text:
Estoria 49: Ti Init Nagintek
KITAEM ni Josue. Kunkunana: ‘Init, agintekka!’ Ket ti init nagintek iti agmalem. Ni Jehova ti nangpasamak iti dayta! Ngem kitaentayo no apay kayat ni Josue nga agtultuloy a sumilnag ti init.
Idi rinugian dagiti lima nga ari a gubaten ida, nagbaon dagiti Gabaonitas ti lalaki ken Josue a dumawat ti tulong. Dagdagus, napan ni Josue ken amin a buyotna. Nagpatpatnag a nagnagnada. Idi nakadanonda idiay Gabaon dagiti buyot dagiti lima nga ari ti agtataraydan. Ket pinagtudo ni Jehova ti dadakkel nga uraro manipud langit, ket ad-adu kadagiti soldado ti matay a matiruan dagiti uraro ngem ti mapapatay ti buybuyot ni Josue.
Makita ni Josue a ti init lumlumneken. Sumipngetton, ket adunto kadagiti kabusor a soldado ti makatalaw. Isut’ gapuna nga indawatna ken Jehova a pagintekenna ti init. Iti kasta mairingpas dagiti Israelitas ti panangabakda ti gubat iti lawag ti aldaw.
Adda 31 amin a dakes nga ar-ari idiay Canaan a manggurgura iti ili ti Dios. Dinanonna ti innem a tawen para ken Josue ken ti buyotna nga inabak ida. Sa, siniguro ni Josue a ti daga ti mabingaybingay kadagidiay tribo nga agkasapulan pay ti teritoria.
Kalpasan ti adu a tawen, natay ni Josue idi agtawen ti 110. La ketdi no isut’ sibibiag ken dagiti gagayyemna, nagtulnog ti ili iti Dios. Ngem idi natayen dagitoy naimbag a tattao, nangrugin nga agaramid ti dakes dagiti tattao ket mariribokda. Iti kasta kasapulanda manen ti tulong ti Dios.
Josue 10:6-15; 12:7-24; 14:1-5; Oc-ocom 2:8-13.
Dagiti Saludsod
- Iti ladawan, ania ti ibagbaga ni Josue, ken apay?
- Kasano a tinulongan ni Jehova da Josue ken ti buyotna?
- Mano a dakes nga ar-ari ti inabak ni Josue, ket mano a tawen ti panangparmekna kadakuada?
- Apay a biningaybingay ni Josue ti daga ti Canaan?
- Mano ti tawen ni Josue idi natay, ket ania ti napasamak kadagiti tattao kalpasanna?
Kanayonan a salsaludsod
- Basaenyo ti Josue 10:6-15.
Ti pannakaammotayo a pinagintek ni Jehova ti init ken bulan para iti Israel ipanamnamana kadatayo ita ti ania? (Jos. 10:8, 10, 12, 13; Sal. 18:3; Prov. 18:10)
- Basaenyo ti Josue 12:7-24.
Siasino ti talaga a nangparmek kadagiti 31 nga ari iti Canaan, ket apay a napateg daytoy kadatayo ita? (Jos. 12:7; 24:11-13; Deut. 31:8; Luc. 21:9, 25-28)
- Basaenyo ti Josue 14:1-5.
Kasano a nabingaybingay ti daga kadagiti tribu ti Israel, ket ania ti ipasimudaag daytoy maipapan kadagiti tawidtayo iti Paraiso? (Jos. 14:2; Isa. 65:21; Ezeq. 47:21-23; 1 Cor. 14:33)
- Basaenyo ti Uk-ukom 2:8-13.
Kas ken Josue iti Israel, siasino ita ti manglaplapped iti apostasia? (Uk. 2:8, 10, 11; Mat. 24:45-47; 2 Tes. 2:3-6; Tito 1:7-9; Apoc. 1:1; 2:1, 2)


c: text/html

text:
Aso
Ti napaamu nga aso (Canis lupus familiaris),[2] ket maysa a apo ti sebbangan ti kolor dapo a lobo (Canis lupus), maysa akameng ti Canidae a pamilia iti mamiliano nga urnos ti Carnivora. Ti termino a "napaamu nga aso" ket sapasap a naususar para iti napaamu ken dagiti nadumaduma a kita a nawagteng. Ti aso ket mabalin nga isu ti immuna a napaamu nga ayup, ken isu ti kaaduan a natartaraken nga agobobra, agananup, ken kumaduaan nga ayup iti pakasaritaan ti tao. Ti balikas nga "aso" ket mabalin a kayatna a saoen pay ti lalaki a sebbangan ti aso,[3] a kasumbangir ti balikas nga "puta" para iti babai a sebbangan.
Dagiti nagbasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Mamal a sebbangan ti Lubong – Agkita: Canis lupus familiaris". Bucknell.edu. 2005. Naala idi 2012-03-12.
- ^ a b "Dagiti Mamal a Sebbangan ti Lubong – Agkita: lupus". Bucknell.edu. Naala idi 2010-08-10.
- ^ "Aso". Dictionary.com.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Miklósi, Adám (2007). Panagkukua ti Aso, Ebolusion, ken Kasirib. Unibersidad ti Oxford a a Pagmalditan. doi:10.1093/acprof:oso/9780199295852.001.0001. ISBN 978-0-19-929585-2.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Aso idiay Wikimedia Commons

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Saint Paul, Minnesota
Ti Saint Paul (/ˌseɪnt ˈpɔːl/; naipangyababaan iti St. Paul) ket isu ti kapitolio ken ti maikadua a kaaduan ti populasion a siudad ti Estado ti Minnesota. Manipud idi 2013, ti nakarkulo a populasion ti siudad ket 294,873. Ti Saint Paul ket isu pay ti tugaw ti kondado ti Kondado ti Ramsey, ti kabassiten ken kapusekan ti populasion a kondado idiay Minnesota.[1] Ti siudad ket kaaduan a naisanglad idiay daya a bangkag ti Karayan Mississippi iti kaarubayan a lugar iti puntos ti pagsabtan ti Karayan Minnesota, ken kadennana ti Minneapolis, ti kadakkelan a siudad ti estado. Naam-ammuan a kas "Agsingin a Siudad," dagitoy dua ket mangporma ti bugas ti Minneapolis–Saint Paul, ti maika-16 a kadakkelan a metropolitano a lugar idiay Estados Unidos, nga addaan kadagiti agarup a 3.46 a riwriw nga agnanaed.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Ramsey County". Metro MSP. Minneapolis Regional Chamber Development Foundation. 2008. Naala idi 2008-07-30.
- ^ "Metropolitan and Micropolitan Statistical Areas on July 1, 2013 Population Estimates: April 1, 2010 to July 1, 2013". United States Census Bureau. 2014-06-09. Naala idi 2014-06-09.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Saint Paul, Minnesota idiay Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Saint Paul manipud idiay Wikivoyage


text:
Antigua ken Barbuda
Ti Antigua ken Barbuda (i/ænˈtiːɡə ænd bɑrˈbjuːdə/; Espaniol para iti "taga-ugma" ken "nabarbasan") ket maysa a singin nga isla a pagilian a naisanglad ti nagbaetan ti Baybay Karibe ken ti Taaw Atlantiko. Nabuklan daytoy ti dua a kangrunaan a nataengan nga is-isla, ti Antigua ken ti Barbuda, ken dagiti pay babbabassit nga is-isla (a mairaman ti Great Bird, Green, Guinea, Long, Maiden ken Isla ti York ken ti adadayo nga abagatan, ti isla iti Redonda). Ti permanente abilang ti populasion ket agarup a 81,800 (manipud iti 2011 a Senso) ken ti kapitoliona ken kadakkelan a siudad ket ti St. John's, idiay Antigua.
Dagitoy ket naisina babaen ti bassit a nautiko a milia, ti Antigua ken ti Barbuda ket adda dagitoy iti tengnga iti Is-isla ti Leeward, a paset iti Lesser Antilles, ti agarup a 17 nga amianan a grado iti Ekuador. Ti parbo a nagan daytoy a pagilian ket "Daga dagiti 365 nga Aplaya" gpu kadagiti kaadu ti aplaya a nakapalikmut kadagiti isla. Ti panagturayna, pagsasao, ken kultura ketkaaduan a naimpluensiaan babaen ti Britaniko nga Imperio, a daytoy ket paset idi iti daytoy a pagilian.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c d "Antigua ken Barbuda". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 2011-04-12.
- Antigua ken Barbuda
- Dagiti pagilian ti Karibe
- Dagiti estado a kameng ti Komunidad ti Karibe
- Dagiti dati a kolonia ti Britaniko
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Inggles
- Dagiti isla a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti batay-linteg a monarkia
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1981
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Nalamiis a Gubat
Ti Nalamiis a Gubat (kadawyan a napetsaan iti 1947–1991) ket isu idi ti agtaltalinaed a kasasaad iti politiko ken milisia a panagirteng a nagbaetan dagiti kabilegan iti Lumaod a lubong, nga indauloan babaen ti Estados Unidos ken dagiti kumaduanna ti NATO, ken ti komunista a lubong, nga indauloan babaen ti Kappon ti Sobiet, dagiti satelite nga estado ken kumaduaan. Daytoy ket nangrugi kalpasan iti panagballigi ti temporario a panagikadua ti gubat a simmupiat iti Nazi nga Alemania, a nagibati daytoy ti USSR ken ti Estados Unidos a kas dagiti dua a nalatak a bileg nga adda dagiti naisangsangayan a nagbaetan ti ekonomia ken politiko. Ti Kappon ti Sobiet ket pinartuatna ti Dumaya a Kumaduaan kadagiti dumaya a pagpagilian ti Europa a sinakupanna, a nagtartaripato kadagitoy a kas dagiti satelite nga estado. Ti kalpasan ti gubat a panagungar ti Lumaud nga Europa ket naparang-ay babaen ti Marshall a Plano ti Estados Unidos , bayat a ti Kappon ti Sobiet, a nagan-annad kadagitoy a kondision a naikapet, ket saanna a kinayat ken nangipatakder ti COMECON kadagiti Dumaya a kumaduaanna. Ti Estados Unidos ket pinandayna ti NATO, ti maysa a kumaduaan ti milisia nga agususar ti panaglas-ud iti komunismo a kas ti kangrunaan nga estratehia babaen ti Truman a Doktrina, idi 1949, bayat ti kumaduaan a Sobiet ket nagporma ti Warsaw a Tulagan idi 1955. Adda dagiti pagilian a nakilinia kadagitoy dua a bileg, bayat nga adu pay dagiti nagpilia nga agbati nga agmangngamangnga iti Di-Nailinia a Tignay.
Ti Nalamiis a Gubat ket kastoy a nainaganan gaputa saan a nakaiwagar ti dagus nga aramid ti milisia, gaputa dagitoy dua ket nagtagikuada kadagiti nuklera nga armas, ken ti panagusar kadagitoy ket mabalin a panakaikari ti bukodda nga agsinnaranay a naipatalgedan a panakadadael. Dagiti siklo iti minaig a talna ket sarunuento babaen ti irteng a mabalin a mangiturongto iti gubat. Ti kairtengan ket ti panakairaman ti Berlin a Panaglapped (1948–1949), ti Koreano a Gubat (1950–1953), ti Suez a Kibatang (1956), ti Berlin a Kibaltang iti 1961, ti Misil ti Kuba a Kibaltang (1962), ti Bietnam a Gubat (1959–1975), ti Yom Kippur a Gubat (1973), ti Gubat ti Sobiet iti Apganistan (1979–1989), ken ti "Makabael a Pumapana" NATO milisia nga ay-ayam (1983). Ti suppiat ket embes a naiyebkas babaen ti milisia a kumaduaan, estratehiko a panagibaniaga dagiti puersa, ti nawatiwat a panagtulong kadagiti kliente nga estado, panagsisiim, daddakkel a kampania ti propaganda, kadawyan ken nuklear a lumba ti armas, panagkidkiddaw kadagiti agmangngamangnga a pagilian, panagsasalisal kadagiti ay-ayam paspasamak, lken ti teknolohiko a panagbingbinglay a kas ti Lumba ti Limbang. Ti EU ken USSR ket nakilaban kadagiti parbo a gubgubat kadagiti nadumaduma a kitkita: idiay Latin nga Amerika ken Abagatan a daya nga Asia, ti USSR nagasasinado ken timmulong ti panagaywan kadagiti Komunista a rebolusion, a sinuppiat dagiti Lumaud a pagilian ken dagiti rehional a kumaduanda; adda dagiti nangpadas ti mangisubli babaen ti through subersion ken pannakigubat, nga adda dagiti aglaklaok a nagbanagan. Tapno mapedpedan ti peggad iti pannakapataud ti nuklear a gubat, dagitoy dua ket gimmun-odda ti détente idi panawen ti 1970 tapno a makissayan dagiti politiko a panagirteng.
Iti panawen ti 1980, ti Estados Unidos ketnagpadakkel kadagiti diplomatiko, milisia, ken ekonomiko a presion iti Kappon ti Sobiet, a ti daytoy a panawen ket agparparigaten daytoy a pagilian manipud ti ekonomiko a panagtaltalinaed. Iti panawen ti naladaw a 1980, ti Presidente ti Sobiet a ni Mikhail Gorbachev ket nagipaammo kadagiti agipawaya a reporma iti perestroika ("panagpabaro", "reorganisasion", 1987) ken glasnost ("panaglukat", ca. 1985). Daytoy ket nanglukat ti pagilian ken dagiti satelite nga estado iti kakapppiaan a nga allon dagiti rebolusion a nangipatingnga iti panakarebba ti Kappon ti Sobiet idi 1991, a nagibatbati ti Estado sUnidos a kas ti naturay a bileg ti milisia. Ti Nalamiis a Gubat ken dagiti napaspasamak ket nakabati kadagiti naisangsangayan a legado, ken kankanayon a maitudtudo kadagiti nadayeg a kultura, a naipangpangruna iti midia a mangipakpakita kadagiti tema itipanagsisiim ken ti panagpangta iti nuklear a panakigubat.
Dagiti linaon
Dagiti nagtaudan ti termino[urnosen | urnosen ti taudan]
Kalpasan ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat, ti Inggles a mannurat ken agiwarwarnak a ni George Orwell ket nagusar ti nalamiis a gubat, a kas maysa a sapasap a ternimo, iti salaysayna a “Sika ken ti Atomiko a Bomba”, a naipablaak idi Oktubre 19, 1945, idiay Britaniko a warnakan a Tribune. Nga agimatmatangan ti maysa a lubong nga agnanaed iti anniniwan iti pangta iti nuklera a panakigubat, nga insurat ni Orwell ti:
- "Para kadagiti napalabas nga uppat a pulo wenno limapulo a tawtawen, Mr. H. G. Wells ken dagiti dadduma pay ket nagbalballag kaniatayo a ti tao ket madangran iti bukodna a panakadadael kadagiti bukodna nga armas, a mangibati laeng kadagiti agturay akuton wenno dagiti sabsabali pay a managpapangen a sebbangan. Ti sinoman a nakakita kadagiti nadadael a siudad iti Alemania ket makakita iti daytoy a panunot ket mabalin a maaramid. Nupay kasta, ti panagkitkita ti lubong a sibubukel, ti panaganod para kadagiti adu a dekada ket saan nga ti ipapan iti anarkia ngem ti reimposision ti panagtagabu. Datayo ket tumurturong kadagiti saan a sapasap a panarebba ngem para iti panawen ti natalinaed a dakes a kas ti tagabu nga imperio iti taga-ugma. Ti teoria ni James Burnham ket adu daytoy a natungtungan, ngem bassit laeng dagiti tattao a naikapanunutan pay laeng ti ideolohikona ken pagbanaganna daytoy, ti kita a panakakita ti lubong, ti kita dagiti pammati, ken ti sosial a patakder a mabalinto nga agballigi iti maysa nga estado a saan a maparukma idi keniti maysa nga agnanayon a kasasaad iti "nalamiis a gubat" kadagti kaarrubana."[1]
Iti Ti Agpalpaliiw iti Marso 10, 1946, ni Orwell ket nagsurat a “kalpasan ti Moscow a konperensia idi Disiembre, ti Rusia ket nangrugi a nagaramid ti ‘nalamiis a gubat’ iti Britania ken ti Britaniko nga Imperio.”[2]
Ti immuna a pangusar ti termino a mangipalpalawag ti leppas ti gubat a Maikadua a Sangalubongan a Gubat a heopolitikal a panagirnget a nagbaetan ti USSR ken dagiti bukodna a satelite ken ti Estados Unidos ken dagiti kumaduaanna ti lumaud a Europa ket nanipud kenni Bernard Baruch, ti maysa nga Amerikano a mangibusbus ken agabalbalakad ti presidente.[3] Idiay South Carolina, idi Abril 16, 1947, isu ket nangited ti maysa a bitla (babaen ti agiwarwarnak a ni Herbert Bayard Swope)[4] a nagkunkuna a, “Saantayo a maulbodan: datayo tatta nga aldaw ket addatayo iti tengnga ti nalamiis a gubat.”[5] Ti agsursurat ti warnakan a ni Walter Lippmann ket nagited iti daytoy a termino ti nawatiwat a pangusar, iti libro a Ti Nalamiis a Gubat; idi sinaludsod idi 1947 a maipanggep ti nagtaudan ti termino, isu ket nangitudo iti Pranses a termino manipud idi panawen ti 1930,a la guerre froide.[6]
Pakabuklan[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda dagiti saan a pakaitunosan dagiti historiador a maipanggep ti rugi a puntos ti Nalamiis a Gubat. Bayat a kaaduan kadagiti historiador ket tugodanda dagiti taudan iti paset ti panawen a dagus a pannakaisaruno ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat, dagiti dadduma ket sumuppiatda a daytoy ket nangrugi iti paset ti gibus ti Umuna a Sangalubongan a Gubat, urayno ti irten a nagbaetan ti Ruso nga Imperio, ken dagiti dadduma a pagilian ti Europa ken ti Estados Unidos ket nangrugin manipud idi maika-19 a siglo.[7]
Kas ti nagbanagan ti 1917 ga Rebolusion ti Bolshevik idiay Rusia (a sinarunuan babaen ti ipapanawna manipud ti Umuna aSangalubongan a Gubat), ti Sobiet a Rusia ket nakabiruk kaniana nga isu ket saan a nairamraman kadagiti sangalubongan a diplomasia.[8] Ti daulo a ni Vladimir Lenin ket inbagana a ti Kappon ti Sobiet ket napalikmutan babaen dagiti "bumusbusor a sirkulo dagiti kapitalista", ken nakitkitana a ti diplomasia a kas maysa nga armas a mangbingbingay kadagiti kabusor ti Sobiet, a nairugi babaen ti pannakabangon ti Sobiet a Comintern, a nagtawtawag ti rebolusionario a yaalsa iti ballasiw taaw.[9] Ti simmaruno a daulo a ni Joseph Stalin, a nakakitkita ti Kappon ti Sobiet a kas maysa nga "isla ti sosialista", ket nangibagbaga a ti Kappon ti Sobiet ket nasken a kitaenna "ti agdama a pannakalikmut ti kapitalista ket masukatan ti sosialitan a pannakalikmut."[10] Iti nasapsapa ngem 1925, ni Stalin ket nangibagbaga a nakitkitana dagiti sangalubongan a politika a kas maysa a bipolar a lubong a lugar a pangawisan ti Kappon ti Sobiet kadagiti pagilian kumaykayat ti sosialismo ken dagiti kapitalista a pagilian ket mangawisda kadagiti estado a kumaykayat ti kapitalismo, bayat a ti lubong ket adda iti paset ti panawen iti "temporario a panangitalinaay ti kapitalismo " a pakaisarunuan ti dumtengan a pannakarebbana.[11]
Dagiti nadumaduma a pasamak sakbay ti Maikadua a Sanaglubongan a Gubat ket nangipakpakita kadagiti agsinnaranay a saan apakaitalekan ken pannakailem a nagbaetan dagiti Lumaud a bileg ken ti Kappon ti Sobiet, malaksid kadagiti sapasap a pilsopiko a karit nga inaramid dagiti Bolshevik a maipapan ti kapitalismo.[12] Adda idi ti Lumaud a suporta iti kontra-Bolshevik a Puraw a tignay iti Sibil a Gubat ti Rusia,[7] ti 1926 a panangipundo ti Sobiet ti yaalsa dagiti sapasap nga agtrabtrabaho ti Britaniko a gapuanan ti nangisardengan ti Britania ti relasionna iti Kappon ti Sobiet,[13] Ti 927 a panangirangarang ni Stalin ti nakappia a pakikaduaan kadagiti kapitalista a pagilian ket "agsubli kadagiti napalabas,"[14] a pannakikumplot a panangipabasol idi las-ud ti 1928 a pabuya a tribunal ni Shakhty iti naplano a Britaniko- ken Pranses a kudeta,[15] tipanagmadi ti Amerikanoa mangbigbig ti Kappon ti Sobiet aginggana idi 1933[16] ken dagiti Stalinista a Tribunal ti Moscow iti Nalatak a Panagpurga, nga adda dagiti pannakailem a panagsisiim iti Britaniko, Pranses, Hapon ken Nazi nga Aleman.[17] Nupay kasta, ti US ken USSR ket sapasapda idi a nakisinsina iti baetan dagiti dua a sangalubongan a gubat.[18]
Ti Kappon ti Sobiet ket rinugianna idi a nangpirma ti awan-ranggas a tulagan iti Alemania. Ngem kalpasan idi rinaut ti Kappon ti Sobiet ti Buyot ti Alemania Idi Hunio 1941 ken idi binomba Pearl Harbor ti Hapon idi Disiembre 1941, ti Kappon ti Sobiet ken dagiti bileg ti Aliado ket nangporma timaysa a kumaduaan iti pakainugotan. Ti Britania ket nagpirma ti pormal a pakikaduaan ken ti Estados Unidos ket nangaramid ti di pormal a tulagan. Iti panawen ti gubat, ti Estados Unidos ket nangit-ited ti tulong iti Britania ken dagiti Sobiet babaen ti buodna a Programa ti Pabulod ken Paabang[19] Nupay kasta, ni Stalin nagtultuloy a nakaro nga nagil-ilem ken namatmati a dagiti Britaniko ken Amerikano ket nakikumplotda tapno masegurado a dagiti Sobiet ket kaaduan a mangannong dagiti pannakilablaban iti Nazi nga Alemania. Segun ti daytoy a panirigan, dagiti Lumaud nga Aliado ket ingaggagarada a tinantan ti panaglukat ti maikadua a sanguanan ti kontra-Aleman tapno sumrekda iti kinaudi a kanito ken sukogendad ti tulagan ti kappia. Isunga, dagiti pannagipagpagarup ti Sobiet iti Laud ket nakaibati ti napigsa a pannakairteng kenpanagbusor a nagbaetan dagiti Aliado a bileg.[20]
Gibus ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat (1945–47)[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti panawen ti gubat a konperensia a maipanggep ti kalpasan ti gubat a Europa[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti Alliado ket nasisinnuppiatda no kasano ti nasken a kita ti mapa ti Europa, ken no kaso a mailadawanto dagiti pagbeddenganna, kalpasan ti gubat.[21] Ti tunggal maysa bangir ket nagtengtengel ti sabsabali a kapanunotan a maipanggep ti pannakabangon ken pannkataripato ti salaknib kalpasan ti gubat.[21] Dagiti Lumaud nga Aliado ket kinaykayatda ti sistema a panagsalaknib a nasken a nawatiwat a mabangon dagiti demokratiko a gobierno, a mangpalubos kadagiti pagilian a nakappia a mangsolbar kadagiti pagigiddiatanda babaen tih kadagiti sangalubongan a gunglo.[22]
Gapu kadagiti naipakasaritaan a pannakasanay ti Rusia kadagiti kankanayon a panagraraut[23] ken dagiti adu a bilang ti natay (nakarkulo iti 27 a riwriw) ken ti pannakadadael ti Kappon ti Sobiet idi las-ud ti Maikadu a Sangalubongan a Gubat,[24] ti Kappon ti Sobiet ket nagbirbiruk ti pannkasayaat ti panagsalaknib babaen ti panangituray kadagiti kaunegan a pannakibiang kadagiti pagilian a nakabeddeng iti daytoy.[21][25] Idi las-ud ti gubat, ni Stalin ket nagpartuat kadagiti espesial a sentro ti pagsanayan para kadagiti Komunista manipud kadagiti nadumaduma a pagilian tapno makapatakderda kadagiti sekreto a pulis a tumalek iti Moscow iti kabiitan a makaala ti panagtengngel ti Nalabbasit a Buyot. Dagiti ahente ti Sobiet nangalda ti panagtengngel kadagiti midia, a naipangpangruna ti radio; pinardasanda a riniribuk ken inparit amin a nawaya a sibik a patakder, a nangrugi manipud kadagiti grupo ti agtutubo aginggana kadagiti eskuela, dagiti simbaan ken dagiti kasinnupiat a partido.[26] Ni Stalin ket nagbirbiruk pay ti agtultuloy a pannakaikappia iti Britania ken ti Estados Unidos, a nagnamnama a makaipatengnga ti isip iti uneg a panangibangon manen ken ti panangipadakkel ti ekonomia.[27]
Dagiti lUmaud nga Aliado ket nabingbingayda kadagiti paniriganda iti baro a lubong kalapasan ti gubat. Dagiti gandat ni Roosevelt – balligi ti militar idiay Europa ken Asia, ti pannakagun-od ti Amerikano a supremasia iti sangalubongan nga ekonomia iti Imperio a Britaniko, ken ti pannakapartuat ti maysa a gunglo ti kappia ti lubong – dagitoy idi ket ad-adu a global ngem ti kukua ni Churchill, a naipangpangruna idi a naisentro iti panangala ti panagtengngel iti Mediteraneo, a mangisigurado ti panagbiag ti Imperio a Britaniko, ken ti pannakawaya dagiti pagilian ti Day a Europa a kas maysa a panglapped a pagbaetan dagiti Sobiet ken ti Nagkaykaysa a Pagarian.[28]
Iti Amerikano a panirigan, ni Stalin ket mabalin a maysa a gayyem iti panaggun-od kadagitoy a gandat, a ti pakaigiddiatan ti arngian ti Britaniko a ni Stalin ket nagparparang nga isu ti kakaruan apangta iti pannakagunod ti gandatna. Gaputa dagiti Sobiet ket kaaduanen a sinakupna ti Daya nga Europa, ni Stalin ket adda idi ti panangatiwna ken dagiti dua a lumaud a daulo ket nagsinnaitda para kadagiti paraborna. Dagiti paggiddiatan a nagbaetan kenni Roosevelt ken ni Churchill ket nakaiturongan kadagiti sabali a tulagan kadagiti Sobiet. Idi Oktubre 1944, ni Churchill ket napan idiay Moscow ken timmulag a mabingay dagiti Balkan kadagiti bukodda a timbukel ti impluensia, ken idiay Yalta ni Roosevelt ket nagpirma ti sabali a tulagan kenni Stalin a maipanggep ti Asia ken sanna a kinayat a sinuportaran ni Churchill kadagiti banag iti Polonia ken dagiti Reparasion.[28]
Dagiti dadduma pay a nagtitinnulagan a maipanggep ti kalpasan ti gubat a balanse ket napasamak idiay Konperensia ti Yalta idi Pebrero 1945, urayno daytoy pay a konperensia ket saana nakaabot kadagiti nakedngan a konsenso iti batayan para iti maysa a kalpasan ti gubat a pannakaibanagan iti Eropa.[29] Idi Abril 1945, pimmusay ni Presidente Roosevelt ken sinaruno babaen ni Harry S. Truman, nga isu ket saan a nangitaltalek kenni Stalin ken dimmawat iti balakad manipud ti maysa a nailasin a grupo dagiti intelektual ti ganganaet nga annuroten. Ni Churchill ken ni Truman ket saanda a kinayat, ken dagiti dadduma pay, ti keddeng ti Sobiet a mangpasayaat ti Lublin a gobierno, ti tinengtengngel ti Sobiet a kasuppiat iti eksilo a gobierno ti Polonia idiay Londres, a dagiti relasionna kadagiti Sobiet ket nadadaelen.[30]
Kalpasan ti panagballigi dagiti Aliado idi Mayo 1945, dagiti Sobiet ket sinakupdan ti Day a Europa,[29] bayat a dagiti napigsa apuersa ti Estados Unidos ken dagiti puersa ti Lumaud nga Aliado ket nagtalinaayda idiay Lumaud a Europa. Idiay Sinakop ti Aliado nga Alemania, ti Kappon ti Sobiet, Estados Unidos, Britani aken Pransia ket nangbangonda kadagiti sona ti panagsakop ti nalukay a batayan para iti nabingbingay a panagtengngel ti uppat a bileg.[31]
Ti Aliado a konperensia idiay San Francisco idi 1945 ket nangipatakder ti adu ti pagilianna a Nagkaykaysa aPagpagilian (UN) para iti panagtaripato ti kappia, ngem ti panangipatungpal a kapasidad ti bukodna a Konsilo ti Salaknib ket naparalisado idi ti babaen ti abilidad dagiti agmaymaysa a kameng nga agusar ti bileg ti beto.[32] Gapu ti daytoy, ti UN ket nabaliwan iti maysa a saan nga aktibo a timpuyogan para kadagiti pannakisinnukatan kadagiti kontrobersial a retoriko, ken dagiti Sobiet ket inkeddengda daytoy a kas maysa a tribuna a propaganda.[33]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Orwell, "Sika ken ti Atomiko a Bomba", Tribune Oktubre 19, 1945
- ^ Orwell, George, Ti Agpalpaliiw, Marso 10, 1946
- ^ Gaddis 2005, p. 54
- ^ Safire, William (Oktubre 1, 2006). "Islamopascismo ti Sinoman?". The New York Times (The New York Times Company). Naidulin manipud ti kasisigud idi 2006-10-22. Naala idi Disiembre 25, 2008.
- ^ 'Bernard Baruch ket nagaramid ti termino a "Nalamiis a Gubat"', history.com, Abril 16, 1947. Naala idi Hulio 2, 2008.
- ^ Strobe Talbott: Ti Nalatak nga Eksperimento: Ti Sarita dagiti Taga-ugma nga Imperio, Moderno nga Es-estado, ken ti panagbiruk para iti maysa a Sangalubongan a Pagilian (2009) p.441 n.3; ti bukod a libro ni Lippmann ket Lippmann, Walter (1947). Ti Nalamiis a Gubat. Harper. Naala idi Septiembre 2, 2008.
- ^ a b Gaddis 1990, p. 57
- ^ Lee 1999, p. 57
- ^ Palmieri 1989, p. 62
- ^ Tucker 1992, p. 46
- ^ Tucker 1992, pp. 47–8
- ^ Halliday 2001, p. 2e
- ^ Tucker 1992, p. 74
- ^ Tucker 1992, p. 75
- ^ Tucker 1992, p. 98
- ^ LaFeber 1991, pp. 194–197
- ^ Tim Tzouliadis. The Forsaken. The Penguin Press. ISBN 978-1-59420-168-4.
- ^ Heller, p. 19. "Ngem babaen idi 1924 ti Kappon ti Sobiet, ket indaulonen babaen ni Joseph Stalin, ket pinanawanna daytoy nga annuroten iti panangiyaddang ti rebolusion ti lubong. Gaputa napabannog babaen babaen kadagiti gubat dagiti uneg ket ruar a kabusor, ti gobierno ti Sobiet ket nangikeddeng a mangipatengnga ti isip para iti dagus a kasakbayan iti pannakaungar manen ti bukodna nga ekonomia ken panagrang-ay. ... Ti Estados Unidos pay idi ket politikal a mannakisina idi las-ud ti pannakigubatan a paset ti panawen."
- ^ George C. Herring Jr., Tulon iti Rusia, 1941–1946: Estratehia, Diplomasia, dagiti Taudan ti Nalamiis a Gubat (Unibersidad ti Columbia a Pagmalditan, 1973).
- ^ Gaddis 1990, pp. 151–153
- ^ a b c Gaddis 2005, pp. 13–23
- ^ Gaddis 1990, p. 156
- ^ Gaddis 2005, p. 7
- ^ "Dagiti daulo ket nagladladigitda kadagiti Sobiet a natnatay iti panawen ti gubat", BBC News, Mayo 9, 2005. Naal aidi Hulioy 2, 2008.
- ^ Gaddis 1990, p. 176
- ^ Max Frankel, "Aniniwan ni Stalin," New York Times Nob. 21, 2012 nagrepaso Anne Applebaum, Landok a Kutina: Ti Panglusit ti Daya a Europa , 1944–1956 (2012), Kitaen ti pangyunan, ti testo kalpasan ti nota 26, ken kapitulo 3, 7-9
- ^ Heller, p. 27. "Manipud ti Sobiet a perspektibo, ti kalpasan ti gubat a paset ti panawen iti kappia ken pannangibangon manen ket nangruna idi. Isunga, ti panagtultuloy iti panagtitinnulong ken nakappia a relasion kadagiti panawen ti gubat a gagayyemna, ti Estado sUnidos ken ti Gran Britania, ket nasken idi a nalatak a naes-esseman."
- ^ a b Plokhy 2010
- ^ a b Gaddis 2005, p. 21
- ^ Zubok 1996, p. 94
- ^ Gaddis 2005, p. 22
- ^ Bourantonis 1996, p. 130
- ^ Garthoff 1994, p. 401
Dagiti nagibasaran ken adu pay a mabasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Davis, Simon, ken Joseph Smith. Ti A aginggana ti Z iti Nalamiis a Gubat (Scarecrow, 2005), ti ensiklopedia a agpatengnga ti isip iti aspeto ti milisia
- Friedman, Norman (2007). Ti Limapulo a Tawen a Gubat : Ti Suppiat ken Estratehia iti Nalamiis a Gubat. Naval Institute Press. ISBN 1-59114-287-3.
- Gaddis, John Lewis (1990). Russia, ti Kappon ti Sobiet ken ti Estados Unidos. Ti Naipatarusan a Pakasaritaan. McGraw-Hill. ISBN 0-07-557258-3.
- Gaddis, John Lewis (1997). Ammotayo Tatan: Pangpanunot manen ti Pakasaritaan ti Nalamiis a Gubat. Unibersidad ti Oxford University a Pagmaldiatn. ISBN 0-19-878070-2.
- Gaddis, John Lewis (2005). Ti Nalamiis a Gubat: Ti baro a Pakasaritaan. Penguin Press. ISBN 1-59420-062-9.
- Garthoff, Raymond (1994). Détente ken Panagisango: DagitiPanakibianga nga Amerikano-Sobiet manipud kenni Nixon aginggan kenniReagan. Brookings Institution Press. ISBN 0-8157-3041-1.
- Haslam, Jonathan. Ti Nalamiis a Gubat ti Rusia: Manipud ti Oktubre a Rebolusion aginggan ti Panagrebba ti Diding (Unibersidad ti Yale a Pagmalditan; 2011) 512 pampanid
- Hoffman, David E. Ti Natay nga Ima: Ti Saan a Naibaga asarita iti Nalamiss a Gubat a Lumba ti Armas ken ti Napeggad a Legadona' (2010)
- Hopkins, Michael F. "Ti Agtultuloy a Debado ken Baro a Arngian iti Pakasaritaan ti Nalamiis a Gubat," Naipakasaritaan aWarnakan, Dis 2007, Tomo. 50 pablaak 4, pp 913–934, historiograpia
- Johnston, Gordon. "Panagbisita manen ti kultural a Nalamiis a Gubat," Sosial a Pakasaritaan, Agosto 2010, Tomo. 35 Pablaak 3, pp 290–307
- Lüthi, Lorenz M (2008). Ti Sino-Sobiet a panagsina: Ti Nalamiis a Gubat iti komunista lubong. Princeton University Press. ISBN 0-691-13590-8.
- LaFeber, Walter (2002). Amerika, Rusia, ken ti Nalamiis a Gubat, 1945–2002. McGraw-Hill. ISBN 0-07-284903-7.
- Leffler, Melvyn (1992). Ti Panagturay iti Bileg: Nailian a Salaknib, ti Truman Administrasion, ken ti Nalamiis a Gubat. Unibersidad ti Stanford a Pagmalditan. ISBN 0-8047-2218-8.
- Leffler, Melvyn P. and Odd Arne Westad, eds. Ti Cambridge a Pakasaritaan ti Nalamiis a Gubat (3 tomo, 2010) 2000pp; dagiti baro a salaysay babaen dagitimangidaulo nga eskolar
- Lewkowicz, Nicolas (2010). Ti Aleman asaludsod ken Internasional nga Urnos, 1943–48. Palgrave Macmillan. ISBN 978-0-230-24812-0.
- Lundestad, Geir (2005). Daya, Laud, Amianan, Abagatan: Kangrunaan a Panagrangrang-ay iti Internasional a Politiko manipud idi 1945. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. ISBN 1-4129-0748-9.
- McMahon, Robert (2003). Ti Nalamiis a Gubat: Ti Nababa Unay a Pangyuna. Unibersidad ti Oxford a PagmalditanPress. ISBN 0-19-280178-3.
- Lüthi, Lorenz M (2008). Ti Sino-Sobiet a panagsina: Ti Nalamiis a Gubat iti komunista lubong. Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan. ISBN 0-691-13590-8.
- Malkasian, Carter (2001). Ti Koreano a Gubat: Kammasapulan a Pakasaritaan. Osprey Publishing. ISBN 1-84176-282-2.
- Mastny, Vojtech. Ti Nalamiis a Gubat ken di natalged a Sobiet: ti Stalin aTawtawen (1996) online edidion
- Fedorov, Alexander (2011). Ti Ruso a ladawan kadagiti Lumaud a Pabuya: Dagiti agdama, estereotipo, Mitolohia, Illusions. Lambert Academic Publishing,. ISBN 978-3-8433-9330-0.
- Miller, Roger Gene (2000). Ti Panagisalakan ti Siudad: The Berlin Airlift, 1948–1949. Unibersidad ti Texas A&MPress. ISBN 0-89096-967-1.
- Njolstad, Olav (2004). Ti Naudi a Dekada ti Nalamiis a Gubat. Routledge. ISBN 0-7146-8371-X.
- Nolan, Peter (1995). Ti Panagungar ti Tsina, ti Panagrebba ti Rusia. St. Martin's Press. ISBN 0-312-12714-6.
- Pearson, Raymond (1998). Ti Panagungar ken Panagrebba ti Ruso nga Imperio. Macmillan. ISBN 0-312-17407-1.
- Plokhy, S.M. (2010). Yalta: Ti Pateg iti Kappia. Penguin?. ISBN 0-670-02141-5.
- Porter, Bruce; Karsh, Efraim (1984). Ti USSR iti Suppiat ti Maikatlo a Lubong: Dagiti Armas ti Sobiet ken Diplomasia dagiti Lokal aGubat. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. ISBN 0-521-31064-4.
- Puddington, Arch (2003). Panagiwarwaragawag ti Kawayaan: Ti Panagballigi ti Nalamiis a Gubat iti Radio ti Nawaya a Europa ken Radio Liberty. Unibersidad a Pagmalditan iti Kentucky. ISBN 0-8131-9045-2.
- Roberts, Geoffrey (2006). Dagiti Gubat ni Stalin: Manipud ti Sangalubongan aGubat agianggana ti Nalamiis a Gubatr, 1939–1953. Unibersidad ti Yale a Pagmalditan. ISBN 0-300-11204-1.
- Stone, Norman (2010). Ti Atlatiko ken dagiti Kabusorna: Ti Pakasaritaan ti Nalamiis a Gubat. Basic Books Press. ISBN 0-465-02043-7.
- Taubman, William (2004). Khrushchev: Ti Tao ken ti Panwenna. W. W. Norton & Company. ISBN 0-393-32484-2.; Premio Pulitzer
- Tompson, William J (1997). Khrushchev: Ti Politiko a Biag. Palgrave Macmillan. ISBN 0-312-16360-6.
- Tucker, Spencer, ed. Ensiklopedia iti Nalamiis a Gubat: Ti Politiko, Sosial, ken Milisia a Pakasaritaan (5 tom. 2008), sangalubongan a panakaisakop
- Walker, Martin. Ti Nalamiis a Gubat: Maysa aPakasaritaan (1995), Britaniko a panakita
- Wettig, Gerhard (2008). Ni Stalin ken ti Nalamiis a Gubat idiay Europa. Rowman & Littlefield. ISBN 0-7425-5542-9.
- Zubok, Vladislav; Pleshakov, Constantine (1996). Iti Uneg ti Nalamiis a Gubat tie Kremlin: Manipud kenni Stalin aginggana kenni Khrushchev. Unibersidad ti Harvard a Pagmalditan. ISBN 0-674-45531-2.
- Zubok, Vladislav M. Ti Napaay anga Imperio: Ti Kappon ti Sobiet iti Nalamiis a Gubat manipud kenni Stalin aginggana kenni Gorbachev (2008)
Kangrunaan a nagtaudan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Andrew, Christopher; Mitrokhin, Vasili (2000). TI Espada ken ti Kalasag: Ti Mitrokhin nga Arkibo ken ti Nalimed aPakasaritaan iti KGB. Basic Books. ISBN 0-585-41828-4.
- Dobrynin, Anatoly (2001). Iti Konpedensia: Embahador ti Moscow kadagiti dagiti Innem a Presidente ti Nalamiis a Gubat. Unibersidad iti Washington a Pagmalditan. ISBN 0-295-98081-8.
- Hanhimaki, Jussi and Odd Arne Westad, eds. Ti Nalamiis a Gubat: Ti Pakasaritaan dagiti Dokumento ken dagiti Nakasaksi (Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, 2003). ISBN 0-19-927280-8.
- Sakwa, Richard (1999). Ti Panagungar ken Panagrebba ti Kappon ti Sobiet, 1917–1991. Routledge. ISBN 0-415-12290-2.
- Cardona, Luis (2007). Nalamiis a Gubat KFA. Barcelona, ESpana: Routledge.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Nalamiis a Gubat idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Nalamiis a Gubat idiay Wikiquote
- Dagiti arkibo
- Dagiti arkibo ti naway a Kagimongan, Budapest (Hungaria), maysa kadagiti kadakkelan nga arkibo ti pakasaritaan ti komunismo ken ti nalamiis a gubat iti lubong
- Arkibo dagiti sibil a panagsalaknib ti Nagkaykaysa a Pagarian
- Kalpasan ti Nalamiis a Gubat nga Ekonomia ti Lubong manipud ti Dagiti dihital nga arkibo ti ganganaet a pannakibiang ti Dean Peter Krogh
- CONELRAD Sitio ti Nadayeg a Kultura ti Nalamiis a Gubat
- Dhital nga Arkibo ti CBC – Kultura ti Nalamiis a Gubat: Ti Nuklear a Panagbutbuteng kadagiti tawtawen ti 1950 ken 1960
- (CWIHP)
- Dagiti Papeles ti Nalamiss a Gubat
- Dagiti papel ti CAESAR, POLO, ken ESAU
- Dagiti dokumento a magun-od a maipanggep ti tangatang nga intelihensia idi las-ud ti Nalamiis a Gubat, Presidensial a Biblioteka ni Dwight D. Eisenhower
- Dagiti bibliograpia
- Damdamag


text:
Kanton iti Glarus
Ti Kanton iti Glarus (Pannakabalikas nga Aleman: [ˈɡlarʊs] ( denggen)) ket maysa a kanton idiay daya a tengna ti Suisa. Ti kapitoliona ket ti Glarus. Dagiti agtaeng ket mangisasao kadagiti nadumaduma a kita ti Alemaniko nga Aleman. Kaaduan kadagiti agtaeng (81%) ket mangilasin kaniada a kas Kristiano, agarup a nalaing a maigiddiat a nagbaetan dagiti Protestante ken Katoliko.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Arealstatistik Standard - Kantonsdaten nach 4 Hauptbereichen
- ^ Opisina ti Suiso a Pederal nga Estadistika – STAT-TAB Ständige und Nichtständige Wohnbevölkerung nach Region, Geschlecht, Nationalität und Alter (Aleman) Naala idi 10 Disiembre 2011
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Kanton iti Glarus idiay Wikimedia Commons


text:
Baybay Pilipinas
Ti Baybay Pilipinas ket marginal a baybay iti daya ken amianan ti Pilipinas a sumakop ti aganay a rabaw a kalawa iti 2 a riwriw mi² (5 a riwriw km²)[1] iti lumaud a paset ti Amianan a Taaw Pasipiko.[2] Daytoy ket nabeddengan babaen ti purpuro ti Pilipinas (Luzon, Samar, Leyte ken Mindanao) iti abagatan a laud; Palau, Yap, ken Ulithi (iti Carolinas) iti abagatan a daya; ti Marianas, a mairaman ti Guam, Saipan, ken Tinian, iti daya; ti Bonin ken Iwo Jima iti amianan a daya; dagiti isla ti Hapon ti Honshu, Shikoku, ken Kyūshū iti amianan; ti Is-isla ti Ryukyu iti amianan a laud; ken Taiwan iti laud.[3]
Ti baybay ket addaan ti narikut ken naindumadumaan a reliba ti sirok ti baybay.[4] Ti sieokna ket naporma iti estruktural a labneng babaen dagiti serie ti heolohiko a pakababasan ken dagiti sona ti pannakabungtol. Dagiti arko ti isla, dagiti pantok iti rabaw ti taaw gapu ti aktibidad ti plaka tektoniko iti lugar, ket kulongenna ti Baybay Pilipinas iti amianan, daya ken abagatan. Dagiti kas pagarigan ket ti purpuro ti Pilipinas, Is-isla ti Ryukyu, ken ti Marianas. Ti sabali pay a prominente a langa ti Baybay Pilipinas ket ti kadda dagiti adalem a trinsera ti baybay, ti Trinsera ti Pilipinas ken ti Trinsera ti Mariana, ken aglaon dagitoy ti kaadaleman a puntositi planeta.
Dagiti linaon
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Lokasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Baybay Pilipinas ket bineddengan babaen ti Pilipinas ken Taiwan iti laud, ti Hapon iti amianan, ti Marianas iti daya ken ti Palau iti abagatan. Dagiti kaaripingna a baybay ket mairaman ti Baybay Celebes nga insinsina daytoy babaen ti Mindanao ken dagiti babassit nga isla iti abagatan, ti Baybay Abagatan Tsina nga insinsina babaen ti Pilipinas, ken Baybay Daya a Tsina nga insinsina babaen ti Is-isla ti Ryukyu.
Gay-at[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Gunglo ti Sangalubongan a Hidrograpiko ket mangipalawag ti Baybay Pilipinas a kas "ti lugar iti Amianan a Taaw Pasipiko idiay daya nga aplaya ti Is-isla ti Pilipinas", a nabeddengan dagiti sumaganad:[5]
Iti Laud. Babaen dagiti Akin-daya patingga ti Purpuro ti Daya nga Indiano, Baybaya Abagatan Tsina ken ti Baybay Daya a Tsina.
Iti Amianan. Babaen ti Abagatan a daya nga aplaya ti Kyushu, dagiti Akin-abagatn ken Akin-daya a patingga ti Akin-uneg a Baybay ken t iAbagatan nga aplaya ti Isla ti Honshu.
Iti Daya. Babaen ti pantok ti Hapon aginggana ti Bonin, Bulkan ken ti Is-isla ti Ladrone (Mariana), amin dagitoy ket mairaman iti Baybay Pilipinas.
Iti Abagatn. Babaen ti linia a mangitipon ti Guam, Yap, Pelew (Palau) ken Is-isla ti Halmahera.
Heolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Plaka ti Baybay Pilipinas ket mangporma ti datar ti Baybay Pilipinas. Daytoy ket maipasirok babaen ti Agkutkuti a Barikes ti Pilipinas a kaaduan a mangawit ti purpuro ti Pilipinas ken ti akin-daya a Taiwan. Ti baetan dagitoy dua a plaka ket ti Trinsera ti Pilipinas.
Biolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Baybaya Pilipinas ket mangsangaili ti eksotiko nga ekosistema ti marina. Aganay a lima gasut dagiti sebbangan iti natangken ken naluknenga a koral ket adda kadagiti pantar a dandanum ken 20 porsiento ti sangalubongan a naamammuan a sebbanagn ti batbato ti baybay ket mabirukan kadagiti danum ti Pilipinas. Dagiti pawikan, pating, moray nga igat, kurita ken uleg ti baybay ken dagiti dadduma pay a sebbangan ti ikan a kas ti tuna ket kadawyan a makitkita. Iti pay maipatinayon, ti Baybay Pilipinas ket agserbi pay a pagbugian a lugar para dagiti igat ti Hapon, tuna ken daddumapay a sebbangan ti balyena.[4]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti immuna nga Europeano a nangdaliasat idi ti Baybay Pilipinas ket ni Ferdinand Magellan in 1521, a nnaginagan iti Mar Filipinas idi isu ken dagiti kaduana ket addada idi idiay Is-isla ti Mariana sakbay ti ekplorasion ti Pilipinas. Kalpasanna daytoy ket naduktalan babaen ti dagiti Kastila nga ekplorador manipud idi 1522 aginggana idi 1565 ken daytoy ket lugar idi ti nalatak a dalan ti galeon a panagtagilako.
Idi baetan ti 19 ken 20, 1944, ti Gubat ti Baybay Pilipinas, ket dakkel idi ken mangikeddeng a gubat ti marina ti Sangalubongan a Gubat II a nagbaetan ti Hapon ken ti Estados Unidos, daytoy ket napasamak idiay akin-daya a Baybay Pilipinas, idiay asideg ti Is-isla ti Mariana. Dagiti agawit ti eroplano ti Taihō, Shōkaku, Junyō, Hiyō ken ti Ryuho ken nabombada, natorpedo ken pinalenned dagiti naibatay ti agawit ngaeroplano dagiti Amerikano ken nagraut manipud kadagiti dadduma pay a bapor. Daytoy ket lugar pay idi ti “Great Marianas Turkey Shoot” sakbay ti panagrukma dagiti Aliado iti Saipan, Guam ken Tinian iidiay Marianas, ti Palau iiti abagatan a laud, ken ti Pilipinas.
Kalpasan ti pannakaikarkaro ti suppiat ti Is-isla ti Spratly idi 2011, dagiti nadumaduma nga ahensia ti Pilipinas ket nangrugrugida nga agus-usar iti neolohismo ti "Baybay Laud Pilipinas" tapno mangibaga ti Baybay Abagatan Tsina. Nupay kasta, ti ngiwat ti PAGASA ket kinunana a ti baybay iti daya ti Pilipinas ket agtultuloyto a matawagan ti Baybay Pilipinas.[6]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Baybay Pilipinas idiay Wikimedia Commons
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Baybay Pilipinas, encarta.msn.com (arkibo manipud ti ti kasisigudl idi 2009-08-20).
- ^ Amianan a Taaw Pasipiko
- ^ "Baybay Pilipinas". Encyclopædia Britannica Online. Naala idi 2008-08-12.
- ^ a b "Baybay Pilipinas". Lighthouse Foundation. Naala idi 2008-08-12.
- ^ "Dagit iPatingga dagiti Taaw ken dagiti Baybay, Maika-3 nga edision". Gunglo ti Sangalubongan a Hidrograpiko. 1953. Naala idi 7 Pebrero 2010.
- ^ Quismundo, Tarra (2011-06-13). "South China Sea renamed in the Philippines". Philippine Daily Inquirer. Naala idi 2011-06-14.


text:
Akindaya a Hemisperio
Ti Akindaya a Hemisperio ket heograpikal a termino ti gudua ti Daga a daya ti Kangrunaan a Meridiano (a mangballasiw ti Greenwich, Inglatera, Nagkaykaysa a Pagarian) ken laud ti longitud 180°.[1] Daytoy ket naus-usar pay a mangitudo ti Europa, Asia, Aprika, ken Australia, vis-à-vis ti Akinlaud a Hemisperio, a mangiraman ti Kaamerikaan. Daytoy a hemisperio ket tinawtawagan ti "Oriental a hemisperio". Iti pay maipatinayon, daytoy ket mabalin pay a mausar iti kultural wenno heopolitikal a kapanunotan a kas sinonimo para iti 'Daan a Lubong'.
Ti linia a mangmarka dagiti akindaya ken akinlaud a hemisperio ket maysa nga arbitrario a taripnong, kas iti saan a pannakaipada iti ekuador (ti maysa a naipagpagarup a linia a mangpalikmut iti Daga, nga agpada ti kaadayona manipud kadagiti bukodna a ungto) a mangbingay kadagiti akin-amianan ken akin-abagatan a hemisperio. Ti Kangrunaan a Meridiano iti 0° longitud ken ti Antimeridiano, iti 180° longitud ket kadawyan dagitoy a maawat a pagbeddengan, gapu ta bingayenda dagiti akindaya a longitud manipud kadagiti akinlaud a longitud. Daytoy a taripnong ket naipatakder idi 1884 babaen ti Internasional a Konperensia ti Meridiano a natengngel idiay Washington, D.C. a nakaamponan dagiti konsepto ti Alagaden nga Oras babaen ti Kanadiano nga inhenniero ti perokaril a ni Apo Sandford Fleming. Ti panag-usar daytoy a panangimarka ket mangikabil kadagiti paset ti akinlaud nga Europa, Aprika ken akindaya a Rusia iti akinlaud a hemisperio, isu a saan a mangpasayaat ti kaserbina para iti kartograpia, ken dagiti pay heopolitikal a panggep, gapu ta ti amin nga Eurasia ken Aprika ket kadawyan dagitoy a mairaman iti akindaya a hemisperio. Ti pagbanaganna met, dagiti meridiano ti 20°W ken ti diametriko a kasumbangir ti 160°E ket kankanayon dagitoy a maus-usar,[2][3] a mangiraman met amin a nangruna a daga ti Europa ken Aprika, ngem mangiraman pay ti bassit a paset ti amianan a daya ti Greenland (kadawyan a naikedkeddeng a paset ti Amianan nga Amerika) ken kaaduan a saan a mangiraman ti akindaya a Rusia ken Oceania (kasla iti Baro a Selanda). Sakbay ti sangalubongan a pannakaampon ti Alagaden nga Oras, dagiti nadumaduma a Kangrunaan aMeridiano babaen dagiti nadumaduma a pagilian a nangipalawag idi ti oras babaen ti lokal a tengnga ti aldaw (isu a makunkuna a lokal a meridiano).
Ti masa ti daga ti Akindaya a Hemisperio ket dakdakkel ngem ti Akinlaud a Hemisperio ken adaan iti adu a karuay dagiti habitat.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Latitud ken Longitud iti britannica.com, naala idi 2008-05-24
- ^ Olson, Judy M. "Projecting the hemisphere", ch. 4 manipud tiPanangipada ti proyeksion ti mapa iti pannakasapul; Robinson, Arthur H. & Snyder, John P., eds. 1997. Bethesda, MD: Cartography and Geographic Information Society, American Congress on Surveying and Mapping.
- ^ "Eastern Hemisphere". Merriam-Webster's Geographical Dictionary, Maika-3 nga ed. 2001. Springfield, MA: Merriam-Webster, Inc., p. 340.


text:
Guam
Ti Guam (i/ˈɡwɑːm/; Chamorro: Guåhån) ket maysa a naurnos, a saan a nainkorporado a teritorio iti Estados Unidos a mabirukan idiay lumaud a Taaw Pasipiko. Maysa daytoy kadagiti lima a teritorio ti Estados Unidos nga addaan ti naipatakder a paisano a gobierno.[2][3] Ti Guam ket nailaista a kas maysa kadagiti sangapulo ket innem a Saan a Bukod a Naturayan a Teritorio babaen ti Naipangpangruna a Komite iti Dekolonisasion iti Nagkaykaysa a Pagpagilian.[4] Ti kapitolio iti daytoy nga isla ket ti Hagåtña (sigud idi nga Agaña). Ti Guam ket isu ti kadakelanken akin-abagatan unay iti Is-isla ti Mariana.
Dagiti Chamorros, dagiti patneng a tattao ti Guam, ket immunada tinaengan ti isla idi agarup a 4,000 a tawtawen.[5] Daytoy nga isla ket addan ti atiddog a pakasaritaan iti Europeano a kolonialismo. Nadutokan babaen ni Ferdinand Magellan idi agdama ti panagbanbaniaga dagiti Kastila idi Marso 6, 1521, ti immuna a kolonia ket naipatakder idi 1668 babaen ti España idi isasangpet dagiti agtalinaed amairaman ni Padre San Vitores, maysa a Katoliko a misinero. Iti adadu ngen dua a siglo, ti Guam ket maysa a nagruna a pagsardengan para kadagiti Espaniol a Manila Galeon a tinawen a nagbalballasiw ti Pasipiko. Daytoy nga isla ket tinengngel babaen ti España aginggana idi 1898, nga idi daytoy ket naisuko iti Estados Unidos idi panawen ti Espaniol-Amerikano a Gubat ken ti kalpasan daytoy ket naited a kas paset iti Tulag iti Paris.
A kas ti kadakkelan nga isla idiay Mikronesia ken ti maymaysa laeng a tinengngel ti Estados Unidos nga isla iti dayta a rehion sakbay ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat, ti Guam was natiliw ti Hapóno idi Disiembre 8, 1941, iti or-oras kalpasan ti panagbomba ti Pearl Harbor, ken nasakupan dua ken kagudua a tawtawen.
Iti panawen daytoy a panagsakup, dagiti tattao iti Guam ket suheto kadagito aramid a mairaman ti tuok, putolan ken rames,[6] ken napilit da nga umampon ti Hapón a kultura.[7] Ti Guam ket suheto idi ti narungsot a panakilablaban idi natiliw met laeng ti isla babaen dagiti tropa ti Estados Unidos idi Hulio 21, 1944, ti petsa a tinawen a napammadayawan a kas ti Wayaan nga Aldaw.[8]
Ttta nga aldaw, ti ekonomia ti Guam ket nasuportaran babaen ti kangrunaanna nga industria, ti turismo, a naipangpangruna a buklen daytoy kadagiti bisita manipud ti Hapón. Ti maikadua a pagtaudan ti matgedan ti Guam ket ti Militar ti Estados Unidos.[9]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ CIA Factbook: Guam
- ^ "Dagiti teritorio ti E.U.." DOI nga Opisina iti Insular a Pannakibiang. Pebrero 9, 2007.
- ^ "Panakailawagan dagiti Organisasion ti Insular a Politikal a Lugar." Opisina iti Insular a Pannakibiang. Naala idi Oktubre 31, 2008.
- ^ Pakasaritaan iti U.N. a Dekolonisasion a Komite - Opisial a sapot ti pagsaadan ti U.N.
- ^ Kanton Tasi
- ^ Restitusion ti Gubat a Tignay : panangdengngeg sakbay ti Subkomite iti Insular ken Internasional a Panakibiang iti Co... | Nailian a Biblioteka iti Australia
- ^ Higuchi, Wakako (Hunio 2001). "Ti Pannaka-Hapón nga Annuroten para dagiti Chamorro iti Guam, 1941-1944". Ti Warnakan iti Pakasaritaan ti Pasipiko 36 (1): 19–35.
- ^ "Ti polis ti Guam ket nakatiliw iti suspekto iti panaglagip a panagtakaw". Marine Corps Times. Associated Press. Hulio 7, 2007. Naala idi Abril 5, 2010.
- ^ Rogers, Robert F. (1995). Pagtungpalan a Panagtaldiap ti daga: Pakasaritaan iti Guam. Honolulu: Pagmalditan ti Unibersidad iti Hawaii. ISBN 978-0824816780.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Guam idiay Wikimedia Commons
- Pakaammo ti panagbiahe idiay Guam manipud idiay Wikivoyage
- Guam.gov - Opisial a website ti gobierno ti Guam


text:
Listaan dagiti Nobel a laureado iti Literatura
Ti Premio Nobel iti Literatura (Sueko: Nobelpriset i litteratur) ket tinawen a gunguna babaen ti Sueko nga Akademia kadagiti mannurat nga nakaited ti naisangayan a kontribusion iti literatura a pagobraan. Daytoy ket maysa kadagiti lima a Premio Nobel a binangon babaen ti 1895 testamento ni Alfred Nobel, a nagungunaan para iti naisangayan a kontribusion iti kimika, pisika, literatura, kappia, ken pisiolohia wenno medisina.[1] A kas nairuknoy babaen ti testamento ti linteg ni Nobel, ti gunguna ket inadministro babaen ti Pundasion ti Nobel ken ipagunguna babaen ti komite a buklen ti lima a kamkameng a binutosaan babaen ti Sueko nga Akademia.[2] Ti immuna a Premio Nobel iti Literatura ket naipagunguna idi 1901 kenni Sully Prudhomme iti Pransia. Ti tunggal maysa nga umawat ket mangawat ti medalia, diploma ken kuarta a premio a nagdumaduma kadagiti napalabas a panawen.[3] In 1901, Ni Prudhomme nakaawat ti 150,782 SEK, kapada daytoy ti 7,731,004 SEK idi Disiembre 2007. Ti gunguna a maipresenta idiay Stockholm iti tinawen a seremonia iti Disiembre 10, ti anibersario ti ipupusay ni Nobel.[4]
Manipud idi 2013, ti Premio Nobel iti Literatura ket naipagunguna kadagiti 110 a tattao.[5] Idi inawatna ti gunguna idi 1958, ti naipasngay idiay Rusia a ni Boris Pasternak ket napilit idi a nagmadi babaen ti presion ti gobierno ti Kappon ti Sobiet. Idi 1964, ni Jean-Paul Sartre ket nagmadi a nangawat ti Premio Nobel iti Literatura, ken isu ket kankanayon a nangawat kadagiti amin a a napalabas a pamamdayaw kaniana.[6] Sangapulo ket tallon a babbai ti nangabak ti Premio Nobel iti Literatura, ken ad-adu daytoy ngem ti aniaman a Premio Nobel malaksid ti Premio Nobel iti Kappia.[7] Kadagiti amin a tawen a naipagunguna ti Premio Nobel iti Literatura, adda laeng dagiti uppat a pagarigan a ti gunguna ket naipagunguna iti dua a tao (1904, 1917, 1966, 1974). Adda metten dagiti pito a tawen a ti Premio Nobel iti Literatura ket saan a naipagunguna (1914, 1918, 1935, 1940–1943).[5]
Listaan dagiti napadayawan iti Premio Nobel iti Literatura[urnosen | urnosen ti taudan]
Listaan dagiti nangabak iti Premio Nobel iti Literatura manipud idi 1901 agingga iti agdama a tawen (2014).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Alfred Nobel – Ti Tao iti Likudan ti Premio Nobel". Pundasion ti Nobel. Naala idi 2008-10-16.
- ^ "Dagiti Mangigungna ti Premio Nobel". Pundasion ti Nobel. Naala idi 2008-10-16.
- ^ "Ti Premio Nobel". Pundasion ti Nobel. Naala idi 2008-10-07.
- ^ "Dagiti Seremonia ti Gunguna ti Premio Nobel". Pundasion ti Nobel. Naidulin manipud ti kasisigud idi 2008-08-22. Naala idi 2008-10-16.
- ^ a b "Amin a Nobel Laureado iti Literatura". Pundasion ti Nobel. Naala idi 2008-10-16.
- ^ "Dagiti Kinapudno Dagiti Laureado ti Nobel". Pundasion ti Nobel. Naala idi 2008-10-16.
- ^ "Babbai a Laureado ti Nobel". Pundasion ti Nobel. Naala idi 2008-10-16.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Dagiti Nobel a laureado iti Literatura idiay Wikimedia Commons


text:
Kategoria:Dagiti Eslabo a pagilian ken teritorio
Dagiti subkategoria
Daytoy a kategoria ket addaan ti sumaganad a 14 a subkatkategoria, manipud ti 14 a dagup.
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ruso (7 K, 11 P)
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Serbo-Kroata (3 K, 4 P)
B
- ► Bielorusia (1 P)
- ► Bosnia ken Herzegovina (1 P)
- Bulgaria (1 K, 1 P)
K
- Kroasia (1 K, 1 P)
M
- ► Montenegro (1 P)
P
- ► Polonia (1 P)
R
- ► Republika a Tseka (1 P)
- Rusia (1 K, 1 P)
S
- Serbia (1 K, 1 P)
U
- Ukrania (1 K, 2 P)
Pampanid iti kategoria "Dagiti Eslabo a pagilian ken teritorio"
Ti sumaganad a 12 a pampanid ket dagiti adda iti daytoy a kategoria, manipud ti 12 a dagup.


text:
Wikipedia:Panagdakamat kadagiti punganayan
Ti dakamat, pinagibasaran wenno reperensia, ket ti linia ti testo a mangisalsalumina a manginagan ti taudan:
Dagiti dakamat ket nangruna a paset ti aniaman nga artikulo ti Wikipedia, nga agserserbi a manginagan kadagiti mapagtalkan a taudan a nakaibatayan ti artikulo. Kadagiti kaaduan a kaso dagiti dakamat ket maiparang iti porma dagiti nota iti baba ti artikulo, ngem dagitoy ket mabaln met nga agparang iti bagi ti artikulo. Dagiti dakamat a naipakpakita babaen ti bilang a sobeskritu wenno dagit sabali pay a pamay-an iti linia ti testo ket tinawtawagan kadagiti nailinia a dakamat
Ti annuroten ti pannakapatalged ti Wikipedia ket makasapul kadagiti nailinia a dakamat para iti aniaman a material a makarit wenno makaritto, ken amin dagit insasao, iti aniaman nga espasio iti artikulo. Nupay kasta, maibalbalakad nga amin dagiti editor ket mangited kadagiti dakamat para iti amin a material a mainayon iti Wikipedia; ti amiaman a metrial nga awan punganayan ket mabalin a makarit wenno kanungpalan a maikkat.


text:
Kategoria:Dagiti plantilia ti Wikipedia a panagporma ken pangaramid
Dagiti subkategoria
Daytoy a kategoria ket addaan ti sumaganad a 17 a subkatkategoria, manipud ti 17 a dagup.
D
- Dagiti plantilia a mainaig ti mapa (2 K, 3 P)
- ► Dagiti plantilia a marebba (9 P)
- Dagiti plantilia a panangisengngat ti ladawan (1 K, 1 P)
- Dagiti plantilia a panangiturong ti kuerdas (1 K, 15 P)
- Dagiti plantilia a pangaramid ti matematika (3 K, 8 P)
- Dagiti plantilia ti dakamat (4 K)
- Dagiti plantilia ti IPA (2 K, 2 P)
- ► Dagiti plantilia ti maris ti testo (2 P)
- Dagiti plantilia ti midia (1 K)
- Dagiti plantilia ti nagsasabtan (1 K, 4 P)
- Dagiti plantilia ti pagbaliwen (1 K, 2 P)
- Dagiti plantilia ti tulong ti panagmakinilia (3 K, 10 P)
- ► Dagiti plantilia ti wagayway (248 P)
Pampanid iti kategoria "Dagiti plantilia ti Wikipedia a panagporma ken pangaramid"
Ti sumaganad a 33 a pampanid ket dagiti adda iti daytoy a kategoria, manipud ti 33 a dagup.


text:
Tarlac
Ti Tarlac ket maysa a probinsia iti Pilipinas a masarakan iti rehion a Tengnga a Luzon. Kapitoliona ti Siudad ti Tarlac ken kabeddengna dagiti probinsia ti Pangasinan iti amianan, Nueva Ecija iti daya, Pampanga iti abagatan, ken Zambales iti laud.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti probinsia ti Tarlac ket addaan ti maysa a siudad ken 17 nga ili.
Siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Luzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012


text:
VIGAN CITY --- Saanen a matungpal ti inar- arapaap ti maysa a lolo a napintas a biag para iti apo na nga ubing a lalaki kalpasan a natay gapu ti pannakalmes na iti karayan idiay Bantay, ilocos Sur.
Ti biktima ket ni Mark James Mendoza, 11- anyos, grade 5 a taga Barangay Tay- ac iti nasao nga ili.
Maibasar iti nakalap nga impormasyon, napan nagdigos iti karayan ti biktima kadduana ti gayyem na a saanen a nainaganan pay ngem mapapati a naikaglis ket naipan iti nauneg a parte ti karayan.
Nupay ginandat a salbaren ti gayyem na babaen iti panangalana iti sanga a pangguyudan na koma kenkuana ngem limned metten ti biktima.
Nagpaarayat ti gayyem ti biktima kadagiti barangay tanod ken naipaayan iti first aid sakbay a naipan iti ospital ngem saan dan a nasalbar pay agsipud ta naideklarar a dead on arrival.
Ti biktima ket pinanawan dagiti nagannak na kalpasan ti panagsinada isu't gapuna a ti lolo na ti nangpadakkel kenkuana.


text:
Maurisio
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
(Naibaw-ing manipud iti Maurisius)
Katkategoria:
- Maurisio
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti pagilian ti Taaw Indiano
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Inggles
- Dagiti dati a kolonia ti Britaniko
- Dagiti dati a kolonia ti Pransia
- Dagiti dati a kolonia ti Olanda
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Pranses
- Dagiti isla a pagilian
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1968
- Dagiti mankomunidad a republika


text:
Wimbledon
Nagsasabtan: 51°26′1.48″N 0°12′50.63″W / 51.4337444°N 0.2140639°W
Dagiti Kampeonato ti Wimbledon wenno simple laeng a ti Wimbledon (saan pay a pormal a tinawtawagan "Ti Britaniko a Nawaya"), ket isu ti kaduogan ken kangayedan a torneo iti tenis iti lubong, ken nawatiwat a naipanpanunotan a daytoy ti kadakkelan ken ken ti kadayawan.[1][2][3][4] Daytoy ket tinengtengngel idiay Timpuyogan ti Amin nga Inglatera idiay Wimbledon, Londres manipud idi 1877. Daytoy ket maysa kadagiti uppat a Grand Slam a torneo ti tenis, dagiti tallo pay a nangruna ket ti Australiano a Nawaya, Pranses a Nawaya ken ti Estados Unidos a Nawaya. Ti Wimbledon ket isu-isu pay laeng ti Kangrunaan a maay-ayam iti ruot, ti kasisigud a rabaw ti ay-ayam, nga isu daytoy ti nangited ti kasisigud a nagan iti "karuotan a tenis".
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Clarey, Christopher (7 Mayo 2008). "Tradisional a Kamaudianan: Ni Nadal kenni Federer". The New York Times. Naala idi 17 Hulio 2008. "Federer said[:] 'Kayatak ti maki-ay-ayam kaniana, a naipangpangruna ditoy Wimbledon, ti kadayawan a torneo nga adda.'"
- ^ Will Kaufman & Heidi Slettedahl Macpherson, ed. (2005). "Tenis". Ti Britaniko ken Kaamerikaan. 1 : Kultura, Politika, ken pakasaritaan. ABC-CLIO. p. 958. ISBN 1-85109-431-8. "daytoy umuna a kampeonato ti tenis, a kalpasan daytoy ket nagbalin iti Torneo ti Wimbledon ... ket agtultuloy a kas ti kadayawan a pasamak iti lubong."
- ^ "Ti dayaw ti Wimbledon ken no apay a naipanpanunotan nga isu ti kadayawan". iloveindia.com. Naala idi 14 Septiembre 2010.
- ^ "Ni Djokovic inpalplawagna ti Wimbledon a kas "ti kadayawan a pasamak"". BBC News. 26 Hunio 2009. Naala idi 14 Septiembre 2010.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Wimbledon idiay Wikimedia Commons
- Opisial a website


text:
Santo Tomas ken Prinsipe
Ti Santo Tomas ken Prinsipe, opisial a ti Demokrata a Republika iti Santo Tomas ken Prinsipe, ket maysa nga agsasao iti Portuges nga isla a pagilian idiay Golpo iti Guinea, iti lumaud nga ekuadorial nga aplaya iti Tengnga nga Aprika. Nabuklan daytoy ti dua nga is-isla: Santo Tomas ken Prinsipe, a mabirukan ti agarup a 140 kilometro (87 mi) nga agaddayo ken ti agarup a 250 ken 225 kilometro (155 ken 140 mi), iti amianan a lumaud nga aplaya iti Gabon. Dagitoy dua nga isla ket paset ti natayen a bulkan a kabanbantayan. Ti Santo Tomas, ti dakdakkel a isla nga akin-abagatan, ket naisanglad iti amianan iti ekuador. Nainaganan daytoy kenni Santo Tomas babaen kadagiti eksplorador a Portuges a simmanglad iti daytoy nga isla iti piesta na nga aldaw.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Departamento iti Ekonomia ken dagiti Sosial a Panakibiang Dibision ti Populasion (2009). Prospekto ti Sangalubongan a Populasion, Tabla A.1 (.PDF). 2008 a rebision. Nagkaykaysa a Pagpagilian. Naala idi 2009-03-12.
- ^ a b c d "Santo Tomas ken Prinsipe". Internasional a Pondo ti Panguartaan. Naala idi 2011-06-11.
- Santo Tomas ken Prinsipe
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti dati a kolonia ti Portugal
- Dagiti isla a pagilian
- Dagiti isla ti Aprika
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Komunidad ti Pagpagilian ti Pagsasao a Portuges
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Portuges
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1975


text:
Kategoria:Pampanid nga addaan kadagiti dakamat nga awan kadagiti titulo
Awan wenno awan linaon ti
|title=
Daytoy a biddut ket rumsua para kadagiti dakamat ti CS1 no amin a mainaig a parametro ti titulo ket maikkat wenno maibati a blanko. Depende iti kita ti dakamat (
{{cite web}},
{{cite book}},
{{cite journal}}, kdpy.), dagiti mabalin a parametro ti titulo ket mabalin a mangiraman ti
|title=,
|chapter=,
|article=,
|journal=,
|booktitle=, ken dadduma pay. Nasken nga adda ti kastoy a parametro ti titulo ti maited iti tunggal maysa a dakamat.
Sagpaminsan a daytoy a biddut ket rumsua gaputa ti maysa nga editor ket nagus-usar ti CS1 a dakamat ti napabassit a nota ti baba no ti
{{sfn}} wenno maysa kadagiti pamilia dagiti plantilia ti
{{harv}} ket nasaysayaat koman a maitutop. Daytoy a biddut ket rumsua pay no ti maysa nga editor ket agus-usar ti
{{citation}} ngem nangikeddeng nga agusar ti
{{masapul a dakamaten}}.
Ti mangsolbar iti daytoy a biddut, mangited ti pateg para iti
|title= wenno sukatan ti dakamat ti CS1 iti nasaysayaat a maitutop a plantilia.
Dagiti panid nga addaan ti kastoy a biddut ket automatiko a maikabil iti Kategoria:Pampanid nga addaan kadagiti dakamat nga awan kadagiti titulo.[a]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti panid iti espasio ti Agar-aramat, Tungtungan, Agar-aramat tungtungan, Wikipedia tungtungan, Papeles tungtungan, Plantilia tungtungan, Tulong tungtungan, Kategoria tungtungan, Modulo tungtungan, ken MediaWiki tungtungan ket saan a mairaman kadagiti kategoria ti pagsurotan ti biddut.
Pampanid iti kategoria "Pampanid nga addaan kadagiti dakamat nga awan kadagiti titulo"
Ti sumaganad a 5 a pampanid ket dagiti adda iti daytoy a kategoria, manipud ti 5 a dagup.


text:
UTC+07:00
Ti UTC+07:00 ket panangilasin para iti timbengan ti oras manipud ti UTC iti +07:00. Iti ISO 8601 ti mainaig nga oras ket maisuratto a kas 2015-02-28T08:17:08+07:00.
Daytoy ket naam-ammuan pay a kas ti ora ti Indotsina wenno iti Inggles a kas ti Indochina Time (ICT), daytoy nga oras ket inus-usar idiay:
Dagiti linaon
- 1 Kas alagaden nga oras (amin a paset ti tawen)
- 2 Dagiti paggiddiatan ti opisial nga UTC+07 ken ti heograpiko nga UTC+07
- 2.1 Luglugar a mabirukan iti uneg dagiti longitud ti UTC+07 nga agus-usar kadagiti sabali a sona ti oras
- 2.2 Luglugar a mabirukan iti ruar dagiti longitud ti UTC+07 nga agus-usar ti oras ti UTC+07
- 3 Kitaen pay
- 4 Dagiti nagibasaran
- 5 Dagiti silpo ti ruar
Kas alagaden nga oras (amin a paset ti tawen)[urnosen | urnosen ti taudan]
Amianan nga Asia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Rusia - Oras ti Omsk
Daya nga Asia[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy ket naikeddeng a ti akinlaud unay a sona ti oras idiay Daya nga Asia.
- Mongolia (akinlaud a paset) - Oras idiay Mongolia
Abagatn a daya nga Asia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Laos
- Bietnam
- Cambodia
- Tailandia - Alagaden nga Oras ti Tailandia
- Indonesia - Indonesia Western Time
- Australia - Oras ti Isla ti Paskua
Dagiti paggiddiatan ti opisial nga UTC+07 ken ti heograpiko nga UTC+07[urnosen | urnosen ti taudan]
Gapu ti naikalintegan, politikal ken ken ekonomia a maipatinayon pay ti pisikal wenno heograpiko a kriteria ket naus-usar iti panagala kadagiti sona ti oras, daytoy ket surotenna dagiti opsial a sona ti oras ken saan amangipanggep kadagiti linia ti meridiano. Ti sona ti oras ti UTC+07, ket puro a naala kadagiti termino ti heograpia, ken mangbukel ti eksakto a nagbaetan dagiti meridiano ti 97°30′ D ken 112°30′ D. Kas ti resulta, adda dagiti lugar ti Asia nga urayno naisanglad iti maysa a lugar nga addaan iti "pisikal" nga oras ti UTC+07, ngem pudnomet nga agus-usar ti sabali a sona ti oras=.
Iti met kapada daytoy, adda met dagiti lugar ti Asia nga agus-usaren iti UTC+07, urayno ti bukodda a "pisikal" a sona tioras ket UTC+06 (akinlaud unay a paset ti Indonesia).
Luglugar a mabirukan iti uneg dagiti longitud ti UTC+07 nga agus-usar kadagiti sabali a sona ti oras[urnosen | urnosen ti taudan]
Dayto ket maipanggep kadagiti lugar iti uneg ti 97°30′ D aginggana iti longitud ti 112°30′ D.
- Agus-usar ti UTC+06:30
- Ti paset ti Myanmar
- Agus-usar ti UTC+08
- Adu apaspaset ti Tsina, a mairaman kas pagarigan ti Probinsia ti Guangxi ken Isla ti Hainan
- Kaaduan ti Sentral a Mongolia ken mairaman ti kapitolio ti Ulaanbaatar
- Peninsular a Malaysia
- Akindaya a paset ti Krasnoyarsk Krai idiay Rus=sia
- Akinlaud a paset ti Sarawak idiay Borneo ti Malaysia a mairaman ti Kuching
- Singapur
- Ugus-usar ti UTC+09
- Agus-usar ti UTC+10
- Akinlaud a Republika ti Sakha=
- Akinlaud a Zabaykalsky Krai, a mairaman ti Chita
Luglugar a mabirukan iti ruar dagiti longitud ti UTC+07 nga agus-usar ti oras ti UTC+07[urnosen | urnosen ti taudan]
Luglugar a nagbaetan ti 82°30′ L ken 97°30′ D ("pisikal" nga UTC+06)[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ti akinlaud unay a paset ti Indonesia a mairaman ti Banda Aceh.
Luglugar a nagbaetan ti 102°30′ L ken 117°30′ D ("pisikal" nga UTC+08)[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ti akindaya unay a paset ti Java a mairaman ti Surabaya, Malang, ken Banyuwangi.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Alagaden nga Oras ti Banglades
- Oras idiay Cambodia
- Oras idiay Indonesia
- Oras idiay Laos
- Oras idiay Rusia
- Oras idiay Tailandia
- Oras idiay Bietnam
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "HOVT – Hovd Time". Asian time zones. Time and Date. Naala idi 14 Hulio 2012.


text:
Charles W. Fairbanks
Ni Charles Warren Fairbanks (Mayo 11, 1852 – Hunio 4, 1918) ket maysa nga Amerikano a politiko a nagserbi a kas maysa a Senador manipud idiay Indiana manipud idi 1897 aginggana idi 1905 ken ti maika-26 a Bise Presidente iti Estados Unidos manipud idi 1905 aginggana idi 1909.
Isu ket naipasngay iti maysa kabana ti madera idiay asiden ti Delaware, Ohio, ti kaputotan ni Fairbanks ket masurotan manipud kadagiti Puritano a kimmuykuyon kenni Oliver Cromwell, a ni Jonathan Fayerbankes ti immuna a kemen ti pamilia a nakaabot ti Amerika idi 1632. TAnak ti maysa nga agar-aramid ti kariton, idi ubing ni Fairbanks nakitkitana ti balayda a kas paglemmengan dagiti timaltalawa tagabu. Kalpasan a nagturpos dagiti away a pagadalan ken nagob-obra ti talon, ni Fairbanks ket nagadal idiay Unibersidad ti Ohio Wesleyan, nga idiay ket nagturpos idi 1872. Bayat nga adda idiay, ni Fairbanks ket kumaduaan idi nga magur-urnos iti warnakan ti eskuela a kaduan ni Cornelia Cole, nga isu ket inasawana kapasan ti panagturposda iti dayta nga eskuela.[1]
Ti Fairbanks, Alaska naipanaganan kenni Charles W. Fairbanks.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Harvey, Opisiala Panagpatpatuloy iti Nailian a Taripnong ti Republikano, 1904, pp 23 - 32, Kasisisgud manipud idiay Unibersidad ti Harvard, Nadigitalisado idi Okt 26, 2007
- ^ http://www.senate.gov/artandhistory/history/resources/pdf/charles_fairbanks.pdf
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Kategoria:Charles Fairbanks idiay Wikimedia Commons


text:
Ibn Battuta
ibn Baṭūṭah (Arabiko: أبو عبد الله محمد بن عبد الله اللواتي الطنجي بن بطوطة), wenno Ibn Battuta (ابن بطوطة), naamammoan pay a kas ni Shams ad-Din[1] (Pebrero 25, 1304–1368 wenno 1369), ket maysa idi a Bereberes a Muslim a Morokano nga ekplorador, a naam-ammuan para kadagiti bariwawa a panagbanbanniaga, a dagiti pannakaigapuna ket naipablaak iti Rihla (lit. "Baniaga"). Iti sumurok a paset ti panawen ti tallopulo a tawen,isu ket binisitana ti kaaduan nga mmo a Islamiko a lubong ken ti pay saan a Muslim a dagdaga; dagiti panagbanbanniagana ket mairaman dagiti panagbisitana ti Amianan nga Aprika, ti Sara ti Aprika, Laud nga Aprika, Akin-abagatan nga Europa ken Akindaya nga Europa iti Laud, ken ti Tengnga a Daya, Abagatan nga Asia, Tengnga nga Asia, Abagatan a daya nga Asia ken Tsina iti Daya, ti kaadayo a manglabes ti pagkatlo ti naasideg a kontemporariona a ni Marco Polo. Ni Ibn Battuta ket naipanunotan a kas maysa kadagiti kalatakan nga agbanbaniaga iti amin a panawen.[2] Isu ket nagbaniaga ti adadu ngem 75,000 milmilia (121,000 km), ti maysa a bilang a saan a nalablabsan ti sinoman nga eksplorador aginggana ti iyuumay ti ti Alibuob a Panawen kadagiti 450 a tawtawen a simmakbay.[1]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b A.S. Chughtai (Marso 1990). "Ibn Battuta - ti nalatak nga agbanbaniaga". Muslim a teknolohista. Naala idi Abril 1, 2011.
- ^ Nehru, Jawaharlal (1989). Panagtaldiap ti Pakasaritaan ti Lubong. Pagmalditan ti Unibersidad ti Oxford. p. 752. ISBN 0-19-561323-6. Kalpasan ti panagiparaigid ti bariwawa a dalan ni Panagbanbanniaga ni Ibn Battuta, insurat ni Nehru ti: "Daytoy ket rehistro ti baniaga a naisalsalumina ti tatta nga aldaw nga adda dagiti adu a pakaimbagan.... Iti ania man a pasamak, ni Ibn Battuta ket mabalin a maysa kadagiti nalatak nga agbanbaniaga iti amin a panawen."


text:
Binalonan, Pangasinan
Ti Binalonan ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Pangasinan iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Binalonan ket nabingbingay a politikal kadagiti 24 a barbaranggay.[2]
- Balangobong
- Bued
- Bugayong
- Camangaan
- Canarvacanan
- Capas
- Cili
- Dumayat
- Linmansangan
- Mangcasuy
- Moreno
- Pasileng Norte
- Pasileng Sur
- Poblacion
- San Felipe Central
- San Felipe Sur
- San Pablo
- Santa Catalina
- Santa Maria Norte
- Santiago
- Santo Niño
- Sumabnit
- Tabuyoc
- Vacante
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Pangasinan". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Hulio 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Ilocos (Ingles) naala idi 21 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti Pangasinan". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 2 Hulio 2014.
Dagiti silpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)
Dagiti midia a mainaig ti Binalonan idiay Wikimedia Commons


text:
Papa Leon I
Ni Santo Papa Leon I, naamammuan pay a kas ni Leon ti Natan-ok (c. 391 or 400 – 10 Nobiembre 461) ket isu idi ti Obispo ti Roma manipud idi 29 Septiembre 440 aginggana idi pimmusay idi 10 Nobiembre 461.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Louise Ropes Loomis, Ti Libro dagiti Papa (Liber Pontificalis). Merchantville, NJ: Evolution Publishing. ISBN 1-889758-86-8 (Naiprenta manen idi 1916 nga edision. Inggles a pannkaipatarus nga adda dagiti eskolar a pakaammo, ken panangiladawan).
- T. Jalland, Ti Biag ken Panpanawen ni Santo Papa Leon ti Natan-ok, (Londres, 1941).
- "Pope St. Leo I (the Great". Ensiklopedia Katoliko. New York: Robert Appleton Company. 1913.
- Ti Tome ni Papa Leon ccel.org
- Dagiti Nasapa a Testo ti Simbaan Ti Tome ni Leon iti Griego Latin nga adda dagiti Inggles a pannakaipatarus.
- Santo Papa Leon ti Natan-ok ti Papa ti Roma
- Opera Omnia babaen ti Migne Patrologia Latina nga adda dagiti analitiko a pagsurotan
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Leon I idiay Wikimedia Commons
- "Santo Papa Leon ti Natan-ok, Papa", Dagiti Biag ti Santo ni Butler
- Santo Leon ti Roma (18 Pebrero)
- Dagiti Nasapa nga Ama ti Simbaan: Leon ti Natan-ok


text:
Wikipedia:Dagiti Wikipedista
Ti Wikipedista ket dagiti aga-aramat nga agararamid wenno agpabaliw kadagiti panid ti Wikipedia. Saan a kasla dagiti agar-aramat nga agbasa laeng kadagiti pampanid. Ti amin ket amin nga agbalin a Wikipedista, ipindutmo laeng ti pagbaliw a silpo dita kannawan nga ngato tapno makairuginga agaramid kadagiti panid. Kitaen ti tulongan ti adu pay a pagkatulongan ti mangirugi ti agaramid ti artikulo.
Agaramid kayo ti baro nga artikulo wenno agtulong ka nga agpanayon wenno agpatarimaan kadagiti pungol a panid. Ti pungol a panid ket dagiti panid a narugian wenno artikulo a saan pay a nalpas wenno nakompleto. Panga-asi nga usaren ti pagipadasan no kayat ti agipadas.


text:
Doha
Ti Doha (Arabiko: الدوحة, ad-Dawḥa wenno ad-Dōḥa, literal: "ti dakkel a kayo") ket ti kapitolio a siudad ti Katar ken mabirukan idiay aplaya ti Persiano a Golpo, daytoy ket addaan iti populasion ti 796,947 in 2010.[1] Ti Doha ket ti kadakkelan a siudad ti Katar, nga addaan iti sumurok a 60% iti populasion ti pagilian ket agtataeng idiay Doha wenno dagiti nangpalikmut a suburbona, adaytoy pay ti sentro ti ekonomia ti pagilian. Daytoy ket maysa pay kadagiti ili ti Katar.
Ti Doha ket agserbi pay a kas tugaw ti gobierno ti Katar. Ti Doha ket ayan ti Siudad ti Edukasion, ti maysa a lugar a nairegget iti panagsukisok ken edukasion. leum Conference in Doha in December 2011.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b "Census 2010". Qatar Statistics Authority. 2010. Naidulin manipud ti kasisigud idi 9 Hulio 2013. Naala idi 2013-07-25.
- ^ "Welcome to the 20th World Petroleum Congress". 20wpc.com. Naala idi 2013-07-29.
Dagiti silpo tiruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Doha idiay Wikimedia Commons
- Pakaammo ti panagbiahe idiay Doha manipud idiay Wikivoyage
- Pakaaammo ken Pakasaritaan ti Doha


text:
Plantilia:Urnosen ti nasalakniban
Daytoy a plantilia ket maikabil iti tungtungan a panid tapno agkidda iti panagurnos iti maitunos ti napno a nasalakniban a panid. Ti plantilia ket nasken a makuyogan babaen ti nalawag ken naisangayan a deskripsion iti kiddaw a panagbaliw.
Panagusar
- Batayan a panagusar
{{urnosen ti nasalakniban}}
- Inaganan dagiti maurnosto a panid
{{urnosen ti nasalakniban|Umuna a maurnosto a panid|Maikadua a maurnosto a panid|...}}
- Idiaktibo ti kiddaw
{{urnosen ti nasalakniban|nasungbatan=wen}}
- Amin dagiti parametro
{{urnosen ti nasalakniban | Umuna a maurnosto a panid|Maikadua a maurnosto a panid|Maikatlo a maurnosto a panid|... | nasungbatan = | answered = | ans = | demo = }}
Dagiti parametro
Amin dagiti parametro ket pagpilian laeng.
- dagiti panangipuesto a parametro - inaganan dagiti maurnosto a panid. Mabalin ti aginayon kadagiti awan patinggana a bilang ti panid.
nasungbatanwenno
answeredwenno
ans- isaad daytoy iti "wen", "yes", "y", "true" wenno "1" tapno mamarkaan a nasungbatanen ti panid. Daytoy ket mangikkat ti panid manipud ti kategoria ti kiddaw ti panagurnos.
demo- isaad daytoy iti "wen", "yes", "y", "true" wenno "1" tapno maipadas ti plantilia. Daytoy ket pasardengenna dagiti kategoria ken ti panagpasingked ti nagan ti espasio.


text:
fidel wrote:
mersey_side wrote:
Padasem ti agpasyar no adda panawen mo idtoy Baguio City brokent. Nalamek ditoy.
...naminpitoakon a pimmasyar dita siudad iti saleng, ado ti napipintas nga igorota nangruna dagitay tribu ti ibaloi...
immuliak dita kasalengan itay pebrero kabagis.... pinateltelak man jay kadduak ta adda dinamag na nga jak kinayat....
APAY awan beerhouse ditoy nga adda burless dancer lakay?
kasano ngarud nga agburles da ket naglam-ek.... agpanatengda ah torpe!
Addu da latta met nga nagburles, agpapicture kami pay kanyada idiay sangwanan ti 'Botanical Garden'.


text:
Ni Nelson Aldrich Rockefeller (Hulio 8, 1908 – Enero 26, 1979) ket mays aidi nga Amerikano a negosiante, pilantropo, agseserbi ti publiko, ken politiko. Isu ket nagserbi a kas ti maika-41 a Bise Presidente iti Estados Unidos (1974–1977), a nagserbi babaen ni Presidente Gerald Ford, ken ti maika-49 a Gobernador iti New York (1959–1973). Isu pay ket nagserbi kadagiti administrasion ni Franklin Roosevelt, Harry Truman ken Dwight Eisenhower kadagiti nadumaduma apuesto. isu ket kameng ti Pamilia a Rockefeller, isu ket nalatak nga agururnong kadagiti arte.
Dagiti midia a mainaig ti Kategoria:Nelson Rockefeller idiay Wikimedia Commons


text:
Amianan nga Asia
Ti Amianan nga Asia wenno Akin-amianan nga Asia ket ti subrehion oti Asia, a mangbukel ti Siberia iti Asia a paset ti Rusia – ti daya a lugar ti Banbantay Ural.
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Kaaduan kadagiti karkulo ket adda dagiti agarup a Ruso nga agtataeng iti daya iti Banbantay Ural, ti kaaduan a mabigbigan ngem saan a pormal a pannakabingay iti nagbaetan ti Europa ken Asia. Dagiti indehio a Taga-Siberia ket minoridad iti Siberia/Amianan nga Asia gapu ti naibatay iti Europeano a proseso ti Rusipikasion iti las-ud dagiti naudi a tallo a siglo. Dagiti rehistro dagiti senso ti Rusia ket mangipakpakita ket nakarkuloda laeng a 10% iti populasion ti rehion kadagiti Buryat nga agdagup iti 445,175, a mangaramid kaniada a ti kadakkelan nga etniko a grupo ti minoridad idiay Siberia. Adda dagiti agarup a 443,852 a Yakut (senso ti Rusia idi 2002) nga agtataeng idiay Siberia.[1] Segun kadagiti senso idi 2002 adda dagiti 500,000 a Tataro idiay Siberia, ngem 300,000 kadagitoy ket Volga a Tataro a nagtaeng idiay Siberia idi las-ud dagiti paset ti panawen ti kolonisasion.[2] Dagiti sabali pay nga etniko a grupo nga agtataeng iti rehion ken mangiraman kadagiti adu a paset ket dagiti etniko nga Aleman ken ti populasionda ket agarup a 400,000.
Idi 1875, inreporta ti Chambers a ti populasion ti Amianan nga Asia ket 8 a riwriw.[3] Idi nagbaetan ti 1801 ken 1914 adda iti maysa a nakarkulo a 7 a riwriw nga agtataeng iti immalis manipud iti Europeano a Rusia a napan idiay Siberia, 85% ket idi las-ud ti pagkapat a siglo sakbay ti Sangalubongan a Gubat I.[4]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Amianan nga Asia idiay Wikimedia Commons
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Siberian Germans
- ^ Siberian Tatars
- ^ William Chambers and Robert Chambers (1875). Chambers's Information for the People. Londres ken Edinburgh: W. & R. Chambers. pp. 274–276.
- ^ The Great Siberian Migration: Government and Peasant in Resettlement from Emancipation to the First World War


text:
Rin
Ti Rin ket maysa a karayan nga agayus manipud idiay Grisons idiay akindaya nga Suiso nga Alpes a mapan idiay Baybay Amianan nga aplaya iti Olanda ken isu ti maika-12 a kaatiddogan a karayan idiay Europa, nga adda ti agarup a 1,233 km (766 mi),[2][3] nga adda ti natimbengan a panagayus ti ad-adu ngem 2,300 m3/s (81,000 cu ft/s).
Ti Rin ken ti Danube ket mangporma ti kaaduan ti akin-amianan nga uneg ti daga a pronera ti Romano nga Imperio ken, manipud kadagita a panawen, ti Rin ket nangruna idin ken nangruna a madaliasat a dalan ti danum nga agawit kadagiti tagilako idiay kaunegan nga uneg ti daga. Daytoy ket nagserbi pay a kas panagsalaknib a langa ket nagibatayan daytoy para kadagiti rehional ken sangalubongan a pagbeddengan. Dagiti adu a kastilio ken dagiti prehistoriko a pagsammakedan idiay igid ti Rin ket mangipakita ti kinapangrunana ka maysa dalan ti danum. Ti trapiko ti karayan ket mabalin a maipasardeng kadagitoy a lokasion, a kadawyan para iti panggep a panagsingir kadagiti bayad, babaen dagiti estado nga agtengtengngel ti paset ti karayan.
Etimolohia ken nagnagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti nagan a Rin ket naala manipud ti Daan nga Ingles ti Rīn, a nagtaud manipud ti Proto-Hermaniko *Rīnaz. Daytoy pay ti taudan ti nagan kadagiti sabsabai a a Hermaniko a pagsasao a kas ti Danes a balikas ti Rijn (dati pay a kas ti Rhijn), ti Aleman a balikas ti Rhein, Romansh Rain (babaen ti Aleman) ken ti balikas ti pranses a Rhin ken Espaniol a balikas ti Rin, a napan iti pagsasao babaen ti Daan a Pranko. Daytoy ket nagtaudan pay manipud ti Indo-Europeano a *Reynos, manipud ti ramut a *rey- "agayus, tumaray", nga isu pay ti ramut ti balikas a kas ti karayan ken tumaray.[4] Ti Keltiko/Galo a nagan para iti Rin ketRēnos, a naala manipud ti taudan nga Indo-Europeano a kas ti Hermaniko a nagan. Daytoy ket mabirukan pay kadagiti sabali a nagan a kas ti Karayan Reno idiay Italia, a nakaalaan ti naganna manipud ti Galo.[5] Ti Latin a nagan aRhēnus ken ti Taga-ugma a Griego a Ῥῆvoς (Rhēnos) ket nagtaud dagitoy manipud ti Keltiko a balikas, ken saan a dagus a nanipud ti Indo-Europeano, gaputa dagitoy ket nakibinningayda ti panagbalbaliw manipud ti -ei- iti -ē-, a pakailaslasinan dagiti Keltiko a pagsasao ngem saan a Latin wenno Griego (ti Latin a nagan ket mabalinton a kas ti *Rīnus).
Ti nagan ket nailetra nga adda ti -h- kadagiti adu a pagsasao iti tatta nga aldaw, ngem ti panakakitkita manipud kadagiti nasapsapa a panagibagbaga ti nagan ket awan ti -h- (a kas ti Daan nga Ingles), daytoy ket saan nga etimolohiko a panangiletra. Daytoy ket mabalin a naibatay ti Latin transliterasion ti Griego a porma ti nagan, a Rhenos,[4] makitkita pay iti rheos, alog, ken rhein, agayus. Ti Latin panakailetra ket mabalin idi a naala manipud ti Griego, ngem ti nagan ti karayan ket mabalin nga adda idin iti Latin sakbay ti dayta. Ti moderno a taudanna ket mabirukan iti Italiano a balikas ti Reno (ken nagan pay ti maysa a karayan idiay Italia, a kas ti naibagbaga dita ngato).
Dagiti paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Frijters ken Leentvaar (2003)
- ^ Schrader, Christopher; Uhlmann, Berit (28 Marso 2010). "Der Rhein ist kürzer als gedacht – Jahrhundert-Irrtum". sueddeutsche.de (iti leman). Naala idi 27 Marso 2010.
- ^ "Ti Karayan Rin abababa iti 90km a napampanunotan ti kaaduan". Ti Lokal – agdamag iti Ingles ti Aleman. 27 Marso 2010. Naala idi 9 Abril 2010.
- ^ a b "Rin". Online a Diksionario ti Etimolohia. Douglas Harper. Nobiembre 2001. Naala idi 10 Pebrero 2009.
- ^ Johannes Hoops, Reallexikon der germanischen Altertumskunde, Tomo 24
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Berndsen, Henk J.A.; Stouthamer, Esther (2001). a panagrang-ay Palaeoheograpiko a Panagrang-ay ti Rin-Meuse Delta, Ti Olanda. Assen: Koninklijke Van Gorcum. ISBN 90-232-3695-5. OCLC 495447524.
- Blackbourn, David (2006). Ti Panagparukna ti Katutuboi: Danum, Langa iti daga, ken ti Panagaramid ti Moderno nga Alemania. Londres: Jonathan Cape. ISBN 0-224-06071-6. OCLC 224244112.
- Cohen, K.M.; Stouthamer, E.; Berendsen, H.J.A. (Pebrero 2002). "Fluvial Deposits As a Record for Late Quaternary Neotectonic Activity in the Rhine-Meuse Delta, The Netherlands". Olanda a Warnakan dagiti Heosiensia – Geologie en Mijnbouw 81 (3–4): 389–405. ISSN 0016-7746.
- Frijters, Ine D.; Leentvaar, Jan (2003). Kaso a Panagadal ti Rin. Dagiti teknikal a dokumento ti hidrolohia, blng. 17. Paris: UNESCO a Programa ti Sangalubongan a Hidrolohiko, (Rep. No. SC/2003/WS/54). OCLC 55974122.
- Gouw, M.J.P.; Erkens, G. (Marso 2007). "Arkitektura ti Holoceno Rin-Meuse delta (ti Olanda) – Ti nagbanagan ti panagsinnukat kadagiti ruar a panagtengngel". Olanda a Warnakan dagiti Heosiensia – Geologie en Mijnbouw 86 (1): 23–54. ISSN 0016-7746.
- Hoffmann, T.; Erkens, G.; Cohen, K.; Houben, P.; Seidel, J.; Dikau, R. (2007). "Holocene Floodplain Sediment Storage and Hillslope Erosion Within the Rhine Catchment". The Holocene 17 (1): 105–118. doi:10.1177/0959683607073287.
- Ménot, Guillemette; Bard, Edouard; Rostek, Frauke; Weijers, Johan W.H.; Hopmans, Ellen C.; Schouten, Stefan; Sinninghe Damsté, Jaap S. (15 Septiembre 2006). "Early Reactivation of European Rivers During the Last Deglaciation". Science 313 (5793): 1623–1625. doi:10.1126/science.1130511. PMID 16973877.
- "Pakasaritaan ti Karayan Rin". Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. 2010. Naala idi 29 Marso 2010.
- Roll, Mitch (2009). "Dagiti Mapa ken Pakasaritaan ti Krayan Rin". The ROLL "FAME" Family. Naala idi 29 Marso 2010.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sasao a mainaig ti Rin idiay Wikiquote
Dagiti midia a mainaig ti Rin idiay Wikimedia Commons
- Pagbeddengan ti Austria ken Suisa
- Dagiti rangtay ti ballasiw ti Rin
- Pagbeddengan ti Pransia ken Alemania
- Pagbeddengan ti Alemania ken Suisa
- Dagiti sangalubongan a karayan ti Europa
- Pagbeddengan ti Listenstain ken Suisa
- Pakasaritaan ti Elektorado ti Palatinado
- Baybay Amianan
- Labneng Rin
- Dagiti rengngat a ginget
- Dagiti karayan ti Austria
- Dagiti karayan ti Pransia
- Dagiti karayan ti Alemania
- Dagiti karayan ti Olanda
- Dagiti karayan ti Listenstain
- Dagiti karayan ti Suisa
- Rin
- Dagiti pederal a dalan ti danum idiay Alemania
- Dagiti karayan a pagbeddengan


text:
Benin
Ti Benin i/bɨˈniːn/ (dati a, Dahomey), opisial a ti Republika ti Benin, ket maysa apagiian idiay Laud nga Aprika. Daytoy ket nabeddengan babaen ti Togo iti laud, babaen ti Nigeria iti daya ken babaen ti Burkina Faso ken Niger iti amianan. Kaaduan ti populasion ket agtataeng idiay bassit nga akin-abagatan nga aplaya ti Sikko ti Benin.[3] Ti kapitolio ti Benin ket ti Porto-Novo, ngem ti tugaw ti gobierno ket idiay Cotonou, ti kadakkelan asiudad ti pagilian. Ti Benin ket sumakop ti kalawa ti agarup a 110,000 kuadrado kilometro (42,000 kd mi), nga adda ti populasion ti agarup a 9.05 a riwriw. Ti Benin ket maysa a tropikal, sub-Sahara a pagilian, a kaaduan nga agkamkammatalek iti agrikultura, nga adu dagiti pagitrabahoan ken matgedan nmg agataud manipud ti pagbiagan a panagtaltalon.[4]
Ti opisial a pagsasao ti Benin ket Pranses. Nupay kasta, dagiti patneng a pagsasao a kasti Fon ken Yoruba ket kadawyan dagitoy a maisasao. Ti kadakkelan a relihioso a grupo idiay Benin ket ti Romano Katolisismo, ken asiden nga insarsarunuan ti Islam, Vodun ken Protestantismo. Ti Benin ket maysa a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, ti Kappon ti Aprika, ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan, Kappia ken Pagtitinnulongan a Sona ti Abagatan nga Atlantiko, La Francophonie, ti Komunidad dagiti estado ti Sahel-Sahara, ti Asosasion ti Agpatpataud ti Petroleo ti Aprika ken ti Turay ti Niger Labneng.[5]
Manipud idi maika-17 ken maika-19 a siglo, ti moderno tattan a Benin ket tinurayan idi babaen ti Pagarian ti Dahomey. Daytoy a rehion ket nakunkuna idi a kas ti Tagabu nga Aplaya manipud idi nasapa nga maika-17 a siglo gapu ti kaadu dagiti bilang dagiti tagabu a naipatuod idiay Baro a Lubong idi las-ud ti Trans-Atlantiko a komersio ti tagabu. Kalpasan idi narebba ti panagtagabu, ti Pransia ket nagtengngel ti pagilian ket ninagananna manen ti Pranses a Dahomey. Idi 1960, ti Dahomey ket nakagun-od ti napno a panakawayawaya manipud ti Pransia, a nakaited daytoy ti dempkratiko a gobierno para kadagiti simmaruno a 12 a tawtawen.[6]
Ti Marxista-Leninista nga estado a tinawtawagan a ti Republika ti Tattao ti Benin ket adda idi nagbaetan ti 1972 ken 1990. Adda dagiti adu a nagtaudan a nagibagbaga a daytoy a turay ket nagturongan kadagiti panagparukma ken panakarebba ti ekonomia. Ti Republika ti Benin ket naporma idi 1991 a nakaiyeg ti adu a partido a panagbutbutos.[6]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c d "Benin". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 2012-04-17.
- ^ "Panakaiwarwaras ti matgedan ti pamilia – Gini a pagsurotan". The World Factbook. CIA. Naala idi 2009-09-01.
- ^ R. H. Hughes, J. S. Hughes. Ti direktorio ti Aprikano a nabasa a dagdaga, p. 301. IUCN, 1992. ISBN 2-88032-949-3
- ^ "Organisasion ti Taraon ken Agrikultura ti Nagkaykaysa a Pagpagilian". Nagkaykaysa a Pagpagilian, Hunio 29, 2010
- ^ "Benin – Internasional a Pagtitinnulongan". Nation Encyclopedia (2010-06-29).
- ^ a b Ibp Usa. Global Logistics Assessments Reports Handbook: Strategic Transportation and Customs Information for Selected Countries, p. 85. Int'l Business Publications, 2008. ISBN 0-7397-6603-1
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Butler, S., Benin (Bradt a Pagsurotan ti Panagbaniaga), (Bradt a Pagsurotan ti Panagbaniaga, 2006)
- Caulfield, Annie, Ipakitam Kaniak ti Salamanka: Panagbaniaga ti Lawlaw ti Benin babaen ti Taksi, (Penguin Books Ltd., 2003)
- Kraus, Erika ken Reid, Felice, Benin (Pagsurotan ti Panagbaniaga kadagiti Sabali pay a Lugar), (Other Places Publishing, 2010)
- Seely, Jennifer, Dagit iLegado ti Daliasata Gobierno idiay Aprika: Dagit iKaso ti Benin ken Togo, (Palgrave Macmillan, 2009)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Benin idiay Wikimedia Commons
- Gobierno
- Gobierno ti Benin (opisial a sitio iti Pranses)
- Benin
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Ekonomiko a Komunidad dagiti Estado ti Laud nga Aprika
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Pranses
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1960
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian