text:
Ti lingguistika ket isu ti sientipiko a panagadal ti pagsasao ti tao.[1][2][3][4][5] Ti lingguistika ken mabalin a nawatiwat a mailasin kadagiti tallo a kategoria wenno subpaset iti panagadal: porma ti pagsasao, kaibuksilan ti pagsasao, ken pagsasao iti kontesto. Ti kasapaan a naam-ammuan a tignay iti deskriptibo a lingguistika ket naigupit idi kenni Pāṇini idi agarup a 500 BCE, iti panagusigna iti Sanskrito iti Ashtadhyayi.[6]
Midia a mainaig iti Lingguistika iti Wikimedia Commons
Ti Ethnologue: Dagiti Pagsasao iti Lubong ket naibatay ti web apablaak nga aglaon kadagiti estadistika para kadagiti 7,105 a pagsasao ken dagiti dialekto iti maika-17 nga edision, a naipablaak idi 2013. Aginggana idi maika-16 nga edision idi 2009, ti pablaak ket naiprenta idi a tomo. Ti Ethnologue ket mangited kadagiti pakaammo iti bilang dagiti agsasao, lokasion, dagiti dialekto, dagiti lingguistiko a pakainaigan, pannakagun-od ti Biblia iti pagsasao, ken ti maysa a karkulo iti nakarkulo a biabilidad ti pagsasao nga agus-usar ti EGIDS. Manipud idi Hulio 2013, daytoy ti kaaduan a komprenhesibo ken maserrekan a katologo ti pagsasao, urayno adda met dagiti pakaammo a baak wenno madi a pakaammo. Ti proyekto nga adda met ti kapada a gandat a naiparparang-ay pay laeng ket ti Rehistro ti Obserbatorio ti Linguaesperio.
Ni William Bright, ti editor idi ti Pagsasao: Warnakan ti Lingguistika a Kagimongan ti Amerika, ket nangisurat iti Ethnologue a daytoy "ket naserbi para kadagiti ania man a reperensia a samang dagiti pagsasao iti lubong." Segun kenni Ole Stig Andersen iti Radio Danmarks, urayno ti "Ethnologue ket dimmakkelen a nagbalin a kakompletuan iti lubong ken autoratibo a panagsukimat kadagiti pagsasao iti lubong," ti datos ket adu kadagiti biddut. Kas pagarigan, ti panangipada a reperensia ket mabalin a mangisilpo iti madi a kodkodigo ti ISO 639, bayat a dagiti puon ti pamilia ket automatiko a napataud, a pagresultaan ti problematiko a mabalin a manbakkawen dagiti pannakaikabagian ti pagsasao.Indonesia
Ti Indonesia, opisial a ti Republika ti Indonesia (Indones: Republik Indonesia), ket ti naturay nga estado idiay Abagatan a daya nga Asia ken Oceania. Ti Indonesia ket maysa a purpuro a buklen dagiti rinibu nga isla. Daytoy ket sakupenna dagiti 33 a probinsia ken 1 nga Espesial nga Administratibo a Rehion (para iti panangituray babaen ti sakbay ti kolonia a monarkia) nga addaan iti nakarkulo a populasion iti sumurok a 252 a riwriw a tattao, ken mangaramid daytoy iti maikapat a kaaduan ti populasion a pagilian iti lubong. Ti republika a porma ti gobierno ti Indonesia ket buklen ti nabutosan a lehislatura ken presidente. Ti kapitolio a siudad ti pagilian ket ti Jakarta. Ti pagilian ket makibinningay kadagiti daga a pagbeddengan iti Papua Baro a Guinea, Daya a Timor, ken Malaysia. Dagiti dadduma pay a kaarrubana a pagilian ket mairaman ti Singapur, ti Filipinas, Australia, Palau, ken ti Indiano a teritorio ti Is-isla ti Andaman ken Nicobar. Ti Indonesia ket ti nagpundar a kamemng ti ASEAN ken kameng dagiti nangruna nga ekonomia ti G-20. Ti ekonomia ti Indonesia ket isu ti 1maika-16 a kadakkelan babaen ti nominal a GDP.
Ti purpuro ti Indonesia ket nangruna idin a rehion iti panagtagilako manipud idi maika-7 a siglo, idi ni Srivijaya ken kalpasanna ni Majapahit ket nakipagtagilako iti Tsina ken India. Dagiti lokal nga agturturay ket nagin-inutda a nangala kadagiti ganganaet a modelo ti kultura, relihion ken politika manipud kadagiti nasapa a siglo, ken nagrang-ay dagiti pagarian ti Hindu ken Budista. Ti pakasaritaan ti Indonesia ket naimpluensian babaen dagiti ganganaet a bileg a nagay-ayat kadagiti masna a rekursona. Dagidi Muslim a nagtagtagilako ket nagiyegda ti kaaduan nga Islam, bayat a dagidi bileg ti Europa ket nagiyegda iti Kristianidad ken naglalabanda tapno bukbukodanda ti panagtagilako kadagiti Is-isla ti Rekado ti Maluku idi las-ud ti Panawen ti Pnagduktal. Kalpasan ti tallo ket gudua a sigsiglo iti Kolonialisno nga Olandes, ti Indonesia ket nakaala met iti pannakawayana kalpasan idi Sangalubongan a Gubat II. Ti pakasaritaan ti Indonesia ket nariron kalpasanna daytat\, nga adda met dagiti karit nga inyeg dagiti masna a didigra, adu a panagpapatay, panagbalintungeg, separatismo, ti proseo ti demokratisasion, ken dagiti paset ti panawen iti napardas a panagbaliw iti ekonomia.
Ti Indonesia ket buklen dagiti ginasut a naisangayan a patneng a grugrupo ti etniko ken lingguistika. Ti kadakkelan – ken katurayan iti politika – ket ti etniko a grupo ti Habanes. Napadur-as met ti nagbibingayan nga identidad, a naipalawag babaen ti nailian a pagsasao, dibersidad ti etniko, kaadu ti relihion iti kaunegan ti kaaduan a populasion ti Muslim, ken ti pakasaritaan ti kolonialismo ken iti rebelion a naisuppiat iti daytoy. Ti nailian a sasao ti Indonesia ket ti, "Bhinneka Tunggal Ika" ("Panagkaykaysa iti Dibersidad" literall a, "adu, ngem maymaysa met"), ket mangibagbaga ti dibersidad a nangsukog iti pagilian. Uray ti dakkel a populasianna ken dagiti rehion a napusek iti populasion, ti Indonesia ket addaan iti nawatiwat a luglugar iti kaatapan a mangsuporat ti maikadua a kangatuan nga agpang iti biodibersidad iti lubong. Ti pagilian ket addaan iti adu a masna a rekurso, ngem adu pay met laeng dagiti napanglaw.Ipupusay ti pagsasao
Iti lingguistika, ti ipupusay ti pagsasao ket ti proseso a mangibanag kadagiti komunidad ti bitla iti agpang iti kalaing iti lingguistika a tagikua dagiti agsasao iti naited a karuay ti pagsasao ket mapabassit, ken kanungpalan a pagresultaan iti kaawan iti patneng wenno dagiti nalaing a mangisao iti karuay. Ti ipupusay ti pagsasao ket mabalin a mangibanag iti aniaman a pagsasao, ken mairaman pay dagiti dialekto ken dagiti pagsasao.
Ti ipupusay ti pagsasao ket nasken a saan a maiyallilaw iti pannakapukaw ti pagsasao, a mangipalawag met ti pannakapukaw iti kinalaing iti maysa a pagsasao iti agpang iti maysa a taow.Kaipuleohone
Ti Kaipuleohone ket ti arkibo ti dihital nga etnograpiko a mangibalay kadagiti papeles ti manggeg ken makita, dagiti ladawan, ken dagiti pay ginasut a material ti teksto a kas dagiti nota, dagiti diksionario, ken dagiti transkripsion a mainaig kadagiti bassit a naisagmak a pagsasao. Ti arkibo ket naipenpen iti repositorio ti ScholarSpace iti Unibesidad ti Hawai‘i idiay Mānoa ken tinartaripato babaen ti Departamento ti Lingguistika ti Kolehio ti Sasao, Lingguistika ken Literatura iti Unibersidad. Ti Kaipuleohone ket kaemng ti Digital Endangered Languages and Musics Archiving Network (DELAMAN). Ti kayat a sawen ti termino a kaipuleohone ket 'tabungaw ti nasam-it a balbalikas' ken mangisimbolo iti impresion iti maysa a panagurnong iti material ti pagsasao.Buklen ti Kaipuleohone dagiti nadumaduma nga urnong dagiti Papeles ti Audio ti Kaipuleohone, ti Urnong ni Bickerto, ti Urnong ni Blust, ti Urnong ni Bradshaw, ken ti Urnong ni Sato.Malcolm Ross (lingguista)
Ni Malcolm David Ross (naiyanak idi 1942) ket ti maysa a propesor emeritus ti lingguistika iti Australian National University. Isu ket nakaipablaak iti obra iti Austronesio ken sasao a Papuano, historikal a lingguistika, ken pannakaiyasideg iti pagsasao (a naipangpangruna ti metatipia). Isu ket nabutosan a kas Fellow iti Australian Academy of the Humanities idi 1996.Obserbatorio dagiti Pagsasao
The Obserbatorio dagiti Pagsasao wenno Obserbatorio ti Linguaesperio (wenno "Observatoire", kapadpada ti kasisigud a nainkalintegan a titulona iti Pranses: Observatoire Linguistique) ket isu ti transnasional a network ti panagsukisok ti lingusitika. Napartuat idi daytoy idiay Quebec idi 1983 ket nabangon ken nairehistro idi idiay Normandy a kas maysa a saan nga agganganansia a gunglo, babaen idi ti honorario a presidensia ni Léopold Sédar Senghor, ti mannaniw ti pagsasao a Pranses ken ti immuna a presidente iti Senegal. Ti nangibangon a direktorna ket ni David Dalby, dati a direktor iti International African Institute ken emirato nga agbasbasa idiay Unibersidad ti Londres, ken ti immuna idi a sekretariona ti panagsukisok ket ni Philippe Blanchet, ti maysa a mannaniw ti pagsasao a Provençal ken agdama a propesor iti Sosiolingguistika idiay Unibersidad ti Rennes. Manipud idi 2010, ti deputado a direktor ken webmaster ti obserbatorio ket ni Pierrick le Feuvre, ken ti mangipangulo iti konsilo ti panagsukisok ket ni Roland Breton, emerito a propesor idiay Unibersidad ti Paris VIII. Ti sentro a pagsukisokan ti Obserbatorio ket agdama a naikuartel idiay Kappon ti Europa, idiay Carmarthenshire, Gales (UK) ken idiay Paris. Ti titulona iti Gales ket Wylfa Ieithoedd, literal ti a kaibuksilan ti "Obserbatorio dagiti pagsasao", ken ti agipabpablaak a kumaduanna (idiay pay Gales) ket ti Gwasg y Byd Iaith, kas iti "Linguaesperio a Pagmalditan" wenno literal a "Pagmalditan iti lubong dagiti pagsasao".Pagsasao a Hapon
Ti Hapon (日本語, Nihongo, [nihoŋɡo] ( denggen)) ket maysa a pagsasao a naisasao ti sumurok a 130 riwriw a tattao idiay Hapón ken dagiti imigrante a komunidad iti Hapon. Maysa a kameng daytoy ti Haponiko (wenno Hapón-Ryukyuan) a pamilia ti pagsasao, nga adu dagiti naitukon a mainaig kadagiti sabsabali a pagsasao, awan kadagitoy ti nakaala ti adua apanakaawat kadagiti lingguistika (kitaen ti Panakaidasig iti Haponiko).Ti Hapon ket maysa a aglonatibo a pagsasaso ken maysa a naorasan ti mora a pagsasao. Addan laeng daytoy ti bassit a panaguni, ken maysa a nagruna a resina a panagayug a sistema.Pagsasao a Korwa
Ti Korwa, wenno Kodaku/Koraku (Korku), ket ti maysa a pagsasao a Munda ti India.
Ti adda a lingguistika a dokumentasion ti Korwa ket mairaman ti Bahl (1962), a naibatay iti dialekto a Korwa iti Purok ti Dumertoli, Bagicha Block, Tehsil Jashpurnagar, Distrito ti Raigarh, Chhattisgarh (inadministro idi a kas parte ti Madhya Pradesh).Pagsasao a Kroata
T Pagsasao a Kroata (en-hrvatski jezik), ket maysa a naurnong a nagan para iti pagalagadan a pagsasao ken dagiti dialekto a naisasao babaen dagiti Kroata, naipangpangruna idiay Kroasia, Bosnia ken Herzegovina, ti probinsia ti Serbia a Vojvodina ken dagiti dadduma pay a kaarubaan na a pagpagilian. Dagitoy ket sabsabali a kita iti Pagsasao a Serbo-Kroata, a mairaman ti Serbio, Bosnio, ken Montenegrino.Ti pagalagadan a pagsasao ken literario a Kroata iti tengnga a dialekto, ti Shtokavian (Štokavian), ken kaaduan a naisangayan iti Akindaya a Herzegovinia, nga daytoy ket isu ti nagibatayan ti pagalagadan a Serbio, Bosnio, ken Montenegrino.Pagsasao nga Abun
Ti pagsasao nga Abun, ammo pay a kas Yimbun, A Nden, Manif, wenno Karon, ket ti pagsasao a Laud a Papuano ti Baro a Guinea. Daytoy ket saan nga asideg a kabagian iti ania man a pagsasao, ken uray no inkeddeng ni Ross (2005) iti pamilia a Laud a Papuano, a naibatay kadagiti pannakaipada kadagiti pangsandi, ti Ethnologue ken Glottolog ket ilistada daytoy a kas isolado a pagsasao.Ti Abun ket addaan idi kadagiti tallo a tono ti leksiko, ngem dua leng dagiti maammuan itan a kas dagiti bassit a paris ken uray dagitoy ket mabirukan iti limitado a bokabulario. Isu a ti Abun ket makunkuna a makapukpukaw iti tonona gapu iti panagbaliw iti lingguistika.Pamilia ti pagsasao
Ti pamilia ti pagsasao ket isu ti grupo dagiti pagsasao a maikabagian babaen ti tinaudan manipud iti maysa a puonan, a tinawtawagan ti proto-pagsasao iti dayta a pamilia, ti termino a 'pamilia' ket nagtaud manipud iti puonan a modelo iti taudan ti pagsasao iti naipakasaritaan a lingguistika, nga agus-usar iti insasao a mangpada kadagiti pagsasao ti tao iti bilolohiko a puonan ti pamilia, wenno iti maysa a sumarsaruno a panagbalbaliw, iti sebbangan iti maysa a pilohenetiko a puonan iti ebolusionario a taksonomia. Awan ti pudno a biolohiko a pannakaikabagian a baetan dagiti agsasao a maibagbaga iti daytoy nga insasao.
Manipud idi 2009, ti SIL Ethnologue ket nangikatologo kadagiti 6,909 a sibibiag a pagsasao. Ti "sibibiag a pagsasao" ket isu ti nawatiwat a naus-usar a kas nangruna a porma iti pannakisinnarita babaen ti naisangayan a grupo dagiti sibibiag a tao. Ti apag-isu a bilang dagiti sibibiag a pagsasao ket aggigiddiat manipud iti 5,000 aginggana ti 10,000, segun ti sapasap a kasayaat ti panangipalpalawag ti maysa a tao iti "pagsasao", ken iti maysa a naisangayan no kasano ti panangidasig kadagiti dialekto. Adu pay dagiti natayen ken awanen a pagsasao.
Ti pannakaikameng dagiti pagsasao iti isu met laeng a pamilia ti pagsasao ket maipatakder babaen ti komparatibo a lingguistika. Dagiti anak a pagsasao ket naibagbaga nga adda dagiti henetiko wenno henelohiko a pannakaikabagian; ti immuna a termino a naibagbaga ket ad-adu a moderno , bayat a ti naudi a naibaga ket ad-adu a tradisional. Ti ebidensia ti linguistiko a pannakaikabagian ket makita iti mapalpaliiw a pakabingayan a panakailasin a saan a naigupit iti panagbulod.
Ti henelohiko a pannakaikabagian dagiti pagsasao nga adda ket makibinningayda ti pannakatalinaay, dagitoy dagiti langa iti proto-pagsasao a saan a maipalawag babaen ti pannakairana wenno panagbulod. Ti pannakaikameng iti maysa a sanga wenno grupo iti kaunegan ti pamilia ti pagsasao ket nabangon babaen dagiti pakibingayan a panagbaparo, isu daytoy dagiti sapasap a langa kadagitoy a pagsasao a mabirukan iti sapsap a puonan iti intero a pagsasao. Kas pagarigan, dagiti Hermaniko a pagsasao ket dagitoy ti "Hermaniko" a nakibinningay ti bokabulario ken dagiti gramatiko a langa a naipampamattian nga adda iti Proto-Indo-Europeano a pagsasao. Dagitoy a langa ket naipammatian a dagiti baro nga panagpabaro a napasamak iti Proto-Hermaniko, ti tinaudan ti Proto-Indo-Europeano nga isu idi ti tinaudan kadagiti amin a Hermaniko a pagsasao.Pannakaisilpo (lingguistika)
Iti naipakasaritaan a lingguistika, ti maysa a pannakaisilpo ket ti maysa a grupo dagiti agkakabagian a pagsasao a anabukel no ti maysa a proto-pagsasao ket agsisina kadagiti network dagiti dialekto nga agin-inut a maigiddiat kadagiti sabali a pagsasao.Ti termino ket inpayammo babaen ni Malcolm Ross iti panagadalna iti sasao nga Akinlaud nga Oceaniko (Ross 1988). Daytoy ket maigiddiat iti maysa a pamilia, a rumsua no ti komunidad ti bitla ti proto-pagsasao ket maisina kadagiti grupo nga isolado manipud iti tunggal mausa kaniada, imbes a mangbukel iti maysa a network.Sasao a Filipino
Iti lingguistika, ti sasao a Filipino ket ti insingasing idi 1991 babaen ni Robert Blust nga amin dagiti pagsasao ti Filipinas ken akin-amianan a Sulawesi—malaksid ti Sama–Bajaw (sasao dagiti "Dagiti Sitano ti Baybay") ken dagiti sumagmamano a pagsasao ti Palawan—ket mangporma ti subpamilia ti sasao nga Austronesio. Urayno ti Filipinas ket asideg iti sentro ti Austronesio a panagpadakkel manipud iti Formosa, adda laeng bassit a linguistiko a pagdumadumaan dagiti agarup a 150 a pagsasao ti Filipinas, a mangisingasing a ti nasapsapa a dibersidad ket napunasen babaen ti pannakaiwaras ti puonan ti moderno a sasao a Filipino.
Ti sasao a Filipino ket mangbukel ti kaduogan a saan a sasao a Formosano iti pamilia ti pagsasao nga Austronesio, nga agraman kadagiti nadumaduma a pagsasao a mangpreserba ti proto-Austronesio a schwa ken asonante ti d–r a napukaw iti sasao a Sunda–Sulawesi.Sasao a Gorontalo–Mongondow
Ti sasao a Gorontalo–Mongondow ket dagiti grupo ti sasao nga Austronesio a naisasao idiay akin-amianan a Sulawesi, Indonesia.
Dagiti pagsasao ket dagiti sumaganad:
Gorontaliko: Bolango, Buol, Bintauna, Gorontalo, Kaidipang, Lolak, Suwawa
Mongondowiko: Mongondow, PonosakanIkabil ni Blust (1991) ti Gorontalo-Mongondow iti subgrupo ti Kalatakan a Tengnga a Filipino.Sasao a Madang
Ti sasao a Madang wenno Kabambantayan a Madang–Adelbert ket ti kadakkelan a pamilia ti sasao a Trans–Baro a Guinea (TNG). Daytoy ket naidasig idi a kas Trans–Baro a Guinea babaen ni Stephen Wurm, ken sinaruno babaen ni Malcolm Ross. Timmunos ni William A. Foley a daytoy ket "nasayaat a mabalin" a ti sasao a Madang ket parte ti TNG, uay no dagiti pangsandi, ti kadawyan a batayan ti panangidasig ti TNG, ket nabaliwanen iti Madang.
Ti pamilia ket nanaganan manipud iti Probinsia ti Madang ken ti Kabambantayan Adelbert.Sasao a Minahasan
Ti sasao a Minahasan ket dagiti grupo ti pagsasao nga insasao babaen dagiti tattao a Minahasa idiay akin-amianan a Sulawesi. Dagitoy a pagsasao ket naisangayan manipud iti pagsasao a Malayo Manado.Sasao a Sangiriko
Ti sasao a Sangiriko ket dagiti grupo ti pagsasao a naisasao idiay akin-amianan a Sulawesi ken dagiti nadumaduma nga isla iti amianan a tagikua ti Filipinas.
Dagiti pagsasao ket ti Sangir ken ti akin-abagatan a grupo ti Bantik, Ratahan, ken Talaud.
Indasig da Adelaar ken Himmelmann (2005) ti Sangiriko a kas sanga ti sasao a Filipino.Sasao nga Akinlaud nga Oceaniko
Ti sasao nga Akinlaud nga Oceaniko ket ti pannakaisilpo ti sasao nga Oceaniko, nga insingasing ken inadal babaen ni Ross (1988).Sasao nga Aru
Ti sasao nga Aru ket dagiti grupo ti sangadosena a sasao nga Austronesio a naisasao idiay Is-isla Aru iti Indonesia. Awan dagiti naisasao babaen ti ad-adu ngem sangapulo a ribu a tattao. Urayno heograpiko nga asideg iti sasao a Tengnga a Maluku, saanda a lingguistiko a parte iti dayta a grupo (Ross 1995).
Dagiti pagsasao ket mairaman ti Barakai, Batuley, Dobel, Karey, Koba, Kola, Kompane, Lola, Lorang, Manombai, Mariri, Daya a Tarangan, Laud a Tarangan, UjirSasao nga Indo-Europeano
Ti sasao nga Indo-Europeano ket isu dagiti pamilia (wenno pilo) dagiti ginasut a mainaig kadagiti pagsasao ken dialekto. Adda dagiti agarup a 439 a pagsasao ken dagiti dialekto, segun ti 2009 a karkulo ti Ethnologue, agarup a kagudua (221) ket tagikua ti apo a sanga ti Indo-Aryan. Daytoy ket mangiraman kadagiti nangruna nga agdma a sasao iti Europa, ti banak ti Irani, ken ti Indiano a Subkontinente, ken adu pay daytoy idi iti taga-ugma nga Anatolia. Daytoy ket addaan kadagiti napasingkedan a pannakaisurat a naiparangen manipud idi Panawen ti Bronse iti porma iti Sassao nga Anatolia ken Miseniko a Griego, ti pamilia ti Indo-Europo ket kaaduan iti pagobraan ti naipakasaritaan a lingguistika ken agtagikua ti maiakdu a kapautan a nairehistro a pakasaritaan, kalpasan laeng ti pamilia ti Apro-Asiatiko.
Ti sasao nga Indo-Europeano ket insasao babaen dagiti gangani a 3 bilion a patneng nga agsasao, ti kaaduan a bilang kadagiti ania man a mabigbig a pamilia ti pagsasao. Kadagiti 20 a pagsasao a kaaduan ti bilang kadagiti patneng a mangisasao segun ti SIL Ethnologue, 12 kadagitoy ket Indo-Europeano: ti Espaniol, Ingles, Hindi, Portuges, Bengali, Ruso, Aleman, Lahnda, Marati, Pranses, Urdu, ken Italiano, dagitoy ket pakainayonanna para iti sumurok a 1.7 a bilion a patneng a mangisasao. Adda met dagiti sabali a naisuppiatan a singasing a mangisilpo ti Indo-Europeano kadagiti sabali a nangruna a pamilia ti pagsasao.
This page is based on a Wikipedia article written by authors
(here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.


c: text/html

text:
Wikipedia:Napili nga artikulo ita nga aldaw/Disiembre 24
Ti Amianan nga Amerika ket ti kontinente a sibubukel iti uneg ti Akin-amianan a Hemisperio ken gangani a sibubukel iti uneg ti Akinlaud a Hemisperio. Daytoy ket mabalin pay a maikeddeng nga akin-amianan a subkontinente ti Kaamerikaan. Daytoy ket nabeddengan iti amianan babaen ti Taaw Artiko, iti daya babaen ti Taaw Atlantiko, iti laud ken abagatan babaen ti Taaw Pasipiko, ken iti abagatan a daya babaen ti Abagatan nga Amerika ken ti Baybay Karibe.
Ti Amianan nga Amerika ket sakupenna ti kalawa iti agarup a 24,709,000 kuadrado kilkilometro (9,540,000 kuadrado milmilia), ti garup a 4.8% iti rabaw ti planeta wenno agarup a 16.5% iti kalawa ti dagana. Manipud idi 2013, ti populasionna ket nakarkulo iti gangani a 565 riwriw a tattao iti ballasiw dagiti 23 a nawaya nga estado, a mangirepresenta iti agarup a 7.5% iti populasion ti tao. Kaaduan ti kalawa ti daga ti kontinente ket iturayan babaen ti Kanada, ti Estados Unidos, Greenland, ken ti Mehiko, bayat nga adda met dagiti basssit nga estado kadagiti rehion ti Sentral nga Amerika ken Karibe. Ti Amianan nga Amerika ket isu ti maikatlo a kadakkelan a kontinente babaen ti kalawa, kalpasan ti Asia ken Aprika, ken ti maikapat babaen ti populasion kalpasan ti Asia, Aprika, ken Europa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
129
Ti tawen ti 129 (CXXIX) ket maysa idi a kadawyan a tawen a nagrugi iti Biernes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano. Iti dayta a panawen, daytoy ket ammo idi a kas Tawen ti Konsultado da Celsus ken Marcellus (wenno, iti manmano, ti tawen ti 882 Ab urbe condita). Ti denominasion ti 129 para iti daytoy a tawen ket naus-usaren manipud idi mediebal a paset ti panawen, idi ti panawen ti kalendario ti Anno Domini ket nagbalin a kaaduan a naus-usar a pamay-an idiay Europa para kadagiti pananginagan iti tawen.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Babaen ti lugar[urnosen | urnosen ti taudan]
Imperio ti Romano[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nakonstrukto ti maysa a depensa para iti Numidia idiay Lambaesis babaen ti Legio III Augusta.
- Nagtultuloy ni Emperador Adriano kadagiti panagbanbaniagana, itan ket naginspekto iti Caria, Cappadocia ken Siria.
Babaen ti topiko[urnosen | urnosen ti taudan]
Relihion[urnosen | urnosen ti taudan]
- Panagbaliw ti Patriarko ti Konstantinopla manipud iti Patriarko Diogenes iti Eleuterio.
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Osroes I ti Parthia
- Papa Justo ti Alehandria (naipasngay 118)


text:
Balungao, Pangasinan
Ti Balungao ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Pangasinan iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Balungao ket nabingbingay a politikal kadagiti 20 a barbaranggay.[2]
- Angayan Norte
- Angayan Sur
- Capulaan
- Esmeralda
- Kita-kita
- Mabini
- Mauban
- Poblacion
- Pugaro
- Rajal
- San Andres
- San Aurelio 1st
- San Aurelio 2nd
- San Aurelio 3rd
- San Joaquin
- San Julian
- San Leon
- San Marcelino
- San Miguel
- San Raymundo
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Pangasinan". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 28 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Pangasinan". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 2 Hulio 2014.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
“Sadino dayta a Karburo?” Nupay maripiripkon ti kunana a lugar, nasken a penkek no pudno met laeng iti atapko. “Scarborough shoal, ti kunadansa, Sir. Dagiti puro dita kataawan. Walo nga oras ti biahe manipud ditoy.… Read more »
Tag: #Sarita
ADDA taripnong iti Dingolandia. Naawis amin nga ayup nga agnaed dita. Saksianda ti panagsinnupanget iti kapanunotan da Baboy ken Buaya. Da Baboy ken Buaya ti aglaban iti kinapangulo iti lugarda. Kas nakaisigudan, sakbay a maangay… Read more »
Nalames ti kabaybayan iti aglawlaw ti Puro Arosip. Dagiti mangngalap ket nadumaduma met ti usarda nga agkalap, a kas iti kitang – maysa a kita ti banniit nga addaan iti ginasut a sima a naikonektar… Read more »
NUPAY bigat ken malem a sibugan dagiti naragsak nga ubbing dagiti mulada a natnateng, iti bangkag iti dayaen ti balbalay iti Purok Bangar, nakudidit latta. Maup-upayen dagiti agkabsat a Cheche, maika-grade four ken Anthony, maika-grade… Read more »
BIERNES. Naulimek, ta agtutuglep ti Purok San Lucas, Barangay Sto. Cristo, ngem kellaat nga immalingawngaw ti makapaseggar a taguob ti nangisit nga aso da Kiko ken Nelly, a dayta a kanito ket madamada nga agpuspusi… Read more »
“ANNAY!” uray la inrupanget ni Teody ti sakit a nariknana idi mapatit ti kanawan a lansalansana idi paandarenna ti TMX a traysikelna. Napasul-oy. Agdardaran ti nakulaniatan a kudilna. Tumanabutob a nangalsa iti luganna. “Apay? Nagan-anoka?”… Read more »


text:
Pagsasao a Yami
Ti Yami (Insik: 雅美), ammo pay a kas Tao (Insik: 達悟語), ket pagsasao a Malayo-Polinesio. Daytoy ket kameng ti lugar ti dialekto ti Ibatan nga insasao babaen iti tattao a Yami ti Taiwan. Daytoy key naisasao idiay Isla ti Orkidia, iti 46 kilometro iti abagatan a daya ti nangruna nga isla ti Taiwan. Ti Yami ket ammo pay a kas ciriciring no Tao, wenno "bitla ti tao," babaen dagiti patneng nga agsasao.[1]
Ti Yami ket ti kaikasuna a patneng a pagsasao ti aboriheno a Taiwanes a saan a kameng ti pannakaigrupo a Formosano ti Austronesio; daytoy ket maysa kadagiti sasao a Bataniko a mabirukan idiay akin-amianan a Filipinas.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Rau 2006: 79
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Yami". Glottolog 3.0 (iti Ingles). Jena, Alemania: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.
- Rau, D. Victoria, and Maa-Neu Dong. 2006. Yami texts with reference grammar and dictionary. Taipei: Academia Sinica.
- Rau, D. Victoria, Maa-Neu Dong and Ann Hui-Huan Chang with Daniel E. Rau and Gerald A. Rau, Diksionario ti Yami (Tao) (達悟語詞典) [1] [2], National Taiwan University Press [3], Hunio 25, 2012 (iti Insik) (iti Ingles) ISBN 978-986-03-2519-5
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Listaan dagiti balikas ti Yami iti Austronesian Basic Vocabulary Database: language.psy.auckland.ac.nz/austronesian/language.php?id=254, language.psy.auckland.ac.nz/austronesian/language.php?id=335
- Online a kurso ti pagsasao a Yamie, Unibersidad ti Providence, Taiwan
- Yami Website ti Proyekto ti Dokumentasion ti Pagsasao


text:
Bataraza, Palawan
Ti Bataraza ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Palawan iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Bataraza ket nabingbingay kadagiti 22 a barbaranggay.[2]
- Bono-Bono
- Bulalacao
- Buliluyan
- Culandanum
- Igang-Igang
- Inogbong
- Iwahig
- Malihud
- Malitub
- Marangas (Poblacion)
- Ocayan
- Puring
- Rio Tuba
- Sandoval
- Sapa
- Sarong
- Sumbiling
- Tabud
- Tagnato
- Tagolango
- Taratak
- Tarusan
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Palawan". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 28 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Palawan". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 24 Septiembre 2014.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
SINAIT, Ilocos Sur – Maysa a mangisursuro iti Sinait National High School ti nagpulong iti Sinait PS mainaig iti naawatna a bomb threat iti pagadalanda idi bigat ti Marso 4, daytoy a tawen.
Segun kenni Emerson Rebibis y Dominno, 40, naasawaan, mangisursuro ken residente ti Brgy. Jordan, Sinait, Ilocos Sur, nakakaawat isuna iti text message manipud numero +639268350126 a mangibagbaga iti kaadda iti bomba iti uneg ti pagadalan.
Dagus a nangisayangkat iti evacuation iti nasao a pagadalan nga indauluan dagiti kameng ti Sinait PS. Sinukisuk dagiti kameng ti Explosive Ordnance Disposal ti uneg ken aglawlaw ti pagadalan ngem awan ti nasarakanda a bomba.
Indeklara dagiti otoridad a natalged ti pagadalan idi 12:45 ti malem, dayta met laeng nga aldaw. Madama ti inbestigasion dagiti polis tapno maamuan ti kinaasino ken mapilaan iti kaso ti nagpatulod iti bomb threat. (Tawid News Team)


text:
Pagsasao a Tawala
Ti pagsasao a Tawala ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko ti Probinsia ti Luek Milne, Papua Baro a Guinea. Daytoy ket insasao babaen dagiti 20,000 a tattao nga agtateng kadagiti karso ken dagiti bassit a purok ti peninsula ti Day a Rawis, kadagiti igid ti Luek Milne ken dagiti lugar iti is-isla ti Sideia ken Basilaki. Adda dagiti agarup a 40 a nangruna a sentro ti populasion nga iti tunggal maysa ket agsasao iti agpapada a dialekto, ngem gapu iti proseso ti kolonisasion adda met dagiti sangkabassit a sentro a nakagun-od iti ad-adu a prominente ngem dagiti dadduma.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Tawala iti Ethnologue (Maika nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Tawala". Glottolog 3.0 (iti Ingles). Jena, Alemania: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.
- ^ Ezrad 1997, p. 6
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ezrad, B 1997, A grammar of Tawala: an Austronesian language of the Milne Bay area, Papua New Guinea, The Australian National University, Canberra.
WALS Online 2011, naala idi Oktubre 15, 2011, wals.info.


text:
Maika-176 a meridiano laud
Ti 176° a meridiano laud ti Greenwich ket ti linia ti longitud a gumay-at manipud iti Amianan nga Ungto a bumallasiw iti Taaw Artiko, Asia, ti Taaw Pasipiko, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti maika-176 a meridiano laud ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna iti maika-4 a meridiano daya.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto[urnosen | urnosen ti taudan]
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan nga agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-176 a meridiano laud ket lumabas babaen iti:


text:
Ishmael Bernal
Ni Ishmael Bernal (Septiembre 30, 1938—Hunio 2, 1996) ket maysa kadagiti mabigbig a kalaingan a direktor iti pelikula iti Filipinas, kadua ni Lino Brocka. Naipasngay iti Manila, anak da Elena Bernal ken Pacifico Ledesma.
Napadayawan kas Nailian nga Artista ti Filipinas idi 2001. Gapu ta maysa a bakla nga aktibista, nanglukat iti Ishmael Bernal Community Center idiay Manila idi 2002 tapno matulonganna dagiti bakla a mangayat nga agadal iti arte ken teatro.
Naatake ti puso ket pimmusay iti Siudad ti Quezon idi 1996.
Napili nga obra[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagdating sa Dulo (1971)
- Daluyong (1971)
- Nunal sa Tubig (1976)
- City After Dark (Manila By Night) (1980)
- Himala (1982)
- Broken Marriage (1982)
- Pahiram ng Isang Umaga (1989)


text:
Pagsasao nga Abom
Ti pagsasao nga Abom ket ti gangani nga awanen a pagsasao a naisasao idiay Akinlaud a Probinsia ti Papua Baro a Guinea. Segun ti senso idi 2002, 15 laeng a tattao ti makasao iti daytoy a pagsasao, amin ket lallakay.
Daytoy ket agparang a ti kakaruan a managbaliw ket iti pagsasao a Tirio. Ti leksiko apannakaipadana kadagiti sabali a sasao a Tirio ket 14% iti Bitur, 12% iti Baramu, 11% iti Makayam, ken 9% iti Were.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Abom iti Ethnologue (Maika nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Abom". Glottolog 3.0 (iti Ingles). Jena, Alemania: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- "Sociolinguistic survey of the Tirio language family", Tim Jore and Laura Aleman. Unpublished Manuscript.
- "Endangered languages listing: ABOM [aob]" (PDF). Naala idi 2014-05-06.


text:
Usigem no Ania a Kita ti Tao ti Rebbeng a Pagbalinam
“Anian a kita ti tattao ti rebbeng a pagbalinanyo kadagiti nasantuan a panagbibiag ken ar-aramid ti nadiosan a debosion!”—2 PED. 3:11.
1, 2. ‘Ania koma a kita ti tattao ti pagbalinantayo’ tapno magun-odtayo ti anamong ti Dios?
NATURAL laeng a maseknantayo no ania ti makuna kadatayo ti sabsabali. Ngem kas Kristiano, saan kadi nga ad-adda a maseknantayo iti makuna ni Jehova kadatayo? Wen ta isu ti katan-okan a Persona iti uniberso, ken isu ti “ubbog ti biag.”—Sal. 36:9.
2 Iti panangipaganetget ni apostol Pedro maipapan iti ‘kita ti tattao a rumbeng a pagbalinantayo’ iti imatang ni Jehova, indagadagna a ‘nasantuan koma ti panagbibiagtayo ken ipakitatayo ti ar-aramid ti nadiosan a debosion.’ (Basaen ti 2 Pedro 3:11.) Tapno magun-odtayo ti anamong ti Dios, masapul a nasantuan ti ‘panagbibiagtayo,’ kayatna a sawen, nadalus—iti moral, mental, ken naespirituan. Masapul met nga iparangarangtayo dagiti “ar-aramid ti nadiosan a debosion” kas panagraem iti Dios ken kinasungdo kenkuana. Saan laeng ngarud a ti kababalintayo ti karaman iti pananggun-od iti anamongna no di pay ket ti makin-uneg a kinataotayo. Yantangay ni Jehova ti “manangsukimat iti puso,” ammona no nasantuan ti ar-aramidtayo ken no naipamaysa ti debosiontayo kenkuana wenno saan.—1 Cron. 29:17.
3. Maipapan iti relasiontayo iti Dios, ania dagiti saludsod a masapul nga usigentayo?
3 Ti kabusortayo a ni Satanas a Diablo saanna a kayat a magun-odantayo ti anamong ti Dios. Kinapudnona, ar-aramidenna ti amin a kabaelanna tapno tallikudantayo ni Jehova. Kanayon nga ar-aramatenna ti kinaulbod ken kinasikap tapno maallilaw ken mayadayonatayo iti Dios a pagdaydayawantayo. (Juan 8:44; 2 Cor. 11:13-15) Rumbeng laeng ngarud nga isaludsodtayo iti bagitayo: ‘Kasano nga al-allilawen ni Satanas dagiti tattao? Ania ti maaramidak tapno masaluadak ti relasionko ken Jehova?’
KASANO NGA AL-ALLILAWEN NI SATANAS DAGITI TATTAO?
4. Iti panagregget ni Satanas a mangdadael iti relasiontayo iti Dios, ania ti pumpuntiriaenna, ken apay?
4 “Tunggal maysa masuot babaen ti pananggargari ken panangsulbog ti bukodna a derrep,” insurat ti adalan a ni Santiago. “Kalpasanna ti derrep, inton nayinawen, mangipasngay iti basol; kalpasanna, ti basol, inton naibanagen, mangpatanor iti ipapatay.” (Sant. 1:14, 15) Iti panagregget ni Satanas a mangdadael iti relasiontayo iti Dios, pumpuntiriaenna ti pagtataudan dagiti tarigagaytayo—ti pusotayo.
5, 6. (a) Kadagiti ania a pamay-an a pumpuntiriaennatayo ni Satanas? (b) Ania dagiti pangallilaw nga ar-aramaten ni Satanas tapno agbalin a dakes dagiti tarigagay ti pusotayo, ken kasano kalaingna a mangaramat kadagita?
5 Kasano a pumpuntiriaen ni Satanas ti pusotayo? “Ti intero a lubong adda iti pannakabalin daydiay nadangkes,” kuna ti Biblia. (1 Juan 5:19) Karaman kadagiti igam ni Satanas ket “ti bambanag nga adda iti lubong.” (Basaen ti 1 Juan 2:15, 16.) Iti las-ud ti rinibun a tawtawen, sisisikap a dinisenio ti Diablo daytoy a lubong tapno maallilawna dagiti tattao. Yantangay agbibiagtayo iti daytoy a lubong, masapul nga agannadtayo kadagiti nasikap a taktikana.—Juan 17:15.
6 Nangbukel ni Satanas kadagiti pamay-an tapno agbalin a dakes dagiti tarigagay ti puso. Nangdakamat ni apostol Juan iti tallo a pangallilaw nga ar-aramaten ni Satanas: (1) “ti derrep ti lasag,” (2) “ti derrep dagiti mata,” ken (3) “ti panangiparammag iti sanikua a pagbiag ti maysa.” Dagita ti inaramat ni Satanas iti panangsulisogna ken Jesus idiay let-ang. Yantangay nabayagen nga ar-aramaten dagita ni Satanas, ammona no ania ti epektibo a silo iti tunggal indibidual. Sakbay nga usigentayo no kasano a masaluadantayo ti bagitayo, kitaentayo no kasano a ti Diablo naallilawna ni Eva ngem saanna a naallilaw ti Anak ti Dios.
“TI DERREP TI LASAG”
7. Kasano nga inaramat ni Satanas ti “derrep ti lasag” iti panangsulisogna ken Eva?
7 Kasapulan ti tao ti taraon tapno agbiag. Ti Namarsua diniseniona ti daga a mangpataud iti nawadwad a taraon. Mabalin a puntiriaen ni Satanas ti natural a panagtarigagaytayo iti taraon tapno sulisogennatayo nga agaramid iti banag a di makaay-ayo iti Dios. Usigentayo no kasano a nagballigi ken Eva. (Basaen ti Genesis 3:1-6.) Imbaga ni Satanas a mabalin ni Eva ti mangan iti bunga ti “kayo ti pannakaammo iti naimbag ken dakes” ket saan a matay. Imbagana nga iti aldaw a pannangan ni Eva iti dayta, agbalinto a kas iti Dios. (Gen. 2:9) Imparipirip ngarud ti Diablo a saan a kasapulan ni Eva ti agtulnog iti Dios tapno agbiag. Anian a kinaulbod! Idi naimulan dayta a kapanunotan iti isip ni Eva, adda dua a pagpilianna: Mabalin nga iwaksina dayta, wenno pagtalinaedenna iti panunotna, a bay-anna a tumubo ti tarigagayna a mangan iti dayta a bunga. Nupay mabalinna ti mangan iti bunga ti amin a kayo iti minuyongan, pinampanunotna ti kinuna ni Satanas maipapan iti kayo iti tengnga ti minuyongan, ket “rinugianna ti nangala iti bungana ket kinnanna dayta.” Pinatanor ngarud ni Satanas iti puso ni Eva ti panagtarigagay iti banag nga iparparit ti Namarsua.
8. Kasano a pinadas ni Satanas nga allilawen ni Jesus babaen ti tarigagay ti lasag, ken apay a saan a nagballigi?
8 Kasta met laeng a taktika ti inaramat ni Satanas idi sinulisogna ni Jesus idiay let-ang. Kalpasan a nagayunar ni Jesus iti 40 nga aldaw ken 40 a rabii, pinuntiria ni Satanas ti panagtarigagayna iti taraon. “No sika ket anak ti Dios,” kinuna ni Satanas, “ibagam itoy a bato nga agbalin a tinapay.” (Luc. 4:1-3) Adda dua a pagpilian ni Jesus: Usarenna ti pannakabalinna tapno mapennekna ti bisinna, wenno saan. Ammo ni Jesus a saan a rumbeng nga usarenna ti pannakabalinna agpaay iti bukodna a pagimbagan. Napatpateg kenkuana ti relasionna ken Jehova ngem ti panangpennekna iti bisinna. “Adda a naisurat,” insungbat ni Jesus, “‘Ti tao saan nga agbiag babaen iti tinapay laeng, no di ket iti tunggal sao a rumrummuar iti ngiwat ni Jehova.’”—Mat. 4:4.
“TI DERREP DAGITI MATA”
9. Ania ti ipasimudaag ti sasao a “ti derrep dagiti mata,” ket kasano a ginuyugoy ni Satanas daytoy a tarigagay iti puso ni Eva?
9 Dinakamat met ni Juan ti “derrep dagiti mata” kas maysa a silo. Ipasimudaag dayta a sasao a mabalin a mangrugi a tarigagayan ti maysa a tao ti maysa a banag babaen laeng ti ikikitana iti dayta. Daytoy idi a tarigagay ti puntiria ni Satanas idi kinunana ken Eva: “Sigurado a maluktan dagiti matayo.” Bayat a matmatmatan ni Eva ti maiparit a bunga, ad-adda met a nagbalin a makaay-ayo dayta kenkuana. Nakitana a ti kayo ket “maysa a banag a pakailiwan dagiti mata.”
10. Kasano nga inaramat ni Satanas ti tarigagay dagiti mata iti panangsulisogna ken Jesus, ken ania ti sungbat ni Jesus?
10 Kasano nga inaramat dayta ni Satanas iti biang ni Jesus? “Imparangna [ken Jesus] dagiti amin a pagarian ti mapagnaedan a daga; ket kinuna kenkuana ti Diablo: ‘Itedkonto kenka amin daytoy nga autoridad ken ti dayagda.’” (Luc. 4:5, 6) Saan a literal a nakita ni Jesus ti amin a pagpagarian ditoy daga, no di ket nasirmatana laeng ti dayagda. Impagarup la ketdi ni Satanas a maatrakarna ni Jesus babaen ti banag a makitana. Awanan bain a kinuna ni Satanas: “No mangaramidka iti tignay a panagdayaw iti sanguanak, kukuamto amin dayta.” (Luc. 4:7) Saan la ketdi a tumulok ni Jesus iti kayat ni Satanas nga aramidenna. Dagus nga insungbat ni Jesus: “Adda a naisurat, ‘Ni Jehova a Diosmo ti masapul a daydayawem, ket kenkuana laeng ti masapul a pangipaayam ti sagrado a panagserbi.’”—Luc. 4:8.
“TI PANANGIPARAMMAG ITI SANIKUA A PAGBIAG TI MAYSA”
11. Kasano a naallilaw ni Satanas ni Eva?
11 Karaman iti bambanag iti lubong a dinakamat ni Juan ket ti “panangiparammag iti sanikua a pagbiag ti maysa.” Idi da Adan ken Eva pay laeng ti tattao ditoy daga, siempre saanda a ‘maiparammag’ iti sabali a tao ti ‘aniaman a sanikua a pagbiagda.’ Ngem impakitada a napannakkelda. Idi allilawen ni Satanas ni Eva, imparipiripna nga adda nagsayaat a banag nga ipapaidam kenkuana ti Dios. Imbaga ti Diablo nga iti mismo nga aldaw a mangan ni Eva iti bunga ti “kayo ti pannakaammo iti naimbag ken dakes,” ‘sigurado nga agbalin a kas iti Dios, a makaammo iti naimbag ken dakes.’ (Gen. 2:17; 3:5) Imbaga ngarud ni Satanas a mabalin ni Eva ti agbiag uray awan ni Jehova. Nalawag a kinapannakkel ti makagapu nga inawatna dayta a kinaulbod. Kinnan ni Eva ti maiparit a bunga, ket namati a saan nga agpayso a matay. Anian a pannakaallilaw!
12. Ania ti sabali pay a pamay-an nga inaramat ni Satanas a pangsulisog ken Jesus, ken ania ti sungbat ni Jesus?
12 Saan a kas ken Eva, ni Jesus ket nagsayaat nga ulidan ti kinapakumbaba! Pinadas ni Satanas nga allilawen ni Jesus iti sabali pay a pamay-an, ngem inwaksina uray pay ti kapanunotan a mangaramid iti banag a mangsubok iti Dios ta kinapannakkel dayta. Imbes ketdi, nalawag ken direkta ti sungbat ni Jesus: “Adda a naikuna, ‘Dika suboken ni Jehova a Diosmo.’”—Basaen ti Lucas 4:9-12.
KASANOTAYO A MASALUADAN TI RELASIONTAYO KEN JEHOVA?
13, 14. Ilawlawag no kasano nga us-usaren ita ni Satanas ti sumagmamano a silo.
13 Ar-aramaten met ita ni Satanas dagiti isu met laeng a pangallilaw nga inusarna kada Eva ken Jesus. Tapno maguyugoyna ti “derrep ti lasag,” ar-aramatenna ti lubongna tapno itandudona ti immoralidad ken nalabes a pampannangan ken panagin-inum. Babaen ti pornograpia, nangruna iti Internet, maalana ti atension ti di naannad nga agbuybuya ken maguyugoyna ti “derrep dagiti mata[na].” Ket anian a nagbileg ti materialismo, pannakabalin, ken dayaw para iti maysa a napannakkel ken kadagidiay agannayas a ‘mangiparammag kadagiti sanikuada’!
14 “Ti bambanag nga adda iti lubong” ket kas kadagiti appan ti mangngalap. Makaatrakar dagita, ngem tunggal maysa ket naikabit iti banniit. Ar-aramaten ni Satanas ti ibilbilang dagiti tattao kas inaldaw a kasapulan tapno tignayenna ida a mangaramid iti banag a maisalungasing kadagiti linteg ti Dios. Ngem dagita a nasikap a pannulisog ket nadisenio a mangimpluensia kadagiti tarigagaytayo ken mamagbalin a dakes iti pusotayo. Kayat ni Satanas a patientayo a napatpateg ti panangasikaso kadagiti personal a kasapulan ken pagnam-ayantayo ngem iti panangaramid iti pagayatan ti Dios. Agpaallilawtayo kadi kadagitoy a silo?
15. Kasanotayo a matulad ti saan nga itutulok ni Jesus kadagiti pannulisog ni Satanas?
15 Timmulok ni Eva kadagiti pannulisog ni Satanas, ngem saan ni Jesus. Iti tunggal gundaway, nangipaay ni Jesus iti Nainkasuratan a sungbat, a kinunana: “Adda a naisurat” wenno, “Adda a naikuna.” No nasaettayo nga agadal iti Biblia, agbalintayo a pamiliar iti Kasuratan ket maipalagip dagiti teksto a makatulong kadatayo bayat a maipaspasangotayo iti sulisog. (Sal. 1:1, 2) No lagipentayo dagiti matalek nga indibidual iti Biblia a nagbalin a nasungdo iti Dios, matignaytayo a mangtulad iti ulidanda. (Roma 15:4) Agserbi a salaknibtayo ti kaadda ti nauneg a panagraemtayo ken Jehova, a kaipapananna nga ayatentayo ti ayatenna ken guraentayo ti kagurana.—Sal. 97:10.
16, 17. Ania ti epekto iti kinataotayo ti ‘pannakabalintayo nga agrason’?
16 Paregtaennatayo ni apostol Pablo a mangusar iti ‘pannakabalintayo nga agrason’ tapno agbalintayo a kita ti tao a nasukog maitunos iti pampanunot ti Dios, saan nga iti lubong. (Roma 12:1, 2) Impaganetget pay ni Pablo a kasapulantayo a pilien ti ipastrektayo iti panunottayo: “Ibalbalintuagmi dagiti panagrasrason ken tunggal natan-ok a banag a naibangon maibusor iti pannakaammo iti Dios; ket kautibuenmi ti tunggal panunot tapno pagbalinen a natulnog iti Kristo.” (2 Cor. 10:5) Dakkel ti epekto ti pampanunottayo iti kita ti tao a pagbalinantayo, isu a masapul nga “itultuloy[ta]yo nga utoben” ti makaparegta a bambanag.—Fil. 4:8.
17 Saantay nga agbalin a nasantuan no ipaspastrektayo iti panunottayo dagiti di umiso a kapanunotan ken tarigagay. Masapul nga ayatentayo ni Jehova buyogen ti “nadalus a puso.” (1 Tim. 1:5) Ngem nagulib ti puso, ket mabalin a saantay a madmadlaw a nakaro gayamen ti impluensia kadatayo ti “bambanag nga adda iti lubong.” (Jer. 17:9) Gapuna, saan kadi a rumbeng nga ‘itultuloytayo a suboken no addatayo iti pammati, ken itultuloytayo a paneknekan no aniatayo’ babaen ti napudno a panangusigtayo iti bagitayo maitunos kadagiti maad-adaltayo iti Biblia?—2 Cor. 13:5.
18, 19. Apay a determinadotayo koma nga agbalin a kas iti kita ti tao a kayat ni Jehova a pagbalinantayo?
18 Ti sabali pay a makatulong tapno maidiantayo ti “bambanag nga adda iti lubong” ket ti pananglaglagip iti naipaltiing a sasao ni Juan: “Ti lubong aglabas ken kasta met ti tarigagayna, ngem ti agaramid iti pagayatan ti Dios agtalinaed iti agnanayon.” (1 Juan 2:17) Nupay agparang a kasla permanente ken natalged ti sistema ni Satanas, dumtengto ti aldaw nga agpatingga. Awan ti aniaman a permanente a maipaay ti lubong ni Satanas. No laglagipentayo dayta, saantayto a maallukoy kadagiti pangallilaw ti Diablo.
19 Imparegta ni apostol Pedro a datayo koma ti kita ti tao nga anamongan ti Dios bayat nga “ur-urayen[tayo] ken agtaltalinaed[tayo] a silalagip unay iti kaadda ti aldaw ni Jehova, a babaen iti dayta marunawto ti langlangit yantangay maur-uramda ket malunagto ti el-elemento yantangay nakapudpudotda unay!” (2 Ped. 3:12) Din agbayag, dumtengton dayta nga aldaw, ket dadaelento ni Jehova ti amin a paset ti lubong ni Satanas. Ngem agingga a di pay dimteng dayta, itultuloy ni Satanas nga aramaten ti “bambanag nga adda iti lubong” a pangsulisog kadatayo, kas iti inaramidna kada Eva ken Jesus. Saantayo koma a kas ken Eva a nangpennek kadagiti bukodna a tarigagay. No tuladentayo ni Eva, arigna bigbigbigentayo ni Satanas kas diostayo. Ni koma Jesus ti tuladentayo ket sarangtentayo dagiti kasta a pannulisog, nupay kasla makaguyugoy ken makaatrakar dagita. Sapay koma ta determinadotayo amin nga agbalin a kita ti tao a kas iti kayat ni Jehova a pagbalinantayo.


text:
Animasion
Ti animasion ket isu ti napardas a panangiparang ti panagsasaruno dagiti saan nga agkutkuti a ladawan ken/wenno dagiti banag tapno makapartuat ti maysa nga ilusion ti panaggunay. Ti kadawyan a pamay-an ti panangirepresenta ti animasion ket ti maysa a pelikula wenno programa ti video, urayno adda met dagiti sabali pay a pamay-an. Daytoy a kita ti presentasion ket kadawyan a matungpal iti panagusar ti kamera ken ti maysa a pagbuyaan ti proyektor wenno kompiuter a makabael a mangpapardas ti siklo babaen dagiti ladawan iti maysa a panagsasaruno. Ti animasion ket mabalin a maaramid itiinaramid ti ima nga arte, inaramid ti kompiuter a ladawan,wenno tallo a dimension a banbanag, a kas dagiti tirtiris wenno dagiti pugura a naaramid ti pila, wenno panagtitipon kadagitoy a pamay-an. Ti puesto ti tunggal maysa a banag iti naisangayan a ladawan ket mainaig tipuesto iti dayta banag kadagiti napalabas ken dagiti sumaganad a ladawan tapno ti tunggal maysa a banag ket nawaya nga agparang a nasayaat ti kuti ti ayosna iti tunggal maysa. Ti pramit a panagbuya ket agiparang kadagitoy a ladawan iti napardas a panagsasaruno, kadawyan dagitoy a 24, 25, wenno 30 a kuadro tunggal maysa a segundo.
EtimolohiaUrnosen
Ti balikas nga animasion ket nagtaud manipud iti Latin a balikas ti animātiō, "ti tignay a panangiyungar iti biag"; manipud iti animō ("mangited iti biag") ken -ātiō ("ti tignay").
Dagiti nagibasaranUrnosen
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
- Midia a mainaig iti Animasion iti Wikimedia Commons
- Animasion iti Curlie (iti Ingles)
- Dagiti Eksperimental a Pamay-an ti Animasion
- Ti panagaramid ti 8-minuto nga ababa a kartun
- "Animando", ti 12 a minuto a pelikula a mangipakpakita kadagiti 10 a nadumaduma a pamay-an ti animasion (ken mangisuro ti panagusar kaniada).


text:
Virgilio
Ni Publius Vergilius Maro wenno makunkuna laeng a Virgilio wenno Virgil ken Vergil iti Ingles (Oktubre 15, 70 BC – Septiembre 21, 19 BC), ket maysa a Romano a mannawiw iti Augusto a panawen. Nalatak a naammuan isuna kadagiti tallo nga obra na iti Latin a literatura, ti Eglogas (wenno Bukolikas), ti Georgikas, ken ti epiko nga Aeneid.
Ni Virgilio ti makunkuna a maysa kadagiti kangrunaan a mannaniw iti Roma. Ti obrana nga Aenid ket makunkuna a nailian nga epiko iti ununana a Roma manipud idi naisurat iti daytoy nga aldaw.


text:
Golpo ti Tonkin
Ti Golpo ti Tonkin (Bietnamis: Vịnh Bắc Bộ, napalaka nga Insik: 北部湾; tradisional nga Insik: 北部灣; pinyin: Běibù Wān) ket ti bagi ti danum a mabirukan idiay aplaya ti akin-amianan a Bietnam ken akin-abagatan a Tsina. Daytoy ti akin-amianan nga ima ti Baybay Abagatan Tsina. Ti Golpo ket naipalawag iti adu babaen ti akin-amianan nga aplaya ti Bietnam, iti amianan babaen ti probinsia ti Guangxi ti Tsina, ken iti daya babaen ti Peninsula Leizhou ti Tsina ken ti Isla Hainan.
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagan iti Bietnamis ken Insik iti Vịnh Bắc Bộ ken Běibù Wān, ket ti kayatda a sawen ket ti "Akin-amianan a Luek". Ti nagna a Tonkin, a naisurat iti "東京" kadagiti karakter ti Hán-Nôm kenĐông Kinh iti alpabeto a Bietnamis, ket kayatna a sawen iti "akindaya a kapitolio", ken isu ti dati a toponimo para iti Hanoi, ti agdama a kapitolio ti Bietnam. Daytoy ket nasken a saan a maiyallilaw iti Tokyo, a naisurat met iti "東京" ken ti kayatna met a sawen ket "akindaya a kapitolio". Idi las-ud ti kolonial a panawen ti Pransia, ti Tonkin key inus-usar idi a mangibaga iti amianan ti pagilian.
Insidente idi 1964[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi 2 Agosto1964, ni Presidente ti Estados Unidos Lyndon B. Johnson ket nagtunton a dagiti puersa ti Amianan a Bietnam ket naminduada a rinaut dagiti destroyers ti Amerikano idiay Golpo ti Tonkin.[1] Ammo itan a kas ti insidente ti Golpo ti Tonkin, daytoy a pasamak ket isu ti nakairugian ti Resolusion ti Golpo ti Tonkin idi 7 Agosto 1964, ken kanungpalan nga isu ti nangrugian ti gubat ti Amianan a Bietnam ken ti Estados Unidos.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "LBJ tape 'confirms Vietnam war error'." Martin Fletcher. [he Times. 7 Nobiembre 2001.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Golpo ti Tonkin iti Wikimedia Commons


text:
Pagsasao nga Owa
Ti pagsasao nga Owa ket ti pagsasao a naisasao idiay Is-isla Solomon. Daytoy ket paset ti isu met laeng a lugar ti dialekto a kas ti Kahua, ken makibinningay kadagiti nadumaduma nga alternatibo a nagan iti dayta a dialekto.
Deskripsion[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Owa ket kameng ti sasao nga Abagatan a daya a Solomoniko ken naisasao idiay akin-abagatan a parte ti isla ti Makira ken kadagit ipay isla ti Owaraha ken Owariki iti Is-isla Solomon. Daytoy ket dati idi a tinawtawagan iti Santa Ana.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Owa iti Ethnologue (Maika nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Owa". Glottolog 3.0 (iti Ingles). Jena, Alemania: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Fagarafenga ni Gomagomaafatani mana Manuurafitani mana Ngau Apuna ana i na woita i owa Rafa Patarus dagiti serbisio a liturhiko nga Anglikano idi 1956 iti daytoy a pagsasao nga indihitado babaen ni Richard Mammana


text:
Pagsasao a Filipino
Ti Pagsasao a Filipino (sigud a maawagan iti Filipino) ket ti nailian a pagsasao ken maysa kadagiti opisial a pagsasao ti Filipinas (kaduana ti Ingles a nailungalong iti Batay-linteg ti Filipinas iti 1987. Ti Filipino, a maysa kameng dagiti Austronesio a pagsasao, ti pagaladagan a pagsasao iti Tagalog. Masansan a "Filipino" ti mayawag a nagan ti amin kadagiti agduduma a pagsasao iti Filipinas.
Nabangon ti National Language Institute idi Nobiembre 13, 1937, ket napili ti pagsasao a Tagalog kas pagbatayan ti maysa a baro a nailian a pagsasao. Idi 1961, naawagan daytoy a pagsasao iti Filipino, sa idi nabaliwan iti Filipino iti Batay-linteg ti Filipinas iti 1972.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Filipino iti Ethnologue (Maika nga ed., 2015)
- ^ Resulta mula sa 2000 Census of Population and Housing: Educational Characteristics of the Filipinos, National Statistics Office, 18 Marso 2005
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Filipino". Glottolog 3.0 (iti Ingles). Jena, Alemania: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.


text:
Pagsasao nga 'Are'are
Ti pagsasao nga 'Are'are ket insasao babaen ti tattao nga 'Are'are ti Is-isla Solomon. Daytoy ket insasao babaen dagiti agarup a 18,000 a tattao, a mangaramid daytoy iti maikadua a kadakkelan a pagsasao nga Oceaniko iti Solomon kalpasan ti Kwara'ae (manipud pay iti Malaita). Ti gatad ti pannakaammo iti panagbasa ken panagsurat para iti Are'are' ket agarup iti pagbaetan ti 30% ken 60%[1] para kadagiti agsasao a kas umuna a pagsasao, ken 25%–50% para kadagiti agad-adal a kas maikadua a pagsasao. Adda dagiti paset ti Biblia a naipatarus iti pagsasao manipud idi 1957–2008.[1]
Dagiti linaon
Heograpiko a pannakaiwarwaras[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti pagsasao ket kangrunaan nga insasao babaen ti tattao nga 'Are'are, iti akin-abagatan a parte ti isla ti Malaita, ken iti asideg nga Isla Abagatan a Malaita ken ti akindaya nga igid ti baybay ti Guadalcanal (ti Marau Sound, 60 km iti kaadayo), iti purpuro ti Is-isla Solomon. Dagiti agsasao ket agbibigda a kas mangnganup ken agrikulturista.[1]
Dagiti dialekto[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti pagsasao ket nabingbingay kadagiti dua a dialekto, ti maitutop nga 'Are'are ken Marau, a anisasao idiay Marau Sound iti akindaya a Guadalcanal. Sagpaminsan a naibilbilang ti Marau a kas sabali a pagsasao.
Gramatika[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti pagsasao ket agus-usar iti urnos iti suheto–berbo–banag.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c d 'Are'are iti Ethnologue (Maika nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "'Are'are". Glottolog 3.0 (iti Ingles). Jena, Alemania: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Batayan a leksiko ti 'Are'are iti Global Lexicostatistical Database
- Pobolohia ti 'Are'are
- Arkibo ti pagsasao nga 'Are'are iti PARADISEC


text:
Bolivia
Nagsasabtan: 16°42′43″S 64°39′58″W / 16.712°S 64.666°W
Ti Bolivia (Espaniol: [boˈliBja]; Guarani: Mborivia [ᵐboˈɾiʋja]; Quechua: Buliwya [bʊlɪwja]; Aimara: Wuliwya [wʊlɪwja]), oipisial nga ammo a kas ti Plurinasional nga Estado ti Bolivia (Espaniol: Estado Plurinacional de Bolivia),[8][9] ket ti napalikmutan iti daga a pagilian a mabirukan idiay akinlaud-tengnga ti Abagatan nga Amerika. Daytoy ket bineddengan iti amianan ken daya babaen ti Brasil, iti abagatan a daya babaen ti Paraguay, iti abagatan babaen ti Arhentina, iti abagatan a laud babaen ti Chile, ken iti amianan a laud babaen ti Peru. Maysa a pagkatlo iti pagilian ket kabambanatayan ti Andes.
Ti kadakkelan a siudad ken ti kangrunaan a sentro ti ekonomia ken pinansia ket ti Santa Cruz de la Sierra a mabirukan idiay Llanos Orientales iti kaaduan a nadalumpinas a rehion iti Daya ti Bolivia. Ti Bolivia ket maysa kadagiti dua a napalikmutan iti daga pagilian (ti sabali ket ti Paraguay) a mabirukan iti ruar ti Apro-Eurasia. Ti Bolivia ket heograpiko a ti kadakkelan a napalikmutan iti daga a pagilian iti Kaamerikaan, ngem agtultuloy a relatibo a bassit a pagilian kadagiti termino ti ekonomia ken militar.[10]
Sakbay ti kolonisasion ti Espaniol, ti rehion ti Andes ket parte idi ti Imperio nga Inca, bayat a ti akin-amianan ken akindaya a tanap ket tinagtagitao idi babaen dagiti nawaya a tribu. Dagiti Espaniol a kongkistador a simmangpet manipud idiay Cuzco ken Asunción ket tinengngelda ti rehion idi maika-16 a siglo. Idi las-ud ti panawen ti kolonia ti Espaniol inadminstro idi ti Bolivia babaen ti Naarian nga Audiencia ti Charcas. Binangon ti Espania ti imperiona iti plata a naiyaon manipud kadagiti mina ti Bolivia.
Kalpasan iti immuna a panangawag iti wayawaya idi 1809, 16 a tawtawen iti gubat ti simmaruno sakbay anabangon ti republika, a nanaganan kenni Simón Bolívar, idi 6 Agosto 1825. Manipud iti pannakawayana, ti Bolivia ket nagsagsagaba kadagiti nariri a paset ti panawen ti politika ken ekonomia, a mairaman ti pannakapukaw kadagiti kaarrubayan a teritorio kadagiti kaarrubana, a kas ti Acre ken dagiti parte ti Gran Chaco. Daytoy ket napalikmutanen ti daga manipud idi inkapet ti Chile ti terotiona iti aplaya iti Pasipiko kalpasan ti Gubat ti Pasipiko (1879–84), ngem dagiti pannakakitunos kadagiti kaarubana pagilian ket naikkan iti saan a dagus a panagserrek kadagiti taaw ti Pasipiko ken Atlantiko.
Ti populasion ti pagian ket nakarkulo iti 11 a riwriw, daytoy ket multietniko, a mairaman dagiti Amerindiano, Mestiso, Europeano, Asiano ken Aprikano. Ti Segregasion iti puli ken sosial a napataud manipud iti kolonisasion ti Espaniol ket nagtultuloy iti moderno apanawen. Ti Espaniol ket ti opsial ken ti kaaduan a naisasao a pagsasao, ngem adda met dagiti 36 nga indihenio a pagsasao nga addaan pay iti kasasaad nga opisial, a ti kaaduan a naisasao kadagitoy ket ti pagsasao a Guarani, Aimara ken ti Quechua.
Ti moderno a Bolivia ket batay-linteg nga unitario nga estado, a nabingbingay kadagiti siam a departamento. Agdumaduma ti heograpiana manipud kadagiti pantok ti Andes iti laud, aginggana kadagiti akindaya a tanap, a mabirukan iti kaunegan ti Labneng Amasona. Daytoy ket agrangrang-ay a pagilian, nga addaan iti agpakatengnga a pannakairanggo iti Pagsurotan ti Panagrang-ay ti Nagtagitaoan ken iti agpang ti kinapanglaw iti 53 a porsiento.[11] Dagiti nangruna nga aktibidadna iti ekonomia ket mairaman ti agrikultura, panagtarikayo, panagkalap, panagmina, ken panagpataud kadagiti tagilako iti abel, kawes, dagiti napapino a metal, ken panagpapino iti lana. Ti Bolivia ket nabaknang kadagiti mineral a napangpangruna iti lata.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Moneda de 10 Centavos" (iti Espaniol). Central Bank of Bolivia. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 28 Abril 2007. Naala idi 28 Enero 2014.
- ^ Political Constitution of the State – Article 5
- ^ "South America :: Bolivia". The World Factbook. Central Intelligence Agency. Naala idi 25 Marso 2017.
- ^ [1]. Instituto Nacional de Estadística de Bolivia.
- ^ a b c d "Report for Selected Countries and Subjects". International Monetary Fund.
- ^ "Gini index". World Bank. Naala idi 9 Nobiembre 2016.
- ^ "2016 Human Development Report" (PDF). United Nations Development Programme. 2016. Naala idi 23 Marso 2017.
- ^ "Bolivia (Plurinational State of)". Who.int. 11 Mayo 2010. Naala idi 30 Agosto 2010.
- ^ "Bolivia (Plurinational State of)". UNdata. Naala idi 30 Agosto 2010.
- ^ Schenoni, Luis (2017) "Subsystemic Unipolarities?" in Strategic Analysis, 41(1): 74–86 [2]
- ^ "Bolivia baja sus índices de pobreza en 8 años". El Deber. 30 Nobiembre 2011. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 5 Disiembre 2011. Naala idi 30 Nobiembre 2011.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Constitute Assembly of Bolivia (2007). "Nueva Constitucion Politica del Estatdo" (PDF) (iti Espaniol). Gobierno ti Bolivia. Naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 3 Marso 2009. Naala idi 28 Enero 2014.
- Fagan, Brian (2001). The Seventy Great Mysteries of the Ancient World: Unlocking the Secrets of Past Civilizations. Thames & Hudson. ISBN 978-0-500-51050-6.
- Kolata, Alan (1993). The Tiwanaku: Portrait of an Andean Civilization. Wiley. ISBN 978-1-55786-183-2.
- Kolata, Alan (1996). Valley of the Spirits: A Journey into the Lost Realm of the Aymara. Wiley. ISBN 978-0-471-57507-8.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Bolivia iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Bolivia manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Bolivia a naikabil iti The World Factbook (iti Ingles)
- Bolivia iti Curlie (iti Ingles)
- Wikimedia Atlas iti Bolivia
- Datos ti heograpia a mainaig iti Bolivia iti OpenStreetMap
- Bolivia
- Pagpagilian ti Komunidad ti Andes
- Dagiti dati a kolonia ti Espania
- Dagiti naserraan ti daga a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Pagpagilian ti Abagatan nga Amerika
- Dagiti republika
- Dagiti pagilian ti Abagatan nga Amerika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Espaniol
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1825
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Plantilia:he ikono
(iti Hebreo)
Dagiti linaon
Panagusar
Ti {{he ikono}} ket ti maysa a plantilia a kadawyan a maus-usar a mangibaga kadagiti agbasbasa a ti maysa nga akinruar a silpo ket adda iti maysa a gangganaet a pagsasao (Hebreo); awan dagiti nasken a parametro.
Daytoy ket kadawyan a maikabil kalpasan ti akinruar a silpo, ngem saan a pagalagadan daytoy.
Agus-usar ti plantilia iti pormat iti
{{Pagsasao ti silpo|he}}, ngem maipabassit babaen ti panagusar iti nagan iti
{{he ikono}}, bayat a ti
he ket mangirepresenta ti ISO 639-1. Pangngaasi a laglagipen a ti kodigo ti pagsasao ket saan a kankanayon a maitunos kadagiti kodigo ti pagilian (kitaen ti listaan dagiti kodigo ti ISO 3166-1).
Para kadagiti dakamat, usaren ti parametro ti
|language= kadagiti nadumaduma a plantilia ti dakamat: ti
{{cite web}},
{{cite news}},
{{cite journal}}, kdpy.
Aglaon ti Kategoria:Dagiti plantilia ti ikono ti pagsasao iti maysa a napno a listaan dagiti plantilia a mabalin a mausar.
Palawag ti agar-aramat nga CSS
Mabalin a baliwan dagiti nakastrek nga agar-aramat iti langa nga iparuar ti plantilia babaen ti panagusar iti CSS iti klase ti
languageicon. Kas pagarigan, urnosen ti Espesial:MyPage/common.css ken inayon ti
span.languageicon { font-weight: bold; }. Nga agresulta a maiparang ti
{{he ikono}} a kas ti (iti Hebreo) imbes nga (iti Hebreo).
Kategoria a mainayon kadagiti artikulo
Dagiti artikulo nga agus-usar iti {{he ikono}} ket automatikoda a mainayon iti Kategoria:Dagiti artikulo nga aglaon kadagiti akinruar a silpo ti pagsasao a Hebreo (2).
Dagiti mangsuporta a plantilia
Kitaen pay
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar
- {{Lang-he}}
- {{Lang}}
- Listaan dagiti kodigo ti ISO 639-1, Listaan dagiti kodigo ti ISO 639-2, ken Listaan dagiti kodigo ti ISO 639-3
Dagiti akinruar a silpo
- "ISO 639-1 identifier: he". Library of Congress.


text:
Biernes
Ti Biernes ket isu ti maikalima nga aldaw iti lawas idiay Filipinas ken kadagiti kaadduan nga pagilian iti laud, kas ti ISO 8601. Isu ti maikainnem nga aldaw iti kalendario a Hudeo-Kristiano, naibaet iti Huebes ken Sabado, kadagiti pagilian a Domingo ti umuna nga aldaw iti lawasda.
Ramut iti nagannaUrnosen
Aggapu daytoy a balikas iti kadaanan a pagsasao a Latin: Dies Veneris wenno "Aldaw iti Venus". Gapu ti pagsasao nga Espaniol (Viernes) ket maysa kadagiti annak a pagsasao iti Latino, kas ti Italiano (Venerdi), Pranses (Vendredi) ken Rumaniano (Vineri), natawidna iti daytoy a sao. Idi sinakup ti Espania ti Filipinas, inampon dagiti Ilokano ti kalendario dagiti Kristiano a Kastila.


text:
Umuna a Sangalubongan a Gubat
Ti Umuna a Sangalubongan a Gubat (WWI) ket maysa idi a sangalubongan a gubat a naipatengnga idiay Europa a nangrugi idi 28 HUlio 1914 ken nagpaut aginggana idi 11 Nobiembre 1918. Daytoy ket kaaduan a naamammon a kas ti Sangalubongan a Gubat wenno ti Nalatak a Gubat manipud idi nangrugi aginggana ti rugi ti Maikadua a Sanglubongan a Gubat idi 1939, ken ti Umuna a Sangalubungan a Gubat wenno Sangalubongan a Gubat I manipud idin. Daytoy ket nangiraman kadagiti amin a nalatak a bileg,[5] a naaramid kadagiti dua nga nagsuppiat a kumaduaan : dagiti Kumaduaan (a naibatay ti Tinallo a Naimbag a nakem ti Nagkaykaysa a Pagarian, Pransia ken Rusia) ken dagiti tengnga a bileg (kasisigud a naipatengnga ti lawlaw ti Tinallo a Kumaduaan ti Alemania, Austria-Hungaria ken Italia; ngem, idi ti Austria–Hungaria ket nangala ti panakagura a sumuppiat ti daytoy a tulag, ti Italia ket saan a simrek ti daytoy a gubat).[6] Dagitoy a kimmaduaan ket naurnosda manen (ti Italia ket nakilaban para kadagiti Aliado), ken daytoy ket dimmakkel idi adu pay a pagilian ti simrek ti daytoy a gubat. Iti kumaudianan adda ti sumurok a 70 riwriw a milisia, a mairaman dagiti 60 riwriw nga Europeano, ti naipagaraw iti maysa kadagiti kadakkelan a gubat iti pakasaritaan.[7][8] Adda ti sumurok a 9 riwriw a nakigubgubat idi ti natnatay a kaaduan daytoy ket gapu ti panakasayaat dagiti armas, gapu kadagiti baro a teknolohia, nga awan ti naipada a panagrang-ay ti panagsalaknib wenno mobilidad. Daytoy ket isu ti maikanem a kaaduan dagiti natay a suppiat iti pakasaritaan ti lubong, a naikasiddongan ti dalan para kadagiti nadumaduma a panagbalbaliw ti politika a kasla dagiti rebolusion kadagiti adu a nairaman a pagilian.[9]
Dagiti nabayagan a gapuanan ti gubat ket mairaman dagiti imperialistiko a ganganaet nga annuroten dagiti nalatak a bileg idiay Europa, a mairaman ti Aleman nga Imperio, ti Austro-Hungaro nga Imperio, ti Imperio nga Otomano, ti Ruso nga Imperio, ti Britaniko nga Imperio, ti Pranses a Republika, ken Italia. Ti pannaka-asasinado idi 28 Hunio 1914 ni Arkiduke Franz Ferdinand iti Austria, ti agtawid ti balangat ti Austria-Hungaria, babaen ti maysa a Yugoslabo nationalista idiay Sarajevo, Bosnia ken Herzegovina ket isu idi ti asideg a nangkalbit ti daytoy a gubat. Daytoy ket nagbanagan ti Habsburg nga ultimatum a simmuppiat ti Pagarian iti Serbia.[10][11] Adda dagiti nadumaduma a kimmadduaan a naporma kadagiti napalabas a dekada ket dagidi Ultimatum, isu ngarud a ti uneg dagiti lawas dagiti kangrunaan a bileg ket nakigubgubatdan; babaen kadagiti bukodda a kolonia, iti nabiit dayto a suppiat ket naisaknapen iti lawlaw ti lubong.
Idi 28 Hulio, ti suppiat ket naglukat babaen ti Austro-Hungaro a panag-raut iti Serbia,[12][13] a sinaruno babaen ti Aleman a panag-raut iti Belhika, Luxembourg ken Pransia; ken ti panag-raut ti Ruso iti Alemania. Kalpasan ti panakaipasardeng ti panag-martsa dagiti Aleman idiay Paris, ti Lumaud a Sanguanan ket nagtalinaay ti estatiko a gubat ti panagdadael ti maysa a trinsera a linia a saan a nagbalbaliw aginggan a idi 1917. Idiay Daya, ti Ruso a buyot ket nagballigi a nakilaban kadagiti Austro-Hungaro a puersa ngem naiasanudda manipud idiay Daya a Prusia ken Polonia babaen dagiti buyot ti Alemania. Adda dagiti nainayon a sanguanan ti nalukatan kalpasan ti iseserrek ti Imperio nga Otomano idi 1914, ti Italia ken Bulgaria idi 1915 ken Romania idi 1916. Ti panakarebba idi Marso 1917 ti Ruso nga Imperio , ken ti Rusia ket pinanawanna ti gubat kalpasan ti Oktubre a Rebolusion ti kaladawan dayta a tawen. Kalpasan ti 1918 nga Aleman a panag- iti igid ti lumaud a sanguananraut, dagiti Aliado ket pinasanudda dagiti buyot ti Alemania kadagiti serie ti nagballigi a panag-raut ken dagiti puersa ti Estados Unidos ket nangrugrugida a simrek kadagiti trisera. Ti Alemania, nga adda idi ti bukodna a riribok kadagiti rebolusionario iti daytoy a puntos, ket immannurot a mangisardeng ti pannakilaban idi 11 Nobiembre 1918, a naamammuan kalpasan daytoy ti Panangisardeng ti gubat nga Aldaw. T gubat ket nagpatingnga iti panagballigi para kadagiti Aliado.
Dagiti napasmak idiay balay a sangsanguanan ket nakaariwawada pay a kas dagiti sanguanan ti gubat, gaputa dagiti nakibingbinglay ket pimmadasda a nangipagunay kadagiti katataoanda ket ekonomia a rekurso tapno makilaban ti naindagupan a gubat. Bababen ti gibus ti gubat, uppat kadagti kangrunaan nga imperial a bileg — dagiti Aleman, Ruso, Austro-Hungaro ken Otomano nga imperio — napaawanen. Dagiti simmaruno nga estado dagiti dua nga immuna a naibaga ket napukawanda kadagiti adu a teritorio, bayat a dagiti dua a naududi a naibaga ket sibubukelda a naiwarwar. Ti mapa ti tengnga a Europa ket nailadawan idi kadagiti nadumaduma a babbabassit nga estado.[14] Ti Liga dagitiPagilian ket naporma idi nga adda ti namnama a daytoy ket mangpawil ti sabali a kastoy a suppiat. Ti Europeano a nationalismo a pinarsua babaen ti gubat ken dagiti pannakabingbingay dagiti imperio, dagiti nagbanagan ti pannakaabak ti Alemania ken dagiti parikut ti Tulag iti Versailles ket naipannurotan a gapuanan a kontribusion ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat.[15]
Dagiti linaon
- 1 Nagnagan
- 2 Sapasap a pakasaritaan
- 3 Didigra ti Hulio 1914
- 4 Progreso ti gubat
- 5 Dagiti nagibasaran
- 6 Dagiti akinruar a silpo
NagnaganUrnosen
Idiay Kanada, ti Magasina ti Maclean idi Oktubre 1914 ket kinunana, "Adda dagiti gubat a bukodda a managanan. Daytoy ket ti Nalatak a Gubat."[16] Idi las-ud ti entergubat a paset ti panawen, ti gubat ket kaaduan a tinawtawagan a kas ti Sangalubongan a Gubat ken ti Nalatak a Gubat, kadagiti agsasao ti Inggles a pagilian.
Kalpasan ti isasangbay ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat idi 1939, dagiti termino a Sangalubongan a Gubat I wenno ti Umuna a Sangalubongan a Gubat ket nagbalin a pagalagadan dagitoy, a dagiti Britaniko ken Kanadiano a historiador ket kinaykayatda ti Umuna aSangalubongan a Gubat, ken dagiti Amerikano ti Sangalubongan a Gubat I. Dagitoy dua a termino ket naus-usar pay idi las-ud ti Entregubat a paset ti panawen. Ti termino a "Umuna a Sangalubongan Gubat" ket immuna nga inusar idi Septiembre 1914 babaen ti Aleman a pilosopo a ni Ernst Haeckel, a nangitunton a "awan dudua a ti dalan ken karakter ti nabutbutngan a 'Europeano a Gubat' ... ket agbalinto a ti umuna a sangalubongan agubat iti napno a kapanunotan ti balikas."[17] Ti Umuna a Sangalubongan a Gubat ket isu pay ti titulo ti maysa a 1920 a pakasaritaan babaen ti opisial ken agiwarwarnak a ni Charles à Court Repington.
Sapasap a pakasaritaanUrnosen
Idi maika-19 a siglo, dagiti kangrunaan a bileg ti Europa ket nangiyunayunayda kadagiti pamay-an tapno matalinaay ti balanse tibileg iti amin a Europa, ken isu ti nagbanagan ti kaada ti narikut a network kadagiti panagkakadua ti politikal ken militar iti amin a paset ti kontinente babaen idi 1900.[6] Dagitoy ket nangrugi idi 1815, babaen ti Nasantuan a a Kumadduaan a nagbaetan ti Prusia, Rusia, ken Austria. Kalpasan daytoy, idi Oktubre 1873, ti Kanselor ti Alemania a ni Otto von Bismarck nakitulag iti Liga dagiti Tallo nga Emperador (Alemania: Dreikaiserbund) a nagbaetan dagiti monarkia ti Austria-Hungaria, Rusia ken Alemania. Napaay daytoy a tulagan gaputa ti Austria-Hungaria ken Rusia ket saanda a nagtutulag ti annuroten a maipanggep ti Balkan , daytoy ti nangtunpalan ti pannakaporma ti kumadduaan ti Alemania ken Austria-Hungaria idi 1879 a tinawtawagan ti Dua a Kumadduan. Daytoy ket nakitkita idi a kas pamay-an iti panagsuppiat ti impluensia ti Rusia kadagiti Balkan iti agtultuloy a pannakakapsot ti Otomano nga Imperio.[6] Idi 1882, daytoy a kumadduaan ket naipadakkel tapno mairaman ti Italia a nagtungpalan ti Tinallo a Kumaduaan.[18] Ni Bismarck ket nangiyunay-unay a nagob-obra tapno maipan a kadua ti Rusia ti Alemania tapno maliklikan ti dua ti sanguannna a gubat iti Pransia ken Rusia. Idi naipangato ni Wilhelm II iti trono a kas Emperador ti Alemania (Kaiser), Ni Bismarck ket napilit nga agretiro ken dagiti kumaduaan a sistemana ket nagin-inut napaay ti panakayunay-unayna. Kas pagarigan, ti Kaiser ket nagmadi a mangpabaro ti Panangiseguro manen a Tulag iti Rusia idi 1890. Kalpasan ti dua a tawen, ti Kumadduaan ti Pranko-Ruso ket napirmaan idi tappno mangkontra ti puersa ti Tinallo a Kumadduaan. Idi 1904, Ti Britani aketnangpirma kadagiti serie ti tulagan iti Pransia, ti Entente Cordiale, ken idi 1907, ti Britania ken Rusia ket nagpirmada ti Konbension ti Anglo-Ruso. Bayat a dagitoy a tulagan ken saan a pormal a nakikadua ti Britania iti pransia wenno Rusia, nangaramid daytoy ti pannakabael ti Britaniko iti iseserrek iti masakbayan a suppiat a pakairamanan iti Pransia wenno Rusia, ken ti sistema ti dagiti tulagan ti nagsisilpo a ket naamammuanton a kas ti Triple Entente.[6]
Ti bileg ti ekonomia ken industria ti Alemania ket dimmakkel unayen kaplasan ti panagkaykaysa ket pundasion ti Imperio idi 1871. Manipud idi tawtawen ti 1890, ti gobierno ni Wilhelm II ket nagus-usar iti daytoy a batayan tapno mangiraem kadagiti adu a rekurso ti ekonomia para iti panangipatakder ti Kaiserliche Marine (Imperial a Marina ti Alemania), naipatakder daytoy babaen ni Admiral Alfred von Tirpitz para iti panagsasilsal iti Naarian a marina ti Britaniko para iti supremasia ti marina iti lubong.[19] A kas nagbanagan daytoy, ti tunggal maysa a pagilian ket nagregget a nangipatakder ti nasaysayaat iti termino dagiti puonan a bapor. Ti pannakairugi ti Plantilia:HMS idi 1906, ti Imperio ti Britaniko ket nangipadakkel ti adu a panangatiwna iti Aleman a kasalisalna.[19] Dagiti armas a lumbaan a nagbaetan ti Britania ken Alemania ket nagtungpalan ti pannakaipadakkelna iti amin a Europa, dagiti amin a nangruna a bileg ket nangiraraem kadagiti batayan ti indudtriada a mangipataud kadagiti ramit ken dagiti arama a nasken para iti pan-Europeano a suppiat.[20] Idi baetan ti 1908 ken 1913, ti militar a panaggastos dagiti bileg ti Europa ket dimmakkel babaen ti 50%.[21]
Ti Austria-Hungaria ket nakibinglayda iti didigra ti Bosnia iti 1908–1909 babaen ti opisial a panangikapet ti dati a teritorio ti Otomano iti Bosnia ken Herzegovina, ken sinakopna manipud idi 1878. Daytoy ket nakaungetan ti Pagarian ti Serbia ken ti patronatona, ti Pan-Eslabiko ken Ortodokso a Ruso nga Imperio.[22] Ti politiko a maniobra ti Rusoiti rehion ket nangpaay kadagiti tulagan ti kappia, nangrugrugi idin dagitoy a madaddadael ken naamammuan idi dagitoy a kas "ti polbera ti Europa".[22] Idi 1912 ken idi 1913, ti Umuna a Gubat ti Balkan ket nagbaetan a linabanan idi ti Liga ti Balkan ken ti nagsisina nga Imperio ti Otomano. Ti resultaan ti Tulag ti Londres ket nagpaadu a nangpabassit ti Imperio ti Otomano, ken nangpartuat daytoy ti nawaya nga Estado ti Albania bayat a nangpadakkel daytoy kadagiti tinengtengngel a teritorio ti Bulgaria, Serbia, Montenegro, ken Gresia. Idi rinaut ti Bulgaria ti Serbia ken Gresia idi Hunio 16 1913, nakapukawanna daytoy ti kaaduan ti Macedonia iti Serbia ken Gresia ken ti Akin-abagatn a Dobruja iti Romania iti 33 nga aldaw a Maikadua a Gubat ti Balkan, ken nangpaadu daytoy ti pannkariribok ti rehion.[23]
Didigra ti Hulio 1914Urnosen
Idi Hunio 28 1914, ni Gavrilo Princip, ti maysa nga estudiante a Bosnio a Serbo ken kameng ti Katutubo ti Bosnia, ket pinatayna ti agtawid ti trono ti Austro-Hungaro, a ni Arkhduke Franz Ferdinand ti Austria, idiay Sarajevo, Bosnia.[24] Daytoy ket nangrugian ti maysa a bulan ti diplomatiko a maniobra a nagbaetan ti Austria-Hungaria, Alemania, Rusia, Pransia, ken Britania a tinawtawagan ti Didigra ti Hulio. Ti panagayat ti pnangipatingga ti pannakibiang ti Serbia idiay Bosnia – ti Nangisit nga Ima ket nangited kenni Princip ken dagiti grupona kadagiti bomba ken dagiti pistola, inadalnda, ken tinulonganda a bimmallasiw iti pagbeddengan, ken dagiti Austriano ket hustoda anamatmati a dagiti opisial ti Serbia ken dagiti opisial ket nairamramanda[25] – Ti Austria-Hungaria ket nangipatulod ti Hulio nga Ultimatum iti Serbia, dagitoy idi dagiti sangapulo a serie dagiti demanda a naigaggagara a saan a mabalin nga awaten , ken naikeddeng a mangkasir ti gubat iti Serbia.[26] Idi nakitulag laeng ti Serbia kadagiti walo a demanda, ti Austria-Hungaria ket nangirangaran ti gubat idi Hulio 1914. Ni Strachan ket nangisuppia, a "No man daytoy ket ekuiboko ken nasapa a sungbat babaen ti Serbia ken makaaramid ti giddiatan ti panagkukua ti Austria-Hungaria ket madudua. Ni Franz Ferdinand ket saan idi a kita ti personalidad a nagay-ayat ti kinadayeg, ken ti pannkapaayna ket saan a nangipakita ti nakaro a panagladingit ti imperio".[27]
Ti Imperio ti Ruso, ket saan a nagay-ayat a mangpalubos ti Austria-Hungari a mangikkat ti impluensia kadagiti Balkan, ken ti panagsuporta ti napauten a Serbo a prodihia , ti Rusia ket nagbilbilin ti mobilisasion kalpasan ti maysa ng aladaw.[18] Ti Imperio ti Alemania ket naggunay met idi Hulio 30 1914, a nnagisagsagana mangipakat ti "Plano Schlieffen", a nangiplano ti napardas, ken dakkel a panagraut iti Pransia tapno mangikkat ti buyot ti Pransia, ken agsikko a mapan iti daya ken mangsuppiat iti Rusia. Ti Gabineta ti Pransia ket nanglikud ti presion ti miltar ti dagus a panaggunayna, ken nagbilin ti panagsubli kadagiti tropana iti 10 km manipud ti pagbeddengan tapno maliklikan ti insidente. Ti Pransia ket naggunay laeng idi rabii ti Agosto 2, idirinaut ti Alemania tiBelhika ken rinautna dagiti tropa ti Pransia. Ti Alemania ket nangirangarang ti gubat iti Rusia iti isu met laeng nga aldaw.[28] Ti Britania ket nangirangarang ti gubat iti Alemania idi Agosto 4 1914, kalpasan ti maysa a "saan a nasayaat a sungbat" iti Britaniko nga ultimatum a nasken a matalinaay neutral ti Belhika[29].
Progreso ti gubatUrnosen
Ti lukat dagiti panagguguraUrnosen
Pannaka-allilaw ti Tengnga a BilbilegUrnosen
Ti estratehia ti Tengnga a Bilileg ket nakasagaba kadagiti di nasayaat a komunikasion. Ti Alemania ket nangikari a mangsuporta ti panagraut ti Austria-Hungaria iti Serbia, ngem ti panangipatarus ti kaibuksilanna daytoy ket adu ti naggigiddiatanna. Dagiti dati a nasubokan a plano a ti panangipan kadagiti tropa ket nabaliwan idi kasapaan ti 1914, ngen dagiti sukat ket saan pay a nasubokan kadagiti panagsanay. Dagiti daulo ti Austro-Hungaro ket namatmatida a ti Alemania ket kallubanna ti akin-amianan a pagbeddenganna iti Rusia.[30]Nupay kasta, ti Alemania ket nakitkitana ti Austria-Hungaria ket kaaduan a mangidagus kadagiti tropana a mangsuppiat iti Rusia, bayat a mangidatar iti Pransia. Daytoy a pannaka-allilaw ket nangpilit ti Buyot ti Austro-Hungaro a mangbingay kadagiti puersana kadagiti sanguanan a baetan ti Russia ken Serbia.
Idi Septiembre 9 1914, ti Septemberprogramm, ti mabalin a plano a nangisalaysay ti naisangyan a gandat ti gubat ti Alemania ken dagiti kondison a susukimaten ti Alemania a mangpapilit kadagiti Bileg ti Kumadduaan, ket inwaragawag idi babaen ti Kanselor ti Alemania, a ni Theobald von Bethmann-Hollweg ngem daytoy ket saan nga opisial a naampon
Dagiti kampania ti AprikaUrnosen
Dagiti immununa a panaglalaban iti gubat ket nakairamanna ti Britaniko, Pransia, ken dagiti kolonial a puersa ti Aleman idiay Aprika. Idi Agosto 7, dagiti tropa ti Pransia ken Britania ket rinautda ti Alemani a protektorado ti Togoland. Idi Agosto 10, dagiti puersa ti Alemania idiay Abagatan a laud nga Aprika ket rinautda ti Abagatan nga Aprika; dagiti naiwarwara ken narungsot a pannakilablaban ket nagtultuloy kadagiti nabati a paset a panawen ti gubat. Dagiti kolonial a puersa ti Alemania idiay Daya nga Aprika ti Alemania, nga indauluan babaen ni Koronel Paul von Lettow-Vorbeck, ket nakilabanda iti maysa a kampania ti gerila a pannakigubatan idi las-ud ti Umuna a Sangalubongan a Gubat ken simmukoda laeng kalasan ti dua a lawak idi naipakat ti panagsardeng ti gubat idiay Europa.[31]
Kampania ti SerbiaUrnosen
Ti Austria ket nagraut ken kinalabanna ti buyot ti Serbia idiay Gubat ti Cer ken ti Gubat ti Kolubara idi rugi ti Agosto 12. Kalpasan dagiti dua a lawas, dagiti panagraut ti Austria ket naipasanod nga adu dagiti napukpukaw, daytoy ti nangmarka kadagiti adu nga immuna a panagballigi iti gubat dagiti Kumadduaan ken nangpukaw ti namnama ti napardas a panagballigi ti Austro-Hungaro. A kas nagbanagan daytoy, ti Austria ket napilitan a nangibati ti dakkel a puersa iti sanguanan ti Serbia, isu daytoy ti nangpakapsot kadagiti ganetgetna a sumuppiat iti Rusia.[32] Ti panangabak ti Serbia iti Austro-Hungaro a panagraut idi 1914 ket mangiraman kadagiti nangruna a panangatiw a panagballigi iti naudi a siglo.[33]
Dagiti puersa ti Alemania idiay Belhika ken PransiaUrnosen
Idi rugi ti Umuna a Sangalubongan a Gubat, ti buyot ti Alemania ket nangitungpal ti nabaliwan a bersion ti Plano Schlieffen. Daytoy ket nangimartsa kadagiti buyot ti Alemania idiay neutral a Belhika ken idiay Pransia, sakbay a nagsikko nga agpa-abagatan tapno palikmutanna ti buyot ti Pransia idiay pagbeddenagn ti Alemania.[10] Gaputa ti Pransia ket nangirangarang nga isu ket "adaan ti waya nga agtignay iti kaso a makiginnubat ti Alemania ken Rusia", ti Alemania ket nagur-uray ti posibildad ti maysa a panagraut iti Pransia iti maysa asangaunan ken babaen iti Rusia iti sabali pay a sanguanan. Tapno masabat iti kastoy a senario, ti Plano Schlieffen ket nangibagbaga a ti Alemania ket nasken a napardas nga abakenna ti Pransia (a kasla iti napasamak iti Gubat ti Pranko-Prusia iti 1870–71). Daytoy ket nangisingsingasing pay a tapno maulit ti napardas a panagballigi idiay laud, ti Alemania ket nasken a saan nga agraut babaen ti narigat a langa ti daga iti Alsace-Lorraine (nga addaan ti dagus a pagbeddenagan itilaud ti karayan Rin), embes ket ti kapanunotan ket ti mangpadas a pardasan a lappedan ti Paris manipud ti Kanal Inggles ken ti panagtulong ti Britaniko, ken alaenna ti Paris, ken isunto daytoy ti kanungpalan ti panangabak ti gubat. Dagiti buyot ket maiyakarto idiay daya tapno sabtenna ti Rusia. Namatmatida a ti Rusia ket makasapul ti nabayag a paset ti panawen ti mobilisasion sakbay nga agbalin nga agpayso a mangpangta kadagiti Tengnga a Bileg.
Ti laeng adda a plano ti Alemania para iti animan a gubat ket dagiti panagmartsa dagiti buyot ti Alemania idia Belhika. Ti Alemania ket kinaykayatna nga a nawaya makuyogan a mapan idiay Bekhika (ken kasisigud pay nga idiay Olanda, ken plano a linikudan ni babaen ni Kaiser Wilhelm II) tapno rautenna ti Pransia. Ti neutral a Belhika ket linikudanna daytoy a kapanunotan, isunga dagiti Aleman ket nangikeddeng nga embes a mangraut babaen idiay Belhika. Ti Pransia ket kinayatna met nga iyakar dagiti puersana idiay Belhika, ngem dati a saan a kinayat Belhika daytoy a "singasing", iti namnama a maliklikan ti aniaman a gubat iti daga ti Belhika. Iti kanungpalanna, kalpasan ti panagraut ti Alemania, ti Belhika ket pimmadas a nangitipon ti buyotna iti buyot ti Pransia (ngem ti dakkel a paset ti buyot ti Belhika ket nagsanod idiay Antwerp nga idiay ti nakapilitanda a simmuko idi napukawen ti amin a namnama iti tulong).
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ a b Tucker & Roberts 2005, p. 273
- ^ "Dagiti Estadistika ti Nalatak a Gubat ti Buyot ti Britaniko". 1914-1918.net. Naala idi 2011-12-13.
- ^ Dagiti bilang ket para iti Imperio iti Britania
- ^ Dagiti bilang ket para iti Metropolitan a Francia ken kol-kolonia.
- ^ Willmott 2003, pp. 10–11
- ^ a b c d Willmott 2003, p. 15
- ^ Keegan 1988, p. 8
- ^ Bade & Brown 2003, pp. 167–168
- ^ Willmott 2003, p. 307
- ^ a b Taylor 1998, pp. 80–93
- ^ Djokić 2003, p. 24
- ^ Evans 2004, p. 12
- ^ Martel 2003, p. xii ff
- ^ Keegan 1988, p. 7
- ^ Keegan 1988, p. 11
- ^ See "great, adj., adv., and n." iti Inggles a Diksionario ti Oxford (Maikadua nga edision, 1989; online a bersion Marso 2012)
- ^ Shapiro 2006, p. 329 a naidakamat ti iti reporta idiay The Indianapolis Star, 20 Septiembrer 1914
- ^ a b Keegan 1998, p. 52
- ^ a b Willmott 2003, p. 21
- ^ Prior 1999, p. 18
- ^ Fromkin 2004, p. 94
- ^ a b Keegan 1998, pp. 48–49
- ^ Willmott 2003, pp. 2–23
- ^ Willmott 2003, p. 26
- ^ Stevenson 1996, p. 12
- ^ Willmott 2003, p. 27
- ^ Strachan 2003, p. 68
- ^ Willmott 2003, p. 29
- ^ "Daily Mirror Headlines: Ti Panangirangarang ti Gubat, Naipablaak idi Agosto 4 1914". BBC. Naala idi 9 Pebrero 2010.
- ^ Strachan 2003, pp. 292–296, 343–354
- ^ Farwell 1989, p. 353
- ^ Tucker & Roberts 2005, p. 172
- ^ John R. Schindler (1 Abril 2002). "Didigra idiay Drina: Ti Buyot ti Austro-Hungaro idiay Serbia, 1914". Wih.sagepub.com. Naala idi 2013-03-13.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Midia a mainaig iti Umuna a Sangalubongan a Gubat iti Wikimedia Commons


text:
Daytoy ti “Wagas nga Inanamongam”
“Dagitoy a banag siaannad nga inlimedmo kadagiti mamasirib ken nasasaririt, ket impalgakmo ida kadagiti maladaga.”—LUC. 10:21.
1. Apay a ni Jesus ‘aglaplapusanan ti rag-ona iti nasantuan nga espiritu’? (Kitaen ti ladawan iti rugi ti artikulo.)
MAILADAWAM kadi ni Jesu-Kristo nga ‘aglaplapusanan ti rag-ona iti nasantuan nga espiritu’? Nalabit kasla makitkitam a nagmayat ti isemna ken nakaragragsak. Apay? Kaibabaonna laeng idi ti 70 kadagiti adalanna a mangikasaba iti naimbag a damag maipapan iti Pagarian ti Dios, ket magagaran unay a makaammo no kasanoda nga intungpal ti annongenda. Adu a nalatak a tattao ti bumusbusor iti naimbag a damag, kas kadagiti nasikap ken nangato ti adalna nga eskriba ken Fariseo. Inimpluensiaanda ti adu a tattao a mangtagibassit ken Jesus kas maysa laeng a karpintero ken kadagiti adalanna kas “awan adalna ken gagangay.” (Ara. 4:13; Mar. 6:3) Nupay kasta, nakaragragsak dagiti adalan idi nagsublida. Nangasabada nupay busbusoren ida dagiti tattao, ken uray dagiti demonio! Apay a naragsak ken naturedda latta?—Basaen ti Lucas 10:1, 17-21.
2. (a) Kasano a mayarig kadagiti ubbing dagiti adalan ni Jesus? (b) Ania ti nakatulong kadagiti pasurot ni Kristo a mangtarus kadagiti napapateg a naespirituan a kinapudno?
2 Paliiwem ti kinuna ni Jesus ken Jehova: “Idaydayawka iti publiko, Ama, Apo ti langit ken daga, agsipud ta inlemmengmo dagitoy a banag kadagiti mamasirib ken nasaririt ket impalgakmo ida kadagiti ubbing. Wen, O Ama, agsipud ta ti panangaramid iti kasta isu ti wagas nga inanamongam.” (Mat. 11:25, 26) Siempre, saan nga ibagbaga ni Jesus a literal nga ubbing dagiti adalanna. Imbes ketdi, ammona a kayariganda dagiti ubbing no maidilig kadagiti mamasirib ken nangato ti adalna nga eskriba ken Fariseo, a mangibilang iti bagbagida kas masirib. Ngem insuro ni Jesus dagiti pasurotna nga agbalinda koma a kas ubbing, nga agtalinaedda a napakumbaba ken nalaka a maisuro. (Mat. 18:1-4) Ania ti resulta ti kinapakumbabada? Tinulongan ida ni Jehova babaen ti nasantuan nga espirituna tapno matarusanda dagiti napapateg a kinapudno. Ngem dagiti masirib ken nasaririt, a manglalais kadakuada, nagtalinaedda a bulsek iti naespirituan gapu ken Satanas ken iti kinapasindayagda.
3. Ania ti usigentayo iti daytoy nga artikulo?
3 Di pakasdaawan a maragragsakan ni Jesus! Maragsakan a makakita iti panangipalgak ni Jehova kadagiti nauneg a naespirituan a kinapudno kadagiti napakumbaba a tattao, aniaman ti adalda. Maragragsakan ta inanamongan ni Amana daytoy a pamay-an ti panangisuro. Nagbalbaliw kadi ti panangmatmat ni Jehova, ken kasano nga ipakpakitana nga anamonganna pay laeng daytoy a kita ti panangisuro? Bayat nga usigentayo ti sungbat, sigurado a maragsakantayo met a kas ken Jesus.
PANANGIPAKAAMMO KADAGITI NAUNEG A KINAPUDNO ITI ISUAMIN A TAO
4. Apay a maysa a naayat a sagut ti napasimple nga edision ti The Watchtower?
4 Iti nabiit pay a tawtawen, ad-addan nga ipagpaganetget ti organisasion ni Jehova ti nasimsimple ken nalawlawag a pamay-an ti panangisuro. Usigentayo ti tallo a pagarigan. Umuna, nairuar ti napasimple nga edision ti The Watchtower. * Daytoy nga edision ket naayat a sagut para kadagidiay marigatan a mangtarus iti regular nga edision. Madlaw dagiti ulo ti pamilia a mas aktibo itan dagiti annakda nga agkomento bayat ti Panagadal iti Pagwanawanan, ti kangrunaan a pamay-an a pakatartaraonantayo iti naespirituan. Adu ti nagsurat tapno iyebkasda ti naimpusuan a panagyamanda. Maysa a sister ti nagkuna nga agkedked idi nga agkomento iti Panagadal iti Pagwanawanan. “Managbabainak idi,” kinunana. Ngem ita ta us-usarennan ti napasimple nga edision, kinunana: “Saan laengen a mammaminsan nga agkomentoak, ken saanakon nga agnerbios! Agyamanak ken Jehova ken kadakayo.”
5. Ania ti sumagmamano a pagsayaatan ti rebisado nga edision ti New World Translation of the Holy Scriptures?
5 Maikadua, naaramid ti rebisado nga edision ti New World Translation of the Holy Scriptures a nairuar iti Ingles iti tinawen a miting idi Oktubre 5, 2013. * Basbassiten ti sasao a nausar iti adu a teksto, ngem isu met laeng ti kaipapananna ken nalaklaka pay ketdin a maawatan. Kas pagarigan, ti dati a 27 a sasao iti Job 10:1 ket nagbalin laengen a 19; ti 20 a sasao iti Proverbio 8:6 ket nagbalinen a 13. Nalaklaka itan a maawatan dagitoy a bersikulo iti baro nga edision. Kinapudnona, kinuna ti maysa a matalek a napulotan a brother nga adun a dekada nga agserserbi: “Kabasbasak laeng ti libro a Job iti baro nga edision, ket kasla itak pay laeng a maawatan ti linaonna!” Kasta met laeng ti komento ti adu a kakabsat.
6. Ania ti panagriknam maipapan iti nabalbaliwan a pannakaawattayo iti Mateo 24:45-47?
6 Maikatlo, usigentayo ti dadduma a nabiit pay a panagbalbaliw iti pannakaawattayo. Kas pagarigan, naragsakantayo idi limmawag ti pannakaawattayo maipapan iti “matalek ken masirib nga adipen,” a nairuar iti Pagwanawanan a Hulio 15, 2013. (Mat. 24:45-47) Nailawlawag a ti matalek nga adipen ket isu ti Bagi a Manarawidwid, idinto ta ‘dagiti katulong’ ket dagiti amin a matartaraonan iti naespirituan, napulotan man wenno kameng ti “sabsabali a karnero.” (Juan 10:16) Anian a ragsaktayo a makaammo kadagitoy a kinapudno ken mangisuro kadagita iti dadduma! Ania ti dadduma pay a pamay-an a mangipakpakita nga anamongan ni Jehova ti simple ken nalawag a panangisuro?
NALAWLAWAG KEN NASIMSIMPLE A PANNAKAILAWLAWAG DAGITI SALAYSAY ITI BIBLIA
7, 8. Ania ti dadduma a salaysay iti Biblia nga adda dakdakkel a kaitungpalanna iti masanguanan?
7 No adun a tawen nga agserserbika ken Jehova, mabalin a nadlawmo ti in-inut a panagbaliw iti pamay-an a panangilawlawag dagiti literaturatayo iti adu a salaysay iti Biblia. Kasano? Iti napalpalabas, masansan a mabasatayo kadagiti literaturatayo nga adda tipiko ken antitipiko a kaipapanan dagitoy a salaysay. Ti salaysay iti Biblia isu ti tipiko, ket ti naimpadtuan a kaitungpalanna isu ti antitipiko. Adda kadi nakaibatayan ti kasta a panangilawlawag? Adda. Kas pagarigan, dinakamat ni Jesus ti “pagilasinan ni Jonas a mammadto.” (Basaen ti Mateo 12:39, 40.) Inlawlawag ni Jesus a ti temporario a kaadda ni Jonas iti tian ti ikan—a dayta koman ti tanemna no saan nga inispal ni Jehova—iladladawanna ti tiempo a kaadda ni Jesus iti tanem.
8 Adda pay dadduma a salaysay iti Biblia nga addaan iti dakdakkel a kaitungpalan iti masanguanan. Inlawlawag ni apostol Pablo ti sumagmamano kadagita. Kas pagarigan, ti relasion ni Abraham kada Agar ken Sara iladladawanna ti relasion ni Jehova iti nasion ti Israel ken iti nailangitan a paset ti organisasion ti Dios. (Gal. 4:22-26) Kasta met, ti tabernakulo ken ti templo, ti Aldaw ti Panangabbong, ti nangato a padi, ken ti dadduma pay nga aspeto ti Mosaiko a Linteg ket “anniniwan ti naimbag a bambanag nga umay.” (Heb. 9:23-25; 10:1) Makapainteres ken makapabileg iti pammati ti panangadal kadagita a salaysay ken dagiti iladladawanda. Ngem kaipapananna kadi a tunggal karakter, pasamak, ken banag a nadakamat iti Biblia ket adda iladladawanna nga indibidual wenno banag?
9. Ania ti dati a pannakailawlawag ti salaysay iti Biblia maipapan ken Nabot?
9 Iti napalabas, masansan a kasta ti pannakailawlawag dagiti salaysay iti Biblia. Kas pagarigan, iti salaysay maipapan ken Nabot, implano ti dakes a reyna a ni Jezebel ti di nainkalintegan a pannakabista ken pannakapapatay ni Nabot tapno maagaw ni lakayna nga Acab ti kaubasan dayta a lalaki. (1 Ar. 21:1-16) Idi 1932, inlawlawag ti The Watchtower a da Acab ken Jezebel iladladawanda ni Satanas ken ti organisasionna; ni Nabot iladladawanna ni Jesus; sa ti ipapatay ni Nabot iladladawanna ti pannakapapatay ni Jesus. Ngem iti libro a “Let Your Name Be Sanctified” a naipablaak idi 1961, naikuna a ni Nabot iladladawanna dagiti napulotan, ket ni Jezebel iladladawanna ti Kakristianuan. Ti ngarud pannakaidadanes ni Nabot iti ima ni Jezebel iladladawanna ti pannakaidadanes dagiti napulotan bayat ti maudi nga al-aldaw. Iti adu a tawtawen, napabileg ti pammati ti ili ti Dios kadagiti kastoy a panangilawlawag. Apay ngarud a sabali itan ti pamay-an ti panangilawlawagtayo?
10. (a) Kasano a nagbalin nga ad-adda a naannad ti matalek nga adipen no maipapan iti panangilawlawag iti dadduma a salaysay iti Biblia? (b) Ania itan ti ad-adda a nakaipamaysaan dagiti literaturatayo?
10 Iti panaglabas ti tawtawen, tinulongan ni Jehova ti “matalek ken masirib nga adipen” nga agbalin nga ad-adda a masirib, wenno naannad. Gapu iti dayta, sada laengen ibaga nga adda iladladawan ti maysa a salaysay iti Biblia no adda nalawag a Nainkasuratan a nakaibatayanna. Kasta met, ti dadduma a dati a pannakailawlawag dagiti salaysay iti Biblia ken dagiti iladladawanda ket narigat a maawatan, tandaanan, ken iyaplikar. Kangrunaanna, no nakapokustayo unay kadagiti posible a dakdakkel a kaipapanan dagiti salaysay iti Biblia, mabalin a lumibeg wenno mapukaw pay ketdin dagiti moral wenno praktikal a leksion a maadal kadagita. Isu nga ita, ad-addan a naipamaysa dagiti literaturatayo kadagiti simple ken praktikal a leksion maipapan iti pammati, panagibtur, nadiosan a debosion, ken dadduma pay a napapateg a kualidad a masursurotayo kadagiti salaysay iti Biblia. *
11. (a) Ania itan ti panangilawlawagtayo iti salaysay maipapan ken Nabot, ken kasano a makatulong ti ulidanna kadatayo? (b) Apay a manmanon a dakamaten dagiti nabiit pay a publikasiontayo dagiti tipiko ken antitipiko? (Kitaen ti “Salsaludsod Dagiti Agbasbasa” iti daytoy a ruar.)
11 Ania ngarud itan ti panangilawlawagtayo iti salaysay maipapan ken Nabot? Nalawlawag ken nasimsimplen. Natay daytoy a nalinteg a lalaki, saan a gapu ta iladladawanna ni Jesus wenno dagiti napulotan, no di ket gapu iti kinamatalekna iti Dios. Nagtulnog iti Linteg ni Jehova uray no indadanes dagiti naulpit nga agtuturay. (Num. 36:7; 1 Ar. 21:3) Anian a nagsayaat nga ulidan para iti amin nga adipen ti Dios ita a mabalin nga agib-ibtur iti kasta a pannakaidadanes! (Basaen ti 2 Timoteo 3:12.) Ti kasta a makapabileg iti pammati a leksion ket nalaka a maawatan, malagip, ken iyaplikar ti amin a Kristiano.
12. (a) Ania koma ti saantay a panunoten maipapan kadagiti salaysay iti Biblia? (b) Apay a kabaelantayo nga ilawlawag uray dagiti nauneg a bambanag? (Kitaen ti footnote.)
12 Ngem kayatna kadi a sawen a praktikal a leksion laeng ti maadaltayo kadagiti salaysay iti Biblia ken awanen ti sabali a kaipapananda? Saan. Ad-adda itan nga isursuro dagiti publikasiontayo no kasano nga umasping ti maysa a salaysay iti Biblia iti sabali pay a salaysay. Saan unayen a naipamaysa dagiti literaturatayo kadagiti simboliko a kaipapanan dagiti salaysay iti Biblia. Kas pagarigan, umiso nga ibagatayo a ti kinatarnaw ni Nabot iti laksid ti pannakaidadanes ken ipapatay ipalagipna kadatayo ti kinatarnaw ni Kristo ken dagiti napulotan. Ngem mabalin met nga ipalagip dayta ti kinamatalek ti adu a kameng ti “sabsabali a karnero” ti Apo. Ti kasta a nalawag ken simple a panangyasping ti pakabigbigan ti nadiosan a sursuro. *
NASIMSIMPLE A PANNAKAILAWLAWAG DAGITI ILUSTRASION NI JESUS
13. Ania dagiti pagarigan a mangipakita a nasimsimple ken nalaklaka itan a maawatan ti panangilawlawagtayo iti dadduma nga ilustrasion ni Jesus?
13 Ni Jesu-Kristo ti katan-okan a Mannursuro a nagbiag ditoy daga. Maysa kadagiti magusgustuanna a pamay-an ti panangisuro ket ti panagaramat iti ilustrasion. (Mat. 13:34) Dagiti ilustrasion ket nabiag a panangiladawan iti maysa a banag a manggutugot iti isip ken puso. Iti panaglabas ti tawtawen, nasimsimple kadin ken nalaklakan a maawatan ti panangilawlawag dagiti literaturatayo kadagiti ilustrasion ni Jesus? Wen. Saan kadi a naragsakantayo iti limmawag a pannakatarustayo kadagiti ilustrasion ni Jesus maipapan iti lebadura, bukel ti mustasa, ken iket iti Pagwanawanan a Hulio 15, 2008? Silalawag itan a maawatantayo a dagitoy nga ilustrasion ket agaplikar iti Pagarian ti Dios ken iti naballigi a pannakaummong dagiti pudno a pasurot ni Kristo manipud iti daytoy dakes a lubong.
14. (a) Ania ti dati a panangilawlawagtayo iti pangngarig ni Jesus maipapan iti naasi a Samaritano? (b) Ania itan ti pannakaawattayo iti dayta a pangngarig ni Jesus?
14 Dagiti ngay mas detalyado nga estoria wenno pangngarig nga insalaysay ni Jesus? Siempre, sumagmamano kadagitoy ket simboliko ken adda iladladawanna; ken adda met dagiti mangipaganetget iti praktikal a leksion. Ngem kasanotayo nga ammo no ania a salaysay ti simboliko wenno saan? Limmawag ti sungbat iti dayta bayat ti panaglabas ti tawtawen. Kas pagarigan, usigentayo ti dati a panangilawlawagtayo iti pangngarig ni Jesus maipapan iti naasi a Samaritano. (Luc. 10:30-37) Idi 1924, kinuna ti The Watch Tower a ti Samaritano iladladawanna ni Jesus; ti dalan manipud Jerusalem agingga iti Jerico, nga agpasalog, iladawanna ti dumakdakes a kasasaad ti tao nanipud napasamak ti rebelion idiay Eden; dagiti mannanakaw iti dalan iladawanda dagiti dadakkel a korporasion ken dagiti naagum a komersiante; ket ti padi ken ti Levita iladawanda ti Kakristianuan. Ita, us-usaren dagiti literaturatayo dayta nga ilustrasion a mangipalagip kadagiti amin a Kristiano a ditay koma mangidumduma no tumulongtayo, nangnangruna iti naespirituan. Saan kadi a makaparagsak ta pagbalbalinen ni Jehova a nalawag kadatayo ti kinapudno?
15. Ania ti usigentayo iti sumaruno nga artikulo?
15 Iti sumaruno nga artikulo, usigentayo ti sabali pay a pangngarig ni Jesus—ti sangapulo a birhen. (Mat. 25:1-13) Kasano ti kayat ni Jesus a pannakaawat dagiti pasurotna iti maudi nga al-aldaw iti dayta a nabileg nga ilustrasion? Kayatna kadi a tarusantayo dayta kas maysa a detalyado a salaysay a tunggal tao, banag, ken pasamak ket addaan iti simboliko a kaipapanan? Wenno, kayatna a masursurotayo dagiti praktikal a leksion a makatulong kadatayo iti maudi nga al-aldaw? Kitaentayo.
^ par. 4 Ti napasimple nga edision ket damo a nairuar iti Ingles idi Hulio 2011. Nanipud idin, nairuar met ti napasimple nga edision iti sumagmamano a lengguahe.
^ par. 5 Maisagsaganan ti rebisado nga edision iti dadduma pay a lengguahe.
^ par. 10 Kas pagarigan, ti libro a Tuladenyo ti Pammatida ilawlawagna ti biag ti 14 a nagduduma a karakter ti Biblia. Naipamaysa dayta kadagiti praktikal a leksion, imbes a kadagiti simboliko wenno naimpadtuan a kaipapanan.
^ par. 12 Naglaon met ti Sao ti Dios iti bambanag a kasla “narigat a maawatan,” a pakairamanan ti dadduma a paset ti sursurat ni Pablo. Ngem amin a mannurat ti Biblia ket pinaltiingan ti nasantuan nga espiritu. Dayta met la a puersa ti tumultulong kadagiti pudno a Kristiano ita tapno maawatanda dagiti kinapudno iti Biblia. Iti kasta, “uray pay ti nauneg a bambanag ti Dios” ket nalaklaka a maawatan ti limitado a panunottayo.—2 Ped. 3:16, 17; 1 Cor. 2:10.


text:
Mainaig a sinuksukatan
Mangikabil iti maysa a nagan ti panid tapno makita dagiti panagbaliw kadagiti naisilpo a panid wenno iti dayta a panid. (Tapno makita dagiti kameng iti maysa a kategoria, ikabil ti Kategoria:Nagan ti kategoria). Dagiti panagbaliw kadagiti panid iti Listaan ti bambantayam ket addada iti napuskol.
- B
- Daytoy a panagurnos ket nakapartuat iti baro a panid (kitaen pay ti listaan ti baro a pampanid)
- m
- Daytoy ket bassit a panagurnos
- b
- Daytoy a panagurnos ket inaramid babaen ti bot
- D
- Urnos ti Wikidata
- (±123)
- Ti panagbaliw ti kadakkel ti panid babaen ti bilang dagiti byte
19 Oktubre 2019
- Modulo:Navbox; 23:04 +68 Lam-ang Tungtungan aramid nagsimpa


text:
Sasao a Laud nga Ulo ti Billit
Ti sasao a Laud nga Ulo ti Billit ket ti bassit a pamilia ti saan unay nga ammo a sasao a Papuano a naisasao idiay Peninsula ti Ulo ti Billit] ti Baro a Guinea.
Ti Pamilia a Laud nga Ulo ti Billit ket ti nasayaat a naipalawag a pamilia dagiti innem a pagsasao a naisasao idiay akinlaud a patingga ti Peninsula ti Ulo ti Billit ti Baro a Guinea ken ti akindaya a parte ti isla ti Salawati iti kasumbangir ti akinlaud nga aplaya ti Ulo ti Billit.
Dagiti pagsasao[urnosen | urnosen ti taudan]
- Seget–Moi:
- Abagatan a Laud nga Ulo ti Billit:
- ?Kuwani
Ti Kuwani ket napasingkedan laeng manipud iti bugbugtong a listaan ti balikas, ngem daytoy ket nalawag a naisangayan.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "West Bird's Head". Glottolog 3.0 (iti Ingles). Jena, Alemania: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.
- ^ Voorhoeve, C.L. 1975. West Papuan Phylum languages on the mainland of New Guinea: Bird's Head (Vogelkop) Peninsula. Papuan Languages and the New Guinea Linguistic Scene, ed. by S.A. Wurm, 717-28. (Pacific Linguistics C-38). Canberra: Pacific Linguistics.