text:
“Ngem di met kasadodan a dua? Dida la mabainen? Pwe!” intanupra ni Baket Itang.
“Talaga a nagatel ni daydiay a mistra.”
“Sino ti nagatel, Nana?” kasla mangukop a karasaen a nakasagana a tumukkaw ni Ma’am Onor a saanda gayam a napuotan nga immasideg. Panagkunak, nangngegna amin a sinasao dagiti dua a tsismosa.
A! e! kua… addaka gayam dita,” indueto da Baket Itang ken Insiang a kaslada nasibugan iti nalamiis a danum.
“Ania ti ibagbagam, Nana Insiang nga adda relasionmi ken ni Sir Cesar? Wen, nakikaluganak kenkuana idi naminsan nga aldaw ta nakigiddanak a nagpakabisera. Paunayka metten a bakbaketan, ibagbagam ketdin nga agkamalalakami!” dandani idugsol ni Maestra Onor ti tammudona iti rupa ni Baket Insiang.
“Saan a sika, mistra,” medio agtigergeren ti bibig ti naitudo. Mangrugi metten nga agmarangmang dagiti tao iti waiting shed.
“Wen, saan a sika, ma’am,” impapainayad met ni Baket Itang.
“Ta siak pay la ti iyaw-awanmo iti tengnga ti aldaw, sika a baket a tarabitab! Pinapispisandaka la ngaruden gapu iti panangibabam ti shortpan, sika pay laeng ti adda ganasna a mangibaga a nagatelak!” no palausen ti manarita, umasuken ti agong ni Ma’am Onor.
Nagtalinaed a kasla natuktokan a bisukol dagiti dua a baket. Saanda siguro a namnamaen a maitured ida a pagsawsawan ni Ma’am Onor.
“Tandaananyo, uray pay babbaketkayon, rubirobek dagita nabunglog a ngiwatyo no didak sardengan a pagtsistsismisan. Naawatanyo?” intudo pay ida naminsan ni Ma’am Onor sana tinallikudan dagiti babbaket a kaarig natilmonda itan dagiti nagsiping a dilada.
Ngem saan latta a naleksion dagiti babbaket a tsismosa. Agalas sais pay laeng iti sumuno a bigat nakatungrarawen ti uloda iti labes ti saan unay a nangato nga aladmi bayat ti panagsagsagad ni nanang iti paraanganmi. Dagitoy ketdi a babbaket ta pamigatda manen a pagestoriaan ti biag ti akinbiag, nayesngawna.
“Talaga a nasukir dayta Jovita a balasangmo, sika Josing. Agasem, kalkalpasna laeng iti hayskul, nangasawan!” nangngegko a kinuna ni Baket Itang.
“Wen nasapa a nagutso-otso,” impasaruno ni Baket Insiang. Nasapa ngamin a nangasawa ni Manang Jovita ket makipagnanaedda ita ken Manong Marino iti balaymi.
“Anak la ti anak a, nana. No nailaw-an a ket masapul latta a tulongan,” insungbat ni nanang.
“Ay, naanuska man. No siak a ket diak ida awaten iti balaymi, pwe!” intanupra manen ni Baket Itang.
“Pagtalawem ketdin, Josing. Awan serserbina nga inanak,” insegunda ni baket Insiang a nangpaatiddog pay iti immusuos a subsobna. “Laksidem idan, Atanud!”
“Dayta ti saanko a maaramid, Nana Itang,” insardeng ni nanang ti panagsagadna ket sinangona dagiti dua. “No nakayam idi a binaybay-an tay anakmo nga addaan rangkap, saan kaniak, nana. Aniaman ti pagbiddutanda, awatek ken tulongak ida a bumangon iti nakaitublakanda,” mangrugin a ngumato ti timek ni Nanang.
“Hah! martirka a Josing no kasta,” naginnapir pay dagiti dua.
“Diay ketdi koma anakmo, Nana Itang, a nangmolestia iti aglaklako iti laya a taga-Cagayan ti rumbeng a laksidem. Apay ngay a napanmo idi inareglo iti siento beinte mil tapno saandan nga idarum? Dika pay la binay-an a malungsot iti pagbaludan tapno saanen a makapaltog iti panay met ngad padamgis. Ita, saanmo met a mapan isuko no di ilemlemmengmo. Ipadpadamagmo pay nga inggatangam iti shotgunna tapno dida magaraw. Nalawag a panangkonsintir dayta, saan kadi, Nana?” nadagsen a palagid ni nanang.
Hay, no isuda idi ti nangiyab-abog ken ni Manang Jovita ken ni Manong Marino. Isuda pay idin ti makisangsango no kasdiay nga umay idi agpasiar iti sardam. Arigna isudan ti nangsungsungbat iti wen iti agar-arem ta isuda met ti nangnangruna a nangkakaan iti agduduma’t klasena a tsokolate a regalo ni manang. Ita ketdin ta nailaw-an dagiti dua kastan ti ibagbagada. Awan a talaga ti manaknakem dagitoy.
Manipud iti siledda ken manang, bigla a rimmuar ni Manong Marino. Kuso pay laeng ti kulot a buokna. Nalabit a nalukag iti ingangato ti timek ni nanang. Saan sa a nasiputan dagiti tsismosa ta mayat pay laeng ti katkatawada. Naladawen idi nadlawda ni Manong Marino nga asidegen iti ayanda. Sakbay a nakagunay dagiti dua a babbaket, nagdisson ti gemgem ni kayong iti pagigupda iti digo. No diak maallilaw, tay pimmirak a pustiso ni Baket Insiang ti naipalladaw itay manipud iti ngiwatna!
(Adda tuloyna)


c: text/html

text:
Pagsasao a Zulu
Ti Zulu wenno isiZulu ket ti pagsasao dagiti tattao a Zulu nga agraman kadagit iagarup a 10 a riwriw nga agsasao, ti kaaduan kadagitoy (sumurok a 95%) ket agtataeng idiay Abagatan nga Aprika. Ti Zulu ket isu ti kaaduan a naisasao a pagsasao ti balay idiay Abagatan nga Aprika (24% ti populasion) ken maawatan pay babaen dagiti sumurok a 50% ti populasion (Ethnologue 2005). Daytoy ket nagbalin a maysa kadagiti sangapulo ket maysa nga opisial a pagsasao ti Abagatan nga Aprika idi 1994.
Segun ti Ethnologue,[5] daytoy ti maikadua a kaaduan a naisasao a pagsasao a Bantu kalpasan ti Shona. Kasla met dagiti sabali a pagsasao a Bantu, daytoy ket naisurat iti alpabeto a Latin.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Zulu iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Webb, Vic. 2002. "Language in South Africa: the role of language in national transformation, reconstruction and development." Impact: Studies in language and society, 14:78
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Zulu". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.
- ^ Jouni Filip Maho, 2009. Baro a Napabaro a Listaan ti Guthrie iti Online
- ^ Ethnologue's Shona entry
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Noverino Canonici, 1996, Imisindo YesiZulu: An Introduction to Zulu Phonology and Zulu Grammatical Structure, University of Natal
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Pagsasao a Zulu iti Wikimedia Commons

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
NABAYAGEN a ramrambakan dagiti Pilipino ti bulan ti Agosto a “Buwan ng Wika” wenno Bulan ti Pagsasao kas panangibiag ken panangpadegdeg ti nasionalismo dagiti umili ken panangitandudo iti kabukbukodan a lenguahe wenno pagsasao. Iti adun a tawen a panagrambak ti “Buwan ng Wika,” natignay ngatan dagiti umili a Pilipino nangruna dagiti ubbing ken agtutubo a mangipateg ken mangaramat iti bukodda wenno nakayanakanda a pagsasao?
Maar-aramat iti Pilipinas kas Nailian a Lenguahe ti Filipino (Pilipino) a pagsasao a nairamut iti Tagalog kas pammadayaw iti daydi Presidente Manuel L. Quezon idi panawen ti Mankomunidad wenno Philippine Commonwealth a nangiyusuat ti sapasap a panagaramat ti Nailian a Pagsasao.
Sigud a maramrabakan laeng ti Linggo ng Wika a mangsakup iti Agosto 19 nga aldaw ti pannakayanak ni Quezon a maibilang nga Ama ng Wikang Pilipino. Ngem napalawa ti selebrasion kadagiti pagadalan iti makabulan tunggal Agosto idi Enero 15, 1997 babaen ti Proklamasyon No. 1041 1 pinirmaan ni Presidente Fidel V. Ramos, maysa nga Ilokano ken tubo iti Pangasinan. .
Sagudayen ti Konstitusion (1987 Philippine Consitution), ti opisial a Nailian a Pagsasao iti Pilipinas ket Filipino. Uray pay maawagan daytoy a pagsasao iti Filipino tapno iyanninawna ti lenguahe dagiti umili a Pilipino, ngem iti kinapudno, daytoy ket Tagalog a pagsasao, wenno lenguahe dagiti agnaed iti Ka-Tagalogan a rehion wenno probinsia iti Pilipinas.
Iti laksid ti pannakaisuraten iti Konstitusion a Filipino (Tagalog) ti Nailian a Lenguahe iti Pilipinas, agtultuloy ti nabayagen nga isyu no ania ti rumbeng a maaramat a Nailian a Lenguahe ta nagadu dagiti pagsasao wenno local dialects iti tunggal rehion. Kalaksidan ti Tagalog, adu dagiti agar-aramat iti pagsasao nga Ilokano, Ilonggo, Waray, Kapampangan, Pangalatok ken dadduma pay a lenguahe.
Iti Pilipinas a buklen dagiti nasurok a 7,000 nga isla, dumanon iti 100 dagiti maar-aramat a pagsasao. Iti laengen Amianan a Luzon, kalaksidan ti Ilokano a kangrunaan a maar-aramat a pagsasao, ket maus-usar pay dagiti nakayanakan a pagsasao dagiti Itneg ken dadduma pay a tribu dagiti nagkauna a tattao iti Ilocos Sur, Ilocos Norte ken Cordillera. Maar-aramat met ti Pangasinense ken dadduma pay a lokal a pagsasao iti Pangasinan. Iti Cagayan Valley wenno Rehion 2 ket maar-aramat ti pagsasao dagiti Ibanag, Itawis ken dadduma a lenguahe dagiti babassit a komunidad wenno tribu.
No kasano ti kaadu dagiti pagsasao a maar-aramat iti Luzon, kasta met laeng sadiay Visayas kas ti Cebuano, Waray, Ilonggo, ken dadduma pay a pagsasao. Sadiay Mindanao, adu met dagiti maar-aramat a pagsasao iti tunggal tribu dagiti Muslim wenno dagiti nagkauna a tattao.
Dagiti kangrunaan a pagsasao iti nagduduma a rehion ti ar-aramaten dagiti agindeg wenno dagiti tubo iti dayta a lugar kas ti pagsasao nga Ilokano nga us-usaren a kangrunaan dagiti taga-Amianan a Luzon. Mabigbig dagiti Ilokano iti panangipampannakkelda iti nakayanakanda a pagsasao kas ipaneknek ti aktibo a gunglo dagiti Ilokano iti nagduduma a pagilian iti lubong ken iti Pilipinas. No agtataripnong dagiti nataengan ken agkabannuag nga Ilokano kadagiti komunidad sadiay Estados Unidos, Canada, Inglatera, Italia, Australia ken dadduma pay a dadakkel ken babaknang a nasion ket Ilokano a pagsasao ti ar-aramatenda. Kasta met laeng ti ar-aramiden dagiti dadduma a nayanak ken dimmakkel kadagiti sabali a rehion iti Luzon, Visayas ken Mindanao.
Maysa kadagiti maibilang a tubeng iti panagdur-as ti edukasion ken ekonomia dagiti umili a Pilipino ket ti saan a pannakaaramat ti Nailian a Lenguahe iti pannakaisuro dagiti ubbing ken agtutubo agingga iti panagdakkel ken panagtrabahoda. Kaaduanna nga Ingles ti maar-aramat a pannakaisuro kadagiti pagadalan nangruna iti nangatngato a tukad, ken kadagiti pribado ken publiko nga opisina. Mapaspasamak daytoy iti laksid nga addan dagiti pammilin a maaramat koma ti Nailian a Lenguahe kadagiti opisial a surat wenno komunikasion kadagiti opisina wenno ahensia ti gobierno.
Mabigbig dagiti Pilipino iti laingda nga agaramat iti Ingles a kangrunaan a gapu a magusgustuan ida nga agtrabaho kadagiti taga-sabali a pagilian, ken agserbi kadagiti call centers. Nalaing dagiti Pilipino kadagiti ganggannaet a pagsasao gapu ta inkagumaanda ti nagadal wenno nagsursuro. Manipud elementaria agingga iti kolehio, naisuro dagiti subject nga Ingles. Ngem kasano ti pannakaisuro ti pagsasao a Pilipino wenno dagiti nakayanakan a pagsasao kas ti Tagalog, Ilokano ken dadduma pay?
Ita a panawen laeng ti implementasion ti Kindergarten to Grade 12 ti Department of Education a naibilin a pannakaaramat dagiti nakayanakan a pagsasao agingga iti Grade 3, ngem saan pay a naan-anay ti pannakaipakatna ta adu kadagiti mangisuro ti saan pay a nakasagana nga agisuro babaen ti nakayanakan a pagsasao. Saan pay a marikna no kasanonto ti ibungana iti pannakatubay dagiti ubbing ken agtutubo iti masakbayan.
Maap-apalan dagiti Hapon, Koreano, Kastila, Aleman, Italiano ken dadduma pay a puli nga agar-aramat kadagiti bukodda a lenguahe. Uray no saanda wenno narigatda a makapagsao iti Ingles wenno kadagiti gangannaet a pagsasao, ket ipampanakkelda ti bukodda a lenguahe, ngem naurnos, nakappia ken nadur-as dagiti pagilianda. Kasta met koma dagiti umili a Pilipino.
Saan a mailibak a nasayyasayya ti pagsasao dagiti umili a Pilipino kas ti panagsisimparat ti pammati, kapanunotan, ideolohia ken pagtaktakderan ti tunggal maysa a nagbalin a lapped iti pannakagun-od ti naan-anay a kappia ken panagdur-as ti pagilian. Dayta ti kangrunaan a makaigapu a kasapulan dagiti umili a Pilipino ti nagkaykaysa a lenguahe a pakabigbiganda kas makipagili iti agwaywayas a pagilian. Dayta ti gapu a kasapulan ti Nailian a Lenguahe dagiti Pilipino nga aramaten dagiti umili. (Eden A. Alviar)


text:
Ngem saan la a gapu iti kinasikenna kas convincing ken nakappapati a tale wenno estoria. Maysa met a social commentary daytoy, naka-bilbileg, epektibo a naaramat-na ti biag ti maysa a prope-sional a mannipdut tapno maiparangarangna ti kinaru-ker ken kinarupsa ti adda a kagimongantayo, idi man ken iti ita. Naipakita ken naipa-neknek ti biag ken panagbiag ti maysa a kunatayo a manag-dakdakes wenno kriminal (agsipud ta krimen ti panag-takaw ken pananggundaway iti pada a tao), ket babaen kenkuana, mapasingkedan-tayo ti naipanurok a kinadakes ti agarup isuaminen nga adda iti gimong wenno sektor. Iti man gobierno, iti simbaan, kadagiti man nangangato ken nababa, dadakkel ken ba-bassit, babaknang ken naku-rapay. Agpapadakami met la amin, kuna ni Masiong ket babaen iti maysa a makuna nga small time wenno bassit nga ikan la a kriminal wenno agtatakaw a kas kenkuana, agbalawtayo. Ta no utoben ken awatentayo, ad-adu ken amang a nakarkaro ti aramid dagiti big time ken big fish a mannipdut ken mannibrong iti gimongtayo.
Ngem ania ti mapaspasamak, nakairua-mantayon ti kultura ti korup-sion,
awan met mamaayna ti agdildillaw, awan met ti mapabasol wenno madusa,
mawayawayaan met uray ti maysa a presidente a naibalud gapu iti
plunder, uso met latta ti kunniber kadagiti amin nga opisina a publiko
ken pribado, manipud ngato agpababa. Ket asino laeng met no kua dagitay
madmadlawtayo, dagitay matil-tiliw a kasla dagitoy laeng ti managbasol
wenno agtatakaw? Dagiti babassit nga agtatakaw a kas ken ni Masiong.
Wenno ‘tay agtakaw iti sangasupa a bagas wenno agilibas iti sangasupot
a tinapay tapno adda ipakanna iti mabisbisinan a familiana ket ikarona
dayta a krimenna, malungsot iti pagbaludan. Ngem ti paka-idumaanda amin
ken Masiong iti sarita, saan a naipanurok ti kinadakes ken ni Masiong:
opisiona ti panagsipdut, propesionna daytoy, daytoy ti pagsapulanna
tapno adda pagbiagna. Maysa met la a kumarkaramut iti biag ket survival
of the fittest, and the meanest no isu, ti linteg ditoy. Ket iti udi ti
sarita, adda redemption, adda panagbal-baliw. Agretiro ni Masiong. Saan
met la gayam a kapada ni Masiong ti amin. Ni Masiong a mannipdut, adda
konsensiana, maawatna nga agbibiag iti dakes, aklonenna ti basolna,
napudno, natakneng. Saanna a kapadpada dagiti dadduma dita nga awananen
panggep nga agbalbaliw ken mamalbaliw nga uray agdadata ti krimenda,
awan basolko, nadalusak, nalintegak, kunkunada latta. Lugayak ti autor
iti daytoy a makapnek ken makapudno nga obramaestrana.
Maikatlok ti Ti Agdadait. Naisangsangayan ti presen-tation ken exposition ti pana-garamat ken panangiyabel iti simbolo iti sarita. Kunak a padayawak dagiti mannurat a mangipaneknek iti attempt wenno iti mastery iti craft. Mairaman ditoy dagitay’ nangibudi iti simbolo wenno nangputar iti saritada kas simbolismo. Dakkel ti kidagna kaniak daydiay nagaramat iti simbolismo, naigagara man ken saan, nga almost perfect ti panagbalabalana wenno panangigamerna iti pangngarig wenno pagarigan. Kayatna a sawen, ‘tay nakatakder, ‘tay agbalin, ‘tay pulido a panagilaga ken panagabel: nasiken ken nalmeng a no basaem dim’ pay no kua madlaw wenno masirarat agingga a maallukoyka a mangbasa manen, ken manen, tapno laeng penkem ket agpennekka a mangadal, manganag, mang-enjoy iti ibagbaga wenno iparparipi-ripna, iti pangiyar-ariganna. Saan a ‘tay agtutunnal, saan a ‘tay napilpilit, saan a ‘tay mekanikal wenno author-manipulated a kita ti panagi-simbolo wenno panangiyarig.
Iti Ti Agdadait, very subtle ken very engaging, very smart, saan nga agrungrungarong, ti nairamen ken naibudi a sim-bolismo. Daytoy ti pakaiduma-anna kas nasudi iti amin a kinasaitna a sarita a nagpadas a mangibinggas iti simsimbolo. Ditoy a sarita, ti agdadait a mangbukbukel iti naimeng a pagimeng manipud kadagiti retaso inna isimbolo ti self-imposed ngem utterly unselfish a role ni Ditas kas saviour wenno pigket a mangigaw-gawid. Ti mangdadait kadagiti nadumaduma/agduduma a retaso ti familia tapno mata-ginayon ti panagtitipkel, panagdedenna, panaggigin-nawid, panagdedekket tapno di agsisina ket naynay latta a sibubukel ken nabara ken sangsangkamaysa ti familia. Ni Ditas ti tie that binds tapno close latta ti family ties. A tipikal met unay iti kaaduan a familia nga Ilokano wenno iti sapasap a familia a Pinoy: kapatgan pay laeng ti familia, ti naynay a kina-close koma latta no mabalbalin, ti kina-closely knitted. Makita met ditoy nga iti familia, adda latta daytay kameng nga agpaay a kasla martir kas kabinnalabag ti tradisional a kaadda met latta daytay makunkuna a black sheep. Nupay no dadduma ket sumken ken ni Ditas no apay nga ak-akmenna ti pagrebbenganna a di met maipapilit koma a rebbe-ngenna, agturayto latta kenkuana ti inherent nga asi ken charity, ayat, naindaklan nga ayat a mangtaginayon a sibubukel ti familiada uray pay no takuptakup daytoy wenno nabukel iti retretaso, ikaguma-annanto latta, kas tradisional ken uray stereotypical a martir-mannubbot, a sursiran, saraiten, daiten, pagsasaipen, pagsisilpuen dagitoy—uray pay no naynay met a pagtu-oken ti tarumamis ti dagum ken rikut ti mangtugaw nga agdait, maisakripisiona amin nga anusan ken akmen uray kasukat ti dinan panangikano iti bukodna a ragsak—tapno nalagda ken naamnut ken naimeng latta ti mabukel a naimeng nga ules wenno kobrekama a sallukob, abbong, saripda, balkot.
Nasimgat ken napintek ti pannakasangal ti sarita ngem ti nakaarusanna kaniak daytoy, agkamtud iti descript-ion ken characterization. Mabalin a gapu ta nagadu la unay ti cast of characters malaksid ken Ditas, marigatan ti autor nga agtalimudok a mangilanga ken mangitagila-nga ken ni Ditas kas main character ket ditay’ maming-mingan a nalaing ti maysa a babai a balo a nataengan metten. Nupay adu dagiti gundaway a nawaya koma a mai-expose isuna, nangruna iti daytay panagmaymaysana nga agdadait wenno iti eksena iti udi nga inruarna ti dinaitna a bado a pagturog nga inyur-urayna iti panaga-sawana koma manen. Granted, nailadawanen ti karakter ni Ditas babaen ti panagpakpakamartirna wenno iti panangdildillaw-panagpalpalagip kenkuana ni Ariston a barona. Ngem napinpintek koma pay a karakter ni Ditas no saan la a 2D (two-dimensional) ngem ketdi 3D (three-dimensional) a karakter isuna. Umanay laengen a ma-mental picture-tayo isuna kas ‘tay stereo-typical a martir a karakter nga am-ammotayo courtesy dagiti soap opera. Wenno kas ‘tay kunkunakon, umanay laengen a pamnuotantayo ti dibuho ti sarita iti Bannawag kas pisikal a “character reference” tapno agannineng iti lulonantayo ti Ditas iti sarita bayat ti panangbasatayo. Wen, ket daytoy pay: melodramatiko, sentimental unay ti sarita. Nagagara iti tuok, nadaripes-pes iti lua. Ngem agpapan pay kasta. No mapagluasitnaka daytoy a sarita, patpatalge-danna laeng ti kinasamay ken kinapudnona.
(Maituloyto)


text:
BANTAY, Ilocos Sur – Agur-uray ti warrant of arrest kadagiti agama a nangpapatay iti maysa a polis iti Barangay Naguiddayan, Bantay idi malem ti Oktubre 6 apaman a rummuarda iti ospital a pakaag-agasanda.
Iti kaudian a report, mabalinen a rummuar iti Metro Vigan Cooperative Hospital da Henolino Sayo y Garcia, 48, ken ti anakna a ni Noriel Sayo y Talania, 23, ngem mapapati nga awan ti pagbayad dagitoy iti pannakayospitalda.
Kinuna ni Bantay Chief of Police Greg Guerrero a naipilan ti kaso maikontra kadagiti agama ken adda payen warrant of arrest a naiyisio para iti pannakaarestoda.
Napilaan dagiti agama iti panaglabsing iti RA 10591. Sabali a kaso a panaglabsing iti Section 12 ti RA 9165 ti naipila maikontra ken ni Henolino Sayo.
Kinuna ti hepe a no ipakatda ti warrant of arrest, matiliwen dagiti suspek sada maipaima iti korte ken maikomitar iti provincial jail.
Pinaltogan dagiti agama ni SPO3 Marcelino Presto, Jr. y Tugade, 41, PNP member a naka-assigned iti San Fernando City Police Station bayat ti igagatang daytoy iti bibingka sadiay Barangay Naguiddayan idi malem ti Oktubre 6.
Nupay nasugatan, nabaelan ni Presto ti nakipinnaltog kadagiti agama a nakasugatan met dagitoy.
Kinamat dagiti nagresponde a polis dagiti suspek a naglibas a nakalugan iti motorsikloda ket natiliw dagitoy kalpasan a naikras ti luganda a napasapgidan iti patrol car dagiti polis.
Nakarekobre dagiti polis iti maysa a cal. 45 pistol a nagmarka iti Remington nga addaan serial number 101268 nga addaan dua a short magazines ken 2 a bala ken maysa a glass tooter ken maysa a nakuppil a berde a lighter iti ikut dagiti suspek.
Intaray dagiti kameng ti Highway Patrol Group ni Presto iti Metro Vigan Cooperative Hospital ngem pimmusay daytoy gapu kadagiti grabe a sugatna iti nadumaduma a paset ti bagina.
Mapapati a gun for hire dagiti agama.
Kabayatanna, back to square one ti panagimbestiga ti kapolisan kalpasan a saan a nakatulong ti footage ti close circuit television (CCTV) iti pannakaitudo iti kinasiasino dagiti pimmaltog iti maysa a tricycle driver itay agtapus ti bulan ti Oktubre.
Segun iti polis, negatibo ti resulta ti panangamirisda iti footage ti CCTV a naipasdek iti asideg ti sungaban ti rangtay sadiay Barangay Pangada, Sta. Catalina kasta met iti panagsalsaludsodda kadagiti tattao mainaig iti pannakapaltog ni Domingo Frando Domingo y Cajecal, 59, idi malem ti Oktubre 30.
Nakalasaten iti peggad ni Domingo ngem saan pay a makasao gapu iti sugatna iti pangana tapno makaited iti pakalawagan iti pannakagandat iti biagna.
Maipalagip nga agpalaud a direksion ti traysikel a minaneho ni Domingo ket idi makadanon iti amianan a sungaban ti Govantes bridge iti Barangay Pangada, pinalikudan a pinaltogan dagiti suspek a nakalugan iti motorsiklo.
Kinamat dagiti nagresponde a polis dagiti suspek ngem nakalusot dagitoy iti intersection ti highway sadiay Bantay, Ilocos Sur.
Kalibre 45 ti mapapati nga inaramat dagiti suspek a nanggandat iti biag ni Domingo kas maibatay iti deformed slug a nasarakanda iti crime scene.#


text:
Nadara ken nadamsak daytoy a panagrebelde ken panangpanggep a panangrubbuot iti Malakaniang idi Mayo 2001. Dandanida nagballigi iti panggepda agsipud ta nakadanonda iti ruangan ti Malakaniang kalpasan nga inwalinda dagiti bangen ken kinaritda dagiti autoridad. No saan a nagtignay dagiti soldado, nakastrekda koma iti uneg ti Palasio.
Sabali a klase daytoy a rebolusion. Saan a rebolusion dagiti umili nga agtarigagay iti pannakasukat ti gobierno a napulapolan kadagiti mantsa ti anomalia, kinaruker, ken kas kuna ni Sin a “napukawen ti moral a bilegna a mangituray.”
Iti maikatlo a rebolusion, nalawag a naaramat dagiti umili iti mapagduaduaan a panggep dagiti sumagmamano.
Madakamat ditoy a dakkel ti akem da Ramos ken Aquino iti pannakatippuog ti administrasion da Marcos ken Estrada.
Ammoda ti kinabileg dagiti umili no agtimekda a sangsangkamaysa.
Anagentayo dagiti kayat nga ipaagsep dagiti dua a nag-Presidente kadagiti umili.
Kinuna ni Ramos, “Di koma gamden dagiti managayat iti kappia a Filipino ti masansan a mapan kadagiti kalsada tapno tippuogenda dagiti saan a nalatak a lider. Ketdi, ipabus-oyda ti annongen kadagiti politikal nga institusion kas maiyataday iti Konstitusion ken palubosanda ti demokrasia nga agluom.”
“Kasapulan nga aramidentayo ti mangpapigsa kadagiti demokratiko nga institusion nga agtungpal iti mataginayon a panagdur-as ken kappia ken seguridad,” balakad pay ni Ramos.
Kas panangsarurong ni Aquino, kinunana: “Nupay a ti tignay ti bileg ti tattao patalgedanna nga asinoman a maipatugaw iti turay ket maiparbeng iti kinapresidente, maukkon koma (People Power) para iti sabali a naipangruna a gapu – panangpugipog iti kinapanglaw, a mamagsagaba iti 20 porsiento kadagiti 17 milion a Filipino.”
Masirip ngarud ditoy ti kayatda nga iparipirip: dua ti rupa ti rebolusion dagiti umili. Iti maysa a bangir, paset ti demokrasia ti panagtimek dagiti umili no dagiti agtuturay ket aglablabesda iti pagannonganda, no agraira iti graft ken corruption iti gobierno, no awanen ti turongen ti pagilian gapu iti panagliway ken kaawan bael dagiti mangig-iggem iti rienda ti turay, iti panagpukawen ti moralidad ken politikal a kinatalingenngen ti ekonomia ken urnos ken talna iti pagilian ken iti pannakabaybay-a dagiti umili nga awan ti pagdur-asan ti kasasaadda iti biag ken iti kagimongan.
Ngem iti sabali a bangir, adda dagiti puersa a mabalin a mangmanipular kadagiti umili tapno agtignayda kas maiyannurot iti plano wenno panggepda, kas napaliiw iti pannakaaramat dagiti tattao a nagpanggep a mangrubbuot iti Malakaniang idi Mayo 2001.
Daytoy a rebolusion ti nakaam-amak a maulit.
Daytoy ti bugas ti ballaag da Ramos ken Aquino.#


text:
Le Corbusier
Ni Charles-Édouard Jeanneret-Gris, kaaduan pay nga ammo idi a kas ni Le Corbusier (Pranses: [lə kɔʁbyzje]; Oktubre 6, 1887 – Agosto 27, 1965), ket maysa idi a Suiso-Pranses nga arkitekto, dumidibuho, pintor, urbanista, mannurat, ken maysa kadagiti pionero iti natawtawagan itan iti moderno nga arkitektura. Isu ket naipasngay idi idiay Suisa ken nagbalin nga umili ti Pransia idi 1930. Ti karrerna ket nagpaut kadagiti lima a dekada, nga addaan kadagiti naipatakder a pasdekna iti amin a paset ti Europa, India, ken Amerika.
Isu ket nangiregregget iti panangited ti nasaysayaat a kasasaad ti panagbiag kadagiti napusek a siudad, ni Le Corbusier ket impluensial idi iti urbano a panagplano, ken nagpundar a kameng idi ti Congrès international d'architecture moderne (CIAM). Ni Corbusier ket nangisagana ti kangrunaan a plano para iti naplano a siudad ti Chandigarh idiay India, ken nagkontribusion kadagiti naisangayan a desinio para kadagiti nadumaduma a pasdek idiay.
Dagiti linaon
Nasapa a biag ken edukasion, 1887–1914[urnosen | urnosen ti taudan]
Isu ket naipasngay a kas ni Charles-Édouard Jeanneret-Gris idiay La Chaux-de-Fonds, ti bassit a siudad idiay kanton Neuchâtel idiay akin-amianan a laud ti Suisa, diay Banbantay Jura, iti agarup a 5 kilometro (3.1 mi) iti ballasiw ti pagbeddengan manipud idiay Pransia. Isu ket nagbasa iti kindergarten a nagus-usar kadagiti Fröbeliano a pamay-an.
Ti ubing a Jeanneret ket nagay-ayat kadagiti bisual nga arte ken nagadal idiay Eskuela ti Arte ti La-Chaux-de-Fonds babaen ni Charles L'Eplattenier, nga isu met ket nagadal idiay Budapest ken Paris. Ti nagisuro kaniana idi iti arkitektura idiay Eskuela ti Arte ket ni arkitekto René Chapallaz, nga isu ket addaan iti dakkel nga impluensia kadagiti kasapaan a desinio iti balay ni Le Corbusier.
Kadagiti nasapa a tawenna isu ket nasansan a tinawtalawanna iti probinsial nga atmosperio iti ilina babaen ti panagbibiahe idiay Europa. Idi Septiembre 1907, isu napan idiay Italia ken daytoy ti immuna a panagbanniagana iti ruar ti Suisa; kalpasanna iti dayta a panawen ti panaglalam-ek nagbanniaga babaen ti Budapest ken napan idiay Vienna nga idiay ket naggian kadagiti uppat a bulan ken nasarakanna ni Gustav Klimt ken ni Josef Hoffman.[1] Idi agarup a 1908, isu ket nagbanniaga idiay Paris, nga idiay ket nakabiruk iti trabaho idiay opisina ni Auguste Perret, ti Pranses a pionero iti napatibker a konkreto. Ti panagbiahena idiay Italia ken iti panagtrabahona idiay opisina ni Perret ti nangrugian iti panagpormana kadagiti bukodna a kapanunotan a maipanggep iti arkitektura. Idi baetan ti Oktubre 1910 ken Marso 1911, isu ket nagtrabaho idiay asideg ti Berlin para iti naindayegan nga arkitekto a ni Peter Behrens, nga idiay ket mabalin a naammuanna Ludwig Mies van der Rohe ken ni Walter Gropius. Isu ket nagbalin a nalaing nga agsao iti Aleman. Iti ania man a kaaduan iti las-ud iti daytoy a panawen, ti panagbisitana ti Monestario dagiti Kartuho iti Ginget ti Ema ti nakaro a nakaimpluensia iti pilosopiana iti arkitektura iti amin a paset ti panagbiagna. Isu ket namatmati nga amin a tattao ket addaanda iti opurtunidad nga agtaeng iti napintas ken nakappia a kas dagiti monghe a nakitana kadagiti santuario iti monestario dagiti Kartuho.
Kalpasanna idi 1911, isu ket nagbanniaga idiay Balkan ken binistana ti Serbia, Bulgaria, Turkia, ken Gresia, ken nagpunno iti gangani a 80 a libro ti panangiladawan kadagiti panangiyugis dagiti nakitkitana a mairaman dagiti adu a panangiladawan ti Partenon, a dagita a pormo ket ket dinaydayawna iti obrana iti Vers une architecture idi 1923.
Nasapa karrer, 1914–1920[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi las-ud ti Sangalubongan a Gubat I, ni Le Corbusier ket nagisuro idiay daan nga eskuelana idiay La-Chaux-de-Fonds, ken saan a nagsubsubli idiay Paris aginggana idi nagpatingga ti gubat. Idi las-ud dagitoy nga uppat a tawen idiay Suisa, isu ket nagobra kadagiti panagadal iti teoritikal nga arkitektura a nagus-usar kadagiti moderno a pamay-an.[2] Kadaitoy ket ti proyektona para iti Balay Dom-Ino (1914–15). Daytoy a modelo ket nangisingasing iti maysa a nawaya a plano ti kadsaaran a buklen dagiti baldosa ti konkreto a sinuportaran ti bassit a bilang dagiti naingpis a batong ti napatibker a konretor iti likmut dagiti igid, nga addaan iti agdan a mangited ti pagserrekan iti tunggal maysa nga agpang iti maysa a bangir ti plano ti kadsaaran.
Daytoy a desinio ket nagbalin a pundasion kadagiti kaaduan nga arkitekturana kadagiti simmaruno a sangapulo a tawen. Kalpasanna isu ken ti kasinsinna a ni Pierre Jeanneret (1896–1967), ket nagtagikuada iti bukodda a panagsanay iti arkitektura, ti panagkaddua a nagpaut aginggana kadagiti tawen ti 1950, ken nasalingbat metkadagiti tawen ti Sangalubongan a Gubat II, gapu kadagiti naglalaok a puesto ni Le Corbusier iti turay ti Vichy.
Idi 1918, naammuan ni Le Corbusier ti Kubista a pintor a ni Amédée Ozenfant, nga iti kaniana ket nakakita iti naikabagianna nga espiritu. Ni Ozenfant ket nangawawis kanina nga agpinta, ken dagitoy odua ket nangrugida iti paset ti panawen a panagtinunolong. Nangtallikudda iti Kubismo kas makapaunget ken "romantiko", dagitoy dua nga agparis ket timmiponda a nangipablaak ti amipestoda iti, Après le cubisme ken nagipatakder ti baro nga artistiko a tignay, ti Purismo. Ni Ozenfant ken ni Le Corbusier ket binagonda ti warnakan ti Purista ti L'Esprit nouveau. Isu ket nasayaat a gayyem ti Kubista nga artista a ni Fernand Léger.
Naampon ti parbo a nagan, 1920[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti umuna apablaak ti warnakan, idi 1920,ni Charles-Edouard Jeanneret ket inamponna ti Le Corbusier (ti maysa a nabaliwan a porma iti nagan ti apongna a lalaki iti inana, Lecorbésier) a kas parbo a nagan, ken nagipaltinng iti pammatina a ti sinoman ket maimbentoda iti bagbagida. Ti panagampon iti bugbugtong a nagan tapno mailasin iti bukod a bagi ket nadayeg idi babaen dagiti artista kadagiti adu a pagobraan iti las-ud ti dayta a panawen, ken naipangpangruna idiay Paris.
Idi nagbaetan ti 1918 ken 1922, saan a nagipatakder iti ania man ni Le Corbusier, isu ket nagkonsentrado kadagit iganetgetna iti teoria ti Purista ken panagpinta. Idi 1922, isuket ti kasinsinna a ni Pierre Jeanneret ket nanglukatda iti estudio idiay Paris idiay 35 rue de Sèvres.[2]
Dagiti teoretikal a panagadalna ket napasayaaten kadagiti nadumaduma a modelo ti balay iti agmaymaysa a pamilia. Kadagitoy idi ket ti Maison "Citrohan", ti sabali a panangiletra iti Pranses a nagan ti agpatpataud iti karro a Citroën, para kadagiti moderno nga industrial a pamay-an ken dagiti material nga inyad-addang a mausar babaen ni materials Le Corbusier para iti balay. Ditoy, ni Le Corbusier ket nagisingasing iti tallo a kadsaaran nga estruktura, nga addaan iti doble a katayag a salas, dagiti kuarto iti maikadua a kadsaaran, ken ti kosina iti maikatlo a kadsaaran. Ti atep ket paggiannanto babaen ti maysa a terasa ti init. Iti ruar, ni Le Corbusier ket nangikabil iti agdan tapno mangited iti pagserrekan iti maikadua a kadsaaran manipud ti kabaan nga agpang. Ditoy, kas met dagiti sabali a proyekto manipud ti daytoy a paset ti panawen, isu pay ket nagdesinio kadagiti sanguanan tapno mairaman ti dakkel ken saan a nalappedan nga aray dagiti tawa. Ti balay ket nagusar iti rektangular a plano, nga addaan kadagiti ruar a diding a napunno kadagiti tawa ngem nabati a kas puraw ken dagiti naestuko nga espasio. Ni Le Corbusier ken ni Jeanneret ket inbatida ti ruar a kas estetiko a naispalan, nga iti ani man a maiyalsi nga alikamen ket naaramid kadagiti kuadro ti tubo a metal. Dagiti silaw ket kadawyan a buklen ti bugbugtong, dagiti lamolamo a bumbilia. Dagiti diding ti uneg ket naibatida pay a puraw. Idi nagbaetan ti 1922 ken 1927, ni Le Corbusier ken ni Pierre Jeanneret ket nagdesinioda kadagiti kasta a pribado a balbalay para kadagiti kliente iti kaarrubayan ti Paris. Idiay Boulogne-sur-Seine ken ti maika-16 a distrito ti Paris, ni Le Corbusier ken ni Jeanneret ket nagdesinio ken binangonda ti Villa Lipschitz, Maison Cook, Maison Planeix, ken ti Maison La Roche/Albert Jeanneret, nga itan ket mangibalay ti Fondation Le Corbusier.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Foundation Le Corbusier". Naala idi 8 Agosto 2014.
- ^ a b Choay, Françoise (1960). Le Corbusier. George Braziller, Inc. pp. 10–11. ISBN 0-8076-0104-7. (nasken ti suskrision (tulong)).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Sarbjit Bahga, Surinder Bahga (2014) Le Corbusier and Pierre Jeanneret: The Indian Architecture, CreateSpace, ISBN 978-1495906251
- Behrens, Roy R. (2005). Cook Book: Gertrude Stein, William Cook and Le Corbusier. Dysart, Iowa: Bobolink Books. ISBN 0-9713244-1-7.
- Brooks, H. Allen (1999) Le Corbusier's Formative Years: Charles-Edouard Jeanneret at La Chaux-de-Fonds, Paperback Edition, University of Chicago Press, ISBN 0-226-07582-6
- Eliel, Carol S. (2002). L'Esprit Nouveau: Purism in Paris, 1918 – 1925. New York: Harry N. Abrams, Inc. ISBN 0-8109-6727-8
- Curtis, William J.R. (1994) Le Corbusier: Ideas and Forms, Phaidon, ISBN 978-0-7148-2790-2
- Frampton, Kenneth. (2001). Le Corbusier, London, Thames and Hudson.
- Jencks, Charles (2000) Le Corbusier and the Continual Revolution in Architecture, The Monacelli Press, ISBN 978-1-58093-077-2
- Jornod, Naïma and Jornod, Jean-Pierre (2005) Le Corbusier (Charles Edouard Jeanneret), catalogue raisonné de l'oeuvre peint, Skira, ISBN 88-7624-203-1
- Von Moos, Stanislaus (2009) Le Corbusier: Elements of A Synthesis, Rotterdam, 010 Publishers.
- Weber, Nicholas Fox (2008) Le Corbusier: A Life, Alfred A. Knopf, ISBN 0-375-41043-0
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Le Corbusier iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig kenni Le Corbusier iti Wikiquote (iti Ingles)
- Pundasion Le Corbusier – Opsial a sitio


text:
Umabot iti 136 a kilometro ti kaatiddog ti coastline ti probinsia nga Ilocos Sur ken addaan daytoy iti 109 a coastal barangays manipud Sinait iti amianan agingga iti ili a Tagudin iti abagatan. Malaksid iti dayta, adu dagiti karayan ken dadduma pay a bagi ti danum ti masarakan iti agduduma a paset ti probinsia kangrunaanna ditan ti Karayan Abra ken Amburayan. Saan ngarud a nakakaskasdaaw nga adu kadagiti umili ti agbibiag babaen ti panagkalap.
Iti laksid ti kinabaknang dagiti kadandanuman ti Ilocos Sur, agkurkurang iti 10% ti suplay ti lames ditoy kas inrakurak dagiti mangimaton iti fisheries iti probinsia. Kayatna a sawen, agang-angkat ti Ilocos Sur iti agduduma a klase ti lames manipud kadagiti kabangibangna a probinsia tapno masupusopan dayta a pagkuranganna.
Binuangay ngarud ni Gov. Deogracias Victor “DV” Savellano ti maysa a grupo a mangtakuat iti rason no apay nga awan umdas a lames iti Ilocos Sur. Ditoy a natakuatanda a saan a nasayaat ti pannakamanehar dagiti kadandanuman isu’t gapuna a nakirang ti makalapan a lames. Adu a mangngalap ti agus-usar iti illegal a pagkalap kas iti panagdinamita iti kabaybayan, panagusar iti bukatot, iket a babassit ti abutna, panagkoriente ken panagsabidong kadagiti karayan ken waig isu a pati dagiti fingerlings ken dagiti bugbugian nga ikan ket mairaman a makalap. Daytoy ti nangitunda iti in-inut nga ibabassit ti lames. Maysa pay a natakuatanda, umadun nga umadu ti populasion nga agkasapulan iti taraon.
Maysa ngarud a programa ti inrusat ti gobierno probinsial ti Ilocos Sur tapno maikkan solusion ti dumakdakkel a parikut ti panagkurang ti lames. Daytoy ti Ilocos Sur Development of Aquamarine wenno I.S.D.A. Itoy a programa, agibulos ti gobierno probinsial babaen ti panangidaulo ti Provincial Agriculture Office iti tilapia fingerlings kadagiti amin a bagi ti danum iti sibubukel a probinsia.
Ngem sakbay nga inrugida ti agibulos, kinasarita ni Gov. DV amin a kapitan ti 768 a barangay iti probinsia tapno mangipasada iti ordinansa iti masakupanda a mangipawil iti panagusar iti illegal a pagkalap tapno masigurado a dumakkel ken umadu dagiti ibulosda. Apaman a napaadda ti dawatna ken nainspeksion ti agriculture office dagiti bagi ti danum, dagus metten a nagorder ti gobernador iti fingerlings ti tilapia sadiay Muños, Nueva Ecija. Wen, saan a gagangay a tilapia dagiti ibulosda no di dagitay dadakkel a klase.
Kinuna ni Gov. Savellano a saan laeng a ti panagkurang ti suplay ti ikan ti masolbar daytoy I.S.D.A. no di pay ti parikut ti malnutrision ken livelihood dagiti umili.
(Adda tuloyna)


text:
Imbatad a dagus ni Sir Terry ti isyu. Naummongkami iti pathway iti sango ti gym a pakaangayan ti taripnong. Managsaggaysa pay laeng dagiti kaduami. Balabalaen latta ti isipko ti isungbatko iti komento ni Manang Rolita.
“Naiteks kaniak daytan,” inyisem laeng ni Sir Omar. Tallo pay a kalgaw sakbay a sumagpat a singkuentana. Isuna ‘tay dimo kaamak nga asitgan uray dimo pay am-ammo. Nabiag dagiti matana a kasda la salputen ti kararuam. Mannakigayyem. “Isu a sinabetkayo ta kiddawek a pagkalmaenyo ti riknayo…”
“Ngem sobradan, swirrr…” nagkukulot manen a timek ni Sir Terry. “Wasko keri!” Kastana latta uray agklasklase. Pagtamdak ketdi ta kabisadona dagiti yad-adalna a panagkulot, panagmanekiur ken foot and hand spa. Ngem ti pakasusungegak no kua, ta agabay ti kuartomi no TLE period, isu ti sangkaduldolna a panagsingir iti maigatgatangna nga usarenda iti klasena.
“Terry, adingko, bay-anyo ta iruarda amin nga an-anek-ekda. Saantayo nga agpailuyos iti pungtottayo. Datayo ti ad-adda a makaammo kadagiti pasamak. Be a professional always!”
“Yes, sir,” napadumog ni Sir Terry.
“Adda manen nagkomento, sir,” insalingbat ni Ma’am Lichel. “Mukhang pera daw po kayo!”
Nupay saan a siak ti direkta a nakaiturongan dayta, kasla napateltelannak. Nagkubuar ti unegko. Ngem lineplepak.
“Kunak met, bay-anyo ta iruarda amin a marikriknada,” nagtalinaed ti kinakalmado ti prinsipalmi. Saan man laeng a maanninawan ti panagpungtot iti rupana.
Ireklamo natin sila sa DepEd… kaipampanalbaag manen a komento. Talaga a pagrarangasandakamin. Nabalabalakon ti isungbatko. Ngem pampanunotek la ngamin ti kinuna ni sir.
“Ulitek,” ni manen Sir Omar, serioso ti panangkitana kadakami, “igalutyo ‘ta riknayo. Saanyo a sabten ti apuy iti barukongda. Bayantayo, kas nakunakon, nga iruarda amin a rikriknaenda. Ngem no bilang man ta kayatyonto ti sumungbat, agtalinaedkay’ koma a kalmado. Saan a pinupungtot…”
Tung-ed laeng ti naisungbatmi.
Nagturongkamin iti pagrehistroan ta agsasarutsoten dagiti padami a delegado. Idinto a nakapilakami, ti latta selponmi ta sangkakitami.
W8 lng ntin mpirmahan cliranz mga anak ntin bgo tau mgreklamo…
Napangilangilak lattan. Namrayak ti nangisulbong iti headset-ko ket pinatokarko ti Journey of Our Dreams a kanta dagiti ag-moving up inton umay a lawas.
Iti di latta pannakapulsot ti komento, saanen a nasarkedan ni Ma’am Ferdina ti nagkomento apaman a nakapagtugawkami. Adda ni Sir Omar kadagiti kaduana nga school heads iti lamisaan iti kanawan a sango ti stage.
Ginagawa po namin ang alam naming nakabubuti sa mga anak natin. Kung walang rules na susundin ang school, saan patutungo ang mga bata? Nakasasakit lang ng damdamin ang mga sinasabi ninyo. Money-maker… mukhang pera… Kung may concern sana kayo, handa naman kaming makinig sa mga ‘yan. ‘Wag na rito sa facebook… Nakakahiya lang tayong lahat…
“Allaka, ma’am,” inkalbit kenkuana ni Sir Lando.
“Ayna, sir,” immisugsog ni Ma’am Ferdina, “agsakit laeng ti barukongko no diak maipeksa ti riknak. ‘Bag koma no matulongandak no agsakitak.”
“Truth… sis!” inkawiwit manen a timek ni Sir Terry. “Didatwayo matulongan no agsakittayo!”
Ket kasla kayatko metten ti agkomento. Mangrugi manen nga agburek ti riknak.
Ksano, sir, bwal sa ‘min ang magputol ng kahoy. Maintindihan sana ninyo…
Nagsubli ni Sir Omar iti ‘yanmi. “Calm down, please…” impalagipna. Nabasana la ketdi ti komento ni Ma’am Ferdina.
“Sorry, sir,” kinuna ni Ma’am Ferdina. “Nalabes ngaminen ti panagsasaoda.”
“Maawatanka. Ngem kas nakunakon, awan ti ma-
ganabtayo no makisinnungbattayo kadakuada. Kitaenyo dita chat room-tayo.”
Inalistuak a kinita ti chat room-mi. Adda naiskrinsiat a post ni sir. In-PM-na gayam ‘tay nagkomento a money-maker ti pagadalan. Duapulo minuto payen ti limmabas ngem di pay simmungbat idinto nga ACTIVE NOW met ngarud.
Sinublianak ti post. Ne, ket awanen ti komento a money-maker. Naikkaten!
Gapu ta in-PM ni Sir Omar? Wenno nautobna a mabalin a makasoan aglalo no awan ti natibker nga ebidensiana? Wenno awan ti “balls-na” kas kuna dagitay katribu ni Sir Terry?
“Nakaul-ulimekka met, Sir Teody,” kinitanak ni Ma’am Zianne. “Ay-ayamem met lattan dayta selponmo.”
“Dika pay naruam kenkuana, aya, ma’am?” ni Ma’am Lhen ti simmungbat. “Adayo manen ti nagteng ti panunot ni sir ta balabalaenna la ketdi itan ti aramidenna a sarita.” Ammoda ngaminen nga agsursuratak iti Bannawag.
“Pagsikatwem man gayam idwa, swerrr!” inyaklili ni Sir Terry. “Addadwa la komwa sanguanak ta makitada!”
(ADDA TULOYNA)


text:
CANDON CITY – Balasang ti kaudian a biktima ti Lipit Gang, grupo dagiti agdukdukot ditoy siudad.
Nagpulong iti polis ni Hazel Dumot, residente iti Barangay Suso, Sta. Maria, Ilocos Sur a nasipdut ti pitakana bayat ti kaaddana iti Stern Mall a masarakan iti barangay San Nicolas idi Hulio 24.
Saan a nabigbig dagiti nangdukot ken ni Dumot a mapapati a dua a babai.
Iti salaysay ti biktima, gumatgatang iti donut iti ruangan ti mall idi dua a babai ti nanglipit kenkuana.
Idi kitaen ni Dumot ti bagna, awanen ti selponna ken ti walletna a naggianan ti kuartana.#


text:
Plantilia:Clear right
Panagusar[urnosen ti taudan]
{{Clear right}}: Mangtaktak ti linaon aginggana no makompleto ti kanawan a batog.
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar
- Plantilia:Clear left(urnosen tungtungan silsilpo pakasaritaan): Mangtaktak ti linaon aginggana no makompleto ti kanigid a batog.
- Plantilia:Clear(urnosen tungtungan silsilpo pakasaritaan): Mangtaktak ti linaon aginggana no makompleto ti pannakaiparang ti ladawan.
- Plantilia:-(urnosen tungtungan silsilpo pakasaritaan), kapadpada ti
{{clear}}, ngem teknikal a maigiddiat.


text:
STA. LUCIA, Ilocos Sur – Nanabtuog ti maysa a lider ti grupo nga aglaklako iti droga babaen iti buy bust operation nga inwayat dagiti nagtitipon nga elemento ti kapolisan sadiay Barangay Burgos, ditoy nga ili idi malem ti Septiembre 29.
Inaresto dagiti police elements a pakaibilangan ti Sta. Lucia MPS, PDEA RO1, ISPPSC, ken PAIDSOTG ni Edward Romulo Festejo y Ridad, 44, residente iti nadakamat a barangay, ken maysa a Christopher Mangornong y Fernandez, 38, residente iti Barangay Lucboban, Salcedo, Ilocos Sur.
Segun iti polis, ni Festejo ti lider ti Luciana Drug Group ken numero uno iti municipal drug target list.
Nakakumpiska dagiti polis kadagiti suspek iti pito a heat sealed transparent plastic sachet a naglaon iti mapapati a shabu nga agdagsen iti sumurok-kumurang 50 grams; 3 stainless scissors; 2 di naaramat a plastic sachet; maysa a Samsung cellphone; maysa a Nokia cellphone; 9 a bala ti shotgun; maysa a leather black wallet; kuarta iti nadumaduma a denominasion a pakaibilangan ti innem a sag-P200.00; 9 a sag-P100.00; 6 a sag-P50.00 ken 3 a sag-P20.00 nga agdagup iti P2,460; ken dua a sag-P 500.00 a naaramat a buy bust money.
Kalpasan ti medical examination iti Sta. Lucia District Hospital, naipan dagiti suspek iti police station para iti umisu a dokumentasion.
Kabayatanna, inaresto ti polis-Burgos ken PDEA, RO1 ti maysa a mannalon kalpasan a nakakumpiskada iti ikutna iti droga babaen iti inwayatda a buy bust operation iti Barangay Mambug, Burgos, Ilocos Sur idi sardam ti Septiembre 30.
Nakakumpiska dagiti polis iti ikut ni Jay-R Fieldad y Domingo, 28, baro, mannalon, ken residente iti nadakamat a barangay, iti maysa a pedaso ti heat sealed plastic sachet a naglaon iti mapapati a shabu.
Kinumpiska pay dagiti polis ti P500.00 a naaramat a buy bust money.
Naipan ti suspek iti police station para iti umisu a disposision.#


text:
QUEZON CITY – Naiyalis ti dati a gobernador a naitudo a mastermind iti pannakapapatay ti maysa a diputado iti Abra manipud iti Philippine National Police Custodial Center iti pagbaludan ditoy babaen ti pammilin manipud iti maysa a korte iti siudad.
Naiyalis ni dati a gobernador ti Abra Vicente “Vicsyd” Valera iti pagbaludan iti Quezon City kas maibatay iti commitment order nga inyisio ti Quezon City Regional Trial Court Branch 84, segun ken ni PNP spokesman Senior Supt. Leonardo Espina.
Sakbay ti pannakaiyalis ni Valera iti PNP Custodial Center, naikkan iti medical check-up gapu iti PNP General Hospital gapu iti complaintna a marigatan nga umanges.
Naaresto ni Valera idi rabii ti Septiembre 1 iti uneg ti kondominiumna iti Hidalgo Towers Rockwell, Makati City babaen ti nagtipon a puersa ti Quezon City Police District ken Makati Police. Kuna ti polis a kadua ni Valera ti asawana ken ti anakna a babai idi maaresto.
Ni Valera ti mapapati a mastermind iti pannakapapatay ni Diputado iti Abra Luis Bersamin, Jr. ken ti badigardna a ni SPO1 Adolfo Ortega iti sanguanan ti St. Carmel Church bayat ti itatabunoda iti maysa a kallaysa idi Disiembre 16, 2006.
Nakasuan ni Valera iti double murder ken frustrated murder, kaduana da Leo Bello, Jerry Torquesa ken Leo Burno iti Quezon City Regional Trial Court idi Pebrero 2006.
Adda naitanggaya a P250,000 a gunggona iti makaitudo iti paglemlemmengan ni Valera ken P100,000 para iti pannakaaresto ti badigardna a ni dati nga Army Sgt. Leo Bello.
Intudo dagiti gunmen a nangpaltog ken ni Bersamin ti dati a gobernador a mastermind iti nasao a pammapatay.
Ngem pinaglibakan ni Valera nga adda pannakainbolbarna iti nasao a krimen.
“Mangnamnamaak a maited a husto ti hustisia… inosenteak iti krimen,” kinuna ni Valera.
Kinuna ni Rolando Quimbo, abogado ti dati a gobernador a mangipilada iti mosion para iti rekonsiderasion idinto nga innayonna a saan nga agpayso ti sayangguseng a naglemlemmeng ni Valera.
Segun met kadagiti nabatbati a supporters ni Valera, rummuarto met laeng ti kinapudno.#


text:
Imbiit (ni Rilo A. Bedo
“AGPAALAKAN, barok!” inggabbay kenkuana ni Lakay Inklin a nadanonanna a mangsalsalapi iti kantina ni Manang Ereng kadayta a pasado alas singko ti malem. “Nabasak ‘tay daniwmo iti Leggak.”
Napaisem. Nakarikna iti pannakkel. Pagaammona nga adik ti lakay nga agbasabasa iti nasao a magasin. Inkakaubinganna kano.
Nasao pay naminsan kenkuana ni Lakay Inklin a nasged met idi ti tarigagayna a makasurat iti Leggak. Ngem gapu ta rigat la ti adda a panagbiagda, naitantantan dayta nga arapaap agingga a nadanonna ti agpitopulo nga edadna iti agdama. Nupay kasta, naparagsit pay laeng. Kinapudnona, nalawa latta ti bangkagna a mulmulaanna iti nadumaduma a nateng.
Ket kasta la unay ti ragsak ti lakay idi maammuanna nga adda mannurat a patanor ti nalengleng a barangayda a Noyes. Kasla kano makitkita ti lakay nga iti masanguanan, maipinta ti barangayda iti pagilian a pagtaudan ti maysa a nalaing a mannurat.
“Manang Ereng, mangtedka man iti sangaprasko dita a nipalayt ta isagutko ken ni lilong,” kinunana.
“Apay nga isu laeng, Apo Mannurat?” dagus nga insagpaw ti grupo da Angkel Eddie a karugrugida met a mangsiat. Uppatda iti lamisaan iti sirok ti logo iti kanigid a bakrang ti kantina. Dua a bilog ti sangsanguenda ken daing a taburkit ti pulotanda. “Kasanokamin? Pansnakami pay met ngarud!”
Inisemanna ti grupo da Angkel Eddie. Uray man maibus ti sangkabassit a bayad ti sinuratna basta mapagustuanna dagiti kalugaranna. Maay-ayatan ngamin iti panangidaydayawda kenkuana. Panagriknana, nagdakkelen a tao iti lugarda. Umay-ayon iti nalimed a panggepna a mangidaulonto met kadagiti kabarangayanna. Ken baka sibubukelto payen nga ili.
“Nagbayagkan?” sinaludsod a dagus ni Tata Ganyong kenkuana apaman a nakasangpet iti balayda. “Nakaluton ‘ta inam ngem ita laeng nga insangpetmo dayta masapulna. Inar-artiokanda man ngatan dita yan da Ereng?”
“Nakipatpatangak la bassit met, tatang,” kinunana. Indissona ti ginatangna. Linukatanna ti kaserola ket husto ti atapna. Liningta aminen ni nanangna ti sangakilo a bulong-unas nga insangpetna. Papritona itay ti dadduma naimbag laeng nga isagpawdanto koma iti dinengdeng. Ngem gapu ta naibayag, dayta, pinampaminsanen ni Nana Linang a linuto.
“Ayna, Narding, no kastam laeng, siitandaka! Ammodaka la a dayawen no agpailibreda?”
“Pannakikadua, ‘tang, wen… pannakikadua.”
“Makaammoka! Addan nakemmo. No dayta koma agurnong ti ubraem ta addanto met aramatem inton ikasarmon ti arig anakmon a nobiam! Kuarentay dosmon idinto a beintena pay la a kunam ‘diay nobiam. Ania pay laeng ti ur-urayem?”
“Saan a dinadaras dayta, tatang. Masapul nga isaganaan tapno awanto ti pakasarsaritaan.”
“Wen, a, ngem dika met umubing langgong! No makasarak iti naub-ubing ken agresibo ‘ta nobiam, sakanto agrungaab!”
“Dakkel ti panagtalekko kenkuana, tatang. Agtalonak pay ta manayonan ti urnongko para iti panagsimpaminto.”
NAGBALIW ti editor ti daniw iti Leggak. Masdaaw ni Narding ta awan metten ti makalusot kadagiti sinuratna. Amang met ngarud a naub-ubing ti editor ngem isuna. Ania ti kayatna a sawen? Nalalaing dayta nga editor ngem isu?
“Apay, barok,” kinuna ni Lakay Inklin kenkuana maysa a rabii a nagsarakda iti mas-sayag ni Baket Illing, “awan metten ti mabasbasak a gapua-nam? Dikan agsursurat?”
“Amman, lilong,” insung-batna. Nagtugawda iti bang-kito iti sirok ti mangga iti paraangan. Walo metro ngata ti kaadayoda kadagiti agsu-sugal.
“Apay ngarud?”
“Dagmel dayta baro nga editor, lilong!” inruarna ti an-anek-ekna. Uray ta ammona a dinto agsao ti lakay ta idolo daytoy.
“Pagkunaam? Ket nagpipin-tas met dagiti nabasbasak a sinuratna. Adu payen ti pam-madayaw a nasakdona.”
“Saanna ketdin a paruaren dagiti sinuratko! Pinulpullon dagitay rinediekna!”
“Baka dina magustuan, a, barok. Baliwam koma ti pana-ngiparangmo kadagiti sinu-ratmo.”
“Aginlalaing ketdi, a! Idi saan pay nga isu ti editor, agsasaruno dagiti gapuanak a maipablaak. Ita ketdin ta simmublat, pulos nga awanen ti maipablaakko? Lunga’na!”
“Agbalbaliw ti panawen, barok. Mabalin a ti simmublat nga editor, sabali ti raman a sapsapulenna. Mabalin a kitkitaenna ti pagdur-asan ti lengguahetayo. Ken siguro, kitkitaenna a masapul nga adda met dur-asan ti sinurat. Ken ti mannurat!”
“Adda ketdi, a, pabpabu-ranna dayta nga editor!” intanuprana. “Diyo, aya, madlaw, lilong, a kaprobinsia-anna dagiti ad-adda a rum-muar ti dandaniwda?”
“Saan met ngata a kasta ta adda pay nangatngato nga editor a mangaprub iti sinurat.”
“No dinto pay laeng rum-muar ti maysa kadagiti lima a naudi nga impatulodko, ditana dayta a Leggak! Saan laeng nga isu ti mabalin a pagsu-ratan. Adda dita ti Tipkel a manguy-uyot kaniak nga agsuratak kadakuada. Inkarida nga iruar amin a suratek!”
“Madin sa dayta kunam nga iruarda amin a suratem, barok…”
“Pagmadianna koma, lilong? Ipakitana laeng a dakkel ti panagtalekda kaniak.”
Saanen a sinungbatan ni Lakay Inklin. Nagpakadan daytoy ta madi kano ti nalabes a puyat kenkuana. Ngem nakitana ti panag-ngilngilangil daytoy sakbay a timmallikud.
PUDNO, awan ti rimmuar kadagiti naudi nga impatulod ni Narding. Inawatna la ket ngarud ti panagregularna a mannurat iti Tipkel.
Ngem mariing ti gurana iti Leggak no kantiawan ti grupo da Angkel Eddie. Laos kanon— a dina maaklon! Saan a mabasbasa daytoy dagiti sinuratna iti Tipkel ta saanda nga agsusubskribir. Awan met ngarud ti paka-gatangan iti Tipkel a news-stand.
Innalana ti selponna. Iti pungtotna, impanalbaagna iti facebook:
Wen, adu ti klase ti daniw. Daytoy ti masapul nga adalen ni mannurat. Ngem kasano a maikkan iti inspirasion no di maikkan ti pateg dagiti sinuratna? Adalenna a bukbukod? Basa… surat… basa… surat? Managbasa, wen. Managsurat, wen… ta dayta ngarud ti pangipeksaanna iti riknana. Ngem kasano no di maikkan ti gundaway a makaipablaak ta addada met aginlalaing nga editor? Kas karasay payen ti tudo iti kalgaw ti rummuar a daniw dagiti dati a mannaniw. Isu la nga isu dagiti mannaniw a rumrummuar ti naganna. Ta gayyem ni editor ida… kalu-garan ni editor ida… Sindi-katon ti panagipablaak! Sussssss!!!!
Awan pay lima a minuto, agsasarutsoten dagiti komen-to. Idaydayawda gapu iti turedna. Bin-ig a dagiti kakaduana ken agbasbasa iti Tipkel dagiti nagkomento.
Ngem ti dina ninamnama, ti komento ni Lakay Inklin:
Ti napudpudno a man-nurat, ammona a kitaen ti pagkamtudanna. Ammona a pastreken dagiti baro nga ideya. Ammona nga awaten ti kritisismo. No ipagarupna nga isu ti kalaingan, nga adun ti nainumna a danum, saan a pudpudno a mannurat dayta…
Ket kasla bimmassit ti panagkitana iti bagina.#


text:
Rizal
Ti Rizal ket maysa a probinsia iti Filipinas a masarakan iti rehion ti CALABARZON iti Luzon. Ti kapitoliona ket ti Siudad ti Antipolo, nupay kasta, ti pasdek ti probinsial a kapitolio ket adda iti Siudad ti Pasig a paset ti Metro Manila. Kabeddengna ti Metro Manila iti daya, dagiti probinsia ti Bulacan iti amianan, Quezon iti daya, ken Laguna iti abagatan.
Sigud a Morong ti nagan ti probinsia Politiko-Militar a Distrito babaen ti daan a probinsia ti Manila. Napagbalin kas naan-anay a probinsia idi 1901 ket napanaganan iti Rizal kas pammadayaw iti nailian a bannuar, a ni Jose Rizal.
Sigud a buklen ti 26 nga ili ti probinsia iti pannakabangonna idi 1901: 14 manipud iti daan a probinsia ti Manila (Las Piñas, Malabon, Makati, Parañaque, Mandaluyong, San Juan, Navotas, Muntinlupa, Taguig, Pateros, Pasig, Marikina, San Mateo, ken Montalban (Rodriguez itan); ken 12 manipud iti Politico-Militar a Distrito ti Morong (Angono, Baras, Binangonan, Cainta, Antipolo, Cardona, Jalajala, Morong, Pilillia, Tanay, Taytay ken Teresa).
Idi Nobiembre 7, 1975, ti 12 nga ili ti Las Piñas, Parañaque, Muntinlupa, Taguig, Pateros, Makati, Mandaluyong, San Juan, Malabon, Navotas, Pasig ken Marikina ket naisali iti baro a nabangon a rehion a Metro Manila ket 14 laengen nga ili ti nabati iti probinsia ti Rizal.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Addaan ti Rizal iti 13 nga ili ken 1 a siudad.
Siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016


text:
BANTAY, Ilocos Sur – Nagpullo ti maysa a grupo a masuspetsa nga akinresponsible kadagiti insidente ti panagubor iti lugan iti pannakatiliw ti tallo nga agtutubo a nangbato iti kotse ti maysa a polis iti national highway a sakup daytoy nga ili idi parbangon ti Hulio 2.
Iti report manipud iti police station ditoy nga ili, nainaganan dagiti suspek a da Mark Khelvin Gampayon y Datu, 18, baro, estudiante, residente iti Brgy. Puspus, Bantay, Ilocos Sur; Jomar Palacpac y Bilag, 21, baro, security guard iti Department of Public Works and Highways; ken Jerick Saniatan y Ramos, 19, baro, agpada a residente iti Brgy. Bulala, Vigan City, Ilocos Sur.
Dagiti tallo nga agtutubo dagiti suspek a nangbato iti Toyota Vios a minaneho ni PO1 James Belvis Jr. y Tango, 33, naasawaan, PNP member a nakadestino iti Caoayan Municipal Police Station ken residente iti Brgy. 6, Vigan City, Ilocos Sur.
Kadua ni Belvis iti kotse dagiti padana a polis a pakaibilangan da PO1 Rodney Panela y Pamani, 28, naasawaan, nakadestino iti Caoayan MPS ken residente iti Brgy. Pantay Tamurong, Caoayan, Ilocos Sur ken PO1 Niño Lorenzo Pinzon y Vivero, 29, naasawaan, nakadestino iti Currimao MPS, Ilocos Norte ken residente of Brgy. Capangpangan, Vigan City, Ilocos Sur, idi napasamak ti insidente ti panagubor.
Naikras ti motorsiklo dagiti suspek bayat ti panaglibasda kadagiti kimmamat kadakuada a polis a puon ti nagsagrapanda kadagiti dunor iti nadumaduma a paset ti bagida.
Segun iti report, agdaldaliasat nga agpalaud a direksion iti kalsada nasional a sakup ti Zone 5 ti kotse a minaneho ni Belvis ket idi makadanon ti lugan iti asideg ti Petron Gasoline Station, mapapati a binato ida ti grupo ni Gampayon a puon ti nakabuongan ti sarming ti makannigid a paset ti lugan.
Naglibas dagiti suspek nga agpalaud iti Real Street ngem kinamat ida ni Belvis a nagtungpal iti pannakaikras dagiti nagbato.
Intaray dagiti nagresponde a polis-Bantay dagiti nadunor iti Metro Vigan Cooperative Hospital para iti pannakaagasda.
Iti kallabes, adda dagiti insidente ti panagubor kadagiti lugan ditoy nga ili nangruna iti rabii a nakalugan iti motorsiklo dagiti nagisayangkat.#


text:
SANTA MARIA, Ilocos Sur. Maysa a 76 anios nga ama a residente iti Barangay Suso ditoy nga ili ti kinabil ti anakna maipanggep iti fish cage.
Mapapati a kinabil ni Jerry Dato, residente iti Barangay Laslasong, ditoy nga ili ti amana a ni Alfredo Dato, 76, residente iti Barangay Suso gapu iti riri iti fish cage.
Iti pakpakauna nga inbestigasion, nagturong ti ama iti balay ti anak ket kinomprontana daytoy mainaig iti fish cage. Mapapati a nakaunget ti anak ket pinang-orna ti ama iti nadumaduma a paset ti bagina a puon ti nakayospitalanna.#


text:
Pagsasao a Samoano
Ti Samoano (Gagana fa'a Sāmoa wenno Gagana Sāmoa — IPA: [ŋaˈŋana ˈsaːmʊa]) ket ti pagsasao ti Is-isla Samoa, a mangbukel ti nawaya a pagilian ti Samoa ken ti teritorio ti Estados Unidos iti Samoa ti Amerika. Daytoy ket maysa nga opisial a pagsasao a kakuyogna ti Ingles kadagiti dua a pagturayan.
Ti Samoano ket pagsasao a Polinesio, daytoy ti umuna a pagsasao para kadagiti kaaduan a populasion ti Is-isla ti Samoa iti agarup a 246,000 a tattao. Gapu ta adu dagiti tattao a Samoano nga agtataeng kadagiti sabali a pagilian, ti dagup a bilang dagiti agsasao iti sangalubongan ket nakarkulo iti 470,000. Daytoy ti maikatlo a kaaduan a naisasao a pagsasao idiay Baro a Selanda, nga idiay ket ad-adu ngemn 2% iti populasion – 86,000 a tattao – ket makabaelda nga agsao iti daytoy manipud idi 2013.[3]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- George Pratt (1878) Ti Gramatika ken Diksionario ti Pagsasao a Samoano
- Gramatiko ti Samoano
- Batayan a Bokabulario ti Samoano
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Samoano iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Samoan". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.
- ^ "2013 Census totals by topic". Statistics New Zealand. Naala idi 11 Disiembre 2013.


text:
CABUGAO, Ilocos Sur – Kas paset ti gannuatna a mangsalaknib kadagiti luglugan ti munisipio iti pannakaabuso ti pannakaaramatda, imbilin ti mayor ditoy a maikabil amin a luglugan iti motorpool ti munisipio.
Kinuna ni Mayor Mayor Edgardo “Ediboi” Cobangbang, Jr. a ti pannakaigarahe amin a luglugan ti munisipio ti makitana a nangnangruna a solusion tapno maprotektaran dagitoy iti pannakaabuso ti pannakaaramatda ken para iti pannakamentenerda.
“Ti pannakapaadda iti motorpool ti makitak a nangnangruna a solusion para kadagiti nasangpetak a problema mainaig kadagiti impatawidda (sinukatanna nga administrasion) a luglugan a nakurang ti pannakamentenerda ken naab-abuso ti pannakausarda,” kinuna ni Cobangbang.
Kinuna ti mayor a napaadda ti nasao a motorpool a masarakan iti likudan a paset ti slaughterhouse iti Barangay Baclig babaen ti tulong ti sangguniang bayan tapno ditoy ti pakaigarahean ken pakaaywanan amin a lugan ti munisipio.
Innayon ti mayor nga iti pannakaigarahe amin a lugan iti motorpool, malapdan ti pannakaaramatda para iti personal a lakad dagiti empleado ditoy nga ili.
“…Kuarta dagiti tattao ti us-usarentayo iti pannakamentener kadagitoy a luglugan ket masapul nga annadantayo dagitoy a paggastuan ti ili ti Cabugao,” kinuna ti mayor.
Iti immun-una nga interbiona iti radio, naipalgak ni Cobangbang ti kaadda dagiti lugan ken equipment a ginatang ti munisipio a nasangpetanna a malaksid a “sobrasobra ti pategda” ngem puro dadaelda pay.
Maipalagip nga apaman a nakatugaw ni Cobangbang, nangiyalokar iti pundo manipud iti bingay ti munisipio iti RA 7171 a pinanggatang iti maysa a baro a buldoser ken maysa a grader a kasapulan a pangpasimpa kadagiti kalsada ditoy nga ili.
Iti dayta met nga la interbio, impalgak pay ti mayor nga adda iggemna a report manipud iti Commission on Audit nga adda dagiti proyekto ti kalsada a kurang ti kaakabada ken kaatiddogda.
Napaayaban dagiti kontraktor dagitoy a proyekto tapno simpaenda ti trinabahoda.#


text:
VIGAN CITY – Saanton a problema ti magatang nga agas kadagiti district hospitals ditoy probinsia iti panaglukat ti Botika ti Probinsia, segun ken ni Gov. Deogracias Victor Savellano.
“Umanay ti suplay ti agas iti Botika ti Probinsia,” daytoy ti impatalged ni Savellano bayat ti pannakiuman kenkuana ni Jun Ramos iti programana a Barangay Commando Brigada iti DWRS ditoy siudad itay nabiit.
Pormal a naluktan ken nabendisionan ti botika ken iti panagpinnirma iti katulagan ti gobierno probinsial ken dagiti kompania ti agas iti provincial capitol iti malem ti Nobiembre 9.
“Ilako dagitoy a pharmaceutical companies ti agas iti botika ti probinsia ket daytoy ti mangsuplay iti agas kadagiti parmasia iti nadumaduma a district hospitalstayo,” panangilawlawag ti gobernador kadagiti kameng ti Media kalpasan ti pannakalukat ti nasao a botika.
Kinuna pay ti gobernador nga awanton ti bidding iti agas a gatangen ti gobierno probinsial agsipud ta “adda nagsasaritaanen” ti Department of Health, Provincial Health Office, Accounting Office, Budget, ken General Services Office para iti distribusion dagiti agas iti nababa a presio.
“Diak ammo no addanto pay kompania ti agas a maka-bid iti nalaklaka,” kinuna ni Savellano sana innayon a rumbeng a maragsakan dagiti opisial dagiti district hospitals agsipud ta saandan a problema ti paggatanganda ken pangalaanda iti paggatangda iti agas.
Iti napalabas, kangrunaan a reklamo dagiti pasiente a maiserrek iti district hospitals ditoy probinsia a pakairamanan ti Gabriela Silang General Hospital ti kangina ti agas iti ospital no maikumpara iti presio ti agas iti pribado a parmasiutika ken ti kaawan ti madadaan a magatang nga agas a kasapulanda ket kapilitan nga agbirok ti pamilia ti pasiente iti ruar iti ospital.
Kinuna pay ni Savellano a “babaen ti flow chart ken iti sistema a maipakat kadagiti district hospitals, rumbeng laeng a ti pagsayaatan dagiti pasiente ti kitaentayo ket dapat a mapalag-ananda, saanda a mairurumen.”
Naipasdek ti Botika ti Probinsia kas maysa nga economic enterprise ti gobierno probinsial.#


text:
VIGAN CITY – Maysa a kurso iti on-line ti mairugi iti Ilocos Sur Community College ita nga Agosto, daytoy ti impakaammo ni Vice Gov. Deogracias Victor Savellano itay nabiit.
Maawagan iti On-Line Advanced Education Pilot Project in English Proficiency, pagkammayetan daytoy ti Czech Republic Development Cooperation, Makati City ken gobierno probinsial ti Ilocos Sur.
Segun iti bise gobernador, maysa daytoy a proyekto nga addaan iti gagem a mangitag-ay iti kinalaing dagiti Ilocano nga agsao ken agsurat iti pagsasao nga Ingles a kangrunaan a kasapulan no agtrabahoda kadagiti international companies iti ganggannaet a pagilian.
Manamnama a sumangpet ditoy probinsia ni Czech Ambassador Josef Rychtar tapno idauluanna ti panangrugi ti klase inton Agosto 3.
Agbayad iti P1,500 a registration fee dagiti agenrol itoy a kurso.#


text:
CERVANTES, Ilocos Sur – Saan a nalasatan ti maysa a baro dagiti sugatna ket pimmusay iti ospital nga awan ti naitedna a deklarasion no apay a tinagbat ti suspek a kalugaranna.
Mismo a sinurot ni OIC Manuel Froebel Tiri ni Robert Abalos y Salibad, Jr. 24, residente iti Sitio Zigzag, Barangay Malaya, ditoy nga ili iti Luisora Hospital, Bauko, Mt. Province, a nakaiyalisanna ngem saannan a naalaan ti biktima iti deklarasionna.
Naammuan ti kapolisan ti pannagbat a napasamak idi agarup 1:30 ti malem ti Hulio 16 babaen ti report manipud iti maysa nga Edward Payan ket dagusda ti nagresponde ngem naitarayen ni Albalos iti Bessang Pass Memorial Hospital.
Innala dagiti polis iti kustodiada ni Samson Payan y Felino, 36, naasawaan, barangay kagawad, ken residente met laeng iti nadamakat a barangay.
Saan a narekobre dagiti polis ti armas a naaramat iti pannagbat.#


text:
VIGAN CITY – Saanen a naiyabut a sibibiag ti maysa a balud nga intarayda sadiay Gabriela Silang General Hospital idi agsapa ti Abril 18.
Segun iti report manipud iti polis ditoy, nakaawatda iti telephone call manipud iti maysa a di nainagan a personnel ti GSGH idi agarup 7:55 ti bigat ti Abril 18 a nangkiddawan daytoy iti numero ti telepono ti BJMP sadiay Barangay Ayusan Sur agsipud ta natayen ti balud a naitaray iti ospital ket kasapulan ti pannakaimassayagna iti funeral home.
Iti panagimbestiga ti polis, idi agarup 9:00 ti bigat ti Abril 17, nag-complain ni Jedrick Castro Sulit, 43, iti sakit ti barukongna gapu iti mapapati a pudot iti uneg ti selda ket pinalubosanda a rimmuar tapno lumang-ab iti presko nga angin.
Ngem segun ken ni SJO4 Guillermo and JO1 Jacob, idi tsinek-apda ti blood pressure ni Castro ket normal met.
Nagsubli ti balud iti seldana ngem idi agarup 9:30 iti dayta met la a bigat, nakusbo ken nagawan puotna.
Nupay naipaayan iti first aid ken dagus a naitaray iti Gabriela Silang General Hospital, naideklara ni Castro a dead on arrival.#


text:
SAN ESTEBAN, Ilocos Sur – Maysa a lalaki nga akusado iti panagrames ti natiliw iti maysa a barangay ditoy nga ili idi Oktubre 19.
Nainaganan ti natiliw a ni Jimmy Ped Apalin, taga-Cabarroguis, Quirino Province a natiktikan dagiti kameng ti CIDG ti Quirino Province ken polis ditoy nga ili nga aglemlemmeng iti Barangay Apatot, ditoy nga ili.
Wanted ni Ped iti kaso a panagrames nga addaan Case No. 2384 a naisaklang iti Regional Trial Court 32 iti Cabarroguis, Quirino Province.
Sinaksian dagiti barangay officials ti nasao a lugar ti pannakatiliw ni Ped.#


text:
SANTIAGO, Ilocos Sur – Maysa a plastic ice bag a naglaon iti mapapati a bulong ti marihuana ti nasukainan dagiti polis bayat ti panangisayangkatda iti search operation iti maysa a balay iti barangay Olo-Olo ditoy nga ili idi aldaw ti Hulio 18.
Sinukisok dagiti polis ti balay ni Lowell Cuaresma y Joaquin, 37, baro, ken residente iti Barangay Olo-Olo babaen ti bileg ti search warrant nga inyisio ni Judge Sixto Diompoc ti RTC Branch 72, Narvacan, Ilocos Sur ket nakakumpiskada iti maysa a plastic ice bag a naglaon iti bulong ti marihuana nga agdagsen iti 21 grams ken mapapati nga agpateg iti P605.00.
Sinaksian dagiti barangay officials ken kameng ti media ti panagsukisok.#


text:
Monday, August 17, 2015
BLESSING TI DUA A BARO A TRAKTORA, NAARAMID
Cabugao, Ilocos Sur – Kalpasan ti Flag Raising Ceremony, naangay ti B lessing ti dua a baro a traktora nga inparuar ti DA-RFO 1 (HVCDP) a para kadagiti Asosasion ti Cabugao Vegetable Producers and Traders Association ken iti Reppa-ac Vegetable Growers Association iti Agosto 17, 2015 a no sadino a ditoy ket dinar-ayan dagiti Opisiales ti ili, umili ti Cabugao ken ti Pamilia-LGU nga indauluan da Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. ken ni Vice Mayor DJ Savellano.
Impeksa ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. iti naan-anay a ragsak ken panagyamanna kadaytoy a nagun-od a proyekto ta naipakita dagitoy nga asosasion a kinabaelanda nga imbaklay ti counterpart-da nupay pannakayendorso ti binagi ti Munisipio iti pannakagun-od dagitoy a makinaria iti DA-Regional Field Office 1. Pinagyamanan pay ti Ama ti Ili iti panangbendision dagitoy a ramit babaen ken ni Rev. Fr. Felix Costales. Kimmablaaw ken nagyaman iti amin a timmabuno iti daytoy a seremonia. Dinakamat latta ti Ama ti Ili iti napintas nga ibunga ti nasayaat nga intension babaen iti napudno a serbisio ket di agressat ti maisangpet a proyekto a pakakitaan nga ammoda a tuntonen ti kaikarianda a serbisio kadagiti mayataday nga Ahensia a kas iti DA.
Innayon ni Mayor Ediboy nga aywananda dayta a galadda ken prinsipio a nasursuroda iti panangtarabay kadakuada ti Munisipio ket no kastoy ti pagbanagan dagiti Asosasion ket adunto latta ti mapasangpet a proyekto a pagsayaatan dagiti umili ti Cabugao nangruna iti Sektor-Agrikultura.
Iti nasao a Blessing Ceremony, nagatendar ti sibubukel a kameng ti Konseho Munisipal nga idauluan ni Vice Mayor DJ Savellano; Ms. Elsa V. Rafanan, HVCDP Provincial Coordinator; Mrs. Ester P. Aguimbag, Municipal HVCDP Coordinator; OIC Municipal Agriculturist Robert S. Savella; MAFC Chairman Rogelio Barlolong; Mr. Armando Azcueta, Presidente ti Cabugao Vegetable Producers and Traders Association ken dagiti Opisiales ken Miembros ti Reppa-ac Vegetable Growers Association; Miss Edith Castillo; Barangay Officials nga idauluan ni ABC President Thaddeus “Teddy” U. Soller ken ti Pamilia-LGU iti pannakaimatang iti pannakabendision dagitoy dua a baro a traktora. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 11:00 AM
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Ti Panangpaapon ti Nainap a Dila:
Ti Politikal a Poetika ni Guillermo V. Flores
Aurelio Solver Agcaoili, PhD
Universidad ti Hawai`i iti Manoa
(Kritikal nga introduksion ti libro ni Guillermo V. Flores, "Nainap a Dila", 2009.
Inurnos da Mario Tejada ken Daniel Nesperos.)
No iti udina ket birokentayo ti kangatuan a virtud nga ibati daytoy a koleksion dagiti nagapuanan ni Guillermo V. Flores, ti mannaniw a taga-Piddig, daytoy ti mabati: ti panangisakitna iti pagsasao a nakariingan ken ti panangipaganetgetna a dinto makagteng ti maysa a tao iti pantok ti sursuro no agtalakias—pumanaw a din agsubli a kas iti panagtalapuagaw—kadagiti namaris a lubong nga irakrakurak ken iparparipirip ti pagsasaona.
Ti kayatna a sawen daytoy ket ti awanan-ressat a di pannakipagpartisipar ni Flores kadagiti makadangran a pannakikuratsa—ken panagindeg kadagiti pagsasao nga estranghero a di met mabalin a pagumokan ti bukod a dila.
No kitaen ti nabagas ken nabugas a paulo daytoy a koleksion, sorpresaennaka dagiti nagkaadu a posibilidad ti anag daytoy.
Kayatna a sawen ket maamirismo nga iti sagrado nga ay-ayam nga adda iti panagipapan kadagiti kaibatogan nga iparipirip dagiti balikas, adda sadiay ti produktivo a panangmennamenna, ti pannakaamiris a ti tao ket agindeg —agtaeng—iti bukodna a pagsasao.
A ti tao ket residente iti lengguahena.
A ti tao ket surnadanna ti nasantuan a lubong a partuaten dagiti nasantuan a balikasna.
Iti panagaramat ti mannurat iti dua a balikas, ti “nainap” ken ti “dila”, adda ditoy dagiti nabunga a singasing a lumtuad kadagiti mabugi a kaipapanan, kadagiti agdadagsen a kaibatogan, kadagiti masikog a panaglayag ti imahinasion tapno iti kasta, kadagiti walangwalang ti sirmata ket sadiay a mapasamak ti engkuentro: ti lubong nga idaton ti mannurat iti sinuratna, ken ti lubong nga idaton ti sinurat iti mannurat.
Iramantayon ditoy ti maysa pay nga engkuentro: ti engkuentro ti agbasbasa ken ti heredero kadagitoy a sinurat a kas kadatayo, engkuentro a mapasamak iti akto a panangpadastayo a singaen dagiti nargaan iti turog a balikas tapno iti inda iririing, mariingtayo met, ket iti iririingtayo, agtibnok ti dua a pannakamurmuray: datayo iti nalukag ket silulukat a lubong ti sinurat, ti sinurat iti nalukag ken silulukat a lubongtayo iti sagrado a panagkammayet dagiti sagrado a balikas.
Panaginnala dagiti lubong dagitoy.
Panagkammaysa a basbasbasan ti isusuko iti lubong ti sinurat iti lubong ti mannurat ken ti universal nga agbasbasa iti daytoy—kas met iti isusuko ti mannurat ken ti universal nga agbasbasa—tapno mapartuat ti maikatlo, ken baro, a lubong nga addaan daton a baro a paripirip, baro a mensahe, baro nga apolipsis maipapan iti no kasano ti agbiag iti panawen ti ariangga, iti panawen ti panagkitakit, iti panawen ti gawat ken bisin, iti panawen ti pannakatikaw no kasta a nainap ti dila, no kasta a ti dila ket sumuko iti gargari ti baliwangga iti pagilian.
Nainap, kuna ti mannurat.
Dua ti kayat a sawen daytoy a balikas: naatap, a kas iti nakigaw nga isip, ti umad-adayo a karirikna, ti di makaidna a barukong, ti gitebgiteb nga adda kadagiti di makatalna nga isip nga agbunga iti di met makatalna nga askaw, arimpadek, panagaddang.
Ti maikadua a kaibatoganna ket ti ladawan ti panagkakamada, kas iti mandala, ti pannakaipinipin dagiti mabalin nga ipinipin tapno iti kasta maliklikan ti padiwakal, ti panagwarawara, ti kinaawan urnos, ti kinaawan kinanamsek dagiti bambanag a mabalin nga ikkan iti nasayaat a pannakaiplastar.
Kayatna a sawen: pannakaipempen, pannakaidalimek, pannakaidulin a nasayaat tapno iti kasta iti pannakagteng iti panawen a masapul daytoy a banag a naipempen wenno naidalimanek wenno naidulin ket alistonto laeng a biroken wenno alaen.
Ket gapu ta insilpo ti mannurat ti balikas ken konsepto a “nainap” iti balikas ken konsepto a “dila”—ket gapu met ta ti sao a dila ket addaan iti nanamsek a kaibatogan a saan laeng a literal a dila no di ket dila a kas iti pagsasao, a kas iti Sao, a kas iti Balikas, a kas iti Verbo, a kas iti Logos, a kas iti lengguahe—makitatayo ditoy ti nasariwawek nga utek ni Flores a kadagiti makaliwengliweng a heograpia ti padas ket masapul a riendaan saan laeng a sagpaminsan no di ket kadarrato gapu ta nasken met a matiliw dagiti anag a mangted iti talinaay ti kararua, iti panaglaing ti dunggiaran a lagip, iti pannakaipaay iti panaglunit kadagiti sugat.
Nainap a dila, kuna ti mannurat, ket makarawatayo ti umuna a kaibatoganna: ti dila a nasariwawek, ti dila a kadagiti kinelleng ken bambantay ken dagdaga iti adayo ket sadiay nga agbirok iti taeng, iti talinaay, iti balay, iti surnadan.
Sadiay nga agbirok iti kappia tapno saanton nga agbalin a nainap dagiti bambanag iti biag ti mannurat, kas met iti biag ti sinuratna.
Naggapu iti Ilocos daytoy a dila ngem gapu ta naileten ti Ilocos, ngem gapu ta nakurangen ti aliwaksay kadagiti dati a nakalawlawa a lusod ken bengkag ken paratong, ngem gapu ta awanen salibukag kadagiti maipasngay a bannawag kadagiti nadagaang nga oras iti agpatnag, napilitan ni Ilokano a nagbirok iti purok a mangikarkari iti aliwaksay, wayawaya, nalabon a biag, nalawa nga aangsan.
Pannakapnek, kunatayo daytoy.
Ngem daytoy met laeng a pannakapnek ti pamkuatan ti panagbalin ti dila a nainap gapu ta kadagiti lugar a nakaisadsadan ni Ilokano, adda sadiay dagiti karit a masapul a ti dilana ket matiritir, agsursuro kadagiti sabali a balikas, agikabesa kadagiti konsepto nga adayo kadagiti nakairuamanna a panagibugas.
Ngem masapul nga agbiag ni Ilokano—masapul nga agbiag kadagiti estranghero a balikas kadagiti estranghero a lugar a nakaisadsadanna.
Iti kaso ti panagdaliasat ni Ilokano iti Estados Unidos ti Amerika, adda dita ti agdadata a kinapudno: a rumbeng a makiay-ayam ni Ilokano kadagiti timek ken aweng ti pagsasao a dina nakairuaman.
A nasken a pilitenna ti bagina a mairuam iti kastoy uray no dadduma ket saan a sumurot ti dila.
Ket iti panagbiahe ni Flores iti Amerika a pakairamanan ti Hawai’i, adda sadiay dagiti sintomas dagitoy a panagbalin a nainap ti dila.
Agsao pay laeng ni Ilokano iti Ilokano, wen.
Ngem daytoy a panagsaona iti Ilokano ket rekisito laeng ti lagip—saan a rekisito ti inaldaw-aldaw a panagbiag a masapul nga iyebkas ken idemonstrar babaen iti estranghero a pagsasao, babaen iti pagsasao a masapul nga adalen, ikabesa, pagindegen kas dandanin permanente a residente iti Ilokano a dila.
Agpuonan ni Ilokano iti iyaallatiwna iti sabali a taaw iti dayta a lagip nga agbalin nga iliw, ket daytoy nga iliw ti agbalin met a pangngarig ti sabali pay a kita ti kinainap ti dila: ti panagalla-alla ti kararua a kas resulta ti ipapanaw.
Iti panagbiahe ni Ilokano iti Hawai’i—iti isasangladna iti daytoy a pagilian ken estado, kas pagarigan, indaniwna ti kinaadda ti ‘nairteng a rikna’, kas iti lastiko a mabennat nga iti ungto dagitoy ket ti aglalabbet a rikna ti mabati ken ti pumanaw. Kuna ni Flores:
Camaudiananna, uray no saanyo nga malaglaguip
ammoc a barbarucongyo balay ni iliw sumsumgued
idanonconto a pacumustayo’t gumilgil-ayab met
cadaguiti cacailiantay ken cacabaguiantayo a nasinged.
Iti adu kadagiti dandaniwna a pinutarna iti panaglayagna iti Hawai`i ken California idi dekada 60, maulit-ulit dagiti ladawan ti iliw, ti segga, ti regget a panagsubli, ti rikna ti panagkatangkatang iti kontexto ti nasayaat ken nadur-as a panagbiag met dagiti annak ken kakabagianna nga inna pinasiar.
Nabaknang ti Piddig a naggapuan ni Flores—ken adda sadiay ti kinabaknang ti puso ken kababalin dagiti tao.
Adda sadiay ti talingenngen ti simple a panagbiag.
Ngem iti pannakaadakna kadagitoy a lugar, adda dagiti sabali a rikna ti panagdayaw ken pannakasorpresa, ti pannakasaksi ti sabali a klase ti lung-aw ken dur-as, ti pannakarikna iti gutad ti panagindeg iti baro a daga ken ti panagsubli iti ili a naggapuan tapno sadiay ket agapon, nanamen dagiti naunday nga oras ti rabii a naslag, naulimek, natalna.
Agragut ti puso ken kararua nga agawid—ngem bumdeng met dagiti saka iti panagpaddakda tapno manen ket birokenda ti marka a mangisuro iti direksion ti panagsubli.
Iti sabali pay a daniw ti panagbiahe iti ballasiw-taaw, kinarawa ni Flores ti riknana babaen iti frase a “nagkallabay a ragsac ken liday”.
Dagitoy a kita ti nainsirmataan a panagiladawan a nakabasar iti maysa a konseptual a kontradiksion ket patademenda dagiti wagas ti panagsirig ket bukatanna dagiti mata a nakakidem.
Kadagiti umuna parte ti Nainap a Dila a makitatayo ti motivasion ti mannurat iti panangurnong ken panangurnosna iti koleksionna.
Iti subtitulo a “Pangguepna” (a ti kayat a sawen daytoy ket ti panggep ti koleksion), insuratna: “Ti nasquen a nacaimalditan toy a pagbasaan, aoan sabali no di iti ayat qen tarigagayco a mangipamatmat iti mata ti cailocoan nga uray idi aldao ti turay daguiti Cacastila cadaguitoy a Purpuro, addadat idin sigsigud a Mannaniw nga Ilocanos isuda a cadaguitoy a tiempo, tinaoid daguiti simmarsarono cadacuada ta sumamay met ti essemda nga agdaniw cadaguiti Daniw nga aoan pacaiguidiatannat ita cadaguiti Dandaniw nga ina-ona a parnuay daguiti agcacabacnang a dila daguiti agcabanuag qen agtutubo cadaguitoy a panaoen.”
Siertotayo ditoy iti maysa a banag: siaammo ti mannaniw nga adu dagiti klase ti daniw, a dagiti sabali a dila ken matdada met nga agdandaniw, a ti daniw ket fundamental a wagas ti panangiyebkas iti nagkaadu a linaon ti puso ken barukong, linaon a rikna a naitalimeng kadagiti inurit ni lagip, kadagiti uma a mawaknitan kadagiti bakras dagiti turod idiay Piddig, kadagiri rama a maburak kadagiti wawaig ken karayan nga ages-es aglalo iti panawen ti kalgaw kadagiti surong ti ili a kumamang kadagiti sakaanan dagiti agkikibin a bambantay iti daya.
Sementuen ti mannaniw daytoy a motivasion babaen ti panangsirmatana iti masakbayan a pakairamanan dagiti pagayam kasta met ti pagilian iti masakbayan: “Nasquen daytoy a pagbasaan ta nairanta a maisagut cadaguiti gagayyem qen cacabsat nga Ilocano nangnangrona pay met cadaguiti agbarbarioas ken agnaeden sadi America qen Hawaii qen sadino pay a balio-ta-ao nga iti bayat ti tinaoentaoenen nga nabaybay-andan nga ilida, masansan ngata met laeng a sumnga-at ti isesecquen ni ilio iti daga a tinuboan no masucalan tipudno nga caaoanda a maquilangenlangen iti ili a Filipinas, qet gaput itoy a pagbasaan, inanamec nga tinto pannakalukiblukib ti binolongna a bulon ti pannacabasa daguiti naguneg a namsec cadaguiti natacneng, naemma qen macaparagsac a balbalicas, conac qet patiec patiec a mabalin a panalaytalay qen pangul-ulbud iti ricnada a mail-iliw iti patguen ken ar-arapaapenda a daga.”
Dagitoy nga abilidad nga iparparipirip ti sensibilidad a nabaknang ken managpanunot, sensibilidad a hinulma dagiti nabaknang met a padas ni Flores a kas manursuro, soldado, lider ti ili, lider dagiti umili, ken naisangsangayan a mannaniw ket makita kadagiti sabasabali a wagas ti panagdaniw daytoy a mannaniw, dagiti sabasabali a tema dagitoy a daniw, dagiti komitment a naruay, ken dagiti panirigan a no asiasi ti agbasa ket namak pay a dina kabaelan a batoken wenno masurotan.
Ta no lukibem dagiti pinanid ti manuskrito—kas met iti pinanid ti libro a nagtungpalan dagitoy nga obra nga inukkon ti mannurat—maamiristayo a dagiti agsisinniliasi a tema ket produkto met dagiti agsisinniliasi nga estoria iti pakasaritaan ti ili, ti pagilian, ken ti panagtignay a moral ken politikal iti nagan ti mas grandioso a tagainep dagiti umili: ti tagainep iti wayawaya, iti panagwaywayas, iti independensia.
Iti parupa a panid ti manuskrito, kas pagarigan, adda ti nakabumbunannag a petsa ti panagukkon: 1917.
Ngem makitatayo met laeng a daytoy a historikal a desision a mamagbalin a piho ti idea ti pagilibro ket sambutenna dagiti agtartaray a tawen agingga a makagtengtayo iti dekada 60 iti Hawai`i ken California a nagbaniagaanan ti mannurat tapno iti inna panagsubli iti Piddig ket isangpetna dagiti adu a sarsarita ti panagdaliasat ken panaglayag.
Atiddog ti oras para kadagiti agur-uray.
Ngem saan nga atiddog ti oras para kadagiti paur-uray.
Dagiti agtawid kadagitoy a kinabaknang ti Literatura Ilokana—ti heredero ti kultura iti deppaarna ti Amianan—ket agur-uray dagitoy kadagiti bendision dagiti mannurat a kas ken Flores.
Naunday ti agarup kaguduat’ siglo a panaguray tapno maukkon dagitoy a kinabaknang—gameng a kultural—ti puli.
Ngem naun-unday ti panaguray manen iti sabali pay a panaguray kalpasan ti kagudua a siglo.
Ipasimudaag ngarud daytoy nga aramid ti dandanin maysa a siglo a kananakem, maysa a siglo a panangikomit iti panagpartuat tapno iti kasta ket saanto a maungaw dagitoy a kapampanunotan ngem ketdi agbiag dagitoy iti agnanayon.
Maysa kadagiti naitalimeng a regget ken naisangsangayan a kari ti Nainap a Dila ket ti meditasion daytoy a koleksion maipapan iti revolusion.
Kaduana ni Pascual Agcaoili, kas pagarigan, inkagumaanan ni Flores ti nangiyallatiw kadagiti idea ti revolusion ken panagbalbaliw ti ili babaen ti wagas ti panagipatarus wenno panagiyulog.
Iti nalawag a komitment ni Flores maipapan iti panagayat iti ili—iti pagilian—adda dita ti panagtaray, iti wagas a panaggiddan, ti agus ti rikna para iti ing-ingungoten, iti ipatpateg, iti ay-ayaten, isu a kadagiti nagkaadu a paset ti koleksion, masapul ti kritikal a panangtingiting ti panagsabat ken panagkrus ti personal ken ti publiko, ti privado ken ti para iti umili.
Kastoy ti kunaentayo: dagitoy a panaggiddan ti panagayus dagitoy a karayan ti rikna ket mairamut iti tradision ti revolusion ken panagayat iti panawen ti revolusion.
Kayatna a sawen, ti kontexto ti kastoy ket ti panangsungbat iti daytoy a saludsod: Kasano ti agayat iti panawen ti revolusion? Ania ti ayat iti kastoy a panawen? Ania ti revolusion iti panawen ti panagayat?
No kastoy ti wagas ti panagadaltayo kadagitoy a sinurat ni Flores, nalabit maipaltiing kadatayo ti importansia ti panangitag-ay kadagiti aginaldaw nga idea ni Flores maipapan iti panagayat tapno iti kasta ket maisilpo daytoy iti panawen ti dangadang, rebelion, revolusion, ken gawat, espiritual man daytoy wenno material.
Iti ababa a pannao, masapul ti puersaan a panangbasa kadagiti daniw ni ayat—daniw ni ayat a saan laeng a personal no di ket para met iti pagilian.
Iti maysa a paset ti Nainap a Dila, kastoy ti kuna ni Flores maipapan iti koneksion ti dila ken ti daniw—ti kinainap ti dila ken ti responsibilidad a mangpaamo ken mangpasubli kadaytoy iti bukodna wenno nakairuamanna a taeng:
Aglemlemmeng a dumadaniw cunac, ta ti caaoanna a nabayaguen
a makilangenlangen ditoy cailocoan, asinnot agconat ita, nga iti
pannacayagepsepen ti puso qen dilana iti catagalogan a taeng
ni ayat ken ragragsacna, dina koma nayedson daydi galadna
nga mannaniw ken mangornos iti agbabagay a balicas iti sa-o ti
ilocano a macalumag iti puso a pamulinaoen?
Ditoy, kas panangiladawan ni Flores iti maysa a mannaniw, ti pakakitaan ti pannakaibukibok ti bukel ti multikulturalismo ken multilinggualismo—agpada a kondision ti nasion-estado ti Filipinas, kondision a kadagiti nagkauna ket nalawag daytoy a sasaaden dagiti umili ket ngarud, nalawag met ti etikal ken historikal a rebbengen ti ili kadagiti umili.
Ti subtexto daytoy ket ti importansia ti panangilala iti daytoy a kondision ti kinamultikultural ti Filipinas a pagilian ni Flores.
Saan nga inkidem ni Flores dagitoy a rekisito ti politikal a langenlangen ngem saanna met nga impalubos a maiwawa dagitoy tapno iti inda pannakaiwawa ket ti madagdagullit a riro iti polisia ti pannakapaadda ti nailian a lengguahe.
Iti henerasion ni Flores ket dagiti pagulidanan ken panuli ti Literatura Ilokana—dagiti mannurat a ni kaano man ket saan a nagpapaanud lattan iti ayus ti agbalbaliw a gimong no di ket sinurongda ti apres tapno iti surong, kas iti kinaadda ti Piddig iti surong—ket sadiay a nagibukibokda kadagiti bukel a pagapitan iti agnanayon ti puli nga Ilokano ken dagiti adda iti deppaarna ti Amianan a makibinbunnuray iti daytoy a kannawidan ken kultura.
Masindadaan iti lagip dagitoy a nagan, iti uneg ken ruar ti Piddig, kas ken Pascual Agcaoili, Salustiano Aquino, Emilio Alvarez, Honorio Puruganan, ken Claro Caluya.
Ket kas ken Flores, itudo dagiti obra dagitoy nga obrero ti kultura ken literatura ni Ilokano ti kinadayag daytoy a puli, nga, iti balikas ti maysa nga iskolar a sinarururongan ni Diputado Carlos Padilla, ket maysa a lehitimo a nasion—nasion nga immun-una nga amang ngem iti politikal a realidad ti nasion a Filipino: ti Nasion nga Ilokano.
Dagiti kakastoy a panagpreserva iti mapukpukawen a boses, timek, ken panirigan dagiti nagkauna ket teddek ti kunkunatayo a sistematiko a preservasion ti kannawidan.
Babaen kadagitoy nga aramid, masiertotayo nga addanto nga agnanayon a maidiaya dagiti nadaeg ken natakneng a meditasion ni Ilokano a mannurat, meditasion a pammaneknek a ni Ilokano ket maysa a puli nga agpampanunot, nakalukat ti isipna kadagiti mapaspasamak, ken nakasagana a mangikumit iti kinaasinnona tapno iti kasta ket maipakitana ti panangipategna iti ili ken komunidadna.
Babaen kadagitoy nga obra, adda maibati a waragawag ken patigmaan.
Waragawag a ni kaano man ket saan a nagsardeng ni Ilokano a nangpabaknang iti kulturana babaen ti agtultuloy a panagikur-itna.
Ken patigmaan met a no agsardeng ni Ilokano nga agpanunot, agsardeng met ti panaguddog ti lubong ket dita, iti dayta panagsardeng ti lubong, marugian ti pannakapukaw ni Ilokano iti pakasaritaan.
Ngem gapu kadagitoy nga aramid ti familia ni Guillermo V. Flores, gapu iti napamaysa a panagsirigda iti importansia daytoy a trabaho daytoy a mannurat, ken gapu iti klaro a pannakaawatda a saan laeng nga importante daytoy nga arkival nga aramid ken panagimaldit no di ket kasapulan unay daytoy, itedtayo kadakuada ti nabara a panagsaludar.
Kasta met nga itedtayo ti kablaaw kadagiti nangtaming iti manuskrito tapno maiyallatiw daytoy iti libro: da Mario Tejada ken Daniel Nesperos, agpada a teddek ti panagsuratan iti Ilocos Norte.
Ngarud, babaen iti Nainap a Dila, bay-antayo ti pannakasursuro manen dayta a dila tapno iti kasta, iti pannakadanon ti umno ken nailatang nga oras, ket agapon daytoy, agapon iti panunot ni Ilokano, agapon iti nabiag a kannawidanna, agapon iti aginaldaw a pannakigubalna iti dangadang ti biag.
Honolulu, Hawai`i
Agosto 2009


text:
San Fernando, Pampanga
Ti Siudad ti San Fernando ket maysa a primera klase a siudad iti probinsia ti Pampanga iti Filipinas. Daytoy a siudad ket isu ti kapitolio ti Pampanga, ken isu pay ti rehional a kapitolio ti Tengnga a Luzon (Rehion III).
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti San Fernando ket nabingbingay a politikal iti 35 a barbaranggay.[2]
- Alasas
- Baliti
- Bulaon
- Calulut
- Dela Paz Norte
- Dela Paz Sur
- Del Carmen
- Del Pilar
- Del Rosario
- Dolores
- Juliana
- Lara
- Lourdes
- Magliman
- Maimpis
- Malino
- Malpitic
- Pandaras
- Panipuan
- Pulung Bulo
- Santo Rosario (Poblacion)
- Quebiauan
- Saguin
- San Agustin
- San Felipe
- San Isidro
- San Jose
- San Juan
- San Nicolas
- San Pedro
- Santa Lucia
- Santa Teresita
- Santo Niño
- Sindalan
- Telabastagan
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Pampanga". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 28 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Pampanga". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 11 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Botanika
Ti botanika, siensia dagiti mula, wenno biolohia ti mula (manipud ti Taga-ugma a Griego Botάvn botane, "pagaraban, ruot, wenno lamut ti ayup" ken ti manipud ti Bόσkeιv boskein, "agpakan wenno agarab"), ket maysa a disiplina ti biolohia, ket isu ti siensia iti biag ti mula.[1][2][3] Iti tinawtawid, daytoy a siensia ket mangiraman ti panagadal dagiti hongo, algas, ken dagiti birus. Ti maysa a tao nga agadadal ti botánika ket matawtawagan a kas ti maysa a botaniko.
Ti botanika ket maabbonganna ti nawatiwat a panagsakup kadagiti sientipiko a displina a mairaman ti patakder, panagtubo, panagpatubo, metabolismo, panagrang-ay, saksakit, dagiti tagikua ti kimiko, ken dagiti ebolusionario a maikabagian dagiti taksonomiko a grupgrupo. Ti botanika ket nangrugi dagiti nasapa a panagganetget ti nagtagitaon ti panagilasin dagiti makan, makaagas ken makasabidong a mulmula, a mangaramid daytoy ti kadaanan a sanga iti siensia. Iti tattan a panawen, dagiti botaniko ket adadalenda dagiti agarup a 400,000 a sebbangan dagiti sibibiag nga organismo.
Dagiti nangrugrugian ti moderno nga estilo a panagidasig a sistema ket mabalin a matugotan kadagiti panawen ti 1500-1600 nga dagidi nadumaduma a panagipadas ket naaramid tapno maidasig a sientipiko dagiti mulmula. Kadagiti maika-19 ken maika-20 a siglo, adda dagiti nangruna a pamay-an a naparang-ay para iti panagadal dagiti mulmula, a mairaman ti mikroskopia, panagbilbilang dagiti kromosoma, ken dagiti panagusig iti kimiko ti mula. Kadagiti napalabas a dua a dekada iti maika-20 a siglo, ti DNA ket naus-usar pay ti kaaduan a kinapudno ti panagidasig kadagiti mula.
Ti botanika a panagsukisok ket mangipatengnga ti isip kadagiti populasion ti mula a grupgrupo, ebolusion, pisiolohia, patakder, ken dagiti sistematiko. Dagiti adda ti baaba a displina ti botanika ket mairaman ti agronomia, panagadal ti kabakiran, hotikultura, ken paleobotanika. Dagiti kangrunaan a sientista iti pakasaritaan ti botánika ket mairaman ni Theophrastus, Ibn al-Baitar, Carl Linnaeus, Gregor Johann Mendel, ken ni Norman Borlaug.
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Nasapa a botanika[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti pakasaritaan iti botánika ket mairaman dagiti taga-ugma a sinursuratan ken dagiti panakaidasig dagiti mulmula a mabirukan kadagiti nadumaduma a kultura. Ti kas pagarigan dagiti nasapa nga obra ti botánika ket nabirukan kadagiti taga-ugama a nasantuan a testo manipud idiay India, dagiti taga-ugma a Zoroastrian a sinursuratan,[4] ken dagiti taga-ugma nga obra dagiti Insik.
Ti moderno a botanika ket tugotenna ti ramutna manipud kadagiti napalabas a duapulo ket tallo a siglo, manipud ti Ama iti Botánika, a ni Theophrastus (c. 371–287 BC), ken maysa nga estudiante ni Aristotle. Isu ket nagparnuay ken nangipalpalawag kadagiti adu a pamunganayan iti moderno a botanika.[5] Dagiti dua a kangrunaan nga obrana, ti Panagsalsalusod kadgiti Mula ken Dagiti Gapuanan dagiti Mula ket buklen dagiti kangrunaan a parawad ti siensia ti botánika ti antigo a panawen ken dagiti Tengnga a Panawen, ken nagtengtenggel daytoy a puesto para kadagiti sangapulo ket pito a siglo kalpasan a naisurat dagitoy.[5][6] Ken manipud pay ti Gresia, ni Pedanius Dioscorides, iti tengnga ti umuna a siglo, ket nagsurat ti De Materia Medica, ti lima a tomo nga ensiklopedia a maipanggep kadagiti yerba a medisina a nawatiwat a nabasbasa para kadagiti sumurok a 1,500 a tawtawen.[7] Dagiti obra manipud ti mediebal a Muslim a lubong ket mairaman ti Nabatean Agriculture ni Ibn Wahshiyya, ti Libro dagiti Mula ni Abū Ḥanīfa Dīnawarī (828-896) , ken Dagiti Pannakaidasig ti Daga ni Ibn Bassal. Idi kasapaan ti maika-13 a siglo, ni Abu al-Abbas al-Nabati, ken ni Ibn al-Baitar (d. 1248) ket nagsuratda pay idi kadagiti maipanggep ti botanika.[8][9][10]
Nasapa a moderno a botanika[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Aleman a mangngagas a ni Leonhart Fuchs (1501–1566) ket maysa idi kadagiti "tallo nga Aleman nga ama ti botanika", a kimmaddua ni Otto Brunfels (1489–1534) ken Hieronymus Bock (1498–1554) (tinawtawagan pay ti Hieronymus Tragus).[11][12]
Ni Valerius Cordus (1515–1544) ket nagsursurat ti maysa a pharmacopoeia iti agpapaut a kinapangruna, ti Dispensatorium idi 1546.[13] Ni Conrad von Gesner (1516–1565) ken Nicholas Culpeper (1616–1654) ket nangipablaakda pay kadagiti yerba a nagsaksakup kadagiti pangngagas nga usar ti mulmula. Ni Ulisse Aldrovandi (1522–1605) ket naikedkeddeng idi a ti "ama ti masna apakasaritaan", a nairamraman ti panagadal ti mulmula. Idi 1665, a nagus-usar ti nasapa a mikroskopio, ni Robert Hooke ket nakaduktal kadagiti selula, ti maysa atermino nga inaramidna, iti tapun, ken ti nabiit a panwen kalpasan daytoy kadagiti sibibiag a kulanit.[14]
Idi las-ud ti maika-18 a siglo, dagiti sitema ti panakaidasig ket naparang-ay a maipada kadagiti diagnostiko a tulbek, a dagiti taxa ket naiparbo a naigrupo kadagiti agparis. Ti panagsasaruno dagiti tulbek ket kaykanayon a di mainaig kadagiti bukodda a masna wenno phyletic a pannakaigrupo.[15] Babaen ti maiak-18 a siglo dagiti immadadu a bilang ti baro a mulmula ket simmangpet idiay Europa manipud kadagiti baro a naduktalan a pagilian ken dagiti Europeano a kolonia ti sangalubongan ken adu dagiti bilang ti mulmula a nagbalin a mnagun-od para iti panagadal. Dagiti botaniko nga alagaden manipud ti daytoy a paset ti panawen ket manmanu aeng a nailadladawan.[16] Idi 1754 ni Carl von Linné (Carl Linnaeus) ket nangbingbingay kadagiti Pagarian ti mula kadagiti 25 iti maysa a taksonomia nga adda ti maysa nga alagaden a binomio a sistema ti panaginagan para kadagiti sebbangan ti ayup ken mula. Isu ket nagus-usar ti dua a paset a panaginagan nga ti immuna a nagan ket nangirepresenta ti henero ken ti maikadua ket dagiti sebbangan.[17] Maysa kadagiti panangidasig ni Linnaeus, ti Cryptogamia, ket nangiramraman kadagiti amin a mula nga dda kadagiti nailemmeng a reproduktibo a paspaset (dagiti lumot, dagiti hepatika ken dagiti pako), ken algas ken fungi.[18]
Ti immad-adu a pannakaaammo ti anatomia, morpolohia ken dagiti siklo ti biag, ket nangiturong ti pannakaibanagan nga adda dagiti adadu pay a masna a pakkayatan a baetan ti mulmula ngem ti seksual a sistema nga inbagbaga ni Linnaeus. Ni Adanson (1763), de Jussieu (1789), ken ni Candolle (1819) ket nagisingsingasingda amin kadagiti nadumaduma a pagpilian ti masna a sistema a nawatiwat a nasursurot. Dagiti kapanunotan ti masna apanagpili a kas maysa amekanismo ti ebolusion ket nakasapsapul kadagiti panagampon iti Candollea a sistema, a nangirugrugi kadagiti panagadal iti ebolusionario pakikabagian ken dagiti pilohenetiko a panakaidasig ti mulmula.[19][20]
Ti botanika ket nalatak a naiparparudso babaen ti panagparang ti immuna a "moderno" a libro, a Grundzuge der Wissenschaftlichen ni Matthias Schleiden, a naipablaak iti Inggles idi 1849 a kas Dagiti Pamunganayan ti Sientipiko a Botánika.[21] Ni Carl Willdenow ket nagsuksukisok ti pakaikapetan a baetan ti pannakaiwarwaras ti bukel ken distribusion, ti kasasaad ti pakaigungluan ti mula, ken ti pagbanagan ti heolohiko a pakasaritaan. Ti selula a pagtengngaan ket naduktalan idi babaen ni Robert Brown idi 1831.[22]
Moderno a botanika[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda dagiti adu a bilang ti baro a pannakaammo a nagtaud manipud ti panagadal ti modelo a mulmula a kas ti Arabidopsis thaliana. daytoy karuotan a sebbangan ti pamilia ti mustasa (Brassicaceae) ket maysa idi kadagiti immuna a mula nga adda dagiti bukodna a naipasarsaruno a henoma. Ti panangipasursaruno iti henoma ti pagay (Oryza sativa), ti bassit laeng a henomana , ken ti maysa a dakkel nga internasional a komunidad ti aksuksukisok ket nakaaramid ti pagay a kas maysa a nangruna a modelo ti sirial/ruot/monocot.[23] Ti sabali pay a sebbanagn ti ruot, ti Brachypodium distachyon ket maysa pay nga eksperimental a modelo para iti pannakaawat ti henetiko, ti maipapana ti selula ken maipapan ti molekula a biolohia.[24] Dagiti sabali paya a nangruna a maipapan ti komersio a taraon a kas ti trigo, mais, sebada, senteno, perlas a miho ken toyo ket naipasarsaruno paya dagiti henomada. Adda kadagitoy ket narigat a maipasaruno gaputa addaanda ti adadu ngem dua a haploid (n) dagiti paris ti kromosoma, ti maysa a kasasaad a kas ti polyploidy, a kadawyan iti pagarian ti mula. Ti maysa aberde nga Algas, Chlamydomonas reinhardtii, ket maysa a modelo nga organismo a naikeddeng a nangruna iti panagpasayaat ti pannakaaamo ti biolohia ti selula.[25]
Idi 1998 ti Angiosperm Phylogeny Group ket nangipablaak ti maysa a pilohenia dagiti agsabsabong a mula a naibatay kadagiti panagusig ti panagsasaruno ti DNA manipud kadagiti kaaduan a pamilia ti agsabsabong a mula. Akas ti nagbanagan daytoy nga obra, adu kadagiti saludsod no ania dagiti pamilia ti mangirepresenta ti kasapaan a sangsanga dagiti angiospermae ket nasungbatan itan. Ti panagsuksukisok no kasano a mainaig dagiti sebbanagan ti mula iti tunggal maysa ket mangpalubos kadagiti botaniko a mangpasayaat a makaawat ti pamay-an ti ebolusion dagiti mula.[26] Urayno ti panagadal dagiti modelo a mula ken ti umadadu a panagusar ti ebidensia ti DNA, adda pay laeng dagiti agdama nga obra ken pakisinnaritaan manipud kadagiti taksonomiko no kasano ti kasayaatan a panangidasig ti mulmula kadagiti nadumaduama ataxa.[27]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Liddell & Scott 1940.
- ^ Gordh & Headrick 2001, p. 134.
- ^ Online a Diksionario ti Etimolohia 2012.
- ^ Iyer 2009, p. 117.
- ^ a b Greene, Edward Lee (1909). Dulon dagiti pakasaritaan ti botanika: ti panagadal dagiti naisangsangayan a panawen iti panagrangrang-ay iti siensia ti botánika : paset 1, Sakbay ti 1562 A.D. Smithsonian Institution. pp. 140–142.
- ^ Bennett, Charles E.; Hammond, William A. (1902). Dagiti Karakter ni Theophrastus [Pangyuna]. Longmans, Green, ken Co. p. 30.
- ^ Mauseth 2003, p. 532.
- ^ Dallal 2010, p. 197.
- ^ Panaino 2002, p. 93.
- ^ Levey 1973, p. 116.
- ^ Nailian a Museo ti Gales 2007.
- ^ Yaniv & Bachrach 2005, p. 157.
- ^ Sprague 1939.
- ^ Waggoner 2001.
- ^ Scharf 2009, pp. 73–117.
- ^ Scharf 2009, pp. 73–74.
- ^ Capon 2005, pp. 220–223.
- ^ Hoek, Mann & Jahns 2005, p. 9.
- ^ Ereshefsky 1997, pp. 493–519.
- ^ Gray & Sargent 1889, pp. 292–293.
- ^ Morton 1981, p. 377.
- ^ Harris 2000, pp. 76–81.
- ^ Devos & Gale 2000.
- ^ Unibersidad ti California-Davis 2012.
- ^ Ben-Menahem 2009, p. 5370.
- ^ Chase et al. 2003, pp. 399–436.
- ^ Capon 2005, p. 223.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Botánika iti Wikimedia Commons
- Dagiti batayan ti datos ti Botánika idiay Instituto ti Hunt para iti Botaniko a Dokumentasion
- Dagiti napintas ti kalidadna a ladawan ti mulmula ken dagiti paamo a maipapan kadagitoy manipud idiay Katoliko nga Unibersidad ti Leuven
- Pakaamo a Network ti patneng a Mula
- Datos a batayan ti mula ti USDA
- Ti Virtual a biblioteka ti Botanika