text:
Plantilia:Cite news
Daytoy a plantilia ti Panagdakamat nga Estilo 1 ket inus-usar a panagpartuat kadagiti panagdakamat para kadagiti artikulo ti damdamag iti prenta, video, audio wenno web.
Dagiti linaon
- 1 Panag-usar
- 2 Dagiti parametro
- 2.1 Eskritu
- 2.2 COinS
- 2.3 Nasukatanen
- 2.4 Deskripsion
- 2.4.1 Dagiti mannurat
- 2.4.2 Titulo
- 2.4.3 Periodikal
- 2.4.4 Petsa
- 2.4.5 Nagipablaak
- 2.4.6 Edision, tomo
- 2.4.7 Dagiti lokasion a nagtaudan
- 2.4.8 URL
- 2.4.9 Angkla
- 2.4.10 Dagiti panangilasin
- 2.4.11 Insasao
- 2.4.12 Dagiti editor
- 2.4.13 Laysummary
- 2.4.14 Dagiti pagpilian ti panangiparang
- 2.4.15 Nasken ti suskrision wenno rehistrasion
- 3 Datos ti plantilia
- 4 Kitaen pay
Panag-usar[urnosen | urnosen ti taudan]
Agkopia ti usaren a blanko a bersion. Amin a nagnagan ti parametro ket nasken a bassit a letra. Usaren ti karakter a "|" (pipa) iti nagbaetan ti tunggal maysa a parametro. Ikkaten amin a parametro a saan a maus-usar tapno maliklikan dagiti wara iti pagurnosan a tawa. Adda met dagiti wadan a mabalin a mangiraman ti agdama a petsa. No saan nga agdama ti petsa,ti panid.
- No ti nagan ti pagikabilan ket nailista iti batong Dagiti nasken daytoy ket nasken para iti pagikabilan iti kanawan.
Kas pagarigan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ti artikulo ti damdamag nga addaan iti napammadayawan a mannurat
{{cite news |last=Wolford |first=Ben |date=2013-10-17 |title=Citrus Canker Lawsuit Headed Back to Trial |url=http://www.sun-sentinel.com/news/palm-beach/fl-citrus-canker-ruling-20131016,0,7602285.story |newspaper=Sun Sentinel |location=Fort Lauderdale, Florida |publisher=South Florida Sun-Sentinel |accessdate=2013-10-17}}
- Maiparang a kas:
- Wolford, Ben (2013-10-17). "Citrus Canker Lawsuit Headed Back to Trial". Sun Sentinel (Fort Lauderdale, Florida: South Florida Sun-Sentinel). Naala idi 2013-10-17.
- Ti artikulo ti damdamag nga inpabaak babaen ti ahensia ti damdamag ken awan ti naipammadayawan a mannurat
{{cite news |author=  |title=Bellingham Police Arrest WWU Student in Melee |url=http://blogs.seattletimes.com/today/2013/10/bellingham-police-arrest-wwu-student-in-melee/ |newspaper=The Seattle Times |location=Seattle, Washington |publisher=The Seattle Times Company |agency=Associated Press |date=2013-10-17 |accessdate=2013-10-17}}
- Maiparang a kas:
- "Bellingham Police Arrest WWU Student in Melee". The Seattle Times (Seattle, Washington: The Seattle Times Company). Associated Press. 2013-10-17. Naala idi 2013-10-17.
- Ti artikulo ti damdamag a naarkibo
{{cite news |last=Pank |first=Philip |date=2013-10-18 |title=Families Accuse Network Rail of Cover-Up |url=http://www.thetimes.co.uk/tto/business/industries/transport/article3897709.ece |deadurl=no |newspaper=The Times |location=London |publisher=Times Newspapers |archiveurl=http://www.webcitation.org/6KS5scqfE |archivedate=2013-10-18 |accessdate=2013-10-18}}
- Maiparang a kas:
- Pank, Philip (2013-10-18). "Families Accuse Network Rail of Cover-Up". The Times (London: Times Newspapers). Naidulin manipud ti kasisigud idi 2013-10-18. Naala idi 2013-10-18.
- Ti artikulo ti damdamag a naisurat iti ganganaet a pagsasao
{{cite news |last=Bourmaud |first=François-Xavier |date=2013-10-17 |title=Hollande dans le Bourbier de L'affaire Leonarda |trans_title=Holland in the Quagmire of the Leonarda Case |url=http://www.lefigaro.fr/politique/2013/10/17/01002-20131017ARTFIG00575-hollande-dans-le-bourbier-de-l-affaire-leonarda.php |language=French |newspaper=Le Figaro |location=Paris |publisher=Société du Figaro |accessdate=2013-10-17}}
- Maiparang a kas:
- Bourmaud, François-Xavier (2013-10-17). "Hollande dans le Bourbier de L'affaire Leonarda" [Holland in the Quagmire of the Leonarda Case]. Le Figaro (iti French) (Paris: Société du Figaro). Naala idi 2013-10-17.
- Ti dua a nagsurat nga artikulo ti damdamag nga inadaw nga insasao ken arkibo, naisurat iti ganganaet a pagsasao ket naipablaak manen a kas PDF iti maysa a pakaaamo ti serbisio ti agregasion a nasken ti suskrision
{{cite news |last1=Sueiro |first1=Marcos |last2=Guzman |first2=Lucia |date=2012-05-12 |title=El Crimen de Lucia Barranta Será Juzgado por un Jurado Popular |trans_title=Lucia Barranta's Crime Will Be Judged by a Jury |url=http://www.elmundo.es/elmundo/2013/10/17/espana/6845003888.html |deadurl=yes |format=PDF |language=Spanish |newspaper=El Mundo |location=Madrid, Spain |publisher=Unidad Editorial Información General |archiveurl=http://www.webcitation.org/6KS7JR04T |archivedate=2012-06-22 |accessdate=2012-06-22 |via=Highbeam Research |subscription=yes |quote=Los comparecientes lo harán en calidad de imputados por un delito de homicidio.}}
- Maiparang a kas:
- Sueiro, Marcos; Guzman, Lucia (2012-05-12). "El Crimen de Lucia Barranta Será Juzgado por un Jurado Popular" [Lucia Barranta's Crime Will Be Judged by a Jury] (PDF). El Mundo (iti Spanish) (Madrid, Spain: Unidad Editorial Información General). Naidulin manipud ti kasisigud idi 2012-06-22. Naala idi 2012-06-22 – babaen ti Highbeam Research. (nasken ti suskrision (tulong)). "Los comparecientes lo harán en calidad de imputados por un delito de homicidio."
Dagiti parametro[urnosen | urnosen ti taudan]
Eskritu[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti naiyumok a parametro ket agkamkammatalek kadagiti nagannak a parametroda:
- parent
- WENNO: parent2—ket mabalin a mausar imbes nga iti parent
- child—ket mabalin a mausar a kakuyog iti parent (ken di maikaskaso no ti parent ket saan a mausar)
- WENNO: child2—ket mabalin a mausar imbes nga iti child (ken di maikaskaso no ti parent2 ket saan a mausar)
- Iti nakalistaan dagiti parbo a nagan, maysa laeng kadagiti parametro ti mabalin a maipalawag; no adu kadagiti parametro ti parbo a nagan ti maipalawag, maysanto laeng iti maiparang.
Babaen ti kasisigud, dagiti agasmang dagiti pagikabilan ket napatinggaan iti tuldek (.). Daytoy ket mabalin a pilaw no ti maudi a pagikabilan ket agus-usar ti pangyababaan wenno umuna a letra ti nagan nga agpatingga iti tuldek, gapu ta dagiti dua a tuldek ket agiparangto ti (..). Ti laeng solusion ket ti saan a panangiraman ti maudi a tuldek iti pateg para iti agasmang dagiti pagikabilan.
COinS[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy a plantilia ket mangisengngat ti metadata ti COinS iti maiparuar a HTML, daytoy ket mangpalubos iti sopwer a panagtaripato ti reperensia a mangala ti bibliograpiko a metadata. Kitaen ti: Wikipedia:COinS. Kas sapasap nga alagaden, maysa laeng a banag ti datos iti tunggal maysa a parametro. Saan a mangiraman ti panangipalawag wenno sabali a testo:
- Usaren ti
|date=27 Septiembre 2007saan a ti
|date=27 Septiembre 2007 (prenta a bersion 25 Septiembre)
Panag-usar kadagiti plantilia iti uneg ti plantilia ti dakamat, ket kadawyan a saan amaisingasing gapu ta adu kadagitoy a plantilia ket manginayon ti adu a HTML wenno CSS a maiparangto iti metadata. Dagiti pay, entidad ti HTML, kas pagarigan ti
,
–, kdpy, ket nasken a saan a mausar kadagiti parametro a mangpataud iti metadata.
Ti metadata ti COinS ket mapartuat kadagitoy a parametro:
|periodical=,
|journal=,
|newspaper=,
|magazine=,
|work=,
|website=,
|encyclopedia=,
|encyclopaedia=,
|dictionary=
|chapter=,
|contribution=,
|entry=,
|article=,
|section=
|title=
|publicationplace=,
|publication-place=
|date=,
|year=,
|publicationdate=,
|publication-date=
|series=
|volume=
|issue=,
|number=
|page=,
|pages=,
|at=
|edition=
|publisher=,
|distributor=,
|institution=
|url=
|chapterurl=,
|chapter-url=,
|contributionurl=,
|contribution-url=,
|sectionurl=
|author#=,
|Author#=,
|authors#=,
|author#-last=,
|author-last#=,
|last#=,
|surname#=
- ti aniaman kadagiti panangilasin (
|isbn=,
|issn=,
|doi=,
|pmc=, kdpy)
Nasukatanen[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sumaganad a parametro ket nasukatanen. Ti panag-usar kaniada ket mangikabil ti panid iti Kategoria:Pampanid nga aglaon kadagiti plantilia ti dakamat nga addaan kadagiti nasukatanen a parametro:
- day · month: Usaren ti date tapno mairaman ti aldaw, bulan ken tawen.
- coauthor · coauthors: Usaren ti last# / first# wenno author wenno authors
Deskripsion[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti mannurat[urnosen | urnosen ti taudan]
- last: Apelyido ti mannurat. Saan nga isilpo a kas wiki—imbes ket nga usaren ti authorlink. No ti apelyido ket umuna a maisurat—kas iti Insik—wenno dagiti mannurat ti korporasion, usaren laeng ti last tapno mairaman ti isu met laeng a pormat a kas ti taudan. Dagiti parbo a nagan: last1, author, authors, author1.
- first: Naited wenno umuna a nagnagan ti mannnurat, a maraman (dagi)ti titulo; kas pagarigan: Firstname Middlename wenno Firstname M. wenno Dr. Firstname M., Sr. Saan nga isilpo a kas wiki—imbes ket nga usaren ti authorlink. Dagiti parbo a nagan: first1. Nasken ti last; ti umuna a nagan ket saan a maiparang no ti last ket awan linaon.
- WENNO: para kadagiti adu a mannurat, usaren ti last1, first1 babaen ti lastn, firstn a ti n ket ti aniamam nga agsasaruno a bilang para iti awan apatingga a bilang dagiti mannurat (kada firstn ket makasapul ti kapada a lastn). Babaen ti kasisigud, no siam dagiti mannurat ti naipalawag, walo laeng ti maipakita ken "et al." ket isu ti maiparang a mangsukat ti naudi a mannurat. Kitaen dagiti parametro ti display a mabaliwan. Dagiti parbo a nagan: author1 babaen ti authorn.
-
- authorlink: Ti adda a titulo ti artikulo ti Wikipedia a maipanggep ti mannurat—saan nga isilpo a kas wiki. Dagiti parbo a nagan: authorlink1, author-link, author1-link, author1link.
- WENNO: para kadagiti adu a mannurat, usaren ti authorlink1 babaen ti authorlinkn. Dagiti parbo a nagan: author1-link babaen ti authorn-link.
- coauthors: (di maus-usar)
Nagnagan ti kimmaddua a mannurat. Nasken ti author, authors, wenno lastnIraman dagiti kimmaddua a mannurat iti author wenno authors wenno usaren ti sabali a authorn wenno lastn/firstn tapno mailista dagiti kimmaddua a mannurat.
- No agusar dagiti estilo ti parantetiko a panagreperensia wenno naipangyababaan a nota nga addaan kadagiti plantilia, saan nga agusar kadagiti adu a nagan iti maysa a pagikabilan ta dagiti angkla ket saanto a maipada ti nailinia a silpo.
Titulo[urnosen | urnosen ti taudan]
- title: Titulo ti taudan. Mabalin a masilpo a kas wiki iti adda nga artikulo ti Wikipedia wenno url mabalin a mausar a manginayon ti maysa nga akin-ruar a silpo, ngem saan nga isuda a dua. No maipalawag ti work , ti title ket maiparang kadagiti insasao, no saan maiparang kadagiti italiko.
- trans_title: Ilokano a pannakaipatarus ti titulo no ti nadakamat a taudan ket ganganaet a pagsasao. Maiparang kadagiti kuadrado a pangrikep kalpasan ti title; no maipalawag ti url , ti trans_title ket mairaman iti silpo. Maisingasing ti panag-usar ti parametro ti language .
- Dagiti titulo nga aglaon kadagiti naisangayan a karakter ket saanto a husto a maiparang ken maisilpo malaksid no maikodigo dagitoy a karakter.
- language: Ti pagsasao a nakaisuratan ti taudan, no saan nga Ilokano. Maiparang kadagiti parentesis nga addaan iti "in" sakbay ti nagan ti pagsasao. Usaren ti napno a nagan ti pagsasao wenno kodigo ti ISO 639-1; ti panag-usar ti ISO 639-1 ket manginayon pay ti maitutop a kategorisasion ti pagsasao; saan nga usaren dagiti ikono wenno dagiti plantilia.
Periodikal[urnosen | urnosen ti taudan]
- work: Nagan ti taudan ti periodikal; mabalin a maisilpo a kas wiki no maitutop. Maiparang kadagiti italiko. Dagiti parbo a nagan: journal, newspaper, magazine, periodical.
- issue: No ti pablaak ket maysa kadagiti serie a periodikal a naipablaak. Dagiti parbo a nagan: number.
- department: Kadawyan a departamento iti uneg ti periodikal. Maiparang kalpasan ti title ken adda iti naranas a testo.
- No maisaad, ti work daytoy ket baliwanna ti pannakaporma dagiti parametro:
- Ti title ket di italiko ken marikpan kadagiti insasao.
- Ti chapter ket italiko ken di marikpan kadagiti insasao.
- Ti location ken publisher ket marikpan kadagiti parentesis.
- Ti page ken pages ket di mangipakita ti p. wenno pp.
- Ti edition ket saan a maiparang.
- Ti type ket saan a maiparang.
Petsa[urnosen | urnosen ti taudan]
- date: Petsa ti nairep-reperensia a taudan. Mabalin a napno a petsa (aldaw, bulan, ken tawen) wenno sangkapaset a petsa (bulan kentawen, panawen ken tawen, tawen). Usaren ti isumet laeng a pormat a kas dagiti petsa ti panangipablaak kadagiti dakamat.[petsa 1] Nasken no ti year ket inus-usar a panagipalplawag kadagiti slpo ti
{{sfn}}kadagiti dakamat ti adu nga obra babaen ti isu met laeng a mannurat iti isumet laeng a tawen.[ad-adu] Saan nga isilpo a kas wiki. Maiparang kalpasan dagiti mannurat ken narikpan kadagiti parentesis. No awan ti mannurat, maiparangto kalpasan ti nangipablaak.
- Para iti pagarup a tawen, pasarunuan iti "
c.", kasla iti daytoy:
|date=c. 1900; para iti awan petsa, inayon a kas
|date=n.d.
- WENNO:
- year: Tawen ti taudan a nairep-reperensia. Nasken dagiti dadduma a tipo dagiti dakamat ti {{sfn}};[ad-adu] no saan usaren ti date.
- month: (di maus-usar)
Nagan ti bulan wenno panawen iti pannakaipablaak.Imbes ket nga usaren ti date .
- origyear: Kasisigud a tawen a pannakaipablaak; maiparang kalpasan ti petsa wenno tawen. Para iti kalawag, pangngaasi a mangited kadagiti pannakaisangayan. Kas pagarigan:
|origyear=Umuna a naipablaak idi 1859wenno
|origyear=Naaramid idi 1904.
- ^ Dagiti pannakaipablaak a petsa kadagiti reperensia iti uneg ti artikulo ket nasken nga agpapada ti pormatna. Daytoy ket mabalin a sabali a pormat manipud ti inusar para iti arkibo ken dagiti pannakaala a petsa.
Nagipablaak[urnosen | urnosen ti taudan]
- publisher: Nagan ti nangipablaak; mabalin a maisilpo a kas wiki no maitutop. Ti nangipablaak ket ti kompania obra a madakdakamat. Saan nga usaren ti parametro ti publisher para iti nagan ti obra (kas ti, libro, ensiklopedia, diario, magasin, warnakan, website). Saan a kadawyan a naus-usar kadagiti periodikal. Dagiti panangidesignado ti korporasion a kas ti "Ltd", "Inc" wenno "GmbH" ket kadawyan dagitoy a saan a mairamraman. Ikkaten ti nagan ti nagipablaak no kapadpada unay a kas ti nagan ti obra (kas pagarigan, Ti The New York Times Co. ket ipablaakna ti diario ti The New York Times , isu nga awan rason a nagannan ti nagipablaak). Maiparang kalpasan ti title; no maipalawag ti work, ti publisher ket marikpanto iti parentesisis.
- place: Heograpiko a lugar ti pablaak; kadawyan a saan a naisilpo a kas wiki; saan nga iraman no ti obra ket mangiraman ti lokasion; kas pagarigan: The Boston Globe, The Times of India. Maiparang kalpasan ti titulo; no maipalawag ti work , ti location ket marikpanto iti parentesis. Dagiti parbo a nagan: location
- publication-place: No maysa kadagiti publication-place, place wenno location ket maipalawag, ti lokasion ket maiparangto kalpasan ti titulo; no maipalawag dagiti publication-place ken place wenno location , ti place wenno location ket maipakita kalpasan ti titulo a napasarunuan iti "written at" ken publication-place ket maipakita kalpasan ti titulo.
- publication-date: Petsa ti pablaak no sabali manipud idi naisurat ti obra. Maiparang laeng no ti year wenno date ket naipalawag ken sabali, no saan ti publication-date ket isu ti mausar ken maiparang a kas date. Usaren ti isu met laeng a pormat a kas dagiti sabali a petsa iti artikulo; saan nga isilpo a kas wiki. Sarunuenna ti publisher; no saan a naipalawag ti work , ti publication-date ket sarunuen babaen ti "published" ken marikpan kadagiti parentesis.
- agency: Ti ahensia ti damdamag a nangited ti linaon; kas pagarigan: Associated Press, Reuters, Agence France-Presse. Mabalin a maisilpo a kas wiki no maitutop.
Edision, tomo[urnosen | urnosen ti taudan]
- edition: No ti pablaak ket addaan ti ad-adu ngem maysa nga edision; kas pagarigan: "Maika-2", "Nabaliwan" kdpy. Maiparang a kas " ed." kalpasan daytoy a pagikabilan, isu a ti
|edition=Maika-2ket agpataud ti "Maika-2 nga ed." Saan a maiparang no naipalawag ti pagikabilan ti periodikal.
- volume: Para iti maysa a pablaak a naipablaak kadagiti nadumaduma a tomo. Maiparang kalpasan dagiti pagikabilan ti title ken series ; maiparang iti napuskol— no di kayat ti napuskol, inayon ti pakaammo ti tomo iti pagikabilan ti title .
Dagiti lokasion a nagtaudan[urnosen | urnosen ti taudan]
- page: Ti bilang ti agmaymaysa a panid iti taudan a mangsuporta ti linaon. Usaren ti
|page=wenno
|pages=, ngem saan nga isuda a dua. Maiparang a sarunuen babaen ti
p.malaksid no maipalawag ti
|nopp=y.
- WENNO: pages: Ti sakop ti pampanid iti taudan a mangsuporta ti linaon. Usaren ti
|page=wenno
|pages=, ngem saan nga isuda a dua. Isina nga agusar iti en dash (–); isina dagiti saan nga agsasaruno a panid iti koma (,); saan nga usaren tapno mangibaga ti dagup a bilang ti pampanid iti taudan. Maiparang a sarunuen babaen ti
pp.malaksid no maipalawag ti
|nopp=y. Dagiti hyphen ket automatiko a mapagbaliwen kadagiti en dashes; no saan a maitutop dagiti hyphen, kas pagarigan: pp. 3-1–3-15, usaren ti
|at=.
- nopp: Isaad iti y tapno mapasardeng dagiti notasion ti
p.wenno
pp.kadagiti saan a maitutop; kas pagarigan, ti
|page=Aklub ti sanguanan.
- nopp: Isaad iti y tapno mapasardeng dagiti notasion ti
- WENNO: at: Para kadagiti taudan a ti bilang ti panid ket saan a maitutop wenno saan a makaanay. Tuonan babaen ti
|page=wenno
|pages=. Agusar laeng ti maysa kadagiti
|page=,
|pages=, wenno
|at=.
- Kas pagarigan: panid (p.) wenno pampanid (pp.); paset wenno seksion (sec.), batong (col.), parapo (para.); track; oras, minutos ken segundo; tignay, senario, canto, libro, parte, oolio, estansa, aklub tilikud, panangilini a anotnota, indicia, kolopono, berso.
URL[urnosen | urnosen ti taudan]
- url: Ti URL ti lokasion nga online a pakabirukan ti testo ti pablaak. Saan a mausar no ti title ket naisilpo a kas wiki. No maipakat, thi silpo ket mabalin a maitudo iti naisangayan a panid wenno pampanid a naireperensia. Ikkaten dagiti adu a pagsurotan a parametro manipud kadagiti URL, kas iti
#ixzz2rBr3aO94wenno
?utm_source=google&utm_medium=...&utm_term=...&utm_campaign=.... Saan nga isilpo kadagiti aniaman a komersial nga aglaklako ti libro, kasla iti Amazon.com.
- accessdate: Napno a petsa idi naala ti kasisigud nga URL; usaren ti isumet laeng a pormat a kas dagiti sabali a panagala ken dagiti petsa ti arkibo kadagiti dakamat; nasken ti url.[date 1] Saan nga isilpo a kas wiki. Saan a masapul kadagiti panid ti web wenno kadagiti naisilpo a dokumento a saan nga agbaliw; nangruna para iti panag-usar kadagiti panid ti web a kankanayon wenno awan ti petsa a pannakaipablaak. Mabalin a nailemmeng wenno naestilo babaen dagiti nairehistro nga editor.
- archiveurl: Ti URL iti maysa a naarkibo a kopia ti panid ti web, no wenno iti kaso ti url ket agbalin a saan a magun-od. Kadawyan a maus-usar a mangibaga kadagiti serbisio a kas ti WebCite nasken ti archivedate ken url.
- archivedate: Petsa idi naarkibo ti kasisgud nga URL; sarunuen babaen ti kasisigud a testo iti "naarkibo manipud ti kasisigud idi". Usaren ti isumet laeng a pormat a kas dagiti sabali a panagala ken dagiti petsa ti arkibo kadagiti dakamat. Daytoy ket saan a nasken nga isumet laeng a pormat a nausar kadagiti panagdakamat ti petsa ti pablaak.[date 1] Saan nga isilpo a kas wiki.
- deadurl: No sibibiag pay laeng ti URL, ngem naisagana a naarkibo, isaad iti
|deadurl=no. Daytoy ket baliwanna ti urnos ti pannakaiparang a ti titutlo ket mangtalinaay ti kasisigud a silpo ken ti arkibo a silpo iti gibus.
- template doc demo: Dagiti parametro ti arkibo ket mapasingkedanto kadagiti biddut tapno masigurado nga amin dagiti parametro ket mairaman, wenno no saan ti {{citation error}} ket maawaganto. No dda dagiti biddut, dagiti panid ti nangruna, tulong ken plantilia ket maikabil iti Kategoria:Dagiti artikulo nga addaan ti saan a husto nga eskritu ti dakamat. Isaad ti
|template doc demo=truetapno mabaldado ti kategorisasion; nagruna a maus-usar kadagiti dokumentasion a maiparparang ti biddut.
- format: Pormat ti obra nga inbagbaga babaen tiurl; kas pagarigan: PDF, DOC, wenno XLS; maiparang iti parentesis kalpasan ti title. Ti HTML ket maipagarup a maibaga ken nasken a saan a mainaganan. Sanna a baliwan ti ikono ti silpo ti ruar. Nota: Dagiti ikono ti silpo ti ruar ket saan a mangiraman ti alternatibo a testo; isu a saanda a manginayon ti pormat ti pakaammo para kadagiti marigatan ti panagkita.
- Dagiti URL ket nasken a mangrugi iti nasuportaran a panggep ti URI. Ti
http://ken
https://ket suportaranto amin dagiti pagbasabasa; nupay kasta, ti
ftp://,
gopher://,
irc://,
ircs://,
mailto:ken
news:ket makasapulto ti plug-in wenno akin-ruar a panangipakat ken kadawyan a liklikan daytoy. Ti panagsangaili a nagnagan ti IPv6 ket agdama a saan a masuportaran.
- No dagiti URL kadagiti parametro ti plantilia ti dakamat ket aglaon kadagiti naisangayan a karakter, dagitoy ket saanto a husto a maiparang ken maisilpo. Dagita a karakter ket nasken a porsiento a maikodigo. Kas pagarigan, ti baetan ket nasken a masukatan babaen ti
%20. Ti mangikodigo ti URL, sukatan dagiti sumaganad a karakter iti:
- Dagiti agmaymaysa a tuldek ket saan a nasken a maikodigo; nupay kasta, dagiti adu a saan a maikodigo ket maiwaswasto a kas italiko wenno napuskol a panangimarka. Dagiti agmaymaysa a nakulot a pangrikep ket saan a nasken a maikodigo; nupay kasta, ti paris a saan a maikodigo ket maiwaswasto a kas doble a pangrikep para iti panangilak-am ti plantilia.
Angkla[urnosen | urnosen ti taudan]
- ref: ID para iti angkla. Babaen ti kasisigud, awan ti angkla a mapataud. Ti kadawyan a nonempty a pateg ti
|ref=IDket agpataud ti maysa nga angkla nga addaan iti naited nga ID; kasla ti mabalin a maisilpo a reperensia a mabalin a puntaan kadagiti silpo ti wiki kadagiti napno a reperensia, naipangpangruna a naserbi iti ababa a dakamat kasla dagiti ababa a nota ken parentetiko a panagreperensia. Ti nangruna a pateg ti
|ref=harvket agpataud ti maysa nga angkla a maitunos iti plantilia ti {{harv}}. Kitaen ti: Dagiti angkla para kadagiti plantilia ti panagreperensia ti Harvard.
Dagiti panangilasin[urnosen | urnosen ti taudan]
- id: Ti naisangayan a panangilasin, inus-usar no awan dagiti nausar a naipakat nga espesialisado a panangilasin; silpo ti wiki wenno usaren ti plantilia no mabalin a maipakat.
Dagitoy a panangilasin ket agpartuat kadagiti silpo ken nadaremdem a mangawat ti agmaymaysa a pateg. Ti panag-usar ti adu a pateg wenno sabali a testo ket mangdadel ti silpo ken/wenno mang-imbalido ti panangilasin.
- arxiv: panangilasin ti arXiv ; kas pagarigan:
arxiv=hep-th/9205027
- asin: Amazon Standard Identification Number
- asin-tld: ASIN a kangatuan nga agpang ti dominio para kadagiti sitio ti Amazon malaksid iti Estados Unidos; dagiti mabalin a pateg:
ca,
cn,
co.jp,
co.uk,
de,
es,
fr,
it
- asin-tld: ASIN a kangatuan nga agpang ti dominio para kadagiti sitio ti Amazon malaksid iti Estados Unidos; dagiti mabalin a pateg:
- bibcode: Bibcode; us-usaren dagiti adu a sistema ti datos ti astronomia; kas pagarigan:
1974AJ.....79..819H
- doi: Digital object identifier; kas pagarigan:
10.1038/news070508-7. Mapasingkedan daytoy tapno masigurado a mangrugi iti (
10.).
- doi_brokendate: Petsa a nadadael ti DOI; usaren ti isu met laeng a pormat a kas dagiti sabali a petsa ti artikulo.
- isbn: International Standard Book Number; kas pagarigan:
978-0-8126-9593-9. (Kitaen ti: Wikipedia:ISBN ken ISBN). Dagiti dash iti ISBN ket pagpilian, ngem kaykayat. Usaren ti pudno a naiprenta nga ISBN wenno iti libro. Usaren ti 13a digit nga ISBN – ken mangrugi ti 978 wenno 979 – no daytoy ket mabalin a magun-od. No ti maiprenta ket ti 10 digit nga ISBN wenno iti libro, usaren daytoy. Dagiti ISBN ket mabalin a mabirukan iti panid iti pakaamo ti nagipablaak – kadawyan nga idiay likudan ti titulo ti panid – wenno iti sirok ti barcode a kas numero a mangrugi iti 978 wenno 979 (dagiti barcode a mangrugi kadagit aniaman a sabali a numero ket saan a dagiti ISBN). Para kadagiti taudan nga addaan iti naduduog a 9 a digit a sistema ti SBN, pasarunuan ti numero iti sero; isu a, ti SBN 902888-45-5 ket nasken a maikabil a kas
|isbn=0-902888-45-5. Saan a pagbaliwen ti 10 a digit nga ISBN iti 13 a digit babaen ti panagnayon laeng ti pasaruno a 978; ti maudi a digit ket panagkarkulo a panangitalek ti digit ken ti panangibaliw laeng kadagiti numero ket mang-imbalido ti ISBN. Daytoy a parametro ket nasken laeng nga agtengngel ti ISBN nga awan ti aniaman kadagiti maipatinayon a karakter. Daytoy ket mapasingkedan iti kaatiddog, dagiti imbalido a karakter – kadagiti sabali ngem ti [0123456789 -] nga addaan iti "X" a maipalubos a kas maudi a karakter iti 10 a digit nga ISBN – ken ti maitutop a husto a digit. Dagiti parbo a nagan: ISBN
- issn: International Standard Serial Number; dagiti walo a karakter ket mabalin a magudua kadagiti dua a grupo ti uppat para iti panag-usar ti hyphen, ngem saan a ti en dash wenno baetan.
- jfm: Jahrbuch über die Fortschritte der Mathematik
- jstor: JSTOR abstrakto; kas pagarigan: "
jstor=3793107" agpataudto ti JSTOR 3793107.
- lccn: Library of Congress Control Number
- mr: Mathematical Reviews
- oclc: OCLC
- ol: Open Library
- osti: Office of Scientific and Technical Information
- pmc: PubMed Central; usaren ti numero ti artikulo para iti napno a testo ti nawaya a repositorio ti artikulo ti warnakan.
- embargo: Petsa a ti pmc ket naipayuna; no daytoy a petsa ket masakbayan, ti pmc ket saanto a maisilpo aginggana iti dayta a petsa.
- pmid: PubMed; agusar ti naisangayan a panangilasin.
- rfc: Request for Comments
- ssrn: Social Science Research Network
- zbl: Zentralblatt MATH
Insasao[urnosen | urnosen ti taudan]
- quote: Maitunos nga insasao a testo manipud ti taudan. Maiparang a naripkpan kadagiti insasao. No maited, ti panangipatingga ti panagdakamat (ti tuldek babaen ti kasisigud) ket mapasardeng, isu a ti insasao ket masapul a manginayon ti panangipatingga a tuldek.
Dagiti editor[urnosen | urnosen ti taudan]
- editor-last: Apelyido ti editor. Saan nga isilpo a kas wiki—imbes ket nga usaren ti editor-link . A ti apelyido ket kadawyan nga umuna a naisurat a kas iti Insik-wenno para kadagiti mannurat ti korporasion, usaren laeng a kas editor-last tapno mairaman ti isu met laeng a pormat a kas ti taudan. Dagiti parbo a nagan: editor1-last, editor, editors.
- editor-first: Naited wenno nagnagan ti editor, mairaman dagiti titulo; kas pagarigan: Firstname Middlename wenno Firstname M. wenno Dr. Firstname M., Sr. Saan nga isilpo a kas wiki—imbes ket nga usaren ti editor-link . Dagiti parbo a nagan: editor1-first.
- WENNO: para kadagiti adu nga editor, usaren ti editor1-last, editor1-first babaen ti editor4-last, editor4-first aginggana kadagiti uppat nga editor.
-
- editor-link: Titulo ti adda nga artikulo ti Wikipedia a maipanggep ti editor—saan a ti website ti editor'; saan nga isilpo a kas wiki. Dagiti parbo a nagan: editor1-link.
- WENNO: para kadagiti adu nga editor, usaren ti editor1-link babaen ti editor4-link.
- Pannakaiparang:
- No dagiti mannurat: Dagiti mannurat ti umuna, sarunuento babaen ti dagiti editor ken dagiti mairaman nga obra, kalpasanna ti nangruna nga obra.
- No awan dagiti mannurat: Dagiti editor ket agparang sakbay ti mairaman nga obra; ti agmaymaysa nga editor ket sarunuen babaen ti "ed."; dagiti adu nga editor ket sarunuen babaen ti "eds."; ti ad-adu ngem tallo nga editor ket sarunuento babaen ti "et al., eds."
Laysummary[urnosen | urnosen ti taudan]
- layurl: Silpo ti URL iti saan a teknikal a pakabuklan wenno panagrepaso ti taudan; ti titulo ti URL ket naisaad iti "Lay summary". Dagiti parbo a nagan: laysummary.
- laysource: Nagan ti taudan ti laysummary. Maiparang kadagiti italiko ken sarunuen babaen ti endash.
- laydate: Petsa ti pakabuklan. Maiparang kadagiti parentesis.
Dagiti pagpilian ti panangiparang[urnosen | urnosen ti taudan]
- author-mask: Sukatann ti nagan ti umuna a mannurat iti em dashes wenno testo. Isaad ti author-mask iti numeriko a pateg ti n tapno maisaad ti dash n ti nalawa a baetan ti em; isaad ti author-mask iti pateg ti testo tapno maiparang ti testo nga awan ti maipasurot a panangilasin ti mannurat; kas pagarigan, ti "with". Nasken nga iraman pay dagit ipateg para kadagiti amin a mannurat para kadagiti panggep ti metadata. Nangruna a naikeddeng para iti panag-usar kadagiti bibliograpiko nga estilo a dagiti nadumaduma nga obra babaen ti agmaymaysa a mannurat ket agsasaruno a nailista. Saan nga agusar ti listaan a pinataud babaen ti
{{reflist}},
wenno kapada gapu ta awan ti panagtengngel ti urnos a pannakaiparang dagiti reperensia.
- author-name-separator: Agtengngel kadagiti panangisina a nagbaetan ti naudi ken umuna a nagnagan; kasisigud ti baetan ken koma (
,); no adda ti parametro, ngem blanko, ti tuldek a panangisina ket maisaad iti kasisigud; ti baetan ket nasken a maikodigo a kas
.
- author-separator: Agtengngel ti panangisina a nagbaetan dagiti mannurat; kasisigud ti semicolon ken baetan (
;); no adda ti parametro, ngem blanko, ti tuldek a panangilasin ket maisaad iti kasisigud; ti baetan ket nasken a maikodigo a kas
.
- display-authors: Agtengngel kadagiti bilang ti nagnagan ti mannurat a maiparang no maipablaak ti dakamat. Ti mangibalaiw ti maiparang a bilang dagiti mannurat, isaad ti display-authors iti kayat a bilang. Kas pagarigan, ti
|display-authors=2ket agiparangto laeng kadagiti dua a mannurat iti dakamat. Babaen ti kasisigud, amin a mannurat ket maiparang malaksid no adda dagiti siam a mannurat, ti listaanto ti mannurat iti dakamat ket mapasardengto kadagiti walo a mannurat, ken sarunuen babaen ti "et al." Daytoy a panangilaksid ket tuladenna ti daan a bersion ti plantilia para iti kompatibilidad. No ti dakamat ket aglaon kadagiti siam a nagan ti mannurat ken no kayat nga agparang amin dagiti siam a nagnagan ti mannurat, ti "et al." ket mabalin a mapasardeng babaen ti panangisaad ti
|display-authors=9. Dagiti parbo a nagan: displayauthors.
- display-editors: Agtengngel kadagiti bilang ti nagan ti editor no maipablaak ti dakamat. Ti mangbaliw ti maiparang a bilang dagiti editor, isaad ti display-editors iti kayat a bilang. Kas pagarigan, ti
|display-editors=2ket agiparangto laeng kadagiti dua nga editor iti dakamat. Babaen ti kasisigudt, maiparang amin dagiti editor malaksid no adda dagiti uppat nga editor, ti editor iti listaan ti dakamat ket mapasardengto kadagiti tallo nga editor, ken sarunuen babaen ti "et al." Daytoy a panangilaksid ket tuladenna ti daan a bersion ti plantilia para iti kompatibilidad. No ti dakamat ket aglaon kadagiti uppat nga editor ken no kayat nga iparang amin nga uppat a nagnagan ti editor, ti "et al." ket mabalin a mapasardeng babaen ti panangisaad ti
|display-editors=4. Dagiti parbo a nagan: displayeditors.
- lastauthoramp: Sukatann ti panangisina a nagbaetan dagiti listaan ti dua a nagan ti mannurat iti baetan ti ampersand space (
&) no isaad ti aniaman a pateg. Kas pagarigan:
|lastauthoramp=yes
- postscript: Agtengngel iti pangrikep a tuldek para iti dakamat; kasisigud iti tulnek (
.); para iti awan a panangipatingga a tuldek, isaad ti
|postscript=none– ti panangibati nga awan linaon ti
|postscript=ket kapada ti pagbanagan ngem di maipalawag. Di maikaskaso no maipalawag ti quote .
- separator: Agtengngel iti tulnek a mausar a mangisina kadagiti listaan dagiti mannurat, editor, kdpy. Kasisigud iti tulnek (
.); no adda ti parametro, ngem blanko, ti tulnek a panangisina ket maisaad iti kasisigud; ti baetan ket nasken a marikpan a kas
.
Nasken ti suskrision wenno rehistrasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagitoy a parametro ket manginayon ti silpo ti nota iti gibus ti dakamat:
- registration: Para kadagiti taudan ti online a makasapul ti rehistrasion, isaad ti
|registration=yes; pasarunuan babaen ti suskripsion no dagitoy dua ket maisaad.
- subscription: Para kadagiti taudan ti online a makasapul ti suskrisison, isaad ti
|subscription=yes; pasarunuan babaen ti rehistrasion no dagitoy dua ket maisaad.
Datos ti plantilia[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy ket isu ti dokumentasion ti TemplateData para iti plantilia nga inus-usar babaen ti VisualEditor.
Cite news
Daytoy a plantilia ket pormatenna ti dakamat ti artikulo ti damdamag iti prenta, video, audio wenno web nga agus-usar ti naited a pakaammo ti taudan (kas iti mannurat, pablaak, petsa) ken dagiti nadumaduma a pagpilian ti panagpormat.


c: text/html

text:
Rajah Buayan, Maguindanao
Ti Rajah Buayan ket maysa nga ili iti probinsia ti Maguindanao iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Rajah Buayan ket nabingbingay a politikal kadagiti 11 a barbaranggay.[3]
- Baital
- Bakat
- Dapantis
- Gaunan
- Malibpolok
- Mileb
- Panadtaban
- Pidsandawan
- Sampao
- Sapakan (Pob.)
- Tabungao
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti baro nga ili ti Rajah Buayan ket napartuat idi babaen ti Autonomia a Tignay ti Muslim a Mindanao Blng. 166
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Maguindanao". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 21 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao (ARMM) (Ingles) naala idi 4 Hunio 2013
- ^ "Probinsia ti Maguindanao". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 21 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Berna
Ti siudad ti Berna (Aleman: Bern, pannakabalikas [ˈbɛrn] ( denggen); Pranses: Berne [bɛʁn]; Italiano: Berna [ˈbɛrna]; Romansh: Berna [ˈbɛrnə]; Bernes nga Aleman: Bärn Plantilia:IPA-gsw) ket isu ti Bundesstadt (pederal a siudad, de facto kapitolio) iti Suisa, nga adda ti (manipud idi Disiembre 2010) populasion iti 133,920,[3] ti maikapat a kaaduan ti populasion a siudad idiay Suisa.[4] Ti Berna nga aglomerasion, a mangiraman dagiti 43 a munisipalida,[5] ket adda ti poplasion iti 353,300.[6] Ti metropolitano a lugar ket adda idi ti populasion iti 660,000 idi 2000.[7] Ti Berna ket isu pay ti kapitolio ti kanton ti Kanton iti Berna, ti maikadua a kaaduan ti populasion kadagiti kanton ti Suisa.
Ti opisial apagsasao ti Berna ket ti Aleman, ngem ti nangruna a naisasao ket ti Alemannic a dialekto a tinawtawagan a Bernes nga Aleman.
Idi 1983 ti naipakasaritaan a daan nga ili idiay tengnga ti Berna ket nagbalin a maysa a UNESCO a Tinawtawid a Lugar ti Lubong, ken ti Berna ket nairanggo kadagiti 10 a kasayaatan a siudad iti lubong para iti nasayaat a kita ti panagbiag (2010).[8]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Opisina ti Suiso a Pederal nga Estadistika - STAT-TAB, online a pagibatayan ti datos – Datenwürfel für Thema 01.2 - Bevölkerungsstand und -bewegung (Aleman) naala idi 29 Septiembre
- ^ Arealstatistik Standard - Gemeindedaten nach 4 Hauptbereichen
- ^
- ^ "Stadt Bern - Aktuelles" (iti (Aleman)). Bern.ch. Naala idi 2011-09-15.
- ^ Stadt Bern : Medienmitteilung : 19 Mayo 2003 : Eidgenössische Volkszählung 2000: Neue Panagipalpalawag Aglomerasiona Berna (iti Aleman)
- ^ Suiso nga Opisina ti Pederal nga EStadistika : Kadakkel ti Populasion ken Pakabuklan ti Populasio : Dagiti aglomerasion : Permanente nga Agtataeng a Populasion iti Urbano ken Rural a Luglugar
- ^ "Opisina ti fédéral du développement teritorial ARE - B3: Les aires métropolitaines". Are.admin.ch. 2006-06-07. Naala idi 2011-09-15.
- ^ Kita ti Panagbiag a Sangalubongan a panakairanggo ti siudad – Mercer survey
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Berna idiay Wikimedia Commons


text:
Rehion ti Kōshin'etsu
Ti Kōshin'etsu (甲信越?) ket maysa nga apo ti rehion iti rehion ti Chūbu idiay Hapón a buklen iti Tokyo, dagiti napalikmutanna ken ti tengnga a dumaya a Honshu.[1] Daytoy a lugar ket buklenna dagiti prepektura ti Yamanashi, Nagano, ken Niigata.[2]
Ti nagan a Kōshin'etsu ket maysa a kpmposito a naporma manipud kadagiti nagnagan dagiti daan a probinsia a kadennada — Kai (tattan ket ti Yamanashi), Shinano (tattan ket ti Nagano) ken Echigo (tattan ket ti Niigata). Daytoy a rehion ket napalikmutan babaen ti Baybay iti Hapón iti amianana a laud, ti rehion ti Hokuriku iti laud, ti rehion ti Tōkai iti abagatan a laud, ti rehion ti Kantō iti abagatan a daya, ken ti rehion ti Tōhoku iti amianan a daya. Ti nagan daytoy a heograpiko a lugar ket kadawyan a naitipon ti rehion ti Kantō (a kas iti "Kantō-Kōshin'etsu"[3]); ken sagpaminsan a maitiptipon ti rehion ti Hokuriku (a kas ti "Kantō-Kōshin'etsu-Hokuriku"[4] wenno "Hokuriku-Kōshin'etsu"[5]).
Panagkadua a panag-usar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti Nippon Telegrapo ken Telepono a direktorio ket ikategoriana dagiti numero ti telepono babaen ti rehion, a mairaman ti Koshin'etsu a lugar.[6]
- Ti Hapón a Kagimongan iti Nuklear a Medisina ket ikategoriana dagiti kamkamengna babaen ti rehion, a mairaman ti rehion ti Kanto-Koshinetsu.[3]
- Idiay Hapón, ti Kanser a Rehistro dagiti Ubbing a programa ket tartaripatuen babaen dagiti pito a Nailian a Medikal a Pagrehistroan a Sentro dagiti Ubbing, a mairaman ti Kanto-KoShinEstsu.[7]
Kitaen pay ti[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Nakayama, Shigeru, Kunio Gotō ken Hitoshi Yoshioka. (2006). Maysa a Sosial a Pakasaritaan iti Siensia ken Teknolohia iti Kontemporario a Hapón: Panakabalbaliw a panawen, 1970-1979, p. 423.
- ^ Nihon Ginkō. (1990). Banko ti Paguartaan ti Hapón ken Panagadadal ti Ekonomia, Tomo 8-9, p. 129.
- ^ a b "Dagiti nagbuklan manipud ti maika-25 a Kanto-Koshinetsu a rehional a taripnong iti Hapón a Kagimongan iti Nuklear a Medisina" (JSNM), Warnakan a Hapón iti Nuklear a Mediasina (Jpn J Nucl Med) 23(10):1503-1511, Oktubre 1986.
- ^ "Maika-29 a Kanto-Koshinetsu-Hokuriku a Rehional a taripnong iti Hapon a Panagilawlaw a Kagimongan," Hapon a Panagilawlaw a Warnakan (1963), Tomo. 27, Bilang. 12, p. 907.
- ^ Nakagawa, Naofumi et al. (2010). Dagiti Hapón a Makako, p. 144. idiay Liblibro ti Google
- ^ Nihon Denshin Denwa Kabushiki Kaisha. (1995). Siudad a Nagtaudan nga Inggles a Direktorio ti Telepono: Kalatakan a Tokyo, Tokyo/Yokohama/Chiba, Nagoya, Sapporo, Sendai a komersio a direktorio, p. 887.
- ^ Watanabe, Shō et al. (1995). Panagagas ti Kanser ken Panagbiag: Naisangayan a Pagsaadan a Rehistro iti Hapón, p. 205. idiay Liblibro ti Google
- Watanabe, Shō, Suketami Tominaga and Tadao Kakizoe. (1995). Panagagas ti Kanser ken Panagbiag: Naisangayan a Pagsaadan a Rehistro iti Hapón. Tokyo: Hapon a Sientipiko a Kagimongan a Pagmalditan. 10-ISBN 0849377781/13-ISBN 9780849377785; 10-ISBN 4762287962/13-ISBN 9784762287961; OCLC 32855122
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti rehion ti Kōshin'etsu idiay Wikimedia Commons


text:
Sergio Osmeña
Ni Sergio Osmeña y Suico (9 Septiembre 1878 – 19 Oktubre 1961) ket maysa idi a politiko a nagserbi a kas iti Maika-4 a Presidente iti Pilipinas manipud idi 1944 aginggana idi 1946. Isu idi ti Bise Presidente babaen ni Manuel L. Quezon, ken nagbalin a presidente idi pimmusay ni Quezon idi 1944,isu ti kalakayan a nagtakem a presidente iti Pilipinas a nagedad iti 65. Isu ti nagibangon ti partido Nasionalista, isuna ti immuna a Bisayano a nagbalin a Presidente iti Pilipinas.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Komisionado iti Publiko a Panagsursuro iti Pilipinas Ehekutibo a Komision idi agdama a panawen ti Hapon.


text:
Papa Marcelino
Ni Santo Papa Marcelino, segun ti Liberiano a Katologo, ket nagbalin nga Obispo ti Roma idi 30 Hunio 296, isu ti simmaruno idi kenni Santo Papa Cayo.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
dominio a publiko: Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Santo Papa Marcelino". Encyclopædia Britannica (Maika-11 nga ed.). Pagmalditan ti Unibersidad ti Cambridge.Daytoy nga artikulo ket mangiramraman ti testo manipud ti naipablaak nga adda tattan iti
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Marcelino idiay Wikimedia Commons
- "Santo Papa Marcelino". Ensiklopedia Katoliko. 1913.


text:
Is-isla ti Solomon
Ti Is-isla ti Solomon (/ˈsɒləmən ˈaɪləndz/ ( denggen)[3]) ket maysa a naturay nga estado idiay Osiania, daya iti Papua Baro a Guinea, a nabuklan kadagiti agarup a sangaribo nga is-isla. Sakupanna daytoy ti kadakkel ti daga iti 28,400 kuadrado kilometro (11,000 sq mi). Ti kapitoliona ket ti, Honiara, ken mabirukan daytoy idiay isla iti Guadalcanal. Ti pagilian iti Is-isla ti Solomon ket kameng iti Mankomunidad dagiti Pagilian.
Ti Is-isla ti Solomon ket addaan dagiti pammati a nagnaedan babaen dagiti Melanesiano a tattao para kadagiti rib-ribu a tawtawen. Ti Kastila a managdaliasat a ni Álvaro de Mendaña ket isu ti immuna a simmamglad idiay Is-isla ti Solomon idi 1568 ken ninagananna dagitoy ti Islas Salomón. Ti Nagkaykaysa a Pagarian ket nangibangon ti maysa protektorado iti kadagitoy nga is-isla idi 1893. Idi Maikadua a Sangalubongan aGubat addan dagiti narungsot a panagsusuppiat a nagbaetan dagiti Amerikano ken dagiti Hapon iti Is-isla ti Solomon a kampania iti 1942–45, a mairaman ti Gubat iti Guadalcanal.
Ti bukod a panagturay ket naala idi 1976 ken ti panakawayawayas ket naala met kalpasan ti dua a tawen. Ti Is-isla ti Solomon ket maysa a batay-linteg a monarkia nga addaan ti Reina iti Is-isla ti Solomon , a ti agdama ket ni Isabel II, a kas ti daulo iti estado. Ni Gordon Lilo Darcy ket isu ti maika-11 ken agdama a Kangrunaan a Ministro iti Is-isla ti the Solomon.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Departamento iti Ekonomia ken Sosial a Panakibiang Dibison ti Populasion (2009). Prospekto ti Sangalubongan a Populasion, Tabla A.1 (PDF). 2008 revision. Nagkaykaysa a Pagpagilian. Naala idi 2009-03-12.
- ^ a b c d "Is-isla ti Solomon". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 2010-04-21.
- ^ "Batay-linteg iti Is-isla ti Solomon (1978)". Paclii.org. Naala idi 2011-07-07.
- Is-isla ti Solomon
- Dagiti pagilian idiay Oceania
- Dagiti bulkaniko nga arko nga isla
- Dagiti purpuro ti Taaw Pasipiko
- Melanesia
- Dagiti isla a pagilian
- Dagiti nabingbingay a rehion
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Inggles
- Dagiti batay-linteg a monarkia
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1978
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Wikipedia:Dagiti pirma
Ti panagpirma ti inpablaak kadagiti tungtungan a panid, para kadagiti artikulo ken saan nga artikulo a nagan ti luglugar, ket nasayaat a panagsanay, ken mangikeddeng ti panagkitungtung babaen ti panagtulong a manginagan ti nagsurat ti naisangsangayan a komentario. Dagiti sabsabali nga agar-aramat ket mabalindanto nga agdaliasat ti maysa atungtungan apanid ken maiyebkasda dagiti bukodda a komentario ti naisangsangayan, ken ti wenno dagiti maitutop nga agar-aramat. Ti panakisinnarita ket maysa a nangruna a paset ti panagtitinnulongan a panagurnos, gaputa daytoy ket makatulong kadagiti agar-aramat tapno maawatanda ti panagrang-ay ken ebolusion ti maysa nga obra.
Dagiti komentario a naipablaak kadagiti tungtungan apanid ti agar-aramat, dagiti tungtungan apanid ti artikulo ken dagiti sabali pay a tungtungan a panid ket nasken a maitutop a mapirmaan. Ti panag-usar ti panagpirma a naukaro ken agtultuloy a manggulgulo ket mabalin a pakaiturongan ti panakaserra babaen ti annuroten ti manggulgulo a panag-urnos.


text:
Sangaribo ket Maysa a Rabrabii
Ti Sangaribo ket Maysa a Rabrabii (Arabiko: كتاب ألف ليلة وليلة Kitāb alf laylah wa-laylah) ket urnong dagiti Laud ken dagiti sarita ti Abagatan nga Asia ken the folk a salaysay a naurnong iti Arabiko idi las-ud ti Nabalitokan a Panawen ti Islamiko. Daytoy ket kankanayon a naamammuan iti Inggles a kas ti Arabian Nights, manipud ti immuna nga edision ti pagsasao nga Inggles (1706), a nangipakita ti titulo a kas Ti Liwliwa ti Arabiano a Rabrabii.[1]
Ti obra ket naurnong kadagit adu a napalabas a siglo babaen dagit inadumaduma a mannurat, dagidi nagipatpatarus, ken dagiti eskolar iti ballasiw ti Laud, Tengnga, Abagatan nga Asia ken Amianan nga Aprika. Dagiti sarita ket tugotanna dagiti ramutda iti taga-ugma ken mediebal nga Arabiko, Persiano, Indiano, Ehipsio ken [Mesopotamia]] a literatura. Iti naisangayan, adu kadagitoy a sarita ket kasisigud a folk a sarsarita manipud ti panawen ti Kalipato, bayat a dagiti dadduma, a naipangpangruna ti kuadro a istoria, ket kaaduan a mabalin a naala manipud ti Persiano nga obra ti Pahlavi Hazār Afsān (Persiano: هزار افسان, lit. Ti Sangaribo a Sarsarita) ken paset met a nangitalek kadagitiIndiano nga elemento.[2]
Ti sapasap kadagiti amin nga edision ti Rabrabii ket ti umuna a kuadro a sarita ti nagturturay a ni Shahryār (manipud ti Persiano: شهريار, a ti kaibuksilanna ket "ari" wenno "naturay") ken ti asawana a ni Scheherazade (manipud ti Persiano: شهرزاد,a mabalin a ti kaibuksilanna ket "iti natakneng a kaputotan"[3]) ken ti panagkuadrado a ramit a naitiptipon kadagiti amin a sarsarita. Dagiti istoria ket mangrugi maniupu ti daytoy a sarsarita; adda dagiti naikuadrado iti kaunegan dagiti sabali a sarsarita, bayat a dagiti dadduma ket mangrugi ken agpatingga iti bukodda a pakatunosan. Adda dagiti edison nga aglaon laeng kadagiti bassit a gasot a rabrabii, bayat a dagiti dadduma ket mangiraman kadagiti 1,001 wenno ad-adu pay.
Adda dagiti istoria Ti Rabrabbi, a naisangsangayn ti "Nakakaskasdaaw a Lampara ni Aladdin", "Ni Ali Baba ken dagiti Uppat a pulo a Mannanakaw" ken ti "Dagiti Pito a Panagbanbaniaga ni Sinbad ti Aglaylayag", bayat a naikeddeng a dagotyo ket pudno ti Tengnga a Daya a sarsarita, dagitoy ket saan idi a paset Ti Rabrabii kadagiti Arabiko a bersion, ngem nainayon dagityo iti urnong babaen ni Antoine Galland ken dagiti dadduma pay a Europeano nga agipatpatarus.[4] Ti nakaparang-ay ken nabaknang a dandaniw ken dagiti poetiko a bitla, dagiti kansion, kankanta, dagiti panagdungdung-aw, dagiti himno, panaglimlimos, panagdaydayaw, panagpagpakaasi, burburtia ken dagiti anotasion nga inted babaen ni Scheherazade wenno dagiti karakter ti saritana ket naisangayan iti Arabiko a bersion iti libro. Adda dagiti ababa nga aglaon laeng ti maysa a linia, bayat a dagiti dadduma ket aglaon kadagiti adadu ngem sangapulo a linia.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Kitaen ti pannakailadawan ti panid ti titulo iti Grub St nga Edision iti Yamanaka ken ni Nishio (p. 225)
- ^ Marzolph (2007), "Arabiano a Rabrabiis", Ensklopedia iti Islam (Leiden: Brill) I.
- ^ Adda dagiti eskolar a pagallilawan no ania ti husto a porma ti kasisigud a kaibuksilan ti nagan ni Scheherazade,kitaen ti ti nota iti bukod nga artikulo ti wiki ni Scheherazade a maipanggep ti daytoy a banag
- ^ John Payne, Alaeddin ken ti Naenkantuan a Lampara ken Dadduma pay a Sarsarita, (Londres 1901) ket mangited kadagiti salaysay ti pannakasarak ni Galland iti 'Hanna' idi 1709 ken ti pannakaduktal iti Bibliothèque Nationale, Paris, dagiti dua nga Arabiko a manuskrito nga aglaon ti Aladdin ken dagiti dua pat a nainayon a sarsarita. Testo iti "Alaeddin ken ti Naenkatuan a Lampara"
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Arabiano a Rabrabii idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Sangaribo ket Maysa a Rabrabii idiay Wikiquote


text:
Imperio a Britaniko
Ti Imperio a Britaniko ket buklen dagiti masakupan, dagiti kolonia, dagiti protektorado, dagiti keddeng ken dagiti dadduma pay a teritorio a tinurayan wenno inadministro babaen ti Nagkaykaysa a Pagarian. Daytoy ket nagtaud dagiti ballasiw taaw a kolonia ken dagiti komersio a puesto nga inpabangon babaen ti Inglatera kadagidi naladaw a maika-16 kenmaika-17 a siglo. Iti katurayanna, isu daytoy idi ti kadakkelan nga imperio iti pakasaritaan ken, para iti sumurok a siglo, isu idi ti kangrunaan a bileg ti sangalubongan.[1] Babaen idi 1922 ti Imperio a Britaniko ket nagtengtenggel ti panagpallayog kadagiti sumurok a 458 a riwriw a tattao, maysa a paglima iti populasion ti lubong iti dayta a panawen,[2] ken sumakop ti nasursurok ngem 33,700,000 km2 (13,012,000 sq mi), a gangani a maysa a pagkapat iti dagup a kalawa ti daga ti Daga.[3][4] A kas ti nagbanagan daytoy, ti bukodna a politiko, linguistiko ken kultura a legado ket sapasap a nawatiwat. Idi kapigsa ti bileg ti imperio, kankanayon a makunkuna a "ti Init ket saan a lumlumnek idiay Imperioa Britaniko" gapu ti kawatiwatna ti ballasiw ti lubong ket makasigurado a ti Init ket agranraniag iti maysa kadagiti nadumaduma a teritoriona.
Idi panawen ti Tawen iti Panagduktal kadagidi maika-15 ken maika-16 a siglo, ti Portugal ken Espana ket nangirugida kadagiti panagbaniaga ti Europa a lubong, ken iti daytoy a pamay-an nakapatakder ti dakkel a imperio ti ballasiw taaw. Ti panagapapalna kadagiti naaramid a kinabaknang dagitoy nga imperio, ti Inglatera, Pransia ken ti Olanda ket nangrugida n nangibangon kadagiti kolonia ken dagiti bukodda a komersio a luglugar idiay Kaamerikaan ken Asia.[5] Dagiti serie a gubgubat kadagidi maika-17 ken maika-18 a siglo iti Olanda ken Pransia ket nangibati ti Ingletara (ken idi ti, sumaganad a kappon a nagbaetan ti Inglatera ken Eskoses idi 1707, Great Britain) ti katurayan a bileg a kolonia idiay Amianan nga Amerika ken India. Ti pakakapukaw dagiti Sangapulo ket tallo a Kolonia idiay Amianan nga Amerika idi 1783 kalpasan ti maysa a gubat iti panagwayawaya ket nakaawan ti Britania kadagiti kadaanan ken dagiti kaaduan ti populasionna a kolonia.
Ti Panakaimatangan ti Britaniko ket naiturong idin ti Aprika, Asia ken ti Pasipiko. Kalpasan ti panakaabak iti Napoleoniko a Pransia idi 1815, ti Britain ket nagganganas ti maysa a siglo nga awan ti simmuppiat ti panagturayna, ken nagpadakkel kadagiti tinengtengngelna iti ballasiw ti lubong. Dagiti immadadu a gatad iti panagturay ket naited kadagiti bukodna a puraw nga agnanaed a kolonia, nga adda dagitoy ket naidasig manen a kas dagiti pagturayan.
Ti panagdakkel ti Alemania ken ti Estados Unidos ket namarunor ti ekonomiko a panagdaulo ti Britania babaen ti gibus iti maika-19 a siglo. Dagisi simmaruno a milisia ken ekonomika a panagirteng a nagbaetan ti Britania ken Alemania ket dagitoy ti kangrunaan a gapuanan iti Umuna a Sangalubongan a Gubat, nga iti daytoy ket ti Britania ket nadagsen a nagtaltalek kadagiti bukodna nga imperio. Ti suppiat ket nakaikabil ti dakkel a panagbusbos ken panagirteng ti populasion iti Britania, ken urayno ti imperio ket nakagun-od ti kadakkelan a panaggay-atna ti teritorio idi kalkalpas ti gubat, daytoy ket saanen nga nagmaymaysa ti industria wenno milisia a bileg. Ti Maikadua aSangalubongan a Gubat ket nakapakita kadagiti kolonia ti Britania idiay Abagatan a daya nga Asia ket nasakupan babaen ti Hapon, a daytoy ket nakadadael ti dayaw ti Britaniko ken nangipardas ti panakapaay iti imperio, urayno ti Britania ken dagiti kumaduaanna ket nagballigida. Ti India, ti kangrunaan ken kaaduan ti populasion a tagikua ti Britania, ket nakagun-od ti panakawayawaya iti dua a tawen kalpasan ti gubat.
Kalpasan ti Maikadua a sangalubongan a Gubat, a kas paset ti dakdakkel a dekolonisasion a tignay babaen dagiti Europeano a bileg, ti Britania ket kaaduan a nagited ti panakawaya dagiti teritoriona iti Imperio a Britaniko. Daytoy a pamay-an ket nalpas babaen ti panakaisubli ti Hong Kong iti Tsina idi 1997. Dagiti 14 a Ballasiw Taaw a Teritorio ti Britaniko ket nabati babaen ti Britaniko a katurayan. Kalpasan ti panakawayawaya, adu kadagiti dati a kolonia ti Britaniko ket timmiponda ti Mankomunidad dagiti Pagilian, ti maysa a nawaya nga asosasion dagiti nawaya nga estado. Dagiti sangapulo ket innem a Mankomunidad a pagilian ket makibinningayda ti bukodda a daulo iti estado, Reina Isabel II, a kas dagiti Mankomunidad a pagarian.
Dagiti taudan (1497–1583)[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti pundasion ti Imperio a Britaniko ket nabangon idi ti Inglatera ken Eskosia ket dua a sabsabali a pagarian. Idi 1496 ni Ari Enrique VII iti Inglatera, kalpasan ti panagbalballigi ti España ken Portugal kadagiti ballasiw taaw a panagsuksukimat, ket nagkomisionado kenni John Cabot tapno mangidaulo ti maysa a panagbaniaga tapno agduktal kadagiti dalanan idiay Asia babaen ti Amianan nga Atlantiko.[6] Ni Cabot ket nanglayag idi 1497, lima atawen kalpasan ti panakaduktal ti Amerika, ken urayno isu ket simmanglad idiay aplaya ti Newfoundland (naikamalian a namatmati, a kasla ni Christopher Columbus, nga isu ket naabotna ti Asia),[7] awan ti panagpadas nga agbiruk ti maysa a kolonia. Ni Cabot ket nangidaulo manen ti maysa a panagbanniaga idiay Kaamerikaan itisumaruno a tawen ngem awanen ti nakangegan manen kadagiti barkona.[8]
Awanen kadagiti panagpadas a mangibangon kadgiti Inggles a kolonia idiay Kaamerikaan aginggan idi nagturay ni Isabel I, ti las-ud kadagiti naudi a dekada ti maika-16 a siglo.[9] Ti Protestante a Repormasion ket nakirinninggor iti Inglatera ken Katoliko nga España.[6] Idi 1562, ti Inggles a balangat ket pimmalubos kadagiti korsario a ni John Hawkins ken ni Francis Drake tapno mangrautda kadagiti tagabu kadagiti barko ti España ken Potugal idiay aplaya ti Laud nga Aprika[10] nga adda ti gandat a mangdadael iti Atlantiko a sistema ti panaglaklako. Daytoy a ganetget ket napaiden ken kapasan daytoy, idi ti Anglo-Espaniol a Gubgubat ket kimmarkaro, ni Isabel ket nangipalubos kadagiti adu paya panagraraut kadagiti puerto ti España idiay Kaamerikaan ken dagiti barko a nagsubsubli ti ballasiw ti Atlantiko, a napunno kadagiti gameng manipud ti Baro a Lubong.[11] Iti isu met laeng a panawen, dagiti makainpluensia a mannurat a kas ni Richard Hakluyt ken ni John Dee (nga isu ti immuna a nagusar ti "Britaniko nga IMperio")[12] ket nangrugrugida idi nga agitaltalmeg para iti panakabangon ti bukod nga imperio ti Inglatera. Babaen ti daytoy a panawen, ti España naitrinseradan idiay Kaamerikaan, ti Portugal ket nangibangon kadagiti luagar apaglakuan ken dagiti kota manipud kadagiti aplaya ti Aprika ken Brasil aginggan ati Tsina, ken ti Pransia ket nangrugrugi nga nagitataeng idiay Karayan San Lawrence, a ti kalpasan daytoy ket nagbalin a ti Baro a Pransia.[13]
Dagiti minulaan ti Irlanda[urnosen | urnosen ti taudan]
Nupay ti Inglatera ketnaududi kadagiti bileg ti Europa iti panagibangon kadagiti ballasiw taaw a kolonia, daytoy ket nagtigtignay idi las-ud ti maika-16 a siglo ti panagtaeng iti Irlanda, a nagalaala manipud kadagiti napaspasamak ti Normando a panagraut ti Irlanda idi 1169.[14][15] Dagiti nadumaduma a tattao a timmulong ti panakabangon kadagiti minulmulaan ti Irlanda ket nakaayayam ti maysa a paset iti nasapa a panakakolonia ti Amianan nga Amerika, a naisangsangayan ti grupo a naamaamoan akas ti Lallaki ti Laud a Pagilian.[16]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ferguson, Niall (2004). Imperio, Ti panagungar ken ti panakapaay iti Britaniko nga urnos ti lubong ken dagiti naadal para iti sangalubongan a bileg. Basic Books. ISBN 0-465-02328-2.
- ^ Maddison 2001, pp. 98, 242.
- ^ Ferguson 2004, p. 15.
- ^ Elkins2005, p. 5.
- ^ Ferguson 2004, p. 2.
- ^ a b Ferguson 2004, p. 3.
- ^ Andrews 1985, p. 45.
- ^ Ferguson 2004, p. 4.
- ^ Canny, p. 35.
- ^ Thomas, pp. 155–158
- ^ Ferguson 2004, p. 7.
- ^ Canny, p. 62.
- ^ Lloyd, pp. 4–8.
- ^ Canny, p. 7.
- ^ Kenny, p. 5.
- ^ Taylor, pp. 119,123.


text:
Sugpon, Ilocos Sur
Ti Sugpon ket maysa a maikalima a klase nga ili iti probinsia ti Ilocos Sur iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Sugpon ket nabennebenneg iti 6 a barbaranggay.[2]
- Banga
- Caoayan
- Licungan (Cullang)
- Danac
- Pangotan
- Balbalayang (Pob.)
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Ilocos Sur". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 19 Septiembre 2013.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Ilocos (Ingles) naala idi 21 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti Ilocos Sur". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 26 Hunio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Iriga
Ti Siudad ti Iriga ket maysa a maika-4 a klase a siudad iti probinsia ti Camarines Sur iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti Iriga ket nabingbingay a politikal kadagiti 36 a barbaranggay.[2]
- Antipolo
- Cristo Rey
- Del Rosario (Banao)
- Francia
- La Anunciacion
- La Medalla
- La Purisima
- La Trinidad
- Niño Jesus
- Perpetual Help
- Sagrada
- Salvacion
- San Agustin
- San Andres
- San Antonio
- San Francisco (Poblacion)
- San Isidro
- San Jose
- San Juan
- San Miguel
- San Nicolas
- San Pedro
- San Rafael
- San Ramon
- San Roque (Poblacion)
- San Vicente Norte
- San Vicente Sur
- Santa Cruz Norte
- Santa Cruz Sur
- Santa Elena
- Santa Isabel
- Santa Maria
- Santa Teresita
- Santiago
- Santo Domingo
- Santo Niño
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Camarines Sur". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 26 Septiembre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Bicol (Ingles) naala idi 05 Pebrero 2013
- ^ "Probinsia ti Camarines Sur". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 26 Septiembre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)
- Siudad ti Iriga, Pilipinas :Nalatak a Tattao, Nasayaat a Papanan


text:
Sistema ti panagsurat
Ti sistema ti panagsurat ket maysa a naurnos a kadawyan a pamay-an (kadawyan a naalagadan) iti panagipenpen ti pannakaammo ken panangiyallatiw para iti komunikasion kadagiti mensahe (panangiyebkas kadagiti panunot wenno kapanunotan) iti maysa a pagsasao babaen ti pannakakita (wenno mabalin a somatosensoria a sistema) panangikodigo ken panangipatarus ti kodigo (tinawtawagan ti panagsurat ken panagbasa) nga adda iti agasmang dagiti senial wenno dagiti simbolo, dagitoy a dua ket naamammuan a kas dagiti karakter (nga iti agasmang ket tinawtawagan a kas maysa nga 'eskritu'). Dagitoy a karakter, ken kadawyan a mangiramraman kadagiti letra ken dagiti numero, ket kadawyan a nairehistro iti maysa a nalagda a banag kasla iti papel wenno elektroniko a pagipenpenan/panangipakita, urayno adda met dagiti saan a nalgda a pmay-an a mabalin a mausar, kasla ti panagsurat iti darat wenno panagsurat iti tangatang.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Cisse, Mamadou. 2006. "Ecrits et écritures en Afrique de l'Ouest". Sudlangues n°6, http://www.sudlangues.sn/spip.php?article101
- Coulmas, Florian. 1996. Ti Blackwell nga ensiklopedia kadagiti sistema ti panagsurat. Oxford: Blackwell.
- Daniels, Peter T., ken ni William Bright, eds. 1996. Dagiti Sistema ti Panagsurat iti Lubong. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. ISBN 0-19-507993-0.
- DeFrancis, John. 1990. Ti Pagsasao nga Insik: Kinapudno ken Pantasia. Honolulu: Unibersidad ti Hawaii a Pagmalditan. ISBN 0-8248-1068-6
- Haarmann, Harald (2004), Geschichte der Schrift (2nd nga ed.), München: C. H. Beck, ISBN 3-406-47998-7
- Hannas, William. C. 1997. Ortograpiko a Parikut ti Asia. Unibersidad ti Hawaii a Pagmalditan. ISBN 0-8248-1892-X (papale nga aklub); ISBN 0-8248-1842-3 (natangken nga aklub)
- Millard, A. R. (1986), "Ti Kinamaladaga iti Abesedario", Arkeolohia iti Lubong 17 (3): 390–398, doi:10.1080/00438243.1986.9979978
- Nishiyama, Yutaka. 2010. Ti Matematika iti Turong ti Panagsurat. Internasional a Warnakan iti Puro ken Naipakat a Matematika, Tom.61, No.3, 347-356.
- Rogers, Henry. 2005. Dagiti Sistema ti Pnagsurat: Ti Lingguistika nga Arngian. Oxford: Blackwell. ISBN 0-631-23463-2 (natangken nga aklub); ISBN 0-631-23464-0 (papel nga aklub)
- Sampson, Geoffrey. 1985. Dagiti Sistema ti Pnagsurat. Stanford, California: Unibersidad ti Stanford a Pagmalditan]. ISBN 0-8047-1756-7 (papel), ISBN 0-8047-1254-9 (wasig).
- Smalley, W. A. (ed.) 1964. Dagiti ortograpiko a panagadal: dagiti artikulo iti baro a sistema ti panagsurat. Londres: Nagkaykaysa a Kagimongan ti Biblia.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]


text:
Galen
Ni Aelius Galenus wenno Claudius Galenus (AD 129–c.200), nadaydayeg a naamammoan akas ni Galen ti Pergamon (moderno nga aldaw ti Bergama, Turkia), ket mays idi a prominente a Romano (ti Griego nga etnisidad) mangngagas, sirhano ken pilosopo.[1][2][3] Nga isu ti lkalaingan kadagiti amin a mediko a managsuksukisok ti kinaugma, ni Galen ket adu a nagiparawad ti pannakaawat kadagiti nadumaduma a sientipiko a disiplina, a mairaman ti anatomia,[4] pisiolohia, patolohia, parmakolohia,[5] ken neurolohia, ken ti pay pilosopia[6] ken lohika.
Paamo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Biag, patay, ken panagpalpaliwa idiay Romano nga Imperio". David Stone Potter, D. J. Mattingly (1999). Unibersidad it Michigan a Pagmalditan. p.63. ISBN 0-472-08568-9
- ^ "Galen iti panagpadpadara: ti panagadal kadagiti taudan, panagrang-ay, ken ti kinapudno kadagiti kapanunotanna, nga adda dagiti naipatarud kadagiti tallo nga obra". Peter Brain, Galen (1986). Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. p.1. ISBN 0-521-32085-2
- ^ Nutton Vivian (1973). "Ti Kronolohia ti Nasap a Karrer ni Galen'". Classical Quarterly 23 (1): 158–171. doi:10.1017/S0009838800036600. PMID 11624046.
- ^ Ni Galen kadagiti naapektaran a paset
- ^ Ni Galen iti parmakolohia
- ^ Ni Galen iti Utek
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Brock, Arthur John (1929). Griego a Medisina, Dagiti Naala a Nailadawan kadagiti Mediko a Mannurat manipud kenni Hipokrates aginggana kenni Galen. London: Dent.
- Galen (1991). Iti terapiutiko apamay-an. R.J. Hankinson, trans. Oxford: Clarendon a Pamalditan. ISBN 0-19-824494-0.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sasao a mainaig ti Galen idiay Wikiquote


text:
Probinsia ti Tabuk
Ti Tabuk (Arabiko: تبوك Tabūk), naipangiletra pay a Tabouk, ket maysa a probinsia iti Saudi Arabia, a mabirukan idiay igid ti amianan a laud a pantar iti pagilian, sangsanguenna daytoy ti Ehípto iti ballasiw ti Nalabbaga a Baybay. Addaan ti kalawa iti 108,000 km² ken populasion iti 560,200 (1999). Ti kapitoliona ket ti Tabuk. Naturayan daytoy babaen ni Fahd bin Sultan bin Abdulaziz.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti pakasaritaan ti Tabuk a rehion ket maisubli manipud pay idi 3,500 a taw-tawen. Daytoy a rehion ket nainaganan a daga iti Maydan.
Ekonomia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Tabuk a rehion (Astra) ket agipadpatulod kadagiti sabsabong a komersio ti ruar idiay Europa.


text:
Dagiti hemisperio ti daga ken danum
Dagiti hemisperio ti daga ken danum iti Daga, sagpaminsan pay a napadakkel a naipaletra a kas ti Hemisperio ti Daga ken Hemisperio ti Danum, ket dagiti hemisperio ti Daga nga aglaon ti mabalin a kadakkelan a dagup ti luglugar ti daga ken taaw.
Agdumaduma met dagiti panagikeddeng ti sentro dagiti hemisperio. Ti maysa a panangikeddeng ket mangikabil ti sentro ti hemisperio ti daga iti 47°13′N 1°32′W / 47.217°N 1.533°W (idiay siudad ti Nantes, Pransia).[1] Babaen ti panangipalawag, ti sentro ti hemisperio ti danum ket ti antipodal a puntos iti tengnga ti hemisperio ti daga, ken isu a mabirukan iti 47°13′S 178°28′E / 47.217°S 178.467°E, idiay asideg ti Is-isla ti Bounty ti Baro a Selanda.[1]
Ti maysa pay nga alternatibo a panagikeddeng ti sentro ti hemisperio ti daga koma ket iti 47°24′42″N 2°37′15″W / 47.411667°N 2.620833°W (idiay île Dumet idiay asideg ti Saint-Nazaire, Pransia)[2][3]
Ti hemisperio ti daga ket addaan laeng ti basbassit ngem pito a pagkawalo iti daga ti Daga, a mairaman ti Europa, Aprika, Amianan nga Amerika, ken gangani amin nga Asia ken kaaduan ti Abagatan nga Amerika. Nupay kasta, uray iti hemisperio ti daga, ti kalawa ti taaw ket atiwenna ti kalawa ti daga.
Ti hemisperio ti danum ket addaan laeng ti maysa a pagkawalo iti daga ti lubong,[1] a mairaman ti Australia, Baro a Selanda, Antartika, Hawaiʻi, ti Maritimo nga Abagatan a daya nga Asia, ken ti akin-abagatn a paset ti Abagatan nga Amerika. Kaaduan ti Taaw Pasipiko ken ti Taaw Indiano ket addada iti hemisperio ti danum. Iti pannakaipada, ti hemisperio ti danum ket agarup a 89% a danum, 6% namaga a daga ken 5% polar a gora ti yelo.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c d Boggs, Samuel Whittemore (Disiembre 1945). "This Hemisphere". Journal of Geography 44 (9): 345–355. doi:10.1080/00221344508986498.
- ^ Berget, Alphonse (1913). Répartition géographique des Océans (détermination du pôle continental). 10 (iti french) V. Annales de l'Institut océanographique.
- ^ (Pranses) L’île Dumet : le nombril du monde


text:
Biliran
Ti Biliran ket maysa nga isla a probinsia iti Pilipinas a masarakan idiay rehion ti Daya a Visayas. Sigud a paset ti probinsia ti Leyte agingga a napagwayas idi 1992. Ti kapitoliona ket ti ili ti Naval.
Dagiti linaon
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Biliran ket nabingbingay kadagiti 8 nga ili.
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti daulo ti probinsia: Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno, Siudad ti Quezon- Naala idi 12 Pebrero 2013
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Daya a Visayas (Ingles) naala idi 27 Pebrero 2013


text:
HAWAII. Ni Deputy Speaker ken Ilocos Sur 2nd District Congressman Eric Singson ti manamnama a mabisita ken mamagsapata kadagiti kabarbaro nga opisiales ti Candonians Of Hawaii intono Agosto 15, 2008 idiay Pacific Beach Hotel.
Maangay ti panagsapata dagiti baro nga opisial nga agtakem iti 2008-2010 nga idauluan ti kabarbaro a presidente a ni Samuel Sonson.
Pakairamanan kadagiti dadduma pay nga opisial ti Candonians of Hawaii ket dagiti sumaganad:
President – Samuel Sonson
1st Vice President – Dr. Ignacio Torres (Past President & Adviser)
2nd Vice President – Joey Centeno
Recording Secretary – Mary Jane Gameng
Corresponding Secretary – Flora Ea
Treasurer – Delia Wong
Asst Treasurer – Adelle Eleccion
Auditor – John Guilambo
Press Relation Officers: Alma Caberto, Miriam Langas & Van Torres
Peace Officers: Cesar Fajardo, Teddy Langas, Dennis Luat & John Mangayayam
Advisers: Bernadette Dario Fajardo – Immediate Past President
Dr. Ignacio Torres – Past President
Rey Custodio – Past President
Dr. Ben Galindo, Jaime Juan, Ines Resurrection & Dr. Remy Sonson
Legal Adviser: Atty. Alex Sonson
Malaksid kenni Congressman Singson, mabisita ken agsarita ni Consul General Ariel Y. Abadilla iti Philippine Consulate General-Hawaii.
Kabayatanna, kas maysa a Candonian, agtultuloy ti suportada kadagiti kakailianda iti Candon babaen iti scholarship program, addan ti uppat a napaggraduardan, ket agtultuloy daytoy a programa tapno matulongan dagiti agtutubo a mangtun-oy iti arapaapda.
Malaksid iti dayta, adda pay ti programa a panakaipaay iti computer iti pagadalan a nagturposan ti iskolarda. Ket kaudian ditoyen ti panakipasetda iti panakaangay iti sumaruno nga Aloha Medical Mission.
Ti Candonians of Hawaii ket sigud a naawagan iti Sons and Daughters of Candon a daytoy ket nabangon idi Marso 1948. Ti pundador ken kaunaan a presidente ket ni Dimas Gaston.
Maikatlo kadagiti kapautan a gunglo idiay Hawaii, ket ita addaan iti nasurok sangagasut a kamengna. Amado Yoro


text:
Hangul
Ti Hangul[nb 1] (Koreano: 한글 [haːn.ɡɯl] ( denggen); naisurat a kas ti Han-geul idiay Abagatan a Korea), ket naamammoan pay a kas ti Chosŏn'gŭl (조선글) idiay Amianan aKorea, ket isu ti patneng nga abesedario ti pagsasao a Koreano. Daytoy ket napartuat idi las-ud ti Joseon a Dinastia idi 1443, ken isu pay laeng ti opisial nga abesedario ti Korea.
Ti Hangul ketmaysa nga agpayso nga abesedario nga adda dagiti 24 a konsonante ke bokal a letletra. Nupay kasta, embes a maisursurat nga agsasaruno a kas ti Latin nga abesedario, dagiti letra ti Hangul ket naigrupoda kadagiti kuadro, a kas ti 한 han, a ti tunggal a maysa ket maisurat ti maysa a silaba. Urayno ti silaba a 한 han ket kasla agmaymaysa a karakter, daytoy ket buklen ti tallo a letra: ㅎ h, ㅏ a, ken ㄴ n. Ti tunggal maysa a silabiko a kuadro ket buklen ti dua aginggana ti lima a letra, a mairaman ti saan a basbassit ngem maysa konsonante ken maysa a bokal . Dagitoy a kuadro ket maurnosda a horisonta manipud ti kanigid nga agpakanawan wenno agtakder manipud ti baba. Dagitibilang ti mabalin a kudaro ket 11,172, ngem adda dagiti basbassit a mabalin a silaba iti Koreano, ken saan nga amin a mabalin a silaba ket rumsua. Par aitimaysa a ponolohiko a panagipalpalawag, kitaen ti Koreano ponolohia.
Dagiti linaon
Nagnagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Opisial a nagnagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Abagatan a Korea[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ti moderno a nagan a Hangul (한글) ket inaramid idi babaen ni Ju Sigyeong idi 1912. Han (한) a kayatna saoen ket "nalatak" iti duog a Koreano, bayat a ti geul (글) ket isu ti patneng a Koreano a balikas para iti "sinuratan". Ti Han ket mabalin pay a maawatan a kas ti Sino-Koreano a balikas ti 韓 "Koreano", tapno ti nagan ket maballin a mabasa a kas "Koreano a sinuratan" ken kas pay ti "nalatak a sinuratan".[1]Ti 한글 ket binalbalikas iti [hanɡɯl] ken daytoyen ket naromanisado kadagiti sumaganad a pamay-an:
- Hangeul wenno han-geul iti Nabaliwan a Romanisasion iti Koreano, nga isu ti inus-usar ti gobierno ti Abagatan a Korea kadagiti amin a pablaak ti Inggles ken agpagparegget para kadagiti amin a pamay-an.
- Han'gŭl iti McCune–Reischauer a sistema. No mausar a kasla Inggles a balikas, daytoy ket maipapaay nga awan kadagiti diakritiko: Ti hangul, ket kaykanayon a naipaddel a letra a kas Hangul. Kastoy ti agparparang kadagiti kaaduan a diksionario ti Inggles.
- Hankul in Yale Romanization, a system recommended for technical linguistic studies.
Amianan a Korea[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ti Amianan a Korea ket kinaykayatna tawtawgan daytoy ti Chosŏn'gŭl (조선글; [tɕosʌnɡɯl]) para kadagit irason a mainaig kadagiti nadumaduma a nagngan iti Korea wenno uri kŭlcha (우리 글자; "dagiti karaktertayo")[2] a kas ti maysa a panangiyebkas ti [[nationalismo ti Koreano nga etniko].
Kasisigud a nagan ti Hunminjeongeum[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ti kasisigud a nagan idi ket ti Hunminjeongeum (훈민정음; 訓民正音; kitaen ti pakasaritaan). Gapu kadagiti saan a panagkayat kadagiti nagan a Hangeul, Chosŏn'gŭl, ken urigeul (우리글) (kitaen dita baba) babaen [[dagiti Koreans idiay Tsina], ti saan a nadayeg nga ababa a porma ti jeongeum ket mabalin a mausar a kas maysa nga agmangngamangnga a nagan kadagiti sumagmamano nga internasional a kontesto.
Dadduma pay a nagnagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Manipud idi nasapa a maikaduapulo a siglo, ti Hangul idi ket naindakdaksan a kas nagubsang babaen dagiti literato a napilpili a nagkaykayat ti tradisional a hanja a sistema ti panagsurat.[3] Inik-ikkanda ti nagnagan a kas:
- Achimgeul (아침글 "ti panagsurat a mabalin nga adalen ti maysa a bigat")[4]
- Gugmun (Hangul: 국문, hanja: 國文 "nailian a sinuratan")
- Eonmun (Hangul: 언문, hanja: 諺文 "bernakular a sinuratan")[3]
- Amgeul (암글 "women's script"; naisurat pay iti Amkeul 암클).[3] Am (암) ket timaysa apasaruno a mangipakpakita ti maysa a pangnagan ket para iti babai
- Ahaetgeul wenno Ahaegeul (아햇글 wenno 아해글 "sinuratan ti ubbing")
Nupay kasta, dagitoy a nagnagan ket duogen tattan, gaputa ti panag-usar ti hanja iti panagsurat ket nagbalinen a manmano idiay Abagatan a Korea ken kompleto a naikkaten idiay Amianan a Korea.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Hangul ket inwarragawag idi babaen ni Sejong ti Natan-ok, ti maikapat nga ari ti Joseon a Dinastia. Ti Salas dagiti Mainugot (Jiphyeonjeon, 집현전) ket kankanayon a naipammadayawan para iti obra.[5]
Ti gandat ket nalpas idi kaladawan ti Disiembre 1443 wenno Enero 1444, ken naipalplawagan idi 1446 iti maysa a dokumento a natituluan iti Hunmin Jeongeum ("Dagiti Husto nga Uni para iti Edukasion ken ti Tattao"), nga isu pay daytoy ti nakanaganan ti abesedario.[3] Ti petsa apannkaipablaak ti Hunmin Jeong-eum, ket Oktubre 9, ket nagbalin a ti Aldaw ti Hangul idiay Abagatan a Korea. Ti kapadana daytoy idiay Amianan a Korea, ket ti Aldaw ti Chosongul, iti Enero 15.
Dagiti nadumaduma panagipagpagarup a maipanggep ti pamay-an a pannakapartuat ket naipaiddan babaen ti pannkaduktal idi 1940 iti 1446 Hunmin Jeong-eum Haerye ("Hunmin Jeong-eum Panangipalplawag ken dagiti Kas Pagarigan"). Daytoy a dokumento ket nangipalplawag ti daremdem dagiti konsonante a letra segun dagiti artikulatorio a ponetiko ken dagiti bokal a letra segun dagiti pamunganayan iti yin ken yang ken tunos ti bokal.
Iti panangipalplawag ti kammasapulan para iti baro a sinuratan, ni Ari Sejong ket nangipalplaway ag ati pagsasao a Koreano ket ket naibatay idi a sabali manipud ti Insik; ti panag-usar kadagiti Insik a karakter (a naamammuan iti hanja) iti panagsurat ket narigat para kadagiti kadawyan atao a dagiti laeng pribilihio nga aristokrato (yangban, 양반), a kadawyan a lallaki, ti mabalin a nalaing nga agbasa ken agsurat. Ti kaaduan kadagiti Koreano idi ket saan a makabasa wenno makasurat sakbay ti pannakaaramid ti Hangul.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Lee & Ramsey 2000, p. 13
- ^ Young-Key 1997, p. 2
- ^ a b c d "5. Nadumaduma aNagnagan para iti Hangeul". Ti Nailian nga Akademia ti Pagsasao a Koreano. Enero 2004. Naala idi 2008-05-19.
- ^ Choi Seung-un; Structures et particularités de la langue coréenne
- ^ "2. Ti Paammo iti Pannakaaramid iti Hangeul". Ti Nailian nga Akademia ti Pagsasao a Koreano. Enero 2004. Naala idi 2008-05-19.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Chang, Suk-jin (1996). "Dagiti Snuratan ken Uni". Korean. Philadelphia: John Benjamins Publishing Company. ISBN 1-55619-728-4. (Tomo 4 itiLondres a Biblioteka ti Oriental ken Aprikano a Pagsasao).
- Hannas, William C (1997). Narikut a kasasaad ti Ortograpiko ti Asia. Unibersidad ti Hawaii a Pagmalditan. ISBN 0-8248-1892-X.
- Kim-Renaud, Y-K. (ed) 1997. Ti Koreano nga Abesedario: Ti Pakasaritaanna ken Patakder. Unibersidad ti Hawai`i a pagmalditan.
- Lee, Iksop. (2000). Ti Pagsasao a Koreano. (naipatarus babaen ni Robert Ramsey) Albany, NJ: Estado nga Unibersidad ti New York a Pagmalditan. ISBN 0-7914-4831-2
- Ti Ministro ti Edikasion ti Abagatan a Korea. (1988) Hangeul Matchumbeop.
- Sampson, Geoffrey (1990). Dagiti Sistema ti Panagsurat. Unibersidad ti Stanford a Pagmalditan. ISBN 978-0-8047-1756-4.
- Silva, David J. (2003). Dagiti Lumaud a Wagas para iti Pagsasao a Koreano: Ti Pakabuklan ti Mision ti Literaura ti Naladaw a Maikasangapulo ket siam ken Nasapa a Maikaduapulo a Siglo. Koreano a panagadadal. 2008, vol 26(2), pp. 270–286
- Sohn, H.-M. (1999). Ti Koreano a pagsasao. Cambridge: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan.
- Song, J,J. (2005). Ti Koreano a pagsasao: Patakder, Panag-usar ken Kontesto. Londres: Routledge.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Hangul idiay Wikimedia Commons
- Koreano nga abesedario ken pannkabalikas pronunciation babaen ti Omniglot
- Linguistiko ken Pilosopiko a Tataudan ti Koreano nga Abesedario (Hangul)


text:
Pagbasaan (Factsheets)
Ipaaymi kadakayo ti panid a Pagbasaan (Factsheets). Linaon daytoy a Pagbasaan dagiti dokumento a nakaibinsabinsaan dagiti impormasion a kasapulan iti eleksion. Agsasabali a topiko ti trataren ti kada Pagbasaan.
Dua ti pannakaiparang (format) daytoy a Pagbasaan:
- HTML ti pannakaiparang (format) daytoy a Pagbasaan itoy a panid.
- Mabalin met a mabasa daytoy iti Adobe PDF a pannakaiparang (format). Maparuaryo daytoy a Pagbasaan iti PDF babaen ti panangi-klikyo itoy a link: Factsheets in PDF.
- AGNANAYON A LUMANGAN A PANAGBUTOS
- INITIATIVE KEN REFERENDUM
- POLL WATCHERS
- DAGITI OPISIAL TI PRESINTO
- PROBISIONAL A PANAGBUTOS
- ABSENTEE VOTING WENNO PANAGBUTOS A DIKAN MAPMAPAN ITI PRESINTO
- PANNAKADOBLE TI APPLIKASYON DAGITI BALOTA ITI ABSENTEE VOTER
- DAGITI MATERIALES ITI ELEKSION NGA ADDA ITI OFFICE OF ELECTIONS
- EPEKTO TI PANNAKAPABASOL TI FELONY KEN TI KALINTEGAN NGA AGBOTOS TI MAYSA NGA TAO
- LINTEG PARA MAAMUWAN ITI PAGTAENGAN
- ORAS TI PANAGRUAR PARA MAKABOTOS ITI ALDAW TI PANAGBOTOS
- DAGITI UNIPORMADO KEN SITISEN NGA ADDA ITI BALLASIW-TAAW
- PANAGREHISTRO TI BOTANTE
- DAGITI BOTANTE NGA AGKASAPULAN ITI ESPESIAL A PANNARABAY
- WIKIWIKI VOTER REGISTRATION
- PANANGKOPYA ITI WIKIWIKI VOTER REGISTRATION FORM KEN TI APPLIKASYON PARA TI ABSENTEE VOTER BALLOTA
- PANAGBUTOS ITI HAWAII
- PANNAKATARABAY DAGITI BOTANTE
- PANNAKAKUESTION TI KINAASINO TI BOTANTE
- KAPITULO 19, PANANGSALUNGASING ITI ELEKSYON
- KOMISION ITI ELEKSION
- IMPORMASION MAIPANGGEP ITI PANAGBUTOS ADMINISTRASION KEN DAGITI RESIDENTE ITI CARE FACILITY
Mabasayo pay daytoy iti sabali pay a pannakaiparang (format). No kasapulanyo ti ad-adu pay a tulong (naikadakkel a letra, material a mabalinyo a denggen, kdpy.), umawagkay laeng iti Office of Elections iti 453-VOTE (8683). Para kadagiti agnaed iti Kad arapat (wenno Kaarruba) nga Isla, libre ti yaawagyo no usarenyo ti 1-800-442-VOTE (8683). Mabalin met nga ag-emailkayo kadakami iti elections@hawaii.gov


text:
Aguilar, Pangasinan
Ti Aguilar ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Pangasinan iti Pilipinas.
Dagiti Baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Aguilar ket nabingbingay a politikal kadagiti 16 a barbaranggay.[2]
- Bayaoas
- Baybay
- Bocacliw
- Bocboc East
- Bocboc West
- Buer
- Calsib
- Ninoy
- Poblacion
- Pogomboa
- Pogonsili
- San Jose
- Tampac
- Laoag
- Manlocboc
- Panacol
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Pangasinan". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Hulio 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Ilocos (Ingles) naala idi 21 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti Pangasinan". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 2 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Tuba, Benguet
Ti Tuba ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Benguet iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti Tuba ket nabingbingay a politikal iti 13 a barbaranggay.[2]
- Ansagan
- Camp One
- Camp 3
- Camp 4
- Nangalisan
- Poblacion
- San Pascual
- Tabaan Norte
- Tabaan Sur
- Tadiangan
- Taloy Norte
- Taloy Sur
- Twin Peaks
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Benguet". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 10 Hulio 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti CAR (Ingles) naala idi 30 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti Benguet". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 10 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Ni Dwight David "Ike" Eisenhower (maibalikas a /ˈaɪzənhaʊər/, eye-zən-how-ər; Oktubre 14, 1890 – Marso 28, 1969) ket isu idi ti maika-34 a Presidente iti Estados Unidos manipud idi 1953 agunggana idi 1961. Isu idi ket dati a lima a bituen a heneral iti Buyot ti Estados Unidos idi panawen ti Maikadua a Sangalubongan aGubat, ken nagserbi a kas ti Kangatuan nga Agbilbilin kadagiti Kumaduaan a Puersa idiay Europa; responsiblidadna dagiti panagplano ken panangimaton ti panagraut iti Amianan nga Aprika idiay Operasion a Panagsilaw idi 1942–43 ken ti nagballigi a panagraut iti Pransia ken Alemania idi 1944–45, manipud ti Lumaud a Sanguanan. Idi 1951, isu ti immuna anagbalin a kangatuan nga agbilbilin ti NATO.[2]
Dagiti midia a mainaig ti Kategoria:Dwight D. Eisenhower idiay Wikimedia Commons


text:
Parbo a saririt
Ti parbo a saririt (wenno artipisial nga intelihensia AI) ket teknolohia ken sanga ti siensia ti kompiuter nga agadal ken agparang-ay kadagiti nasaririt a makina ken sopwer. Dagiti kangrunaan nga agsuksukisok ti AI ken dagiti libro ti pagobraan a kas ti "panagadal ken daremdem dagiti nasaririt nga ahente",[1] nga iti maysa a nasaririt nga ahente ket ti sitema a mangipagarup ti enbironmentona ken agtignay a mangpaadu iti gasatna nga agballigi.[2] Ni John McCarthy, nga isu ti nagaramid iti daytoy a panangibaga idi 1955,[3] ket mangipalpalawag iti daytoy a kas "ti siensia ken inhennieria iti panagaramid kadagiti nasaririt a makina".[4]
Ti panagsukisok ti AI ket teknikal unay ken spesialisado, ken nauneg a nabingbingay kadagiti pagobraan a paset a masansan a napaay a makisinnarita iti tunggal maysa kaniada.[5] Dagitoy a panagsisina ket gapu ti sosial ken kultural a banbanag: dagiti paset ti pagobraan ket dimmakkel iti lawlaw dagiti naisangayan a patakder ken dagiti obra dagiti agmaymaysa nga agsuksukisok. Ti AI a panagsukisok ket nabingbingay pay babaen dagiti nadumaduma a tenikal a banag. Adda met dagiti paset a pagobraan a naipatengaan ti isip kadagiti pakailawlawagan iti naisangayan a problema, iti maysa kadagiti mabalin nga arngian, iti panag-usar ti aggigiddiat a ramramit ken para iti pannakatungpal kadagiti naisangayan a panangipakat.
Dagiti sentral aproblema (wenno gangandat) ti AI a pangsukisok ket mairaman ti panagrason, pannakaammo, panagplano, panagadal, komunikasion, panangipagarup ken ti abilidad nga aggunay ken panangiturong kadagiti banag.[6] Ti sasapa a sairit (wenno "napigsa nga AI") ket isu pay laeng dagiti napaut a gangandat iti pagobraan.[7] Dagiti agdama a nadayeg nga arngian ket mairaman dagiti estatistiko a pamay-an, pagbilanagn a saririt ken tradisional a simboliko nga AI. Adda dagiti adu unay a bilang dagit iramit nga inus-usar iti AI, mairaman dagiti bersion ti panagbiruk ket matematiko nga optimisasion, lohika, dagiti pamay-an a naibatay iti probabilidad ken ekonomika, ken dagiti adu pay a dadduma.
Ti pagobraan ket napundar idi iti panagtunton a ti sentral nga abilidad ti tattao, ti saririt—ti kalaing dagiti Homo sapiens—ketmabalin a nalawag a maipalawag a mabalin a maparugso babaen ti maysa a makina.[8] Daytoy ket mangiyaon ti banag a maipanggep ti kasasaad ti isip ken ti etika iti panagpartuat kadagiti parbo a parsua, dagiti banag a naibagaan idi babaen ti mito, piksion ken pilosopia maipud idi kina-ugma.[9] Ti parbo a saririt ket suheto idin ti nakaro a nakanamnama a kapanunotan[10] ngem nakasagsagaba kadagiti nakakaskasdaaw a pannakapaay.[11] Tatta nga aldaw daytoy ket nabalinen a kammasapulan a parte ti industria teknolohia ken kaaduan kadagiti karigatan aproblema iti siensia ti kompiuter.[12]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti agpanpanunot a makina ken dagiti artipisial a parsua ket nagparparang kadagiti Griego a mitolohia, a kas iti Talos ti Kreta, ti bronse a robot ni Hapesto, ken ti Galatea ni Pigmalion .[13] Dgaiti karigan ti tao a naipamatmatian nga addan ti kasirib ket napartuat kadagiti amin a nangruna a sibilisasion: dagiti animado a ladawan ti kulto ket rinaraeman idiay Ehipto ken Gresia[14] ken dagiti kasla tao ngaautomaton ket pinartuat idi babaen ni Yan Shi, Bannuar ti Alehandria ken Al-Jazari.[15] Daytoy ket kaaduan pay a naipammatian a dagiti artipisial a parsua ket pinartuat idi babaen ni Jābir ibn Hayyān, Judah Loew ken ni Paracelsus.[16] Babaen dagiti siglo ti maika-19 a siglo ken maika-20, dagiti artipisil a parsua ket nagbalbalindan a kadawyan a langa iti piksion, a kas iti Frankenstein ni Mary Shelley wenno ti R.U.R. (Rossum's Universal Robots) ni Karel Čapek.[17] Ni Pamela McCorduck ket nangisupsuppiat a dagitoy amin ket kas pagarigan ti taga-ugma a gatuguten, a kas ti impalplawagna, "tapno pandayen dagiti dios".[9] Dagiti sarita kadagitoy a parsua ken dagiti nagbanaganda ket mamngitungtung kadagiti isu met laeng a namnama, butbuteng ken etikal a pagdanagan nga irepresenta babaen ti parboa saririt.
Ti mekanikal wenno "pormal" a panagrason ket naparang-ayen babaen dagiti pilospo ken dagiti matematiko manipud idi kinaugma. Ti panagadal ti lohika ket nakaiturongan ti pannakaparnuay ti maprograma a dihital nga elektroniko a kompiuter, a naibatay ti obra ti matematiko a ni Alan Turing ken dagiti dadduma pay. Ti teria ti komputasion ni Turing ket nangisingasing a ti maysa a makina, babaen tipanangiyakar-akar kadagiti simbolo a kas ti "0" ken ti "1", ket mabalin a mangtulad ti aniaman a mapanunot a tignay iti matematiko a panagkissay.[18][19] Daytoy, a kakuyog dagiti agdama a naduktalan iti neurolohia, teoria ti pakaammo ken dagiti sibernatika, ket nangaw-awis kadagit bassit a grupo dagiti agsuksukisok tapno mangrugida ti serioso a panangikeddeng ti posibilidad iti panagpartuat ti maysa nga elektroniko nga utek.[20]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Pannakaipalplawag ti AI a kas ti panagadal kadagiti nasaririt nga ahente:
- Poole, Mackworth & Goebel 1998, p. 1, mangited ti bersion nga inus-usar iti daytoy nga artikulo. Laglagipen nga inus-usarda ti pannangibaga a "panagbilanga a saririt" a kas sinonimo para iti parbo a saririt.
- Russell & Norvig (2003) (a nagayayat ti panangibaga iti "rasional ng aahente") ken nagsurat ti "Ti sibubukel nga ahente apanirigan ket kaaduanen a naawawat iti pagobraan " (Russell & Norvig 2003, p. 55).
- Nilsson 1998
- ^ Ti paradigma ti nasaririt nga ahente:
- Russell & Norvig 2003, pp. 27, 32–58, 968–972
- Poole, Mackworth & Goebel 1998, pp. 7–21
- Luger & Stubblefield 2004, pp. 235–240
- ^ Urayno adda met dagiti kontrobersia iti daytoy a panirigan (kitaen ti Crevier (1993, p. 50)), McCarthy ket awan dudua a nangibagbaga a "Siak ti nagparnuay daytoy a termino" iti maysa apannakisinnarita iti c|net. (Skillings 2006) Ni McCarthy ket immuna a nagusar ti termino iti singasing para iti Dartmouth a konperensia, a nagparang idi 1955. (McCarthy et al. 1955)
- ^ Panangipalplawag ti Ai babaen ni McCarthy:
- ^ Ni Pamela McCorduck (2004, pp. 424) ket insuratna "ti nakaro a pannakawarwara ti AI kadagiti paset apagobraan ti panagkita, masna apagsasao, teoria ti panangikeddeng, dagiti henetiko nga algoritmo, robotika ... ken dagitoy iti bukod a sanga sanga ti pangobraan amarigatan unay a mangibaga iti animan unay iti tunggal maysa kaniada."
- ^ Daytoy a listaan dagiti nasaririt ngaugali ket naibatay kadagiti topiko a sinakupan babaen dagiti nangruna alibro ti AI, a mairaman ti:
- ^ Ti sapasap a saririt (napigsa nga AI) ket naitungtungan kadagiti nadayeg a pangyuna iti AI:
- ^ Kitaen ti Dartmoutha singasing, babaen ti Pilosopia, dita baba.
- ^ a b Daytoy ket sentral a kapanuotan ti Dagiti Makina Makapanunot ni Pamela McCorduck, Insuratna ti: "Kayatko a mapanunot nga iti parbo a saririt a kas ti sientipiko nga apeotesis ti naranga a kultural a tradision." (McCorduck 2004, p. 34) "Ti parbo a saririt iti maysa a porma wenno iti sabali ket maysa a kapanunotan a naipasagepsep ti Lumaud a pakasaritaan ti kinasirib, ti tagtagainep itimaganganat a kammasapulan iti pannakatungpal." (McCorduck 2004, p. xviii) "Ti pakasatitaantayo ket napnmo kadagiti panagpadas—mauyong, misterioso, nakakatkatawa, nagagar, naisaritaan ken pudno—tapno makaaramid ti parbo a saririt, tano makapataud iti makunkuna a kmmasapulan kadatayo—nga aglablabas kadagiti ordiario a pamay-an. Agsisinnubli iti baetan ti mito ken kinapudno, dagiti mapattapattatayo ket agitited kadagiti saan amaited ti pagobraantayo, nakibinglaytayon iti napaut apanaweniti daytoy a datdatlag a porma iti bukod reproduksion." (McCorduck 2004, p. 3) Sinurotna ti essem manipud kadagiti Helenistiko ramut ken tinawtawagann daytoy ti essem iti "pandayen dagiti Dios." (McCorduck 2004, pp. 340–400)
- ^ Ti nakanamnama a kapanunotan a naibagbaga ket mairaman dagiti padto dagiti nasap a nagsuksukisok ti AI (kitaen ti nakanamnama a kapanunotan iti pakasaritaan ti AI) ken dagiti pay kapanunotan dagiti moderno a transhumanista a kas ni Ray Kurzweil.
- ^ Dagiti "pannakapaay" a naibagbaga ket mairaman ti reporta ti ALPAC idi 1966, ti panagpanaw kadagiti perseptron idi 1970, Lighthill a Reporta idi 1973 ken ti pannakarebba ti pagtagilakuan ti Lisp a makina idi 1987.
- ^ Dagiti pannagipakat ti AI a kaaduan a naus-usar itilikudan dagiri senario:
- Russell & Norvig 2003, p. 28
- Kurzweil 2005, p. 265
- NRC 1999, pp. 216–222
- ^ AI iti mito:
- McCorduck 2004, pp. 4–5
- Russell & Norvig 2003, p. 939
- ^ Dagiti ladawan ti kulto a kas artipisial a saririt:
- Crevier (1993, p. 1) (estatua ni Amun)
- McCorduck (2004, pp. 6–9)
- ^ Kasl atao nga automata:
Yan Shi:
- Needham 1986, p. 53
- McCorduck 2004, p. 6
- "T Maika Sangaulo ket Tallo a Siglo a Maprograma a Robot". Shef.ac.uk. Naala idi 25 Abril 2009.
- McCorduck 2004, p. 17
- ^ Dgaiti artipisial a parsua:
Jābir ibn Hayyān's Takwin:
- O'Connor, Kathleen Malone (1994). Ti alkemikal a pannakapartuat ti biag (takwin) ken dagiti dadduma pay a konsepto iti Henesis iti mediebal nga Islam. Unibersidad ti Pennsylvania. Naala idi 10 Enero 2007.
- McCorduck 2004, pp. 15–16
- Buchanan 2005, p. 50
- McCorduck 2004, pp. 13–14
- ^ AI iti nasapa a piksion ti siensia.
- McCorduck 2004, pp. 17–25
- ^ Daytoy a panirigan, a dagiti dihital a kompiuter ket mabalinda a mangtulad ti aniaman a proseso iti pormal a panagrason, ket naamammuan a kas ti tesis ni Church–Turing.
- ^ Pormal a panagrason:
- Berlinski, David (2000). Ti isasangpet ti Algoritmo. Harcourt Books. ISBN 0-15-601391-6. OCLC 46890682.
- ^ Dagiti dagus a sinaruno ti AI:
- McCorduck 2004, pp. 51–107
- Crevier 1993, pp. 27–32
- Russell & Norvig 2003, pp. 15, 940
- Moravec 1988, p. 3
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Parbo a saririt idiay Wikimedia Commons
- Ania kadi ti parbo a saririt?


text:
Tanap ti Cagayan
Nagsasabtan: 17°37′N 121°43′E / 17.617°N 121.717°E
Ti Tanap ti Cagayan (Cagayan Valley) ket maysa kadagiti rehion ti Pilipinas, a napusgan kas Rehion II wenno Rehion 02. Buklen ti lima a probinsia: Batanes, Cagayan, Isabela, Nueva Vizcaya, ken Quirino. Ti siudad ti Tuguegarao ti rehional a sentro ti Tanap ti Cagayan.
Masarakan ti rehion iti dakkel a tanap iti amianan-a-daya a deppaar ti Luzon, iti nagbaetan dagiti kabambantayan ti Kordiliera ken Sierra Madre. Bineltak ti Karayan Cagayan, ti kaatiddogan a karayan iti pagilian, ti Tanap ti Cagayan.
Politikal a pannakaguduagudua[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti komponente a siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
- Siudad ti Cauayan, Isabela
- Siudad ti Santiago, Isabela¹
- Siudad ti Tuguegarao, Cagayan
- Siudad ti Iligan, Isabela
¹ Maysa nga agwaywayas a komponente a siudad ti Siudad ti Santiago.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Tanap ti Cagayan (Ingles) naala idi 30 Abril 2012


text:
Mabini, Bohol
Ti Mabini ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Bohol iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Mabini ket nabingbingay a politikal kadagiti 22 a barbaranggay.[2]
- Abaca
- Abad Santos
- Aguipo
- Concepcion (Banlas)1
- Baybayon
- Bulawan
- Cabidian
- Cawayanan
- Del Mar
- Lungsoda-an
- Marcelo
- Minol
- Paraiso
- Poblacion I
- Poblacion II
- San Isidro
- San Jose
- San Rafael
- San Roque (Cabulao)
- Tambo
- Tangkigan
- Valaga
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Bohol". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 6 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Visayas (Ingles) naala idi 25 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Bohol". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 6 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Nabunturan, Tanap ti Compostela
Ti Nabunturan ket maysa a maika-2 a klase nga ili ken isu ti kapitolio iti probinsia ti Tanap ti Compostela iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Nabunturan ket nabingbingay a politikal iti 28 a barbaranggay.[2]
- Anislagan
- Antiquera
- Basak
- Cabacungan
- Cabidianan
- Katipunan
- Libasan
- Linda
- Magading
- Magsaysay
- Mainit
- Manat
- Matilo
- Mipangi
- New Dauis
- New Sibonga
- Ogao
- Pangutosan
- Poblacion
- San Isidro
- San Roque
- San Vicente
- Santa Maria
- Santo Niño (Kao)
- Sasa
- Tagnocon
- Bayabas
- Bukal
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Tanap ti Compostela". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 20 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Davao (Ingles) naala idi 2 Hunio 2013
- ^ "Probinsia ti Tanap ti Compostela". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 20 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Lohika
Ti lohika (manipud ti Griego λoYιkή, logikē)[1] ket mangitudtudo ti panagadal kadagiti moda ti panagrason (a dagitoy ket umisu ken dagitoy ket ka-allilawan)[2][3] ken ti panagusar ti umisu a panagrason. Iti kinaudi a kapanunotan, ti lohika ket kaaduan a naususar kadagiti intelektual nga aktibidadl, a mairaman ti pilosopia ken siensia, ngem iti umuna kapanunotan, daytoy ket kangrunaan a maadadal kadagiti displina ti pilosopia, matematika, semantika, ken siensia ti kompiuter. Daytoy ket sukimatenna dagiti sapasap a porma a maala dagiti pangsuppiat. Iti matematika, daytoy ket ti panagadal kadagiti umisu a panagipagarupan nga adda ti kaunegan ti pormal a pagsasao.[4] Ti lohika ket inadadal pay iti pangsuppiatan a teoria.[5]
Ti lohika ket inadadal kadagiti nadumaduma a taga-ugma a sibilisasion, a mairaman ti India,[6] China,[7] ken Gresia. Idiay laud, ti lohika ket nabangon idi a kas maysa apormal a disiplina babaen ni Aristoteles, a nangited daytoy ti kammasapulan a lugarna iti pilosopia. Ti panagadal ti lohika ket paset idi ti klasiko a trivium, a nangiraman pay ti gramatika ken retoriko.
Ti lohika ket kankanayon a nabingbingay kadagiti tallo a paset, induktibo a panagrason, abduktibo a panagrason, ken deduktibo a panagrason.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "nagtagikua ti rason, intelektual, dialektikal, pangsuppiat", ken maikabagian pay ti wiktionary:λόYoς (logos), "balikas, panunot, kapanunotan, panagsuppiat, panangibaga, rason, wenno pamunganayan" (Liddell & Scott 1999; Online a Diksionario ti Etimolohia 2001).
- ^ Richard Henry Popkin; Avrum Stroll (1 Hulio 1993). Napalaka a Pilosopia. Random House Digital, Inc. p. 238. ISBN 978-0-385-42533-9. Naala idi 5 Marso 2012.
- ^ Jacquette, D. (2002). Ti Kadua ti Pilosopiko a Lohika. Wiley Online a Biblioteka. p. 2.
- ^ Hofweber, T. (2004). "Lohika ken Ontolohia". Iti Zalta, Edward N. Ensiklopedia ti Pilosopia ti Stanford.
- ^ Cox, J. Robert; Willard, Charles Arthur, eds. (1983). Panagrang-ay iti Pangsuppiat a Teoria ken Panagsukimat. Unibersidad ti Akin-abagatan nga Illinois a Pagmalditan]. ISBN 978-0-8093-1050-0.
- ^ Kas pagarigan, Nyaya (silohistiko a rekursion ) ket napetsaan manipud idi 1900 a tawtawen.
- ^ Dagiti Mohista ken ti eskuela ti Nagnagan ket napetsaan manipud idi 2200 a tawtawen.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Lohika idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Lohika idiay Wikiquote