text:
Ti Tailandia ( /ˈtaɪlænd/ ty-land wenno /ˈtaɪlənd/;[7] Tailandes: ประเทศไทย, RTGS: Prathet Thai), opisial a ti Pagarian iti Tailandia (Tailandes: ราชอาณาจักรไทย, RTGS: Ratcha Anachak a Tilandés; IPA: [râːt.tɕʰā ʔāːnāːtɕàk tʰāj] ( denggen)), sigud idi a kas ti Siam (Tailandes: สยาม; RTGS: Sayam), ket maysa a pagilian a mabirukan iti sentro iti Indotsína a peninsula idiay Anabagatan a daya nga Asia. Nabeddengan daytoy iti amianan babaen ti Burma and Laos, iti daya babaen ti Laos ken Cambodia, iti abagatan babaen ti Golpo iti Tailandia ken Malaysia, ken iti laud babaen ti Baybay Andaman ken ti akin-abagatn unay nga ungto iti Burma. Dagiti maipapan ti baybay a pagbeddenganna ket mairaman ti Vietnam idiay Golpo iti Tailandia iti abagatn a dayat, ken ti Indonesia ken India idiay Baybay Andanan iti abagatan a laud.
Daytoy a pagilian ket maysa a batay-linteg monarkia, nga idauloan babaen ni Ari Rama IX, ti maikasiam nga ari iti Kamara iti Chakri, nga isu, a nagturay manipud idi 1946, ket isu ti kabayagan nga agserserbi a pangulo iti estado ken ti kabayagan nga agturturay a monarkia iti Tailandés a pakasaritaan.[8] Ti ari ti Tailandia ket natituloan a kas ti Pangulo iti Estado, Pangulo dagiti Siiigam a Buyot, ti Agtengtengngel iti Budista a relihion, ken ti Agsalsalakbnib kadagiti amina Pammati.
Ti Tailandia ket isu ti maika-51 a kadakkelan a pagilian iti lubong iti termino iti dagup a kalawa, nga adda ti kalawa ti agarup a 513,000 km2 (198,000 sq mi), ken isu ti maika-20 a kaaduan ti populasion a pagilian, nga adda ti agarup a 64 a riwriw a tattao. Ti kapitoliona ken kadakkelan a siudad ket ti Bangkok, nga isu daytoy ti politikal, komersio, industria ken kultural a sentro ti Tailandia. Agarup a 75% iti populasion ket etniko a Tilandés, 14% ket iti Insík a kaputotan, ken 3% ket etniko a dagiti Malay;[1] ti nabati ket tagikua dagiti minoridad a grupo a mairaman dagiti Mon, Khmers ken dagiti nadumaduma a turod a tribu. Ti opisial a pagsasao iti daytoy a pagilian ket Tilandés. Ti kangrunaan a relihion ket Budismo, a daytoy ket isansanay babaen ti agarup a 95% iti populasion.
Ti Tailandia ket nakapadas ti napardas a panagrang-ay ti ekomoniana idi nagbaetan ti 1985 ken1995, ken agdama daytoy a baro a naiindustria a pagilan ken maysa a kangrunaaan nga agkokomersio iti ruar. Ti turismo ket adu pay nga agiparawad ti Tilandés nga ekonomia, ken daytoy a pagiian ket balayan kadagiti adu a naamammoan a papanana dagiti turista, a mairaman ti Ayutthaya, Pattaya, Bangkok, Phuket, Krabi, Chiang Mai, Hua Hin ken Ko Samui.[9][10] Adda dagiti agarup a 5.2 riwriw a nalinteg ken di-nalinteg nga emigrante idiay Tailandia,[11] ken daytoy a pagilian ket nakaawis kadagiti ekspatriado manipud kadagiti narang-ay a pagilian.[12]
EtimolohiaUrnosen
Ti opisial a nagan idi ti pagilian ket Siam (Tailandes: สยาม RTGS: Sayam, pannakabalikas [sàjǎːm]) aginggana idi 23 Hunio 1939,[13] idi nasukatan daytoy ti Tailandia. Daytoy ket nanaganan manen ti Siam manipud idi 1945 aginggaa idi 11 Mayo 1949, a kalpasan daytoy ketnanaganan manen ti Tailandia. Daytoy ket naipaletra pay a ka s ti Siem, Syâm wenno Syâma, daytoy ket nainagananen iti Sanskrito a Śyâma (श्याम, a kayatna a saoen ket "nangisit" wenno "kayumanggi"). Dagiti nagan a Shan ken A-hom ket mabalin a sabsabali a kita ti isu met laeng a balikas, ken ti Śyâma ket mabalin a saan nga isu ti nagtaudan ngem ti naadal ken parbo a panakabakaweng.[14]
Ti balikas aThai (ไทย) ket saan, a kas sapasap a naipamattian,a naala manipud ti balikas a Tai (ไท) a kayatna asaoen ket "panagwayawayas" iti pagsasao a Thai; daytoy, nuay kasta, ti nagan ti maysa nga etniko a grupo manipud kadagiti tengnga a tanap (ti Tattao a Thai). Ti maysa a nadayeg a Thai nga eskolar ket nangisuppiat a ti Tai (ไท) ket kaykayatna a saoen laeng ket "tattao" wenno "tao a parsua" gaputa ti panagsuksukisokna ket agiparparang a dagiti rurala luglugar ti balikas a "Tai" ket inus-usar idi embes a ti kadawyan a balikas ti Thai a "kon" (คน) para iti tattao.[15]
Ti Thai ket agus-usar ti panangisao a "daga dagiti nawaya" tapno maiyebkas ti pasindayag iti kinapudno a ti Tailandia ket is-isu laeng ti pagilian idiay Abagatn a daya nga Asia a saan uray kaanoman a nakoloniaan ti Europeano a bileg. Bayat a dagiti Thai a tattao ket kadawyan nga ibagbagaanda ti pagilianda nga agus-usar ti nadayaw a porm a Prathet Thai (Thai: ประเทศไทย), isuda ket kaaduanda nga agususar ti lokal a panagsasao a Mueang Thai (Thai: เมืองไทย) wenno Thai (Thai: ไทย); ti balikas a mueang (Thai: เมือง) a kayatna a saoen ket "pagilian" ngem sapasap nga inus-usar a mangitudo ti siudad wenno ili. Ratcha Anachak Thai (Tailandes: ราชอาณาจักรไทย) a kayatna a saoen ket "Pagarian iti Tailandia" wenno "Pagarian iti Thai".
Iti etimolohiko, dagiti pakabuklanna ket: -Ratcha- (manipud ti Sanskrito raja, a kayatna a saoen ket "ari, naarian, pagturayan") ; -ana- (manipud ti Pāli āṇā, "turay, panagbilin, bileg", a dagitoy ket nanipud ti Sanskrito ājñā, kapadpada ti kayatna a saoen) -chak (manipud ti Sanskrito cakra wenno cakraṃ a kayatna asaoen ket "pilid", ti maysa a simbolo ti bileg ken panagturay). Ti Thai a Nailian a Kanta (Tailandes: เพลงชาติ), a pinartuat ken sinurat babaen ni Peter Feit idi las-ud ti nakaro a "patriotiko" a panawen ti 1930, ket nagitudtudo ti Thai a pagilian a kas ti: prathet-thai (Thai: ประเทศไทย). Ti umuna alinia ti nailian akanta ket: prathet thai ruam lueat nuea chat chuea thai (Thai: ประเทศไทยรวมเลือดเนื้อชาติเชื้อไทย) ken naipatarus idi 1939 babaen ni Koronel Luang Saranuprabhandi a kas ti: "Ti Tailandia ket isu ti nagkaykaysaan iti Thai a dara ken bagi."
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ a b CIA World Factbook Thailand, CIA World Factbook.
- ^ ประกาศสานักทะเบียนกลาง กรมการปกครอง เรื่อง จานวนราษฎรทั่วราชอาณาจักร แยกเป็นกรุงเทพมหานครและจังหวัดต่าง ๆ ตามหลักฐานการทะเบียนราษฎร ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2553
- ^ Opisina ti Nailian nga Estadistika. "Maika-100 nga anibersario dagiti senso ti populasion iti Tailandia: Populasion ken maikabalayan a senso ti 2010: Maika-11 a senso iti Tailandia" (iti Tailandes), magun-od iti online: [1], naala idi 30 Enero 2012.
- ^ a b c d "Tailandia". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 22 Abril 2012.
- ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan". UNDP. 2009. Naala idi 27 Oktubre 2011.
- ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2011 – Estadistika a nairaman ti panagrangrang-ay ti nagtagitaoan". Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan. pp. 127–130. Naala idi 2 Nobiembre 2011.
- ^ "Merriam-Webster Online". Merriam-webster.com. 25 Abril 2007. Naala idi 25 Abril 2010.
- ^ "Maysa a Naarian a Bitla dagiti okasion". Worldhop.com a Warnakan. 1996. Naala idi 5 Hulio 2006.
- ^ Ti Tailandi aket ti Banko ti Lubong, ti Banko ti Lubong a panagtaldiap ti pagilian ti Tailandia.
- ^ Ti Guarda, Bariweswes ti Pagilian: Tailandia, 25 Abril 2009.
- ^ TAILANDIA: Dagiti ubbing a Burmes nga emigrante a saan a nakaadal. IRIN Asia. 15 Hunio 2009.
- ^ Narigat a panagadal iti paraiso ti ekspatriado. BBC News. 14 Disiembre 2006.
- ^ Pakasaritaan ti Tailandia (Siam), CSMngt-Thai.
- ^ Eliot, Charles (1921). Ti Gandat a Gutenberg EBook iti Hinduismo ken Budismo, Ti Naipakasaritaan a Panagiladawan, Tom. 3 (iti 3) [EBook #16847]. Londres: Routledge & Kegan Paul Ltd. pp. Kap. xxxvii 1; nagdakamat kadagiti Paammo 189: Ti nagan ket mabirukan kadagiti Champa a sinuratan iti 1050 A.D. ken segun ti Gerini ket agparang idiay Samarade ni Ptolemy = Sâmaraṭṭha. Kitaen ti Gerini, Ptolemy, p. 170. Ngem ti Samarade ket mairukan idiay asideg ti Bangkok ken mabalin nga awan dagiti Tais iti dayta alugar iti dayta apanawen ni Ptolemy; ken Paamo 190: Ken isu pay idiay Tengnga nga Asia a Kustana ket agparang a naadal a panagbakkaweng ti nagan a Khotan, a naaramid tapno maikkan ti kayatna a saoen iti Sanskrito.
- ^ จิตร ภูมิศักดิ์ 1976: "ความเป็นมาของคำสยาม ไทย ลาวและขอม และลักษณะทางสังคม ของชื่อชนชาติ" (Jid Phumisak 1976: "Ti Irurumsua para kadagiti Siames a Balikas para iti Thai, Laotiano ken Khmer ken Nakagimongan a Pnakailasin para iti Pagilian a nagnagan")
Dagiti silpo ti ruarUrnosen
Dagiti midia a mainaig ti Tailandia idiay Wikimedia Commons
- Is-isla ti Paracel (tinengngel babaen ti Tsina)
- Is-isla ti Pratas (tinengngel babaen ti Taiwan)
- Is-isla ti Spratly (sinuppiatan ken tinengngel babaen dagiti nadumaduma nga agtunton)


c: text/html

text:
Sakit
Ti sakit ket isu ti saan a normal a kondision nga umapay ti bagi iti maysa nga organismo. Daytoy ket kankanayon a maiyallilaw a kas maysa a mediko a kondision a mainaig kadagiti naisangayan sintoma ken dagiti senial. Daytoy ket mabalin a gapuanan babaen dagiti banag a kasisigud a nagtaud manipud kadagiti akin-ruar a taudan, a kas ti makaalis a sakit, wenno mabalin a gapuanan babaen ti akin-uneg a pannakapaay iti annong, a kas dagiti autoimmuna a sakit. Kadagiti tao, ti "sakit" ket kadawyan a nawatiwat a naus-usar a mangitudo iti aniaman a kondision a gapuanan ti ut-ot, pannakapaay iti annong, tuok, dagiti sosial a parikut, wenno pannakatay iti tao a nasakitan, wenno dagiti kapadpada a parikut para kadagiti tao a maalisan. Iti nawatwatiwat a kapanunotan, daytoy ket sagpaminsan pay a mangiraman kadagiti dunor, disabilidad, dagiti kirokiro, dagiti sindroma, dagiti pannakaalis, dagiti nailasin a sintoma, dagiti saan a kadawyan a panagkukua, ken dagiti saan a kadawyan a panagdumadumaan iti estruktura ken annong , bayat a dagiti sabali a kontesto ken para kadagiti sabali a panggep dagitoy ket mabalin a maipanunotan a saan a malasin a katkategoria. Dagiti sakit ket kadawyan nga apektaranna ti tao a saan laeng iti pisikal, ngem ti pay panagrikna, a ti pannakaalis ken iti panagbiag kadagitoy nga adu a sakit ket makabaliw ti perspektibo ti maysa a tao iti biag ken ti bukodda a personalidad.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Sakit idiay Wikimedia Commons
- Dagiti sasao a mainaig ti Sakit idiay Wikiquote
- Dagiti Topiko ti Salun-at

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Panangsalaknib Kadagiti Atap nga Animal ken iti Aglawlaw ti Warwick
Rinugianen dagiti Saksi ni Jehova nga ibangon ti pasilidad ti baro a sangalubongan a hedkuarterda iti asideg ti Sterling Forest Lake (Blue Lake) iti away ti New York State. Kasano ti panangsalaknibda kadagiti atap nga animal, mulmula, ken ti aglawlaw sadiay?
Nagaramid dagiti Saksi iti temporario nga alad iti aglawlaw ti lugar a pagibangbangonan tapno malapdan dagiti timber rattlesnakes, eastern box turtles, ken wood turtles a sumrek iti lugar a mabalin a pakadangrananda. Ti alad ket regular a masukimat tapno masigurado a saan a makastrek dagiti animal ken di mapupok iti lugar nga ayan dagiti trabahador. Inton malpas ti konstruksion, maikkatto met laeng ti alad. Aniaman a rattlesnake a masarakan iti asideg ti pasilidad ket iyakar ti maysa a nasanay a mangaramid iti dayta a sitatalged.
Napukan dagiti kayo bayat dagiti bulan iti tiempo ti lam-ek tapno saan a madisturbo ti panagitlog dagiti eastern bluebirds. Kalpasan ti konstruksion kadagiti apektado a lugar, mangikabilto dagiti Saksi kadagiti kahon a pagitlogan tapno maallukoy dagiti billit nga agsubli.
Ur-urnosen ken daldalusanda met ti dadduma a lugar bayat ti Oktubre ken Marso tapno maiwaras ken agtubo ti aniaman a bukel ti agpegpeggaden a maungaw a hyssop skullcap. Masursurot daytoy nga eskediul uray no awan kadagita a mula ti nasarakan iti lugar ti proyekto iti Warwick sipud idi 2007.
Ti Sterling Forest Lake, nga adda iti igid ti lugar ti konstruksion ti pagnanaedan ti nadumaduma a makalangoy a tumatayab agraman dagiti lames, a kas iti trout, bass, pickerel, ken perch. Tapno maprotektaran ti danaw, nagpili dagiti diseniador iti nadumaduma a teknik iti konstruksion a saan a makadangran iti aglawlaw. Karaman kadagitoy ti panagmula iti atep dagiti pasdek, a mangdalus iti aniaman a rugit nga aggapu iti tudo ken mangkissay iti pannakaurnong ti danum. Mapagtalinaed ken masalsalakniban met dagiti datin a mula iti aglawlaw ti danaw.
Kuna ti maysa a Saksi a tumultulong kadagitoy a paset ti proyekto, “Uray no kasapulan ti kanayonan a panagplano ken tiempo a panangaramid iti dayta, determinadokami a mangprotektar iti aglawlaw ti Warwick.”


text:
Latin a sinuratan
Ti Latin a sinuratan, wenno Romano a sinuratan, ket isu ti panagsurat a sistema a naibatay kadagiti letra iti abesedaro ti klasika a Latin ken dagiti naipaatiddog a pormana. Daytoy ket inus-usar a kas ti alagaden a pamay-an iti panagsurat kadagiti kaaduan a pagsasao ti Lumaud ken Tengnga nga Europa, ken dagiti pay pagsasao manipud kadagiti sabali a paset iti lubong. Ti Latin a sinuratan ket isu ti batayan para iti kaaduan a bilang dagiti abesedario iti aniaman a sistema ti panagsurat[1] ken isu daytoy ti kaaduan a kaaduan a naampon a sistema ti panagsurat iti lubong. Daytoy pay ti batayan iti Internasional a Ponetiko nga Abesedario. Dagiti 26 a kaaduan a letra a nailaon iti ISO a batayan ti abesedario a Latin.
Dagiti linaon
Nagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti sinuratan ket mabalin a tawagan iti Romano a sinuratan wenno Latin a sinuratan, manipud iti taudanna iti Romano nga Imperio. Iti kontesto iti transliterasion ti termino a "romanisasion" ket kankanayon a mabirbirukan.[2][3] Ti Unicode ket agus-usar ti termino a "Latin"[4] ken ti pay Internasional a Gunglo para iti Panagalagad (ISO).[5] Dagiti numerasion ket makunkuna a dagiti numerasion ti Romano.


text:
Palau
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Katkategoria:
- Palau
- Dagiti pagilian idiay Oceania
- Dagiti purpuro ti Taaw Pasipiko
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Pilipinas
- Dagiti estado a nawaya a naigimong ti Estados Unidos
- Mikronesia
- Dagiti isla a pagilian
- Dagiti dati a kolonia ti Espana
- Dagiti dati a kolonia ti Hapon
- Dagiti dati a kolonia ti Alemania
- Daya nga India ti Espana
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Inggles
- Dagiti republika
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1994
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Armenia
Ti Armenia i/ɑrˈmiːniə/ (Armenio: Հայաստան Hayastan [hɑjɑsˈtɑn]), opisial a ti Republika iti Armenia (Հայաստանի Հանրապետություն, Hayastani Hanrapetut’yun, [hɑjɑstɑˈni hɑnɾɑpɛtuˈtʰjun]), ket maysa a napalikmutan ti daga, a kabanbantayan a pagilian idiay Abagatan a Kaukaso a rehion iti Eurasia. Mabirukan daytoy idiay nagsasabtan iti Lumaud nga Asia ken Dumaya a Europa,[10] nabeddengan daytoy babaen ti Turkia iti laud, ti Georgia iti amianan, ti de facto a nawaya a Nagorno-Karabakh a Republika ken ti Azerbaijan iti daya, ken ti Iran ken ti Azerbaijani nga exclave iti Nakhchivan iti abagatan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti Batay-linteg iti Republika iti Armenia, Artikulo 12.
- ^ Asatryan, Garnik; Arakelova, Victoria (Yerevan 2002). Dagiti etniko a minodad idiay Armenia. Paset iti OSCE
- ^ Ti Batay-linteg iti Republika iti Armenia, Artikulo 55.
- ^ "The World Fact Book – Armenia". Central Intelligence Agency. Naala idi 2010-07-17.
- ^ "Estadistika a Serrtbisio ti Armenia". Sangalubongan a Datos ti Panagtaldiap Ekonomia, Oktubre 2009. IMF. Naala idi 2 Septiembre 2010.
- ^ "News.am". Sangalubongan a Datos ti Panagtaldiap Ekonomia, Oktubre 2009. IMF. Naala idi 1 Enero 2011.
- ^ a b c d "Armenia". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 2010-04-12.
- ^ "Panakaiwarwaras ti matgedan ti pamilia – Gini a pagsurotan". The World Factbook. CIA. Naala idi 2009-09-01.
- ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2010". Nagkaykaysa a Pagpagilian. 2010. Naala idi 5 Nobiembre 2010.
- ^ Ti Armenia ket naipanunutan nga adda idiay Asia ken/wenno Europa. Ti Nagkaykaysa a Pagpagilian panakaidasig dagit rehion iti lubong ket ikabilna ti Armenia idiay Lumaud nga Asia; ti CIA World Factbook "Armenia". The World Factbook. CIA. Naala idi 2 Septiembre 2010. "Armenia". National Geographic. ken "Armenia". Encyclopædia Britannica. ket ikabilda pay ti Armenia idiay Asia. Adda pay dagiti dadduma nga agikabil ti Armenia idiay Europe a kas ti Oxford Reference Online "Homepage". Oxford Reference Online. Naala idi 2 Septiembrer 2010. ken "Europa". Worldatlas. Naala idi 2 Septiembre 2010.
- Armenia
- Dagiti pagilian ti Lumaud nga Asia
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti adda ti dua a kontinente a pagilian
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ruso
- Kaukaso
- Lumaud nga Asia
- Dagiti pagilian ti Asideg a Daya
- Dagiti naserraan ti daga a pagilian
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1991
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad dagiti Nawaya nga Estado
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Kategoria:Agar-aramat zh
- Kodigo ti pagsasao: zh
- Daytoy a kategoria ket ikamengna amin dagiti agar-aramat para iti pagsasao nga Insik babaen ti kalaingda nga agpang a mangisao.
Pakaammo dagiti agar-aramat ti Babel
{{#babel:zh-0}}
{{#babel:zh-1}}
{{#babel:zh-2}}
{{#babel:zh-3}}
{{#babel:zh-4}}
{{#babel:zh-5}}
{{#babel:zh-N}}
Dagiti subkategoria
Daytoy a kategoria ket addaan ti sumaganad a 3 a subkatkategoria, manipud ti 3 a dagup.
Z
- Agar-aramat zh-1 (1 K, 2 P)
- Agar-aramat zh-2 (1 K, 1 P)
- Agar-aramat zh-N (1 K, 6 P)
Pampanid iti kategoria "Agar-aramat zh"
Ti sumaganad a 9 a pampanid ket dagiti adda iti daytoy a kategoria, manipud ti 9 a dagup.


text:
Proyekto a Panagibangon
Panangsalaknib Kadagiti Atap nga Animal ken iti Aglawlaw ti Warwick
Rinugianen dagiti Saksi ni Jehova ti konstruksion ti baro a sangalubongan a hedkuarterda iti New York State. Kasanoda a salsalakniban ti aglawlaw?
Sangaribu a Kingdom Hall ken Umad-adu Pay
Adda di malipatan dagiti Saksi ni Jehova iti Pilipinas gapu iti naisangsangayan a programada a panagibangon.
Tuxedo Site—Pappapintasen Dagiti Boluntario
Agbolboluntario dagiti Saksi ni Jehova iti United States ken dadduma pay a pagilian kas trabahador iti konstruksion iti Tuxedo, New York. Apay?


text:
Albert Einstein
Ni Albert Einstein (Marso 14, 1879 – Abril 18, 1955) ket maysa a nayanak nga Aleman a theoretical a fisico a naipangruna ti kinasiribna (maysa a henio), ken mabigbig kas kaindaklanan a sientista iti maika-20 a siglo. Isuna ti nangisingasing iti teoria ti relatividad ken dadakkel dagiti naiburayna a kontribusion iti pannakabukel ti quantum mechanics, statistical mechanics, ken cosmolohia. Napadayawan idi 1921 iti Premio Nobel iti Fisica gapu iti panangilawlawagna iti photoelectric effect idi 1905 ken "kadagiti serviciona iti Teoretikal a Fisica." Kalpasan a mainawna ti bukodna a sapasap a teoria iti relatividad idi Noviembre 1915, nagbalin a nalatak iti sangalubongan.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Albert Einstein idiay Wikimedia Commons


text:
Kenya
Ti Kenya ( /ˈkɛnjə/ wenno /ˈkiːnjə/), opisial a ti Republika ti Kenya, ket maysa a pagilian idiay Daya nga Aprika a naisanglad idiay ekuador. Adda ti Taaw Indiano iti abagatan a daya, daytoy ket nabeddengan babaen ti Tanzania iti abagatan, ti Uganda iti laud, ti Abagatan a Sudan iti amianan a laud, ti Etiopia iti amianan ken ti Somalia iti amianan adaya. Ti Kenia ket adda ti kalawa ti daga iti 580,000 km2 ken ti populasion ti sumurok a 43 a riwriw nga agtataeng. Ti pagilian ket nainaganan manipud ti Bantay Kenya, ti maysa a nasingsangayan a dulon ken maikadua kadagiti kangatuan a tuktok ti bantay idiay Aprika. Ti kapitolio ken kadakkelan a siudadna ket ti Nairobi.
Ti Kenya ket adda ti napudot ken nadam-eg a klima iti igid ti aplayana ken ti Taaw Indiano, nga agbalbaliw ti nabaknang kadagiti kaatapan a karuotan a sabana nga agpauneg ti kadagaan a mapan idiay kapitolio. Ti Nairobi ket adda ti nalamiis a klima a lumamlamiis pay no umas-asideg idiay Bantay Kenya, nga adda dagiti tallo nga agtultuloy a gora ti niebe a tuktok. Ti napudot ken nadameg atropikal a klima ket gaparang manen iti kaunegan amapan idiay danaw Victoria, sakbay a mapan iti kalalainganna a kabakiran ken katurturodan a luglugar idiay lumaud a rehion. Dagiti rehion ti Amianan a Daya idiay igid ti pagbeddengan ti Somalia ken Etiopia ket namaga ken namaga bassit a luglugar nga adda kasla desierto a langa ti daga. Ti Danaw Victoria, ti maikadua a kadakkelan a nasadiwa a danum a danaw iti lubong (kalpasan ti Danaw Superior idiay Estados Unidos ken Kanada) ken ti kadakkelan a tropikal a danaw iti lubong, ket mabirukan idiay abagatan a laud ken nakibinningayan ti Uganda ken Tanzania. Ti Kenia ket naindayegan para kadagiti safari ken dagiti reserba ti nadumaduma a kita ti kaatapan a kas ti Daya ken Laud a Nailian a Parke ti Tsavo, ti Maasai Mara, Nailian a Parke ti Nakuru, ken ti Nailian a Parke ti Aberdares.
Ti rehion ti Nalatak a Dandanaw ti Aprika, a daytoy ket nakaikamengan ti Kenia, ket nakakitan kadagiti panagtaeng ti tao manipud idi paset ti panawen ti Akinbaba a Paleolitiko. Ti Bantu a panagpadakkel ket nakaabut ti lugar manipud idiay Laud-Tengnga nga Aprika babaen ti umuna a milenia AD, ken dagiti pagbeddengan ti moderno nga estado ket buklenna dagiti pagsasabtan ti Niger-Kongo, Nilo-Sahara ken Apro-Asiatiko nga etno-linguistiko a luglugar ti kontinentet, a mangaramid ti Kenia ti maysa nga adu ti kulturana a pagilian. Ti kaadda dagiti Europeano ken Arabo idiay Mombasa ket napetsaan manipud idi Nasapa a Moderno a paset ti panawen, ngem ti Europeano a panagsuksukisok iti kaunegan ket nangrugi laeng idi maika-19 a siglo. Ti Britaniko nga Imperio ket nangipatakder ti Protektorado ti Daya nga Aprika idi 1895, a naamammoan manipud idi 1920 a kas tiKenia Kolonia. Ti nawaya a Republika ti Keniaa ket nabangon idi Disiembre 1963. Kalpasan ti maysa a reperendum idi Agosto 2010 ken ti panakaampon ti maysa a baro a batay-linteg a nangsukat ti daan a tinawidan idi napawaya manipud ti Britaniko, ti Kenia tattan ket nabingbingay kadagitib 47 a kondado a nawaya manipud ti Nailian a gobierno ken agikedkedengda kadagiti pannakibiang a naibatay ti konsultasion ken panagtitinnulong. Dagiti kondado ket tinurayan babaen ti panagbutos kadagiti gobernador ken nawaya nga agtigtignay manipud ti sentro a gobierno idiay Nairobi.
Ti kapitolio, a Nairobi, ket isu ti rehional a sentro ti komersio. Ti ekonomia ti Kenya ket isu ti kadakkelan babaen ti GDP idiay Daya ken Tengnga nga Aprika.[5][6] Ti agrikultura ket isu ti nangruna a agpatpatrabaho ken ti pagilian ket tinawtawid nga agiluluas ti tsia ken kape, ken ti pay kinaudi dagiti nasadiwa a sabong idiay Europa. Ti serbisio nga industria ket maysa a nagruna a mangpatpatarya ti ekonomia. Ti Kenia ket maysa a kameng ti Komunidad ti Daya nga Aprika.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Batay-linteg (2009) Art. 7 [Nailian, opisial ken dadduma pay a pagsasao] "(1) Ti nailian apagsasao ti Republika ket Kiswahili. (2) Dagiti opisial a pagsasao ti Republika ket ti Kiswahili ken Inggles. (3) Ti Estado ket Nasken a–-–- (a) mangipatakder ken agsalaknib ti dibersidad ti pagsasao ti tattao ti Kenya; ken (b) mangipatakder ti panagrang-ay ti panag-usar kadagiti patneng a pagsasao, ti Senial apagsasao ti Kenia, Braille ken dagiti daddum apay a porma ti pannakisao ken dagiti teknolohia a maserrekan ti tattao nga adda dagiti disabilidad."
- ^ Kenya 2009 a Populasion ket pagtaengan a senso. knbs.or.ke
- ^ a b c d "Kenya". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 19 Abril 2012.
- ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2011". Nagkaykaysa a Pagpagilian. 2011. Naala idi 2 Nobiembre 2011.
- ^ Ti Etiopia a GDP a bileg ti panagggatang idi 2010: 86 bilion. Imf.org (2006-09-14). Naala idi 9 Abril 2012.
- ^ Ti Kenya a GDP a bileg ti panaggatang idi 2010: 66 Bilion. Imf.org (2006-09-14). Naala idi 9 Abril 2012.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Kenya idiay Wikimedia Commons
- Gobierno
- Panakangiwat ti Gobierno Opisina ti Pannakangiwat ti Republika ti Kenya.
- Gobierno ti Kenia Opisial a sitio.
- Kenya
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti Bantu a pagilian ken teritorio
- Dagiti pagilian ti Taaw Indiano
- Daya nga Aprika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Inggles
- G15 a pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1963
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Swahili
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Nelly Sachs
Ni Nelly Sachs (10 Disiembre 1891 – 12 Mayo 1970) ket maysa idi a Hudio Aleman a mannaniw ken dramaturgo a dagiti pannakasanayna a nagbanagan manipud ti ibabangon dagiti Nazi idiay Europa idi las-ud ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat ket nangibalbaliw kaniana iti maysa a makatignay a pannakangiwat a babai para iti ladingit ken dagiti karayo dagiti kailianna a Hudio. Ti kalatakan a naamammuan a pabuyana ket ti Eli: Ein Mysterienspiel vom Leiden Israels (1950); dagiti dadduma pay nga obrana ket mairaman dagiti daniw ti "Zeichen im Sand" (1962), "Verzauberung" (1970), ken dagit iurnong ti daniw ti In den Wohnungen des Todes (1947), Flucht und Verwandlung (1959), Fahrt ins Staublose (1961),ken Suche nach Lebenden (1971).


text:
William Faulkner
Ni William Cuthbert Faulkner (naipasngay a kas ni Falkner, Septiembre25, 1897 – Hulio 6, 1962), naamammuan pay a kas ni Will Faulkner, ket maysa idi nga Amerikano a mannurat ket Premio Nobel a Laureado manipud idiay Oxford, Mississippi. Ni Faulkner ket nagobra kadagiti nadumaduma a naisursurat a midia, a mairaman kadagiti nobela, dagiti [[ababa a sarita], ti pabuya, dandaniw, salaysay ken dagiti senario a pabuya. Isu ket nagruna a naamammuan ket nabigbigan para kadagiti nobel aken dagit iababa a saritana, nga adu kadagitoy ket naidisso iti binalabala a Kondado ti Yoknapatawpha, ti maysa a lugar a piartuat ni Faulkner a naibatay iti Kondado ti Lafayette, nga idiay ti kaaduan a nagbiaganna, ken idiay Holly Springs/Kondado ti Marshall.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ [1]."Ti dua a nalatak a lallaki iti panawenko ket ni Mann ken nid Joyce. Mabalinmo nga arngian ti Ulysses Joyce' a kas ti saan a makabasa wenno makasurat a Baptista nga agsersermon iti Daan a Testamento:nga adda iti pammati"
- ^ a b c d e [2]."Saan, dagiti libro a nabasak ket dagiti naamammuak ken inay-ayatko idi ubingak ken pagsubsubliak a kas gagayyem: ti Daan a Testamento, Dickens, Conrad, Cervantes, Don Quixote—Tinawen a binasbask daytoy, a kasla dagiti agbasbasa ti Biblia. Flaubert, Balzac—nagpartuat ti bukodna a sibubukel a lubong, ti dara nga agtartaray kadagiti duapulo a liblibro—Dostoyevsky, Tolstoy, Shakespeare. I read Melville occasionally."
- ^ Obituary Dagiti Obituario ti Variety, Hulio 11, 1962.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sasao a mainaig ti William Faulkner idiay Wikiquote


text:
Mo Yan
Ni Guan Moye (napalaka nga Insik: 管谟业; tinawtawid nga Insík: 管謨業; pinyin: Guǎn Móyè; naipasngay idi Pebrero 17 1955), nalatlatak a naam-ammuan iti parno a naganna iti Mo Yan (/moʊ jɛn/, Insík: 莫言; pinyin: Mò Yán), ket maysa nga Insik a nobelista ken mannurat ti ababa a sarita . Isu ket inbagbaga babaen ni Donald Morrison iti U.S. news magazine TIME a kas "maysa kadagiti kadayegan, kankanayon a naiparparit ken kaaduan a pinirata kadagiti amin a mannurat nga Insik",[2] ken babaen ni Jim Leach a kas ti Insik a sungbat kenni Franz Kafka wenno ni Joseph Heller.[3] Isu ket kaaduan a naamammuan kadagiti Lumaud nga agbasbasa para iti nobelana idi 1987 itiRed Sorghum Clan, kadagiti tomo ti Red Sorghum ken Sorghum Wine a nakamponan para iti pelikula ti Red Sorghum. Idi 2012, ni Mo ket nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura para iti obrana a kas mannurat "nga isu ket adda iti binullabulla a realismo amaitiptipon kadagiti sarsarita, pakasaritaan ken kontemporaneo".[4][5]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Inge, M. Thomas (Hunio 2000). "Mo Yan Through Western Eyes". World Literature Today: 501–507.
- ^ Morrison, Donald (14 Pebrero 2005). "Holding Up Half The Sky". TIME. Naala idi 14 Pebrero 2005.
- ^ Leach, Jim (Enero 2011). "The Real Mo Yan". Humanities 32 (1): 11–13.
- ^ "Mo Yan får Nobelpriset i litteratur 2012". DN. 11 Oktubre 2012. Naala idi Oktubre 11, 2012.
- ^ "Ti Premio Nobel iti Literatura 2012 Mo Yan". Nobelprize.org. 11 Oktubre 2012. Naala idi Oktubre 11, 2012.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Mo Yan idiay Wikimedia Commons


text:
100 a Tawenen ti Musika a Mangidaydayaw iti Dios
“Kayatko a mapanka iti Columbia Studios idiay New York City ket kantaem ti maysa kadagiti himnotayo. Propesional ti panangirekordda iti dayta. Ngem dimo ibagbaga iti asinoman ti aramidem.”
Iti maudi a paset ti 1913, tinungpal ni William Mockridge dayta a naisangsangayan nga impaaramid ni Charles Taze Russell. * Dayta a kanta a pagaammo ti dadduma kas “The Sweet By-and-By,” ket nairekord iti 78-rpm a plaka. Idi agangay, naammuan ni William a mausar gayam dayta iti panglukat a paset ti “Photo-Drama of Creation,” maysa a pabuya maipapan iti nairekord a palawag ken musika a naibasar iti Biblia a napakuyogan iti awan unina a pelikula (silent movie) ken ladladawan a naipinta kadagiti glass slides. Iti New York City ti damo a nakaipabuyaan ti “Photo-Drama” idi Enero 1914.
Ti inrekord ni William ket maysa laeng iti nasurok a 50 a rekording a pinatokar dagiti opereytor ti ponograpo no maipabuya idi ti “Photo-Drama” iti Ingles. Kaaduan kadagita a rekording ket pinutar ti dadduma. Ngem ti sumagmamano, agraman ti kinanta ni William, ket impairekord dagiti Bible Students sada kinanta. Dagiti liriko dagita a kanta ket inadawda iti Hymns of the Millennial Dawn a maysa kadagiti libro a pagkantaanda.
Panangusig iti Kaipapanan Dagiti Liriko
Iti adu a tawen, dagiti kanta nga insurat ti sabali ti us-usaren dagiti Saksi para iti panagdaydayawda. Ngem no kasapulan, baliwanda dagiti liriko tapno ipakitada ti pannakaawatda iti ibagbaga ti Biblia.
Kas pagarigan, maysa kadagiti nausar iti “Photo-Drama” ket ti “Our King Is Marching On” a naibatay iti kanta a “Battle Hymn of the Republic.” Kastoy ti rugi ti “Battle Hymn”: “Mine eyes have seen the glory of the coming of the Lord (Dagiti matak makitada ti dayag ti iyaay ti Apo).” Ngem binaliwan dagiti Bible Students ti lirikona iti: “Mine eyes can see the glory of the presence of the Lord (Dagiti matak nakitada ti dayag ti kaadda ti Apo).” Dayta a panangbaliw ti mangipakita iti pammatida a ti panagturay ni Jesu-Kristo ket saan laeng a maipapan iti iyaayna no di ket karaman pay ti kaaddana iti maysa a partikular a periodo ti tiempo.
Idi naipablaak ti Singing and Accompanying Yourselves With Music in Your Hearts (Agkankanta ken Pakpakuyoganyo ti Bagiyo iti Toktokar Kadagiti Pusoyo) idi 1966, inikkatda dagiti musika a pagaammo a nagtaud iti sekular wenno iti sabali a relihion. Iti dayta a tawen, nangbuangay dagiti Saksi iti bassit nga orkestra ket inrekordda kadagiti plaka ti amin a 119 a kanta iti dayta a libro. Dagita a plaka ti inusar dagiti kongregasion no agkantada kadagiti gimongda, ken maragragsakan ti dadduma a Saksi a dumngeg kadagita iti pagtaenganda.
Idi 2009, impablaak dagiti Saksi ni Jehova ti baro a pagkantaanda a Sing to Jehovah (Kantaanyo ni Jehova). Adda met vocal rendition dagita a mairekrekord iti adu a lengguahe. Idi 2013, rinugian dagiti Saksi nga ipablaak dagiti pang-ubbing a music video. Napauluan ti maysa kadagita iti Pray Anytime. Kada bulan, dagiti bumisbisita iti jw.org ket minilion a daras nga agi-download kadagiti kanta.
Adun ti nangyebkas iti panangapresiarda kadagitoy a kanta. Insurat ti maysa a babai a ni Julie maipapan iti Kantaanyo ni Jehova: “Nagpipintas dagiti baro a kanta! No maymaysak, dengdenggek dagidiay mangyebkas iti pudpudno a marikriknak. Gapu iti dayta, timmibker ti relasionko ken Jehova ken mas determinadoak itan a mangipaay kenkuana iti aminko.”
Kastoy ti insurat ti maysa nga ina nga agnagan Heather maipapan iti epekto ti video a Pray Anytime kadagiti annakna nga agtawen iti pito ken siam: “Dayta ti nakatulong kadakuada a mangyugali iti agkararag, saan laeng a no agriingda wenno no kaduadakami, no di ket iti aniaman nga oras a kayatda ti makisarita ken Jehova.”
^ par. 3 Ni Charles Taze Russell (1852–


text:
Hermosa, Bataan
Ti Hermosa ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Bataan iti Pilipinas. Ti nagan a "Hermosa" ket naggapu iti pagsasao nga Español, a maipatarus iti Inggles a kas "beautiful".
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Hermosa ket nabingbingay a politikal iti 23 a barbaranggay.[2]
- A. Rivera (Pob.)
- Almacen
- Bacong
- Balsic
- Bamban
- Burgos-Soliman (Pob.)
- Cataning (Pob.)
- Culis
- Daungan (Pob.)
- Mabiga
- Mabuco
- Maite
- Mambog - Mandama
- Palihan
- Pandatung
- Pulo
- Saba
- San Pedro (Pob.)
- Santo Cristo (Pob.)
- Sumalo
- Tipo
- Judge Roman Cruz Sr. (Mandama)
- Sacrifice Valley
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Bataan". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 8 Agosto 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Luzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Bataan". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 8 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)
- Sapasap a Pammo ti Hermosa, Bataan


text:
Ti Daan nga Ingles (Ænglisc, Anglisc, Englisc) wenno Anglo-Sahon[1] ket ti maysa a nasapa a porma ti Pagsasao nga Ingles a naisasao ken naisursurat babaen dagidi Anglo-Sahon ken dagiti kaputotanda kadagiti paset itan ti Inglatera ken akin-abagatan ken akindaya nga Eskosia idi nagbaetan ti tengnga ti maika-15 a siglo ken ti tengnga ti maika-12 a siglo. Ti nabatbati babaen ti panagsurat ket nangruna a mangirepresenta ti ti literario a rehistro ti Anglo-Sahon.
Daytoy ket pagsasao a Laud a Hermaniko nga asideg a kabagian ti Daan a Prisio ken Daan a Sahon. Ti daan nga Ingles ket addaan idi ti gramatika a kapada iti adu a waya iti Klasikal a Latin. Iti kaaduan a pannakaipada, mairaman daytoy iti gramatika, ken daytoy ket as-asideg iti moderno nga Alemann ken Islandesngem ti moderno nga Inggles. Daytoy ket napno a maiballatek kadagiti lima a gramatikal a kaso (nominatibo, kusatibo, henetibo, datibo, ken instrumental), dagiti tallo a gramatikal a bilang (agmaymaysa, ad-adu ngem maysa, ken dua) aken dagiti tallo a gramatikal a henero (maskulino, peminino, ken neuter). Dagiti dua a porma ket rumsua iti umuna ken maikadua a persona laeng ken maibagbaga kadagiti grupo ti iti dua.
Dagiti pangilasin, pangsandi ken (sagpaminsan) dagiti partikula ket maitunos iti antesendente a pangnagan iti kaso, bilang ken henero. Dagiti awan patinggana a berbo ket maitunos kadagiti suhetoda iti persona ken bilang.
Dagiti pangnagan ket adda kadagiti nadumaduma a deklinasion (nga adaan iti naun-uneg a pannakaipada iti Latin, Taga-ugma a Griego ken Sanskrito). Dagiti berbo ket addaan kadagiti siam a nangruna a kondiogasion (pito a napigsa ken dua a nakapsut), ken iti tunggal maysa ket dagiti nadumaduma a subtipo, ken dagiti dadduma pay a bassit a maipatinayon a kondiogasion ken bassit pay a di kadawyan a berbo. Ti nangruna a paggiddiatan manipud ti sabali a taga-ugma nga Indo-Europeano a sasao, a kas ti Latin, ket dagiti berbo ket mabalin a mapartuat kadagiti berbo kadagiti dua a panangipalabas , ken awan daytoy ti sintetiko a pasiba a boses.
Dagiti notaUrnosen
- ^ Ti termino nga Anglo-Sahon ket nagbalin a mangitudo kadagiti amin a banag ti nasapa nga Ingles a paset ti panawen babaen ti maika-16 a siglo, a mangiraman ti pagsasao, kultura, ken tattao. Bayat a daytoy ket normal pay laeng a termino para kadagiti dua a naudi nga aspeto, ti pagsasao ket nangrugrugi a tinawtawagan iti Daan nga Ingles idi patingga ti maika-19 a siglo, a kas resulta ti immad-adu a napigsa nga anti-Hermaniko a nasionalismo iti Inggles a kagimongan idi tawtawen ti 1890 ken nasapa a tawtawen ti 1900. Ti pagsasao met ket nangrugrugi nga inus-usar dagiti Ingles nga eskolar, a nangay-ayat ti pannakaparang-ay ti moderno nga Ingles manipud ti paset ti panawen ti Anglo-Sahon aginggana iti Tengnga nga Ingles ken aginggana iti tatta nga aldaw. Nupay kasta adu dagiti mannurat nga agus-usar pay laeng ti termino nga Anglo-Sahon tapno mangitudo ti pagsasao.
Crystal, David (2003). The Cambridge Encyclopedia of the English Language. Cambridge University Press. ISBN 0-521-53033-4.
Dagiti silpo ti ruarUrnosen
Dagiti midia a mainaig ti Daan nga Ingles idiay Wikimedia Commons


text:
Santa Cruz, Zambales
Ti Santa Cruz ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Zambales iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Santa Cruz ket nabingbingay a politikal iti 25 a barbaranggay.[2]
- Babuyan
- Bangcol
- Bayto
- Biay
- Bolitoc
- Bulawon
- Canaynayan
- Gama
- Guinabon
- Guisguis
- Lipay
- Lomboy
- Lucapon North
- Lucapon South
- Malabago
- Naulo
- Pagatpat
- Pamonoran
- Poblacion North
- Poblacion South
- Sabang
- San Fernando
- Tabalong
- Tubotubo North
- Tubotubo South
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Zambales". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 11 Agosto 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Luzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Zambales". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 11 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Plantilia:Lang
{{{2}}}
Ti panggep daytoy a plantilia ket ti panangipakita a ti naited a linia ti testo ket tagikua ti naisangayan a pagsasao (kitaen ti kodigo ti pagsasao). Daytoy ket masansan a saan a makita ti panagbaliw ti testo, ngem makatulong kadagiti pagbasabasa nga agpili ti husto a kita ti letra, tapno makapili ti husto a pannakabalikas dagiti ramit ti pagbasaan ken dadduma pay, a kas naipalawag dita baba.
{{lang|Etiketa ti pagsasao|Testo}}
Usaren dagiti kodigo ti pagsasao ti ISO 639. Kas pagarigan (ti fr ket isu ti kodigo para iti Pranses):
* Kinuna ti babai ket: "''{{lang|fr|Je suis française.}}''"
Ti resulta iti pagbasabasam:
- Kinuna ti babai ket: "Je suis française."
Daytoy a plantilia ket mangiraman pay ti silpo ti pannakaikategoria no usaren daytoy kadagiti panid ti nangruna a nagan ti espasio, isunga daytoy ket nasken a saan nga inayon iti kaunegan ti wiki a silpo. Daytoy ket nasken pay a saan a mausar babaen ti sabali panid iti parametro ti "title" iti dakamat no adda ti a URL; daytoy ket agpataud ti biddut. Daytoy a biddut ket saan a dagus a makita no mausar babaen ti sabalia a panid ti nagan ti espasio ti plantilia. No maitunos, ti intero a silpo ti wiki ket imbes a mabalin a maipan iti plantilia:
- Nasayaat
{{lang|ar|[[Pagsasao nga Arabiko|العربية]]}}
- Madi
[[Pagsasao nga Arabiko|{{lang|ar|العربية}}]]
Babaen ti kasisigud, daytoy a plantilia ket mangikabil kadagiti artikulo iti matutop a kategoria ti Kategoria:Dagiti artikulo a naglaon ti saan nga Ilokano a testo. Tapno mapasardeng daytoy, inayon ti parametro ti
|nocat=true.
Adda met dagiti bersion ti daytoy a plantilia para kadagiti naisangayan a pagsasao a mangimaldit pay ti nagan ti pagsasao, naikeddeng daytoy ti umuna a pannakausar ti pagsasao iti artikulo. Kas pagarigan, "
{{lang-es|español}}" ken "
{{lang-ru|pycckий языk}}" mangited ti "Espaniol: español" ken "Ruso: pycckий языk".
Dagiti subetiketa ti pagsasao ket mabalin pay a mausar a mangipakita ti eskritu ti panagsurat wenno rehional a paggigiddiatan iti pagsasao. Segun ti W3C, "ti nasayaat nga alagaden no agpartuat kadagiti etiketa ti pagsasao ket ti ababa a pannakaaramid kadagiti etiketa", [1] tapno dagiti subetiketa ket nasken laeng a mainayon no adda nangruna a rason ti panag-usar kaniada. Ti ISO 639‑1 ket kinaykayat ngem dagiti ISO 639‑2 ISO 639‑3.
Datos ti plantilia[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy ket isu ti dokumentasion ti TemplateData para iti plantilia nga inus-usar babaen ti VisualEditor.
Lang
Mangipakita a ti naited a linia ti testo ket tagikua ti naisangayan a pagsasao. Us-usaren babaen dagiti nadumaduma a pagbasabasa nga agus-usar ti nadumaduma nga estilo para kadagiti sabsabali a pagasasao.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kategoria:Dagiti plantilia a pangsuporta ti nadumaduma a pagsasao
- Listaan dagiti kodigo ti ISO 639 (dagiti kodigo ti pagsasao)
- Listaan dagiti kodigo ti ISO 15924 (dagiti kodigo ti eskritu)
- Listaan dagiti romanisasion ti ISO (dagiti kodigo ti transliterasion)
- {{transl}} para iti romanisasion dagiti pagsasao a saan a patubo a naisurat iti alpabeto ti Latin
- {{Unicode}}, {{script}} para kadagit naisangayan nga eskritu
- Kategoria:Dagiti plantilia a pangsuporta ti nadumaduma a pagsasao, para iti bisual a panagmarka kadagiti silpo ti ruar iti linaon ti ganganaet a linaon


text:
1989
Ti 1989 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw a Domingo iti kalendario a Gregoriano.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Disiembre 26 - Jennica Garcia, ket maysa nga artista ti GMA Network.
- Marso 7 - Gerald Anderson, maysa nga artista manipud idiay Pilipinas.
- Pebrero 21 - Corbin Bleu maysa a kumakanta manipud idiay Estados Unidos.
- Hulio 7 - Kim Bum, aktor, kumakanta, ken modelo manipud idiay Abagatan a Korea.
- Enero 25 - Yasmien Kurdi, artista imanipud idiay Pilipinas.
- Nobiembre 15 - Jonalyn Viray, maysa a kumakanta manipud idiay probinsia ti Rizal, Pilipinas
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Septiembre 28 - Ferdinand Marcos Maika-10 a Presidente ti Pilipinas (Naipasngay 1917)
- Enero 23 - Salvador Dali, maysa a kapategan a pintor iti maika-20 a siglo.


text:
Agoo, La Union
Ti Agoo ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti La Union iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Agoo ket nabingbingay iti 49 a barbaranggay.[2]
- Ambitacay
- Balawarte
- Capas
- Consolacion (Pob.)
- Macalva Central
- Macalva Norte
- Macalva Sur
- Nazareno
- Purok
- San Agustin East
- San Agustin Norte
- San Agustin Sur
- San Antonino
- San Antonio
- San Francisco
- San Isidro
- San Joaquin Norte
- San Joaquin Sur
- San Jose Norte
- San Jose Sur
- San Juan
- San Julian Central
- San Julian East
- San Julian Norte
- San Julian West
- San Manuel Norte
- San Manuel Sur
- San Marcos
- San Miguel
- San Nicolas Central (Pob.)
- San Nicolas East
- San Nicolas Norte (Pob.)
- San Nicolas West
- San Nicolas Sur (Pob.)
- San Pedro
- San Roque West
- San Roque East
- San Vicente Norte
- San Vicente Sur
- Santa Ana
- Santa Barbara (Pob.)
- Santa Fe
- Santa Maria
- Santa Monica
- Santa Rita (Nalinac)
- Santa Rita East
- Santa Rita Norte
- Santa Rita Sur
- Santa Rita West
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti La Union". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Hulio 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Ilocos (Ingles) naala idi 21 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti La Union". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 3 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Kappon ti Aprika
Ti Kappon ti Aprika ket maysa a kappon a buklen dagiti 54 nga estado ti Aprika. Ti laeng amin nga Aprikano nga estado a saan nga adda iti AU ket ti Morocco. Ti AU ket nabangon idi 26 Mayo 2001 idiay Addis Ababa ken nairugi idi 9 Hulio 2002 idiay Abagatan nga Aprika.[1] tapno mangsukat ti Organisasion iti Aprikano a Panagkaykaysa (OAU). Dagiti kangrunaan apanagikeddeng t AU ket inar-aramid babaen ti Asemblia ti Kappon ti Aprika, ti mamindua iti tawen a panagsasango dagiti daulo iti estado ken gobierno dagiti kamengna nga estado. Ti sekretariat ti AU, ti Komision ti Kappon ti Aprika, ket naikuartel idiay Addis Ababa, Etiopia.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Thabo Mbeki (9 Hulio 2002). "Pannkairugi ti Kappon ti Aprika, 9 Hulio 2002: Dagiti bitla babaen ti mangidaulo iti AU, Presidente Thabo Mbeki". Estadio ti ABSA , Durban, Abagatan nga Aprika: africa-union.org. Naala idi 8 Pebrero 2009.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Panagpapigsa ti Nadayeg a Pannakibinglay iti Kappon ti Aprika: Tii Alagaden dagiti Estruktura ken Proseso ti Kappon ti Aprika, AfriMAP ken Oxfam GB, 2010
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Kappon ti Aprika idiay Wikimedia Commons
- Kappon ti Aprika opisial a sitio


text:
Palauig, Zambales
Ti Palauig ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Zambales iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Palauig ket nabingbingay a politikal iti 19 a barbaranggay.[2]
- Alwa
- Bato
- Bulawen
- Cauyan
- East Poblacion
- Garreta
- Libaba
- Liozon
- Lipay
- Locloc
- Macarang
- Magalawa
- Pangolingan
- Salaza
- San Juan
- Santo Niño
- Santo Tomas
- Tition (San Vicente)
- West Poblacion
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Zambales". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 11 Agosto 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Luzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Zambales". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 11 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)
(Administratibo a nawaya manipud ti probinsia, ngem naigrupo ti Zambales babaen ti Opisina ti Nailian nga Estadistika)


text:
Batac
Ti Siudad ti Batac ket maysa a primera klase a siudad iti probinsia ti Ilocos Norte iti Pilipinas.
Ti Batac ti dimmakkelan ni Ferdinand Marcos, Presidente iti Pilipinas idi 1965-1986. Ti ili pay ti nakayanakan ni Gregorio Aglipay, ti nangbangon iti Iglesia Indipendiente iti Pilipinas wenno Simbaan nga Aglipayano.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Nabennebenneg ti Siudad ti Batac iti 43 a barbaranggay.[2]
- Aglipay (Poblacion)
- Baay
- Baligat
- Bungon
- Baoa East
- Baoa West
- Barani (Poblacion)
- Ben-agan (Poblacion)
- Bil-loca
- Biningan
- Callaguip (Poblacion)
- Camandingan
- Camguidan
- Cangrunaan (Poblacion)
- Capacuan
- Caunayan (Poblacion)
- Valdez Poblacion (Caoayan)
- Colo
- Pimentel (Cubol)
- Dariwdiw
- Acosta Poblacion (Iloilo)
- Ablan Poblacion (Labucao)
- Lacub (Poblacion)
- Mabaleng
- Magnuang
- Maipalig
- Nagbacalan
- Naguirangan
- Ricarte Poblacion (Nalasin)
- Palongpong
- Palpalicong (Poblacion)
- Parangopong
- Payao
- Quiling Norte
- Quiling Sur
- Quiom
- Rayuray
- San Julian (Poblacion)
- San Mateo
- San Pedro
- Suabit (Poblacion)
- Sumader
- Tabug
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Ilocos Norte". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Hulio 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Ilocos (Ingles) naala idi 21 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti Ilocos Norte". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 27 Hunio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Siudad ti Mehiko
Ti Siudad ti Mehiko ( /ˈmɛksɨkoʊ ˈsɪti/; Espaniol: Ciudad de México [sjuˈðað ðe ˈmexiko], naamammoan pay a kas ti México D.F., wennoD.F.) ket isu ti Pederal a Distrito (Distrito Federal), a kapitolio ti Mehiko ket ti tugar dagiti pederal a bileg ti Kappon ti Mehiko.[10] Daytoy ket maysa a pederal nga entidad ti kaunegan ti Mehiko a saan a paset ti maysa kadagiti aniaman a 31 nga estado ti Mehiko ngem tagikua a sibubukel ti pederasion. Ti Siudad ti Mehiko ket isu ti kadakkelan a siudad ti pagilian ken ti pay kangrunaan ti politikal, kultural, edukasional ken sentro ti pinansia.
A kas maysa nga "alpha" a sangalubongan a siudad[11] Ti Siudad ti Mehiko ket maysa kadagiti kangrunaan ti pinansia ken kultura a sentro idiay Amianan nga Amerika.[12] Daytoy ket mabirukan idiay Ginget ti Mehiko (Valle de México), ti maysa a dakkel a ginget kadagidiay nangato a banak idiay tengnga ti Mehiko, iti kangato a 2,240 metro (7,350 ft). Ti siudad ket buklen dagiti sangapulo ket innem a burgos.
Ti 2009 a nakarkulo a populasion para iti maitutop a siudad ket agarup idi a 8.84 a riwriw a tattao,[13] ken adda ti kalawa ti daga ti 1,485 kuadrado kilometro (573 sq mi).[14] Segun ti kinaudi a panagipalpalawag a naitunos babaen ti pederal ken dagiti estado a gobierno, ti populasion ti Siudad ti mehiko a metropolitano a lugar ket 21.2 a riwriw a tattao,[13] a makaaramid daytoy ti kadakkelan at metropolitano a lugar idiay lumaud a hemisperio, ti maikalima a kadakkelan nga aglomerasion ken ti kadakkelan nga agsasao ti Espaniol asiudad iti lubong.[15]
Ti Kalatakan a Siudad ti Mehiko ket adda ti dagup a produkto ti domestiko (GDP) ti US$390 bilion idi 2008, a makaaramid ti urbano nga aglomerasion ti Siudad ti Mehiko ti maikawalo a kabaknangan a metropolitano a lugar iti lubong.[16] Ti siudad ket akinrebbeng para iti panagpataud ti 21% ti Dagup ti Domestiko a Produkto ti Mehiko ken ti metropolitano a lugar a naibilangan para iti 34% iti dagup ti nailian a GDP.[17]
Ti siudad ket kasisigud a nabangon idiay isla ti Danaw Texcoco babaen dagiti Asteka idi 1325 a kas Tenochtitlan, a daytoy ket gangani a kompleto a nadadael idi 1521 a sillong ti Tenochtitlan, ken dimtengan ti pannakdaremdem manen ken pannakabangon segun ti urbano nga alagaden ti Espaniol. Idi 1524, ti munisipalidad ti Siudad ti Mehiko ket nabangon, a naamammoan a kas ti México Tenochtitlán,[18] ken manipud idi 1585 daytoy ket opisial a naamammoan a kas ti Ciudad de México (Siudad ti Mehiko).[18] Ti Siudad ti mehiko ketnagserbi a kas ti politikal, administratibo ken pinansia a sentro ti maysa a nangruna a paset ti kolonial nga imperio ti España.[19] Kalpasan ti panakagun-od ti panakawayawaya manipud ti España, ti Pederal a Distrito ket napartuat idi 1824.
Kalpasan ti panagdemanda ti adadu nga autonomia ti politika, dagiti nagtaeng ket naikkanda ti karbengan ti dagus a panagbutos ti Daulo ti Gobierno ken dagiti pannakabagi ti dua a kamara a Lehislatibo nga Asemblia babaen ti nadayeg a butos idi 1997. Manipud idin, ti kanigid a payak ti Partido ti Demokratiko a Rebolusion (PRD) ket nagtengtengngelen kadagitoy dua.[20] Kadagiti kinaudi a tawtawen, ti lokal a gobierno ket nangipasa kadagiti adu a liberal nga annuroten, a kas ti aborsion a makiddaw, ti naipatingga a porma ti eutanasia, diborsio ken agpada a sekso a panagasawa.
Dagiti linaon
Pakasasaritaan ti Siudad ti Mehiko[urnosen | urnosen ti taudan]
Asteka a paset ti panawen[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti agdama a siudad a naamammuan a kas ti Siudad ti Mehiko ket binangon idi babaen ti tattao a Mehika, a kalpasan daytoy ket naamammuan a kas dagiti Asteka, idi 1325. Ti duog a siudad ti Mehika ket tinawtawagan itan ti Tenochtitlan. Dagiti Mehika ket isu dagidi naud-udi a tattao a nagsasao ti iti Nahuatl nga immay iti daytoy a paset ti [[Ginget ti Mehiko] kalpasan ti pannakatnag ti Toltec nga Imperio. Ti iyu-umayda ket di kinaykayat babaen dagiti tao a nagnanaeden iti ginget, ngem dagiti Mehika ket nakabaelda a nangbangon ti maysa a siudad idiay bassit nga isla iti lumaud a babngir ti Danaw Texcoco. Dagiti Mehika ket addaanda ti bukod a sarita a maipanggep no kasanoda a binangon ti siudad, kalpasan ti panangiturong kaniada babaen ti kangrunaanda a dios, a ni Huitzilopochtli. Segun ti sarita, ti dios ket isu nangibagbaga ti maysa a seneial iti ti ayan ti sitio a pangibangonandanto ti pagnaedanda- ti maysa nga agila nga agtaktakder iti maysa a nopal a kaktus nga addaan ti maysa nga uleg iti sippitna. Idi baetan ti 1325 ken 1521, Ti Tenochtitlan ket dimmakkel ken pimmigsa, a dimtengan ti panagturayna kadagiti dadduma a siudad-estado iti lawlaw ti Danaw Texcoco, ken idiay Ginget ti Mehiko.Idi simmangpet dagiti Kastila, ti Asteka nga Imperio ket kaaduannan a naabot ti Mesoamerika, naabutanna ti Golpo ti mehiko ken ti Taaw Pasipiko. Dagiti eskolar ket nagkarkuloda nga ti baetan dagiti 200,000 ken 250,000 a tao ket nagtataeng idiay Tenochtitlan idi 1500, ad-adu ngem uppat a beses ti populasion ti Londres. Daytoy napalakaan a maysa kadagiti kadakkelan a siudad iti panawenna ken ti kadakkelan iti Kaamerikaan sakbay ti panagrukma ti Kastila.
Kastila a panagrukma ti Tenochtitlán[urnosen | urnosen ti taudan]
Kalpasan ti isasanglad idiay Veracruz, ni Hernán Cortés ket nakangeg ti maipanggep ti nalatak a siudad ket ti napauten a suppiatan ken dagiti reklamo a maipanggep ti daytoy. Urayno ni Cortés ket napan idiay Mehiko nga adda laeng iti bassit a buyot, isu ket nakaawis ti kaaduan kadagiti patneng a tattao a timmulong kaniada a nangdadael ti Tenochtitlan.[21] Ni Cortés ket immuna idi a nakitana ti Tenochtitlán iti Nobiembre 8, 1519.[22] Kalpasan ti immuna panakakitana, ni Cortés ken dagiti kakuyogna ket nagsiddaawda ti kinapintasna ken ti kadakkelna. Dagiti Kastila ket nagmartsada iti igid ti dalan a pakaiturongan ti siudad manipud idiay Iztapalapa. Urayno ni Montezuma ket napan idiay sentro ti Tenochtitlán tapno sabtenna ida ken makisinnukat kadagiti sarabo, daytoy a pannakigayyem ket saan a nagpaut.[23] Ni Cortés inpanna ni Montezuma babaen iti aresto iti balay, a nagnamnama a mangituray babaen kaniana[24]Immadu dagiti pannakairten agiggana idi, rabii ti Hunio 30, 1520 – idi lasud ti salisal a naamammuan a kas ti "La Noche Triste" – dagiti Asteka ket nagreboltoda iti iyuumay dagiti Kastila ken nakabaelda a nangtiliw wenno nangpapanaw kadagiti Europeano ken dagiti kaduada a Tlaxcala.[25] Ni Cortés nagurnos manen idiay Tlaxcala. Naipanunotan dagiti Asteka a dagiti Kastila ket permanentadan a pimmanaw. Nagpilida ti baro nga ari, ni Cuitláhuac, ngem isu ket pimmusay kalpasan laeng iti manmano a bulan gapu ti burtong; ti simmaruno nga ari idi ket ni Cuauhtémoc.[26] Ni Cortés ket nangikeddeng a mangsillong iti Tenochtitlán idi mayo 1521. Iti tallo a bullulan, ti siudad ket nagsagsagaba manipud ti kaawan ti makan ken danum ken ti paya pannakaiwaras ti burtong nga inyeg babaen dagiti Europeano.[21] Ni Cortés ken dagiti kaduana ket nangisanglada kadagiti puersada idiay abagatan ti isla ket nakilablabanda iti ipapanda iti uneg ti siudad, kadagiti kalkalsada, ken balbalay.[27] Iti kanungpalan, ni Cuauhtémoc ket simmuko idi Agosto 1521.[21]
Ti pannakabangon manen ti siudad a kas Siudad ti Mehiko[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti Kastila ket rinakrakda ti Tenochtitlán. Immuna a nagtaeng ni Cortés idiay Coyoacán, ngem nangikeddeng a mangibangon manen ti sitio ti Asteka tapno maikkat amin a tugot iti duog nga urnos.[22] Ni Cortés ket saan a nangbangon ti maysa a nawaya, a naparukma a teritorio babaen ti bukodna a personal a panagturay, ngem nagtultuloy a natulnog iti balangat ti Espaniol. Ti immuna a birey iti baro a dominio ket simmangpet idiay Siudad ti Mehiko kalpasan ti sangapulo ket uppat a tawtawen. Iti daytan a panawen, ti siudad ket nagbalin manen a siudad-estado, nga addaan ti bileg a gunay-at kadagiti adayo a nabangona pagbeddengan ti siudad.[28] Urayno dagidi Kastila ket priniserbada ti batayan a lanag ti Tenochtitlán, nangbangonda kadagiti Katoliko a simbaan a naituoon kadagiti duog a templo ti Asteka ket tinuntonda dagiti imperial a palasio para kaniada.[28] Ti Tenochtitlánket nanaganan manen idi ti "Mehiko", ti pagpilian a porma ti naganna, gapu laeng ta nalaklaka a balikasen dagiti Kastila.[22]
Idadakkel ti kolonial a siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti siudad ket dimakkel idi dimmakkelti populasionna, a napnapan kadagiti danum ti danaw. Ti maika-16 a siglo ket nakakita kadagiti panagpaadu kadagiti simbaan, adu kadagitoy ket ket mabalin pay laeng a makita idiay naipakasaritaan a sentro.[28] Iti ekonomiko, ti siudad ti Mehiko ket rimmang-ay a kas ti nagbanagan ti panagtagilako. A kas saan a kapada ti Brasil wenno Peru, ti Mehiko ket adda iti nalaka a pannkaiyasideg kadagiti lubong ti Atlatiko ken Pasipiko. Urayno ti balangt ti Espaniol ket pinadasna ti kompleto a panagtimbeng amin a komersio idiay siudad, daytoy ket adda laeng ti bassit a panagballigi.[29]
Ti konsepto ti nobilidad ket rimmang-ay idiay Baro nga España a saan payen a nakitkita kadagiti paset ti Kaamerikaan. Dagiti Kastila ket nakasabatda iti maysa a kagimongan a ti konsepto iti nobilidad ket kapadpada ti bukodda. Dagiti Kastila ket dinaydayawda ti patneng nga urnos iti nobilidad ket nagnayonda iti daytoy. Kadagiti simmarsaruno a siglo, ti maysa a natakneng a titulo idiay Mehiko ket saan a kaibuksilan a ti maysa ket nagsansanay ti nalatak a bileg ti politika gaputa ti bileg ti ket adda ti patinggana urayno ti iti panagala iti baknang ket saan.[30] Ti konsepto ti nobilidad idiay Mehiko ket saan a polikal ngem daytoy ket konserbatibo unay a sosial ti Espaniol, a naibatay iti panagited ti pannakaikanada iti pamilia. Kaaduan kadagitoy a pamilia nagpaneknek ti pannakaikanadada babaen ti managaramid kadagiti kabaknang idiay Baro nga España iti ruar ti siudad, ket ti kalpasanna ti panaggasstos kadagitia rentas kadagiti puonan, itipanagbangon kadagioti simbaan, panagsuporta kadagiti karidad ken panagbangon kadagiti barayuboy a balbalay. Ti kaaduana panagbangon kadagiti barayuboy a balbalay ket nakabot ti kaadu idi kinaudi a gudua ti maika-18 a siglo. Adu kadagitoy a balay ket mabalin pay laeng a makita ita nga aldaw, a nangiturog ti parbo a nagan ti Siudad ti mehiko iti "Ti siudad dagiti palasio" nga inted daytoy babaen n i Alexander Von Humboldt.[22][28][30]
Ti Grito de Dolores ("Karayo ni Dolores") a tinawtawagan pay a kas ti El Grito de la Independencia ("Karayo ti Pannakawaya"), a naibagbaga iti bassit nga ili ti Dolores idiay asideg ti Guanajuato idi Septiembre 16, 1810, ket isu daytoy ti pasamak a nangmarka ti rugi ti Pannakawaya a Gubat ti Mehikano ken isu daytoy ti kangrunaan a nailian a piesta a napalpaliiw idiay Mehiko. Ti "Grito" ket isu idi tiinsasao iti pannakigubat iti Pannakawaya a Gubat ti Mehikano babaen ni Miguel Hidalgo y Costilla,ti maysa aRoamno Katoliko a padi. Ni Hidalgo ken dagiti daddumna pay a criollo ket nairamannda ti naplano a rebolto a mangsuppiat kadagiti kolonial a gobierno ti Kastila, ken dagiti nakikuplot ketnaliputan. Nabutbuten iti pannakaarestonat,[1] ni Hidalgo binilinna ti kabsatna alalaki a ni Mauricio ken ni pay Ignacio Allende ken ni Mariano Abasolo a kumuyog kadagiti dadduma pay a naarmasan a lallaki a nangibilin iti alguasil tapno iparuarna dagiti nagkaykayat ti pannakawaya a naibalod idiay idi rabii ti Septiembre 15. Nakabaelda a nagparuar kadagiti walopulo.[2] Idi agsapa ti 6:00 Septiembre 16, 1810, inbilin ni Hidalgo a paawengen dagiti kampana ti simbaan ken inurnongna ti kongregasionna. Sinumbangiran babaen ni Allende ken ni Juan Aldama, isu ket kinasaona dagiti tao iti sangana ti simbaan, a nangawawis kaniada nga agrebolto. Ti Gubat ti Guanajuato, ti immuna a pannakilaban ti insurhensia, ket napasamak kalpasan ti uppat nga aldaw. Ti pannakawaya ti Mehiko manipud ti España ket nairangarang idiat Deklarasion iti Pannakawaya ti Imperio ti Mehiko idi Septiembre 27, 1821, kalpasan ti pannakigubat ti maysa a dekada.[31] Dagiti yaalsa ket simmaruno para kadagiti simmarsaruno a dekada, gapu kadagiti nadumaduma a sangkatipunan a nakilablaban para iti panagtengngel iti Mehiko.[32]
Ti Pederala Distrito ti Mehiko ket nabangon idi babaen ti baro a gobierno ken babaen ti panagpirma ti baroa batay-lintegda, a dagiti konsepto iti maysa a pederal a distrito ket naampon idi manipud ti Batay-linteg ti Estados Unidos.[33] Sakbay ti daytoy a pananginagan,ti Siudad ti Mehiko ket nagserbi idi a kas ti tugaw ti gobierno para iti Estado ti Mehiko ken ti sibubukel a pagilian. Ti Texcoco ken idi ti Toluca ket nagbalin a kapitolio ti estado ti Mehiko.[34]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Secretaría de Relaciones Exteriores – México". Sre.gob.mx. Naala idi Abril 17, 2011.
- ^ "De la Colonia / 13 agosto de 1521: rendición de México-Tenochtitlan". Redescolar.ilce.edu.mx. Naala idi Abril 17, 2011.
- ^ "Conmemora la SecretarĂa de Cultura el 185 Aniversario del Decreto de CreaciĂłn del Distrito Federal". Cultura.df.gob.mx. Naala idi Abril 17, 2011.
- ^ "Senadores por el Distrito Federal LXI Legislatura". Senado de la Republica. Naala idi Oktubre 21, 2010.
- ^ "Listado de Diputados por Grupo Parlamentario del Distrito Federal". Camara de Diputados. Naala idi Oktubre 20, 2010.
- ^ "Resumen". Cuentame INEGI. Naala idi Oktubre 20, 2010.
- ^ "Relieve". Cuentame INEGI. Naala idi Oktubre 20, 2010.
- ^ "ENOE". Naala idi Agosto 24, 2012.
- ^ "Distrito Federal.". 2010. Naala idi Oktubre 20, 2010.
- ^ "Artículo 44". Constitución Política de los Estados Unidos Mexicanos. Naala idi Mayo 14, 2010.
- ^ Ganganaet nga Annuroten (2008). "Ti 2008 a Pagsurotan dagiti Sangalubongan a Siudad". Naala idi Disiembre 27, 2009.
- ^ "WFE – Member Exchanges". World-exchanges.org. Abril 1, 2003. Naala idi Marso 25, 2010.
- ^ a b Konsilo ti Nailian a Populasion. "Siudad ti Mehiko a Metropolitano a Lugar". Gobierno ti Estado ti Mehiko. Naala idi Disiembre 27, 2009.
- ^ Brian W. Blouet, Olwyn M. Blouet. OECD a Panagrepaso ti Rehional a Panagpabaro OECD a Panagrepaso ti Rehional a Panagpabaro: Dagiti 15 nga Estado ti Mehiko 2009. OECD Publishing, 2009. p. 418 (p. 299). ISBN 978-92-64-06012-8.
- ^ Nagkaykaysa aPagpagilian (2007). "Dagiti Prospekto ti Urbanisasion ti Lubong". Naidulin manipud ti kasisigud idi Hulio 31, 2007. Naala idi Disiembre 27, 2009.
- ^ PricewaterhouseCoopers (Pebrero 11, 2009). "Dagiti rumrummuar a paglakuan a siudad nga ekonomia a napardasto a dumakkel iti sangalubongan a GDP a pakairanggo a kas kinuna ti PricewaterhouseCoopers LLP". UK Media Centre. Naala idi Disiembre27, 2009.
- ^ "GDP ti Siudad ti Mehiko a kas maipada ti nailian a GDP". Naala idi Agosto 19, 2010.
- ^ a b (Espaniol) Gobierno ti Pederal a Distrito. "Pakasaritaan ti Siudad ti Mehiko". Naala idi Dsiembre 27, 2009.
- ^ (Espaniol) Nagkaykaysa a Pagpagilian. "Siudad ti Mehiko, Mehiko". Naala idi Disiembre 27, 2009.
- ^ Daniel C. Schechter, Josephine Quintero. Lonely Planet Mexico City, City Guide [With Pullout Map]. Maikatlo nga Edision. Lonely Planet, 2008. p. 288 (p. 20-21). ISBN 978-1-74059-182-9.
- ^ a b c "Historia de la Ciudad de México" (iti Spanish). Naala idi Oktubre 14, 2008.
- ^ a b c d Marroqui, Jose Maria (1969). La Ciudad de Mexico. Siudad ti Mehiko: Ayuntamiento del Distrito Federal. pp. 21–25.
- ^ "Conquistadors – Cortés. Nobiembre 1519, Ti Kapintasan a Banag iti Lubong". PBS. Naala idi Abril 17, 2011.
- ^ "Conquistadors – Cortés. Nobiembre , 1519 – Naaresto ni Montezuma". PBS. Naala idi Abril 17, 2011.
- ^ "Dagiti konkistador – Cortés. Hunio 1520 – Nadawel a panagpapatay idiay Tenochtitlán". PBS. Naala idi Abril 17, 2011.
- ^ "Dagiti konkistador – Cortés. Disiembre 1520 – Sillong, Panagbisin ken Burtong". PBS. Naala idi Abril 17, 2011.
- ^ "Dagiti konkistador – Cortés. Ti Kinaudi a Takder: Ti Maysa nga Asteka nga Iliada". PBS. Naala idi Abril 17, 2011.
- ^ a b c d Alvarez, Jose Rogelio (2000). "Mexico, Ciudad de". Enciclopedia de Mexico (iti Spanish) 9. Encyclopædia Britannica. pp. 5242–5260.
- ^ Hamnett, Brian R. (1998). Ababa a Pakasaritaan ti Mehiko. Port Chester, New York, USA: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. ISBN 978-0-521-58120-2.
- ^ a b Ladd, Doris M (1998). Artes de Mexico Palacios de la Nueva España Ti Mehikano a Nobilidad. Siudad ti Mehiko: Artes de Mexico y del Mundo. pp. 84–86. ISBN 978-968-6533-61-3.
- ^ "Don Agustín de Iturbide". Naala idi Oktubre 20, 2008.
- ^ "Pakasaritaan ti Siudad ti Mehiko". Naala idi Oktubre 17, 2008.
- ^ Weil, Thomas E. (Enero 1, 1991). "Mehiko: Kapitulo 3B. Ebolusion ti Maysa a Pagilian". Pagpagilian iti Lubong (Opisina ti Panagrang-ay, Inc.).
- ^ Mody, Ashoka (Oktubre 31, 1996). "Panagiyawat ti Inprastriktura". Pagpagilian iti Lubong (World Bank Publications). p. 187. ISBN 978-0-8213-3520-8.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Siudad ti Mehiko idiay Wikimedia Commons
- Pakaammo ti panagbiahe idiay Siudad ti Mehiko manipud idiay Wikivoyage
- Kitaen ti Siudad ti Mehiko idiay Gandat ti Nawaya a Direktorio (Ingles)
- Gobierno ti Pederal a Distrito (Espaniol)
- Ministro ti Turismo ti Siudad ti Mehiko (Espaniol)
- Siudad ti Mehiko
- Metropolitano a lugar ti Siudad ti Mehiko
- Dagiti matagtagitao a lugar idiay Mehiko
- Dagiti kapitolio idiay Amianan nga Amerika
- Tawidan a Lugar ti Lubong idiay Mehiko
- Dagiti kapitolio a distrito ken teritorio
- Dagiti siudad a nangsangaili dagiti Ay-ayam ti Kalgaw nga Olimpiada
- Dagiti estado ti Mehiko
- Dagiti matagtagitao a lugar a nabangon idi 1521


text:
Inhenieria
Ti inhenieria iket isu ti panangipakat iti sientipiko, ekonomiko, sosial, ken praktikal a pannakaammo tapno mangidaremdem, mangibangon, ken mangtaripato kadagiti patakder, dagiti makina, dagiti ramit, dagiti sistema, materiales ken dagiti processes. Daytoy ket mabalin a sumakop ti panagusar kadagitipanirigan tapno maaramid, imodelo ken igatad timaysa a maitunos apakailawlawagan iti maysa a problema wenno gandat. Ti disiplina ti inhenieria ket nawatiwat unay, ken buklen dagiti sakop iti ad-adu a naipangpangruna a pagobraan iti inhennieria, nga iti tunggal maysa ket adda pay ti ad-adu a naisangayan a panagiyunayunay iti partikular a lugar iti teknolohia ken dagiti kita iti pannakaipakat.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sasao a mainaig ti Inhennieria idiay Wikiquote


text:
Ti tattao nga Aztec /ˈæztɛk/[1] ket dagiti naisangayan nga etniko a grupo ti tengnga a Mehiko, a naisangsangayan dagiti grupo nga agsasao ti pagsasao a Nahuatl ken nagturturay kadagiti dakkel a parte ti Mesoamerika manipud ti maika-14 aginggana ti maika-16 a sigsiglo. Dagiti balikas ti Nahuatl nga aztecatl [as'tekat͡ɬ] (maymaysa)[2] ken aztecah [as'tekaʔ] (ad-adu ngem maysa)[2] ket kaibuksilanna ti "tattao manipud idiay Aztlan",[3] timaysa nga mitolohiko a lugar para iti agsasao ti Nahuatl a kultura iti dayta a panawen, ken kalpasanna ket naampon a kas ti balikas a mangipalplawag ti tattao a Mexica. Kankanayon a ti termino nga "Aztec" ket mangitudo laeng para iti tattao a Mexica ti Tenochtitlan (nga itan ket lokasion ti Siudad ti Mehiko), a mabirukan idiay maysa nga isla iti Danaw Texcoco, a tinawtawagan ti bagbagida a kas Mexica Tenochca [me'ʃika te'not͡ʃka] wenno Cōlhuah Mexica [koːlwaʔ me'ʃika].
Sagpaminsan pay a daytoy a termino ket mangiramraman kadagiti agtataeng kadagiti dua a kangrunaan a kumaduaan nga siudad-estado ti Tenochtitlan, dagiti Acolhua ti Texcoco ken dagiti Tepanec ti Tlacopan, a no dagitoy ket kakuyog ti Mexica ket mangporma ti Tinallo a Kumaduaan ti Aztec a nangtengtengngel ti kankanayon a makunkuna a kas ti "Aztec nga Imperio". Kadagiti sabali a kontesto, ti Aztec ket mabalin a mangitudo kadagiti amin a nadumaduma a siudad estado ken ti tattaona, a nakibinningay kadagiti dakkel a parte ti bukodda nga etniko a pakasaritaan ken kultural a pakailiddingan kadagiti Mexica, Acolhua ken Tepanec, ken isuda ket kankanayon pay nga agus-usar ti pagsasao a Nahuatl a kas ti lingua franca. Iti daytoy a kaibuksilan mabalin a maibaga ti maipangngep ti Aztec a sibilisasion a mairaman amin dagiti naisangayan a tabas ti kultura a sapasap para iti kaaduan a tattao a mangitagtagitao ti Tengnga a Mehiko idi naladaw a kalpasan ti klasiko a paset ti panawen.
Manipud ti maika-13 a siglo, ti Ginget ti Mehiko ket isu idi ti puso ti Aztec a sibilisasion: ditoy idi ti kapitolio ti Tinallo a Kumaduaan ti Aztec, ti siudad ti Tenochtitlan, a nabangon idi kadagiti naipangato a bassit nga isla idiay Danaw Texcoco. Ti Tinallo a Kumaduaan ket nangporma ti tributario nga imperio a nangpadakkel ti bukodna a politikal a hegemonia iti adayo a labes ti Ginget ti Mehiko, a nagparukma kadagiti siudad estado iti amin a Mesoamerika. Iti kinalatakna, ti kultura ti Aztec ket addaan idi kadagiti nabaknang ken narikut a mitolohiko ken relihioso tradision, ken ti pay pannakaabot ti namarangmang ng aarkitektural ken artistiko nagunodan. Idi 1521 ni Hernán Cortés, a kakuyogna ti adu a bilang a dagiti patneng nga agsaso ti Nahuatl a kaduana, ket pinarukmada ti Tenochtitlan ken inabakda ti Tinallo a Kumaduaan ti Aztec babaen ti panangidaulo ni Hueyi Tlatoani Moctezuma II. Ti kanunpalan dagiti Kastila ket binagonda ti baro a pagtaengan iti Siudad ti Mehiko idiay lugar ti nadadael a kapitolio ti Aztec, a manipud idiay ket nangirugianda ti proseso ti panagkolonia ti Tengnga nga Amerika.
Ti kultura ken pakasaritaan ti Aztec ket kangrunaan a naamammuan babaen ti arkeolohiko nga ebidensia a nabirukan kadagiti panagkalkali a kas ti naidayegan a Templo Mayor idiay Siudad ti Mehiko; manipud ti codices a papel ti patneng nga ukis ti kayo; manipud kadagiti pannakalaglagip kadagiti nakakita babaen dagti Kastila a konkistador a kas ni Hernán Cortés ken ni Bernal Díaz del Castillo; ken naipangpangruna kadagiti pannakailawlawag ti maika-16 ken maika-17 a sigloand iti kultura ken pakasaritaan ti Aztec a sinurat babaen ti Kastila apadi ken dagiti makabasa ken makasurat nga Aztec iti Espaniol wenno ti pagsasao a Nahuatl, a kas ti naindayegan a Florentine Codex nga inurnong babaen ti Pransiskano a monghe a ni Bernardino de Sahagún nga tinulongan dagiti nagpaamammo a patneng nga Aztec.
Dagiti notaUrnosen
Dagiti pakaammoUrnosen
Dagiti nagibasaranUrnosen
-
- Berdan, Frances (1982). Dagiti Aztec ti Tengnga aMehiko: Ti Maysa nga Imerial a Kagimongan. Dagiti Kaso a Panagadal iti Kultural nga Antropolohia. New York: Holt, Rinehart & Winston. ISBN 0-03-055736-4. OCLC 7795704.
- Berdan, Frances F.; Richard E. Blanton, Elizabeth Hill Boone, Mary G. Hodge, Michael E. Smith, ken ni Emily Umberger (1996). Dagiti Imperial nga Estratehia ti Aztec. Washington, DC: Panagsukimat a Biblioteka ken Urnong ti Dumbarton Oaks. ISBN 0-88402-211-0. OCLC 27035231.
Dagiti silpo ti ruarUrnosen
Dagiti midia a mainaig ti Aztec idiay Wikimedia Commons


text:
SAN FERNANDO CITY, LA UNION - Nalaus ita ti panagbabawi ti maysa a bading kalpasan nga imbalud dagiti oridad gapu iti panaglakona iti maiparit nga agas idiay Brgy. San Vicente, San Fernando City.
Nabigbig ti suspek a ni Jayson Lehat, 30-anyos, residente ti Brgy. Nagrebcan, Bauang, La Union.
Iti insayangkat a buy bust operation ti San Fernando City Police Office, naala manipud ken ni Lehat ti uppat a sachet ti shaby, maysa a pidaso ti 1000-peso bill kas marked money money, ken cell phone.
Naamuan a nakemmeg ni Lehat bayat ti kaaddana iti maysa nga inn/hotel kadua ti maysa pay a lalaki.
Kabayatanna, iti pannakiuman ti Bombo Radyo iti suspek, inlawlawagna a naaramidna laeng ti agilako iti maiparit nga agas gapu ta naawis daytoy dagiti gagayyemna.
Kinunana a mapmapanda pay idiay probinsia ti Pangasinan tapno aggatang iti supply ti shabu nga ilakodanto metten ditoy probinsia ti La Union.
Iti agdama ket naibalud iti San Fernando PNP ti nasao a suspek.


text:
Hordania
- Hordania
- Dagiti estado a kameng ti Liga ti Arabo
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Arabiko
- Dagiti pagilian ti Lumaud nga Asia
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Nalabbasit
- Dagiti pagilian ti Daya a Mediteraneo
- Nalames nga Immindayon
- Lebante
- Dagiti pagilian ti Tengnga a Daya
- Dagiti pagilian ti Asideg a Daya
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1946
- Lumaud nga Asia
- Akin-abagatan a Lebante
- Dagiti dati a kolonia ti Britaniko
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Matematika
Ti Matematika (manipud ti Griego uάθnua máthēma, “panakaammo, panagadal, agadadal”) ket isu ti panagadal iti kaadu, patakder, limbang, ken panagbaliw. Dagiti Matematiko ket agbirukda kadagiti pagtuladan ken agaramid kadagiti baro a pagannurotan a konhetura. Dagiti matematiko ket paganamunganda ti agpayso wenno balbaliwanda dagiti konhetura babaen ti matematiko a paneknek. Ti panagsukisok a nasken para ti panagpadtuan kadagiti parikut a matematika ket agbayag ti tawtawen wenno sisiglo nga agnanayon a panagusisa. Manipud kadagiti imumnuna nga obra ni Giuseppe Peano (1858–1932), David Hilbert (1862–1943), ken dadduma pay kadagiti napudno a naisawang a sistema iti naladaw a maika-19 a siglo, nagbalin a kadawyan a makita ti matematiko a panagsukisok ket isu ti panagipatakder ti kinapudno babaen ti nainget a panagpugay manipud kadagiti maibagay a napili a kinapudno a naisawang ken panagilawlawag. No dagitoy a matematiko a patakder ket nasayaat a modmodelo iti agpayso a penomeno, no kasta ket ti matematiko a panagrason ket kadawyan nga agited kadagiti kinasaririt wenno padpadto.
Babaen ti pang-usar ti abstrassion ken lohikal a panagrason, ti matematiko ket naparang-ay manipud ti panagbilbilang, panagkalkulo, panagrukod, ken ti sistematiko a panagadal kadagiti sukog ken dagiti gunay dagiti maipapan ti bagi a banbanag. Ti naipakat a matematiko ket aramiden ti nagtagitaoan manipud idi adda dagiti naisurat a rehistro. Dagiti nainget a pangsuppiat ket immuna a nagparang kadagiti Griego a matematiko, a kalatakan dagiti Elemento ni Euklides . Ti matematiko ket nabuntog a naparang-ay anginggana ti Renasimiento, nga idi ti matematiko a panagpabaro a panagtitinnulongan kadagiti baro a sientipiko a naduktalan ket nangiturong ti napardas a gatad iti matematiko a panagduktal nga agtultuloy iti agdama nga aldaw.[2]
Ti kinuna ni Galileo Galilei (1564–1642), 'Ti law-ang ket di-makabasa aginggana no maadal tayo ti pagsasao ken maamammoan dagiti karakter a nakasurat. Naisurat daytoy iti matematiko a pagsasao, ken dagiti letra ket dagiti trianggulo, dagiti sirkulo ken dagiti heometriko a tabas, a no awan dagitoy ket narigat a maawatan iti maysa a balikas. No awan dagitoy, agkalkallautang tayo iti nasipnget a laberinto'.[3] Carl Friedrich Gauss (1777–1855) intudona ti matematiko a kas "ti Reina dagiti Siensia".[4] Ni Benjamin Peirce (1809–1880) ket tinawtawagna ti matematiko a "ti siensia a mangala kadagiti nasken a patingga".[5] Kinuna ni David Hilbert ti matematiko: "Saantayo nga agsasao kadagiti panakaikeddeng iti aniaman a kapanunutan. Ti matematiko ket saan a kasla maysa nga ay-ayam a ti akemna ket naibanag babaen kadagiti naikeddeng a naitulag a pagalagadan. Ngem, isu daytoy ti maysa a konseptual a sistema nga addaan ti nasken a kinauneg a mabalin laeng ken babaen ti pamuspusan wenno saan."[6] Kinuna ni Albert Einstein (1879–1955) a "no dagiti linteg ti matematiko ket mangipatudo ti kina-agpayso, saan dagitoy a nalawag; ken no dagitoy ket nalawag, saan dagitoy a mangipatudo kadagiti kina-agpayso".
Ti matematika ket inus-usar iti sangalubongan a kas maysa a nasken iti kaadua a paset, a mairaman ti masna a siensia, inhenieria, medisina, ken dagiti sosial a siensia. Ti Naidangep a matematiko, ti sanga ti matematiko a pakaseknan ti panakaidangep iti matematiko a panakaammo kadagit sabsabali a paset, agparegget ken agusar kadagiti baro a naduktalan a matematiko ken sagpaminsan a mangiturong ti panagrangrang-ay kadagitibarbaro a displina ti matematiko, a kas dagiti estadistika ken ay-ayam a teoria. Dagiti matematiko ket makitinnulagda pay kadagiti puro a matematiko, wenno gapu ti bukodna a matematiko, nga awanan ti naidangep a kapanunutan. Awan ti nalawag a linia a panagilasin ti puro ken naidangep a matematiko, ken ti naipakat a panag-usar a narugian a kas ti puro a matematiko ket kadawyan a naduktalan.[7]
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti balikas a matematika ket nagtaud manipud ti Griego uάθnua (máthēma), nga idi ti pagsasao a taga-ugma a Griego, ket kaibuksilanna ti "no ania ti maad-adal ti maysa", "no ania ti maamuan ti maysa", isunga ti "panagadal" ken "siensia", ken iti moderno a Griego ket "adal" laeng. Ti balikas a máthēma ket naal amanipud ti uavθάvw (manthano), bayat a ti kapada ti Griego ket uaθaίvw (mathaino), dagitoy dua ket kaibuksilanda "ti agadal". Idiay Gresia, ti balikas para iti "matematika" ket adda ti basbassit ken adadu a teknikal a kaibuksilan ti "matematiko a panagadal", uray kadagiti Klasiko a panawen.[8] Ti pangilasinna ket uaθnuatιkός (mathēmatikós), a kayatna asaoen ket "mainaig ti panagadal" wenno "nagaget", a mabalin a kaibuksilanna pay ti "matematiko". Naisangsangayan ti, uaθnuatιkὴ tέxvn (mathēmatikḗ tékhnē), Latin: ars mathematica, a kaibuksilanna "ti matematiko nga arte".
Iti Latin, ken iti Inggles aginggana idi panawen ti1700, ti termino a matematika ket sapasap a kaibuksilan ti "astrolohia" (wenno sagpaminsan nga "astronomia") ngem iti "matematika"; ti kaibuksilanna ket nagininut a nagbalbaliw iti agdama a pormana manipud idi agarup a 1500 aginggana idi 1800. Daytoy ket gapuanan kadagiti adu a madi a pannakaipatarus: a naisangsangayan ti ballag ni San Augustin a dagiti Kristiano ket nasken a maammuanda ti mathematici a kayatna saoen ket dagiti astrologo, daytoy ket sagpaminsan a madi ti pannakaipatarusna nga ipato dagiti matematiko.
Ti nalawag a porma iti Inggles, a kas ti adadu ngem maysa a porma iti Pranses ti les mathématiques (ken basbassit nga inus-usar iti agmaymaysa a kitaand ti la mathématique), ket masurotan pay manipud ti Latin a neutro ti adadu ngem maysa ti mathematica (Cicero), a naibatay ti adadu ngem maysa iti Griego ti ta uaθnuatιkά (ta mathēmatiká), unga inususar babaen ni Aristoteles (384–322 BC), ken sumurok-kumuran a kaibuksilanna ti "amin a matematiko a banag"; urayno mabalin a binulod laeng ti Inggles ti panangilasin ti mathematic(al) ken nagporma ti pangnagan ti matematika kalpasan ti tabas ti pisika ken metapisika, a tinawid manipud ti Griego.[9] Iti Inggles, ti pangnagan a matematika ket makaalala ti agmaymaysa a a porma ti berbo. Kadawyan daytoy a maipababab iti maths wenno , iti agsasao ti Inggles nga Amianan nga Amerika, iti math.[10]
Dagiti panagilawlawag ti matematika[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Aristoteles ket nangipalplawag ti matematika a kas "ti siensia ti kaadu", ken daytoy a panangipalpalawag ket kaaduna nga inus-usar aginggana idi maika-18 a siglo.[11] Idi rugi ti maika-19 a siglo, idi ti panagadal ti matematika ket immad-adu ken nangrugrugi a mangipangpanggep kadagiti narikut a maawatan a topiko a aks ti grupo a teoria ken panangipalawagan a heometria, nga awan ti husto a pannakainaiganna iti kaadu ken panagrukod, dagit imatematiko ken dagiti pilosopo ket nangrugrugida a nangisingasing kadagiti sabsabali a kita ti baro a panangipalpalawag.[12] Adda dagitoy a panangipalpalawag ket nangiyunay-unay ti panagikkat a karakter a kaaduan ti matematika, adda dagiti nangiyunay-unay kadagiti kinarit ti pannakaawatna, adda dagiti nangiyunay-unay kadagiti naisangsangayan a topiko iti kaunegan ti matematika. Ita nga aldaw, awan ti konsenso iti sapasap a panangipalplawag ti matematika, uray kadagiti propesional.[13] Awan pay dagiti konsenso no ti matematika ket maysa nga arte wenno siensia.[14] Adda dagiti adu a nalatak a matematiko ket saanda a nakal-ala ti kinaykayat iti panangipalplawag ti matematika, wenno mangikedkeddeng a daytoy ket saan a mabalin a maiplawag.[13] Adda dagiti nangibagbaga, a ti "Matetematika ket isu ti ar-aramiden dagiti Matematiko."[13]
Dagiti tallo a kangrunaa a kiat ti panangipalplawag ti matematika ket tinawtawagan ti lohisista, intuisionista, ken pormalista, a ti tunggal maysa ket mangipakpakita ti sabali a panunot ti pilosopiko a panagadal.[15] Amin dagitoy ket adda ti nakaro a problema, awan kadagitoy ti nawatiwat a pannaka-awat, ken awan ti mabalin a panangikaykaysa.[15]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Awan ti nabati manipud kadagiti taga-ugma a kapadpadada wenno panakailadawan ti kabibiag ni Euklides. Nupay kasta, dagiti panakailadawan ti obrana iti arte ket naitalged kadagiti kapanunutanna (kitaen ti Euklides).
- ^ Eves
- ^ Marcus du Sautoy, Ti Ababa a Pakasaritaan ti Matematiko: 1. Newton ken Leibniz, BBC Radio 4, 27/09/2010.
- ^ Waltershausen
- ^ Peirce, p. 97.
- ^ Hilbert, D. (1919-20), Natur und Mathematisches Erkennen: Vorlesungen, gehalten 1919-1920 in Göttingen. Nach der Ausarbeitung von Paul Bernays (Inurnos ken adda ti Inggles a pauna babaen ni David E. Rowe), Basel, Birkhäuser (1992).
- ^ Peterson
- ^ Dagitoy dua akapanunotan ket mabirukan iti Plato. Liddell ken Scott, s.voce uaθnuatιkός
- ^ Ti Oxford a Diksionario ti Inggles nga Etimolohia, Inggles a Diksionario ti Oxford, sub "matematika", "matematiko""
- ^ "maths, n." ken "math, n.3". Inggles a Diksionario ti Oxford , on-line a bersion (2012).
- ^ James Franklin, "Aristoteliano a Realismo" itiPilosopia ti Matematika", ed. A.D. Irvine, p. 104. Elsevier (2009).
- ^ Cajori, Florian (1893). Ti Pakasaritaan ti Matematika. Matematiko a Kagimongan ti Amerikano (1991 naimaldit manenn). pp. 285–6. ISBN 0821821024.
- ^ a b c Mura, Robert (Disiembre 1993). "Dagiti Ladawan ti Matematika a Tinengtengngel dagiti Manursuro ti Unibersidad dagiti Siensia ti Matematika". Edukasional a Panagad-adal iti Matematika 25 (4): 375–385.
- ^ Tobies, Renate ken Helmut Neunzert (2012). Iris Runge: Ti Biag a Pagsasabtan ti matematika, Siensia, ken Industria. Springer. pp. 9. ISBN 3034802293. "Nasken nga umuna nga agsalusod no ania ti sapsap a kaibuksilan babaen ti matematika. Dagiti nadayeg nga eskolar ket nagisuppiatda iti daytoy a banag aginggana idi nagbalin nga asul ti rupada, ngem awan pay ti konsenso a naala no ti matematika ket maysa a masna a siensia, maysa a sanga ti sangkataoan, wenno maysa a porma ti arte ."
- ^ a b Snapper, Ernst (Septiembre 1979), "Dagiti Tallo a Pagrigatan ti Matematika: Lohisismo, Intuitionismo, ken Pormalismo", Magasina ti Matematika 52 (4): 207–16, doi:10.2307/2689412, JSTOR 2689412.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Matematika idiay Wikimedia Commons
- Nawaya a Liblibro ti Matematika
- Online nga Ensiklopedia ti Matematika manipud idiay Springer,


text:
Ashoka
Ni Ashoka (Devanāgarī: अशोक, IAST: Aśoka, IPA: [aˈɕoːkə], ca. 304–232 BC), makunkuna pay a Ti Kalatakan nga Ashoka, ket maysa idi a Indiano nga emperador iti Maurya a Dinastia a nagturay ti nagistayan amin iti Indiano a sub-kontinente manipud idi ca. 269 BC to 232 BC.[1] Maysa kadagiti kalatakan nga emperador iti India, ni Ashoka ket nagturay ti kaaduan kadagiti agdama tatta nga India kalpasan kadagiti adua a milisia a panagsuppiat. Ti imperio na ket nasakupan na ti tatta nga aldaw a ti Pakistan ken Apganistan iti laud, ti tatta nga aldaw a ti Bangladesh ken ti Indiano nga estado iti Assam iti daya, ken ti kaadaywan pay nga abagtan ti akin-amianan a Kerala ken Andhra Pradesh. Sinakup na ti pagarian nga agnagan ti Kalinga, a sinakop idi ti maysa kadagiti puona nagtaudan na a nangrugi manipud idiay Chandragupta Maurya. Ti turay na ket naikuartel idiay Magadha (ti agdama nga aldaw tatta a ti Bihar). Inarakup na ti Budismo kalpasan idi nasaksian na dagiti adu a natnatay iti Gubat a Kalinga, nga isuna met laeng ti nangirugi para iti essem na nga gala kadagitoy a dagdaga. Nagiruknoy isuna ti panagparang-ay iti Budismo ti ballasiw nga Asia ken nagipatakder kadagiti munomento a agimarmarka kadagiti naimudingan a luglugar a panagbiag ni Gautama Buda.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Thapur (1973), p. 51.


text:
The Obserbatorio dagiti Pagsasao wenno Obserbatorio ti Linguaesperio (wenno "Observatoire", kapadpada ti kasisigud a nainkalintegan a titulona iti Pranses: Observatoire Linguistique) ket isu ti transnasional a network ti panagsukisok ti lingusitika. Napartuat idi daytoy idiay Quebec idi 1983 ket nabangon ken nairehistro idi idiay Normandy a kas maysa a saan nga agganganansia a gunglo, babaen idi ti honorario a presidensia ni Léopold Sédar Senghor, ti mannaniw ti pagsasao a Pranses ken ti immuna a presidente iti Senegal. Ti nangibangon a direktorna ket ni David Dalby, dati a direktor iti International African Institute ken emirato nga agbasbasa idiay Unibersidad ti Londres, ken ti immuna idi a sekretariona ti panagsukisok ket ni Philippe Blanchet, ti maysa a mannaniw ti pagsasao a Provençal ken agdama a propesor iti Sosiolingguistika idiay Unibersidad ti Rennes. Manipud idi 2010, ti deputado a direktor ken webmaster ti obserbatorio ket ni Pierrick le Feuvre, ken ti mangipangulo iti konsilo ti panagsukisok ket ni Roland Breton, emerito a propesor idiay Unibersidad ti Paris VIII. Ti sentro a pagsukisokan ti Obserbatorio ket agdama a naikuartel idiay Kappon ti Europa, idiay Carmarthenshire, Gales (UK) ken idiay Paris. Ti titulona iti Gales ket Wylfa Ieithoedd, literal ti a kaibuksilan ti "Obserbatorio dagiti pagsasao", ken ti agipabpablaak a kumaduanna (idiay pay Gales) ket ti Gwasg y Byd Iaith, kas iti "Linguaesperio a Pagmalditan" wenno literal a "Pagmalditan iti lubong dagiti pagsasao".
Dagiti nagibasaranUrnosen
Dagiti silpo ti ruarUrnosen
- Manipud idi Mayo 2011, ti Obserbatorio dagiti Pagsasao ket mangited kadagiti nawaya a pangserrek iti online para iti agdama a panagsukisok ken reperensia iti Observatoire linguistique /Obserbatorio dagiti Pagsasao, a mairaman ti kompleto a panagkodigo a gatad ti pagsasao kadagiti pagsasao iti lubong (LS-2010, nga adda iti dagup ti sumurok a 32,800 a naikodigo a naikabkabil ken sumurok a 70,900 a linguistiko a nagnagan) ken dagiti linaon ti kasisigud a Rehistro ti Linguesperio kadagiti Pagsasao iti Lubong ken Dagiti KOmunidad ti Bitla (LS-2000).


text:
Ania a Talaga ti Isursuro ti Biblia?
Daytoy a katulongan iti panagadal iti Biblia ket nairanta a tumulong kenka a mangammo iti isursuro ti Biblia maipapan kadagiti nagduduma a topiko, a pakairamanan ti: Apay nga agsagsagabatayo, ania ti mapasamak no mataytayo, kasanotayo a maaddaan iti naragsak a pamilia, ken dadduma pay.
Pinanggep Kadi ti Dios Daytoy?
Mabalin a pampanunotem no apay a nagadu ti problema ita. Ammom kadi nga ibagbaga ti Biblia nga agbaliwto ti kasasaad ken mabenepisiarankanto?
KAPITULO 1
Ania ti Pudno Maipapan iti Dios?
Maseknan kadi ti Dios kenka? Ammuem ti personalidadna ken no kasanoka a makaadani kenkuana.
KAPITULO 2
Ti Biblia—Libro a Naggapu iti Dios
Kasano a matulongannaka ti Biblia a mangrisut kadagiti parikutmo? Apay a mapagtalkam dagiti padtona?
KAPITULO 3
Ania ti Panggep ti Dios iti Daga?
Mapasamakto ngata ti panggep ti Dios nga agbalin a paraiso ti daga? No wen, kaano?
KAPITULO 4
Siasino ni Jesu-Kristo?
Ammuem no apay a ni Jesus ti naikari a Mesias, naggapuanna, ken no apay a naawagan iti bugbugtong nga Anak ti Dios.
KAPITULO 5
Ti Subbot—Kapatgan a Sagut ti Dios
Ania ti subbot? Kasanoka a mabenepisiaran iti daytoy?
KAPITULO 6
Sadino ti Ayan Dagiti Natay?
Ammuem ti kuna ti Biblia no sadino ti ayan dagiti natay ken no apay a matay ti tao.
KAPITULO 7
Ti Pudno a Namnama Dagiti Natayen a Patpatgem iti Biag
Natayanka kadin iti patpatgen? Makitamto kadi manen ida? Ammuem ti isursuro ti Biblia maipapan iti panagungar.
KAPITULO 8
Ania ti Pagarian ti Dios?
Adu ti makaammo iti kararag ti Apo. Ania ti kayat a sawen ti sasao nga: “Umay koma ti pagariam”?
KAPITULO 9
Agbibiagtayo Kadin Kadagiti “Maudi nga Aldaw”?
Ammuem no kasano a dagiti aramid ken kababalin dagiti tattao paneknekanna nga agbibiagtayo kadagiti “maudi nga aldaw” a naipadto iti Biblia.
KAPITULO 10
Dagiti Espiritu a Parsua—No Ania ti Maaramidanda Kadatayo
Nailanad iti Biblia ti maipapan kadagiti anghel ken demonio. Talaga kadi nga adda dagiti espiritu a parsua? Ania ti maaramidanda kadatayo?
KAPITULO 11
Apay nga Ipalubos ti Dios ti Panagsagaba?
Adu ti mangipabpabasol iti Dios iti amin a panagsagaba ditoy lubong. Ania ti makunam? Ammuem ti kuna ti Dios maipapan kadagiti makagapu iti panagsagaba.
KAPITULO 12
Panagbiag iti Wagas a Makaay-ayo iti Dios
Posible ti agbiag iti wagas a makaay-ayo ken ni Jehova. Kinapudnona, mabalinmo ti makigayyem kenkuana.
KAPITULO 13
Nadiosan a Panangmatmat iti Biag
Ania ti panangmatmat ti Dios iti aborsion, panangyalison iti dara, ken ti biag ti animal?
KAPITULO 14
No Kasano nga Agbalin a Naragsak ti Biag ti Pamiliayo
Ti ayat nga impakita ni Jesus ket nasayaat a tuladen dagiti assawa a lallaki, assawa a babbai, nagannak, ken annak. Ania ti masursurotayo kenkuana?
KAPITULO 15
Panagdayaw nga Anamongan ti Dios
Ammuem ti innem a pagilasinan ti pudno a relihion.
KAPITULO 16
Salimetmetam ti Pudno a Panagdayaw
Ania dagiti karit a mabalin a pakaipasanguam no isarsaritam dagiti patpatiem kadagiti sabsabali? Kasanom a maaramid dayta a dimo masair ida?
KAPITULO 17
Umadanika iti Dios Babaen ti Kararag
Denggen kadi ti Dios ti kararagmo? Tapno masungbatan dayta a saludsod, nasken a maawatam no ania ti isursuro ti Biblia maipapan iti kararag.
KAPITULO 18
Bautismo ken ti Relasionmo iti Dios
Ania ti aramidem tapno makualipikarka iti Nakristianuan a bautismo? Ammuem no ania ti isimsimbolona ken no kasano a maar-aramid dayta.
KAPITULO 19
Agtalinaedka iti Ayat ti Dios
Kasanotayo a maipakita ti ayat ken panagyaman iti amin nga inaramid ni Jehova para kadatayo?
APENDISE
Nagan ti Dios—Pannakausar ken Kaipapananna
Naikkat ti personal a nagan ti Dios iti adu a patarus ti Biblia. Apay? Napateg kadi nga usaren ti nagan ti Dios?
APENDISE
No Kasano nga Impadto ni Daniel ti Panagparang ti Mesias
Nasurok a 500 a tawen sakbayna, imbaga ti Dios ti eksakto a panawen a panagparang ti Mesias. Ammuem ti maipapan iti daytoy a makapainteres a padto!
APENDISE
Ni Jesu-Kristo—Ti Naikari a Mesias
Tinungpal ni Jesus dagiti padto iti Biblia maipapan iti Mesias. Kitaem iti mismo a Bibliam no dagitoy a padto ket talaga a natungpal.
APENDISE
Ti Pudno Maipapan iti Ama, iti Anak, ken iti Nasantuan nga Espiritu
Adu ti mamati nga isursuro ti Biblia ti doktrina ti Trinidad. Pudno kadi dayta?
APENDISE
No Apay a Saan nga Agusar iti Krus Dagiti Pudno a Kristiano iti Panagdayawda
Talaga kadi a natay ni Jesus iti krus? Ammuem ti sungbat ti Biblia a mismo.
APENDISE
Ti Pangrabii ti Apo—Panglaglagip a Pakaidayawan ti Dios
Naibilin kadagiti Kristiano nga angayenda ti Panglaglagip iti ipapatay ni Kristo. Kaano ken kasano ti pannakaangay daytoy?
APENDISE
“Kararua” ken “Espiritu”—Ania a Talaga ti Kaipapanan Dagitoy a Sao?
Adu ti agkuna a no matay ti tao, adda sumina a di makita a paset ti bagina nga agtultuloy nga agbiag. Ania ti kuna ti Sao ti Dios?
APENDISE
Ania ti Sheol ken Hades?
Ti dadduma a patarus ti Biblia inusarda ti sao a “tanem” wenno “impierno” para iti Sheol ken Hades. Ania a talaga ti kaipapanan dagitoy a sasao?
APENDISE
Ania ti Aldaw ti Panangukom?
Ammuem no kasano a ti Aldaw ti Panangukom ket pakabendisionan dagiti matalek a tattao.
APENDISE
1914—Napateg a Tawen iti Padto ti Biblia
Ania ti pammaneknek iti Biblia a ti 1914 ket napateg a tawen?
APENDISE
Siasino ni Miguel nga Arkanghel?
Ibaga ti Biblia ti pakabigbigan daytoy nabileg nga arkanghel. Ammuem ti ad-adu pay maipapan kenkuana ken no ania ti ar-aramidenna itan.
APENDISE
No Ania ti “Babilonia a Dakkel”
Iti Apocalipsis a libro iti Biblia, nailawlawag ti maipapan iti balangkantis nga agnagan iti “Babilonia a Dakkel.” Literal kadi a babai daytoy? Ania ti kuna ti Biblia maipapan kenkuana?
APENDISE
Nayanak Aya ni Jesus iti Disiembre?
Ammuem ti kasasaad ti paniempo idi nayanak ni Jesus. Ania ti ipasimudaag dayta?
APENDISE
Rumbeng Kadi a Rambakantayo Dagiti Piesta?
Ania ti nagtaudan ti adu a piesta a maselselebraran iti lugaryo? Mabalin a masdaawka iti sungbat.


text:
Pebrero 30
Ti Pebrero 30 ket mapasamak met kadagiti dadduma a kalendario, ngem saan a ti kalendario a Gregoriano, a ti Pebrero ket aglaon laeng ti 28, wenno iti bisiesto a tawen ket, 29 nga al-aldaw. Ti Pebrero 30 ket kadawyan nga inus-usar a kas sarkastiko apetsa para it ipanangibaga ti banag a saanto a mapasamak weeno saanto a maaramid wenno malpas.[1]
Dagiti linaon
Sueko a kalendario[urnosen | urnosen ti taudan]
Imbes a mabaliwan manipud ti kalendario a Huliano iti kalendario a Gregoriano babaen ti panangikkat ti muton dagiti agsasaruno nga aldaw a kas naar-aramiden kadagit isabali a pagilian, ti Sueko nga Imperio ket nagplano nga agininut a mangbaliw babaen ti panangikkat kadagit amin a bisiesto nga aldaw para it iintero a paset ti panawen manipud idi 1700 aginggana idi 1740. Urayno ti bisiesto nga aldaw ket naikkaten idi Pebrero 1700, ti Nalatak nga Akin-amianan a Gubat ket naladladaw a nagrugi iti dayta a tawen, ken nangibaliw ti panangikaskaso dagiti Sueko manipud iti kalendarioda tapno saanda idi anga inikkat dagiti bisiesto nga aldaw kadagiti simmaruno a dua nga okasion ken idi 1704 ken 1708 ket nagtultuloy a dagiti bisiesto a tawen.
Tapno maliklikan ti pannakaallilaw ken dagit iadu pay a kamalis, ti kalendario ti Huliano ket naisubli idi 1712 babaen ti pananginayon ti nayon a bisiesto nga aldaw, isu a nakaited iti dayta atawen ti is-isu a maika-30 iti Perero iti pakasaritaan. Dayta a petsa ket maipada iti Pebrero 29 iti kalendario a Huliano ken iti Marso 11 iti kalendario a Gregoriano.
Ti Sueko a panangibaliw iti kalendario a Gregoriano ket kanungpalan idi a natungpal iti kadawyan a waya idi 1753, babaen ti panagikkat kadagiti naudi a 11 nga al-aldaw ti Pebrero.
Kalendario ti Sobiet[urnosen | urnosen ti taudan]
Urayno adu met dagiti taudan a nagkamkamali a nangibagbaga a ti 30 nga aldaw a bulbulan ket naus-usar idi iti Kappon ti Sobiet para iti paset wenno amin a paset ti panawen idi 1929–1940, iti kinapudno ti Sobiet a kalendario nga addaan iti 5- ken 6 nga aldaw a law=lawas ket nausar laeng para iti panangibaga kadagiti aldaw ti panagtrabaho ken dagiti aldaw iti panaginana kadagiti paktoria. Thi tradisional a kalendario ket nagtultuloy a nausar iti inaldaw a panag-usar ken nabatbati laeng dagit ikalendario manipud iti dayta a paset ti panawen tapno maipakita dagit saan a kadawyan a bulan iti kalendartio a Gregoriano ken mairaman ti 28- wenno 29 nga aldaw ti Pebrero, isu nga awan idi ti Pebrero 30 iti Kappon ti Sobiet.[2]
Nasapa kalendario a Huliano[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti maika-13 a siglo nga eskolar a ni Sacrobosco ket nagtunton nga ti Pebreo ti kalendario a Huliano ket addaan kadagiti 30 nga aldaw kadagiti bisiesto a tawen idi baetan ti 45 SK ken 8 SK, idi ni Augusto ket naibagbaga a nangpabassit ti Pebrero babaen ti maysa nga aldaw tapno maited dayta nga ladaw iti bulan ti Agosto a nainaganan kaniana tapno addanto daytoy iti isu met laeng a kaatiddog a kas ti bulan ti Hulio a nainaganan iti nangampon nga amana a ni Julius Caesar. Nupay kasta, amin a naipakasaritaan nga ebidensia ket mangsuppiat kenni Sacrobosco, ken mairaman dagiti dua ti banagna aoetsa iti Alesandro a kalendario. (Kitaen ti kalendario a Huliano.)
Dagiti reporma a kalendario[urnosen | urnosen ti taudan]
Gapu ti panangipada kadagiti bulan a kas paset iti panggep para iti panagreporma ti kalendario, adda met dagiti reporma a kalendario, a kas ti Kalendario ti Lubong ken ti Permanente a Kalendario ni Hanke-Henry, cnga aglaon kadagiti 30 nga aldaw iti Pebrero. Thi kalendario Symmetry454 ket aglaon kadagiti 35 nga aldaw iti Pebrero.
Dagiti artipisial a kalendario[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagit iartipisial a kalendario ket mabalin nga adaanda kadagiti 30 dnga aldaw iti Pebrero. Kas pagarigan, iti modelo a klima ti estadistika ket mabalin a mapalaka babaen ti pannaka-adda dagiti 12 a bulan dagiti 30 ngaaldaw. Ti kas pagarigan ket ti Sentro Hadley Modelo ti Sapasap a Sirkulasion.
Iti legendarium ti Tengna a lubong ni J.R.R. Tolkien, dagiti Hobbit ket nakaparang-ayda ti kalendario ti Tengna a Lubong. Segun ti Apendiks D iti Ti Apo dagiti Singsing nga sinurat babaen ni Tolkien, daytoy a kalendario ket nasayaat nga inurnosna ti tawen kadagiti 12 bulan dagiti 30 nga aldaw iti tunggal maysa. Ti bulan a tinawtawagan dagiti Hobbit iti "Solmath", ket naiparang iti testo a kas ti "Pebrero", ken isu nga adda ti petsa ti Pebrero 30 iti naratibo.[3]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Thirty Days Hath February 2000?". About.com. Naala idi 7 Nobiembre 2013.
- ^ SKitaen ti Sobiet a kalendario para iti komprehensibo a listaan dagiti taudan, para iti ken dagiti suppiat ti 30 nga aldaw a bulbulan.
- ^ Return of the King, Appendix D
- The Oxford Companion to the Year. Bonnie Blackburn & Leofranc Holford-Strevens. Pagmalditan ti Unibersidad ti Oxford 1999. ISBN 0-19-214231-3. Pagmpanid 98–99.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Pebrero 30 idiay Wikimedia Commons