedro, ket maysa idi a nasapa a Kristiano a daulo ken maysa kadagiti sangapulo ket dua nga apostol ni Hesus.
^ Naipakasaritaan a Diksionario dagiti Propeta Iti Islam Ken Hudaismo, Brandon M. Wheeler, Dagiti Disipulo ni Kristo: "Ti Muslim exegesis ket manginagnagan kadagiti disipulo a kas ni Pedro, Andres, Mateo, Tomas, Felipe, Juan, Jaime, Bartolome, ken Simon"
Dagiti midia a mainaig ti San Pedro idiay Wikimedia Commons
Datos ti tao
Nagan
Pedro ti Apostol
Papilian a nagan
Ababa a pangiladawan
Maysa kadagiti sangapulo ket dua nga Apostol
Pannakaipasngay
Di ammo
Nakaipasngayan
Betsaida
Pimmusay
~67
Pimmusayan
Roma


text:
Wen Jiabao
Ni Wen Jiabao (naipasngay idi Septiembre 15 , 1942) ket isu ti maikanem ken agdama a Premier ti Konsilo ti Estado ti Republika ti Tattao ti Tsina, nga agserserbi a kas daulo ti gobierno ti Tsina ken mangidulo pay ti gabinete. Iti kapasidad a kas Premier, ni Wen ket naitudtudo a kas ti nangruna a pigura iti ekonomiko nga annuroten ti Tsina. Manipud idi 2002 aginggana idi nagretiro idi 2012, isu ket nagtengngel ti panakaikameng iti Komite ti Sitatakder a Politburo ti Partido Komunista ti Tsina, nga isu daytoy ti kangatuan a de facto a pannakabagi, nga idiay ket nairanggo a kas maikatlo kadagiti siam a kamkameng.


text:
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
UTC+05:30 2008: Asul (Disiembre), Kahel (Hunio), Duyaw (amin a paset ti tawen), Napusasaw nga Asul - Luglugar ti baybay
Ti UTC+05:30 ket panangilasin ti timmbengan ti oras manipud ti UTC iti +05:30. Daytoy nga oras ket inus-usar idiay India ken Sri Lanka. Daytoy ket 5 aken gudua nga oras nga umuna iti Greenwich Mean Time wenno GMT. Daytoy ket nausar idi para iti Sona ti Oras ti Kunlun.
Kas alagaden nga oras (amin a paset ti tawen)[urnosen | urnosen ti taudan]


text:
ILOCANO LOVE SONGS/ Sabali manen nga Pangling-lingay nga kankanta iti kailokuan... Videos, Watch free ILOCANO LOVE SONGS/ Sabali manen nga Pangling-lingay nga kankanta iti kailokuan... Videos online : 100india.com
Watch free ILOCANO LOVE SONGS/ Sabali manen nga Pangling-lingay nga kankanta iti kailokuan... Trailers videos online at 100india.com. Get latest collection of ILOCANO LOVE SONGS/ Sabali manen nga Pangling-lingay nga kankanta iti kailokuan... video clips, Movies, most viewed ILOCANO LOVE SONGS/ Sabali manen nga Pangling-lingay nga kankanta iti kailokuan... videos, top ILOCANO LOVE SONGS/ Sabali manen nga Pangling-lingay nga kankanta iti kailokuan... only for you
ILOCANO LOVE SONGS/ Sabali manen nga Pangling-lingay nga kankanta iti kailokuan...
Watch free ILOCANO LOVE SONGS/ Sabali manen nga Pangling-lingay nga kankanta iti kailokuan... Trailers videos online at 100india.com. Get latest collection of ILOCANO LOVE SONGS/ Sabali manen nga Pangling-lingay nga kankanta iti kailokuan... video clips, Movies, most viewed ILOCANO LOVE SONGS/ Sabali manen nga Pangling-lingay nga kankanta iti kailokuan... videos, top ILOCANO LOVE SONGS/ Sabali manen nga Pangling-lingay nga kankanta iti kailokuan... only for you


text:
Dagiti Video iti JW.ORG
Kitaem ti online video library-mi a nayurnos sigun iti topiko. Buyaem wenno i-download-mo dagiti video a naibatay iti Biblia para kadagiti pamilia, tin-edyer, ken ubbing. Ammuem dagiti makaisuro a video maipapan kadagiti Saksi ni Jehova.
BIAG ITI BETHEL
50 a Tawen iti Wallkill
Iti daytoy nga interbiu, ilawlawag ni George Couch no kasano a naaddaan dagiti Saksi ni Jehova iti maikadua a talon a pagaammo kas ti Watchtower Farms nga asideg iti New York City.
ESPESIAL NGA OKASION
Dagiti Tampok ti Panagturpos ti Maika-136 a Klase ti Gilead
Dagiti naespirituan a palawag, interbiu kadagiti nagturpos nga estudiante, ken panangyakto iti kapkapadasan iti panangasaba ket karaman iti programa iti panagturpos.
MINISTERIO ITI PUBLIKO
Panangasaba iti Adayo a Teritoria
—Ireland
Iyestoria ti maysa a pamilia no kasano a simmingedda bayat ti panangikasabada iti naimbag a damag iti adayo a teritoria.
AGBALINKA A GAYYEM NI JEHOVA
Bendisionam ti Panaggigimongmi (Kanta 20)
Kantaem ken buyaem ti ar-aramiden ti dadduma a gagayyemmo tapno regular a makagimongda.
TRABAHO A PANAGIPABLAAK
Ti Nakaitalkan ti Panangipatarus iti Sagrado a Sasao ti Dios—Roma 3:2
Adu a patarus ti Biblia ti inusar dagiti Saksi ni Jehova iti napalabas a siglo. Apay nga impatarusda ti Biblia iti moderno nga Ingles?
WHITEBOARD ANIMATION
Agmasiribka iti Panangusarmo iti Social Network
Ag-enjoy-ka ngem agan-annadka no maki-connect-ka kadagiti gagayyemmo online.
AGBALINKA A GAYYEM NI JEHOVA
Kanta ti Panagballigi (Kanta 132)
Tuladenyo ni Moises ken dagiti Israelita babaen ti panangkantayo iti daytoy a kanta a pammadayaw ken Jehova.
GAGANGAY TI KAATIDDOGNA A VIDEO
‘Naimbag a Damag iti Tunggal Nasion ken Tribu ken Pagsasao’
Tapno maipakaammoda ti kinapudno iti Biblia iti ad-adu a tattao, napateg ti umiso a panagipatarus. Kasano ti pannakaaramid dayta? Ania dagiti problema a maipaspasango kadagiti agipatpatarus?
Armenia
Winayawayaan ti Armenia Dagiti Nakabalud Maigapu iti Panagkedkedda nga Agsoldado
Kasano a nagpatingga ti historiko a kaso iti korte babaen iti pannakawayawaya dagitoy a Saksi?
PROYEKTO A PANAGIBANGON
Update #1 Maipapan iti Warwick
Madama ti trabaho iti agbalin a sangalubongan a hedkuarter dagiti Saksi ni Jehova idiay Warwick, New York. Buyaem ti kuna ti dadduma a Saksi a boluntario sadiay maipapan iti kapadasanda.


text:
KAPITULO 2
Ti Biblia—Libro a Naggapu iti Dios
Kasano a naiduma ti Biblia iti aniaman a sabali a libro?
Kasano a matulongannaka ti Biblia a mangrisut kadagiti parikutmo?
Apay a mapagtalkam dagiti padto a nailanad iti Biblia?
1, 2. Apay a ti Biblia ket nagsayaat a sagut a naggapu iti Dios?
MALAGIPMO pay kadi idi nakaawatka iti nagsayaat a sagut a naggapu iti ipatpategmo a gayyem? Mabalin a kasta unay ti gagar ken ragsakmo. Wen, ta no sinagutannaka ti maysa a tao, kayatna a sawen nga ipatpategnaka kas gayyem. Awan duadua a nagyamanka iti sagut ti naimbag a gayyemmo.
2 Ti Biblia ket sagut a naggapu iti Dios a rumbeng a pagyamanantayo. Daytoy a naidumduma a libro ti pakaammuantayo kadagiti banag a ditay maammuan iti aniaman a sabali a libro. Kas pagarigan, salaysayenna ti maipapan iti pannakaparsua ti nabituen a langit, ti daga, ken ti immuna a lalaki ken babai. Naglaon ti Biblia kadagiti mapagtalkan a prinsipio a tumulong kadatayo a mangtaming kadagiti parikut ken pakaringgorantayo. Ilawlawagna no kasano a tungpalen ti Dios ti panggepna ken no kasano a pasayaatenna dagiti kasasaad ditoy daga. Anian a nagsayaat a sagut ti Biblia!
3. Ania ti masursurotayo iti panangted kadatayo ni Jehova iti Biblia, ken apay a makaparagsak dayta?
3 Makaparagsak met a sagut ti Biblia, ta adda ipalgakna maipapan iti daydiay Nangted, ni Jehova a Dios. Ti panangtedna kadatayo iti kasta a libro paneknekanna a kayatna nga isu ket maam-ammotayo a naimbag. Kinapudnona, matulongannaka ti Biblia nga umadani ken ni Jehova.
4. Ania ti makunam maipapan iti pannakaiwaras ti Biblia?
4 No adda Bibliam, saan laeng a siksika ti addaan iti dayta. Naipablaak ti intero a Biblia wenno ti dadduma a pasetna iti nasurok a 2,300 a pagsasao ket nasurok a 90 porsiento iti populasion ti lubong ti makabasan iti dayta. Nasurok a maysa a milion a Biblia ti maiwarwaras iti kada lawas! Binilionen a kopia ti Biblia ti napataud, intero man wenno ti dadduma laeng a pasetna. Nalawag nga awan ti sabali a libro a kas iti Biblia.
5. Kasano a ti Biblia ket “impaltiing ti Dios”?
5 Maysa pay, ti Biblia ket “impaltiing ti Dios.” (2 Timoteo 3:16) Kasano? Sumungbat a mismo ti Biblia: “Dagiti tattao nagsaoda manipud iti Dios bayat nga idaldalan ida ti nasantuan nga espiritu.” (2 Pedro 1:21) Kas ilustrasion: Mabalin a bilinen ti maysa a negosiante ti sekretariana nga agaramid iti surat. Dagiti kapanunotan ken instruksion ti negosiante ti linaon dayta a surat. No kasta, isu ti makin-surat iti dayta, saan a ti sekretaria. Umasping iti dayta, naglaon ti Biblia iti mensahe ti Dios, saan a mensahe dagiti tattao a nangisurat iti dayta. Pudno ngarud a “sao ti Dios” ti intero a Biblia.—1 Tesalonica 2:13.
AGTUTUNOS KEN UMISO
6, 7. Apay a nakaskasdaaw ti panagtutunos dagiti linaon ti Biblia?
6 Naisurat ti Biblia iti nasurok a 1,600 a tawen. Nagbiag dagiti nangisurat iti dayta iti nagduduma a panawen ken nagduduma ti kasasaadda iti biag. Mannalon, mangngalap, ken pastor dagiti dadduma. Adda met dagiti mammadto, ukom, ken ari. Maysa a mangngagas ni Lucas a nangisurat iti Ebanghelio. Nupay nagduduma ti kasasaad dagiti nagsurat iti Biblia, agtutunos dagiti nailanad iti Biblia manipud iti rugi agingga iti ngudo. *
7 Salaysayen ti umuna a libro ti Biblia no kasano a nangrugi dagiti parikut ti sangatauan. Ipakita ti maudi a libro nga agbalinto a paraiso, wenno hardin, ti intero a daga. Nailanad iti Biblia ti pakasaritaan a rinibu a tawen ti kaundayna ken adda pakainaiganna iti pannakatungpal ti panggep ti Dios. Nakaskasdaaw ti panagtutunos dagiti linaon ti Biblia, ngem kasta a talaga ti namnamaentayo iti libro a naggapu iti Dios.
8. Mangtedka kadagiti pagarigan a mangipakita nga umiso ti Biblia no maipapan iti siensia.
8 Umiso ti Biblia no maipapan iti siensia. Naglaon pay daytoy iti impormasion a saan nga ammo dagiti tattao idi tiempo a naisurat dayta. Kas pagarigan, naglaon ti libro a Levitico kadagiti linteg para iti nagkauna nga Israel maipapan iti panangkuarentina ken kinadalus idinto nga awan a pulos ti ammo dagiti nasion a kabangibang ti Israel maipapan kadagita a banag. Idi tiempo a saan nga umiso ti ammo dagiti tattao maipapan iti sukog ti daga, dinakamaten ti Biblia a sirkulo wenno nagtimbukel ti daga. (Isaias 40:22) Umiso ti kuna ti Biblia nga ‘agbitbitin ti daga iti awan.’ (Job 26:7) Siempre, ti Biblia ket saan a libro maipapan iti siensia. Ngem no madakamatna dagiti nasientipikuan a banag, umiso ti ibagbagana. Saan kadi a kasta ti namnamaentayo iti libro a naggapu iti Dios?
9. (a) Ania ti mangipakita nga umiso ken mapagtalkan ti Biblia no maipapan iti historia? (b) Maipapan iti Biblia, ania ti ipamatmat kenka ti kinapudno dagiti nagsurat iti dayta?
9 Umiso ken mapagtalkan met ti Biblia no maipapan iti historia. Espesipiko dagiti salaysay a nailanad iti dayta. Nadakamat kadagita saan laeng a ti nagnagan dagiti tattao no di ket uray ti kapuonanda. * Saan a kas kadagiti sekular a historiador, a kaaduanna saanda a dakamaten dagiti pannakaabak ti nasionda, napudno dagiti nagsurat iti Biblia, nga inlanadda uray dagiti mismo a biddutda ken dagiti biddut ti nasionda. Kas pagarigan, iti libro ti Biblia a Numeros, inaklon ti mannurat a ni Moises ti mismo a nakaro a biddutna a nakatubngaranna iti nainget. (Numeros 20:2-12) Ti kasta a panangamin ket manmano a masarakan kadagiti dadduma a salaysay dagiti historiador ngem masarakan dayta iti Biblia agsipud ta naggapu iti Dios dayta a libro.
LIBRO A NAGLAON ITI PRAKTIKAL A SIRIB
10. Apay a saan a nakaskasdaaw a maysa a praktikal a libro ti Biblia?
10 Gapu ta impaltiing ti Dios ti Biblia, ‘makagunggona dayta iti panangisuro, iti panangtubngar, iti panangpalinteg iti bambanag.’ (2 Timoteo 3:16) Wen, maysa a praktikal a libro ti Biblia. Iyanninawna ti nauneg a pannakaawat iti kasasaad ti tao. Di pakasdaawan dayta ta ti Namarsua a ni Jehova a Dios ti Autor ti Biblia! Ad-adda a maawatanna ngem kadatayo ti pampanunot ken rikriknatayo. Maysa pay, ammo ni Jehova no ania ti kasapulantayo tapno agbalintayo a naragsak. Ammona met no ania dagiti aramid a nasken a liklikantayo.
11, 12. (a) Ania ti impalawag ni Jesus iti Sermonna iti Bantay? (b) Ania dagiti dadduma pay a praktikal a banag a nailanad iti Biblia, ken apay a kanayon nga agaplikar dagiti balakadna?
11 Usigem ti palawag ni Jesus a maawagan iti Sermon iti Bantay, a nailanad iti Mateo kapitulo 5 agingga iti 7. Iti daytoy a nagsayaat a palawag, adu ti sinarita ni Jesus, kas iti no kasano a masarakan ti pudno a ragsak, no kasano a risuten dagiti riri, no kasano ti agkararag, ken no kasano a rumbeng a matmatan dagiti material a banag. Nasamay ken praktikal agingga ita ti sasao ni Jesus a kas idi insawangna dagita.
12 Adda met dagiti prinsipio iti Biblia maipapan iti biag ti pamilia, panagtrabaho, ken pannakilangen kadagiti sabsabali. Agaplikar dagiti prinsipio iti Biblia kadagiti amin a tattao, ken kanayon a makagunggona dagiti balakadna. Kas pananggupgop iti sirib a masarakan iti Biblia, kinuna ti Dios babaen ken ni propeta Isaias: “Siak, ni Jehova, ti Diosmo, Daydiay mangisursuro kenka tapno magunggonaam ti bagim.”—Isaias 48:17.
LIBRO TI PADTO
13. Ania dagiti detalye nga impaltiing ni Jehova nga isurat ni propeta Isaias maipapan iti Babilonia?
13 Naglaon ti Biblia iti nakaad-adu a padto, ket adu kadagita ti natungpalen. Usigem ti maysa a pagarigan. Babaen ken ni propeta Isaias, a nagbiag idi maikawalo a siglo K.K.P., impakauna ni Jehova ti pannakadadael ti siudad ti Babilonia. (Isaias 13:19; 14:22, 23) Naited dagiti detalye no kasano a maparmek daytoy. Dagiti buyot a mangraut iti Babilonia paatiananda ti karayanna sada serken ti siudad a di kasapulan a makirangetda. Saan la a dayta. Innaganan pay ti padto ni Isaias ti ari a mangparmek iti Babilonia—ni Ciro.—Isaias 44:27–45:2.
14, 15. Kasano a natungpal ti sumagmamano a detalye ti padto ni Isaias maipapan iti Babilonia?
14 Agarup 200 a tawen kalpasanna—iti rabii ti Oktubre 5/6, 539 K.K.P.—adda armada a nagkampo iti asideg ti Babilonia. Siasino ti komandante? Ti ari ti Persia nga agnagan Ciro. No kasta, nangrugi idin a matungpal ti nakaskasdaaw a padto. Ngem rinaut kadi ti buyot ni Ciro ti Babilonia nga awan ti napasamak a dangadang, kas naipadto?
15 Iti daydi a rabii, agramrambak dagiti taga Babilonia ket natalged ti riknada iti uneg ti siudad a napalikmutan kadagiti nangato ken napuskol a bakud. Kabayatanna, sisisikap nga imbaw-ing ni Ciro ti ayus ti karayan a lumasat iti siudad. Di nagbayag immababaw ti karayan ket dagiti soldadona bimmallasiwda nga immasideg kadagiti bakud ti siudad. Ngem kasano a nakastrek ti buyot ni Ciro idinto ta nabakudan ti Babilonia? Nakalukat ken saan a naguardiaan dagiti ruangan ti siudad iti dayta a rabii!
16. (a) Ania ti impadto ni Isaias maipapan iti pagbanagan ti Babilonia? (b) Kasano a natungpal ti padto ni Isaias maipapan iti panaglangalang ti Babilonia?
16 Maipapan iti Babilonia, adda a naipadto: “Saanto a pulos mapagnaedan, saanto met nga agtaeng iti kinapkaputotan. Ket sadiay ti Arabo saannanto nga ibangon ti toldana, ket dagiti pastor saandanto a pagiddaen sadiay dagiti arbanda.” (Isaias 13:20) Saan la nga impakauna daytoy a padto ti pannakadadael ti siudad. Impakitana a saanton a mapagnaedan ti Babilonia uray kaano. Adda makitam a pammaneknek iti kaitungpalan dagitoy a sasao. Ti langalang a disso nga ayan idi ti nagkauna a Babilonia—agarup 80 kilometro iti abagatan ti Baghdad, Iraq—paneknekanna a natungpal ti imbaga ni Jehova babaen ken ni Isaias: “Isu sagadekto iti kaykay ti pannakatalipupos.”—Isaias 14:22, 23. *
17. Kasano a makapabileg iti pammati ti pannakatungpal dagiti padto iti Biblia?
17 Saan kadi a makapabileg iti pammati ti panangusig no kasano a natungpal dagiti padto iti Biblia? Wen, ta no tinungpal ni Jehova a Dios dagiti karina iti napalabas, makapagtalektayo a tungpalennanto met ti karina maipapan iti paraiso a daga. (Numeros 23:19) Kinapudnona, addaantayo iti “namnama iti agnanayon a biag a ti Dios, a saanna a mabalin ti agulbod, inkarina kasakbayan dagiti nabayagen a tiempo.”—Tito 1:2. *
“TI SAO TI DIOS NABIAG”
18. Maipapan iti “sao ti Dios,” ania ti makagutugot a kinuna ti Kristiano nga apostol a ni Pablo?
18 Manipud iti inusigtayo iti daytoy a kapitulo, nalawag a pudno a naidumduma a libro ti Biblia. Ngem ti pategna ket saan laeng a gapu iti panagtutunos dagiti ibagbagana, ti kinaumisona no maipapan iti siensia ken historia, ti praktikal a sirib a masarakan iti dayta, ken ti mapagtalkan a padto a linaonna. Insurat ni Kristiano nga apostol Pablo: “Ti sao ti Dios nabiag ken adda bilegna ken natartarumamis ngem iti aniaman a kampilan a dua ti tademna ket sumalput uray agingga iti paglasinan ti kararua ken espiritu, ken kadagiti nagsusuopan ken iti patada, ket kabaelanna a lasinen dagiti panunot ken dagiti panagem ti puso.”—Hebreo 4:12.
19, 20. (a) Kasano a matulongannaka ti Biblia a mangsukimat iti bagim? (b) Kasano a maipakitam ti panagyamanmo iti Biblia, a naisangsangayan a sagut ti Dios?
19 Ti panangbasa iti “sao” wenno mensahe ti Dios nga adda iti Biblia mabaliwanna ti biagtayo. Matulongannatayo a mangsukimat a nasaysayaat iti bagbagitayo. Mabalin nga ibagbagatayo nga ay-ayatentayo ti Dios, ngem ti reaksiontayo iti isursuro ti naipaltiing a Saona, ti Biblia, ipalgakna ti pudno a pampanunottayo, uray dagiti mismo a tarigagay ti pusotayo.
20 Ti Biblia ket pudno a maysa a libro a naggapu iti Dios. Maysa dayta a libro a rumbeng a basaen, adalen, ken ipateg. Ipakitam ti panagyamanmo iti daytoy a sagut ti Dios babaen ti agtultuloy a panangsukimatmo iti linaonna. No aramidem dayta, umuneg ti pannakaawatmo iti panggep ti Dios iti sangatauan. Mailawlawag iti sumaganad a kapitulo no ania ken no kasano a matungpal dayta a panggep.
^ par. 6 Nupay adda dagiti agkuna nga agsusupadi ti ibagbaga dagiti dadduma a paset ti Biblia, awan ti nakaibatayan dagiti kasta a kapanunotan. Kitaem ti kapitulo 7 ti libro a Ti Biblia—Saot’ Dios Wenno iti Tao? nga impablaak dagiti Saksi ni Jehova.
^ par. 9 Kas pagarigan, imutektekam ti detalyado a kapuonan ni Jesus a nailanad iti Lucas 3:23-38.
^ par. 16 Para iti kanayonan nga impormasion maipapan kadagiti padto iti Biblia, kitaem ti panid 27-9 ti broshur a Libro Para iti Amin a Tao, nga impablaak dagiti Saksi ni Jehova.
^ par. 17 Ti pannakadadael ti Babilonia ket maysa laeng a pagarigan ti natungpal a padto iti Biblia. Mabalintay met nga alaen a pagarigan ti pannakadadael ti Tiro ken Nineve. (Ezequiel 26:1-5; Sofonias 2:13-15) Kasta met, impadto ni Daniel ti itataud dagiti agsasaruno nga imperio iti lubong kalpasan ti Babilonia. Karaman kadagitoy ti Medo-Persia ken Grecia. (Daniel 8:5-7, 20-22) Maipapan kadagiti adu a padto maipanggep iti Mesias a natungpal ken ni Jesu-Kristo, kitaem ti Apendise, panid 199-201.


text:
Suppiat nga Arabo-Israeli
Ti suppiat nga Arabo–Israeli (Arabiko: الصراع العربي الإسرائيلي Al-Sira'a Al'Arabi A'Israili; Hebreo: הסכסוך הישראלי-ערבי Ha'Sikhsukh Ha'Yisraeli-Aravi) ket mangitudo ti ti politikal nga irteng ken dagiti suppiat a militar a nagbaetan ti Liga ti Arabo ken Israel ken ti nagbaetan dagiti Arabo ken dagiti Israeli. Dagiti tinaudan ti moderno a suppiat nga Arabo–Israeli ket nagtaud ti panagrang-ay ti Sionismo ken Arabo a nasionalismo iti patingga ti maika-19 a siglo. Ti teritorio nga inkedkeddeng babaen dagiti tattao a Hudio a kas ti bukodda a naipakasaritaan a pagilian ket inkedkeddeng met babaen ti Pan-Arabo a tignay a kas naipakasaritaan ken agdama a tagikua dagiti Palestino nga Arabo,[2] ken iti Pan-Islamiko a kontesto, a kas dagdaga ti Muslim. Ti suppiat a nagbaetan dagiti Palestino a Hudio ken dagiti Arabo ket rimsua idi nasap anga maika-20 a siglo idi las-ud ti riribok ti 1920 Nebi Musa, a dimmakkel iti napno a gatad ti sibil a gubat idi 1947 ken naipadakkel kadagiti pagilian ti Liga ti Arabo iti pannakapartuat ti moderno nga Estado ti Israel idi Mayo 1948.
Ti suppiat, a nangrugi a kas maysa a politikal ken nasionalista a suppiat kadagiti binglayan a panagtunton ti teritorio kalpasan ti pannakarebba ti Otomano nga Imperio, ken napan kadagiti napalabas a tawen manipud ti dakkel ti gatadna arehional a suppiat iti ad-adu a lokal a suppiat ti Israeli–Palestinio, a dagiti dakkel ti gatadna a pannakibusor ket kaaduan a nagpatingga iti panagsardeng ti laban, kalpasan ti 1973 a Gubat ti Oktubre. Iti kasta, dagiti tulagan ti kappia ket napirmaan babaen ti Israel ken Ehipto idi 1979, ken ti Israel ken Hordania idi 1994. Dagiti Pagtunosan ti Oslo ket nakaiturongan ti pannakapartuat ti Nailian a Turay ti Palestina idi 1993, ngem ti kanungpalan a tulagan ti kappia ket saan pay a naabutan. Ti maysa a panagsardeng ti laban ket agdama nga agtaltalinaay iti baetan ti Israel ken Siria, ken ti Lebanon (manipud idi 2006). Ti suppiat a baetan ti Israel ken ti tinrayan ti Hamas a Gaza, a nagbanagan ti panagsardeng ti laban idi 2009 (urayno ti panaglablaban ket nagtultuloy manipud idin), urayno saan a dagus a mainaig ti Liga ti Arabo daytoy ket kadawyan a nairamraman a kas paset ti suppiat ti Israeli–Palestina isunga daytoy ket ti suppiat nga Arabo–Israeli. Urayno adda dagiti tulagan ti kappia iti Ehipto ken Hordania ken ti sapsap a kaadda dagiti panagsardeng ti laban, ti Arabo a lubong ken ti Israel ket sapasap nga agtultuloyda nga agkabusor a maipanggep kadagiti naisangayan a teritorio.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Pollack, Kenneth, M., Nakigubgubat dagiti Arabo: Kinasayaat ti Militar, Unibersidad ti Nebraska a Pagmalditan, (2002), pp.93–94, 96.
- ^ "Nailian a Dokumento ti Linteg ti Palestino – Artikulo 6". Mfa.gov.il. Naala idi 2013-01-19.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Suppiat nga Arabo-Israeli idiay Wikimedia Commons
- Ministro ti Ganganaet a Pannakibiang ti Israel
- Dagiti Estado ti Liga ti Arabo


text:
Ovidio
Ni Publius Ovidius Naso (20 Marso 43 SK – AD 17/18), naamammoan pay a kas ni Ovid iti agsasao ti Inggles a lubong, ket maysa idi a a Romano a mannaniw a kasayaatan a naamammoan a kas ti nagsurat ti tallo a kangrunaan nga urnong ti daniw, ti Heroidas, Amores ken Ars Amatoria, ken ti Metamorposis, ti maysa a mitolohiko a heksametro a daniw. Isu ket nadayeg a naamammoan para iti Fasti, a maipanggep ti Romano a kalendario, ken ti Tristia ken ti Epistulae ex Ponto, ti dua nga urnong dagiti daniw a naisurat idi idu ket naipatalaw idiay Baybay aNangisit. Ni Ovidio ket isu pay ti nagsurat kadagiti nadumaduma a babbassit a pirgis, tiRemedia Amoris, ti Medicamina Faciei Femineae, ken ti atiddog a lunod a daniw nga Ibis. Isu ket nagsurat pay ti napukaw a trahedia, a Medea. Isu ket naipanpanunotan a kas ti apo ti naliday a kopla, ket tinawtawidan anairanggo a kumaduann ni Virgilio ken ni Horacio a kas maysa kadagiti tallo a kanoniko a mannaniw ti Latin a literatura. Ti eskolar a ni Quintiliano ket nangipanunot kaniana a kas ti kinaudi kadagiti kononikal nga elehista ti ayat iti Latin.[1] Ti daniwna, nga adu a tinultulad idi las-ud ti Naladaw a Kina-ugma ken ti Tengnga a Panpanawen, nga kaaaduan a nakaimpluensia ti Europeaano nga arte ken literaturae ken agtultuloy a kas maysa kadagiti kangrunaan a nagtataudan ti klasiko a mitolohia.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Quint. Inst. 10.1.93
- ^ Mark P. O. Morford, Robert J. Lenardon, Klasiko a Mitolohia (Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan US, 1999), p. 25. ISBN 0-19-514338-8 ISBN 978-0-19-514338-6
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sasao a mainaig ti Ovidio idiay Wikiquote
Dagiti midia a mainaig ti Ovidio idiay Wikimedia Commons
Dagiti ob-obra a mainaig ti Ovidio idiay Wikisource
- Ovidio
- 43 SK a pannakaipasngay
- 17 nga ipupusay
- Dagiti Romano ti umuna a siglo SK
- Dagiti Romano ti umuna a siglo
- Dagiti mannurat ti umuna a siglo SK
- Dagiti mannurat ti umuna a siglo
- Dagiti mannaniw ti umuna a siglo SK
- Dagiti mannaniw ti umuna a siglo
- Dagiti mannurat ti Latin ti Nabalitokan a Panawen
- Dagiti mannurat ti pagsasao a Latin
- Dagiti mannaniw ti Romano a panawen
- Tattao manipud idiay Sulmona
- Dagiti elihiako a mannaniw
- Dagiti napatalaw a Taga-ugma a Romano
- Dagiti epiko a mannaniw


text:
Papa Juan VI
Ni Papa Juan VI ket maysa idi a Griego a papa manipud idiay Epeso a nagturay iti las-ud ti Bisantino a kinapapa manipud idi 30 Oktubre 701 aginggana idi 11 Enero 705. Ti kinapapana ket naamammuan para kadagiti milisia ken politikal a panagprogreso idiay Italiano a peninsula. Isu ket ket nagbalin a papa kalpasan ti dua idi pimmusay ni Papa Sergio I, ken ti pannakabutosna ket napasamak kalpasan ti panakabakante ti bassit ngem pito a lawas.[1] Isu ket sinaruno babaen ni Papa Juan VII kalpasan ti pannakabakante ti basbassit ngem dua a bulan.[1] Ti bangkay ni papa Juan ket naipunpon idiay Daan a Basilika ni San Pedro.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Ekonomou, 2007, p. 246.
- ^ http://www.newadvent.org/cathen/08423a.htm
Daytoy nga artikulo ket mangiramraman ti testo manipud ti naipablaak nga adda tattan iti dominio a publiko: Chisholm, Hugh, ed. (1911). Encyclopædia Britannica (Maika-11 nga ed.). Pagmalditan ti Unibersidad ti Cambridge.
- Ekonomou, Andrew J. 2007. Ti Bisantino a Roma ken dagiti Griego a Papa: Dagiti Dumaya nga impluensia ken ti kinapapa manipud kenni Gregorio aginggana kenni Zacarias, A.D. 590–752. Lexington Books.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Juan VI idiay Wikimedia Commons


text:
Pagsasao a Cebuano
Ti Cebuano (wenno Sugbuanon) ket maysa a pagsasao iti Pilipinas nga ar-aramaten ti agarup 18,000,000 a tattao. Ti Cebuano ket maibilang iti pamilia dagiti pagsasao a Bisaya. Ti naganna ket naadaw manipud iti isla ti Cebu iti Pilipinas.
Maus-usar ti Cebuano kadagiti patneng nga agnanaed iti Cebu, Bohol, Negros Oriental ken kadagiti tao iti lumaud a paset ti porbinsia ti Leyte ken iti amianan a Mindanao. Maus-usar pay iti sumagmamano nga ili ken isla iti Samar.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Senso iti Pilipinas, 2000. Tabla 11. Sangakabbalayan a populasion babaen ti etnisidad, Sekso ken Rehion: 2000