text:
Listaan dagiti Presidente iti Estados Unidos
Babaen ti Batay-linteg iti Estados, ti Presidente iti Estados Unidos ket isu ti daulo iti Estado ken daulo iti gobierno ti Estados Unidos. A kas ti pangulo ti ehekutibo a sanga ken daulo ti sibubukel a pederal a gobierno, ti kinapresidente ket isu ti kangatuan ti politiko nga opisina idiay Estados Unidos babaen ti pannakainpluensia ken pannakabigbigan. Ti presidente ket isu pay ti agbilbilin a pangulo ti Siiigam a Buyot ti Estado Unidos. Ti presidente ket saan a dagus a nabutosan iti uppat a termino babaen ti maysa a Elektoral a Kolehio (wenno babaen ti Kamara dagiti Pannakabagi no mapaay ti Elektoral a Kolehio a mangigungguna ti patingga a kaaduana buto s ti sinoman). Manipud ti panaksingkedan ti Maikaduapulo ket dua a Panagpasayaat iti Batay-linteg ti Estados Unidos idi 1951, awan ti sinoman a mabaln a mabutosan ti opisina ti Presidente (wenno Bise Presidente) a nagserbi idin ti innem a tawen a kas Presidente (uray no isu ket nabutosan a kas Presidente wenno simmaruno ti opisina ti Presidente kalpasan ti ipupusay, panagikkat, wenno ti panakaikkat ti dati a Presidente). Ken ti pay maipatinayon, awan ti sinoman a nagserbi ti adadu ngem dua a termino — ti sinoman a sabali a nabutosan — ket mabalin a mabutosan ti adadu ngem maysa.[1] Kalpasan ti ipupusay, panagikkat, wenno panakaikkat iti opisina ti agdama a Presidente, ti Bise Presidente ket isu ti mangikeddeng ti kinapresidente. Ti Presidente ket nasken nga agtawen ti 35 ken maysa a "natural a naipasngay" nga umili ti Estados Unidos.
Daytoy a listaan ket agiraman laeng kadagiti tattao a naisapata ti opisina a kas presidente kalpasan ti panakasingked iti Batay-linteg ti Estados Unidos, a nagrugi idi Marso 4, 1789. Para kadagiti Amerikano a daulo sakbay ti daytoy a panakapasingked, kitaen ti Presidente iti Kontinental a Kongreso.[2] Ti listaan ket saan nga agiraman kadagiti aniaman nga Agtigtignay a Presidente babaen ti Maikaduapulo ket lima a Panagpasayaat iti Batay-linteg ti Estados Unidos.
Adda idin dagiti 43 a tattao a naisapata ti opisina, ken dagiti 44 a kinapresidente, a ni Grover Cleveland ken nagserbi ti dua a di nagsasaruno a termino ken naikronolohia a naibilang a kas dagiti maika-22 ken maika-24 a presidente. Kadagiti agmaymaysa a nabutosan a kas presidente, uppat ti pimmusay iti opisina gapu kadagiti natural a gapuanan (William Henry Harrison,[3] Zachary Taylor,[4] Warren G. Harding,[5] ken ni Franklin D. Roosevelt), uppat kadagitoy ket naasasinado (Abraham Lincoln,[6] James A. Garfield,[6][7] William McKinley,[8] aken John F. Kennedy) ken maysa a nagikkat (Richard Nixon).[9]
Ni George Washington, ket isu ti immuna a presidente, ken inaugurado idi 1789 kalpasan ti nagtutunos a butos ti Elektoral a Kolehio. Ni William Henry Harrison ket isu ti kabassitan ti pautna iti opisina iti 32 nga alaldaw idi 1841, ken ni Franklin D. Roosevelt ket isu ti kabayagan iti duapulo ket dua a tawtawen, ngem kellaat a natay idi maikapat a terminona idi 1945. Isu laeng ti presidente a nagserbi ti adadu ngem dua a termino ken naipasa ti batay=linteg a panagpasayaat tapno mapawilan ti panakaulit daytoy. Ni Andrew Jackson, ti maikapito a presidente, ket isu idi ti immuna a bnabutosan babaen ti amain a klase ti tao idi 1828 kalpasan ti panakaikkat dagiti linteg a mangpawil ti panagbutos dagiti sana nagtagtagikua ti daga. Ni Warren Harding ket isu ti immuna a nabutosan kalpasan ti panakagun-od dagiti babbai ti karbengan a makabutos idi 1920. Idi 1964 ni Lyndon Johnson, in 1964, ket nabutosan kalpasan dagiti reporma ti Sibil a Karkarbengan a Panawen ket nakaikkat kadagiti linteg a nagipasardeng ti panagbutos dagiti minoridad. Ti pakasaritaan ket nakarehistro kadagiti uppat a presidente -ni John Q Adams, ni Rutherford B. Hayes, ni Benjamin Harrison ken ni George W Bush- a naabak ti nadayeg a butos ngem nangabak ti elektoral a kolehio ken nagtakem ti opisina. Ni John F. Kennedy ket isisu pay laeng ti namatmati ti Romano Katoliko , ken ti agdama a presidente, a ni Barack Obama, ket isu ti immuna nga Aprikano Amerikano presidente.[10]
Dagiti linaon
Listaan dagiti presidente[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti partido
Awan partido Pederalista Demokratiko-Republikano Demokratiko Whig Republikano
Dagiti sibibiag a dati a presidente[urnosen | urnosen ti taudan]
Manipud idi Hulio 2012[pabaroen], adda dagiti uppat a sisibiag a dati a presidente iti Estados Unidos (ni Jimmy Carter, ni George H.W. Bush, ni Bill Clinton, ken ni George W. Bush). Ti kinaudi nga ipupusay iti dati a presidente ket ni Gerald Ford (1974–1977), idi Disiembre 26, 2006.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Ti panakapresidente ket naipalpalawag a kas ti nagsasaruno a panawen iti panagserbi ti babaen ti agmaymaysa a tao. kas pagarigan, ni George Washington ket nagserbi ti dua a nagsasaruno a termino ket naibilang a kas ti immuna a presidente (a saan a ti immuna ken maikadua). Ni Gerald Ford ket nagtakem ti kinapresidente kalpasan ti panagikkat ni Richard Nixon, a nagserbi ti nabati a maikadua a termino ni Nixon. Ti gapuana a ssan a nabutosan ni Ford iti opisina ket saa a mabanagan ti panakaibilang, a maakaaramid kaniana ti maika-38 a presidente. Iti maipatinayon, babaen ti daytoy a panagibilang, ni Grover Cleveland ket naibilang ti dua a sabali a panakapresidente, nga isu ket nagserbi ti dua a saan a nagsasaruno a termino.
- ^ a b c d e f g h i j k Pimmusay iti opisina gapu tu natural a gapuanan.
- ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q r Sakbay ti panaksingked ti Maikaduapulo ket lima a Panagpasayaat iti Batay-linteg ti Estados Unidos idi 1967, awan dagiti probision ti panagpunno ti bakante nga opisina para iti Bise Presidente. Ni Richard Nixon ket isu idi ti immuna a nangipunno ti kastoy a panagbakante babaen kadagiti probision ti Maikaduapulo ket lima a Panagpasayaat idi indutokna ni Gerald Ford. Kalpasan daytoy ni Ford ket nagbalin ti maikadua a presidente ti nangpunno ti bakante a pinaka bise presidente idi indutokna ni Nelson Rockefeller tapno masasaruno kaniana.
- ^ a b c Nagikkat.
- ^ Nnga isu ti immuna a Bise Presidente a a nagtaken ti kinapresidente, ni Tyler ket nangirugi a ti bise presidente nga agtakem ti opisina ti presidente ket agbalin a napno nga agtigtignay a presidente nga adda ti bukodna a pinakapresidente, a saan a kas ti laeng mangitartaripato ti presidentea. Dagiti politiko a kinasuppiat ket pinadpadasda a tinawtawgan isuna akas ti "Agtigtignay a Presidente", ngem isu ket saan a nagpalubos daytoy. Ti Maikaduapulo ket lima a Panagpasayaat iti Batay-linteg ti Estados Unidos ket nangikabil ti inrugi ni Tyler iti Batay-linteg.
- ^ Ti dati a Demokrata a nagtaray para iti Bise Presidente iti etiketa a Whig. Nakisinnupiat kadagiti Whig a daulo ti kongreso ken napatalaw idi manipud ti Partido Whig idi 1841.
- ^ a b c d Naasasinado.
- ^ a b Ni Abraham Lincoln ken ni Andrew Johnson ket, Republikano ken Demokrata a timmaray iti etiketa ti Nailian a Kappon idi 1864.
- ^ Ni Andrew Johnson ket saan a kimmaapon kadgiti dua a kangrunaan a partido bayat nga isu ket presidente ken nangpadas ken napaay a nagipatakder ti partido dagiti loyalista babaen ti etiketa a Nailian a Kappon. Ti panakapaayna a nagipatakder ti agpayso a Partido ti Nailian a Kappon ket nangibati kenni Johnson nga awan ti partidona.
- ^ Ti termino ket napabassit ti 43 nga alaldaw gapu ti panakaikeddeng ti Maikaduapulo a Panagpasayaat iti Batay-linteg ti Estados Unidos , a nagiyalis ti inaugurasion nga aldaw manipud ti Marso 4 a napan iti Enero 20.
- ^ Ni Dwight Eisenhower ket isu ti immuna a presidente a legado a naiparitan nga agsukisok ti maikatlo a termino babaen ti Maikaduapulo ket dua a Panagpasayaat iti Batay-linteg ti Estados Unidos.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Ti Batay-linteg: Dagiti panagpasayaat 11–27". Dagiti Nailian nga Arkibo kenAdministrasion dagiti Rehistro. Naala idi Oktubre 1, 2008.
- ^ "Dagiti bassit a naal manipud ti "Dagiti Nalipatan a Presidente" - Ti Manual dagiti Patriota, babaen ni George Grant". Harrold.org. Naala idi Agosto 8, 2011.
- ^ Cleaves 1939, p. 152
- ^ Ingersoll, Jared. "Ti Ipupusay iti Presidente". Miller a Sentro ti Publiko a Pannakibiang ti Unibersidad iti Virginia. Naala idi Nobiembre 2, 2010.
- ^ Russell, Francis (1962). The Shadow of Blooming Grove—Warren G. Harding in His Times. Easton Press. p. 591. ISBN 0-07-054338-0.
- ^ a b Martin, Paul "Ti Napukaw nga Agsalsalaknib kenni Lincoln", Smithsonian Magazine, bril 8, 2010, Naala idi Nobiembre 15, 2010
- ^ Donald (1996), p. 597.
- ^ "Ti Dakkel a ni Ben Parker ken ti Panakaasasinado ni Presidente McKinley". Math.buffalo.edu. Naala idi Agosto 8, 2011.
- ^ "Nagikkat ni Nixon". The Washington Post. Naala idi Disiembre 31, 2008.
- ^ "Ni Obama ket nangabak ti naipakasaritaan a panagbutos idiay Estados Unidos". BBC. Nobiembre 5, 2008. Naala idi Nobiembre 5, 2008.
- ^ Ti White House (Marso 12, 2007). "Biograpia ni George Washington". Whitehouse.gov. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "George Washington – awan ti Politikal a Partido – Immuna a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "George Washington (Pebrero 22, 1732 – Disiembre 14, 1799)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni John Adams". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "John Adams – Partido Pederalista – Maika-2 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "John Adams (Oktubre 30, 1735 – Hulio 4, 1826)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni Thomas Jefferson". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Thomas Jefferson – Partido Demokratiko-Republikano – Maika-3 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Thomas Jefferson (Abril 13, 1743 – Hulio 4, 1826)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni James Madison". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "James Madison – Partido Demokratiko-Republikano – Maika-4 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "James Madison (Marso 16, 1751 – Hunio 28, 1836)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni James Madison". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "James Monroe – Partido Demokratiko-Republikano – Maika-5 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "James Monroe (Abril 28, 1758 – Hulio 4, 1831)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni John Quincy Adams". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "John Quincy Adams – Pederalista, Demokratiko-Republikano, Nailian a Republikano, Partido WHIG – Maika-6 a Presidente – agiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "John Quincy Adams (Hulio 11, 1767 – Pebrero 23, 1848)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni Andrew Jackson". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Andrew Jackson – Partido Demokratiko-Republikano – Maika-7 a Presidente – Dagiti Anerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Andrew Jackson (Marso 15, 1767 – Hunio 8, 1845)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni Martin Van Buren". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Martin Van Buren – Demokratiko-Republikano, Demokratiko, ken Patido ti Nawaya a Daga – Maika-8 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Martin Van Buren (Disiembre 5, 1782 – Hulio 24, 1862)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni William Henry Harrison". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "William Henry Harrison – Partido WHIG – Maika-9 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "William Henry Harrison (Pebrero 9, 1773 – Abril 4, 1841)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni John Tyler". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "John Tyler – Awan Partido – Maika-10 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "John Tyler (Marso 29, 1790 – Enero 18, 1862)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni James Polk". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "James Polk – Partido Demokratiko – Maika-11 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "James K. Polk (Nobiembre 2, 1795 – Hunio 15, 1849)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni Zachary Tyler". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Zachary Taylor – Partido WHIG – Maika-12 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Zachary Taylor (Nobiembre 24, 1784 – Hulio 9, 1850)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biagt. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni Millard Fillmore". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Millard Filmore – Partido WHIG – Maika-13 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidete". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Millard Fillmore (Enero 7, 1800 – Marso 8, 1874)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni Franklin Pierce". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Franklin Pierce – Partido Demokratiko – Maika-14 a Presidente– Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Franklin Pierce (Nobiembre 23, 1804 – Oktubre 8, 1869)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni James Buchanan". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "James Buchanan – Partido Demokratikoy – Maika-15 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "James Buchanan (Abril 23, 1791 – Hunio 1, 1868)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni Abraham Lincoln". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Abraham Lincoln – Republika, Partido ti Nailian a Kappon – Maika-16 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Abraham Lincoln (Pebrero 12, 1809 – Abril 15, 1865)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni Andrew Johnson". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Andrew Johnson – Partido ti Nailian a Kappon – Maika-17 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Andrew Johnson (Disiembre 29, 1808 – Hulio 31, 1875)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni Ulysses S. Grant". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Ulysses S. Grant – Partido ti Nailian a Kappon – Maika-18 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Ulysses S. Grant (Abril 27, 1822 – Hulio 23, 1885)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni Rutherford B. Hayes". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Rutherford B. Hayes – Partido Republikano – Maika-19 a Presidentw – Dagiti Amerikano a presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Rutherford B. Hayes (Oktubre 4, 1822 – Enero 17, 1893)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni James Garfield". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "James Garfield – Partido Republikano – Maika-20 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "James A. Garfield (Nobiembre 19, 1831 – Septiembre 19, 1881)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni Chester Arthur". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Chester A. Arthur – Partido Republikano – Maika-21 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Chester A. Arthur (Oktubre 5, 1829 – Nobiembre 18, 1886)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ a b "Grover Cleveland – Partido Demokratiko – Maika-22 ken maika-24 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ a b "Grover Cleveland (Marso 18, 1837 – Hunio 24, 1908)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni Benjamin Harrison". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "William Henry Harrison – Partido Whig – Maika-23 Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Benjamin Harrison (Agosto 20, 1833 – Marso 13, 1901)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia nif William McKinley". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "William McKinley – Partido Republikano – Maika-25 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "William McKinley (Enero 29, 1843 – Septiembre 14, 1901)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni Theodore Roosevelt". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Theodore Roosevelt – Republikano, Partido Bull Moose– Maika-26 aPresidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Theodore Roosevelt (Oktubre 27, 1858 – Enero 6, 1919)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni William Howard Taft". Whitehouse.gov. Marso 13, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "William Howard Taft – Partido Republikano – Maika-27 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "William Howard Taft (Septiembre 15, 1857 – Marso 8, 1930)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni Woodrow Wilson". Whitehouse.gov. Marso 13, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Woodrow Wilson – Partido Demokratiko – Maika-28 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Woodrow Wilson (Disiembre 28, 1856 – Pebrero 3, 1924)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni Warren G. Harding". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Warren Harding – Partido Republikano – Maika-29 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Warren G. Harding (Nobiembre 2, 1865 – Agosto 2, 1923)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni Calvin Coolidge". Whitehouse.gov. Marso 13, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Calvin Coolidge – Partido Republikano– Maika-30 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Calvin Coolidge (Hulio 4, 1872 – Enero 5, 1933)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni Herbert Hoover". Whitehouse.gov. Marso 13, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Herbert Hoover – Partido Republikano – Maika-31 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Herbert Hoover (Agosto 10, 1874 – Oktubre 20, 1964)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia niFranklin D. Roosevelt". Whitehouse.gov. Marso 20, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Franklin D. Roosevelt – Partido Demokratiko – Maika-32 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Franklin D. Roosevelt (Enero 30, 1882 – Abril 12, 1945)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni Harry S Truman". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Harry S Truman – Partido Demokratiko – Maika-33 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Harry S Truman (Mayo 8, 1884 – Disiembre 26, 1972)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni Dwight D. Eisenhower". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Dwight D. Eisenhower – Partido Demokratiko – Maika-34 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Dwight D. Eisenhower (Oktubre 14, 1890 – Marso 28, 1969)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni John F. Kennedy". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "John F. Kennedy – Partido Demokratiko – Maika-35 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "John F. Kennedy (Mayo 29, 1917 – Nobiembre 22, 1963)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Lyndon B. Johnson – Partido Demokratiko – Maika-36 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Lyndon B. Johnson (Agosto 27, 1908 – Enero 22, 1973)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Richard M. Nixon". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Richard Nixon – Partido Republikano – Maika-37 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Richard M. Nixon (Enero 9, 1913 – Abril 22, 1994)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni Gerald R. Ford". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Gerald Ford – Partido Republikano – Maika-38 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Gerald R. Ford (Hulio 14, 1913 – Disiembre 26, 2006)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni Jimmy Carter". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Jimmy Carter – Partido Demokratiko – Maika-39 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Jimmy Carter (Oktubre 1, 1924 – )". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpi ani Ronald Reagan". Whitehouse.gov. Hunio 25, 2008. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Ronald Reagan – Partido Republikano – Maika-40 aPresidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Ronald Reagan (Pebrero 6, 1911 – Hunio 5, 2004)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni George Herbert Walker Bush". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "George H. W. Bush – Partido Republikano – Maika-41 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "George Bush (Hunio 12, 1924 – )". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpi ani William J. Clinton". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Bill Clinton – Partido Demokratiko – Maika-42 aPresidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Bill Clinton (Agosto 19, 1946 – )". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni President George W. Bush". Whitehouse.gov. Pebrero 25, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "George W. Bush – Partido Republikano – Maika-43 aPresidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "George W. Bush (Hulio 6, 1946 – )". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Presidente Barack Obama". Whitehouse.gov. Enero 20, 2009. Naala idi Enero 20, 2009.
- ^ "Barack Obama – Partido Demokratiko – Maika-44 Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Barack Obama (Agosto 4, 1961 – )". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "President Donald J. Trump". WhiteHouse.gov. Enero 20, 2017. Naala idi Enero 20, 2017.
- ^ "Donald Trump – U.S. Presidents". History. Naala idi Enero 20, 2017.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Presidente iti Estados Unidos iti Wikimedia Commons


c: text/html

text:
DOMINICAN REPUBLIC
Nagtultuloy ti Panangasaba
Sililimed nga Intultuloy Dagiti Misionero ti Trabaho
Nangrugi dagiti nakarigrigat a kasasaad dagiti kakabsat idi naiparit ti trabaho. ‘Naserraan dagiti Kingdom Hall, ken naiparit ti trabahomi,’ kinuna ti misionera a ni Alma Parson. ‘Nakaad-adu idi ti pakasuotan ken pakarigatan dagiti ipatpategtayo a kakabsat sadiay.’ Adda pay dagiti naawanan iti trabaho ken naibalud. Ngem maragragsakan a manglagip: ‘Namin-adu a nakitami ti nabatad a panangiwanwan ken proteksion ni Jehova.’ Nagtultuloy ti nalimed a panagtrabaho dagiti kakabsat agsipud ta agtalekda iti ‘panangiwanwan ni Jehova.’
Saankami a mapalubosan nga aggigimong kas kongregasion, malagip ni Lennart Johnson: ‘Naggigimong dagiti kakabsat iti babassit a grupo kadagiti pagtaengan tapno awan ti makadlaw. Ad-adalenmi idi dagiti artikulo ti Pagwanawanan a nakopia babaen ti mimeograph. Impatpateg unay dagiti matalek a kakabsat ti naespirituan a pammabileg nga agtultuloy nga ipapaay ni Jehova kadakami babaen kadagitoy a babassit a grupo.’
Kabayatanna, kimmaro ti panangsipsiput ken panangriribuk ti gobierno. Ngem saan a napabutngan dagiti kakabsat. Idi Septiembre 15, 1950, nagsurat ni Secretary Hungría iti Presidente ti pagilian a kunkunana: “Ni Mr. Lee Roy Brandt ken ti dadduma pay a direktor ti grupo dagiti Saksi ni Jehova ket namin-adun a napaayaban iti daytoy nga opisina tapno isardengdan ti amin a propaganda ti relihionda nga iparparit ti gobierno, ngem nalawag a saanda a tungtungpalen ti bilin. Inaldaw a makaaw-awatkami kadagiti report manipud iti nadumaduma a paset ti pagilian a sililimed nga itultuloyda latta dagiti aktibidadda, a mangipakita a saanda a raraemen ti desision ti gobierno.” Iti ngudo ti suratna, inrekomendana ti pannakapapanaw dagiti “ganggannaet a kangrunaan a direktor” dagiti Saksi ni Jehova.
“Gubuayan ti Bileg”
Idi dandanin agngudo ti 1950, binisita da Brother Knorr ken Brother Henschel ti pagilian. Kalpasan dayta, nayakar ti dadduma a misionero idiay Argentina, Guatemala, ken Puerto Rico. Dadduma kadakuada ti nagbirok iti trabaho tapno makapagtalinaedda iti pagilian. Kas pagarigan, nagtrabaho ni Brother Brandt iti kompania ti elektrisidad, ken dadduma ti nagisuro iti Ingles. Kinuna ti 1951 a Yearbook maipapan kadagitoy a misionero: “Ti panagtalinaedda iti pagilian ti nangpabileg kadagiti matalek a pasurot ti Apo a sinuruanda iti kinapudno. Maragsakan ti amin gapu iti kinaturedda a nangitultuloy iti trabahoda.”
‘Ti panagtalinaedda iti pagilian ti nangpabileg kadagiti matalek’
Ni Dorothy Lawrence ti maysa kadagiti misionero a nagisuro iti Ingles. Malaksid iti panagisurona iti Ingles, mangyadal pay iti Biblia kadagiti interesado. Kas resultana, adda dagiti natulonganna a nangawat iti kinapudno.
Impamuspusan dagiti matalek nga adipen ni Jehova ti agtultuloy a mangasaba uray no kanayonda a masipsiputan. No dadduma, pagsisinaenda dagiti panid ti libro sada kulpien tapno maibulsada wenno ikabilda iti supot dagiti ginatangda tapno makakasabada a di madmadlaw. Dagiti reportda iti serbisio ket isuratda a kasla listaan dagiti magatang. Iti pagreportan, isuratda ti papaya, bukbukel, itlog, repolio, ken kalunay imbes a libro, bokleta, magasin, panagsarungkar, ken oras. Ti awagda kadagiti Pagwanawanan a nakopia babaen ti mimeograph ket yuca, a pangawagda iti kamoteng kahoy a gagangay a mula iti dayta a lugar.
Agtultuloy ti Panagaramid iti Ad-adalan
Idi Hunio 16, 1954, nagpirma ni Rafael Trujillo iti maysa a katulagan iti Vatican a nangted iti espesial a pribilehio kadagiti lider ti Romano Katoliko iti Dominican Republic. Iti daydi a tiempo, agarup uppat a tawenen a maiparparit ti trabaho dagiti Saksi. Ngem idi 1955, addan 478 nga agibumbunannag iti Dominican Republic. Kasano a nagbalin a posible dayta iti laksid dagiti narigat a kasasaad? “Ti espiritu ni Jehova ti mangpabpabileg kadakami,” kuna ti report iti 1956 a Yearbook. “Nagkaykaysa dagiti kakabsat, nabileg ti pammatida, ken nagtultuloyda a natured.”
Idi Hulio 1955, nangipatulod ti sangalubongan a hedkuarter iti pormal ken nanotarioan a surat ken ni Trujillo. Detalyado a nailawlawag iti dayta a surat ti neutral a takder dagiti Saksi ni Jehova ken nakiddaw ken Trujillo a ‘saanna koman a paritan ti trabaho dagiti Saksi ni Jehova ken ti Watch Tower Bible and Tract Society.’ Ania ti resultana?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Roma
Ti Roma (Panangibalikas nga Ingles: /ˈroʊm/; Italiano: Roma panangibalikas [ˈroːma] ( denggen); Latin: Rōma) ket maysa a siudad ken naipangpangruna a komuna ("Roma Capitale") idiay Italia. Ti Roma ket isu ti kapitolio iti Italia, ti kapitolio iti Lazio (Latin: Latium) ken ti kangrunaan nga ili iti Probinsia iti Roma. Nga addaan ti agarup ar 2.7 riwriw nga agtaeng 1,285.3 km2 (496.3 sq mi), isu pay daytoy ti kadakkelan ken kaaduan apopulasion a siudad ken komuna iti daytoy a pagilian. Daytoy a siudad ket mabirukan idiay tengnga a laud a paset iti Italiano a Peninsula, idiay Karayan Tiber ti uneg ti Lazio a rehion iti Italia.
Ti pakasaritaan ti Roma sangadpaenna ti dua ken kagudua a ribo a tawtawen. Isu idi ti kapitolio a siudad ti Romano a Pagarian, ti Romano a Republika ken ti Romano nga Imperio, nga isu ti dominante a kabilegan idiay Lumaud Europa ken dagiti dagdaga a nabeddengan ti Mediterraneo para iti sumurok a pito gasut a tawtawen manipud idi umuna a siglo BC aginggana idi maika-7 a siglo AD ken daytoy a siudad ket naipammategan a kas maysa a nakaipasngayan iti lumaud a sibilisasion. Manipud idi umuna a siglo AD, ti Roma ket isun ti tugaw iti Papa ken, kalpasan ti gibus iti Bisantino a dominasion, idi maika-18 a siglo nagbalin daytoy a kapitolio dagiti Papa nga Estado, a nagbayag daytoy aginggana idi 1870. Idi 1871 ti Roma ket nagbalin a kapitolio iti Pagarian iti Italia, ken idi 1946 ti kapitolio iti Italiano a Republika.
Kalpasan dagiti Tengnga a Panawen, ti Roma ket tinurayan babaen dagiti papa a kas ni Alejandro VI ken Leon X, a nagbaliw iti siudad iti maysa kadagiti kangrunaan a sentro iti Italiano a Renasimiento, a nairaman ti Florencia.[2] Ti agdama a bersion iti Basilika ni San Pedro ket inpatakder idi ken ti Kapilia Sistina ket pinintaan babaen ni Michelangelo. Dagiti nalatak nga artista ken arkitekto, a kas ni Bramante, Bernini ken Rafael ket nagtaengda idiay Roma, nga isuda ket nagparawad kadagiti Renasimiento ken Baroko nga arkitektura.
Ti Roma ket nairanggo idi ti GaWC idi 2010 a kas maysa a beta+ a sanglubongan a siudad,[3] ken ti pay maika-28 a kangrunaan a sangalubongan a siudad.[4] Idi 2007, ti Roma ket isu idi ti Maika-11 a kaaduan a nabisbisita a siudad iti lubong, maika-3 a kaaduan a nabisbisita iti Kappon ti Europa, ken ti kadayegan a papanan dagiti turista idiay Italia.[5] Ti siudad ket maysa kadagiti kaballigian a "pabrika" iti Europa, kadagiti termino a kadayaw ken puonan.[6] Ti naipakasaritaan a sentrona ket inlista babaen ti UNESCO a kas maysa a Tinawtawid a Lugar iti Lubong.[7] Dagiti monumento ken dagiti museo a kas dagiti Batikano a Museo ken ti Koliseo ket dagiti 50 a kaaduan a papanan a mabisbisita dagiti turista iti lubong (ti Dagiti Batikano a Museo a naka-awawat kadagiti 4.2 a riwriw a turista ken ti Koliseo ket naka-awawat kadagiti 4 a riwriw a turista iti tungngal maysa a tawen). Ti Roma ket nangsangaili idi ti Kalgaw nga Olimpiada ti 1960.
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
No ti maipanggep a taudan ti nagan a Roma adda dagiti nadumaduma a hipotesis a naibagnabaga.[8] Ti kangrunaan ket dagiti sumaganad are the following:
- Manipud tii Rommylos (Romulus), tinaudan ni Ascanius ken nangbangon ti sudad;
- Manipud ti Rumon wenno Rumen, arkaiko a nagan ti Tiber, ken nagtaudan ti adda met laeng nga isu a ramut a kas ti Griego a berbo ti ῥέw (rhèo) ken ti Latin a berbo ti ruo, a kaibuksilan dagitoy dua ket "agayus";[9]
- Manipud ti Etruskano a balikas ti ruma, a ti ramutna ket ti *rum- "mungay", a mabalin a mangitudo ti totem a lobo a nangampon ket nagpaspasuso dagiti singain a kognado nga agnagan ti Romulus ken Remus, wenno ti sukog dagiti turod ti Palatino ken Aventino;
- Manipud ti Griego a balikas ti ῤώun (rhòme), a kayatna asaoen ket kapigsa.[10]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Kasapaan a pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda ti arkeolohiko nga ebidensia ti panagsakup ti tao iti lugar a Roma manipud idi 14,000 a tawtawen, ngem ti napuskol a tuon ti ububing a rugrugit ket ilemmengna dagiti lugar ti Palaeolitiko ken Neolitiko.[11] Adda dagiti ebisensia ti bato a ramramit, banga ken dagiti bato nga armas a mangikeddeng ti saan a basbassit ngem 10,000 a tawtawen a kaada ti tao. Adda dagiti nakalkali a mangsuporta ti panirigan a ti Roma ket dimakkel manipud kadagiti pastoral a pagtaengan idiay Turod Palatino a nabangon idiay ngato ti lugar iti masakbayan a Romano a Timpuyogan. Bayat nga adda met dagiti arkeologo a sumupsuppiat a ti Roma ket nabangon iti tengnga ti maika-8 a siglo BC (ti patesa ti tradision), daytoy a petrsa ket suheto ti kontrobersia.[12] Nupay kasta, ti bileg ti nadayeg a sarita ti naisalaysayan a pannakabangon ti Roma ket tarawidwidanna a mangilingay ti panangikaskaso manipud ti husto, ken dagiti naduduog a tinaudan.
Sarita ti pannakabangon ti Roma[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti tradisional a sarita a a naibagbaga met laeng dagiti taga-ugma a Roamno ket nangipalpalawag ti kasapaan a pakasaritaan ti siudadda kadagiti termino iti sarita ken mito. Ti naamammuan kadagitoy a mito, ken mabalin a ti kadayegan kadagiti amin ket dagiti Romanomano a mito, ket ti istoria ni Romulus ken Remus, ti dua a singin a pinsuso babaen ti maysa a babai a lobo.[13] Nangikeddengda a mangbangon ti maysa a siudad, ngem kalpasan ti maysa a panagringngor, ni Romulus ket pinatayna ti kabasatna alalaki. Segun kadagiti Romano nga analista, daytoy ket napasamak idi 21 Abril 753 BC.[14] Daytoy a sarita ket nainaipada iti dua a tradision, a napasamak iti nasapsapa a panawen, nga adda ti Troiano a nagkamang a ni Aeneas ket timmalaw idiay Italia ken nakabiruk kadagiti linia ti Romano babaen ti anakana lalaki a ni Iulus, ti kabiengas ti Julio-Claudia a dinastia.[15] Daytoy idi ket lineppas babaen ti Romano a mannaniw a ni Virgilio idi umuna a siglo BC.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Demograpia dagiti Bilbilang". Istituto nazionale di statistica (ISTAT). Disiembre 2010.
- ^ "Roma, siudad, Italia". Ensiklopedia ti Columbia (Maika-6 nga ed.). 2009.
- ^ "GaWC – TI lUbong segun ti GaWC 2010". Lboro.ac.uk. 14 Septiembre 2011. Naala idi 11 Pebrero 2012.
- ^ http://web.archive.org/web/20110516103238/http://www.atkearney.at/content/misc/wrapper.php/id/50369/name/pdf_urban_elite-gci_2010_12894889240b41.pdf
- ^ Bremner, Caroline (12 Disiembre 2008). "Panagiranggo Kaagiti Kasayaatan a Papanan a Siudad ti Euromonitor Internasional". Euromonitor International. Naala idi 2 Marso 2010.
- ^ "Dagiti Europeano a pabrika ti siudad". City Mayors. 28 Agosto 2008. Naala idi 14 Hunio 2010.
- ^ "Naipakasaritaan a Sentro ti Roma, dagiti tagikua ti Santa Sede idiay Siuda nga Agragrag-o kadagiti Ekstrateritorial a Karbengan ken San Paolo Fuori le Mura". UNESCO a Tinawtawid a Sentro ti Lubong. Naala idi 8 Hunio 2008.
- ^ Claudio Rendina, Roma ieri, oggi, domani, Newton Compton, Roma, 2007, pg. 17
- ^ Daytoy a hipotesis ket nagtaud manipud ti Romano a Gramatiko a ni Maurus Servius Honoratus.
- ^ Daytoy nga hipotesis ket nagtaud manipud kenni Plutarch
- ^ Heiken, G., Funiciello, R. kenDe Rita, D. (2005), Dagiti Pityo a Turod ti Roma: Ti Maipapan ti Heolohiko a Panagpasiar iti Agnanayon a Siudad. Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan.
- ^ Wilford, John Nobel (12 Hunio 2007). "Adu pay dagit Mangibagnos iti Sarita (wenno Daytoy Kadi ket Kinapudno?) ni Romulus". New York Times. Naala idi 11 Agosto 2008.
- ^ Livy (1797). Ti Pakasaritaan ti Roma. George Baker (patarus). Naimaldit para kenni A.Strahan.
- ^ Hermann & Hilgemann(1964), p.73
- ^ Livy (26 May 2005). Ti Nasap a Pakasaritaan ti Roma. Penguin Books Ltd. ISBN 978-0-14-196307-5.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Roma iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Roma manipud iti Wikivoyage (Ingles)
- Kitaen ti Pagsurotan ti panagbiahe idiay Roma iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)
- Opisial
- Komuna ti Roma (Italiano)


text:
Opisina ken Impormasion iti Panagpasiar
Naimpusuan nga awisendaka nga agpasiar kadagiti opisina ken pagimprentaanmi. Ammuem ti adres ken oras ti panagpasiar.
Romania
Orzari Street No. 29-31
Sector 2
RO-021552 BUCUREȘTI
ROMÂNIA
+40 21-302-75-00
Panagpasiar
Lunes agingga iti Biernes
8:00 a.m. agingga iti 10:?30 a.m. ken 1:00 p.m. agingga iti 3:30 p.m.
Kapautna 1.5 oras
Trabaho iti Opisina
Mangimatmaton iti aktibidad ti ??? a kongregasion dagiti Saksi ni Jehova iti Romania. Mangor-organisar kadagiti rehional a kombension ken asamblea sirkito. Agipatpatarus kadagiti literatura ken video a naibatay iti Biblia iti lengguahe a Romanian, Romanian Sign Language, ken Romany (Romania). Agar-aramid kadagiti audio recording iti Romanian.


text:
Estoria 42: Ti Asno Agsao
NAKANGNGEGKA kadin ti asno nga agsao? ‘Saan pay,’ mabalin a kunaem. ‘Saan a makapagsao ti an-animal.’ Ngem naminsan adda asno a nagsao. Kitaentayo no kasano a napasamak dayta.
Ni Balac, nga ari ti Moab, ti mabuteng kadagiti Israelitas. Gapuna impaayabanna ti tao a nasikap nga agnagan Balaam tapno umay a mangilunod kadagiti Israelitas. Inkarina nga ikkan ni Balaam ti adu a kuarta, gapuna nagsakay ni Balaam iti asnona ket nagrubuaten tapno mapanna kitaen ni Balac.
Nangibaon ni Jehova ti anghel nga atiddag ti kampilanna tapno agtakder idiay dalan a manglapped ken ni Balaam. Saan a makita ni Balaam ti anghel, ngem ti asno makitana. Pinadpadas ti asno a lisian ti anghel, ket iti kamaudiananna inyiddana lattan idiay dalan. Nakapungtot ni Balaam ket binaotna ti asno iti sarukod.
Iti daytoy impangngeg ni Jehova ken Balaam nga agsao ti asnona.
‘Apay a babaotennak?’ insaludsod ti asno.
‘Pinagbalinnak a kasla agmauyong,’ kuna ni Balaam.
‘Trinatoka aya ti kastoy idi?’ insaludsod ti asno.
‘Saan,’ ti sungbat ni Balaam.
Idi kuan pinalubosan ni Jehova a makita ni Balaam ti anghel. Kuna ti anghel: ‘Di rebbeng a mapanka a mangilunod iti Israel. No di koma naglisi ti asnom kaniak, pudno a napatayka koman.’
Numeros 21:21-35; 22:1-40; 23:1-30; 24:1-25.
Dagiti Saludsod
- Siasino ni Balac, ket apay a pinaayabanna ni Balaam?
- Apay a nagidda iti dalan ti asno ni Balaam?
- Ania ti nangngeg ni Balaam nga ibagbaga ti asno?
- Ania ti imbaga ti maysa nga anghel ken ni Balaam?
- Ania ti napasamak idi pinadpadas ni Balaam nga ilunod ti Israel?
Kanayonan a salsaludsod
- Basaenyo ti Numeros 21:21-35.
Apay nga inabak ti Israel da Sihon nga ari dagiti Amoreo ken ni Og nga ari iti Basan? (Num. 21:21, 23, 33, 34)
- Basaenyo ti Numeros 22:1-40.
Ania ti motibo ni Balaam iti panangpadpadasna a mangilunod iti Israel, ket ania ti masursurotayo iti daytoy? (Num. 22:16, 17; Prov. 6:16, 18; 2 Ped. 2:15; Jud. 11)
- Basaenyo ti Numeros 23:1-30.
Nupay nagsao ni Balaam a kas man la agdaydayaw ken ni Jehova, kasano nga impakita dagiti tignayna nga isu ket saan nga agdaydayaw ken ni Jehova? (Num. 23:3, 11-14; 1 Sam. 15:22)
- Basaenyo ti Numeros 24:1-25.
Kasano a daytoy a salaysay iti Biblia pabilgenna ti pammatitayo iti pannakaibanag ti panggep ni Jehova? (Num. 24:10; Isa. 54:17)


text:
Siayan, Zamboanga del Norte
Ti Siayan ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Zamboanga del Norte iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siayan ket nabennebenneg iti 22 a barbaranggay.[2]
- Balok
- Balunokan
- Datagan
- Denoyan
- Diongan
- Domogok
- Dumpilas
- Gonayen
- Guibo
- Gunyan
- Litolet
- Macasing
- Mangilay
- Moyo
- Muñoz
- Pange
- Paranglumba (Poblacion)
- Polayo
- Sayaw
- Seriac
- Siayan Proper (Poblacion)
- Soguilon
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Zamboanga del Norte". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 17 Oktubre 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Zamboanga del Norte". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 17 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Pelargonium
Ti Pelargonium ket ti henero dagiti agsabsabong a mula a mangiraman kadagiti agarup a 200 a sebbangan dagiti perenial, dagiti natubbog, ken dagiti bassit a mula, a kadawyan nga ammo a kas dagiti geranium (dagiti pay storksbill idiay Estados Unidos). Iti pay pannakaallilaw, ti Geranium ket ti husto a botanikal a nagan ti sabali a henero dagiti mainaig a mula a masansan a tinawtawagan iti Ingles kadagiti cranesbill wenno dagiti natibker a geranium. Dagitoy dua a henero ket tagikua ti pamilia ti Geraniaceae. Ti pannakaallilaw ket nagtaud manipud kenni Linnaeus nga isu ket kasisigud a nangiraman kadagiti sebbangan iti maysa a henero , ti Geranium, ngem kanungpalan met a naisina kadagiti dua a henero babaen ni Charles L’Héritier idi 1789.
Dagiti sebbangan ti Pelargonium ket dagiti kankanayon a berde a perenial nga indihenio iti Akin-abagatan nga Aprika, ken dagitoy ket nasayaat a makaibtur iti maga ken pudot, ngem makaibtur laeng iti bassit a panagyelo.
Dagiti linaon
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ L’Héritier C. L., iti Aiton W. Hortus Kewensis ii: 417, Nicol, Londres 1789
- ^ a b Van Der Walt J.J.A., 1979: Dagiti nota iti nomenklatura ti pelargonium geraniaceae. Journal Of South African Botany: 377-380
- ^ J. J. A. van der Walt and P. J. Vorster. Typification of the Genus Pelargonium L'Hérit. (Fam. Geraniaceae) Taxon Vol. 30, No. 1 (Peb., 1981), p. 307
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti heneriko a panangipalawag ti Pelargonium iti Aiton ket nakopia manipud ti saan a naipablaak a manuskrito ti Compendium Generalogium ni L'Heritier
- ^ van der Walt, J.J.A & Vorster, P.J. (1981) Ti Taxon 30: 307 ket mangisuppiat a ti panagpili ti P. hirsutum ket arbitario a naaramid idi, ken ti Pelargonium cucullatum (L.) W. Aiton, nga indesignado babaen ni van der Walt, J.J.A. (1979) J. S. African Bot. 45: 380 ket nasken koma a dagiti sebbanagn ti lektotipo. Iti pay maipatinayon, ti P. hirsutum ket saan nga agdama a mabigbigan a kas maysa a maawat a nagan.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Liblibro, dagiti kapitulo ken dagiti tesis[urnosen | urnosen ti taudan]
- Maria Lis-Balchin, ed., Geranium and Pelargonium: History of Nomenclature, Usage and Cultivation. (Taylor and Francis, 2002) ISBN 0-415-28487-2
- Ellaphie Ward-Hilhorst, van der Walt and Vorster. Pelargoniums of Southern Africa 1988 (3 vols)
- Bakker, F. T., Culham, A. & Gibby, M. 1999. Phylogenetics and diversification in Pelargonium. Pp. 353–374 in: Hollingsworth, P., Bateman, R. & Gornall, R. (eds.), Molecular Systematics and Plant Evolution. Chapman & Hall, London.
- Mabberley, David J (2013). "Pelargonium". Mabberley's Plant-Book (3 nga ed.). Cambridge University Press. p. 641. ISBN 1107782597. Naala idi 17 Agosto 2014.
- Jacqueline Yolande Yvette Lalli. IN VITRO PHARMACOLOGICAL PROPERTIES AND COMPOSITION OF LEAF ESSENTIAL OILS AND EXTRACTS OF SELECTED INDIGENOUS PELARGONIUM (GERANIACEAE) SPECIES. Master of Pharmacy thesis, Faculty of Health Sciences, University of the Witwatersrand, Johannesburg, 2005.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Pelargonium iti Wikimedia Commons


text:
Languyan, Tawi-Tawi
Ti Languyan ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Tawi-Tawi iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Languyan ket nabingbingay a politikal kadagiti 20 a barbaranggay.[2]
- Bakong
- Bas-bas Proper
- Basnunuk
- Darussalam
- Languyan Proper (Poblacion)
- Maraning
- Simalak
- Tuhog-tuhog
- Tumahubong
- Tumbagaan
- Parang Pantay
- Adnin
- Bakaw-bakaw
- BasLikud
- Jakarta (Lookan Latuan)
- Kalupag
- Kiniktal
- Marang-marang
- Sikullis
- Tubig Dakula
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Tawi-Tawi". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 21 Oktubre 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Tawi-Tawi". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 21 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Sagbayan, Bohol
Ti Sagbayan ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Bohol iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Sagbayan ket nabingbingay a politikal kadagiti 24 a barbaranggay.[2]
- Calangahan
- Canmano
- Canmaya Centro
- Canmaya Diot
- Dagnawan
- Kabasacan
- Kagawasan
- Katipunan
- Langtad
- Libertad Norte
- Libertad Sur
- Mantalongon
- Poblacion
- Sagbayan Sur
- San Agustin
- San Antonio
- San Isidro
- San Ramon
- San Roque
- San Vicente Norte
- San Vicente Sur
- Santa Catalina
- Santa Cruz
- Ubojan
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Bohol". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 6 Oktubre 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Bohol". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 6 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Atenas
Ti Atenas (/ˈæθɨnz/;[2] Moderno a Griego: Aθήva, Athína; IPA: [aˈθina]; Katharevousa: Ἀθῆvaι, Athinai; Taga-ugma a Griego: Ἀθῆvaι, Athēnai) ket isu ti kapitolio ken kadakkelan a siudad ti Gresia. Ti Atenas ket iturayanna ti rehion ti Attica ken maysa kadagiti kaduogan a siudad ti lubong, nga adda ti nairehistro a pakasaritaan a gumay-at ti agarup a 3,400 a tawtawen. Ti Klasiko nga Atenas ket maysa idi a nabileg a siudad-estado. Ti sentro kadagiti arte, panagadadal ken pilosopia, pagtaengan ti Akademia ni Plato ken Liseo ni Aristoteles,[3][4] daytoy ket sapasap a nakunkuna a kas ti duyan ti Akinlaud a sibilisasion ken nakaipasngayan ti demokrasia,[5][6] a kaaduanna gapu ti nagbanagan ti bukodna akultura ken dagiti politika a nagungun-od idi las-ud ti maika-5 ken maika-4 a sigsiglo BC kadagiti nasakbayan a sigsiglo kadagiti amin a nakunkuna idiay a Europeano a kontinente.[7] Tatta nga aldawen daytoy ket maysa a kosmopolitano a metropolis, ti moderno nga Atenas ket sentro ti ekonomiko, pinansia, industria, politika ken kultura a biag idiay Gresia. Idi 2008, ti Atenas ket nairanggo ti mai-ka 32 a kabaknangan a siudad ti lubong babaen ti bileg ti panagggatang[8] ken ti maika-25 a kanginaan[9] iti maysa a panagadal ti UBS.
Ti siudad ti Atenas ket adda ti populasion ti 655,780[10] (796,442 idi 2004)[11] iti uneg ti administratibo a patinggana ken ti kalawa ti daga iti 39 km2 (15 sq mi).[12] Ti urbano a lugar ti Atenas (Kalatakan nga Atenas ken Kalatakan a Piraeus) ket gumay-at ti labes ti administratibo a munisipal a patingga ti siudad, nga adda ti populasion iti 3,074,160 (idi 2011),[13] ti sumurok a kalawa iti 412 km2 (159 sq mi).[12] Segun ti Eurostat, ti Atenas a Dakdakkel nga Urbano a Sona (LUZ) ket isu ti maika-7 a kaaduan ti populasion ti LUZ iti Kappon ti Europa (ti maika-4 a kaaduan ti populasion a kapitolio a siudad iti Kappon ti Europa) nga adda ti populasion iti 4,013,368 (idi 2004). Ti Atenas ket isu pay ti akin-abagatan unay a kapitolio ti kangrunaan a daga ti Europa.
Ti tawidan ti klasiko a panawen ket makitkita pay laeng idiay siudad, a naipakpakita babaen kadagiti taga-ugma a monumento ken dagiti obra ti arte, ti kadayegan kadagitoy ket ti Partenon, a naipanpanunotan a nangruna a dulon ti nasapa a Lumaud a sibilisasion. Ti siudad ket nakataginayon kadagiti Romano ken Bisantino a monumento, ken dagiti pay basbassit a bilang kadagiti Otomano a monumento.
T Atenas ket mangibalbalay kadagiti dua a UNESCO a Tinawtawid a Sitio ti Lubong, ti Acropolis ti Atenas ken ti mediebal a Daphni a Monasterio. Dagiti dulon ti moderno a panawen, a napetsaan manipud idi panakabangon ti Atenas a kas ti kapitolio ti nawaya nga estado ti Gresia idi 1833, ket mairaman ti Heleniko a Parlamento (maika-19 a siglo) ken ti Atenas a Trilohia a buklen ti Nailian a Biblioteka ti Gresia, ti Unibersidad ti Atenas ken ti Akademia ti Atenas. Ti Atenas ket isu idi ti siudad a nangsangaili ti immuna nga moderno nga aldaw nga Ay-ayam ti Olimpiada idi 1896, ken kalpasan ti 108 tawtawen nagsangsangaili daytoy ti Kalgaw nga Olimpiada ti 2004.[14] Ti Atenas ket nakaibalbalayan ti Museo ti Nailian nga Arkeolohiko, a mangpabpabuya ti kadakkelan nga urnong ti Griego a kinaantigo, ken ti pay baro a Museo ti Acropolis.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "AπoYpaφή Πλnθuσuoύ - Katoιkιώv 2011. MONIMOE Πλnθuσuός" (iti Griego). Hellenic Statistical Authority.
- ^ Wells, John C. (1990). Longman a diksionario ti panagbalikas. Harlow, Inglatera: Longman. p. 48. ISBN 0-582-05383-8. naikabil "Atenas"
- ^ "Dagiti Linaon ken Pamunganayan ti Programa ti Panagkaykaysa kadagiti Arkeolohiko a Sitio ti Atenas". Heleniko a Ministro ti Kultura. www.yppo.gr. 31 Disiembre 2000.
- ^ CNN & Associated Press (16 Enero 1997). "Ti Gresia ket nakalukat ti 'nasantuan a kopita' ti Griego nga arkeolohiko". CNN. Naiyarkibo manipud iti ti kasisigud idi 6 Disiembre 2007. Naala idi 28 Marso 2007.
- ^ "Atenas". Naala idi 31 Disiembre 2008.
Ti Taga-ugma a Griego nga Athenai, ti naipakasaritaan a siudad ken kapitolio ti Gresia. Adu kadagiti kasaririt ken artistiko a kapanunotan ti klasiko a sibilisasion ket nagtaud idiay, ken ti siudad ket sapasap a naipanpanunotan a kas ti nakaipasngayan ti Lumaud a sibilisasion
- ^ BBC Pakasaritaan iti Griego a Demokrasia – Naala idi 26 Enero 2007
- ^ Encarta Taga-ugma a Gresia manipud iti Internet nga Arkibo– Naala idi 28 Pebrero 2012. Arkibo 31 Oktubre 2009.
- ^ "Dagiti mayor ti Siudad: Dagiti kabaknangan a siudad iti lubong babaen ti bileg ti panaggatang". Dagiti mayor ti Siudad. 2008. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 6 Mayo 2008. Naala idi 12 Mayo 2008.
- ^ "Dagiti mayor ti siudad: Pateg ti Panagbiag – Dagiti kanginaan a siudad ti lubong". Dagiti mayor ti siudad. 2008. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 24 Disiembre 2008. Naala idi 26 Disiembre 2008.
- ^ Heleniko a Turay ti Estadistika " PRESS RELEASE:Pablaak dagiti immun a nagbanagan ti 2011 a Senso ti Populasion", Heleniko a Turay ti Estadistika (EL.STAT.), 22 Hulio 2011. Naala idi 14 Agosto 2011.
- ^ Dagiti Kinapudno ti Atenas (2011). "Dagiti Kinapudo ken Bilang ti Atenas". aviewoncities.com. Naala idi 17 Hunio 2011.
796 442
- ^ a b "Dagiti pannakaidasig". Helelenikoa Ministro ti Kaunegan. www.ypes.gr. Naiyarkibo manipud iti ti kasisigud idi 4 Enero 2007. Naala idi 6 Enero 2007.
- ^ "EAETAT AπoYpaφn 2011" (PDF). www.statistics.gr. Naala idi 22 Agosto 2011.
- ^ CNN & Sports Illustrated (5 Septiembre 1997). "Ti sentimente ket mayasa a banag a ti Atenas ket nakaala ti 2004 Olimpiada". sportsillustrated.cnn.com. Naala idi 28 Marso 2007.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Atenas iti Wikimedia Commons
- Opisial
- Cityofathens.gr – Opisial a sapot ti pagsaadan ti Siudad ti Atenas


text:
Panangukom ti Dios—Naulpit Kadi?
TAPNO masungbatan daytoy a saludsod, usigentayo ti dua a panangukom ti Dios a nadakamat iti Biblia—ti Layus idi kaaldawan ni Noe ken ti pannakapapatay ti amin a Canaanita.
TI LAYUS IDI KAALDAWAN NI NOE
TI KUNA TI DADDUMA: “Naulpit ti Dios idi inyegna ti layus a nangdadael iti amin a tao malaksid ken Noe ken ti pamiliana.”
TI KUNA TI BIBLIA: Kuna ti Dios: “Maragsakanak, saan nga iti ipapatay ti nadangkes, no di ket iti daydiay itatallikud ti maysa a nadangkes manipud iti dalanna ket pudno nga agtultuloy nga agbiag.” (Ezequiel 33:11) Isu a saan a nagragsakan ti Dios ti pannakadadael dagiti dakes a tattao idi kaaldawan ni Noe. Ngem apay ngarud nga inaramidna dayta?
Kuna ti Biblia nga idi inukom ti Dios dagiti dakes a tattao, “nangipasdek iti pagtuladan maipaay kadagiti di nadiosan a tattao maipapan iti bambanag nga umay.” (2 Pedro 2:5, 6) Ania dayta a pagtuladan?
Umuna, nupay maladingitan a makakita a madadael dagiti tattao, makitana dagiti naulpit a tattao a mamatpataud iti panagsagaba ket panungsungbatenna ida kadagiti aramidda. Inton agangay, ipatinggananto ti amin a kinaranggas ken panagsagaba.
Maikadua, siaayat a namakdaar nga umuna ti Dios sakbay a mangukom. Ni Noe ket manangaskasaba iti kinalinteg, ngem saan nga impangag ti kaaduan a tattao. Kuna ti Biblia: “Saanda a nangikankano agingga nga immay ti layus ket inyanudna amin ida.”
Kanayon kadi a kasta ti ar-aramiden ti Dios? Wen. Kas pagarigan, pinakdaaranna ti ilina nga Israel a no tuladenda ti kinadakes dagiti nasion iti aglawlawda, ipalubosna a sakupen dagiti kabusor ti dagada, dadaelenda ti kabeserada a Jerusalem, ken ipanda ida iti daga dagiti kabusorda. Tinulad ti Israel ti kinadakes dagiti nasion nga uray la indatonda dagiti annakda. Nagtignay kadi ni Jehova? Wen, ngem kalpasan laeng ti maulit-ulit a panangibaonna kadagiti propeta a mangpakdaar iti ilina tapno agbalbaliwda sakbay a maladaw ti amin. Kinunana pay: “Ti Soberano nga Apo Jehova saanto nga agaramid iti maysa a banag malaksid no impalgakna ti kompidensial a banagna kadagiti adipenna a mammadto.”
NO APAY A NAIRAMANKA: Dagiti napalabas a panangukom ni Jehova mangted namnama kadatayo. Makapagtalektayo nga ukomento ni Jehova dagiti naulpit a pakaigapuan ti panagsagaba. Kuna ti Biblia: “Magessatto dagiti mismo a managaramid iti dakes . . . Ngem dagidiay naemma tagikuaendanto ti daga, ket pudno a maragsakandanto iti napalalo iti kinaruay ti talna.” (Salmo 37:9-11) Ania ti maibagam maipapan iti panangukom a mangbang-ar iti panagsagaba dagiti tattao? Naulpit kadi dayta wenno naasi?
TI PANNAKAPAPATAY DAGITI CANAANITA
TI KUNA TI DADDUMA: “Ti pannakapapatay dagiti Canaanita ket naulpit a krimen iti gubat a kaasping ti panangikisap iti kaaldawantayo.”
TI KUNA TI BIBLIA: “Amin a daldalan [ti Dios] kinahustisia. Maysa a Dios ti kinamatalek, a kenkuana awan ti di kinahustisia.” (Deuteronomio 32:4) Ti kinahustisia ti Dios ket saan a mayasping iti gubat ti tao. Apay? Ngamin ti Dios ket saan a kas kadagiti tattao a mabasana ti puso.
Kas pagarigan, idi inukom ti Dios dagiti siudad ti Sodoma ken Gomorra ken inkeddengna a dadaelen dagita, maseknan ti matalek a lalaki a ni Abraham no nainkalintegan ti desision ti Dios. Dina patien a ti nalinteg a Dios pukawenna “ti nalinteg a mairaman iti nadangkes.” Impanamnama kenkuana ti Dios a no uray adda sangapulo a nalinteg a tattao iti Sodoma, saannanto a dadaelen ti siudad maigapu kadakuada. (Genesis 18:20-33) Nalawag a sinukimat ti Dios ti puso dagita a tattao ket nakitana ti napalalo a kinadakesda.
Kasta met, inukom ti Dios dagiti Canaanita ket umiso laeng ti imbilinna a pannakadadaelda. Pagaammo a naranggas ken naulpit dagiti Canaanita ta puoranda pay a sibibiag dagiti annakda kas daton. * (2 Ar-ari 16:3) Ammo dagiti Canaanita a binilin ni Jehova ti Israel a tagikuaenda ti daga. Dagidiay nagtalinaed ken nakigubat ket saanda laeng a busbusoren dagiti Israelita no di ket uray ni Jehova a nangted iti nabileg a pammaneknek a supsuportaranna ti ilina.
Nupay kasta, kinaasian ti Dios dagiti Canaanita a nangtallikud iti kinadakesda ken nangawat iti nangato a moral a pagalagadan ni Jehova. Kas pagarigan, naispal ti Canaanita a balangkantis a ni Rahab agraman ti pamiliana. Kasta met, idi nagpakpakaasi dagiti agnanaed iti Gabaon, a maysa a siudad ti Canaan, naispalda amin agraman dagiti annakda.
NO APAY A NAIRAMANKA: Adda nagpateg a masursurotayo iti pannakaukom dagiti Canaanita. Napartak nga umad-adani ti naipadto nga “aldaw ti panangukom ken ti pannakadadael dagiti di nadiosan a tattao.” (2 Pedro 3:7) No ay-ayatentayo ni Jehova, mabenepisiarantayo no pukawenna ti panagsagaba dagiti tattao babaen ti panangikkatna kadagiti saan nga agpasakup iti nalinteg a panangiturayna.
Pagaammo a naranggas ken naulpit dagiti Canaanita ken busbusorenda ti Dios ken ti ilina
Siaayat a palagipannatayo ni Jehova nga adda epektona kadagiti annak ti pilien nga aramiden dagiti nagannak. Kuna ti Sao ti Dios: “Masapul a piliem ti biag tapno makapagtalinaedka a sibibiag, sika ken ti putotmo, babaen ti panangayat ken Jehova a Diosmo, babaen ti panagimdeng iti timekna ken babaen ti panagtalinaed kenkuana.” (Deuteronomio 30:19, 20) Dagita kadi ket sasao ti naulpit a Dios wenno sasao ti Dios a mangay-ayat kadagiti tattao ken kayatna a pilienda ti umiso?
^ par. 15 Adda nakabakab dagiti arkeologo a rebbek a mangipakita a ti panagdaydayaw dagiti Canaanita ket ramanenna ti panangisakripisio kadagiti ubbing.


text:
GOYO: TI DANGADANG ITI ULEP[i]
I am aware what a difficult task has been given to me… I am doing everything for my beloved country. There is no greater sacrifice[ii]. ( Ammok no kasano karigat ti naipaabaga kaniak nga akem… aramidek ti amin para iti ay-ayatek a pagilian. Awanen ti nasamsam-it pay a sakripisio.)
Heneral Gregorio del Pilar (1899)
NAGPINTAS koman a denggen ti umuna a sagawisiw dagiti billit iti bantay Tirad iti daytoy a maikaddua nga agsapa iti bulan ti Desiembre iti daytoy tawen mil otso sientos nobentay nueve. Ti lam-ek ket umarakup pay laeng manipud iti nagpatnag nga angep, agpapan kadagitoy a gundaway, nakakapet ti kasla tutot ti linnaaw kadagiti bulbulong . Uray ti sumingsingising nga init ket makaay-ayo ti ilulung-awna manipud kadagiti nalalayog a bantay iti Cordillera.
No koma dagitoy a sagut iti daytoy nga aldaw ket magunggonaan, nagsayaat koman a mairaman iti kalikagum nga awan ti agsayasay a dara a gapuanan dagiti bumegbeggang a bala, sumsummiag a pana ken napaspas a pika. No mabalin la koma nga inabrasa ti maibendision iti daytoy nasayaat nga aldaw a naitalugading.
Ngem nagkurang ngata ti kararag, ta no ar-arigen ket nasindianen ti pabuelo ti maysa nga ibibittak ti gubat iti daytoy a nalengleng a kabanbantayan ti iliyo a Concepcion[iii].
Idi kalman ket narugianen ti panakasindi iti pabuelo, ket kasla man nakakaem dagiti ima ta napaidamda a mangdepdep iti daytoy a gubat iti nagbaetan da Heneral Gregorio del Pilar a mangsaksalaknib iti pagdaliasatan da Heneral Emilio Aguinaldo nga agliblibas iti kabakiran iti Lepanto kontra kadagiti kumamkamat a puersa dagiti Amerikano.
Manipud iti Bubon Sanglay, a ‘yan ti maysa nga ubbog ti bantay Nin-aba, a lauden a paset ti ili nga Angaki[iv], makumikomka, Bonifacio. Kadduam ni Abeng a mangisagsagana ti pammigat ti naubing a heneral ken dagiti buyotna.
Umay-ayamuom iti kabanbantayan ti nabanglo nga asuk a nagbukar manipud iti mantika ti alingo[v] a naitayab kalpasan a ti karnena ket naidilpat iti bumegbeggang nga apoy. Iti angotna pay laeng, kayatmon a kumittab iti luppo, ngem pinengdam ti riknam, ta adda iti panunotmo– nga isu pay ti ipaayna a pigsa kadagiti kakaddua ti heneral. Uray ti abuyo ket makaay-ayo ti langana a naituno.
“Sigurado a magustuan daytoy ni Heneral Goyo,” kinuna ni Abeng.
Dikayo nagdadael iti kanito, idi makitayo a benendisionanen ti apoy dagiti karne, insigida nga inpanyo ti naluto a pammigat. Masapul nga ulienyo ti immuleg a desdes ti bantay Tirad a ‘yan ti pangen ti heneral a kadagitoy a gundaway ket agin-inana. Ammom, nga agur-uray itan dagiti nabisinan a katipunero, ta idi kalman ket dida naipapas ti nangan ta nagbalin met a nalabaga ti dangadang. Imbag la ketdin, napintas ti puestoda, napilitan a nagsanud dagiti Amerikano ta dida kabaelan a serken ti nangato ken nalinged a puestoda iti bakras iti bantay Tirad.
Idi makaulikayo, nagtalatalangkiaw ni Abeng.
“Awan met ti heneral!” Kinunana.
Nasangpetanyo dagiti buyot a mayat ti lemmengda. Ti heneral ket nagpalaud tapno obserbaran ti garaw dagiti kabusor nga adda iti baba a kataltalunan nabiit pay a nagapasan. Ditoy a nagpatnag a naginana dagiti Amerikano kalpasan iti panakapaayda a mangrippuog iti puersa ti ubing a heneral.
“Inkayo ‘yaban tapno mamigat. Amangan no agkakapsuten ta di pay nakaturog unay idi rabii.” Panangibaon ti maysa a sarhento.
Asideg met laeng ti desdes nga agpalaud a mangitunda iti ‘yan ti heneral. Dikayon a nagpakada kadagiti mangmangan a soldado, isu pay a taktakda iti pannanganda. Nasayaat no makaipaunegda tapno adda pigsada iti namnamaenda a sinnukat ti libang ti paltoog iti daytoy nga aldaw.
Immun-unaka a nagturong iti ‘yan ni heneral Del Pilar, simmurot metten ni Abeng.
Nakitayo ti heneral a nakatakder iti maysa a dakkel a nadalumpinas a bato. Mangsirsirig iti garaw dagiti kabusor nga adda iti baba-a-derraas a pagtaktakderanna.
Iti bakras a nagtakderan ti heneral, maanninawan ti kinatarakina. Nangruna ta kasla naikuadrado met ti panorama a buya ti payoh[vi] ken baybay-Tsina a nawaya a makita iti sanguananna. Nangato iti ‘yanna, nangruna ket awan ti nakalinged a bantay wenno kayo a nakarkaru a nangpapintas iti buya.
Iti naminsan pay, naikanbas iti pakabuklan ni heneral del Pilar. Asino ti agkuna, nga iti daytoy a kaubingna ket natenneben iti adu a gubat a naglasatanna. Rumbeng koma nga iti daytoy a tawenna, ket agharharana kadagiti nalalasbang a babbalasang ti kukuaenna. Ti panagsirpat koma iti asawaenna ti adda iti panunotna. Wenno, adda iti taltalon a mangsuksukay tapno nabuslon ti apitenna. Ngem saan—ta ti panangisebba iti narasi a biag iti dangadang kadagiti kabusor nga Amerikano ti sangsanguenna.
Sigurado nga adu a babbalasang ti agrayo kenkuana, iti laengen panawen a panagtalinaedna iti kabanbantayan, adun a babbalasang iti iliyo a Concepcion, Angaki ken Baugen[vii] ti dinalapus ti makaay-ayo a panagmatmatana. Di mailibak ti darana nga Intsik ta paningkiten a no matmatannaka ket kasla mangguyguyugoy nga ayatem isuna. Ti kudilna ket nabusbusnag no idilig kadagiti kayumanggi, dagiti laeng sangabassit a garungiad ken dunor ti nangmantsa iti nabusnag a kudilna.
Napuskol ti kidayna, naimpis ti bibigna ken natundiris ti bassit nga agongna. Ti naruar a lapayagna ket kalsa kanayon a mangsasaep iti tignay dagiti kabusor. Ti di met makuna nga apsay a buokna ket naipidas latta a nangakkob iti nalawa mugingna.
Uray ngata ikkaten ti unipormena a nakaisab-itan kadagiti medalia ket di makapaglinged ti kinatarakina. Ngem asino ti agkuna, nga iti daytoy a naamo a rupana, ket ti rumrumkuas a beggang ti kina-Pilipino a mangsalsalaknib iti ay-ayatenna a pagilian.
Idi nangeg ti heneral ti arimpadekyo kenni Abeng, timmaliaw nga awan ti dadanaganna. Idi makitanakayo, di met a nagsao. Timmalikud manen a simmirip iti teleskopiona.
Dikayon nagtimtimek kenni Abeng. Iti kinaserioso ti heneral, kasla dina kayat a matubeng iti panangsirsirpatna kadagiti kabusor, adda pay ket butengyo a mangsengnga nga amanganto ketdi a madadael ti konsentrasionna ket makagura kadakayo.
Naulimek nga immasidegkayo manipud iti nagtakderanna a dakkel a bato. Ket nupay awan ti ramityo a kas iti ar-aramaten ti heneral, nalawag a makitayo ti tignay dagiti kabusor iti baba.
Agsagsaganan dagiti Amerikano iti maikaddua a panagrautda. Madaman ti pormasionda. No idilig ti bilangda iti grupo ti heneral, amang nga ad-adu ti kabusor. Ti garawda ket naannad a kasla mangsierto iti panagballigida ita a gundaway.
Kinitam manen ti rupa ti heneral, awan man laeng ti mariknam a panagbuteng iti panagsagsagana dagiti kabusor, mariknam ti kumpiansa a kabaelanna a salakniban ti bantay Tirad tapno makaadayo da Heneral Aguinaldo.
Iti panangtantannawagmo kadagiti kabusor iti baba, nagkatloda a pangen.
“Apay ngata?” Di naalwadan a nadamag ni Abeng.
Timmaliaw ni Heneral Goyo, ket saanen a nagtagari pay ni Abeng.
Ti umuna a pangen dagiti soldado ti Amerikano ket nagmartsa a nangsurot iti Spanish Trail[viii] a daytoy ket nadesdes gapuen iti polo y servicio[ix] idi panawen ti Hispanico, agdiretso daytoy iti pagdalanan ti bantay.
Ti maikaddua a grupo ket immulida iti bantay iti sango a mismo dagiti agur-uray a soldado ni Heneral Goyo.
Ken ti maikatlo a pangen, a di unay a nadnadlawan ket nagdalan iti daan a desdes a nagtubbuan ti pan-aw ken kayo. Daytoy a desdes ket agturong mismo iti ‘yan ni Heneral Goyo ken dagiti buyotna. Saan a nairaman daytoy iti plano a depensa da heneral.
“Asino ti nangisuro iti daytoy a daan a desdes,” naiyesngawmo. Ket timmalliaw manen ti ubing a heneral kadakayo.
Sinnangonakayo ni heneral Goyo, immasideg apagapaman. Idi makabatog, di met nagsao, inseniasna laeng dagiti imana a sumurotkayo nga agsubli iti naggapuanyo a ‘yan dagiti buyotna.
Ti desdes nga addaan iti natatadem a bingkol ken babassit a bato ket kasla ti ikankano ti heneral babaen iti botana. Adda apal a nariknayo agsipud ta saka-sakakayo laeng kenni Abeng. No ngata soldadokayo met a kaddua ti heneral ket nagsapin koma met ti sakayo tapno di madinggulan dagiti paspasali a bingkol ken bato. Ngem ania ngarud, para lutokayo met laeng.
“Laglagipenyo ti bagiyo, aglengedkayo tapno dikayo mapuntaan.” Kinuna ni Goyo idi makadanonkayo iti ummong dagiti soldado.
Manipud idi kalman, ita laeng manen a nangegmo ti di met nabangag a timekna. Ti timekna ket kasla met laeng iti maysa a baro a Bago[x].
Napasnek iti mandarna, saan a kasla idi kalman a maalana pay ti makiinnangaw, nangruna idi nagballigida.
Sarsarunuenyo ni Heneral Goyo idi makangegkayo kenni Abeng iti kanalbuong ti paltoog. Awan sintagari a nagdardaras a tinurongna ti kabaliona, idi masakayanna ket nagturong kadagiti kakadduana.
Iti kastoy a situasion, malagipmo ti bilin ti heneral: agpaknikayon tapno di mairamraman a mapuntaan dagiti bumegbeggang a bala. Ti akemyo ket mangiluto iti taraon kadagiti katipunero, saan ket a mangpisil iti gatilio kontra kadagiti kamamkamat a kabusor.
Nagkinitakayo kenni Abeng, nagginuray iti senias, idi insungom ti kapan-awan iti maysa a bakras, naglinumbakayon a kimleb babaen iti panagbakabakayo. Naawanan iti gaway dagiti pan-aw a madalananyo ta matuwangda lattan ket dagiti dadduma ti mangilemmeng kadakayo. Idi makitayo ti dakkel a bato, insimpayon ti bagbagiyo tapno makalinged kadagiti bala a kasla agbirbirok iti narasi a lasag a tuparenna.
Adun ti garunggiad iti kudilmo a bales dagiti pan-aw a pinadeppam, dagitoy dagiti nairagadi iti imam ken paset iti bagim, ngem dimo mariknan ti apges, nakarkaro nga inyaleng-alengmo ti budona nga inpaayna. Kabaelam ti gatel ken sugat nga ipaayna ngem saan dagiti unget dagiti paltoog.
Iti kannawan nga imam, iggemmo pay ti pammigat nga ‘yegyo koma iti maysa a pangen ti heneral iti bangir a bakras. Ngem saanmon a maiyawat daytoy kadagiti soldado, ta siguradon a didanto met laeng masango ti mangisubo iti taraon. Ta asino koma pay ti mangipateg iti taraon iti tengnga ti di mabannog a pasayabsab dagiti bala ken pana?
Ti barukongmo ket agtamtambor ket arigna magsat ti angesmo iti kerbios a marikriknam! Ni Abeng a kadduam ket naturtured ta sagpaminsan ket ilung-awna ti ulona tapno siripen ti puesto dagiti soldado dagiti katipunero ken soldado dagiti Amerikano. Ngem no adda sumayengseng a bala a mailawlaw iti ‘yanyo ket insigidana nga agkelleb.
Idi adda mangegyo nga arimpadek ti kabalio, nagtinalliawkayo sa in-inut nga insiripyo ti matayo.
“Ni Heneral Goyo, nakalugan iti puraw a kabaliona,” inkidagna kenka. Nagtinalliawkayo manen. Itam laeng manen napaneknekan nga iti daytoy a tawenna, ket rumbeng laeng a maawagan kas heneral… iti kinaturedna.
“Tagtagari, Abeng, mangegdata ditoy, mapaltoganta, la…” sinikom ni Abeng a di pay agkirem iti panangmatmatna iti ubing a heneral.
Kasla di mabannog dagiti uni ti paltoog iti agtultuloy a panagarimbangawda. Kasla di maibus ti bala a mangsarak iti biktimaenda. Kasla di met maibus dagiti soldado a mapuntaan itagtultuloy a dangadang.
No ar-arigen, napintas ti puesto da Heneral Goyo, ta narigat nga ulien ken sirken dagiti rumaraot. Tangtang-awanda dagiti kabusor, nalakada laeng a pabuntaan. Kasta met dagiti agbanbantay iti bangir a bakras, addada a nakasipot iti dandani amin a tignay ken puesto dagiti kabusor.
Daytoy ti kangrunaan a rason no apay a di kinabaelan dagiti soldado nga Amerikano a parmeken dagiti buyot ni Heneral Goyo idi kalman– nupay amang a basbassit ti bilangda. Napilitan a simmanud dagiti kabusor idi kalman. Ket iti daytoy a gundaway, kastoy met laeng ti namnamaenda a pagtungpalan iti panangsalaknib iti daytoy a bakras tapno naan-anay a makaadayo ti bunggoyda Heneral Aguinaldo a nagdalan iti kabanbantayan iti Cordillera . Kasapulan a naan-anay a bantayanda ti Tirad Pass iti pagimbagan ti sibubukel ti pagilian. Adda iti ima ni Heneral Aguinaldo ti tulbek iti panakawaya-waya ti Pilipinas kadagiti gangganaet a kabusor.
Ngem ammom met: nga adda latta ti posibilidad a mabaliwan ti pasamak idi kalman.
Natukay ti agam-ampayag a panunot idi adda nagallangugan a boses manipud iti buyot ni Heneral Del Pilar.
“Heneral, napalikmutandatayo metten dagiti kabusor! Ania ti aramidentayo? Ad-aduda nga amang ngem sitayo. Main-inutkamin!”
Kasano? Daytoy ti umuna a simrek iti panunotmo.
“Vicente, awan ti agsanud. Ania ti pagdanagam, kas idi kalman, napintas ti puestotayo. Saanda a mastrek ti desdes a banbantayantayo. Masapul a badangantayo ti bantay Tirad. Kasapulan la unay a naan-anay a makaadayo ti bunggoy da Heneral Aguinaldo.
“Ngem main-inuttayon! Adda la bassit nga aggaraw, paltogandan! Maibusantayon iti bala ken agkakapsut dagiti buyot ta adu pay ti di nangipauneg iti taraunda iti daytoy nga aldaw.”
“Apay a dagita a banbanag ti panunotenyo. No mataytayo ditoy iti panangsalaknib iti pagiliantayo kontra kadagitoy nga agar-ari a gangganaet— ragsakentayon ti matay! Awan ti agsanud!”
“Nakaskasdaaw laeng, Heneral. Nagpingetda ita a kasla ketdin kabaelandatayon a rippuogen iti daytoy a bakras.”
“Barbareng awan ti nakaammo iti limed a dalan nga agturong iti ‘yantayo. No isuda laeng, agtalektayon, ta uray siasino kadagiti agnanaed iti daytoy nga ili ket awan ti mangisuro. Bareng awan ti naghudas!”
IDI KIMMITAKA iti bakras a nakaimuntaran ti dakkel a bato, asideg iti ‘yan ti nagtakderanyo ken nangtan-awanyo itay kadagiti kabusor, nakigtotka ta adda metten bunggoy dagiti Amerikano a sumungsungad. Daytoy ti maikatlo a bunggoy a simmina iti umuna a dua a grupo…ket daytoyen ti kabutbutengmo itay!
Awan ti mangbanbantay iti daytoy a derraas ta awan met makaammo iti daytoy a limed a dalan nga agturong iti bakras ti bantay Tirad.
No adda man dagiti makaammo iti nasao a desdes, dagiti lallakay a nagna ditoy idi nagdappatda iti Concepcion, pakairamanan dagiti putot ken apokoda. Ngem ti dalan ket naballanginanen ken di unay mapagpagnaan ta delikado dagiti rangkis ken bakras a pakatayan ti siasinoman nga agkamali iti baddekna.
Ngem saan a nalipatan daytoy a desdes ta masansan a pagsasaritaan daytoy dagiti lallakay nangruna no agsasangoda iti panaginom iti tapuy[xi].
Narigat a patien nga adda kadagiti panglakayen ti mangisuro iti desdes.
Nasungbatan met laeng dayta a saludsodmo idi makaasideg ti bunggoy dagiti
soldado nga Amerikano ket naipasabat kenka ti maysa a pamiliar a rupa. Agturongda iti paglemlemmengan ni Heneral Goyo ken dagiti buyotna.
“Di ketdin, ni Juanario Galut[xii] daydiay,?” Inkidag ni Abeng kenka, ngem paarasaas laeng ti panangibalikasna, amkenna nga amangan no matakkuatanda nga aglemlemmengkayo iti kapan-awan ket paltogandakayo dagiti kabusor.
Ti dinamag ni Abeng ket isu koma met ti damagen kenkuana.
“Shhh!” Inbatogmo ti tamudon iti bibigmo. Numona ta umasidegdan iti ‘yanyo. Ngem dika mabalin nga agbiddut, ti lalaki ket maysa a negosiante iti baba a manggatgatang kadagiti produktoyo ditoy ngato. Ngem apay a kaddua metten dagiti soldado nga Amerikano a mangraraut iti grupoda Heneral del Pilar?
Iti panunotmo, nagay-ayam ti maysa a posibilidad a panakikuntsaba. Ngem dim’ kayat a panunoten a nag-espia daytoy ket nakitinnulong kadagiti kabusor a gangganaet.
“Ala, maatiw sa metten ti bunggoy da Heneral Goyo,” nakunam iti nakapsut a timekmo.
“HENERAL, agkulpatayon ta napalikmutandatayon dagiti kabusor. In-inutdan a makasang-at iti pagkamkamangantayo a bakras, ket uray dagiti kakadduatayo ket marirodan no sadino ti paglemmenganda ta uray sadino ket adda dagiti kabusor. Addatayon iti delikado a situasion iti iraraut ti maysa a bunggoy iti di namnamaen a pagnaanda. Adda gayam limed a dalan nga agturong ditoy, ket ditayon nadlawan iti kumpiansatayo a dida mastrek daytoy a pagkamkamangantayo.”
“Agtalnaka, dimo kadi ammo a nasamsam-it ti matay a mangsalsalaknib iti ina a daga ngem iti agbiag a takrut ken nangbaybay-a iti kadaraantayo. Awan ti agsanod! Kinabaelantayo idi kalman ti puersada, kabaelantayo met laeng iti daytoy nga aldaw.”
“Ania ngarud ti rumbeng nga aramidentayo. Main-inuttayon. Ad-addudan a mangdarop kadatayo. Maigapu iti iseserrek ti di nabantayan a grupo, kimmapsut ti depensatayo. Dagiti nagna iti desdes ket umas-asidegda payen; dagiti nanglikaw ket ditayo mabantayanen ti ‘yuumayda!”
“Agtalinaedkayo iti puestoyo. Awan ti agsanud. Bantayantayo daytoy a bakras ket ditayo ipalubos a makamatan dagiti kabusor ti grupo da Heneral Aguinaldo. No mataytayo iti panangbantay iti daytoy a bakras; ti nagantayo ket agbiag, ket lagipento dagiti sumarsaruno a kaputotan. Ragsakton ti kararuatayo a makita ti pagiliantayo a Pilipinas nga awan ti siasinoman a mangsakup.”
“Bumabaka koma ngarud dita kabaliom tapno di unay maisebba ti biagmo iti pungsil dagiti kabusor.”
“Dinak pakadanagan. Wanawananyo ketdi dayta puestoyo!”
“Wen… heneral!”
GANDATYO koma kenni Abeng ti agkaradap nga agpababa agingga a makaawidtayo idiay Mabatano ta amkenyo a mapuntaankayo iti naiwawa a bala; wenno makitadakayo dagiti kabusor ngem pabuntaandakayo met. Ngem amkenyo a nakarkaro a maisebba ti biagyo no masiputan dagiti kabusor ti aggargaraw a bulong ti pan-aw ket tatikendakayon ti bala. Inkeddengyo ngarud nga aglemmeng pay laeng iti dayta a dakkel a bato iti aglikmot ti kapan-awan agingga a masiguradoyo ti karadkadyo.
“Rinnapoken idiay ‘yanda Heneral Goyo!” inyarasaas manen ni Abeng.
“Wen ngarud,” isu lattan ti malagipmo nga isungbat magaipu iti panaglulukay ti tumengmo. Kinapudnona, itay pay laeng a mangegmo ti sinnukat ti uni ti pungsil iti dissu a nangipananyo iti taraon dagiti buyot ti ubing a heneral.
Tumaytayab dagiti buli ti pungsil, no lablabsen a kunaen ket tumaytayabda laeng iti lulonanyo. Awanen ti sintagariyo kenni Abeng. Nakaam-amaken ti pasamak ta kimmaron ti pinget iti tunggal grupo. Atapem a nakadanon dagiti kabusor iti ‘yan ti heneral ken dagiti buyotna.
Dakkel ti naaramidan ti maikatlo a grupo a nagna iti limed a dana, nangriro daytoy iti napintas a depensa ti grupo ni Heneral Goyo. No idi kalman ket di kinabaelan dagiti Amerikano dagiti katipunero gapu iti napintas a puesto, ngem itan ket nalukayanen—nagbalin a tulbek kadagiti soldado nga Amerikano ti bunggoy nga indauluan ti maysa a taga-baba a lalaki.
“KAKADDUA, awan ti agsanud. Salaknibantayo daytoy a bakras agingga iti maudi nga angestayo. Pudno a…ARG!!!!”
“Heneral, napuntaankayo iti barukongyo. Agkaradapka ditoy ‘yanmi ta adda dakkel a puon ti kayo ditoy. Dikayo bumangon ditan, a!”
“Didak pakadanagan, ti sugat iti bagi ket kabaelak ngem saan iti sugat a parnuayen dagitoy a gangganaet iti pagiliantayo. Awan agsanud, agtalinaedtayo iti daytoy a bakras uray pay isu ti puon a pakatayantayo. Kas iti daytoy nalayog a bantay Tirad, kasta ti takdertayo a mangsaranget kadagiti soldado ti gangganaet a kayatna nga agari ditoy dagatayo.”
MALEM idin, ket iti butengyo kenni Abeng a mairaman a mapaltogan, dikayo immal-alisen iti naglemmenganyo. No mabalbalin, uray umanges la koma ket dimo pay kayat nga ipug-awen tapno di makaaramid iti karasakas wenno mangpagaraw kadagiti pan-aw ken bulbulong. Inan-anosam ti kagat dagiti kuton iti luppom ken imam, dika pay ket kudkodenen.
Saggaysa laengen ti kanalbuong ti pungsil a mangmangegmo. Ipagarupmo nga addan maysa a grupo a naparmeken. Ti kaudian a sinungbat ti paltoog a nangegmo ket iti ngatuen a paset ti bantay a paglemlemmenganyo.
Kinalbitnaka ni Abeng ket insungona dagiti Amerikano a bumabbaba manipud iti ngatuen ti bakras. Iti panakakitam kadakuada, impagarupmon a naabaken dagiti soldado a buyot ni Heneral Del Pilar, no di man timmaray ti dadduma.
Bayat a magmagnada, nakasipsiput dagiti matada. No kasta a madlawanda nga adda bassit a garaw, insigida a paltoganda ti disso, nangruna dagiti adda iti lemmeng ti kaykayo ken pan-aw. Ammom lattan nga ipagarupda nga adda dagiti aglemlemmeng a soldado, ket siguraduenda a mapaltogan. Ngem gayam, dagiti atap nga animales ti matiruanda.
Dimo met nalapdan ti nakaro a kerbiosmo idi lumablabasdan iti desdes nga adda iti asideg ti pagkulkulluopanyo kenni Abeng. Agsubsublidan iti baba. Agsasaoda iti dila a dimo maawatan. Ken uray ni Abeng ket ammom a dina maawatan ti kunkunaen dagiti gangganaet a puraw. Kadduada a bumabbaba ni Juanario a nangtulong kadakuada a nangidalan iti panakaatiw da Heneral Gregorio del Pilar.
“ARE you sure, the young General is dead?”
“Yes, Captain Jeckinsen, he was shot down on breast and cheek. And we took his horse. Some of our men took some valuable items from him as a souvenir, we left him clad only in underware. The fallen general has a diamond ring and a boots. Here are some, you may take it: a fair of fieldglasses, three golden medals, and an Agnus dei. This revolver gun is gold-plated.”
“Officer McCutchen, is there any suversive documents our soldiers have found?”
“Yes sir, we have some papers carried by a Filipino soldier that we have captured. We also have a diary from a fallen general!”
“How about his men?”
“We have captured some of them, some have fled away, and most of them are dead, Captain!”
“We have to thank you Mr. Galut. If not from your help, we could hardly won this war.”
“Okay… okay, sir!”
AGINGGA a nakalabesda iti paglemlemenganyo kenni Abeng, awan ti naawatanyo kadagiti sawsawenda. Ket bayat itay idadaliasatda iti sanguananyo, tengngel amin ti panagangesyo. Numona ta kasla nakasipsiput nga agila dagiti soldado nga Amerikano. Adda lukag a nariknam iti panagangesmo idi makalabesdan. Ngem ti panaganges pay laeng ti limmukag kenka; gapu ta dagiti soldadoda ket agtultuloy pay laeng ti panangpagpagasatda a mangpaltog kadagiti nalemmeng a dissu, nangruna no adda kuti wenno karasakas a maallingagda. Nakalabesda la ngaruden ngem aggagatel pay laeng ti ramayda a mangkalbit iti gatilio ti pungsil. Agrayray-aw dagiti dadduma a mangramrambak iti panagballigida.
Nabayagen a nakalabes dagiti bunggoy ken soldado ti Amerikano. Awan metten ti mangegmo nga ariwawa ti paltoog iti aglawlaw. Ipagarupmo a nakababada aminen— ngem dikayo pay laeng pimmanaw iti dissu a naglemmenganyo kenni Abeng. Idi kinitam ti kaabaymo, nakamulagat pay laeng.
Inurayyo ti panangkagat ti sipnget iti lawag sakbay a bimmabakayo iti Mabatano. Karayam-pagna-taray ti pinamay-anyo kenni Abeng iti panagsalogyo manipud iti bantay Tirad.
Adu a saludsod ti simmabat kenka apaman a nakasangpetka iti pangtaenganyo. Nga iti kinaadu ti saludsod a sinagrapmo, awan met uray maysa kadagitoy ti nasungbatan iti nalawag. Adda pay laeng ngamin ti kerbios ken buteng nga agkutkutukot iti barukongmo. Malaksid iti kaadduan a tung-ed ken lingaling, awanen ti rimmuar pay a balikas iti bibigmo no di: ‘wen’ ken ‘saan’.
Kalaksidanna, kayatmon nga ‘yuldag ta bukot ta mariknamon ti kapsuy ken bannog iti bagim.
APAGSIPISIP pay laeng iti lawag ti dayta a simmaruno nga agsapa, imbaondakayo manen kenni Abeng dagiti panglakayen tapno umuli iti bantay Tirad. Inkayo kano sapulen nga ikali dagiti napasag iti dangadang idi kalman. Agkedkedka koma ngem awan ti nagbalinanna gapu bileg iti mandar dagiti panglakayen.
“Apay a sita manen?” Adda protesta iti timek ni Abeng.
“Awan la sabali a tao a makitadan,” inpasarunom met.
Nariknam manen ti rigatna idi rugianyo a desdesen ti agkawikaw a dalan nga agpangato. Ti lam-ek nga umarakop a nainaw manipud iti angep a sumngaw a sumabet kadakayo ket umanayen a mangsuba iti bumarbaran a temperatura iti bagim.
Agkiwar ti tianmo idi makaulikayo, nangruna idi maitublakka ta naisagod ti sakam iti kunam a pungdol… ngem bangkay gayam. Bayat a ngumatngatokayo, umad-adu met dagiti bangkay a masalawyo. Kumarkaro ti agat-dara nga agaddiwara iti aglawlaw. Inuksobmon ti badom ket isun ti inyabungotmo iti rupam a ti laeng matam ti saan a naakkuban. Karaiballanganen dagiti bangkay.
Nalaka a lasinen dagiti buyot ni heneral Del Pilar ta nalabusanda. Inala ngata dagiti Amerikano ti kawesda.
“Mailasin ta ngarud ditoy ti bangkay ni Heneral Goyo ket nagaduda met a bangkay. Dandani agkakabagida pay,” inkudkodmo iti ulom.
“Sangsangkamaysada lattan, a. Ania ngarud no dita met mailasin ti bangkayna.” Insungbat ni Abeng.
Nupay kasta, sinirpatyo latta ti tunggal maysa a bangkay, bareng adda pagilasinan a makita nga isu ti bangkay ti ubing a heneral. Agpursigika latta met a makita daytoy tapno maikkan iti naan-anay a pammadayaw gapu iti naisangsangayan a naaramidanna.
“Pacio, umayka ditoy, kitaem daytoy, nee!” Impukkaw ni Abeng.
Dinardarasmo ti immasideg. Iti sanguanan ni Abeng ket ti maysa a bangkay a kabagbagina ngata. Awan met ti makitam a nakaidumdumaanna kadagiti dadduma a bangkay nga adda iti aglawlawyo. Malaksid laeng a napudpudaw daytoy, adda tama ti paltoog iti barukong ken iti pangana a mabalin nga isu ti nakaigapuan iti panakatayna. Nakanganga pay.
“Ania koma met ti naidumduma dita?” imbugkawmo. “Dimo kunaen a daytoy ti bangkay ni Heneral Goyo!”
“Apay, dimo makita? Agkurang ti ngipenna!”
“Ket…”
“Pang-og, dimo malagip ti kunada Apong… a ni Heneral Goyo ket addaan iti balitok a ngipen.”
Nagpaltiing nga insigida iti lapayagmo ti kayat a sawen ni Abeng. Wen, malagipmo dayta a saritaan dagiti panglakayenyo. Ket mabalin nga innala dagiti Amerikano ti balitok a ngipen ni heneral Del Pilar.
Nupay adda pay laeng sangkabassit a panagduaduam, ngem immanugotka lattan iti kinuna ni Abeng. Inyaramidanyo ngarud iti naisangsangayan a panakaitabonna ti nasao a bangkay. Ti nangitanemanyo ket ginaburanyo iti bulbulong ken batbato.
“Sumaludota pay!” Kinuna ni Abeng idi timmakderkayo.
Maawatam ni Abeng, dina kasapulan nga ilawlawag pay. Daytoy a lalaki… naubing a lalaki, ket sidadayaw ken situtured a nangidaton iti biagna iti panangserbi iti ay-ayatenna a daga.
Awan sintagari, awan nagbilang, ngem naggidankayo kenni Abeng a simmaludo iti tanem ni Heneral Gregorio del Pilar.
Ti lawag iti bigbigat ket simmaknapen iti sibubukel a bantay, a kasla makipagmaymaysa iti panagladingit iti panakaulila iti maysa nga ubing ngem natan-ok ken natured a nangisalakan iti pagilianna. Iti ngatuen ti bantay Tirad ket adda ti napuskol nga ulep a kasla nangbengbeng iti ‘yanyo. Kastoy met laeng idi kalman ken idi naminsan, kabayatan iti nabara a dangadang iti bantay.
Iti panunotmo, saan ngata metten marigatan nga umuli iti langit ni heneral Goyo… ta asidegen iti langit.#
G I B U S N A
[i] Kas panangiladawan ti American War Correspondent
[ii] Maudi a balikas iti diary ni Hen. Del Pilar
[iii]Concepcion: sigud nga awag iti ili a Gregorio del Pilar iti Ilocos Sur
[iv] Angaki: sigud nga awag iti ili a Quirino
[v] alingo: atap a baboy
[vi] payoh: naagda-agdan a taltalon
[vii] Baugen: sigud nga awag iti ili a Salcedo
[viii] Spanish Trail: agliklikaw a desdes nga agturong iti ngato ti bantay Tirad
[ix] Polo y servicio: puersaran a panagtrabaho
[x] Bago: puli dagiti nagaasawa nga Itneg ken Ilokano
[xi] tapuy: rice-wine
[xii] Juanario Galut: nangisuro ti limed a dalan kadagiti Amerikano


text:
i.
Maimatangak ti pannakaipasngay ti baggak iti daya
A mangibagnos iti utekko nupay agpatingga laeng
Iti kasipngetan—ketdi, addaan ti puso iti dakulap
Tapno maaprosanna dagiti di matukod ti matak…
ii.
Nawatiwat dagiti aldawyo—di rumbeng nga ungpoten
Ta adda ti kaimudingan iti tunggal nakaat-atiddog a kanito,
Umanay iti nakaan-annad a panangaramid ti billit iti umokna
Wenno iti panangabel ti lawwalawwa iti pagtaenganna.
Nagpinnerreng ti balbag a law-ang ken ti nadarisay a dan-aw
Ta matinongyo ti panagtutumpong dagiti ulep; mauray
Ti uong ti dungngo ti gurruod, ket sarunuen ti rettab
Ti umuna a bayakabak ti Mayo a mangsukon iti arado.
Dakayo kadi ti naparaburan wenno ti petalo a nangtapaya
Kadakayo iti pannaturogyo? Kaatagyo ti linnaaw a kas man
Ti tunggal bitek ti barukong dagiti tinukelna. Ti kannag
Ti nangsaksi iti panangitalekyo iti tagainepyo iti daga.
Kas iti lupot ti didigra a di inaruat dagiti bagyo ken ginggined—
Lamolamoda a nagtaray iti sanguananyo, ngem apagbiit—
Palagip laeng iti nadumaduma a maris a naibisti iti uniberso
Iti labes ti lawag ken sipnget ta mailasinyo ti nagbednganda.
Impakaammo ti gawat ti yaayna kadagiti kayo, ayup, tumatayab,
Danum ken angin. Pinayapayan, pinastrekyo kas iti ganggannaet
Manipud iti naunday a panagdaliasat—sinangona ti dulang,
Nagrennek iti basi ken taraon, naturog a nagkumot ti kaluknengan
Nga inabel. Nagpakada ket dinawatyo nga iti pagturonganna,
Masarakanna ti sapsapulenna a tanap dagiti dawa ken sabong.
Adda kadagiti dawa dagiti sirib ken pammategyo, nakainanama—
Inaniyo ket nakaan-annad a rineppet dagiti binettek; naannad
Man met laeng nga impempenyo iti sarusar. Bayat ti panagbayo,
Sinaritayo kadagiti agtutubo nga agitlog iti balitok dagiti kannaway,
Nalaka a masarakan kas iti pannakasiglot dagiti naririmat a layap
Iti nabordaan a panio wenno gayadan ti nalayak a kamiseta.
iii.
Nagrusingen kadagiti kinellengtayo ti natayag a pasdek,
Nagsusuon iti bullalayaw—kayatna a gaw-aten dagiti ulep.
Pagkabkabawenda ti awaytayo; kurkurtienda ti dila
Tapno maisawangna dagiti ganggannaet a balikas,
Ken makapagkurno iti wagas ti bisita a manggatgatang
Iti oras, isem ken bannogtayo; mangrukrukod iti lasag
Ken kabaelan; mangmangted-anag iti aw-awidtayo.
Apay a no natomartayon ti ginatangtayo a pildoras
Sa maamiristayo a gatas gayam ti in-inumentayo
Kadagiti barukong dagiti innatayo? No kaano a dusaen
Ken gudasenda iti telebision dagiti annak a nanginsiar
Iti panangsikap, isu pay laeng ti panangwitwittayo
Iti bagbagitayo a pagrikrikusen ti innipis ken numero?
Binay-antayo a simmanglad kadagiti pier dagiti saglalaka,
Libre ti kaaduan, a nangisuro kadatayo a mangtagikua
Iti bambanag a ganggannaet iti pagtaengan—inukarkaranda
Ti kinabuangger iti pus-ongtayo, ti kinatuso dagiti dilatayo.
Ipalagipda ti kanikapat a gasut a tawen nga inladawanda
Ti wagas ti kinatan-ok a di mailangaan ti kararuatayo:
Binay-antayo dagiti sakatayo a nagdaliasat iti dana
A nagpatingga iti sakaananda; binuybuyatayo
Ti pananggarroteda iti nasulpeng a panunottayo.
Ita, situtudiotayo a mangipaanud iti naapres a karayan
Kadagiti tarikayo a sarikedked dagiti kinelleng—mamatitayon
A kabaelanda a danonen dagiti ar-arep-epentayo a balitok
Iti bullalayaw. Ay, naglemmes iti taaw ti kinasimbengtayo!
Birbirokentayo ti nangilemmengan ti ugaw kadagiti apittayo
Kalpasan ti naminribu a pannakadarudartayo a nagpaibalud
Iti kahon a namunganayan met ti rinibribu a panagbulbullagaw—
Nagpaar-artioktayo. Nabibineg ti utek iti indiayada nga agas,
Di naimdengan ti napipikel a kararua ti panagtammeng ti boksit—
Ditay napupuotan ti panagpasken dagiti di katatawan iti kosina
Nupay inririaw ti bulan ti ballaagna iti pannakaaradastayo.
Itan, agsasamusam dagiti santilmo a kamkamatentayo,
Ditay ammo ti pagturongan ken pagpatinggaantayo.
iv.
Didigra kadi ti pannakatakuattayo nga iti laeng mata
Nga agpatingga ti uniberso ket adda iti ulo ti korona
Ti balligi ken kaimudingan? Limbes kadi ti dungngo
Iti utek ket dakdakkelen ngem iti bagi ken kararuatayo?
Nasursurotayo ti bukod a wagas a maisupadi iti nuang
A magalutan iti agong; iti kabalio nga agantiparra;
Iti kitikit a mulien dagiti ammatayo nga iti barukong
Laeng dagiti inna a nakarikna iti kinadatdatlag.
Kayattayo ti lumbes iti uged ti sampedro; linagtotayo
Dagiti tambak tapno lumbaantayo ti nabuntog a tignay
Ti away; nagiinnatiwtayo tapno agtakdertayo
A tangaden ti tunggal maysa ken ti amin a parsua.
Impempentayo dagiti bambanag iti ulo a di nagam-amiris—
Nalipatantayo a dakkel unay ti lubong tapno kargaenna.
Gapu kadi ta natakuatantayo a nakalawlawa ti law-ang
A pagibellengan kadagiti babak? Kaano kadi nga akuentayo
A kawaw itan dagitoy barukong malaksid iti panagallaalla?
Nagramuten ti panunottayo iti angin, sumursurot
Iti sadino man a pagturonganna—malaksid iti salemsem,
Nakarungrungsottayo, agung-ungor, makadidigra.
Dagiti karayan ti sugattayo, agpakpakillo, ngem bay-antayo
Lattan a bedbedanda laeng kadagiti gurnotenda a mulmula
A dagus met laeng nga agrupsa a kas iti lasagtayo.
Tunggal agsarmingak, agtaktakderak iti nakalawlawa,
Nakataytayag a pader—diak masapulan ti bagik.
Masinunuok, agbibinniroktayo lattan iti disso
A nakaisadsadan ket umad-adayotayo iti tunggal maysa.
Maimatangantayo ti sumipnget a maysa a nakadalungdong
A baket iti puon ti pundido a poste: mabisin, nadulpet,
Agpaypayegpeg. Di mapupuotan ti kinaagmaymaysa,
Malaksid iti dung-aw nga agkarkarawa iti agpatnag…
v.
Nadalusak, wen, ngem naputipotanak iti sapot—sibabaludak
Iti awan patinggana a kinaulimek ken kinadaksanggasat.
Ganggannaeten dagitoy dapanko kadagiti desdes ken tambak
A nangidaliasatak kadagiti apit a nangpatangig kaniak.
Uray dagiti arbis, awanandan iti salemsem. Uray ti lagip
Dagiti siniglotak a layap, saandan nga agrimat iti matak.
Ta iti siudad, adayo dagiti bituen ngem masansan nga agtupak
Ti langit kaniak— narim-itak a kas iti sipet kadagiti aglulumba
A sapatos, wenno iti nakabambantot a pilid ti kariton.
Nagdaliasatak a minansaan dagiti nangingisit nga eskinita;
Sinugatsugat dagiti barbed wire, ken pang-or ken bugtak
Dagiti autoridad; pinirpirsay dagiti di nakaawat iti dilak.
Sinungatnak ti daniw ta saanen a kabaelan dagiti balikas
A pagrusingen ti sabong kadagiti dakulap. Ta an-anuek ngarud
Dagiti lua nga agburayok iti tunggal panaglaylay iti kinadamsak
Ti asuk? Wenno sangalek kadi ti berso ti ragsak tapno ibudakko
Iti sakaanan ti kuadro iti nakalitlitem, marmarpi a diding?
Naminsan laeng a tinagainepko dagiti dallot ken samiweng
Ket impalagipda dagiti sellag a yawat ti bulan ti pammategna.
Ta ania ti musika iti agsasallupang a ringgor kadagiti agrerekket
Ngem agaaddayo a pasdek, lugan ken barongbarong no di batibat?
Sinapsapulko ti tagiruot a mangpairut iti kapet ti daga iti dakulap
Ti tao a mangpatpatayyek iti lubong. Kinamkamatko ti pagorasan
Tapno sublienna ti nakaan-annad a pannakaipasngay ti sinamar
Ket agkibinda nga agdaliasat. Nagparparintumengak iti paniempo
Tapno matmatanna koma ti panagrusing dagiti rettab ken uong
No di man umulog tapno ay-aywenna ti agbubuot a bin-i
Iti sapsapoten a kasuoran. Ngem daksanggasatak, daksanggasat…
Nasayyasayyaak laeng— nakipagtarimaan ti kararuak iti nagrakaya
A katedral; sinukisok ti utekko dagiti de-numero a laing ken sirib
Kadagiti biblioteka ti kuarta; naibus ti pigsak a nangguyguyod
Iti doliar ken gasolina; pinagumelnak ti imbatadko a pangngarig.
Agsubliak iti naggapuak ngem diakon masurotan dagiti tugotko...
vi.
Masapul kadi nga ungpoten ti mangliwengliweng
A kasipngetan sa matiliw ti layap a mayaspili iti barukong
Wenno maibedbed iti kuppokuppo? No kadi ipusna laeng
Ti maarakupko, mairamanak iti pettat a panagpukawna?
Nadaliasatkon dagiti tunggal bannugis iti laud,
Sinallukobandakon dagiti maris iti malem ken sardam—
Imbalakadda: ibarsakmo ta antiparram iti tangatang
Tapno makitam ti pannakaiwaris dagiti naririmat a bituen.
Ngem masapul kadi ti agtakder iti tuktok dagiti pasdek,
Iti bantay a basura, iti abaga dagiti higante a yelo,
Iti ulo dagiti bimmatbato a disierto sa mabirokan
Ti sapsapulen? Agpukpukkaw ti away: agsublika!
Nawatiwat ti dana ta umuna nga addang ti panagarisit
Ti tapok—kas iti nagpaburkan iti bayabas a mangdayas
Iti anu ti nagpakpakillo a sugat. Natuok, nakatutuok
Ta madalusanak laeng no agbalinak a rinibribu a tapok.
vii.
Iti daya manen a maipasngayak ken digosen ti sinamar
Adda wagas ti agsapa a di kabaelan a lumbaan dagiti saka,
Adda maris ti malem a mangipalnaad iti dungngo ti sardam
Ket masiglotan laeng ti layap no tiliwen ti mata dagiti rimatna…
ARIEL S. TABAG
Sta. Teresita, Cagayan
(Umuna a Gunggona, Gawad KWF Salip iti Daniw iti Iluko 2008. Immuna a naiposte iti blog ti autor, iti http://asseng.blogspot.com/2008/11/panangarakup-iti-ipus-ti-layap.html. Nabulod ti imahen iti www.thunderbolts.info)