text:
Inkari pay ti anak ti mayor a maawanto (kanon) dagiti armado a grupo dagiti politiko gapu ta surotennanto ti kuna ti Zenarosa Commission a pannakarippuog dagiti goons idinto a nasursurok sa ngem sangapulo ti guardiana iti likud ti entablado a nakaiggem iti nasisileng a baby armalite idinto a saanda met ngarud a kameng ti PNP. Kamaudiananna, inwaragawagna a pameriendaenna amin a naitallaong apaman a malpas ti programa a nagsisipatan dagiti tao a naayat iti libre a makan.
Kasta unay ti ngirsi ti anak ti mayor a limmabas iti sango ni Antokoy idinto a permi latta ti panagwagisna kadagiti tao idi agsubli iti tugawna.
Nainayad met ti panagpasango ni Antokoy idi maawagan ti naganna. Sipapakumbaba a kimmablaaw sakbay nga inlitaniana dagiti kayatna a mapasamak iti ilida nga immabot iti makabulan nga insaganana.
“Ammotayo met a ti ilitayo a Calungonan ti paggapuan dagiti napipintas ken nalalaka a lungon. Ngarud, no mapagasatan toy numo nga agtakem kas ama daytoy nga ili, ilungalongkonto ti pannakaangay ti tinawen a Lungon Festival a pakaitanduduan dagiti produktotayo a lungon. Addanto salip iti kinnapintasan iti disenio ti lungon, kinnapaspasan a mangsangal iti lungon ken dadduma pay. Babaen itoy a parambak, umadu ti umay a turista ket kas itay kunadan, no adu ti turista, agbiag met ti adu a negosio dagiti umili. Agayabtayto kadagiti kameng ti media tapno umayda i-coverage ti parambak a makatulong iti panagballigi ti festival. Tapno matagiben dagiti mapukpukawen a literaturatayo, maangayto pay ti salip iti panagdung-aw para kadagiti agtutubo tapno agtuloy dagitoy a kannawidan ni Ilokano. Kas proyektotayo para kadagiti out of school youth, makipinnirmatayo iti TESDA para iti pannakaisayangkat ti short course iti panagbalsamar. Isu a kasapulantayo ti TESDA tapno isuda ti mangsertipikar kadagiti agturpos itoy a kurso.”
Nagsardeng biit ni Antokoy tapno agnadnad ti bitlana kadagiti kalugaranna. Naulimek ti tallaong. Addan sa kapet ti bitlak, nakunana iti unegna.
Intuloyna ti bitlana: “Ditoy ayantayo, katkatawaanda ti balsamador. Ngem ibagak kadakayo, sadiay ballasiw-taaw, dakkel ti sueldo dagiti kas kaniak a lisensiado a balamador. Agpatulongtayonto met iti DTI ken DOST para iti pannakasanay dagiti inna ti pagtaengan tapno agsursuroda nga agaramid iti kandela, agmula ken agurnos iti sabsabong tapno adda makuna a livelihood dagitoy ket makatulongda kadagiti assawada. Iti benneg ti pannakaprotehir dagiti kabambantayan, mangisayangkattayo iti panagmula iti kaykayo tapno masukatan dagiti napukan a nausar iti panagaramid iti lungon. Itoy a wagas, malapdan ti pannakakalbo dagiti kabambantayan ken ti pannakapukaw dagiti ubbog kadagitoy. Pilientayo dagitay agro forestry a kayo nga imula tapno iti masanguanan addanto pagalaantayo iti aramidentayo manen a lungon.
Para kadagiti napanglaw nga umili, agbalinton a paset ti programa ti Municipal Social Welfare and Development Office ti panangipabulod iti lungon bayat ti massayag ken ti pannakaited ti libre a kape ken biskuit tapno maksayan ti panunoten dagiti agminatay.”
“Ne, mayat dayta a napanunotyo, Apo Antokoy!” adda nagtimek iti likudan ti ummong. Tinaliaw ni Antokoy ti nagsao ngem limned ti sumngay koma nga isemna idi mailasinna daytoy. Ni Berto a mabirbirngasan iti “ngilaw” gapu ta kutokuto dagiti pasken ken natayan, ta adda libre a kape ken tinapay para kadagiti makiminatay.
“Padasentayto met a kapatang ti simbaan tapno maikkat ti espesial a misa para iti nabaknang a natay. Kasapulan nga agpapada ti pannakatrato dagiti pumusay a napanglaw ken adda mabalinna ta kastatayo iti imatang ti Namarsua. Idawattayonto pay a saandan nga agpabayad iti pannakamisa ti minatay ta isu pay a pakalag-anan ti pamilia a nagminatay.
Dagiti volunteer barangay workers kas iti tanod, barangay health workers ken barangay nutrition scholars ket maikkanto iti libre a life insurance kas pangbigbig iti kinabannuarda iti boluntario a panagserbida iti barangayda. Mangipantayonto iti umdas a pondo para iti daytoy a proyekto.
Kamaudiananna, mangipasdektayto iti apartment type a pantion tapno masolbar ti parikut iti panagkurang ti lote iti kamposanto.
“Kunayo ngata nga adda limmukay a turnilio ti ulok kadagitoy nga imbagak ngem ipasiguradok a dagitoyto ti mamagbalin itoy ilitayo kas 1st class municipality. Diyo ngarud lipatan toy nanumo a balsamador nga anak ken kabsatyo Jose “Antokoy” Madriaga for Mayor. Mapangnamnamaan agingga ken Patay,” inggibus ni Antokoy.
(Adda tuloyna)


c: text/html

text:
Planeta
Ti pita wenno planeta ket maysa a nainlangitan wenno selestial a bagi a pagliklikmutan ti maysa a bituen wenno tidda ti bituen nga addaan iti naananay a dagsen tapno mapagbalin a nagtimbukel ti bukodna a grabidad, saan unay nadagsen tapno mangrugi iti termonuklear a panaglunag, ken nalinisannan ti kaarrubana a deppaar dagiti marapita wenno planetisimal.[a][1][2]
Ti kaawagan a pita ket kabbaro laeng no ipadpada iti kaawagan a planeta a naggapu pay kadagiti taga-ugma a kapanawenan. Ti balikas a pita ket naadaw manipud iti balikas a Tinggian para iti daga. Daytoy a balikas ket kognado ti Ilokano a balikas a pitak. Daytoy a kaawagan ket napili ta saan met nga awan ti posibilidad nga iti maysa a paset ti law-ang, adda dagiti planeta a maipada iti daga, no sadino ket mabalin a tumaud ti biag.
Ti kaawagan met a planeta ket manipud iti taga-ugma a pagsasao a Griego πλavήtnς aσtήp planētēs astēr a kayat na a saoen ket "agkalkalautang a bituen". Ti balikas wenno makunkuna a planeta ket taga-ugma, nga addaan kadagiti panakaamo ti pakasaritaan, siensia, mitolohia, ken relihion. Napansin dagidi nagkauna a kultura a kasla nailangitan, wenno emisario dagiti Diós. Orihinal nga adda pito a planeta. Daytoy ket relatido iti pammati dagiti Romano a dagiti pito a Dios ket agsisinnukat iti panagbantay kadagiti aramid ti lubong. Ti panagsasaruno dagitoy a dios ket umuna ti Init sumaruno ti Bulan, Márte, Merkúrio, Hupiter, Venus ken Saturno. Basar kadaytoy kadagiti nagan dagiti pito nga aldaw ti lawas malaksid iti Dominggo a naggapu iti Latin a dies Dominicus (ti aldaw ti Apo): Domingo, Lunes (manipud iti Luna), Martes, Mierkoles, Huebes (ti Hupiter ket Iovi iti kaso a henitibo), Biernes ken Sabado.
Iti agdama, adu pay laeng dagiti mamati iti astrolohia (maysa a panagadal a nagramut iti pammati a nasantoan dagiti planeta), a mangibagbaga a ti kuti dagiti planeta ket pagbaliwen na dagiti biag dagiti tattao no pay supiaten daytoy ti sientipiko a komunidad. Iti panagabanse ti kinaammo a sientipiko, nagsabalin ti pannakasirmata dagiti tattao kadagiti planeta, adun dagiti agsusupadi a patta. Uray ita, awan pay ti di-masupiat wenno inkontestado a panakaipalpalawag no ania ti maysa a planeta. Idi 2006, ofisial nga inampom ti Kappon ti Internasional nga Astonomika (IAU) ti maysa a resolusion nga agipalpalawag kadagiti planeta iti uneg ti Sistema a Solar wenno Tutudngan ti Init. Daytoy a panagipalpalawag ket agpadpada a dinaydayaw ken binalbalaw, ken sinupsupiat dagiti sumagmamano a sientipiko.
No pay namin-adun a naisingasing a liklikawen dagiti planeta ti init, idi la maika-17 a siglo a nasuportaran dagiti pamaneknek daytoy a sirmata babaen dagiti immuna a teleskopio nga obserbasion nga astronomikal nga inaramid ni Galileo Galilei. Iti naannad nga analisis ti datos ti obserbasion, naduktalan ni Johannes Kepler a saan a nagtimbukel dagiti lilikawan wenno paliklikmutan dagiti planeta, no di ket arimbuklen wenno eliptikal. Iti isasayaat dagiti aparato ti obserbasion, nakita dagiti astronomo, a kas iti Daga, ket palpalikmuten na dagiti dadduma pay a planeta kadagiti bangking a liligusan wenno pagtayyekan, ken addaan kadagiti agpada a langa dagiti dadduma kas koma gorra ti yelo Ingles: ice-cap ken dagiti tiempo. Nanipud idi rugi ti Panawen ti Law-ang, naammoan babaen kadagiti obserbasion manipud kadagiti probo wenno panukain (panagsukisok ti limbang) nga addaan kadagiti agpapada a langa ti Daga ken dagiti dadduma a planeta kas iti bulkanismo, bagio, tektonika ken hidrolohia.
Dagiti planet a ket kadawyan a nabingbingay dagiti dua a nangruna a tipo: dadakkel, nababa ti densidadna a higánte nga alingásaw, ken babbabassit, nabato a maradaga wenno naindagaan a planeta. Iti panagipalpalawag ti IAU, adda walo a planeta iti Sistema Solar. Iti panagsasarunoda manipud iti Init, adda uppat a naindagaan, Merkurio, Venus, Daga, ken Marte, santo uppat a higante nga alingassaw, Hupiter, Saturno, Urano ken Neptuno. Laonen pay ti Sistema Solar ti lima nga ansisit a planeta wenno pita: Ceres, Pluto (ti orihinal a maikasiam a planeta ti Sistema Solar), Makemake, Haumea, ken Eris. Malaksid iti Marte, Venus, Ceres, ken Makemake, amin dagitoy ket liklikawen ti maysa wenno ad-adu pay a natural a satelite wenno allikaw wenno bulan.
Nanipud idi 1992, iti pannakaduktal kadagiti ruar-init a pita wenno extrasolar a planeta (dagiti planeta nga agliklikaw kadagiti sabali a bituen), nagrugi a maawatan dagiti sientipiko nga addaan iti pumada a karakteristika iti Daga dagiti planeta iti sibubukel a Galaxia ti Ariwanas (ti Dalan Gatas wenno Via Lactea wenno Nagririmpuok a Bituen).
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti kapanunutan dagiti planeta ket naparang-ay iti pakasaritaanna, manipud kadagiti nainlangitan nga agkalkalautang a bituen iti taga-ugma agingga kadagiti maralubong a banag ti panawen a sientipiko. Iraman pay itan ti konsepto saan laeng dagiti lubong iti Sistema Solar, no di ket pati dagiti ginasut kadagiti sabali nga extrasolar a sistema. Dagiti tinawtawid a saan a kinalawag iti panagipalpalawag kadagiti planeta ket nagbanag kadagiti adu a sientipiko a kontrobersia.
Iti taga-ugma, binigbig dagiti astronomo dagiti lawag nga agkutkuti iti tangatang. Inawagan dagiti taga-ugma a Griego πλάvnteς ἀσtέpeς (planetes asteres "agkalkalautang a bituen") wenno "πλavήtoι" (planētoi "agkalkalautang") nga iti tatata a panawen ti makunkuna a "planeta".[3] Iti taga-ugma a Gresia, Tsina, Babilonia, ken kadagiti amin a sakbay a moderno a sibilisasion,[4][5] dandani nga agnanayon a namatmatian a ti Daga ti sentro ti law-ang ken amin a sabali a planeta ket palpalikmutan na ti Daga. Ti rason para kadagitoy a pannagipagarup ket kasla agparparang a dagiti bit-bituen ken planeta ket palpalikmuten da ti Daga ti tunggal-maysa nga aldaw,[6] ken ti nalawag a sentido komun a puot a ti Daga ket nalagda ken natalinaay, ken daytoy ketsaan nga agkutkuti ngem nakatalna.
Babilonia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti immuna a sibilisasion nga addaan iti nairebbengan a teoria maipapan kadagiti planeta ket dagiti Babilonio, a nagtaeng idiay Mesopotamia idi umuna ken maikasua a mileneo BC. Ti kaduogan a sibibiag a planetario a testo nga astronomikal ket ti Babilonio a Tableta a Benus iti Ammisaduqa, maysa a kopia iti maikapito siglo SK/BC a listaan dagiti panagpalpaliiw iti panagkutkuti ti planeta a Venus, nga amangan a napetsaan iti kaunaan a maikadua a mileneo BC.Ti MUL.APIN ket maysa a paris iti kuneiporme a tab-tableta a napetsaan manipud idi maika-7 a siglo BC nga agipakita ti panagkuti iti Init, Bulan ken dagiti planeta iti maysa tawen.[7]Dagiti Baboliniko nga Astrologo ket nagaramid da kadagiti nagpaayan iti nagbalin tattan a makunkuna a Lumaud nga Astrolohia.[8]Ti Enuma anu enlil, a naisurat iti panawen a Neo-asirio idi maika-7 a siglo BC,[9]ket naglaon ti listaan dagiti Partaan ket dagiti panakaibagianda kadagiti sabsabali a selestial a penomeno a mairaman dagiti planeta.[10][11]Ti Benus, Márte, Hupiter, ken Saturno ket nainaganan babaen dagiti Baboliniko nga Astrologo. Dagitoy laeng ti naamamuan a planeta aginggana ti panakaparnuay ti teleskopio iti moderno a panawen.[12]
Greko-Romano nga astronomia[urnosen | urnosen ti taudan]
Gapu ta saan da nga interesado kadagiti nainlangitan a kasla dagiti Babilonios, dagiti taga-ugma a Griego ket immuna a saan da nga inikkan ti kinaipangruna dagiti planeta. Dagiti Pitagóriko idi maika-6 ken maika-5 asiglo BC ket nakaparang-ay da ti bukodda a teoria a maipanggep kadagiti planeta, a nabuklan ti Daga, Init, Bulan, ken dagiti planeta nga nagliklikmut ti maysa a "Tengnga nga Apuy" iti sentro ti Law-ang. Ni Pitágoras wenno ni Parménides ket isuda ti makunkuna nga immuna a nanginaganan ti rabii a bituen ken ti baggák (Venus) nga dagitoy ket maysa nga agpapada.[13] Idi maika-3 a siglo BC, Aristarko iti Samos ket nagitukon ti maysa a heliosentriko a sistema, a segun nga ti Daga ken dagiti planeta ket paliklikmuten da ti init. Nupay kasta, ti heosentriko a sistema ket isu ti nagturay aginggana ti Sientipiko a Rebolusion.
Idi panawen ti umuna siglo BC, idi agdama ti Helenistika a paset ti panawen, dagiti Griego ket nangrugida nga agiparang-ay kadagiti bukodda a panggep iti matematika par aiti panagipadto ti puseto dagiti planeta. Dagityo a kapanggepan, a naibatay iti heometria ngem saan a kas ti aritmetika dagiti Babilonio, ket daytoy ti manglabas to dagiti narigat a teoria ken kasayaat dagiti Babilonio, ken nagbanagan kadagitikaaduan a tignay ti astronomia a napalpaliiw manipud ti Daga nga inususar ti mata laeng. Dagitoy a teoria ket nakaabotda kadagiti kangatuan a panagisao iti Almagesto a sinurat babaen ni Ptolomio idi maika-2 a siglo CE. Nakakomkompleto ti panakaiturayan to modelo ni Ptolomelio a daytoy ket simmukat kadagiti amin nga obra iti astromia ken isu pay laeng ti maitudtudo nga atronomiko a testo para kadagiti i3 a pagilian iti Lumaud a lubong.[14] Kadaiti Griego ken Romano adda dagiti naamammoan a pito a planeta, ti tunggal maysa ketnagipagarup a ti agliklikmut iti Daga segun dagiti narigat a linteg inbaga ni Ptolomio. Dagitoy ket, iti dumakdakkel a panagurnos manipud ti Daga (ti panagurnos ni Ptolomio): ti Bulan, Merkurio, Benus, ti Init, Marte, Hupiter, ken Saturno.[15][14][16]
India[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi 499 CE, ti taga-India nga astronomo a niAryabhata ket nangisingasing ti planetraio a modelo a nalawag a nangitipon ti [[panagtayyek ti Daga] iti pagtayyekanna, nga isu ket nangipalplawag ti gapuanan ti maiparparang a maaw-awatan nga agpalaud a panagungunay dagiti bituen. Isu pay ket namatmati a dagiti panagtayyek dagiti planeta ket immitlog.[17] Adu kadagiti simmursurot kenni Aryabhata idiay Abagatan nga India, a dagiti pamunganayanna idiay kadagiti inaldaw a panagtayyek ti Daga, ken dagiti dadduma pay, ket sinursurot ken dagiti dadduma pay nga obrana a naibatay kaniada[18]
Idi 1500, ni Nilakantha Somayaji iti eskuela ti astronomia ken matematika ti Kerala, iti bukodna a Tantrasangraha, ti napabaro a modelo ni Aryabhata.[19] Iti bukodna nga Aryabhatiyabhasya, ti maysa a komentario para iti Aryabhatiya ni Aryabhata, isu ket nangiparang-ay ti maysa a planetario a modelo a ti Merkurio, Benus, Marte, Hupiter ken Saturno ket liklikmutenda ti Init, ken daytoy met ket likmutanda ti Daga, daytoy ket kapadpada ti Ti koniko a sistema a kalpasan daytoy nga insingasing babaen ni Tycho Brahe iti naladaw a maika-16 a siglo. Kaaduan kadagiti astronomo iti Eeskuela ti Kerala a nnagsursurot kaniana ket inaw-awatda daytoy a planetario a sistema.[19][20]
Astronomia ti mediebal a Muslim[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi maika-11 a siglo, ti panaglasat ti Benus ket pinaliiw idi babaen ni Avicenna, a nangibagbaga a ti Benus, mabalin a sagpaminsan, ket adda iti baba ti Init.[21] Idi maika-12 a siglo, ni Ibn Bajjah ket nagpaliiw idi kadagiti "dua a planeta a kas dagiti nangisit a piltak iti sanganan ti Init", nga intono kua ket nainaganan a kas ti panaglasat ti Merkurio ken Benus babaen ti Maragha nga astronomo a ni Qotb al-Din Shirazi idi maika-13 a siglo.[22] Nupay kasta, ni Ibn Bajjah ket saanna a napaliiw ti panaglasat ti Benus, ket awan ti napasamat iti kabibiagna.[23]
Europeano a Renasimiento[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti idudumteng ti Sientipiko a REbolusion, nagbalbaliw ti pannakaawat ti termino a "planeta" manipud kadagiti agbalballasiw iti langit (a mainaig iti lugar ti bituen); iti bagi nga agliklikmut iti Daga (wenno ti naipampmattianidi iti dayta a panawen); ken idi maika-16 a siglo iti banag a dagus a nagliklikmut iti Init idi nakagun-od ti pannakaawat ti heliosentriko a modelo ni Copernicus, Galileo ken ni Kepler.
Isunga ti Daga ket nairaman kadagiti listaan ti planeta, bayat a nailaksid ti Init ken ti Bulan. Iti immun-una, idi naduktalan dagiti immuna a satelite ti Hupiter ken Saturno idi maika-17 a siglo, dagiti termino a "planeta" ken "satel=lite" ket nagsisinnukat ket agpapada a naus-usar – urayno ti naud-udi a naibagbaga ket nain-inut a nagbalin nga ad-adu a naus-usar kadagiti sumakbay a siglo.[24] Manipud idi tengnga ti maika-19 a siglo, ti bilang dagiti "planeta" ket napardas nga immad-adu gapu kadagiti aniaman a baro a naduktalan a banag a dagus a mangliklikmut ti Init ket nailista idi a kas maysa a planeta babaen ti sientipiko a komunidad.
Maika-19 a siglo[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi maika-19 a siglo dagiti astronomo ket nangrugrugida a namatmati a dagiti kinaudi a naduktalan a bagbagi a naidasig idi a planeta kadagiti ganganai a gudua ti siglo (a kas tiCeres, Pallas, ken ti Vesta) ket maigiddiat a sabsabali manipud kadagiti tradisonal a planeta. Dagitoy a bagiu ket nakibinningayda ti agpapada a rehion iti limbang a nagbaetan ti Marte ken Hupiter (tu barikes ti asteroid), ken addaan dagitoy ti basbassit a masaa; gapu ti nagbanagan daytoy, dagitoy ket nabaliwan ti pannakaidasigda a kas dagiti "asteroid". Iti kaawan kadagiti ania man a panangipalpalawag, ti maysa a "planeta" ket naawawatan idi a kas ti ania man a "dakkel" a bagi a nangliklikmut iti Init. Gaputa adda dagiti dakkel unay a baetan ti kadakkel dagiti asteroid ken dagiti planeta, ken dagiti kaadu ti nagsasaruno a baro a naduktalan ket kasla nagpatingga idi naduktalan ti Neptuno idi 1846, awan idi ti nalawag a pannakasapul ti pormal a panangipalpalawag.[25]
Maika-20 a siglo[urnosen | urnosen ti taudan]
Nupay kasata, idi maika-20 a siglo, ti Pluto ket naduktalan idi. Kalpasan dagiti immuna a panagpalplaiiw a nakaiturongan ti pammati a daytoy idi ket dakdakkel ngem ti Daga,[26] ti banag idi ket dagus nga inaw-awat a kas ti maikasiam a planeta. Ti adu pay a panagpalplalliw ket nakabiruk a ti bagi ket napudnuan a basbassit: idi 1936, ni Raymond Lyttleton ket nangisingasing a ti Pluto ket mabalin a nakatalaw a satelite ti Neptuno,[27] ken ni Fred Whipple ket nangisingasing idi 1964 a ti Pluto ket mabalin a maysa a kometa.[28] Nupay kasta, gaputa daytoy ket dakdakkel pay laeng ngem dagiti naamammuan nga asteroid ken kasla saan nga adda kadagiti dakdakkel a populasion,[29] daytoy ket nakatalinaay ti kasasaadna aginggana idi 2006.
Idi 1992, dagiti astronomo a ni Aleksander Wolszczan ken ni Dale Frail ket nangpakdaarda ti pannkaduktal kadagiti planeta iti lawlaw ti maysa a pulsar, ti PSR B1257+12. Daytoy a pannakaduktal ket sapasap a naikedkeddeng a ti immuna a nalawag a pannkaduktal iti planetario a sistema iti lawlaw iti sabali a bituen. Ken idi Oktubre 6, 1995, ni Michel Mayor ken ni Didier Queloz iti Unibersidad ti Hinebra ket nangipakdaarda ti immuna nalawag a pannakaduktal iti maysa nga eksoplaneta nga agliklikmut iti maysa nga ordinario a nangruna nga agsisinnaruno a bituen (51 Pegasi).[30]
Ti pannakaduktal kadagiti ekstrasolar a planeta ket nakaituronga ti sabali pay a saan a nalawag a pannkaipalplawag iti planeta; ti puntos a ti planeta ket agbalinen a maysa a bituen. Adu kadagiti naamammuanen nga ekstrasolar a planeta ket ket ad-adu a dakdakkel ngen ti masa iti Hupiter, a ganganai a makaabut kadagiti nainlangitan a banag a tinawtawagan a kas dagiti "kayumanggi nga ansisit".[31] Dagiti kayumanggi nga ansisit ket sapsap dagitoy a naikedkeddeng a bituen gapu ti abilidadda makilunag iti deuterio, ti nadagdagsen nga isotopo ti hidrohenio. Bayat a dagiti bituen a dakdakkel ngem 75 a beses iti Hupiter ket makilunag iti hidrohenio, dagiti bituen kadagiti masa ti 13 a Hupiter ket makilunag iti deuterio. Nupay kasta, ti deuterio ket saan unay nga adu, ken kaaduan kadagiti ansisit ket nabayagdanton nga agsardeng a makitipon iti deuterio sakbay a maduktalan dagitoy, a makaaramid kaniada a narigat a malasin manipud kadagiti dakkel unay a planeta.[32]
Maika-21 a siglo[urnosen | urnosen ti taudan]
Gapu kadagiti pannkaduktal idi las-ud ti kinaudi a gudua ti maika-20 a siglo kadagti ad-adu a banag iti kaunegan ti Sistema a Solar ken dagiti dakkel a banag iti lawlaw dagiti bituen, adda dagiti suppiat a rimsua no kasano ti mangbukel ti maysa a planeta. Adda dagiti naisangayan a di pannakaitunosan no ti maysa a banag ket maikeddeng a maysa planeta no daytoy ket paset ti maysa a naisangayan a populasion a kas ti maysa nga barikes, wenno daytoy ket dakkel umayen a agpataud ti enerhia babaen ti termonuklear a panaglunag iti deuterio.
Adda dagiti umad-adu a bilang dagiti astronomo a nangitaktakder para iti Pluto a maikkat ti pannkaidasigna akas maysa a planeta, gaputa dagiti adu a kapadpadana a banag anga umab-abot ti kadakkelna ket nabirukanen iti isu met laeng a rehion iti Sistema a Solar (ti Barikes ti Kuiper) idi las-ud ti tawtawen ti 1990 ken dagiti nasapa a tawtawen ti 2000. Ti Pluto ket nabirukan idi a kas maysa a bassit a bagi iti populasion kadagiti rinibu.
Adda kadagitoy ket mairaman ti Quaoar, Sedna, ken Eris ket naibagbaga idi kadagiti nadayeg a pagiwarnakan a kas ti maikasangapulo a planeta, nupay kasat daytoy ket napay a nakaawat iti sientipiko a pannakabigbigan. Ti pannkairangarng ti Eris idi 2005, ti maysa a banag a 27% a dakdakkel ngem ti Pluto, ket nakapartuat ti kammasapulan ken ti punliko nga essem para iti opisial a pannakaipalplawag iti planeta.
Ti panangaku daytoy a problema, ti IAU ket nangirugi ti pannkapartuat ti pannakaipalplawag ti planeta, ken nagpataud iti maysa idi Agusto 2006. Ti bilang dagiti planeta ket bimmassit iti walo kadagiti dakdakkel unay a bagi nga dda iti nakaliklik ti pagtayyekanda (Merkurio, Benus, Daga, Marte, Hupiter, Saturno, Urano, ken Neptuno), ken napartuat ti maysa a baro a klase dagiti ansisit a planeta, nga immununa a naglaon kadagiti tallo a banag (Ceres, Pluto ken Eris).[33]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "IAU 2006 Sapasap a Gimong: Nagbanagan dagiti IAU Resolusion a butos". Kappon ti Internasional nga Astronomiko. 2006. Naala idi 2009-12-30.
- ^ "Ago-obra a Bunggoy dagiti Extrasolar a Planeta (WGESP) iti Kappon ti Internasional nga Astronomiko". IAU. 2001. Naala idi 2008-08-23.
- ^ H. G. Liddell and R. Scott, A Greek–English Lexicon, maikasiam nga edision, (Oxford: Clarendon Press, 1940).
- ^ Neugebauer, Otto E. (1945). "Ti Pakasaritaa ti Taga-ugma a Parikut ti Astronomia ken dagiti Pamay-an". Warnakan kadagiti Panagdal ti Asideg a Daya. 4 (1): 1–38. doi:10.1086/370729.
- ^ Ronan, Colin. "Astronomia Sakbay ti Teleskopio". Astronomia idiay in Tsina, Korea ken Hapon (Walker nga ed.). p. 264–265.
- ^ Kuhn, Thomas S. (1957). Ti Copernica a Rebolusion. Pagmalditan ti Unibersidad ti Harvard. p. 5–20. ISBN 0-674-17103-9.
- ^ Francesca Rochberg (2000). "Astronomia ken dagiti Kalendario iti Taga-ugma a Mesopotamia". Iti Jack Sasson. Dagiti Sibilisasion iti Taga-ugana nga Asideg a Daya. III. p. 1930.
- ^ Holden, James Herschel (1996). A History of Horoscopic Astrology. AFA. p. 1. ISBN 978-0-86690-463-6.
- ^ Hermann Hunger, ed. (1992). Astrolohika a reporta kadagiti Assyrian nga ari. Stado Archivo iti Assyria. 8. Unibersidad ti Helsinki a Pagmalditan. ISBN 951-570-130-9.
- ^ Lambert, W. G.; Reiner, Erica (1987). "Babylonian Planetary Omens. Part One. Enuma Anu Enlil, Tablet 63: The Venus Tablet of Ammisaduqa". Journal of the American Oriental Society. 107 (1): 93–96. JSTOR 602955. doi:10.2307/602955.
- ^ Kasak, Enn; Veede, Raul (2001). Mare Kõiva ken Andres Kuperjanov, ed. "Pannka-awat kadagiti Planeta iti Taga-ugma a Mesopotamia (PDF)" (PDF). Electronic Journal of Folklore. Museo ti Literaria iti Estonia. 16: 7–35. Naala idi 2008-02-06.
- ^ A. Sachs (Mayo 2, 1974). "Panagpalpaliiw nga Astronomia ti Babilonia". Dagiti Pilosopiko a Transaksion iti Naarian a Kagomongan ti Londres. Naarian a Kagimongan ti Londres. 276 (1257): 43–50 [45 & 48–9]. Bibcode:1974RSPTA.276...43S. JSTOR 74273. doi:10.1098/rsta.1974.0008.
- ^ Burnet, John (1950). Grigo a philosoia: Thales agingga ti Plato. Macmillan and Co. p. 7–11. ISBN 978-1-4067-6601-1. Naala idi 2008-02-07.
- ^ a b Goldstein, Bernard R. (1997). "Isalsalakan ti penomena: ti lugar iti likud ti planeta a teoria ni Ptolomio". Warnakan par iti Pakasaritaan iti Astronomia. Cambridge (UK). 28 (1): 1–12. Bibcode:1997JHA....28....1G.
- ^ "planet, n.". Oxford nga Inggles a Diksionario. 2007. Naala idi 2008-02-07. Paammo: pilien ti Etimolohia nga etiketa
- ^ Ptolomio; Toomer, G. J. (1998). Almagesto ni Ptolomio. Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan. ISBN 978-0-691-00260-6.
- ^ J. J. O'Connor ken ni E. F. Robertson, Aryabhata ti Mankaman, arkibo ti MacTutor a Pakasaritaan ti Matematika]]
- ^ Sarma, K. V. (1997) "Astronomia idiay India" iti Selin, Helaine Ensiklopedia ti Pakasaritaan ti Siensia, Teknolohia, ken Medisina kadagiti Saan a Lumaud a Kultura, Kluwer Academic Publishers, ISBN 0-7923-4066-3, p. 116
- ^ a b =Ramasubramanian, K. (1998). "Modelo iti planetraio a panaggunay kadagiti obra dagiti astronomo ti Kerala". Bulletin of the Astronomical Society of India. 26: 11–31 [23–4]. Bibcode:1998BASI...26...11R.
- ^ Ramasubramanian etc. (1994)
- ^ Sally P. Ragep (2007). "Ibn Sīnā: Abū ʿAlī al‐Ḥusayn ibn ʿAbdallāh ibn Sīnā". Iti Thomas Hockey. Ti Biograpikal nga Ensiklopedia dagiti Astronomo. Springer Science+Business Media. p. 570–572. Bibcode:2000eaa..bookE3736.. ISBN 0-333-75088-8. doi:10.1888/0333750888/3736.
- ^ S. M. Razaullah Ansari (2002). Pakasaritaan ti oriental nga astronomia: dagiti nagbanagan dagiti 17 a nagtitinnulongan a pannakitungtungan iti maika-23 a Sapasap nga Asemblia tiSangalubongan a Kappon ti Astronomia, nga inurnos babaen ti Komision 41 (Pakasaritaan ti Astronomia), a npasamak idiay Kyoto, Agosto 25–26, 1997. Springer. p. 137. ISBN 1-4020-0657-8.
- ^ Fred Espenak. "Innem a milenio a katologo kadagiti panaglasat ti BenusS: 2000 BCE aginggana ti 4000 CE". NASA/GSFC. Naala idi 11 Pebrero 2012.
- ^ Kitaen dagiti kangrunaan a dakamat idiay Linia ti panawen ti pannakaduktal kadagiti planeta ken dagiti bulan ti Sistema a Solar
- ^ Hilton, James L. (2001-09-17). "Kaano idi a Nagbalin dagiti Asteroid a kas dagiti Bassit a Planeta?". U.S. Naval Observatory. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2007-09-21. Naala idi 2007-04-08.
- ^ Croswell, K. (1997). Planet Quest: Ti Epiko a Pannakaduktal dagiti Ganganaet a Sistema Solars. The Free Press. p. 57. ISBN 978-0-684-83252-4.
- ^ Lyttleton, Raymond A. (1936). "Kadagiti posible a resulta iti pannakasabat ti Pluto iti sitema ti Neptuno". Binulan a Pakdaar ti Naarian a Kagimongan ti Astronomia. 97: 108. Bibcode:1936MNRAS..97..108L.
- ^ Whipple, Fred (1964). "Ti Pakasaritaan ti Sistema a Solar". Dagiti nagbanagan iti Nailina nga Akademia dagiti Siensia ti Estados Unidos iti Amerika. 52 (2): 565–594. Bibcode:1964PNAS...52..565W. PMC 300311. PMID 16591209. doi:10.1073/pnas.52.2.565.
- ^ Luu, Jane X.; Jewitt, David C. (1996). "Ti Kuiper a Barikes". Scientific American. 274 (5): 46–52. doi:10.1038/scientificamerican0596-46.
- ^ Mayor, Michel; Queloz, Didier (1995). "Ti masa ti Hupiter a kakuyog ti solar a kita ti bituen". Nature. 378 (6356): 355–359. Bibcode:1995Natur.378..355M. doi:10.1038/378355a0.
- ^ "Sapasap nga Asemblia ti IAU : Suppiat ti pannakaipalpalawag iti Planeta" (.wmv). MediaStream.cz. 2006. Naala idi 2008-08-23.
- ^ Basri, Gibor (2000). "Dagiti Panagpalpaliiw kadagiti Kayumanggi nga Ansisit". Tinawen a Panagrepaso iti Astronomia ken Astropisika. 38 (1): 485. Bibcode:2000ARA&A..38..485B. doi:10.1146/annurev.astro.38.1.485.
- ^ Green, D. W. E. (2006-09-13). "(134340) Pluto, (136199) Eris, ken (136199) Eris I (Dysnomia)" (PDF). Circular No. 8747. Sentral nga Opisina para kadagiti Astronomiko a Telegrama, Sangalubongan a Kappon ti Astronomia. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi Hunio 24, 2008. Naala idi 2011-07-05.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Dagiti planeta iti Wikimedia Commons
- Website ti Sangalubongan a Kappon ti Astronomia
- Warnakan ti ladawan ti NASA
- NASA Planet Quest
- Panangiladawan a mangipada kadagiti kadakkel dagiti planeta, ti Init, ken dagiti sabali a bituen
- "Dagiti naiparuar a warnakan ti IAU manipud idi 1999 "Ti kasasaad ti Pluto: Panangipalplalawag"". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2007-12-14.
- "Kammasapulan a maipapan ti pannakaplaneta ken ti naisingasing nga alagaden ti planetario a pannakaidasig." artikulo babaen ni Stern ken Levinson
- Dagiti naduktalan ti Panagsukisok ti Planetario a Siensia

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
CANDON CITY – Kadagiti 15 nga immuna nga Ilokano a taga-Ilocos Sur a napan nangged iti kaunasan ti Hawaii sangagasut a tawenen ti napalabas, kaadduan kadakuada ti naggapu iti Candon.
Simmanglad iti Hawaii idi Disiembre 20, 1906 a naglugan iti SS Doric daytoy umuna a grupo dagiti Ilokano.
Karaman iti grupo dagiti agkabsat a Mariano Cortez ken Celestino Cortez, Simplicio Gironella ken dagiti annakna a da Mariano, Vicente, Francisco, ken Antonio; ken dagiti agkabsat a Prudencio ken Cecilio Sagun, agpapada amin a taga-Candon.
Kaduada iti grupo da Julian Galman, Martin de Jesus, Apolonio Ramos, Marcelino Bello, Filomeno Rebollido ken Emiliano Dasalla.
Inrugi ti Hawaii ti makatawen a selebrasion ti Sentenario dagiti Sakada idi Disiembre 10, 2005 ket agpa-tingga inton Disiembre daytoy a tawen.
Tampok ti nasao a selebrasion ti pannakabigbig ken panangidayaw kadagiti 15 nga Ilokano nga immuna a napan iti Hawaii tapno manggedda iti Ola’a Plantation iti Big Island.
Kas paset ti selebrasion ti Sentenario ti Sakada, idi Disiembre 16-21, 2005, maysa a delegasion a binukel dagiti 80 nga opisial ken kameng ti Ilocos Surian Association of Hawaii nga indauluan da Congressman Jun Abinsay ken Danny Villaruz, presidente ti ISAH, ti nangisayangkat iti homecoming medical mission para iti sumagmamano nga ili iti probinsia, kas iti Cabugao, Magsingal, Santa, Santiago ken Vigan City a nakaipaayan iti libre a konsultasion, ken operasion ken libre nga agas kadagiti marigrigat a residente iti probinsia.
Nangirusatda pay kadagiti pasalip ken pabuya iti edukasion, kultura, arte ken sports kadagiti nadumaduma a pagadalan iti probinsia kas paset ti makatawen a selebrasion.
Iti umuna a lawas ti Enero daytoy a tawen, indauluan met ni Gov. ti Hawaii Linda Lingle ti sabali pay a delegasion a nangbisita iti Ilocos Sur ket maysa kadagiti tampok nga aktibidadna ti pananglukaisna iti monumento ti Sakada iti Salomague Port iti Cabugao ken iti panagpasiarna iti Vigan Heritage Village a naglugan iti kalesa.
Pormal a naluktan ti makatawen a selebrasion ti Sakada Centennial idi Dis. 10, 2005 iti Hawaii Convention Center.
Kinuna ni Dip. Eric Singson a paur-urnongna dagiti estoria nga adda pakainaiganna kadagiti 15 nga orihinal a sakada.
Kiniddaw ni Singson kadagiti Filipino iti Hawaii nga adda ramutda iti Candon a mangted kadagiti estoria ken dadduma pay a pakalaglagipan iti kaaddada iti kaunasan tapno maipabuya iti Museo de Candon.


text:
KOMUNIKASION
1) Ti komunikasion ket manipud iti balikas a Latin, COMMUNIS, a kayatna a sawen, “para iti amin”. (No amin kunana ket awanen ti labasna, naikuspil wenno naitsepuera. Amin.) Ta kas mabasa met laeng iti diksionario ni Mr. Webster, iti pannakikomunikasion, kasapulan ti panangiyebkas ti mensahe (balikas wenno senias), panangited ti mensahe babaen ti epektibo ken kasamayan unay a wagas. (No kuna a kasamayan, saan a negatibo a banag NO MABALBALIN. Ta adda kadi aya makuna a nasamay a wagas nga inaramid iti sinasabrak? Isu a no kuna a nasamay, daydiay awanan iti damsak ken kinasabrak a wagas. Daytay makaay-ayo iti agsumbangir a partido wenno iti amin a maseknan iti mensahe. Ta saan a maisuro iti maysa a kurso dagiti negatibo a wagas. No kayat ti agsursuro, dagiti laeng makuna a positibo ken nalinteg a wagas. Saan a karaman ditoy a sinurat dagiti negatibo. Uray iti Filipino 101 ken English 101 ket dida isuro ti negatibo nga aspeto. Surotentayo met dayta a wagas iti Ilokano 101.)
2) Isu met laeng daytoy ti pannakitaripnong ken panangiyasideg ti bagi ken pannakikinnaawatan ti nangited iti mensahe iti umawat iti mensahe.
3) Mensahe kunatayo, ngarud maysa daytoy a proseso ti panangited ken panangawat ti/dagiti mensahe babaen ti berbal wenno di berbal a wagas. ( Iti berbal, isu ti panangaramat iti lengguahe wenno sao iti aniaman a wagas ken pamuspusan. Iti di berbal, isu ti panangaramat iti senias ken ania man a wagas ken panglakagan a saan a nadakamat iti berbal a wagas.)
4) Arte ti komunikasion. Iti English, daytoy ti art of communication. Sining Pangkomunikasyon iti Filipino. Pakaibilangan ditoy dagiti nagduduma nga estilo ken wagas ti pannakikomunikasion tapno maaddaan ti nasamay, makapnek ken naan-anay a panangipaawat iti kapanunotan wenno idea.
5) Kas kuna ni Aristole: …Tapno maaddaan ti komunikasion iti nasamay a wagas, kasapulan laeng ti simple a ramen: Ti mangited iti mensahe ken Ti umawat iti mensahe.
TI MANGITED ITI MENSAHE – isu dayta umuna nga agsao wenno agsenias.
TI UMAWAT ITI MENSAHE – ti/dagiti dimngeg nga isunto met ti sumungbat no ania ti makunada iti inawatda a mensahe.
DADDUMA A WAGAS TI PROSESO TI KOMUNIKASION.
1) Intrapersonal a komunikasion.
Ania daytoy nga intrapersonal? Isu daytoy ti pannakisarita ti maysa a tao iti bagina met laeng. Wen, kasarita met ti maysa a tao ti bagina kunam man!
Dagitoy dagiti ehemplo a wagas: No manglaglagip ti maysa a tao, amangan no kunana: “Nagbiddutak idiay, a”. Wenno kunana iti bagina met laeng: “Yes, korekko!” wenno ania la ditan a pannakisarita ti maysa a tao iti bagina a paikaramananen ti maipapan iti parikut ken ragsak, ayat ken gura, balligi ken pannakapaay, dagiti panggep a nalimed ken bulgar, ken dadduma pay a wagas ken pamuspusan basta ti tao ket kasasaona laeng ti bukodna a bagi.
2) Interpersonal a komunikasion. Daytoy a klase ti komunikasion ket mangiladladawan iti kinaadda ti DUA a tao, wenno maysa a TAO nga agsasao iti ummong ti sumagmamano laeng a bilang (ti tao).
Ehemplo:
A) agtungtungtong ti dua a tao. Agsasao daydiay maysa, dumdumngeg met daydiay maysa. Daydiay agsasao ti mangit-ited iti mensahe wenno idea idinto ta daydiay dumdumngeg ti umawat iti mensahe wenno idea. Inton malpas nga agsao ti nangited iti mensahe wenno idea, mangited met ita ti immawat kadayta a mensahe wenno idea iti aksion wenno reaksion wenno ania ditan a masaona met. Mapasamaken ti makunkuna a diskusion nga isu ti makunkuna a komunikasion.
B) maysa a tao nga agsasao wenno mangit-ited iti mensahe wenno idea iti sumagmamano a bilang ti tattao. Inton malpas nga agsao dayta a mangit-ited iti mensahe wenno idea, sumublat met ita nga agsao ken mangited iti aksion ken reaksion dagiti dimngeg kenkuana. Itoy a punto, mapasamaken ti komunikasion iti nagbabaetanda.
C) Ti interpersonal a komunikasion ti mangtenneb, mangbukel no di man manginaw ken mangiyanak iti RELASION ti maysa a tao iti PADANA a tao ken iti gimong.
3) KOMUNIKASION ITI PUBLIKO
Iladawan daytoy a komunikasion ti mapaspasamak a panagsasao ti maysa a TAO iti sanguanan dagiti adu a TATTAO. Ania daytoy? Isu daytoy ti diskurso wenno agdisdiskurso. Kadayta maysa a tao, adda dumdumngeg iti tallaong ngem saan a sumungbat dagitoy no di laeng agpalakpak ti aramidenda wenno tumakderda nga agpalakpak (standing ovation) kalpasan ti diskurso. Dadduma pay: recital, poetry reading, short story telling, short story reading, saribitniw (declamation) ken dadduma pay a wagas.
DUA A WAGAS TI KOMUNIKASION
1) BERBAL – daytoy ket maaramat ti letra babaen ti panangisurat wenno iti panagsao. Wen, maaramat met ti letra dagiti sao tapno naurnosda nga isawang.
2) DI BERBAL – daytoy dagiti ekspresion iti rupa, gunay dagiti paset ti bagi ken rupa babaen ti senias.
BERBAL – panagsisinnao, babaen ti surat, mabasa iti audio, iti telepono ken kapadana, iti chat iti internet (aramaten ti microphone wenno awan), ken dadduma pay a pakaaramatan ti letra.
DI BERBAL – adu dagiti wagas ditoy ta nagduduma met ti ekspresion ti rupa, paset ti bagi ken dadduma pay a saan a karaman iti berbal. Ehemplo: no nagsuyaab, ammomon a makaturturog; no kiniddayan ni manong ni ading balasang sana iniseman, adda mensahe a kayatna nga idanon; no nakarupanget ken nakamisuot a simmango kenka, ammomon a kaguranaka dayta a tao; no minulagatan ti nagannak ti anak a bangad, kayatna a sawen, pagsarsardengenda ti anak a di agbangad; no nagtuktok ti pasahero, ammon ni drayber a para ti kayatna a sawen ket dumsaagen; iti galiera wenno pallotan, senias laeng ti usaren dagiti kristo kadagiti tumataya kadakuada; no agrungrungaab ti ubing nga ap-apputenna ti ngiwatna, nalabit (nalabit – di sigurado) agsakit ti ngipenna; ken dadduma pay a senias ken tignay ken gunay ti paset ti bagi ken parnuay ti maysa a tao a kas senias ken pannakikinnaawatanna iti maysa a tao wenno grupo. (Adda tuloyna)


text:
CANDON CITY – Pinaltogan ti dua a lalaki a mapapati a gun for hire ti maysa a district engineer ti Department of Public Works and Highways ket kritikal ti kasasaadna iti nakaitarayanna nga ospital.
Pinaltogan dagiti dua a di pay nabigbig a lalaki iti agarup 12:45 iti malem ni Engr. Percival Bitonio, agdama a district engineer iti Second Ilocos Sur Engineering District iti uneg mismo ti opisinana ditoy siudad ket kuna dagiti doktor iti Candon City Hospital a nakaitarayanna a kritikal ti kondisionna gapu iti grabe a sugatna.
Kalpasan ti pammaltog, kinuna dagiti saksi a rimmuar dagiti suspetsa iti pasdek sada nagna iti kalsada a kasla awan aniamanna.
Awan met ti nakitada a gateaway vehicle a nagluganan dagiti suspetsa.
Segun iti inisial a panagpalutpot dagiti polis ditoy, simrek ti bala iti akinkannigid a mata ni Bitonio ket simmalput iti babaen ti akinkannawan a paset ti lapayagna.
Nakarekobre dagiti nagresponde a polis iti maysa a kapsula manipud iti cal. 45 iti uneg ti comfort room.
Sumagmamano nga anggulo ti kitkitaen dagiti inbestigador a motibo iti pannakapaltog ni Bitonio, ket maysa ditoy no adda pannakainaigna iti politika.
Ni Bitonio ti asawa ni nagretiro a district supervisor iti Department of Education Amelia Bitonio ken mayoralty candidate iti San Juan, Ilocos Sur iti babaen ti independiente a partido.
Sabali pay nga anggulo a kitkitaen dagiti inbestigador no adda pakainaigan iti trabaho ti biktima iti pannakagandat ti biagna.
Segun iti inisial nga inbestigasion dagiti polis, nagsaludsod dagiti suspetsa a nagpabigbig a taga-Cervantes, Ilocos Sur iti drayber ti biktima ket kinuyog pay daytoy ida a nagturong iti opisina ni Bitonio.
Mapapati a nadlaw ti drayber a napateg ti gagara ti dua iti biktima gapuna a rimmuar iti opisina.
Apagpanawna, nangegna nga inlitek dagiti suspetsa ti lock ti ridaw ti opisina ket nagsuspetsa iti kaadda iti dakes a gagemda isu a nagpatulong iti watchman ket nagkuyogda nga agturong iti opisina ni Bitonio.
Asidegdan iti ridaw ti opisina idi nakangegda iti putok.
Segun iti watchman, nagpaknida agsipud ta awan ti armasda.
Nakunana nga adda shotgun iti opisina ngem dagiti laeng pudpudno a guardia ti makaiggem iti daytoy.
Idi makapanaw dagiti suspetsa, linuktanda ti ridaw ti opisina babaen ti duplikado a tulbek ket nakitada laengen ti biktima a nadigos iti bukodna a dara iti comfort room.
Naitaray ni Bitonio iti Candon City General Hospital sa naiyalis iti ospital iti Lorma Hospital iti San Fernando City ket naisayangkatan iti operasion iti sugatna.


text:
Mabini, Pangasinan
Ti Mabini ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Pangasinan iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Mabini ket nabingbingay a politikal kadagiti 16 a barbaranggay.[2]
- Bacnit
- Barlo
- Caabiangaan
- Cabanaetan
- Cabinuangan
- Calzada
- Caranglaan
- De Guzman
- Luna
- Magalong
- Nibaliw
- Patar
- Poblacion
- San Pedro
- Tagudin
- Villacorta
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Pangasinan". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 28 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Pangasinan". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 2 Hulio 2014.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
No Adda Sigsigloten,
ADBOKASIAK daytoy financial freedom. Daytay pannakawayawaya iti panagparparikut iti kuarta. Basta adda gundaway ken adda mayat a dumngeg, aglektiurak maipanggep iti panagsalimetmet ken panag-invest. Napateg daytoy a banag kaniak.
Agtawenak iti disiotso idi pimmusay ni Dad, daydi Warlito Villa Gaspar, Sr., tubo iti Carasi, Ilocos Norte. Ubing a natay iti tawenna a uppat a pulo ket maysa. Addaak idi iti maikatlo a tukad ti lima a tawen a kursok a BS Business Administration and Accountancy iti University of the Philippines-Diliman. Agtawen met idi iti sangapulo ket dua ni Jay, ti inaudi kadakami nga uppat nga agkakabsat.
Mannalon ni Dad. Nadumaduma ti imulmulana— bawang, tabako, pagay, karabasa— ken nadumaduma dagiti tarakenna— baboy, baka, manok, kalding. Daytoy ti lubongna.
Malagipko nga idi sibibiag pay ni Dad, no makalako idi iti tabako, daraskami a mapan sadiay Laoag a mapan aggatang kadagiti kaykayatmi. Nagbiagkami a kas makunkuna a ‘one day millionaire.’ Wen, adda met naidulinda ken Mama, ni Anita Domingo Madayag, tubo iti Piddig, Ilocos Norte (ili a dimmakkelanmi), maysa a maestra, ken adda pay ginatangda a life insurance, ngem saan a ‘tay dakkel.
Iti ipapatay ni Dad, saan a sisasagana ti pamiliami— emosional man wenno pinansial. Dakami a kameng ti pamiliana, kasla sprinter nga iti katengngaan ti lumba, bayat ti panagtartaraymi, kellaat a naputed ti maysa a sakami. Adu a rigat ken sakripisio ti linak-am ti pamiliami, aglalo ken ni Mama, tapno makabasakami amin nga agkakabsat. Iti tulong dagiti adu a kakabagian, nakapagturposkami amin. Ni Leo a sumaruno kaniak, nagturpos a kas agriculturist iti UPLB ken maysa ita nga eskolar iti doctorate-na idiay Amerika. Ni Imee a kakaisuna nga adingko a babai agtrabtrabaho iti kitchen ti Fort Ilocandia Resort. Ken ni Jay nga inaudimi, nagturpos iti UP Manila ken sadiay Quezon ti yan ti trabahona.
Idi kapatpatay ni Dad, kinasarita ni Mama ni Leo a saan koma pay a mapan agbasbasa iti UPLB, nga urayennak nga agturpos, ta saan a kabaelan ti sueldo ni Mama a kas maestra a paggiddanen a pagbasaen ti dua nga annak iti kolehio. Impatangken ni Leo ti panangituloyna nga agbasa ken kunana idi, “Uray maminsan a manganak iti maysa nga aldaw basta saanak nga agsardeng.” Ket pimmudno ti kinunana— nagdilang anghel a kunada. Adda dagiti aldaw a tallo laeng a biskuit ti kanenna: maysa iti pammigat, maysa iti pangngaldaw, ken maysa iti pangrabii.
Wen, pudno a dagitoy a rigrigat ti rason a naaddaankami a pamilia iti sangkabassit a balligi, ngem no ngata adda umdas a kuarta a nausarmi idi, mabalin a nagtengmi dagitoy a balligi nga awan unay sasaem iti pusomi. Naminadu idi nga imbagbagak iti bagik a diak kayat a mapasamak iti sabali nga ubbing daytoy sagsagabaenmi nga agkakabsat. Ita ta addan anakko, ni Juan Silver, ad-adda manen ti kinapateg daytoy financial freedom kaniak. Inkarik iti bagik nga aramidek ti amin a kabaelak tapno dinto sagabaen ni Uno ti napasamak kadakami nga agkakabsat. Kayatko nga inton matayak, adda umdas nga ibatik a tawidna tapno makaadal iti kayatna a kurso ken iti kayatna nga eskuela.


text: PANGANAN ITI WATERFALL. Adu dagiti pagpasiaran ditoy pagilian a saan a paudi iti kinapintas kadagiti tourist spots kadagiti sabali a pagilian kas iti Villa Escudero sadiay Laguna a maysan a paborito a tourist destination ditoy Luzon. Masarakan ditoy ti man-made waterfall a nairanta a panganan iti babaenna. Iti ngato, nagtampisaw nga umuna iti napigsa nga agusna a danum da Dr. Grace Hipolito, balikbayan, Dr. Daisy Joy Espejo ken ti anakna a ni Monique sakbay a simmangoda iti lamisaan a pangaldawanda. (Retrato, pammadayaw ti Tawid News)


text:
CANDON CITY – Tallo a lalaki ti tiniliw dagiti polis gapu iti panagsusugalda iti parkingan dagiti traysikel iti Barangay San Jose ditoy siudad idi Septiembre 20, 2010.
Natiliw da Willy Layag y Ancheta, 40, baro, tricycle driver ken residente ti Barangay Mckinley, Galimuyod, Ilocos Sur; Rommel Gaona y Dungalen, 37, naasawaan, BPATS member, tricycle driver, residente iti Barangay Bugnay, Candon City ken Jetson Manzano y Bagni, 27, naasawaan ken residente iti Barangay San Jose, Candon City bayat ti panagsusugalda iti kara y krus iti parkingan dagiti traysikel iti nagsulian ti San Juan Street ken Madarang Street ti Barangay San Jose, Candon City.
Nakumpiska kadagiti tallo ti 9 a P5-coin, maysa a P10-coin, 13 a P1-coin, ken 2 a daan ken demonetized P1-coin.
Naisaklang dagiti tallo iti kaso a panagsalungasing iti PD 1602 iti City prosecutor’s office.#


text:
NAGUNGAR ni Juliet. Namatmatan daytoy ti daradara a bangkay ni Konde Paris sa kalpasanna, ti saanen nga umang-anges nga ipatpategna unay a ni Romeo. Naammuanna a sabidong ti impatay ni Romeo. Awanen ti lalaki nga ay-ayaten ken puon ti biagna. Inuyosna ti punial ni Romeo sana binagkong ti bagina.
Dimteng da Prayle Laurence. Nadatnganda dagiti bangkay da Konde Paris, Romeo ken Juliet.
Nagkappia met laeng ti pamilia dagiti ag-Montague ken ag-Capulet. Naipalgak a sililimed gayam nga agassawa da Romeo ken Juliet nga annakda. Narisut met ti sakit ti ulo ti prinsipe ti Verona.
Ti makunkuna laeng kadi a “fertile eggs of literature” wenno ti nabaknang nga imahinasion ni William Shakespeare ti nakasuratan ti “Romeo ken Juliet” a nagbalin a maysa nga immortal a klasika ken kalatakan ngata a pakasaritaan ti naindaklan nga ayat? Saan ta imbasar idi ni William Shakespeare iti pudno a dua nga aggingginnubat ken agiinnibus a natan-ok a pamilia iti Europa.
Iti mitolohia met dagiti nagkauna a Griego, makaabbukay iti asi ken panangay-ay ti pakasaritaan ti naindaklan nga ayan-ayat da Orpheus ken Eurydice. Tinukkawan ti uleg a napayatan ni Eurydice ket natay. Manipud isisingising agingga iti panagtabon ti init, nakatugaw nga agmaymaysa ni Orpheus iti aplaya ket ipekpeksana ti nalaus a ladingitna babaen ti naliday a musika ti toktokarenna a lira.
Agsipud iti di masbaalan a leddaang ken napalalo a panagayatna iti natay nga asawana, inturtured ni Orpheus ti simrek ken immaddak iti nasipnget a lubong dagiti natay tapno makipakpakaasi kadagiti agturay a da Proserpine ken Ari Pluto. Toktokarenna ti lira bayat ti panagdaliasatna. Nalaing ni Orpheus nga agtokar iti lira.
Iti irurukuas ti nakaum-umbi ken napnuan-liday a musika manipud iti lira, bunggoy-bunggoy a dimteng dagiti aningaas wenno al-alia dagiti natay a kas man la agapon a pinangen a billlit iti isasangbay ti rabii. Tinaraigid ni Orpheus ti Karayan Cocytus ken bimmaddek iti sabali pay a teppang met ti Karayan Styx. Dagitoy dagiti nasipnget, kalublubnak ken din sa pulos agallin wenno agkutkuti a kadandanuman ti Hades wenno Impierno.
Ngem saan laeng a dagiti agas-assisaw nga al-alia wenno kararua ti tinukay ti naumbi a samiweng ti lira. Uray ti pagpupokan ken pakaparparigatan ti kararua dagiti natay a managbasol, dinuayya met ti tokar ni Orpheus. Dagiti Furies nga agkukulinikon ti uleg a pannakabuokda, dimngegda ket iti kadamuan a gundaway, naslep dagiti pingpingda iti lua. Nalipatan met ni Tantalus ti burayok a kellaat a mamagaan no uminum. Nagmattider dagiti buitre iti ngatuen ti lugante a bagi ni Tityus ken insardengda pay laeng ti mangpirsay iti dalemna. Kunam no naisagud ken nagsardeng met ti panagtulid ti rueda a nakairakedan ken pakadusdusaan ni Ixion. Imbaba pay laeng dagiti Belides dagiti pitserda ken intugaw met ni Sisyphus iti dakkel a bato nga idurduronna nga ipangato iti turod, a kas dusana.
Dimmatag ni Orpheus iti sango ni Proserpine ken ti asawa daytoy, ni kaam-amak nga Ari Pluto. Nagsao a dangdanggayan ti ingget-umbi ken napnuan-liday a samiweng ti lira. Nagpakpakaasi a palubosanda koma ti asawana a ni Eurydice, nga agsubli iti lubong dagiti nabiag. No dida patgan ti panagpakpakaasina, dinan kayat ti agbiag pay ket agtalinaeden ditoy lubong dagiti natay tapno makadennana laeng ni Eurydice.
(Adda tuloyna)


text:
Plantilia:Cite encyclopedia
Daytoy a plantilia ti Panagdakamat nga Estilo 1 ket inus-usar a panagpartuat kadagiti panagdakamat para kadagiti artikulo wenno kapitulo kadagiti naurnos nga urnong a kas dagiti ensiklopedia ken diksionario, ngem kaaduan a sapasap dagiti libro wenno serie ti libro nga aglaon kadagiti agmaymaysa a paset wenno kapitulo a sinurat dagiti nadumaduma a mannurat, ken naitiptipon babaen ti maysa wenno dagiti ad-adu nga editor. Nupay kasta, daytoy ket saan a naikeddeng para kadagiti warnakan wenno magasin, a periodikal a naipablaak nga addaan iti tono ken (kadawyan) dagiti bilang ti pablaak, ken nasken a madakamat iti {{Cite journal}}; wenno saan a naikeddeng para kadagiti nagbanagan ti konperensia, a nasken a madakamat iti {{Cite conference}}.
Dagiti linaon
- 1 Panagusar
- 2 Dagiti pagarigan
- 3 Dagiti parametro
- 3.1 Eskritu
- 3.2 COinS
- 3.3 Nasukatanen
- 3.4 Deskripsion
- 3.4.1 Dagiti mannurat
- 3.4.2 Titulo
- 3.4.3 Petsa
- 3.4.4 Nangipablaak
- 3.4.5 Edision, serserie, tomo
- 3.4.6 Dagiti lokasion ti taudan
- 3.4.7 URL
- 3.4.8 Angkla
- 3.4.9 Dagiti panangilasin
- 3.4.10 Insasao
- 3.4.11 Dagiti editor
- 3.4.12 Laysummary
- 3.4.13 Dagiti pagpilian a panangiparang
- 3.4.14 Nasken ti suskrision ken rehistrasion
- 4 Kitaen pay
Panagusar[urnosen ti taudan]
Agkopia ti usaren a blanko a bersion. Amin a nagnagan ti parametro ket nasken a bassit a letra. Usaren ti karakter a "|" (pipa) iti nagbaetan ti tunggal maysa a parametro. Ikkaten amin a parametro a saan a maus-usar tapno maliklikan dagiti wara iti pagurnosan a tawa. Adda met dagiti wadan a mabalin a mangiraman ti agdama a petsa. No saan nga agdama ti petsa,ti panid.
- No ti nagan ti pagikabilan ket nailista iti batong Dagiti nasken daytoy ket nasken para iti pagikabilan iti kanawan.
Dagiti pagarigan[urnosen ti taudan]
{{cite encyclopedia |editor2-first=Haggai |last=Golden |editor1-last=Golden |isbn=978-9-004-16042-2 |editor3-first=András |volume=17 |authorlink=Peter Benjamin Golden |pages=7–57 |editor1-first=Peter B. |encyclopedia=The World of the Khazars: New Perspectives |editor3-link=András Róna-Tas |url=http://books.google.com/books?id=3ZzXjdyK-CEC&pg=PR2#v=onepage&p=123 |year=2007a |editor1-link=Peter Benjamin Golden |publisher=BRILL |editor3-last=Róna-Tas |first=Peter B. |editor2-last=Ben-Shammai |series=Handbook of Oriental Studies |title=Khazar Studies: Achievements and Perspectives |accessdate=Pebrero 13, 2013 }}
- Golden, Peter B. (2007a). "Khazar Studies: Achievements and Perspectives". Iti Golden, Peter B.; Ben-Shammai, Haggai; Róna-Tas, András. The World of the Khazars: New Perspectives. Handbook of Oriental Studies. 17. BRILL. pp. 7–57. ISBN 978-9-004-16042-2. Naala idi Pebrero 13, 2013.
{{cite encyclopedia |archiveurl=http://www.webcitation.org/query?id=1257036681681058 |title=Idaho |encyclopedia=MSN Encarta |deadurl=yes |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761565515/Idaho.html |archivedate=2009-11-01 }}
{{cite encyclopedia |editor2-first=Richard K. |last=Seberg |isbn=978-1-55407-206-4 |publication-place=Richmond Hill, Ontario |editor3-first=Alastair |editor-first=Vernon H. |pages=340–341 |editor-last=Heywood |first=Ole |publisher=Firefly Books |year=2007 |lastauthoramp=yes |editor2-last=Brummitt |contribution=Alliaceae |editor3-last=Culham |title=Flowering Plant Families of the World }}
- Seberg, Ole (2007). "Alliaceae". Iti Heywood, Vernon H.; Brummitt, Richard K. & Culham, Alastair. Flowering Plant Families of the World. Richmond Hill, Ontario: Firefly Books. pp. 340–341. ISBN 978-1-55407-206-4.
{{cite encyclopedia |last=Gerish |encyclopedia=The Crusades: An Encyclopedia |first=Deborah |oclc=70122512 |url=http://books.google.com/books?id=6cSXSgAACAAJ |editor=Alan V. Murray |publisher=ABC-CLIO |title=Aimery of Lusignan |volume=1 |location=Santa Barbara |pages=24 |year=2006 }}
- Gerish, Deborah (2006). "Aimery of Lusignan". Iti Alan V. Murray. The Crusades: An Encyclopedia. 1. Santa Barbara: ABC-CLIO. p. 24. OCLC 70122512.
{{cite encyclopedia |last=Morère |encyclopedia=Dictionary of Scientific Biography |isbn=0-684-10114-9 |first=J. E. |publisher=Charles Scribner's Sons |title=Aguilon, François d' |volume=1 |location=New York |pages=81 |year=1970 }}
- Morère, J. E. (1970). "Aguilon, François d'". Dictionary of Scientific Biography. 1. New York: Charles Scribner's Sons. p. 81. ISBN 0-684-10114-9.
{{cite encyclopedia |last=Smith |encyclopedia=A concise encyclopedia of the Bahá'í Faith |isbn=1-85168-184-1 |first=Peter |publisher=Oneworld Publications |title=satan |location=Oxford |pages=304 |year=2000 }}
- Smith, Peter (2000). "satan". A concise encyclopedia of the Bahá'í Faith. Oxford: Oneworld Publications. p. 304. ISBN 1-85168-184-1.
{{cite encyclopedia |last=Wallace |editor-last=Gillispie |isbn=978-0-684-10114-9 |first=William A. |year=1970 |location=New York |encyclopedia=Dictionary of Scientific Biography |publisher=Scribner & American Council of Learned Societies |title=Albertus Magnus, Saint |volume=1 |editor-first=Charles |pages=99-103 |url=http://www.u.arizona.edu/~aversa/scholastic/Dictionary%20of%20Scientific%20Biography/Albertus%20Magnus%20(Wallace).pdf }}
- Wallace, William A. (1970). "Albertus Magnus, Saint" (PDF). Iti Gillispie, Charles. Dictionary of Scientific Biography. 1. New York: Scribner & American Council of Learned Societies. pp. 99–103. ISBN 978-0-684-10114-9.
{{cite encyclopedia |last=Morse |encyclopedia=Law Library - American Law and Legal Information |first=Stephen J. |archivedate=2008-09-25 |title=Psychopathy - What Is Psychopathy? |volume=Crime and Justice Vol 3 |archiveurl=http://www.webcitation.org/5b5vnGYP0 |url=http://law.jrank.org/pages/1884/Psychopathy-What-psychopathy.html |accessdate=2008-09-25 }}
- Morse, Stephen J. "Psychopathy - What Is Psychopathy?". Law Library - American Law and Legal Information. Crime and Justice Vol 3. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2008-09-25. Naala idi 2008-09-25.
Dagiti parametro[urnosen ti taudan]
Eskritu[urnosen ti taudan]
Dagiti naiyumok a parametro ket agkamkammatalek kadagiti nagannak a parametroda:
- parent
- WENNO: parent2—ket mabalin a mausar imbes nga iti parent
- child—ket mabalin a mausar a kakuyog iti parent (ken di maikaskaso no ti parent ket saan a mausar)
- WENNO: child2—ket mabalin a mausar imbes nga iti child (ken di maikaskaso no ti parent2 ket saan a mausar)
- Iti nakalistaan dagiti parbo a nagan, maysa laeng kadagiti parametro ti mabalin a maipalawag; no adu kadagiti parametro ti parbo a nagan ti maipalawag, maysanto laeng iti maiparang.
Babaen ti kasisigud, dagiti agasmang dagiti pagikabilan ket napatinggaan iti tuldek (.).
COinS[urnosen ti taudan]
Daytoy a plantilia ket mangisengngat ti metadata ti COinS iti maiparuar a HTML, daytoy ket mangpalubos iti sopwer a panagtaripato ti reperensia a mangala ti bibliograpiko a metadata. Kitaen ti: Wikipedia:COinS. Kas sapasap nga alagaden, maysa laeng a banag ti datos iti tunggal maysa a parametro. Saan a mangiraman ti panangipalawag wenno sabali a teksto:
- Usaren ti
|date=27 Septiembre 2007saan a ti
|date=27 Septiembre 2007 (prenta a bersion 25 Septiembre)
Panag-usar kadagiti plantilia iti uneg ti plantilia ti dakamat, ket kadawyan a saan amaisingasing gapu ta adu kadagitoy a plantilia ket manginayon ti adu a HTML wenno CSS a maiparangto iti metadata. Dagiti pay, entidad ti HTML, kas pagarigan ti
,
–, kdpy, ket nasken a saan a mausar kadagiti parametro a mangpataud iti metadata.
Ti metadata ti COinS ket mapartuat kadagitoy a parametro:
|periodical=,
|journal=,
|newspaper=,
|magazine=,
|work=,
|website=,
|encyclopedia=,
|encyclopaedia=,
|dictionary=
|chapter=,
|contribution=,
|entry=,
|article=,
|section=
|title=
|publicationplace=,
|publication-place=
|date=,
|year=,
|publicationdate=,
|publication-date=
|series=
|volume=
|issue=,
|number=
|page=,
|pages=,
|at=
|edition=
|publisher=,
|distributor=,
|institution=
|url=
|chapterurl=,
|chapter-url=,
|contributionurl=,
|contribution-url=,
|sectionurl=
|author#=,
|Author#=,
|authors#=,
|author#-last=,
|author-last#=,
|last#=,
|surname#=
- ti aniaman kadagiti panangilasin (
|isbn=,
|issn=,
|doi=,
|pmc=, kdpy)
Nasukatanen[urnosen ti taudan]
Nasukatanenn dagiti parametro ti coauthor ken coauthors. Ti panagusar kadagitoy ket mangikabil ti panid iti Kategoria:Pampanid nga aglaon kadagiti plantilia ti dakamat nga addaan kadagiti nasukatanen a parametro. Usaren ti last# / first# wenno author wenno authors. No mausar dagiti coauthor · coauthors para iti et al, imbes ket nga usaren ti display-authors=etal.
Deskripsion[urnosen ti taudan]
Dagiti mannurat[urnosen ti taudan]
- last: Apelyido ti bugbugtong a mannurat. San nga isilpo a kas wiki—imbes ket nga usaren tiauthor-link. Para kadagiti mannurat ti korporado cwenno dagiti mannurat nga addaan laeng iti maysa a nailista a nagan babaen ti taudan, usaren ti last wenno maysa kadagiti parbo a nagannna (kas ti
|author=Bono). Dagiti parbo a nagan: last1, surname, surname1, author, author1.
- author: daytoy a parametro ket inus-usar a mangtengngel ti kompleto a nagan ti bugbugtong a mannurat (umuna ken apelyido) wenno mangtengngel ti korporado a mannurat. Daytoy a parametro ket nasken koma a saan nga agtengngel kadagiti nagan iti ad-adu ngem maysa a mannurat.
- first: Naited wenno umuna a nagan ti mannurat; kas pagarigan: Firstname Middlename wenno Firstname M. wenno Firstname M., Sr. Saan nga isilpo a kas wiki—imbes ket nga usaren ti author-link. Dagiti parbo a nagan: first1, given, given1. Masapul ti ti last; ti umuna anagan ket saanto a maiparang no awan linaon ti last.
- WENNO: para kadagiti adu amannurat, usaren ti last1, first1 aginggan iti lastn, firstn a ti ayan ti n ket ti ania man nga agsasaruno a bilangpara iti imaysa nga awan patingga a bilang dagiti mannurat (ti tunggal maysa a firstn ket makasapul iti maitunos a lastn).
|first1=...
|last1=...
|author2=....
Dagiti parbo a nagan: surname1, given1 aginggana iti surnamen, givenn, wenno author1 taginggana iti authorn. Para iti maysa a mannurat ket ti maysa a mainayon a mannurat ti instituto, mabalin nga usaren ti
- author-link: Titulo ti adda nga artikulo ti Wikipedia article a maipanggep iti mannurat—saan a ti website ti mannurat; saan nga isilpo a kas wiki. Dagiti parbo a nagan: author-link1, authorlink, authorlink1, author1-link, author1link.
- WENNO: para kadagiti adu mannurat, usaren ti author-link1 aginggana iti author-linkn. Dagiti parbo a nagan: authorlink1 aginggana iti authorlinkn, wenno author1-link taginggana iti authorn-link, wenno author1link aginggana iti authornlink.
- name-list-format: iparangna dagiti mannurat ken dagiti editor iti estilo ti Vancouver no maisaad iti
vancken no ti listaan ket agusar kadagit parametro ti
last/
firstpara iti listaan ti nagan wenno nagnagan
- vauthors: insina ti kaw-it a listaan dagiti nagan ti mannurat iti estilo ti Vancouver; rikpan kadagiti doble a parentesis dagiti nagan mannurat ti korporado ken institusion:
|vauthors=Smythe JB, ((Megabux Corporation))
- author-link ken author-mask - mabalin nga usaren para kadagitiagmaymaysa a nagan iti
|vauthors=kas naipalawag dita ngato
- authors: Nawaya a porma kadagitinagan ti mannurat; ti panagusar iti daytoy a parametro ket saan a maisingasing gapu ta saan a makaited iti metadata ti dakamat; saan a parbo a nagan ti last
- coauthors: (nasukatanen)
Nagnagan ti coauthors. Masapul ti author, authors, wenno lastnIraman ti coauthors iti author wenno authors wenno agusar ti sabali nga authorn wenno lastn/firstn tapno mailista dagiti coauthors.
- translator-last: Apelyido ti agipatpatarus. Saan nga isilpo a kas wiki—imbes ket nga usaren ti translator-link. Dagiti parbo a nagan: translator1, translator1-last, translator-last1.
- translator-first: Dagiti naited a nagan wenno umuna a nagan ti agipatpatarus. Saan nga isilpo a kas wiki—imbes ket nga usaren ti translator-link. Dagiti parbo a nagan: translator1-first, translator-first1.
- WENNO: para kaadgiti adu nga agipatpatarus, usaren ti translator-last1, translator-first1 aginggana ititranslator-lastn, translator-firstn a ti ayan ti n ket ti ania man nga agsasaruno nga awan patinggana a bilang dagiti agipatpatarus (each translator-firstn masapul ti maitunos a translator-lastn). Dagiti parbo a nagan: translator1-last, translator1-first aginggana ti translatorn-last, translatorn-first, wenno translator1 aginggana ti translatorn.
- translator-link: Titulo ti adda nga artikulo ti Wikipedia a maipanggep iti agipatpatarus—saan a ti website ti agipatpatarus; saan nga isilpo a kas wiki. Dagiti parbo a nagan: translator-link1, translator1-link.
- WENNO: para kadagiti adu nga agipatpatarsu, usaren ti translator-link1 aginggana iti translator-linkn. Dagit iparbo a nagan: translator1-link aginggana ti translatorn-link.
- collaboration: Nagan ti grupo dagiti mannurat wenno dagiti koloborador; masapul ti author, last, wenno vauthors a mangilista ti maysa wenno ad-adu kadagiti nangruna mannurat; sarunuenna ti author name-list; sukatanna ti 'et al.' iti author name-list.
- Nota: No agus-usar kadagiti estilo ti naipangyababa a notnota iti baba wenno parentetiko a panangireperensia kadagiti plantilia, saan nga agusar kadagiti adu a nagan iti maysa a pagikabilan gapu ta ti angkla ket saan a mangiyasping iti nailinia a silpo.
Titulo[urnosen ti taudan]
- encyclopedia: Titulo ti taudan. Mabalin a maisilpo a kas wiki iti maysa nga adda nga artikulo ti Wikipedia article wenno url mabalin pay a mausar a pananginayon iti maysa nga akinruar a silpo, ngem saan nga isuda a dua. Maiparang kadagiti italiko. No naipalawag ti script-title, ti title ket agtengngel iti romanisado a transliterasion wenno titulo iti script-title.
- script-title: Kasisigud a titulo para kadagiti pagsasao a saan nga agusar iti alpabeto a naibatay ti Latin (Arabiko, Insik, Siriliko, Greek, Hebreo, Hapon, Koreano, Bietnamis, kdpy); saan nga italiko, surotenna ti naitaliko a transliterasion a naiplawag iti title. Mabalin a mapasakbayan iti maysa a kodigo ti dua a karakter nga ISO 639-1 tapno makatulong iti husto a panangiparang ti eskritu kadagiti pagbasabasa:
... |title=Tōkyō tawā |script-title=ja:東京タワー |trans-title=Tokyo Tower ...
- trans-title: Patarus iti Ilokano ti titulo ti taudan a nadakamat iti ganganaet a pagsasao. Mangiparang kadagiti kudrado a pangrikep kalapasan ti encyclopedia; no maipalawag ti url, mairamanto ti trans-title iti silpo. Maisingasing ti panagusar ti parametro ti language.
- script-title: Kasisigud a titulo para kadagiti pagsasao a saan nga agusar iti alpabeto a naibatay ti Latin (Arabiko, Insik, Siriliko, Greek, Hebreo, Hapon, Koreano, Bietnamis, kdpy); saan nga italiko, surotenna ti naitaliko a transliterasion a naiplawag iti title. Mabalin a mapasakbayan iti maysa a kodigo ti dua a karakter nga ISO 639-1 tapno makatulong iti husto a panangiparang ti eskritu kadagiti pagbasabasa:
- Dagiti titulo nga aglaon kadagiti naisangayan a karakter ket maiparang ken saanda a husto a maisilpo malaksid no maikodigo dagita a karakter.
- title-link: Titlulo ti adda nga artikulo ti Wikipedia a mangipanggep iti taudan a nainaganan iti title – saan nga usaren ti adres ti web; saan nga isilpo a kas wiki. Parbo a nagan: titlelink.
- title: Titulo ti taudan. Mabalin a maisilpo a kas wiki iti maysa nga adda nga artikulo ti Wikipedia article wenno url mabalin pay a mausar a pananginayon iti maysa nga akinruar a silpo, ngem saan nga isuda a dua. Maiparang kadagiti italiko. No naipalawag ti script-title, ti title ket agtengngel iti romanisado a transliterasion wenno titulo iti script-title.
- script-title: Kasisigud a titulo para kadagiti pagsasao a saan nga agusar iti alpabeto a naibatay ti Latin (Arabiko, Insik, Siriliko, Greek, Hebreo, Hapon, Koreano, Bietnamis, kdpy); saan nga italiko, surotenna ti naitaliko a transliterasion a naiplawag iti title. Mabalin a mapasakbayan iti maysa a kodigo ti dua a karakter nga ISO 639-1 tapno makatulong iti husto a panangiparang ti eskritu kadagiti pagbasabasa:
... |title=Tōkyō tawā |script-title=ja:東京タワー |trans-title=Tokyo Tower ...
- trans-title: Patarus iti Ilokano ti titulo ti taudan a nadakamat iti ganganaet a pagsasao. Mangiparang kadagiti kudrado a pangrikep kalapasan ti title; no maipalawag ti url, mairamanto ti trans-title iti silpo. Maisingasing ti panagusar ti parametro ti language.
- script-title: Kasisigud a titulo para kadagiti pagsasao a saan nga agusar iti alpabeto a naibatay ti Latin (Arabiko, Insik, Siriliko, Greek, Hebreo, Hapon, Koreano, Bietnamis, kdpy); saan nga italiko, surotenna ti naitaliko a transliterasion a naiplawag iti title. Mabalin a mapasakbayan iti maysa a kodigo ti dua a karakter nga ISO 639-1 tapno makatulong iti husto a panangiparang ti eskritu kadagiti pagbasabasa:
- Dagiti titulo nga aglaon kadagiti naisangayan a karakter ket maiparang ken saanda a husto a maisilpo malaksid no maikodigo dagita a karakter.
- No ti itulo a madakdakamat ket aglaon kadagiti marka ti insasao wenno dagiti apostrophe iti pagrugian, iti pagpatinggaan wenno isuda a dua, mabalin nga usaren ti
tapno maikkan iti pannakaisina iti pagbaetan iti dayta a pangtuldek ken dagiti marka ti insasao nga automatiko nga ited daytoy a plantilia iti likmut ti titulo, tapno maliklikan iti saan anasayaat a pannakaiparang a kas ti '''.
- Kas pagarigan, imbes nga iti title='name' a maiparang kadagiti adu a pagbasabasa nga agraman kadagiti marka ti insasao a manglikmut daytoy a kas '''name''', usaren ti |title= 'name' , a maiparang a kas " 'name' ".
- title-link: Titlulo ti adda nga artikulo ti Wikipedia a mangipanggep iti taudan a nainaganan iti title – saan nga usaren ti adres ti web; saan nga isilpo a kas wiki. Parbo a nagan: titlelink.
- Dagiti parbo a nagan: title, article
- language: Ti pagsasao a nakaisuratan ti taudan. Maiparang kadagiti parentesis nga agraman iti "iti" sakbay ti nagan tipagsasao wenno nagnagan. Ti panagusar ti napno anagan ti pagsasao wenno ti kodigo ti ISO 639-1. No ti taudan ket agusar iti ad-adu ngem maysa a pagsasao, ilista dagitoy akas magmaymaysa, nga insina babaen ti kaw-it, kas ti
|language=Pranses, Aleman. Ti panagusar kadagiti nagan ti pagsasao wenno dagiti kodigo tipagsasao a mabigbigan babaen ti Wikimedia ket manginayon ti panid iti maitunos a kategoria ti Kategoria:Dagiti taudan manipud iti ganganaet a pagsasao ti CS1; saan nga agusar kadagiti plantilia wenno dagiti silpo ti wiki. Nota: No ti pagsasao ket "Ilokano" (wenno "ilo"), awan ti pagsasao amaiparang iti dakmat. Noa: No dua wenno ad-adu dagiti pagsasao ti mailista idiay, saanen a masapul nga iraman ti "ken" sakbay ti maudi a pagsasao. Ti "ken" ket automatiko nga isengngat babaen ti plantilia.
Petsa[urnosen ti taudan]
- date: Petsa ti nairep-reperensia a taudan. Mabalin a napno a petsa (aldaw, bulan, ken tawen) wenno sangkabassit a petsa (bulan ken tawen, tiempo ken tawen, wenno tawen). Agusar ti pormat a kas dagiti isabali a petsa ti pablaak kadagiti dakamat.[date 1] Nasken no ti year ket mausar a panangipalawag kadagiti silpo ti
{{sfn}}kadagiti nadumaduma a dakamat babaen ti isu met laeng a mannurat iti isu met laeng a tawen.[adu pay] Saan nga isilpo a kas wiki. Maiparang kalapsan dagiti mannurat ken narikpan kadagiti parentesis. No awan ti mannurat, maiparangto kalpasan ti nangipablaak.
- Para iti aproksimado atawen, pasarunuan iti "
c.", lkasla daytoy:
|date=c. 1900.
- Para iti awanan iti petsa, wenno "di napetsado",inayon akas
|date=n.d.
- year: Tawen ti taudan a narep-reperensiaan. Maisingasing ti panagusar ti
|date=malaksid no masabat amin dagiti sumaganad a kondision:
- Ti plantilia ket agus-usar iti
|ref=harv, wenno ti plantilia ket
{{citation}}, wenno
|mode=cs2
- Ti pormat ti
|date=ket YYYY-MM-DD.
- Ti dakamat ket makasapul ti panangipalawag ti
CITEREF.
- Ti plantilia ket agus-usar iti
- orig-year: Kasisigud a pannakaipablaak a tawen; maiparang kalpasan ti petsa wenno tawen. Tapno nalawlawag, pangngaasi a mangited kadagiti espesipidad. Kas pagarigan:
|orig-year=Immuna a naipablaak idi 1859wenno
|orig-year=Naaramid idi 1904. Parbo a nagan: origyear
- df: pormat ti petsa; isaadna dagiti maiparang a petsa iti naibaga a pormat; saan a mangsuporta kadagiti sakup ti petsa wenno dagiti natiempuan a petsa. Mangawat iti maysa a pateg a mabalin a maysa kadagitoy:
dmy– isaad dagiti petsa ti pannakaipablaak iti pormat ti aldaw bulan tawen; saan a mabaliwan dagiti access- ken archive-date;
mdy– kas dita ngato para iti pormat ti bulan aldaw, tawen
ymd– kas dita ngato para iti pormat ti umuna ti tawen a numeriko ti YYYY-MM-DD
dmy-all– isaad dagiti petsa ti pannakaipablaak, access-, ken archive-date iti pormat ti aldaw bulan tawen;
mdy-all– kas dita ngato para iti pormat ti bulan aldaw, tawen
ymd-all– kkas dita ngato para iti pormat ti umuna ti tawen a numeriko ti YYYY-MM-DD
-
- ^ Dagiti petsa ti pannakaipablaak kadagiti reperensia iti kaunegan ti maysa nga artikulo ket naskenda nga adadan iti agpapada a pormat.
Nangipablaak[urnosen ti taudan]
- publisher: Nagan ti nangipablaak; mabalin a maisilpo a kas wiki no maitutop. Ti nangipablaak ket ti kompania obra a madakdakamat. Saan nga usaren ti parametro ti publisher para iti nagan ti obra (kas ti, libro, ensiklopedia, diario, magasin, warnakan, website). Saan a kadawyan a naus-usar kadagiti periodikal. Dagiti panangidesignado ti korporasion a kas ti "Ltd", "Inc" wenno "GmbH" ket kadawyan dagitoy a saan a mairamraman. Ikkaten ti nagan ti nagipablaak no kapadpada unay a kas ti nagan ti obra (kas pagarigan, Ti The New York Times Co. ket ipablaakna ti diario ti The New York Times , isu nga awan rason a nagannan ti nagipablaak). Maiparang kalpasan ti title; no maipalawag ti work, ti publisher ket marikpanto iti parentesis.
- place: Heograpiko a lugar ti pablaak; kadawyan a saan a naisilpo a kas wiki; saan nga iraman no ti obra ket mangiraman ti lokasion; kas pagarigan: The Boston Globe, The Times of India. Maiparang kalpasan ti titulo; no maipalawag ti work , ti location ket marikpanto iti parentesis. Parbo a nagan: location
- publication-place: No maysa kadagiti publication-place, place wenno location ket maipalawag, ti lokasion ket maiparangto kalpasan ti titulo; no maipalawag dagiti publication-place ken place wenno location , ti place wenno location ket maipakita kalpasan ti titulo a napasarunuan iti "written at" ken publication-place ket maipakita kalpasan ti titulo.
- publication-date: Petsa ti pablaak no sabali manipud idi naisurat ti obra. Maiparang laeng no ti year wenno date ket naipalawag ken sabali, no saan ti publication-date ket isu ti mausar ken maiparang a kas date. Usaren ti isu met laeng a pormat a kas dagiti sabali a petsa iti artikulo; saan nga isilpo a kas wiki. Sarunuenna ti publisher; no saan a naipalawag ti work , ti publication-date ket sarunuen babaen ti "published" ken marikpan kadagiti parentesis.
- via: Nagan ti nangited iti linaon (no sabali manipud iti nangipablaak). Ti via ket saan a pangsukat para iti publisher, ngem magited iti adu pay a salasay. Daytoy ket mabalin a mausar no ti nagited ti linaon ket mangirepresenta ti taudan iti pormat a saan nga ti kasisigud (kas ti NewsBank]), no ti naited nga URL ket saan a mangipalawag ti identidad ti nangited, no awan ti magun-od nga URL wenno DOI (EBSCO), no ti nangited ket agkiddaw iti atribusion, wenno kas nakiddaw iti WP:The Wikipedia Library (kas ti Credo, HighBeam).
Edision, serserie, tomo[urnosen ti taudan]
- edition: No ti pablaak ket addaan ti ad-adu ngem maysa nga edision; kas pagarigan: "Maika-2", "Nabaliwan" kdpy. Maiparang a kas " ed." kalpasan daytoy a pagikabilan, isu a ti
|edition=Maika-2ket agpataud ti "Maika-2 nga ed." Saan a maiparang no naipalawag ti pagikabilan ti periodikal.
- series wenno version: No ti taudan ket paset dagiti serye, kasla ti serye ti libro wenno warnakan no ti pannakaibilang ti pablaak ket nairugi manen.
- volume: Para iti maysa a pablaak a naipablaak kadagiti nadumaduma a tomo. Maiparang kalpasan dagiti pagikabilan ti title ken series ; dagiti tomo dagiti uppat a karakter wenno basbassit ket maiparang a napuskol.
Dagiti lokasion ti taudan[urnosen ti taudan]
- page: Ti bilang ti agmaymaysa a panid iti taudan a mangsuporta ti linaon. Usaren ti
|page=wenno
|pages=, ngem saan nga isuda a dua. Maiparang a sarunuen babaen ti
p.malaksid no maipalawag ti
|nopp=y.
- WENNO: pages: Ti sakop ti pampanid iti taudan a mangsuporta ti linaon. Usaren ti
|page=wenno
|pages=, ngem saan nga isuda a dua. Isina nga agusar iti en dash (–); isina dagiti saan nga agsasaruno a panid iti koma (,); saan nga usaren tapno mangibaga ti dagup a bilang ti pampanid iti taudan. Maiparang a sarunuen babaen ti
pp.malaksid no maipalawag ti
|nopp=y. Dagiti hyphen ket automatiko a mapagbaliwen kadagiti en dashes; no saan a maitutop dagiti hyphen, kas pagarigan: pp. 3-1–3-15, usaren ti
|at=.
- nopp: Isaad iti y tapno mapasardeng dagiti notasion ti
p.wenno
pp.kadagiti saan a maitutop; kas pagarigan, ti
|page=Aklub ti sanguananwenno
|pages=passim.
- nopp: Isaad iti y tapno mapasardeng dagiti notasion ti
- WENNO: at: Para kadagiti taudan a ti bilang ti panid ket saan a maitutop wenno saan a makaanay. Tuonan babaen ti
|page=wenno
|pages=. Agusar laeng ti maysa kadagiti
|page=,
|pages=, wenno
|at=.
- Kas pagarigan: panid (p.) wenno pampanid (pp.); paset wenno seksion (sec.), batong (col.), parapo (para.); track; oras, minutos ken segundo; tignay, senario, canto, libro, parte, oolio, estansa, aklub tilikud, panangilinia a notnota, indicia, kolopono, berso.
URL[urnosen ti taudan]
- url: Ti URL ti lokasion nga online a pakabirukan ti teksto ti pablaak. Saan a mausar no ti title ket naisilpo a kas wiki. No maipakat, thi silpo ket mabalin a maitudo iti naisangayan a panid wenno pampanid a naireperensia. Ikkaten dagiti adu a pagsurotan a parametro manipud kadagiti URL, kas iti
#ixzz2rBr3aO94wenno
?utm_source=google&utm_medium=...&utm_term=...&utm_campaign=.... Saan nga isilpo kadagiti ania man a komersial nga aglaklako ti libro, kasla iti Amazon.com. Dagiti imbalido nga URL, a mairaman dagiti aglaon kadagiti baetan, ket pagresutaan iti maysa a mensahe ti biddut.
- access-date: Napno apetsan no ti linaon nga intudo babaen ti url ket naudi idi a napasingkedan tapno mangsuporta iti teksto iti maysa nga artikulo; saan nga isilpo a kas wiki; masapul ti url; usaren ti isu met laeng a pormat a kas dagiti sabali a petsa dagiti panagserrek ket panangiyarkibo kadagiti dakamat.[date 1] Saan a masapul para kadagiti naisilpo a dokumento a saan nga agbaliw. Kas pagarigan, saan a nmasapul ti access-date para kadagiti silpo dagiti kopia ti naipablaak a pappapel t ipanagsukisok babaen ti DOI wenno ti naipablaak a libro, ngem saan nasken nga usaren para kadagiti silpo kadagiti artikulo ti damdamag kadagiti komersial a website (dagioty ket mabalinda nga agbaliw mannipud kadagiti panawen, urayno dagiti ket naipalaakda pay iti pisikal a medium). Laglagipen a ti access-date ket ti petsa a ti URL ket nakita idi a saan laeng a mabalin, ngem ti panagsuporta ti panangiregget a madakdakamat (a saan amabalin a maaramid ti agdama a bersion). Mabalin a nailemmeng wenno naestilo babaen dagiti nairehistro nga editor. Parbo a nagan: accessdate.
- archive-url: Ti URL ti maysa a naarkibo a kopia ti panid ti web, no wenno iti kaso a ti kasisigud nga URL ket saan a mabalin a magun-od. Kadawyan a maus-usar a mangibaga kadagiti serbisio a kas ti WebCite ken Internet Archive; masapul ti archive-date ken url. Parbo a nagan: archiveurl.
- archive-date: Petsa idi naiyarkibo ti kasisigud nga URL; inunaan babaen ti kasisigud a teksto iti "naiyarkibo manipud iti kasisigud idi". Usaren ti isu met laeng a pormat a kas dagiti sabali a petsa ti panagserrek ken arkibo kadagiti dakamat. Daytoy ket saan a nasken nga isu met laeng a pormat a nausar para kadagiti petsa ti panangipablaak.[date 1] Saan nga isilpo a kas wiki. Parbo a nagan: archivedate.
- dead-url: No ti URL ket agdama pay a mabalin,ngem napasakbayan a naiyarkibo, isaad ti
|dead-url=no. Daytoy ket mangbaliw ti pannakaiparang ti urnos a ti tiitulo ket mangitalinaay ti kasisigud a silpo ken ti naiyarkibo a silpo iti gibus.No ti kasisigud nga URL ket nasukatanan para kadagiti panggep iti spam, patalastas, wenno saan a nasayaat a mausar, ti panangisaad ti
|dead-url=unfitwenno
|dead-url=usurpedketssanto a mangisilpo ti kasisigud nga URL iti maiparang a dakamat; masapul pay laeng ti
|url=. Dagiti sabali pay a maawat a pateg ket ti y, yes, wenno true. Parbo a nagan: deadurl.
- template-doc-demo: Dagiti parametro ti arkibo ket mapasingkedanto kadagiti biddut tapno masigurado nga amin dagiti parametro ket mairaman, wenno no saan ti {{citation error}} ket maawaganto. No adda dagiti biddut, dagiti panid ti nangruna, tulong ken plantilia ket maikabil iti Kategoria:Dagiti artikulo nga addaan ti saan a husto nga eskritu ti dakamat. Isaad ti
|template-doc-demo=truetapno mabaldado ti kategorisasion; nagruna a maus-usar kadagiti dokumentasion a maiparparang ti biddut.
- format: Pormat ti obra nga inbagbaga babaen ti url; kas pagarigan: PDF, DOC, wenno XLS; maiparang iti parentesis kalpasan ti title. Ti HTML ket maipagarup a maibaga ken nasken a saan a mainaganan. Sanna a baliwan ti ikono ti silpo ti ruar. Nota: Dagiti ikono ti silpo ti ruar ket saan a mangiraman ti alternatibo a teksto; isu a saanda a manginayon ti pormat ti pakaammo para kadagiti marigatan ti panagkita.
- Dagiti URL ket nasken a mangrugi iti nasuportaran a panggep ti URI. Ti
http://ken
https://ket suportaranto amin dagiti pagbasabasa; nupay kasta, ti
ftp://,
gopher://,
irc://,
ircs://,
mailto:ken
news:ket makasapulto ti plug-in wenno akin-ruar a panangipakat ken kadawyan a liklikan daytoy. Ti panagsangaili a nagnagan ti IPv6 ket agdama a saan a masuportaran.
- No dagiti URL kadagiti parametro ti plantilia ti dakamat ket aglaon kadagiti naisangayan a karakter, dagitoy ket saanto a husto a maiparang ken maisilpo. Dagita a karakter ket nasken a porsiento a maikodigo. Kas pagarigan, ti baetan ket nasken a masukatan babaen ti
%20. Ti mangikodigo ti URL, sukatan dagiti sumaganad a karakter iti:
- Dagiti agmaymaysa a tuldek ket saan a nasken a maikodigo; nupay kasta, dagiti adu a saan a maikodigo ket maiwaswasto a kas italiko wenno napuskol a panangimarka. Dagiti agmaymaysa a nakulot a pangrikep ket saan a nasken a maikodigo; nupay kasta, ti paris a saan a maikodigo ket maiwaswasto a kas doble a pangrikep para iti panangilak-am ti plantilia.
Angkla[urnosen ti taudan]
- ref: ID para iti angkla. Babaen ti kasisigud, awan ti angkla a mapataud. Ti kadawyan a nonempty a pateg ti
|ref=IDket agpataud ti maysa nga angkla nga addaan iti naited nga ID; kasla ti mabalin a maisilpo a reperensia a mabalin a puntaan kadagiti silpo ti wiki kadagiti napno a reperensia, naipangpangruna a naserbi iti ababa a dakamat kasla dagiti ababa a nota ken parentetiko a panagreperensia. Ti nangruna a pateg ti
|ref=harvket agpataud ti maysa nga angkla a maitunos iti plantilia ti {{harv}}. Kitaen ti: Dagiti angkla para kadagiti plantilia ti panagreperensia ti Harvard.
Dagiti panangilasin[urnosen ti taudan]
- id: Ti naisangayan a panangilasin, inus-usar no awan dagiti nausar a naipakat nga espesialisado a panangilasin; silpo ti wiki wenno usaren ti plantilia no mabalin a maipakat.
Dagitoy a panangilasin ket agpartuat kadagiti silpo ken nadidesinio a mangawat ti agmaymaysa a pateg. Ti panagusar ti adu a pateg wenno sabali a teksto ket mangdadel ti silpo ken/wenno mangimbalido ti panangilasin. Iti sapasap, dagiti parametro ket naskenda mangiraman laeng ti karuay a parte ti panangilasin, kas ti
rfc=822 wenno
pmc=345678.
- arxiv: panangilasin ti arXiv ; kas pagarigan:
arxiv=hep-th/9205027(sakbay idi Abril 2007) wenno
arxiv=0706.0001wenno
arxiv=1501.00001(manipud iti Abril 2007). Saan nga iraman dagiti nakaro a pagpaatiddog ti papeles kas ti ".pdf" wenno ".html".
- asin: Amazon Standard Identification Number; no ti umuna a karakter ti pateg ti asin ket digit, usaren ti isbn.
- asin-tld: ASIN a kangatuan nga agpang ti dominio para kadagiti sitio ti Amazon malaksid iti Estados Unidos; dagiti mabalin a pateg:
au,
br,
ca,
cn,
co.jp,
co.uk,
de,
es,
fr,
it,
mx
- asin-tld: ASIN a kangatuan nga agpang ti dominio para kadagiti sitio ti Amazon malaksid iti Estados Unidos; dagiti mabalin a pateg:
- bibcode: Bibcode; us-usaren dagiti adu a sistema ti datos ti astronomia; kas pagarigan:
1974AJ.....79..819H
- doi: Digital object identifier; kas pagarigan:
10.1038/news070508-7. Mapasingkedan daytoy tapno masigurado a mangrugi iti (
10.).
- doi-broken-date: Petsa idi nabirukan ti saan a mabalin a DOI iti http://dx.doi.org. Usaren ti isu met laeng a pormat a kas dagiti sabali a petsa iti artikulo. Dagiti parbo a nagan: doi_brokendate, doi-inactive-date
- eissn: International Standard Serial Number para iti elektroniko a media iti serial apablaak; mabalin a sinaen dagiti walo a karakter kadagiti dua a grupo ti uppat babaen ti panagusar ti hyphen, ngem saan a maysa nga en dash wenno baetan. Parbo a nagan: EISSN
- hdl: panangilasin ti Handle System para kadaggiti digital a banag ken dadduma pay a rekurso iti Internet. Parbo a nagan: HDL
- isbn: International Standard Book Number; kas pagarigan:
978-0-8126-9593-9. (Kitaen ti: Wikipedia:ISBN ken ISBN). Dagiti dash iti ISBN ket pagpilian, ngem kaykayat. Usaren ti pudno a naiprenta nga ISBN wenno iti libro. Usaren ti 13 a digit nga ISBN – ken mangrugi ti 978 wenno 979 – no daytoy ket mabalin a magun-od. No ti maiprenta ket ti 10 digit nga ISBN wenno iti libro, usaren daytoy. Dagiti ISBN ket mabalin a mabirukan iti panid iti pakaammo ti nagipablaak – kadawyan nga idiay likudan ti titulo ti panid – wenno iti sirok ti barcode a kas numero a mangrugi iti 978 wenno 979 (dagiti barcode a mangrugi kadagiti ania man a sabali a numero ket saan a dagiti ISBN). Para kadagiti taudan nga addaan iti naduduog a 9 a digit a sistema ti SBN, pasarunuan ti numero iti sero; isu a, ti SBN 902888-45-5 ket nasken a maikabil a kas
|isbn=0-902888-45-5. Saan a pagbaliwen ti 10 a digit nga ISBN iti 13 a digit babaen ti panagnayon laeng ti pasaruno a 978; ti maudi a digit ket panagkarkulo a panangitalek ti digit ken ti panangibaliw laeng kadagiti numero ket mang-imbalido ti ISBN. Daytoy a parametro ket nasken laeng nga agtengngel ti ISBN nga awan ti ania man kadagiti maipatinayon a karakter. Daytoy ket mapasingkedan iti kaatiddog, dagiti imbalido a karakter – kadagiti sabali ngem ti [0123456789 -] nga addaan iti "X" a maipalubos a kas maudi a karakter iti 10 a digit nga ISBN – ken ti maitutop a husto a digit. Dagiti parbo a nagan: ISBN
- ismn: International Standard Music Number; kas pagarigan:
979-0-9016791-7-7. pagpilian dagiti hyphen wenno dagiti baetan iti ISMN. Usaren ti ISMN iti pudno a nakaiprentaan wenno iti obra. Daytoy a parametro ket nasken laeng nga agtengngel ti ISMN nga awanan iti ania man a maipatinayon a karkarakter. Daytoy ket makitkita iti kaatiddog, dagiti imbalido a karakter – dagiti ania man malaksid dagiti numero, dagiti baetan, ken dagiti hyphen – ken ti maitutop a check digit. Parbo a nagan: ISMN
- issn: International Standard Serial Number; dagiti walo a karakter ket mabalin a pagsinaen kadagiti dua a grupo iti uppat babaen ti panagusar ti hyphen, ngem saan nga itimaysa a en dash wenno maysa a baetan. Parbo anagan: ISSN
- jfm: Jahrbuch über die Fortschritte der Mathematik
- jstor: reperensia a numero ti JSTOR; kas pagarigan: ti
jstor=3793107ket agpataud iti JSTOR 3793107.
- lccn: Library of Congress Control Number. No adda, dagiti pasakbay nga alpabeto a karakter ket naskenda a bassit a letra.
- mr: Mathematical Reviews
- oclc: OCLC; Online Computer Library Center ti WorldCat
- ol: panangilasin ti Open Library; saan nga iraman ti "OL" iti pateg.
- osti: Office of Scientific and Technical Information
- pmc: PubMed Central; usaren ti numero ti artikulo para iti napno a teksto ti nawaya a repositorio ti artikulo ti warnakan, kas ti
pmc=345678.Saan nga iraman ti "PMC" iti pateg.
- embargo: Petsa a papanan ti pmc nga agdama; no daytoy a petsa ket adda iti masakbayan, saanto a maisilpo ti pmc aginggana iti dayta a petsa.
- pmid: PubMed; agusar ti naisangayan a panangilasin.
- rfc: Request for Comments
- ssrn: Social Science Research Network
- zbl: Zentralblatt MATH
Insasao[urnosen ti taudan]
- quote: Maitunos nga insasao a teksto manipud ti taudan. Maiparang a naripkpan kadagiti insasao. No maited, ti panangipatingga ti panagdakamat (ti tuldek babaen ti kasisigud) ket mapasardeng, isu a ti insasao ket masapul a manginayon ti panangipatingga a tuldek.
Dagiti editor[urnosen ti taudan]
- editor-last: Apelyido ti editor. Saan nga isilpo a kas wiki—imbes ket nga usaren ti editor-link . A ti apelyido ket kadawyan nga umuna a naisurat a kas iti Insik-wenno para kadagiti mannurat ti korporasion, usaren laeng a kas editor-last tapno mairaman ti isu met laeng a pormat a kas ti taudan. Dagiti parbo a nagan: editor-last1, editor-surname, editor-surname1, editor1-last, editor, editor1.
- editor: Daytoy a parametro ket inus-usar a mangtengngel ti kompleto a nagan ti agmaymaysa nga editor (umuna ken apelyido). Daytoy a parametro ket nasken a saan nga agtengngel kadagitinagan iti ad-adu ngem maysa nga editor.
- editor-first: Naited wenno nagnagan ti editor, mairaman dagiti titulo; kas pagarigan: Firstname Middlename wenno Firstname M. wenno Dr. Firstname M., Sr. Saan nga isilpo a kas wiki—imbes ket nga usaren ti editor-link . Dagiti parbo a nagan: editor-first1, editor-given, editor-given1, editor1-first.
- WENNO: para kadagiti adu nga editor, usaren ti editor-last1, editor-first1 aginggana iti editor-lastn, editor-firstn (Dagiti parbo a nagan: editor-surnamen wenno editorn-last; editor-givenn wenno editorn-first; editorn). Para iti agmaymaysa nga editor ken timaysa nga institusional nga editor, mabalin ngausaren ti
|editor-first1=...
|editor-last1=...
|editor2=....
- editor-link: Titulo ti adda nga artikulo ti Wikipedia a maipanggep ti editor—saan a ti website ti editor'; saan nga isilpo a kas wiki. Dagiti parbo a nagan: editor1-link.
- WENNO: para kadagiti adu nga editor, usaren ti editor-link1 aginggana iti editor-linkn (parbo anagan editorn-link).
- name-list-format: iparangna dagiti mannurat iti estilo ti Vancouver no maisaad iti
vancken no tilistaan ket agusar kadagiti parametro ti
last/
firstpara iti listaan ti nagan wenno nagnagan.
- veditors: ti insina ti kaw-it a nagnagan ti editor iti estilot i Vancouver; rikpan kadagiti doble a parentesis dagit nagan ti korporado ken institusion:
|veditors=Smythe JB, ((Megabux Corporation))
- editor-linkn ken editor-maskn - mabalin a mausar para kadagiti agmaymaysa a nagan iti
|veditors=, a kas naiplawag dita ngato
- editor-linkn ken editor-maskn - mabalin a mausar para kadagiti agmaymaysa a nagan iti
- editors: Dagiti nawaya a porma dagiti nagan ti editor; saan a maisingasing ti panagusar daytoy a parametro; saan a parbo a nagan ti editor-last
- Pannakaiparang:
- Usaren ti display-editors tapno matengngel ti kaatiddog ti maiparang a listaan ti nagan ti editor ken ti manginagan no mairaman ti ti "et al.".
- No adda dagiti mannurat: Umuna dagiti mannurat, sarunuen babaen ti nairaman nga obra, kalpasanna "Iti" ken dagiti editor, kalpasanna ti nangruna nga obra.
- No awan dagiti mannurat: Agparang dagii editor sakbay ti nairaman nga obra; ti agmaymaysa nga editor ket sarunuen babaen ti "ed."; dagiti adu nga editor ket sarunuen babaen ti "dagiti ed."
Laysummary[urnosen ti taudan]
- lay-url: Silpo ti URL iti saan a teknikal a pakabuklan wenno panagrepaso ti taudan; ti titulo ti URL ket naisaad iti "Lay summary". Parbo a nagnagan: lay-summary, laysummary.
- lay-source: Nagan ti taudan ti laysummary. Maiparang kadagiti italiko ken sarunuen babaen ti maysa nga endash. Parbo a nagan: laysource.
- lay-date: Petsa ti pakabuklan. Maiparang kadagiti parentesis.. Parbo a nagan: laydate.
Dagiti pagpilian a panangiparang[urnosen ti taudan]
- mode: Isaadna ti elemento ti panangisina, ti kasisigud a pagpatinggaan a pangtuldek, ken ti naisangayan a kapitalisasion segun ti pateg a naited. Para iti
|mode=cs1, ti elemento a panangisina ket tuldek-kaw-it (
;); ti pagpatinggaan a pangtuldek ket tuldek(
.); no maitunos, dagiti umuna a letra dagiti naisangayan a balikas ket maipadakkel a letrai('Naala idi..'). Para iti
|mode=cs2, ti elemento a panangisina ket kaw-it (
,); saan a mainayon ti pagpatinggaan a pangtuldek; no maitunos, dagiti umuna a letra dagiti naisangayan a balikas ket sannda a maipadakkel a ('naala idi...'). Tapno matuonan ti ti pagpatinggaan a pangtuldek, usaren ti postscript.
- author-mask: Sukatanna ti nagan ti umuna a mannurat kadagiti em dash wenno teksto. Isaad ti author-mask iti numeriko a pateg iti n tapno maisaad ti dash n kadagiti kalawa ti baetan ti em; isaad ti author-maskiti pateg ti teksto tapno maiparang ti teksto nga awanan iti maipasurot a panangisina ti mannurat; kas pagarigan, "iti". Nasken pay laeng nga inayon dagiti pateg para kadagiti amin a mannurat para kadagiti panggep ti metadata. Kangrunaan a naikeddeng a mausar kadagiti bibliograpia wenno dagiti estilo ti bibliograpia a dagiti adu a nga obra babaen ti agmaymaysa a mannurat ket agsasarunoda a nailista a kas naipangyababa a notnota iti baba. Saan nga usaren iti listaan a pinataud babaen ti
{{reflist}},
wenno iti kapada gapu ta awan kontrol ti urnos a pannakaiparang dagiti reperensia. Mabali pay nga usaren ti editor-mask ken translator-mask iti isu met laeng a waya.
- display-authors: Mangtengngel iti bilang dagiti maiparang a nagan ti mannurat no maipablaak ti dakamat. Ti mangbaliw ti bilang dagiti maiparang a mannurat, isaad ti display-authors iti kayat a bilang. Kas pagarigan, ti
|display-authors=2ket mangiparang laeng dagiti umun a dua a mannurat iti maysa a dakamat. Babaen ti kasisigud, maiparang amin dagiti mannurat. Ti
|display-authors=etalket iparangna amin dagiti mannurat iti listaan a sarunuen babaen ti et al. Dagiti parbo anagan: displayauthors.
- display-editors:Mangtengngel iti bilang dagiti maiparang a nagan ti editor no maipablaak ti dakamat. Ti mangbaliw ti bilang dagiti maiparang a mannurat, isaad ti display-editors iti kayat a bilang. Kas pagarigan,
|display-editors=2ket mangiparang laeng dagiti umuna a dua nga editor iti maysa a dakamat. Babaen ti kasisigud, maiparang amin dagiti editor.
|display-editors=etalket iparangna amin dagiti editor iti listaan a sarunuen babaen ti et al. Dagiti parbo a nagan: displayeditors.
- last-author-amp: Baliwan ti panangisina iti pagbaetan dagiti dua a naudi a nagan iti listaan ti mannurat iti baetan ampersand baetan (
&) no isaad iti
y,
yes, wenno
true. Pagarigan:
|last-author-amp=yes
- postscript: Mangtengngel ti pagpatinggaan a pangtuldek para iti dakamat; kasisigud iti tuldek (
.); para iti awanan iti pagpatinggaan a pangtuldek, inaganan ti
|postscript=none– ti panangibati nga awan linaon iti
|postscript=ket kapada ti saan a panangiraman daytoy, ngem saan a nalawag. Di ikaskaso no maipalawag ti quote.
Nasken ti suskrision ken rehistrasion[urnosen ti taudan]
Dagitoy a parametro ket manginayon ti silpo ti nota iti gibus ti dakamat:
- registration: Para kadagiti taudan ti online a makasapul ti rehistrasion, isaad ti
|registration=yes(wenno
y, wenno
true); pasarunuan babaen ti suskripsion no dagitoy dua ket maisaad.
- subscription: Para kadagiti taudan ti online a makasapul ti suskrisison, isaad ti
|subscription=yes(wenno
y,wenno
true); pasarunuan babaen ti rehistrasion no dagitoy dua ket maisaad.
Ti panangisaad ti
|registration= wenno
|subscription= iti ania man a pateg malaksid iti
y,
yes, wenno
true ket agpataudto iti mensahe ti biddut.
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar


text:
Timek Ti Barangay
PUNONG BARANGAY PETER DECENA
BGY. MADDARULUG SUR, ENRILE, CAGAYAN
Saan mo a damagen nu ania iti maaramidan ti komunidad kenka. Damagen iti mismo a bagim nu ania iti maaramidam para iti panagprogreso iti komunidad.
Balikas a mangiladawan iti tarigagay daytoy aktibo a tao nga addaan napintas a sirmata para ti barangay na. Kas nakuna “ during my early age I already dream of what Maddarulug Sur would be.” Daytoy ngarud iti nagbalin a karit tapno matun-oy na iti arapaap na a tumulong tapnu maibiag iti napintas a sirmata na para iti Bgy. Maddarulug Sur. Idi naikkan iti gundaway nakibalubad iti dangadang ti pulitika ti uneg ti barangay. Kas nakita met daguiti kabarangayan na ti regget ken kinapudno na nga agserbi inted da ngarud kenkuana iti talek, nangabak iti eleksyon ket nagbalin nga ama ti barangay Maddarulug Sur.
Bayat iti panagtugaw na nakunana saan na nga ammo nu kasanu a mangrugi kadaguiti napipintas a plano na. Kinapatang na ti kameng ti konseho na. Kasta met tinakwat na nu ania daguiti umiso a kasapulan ti komunidad kalpasan na immasideg kadaguiti lideres nga ammo na a makatulong kenkuana tapno maibanag daguiti proyekto nga ararapaaen na a maipakat iti barangay. Gapu iti anep na saan ngarud a napaay. Daguitoy ngarud daguiti dadduma nga proyekto nga naileppas a naited kenkuana iti panagtultuloy ti panagtakemna; Continuation of multi-purpose hall nga inted daguiti sumaganad nga opisyales Gob. Alvaro T. Antonio, Bise-Gob. Leonides Fausto, Mayor Robert Turingan ken Cong. Randolph S. Ting, Additional Streel lights, Pernamnent Barangay Nursery ken dadduma pay.