text:
Balaoan, La Union
Ti Balaoan ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti La Union iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Balaoan ket nabingbingay iti 36 a barbaranggay.[2]
- Apatut
- Ar-arampang
- Baracbac Este
- Baracbac Oeste
- Bet-ang
- Bulbulala
- Bungol
- Butubut Este
- Butubut Norte
- Butubut Oeste
- Butubut Sur
- Cabua-an
- Calliat
- Calungbuyan
- Camiling
- Guinaburan
- Masupe
- Nagsabaran Norte
- Nagsabaran Sur
- Nalasin
- Napaset
- Pagbennecan
- Pagleddegan
- Pantar Norte
- Pantar Sur
- Pa-o
- Almieda
- Paraoir
- Patpata
- Dr. Camilo Osias
- Sablut
- San Pablo
- Sinapangan Norte
- Sinapangan Sur
- Tal-lipugo
- Antonino
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti La Union". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Hulio 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Ilocos (Ingles) naala idi 21 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti La Union". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 3 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


c: text/html

text:
ISO 3166-1
Ti ISO 3166-1 ket paset ti panangiyalagad ti ISO 3166 nga inpablaak babaen ti Gunglo ti Sangalubongan para iti Panagalagad (ISO), ken mangipalawag kadagiti kodigo para iti nagnagan dagiti pagilian, dagiti agkamkammatalek a teritorio, ken dagiti espesial a lugar iti heograpiko nga intersado. Ti opisial a nagan ti alagaden ket ti Kodkodigo para iti representasion ti nagnagan ti pagpagilian ken dgaiti subdibisonda – Paset 1: Kodkodigo ti pagilian. Daytoy ket mangipalawag kadagiti tallo nga agasmang dagiti kodigo ti pagilian:[1]
- ISO 3166-1 alpha-2 – dua letra a kodkodigo ti pagilian a kaaduan a maus-usar kadagiti tallo, ken kaaduan a maus-usar para kadagiti pagilian a kodigo ti kangatuan a pagturayan ti Internet (adda met dagiti bassit a saan a mairaman).
- ISO 3166-1 alpha-3 – tallo letra a kodigo ti pagpagilian a mangpalubos ti nasaysayaat a bisual a pannakainaig a nagbaetan dagiti kodigo ken ti nagnagan ti pagilian ngem ti dagiti kodigo ti alpha-2.
- ISO 3166-1 numeric – tallo a numero a kodkodigo ti pagilian a kapada dagiti napadur-as ken tinartaripato babaen ti Dibision ti Estadistika ti Nagkaykaysa a Pagpagiliann, a nasaysayaat iti sinuratan (sistema ti panagsurat) nawaya, isu a naserserbi para iti tattao wenno dagiti sitema nga agus-usar kadagiti saan a Latin a sinuratan.
Ti alpabetiko a kodkodigo ti pagilian ket su dagitoy ti immuna a nairaman iti ISO 3166 idi 1974, ken ti numeriko a kodkodigo ti pagilian ket isuda ti immuna a nairaman idi 1981. Dagiti kodigo ti pagilian ket naipablaakdan a kas ISO 3166-1 manipud idi 1997, idi ti ISO 3166 ket naipadakkel kadagiti tallo a paset, a ti ISO 3166-2 ket mangipalpalawag kadagiti kodigo para kadagiti subdibision ken ti ISO 3166-3 ket mangipalplawag para kadagiti dati a pagilian.[2]
Kas ti kaaduan a naus-usar nga internasional nga alagaden , ti ISO 3166-1 ket naiyasentar kadagiti sabali nga alagaden babaen ti dagiti internasional a gunglo[3] tapno maipalubos ti mangpalaka ti pagsisinnukatan ti tagilako ken pakaaammo.[4] Nupay kasta, daytoy ket saan nga isu-isu nga alagaden para kadagiti kodigo ti pagilian. Dagiti sabali a kodigo ti pagilian nga inus-usar babaen dagiti adi nga internasional a gunlo ket sangkapaset wenno dagup a saan a maiyasping iti ISO 3166-1,[5] urayno adda met kadagitoy ket asideg a maipada kadagiti kodigo ti ISO 3166-1.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- ISO 639 – Kodkodigo para iti representasion ti nagnagan ti sasao
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "ISO 3166 – FAQs – Sapasap a salsaludsod". Gunglo ti Sangalubongan para iti Panagalagad (ISO).
- ^ "Development of ISO 3166". ISO.
- ^ "Implementation of ISO 3166-1". ISO.
- ^ "You and ISO 3166". ISO.
- ^ "Links". ISO.
Dagiti taudan ken silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mangtaripato nga Ahensia ti ISO 3166, (ISO)
- Nagnagan ti pagilian ken dagiti elemento ti kodigo — listaan dagiti kodigo ti alpha-2
- SAlagaden a Pagilian wenno Kodkodigo ti lugar para iti Panag-usar ti Estadistika, Dibision ti Estadistika ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Pagpagilian wenno luglugar, kodkodigo ken dagiti pangyababaan — listaan ti kodkodigo ti alpha-3 ken numeriko (bassit laeng dagiti teritorio a naikabil kadagiti kodigo ti ISO 3166-1 ken saan a naikabil iti daytoy a listaan)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Australia
Ti Australia ( /əˈstreɪljə/), opisial a ti Mankomunidad iti Australia,[9] ket maysa a pagilian idiay Akin-abagatan a Hemisperio a nabuklan ti kangrunaan a daga iti kontinente iti Australia ken dagiti is-isla iti Tasmania ken dadduma pay a a babassit nga isla idiay Indiano ken Taaw Pasipiko. Daytoy ket isu ti maikanem akadakkelan a pagilian babaen ti dagup a kadakkel. Dagiti kaarrubana apagilina ket mairaman ti Indonesia, Daya a Timor ken Papua Baro a Guinea iti amianan; ti Is-isla ti Solomon, Vanuatu ken Baro a Kaledonia iri amianan-daya; ken Baro a Selanda iti abagatan-daya.
Para kadagiti 40,000 a tawtawen[10] sakbay ti Europeano a panagtaeng idi naladaw a maika-18 a siglo, ti Australia ket tinaengan idi babaen dagiti patneng nga Australiano,[11] a naikameng ti ,maysa wenno adadu ti agarup a 250 a grupgrupo ti pagsasao.[12][13] Kalpasan ti panakadukatal babaen dagiti Olandes nga eksplorador idi 1606, ti akin-daya a kagudua ti Australia' ket tinunton babaen ti Gran Britania idi 1770 ken tinaengan babaen ti penal a pagluganan idiay kolonia ti Baro nga Abagatan a Gales manipud idi 26 Enero 1788. Ti populasion ket nagin-inut a dimmakkel kadagiti simmarsaruno a dekada; ti kontinente ket nasuksukimat ken nanayonan ti lima a naipatakder a bukod nga agturturay a Balangat a kolkolonia.
Idi 1 Enero 1901, dagitoy nga innem a kolonia ket napederado, a nangporma ti Mankomunidad ti Australia. Manipud ti Panakapederasion, ti Australia ket nakataripatu ti natalinaay a liberal a demokratiko a sistema ti politika nga agpamay-ay a kas maysa a pederal a parlamentario a demokrasia ken batay-linteg a monarkia. Ti pederasion ket buklen dagiti innem nga estado ken nadumaduma a terteritorio. Ti populasion a 22.7 a riwriw [14] ket adu a naipatengngaan a dagidiay Dumaya nga estado ken kaaduan nga urbanisado.
Daytoy ket nmaysa a nangato a narang-ay a pagilian, ti Australia ket isu ti maika-13 a kadakkelan nga ekonomia iti lubong ken adda ti maikanem a kangatuan ti matgedan ti tunggal maysa a tao iti lubong. Ti panaggastus ti Australia ti milisia ket isu ti maika-13 a kadakkelan iti lubong. Nga adda ti maikadua a kangatuan ti pagsurotan ti panagrangrang-ay ti nagtagitaoan iti lubong, ti Australia ket nangato a mairanggo kadagiti adu a sangalubongan a panagipadpada ti nailian apannakaaramid, a kas ti kasayaat ti biag, salun-at, edukasion, waya ti ekonomiko, ken ti panagsalaknib ti sibil a wayawaya ken dagiti karbengan ti politika.[15] Ti Australia ket maysa a kameng ti G20, OECD, WTO, APEC, UN, Mankomunidad dagiti Pagilian, ANZUS, ken ti Sanglatipunan dagiti Isla ti Pasipiko.
Dagiti linaon
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti Australia ket addan ti maysa a naarian a kanta, "God Save the Queen (or King)
(Ilokano: Apo Isalakanmo ti Rena)", a daytoy ket may-ayam no adda dagiti kameng iti Naarian a pamilia no addada idiay Australia. Kadagiti dadduma pay a maibagay a linaon, ti nailian a kanta ti Australia, "Advance Australia Fair", ket isu ti maay-ayam.[1]
- ^ a b Ti Inggles ket awan ti de jure a kasasaad.
- ^ a b Adda dagiti babassit a paggiddiatan manipud kadagiti tallo a sona ti oras, kitaen ti Oras idiay Australia.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Daytoy ket Pammadayaw – Dagiti Simbolo – Ti Nailian a Kanta iti Australia ken DFAT – "Ti Nailian a Kanta ti Australia"; "Dagiti Nailian a Simbolo". Parliamentary Handbook of the Commonwealth of Australia (maika-29 nga ed.). 2002 (naipabaro idi 2005). Naala idi 7 Hunio 2007.
- ^ Ti Macquarie a Diksionario
- ^ Collins Inggles a Diksiorio. Bishopbriggs, Glasgow: HarperCollins. 2009. p. 18. ISBN 978-0-00-786171-2.
- ^ "Populasion a pagurasan". Australian Bureau of Statistics website. Mankomunidda iti Australia. Naala idi 6 Enero 2012. Ti populasion a karkulo ket inaldaw nga automatiko a makarkulo iti 00:00 UTC ken naibatay iti datos a naala manipud ti pagurasan ti populasion iti petsa a naipakita iti dakamat.
- ^ Plantilia:Census 2006 AUS
- ^ a b c d "Australia". IMF website. Washington, D.C.: Internasional a Pundo ti Panguartaan. Di ammo a parametro
|http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/02/weodata/weorept.aspx?sy=di naikaskaso (tulong);
- ^ "Panakaiwarwaras ti matgedan ti pamilia – Gini a pagsurotan". The World Factbook. CIA. Naala idi 2009-09-01.
- ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2011". Nagkaykaysa a Pagagilian. Naala idi 2011-11-02.
- ^ "Batay-linteg iti Australia". ComLaw. 1 Hunio 2003. Naala idi 5 Agosto 2011. "3. Ket kalintegan to para iti Reina, nga addaan ti nabagbagaan iti Pribado a Konsilo,nga iparangarang babaen ti proklamasion a, ti daytoy ken kalpasan ti maysa nga aldaw a daytoy ket naidutoken, a saan a naladladaw ngem maysa a tawen ti mapalabas kalpasan ti panakaipasa iti daytoy a Tignay, dagiti tatao iti Baro nga Abagatan a Gales, Victoria, Abagatan nga Australia, Queensland, ken Tasmania, ken no ti Apo ket napaneknekan a dagiti tatao iti Lumaud nga Australia ket umannurot, ket agkaykaysa da iti Pederal a Mankomunidad iti Australia."
- ^ Wade, Nicholas (22 Septiembre 2011). "Ti Australiano nga Aborihen a Buok ket Mangibagbaga ti Sarita ti Migrasion ti Nagtagitaoan". The New York Times.
- ^ Dagiti Australiano nga Aborihen ken dagiti Europeano ket Nairamutanda idiay Aprika – idi 50,000 a tawtawen
- ^ "Australian Social Trends". Australiano nga Opisina dagiti Estadistika website. Mankomunidad ti Australia. Naala idi 6 Hunio 2008.
- ^ Michael Walsh. 'Pakabuklan dagiti patneng a pagsasao ti Australia' iti Suzane Romaine (ed) Pagsasao idiay Australia (Cambridge: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, 1991) ISBN 0-521-33983-9
- ^ Biddut ti dakamat: Imbalido nga etiketa ti
; awan ti testo a naited para kadagiti ref a nanaganan
popclock
- ^ "Australia: World Audit Democracy Profile". WorldAudit.org. Naidulin manipud ti kasisigud idi 13 Disiembre 2007. Naala idi 5 Enero 2008.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Denoon, Donald, et al. (2000). Ti Pakasaritaan ti Australia, Baro a Selanda, ken ti Pasipiko. Oxford: Blackwell. ISBN 0-631-17962-3
- Davison, Graeme; Hirst, John; Macintyre, Stuart (1999). Ti Oxford a Kumaduaan ti Australiano pakasaritaan. Melbourne, Vic.: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. ISBN 0-19-553597-9.
- Emily Kngwarreye – Dagiti Pinintaan (awan ti mannurat a naited) (1996). North Ryde NSW: Craftsman House / G + B Arts International. ISBN 90-5703-681-9
- Germaine, Max (1990). Dagiti Artista ken dagiti Palko ti Australia. Roseville, Vic.: Craftsman House. ISBN 976-8097-02-7.
- Goad, Philip and Julie Willis (eds) (2011). Ti Ensiklopedia ti Australiano nga Arkitektura Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, Port Melbourne, Victoria. ISBN 9780521888578
- Hughes, Robert (1986). Ti Makadangran nga Aplaya: Ti Epiko a Panakabangon ti Australia. Knopf. ISBN 0-394-50668-5.
- Johnson, Vivien (2007). Papunya a Pinintaan: Manipud ti Desierto. Canberra: Nailian a Museo ti Australia. ISBN 978-1-876944-58-2.
- Jupp, James (2001). Ti Australiano a tattao: ti ensiklopedia ti pagilian, tattaona, ken dagiti punganayanda. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. ISBN 0-521-80789-1.
- Macintyre, Stuart (2000). Ti Ababa a Pakasaritaan ti Australia. Cambridge, U.K.: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan ISBN 0-521-62359-6
- McCulloch, Alan; Susan McCulloch, Emily McCulloch Childs (2006). Ensiklopedia ti Australiano nga Arte ni McCulloch. Fitzroy, VIC: Aus nga Edison dagiti Arte a naitaripnong ti The Miegunyah Press. ISBN 0-522-85317-X
- Powell JM (1988). Ti Naipakasaritaan a Heograpia ti Moderno nga Australia: The Restive Fringe. Cambridge, U.K.: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. ISBN 0-521-25619-4
- Robinson GM, Loughran RJ, ken Tranter PJ (2000) Australia ken Baro a Selanda: ekonomia, kagimongan ken enbironmento. Londres: Arnold; NY: OUP; 0340720336 papel 0-340720328 natangken.
- Smith, Bernard; Smith, Terry (1991). Australian painting 1788–1990. Melbourne, Vic.: Unibersidad ti Oxford a Pag,alditan. ISBN 0-19-554901-5.
- Teo, Hsu-Ming; White, Richard (2003). Kultural a Pakasaritaan idiay Australia. Unibersidad ti Baro nga Abagatan a Gales a Pagmalditan. ISBN 0-86840-589-2.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Australia idiay Wikimedia Commons
- Maipanggep ti Australia manipud ti sapot a pagsaadan ti Departamento ti Ganganaet a Panakibiang ken Komersio
- sapot a pagsaadan ti Gobierno ti Australia (pederal, esestado ken terteritorio)
- sapot a pagsaadan ti Gobierno ti Australia
- Parlamento ti Australia: Siasinoman (mairaman dagiti daulo ti estado)
- Australiano nga Opisina dagiti Estadistika
- portal dagiti organisasion ti komunidad
- Australia
- Dagiti batay-linteg a monarkia
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Pasipiko
- Dagiti pagilian ti Taaw Indiano
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Inggles
- Dagiti pederal a pagilian
- Dagiti dati a kolonia ti Britaniko
- G20 a pagpagilian
- Dagiti isla a pagilian
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti pagilian idiay Oceania
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1901


text:
Tanay, Rizal
Ti Tanay ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Rizal iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Tanay ket nabingbingay a politikal iti 19 barbaranggay.[2]
- Cayabu
- Cuyambay
- Daraitan
- Katipunan-Bayan (Poblacion)
- Kaybuto (Poblacion)
- Laiban
- Mag-Ampon (Poblacion)
- Mamuyao
- Pinagkamaligan (Poblacion)
- Plaza Aldea (Poblacion)
- Sampaloc
- San Andres
- San Isidro (Poblacion)
- Santa Inez
- Santo Niño
- Tabing Ilog (Poblacion)
- Tandang Kutyo (Poblacion)
- Tinucan
- Wawa (Poblacion)
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Rizal". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 15 Agosto 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Calabarzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Rizal". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 15 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)
- Google Maps - Tanay, Rizal


text:
Papa Adriano I
Ni Papa Adriano (c. 700 – 25 Disiembre 795) ket isu ti papa manipud idi 1 Pebrero 772 aginggana idi 25 Disiembre 795. Isu ket anak idi a lalaki ni teodoro, ti maysa a natakneng a Romano.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- dominio a publiko: Chisholm, Hugh, ed. (1911). Encyclopædia Britannica (Maika-11 nga ed.). Pagmalditan ti Unibersidad ti Cambridge. Daytoy nga artikulo ket mangiramraman ti testo manipud ti naipablaak nga adda tattan iti
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Adriano I idiay Wikimedia Commons


text:
San Fernando, Bukidnon
Ti San Fernando ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Bukidnon iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti San Fernando ket nabingbingay a politikal iti 24 a barbaranggay.[2]
- Bonacao
- Cabuling
- Kawayan
- Cayaga
- Dao
- Durian
- Iglugsad
- Kalagangan
- Kibongcog
- Little Baguio
- Nacabuklad
- Namnam
- Palacpacan
- Halapitan (Pob.)
- San Jose
- Santo Domingo
- Tugop
- Matupe
- Bulalang
- Candelaria
- Mabuhay
- Magkalungay
- Malayanan
- Sacramento Valley
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Bukidnon". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 19 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Amianan a Mindanao (Ingles) naala idi 17 Abril 2013
- ^ "Probinsia ti Bukidnon". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 19 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Estancia, Iloilo
Ti Estancia ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Iloilo iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Estancia ket politikal a nabingbingay iti 25 a barbaranggay.[2]
- Lumbia (Ana Cuenca)
- Bayas (Bayas Island)
- Bayuyan
- Botongon
- Bulaqueña
- Calapdan
- Cano-an
- Daan Banua
- Draculan
- Gogo
- Jolog
- Loguingot (Loguingot Island)
- Malbog
- Manipulon
- Pa-on
- Pani-an
- Poblacion Zone 1
- Lonoy (Roman Mosqueda)
- San Roque
- Santa Ana
- Tabu-an
- Tacbuyan
- Tanza
- Poblacion Zone II
- Poblacion Zone III
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Iloilo". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 3 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Lumaud a Visayas (Ingles) naala idi 12 Pebrero 2013
- ^ "Probinsia ti Iloilo". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 3 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Casuarina
Ti Casuarina ket isu ti henero dagiti 17 a sebbangan iti pamilia ti Casuarinaceae, patneng daytoy ti Australasia, ti Indiano a Subkontinente, Abagatan a daya nga Asia, ken ti is-isla ti lumaud a Taaw Pasipiko. Daytoy ket natrato idi a kas ti agmaymaysa a henero iti pamilia, ngem daytoy ket naipagsisina kadagiti tallo a henero (kitaen ti Casuarinaceae).[1][2]
Dagitoy ket kankanayon a berde a kayo a dumakkel iti 6–35 m (20–115 ft) a katayag. Ti samekna ket buklen ti narapis, adu ti sangana a berde aginggana ti kolordapo-berde a sangsanga iti 0.5–1 mm (0.020–0.039 in) a diametro, nga addaan iti bassit-usit a nasiksikan a bulbulong iti aligusgos iti 5–20. Dagiti sabong ket mapataud iti bassit a kasla amento dagiti nagraraay; dagiti sabong ket simple a buston. Kaaduan kadagitisebbanagn ket dioecious, ngem adda met dagiti bassit a monoecious. Ti bunga ket maysa a natarikayo, immitlog ti estruktura ken kasla kapada ti kono ti konipera a buklen dagiti nadumaduma a karpela a ti tunggal maysa ket aglaon ti agmaymaysa a bukel nga addaan ti bassit a payak.[1][3] Ti henetiko a nagan ket naala manipud ti Malay a balikas para iti kasuari, a mangibagbaga ti pannakaipada a baetan ti dutdot ti billit kadagiti samek ti kayoa,[4] ngem tikayo ket tinawtawagan ti rhu iti agdam anga alagaden a Malay.
Ti sebbanagn ti Casuarina ket taudan ti taraon dagiti arabas dagiti hepialid burbur; kamkameng ti henero nga Aenetus, a mairaman ti A. lewinii ken A. splendens, horisontal dagitoy nga umosok kadagiti puon sadanto bertikal nga agpababa. Ti Endoclita malabaricus ket manganda pay kadagiti Casuarina. Ti noctuid Burbur ti nabo ket nakitkita pay a mangmangan iti Casuarina.
Dagiti Pendunculagin, casuarictin, strictinin, casuarinin ken casuariin ket dagiti ellagitannins a mabirukan kadagiti sebbanagn iti kaunegan ti henero.[5]
Dagiti napili a sebbangan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Casuarina cristata Miq. (Akin-amianan a daya nga Australia: Queensland, New South Wales).
- Casuarina cunninghamiana Miq. – River Sheoak (Akin-amianan ken akin-daya nga Australia: Northern Territory aginggana idiay New South Wales)
- Casuarina equisetifolia L. – Australian Pine, Beach Sheoak, Common Ironwood (Akin-amianan nga Australia, abagatan a daya nga Asia, madudua a patneng iti Madagascar), ঝাউ in বাংলা (Bengali)
- Casuarina glauca Sieber ex Spreng. Gray Sheoak, Longleaf Ironwood, Saltmarsh Ironwood, Swamp Oak (New South Wales)
- Casuarina grandis L.A.S.Johnson (New Guinea)
- Casuarina junghuhniana Miq. (Indonesia)
- Casuarina obesa Miq. (Akin-abagatan nga Australia: abagatan a laud ti Lumaud nga Australia, New South Wales [maysa a sitio, nga itan ket awanen], Victoria)
- Casuarina oligodon L.A.S.Johnson (New Guinea)
- Casuarina pauper F.Muell. ex L.A.S.Johnson (kaunegan ti Australia)
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c Flora ti Australia: Casuarina
- ^ a b Australian Plant Names Index: Casuarina
- ^ Huxley, A., ed. (1992). New RHS Dictionary of Gardening. Macmillan Publishers. ISBN 0-333-47494-5.
- ^ Quattrocchi, Umberto (2000). CRC World Dictionary of Plant Names. I A-C. CRC Press. p. 456. ISBN 978-0-8493-2675-2.
- ^ Okuda, T.; T. Yoshida, M. Ashida and K. Yazaki (1983). "Tannins of Casuarina and Stachyurus species. I: Structures of pendunculagin, casuarictin, strictinin, casuarinin, casuariin, and stachyurin.". Journal of the Chemical Society (8): 1765–1772.
- ^ "GRIN Species Records of Casuarina". Germplasm Resources Information Network. United States Department of Agriculture. Naala idi 2011-02-18.
- ^ "Casuarina". Integrated Taxonomic Information System. Naala idi 2010-02-21.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Casuarina idiay Wikimedia Commons


text:
Pisika
Ti piksika (manipud ti Taga-ugma a Griego: φύσις physis "katutubo") ket maysa a masna a siensia a maipanggep ti panagadal iti banag[1] ken ti bukodna a panaggunay babaen ti limbang nga oras, a mairaman dagiti minaig a konsepto a kas ti enerhia ken puersa.[2] Iti nalawlawa pay, daytoy ket ti sapasap a panagusig iti katutubo, a maaramid tapno maawatan ti panagtignay a sitatakneng iti law-ang.[3][4][5]
Ti pisika ket isu ti kadaaanan nga kadagiti akademia a disiplina, a baka isu daytoy ti kadaana babaen ti panakairamanna iti astronomia.[6] Kadagiti napalabas a milenio, ti pisika ket paset iti masna a pilosopia a mairaman ti kimika, ken dagiti pudno a sanga iti matematika, ken biolohia, ngem idi panawen ti Sientipiko a Rebolusion idi maika-16 a siglo, dagiti masna asiensia ket rimsua akas maysa a naisangsangayan a programa ti panagsukisok iti bukodda a kaenbengant.[7] Ti pisika ket ket maisabsabat kadagiti adu a interdisciplinario a luglugar ti panagsukisok, a kas ti biopisika ken kabuklan a kimika, ken dagiti pagbeddengan iti pisika ket saan a nainget a naipalpalawag. Adu dagiti kapanunutan iti pisika a kadawyan a mangipalawag ti kamasapulan a mekanismo kadagiti sabsabali a siensia, bayat nga agluklukat kadagiti baro a adalanan itipanagsukisok kadagit lugar a kas iti matematika ken pilosopia.
Ti pisika ket nakaaramid kadagitinaimudingan a parawad babaen ti panakaparang-ay kadagiti baro a teknolohia a rimsua manipud kadagiti teoretika a naparang-ay. Para iti kas pagarigan, dagitipanagrang-ay iti panakaawat iti elektromagnetismo wenno nuklear a pisika ket nagitulod ti dagus a panagrang-ay kadagiti baro a produkto a dramatiko ti panakatranspormana iti moderno nga aldaw ti kagimongan, a kas dagiti telebision, dagiti kompiuter, dagiti domestiko nga aparato, ken dagiti nuklear nga armas; ti panagrang-ay iti termodinamiko a nagitulod ti panagrangrang-ay iti industrialisaaion; ken dagiti panagrang-ay iti mekaniko ket nagiparegget ti panagrangrang-ay iti kalkulo.
Dagiti linaon
- 1 Pakasaritaan
- 2 Pilosopia
- 3 Dagiti bugas a teoria
- 4 Pakaikabagian kadagiti sabali a paset
- 5 Panagsukisok
- 6 Dagiti nagibasaran
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
A kas ti naipakaammo dita baba, dagiti pamay-an a nausar ti panakaawat ti panagkukua iti masna apenomena ken dagiti nagbanaganda ket timmaud manipud ti pilosopia, a naininut a sinukatan babaen ti masna a pilosopia ken ti masna a siensia, ken ti isasangpet itimoderno a panakkonsepto iti pisika.
Ti masna a pilosopia ket adda dagiti nagtaudan idiay Gresia idi panawen ti Arkaiko a panawen, (650 BCE – 480 BCE), nga idi dagiti Pre-Sokratiko a pilosopo a kas ni Thales ket saan a namati kadagiti nalatak a masna, relihioso wenno mitolohiko a panagipalpalawagan para iti masna apenomena ken nagiproklema a ti tungngal maysa a pasamak adda iti masna gapuanan .[8] Nagitukonda kadagiti kapanunutan a napasingkedan babaen ti panagrason ken panagpalpaliiw ken adu kadagitibukodda a hipotesis ket napaneknekan a nagballaag kadagiti eksperimento,[9] kas pagarigan ti atomismo.
Ti masna a siensia ket naiparany-ay idi idiay Tsina, India ken kadagidiay Islamiko a kalipato, idi nagbaetan ti maika-4 ken maika-10 a siglo BCE. Dagiti kaadu deskripsion ket nagbalin a nadayeg kadagiti pisiko ken astronomo, kas pagarigan ni Archimedes iti pagturayan iti mekanika, estadistika ken hidrostatika. Ti eksperimental a pisika ket naipayaammo iti panageksperimento ti kapanggepan kadagiti estatiko babaen ti mediebal a Muslim a pisiko a kas ni al-Biruni ken Alhazen.[10][11]
Ti klasiko a pisika ket nagbalin a naisina a siensia idi dagiti nasapa a moderno a Europeano ket nagususarda kadagitoy nga eksperimento ken kadagiti kaadu a pamay-an tapno maduktalanda ti tattan a makunkuna a ti linlinteg iti pisika.[12][13] Ni Kepler, Galileo ken naisangsangyan a ni Newton ket nakaduktal ken nangitipon kadagiti sabsabali a linlinteg iti panaggunay.[14] Idi panawen ti industrial a rebolusion, idi immadu ti panakasapul ti enerhia, ket immadu met dagiti panagsukisok, a daytoy ti nagiturong ti panakaduktalan kadagiti baro a linteg iti termodinamiko, kimika ken elektromagnetiko.
Ti moderno a pisika ket nagrugi kadagiti obra ni Einstein kadagiti relatibidad ken kaadu a pisika.
Pilosopia[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti adu a pamay-an, ti pisika ket naggapu manipud ti taga-ugma a Griego a Pilosopia. Manipud ti immuna a panagpadas ni Thales ti panagidasig kadagiti banag, aginggana ti panagikkat ni Democritus a dagiti banag ket nasken a maipabassit iti di-naidumaduma a kasasaad, ti Ptolemaiko nga astronomia iti maysa a kristalino a pirmamento, ken ti libro ni Aristoteles a Pisika (iti maysa a nasapa alibro iti pisika, a nagipadas ti panagusig ken panagilawlawag iti panaggunay manipud ti maysa a pilosopo a kapanunutan), dagiti nadumaduma a Griego a pilosopo ket nakaparangayda kadagiti bukodda a teoria iti katutubo. Ti pisika ket naamammoan idi a kas timasna a pilosopia aginggan idi maika-18 a siglo.
Babaen ti maika-19 a siglo ti pisika ket naibanaganen a kas maysa a disiplina a naisangsangayan manipud iti pilosopian ken dagiti sabsabali a siensia. Ti pisika, a kasla dagiti sabsabali a siensia, ket agtalek iti pilosopia iti siensia tapno makaited iti makaanay a deskripsion iti sientipiko a pamay-an.[15] Ti sientipiko a pamay-an ket agaramat ti maysa a priori a panagrason ken ti pay maysa a posteriori a panagrason ken ti panagusar ti Bayesian nga inperensia tapno marukod ti kammapategan iti naited a teoria.[16]
Ti panakaparang-ay iti pisika ket nakasungbat kadagiti adu a saludsod dagiti nasap a a pilosopo, ngem dagitoy ket nakaparsua met kadagiti baro a saludsod. Ti panagadal iti pilosopiko a sayasay a nakapalikmut iti pisika, ti pilosopia iti pisika, ket mangiraman kadagiti sayasay a kas ti kasasaad iti limbang ken oras, determinismo, ken metapisikal a kapanunutan a kas ti emperismo, naturalismo ken realismo.[17]
Adu kadagiti pisiko ket nagsurat kadagiti kapanggepan ti pilosopiko a nagbanagan kadagiti obrada, a kas ni Laplace, a nagipatakder ti gapuanan a determinismo,[18] ken Erwin Schrödinger, a nagsurat iti kuantum a mekanika.[19] Ti matematiko a pisiko a ni Roger Penrose ket tinawtawagan idi a ti Platonista babaen ni Stephen Hawking,[20] ti maysa a kapanunutan ni Penrose a pinatungtunganna iti librona, Ti Dalan iti Kinapudno.[21] Ni Hawking ket tinawtawagna ti bagina a kas ti maysa a "di-mababain a reduksionista" ken sumupsuiat kadagiti kapanunutan ni Penrose.[22]
Dagiti bugas a teoria[urnosen | urnosen ti taudan]
Nupay ti pisika ket mangidatar kadagiti nawatiwat ken nadumaduma a sistema, adda dagiti teoria nga ususaren kadagiti amin a pisiko. Tunggal maysa kadagitoy a teoria ket naekperimento a nasubokan kadagiti adu a bilbilang ken nabirukan nga husto a kas maysa a panagpattapatta iti katutubo (a adda iti naisangayan a turayan ti kinapudno). Kas pagarigan, ti teoria iti klasiko a mekanika ket husto nga inpalpalawaganna ti panaggunay dagiti banag, no met laeng dagitoy ket dakdakelda ngem dagiti atomo ken aggungunayda a basbassit ngem ti pardas iti lawag. Dagitoy a teori aket agtultuloy kadagiti aktibo a lugar ti panagsukisok, ken ti naisangayan a aspeto iti klasiko a mekanika a makunkuna a kas ti gulogulo a naduktalan idi maika-20 a siglo, taloo a siglo kalpasan ti kasisigud a pagannurotan iti klasiko a mekanika babaen ni Isaac Newton (1642–1727).
Dagiti sentro a teoria ket importante a ramramit para iti panagsukisok kadagiti naipangpangruna a topiko, ken dagiti sinoman a pisiko, uray no sabsabali ti panakaipangpangrunada, ket manamnama dagitoy a lireradoda kadagitoy. Dagityo ket mairaman dagiti klasiko a mekanika, kuantum a mekanika, termodinamiko ken estadistika amekanika, elektromagnetismo, ken espesial a relatibidad .
Klasiko a pisika[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti klasiko apisika ket mairamn ti tinawtawid a sangsanga ken dagiti topiko a nabigbigan ken dagiti naparang-ay sakbay ti rugi ti maiak-20 a siglo a dagiti klasiko a mekanika, akustika, optika, thermodynamika, ken elektromagnetismo. Ti klasiko a mekanika) ket maipanggep kadagiti bagi nga inaramid babaen dagiti puersa ken dagiti bagbagi ti panagggunay ken mabalin a mabingbingay kadagiti estatika (panagadal kadagiti puersa itimaysa a bagi wenno bagbagi nga agtaltalna), kinematika (panagadal ti panaggumay nga awan ti pnakaraeman ti gapuanan), ken dinamikas (panagadal ti panaggunay ket dagiti puersa a mangarig ti daytoy); ti mekanika ket mabalin pay a mabingbingay iti natangken a mekanika ken agayos a mekanika (a naamaamo dagitoy a kas ti agtultuloy a mekanika), inaudi ket mangiramraman kadagiti sanga a kas ti hodroestatika, hidrodinamika, aerodinamika, ken pneumatika. Ti akustika, ti panagadal ti uni, ket kanayon a maikapanunotan a sanga ti mekanika gaputa ti uni ket gapuanan ti panagggunay dagiti partikula ti angin wenno banag a pagbanagan ti allon ti uni ken mabalin a maipalawag iti termino dagiti linteg ti mekanika. Dagiti kangrunaan a moderno a sanga ti akustiko ket ti ultrasonika, ti panagadal dagiti allon ti uni ti nanagato a prekuensia ti labes ti sakup ti panakangeg ti tao. Ti optika, ti panagadal ti lawag, ket saan laeng a maipanggep ti makita a lawag ngem ti pay inpraroho ken ultrabioleta a radiasion, a mangipakita kadagiti amin a penomena ti makita alawag malaksid ti bisibilidad, a kas ti, panagballatek, repraksion, panaglapped, dipraksion, panakaiwarwaras, ken polarisasion ti lawag. Ti pudot ket maysa apornma ti enerhia, ti akin-uneg nga enerhia a tagikua baben dagiti partikula a binukel dagiti sustansia; ti termodinamika ket maipanggep kadagiti panakaibagian a nagbaetan ti pudot ket dagiti sabali a porma ti enerhia. Ti elektrisidad ken magnetismo ket naadadal idi a kas agmaymaysa a sanga ti pisika manipud idi nadekket a panakaikapet a nagabetanda ket naduktalan idi nasap a maika-19 a siglo; ti maysa nga ayus ti elektrisidad ket mangited ti magnetiko a lugar ken ti agbalbaliw a magnetiko a lugar ket mangipartuat ti ayus ti elektrisidad. Ti Elektroestatika ket maipanggep kadagiti elektrisidad a karga a nakatalna, ti elektrodinamika nga adda ti aggungunay a karga, ken magnetoestatika nga adda kadagti magnetiko nga ungto a nakatalna.
Moderno a pisika[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti klasiko a pisika ket sapasap a maipanggep ti banag ken enerhia iti normal a gantingan ti panagpalpaliiw, bayat a ti kaaduan ti moderno a pisika ket maipanggep ti panagkukua ti banag ken enerhia babaen kadagiti nakaro a kasasaad wenno iti dakkel unay wenno bassit unay a gantingan. Kas pagarigan, ti atomiko ken nuklear a pisika ket ti panagadal ti banag kadagiti kabasiitan a gantingan a dagiti kimiko nga elemento ket mabalin a mailasin. Ti pisika dagiti elementario a partikula ket adda pay basbassit a gantingan, gaputa daytoy ket maipanggep ti kangrunaan a paspaset ti banag; daytoy a sanga ti pisika a makunkuna pay a kas ti nagato nga enerhia a pisika gapu ti ti kanagato unay nga enerhia ti nasken a makapataud kadagiti adu a kita ti partikula kadagiti dakkel a pagipardasan ti partikula. Iti daytoy a gantingan, ti ordinario, ti sentido komon a pakinakem ti limbang, oras, banag, ken enerhia ket saanen nga umiso.
Dagiti kangrunaan a teoria ti moderno a pisika nga ket mangited ti maysa a sabali a ladawan dagiti konsepto ti limbang, oras, ken banag manipud ti nairepresenta ti klasiko a pisika. Ti kuantom a teoria ketmaipanggep ti mapagtalken, ngem ti agnanayon, a katutubo kadagiti adu a penomena iti agpang ti atomiko ken suatomiko, ken ti adda a komplementario nga aspeto dagiti partikula ken dagiti allon iti deskripsion kadagiti kasta a penomena. Ti teoria itirelatibidad ket maipanggep ti deskripsion tipenomena a maaramid ti maysa a kuadro iti reperensia a daytoy ket aggungunay iti respeto ti agpalpaliiwr; ti espesial a teoria iti relatibidad ket maipanggep ti agpapada a panaggunay iti nalinteg a linia ken ti sapasap a teoria iti relatibidadr iti naipardasan apanaggunay ken ti panakaikapetna iti grabitasion. Dagitoy dua a kuantom a teoria ken dagiti teoriada ti relatibidad ket makabiruk kadagiti pakaipakatan kadagiti amina lugar ti moderno a pisika.
Paggiddiatan ti klasiko ken moderno a pisika[urnosen | urnosen ti taudan]
Bayat a ti pisika ket mangipaturong ti panakaduktal kadagiti naisangalubongan a linlinteg, dagiti teoriana ket naisanlad kadagiti nalitnaw a pagturayan iti panakayatanup. A dagiti linteg iti klasiko a pisika ket pudno a mangipalpalawag kadagiti sistema a ti kinaipangpangruna ti kaatiddog ti gantingan ket dakdakkel ngem ti atomiko a gantingan ken dagiti panaggunay ket nabunbuntog ngem ti pardas iti lawag. Iti ruar iti daytoy a pagturayan, dagiti napalpaliiw ket saanda a maipada kadagiti naipadto. Ni Albert Einstein ket nagiparawad iti pagsukogan iti espesiala relatibidad, a angsukat kadagiti kapagarupan ti patingga nga oras ken limbang nga adda ti limbang nga oras ken mangipalubos iti napudno a panangipalpalawag kadagiti sitema a nangbukel nga adda kadagiti kapardas a gangani kapadpada ti pardas titi lawag. Ni Max Planck, Erwin Schrödinger, ken dagiti dadduma pay ket nangipaammo ti kuantuma mekanika, ti maysa a mabalina akapanunutan kadagiti partikula ken panagitignay a mangpalubos iti napudno a panagipalpalawag kadagiti atomiko ken subatomiko a gantingan. Kalpasan daytoy, ti teoria tikuantuma lugar ket nagitipon ti kuantuma mekanika ken espesial a relatibidad. Ti sapasap a relatibidad ket nagpalubos ti dinamiko, a killo ti limbang nga oras, a dagiti nawatiwat a sistema ken dakkel a gantingan a patakder iti law-ang ket mabalin ken nasayaat a maipalpalawag Ti sapasap a relatibidad ket saan pay a naitiptipon kadagiti sabsabali a kamasapulan a deskripsion; adda dagiti nadumaduma a kandidato kadagiti kuantum a grabidad ket agdama a maparparang-ay.
Pakaikabagian kadagiti sabali a paset[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti kasapulan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti matematika iti lengguahe nga inusar par iti kompakto a panakailawlawag ti urnos ti katutubo, a naipangpangruna dagiti linteg ti Pisika. Daytoy ket inmatangan ken inpatakderan babaen ni Pythagoras,[23] Ni Plato,[24] Ni Galileo,[25] kenni Newton.
Dagiti teoria ti pisika ket agus-usar ti Matematika[26] tapno makagun-od ti urnos ken makaited dagiti napudno a pagannurotan, ti pudno wenno nakarkulo a panakailawlawagan, panakaaduan a nagbanagan ken dagiti maipadto. Dagiti resulta ti eksperimento iti pisika ket dagiti numerikal a panagrukod. Technologies based on Mathematics, kasla ti panagbilang ket nakaaramid ti panagbilang a pisika a kas maysa nga aktibo a lugar ti panagsukisok.
Ti ontolohia ket maysa akasapulan para iti Pisika, ngen saan a para iti Matematika. Ti kayatna a saoen daytoy ket ti Pisika ket patingga a maipanggep ti panangipalpalawag ti pudno a lubong, bayat a ti Matematika ket maipanggep kadagiti narikut a maawatan a tabas, uray pay ti labes ti pudno a lubong. Nga isu a dagiti panakaisao ti Pisika ket sintetiko, bayat a ti matematika ket analitiko. Ti matematika ket aglaon kadagiti pangipagarupan, bayat a ti Pisika ket aglaon kadagiti teoria. Dagiti Matematika a maisao ket nasken laeng a lohikal a napudno, bayat a dagiti padto ti Pisika a maisao ket nasken a maipada kadagiti napalpaliiw ken eksperimental a datos.
Ti panakailasin ket nalawag, ngem saan a nalaka makitkita. Kas pagarigan, ti Matematiko a Pisika ket isu ti panakaipakat ti Matematika iti Pisika. Dagiti pamay-anna ket Matematiko, ngem ti suhetona key Pisikal.[27] Dagiti parikut iti daytoy a paset ket mangrugi ti maysa a "Matematika a modelo ti Pisikal a kasasaad" ken maysa a "Matematika a panagipalpalawag iti Pisikal a linteg". Kadagiti amin a maisao ti matematika a maus-usar para iti pakailawlawagan ket adda ti narigat a mabirukan a Pisikal a kayatna a saoen. Tikamaudian a pakailawlawagan ket adda ti nalaklaka a mabirukan a kayatna a saoen, gupta daytoy ti birbiruken ti agsulsolbar.
Ti pisika ket sanga ti kammasapulan asiensia, a saan a ti maaramat a siensia.[28] Ti pIsika ket makunkuna pay a kas "ti kammasapulan a siensia" gapu ti suheto ti panagadal kadagiti amin a sanga ti masna asiensia a kas ti Kimika, Astronomia, Heolohia ken Biolohia ket pawpawilan babaen dagiti linteg ti pisika.[29] Kas pagarigan, ti Kimika ket ti panagadal kadagiti tagikua, patakder, ken panagsumamay iti banag (ti naipatengnga nga isipp ti kimika iti atomiko a gantingan ket ket mangilasin daytoy manipud ti pisika). Dagiti patakder ket maporma gaputa dagiti partikula ket magipeksada kadagiti elektriko a puersa iti tunggal maysa kaniada, dagiti tagikua ket mairaman ti maipapan ti bagi a panakaidasig ti naited a sustansia, ket ti panagsumamay ket nabebedan babaen kadagiti linteg ti pisika, kasla ti konserbasion ti enerhia, masa ken karga.
Ti Pisika ket maipakat kadagiti industria a kas ti inhiniera ken medisina.
Panakaipakat ken inpluensia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti naipakat a pisika ket isu ti sapasap a termino para iti panagsukisok ti pisika a maipanggep para iti naisangsangayan a panag-usar. Ti kurikulum ti naipakat a pisika ket kadawyan nga aglaon kadagiti bassit a klase iti naipakat a medisina, a kas ti heolohia wenno elektriko nga inhinniera. Daytoy ket kadawyan a maigiddiat manipud ti inhiniera gaputa ti mangipakat a pisisista ket baka saan nga agdardaremdem maysa a naisangsangayan a banag, ngem agus-usar ti panagsukisok ti pisika nga adda ti gandat a mangparang-ay ti baro a teknolohia wenno panagsolbar kadagiti parikut.
Daytoy nga arngian ket kapadpada ti naipakat a matematika. Dagiti mangipakat a pisisista ket mabalin pay nga interesadoda iti panag-usar ti pisika para iti sientipiko apanagsukisok. Kas pagarigan, dagiti tao nga agobobra ti pagipardasan a pisika ket mabalinda nga agsukisok kadaghiti nasaysayaat a panagduktal kadagiti partikula para iti panagsukisok ti teoretiko a pisika.
Ti pisika ket kaaduan a maus-usar iti inhinniera. Kas pagarigan, ti estatiko, maysa asubpaset iti mekanika, ket maus-usar iti panagipatakder kadagiti rangtay ken dagiti nadumaduma apatakder. Ti panakaawat ken panag-usar ti akustika ket nagbanagan kadagiti nasaysayaat konsierto a pagkantaan; a maipada pay, ti panag-usar kadagiti optika a mangpartuat kadagiti nasaysayaat a ramit ti optiko. Ti panakaawawat ti pisika makapabalin kadagiti napudpudno a simulador ti panagpatayab, video nga ay-ayam, ken dagiti pelikula, ken kadawyan a kammasapul iti porense a panagusig.
Ti kaadda ti pagalagadan a konsenso a dagiti linteg ti pisika ket unibersal ken san nga agbalbaliw manipud kadagiti napalabas a panawen, ti pisika ket mabalin a mausar ti panagadal kadagiti banag a nailubnak ti panakaidudua. Kas pagarigan, ti panagadal ti taudan ti Daga, ti sinoman ket mabalinda nga imodelo ti masa ti Daga, temperatura, ken ti gatad ti panagtayyek, kadagiti napalabas a panawen. Daytoy ket makapabalin para iti simulador iti inhenniera a mangpapardas kadagiti baro a panagrang-ay ti teknolohia.
Ngem adu pay dagiti interdisiplinaridad a pamay-an dagiti pisisista ken adu pay dagiti nangruna a paset a naimpluensian babaen ti pisika, a kas ti, paset iti ekonopisika ken sosiopisika.
Panagsukisok[urnosen | urnosen ti taudan]
Sientipiko a pamay-an[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti pisisista ket agus-usarda ti maysa a sientipiko a pamay-an tapno masubokanda ti panakaumisu ti maysa a pisikal a teoria, nga agus-usar ti naipamay-ay nga arngian tapno maipada dagiti pagbanagan ti maisalsaludsod a teoria nga adda dagitimaitaripnong a pagbanagan a maala manipud kadagiti eksperimento ken dagiti panagpalpaliiw a naaramid a mangsubok daytoy. Dagiti eksperimento ken panagpalpaliiw ket naururnong ken maipadpada kadagiti naipadto ken hipotesis a naaramid babaen ti maysa a teoria, a mangtulong daytoy ti panagikeddeng wenno panakaisu/ aan a panakaisu ti teoria.
Dagiti teori a a kaaduan anasuportaran babaen ti datos ken saan pay a napaay kadagiti aniaman anga emperikal a panasubok ket makunkuna a dagiti sientipiko a linteg, wenno dagiti masna a linteg. Amin a teoria, a mairaman dagiti makunkuna a sientipiko a linteg, ket mabalin a masukatan babaen dagiti napudpudno, dagiti naisapasap a sinao no adda dagiti panagisuppiatan ti teoria nga addanto dagiti mabirukan a napalpaliiw a datos.[30]
Teoria ken eksperimento[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti teoria ket agsuksukisokda ti panagrang-ay dagiti matematiko a modelo nga umannurot kadagiti adda nga eksperimento ken nagballigi a nangipadto ti sumaganad a nagbanagan, bayat a dagiti agsuksukisok ket agpanunotda ken agaramidda kadagiti eksperimento tapno subokanda kensukisokenda dagiti baro a penomena. Nupay ti teoria ken eksperimento ket mailaslasinda a naiparang-ay, dagitoy ket napigsa nga agkammasapulanda ti tunggal maysa kaniada. Ti panagrang-ay ti pisika ket kankanayon a maumay no dagiti agsuksukisok ket makaduktalda kadagiti saan a maipalawag dagiti adda a teoria, wenno no adda dagiti baro a teoria ket makaaramid kadagiti masubokan a maipadto, a mangregget kadagiti baro nga eksperimento.
Dagiti pisisista nga agobobra kadagiti panagitignay ti teoria ken eksperimento ket makunkuna a penomenologo. Dagiti penomenologo ket agkitkitada kadagiti narikut a penomena a napalpaliiw kadagiti eksperimento ken agobobrada kadagitoy tapno maibagada kadagiti kammasapulan a teoria.
Ti teoretiko a pisika ket naipakasaritaan a nakaala ti panagregget manipud ti pilosopia; ti elktromagnetismo ket naipagkaykaysa idi iti daytoy a pamay-an.[31] Ti labes ti naamammoan a law-ang, ti paset ti teoretiko a pisika ket mangipanggep pay kadagiti hipotetikal a banbanag,[32] a kas ti paralelo a law-ang, ti maysa a multiberso, ken dagiti nangatngato a dimension. Dagiti teoriata ket nagiyawagda kadagitoy a kapanunotan nga adda ti namnama a panasolbar kadagiti naisangsangayan a parikut kadagiti adda teoria. Ken nagsukisokda kadagiti pagbanagan kadagitoy a kapanunotan ken nagobobrada kadagiti masubokan a maipadto.
Ti eksperimento a pisika ket mangibaga, ken ibaga babaen ti, inhenniera ken teknolohia. Dagiti agsuksukisok a pisisista a nairaman kadagiti maaramat a panagsukisok a daremdem ken agar-aramid kadagiti eksperimento kadagiti ramramit a kas dagiti pagipardasan ti partikula ken dagiti laser, ngem dagiti nairaman ti naipakat a panagsukisok ket kadawyanda nga agobobra ti industria, nga agparparang-ay kkadagiti teknolohia a kas ti magnetiko a resonante a panagiladawan (MRI) ken dagiti transistor. Ni Feynman ket nagisurat a dagiti agsuksukisok ket mabalinda nga agsukisok kadagiti lugar a saan a suksukisoken dagiti teoriata.[33]
Kadakkel ken dagiti gandat[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti pisika ket sakupenna ti ti nawatiwat nga intar ti penomena, manipud kadagiti elementario a partikula (a kas dagiti quarks, neutrinos ken elektrons) aginggana ti kadakkelan a nalatak a rimpuok dagiti ariwanas. Timairaman kadagitoy a penomena ket dagiti kangrunaan a banag a mangbukel kadagiti amin a parsua. Isu a ti pisika ket sagpaminsan a makunkuna a ti "kammasapulan a siensia".[29] Ti pisika ket mangigandat a magipalpalawag kadagiti nadumaduma a penomena a rimsua iti katutubo iti termino ti nalaklaka a penomena. Isu a, ti pisika ket mangigandat a mangikapet kadagiti parsua a mapalpaliiw ti nagtagitaon kadagiti ramut a kaso, ken isilpoda amin dagitoy a kaso.
Kas pagarigan, ti taga-ugma aTsina ket nakapalpaliiwda a dagit nisangsangayn a bato (lodestone) ket aginnasidegda babaen ti di-makitkita apuersa. Daytoy a pakagapuan makunkunan a kas ti magnetismo, ken immuna idi nga adu nga inadadal idi maika-17 a siglo. A nasapsapa bassit ngem dagiti Insik, dagiti taga-ugma a Griego ket ammoda dagiti sabsabali a banag a kas ti ambar, a no daytoy ket iradrad iti dutdot daytoy ket gapunan ti kapdpada a di-makitkita a pangtignay a nagbaetan dagitoy dua. Daytoy pay ket adu nga inadaadal idi maika-17 a siglo, ken makunkuna tattan a ti elektrisidad. Isu a, ti pisika ket nakaawaten kadagiti dua a panagpalpaliiw ti katutubo iti termino dagiti ramut a kaso (elektrisidad ken magnetismo). Nupay kasta, ti adu pay a pangobra idi maika-9 a siglo ket nagipakita a dagitoy dua ket sabsabali nga aspeto iti maysa a puersa – ti elektromagnetismo. Daytoy a pamay-an ti "panagkaykaysa" a puersa ket agtultuloy tatta nga aldaw, ken ti elektromagnetismo ken ti nakapsot a nuklear a puersa ket naipanunotanen a dua nga aspeto iti nakapsot nga elektro a panagtignay. Ti Pisika ket agnamnama a makabiruk ti patingga a rason ti (Teoria iti Amin) no apay a ti katutubo ket kastoy (kitaen ti paset ti Agdama a panagsukisok diat baba para iti adu pay a pakaammo).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ni Richard Feynman ket nagirugi kadagiti bukodna a Lektura nga adda iti atomiko a hipotesis, a kas iti kinabukodannna a nakompakto nga insao para kadagiti amin a sientipiko a pannakaammo: "No, iti adda a kataklismo, amina sientipiko a pannakaammo ket madadaelto, ken maysa laeng a sentensia ti maipasa kadagiti sumaruno a paputotanan ..., ania dagit insao nga aglaon laeng iti kaaduan a pakaammo iti kabassitan a balikas? Mamatiak ... a dagiti amin a banbanag ket maaramid kadagiti atomo – dagiti bassit a partikula nga agpalpalikmut iti agnanayon a panaggungunay, nga agawawis iti tunggal maysa kaniada no agaddayoda bassit, ngem maiyabug no maipespesda ititunggal maysa. ..." R.P. Feynman, R.B. Leighton, M. Sands (1963). Dagiti Lektura iti Pisika ni Feynman 1. p. I-2. ISBN 0-201-02116-1.
- ^ J.C. Maxwell (1878). Banag ken Panaggunay. D. Van Nostrand. p. 9. ISBN 0-486-66895-9. "Ti maipapan ti bagi a siensia ket isu ti departamento iti pannakaammo a mangibaga ti urnos iti katutubo, wenno, iti sabali a balikas, ti kadawyan a panagsasaruno dagiti paspasamak."
- ^ H.D. Young, R.A. Freedman (2004). Unibersidad a Pisika nga adda ti Moderno a Pisika (Maika-11 nga ed.). Addison Wesley. p. 2. "Ti pisika ket maysa a eksperimental a siensia. Dagiti pisiko ket agpalpaliiwda ti penomena ti katutubo ken padasenda a biruken dagiti tabas ken pamunganayan a minaig kadagitoy a penomena. Dagityo a tabas ket makunkuna a maipapan ti bagi a teoria wenno, no dagitoy ket nasayaatdan a naipatakder ken adun ti panakaus-suarda, ket dagiti maipapapan ti bagi a linteg wenno dagiti pamunganayan."
- ^ S. Holzner (2006). Pisika para kadagiti masitammel. Wiley. p. 7. ISBN 0-470-61841-8. "Ti pisika ket ti pinagadal iti lubongmo ken ti lubong ken ti nakapalikmut a law-angmo."
- ^ Paammo: Ti termino a 'law-ang' ket naipalpalawagan a kas dagiti amin a maipapan ti bagi a naparsua: ti kinadagupan iti limbang ken oras, amin a porma iti banag, enerhia ken momento, ken dagiti maipapan ti bagi a linteg ken dagiti agnanayon a mangituray kaniada. Nupay kasta, ti termino a 'law-ang' ket mabalin pay nga usaren iti sabali bassit a kabanagan iti kontesto a kapanunutan, a mangibagbaga ti konsepto a kas ti kosmos wenno ti pilosopiko a lubong.
- ^ Adda dagiti ebidensia a dagiti kasapaan a sibilisasion a napetsado iti labes ti 3000 BCE, a kas dagitiSumeriano, Taga-ugma nga Ehipsio, ken dagiti Tanap ti Indo a Sibilisasion, ket addada amin kadagiti maipadpadto a pannakaammo ken ti nasayaat a panakaawat kadagiti panaggunay iti Init, Bulan, ken bitbituen.
- ^ Ti 1620 a Novum Organum ni Francis Bacon ket naipangruna iti panagranrang-ay iti sientipiko a pamay-an.
- ^ Singer, C. Ababa a Pakasaritaan iti Siensia iti maika-19 a siglo. Streeter Press, 2008. p. 35.
- ^ Lloyd, Geoffrey (1970). Nasap a Griego a Siensia: Thales aginggan kenni Aristoteles. Londres; New York: Chatto ken Windus; W. W. Norton ken Kompania. pp. 108–109. ISBN 0-393-00583-6.
- ^ Glick, Livesey & Wallis (2005, pp. 89–90)
- ^ Mariam Rozhanskaya ken I. S. Levinova (1996), "Estatika", p. 642, iti Rashed & Morelon (1996, pp. 614–642)
- ^ Ben-Chaim, Michael (2004). Eksperimental a Pilosopia ken ti Panakaipasngay ti Emperiko a Siensia: Boyle, Locke ken Newton. Aldershot: Ashgate. ISBN 0-7546-4091-4. OCLC 53887772 57202497.
- ^ Weidhorn, Manfred (2005). Ti Tao iti Milenio: Ti Naisangsangyan nga Impakto ni Galileo iti Pakasaritaan ti Lubong. iUniverse. p. 155. ISBN 0-595-36877-8. Ni Weidhorn ket Inpakaammona ni Galili a kas ti "ama iti moderno a Pisika"
- ^ Ni Guicciardini, Niccolò (1999), Agbasbasa ti Principia: Ti Panagsupiat tiu Pamay-an ni Newton para iti Masna a Pilosopia manipud idi 1687 aginggana idi 1736, New York: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan.
- ^ Rosenberg, Alex (2006). Pilosopia iti Siensia. Routledge. ISBN 0-415-34317-8. Kitaen ti Umuna a Kapitulo para iti panakitungtungan iti pakasapulan iti pilosopia iti siensia.
- ^ Peter Godfrey-Smith (2003), Kapirulo 14 "Bayesianismo ken dagiti Moderno a Teoria iti Ebidensia" Teoria ken Kinapudno: ti panagipaammo iti pilosopia iti siensia ISBN 0-226-30063-3
- ^ Peter Godfrey-Smith (2003), Kapitulo 15 "Empirismo, Naturalismo, ken Sientipiko a Realismo?" Teoria ken Kinapudno: ti panagiyammmo iti pilosopia iti siensia ISBN 0-226-30063-3
- ^ Kitaen ti Laplace, Pierre Simon, Ti Pilosopiko a Sarita kadagiti Probabilidad, a naipatarus manipud ti maika-6 a Pranses nga edisionm babaen niFrederick Wilson Truscott ken Frederick Lincoln Emory, Dover Publications (New York, 1951)
- ^ Kitaen ti "Ti Panakaipatarus iti Kuantum a Mekanika" Ox Bow Press (1995) ISBN 1-881987-09-4. ken "Ti Panagkitak iti Lubong" Ox Bow Press (1983) ISBN 0-918024-30-7.
- ^ Ni Stephen Hawking ken Roger Penrose (1996), Ti Katutubo iti Limbang ken Oras ISBN 0-691-05084-8 p.4 "Mapanpanunutko a ni Roger ket maysa a Platonista iti pusuna ngem nasken a bukodna a sungbatan daytoy."
- ^ Roger Penrose, Ti Dalan iti Kinapudno ISBN 0-679-45443-8
- ^ Penrose, Roger; Abner Shimony, Nancy Cartwright, Stephen Hawking (1997). Ti Dakkel, ti Bassit ken Panunot ti Tao. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. ISBN 0-521-78572-3.
- ^ "Dijksterhuis (1986) Timekanisasion ti lubong a ladawan: Ni Pythagoras aginggana kenni Newton". Getcited.org. 27 Pebrero 2002. Naala idi 30 Enero 2012.
- ^ "Ti pakasaritaan ti matematika". "Urayno kadawyan a maipalpalagip tatta a kas maysa a pilosopo, ni Plato ket maysa pay kadagiti kangrunaan a suki ti matematika ti taga-ugma a Gresia. Naiparegget babaen ni Pythagoras, isu ket nangibangon ti bukodna nga akademai idiay Atenas idi 387 BC, nga isu idiay ket nangipapigsa ti matematika a kas isu ti dalan ti kaaduan a panakaawat a maipanggep ti kinapudno. A naisangsangayan, nga isu ket naawis a ti heometria ket isu idi ti tulbek a panaglukat kadagiti limed ti law-ang. Ti senial a mabasa ti sumrekan ti akademia ket: “Pawilan dagiti kumneng ti heometria a sumrek ditoy.”"
- ^ "Ti pilosopia ket naisurat iti dayta a nalatak a libro nga agnanayon a makitkitatayo. A kayatko a saoen ket ti law-ang, ngem saantayo a maawatan no saantayo nga umuna nga adalen ti pagsasao ken rakemen dagiti simbolo a panakaisurat daytoy. Daytoy a libro ket naisurat ti matematik apagsasao, ken dagiti simbolo ket ket dagiti trianggulo, sirkulo ken dagiti heometriko a pigura, a no awan ti panakaitulong dagitoy ket di mabalin a maawatan ti tao ti aniaman a balikasna daytoy, ken no awan dagitoy datayo ket barengbarengtayo nga agkalkallautang iti nasipnget a laberinto." – Galileo (1623), Ti ensayador, a kas inadaw nga insao babaen ni G. Toraldo Di Francia (1976), Ti Panagusig iti Pisikal a Lubong ISBN 0-521-29925-X p.10
- ^ "Dagiti panakaipakat ti Matematika kadagiti Siensia". Math.niu.edu. 25 Enero 2000. Naala idi 30 Enero 2012.
- ^ Ti panakipakat ti matematika kadagiti parikut ti pisika ken ti panagrang-ay kadagiti pamay-an a matematiko a mabalin para kadagitoy a panakipakat ken para kadagiti pagannurotan dagiti maipapan ti bagi a teoria." Ti panakaipalpalawag manipud ti Warnakan ti Matematiko a Pisika. http://jmp.aip.org/jmp/staff.jsp
- ^ Asosasion ti Amerikano para iti Panagparang-ay ti Siensia, Siensia. 1917. Panid 645
- ^ a b Dagiti lektura ni Feynman iti Pisika Tomo I. Feynman, Leighton ken Sands. ISBN 0-201-02115-3 Kitaen ti Kapitulio 3 : "Tipnakaikabagian ti Pisika kadagiti Nadumaduma a Siensia" para ioti sapsap a tungtungan. Par iti pilosopiko a sayasay no dagiti dadduma a siensia ket mabalin a "rmaipabassit" iti pisika, kitaen ti reduktionismo ken dagiti espesial a siensia).
- ^ Adda dagiti pamunganayan, a kas ti linteg ti panaggunay ni Newton, ket sapasapda pay laeng a makunkuna a "linlinteg" urayno dagitoy ket saanda a namammoan a mangipatingga a kaso kadagiti baro a teoria. Isu nga, kas pagarigan, iti (1993, Luis de la Peña and Peter Hodgson, eds.) Ti Pilosopia ti Likud ti Pisika Philosophy Behind Physics ISBN 0-387-55914-0, pp 18–24 (Kapitulio 2) ni Thomas Brody , ket mangipalpalawag ti 'epistemiko a siklo' a dagitiestudiante tipisika ket nakaduktalda a ti pisika ket saan a nalpas a produkto ngem daytoy ket pamay-an iti panagpartuat ti [dayta aprodukto].
- ^ Kitaen, para iti kas pagarigan, ti inpluensia ni Kant ken Ritter kenni Oersted.
- ^ Dagiti kosepto a naibagbaga a hipotetiko ket mabalin nga agbalbaliw manipud kadagiti napalabas a panawen. Kas pagariagn, ti atoma ti maika-19 a siglo a pisika ket inuy-uyaw babaen dagiti dadduma a tao, a mairaman ti panagdillaw ni Ernst Mach ti pormulasion ti estadistiko a mekanika ni Ludwig Boltzmann. Babaen ti gibus ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat, ti atomo ket saanen a nakunkuna a hipotetiko.
- ^ Feynman, Richard (1965). Ti Karakter ti Pisikal a Linteg. ISBN 0-262-56003-8. p.157: "Iti kinapudno dagiti eksperimento ket addaanda kadagitiagmaymaysa a karakter. Isuda ket ... kankanayon nga agraramid kadagiti eksperimento iti rehion nga ammo dagiti tao a dagiti teorista ket saanda pay nakaaramid kadagiti aniaman a panagpugto. "


text:
Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno
Ti Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno (Ingles: Department of the Interior and Local Government; Tagalog: Kagawaran ng Interyor at Pamahalaang Lokal) ket maysa nga ehekutibo a departamento ti Gobierno ti Pilipinas nga akinrebbeng para iti panagiragpat ti kappia ken urnos, mangisigurado ti pakatalgedan ti publiko, ken mangipapigsa kadagiti kabaelan dagiti paset ti lokal a gobierno. Daytoy ket akin-rebbeng pay ti Nailian a Polis ti Pilipinas.
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi Marso 22, 1897, dagiti daulo ti Katipunan nga indauloan babaen ni Andres Bonifacio ket nagtutumpongda idiay Tejeros, Cavite ti naamammoan iti pakasaritaan ti Pilipinas a kas ti Acta de Tejeros ti Tejerosa Timpuyogan. Iti daytoy a las-ud ti panawen a ti maysa a rebolusionario a gobierno ket nabangon ket ti baro a gobierno ket nagbutos kenni Hen. Emilio Aguinaldo a kas ti Presidente ken ni Andres Bonifacio a kas ti Direktor iti Kaunegan. Ni Bonifacio, nupay kasta, ket saanna nga inawat ti puesto isunga, ni Presidente Aguinaldo ket indutokanna ni Pascual Alvarez a kas ti Direktor.
Iti panagtultuloy ti panagsalisal ti panakawaya ken ti bukod a panagturay, ti kaunegan a departamento ket nagbalin a nangruna nga opisina a naipaakem kadagiti nadumaduma a pamay-an a mairaman ti panangimaton kadagiti lokal a paset, panagaywan kadagiti kabakiran, publiko a paginagbagaan, panagtengngel ken panangimaton kadagiti polis, kontra-gulo, panangisubli iti sigud a kasasaad, panagiparang-ay ti komunidad ken dagiti programa ti pagtitinnulongan ti panagrang-ay.
Idi 1950, ti Departamento iti Kaunegan ket narakrak ket dagiti pamay-anna ket naiyalis iti Opisina ti Sibil a Pannakibiang babaen ti Opisina ti Presidente. Idi Enero 6, 1956, ti opisina ti Presidente a Panagtulong iti Panagrang-ay ti Komunidad (PACD) ket napartuat. Ti Departamento ket naisubli idi Nobiembre 7, 1972, idi napartuat ti Departamento ti Lokal a Gobierno ken Panagrang-ay ti Komunidad (DLGCD). Idi 1978, ti DLGCD ket naurnos manen ken nanaganan ti Ministro ti Lokal a Gobierno (MLG) ken kalpasan daytoy ti Departamento ti Lokal a Gobierno (DLG).
Idi Disembre 13, 1990, Republika a Tignay (R.A.) 6975 ket napirmaan iti maysa a linteg a nagpartuat ti Nailian a Polis ti Pilipinas, Opisina ti Panagsalaknib ti Uram, Opisina ti Pagbaludan ken Penolohia ken ti Kolehio ti Pakatalgedan iti Publiko ti Pilipinas babaen ti naurnos manen a Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno (DILG).
Ti baro a DILG ket intiponna ti Komision ti Nailian a Polis (NAPOLCOM), ken amin nga opisina, ken dagiti agtigtignay a paset ti dati a DILG babaen ti Ehekutibo a Bilin Bilang. 262. Ti pannakaipasa ti R.A. 6975 ket nangidalanan ti panagkaykaysa dagiti lokal a gobierno ken ti puersa ti polis kalpasan ti 40 a tawtawen a panagsisina.
Listaan dagiti Sekretario ti Departamento iti Kaunegan ken lokal a Gobierno[urnosen | urnosen ti taudan]
Estruktura ti organisasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sumaganad a Serbisio ket nabango ti Maitutop a Departamento:
- Administratibo a Serbisio Ingles: Administrative Service (AS)
- Serbisio ti Panagaramid ti Elektroniko a Datos Ingles: Electronic Data Processing Service (EDPS)
- Pinansia ken Panagimaton a Serbisio Ingles: Financial and Management Service (FMS)
- Serbisio ti Kaunegan a Panagammiris ti Kuenta Ingles: Internal Audit Service (IAS)
- Legado a Serbisio Ingles: Legal Service (LS)
- Panagplano a Sebisio (PS) Ingles: Planning Service (PS)
Ti DILG ket buklen pay dagiti sumaganad nga opisina:
- Opisina ti Panagimaton ti Lokal Gobierno Ingles: Bureau of Local Government Supervision (BLGS)
- Opisina ti Panagran-ay ti Lokal a Gobierno Ingles: Bureau of Local Government Development (BLGD)
- Opisina ti Pnagaitignay ti Nailian a Baranggay Ingles: National Baranggay Operations Office (NBOO)
- Opisina dagiti Serbisio ti Panagparang-ay a Gandat Ingles: Office of Project Development Services (OPDS)
Dagiti sumaganad a linia nga ahensia ket mangbukel ti paset ti DILG:
- Opisina ti Panagsalaknib ti Uram (BFP)
- Opisina ti Pagbaludan ken Penolohia Ingles: Bureau of Jail Management and Penology (BJMP)
- PNP Ingles: Philippine National Police (PNP) babaen ti Nailian a Komision ti Polis Ingles: National Police Commission
Dagiti sumaganad a patakder ti edukasion ket naikapet ti DILG:
- Akademia ti Lokal a Gobierno Ingles: Local Government Academy (LGA)
- Kolehio ti Pakatalgedan iti Publiko (Ingles: Philippine Public Safety College
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Summary of Allocations | Budget ng Bayan". Budget ng Bayan. Naala idi 29 Abril 2013.


text:
Bagumbayan, Sultan Kudarat
Ti Bagumbayan ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Sultan Kudarat iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Bagumbayan ket nabingbingay a politikal iti 19 a barbaranggay.[2]
- Bai Sarifinang
- Biwang
- Busok
- Chua
- Daguma
- Daluga
- Kabulanan
- Kanulay
- Kapaya
- Kinayao
- Masiag
- Monteverde
- Poblacion
- Santo Niño
- Sison
- South Sepaka
- Sumilil
- Titulok
- Tuka
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Sultan Kudarat". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 21 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Soccsksargen (Ingles) naala idi 3 Hunio 2013
- ^ "Probinsia ti Sultan Kudarat". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 21 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Burgos, Ilocos Sur
Ti Burgos ket maysa a maikapat a klase nga ili iti probinsia ti Ilocos Sur iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Burgos ket nabennebenneg iti 26 a barbaranggay.[2]
- Ambugat
- Balugang
- Bangbangar
- Bessang
- Cabcaburao
- Cadacad
- Callitong
- Dayanki
- Lesseb
- Lubing
- Lucaban
- Luna
- Macaoayan
- Mambug
- Manaboc
- Mapanit
- Poblacion Sur (Masingit)
- Nagpanaoan
- Dirdirig (Dirdirig-Paday)
- Paduros
- Patac
- Poblacion Norte (Bato)
- Sabangan Pinggan
- Subadi Norte
- Subadi Sur
- Taliao
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Ilocos Sur". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 19 Septiembre 2013.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Ilocos (Ingles) naala idi 21 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti Ilocos Sur". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 26 Hunio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Vladimir Vysotsky
Ni Vladimir Semyonovich Vysotsky (Ruso: Bлaди́Mиp CeMëHoBич Bыcóцkий; IPA: [vlɐˈdʲimʲɪr sʲɪˈmʲɵnəvʲɪt͡ɕ vɨˈsot͡skʲɪj]; 25 Enero 1938 – 25 Hulio 1980) ket maysa idia a Sobiet a kumakanta, mannurat ti kanta, mannaniw, ken aktor a ti karrerna ket adda ti adu ken napaut a nagbanagan iti Ruso a kultura. Isu ket nawatiwat a naamammoan para iti naisangsangayan nga estilo ti panagkantana ken dagiti lirikana, a nangipakpakita ti sosial ken politikal a komentario iti kanayon a nakaangangaw a panagsasao ti kalsada. Isu ket prominente pay ti entablado ket aktor ti pelikula. Ngem kaaduan kadagiti obrana ket ket saan a naikaskaso babaen dagiti opisial a patakder ti Sobiet a kultura, isu ket nakagun-od ti naisansangayan a kadayaw idi las-ud ti kabibiagna, ken agingana iti tatta nga aldaw ket nangipekpeksa ti adu nga impluensia kadagiti adu a nadayeg a musikero ken aktor ti Ruso a nagtartarigagay a tumulad ti ikoniko a kasasaadna.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Vladimir Vysotsky idiay Wikimedia Commons
- 1938 a pannakaipasngay
- 1980 nga ipupusay
- Dagiti naipunpon idiay Kamposanto Vagankovo
- Tattao manipud idiay Moscow
- Dagiti Ruso nga aktor
- Dagiti Ruso a bard
- Dagiti mannaniw ti pagsasao a Ruso
- Dagiti Ruso a musikero
- Dagiti Ruso a kumakanta-mannurat ti kanta
- Dagiti gitarista ti pito a kuerdas
- Dagiti Sobiet nga aktor ti pelikula
- Tattao a Ruso ti Husio a kaputotan


text:
Heometria
Ti heometria (Taga-ugma a Griego: Yewuetpίa; geo- "daga", -metron "panagrukod") ket maysa a sanga ti matematika a maipanggep kadagiti salusod ti sukog, size, relatibo a puesto dagiti pigura, ken dagiti tagikua ti limbang. Ti matematiko nga agob-obra iti pagobraan iti heometria ket tinawtawagan ti heometro. Ti heometria ket nawaya a rimsua manipud kadagiti nadumaduma a kultura kas maysa a bagi iti praktikal a pannakaammo a maipanggep kadagiti katiddog, dagiti kalawa, ken dagiti tomo, nga addan kadagiti rimrimmuar nga elemento ti pormal a siensia ti matematika iti Laud iti nasapsapa a kas kenni Thales (maika-6 a siglo BC). Babaen idi maika-3 a siglo BC ti heometria ket naikabil iti maysa a aksiomatiko a porma babaen ni Euklides, a ti Euklideo a heometria ket nakaited ti alagaden para kadagiti sumakbay a siglo.[1] Ni Arkimedes ket nangiparang-ay kadagiti nasayaat a pamay-an para iti panagkarkulo kadagiti kalawa ken dagiti tomo, nga iti kaaduan a waya ket nakaipakauna ti moderno nga integral a kalulo. Ti pagobraan ti astronomia, a naipangangruna ti panangimapa kadagiti puesto dagiti bituen ken dagiti planeta iti nainlangitan a timbukel ken ti panangipalawag ti pannakaikabagian a nagbaetan dagiti pananggunay dagiti nainlangitan a bagi, ket nagserbi a kas maysa a nagruna a taudan kadagiti heometriko aparikut idi las-ud ti simmaruno a maysa ket kagudua a milenia. Ti heometria ken astronomia ket naikeddeng idi iti klasiko a lubong a kas paset ti Quadrivium, ti maysa a sanga dagiti pito nga liberal nga arte a naikedkeddenga a kammasapulan a laingan ti maysa a nawaya.
Dagiti linaon
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Martin J. Turner,Jonathan M. Blackledge,Patrick R. Andrews (1998). "Fractal geometry in digital imaging". Academic Press. p.1. ISBN 0-12-703970-8
Dagiti taudan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Boyer, C. B. Ti Pakasaritaan ti Matematika, Maikadua nga ed. rev. babaen ni Uta C. Merzbach. New York: Wiley, 1989 ISBN 0-471-09763-2 (1991 pbk ed. ISBN 0-471-54397-7).
- Nikolai I. Lobachevsky, Pangeometria, Agipatpatarus ken Editor: A. Papadopoulos, Dagiti Serie ti Tawidan ti Europeano a Matematika, Tomo 4, Kagimongan ti Europeano a Matematiko, 2010.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mlodinow, M.; Ti tawa ni Euklides (ti sarita ti heometria manipud ladagiti paralelo a linia aginggana ti geometry from parallel lines to hiperespasio), UK edn. Allen Lane, 1992.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Heometria idiay Wikimedia Commons


text:
Okra
Ti okra ket maysa a managsabong a mula iti familia Malvaceae a naisigud iti tropical nga Africa. Dati a maibilbilang kas species ti Hibiscus, ngem naidasig itan iti genus Abelmoschus. Ti balikas nga "okra" ket nagtaud iti Africano a pagsasao.
Ti okra ket tinawen a mula wenno patinayon (perennial) a muyong a mula, a dumakkel agingga iti dua a metros a katayag. Ti bungana ket immarantiddog a nagkuntirad, 5 agingga 20 a centimetros a kaatiddog, nga addaan iti adu a bukbukel.
Maimulmula ti okra kadagiti tropical ken nabara a depdeppaar iti lubong kas tarao a nateng. Nayallatiw iti Estados Unidos babaen ti komersio ti Africano nga adipen, ket mabalin a maimula kadagiti umabagatan nga estado kas tinawen a mula. Maysa met ti okra kadagiti kalatakan a nateng iti naladaw a maika-20 a siglo a panagluto dagiti Japones. Iti met panagluto a Palestina, iti Jordan ken dadduma pay a paset ti dumaya a Mediterraneo, ti okra ket maar-aramid a napalet a luto a masagpawan iti dadduma pay a natnateng ken karne. Iti Filipinas, nangruna iti Kailokuan, maysa a ramen ti okra iti pinakbet dagiti Ilokano ken gagangay a mailingta wenno maituno ti okra a maensalada wenno maisawsaw iti bugguong.


text:
Simetria
Ti simetria (manipud ti Griego σuuuetpeῖv symmetreín "agkuyog a panagrukod") ket adaan ti dua a kaibuksilan. Ti umuna ket ti saan a nalawag a kapanunotan ti agdanggay ken napintas a proporsion ken balanse.[1][2] Ti maikadua ket ti apag-isu a matematikal a "natabasan a bukod nga agpada" a mabalin a maipakita nga addaan kadagiti alagaden ti pormal a sistema, a kas ti heometria wenno pisika.
Urayno dagitoy dua a kaibuksilan ti "simetria" ket mabalin a sagpaminsan nga agsina a maibagbaga, dagitoy ket agkabagianda, isunga mapagtungtungan nga agkuyog dagitoy.[2]
Ti matematikal a simetria ket mabalin a mapaliiw
- iti keddeng iti panagpalabas ti panawen;
- a kas maipapana ti espasio a pannakaikabagian;
- babaen dagiti heometriko transpormasion a kas ti panangigatad, anninaw, ken panagpusipos;
- babaen dagii kita ti maiyannong a transpormasion;[3] ken
- kas maysa nga aspeto dagiti abstrakto a banag, dagiti teoretiko a modelo, pagsasao, musika ken mabalin pay ti pannakaammo.[4][5]
Daytoy nga artikulo ket ipalawagna kadagitoy a panangipagarup ti simetria manipud kadagiti uppat a perspektibo. Ti umuna ket ti simetria iti [[heometria], daytoy ti kaaduan a naamammuan a kita ti simetria para iti kaaduan a tattao. Ti maikadua ket ti ad-adu a spasap a kaibuksilan tisimetria iti matematika a kas maysa akabuklan. Ti maikatlo ket mangipalawag ti simetria a kas makikabagian iti [[siensia] ken teknolohia. Iti daytoy a kontesto, dagiti simetria ket mangipakita kadagiti nakakaskasdaaw a resulta a mabirukan iti moderno a pisika, a mairaman dagiti aspeto ti limbang ken panawen. Ti maikapat ket pagtungtunganna ti simetria kadagiti kinatao, a mangsakop ti nabaknang ken naindumaan a panag-usar iti pakasaritaan, arkitektura, arte, ken relihion.
Ti kasumbangir ti simetria ket tiasimetria.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Zee, A. (2007). Nakabutbuteg a Simetria. Princeton, N.J.: Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan. ISBN 978-0-691-13482-6.
- ^ a b Kas pagarigan, ni Aristoteles ket nangiladawan ti nagtimbukel a sukog kadagiti nainlangitan a bagi, nangigupit kadagitoy a pormal a naipalawagan a heometriko a panagrukod ti simetria iti masna nga urnos ken kinapintas iti kosmos.
- ^ Kas pagarigan, dagitioperasion a kas ti panaglasat ti kadawyan a naitabas a datar ti teha wenno panangingipusipos ti walo ti bakrangna a putik, wenno dagiti narikut a transpormasion dagiti ekuasion wenno iti waya a matokar ti musikat.
- ^ Mainzer, Klaus (2005). Simetria kenKarikut: Ti Kararua ti Pintas ti Saan a Nailinia a Siensia. World Scientific. ISBN 981-256-192-7.
- ^ Dagiti simetriko a banag ket mabalin a materialesl, a aks ti tao, kristal, [[teha], wenno molekula, wenno mabalin a maysa nga abstrakto nga estruktura a kas ti matematikal nga ekuasion wenno dagiti serie ti dayyeng ti(musika).
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ti Ekuasion a Saan a Mabalina Masolbar: Kasono dagiti henio ti Matematika a Nakaduktal ti Pagsasao ti Simetria, Mario Livio, Souvenir Press 2006, ISBN 0-285-63743-6
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Simetria idiay Wikimedia Commons


text:
Nigeria
Ti Nigeria i/naɪˈdʒɪəriə/,ket opisial a ti Pederal Republika iti Nigeria, ket maysa a pederal a batay-linteg a republika a buklen dagiti 36 nga estado ken dagiti Pederal Kapitolio a Teritorio, Abuja. Tipagilian ket mabirukan idiay Laud nga Aprika ken makibinningay kadagiti daga apagbeddengan iti Republika iti Benin iti laud, ti Chad ken Kameron iti daya, ken Niger iti amianan. Ti aplayana itiabagatn ket naisanglad iti Golpo iti Guinea idiay Taaw Atlantiko. Dagiti tallo a kadakkelan ken kaaduan ti inpluensia nga etniko a grupo idiay Nigeria ket dagiti Hausa, Igbo ken Yoruba.
Ti Nigeria ket gangani nga agpadpada a nagudua a nagbaetan dagiti Muslim idiay Amianan ken dagiti Kristiao idi Abagatan; adda bassit kadagiti minoraidad ti agsansanay ti tradisonal a relihion.Manipud idi 2002 adda dagiti adu a sinnuppiatan, a naisangsangayan idiay Amianan apaset ti pagilian, a nagbaetan dagiti puersa ti gobierno ken dagiti Islamista a Boko Haram, dagiti militante a jihadista a nagsuksukiso a mangipatakder ti sharia a linteg.
Dagiti tattao ti Nigeria ket addaan da ti nawatiwat a pakasaritaan. Dagiti arkeolohiko nga ebidensia ket mangipakpakita a dagiti panagtaeng ti tao iti dayta a lugar ket mabalin a mapetsaan manipud idi 9000 BCE.[5] Ti lugar iti lawlaw ti Benue ken Karayan Krus ket naipanpanunotan nga isu ti kasisigud a nagtaengan dagiti Bantu migrante a nagwarwaras iti kaaduan aballasiw ti tengngal ken akin-abagatan nga Aprika kadagiti allon a nagbaetan ti Umuna a milenio BC ken ti maikadua a milenio. Ti nagan a Nigeria ket naala idi manipud ti Karayan Niger a nagayayos ti daytoy a pagilian. Dagiti Britaniko ketkinoloniaanda ti Nigeria idi kaladawan ti maika-19 a siglo ken kasapaan ti maika-20 a siglo, a nagipatakderda kadagiti administratibo a estruktura ken linteg bayat a binigbigbiganda dagiti tinawtawid a daulo. Ti Nigeria nawayaan idi 1960. Kadagiti napalabas a tawen kalpasan daytoy, nakasanay daytoy ti maysa a sibil a gubat idi pinads ti Biafra a nangipatakder ti panagwaywayas. Dagitimilisia a gobierno iti panawen dagiti didigra ket nagisinnublat kadagiti kadagiti demokratiko a nabutosan a gobierno.
Ti Nigeria ket isu ti kaaduan ti populasion a pagilian idiay Aprika, ti maikapito a kaaduan ti populasion iti lubong, ken ti kaaduan ti populasion iti lubong a dagiti kaaduan ti populasionna ket nangisit.[6] Dagiti reserbana ti lana ket nakaiyeg ti adu a kuarta a napastrek ti daytoy a pagilian. Daytoy ketnailista kadagiti "Sumaruno a Sangapulo ket Maysa" nga ekonomia, ken daytoy ket kameng ti Mankomunidad dagiti Pagilian.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Nasap a pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti tattao a Nok iti tengnga a Nigeria ket nakapataudda kadagiti kasapaan a terakota nga eskultura a nabirbirukan ti daytoy a pagilians.[7] Idiay akin-amianan a paset ti pagilian , dagiti Kano ken Katsina ket addaanda tinairehistro a pakasaritaan a napetsaan ti agarup idi 999 AD. Dagiti Hausa a pagarian ken ti Kanem-Bornu nga Imperio ket rimmang-ayda a aks dagiti komersio a lugar a nagbaetan ti Amianan ken Laud nga Aprika.
Ken idiay pay Amianan, idi rugi ti maika-19 a siglo babaen ti Usman dan Fodio, dagiti Fulani ket nangiyunada ti naisentro a Fulani nga Imperio, a nagtultuloy aginggana idi 1903 nga idi dagiti Fulani a populasion ken dagdaga ket nabingbingay kadagiti nadumaduma a kolonia ti Europa. Idi baetan ti 1750 ken 1900, maysa agingana ti dua a pagkatlo iti populasion dagiti Fulani a jihad nga estado ket binulan dagiti tagabu.[8]
Dagiti Yoruba a pagarian itiIfe ken Oyo idiay abagan a laud ti Nigeria ket nagabalinda a nadayeg idi maika-12[9][10] ken maika-14[11] a sigsiglo. Ti Yorubaa mitolohia ket mangibagbaga a ti Ile-Ife ket isu ti nagtaudan ti kaputotan ti tao ken dayoty ket inunaanna amin a sabali a sibilisasion. Ti kadaana a pakakitaan ti panagtaeng ti tao ket mapetsaan idi maika-9 a siglo.[9] Ti Ifẹ ket nakapataud kadagiti terakota ken gambang a pigura, ken ti Ọyọ ket naigay-at idi manipud idiay limaud a Nigeria aginggana idiay Togo. Ti Pagarian iti Benin ket mabairukan idiay abagatn a laud a Nigeria. Tikabilegan ti Benin ket nagpaut ti nagbaetan ti maika-15 ken maika-19 a siglo. Dagiti panagturturayda ket nakaabot ti kaadayo idiay siudad ti Eko (maysa a Edo a nagan a nabaliwan idi iti Lagos babaen dagiti Portuges) ken dagiti simmakbay.[12]
Ti Pagarian iti Nri dagiti tatto a Igbo ket nangrugi idi maika-10 a siglo ken nagtultuloy aginggana idi nakapukaw ti panagwayana kadagiti Britaniko idi 1911. Isu dayto ti naamammoan a kadaanan a pagarian idiay Nigeria.[13][14] Dagiti Nri ket tinurayan idi babaen dagiti Eze Nri, ken ti siudad ti Nri ket naipanunotan nga isu ti punsdasion ti Igbo a kultura. Ti Nri ken Aguleri, nga isu idiay ti Igbo a nagtaudan ti mito ti panakapartuat, ket aad idiay teritorio iti Umeuri a sangkaputotan; makatugotda kadagiti lianiada kadagiti pariarka a ari a pigura ti Eri.[15] Dagiti kadaana a pirgis ti gamabang a naaramid ti napukaw nga allid a pamay-an idiay Laud nga Aprika ket naggapu idiay Igbo Ukwu, ti maysa a siudad ti Nri nga inpluensia.[13]
Dagiti tattao ket nagkomersioda kadagiti dagdaga kadagitikomersiante manipud idiay Amianan nga Aprika kadagiti napalabas a sigsiglo. Idi maiak-16 a siglo, dagiti Espaniol ken Portuges nga eksplorador ket isuda tiimmuna a nangrugi a nagkomersio idiay Nigeria, idiay puerto a ninagananda ti Lagos ken idiay Calabar. Dgaiti Europeano ket nagkomersioda kadagiti kasapulan dgaiti tattao iti aplaya. Nakitinnulagda pay idi para iti paset iti adda idin nga Aprikano a komersio ti tagabu.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti pagsasao iti Nigeria". Ethnologue. Naala idi 12 Septiembre 2010.
- ^ Biddut ti dakamat: Imbalido nga etiketa ti
; awan ti testo a naited para kadagiti ref a nanaganan
factbook
- ^ a b c d "Nigeria". Internasional a Pudo ti Panguartaan. Naala idi 20 Abril 2012.
- ^ http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_countries_by_Human_Development_Index#cite_note-UNDP-0
- ^ McIntosh, Susan Keech, Dagiti agdama a panakaiturong ti sakbay a pakasaritaan iti laud nga Aprika. Palo Alto, California: Annual Reviews Inc., 1981. 215–258 p.: ill.
- ^ Bilioteka iti Kongreso – Dibision ti Pederal a Panagsukisok (Huly 2008). Bariweswes ti Pagilian: Nigeria. p. 9. Naala idi 28 Disiembre 2011.
- ^ Kleiner, Fred S.; Christin J. Mamiya (2009). Dagiti Arte ti Npalabas a Panawen ni Gardner: Dagiti Saan a Lumaud a Panakasirmata (13, revised nga ed.). Cengage Learning. p. 194. ISBN 0-495-57367-1.
- ^ "Panagtagabu – Naipakasaritaan a panagsukisok – Dagiti tagabu a kagimongan". Encyclopædia Britannica aPagsurotan dagitiNangisit a Pakasaritaan. Encyclopædia Britannica. 2011. Naala idi 28 Mayo 2011.
- ^ a b Falola, Toyin; Heaton, Matthew M. (2008). Ti Pakasaritaan iti Nigeria. Unibersidad ti Cambridge University a Pagmalditan. p. 23. ISBN 0-521-68157-X.
- ^ Laitin, David D. (1986). Panagsakop ken Kultura: dagiti politika ken relihioso a panagbalbaliw dagiti Yoruba. Unibersidad iti Chicago a Pagmalditan. p. 111. ISBN 0-226-46790-2.
- ^ MacDonald, Fiona; Paren, Elizabeth; Shillington, Kevin; Stacey, Gillian; Steele, Philip (2000). Tattao iti Aprika, Tomo1. Marshall Cavendish. p. 385. ISBN 0-7614-7158-8.
- ^ Metz, Helen Chapin (1991). "Nigeria: Ti Pagilian nga Inadadal – Ti Tagabu a Komersioe". Bibliotek aiti Kongreso a Panagdadal. Naala idi 28 Mayo 2011.
- ^ a b Juang, Richard M. (2008). ti Aprika ken ti Kaamerikaan: dagiti kultura, dagiti politika, ken pakasaritaan : ti adu a disiplina nga ensiklopedia, Tomo 2. ABC-CLIO. p. 597. ISBN 1-85109-441-5.
- ^ Hrbek, Ivan (1992). Ti Aprika manipud ti maikapito aginggan ti maikasangapulo ket maysa a siglo. James Currey Publishers. p. 254. ISBN 0-85255-093-6.
- ^ Uzukwu, E. Elochukwu (1997). Panagraen a kas Pagsasao ti Bagi. Liturgical Press. p. 93. ISBN 0-8146-6151-3.
Kasilpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Nigeria idiay Wikimedia Commons
- Nigeria
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti estado a kameng ti agrangrang-ay a 8 a pagpagilian
- Dagiti ekonomiko a Komunidad dagiti Estado ti Laud nga Aprika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Inggles
- Dagiti pederal a republika
- Dagiti dati a kolonia ti Britaniko
- G15 a pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti GPAP
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1960
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Gunglo ti Pagpagilian nga Agiluluwas ti Petrolio
Ti GPAP (nalatlatak a tinawtawagan ti Inggles iti OPEC; /ˈoʊpɛk/ oh-pek) ket isu ti Gunglo ti Pagpagilian nga Agiluluwas ti Petrolio. Daytoy ket maysa a kartel ti petrolio a ti gandatna ket ti mangurnos kadagiti annuroten dagiti agpatpataud ti petrolio a pagpagilian. Ti gandatna ket ti mangikeddeng ti natalinaay a matgedan kadagiti estado a kameng ken ti natalged a paayniti petrolio kadagiti agib-ibus. Dagiti mangipuon kadagiti tignay ti petrolio ket mabalinda a makagun-od ti nasayaat a pannakaisubli dagiti puonanda.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Ti Gandatmi". OPEC. Naala idi 16 Pebrero 2013.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Gunglo ti Pagpagilian nga Agiluluwas ti Petrolio idiay Wikimedia Commons


text:
Ania iti pinarsua iti Dios a balin suec a maturog?
♦ Panniqui
Uppat iti adiguina, maysa iti baotna, dua iti paypayna, dua iti boneng.
♦ Carabao
Adda maysa nga parsua ni Apo Dios nga adda uppat a sacana, ipusna quen maysa nga ulona nga aoan ti imana.
♦ Caballo
Magmagna ni inam sangsangitam.
♦ Burias
Adda maysa nga lacay gomogoyod ti oay.
♦ Bao
Togtoquec ti teppang agarayat ti bagsang
♦ Campana
Bulong tiptipparo; puso balasang baro.
♦ Mama
Papel a berde sinoratac ti purao Page 30quet intedco iti sangaili dina insubli.
♦ Gaoed
Nagcapa dimet nagpadi; Nagcorona dimet nagari.
♦ Manoc
Ania ti pinarsua ni Apo Dios nga ag-gungon ti maquimbaba quet agpidot ti maquin ngato?
♦ Manoc
No umayac idiay balayo agtuptupuaccayo.
♦ Manoc
Ania a parsuo ni Apo Dios ti nagsusoon ti carne nga aoan ti imana?
♦ Tapingar


text:
Tsína
Ti Tsína (i/ˈtʃaɪnə/; nga Insik: 中国; pinyin: Zhōngguó; kitaen pay ti Nagnagan ti Tsina), opisial a ti Republika ti Tattao iti Tsina (PRC), ket maysa a naturay nga estado a mabirukan idiay Daya nga Asia. Daytoy ti kaaduan ti populasion a pagilian, nga adda ti populasion ti sumurok a 1.3 bilion. Ti PRC ket maysa nga agmaymaysa a partido nga estado a tinurturayan babaen ti Partido Komunista, a ti tugaw iti gobierno ket adda idiay kapitolio a siudad ti Beijing.[11][12] Daytoy ket nagsansanay to panagturay kadagiti sumurok a 22 a probinsia, dagiti lima nga autonomo a rehion, dagiti uppat a dagus a natengtengngel a munisipalidad (Beijing, Tianjin, Shanghai, ken Chongqing), ken dagiti dua a bukod a nagturturay nga espesial nga administratibo a rehion (Hong Kong ken Macau).[13] Ti PRC ket mangtuton pay ti Taiwan – a tinengtengngel baban ti Republika ti Tsina (ROC), ti sabali nga entidad ti politika – a kas bukodna a maika-23 a probinsia, ti maysa a kontrobersial apangtunton gapu ti narikut a politikal a kasasaad ti Taiwan ken ti saan pay a nabanagan a Sibil a Gubat ti Insik.
Daytoy ket smakup ti agarup a 9.6 riwriw a kuadrado kilometro, ti Tsina ket isu ti maikadua a kadakkelan a pagilian babaen ti kalawa ti daga,[14] ken ti maiaktlo wenno maikapat a kadakkelan babaen ti dagup a kalawa, depende iti panangilawlawag iti dagup a kalawa.[15] Ti langa ti daga ti Tsina ket nawatiwat ken agdumaduma, nga adda dagitiestepa a kabakiran ken dagiti desierto ti Gobi ken ti Taklamakan a mangsaksakup kadagiti namaga nga amianan ken amianan a laud nga asideg ti Mongolia ken Tengnga nga Asia, ken dagiti subtropiko a kabakiran nga ad-adu kadagiti nabas-basa nga amianan idiay asideg ti Abagatan a daya nga Asia. Ti lanag ti daga ti lumaud a Tsina ket nagubsang ken agpangato, nga adda ti Himalaya, Karakoram, Pamir ken kabambantayan ti Tian Shan a mangsina ti Tsina iti Abagatan ken Tengnga nga Asia. Dagiti karayan ti Yangtze ken Duyaw, ket isu dagitoy ti maikatlo ken maikainnem a kaatiddogan iti lubong, ken adda dagiti taudanda idiay Tibetano a Banak ken agtultuloy idiay napusek a nataengan iti dumaya nga aplaya. Ti panatar ti Tsina iti igid ti Taaw Pasipiko ket 14,500 kilometro (9,000 mi) ti kaatiddogna ken nabeddengan babaen dagiti baybaya ti Bohai, Duyaw, Daya ken Baybaya Abagatan Tsina.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Chan, Kam Wing (2007). "Misconceptions and Complexities in the Study of China's Cities: Definitions, Statistics, and Implications". Eurasiano Heograpia ken Ekonomia 48 (4): 383–412. doi:10.2747/1538-7216.48.4.383. Naala idi 2011-08-07. p. 395
- ^ "Ania kadi dagiti kadakkelan ken kabaknanagan a siudad ti Tsina?" Unibersidad iti Akin-abagatan a California - Intituto ti Estados Unidos-Tsina, 2007. Naala idi 2012-01-15.
- ^ a b "Linteg iti Republika ti Tattao ti Tsína iti Pagalagadan ti Masasao ken Naisurat a Pagsasao nag Insík (Bilin ti Presidente Bilang.37)". Gov.cn. Naala idi 27 Abril 2010. "Para iti daytoy a kalintegan, ti pagalagadan a maisasao ken maisurata pagsasao nga Insík ket kayatna a soen a Putonghua (maysa a kadawyan a balikas nga addaan ti panakaibalikas a naibatay iti dialekto a Beijing) ken dagiti naiyalagad nga Intsík a karakter."
- ^ a b "Komunikado dagiti Nailian nga Estadistika ti Republika ti Tattao iti Tsina kadagitikangrunaan a Bilang ti Senso ti Populasion idi 2010". Stats.gov.cn. Naala idi 2011-11-01.
- ^ "China". Encyclopædia Britannica. Naala idi 2010-03-15. "Porma iti Gobierno: agmaymaysa a partido a republika dagiti tattao nga addan ti lehislatibo a kamara"
- ^ CIA World Factbook [Gini a pannakairanggo]
- ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2011". Nagkaykaysa a Pagpagilian. 2011. Naala idi 5 Nobiembre 2011.
- ^ "ICANN Board Meeting Minutes". ICANN. Naala idi 25 Hunio 2010.
- ^ "Partido Komunista ti Tsína a Naibaba". China Daily, 10 Hulio 2007. Naala idi 2012-02-01.
- ^ "dimakkel ti GDP iti 11.4 a porsiento, kapardasan iti 13 a tawtawen". Chinadaily.net. 24 Enero 2008. Naala idi 15 Hunio 2009.
- ^ Walton, Greg; Internasional a Sentro para iti Karbengan ti Nagtagitaon ken Demokratiko a Panagrang-ay (2001). "Ehekutibo a Pakabuklan". Ti nabalitokan a kalasag ti Tsina: Dagiti korporasion ken ti panagranga-y ti teknolohia ti panagsisiim idiay Repbublika ti Tattao iti Tsina. Karbengan ken Demokrasia. p. 5. ISBN 978-2-922084-42-9. Naala idi 29 Agosto 2009.
- ^ "Batay-linteg ti Republika ti Taatao iti Tsina". People's Daily Online. Naala idi 23 Nobiembre 2009. "Artikulo 138. Ti kapitolio ti Republika ti Tattao iti Tsina ket ti Beijing."
- ^ "Kimmadduaan a Panangirangang ti Sino-Britaniko". Wikisource. 1984. Naala idi 8 Septiembre 2008.
- ^ "Dagiti pagilian iti lubong a na-urnos babaen ti kalawa ti daga". Listofcountriesoftheworld.com. Naala idi 27 Abril 2010.
- ^ Ti panangiranggo ti dagup a kalawa a mainaig iti Estados Unidos ket depende kadagiti panagrukod iti dagup a kalawa iti Tsina ken ti Estados Unidos. Kitaen ti Listaan dagiti pagilian ken Kaarubayan a teritorio babaen ti kalawa para iti adu pay a pakaammo.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Tsina idiay Wikimedia Commons
- Pakaammo ti panagbiahe idiay Tsina manipud idiay Wikivoyage
- Maysa a pagataldiap ti Tsina
- BBC News – Bariweswes ti Tsina
- Tsina a naikabil idiay Ti Kinapudno a Libro ti Lubong
- Republika ti Tattao ti Tsina manipud idiay UCB Libraries GovPubs
- Kitaen ti Tsína idiay Gandat ti Nawaya a Direktorio (Ingles)
- Tsina
- Dagiti pagilian ti Tengnga nga Asia
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Insik
- Dagiti komunista nga estado
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Pasipiko
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Abagatan Tsina
- Dagiti pagilian ti Daya nga Asia
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- G20 a pagpagilian
- Dagiti republika
- Dagiti agmaymaysa a partido nga estado
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1949


text:
Buenos Aires
Ti Buenos Aires ( /ˈbweɪnəs ˈɛəriːz/ wenno /ˈaɪrɪs/,[5] Españiol: [ˈbwenos ˈaiɾes]) ket isu ti kapitolio ken ti kadakkelan asiudad iti Arhentina, ken ti maikadua akadakkelan a metropolitano a lugar idiay Abagatan nga Amerika, kalpasan ti Kalatakan a Sao Paulo.[6] Daytoy ket mabirukan idiay lumaud nga aplaya ti estuario iti Río de la Plata, idiay abagatan adaya a nga aplaya iti kontinete ti Abagatan nga Amerika. Ti Kalatakan a Buenos Aires a konurbasion, a mangiraman pay kadagiti nadumaduma a Probinsia ti Buenos Aires a distrito, ket mangbukel ti maikatlo a kadakkelan a konurbasion idiay Latin nga Amerika, nga adda ti populasion ti agarup a sangapulo ket tallo a riwriw.[3]
Ti siudad ti Buenos Aires ket saan apaset iti Probinsia ti Buenos Aires, wenno kapitolio ti Probinsia, ngem ti maysa a naturay a distrito. Idi 1880, kalpasan dagiti dekada ti politikal a pannakigubatan, ti Buenos Aires idi ket naipederalisado ken naikkat manipud ti Probinsia ti Buenos Aires. Dagiti patingga ti siudad ket napadakkel tapno mairaman dagiti ili ti Belgrano ken Flores (dagitoy dua ket dagiti agdama a kaarruba ti siudad). Ti 1994 a panagpasayaat iti batay-linteg ket nangited ti sisudad ti katurayan, nga isu ti nagtaudan ti pormal a naganna: Ciudad Autónoma de Buenos Aires (Naturay a Siudad iti Buenos Aires). Dagiti umili ket immunada a nagbutos ti maysa a Daulo iti Gobierno (a kas ti Mayor) idi 1996; sakbay, a ti Mayor ket dagus a naidutok babaen ti Presidente iti Republika.
Dagiti tattao a manipud idiay Buenos Aires ket makunkuna dagitoy a kas dagiti porteño (tattao iti puerto).[7] Ti Buenos Aires ket maysa anagruna a papapnan dagiti turista,[8] ken naamammoan para kadagiti Europeano nga estilo ti arkitektura[9] ken ti nabaknang a kultural a biag,[10] nga adda kadagiti kaaduan a konsentrasion dagiti teatro iti lubong.[11]
Ti Buenos Aires ket agdama a aggaygay-at a mangsangaili ti 2018 a Kalgaw nga Olimpiada ti Kinaagtutubo.[12]
Dagiti linaon
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Kangrunaan a nagtaudan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Encyclopædia Britannica
- Microsoft Encarta (Narkibo 2009-10-31)
- Sapasap a pakaammo
- (Espaniol) Patricia Moglia, Fabián Sislián and Mónica Alabart, Pensar la historia Argentina desde una historia de América Latina, Buenos Aires:Plus Ultra
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Owens, Mitchell. "Panagbanbaniaga+Liwliwa: Ti Buenos Aires ket Agparparnuay manen Kaniana". Travelandleisure.com. Naala idi 2 Mayo 2012.
- ^ "Sitio oficial de turismo de la Ciudad de Buenos Aires". Bue.gov.ar. Naala idi 2 Mayo 2012.
- ^ a b "Arhentina: Censo2010". Naala idi 25 Pebrero 2011.
- ^ "Desarrollo humano en Argentina / 2010". Naala idi 24 Pebrero 2012.
- ^ "Buenos Aires". Ti Amerikano a Tinawtawid a Diksionario iti Pagsasao nga Inggles. Boston: Houghton Mifflin. 2001.
- ^ R.L. Forstall, R.P. Greene, ken J.B. Pick, "Ania kadagitoy ti kadakkelan? Apay a dagiti naipablaak a populasion para kadagiti kangrunaan nga urbano a lugar ti lubong ket adu unay ti pagiddiatanda", Konperensia dagiti Masakbayan a Siudad, (Unibersidad iti Illinois idiay Chicago, Hulio 2004) – Tabla 5 (p.34)
- ^ "Ania ti Porteño iti Inggles? – Porteño Spanish". Portenospanish.com. Naala idi 15 Septiembre 2011.
- ^ "Panagbanbaniaga + Liwliwa: Dagiti papanan". Travelandleisure.com. Naala idi 2 Mayo 2012.
- ^ "Buenos Aires Turismo: Arquitectura". Bue.gov.ar. Naala idi 2 Mayo 2012.
- ^ "Buenos Aires Turismo: Turismo Cultural". Bue.gov.ar. Naala idi 28 Mayo 2012.
- ^ "BLa ciudad con más teatros del mundo". Lanacion.com.ar. Naala idi 2 Mayo 2012.
- ^ Ti Buenos Aires ket Nangirugi ti Panaggay-at para iti 2018 a Kinaagtutuno nga Ay-ayam
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Buenos Aires idiay Wikimedia Commons


text:
Maldibas
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Katkategoria:
- Maldibas
- Dagiti purpuro ti Taaw Indiano
- Dagiti pagilian ti Taaw Indiano
- Dagiti isla a pagilian
- Dagiti isla ti Taaw Indiano
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Gunglo ti Abagatan nga Asia para iti Rehional a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti republika
- Dagiti pagilian ti Abagatan nga Asia
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1965
- Dagiti mankomunidad a republika


text:
Jimmy Wales
Ni Jimmy Donal "Jimbo" Wales ( /ˈdoʊnəl ˈweɪlz/; naipasngay idi Agosto 7, 1966[3]) ket maysa nga Amerikano a Negosiante ti internet ken nalatak a naamammoan a kas ti kumaduaan a nagibangon ken nangiragragpat ti saan nga agganganansia nga ensiklopedia ti Wikipedia ken ti kompania ti Wikia.[4][5] Ni Wales ket naipasngay idi idiay Huntsville, Alabama, Estados Unidos, nga idiay ket nagadal idiay Randolph nga Eskuela, maysa nga preparatorio nga unibersidad a pagadalan, ken nakagun-od ti lesensatura ken maestrioa a degrado iti busbos.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Hough, Stephen (11 Marso 2012). "Jimmy Wales: Wikipedia a daulo ti agbalbalakad Whitehall iti annuroten". The Daily Telegraph. Naala idi 30 Mayo 2012.
- ^ "Board of Directors". CiviliNation website. Naala idi Pebrero 19, 2011.
- ^
- Horovitz, David (Hulio 1, 2011). "Ti naemma Wikipedia a kinasirib ni Jimmy Wales". The Jerusalem Post. Naala idi Disiembre 12, 2011.
- ^ "Wikipedia: Dagiti 50 a pagsasao, dagiti 1/2 a riwriw nga artikulo". Wikimedia Foundation Press Release. Wikimedia Foundation. Abril 25, 2004. Naala idi Abril 10, 2009."Ti gandat ti Wikipedia ket nabangon idi Enero 2001 babaen ti negisiante ti internet a ni Jimmy Wales ken pilosopo a ni Larry Sanger," inadaw a sinao manipud idi Abril 25, 2004 ti immuna a naiplaak ti midia nga inted babaen ti Wikimedia Foundation.
•"Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia, ket nakaabot ti maika-100,000 nga artikulo". Wikipedia Press Release. Wikipedia. Enero 21, 2003. Naala idi Abril 10, 2009.
- ^ "Uten a panagsukimat: Ti pundamentalista ti nawaya a pannakaammo". Ti Ekonomista. Hunio 5, 2008. Naala idi Hunio 9, 2008.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Jimmy Wales idiay Wikimedia Commons


text:
William Faulkner
Ni William Cuthbert Faulkner (naipasngay a kas ni Falkner, Septiembre 25, 1897 – Hulio 6, 1962), naam-ammuan pay a kas ni Will Faulkner, ket maysa idi nga Amerikano a mannurat ket Premio Nobel a Laureado manipud idiay Oxford, Mississippi. Ni Faulkner ket nagobra kadagiti nadumaduma a naisursurat a midia, a mairaman kadagiti nobela, dagiti ababa a sarita, ti pabuya, dandaniw, salaysay ken dagiti senario a pabuya. Isu ket nagruna a naam-ammuan ket nabigbigan para kadagiti nobela ken dagiti ababa a saritana, ken adu kadagitoy ket naidisso iti binalabala a Kondado ti Yoknapatawpha, ti maysa a lugar a pinartuat ni Faulkner a naibatay iti Kondado ti Lafayette, nga idiay ti kaaduan a nagnaedanna, ken idiay Holly Springs Kondado ti Marshall.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ [1]."Ti dua a nalatak a lallaki iti panawenko ket ni Mann ken ni Joyce. Mabalinmo nga arngian ti Ulysses Joyce' a kas ti saan a makabasa wenno makasurat a Baptista nga agsersermon iti Daan a Testamento:nga adda iti pammati"
- ^ a b c d e [2]."Saan, dagiti libro a nabasak ket dagiti naamammuak ken inay-ayatko idi ubingak ken pagsubsubliak a kas gagayyem: ti Daan a Testamento, Dickens, Conrad, Cervantes, Don Quixote—Tinawen a binasbask daytoy, a kasla dagiti agbasbasa ti Biblia. Flaubert, Balzac—nagpartuat ti bukodna a sibubukel a lubong, ti dara nga agtartaray kadagiti duapulo a liblibro—Dostoyevsky, Tolstoy, Shakespeare. I read Melville occasionally."
- ^ Obituary Dagiti Obituario ti Variety, Hulio 11, 1962.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sasao a mainaig ti William Faulkner idiay Wikiquote


text:
Albrecht Dürer
Ni Albrecht Dürer (Aleman a pannakabalikas: [ˈalbʁɛçt ˈdyːʁɐ]; 21 Mayo 1471 – 6 Abril 1528)[1] ket maysa idi a Aleman a pintor, agprenprenta, agkitkitikit, maematiko, ken teoriata manipud idiay Nuremberg. Dagiti imprentana ket nangikeddeng kaniana ti pammadayaw iti ballasiw ti Europa idi isu ket agtawen pay laeng ti duapulo, ken isu ket naipanuotan a kas ti kalatakan nga artista iti Akin-amianan a Renasimiento manipud idin. Dagiti nawatiwat a bagi ti obrana ket mairaman dagiti piraso ti altar ken relihioso nga obobra, dagiti nadumaduma a retrato ken bukod a retrato, ken dagiti gambang a kinitkitikit. Dagiti tabas ti kayona, a kas dagiti serie ti Apokalipsis (1498), ket nakatagtaginayon ti adadu a nanam ti Gotiko ngem dagiti sabsabali nga obrana. Dagiti nadayeg a naamammoan nga obrana ket mairaman ti Kabaliero, Patay, ken ti Demonio (1513), San Jeronimo idiay Pagadadalanna (1514)ken ti Melencolia I (1514), nga isu daytoy ket suheto ti nawatiwat a panagusig ken panagipatarusan. Dagiti akuarelana ket nangmarka kaniana a kas maysa kadagiti immuna a Europeano nga artista ti ladawan ti daga, bayat a dagiti aramidna a natarigagay a tabas ti kayo ket nagpabaro ti panakapataud ti dayta a medio.
Ti panagipayuna ni Dürer kadagiti klasiko a motif iti Akin-amianan nga arte, bababen kadagiti pannakaammona kadagiti Italiano nga artista ken dagiti Aleman a Hunanista, ket nangitalged ti pammadayawna a kas maysa kadagiti kangrunaan a pigura ti Akin-amianan a Renasimiento. Daytoy ket pinatalgedan pay babaen dagiti teoretiko a tratadona, a nangiraman kadagiti pamunganayan ti matematika, perspektibo ken dagiti umno a rukod.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Mueller, Peter O. (1993) Sabali a panagibagbaga ti Den Schriften Albrecht Durers, Walter de Gruyter. ISBN 3-11-012815-2.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Christine Demele. Dürers Nacktheit – Das Weimarer Selbstbildnis. Rhema Verlag, Münster 2012, ISBN 978-3-86887-008-4
- Bartrum, Giulia. Ni Albrecht Dürer ken ti Legado na. British Museum Press, 2002. ISBN 0-7141-2633-0
- Campbell Hutchison, Jane. Albrecht Dürer: Ti Biograpia. Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan, 1990. ISBN 0-691-00297-5
- Dürer, Albrecht (inpatarus babaen ni R.T. Nichol manipud ti Latin a testo), Iti Umno a Panagsukod kadagiti Letra, Dover Publications. ISBN 0-486-21306-4
- Harbison, Craig. "Ni Dürer ken ti Repormasion: Ti Parikut ti Panagipetsa manen ti San Felipe Kinitikit". TI Warnakan ti Arte, Tomo. 58, Bilang. 3, 368-373. Septiembre, 1976.
- Hotchkiss Price, David. Ti Renasimiento ni Albrecht Dürer: Humanismo, Repormasion ken ti Arte ti Pammati. Michigan, 2003.
- Landau David; Parshall, Peter. Ti Renasimiento nga Imprenta. Yale, 1996. ISBN 0-300-06883-2
- Panofsky, Erwin. "Ti Biag ken Arte ni Albrecht Dürer", Princeton, 1945. ISBN 0-691-00303-3
- Strauss, Walter L. (Ed.). Dagiti Kompleto a Kinitkitikit, Minarkaan ken Namaga a puntos ni Albrecht Durer. Dover Publications, 1973. ISBN 0-486-22851-7 — naimalmaldit pay laeng iti paperback.
- Wilhelm, Kurth (Ed.). Dagiti Kompleto a Tabas ti Kayo ni Albrecht Durer, Dover Publications, 2000. ISBN 0-486-21097-9
- Wolf, Norbert. Albrecht Dürer. Prestel, 2010. ISBN 978-3-7913-4426-3
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Albrecht Dürer idiay Wikimedia Commons
- Albrecht Dürer
- Dagiti Aleman nga agkitkitikit
- Dagiti Aleman a pintor
- Dagiti Aleman nga artista
- Dagiti Aleman nga agprenprenta
- Dagiti Aleman a pintor ti Renasimiento
- Dagiti artista ti ayup
- Dagiti artista ti heraldiko
- Dagiti agiladladawan ti manuskrito
- Tattao a rambakan iti liturhiko a kalendario Luterano
- Tattao nga Aleman ti Hungaro a kaputotan
- Tattao manipud idiay Nuremberg
- Dagiti dumidibuho ti tabas ti kayo
- Dagiti artista a mannurat
- Dagiti Aleman a Romano Katoliko
- Dagiti Aleman a Luterano
- Dagiti Anglikano a santo
- Dagiti Renasimiento nga agkitkitikit
- 1471 a pannakaipasngay
- 1528 nga ipupusay