text:
Tang a Dinastia
Ti Tang a Dinastia (Insík: 唐朝; pinyin: Táng Cháo; IPA: [tʰɑ̌ŋ tʂʰɑ̌ʊ]; Tengnga nga Insik: Dâng) (Hunio 18, 618 – Hunio 1, 907) ket maysa idi nga imperial a dinastia iti Tsina nga inunaan babaen ti Sui a Dinastia ken sinaruno babaen ti Dagiti Lima aDinastia ken Dagiti Sangapulo a Pagarian a Paset ti Panawen. Dayto ket binangon babaen ti Li (李) a pamilia, a nangagaw ti bileg idi las-ud ti panakaapday ken panakarebba ti Imperio a Sui. Ti dinastian ket napasardeng bassit babaen ti Maikadua a Dinastia ti Zhou (Oktubre 8, 690 – Marso 3, 705) idi nangagaw ti trono ni Emperatris Wu Zetian, nga isu laeng ti Insik a nagbalbalin nga emperatris a nagturay, a kinabukodanna ti nagturturay.
Ti Tang a Dinastia, nga adda ti kapitoliona idiay Chang'an (tatta nga aldawen a ti Xi'an), nga iti dayta a panawen ket isu ti kapusekan ti populasion a siudad iti lubong, ket sapasap a naikapanunotan a kas maysa a nangato a puntos iti Insik a sibilisasion—a maipada ti, wenno labsenna iti, nasapsapa a Han a Dinastia—ti nabalitokan a panawen iti kosmopolitano a kultura. Ti teritoriona, a nagun-od manipud kadagiti kampania ti milisia dagiti nasapa nagturturay, ket maipada iti Han a Dinastia. Kadagiti dua a senso itimaika-7 ken maika-8 a sigsiglo, ti Tang ket nagirehistro ti nakarkulo a populasion babaen ti bilang dagiti nairehistro a sangkabalayan ti agarup a 50 a riwriw a tttao.[2][3][4]a[›] Nupay kasta, ti pay sentro a gobierno ket nadaddadaelen ken saanen a nakaurnos ti pudno a senso ti populasion idi maika-9 a siglo, daytoy ket nakarkulo a ti populasion ket dimmakkel ti agarup a 80 a riwriw a tattao.[5][6] Ti kaada ti dakkel a batayan ti populasionna, ti dinastia ket nakabael a nagaramid ti propesional ken nakonkripto a buyotan dagiti ginasut a ribribu iti tropa tapno adda makasuppiat kadagiti nomadiko a bileg nga agturturay idiay Akin-uneg nga Asia ken dagiti lukratino a dalan ti komersio iti igid ti Seda a Kalsada. Dagiti nadumaduma a pagarian ken dagiti estado ket nagbaybayadda ti buis iti korte ti Tangt, bayat a ti Tang ket pinarukamana pay ti wenno pinarmekna dagiti nadumaduma a rehion a dagitoy ket saanna a dagus a tinengtengngel babaen ti protektorado a sistema. Iti labes ti politikal a panagsakop, ti Tang ket nangipilit pay ti napigsa a pannakainpluensia ti kultura kadagiti kaarrubana nga estado a kas ti Korea, Hapon, ken Bietnam.
Ti Tang a Dinasti aidi ket kaaduan a paset ti panawen iti karang-aya ken katalinaay, malaksid idi las-ud ti An Lushan a Rebelion ken ti pannkapaay ti sentro a turay idi kinaudi a gudua ti dinastia. Kasla ti napalabas a Sui a Dianstia, ti Tang a Dianstia ket nagtartaripatu ti maysa a sistema ti sibil a serbisio babaen ti panagkintos kagiti opisial babaen naalagad nga eksaminasion ken dagiti rekomendasion iti opisina. Daytoy a sibil nga urnos ket pinaay babaen ti kaada irurumsua dagiti rehional a gobernador ti milisia a naamammuan a kas ti jiedushi idi las-ud ti maika-9 a siglo. Ti Insik a kultura ket rimmang-ay ken simmaysayaat idi las-ud ti Tang a panawen; daytoy ket naikedkeddeng a ti kalatakan a panawen para iti Insik a daniw.[7] Dua kadagiti kadayegan a mannaniw ti Tsina, ni Li Bai ken ni Du Fu, ket tagikua iti daytoy a panawen, ken dagiti dadduma pay a nadayeg a mannaniw a kas ni Han Gan, Zhang Xuan, ken ni Zhou Fang. Adda idi dagiti nadumaduma a nabaknang a naipakasaritaan a literatura nga inur-urnong babaen dagiti eskolar, ken dagiti pay ensiklopedia ken dagiti heograpiko nga obra.
Adda idi dagiti nalatak nga inar-aramid idi las-ud ti Tang, a mairaman ti panagrang-ay ti panagprenta ti muton ti kayo. Ti Budismo ket nagbalin idi a nangruna nga impluensia iti Insik a kultura, nga adda idi dagiti patneng a sekto ti Insik a nakagun-od ti kinadayeg. Nupay kasta, ti Budismo maiparparukmanto babaen ti estado ken bimmassit ti impluensiana. Urayno ti dinastia ken ti sentral a gobierno ket napapaay babaen idi maika-9 a siglo, ti arte ken kyultura ket rimmangrang-ay. Ti napakapsut a sentral a gobierno ket kaaduan a nagikkat manipud ti panagtaripatu ti ekonomia, ngem ti panaglaklako a pannakibiang ti pagilian ket natalinaay a sibubukel ken ti komersio a panaglaklako ket nagtultuloy a rimmangrang-ay.
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Pannakabangon[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Li a pamilia ket tagikua ti amianan a laud nga aristokrasia ti milisia a kaaduanna idi las-ud ti turay dagiti emperadr ti Sui.[8][9] Nagtuntonda ti patrilineal a kaputotan manipud ti nangruna atattao iti Insik a pakasaritaan a kas ni Laozi (Li Er), Li Guang ken ni Li Gao. Dagiti ina ni Emperador Yang iti Sui (r. 604–617) ken ti nagnbangon nga emperador iti Tang ket agkasat idi a babbai, a mangaramid nga agkasinsin dagitoy dua nga emperador kadagiti sabali a dinastia.[10] Ni Li Yuan (kalpasanna a nagbalin a ni Emperador Gaozu iti Tang, r. 618–626) ket isu idi ti Duke iti Tang ken dati a gobernador iti Taiyuan idi dagiti dadduma nga opiial ti gobierno ket kinalablabanda dagiti daulo ti bandito iti pannakarebba ti Sui nga IMperio, a paset a gapuanan babaen ti maysa a napaay a kampania ti Korea.[8][11] Iti kaada tikadayaw iti milisia a panagipadas, isu ket ngimmato kalpasan iti rebelion a kakuyogna ti anakna a lalaki ken ti nagay-ayat pay ti milisia nga anakana a babai a ni Prinsesa Pingyang (d. 623) a nagaramid ken nangimaton kadagiti bukodna a tropa.[12] Idi 617, ni Li Yuan ket sinakupna ti Chang'an ken nagtigtignay a kas ti nagturturay iti maysa a tirtiris nga ubing nga emperador iti Sui, a nagitited kenni Emperador Yang iti puesto iti Taishang Huang, wenno nagretiro nga emperador/ama ti agdama nga emperador.[12] Iti damag ti pannkapatay ni Emperador Yang babaen ti bukodna aheneral a ni Yuwen Huaji (d. 619), idi Hunio 18, 618, ni Li Yuan ket inrangrangna ti bagina a kas emperador ti baro a dinastia ti Tang.[12][13]
Ni Li Yuan ket nagturturay aginggan aidi 626 sakbay idi napilit nga inikkat babaen ti anakna a lalaki a ni Li Shimin, Prinsipe iti Qin. Ni Li Shimin ket nagbilbilin idin kadagiti tropa manipud idi isu ket agtawen iti 18, isu ket nalaing iti bai, espada, pika, ken naamammuan idi para iti kinalaingna kadagiti panagduklos ti kabaliero.[10][14] Ti pannakilabanna kadagiti adadu ti bilangna a buyot, inabakna ni Dou Jiande (573–621) idiay Luoyang iti Gubat ti Hulao idi Mayo 28, 621.[15][16] Iti naranggas a panagikkat ti naarian a pamilia gapu ti buteng iti asasinasio, ni Li Shimin ket tinambangna ken pinatayna dagiti dua a kakabsatna a lalaki, ni Li Yuanji (b. 603) ken Nabalangatan a Prinsipe a niLi Jiancheng (b. 589), iti Pasamak ti Ruangan Xuanwu idi Hulio 2, 626.[17] Iti nabiit a kalpasanna daytay, nagikkat a nangiparabor kaniana ti amana ken ni Li Shimin ket naipangato iti trono. Isu ket naitaripnongan a naamammuan babaen ti templo a naganna a Taizong (唐太宗). Urayno ti panagpatay kadagiti dua a kabsatna a lalaki ken ti panangikatna ti amana ket mangsuppiat ti Confuciano a pateg iti panagraem iti nagannak ken nagputot ,[17] ni Taizong ket nangipakita kanian nga isu ket makabael a daulo a nagdengdengngeg kadagiti balakad dagiti kasiriban a kameng iti konsilona.[10] Idi 628, ni Emperador Taizong ket nagtengngel iti maysa a Budista a serbisio ti panaglagip para kadagiti nadangran iti gubat, ken idi 629, isu ket nangipatakder kadagiti Budista monasterio kadagiti lugar ti nangruna a gubgubat tapno agkararag dagiti monghe ket para kadagiti natnatay kadagiti nakilablaban ti dua a bangir.[18] Daytoy idi ket idi klas-ud ti kampania a simmuppiat ti Akin-daya a Tujue, ti Göktürk a kanate a nadadael kalpasan ti pannakatiliw ti ni Jiali Khan Ashini Duobi babaen ti naindayegan nga opisial ti milisia ti Tang a ni Li Jing (571–649), a kalpasan daytoy ket nagbalin a maysa a Kanselor ti Tang a Dinastia. Iti daytoy a panagballigi, dagdi Turko ket inawatda ni Taizong a aks ti bukodda a Khagan, wenno Nalatak a Khan (天可汗), iti pannkaipatinayon iti panagturayna a kas ti Anak a Lalaki iti Langit.[19][20]
Administrasion ken dagiti politika[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti immuna reporma[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Taizong ket nangiyasentar a mangsolbar kadagiti kinauneg a problema iti uneg ti gobierno a kankanayon naar-aramid kadagiti napalabas a dinastia. Iti panangipadpadakkelna iti nainkalintegan a kodigo ti Sui , isu ket nangiparuar ti maysa a baro a nainkalintegan a kodigo a nakabatayan dagiti simmarsaruno nga Insik a dinastia, ken dagiti pay kaarubana a gobierno idiay Bietnam, Korea, ken Hapon.[10] Ti kasapaan a nabati a kodigo ti linteg idi ket ti maysa a nabangon iti tawen ti 653, a nabingbingay idi kadagiti 500 nga artikulo a nangibagbaga kadagiti nadumaduma a krima ken dagiti dusa a sumakop manipud kadagiti sangapulo a basnut iti maysa a bislak, sangagasut a basnut iti maysa a nadagsen a baston, pannakapatalaw, panagserbi iti balud, wenno pannkapatay.[21] Ti nainkalintegan a kodigo ket nalawag a nangilaslasin kadagiti nadumaduma nga agpang ti kinakaro iti nait-ited a panagdusa no dagiti nadumaduma a kameng iti sosial ken politikal a pagsasarunuan ket nakaitalekda iti isu met laeng a krima.[22] Kas pagarigan, ti kakaro ti panagdusa ket sabali idi no ti maysa nga agserserbi wenno kaanakan a lalaki ket pimmatay ti maysa nga master wenno ti maysa nga uliteg ngem no ti maysa a master wenno uliteg ket pimmatay timaysa nga agserserbi wenno kaanakan a lalaki.[22] Ti Tang a Kodigo ket kaaduan a naitaltalinaay babaen kadagiti naududi a kodigo a kas ti nasapa a Ming a Dinastia (1368–1644) a kodigo iti 1397,[23] ngem adda pay dagiti sabali a rebision kadagiti naud-udi a panawen, a kas ti napasayaat a karbenagan ti tagikua para iti bababi idi las-ud ti Song a Dinastia (960–1279).[24][25]
Ti Tang ket addan idi kadagiti tallo a departamento (省, shěng), a naikeddeng a mangaramid, mangrepaso, ken mangikeddeng kadagiti annuroten. Adda pay idi dagiti innem a ministro (部, bù) babaen dagiti administrasion a nangikeddeng ti annuroten, ti tungggal maysa ketnaidutokan ti sabali a trabaho. Dagitoy a pannkabingbingay ti opisina ti estado ket nairaman ti personalidad ti administrasion, pinansia, dagiti rito, milisia, hustisia, ken publiko a pagobraan, ti maysa nga administratibo a modelo a nagpaaut aginggana ti pannakatnag ti Qing a Dinastia (1644–1912).[26] Urayno dagiti nangbangon ti Tang ket nakaikabagianda iti nasapsapa a Han a Dinastia (202 BC–220 AD), ti kaaduan a nakaibatayan para kadagiti administratibo nga gungloda ket kapadpada idi dagiti immun-una nga Akin-abagatan ken Akin-amianan a Dinastia.[10] Ti dibisional a milisia (fubing) ti Akin-abagatan a Zhou (557–581) ket nagtultuloy idi babaen ti Tang a gobierno, a mairaman dagidi mannalon a soldado a nagserserbi iti panagsisinnublat manipud ti kaptolio wenno ti prontera tapno makaawat ti naitited a pagtalonan. Ti sistema ti agpapada a talon iti Akin-amianan a Wei a Dinastia (386–534) ket naibatbati pay idi, urayno adda idi dagiti bassit a panagbalbaliw.[10]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Turchin, Peter; Adams, Jonathan M.; Hall, Thomas D (Disiembre 2006). "Daya-Laud nga Orientasion dagiti Naipakasaritaan nga Imperio". Journal of world-systems research 12 (2): 219–229. ISSN 1076–156x Kitaen ti
|issn=pateg (tulong). Naidulin manipud ti kasisigud idi 2012-08-05. Naala idi Agosto 12, 2010.
- ^ Ebrey, Walthall & Palais 2006, p. 91.
- ^ Ebrey 1999, p. 111.
- ^ Ebrey 1999, p. 141.
- ^ Du 1998, p. 37.
- ^ Fairbank & Goldman 2006, p. 106.
- ^ Yu 1998, pp. 73–87.
- ^ a b Ebrey, Walthall & Palais 2006, pp. 90–91.
- ^ Adshead 2004, pp. 40–41.
- ^ a b c d e f Ebrey, Walthall & Palais 2006, p. 91.
- ^ Graff 2000, pp. 78, 93.
- ^ a b c Adshead 2004, p. 40.
- ^ Graff 2000, p. 78.
- ^ Graff 2000, p. 80.
- ^ Adshead 2004, pp. 40–42.
- ^ Graff 2000, pp. 78, 82, 85–86, 95.
- ^ a b Adshead 2004, p. 42.
- ^ Ebrey, Walthall & Palais 2006, p. 93.
- ^ Adshead 2004, pp. 42–43.
- ^ Twitchett 2000, p. 124.
- ^ Ebrey 1999, pp. 111–112.
- ^ a b Ebrey 1999, p. 112.
- ^ Andrew & Rapp 2000, p. 25.
- ^ Ebrey 1999, p. 158.
- ^ Bernhardt 1995, pp. 274–275.
- ^ Fairbank & Goldman 2006, p. 78.
- Dagiti obra a nadakamat
- Adshead, S. A. M. (2004), T'ang a Tsina: Ti Itatakder ti Daya iti Pakasaritaan ti Lubong, New York: Palgrave Macmillan, ISBN 1-4039-3456-8 (natangken nga akklub).
- Andrew, Anita N.; Rapp, John A. (2000), Autokrasia ken dagiti Rebelde a Nagbangon nga Emerador iti Tsina: Ti Panagipadpada kenni Mangipagulo Mao ken ni Ming Taizu, Lanham: Rowman & Littlefield, ISBN 0-8476-9580-8
- Bai, Shouyi (2003), Ti Pakasaritaan iti Insik a Muslim (Tom. 2), Beijing: Zhonghua Book Company, ISBN 7-101-02890-X
- Beckwith, Christopher I. (1987), Ti Tibetano nga Imperio iti Tengnga nga Asia, Princeton: Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan, ISBN 0-691-02469-3
- Benn, Charles (2002), Ti Nabalitokan a Panawen iti Tsina: Ti Amin a Biag idiay Tang a Dinastia, Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, ISBN 0-19-517665-0
- Bernhardt, Kathryn (July 1995), "Ti Tinawtawid a Karbengan dagit Annak a Babai: ti Kanta nga Anomalia?", Moderno a Tsina: 269–309
- Bowman, John S. (2000), Dagiti Columbia Kronolohia iti Asia Pakasaritaan ken Kultura, New York: Unibersidad ti Columbia a Pagmalditan
- Brook, Timothy (1998), Dagiti Pannaka-allilaw iti Rag-o: Komersio ken Kultura iti Ming a Tsina, Berkeley: Unibersiad ti California a Pagmalditan, ISBN 0-520-22154-0
- Chen, Yan (2002), Maipapan ti Baybay a Dalan ti Seda ken Insik a Ganganaet a Pagisinnukatan ti Kultura, Beijing: Unibersidad ti Peking a Pagmaldiatan, ISBN 7-301-03029-0
- Cui, Mingde (2005), Ti Pakasaritaan ti Insik a Heqin, Beijing: Renmin Chubanshe, ISBN 7-01-004828-2
- Du, Wenyu (1998), "Tang Song Jingji Shili Bijiao Yanjiu" [Komparatibo a Panagadal iti Ekonomiko a Kapigsa ti Tang ken Song a Dinastia], Dagiti Panagsukisok iti Insik a Pakasaritaan ti Ekonomia 1998 (4), ISSN 1002-8005, naidulin manipud ti kasisigud idi 2007-09-26
- Eberhard, Wolfram (2005), Ti Pakasaritaan ti Tsina, New York: Cosimo, ISBN 1-59605-566-9
- Ebrey, Patricia Buckley; Walthall, Anne; Palais, James B. (2006), Daya nga Asia: Ti Kultural, Sosial, ken Politikal a Pakasaritaan, Boston: Houghton Mifflin, ISBN 0-618-13384-4
- Ebrey, Patricia Buckley (1999), Ti Cambridge a Nailustrado a Pakasaritaan ti Tsina, Cambridge: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, ISBN 0-521-66991-X (paperback).
- Fairbank, John King; Goldman, Merle (2006) [1992], Tsina: Ti Baro a Pakasaritaan (Maika-2 a naipadakkel nga ed.), Cambridge: MA; Londres: Ti Belknap a Pagmalditan ti Unibersidad ti Harvard a Pagmalditan, ISBN 0-674-01828-1
- Gascoigne, Bamber; Gascoigne, Christina (2003), Dagiti Dinastia iti Tsina: Ti Pakasaritaan, New York: Dagiti Pagipablaakan ti Carroll ken Graf, timaysa nga imprenta iti Avalon Publishing Group, ISBN 0-7867-1219-8
- Gernet, Jacques (1962), Ti Inaldaw a Biag idiay Tsina iti Kasakbayan a Rabii ti Mongol a Panagraut, 1250–1276, translated by H. M. Wright, Stanford: Unibersidad ti Stanford a Pagmalditan, ISBN 0-8047-0720-0
- Gernet, Jacques (1996), Ti Pakasaritaan ti Insik a Sibilisasion (2nd nga ed.), New York: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, doi:10.2277/0521497817, ISBN 978-0-521-49781-7
- Graff, David Andrew (2002), Mediebal anga INsik a Pannakigubatan, 300–900, New York, Londres: Routledge, ISBN 0-415-23954-0
- Graff, David Andrew (2000), "Dou Jiande's dilemma: Dagiti lohistika, estratehia, ken kasasaad", iti van de Ven, Hans, Pannakaigubat iti Insik a Pakasaritaan, Leiden: Koninklijke Brill, pp. 77–105, ISBN 90-04-11774-1
- Graff, David Andrew (2008), "Maipapan ti probinsia nga autonomia ken Panagsalaknib ti Prontera iti Naladaw a Tang: Ti Kaso iti Lulong a Buyot", iti Wyatt, Don J., Dagiti sanguanan a pakigubatan Pudno ken Naipanpanunotan: Gubat, Pagbeddengan, ken Identidad iti Tengnga a Paset ti Panawen ti Insik, New York: Palgrave MacMillan, pp. 43–58, ISBN 978-1-4039-6084-9
- Guo, Qinghua (1998), "Yingzao Fashi: Twelfth-Century Chinese Building Manual", Architectural History: Journal of the Society of Architectural Historians of Great Britain 41: 1–13
- Harper, Damian (2005), China, Footscray, Victoria: Lonely Planet, ISBN 1-74059-687-0
- Hsu, Mei-ling (1988), "Chinese Marine Cartography: Sea Charts of Pre-Modern China", Imago Mundi 40 (1): 96–112, doi:10.1080/03085698808592642
- Hsu, Mei-ling (1993), "The Qin Maps: A Clue to Later Chinese Cartographic Development", Imago Mundi 45 (1): 90–100, doi:10.1080/03085699308592766
- Huters, Theodore (June 1987), "From Writing to Literature: The Development of Late Qing Theories of Prose", Harvard Journal of Asiatic Studies: 51–96
- Kang, Jae-eun (2006), The Land of Scholars: Two Thousand Years of Korean Confucianism, translated by Suzanne Lee, Paramus: Homa & Sekey Books, ISBN 1-931907-37-4
- Kiang, Heng Chye (1999), Cities of Aristocrats and Bureaucrats: The Development of Medieval Chinese Cityscapes, Singapore: Singapore University Press, ISBN 9971-69-223-6
- Kitagawa, Hiroshi; Tsuchida, Bruce T. (1975), The Tale of the Heike, Tokyo: University of Tokyo Press
- Levathes, Louise (1994), When China Ruled the Seas, New York: Simon & Schuster, ISBN 0-671-70158-4
- Liu, Pean (1991), "Viewing Chinese ancient navigation and shipbuilding through Zheng He's ocean expeditions", Proceedings of the International Sailing Ships Conference in Shanghai
- Liu, Zhaoxiang (2000), History of Military Legal System, et al., Beijing: Encyclopedia of China Publishing House, ISBN 7-5000-6303-2
- Needham, Joseph (1986a), Science and Civilization in China: Volume 3, Mathematics and the Sciences of the Heavens and the Earth, Taipei: Caves Books
- Needham, Joseph (1986b), Science and Civilization in China: Volume 4, Physics and Physical Engineering, Part 2, Mechanical Engineering, Taipei: Caves Books
- Needham, Joseph (1986c), Science and Civilization in China: Volume 4, Physics and Physical Technology, Part 3, Civil Engineering and Nautics, Taipei: Caves Books
- Needham, Joseph (1986d), Science and Civilization in China: Volume 5, Chemistry and Chemical Technology, Part 1, Paper and Printing, Taipei: Caves Books
- Needham, Joseph (1986e), Science and Civilization in China: Volume 5, Chemistry and Chemical Technology, Part 4, Spagyrical Discovery and Invention: Apparatus, Theories and Gifts, Taipei: Caves Books
- Nishijima, Sadao (1986), "The Economic and Social History of Former Han", iti Twitchett, Denis; Loewe, Michael, Cambridge History of China: Volume I: the Ch'in and Han Empires, 221 B.C. – A.D. 220, Cambridge: Cambridge University Press, pp. 545–607, ISBN 0-521-24327-0
- Pan, Jixing (1997), "On the Origin of Printing in the Light of New Archaeological Discoveries", Chinese Science Bulletin 42 (12): 976–981, doi:10.1007/BF02882611, ISSN 1001-6538
- Reed, Carrie E. (January–March 2003), "Motivation and Meaning of a 'Hodge-podge': Duan Chengshi's 'Youyang zazu'", Journal of the American Oriental Society: 121–145
- Reischauer, Edwin O. (1940), "Notes on T'ang Dynasty Sea Routes", Harvard Journal of Asiatic Studies 5 (2): 142–164, doi:10.2307/2718022, JSTOR 2718022
- Richardson, H. E. (1985), A Corpus of Early Tibetan Inscriptions, Royal Asiatic Society, Hertford: Stephen Austin and Sons
- Schafer, Edward H. (1985) [1963], The Golden Peaches of Samarkand: A study of T’ang Exotics (1st paperback nga ed.), Berkeley and Los Angeles: University of California Press, ISBN 0-520-05462-8
- Sen, Tansen (2003), Buddhism, Diplomacy, and Trade: The Realignment of Sino-Indian Relations, 600–1400, Manoa: Asian Interactions and Comparisons, a joint publication of the University of Hawaii Press and the Association for Asian Studies, ISBN 0-8248-2593-4
- Shen, Fuwei (1996), Cultural flow between China and the outside world, Beijing: Foreign Languages Press, ISBN 7-119-00431-X
- Song, Yingxing (1966), T'ien-Kung K'ai-Wu: Chinese Technology in the Seventeenth Century, translated with preface by E-Tu Zen Sun and Shiou-Chuan Sun, University Park: Pennsylvania State University Press
- Stein, R. A. (1972) [1962], Tibetan Civilization (1st English nga ed.), Stanford: Unibersidad ti Stanford a Pagmalditan, ISBN 0-8047-0806-1
- Steinhardt, Nancy Shatzman (2004), "The Tang Architectural Icon and the Politics of Chinese Architectural History", The Art Bulletin 86 (2): 228–254, doi:10.2307/3177416, JSTOR 3177416
- Studwell, Joe (2003), The China Dream: The Quest for the Last Great Untapped Market on Earth, New York: Grove Press, ISBN 0-8021-3975-2
- Sun, Guangqi (1989), History of Navigation in Ancient China, Beijing: Ocean Press, ISBN 7-5027-0532-5
- Tang, Zhiba (1991), "The influence of the sail on the development of the ancient navy", Proceedings of the International Sailing Ships Conference in Shanghai
- Temple, Robert (1986), The Genius of China: 3,000 Years of Science, Discovery, and Invention, with a foreword by Joseph Needham, New York: Simon and Schuster, ISBN 0-671-62028-2
- Twitchett, Denis (2000), "Tibet in Tang's Grand Strategy", iti van de Ven, Hans, Warfare in Chinese History, Leiden: Koninklijke Brill, pp. 106–179, ISBN 90-04-11774-1
- Wang, Yongxing (2003), Draft Discussion of Early Tang Dynasty's Military Affairs History, Beijing: Kunlun Press, ISBN 7-80040-669-5
- Whitfield, Susan (2004), The Silk Road: Trade, Travel, War and Faith, Chicago: Serindia, ISBN 1-932476-12-1
- Wood, Nigel (1999), Chinese Glazes: Their Origins, Chemistry, and Recreation, Philadelphia: Unibersidad ti Pennsylvania a Pagmalditan, ISBN 0-8122-3476-6
- Woods, Frances (1996), Napan kadi ni Marco Polo idiay Tsina?, Estados Unidos: Westview Press, ISBN 0-8133-8999-2
- Wong, Timothy C. (1979), "Ti Bagi ken Kagimongan kadagiti Sarita ti Ayat iti Tang Dinastia", Warnakan ti Oriental a kagimongan ti Amerikano 99 (1): 95–100, doi:10.2307/598956, JSTOR 598956
- Wright, Arthur F. (1959), Budismo iti Insik a Pakasaritaan, Stanford: Unibersidad ti Stanford a Pagmalditan
- Xi, Zezong (1981), "Dagiti Insi ka Panagad-adal iti Pakasaritaan ti Astronomia, 1949–1979", Isis 72 (3): 456–470, doi:10.1086/352793
- Xu, Daoxun (1993), Ti Biograpia ni Tang Xuanzong, et al., Beijing: People's Press, ISBN 7-01-001210-5
- Xue, Zongzheng (薛宗正) (1992), Turko a Tattao (突厥史), Beijing: 中国社会科学出版社, ISBN 7-5004-0432-8
- Yu, Pauline (Disiembre 1998), "Panagikarta ti Ladawan ti daga iti Insik a Daniw", Insik a Literatura: Dagiti salaysay, Dagiti artikulo, Dagiti repaso (CLEAR), pp. 71–87
- Zizhi Tongjian, vols. 182, 183, 184, 185, 186, 187, 188, 189, 190, 191, 192, 193, 194, 195, 196, 197, 198, 199.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abramson, Marc S. (2008), Etniko ken Identidad iti Tang a Tsina, Philadelphia: Univbersidad ti Pennsylvania a Pagmalditan, ISBN 978-0-8122-4052-8
- Cotterell, Arthur (2007), Dagiti IMperial a Kapitolio iti Tsina: Ti Kaunegan a Panakakita iti Selestial nga Imperio, London: Pimlico, ISBN 978-1-84595-009-5
- Chen, Guocan, "Hebei Sanzhen (Tallo a Jiedushi iti Hebei)", Ensiklopedia ti Tsina (1st nga ed.)
- Chen, Zhen, "Jiedushi", Ensiklopedia ti Tsina (1st nga ed.)
- de la Vaissière, E. (2005), Dagiti Sogdiano nga Agtagtagilako. Ti Pakasaritaan, Leiden: Brill, ISBN 90-04-14252-5
- Schafer, Edward H. (1967), Ti Bermelon a Billit: Dagiti Ladawan ti T’ang Iiti Abagatan, Berkeley ken Los Angeles: Unibersidad ti California a Pagmalditan
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Tang a Dinastia idiay Wikimedia Commons
Dagiti midia a mainaig ti Dagiti arte iti Tang a Dinastia idiay Wikimedia Commons


c: text/html

text:
Iba, Zambales
Ti Iba ket maysa a maika-2 a klase nga ili ken isu ti kapitolio ti probinsia ti Zambales iti Pilipinas.
Dagiti linaon
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Iba ket nabingbingay a politikal iti 14 a barbaranggay.[2]
- Amungan
- Bangantalinga
- Dirita-Baloguen
- Lipay-Dingin-Panibuatan
- Palanginan (Palanguinan-Tambak)
- San Agustin
- Santa Barbara
- Santo Rosario
- Zone 1 Poblacion (Libaba)
- Zone 2 Poblacion (Aypa)
- Zone 3 Poblacion (Botlay)
- Zone 4 Poblacion (Sagapan)
- Zone 5 Poblacion (Bano)
- Zone 6 Poblacion (Baytan)
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Zambales". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 11 Agosto 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Luzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Zambales". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 11 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Giovanni Pierluigi da Palestrina
Ni Giovanni Pierluigi da Palestrina (3 Pebrero 1525 wenno 2 Pebrero 1526 – 2 Pebrero 1594)[1] ket maysa idi nga Italiano a Renasimiento a kompositor iti sagrado a musika ken ti kadayegan a maika16 a siglo a representatibo iti Romano nga Eskuela iti komposision iti musika.[2] Isu ket adda ti napaut nga impluensia iti panagrang-ay ti musika ti simbaan, ken ti obrana ket kankanayon a nakitkita a kas ti nakaipangatuan ti Renasimiento a poliponia.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ The New Grove Dictionary of Music and Musicians, Maika-2 nga ed., s.v. "Palestrina, Giovanni Pierluigi da" babaen ni Lewis Lockwood, Noel O'Regan, kenni Jessie Ann Owens.
- ^ a b Jerome Roche, Palestrina (Oxford a Panagadal kadagiti kompositor, 7; New York: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, 1971), ISBN 0-19-314117-5.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Giovanni Palestrina idiay Wikimedia Commons
- Pundasion ti Palestrina


text: 1Mapapigsakayo iti panagbiagyo ken ni Cristo ken maliwliwakayo gapu iti ayatna. Adda pannakikadkaduayo iti Espiritu ket agdidinnungngo ken makipagriknakayo iti tunggal maysa. 2Dawatek ngarud kadakayo nga itedyo ti naan-anay a ragsakko babaen iti panagmaymaysayo iti panunot, ayat, kararua ken nakem. 3Dikay agaramid iti aniaman gapu iti kinaagum wenno kinapalangguad. Agpakumbabakayo ketdi iti maysa ken maysa ket diyo ipagarup a naim-imbagkayo ngem dagiti dadduma. 4Saan la a ti pagimbaganyo ti kitaenyo. Kitaenyo met ti pagimbagan ti tunggal maysa. 5Adda koma kadakayo ti kababalin a kas iti kababalin ni Cristo Jesus: 6Nupay addaan iti galad ti Dios, Dina inkankano ti pannakipadana kenkuana. 7Siaayat ketdi a nangibaba iti bagina Ket innalana ti kasasaad ti maysa nga adipen. Nagbalin a tao, nagparang iti nataoan a langa. 8Nagpakumbaba ket nagtulnog agingga ken ni patay, wen, uray iti ipapatayna iti krus. 9Gapu iti daytoy, intan-ok ti Dios iti kangatoan a saad, Ket intedna kenkuana ti nagan a natantan-ok ngem ti amin a nagan. 10Iti kasta, kas pammadayaw iti nagan ni Jesus, Agparintumeng dagiti amin a parsua sadi langit, ditoy daga ken iti uneg ti daga. 11Ket silalatak nga ipablaak ti amin a tao a ni Jesu-Cristo isu ti Apo, a pakaidaydayawan ti Dios Ama. 12Isut’ gapuna, ingungotek a gagayyem, a no kasano ti kanayon a panagtulnogyo idi addaak kadakayo, ad-adda pay koma ita ta awanak iti dennayo. Agtrabahokayo a sipapasnek ken naan-anay ti panagraem ken panagdayawyo iti Dios agingga nga awan pagkurangan ti pannakaisalakanyo. 13Kankanayon ngamin nga agtrabaho ti Dios kadakayo tapno pagbalinennakayo a siaayat ken madadaan nga agtungpal iti panggepna. 14Iti uray ania nga aramidenyo, dikay agtantanabutob wenno agsusuppiat, 15-16 tapno awan pakababalawanyo ket nadaluskayo, kas awan mulitna nga annak ti Dios nga agnaed iti lubong a napno iti agkakadakes ken managbasol a tattao. Bayat ti panangipaayyo kadakuada iti mensahe a mangted iti biag, agraniagkayo kadakuada a kas silaw tapno addanto panggapuak a mangitangsit kadakayo inton Aldaw a panagsubli ni Cristo. Ta maipakitanto a nasayaat ti nagbanagan ti amin a nagbambannogak. 17Agragsakak uray no masapul a maibuyat ti darak a mainayon iti sakrifisio nga idaton ti pammatiyo iti Dios. 18Kasta met a masapul nga agragsakkayo ket makipagrag-okayo kaniak. 19Iti mabiit, no ipalubos ni Apo Jesus, ibaonkonto kadakayo ni Timoteo tapno ammoenna ti kasasaadyo ket maparegtaak no maammoak ti maipapan kadakayo. 20Isu laeng ti makipagrikna kaniak. Isu laeng ti napaypayso a mangisakit kadakayo. 21Awan ti sabali a birbiroken dagiti dadduma a tattao no saan la a ti bukodda a pagsayaatan. Dida pampanunoten no kasano a maaramidda ti pagayatan ni Jesu-Cristo. 22Ammoyo ti kabaelan ni Timoteo, ta kaskami la agama a nagtrabaho maipuon iti ebanghelio. 23Namnamaek ngarud nga ibaon ni Timoteo kadakayo apaman a maammoak ti pagbanagak. 24Agtalekak iti Apo a makaumayak met laengen kadakayo iti saanen a mabayag. 25Napanunotko a masapul a pagsubliekon kadakayo ni kabsattayo nga Epafrodito, maysa a katrabahoak ken kaduak a nakidangadang. Isu ti dinutokanyo nga agserbi a kas pannakabagiyo a tumulong kaniak. 26Mailiw a kumita kadakayo amin, ket madanagan unay agsipud ta naammoanna a nadamagyo kano a nagsakit. 27Agpayso a nagsakit ket nagistayan natay, ngem kinaasian ti Dios. Saan laeng nga isu ti kinaasian ti Dios, ngem uray pay siak, ta inlisinak iti dakdakkel a ladingit. 28Ad-adda ngarud ti gagarko a mangibaon ken ni Epafrodito, tapno maragsakankayo a makakita manen kenkuana, ket mapukaw metten ti ladingitko. 29Awatenyo ngarud a sirarag-o a kas maysa a kabsat iti Apo. Ipakitayo ti pammadayawyo kadagiti amin a kas kenkuana, 30ta impustana ti biagna ket nagistayan natay gapu iti trabaho ni Cristo tapno maitedna kaniak ti tulong a saanyo a mabalin nga ited.


text:
Kalawit, Zamboanga del Norte
Ti Kalawit ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Zamboanga del Norte iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Kalawit ket nabennebenneg iti 14 a barbaranggay.[2]
- Batayan
- Botong
- Concepcion
- Daniel Maing (Dominolog)
- Fatima (Lacsutan)
- Gatas
- Kalawit (Poblacion)
- Marcelo
- New Calamba
- Palalian
- Paraiso
- Pianon
- San Jose
- Tugop*
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Zamboanga del Norte". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 17 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Peninsula ti Zamboanga (Ingles) naala idi 1 Pebrero 2013
- ^ "Probinsia ti Zamboanga del Norte". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 17 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Wikipedia:Pannakapatalged
Iti Wikipedia, ti panakapatalged ket kaibuksilanna a ti tattao nga agbasbasa ken agur-urnos ti ensiklopedia ket mabalinda a kumita a ti dayta a pakaammo ket nagtaud ti maysa a mapagtalkan. Ti Wikipedia ket saan nga agipabpablaak ti kasisigud a panagsukimat. Ti linaonna ket maikeddengan babaen ti nasakbayan a naipablaak a pakaammo nga adda ngem babaen ti kabukbukodan a pammati dagiti mannurat. Uray no sika ket siguradoka nga adda ti maysa a kinapudno, daytoy ket nasken a mapatalgedan sakbay a mainayonmo daytoy.[1] No dagiti mapatalgedan a taudan ket di umanamong, dagiti suppiatda ket nasken a mairepresenta manipud ti agmangngamangnga a nalinteg a pamanunutan.
Amin a banag iti nangruna a lugar ti Wikipedia, a mairaman amin nga adda kadagiti artikulo, dagiti listaan ken dagiti panangipalpalawag a titulo,ket nasken a mapatalgedan. Amin nga inadaw a sasao ken dagiti aniaman a banag a dagiti panakapatalgedanna ket naisuppiatan wenno mabalin a suppiaten, ket nasken a makairaman ti maysa a nailinia a dakamat a dagus a mangsuporta ti banag. Ti aniaman a banag a makasapul ti taudan ngen awan ti taudanna ket mabalin a maikkat, ken dagiti awan taudanna a maisuppiatan a banag a maipanggep ti sibibiag a tattao ket nasken a mapardasan a maikkat. Ti Panakapatalged, Awan ti kasisigud a panagsukimat ken Agmangngamangnga a nalinteg a pamanunutan ket dagiti bugas nga annuroten ti linaon ti Wikipedia. Dagitoy agtitinnulonga a mangikeddeng ti linaont, tapno dagiti agur-urnos ket maawatanda dagiti kangrunaan a puntos ti amin a tallo. Dagiti artikulo ket naskenda pay a tumungpal iti annuroten ti karbengan ti kopia.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Daytoy a pamunganayan ket naipakasaritaanen ken nalataken a naiyebkas iti daytoy a panid ti annuroten a kas "ti pagibatayan para iti panakkairaman ket ti panakapatalged, saan a ti pudno". Kitaen ti salaysay ti, Panakapatalged, saan a ti pudno (Ingles).


text:
Santa Lucia, Ilocos Sur
Ti Santa Lucia ket maysa a maikatlo a klase nga ili iti probinsia ti Ilocos Sur iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Santa Lucia ket nabennebenneg iti 36 a barbaranggay.[2]
- Alincaoeg
- Angkileng
- Arangin
- Ayusan (Poblacion)
- Banbanaba
- Bao-as
- Barangobong (Poblacion)
- Buliclic
- Burgos (Poblacion)
- Cabaritan
- Catayagan
- Conconig East
- Conconig West
- Damacuag
- Lubong
- Luba
- Nagrebcan
- Nagtablaan
- Namatican
- Nangalisan
- Palali Norte
- Palali Sur
- Paoc Norte
- Paoc Sur
- Paratong
- Pila East
- Pila West
- Quinabalayangan
- Ronda
- Sabuanan
- San Juan
- San Pedro
- Sapang
- Suagayan
- Vical
- Bani
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Ilocos Sur". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 19 Septiembre 2013.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Ilocos (Ingles) naala idi 21 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti Ilocos Sur". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 26 Hunio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text: 1Idi nakalabasen ti Aldaw a Panaginana, gimmatang da Maria Magdalena, Salome ken Maria nga ina ni Santiago iti bangbanglo a pangsapsapoda iti bangkay ni Jesus. 2Iti agsapa, idi lumgaken ti init, iti umuna nga aldaw ti lawas, napanda iti nakaitaneman ni Jesus. 3Iti dalan, kinunada iti maysa ken maysa, “Siasinonto ti kasaotayo a mangitulid iti bato a naiserra iti tanem?” 4Ngem idi kitaenda ti tanem, nakitada a natuliden ti bato. Ket nakadakdakkel! 5Simrekda iti tanem ket nasdaawda ta adda nakitada nga agtutubo a lalaki nga agtugtugaw iti makannawan ken nakakawes iti puraw. 6Kinuna ti lalaki, “Dikay masdaaw! Ammok a sapsapulenyo ni Jesus a taga-Nazaret a nailansa iti krus. Awan ditoy. Napagungaren! Kitaenyo, adtoy ti disso a nangikabilanda kenkuana. 7Ita, inkay ibaga daytoy a mensahe kadagiti adalanna, agraman ni Pedro: ‘Umun-unanto ngem dakayo a mapan idiay Galilea. Makitayonto sadiay a kas kinunana kadakayo.’” 8Iti kasta, nagtataray dagiti babbai a rimmuar iti tanem. Napalalo ti kigtot ken butengda. Awan ti siasinoman a nangibagaanda iti napasamak ta kasta unay ti butengda. 9Napan dagiti babbai kada Pedro ken dagiti gagayyemna, ket iti ababa a sarita, impadamagda amin a naibaga kadakuada. 10Kalpasanna, imbaon ni Jesus dagiti adalanna a mapan iti amin a lugar a mangiwaragawag iti nasantoan ken saan nga agpatingga a damag iti agnanayon a pannakaisalakan. 11Uray nangngegda a kinunana a sibibiag ni Jesus ken nagparang kenkuana, saanda latta a namati. 12Kalpasan daytoy, iti sabali a wagas, nagparang ni Jesus kadagiti dua nga adalan a magmagna a mapan iti away. 13Nagsubli dagiti dua ket impakaammoda kadagiti kakaduada a nagparang ni Jesus, ngem saanda a namati kadakuada. 14Kamaudiananna, nagparang ni Jesus kadagiti sangapulo ket maysa nga adalan idi mangmanganda. Inungtanna ida gapu iti kaawan ti pammatida ken iti katangken ti uloda, ta dida namati kadagiti nakakita kenkuana a nagungaren. 15Imbagana kadakuada: “Inkay iti entero a lubong ket ikasabayo ti Naimbag a Damag kadagiti amin a parsua. 16Ti mamati ken mabuniagan, maisalakanto. Ngem ti di mamati, madusanto. 17Maitedto kadagiti mamati dagitoy a pannakabalin: Iti naganko, paksiatendanto dagiti demonio. Agsaodanto kadagiti sabali a pagsasao. 18Uray no agiggemda kadagiti uleg, wenno uminumda iti sabidong, didanto maan-ano. Ipataydanto ti imada kadagiti masakit ket umimbagdanto.” 19Kalpasan ti pannakisao ni Apo Jesus kadakuada, nayuli sadi langit, ket nagtugaw iti makannawan ti Dios. 20Napan nangaskasaba dagiti adalan iti amin a disso. Timmultulong ti Apo kadakuada ket pinasingkedanna ti kinapudno ti panangaskasabada babaen kadagiti milagro a naaramid.


text:
Tulong:Panagserrek
Saan a nasken ti sumrek sakbay nga agbuya wenno agurnos kadagiti panid. Ngem ti panagserrek ket makanayon kadagiti dadduma pay a pakailasinan, ken sapasap a maisingsingasing. No saanmo a kayat a maammuan ti IP a pagtaengam isu ngaruden a nasken a sumrekka. Napardas ket nalaka laeng ti agpartuat ti kabukbukodan a pakabilangan ti agar-aramat.
Dagiti linaon
Panagserrek[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti panagpartuat ti pakabilangan ket isu ti panangited ti nagan ti agar-aramat (ti pudno a naganmo wenno parbo a nagan) ken ti maysa a kontrasenias. T sistema ket paayenna ti maysa a nagan ti agar-aramat a naus-usaren. Ti pakabilangan ti agar-aramat ket maminsan laeng a mapartuat. "Naiserrekanton" kalpasanna daytoy. Ti sumaruno a panagserrekmo, itedmonto manen ti naganmo nga agar-aramat ken ipakitamto a sika met laeng ti isu a tao babaen ti panag-usar ti kontrasenias. (Saanmo a pakibingayan ti bukodmo a kontrasenias iti dadduma a tao; daytoy ket mangpalubos ti madi a panag-usar ti pakabilangam, a mabalin a pakaiturongan ti pannakaserra.)
Dagiti urnosem ket mairehistro babaen ti naganmo nga agar-aramat. No saanka a nakastrek dagiti inurnosmo ket maipakita iti pakasaritaan ti panid a mairaman ti IP a pagtaengam.
Dagiti pakabilangan ti agar-aramat a kaar-aramid pay laeng iti nabiit ket "maikaykaysanto" (mabalin nga usaren kadagit amin a gandat ti Wikimedia). Ti daan, a saan a naipagkaykaysa a pakabilangan ket mabalin a maipagkaykaysa idiay pagitiponan ti pakabilangan; dagiti naipagkaykaysa nga agar-aramat ket mabalinda nga usaren ti panid tapno makitada ti kasasaad dagiti naipagkaykaysa a pakabilanganda. Dagit kakaykayatan ket agdama a nawaya a naiyasentar iti tunggal maysa a wiki. Kitaen ti naipagkaykaysa a panaserrek idiay meta.
Apay a sumrek?[urnosen | urnosen ti taudan]
Saanka a nasken nga agrehistro tapno makaitedka kadagiti kontribusion, ngem ti panangala ti pakabilangam ket mangpalubos kenka kadagitoy:
- Makapilika ti kayatmo a nagan nga agar-aramat, kalpasan daytoy mabalinmonton nga ipindut ditoy ken agpartuatka ti bukodmo a panid ti agar-aramat. Mabalinmonton ti makitinnulong, makibingay kadagiti pakaammo a maipanggep kaniam, wenno agsanay nga agurnos ken agipablaak. Idiay panidmo nga agar-aramat, mabalinmo a mangkita ti listaan dagiti amin a kontribusionmo ken mabalinmo nga usaren ti listaan ti bambantayam tapno masiputmo dagiti pannakabalbaliw kadagiti panid a kakaykayatam.
- Mabalinka pay ti agpili nga agipatulod wenno umawat kadagiti e-surat kadagiti sabsabali nga agar-aramat.
- Mabalinka nga agikarga kadagiti ladawan idiay commons, naganan manen dagiti panid.
- Mabalinka nga agurnos kadagiti nasalakniban bassit a pampanid. Dagiti agar-aramat ti IP ket saanda a mapalubosan a agurnos kadagitoy a nasalakniban a panid, ngem dagiti automatiko a napasingkedan nga agar-aramat ket mabalinda (ken kadawyan nga agbalin a automatiko a napasingkedan nga agar-aramat kalpasan ti uppat nga aldaw)
- Mabalinka nga agusar ti naipagtitipon a panagserrek tapno makaurnoska kadagiti sabsabali a gangandat ti Wikimedia.
- Mabalinka nga agusar kadagiti nadumaduma a kakaykayatam (a mairaman ti pirma) ti tungtungam tapno mabaliwan ti langa ken panagkukua iti Wikipedia.
- Makaurnoskanto a saan a maiparang ti IP a pagtaengam, malaksid kadagiti agar-ramat nga adda dagiti karbenganda nga "Checkuser' ngem isuda ket saanda a makaited kadagitoy iti publiko.
- Mabalinka pay ti agusar kadagiti nasaysayaat a ramramit ti panag-urnos.
- Mabalinka pay ti agkiddaw wenno mainominado a kas maysa nga administrador.
Panagpartuat ti pakabilangan[urnosen | urnosen ti taudan]
Tapno makapartuatka ti pakabilangam, piliem ti Sumrek (ngato a kanawan ti panid) kalpasanna ipindutmo ti agaramid ti pakabilangan. Naskento a mangitedka ti nagan ti agar-aramat ken kontrasenias, ken mangsungbat pay ti makitkita a panagsubok ti "captcha".
Dati a langa ti panagserrek[urnosen | urnosen ti taudan]
No saan a kayat ti baro a langa ti panagserrek mabalin pay ti sumrek ditoy nga agusar ti dati a langa.


text:
Bukod kang mandaraya sa Babaeng lahat pinagpala rin MANGURAKOT, ASAWA Mo't ANAK, kaya wala ng natira sa AMEN!
"PAPANG TULUNGANNAK MAN A SAPULEN TI EXODUS."
"Papang pakadanunan dagiti sabong ti pan-aw no ikayab ti angin?" Daytoy manen ti dinamag ti anakko kaniak. Banag a diak ninamnama. Madamana gamin a kurkur-itan ti puzzle a naglaunan dagiti nagan ti libro ti daan a testamento. "Itayab ti angin iti milia-milia, kadagiti turturod, bambantay, kapanagan ken agraman iti danum.
HALO-HALO
Nakamisuot ni Eleonor a napasungadan ni Nana Merced iti nagtugawanna a bangko. Sumro manen ti ugalina kunkuna ti baket. Kanayon a dillawen ti anakna ti kasangona aglalo no isu ti immuna a nagsupladaan dagiti dadduma.
ANNABEL LEE
Annabel Lee, daytoy ti komplete a maudi a daniw ni Edgar Allan Poe, ti kunkunada nga Ama ti Literatura ti Amerika. Kuna dagiti kritiko, ti kano asawana ti nagbalin nga inspirasionna a nangsurat daytoy.
PERFUME: THE STORY OF A MURDERER AND THE HAYDEN KHO'S PERFUME
Maysa kadagiti nobela a kayatko a basaen ita ket ti Perfume: The story of the Murderer a sinurat ni Patrick Süskind, original daytoy a nasurat iti Aleman idi 1985 ket addaan iti paulo a Das Parfum. Naiyulog metten iti nasurok a 46 a lenguahe ket nakalakon iti 12 a riwriw a kopia. Naipelikula pay daytoy a nobela idi 2006 iti isu met laeng a tiltulo ken indirehe ni Tom Tykwer.


text:
Occidental Mindoro
Ti Occidental Mindoro ket maysa a probinsia iti Pilipinas a masarakan iti rehion ti MIMAROPA iti Luzon, sakupenna ti akinlaud a gudua ti Isla ti Mindoro. Ti kapitoliona ket ti ili ti Mamburao. Iti laud ti probinsia ket ti Baybay Abagatan Tsína, ket iti met abagatan-a-laud, iti ballasiw ti Ilet Mindoro, ket ti isla-probinsia ti Palawan. Iti amianan ket ti provincia ti Batangas, iti ballasiw ti Paso iti Isla ti Verde.
Dagiti linaon
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Addaan ti Occidental Mindoro iti 11 nga ili.
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Mimaropa (Ingles) naala idi 30 Enero 2013


text:
Luuk, Sulu
Ti Luuk ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Sulu iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Luuk ket nabingbingay a politikal kadagiti 12 a barbaranggay.[2]
- Bual
- Guimbaun
- Kan-Bulak
- Kan-Mindus
- Lambago
- Lianutan
- Lingah
- Mananti
- Niog-niog
- Tandu-Bato
- Tubig-Puti (Pob.)
- Tulayan Island
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Sulu". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 21 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao (ARMM) (Ingles) naala idi 4 Hunio 2013
- ^ "Probinsia ti Sulu". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 21 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Panid ti Paulo/Dagiti Nangipablaak
Naparsua Kadi ti Biag?
© 2010
WATCH TOWER BIBLE AND TRACT SOCIETY OF PENNSYLVANIA
All Rights Reserved
Dagiti Nangipablaak
WATCHTOWER BIBLE AND TRACT SOCIETY OF NEW YORK, INC. Brooklyn, New York, U.S.A.
Nayimprenta iti 2012
Saan a mailaklako daytoy a publikasion. Naipablaak daytoy kas paset ti sangalubongan a trabaho a panangisuro iti Biblia a supsuportaran dagiti boluntario a donasion.
Malaksid no adda sabali a naipakita, dagiti teksto iti Biblia ket naadaw iti Baro a Lubong a Patarus ti Nasantuan a Kasuratan


text:
UTC−08:00
Ti UTC−08:00 ket maysa a panagilasin para iti timbengan ti oras manipud ti UTC iti −08. Daytoy nga oras ket inus-usar idiay:
Alagaden nga Oras ti Pasipiko (kalamiisan ti Akin-amianan a Hemisperio)[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kanada
- Britaniko a Columbia (kaaduan ti probinsia)
- Yukon
- Mehiko
- Estados UNidos
- California
- Idaho (akin-amianan a paset)
- Nevada (kaaduan ti estado)
- Oregon (kaaduan ti estado)
- Washington
Oras ti Aldaw ti Alaska (kalgaw ti Akin-amianan a Hemisperio)[urnosen | urnosen ti taudan]
- Estados Unidos
- Alaska (malaksid ti Is-isla ti Aleutiana) (Sona ti Oras ti Alaska)
Kas alagaden nga oras (amin a paset ti tawen)[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kanada
- Terteritorio ti Amianan a laud
- Tungsten ken ti mainaig a Cantung Mine
- Terteritorio ti Amianan a laud
- Mehiko
- Islal ti Clarion, akinlaud unay nga isla ti Is-isla ti Revillagigedo.
- Pransia
- Nagkaykaysa a Pagarian


text:
Papa Eleuterio
Ni Santo Papa Eleuterio (Griego: Eλeuθέpιoς) ket isu ti Obispo ti Roma manipud idi agarup a 174 aginggana idi 189 (dagiti Batikano a siudad ti 171 wenno 177 aginggana idi 185 wenno 193). Isu ket naipasngay idi idiay Nicopolis idiay Epirus. Ti naganna ket kaibuksilan ti Griego para iti nawaya.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Daytoy nga artikulo ket mangiramraman kadagiti testo manipud ti publiko a pagturayan ti Katoliko nga Ensiklopedia.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Eleuterio idiay Wikimedia Commons


text:
Davao del Sur
Ti Davao del Sur ket maysa a probinsia iti Pilipinas a masarakan iti Rehion ti Davao iti Mindanao. Ti kapitoliona ket ti Siudad ti Digos. Kabeddengna dagiti probinsia ti Davao del Norte iti amianan, ti baro a probinsia ti Davao Occidental iti abagatan, ken ti Cotabato, Sultan Kudarat, Abagatan a Cotabato ken Sarangani iti laud. Adda iti daya ti probinsia ti Golpo ti Davao
Dagiti linaon
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Addaan ti Davao del Sur iti 14 nga ili ken 2 a siudad.
Ti Siudad ti Davao ket maysa nga agwaywayas a siudad ken nakasina iti probinsia. Dagiti agindeg iti siudad ket saanda nga agbutos kadagiti opisial ti probinsia ken addaanda iti bukod a pannakabagi iti Kongreso iti Pilipinas.
Dagiti siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti daulo ti probinsia: Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno, Siudad ti Quezon- Naala idi 12 Pebrero 2013
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Davao (Ingles) naala idi 2 Hunio 2013


text:
Mansanas
Ti mansanas (manipud ti Espaniol: Manzana) ket isu ti pomo a bunga ti kayo ti mansanas, iti sebbanagan ti Malus domestica iti rosas a pamilia (Rosaceae). Daytoy ket maysa kadagiti kaaduan a naimuyongan nga agbungbunga a kayo, ken ti kaaduan a naamammuan iti aniaman a kamkameng ti [henero]] ti Malus nga inus-usar babaen ti tattao. Dagiti mansanas ket dumakkelda kadagiti bassit, nga agtintinnag ti bulong a kaykayo. Daytoy a kayo ket nagtaud manipud diay Tengnga nga Asia, nga idiay ket mabirukan pay laeng dagiti naatap a tinaudanna a Malus sieversii. Dagiti mansanas ket naimuyonganen kadagiti napalabas a rinibu a tawen idiay Asia ken Europa, ken naisangpet idiay Amianan nga Amerika babaen dagiti kolonista a Europeano. Dagiti mansanas ket adda idin kadagiti mitolohia ken dagiti relihion kadagiti adu a kultura, a mairaman ti Nordika, Griego ken dagiti Kristiano a tradision. Idi 2010, ti [henoma]] a bunga ket naala ti kodigona, nakaiturongan daytoy ti baro a pannakaawat dagiti panagtengngel ti sakit ken ti panagpili ti panagmula iti panagpataud ti mansanas.
Adda dagiti ad-adu ngem 7,500 a naamammuan a kultibar dagiti mansanas, nagbanagan daoytoy kadagiti adu a sakop ti kinaynayat a pakailasinan. Dagiti nadumaduma a kultibar ket naararamid para kadagiti nadumaduma a raman ket panag-usar, mairaman daytoy iti panagluto, nasadiwa a pannangan ken panagpataud ti cider.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "'Malus pumila auct.". Germplasm Resources Information Network (GRIN) online database. Naala idi 2012-01-04.
- ^ "Pyrus malus L.". Germplasm Resources Information Network (GRIN) online database. Naala idi 2012-01-29.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Mansanas idiay Wikimedia Commons
- Kitaen ti Mansanas idiay Gandat ti Nawaya a Direktorio (Ingles)


text: 1Nagparang iti langit ti sabali a nakaskasdaaw a pagilasinan. Adda babai a nagkawes iti init, ken agtugtugaw a naisaad dagiti dapanna iti bulan: iti ulona adda korona a binukel ti sangapulo ket dua a bituen. 2Dandani agpasngay ket agik-ikkis iti sakit ken rigatna nga agpasikal. 3Sabali pay a nakaskasdaaw a pagilasinan ti nagparang iti langit: Adda dakkel a dragon a nalabaga a pito ti ulona ken sangapulo ti sarana. Adda korona ti tunggal ulo. 4Babaen iti ipusna, inaprasna ti apagkatlo dagiti bituen iti langit sana intappuak ida iti daga. Nagtakder ti dragon iti sangoanan ti babai nga agpaspasikal tapno alun-onenna ti ubing apaman a mayanak. 5Ket impasngay ti babai ti maysa a lalaki a mangiturayto iti amin a nasion babaen iti sarukod a landok. Ngem narabsut ti maladaga ket naipan iti Dios a situtugaw iti tronona. 6Nagkamang ti babai iti let-ang, iti maysa a lugar nga insagana ti Dios a pakataripatoanna iti uneg ti 1,260 nga aldaw. 7Kalpasanna, bimtak ti gubat sadi langit. Rinaut ni Miguel ken dagiti anghelesna ti dragon. Nakirupak ti dragon ken dagiti anghelesna. 8Ngem naabak ti dragon ken dagiti anghelesna, ket saandan a napalubosan nga agyan sadi langit. 9Naitappuak ti dakkel a dragon, daydi uleg idi ugma a managan Diablo wenno Satanas, a mangal-allilaw iti entero a lubong. Naitappuak ditoy daga agraman dagiti anghelesna. 10Kalpasanna, nangngegko ti maysa a napigsa a timek sadi langit. Kinunana, “Dimtengen ti panangisalakan ti Dios, ti pannakabalinna ken ti pagarianna! Ipabigbigen ti Cristona ti turayna iti sangalubongan. Ta napagtalawen sadi langit ti mangidardarum kadagiti kakabsattayo iti pammati iti aldaw ken rabii iti sangoanan ti Dios. 11Pinarmek dagiti kakabsattayo babaen iti dara ti Kordero ken iti panangsaksida iti pudno. Siaayatda a mangipatli iti biagda gapu iti pammatida. 12Agragsakkayo ngarud, dakayo nga agnaed sadi langit. Ngem asikayo pay, dakayo nga agnaed iti daga ken taaw! Bimmaban kadakayo ti Diablo a kasta unay ti pungtotna, ta ammona a bassit laengen ti natda a tiempona.” 13Idi nadlaw ti dragon ti pannakaitappuakna ditoy daga, kinamatkamatna daydi babai a nangipasngay iti ubing a lalaki. 14Ngem naikkan ti babai iti dua a payak ti dakkel nga agila tapno makatayab a mapan iti lugarna idiay let-ang. Sadiayto ti pakataripatoanna iti uneg ti tallo ket gudua a tawen tapno malisianna ti pungtot ti uleg. 15Gapu iti daytoy, nangipugso ti uleg iti danum a nagbalin a kasla karayan tapno mayanud ti babai. 16Ngem timmulong ti daga iti babai. Nagrengngat ket inigupna ti danum nga impugso ti dragon. 17Gapu iti pungtot ti dragon, napanna ginubat dagiti nabati nga annak ti babai, dagiti amin nga agtungtungpal kadagiti bilbilin ti Dios ken mangsaksaksi iti pudno nga impaltiing ni Jesus. 18Ket nagtakder ti dragon iti igid ti baybay.


text:
1940
Ti 1940 ket maysa a bisiesto a tawen a nangrugi iti aldaw ti Lunes iti kalendario a Gregoriano.
Dagiti linaon
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Enero 4 - Gao Xingjian, naiyanak nga Insik a mannurat, laureado iti Premio Nobel
Pebrero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero 9 - J. M. Coetzee, mannurat a taga-Abagatan nga Aprika, laureado iti Premio Nobel
Mayo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mayo 24 – Joseph Brodsky, naiyanak a Ruso a mannaniw, Premio Nobel a laureado (naipasngay 1996)
Hulio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hulio 6 - Herminia Roman - politiko iti Bataan.
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero–Marso[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 16 – Selma Lagerlöf, Sueko a mannurat, Premio Nobel a laureado (naipasngay 1858)
Abril–Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mayo 20 – Verner von Heidenstam, Sueko a mannurat, Premio Nobel a laureado (naipasngay 1859)


text:
Dagiti kanton iti Suisa
Dagiti 26 a kanton iti Suisa ket isu dagiti naikameng nga estado iti pederal nga estdo iti Suisa. Ti tungngal maysa a kanton ket napno idi a naturay nga estado[1] nga adda dagiti kabukbukodanda apagbeddengan, buyot ken kuarta manipud ti Tulag iti Westphalia (1648) aginggan ti panakabangon ti Suiso a pederal nga estado idi 1848. Ti kinaudi a napartuat a kanton ket ti Kanton iti Jura, a datoy ket simmina manipud ti Kanton iti Berna idi 1979.[2]
Ti nagan ket naala manipud ti Pranses a balikas a canton a kayatna asaoen ket suli wenno distrito (a nakaalaan pay ti termino nga akantonamiento).
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi maiak-16 a siglo, ti Daan a Suiso a Konpederasia ket binuklan idi dagiti 13 a naturay a kanton,ken adda dagiti dua a sabali a kita: dagitii innem a daga (wenno kabakiran) a kanton ken dagiti pito a siudad (wenno urbano) a kanton. Ngem dagitoy ket teknikal idi a parte iti Nasantuan nga Imperio a Romano, dagitoy ket nagbalinda a de facto a nawaya idi dagiti Suiso ket inabakda ni Emperador Maximillian idi 1499.[3] Dagiti innem a kabakiran a kanton ket demokratiko a republika, a dagiti pito nga urbano a kanton ket oligarkiko a republika a tinengtengngel babaen dagiti natakneng a pamilia.
Batay linteg[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti tunggal maysa akanto ket adda ti bukodna a batay-linteg, lhislatura, gobierno ken dagiti korte.[4] Kaaduan kadagiti lehislatura dagiti kanton ket adda dagiti agmaymaysa a kamara a parlamento, adagiti kadakkelda ket nadumadumaan a nagbaetan dagiti 58 ken 200 a tugaw. Adda dagiti bassit a lehislatura ket sapasap ng aasemblia a makunkuna a kas ti Landsgemeinden. Dagiti kanton a gobierno ket buklen dagiti lima wenno pito a kameng, depende iti kanton.[5] Para kadagiti nagan ti intituto, kitaen ti Listaan dagiti lehislatibo ken ehekutibo a konsilo dagit kanton iti Suisa.
Ti Suiso a Pederal a Batay-linteg ket mangirangarang adagiti kanton ket naturayda iti panakagayat a dagiti kinaturayda ket saan a patinggaan babaen ti pederal a linteg.[4] Dagiti kanton ket makataginayonda pay kadagiti amin a bileg ken dagiti kaannongan a saan anaidelegado iti Konpedeasion babaen ti Batay-linteg. Ti kaaduan a kaimudinagn, dagiti kanton ket akinrebbengda para iti panagaywan ti salun-at, nam-ay, panagipatuungpal ti linteg ken publiko nga edukasion; mangitaginayonda pay ti bileg iti panagbuis. Dagiti kanton a batay-lnteg ket mangikeddeng ti gatad iti autonomia a maited kadagiti munisipalidad, a dagitoy ket agdumaduam ngem kankanayon a mangiraman ti bileg ti panagbuis ken mangparur kadagiti munisipal a linteg. Ti kadakkel dagiti kanton ket nadumaduma manipud ti 37 km² aginggan ti 7,105 km²; ti populasion ket agdumaduma manipud ti 15,471 aginggana ti 1,244,400.
Dagus a demokrasia[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti pederal a lessaad, amin a kanton ket mangited para iti (gudua-) a dagus a demokrasia. Dagiti umili ket mabalinda a kumiddaw ti maysa anadayeg a butos tapno mapasayaat ti kantonal a batay-linteg wenno linlinteg, wenno mangi-beto dagiti linteg wenno panag-gasto a a linteg a naiparuar babaen ti parlamento. Dagiti sapasap a nadayeg nga asemblia (Landsgemeinde) ket napatinggaanda tattan kadagiti kanton ti Appenzell Innerrhoden ken Glarus. Dagiti demokratiko a karbengan dagiti amin a sabsabali a kanton ket maipasanay babaen ti sekreto a balota.
Listaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti kanton ket nailista iti urnos a naited iti pederal a batay-linteg.[1]
Ti dua a letra a pangyababaan para kadagiti Suiso a kanton ket kanayon a maus-usar, a kas dagiti plata a lisensia ti karro. Maus-usar pay dagitoy idiay ISO 3166-2 a kodkodigo iti Suisa nga dda ti pangsaruno a "CH-" (Confœderatio Helvetica, Suisa), a kas ti CH-SZ para iti kanton iti Schwyz.
Dagiti gudua a kanton[urnosen | urnosen ti taudan]
Innem kadagiti 26 a kanton ket tinawtawid, ngem saanen nga opisial, a nakunkuna a "gudua a kankanton" (Aleman: Halbkanton, Pranses: demi-canton, Italiano: semicantone), a mangipakita ti maysa a pakasaritaan ti agsinnaranay a panakikaduaan wenno panakasina.
Dagiti gudua a kanton ket nailaslasinda iti umuna nga artikulo iti Suiso Pederal a Batay-linteg iti 1999 babaen ti panakaisilpo kadagiti sabali a "kaguduada" nga adda tipangsilpo a "ken":
DagitiTattao ken dagiti Kanton iti Zurich, Berna, Lucerna, Uri, Schwyz, Obwalden ken Nidwalden, Glarus, Zug, Friburgo, Solothurn, Basel-Stadt ken Basel-Landschaft, Schaffhausen, Appenzell Ausserrhoden ken Appenzell Innerrhoden, San Galo, Graubünden, Aargau, Thurgau, Ticino, Vaud, Valais, Neuchâtel, Hinebra, ken Jura ket mangporma dagitoy ti Suiso a Konpederasion.—Artikulo 1 iti Pederal a Batay-linteg iti Suiso a Konpederasion (maipalpalagip a daytoy ket saan a kas ti kasisigud)[17]
Ti 1999 a panagbalbaliw ti batay-linteg ket nagtagtaginayon iti daytoy a panakailasin, iti panagkiddaw dagiti innem a kantonal a gobierno, a kas ti waya a panagmarka ti naipakasaritaan a panakikadua kadagiti gudua a kanton iti tunggal maysa kaniada.[18] Iti panakaigiddiat, ti umuna nga artikulo dagiti 1848 ken 1874 a batay-linteg ket nangibukbukel ti Konpederasion a kas ti panagkaykaysa dagiti "duapulo ket dua a naturay a kanton",[19] a mangibagbaga kadagiti kagudua a kanton a kas "Unterwalden (ngato ken sirok kadagiti kakaykayoan)", "Basel (siudad ken pagilian)" ken "Appenzell (dagiti dua a Rhoden)".[20] Bayat ti nadadaan a batay-linteg ket mangibagbaga kadagitoy nga etado a kas "gudua akanton", ti maysa a termino a natagtagunayon iti nadayeg a panag-usar, ti 1999 a rebision ken opisial a terminolohia manipud idin ket agus-usar ti panaginagan a "dagiti kanton nga adda ti gudua a kantonal a butos".[21]
Nga adda dagiti pannakisaranayda a panakikadua ket puro a naipakasaritaan laeng a banag, dagiti gudua a kanton manipud idi 1848 ket kapadpada dagiti sabsabali a kanton malaksid ti dua:[22]
- Agpilida laeng ti maysa a kameng iti Konsilo dagiti Estado embes a dua (Cst. art. 150 par. 2).
- Iti nadayeg a referendums a maipanggep kadagiti panagpasayaat ti batay-linteg, a kasapulan para iti panag-ampon ti nailian a nadayeg a kaaduan ken ti pay panakaingato ti kaaduam kadagiti kanton (Ständemehr / majorité des cantons), ti nagbanagan dagiti nadayeg a butos dagiti gudua a kanton ket maibilang laeng a kas gudua a butos no maipada kadagiti sabali a kanton (Cst. arts. 140, 142). Ti kayatna a saoen daytoy ket para iti pamay-an iti maysa a batay-linteg a reperendum, nasken a 12 iti dagup dagiti 23 a kantonal a nadayeg a butos ket nasken a mangsuporta ti panagpasayaat.[23]
Dagiti rason para iti panakikadua a nagbaetan dagiti tallo a paris dagiti gudua akanton ket agdumaduma:
- Ti Unterwalden ket saan uray kaanoman a nangbukel iti maysa a nagkaykaysa a masakupan. Iti kasisigud, ti Obwalden, Nidwalden, ken Abadia iti Engelberg ket nangporma kadagiti nisalsalumina a komunidad. Ti naurnong a termino a Unterwalden ket agtagtaginayon a maus-usar, nupay kasta, para iti lugar a nakiraman ti panagpartuat kadagiti kasisigud a Suiso a konpederasion idi 1291 iti Uri ken Schwyz. Ti Pederal a Dokumento ti Linteg iti 1291 ket tumawtawag para kadagiti representatibo manipud ti tungngal maysa kadagitoy tallo a "lugar".[24][25]
- Ti kanton iti Appenzell ket biningayna ti bagina kadagiti "akin-uneg" ken "akin-ruar" a gudua ("Rhoden") a kas nagbanagan ti Panakaporma manen idiay Suisa idi 1597:[26] Appenzell Innerrhoden (Katoliko) ken Appenzell Ausserrhoden (Protestanta).
- Ti kanton iti Basel ket biningayna ti bagina a kas nagbanagan iti gulo idiay away ti Basel idi 1833, tapno maikapatakder ti panagpapada dagiti umilina, a nanggubgubat kadagiti panagituton a nagbaetan dagiti nagtataeng ti rural ken siudad kadagiti maipanggep ti panagipangpangruna a kasasaad:[27] Basel-Landschaft ken Basel-Stadt.
Nagnagan dagiti nailian a pagsasao[urnosen | urnosen ti taudan]
(Dagiti nagan ket agparang a napuskol no maiparis iti kantonal nga opisial a pagsasao)
Panangawat dagiti baro a kanton[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti panagpadakkel iti Suisa babaen ti pamay-an a panangawat kadagiti baro a kanto ket nagpatingga idi 1815. Kalpasan ti napaay a panagpadas iti Vorarlberg a tumipon iti Suisa idi 1919, ti kapanunotan ti Suiso a panagpadakkel ket naipabiag manen idi 2010 babaen ti parlamentario a tignay a mangpalubos ti panakaipangato dagiti rehion a mangibedbeddeng ti Suisa.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^Daytoy ti bilin a sapasap a maususar kadagiti Suiso a dokumento. Iti immuna iti listaan ket dagiti tallo a siudad kanton a nainakman a preeminente iti Daan a Suiso a Konpederasia; dagiti sabali a kanton ket nailistada iti urnos ti panakaipangato iti Konpederasion. Daytoy nga tinawtawid nga urnos ti panagsasruno kadagiti kanton ket awan ti kasayaaatan a banagna iti moderno a pederal nga estado, a dagiti tunggal maysa a kanton ket agpapadada, nupay daytoy ket mangkedkeddeng pay laeng ti pormal a panagsasaruno dagiti opisial ti kanton (kitaen ti Suiso nga urnos ti panagsasaruno).
- ^ manipud idi 5 Abril 2009[pabaroen]
- ^ km²
- ^ Tungngal maysa a km², a naibatay ti 2000 a populasion
- ^ Manipud idi 31 Disiembre 2007, Bundesamt für Statistik (Pederal a Departamento dagiti Estadistika) (2008). "Amtliches Gemeindeverzeichnis der Schweiz" (Microsoft Excel). Naidulin manipud ti kasisigud idi 11 Hunio 2008. Naala idi 11 Nobiembre 2008.
- ^ Ti tugaw iti gobierno ken parlamento ket Herisau, ti tugaw dagiti turay ti hustisia ket Trogen
- ^ Ti tugaw iti parlamento ket tinawen nga agsinnublat ti innem a bulan idiay Frauenfeld ken Weinfelden
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti kanton, Iti Daan aKonpederasion aginggan idi 1798 iti Aleman, Pranses ken Italiano iti online a Naipakasaritaan a Diksionario iti Suisa.
- ^ Jura (Canton) iti Aleman, Pranses ken Italiano iti online a Naipakasaritaan a Diksionario iti Suisa.
- ^ "Suisa". Encyclopædia Britannica 26. 1911. p. 251. Naala idi 2008-11-11.
- ^ a b Dagiti kanton, Iti Pederal nga Estado manipud idi 1848 iti Aleman, Pranses ken Italiano iti online a Naipakasaritaan a Diksionario iti Suisa.
- ^ Sapot a pagsaadan ti Suiso a Gobierno nga adda dagiti panilpo ti tunggal maysa a gobierno ti kanton, naala idi 11 Nobiembre 2008
- ^ a b c d nagbangon ti kabakiran a kanton, ti panakabangon apetsa ket tinawtawid a naited a kas dagiti 1307, 1304 or 1291 (kitaen ti Panakabangon iti Daan a Suiso a Konpederasion).
- ^ paset iti Basel aginggana idi 1833/1999
- ^ a b paset iti Appenzell aginggana idi 1597/1999
- ^ Tignay iti Mamagkappia, naporma manipud iti Kanton iti Säntis ken ti akin-amianan a gudua iti Kanton iti Linth.
- ^ Tignay iti Mamagkappia; dati a ti Kanton iti Raetia, a binuklan dagiti nasapsap a Tallo a LIga.
- ^ kaabay ti kanton iti Thurgau iti Helbetiko a Republika (1798), dati a kondominio.
- ^ naitiptipon dagiti dati a kanton iti Bellinzona ken Lugano; kitaen ti Ennetbirgische Vogteien.
- ^ Tignay iti Mamagkappia, dati a Kanton iti Léman.
- ^ Restorasion, dati a ti Simplon département
- ^ tinunton babaen ni Frederick William III iti Prusia aginggan ti Neuchâtel a Didigra iti 1857–1857.
- ^ nakisinnina manipud ti Berna
- ^ Plantilia:Cite swiss law
- ^ Felix Hafner / Rainer J. Schweizer in Ehrenzeller, Art. 1 N 2; Häfelin, N 966.
- ^ Duapulo ket tallo kalpasan ti panakapartuat ti Kanton iti Jura idi 1978.
- ^ Bundesverfassung der Schweizerischen Eidgenossenschaft vom 29. Mai 1874, Bundesverfassung der Schweizerischen Eidgenossenschaft vom 12. Septiembre 1848 (Aleman); patarus ti mannurat.
- ^ Felix Hafner / Rainer J. Schweizer iti Ehrenzeller, Art. 1 N 10; Häfelin, N 963
- ^ Häfelin, N 963, 967
- ^ Häfelin, N 950
- ^ Pacte fédéral du 1er août 1291] sur Admin.ch "vallée inférieure d'Unterwald" signifie Nidwald.
- ^ Pacte fédéral du 1er août 1291 sur Cliotexte
- ^ Réforme catholique, Contre-Réforme et scission Article du dictionnaire historique de la Suisse
- ^ De la République helvétique à la division du canton (1798-1833) Article du dictionnaire historique de la Suisse
- Bernhard Ehrenzeller, Philipp Mastronardi, Rainer J. Schweizer, Klaus A. Vallender (eds.) (2002). Die schweizerische Bundesverfassung, Kommentar. ISBN 3-905455-70-6. (Aleman). Nadakamat a kas ti Ehrenzeller.
- Häfelin, Ulrich; Haller, Walter; Keller, Helen (2008). Schweizerisches Bundesstaatsrecht (iti Aleman) (Maika-7 nga ed.). Zürich: Schulthess. ISBN 978-3-7255-5472-0. Nadakamat a kas ti Häfelin.
Kasilpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Dagiti kanton iti Suisa idiay Wikimedia Commons
- Swissworld.org – Dagiti kanton iti Suisa
- GeoPuzzle – Agaramid kadagiti Suiso a mapa
- Badac – Datos a batayankadagiti Suiso a kanton ken siudad (Pranses/Aleman)


text:
Diktadura
Ti diktadura ket naipalpalawag a kas maysa nga autokratiko a porma ti gobierno a ti gobierno ket tinurturayan babaen ti maysa a tao: ti diktador. Adda daytoy ti tallo a mabalin a kayatn a saoen:
- Ti Romano a diktador ket isu idi ti agdama iti maysa a politikal nga opisina lehistrado ti Romano a Republika. Dagiti Romano a diktador ket naikkanda ti awan patinggana a bileg kadagiti panawen ti emerhensia. Dagiti bilegda ket kasisigud idi a saan nga arbitrario wenno awan a pakisungbatanda, a dagitoy ket suheto ti linteg ken makasapul ti retrospektibo a pannakaikeddeng. Away idi kadgitoy a kasta a diktadura kalpasan ti rugi ti maika-2 a siglo BC, ken ti kalpasan daytoy dagiti diktador a kas ti Sulla ken dagiti Romano nga Emperador ket kaaduanda a nagwatwatwat ti personal ken arbitrario a bileg.
- Ti gobierno a tinengtengngel babaen ti maysa a tao, wenno ti maysa a bassit a grupo ti tao. Iti daytoy a porma ti gobierno ti bileg ket intero nga adda iti maysa nga tao wenno grupo ti tao, ket mabalin a magun-od babaen ti puersa wenno babaen ti panagtawid. Ti diktador wenno dagiti diktador ket mabalinda pay a kaaduan nga alaen dagiti kinawa ti tattao.
- Iti kontemporario a panag-usar, ti diktadura ket mangtudtudo ti maysa nga autokratiko a porma ti awan patinggana a panagturay babaen ti panangidaulo a saan nga inparparitan babaen ti linteg, dagiti batay-linteg, wenno dadduma pay a sosial ken politikal a banbanag iti kaunegan ti estado.
Para kadagiti dadduma nga eskolar, ti diktadura ket maysa a porma ti gobierno nga adda ti bileg nga agturay nga awan ti pammalubos dagiti maiturturayan (a kapadpada ti autoritarianismo), bayat a ti totalitarianismo ket mangipalpalawag ti maysa nga estado nga agtimtimbeng ti gangani amin nga aspeto ti publiko ken pribado a pangkukua ti tattao. Iti sabali pay a panangibaga, ti diktadura ket maipanggep ti taudan ti mangiturturay a bileg ken ti totalitarianismo ket maipanggep ti sakup ti mangiturturay a bileg.
Iti daytoy a kapanunotan, ti diktadura (gobierno nga awan pammalubos ti tattaot) ket maigiddiat ti demokrasia (gobierno a ti bilegna ket nagtaud kadagit tao) ken ti totalitarianismo (gobierno nga agtengtenggel ti amian nga aspeto ti biag ti tao) ket suppiatenna ti pluralismo (gobierno a mangpalubos ti adu a kita ti estilo ti biag ken dagiti pamanunotan).
Adda dagiti sabali nga eskolar a nangipigpiga a nangibagbaga ti ti awan patinggana panagturturay ti Estado (a pagbanagan ti panagatipa kadagiti karbengan) a kas ti kangrunaan nga elemento ti maysa a diktadura ken nagisupsupiatda ti kastoy a panakipatengngaan ti bileg ket lihitimado wenno saan nga agkamkammatalek kadagiti pasamak, gangandat ken dagiti pamay-ay a naitigtignay.[1]
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Friedrich, Carl J.; Brzezinski, Zbigniew K. (1965). Totalitariano a Diktadura ken Autokrasia (Maika-2 nga ed.). Praeger.
- Bueno de Mesquita, Bruce; Alastair Smith; Randolph M. Siverson; James D. Morrow (2003). Ti Lohika ti Politikal a Panangungar. The MIT Press. ISBN 0-262-63315-9.


text:
Rehion ti San'in
Ti Rehion ti San'in (山陰地方 San'in Chihō?) ket maysa a lugar idiay abagatan a laud iti Honshū, ti kangrunaan nga isla iti Hapón. Buklenna daytoy iti akin-amianan a paset iti rehion ti Chūgoku, a sumago daytoy iti Baybay iti Hapón.[1]
Dagiti linaon
Panakaala ti nagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti nagan a San'in iti Pagsasao a Hapón ket buklen dagiti dua a kanji a karakter. Ti umuna, 山, "bantay", ken ti maikadua, 陰 ket mangitudo ti "yin" iti yin ken yang. Ti kayatna a saoen daytoy a nagan ket ti akin-amianan, ti nalinong a bakrang ti banbantay a maigiddiat ti yang "akin-abagatan, naiinit" rehion ti San'yō iti abagatan.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Umuna apakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti rehion ti San'in rket addaan dagiti adu a natidtidda a Paleolitiko ken Jōmon a panawen (14,000 – 300 BC), ngem dagti natidtidda ti Yayoi a panawen (300 BC – 250 AD) ket isu dagitoy ti kadakkelan idiay Hapón. Dagiti Mukibanda Yayoi tidtidda idiay baba ti baba ti banbantay iti Bantay Daisen[2] kadagiti siudad iti Daisen kenYonago, Prepektura ti Tottori ket isu dagitoy ti kadakkelan iti Hapón.[3] Daytoy a lugar bassit pay laeng a nakali, ngem daytoy ket agipakpakita a ti San'in ket maysa idi a rehional a sentro iti kabilegan iti dayta a panawen. Ti mitolohia iti Shinto a relihion ket kaaduan a naibatay ti ligar ti Izumo iti dayta a rehion,[4] ken ti Izumo-taisha, wenno Izumo a Nalatak nga Altar idiay Izumo, Prepektura ti Shimane, ket maysa kadagiti taga-ugma ken kangrunaan a Shinto nga altar idiay Hapón.[5] Ti dumaya apaset ti Prepektura ti Shimane ket addaan pay ti kultural ken ekonomia apanakaikapet iti kangrunaan a daga ti Asian manipud kadagiti nasapa a panawen.[4]
San'indō[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti rehion ti San'in maipada iti San'indō (山陰道?), maysa kadagiti gokishichidō, wenno lima a probinsia ken pito a lawlaw a naibangon idi Asuka a Panawen (538 – 710) babaen ti linteg a sistema ti Ritsuryo.[6] Ti San'indō ket mangitudo ti agmaymaysa a taga-ugma a heograpiko a rehion, ngem daytoy ket maysa pay a kangrunaan a kalsada iti daytoy a rehion a mangikapet ti kapitolio ti Kyoto.[7] Ti San'in buklenna ti sakbay ti Meiji a probinsia a luglugar ti Tamba, Tango, Tajima, Inaba, Hōki, Izumo, Iwami ken Oki.[8][9]
San'indō a dalan[urnosen | urnosen ti taudan]
Nupay ti San'indō a dalan ket inusar para kadagiti lohistiko ti milisia kadagiti sabsabali a suppiatan kalpasan ti Asuka a panawen, kangrunaan daytoy a nagserbi a kas maysa a dalan para kadagiti mapan ken umay a panagiluganan dagiti naimbagan iti daytoy a rehion. Daytoy a pagdalaanan ket naabutna ti kangatuan a kangrunaanna iti [Edo a panawen]] (1603 – 1867) nga idi ti Tokugawa shogunato ket nagporma kadagiti dalanna ken dagiti shukuba a puesto nga estasion. Ti daimyō a rehional nga agturturay ket nagusar ti San'indō para kadagiti sankin kotai a nasken a panagbanniaga idiay Edo.
Moderno a panagusar[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti rehion ti San'in ket awan ti administratibona a turay. Iti moderno a Hapón a panagusar, sapasap a mangitudo daytoy kadagiti prepektura iti Shimane, Tottori ken ti akin-amianan a lugar iti Yamaguchi.[6] Ti akin-amianan a luglugar ti prepektura iti Hyōgo ken Kyōto ket sagpaminsan a mairaman pay iti rehion.[10] Ti Hapón a Dalan 9, ti San'in a Napardas a pagdalanan, ken ti JR a Laud a San'in a Kangrunaan a Linia ket surotenna ti naipakasaritaan a dalan iti San'indō, ken dagiti tidda iti shukuba, adu kadagitoy ti nasayaat a napriserba, a nabati iti dayto a rehion.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti rehion ti San'in ket addan ti atiddog a pantar iti igid ti Baybay Hapón a gumay-at iti nga agpaabagatan ti Chūgoku a Banbantay iti igid ti kaatiddog iti daytoy a rehion. Daytoy a lugar ket kaaduan a kabanbantayan nga addan ti bassit a tanap.[6] Nupay ti klima ti rehion ti San'in ket saan a narusanger a kas iti rehion ti Hokuriku iti amaianan, ti kalamiisan ket naipadumaan baben ti kaadu ti niebe ken panagtudtudo a kadawyan kadagiti lugar idiay Baybay Hapón.[9]
Ekonomia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti rehion ti San'in ket adayo kadagiti idustria ken kultura a pusod iti Hapón, ken ekonomia daytoy a rehion ket saan a naiparang-ay a a kasla dagiti sabali a rehion iti Hapón. [6] Ti ladawan ti daga ket nabati a kas ti away ken awanan ti industria unay, ken dagiti urbano a lugar iti daytoy a rehion ket desentralisado.[9] Ti Tottori ken Shimane ket isu dagitoy ti kabassitan ti populasion a prepektura iti Hapón, ken ti populasion ket naparpardas a lumaklakay ngem dagiti sabali a paset ti Hapón. Dagiti siudad iti daytoy a rehion nga addaan ti sumurok a populasion ti 100,000 ket isu laeng dagiti prepektura a kapitolio iti Tottori ken Matsue, ken ti kinaudia a Yonago, ken Izumo,ti maysa a siuda a nabuklan manipud kadagiti babassit a siudad ken purok kalpsan ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat. Ti pataud nga agrikultura iti rehion ti San'in, nupay kasta, ket nagato latta. Ti nalawa a pantar ken kabanbantayan a luglugar ket nasalakniban a kas nailian, prepektural, lken munisipal a parke, ken dagitoy ket nalataka papanan dagiti turista.
Pagluganan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti rehion ti San'in ket naukonekta babaen ti JR West linia ti perrokerril ken kalkalsada, ngem dagiti pagluganan ket saan pay a naparangrang-ay no maipada kadagiti sabsabali a rehion iti Hapón. Agdama dagiti gandat a mangikonekta iti daytoy a rehion kadagiti nalawlawa a paset ti kalkalsada iti Hapón.[9]
Kitaen pay ti[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "San'in" iti Ensiklopedia ti Hapón, p. 817 idiay Liblibro ti Google; Titsingh, Isaac. (1834). Annales des empereurs du japon, p. 65. idiay Liblibro ti Google
- ^ "Mukibanda-iseki (妻木晩田遺跡)". Nihon Rekishi Chimei Taikei (日本歴史地名大系. Tokyo: Shogakukan. 2012. Naala idi 2012-04-07.(Hapon)
- ^ Muki-Banda Remains
- ^ a b "Tone-gawa". Nihon Kokugo Daijiten (日本国語大辞典). Tokyo: Shogakukan. 2012. Naala idi 2012-02-28.(Hapon)
- ^ "Kurayoshi a Tanap". Ensiklopedia iti Hapón. Tokyo: Shogakukan. 2012. Naala idi 2012-04-12.
- ^ a b c d "Rehion ti San'in". Ensiklopedia iti Hapón. Tokyo: Shogakukan. 2012. Naala idi 2012-04-13.
- ^ Titsingh, Isaac. (1834). Annales des empereurs du japon, p. 65. idiay Liblibro ti Google
- ^ Titsingh, p. 65 n3. idiay Liblibro ti Google
- ^ a b c d "美保湾 (Miho-wan)". Nihon Daihyakka Zensho (Nipponika) (日本大百科全書(ニッポニカ). Tokyo: Shogakukan. 2012. Naala idi 2012-04-15.(Hapon)
- ^ "山陰地方 (San'in chihō)". Dijitaru daijisen. Tokyo: Shogakukan. 2012. Naala idi 2012-04-15.(Hapon)


text:
GNU
Ti GNU ket maysa a rekursibo a pannakayababa ti termino a "GNU's Not UNIX." Ni Richard Stallman ti mabigbig a pannakaama daytoy.
Ti proyekto a GNU ket nabuangay idi 1984 tapno makapartuat iti sibubukel a sistema a panangpaandar ti nawaya a sopwerna iti estilo a kas UNIX: ti sistema a GNU. Ti GNU ket maysa a maulit-ulit nga akronimo para iti “GNU's Not UNIX” wenno Ti GNU ket saan met UNIX, ti panangibalikas itoy ket “guh-noo.” Dagiti dadduma pay a langa ti sistema a panangpaandar ti GNU, a mangar-aramat iti kernel ti Linux, ket adu itan ti mangar-aramat. Ngem nupay "Linux" ti ad-adda wenno am-ammo nga awag kadagitoy a sistema, ti umno a panangawag kadagitoy ket sistema a GNU/Linux.
Dagiti mabigbig a proyekto ti GNU[urnosen | urnosen ti taudan]
- GNU Compiler Collection
- GNU Emacs
- GNU Symbolic Debugger (GDB)
- GNU C Library
- GNOME ("GNU Network Object Model Environment")
Dagiti Lisensia ti GNU[urnosen | urnosen ti taudan]
- GNU Sapasap a Publiko a Lisensia, para iti sopwer
- GNU Basbassit a Sapasap a Publiko a Lisensia, para iti sopwer
- GNU Lisensia ti Nawaya a Dokumentasion, para iti dokumentasion
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]


text:
Augusto
Ni Augusto (Latin: Imperator Caesar Divi F. Augustus,[nota 1] Septiembre 23, 63 SK – Agosto 19, 14 AD) ket isu ti nangbangon ti Imperio a Romano ket ti immuna nga Emperador, a nagturay manipud idi 27 SKn aginggana idi pimmusay idi 14 AD.[nota 2]
Dagiti paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Iti Klasiko a Latin: IMPERATOR CAESAR DIVI F AVGVSTVS.
- ^ Ti petsa ti panagturayna ket dagiti kontemporario a petsa; Ni Augusto ket nagbiag idi kadagiti dua a kalendario, ti Romano a Republikano aginggana idi 45 SK, ken ti Huliano kalpasan ti 45 SK. Gapu ti panangipanaw manipud kadagiti pinanggep ni Hulio Cesar, ni Augusto ket nangipasubli ti Huliano a kalendario idi 8 SK, ken ti panakasinnuratan a nagbaetan ti proleptika a Huliano a kalendario ken ti pudno a kalendario a napalpaliiw sakbay idi 8 SK.(Blackburn & Holford-Strevens 2003: 670–1)
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Augusto idiay Wikimedia Commons
- Augusto
- Dagiti karakter iti Libro VI ti Eneida
- Dagiti naiparukma a Romano nga emperador
- Dagiti imperio Romano a konsul
- Iulii
- Hulio-Klaudia a dinastia
- Octavios
- Tattao manipud idiay Roma
- 63 SK a pannakaipasngay
- 14 nga ipupusay
- Dagiti umuna a siglo SK a Romano
- Umuna a siglo SK a klero
- Umuna a siglo a klero
- Dagiti umuna a siglo a Romano nga emperador


text:
Sona ti oras
Ti sona ti Oras ket maysa a rehion iti Lubong nga addaan ti agpapada a Pagalagadan ti oras para iti kalintegan, komersial ken sosial a pakaipanggepan. Tapno ti maysa a pagorasan ket agnaynayon nga agpadpada iti maysa a paset iti aldaw no agtayyek ti Daga, iti sabsabali a lugar iti Daga ket nasken nga addaan da ti sabsabali a pagorasan. Ti sona ti oras ket naus-usaren iti moderno a panawen tapno ti dua siudad iti agpada a lugar ket addaan da ti agpada nga oras, para iti panglaka ken panakasayaat ti pakitinnarusan.


text:
Kamantiris
Ti kamantiris (Pithecellobium dulce) ket sebbangan ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Pisum sativum, Fabaceae, a patneng iti Aplaya ti Pasipiko ken asideg kadagiti banbantay ti Mehiko, Tengnga nga Amerika, ken akin-amianan nga Abagatan nga Amerika.[2] Daytoy ket maysa a naipayam-ammo a sebbangan ken kaaduan a naturalisado idiay Karibe, Florida, Guam ken idiay pay India, Bengal ken ti Pilipinas. Daytoy ket naikeddeng a kas maysa a makapagraut a sebbangan idiay Hawaii.
Dagiti linaon
Deskripsion[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti kamantiris ket kayo a makaabot iti katayag iti agarup a 10 iti 15 m (33 iti 49 ft). Ti puonna ket nasiitan ken dagiti bulongna ket agsusumbangir. Ti bulongna ket paris iti immitlog a babassit a bulong nga agarup iti 2 iti 4 m (6.6 iti 13.1 ft) iti kaatiddog. Dagiti sabong sabong kasla berde-puraw, nabanglo, agtubo kadagiti sanga ken makaabot iti agarup a 12 cm (4.7 in) iti kaatiddog, ngem agparang dagitoy a kas basbassit gapu ti panagkutkutikot. Dagiti sabong ket agpataud kadagiti rimpuook ti bunga, nga agbalin a derosas no maluom ken aglukat a mangipakita ti makan lasag. Ti lasag ket aglaon ti nasileng a bukbukel a nagtimbukel ken nadalumpinas.
Ti bukel ket maiwaras babaen dagiti billit a mangmangan kadagiti nasam-it a lasag. Ti kayo ket natibker iti igaaw ken mabalin nga agbiag kadagiti namaga a daga manipud ti pantar ti baybay iti kangato iti 1,500 m (4,900 ft), a makaaramid iti daytoy a nasayaat ngaimuyongan a kas kayo ti kalsada.
Dagiti usar[urnosen | urnosen ti taudan]
Kas makan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti bunga ket aglaon itinasam-it ken naalsenm a lasag nga idiay Mehiko ken daaduma pay a lugar ket makmakan a naata ken rekado kadagiti nadumaduma a luto ti karne ken inus-usar pay a laok kadagiti mainum iti asukar ken danum (agua de huamuche). Makan pay dagiti bukel ken mapapino a maiyaon iti lana, ken maidagup iti 10% iti kadasenda. Aglaon pay dagitoy iti 28% iti protina.[3]
Kas agas[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ukis ti kayona ken lasag ket astrinhente ken hemoestatiko. Dagiti indihenio a tattao iti Mesoamerika ket us-usarenda ti lasag ken ukis ti kayo a panggagas kadagiti sakit ti gugot, sakit ti ngipen ken dagiti pagpadara. Ti yaon ti ukis ti kayo ket maus-usar pay para iti sika, kroniko a buris ken daig. Ti yaon dagiti bulong ket inus-usar para kadagiti sakit ti apro ken ti panagatipa iti pannakaalis. Ti binegbeg a bukel ken inus-usar a panagdalus kadagiti ulsera.[3]
Ekolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti kamantiris ket mangsangaili a mula kadagiti alimbubudo iti nabeddengan iti nalabbasit a pixie (Melanis pixe), tallo-putik a ruot duyaw (Eurema blanda) ken dagiti dadduma pay a burbur.[4]
Dagiti kapada a nagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Depende iti rehion iti nakaimulaan ti kamantiris ket naam-ammuan met kadagiti nadumaduma a nagan. Idiay patnengna a Mehiko, ti kayo ket naam-ammuan a kas ti huamuche, guamuche / huamúchil/ guamúchil / cuamúchil / a naala manipud ti naganna iti Nahuatl a cuauhmochitl. Iti kaaduan a rehion daytoy ket tinawtawagan pay iti "pinzán"', wenno 'guamá americano (Puerto Rico).
Daytoy ket tinawtawagan iti "seema chintakaya" idiay Telugu. Ti nagan a "monkeypod" ket kadawyan nga inus-usar para iti tudo a kayo iti (Albizia saman). Dagiti sabali pay a nagan ket blackbead, nasam-it nga Inga,[2] ផ្លែអំពិលទឹក(Plaeh umpel tek) (Khmer), Makham thet Tailandes: มะขามเทศ,ʻopiuma (Hawayano), kamachile (Filipino),[5] கொர்கலிக்காய்/ கோணக்காய்/ கோன புளியங்கா/ கொடுக்காப்புளி kodukkappuli (Tamil), ದೊರ ಹುಣಸೆ/ಸೀಮೆ ಹುಣಸೆ dora hunase wenno seeme hunase (Kanares), વિલાયતી આંબલી vilayati ambli (Gujarati), जंगल जलेबी jungle jalebi wenno ganga imli (Hindi), তেঁতুল tetul (Bengali), seeme hunase (Kanares), विलायती चिंच vilayati chinch (Marathi) ken సీమ చింత seema chinta (Telugu).
Idiay India daytoy ket tinawtawagan iti "siit ti Madras", urayno daytoy ket saan a patneng iti Madras. Ti nagan a "Salamagi ti Manila" ket makallilaw pay daytoy, gapu ta daytoy ket saan met nga asideg a kabagian ti salamagi, wenno patneng iti Manila.
Daytoy a mula ket naam-ammuan kadagiti nadumaduma nga ub-ubing a sinonimo:[6]
- Acacia obliquifolia M.Martens & Galeotti
- Day man " شجرة الديمان " Yemen, Adenاليمن, عدن
- Albizia dulcis (Roxb.) F.Muell.
- Feuilleea dulcis (Roxb.) Kuntze
- Inga camatchili Perr.
- Inga dulcis (Roxb.) Willd.
- Inga javana DC.
- Inga javanica DC.
- Inga lanceolata sensu Blanco
- Inga lanceolata Willd. ket Pithecellobium lanceolatum
- Inga leucantha C.Presl
- Inga pungens Willd.
- Mimosa dulcis Roxb.
- Mimosa edulis Gagnep.
- Mimosa pungens (Willd.) Poir.
- Mimosa unguis-cati Blanco
- Mimosa unguis-cati L. ket Pithecellobium unguis-cati
- Pithecellobium littorale Record
- Pithecollobium dulce (Roxb.) Benth. (lapsus)
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Pithecellobium dulce - (Roxb.) Benth. Guama Americano". NatureServe Explorer. NatureServe. Naala idi 2010-09-19.
- ^ a b c "Taxon: Pithecellobium dulce (Roxb.) Benth.". Germplasm Resources Information Network. United States Department of Agriculture. 1994-08-23. Naala idi 2010-03-29.
- ^ a b Komision para iti Pakaammo ken ti Usar ti Biodibersidad: Pithecellobium Dulce: http://www.conabio.gob.mx/conocimiento/info_especies/arboles/doctos/45-legum38m.pdf
- ^ "Red-bordered Pixie Melanis pixe (Boisduval, 1836)". Butterflies and Moths of North America. Naala idi 2010-09-19.
- ^ Grandtner, Miroslav M. (2005). Elsevier's Dictionary of Trees: With Names in Latin, English, French, Spanish and Other Languages 1. Elsevier. pp. 670–671. ISBN 978-0-444-51784-5.
- ^ International Legume Database & Information Service (ILDIS) (2005): Pithecellobium dulce. Bersion 10.01, Nobiembre 2005. Naal aidi 2008-MAR-30.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Kamantiris idiay Wikimedia Commons
- Bariweswes dagiti mula ti USDA: Pithecellobium dulce
- Kamatsile: Pithecellobium dulce
- Dagiti sebbangan ti PIER: Pithecellobium dulce
- Manila Tamarind: Pithecellobium dulce
- Komision para iti Pakaammo ken ti Usar ti Biodibersidad ti Mehiko: Pithecellobium dulce


text:
Listaan dagiti rehion iti Hapón
Dagiti rehion iti Hapón ket saan dagitoy nga opisial nga admiministratibo a pas-paset, ngem tinawtawid a maus-usar a kas dagiti rehional a panakabingbingay iti Hapón iti kaaduan a konteksto. Kas pagarigan, dagiti mapa ken heograpia a liblibro ket bingbingyen da ti Hapón kadagit walo a rehion, dagiti reporta ti tiempo ket kadawyan da nga agitited ti tiempo babaen ti rehion, ken adu kadagiti negosio ken pagadalan ket us-usaren da dagiti balay da a rehion a kas paset iti nagan ti (Kinki Nippon a Perrokarril, Chūgoku a Banko, Unibersidad ti Tōhoku, kdpy.). No met ti Hapón ket addaan dagiti walo a angato a Korte, dagiti panagsakup da ket saan nga agpada kadagiti walo a rehiomn a nailista dita baba.
Manipud ti amianan nga agpa-abagatan, dagiti tinawtawid a rehion ket dagiti:
- Hokkaidō (ti isla iti Hokkaidō ken dagiti asideg nga is-isla, populasion: 5,507,456, kadakkelan a siudad: Sapporo)
- Rehion ti Tōhoku (akin-amianan a Honshū, populasion: 9,335,088, kadakkelan a siudad: Sendai)
- Rehion ti Kantō (dumaya a Honshū, populasion: 42,607,376, kadakkelan a siudad: Tokyo)
- Is-isla ti Nanpō: paset iti Tokyo a Metropolis
- Rehion ti Chūbu (tengnga a Honshū, a mairaman ti Bantay Fuji, populasion: 21,714,995, kadakkelan a siudad: Nagoya), sagpaminsan a nabingbingay iti:
- Rehion ti Hokuriku (amianan a laud a Chūbu, kadakkelan a siudad: Kanazawa)
- Rehion ti Kōshin'etsu (amianan a daya a Chūbu, kadakkelan a siudad: Niigata)
- Rehion ti Tōkai (akin abagatan a Chūbu, kadakkelan a siudad: Nagoya)
- Kansai wenno rehion ti Kinki (laud-tengnga a Honshū, populasion: 22,755,030, kadakkelan a siudad: Osaka)
- Rehion ti Chūgoku (lumaud a Honshū, populasion: 7,561,899, kadakkelan a siudad: Hiroshima)
- Rehion ti Shikoku (isla, populasion: 3,977,205, kadakkelan a siudad: Matsuyama)
- Rehion ti Kyūshū (isla, populasion: 14,596,977, kadakkelan a siudad: Fukuoka) which includes:
- Is-isla ti Ryukyu (Nansei-shotō)
- Is-isla ti Satsunan: paset iti Prepektura ti Kagoshima
- Ryukyu-shotō ken Is-isla ti Daitō: Okinawa
- Is-isla ti Ryukyu (Nansei-shotō)
Ti tunggal maysa ket aglaon ti prepektura, malaksid ti rehion ti Hokkaidō, a masakupan na laeng ti Hokkaidō.


text: 1-3 Patgenmi a Filemon a gayyem ken katrabahoanmi, Sapay koma ta adda kadakayo ti parabur ken talna nga aggapu iti Dios nga Amatayo ken ni Apo Jesu-Cristo. Agpaay daytoy a surat kenka, kadagiti kameng ti iglesia nga aggigimong iti balaymo, kasta met ken ni Apia a kabsattayo a babai, ken ni Arkipo a kaduami a soldado ni Cristo. Dakami ti nagsurat—ni Timoteo a kabsattay iti pammati ken siak, ni Pablo a balud a maigapu ken ni Cristo Jesus. 4Kabsat a Filemon, diak liwayan ti agyaman iti Diosko ket ibabaetka tunggal agkararagak. 5Ta madamdamagko ti ayatmo kadagiti amin a tattao ti Dios, kasta met ti pammatim ken ni Apo Jesus. 6Ikarkararagko a ti panaglalangentayo iti pammati, agbunga koma iti naun-uneg pay a pannakaawat kadagiti amin a bendision nga adda kadatayo iti panagbiagtayo ken ni Cristo. 7Pinaragsak ken pinaregtanak ti ayatmo, ingungotek a kabsat. Pinaragsakmo dagiti amin a tattao ti Dios. 8Kas kabsatmo ken ni Cristo, agturedak a mangbilin kenka iti rumbeng nga aramidem. 9Ngem gapu ta napategka kaniak, kaykayatko ti agpakpakaasi kenka. Aramidek daytoy, nupay siak, ni Pablo, maysaak a pannakabagi ni Cristo Jesus, ken agdama met a balud gapu kenkuana. 10Agdawatak ngarud kenka gapu ken ni Onesimo nga anakko ken ni Cristo. Ta kabayatan ti kaaddak iti pagbaludan, nagbalinak a pannakaamana iti pannakainaigmi ken ni Cristo. 11Awan idi ti serserbi ni Onesimo kenka ngem ita, makatulongen kadata. 12Pagsubliekon kenka ni Onesimo nga ikuyogna daytoy pusok. 13Kayatko koma a makipagyan pay kaniak ditoy bayat ti pannakaibaludko gapu iti ebanghelio, tapno isu ti sunom a tumulong kaniak. 14Nupay kasta, dika piliten a tumulong kaniak, no di ket kayatko koma nga aramidem daytoy nga agubbog iti nakemmo. Isut’ gapuna a diak aramiden ti aniaman no dika umanamong. 15Nalabit nga immadayo kenka ni Onesimo iti apagbiit tapno agsubli met laeng kenka iti agnanayon. 16Ket itan, saan laengen a kas tagabu, no di ket nangatngato pay ngem tagabu: Maysan a napateg a kabsat ken ni Cristo. Napateg unay kaniak, ket ad-adda pay koma ti panangipategmo kenkuana a kas tao itan ta kabsatmo iti Apo. 17No ibilangnak met la a kaduam, awatem ngarud ti isusubli ni Onesimo kenka a kas iti panangawatmo koma kaniak. 18No adda basol wenno utangna kenka, siakto ti singirem. 19Kitaem, siak a mismo ti agsurat ken agfirma iti daytoy: Siak ni Pablo. Agbayadakto kenka. (Saanen a masapul nga ipalagipko kenka nga utangmo kaniak dayta biagmo.) 20Isut’ gapuna, kabsatko, a patgam kadi daytoy dawatko, ket ipagpagapum iti Apo. Kas maysa a kabsat ken ni Cristo, paragsakennak kadi. 21Bayat ti panangisuratko iti daytoy, kapkapnekak a patgamto daytoy a dawatko. Kinapudnona, ammok nga aramidemto ti nasursurok pay ngem ti dawatko. 22Maysa pay, di la mabalin nga isaganaannak iti kuarto a pagyanak? Mangnamnamaak nga ipangagto ti Dios dagiti karkararagyo amin, ket pagsubliennakto kadakayo. 23Komustakayo kano kuna ni Epafras a kaduak ditoy pagbaludan gapu ken ni Cristo Jesus. 24Agpakomusta met dagiti katrabahoak, da Marcos, Aristarco, Demas, ken Lucas. 25Sapay koma ta adda kadakayo amin ti parabur ni Apo Jesu-Cristo.


text:
Dagiti lehislatibo a distrito iti Davao Oriental
Dagiti Lehislatibo a Distrito iti Davao Oriental, ket isu dagiti umuna ken maikadua a distrito ken isu dagiti pannakabagi ti Probinsia ti Davao Oriental iti Kamara dagiti Pannakabagi iti Pilipinas. Ti Davao Oriental ket paset idi ti pannakabagi ti Probinsia ti Davao aginggana idi1965, idi napartuat ken naikkan ti bukodna a pannakabagi. Daytoy ket nagbalin a paset ti pannakabagi ti Rehion X manipud idi 1978 aginggana idi 1984. Idi 1986, daytoy ket nabingbingay kadagiti dua a lehislatibo a distrito.
Dagiti linaon
Umuna a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
Maika-2 a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Siudad: Siudad ti Mati
- Dagiti ili: Banaybanay, Governor Generoso, Lupon, San Isidro
- Populasion (2007): 296,756
Maymaysa a distrito (awanen)[urnosen | urnosen ti taudan]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi iti Pilipinas


text:
Papa Leon VIII
Ni Papa Leon VIII (pimmusay idi 1 Marso 965) ket maysa idi a kontrapapa manipud idi 963 aginggana idi 964, a nakisinnupiat kenni Papa Juan XII ken ni Papa Benedicto V, ken dimtengan ti opisial a pannakabigbigna a Papa ti Katoliko a Simbaan manipud idi 964 aginggana idi 965. Isu ket indutokan babaen ti Emperador ti Nasantuan a Romano nga Imperio, a ni Otto I, ti kinapapana ket napasamak idi las-ud ti panawen a tinawtawagan ti Saeculum obscurum.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Leon VIII idiay Wikimedia Commons


text:
Bansalan, Davao del Sur
Ti Bansalan ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Davao del Sur iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Bansalan ket nabingbingay a politikal iti 25 a barbaranggay.[2]
- Alegre
- Alta Vista
- Anonang
- Bitaug
- Bonifacio
- Buenavista
- Darapuay
- Dolo
- Eman
- Kinuskusan
- Libertad
- Linawan
- Mabuhay
- Mabunga
- Managa
- Marber
- New Clarin
- Poblacion Uno
- Rizal
- Santo Niño
- Sibayan
- Tinongtongan
- Tubod
- Union
- Poblacion Dos
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Davao del Sur". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 20 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Davao (Ingles) naala idi 2 Hunio 2013
- ^ "Probinsia ti Davao del Sur". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 20 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)