text:
Sibilisasion
Ti sibilisasion ket sagpaminsan a kontrobersial a termino a naus-usar idin kadagitinadumaduma a mainaig a way-waya. Iti kinapangruna, ti termino ket naus-usar idin a mangitudo ti material ken instrumentala bangir dagiti kultura ti tao a narikut kadagiti termino ti teknolohia, siensia, ken pannkabingbingay ti panag-obra. Dagiti kastoy a sibilisasion ket sapasap a nagsasarunuan ken urbanisado. Iti klasiko a kontesto, ti tattao ket natawtawagan idi kadagiti "sibilisado" tapno mailasinda manipud kadagiti barbaro, salbahe, ken primitibo a tattao bayat a ti moderno nga aldaw a kontesto, ti "sibilisado a tattao" ket naigiddiatda kadagiti patneng a tattao wenno dagiti tribal a kagimongan.
Adda ti pagduyusan a panag-usar ti termino iti saan unay a nainget a waya, a kabuksilan ti agarup nga isu met laeng a kas ti "kultura" ken isunga, ti termino ket mabalin nga adadu a mangiturong ti aniaman a nangruna ken nalawagan a pannkaipalplawag ti kagimongan ti tao.[1] Urayno, dayto ket mausar pay iti daytoy a maikadua a kapanunotan, ti balikas ket kankanayon a maipakat laeng kadagiti kagimongan a nakagun-od ti maysa a naisangsangayan nga agpang ti panagrang-ay a naipangpangruna ti pannkabangon dagiti siudad.
Ti agpang ti panagrang-ay ti sibilisasion ket kankanayon a narukrukod babaen ti panagrang-ayna ti agrikultura, adyo a lugar a panagtagilako, espesialisasion ti panagtrabaho, ti nangruna a klase ti agturturay, ken urbanismo. No mailaksid dagitoy a bugas nga elemento, ti sibilisasion ken kadawyan a namarkaan babaen ti aniaman a panagkaykaysa kadagit bilang dagiti sekondario nga elemento, a mainayon ti naiparang-ay a sistema ti pagluganan, panagsurat, naiyalagad a panagrukod, kuarta, kontraktual ken dagiti naibatay ti di umno a sibil a sistema ti legado , pannakailasin nga arte ken arkitektura, matematika, naipasayaat a sientipiko a pannakaawat, metalurhia, dagiti politikal nga estruktura, ken naurnos a relihion.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Fernandez-Armesto, Felipe (2001). Dagiti sibilisasion: Kultura, Ambision, ken ti Pannkabalbaliw ti Katututbo. Touchstone. p. 12. ISBN 0-7432-0249-X.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Sibilisasion iti Wikiquote (Ingles)


c: text/html

text:
Partido Demokratiko (Estados Unidos)
Ti Partido Demokratiko ket maysa kadagiti dua a kangrunaan a kontemporario a politiko a partido idiay Estados Unidos a kaduana ti Partido Republikano. Daytoy a partido ket agsuporta ti sosial a liberal ken progresibo a plataporma[1][2][3], ken ti kongresional a timpuyog ti partido ket buklen dagiti progresibo, liberal, sentrista[4], ken dagiti libertariano. Daytoy a partido ket adda ti kaatiddogan a rehistro ti agnanayon nga operasion idiay Estados Unidos ken maysa kadagiti kadaanan a politiko a partido iti lubong.[5] Ni Barack Obama ket isu ti maika-15 a Demokrata a nagtengtengngel ti opisina ti Presidente iti Estados Unidos.
Manipud ti maika-112 a Kongreso a kalpasan ti 2010 a panagbutos, ti Partido Demokratiko ket agtengtengngel kadagiti minoridad a tugaw idiay Kamara dagiti Pannakabagi, ti kaaduan a tugaw idiay Senado, ti minoridad ti estado a panakagobernador, ken ti pay minoridad dagiti estado a lehislatura.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Grigsby, Ellen. Panagusig kadagiti Politika: Ti pangyuna ti Politika a Siensia, ngem ti liberiralismona ket para iti kaaduan a kinaudi a bersion iti liberalismo-moderno a liberalismo..
- ^ Arnold, N. Scott (2009). Imposing values: an essay on liberalism and regulation. Florence: Oxford University Press. p. 3. ISBN 0-495-50112-3.
Ti moderno a liberalismo ket sakupenna ti kanigid iti sentro iti tinawtawid nga espektro ken nairepresenta babaen ti Partido Demokratiko idiay Estados Unidos.
- ^ Levy, Jonah (2006). Ti estado kalpasan ti statismo: dagiti baro nga aktibidad ti estado iti panawen ti liberalisasion. Florence: Unibersidad ti Harvard a Pagmalditan. p. 198. ISBN 0-495-50112-3.
Iti korporado a lugar ti panagturay, ti sentro-kanigid inpuestona manen kaniana tapno agipandag para iti reporma. Ti Partido Demokratiko ti Estados Unidos ket nagusar kadagiti kalpasan a panagrebtak dagiti eskandalo ken ti panagrebba kadagti presio ti bingay ti pinansia tapn rautenda dagiti Partido Republikano...Ti korporado a panagituray a reporma ket nakakaskasdaaw a maibagay iti uneg ti sukog ti sentro-kanigid nga ideolohia. Ti Partido Demokratiko ken ti SPD ket nagitalekda ti panagrang-ay ti kasasaad ti regulasion a kas ti mangtimbeng ti mangimaton a turay, korporado a bileg, ken ti panakapaay ti tiendaan.
- ^ Hale, John (1995). Ti Panagaramid kadagiti Baro a Demokrata the New Democrats. New York City: Political Science Quarterly. p. 229.
Maikadua, dagiti Demokrata idiay Kongreso ket nalasin kadagiti liberal ken ti sentrista a paypayak
- ^ http://www.britannica.com/EBchecked/topic/157244/Democratic-Party#233981.toc
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Partido Demokratiko (Estados Unidos) iti Wikimedia Commons

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Meka
Ti Meka[3] ( /ˈmɛkə/; Arabiko: مكة, Makkah, panangibalikas [ˈmækkæ]) ket maysa a siudad idiay Hejaz ken ti kapitolio ti probinsia ti Makkah idiay Saudi Arabia. Ti siudad ket mabirukan idiay 70 km (43 mi) idiay kaunegan ti Jeddah iti akikid a ginget iti kangato a 277 m (909 ft) ti pantar ti baybay. Ti populasionna idi 2012 ket 2 a riwriw, ngem dagiti agbisbisita ket ad-adu a pagkatluenna dagiti bilang ti tunggal maysa a tawen iti las-ud ti Hajj a paset ti panawen a natengtengngel iti maika-sangapulo ket dua a lunar a bulan ti Muslim ti Dhu al-Hijjah.
Nga isu ti nakaipasngayan a lugar ni Mahoma ken ti lugar a nakaisuratan ti Koran,[4][5] Ti Meka ket naipanpanunotan a kas ti kasantuan a siudad iti relihion ti Islam[6] ken maysa a peregrino a naam-ammuan a kas ti Hajj ket obligatorio para kadagiti amin a makabael a Muslim. Ti Hijaz ket nabayagen nga inturayan dagiti kaputotan ni Mahoma, dagiti sharif, a nawaya nga agturturay wenno basalo kadagiti dakdakkel nga imperio. Daytoy ket sinagepsep ti Saudi Arabia idi 1925. Iti moderno a panawenna, ti Meka ket nakakitkita ti adu a panagpadakkel iti kadakkel ken inpraestruktura. Gapu ti daytoy, ti Meka ket nakapukaw kadagiti adu a rinibu nga agtawen a pasdek ken dagiti arkeolohiko a sitio.[7] Tatta nga aldaw, adda dagiti agarup a 15 a riwriw a Muslim a mangbisbisita ti Meka, a mairaman dagiti adu a riwriw ti las-ud ti bassit nga aldaw ti Hajj.[8] A kas ti nagbanagan, ti Meka ket nagbalinen a maysa kadagiti kaaduan a kosmopolitano ken dibersio a siudad iti Muslim a lubong,[9] urayno dagiti saan a Muslim ket agtultuloyda a maiparit a sunrek ti siudad.[10]
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti taga-ugma wenno nasapa a nagan para iti lugar ti Meka ket Bakkah (a naisurat pay iti Baca, Baka, Bakah, Bakka, Becca, Bekka, kdpy.).[11][12][13] Ti Pagsasao nga Arabiko a balikas, ti bukodna nga etimolohia, a kasla iti Meka, ket saan a nalawag.[14] Daytoy ket nawatiwat a namatmatian a sinonimo para iti Meka, daytoy ket naibagbaga a naisangsangayan a ti nasapa a nagan ti ginget a mabirukan idiay, bayat a dagiti Muslim nga eskolar ket sapasapda nga agus-usar a mangibaga ti sagrado a lugar ti siudad nga asideg a nakapalikmut ken mairaman ti Kaaba.[15][16]
Ti porma a Bakkah ket inus-usar para iti nagan ti Meka idiay Koran iti 3:96, bayat a ti porma a meka ket inus-usar iti 48:24.[14][17] Iti abagatan nga Arabiko, ti pagsasao nga inus-usar idiay akin-abagatan a paset ti Arabiano a Peninsula iti panawen ni Mahoma, ti b ken m ket mabalin dagiti nga agsinnukat.[17] Dagiti dadduma pay a nagibasaran ti Meka iti Koran (6:92, 42:5) ket tinawtawagan ti Umm al-Qura, a kayatna a sawen ket "ina ti amin a pagtaengan."[17]
Ti sabali pay a nagan ti Meka, wenno ti kaatapan ken banbantay a a nangpalikmut ti daytoy, segun ti Arabo ken Islamiko a tawidan, ket Faran wenno Pharan, a mangibagbaga ti Desierto ti Paran a naibaga idiay Daan Testamento.[18] Ti Arabo ken Islamiko a tawidan ket agtengtengngel a ti kaatapan ti Paran, iti nawatiwat a panagsasao, ket ti Hijaz ken ti lugar a nagtaengan ni Ishmael idi ket ti Meka.[18] Ni Yaqut al-Hamawi, ti maika-12 a siglo a Siriano a heograpo, ket insuratna a ti Faran ken "ti naiyulog ti Arabo a balikas ti Hebreo. Maysa kadagiti nagan ti Meka a naibaga iti Torah."[19] Adda ti maysa a Tal Faran ("Turod ti Faran") idiay ruar nga igid ti Meka.[19]
Gobierno[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Meka ket tinurayan babaen ti Munisipalidad ti Meka, ti munisipal a konseho dagiti sangapulo ket uppat a lokal a nabutosan a kamkameng nga indauluan babaen ti mayor (tinawtawagan a kas maysa nga Al-Amin) nga indutok babaen ti gobierno ti Saudi. Ti agdama a mayor ti siudad ket ni Usama al-Bar.[20]
Ti Meka ket isu ti kapitolio ti Rehion ti Makkah, a mangiraman ti kaaruba ti Jeddah. Ti probinsial a gobernador idi ket ni Abdul Majeed bin Abdulaziz Al Saud manipud idi 2000 aginggana idi pimmusay idi 2007.[21] Idi 16 Mayo 2007, ni prinsepe Khalid bin Faisal Al Saud ket naidutok idi a kas ti baro a gobernador.[22]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Nasapa a Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Islamiko a tradison ket mangigupit ti rugi ti Meka kadagiti kaputotan ni Ishmael. Adu kadagiti Muslim ket mangitudo kapitulo almo 84:3–6 ti Daan a Testamento ti panangibaga ti perigrinasion idiay Ginget ti Baca, a nakitkita dagiti Muslim a kas ti panangibagbaga iti Meka a kas Bakkah iti Surah 3:96 ti Koran. Ti pay Griego a historiador a ni Diodorus Siculus a nagbiag idi baetan ti 60 BCE ken 30 BCE ket nangisurat ti maipanggep ti adayo a lugar idiay Arabia iti obrana iti Bibliotheca historica a nangipalplawag ti nasantuan nga altar nga inbagbaga dagiti Muslim iti Kaaba idiay Meka "Ken ti templo ken nabangonen idiay, a nasatuan unay ken nakaro a rinaraeman babaen amin dagiti Arabiano".[23] Ni Ptolomeo ket sagpaminsan pay idi a mamgibagbaga kano idi a tinawtawagana ti Meka iti "Macoraba", ngem daytoy a panangilasin ket kontrobersial.[24]
Iti Sharḥ al- Asāṭīr, ti komentario iti Samaritano a kronolohia ti midrash dagiti Patriarka, iti di ammo a petsa a mabalin a naisurat idi maika-10 a siglo C.E., ket natunton a ti Meka Mecca ket inpatakder idi dagiti lallaki nga anak ni Nebaioth, ti kalakayan nga anak a lalaki ni Ishmael.[25][26][27]
Iti panawen idi maika-5 a siglo, ti Kaaba ket lugar idi a pagraraeman para kadagiti diosen ti pagano a tribu ti Arabia. Ti kangrunaan idi a pagano a diosen ti Meka ket ni Hubal, nga inabil idi idiay babaen ti nagturay a tribu ti Quraysh[28][29] ken nabati idiay aginggana idi maiak-7 a siglo.
Idi maika-5 a siglo,ti Quraysh ket tinengngelna ti Meka, ken nagablinda a nalaing a nagtagtagilako ken komersiante. Idi maika-16 a siglo timmiponda pay iti lukratibo a komersio ti rekado, sgapu ta dagiti gubat kadagiti sabali aparte ti lubong ket agpatpataud a mangilingay ti dalan ti komersio manipud kadagiti napeggad a dalan iti baybay kadagiti nasaysayaat a dalan iti daga. Ti Bisantinonga Imperio ket dati idi a nagtengel iti Baybay Nalannasit, ngem immad-adun ti panagpirata. Ti sabali pay idi a dalan a mapan iti Golpo Persiano babaendagitikarayan ti Tigris ken Euprates, ket naipangpangta pay idi babaen dagiti ekspolitasion manipud ti Sasasanida nga Imperio, ken riniribo pay babaen dagiti Lakmida, ken dagiti Gasanida, ken ti Gubgubat ti Romano–Persiano. Ti kaprominensia ti Meka a kas sentro ti komersio ket inatiwna pay ti siudad ti Petra ken Palmyra.[30] Nupay kasta, dagiti Sasanida ket saanda a kankanayon a nakaipangpangat iti Meka ken idi 575 CE isuda ket sinalaknibanda pay ti sudad ti Arabia manipud ti panagraut iti Pagarian ti Axum, nga indauluan ti Kristiano a daulona a ni Abraha. Dagiti tribu ti akin-abagatan nga Arabia, ket kimmidawda iti tulong manipud ti Persiano nga ari a ni Khosrau I, ken iti met sungbatna isu ket napan iti abagatan idiay Arabia nga addaan kadagiti soldado ken dagiti plota ti barko idiay Meka. Ti interbension ti Persiano ket nangatipa ti pannakaiwaras ti Kristianidad nga agpadaya idiay Arabia, ken ti Meka ken ti Islamiko a Propeta a ni Mahoma nga isu iti dayta a panawen ket agtawen iti innem idiay tribu ti Quraysh ket "saanto a dumakkel iti turay ti krus."[31]
Babaen ti tengnga ti maika-6 a siglo, adda idin dagiti tallo a nangruna a pagtaengan idiay akin-amianan nga Arabia, iti amin nga igid ti abagatan-laud nga aplaya a mangbeddeng ti Baybay Nalabbasit, iti mataengan a rehion iti nagbaetan ti baybay ken dagiti nalatak a bantay iti daya. Urayno ti luagar iti likmut ti Meka ket saan a maapitan, daytoy idi ti kabaknangan kadagiti tallo a pagtaengan nga adu kadagiti danum babaen ti nalatak a Bubon Zamzam ken ti puesto kadagiti pagballasiwan dagiti nangruna a dalan ti karaban.
Dagiti narusanger a kondision ti langa ti daga ti Arabiano a peninsula ket tikankanyon a kasasaad iti suppiat a nagbaetan dagiti lokal a tribu, ngem iti tinawen mangideklarada iti kappia ken mapanda amin idiay Meka iti maysa a tinawen a peregrinasion. Aginggana idi maika-7 a siglo, daytoy a panagbanniaga ket naikeddeng idi para kadagiti relihioso a rason babaen dagiti pagano nga Arabo tapno agraemda iti bukodda nga altar, ken uminom iti Bubon Zamzaml. Nupay kasta, daytoy pay ti panawen iti tunggal maysa a tawen a makappiaan dagiti suppiat, masolbar dagiti utang , ken ti komersio ket mapasamak kadagiti banag ti Meka. Dagitoy a tinawen a pasamak ket nangited kadagiti tribu iti kapanunotan iti sapasap nga identidad ken nangaramid ti Meka a kas maysa a nangruna a pagtengngaan ti isip para iti peninsula.[32]
Dagiti karaban ti kamelio, a nakunkuna nga immuna nga inusar babaen Magoma, ket paset idi ti agdurdur-as nga ekonomia ti Meka. Dagiti kumaduaan nagtitinnulagan babaen dagiti nagtagtagilako idiay Meka ken dagiti lokal a nomadiko a tribu, a mangiyeg kadagiti tagilako – lalat, dinguen, ken dagiti metal a namina kadagiti lokal a banbantay – idiay Meka tapno maikarga kadagiti karaban ken maawit kadagiti siudad idiay Siria Siria ken Irak.[33] Dagiti historikal a panangilaglagip ket mangited pay kadagiti dadduma a banag a dagiti tagilako manipud kadagiti sabali a pagilian ket mabalin pay a napan babaen ti Meka. Dagiti tagilako manipud idiay Aprika ken ti Adayo a Daya ket limmabas a mapan idiay Siria ket mairaman dagiti rekado, lalat, medisina, kawes, ken dagiti aadipen; iti maisubli ti Meka ket makaawat iti kuarta, ar-armas, dagiti sereal ken bino, ken dagitoy met ket maiwaras iti amin a paset ti Arabia. Dagiti taga-Meka ket nagpirma kadagitoy a tulagan kadagiti Bisantino ken dagiti Beduino, ken nakitinnulag iti natalged nga ilalabas dagiti karaban, ken nagitedda iti danum ken dagiti karbengan ti pagaraban. Ti Meka ket nagbalin a sentro ti nalukay a konpederasion ti kliente dagiti tribu, a nagiraman kadagiti Banu Tamim. Dagiti sabali a rehional a bileg ket dagiti Abisinio, Ghassan, ken Lakhm ket kimmapsutda idin ken pinanawanda ti komersio ti Meka nga isu ti kangrunaan a nagikaykaysa apuersa idiay Arabia idi naladaw a maika-6 a siglo.[32]
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Meka ket addaan iti kangato iti 277 m (909 ft) iti ngato ti pantar ti baybay, ken agarup a 80 km (50 mi) iti uneg manipud ti Baybay Nalabbasit.[34] Ti Sentral Meka ket mabirukan iti koridor a nagbaetan dagiti banbantay, a kankanayon a matawtawagan iti "Kalawakaw iti Mekaa." Ti lugar ket aglaon iti ginget ti Al Taneem, ti Ginget ti Bakkah ken ti ginget ti Abqar. Daytoy a lokasion ti kabanbantayan ket nangipalawag ti kontemporaneo a panagpadakkel ti siudad. Ti siudad ket maipatengnga idiay lugar ti Masjid al-Haram, a nababbaba ngem iti kaaduan ti siudad. Ti lugar iti likmut ti meskita ket buklen ti daan a siudad. Dagiti nangruna nga abenida ket ti Al-Mudda'ah ken Sūq al-Layl iti amianan ti meskita, ken ti As-Sūg Assaghīr iti abagatan. Idi nagpadpadakkel dagiti Saudi iti Nalatak a Meskita idiay sentro ti siudad, nga idiay idi ket adda dagiti ginasot a balbalay ken itan ket sinukatanen dagiti nalawa nga abenida ken dagiti kuadrado ti siudad. Dagiti tradisional a balay ket naipatakder iti lokal a bato ken kadawyan a dua wenno tallo a kadsaaran. Ti dagup a kalawa ti Meka tatta nga aldaw ket sumurok a 1,200 km2 (460 sq mi).[35]
Iti kasakbayan ti moderno a Meka, ti siudad ket nangpadpadas ti bassit a nangruna a taudan ti danum. Dagidi immuna ket dagiti lokal a bubon, a kas ti Bubon Zamzam, a nagpataud ti kadawyan a natabang a danum. Ti maikadua a taudan idi ket ti ubbog ti Ayn Zubayda. Dagiti taudan iti daytoy nga ubbog ket dagiti banaty ti J̲abal Saʿd (Jabal Sa'd) and Jabal Kabkāb, a mabirukan iti bassit a kilometro iti daya ti Jabal Arafa wenno agarup a 20 km (12 mi) iti abagatan a daya ti Meka. Ti danum ket nabunag manipud daytoy babaen ti panagusar kadagiti kanal iti sirok ti dagas. Ti maikatlo a manmano a pagtaudan idi ket ti tudo nga inpenpen babaen ti tattao kadagiti bassit a pagidulinan ti danum wenno dagiti sisterna. Ti tudo ket saan unay nga adu ken mangipresenta pay iti layus ken peggad daytoyen manipud idi un-unana nga aldaw. Segun kenni Al-Kurdī, adda idin dagiti 89 a historiko a layus aginggana idi 1965, a mairaman dagiti nadumaduma a paset ti panawen ti Saudi. Iti naudi a siglo ti maysa a kakaruan ket napasamak idi 1942. Manipud idin, nabangonen dagiti penned tapno mabanagan ti problema.
Dagiti kaarrubaan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ajyad
- Al Adl (2010-11-10)
- Al Faisaliyyah
- Al Gemmezah
- Al Ghassalah
- Al Hindawiyyah
- Al Iskan
- al-Khalidiya
- Al Maabda
- Al Muaisem
- Al Nuzha
- Al Rasaifah
- Al Shoqiyah
- Al Shubaikah
- Al Sulaimaniyyah
- Al Tundobawi
- Al Utaibiyyah
- Al Zahir
- Al Zahra
- Aziziyah
- Gazza[36]
- Jabal Al Nour
- Jarwal
- Jurhum [37]
- Mina
- Misfalah
- Shar Mansur[37]
- Suq Al Lail
Klima[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Meka ket adaan iti namaga a klima. Saan a kas dagiti sabali a sudad ti Saudi Arabia, ti Meka ket mangitalinaay ti nabara a temperaturana iti kalamiisan, ken mabalin a sumakop iti 18 °C (64 °F) iti rabii aginggana iti 30 °C (86 °F) iti malem. Dagiti temperatura iti kalgaw ket napudot unay ken malabsanna ti marka ti 40 °C (104 °F) iti malen ken lumaiis iti 30 °C (86 °F) iti rabii. Mabalin nga agtudo met bassit idiay Meka iti baetan dagiti bulan ti Nobiembre ken Enero.
Ekonomia[urnosen | urnosen ti taudan]
Thi ekonomia ti Meka ket kaaduan nga agdepdepende iti tinawen a peregrinasion. A kas inbaga ti maysa nga akademiko, "Dagiti taga-Meka ket awan dagiti panggedanda ngem ti agserbi laeng dagiti hajji." Ti matgedan a mapataud manipud ti Hajj, ket saan laeng a mangpaandar ti ekonomia ti Meka ngem iti pakasaritaan daytoy ket adu ti apektona iti ekonomia ti intero nga Arabiano a Peninsula. Ti matgedan ket mapataud kadagiti nadumaduma a waya. Ti maysa a pamay-an ket ti panagbuis dagiti peregrino. Dagiti buis ket napangina idi las-ud ti Nalatak a Depresion, ken adu nga adda dagitoy a buis ket adda aginggana idi naladaw a 1972. Ti sabali a waya iti panagpataud ti matgedan ti Hajj ket babaen dagiti serbisio kadagiti peregrino. Kas pagarigan, ti nailian a kompania ti eroplano ti Saudi, ti Saudia, ket agpataud ti 12% iti matgedanna manipud iti peregrinasion. Dagiti plete a binayadan dagiti peregrino iti ipapanda idiay Meka babaen ti daga ket agpataud pay ti matgedan; kas met dagiti otel ken dagiti kompania ti pagdagusan a mangibalay kaniada.
Ti siudad ket makaala iti ad-adu ngem $100 a riwriw, bayat a ti gobierno ti Saudi ket aggastos iti $50 a riwriw kadagiti serbisio para iti Hajj. Adda met dagiti dadduma nga industria ken dagiti paktoria iti siudad, ngem ti Meka ket awanen iti nangruna a papel iti ekonomia ti Saudi Arabia, a kangrunaan laeng a naibatay kadagiti eksport ti lana.[40] Dagiti bassit nga industria nga agpatpataray idiay Meka ket mairaman ti abel, alikamen, ken dagiti gamigam. Ti kaaduan ti ekonomia ket naibatay iti serbisio.
Ti siudad ket adun a dimmakkel kadagiti maika-20 ken maika-21 a siglo, gapu ti panagpasayaat ken kalaka ti panagbanniaga iti eroplano, ken nagpaadu daytoy kadagiti bilang dagiti peregrino a nakibingbinglay iti Hajj. Dagiti rinibu Saudi ket nagtrabtrabahoda iti amin a paset ti tawen tapno mangtaripato ti Hajj ken agtrabaho kadagiti otel ken dagiti paggatangan a mangserbi kadagiti peregrino;dagitoy nga agtrabtrabaho ket nagpaadu met ti kammasapulan para iti pagdagusan ken dagiti serbisio. Ti siudad ket addaan kadagiti adu a nawaya a dalan, ken aglaon kadagiti paggatangan ken dagiti natayag a pasdek.[41]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Munisipalidad ti Meka. Holymakkah.gov.sa. Naala idi 2013-02-03.
- ^ "Population". Statistical Yearbook 47 (2011). Central Department Of Statistics & Information. Naala idi 15 Nobiembre 2013.
- ^ Sagpaminsan a, Makkah wenno Bakkah.
- ^ Naipakasaritaan a pateg ti Koran ken ti Ḥadith A.M. Khan
- ^ Ti Nasken a maammuan ti Amin a maipanggep ti Koran Ahmed Al-Laithy
- ^ Nasr, Seyyed. Mecca, Ti Nasantuan, Medina, Ti Naraniag: Dagiti Kasantuan a Siudad ti Islam. Apertura. 2005
- ^ Taylor, Jerome (2011-09-24). "Meka para kadagiti Nabaknang: Ti kasantuan a lugar ti Islam ket 'agbalinen a Vegas'". The Independent. Londres.
- ^ Ti Saudi a torre: Ti Meka a maigiddiat ti Las Vegas: Nataytayag, nasansantuan ken nadaydayeg (gangani) iti aniaman a lugar, The Economist, napetsaan idi Hunio 24 2010, Cairo.
- ^ Fattah, Hassan M.Dagiti Islamiko a Peregrino ket Mangiyegda ti Kosmopolitano nga Angin iti Saan a Maipada a Siudad, New York Times. Enero 20, 2005.
- ^ Esposito, John L. (2011). Ti Nasken a Maamuan ti sinoman a maipanggep ti Islam. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 25.
Ti Meka, a kasla ti Medina, ket Narikpan kadagiti saan a Muslim
- ^ Barbara Ann Kipfer (2000). Ensiklopediko a diksionario ti arkeolohia (Illustrated nga ed.). Springer. p. 342. ISBN 9780306461583.
- ^ Cyril Glassé ken Huston Smith (2003). Ti baro nga ensiklopedia ti Islam (Nabaliwan, nailustrado nga ed.). Rowman Altamira. p. 302. ISBN 9780759101906.
- ^ William E. Phipps (1999). Mahoma ken Hesus: ti panangipada dagiti propeta ken dagiti insursuroda (Nailustrado nga ed.). Continuum International Publishing Group. p. 85. ISBN 9780826412072.
- ^ a b Kees Versteegh (2008). C. H. M. Versteegh ken Kees Versteegh, ed. Ensiklopedia ti pagsasao nga Arabiko ken linguistiko, Tomo 4 (Nailustrado nga ed.). Brill. p. 513. ISBN 9789004144767.
- ^ Daniel C. Peterson (2007). Mahoma, propeta ti Dios. Wm. B. Eerdmans Publishing. pp. 22–25. ISBN 9780802807540.
- ^ Sher Ali Maulawi, Mirza Tahir, Ahmad Hadhrat (2004). Ti Nasantuan a Koran nga adda ti Panakaipatarus. Islam Internasional. p. 753. ISBN 9781853727795.
- ^ a b c Philip Khûri Hitti (1973). Dagiti kapitolio a siudad ti Arabo nga Islam (Nailustrado nga ed.). Unibersidad ti Minnesota a Pagmalditan. p. 6. ISBN 9780816606634.
- ^ a b Sir Sayyid Aḥmad Khān (1870). Ti serie dagiti salaysay ti biag ni Mahoma: ken dagiti suheto a simmarsaruno. Londres: Trübner & co. pp. 74–76.
- ^ a b Reuven Firestone (1990). Dagiti panagbanbanniaga ti nasantuan a dagdaga: ti ebolusion ti sarsarita ti Abraham-Ismael iti Islamiko a panakaawat ti testo. SUNY Press. pp. 65, 205. ISBN 9780791403310.
- ^ "Mecca Seeks to Lead Saudi Arabia's Solar Energy Expansion". Bloomberg. Bloomberg. 22 Septiembre 2012. Naala idi 20 Enero 2013.
- ^ "Prince Abdul-Majid, Governor of Mecca, Dies at 65". The New York Times. Associated Press. 2007-05-07. Naala idi 1 Enero 2008.
- ^ "Prince Khalid Al Faisal appointed as governor of Makkah region". Saudi Press Agency. 16 Mayo 2007. Naala idi 2008-01-01.
- ^ Translated by C H Oldfather, Diodorus Of Sicily, Volume II, William Heinemann Ltd., London & Harvard University Press, Cambridge, Massachusetts, MCMXXXV, p. 217.
- ^ Crone, Patricia (1987). Meccan Trade and the Rise of Islam. Princeton University Press. pp. 134–135. ISBN 1593331029.
- ^ Alan David Crown, Samaritan Scribes and Manuscripts, Mohr Siebeck 2001 p.27
- ^ Patricia Crone, M. A. Cook Hagarism: The Making of the Islamic World, Cambridge University Press 1977 p.22.
- ^ Hava Lazarus-Yafeh,Intertwined Worlds: Medieval Islam and Bible Criticism, Princeton University Press 1992 pp.61-62
- ^ Hawting, G. R. (1980). "The Disappearance and Rediscovery of Zamzam and the 'Well of the Ka'ba'". Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London. 43 (1): 44–54 (44). JSTOR 616125.
- ^ Islamic World, p. 20
- ^ Lapidus, p. 14
- ^ Bauer, S. Wise (2010). The history of the medieval world: from the conversion of Constantine to the First Crusade. W. W. Norton & Company. p. 243. ISBN 978-0-393-05975-5.
- ^ a b Lapidus, pp. 16–17
- ^ Islamic World, pp. 17–18
- ^ Islamic World, p. 13
- ^ "Mecca Municipality". Holymakkah.gov.sa. Naala idi 2010-04-06.
- ^ Nauram ti kaarubaan ti Meka idiay asideg dagiti peregrino ti Hajj. news.outlookindia.com (2005-01-17)
- ^ a b NigeriaNews: "Ti Kano ket nagrenrenta kadagiti 15a balay idiay Saudi para kadagtii peregrino". Ndn.nigeriadailynews.com (2009-06-30). Naala idi 2013-02-03.
- ^ "Weather averages Mecca". PME. Naala idi Agosto 17, 2009.
- ^ "Mecca Climate and Weather Averages, Saudi Arabia". Weather2Travel. Naala idi 2014-10-14.
- ^ Mecca. World Book Encyclopedia. 2003 edition. Volume M. p. 353
- ^ Howden, Daniel (2006-04-19). "Shame of the House of Saud: Shadows over Mecca". London: The Independent (UK). Naala idi 2007-05-03.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- dagiti editor ti Time-Life Books. (1999). Amia kadi tikita ti biag kadagtii daga ti propeta: Islamiko a lubong, AD 570 – 1405. Time-Life Books. ISBN 0-7835-5465-6.
- "Quraysh". Encyclopædia Britannica. Britannica Concise Encyclopedia (online). 2007. Naala idi 2007-02-19.
- Lapidus, Ira M. (1988). Ti Pakasaritaan dagiti Islamiko a Kagimongan. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. ISBN 0-521-22552-3.
- Hawting, G. R. (1980). "Ti Pannakapukaw ken Pannakaduktal manen ti Zamzam ken ti 'Bubon ti Ka'ba'". Warnakan ti Eskuela ti Oriental ken Aprikano a Panagadadal, Unibersidad ti Lon dres. 43 (1): 44–54. JSTOR 616125.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Rosenthal, Franz; Ibn Khaldun (1967). Ti Muqaddimah: Ti Pangyuna a Pakasaritaan. Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan. ISBN 0-691-09797-6.
- Crone, Patricia (1987). Meka a Panaglaklako ken ti Panagpangato ti Islam. Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan.
- Burton, Richard Francis (1855). Kabukbukodan a Naratibo ti Peregrino ti Al-Madinah ken Meccah — Tomo 1 (Text file). 2. 1 (Pannakailaglagipan nga ed.). Tylston ken Edwards. Naala idi 2008-10-22.
- Burton, Richard Francis (1855). Kabukbukodan a Naratibo ti Peregrino ti Al-Madinah ken Meccah — Tomo 2 (Text file). 2. 2 (Pannakailaglagipan nga ed.). Tylston ken Edwards. Naala idi 2008-10-22.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Meka iti Wikimedia Commons
- Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Meka iti Wikiquote (Ingles)
- Munisipalidad ti nasantuan a Meka Opisial a website (iti Arabiko)


text:
Sibabaddekka't Daga
atiddog a liteng kadagita imam,
padsuem dagita amak nga agkarayam
dita muging tapno dika agibar-ibar.
ngem nupay inka, siraragsak, pabus-oyan
panagtayok, panangguyod 'ta allawa,
lagipem, anakko, sibabaddekka’t daga
kinaubingan, kinaay-ayam dagita dapan.
tenglem dayta liteng a nasayaat,
dimo itulok a puligosenna dayta mukod,
saanka a paariweng, ammuem ti laud
a pagtungpalan napasindayag a bigat.
bay-am nga anniniwanna dagiti tanap,
dagiti karayan, kaykayo ken muymuyong,
dimo lappedan a sapsapuannat' barukong
tapno ti ragsak kenka agari, agsaknap.
no pamigsaen angin kas alipugpog
dika agdanag, saan a dayta ti patingga
ti di maputtot nga isem, adda namnama
iti bukot ulep, iti sikigan dulluog.
ngem tandaanam nga adda dita imam
ti tengngel pagtungpalan dayta allawa,
awan iti sabali a tao, ketdi adda kenka,
ngarud dayta allawam, andong b, annadam.
alla ngarud, anakko, inka watiwatan
'ita nalawa a tangatang dayta allawa
a mangguyguyod arapaap ken namnama,
ngem dayta liteng saluadam, dimo baybay-an.
HONOR BLANCO CABIE
Pinili, Ilocos Norte


text:
RIMAT
ti apagsipasip a parbangon kalpasan
a binanitogmo ti himmigante a sipnget a nangmanto
kadagiti sardam ken rabii
a nangalun-on kadagiti nagsasaruno a pasamak
iti muging dagiti oras tapno agindurog
koma ti ayat –
kas payakka ni San Gabriel
a bimmanesbes a nangkorona kadagiti niog
ken mangga ket impug-awmo
ti sang-aw ti maladaga nga agsapa
sa kinulisipmo ti rimat dagiti linnaaw sa impugsom
a kas karimukamok kadagiti sabong ti sampagita
ket imparraismo ti ayamuom iti naibitin a binakol nga ules
iti pagbalaybayan iti taguab
sa inlimogmo ti bang-i ti makirkirog a bagas
ket impuyotmo a sisasaldet kadagiti boksit
dagiti katalonan –
inkitikitmo iti minuyongan ti pluma
dagiti agkubkubbo a tarong ken okra ken agdalapadap
a paria ken karabasa gapu iti kadagsen ti awitda
samo insaruag dagita matam tapno mabungon
ni Mang Isidro kadagita rayam a nangkawiwit
iti bimmudubudo a bukot ni Bumaro a nanguyod iti karison
nga agturong iti Bangkag Dakkel a nangammimi
iti taraon ti isip –
sumarut iti puso ti alas singko media
a malem iti ranitrit dagiti pilid a
dinanggayan
ti bumanabana nga anges ni Bumaro
gapu iti kas Bantay Bullagaw a guyodna nga agawid
ta daytoy ti rusingan dagiti sumaruno
a bin-i a maitunek ket agrimatdanto nga agnanayon
a kas baggak iti barukong ti daga
nga impatawid da Florentino ken Bucaneg.
AGUSTIN DC. RUBIN
758 Christiana Roadm, Apt. 409
Newark, DE, USA 19713-4238
Nakabase ni AGUSTIN DC RUBIN, tubo ti San Ildefonso, Ilocos Sur, iti USA. Ad-adda a mabigbig ni ADR a mannaniw ken sumasarita. Maysa kadagiti umuna a nakipagbuangay iti GUMIL (Gunglo dagiti Mannurat iti Iluko) Ilocos Sur idi 1964, sa iti GUMIL (Gunglo dagiti Mannurat nga Ilokano) Filipinas (1968) ken aktibo nga opisial ti GUMIL Metro Manila agingga a nagpa-USA. Nabayag a nangisursuro iti eskuela publika, sa iti base militar ti US iti Subic, a nagretiruanna. Premiado a mannurat, adu a libro ti GUMIL ti nakairamanan dagiti gapuananna.


text:
irony a talaga...tsk..tsk.tsk...ti daniw a mammagbaga ti maysa kadagiti kasimronko a daniw, ngem apay itan nga agdaniwak iti mammagbaga? ala,agbasbasa met no dadduma ni Danilo ditoy blog a kas iti nasaona iti naminsan... awan iti makunak iti kasasaadna no di laeng daytoy, inawagak iti daniw (uray no sinsinan a daniw)... saan amin nga aldaw ket katutudo, Danilo, adda met ti kalgaw...
+++++++++++++++++++++++++++
------------------------------------------
Dagiti Puraw a Rabii ni Danilo
Saan a dayta panagurok iti katapokan
Ti makaay-ayo a pakasaritaan
No di ket ti ibabangon manen
Kas iti naamitan iti let-ang ken langalang
Ti nalikudan ket lasag pakasaritaan
Ti panagaddang ket panangsapul manen
Ti narangrangen a bituen
Kas iti awirmo nga umis-isem
Ti abut ti dagum ket usokem
Tapno ibanderam pennek a narangen
Isu met ti kunada, ti panangpunas ti tugot
Ket aramid a naannugot
Ti panagbiag iti napalabas ket panaglumot
Iti karayan ti allilaw ken biddut
Misuotan dayta daydi kaingungot
Apay a sapulem daydi Marieta
Kadagiti ulimek ti agpakada a malem
Ken kadagiti sawimeng iti parbangon
Mulagatam laengen ken arakopem ti kinapudno
Nga agin-indayonen isuna iti daniw a narangen…
Thursday, July 06, 2006
Daniw man met
irony a talaga...tsk..tsk.tsk...ti daniw a mammagbaga ti maysa kadagiti kasimronko a daniw, ngem apay itan nga agdaniwak iti mammagbaga? ala,agbasbasa met no dadduma ni Danilo ditoy blog a kas iti nasaona iti naminsan... awan iti makunak iti kasasaadna no di laeng daytoy, inawagak iti daniw (uray no sinsinan a daniw)... saan amin nga aldaw ket katutudo, Danilo, adda met ti kalgaw...


text:
TI “BASSIT” A SARITA NGA ADDAAN “DAKKEL” A MENSAHE**
(FOR: Duyog, kolum, Tawid Newsmagasin)
JM Agpalo, Jr.
**DAGITI NALUSAK A KARABASA KEN TABUNGAW
Sarita ni BAGNOS CUDIAMAT
Maika-5 a Gungguna, RFAAFIL 2004
Maysa a karakteristiko a buya iti away ti sarita.
Ti author ditoy ket nagballigi la unay a nangiparang iti maysa a tipikal a buya ken pasamak iti away. Nupay nasurat ti sarita a kas maysa a gagangay ken makaparay-aw, adda ti awit ti sarita a nakabilbileg la unay a mensahe a naglinged iti sikolohia. Psychological approach.
SIKOLOHIA.
No intay iladawan iti kambas ti mugingtayo ti sibubukel a sarita, makitatayo dagiti tagipatgen wenno values a kayat nga iyallawat ti author kadagiti agbasbasa. Mailadawan ditoy ti tekniko ti author a panangiparang iti negatibo a situasion a sinolbar babaen iti positibo a panunot. Inladawan ti author ti maysa a negatibo wenno saan a nasayaat a pagteng ken kababalin ngem nagaburan amin dagitoy a saan a nasayaat a pagteng ken kababalin babaen iti iririmbaw ti positibo a panunot ken pagteng.
KARAKTER KEN KARAKTERISASION
Wen, nakapatpatak, nakalawlawag a nupay saan a dinakamat ti author daytoy a banag babaen iti berbal wenno naisurat babaen iti narration, isu daytoy ti mapik-ap a ladawan dagiti agbibiag.
Awan iti perpekto a tao. Amin ket adda ti pakapilawanna. Nupay adda dagiti aramid ken panagpampanunot iti saan a maikanada, marimbawan amin dagitoy babaen iti pannakaiparangen ti positibo a panunot ken tignay.
Adtoy dagiti puntos ti KARAKTER ken KARAKTERISASION a nasken unay nga intay siripen ken ikkan iti dakkel nga atension ta isuda iti dakdakkel a nangukopar iti sarita:
1) IKIT SIMANG---iti rugi ti sarita, agsangsangit ken makapungtot la unay. Gapu ngarud kadagiti nadadael a mulana.
Ti sangit ken ti pungtot ditoy ti negatibo a banag iti kinatao. Iti kinatao ni Ikit Simang. Iti pannakaiparang daytoy a kas opening ti sarita, dagiti agbasbasa ket dakkel la unay nga ekspektarendan ti banag a negatibo ket aggibus iti negatibo met laeng. Tumaud kadagiti isip dagiti agbasbasa daytoy a banag: A) ASINO TI NANGDADAEL KADAGITI MULA B) ANIA TI ARAMIDEN NI IKIT SIMANG NO MAAMUANNA TI KINAASINO TI/DAGITI NAGBASOL?
Ket agsipud ta maysa a negatibo a banag ti opening ti sarita, ken maysa a negatibo a banag ti naiselsel nga immuna iti isip dagiti agbasbasa, natural laeng metten nga agpanunot dagiti dear readers iti negatibo. Ngamin iti panunot dagiti dear readers ket adda pay laeng a naipigket iti situasion a negatibo—nga isu dayta basbasaenna a paset ti sarita. Isu a natural met ti readers nga umuna a mapanunotna ti negatibo. Isu a dumteng met iti isip da dear readers kadaytoy: APA LA KETDI NGA UMATIPUKPOK DAYTOY!
Apa la ketdi nga umatipukpok daytoy. No daytoy iti umuna a simrek iti isip ni dear readers, isu daytoyen ti ekspektarennan a mapasamak iti sibubukel a sarita ken iti paggibusanna.
Ti makunkuna nga ekspektesion iti biang dagiti dear readers ket isu daytoy ti gagarda nga agbasa. Isu daytoy ti ganasda. Ket no ti sarita a saan a makapataud iti gagar nga agbasa, agtuglep, agsuyaab, ken di palpasen ni dear reader ti basbasaenna, lalo no adda ti nangayab kenkuana a, impalapalnan dayta a basbasaenna iti suli no di ket iti basuraan. Isu nga adu met dagiti libro iti literatura a nangdakdakamat no kasano a tiliwen ken ipupok ti interest dagiti dear readers.
Itoy a kaso, no addan ti gagar, naappananen, nabanniitanen ni author dagiti dear readers iti sima ti gagar iti impakatna a tekniko.
Ket kabayatan iti pannakaiyanud da dear readers kadayta nga ekspektesionda ken iti pannakaray-awda (klase ti sarita a makaparay-aw) inton aggibus iti sarita ket saan met gayam a dayta nga ekspektesionda iti mapasamak iti sarita.
Agbalawdanton dagiti dear readers ngem naladawen ti amin ta naggibusen ti sarita.
Ngamin inaramat ti author ditoy ti makunkuna a twist ending.
Ti twist ending, ket no ania daydiay dakkel unay nga ekspektesion dagiti dear readers kabayatan a basbasaenda ti sarita ket saan nga isu ti napasamak. Sabali ti napasamak. Makuna a nalib-at dagiti dear readers.
(Magustuak man dagiti kakastoy nga estilo a bubugenna dagiti dear readers iti banag a posible a mapasamak nga isu dayta iti panangikulongna iti interest dagitoy tapno ituloyda ti basbasaenda. No addan ti 75% nga interest da dear readers, nasayaat la unayen daytoy. Ngem no 100% nay? Di kad’ agtaleken no kua da dear readers kadagiti sursuratem?)
Ngem kinapudnona, saan a nalib-at dagiti dear readers. Babaen met laeng iti KARAKTERISASION a naikawes ken ni IKIT SIMANG, imparangen ni author ti positibo a kababalin ni Ikit Simang. Itoy a positibo a kababalin ni Ikit Simang, a saanna a maaramid iti makiaapa ta maysa a naasi. Ti ibagbagana a “dangranna” dagiti nangdadael kadagiti mulana ket maysa laeng dayta nga arkos dagiti bibigna wenno arkos ti dilana. Ta kasta la ngarud ti gagangay ken tipikal a tao iti away: no makapungtot ket ti la isawsawangnan. Nabara a talaga lalo no kabarbaraanna la unay. Ngem no nagnadnaden dayta, awanen. Addan a mailadawan ti ayat kadagiti tignay. A ti gura ken pungtot ket adda laeng iti “ngiwatna” ngem awan iti pusona.
Kapada man ni Ikit Simang ti karakter ti daniw-surat ni Cles Rambaud a napauluan iti “Dear Inang” (?) a nangabak iti salip iti daniw iti COVLLA. No arkos ti dila laeng ti pagsasaritaan a karakterisasion iti karakter, “ni Inang” ti maysa kadagiti kababakedan iti Literatura Ilokana. A kas met ken Ikit Simang.
Kastoy ti inaramat ni author a paripirip (foreshadowing/pre-figure) a mabaw-ing ti ekspektesion dagiti dear readers iti gibus ti sarita. Babaen met laeng iti karakterisasion:
“Hoy, “ indil-ag ni ikit idi nariparna dagiti pato iti likudanna. “Inkayo iti inayo. Adda dita kulluong ti baboy a mangmangan,” inwagisna. Nagbuelta dagiti pato.
Iti karakterisasion ni Ikit Simang kadaytoy a pagteng ket saan laeng nga adda ti dakkel a tendensiana nga agbaliw ti riknana. Ngamin kabayatan iti kapantokan ti pungtotna ket adda pay laeng panangiyalikakana kadagiti pato. Concern pay laeng kadagiti pato. Ngarud, maysa daytoy a pagpapatunay wenno mangipaneknek a saanna a kabaelan nga aramiden ti adda a maisawangna. Di kadi?
Ken itoy met laeng a kaso, isu daytoy ti pre-figure/foreshadowing a makuna. Panangiparipirip ni author ti mapasamak nga agbaliwto ti sarita.
Kadagiti met tumitiliw iti foreshadowing/pre-figure, kunaendan a maysa a DE-KAHON TI BALABALA TI SARITA a basbasaenda. Ammodan nga agkatkatawa kennaragsak ni Ikit SImang iti gibusna. Ket no apay nga ituloyda a basaen, kayatda a maammuan no apay nagbaliw ti yabayab ti angina iti uneg ti sarita. Kayatda a paneknekan no husto ti atapna, nga isu met laeng daytoy ti gagar a kunkunak wenno interestna.
Ti DE KAHON a makunkuna ket maysa kadagiti nagkaadu a PLOT PATTERN. A no ania ti maiparang iti rugi ti sarita ket kabaliktadna iti gibus.
Kitaenyo a:
Rugi---agsangsangit ken makapungtot ni Ikit Simang. (negatibo a karakterisasion)
Gibus—agkatkatawa ken napnuan iti ayat ni Ikit Simang. (positibo a karakterisasion)
Rugi—nasadut (sadsadutiris), mannukmon ken mannaya iti hueteng ni Uliteg Sergio (negatibo a karakterisasion)
Gibus—maysa a peacemaker ni Uliteg Sergio (positibo a karakterisasion)
Di met imbagak itay rugina a sinubuan ni author ti negatibo a parang ken karakterisasion dagiti dear readers?
Natural, a kas sagudayen ti linteg ti PLOT PATTERN A DE-KAHON, subuan a subuan ni author dagiti dear readers iti positibo a parang ken karakterisasion iti udina. Bugbogenna ida. At least, 75% a maawisna ti gagar wenno interest. Sanato biglaen a baw-ingen nga igibus a maisupadi iti ekspektesion wenno sabali a pagteng.
(Paboritok man ni Ronnie Halos itoy a wagas wenno estilo.)
Kastoy dagiti makunkuna a PLOT PATTERN A DE KAHON.
(Ispiking of PLOT PATTERN, adda dagiti sumagmamano dinakamatko ken ehemplona iti librok a DUYOG TI SINGASING II. Mabalinyo latta ti agorder.)
Kas ninamnama a wagas ti panangiparang, napinpintas nga amang a maaramat ti DE-KAHON a balabala ti sarita iti makaparay-aw a sarita. Maiyaplikar lalona kadagiti vices and follies.
Nupay kasta, adda met dagiti sumagmamano a sarita a nasagangko a nangaramat itoy a de-kahon a balabala, ngem dagiti biography ken first person story. Dagiti ngay sarita a marigrigat iti rugina ngem baknang iti gibus. Dagiti baknang iti rugi ngem panglaw iti gibus. Basta agkabaliktad a pagteng. Ken dadduma pay.
Dagiti ubbing iti sarita. A, natural ti panangiparang ti author. Ubing la ti ubing, aya?
Dagiti dadduma a karakter wenno dagiti amma dagiti ubbing: mannukmonda ngem addaanda met iti karakterisasion a mannakaawat la unay. Ammoda ti agpakumbaba.
TEMA TI SARITA:
Ti tema ti sarita ket isu ti makunkuna a mensahe. Ti mensahe ni author kadagiti dear readers.
Adtoy man dagiti sumagmamano a natiliwko a tema:
1) Gagangay a napudot ti apuy no madama ti gil-ayab. (Ni Ikit Simang.)
2) Saan nga agkikinnaawatan ti asinoman no awan iti dumngeg. (Ni Ikit Simang a dimngeg ken niUliteg Sergio idi rumaut koma daytoy a mapanna dangran dagiti ubbing. Ken dagiti naggannak dagiti ubbing a dimngeg ken nagpakumbaba iti madi a naaramidan dagiti annakda.)
3) Maala met iti nasayaat a saritaan ti problema. (Insawang ni Uliteg Sergio.
4) Ken adu pay…
Kadagitoy a mensahe ti author ket nakabilbileg a mensahe iti agdama a panawen. Apay nga adda ti panagsususik? Apay nga adda ti panagaapa?
Ngamin AWAN TI AGPAKUMBABA.
Ngamin AWAN TI DUMNGEG KADAGITI POSITIBO A PANUNOT.
Ngamin AWAN ITI PANAGSASARITA KADAGITI PROBLEMA.
Pasig a psy-war. Pasig a cold war. No ania la ditan a war. Wenno saan, inikkisan iti langalang, iti ummong, iti diario, iti radio ken iti telebision. Kasla dagita adda dita senado ken kongreso, kadagiti city hall, municipal hall ken provincial capitol a pinnulitika ken pinnartiduan ti mapaspasamak ket awan iti nasayaat a tungtongan ken panagsasarita ken rekonsiliasion isu a mapaspasamak met iti panagrigat dagiti umili.
Ispiking op pulitikal situasion, nalabit a karaman daytoy a solusion wenno suhestion dagiti mensahe ti sarita nga indatag ti author: panagkikinnaawatan, panagpakumbaba, panagsasarita iti naalumamay, panangadal kadagiti problema a saan ket a binnabalaw ken pinniltakan iti dugyot.
Kas kuna dagiti grupo ti Asin: “Masdan mo ang mga bata / ang sagot, doon mo makikita…”
Itoy a sarita ti author, nakapatpateg la unay ti akem dagiti ubbing—ti apada, ti panagkikinnaawatanda, ti panagpakumbaba ti tunggal maysa, ti ragsakda.
Kasta met kadagiti nagannak kadakuada.
Isu a makuna a nakabilbileg a mensahe ti sarita.
PALIIW:
1) nagasat daytoy a makaparay-aw sarita, ta nangabak iti salip iti serioso a sarita.
2) nasuroken a tallopulo a sarita ti maipapan ken Uliteg Sergio, Ikit Simang ken Celin. Daytoy ti kaudian iti amin. Ken isu met ti kakaisuna a nakaiyalat iti gungguna kadagitoy a Uliteg Sergio series. Isu pay ti kaudian a sinurat a sarita ti author sakbay nga inawagan ti Namarsua.
3) Agsipud ta maysa a makaparay-aw a sarita daytoy, adda dagiti makuna a hyperbole nga inaramat ti author. Well, nupay kasta, talaga a hyperbole ti maysa kadagiti karakteristik ti maysa a makaparay-aw a sarita. Ngem saan koma met a labsen unay a kas itoy: “winagisan ni Ikit Simang dagiti pato ket nagtungpalda a dagus?” Itoy a kaso, diak a masinuo no umno wenno saan daytoy a banag. Gapu kadagitoy a kapanunotan:
a) Mabalin met ngata a, ta humorous ti sarita? Nayon a ray-aw.
b) Nalabit a tekniko ti author daytoy tapno ad-adda pay a maray-aw dagiti dear readers ket dida mapanunot ken madlaw nga inkulong laeng ni author ida iti situasion a mangbaliktadto ti ekspektesionda?
c) Bukod a disposision dagiti editor daytoy a banag. Isudan iti ad-adda a makaammo itoy. Mapalubosan man ken saan dayta a binatog, isu latta nga isu ti pintas ti sarita a di man la napukisan.
4) Panagkunak, saanen a makatulong iti eksena iti panagala iti tukmem ken lagdaw da Celin ken inana. Nangpaatiddog daytoy eksena. Makuna a padding. Mabalin met latta nga imbaga koma ti author a naggapuda nagala ti tukmem ken lagdaw iti maysa a sentence sada nalabasan dagiti ubbing nga agpipinnaangat iti lawalawa. Nupay kasta, maysa a minor a biddut daytoy a nalaka laeng nga editen
5) Yan ti sakripisio ditoy a tema a kas iti napagsasalipan?
a) Ken Ikit Simang. Nasken nga “isakripisiona” wenno alay-ayanna ti pungtotna gapu iti kappia dagiti agkakaarruba. No saan a matungpal daytoy mapataud met ti riribuk.
b) Ken Uliteg Sergio. Maysa met a sakripisio iti umno, pagwadan a panagserbi iti takem a kas kagawad.
c) Kadagiti amma. Maysa met a panagsakripisio ti tao a napakumbaba. Saan a ma-pride a makuna.
6) Saan a pudno a “nalusak dagiti karabasa ken tabungaw” itoy a sarita, no di ket maysa a nabalitokan a “karabasa ken tabungaw” a naidasar iti puni ti Literatura Ilokana.
Kas maysa a mannaniw ken maysa nga agsursurat kadagiti local color a sarita ti author, ti “nalusak a karabasa ken tabungaw” ket inaramatna laeng a simbolo dagitoy no ania ti sarsaritaenna iti sarita.
Literally, ti karabasa ken tabungaw ket taraon ti pisikal a bagi.
Idinto ta dagiti tagipatgen wenno values nga ikut ni Ilokano ket isu met ti taraon ti panunot ken kararua. Ti panangdengngeg iti patigmaan, panagpakumbaba, panagsasarita kadagiti problema ket saan a maibilang a “nalusak a karabasa ken tabungaw” (NEGATIBO A PANUNOT) no di ket nabalitokan a “karabasa ken tabungaw. (POSITIBO A PANUNOT.”
7) Gagangay iti away dagiti kababalin a panagsabong no kua ti dila. Ngem iti laksid itoy ket addaan iti nakatartarnaw a puso. Daytoy a karakterisasion a naikawes ken ni Ikit Simang ket ad-adda pay a pinapigsana ti bileg ti sarita. Natural a natural a karakter. Tao. Pudpudno a tao a saan ket a bambanti.
8) Napintas ti inaramid ti author a panangiparang a dagus parikut ti sarita. maysa pay daytoy a nabileg a pananglawin ti interest dagiti dear readers. Daytoy nga imparangna a parikut iti sarita ket nasolbar met laeng iti wagas nga umno ken naintaoan, solusion iti parikut a maapresiet iti amin. ## jimagpalojr.
Monday, October 18, 2004
Anallisis iti RFAAFIL2004
TI “BASSIT” A SARITA NGA ADDAAN “DAKKEL” A MENSAHE**


text:
How Do I Love Thee?
(maysa a SARILAYSAY)
Iti maysa a labistori nga innak nabasa, adda dagiti nagayan-ayat, sa nagtinnag a panagasawa. Ket agingga iti baket ken lakaydan, awan ti nangngeg kadakuada wenno iti maysa kadakuada a nangibalikas ti ‘I Love You’ wenno ‘Ay-ayatenka’. Ngem ti ayat iti nagbaetanda ket maysa a natibker a pader a namagmaymaysa kadakuada.
No iti damom a taldiap, mabalin a kunaem a maysa a boring. Ta kasano ngarud nga inarem ni lalaki ni babai, kunam? Well, babaen kadagiti tigtignayda ken panangilala iti tunggal maysa. Nagrugi daytoy a kas napateg a gayyem, agingga nasarakanda laengen ti bagida a kas maymaysa-maymaysa a rikna, maymaysa nga arapaap iti maymaysa a puso.
Idi agayan-ayatda awan man laengen kadi ti nangibalikas iti uray maysa ti ‘I Love You’ wenno ‘Ay-ayatenka’? Awan, ta ti ayat a nagubbog kadagiti pusoda ket imparikna, naiparikna ken narikna iti tunggal maysa a saan ket a nangngeg.
Ket nagbiagda a napudno ken agpinnateg iti tungpal biagda agingga iti sabali a biag.
Iti sabali a bangir, adda met dagiti napaliiwko a kaay-ayo la unay ni babai a mangngeg ti balikas nga ‘I love you’ wenno ‘ay-ayatenka’ wenno ania la ditan a nasam-it a balikas a mangpabukar ti kaunggan. A mangiyaon iti nasam-it nga isem. A makapabaknang iti puso. A pudno met daytoy, a no maminsan ket ad-adda pay a maited ti panagtalek iti lalaki a kanayon a mangibaga ti panagayatna.
Ngem kasanon no ti lalaki ket saan a kasta ti tipona? A saanna nga iyebkas ti nalaus unay a panagayatna no di ket ipariknana?
Adtoy ti maysa a pakasaritaan ni ayat. Idi pay laeng agar-arem ni manong baro, maysa a nasingpet ken natakneng ken addaan iti nasayaat a trabaho.
Balasang: Apay a kayatnak ket adu met dagiti napimpintas ngem siak?
Baro: Diak a maibaga dagiti rason. Ngem maipasiguradok dikanto agbabawi.
Balasang: Ania dimo maibaga dagiti rason? Kasano a maibagam nga ay-ayatennak?
Baro: Awan ti maibagak a rason, ta ti balikas ket agtaud laeng manipud iti ngiwat idinto ta ti pudno nga ayat ket agubbog manipud iti puso.
Balasang: Dagiti gagayyemko, imbaga dagiti bofrienda dagiti rason. No dimo maibaga dagiti rason no apay a kayatnak, diak met awaten ti ayatmo, siempre. Ken uray asino a babai, siempre, dina maayat ti maysa a lalaki no awan ti wenno dagiti rason no apay a ‘you love me!’
Immanges ti nauneg ti lalaki. Limmidem ti rupana a nangibakal kadagiti matana iti nganga ti sliding window. Iti binulosanna a sennaay, kasla immadaw kadagiti balikas iti ayug-ayat kadagiti madama nga agraraep kadagiti talon; kasla nanggurnot ti ayug-ayat iti asul a langit a napattopattokan ti agsasala a napudaw nga ulep; kasla inawidna ti ayug-ayat iti nalamuyot a sang-aw ti puyopuy ken mangay-ayam ti rimmosas a kurtina; ket manipud iti ayug-ayat a maipatpatayab iti radio cassette ti balasang, nagwingiwing ti baro…
Balasang: Ania? No awan ti maibagam, mabalinmon iti pumanaw. Dikanto metten agpakita kaniak ta awanen ti namnamaem pay.
Baro: Ok..ok…no pilitennak. Ibagak ngarud ngem saanakto metten nga agpakita pay kenka:
Naklaat ti babai. Ket iti panunotna, napaka-weird metten daytoy a tao! Nagimasen a katosan, hmp!
Baro: Kayatka, ngamin napintaska a kas iti sabong ti rosal nga apagbukar – agayamuom ti banglona ken makaenkangto kadagiti mata; kayatka, ngamin nasam-it a musika ti timekmo; ti isemmo ket ules ti nalam-ek a rabii….
Ken adu pay dagiti nasabongsabongan a balikas nga imbaga ti lalaki sakbay a nagpakada.
Ngem sipud idin, saanen a nagpakpakita pay ni manong baro ken ni ading balasang.
In-inut met a natnag ti rikna ni ading balasang ken ni manong baro, saan a ti kina-weird-na, no di ket dagiti nasasam-it a balikas a dina maiturturog. Ket no makaturog, kanayonna met a matagtagainep ti ladawan dagiti imbalikas ti baro.
Ngem di met agparangen ni manong baro, ta imbagana ngarud a daytan ti maudi a panagsarakda a dua.
Aldaw ti Domingo. Napan nakimisa ni ading balasang, a nangkiddawanna iti Namarsua a sumarungkar koman kenkuana ni manong baro, ta kailiwna metten daytoy. Saan a ti kina-weird ti lalaki, no dipay ket mariknana, wen, mariknana nga agayat metten daytoy. Mailiw unayen. Dinan maiturturog ken maipangpangan. No mabalin la koma ket isun a mismo iti mapan iti balayda manong baro. Ngem iti dayta a panagawidna, nadungpar ti traysikel a naglugananna. Naibaltog ti ulona.
Napakaruan la unay ni manang balasang. Na-comatose. Awanan ti puot.
“No saan a makapuot iti uneg ti pitopulo ket dua nga oras, milagro laengen ti makaispal kenkuana. Isaganayon ti bagbagiyo iti aniaman a mapasamak…”Imbalakad ti doktor.
“Saan! Saan, doktor! Saanka koma nga agsao iti kasta, pangaasim! Biagenyo ti anakko, biagenyo…” inyanug-ogen ti ina. Naisurot dagiti kakabsat ken dadduma pav a sangaili ti pasiente. Napno ti ospital ti sangsangit.
Simmarungkar ni manong baro kalpasan iti dua nga aldaw. Nakabusbuslon ti agayus a luana, ngem saan nga agsangsangit. Nairut ti panangkagatna ti makimbaba a bibigna, kabayatan nga idengdenggepna ti petpetpettanna a kanawan nga ima ni manang balasang iti pingpingna. Idi agawid ni manong baro, adda ti imbatina a sobre a linen iti sikigan ni manang balasang. Kinautna pay daytoy manipud iti uneg ti tisiertna iti batog ti pusona.
Ti gagar no ania ti linaon dayta a surat ti nangiduron ti ina ni manang balasang a nanglukat. Imbasa ti ina ti linaon ti surat iti asideg ti kanawan a lapayag ni manang balasang.
Ay-ayatek,
Ipatpategka la unay, nalablabes pay ngem bagik agsipud ta musika ti timekmo.. Ngem kasano pay ita, saankan a makasao?.
Gapu iti panangipateg ken panangilalam la unay isu nga inayatka.Ngem dimon maiparikna daytoy.
Gapu iti isemmo ken tigtignaymo a nakaibaludan ‘toy pusok isu nga inayatka. Ngem itan, saankan a makaisem pay ken makagunay.
Ngarud, saankan a maayat pay ita, saanen ay-ayatek, saankan nga ay-ayaten pay ita, no ti ayat ket addaan iti rason no apay nga ay-ayatenka.
Kas nakunak kenka idi naudi a nagkitata, ti panagayatako ket saan a mailadawan.
Ket agsipud itan saankan a makasao pay, saaankan a makaisem pay ken saankan a makagunay pay, saanmo ngaruden a mailadawan ti panagayatko.
Nupay kasta, kas iti kunak kenka idi, ipariknak ti ayatko kenka, uray no dimon marikna…agsubliakto…
NAGSUBLI nga adda ti awitna a sangareppet a sabong sabong ti rosas ni manong baro.
Nalpas ti pitopulo ket pito nga oras, saan pay a nakariing ni manang balasang. Madanaganen dagiti nagannak ken tallo a kakabsat ni manang balasang.
Maika-100 nga oras, nalidemen ti tiansana a makariing kuna dagiti dodoktor. Agbiag laengen ti balasang babaen ti artificial respirator.
Maika-266 nga oras. “Doktor, diakon kabaelan pay a buyaen ‘toy anakko, ikkatenyon ti artificial respirator!” insangit ti agpakpakaasi ina iti sanguanan dagiti mangngagas.
Saan met a nagsarday ti panangbisita ni manong baro ken ni manang balasang. Adda latta awitna a sabong tunggal sumarungkar Nupay kasta, saan a limmidem ti rupa ni manong baro. Siraragsak latta a kanayon. Saan nga agtimtimek, punasanna laeng ti rupa ti balasang wenno petpetanna ti ima daytoy kabayatan iti naulimek nga inna panagkararag. Adda awitna a gitara ket kantaanna ti balasang.
Maika-366 nga oras. Kinunsultan dgiti nagannak ti abogadoda nga agpetision daytoy iti korte tapno ikkaten dagiti dodoktor ti artificial respirator ni manang balasang
“Masaksaktanak. Makasangitak iti kasasaadna, apay ketdin a saan? Ngem nagsapatakami a biagenmi ti pasientemi a saan ket patayen,” makalulua ti doktor a nangiwaragawag ti takderna iti maysa a press conference.
Maika-466 nga oras, nangbirok dagiti nagannak ti sabali nga abogado a mangilaban ti kaso, ta prinangka ti abogadoda nga adda ti sinapataan dagiti dodoktor a mangbiag iti pasienteda a saan ket a pumatay.
Maika-566 nga oras. Nagrugin a nagbalin a sensational a damag ti maipapan ken ni manang balasang ken ti arungaing ti ina a kayatnan a maikkat ti artificial respirator iti anakna ta dinan maanusan pay daytoy a buybuyaen. Nabingay ti kapanunotan ti umili iti right to live ken right to die.
“Masaksaktanak. Makasangitak iti kasasaadna, apay ketdin a saan? Ngem nagsapatakami a biagenmi ti pasientemi a saan ket patayen,” makalulua ti doktor a nangiwaragawag ti takderna iti maysa a press conference.
Saan latta met nga agsardeng ni manong baro a sumarungkar ken kanayon daytoy a siraragsak. Saan pay a pulos a limmidem wenno malidayan la unay iti kasasaad ti ay-ayatenna. Kantaanna latta ti balasang.
Maika-666 nga oras. Dimteng ti demonio iti eksena. Iti kasasangit ti ina dayta a gundaway ken agmaymaysa daytoy a mangbambantay ken ni manang balasang, limmidem ti panagkitana. Simrek ti demonio iti utekna. Wen! Apay ketdin a saan? Kinuna ti ina ti bagina. Siak a mismon ti mangikkat ti artificial respirator ti anakko! Timmakder ti ina tapno gursotennan dagiti hose ti oksiheno a pagang-anges ni manang balasang. Diosko, gursotennan, dear readers! Gursotennan!
Naimbag ta dimteng ti anghel. Ni Manong baro ket naigawidna ti ina.
“Saan! Saan, nana, pangaasiyo koma!”
“Saankon a kabaelan a buybuyaen lattan a kastoy ti anakko! Siak ti masaksaktan!”
“Amintayo ket masaksaktan unay ti mapaspasamak kenkuana.”
“Dinak igawid! Ibbatannak! Ibbatannak! Gibusanen ti panagrigrigat ti anakko ket aggibus metten ti panagtutuokko!”
“ Basol dayta nga aramidenyo! Kasla dakayon iti mangpatay kenkuana!”
“Sidadaanak a maibalud basta la ketdi agpatinggan ti panagrigrigat ‘toy anakko!”
“Saanyo koma pukawen ti panagtalekyo iti Namarsua, ken Jesucristo!” Impakaasi ti baro, ket inarakopna iti nairut ti ina.
Uray sadino ti ayanmo, iti aniaman nga oras, iti didigra man ken ragsak, no kumatokka iti puso ni Jesus, maluktanka. Sadino ti nakabsaak daytoyen? Hmp, well, aminekon, dear readers, mananglilipatak a talaga sipud pay idi naatakeak iti altapresion, nu! Sublianta laengen ti sarita, okey?
Kellaat a dimteng ti nalimbong a panunot ti ina iti pannakangngegna iti nagan ni Jesucristo. Ken ngata a, timmakiasen dayta aggargaralgak a demonio a limmugan iti utekna gapu iti nagan ni Jesucristo. Wen, saanna a kabaelan a patayen ti bukodna nga anak! Rimmukkuas iti arakop iti baro ket immasngaadnan iti nagsangsangit iti suli.
Agsangsangit pay laeng ti ina idi nalpas a nag-Santo Rosario ni manong baro. Ket nagkanta ken naggitara…
“The Lord, is my sheperd…”
Naklaat ti ina iti nangngegna. Inyad-addanan ti nagsangit. Ta isu, a mismo nga ina ket naawananen iti namnama nga agbiag pay ni manang balasang. Ngem adtoy ni manong baro, a saan man la a pulos a naawanan iti namnama. “Ania ti klasem nga ina?” Sinidir ti konsensiana.
“There’s nothing I want…”
Saan pay a nalpas ti kanta ni manong baro idi kellaat a nagbipbip dagiti instrumento a nakakabit ken ni manang balasang. Dimmakkel ti uged a mailadawan iti electrocardiogram.
Timmakder ti ina. Nagmulagat iti nakadakdakkel. Kasla ngiwat ti sumikbab a buaya ti ngiwatna. Kasla saan a mamati.
Nalpas ti kanta ni manong baro. Ket inagkanna ti bibig ni manang balasang. Apagdeppel.
Nagareng-eng ni manang balasang.
“Nakariingen ti anakko! Nakariingen ti anakko!! Ti anakko! Ti anakko!” Inyikkis ti ina. Kunam no mabagbagtiten.
“M-mawawak!” kuna ni manang balasang iti nakapsut a timek.
“Ti anakko! Makasaon ti anakko!” Ket timmarayen ti ina nga agik-ikkis a nakariingen ken makasaon ni manang balasang a nangkamang iti physician’s station.
In-inut a nagmulagat ni manang balasang. Umuna a nakitana ni umis-isem ni manong baro. Nakasangit iti ragsakna ni manang balasang kasta met ni manong baro.
Hello! Hi, dear reader! Nakulding kadi ti riknam? Wenno nakasangitka a nakabasa daytoy? Hmp, salayrita laeng daytoy, ania! Nagtipon a salaysay ken sarita! Nagkornika metten no nagluaka, he-he-he!
Haynaku, agpakadaak man laengen amangan no uborennak pay ti adu a babalaw, babayu! #
Monday, October 25, 2004
HOW DO I LOVE THEE
How Do I Love Thee?


text:
Padasentayo man met a taldiapan ni national artist Jose Garcia Villa. Naitan-ok isuna a national artist idi 1972 idi panawen ni nagpresidente Ferdinand E. Marcos.
Ngem kunaen met dagiti daddumaa kritiko nga in absentia kano dayta a kina-national artistna ta ad-adda naglatak isuna sadiay Amerika, Kadagiti dadduma kunada a dina inaramat ti kina-Filipinona kadagiti sinursuratna.
Mailadawan kadagiti sinuratna a maysa nga isuna a modernista.
Naiyagus dagiti daniw iti panawen ti Anglo-Saxon.
Ad-adda a nagnunog iti estetika (aesthetic) ken elistista a porma ti daniw.
Saanna a kinayat dagiti tema a mangsagid ti social relevance ken aktibismo. Inlungalongna ketdi a ti arte ket para laeng iti arte.
Liniklikanna a sinurat dagiti local color a mangiladawan koma ti kina-Filipinona wenno kinaorientalna. Ngamin nagnaed isuna sadiay America, a sadiay ti ad-adda naglatakanna. Ngamin iti kinaaddana iti Pinas, naikkat iti unibersidad gapu laeng iti daniwna maipapan iti niog, a maysa kano a sexual poem. (A diak met patien daytoy a banag. Depende ngamin ti interpretasion ken dekonstruksion ti maysa a daniw. Kas koma iti The Tree ni Alfred Joyce Kilmer, adu met iti mangibaga a maysa met daytoya sexual poem no iturong iti dayta a wagas dekonstraksion. Tratarentayto laengen no sumaruno ta ilawlawagko babaen iti tunggal linia.)
Kadagiti sinuratna a dandaniw ken sarita ket maibilang a modernista ta saan pay laeng wenno awan pay laeng kadagita a sinurat iti Literatura Filipiniana idi nasuratnan dagitoy.
Ngem itoy a sinurat, sagidentayo laeng ti bassit a linabag ti pakasaritaanna, ken ti kinaestetika dagiti daniwna.
Ket alaentayo a nga ehemplo daytoy a daniwna a nangilawlawaganna no kasano ken ania ti maysa a daniw segun iti kinaestetiko a parang ken pannakaisurat. Daytoy ti daniwna A:
First, A Poem Must Be Magical
Itoy a daniwna, impaganetgetna no kasano ken kinania ti maysa a daniw.
Daytoy a daniw, inkumparana a ti maysa daniw ket kasla met laeng ti nakaparsuaan.
Madlaw kadagiti binatogna, a no ikumparana ti daniw iti maysa a buya kadagiti nakaparsuaan ket adda ti inkabilna a mangsegunda itoy nga imparangna a kas nayon a gutad ti panangiyaspingna.
Napintas dagiti kakastoy a parang ti daniw. Ket iti literatura Ilokana, maibugasan kadagiti dadduma a dandaniw da Prodie Gar. Padios, Honor Blanco Cabie, Johmar Alvarez, Roland Cabanero, Antonio Yukee, (daydi) Meliton Brillantes ken dadduma pay.
Iladladawan dagitoy a daniw ti nakaparsuaan a kas pakabuklan wenno mangbukel iti maysa a daniw.
Nalabit nga idi un-unana ket mainyannatup la unay ti kakastoy a dandaniw. Pannakaiparang ti buya wenno panangibaskag ken panangipaay iti respeto ti kinapintas ti nakaparsuaan.
Ngem iti panaglabas ti panawen, nagbalin a kasla gagangay laengen dagiti simile ken panangiyasping ti nakaparsuaan iti maysa a daniw ken ti panangdaniw ti pintas ti nakaparsuaan.
Dumur-as met ti daniw.
Agbaliw met ti langa ti daniw.
Agbaliw met ti tema ti daniw.
Nakigamulo ti daniw iti gimong iti pannakigamulo ni mannaniw.
Ket ti estilo ken porma, tema ken ken istraktura ti daniw, lalo iti Dandaniw Ilokana ket simmurot iti taray ti eksena ti daniw Filipiniana, nga isu dayta ti pannakigamulona iti mapaspasamak iti gimong.
Itoy a punto, ti “ti arte ket para iti arte laeng” nga impaganetget ni Villa ket saanen a nasurot ken naikankano.
Uray kadagiti kritiko ket saanda a inanak ti kapanunotan ni Villa. Lalo kadagiti nagserbi a kas pannakamata daytoy a panawen.
Kuna ni Salvador Lopez: “One doesn’t bring the charge against Villa that his poetry lacks social significance—that would be pointless, since he long ago begged to be excused from those preoccupations that today absorb the attention of other writers everywhere. One is bound to complain rather that, after a while, Villa becomes somewhat of a bore…There is something effete and bloodless in the lines of Villa, something that smells of the study and the parlor. There is no wind to it, no sun, no saltiness of earth.”
Kuna ni Lopez a nasken kano iti pannakiramraman ken pannakigamulo ni mannaniw kadagiti mapaspasamak iti gimong.
Kastoy met ti kinuna ni Dr. Ariel Agcaoili, maysa kadagiti kritiko ti dandaniw Iluko:
“Ti daniw, kas aramid, kas panagimutektek ni mannaniw, ket maysa nga aramid a politikal… amin a daniw, amin nga arte, ket addaan iti politika, addaanda iti diskurso maipapan iti bugas ti biag segun ti panirigan ni mannaniw, ni adipen ti arte a di mamingga a mangiparparipirip kadagiti mensahe ti uniberso a makitana.”
Bunga ti biag, kinunana. Ket ania aya ngamin ti bugas ti biag? Saan kadi a dagiti inaldaw-aldaw a mapaspasamak iti gimong ken iti tao? Innayonna pay:
"Awan arte a neutral, nga amin a kita ti arte ket adda latta iti tengnga ti pagbabalubalan, kankanayon a makibibiang, di agsarday ti inna pannakiramraman.”
Anansata, iti biang dagiti dadduma a kritiko a nangiyasping ken nangikompara kada Villa ken Carlos Bulosan, a maysa met laeng a Filipino (Ilokano pay ketdi) a naglalatak sadiay USA a kas maysa a Filipino writer ket ad-adda a makainspirar dagiti sinurat ni Bulosan ta ngamin dagitoy a sinuratna ket napolitikaan wenno maipapan iti kasasaad dagiti imigrante sadiay USA. Kadagiti sinurat Bulosan, saanna laeng nga intag-ay ti kina-Filipinona no dipay ket nailadawan pay ti kinaoriental dagiti sinuratna a naiduma la unay iti tema ken wagas ti pannakaisurat kadagiti literatura iti lumaud.
Nupay kasta, kunada pay a maysa a modernist experimentalist ken maysa nga avant-gardist ni Villa. Pudno la unay daytoy no ikumpara dagiti sinuratna idi ken kadagiti mannurat idi iti pagilian kadagidi a panawen. Ta saan pay la ngarud a mabasa iti pagilian idi dagiti wagas ti panangisuratna kadagiti daniw ken saritana. Isu ngarud a naawagan a modernista iti mannurat a Filipino.
Ngem sadiay met ngarud USA a naglatak ken nakaipablakaan dagiti sinuratna. Ken awananda dagitoy iti mangiladawan iti kina-Filipinona. Nalabit a ginagarana daytoy a wagasna tapno mapataranna ti estetika literatura a kayatna a tun-oyen. Ken nalabit a saanna ngata a kayaten ti masaktan a kas iti napasamak kenkuana a pannakaikkta iti unibersidad. Isu a no agbakasion idi kalatakna iti pagilian ket linklikanna dagiti awis ti inna panaglektiur ken panagsarita iti seminar.
Amin dagitoy nga isyu ket konektado iti panagnunogna iti daniw, imbes a sarita. Ta iti daniw nalaklaka nga ilemmeng ti kinaasino babaen kadagiti metapora. Ngem iti prosa wenno sarita ket tumpuar latta dagiti pagilasinan ti maysa nga oriental writer ken saan.
Ngem sadino man a disso ti ayan ti maysa a Filipino ket Filipinonto latta. Sinuratna man wenno saan ti maipapan ti pagilianna wenno sinuratna man wenno saan ti kina-Filipinona, isu latta nga isu a maitag-ay ti nasion a nagtaudandna.
Kas kinuna ni Timothy Yu, a maysa met kadagiti nangadal kadagiti sinursurat ni Villa:
“…Villa’s rejection of “localism” and social realism in favor of a modernist experimentation with form and syntax that had not been seen before in Filipino letters was the centerpiece of his claim to greatness…”
Ngem iti kangrunaan iti amin sa lamina iti pannakabigbigna a kas mannurat iti USA ket iti itataud ti makunkuna nga Asian American Literature a kas dinakamat met laeng ni Yu, a kunana:
“Villa’s work does seem to exist at the intersection of many of these concerns—national vs. transnational, aesthetics vs. politics, and the like. At the very least it would seem that trying to incorporate him into the discourse of Asian American literature disrupts, for better or worse, our notions of what Asian American literature is or should be…” ##
Saturday, October 23, 2004
NI VILLA KEN TI DANIW-ILUKO
Posted by Ka Iddo at 3:42 PM
No comments:
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Makaparegta Ti Literatura?
Wen met, a! Makaparegta ti literatura. Saan laeng a makapasalibukag no dipay ket balbaliwanna ti karirikna (mood). Pagwerretenna ti panunot. Daytoy ti natakuatan ti sientista iti Basque Center on Cognition, Brain and Language a nangadal maipapan itoy. Naipablaak itoy a sinukisokna iti NeuroImage Journal, ti kalatakan nga agirakrakurak maipapan iti panagadal ti panaggunay ken panagtrabaho ti utek.
Adda dakkel nga akem ti literatura iti biag ti tao babaen iti panangitedna iti dakkel nga impluensia ken panagbalbaliw. Impluensia no kasano a sangoen ti tao ti agdama pakarikutan wenno kasasaad nga agturong iti nasirnaat nga aglawlaw. Panagbalbaliw manipud iti nakaikursongan a gayunggayong ket agturong iti kuko ti lawag.
Isu a napateg la unay ti literatura.
Ngem iti agdama, sumangsango iti binuntuon a lapped. Gapu iti sumsumiag nga itatayok ti panagdur-as ti teknolohia, bimmassit dagiti agessem iti literatura. Ad-addan a sangoen dagiti ubbing dagiti ay-ayam iti internet. Dagiti agtutubo, addadan kadagiti kangrunaan a social networking sites. Dagiti networking sites nga inawagan pay ti maysa a panagadal iti Unibersidad ti Pilipinas a kas nainlubongan a playground wenno lugar a pagay-ayaman, pakibinnoltitan, pakitintinnakunaynayan kadagiti pagayam ken naam-ammo laeng sadiay ngem saan iti personal.
Iti met maysa nga arungaing ti grupo dagiti mannaniw iti Katagalogan, lagidawenda la unay ta saandan a marikna ti kinapateg dagiti dandaniw kadagiti agtutubo iti agdama. Ngamin, inawagan kano payen dagitoy iti “boring” wenno “walang kalatoy-latoy” wenno saanen a makaengganio. Lalo la unay iti panagdengngeg kadagiti poetry reading. Isu a binaliwanda ti tignayda a mangallukoy (approach) kadagiti agessem ken uray saan babaen iti panangiruarda manen ti daan a kannawidan, a kas iti panangparegtada manen ti balagtasan. Ti balagtasan ket kapadana met laeng ti crisotan iti Pampanga ken ti bukanegan ni Ilokano.
Iti panagadal ti Basque on Cognition, Brain and Language, dagiti maagsaw a balikas – lalo dagiti balikas a tayutay ket pagwerretenna ti panunot ti asinoman a makabasa wenno makangngeg. Maabbukay ti rikna a mangammo ti nalawag a kaipapanan dagiti balikas. Kasla presko wenno sadiwa a kanayon ti eesseman a mangammo kadagiti kabarbaro a banag. Isu a maipan iti sango ti utek dayta nga aaresgaan. Dayta ti bileg ti literatura.
“The front part of the brain is activated and more resources in the cerebral process for this expression are employed with the activity that requires processing the abstraction of rhetorical figures of speech such as the oxymoron, which aim to communicate things that do not exist”, naisurat ti nasao a panagadal iti NeuroImage Journal..
Dinakamatda dayta tayutay nga oxymoron a kas ehemplo nga adda bileg ken guyugoy dagiti balikas. Tiliwenna ti atension iti asinoman. Ket pudno met a makapangato unay ti kiday apaman a mabasa wenno mangngeg dagiti tayutay. Kas iti nadakamattayon nga ehemplo ti oxymoron iti napalabas nga isyo daytoy a kolum.
A kas koma iti: Puraw a rabii. Addan ketdin puraw a rabii met? Adda a. White night, kunada met iti English. Wenno iti kaitutopanna iti literal ket napuyatan wenno saan a pulos a makaturturog wenno agnanayon a siririing – gapu iti nadagsen unay a pakarikutanna ken pakaburiboran wenno aniaman iti saanna a maiturturog.
Wenno iti maysa pay nga ehemplo: sibibiag-a-natay. Iti English, living-dead. Natay la ngaruden sibibiag pay, hmp? Adu dagiti maawagan a sibiag a natay lalo kadagiti biktima iti nagduduma a kita iti nakaam-ames a sakit; dagiti biktima iti inhustisia ken pannakairurumen iti kalintegan ti tao; ken dadduma pay a kaibatoganna a balikas. Kasta ti kabileg dagiti balikas a tayutay. Kasta ti kabileg ti literatura.
Iti ababa a pannao, kas iti nasukisok ti Basque on Cognition, Brain and Language, adda ti talugading dagiti a balikas a mangguyugugoy iti bukodda nga audience.@
Monday, March 05, 2012
Makaparegta Ti Literatura?
5 comments:
- wenbin wang said...
-
You need to be brisk to maintain equilibrium while executing mind blowing shots. Moncler Sale And tennis sneakers are a heck helpful in this regard. Tennis sneakers are ideal in providing support to the sides Belstaff Leather
of your feet while you make side to side movements. They are lightweight and flexible.Belstaff Womens Jackets
Herringbone patterned rubber outsole offer you excellent grip on all courts. These sneakers are well cushioned to comfort your Ugg Boots Salefeet and assure you a bombastic performance. So, shop a pair of tennis sneakers of your choice to meet your court needs and sore high on the success of your game. Kick the ball for a fine goal with cool football or soccer sneakers.
- 10:16 AM
- biningshao said...
-
Broadcast your Office 2010 PowerPoint presentation to a remote audience, whether or not they have PowerPoint installed. The broadcast download Office 2010 PowerPoint slide show feature allows you to share your presentation through a Web browser quickly without additional set up.
- 5:15 PM
- Alice said...
-
sac fendi
sac guess
sac dolce gabbana
sac gucci
sac louis vuitton
sac prada
sac versace
sac juicy
sac burberry
sac chanel
sac chloe
sac dior
lunettes de soleil
lunettes de soleil gucci
lunettes de soleil louis vuitton
lunettes de soleil dolce gabbana
lunettes de soleil ed hardy
- 9:25 AM
- lin741852 said...
-
sac burberry
sac chanel
chaussures nike
porte cles chanel
bracelet louis vuitton
chaussures puma
portefeuille louis vuitton
chaussures louis vuitton
sac a main
chaussures Christian Louboutin
dolce gabbana tasche
ed hardy tasche
fendi tasche
tee-shirts louis vuitton
louis vuitton pas cher
sac juicy
sac guess 2012 soldes
sac guess pas cher
tee shirts prada
tee shirts louis vuitton
prada bolsas
versace bolsas
Christian Louboutin Soldes
Christian Louboutin 2012
sandales Christian Louboutin
Christian Louboutin pas cher
chaussures Christian Louboutin
sac louis vuitton 2012
louis vuitton soldes
- 8:53 AM
- smartglane said...
-
It should be main data of the blog post. I read the post it is very informative
- 9:38 PM


text:
Ti Nicosia ket isu ti kapitolio ken tugaw ti gobierno ti Republika ti Cyprus, ken iti kastoy isu daytoy ti kaadaywan iti abagatan a daya iti amin a kapitolio kadagiti kamemng ti Kappon ti Europa. Daytoy ket agtultuloyen a natagtagitao kadagiti napalabas a 4,500 a tawen ken isun ti kapitolio ti Cyprus manipud idi maika-10 a siglo. Ti Nicosia ket nabingbingay idi iti akin-abagatan a Cyprus ti Gresia ken ti akin-amianan a Cyprus ti Turkia idi 1963, kalpasan dagiti riribok ti komunidad a napasamak iti siudad. Ita nga aldaw, ti akin-amianan a parte ti siudad ket ti kapitolio ti Akin-amianan a Cyprus, ti de facto nga estado a naikeddeng a nasakop a teritorio ti Cyprus babaen ti sangalubongan a komunidad.
Malaksid kadagiti annong iti lehislatibo ken administrtibo, ti Nicosia ket bukod a nakaipundar a kas kapitolio ti pinansia ti isla ken ti nangruna a sentro iti sangalubongan a negosio.[3] Idi 2012, ti Nicosia ket isu idi ti maika-5 a kabaknangan a siudad iti lubong iti relatibo a pigsa iti panaggatang.[4]
^Derya Oktay, "Cyprus: The South and the North", in Ronald van Kempen, Marcel Vermeulen, Ad Baan, Urban Issues and Urban Policies in the new EU Countries, Ashgate Publishing, Ltd., 2005, ISBN978-0-7546-4511-5, p. 207.


text:
Dagiti karbengan ti tao
Dagiti karbengan ti tao ket dagiti "sapsap a naaw-awatan a di maipaidam a kammasapulan a karbengan a pannakaikeddeng a tawidan timaysa a tao gapu ta isu ket maysa tao a parsua."[1] Dagiti karbengan ti tao ket naaramid a kas unibersal (maipakat sadinoman) ken egalitariano (agpapada para iti amin). Dagitoy a karbengan ket mabalin nga adda a kas masna a karbegan wenno kas nainkalintegan a karbenagn, iti lokal, rehional, nailian, ken sangalubongan a linteg.[2] Ti doktrina ti karbenagn ti tao iti sangalubongan a panagsanay, iti kaunegan ti sangalubongan a linteg, dagiti globo ken rehional a patakder, iti annuroten dagiti estado ken kadagiti tignay iti saan a gobernamental a gunglo, ket isu dagitoyen ti batayan iti publiko nga annuroten iti lawlaw iti lubong. Ti kapanunotan ti karbengan ti tao[3] ket mangibagbaga, "no ti publiko a diskurso iti panawen ti kappia iti sangalubongan a kagimongan ket mabalin a maibaga nga adda iti maysa a sapasapa a moral a pagsasao, isu daytoy ti karbengan ti tao." Uray pay no kastoy, dagiti napigsa a pangtunton nga inaramid babaen ti doktrina iti karbengan ti tao ket agtultuloy a mangkasir kadagiti adu a pangdudua a maipanggep ti linaon, kasasaad ken pannakalinteg ti karbengan ti tao iti agdama nga aldaw. Isu a ti saludsod no ania ti kaibuksilanna babaen ti maysa a "karbengan" ket kontrobersia met laeng ken suheto daytoy kadagiti agtultuoy a pilosopiko a suppiatan.[4]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Sepúlveda et al. 2004, p. 3[1]
- ^ Nickel 2010
- ^ Beitz 2009, p. 1
- ^ Shaw 2008, p. 265
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abouharb, R. and D. Cingranelli (2007). "Dagiti Karbengan ti Tao ken Estruktural a Panagipag-isu". New York: Pagmalditan ti Unibersidad ti Cambridge.
- Barsh, R. (1993). “Panagrukod kadagiti Karbengan ti Tao: Dagiti Problema ti Metodolohia ken Panggep.” Dagiti Karbengan ti Tao Pagkapat 15: 87-121.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Dagiti karbengan ti tao iti Wikimedia Commons
- Nagkaykaysa a Pagpagilian: Dagiti karbengan ti tao


text:
Billit
Dagiti billit (klase Aves) ket nadutdotan, napayakan, dua ti sakana, endotermika (nabara ti dara), agititlog, a bertebrado nga ay-ayup. Nga adda dagiti agarup a 10,000 sibibiag a sebbangan, isu dagitoy ti kaaduan a bertebrado a klase dagiti bertebrado a tetrapodo. Amin dagiti agdama a sebbangan ket tagikua ti subklase ti Neornithes, ken agnaed kadagiti ekosistema iti ballasiw ti lubong, manipud ti Artiko aginggana idiay Antartiko. Dagiti sibibiag a bilbillit ket sumakopda kadagiti kadakkel manipud ti 5 cm (2 in) Bee Hummingbird aginggana ti 2.75 m (9 ft) Abestrus. Ti posil a rehistro ket mangituding a dagiti billit ket rimsua iti kaunegan kadagiti terepodo a dinosaurio idi panawen ti Hurasiko a paset ti panawen, idi agarup a 160 riwriw a tawtawen. Dagiti Paleontologo ket maikapanunutanda dagiti billit nga is-isu laeng dagiti klado dagiti dinosaurio a nagbiag manipud ti Kretaseo–Paleoheno a pasamak ti panagawan idi 65.5 (Ma).
Dagiti moderno a billit ket naidasig babaen kadagiti dutdot, ti maysa a sippit nga awan ti ngipen, ti panagitlog dagiti natangken ti kontsana nga itlog, ti maysa a nagato a metaboliko a grado, adda ti uppat a kamara a puso, ken ti maysa a nalagan ngem natibker a tultulang. Dagiti amin a sibibiag a sebbangan iti billít ket adda kadagiti payak malaksid laeng ti awan tattan a saan a tumaytayab a moa iti Baro a Selanda. Dagiti payak ket dagiti naparangay a takiag, ken kaaduan kadagiti sebbangan ti billit ket makatayab. Dagiti saan a makatayab a billít ket mairaman dagiti ratida, dagiti pinguino, ken dagiti adu pay a naipagduduma a endemiko a sebbangan ti isla. Dagiti billít ket addaanda kadagiti naisangsangayan a panagpalpa ken panaganges a sistema a dagitoy ket nasayaat a naampon para iti panagtayab. Adda dagiti dadduma a billít, a naipangpangruna dagiti korbidos ken dagiti loro, ket maysa dagitoy a nasaririt a sebbangan ti ayup; adu dagiti bilbilang iti sebbangan ti billit a napalpalliwan nga agar-aramid ken agus-usar ti ramramit, ken adu kaditi sosial a sebbangan ket mangipakpakita ti kultural a panagiyallawat iti panakaammo kadagiti ballasiw a kaputotan.
Adu kadagiti sebbangan ket gumon-od iti tinawen nga adayo a panag-akar, ken adu pay dagiti agararamid ti basbassit ken saan nga agnanayon a panag-akar. Dagiti billit ket sosialda; dagitoy ket makisinnaritada nga ugusar kadagiti makita a senial ken babaen kadagiti panagtawag ken kankanta, ken makibinglayda kadagiti sosial nga ugugali, a mairaman ti panagtitinnulongan a panagtaraken ken panaganup, panagpangen, ken panag-ummong dagiti balang. Ti nawatiwat a kaaduan dagiti sebbangan ti billít ket sosial a monagamo, kadawyan para iti maysa a panawen a panagtaraken, ken sagpaminsan pay nga adu a tawen, ngem manmano iti amain a kabibiagda. Adda dagiti dadduma pay a sebbangan a poligamo ("adu kadagiti babbai") wenno, manmano, a poliandriko ("adu kadagiti lallaki") a panagtaraken a sistema. Dagiti itlog ket kadawyan a mayitlog iti maysa nga umok ken mapessaan babaen dagiti nagannak. Kaaduan kadagiti billit ket adda iti napaatiddog a panagaywan kalpasan ti panagpessa.
Adu kadagiti sebbangan ket importante para iti ekonomia, a kaaduan a taudan iti makmakan babaen ti panaganup wenno panagtaraken. Adda dagiti sebbanagn, a naisangsangayan dagiti agkankanta a billit ken dagiti loro, ket nadayeg dagitoy nga abalbalayan nga ayup. Dagiti dadduma pay a panagusar ket maiaraman ti panag-apit iti guano para ti panag-usar nga abuno. Dagiti billit naisangsangayan a piguro iti amin nga aspeto iti kultura ti nagtagitaoan manipud ti relihion aginggana ti daniw ken dagiti nadayeg a musika. Agarup a 120–130 a sebbangan ket nagbalin nga awanen a kas ti nagbanagan iti aramid ti tao manipud idi maika-17 a siglo, ken dagiti gasgasut a naskbayan pay. Iti agdama, agarup a 1,200 a sebbangan dagiti billit ket maipangta ti pannaka-awan babaen dagit inar-aramid ti tao, ngem adda met dagiti ganetget a mararamid para iti panagsalaknib kaniada.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Brands, Sheila (14 Agosto 2008). "Systema Naturae 2000 / Pannakaidasig, Klases Aves". Gandat: Ti Taxonomicon. Naala idi 11 Hunio 2012.


text:
Manila
Ti Siudad ti Manila (Tagalog: Maynila) ket ti ngulo nga ili ti Filipinas. Masarakan ti ili wenno siudad iti akindaya a playa ti Luek Manila iti akinlaud a paset ti Luzon, iti sungaban ti Karayan a Pasig. Kabeddeng ti Manila dagiti siudad ken il-ili iti Metro Manila, ti Navotas ken Siudad ti Caloocan iti amianan, Siudad ti Quezon iti amianan-a-daya, San Juan ken Siudad ti Mandaluyong iti daya, Siudad ti Makati iti abagatan-a-daya, ken Siudad ti Pasay iti abagatan.
Nagtaud iti "may nilad", Tagalog ti "addaan nilad" ti nagan ti Manila, a mangdakdakamat iti maysa a kita ti natayag a ruot nga agtubtubo idi iti ig-igid ti baybay. Idi maika-16 a siglo, nabukel ti "Maynilad" manipud iti komunidad dagiti Muslim iti ig-igid ti Karayan Pasig a kas sentro ti kolonial a gobierno ti Espania idi inturayanna ti Filipinas iti nasurok a tallo a siglo.
Idi katengngaan ti maika-16 a siglo, ti lugar ti agdama a Manila ket iturturayan ti tallo a rajah wenno daulo ti Muslim a komunidad. Isuda da Rajah Sulayman ken Rajah Matanda a mangiturturay kadagiti komunidad iti abagatan ti Karayan Pasig, ken ni Rajah Lakandula a mangidadaulo kadagiti komunidad iti amianan ti karayan. Ti Manila idi ti kaamiananan a sultanado iti kapuruan. Kaduana dagiti sultanado ti Brunei, Sulu, ken Ternate iti Cavite.
Idi 1570, maysa nga ekspedision dagiti Espaniol nga imbaon ni Miguel López de Legazpi ti nangballaag a parukmaenna ti Manila. Ti talkenna a buyot a ni Martín de Goiti ti dimteng iti Manila manipud iti Cebu a yan idi ti kuartel dagiti Espaniol. Pinadanon dagiti Muslim a Tagalog dagiti ganggannaet; ngem adda sabali a panggep ni Goiti, kaduana ti 300 a soldadosna, rinautda ti Manila ket darasda a pinarmek dagiti katutubo a purok. Dimteng ni Legazpi ket dagiti pasurotna iti sumaruno a tawen ket nakikappiada kadagiti tallo a rajah ket nangbukelda iti maysa a konseho ti siudad nga addaan iti dua a mayor, 12 a konsehal, ken maysa a sekretario. Kangrunaanna, nangaramidda iti napaderan a siudad iti akin-abagatan nga igid ti Karayan Pasig tapno masaluadan ti pagtaengan ken kuartel dagiti Espaniol. Naawagan daytoy a napaderan a siudad iti Intramuros.
Idi Hunio 10, 1574, inikkan ni Ari Felipe II ti Espania ti Manila iti titulo nga Insigne y Siempre Leal Ciudad ("Mabigbigbig ken Naynay a Napudno a Siudad"). Idi 1595, naideklara ti Manila a kas kapitolio ti Filipinas ket nagbalin kas tengnga ti trans-Pasipiko a komersio ti pirak.
Idi 1898, sinakup ti Estados Unidos ti kapuruan, agingga iti 1935. Kabayatan ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat, nadadael ti kaaduan a paset ti siudad. Idi 1975, nabukel ti rehion a Metro Manila ket nairaman ti siudad ti Manila.
Dagiti distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
Nabennebenneg ti Manila iti 16 a heograpikal a distrito. Maysa laeng a distrito ti saan a sigud nga ili, ti Puerto aLugar.
Dagiti 8 a distrito iti amianan ti Pasig ket ti Binondo, Quiapo, Sampaloc, San Miguel, San Nicolas, Santa Cruz, Santa Mesa, ken Tondo.
Ti sabali pay a walo a distrito ket ti Ermita, Intramuros, Malate, Paco, Pandacan, Puerto a Lugar, San Andres Bukid, ken Santa Ana. Ti San Andres ket damo a paset ti Santa Ana, ken ti Santa Mesa ket sigud a paset ti Sampaloc.
Amin dagitoy a distrito, malaksid iti Puerto a Lugar, ket addaanda kadagiti kabukbukodanda a simsimbaan. Ti distrito ti Binondo ket isu ti Kainsikan a lugar ti siudad. Ti Tondo ti yan dagiti marigrigat nga umili, idinto a dagiti met distrito ti Ermita ken Malate ti ad-adda a nalatak kadagiti turista ta addadtoy ti adu a panganan, paginuman, pagraragsakan, lima a bituen nga otel, ken dagiri paggatangan.
Addaan ti siudad iti 897 a baranggay kadagiti 16 a distritona.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Ti Amerika ket nakapanen ti adu a panagrangrang-ay manipud idi Disiembre 7, 1941". Sarasota Herald-Tribune. Naala idi 2010-06-18.
- ^ "'PERLAS ITI DAYA' NAIKKATAN KADAGITI MAKMAKAN; TI Manila, Sakbay ti Pearl Harbor, Ket narang-ay idi--Dagiti pagsangladanna ket maysa kadagiti kasayaatan pakipatengngaan ti isip para kadagiti dua a panagraut Ni Osmena Sinarununa ni Quezon". New York Times. Pebrero 5, 1945. Naala idi 2016-08-17.
Ti Manila, napa-moderno ken naipangato ti kasasaadna iti metropolis babaen ti kalaing ti panaka-inhenniero ti Amerikano, sakbay ti Pearl Harbor ket maysa a siudad kadagiti 623,000 a nagtaeng, iti uneg ti sangapulo ket uppat a kuadrado milia.
- ^ Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ashgabat, Turkmenistan
- Astana, Kazakhstan*
- Bishkek, Kirgistan
- Dushanbe, Tayikistan
- Moscow, Rusia*
- Tashkent, Uzbekistan
- Bandar Seri Begawan, Brunei
- Bangkok, Tailandia
- Dili, Daya a Timor
- Flying Fish Cove, Isla Paskua (Australia)
- Hanoi, Bietnam
- Jakarta, Indonesia*
- Kuala Lumpur, Malaysia
- Manila, Filipinas
- Naypyidaw, Myanmar
- Phnom Penh, Cambodia
- Port Moresby, Papua Baro a Guinea
- Singapur
- Vientiane, Laos
- Isla Laud, Is-isla Cocos (Keeling) (Australia)
† Ti Israel ken Palestina ket tuntonenda ti Herusalem a kas kapitolio. Ti Herusalem ket aglaon iti parlamento ti Israel ken gangani amin a ministro ti gobierno. Ti Tel Aviv ket aglaon iti kaaduan kadagiti ganganaet nga embahada idiay Israel; Ti Ramallah ket ti administratibo a tugaw ti Turay ti Palestina.


text:
Oklahoma City
Ti Oklahoma City ket isu ti kapitolio ken ti kadakkelan a siudad ti Estado ti Oklahoma. Isu pay daytoy ti tugaw ti kondado ti Kondado ti Oklahoma,[1] ti siudad ket nairanggo a kas ti maika-27 iti populasion kadagiti siudad idiay Estados Unidos. Dimmakkel met ti populasionna kalpasan ti senso idi 2010, ken addaan daytoy ti nakarkulo nga immadu a populasioniti 610,613 manipud idi Hulio 2013.[2] Manipud idi 2013, ti Metropolitano a lugar ti Oklahoma ket addaan iti populasion iti 1,319,677,[3] ken ti Naitiptipon nga Estadistikal a Lugar ti Oklahoma City-Shawnee ket addaan iti populasion iti 1,390,835 nga agnanaed,[3] ken mangaramid daytoy a kas ti kadakkelan a metropolitano a lugar ti Oklahoma. Dagiti patingga ti siudad ti Oklahoma City ket gumay-at kadagiti kondado ti Canadian, Cleveland, ken Pottawatomie ngem kaaduan kadagitoy ket iti ruar ti bugas ti lugar ti Kondado ti Oklahoma ket suburbo owenno away. Ti siudad ket mairanggo a kas ti maika-8 a kadakkelan a siudad idiay Estados Unidos babaen ti kadakkel ti daga.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Find a County". National Association of Counties. Naala idi 2011-06-07.
- ^ "Population Estimates". United States Census Bureau. Naala idi 2014-08-29.
- ^ a b "Metropolitan and Micropolitan Statistical Areas" ([HTML). 2013 Population Estimates. United States Census Bureau, Population Division. Agosto 29, 2014. Naala idi Agosto 29, 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Oklahoma City iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Oklahoma City manipud iti Wikivoyage (Ingles)


text:
Adda P10,000 a cash prize (scholarship grant), mayakkubka pay iti Rimat Magazine!
Wen, agpilpilikamin iti libnos ti campus nga agakkub iti magasin. No estudianteka iti high school wenno kolehio iti Filipinas ken ik-ikutam ti pintas ni Ilokana, ania pay la ti ur-urayem? Ipatulodmon ti dua a ladawam (4R wenno 5R, half ken full body shot) iti RIMAT Magazine: MISS RIMAT CAMPUS 2005, c/o JOYCE CALSO, #58, Road 7, Project 6, Quezon City 1100. Ilukonmo metten ti nafill-upan a nomination form, (nasken nga orihinal, saan a xerox) ken ababa a pakasaritaan ti biag. Awatenmi agingga iti Pebrero 10, 2005.
Ni best friendko ngay, kunam? Ala, ket awisem metten. Ad-adu, naragragsak.
Ngem maysa laeng ti mangabak. Maipablaakto ti ladawanyo a finalist iti Enero, Pebrero ken Marso 2005 nga isyu ti RIMAT Magazine. Babaen ti ballot coupon, botosan ti amin a reader iti Filipinas ken abrod (Alaska, Australia, Brunei, California, Canada, Delaware, Greece, Germany, Hawaii, Hong Kong, New York, The Netherlands, Saudi Arabia, Spain, Utah)ti pilida. Ti kaaduan ti botos, siempre, isu ti MS. RIMAT CAMPUS 2005.
Ti premio, P10,000 ken mayakkub iti RIMAT Magazine.
Dagiti Pagannurotan iti Panagbotos:
1. Silulukat ti panagbotos iti amin a reader ti Rimat Magazine.
2. Makartib dagiti ballot coupon iti Oktubre 2004 agingga iti Nobiembre 2005 nga isyu ti Rimat Magazine. Nasken nga orihinal, saan a naixerox, dagiti fill upan a ballot coupon.
3. Maipablaak iti Enero, Pebrero ken Marso 2005 nga isyu ti Rimat Magazine dagiti ladawan dagiti finalist a pagpilian dagiti reader.
4. Masapul a makaur-or ti mapadayawan a MISS RIMAT CAMPUS iti di nakurkurang ngem iti 500 a botos (ballot coupon).
5. Mapadayawan ti mangabak iti Christmas Party ti RIMAT MULTIMEDIA, INC. iti Disiembre 2005.
6. Ipatulod dagiti ballot coupon iti: MISS RIMAT CAMPUS 2005, c/o JOYCE G. CALSO, #58, Road 7, Project 6, Quezon City 1100. Nasken a maipatulod dagiti ballot coupon agingga iti Nobiembre 2005. Awaten ti secretariat dagiti ballot coupon a natimbrean iti maudi nga aldaw ti Nobiembre 2005.
(Kartiben ti ballot coupon ken nomination form iti RIMAT Magazine)
Salip iti Daniw
Dagiti Pagannurotan:
1. Silulukat ti salip iti amin nga Ilokano nga estudiante. Mangrugi ti salip iti Septiembre 1, 2004 ken aggibus iti Pebrero 28, 2005.
2. Silulukat ti tema ti daniw ngem maipangruna dagiti mangiladawan iti kultura ni Ilokano. Nawaya ti mannaniw iti estilo a kayatna a panangputar iti daniwna.
3. Naimakinilia ti isalip iti doble espasio iti 8-1/2" x 11" a bond paper. No naikompiuter ti isalip, usaren ti font size a 12 ken font face a Times, Times New Roman, wenno Arial. Uppat a kopia ti ipaw-it. Parbo a nagan ti usaren kas byline. Pakuyogan ti manuskrito iti nakarikep a sobre a naglaon iti entry form a maala iti Rimat Magazine, maysa a 2" x 2" a kaudian a ladawan, ken ababa a pakasaritaan ti biag.
4. Saan a makedngan ti kaadu ti isalip a daniw. Nupay kasta, maibilang ti kada daniw a napakuyogan kadagiti rekisito ti salip kas maysa nga entry. Nasken nga orihinal, bukod a putar, saan a patarus manipud iti ania man a pagsasao, di pay naipablaak iti ania man a publikasion a printed (libro, magasin, pagiwarnak, kdpy) wenno digital (e-book, CD-ROM, DVD-ROM, INTERNET, kdpy.) ken di pay nangabak iti ania man a salip, ti isalip a daniw.
5. Karbengan ti RIMAT ti mangedit ken mangipablaak kadagiti mangabak iti magasin, libro ken internet nga awan sungsungbatanna iti mannaniw ken pagadalanna. Agtalinaed ti copyright iti mannaniw.
6. Pinal ti pangngeddeng dagiti hurado, saan a maibabawi ti naikeddeng a nangabak, malaksid no matakuatanto a sinalungasing ti nangabak a mannaniw ti Pagannurotan Bilang 4. No naglabsing ti mannaniw, maibabawi ti premiona ken mapawilanton a makisalip kadagiti pasalip ti RIMAT Literary Awards.
7. Dagiti gunggona: Umuna a Gunggona: P3,000.00. Maikadua a Gunggona: P2,000.00. Maikatlo a Gunggona: P1,000.00. Lima (5) a Konsolasion a Gunggona: P500.00 tunggal maysa. Maipaayan pay iti Sertipiko ti Pammigbig dagiti mangabak ken dagiti pagadalanda.
8. Mapadayawanto dagiti mangabak bayat ti National Convention ti GUMIL Filipinas iti Kalgaw 2005.
9. Ipatulod dagiti entry iti: Salip iti Daniw, RIMAT Literary Awards 2004-2005, c/o Ariel S. Tabag #58, Road 7, Project 6, Quezon City 1100. Nasken a maipatulod dagiti entry iti di naladladaw ngem Pebrero 28, 2005. Awaten ti secretariat dagiti entry a natimbrean iti ken sakbay ti naituding a deadline.
(Kartiben ti entry form iti RIMAT Magazine)
Salip iti Salaysay
(Esponsoran ti GUMIL Greece)
Dagiti Pagannurotan:
1. Silulukat ti salip nga esponsoran ti GUMIL Greece iti amin nga Ilokano nga estudiante. Mangrugi ti salip iti Oktubre 1, 2004 ken aggibus iti Pebrero 28, 2005.
2. Nakallalagip a padas ti linaon ti isalip a salaysay.
3. Naimakinilia ti isalip iti doble espasio iti 8-1/2" x 11" a bond paper. Agatiddog iti 8 agingga iti 15 a panid. No naikompiuter ti isalip, usaren ti font size a 12 ken font face a Times, Times New Roman, wenno Arial. Uppat a kopia ti ipaw-it. Parbo a nagan ti usaren kas byline. Pakuyogan ti manuskrito iti nakarikep a sobre a naglaon iti entry form a maala iti Rimat Magazine, maysa a 2" x 2" a kaudian a ladawan, ken ababa a pakasaritaan ti biag.
4. Saan a makedngan ti kaadu ti isalip a salaysay. Nupay kasta, maibilang ti kada salaysay a napakuyogan kadagiti re-
kisito ti salip kas maysa nga entry. Nasken nga orihinal, bukod a putar, saan a patarus manipud iti ania man a pagsasao, di pay naipablaak iti ania man a publikasion a printed (libro, magasin, pagiwarnak, kdpy) wenno digital (e-book, CD-ROM, DVD-ROM, INTERNET, kdpy.) ken di pay nangabak iti ania man a salip, ti isalip a salaysay.
5. Karbengan ti RIMAT ti mangedit ken mangipablaak kadagiti mangabak iti magasin, libro ken internet nga awan sungsungbatanna iti autor ken pagadalanna. Agtalinaed ti copyright iti autor.
6. Pinal ti pangngeddeng dagiti hurado, saan a maibabawi ti naikeddeng a nangabak, malaksid no matakuatanto a sinalu-ngasing ti nangabak nga autor ti Pagannurotan Bilang 4. No naglabsing ti autor, maibabawi ti premiona ken mapawilanton a makisalip kadagiti pasalip ti RIMAT Literary Awards.
7. Dagiti gunggona: Umuna a Gunggona: P5,000.00. Maikadua a Gunggona: P3,000.00. Maikatlo a Gunggona: P2,000.00. Maipaayan pay iti Sertipiko ti Pammigbig dagiti mangabak ken dagiti pagadalanda.
8. Mapadayawanto dagiti mangabak bayat ti National Convention ti GUMIL Filipinas iti Kalgaw 2005. Dagiti mangabak a saan a makapan iti GF Convention, maibusonto ti premioda.
9. Ipatulod dagiti entry iti: Salip iti Salaysay, RIMAT Literary Awards 2004-2005, c/o Ariel S. Tabag #58, Road 7, Project 6, Quezon City 1100. Nasken a maipatulod dagiti entry iti di naladladaw ngem Pebrero 28, 2005. Awaten ti secretariat dagiti entry a natimbrean iti ken sakbay ti naituding a deadline.
(Kartiben ti entry form iti RIMAT Magazine)


text:
Patrick Modiano
Ni Jean Patrick Modiano (Panangibalikas a Pranses: [ʒɑ̃ paˈtʁik ˌmɔdjaˈno]; naiyanak idi 30 Hulio 1945) ket Pranses a nobelista ken ti nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura ti 2014. Isu ket dati a nangabak iti Premio Estado ti Austria para iti Europeano a Literatura idi 2012, ti Prix mondial Cino Del Ducaidi 2010 manipud ti Institut de France, ti Prix Goncourt idi 1978 para iti Rue des boutiques obscures, ken tie Grand Prix du roman de l'Académie française idi 1972 para iti Les Boulevards de ceinture. Dagiti obrana ket naipatarusen kadagiti ad-adu ngem 30 a pagsasao ken naramrambakan idiay ken iti lawlaw iti Pransia, ngem bassit laeng ti naipablaak iti Ingles idi nagungunaan isuna iti Premio Nobel.[1]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Le réseau Modiano (iti Pranses)
- Martin Chilton, "Nangabak iti Premio Nobel iti LIteratura: Patrick Modiano" (iti Ingles), The Telegraph, 9 Oktubre 2014.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Bas Wohlert, Camille (9 Oktubre 2014). "Patrick Modiano of France wins Nobel Literature Prize". The Rappler. Naala idi 9 Oktubre 2014.


text:
Abril 23
Ti Abril 23 ti maika-113 nga aldaw ti tawen (maika-114 kadagiti bisiesto a tawen) iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 252 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen.
Dagiti linaon
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1946 – Ni Manuel Roxas ket nabutosan a kas ti naudi a Presidente ti Mankomunidad ti Filipinas.
- 1990 – Ti Namibia ket nagbalin nga iti maika-160 a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian ken ti maika-50 a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian.
- 1993 – Nagbutos dagiti taga-Eritrea para iti wayawaya manipud iti Etiopia.
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1791 – James Buchanan, Amerikano a soldado, abogado, ken politiko, maika-15 a Presidente iti Estados Unidos (pimmusay 1868)
- 1858 – Max Planck, Aleman a pisiko ken akademiko, nagungunaan ti Premio Nobel iti Pisika (pimmusay 1947)
- 1902 – Halldór Laxness, taga-Islandia a mannurat ken mannaniw, nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura (pimmusay 1998)
- 1985 – Angel Locsin, Filipina nga aktres, produser, ken agdesdesinio iti moda
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1616 – William Shakespeare, Ingles nga aktor, daramaturgo, ken mannaniw (naipasngay 1564)
- 1951 – Charles G. Dawes, Amerikano a politiko, maika-30 a Bise Presidente iti Estados Unidos, nagungunaan ti Premio Nobel iti Kappia (naipasngay 1865)
- 1992 – Satyajit Ray, taga-India a direktor, produser, mannurat (naipasngay 1921)


text:
Torre Eiffel
Ti Torre Eiffel (Pranses: La Tour Eiffel, [tuʁ ɛfɛl]) ket maysa a landok a torre a mabirukan idiay Champ de Mars idiay Paris, nanaganan daytoy kenni inhenniero Gustave Eiffel, a tikompanian aket isu ti nagdaremden ken nanngbangon ti torre. Daytoy ket nabangon idi 1889 a kas pastrekan nga arko iti 1889 a Piesta ti Lubong, daytoy ketnagbalinen a sangalubongan ken kultural a simbolo ti Pransia ken maysa kadagiti mabigbigan nga estruktura iti lubong. Ti torre ket isu ti katayagan nga estruktura idiay Paris[1] ken ti kaaduan a nabisbisita a mabayadan a monumento tii lubong; 7.1 a riwiriw a tattao ti kimmalay-at iti daytoy idi 2011. Ti obserbatori ti maikatlo a lessad ket adda iti 279.11 m (915.7 ft) ti kangatuan a mastrekan ti publiko iti Kappon ti Europa. Ti torre ket nakagun-od ti 250 a riwriw a bisitana idi 2010.
Ti torre ket agtakderr ti katayag iti324 metro (1,063 ft) , agarup nga isu met laeng a katayag ti pasdek nga adda ti kadsaaran iti 81. Idi las-ud ti pannakabangonna, ti Toore Eiffel ket nalabsanna ti Monunento Washington tapno mangala ti titulo iti katayagan nga estruktura nga inramid ti tao iti lubong; ti Torre Eiffel ket isu ti nangtengngel daytoy a titulo para kadagiti napalabas a 41 a tawtawen, aginggana idi nabangon ti Pasdek Chrysler idiay Siudad ti New York idi 1930. Gapu ti pannakanayon ti antena ti tuktok ti Torre Eiffel idi1957, daytoy ket nataytayagen ngem ti Pasdek Chrysler babaen ti 17 kadkadapan (5.2 m). No saan amairaman dagiti panangirangarang nga antena, daytoy ket isu ti maikadua a katayagan nga estruktura idiay Pransia, kalpasan ti Millau Viaduct.
Ti torre ket addaan ti tallo a kadsaaran para kadagiti agbisbista. Dagiti biliete ket mabalin a magatang para iti panagkalay-at, babaen dagiti agdan wenno makina a pangipangato, kadagiti umuna ken maikadua a kadsaaran. Ti pannagna manipud ti baba a kadsaaran aginggana ti umuna a kadsaaran ket sumurok a 300 a tuktukad, ken ti pay pannagna manipud ti umuna aaginggan ti maikadua a kadsaaran. Ti maikatlo ken kangatuan a kadsaaran ket mastrekan laeng babaen kadagiti panagawit nga agdan ngem kadawyan dagitoy a narikpan iti publiko. Adda met dagiti panganan kadagiti umuna ken maikadua a kadsaaran.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Ti Torre Eiffel a kas maysa a monumento ti Lubong" (iti (Pranses)). Tour-eiffel.fr. 2 Abril 1996. Naala idi 24 Mayo 2010.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Torre Eiffel iti Wikimedia Commons
- Opisial a website ti Torre Eiffel (Pranses)
- Opisial a website ti Torre Eiffel (Ingles)