text:
1945
Ti 1945 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Lunes iti kalendario a Gregoriano.
PaspasamakUrnosen
AgostoUrnosen
- Agosto 6 – tininnagan ti Estados Unidos iti bomba atomika ti siudad ti Hiroshima iti Hapon, iti 8:16 ti agsapa (lokal nga oras).
- Agosto 9 – nangitinnag manen ti Estados Unidos iti bomba atomika, ita iti siudad ti Nagasaki, iti 11:02 AM ti agsapa (lokal nga oras).
OktubreUrnosen
- Oktubre 24 – nabangon ti Nagkaykaysa a Pagpagilian.
NaipasngayUrnosen
MarsoUrnosen
- Marso 28 – Rodrigo Duterte, maika-16 a Presidente ti Filipinas
HulioUrnosen
- Hulio 26 – Helen Mirren, Briton nga aktres
OktubreUrnosen
- Oktubre 20 – Reynaldo A. Duque, Filipino a mannurat (pimmusay 2013)
PimmusayUrnosen
NobiembreUrnosen
- Nobiembre 30 – Ludwig Diels, Aleman a botaniko (naipasngay 1874)
DisiembreUrnosen
- Disiembre 9 – Yun Chi-ho, Koreano nga aktibista (naipasngay 1864)


c: text/html

text:
Biernes
Ti Biernes ket isu ti maikalima nga aldaw iti lawas idiay Filipinas ken kadagiti kaadduan nga pagilian iti laud, kas ti ISO 8601. Isu ti maikainnem nga aldaw iti kalendario a Hudeo-Kristiano, naibaet iti Huebes ken Sabado, kadagiti pagilian a Domingo ti umuna nga aldaw iti lawasda.
Ramut iti naganna[urnosen | urnosen ti taudan]
Aggapu daytoy a balikas iti kadaanan a pagsasao a Latin: Dies Veneris wenno "Aldaw iti Venus". Gapu ti pagsasao nga Espaniol (Viernes) ket maysa kadagiti annak a pagsasao iti Latino, kas ti Italiano (Venerdi), Pranses (Vendredi) ken Rumaniano (Vineri), natawidna iti daytoy a sao. Idi sinakup ti Espania ti Filipinas, inampon dagiti Ilokano ti kalendario dagiti Kristiano a Kastila.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pagsasao a Juk
Ti pagsasao a Juk (ammo pay a kas Suai, Souei) ket ti pagsasao a Mon–Khmer ti sanga a Bahnariko a naisasao idiay Probinsia ti Sekong, Laos. Segun kenni Sidwell (2003), mabalin daytoy idi a dialekto ti Jru' a nagbalbaliw babaen ti pannakaisina babaen ti migrasion.
Naduktalan ti pagsasao a Juk babaen ni Therapan L-Thongkum ti Tailandes a lingguista. Agtataeng dagiti agsasao iti Juk idiay purok ti Ban Nyôkthông (Gnôkthông), a mabirukan iti agarup a 12 km iti amianan ti Ban Kafe. Daytoy ket mabirukan iti tennga ti pagbaetan dagiti ili ti Tateng ken Sekong.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Sidwell, Paul (2003). A Handbook of comparative Bahnaric, Vol. 1: West Bahnaric. Pacific Linguistics, 551. Canberra: Research School of Pacific and Asian Studies, Australian National University.


text:
1Immay manen kaniak ti sao ni Yahweh a kunana,
2“Ita, sika nga anak ti tao, irugim ti agdung-aw maipapan iti Tiro,
3ken ibagam iti Tiro, 'Sika nga agnanaed kadagiti pagserkan ti baybay, agtagtagilako iti ayan dagiti tattao kadagiti adu nga isla, kastoy ti kuna ti Apo a ni Yahweh: Tiro! Imbagam, “Nakapimpintasak unay!”
4Dagiti beddengmo ket adda iti tengnga iti baybay; pinapintasdaka iti kasta unay dagiti nangaramid kenka.
5Ti inaramatda a tarikayom ket saleng a naggapu iti Bantay Hermon; nangalada iti kayo a sedro manipud Libano tapno aramidenda a palom.
6Ti inaramidda a gaudmo ket lugo a naggapu idiay Basan; ti inaramidda a kamarotem ket alamo a naggapu idiay Cyprus, ken kinalupkopanda daytoy iti marfil.
7Dagiti layagmo ket nabordaan iti linen a naggapu idiay Egipto nga agserbi met laeng a banderam!
8Dagiti agnanaed iti Sidon ken Arvad dagiti para-gaudmo, adda kenka dagiti agkakalaing a tattao ti Tiro; isuda ti marinerom.
9Nasanay a lallaki a kumikitikit manipud Biblos ti nangtarimaan kadagiti birrim; dagiti tagilakom ket aw-awiten dagiti amin a barko iti baybay ken dagiti lumalayagda para iti pannakisinnukat!
10Ti Persia, Lydia, ken Libya ket adda iti armadam, dagiti tattaom a mannakigubat! Nangibitbitinda kenka kadagiti kalasag ken helmet; impakitada ti dayagmo!
11Dagiti lallaki a taga- Arvad ken Helek a kameng ti armadam ket adda kadagiti padermo a nakapalikmut kenka, ken dagiti tattao ti Gamad ket adda kadagiti torrem! Imbitinda dagiti kalasagda kadagiti bakud iti aglawlawmo! Isuda ti nangan-anay iti pintasmo!
12Ti Tarsus ti kinatinagilakom gapu iti kinaadu ti amin a kita ti kinabaknang; pirak, landok, lata ken buli. Gatangenda ken ilakoda dagiti tagilakom!
13Ti Javan, Tubal ken Mesec—isuksukatda dagiti tagabu ken alikamen a naaramid iti bronse. Makisinsinnukatda kadagiti tagilakom.
14Ti Bet Togarma ket mangipapaay kadagiti kabalio a pagtrabaho ken kabalio a pakigubat ken mulo a kas sukat dagiti tagilakom.
15Dagiti tattao iti Rodes ket makinegnegosio kenka kadagiti adu nga igid ti baybay. Adu ti tagilakom; mangyegda iti sara, marfil, ken ballatinaw a kas sukat dagiti tagilakom!
16Ti Aram ket nakinegnegosio kenka kadagiti adu a tagilakom; mangisabsabetda iti esmeralda, purpura, adda marisna a lupot, perlas, ken kadagiti rubi a kas sukat dagiti tagilakom.
17Nakinegnegosio kenka ti Juda ken ti daga ti Israel. Nangisabsabetda iti trigo manipud iti Minith, bungbunga ti igos, diro, lana ken bangbanglo a kas sukat dagiti tagilakom.
18Ti Damasco ket nakisinsinnukat kenka kadagiti amin a tagilakom; kadagiti amin a kinabaknangmo, ken iti arak ti Helbon ken iti puraw nga inabel a dutdot ti karnero a naggapu iti Sahar.
19Ti Dan ken Javan ket mangisabsabet kenka kadagiti tagilako a napanday a landok, cinnamon, ken calamus a naggapu iti Uzal. Dagitoy ti insukatda kadagiti tagilakom.
20Ti Dedan ket mangmangyeg kenka kadagiti lupot a pagap-ap iti pagsakayan.
21Nakinegosio kenka ti Arabia ken dagiti amin a pangulo ti Kedar; mangmangyegda kenka kadagiti urbon a karnero, kalakian a karnero ken kalding.
22Dagiti agtagtagilako manipud iti Seba ken Raama ket immay tapno agilakoda kenka kadagiti kasasayaatan a kita ti amin a bangbanglo ken iti amin a kita ti napapateg a batbato; balitok ti isuksukatda kadagiti tagilakom.
23Makinegnegosio kenka ti Haran, Canne, ken Eden, agraman ti Seba, Assur ken Kilmad.
24Dagitoy dagiti agilaklako kadagiti pagtagtagilakoam kadagiti agkakangina a kagay a maris ube ken naburdaan kadagiti kolor, ken kadagiti ules nga adu kolorna, naburdaan, ken nasayaat ti pannakaabelna a lupot.
25Dagiti barko ti Tarshish ti mangkarkarga kadagiti tagilakom! Isu a napnoka, napnoka kadagiti tagilako iti tengnga dagiti baybay!
26Impandaka dagiti para-gaudmo kadagiti nalawa a baybay; dinadaelnaka ti angin-daya iti tengnga dagitoy.
27Ti kinabaknangmo, dagiti tagilakom, ken dagiti banbanag a negosiom; dagiti marinerom, dagiti para—layagmo, ken dagiti para-aramid kadagiti barko; dagiti agtagtagilakom ken amin dagiti lallaki a mannakigubatmo nga adda kenka, ken amin a kakaduam—matnagdanto iti kaadalman ti baybay iti aldaw ti pannakadadaelmo.
28Agpigerger dagiti siudad iti baybay iti uni dagiti sangsangit dagiti pilotom;
29Bumabanto amin dagiti para-gaudmo manipud kadagiti barkoda; agtakderto iti daga dagiti marinero, ken tunggal aglaylayag iti baybay.
30Ket ipangngegdanto kenka ti timekda ken agdung-awda iti nasaem; mangipurruakda iti tapok kadagiti uloda. Agtulidtulidda kadagiti dapu.
31Kuskosanda dagiti uloda ken agkawesda iti nakersang a lupot, ken sangitandakanto iti nasaem, ken umasugda.
32Dung-awandaka ken ikantaandaka kadagiti pangnatay a kanta, a kas iti Tiro, a napaulimek ita iti tengnga ti baybay?
33Idi napan dagiti tagilakom kadagiti igid ti baybay, pinennek daytoy dagiti adu a tattao; pinabaknangmo dagiti ar-ari ti daga babaen iti kasta unay a kinabaknangmo ken tagtagilakom!
34Ngem idi dinadaelnaka dagiti baybay, babaen kadagiti nauuneg a danum, limned dagiti amin a tagilakom ken amin dagiti aglaylayagmo!
35Naupay kenka dagiti amin nga agnanaed kadagiti igid ti baybay, ken nagbuteng dagiti arida gapu iti napasamak kenka!
36Nagpigergerda! Nagsakuntip dagiti agtagtagilako gapu kenka; nagbalinka a pagbutbutngan, ken mapukawkan iti agnanayon.”'


text:
Pagsasao a Samarokena
Ti pagsasao a Samarokena (Samarkena, Karfasia, Tamaja ~ Tamaya) ket ti saan a nasayaat a nadokumentuan a pagsasao a Papuano a naisasao idiay Papua ti Indonesia. Insilpo ni Wurm (1975) daytoy iti sasao a Kwerba , ngem saan a makabiruk ti makaanay nga ebidensia ni Ross (2005) tapno maidasigna daytoy. Nabirukan ni Donahue (2002) a dagiti pagsandi ket maitunos kadagiti kukua ti Airoran, urayno isuda a dua ket managbaliw manipud iti sasao a Kwerba ti interior.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Samarokena iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- Clouse, Duane, Mark Donohue and Felix Ma. 2002. "Survey report of the north coast of Irian Jaya."[1]


text:
Rizal
Ti Rizal ket maysa a probinsia iti Filipinas a masarakan iti rehion ti CALABARZON iti Luzon. Ti kapitoliona ket ti Siudad ti Antipolo, nupay kasta, ti pasdek ti probinsial a kapitolio ket adda iti Siudad ti Pasig a paset ti Metro Manila. Kabeddengna ti Metro Manila iti daya, dagiti probinsia ti Bulacan iti amianan, Quezon iti daya, ken Laguna iti abagatan.
Sigud a Morong ti nagan ti probinsia Politiko-Militar a Distrito babaen ti daan a probinsia ti Manila. Napagbalin kas naan-anay a probinsia idi 1901 ket napanaganan iti Rizal kas pammadayaw iti nailian a bannuar, a ni Jose Rizal.
Sigud a buklen ti 26 nga ili ti probinsia iti pannakabangonna idi 1901: 14 manipud iti daan a probinsia ti Manila (Las Piñas, Malabon, Makati, Parañaque, Mandaluyong, San Juan, Navotas, Muntinlupa, Taguig, Pateros, Pasig, Marikina, San Mateo, ken Montalban (Rodriguez itan); ken 12 manipud iti Politico-Militar a Distrito ti Morong (Angono, Baras, Binangonan, Cainta, Antipolo, Cardona, Jalajala, Morong, Pilillia, Tanay, Taytay ken Teresa).
Idi Nobiembre 7, 1975, ti 12 nga ili ti Las Piñas, Parañaque, Muntinlupa, Taguig, Pateros, Makati, Mandaluyong, San Juan, Malabon, Navotas, Pasig ken Marikina ket naisali iti baro a nabangon a rehion a Metro Manila ket 14 laengen nga ili ti nabati iti probinsia ti Rizal.
HeograpiaUrnosen
Addaan ti Rizal iti 13 nga ili ken 1 a siudad.
SiudadUrnosen
Dagiti iliUrnosen
DemograpiaUrnosen
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Dagiti daulo ti probinsia: Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno, Siudad ti Quezon- Naala idi 06 Enero 2013
- ^ Calabarzon Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Rizal". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.


text: 14 “Saankayo a mariribukan.+ Ipakitayo ti pammatiyo iti Dios;+ ipakitayo met ti pammatiyo kaniak.2 Adu ti pagyanan idiay balay ni Amak. Ta no awan, saanko koma nga ibaga daytoy kadakayo. Ita, mapanko isagana ti pagyananyo.+3 No mapanak mangisagana iti pagyananyo, agsubliakto tapno ikuyogkayo iti pagtaengak, tapno no sadino ti ayanko, addakayo met sadiay.+4 Ket no sadino ti papanak, ammoyo ti dalan.”5 Kinuna ni Tomas:+ “Apo, saanmi nga ammo ti papanam. Kasano ngarud nga ammomi ti dalan?”6 Insungbat ni Jesus: “Siak ti dalan+ ken ti kinapudno+ ken ti biag.+ Awan ti makapan iti Ama no saan a magna kaniak.+7 No am-ammodak, am-ammoyo metten ti Amak; manipud ita, am-ammoyon ken nakitayon ti Ama.”+8 Kinuna ni Felipe: “Apo, ipakitam kadakami ti Ama, ket mapnekkamin.”9 Imbaga ni Jesus: “Nabayagen nga agkakaduatayo, Felipe, ngem saannak pay kadi nga am-ammo? Ti nakakita kaniak nakitana metten ti Ama.+ Apay pay laeng nga ibagam, ‘Ipakitam kadakami ti Ama’?10 Saanmo kadi a patien a naikaykaysaak iti Ama ken naikaykaysa met kaniak ti Ama?+ Saan a ti bukodko a kapanunotan ti ibagbagak kadakayo+ no di ket ti impaaramid ken imbaga ti Ama a naikaykaysa kaniak.11 Mamatikayo a naikaykaysaak iti Ama ken naikaykaysa kaniak ti Ama; no saan, mamatikayo gapu kadagiti aramidko.+12 Pudno unay kunak kadakayo, ti mangipakita iti pammati kaniak, aramidennanto met ti ar-aramidek; ket dakdakkelto pay ngem kadagitoy ti aramidenna,+ ta mapanak iti Ama.+13 Aramidekto met ti aniaman a kiddawenyo iti naganko, tapno maipadayag ti Ama babaen ti Anak.+14 No adda kiddawenyo iti naganko, aramidekto.15 “No ay-ayatendak, tungpalenyo dagiti bilinko.+16 Kiddawek iti Ama nga ikkannakayo iti sabali pay a katulongan* nga agtalinaed kadakayo iti agnanayon,+17 ti espiritu ti kinapudno,+ a saan a mabalin nga awaten ti lubong, ta saanna a makita wenno am-ammo dayta.+ Ngem am-ammoyo dayta, ta agtalinaed kadakayo ken adda kadakayo.18 Saankayto a baybay-an nga agladladingit.* Agsubliakto kadakayo.+19 Iti din agbayag, saannakton a makita ti lubong, ngem makitadakto,+ ta sibibiagak ket agbiagkayto.20 Iti dayta nga aldaw, maammuanyonto a naikaykaysaak iti Amak ken naikaykaysakayo kaniak ket naikaykaysaak kadakayo.+21 Ti umawat ken agtungpal kadagiti bilinko, ay-ayatennak. Ti mangay-ayat kaniak ayatento ti Amak, ken ayatekto met ken iyam-ammok a naimbag ti bagik kenkuana.”22 Kinuna ni Judas+ (saan a ni Judas Iscariote): “Apo, dakami laeng kadi ti kayatmo a pangyam-ammuan iti bagim, ket saanen a kadagiti tattao iti lubong?”23 Insungbat ni Jesus: “Ti mangayat kaniak tungpalenna ti saok,+ ket ayatento ti Amak. Mapankamto kenkuana ket makipagnaedkamto kenkuana.+24 Ti saan a mangayat kaniak saanna a tungpalen dagiti saok. Saan a naggapu kaniak ti ibagbagak, no di ket iti Ama a nangibaon kaniak.+25 “Ibagak daytoy bayat nga addaak pay kadakayo.26 Ngem ti katulongan, ti nasantuan nga espiritu, nga ibaonto ti Ama iti naganko, isuronanto kadakayo ti amin a banag ken ipalagipna ti amin nga imbagak kadakayo.+27 Ibatik kadakayo ti talna nga itedko+ ngem saan a kas iti talna nga ited ti lubong. Saankayo a mariribukan wenno agbuteng.28 Nangngegyo nga imbagak kadakayo, ‘Pumanawak ngem agsubliakto.’ No talaga nga ay-ayatendak, agragsakkayo ta mapanak iti Ama, gapu ta ti Ama ket natantan-ok ngem siak.+29 Gapuna, ibagak daytoy sakbay a mapasamak tapno mamatikayo inton mapasamak.+30 Saanakon a makapagbayag pay a makisao kadakayo, ta um-umayen ti agturay iti lubong,+ ngem saannak a makontrol.*+31 Tapno maammuan ti lubong nga ay-ayatek ti Ama, tungtungpalek ti imbilin kaniak ti Ama.+ Intayon, pumanawtayo ditoy.


text:
Departamento ti Arauca
Ti Arauca ket maysa a departamento ti Colombia a mabirukan idiay akin-amianan unay nga Orinoco a paset ti Colombia (ti Llanos Oriental), a pagbeddengan ti Venezuela. Daytoy ket nabeddengan iti abagatan babaen ti Karayan Casanare ken ti Karayan Meta, a dagitoy ti mangilasin kadagiti departamento ti Casanare ken Vichada. Iti laud daytoy ket kabeddengna ti Departamento ti Boyacá. Ti Caño Limón a luglugar tilana ket mabirukan ti teritoriona ken ti pakadagupan para iti 30% iti Colombiano pataudan ti lana. Ti kapitoliona ket ti ili ti Arauca. Ti Arauca ket naipanunotan a maysa kadagiti rehion a maaringan babaen ti Naarmasan a suppiat ti Colombia manipud idi 2011, nga adda dagiti sumurok a 500 gerila ti FARC-EP nga agtengtengngel kadagiti dakkel a paset ti departamento.[2]
Dagiti munisipalidadUrnosen
Ti departamento ti Arauca ket buklen dagiti pito a munisipalidad.
Dagiti paammoUrnosen
- ^ "DANE". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2009-11-13. Naala idi Pebrero 13, 2013.
- ^ http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-13762982
Dagiti nagibasaranUrnosen
- Supresión de las Zonas de Rehabilitación babaen ti asosasion ti Campesinos iti Arauca, Abril 30, 2003 iti Espaniol.
- Dagiti patneng a tattao ket tumaltalawda kadagiti paramilitar a nadawel a panagpapatay a panagtiliw iti simbaan idiay Saravena babaen ti Rehional a konsul para kadagiti patneng a tattao idiay Arauca, Mayo 14, 2003 iti Espaniol.
- Continúa la Judicializacion y Muerte a los Dirigentes Sociales de Arauca babaen ni Andres Cortes, Hul. 18, 2003 iti Espaniol.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
- Dagiti midia a mainaig iti Departamento ti Arauca iti Wikimedia Commons


text:
Bakteria
Dagiti bacteria (singular: bacterium) ket maysa a dakkel a grupo dagiti nabiag nga organismo. Kaaduan ket microscopic ken unicellular, addaan iti agpapada a gagangay nga estruktura ti selula nga awanan iti cell nucleus, ken organelles a kas iti mitochondria ken chloroplasts. Dagiti bacteria ket prokaryotes, a maiduma kadagiti organismo nga addaan iti complex cells a maawagan eukaryote. Ti termino a "bacteria" ket mayaplikar a nadumaduma iti amin a prokaryotes wenno iti dakkel a grupoda a maaw-awagan iti eubacteria, depende kadagiti idea maipapan kadagiti panagkakanaigda. Iti Wikipedia, ti "bacteria" ket maaramat kas pangdakamat iti eubacteria.
Dagiti bacteria iti kaaduan nga organismo it lubong, makita iti daga, danum, angin, ken kas sibibiag iti uneg ti nadumaduma nga ayup, mula, ken agsasabali nga organismo. Adu iti napeggad a makasakit. Kaaduan ken babassit unay, kas 0.5-5.0 um iti kaatidogan, ngem adda met dagiti higante kasla iti Thiomargarita namibiensis ken Epulopiscium fishelsoni nga mabalinna labsan iti 0.5 mm.


text:
Sibaballigi a naiwaras iti personal a tulong ni Mayor Carlo Crisanto Peredo babaen kadagiti staffs na sajay Brgy. Abaccan, pampamilya iti dadduma a barangay ken quarantine facilities a nasisita a maipaayan. Anusan tayo koma kakailian ket ni Apo Dios iti Mangsalwad kadatayo amin.
#WeHealAsOne
#sigayaimhigh
#sinnaranaysigay
#sigaydoallforthegloryofGod
Sibaballigi a naiwaras iti personal a tulong ni Mayor Carlo Crisanto Peredo babaen kadagiti staffs na sajay Brgy. Abaccan, pampamilya iti dadduma a barangay ken quarantine facilities a nasisita a maipaayan. Anusan tayo koma kakailian ket ni Apo Dios iti Mangsalwad kadatayo amin.


text:
Archaea
Ti Archaea ket buklen ti domimio wenno pagarian dagiti agmaymaysa a selula a mikroorganismo. Dagitoy a mikrobio ket awananda ti pagtengngaan a selula wenno dagiti dadduma pay a mangbedbed a kulanit nga organulo iti kaunegan dagiti selula.
Iti napalabas ti Archaea ket naiklase idi kadagiti bakteria a kas dagiti prokaryote (wenno Pagarian ti Monera) ken nanganan iti archaebakteria, ngem daytoy a pannakaidasig ket naikeddengen a duog.[5] Iti kinapudno, ti Archaea ket adda ti nawaya nga ebolusionario a pakasaritaan ken mangipakpakita kadagiti adu a paggigiddiatan kadagiti bukodda a biokimika manipud kadagiti sabali a porma ti biag, ken isu a tattan ket naidasigda a kas maysa a nailasin a dominio iti sistema ti tallo a dominio. Iti daytoy a sistema, ti maipapan ti pilohenetiko a naisangayan a sangsanga iti ebolusionario a tinaudan ket ti Archaea, Bakteria ken ti Eukaryota. Itan ket ti Archaea ket nabingbingay pay kadagiti uppat a mabigbigan a pilo; mabalin pay nga adu kadagiti pilo ti mabangon manipud kadagiti masakbayan a panagsukisok. Kadagitoy a grupo, ti Crenarchaeota ken ti Euryarchaeota ket isuda dagiti kaaduan a naad-adal. Ti panagidasig ket narigat pay laeng, gapu ta ti kaaduan ket saan pay a naad-adal iti laboratorio ken naduktalan laeng babaen ti panagusig kadagiti bukodda a nukleiko nga asido dagiti wadan manipud iti enbironmento.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b "Taxa above the rank of class". List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature. Naala idi 8 Agosto 2017.
- ^ Cavalier-Smith, T. (2014). "The neomuran revolution and phagotrophic origin of eukaryotes and cilia in the light of intracellular coevolution and a revised tree of life". Cold Spring Harb. Perspect. Biol. 6 (9). doi:10.1101/cshperspect.a016006. PMID 25183828.
- ^ Petitjean C, Deschamps P, López-García P, Moreira D (December 2014). "Rooting the domain archaea by phylogenomic analysis supports the foundation of the new kingdom Proteoarchaeota". Genome Biology and Evolution. 7 (1): 191–204. doi:10.1093/gbe/evu274. PMC 4316627. PMID 25527841.
- ^ "NCBI taxonomy page on Archaea".
{{cite journal}}: Makasapul ti dakamat journal iti
|journal=(tulong)
- ^ Pace NR (Mayo 2006). "Panawenen ti panagbaliw". Nature. 441 (7091): 289. Bibcode:2006Natur.441..289P. doi:10.1038/441289a. PMID 16710401.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Howland, John L. (2000). Ti Nakasidsiddaaw Archaea: Pannakaduktal ti Sabali pay a Dominio iti Biag. Oxford: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. ISBN 0-19-511183-4.
- Martinko JM, Madigan MT (2005). Ti Brock a Biolohia dagiti Mikro organismo (11th nga ed.). Englewood Cliffs, N.J: Prentice Hall. ISBN 0-13-144329-1.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Archaea iti Wikimedia Commons
Sapasap
- Pangyuna ti Archaea, ekolohia, sistematiko ken morpolohia
- Dagiti taaw iti arkea[permanente a natay a silpo] – E.F. DeLong, ASM News, 2003


text:
Online Classes: Wagas ti Panagadal Ita a Pandemya
Online Classes: Wagas ti Panagadal Ita a Pandemya
Sipud idi nangrugi ti lock-down gapu’t COVID-19, amin nga tattao ket napilitan nga agtalinaed iti babbalay da. Halos amin nga pagilyan ditoy lubong ket nagsukat nagsukat ti estilo iti panagadal da, diay sigud nga face-to-face classess ket nasukatan ti online classes. Ami ket napilitan nga ag-online- panagadal man ti ubbing ken ti panagtrabaho.
Ti online classes nga maawag da ket maysa a pamuspusan ti panagadal nga impatungpal ti gobyerno tapnu maituloy latta iti pinagiskwela ti ubbing. Ti pagsayaatan iti online class ket basbasbasit ti gastusen ngem nu adda ti pagsaayatan na ket adda met ti pagdaksan na. Maysa nga pagdaksan na ket adu ti marigrigatan kadagiti estudyante gapu iti nabuntog nga internet connection ken ti haan nga nakarwaman nga modular based instruction.
Adu ti estudyante nga nagsardeng nga nagadal ta marigrigatan da a timbengen ti oras da. Adu ti rason nu apay adu’t madi makisabay ti online class. Maysa nga rason ket kinarigat iti panagbiag,madi makagatang iti cellphone nga aramaten nu agklase ken awan ti pagpakabit da ti wireless connection ken pangload da. Ken adda ti sabali nga estudyante nga awan signal sadiay luglugar da, adda met sabali nga pagpilyan nu talaga nga madi kaya ti maysa nga estudyante ti online class, adda met ti modular.
Haan laeng nga estudyante ti agrigrigat ti online classes, pati mannursuro ket marigrigatan gapu ti internet connection. Pati dagiti mamaestro ken mamaestra ket nagparikot met ti kastoy nga istilo ti panag-adal. Kangrunaan dagiti mannursuru nga babbaket ken lallakay nga nakurang ti pannakamu ti panangusar ti kabarwanan nga gadget kasla kuma iti cellphone, laptop, social media ken nadumaduma pay. Adu man ti saan nga umanamong iti kastoy nga wagas ngem isun ti baro a kannawidan.
Adu iti mangayat ti academic freeze gapu adda ti estudyante nga agpakpakamatay gapu’t stress. Adu ti mangibagbaga nga awan ti papanan na ti online classes gapu ta ibagbaga da nga haan nga nasalun-at ti sikulohikal ti maysa nga tao. Tatta adu ti estudyante nga basta pumasa da ket di da nga apanpanunuten nu adda iti maadalan da wennu awan. Haan nga epektibo para dagiti sabali ti distance learning ta marigatan da nga ag self-study. Adu’t estudyante nga mangibaga nga maymayat nga talaga iti face to face classes ngem online classes.
Talaga nga narigat ti kastoy nga istilo ti pinag adal para ti pinagadal. Ag-duwa tawen nga kastoy ti istilo ti pinag adalen ngam adu latta ti estudyante ken mannurusuru nga mangayat nga ag-academic freeze paylang ta marigrigatan isuda amin ti kastoy nga wagas. Haan man nga marigrigatan ti pisikal ti asinu man gapu ditoy nga set up ngem marigrigatan da met sikolohikal.
Narigat para ti amin iti kastoy nga istilo ti pinag-adal. Ngem amin tayo met ket pilpiliten tayo nga aramiden ti kabaelan ken solbaren ti amin nga mapaspasamak tatta gapu daytoy nga pandemya. Madi tayo pay ammo nu kasano a kabayag pay nga ag online classes ti estudyante gapu ti nabuntog nga responde ti gobyerno ittuy crisis nga sangsangwen tayo iti agdama.


text:
Proyeksion nga ekuirektanggular
Ti proyeksion nga ekuirektanggular wenno heograpiko a proyeksion ket simple a proyeksion ti mapa a naigupit kenni Marino ti Tiro, a tinunton a pinarnuay ti proyeksion babaen ni Ptolemeo idi agarup a AD 100.[1] Ti proyeksion dagiti mapa ket maimeridiano kadagiti bertikal a nalinteg a linia dagiti natalinaay a nagbabaetan para kadagiti meridional a ballaet, ken dagiti sirkulo ti latitud kadagiti horisontal a nalinteg a linia iti natalinaay a nagbabaetan para kadagiti natalinaay a ballaet dagiti paralelo. Ti proyeksion ket saan nga agpada a kadakkel wenno konpormal. Gapu kadagitoy a rungad nga ited babaen daytoy a proyeksion, daytoy ket awan unay ti serbina iti nabigasion wenno kadastral a panangimapa ket makakita iti pannakausarna iti tematiko a panangimapa. Naisangsangayn daytoy iti plate carrée ken isun ti nagbalin a de facto a pagalagadan iti global a pakaammo kadagiti agasmang a datos ti raster, a kas ti Celestia ken NASA World Wind, gapu ti naisangayan a simple a panagkabagian a nagbaetan ti puesto iti maysa a piksel ti ladawan iti mapa ken ti maitunos a heograpiko a lokasionna iti Daga.
PanangipalawagUrnosen
No maited ti nagtimbukel a modelo,
nga ayan ti
- ket ti longitud;
- ket ti latitud;
- ket dagiti pagalagadan a paralelo (amianan ket abagatn ti ekuador) a ti gantingan ti proyeksion ket agpayso;
- ket ti horisontal a puesto iti paraigid ti mapa;
- ket ti bertikal a puesto iti paraigid ti mapa.
Ti puntos ti (0,0) ket adda iti tengnga ti nagbanagan a proyeksion.
Ti plate carrée (Pranses, para iti kuadrado a plata), ket ti espesial a kaso a ti ket sero. Daytoy a proyeksion ti mapa ti ket isunto ti pateg ti longitud ken ti ket isunto ti pateg ti latitud, ken isu a sagpaminsan a tinawtawagan iti latitud/longitud wenno proyeksion ti lat/lon(g) wenno naibagbaga (saan a husto) nga iti “di naiproyeksion”.
Bayat a ti proyeksion nga addaan iti agpapada a nagbabaetan a paralelo ket mabalin para iti maysa immitlog a modelo, saanton nga agpada iti distansia iti nagbaetan dagiti paralelo iti maysa nga immitlog ket saanen a natalinaay.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Flattening the Earth: Two Thousand Years of Map Projections, John P. Snyder, 1993, pp. 5–8, ISBN 0-226-76747-7.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
- Mapa ti satelite a naibatay iti Global MODIS Naiyarkibo 2006-10-09 iti Wayback Machine Ti asul a marmol: rabaw ti daga, maris ti taaw ken yelo ti baybay.
- Tabla dagiti pagarigan kadagit iamin a kadawyan a proyeksion, manipud iti radicalcartography.net.
- Panoramiko ti Proyeksion nga Ekuirektanggular, PanoTools wiki.


text:
Santa Cruz, Ilocos Sur
Ti Santa Cruz ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Ilocos Sur iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Santa Cruz ket nabennebenneg iti 49 a barbaranggay.[2]
- Amarao
- Babayoan
- Bacsayan
- Banay
- Bayugao Este
- Bayugao Oeste
- Besalan
- Bugbuga
- Calaoaan
- Camanggaan
- Candalican
- Capariaan
- Casilagan
- Coscosnong
- Daligan
- Dili
- Gabor Norte
- Gabor Sur
- Lalong
- Lantag
- Las-ud
- Mambog
- Mantanas
- Nagtengnga
- Padaoil
- Paratong
- Pattiqui
- Pidpid
- Pilar
- Pinipin
- Poblacion Este
- Poblacion Norte
- Poblacion Weste
- Poblacion Sur
- Quinfermin
- Quinsoriano
- Sagat
- San Antonio
- San Jose
- San Pedro
- Saoat
- Sevilla
- Sidaoen
- Suyo
- Tampugo
- Turod
- Villa Garcia
- Villa Hermosa
- Villa Laurencia
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Santa Cruz | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Rehion ti Ilocos Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion I (Rehion ti Ilocos)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion I (Rehion ti Ilocos)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion I (Rehion ti Ilocos)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion I (Rehion ti Ilocos)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Ilocos Sur". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Moldova
Nagsasabtan: 47°N 29°E / 47°N 29°E
Ti Moldova (Panangibalikas a Rumano: [molˈdova]), opisial a ti Republika ti Moldova (Rumano: Republica Moldova), ket ti maysa a napalikmutan ti daga a pagilian iti Akindaya nga Europa.[13] Daytoy ket beddengan babaen ti Romania iti laud ken ti Ukrainia iti amianan, daya, ken abagatan.[14] Iti pay maipatinayon, ti di mabigbigan nga estado ti Transnistria, a sangalubongan a mabigbigan a kas parte ti Moldova, ket mabirukan iti ballasiw ti Dniester iti akindaya a pagbeddengan ti pagilian iti Ukrania. Ti kapitolio ken kadakkelan a siudad ket ti Chișinău.
Kaaduan ti teritorio ti Moldovan ket parte idi ti Prinsipalidad ti Moldavia manipud idi maika-14 a siglo aginggana idi 1812, idi daytoy ket naited iti Imperio a Ruso babaen ti Imperio nga Otomano (a ti Moldavia ket maysa idi a basalo nga estado) ken nagbalin nga ammo a kas Bessarabia. Idi 1856, ti akin-abagatan a Bessarabia ket naisubli iti Moldavia, ken kalpasan ti tallo a tawen daytoy ket naitipon iti Wallachia tapno maporma ti Romania, ngem naipasubli ti turay ti Ruso iti sibubukel a rehion idi 1878. Idi las-ud ti Ruso a Rebolusion idi 1917, ti Bessarabia ket nabiit a nagbalin nga autonomo nga estado iti kaunegan ti Republika a Ruso, nga ammo a kas ti Demokratiko a Republika ti Moldavia. Idi Pebrero 1918, inrangarang ti wayawaya ti Demokratiko a Republika ti Moldavia ken nakitinnipon iti Romania iti dayta a naladaw a tawen kalpasan ti maysa a butos ti asemblia. Sinuppiat idi daytoy a panangikeddeng babaen ti Sobiet a Rusia, nga idi 1924 ket nangbangon, iti kaunegan ti SRS a Ukrania, ti maysa a autonomo a republika ti Moldavia (SRAMS) kadagiti sangkapaset a natagtagitao a teritorio ti Moldova iti daya ti Bessarabia.
Idi 1940, kas maysa a nagbanagan ti Tulag ti Molotov–Ribbentrop, napilit ti Romania a mangisubli ti Bessarabia ken ti Akin-amianan a Bukovina iti Kappon ti Sobiet, a nakaiturongan ti pannakapartuat ti Sosialista a Republika ti Sobiet a Moldavia (SRS ti Moldavia), a nangiraman ti kalatakan a parte ti Bessarabia ken ti akinlaud unay a pirgis ti dati a SRAMS (daya ti Karayan Dniester). Idi 27 Agosto 1991, idi mapaspasamak ti pannakawaswas ti Kappon ti Sobiet, inrangarang ti wayawaya ti SRS ti Moldavia n SSR ken nangala iti nagan a Moldova.[15] Naampon ti batay-linteg ti Moldova idi 1994. Ti pirgis ti teritorio ti Moldova iti daya nga igid ti Dniester ket de facto a tenglen ti pimmanaw a gobierno ti Transnistria manipud idi 1990.
Gapu ti ibabassit kadagiti maiparuar ti industria ken agrikulturaa kalpasan ti pannakawaswas ti Kappon ti Sobiet, dimmakkelen ti sektor ti serbisio ken isu ti kaaduan ti ekonomia ti Moldova ken sumurok a 60% ti GDP. Daytoy ti maikadua a kapanglawan a pagilian iti Europa babaen ti GDP iti tunggal maysa a tao.[16] Uray no ti Moldova ket addaan iti maysa relatibo a nangato a Pagsurotan ti Panagrang-ay ti Nagtagitaoan, daytoy ti kababaan iti kontinente, ra mairanggo a maika- 90 iti lubong.
Ti Moldova ket maysa a parlamentario a republika ken ti presidente a kas ti daulo ti estado ken ti maysa a kangrunaan a ministro a kas ti daulo ti gobierno. Daytoy ket maysa nga estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, ti Konseho ti Europa, ti Gunglo ti Komersio ti Lubong (World Trade Organization - WTO), ti Gunglo para iti Seguridad ken Kooperasion ti Europa ( Organization for Security and Cooperation in Europe - OSCE), ti Gunglo ti GUAM para iti Demokrasia ken Panagrang-ay ti Ekonomia, ti Mankomunidaad dagiti Nawaya nga Estado (Commonwealth of Independent States - CIS), ken ti Gunglo ti Kooperasion ti Ekonomia ti Baybay Nangisit (Organization of the Black Sea Economic Cooperation - BSEC).
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
To nagan a Moldova ket naala manipud iti Karayan Moldova; ti tanap iti daytoy a karayan ket agserbi a kas maysa a politikal a sentro iti panawen ti pundasion ti Prinsipalidad ti Moldavia idi 1359.[17] San a nalawag ti nagtaudan ti nagan ti karayan. Segun ti maysa a leyenda babaen dagiti naglaglagip a kronologo ti Moldavia a da Dimitrie Cantemir ken Grigore Ureche, ni Prinsipe Dragoș ket ninagananna ti karayan kalpasan ti panaganupna iti maysa nga aurochs: kalpasan ti panagkamat, ti nabannogen nga aso ti prinsipe nga agnagan iti Molda ket nalmes iti karayan. Ti nagan ti aso, a naited iti karayan, ket naited met iti Prinsipalidad.[18]
Para iti nabiit a panawen kadagiti tawen ti 1990, iti pannakapundar ti Mankomunidad dagiti Nawaya nga Estado, ti nagan ti agdama a Republika ti Moldova ken nailetra pay idi a kas Moldava.[19] Kalpasan ti pannakawaswas ti Kappon ti Sobiet, nagrugrugi a nagusar ti pagilian iti Rumano a nagan iti Moldova. Iti opisial, ti nagan a Republika ti Moldova ket idesignado babaen ti Nagkaykaysa a Pagpagilian.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Adda maysa a kontrobersia kadagiti etniko ken lingguistiko nga identidad iti Moldova no ti bukod nga identipikasion dagiti Moldavo ket mangibaga a ti maysa a grupo ti etniko a naisangayan ken mailasin kadagiti Rumano, wenno maysa a sub-agasmang.
- ^ Ti de jure akalawa, awaten babaen ti gobierno ti Moldova ken dagiti turay ti Tiraspol para iti Transnistria ket 3,509.6 a kilometro kuadrado.[8] Ti de facto a lugar nga inadministro ti Transnistria ket 3,653 a kuadrado kilometro, bayat a ti lugar a tuntonen ti Transnistria ket 4,163 a kilometro kuadrado.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b "The text of the Declaration of Independence prevails over the text of the Constitution" (iti Ingles). Constitutional Court of Moldova. 5 Disiembre 2013. Naala idi 13 Hunio 2014.
- ^ Roudik, Peter (23 Disiembre 2013). "Moldova: Romanian Recognized as the Official Language" (iti Ingles). Law Library of Congress. Naala idi 13 Hunio 2014.
- ^ "Președintele CCM: Constituția nu conferă limbii ruse un statut deosebit de cel al altor limbi minoritare" (iti Rumano). Deschide.md. Naala idi 22 Enero 2021.
- ^ "Chişinău, (21. Enero 2021) Judecătorii constituționali au decis că limba rusă nu va avea statutul de limbă de comunicare interetnică pe teritoriul Republicii Moldova" (iti Rumano). Moldpres.md. Naala idi 22 Enero 2021.
- ^ "Președintele CC Domnica Manole, explică de ce a fost anulată legea cu privire la statutul special pentru limbia rusă" (iti Rumano). ProTv.md. Naala idi 22 Enero 2021.
- ^ "Recensamântul Populației si al Locuințelor 2014". recensamant.statistica.md (iti Rumano). Naala idi 2018-08-06.
- ^ "Republic of Moldova – Geografie". Moldova.md (iti Ingles). 26 Agosto 2016.
- ^ "MOLDOVA: Transnistria (Pridnestrovie)". Citypopulation.de.
- ^ "Populaţia cu reședință obișnuită, la 1 ianuarie 2021 (pg.12)" (PDF). Statistica.gov.md (iti Rumano). BNS Rep.Moldova.
- ^ BNS:Official estimate (pg.8)
- ^ a b c d "World Economic Outlook Database, April 2021 Edition". IMF.org (iti Ingles). International Monetary Fund. Naala idi 16 Abril 2021.
- ^ "Gini Index coefficient" (iti Ingles). CIA World Factbook. Naala idi 12 Agosto 2021.
- ^ "The World Factbook — Central Intelligence Agency". Cia.gov (iti Ingles). Naala idi 2017-12-14.
- ^ "Moldova". CIA World Factbook (iti Ingles). Naala idi 2 Septiembre 2015.
- ^ http://www.natura2000oltenita-chiciu.ro/wp-content/uploads/2019/05/Moldova-Pitoreasca-Picturesque-Moldavia-pdf-Vladimir-Toncea.pdf
- ^ GDP per capita by country
- ^ "History". Republic of Moldova. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 22 Disiembre 2013. Naala idi 9 Oktubre 2013.
- ^ King, Charles (2000). "From Principality to Province". The Moldovans: Romania, Russia, and the politics of culture. Hoover Press. p. 13. ISBN 0-8179-9792-X. Naala idi 31 Oktubre 2010.
- ^ "The End of the Soviet Union; Text of Accords by Former Soviet Republics Setting Up a Commonwealth". [he New York Times (iti Ingles). 23 Disiembre 1991.
...Republic of Kazakhstan, the Republic of Kirghizia, the Republic of Moldavia, the Russian Federation...
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Moldova iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Moldova manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Opisial a website
- Moldova iti Curlie (iti Ingles)
- Wikimedia Atlas iti Moldova
- Heograpiko a datos a mainaig iti Moldova iti OpenStreetMap
- Moldova
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad dagiti Nawaya nga Estado
- Dagiti naserraan ti daga a pagilian
- Dagiti republika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Rumano
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ruso
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ukraniano
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1991
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Daytoy ti kalendario para iti ania man a kadawyan a tawen a mangrugi iti Huebes, Enero 1 (dominikal a letra D). Kas pagarigan: dagiti tawen ti Gregoriano ti 1981, 1987, 1998, 2009, 2015, 2026 ken 2037[1]
wenno ti tawen ti Huliano ti 1915 (kitaen dagiti tabla dita baba).
Daytoy laeng ti kadawyan a tawen nga addan dagiti tallo a pannakapasamak ti Maika-13 ti Biernes (dagiti bisiesto a tawen a mangrugi kadagiti Dominggo ket makibinningayda kadagitoy a panangilasin); Pebrero, Marso ken Nobiembre.
Ti kadawyan a tawen ket ti tawen nga addaan kadagiti 365 nga aldaw, a saan a bisiesto a tawen nga addaan kadagiti 366 nga aldaw.
Daytoy a kita ti tawen ket addaan kadagiti 53 a lawas iti lawas-aldaw a pormat ti ISO 8601.
- ^ a b
"Ti kadawyan a tawen a mangrugi iti Huebes",
jonstlouis.htmlplanet.com, 2011, webpage:
HTMcal.
- ^ "Kalendario iti tawen ti 1803 (Rusia)" (Kalendario a Huliano, a mangrugi iti Martes), webpage: Huliano-1803 (Ti Romania ket nagus-usar iti Huliano idi 1919, idi inampon ti Rusia ti Gregoriano).
Dagiti kita ti tawen a Gregoriano kada siklo a bisiesto babaen ti Dominikal a letra (DL)[1] ken ti Patingga iti lubong (DD)


text:
Catigbian
Ti Catigbian ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Bohol iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Catigbian ket nabingbingay a politikal kadagiti 22 a barbaranggay.[2]
- Alegria
- Ambuan
- Baang
- Bagtic
- Bonbong
- Cambailan
- Candumayao
- Kang-iras
- Causwagan Norte
- Hagbuaya
- Haguilanan
- Libertad Sur
- Liboron
- Mahayag Norte
- Mahayag Sur
- Maitum
- Mantasida
- Poblacion
- Poblacion Weste
- Rizal
- Sinakayanan
- Triple Union
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Catigbian | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Tengnga a Visayas Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion VII (Tengnga a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion VII (Tengnga a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion VII (Tengnga a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion VII (Tengnga a Visayas)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Bohol". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
1928
Ti 1928 ket maysa a bisiesto a tawen a nangrugi iti aldaw ti Domingo iti kalendario a Gregoriano.
PaspasamakUrnosen
NaipasngayUrnosen
- Enero 5 – Walter Mondale, Amerikano a politiko, maika-42 a Bise Presidente iti Estados Unidos (pimmusay 2021)
- Marso 18 – Fidel V. Ramos, maika-12 a Presidente ti Filipinas (pimmusay 2022)
- Abril 23 – Shirley Temple, Amerikana nga aktres ken diplomata (pimmusay 2014)
- Hunio 14 – Che Guevara, Arhentino-Kubano a pisiko, politiko ken daulo ti gerilia (pimmusay 1967)
- Hulio 4 – Teofisto T. Guingona, Jr., maika-13 a Bise Presidente ti Filipinas
- Hulio 26 – Stanley Kubrick, Amerikano a direktor ti pelikula (pimmusay 1999)
- Oktubre 3 – Erik Bruhn, Danes a sumasala ti balet (pimmusay 1986)
- Nobiembre 18 – Salvador Laurel, maika-8 a Bise Presidente ti Filipinas (pimmusay 2004)


text:
Kabambantayan
Ti kabambantayan wenno kordiliera ket heograpiko a lugar nga aglaon kadagiti adu a bilang dagiti heolohiko a mainaig a banbantay. Ti sistema ti bantay wenno sistema dagiti kabambantayan ket inus-usar a panagtitipon dagiti nadumaduma a heolohiko a langa a heograpiko nga agkakabagian (maipapan ti rehion).
Dagiti kabambantayan ket kadawyan nga insinsina babaen dagiti tangkig wenno dagiti bessang ken dagiti ginget. Dagiti agmaymaysa a bantay iti kaunegan ti isu met laeng a kabambantayan ket saan a nasken nga addaan iti isu met laeng nga estruktura ti heolohia wenno petrolohia. Mabalin nga adda met dagiti panagtitipon dagiti nadumaduma nga orohenesis a panangiyebkas ken dagiti terrano, kas pagarigan darusdos a sabanas, dagiti naitagnay a muton, kupin a banbantay, ken dagiti bulkaniko a porma ti daga a nagbanagan dagiti nadumaduma a tipo ti bato.
Kangrunaan a kabambantayanUrnosen
Kaaduan kadagiti heolokhiko nga ubbing a kabambantayan iti rabaw iti Daga ket mainaig iti Singsing ti Apuy ti Pasipiko wenno ti Alpide a Barikes. Ti Singsing ti Apuy iti Pasipiko ken mairaman ti Andes iti Abagatan nga Amerika, gumay-at iti Kordiliera ti Amianan nga Amerika iti igid ti Pantar ti Pasipiko, ti Kabambantayan ti Aleutiana, ken iti Kamchatka, Hapon, Taiwan, ti Filipinas, Papua Baro a Guinea, aginggana iti Baro a Selanda.[1] Ti Andes ket 7,000 kilometro (4,350 mi) ti kaatiddogna ken masansan a naikedkeddeng nga isu ti kaatiddogan a sistema ti bantay iti lubong.[2]
Ti barikes ti Alpide ket mairaman ti Indonesia ken abagatan a daya nga Asia, babaen ti Himalaya, ken agpatingga iti Alpes.[3] Ti barikes ket mangiraman pay kadagiti sabali a kabambantayan ti Europa ken Asia. Ti Himalaya ket aglaon kadagiti katayagan a bantay iti lubong, a mairaman ti Bantay Everest, iti katayag iti 8,848 metro (29,029 ft).[4]
Dagiti kabambantayan iti ruar dagitoy a sistema ket mairaman ti Kordiliera ti Artiko, ti akin-amianan unay a sistema ti bantay iti lubong. No ti panangipalawag ti kabambantayan ket mangiraman kadagiti banbanatay ti sirok ti danum, ti Pantok ti Taaw ket isu ti mangporma ti kaatiddogan nga agtultuloy a sistema ti bantay iti Daga, nga addaan iti kaatiddog iti 65,000 kilometro (40,400 mi).[5]
Dagiti pannakabingbingay ken dagiti kategoriaUrnosen
Dagiti sistema ti banatay iti daga ket nailaslasinda babaen ti estruktura a kayo, daytoy ket ti adu a kabambantayan ken addaan kadagiti sirok a kabambantayan iti kauneganda. Daytoy ket mabalin nga ipada iti pannakaikabagian ti nagannak ken anak. Kas pagarigan, ti Banbantay ti Apalaches ket isu ti nagannak kadagiti sabali a kabambantayan a pakabuklanna, nga isu dagitoy ti Puraw a Banbantay ken ti Banbantay ti Asul a Pantok. Ti Puraw a Banbantay ket anak dagiti Apalaches, ken adda met dagiti annak ti Purpuraw, a mairaman ti Kabambantayan ti Sandwich ken ti Presidensial a Kabambantayan. Iti pay maipatinayon, ti Presidensial a Kabambantayan ket mabalin a maisinsina iti Akin-amianan a Presidensial a Kabambantayan ken Akin-abagatan Presidensial a Kabambantayan.
KlimaUrnosen
Ti puesto ti banbantay ket mangimpluensia ti klima, a kas ti tudo ken niebe. No dagiti masa ti angin ket agpangato kadagiti banbantay, mapalamiisan ti angin ken agpataud ti orograpiko a presipitasion (tudo wenno niebe). No agpapaba ti angin iti turong a naggapuan ti angin, papudutenna manen daytoy ken namagmaga daytoy, gapu ta naikkaten ti kaaduan a kadam-egna. Masansan nga iti anniniwan ti tudo ket pagbanagenna ti kabambantayan ti turong a naggapuan ti angin.
NurunorUrnosen
Dagiti kabambantayan ket kankanayonda a suheto ti puersa ti nurunor nga agob-obra a mangdaddadael kaniada. Ti nurunor ket agob-obra no ti banbantay ket agdama a maitagtagnay ken iti kapaut kalpasan dagiti banatay ket napabassitdan kadagiti ababa a turod ken dagiti tanap. Ti lasonglasongan a topograpia ti kabambantayan ket produkto ti nurunor. Dagiti labneng nga asideg ti nagnurunor a kabambantayan ket mapunno kadagiti sedimento a naikali ket nagbalin a sedimentario a bato.
Ti nasapa a Cenozoico pannakaitagnay ti Nabato a Banbantay iti Colorado ket makaited ti kas pagarigan. Idi las-ud ti pannakaitagnay adda idi ti 10,000 kadapan (3,000 m) iti kaaduan a Mesozoico a sedimentario ti strato a naikkat babaen ti nurunor iti bugas ti kabambantayan ken naiwarwaris a kas darat ken sekka iti ballasiw ti Nalatak a Tantanap iti daya.[6] Daytoy a masa ti bato ket naikkat idi iti las-ud idi aktibo a pannakaitagnay. Ti pannakaikkat ti kastoy a masa manipud iti bugas ti kabambantayan ket mabalin a gapuanan ti adu pay a pannakaitagnay idi ti rehion ket isostasia a nagsimsimpa tapno mangsungbat ti naikkat a kadagsen.
Kitaen payUrnosen
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Rosenberg, Matt. "Singsing ti Apuy iti Pasipiko". About.com.
- ^ Thorpe, Edgar (2012). The Pearson General Knowledge Manual. Pearson Education India. p. A-36.
- ^ Chester, Roy (2008). Furnace of Creation, Cradle of Destruction. AMACOM Div American Mgmt Assn. p. 77.
- ^ "Nagtulag ti Nepal ken Tsina ti kangato ti Bantay Everest". BBC. 8 Abril 2010.
- ^ "Ti pantok ti tengnga ti taaw ket isu ti kaatiddogan a kabambantayan iti Daga". NOAA. 11 Enero 2013.
- ^ USGS: A Guide to the Geology of Rocky Mountain National Park, Colorado


text:
Nalatak a sirkulo
Ti nalatak a sirkulo, ammo pay a kas maysa nga ortodromo wenno sirkulo a Riemannia, iti espera ket ti pagsasabtan ti espera ken ti plano a lumabas babaen ti tengnga a punto ti espera. Daytoy a sangkapaset a kaso ti sirkulo ti espera ket kasumbangir iti bassit a sirkulo, ti pagsasabtan tiespera ken ti plano a saan a lumabas babaen ti tengnga. Ti ania man a diametro iti ania man a nalatak a sirkulo ket maiparna iti diametro iti espera, ken isu nga amin a nalatak a sirkulo ket addaan iti agpapada a sirkumperensia kas ti tunggal maysa kaniada, ken addaan iti agpapada a tengnga a kas ti espera.Ti nalatak a sirkulo ket ti kadakkelan a sirkulo a mabalin a mailadawan iti ania man a naited nga espera. Ti tunggal maysa a sirkuloiiti 3 nga espasio nga Euklideo ket ti nalatak a sirkulo iti eksakto a maysa nga espera.
Para kadagit kaaduan a punto iti rabaw ti espera adda ti maysa a naisangayan a nalatak a sirkulo babaen dagiti dua a punto. Ti mailaksid ket ti paris dagiti antipodal a punto, a dagitoy ket dagiti awan patinggana nga adu a nalataka sirkulo. Ti bassit nga arko ti nalatak a sirkulo iti nagbaetan dagiti dua punto ket ti kabassitan a rabaw ti dalan a pagbaetanda. Iti daytoy a kapanunotan ti bassit nga arko ket kapada dagiti “nalinteg a linia” iti Euklideo a heometria. Ti kaatiddog ti bassit nga arko iti nalatak a sirkulo ket maala kas ti distansia a pagbaetan dagiti dua a punto iti rabaw ti espera iti Riemannia a heometria. Dagiti nalatak a sirkulo ket dagiti heodesiko ti espera.
Kadagiti ad-adu a dimension, dagiti nalatak a sirkulo iti n-espera ket dagiti nagsasabtan ti n-espera nga addaan kadagiti 2 a plano a lumabas babaen ti taudan iti Euklideo nga espasio ti Rn+1.
Pannakaal adagiti kabassitan a dalanUrnosen
Tapno mapasingkedan ti bassit nga arko ti nalatak a sirkulo ket ti kabassitan a dalan a mangikapet kadagiti dua a punto iti rabaw ti espera, nasken nga ipakat ti kalkulo dagiti paggigiddiatan iti daytoy.
Ikeddeng ti klase dagiti amin a kadawyan a dalan manipud iti punto ti p iti sabali a punto iti q. Ikkan kadagiti nagsasabtan ti espera tapno ti p ket maipada iti amianan nga ungto. Ti ania man a killo iti espera a saan a maisabat kadagiti ungto, mabalin a malaksid laeng dagiti patingga a punto, ket mabalin a maiparametro babaen ti
no maipalubos ti φ a mangala kadagiti arbitrario a pudno a pateg. Ti inpinitesimal aa kaatiddog ti arko kadagitoy a nagsasabtan ket
Isu a ti kaatiddog ti killo ti Y manipud iti p iti q ket ti punsional iti killo a naited babaen ti
Laglagipen a ti S[Y] ket saan a basbassit iti kaatidog ti meridiano manipud itip iti q:
Gapu ta natalinaay ti nangrugian a punto ken ti nagpatinggaan a punto, ti S ket mapabassit laeng no ti φ' = 0,isu a ti killo ket nasken a mabirukan iti meridiano iti espera ti φ = φ0 = constant. Kadagiti Kartesiao a nagsasabtan, daytoy ket ti
nga isu ti plano babaen ti taudan, kas ti tengnga ti espera.
Dagiti pakaipakatanUrnosen
Adda dagiti pagarigan dagiti nalatak a sirkulo iti nainlangiten nga espera ket mairaman ti nainlangitan a horisonte, ti nainlangitan nga ekuador, ken ti ekliptiko. Dagiti nalatak a sirkulo ket naus-usarda pay a kas dagiti uniso a panagipagarup ti heodesiko iti rabaw ti Daga (urayno saan a perpekto nga espera), ken ti pay iti naitimbukel a nainlangitan a bagbagi.


text:
Maika-70 a meridiano daya
Ti 70° a meridiano daya ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto iti ballasiw ti Taaw Artiko, Asia, ti Taaw Indiano, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti maika-70 a meridiano daya ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna ti maika-110 a meridiano laud.
Idi las-ud ti Sangalubongan a Gubat II, ti maika-70 a meridiano ket naisingasing a kas ti pannakabingay a linia para iti Asia iti nagbaetan dagiti espera ti impluensia iti Nazi nga Alemania, ti Imperio ti Hapon, ken ti Pasista nga Italia.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto[urnosen | urnosen ti taudan]
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan nga agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-70 a meridiano daya ket lumabas iti:


text:
Maika-70 a paralelo amianan
Ti maika-70 a paralelo amianan ket ti sirkulo ti latitud a 70 gradgrado iti amianan ti ekuador a plano ti Daga, idiay Artiko. Daytoy ket ballasiwenna ti Taaw Atlantiko, Europa, Asia ken Amianan nga Amerika, ken lumabas kadagiti akin-abagatan a baybay iti Taaw Artiko.
Iti daytoy a latitud ti init ket makitkita para kadagiti 24 nga oras, 0 a minminuto iti las-ud ti solstisio ti kalgaw ken Sibil a Suripet iti las-ud ti solstisio ti panaglalam-ek.[1]
Likmut iti lubong[urnosen | urnosen ti taudan]
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti 70° a paralelo amianan ket lumabas iti:


text:
Siudad ti Quezon
Ti Siudad ti Quezon ket isu ti sigud a kapitolio ti Filipinas. Masarakan iti isla ti Luzon, ti Siudad ti Quezon ket maysa kadagiti siudad ken il-ili a mangbukel iti Metro Manila, ti Nailian a Kapitolio a Rehion (National Capital Region wenno NCR). Naipanagan ken ni Manuel L. Quezon, ti presidente ti Mankomunidad ti Filipinas, a nangbangon iti siudad a kas sukat ti Manila a capitolio ti pagilian.
kabeddeng ti siudad ti Siudad ti Manila iti abagatan-a-laud, ti Siudad ti Caloocan ken Siudad ti Valenzuela iti laud ken amianan-a-laud, ti San Juan ken ti Siudad ti Mandaluyong iti abagatan, ken ti Siudad ti Marikina ken Siudad ti Pasig iti abagatan-a-daya. Iti amianan, iti ballasiw ti Karayan Marilao, ket ti Siudad ti San Jose del Monte iti probinsia ti Bulacan, ket iti met daya ket dagiti ili ti Rodriguez ken San Mateo iti probinsia ti Rizal.
PakasaritaanUrnosen
Sakbay pay a nabukel ti Siudad ti Quezon, adda babassit nga il-ili iti lugar. Isu dagitoy ti Francisco del Monte, Novaliches, ken Balintawak.
Idi nasapa a 1900s, inarapaap ni Presidente Manuel L. Quezon ti maysa a siudad nga agbalinto a kapitolio ti Filipinas, kas sukat ti Manila. Idi 1938, binukel ni Quezon ti People's Homesite Corporation ket ginatangda ti 15.29 km² kalawana a daga manipud iti nalalawa a dagdaga iti Diliman ti pamilia Tuason. Impasa kas linteg ti Nailian nga Asemblea ti Mankomunidad ti Filipinas ti Acta Mankomunidad 502 nga am-ammo kas “Annuroten ti Siudad ti Quezon” a sigud a naisingasing a kas Siudad ti Balintawak. Babaen ti panangidaulo da Diputado Narciso Ramos (ama ni sigud a Presidente Fidel V. Ramos) ken Diputado Ramon Mitra, Sr. inanamongan ti asemblea a maipanagan ken ni Quezon ti baro a siudad. Idi Oktubre 12, 1939, pinirmaan kas linteg ni Quezon ti gakat a namagbangon iti Siudad ti Quezon.
Kalpasan ti Maikadua a Gubat iti Sangalubongan, idi Julio 17, 1948 pinirmaan ni Presidente Elpidio Quirino ti Acta Republica Numero 333 a namagbalin iti Siudad ti Quezon kas kapitolio ti republica.
Idi Nobiembre 7, 1975 iti pannakaipatungpal ti Dekreto Presidensial Numero 824 ni Presidente Ferdinand Marcos, naipasdek ti Metro Manila ket nagbalin ti Siudad ti Quezon a kas maysa kadagiti 17 a siudsiudad ken il-ili ti Metro Manila. Iti sumaruno a tawen, iti Decreto Presidensial Numero 940 ni Marcos, naisubli ti kapitolio ti republika iti Manila, idi Hunio 24, 1976.
Dagiti baranggayUrnosen
Dagiti ladawanUrnosen
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Dagiti midia a mainaig iti Siudad ti Quezon iti Wikimedia Commons


text:
International Standard Book Number
Ti Sangalubongan a Pagalagadan a Numero ti Libro (Ingles: International Standard Book Number) naidumduma a kumersyal a numero[1] ti pinagilasin ti libro a naibasar iti 9 a numero iti Pagalagadan a Panag-numero iti Libro (Ingles: Standard Book Numbering (SBN)) nga inaramid ni Gordon Foster, nga isu ket maysa a maestro idiay Trinity a Kolehio idiay Dublin.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Adda met dagiti agipablaak nga agikabil iti ISBN iti adu ket maysa a titulo — a kas ti immuna a libro iti The Ultimate Alphabet ken The Ultimate Alphabet Workbook agpadpadada amin iti ISBN da, 0-8050-0076-3. Adda met dagiti libro nga addaan ti sabsabali da nga dagiti ISBN: Ti Aleman, ti maikadua nga edision a pagsasao ti Emil und die Detektive ket adda ISBN na a 87-23-90157-8 (Dinamarka), 0-8219-1069-8 (Estados Unidos), 91-21-15628-X (Suésia), 0-85048-548-7 (Inglatera) ken 3-12-675495-3 (Alemania).


text:
Agosto 14
Ti Agosto 14 ti maika-226 nga aldaw ti tawen (maika-227 kadagiti bisiesto a tawen) iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 139 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1867 – John Galsworthy, Ingles a mannurat, nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura (pimmusay 1933)
- 1939 – Sixto Brillantes, mangipangulo ti Komision dagiti Eleksion (Comelec) (pimmusay 2020)
- 1959 – Rio Diaz, Filipina nga aktres ken modelo (pimmusay 2004)
- 1966 – Halle Berry, Aprikana-Amerikana nga aktres
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 2004 – Czesław Miłosz, Naiyanak a Polako a mannurat, nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura (naipasngay 1911)


text:
Kategoria:Flora ti Tengnga nga Amerika
Dagiti subkategoria
Daytoy a kategoria ket addaan kadagiti sumaganad a 10 a subkategoria, manipud iti 10 a dagup.
B
- Flora ti Belis (2 K, 6 P)
C
- Flora ti Costa Rica (1 K, 12 P)
E
- Flora ti El Salvador (1 K, 3 P)
F
G
- Flora ti Guatemala (2 K, 8 P)
H
- Flora ti Honduras (2 K, 6 P)
K
- Kaykayo ti Tengnga nga Amerika (8 K, 3 P)
N
- Flora ti Nicaragua (1 K, 6 P)
P
- Flora ti Panama (2 K, 14 P)
Pampanid iti kategoria "Flora ti Tengnga nga Amerika"
Dagiti sumaganad a 41 a panid ket adda iti daytoy a kategoria, manipud iti 41 a dagup.


text:
Pagsasao a Yidis
Ti Yidis (ייִדיש, יידיש wenno אידיש, yidish/idish, literal a "Hudio"; kadagiti pay daan a taudan ket "Yiddish-Taitsh" (Hudio-Aleman)[2]) ket ti historikal a pagsasao dagiti Ashkenazi a Hudio. Daytoy ket nagtaud idi las-ud ti maika-19 a siglo[3] idiay Tengnga nga Europa, a nangited iti kayyanak a komunidad ti Ashkenazi iti bernakulo a kaaduan a naibatay iti Hermaniko a nalaokan kadagiti elemento a naala manipud iti Hebreo ken Arameo, ken manipud pay iti sasao nga Eslabo ken dagiti tugot ti sasao a Romanse.[4][5] Ti Yidis ket naisurat iti alpabeto iti napno a bokal a naibatay iti sinuratan a Hebreo.
Ti kasapaan a nabatbati a petsa ti reperensia ket manipud idi maika-12 a siglo ken tinawtawagan ti pagsasao iti לשון-אַשכּנז (loshn-ashknaz = "pagsasao dagiti Ashkenaz") wenno טײַטש (taytsh), ti sabali a kita ti tiutsch, ti kontemporaneo a nagan ti Tengnga a Nangato nga Alemann. Iti kadawyan a panagusar, ti pagsasao ket tinawtawagan iti מאַמע-לשון (mame-loshn, literal a "ina a dila"), ken mangisalumina daytoy iti Hebreo ken Arameo, a kolektibo dagitoy a naitermino iti לשון-קודש (loshn-koydesh, "nasantuan a dila"). Ti termino a "Yidis" ket saan a nagablin a kaaduan a naus-usar a designasion iti literatura aginggana idi maika-18 a siglo. Idi naladaw a maika-19 a siglo ken idi maika-20 a siglo, ti pagsasao ket kadawyan idi a tinawtawagan iti "Hudio", a naipangpangruna kadagiti saan a Hudio a konteksto, ngem ti "Yidis" manen ti kaaduan a kadawyan a designasion.
Ti moderno a Yidis ket addaan kadagiti dua a porma. Ti Akindaya a Yidis ket adadu a kadawyan ita nga aldaw. Daytoy ket mangiraman kadagiti dialekto ti Akin-abagatan a daya (Ukraniano–Romaniano), Akintengnga a daya (Polako–Galego–Akinday a Hubgaro), ken Akin-amianan a daya (Lituano–Bieloruso). Maigiddiat ti Akindaya a Yidis manipud iti Akinlaud babaen iti kadakkelna ken ti kaadu iti pannakairaman dagiti balikas a nagtaud iti Eslabo. Ti Akinlaud Yidis ket nabingbingay kadagiti (Suiso–Alsatiano–Akin-abagatan nga Aleman), Akintengnga a laud (Tengnga nga Aleman), ken dagiti dialekto ti Akin-amianan a laud (Olandiko–Akin-amianan nga Aleman). Ti Yidis ket naus-usar iti adu a bilang dagiti komunidad ti Ortodokso a Hudio iti sangalubongan ken isu ti umuna a pagsasao iti pagtaengan, eskuela, ken dagiti adu a saad iti sosial kadagiti kaaduan a Hasid a Hudio. Ti Yidis ket isu pay ti akademiko a pagsasao ti panagadal iti Talmud segun ti tradision kadagiti Lituano a yeshiva.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Yidis iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
Akindaya a Yidis iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
Akinlaud a Yidis iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Unibersidad ti Manchester - "Daytoy laeng idi iti daytoy a konteksto nga inrugrugi dagiti Hudio a mangibagbaga iti saoda a kas 'Yidis' (= 'Hudio'), bayat nga iti nasapsapa ket naibagbaga a kas 'Yiddish-Taitsh' (='Hudio-Aleman')."
- ^ Jacobs, Neil G. (2005). Yiddish: a Linguistic Introduction. Cambridge University Press. p. 2. ISBN 0-521-77215-X.
- ^ Baumgarten, Jean; Frakes, Jerold C. (1 Hunio 2005). Introduction to Old Yiddish literature. Oxford University Press. p. 72.
- ^ "Development of Yiddish over the ages". jewishgen.org.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- YIVO Bleter, pub. YIVO Institute for Jewish Research, NYC, initial series Naiyarkibo 2006-02-16 iti Wayback Machine from 1931, new series since 1991.
- Afn Shvel, pub. League for Yiddish, NYC, since 1940; אויפן שוועל, sample article אונדזער פרץ – Our Peretz
- Lebns-fragn, by-monthly for social issues, current affairs, and culture, Tel Aviv, since 1951; לעבנס-פראגן, current issue
- Yerusholaymer Almanakh, periodical collection of Yiddish literature and culture, Jerusalem, since 1973; ירושלימער אלמאנאך Naiyarkibo 2009-01-03 iti Wayback Machine, new volume, contents and downloads
- Der Yiddisher Tam-Tam, pub. Maison de la Culture Yiddish, Paris, since 1994, also available in electronic format.
- Yidishe Heftn, pub. Le Cercle Bernard Lazare, Paris, since 1996, יידישע העפטן sample cover Naiyarkibo 2006-02-13 iti Wayback Machine, subscription info.
- Gilgulim, naye shafungen, new literary magazine, Paris, since 2008; גילגולים, נייע שאפונגען
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Pagsasao a Yidis iti Wikimedia Commons
- Pagsasao a Yidis iti Curlie (iti Ingles)


text:
Herusalem
Ti Herusalem (Hebreo: יְרוּשָׁלַיִם Yerushaláyim ; Arabiko: القُدس al-Quds ken/wenno أورشليم Ûrshalîm)[i] ket isu ti kapitolio ti Israel, ngem daytoy ket saan a sangalubongan a mabigbigan,[ii] ken maysa kadagiti kadaanan a siudad iti lubong.[1] Mabirukan daytoy idiay Banbantay Hudea, a nagbaetan ti Baybay Mediteraneo ken ti akin-amianan nga igid iti Baybay Natay. No mairaman ti populasion ti lugar iti Daya a Herusalem, daytoy ket ti kadakkelan a siudad ti Israel iti populasion ken kalawa,[2][3] nga add ti populasion iti 763,800 nga agtaeng iti kalawa ti lugar iti 125.1 km2 (48.3 sq mi).[4][5][iii] Ti Herusalem ket nasantuan pay a siudad kadagiti tallo a kangrunaan a Dagiti Abraham a relihion—Hudaismo, Kristianidad ken Islam.
Iti panawen ti atiddog a pakasaritaanna, ti Herusalem ket naminduan a nadadael, nalakuben iti namin 23, naraut iti namin 52, ken natiliw ken natiliw manen iti namin 44.[6] Ti kadaanan a paset ti siudad ket natagtagitaoidi maika-4 a milenio BCE.[1] Idi 1538, dagitit diding ket naipatakder iti likmut ti Herusalem babaen ni Suleiman ti Nadaeg . Tatta nga aldaw dagiti a didding ket mangipalpalawag ti Daan a Siudad, a daytoy ket tinawtawid a nabingbingay iti uppat a pagkapat manipud idi nasapa a maika-19 a siglo a kas dagiti pagkapat ti Armenio, Kristiano, Hudio, ken Muslim.[7] Ti Daan a Siudad ket nagbalin a Lubong a Tinawtawid a pagsaadan idi 1981, ken adda iti Listaan iti Lubong a Tinawtawid a Napeggad.[8] Ti moderno a Herusalem ket dimmakkelen iti labes nga adayo kadagiti pagbeddenganna.
Iti Hudaismo, ti Herusalem ket isun ti kasantuan a siudad manipud idi, segun ti Hebreo a Biblia, ni Ari David iti Israel ket immuna a nagipatakder iti daytoy a kas ti kapitolio iti nagkaykaysa a Pagarian ti Israel idi c.1000 BCE, ken ti anakna a lalaki, ni Ari Solomon, kinomisionna ti panangipatakder iti Umuna a Templo iti daytoy a siudad.[9] Iti Kristianidad, ti Herusalem ket isun ti nasantuan a siudad manipud idi, segun ti Baro a Testamento, nailansa iti krus ni Hesus idiay, seguro idi c.33 CE,[10][11][12] ken 300 a tawtawen kalpasan ni Santo Helena ket nainagananna ti peregrinasion a luglugar ti biag ni Hesus. Iti Sunni nga Islam, ti Herusalem ket isu ti maikatlo a kasantuan a siudad.[13][14] Nagbalin daytoy ti immuna a Qibla, ti naipakatengngaan ti isip a puntos para iti Muslim a kararag ti (Salah) in 610 CE,[15] ken, segun ti tinawtawid nga Islamiko, ni Mahoma ket inaramidna ti immuna a Rabii a Panagbanniaga idiay kalpasan ti sangapulo a tawen.[16][17] A kas ti nagbanagan daytoy, nupay adda laeng tio kalawa iti 0.9 kuadrado kilometro (0.35 sq mi),[18] ti Daan a Siudad ket pagtaengan kadagiti adu a lugar iti relihioso a pannakaipangpangruna, a mairaman ti Bantay Templo, ti Akinlaud a Diding, ti Simbaan ti Nasantuan a Sepulkro, ti Simborio iti Bato ken Meskita al-Aqsa.
Ita nga aldaw ti kasasaad ti Herusalem ket maibatbati a maysa kadgiti bugas a parikut iti Israeli–Palestina a suppiat. Idi las-ud ti Arabo-Israeli a Gubat ti 1945, ti Laud a Herusalem ket maysa idi kadagiti lugar a natiliw ken insilpo babaen ti Israel bayat a ti Daya a Herusalem, a mairaman ti Duog a Siudad, ket natiliw ken kalpasanna ket insilpo babaen ti Hordania. Ti Israel ket natiliwna ti Daya a Herusalem manipud iti Hordania idi las-ud ti Innem nga Aldaw a Gubat ti 1967 ken nagtungpalan a nangisilpo daytoy. Iti agdama, ti Batayan a Linteg ti Israel ket ket mangibagbaga ti Herusalem a kas ti "saan a nabingbingay a kapitolio" iti pagilian. Ti sangalubongan a komunidad ket limmikud ti kinaudi a panangisilpo a kas saan a nainkalintegan ken nangtrato ti Daya a Herusalem a kas teritorio ti Palestinia a sinakop babaen ti Israel.[19][20][21][22] Ti sangalubongan a komunidad ket saanna abigbigen ti Herusalem a kas kapitolio ti Israel, ken ti siudad ket saan a mangsangsangaili kadagiti gangganaet nga embahada.
Segun ti Sentral nga Opisina ti Estadistika ti Palentina, 208,000 kadagiti Palestinio ket agtateng idiay Daya a Herusalem, nga isu daytoy ket binirbirukan babaen ti Turay ti Palestina a kas ti kapitolio iti masakbayan a estado ti Palestina.[23][24][25]
Amin a sanga ti gobierno ti Israel ket mabirukan idiay Herusalem, a mairaman ti Knesset (parlamento ti Israel), dagiti pagtaengan ti Kangrunaan a Ministro ken ti Presidente, ken ti Kangatuan a Korte. Ti Herusalem ket isu ti pangibalayan ti Hebreo nga Unibersidad ken ti Museo ti Israel nga addaan iti Altar iti Libro. Ti Bibliko a Pagtarakenan ti ayup ti Herusalem ket natalinaay a nairangranggo a kas ti kasayaatan a papanan dagiti turista idiay Israel para kadagiti Israeli.[26][27]
Etomolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti siudad a tinawtawagan idi ti Rušalim dagiti teksto ti eksekrasion iti Tengnga a Pagarian ti Ehipto (c. maika-19 a siglo BCE) ket adu, ngem saan nga unibersal a nailaslasin a kas ti Herusalem.[28][29] Ti Herusalem ket tinawtawaga iti Urušalim iti sursurat ti Amarna iti Abdi-Heba (1330s BCE).[30]
Ti nagan a “Herusalem” ket nadumaduma a nanaganan tapno kaibuksilanna ti "pundasion (Sumerian yeru, ‘pagtaengan’/Semitiko yry, ‘tapno bangonen, tapno mangikabil ti pundasion’) iti dios a ni Shalem",[31][32] ti dios a ni Shalem ket isuna idi ti kasisigud a mangay-aywan a dios iti siudad ti Bronse a Panawen.[33]
Ti porma a Yerushalem wenno Yerushalayim (Herusalem) ket immuna a nagparang iti Biblia, iti libro ni Joshua. Segun ti Midrash, ti nagan ket ti panagtiptipon ti Yhwh Yir'eh ("Kitaento ti Dios", ti nagan nga inted babaen ni Abraham ti lugar nga ayan ti nagrugianna nga insakripisio ti annakna a lalaki) ken ti ili a "Shalem".[34]
Ti Shalim wenno Shalem ket isu idi ti nagan ti dios ti sumipnget iti relihion ti Kananea , daytoy a nagan ket naibatay iti isu met laeng a ramut ti S-L-M manipud iti nakaalanna a Hebreo a balikas para iti "kappia" (Salam wenno Shalom iti moderno nga Arabiko ken Hebreo).[35][36] Isunga ti nagan ket bukod a mangited kadagiti nagan a "Ti Siudad ti Kappia",[32][37] "Pagtaengan ti Kappia,[38][39] "pagyanan ti kappia" ("napundar iti seguridad"),[40] ken mabalin pay a ti "Pakaimatangan ti Kappia" kadagiti dadduma a Kristiano a mannurat.[41] Ti pagpatingaan ti -ayim ket mangipakita ti dua, isunga mangiturong daytoy ti panangisingasing a tinagan a Yerushalayim ket mangitudo ti kinapudno a ti siudad ket adda kadagiti dua a turod.[42][43] Nupay kasta, ti panangibalikas ti kinaudi a silaba a kas -ayim ket agparparang a naladaw a panagrang-ay, ken daytoy ket saan pay idi a nagparang iti panawen ti Septuaginta.
Ti kaduogan a pagtaengan idiay Herusalem, ket nabangon a nasapsapa ngem ti Bronse a Panawen idiay turod a ngato ti Gihon Spring, a segun idi ti Biblia ket nanaganan ti Jebus.[44] Tinawtawagan daytoy ti "Pagsammakedan ti Zion" (metsudat Zion), daytoy ket ninaganan manen babaen ni David a kas ti Siudad ni David,[45] ken naamammuan idi babaen ti naganna iti kina-ugma.[46][47]Ti sabali pay a nagan a "Zion", ket immun-una a mangitudtudo iti maysa a naisangayan a paset ti siudad, ngem kanungpalan daytoy a mangitudtudo ti sibubukel a siudad ken tapno mangirepresenta ti bibliko a Daga ti Israel. Iti Griego ken Latin ti nagan ti siudad idi ket naipatarus a naisurat iti Hierosolyma (Griego: Ἱepoσόλuua; iti Griego hieròs, ἱepός, a kaibuksilanna ket nasantuan), urayno ti siudad ket nanaganan manen idi ti Aelia Capitolina para iti paset ti panawen ti pakasaritaan ti Roma.
Iti Arabiko, ti Herusalem ket kaaduan a naam-ammuan a kas ti القُدس, a naipatarus a naisurat iti al-Quds ken ti kaibuksilanna ket "Ti Nasantuan" wenno "Ti Nasantuan a Santuario".[38][39] Ti opisial nga annuroten ti gobierno ti Israeli ket agbilbilin a ti أُورُشَلِيمَ, a naipatarus a naisurat iti Ūršalīm, a kapadpada dagiti nagan ti Hebreo ken Ingles, ket nasken a mausar a kas ti nagan siudad ti pagsasao nga Arabiko ket kakuyogna iti القُدس. أُورُشَلِيمَ-القُدس.[48]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b "Linia ti Oras ti Pakasaritaan iti Herusalem". Pudno a Biblioteka ti Hudio. Ameriko-Israeli a Gandat ti Pagtitinnulongan. Naala idi 16 Abril 2007.
- ^ Kadakkelan a siudad:
- "... moderno a Herusalem, kadakkelan a siudad ti Israel ..." (Erlanger, Steven. Ti Herusalem, Tatta nga aldaw, [Ti New York Times, 16 Abril 2006.)
- "Ti Herusalem ket isu ti kadakkelan a siudad ti Israel." ("Israel (pagilian) Naiyarkibo 2009-10-28 iti Wayback Machine", Microsoft Encarta, 2006, p. 3. Naala idi 18 Oktubre 2006. 31 Oktubre 2009.)
- "Manipud idi 1975 ti nagkaykaysa a Herusalem ket isun ti kadakkelan a siudda idiay Israel." ("Jerusalem", Encyclopædia Britannica Online, 2006. Naala idi 18 Oktubre 2006. Naarkibo 21 Hunio 2008)
- "Ti Herusalem ket isu ti kadakkelan a siudad ti Estado iti Israel. Addaan iti kaaduan ti populasion, kaaduan kadagiti Hudio ken dagiti saan a Hudio kadagiti amin a siudad iti Israeli." (Klein, Menachem. Herusalem: Ti Masakbayan iti Naisuppiatan a Siudad, Unibersidad ti New York a Pagmalditan, 1 Marso 2001, p. 18. ISBN 0-8147-4754-X)
- "Idi 1967, ti Tel Aviv ket isu idi ti kadakkelan a siudad idiay Israel. Babaen idi 1987, ad-adu kadagiti Hudio ket nagtaeng idiay Herusalem ngem ti dagup a populasion iti Tel Aviv. Ti Herusalem ket nagbalinen a ti kangrunaan a siudad ti Israel." (Friedland, Roger ken Hecht, Richard. Ti Panagturay ti Herusalem, Unibersidad iti California a Pagmalditan, 19 Septiembre 2000, p. 192. ISBN 0-520-22092-7).
- ^ "Pablaak ti Warnakan: Aldaw ti Herusalem" (PDF). Tengnga nga Opisina dagiti Estadistika. 24 Mayo 2006. Naala idi 10 Marso 2007.
- ^ "TABLa 3. – POPULASION(1) DAGITI LUGAR NGA AGBILANG TI SUMUROK A 2,000 NGA AGTAENG KEN DADDUMA PAY NGA AWAY A POPULASION IDI 31/12/2008" (PDF). Tengnga nga Opisina dagiti Estadistika ti Israel. Naala idi 26 Oktubre 2009.
- ^ "Dagiti lokal ng aagturay idiay Israel 2007, Pablaak a #1295 – Bariweswes dagiti munisipalidad – Herusalem" (PDF) (iti Hebreo). Tengnga nga Opisina dagiti Estadistika ti Israel. Naala idi 31 Disiembre 2007.
- ^ "Bingbingayentayo ngata ti Nasantuan dagiti Kasanuan a Siudad?". Moment Magazine. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2008-06-03. Naala idi 5 Marso 2008.. Segun ti tarkasan ti Herusalem a Nalakuben ni Eric H. Cline.
- ^ Ben-Arieh, Yehoshua (1984). Ti Herusalem iti Maika-19 a Siglo, Ti Daan a Siudad. Yad Izhak Ben Zvi ken St. Martin a Pagmalditan. p. 14. ISBN 0-312-44187-8.
- ^ "Daan a Siudad ti Herusalem ken dagiti Didingna". Whc.unesco.org. Naala idi 11 Septiembre 2010.
- ^ Manipud idi maika-10 a siglo BCE:[v]
- "Ti Israel keyt immuna a napanday iti nagkaykaysa a pagilian manipud iti Herusalem idi agarup a 3,000 tawtawen, nga idi ni Ari David ket innalana ti balangat ken pinagkaykaysana dagiti sangapulo ket dua a tribo manipud iti daytoy a siudad... Para kadagiti rinibo a tawen ti Herusalem ket isu idin ti tugaw ti Hudio a turay, ti bimmalayam dagiti ari, ti lokasion dagiti lehislatibo a konseho ken dagiti korte. Iti pammagtalaw, ti Hudio a pagilian ket naam-ammuan a kas ti siudad a lugar ti taga-ugma a kapitolio. Dagiti Hudio, nupay ti ania a lugar ti ayanda, ket agkarkararagda ti pannakaisubli daytoy." Roger Friedland, Richard D. Hecht. Ti Panagturay ti Herusalem, Unibersidad iti California a Pagmalditan, 2000, p. 8. ISBN 0-520-22092-7
- "Ti Hudio a panagbedbed ti Herusalem ket saan a napaay. Para kadagiti tallo a milenio, ti Herusalem ket isun ti sentro iti Hudio a pammati, a nagtagtaginayon ti naisimboluan a pateg manipud kadagiti napalabas a kaputotan." Herusalem- ti Nasantuan a Siudad, Ministro iti Ganganaet a Panakibing ti Israel, 23 Pebrero 2003. Naala idi 24 Marso 2007.
- "Ti pannakasentro ti Herusalem ti Hudaismo ket napisa unay a dagiti pay sekular a Hudio ket agiyebebkas ti panagiruknoyda ken pannakaikapetda iti siudad, ken saanda a maipanunutan ti moderno nga Estado iti Israel nga awan daytoy.... Para kadagiti Hudio ti ket simple a sagrado gapu ta adda daytoy... Nupay ti sagrado a karakter ti Herusalem ket makita pay kadagiti napalabas a tallo a milenio...". Leslie J. Hoppe. Ti Nasantuan a Siudad: Ti Herusalem iti teolohia iti Daan a Testamento, Liturhikal a Pagmalditan, 2000, p. 6. ISBN 0-8146-5081-3
- "Manipud idi inaramid ni Ari David ti Herusalem a kas ti kapitolio iti Israel idi 3,000 a tawtawen, ti siudad ket adda ti sentro a papel ti irurumsua dagiti Hudio." Mitchell Geoffrey Bard, Ti Kompleto a Pagalagadan dagiti Maag iti Suppiatan ti Tengnga a Daya, Alpha Books, 2002, p. 330. ISBN 0-02-864410-7
- "Para kadagiti Hudio ti siudad ket isun ti pakipatengngaan ti isip kadagiti naikararua, kultural, ken nailian a biag kadagiti napalabas a tallo a milenio." Yossi Feintuch, Estados Unido nga Annuroten para iti Herusalem, Greenwood Publishing Group, 1987, p. 1. ISBN 0-313-25700-0
- "Ti Heerusalem ket nagbalin a sentro dagiti Hudio a tattao kadagiti napalabas a 3,000 tatawen" Moshe Maoz, Sari Nusseibeh, Herusalem: Dagiti Puntos iti Rasras – Ken ti Labes, Brill Academic Publishers, 2000, p. 1. ISBN 90-411-8843-6
- "Dagiti Hudio a tattao ket ket saan a maikkat kadagiti pannakaibedbedda ti siuadad iti Herusalem. Awan ti ania man a siudad ti adda ti nagnagruna a papel iti pakasaritaan, politikop, kultura, relihion, nailian a biag ken kaimatangan dagiti tattao iti Herusalem iti biag ti panaka-Hudio ken Hudaismo. Manipud idi nagipatakder ni Ari David iti siudad a kas ti kapitolio iti Hudio nga estado sirka 1000 BCE, nagserbi daytoy a kas ti simbolo ken ti kangrunaaan a panagiyebkas ti identidad a kas maysa a pagilian dagiti Hudio a tattao." Dagiti Kangrunaan a Kinapudno a nasken a Maammuam: Herusalem Naiyarkibo 2013-01-04 iti Wayback Machine, Liga ti Kontra-Dipamasion, 2007. Naala idi 28 Marso2007.
- ^ Maier, P.L. (1968). "Sejanus, Pilato, ken ti Petsa ti Pannakailansa ti Krus". Pakasaritaan ti Simbaab. 37 (1): 3–13. JSTOR 3163182.
- ^ Fotheringham, J.K. (1934). "Ti ebidensia ti astronomia ken teknikal a kronologo para ti petsa iti pannakailansa ti krus" (PDF). Warnakan dagiti Teolohiko a Panagadal. 35: 146–162.
- ^ Ti Misterio iti Naudi a Pangrabii, babaen ni Colin J. Humphreys (2011), Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, Cambridge ISBN 9780521517553 panid 193
- ^ Maikatlo a kasantuan a lugar iti Islam:
- Esposito, John L. (2 Nobiembre 2002). Ti Nasken a Maammuan ti Sinoman a Maipapan ti Islam. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 157. ISBN 0-19-515713-3.
Ti Rabii a Panagbanniaga ket nagaramid ti Herusalem a kas ti maikatlo a kasantuan a siudad iti Islam
- Brown, Leon Carl (15 Septiembre 2000). "Panagikabil ti Ebntablada: Islam ken dagiti Muslim". Relihion ken Estado: Ti Muslim Pamay-an dagiti Politika. Unibersidad ti Columbia a Pagmalditan. p. 11. ISBN 0-231-12038-9.
Ti maikatlo a kasantuan a siudad iti Islam—Herusalem—ket daytoy pay ket adda iti sentro...
- Hoppe, Leslie J. (Agosto 2000). Ti Nasantuan a Siudad: Ti Herusalem iti Teolohia iti Daan a Testamento. Michael Glazier Books. p. 14. ISBN 0-8146-5081-3.
Ti Herusalem ket agnanayon a nairagrag-o a kas maysa a kangrunaaan a lugar iti Islam. Ti Herusalem ket kanayon a maitudtudo a kas ti maikatlo a kasantuan a siudad iti Islam...
- Esposito, John L. (2 Nobiembre 2002). Ti Nasken a Maammuan ti Sinoman a Maipapan ti Islam. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 157. ISBN 0-19-515713-3.
- ^ "Middle Dagiti Daya a plano ti kappia" babaen ni Willard A. Beling": Ti Meskita Aqsa idiay Bantay Templo ket isu ti maikatlo a kasantuan a lugar iti Sunni nga Islam kalpasan ti Mecca ken Medina
- ^ Lewis, Bernard; Holt, P. M.; Lambton, Ann, dagiti ed. (1986). Cambridge a Pakasaritaan iti Islam. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan.
- ^ [Koran 17:1–3]
- ^ Allen, Edgar (2004). Dagiti estado, Dagiti pagilian, ken Dagiti pagbeddengan: Dagiti Etiko ti Panagaramid dagiti Pagbeddengan. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. ISBN 0-521-52575-6. Naala idi 9 Hunio 2008.
- ^ Kollek, Teddy (1977). "Kinaudi a balikas". Iti John Phillips (ed.). Pagayatan ti Panagbiag – Israel: ti Rupa dagiti Aligaget 1948-dagiti Rupa ti Namnama iti Tatta nga Aldaw. Dial a Pagmalditan/James Wade.
agarup a 225 acre (0.91 km2)
- ^ "Ti Israel ket agplanplano kadagiti 1,300 a pagtaengan a balay dagiti Hudio idiay Daya a Herusalem". BBC News. 9 Nobiembre 2010.
Ti Day a Herusalem ket naikedkeddeng a kas nasakupan a teritorio ti Palestina babaen ti sangalubongan a komunidad, ngem kinunkuna ti Israel a daytoy ket bukodna ateritorio.
- ^ "Ti Kasasaad ti Herusalem" (PDF). Ti Saludsod iti Palestine ken ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. DEpartamento ti Pakaammo ti Publiko ti Nagkaykaysa a Pagpagilian.
Ti Daya a Herusalem ket naikedkeddengan, babaen ti Sapasap nga Asemblia ken ti Koneho ti Seguridad, a kas paset ti nasakupan a teritorio ti Palestina.
- ^ Dagiti Israeli a turay ket agsupsuportada kadagiti 600 a baro a balbalay idiay Daya a Herusalem
- ^ Resolusion 298 Septiembre 25, 1971: Naiyarkibo 2013-08-19 iti Wayback Machine "Nanglaglagip kadagiti resolusionna... a maipanggep kadagiti rukod ken dagiti tignay babaen ti Israel a naidaremdem ti panagbaliw ti kasasaad ti nasakupan ti Israel a paset ti Herusalem,..."
- ^ Segal, Jerome M. (1997). "Pannakitulag iti Herusalem". Ti Unibersidad ti Maryland nga Eskuela ti Publiko nga Annuroten. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2006-05-14. Naala idi 25 Pebrero 2007.
- ^ Møller, Bjørn (Nobiembre 2002). "Ti Kooperatibo nga Estruktura para kadagiti Relasion ti Israel-Palestina" (PDF). Pagobraan a papel Blng. 1. Sentro para kadagiti Panagdal ti Europeano nga Annuroten. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2004-01-06. Naala idi 16 Abril 2007.
{{cite journal}}: Makasapul ti dakamat journal iti
|journal=(tulong)
- ^ Press, Associated (9 Pebrero 2008). "Dagiti Palestinio ket dimmakel babaen ti riniwriw iti maysa a dekada". Fr.jpost.com. Naala idi 17 Oktubre 2011.
- ^ Rosenblum, Irit. "Haareez Biblical Zoo favorite tourist site in 2006". Haaretz. Israel. Naala idi 11 Septiembre 2010.
- ^ Lis, Jonathan. "Jerusalem Zoo is Israel's number one tourist attraction". Haaretz. Israel. Naala idi 9 Septiembre 2011.
- ^ David Noel Freedman; Allen C. Myers; Astrid B. Beck (2000). Eerdmans a diksionario ti Biblia. Wm. B. Eerdmans Publishing. pp. 694–695. ISBN 978-0-8028-2400-4. Naala idi 19 Agosto 2010. Ni Nadav Naʼaman, Canaan iti maika-2 a Milenio B.C.E., Eisenbrauns, 2005 pp.177ff. ket nangidiaya ti sumuppiata kapanunotan, isu ket nangisupsuppiat para iti transkripsion ti Rôsh-ramen, a nanaganan iti r'š (ulo) ken rmm (rambakan), tapno kaibusilanna ti 'ti narambakan nga Ulo', ken saan a mangibagbaga iti Herusalem.
- ^ G. Johannes Botterweck, Helmer Ringgren (eds.) Teolohikal a Diksionario ti Daan a Testamento, (tr. David E. Green) William B. Eerdmann, Grand Rapids Michigan, Cambridge, UK 1990, Vol. VI, p. 348
- ^ "Ti Sursurat ti El Amarna manipud iti Canaan". Tau.ac.il. Naala idi 11 Septiembre 2010.
- ^ Meir Ben-Dov, Historikal nga Atlas iti Herusalem, Continuum International Publishing Group, 2002, p. 23.
- ^ a b Binz, Stephen J. (2005). Herusalem, ti Nasantuan a Siudad. Connecticut, Estados Unidos: Twenty-Third Publications. p. 2. ISBN 978-1-58595-365-3. Naala idi 17 Disiembre 2011.
- ^ G. Johannes Bottereck, Helmer Ringgren, Heinz-Josef Fabry, (eds.) Teolohiko a Diksionario ti Daan a Testamento, tr. David E. Green, vol. XV, pp. 48–49 William B. Eeerdmanns Co. Grand Rapids, Michigan/Cambridge UK 2006, pp. 45–6
- ^ Louis Ginzberg (Oktubre 1998). "The Legends of the Jews Volume 1".
- ^ Elon, Amos. Herusalem. HarperCollins Publishers Ltd. ISBN 0-00-637531-6. Naala idi 26 Abril 2007.
Ti epiteta ket mabalin a nagtaud iti taga-ugma anagan ti Herusalem—Salem (manipud iti pagano a dios ti sudad), daytoy ket etimolohiko a naikapet kadagiti pagsasao a Semitiko para kadagiti balikas ti kappia (shalom iti Hebreo, salam iti Arabiko).
- ^ Ringgren, H., Die Religionen des Alten Orients (Göttingen, 1979), 212.
- ^ Hastings, James (2004). Ti Diksionario ti Biblia: Tomo II: (Paset II: I -- Kinsman), Tomo 2. Honolulu, Hawaii: Naiprenta manen manipud iti 1898 nga edision babaen ti Unibersidad a Pagmalditan ti Pasipiko. p. 584. ISBN 1-4102-1725-6. Naala idi 17 Disiembre 2011.
- ^ a b Bosworth, Clifford Edmund (2007). Historic cities of the Islamic world. Ti Olanda: Koninklijke Brill NV. pp. 225–226. ISBN 90-04-15388-8. Naala idi 17 Disiembre 2011.
- ^ a b Denise DeGarmo (9 Septiembre 2011). "Pagtaengan ti Kappia?". Wandering Thoughts. Center for Conflict Studies. Naala idi 17 Disiembre 2011.
- ^ Marten H. Wouldstra, The Book of Joshua, William B. Eerdmanns Co. Grand Rapids, Michigan (1981) 1995, p. 169 n.2
- ^ Bosworth, Francis Edward (1968). Millennium: a Latin reader, A. Oxford, Nagkaykaysa a Pagarian: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 183. ISBN 978-0-86516-191-7. Naala idi 17 Disiembre 2011.
- ^ Wallace, Edwin Sherman (Agosto 1977). Herusalem ti Nasantuan. New York: Arno Press. p. 16. ISBN 0-405-10298-4.
Ti kapada a panirigan ket tinengtengngel babaen dagiti nangited ti dua a bilang ti gramatiko ti Hebreo iti balikas
- ^ Smith, George Adam (1907). Herusalem: Ti Topgrapia, Ekonomika ken Pakasaritaan manipud kadagiti Kasapaan a Panawen aginggana ti A.D. 70. Hodder ken ni Stoughton. p. 251. ISBN 0-7905-2935-1.
Ti terminasion -aim wenno -ayim ket naipagpagarup idi a kas ti ordinario a terminasion kadagiti dua a bilang ti gramatiko ti pangnagan, ken naipalplawag idi a mangipakpakita kadagiti akin-ngato ken akin-baba a siudad(kitaen ditoy [1])
- ^ Ti Oxford nga ensiklopedia ti taga-ugma a Gresia ken Roma, Tomo 1, p. 113
- ^ 2 Samuel 5:7,9.indakamat ni Israel Finkelstein, Amihay Mazar, Brian B. Schmidt, (eds) Ti Panagsukimat para iti Naipakasaritaan nga Israel, Society of Biblical Literature, 2007 p.127.
- ^ Bar-Kochva, Bezalel (2002). Judas Maccabeus: The Jewish Struggle Against the Seleucids. Cambridge, Nagkaykaysa aPagarian: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. p. 447. ISBN 0-521-01683-5.
- ^ Mazar, Eilat (2002). The Complete Guide to the Temple Mount Excavations. Herusalem: Shoham Academic Research and Publication. p. 1. ISBN 965-90299-1-8.
- ^ "Ti OPisial a Website ti Herusalem". Munisipalidad ti Herusalem. 19 Septiembre 2011.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig iti Herusalem iti Wikimedia Commons
- Pakaammo ti panagbiahe idiay Herusalem manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Opisial a website ti ili ti Herusalem
- Herusalem iti Curlie (iti Ingles)


text:
Isabel Martinez de Peron
Ni María Estela Martínez de Perón (nayanak idi 4 Pebrero 1931), ammo pay a kas ni Isabel Peron, ket isu idi ti presidente ti Arhentina manipud idi Hulio 1, 1974 aginggana idi Marso 24, 1976. Isu ti maikatlo nga asawa ni Juan Domingo Peron a presidente met laeng iti Arhentina (1946-1955, 1973-1974). Isu ti immuna a babai a presidente ti Arhentina ken iti intero a kontinente ti Amerika.
Nagbalin a presidente ni Isabel Peron idi sinukatanna ti pimmusay nga asawana a presidente a ni Juan Peron idi Hulio 1, 1974. Ni Isabel idi ti bise presidente met laeng a kabayatan a presidente ti lakayna.
Idi Marso 24, 1976, nakidnap ken napadisi iti takem ni Isabel babaen ti maysa a panangrabsut iti turay (kudeta) nga indauluan ti hepe ti militar a ni Heneral Jorge Videla a nagbalin a presidente kalpasan daytoy. Natengngel ni Isabel iti babaen ti pannakaibalud iti balay. Idi 1981, naipan sadiay Espania a kas maysa a pammagtalaw.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Isabel Martinez de Peron iti Wikimedia Commons


text:
Ti panggepmi ket isu ti pannakaisigurado nga amin a botante, agraman dagiti limitado ti ammoda iti lengguahe nga Ingles, ket maaddaanda iti patas a gundaway a makabasa kadagiti bambanag a maipanggep iti eleksion. Kas mainugot kadagiti Linteg a Pederal, Estado ken Lokal, daytoy Departamentomi ket addaan kadagiti wagas a nairanta tapno umadu dagiti matulonganmi a botante nga agsasao iti lengguahe a saan nga Ingles ken Espaniol.
Ti Kopia ti Balota (Facsimile Ballot) ket isu daytay balota ti eleksion a naisurat iti maysa nga espesipiko a lengguahe. Mabalin nga usaren dagiti Botante ti maysa a Kopia ti Balota tapno mabasada ti linaonna a naisurat iti bukodda a lengguahe, iti kasta ammoda no kasano a markaanda dagiti botosda iti balotada a naisurat iti Ingles.
No ti maysa nga agbotos babaen ti koreo ket agkasapulan iti kopia ti balota a naisurat iti bukodna a lengguahe, mabalin nga agkiddaw iti kopia ti balota iti presinto a yanna a maipatulodto kenkuana babaen ti koreo wenno e-mail. Kas mainugot iti Kodigo ti Eleksion 13400.
Agyamankami iti panagkiddawmo. No adda, ti kopia ti balota a naisurat iti pinilim a lengguahe ket maipatulodto kenka.


text:
Homero
Iti akinlaud a klasiko a tawid, ni Homero (Griego: Ὅunpoς, Hómēros) ket isu ti nangsurat ti Iliad ken ti Odisea, ken nairaraeman a kas ti kalatakan a taga-ugma a Griego nga epiko a mannaniw. Dagitoy nga epiko ket naisanglad iti rugi ti Lumaud a kanon ti literartura, ken adda ti adu a impluensia iti pakasaritaan ti literatura.
Ti panagbiagna ket di ammon. Ni Herodoto ket nagkarkarkulo a ni Homero ket nagbiag idi 400 a tawtawen sakbay ti panagbiag a panawen ni Herodoto, a mangikabil kaniana idi agarup a 850 BC;[1] bayat a dagiti dadduma apamunganayan ket nagtuntonda nga isu ket nagbiag iti naipagarup nga asasideg a panawen ti Trojan a Gubat, idi nasapa a maika-12 a siglo BC.[2] Dagiti moderno nga agsuksukimat ket naiparparang nga agikabkabilda kenni Homero iti maika-7 a siglo wenno maika-8 a siglo SK.
Ti pormatibo nga impluensia a panakaay-ayam babaen dagiti Hoeriko nga epiko iti panagsukog ti Griego a kultura ket nawatiwat a nabigbigan idi, ken ni Homero ket naipalpalawagan a kas ti manursuro ti Gresia.[3] Dagiti obra ni Homero, a dagitoy ket agarup a limapulo a porsiento dagiti bitla, ket nangited kadagiti modelo iti makaawawis a panagsasao ken panagsursurat a tinultulad kadagiti taga-ugma ken mediebal a lublubong ti Gresia. Dagiti pirgis ti panakalaglag para iti gangani kadagit amin a malaslasin a Griego a nabirbirukan a literario ti papiro.[4]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ni Herodoto 2.53.
- ^ Graziosi, Barbara (2002). "Panagparnuaty kenni Homero". Cambridge: 98–101.
{{cite journal}}: Makasapul ti dakamat journal iti
|journal=(tulong)
- ^ Heubeck, Alfred; West, Stephanie; Hainsworth, J. B. (1988). Ti Komentario iti Odisea ni Homero. Oxford: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 3. ISBN 0-19-814047-9.
- ^ Finley, Moses (2002). Ti Lubong ni Odiseo. New York: New York a Panagrepaso ti Liblibro. pp. 11–2. ISBN 978-1-59017-017-5.; Dagiti bilang ni Finley ket naibatay iti korpus dagiti literario a papiro a naipablaak sakbay idi 1963.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ford, Andrew (1992). Homero : ti daniw iti napalabas. Ithaca, NY: Unibersidad ti Cornell a Pagmalditan. ISBN 0-8014-2700-2.
- Kirk, G.S. (1962). Dagiti Kanta ni Homero. Cambridge: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan.
- Schein, Seth L. (1984). Ti mortal a banuar : ti pangyuna nga Iliad ni Homero. Berkeley: Unibersidad ti California a Pagmalditan. ISBN 0-520-05128-9.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti inadaw a sasao a mainaig ken ni Homero iti Wikiquote (iti Ingles)
Dagiti midia a mainaig ken ni Homero iti Wikimedia Commons
Dagiti obra a mainaig ken ni Homero iti Wikisource (iti Ingles)


text:
Eyragues
Ti Eyragues (Oksitano: Irago en Prouvenço) ket maysa a komuna ti Bouches-du-Rhône a departamento idiay akin-abagatan a Pransia. Daytoy ket mabirukan idiay 14 km (8.7 mi) nga abagatan ti Avignon, ken 6 km (3.7 mi) nga amianan ti St. Rémy-de-Provence, adda daytoy ti linawas a tiendaan iti Biernes idiay dakkel a kuadrado ti purok.
Populasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Eyragues iti Wikimedia Commons


text:
Cambodia
Nagsasabtan: 13°N 105°E / 13°N 105°E
Ti Cambodia (/kæmˈboʊdiːʌ/ (dengngen);[5] Khmer: ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា, Kampuchea, IPA: [kɑmˈpuˈciə]), opisial nga ammo a kas ti Pagarian ti Cambodia, ket maysa a pagilian a mabirukan idiay akin-abagatan a paset iti Indotsina a Peninsula idiay Abagatan a Daya nga Asia. Daytoy ket addan ti dagup a kalawa ti daga iti 181,035 a kuadrado kilometro (69,898 kd mi), nabeddengan daytoy babaen ti Tailandia iti amianan a laud, ti Laos iti amianan a daya, ti Bietnam iti daya, ken ti Golpo ti Tailandia iti abagatan a laud.
Addaan daytoy ti populasion iti sumurok a 14.8 a riwriw, ti Cambodia ket isu ti maika-69 a kaaduan ti populasion a pagilian iti lubong. Ti opisial a relihion ket ti Theravada a Budismo, a daytoy ket pannakasanayen babaen ti aganay a 95% kadagiti populasion ti Cambodia. Dagiti minoridad a grupo daytoy a pagilian ket mairaman dagiti Bietnamis, Insik, dagiti Cham ken dagiti 30 a sabsabali a taga-banbantay a tribu.[6] Ti kapitoliona ken kadakkelan a siudad ket ti Phnom Penh; ti politiko, ekonomiko, ken kultura a sentro iti Cambodia.
Daytoy a pagarian ket maysa a batay-linteg a monarkia nga addaan ti Norodom Sihamoni, daytoy ket maysa a monarkia a pinili babaen ti Naarian a Trono a Konsilo, a kas daulo ti estado. Ti daulo ti gobierno ket ni Hun Sen, nga isu ket ti agdama a kapautan a nagserserbi a daulo idiay Abagatan a Daya nga Asia ken tinurayanna ti Cambodia ti sumurok a 25 a tawtawen.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Departamento iti Ekonomia ken Sosial a Pannakibiang Dibision ti Populasion (2009). "Prospekto ti Sanglubongan a Populasion, Tabla A.1" (PDF). 2008 revision. Nagkaykaysa a Pagpagilian. Naala idi Marso 12, 2009.
{{cite journal}}: Makasapul ti dakamat journal iti
|journal=(tulong)
- ^ a b c d "Cambodia". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi Abril 21, 2011.
- ^ "Distribution of family income – Gini index". The World Factbook. CIA. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2014-06-25. Naala idi 1 Septiembre 2009.
- ^ "Human Development Reports 2014" (PDF). United Nations. Naala idi 25 Hulio 2014.
- ^ dictionary.reference.com: Cambodia
- ^ Ti Cambodia ket agrambak ti aldaw a para kadagiti patneng a tattao idiay asideg ti Angkor Wat
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Cambodia iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Cambodia manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Cambodia a naikabil iti The World Factbook (iti Ingles)
- Cambodia iti Curlie (iti Ingles)
- Wikimedia Atlas iti Cambodia
- Heograpiko a datos a mainaig iti Cambodia iti OpenStreetMap
- Cambodia
- Dagiti estado a kameng ti Gunglo ti Pagpagilian ti Abagatan a daya nga Asia
- Dagiti batay-linteg a monarkia
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Abagatan Tsina
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Pranses
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti pagilian ti Abagatan a daya nga Asia
- Dagiti estado ken teriotorio a nabangon idi 802
- Dagiti estado ken teriotorio a nabangon idi 1953
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Tengnga nga Amerika
Ti Tengnga nga Amerika wenno Sentral nga Amerika (Espaniol: América Central, América del Centro wenno Centroamérica) ket ti akin-abagatan unay, nga ismo a paset ti kontinente ti Amianan nga Amerika, a mangikapet iti Abagatan nga Amerika iti abagatan a daya. Ti Tengnga nga Amerika bineddengan babaen ti Mehiko iti amianan, ti Colombia iti abagatan a daya, ti Baybay Karibe iti daya, ken ti Taaw Pasipiko iti laud. Ti Tengnga nga Amerika ket buklen dagiti pito a pagilian: ti Belis, Costa Rica, El Salvador, Guatemala, Honduras, Nicaragua, ken Panama. Ti naipagkaykaysa a populasion ti Tengnga nga Amerika ket ti nagbaetan ti 41,739,000 (2009 karkulo)[1] ken 42,688,190 (2012 karkulo).[2]
Ti masa ti daga ti Tengnga nga Amerika ket addaan iti kalawa iti 523,780 kuadrado kilometro (202,230 sq mi),[1] wenno gangani a 0.1% iti rabaw ti Daga. Daytoy ket paset ti hotspot ti biodibersidad ti Mesoamerika, a sumakop manipud iti akin-amianan a Guatemala aginggana ti sentral a Panama. Gapu ti kaadda dagiti nadumaduma nga heolohiko nga aktibo a tukki ken ti Bulkaniko nga Arko ti Tengnga nga Amerika, adu dagiti seismiko nga aktibidad iti daytoy a rehion. Kanayon a mapaspasamak dagiti panagbettak ti bulkan ken dagiti gingined; dagitoy a masna a didigra ket nagresultaan dagiti adu a pannakapukaw iti biag ken adu a tagikua.
Idi panawen ti sakbay ti Colombiano, ti Tengnga nga Amerika ket natagtagitao babaen dagiti patneng a tattao ti Mesoamerika, a naipangpangruna dagiti Mayan ken dagiti Aztec. Kalpasan kadagiti panagbanbanniaga iti Kaamerikan ni Christopher Columbus, dagiti Espaniol ket nangrugrugida a nangkolonia ti Kaamerikaan. Manipud idi 1609 aginggana idi 1821, kaaduan ti teritorio ti uneg ti Tengnga nga Amerika—malaksid dagiti daga nga agbalinto iti Belis ken Panama—ket tinurayan idi a kas ti Kapitania Heneral ti Guatemala. Kalpasan ti pannakagun-od iti wayawaya manipud iti Espania idi 1821, ti dati a Kapitania Heneral ket naisilpo idi iti Umuna nga Imperio ti Mehiko, ngem intono kuan ket pimmanaw manipud iti Mehiko tapno mangporma iti Pederal a Republika ti Tengnga nga Amerika, ken nagpaut daytoy manipud idi 1823 aginggana idi 1838. Dagiti pito a pagilian a kanungpalan a nagbalin a nawaya nga autonomo a pagpagilian, a nangrugi iti Nicaragua, Honduras, Costa Rica, ken Guatemala (1838), ken sinaruno babaen ti El Salvador (1841), kalpasanna ti Panama (1903), ken ti Belis (1981). Ita nga aldaw, kalpasan ti ad-adu ngem dua gasut a tawtawen iti sosial a riribok, naranggas a suppiat ken rebolusion, panglaw, sosial nga inhustisia ken ranggas ken nakaro pay laeng iti amin a paset ti Tengnga nga Amerika.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c "Central America: strategic information". Central America economic integration and cooperation handbook. Vol. 1: Strategic information, organizations and programs (2013 nga ed.). Washington, D.C.: International Business Publications, USA. 2013. p. 8. ISBN 1-4387-4280-0.
- ^ a b Index Mundi (2012). "Population – Central America & the Caribbean". Index Mundi. Naala idi 2015-01-01.
- ^ Hubbard, K (2015). "The biggest cities in Central America". Central America statistics, facts & figures for every country. New York City: About.com. Naala idi 2015-01-01.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Central America. Columbia Encyclopedia, 6th ed. 2001–6. New York: Columbia University Press.
- American Heritage Dictionaries, Central America.
- WordNet Princeton University: Central America.
- Central America. Columbia Gazetteer of the World Online. 2006. New York: Columbia University Press.
- Hernández, Consuelo (2009). Reconstruyendo a Centroamérica a través de la poesía. Voces y perspectivas en la poesia latinoamericana del siglo XX. Madrid: Visor.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Tengnga nga Amerika iti Wikimedia Commons


text:
Neuötting
Ti Neuötting ket maysa nga ili ti distrito ti Altötting, idiay Bavaria, Alemania. Daytoy ket naisanglad idiay Inn, 2 km nga amianan ti Altötting, agarup a 70 km nga amianan ti Salzburg, 80 km nga abagatan a laud ti Passau ken agarup a 100 km a daya ti Munich. Daytoy ket maysa apagsardengan ti linia ti perokaril a nagbaetan ti Munich ken Simbach.
Langa ti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Neuötting ket adda ti maysa a kuadrado ti ili ti naisangsangayan nga estilo nga Inn-Salzach, a mairaman dagiti dua a torre ti tunggal maysa a gibus. Idi las-ud ti Tengnga aPanawen daytoy ket maysa idi a nagruna a pagkomersion nga ili para iti asin ken bukbukel, ken adda ti bukodna a menta. Daytoy ket kuartel pay ti milisia para kadgiti puersa ti Bavaria tapno matengngelda ti Mühldorf am Inn, ti maysa kasuppiatan nga ili a tinurayan ti Obispo iti Salzburg. Dagiti lugar a bisitaen ket ti dakkel a Gotiko a simbaan ni Santo Nikolas, ti museuo ti ili, ken ti kinaudi a napasaysayaat a kuadrado ti ili, a mabalin a paggatangan ken panganan ti ruar.
Kultura[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ti Spielmanns- und Fanfarenzug Neuötting e. V. (SPFZ) ket nabangon idi 1960 ken nagtoktokarda kadagiti martsa akanta iti naipakasaritaan nga uniporme ti milisia manipud ti tawen nga 1820.
- Ti Faschingsgesellschaft Neuötting e. V. ket nabangon idi 1975 a kas maysa nga opisial nga asosasion. Bayat a ti timpuyogan ket adda ti nabaybayag a pakasaritaan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Tabellenblatt "Daten 2", Statistischer Bericht A1200C 202041 Einwohnerzahlen der Gemeinden, Kreise und Regierungsbezirke". Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung (iti Aleman). Hunio 2021.


text:
Nea Salamina Famagusta (putbol)
Ti Nea Salamina Famagusta wenno Nea Salamis Famagusta (Griego: Nέa Eaλauίva Auuoxώσtou) ket propesonal a timpuyogan ti putbol a naikuartel idiay Ammochostos (naam-ammuan pay iti nairomanisado a Griego a nagan iti Famagusta), Cyprus. Daytoy ket pagkamanganen a timpuyogan manipud idi panagraut ti Turkia iti Cyprus idi 1974, idi sinakupan ti Turkia ti akin-amianan a paset ti isla. Ti timpuyogan ket temporario a naikuartel idiay Larnaca.
Ti kadayegan a nagun-od babaen ti Nea Salamina ket dagiti pannangabakna ti kopa ti Cyprus ken ti Superkopa ti Cyprus idi 1990. Ti kangatuan a puestona iti Umuna a Dibision ti Cyprus ket maikatlo a puesto. Kadagiti las-ud ti immuna a lima a tawenna (1948–1953), ti sangkakuyogan ket nakisalisal kadagiti kampeonato iti Pederasion ti Agdadamo a Putbol ti Cyprus. Idi 1953 ti timpuyogan ket timmipon iti Gunglo ti Putbol ti Cyprus (CFA), ken kanayon a nakisalsalisal kadagiti kampeonato iti gunglo ken dagiti salisal iti kopa. Nakiay-ayamen daytoy kadagiti ad-adu ngem 50 a panawen ti Umuna a Dibision ti Cyprus ken nairanggo iti maikapito iti dayta a kategoria.
Ti sangkakuyogan ket immuna a nakibinglay iti salisal ti Europ idi 1990 iti Kopa ti Nangabak ti Kopa ti Europa, ken nakiay-ayam kadagiti Kopa ti Intertoto ti UEFA idi 1995, 1997 ken 2000. Ti sangkakuyogan ket paset ti timpuyogan ti isport ti Nea Salamina Famagusta a napundar idi 1948.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Nea Salamina Famagusta (putbol) iti Wikimedia Commons
- Opisial a website (iti Griego)
- Bariweswes ti timpuyog iti UEFA.com (iti Ingles)
- Bariweswes ti timpuyog iti website ti CFA {(iti Griego)