text:
Ebolusion
Ti Ebolusion ket ti ania man a panagbalbaliw iti ballasiw dagiti agsasaruno a kaputotan iti tinawtawid a panakaisdasig dagiti biolohiko a populasion. Ti ebolusionario a yaaddang ket nakaited ti pannakparsua ti dibersidad kadagiti agpang iti biolohiko nga organisasion, a mairaman dagiti sebbangan, agmaymaysa nga organismo ken molekula a kas ti DNA ken dagiti protina.[1]
Ti Biag iti Daga ket nagtaud ken nagbalbaliw manipud iti maysa a sangalubongan a sapasap a tinaudan idi agarup a 3.7 bilion a tawtawen. Ti panagulit a espesiasion ken ti pagkaadaywan iti biag ket mabalin a naamammoan manipud iti nagbibingayan nga agasmang iti biokimiko ken and morpolihika a pakailiddingan, wenno babaen ti nagbibingayn a DNA a nagsasarunuan. Dagitoy a homologo a pakailiddingan ken dagiti nagsasarunuan ket agpapada kadagiti sebbangan a nakibinningay itay nabiit a sappasap a tinaudan, ken mabalin a mausar daytoy ti panagpabaro dagiti ebolusionario a pakasaritaan, a panagusar kadagiti adda tattan a sebbangan ken ti nairehistro a posil. Dagiti adda tattan a tabas iti biodibersidad ket sinukog dagitoy babaen ti espesiasion ken babaen ti panagawan.[2]
Ni Charles Darwin ket isu idi ti immuna a nangannurot ti maysa a sientipiko a suppiat para iti teoria iti ebolusion babaen ti kaibuksilan iti masna a panagpili. Ti ebolusion babaen ti masna a panagpili ket maysa a yaaddang a naala manipud iti tallo a kinapudno a maipanggep kadagiti populasion: 1) ad-adu dagiti maiyanak ngem dagitanto agbiag, 2) dagiti pakailiddingan ket naidumaduma kadagiti agmaymaysa, a pagturongan dagiti sabsabali a grado panagbiag ken panagpartuat, ken 3) dagiti paggidditan ti pakailiddingan ket tinawtawid.[3] Isu a, no dagiti kameng iti maysa a populasion ket matay dagitoy ket sukatan babaen ti annak dagiti nagannak a nasaysayaat ti iruruam ti panagbiag ken panagpartuat iti enbironmento a nagtaudan ti masna a panagpilian. Daytoy a yaaddang ket agpartuat ken agpreserba kadagiti pakailiddingan a a kasla maibagay para iti karebbengan a papel nga aramidenda.[4] Ti masna a panagpili ket isu laeng ti ammo a gapu iti pannakaruam, ngem saan a daytoy laeng ti gapu iti ebolusion. Adda pay dagiti, saan a naruam a gapu iti ebolusion a mairaman ti panagbalbaliw kenhenetiko a daluson.[5]
Idi nasapa a maika-20 a siglo, dagiti henetiko ket naitiptipon iti teoria iti ebolusion ni Darwin babaen ti masna a panagpili babaen ti displina dagiti henetiko ti populasion. Ti kinapangruna ti masna a panagpili a kas gapuanan iti ebolusion ket nawawat idi kadagiti sangsanga iti biolohia. Santo maysa, dagiti sigud a kapanunotan a maipapan iti ebolusion, a kas ti ortohenesis ken "progreso" ket nagbalin a daanen.[6] Dagiti sientista ket agtultuloyda ti panagadal kadagiti nadumaduma nga agpang iti ebolusion babaen ti panagporma ken panagsubok kadagiti hipotesis, nga agipakpatakder kadagiti sientipiko a teoria, nga agus-usar iti dato sti panagpalpaliiw, ken panagaramid kadagiti eksperimento iti pagtaengan ken ti laboratorio. Dagiti biologo ket umannurotda a ti tinaudan nga adda dagiti panagbalbaliw ket maysa kadagiti kapudnoan a naipatakderan a kinapudno iti siensia.[7] Dagiti naduktalan iti ebolusionario a biolohia ket nakaaramid kadagiti nangruna a nagbanagan a saan laeng kadagiti tinawtawid a sanga iti biolohia, ngen dagiti pay dadduma a disiplina ti akademia (a kas ti, antropolohia ken sikolohia) ken iti pay sapasap a kagimongan.[8][9]
Pakasaritaan ti ebolusionario a kapanunotan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti singasing a ti maysa a kita ti ayup ket mabalin a nagtaud manipud iti maysa nga ayup iti sabali a kita ket naggapu kadagiti immuna a sakbay ti Sokratiko a Griego a pilosopo, a kas ni Anaksimandro ken Empedokles.[10][11] No maigiddiat kadagitoy a materialistiko a kapanunotan, noni Aristoteles ket naawatanna nga amin a masna a banbanag, a saan laeng a dagiti sibibiag a banbanag, a kas saan a perpekto a kinaagpayso kadagiti sabsabali nga agtagtaginayona masna a posibilidad, a naam-ammuan a kas ti "porporma", "kapanunotan", wenno (iti Latin a panagipatarus) "sebbangan".[12][13] Daytoy ket paset ti bukodna a teleolohiko a pannakaawat iti katutubo nga amin a banbanag ket adda dagiti naisangayan a papel iti panagay-ayam iti maysa a nailangitan a kosmiko nga urnos. Dagiti pannakadumaduma iti daytoy a kapanunotan ket nagbalin a pagalagadan kadagiti panakaawat iti Tengnga a Panpanawen, ken naitipon dagitoy iti Kristiano a panagadal, ngem ni Aristoteles ket saan a nangitonton a dagiti agpayso a kita dagiti ayup ket maipada iti tunggal maysa nga adda ti agpayso a metapisikal a porma, ken naisangsangayan a nagited kadagiti kas pagarigan no kasano ti irurumsua dagiti baro a kita ti sibibiag a banbanag.[14]
Idi maika-17 a siglo ti baro a pamayan iti moderno a siensia ket linikudanda ti pamay-an ni Aristoteles, ken nagbirukda kadagitipanagilawlawag iti masna a penomena iti termino dagiti linteg iti katutubo a dagitoy ket agpapada kadagiti amin a makitkita a banbanag, ken saanda a nasapulan anga agipagarup kadagiti ania man nga agnanayon a masna a kategoria, wenno ania man a nainlangitan a kosmiko nga urnos. Ngem daytoy baro a pamay-an ket nabuntog nakaramut kadagiti biolohiko a siensia, a dagitoy ket ti naudi a lugar iti konsepto iti agnaynayon a masna a kitkita. Ni John Ray ket nagusar kadagiti sigud nga ad-adu a sapasap a termino para kadagiti agnanayon a masna a kitkita, a "sebbangan", a mangidangep kadagiti kita ti ayup ken mula, ngen saan a kasla ni Aristoteles, isu ket nainget a nanginagan iti tunggal maysa a kita iti sibibiag a banag a kas dagiti sebbangan, ken nagipaltiing a ti tunggal maysa a sebbangan ket mabalin a maipalpalawag babaen kadagiti langa a rumsua kaniada iti tunggal maysa a kaputotan.[15] Dagitoy a sebbangan ket dinaremdem babaen ti Dios, ngem agipakpakita kadagiti paggiddiatan a gapuanan baben dagiti lokal a kasasaad. Ti biolohiko a pannakaidasig ket inpakaammo babaen ni Carolus Linnaeus idi 1735 nga isu ket pinanunutna pay a dagiti sebbangan a kas agnanayon babaen ti nainlangitan a plano.[16]
Dagiti dadduma a naturalista iti daytoy a panawen ket nagipagpagarupda iti ebolusionario a panagbalbaliw dagiti sebbangan kadagiti napalabas a panawen segun kadagiti masna a linteg. Insurat ni Maupertuis idi 1751 dagiti masna a panagbalbaliw a napasamak iti lasud ti reproduksion ken nagur-urnong kadagiti adu a kaputotan tapno agpataud kadagiti adu a sebbangan.[18] Ni Buffon ket nangisingasing a dagiti sebbangan ket mabalinda nga agbaliw kadagiti sabali nga organismo, ken ni Erasmus Darwin ket nangisingasing nga amin a nabara ti darana nga ayup ket mabalin a nagtaud manipud iti agmaymaysa a mikro-organismo (wenno "pilamento").[19] Ti immuna a napno nga ebolusionario a plano idi ket ti teoria ti "transmutasion" idi 1809 ni Lamarck [20] a nagpanpanunot ti kellaat a kaputotan a nagtultuloy a nagpatpataud kadagiti simple a porma iti biag ken nangparang-ay ti nalatlatak a kinarikut kadagiti paralelo a tinaudan nga adda iti maysa a tinawidan a progresibo a tendensia, ken iti dayta a lokal nga agpang dagitoy a tinaudan ket nangampon ti enbironmento babaen ti panagtawid kadagiti panagbalbaliw a gapuanan babaen ti panagusar wenno saan a panagusar kadagiti nagannak.[21][22] (Ti naud-udi a proseso ket kanungpalan a tinawagan ti Lamarckismo.)[21][23][24][25] Dagitoy a kapanunotan pinabasbasol babaen ti dagiti sigud a kas panagipagpagarup ken agkuran ti emperiko a suporta. Naisangsangayan idi daytoy ni Georges Cuvier a nagiyunayunay a dagiti sebbangan ket saan nga agkakabagian ken natalinaay, dagiti panagpapadada ket mangipakpakita ti nainlangitan a daremdem para kadagiti kammasapulan nga annong. Iti agdama, dagiti kapanunotan ni Ray iti managayta a daremdem ket naparang-ayen babaen ni William Paley iti maysa a natural a teolohia a nagisingasing kadagiti narikut a panagampon a kas ebidensia iti nainlangitan a daremdem, ken dinaydayawan idi Charles Darwin.[26][27][28]
Ti kritikal a panagsina manipud iti konsepto dagiti natalinaay a sebbangan iti bilolohia ket nangrugi iti teoria ti ebolusion babaen ti masna a panagpili, nga inannurotan babaen ni Charles Darwin. Gapu ti impluensia babaen ti Maysa a Salaysay iti Pamunganayan ti Populasion babaen ni Thomas Robert Malthus, inbagbaga ni Darwin a ti idadakkel ti populasion ket pakaituronganto iti maysa a "salisal ti kaadda" a dagiti nasayaat a panagdudumaan ken agballigi ken dagiti dadduma ket mapaay. Iti tunggal maysa a kaputotan, adu kadagiti putot ti saan nga agbiag iti tawen ti reproduksion gapu kadagiti limitado a rekurso. Daytoy ket mabalin nga isu ti nangipalawag ti dibersidad dagiti ayuop ken mulmula manipud iti sapasap a tinaudan babaen ti panagobra dagiti masna a linteg nga isu met laeng para kadagiti amin a kita ti parsua.[29][30][31][32] Ni Darwin ket nagparparana-ay idi ti teoriana iti "masna a panagpili" manipud idi 1838 ken ti masakbayan aginggana idi ni Alfred Russel Wallace ket nangipatulod kaniana ti agpadpada met laeng a teoria idi 1858. Dagitoy dua lalaki ket inpresentada dagiti nailasin a pappapel idiay Linneo a Kagimongan ti Londres.[33] Idi gibus ti 1859, ti pablaak ni Darwin iti Iti Tinaudan dagiti Sebbangan ket nasayaat a nangipalawag ti masna a pangpili ken iti waya a nakaiturongan ti immad-adu a panagawat ti Darwinio nga ebolusion. Inpakat ni Thomas Henry Huxley dagiti kapanunotan ni Darwin iti tattao, nagus-usar ti paleontolohia ken komparatibo nga anatomia tapno makaited ti napigsa nga ebidensia a ti tattao ken dagiti bakes ket nagbibingayda kadagiti sapasap a tinaudan. Adda dagiti dadduma a nadisturbo babaen ti daytoy gapu ta daytoy ket nangibagbaga a ti tattao ket awan ti naisangayan a lugar iti uniberso.[34]
Dagiti apag-isu a mekanismo iti tawidan ti reproduktibo ken ti taudan dagiti baro a kababalin ket nagtultuloy a misterio. Iti pannakaipan ti daytoy a patingga, nagparang-ay ni Darwin kadagiti probisional a teoriana iti pangenesis.[35] Idi 1865 ni Gregor Mendel ket nangireporta a dagiti kababalin ket tinawtawid iti maipadto pamay-an babaen ti nawaya pagpilian ken panaglalasin dagiti elemento (kanungpalan a naam-ammuan iti gen). Dagiti linteg ni Mendel iti panagtawid ket kanungpalan a nangsukat kadagiti kaaduan a teoria ti pangenesis ni Darwin.[36] Ni August Weismann ket nagaramid ti nagruna a panagilasin a baetan ti dagiti selula ti mikrobio (kassit ken dagiti itlog) ken dagiti somatiko a selula iti bagi, nagipakpakita a ti tawidan ket lumabas babaen ti laeng ti linia ti mikrobio. Insilpo ni Hugo de Vries ti teoria ti pangenes ni Darwin iti teoria ti ti panagilasin ti selula ti mikrobio/soma ni Weismann ken nangisingasing a ti pangenesis ni Darwin ket naikapet dagitoy kadagiti tengnga ti selula ken no iyebkas mabalin a dagitoy ket umalisda iti sitoplasma tapno baliwanda ti estruktura dagiti selula. Ni De Vries ket maysa pay kadagiti nagsuksukimat a nagpadayeg kadagiti obra ni Mendel, a namatmati a dagiti Mendelio a kababalin ken maipada kadagiti maiyakar a matawid a pagdumadumaan a kakuyog ti linia ti mikrobio.[37] Tapno maipalawag dagiti tinaudan ti pagdumadumaan, ni De Vries ket nagparang-ay ti teoria ti mutasion a nakaiturongan ti temporario a panagriringgor dagiti namatmati ti ebolusion ni Darwin ken dagiti biometriko a kimmuyog kenni de Vries.[22][38][39] Idi sikko ti maika-20 a siglo, dagidi pionero iti pagobraan ti populasion dagiti henetiko, a kas ni J.B.S. Haldane, Sewall Wright, ken ni Ronald Fisher, ket nangipatakderda kadagiti pundasion ti ebolusion kadagiti adu ti estadistiko a pilosopia. Ti saan a pudno a kontradiksion a baetan ti teoria ni Darwin, dagiti henetiko a mutasion, ken ti Mendelio a tawidan ket naitunos.[40]
Idi tawtawen ti 1920 ken tawtawen ti 1930 ti sintesis ti moderno nga ebolusion ket nangikapet ti masna a panagpili, teoria ti mutasion, ken ti Mendelio a tawidan iti nagkaykaysa a teoria a sapasap a maipakat iti ania man a sanga ti biolohia. Ti moderno a sintesis ket nakabael a nangipalawag dagiti tabas a napalpaliiw kadagiti amin a sebbangan kadagiti populasion, babaen dagiti pagdalisatan a posil iti palaeontolohia, ken uray dagiti narikut a mekanismo ti selula iti maparang-ay a biolohia.[22][41] Ti pannakaipablaak ti estruktura ti DNA babaen ni James Watson ken ni Francis Crick idi 1953 ken nangipakita ti pisikal a batayan para iti tawidan.[42] Ti Molekular a biolohia ket nangpasayaat ti panagawattayo ti pannakaikabagian a baetan ti henotipo ken penotipo. Naramid par dagiti panagpasayaat iti pilohenetika a sistemika, a mangimapa dagiti panagdaliasat a kababalin iti komparatibo ket masubokan a batayan babaen ti pannakaipablaak ti panagusar dagiti ebolusionario a puon.[43][44] Idi 1973, ti ebolusionario a biologo a ni Theodosius Dobzhansky ket sinuratna ti "awan ti nasayaat a kaipapanan iti biolohia malaksid iti pannakaipalawag ti ebolusion", gapu ta daytoy ket nangiyeg ti pannakaipalawag kadagiti pannakaikabagian dagiti immuna nagsisina a kinapudno itimasna a pakasaritaan iti maysa a nasayaat a maawatan a pannakaipalpalawag ti bagi ti pannakaammo a mangipalawag ken mangipadto kadagiti adu a mapaliiw a kinapudno a maipanggep iti biag iti daytoy a planeta.[45]
Manipud idi, ti moderno a sintesis ket immad-adun a napasayaat tapno mangipalawag ti biolohiko a penomena kadagiti amin a napno ken panangitipon a gatad ti biolohiko a pagsasarunuan, manipud kadagiti gene aginggana kadagiti sebbangan. Daytoy a pagpaatiddog ket tinawtawagan iti "eco-evo-devo".[46][46][47][48]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Hall, B. K.; Hallgrímsson, B., dagiti ed. (2008). Strickberger's Evolution (maika-4 nga ed.). Jones ken Bartlett. p. 762. ISBN 0-7637-0066-5.
- ^ Cracraft, J.; Donoghue, M. J., dagiti ed. (2005). Panagummong ti kayo iti biag. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 592. ISBN 0-19-517234-5.
- ^ Lewontin, R. C. (1970). "Dagiti paset ti panagpili". Tinawen a Panagrepaso iti Ekolohia ken Sistematiko. 1: 1–18. JSTOR 2096764.
- ^ Darwin, Charles (1859). "XIV". Iti Punganay dagiti Sebbengan. p. 503. ISBN 0-8014-1319-2.
- ^ Kimura M (1991). "Ti masna teoria iti molekular nga ebolusion: ti panagrepaso ti itay nabiit anga ebidensia". Jpn. J. Genet. 66 (4): 367–86. doi:10.1266/jjg.66.367. PMID 1954033.
- ^ Provine, W. B. (1988). "Panagrang-ay ti ebolusion ken kaibuksilan iti biag". Ebolusionario a panagrang-ay. Unibersidad iti Chicago a Pagmalditan. pp. 49–79.
- ^ Nailian nga Akademia iti Siensia nga Instituto iti Medisina (2008). Siensia, Ebolusion, ken Panagparpartuat. Pagmalditan ti Nailian nga Akademia. ISBN 0-309-10586-2.
- ^ Moore, R.; Decker, M.; Cotner, S. (2009). Kronolohia iti Ebolusion-Panagparpartuiat a Kontrobersia. Greenwood. p. 454. ISBN 0-313-36287-4.
- ^ Futuyma, Douglas J., ed. (1999), Ebolusion, Siensia, ken Kagimongan: Ebolusionario a Siensia ken ti Programa ti Nailian a Panagsukisok (PDF), Opisina iti Unibersidad a Pagipablaakan, Rutgers, Ti Estado nga Unibersidad iti New Jersey
- ^ Kirk, Geoffrey; Raven, John; Schofield, John (1984). Dagiti Sakbay ti Sokratiko a Pilosopo: Ti maysa a kritiko a Pakasaritaan nga adda dagiti Pagpilian ti Testo (Maika-3 nga ed.). Chicago: Ti Unibersidad iti Chicago a Pagmalditan. pp. 100–142. ISBN 0-521-27455-9.
- ^ Kirk, Geoffrey; Raven, John; Schofield, John (1984b). Dagiti Sakbay ti Sokratiko a Pilosopo: Ti maysa a kritiko a Pakasaritaan nga adda dagiti Pagpilian ti Testo (Maika-3 nga ed.). Chicago: Ti Unibersidad iti Chicago a Pagmalditan. pp. 280–321. ISBN 0-521-27455-9.
- ^ Torrey, H. B.; Felin, F. (1937). "Ni kadi Aristotoles ket maysa nga ebolusionalista?". Ti Pagkapat a Panagrepaso iti Biolohia. 12 (1): 1–18. JSTOR 2808399.
- ^ Hull, D. L. (1967). "Dagiti metapisika iti ebolusion". Ti Britaniko a Warnakan para iti pakasaritaan iti Siensia. 3 (4): 309–337. JSTOR 4024958.
- ^ Mason, Ti Pakasaritaan dagiti Siensia pp 43–44
- ^ Mayr Panagrang-ay iti biolohiko a kapanunotan p256; ti kasisigud ket ni Ray, Pakasaritaan dagiti Mula. 1686, patarus ni E. Silk.
- ^ "Carl Linnaeus – berkeley.edu". Naala idi Pebrero 11, 2012.
- ^ Darwin, F. (1909). Dagiti pundasion iti tinaudan dagiti sebbangan, ti panagiladawan a sinurat idi 1942 babaen ni Charles Darwin (PDF). Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. p. 53.
- ^ Bowler, Peter J. 2003. Ebolusion: ti pakasaritaan ti maysa kapanunotan. Berkeley, CA. p73–75
- ^ "Erasmus Darwin – berkeley.edu". Naala idi Pebrero 11, 2012.
- ^ Lamarck (1809) Philosophie Zoologique
- ^ a b Margulis, Lynn; Fester, René (1991). Ti simbiosis a kas taudan ti ebolusionario a panagpabaro: Espesiasion ken morphenesis. The MIT Press. p. 470. ISBN 0-262-13269-9.
- ^ a b c Gould, S.J. (2002). Ti Estruktura ti Ebolusionario a Teoria. Cambridge: Belknap Press (Unibersidad ti Harvard a Pagmalditan). ISBN 978-0-674-00613-3.
- ^ Ghiselin, Michael T. (Oktubre 1994). "Awan kaipapananna kadagiti libro ti eskuela: 'Ti Naipagpagarup a Lamarck'". The Textbook Letter. The Textbook League. Naala idi 2008-01-23.
- ^ Magner, Lois N. (2002). Ti Pakasaritaan dagiti Siensia ti Biag (Maikatlo nga ed.). Marcel Dekker, CRC Press. ISBN 978-0-203-91100-6.
- ^ Jablonka, E.; Lamb, M. J. (2007). "Précis ti ebolusion kadagiti uppat a dimension". Dagiti Siensia ti Panagkukua ken Utek. 30 (4): 353–392. doi:10.1017/S0140525X07002221.
- ^ Burkhardt, F.; Smith, S., dagiti ed. (1991). Ti Sursurat ni Charles Darwin. Vol. 7. Cambridge: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. pp. 1858–1859.
- ^ Sulloway, F. J. (2009). "Apay a linikudan ni Darwin ti nasirib a daremdem". Journal of Biosciences. 34 (2): 173–183. doi:10.1007/s12038-009-0020-8. PMID 19550032.
- ^ Dawkins, R. (1990). Blind Watchmaker. Penguin Books. p. 368. ISBN 0-14-014481-1.
- ^ Sober, E. (2009). "Baliktad kadi ti panagsurat ni Darwin ti tinaudan?". Dagiti Nagbanagan ti Nailian nga Akademia dagiti Siensia. 106 (S1): 10048–10055. Bibcode:2009PNAS..10610048S. doi:10.1073/pnas.0901109106.
- ^ Mayr, Ernst (2001) Ania kadi ti ebolusion. Weidenfeld & Nicolson, Londres. p165
- ^ Bowler, Peter J. (2003). Ebolusion: ti pakasaritaan ti maysa a kapanunotan. Berkeley: Unibersidad ti California a Pagmalditan. pp. 145–146. ISBN 0-520-23693-9. panid 147"
- ^ Sokal RR, Crovello TJ (1970). "Ti konsepto dagiti biolohiko a sebbanagan: Ti kritikal nga ebaluasion" (PDF). The American Naturalist. 104 (936): 127–153. doi:10.1086/282646. JSTOR 2459191.
- ^ Darwin, Charles; Wallace, Alfred (Agosto 1858). "Iti Gaganay dagiti Sebbangan nga agporma kadagiti Nadumaduma a Kita; ket iti Perpetuasion dagiti Nadumaduma a Kita ken dagiti Sebbangan babaen ti Masna a Pamay-an ti Panagpili". Soolohiko a Warnakan ti Linneo a Kagimongan. 3 (2): 45–62. doi:10.1111/j.1096-3642.1858.tb02500.x. Naala idi Mayo 13, 2007.
- ^ "Encyclopædia Britannica Online". Britannica.com. Naala idi Enero 11, 2012.
- ^ Liu, Y. S.; Zhou, X. M.; Zhi, M. X.; Li, X. J.; Wan, Q. L. (2009). "Dagiti kontribusion ni Darwin iti henetiko" (PDF). J Appl Genet. 50 (3): 177–184. doi:10.1007/BF03195671. PMID 19638672. Naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 2012-03-30.
- ^ Weiling F (1991). "Naipakasaritaan a panagadal: Johann Gregor Mendel 1822–1884". Am. J. Med. Genet. 40 (1): 1–25, tungtungan 26. doi:10.1002/ajmg.1320400103. PMID 1887835.
- ^ Wright, S. (1984-06-15). Ebolusion ken dagiti Henetika dagiti Populasion, Tomo 1: Dagiti Pundasion ti Henetiko ken Biometriko. Unibersidad ti Chicago a Pagmalditan. p. 480. ISBN 0-226-91038-5.
- ^ Will Provine (1971). Dagiti Taudan dagiti Henetiko ti Teoretiko a Populasion. Unibersidad ti Chicago a Pagmalditan. ISBN 0-226-68464-4.
- ^ Stamhuis, Meijer and Zevenhuizen. Hugo de Vries iti tawidan, 1889–1903. Estadistika, Mendelio a linlinteg, pangenes, dagiti mutasion., Isis. 1999 Jun;90(2):238-67.
- ^ Quammen, D. (2006). Ti nakedked a Mr. Darwin: Maysa nga intimado a panagiladawan kenni Charles Darwin ken ti panagaramid ti teoriana iti ebolusion. New York, NY: W.W. Norton & Company.
- ^ Bowler, Peter J. (1989). Ti Mendelio a Rebolusion: Ti Irurumsua dagiti Hereditario a Konsepto iti Moderno a Siensia ken Kagimongan. Baltimore: Unibersidad ti Johns Hopkins a Pagmalditan. ISBN 978-0-8018-3888-0.
- ^ Watson, J. D.; Crick, F. H. C. (1953). "Molekular nga estruktura dagiti nukleiko nga asido: Ti estruktura para iti deoksiribose nukleiko nga asido" (PDF). Nature. 171 (4356): 737–738. Bibcode:1953Natur.171..737W. doi:10.1038/171737a0. PMID 13054692.
- ^ Hennig, W.; Lieberman, B. S. (1999). Pilohenetika a sistematika (Baro nga edision (Mar 1, 1999) nga ed.). Unibersidad ti Illinois a Pagmalditan. p. 280. ISBN 0-252-06814-9.
- ^ Pilohenetika: Teoria ken panagsanay ti pilohenetika a sistematika (Maikadua nga nga ed.). Wiley-Blackwell. 2011. p. 390. doi:10.1002/9781118017883.fmatter.
- ^ Dobzhansky, T. (1973). "Awan ti nasayaat a kaipapanan iti biolohia malaksid iti pannakaipalawag ti ebolusion" (PDF). The American Biology Teacher. 35 (3): 125–129. doi:10.2307/4444260.
- ^ a b Kutschera U, Niklas K (2004). "Ti moderno a teoria ti biolohiko nga ebolusion: maysa a napadakkel a sintesis". Naturwissenschaften. 91 (6): 255–76. Bibcode:2004NW.....91..255K. doi:10.1007/s00114-004-0515-y. PMID 15241603.
- ^ Cracraft, J.; Bybee, R. W., dagiti ed. (2004). Ebolusionario a siensia ken kagimongan: Panagisursuro dagiti baro a henerasion. Dagiti Nabaliwan a Nagbanagan ti Timpuyogan ti BSCS, AIBS. Chicago, IL.
- ^ Avise, J. C.; Ayala, F. J. (2010). "In the Light of Evolution IV. Ti Kasasaad ti Tao (pangyuna)" (PDF). Dagiti Nagbanagan ti Nailian nga Akademia dagiti Siensia ti Estados Unidos. 107 (S2): 8897–8901. doi:10.1073/pnas.100321410.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Ebolusion iti Wikimedia Commons


c: text/html

text:
1Idi nakaadayo bassit ni David iti tapaw ti turod, sinabat isuna ni Siba nga adipen ni Mefiboset nga addaan iti agasawa a nasilyaan nga asno a nagkarga iti 200 a tinapay, 100 a karaay ti ubas, 100 a kapetpet a bunga ti igos, ken maysa a supot a lalat nga arak.
2Kinuna iti ari ken Siba, “Apay nga inyegmo dagitoy a banbanag?” Simmungbat ni Siba, “Dagiti asno ket pagluganan dagiti sangakabbalayan ti ari, ti tinapay ken dagiti kankanen a naaramid manipud iti bunga ti igos ket agpaay a kanen dagiti agtutubo a lallaki a kaduam, ken ti arak ket inumen iti siasinoman a matalimudaw idiay laet-ang.”
3Kinuna ti ari, “Sadino ti ayan iti apoko ti apom?” Simmungbat ni Siba iti ari, “Nagbati isuna idiay Jerusalem, ta kunana, 'Ita nga aldaw, isubli iti balay ti Israel ti pagarian ti amak kaniak.'”
4Ket kinuna ti ari kenni Siba, “Adtoy, kukuamon ita dagiti amin a kukua ni Mefiboset.” Simmungbat ni Siba, “Agrukbabak a sipapakumbaba kenka, apok nga ari. Makasarakak koma iti pabor iti imatangmo.”
5Idi nakadanon ni David idiay Bahurim, rimmuar sadiay ti maysa a lalaki a nagtaud iti puli ni Saul, ti nagana ket Simei a putot a lalaki ni Gera. Rimmuar isuna nga agilunlunod bayat iti pannagnana.
6Binatubatona ni David ken dagiti amin nga opisyal iti ari, iti laksid ti kaadda ti armada ken dagiti guardia nga adda iti kannawan ken kannigid iti ari.
7Nagpukpukaw a nagilunlunod ni Simei, “Umadayoka, pumanawka ditoy, sika a kriminal, sika a mammapatay!
8Binalesnakayo amin ni Yahweh gapu iti dara ti pamilia ni Saul, a makinsaad iti pagturturayam. Impaiama ni Yahweh ti pagarian kenni Absalom nga anakmo. Ket ita nadadaelka gapu ta maysaka a mammapatay a tao.”
9Ket kinuna ni Abisai a putot a lalaki ni Zeruyas iti ari, “Apay koma ngay nga idadanes daytoy a natay nga aso ti apok nga ari? Pangngaasim ta palubosannak ta innak putden ti ulona.”
10Ngem kinuna ti ari, “Ania koma ti pakibiangak kadakayo, a putot ni Zeruyas? Nalabit nga ilunlunodnak gapu ta imbaga ni Yahweh kenkuana, 'Ilunodmo ni David.’ Siasino ngarud ti makaibaga kenkuana, 'Apay nga ilunlunodmo ti ari?'”
11Isu a kinuna ni David kenni Abisai ken kadagiti amin nga adipenna, “Kitaem, ti anakko a lalaki a naipasngay manipud iti bagik, ket kayatna a pukawen ti biagko. Saan kadi nga ad-adda ita a tarigagayan daytoy a Benjamita ti pannakadadaelko? Bay-anyo isuna nga agilunod, ta binilin isuna ni Yahweh a mangaramid iti dayta.
12Nalabit a kitaento ni Yahweh ti panagtuok a naipalak-am kaniak, ket supapakannak iti naimbag gapu iti panangilunlunodna kaniak ita nga aldaw.”
13Nagdalliasat ngarud ni David ken dagiti tattaona iti dalan, kabayatan nga adda ni Simei idi iti asidegna iti ngato iti bakras ti turod nga agilunlunod ken agipurpuruak iti tapok ken batbato kenkuana bayat ti pannagnana.
14Ket nabannog ti ari ken dagiti amin a tattao a kimmuyog kenkuana, ket naginana isuna idi simmardengda ta rabiin.
15Kasta met a napan idiay Jerusalem ni Absalom ken dagiti amin a tattao ti Israel a kaduana, kaduana ni Ahitofel.
16Naaramid idi a ni Cusai nga Arkita a gayyem ni David ket napan kenni Absalom, kinuna ni Cusai kenni Absalom, “Agbiag ti ari! Agbiag ti ari!”
17Kinuna ni Absalom kenni Cusai, “Kastoy kadi ti kinapudnom iti gayyemmo? Apay a saanka a simmurot kenkuana?”
18Kinuna ni Cusai kenni Absalom,” Saan! Ngem ketdi, ti tao a pinili ni Yahweh ken dagitoy a tattao ken dagiti amin a lallaki iti Israel, dayta a tao ti pakaibilangakto, ket makipagnaedakto kenkuana.
19Ken, siasino koma ti rumbeng a pagserbiak? Saan kadi a rumbeng nga agserbiak iti imatang iti anakna? Kas iti panagserbik iti imatang iti amam, agserbiak iti imatangmo.”
20Kinuna ngarud ni Absalom kenni Ahitofel, “Balakadannakami no ania ti rumbeng nga aramidenmi.”
21Simmungbat ni Ahitofel kenni Absalom, “Inka ket kaiddaem dagiti tagabu nga assawa ni amam nga imbatina a mangaywan iti palasio, ket mangngegto ti amin nga Israel a nagbalinka a kabusor ti amam. Ket pumigsanto dagiti ima dagiti pasurotmo.”
22Isu a nangbangonda iti tolda a maipaay kenni Absalom iti tuktok ti palasio, ket iti imatang dagiti amin nga Israel, kinaidda ni Absalom dagiti tagabu nga assawa ni David a kinabbalayna.
23Ita, dagiti balakad ni Ahitofel kadagidi nga al-aldaw ket kasla nangngeg ti maysa a tao manipud iti mismo a ngiwat ti Dios. Kasta ti panangkita ni David ken Absalom kadagiti amin a balakad ni Ahitofel.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1Inton mangusarkayo iti maysa a banag a pagbibinnunotan tapno mabingay ti daga a kas tawid, masapul a mangidatonkayo kenni Yahweh; daytoy a daton ket nasantoanto a paset ti daga, 25, 000 a kubit ti kaatiddogna ken 10, 000 a kubit ti kalawana. Agbalin a Nasantoanto daytoy, amin a masakupanna.
2Manipud ditoy, addanto 500 a kubit ti kaatiddogna ken 500 a kubit ti kalawa iti aglawlaw ti nasantoan a lugar, a ti kalawa ti aglawlawna ket limapulo a kubit.
3Manipud iti daytoy a disso, mangrukodkanto manipud iti pasetna iti 25, 000 a kubit ti kaatiddogna ken 10, 000 a kubit ti kalawana; agbalinto daytoy a nasantoan a lugar para kadakayo; maysa a kasasantoan unay a lugar.
4Agbalinto a nasantoan a lugar daytoy iti daga para kadagiti papadi nga agserserbi kenni Yahweh, dagiti umasideg kenni Yahweh nga agserbi kenkuana. Agbalinto daytoy a lugar para kadagiti balbalayda ken nasantoan a paset iti nasantoan a lugar.
5Isu a 25, 000 a kubit ti kaatiddogna ken 10, 000 a kubit ti kalawana, ket daytoyto ti agbalin nga ili dagiti Levita nga agserserbi kenni Yahweh.
6Mangisaadkayonto iti disso para iti siudad, 5, 000 a kubit ti kalawana ken 25, 000 a kubit ti kaatiddogna, kaabayto dayta iti lugar a nailasin para iti nasantoan a lugar; daytoy a siudad ket kukuanto dagiti amin a balay ti Israel.
7Dagiti daga ti prinsipe ket adda kadagiti agsinnumbangir a paset ti lugar a nailasin para iti nasantoan a lugar ken ti siudad. Daytoy ket iti akin-laud ken akin-daya a pasetna. Ti kaatiddogna ket maipada iti rukod ti kaatiddog ti tunggal pasetna, manipud iti laud inggana iti daya.
8Daytoy a daga ket kukuanto ti prinsipe ti Israel. Saanen nga idadanes dagiti prinsipek dagiti tattaok; ngem ketdi, iteddanto ti daga iti balay ti Israel, iteddanto kadagiti tribuda.
9Kastoy ti kuna ti Apo a ni Yahweh: Husto koman daytoy para kadakayo a prinsipe ti Israel! Ikkatenyon dagiti kinaranggas ken panangidaddadanesyo; agaramidkayo iti nalinteg ken maiparbeng! Isardengyon ti panangpappapanaw kadagiti tattaok! —kastoy ti pakaammo ni Apo a Yahweh.
10Masapul nga addaankayo iti husto a pagtimbangan, husto nga efa, ken husto a bat!
11Agpada ti kaadu ti efa ken bat, ket ti maysa a bat ket apagkapullo ti maysa nga omer; ti maysa nga efa ket apagkapullo ti maysa nga omer.
12Ti maysa a siklo ket 20 a gera; 60 a siklo ti maaramid ti maysa a mina para kenka.
13Daytoy ti sagut a masapul nga itedmo: apagkanem nga efa iti tunggal omer ti trigo, ken mangtedka pay ti apagkanem nga efa iti tunggal omer ti sebada.
14Ti pagannurotan iti daton a lana ket apagkapullo ti tunggal bat iti tunggal kor (a sangapulo a bat), wenno iti tunggal omer, ta ti omer ket sangapulo a bat met laeng.
15Maysa a karnero wenno kalding manipud iti arban ti tunggal 200 nga ayup manipud kadagiti pagaraban iti rehion ti Israel ti mausar para iti aniaman a daton a mapuoran wenno daton a pakikappia a maaramid iti pannakasubbot dagiti tattao—kastoy ti pakaammo ti Apo a ni Yahweh.
16Amin dagiti tattao iti daga ket itedda dagitoy a sagut a maipaay iti prinsipe ti Israel.
17Pagrebbengan ti prinsipe ti mangted kadagiti ayup a kas daton a mapuoran, daton a bukbukel, ken dagiti daton a mainum iti fiesta ken kadagiti panagrambak iti fiesta dagiti baro a bulan, ken iti Aldaw a Panaginana—amin a naikeddeng a fiesta ti balay ti Israel. Mangted isuna iti daton a para iti pakapakawanan ti basol, daton a bukbukel, dagiti daton a mapuoran, ken ti daton a panakikappia a para iti pannakasubbot para iti balay ti Israel.
18Kastoy ti kuna ti Apo a ni Yahweh: Iti umuna a bulan, iti umuna nga aldaw ti bulan, mangalaka iti kalakian a baka nga awan pakapilawanna manipud iti arban ket mangidatonka iti daton gapu iti basol a para iti santuario.
19Mangalanto ti padi iti bassit a dara manipud iti daton gapu iti basol ket ikabilna kadagiti poste ti ruangan ti balay ken kadagiti uppat a suli iti beddeng ti altar, ken kadagiti poste ti ruangan a mapan iti akin-uneg a pangukoman.
20Aramidemto daytoy iti maikapito nga aldaw ti bulan para iti basol ti tunggal tao a saanna nga inggagara wenno saanna nga ammo; babaen iti daytoy, makaidatonkanto para iti templo.
21Iti umuna a bulan, iti maika-14 nga aldaw ti bulan, addanto fiesta para kadakayo, pito nga aldaw a fiesta. Mangankayonto iti tinapay nga awan lebadurana.
22Iti dayta nga aldaw, mangisagananto ti prinsipe iti maysa a kalakian a baka para kenkuana ken kadagiti amin a tattao a kas daton a gapu iti basol.
23Iti las-ud ti pito nga aldaw ti fiesta, mangisagananto ti prinsipe iti daton a mapuoran para kenni Yahweh: iti inaldaw, pito a kalakian a baka ken pito a kabaian a baka nga awan pakapilawanna, ken maysa a kalakian a kalding iti inaldaw a kas daton gapu iti basol.
24Ket mangidatag pay ti prinsipe iti daton a taraon, ket maysa nga efa iti tunggal kalakian a baka ken maysa nga efa iti tunggal kabaian a baka ken maysa a galon ti lana iti tunggal efa.
25Iti maikapito a bulan, iti maika-15 nga aldaw iti bulan, iti dayta a fiesta, mangidaton ti prinsipe kadagitoy iti pito nga aldaw: daton a gapu iti basol, daton a mapuoran, daton a taraon, ken daton a lana.


text:
Dagiti lehislatibo a distrito iti Davao Oriental
Dagiti Lehislatibo a Distrito iti Davao Oriental, ket isu dagiti umuna ken maikadua a distrito ken isu dagiti pannakabagi ti Probinsia ti Davao Oriental iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas. Ti Davao Oriental ket paset idi ti pannakabagi ti Probinsia ti Davao aginggana idi 1965, idi napartuat ken naikkan ti bukodna a pannakabagi. Daytoy ket nagbalin a paset ti pannakabagi ti Rehion X manipud idi 1978 aginggana idi 1984. Idi 1986, daytoy ket nabingbingay kadagiti dua a lehislatibo a distrito.
Umuna a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
Maika-2 a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Siudad: Siudad ti Mati
- Dagiti ili: Banaybanay, Governor Generoso, Lupon, San Isidro
- Populasion (2010): 309,783
Maymaysa a distrito (awanen)[urnosen | urnosen ti taudan]
Sapasap (awanen)[urnosen | urnosen ti taudan]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c d Congressional Library Bureau. "Roster of Philippine Legislators". Republic of the Philippines, House of Representatives. Naala idi 17 Pebrero 2017.
- Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas


text:
1Itatta, nagayat ni Ari Solomon iti adu a ganggannaet a babbai: ti anak a babai ni Faraon ken babbai a Moabita, Ammonita, Edomita, Sidonio ken Hetita—
2kadagiti nasion nga imbaga ni Yahweh kadagiti tattao ti Israel, “Saankayo a mapan makiasawa kadakuada, wenno umayda kadakayo, ta awan dua-dua nga allukuyenda ti pusoyo nga agdaydayaw kadagiti diosda.” Ngem inayat ni Solomon dagitoy a babbai.
3Addaan ni Solomon ti pito gasut a prinsesa nga assawa ken tallo gasut a babbai a tagabu nga inassawana. Inyadayo isuna dagiti assawana.
4Ta idi limmakayen ni Solomon, inallukoy dagiti assawana ti pusona nga agdayaw kadagiti sabali a dios; saan a naan-anay a napudno ti pusona kenni Yahweh a Diosna, saan a kas iti puso ni David nga amana.
5Ta sinurot ni Solomon ni Astarot, ti diosa dagiti Sidonio, ken sinurotna ni Milcom, ti makarimon a didiosen dagiti Ammonita.
6Nagaramid ni Solomon ti dakes iti imatang ni Yahweh; saanna a sinurot a naan-anay ni Yahweh, saan a kas iti inaramid ni David nga amana.
7Ket nangipatakder ni Solomon iti disso a pagdaydayawan kenni Kemos, ti makarimon a didiosen ti Moab, iti rabaw ti maysa a turod a dayaen ti Jerusalem, ken kasta met iti para kenni Molec, ti makarimon a didiosen dagiti tattao ti Ammon.
8Nangipatakder pay isuna kadagiti disso a pagdaydayawan nga agpaay kadagiti amin a ganggannaet nga assawana, a pagpuoran iti insenso ken pagidatonan dagitoy kadagiti didiosenda.
9Nakapungtot ni Yahweh, kenni Solomon, gapu ta immadayo ti pusona manipud kenkuana, iti Dios ti Israel, uray pay no namindua a daras a nagparang isuna kenkuana
10ket binilinna isuna maipanggep iti daytoy a banag, a saan isuna a sumurot kadagiti sabali a didiosen. Ngem saan a nagtulnog ni Solomon iti imbilin ni Yahweh.
11Isu a kinuna ni Yahweh kenni Solomon, “Gapu ta inaramidmo daytoy ken saanmo a tinungpal ti katulagan ken dagiti alagadek nga imbilinko kenka, sigurado a ikkatekto ti pagarian manipud kenka ket itedko daytoy iti adipenmo.
12Nupay kasta, gapu kenni David nga amam, saanko nga aramiden daytoy kadagiti aldaw ti panagbiagmo, ngem ikkatekto daytoy manipud iti ima ti anakmo.
13Ngem saankonto nga ikkaten amin ti pagarian; itedkonto ti maysa a tribu iti anakmo gapu kenni David nga adipenko, ken gapu iti Jerusalem, a pinilik.”
14Ket nangpataud ni Yahweh iti maysa a kabusor ni Solomon, ni Adad nga Edomita. Nagtaud isuna iti pamilia dagiti ari ti Edom.
15Idi adda ni David idiay Edom, napan ni Joab a kapitan ti armada tapno ipunponda dagiti natay, tunggal lalaki a napapatay idiay Edom.
16Nagtalinaed ni Joab ken iti amin nga Israelita sadiay iti innem a bulan agingga a napapatayna amin dagiti lallaki ti Edom.
17Ngem naikuyog ni Adad kadagiti dadduma nga Edomita babaen kadagiti adipen ti amana idiay Egipto, agsipud ta ubing pay idi ni Adad.
18Pimmanawda idiay Midian ket dimtengda idiay Paran, a nangalaanda kadagiti inkuyogda a lallaki a napan idiay Egipto, iti ayan ni Faraon nga ari ti Egipto, a nangted kenkuana iti balay, daga ken taraon.
19Nakasarak ni Adad ti pabor iti imatang ni Faraon, isu nga inikkan isuna ni Faraon iti asawa, ti ipagna, a kabsat a babai ni Tafnes a reyna.
20Impasngay ti kabsat a babai ni Tafnes ti anak a lalaki ni Adad; pinanagananda isuna ti Genubat; pinadakkel isuna ni Tafnes idiay palasio ni Faraon. Nagnaed ngarud ni Genubat idiay palasio ni Faraon a kakadua dagiti annak ni Faraon.
21Idi nadamag ni Adad idiay Egipto a pimmusayen ni David, ken natayen ni Joab a kapitan ti armada, kinuna ni Adad kenni Faraon, “Palubosannak a pumanaw, tapno mapanak iti bukodko a pagilian.”
22Ket kinuna ni Faraon kenkuana, “Ngem ania ti nagkurangak kenka, ta ita ket kayatmo ti mapan iti bukodmo a pagilian?” Simmungbat ni Adad, “Awan, palubosannak laeng a pumanaw.”
23Nagpataud pay ti Dios ti sabali a kabusor ni Solomon, ni Reson nga anak ni Eliada, a timmalaw manipud iti apona a ni Adadeser, nga ari ti Soba.
24Nangummong ni Reson kadagiti lallaki ket nagbalin a kapitan iti bassit a bunggoy, idi pinarmek ni David dagiti lallaki ti Soba. Napan dagiti soldado ni Reson idiay Damasco ket nagnaedda sadiay, ket nagturay ni Reson idiay Damasco.
25Nagbalin isuna a kabusor ti Israel kadagiti aldaw a panagturay ni Solomon, a kagiddan dagiti riribuk nga inaramid ni Adad. Ginura ni Reson ti Israel ken inturayanna ti Aram.
26Ket bimmusor met iti ari ni Jeroboam nga anak ni Nabat, maysa nga Efraimita ti Sereda, maysa nga opisial ni Solomon, Serba ti nagan ni inana ken maysa a balo.
27Ti makagapu a bimmusor isuna iti ari ket gapu ta imbangon ni Solomon ti Millo ken tinarimaanna ti pagserkan iti pader iti siudad ni David nga amana.
28Maysa a maingel a tao ni Jeroboam. Nakita ni Solomon a ti agtutubo a lalaki ket nagaget, isu nga inikkanna isuna ti turay a mangimaton iti amin a trabaho iti balay ni Jose.
29Iti dayta a tiempo, idi rimmuar ni Jeroboam iti Jerusalem, nasarakan isuna ni profeta Ahija a Silonita iti dalan. Ita nagkawes ni Ahija ti baro a kagay, ket isuda laeng dagiti dua a lallaki iti away.
30Ket inussob ni Ahija ti kagay a nakakawes kenkuana, ket pinisangna daytoy a pinagsangapulo ket dua a pidaso.
31Kinunana kenni Jeroboam, “Mangalaka iti sangapulo a pidaso, ta kuna ni Yahweh, a Dios ti Israel, 'Kitaem, ikkatekto ti pagarian manipud iti ima ni Solomon, ket itedkonto kenka ti sangapulo kadagiti tribu
32(ngem addaanto ni Solomon ti maysa a tribu, gapu kenni David nga adipenko ken gapu iti Jerusalem, ti pinilik a siudad manipud kadagiti amin a tribu ti Israel),
33gapu ta linaksiddak ken nagdayawda kenni Astarte a diosa dagiti Sidonio, ken ni Kemos a didiosen ti Moab, ken ni Milkom a didiosen dagiti tattao ti Ammon. Saanda a nagbiag kadagiti wagasko, nagaramid iti nasayaat iti panagkitak, ken tinungpal dagiti alagadek ken dagiti lintegko, a kas iti inaramid ni David nga amana.
34Nupay kasta, saanko nga alaen ti entero a pagarian iti ima ni Solomon. Ngem ketdi, pinagbalinko isuna a mangituray iti unos ti panagbiagna, gapu kenni David nga adipenko a pinilik, a nangtungpal kadagiti bilinko ken kadagiti alagadek.
35Ngem alaekto ti pagarian iti ima ti annakna, ket itedkonto kenka, ti sangapulo a tribu.
36Itedkonto ti maysa a tribu iti anak ni Solomon, tapno kankanayon nga addaanto ni David nga adipenko iti silaw iti sangoanak idiay Jerusalem, ti siudad a pinilik a pangikabilan ti naganko.
37Isaadka, ket agturaykanto tapno matungpal amin a tartarigagayam, ket agbalinkanto nga ari ti entero nga Israel.
38No dumngegka iti amin nga ibilinko kenka, ken no agbiagka kadagiti wagasko ken agaramidka ti nasayaat iti panagkitak, a tungpalem dagiti alagadek ken dagiti bilbilinko, a kas inaramid ni David nga adipenko, ket kanayonto nga addaak kenka ken ipatakderankanto iti awan patinggana a pagarian, kas inaramidko kenni David, ket itedkonto kenka ti Israel.
39Dusaekto dagiti kaputotan ni David, ngem saan nga iti agnanayon.”'
40Isu a pinanggep ni Solomon a patayen ni Jeroboam, ngem naglibas ni Jeroboam ken nagkamang idiay Egipto, iti ayan ni Sisak, nga ari ti Egipto, ket nagtalinaed idiay Egipto agingga iti ipapatay ni Solomon.
41Maipanggep kadagiti dadduma a banbanag a maipapan kenni Solomon, amin nga inaramidna ken kinasiribna, saan kadi a naisurat dagitoy Iti Libro dagiti Pasamak ni Solomon?
42Nagturay ni Solomon idiay Jerusalem iti entero nga Israel iti uppat a pulo a tawen.
43Pimmusay isuna, ket naitabon idiay siudad ni David nga amana. Nagbalin nga ari ni Rehoboam nga anakna kas kasukatna.


text:
Mangga
Ti mangga ket isu ti nalasag nga adda bukelna a bunga ken tagikua ti henero ti Mangifera, daytoy ket buklen dagiti nadumaduma nga agbungbunga a tropikal a kayo iti agsabsabong a mula ti pamilia ti Anacardiaceae. Ti mangga ket patneng iti Abagatan nga Asia, nga idiay ti nagtaudanna ken nakaiwarasanna iti sangalubongan ken nagbalin a maysa kadagiti kaaduan a naimuyongan a bunga iti tropiko. Bayat a dagiti sabali a sebbangan ti Mangifera (a kas ti Mangifera foetida, mangga ti kabalio) ket ad-adu pay naimuyongan, ti Mangifera indica – ti 'kadawyan a mangga' wenno 'Indian mango' – ket isu laeng ti kadawyan a naimuyongan a mangga kadagiti adu a rehion ti tropiko ken subtropiko. Daytoy ket isu ti nailian a bunga iti India,[1] Pakistan ken ti Filipinas, ken ti nailian a kayo ti Banglades.
Kadagiti nadumaduma a kultura, ti bunga ken bulbulongna ket inus-usar kadagiti rito a kas dekorasion a sabong kadagiti panagkallaysa, dagiti rambakan a publiko ken dagiti relihioso a seremonia
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "National Fruit". GOI. Naala idi 9 Hulio 2012.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Mangga iti Wikimedia Commons


text:
Hiroo, Hokkaido
Ti Hiroo (広尾町, Hiroo-chō) ket ti maysa nga ili a mabirukan idiay Subprepektura ti Tokachi, Hokkaido, Hapon.
Manipud idi Marso 31, 2018, ti ili ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 6,942 ken ti densidad ti populasion iti 12 a tattao tunggal maysa a km². Ti dagup a kalawa ket 596.14 km².
Ti Hiroo ket mabigbig a kas ti kaikaisuna a lugar idiay Hapon a naidesignado a kas maysa a "Santa-Land" manipud iti munisipal a gobierno ti Oslo, Norwega.
Klima[urnosen | urnosen ti taudan]
Uray no nalamiis para iti latitudna ken iti puestona iti igid ti baybay, ti nadam-eg a kontinental a klima (Köppen Dfb) ti Hiroo ket kalalainganna babaen dagiti pagalagadan ti Daya nga Asia. Dagiti kalgaw ket nalamiis ken nakuyem a klima, bayat a ti impluensia ti masa ti daga ti Siberia ket mangisuek kadagiti temperatura iti panaglalam-ek. Gapu ti kaawan ti yelo iti taaw, ti Hiroo ket agtalinaay bassit iti ngato ti panagyelo kadagiti las-ud dagiti aldaw, bayat a dagiti rabii ket kadawyanda nga agpababa iti baba ti −10 °C (14 °F).
Dagiti nadayeg a tattao manipud iti Hiroo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ichiro Nakagawa, politiko
- Yoshio Nakagawa, politiko
- Hokutoumi Nobuyoshi, dati a sumo wrestler
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ https://www.gsi.go.jp/KOKUJYOHO/MENCHO/backnumber/GSI-menseki20210101.pdf; panid: 9.
- ^ "住民基本台帳人口・世帯数 | 総合政策部計画局統計課"; naala idi: Pebrero 12, 2021.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig iti Hiroo, Hokkaidō iti Wikimedia Commons
- Opisial a website (iti Hapon)
- Santa Land Hiroo (iti Hapon)


text:
1Ket napasamak kalpasan daytoy a ni Amnon a putot ni David ket nagayat a napalalo iti napintas a kabsatna iti ama a ni Tamar, a kabsat a mismo ni Absalom, maysa pay kadagiti putot a lalaki ni David.
2Naupay iti kasta unay ni Amnon nga uray la agsakiten gapu iti kabsatna a ni Tamar. Maysa a birhen ni Tamar, ket kasla saan a kabaelan ni Amnon nga agaramid iti aniaman kenkuana.
3Ngem addaan ni Amnon iti gayyem nga agnagan iti Jonadab a putot ni Samma, kabsat a lalaki ni David. Nasikap unay a lalaki ni Jonadab.
4Kinuna ni Jonadab kenni Amnon, “Apay a malmalday a binigat ti anak ti ari? Saanmo kadi nga ibaga kaniak?” Isu a simmungbat ni Amnon kenkuana, “Ay-ayatek ni Tamar a kabsat a babai ni Absalom a kabsatko.”
5Kinuna ni Jonadab kenkuana, “Aggiddaka iti pagiddaam ket aginsasakitka. No umaynaka sarungkaran ti amam, dawatem kenkuana, 'Pangngaasim ta ibaonmo ti kabsatko a ni Tamar a mangted ti kanek ket lutoenna daytoy iti sangoanak, tapno makitak daytoy ket manganak manipud kadagiti imana?'”
6Isu a nagidda ni Amnon ket naginsasakit. Idi immay ti ari a mangsarungkar kenkuana, kinuna ni Amnon iti ari, “Pangaasim ta ibaonmo ti kabsatko a ni Tamar nga agluto iti makan para iti sakitko ditoy ayanko tapno manganak manipud kadagiti imana.”
7Kalpasanna, nagipatulod ni David iti sao kenni Tamar idiay palasio ti ari, kinunana, “Mapanka ita iti balay ti kabsatmo a ni Amnon ken agisaganaka iti makan para kenkuana.”
8Isu a napan ni Tamar iti balay ti kabsatna a ni Amnon nga ayan ti pagid-iddaanna. Nangala ni Tamar iti gamay, minasana daytoy ket nagaramid isuna iti tinapay iti imatang ni Amnon ket linuto daytoy.
9Inadawna ti paryok ket intedna ti tinapay kenkuana, ngem saanna a kinayat ti mangan. Ket imbaga ni Amnon kadagiti dadduma nga adda sadiay, “Paruarem ida amin, adaywandak.” Isu a pinanawanda amin isuna.
10Imbaga ngarud ni Amnon kenni Tamar, “Iyunegmo ti makan iti siledko tapno manganak manipud kadagiti imam.” Innala ngarud ni Tamar ti tinapay a linutona, ket inyunegna iti siled ni Amnon a kabsatna.
11Idi inyasidegna ti makan kenkuana, ginammatanna ti imana ket imbagana kenkuana, “Umayka, makikaiddaka kaniak, kabsatko.”
12Kinunana kenkuana, “Saan kabsatko, saannak a piliten ta awan ti kastoy a rumbeng a mapasamak iti Israel. Saanmo nga aramiden daytoy a nakababain a banag!
13Papanakto koma tapno maitarayak ti pannakaibabain a maitednanto daytoy iti biagko? Ken mangmarkanto daytoy nga aramid kenka a kas awan babainna a maag iti entero nga Israel. Pangaasim, dawatek kenka a makitungtongka iti ari. Palubosannaka a mangikasar kaniak.”
14Nupay kasta, saan nga impangag isuna ni Amnon. Agsipud ta napigpigsa isuna ngem ni Tamar, pinilitna ket kinaiddana isuna.
15Kalpasanna, kinagura ni Amnon iti kasta unay ni Tamar. Nakarkaro ti gurana kenkuana ngem ti panagayatna kenkuana idi. Kinuna ni Amnon kenkuana, “Tumakderka ket pumanawkan.”
16Ngem insungbatna kenkuana, “Saan! Gapu ta nadakdakes ti panangpapanawmo kaniak ngem ti inaramidmo kaniak!” Ngem saan nga impangag ni Amnon isuna.
17Ngem ketdi, inayabanna ti adipen a mangay-aywan kenkuana ket kinunana, “Iyadayom kaniak daytoy a babai ket ibalunetmo ti ridaw apaman a makaruar.”
18Ket inruar ti adipen ni Tamar ket imbalunetna ti ridaw apaman a nakaruar. Nakasuot ni Tamar iti kawes nga atiddog ti maggasna gapu ta kasta nga agarruat dagiti birhen a prinsesa.
19Nangiwarakiwak ni Tamar iti dapdapo iti ulona ket rinay-abna ti kagayna. Imparabawna dagiti imana iti ulona sa nagna nga immadayo, agsangsangit iti napigsa bayat ti iyaadayona.
20Kinuna ni Absalom a kabsatna kenkuana, “Nakaduam kadi ni Amnon a kabsatmo? Ngem ita, agulimekka kabsatko. Isuna ket kabsatmo a lalaki. Saanmo nga ipapuso daytoy a banag.” Nagtalinaed ngarud ni Tamar nga agmaymaysa iti balay ni Absalom a kabsatna.
21Ngem idi nangngeg ni Ari David amin dagitoy, napalalo ti pungtotna.
22Awan ti imbagbaga ni Absalom kenni Amnon, ta kinagura ni Absalom isuna gapu iti inaramidna ken no kasanona nga imbabain ti kabsatna a ni Tamar.
23Ket napasamak kalpasan iti dua a tawen, addaan ni Absalom iti parapukis iti karnero nga agtrabtrabaho idiay Baal Hazor, nga asideg iti Efraim, ket inawis ni Absalom amin a putot a lallaki iti ari a sumarungkar sadiay.
24Napan ni Absalom iti ari ket kinunana, “Kitaem tatta, addaan daytoy adipenmo kadagiti parapukis iti karnero. Pangaasim, sumurot koma ti ari ken dagiti adipenna kaniak, nga adipenmo.”
25Simmungbat ti ari kenni Absalom, “Saan, anakko, saan a masapul nga umaykami amin gapu ta agbalinkami a dadagsen kenka.” Inallukoy ni Absalom ti ari, ngem nagkedked isuna a mapan, nupay kasta, binendisionanna latta ni Absalom.
26Ket kinuna ni Absalom, “No saan, pangaasim ta palubosam koma a sumurot kadakami ti kabsatko a ni Amnon.” Isu a kinuna ti ari kenkuana, “Apay a masapul a sumurot ni Amnon kadakayo?”
27Pinilit ni Absalom ni David, isu a pinalubosanna ni Amnon ken amin a prinsipe a sumurot kenkuana.
28Binilin ni Absalom dagiti adipenna a kunana, “Denggenyo a nalaing. No mangrugi a mabartek iti arak ni Amnon, ken no ibagak kadakayo, 'Darupenyo ni Amnon,' papatayenyo ngarud isuna. Saankayo nga agbuteng. Saan kadi a binilinkayo? Papigsaenyo ti nakemyo ken agbalinkayo a natured.”
29Isu nga inaramid dagiti adipen ni Absalom kenni Amnon kas imbilinna kadakuada. Kalpasanna, timmakder amin dagiti prinsipe ket nagsakay ti tunggal maysa iti mulona sada naglibas.”
30Ket napasamak daytoy, kabayatan nga addada iti dalan, nakadanon ti damag kenni David a kunana, “Pinatay ni Absalom amin dagiti prinsipe, ken awan uray maysa kadakuada ti nabati.”
31Timmakder ti ari ket rinay-abna dagiti pagan-anayna, sa nagpakleb iti suelo; timmakder iti abayna dagiti amin nga adipenna a naray-ab dagiti pagan-anayda.
32Simmungbat ni Jonadab nga anak ni Samma a kabsat a lalaki ni David ket kinunana, “Saan koma a patien ti apok a pinapatayda dagiti amin a prinsipe agsipud ta ni Amnon laeng ti natay. Pinanggep daytoy ni Absalom manipud pay iti aldaw nga rinames ni Amnon ti kabsatna a ni Tamar.
33Saan koma ngarud nga ipapuso ti amok nga ari daytoy a damag, saanmo koma patien a natay aminen dagiti prinsipe, ta ni Amnon laeng ti natay.”
34Naglibas ni Absalom. Maysa nga adipen nga agwanwanawan ti timmangad ket nakitana ti adu a tattao a sumungsungad idiay kalsada iti turod iti laudenna.
35Ket kinuna ni Jonadab iti ari, “Kitaem, sumungsungaden dagiti prinsipe. Kas kinuna ti adipenmo.”
36Ket napasamak apaman a nalpas a nagsao ti adipen a nakasangpet dagiti prinsipe ken impigsada dagiti timekda sada nasangit. Ket nagsangit met ti ari ken dagiti adipenna iti nasaem.
37Ngem naglibas ni Absalom ket napan kenni Talmai nga anak ni Ammihur, ti ari ti Gesur. Inaldaw a dinung-awan ni David ti putotna.
38Isu a naglibas ni Absalom ket napan iti Gesur, iti lugar a nagnaedanna iti tallo a tawen.
39Kalikaguman ti panunot ni ari David a rummuar tapno mapanna kitaen ni Absalom, ta naliw-liwa isunan maipapan kenni Amnon ken iti ipapatayna.


text:
Kategoria:Saudi Arabia
Dagiti subkategoria
Daytoy a kategoria ket addaan laeng iti sumaganad a subkategoria.
Pampanid iti kategoria "Saudi Arabia"
Daytoy a kategoria ket aglaon laeng iti sumaganad a panid.
- Dagiti pagilian ti Akinlaud nga Asia
- Dagiti pagilian ti Tengnga a Daya
- Peninsula Arabiano
- Dagiti pagilian ti Golpo Persiano
- Dagiti estado a kameng ti Liga ti Arabo
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Arabiko
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Nalabbasit
- Dagiti pagilian idiay Asia
- Pagpagilian ti G20


text:
Karayan Amasona
Ti Karayan Amasona[4] (Espaniol ken Portuges: Amazonas) iti Abagatan nga Amerika ket isu ti maikadua a kaatiddogan [5]a karayan iti lubong ken ti kadakkelan babaen ti panagayus ti danum iti natimbengan a panagayus a dakdakel ngem ti urayno itipon dagiti pito a sumaruno a kadakkelan a karayan (saan a mairaman ti Madeira ken Rio Negro, a dagitoy ket tributario ti Amasona). Ti Amasona, nga adda ti kadakkelan a pagayusan a labneng iti lubong, ti agarup a 7,050,000 kuadrado kilometro (2,720,000 sq mi), a daytoy ket mangidagup para iti agarup a maysa a panglima ti dagup a panagayus ti karayan iti lubong.[6][7]
Kadagiti kangatuan a pakagay-atanna, ti ngato ti nagsasabtan ti Karayan Negro, ti Amasona ket tinawtawagan a Solimões idiay Brasil; nupay kasta, idiay Peru, Colombia ken Ecuador, ken dagiti pay dadduma nga agsasao ti Espaniol a lubong, daytoy a karayan ket sapasap a tinawtawagan ti Amasona idiay agpababa a pagayusanna manipud iti nagsasabtan ti karayan Marañón ken Ucayali idiay Peru. Ti karayan Ucayali-Apurímac a sistema ket naipanunotan a kas ti kangrunaan a taudan ti Amasona.
Ti kalawa ti Amasona ket naidumadumaan ti nagbaetan ti a 1.6 ken 10 kilometro (1.0 ken 6.2 mi) iti ababaw nga agpang, ngem daytoy ket dumakdakkel iti las-ud ti nabasa a tiempo iti 48 kilometro (30 mi) wenno ad-adu pay. Ti karayan ket sumrek ti Taaw Atlantiko iti nalawa a estuario ti agarup a 240 kilometro (150 mi) a kalawa. Ti sabangan ti kangrunaan a sanga ket 80 kilometro (50 mi).[8] Gapu kadagiti nawatiwat a rukrukodna, daytoy ket sagpaminsan a makunkuna a Ti Karayan Baybay. Ti immuna a rangtay ti karayan Amasona a sistema (idiay rabaw ti Rio Negro) ket nalukatan idi 10 Oktubre 2010. Daytoy ket adda idiay ruar ti Manaus.
Lugar a pagayusan ti danum[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Labneng Amasona, ti kadakkelan iti lubong, ket sakupenna ti agarup a 30% iti Abagatan nga Amerika, ti maysa a kalawa iti agarup a 7,050,000 kuadrado kilometro (2,720,000 sq mi). Daytoy ket maatianan manipud iti laud a mapan iti daya, manipud idiay Iquitos idiay Peru aginggana kadagiti dalan ti ballasiw ti Brasil aginggana idiay Atlantiko. Daytoy ket agala kadagiti danumna manipud iti 5 a gradgrado nga amianan ti latitud aginggana ti 20 a gradgrado nga abagatan ti latitud. Dagiti kaadaywan a taudanna ket mabirukn idiay inter-Andino a banak, nga asideg laeng manipud iti Taaw Pasipiko.
Ti Karayan Amasona ken dagiti tributariona ket nailaslasin babaen dagiti nawatiwat a kabakiran a lugar nga agbalin a malayusan iti tinawen a panagtutudo. Iti tinawen ti karayan ket umadalem ti ad-adu ngem 9 metro (30 ft), a manglaylayus kadagiti nakapalikmut a kabakiran, a tinawtawagan ti várzea ("nalayus a kabakbakiran"). Dagiti nalayusan a kabakiran ti Amasona ket dagiti kaaduan a kas pagarigan iti daytoy a pagtaengan a kita iti lubong.[9] Iti katimbengan ti panawen ti kalgaw, 110,000 kuadrado kilometro (42,000 sq mi) ti daga ket nasakupan ti danum, bayat nga iti nabasa a panawen, ti nalayusan a lugar ti Labeng Amasona ket ngumatngato ti 350,000 kuadrado kilometro (140,000 sq mi).[10]
Ti kaadu ti danum nga ibbatan ti Amasona idiay Taaw Atlantiko ket adu unay: aginggana iti 300,000 kubiko metro kada segundo (11,000,000 cu ft/s) iti panawen ti katuduan, nga adda ti katimbengan ti 209,000 kubiko metro kada segundo (7,400,000 cu ft/s) manipud idi 1973 agingana idi 1990.[11] Ti Amasona ket karebbengan para iti agarup a 20% ti nasadiwa a danum iti Daga a sumsumrek iti taaw .[9] Ti karayan ket agidurduron iti adu a pluma ti nasadiwa a danum iti taaw. Ti pluma ket 400 kilometro (250 mi) ti kaatiddogna ken baetan ti 100 ken 200 kilometro (62 ken 124 mi) a kalawa. Ti nasadiwa a danum, a nalaglag-an, ket agayus ti rabaw ti danum ti baybay, a mangnawnaw ti kaapgad ken mangbalbaliw ti maris ti rabaw ti taaw iti kalaw ti lugar iti 1,000,000 kuadrado milia (2,600,000 km2). Para kadagiti napalabas a siglo dagiti barko ket nagirepreportada a ti nasadiwa a danum idiay asideg ti sabangan ti Amasona nga adayo a makitkita manipud iti daga ket nangipagpagarupda a daytoy ket ti taaw.[7]
Ti Atlantiko ket adda ti makaanay nga allon ken enerhia ti atab a mangawit ti kaaduan kadagiti sedimento ti Amasona a mapan idiay baybay, isu nga ti Amasona ket saan nga agpayso a mangporma iti maysa a delta. Dagiti nalatak a delta iti lubong ket nasalsalakniban amin a bagbagi ti danum, bayat a ti Amasona ket dagus a maatianan kadagiti nagulo nga Atlantiko.[12]
Adda ti masna a panagtitipon a baetan ti Amasona ken dagiti labneng ti Orinoco, ti nakunkuna a kanal Casiquiare. Ti Casiquiare ket maysa a karayan a distributario ti akin ngato nga Orinoco, nga agayayus nga agpa-abagatan idiay Rio Negro, a daytoy met ket agayus idiay Amasona. Ti Casiquiare ket isu ti kadakelan a karayan iti planeta a makisilpo kadagiti dua a kangrunaan a sistema ti karayan, ti nakunkuna a panagsangsanga.
Dagiti taudan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Karayan Amasona ket addaan kadagiti serye ti sistema ti karayan idiay Colombia, Ecuador ken Peru, ken adda kadagitoy ket agayus idiay Marañón ken Ucayali, ken dagiti dadduma ket dagus nga idiay maitutop nga Amasona. Dagiti dadduma pay ket mairaman dagiti sumaganad a karayan: Putumayo, Caquetá, Vaupés, Guainía, Morona, Pastaza, Nucuray, Urituyacu, Chambira, Tigre, Nanay, Napo, ken Huallaga.
Ti kaadaywan a taudan ti Amasona ket ammo idi 1996,[13] 2001,[14] 2007,[15] and 2008,[16] a kas waig ti glasier iti naniebe a pantok iti 5,597 m (18,363 ft) a tinawtawagan iti Nevado Mismi idiay Andes ti Peru, ken agarup a 160 km (99 mi) itilaud ti Danaw Titicaca ken 700 km (430 mi) iti abagatan a daya ti Lima. Dagiti danum manipud iti pagsasabtan ti Nevado Mismi ket agayus idiay Quebradas Carhuasanta ken Apacheta, ken agayus met idiay Río Apurímac a daytoy ket tributario ti Ucayali ken kalpasanna ket tumipon iti Marañón tapno mangporma iti matutop nga Amasona. Bayat a ti pagsasabtan ti Ucayali–Marañón ket ti puntos a kaaduan dagiti heograpo ket ti lugar a pangikabilanda ti maitutop nga Amasona, idiay Brasil ti karayan ket ammo iti daytoy a puntos a kas ti Solimões das Águas. Iti ad-adayo pay a paset ti baba ti karayan manipud iti pagsasabtan ket ti pagsabatan dagiti nangisit ti marisna a danum ti Rio Negro iti namarisan iti darat a Rio Solimões, ken para iti sumurok a 6 km (4 mi), dagitoy a danum ket agabayda nga agayus a saan nga aglaok.
Kalpasan ti pagsasabtan idiay Apurímac ken Ucayali, ti karayan ket panawann ti lugar ti Andes ken palikmutan daytoy babaen ti tanap ti layus. Manipud ti daytoy a puntos aginggana idiay Marañón, iti agarup a 1,600 km (990 mi), dagiti kabakiran a bangkag ket asideg iti danum ken napauten a malayus sakbay a ti karayan ket makaabot iti kangatuan a gatad iti layusna. Dagaiti ababa a bangkag ti karayan ket lapdan laeng dagiti bassit a turod, ken ti karayan ket sumrek iti dakkel a katuduan a bakir ti Amasona.
Dagiti sistema ti karayan ken dagiti tanap ti layus idiay Brasil, Peru, Ecuador, Colombia ken Venezuela, a dagiti danumda ket agayus idiay Solimões ken dagiti tributarioda, ket tinawtawagan iti "Akinngato nga Amasona". Ti maitutop a Karayan nga Amasona ket kaaduan nga agayus babaen ti Brasil ken Peru. Daytoy ket paset ti pagbeddengan a nagbatean ti Colombia ken Perú, ken addaan kadagiti tribuario nga umabot idiay Venezuela, Colombia, Ecuador, ken Bolivia.
Panaglayus[urnosen | urnosen ti taudan]
Saan amin dagiti tributario ti Amasona ket aglayus iti agpapada a tiempo iti tinawen. Adu kadagiti sanga ket mangrugi nga aglayus iti Nobiembre ket mabalin nga agtuloy nga aglayus aginggana iti Hunio. Ti panaglayus ti Rio Negro ket mangrugi iti Pebrero wenno maysa ket mangrugi a umababaw iti Hunio. Ti Karayan Madeira ket aglayus ken umababaw kadagiti nasapsapa a bulan ngem dagiti dadduma iti Amasona.
Ti kaadalem ti Amason aiti nagbaetan ti Manacapuru ken Óbidos ket nakarkulo a kas ti nagbaetan ti 20 aginggana iti 26 metro (66 iti 85 ft). Idiay Manacapuru ti kaadalem ti danum ti Amasona ket agarup laeng iti 24 metro (79 ft) iti ngato ti natimbeng a pantar ti baybay. Ad-adu ngem kagudua ti danum iti Amason a iti baba ti karayan ti Manacapuru ket adda iti baba ti pantar ti baybay.[17] Iti kababaan a pasetna ti kaadalem ti Amasona ket agtimbeng iti 20 aginggana iti 50 metro (66 iti 164 ft), kadagiti dadduma a lugar ket ad-adu a kas iti 100 metro (330 ft).[18]
Ti nangruna a karayan ket malayag dagiti dakkel a barko ti taaw a mapmapan idiay Manaus, iti 1,500 kilometro (930 mi) iti ngato ti karayan manipud iti sabangan. Dagiti babbabassit a barko ti taaw iti 3,000 a tontonelada wenno 9,000 a tontonelada[8] ken 5.5 metro (18 ft) a kalado et makaabot iti kaadayo a kas idiay Iquitos, Peru, ken 3,600 kilometro (2,200 mi) manipud iti baybay. Dagiti babbabassit a bangkag ti karayan ket makaabot iti 780 kilometro (480 mi) iti nangatngato ken ad-adayo a kas idiay Puntos Achual. Iti labes iti dayta, dagiti bassit a bangka ket kankanayonda a sumalog idiay Pongo de Manseriche, iti ngato bassit ti Punto Achual.
Ti tinawen a panaglayus ket patauden dagiti atab dagiti allon a tinawtawagan ti "pororoca". Dagiti allon ket mapasamak iti naladaw a paset ti panaglalam-ek iti atab, no ti Taaw Atlantiko ket abutenna ti karayan. Dagiti pagresultaan nga allon ket mabalin nga agtayag kadagiti 4 a metro ken mabalin a lumasat kadagiti 13 kilometro iti kaunegan a daga.[19]
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Kadagiti dadduma a puntos ti karayan ket mabingay kadagiti sanga a pumanaw iti nangruna a dalan ti danum, wenno nadumaduma a pagayusan ti danum, ken kadawyan nga atiddog unay, nga addaan iti akin-uneg a daga ken dagiti lateral a kanal, nga amin ket naikapet babaen ti narikut a sistema dagiti natural a kanal, a mangiwa ti ababa, nadalumpinas a dagdaga ti igapó, a dagitoy ket saan a ad-adu ngem 5 metro (16 ft) iti ngato ti ababa a karayan, kadagiti adu nga isla.
Manipud ti ili ti Canaria idiay nalatak a tikor ti Amasona aginggana iti Negro, dagiti nawatiwat a lugar ti daga ket lumnedda iti nagato a danum, nga iti ngato ket agparang laeng dagiti tuktok dagiti kayo ti kabakiran. Idiay asideg ti sabangan ti Rio Negro aginggana idiay Serpa, ken ganggani a kasumbangir ti karayan Madeira, dagiti igid ti Amasona ket ababa, aginggana intono umasideg idiay Manaus, ngumatoda tapno agbalinda kadagiti agkupkupin a turod. Idiay Óbidos, ti derraas iti 17 m (56 ft) iti ngato ti karayan ket nalikudan babaen dagiti ababa a turod. Ti ab-ababa nga Amasona ket mabalin idi a maysa a golpo ti Taaw Atlantiko, ken dagiti danumna ket dinalusanna dagiti derraas idiay asideg ti Óbidos.
Agarup laeng a sangapulo a porsiento ti danum ti Amasona ket sumrek a sumalog idiay Óbidos, bassit laeng ti agtaud manipud iti akin-amianan a bakras ti ginget. Ti pagayusan a lugar ti labneng Amasona iti ngato ti siudad ti Óbidos ket agarup a 5,000,000 kuadrado kilometro (1,900,000 sq mi), ken iti baba ti agarup a 1,000,000 kuadrado kilometro (390,000 sq mi) (agarup a 20%), ken eksklusibo iti 1,400,000 kuadrado kilometro (540,000 sq mi) iti labneng ti Tocantins. Ti Karayan Tocantins ket sumrek iti akin-abagatan a paset ti delta ti Amasona.
Kadagiti ab-ababa a gay-at ti karayan, ti amianan nga igid ket buklen dagiti serye ti napadsok, nadalumpinas a turturod para iti agarup a 240 kilometro (150 mi) manipud iti kasumbangir a sabangan ti Xingu ken ad-adayo a kas idiay Monte Alegre. Dagiti a turod ket naguduagudua a kas ti [[Teresa (agrikultura)|teresa] a mabirukan iti nagbaetanda ken ti karayan.
Iti abagatan nga igid, iti ngato ti Xingu, ti linia dagiti ababa a deraas a nagbeddengan dagiti tanap ti layus ket ganggani a sumakop idiay Santarém kadagiti serye ti naulumaymay a bakkog sakbay nga agsikkoda iti abagatan a laud, ken dumenna iti akin-baba a Tapajós, ken tumipon dagiti deraas a mangporma ti pagbaetan ti teresa ti ginget ti karayan ti Tapajós.
Sabangan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti panangipalawag no ania ti eksakto a pakabirukan ti sabangan ti Amasona, ken kasano ti kalawana, ket banag a pagsusuppiatan, gapu ti pekuliar a heograpia ti lugar. Ti Pará ken ti Amasona ket naisilpo babaen dagiti serye ti pagayusan ti danum ti karayan a tinawtawagan ti furos idiay asideg ti ili ti Breves; iti baetanda ket mabirukan ti Marajó, ti kadakkelan a naipagtitipon a karayan/baybay nga isla iti lubong.
No mairaman ti daga ti sanguanan ti karayan Pará ken ti isla ti taaw ti Marajó, ti estuario ti Amasona ket agarup a 325 kilometro (202 mi) iti kalawa.[10] Iti daytoy a kaso, ti kaakaba ti sabangan ket kadawayn a marukod manipud idiay Cabo Norte, ti rawis a mabirukan iti dagus a daya ti Pracuúba idiay estado ti Brasil iti Amapá, aginggana idiay Ponta da Tijoca idiay asideg ti ili ti Curuçá, idiay estado ti Pará.
Ti ad-adu a konserbatibo a panagrukod a mailaksid ti estuario ti Pará, manipud iti sabangan ti Karayan Araguari aginggana idiay Ponta do Navio idiay akin-amianan nga aplaya ti Marajó, ngem mangited pay laeng ti kaakaba ti sabangan ti Amasona iti sumurok a 180 kilometro (110 mi). No maikeddeng laeng ti nagruna a pagayusan ti danum ti karayan, iti nagbaetan dagiti isla ti Curuá (estado ti Amapá) ken Jurupari (estado ti Pará), ti kaakaba ket bumassit iti agarup a 15 kilometro (9.3 mi).
Fauna[urnosen | urnosen ti taudan]
Ad-adu ngem maysa a pagkatlo kadagiti amin nga ammo a sebbangan iti lubong ket agnanaed idiay katuduan a bakir ti Amasona,[20] ti higante a tropikal a kabakiran ken labneng ti karayan nga addaan iti maysa a kalawan a sumakop iti ad-adu ngem 5,400,000 kuadrado kilometro (2,100,000 sq mi). Daytoy ti kabaknangan a tropikal a kabakiran iti lubong kadagiti termino iti biodibersidad. Adda dagiti sumurok a 3,000 sebbangan ti ikan nga agdama a mabigbigan iti labneng ti Amasona, ken adu pay dagiti agdama a madukduktalan iti tinawen.[21] Iti pay maipatinayon kadagiti rinibu a sebbangan ti ikan, ti karayan ket mangsuporta pay kadagiti kappi, algas, ken dagiti pag-ong.
Heolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Karayan Amasona ket nagtaud a kas transkontinental a karayan iti Pnawen ti Mioseno idi baetan ti 11.8 riwriw ken 11.3 riwriw a tawtawen iti napalabas ken nakaal aiti agdama a sukogna idi agarup a 2.4 a riwriw a tawtawen iti naplabas.
Ti Amasona ket nagayus idi iti laud a kas paset ti sistema ti karayan ti proto-Amasona-Kongo, manipud iti interior iti agdama nga aldaw nga Aprika idi dagiti kontinente ket nagsilpoda a kas ti akinlaud a Gondwana. Kadagiti sangapulo ket lima a riwriw a tawtawen iti napalabas, naporma dagiti banbantay ti Andes babaen ti panagdinnungpar ti plata ti Abagatan nga Amerika iti plata Nazca. Ti pannakaipangato ti Andes ken ti pannakaisilpo dagiti kalasag ti bato ti Brasil ken Guyana, ket nanglapped ti karayan ken gapuanan ti Amasona a nagbalin a nawatiwat nga uneg ti daga a baybay. Nagininut daytoy a baybay iti uneg ti daga a nagbalin a dakkel a nalugnak, nasadiwa a danum a danaw ken dagiti agtataeng iti baybay ket nangamponda iti biag iti nasadiwa a danum. Kas pagarigan, dagiti sumurok a 20 a sebbangan ti pagi, a kaaduan a kaasitgan a kabagian kadagiti mabirukan idiay Taaw Pasipiko, ket mabalin a mabirukan ita nga aldaw kadagiti nasadiwa a danum ti Amasona.
Sangapulo ken sangapulo ket maysa a riwriw a tawtawen iti napalabas, dagiti danum ken nakutikotanda dagiti gubang manipud iti laud ken ti Amasona ket nangrugin nga agayus nga agpadaya, ken nakaiturongan daytoy iti irurumsua ti katuduan a bakir ti Amasona. Idi las-ud dagidi Panawen ti Yelo, dagiti pantar ti baybay ket immababawda ken ti nalatak a danaw ti Amasona ket pimmardas a naatianan ken nagbalin a karayan, ken kanungpalan a nagbalin a ti kadakkelan iti lubong, ken nagayus ti kaaduan a gay-at iti kautuduan a bakir iti planeta.[22]
Dagiti kangrunaan a tributario[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Amasona ket addaan kadagiti sumurok a 1,100 tributario, 17 kadagitoy ket sumurok a 1,500 kilometro (930 mi) iti kaatiddog.[23] Dagiti nangruna ket dagiti sumaganad:
Listaan babaen ti kaatiddog[urnosen | urnosen ti taudan]
- 6,259.2 km (3,889.3 mi) aginggana iti 6,712 km (4,171 mi) – Amasona, Abagatan nga Amerika[24]
- 3,250 km (2,020 mi) – Madeira, Bolivia/Brasil[25]
- 3,211 km (1,995 mi) – Purús, Peru/Brasil[26]
- 2,820 km (1,750 mi) – Yapura, Colombia/Brasil[27]
- 2,639 km (1,640 mi) – Tocantins, Brasil[28]
- 2,627 km (1,632 mi) – Araguaia, Brasil (tributario ti Tocantins)[29]
- 2,400 km (1,500 mi) – Juruá, Peru/Brasil[30]
- 2,250 km (1,400 mi) – Rio Negro, Brasil/Venezuela/Colombia[31]
- 1,992 km (1,238 mi) – Tapajós, Brasil[32]
- 1,979 km (1,230 mi) – Xingu, Brasil[33]
- 1,900 km (1,200 mi) – Karayan Ucayali, Peru[34]
- 1,749 km (1,087 mi) – Guaporé, Brasil/Bolivia (tributario ti Madeira)[35]
- 1,575 km (979 mi) – Içá (Putumayo), Abagatan nga Amerika
- 1,415 km (879 mi) – Marañón, Peru
- 1,370 km (850 mi) – Teles Pires, Brasil (tributario ti Tapajós)
- 1,300 km (810 mi) – Iriri, Brasil (tributario ti Xingu)
- 1,240 km (770 mi) – Juruena, Brasil (tributario ti Tapajós)
- 1,130 km (700 mi) – Madre de Dios, Peru/Bolivia (tributario ti Madeira)
- 1,100 km (680 mi) – Huallaga, Peru (tributario ti Marañón)
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Karayan Amasona iti GEOnet Names Server
- ^ a b "Amazon River". Encyclopædia Britannica. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 6 Oktubre 2015.
- ^ Seyler, Patrick; Laurence Maurice-Bourgoin; Jean Loup Guyot. "Hydrological Control on the Temporal Variability of Trace Element Concentration in the Amazon River and its Main Tributaries". Geological Survey of Brazil (CPRM). Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 21 Hulio 2011. Naala idi 24 Hulio 2010.
- ^ Rubino, Carl Ralph Galvez (2000). "Amasona". Ilocano Dictionary and Grammar: Ilocano-English, English-Ilocano (iti Ingles ken Ilokano). University of Hawaiʻi Press. p. 32. ISBN 978-0-8248-2088-6.
- ^ [1]
- ^ Tom Sterling: Der Amazonas. Time-Life Bücher 1979, 7th German Printing, p. 19
- ^ a b Smith, Nigel J.H. (2003). Amasona Nasam-it a Baybay: Daga, Biag, ken Danum iti Sabangan ti Karayan. Unibersidad ti Texas a Pagmalditan. pp. 1–2. ISBN 978-0-292-77770-5.
- ^ a b Amasona (karayan) (2007 nga ed.). Microsoft Encarta Online Encyclopedia. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 31 Oktubre 2009. Naala idi 12 Agosto 2007.
- ^ a b "Ti Karayan Amasona ken ti Nalayusan a Kabakbakiran". Sangalubongan a Pundo para iti Katutubo. Naala idi 4 Agosto 2010.
- ^ a b Guo, Rongxing (2006). Dagiti Teritorio a Suppiatan ken Panagtaripatu ti Rekurso: Ti Sangalubongan Polieto. Nova. p. 44. ISBN 978-1-60021-445-5.
- ^ Molinier et al. http://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_6/colloques2/42687.pdf
- ^ Penn, James R. (2001). Dagiti Karayan ti Lubong. ABC-CLIO. p. 8. ISBN 978-1-57607-042-0.
- ^ "Source of the Amazon River Identificated (Jacek Palkiewicz)". Palkiewicz.com. 19 Nobiembre 1999. Naala idi 13 Pebrero 2011.
- ^ "Explorers Pinpoint Source of the Amazon (National Geographic News)". News.nationalgeographic.com. 21 Disiembre 2000. Naala idi 13 Pebrero 2011.
- ^ "Amazon river 'longer than Nile'". BBC News. 16 Hunio 2007. Naala idi 3 Agosto 2010.
- ^ "Studies from INPE indicate that the Amazon River is 140 km longer than the Nile". Brazilian National Institute for Space Research. Naala idi 3 Agosto 2010.
- ^ Junk, Wolfgang J. (1997). The Central Amazon Floodplain: Ecology of a Pulsing System. Springer. p. 44. ISBN 978-3-540-59276-1.
- ^ Whitton, B.A. (1975). River Ecology. University of California Press. p. 462. ISBN 978-0-520-03016-9.
- ^ http://amazingstuff.co.uk/sport/surfing-the-pororoca-2/#.UiXxWDbIVoZ
- ^ "Amazon rainforest fact sheet". Web.worldbank.org. 15 Disiembre 2005. Naala idi 13 Pebrero 2011.
- ^ Albert, J. S.; Reis, R. E., dagiti ed. (2011). Historical Biogeography of Neotropical Freshwater Fishes. Berkeley: University of California Press.
- ^ Figueiredo, J.; C. Hoorn, P. van der Ven and E. Soares (2009). "Late Miocene onset of the Amazon River and the Amazon deep-sea fan: Evidence from the Foz do Amazonas Basin". Geology. 37: 619–622. doi:10.1130/g25567a.1.
- ^ Tom Sterling: Der Amazonas. Time-Life Bücher 1979, 8th German Printing, p. 20
- ^ "Greatest River". Extremescience.com. Naala idi 13 Pebrero 2011.
- ^ "Madeira (river)". Talktalk.co.uk. Naala idi 13 Pebrero 2011.
- ^ "Purus River: Information from". Answers.com. Naala idi 13 Pebrero 2011.
- ^ "Japura River (river, South America) – Encyclopædia Britannica". Encyclopædia Britannica. Naala idi 13 Pebrero 2011.
- ^ "Private Tutor". Infoplease.com. Naala idi 13 Pebrero 2011.
- ^ "Araguaia River (river, Brazil) – Encyclopædia Britannica". Encyclopædia Britannica. Naala idi 13 Pebrero 2011.
- ^ "Juruá River: Information from". Answers.com. Naala idi 13 Pebrero 2011.
- ^ "Negro River: Information from". Answers.com. Naala idi 13 Pebrero 2011.
- ^ "Tapajos River (river, Brazil) – Encyclopædia Britannica". Encyclopædia Britannica. Naala idi 13 Pebrero 2011.
- ^ "Xingu River". International Rivers. Naala idi 13 Pebrero 2011.
- ^ "HowStuffWorks "The Ucayali River"". Geography.howstuffworks.com. 30 Marso 2008. Naala idi 13 Pebrero 2011.
- ^ "Guapore River (river, South America) – Encyclopædia Britannica". Encyclopædia Britannica. Naala idi 13 Pebrero 2011.
- dominio a publiko: Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Amazon". Encyclopædia Britannica (iti Ingles) (Maika-11 nga ed.). Cambridge University Press. Mangiraman daytoy nga artikulo iti teksto manipud iti pablaak a mabirukan itan iti
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Karayan Amasona iti Wikimedia Commons
- Bibliograpia kadagiti Rekurso ti Danum ken Internasional a Linteg Biblioteka ti Kappia a Palasio
- Pakaammo iti Amasona manipud iti Nakaro a Siensia
- Pakaammo ken mapa ti taudan ti danum ti Amasona
- Ti potograpiko ti agpangato a panagbanniaga idi Karayan Amsona manipud iti sabanganna aginggana iti taudanna
- Sibibiag nga Amasona: Lawag ken Anniniwan a dokumentario ti pelikula a maipanggep iti Karayan Amasona
- Ekosistema ti Karayan Amasona
- Panagsukisok iti impluensia ti Karayan Amasona iti Taaw Atlantiko idiay Unibersidad ti Akin abagatan a California


text:
VIGAN CITY – Nangidiaya ni Ariel Fabro ti PHP 100,000 a gunguna kadagiti makaited iti naan-anay nga impormasyon para iti pannakasolbar iti pannakatay ti asawa na a ni Jonalyn Ecraela Fabro idi February 1.
Maipalagip nga idi February 1 sakbay iti pangaldaw ket nasarakan iti bangkay ni Jonalyn iti kamaisan idiay likod ti kapilya ti Jehovah’s Witnesses idiay Sitio Romas, Barangay Suso, Sta. Maria a naburbor ti rupa na ken nakaibaba pay ti sapin na.
Nasurok a makabulanen sipud idi napasamak iti nasao a krimen ngem agingga itatta ket awan pay laeng iti paglawlawagan iti napasamak.
Related News:
▶Pannakapapatay ti babai a nasarakan da iti bangkay na idiay Sta. Maria, nainget a maim-imbestigaran
▶Resulta iti autopsy ti bangkay ti babai a nasarakan iti kamaisan idiay Sta. Maria, maiyur-uray
▶Gunguna para kadagiti makaited iti impormasyon iti pannakapapatay ni Jonalyn Fabro, nakasagana nga ited iti pamilya na
Ti biyang ti Sta. Maria municipal police station, adda ti lima a person of interest (POI) nga inimbitaran da idi ket inalaan da ida ti specimen para ti vocal swabbing nga isu iti maiyur-uray iti resulta na iti agdama.
Mangnamnama iti pamilya Fabro a babaen iti reward money nga inyetnag da ket matuntunen nu siasino iti nangpatay ken ni Jonalyn.


text:
Taripato ti salun-at nga naaramid nga usto.
Coronavirus (COVID-19)
Ammuem dagiti impormasion maipapan iti Coronavirus (COVID-19.) Ammuem ti ad-adu ay no kasano a tultulonganmi dagiti miembro ken dagiti provider.
Salun-at ken Kinasaranta
Gundawayam ti interaktibo nga alikamen para iti salun-at ken kinasaranta tapno matulongandaka a mangimanehar kadagiti kondision, sumayaat ti salun-atmo ken makainutka iti kuarta.
Pakaammo iti Saan-a-Panangidumduma
Agtungtungpalkami kadagiti maitutop a Pederal a linteg maipapan iti kalintegan dagiti umili ken saan a mangidumduma gapu iti puli, kolor, nasion a nagtaudan, edad, seks, wenno disabilidad.
Agtalinaed a Nasalun-at Babaen ti Bakuna ti Trangkaso
Ti tinawen a panagpabakuna ket makatulong tapno maliklikan ti trangkaso.
Salaknibam ti bagim ken dagiti adda iti aglawlawmo. Agpabakunaka para iti trangkaso ita.
Agbalin nga Ahente
Abrasaenmi dagiti ahente a kapadam a napasnek nga agtulnog ken mangipaay iti pannakapnek dagiti miembro.
Dagiti Damag ken Pasamak
Iyiskediulmo ti Preventive Care a Panagbisitam (Medicare)
Dagiti preventive care a panagbisita, wenno dagiti rutina a checkup, ket napateg para iti salun-atmo.
Kayatmi iti Kamayatan Para Kanyam (Medicare)
Ti Kalidad ti i-una mi. Kayat mi nga maalam ti kamayatan nga taripato ken dagiti impormasion nga kasapulam tapno agbalin a nasalun-at.
Tallo a Singasing tapno Maliklikan ti Pannakaadmitar Manen (Medicare)
Ti Pannakaadmitar Manen ket no masapul nga agsublika iti ospital gapu iti isu met laeng a kasasaad kalpasan a rimmuarkan.


text:
Dialekto a Khmer Khe
Ti dialekto a Khmer Khe (Khmer Khes) ket ti pagsasao a Khmeriko a naisasao idiay Probinsia ti Stung Treng , Cambodia. Daytoy ket addaan iti maysa a nakarkulo a leksikal a pannakaipada iti pagbaetan ti 95-96% iti Tengnga a Khmer.
Nagnagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sabali a nagan para iti Khmer Khe ket mairaman ti Khmer Khes ken Khmer Kha-ak (Khmer Khak) (Herington & Ryan 2013:5).
Pannakaiwarwaras[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Khmer Khe ket naisasao kadagiti sumaganad a purok ti Distrito ti Siem Pang, Probinsia ti Stung Treng, Cambodia (Herington & Ryan 2013:8).
- KOmuna ti Srae Sambour
- Peam Khes
- Kanhchanh Kouk / Kanhchanhkok
- Srae Ruessei / Srae Ruessey
- Kanhchanghterk / Kanhchanh Tuek / Kanhchangterk
- Ket Mooeng / Ket Moeung
- Komuna ti Preak Meas
- Khes Kraom
- Khes Svay
- Pong Kriel / Pongkriel
- Tuol Kruos (parte ti Pong Kriel)
- Kham Pouk
- Komuna ti Thma Keo
- Nhang Sum / Nheang Sum
- Mak Phoeung (parte ti Nhang Sum)
- Purok ti Khe Thom (di ammo ti lokasion)
Ti sasao a Bahnariko ket naisasao iti daya ti lugar ti Khmer Khe, ken ti pagsasao a Kuy ken Katuiko ket naisasao iti laud.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Herington, Jennifer and Amy Ryan (2013). Sociolinguistic Survey of the Khmer Khe in Cambodia. Chiang Mai: Linguistics Institute, Payap University.


text:
Dipterocarpus costulatus
Ti Dipterocarpus costulatus ket ti sebbangan ti kayo iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Daytoy ket mabirukan idiay Malaysia (Malaysia Peninsular ken Sarawak) ken Indonesia (Sumatra ken Kalimantan).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ashton (1998). "Dipterocarpus costulatus". Nalabbasit a Listaan dagiti Naipangta a Sebbangan. Bersion 2006. Internasional a Kappon para iti Korserbasion ti Katutubo. Naala idi 11 Mayo 2006. Listed as Critically Endangered (CR A1cd+2 cd, B1+2c v2.3)


text:
Louise Fletcher
Ni Estelle Louise Fletcher (nayanak idi Hulio 22, 1934) ket maysa a nangabak iti Gunguna ti Akademia nga Amerikana nga aktres iti pelikula ken telebision. Isu ket immuna a nagparang iti serye ti telebision iti Maverick idi 1959 sakbay a nagarte iti Thieves Like Us (1974) ni Robert Altman. Ti simmaruno a tawen, nakagun-od ni Fletcher iti sangalubongan a pannakabigbig para iti panangiladawanna a kas ni Nurse Ratched iti pelikula ti 1975 iti One Flew over the Cuckoo's Nest ken nangabakanna daytoy iti Kalaingan nga Aktres, Gunguna ti BAFTA para iti Kalaingan nga Aktres iti Pangyuna a Papel ken Gunguna ti Nabalitokan a Globo para iti Kalaingan nga Aktres. Isu ket nagbalin laeng nga iti maikatlo nga aktres a nangabak iti Gunguna ti Akademia, Gunguna ti BAFTA ken Gunguna ti Nabalitokan a Globo para iti kaikaisuna a panangiladawan, kalpasan ni Audrey Hepburn ken Liza Minnelli. Dagiti nadayeg a papelna iti pelikula ket mairaman ti Exorcist II: The Heretic (1977), Brainstorm (1983), Firestarter (1984), Flowers in the Attic (1987), 2 Days in the Valley (1996), ken Cruel Intentions (1999).
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ "Louise Fletcher". Integrated Authority File. Naala idi Abril 27, 2014.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Dagiti midia a mainaig ken ni Louise Fletcher iti Wikimedia Commons
- Louise Fletcher iti Internet Movie Database (iti Ingles)


text:
1Maysa a kabusor ti nangriribuk iti Israel ket sinugsuganna ni David a bilangenna dagiti Israelita.
2Kinuna ni David kenni Joab ken kadagiti pangulo iti armada, “Mapanyo bilangen dagiti tattao ti Israel manipud idiay Beerseba agingga iti Dan ket ipadamagyo kaniak, tapno maammoak ti bilangda.”
3Kinuna ni Joab, “Paaduen koma ni Yahweh ti armadana iti mamingasut a kaadu ngem iti sigud. Ngem apok nga ari, saan kadi a nagserserbida amin iti apok? Apay a tarigagayan ti apok daytoy? Apay nga ipabaklaymo ti basol iti Israel?
4Ngem naikeddengen ti sao ti ari nga imbagana kenni Joab. Pimmanaw ngarud ni Joab ket sinursorna ti entero nga Israel. Kalpasanna, nagsubli isuna idiay Jerusalem.
5Ket impadamag ni Joab kenni David ti kabuklan a bilang dagiti makirangranget a lallaki. Adda 1, 100, 000 a lallaki a nakakampilan idiay Israel. iti Juda laeng ket addaan iti 470, 000 a soldado.
6Ngem saan a naibilang ti tribu ti Levi ken Benjamin kadakuada, ta kinagura ni Joab ti bilin ti ari.
7Nasaktan ti Dios gapu iti daytoy nga inaramid ni David, isu a dinusana ti Israel.
8Kinuna ni David iti Dios, “Nagbasolak iti nadagsen iti panangaramidko iti daytoy. Ita pakawanem ti nagbasolan toy adipenmo, ta nagtignayak iti minamaag.”
9Kuna ni Yahweh kenni Gad a profeta ni David,
10“Mapanka ket ibagam kenni David: 'Kastoy ti kuna ni Yahweh: “Ikkanka iti tallo a pagpilian. Mangpilika iti maysa kadagitoy.”’”
11Napan ngarud ni Gad kenni David ket kinunana kenkuana, “Kastoy ti kuna ni Yahweh: 'Mangpilika iti maysa kadagitoy:
12tallo a tawen ti panagbisin, tallo a bulan a kamkamatendaka dagiti kabusormo ken tiliwendakayo babaen kadagiti kampilanda, wenno saan, tallo nga aldaw a didigraen ni Yahweh ti daga babaen iti panangdadael ti anghel ni Yahweh iti entero a daga ti Israel.' Ita ngarud, ikeddengmo ti sungbat a rumbeng nga ibagak iti nangibaon kaniak.”
13Ket kinuna ni David kenni Gad, “Mariribukanak iti kasta unay.” Bay-annak a mapasag kadagiti ima ni Yahweh ngem kadagiti ima dagiti tattao, ta dakkel unay ti kaasina.”
14Nangiyeg ngarud ni Yahweh iti didigra iti Israel ket natay ti pitopulo a ribu a tattao.
15Nangibaon ti Dios iti maysa nga anghel iti Jerusalem tapno dadaelenna daytoy. Idi dadaelenna koman daytoy, kimmita ni Yahweh ket saanna nga intuloy ti pangngeddengna maipapan iti panangdangran. Kinunana iti anghel a mangdaddadael, “Huston! Saanmon a papatayen dagiti tattao.” Iti dayta a gundaway, agtaktakder ti anghel ni Yahweh iti pagirikan ni Ornan a Jebuseo.
16Timmangad ni David ket nakitana ti anghel ni Yahweh nga agtaktakder iti nagbaetan ti langit ken daga, a nakaiggem iti naasut a kampilan a nakalayat iti entero a Jerusalem. Ket nagpakleb iti daga ni David ken dagiti panglakayen a nakakawes iti nakersang a lupot.
17Kinuna ni David iti Dios, “Saan kadi a siak ti nangibilin a mabilang ti armada? Inaramidko daytoy a nadangkes a banag. Ngem dagitoy a karnero, ania ti inaramidda? Pangngaasim ta palubosam ti imam, O Yahweh a Diosko a dusaennak ken ti pamiliak, ngem saanmo a dusaen dagiti tattaom babaen iti daytoy a didigra.”
18Isu a binilin ti anghel ni Yahweh ni Gad nga ibagana kenni David, a rumbeng a sumang-at ni David idiay pagirikan ni Ornan a Jebuseo ket mangipatakder iti maysa nga altar para kenni Yahweh.
19Simmang-at ngarud ni David a kas imbilin kenkuana ni Gad nga aramidenna iti nagan ni Yahweh.
20Kabayatan nga agir-irik ni Ornan iti trigo, timmaliaw isuna ket nakitana ti anghel. Naglemmeng isuna ken dagiti uppat nga annakna.
21Idi dimteng ni David iti ayan ni Ornan, kimmita ni Ornan ket nakitana ni David. Pinanawanna ti pagirikan ket nagpakleb iti daga iti sangoanan ni David.
22Ket kinuna ni David kenni Ornan, “Ilakom kaniak daytoy a pagirikan, tapno makaipatakderak iti maysa nga altar para kenni Yahweh. Bayadak ti kabuklan a gatad daytoy, tapno maikkat ti didigra kadagiti tattao”
23Kinuna ni Ornan kenni David, “Alaem daytoy a kukuam, o apok nga ari. Aramidem iti daytoy ti aniaman a nasayaat iti panagkitam. Adtoy, ikkanka iti bulog a baka para kadagiti daton a maipuor, dagiti pagirik a tabla tapno pagsungrod ken trigo para iti daton a bukbukel; Itedkonto amin kenka dagitoy.”
24Kinuna ni Ari David kenni Ornan, “Saan, bayadak ti kabuklan a gatad daytoy. Saanko nga alaen ti kukuam ket idatonko daytoy a kas daton a mapuoran para kenni Yahweh nga awan man laeng a pulos ti nagastok.
25Isu a nagbayad ni David iti innem a gasut a siklo ti balitok para iti disso.
26Nangipatakder sadiay ni David iti maysa nga altar para kenni Yahweh ket nangidaton iti rabaw daytoy kadagiti daton a mapuoran ken kadagiti daton a pakikappia. Immawag isuna kenni Yahweh, a simmungbat kenkuana babaen iti apuy manipud iti langit a nangpuor kadagiti daton a mapuoran iti rabaw ti altar.
27Kalpasanna, binilin ni Yahweh ti anghel, ket insubli ti anghel ti kampilanna iti kalubanna.
28Idi nakita ni David a sinungbatan isuna ni Yahweh iti ayan ti pagirikan ni Ornan a Jebuseo, nangidaton pay isuna sadiay iti dadduma a daton iti dayta met laeng a tiempo.
29Kadagita a tiempo, ti tabernakulo ni Yahweh nga inaramid ni Moises idiay let-ang ken ti altar para kadagiti daton a naan-anay a mapuoran ket adda iti disso a pagdaydayawan idiay Gabaon.
30Nupay kasta, saan a makapan ni David sadiay tapno kiddawenna ti panangiturong ti Dios, gapu ta kabutengna ti kampilan ti anghel ni Yahweh.


text:
BAGUIO CITY – Posible a mapasaran ti napigsa a La Niña wenno panagtudtudo iti kaaduan a paset ti Pilipinas agingga iti umuna a kuarter ti 2021.
Sigun iti Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration (PAGASA), posible a mapasaran ti kakaruan a La Niña iti maudi a paset ti 2020 ken agpaut daytoy inton Marso aginggat Mayo 2021.
Gapu iti daytoy, inballaag ti PAGASA ti posibilidad a mapasaran ti napipigsa a tudo, layos ken panagregaay iti nagduduma a paset ti pagilian.
Sigun pay iti weather bureau, kaaduan a paset ti pagilian ti makapasar iti above normal rainfall conditions bayat a marikna sadiay Mindanao ti arigna normal rainfall.


text:
Amianan a Maluku
Ti Amianan a Maluku (Indones: Maluku Utara) ket ti probinsia ti Indonesia. Daytoy ket sakupenna ti akin-amianan a parte ti Is-isla Maluku. Ti kapitolio ti probinisa ket ti Sofifi, iti Halmahera, ken ti kaaduan ti sentro ti populasion ket ti isla ti Ternate.
Ti Is-isla Maluku ket dati idi nga inadministro a kas bugbugtong a probinsia, nupay kasta, daytoy ket naisina kadagiti dua a probinsia idi 1999, nga iti Amianan a Maluku ket napartuat manipud iti akin-amianan a seksion ti probinsia ti Maluku.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Amianan a Maluku iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Amianan a Maluku manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)


text:
Kategoria:Dagiti kategoria ti pungol
Daytoy ket aglaon kadagiti kategoria ti pungol nga artikulo.
Dagiti subkategoria
Daytoy a kategoria ket addaan kadagiti sumaganad a 191 a subkategoria, manipud iti 191 a dagup.
- Amin a pungol nga artikulo (10,451 P)
*
- Dagiti pungol (701 P)
A
- Dagiti pungol nga artikulo ti Abagatan a Korea (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti aktor (130 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti aktres (100 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Albania (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Alemania (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Angola (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Apganistan (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Aprika (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Arhentina (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Azerbaijan (1 K, 1 P)
B
- Dagiti pungol nga artikulo ti Bahamas (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Bahrain (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Benin (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Bietnam (1 K, 2 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti billit (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti tattao (395 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Bolivia (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Brasil (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Brunei (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Bulgaria (1 K, 2 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Burkina Faso (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Burundi (1 K, 1 P)
C
- Dagiti pungol nga artikulo ti Cambodia (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Chile (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Colombia (1 K, 22 P)
D
- Dagiti pungol nga artikulo babaen ti rehion (59 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Daya a Timor (1 K, 1 P)
E
- Dagiti pungol nga artikulo ti Ecuador (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Eslobenia (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Estados Unidos (1 K, 3 P)
F
- Dagiti pungol nga artikulo ti Filipinas (2 K, 226 P)
G
- Dagiti pungol nga artikulo ti Gabon (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Georgia (pagilian) (1 K, 1 P)
H
- Dagiti pungol nga artikulo ti Hapon (1 K, 2 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Hungaria (1 K, 1 P)
I
- Dagiti pungol nga artikulo ti Indonesia (1 K, 1 P)
K
- Dagiti pungol nga artikulo ti Kazakhstan (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Kirgistan (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Kuwait (1 K, 1 P)
L
- Dagiti pungol nga artikulo ti Lebanon (1 K, 1 P)
M
- Dagiti pungol nga artikulo ti Malaysia (1 K, 4 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Mehiko (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Mongolia (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Myanmar (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Myrtales (1 K, 68 P)
N
- Dagiti pungol nga artikulo ti Norwega (1 K, 1 P)
P
- Dagiti pungol nga artikulo ti pagsasao (4 K, 92 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Pakistan (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Panama (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Peru (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Poaceae (3 K, 43 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Polonia (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Pransia (1 K, 2 P)
R
- Dagiti pungol nga artikulo ti Rusia (1 K, 1 P)
S
- Dagiti pungol nga artikulo ti Siria (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Sri Lanka (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Suisa (1 K, 2 P)
T
- Dagiti pungol nga artikulo ti Tailandia (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti tawen (1,242 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Tayikistan (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Turkia (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Turkmenistan (1 K, 1 P)
U
- Dagiti pungol nga artikulo ti Ukrania (1 K, 1 P)
- Dagiti pungol nga artikulo ti Uzbekistan (1 K, 1 P)
Y
- Dagiti pungol nga artikulo ti Yemen (1 K, 1 P)


text:
Kalpasan ti naaramid a Barangayanihan Caravan sadiay Conconig East, dagus a sinarungkaran ni Mayor Joseph Simon B. Valdez dagiti pampubliko a pagadalan ditoy ili a Sta. Lucia, tapno kumustaen ken amwen dagiti pagksapulan da. Bayat ti panakisarita na kadagiti school heads iti nasao a pagadalan, inbaga na nga ti pundo a maawat manipud RA 8240 continue reading : Pampubliko a pagadalan ditoy ili a Sta. Lucia binisita ni Mayor Joseph Simon Valdez
Duterte Legacy naisayangkat sadiay Brgy. Conconig East, ili a Sta. Lucia
Nagpaiduma a ragsak ti narikna dagiti kakalian a taga Conconig East babaen ti naisayangkat a Duterte Legacy: Barangayanihan Caravan Towards Econmic Recovery, sadiay Conconig Covered Court, babaen ti panagbibinulig ti LGU Sta. Lucia, PNP, BFP, GMGI Kalasag, United Ilocandia, Barangay Council and Health Workers of Conconig. Daytoy ket personal nga inatendaran dagiti Municipal Officials and continue reading : Duterte Legacy naisayangkat sadiay Brgy. Conconig East, ili a Sta. Lucia
Municipal Development Council meeting naaramid sadiay Governor Titong Singson’s Memorial Auditorium
Kas paset ti “transparent ken participative local governance”, naaramid ti Municipal Development Council’s Meeting idi Enero 7, 2022 sadiay Governor Titong Singson’s Memorial Auditorium, Sta. Lucia, Ilocos Sur. Daytoy nga taripnong ket indaluan ti Chairperson ti MDC Municipal Mayor Joseph Simon B. Valdez, Vice Chairperson Municipal Vice Mayor Eduardo A. Toquero, Chair Committee on Appropriation, continue reading : Municipal Development Council meeting naaramid sadiay Governor Titong Singson’s Memorial Auditorium
“Bagyong Serbisyo” a programa ti gobyerno municipal, umarangkada manen ti tawen 2022
Enero 4, 2022 – No ti mula dagiti kakabsat a mannalon ket kasapulan na ti naan-anay a danum para iti apit a nabuslon, dagiti met napintas a programa ti agdama nga administrasyon, ti agserbi nga danum a mangted rasyon, para kadagiiti kakailian a mannalon. Ti umuna a bulan iti daytoy tawen 2022, umarangkada manen ti continue reading : “Bagyong Serbisyo” a programa ti gobyerno municipal, umarangkada manen ti tawen 2022
OFFICIAL NUMBERS TI LGU SANTA LUCIA
Kakailian, Dagitoy ti official nga contact numbers ti LGU Santa Lucia: Globe : 0916-597-10-32 TM : 0936-605-45-00 TNT : 0950-495-25-93 Agyaman kami.
“TREE PLANTING PROGRAM” nagbinnuligan ti LGU Santa Lucia ken NTA
Anyan a nagpintas a buyaen ti kinangayed ti nakaparsuwaan, kas dagiti kabanbantayan a naarkusan ti berde a kakaykayuan! Dagitoy nga kaykkayo ket agserbi nga “BARA” ti lubong ta isuda ti mangted presko nga angin nga intay ang-angsen. Isu da pay mangsalaknib iti panaglayos nga mangitunda ti panakapukaw dagiti sanikwa nga intay nagbannugan, kangrunaan na ti continue reading : “TREE PLANTING PROGRAM” nagbinnuligan ti LGU Santa Lucia ken NTA
Wheelchair naipaay ti maysa nga ginang ti brgy. Conconig West
Maysa nga ina iti Conconig West naikkan iti wheelchair manipud ken Mayor Joseph Simon Valdez.
Rice packs distributed to 36 barangays in Sta. Lucia
The municipality of Santa Lucia is now distributing rice pack to the 36 barangays as per SB Resolution on the Declaration of State of Calamity approved by our Mayor Joseph Simon Valdez and the Sangguniang Bayan headed by Vice Mayor Eduardo Toquero utilizing the LDRRMF 30% QRF. A comment in their FB Page said: Kubbo continue reading : Rice packs distributed to 36 barangays in Sta. Lucia
2 more Ilocos Sur towns placed on MECQ for 2 weeks
BY: JOYAH MAE C. QUIMOYOG VIGAN CITY, Jun. 29 (PIA) – – The municipalities of Sinait and Sta. Lucia in Ilocos Sur province were placed under modified enhanced community quarantine (MECQ) classification for two weeks starting Monday, June 28 to curb the spread of COVID-19, according to Gov. Ryan Luis V. Singson.In Executive Order No. continue reading : 2 more Ilocos Sur towns placed on MECQ for 2 weeks
Over 55k doses of COVID-19 vaccines administered in Ilocos Sur
Over 55k doses of COVID-19 vaccines administered in Ilocos SurBY: JOYAH MAE C. QUIMOYOGVIGAN CITY, June 19 (PIA) – The Provincial Health Office of Ilocos Sur has administered a total of 55,562 doses of COVID-19 vaccines as of June 16, according to Provincial Health Officer Dr. Carmeliza Singson.Dr. Singson said that some 42,013 frontline health continue reading : Over 55k doses of COVID-19 vaccines administered in Ilocos Sur


text:
Bantay Makaturing
Ti Makaturing, ket estratobulkan iti isla ti Mindanao, Filipinas. Daytoy ket mabirukan idiay probinsia ti Lanao del Sur (kaaduan idiay ili ti Butig) iti Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao. Ti Makaturing ket addaan iti kangato iti 1,940 metro (6,365 ft) ken diametro ti baba iti 29 km (18 mi). Daytoy ket paset dagiti bulkan a makunkuna iti arko ti Tengnga a Mindanao.
Dagiti panagbettak[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda pay laeng dagiti kontrobersia no mano a beses a bimtak ti Makaturing. Ilista ti Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia dagiti 10 a panagbettak a ti kaudian ket napasamak idi Marso 18, 1882. Ngem ti Global a Programa ti Bulkanolohia ti Instituto ti Smithsonia, a nangidakamat ti Katologo dagiti Aktibo a Bulkan iti Lubong (Neumann van Padang, 1953), ket mangisingasing nga adda dagiti panagbettak ket pudno idi a ti kaarrubana a bulkan Ragang.
Ti Makaturing ket maysa kadagiti aktibo a bulkan ti Filipinas. Amin dagitoy ket paset ti Singsing ti Apuy ti Pasipiko.
Trivia[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi Mayo 18, 1947, ti agbilbilin ti Aero Pursa ti Filipinas (PAF) a ni Hen. Edwin Andrews ket pimmusay ken dagiti 16 pay a a dadduma a kaduana idi ti transport C-47 nga eroplano a naglugananda ket naidungpar idiay Makaturing. Kalpasan ti siam a tawen, ti PAF ket nagbangon ti air base idiay Siudad ti Zamboanga ken nanaganan tattan iti Edwin Andrews Air Base ken idiay ti pagrubuatan ti militar ti Filipinas kadagiti operasion a panagsuporta iti agdama a kampania a panagsuppiat kadagiti separatista.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Listaan dagiti aktibo a bulkan ti Filipinas
- Listaan dagiti mabalin nga aktibo a bulkan ti Filipinas
- Listaan dagiti di aktibo a bulkan ti Filipinas
- Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia
- Bulkan


text:
Pagsasao a Thao
Ti pagsasao a Thao ([θau]; Thao: Thaw a lalawa), ammo pay a kas Sao, ket ti pagsasao ti tattao a Thao, ti tribu ti aborihenio a Taiwanes iti rehion ti Danaw Sun Moon iti tengnga a Taiwan. Idi 2000, adda dagiti 5 wenno 6 innem nga agsasao nga agtateng idiay purok ti Ita Thaw (伊達邵) (tradisional a tinawtawagan iti Barawbaw), amin malaksid iti maysa ket agtawen iti nasursurok nga innem a pulo. Dua a lallakay a patneng nga agsasao ket natay idi Disiembre 2014 mairaman ni hepe Tarma (袁明智), nga agtawen iti 75.
Ti Thao ket pagsasao a Formosano ti pamilia ti Austronesio; dagiti dialekto ket ti Barawbaw ken Shtafari.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Eberhard, David M.; Simons, Gary F.; Fennig, Charles D., dagiti ed. (2020). Ethnologue: Languages of the World (iti Ingles) (Maika-24 nga ed.). Dallas, Texas: SIL International.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Blust, Robert (2003). Thao Dictionary [Diksionario ti Thao] (PDF) (iti Ingles). Taipei: Institute of Linguistics (Preparatory Office), Academia Sinica. ISBN 957-01-4785-7.
- Huang, Meijin 黃美金 (2000). Shào yǔ cānkǎo yǔfǎ 邵語參考語法 (iti Insik). Taibei shi: Yuanliu. ISBN 957-32-3890-X.
- Jian, Shilang 簡史朗 (2018). Shào yǔ yǔfǎ gàilùn 邵語 語法概論 [Introduksion iti Gramatika ti Thao] (iti Insik). Xinbei shi: Yuanzhu minzu weiyuanhui. ISBN 978-986-05-5685-8 – babaen ti alilin.apc.gov.tw.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Addaan ti Kaipuleohone iti urnong ni Robert Blust kadagiti naiyarkibo nga audio a rekording ti Thao


text:
1Iti maikadua a tawen a panagturay ni Dario a kas ari, iti umuna nga aldaw ti maika-innem a bulan, immay ti sao ni Yahweh babaen iti ima ni Haggeo a profeta, ti sao ket para iti gobernador ti Juda a ni Zerubbabel a putot a lalaki ni Salatiel ken para kenni Josue a kangatoan a padi a putot a lalaki ni Josadak ket kinunana:
2“Kastoy ti kuna ni Yahweh a mannakabalin-amin: 'Kinuna dagitoy a tattao, “saan pay a dimteng ti tiempo nga ipatakdertayo ti balay ni Yahweh.”
3Isu nga immay ti sao ni Yahweh babaen iti ima ni Haggeo a profeta ket kinunana,
4“Tiempo kadin nga agnaedkayo kadagiti nalpasen a balayyo idinto a nadadael daytoy a balay?
5Isu nga ita, kastoy ti ibagbaga ni Yahweh a mannakabalin-amin: 'Panunotenyo dagiti ar-aramidenyo!
6Nagmulakayo iti adu a bukel ngem bassit ti apityo; mangankayo ngem saankayo a mabsog; uminomkayo iti arak ngem saankayo a mabartek. Agkaweskayo ngem saan a maimengan dagiti bagbagiyo, ken agur-urnong iti kuarta ti mangmangged tapno ipisokna laeng iti supot a napnoan ti abot”
7Kastoy ti ibagbaga ni Yahweh a Mannakabalin-amin: “Panunotenyo dagiti ar-aramidenyo!
8Sumang-atkayo iti bantay, mangalakayo iti kayo, ket bangonenyo ti balayko; maragsakanakto iti daytoy ket maidayawakto!'.
9'Nagsapulkayo iti adu ngem kitaenyo! Bassit ti naiyawidyo, ta pinatayab ko daytoy! Apay?'—daytoy ti pakaammo ni Yahweh a Mannakabalin-amin! 'Gapu ta nadadael ti balayko, idinto a maragragsakan ti amin a tao iti bukodna a balay.'
10Gapu iti daytoy, ipaidam dagiti langit ti linna-aw kadakayo, ket ipaidam ti daga ti bungana.
11Pinagtikagko dagiti daga ken dagiti bantay, dagiti bukel ken ti baro nga arak, ti lana ken ti apit ti daga, dagiti tattao ken narurungsot nga ayup, ken amin nga aramid dagiti imayo!'''
12Ket ni Zerubbabel a putot a lalaki ni Salatiel ken ni Josue a kangatoan a padi a putot a lalaki ni Josadak, ken amin a nabatbati kadagiti tattao ket nagtulnogda iti timek ni Yahweh a Diosda, ken kadagiti sasao ni Haggeo a profeta, gapu ta ni Yahweh a Diosda ti nangibaon kenkuana. Ket nagbuteng dagiti tattao iti rupa ni Yahweh.
13Ket ni Haggeo, a mensahero, insaona ti mensahe ni Yahweh kadagiti tattao a kinunana, ''“Addaak kadakayo!'—daytoy ti pakaammo ni Yahweh!”
14Tinignay ngarud ni Yahweh ti espiritu ti gobernador ti Juda a ni Zerubbabel a putot a lalaki ni Salatiel, ken ti espiritu ti kangatoan a padi a ni Josue a putot a lalaki ni Josadak, ken ti espiritu dagiti amin a nabatbati kadagiti tattao, isu a napanda ket nagtrabahoda iti balay ni Yahweh a Diosda.
15Iti maika-duapulo ket uppat nga aldaw iti maika-innem a bulan, iti maikadua a tawen a panagturay ni Dario a kas ari.