text:
Baybay Celebes
Ti Baybay Celebes (Indones: Laut Sulawesi, Tagalog: Dagat Selebes) iti akinlaud a Taaw Pasipiko ket bineddengan iti amianan babaen ti Purpuro Sulu ken Baybay Sulu ken Isla Mindanao iti Filipinas, iti daya babaen ti kawar ti Is-isla Sangihe, iti abagatan babaen ti Peninsula Minahassa ti Sulawesi ken iti laud babaen ti Kalimantan iti Indonesia. Daytoy ket gumay-at iti 420 milmilia (675 km) iti amianan-abagatan babaen ti 520 a milmilia (837 km) iti daya-laud ken addaan iti dagup a kalawa iti rabaw iti 110,000 kuadrado milia (280,000 km2), iti kaadalem iti 20,300 kadapan (6,200 m). Ti baybay ket malukatan iti abagatan a laud babaen ti Lingsat Makassar ken mapan iti Baybay Java.
Ti Baybay Celebes ket pirgis ti maysa a taga-ugma a labneng ti taaw a naporma kadagidi 42 a riwriw a tawtawen iti napalabas iti lugar a maikkat manipud iti masa ti daga. Babaen idi napalabas a 20 a riwriw a tawtawen, ti panaggunay ti ukis ti daga ket nakaanayen a nangiyakar ti labneng kadagiti bulkan ti Indonesia ken Filipinas tapno makaawat kadagiti naipugso a tinumek.[1] Babaen kadagiti napalabas a 10 a riwriw a tawtawen, ti Baybay Celebes ket napunno kadagiti kontinental a tinumek, a mairaman dagiti uging, a naikkat manipud kadagiti dimmakdakkel nga ubbing a bantay idiay Borneo ken ti labneng ket naikapeten iti Eurasia.
Ti pagbeddengan a pagbaetan ti Baybay Celebes ken Sulu ket mabirukan iti Kabambantayan ti Sibutu-Basilan. Dagiti napigsa nga anud ti taaw, dagiti nauneg a trinsera ti baybay ken dagiti bantay ti baybay, a naitipon kadagiti aktibo a isla a bulkan ket nagresultaan kadagiti narikut a langa ti taaw.
Pagbeddengan ti delimitasion ti Ekslusibo a Sona ti Ekonomia[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi 23 Mayo 2013, i Gobierno ti Republika ti Filipinas ken ti Gobierno ti Republika ti Indonesia ket nagpirmada iti maysa a tulagan tapno mangipatakder iti linia a pagbeddengan a mangilimitado ti agtutuon a Sona ti Ekslusibo a Sona ti Ekonomia (EEZ) a pagbaetan dagiti dua a pagilian. Daytoy ket naipagtunosan a ti amianan a pagbeddengan ket babaento ti turay ti Filipinas (nanaganan a kas Baybay Mindanao) ken ti Indonesia ket isunto ti abagatan ti linia ti pagbeddengan (nanaganan ti Baybay Celebes).[2][3][4]
Gay-at[urnosen | urnosen ti taudan]
Ipalawag ti Gunglo ti Internasional a Hidrograpiko (IHO) ti Baybay Celebes a kas maysa kadagiti danum ti Purpuro Daya nga India. Ipalawag ti IHO ddagiti patingga ti Baybay Celebes a kas dagiti sumaganad:[5]
Iti amianan. Ti akin-abagatan a patingga ti Baybay Sulu [Manipud iti Punto Tagolo, agpabab iti laud nga aplaya ti Mindanao aginggana iti abagatan a laud a patingga, kalpasanna iti amianan nga aplaya ti Isla Basilan (6°45′N 122°04′E / 6.750°N 122.067°E), babaen ti daytoy nga isla aginggana iti akin-abagatan a patinggana, kalpasanna iti linia idiay Isla Bitinan (6°04′N 121°27′E / 6.067°N 121.450°E) idiay akindaya a patingga ti Isla ti Jolo, babaen ti Jolo iti punto iti longitud ti 121°04'E iti abagatan nga playana, kalpasanna babaen dagiti Isla ti Tapul ken Lugus ken iti igid ti amianan nga aplaya ti Isla Tawitawi aginggana iti Isla Bongao iti akinlaud a patinggana (5°01′N 119°45′E / 5.017°N 119.750°E), ken kalpasanna idiay Tanjong Labian, ti akin-amianan a daya a patingga ti Borneo] ken ti abagatan a laud a patingga ti Mindanao.
Iti daya. Ti linia manipud iti Punto Tinaca, ti akin-abagatan a punto ti Mindanao, aginggana iti amianan a punto ti pulau Sangihe Besar (3°45′N 125°26′E / 3.750°N 125.433°E) kalpasanna babaen ti pulau-pulau Sangihe aginggana iti Tanjung Puisan, ti amianan a daya a patingga ti Celebes [Sulawesi].
Iti abagatan. Ti amianan nga aplaya ti Celebes iti pagbaetan ti tanjung Puisan ken tanjung Binar (Rawis Karkarayan) (1°20′N 120°52′E / 1.333°N 120.867°E) ken kalpasanna ti linia iti Tanjung Mangkalihat idiay Borneo, ti akin-amianan a patingga ti Lingsat Makassar [ti linia a mangisilpo iti Tanjung Mangkalihat, Borneo (1°02′N 118°57′E / 1.033°N 118.950°E) ken tanjung Binar (Rawis Karkarayan), Celebes (1°20′N 120°52′E / 1.333°N 120.867°E)].
Iti laud. Ti daya nga aplaya ti Borneo iti pagbaetan ti Tanjung Mangkalihat ken Tanjong Labian, ti akin-abagatan a patingga ti Baybay Sulu.
Biag iti baybay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Baybay Celebes ket pagtaengan dagiti adu a kita ti ikan ken dagiti ayup iti danum. Ti tropikal a lugar ken dagiti nabara ken nalitnaw a danum ket mangipalubos a mangibalay iti agarup a 580 kadagiti 793 a sebbangan dagiti agar-aramid iti raw-ang a korales, nga agtubo kas dagiti kaaduan iti biodibersidad a rawraw-ang iti korales iti lubong, ken ti maysa nga adu a kita ti biag iti baybay, a mairaman dagiti balyena ken dagiti dolpino ken dagiti pawikan, dagiti manta ray, dagiti eagle ray, barracuda, marlin ken dagiti sabali pay a sebbangan iti raw-ang. Adu pay dagiti tuna ken yellowfin tuna . Iti pay maipatinayon iti kaadu dagiti ikan a makalkalap iti Baybay Celebes.
Kinapangruna iti komersio[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Baybay Celebes ket maysa a nangruna a dalan iti baybay para iti rehional a panagtagilako. Ti baybay ket popular para iti panagbatok iti scuba ken dagiti palaglayag iti taaw.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Bunaken
- Golpo Davao
- Maitum, Sarangani
- Peninsula Minahassa
- Golpo Moro
- Is-isla Sangir
- Luek Sarangani
- Is-isla Talaud
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ C.Michael Hogan. 2011. Celebes Sea. Encyclopedia of Earth. Eds. P.Saundry & C.J.Cleveland. National Council for Science and the Environment. Washington DC
- ^ http://www.gov.ph/2014/05/23/agreement-between-the-government-of-the-republic-of-the-philippines-and-the-government-of-the-republic-indonesia-concerning-the-delimitation-of-the-exclusive-economic-zone-boundary/
- ^ http://www.gov.ph/2014/05/23/faqs-on-the-philippines-and-indonesia-agreement-on-the-delimitation-of-eez-boundary/
- ^ http://www.gov.ph/images/uploads/Screen-shot-2014-05-23-at-12.28.46-PM.png
- ^ "Limits of Oceans and Seas, 3rd edition" (PDF). International Hydrographic Organization. 1953. Naala idi 7 Pebrero 2010.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Baybay Celebes iti Wikimedia Commons
- Ocean Explorer (www.oceanexplorer.noaa.gov) – Public outreach site for explorations sponsored by the Office of Ocean Exploration.
- Exploring the Inner Space of the Celebes Sea 2007 – A rich collection of images, video and audio podcast.
- NOAA, Ocean Explorer YouTube Channel


c: text/html

text:
Isla Busuanga
Ti Busuanga ket ti kadakkelan nga isla iti Grupo ti Calamian iti probinsia ti Palawan idiay Filipinas. Ti Isla Busuanga ket ti maikadua a kadakkelan nga isla iti probinsia kalpasan ti isla ti Palawan. Ti isla ket mabirukan iti pagtengngaan a pagbaetan dagiti isla ti Mindoro ken Palawan a mabirukan ti Baybay Abagatan Tsina iti laud ken ti Baybay Sulu iti abagatan a daya. Iti abagatan ti isla ket dagiti dua a nangruna nga isla ti Grupo ti Calamian: ti Isla Culion ken Isla Coron.
Ti akinlaud a pagkatlo ti isla ket adda iti ili ti Busuanga ken ti akindaya a dua a pagkatlo ket maitagikua iti Coron.
Ti Isla Busuanga ket kangrunaan nga ammo a lokasion ti pagliwliawaan a panagbatok gapu kadagiti sangapulo ket dua a barko dagiti Hapon a pinalned babaen ti panagbomba ti Luek Coron babaen dagiti marina ti Amerikano idi las-ud ti Sangalubongan a Gubat II, ti masna a pangangklaan iti asideg ti tengnga ti ili ti Coron, idi Septiembre 24, 1944.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Heograpiko a datos a mainaig iti Isla Busuanga iti OpenStreetMap
- Dagiti ladawan ti panagbatok iti Coron, Busuanga idi Abril 2006
- Dagiti ladawan ti daga ti Busuanga idi 2012

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nailian a Parke ti Panglaglagip ti Panagsanglad ni MacArthur
Ti Nailian a Parke ti Panglaglagip ti Panagsanglad ni MacArthur (ammo pay a kas ti Parke ti Panglaglagip ti Panagsanglad ti Leyte ken Parke MacArthur) ket ti maysa a nasalakniban a lugar iti Filipinas a mangipalagip ti historiko a panagsanglad ni Heneral Douglas MacArthur iti Golpo Leyte iti rugi ti kampania a mangtiliw manen ken mangwaya iti Filipinas manipud iti panagsakup ti Hapon idi 20 Oktubre 1944. Nakaiturongan daytoy a pasamak ti kadakkelan a bakalan ti marina iti Gubat ti Lubong II (Daytoy pay ti kadakkelan a bakalan ti marina iti lubong iti termino ti limned a dagup a tonelada) ken ti kanungpalan a pannakaabak ken panagsuko ti Hapon kalpasan dagiti ganggana a tallo a tawen. Mabirukan ti panglagpalip ti gubat iti ili ti Palo iti isla ti Leyte iti Akindaya a Visayas ken maysa daytoy kadagiti nangruna a pagawisan ti turista iti rehion. Nairangarang daytoy a kas maysa a nailian a parke idi 12 Hulio 1977 babaen dagiti Surat ti Instruksion Blng. 572 a pinirmaan babaen ni Presidente Ferdinand Marcos.[1]
Deskripsion[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti lugar a nagsangladan ni MacArthur ket mabirukan iti 6.78 ektaria (16.8 acre) a pantar ti tanap iti baranggay Candahug, agarup a 5 kilometro (3.1 mi) iti abagatan ti Tacloban ti kapitolio ti probinsia ti Leyte.[2] Daytoy ket dati a nanaganan iti Parke Imelda manipud iti dati nga Umuna a Balasang a ni Imelda Marcos a tubo iti Probinsia ti Leyte.[2] Ti pangipatengngaan a punto ti parke ket dagiti pito a doble-biag a kadakkel a dadakkel a bronse nga estatua iti ababaw nga aramid tao a paglanguyan a mangiladawan ken ni MacArthur ken dagiti kakaduana iti las-ud ti naipakasaritaan a nga A-Day Landing kas naaala iti mabigbig a retrato babaen ni Gaetano Faillace. Adda idi da Presidente-eksilo Sergio Osmeña, Teniente Heneral Richard Sutherland, Brigadier Heneral Carlos P. Romulo, Major Heneral Courtney Whitney, Sarhento Francisco Salveron ken reporter ti CBS Radio William J. Dunn.[3][4][a] Dinisenio babaen ni eskultor Anastacio Caedo ken naisibbo iti las-ud ti maika-37 nga anibersario ti A-Day idi 1981, dagiti estatua ket mangmarka ti lugar a nangtupalan ni MacArthur iti karina iti "I shall return" iti Red Beach, a kinunkuna para iti nagan ti kodigo nga inkeddeng babaen ti Maikanem a Buyot ti Estados Unidos iti sakup ti aplaya manipud iti Marasbaras aginggana iti Palo a naikeddeng aidi a kas maysa kadagiti lugar a pagsangladan.[8][9] Iti sanguanan dagiti estatua, mabirukan dagiti dua a historikal a pangmarka iti Ingles ken Filipino a mangipalawag ti kinapangruna ti nailadawan a senario.Mabirukan ti maysa a museo iti kabangibang a lugar nga aglaon adagiti naipakasaritaan a retrato ken dagiti sabali a memorabilia ni Heneral MacArthur a mairaman ti maysa a kopia ti bitlana kalpasan idi simmanglad ken ti maysa a plake ti bronse dagiti tugotna.[10]
Mabirukan ti rehional a sentro ti gobierno ti Palo iti ballasiw ti manipud iti memorial. Dagiti sabali pay nga asideg a nadayeg nga estruktura ket mairaman ti Hardin ti Bato ti Kappia a nasibbo iti las-ud ti maika-50 nga anibersariona idi 1994 idi ti memorial ket nairangarang pay a kas maysa a nailian a historiko a dulon babaen ti Nailian a Historikal a Komision;[11] ken ti Leyte Oriental Hotel, dati a MacArthur Park Beach Resort, a kasisigud a binagon babaen ni Imelda Marcos idi 1983.[12][13] Maserrekan ti parke babaen ti Pan-Philippine Highway (AH26) manipud iti Tacloban ken ti Pagtayaban ti Daniel Z. Romualdez.
Sarsarita[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti opisial a sarita ti Oktubre 20, 1944 ket ti panagur-uray ken panagbubuya ni MacArthur idi naglugan iti USS Nashville. Kinunkuna a ti heneral ket bimmalasiw kadagiti pagattumeng a danum idi ti luganna ket kellat a nagsardeng gapu ti ababaw a baybay, uray met iti sagpaminsan a panagpalpaltoog manipud iti kabusor. Adda met idin dagiti sayangguseng a ti retrato iti panagsanglad ket pabuya laeng kas inreporta idi babaen ti New York Times a ni Osmeña ket simmanglad iti Leyte idi Oktubre 21, maysa nga aldaw kalpasan ti naireporta a petsa a panagsanglad ni MacArthur. Adda idi dagiti tallo a retrato a naala kadagiti nadumaduma nga anggulo iti panagsangladda, a mangipaadu ti impresion nga amin ket naensayo.[14]
Dagiti kaudian a pasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti parke ket ti lugar dagiti tinawen a rito ti panglaglagip ken ti pannangiladawan manen ti historiko a panagsanglad iti Leyte babaen dagiti lokal ken gangganaet a dignitario ken kakauyogda dagiti beterano ken dagiti pamiliada. Idi Nobiembre 8, 2013, ti panglaglagip ket dinadael babaen ti Bagio Haiyan (Yolanda) (Ti kapigsaan a nairehistro a Supertyphoon iti lubong) amaysa kadagiti pito nga estatua, ti estatua ni Carlos Romulo, ket natuang manipud iti batayanna.[10] Daytoy ket dagus idi a tinarimaan babaen ti gobierno ken napabaro ti estatua ni Carlos P. Romulo iti kaunegan dagiti duapulo nga aldaw iti itutulong manipud iti Metropolitan Manila Development Authority.[15]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Letter of Instructions No. 572". Chan Robles Virtual Law Library. Naala idi 27 Septiembre 2014.
- ^ a b "Region 8 – Protected Areas". Biodiversity Management Bureau. Naala idi 27 Septiembre 2014.
- ^ a b McCallus, Joseph P. The MacArthur Highway and Other Relics of American Empire in the Philippines. Potomac Books: Washington, D.C. Naala idi 27 Septiembre 2014.
- ^ Dunn, William J. Pacific Microphone. Texas A&M University Press. Naala idi 27 Septiembre 2014.
- ^ Goldstein, Richard (1 Septiembre 1998). Francisco Salveron, MacArthur's Aide, Dies at 88. The New York Times. Naala idi 12 Nobiembre 2014.
- ^ Cacas, Rita M.; Lott, Juanita Tamayo. Images of America: Filipinos in Washington, D.C. Arcadia Publishing. Naala idi 12 Nobiembre 2014.
- ^ Francisco Salveron: Aide to MacArthur. Milwaukee Journal Sentinel. 2 Septiembre 2014. Naala idi 12 Nobiembre 2014.
- ^ "Ceremony on Tuesday to Recall MacArthur's Philippine Landing". Reading Eagle. Naala idi 27 Septiembre 2014.
- ^ "The Sunniest Day in October". Manila Bulletin. Naala idi 27 Septiembre 2014.
- ^ a b "MacArthur memorial also damaged by 'Yolanda'". Manila Bulletin. Naala idi 27 Septiembre 2014.
- ^ "Remembering the Leyte Gulf Landing". Philippine Information Agency. Naala idi 27 Septiembre 2014.
- ^ "Leyte takes over Imelda-built resort". Philippine Daily Inquirer. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 18 Disiembre 2014. Naala idi 27 Septiembre 2014.
- ^ "Leyte SP happy with Leyte Oriental's reconstruction". Philippine Information Agency. Naala idi 27 Septiembre 2014.
- ^ "LEYTE | The Story Behind the MacArthur Landing Memorial National Park at Palo". Lakad Pilipinas. Naala idi Septiembre 12, 2018.
- ^ "After 20 days, Romulo statue upright again, wading ashore with MacArthur". Interaksyon. Naala idi 27 Septiembre 2014.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Nailian a Parke ti Panglaglagip ti Panagsanglad ni MacArthur iti Wikimedia Commons


text:
Dumingag
Ti Dumingag ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Zamboanga del Sur iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Dumingag ket nabennebenneg iti 44 a barbaranggay.[2]
- Bag-ong Valencia
- Bagong Kauswagan
- Bagong Silang
- Bucayan
- Calumanggi
- Canibongan
- Caridad
- Danlugan
- Dapiwak
- Datu Totocan
- Dilud
- Ditulan
- Dulian
- Dulop
- Guintananan
- Guitran
- Gumpingan
- La Fortuna
- Labangon
- Libertad
- Licabang
- Lipawan
- Lower Landing
- Lower Timonan
- Macasing
- Mahayahay
- Malagalad
- Manlabay
- Maralag
- Marangan
- New Basak
- Saad
- Salvador
- San Juan
- San Pablo (Pob.)
- San Pedro (Pob.)
- San Vicente
- Senote
- Sinonok
- Sunop
- Tagun
- Tamurayan
- Upper Landing
- Upper Timonan
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Dumingag | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Peninsula ti Zamboanga Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion IX (Peninsula ti Zamboanga)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion IX (Peninsula ti Zamboanga)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion IX (Peninsula ti Zamboanga)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion IX (Peninsula ti Zamboanga)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Zamboanga del Sur". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Pannakairuam
Ti pannakairuam ket isu ti agtultuloy a panagusar iti mangbaliw ti panagwa a sustansia wenno panagkukua urayno adda dagiti saan a nasayaat a pagbanagan,[1] wenno maysa a neurolohiko a pannkarebkas a pangiturongan kadagiti kastoy a panagkukua .[2]
Dagiti pannkairuam ket mabalin a mangiran ti, ngem saan a limitado iti, panagabuso ti druga, panagabuso ti panagwatwat, panagabuso ti makan, panagabuso ti sekso, panagabuso ti kompiuter, ken panagsugal. Dagiti klasiko a pakailasinan ti pannakairuam ket mairaman ti di-nasayaat a panagtengngel kadagiti sustansia wenno panagkukua, panagikaskaso laeng kadagiti sustansia wenno panagkukua, panagtultuloy a panagusar urayno adda dagiti madi a pagbanagan, ken panaglibak.[3] Dagiti ruam ken tabas a mainaig iti pannkairuam ket kadawyan a mailasin babaen ti dagus a gratipikasion (nabiit ti bayagna a gunguna), a mairaman ti natatak a makapasakit a pagbanagan (agbayag a pagbanagan).[4]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Angres DH, Bettinardi-Angres K (Oktubre 2008). "Ti sakit iti pannakairuam: dagiti taudan, agas, ken panagimbag". Dis Mon. 54 (10): 696–721. doi:10.1016/j.disamonth.2008.07.002. PMID 18790142.
- ^ Amerikano a Kagimongan para iti Pannakairuam a Medisina (2012). "Panagilawlawag ti Pannkairuam". Makasapul ti dakamat journal iti
|journal=(tulong)
- ^ Morse RM, Flavin DK (Agosto 1992). "Ti panangilawlawag ti alkoholismo. Ti Nagtipon a Komiet iti Nailian a Konseho iti Alkoholismo ken Panagtalek iti Druga ken ti Amerikano a Kagimongan iti Panagsanay a Medisina tapno Agadal ti Panagilawlawag ken Kammasapulan para iti Panagsukimat ti Puon ti Sakit iti Alkoholismo". JAMA. 268 (8): 1012–4. doi:10.1001/jama.1992.03490080086030. PMID 1501306.
- ^ Marlatt GA; Baer JS; Donovan DM; Kivlahan DR (1988). "Dagiti panangkukua ti pannakairuam: etiolohia ken agas". Annu Rev Psychol. 39: 223–52. doi:10.1146/annurev.ps.39.020188.001255. PMID 3278676.


text:
Lapulapu
Ni Lapulapu (Caliph Pulaka) (1491 – 1542), maysa a Muslim a pangulo iti Isla ti Mactan iti Cebu iti Filipinas. Mabigbig kas kaunaan a nativo ti arkipelago ti Filipinas a nangbusor iti kolonisasion dagiti Espaniol, maibilang ni Lapulapu a kas umuna a nailian a bannuar iti Filipinas.
Iti bigat ti Abril 27, 1521, nakiranget dagiti mannakigubat ti Mactan nga idauluan ni Lapulapu kadagiti soldado nga Espaniol nga indauluan ni Fernando Magellan. Nagtagipika ken nagtagikampilan, pinarmek da Lapulapu dagiti ganggannaet ket maysa kadagiti napasag ni Magellan.
Kas pammadayaw dagiti Cebuano, nangipatakderda iti estatua ken simbaan iti isla ti Mactan ken binaliwanda ti nagan ti ili ti Opon iti Cebu iti Siudad ti Lapu-Lapu.


text:
BAGUIO CITY – Naiyawiden ti bangkay ti maysa a lalaki nga immunan a naipadamag a pimmusay kalpasan a natnag iti maysa nga hotel ditoy Baguio City idi Hulyo 30 ti agdama a tawen.
Immunan a nabigbig daytoy a ni Marvin Rivera Dacanay, 26-anyos, baro ken residente ti Aringay, La Union.
Iti report ti pulisya, nagtakaw ti nasao a lalaki iti nasao a hotel sakbay a napasamak ti insidente.
Narekober iti crime scene ti 11 a nagduduma nga android phone, maysa nga i-pod, maysa a singapore dollar, car key, ken P1,510 a cash no sadinno naisubli metten dagitoy kadagiti kliyente ti hotel nga agtagikua.
Sigun pay kadagiti pulis, maatap a nagtakaw ti nasao a lalaki iti maysa a pay hotel ditoy siudad ken iti pagtagilakuan nga asideg iti nakapasamakan ti insidente.
Iti panakiuman ti Bombo Radyo Baguio, kinuna ni PCapt. Bob Stephen Pagarigan manipod iti BCPO-Station 5 a nagturong ti ina ti suspek iti opisinada ken sadiay a binigbigna nga anakna ti nasao a bangkay.
Iti salaysay ti ina ni Dacanay, adda ti lugan ti anakna ngem saanda nga amo ti lokasyon daytoy rason a nagrikurida ti BCPO Station 5 ken nasarakanda ti kotse ni Marvin sadiay P.Burgos, Magsaysay, Baguio City.
Dinakamatna a narekober iti kotse ti maysa a cellphone, driver license, P500 cash ken dolyares a maatap a kukua ti suspek no sadinno naipama metten iti ina daytoy.
Impettengna nga idi 2016 ket adda ti kasona a panaglabsing iti RA 1965 wenno ti Comprehensive Dangerous Drugs Act of 2002 ngem naipasidong laeng daytoy iti home rehabilitation gaputa menor de edad paylaeng iti daydi a tawen.


text:
BAGUIO CITY – Panggep ti lokal a gobierno ti Baguio City a mangibangon iti pasilidad a mangpataud iti suplay ti oxygen para kadagiti pasiente ti COVID19.
Iti eksklusibo a panakiuman ti Bombo Radyo Baguio kenni Engr. Bonifacio De la Pena, city administrator, kinunana a makipatpatang ita ti siudad kadagiti oxygen providers iti pagilian para iti panakaisagana ti proposal ken katulagan para iti nasao a panggep.
Kinunana a daytoy ket kas panagsagana ti siyudad iti posible a panagkurang ti suplay ti oxygen tanks gapu iti panagangato ti kaso ti COVID19.
Dinakamatna a tuladen ti siudad ti probinsia ti Ilocos Sur nga adaanen iti bukodna nga oxygen facility a mangsup-suplay kadagiti amin nga ospital iti nasao a probinsiya.
Nupay kasta, impatalged ni Dela Pena nga umdas paylaeng iti agdama ti suplay ti oxygen tanks iti siudad ken awan unay ti parikot iti distribusion dagitoy agsipud ta adu ti pagal-alaan ti lokal a gobierno iti suplay ti oxygen.
Impanamnamana pay nga umdas ti suplay dagiti kaskenan nga agas kontra iti COVID19 a pakairamanan ti remdisivir ken adda met ti nailatang a pondo para iti alternatibo nga agas a tocilizumab para kadagiti pasyente iti COVID-19 nga adda iti nakaru a kasasaad.


text:
Yoga
Ti yoga (Sanskrito, Pāli: योग, /ˈjəʊɡə/, yoga) ket maysa asapasa a termino para kadagiti disiplina ti pisikal, isip, ken espiritual a nataud idiay taga-ugma nga India.[1][2] Iti naikasangayan, ti yoga ket maysa kadagiti innem nga āstika ("ortodokso") pagadalan iti Hindu a pilosopia. Maysa kadagiti kaaduan a naisalaysayan ken babaen ti pannakaiyam-ammo iti suheto ket ti Yoga Sūtras iti Patañjali. Dagiti nadumaduma atradision iti yoga ket mabirukan iti Hinduismo, Budismo, Hainismo ken Sikhismo.[3][4][5]
Dagiti kasakbayan ti pilosopiko a pannakaipagarup ken dagiti nadumaduma nga asetiko a panagsanay iti immuna a milenio BCE ket naisistema iti pormal a pilosopia kadagiti nasap a a siglo ti CE babaen ti Yoga Sutras oiti Patanjali.[6] Babaen idi sikko ti immuna milenio, ti Hatha yoga ket rimmuar a kas ti prominente a tradision iti yoga a naisangyan manipud tiYoga Sutras ni Patanjali. Bayat a ti Yoga Sutras ket mangipatengnga iti isip iti disiplina iti isip, ti Hatha yoga ket mangiyunay-unay iti salun-at ken kinapuro iti bagi.[7]
Dagiti Hindu a monghe, a nangrugi kenni Swami Vivekananda, ket nangiyeg ti yoga iti Laud idi kaladawan ti maika-19 a siglo. Idi tawtawen ti 1980, ti yoga ket nagbalin a nadayeg a kas maysa a pisikal a sistema iti panagpasayaat ti salun-at iti ballasiw ti Lumaud a Lubong. Adu dagiti inad-adal a nagpadpadas a nangikeddeng ti kinasayaat ti yoga a kas maysa a komplementario a panagliklik iti kanser, skisoprenia, angkit ken dagiti pasiente iti puso. Iti maysa a nailian apanagsukisok, dagiti napaut a nagsansanay iti yoga idiay Estados Unidos ket nangireportada kadagiti pannakapasayaat iti laslasag, tultulang ken ti salun-at ti isip.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti dakamat[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Baptiste, Sherri; Scott, Megan (2005-12-16). Yoga with Weights for Dummies. ISBN 978-0-471-74937-0.
- ^ Yogani (2010-12-01). Advanced Yoga Practices – Easy Lessons for Ecstatic Living. ISBN 978-0-9819255-2-3.
- ^ Denise Lardner Carmody, John Carmody, Nalinak a Pannakipagrikna. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan US, 1996, panid 68.
- ^ Stuart Ray Sarbacker, Samādhi: Ti Kinabileg ti Dibinidad ken Panangisardengan iti Indo-Tibetan Yoga. SUNY Press, 2005, pp. 1–2.
- ^ Tattvarthasutra [6.1], kitaen ti Manu Doshi (2007) Patarus iti Tattvarthasutra, Ahmedabad: Shrut Ratnakar p. 102
- ^ Whicher, pp. 38–39.
- ^ Larson, p. 139–140.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dhillon, Dalbir Singh (1988). Sikhismo, Taudan ken Panagrang-ay. Atlantic Publishers. GGKEY:BYKZE4QTGJH.
- De Michelis, Elizabeth (2004). Pakasaritaan ti Moderno a Yoga. Londres: Continuum. ISBN 0-8264-8772-6.
- Dumoulin, Heinrich; Heisig, James W.; Knitter, Paul F. (2005). Zen a Budismo : Pakasaritaan: India ken Tsina. World Wisdom, Inc. ISBN 978-0-941532-89-1.
- Eliade, Mircea (1958). Yoga: Immortalidad ken Wayawaya. Princeton: Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan. ISBN 978-0-691-14203-6.
- Feuerstein, Georg (1996). Ti Shambhala nga Alagaden ti Yoga. Umuna nga ed. Boston ken Londres: Shambhala Publications.


text:
Tacloban
Ti Siudad ti Tacloban ket maysa a primera klase a siudad iti probinsia ti Leyte iti Filipinas.. Isu met laeng ti kapitolio ti probinsia ti Leyte. Masarakan ti Tacloban idiay Luek Cancabato, iti Kipet ti San Juanico a nangbeltak kadagiti is-isla ti Leyte ken Samar.
Nabukel ti Tacloban manipud iti bassit nga away dagiti mangngalap, kas maysa a bario ti Basey, Samar. Naggapu ti balikas a "Tacloban" manipud iti "taklub", maysa a kasla basket a pagala iti lames. Nagbalin a kangrunaan a padadaponan ken pagtagilakuan nga ili iti naladaw a maika-18 a siglo.
Mabigbig ti siudad gapu iti akemna kabayatan ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat, kas kangrunaan a kuartel para kadagiti puersa nga Amerikano ken kas kaunaan nga ili a winayawayaan ti puersa ni Heneral Douglas MacArthur manipud iti Imperial a Puersa dagiti Hapon. Idi narebbek ti Manila ket sinakup ken tinengngel dagiti Hapon, nagbalin ti Tacloban a kas temporario a kapitolio ti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti Tacloban ket nabingbingay a politikal iti 138 a barbaranggay.[2]
- Baranggay 2
- Nula-tula (Bgys. 3 & 3A)
- Libertad (Baranggays 1 & 4)
- Baranggay 5
- Baranggay 6
- Baranggay 6-A
- Baranggay 7
- Baranggay 8
- Baranggay 100 (San Roque)
- Baranggay 101 (New Kawayan)
- Baranggay 102 (Old Kawayan)
- Baranggay 103 (Palanog)
- Baranggay 103-A (San Paglaum)
- Baranggay 104 (Salvacion)
- Baranggay 105 (Suhi)
- Baranggay 106 (Santo Niño)
- Baranggay 107 (Santa Elena)
- Baranggay 108 (Tagapuro)
- Baranggay 12
- Baranggay 13
- Baranggay 14
- Baranggay 15
- Baranggay 16
- Baranggay 17
- Baranggay 18
- Baranggay 19
- Baranggay 20
- Baranggay 21
- Baranggay 21-A
- Baranggay 22
- Baranggay 23
- Baranggay 24
- Baranggay 25
- Baranggay 26
- Baranggay 27
- Baranggay 28
- Baranggay 29
- Baranggay 30
- Baranggay 31
- Baranggay 32
- Baranggay 33
- Baranggay 34
- Baranggay 35
- Baranggay 35-A
- Baranggay 36
- Baranggay 37
- Baranggay 37-A
- Baranggay 38
- Baranggay 39
- Baranggay 40
- Baranggay 41
- Baranggay 42
- Baranggay 43
- Baranggay 43-A
- Baranggay 43-B
- Baranggay 44
- Baranggay 44-A
- Baranggay 45
- Baranggay 46
- Baranggay 47
- Baranggay 48
- Baranggay 49
- Baranggay 50
- Baranggay 50-A
- Baranggay 50-B
- Baranggay 51
- Baranggay 52
- Baranggay 53
- Baranggay 54
- El Reposo (Baranggay 55)
- Baranggay 56
- Baranggay 57
- Baranggay 58
- Baranggay 59
- Baranggay 60
- Baranggay 60-A
- Baranggay 61
- Baranggay 62
- Baranggay 63
- Baranggay 64
- Baranggay 65
- Baranggay 66
- Baranggay 66-A
- Baranggay 67
- Baranggay 68
- Baranggay 69
- Baranggay 70
- Baranggay 71
- Baranggay 72
- Baranggay 73
- Baranggay 74
- Baranggay 75
- Baranggay 76
- Baranggay 77
- Baranggay 78 (Marasbaras)
- Baranggay 79 (Marasbaras)
- Baranggay 80 (Marasbaras)
- Baranggay 81 (Marasbaras)
- Baranggay 82 (Marasbaras)
- Baranggay 83 (San Jose)
- Baranggay 83-A (San Jose)
- Baranggay 84 (San Jose)
- Baranggay 85 (San Jose)
- Baranggay 86
- Baranggay 87
- Baranggay 88
- Baranggay 89
- Baranggay 90 (San Jose)
- Baranggay 91 (Abucay)
- Baranggay 92 (Apitong)
- Baranggay 93 (Bagacay)
- Baranggay 94 (Tigbao)
- Baranggay 95 (Caibaan)
- Baranggay 96 (Calanipawan)
- Baranggay 97 (Cabalawan)
- Baranggay 98 (Camansinay)
- Baranggay 99 (Diit)
- Baranggay 109 (V & G Subd.)
- Baranggay 109-A
- Baranggay 110 (Utap)
- Baranggay 5-A
- Baranggay 36-A
- Baranggay 42-A
- Baranggay 48-A
- Baranggay 48-B
- Baranggay 51-A
- Baranggay 54-A
- Baranggay 56-A
- Baranggay 59-A
- Baranggay 59-B
- Baranggay 62-A
- Baranggay 62-B
- Baranggay 83-B
- Baranggay 83-C (San Jose)
- Baranggay 95-A (Caibaan)
- Baranggay 8-A
- Baranggay 23-A
- Baranggay 94-A
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Turismo[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Rangtay San Juanico, ti kaatiddogan a rangtay iti Filipinas, ket mangisilpo iti Tacloban iti Isla ti Samar, ti maikatlo a kadakkelan nga isla iti pagilian. Ti 2.1 a kilometro a kaatiddogna a rangtay a nanglasat iti Kipet ti San Juanico ket maysa kadagiti kangrunaan a sarsarungkaran dagiti turista.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ City of Tacloban | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Akindaya a Visayas Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion VIII (Daya a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion VIII (Daya a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion VIII (Daya a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion VIII (Daya a Visayas)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Leyte". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Kategoria:Dagiti artikulo nga agus-usar iti infobox bagi ti danum nga awanan iti pushpin map alt
Mainayon daytoy a kategoria no awan ti naipalawag nga alternatibo a teksto (
pushpin_map_alt=) para iti
pushpin_map iti pannakailak-am ti plantilia ti {{Infobox bagi ti danum}} (kitaen ti Plantilia:Infobox bagi ti danum#Dagiti parametro). Automatiko a maikkat daytoy kalpasan no manayonan ti alternatibo a teksto.
Pampanid iti kategoria "Dagiti artikulo nga agus-usar iti infobox bagi ti danum nga awanan iti pushpin map alt"
Dagiti sumaganad a 114 a panid ket adda iti daytoy a kategoria, manipud iti 114 a dagup.
B
- Danaw Baao
- Luek Bacoor
- Lingsat Badung
- Lingsat Balabac
- Luek Balayan
- Luek Baler
- Lingsat Bali
- Luek Balikpapan
- Kanal Balintang
- Lingsat Bangka
- Lingsat Basilan
- Luek Batangas
- Baybay Bali
- Baybay Bohol
- Baybay Filipinas
- Lingsat Berhala
- Luek Bintuni
- Baybay Bisayano
- Golpo ti Boni
- Danaw Bulusan
- Danaw Bunot
- Luek Butuan


text:
Diaspora
Ti diaspora (manipud iti Griego ti διaσπopά, "agwarwara, pannakaiwarwaras")[1] ket ti pannakaiwarwara ti populasion a ti nagtaudanna ket iti kaunegan ti basbassit a lugar ti heograpia. Ti diaspora ket mabalin pay a mangibaga ti panaggungunay ti populasion manipud iti kasisigud a pagtaenganna.[2][3] Ti diaspora ket nagbalinen a mangibaga ti naisangayan a historikal nga adu a pannakaiwarwaras iti maysa a inboluntario a kasasaade, a kas ti pannakapapanaw dagiti Hudio idiay Judea, ti panagtalaw dagiti Griego kalpasan ti pannakatnag ti Konstantinopla, ti Aprikano a Trans-Atlantiko a panagtagilako ti aadipen, ti akin-abagatan nga Insik wenno dagiti Hindu ti Abagatan nga Asia idi las-ud ti panagtagilako ti kuli, dagiti Irlandes idi las-ud ken kalpasan ti IBisin ti Irlanda, ti pannakapapanaw dagiti Palestina iti maika-20 a siglo[3][4] ken ti eksilo ken deportasion dagiti Circassiano.
Iti kinaudi, dagiti eskolar ket insaluminnada dagiti nadumaduma a kita ti diaspora, a naibatay kadagiti gapuanan a kas ti imperialismo, panaglagilako wenno dagiti migrasion panagtrabaho, wenno iti kita ti sosial a pannakaitunos iti kaunegan ti komunidad ti diaspora ken dagiti pannakaikapetna kadagiti daga ti kaputota. Adda met dagiti komunidad ti diaspora a mangitaltalinaay iti napigsa a pannakaikapet iti politika iti pagtaenganda. Dagiti dadduma pay a kita a kadawyan kadagiti adu a diaspora ket dagiti panagisip iti panagsubli, dagiti pannakaikabagian kadagiti sabali a komunidad iti diaspora, ken ti kaawan ti napno a integrasion iti mangsangaili a pagilian.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ διaσπopά. Liddell, Henry George; Scott, Robert; Leksikon ti Griego-Ingles iti Proyekto ti Perseus
- ^ "Diaspora". Merriam Webster. Naala idi 22 Pebrero 2011.
- ^ a b c Melvin Ember, Carol R. Ember and Ian Skoggard, ed. (2004). Encyclopedia of Diasporas: Immigrant and Refugee Cultures Around the World. Volume I: Overviews and Topics; Volume II: Diaspora Communities. ISBN 978-0-306-48321-9.
- ^ Rozen, Mina (2008). Homelands and Diasporas: Greeks, Jews and Their Migrations (International Library of Migration Studies). Londres, Inglatera: I. B. Tauris. ISBN 1-84511-642-9.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Gewecke, Frauke. "Diaspora" (2012). University Bielefeld – Center for InterAmerican Studies.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Diaspora iti Wikimedia Commons


text:
Daytoy ket
pagtaripatuan a kategoria
, nga inus-usar a pagtaripatuan ti proyekto ti Wikipedia. Saan a paset daytoy ti ensiklopedia ken aglaon kadagiti panid a saan nga artikulo, wenno grupo dagiti artikulo babaen ti kasasaad imbes a ti linaon. Saan nga iraman daytoy a kategoria kadagiti kategoria ti linaon.
Daytoy ket
pagsurotan a kategoria
. Agaramid ken agtaginayon iti maysa a listaan ti pampanid a nangruna met laeng a para iti listaan. Saan dagitoy a parte ti
isbangan ti kategorisasion ti ensiklopedia
.
Daytoy ket
kadagiti nakaikamenganna a panid—malaksid no maisaad ti maitunos a nailemmeng a kategoria kakaykayatan ti agar-aramat (Tabas → Ipakita dagiti nailemmeng a kategoria). Maus-usar dagitoy a kategoria a pagsurotan, panagaramid ken panagurnos kadagiti listaan dagiti panid a makasapul iti "
adu a pakadlawan" (kas pagarigan, dagiti panid nga agus-usar kadagiti nasukatanen a sintaksis), wenno dagiti masapul a maurnos ti sino man a mabalin a makaaramid. Agserbi pay dagitoy a kategoria nga agurnong kadagiti kameng dagiti nadumaduma a listaan wenno dagiti subkategoria iti dakdakkel, wenno nasaysayaat a listaan.
Panggep: Suroten daytoy a kategoria dagiti panid nga agiparang ti pakaammo manipud iti Wikidata a saan nga agraman iti silpo ti sitio wenno etiketa iti Ilokano.
Deskripsion: Ti kategoria para kadagiti artikulo nga agraman kadagiti infobox nga agus-usar iti Modulo:WikidataIB nga agraman iti maysa wenno ad-adu a pidaso ti palkaaammo a naala manipud iti Wikidata a saan nga agraman iti silpo ti sitio wenno etiketa iti Ilokano.
Pampanid iti kategoria "Dagiti artikulo nga awanan iti pakaammo iti Wikidata"
Dagiti sumaganad a 3 a panid ket adda iti daytoy a kategoria, manipud iti 3 a dagup.


text:
Anatomia
Ti anatomia (manipud ti Griego ἀvatέuvw - anatemnō, "putden, iwaen", manipud ti ἀvά - ana, "iti, rabaw", ken tέuvw - temnō, "Agiwaak") ket maysa a sanga ti biolohia ken medisina a mangikeddeng ti estruktura dagiti sibibiag a banag. Daytoy ket sapasap a termino a mangiraman ti anatomia ti tao, anatomia ti ayup (sootomia), ken anatomia ti mula (pitotomia). Kadagiti dadduma apasetna ti anatomia ket as-asideg a mainaig iti embriolohia, maipadpada nga anatomia ken maipadpada nga embriolohia,[1] babaen kadagiti sapasap a ramut ti ebolusion.
Ti anatomia ket nabingbingay nagubsang nga anatomia (wenno makroskopiko nga anatomia) ken mikroskopiko nga anatomia.[1] Ti nagubsang nga anatomia ket isu ti panagadal kadagiti estruktura a mabalin, no nasayaat a mairepresenta wenno narangkay, ket mabalin a makita nga awan dagiti tulong a panagkita iti mata.[1] Ti mikroskopiko nga anatomia ket isu ti panagadal kadagiti babassit nga anatomiko nga estruktura iti mikroskopiko a gantingan. Daytoy ket mangiraman kadagiti histolohia (ti panagadal kadagiti kulanit),[1] ken sitolohia (ti panagdal kadagiti selula). Dagiti termino a mikroanatomia ken histolohia ket sagpaminsan nga agpadpada a maus-usar (nga iti kaso ket ti panangilaslasin a baetan ti histolohia ket bilolohia ti selula ket saan a nainget a naaramid a kas ti naipalplawag ditoy).
Ti pakasaritaan ti anatomia ket nailaslasin idi, kadagiti napalabas a panawen, babaen ti maysa nga agtultuloy a panagrang-ay ti pannakaawat kadagiti pamay-an dagiti organ ken dagiti estruktura iti uneg ti bagi. Dagiti pamay-an ket napasayaatda a naparang-ay, a nagpaspasayaat manipud kadagiti panagsukisok kadagiti ayup babaen ti panagrangkay kadagiti bangkay (natay a bagbagi ti tao) aginggan akadagit narikut a pamay-an a naparang-ay idi maika-20 a siglo a mairaman ti Rayo-ekis a makina, ultrasound, ken MRI.
Nasken a ti anatomia ket saan nga iyallilaw iti anatomiko a patolohia (tinawtawagan pay ti morbido nga anatomia wenno histopatolohia), nga isu daytoy ti panagadak tinagubsang ken mikroskopiko a langlanga dagiti nagsakit nga organo.
Dagiti notaUrnosen
- ^ a b c d "Pangyuna a panid, "Anatomia ti Bagi ti Tao". Henry Gray. maiak-20 nga edision. 1918". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 16 Marso 2007. Naala idi 19 Marso 2007.


text:
Danaw Buhi
Ti Danaw Buhi ket ti maysa a danaw a mabirukan iti Buhi, Camarines Sur iti Filipinas. Daytoy ket addaan iti kalawa iti 18 kuadrado kilometro (6.9 kuadrado milia) ken addaan iti maysa a pagtengngaan a kaadalem iti 8 metro (26 ft). Mabirukan ti danaw iti tanap a binukel babaen dagiti dua a taga-ugma a bulkan, ti Bantay Iriga (ammo pay a kas Bantay Asog) ken Bantay Malinao. Napartuat daytoy idi 1641, idi ti maysa a gingined ket nagpataud a nangrebba ti sikigan ti Bantay Asog. Ti nagresultaan a guedday ket nagpartuat iti masna a penned a naglapped iti ayus dagiti kaariping.[1] Mangisingasing pay ti sabali a teoria a daytoy ket pinartuat babaen ti panagbettak ti Bantay Asog, nga itan ket maysa a malmalmeng a bulkan.
Nadayeg ti danaw gapu ta daytoy ket maysa kadagiti bassit a bagi ti danum nga aglaon iti sinarapan (Mistichthys luzonensis) ti kabassitan a komersial a kinalkalap nga ikan iti lubong.[1]
Malaksid iti sinarapan, ti Danaw Buhi ket pagtaengan pay dagiti sabali nga organismo iti danum a kas ti Irin-irin (Redigobius bikolanus), Dalag (Channa striata), Puyo (Anabas testudineus), Kotnag (Hemiramphus sp.), Burirawan (Strophidon sathete) ken ti patneng a paltat (Clarias sp.). Dagiti sabali nga ikan a naipayammo tapno mapasayaat ti industria iti panagkalap a kas ti tilapia ti Nilo (Oreochromis niloticus), tilapia ti Mozambique (Oreochromis mossambicus), kadawyan a karpa (Cyprinus carpio) ken ti hito ti Bangkok (Clarias sp.).
Ti bakir a mangpalikmut iti danaw ket pagtaengan dagiti sabali a basbassit a 25 a sebbangan ti billit. Dagiti lima nga endemiko a sebbangan ket ti Philippine pygmy woodpecker, Philippine hanging parrot, black-naped monarch, elegant tit ken ti white-eared brown dove. Dagiti sabali pay a fauna a mabirukan iti bakir ket dagiti agtaytayab nga alutiit (Draco sp.), dagiti skink, dagiti monitor nga alutiit (Varanus marmoratus), dagiti civet, dagiti kurarapnit ken ti Philippine Cynomolgus monkey (Macaca fascicularis).[2]
Ita nga aldaw ti danaw ket ti kangruanaan a taudan ti paay ti danum para iti Planta ti Hidroelektriko ti National Power Corporation. Ti planta ti koriente, a napundar idi 1952, ket agpataud iti maysa nga agpatengnga a 2.8 megawatt. Daytoy ket inus-usar pay ti National Irrigation Administration a mangsibog iti saan a basbassit a 100 kuadrado kilometro (39 kuadrado milia) kadagiti ili ti Riconada a mabirukan iti salog ken ti Siudad ti Iriga.[3]
Dagiti ladawan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b "Lake Buhi on World Lakes Database". World Lakes Database. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2009-04-19. Naala idi 2008-10-15.
- ^ Rediscovering Lake Buhi
- ^ Local Government Unit: Municipality of BUHI Naiyarkibo 2007-09-30 iti Wayback Machine
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig iti Danaw Buhi iti Wikimedia Commons
- Heograpiko a datos a mainaig iti Danaw Buhi iti OpenStreetMap


text:
National Center for Biotechnology Information
Ti National Centre for Biotechnology Information (NCBI) ket parte ti United States National Library of Medicine (NLM), ti maysa a sanga ti National Institutes of Health (NIH). Mabirukan ti NCBI idiay Bethesda, Maryland ken napundar idi 1988 babaen ti lehislasion nga inesponsoran babaen ni Senador Claude Pepper.
Ibalayan ti NCBI dagiti serye ti database a maipapan iti bioteknolohia ken biomedisina ken maysa daytoy a nangruna a rekurso para kadagiti ramit ken serbisio ti bioinpormatika. Dagiti nangruna a database ket mairaman ti GenBank para kadagiti sekuensia ti DNA ken ti PubMed, ti maysa a bibliograpiko a database para iti biomediko a literatura. Dagiti sabali pay a database ket mairaman ti database ti NCBI Epigenomics. Amin dagitoy a databas ket mabalin a magun-od iti online babaen ti makina ti panagbiruk ti Entrez.
Inturong idi ti NCBI babaen ni David Lipman, maysa kadagiti kasisigud a mannurat iti programa ti pannakailinia ti sikuensia ti BLAST ken kaaduan a respektado a pigura iti bioinpormatika. Isu ket nangidaulo pay iti maysa a programa iti intramural a panagsukisok, a mairaman dagiti grupo nga indauluan babaen da Stephen Altschul (ti sabali a kimmadua a nagsurat iti BLAST), David Landsman, Eugene Koonin, John Wilbur, Teresa Przytycka, ken Zhiyong Lu. Bimmaba ni David Lipman manipud iti daytoy a puesto idi Mayo 2017.[1]
Dagiti nota ken nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "National Library of Medicine Announces Departure of NCBI Director Dr. David Lipman". www.nlm.nih.gov. Naala idi 2017-05-06.


text:
Plantilia:Kahon ti panagbiruk
Daytoy a plantilia ket agpartuat ti simple a kahon ti panagbiruk kadagiti amin a subpanid ti panid kasla dagiti arkibo.
Panagusar[urnosen ti taudan]
Ti simple a
{{kahon ti panagbiruk}} ket agpartuat ti kahon ti panagbiruk. Ti sakopna daytoy ket amin a subpanid iti namarkaan a panid, malaksid ti nakuna a panid.
{{kahon ti panagbiruk |root= / |search-break=  |search-width=number |search-button-label=teksto }}
Dagiti parametro[urnosen ti taudan]
- root
- Ti tarheta a panid. Ti
|root=Agar-aramat tungtungan:Kaspagarigan/Arkiboket birukenna amin dagiti subpanid ti Agar-aramat tungtungan:Kaspagarigan/Arkibo. Ti kasisigud ket ti agdama a nagan ti panid.
- noslash
- Babaen ti kasisigud, ti tarheta a panid ket saan a mairaman, babaen ti panangiraman ti slash "/" iti parametro ti"root". No kayat nga iraman, isaad ti
noslash=yes.
- search-break
search-break=yesmangisengngat ti tukkol iti nagbaetan ti baras ti panagbiruk ken ti buton ti panagbiruk. Ti kasisigud ket no.
- search-width
- mabalin a mausar daytoy tapno mabaliwan ti kaakaba ti pagikabilan ti teksto, kadagiti karakter. Ti kasisigud ket 22, ken maibagay iti baras ti panagbiruk nga addaan iti kasisigud a kaakaba ti kahon. Nota: daytoy ket bilang laeng nga awan dagiti unit.
- search-button-label
- mabalin a mausar tapno mabaliwan ti teksto ti buton ti panagbiruk. Ti kasisigud ket "Agbiruk".
Kas pagarigan[urnosen ti taudan]
{{kahon ti panagbiruk |root=Wikipedia:MAS |search-button-label=Biruken ti MAS}}mangited ti:
Kas pagarigan 2:
{{kahon ti panagbiruk |root=Agar-aramat:Kaspagarigan |search-break=no |search-width=22 |search-button-label=Biruken dagiti panid ni Kaspagarigan }}mangited ti:
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar


text:
Golpo ti Aqaba
Ti Golpo ti Aqaba wenno Golpo ti Eilat (Arabiko: خليج العقبة, naitransliterado: Khalyj al-'Aqabah; Hebreo: מפרץ אילת, naitransliterado: Mifratz Eilat) ket ti dakkel a golpo idiay akin-amianan nga ungto ti Baybay Nalabbasit, iti daya ti Peninsula Sinai ken iti laud ti nangruna a daga ti Arabia. Ti aplayana ket nabingbingay iti nagbaetan dagiti uppat a pagilian: ti Ehipto, Israel, Hordania, ken Saudi Arabia.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti golpo ket daya ti Peninsula Sinai ken laud ti Peninsula Arabiano. No ti adda Golpo ti Suez iti laud, daytoy ket sumakop manipud iti akin-amianan a paset ti Baybay Nalabbasit. Daytoy ket makaabot iti kaadalenm iti 1,850 m iti tengnga a lugarna: ti Golpo ti Suez ket nalawlawa ngem naab-ababaw ngem 100 m.
Ti golpo ket agrukod iti 24 kilometro (15 mi) iti kalawaan a puntona ken sumakop iti agarup a 160 kilometro (99 mi) iti amianan manipud iti Linglingsat ti Tiran nga idiay ti pagsabtan ti Israel iti Ehipto ken Hordania.
Sakup[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Gunglo ti Internasional a Hidrograpiko ket mangipalawag ti akin-abagatan a patingga ti golpo a kas "Ti linia nga agtartaray manipud iti Ràs al Fasma agpaabagatan a laud iti Isla Requin (27°57′N 34°36′E / 27.950°N 34.600°E) babaen ti Isla Tiran aginggana iti abagatan a laud a punto ken kalpasanna agpalaud a paralelo (27°54'N) iti aplaya ti Peninsula Sinai".[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Limits of Oceans and Seas, 3rd edition" (PDF). International Hydrographic Organization. 1953. Naala idi 7 Pebrero 2010.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Golpo ti Aqaba iti Wikimedia Commons


text:
Polomolok
Ti Polomolok ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Abagatan a Cotabato iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Polomolok ket nabingbingay a politikal iti 23 a barbaranggay.[2]
- Bentung
- Crossing Palkan
- Glamang
- Kinilis
- Klinan
- Koronadal Proper
- Lam-Caliaf
- Landan
- Lumakil
- Maligo
- Palkan
- Poblacion
- Polo
- Magsaysay
- Rubber
- Silway 7
- Silway 8
- Sulit
- Sumbakil
- Upper Klinan
- Lapu
- Cannery Site
- Pagalungan
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Polomolok | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Soccsksargen Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion XII (Soccsksargen)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion XII (Soccsksargen)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion XII (Soccsksargen)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion XII (Soccsksargen)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti South Cotabato". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Abagatan a Sulawesi
Ti Abagatan a Sulawesi (Indones: Sulawesi Selatan; Bugines: ᨔᨘᨒᨓᨙᨔᨗ ᨒᨕᨘᨈ ) ket ti probinsia idiay akin-abagatan a peninsula ti Sulawesi. Ti purpuro ti Is-isla Selayar ket parte pay ti probinsia. Ti kapitoliona ket ti Makasar. Ti probinsia ket beddengan babaen ti Tengnga a Sulawesi ken Laud a Sulawesi iti amianan, ti Golpo ti Bone ken Abagatan a daya a Sulawesi iti daya, ti Lingsat Makasar iti laud, ken ti Baybay Flores iti abagatan.
Kinarkulo ti senso idi 2010 ti populasion a kas 8,032,551 ken mangaramid daytoy ti Abagatan a Sulawesi iti kaaduan ti populasion a probinsia ti isla (46% ti populasion ti Sulawesi ket adda iti Abagatan a Sulawesi), ken ti maikanem a kaaduan ti populasion a probinsia idiay Indonesia. Dagiti kangrunaan a grupo ti etniko iti Abagatan a Sulawesi ket dagiti Bugines, Makasares, Toraja, ken Mandar. Ti ekonomia ti probinsia ket naibatay iti agrikultura, panagkalap, ken ti panagmina iti balitok, magnesio, landok ken dagiti dadduma pay a metal.


text:
BAGUIO CITY – Agpaut pay iti maysa ken kagudua a bulan ti panagngato ti kaso ti COVID-19 iti siudad ti Baguio.
Inwaragawag daytoy ni Mayor Benjamin Magalong kagiddan ti panangdakamatna nga addan ti Baguio iti maikapat a lawas iti panagngato ti kaso ti nasao a sakit.
Maipalagip a nangrugi idi Agosto 20 ti agdama a tawen ti panagngato ti kaso ti COVID-19 iti siudad a mapapati nga intunda ti panagserrek ditoy ti Delta variant.
Sigun iti mayor, babaen iti napartak a panagbakuna kadagiti umili ti siudad kontra iti COVID-19 ket saanen a bumayag ti panagngato ti nasao a sakit.
Maibasar iti datus, 45 percent wenno nasurok 126,600 nga umili ti Baguio ti fully vaccinated manipud iti puntirya a mabakunaan a popolasyon ti siudad a dumanon ti 281, 000 tapnu maragpat ti 95 percent herd immunity.
Imbinglayna pay nga ikagkagumaan ti siudad a nayunan dagiti isolation beds nga aramaten dagiti umili a maipasidong iti quarantine.
Dinakamat ti mayor nga idi kanikadua ket nanayonanen ti 60 beds ti isolation facilities ti siudad ken manamnama a manayonan ti 100 beds ita a lawas.
Innayonna pay a manarimaanen ti panakaisimpa ti maysa a kadsaaran ti metlaeng ti panangisimpada iti maysa pay a kadsaaran ti sigud a Santo NiƱo Hospital nga agserserbi ita kas Baguio City Community Isolation Unit.


text:
Tropikal a klima
Ti tropikal a klima ket ti klima iti tropikal a rehion. Iti Pannakaidasig ti klima ti Köppen daytoy ket ti saan a namaga a klima nga amin dagiti sangapulo ket dua a bulan ket addaan kadagiti natimbeng a temperatura iti saan a nalamlamiis ngem 18 °C (64 °F). Saan a kas dagiti nakaro a tropiko, nga addaan kadagiti nakaro a panagdumaduma iti kaatiddog ti aldaw ken temperatura, iti panawen, ti tropikal a temperatura ket agtultuloy a natalinaay kadagiti amin a paset ti tawen ken dagiti panagdumaduma iti panawen ket kaaduan babaen iti panagtutudo.
Dagiti nagibasaranUrnosen
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Dagiti midia a mainaig iti Tropikal a klima iti Wikimedia Commons


text:
Kategoria:Heograpia ti Abagatan a daya nga Asia
Dagiti subkategoria
Daytoy a kategoria ket addaan kadagiti sumaganad a 12 a subkategoria, manipud iti 12 a dagup.
*
- Maritimo nga Abagatan a daya nga Asia (1 K, 16 P)
A
- Baybay Andaman (2 P)
B
- Baybay Abagatan Tsina (4 K, 7 P)
- Heograpia ti Bietnam (3 K)
- Heograpia ti Brunei (1 K)
G
- Golpo ti Tailandia (1 K, 5 P)
I
- Heograpia ti Indonesia (5 K)
L
- Luek ti Bengal (1 K, 1 P)
M
- Heograpia ti Malaysia (3 K, 2 P)
- Heograpia ti Myanmar (2 K)
T
- Heograpia ti Tailandia (2 K)
Pampanid iti kategoria "Heograpia ti Abagatan a daya nga Asia"
Dagiti sumaganad a 5 a panid ket adda iti daytoy a kategoria, manipud iti 5 a dagup.


text:
Siudad ti Masbate
Ti Siudad ti Masbate ket maysa a maika-4 a klase a siudad ken isu ti kapitolio iti probinsia ti Masbate iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti Masbate ket nabingbingay a politikal kadagiti 30 a barbaranggay.[2]
- Anas
- Asid
- B. Titong
- Bagumbayan
- Bantigue
- Bapor (Poblacion)
- Batuhan
- Bayombon
- Biyong
- Bolo
- Cagay
- Cawayan Exterior
- Cawayan Interior
- Centro (Poblacion)
- Espinosa
- F. Magallanes
- Ibingay
- Igang
- Kalipay (Poblacion)
- Kinamaligan
- Malinta
- Mapiña
- Mayngaran
- Nursery
- Pating (Poblacion)
- Pawa
- Sinalongan
- Tugbo
- Ubongan Dacu
- Usab
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ City of Masbate | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Rehion ti Bicol Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion V (Rehion ti Bicol)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion V (Rehion ti Bicol)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion V (Rehion ti Bicol)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion V (Rehion ti Bicol)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Masbate". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Aztec
Ti tattao nga Aztec /ˈæztɛk/[1] ket dagiti naisangayan nga etniko a grupo ti tengnga a Mehiko, a naisangsangayan dagiti grupo nga agsasao ti pagsasao a Nahuatl ken nagturturay kadagiti dakkel a parte ti Mesoamerika manipud ti maika-14 aginggana ti maika-16 a sigsiglo. Dagiti balikas ti Nahuatl nga aztecatl [as'tekat͡ɬ] (maymaysa)[2] ken aztecah [as'tekaʔ] (ad-adu ngem maysa)[2] ket kaibuksilanna ti "tattao manipud idiay Aztlan",[3] timaysa nga mitolohiko a lugar para iti agsasao ti Nahuatl a kultura iti dayta a panawen, ken kalpasanna ket naampon a kas ti balikas a mangipalplawag ti tattao a Mexica. Kankanayon a ti termino nga "Aztec" ket mangitudo laeng para iti tattao a Mexica ti Tenochtitlan (nga itan ket lokasion ti Siudad ti Mehiko), a mabirukan idiay maysa nga isla iti Danaw Texcoco, a tinawtawagan ti bagbagida a kas Mexica Tenochca [me'ʃika te'not͡ʃka] wenno Cōlhuah Mexica [koːlwaʔ me'ʃika].
Sagpaminsan pay a daytoy a termino ket mangiramraman kadagiti agtataeng kadagiti dua a kangrunaan a kumaduaan nga siudad-estado ti Tenochtitlan, dagiti Acolhua ti Texcoco ken dagiti Tepanec ti Tlacopan, a no dagitoy ket kakuyog ti Mexica ket mangporma ti Tinallo a Kumaduaan ti Aztec a nangtengtengngel ti kankanayon a makunkuna a kas ti "Aztec nga Imperio". Kadagiti sabali a kontesto, ti Aztec ket mabalin a mangitudo kadagiti amin a nadumaduma a siudad estado ken ti tattaona, a nakibinningay kadagiti dakkel a parte ti bukodda nga etniko a pakasaritaan ken kultural a pakailiddingan kadagiti Mexica, Acolhua ken Tepanec, ken isuda ket kankanayon pay nga agus-usar ti pagsasao a Nahuatl a kas ti lingua franca. Iti daytoy a kaibuksilan mabalin a maibaga ti maipangngep ti Aztec a sibilisasion a mairaman amin dagiti naisangayan a tabas ti kultura a sapasap para iti kaaduan a tattao a mangitagtagitao ti Tengnga a Mehiko idi naladaw a kalpasan ti klasiko a paset ti panawen.
Manipud ti maika-13 a siglo, ti Ginget ti Mehiko ket isu idi ti puso ti Aztec a sibilisasion: ditoy idi ti kapitolio ti Tinallo a Kumaduaan ti Aztec, ti siudad ti Tenochtitlan, a nabangon idi kadagiti naipangato a bassit nga isla idiay Danaw Texcoco. Ti Tinallo a Kumaduaan ket nangporma ti tributario nga imperio a nangpadakkel ti bukodna a politikal a hegemonia iti adayo a labes ti Ginget ti Mehiko, a nagparukma kadagiti siudad estado iti amin a Mesoamerika. Iti kinalatakna, ti kultura ti Aztec ket addaan idi kadagiti nabaknang ken narikut a mitolohiko ken relihioso tradision, ken ti pay pannakaabot ti namarangmang ng aarkitektural ken artistiko nagunodan. Idi 1521 ni Hernán Cortés, a kakuyogna ti adu a bilang a dagiti patneng nga agsaso ti Nahuatl a kaduana, ket pinarukmada ti Tenochtitlan ken inabakda ti Tinallo a Kumaduaan ti Aztec babaen ti panangidaulo ni Hueyi Tlatoani Moctezuma II. Ti kanunpalan dagiti Kastila ket binagonda ti baro a pagtaengan iti Siudad ti Mehiko idiay lugar ti nadadael a kapitolio ti Aztec, a manipud idiay ket nangirugianda ti proseso ti panagkolonia ti Tengnga nga Amerika.
Ti kultura ken pakasaritaan ti Aztec ket kangrunaan a naamammuan babaen ti arkeolohiko nga ebidensia a nabirukan kadagiti panagkalkali a kas ti naidayegan a Templo Mayor idiay Siudad ti Mehiko; manipud ti codices a papel ti patneng nga ukis ti kayo; manipud kadagiti pannakalaglagip kadagiti nakakita babaen dagti Kastila a konkistador a kas ni Hernán Cortés ken ni Bernal Díaz del Castillo; ken naipangpangruna kadagiti pannakailawlawag ti maika-16 ken maika-17 a sigloand iti kultura ken pakasaritaan ti Aztec a sinurat babaen ti Kastila apadi ken dagiti makabasa ken makasurat nga Aztec iti Espaniol wenno ti pagsasao a Nahuatl, a kas ti naindayegan a Florentine Codex nga inurnong babaen ti Pransiskano a monghe a ni Bernardino de Sahagún nga tinulongan dagiti nagpaamammo a patneng nga Aztec.
Dagiti pakaammo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Berdan, Frances (1982). The Aztecs of Central Mexico: An Imperial Society. Case Studies in Cultural Anthropology. New York: Holt, Rinehart & Winston. ISBN 0-03-055736-4. OCLC 7795704.
- Berdan, Frances F.; Blanton, Richard E.; Boone, Elizabeth Hill; Hodge, Mary G.; Smith, Michael E.; Umberger, Emily (1996). Aztec Imperial Strategies. Washington, DC: Dumbarton Oaks Research Library and Collection. ISBN 0-88402-211-0. OCLC 27035231.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Aztec iti Wikimedia Commons


text:
Asukar
Ti asukar ket isu ti sapasap a nagan para iti klase ti kimiko a mainaig ti nananaman ti nasam-it a sustansia, kaaduan kadagitoy ket naus-yusar a kas makan. Adda dagiti karbohidrato a buklen ti karbon, hidroheno ken oksiheno. Adda dagiti nadumaduma a kita ti asukar a naala kadagiti nadumaduma a taudan. Dagiti simple nga asukar ket tinawtawagan kadagiti monosakarido ken mairaman ti glukosa (naamammuan pay ti as dekstros), pruktosa ken galaktosa. Ti kankanayon a makmakan wenno granulado nga asukar ket sapasap a kaaduan nga inus-usar a kas makan ket isu ti sakarosa, ti disakarido (iti bagi, sakarosa hidrolises iti pruktosa ken glukosa). Dagiti dadduma pay a Other disakarido ket mairaman ti maltosa ken laktosa. Dagiti maigiddiat ti kimiko a sustansia ketmabalin nga adda met ti nasam-it a nanam, ngem saan dagitoy a naidasig a kas dagiti asukar. Adda met dagitoy ti naus-usar a kas ti basbassit ti kaloriana a suksukat ti makan para iti asukar a naipalawag a kas dagiti artipisial a pangpasam-it.
Dagiti asukar ket mabirukan kadagiti kulanit ti kaaduan a mulmula ngemm dagitoy ket adda laeng iti makaanay a konsetrasion para iti nasayaat panangiyaon iti unas ken remolatsa. Ti unas ket higante a ruot ket naimuyongan daytoyen kadagiti tropikal a klima idiay Adayo a Daya manipud idi taga-ugma a panpanawen. Ti adu a panagpadakkel ti pannakapataud daytoy ket napasamak idi maika-18 a siglo kadagiti panangipatakder kadagiti plantasion ti asukar iti Laud nga Indio ken ti Kaamerikaan. Daytoy idi ti immuna a pannakagun-od ti tattao ti asukar a nangikedkedeng iti diro tapno mapasam-itan ti makmakan. Ti remoatsa ket ramut nga apit ket naimuyongan daytoy kadagiti nalamlamiis a klima ken nagbalin a nangruna a taudan ti asukar idi mika-19 a siglo idi mabalinen a magun-og dagiti pamay-an ti panangiyaon ti asukar. Ti panagpataud ti asukar ken ti panagtagilako ket nangbalbaliw kadagiti adu a waya ti dalan ti pakasaritaan ti tao. Daytoy ket nangimpluensia ti pannakaporma dagiti kolonia, ti nagrugian ti pannakaadipen, ti transision ti naipautangan a panagobra, ti migrasion ti tattao, gubgubat a baetan dagiti pagilian nga agtengtengngel ti panagtagilako ti asukar idi maika-19 a siglo, ken ti etniko a pakabuklan ken politikal nga estruktura iti baro a lubong.
Ti lubong ket nagpataud ti asukar iti agarup a 168 riwriw tonelada idi 2011. Ti natimbeng a tao ket mangmangan ti agarup a 24 kilogramo ti asukar iti tunggal maysa a tawen (33.1 kg kadagiti industrialisado a pagilian), kapada daytoy ti sumurok a 260 kaloria ti makan iti tunggal maysa a tao, iti tunggal maysa nga aldaw. Ti asukar ket mangited ti enerhia ngem awan dagiti taraon wenno dagiti awan linaon a kaloria.
Manipud idi kinaudi a paset ti maika-20 a siglo, nasalsaludsod daytoy no ti kanen nga adu kadagiti asukarna, naipangpangruna kadagiti napapino nga asukar, ket dakes para iti salun-at ti tao. Ti asukar ket naikapeten iti panaglukmeg ken nasuspetsa iti wenno napno a taudan ti gapuanan ti irurumsua ti diabetes, sakit ti puso, demensia, pannaka-apday ti piskel ken panagribrib. Add dagiti nadumaduma nga inararamid nga ad-adal a mangpadas a mangipalawag ti puesto ngem adda met kadagiti nagduduma a resulta, gapu ti kinarigat ti panagbiruk kadagiti populasion a mausar a panagtengngel a saan a mangmangan weenoo nawaya ti pannangan ti aniaman nga asukar.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig iti Asukar iti Wikimedia Commons
- Teasauro ti Aglutluto: Asukar
- Asukar iti Curlie (iti Ingles)


text:
Nairobi
Ti Nairobi ket isu ti kapitolio ken kadakkelan a siudad ti Kenya. Ti siudad ken dagiti agpalpalikmut a lugar ket mangporma pay ti Kondado ti Nairobi. Ti nagan a "Nairobi" ket nagtaud manipud iti Maasai a balikas ti Enkare Nairobi, a maipatarus iti "nalamiis a danum", ti Maasai a nagan ti karayan Nairobi, nga isu daytoy ti nangipabulod ti nagan ti siudad. Nupay kasta, daytoy ket nadaydayeg nga ammo a kas ti "Berde a Siudad iti Init" ken daytoy ket napalikmutan babaen kadagiti nadumaduma dumakdakkel a villa a suburbo.[1] Dagiti agtataeng ti Nairobi ket ammo a kas dagiti Nairobiano. Daytoy ket nabangon babaen ti Britaniko idi 1899 a kas maysa a nasimple nga estasion ti perokaril a mangisilpo ti Mombasa idiay Uganda,[2] ti ili ket napardas a dimmakkel a nagbalin a ti kapitolio ti Britaniko a Daya nga Aprika idi 1907, ken dimteng a ti kapitolio ti nawaya republika ti Kenya idi 1963.[3] Idi las-ud ti kolonia a paset ti panawen ti Kenya, ti siudad ket nagbalin a sentro ti kape ti kolonia, tsa ken sisal nga industria.[4] Ti Nairobi ket isu pay ti kapitolio ti Probinsia ti Nairobi ken ti Distrito ti Nairobi. Ti siudad ket naisanglad idiay Karayan Nairobi, idia abagatan ti pagilian, ken adda ti kangato ti 1795 m ti ngato ti lessaad ti baybay.[5]
Ti Nairobi ket isu ti kaaduan ti populasion a siudad idiay Daya nga Aprika, nga addaan iti agdama a nakarkulo a populasion ti agarup a 3 a riwriw. Segun ti 2009 a Senso, idiay administratibo a lugar ti Nairobi, 3,138,295 kadagiti agtataeng ket adda idiay kaunegan ti 696 km2 (269 sq mi). Ti Nairobi ket agdama nga isu ti maika-12 a kadakkelan asiudad idiay Aprika, a mairaman dagiti populasion ti suburbona.
Ti Nairobi ket maysa tattan kadagiti kadayegan a siudad idiay Aprika iti politika ken pinansia.[6]Daytoy ket ibalbalayan kadagiti rinibu a negosio ti Kenya ken sumurok a 100 a nangruna a sangalubongan a kompania ken dagiti organisasion, a mairaman ti Enbiromento a Programa ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (UNEP) ken ti nangruna a pagur-urnosan ken kuartel para iti Nagkaykaysa a Pagpagilian idiay Aprika ken Tengnga a Daya, ti Opisina ti Nagkaykaysa a Pagpagilian idiay Nairobi (UNON), ti Nairobi ket maysa a naikeddengan a sentro para iti negosio ken kultura. Ti Nairobi Stock Exchange (NSE) ket maysa kadagiti kadakkelan idiay Aprika ken ti maikadua a kadaanan a pagsisinnukatan iti kontinente. Daytoy ket mairanggo ti maika-4 iti termino a tomo ti panagilaklako ken adda kabaelanna a nangaramid iti panaglako ti 10 a riwriw ti tunggal maysa nga aldaw.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti lugar ket saan idi a natataengan a kalugnakan aginggana iti maysa a pagipaayan a depo iti Perokaril ti Uganda ket nabangon idi 1899, a nagtungpalan a nagabalinan a kuartel ti perokaril. Ti siudad ket nainaganan iti maysa nga abut ti danum nga ammo iti Maasai a kas ti Enkare Nairobi, a kayatna a sawen ket "lugar dagiti nalamiis a danum". Daytoy ket kompletto a natarimaan idi nasapa a tawtawen ti 1900 kalpasan ti panagburak iti peste ken ti pananguram ti kasisigud nga ili. Ti lokasion ti perokaril ti Nairobi gapu ti sentral a puestona a baetan ti Mombasa ken Kampala. Napili pay daytoy gapu kadagiti adu a karayan a mabalin nga agipaay ti danum para iti kampo, ken ti kangatona ket nalamiisen tapno mausar a pagtaengan.[7] Nupay kasta, ti malaria ket nakaro a problema idi, a gapuanan ti maysa a panagpadas ti panangiyakar ti ili.[8]
Idi 1905, ti Nairobi ket sinukatanna ti Mombasa a kas ti kapitolio ti Britaniko a protektorado,[9] ken ti siudad ket dimmakkel ti lawlaw ti administrasion ken turismo, nga idi ununana ket iti porma ti panaganup ti dakkel nga ayup. Idi dagiti Britaniko a simmaksakup ket nangrugrugida nga nagsuksukisok iti rehion, nangrugrugida a nagus-usar ti Nairobi a kas ti umuna a papananda a puerto. Daytoy ti nangrugian ti lokal a gobierno ti nangbangon kadagiti adu a napintas nga otel iti siudad. Dagiti nangruna a naggigian ket dagidi Britaniko nga nagan-anup ti ayup.
Ti Nairobi ket nagtultuloy a dimmakdakkel babaen ti sakup ti Britaniko, ken adu kadagiti Briton ket nagtataengda iti kaunegan dagiti suborbo ti siuda. Idi 1919, ti Nairobi ket nairangarang a kas maysa a munisipalidad.[10] Idi Pebrero 1926, ni E.A.T. Dutton ket limmabas idiay Nairobi idi napan idiay Bantay Kenya, ken kinunana iti siudad:
Mabalinto nga iti maysa nga aldaw ti Nairobi ket maikkanto kadagiti aspalto a kalsada, nga addaan kadagiti abenida dagiti agsabsabong a kayo, a naaripingan babaen dagiti nasudi a paspasdek; nga addaan kadagiti nawaya a luglugar ken dagiti naestaduan a kuadrado; ti maysa a katedral a mainugot iti pammati ken pagilian; dagiti museo ken dagiti galeria ti arte; dagiti teatro ken dagiti publiko nga opisina. Ken nasayaaten a makunkuna a ti Gobierno ken ti Munisipalidad ket natureden a nangpadokdok ti problema ken ti maysa a plano ti ili a nagtarigaygayen a makaaramid ti Nairobi iti maysa a banag ti kinapintas ket nain-inuten a naar-aramid, ken adu kadagitoyen ti nalpas. Ngem aginggana iti dayta a plano ket mabanagan, ti Nairobi ket nasken nga agtalinaay a kas isu idi, ti nadungrit a nabiag a parsua, a saan a mabalin a maysa a reina iti nakaay-ayat a pagilian.— Dutton, [11]
Ti agtultuloy a panagpadakkel ti siudad ket nangrugrugi a nakaungetan dagiti Maasai, gapu ta ti siudad ket mangal-ala kadagiti dagada iti abagatan. Daytoy ket nakaungetan pay dagiti tattao a Kikuyu, a nagkaykayat a maisubli ti daga kaniada. Kalpasan ti pannakaipatingga ti Sangalubongan a Gubat II, daytoy a rasras ket rimmag-ay iti maysa a Mau Mau a rebelion. Ni Jomo Kenyatta,ti masakbayan a presidente ti Kenya, ket naibalud idi para iti pannakibiangna urayno awan ti ebidensia a mamngisilpo kaniana iti rebelion. Ti talmeg nga inpeksa dagiti agtataeng iti Britaniko ket nagbanagan ti pannakawayawaya ti Kenya idi 1963, a nagbalinan ti Nairobi a kas ti kapitolio ti baro a republika.
Kalpasan ti pannakawaya, ti Nairobi ket pimmardas a dimmakkel ket daytoy nga idadakkel ket nangtalmeg ti inprastruktura ti siudad. Dagiti pannakaputol ti elektrisidad ken dagiti kakurangan ti danum ken kankanayon a mapaspasamak, ngem kadagiti naplabas a tawtawen ti nasaysayaat a panagplano ti siudad ket nakatulong a nagpasayaat kadagitoy a problema.
Ti Embahada ti Estados Unidos, a mabirukan idi idiay puseg ti ili ti Nairobi, ket nabomba idi Agosto 1998 babaen ti Al-Qaida, a kas maysa kadagiti serye dagiti panagbomba ti embahada ti Estados Unidos. Sumurok a dua gasut kadagiti paisano ti natay. Daytoy tattan ket ket maysa a lugar ti parke a pangilaglagipan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Pulse Africa. "Nasken a saan a Malisian: Nairobi 'Berde a Siudad iti Init'". pulseafrica.com. Naala idi 2007-06-14.
- ^ Roger S. Greenway, Timothy M. Monsma, Dagiti Siudad: dagiti mision ti baro a prontera, (Baker Book House: 1989), p.163.
- ^ City-Data.com. "Nairobi History". City-Data. Naala idi 2008-08-25.
- ^ "Pakasaritaan – Nairobi". City-data.com. Naala idi 2010-10-18.
- ^ AlNinga. "Dagiti Mabisbisita idiay Nairobi". alninga.com. Naala idi 2007-06-14.
- ^ Bauk. "Pagalagadan ti siudad ti Nairobi ni Håvar Bauck". bauck.com. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2007-09-09. Naala idi 2007-06-17.
- ^ UNibersidad ti Nagkaykaysa aPagpagilian. "Nairobi: Nailian a kapitolio ken rehional a sentro". unu.edu. Naala idi 2007-06-17.
- ^ Paul Reiter (5 Disiembre 2009). "Ti di umiso a kinapudno a maipanggep ti malaria". Spectator.
- ^ RCBowen Kenya. "Dagiti Pagawisan ti Nairobi". kenya.rcbowen.com. Naala idi 2007-06-18.
- ^ Merriam-Webster, Inc (1997). Merriam-Heograpiko a Diksionario ti Webster. Merriam-Webster. p. 786. ISBN 0-87779-546-0.
- ^ Dutton, E.A.T. (1929) [1929]. "1". Bantay Kenya. Pangyuna babaen ni Hilaire Belloc (1 nga ed.). Londres: Jonathan Cape. pp. 1–2.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Nairobi iti Wikimedia Commons


text:
Ivo Andrić
Ni Ivan "Ivo" Andrić (Serbio a Siriliko: ИBo AHдpић, panangibalikas [ǐʋan ǐːʋɔ ǎːndritɕ]) (Oktubre 9, 1892 – Marso 13, 1975) ket maysa a Yugoslav a nobelista,[1][2] mannurat ti ababa a sarita, ken ti nangabak ti Premio Nobel iti Literatura idi 1961. Dagiti sinusuratna ket kangrunaan a maipanggep kadgiti kabibiag idiay katutubo a nagtaengan na a Bosnia babaen ti Imperio ti Ottoman. Ti katutubo a balayna idiay Travnik ket napagbalin a maysa a Museo, ken daydi Belgrade a nagtaengan na idiay Andrićev Venac ket ditoy ti nagyanan ti Museo iti Ivo Andrić.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Zoltan D. Barany, Dagiti Daya a Europeanoa Hitano: Panagbalbaliw dagiti nagturay, Marhinalidad, ken Etnopolitiko (Cambridge University Press, 2001: ISBN 0521009103),p. 59.
- ^ Rajko Đurić, Romanies ken Europa: Dagiti Romanies a kas Karakter iti Europeanoa Literatura (Konsilo iti Europa, 1996: ISBN 9287128553), p. 11.


text:
UTC−09:00
Ti UTC−09:00 ket ti timbengan ti oras a mangkissay kadagiti 9 nga oras manipud ti Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras (UTC). Daytoy nga oras ket naus-usar idiay:
Pagalagadan nga Oras ti Alaska (panaglalam-ek ti Akin-amianan a Hemisperio)[urnosen | urnosen ti taudan]
- Estados Unidos (Sona ti Oras ti Alaska)
- Alaska (malaksid ti Isla ti Annette ken ti Is-isla ti Aleutiana a naisanglad ti laud ti −169.5° (169°30' L) longitud)
- Isla ti Samalga, iti longitud 169°12′L, ti akinlaud unay a lugar ti Alaska nga agpalpaliiw ti UTC−9, ngem adayo a laud ti teoretikal a patingga ti sona (−142.5° aginggana ti -127.5° longitud). Ti puestona ket kapada ti natimbeng nga oras ti solar iti UTC−11:17. Daytoy ket maysa kadagiti kadakkelan a paggiddiatan it ilubong a nagbaetan ti pagalagadan ngaoras ken ti natimbeng a oras ti solar.
Aldaw nga Oras ti Hawaii–Aleutiana (kalgaw ti Akin-amianan a Hemisperio)[urnosen | urnosen ti taudan]
- Estados Unidos
- Alaska - Is-isla ti Aleutiana laeng (kitaen ti Sona ti Oras ti Hawaii–Aleutiana)


text:
Wikipedia:VisualEditor
- VisualEditor
- Pagibagaan a panid (iti Ilokano)
- Pagibagaan a panid (iti Ingles) - idiay MediaWiki
- Apay a maararamid daytoy?
- Dokumentasion:
- Masansan a salsaludsod (iti Ingles) - idiay MediaWiki
- Panagrang-ay:
- Dagti linawas ken binulan a reporta ti kasasaad (iti Ingles) - idiay MediaWiki
- WMF Roadmap (iti Ingles) - idiay MediaWiki
- Inheniera a gangandat ti WMF, 2013-2014 (iti Ingles) - idiay MediaWiki
- Alagaden ti agar-aramat / Panag-usar
- Dagiti apat ti teklado
- TemplateData
- Pagsursuruan ti TemplateData
- Sentral a Pagipatarusan - idiay MediaWiki
- Kangrunaan a panid ti panagsukisok (iti Ingles) - idiay Meta
- Dagiti inoras nga inurnos, VisualEditor vs. wikitext
babaen ti tipo ti agar-aramat, a kas % kadagiti amin nga inurnos
- Dagiti inoras nga inurnos, VisualEditor vs. wikitext
babaen ti tipo ti agar-aramat, a kas % kadagiti amin a inurnos babaen ti tipo ti agar-aramat
- Dagiti inoras nga inurnos, VisualEditor vs. wikitext
a kas % kadagiti amin nga inurnos
- Dagiti inoras nga inurnos, VisualEditor vs. wikitext
patingga a bilang dagiti inurnos
- Dagiti inoras nga inurnos, VisualEditor vs. wikitext
patingga a bilang dagiti inurnos, babaen ti tipo ti agar-aramat
- Dagiti inaldaw a nga agur-urnos babaen ti UI
babaen ti tipo ti agar-aramat
- Dagiti inoras a naipasubli a pabagbalbaliw
babaen ti tipo ti panangisubli
- Pagipadasan ti kinaudi a bersion ti VisualEditor - idiay MediaWiki
- Bugzilla
Naragsak nga isasangbay iti portal para iti VisualEditor, ti baro a waya iti panag-urnos iti Wikipedia nga agdama a pinarparang-ay babaen ti Pundasion ti Wikimedia. Ti panag-urnos ti Wikipedia manipud idin, iti napalabas, ket nasken ti tao ti agadal ti wikimarkup, para kadagiti kaaduan a panagbalbaliw ti artikulo. Idi 2001, daytoy nasayaat pay laeng; idi 2013, daytoy ket nagpapanaw kadagiti dadduma met a kontributor. Ti VisualEditor ket mangpalubos ti tattao nga agurnos a saan a nasken ti agadal ti wikimarkup ken addanto namnama a daytoy, ket mangawis kadagiti adu nga agbasbasa nga agbalin kadagiti editor.
Dagiti nasanay nga agur-urnos ket mabalin a kaykayatda ti dagus nga agurnos ti wikitext, ken makitkitada daytoy a naparpardas ket ad-adu nga apag-isu. Ti panagur-nos kadagiti artikulo iti puro a wikitext ket mabalin pay laeng ken agtultuloy a mabati a maysa a pagpilian; ti Pundasion ti Wikimedia ket nalawag nga awan planoda a mangikkat iti daytoy. Dagitoy dua a pagpilian ti panag-urnos ket mabalin a mastrekan manipud ti baras ti ramit iti ngato ti tunggal maysa nga artikulo ken ti panid ti agar-aramat.
Maipanggep ti VisualEditorUrnosen
Ti VisualEditor ket isu ti baro, ti "bisual" a waya ti panag-urnos ti Wikipedia a mangpalubos ti tattao ti agpadawat a saan a nasken ti agadal ti wikimarkup. Daytoy ket nabayagen a magun-od a kas maysa a naiparuar nga opt-in "alpha" iti Wikipedia nga Inggles manipud idi Disiembre 2012, ken dagiti dadduma pay a 16 pagsasao manipud idi Abril 2013, ken dagiti gangani amin a pagsasao manipud idi rugi ti Hunio. A kas naipakpakita dita baba, ti timpuyogan ti VE ket mangnamnamada a mangiruar daytoy kadagiti gangani amin a Wikipedias babaen ti gibus ti Hulio, a mabalin a nagun-od amin nga agur-urnos a saan nasken a pilien, a nangrugi idiay Wikipedia nga Inggles idi Hulio 1 2013.
Para kadagiti mayat nga agusar ti VisualEditor, adda met ti alagaden ti panag-usar, ken dagiti pay listaan dagiti kadawyan nga apat ti teklado. No kayatmo ti tumulong iti panangiruar, adda met dagiti adu a maaramid a nasken a malpas. Mabalinmo ti mangawat kadagiti kanayon a panagpabaro idiay tungtungam a panid babaen ti pablaak ti VE.
Iti agdama, ti VisualEditor ket adu kadagiti bilang ti parikut. Bayat nga addanto met dagiti masarakan a parikut, ti agdama kaadu ket sana maawat ken dagiti gandat ti agparparang-ay ket ti napardas a panangikkat kaadgiti kaaduan kadagitoy a parikut. Adda met dagiti kabarbaro a langa a maaramidto pay laeng. No makasarakka ti parikut, pangngaasi ngarud a ireporta idiay pagibagaan a panid.
Dagiti limitasionUrnosen
Dagiti agdama a limitasion ket nailista dita baba:
- Nabuntog - Ti panangikarga kadagiti atiddog a panid iti VisualEditor ket nabaybayag ngem ti daan nga editor ti wikitext, ngem daytoy kaaduanen a napasayaat.[1]
- Dagiti artikulo, dagiti panid ti agar-aramat, tulong, kategoria ken papeles laeng – ti VisualEditor ket nakapabaelan para kadagiti espasio ti artikulo, agar-aramat, tulong, kategoria ken papeles laeng (ti panid ti agar-aramat ket mangpalubos kadagiti editor a mangbaliw kadagiti bukodda a pagipadasan). Iti masakbayan, ti VE ket mangiramanto kadagiti naipangruna a ramit ti panag-urnos a nasken para kadagiti saan nga artikulo a panid, ngem ti nakaipatengngaan ti isip dagiti agparparang-ay ket dagiti artikulo. Kadagiti panid a sabali ngem iti espasio ti artikulo ken agar-aramat, ti buton ti "Urnosen ti taudan" ket mangipan kadagiti editor iti daan nga editor ti wikitext.
- Limitado a suporta ti pagbasabasa – ti VisualEditor ket agdama amabalin laeng kadagiti kabarbaro a bersion ti Firefox, Chrome, Safari, ken Opera. Ti gandat dagiti agparparang-ay ket ti mangsuporta kadagit kinaudi a bersion ti Internet Explorer kalpasan ti kaaduaan a panagiruarda ti VisualEditor.
- Saan a makasuporta kadagiti sabali a kudil malaksid ti Vector ken Monobook. [1]
- Saan a mabalin a maka-urnos ti agmaymaysa a paset. ti VisualEditor ket agikarga ken mangited laeng ti intero a a pampanid.
- Saan a kompleto nga annong ti panag-urnos – Ti linaon dagiti "narikut" a panagporma, a mairaman kadagiti tabla ken dagiti listaan ti panangipalawag, ket mabalin a maiparang ken maurnos, ngem dagiti editor nga agus-usar ti VE ket saanda amabaliwan dagiti estruktura ken aginayon kadagti kabarbaro a maikabil, a kas dagiti maipatinayon nga aaray para iti tabla. Ti panaginayon kadagiti langa iti daytoy a lugar ket maysa kadagiti iyunay-unay dagiti agparparang-ay.
- Ti panagguyod ken panangitinnag nga annong ket saan pay a naikodigo - daytoy ket mangtaktak kadagiti banag a kasla dagiti galeria, ken mangpilit ti narikrikut a panag-urnos kadagiti sabali a langa.
- Nakapsut ti suporta ti panagreperensia (ngem sumaysayaat metten), a naipangpangruna no agus-usarka ti references toolbar ti Inggles Wikipedia a napasayaat kadagiti plantilia ti panagdakamat ken nasaysayat pay met laeng ngem ti nairaman nga annong ti VisualEditor.
- Saan a mabalin agusar ti copy-paste manipud ti maysa apanid iti sbalai a panid a saan a makapukaw kadagiti italiko, napuskol, dagiti silpo ti wiki, ken dagiti dadduma pay a markup. A naisangsangayn dagiti, pakaammo a nota ken dagiti plantilia ket saan a mabalin nga usaren ti copy-paste. Ti pananginayon ti daytoy nga annong ket nangruna a pagpasayaat.
- Pangis tikita – Dagiti agparparang-ay ket agdamada a marigrigatan iti panagaramid ti HTML a mapataud ti VE tapno kapada dagiti kankanayon a makitkita dagiti editor, isunga ti estilo ket mabalin nga agparang a kasla pangis bassit. Dagiti agparparang-ay ket kankanayon nga nga agob-obra a mangpasayaat kadagitoy, ngem ti nakaipategnaan ti isipda ket agtultuloy a mangisigurado a ti VisualEditor ket saan a kelaat a mangbaliw ti wikitext.
- Saan a makita dagiti nailemmeng a komento – Dagiti agar-aramat nga agus-usar ti VisualEditor ket saanda a makita dagiti nailemmeng a komento, kadawyan dagitoy nga aglaon kadagiti nota a makatulong iti panag-urnos kadagiti naisangayan a paset ti artikulo.
- Plantilia iti kaunegan ti plantilia - (kas iti
{{Plantilia1|{{Plantilia2}}}}) Saan a kasla ti Visual Mode nga editor ti Wikia, a mabaldadonto no ti plantilia ket aglaon ti sabali a plantilia, ti VisualEditor ti Wikimedia ket mangpalubos ti kastoy a panag-usar ken agiparangto ti husto a panangipadas. Ti problema laeng ket ti plantilia iti uneg ket mabalin laeng a mausar iti estilo ti taudan a moda, a ti kaibuksilanna ket nasken a manual nga agsuratka ti napno taudan ti kodigiti akin-uneg a plantilia idiay pagikabilan ti parametro a tawa iti akin-ruar a plantilia.
- Dagiti plantilia a "bakabutbuteng" - marigatan kadagiti plantilia a mangipasa ti bassit a saan a kompleto a kodigos, iti markup, iti sabali a plantilia wenno tabla, kasla dagiti agpunno kadagiti nadumaduma aparametro ti tabla babaen ti papangipasa, kas pagarigan,
param1|param2- daytoy ket narigat a maikodigo, ngem nasken.
- Saan a kankanayon a husto nga agusnos kadagiti testo ti silpo. Dagiti panagpadas ti panag-urnos ti umuna a letra weno let-letra iti makitkita atesto ti silpo ket pagbanagan daytoy a maikabil iti ruar ti silpo
Gapu kadagitoy a limitasion ket dagiti pay nabatbati a parikut iti VisualEditor, dagiti agparparang-ay ket a mangisingsingasingda kadagiti agus-sar ti VE a pindutenda ti "Irepaso dagiti sinukatan" sakbay nga idulin ti panid, ken ireporta dagiti aniaman a parikut a makitada.
TimetableUrnosen
Kitaen idiay panid ti VisualEditor iti MediaWiki no kaanonto a mapakabaelan amin nga agar-aramat a makausar ti VisualEditor ditoy Ilokano Wikipedia.
Dagiti silpo ti ruarUrnosen
- Dagiti midia a mainaig iti VisualEditor iti Wikimedia Commons
- Ti panid a maipanggep ti VisualEditor ti mediawiki.org , a mairaman dagiti kankanayon a reporta ti kasasaad
- Ti panid a maipanggep ti Parsoid ti mediawiki.org , ti bidireksional a parser ti wiki a nagtauan ti VisualEditor ken dagiti kankanayon a reporta ti kasasaad
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Dagit ipanid a ti VisualEditor ket maysa apagpilian ket mangawit ti agarup a 2% ti ad-adu a Javascript, nga agarup a 0.5% iti dagup a karga ti panid. Iti pay maipatinayon, daytoy ket maminsan laeng a maikarga ken maidulin para iti panag-usar kadagiti amin a panid (aginggana intono agpaso ti pannakaidulin, kadawyan a maminsan iti linawas ).


text:
Thomas R. Marshall
Ni Thomas Riley Marshall (Marso 14, 1854 – Hunio 1, 1925) ket maysa idi nga Amerikano a plolitiko a Demokratiko a nagserbi a kas ti maika-28 a Bise Presidente ti Estados Unidos (1913–1921) babaen ni Presidente Woodrow Wilson. Maysa idi a prominente nga abogado idiay Indiana, isu ket nagbalin nga aktibo ken nadayeg a naamammoan a kameng ti Partido Demokratiko ti Indiana babaen ti panagpungpon ti ballasiw ti estado para kadagiti kandidato ken panag-urnos kadagiti dakkel a gimongan ti partido ken kalpasan daytoy ket timmulong kaniana a nangabak ti panagbutos a kas ti maika-27 a Gobernador iti Indiana. Idi adda ti opisina, isu ket nangidiaya ti maysa a kontrobersial ken progresibo a batay-linteg ti estado ken nagipandag para kadagiti sabsabali a progresibo a panawen a reporma. Ti Republikano a minoridad ket nagusar kadagiti korte ti estado tapno tipdenda ti panagpadas a panagbalbaliw ti batay-linte.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Thomas R. Marshall iti Wikimedia Commons


text:
Pagsasao a Kayupulau
Ti pagsasao a Kayupulau ket ti gangani awanen a pagsasao nga Austronesio nga insasao babaen dagiti manakman iti Pagsangladan ti Jayapura iti probinsia ti Papua, Indonesia. Babaen idi 2007, daytoy ket inus-usar babaen ti basbassit ngem pagkasangapulo ti populasion ti etniko.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Kayupulau iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Kayupulau". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.


text:
Umingan
Ti Umingan ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Pangasinan iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Umingan ket nabingbingay a politikal kadagiti 58 a barbaranggay.[2]
- Abot Molina
- Alo-o
- Amaronan
- Annam
- Bantug
- Baracbac
- Barat
- Buenavista
- Cabalitian
- Cabaruan
- Cabatuan
- Cadiz
- Calitlitan
- Capas
- Carosalesan
- Casilan
- Caurdanetaan
- Concepcion
- Decreto
- Diaz
- Diket
- Don Justo Abalos (Caroan)
- Don Montano
- Esperanza
- Evangelista
- Flores
- Fulgosino
- Gonzales
- La Paz
- Labuan
- Lauren
- Lubong
- Luna Weste
- Luna Este
- Mantacdang
- Maseil-seil
- Nampalcan
- Nancalabasaan
- Pangangaan
- Papallasen
- Pemienta
- Poblacion East
- Poblacion West
- Prado
- Resurreccion
- Ricos
- San Andres
- San Juan
- San Leon
- San Pablo
- San Vicente
- Santa Maria
- Santa Rosa
- Sinabaan
- Tanggal Sawang
- Cabangaran
- Carayungan Sur
- Del Rosario
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Umingan | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Rehion ti Ilocos Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion I (Rehion ti Ilocos)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion I (Rehion ti Ilocos)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion I (Rehion ti Ilocos)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion I (Rehion ti Ilocos)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Pangasinan". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Kategoria:Dagiti pagsasao
Dagiti subkategoria
Daytoy a kategoria ket addaan kadagiti sumaganad a 13 a subkategoria, manipud iti 13 a dagup.
- Dagiti pamilia ti pagsasao (15 K, 24 P)
D
- Dagiti naisagmak a pagsasao (5 K, 9 P)
- Dagiti naisangalen a pagsasao (1 K, 2 P)
- Dagiti naungaw a pagsasao (1 K, 1 P)
- Dagiti taga-ugma a pagsasao (1 K, 1 P)
I
- ISO 639 (3 K, 37 P)
K
S
- Sasao a proto (3 P)
Pampanid iti kategoria "Dagiti pagsasao"
Dagiti sumaganad a 8 a panid ket adda iti daytoy a kategoria, manipud iti 8 a dagup.


text:
Nazi nga Alemania
Ti Nazi nga Alemania, ammo pay a kas ti Maikatlo a Reich, ket isu ti sapasap a nagan ti Alemania idi daytoy ket maysa a totalitariano nga estado a tinurayan babaen ni Adolf Hitler ken ti bukodna a Nailian a Sosialista a Partido ti Agobobra nga Aleman (NSDAP). Idi 30 Enero 1933 ni Hitler ket nagbalin a ti Kanselor iti Alemania, a napardas a nagikkat kadagiti amin a kasuppiatna tapno agturay a kas ti agmaymaysa a daulo. Ti estado ket tinagilangitna ni Hitler a kas ti bukodna a Führer ("daulo"), a ngaisentro amin a bileg kaniana. Dagiti historiador ket nagiyunayunayda ti hipnotiko a pagangayan kadagiti retorikana kadagiti adu nga agbuybuya, ken ti panagkitana kadagit bassit a grupo. Nga insurat ni Kessel, "Ti panakalapunos...dagiti Aleman ket mangisasaoda ti panakaitalimeng ti 'hipnotiko' nga araraw ni Hiltler..."[2] Babaen ti "pamunganayan ti daulo", ti maibaga ti Führer ket isu ti isu ti maipategan kadagiti amin a linteg. Dagiti nangato nga opisial ket agreportada kenni Hitler ken surotenda dagiti annurotenna, ngen addaanda ti naisangsangayan nga autonomia. Ti gobierno ket saan idi a naur-urnos, nga agtitinnulong a bagi, ngem ti maysa nga urnong dagiti sangkatiponan a nagsalsalisal ti panagala ti bileg ken agpaspasayaat ti parabor para iti Führer.[3] Iti katengngaan ti Nalatak a Panagsagsagaba, ti Nazi a gobierno ket nakaipasubli ti rang-ay ken nannipatingga kadagiti kadagiti adu a saan a panangtrabtrabaho a nagus-usar ti napigsa a panaggastos ti milisia ken ti maysa nga aglalaok nga ekonomia ti nawaya nga komersio ken dagiti panakasanay ti sentro a panagplano.[4] Adu dagiti publiko a panagobobra a naararamid, a mairaman ti panagipatakder dagiti Autobahn. Ti panakaisubli ti rang-ay ket nakaited ti turayan ti panakdayeg; ti panagpasardeng kadagiti amin a kasuppiat ket nakaramid kenni Hitler a nagturay nga awan ti simupsuppiat.
Ti panag-gura a maipapan ti puli, a naipangpangruna ti kontra semitismo, ket isu idi ti kangrunaan a gandat ti kagimongan iti Nazi nga Alemania. Ti Gestapo (nalimed a polis ti estado) ken ti SS a babaen ni Heinrich Himmler ket dinadaelda ti liberal, sosialista, ken ti komunista a kasuppiat, ken pinarukma ket pinatayda dagiti Hudio. Naipamatmati a dagiti Tattao a Hermaniko—a tinawtawagan pay a kas dagiti Nordiko a puli—ket isu dagitoy ti kapuroan a representasion ti Ario a puli, ken isu ngarud a dagitoy ket ti agturay a puli. Ti edukasion a pakaipatengngaan ti isip iti maipapan ti puli a biolohia, annuroten ti populasion, ken ti maipapan ti bagi a kasalun-at. Ti panakaikameng iti Hitler a Kinaagtutubo nga organisasion ket nagbalin a nasken a kapilitan. Ti bilang dagiti babbai a nakastrek iti kalpasan ti sekondario a panagadal ket bimmaba, ken dagiti opurtunidad ti karrerr ket napabassit. A natawtawagan dagti karnengan ti babbai a kas ti "produkto ti Husio a kinasirib," dagiti Nazi ket nagsanayda ti tinawtawaganda a "emansipasion manipud iti emansipasion."[5] Ti panagliwliwa ken turismo ket naurnos babaen ti programa a Pigsa Babaen ti Ragsak. Ti gobierno ket nagtengtengngel kadagiti artistiko a panagiyebkas, a nagiragragpat kadagiti naisangsangayn a porma ti arte ken nagpatammay ken nagiparit kadagti dadduma. Dagiti Nazi ket nagirugida ti di nadayeg a Entartete Kunst (Dehenerado nga arte) a panagibabuya idi 1937.[6] Ti ministro ti propaganda a ni Joseph Goebbels ket nagisumamay a nagusar kadagiti pelikuka, dagiti dakel a gimongan, ken ti makahipnotismo a panagbitla ni Hitler tapno matengngel ti pamanunotan ti publiko.[7] Ti Kalgaw nga Olimpiada ti 1936 ket nanagipabuya ti Maikatlo a Reich iti sangalubongan nga entablado.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Idi 1939, sakbay a ti Alemania ket nakagun-od ti panagtengngel kadagiti dua a naudi a rehion a tinengtengngelna idi sakbayan ti Tulag ti Versailles—Alsace-Lorraine, Danzig, ken ti paset ti Laud a Prusia a lokal a naamammoan a kas ti "Polako a Koridor"—ti kalawana ket 633,786 kuadrado kilometro (244,706 sq mi). Kitaen ti Statistisches Jahrbuch 2006.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Gesetz über das Staatsoberhaupt des Deutschen Reichs, 1 Agosto 1934:
"§ 1 Ti opisina ti Reichspräsident ket naitipon iti Reichskanzler. Isunga dagiti dati a karbengan ti Reichspräsident ket naipan iti Führer ken Reichskanzler ni Adolf Hitler. Isu ket aginagan kadagiti deputadona."
- ^ Neil J. Kressel (2002). Masa a Gura: Ti Sangalubongan nga Itatakder ti Panagpatay ti Puli Ken Aligaget. Basic Books. p. 121.
- ^ Anthony McElligott; Tim Kirk; Ian Kershaw (2003). Ti Panagobobra para iti Führer: Dagiti salaysay a pammadayaw kenni Apo Ian Kershaw. Manchester U.P. p. 6.
- ^ Robert O. Paxton; Julie Hessler (2011). Ti Europa iti Maika Duapulo a Siglo. Cengage. p. 286.
- ^ Guntram H. Herb (2008). Pagpagilian ken Nationalismo: Ti Sangalubongan a Panagrepaso ti Pakasaritaan. ABC-CLIO. p. 454.
- ^ Stephen J. Lee (1996). Weimar ken Nazi nga Alemania. Heinemann. p. 56.
- ^ Peter Watson (2002). Moderno nga Isip: Ti maysa a Nasiriba Pakasaritaan ti Maika-20 a Siglo. HarperCollins. p. 328.


text:
Tattao nga Espaniol
Ti termino a tattao nga Espaniol, wenno Kastila (Espaniol: los españoles) ket adda ti dua a naisangsangayan a kayatna a sawen: Iti tinawtawid, daytoy ket mangipakat kadagiti patneng a tattao iti ania man a paset ti Espania. Ngem iti kinaudi, daytoy ket nagbalin payen a adda ti maysa alegado a kayatna a sawen, a mangtudtudo kadagiti tattao nga agtengtengngel ti Espaniol a panakaumili.
Iti kaunegan ti Espania adda dagiti adu a bilang dagiti nationalismo ken rehionalismo, a maniballatek ti narikut a pakasaritaan ti daytoy pagilian. Ti opisial a pagsasao ti Espania ket ti Espaniol (ammo pay a kas ti Kastellano), a paagalagadan a pagsasao a naibatay iti medeibal a dialekto dagiti Kastellano iti amianan a tenganga nga Espaniaa. Adda dagiti nadumaduma a sapasap a rehional a pagsasao a naisasao. Malaksid ti Basko, dagiti pagsasao a patneng iti Espania ket dagiti Romanse a pagsasao.
Adda dagiti adu a populasion iti ruar ti Espaniaa nga adda ti kaputotan nga immalis manipud idiay Espania; a kaaduan a naisangsangayan idiay Latin nga Amerika.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Castro, Americo. Willard F. King kenSelma Margaretten, trans. Dagiti Kastila: Pangiyuna kadagiti Pakasaritaanda. Berkeley, California: Unibersida ti California a Pagmalditan, 1980. ISBN 0-520-04177-1.
- Chapman, Robert. Rumrumsua a Kinarikut: Ti Kinaudi a Sakbayan a Pakasaritaan iti Abagatan-Daya nga Espania, Iberia, ken ti Laud a Mediteraneo. Cambridge: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, 1990. ISBN 0-521-23207-4.
- Goodwin, Godfrey. Islamiko nga Espania. San Francisco: Chronicle Books, 1990. ISBN 0-87701-692-5.
- Harrison, Richard. Espania iti Parbangon ti Pakasaritaan: dagiti Iberio, dagiti Penisio, ken dagiti Griego. New York: Thames & Hudson, 1988. ISBN 0-500-02111-2.
- James, Edward (ed.). Bisigoda nga Esña: Dagiti Baro nga Arngian. Oxford: Clarendon a Pagmalditan, 1980. ISBN 0-19-822543-1.
- Thomas, Hugh. Ti Tagabo a Komersio: Ti Pakasaritaan iti Atlantiko aKomersio ti Tagabu 1440–1870. Londres: Picador, 1997. ISBN 0-330-35437-X.


text:
Baku
Ti Baku (Azerbaijani: Bakı, IPA: [bɑˈcɯ]) ket ti kapitolio ken kadakkelan a siudad ti Azerbaijan, ken ti pay kadakkelan a siudad idiay Baybay Kaspio ken ti rehion ti Kaukaso. Ti Baku ket mabirukan iti 28 metro (92 ft) iti baba ti pantar ti baybay, isu a mangaramid daytoy iti kababaan a nailian a kapitolio iti lubong ken ti kadakkelan a siudad iti lubong a mabirukan iti baba ti pantar ti baybay. Daytoy ket mabirukan idiay akin-abagatan nga aplaya ti Peninsula Absheron, iti igid ti Luek ti Baku. Idi rugi ti 2009, ti urbano a populasion ti Baku ket nakarkulo iti sumurok a 2 a riwriw a tattao.[4] Opisial nga agrup a 25 porsiento iti amin a mangtagtagitao ti pagilian ket agtataengda idiay metropolitano a lugar ti Baku.
Ti Baku ket nabingbingay kadagiti sangapulo ket maysa nga administratibo a distrito (raion) ken dagiti 48 nga ili. Kadagitoy ket dagiti ili ken dagiti isla ti Purpuro Baku, ken ti ili ti Oil Rocks a nabangon kadagitisalingkadang idiay Baybay Kaspio, ken 60 km (37 mi) iti kaadayona manipud iti Baku. Ti Akin-uneg a Siudad ti Baku, a mairaman iti Palasio ni Shirvanshah ken ti Torre ti Balasang, ket naisuratda a kas Lugar ti Tawid iti Lubong ti UNESCO idi 2000. Segun ti panangiranggo ti Lonely Planet, ti Baku ket maysa kadagiti 10 a kasayaatan a papanan para iti urbano a biag iti rabii.[5]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Demographia: World Urban Areas – Demographia, 2016
- ^ CIA World Factbook
- ^ Thomas de Waal (2010). The Caucasus: An Introduction. Oxford University Press. p. 16. ISBN 0-19-975043-2.
- ^ "Population by economic and administrative regions, urban settlements at the beginning of the 2009". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 14 Nobiembre 2009. Naala idi 21 Nobiembre 2009.
- ^ "Travel Picks: Top 10 cities to party the night away". Reuters. 13 Nobiembre 2009. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 23 Nobiembre 2009. Naala idi 21 Nobiembre 2009.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Baku iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Baku manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)


text:
Maguindanao
Ti Maguindanao ket maysa a probinsia iti Filipinas a masarakan iti rehion ti Agwaywayas a Rehion ti Bangsamoro iti Muslim a Mindanao (BARMM) iti Mindanao. Ti kapitoliona ket ti ili ti Shariff Aguak. Kabeddengna dagiti probinsia ti Lanao del Sur iti amianan, Cotabato iti daya, ken Sultan Kudarat iti abagatan. Iti laudna ket ti Golpo ti Moro.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Addaan ti Maguindanao iti 36 nga ili ken maysa a siudad.
Siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abagatan nga Upi
- Amianan a Kabuntalan
- Ampatuan
- Barira
- Buldon
- Buluan
- Datu Abdullah Sangki
- Datu Anggal Midtimbang
- Datu Blah T. Sinsuat
- Datu Hoffer Ampatuan
- Datu Montawal
- Datu Odin Sinsuat
- Datu Paglas
- Datu Piang
- Datu Salibo
- Datu Saudi-Ampatuan
- Datu Unsay
- General Salipada K. Pendatun
- Guindulungan
- Kabuntalan
- Mamasapano
- Mangudadatu
- Matanog
- Pagalungan
- Paglat
- Pandag
- Parang
- Rajah Buayan
- Shariff Aguak
- Shariff Saydona Mustapha
- Sultan Kudarat
- Sultan Mastura
- Sultan sa Barongis
- Talayan
- Talitay
- Upi
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti daulo ti probinsia: Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno, Siudad ti Quezon- Naala idi 12 Pebrero 2013
- ^ BARMM Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "BARMM". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "ARMM - Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "ARMM - Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "ARMM – Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Maguindanao". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.