text:
Plantilia:Spaces
Daytoy a plantilia ket agpataud ti maymaysa wenno dagiti ad-adu a saan a matukkol a ("
").
- Eskritu
{{spaces|N}}
a ti pagpilian a parametro ti N ket isu ti kayat a bilang dagiti agsasaruno a saan a matukkol nga espasio (numeriko, nga addaan ti sakop ti 1 wenno dakdakkel).
{{spaces}}
agpataud ti maymaysa a saan a matukkol nga espasio. Mabalin ti agusar ti {{nbsp}} (a mangibaw-ing iti daytoy a plantilia) a kas apat para iti maymaysa a saan a matukkol nga espasio.
Datos ti plantilia
TemplateData para iti Spaces
Mangisengngat ti maysa wenno dagiti ad-adu a saan a matukkol nga espasio.
Kitaen pay
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar


c: text/html

text:
Wikipedia:VisualEditor/TemplateData
- VisualEditor
- Pagibagaan a panid (iti Ilokano)
- Pagibagaan a panid (iti Ingles) - idiay MediaWiki
- Apay a maararamid daytoy?
- Dokumentasion:
- Masansan a salsaludsod (iti Ingles) - idiay MediaWiki
- Panagrang-ay:
- Dagti linawas ken binulan a reporta ti kasasaad (iti Ingles) - idiay MediaWiki
- WMF Roadmap (iti Ingles) - idiay MediaWiki
- Inheniera a gangandat ti WMF, 2013-2014 (iti Ingles) - idiay MediaWiki
- Alagaden ti agar-aramat / Panag-usar
- Dagiti apat ti teklado
- TemplateData
- Pagsursuruan ti TemplateData
- Sentral a Pagipatarusan - idiay MediaWiki
- Kangrunaan a panid ti panagsukisok (iti Ingles) - idiay Meta
- Dagiti inoras nga inurnos, VisualEditor vs. wikitext
babaen ti tipo ti agar-aramat, a kas % kadagiti amin nga inurnos
- Dagiti inoras nga inurnos, VisualEditor vs. wikitext
babaen ti tipo ti agar-aramat, a kas % kadagiti amin a inurnos babaen ti tipo ti agar-aramat
- Dagiti inoras nga inurnos, VisualEditor vs. wikitext
a kas % kadagiti amin nga inurnos
- Dagiti inoras nga inurnos, VisualEditor vs. wikitext
patingga a bilang dagiti inurnos
- Dagiti inoras nga inurnos, VisualEditor vs. wikitext
patingga a bilang dagiti inurnos, babaen ti tipo ti agar-aramat
- Dagiti inaldaw a nga agur-urnos babaen ti UI
babaen ti tipo ti agar-aramat
- Dagiti inoras a naipasubli a pabagbalbaliw
babaen ti tipo ti panangisubli
- Pagipadasan ti kinaudi a bersion ti VisualEditor - idiay MediaWiki
- Bugzilla
Ania kadi ti TemplateData?Urnosen
Ti VisualEditor, ket isu ti visual interface a panagurnos kadagiti panid ti wiki , ket mangiraman ti ramit ti nalaka a pamay-an ti panagurnos kadagiti plantilia. Nupay kasta, tapno naserbi dayta a ramit, nasken daytoy a makaguyod ti pakaammo a maipanggep ti plantilia; iti kaaduan, daytoy ket makasapul kadagiti parametro para iti plantilia, ken dagiti pakailasinanda.
No awan ti TemplateDataUrnosen
No adda ti TemplateDataUrnosen
Panagnayon ti TemplateDataUrnosen
Dagiti nasken a maaramid ditoy ket ti pananginayon kadagiti TemplateData kadagiti plantilia (a naisangsangayan kadagiti kankanayon a maus-usar, a kas dagiti infoboxes) tapno dagitoy ket nalaklakada a maurnos. Ti nalaka a kas pagarigan a naikabil iti dokumentasion a panid ti plantilia, ket:
{
"description": "ikabil ti panangipalawag ditoy",
"params": {
"first parameter": {
"label": "x",
"description": "x",
"type": "string",
"default": "default value",
"required": false
}
}
}
Ti pagsursuruan ti TemplateData ket mangipalawag no kasano ti agnayon ti pakaammo ti TemplateData iti plantilia.
Kitaen payUrnosen
Ti listaan dagiti plantilia nga addan iti TemplateData ket makita ditoy a kategoria.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tailandia
Nagsasabtan: 15°24′N 101°18′E / 15.4°N 101.3°E
Ti Tailandia[12], opisial a ti Pagarian ti Tailandia, sigud idi a kas ti Siam[a], ket maysa a pagilian a mabirukan iti sentro iti Indotsina a peninsula idiay Abagatan a daya nga Asia. Nabeddengan daytoy iti amianan babaen ti Burma ken Laos, iti daya babaen ti Laos ken Cambodia, iti abagatan babaen ti Golpo ti Tailandia ken Malaysia, ken iti laud babaen ti Baybay Andaman ken ti akin-abagatan unay nga ungto iti Burma. Dagiti maipapan iti baybay a pagbeddenganna ket mairaman ti Bietnam idiay Golpo ti Tailandia iti abagatan a daya, ken ti Indonesia ken India idiay Baybay Andanan iti abagatan a laud.
Daytoy a pagilian ket maysa a batay-linteg monarkia, nga indauluan babaen ni Ari Rama IX, ti maikasiam nga ari iti Kamara iti Chakri, nga isu, a nagturay manipud idi 1946, ket isu ti kabayagan nga agserserbi a pangulo iti estado ken ti kabayagan nga agturturay a monarkia iti Tailandes a pakasaritaan.[13] Ti ari ti Tailandia ket natituloan a kas ti Pangulo iti Estado, Pangulo dagiti Siiigam a Buyot, ti Agtengtengngel iti Budista a relihion, ken ti Agsalsalakbnib kadagiti amin a Pammati.
Ti Tailandia ket isu ti maika-51 a kadakkelan a pagilian iti lubong iti termino iti dagup a kalawa, nga adda ti kalawa ti agarup a 513,000 km2 (198,000 sq mi), ken isu ti maika-20 a kaaduan ti populasion a pagilian, nga adda ti agarup a 64 a riwriw a tattao. Ti kapitoliona ken kadakkelan a siudad ket ti Bangkok, nga isu daytoy ti politikal, komersio, industria ken kultural a sentro ti Tailandia. Agarup a 75% iti populasion ket etniko a Tailandes, 14% ket iti Insik a kaputotan, ken 3% ket etniko a dagiti Malayo;[1] ti nabati ket tagikua dagiti minoridad a grupo a mairaman dagiti Mon, Khmers ken dagiti nadumaduma a tribu ti turod. Ti opisial a pagsasao iti daytoy a pagilian ket Tailandes. Ti kangrunaan a relihion ket Budismo, a daytoy ket isansanay babaen ti agarup a 95% iti populasion.
Ti Tailandia ket nakapadas ti napardas a panagrang-ay ti ekomoniana idi nagbaetan ti 1985 ken1995, ken agdama daytoy a baro a naiindustria a pagilan ken maysa a kangrunaaan nga agkomkomersio iti ruar. Ti turismo ket adu pay nga agiparawad ti Tilandés nga ekonomia, ken daytoy a pagiian ket balayan kadagiti adu a naam-ammuan a papanan dagiti turista, a mairaman ti Ayutthaya, Pattaya, Bangkok, Phuket, Krabi, Chiang Mai, Hua Hin ken Ko Samui.[14][15] Adda dagiti agarup a 5.2 riwriw a nalinteg ken di-nalinteg nga imigrante idiay Tailandia,[16] ken daytoy a pagilian ket nakaawis kadagiti ekspatriado manipud kadagiti narang-ay a pagilian.[17]
EtimolohiaUrnosen
Ti opisial a nagan idi ti pagilian ket Siam (Tailandes: สยาม RTGS: Sayam, panangibalikas [sàjǎːm]) aginggana idi 23 Hunio 1939,[18] idi nasukatan daytoy ti Tailandia. Daytoy ket nanaganan manen ti Siam manipud idi 1945 aginggaa idi 11 Mayo 1949, a kalpasan daytoy ket nanaganan manen ti Tailandia. Daytoy ket nailetra pay a kas ti Siem, Syâm wenno Syâma, daytoy ket nainagananen iti Sanskrito a Śyâma (श्याम, a kayatna a sawen ket "nangisit" wenno "kayumanggi"). Dagiti nagan a Shan ken A-hom ket mabalin a sabsabali a kita ti isu met laeng a balikas, ken ti Śyâma ket mabalin a saan nga isu ti nagtaudan ngem ti naadal ken parbo a pannakabakaweng.[19]
Ti balikas aThai (ไทย) ket saan, a kas sapasap a naipamattian, a naala manipud iti balikas a Tai (ไท) a kayatna a sawen ket "panagwayawayas" iti pagsasao a Thai; daytoy, nuapy kasta, ti nagan ti maysa nga etniko a grupo manipud kadagiti tengnga a tanap (ti Tattao a Tailandes). Ti maysa a nadayeg a Thai nga eskolar ket nangisuppiat a ti Tai (ไท) ket kaykayatna a sawen laeng ket "tattao" wenno "tao a parsua" gapu ta ti panagsuksukisokna ket agiparparang a dagiti away a luglugar ti balikas a "Tai" ket inus-usar idi imbes a ti kadawyan a balikas ti Thai a "kon" (คน) para iti tattao.[20]
Ti Thai ket agus-usar iti panangisao a "daga dagiti nawaya" tapno maiyebkas ti pasindayag iti kinapudno a ti Tailandia ket is-isu laeng ti pagilian idiay Abagatan a daya nga Asia a saan uray kaanoman a nakoloniaan ti Europeano a bileg. Bayat a dagiti Tailandes a tattao ket kadawyan nga ibagbagaanda ti pagilianda nga agus-usar ti nadayaw a porm a Prathet Thai (Thai: ประเทศไทย), isuda ket kaaduanda nga agus-usar ti lokal a panagsasao a Mueang Thai (Thai: เมืองไทย) wenno Thai (Thai: ไทย); ti balikas a mueang (Thai: เมือง) a kayatna a sawen ket "pagilian" ngem sapasap nga inus-usar a mangitudo iti siudad wenno ili. Ratcha Anachak Thai (Tailandes: ราชอาณาจักรไทย) a kayatna a sawen ket "Pagarian iti Tailandia" wenno "Pagarian ti Tailandes".
Iti etimolohiko, dagiti pakabuklanna ket: -Ratcha- (manipud iti Sanskrito raja, a kayatna a sawen ket "ari, naarian, pagturayan") ; -ana- (manipud iti Pāli āṇā, "turay, panagbilin, bileg", a dagitoy ket manipud iti Sanskrito iti आज्ञा, ājñā, kapadpada ti kayatna a sawen) -chak (manipud iti Sanskrito cakra wenno cakraṃ a kayatna a sawen ket "pilid", ti maysa a simbolo ti bileg ken panagturay). Ti Thai a Nailian a Kanta (Tailandes: เพลงชาติ), a pinartuat ken sinurat babaen ni Peter Feit idi las-ud ti nakaro a "patriotiko" a panawen ti 1930, ket nangitudtudo ti Thai a pagilian a kas ti: prathet-thai (Thai: ประเทศไทย). Ti umuna a linia ti nailian a kanta ket: prathet thai ruam lueat nuea chat chuea thai (Thai: ประเทศไทยรวมเลือดเนื้อชาติเชื้อไทย) ken naipatarus idi 1939 babaen ni Koronel Luang Saranuprabhandi a kas ti: "Ti Tailandia ket isu ti nagkaykaysaan iti Thai a dara ken bagi."
PakasaritaanUrnosen
Adda ebidensia iti a nagtaeng ti tao idiay Tailandia a napetsaan manipud kadagiti napalabas a 40,000 tawtawen sakbay iti agdama, a dagiti bato nga artipakto a napetsaan iti daytoy a paset ti panawen idiay Linong ti bato ti Tham Lod idiay Mae Hong Son. Kapada dagiti rehion idiay Abagatan a daya nga Asia, ti Tailandia ket nakaro a naimpluensiaan babaen ti kultura ken dagiti relihion ti India, a mangrugi iti Pagarian ti Funan idi agarup anga umuna a siglo CE aginggana ti Khmer nga Imperio.[21]
. Ti siudad ket napuoran ken naraut idi 1767 babaen ti buyot ti Burma babaen ni Ari Hsinbyushin. Ti impluensia ti India iti Siames a kultura ket sangkapaset idi a resulta ti dagus a pannakaiyasideg dagiti nagkolonia nga Indiano, ngem kangrunaan daytoy a saan a dagus nga inyeg babaen dagiti na-Indiano a pagarian ti Dvaravati, Srivijaya ken Cambodia.[22] Ni E:A Voretzsch ket namatmati a ti Budismo ket napnapanen iti Siam manipud idiay India idi panawen ti Indiano nga Emperador a ni Ashoka iti Maurya nga Imperio ken adayon iti immuna a milenio kalpasan ni Kristo.[22] Kalpasanna ti Tailandia ket inimpluensiaan idi babaen ti Pallava a Dinastia ti abagatan nga India ken ti Gupta nga Imperio ti amianan nga India.[22]
Kalpasan ti pannakatnag ti Khmer nga Imperio idi maika-13 a siglo, dagiti nadumaduma nga estado ket nagdur-as idiay, kas dagiti nadumaduma a pagarian ti Tai, Mon, Khmer ken Malayo, a kas nakitkita kadagiti nadumaduma nga arkeolohiko a sitio ken dagiti atipakto a naiwarwaris kadagiti amin a paset ti dulon ti daga ti Siam. Nupa kasta, sakbay ti maika-12 a siglo, ti immuna a Tailandes wenno Siames nga estado ket tradisional a naikeddeng a ti pagarian ti Budista a pagarian ti Sukhothai, a napundar idi 1238.
Kalpasan ti pannakaapday ken pannakatnag ti Khmer nga Imperio idi maika-13 ken maika-15 a siglo, dagiti Budista a Tai a pagarian ti Sukhothai, Lanna ken Lan Xang (itan ket ti Laos) ketdimmur-asda. Nupay kasta, kalpaan ti maysa a siglo, ti bileg ti Sukhothai ket inatiw idi babaen ti baro a pagarian ti Ayutthaya, a nabangon idi tengnga ti maika-14 a siglo idiay akinbaba a Karayan Chao Phraya wenno panawen ti Menam.
Ti panagpadakkel ti Ayutthaya ket naisentro iti igid ti Menam bayat nga idiay akin-amianan a ginget ti Pagarian ti Lanna ken dagiti bassit a siudad es-estado ti Tai ket nangituray ti lugar. Idi 1431, ti Khmer ketpnanawanna ti Angkor kalapsan idi dagiti puersa ti Ayutthaya ket rinautda ti siudad.[23] Ti Tailandia ket nangitalinaay ti tradision iti panagtagilako kadagiti kaarrubana nga estado, manipud idiay Tsina aginggana idiay India, ti Persia ken dagiti daga ti Arabo. Ti Ayutthaya ketnagablin a maysa kadagiti kasayaatan a sentro ti pagtagilakuan idiay Asia. Dagiti Europeano nga agtagtagilako ket simmangpetda idi maika-16 a siglo ken nangrugi kadagiti Portuges, a sinaruno babaen dagiti Pranses, Olandes ken Ingles.
Kalpasan ti pannakatnag ti Ayutthaya idi 1767 manipud iti Birmano nga Ari a ni Taksin ti Nalatak, ket inyalisna ti kapitolio ti Tailandia idiay Thonburi kadagiti agarup a 15 a tawtawen. Ti agdama panawen ti Rattanakosin iti pakasaritaan ti Tailandia ket nangrugi idi 1782, kalpasan ti pannakabangon ti Bangkok a kas kapitolio ti Chakri a Dinastia babaen ni Ari Rama I ti Nalatak. Segun ti Encyclopædia Britannica, "Ti pagkapat aginggana ti pagkatlo ti populasion dagiti dadduma a lugar ti Tailandia ken Burma ket aadipen idi maika-17 aginggana idi maika-10 a sigsiglo."[24][25]
Uray ti Europeano a panangidagsen, ti Tailandia ket isu laeng ti pagilian ti Abagatan a daya ti saan a nakolonia.[26] Daytoy ket resulta ti napaut a panagsasaruno dagiti makabael a nagturturay kadagiti napalabas nga uppat a siglo a nangibanag ti panagsusuppiat ken irteng a nagbaetan ti Pranses nga Indotsina ken ti Britaniko nga Imperio. Kas resulta, ti agilian ket natalinaay a paglappedan a sona a pagbaetan dagiti parte ti Abagatan nga Asia a nakolonisado babaen dagiti dua a nagkolonia a bileg, ti Gran Britania ken Pransia. Urayno kasta ti akinlaud nga impluensia ket nakaiturongan dagiti reporma idi maika-19 a siglo ken dagiti nangruna a konsesion, ti kangrunaan ket ti pannakapukaw ti dakkel a teritorio iti bangir a daya ti Mekong kadagiti Pranses ken ti naiyad-addang a panagsagepsep babaen ti Britania ti Peninsula Malayo.
Maika-20 a sigloUrnosen
Dagiti napukaw ket kasisigud a nairaman ti Penang ken kanungpalan ti pannakapukaw dagiti uppat a kaaduan a Malayo nga etniko nga akin-abagatan a probinsia, a kalpasanna ket nagbalin a dagiti uppat nga akin-amianan nga estado ti Malaysia, babaen ti Anglo-Siames a Tulag ti 1909.
Idi 1932, ti awan dara a rebolusion nga intignay ti Khana Ratsadon a grupo ti militar ken dagiti opsial ti sibilian ket nagresultaan ti transision ti bileg, idi ni Ari Prajadhipok ket napilit a nangited kadagiti tattao ti Siam ti immuna a batay-lintegda, ken isu ti nagpatinggaan dagiti nagpaut ti adu a siglo iti absoluto a monarkia.
Idi 1939, ti naga ti pagarian iti 'Siam', ket nabaliwan iti Tailandia'.
Sangalubongan a Gubat IIUrnosen
Idi las-ud ti Sangalubongan a Guba II, ti Imperio ti Hapon ket nangidemanda ti karbengan a mangiballasiw dagiti tropa iti Tailandia idiay prontera ti Malayo. Ti Hapon ket rinautna ti Tailandia idi 8 Disiembre 1941, kadagiti koordinasion kadagiti panagraut iti amin a paset ti Asia, ken nakilaban kadagiti Buyot ti Tailandes kadagiti innem aginggana walo nga oras aginggana idi ni Plaek Pibulsonggram ket nangbilin iti panangisardeng tigubat. Iti nabiit kalpasan dayta, ti Hapon ket ket naikkan idi iti nawaya a panaglabas, ken idi 21 Disiembre 1941, ti Tailandia ken Hapon ket nagpirma iti kumadduaan a militar iti sekreto a protokoll, a ti Tokyo ket timmulag a tulonganna ti Tailandia a mangala manen kadagiti napukaw a teritoriona kadagiti Britaniko ken Pranses.[27]
Iti nagresultaan, ti Tailandia ket nangirangarang iti gubat iti Estados Unidos ken ti Nagkaykaysa a Pagarian idi 25 Enero 1942, ken nangrebbeng a "tumulong" iti Hapon iti gubatna a sumuppiat kadagiti Kumadduaan, bayat a nangtartaripato ti aktibo a kontra-Hapon a tignay ti resistansia nga ammo a kas ti Seri Thai. Agarup a 200,000 nga agtrabtrabao a taga-Asia , (nangruna a romusha) ken dagiti 60,000 Kumaduaan a balbalodp ket nagtrabaho iti Perokaril ti Patay ti Tailandia–Burma.[27]
Kalpasan ti gubat, ti Tailandia ket rimmuar a kas kadua ti Estados Unidos. Kasta met dagiti adu nga agrangrang-ay a pagilian iti las-ud ti Nalamiis a Gubat, ti Tailandia ket napan babaen kadagiti dekada iti nariro a politika a nailaslasin babaen dagiti adu a kudeta, a ti maysa a turay ti militar ket sinukatan ti sabali, ngem kanungpalan a nagprogreso a napan iti natalinaay, nadur-as a demokrasia kadagiti tawen ti 1980.
Damdamili a naduktalan idiay asideg ti Ban Chiang idiay Probinsia ti Udon Thani, ti kasapaan ket napetsaan iti 2100 BCE.
Ti agtayag kadagiti 19 metro a nabalitokan nga estatua iti nakatugaw a Buda idiay Wat Phanan Choeng.
Ti 15 nga agtayag a ladawan ni Buda idiay Sukhothai, Phra Achana , nabangon idi maika-13 a siglo
Pinintaan ti Ayutthaya, inbilin babaen ti Kompania ti Olandes a Daya nga India, 1665.
Ni Kosa Pan ket nangipresenta ti surat ni Ari King Nara ken Luis XIV idiay Versailles, 1 Septiembre 1686.
Politika ken gobiernoUrnosen
Ti politika ti Tailandia ket agdama a naar-aramid iti batayan ti batay-linteg a monarkia, a ti Kangrunaan a Ministro ket isu ti daulo ti gobierno ken ti tinawtawid a monarkia ket isu ti daulo ti estado. Ti ukoman ket nawaya kadagiti sanga ti ehekutibo ken ti lehislatibo.
Pakasaritaan ti batay-lintegUrnosen
Manipud iti politikal a reporma ti absoluto a monarkia idi 1932, ti Tailandia ket addaan idin kadagiti 19 a batay-linteg ken dagiti dokumento ti linteg.[28][29] Iti amin apaset iti daytoy a panawen, ti porma ti gobierno ket sumakop iti diktadura iti militar aginggana ti elektoral a demokrasia, ngem amin dagiti gobierno ket nangbigbig iti tinawtawid a monarkia a kas ti daulo ti estado.[30][31]
HeograpiaUrnosen
Iti dagup ti 513,120 kuadrado kilometro (198,120 sq mi),[1] ti Tailandia ket ti maika-51 a kadakkelan a pagilian babaen ti dagup a kalawa. Daytoy ket basbassit ngem ti Yemen ken dakdakkel ngem ti Espania.
Ti Tailandia ket pagyanan dagiti nadumaduma a naisalsalumina a heograpiko a rehion, ken sangkapaset a maitunos kadagiti grupo ti probinsia. Ti amianan ti pagilian ket kabanbantayan a lugar ti Kabambantayan ti Tailandes, a ti kanagtuan a puntos ket ti Doi Inthanon idiay Kabambanatayan Thanon Thong Chai iti 2,565 metro (8,415 ft) iti pantar ti baybay. Ti amianan a daya, ti Isan ket buklen ti Banak Khorat, a nabeddengan iti daya babaen ti Karayan Mekong. Ti sentro ti pagilian ket kaaduan babaen ti predominante a nadalumpinas a ginget ti karayan ti Chao Phraya, ng aagyus idiay Golpo ti Tailandia.
Ti akin-abagatan a Tailandia ket buklen ti akikid nga Ismo Kra a lumawa idiay Peninsula Malayo. Iti politikal, adda dagiti innem a heograpikal a rehion nga agiddiat kadagiti sabali iti populasion, dagiti batayan a rekurso, dagiti natural a langa ti daga, ken agpang panagdur-as tit sosial ken ekonomia. Ti dibersidad dagiti rehion ket isu ti kaisaluminaan a gupit ti pisikal a pannakaisaad ti Tailandia.
Dagiti Karayan Chao Phraya ken Mekong ket nangruna a dalan ti danum iti away a Tailandia. Ti industrial a gantingan ti panagpataud kadagiti apit ket agusarda kadagiti karayan ken dagiti tributario. Ti Golpo ti Tailandia ket sakupenna ti 320,000 kuadrado kilometro (124,000 sq mi) ken pakanen babaen dagiti Karayan Chao Phraya, Mae Klong, Bang Pakong, ken Tapi. Daytoy ket mangited iti kontribusion iti sektor ti turismo gapu kadagiti nalitnaw ket ababaw a danum iti igid ti aplaya itiakin-abagatana rehion ti Ismo Kra. Ti akindaya nga aplaya ti Golpo ti Tailandia ket industrial a sentro ti Tailandia nga isu ti nangruna nga adalem a puerto ti pagarian idiay Sattahip ken ti makumikom a komersial a puerto ti Laem Chabang.
Ti Baybay Andaman ket napateg a natural a rekurso gapu ta agsangaili kadagiti nadayeg ken naramen a pagaliwaksayan idiay Asia. Ti Phuket, Krabi, Ranong, Phang Nga, ken Trang ken dagiti islada ket mabirukan amin kadagiti aplaya ti Baybay Andaman ken uray ti tsunami ti 2004, dagita ket makaawis a pagbisitaan dagiti turista manipud iti lawlaw ti lubong.
Dagiti notaUrnosen
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ a b c Thailand Naiyarkibo 2010-12-29 iti Wayback Machine, CIA World Factbook.
- ^ McCargo, Duncan; Hongladarom, Krisadawan (2004), "Contesting Isan-ness: Discourses of politics and identity in Northeast Thailand", Asian Ethnicity, Taylor & Francis, 5 (2): 219, doi:10.1080/1463136042000221898, ISSN 1463-1369
- ^ David Levinson (1998), Ethnic Groups Worldwide: A Ready Reference Handbook, Oryx Pres, p. 287, ISBN 1-57356-019-7
- ^ Paul, Lewis M.; Simons, Gary F.; Fennig, Charles D. (2013), Ethnologue: Languages of the World, SIL International, ISBN 978-1-55671-216-6
- ^ Barbara A. West (2009), Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania, Facts on File, p. 794, ISBN 1-4381-1913-5
- ^ "Thailand's new provisional constitution". Thai PBS. 22 Hulio 2014. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2014-12-29. Naala idi 14 Disiembre 2014.
- ^ "CIA World FactBook 2016". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2011-09-27. Naala idi 2017-08-02.
- ^ (iti Tailandes) National Statistics Office, "100th anniversary of population censuses in Thailand: Population and housing census 2010: 11th census of Thailand". popcensus.nso.go.th.
- ^ a b c d "Thailand". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 1 Oktubre 2014.
- ^ "Gini Index". World Bank. Naala idi 2 Marso 2011.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ Rubino, Carl Ralph Galvez (2000). "Tailandia". Ilocano Dictionary and Grammar: Ilocano-English, English-Ilocano (iti Ingles ken Ilokano). University of Hawaiʻi Press. p. 398. ISBN 978-0-8248-2088-6.
- ^ "Maysa a Naarian a Bitla dagiti okasion". Worldhop.com a Warnakan. 1996. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2006-05-12. Naala idi 5 Hulio 2006.
- ^ Ti Tailandia ken ti Banko ti Lubong Naiyarkibo 2005-12-16 iti Wayback Machine, ti Banko ti Lubong a panagtaldiap ti pagilian ti Tailandia.
- ^ Ti Guarda, Bariweswes ti Pagilian: Tailandia, 25 Abril 2009.
- ^ TAILANDIA: Dagiti ubbing a Birmano nga imigrante a saan a nakaadal. IRIN Asia. 15 Hunio 2009.
- ^ Narigat a panagadal iti paraiso ti ekspatriado. BBC News. 14 Disiembre 2006.
- ^ Pakasaritaan ti Tailandia (Siam), CSMngt-Thai.
- ^ Eliot, Charles (1921). Ti Gandat a Gutenberg EBook iti Hinduismo ken Budismo, Ti Naipakasaritaan a Panagiladawan, Tom. 3 (iti 3) [EBook #16847]. Londres: Routledge & Kegan Paul Ltd. pp. Kap. xxxvii 1, nagdakamat kadagiti Paammo 189: Ti nagan ket mabirukan kadagiti Champa a sinuratan iti 1050 A.D. ken segun ti Gerini ket agparang idiay Samarade ni Ptolemeo = Sâmaraṭṭha. Kitaen ti Gerini, Ptolemy, p. 170. Ngem ti Samarade ket mairukan idiay asideg ti Bangkok ken mabalin nga awan dagiti Tais iti dayta alugar iti dayta a panawen ni Ptolemeo, ken Paamo 190: Ken isu pay idiay Tengnga nga Asia a Kustana ket agparang a naadal a panagbakkaweng ti nagan a Khotan, a naaramid tapno maikkan ti kayatna a sawen iti Sanskrito.
- ^ จิตร ภูมิศักดิ์ 1976: "ความเป็นมาของคำสยาม ไทย ลาวและขอม และลักษณะทางสังคม ของชื่อชนชาติ" (Jid Phumisak 1976: "Ti Irurumsua para kadagiti Siames a Balikas para iti Thai, Laotiano ken Khmer ken Nakagimongan a Pannakailasin para iti Pagilian a nagnagan")
- ^ Thailand. History. Encyclopædia Britannica Online
- ^ a b c Some Aspects of Asian History and Culture by Upendra Thakur p.157
- ^ "Science news: What happened at Angkor Wat". The Washington Post. 13 Abril 2010.
- ^ Slave-owning societies. Encyclopædia Britannica.
- ^ Slavery in Nineteenth-Century Northern Thailand. Kyoto Review of South East Asia.
- ^ "King, country and the coup". The Indian Express. India. 22 Septiembre 2006. Naala idi 3 Nobiembre 2011.
- ^ a b Werner Gruhl, Imperial Japan's World War Two, 1931–1945, Transaction Publishers, 2007 ISBN 978-0-7658-0352-8
- ^ Bangkok Post: Section 44 is necessary: NCPO. This list contains 2 errors: it states that the 6th constitution was promulgated in 1912 (rather than 1952), and it states that the 11th constitution was promulgated in 1976 (rather than 1974).
- ^ Thanet Aphornsuvan, The Search for Order: Constitutions and Human Rights in Thai Political HistoryPDF (152 KB), 2001 Symposium: Constitutions and Human Rights in a Global Age: An Asia Pacific perspective
- ^ "A list of previous coups in Thailand". Associated Press. 19 Septiembre 2006. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2009-02-24. Naala idi 25 Abril 2010.
- ^ "Raw Data: List of Recent Coups in Thailand's History". Fox News. 19 Septiembre 2006. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2008-07-06. Naala idi 25 Abril 2010.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Dagiti midia a mainaig iti Tailandia iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Tailandia manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Tailandia iti Curlie (iti Ingles)
- Tailandia a naikabil iti The World Factbook (iti Ingles)
- Thaigov.go.th Gobierno ti Tailandia


text:
Pagsasao nga Itawit
Ti Itawit[2] (wenno Tawit a kas endonimo) ket ti pagsasao idiay Akin-amianan a Filipinas nga insasao babaen dagiti tattao nga Itawis ken asideg daytoy a kabagian ti Ibanag ken Ilokano. Saan met a kasla dagiti sabali a sasao a Filipino, ti Itawit ken dagiti kakabagianna ket agus-usarda kadagiti konsonante ti /z/, /f/, /v/, ken /dʒ/ (nailetra iti ⟨dy⟩). Kas pagarigan, fefeg (paid), madyan (katulong), kazzing (kalding), ken bavi (baboy).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Itawit iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Rubino, Carl Ralph Galvez (2000). "Itawit". Ilocano Dictionary and Grammar: Ilocano-English, English-Ilocano (iti Ingles ken Ilokano). University of Hawaiʻi Press. p. 228. ISBN 978-0-8248-2088-6.


text:
ITI Pass Latest Apprentice, Latest Sarkari Naukri, Govt Jobs, Latest Jobs
ITI Pass Govt Jobs 2022, ITI Pass Railway Apprentice, ITI Pass New Apprentice, Apply Online, ITI Job Openings, Free Job Alerts, Sarkari Result |
अगर आप ITI Pass Government Jobs 2022 की खोज रहे हैं, Railway Apprentice खोज रहे हैं, IOCL, RRB, BHEL, SJVN, GAIL, SAIL, ONGC etc की Apprentice और Recruitment खोज रहे हैं तो सही जगह पर है निचे सभी latest जानकारी मिलेगी | कोई भी Apprentice या ITI Jobs पाना चाहते है तो regular visit करिये प्रत्येक दिन नये Apprentice या Job Updates मिलेंगे |
iti jobs iti jobs beta iti govt job iti job campus iti electrician job iti jobs blogspot iti fitter job iti job blogspot iti jobs 2022 iti apprentice vacancy 2022 iti job vacancy majhi naukri iti iti vacancy iti vacancy 2022 iti recruitment iti government job iti recruitment 2022 maruti suzuki vacancy for iti free job alert iti iti limited recruitment 2022 iti apprentice company iti govt jobs 2022 iti jobs in railway iti job in honda company iti jobs in railway 2022 maruti suzuki recruitment 2022 apply online iti iti electrician jobs government iti and diploma jobs iti pass job mppgcl recruitment 2022 iti job campus 2022 maruti suzuki vacancy for iti 2022 maruti suzuki iti job apply online iti instructor vacancy iti recruitment 2022 maruti suzuki recruitment 2022 apply online iti iti beta job iti pass govt job iti apprentice free job alert iti copa jobs in govt 2022 diesel mechanic iti jobs iti fresher job maruti suzuki job iti iti diploma job iti instructor vacancy 2022 iti teacher vacancy iti fitter govt job maruti suzuki iti campus iti jobs in railway 2022 iti career iti fitter permanent job iti apprentice company list iti welder job iti copa jobs draughtsman civil job drdo gtre recruitment 2022 iti fitter job vacancy sarkari result iti job mes recruitment 2022 iti iti apprentice in railway iti job alert iti electronic mechanic govt jobs iti limited recruitment 2022 sail recruitment 2022 for iti honda company job iti iti vacancy 2022 iti electrician jobs in power plant bsphcl vacancy 2022 iti iti govt jobs 2022 iti job vacancy 2022 iti apprentice vacancy 2022 dfccil recruitment 2022 iti iti govt job recruitment best iti trade for government job railway apprentice 2022 iti computer operator and programming assistant jobs iti jobs 2022 iti sarkari job iti limited recruitment iti apprentice job hero motocorp job iti ecil apprenticeship 2022 nmdc recruitment 2022 iti hero company job iti iti copa jobs in govt iti requirement iti limited careers tata steel iti recruitment 2022 iti fitter work iti company job iti turner jobs in government sector iti turner job iti private job indgovtjobs iti iti machinist job tata motors recruitment 2022 iti latest iti job as iti job maruti suzuki vacancy for iti 2022 iti draughtsman civil govt jobs


text:
Sasao a Sunda–Sulawesi
Ti sasao a Sunda–Sulawesi (ammo pay a kas Akin-uneg a Hesperonesio wenno sasao nga Akin-uneg nga Akinlaud a Malayo-Polinesio) ket dagiti sapasap a naikeddeng a sanga ti pamilia ti Austronesio nga inpagarup a husto da Wouk ken Ross (2002). Mangiramanda kadagiti kaaduan a pagsasao ti Sulawesi ken ti Is-isla Kalatakan a Sunda, ken dagiti bassit nga adda iti ruar a kas ti Chamorro ken Palauano.
Iti daytoy a singasing ti dati a naipagarup a husto a klado ti sasao nga Akinlaud a Malayo-Polinesio (WMP), ammo pay a kas Hesperonesio, ket nabingbingaydan kadagiti "akin-uneg" (Sunda–Sulawesi) ken "akinruar" (Borneo–Filipino) a klado,ken ti Akinlaud a Malayo-Polinesio ket naikeddeng a kas laeng heograpiko a termino.
Ti kalatakan a dibersidad dagiti pagsasao ket adda iti isla ti Sulawesi, ti nasayaat a pagtaengan ti sasao a Nuklear a Malayo-Polinesio. Nupay kasta, ti grupo ket saan pay nga innala babaen dagiti sabali a historikal a lingguista, ken mabalin daytoy a ti Sunda–Sulawesi ket saan a heneolohiko a klado, ngem parapiletiko, gapu ta simple nga isu ti sasao a Nuklear a Malayo-Polinesio ti ruar ti Tengnga–Akindaya a Malayo-Polinesio (no maipagarup a ti naudi ket umiso a grupo, ngem saan met a nalawag).
Saan amin a dagiti pagsasao ti Sulawesi ket tagikua ti klado ti Sunda–Sulawesi (Akin-uneg a Hesperonesio). Dagiti dua pulo a pagsasao ti akin-amianan a peninsula ti Sulawesi ken dagiti kaarruba nga isla iti amianan ket imbes met a parte ti sanga ti Borneo–Filipino (Akinruar a Hesperonesio).
Pannakaidasig[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda dagiti bilang dagiti bassit a rimpuok dagiti pagsasao a dagiti pannakaikabagianda ket agtultuloy a saan a nalawag. Naigrupo babaen ti heograpia, dagitoy ket ti:
Tengnga ken abagatan a Sulawesi
- Sasao a Celebiko: saan anasayaat a nasuportaran a kas klado.
- Sasao nga Abagatan a Sulawesi: mairaman ti pagsasao a Bugines; ken mabalin pay a ti sasao a Tamaniko.
- Pagsasao a Moken: idiay aplaya ti Burma.
- Sasao nga Amianan a laud a Sumatrano: idiay amianan-tengnga ti Sumatra ken ti Is-isla Mentawai. Daytoy ket saan a nalawag no mairaman ti pagsasao nga Enggano.
- Sasao a Malayo-Sumbawano: iti Sumatra, Java, Borneo, Bietnam (Champa), ken Hainan (Tsat insasao babaen ti tattao nga Utsul). Mairaman ti Pagsasao a Malayo, ti pagsasao a Sundanes, ken ti pagsasao a Balines.
- Sasao a Lampungiko: ti akin-abagatan a daya ti Sumatra. Daytoy ket mabalin a mairaman ti pagsasao a Sundanes.
- Pagsasao a Habanes: ti tengnga ken akindaya a Java.
Is-isla ti Akinlaud a Pasipiko
- Pagsasao a Palauano: ti Palau.
- Pagsasao a Chamorro : ti Is-isla Marianas, mairaman ti Guam.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Fay Wouk and Malcolm Ross (ed.), The history and typology of western Austronesian voice systems. Australian National University, 2002.
- K. Alexander Adelaar and Nikolaus Himmelmann, The Austronesian languages of Asia and Madagascar. Routledge, 2005.


text:
Ghana
Nagsasabtan: 7°49′N 1°03′W / 7.817°N 1.050°W
Ti Ghana (/ˈɡɑːnə/ (dengngen)), opisial a ti Republika ti Ghana (Ingles: Republic of Ghana), ket ti maysa a pagilian iti Laud nga Aprika. Sakupenna daytoy ti Golpo ti Guinea ken ti Taaw Atlantiko iti abagatan, makibinningay kadagiti pagbeddengan iti Côte d'Ivoire iti laud, Burkina Faso iti amianan, ken Togo iti daya.[10] Sakupen ti Ghana ti kalawa iti 238,535 km2 (92,099 sq mi), ken sumakop iti agdumaduma a heograpia ken ekolohia a sumakop manipud kadagiti aplaya a sabana aginggana kadagiti tropikal a katuduan a bakir. Iti sumurok a 31 a riwriw a tattao, ti Ghana ket ti maikadua a kaaduan ti populasion a pagilian iti Laud nga Aprika, kalpasan ti Nigeria. Ti kapitolio ken kadakkelan a siudad ket ti Accra; dagiti nangruna pay a siudad ket mairaman ti Kumasi, Tamale, ken Sekondi-Takoradi.
Ti immuna idi a permanente nga estado iti agdama nga aldaw a Ghana ket ti estado ti Bono iti maika-11 a siglo.[11] Rimmuar dagiti nadumaduma a pagarian ken dagiti imperia kadagiti napalabas a siglo, kadagitoy ti kabilegan ket ti Pagarian ti Dagbon iti amianan[12] ken ti Imperio ti Ashanti iti abagatan.[13] Idi rugi ti maika-15 a siglo, ti Imperio ti Potugal, ken sinaruno dagiti sabali a nadumaduma a bileg ti Europa, ket nagsusupiatanda ti lugar para kadagiti karbengan ti panagtagilako, aginggana idi ultimato a tinengngel dagiti Briton ti pantar babaen idi naladaw a maika-19 a siglo. Kalpasan ti sumurok a maysa a siglo a panagresistansia dagiti patneng, nabukelen dagiti agdama a pagbeddengan ti Ghana, ken sakupenna dagiti uppat a sabali a kolonial a teritorio ti Briton: Pantar ti Balitok, Ashanti, ti Akin-amianan a Terteritorio ken ti Togoland ti Briton. Naikaykaysa dagitoy a kas maysa a nawaya a dominion iti kaunegan ti Mankomunidad ti Pagpagilian idi 6 Marso 1957, ken nagbalin a ti immuna a kolonia iti sub-Sahara nga Aprika a nakagun-od iti kinaturay.[14][15][16] Kanungpalan a nagbalin nga impluensial ti Ghana kadagiti ganetget ti dekolonisasion ken ti tignay ti Pan-Aprikano.[17]
Ti Ghana ket maysa a multinasional nga estado, pagtaengan dagiti nadumaduma a grupo ti etniko, lingguistiko ken relihion;[5] bayat a dagiti Akan ti kadakkelan a grupo ti etniko, buklenda laeng iti maysa a pluralidad. Ti kaaduan dagiti Ghanaiano ket dagiti Kristiano (71.2%), ken asideg a pagkalima ket dagiti fifth being Muslim ken ti pagkasangapulo ket agsansanay kadagiti tradisional a pammati wenno maireporta nga awanan iti relihion.[18] Ti Ghana ket maysa a unitario a maipapan iti batay-linteg a demokrasia nga idauluan babaen ti maysa a presidente nga isu met laeng ket ti daulo ti estado ken ti daulo ti gobierno.[19] Manipud idi 1993, nangtalinaay daytoy iti maysa kadagiti kawayaan ken katalnaan a gobierno iti kontinente, ken nasayaat nga agobra kadagiti metriko iti salun-at, idadakkel ti ekonomia, ken panagrang-ay ti nagtagitaon.[20]
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ "Language and Religion" (iti Ingles). Ghana Embassy. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 1 Marso 2017. Naala idi 8 January 2017.
English is the official language of Ghana and is universally used in schools in addition to nine other local languages. The most widely spoken local languages are Dagbanli, Ewe, Ga and Twi.
- ^ a b "Ghana – 2010 Population and Housing Census" (PDF). Government of Ghana (iti Ingles). 2010. Naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 25 Septiembre 2013. Naala idi 1 Hunio 2013.
- ^ "People > Ethnic groups: Countries Compared" (iti Ingles). NationMaster. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 14 Hulio 2014. Naala idi 22 Hulio 2014.
- ^ The World Factbook
- ^ a b "2020 Population Projection by Sex, 2010–2020" (iti Ingles). Ghana Statistical Service. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 24 Abril 2018. Naala idi 2 Mayo 2018.
- ^ Mintah, Antoinette I. (2010). "2010 Provisional Census Results Out". 4 Pebrero 2011 (iti Ingles). Population Division, Ghana Government. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 15 Hunio 2011. Naala idi 7 Pebrero 2011.
- ^ a b c d "Report for Selected Countries and Subjects". IMF (iti Ingles). Naala idi 29 Pebrero 2020.
- ^ "GINI index (World Bank estimate)". data.worldbank.org (iti Ingles). World Bank. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 25 Enero 2019. Naala idi 14 Hulio 2021.
- ^ "Human Development Report 2020" (PDF) (iti Ingles). United Nations Development Programme. Disiembre 15, 2020. Naala idi Disiembre 15, 2020.
- ^ Jackson, John G. (2001) Introduction to African Civilizations, Citadel Press, p. 201, ISBN 0-8065-2189-9.
- ^ Meyerowitz, Eva L. R. (1975). The Early History of the Akan States of Ghana (iti Ingles). Red Candle Press. ISBN 978-0-608-39035-2.
- ^ Danver, Steven L (10 Marso 2015). Native Peoples of the World: An Encyclopedia of Groups, Cultures and Contemporary Issues (iti Ingles). Routledge. p. 25. ISBN 978-1-317-46400-6.
- ^ "Asante Kingdom". Afrika-Studiecentrum, Leiden. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 12 Hulio 2014. Naala idi 8 Hunio 2014.
- ^ Video: A New Nation: Gold Coast becomes Ghana In Ceremony, 1957/03/07 (1957) (iti Ingles). Universal Newsreel. 1957. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 28 Enero 2013. Naala idi 20 Pebrero 2012.
- ^ "First For Sub-Saharan Africa" (iti Ingles). BBC. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 1 Nobiembre 2011. Naala idi 29 Pebrero 2012.
- ^ "Exploring Africa – Decolonization" (iti Ingles). exploringafrica.matrix.msu.edu. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2 Hunio 2013. Naala idi 29 Pebrero 2012.
- ^ Ateku, Abdul-Jalilu. "Ghana is 60: An African success story with tough challenges ahead". The Conversation (iti Ingles). Naala idi 2021-06-27.
- ^ "2010 Population & Housing Census: National Analytical Report" (PDF) (iti Ingles). Ghana Statistical Service. 2013. p. 63. Naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 12 Hulio 2018. Naala idi 23 Enero 2014.
- ^ CIA World FactBook. "Ghana". CIA World FactBook (iti Ingles). CIA World FactBook. Naala idi 20 Mayo 2016.
- ^ Ateku, Abdul-Jalilu. "Ghana is 60: An African success story with tough challenges ahead". The Conversation (iti Ingles). Naala idi 2021-06-27.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Dagiti midia a mainaig iti Ghana iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Ghana manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Ghana iti Curlie (iti Ingles)
- Wikimedia Atlas iti Ghana


text: 8 Iti dayta a tiempo, adu manen ti immay ket awan ti kanenda. Isu nga inayabanna dagiti adalan ket imbagana:2 “Maasianak kadagitoy a tattao.+ Tallo nga aldawdan ditoy ket awanen ti kanenda.+3 No pagawidek ida a mabisbisin,* amangan no matalimudawda iti dalan. Nagadayo pay met ti pagawidan ti dadduma.”4 Ngem kinuna dagiti adalanna: “Iti daytoy awan matataona a lugar, pangalaantayo ngarud iti tinapay nga umanay a kanen dagitoy a tattao?”5 Dinamagna kadakuada: “Mano a tinapay ti adda kadakayo?” Insungbatda: “Pito.”+6 Binilinna dagiti tattao nga agdalupisakda. Innalana ti pito a tinapay, nagyaman iti Dios, pinispisina, ken intedna kadagiti adalanna tapno iwarasda, ket inwarasda dagita kadagiti tattao.+7 Addaanda met iti sumagmamano a babassit nga ikan. Nagyaman iti Dios sa impaiwarasna met dagita kadakuada.8 Isu a nanganda ket nabsogda. Innala dagiti adalan ti pito a kuribot* a napno kadagiti natedda.+9 Agarup 4,000 idi dagiti lallaki. Kalpasanna, pinagawidna idan.10 Dagus a naglugan iti bangka agraman dagiti adalanna ket nakadanonda iti rehion ti Dalmanuta.+11 Napan sadiay dagiti Fariseo tapno makisupiatda kenkuana. Kayatda a suboken isu nga indawatda a mangipakita iti pagilasinan manipud langit.+12 Immanges iti nauneg ket kinunana: “Apay nga agbirbirok daytoy a henerasion iti pagilasinan?+ Pudno kunak kadakayo, awanto ti pagilasinan a makita daytoy a henerasion.”+13 Kalpasanna, pinanawanna ida, sa nagbangka manen a bimmallasiw iti baybay.14 Ngem nalipatanda ti nagbalon iti tinapay. Awan a pulos ti tinapayda malaksid iti maysa nga adda iti bangka.+15 Sipaprangka a pinakdaaranna ida: “Agsiputkayo; agannadkayo iti lebadura dagiti Fariseo ken iti lebadura ni Herodes.”+16 Isu a nagpipinnabasolda no apay nga awan man la kadakuada ti addaan iti tinapay.17 Kinunana idi nangngegna dayta: “Apay nga agpipinnabasolkayo iti kaawan ti tinapayyo? Diyo pay la kadi maawatan ken matarusan? Marigatan pay la kadi ti pusoyo a mangtarus?18 ‘Uray adda matayo, saankayo kadi a makakita; ken uray adda lapayagyo, saankayo kadi a makangngeg?’ Diyo kadi malagip19 idi pinispisik ti lima a tinapay+ para iti 5,000 a lallaki, mano a basket a napno kadagiti tedda ti naurnongyo?” Kinunada: “Sangapulo ket dua.”+20 “Idi pinispisik ti pito a tinapay para iti 4,000 a lallaki, mano a kuribot* a napno kadagiti tedda ti naurnongyo?” Insungbatda: “Pito.”+21 Isu nga imbagana: “Diyo pay kadi maawatan?”22 Idi simmangpetda idiay Betsaida, impan dagiti tattao kenkuana ti maysa a bulsek a lalaki, sa impakpakaasida a paimbagenna.+23 Kinibinna ti bulsek nga inruar iti purok. Kalpasan nga inyaprosna ti katayna kadagiti mata ti bulsek,+ imparabawna dagiti imana kenkuana sana dinamag: “Adda kadin makitam?”24 Inwaras ti lalaki ti panagkitana sana kinuna: “Adda tattao a makitkitak, ngem kasda la kaykayo a magmagna.”25 Imparabawna manen dagiti imana kadagiti mata ti lalaki, ket nagsublin ti panagkitana. Immimbagen ken nalawagen a makitana ti amin.26 Kalpasanna, imbagana idi pagawidennan: “Saanka nga agsubli iti purok.”27 Napan ni Jesus ken dagiti adalanna kadagiti purok iti Cesarea Filipos, ket bayat a magmagnada, insaludsodna kadagiti adalanna: “Asinoak iti panagkuna dagiti tattao?”+28 Kinunada: “Sika kano ni Juan a Mammautisar,+ ngem kuna met ti dadduma a sika ni Elias,+ ken adda pay dagiti agkuna a maysaka kadagiti propeta.”29 Sinaludsodanna met ida: “Dakayo ngay, asinoak iti panagkunayo?” Insungbat ni Pedro: “Sika ti Kristo.”+30 Inyunay-unayna ngarud nga imbilin a dida pulos ibagbaga iti asinoman ti maipapan kenkuana.+31 Imbagana met kadakuada nga adu a rigat ti masapul a mapasaran ti Anak ti tao ken ilaksid dagiti panglakayen, panguluen a papadi, ken dagiti eskriba sa mapapatay+ ngem mapagungar kalpasan ti tallo nga aldaw.+32 Sipaprangka nga imbagana dayta. Ngem inyadayo bassit ni Pedro sa tinubngarna.+33 Isu a kinitana dagiti adalanna sana kinorehir ni Pedro: “Adaywannak,* Satanas! ta saan a ti pampanunot ti Dios ti pampanunotem, no di ket ti pampanunot dagiti tattao.”+34 Inayabanna dagiti tattao ken dagiti adalanna sana imbaga: “Asinoman a mayat a sumurot kaniak, tallikudanna koma ti bagina ket bagkatenna ti kayona a pagtutuokan* ken agtultuloy a surotennak.+35 Ta ti mangikagumaan a mangisalakan iti biagna,* mapukawnanto. Ngem ti makapukaw iti biagna* maigapu kaniak ken iti naimbag a damag, maisalakannanto dayta.+36 Adda aya magunggona ti maysa a tao no matagikuana ti intero a lubong ngem mapukawna met ti biagna?*+37 Adda kadi a talaga ti maisukat ti maysa a tao iti biagna?*+38 Ta asinoman a mangibain kaniak ken iti ibagbagak iti daytoy di matalek* ken managbasol a henerasion, ibainto met ti Anak ti tao+ inton umay iti dayag ni Amana, a kaduana dagiti nasantuan nga anghel.”+


text:
1918
Ti 1918 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Martes iti kalendario a Gregoriano.
PaspasamakUrnosen
NaipasngayUrnosen
- Abril 17 – William Holden, Amerikano nga aktor (pimmusay 1981)
- Hulio 14 – Ingmar Bergman, Sueko a direktor ti pelikula (pimmusay 2007)
- Hulio 18 – Nelson Mandela, Presidente ti Abagatan nga Aprika ken nagungunaan ti Premio Nobel iti Kappia (pimmusay 2013)
- Nobiembre 4 – Art Carney, Amerikano nga aktor (pimmusay 2003)
- Nobiembre 8 – Godofredo S. Reyes, Filipino a politiko ken mannurat (pimmusay 2009)
- Nobiembre 9 – Spiro Agnew, maika-39 a Bise Presidente ti Estados Unidos (pimmusay 1996)
- Disiembre 11 – Aleksandr Solzhenitsyn, Ruso a mannurat (pimmusay 2008)
PimmusayUrnosen
- Abril 20 – Karl Ferdinand Braun, Aleman a pisiko (naipasngay 1850)
- Hunio 4 – Charles W. Fairbanks, maika-26 a Bise Presidente ti Estados Unidos (naipasngay 1852)


text:
Plantilia:Mabalin nga awan linaon a kategoria
Daytoy ket isu ti plantilia ti
{{mabalin nga awan linaon a kategoria}} .
Daytoy ket mabalin a maikabil iti ngato iti ania man a kategoria a kadawyan a sagpaminsan nga awan linaon. Daytoy ket kadawyan para kadagiti kategoria ti panagtaripato, pagsurotan ken panagdalus.
Pagpilian[urnosen ti taudan]
- Ti pananginayon ti parametro ti
|hide=trueket mangipataud a saan a mangiparang ti plantilia.
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar


text:
Pagsasao a Persiano
Ti Persiano[3] (فارسی, IPA: [fɒːɾˈsiː]) ket maysa nga Irani a pagsasao iti uneg ti Indo-Irani a sanga iti pagsasao nga Indo-Europeano. Naipangpangruna daytoy a maisasao idiay Iran, Apganistan, Tajikistan ken dagiti pagilian a naipakasaritaan babaen ti Persiano nga impluensia. Ti pagsasao a Persiano ket naidasig a panagtultuloy iti Tengnga a Persiano, ti opisial a relihioso ken literario a pagsasao iti Sasanida a Persia, a daytoy met ket panagtultuloy iti Daan a Persiano, ti pagsasao iti Persiano nga Imperio iti Akemenida a panawen.[4][5] Ti Persiano ket maysa a plurisentriko a pagsasao ken dagiti gramatikona ket kapadpada kadagiti adu a kontemporario a pagsasao ti Europa.[6]Natawtawagan daytoy iti Persiano ket gapu iti taudanna manipud ti kapitolio ti Akamenida nga imperio, ti Persis (Fars wenno Pars) isu a nakaalaan ti nagan a Persiano (Farsi wenno Parsi).
Adda dagiti agarup a 110a riwriw nga agsasao iti Persiano iti sangalubongan, a ti pagsasao ket addaan iti opisial a kasasaad idiay Iran, Apganistan ken Tajikistan. Para kadagiti napalabas a siglo ti Persiano ket prestihion a kultural a pagsasao kadagiti sabali a rehion iti Akinlaud nga Asia, Sentral nga Asia, ken Abagatan nga Asia babaen dagiti nadumaduma nga imperio a naibatay kadagita a rehion.[7]
Ti Persiano ket addaan iti adu nga (kangrunaan iti leksikon) impluensia kadagiti kaarruba a pagsasao, a naisangayan ti Sasao a Turko idiay Sentral nga Asia, ti Kaukaso, ken Anatolia, dagiti kaaruba nga Irani a pagsasao, ken ti pay Armenio, ken Sasao nga Indo-Aryan, a naipangpangruna ti Urdu. Daytoy ketnakaited pay ti impluensia iti Arabiko, a naisangayan ti Bahrani nga Arabiko,[8] bayat a nagbulbulod met ti bokabulario manipud iti daytoy kalpasan ti Muslim a panagrukma ti Persia.[9][6][10][11][12][13]
Daytoy ket addaan iti atiddog a pakasaritaan iti literatura iti porma iti Tengnga a Persiano sakbay ti Islam, ti Persiano ket isu idi ti immuna a rimmuar a pagsasao ti sibilisasion ti Muslim babaen ti monopolia ti Arabiko iti panagsurat, ken ti panagsurat iti daniw iti Persiano ket naipundar a kas tradison ti korte kadagiti adu nga akindaya a korte.[7] Dagiti naindayegan nga obra ti Persiano a literatura ket ti Shahnameh ni Ferdowsi, dagiti obra ni Rumi, Rubaiyat ni Omar Khayyam, Divan ni Hafiz ken dagiti daniw ni Saadi.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Iran Naiyarkibo 2012-02-03 iti Wayback Machine, 41.282 M (53%) – 50.629 M (65%) Loc.gov, Apganistan Naiyarkibo 2016-07-09 iti Wayback Machine, 14.917 M (50%), Tajikistan Naiyarkibo 2007-06-12 iti Wayback Machine, 6.094 M (79.9%), Uzbekistan Naiyarkibo 2019-01-05 iti Wayback Machine, 1.237 M (4.4%)
- ^ Windfuhr, Gernot. Dagiti pagsasao iti Iran. Routledge. 2009. p. 418.
- ^ Rubino, Carl Ralph Galvez (2000). "Persiano". Ilocano Dictionary and Grammar: Ilocano-English, English-Ilocano (iti Ingles ken Ilokano). University of Hawaiʻi Press. p. 454. ISBN 978-0-8248-2088-6.
- ^ Ulrich Ammon, Norbert Dittmar, Klaus J. Mattheier, Peter Trudgill, "Sociolinguistics Hsk 3/3 Serie Tomo 3 iti Sosiolinguistiko: Internasional a Kuardenio iti Siensia ti Pagsasao ken Kagimongan", Walter de Gruyter, 2006. Maika-2 nga edision. pg 1912. Naala: "Tengnga a Persiano, makunkuna pay a Pahlavi ket dagus a panagtultuloy iti daan a Persiano, ken inus-usar a kas ti naisurat nga opisial a pagsasao iti pagilian." "Nupay kasta, kalpasan ti Muslim panagrukma ken ti panakarebba iti Sassanid, ti Arabiko ket nagbalian a kaaduan a pagsasao iti pagilian ken ti Pahlavi ket naawanan ti kinapangruna, ken grado a sinukan babaen ti Dari, maysa a nadumaduma a Tengnga a Persiano, nga adda ti adu a binulod nga elemento manipud ti Arabiko ken Parto."
- ^ Skjærvø, Prods Oktor (2006). Ensiklopedia Iranika,"Iran, vi. Dagiti pagsasao nga Irani ken sinuratan, "baro a Persiano, ket isu "ti naggappuan iti Tengnga a Persiano" ken isu ti "opisial a pagsasao iti Irani nga estado kadagiti napalabas a siglo", a dagiti dadduma a saan a Persiano nga Irani a pagsasao ti "asideg a panakaibagian ket narigat a maipatakder" ti nagbaetan dagiti nadumaduma (Tengnga ken Moderno) nga agpan g. Moderno a Yaḡnōbi ket tagikua ti isu met laeng a a dialekto a grupo a kas ti Sogdian, ngem daytoy ket saan a dagus a nagtaudan; ti Baktriano ket mabalin nga asideg a maikabagian iti moderno a Yidḡa ken Munji (Munjāni); ken Wakhi (Wāḵi) a tagikua ti Khotanese."
- ^ a b Richard Davis, "Persian" iti Josef W. Meri, Jere L. Bacharach, "Mediebal nga Islamiko a Sibilisasion", Taylor & Francis, 2006. pp. 602–603. "Ti gramatika iti Baro a Persiano ket kapadpada kadagiti adu a kontemporario a pagsasao ti Europa."Ti kapadana pay, ti bugas a bokabulario iti Persiano ket agtagtaginayon a naala manipud ti Pahlavi.
- ^ a b Encyclopædia Britannica: Persian literature, naala idi Septiembre 2011.
- ^ Dialect, Culture, and Society in Eastern Arabia: Glossary. Clive Holes. 2001. Page XXX. ISBN 90-04-10763-0
- ^ Lazard, Gilbert 1975, "The Rise of the New Persian Language" in Frye, R. N., The Cambridge History of Iran, Vol. 4, pp. 595–632, Cambridge: Cambridge University Press. "The language known as New Persian, which usually is called at this period (early Islamic times) by the name of Dari or Farsi-Dari, can be classified linguistically as a continuation of Middle Persian, the official religious and literary language of Sassanian Iran, itself a continuation of Old Persian, the language of the Achaemenids. Unlike the other languages and dialects, ancient and modern, of the Iranian group such as Avestan, Parthian, Soghdian, Kurdish, Balochi, Pashto, etc., Old Persian, Middle and New Persian represent one and the same language at three states of its history. It had its origin in Fars (the true Persian country from the historical point of view) and is differentiated by dialectical features, still easily recognizable from the dialect prevailing in north-western and eastern Iran."
- ^ Lazard, Gilbert, "Pahlavi, Pârsi, dari: Les langues d'Iran d'apès Ibn al-Muqaffa" in R.N. Frye, Iran and Islam. In Memory of the late Vladimir Minorsky, Edinburgh University Press, 1971.
- ^ Nushin Namazi (24 Nobiembre 2008). "Persian Loan Words in Arabic". Naala idi 1 Hunio 2009.
- ^ Classe, Olive (2000). Encyclopedia of literary translation into English. Taylor & Francis. p. 1057. ISBN 1-884964-36-2.
Since the Arab conquest of the country in 7th century AD, many loan words have entered the language (which from this time has been written with a slightly modified version of the Arabic script) and the literature has been heavily influenced by the conventions of Arabic literature.
- ^ Ann K. S. Lambton, Persian grammar, Cambridge University Press 1953. "The Arabic words incorporated into the Persian language have become Persianized".


text:
Plantilia:Bumbilya
Panagusar[urnosen ti taudan]
Daytoy a plantilia ket mangisengngat ti bumbilya (marka ti kapanunotan) a nailinia iti teksto. Daytoy ket nasken a saan a mausar kadagiti artikulo.
Ti ladawan ti bumbilya ket kasisigud iti kadakkel ti 20px . Ti mangbaliw ti kadakkel, tawgan ti pateg ti piksel a kas maysa nga argumento, a kas ti makita dita baba:
- {{bumbilya|30}}
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar
- {{Nalpasen}} – Nalpasen
- {{Nalpasen-t}}, ti saan a grapiko a kita ti {{Nalpasen}} – ✓ Nalpasen
- {{Di pay nalpas}} – Di pay nalpas
- {{Di pay nalpas-t}}, ti saan a grapiko a kita ti {{Di pay nalpas}} – ✗ Di pay nalpas
- {{Di pay nalpas ken dinto a malpas}} (wenno {{Di pay nalpas2}}) – Di pay nalpas ken mabalin a dinto malpas
- {{Baak-bassit}} - Baak
- {{Nalpas bassit}} – Nalpas bassit
- {{Gudua a nalpas}} – Gudua a nalpas
- {{Nasimpa}} – Nasimpa
- {{Saan a simpaen}} – Saan a simpaen
- {{Innayon}} – Innayon
- {{Araramiden}} – Ar-aramiden...
- {{Araramidenna ti}} – Ni Kaspagarigan ket ar-aramidenna ti...
- {{Agur-uray}} – w Agur-uray
- {{Di sigurado}} – Di sigurado
- {{Agkitkita}} – Agkitkita...
- {{Patpatangan}} – Agdama a patpatangan...
- {{Naipatuloden}} – Naipatuloden
- {{Saludsod}} — Saludsod:
- {{Panunot}} – Panunot:
- {{Senial ti ballaag}} – Ballaag
- {{Agyamanak}} – Agyamanak
- {{Awan ti aniamanna}} – Awan ti aniamanna!
- {{Kur-it}}, agiparang laeng ti kur-it –
- {{Ekis}}, agiparang laeng ti ekis –
- {{Smarka}}, agiparang laeng ti marka ti saludsod —
- {{Bumbilya}}, agiparang laeng ti bumbilya–
- {{Nalpasen ti panangitipon}}, para kadagiti nalpasen a panangitipon – Nalpasen ti panangitipon.


text:
Baybayin
Ti baybayin ket maysa a kita ti panagsurat (nga ammo iti Unicode (Ilokano: Nagkaykaysa a kodigo) a sinuratan a Tagalog; kitaen dita baba), sakbay ti panawen dagiti Kastila, daytoy ket kameng ti sinuratan a Brahmiko nga inus-usar idi maika-16 a siglo.[1]Agtultuloy daytoy nga inus-usar idi agdama a panagkolonisado dagiti Kastila inggana idi maika-19 a siglo.
Ti sao a Baybay ket kayatna a sawen a kas "panangiletra" iti pagsasao a Tagalog. Adu ti pannakadokumentasionna daytoy babaen dagiti Kastila. Adu pay dagiti agkunkuna a daytoy ket nagtaud iti Alibata,[2] ngem daytoy a nagan ket saan a husto. (Ti sao nga "Alibata" ket pinartuat babaen ni Paul Rodríguez Verzosa kalpasan ti panagurnosna dagiti letra iti alpabeto nga Arabiko[3] alif, ba, ta (alibata), nga inikkat ti letra nga “f”." )
Dagiti barbaro a sinuratan idiay Filipinas ket naulogan manipud iti Baybayin, ti Hanunó'o, Buhid, Tagbanwa ken Kapampangan.
Ti Baybayin ket maysa kadagiti sangadosena wenno agmaymaysa a sistema ti panagsurat nga inus-usar idiay Abagatan a daya nga Asia, a ganggani amin ket abugida.
PakabuklanUrnosen
NagtaudanUrnosen
Ti Baybayin ket nalatakan dagiti Kastila a padi a ni Pedro Chirino idi 1604 ken Antonio de Morga idi 1609 a naamamuan ti kaaduan, ken sapasap nga inus-usar kadagiti kabukbukodan a sinur-surat, dandaniw, ken dadduma pay. Babaen kenni William Henry Scott, addaan dagiti datu manipud idi 1590 a saan a makapirma kadagiti pangpasingked wenno dagiti sapata, ken dagiti saksi a saan a makapirma kadagiti kasuratan ti daga iti panawen a 1620.[4]Awan dagiti pakakitaan no kaano idi ti ania nga akbang iti panakaaamoda nga agkurdit, ken awan dagita pakasaritaan ti sistema ti panagsurat. Addaan dagiti innem a teoría a maipanggep dagiti nagtaudan iti Baybayin.
KawiUrnosen
Ti Kawi ket nagtaud idiay Java, ken inus-usar iti labes a kaaduan iti Malay a Purpuro.
Ti Gambang a plato ti Laguna a Naisuratan ket isu ti kasapaan a nasuratan a dokumento a nabirukan idiay Filipinas.
Daytoy ket maysa a nainkalintegan a dokumento a naisuratan iti petsa a Saka iti panawen a 822, nga agpadpada iti Abril 21, 900 AD . Naisurat daytoy iti Kawi a sinuratan iti sabsabali a Daan a Malay a naglaon kadagiti dinawat a balikas manipud iti Sanskrito ken addan pay ti bassit a saan a Malay a bokabulario a ti nagtaudan ket saan a nalawag iti baetan ti Daan a Habanes ken Daan a Tagalog. Maysa a kapanunotan iti kasta, yantangay ti Kawi ket isu ti kasapaan a nasaksian iti panagsurat idiay Filipinas, ngarud ket baka nagtaud manipud iti Kawi.
Ti maikadua a kas pagarigan iti Kawi a sinuratan ket makita idiay Marpil a Selio ti Butuan, ngem saan a napetsado daytoy.
Adda maysa a burnay a pakaipupónan ,a makunkuna a "Calatagan a Banga" a mabirukan idiay Calatagan, Batangas ket naisuratan kadagiti karakter a nakakapasdaaw a kapadpada ti Baybayin, ken natuntonan a naisurat idi 1300 AD. Yantangay ti kapudno iti daytoy ket saan pay a napasingkedan.
Daan a Sumatra "Malayo" a sinuratanUrnosen
Ti maysa pay a kapanunutan ket naibagbagana a ti sinuratan wenno dagiti sinuratan nga inusar ti panagsurat kadagiti maysa a Malayo a pagsasao ket naampon ken nagbalin a Baybayin. Ti maysa a naisangayan ket ti Pallava a sinuratan manipud idiay Sumatra ket nasaksian a manipud iti maika-7 a siglo [1].
SulawesiUrnosen
Ti sinuratan a Bugis-Makassarese ket isu ti nagtaudan ti Devanagari. Ti nakapanunotan iti daytoy ket addaan iti bersion iti daytoy a sinuratan nga inpakaammo idiay Filipinas babaen ti Bengal a naparang-ay a kas Baybayin.
ChamUrnosen
Kanungpulanna, addaan iti nasapa a Cham a sinuratan manipud idiay Champa nga tattan ket isu ti abagatan a Bietnam ken abagatan a daya a Cambodia ket baka naipaammo wenno dinawat ken naampon a Baybayin.
PakaidumaanUrnosen
Daytoy a sistema ti panagsurat ket maysa nga abugida a sistema nga agus-usar ti pagkaduaen a konsonante ken bokal. Ti tunggal maysa a karakter, a naisurat iti naibatayan kaniana a porma, ket addaan iti konsonante a naggibusan nga addaan iti bokal nga "A". Tapno makaaramid ti konsonante a naggibusan nga addaan iti sabali a bokal nga uni, ti maysa a marka ti ket maikabil ti ngato wenno ti baba ti konsonante (ti agaramid ti "E" wenno "I" nga uni) wenno iti baba ti konsonante (ti agaramid ti "O" wenno "U" nga uni). Daytoy a marka ket makunkuna a kudlit. Ti kudlit ket saan a maidagep kadagiti agkaykaysa a bokal. Dagiti bokal ket addan da kadagiti bukod da a marka ti sinuratan. Addaan laeng maysa a tanda para iti D wenno R, isu da amin ket maysa a disso kadagiti mabalin nga uni ti panagbalikas ti panagsao nga us-usaren ti pannakaibalikas ti maysa a rukod ti uni, daytoy iti kaaduan a pagsasao iti Filipinas, nga ti D ket rumsua nga umuna, kanungpulan, mangrugian ti konsonante wenno lippasan ti konsonante a pagiananda ken ti R iti nagyan ti katengngaan. Daytoy nga alagaden ti gramatika ket addaan pay a naususar iti agdama a pagsasao a Filipino, no ti d ket nagbaetan ti dua a bokal, agbalin a r, a kas iti balikas a dangál ken marangál, wenno dunong ken marunong, ken ti pay raw para iti daw ken rin para iti din a kalpasan dagiti bokal.[1] Daytoy a sabsabali a sinuratan ket saan nga maus-usar para iti Ilokano, Pangasinan, Bikolano, ken sabsabali a pagsasao iti Filipinas, ngamin ket dagitoy a pagsasao ket addanda iti nailasin a tantanda para iti D ken R.
Dua nga estilo ti panagsuratUrnosen
Estilo sakbay ti panawen a KastilaUrnosen
Iti kasisigud a porma ti Baybayin a sinuratan, ti agkaykaysa a konsonante ket saan a mainaganan a maisangsangayan; yantangay, ti kasta a konsonante ket saan a naisursurat, ken ti agbasbasa ket agikabil ti awan a konsonante babaen ti linaon. Kas pagarigan, dagiti letra a n ken k iti balikas a bundók ket naikkat da, tapno ti panangiletra ket bu-do.
Estilo Virama a kudlitUrnosen
Ti kasisigud a panagsurat ket narigat unay para kadagiti Kastila a padi nga agipatpatarus ti liblibro iti nakayanakan a pagsasao. Ngamin iti daytoy, ni Francisco López ket nangipaammo iti bukodna a kudlit idi 1620 a nangikkat ti bokal nga a. Daytoy a kudlit ket addaan iti porma a "+" a senial,[5]a naibantay iti Kristianidad. Daytoy krus a kudlit ket agrebbeng a kas iti virama iti Devanagari a sinuratan iti India. Iti kinapudno, ti Unicode ket tawtawagenna ti kudlit iti Tagalog a Senial a Virama. Kitaen dita ngato iti paset ti Pakaidumaan.
Ti karakter a "Nga"Urnosen
Maysa a karakter ti nagdagep ti "nga". Ti agdama a bersion iti alpabeto a Filipino ket addaan pay laeng ti "ng" dua a letra a mangisaup iti maysa a balikas (Ingles:digraph), viz ti maysa a letra a nabuklan ti ti dua a karakter.
Ti TuldekUrnosen
Dagiti balikas a naisurat iti Baybayin ket naisurat iti agsasaruno a panagayos, ken ti addan a tuldek ket ti maysa a nakatakder a linia, wenno dagiti agparis a dua a nakatakder a linia. Dagitoy a linia ket maus-usar a kas maysa a koma, tulnek, wenno dua a sabsabali a balikas.[1]
PanagusarUrnosen
Ti Baybayin ket naipakasaritaan nga inus-usar kadagiti lugar nga agsasao iti Tagalog ken iti basbasit iti Kapampangan. Ti pannakausarna ket nagsaknapna iti Ilokano idi dagiti Kastila ket indegdeganda ti panagusar iti Biblia. Dagiti maikabagian a sinuratan a kas iti Hanunóo, Buhid, ken ti Tagbanwa ket agdama pay a maus-usar iti daytoy nga aldaw, a mairaman ti Kapampangan a sinuratan Naiyarkibo 2011-07-16 iti Wayback Machine.
Dagiti karakterUrnosen
Ti panaka-urnos dagiti karakterUrnosen
Idiay Doctrina Cristiana, dagiti letra ti Baybayin ket naisurat a kastoy A O/U E/I H P K S L T N B M G D/R Y NG W.[6]
UnicodeUrnosen
Ti Baybayin ket nainayon iti Unicode a Pagalagadan idi Marso, 2002 iti pannakaipablaak ti bersion a 3.2.
Ti Unicode a paset ti Baybayin, a natawagan ti Tagalog, ket U+1700–U+171F. Ti maris dapo a lugar ket ipatukdona dagiti saan a nainaganan a kodigo a punpunto:
Dagiti kas pagariganUrnosen
Ti Ama NaminUrnosen
(Kasakbayan a-Kudlit)
- ᜀᜋᜈᜋᜒ
- ᜐᜓᜋᜐᜎᜅᜒᜃ
- ᜐᜊᜑᜒᜀ ᜅᜎᜋᜓ
- ᜋᜉᜐᜀᜋᜒᜀᜃᜑᜒᜀᜋᜓ
- ᜐᜓᜇᜀᜎᜓᜂᜋᜓ
- ᜇᜒᜆᜓᜐᜎᜓᜉ᜵ᜉᜈᜐᜎᜅᜒ
- ᜊᜒᜌᜋᜓᜃᜋᜒᜅᜌᜓᜀᜀᜋᜒᜃᜃᜁᜐᜀᜀ
- ᜀᜉᜆᜏᜒᜋᜓᜃᜋᜒᜐᜀᜋᜒᜋᜅᜐᜎ
- ᜉᜈᜉᜉᜆᜏᜈᜋᜒ
- ᜐᜋᜅᜈᜃᜃᜐᜎᜐᜀᜋᜒ
- ᜀᜑᜓᜏᜋᜓᜃᜋᜒᜁᜉᜑᜒᜆᜓᜎᜓᜐᜆᜓᜐᜓ
- ᜀᜁᜀᜌᜋᜓᜃᜋᜒᜐᜎᜑᜈᜋᜐᜋ
- ᜐᜉᜃᜁᜌᜓᜀᜃᜑᜒᜀ᜵ᜀᜃᜉᜌᜒᜑ
- ᜀᜀᜃᜇᜃᜒᜎᜀ᜵ᜋᜉᜃᜁᜎᜋ᜶
Ti AmamiUrnosen
(Kalpasan a-Kudlit)
- ᜀᜋ ᜈᜋᜒᜈ᜔,
- ᜐᜓᜋᜐᜎᜅᜒᜆ᜔ ᜃ,
- ᜐᜋ᜔ᜊᜑᜒᜈ᜔ ᜀᜅ᜔ ᜅᜎᜈ᜔ ᜋᜓ;
- ᜋᜉᜐᜀᜋᜒᜈ᜔ ᜀᜅ᜔ ᜃᜑᜒᜀᜈ᜔ ᜋᜓ;
- ᜐᜓᜈ᜔ᜇᜒᜈ᜔ ᜀᜅ᜔ ᜎᜓᜂᜊ᜔ ᜋᜓ
- ᜇᜒᜆᜓ ᜐ ᜎᜓᜉ, ᜉ ᜈᜅ᜔ ᜐ ᜎᜅᜒᜆ᜔.
- ᜊᜒᜄ᜔ᜌᜈ᜔ ᜋᜓ ᜃᜋᜒ ᜅᜌᜓᜈ᜔ ᜅ᜔ ᜀᜋᜒᜅ᜔ ᜃᜃᜈᜒᜈ᜔ ᜐ ᜀᜏ᜔-ᜀᜏ᜔;
- ᜀᜆ᜔ ᜉᜆᜏᜒᜈ᜔ ᜋᜓ ᜃᜋᜒ ᜐ ᜀᜋᜒᜅ᜔ ᜋᜅ ᜐᜎ;
- ᜉ ᜈᜅ᜔ ᜉᜄ᜔ᜉᜉᜆᜏᜇ᜔ ᜈᜋᜒᜈ᜔ ᜐ ᜋᜅ ᜈᜄ᜔ᜃᜃᜐᜎ ᜐ ᜀᜋᜒᜈ᜔;
- ᜀᜆ᜔ ᜑᜓᜏᜄ᜔ ᜋᜓ ᜃᜋᜒ ᜁᜉᜑᜒᜈ᜔ᜆᜓᜎᜓᜆ᜔ ᜐ ᜆᜓᜃ᜔ᜐᜓ,
- ᜀᜆ᜔ ᜁᜀᜇ᜔ᜌ ᜋᜓ ᜃᜋᜒ ᜐ ᜎᜑᜆ᜔ ᜅ᜔ ᜋᜐᜋ.
- [ᜐᜉᜄ᜔ᜃᜆ᜔ ᜁᜌᜓ ᜀᜅ᜔ ᜃᜑᜒᜀᜈ᜔, ᜀᜅ᜔ ᜃᜉᜅ᜔ᜌᜒᜑᜈ᜔, ᜀᜆ᜔ ᜀᜅ᜔ ᜃᜇᜃᜒᜎᜀᜈ᜔, ᜋᜄ᜔ᜉᜃᜌ᜔ᜎᜈ᜔ᜋᜈ᜔.]
- ᜀᜋᜒᜈ᜔/ᜐᜒᜌ ᜈᜏ.
Sangalubongan a Pannakairangarang dagiti Karbengan ti NagtagitaoanUrnosen
(Ingles: Universal Declaration of Human Rights)
- ᜀᜅ᜔ ᜎᜑᜆ᜔ ᜈᜅ᜔ ᜆᜂ ᜀᜌ᜔ ᜁᜐᜒᜈᜒᜎᜅ᜔ ᜈ ᜋᜎᜌ ᜀᜆ᜔ ᜉᜈ᜔ᜆᜌ᜔ᜉᜈ᜔ᜆᜌ᜔ ᜐ ᜃᜅᜎᜈ᜔ ᜀᜆ᜔ ᜃᜉᜆᜈ᜔‖ ᜐᜒᜎ ᜀᜌ᜔ ᜉᜒᜈᜄ᜔ᜃᜎᜓᜂᜊᜈ᜔ ᜈᜅ᜔ ᜊᜓᜇ᜔ᜑᜒ ᜀᜆ᜔ ᜇᜉᜆ᜔ ᜋᜄ᜔ᜉᜎᜄᜌᜈ᜔ ᜀᜅ᜔ ᜁᜐᜆ᜔ᜁᜐ ᜐ ᜇᜒᜏ ᜈᜅ᜔ ᜉᜄ᜔ᜃᜃᜉᜆᜒᜈ᜔‖
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ a b c Baybayin, ti Taga-ugma a Naisuratan iti Filipinas. Naala idi Septiembre 04, 2008.
- ^ M.c. Halili (2004). Pakasaritaan ti Filipinas. Rex Bookstore, Inc. pp. 47. ISBN 9789712339349.
^ C. Duka (2008). Struggle for Freedom' 2008 Ed. Rex Bookstore, Inc. pp. 32–33. ISBN 9789712350450.
- ^ Pakasaritaan ti Baybayin Naiyarkibo 2010-06-11 iti Wayback Machine, baybayin.com, Naala idi Mayo 23, 2010.
- ^ Scott 1984, p. 210
- ^ Tagalog script. Naala idi Septiembre 02, 2008.
- ^ Doctrina Cristiana


text:
Nitroheno
Ti nitroheno ket maysa a kimiko nga elemento nga addaan iti simbolo iti N, ti atomiko a numero iti 7 ken atomiko a masa iti 14.00674 u. Ti elemento a nitroheno ket saan a namarisan, awan ti ayamuom, awan ti naman, ken kaaduan a nalpay a diatomiko nmga alingasaw iti pagalagadan a kasasaad, a nagbuklan ti 78.09% babaen ti tomo iti Tangatang iti Daga.[1] Ti elemento a nitroheno ket naduktalan idi a kas nailasin a komponente iti angin, babaen ti Eskoses a mediko a ni Daniel Rutherford, idi 1772.
Ti nitroheno ket maysa a kadawyan nga elento iti law-ang, a nakarkulo iti agarup a pagkapito iti dagup a kaadu iti bukod tayo nga ariwanas ken ti sistema a solar. Iti irurumsuana idiay ket naipanunutan a gapuanan ti sintesis babaen ti panaglunag manipud iti karbon ken hidroheno kadagiti supernova. Gapu ta nalaka a panagbalbaliw ti elemento a nitroheno ken dagiti kadawyan a kompuestona nga addan ti hidroheno ken oksiheno, ti nitroheno ket kadawyan a basbassit a mabirukan kadagiti kabatbatoan a planeta iti kaunega ti sistema a solar, ken daytoy ket minaig a narasay nga elemento ditoy Daga. Nupay kasta, a kas ti kaso iti Daga, ti nitróheno ken dagiti kompuestona ket kadawyan a rumsua a kas dagiti alingasaw iti tangatang dagiti planeta ken bul-bulan nga addaan iti tangatang.
Adu kadagiti naipangpangruna iti industria a kompuesto, a kas ti amoniako, nitriko nga asido, organiko a nitrato (dagiti propulsor ken dagiti panagbumtak), ken dagiti sianuro, ket aglaon ti nitroheno. Ti patingga a napigsa a panagpiansa ti elemento a nitroheno ket iturayanna ti nitroheno a kimika, a punganay ti panagrigat para iti organismo ken industria iti panagbettak ti piansa ti panagibaliw N2 kadagiti mausar a kompuesto, ngem daytoy pay ket agibibbet ti adu a pakadagupan iti kadawyan a maus-usar nga enerhia no dagitoy a kompuesto ket mapuoran, bumtak, wenno agsubli a malungsot iti alingasaw a nitroheno.
Ti nitroheno ket rumsua kadagiti amin nga agbibiag nga organismo, kangrunaan kadagiti amino nga asido ken isunga dagiti protina ken dagiti nukleiko nga asido (DNA ken RNA). Ti bagi ti tao ket aglaon ti agarup a 3% babaen ti kadagsen ti nitroheno, ti maikapat a kaaduan nga elemento kalpasan ti oksiheno, karbon, ken hidroheno. Ti nitróheno ket agtaeng iti kimiko a patakder kadagiti gangani amin a neurotransmisor, ken daytoy ket naisangayan a komponente dagiti alkaloide, dagiti biolohiko a molekula a napataud a kas dagiti maikadkadua a metabolito babaen kadagiti adu nga organismo. Ti nitroheno a siklo ket ilawlawagna ti panaggunay ti elemento manipud iti angin a mapan iti biospera ken dagiti organiko a kompuesto, ken ti panagsubli ti tangatang. Dagiti sintetiko a napataud a nitrato ket nagruna a nailimug dagiti industria nga abuno,[1] ken nangruna a pagrugitan a gapunan ti eutropisasion kadagiti sistema ti danum.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ a b Gray, Theodore (2009). Dagiti Elemento: Ti Makita nga Eksplorasion kadagiti amin a Naamammoan nga Atomo iti Law-ang. New York: Black Dog & Leventhal Publishers. ISBN 978-1-57912-814-2.


text:
Putbol
Ti gunglo ti putbol, kaaduan a namammoan a ti putbol wenno saker, ket maysa a isport nga ayayamen ti nagbaetan ti dua a timpuyog iti sangpulo ket maysa a agayayam nga addaan ti nagtimbukel a bola. Iti panagbuelta ti maika-21 a siglo, daytoy nga ayayam ket inayayam ti sumurok a 250 a riwriw nga agay-ayayam kadagiti 200 a pagilian, nga isu daytoy ti kalatakan nga isport iti lubong.[1][2][3][4] Daytoy nga ayayam ket inayayam iti maysa a rektanggulo a pagayayaman iti ruot wenno berde a parbo a karuotan, nga addan ti maysa a pagtungpalan iti tengnga iti tunggal maysa kadagiti ababa a kagibusan. Ti banag iti daytoy nga ay-ayam ket ti agiskor babaen ti panagipaturong ti bola idiay pagtungpalan ti kasupiat.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Panagtaldiap iti Saker". Encyclopædia Britannica. Naala idi 4 Hunio 2008.
- ^ Guttman, Allen (1993). "Ti Panakaisaknap dagiti Isports ken ti Parikut iti Kultura nga Imperialismo". Iti Eric Dunning; Joseph A. Maguire; Robert E. Pearton (dagiti ed.). Ti Panagaramid ti Isports: Ti maysa a Panagipadpada ken Panagargian a Panagparang-ay. Champaign: Kinetiko ti Nagtagitaoan. p. 129. ISBN 0-88011-624-2. Naala idi 26 Enero 2008.
daytoy nga ayayam ket narigat unay a gapuanan a saan a nawaya a naimbento babaen kadagiti adu a kultura ngem daytoy ket nalaka laeng a a mayayamg tapno nagbalin a kalatakan nga isport iti lubong
{{cite book}}: Di naikaskaso ti di ammo a parametro ti
|chapterurl=(maisingasing ti
|chapter-url=) (tulong)
- ^ Dunning, Eric (1999). "Ti panagrang-ay ti saker a kas maysa nga ayayam iti lubong". Dagiti maibanagan ti isport: Sosiolohiko a Panagadal ti Isport, Ranggas ken Sibilisasion. Londres: Routledge. p. 103. ISBN 0-415-06413-9. Naala idi 26 Enero 2008.
Ti agdama a panawen ti maika-20 a siglo, ti saker ket rimsua a kas ti kalatakan a timpuyog nga isport iti lubong
{{cite book}}: Di naikaskaso ti di ammo a parametro ti
|chapterurl=(maisingasing ti
|chapter-url=) (tulong)
- ^ Mueller, Frederick; Cantu, Robert; Van Camp, Steven (1996). "Dagiti Timpuyog nga Isport". Didigra a Panakasugat iti Nangato a Pagadalan ken dagiti Kolehio nga Isport. Champaign: Kinetiko ti Nagtagitaoan. p. 57. ISBN 0-87322-674-7. Naala idi 26 Enero 2008.
Ti Saker ket isu ti kalatakan nga isport iti lubong ken maysa nga industria a naipategan iti sumurok a US$400 bilion iti dagup ti lubong. 80% iti daytoy naipataud idiay Europa, ngem ti kalatakna daytoy ket umadado idiay Estados Unidos. Nakarkulo a daytoy ket addaan dagiti 22 a riwriw nga agayayayam iti saker iti lubong idi rugi iti 1980, ken daytoy a bilang ket umadado. Idiay Estados Unidos ti saker ket maysa a kangrunaan nga isport kadagiti nangato a pagadalan ken kolehio nga agpang
{{cite book}}: Di naikaskaso ti di ammo a parametro ti
|chapterurl=(maisingasing ti
|chapter-url=) (tulong)


text:
1942
Ti 1942 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Huebes iti kalendario a Gregoriano.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Abril[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 24 – Barbra Streisand, Amerikana kumakanta, aktres, kompositor
Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hunio 18 – Paul McCartney, Ingles a musikero ken kompositor
Agosto[urnosen | urnosen ti taudan]
- Agosto 1 – Jerry Garcia, Amerikano a musikero (pimmusay 1995)
Oktubre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Oktubre 8 – Nguyễn Minh Triết, taga-Bietnam a politiko
- Oktubre 11 – Amitabh Bachchan, taga-India nga aktor
Nobiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nobiembre 11 – Jejomar Binay, dati a mayor ti Siudad ti Makati, ken maika-13 a Bise Presidente ti Filipinas
Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Disiembre 6 – Peter Handke, Austriano a mannurat
- Disiembre 21 – Hu Jintao, politiko manipud iti Tsina


text:
Tinapay
Ti tinapay ket nangruna a makan a naisagana babaen ti panagiyurno iti masa ti arina ken danum. Daytoy ket nadayeg iti sangalubongan ken maysa kadagiti kaduogan a makmakan iti lubong.
Dagiti awan inngana a panaglalaok kadagiti nadumaduma a kita ti arina, ken dagiti naggigiddiat a kaadu kadgiti mailimug, ket nagresultaan dagiti adu a kita, suksukog, kadakkel, ken linabag a magun-od iti lawlaw ti lubong. Daytoy ket mabalin a mapaanginan babaen kadagiti nadumaduma a proseso manipud ti panag-usar kadagiti masna a rumrumsua a mikrobio aginggana kadagiti nangato ti presionna nga artipisial a panagpaangin iti las-ud ti panangisagana ken/wenno panangiyurno, wenno ibati a saan a maanginan. Adda dagiti adu a kita dagiti mainayon a mabalin a mausar, manipud kadagiti prutas ken bukbukel a makan aginggana kadagiti nadumaduma a taba, aginggana kadagiti kimiko a mainayon a mangpasayaat ti nanam, linabag, maris, and/wenno kapaut ti pannakaidulin.
Ti tinapay ket mabalin a maipakan kadagiti nadumaduma a porma iti aniaman a pannangan iti aldaw, mabalin a makan a kas kankanen, ken mabalin pay a mausar a kas limug kadagiti sabali a panangisagana ti luto. A kas maysa a nangruna a makan iti sangalubongan, ti tinapay ket nagbalinen a naisangayan iti labes ti nutrision, a rimmang-ay kadagiti banag kadagiti rito ti relihion, sekular a maipapan ti kultura a biag, lken pagsasao.
Dagiti nagibasaranUrnosen
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
- Dagiti midia a mainaig iti Tinapay iti Wikimedia Commons


text:
Departamento ti Valle del Cauca
Ti Valle del Cauca, wenno Ginget ti Cauca (Panangibalikas nga Espaniol: [ˈbaʎe ðel ˈkauka], Panangibalikas nga Espaniol: [ˈbaʝe ðel ˈkauka]) ket departamento ti Colombia. Daytoy ket mabirukan idiay akinlaud a bangir ti pagilian, a sumangsango iti Taaw Pasipiko, ken daytoy ket naikeddeng a maysa kadagiti kangrunaan a departamento ti Republika ti Colombia. Ti kapitoliona ket ti Santiago de Cali. Gapu ti nasayaat a lokasionna, naikedkeddengen a daytoy ket ti Aruangan ti pasipiko ti Colombia. Malaksid ti Cali dagitisiudad a kas ti Buenaventura, Cartago ken Tulua ket addaan iti adu nga impluensia ti ekonomia, politika, sosial ken kultura iti biag ti departamento. Ti Valle del Cauca ket addaan iti kadakkelan a bilang dagiti naaya nga ilih (kasla dagiti Metropolitano a lugar) nga addan ti sumurok a 100,000 inga agtataeng iti pagilian, a mabilbilang dagiti innem iti kaunegan dagiti pagbeddenganna.[2] Ti Buenaventura ket addaan iti kadakkelan ken makumikom a puerto ti Colombia, a mangiyak-akar ti agarup a 8,500,000 a tonelada dagiti tagilako.[3]
Administratibo a pannakabingbingay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti munisipalidad[urnosen | urnosen ti taudan]
- Alcalá
- Andalucía
- Ansermanuevo
- Argelia
- Bolívar
- Buenaventura
- Buga
- Bugalagrande
- Caicedonia
- Cali
- Calima
- Candelaria
- Cartago
- Dagua
- El Aguila
- El Cairo
- El Cerrito
- El Dovio
- Florida
- Ginebra
- Guacari
- Jamundí
- La Cumbre
- La Unión
- La Victoria
- Obando
- Palmira
- Pradera
- Restrepo
- Riofrio
- Roldanillo
- San Pedro
- Sevilla
- Toro
- Trujillo
- Tuluá
- Ulloa
- Versalles
- Vijes
- Yotoco
- Yumbo
- Zarzal
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Estadistika ti Populasion babaen ti DANE[permanente a natay a silpo]
- ^ "Libro ti Opisial a senso, pg 54 (Espaniol)(+ 70 mb papeles)" (PDF). Naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 2008-06-11. Naala idi 2014-02-04.
- ^ "Opisial nga estadistika ti puerto ti Buenaventura (Espaniol)". Sprbun.com. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2011-10-07. Naala idi 17 Oktubre 2011.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Departamento ti Valle del Cauca iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Departamento ti Valle del Cauca manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)


text:
Kategoria:Wikipedia kangrunaan a paammo
Daytoy a kategoria ket naglaon kadagiti pakaammo a panid iti gandat a Wikipedia. Dagitoy ket sapasap a pakaammo para kadagiti agdadamo wenno kabarbaro nga agar-aramat tapno malakaanda ti panagirugi ditoy. Kitaen pay ti tulong ken kategoria a tulong para kadagiti dadduma pay a tul-tulong.
Pampanid iti kategoria "Wikipedia kangrunaan a paammo"
Dagiti sumaganad a 59 a panid ket adda iti daytoy a kategoria, manipud iti 59 a dagup.
A
- Wikipedia:Agmangngamangnga a nalinteg a pamanunutan
- Wikipedia:Annuroten iti gramatika ken panangiletra
- Wikipedia:Annuroten ti kinapribado
- Wikipedia:Annuroten ti nagan ti agar-aramat
- Wikipedia:Annuroten ti panagikkat
- Wikipedia:Annuroten ti salaknib
- Wikipedia:Annuroten ti Wikimedia
- Wikipedia:Apat
- Wikipedia:Apay nga agaramid ti pakabilangan?
- Wikipedia:Awan ti kasisigud a panagsukimat
- Wikipedia:Awan ti personal a panagdaruros
D
- Wikipedia:Dagiti administrador ti interface
- Wikipedia:Dagiti alagaden ti tungtungan a panid
- Wikipedia:Dagiti biograpia ti sibibiag a tattao
- Wikipedia:Dagiti dawat nga artikulo
- Wikipedia:Dagiti dawat nga artikulo/Nasalakniban a titulo
- Wikipedia:Dagiti karbengan ti kopia
- Wikipedia:Dagiti kiddaw ti panangibanag ti suppiat
- Wikipedia:Dagiti panid a nasken a maipatarus iti Ilokano
- Wikipedia:Dagiti panid a nasken a maipatarus iti Ilokano/Pagalagadan
- Wikipedia:Dagiti panid a nasken a maipatarus iti Ilokano/Plantilia
- Wikipedia:Dagiti pirma
- Wikipedia:Dagiti Wikipedista
- Wikipedia:Damo a danon
- Wikipedia:Daras tuldo
- Tulong:Diperensia
- Wikipedia:Dokumentasion ti plantilia
M
P
- Wikipedia:Pagiwanwanan
- Tulong:Pakabuklan ti inurnos
- Tulong:Pakasaritaan ti panid
- Wikipedia:Pakdaar ti panagurnos
- Wikipedia:Pammadpadakes
- Wikipedia:Panagdakamat kadagiti punganayan
- Wikipedia:Panagisilpo
- Tulong:Panagserrek
- Tulong:Panagurnos
- Wikipedia:Panangilawlawag
- Wikipedia:Pannakapatalged
- Wikipedia:Pannakatakneng
- Wikipedia:Pungol


text:
Tiaong
Ti Tiáonğ ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Quezon iti Filipinas.
Pagsasao[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti pasasao ti tattao ditoy nga ili, Ilokano, Bikol ken Tagalog.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Tiaong ket nabingbingay a politikal iti 31 a barbaranggay.[2]
- Anastacia
- Aquino
- Ayusan I
- Ayusan II
- Behia
- Bukal
- Bula
- Bulakin
- Cabatang
- Cabay
- Del Rosario
- Lagalag
- Lalig
- Lumingon
- Lusacan
- Paiisa
- Palagaran
- Poblacion I
- Poblacion II
- Poblacion III
- Poblacion IV
- Quipot
- San Agustin
- San Isidro
- San Jose
- San Juan
- San Pedro
- Tagbakin
- Talisay
- Tamisian
- San Francisco
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Tiaong | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Calabarzon Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Quezon". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Ti Public servant tayo Carlo Peredo, kadwa na ti IPMR Charlie Dumal-is Comiles, binayabay da dagiti 14 nga natataraki ken nagasat nga scholars nga nagturpos ken nakaala ti NCII certificate ( backhoe operator ) ita nga aldaw.
Napnuan ragsak ni Mayor Carlo a nakaimatang ti inda panangawat dagiti certificate ken allowance da. Kinablaawan ken ininspirar payen ni Mayor dagitoy nagturpos nga dapat saan da sayangen daytoy nga documentos da masapul nga agalibtak da nga agbirok ti sumrekan da ta adda metten ipakita da nga sertipikasyon.
Kalpasan na pinagyamanan na met Ti naalibtak nga IPMR ti Sigay, kasta metten ti NCIP nga inrepresentar ni Mam Tina Balbino ken ti nagaget nga TESDA Dir. JOEL PILOTIN ti suporta ken programa nga impaay da ti ili a Sigay. Impanamnama met ni Mayor Carlo ti agtultuloy nga suporta ti amin nga programa mangparang-ay ti biag ti kakailyan na. Siraragsak met ni Dir. JOEL nga mangited manen ti oportunidad (NCII welder ken electrician) nga para ti ili a Sigay. Ala kakailyan sakbayan tay manen daytoy napintas a damag makatulong para ti iseserrek tayo ti trabaho.
Congratulations Graduates! GOD BLESS US ALL


text:
Pagsasao a Filipino
Ti Pagsasao a Filipino (sigud a maawagan iti Filipino) ket ti nailian a pagsasao ken maysa kadagiti opisial a pagsasao ti Filipinas (kaduana ti Ingles a nailungalong iti Batay-linteg ti Filipinas iti 1987. Ti Filipino, a maysa kameng dagiti Austronesio a pagsasao, ti pagaladagan a pagsasao iti Tagalog. Masansan a "Filipino" ti mayawag a nagan ti amin kadagiti agduduma a pagsasao iti Filipinas.
Nabangon ti National Language Institute idi Nobiembre 13, 1937, ket napili ti pagsasao a Tagalog kas pagbatayan ti maysa a baro a nailian a pagsasao. Idi 1961, naawagan daytoy a pagsasao iti Filipino, sa idi nabaliwan iti Filipino iti Batay-linteg ti Filipinas iti 1972.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Filipino iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Resulta mula sa 2000 Census of Population and Housing: Educational Characteristics of the Filipinos, National Statistics Office, 18 Marso 2005, naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2008-01-27, naala idi 2016-09-30


text:
Papa Lucio I
Ni Santo Papa Lucio I ket isu ti Papa manipud idi 25 Hunio 253 aginggana idi 5 Marso 254.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- dominio a publiko: Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Lucius". Encyclopædia Britannica (iti Ingles) (Maika-11 nga ed.). Cambridge University Press. Mangiraman daytoy nga artikulo iti teksto manipud iti pablaak a mabirukan itan iti
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Papa Lucio I iti Wikimedia Commons
- "Santo Papa Lucio I". Catholic Encyclopedia (iti Ingles). 1913.
- Opera Omnia


text:
Pagsasao nga Amariko
Ti Amariko (Amariko: አማርኛ, Amarəñña, IPA: [amarɨɲːa]) ket Semitiko a pagsasao a naisasao idiay Etiopia. Daytoy ti maikadua a kaaduan a naisasao a Semitiko a pagsasao iti lubong, kalpasan ti Arabiko, ken ti opisial a panangi-obra a pagsasao ti Pederal Demokratiko a Republika ti Etiopia. Isu a daytoy ket addaan ti opisial a kasasaad ken naus-usar iti amin a paset ti pagilian. Ti Amariko ket isu pay ti opisial wenno panangi-obra a pagsasao kadagiti nadumaduma nga estado iti uneg ti pederal a sistema. Isu daytoyen ti panangi-obra a pagsasao ti gobiernot, ti militar, ken ti Simbaan ti Etiopiano nga Ortodokso Tewahedo kadagiti naplabas a medibal ken moderno a panawen. Iti ruar ti Etiopia, ti Amariko ket pagsasao dagiti agarup a 2.7 a riwriw nga emigrantes. Daytoy ket naisursurat nga inus-usar ti Amariko Fidel, ፊደል, a napadur-as manipud ti Ge'ez abugida—a tinawtawagan, iti sasao nga Etiopiano a Semitiko, ፊደል fidel ("alpabeto", "letra", wenno "karakter") ken አቡጊዳ abugida (manipud kadagiti uppat nga umuna nga Etiopiko a letletra, nga isu ti nangipadur-as ti modernoa a lingguistiko a termino ti abugida).
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Nationalencyklopedin "Världens 100 största språk 2007" Dagiti 100 a Kadakkelan a Pagsasao iti Lubong idi 2007
- ^ Mike Morgan, 2010, Complexities of Ethiopian Sign Language Contact Phenomena & Implications for AAU
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Dagiti midia a mainaig iti Pagsasao nga Amariko iti Wikimedia Commons


text:
Abril 23
Ti Abril 23 ti maika-113 nga aldaw ti tawen (maika-114 kadagiti bisiesto a tawen) iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 252 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1946 – Ni Manuel Roxas ket nabutosan a kas ti naudi a Presidente ti Mankomunidad ti Filipinas.
- 1990 – Ti Namibia ket nagbalin nga iti maika-160 a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian ken ti maika-50 a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian.
- 1993 – Nagbutos dagiti taga-Eritrea para iti wayawaya manipud iti Etiopia.
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1791 – James Buchanan, Amerikano a soldado, abogado, ken politiko, maika-15 a Presidente iti Estados Unidos (pimmusay 1868)
- 1858 – Max Planck, Aleman a pisiko ken akademiko, nagungunaan ti Premio Nobel iti Pisika (pimmusay 1947)
- 1902 – Halldór Laxness, taga-Islandia a mannurat ken mannaniw, nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura (pimmusay 1998)
- 1928 – Shirley Temple, Amerikana nga aktres ken diplomata (pimmusay 2014)
- 1965 – Leni Robredo, maika-14 a Bise Presidente ti Filipinas
- 1985 – Angel Locsin, Filipina nga aktres, produser, ken agdesdesinio iti moda
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1616 – William Shakespeare, Ingles nga aktor, daramaturgo, ken mannaniw (naipasngay 1564)
- 1951 – Charles G. Dawes, Amerikano a politiko, maika-30 a Bise Presidente iti Estados Unidos, nagungunaan ti Premio Nobel iti Kappia (naipasngay 1865)
- 1992 – Satyajit Ray, taga-India a direktor, produser, mannurat (naipasngay 1921)
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- BBC: On This Day
- Today in History: April 23 Naiyarkibo 2005-10-28 iti Wayback Machine


text:
1946
Ti 1946 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Martes iti kalendario a Gregoriano.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Enero 5 – Diane Keaton, Amerikana nga aktres ken direktor ti pelikula
Pebrero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero 5 – Charlotte Rampling, Briton nga aktres
Marso[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 12 – Liza Minnelli, Amerikana a kumakanta ken aktres
Mayo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mayo 20 – Cher, Amerikana nga aktres ken kumakanta
- Mayo 26 – Diosdado Banatao, Filipino-Amerikano a negosiante ken inhenniero
Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hunio 14 – Donald Trump, maika-45 a Presidente ti Estados Unidos
Agosto[urnosen | urnosen ti taudan]
- Agosto 19 – Bill Clinton, maika-42 presidente iti Estados Unidos
Septiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Septiembre 28 – Reynaldo Aguinaldo, Filipino a politiko (pimmusay 2019)
Oktubre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Oktubre 4 – Susan Sarandon, Amerikana nga aktres
- Oktubre 5 – Pacita Abad, Filipina a pintor (pimmusay 2004)
- Oktubre 12 – Edward S. Hagedorn, politiko manipud iti Filipinas
- Oktubre 19 – Philip Pullman, Ingles a nobelista
- Oktubre 29 – Peter Green, Briton a gitarista iti blues rock (pimmusay 2020)
Nobiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nobiembre 6 – Sally Field, Amerikana nga aktres
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Pebrero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero 5 – George Arliss, Ingles nga aktor (naipasngay 1968)
Mayo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mayo 30 – Marcela Agoncillo, Filipina a mabigbig a kas ti kangrunaan a nagdait iti immuna ken opisial a wagayway ti Filipinas (naipasngay 1859)


text:
Hunio 27
Ti Hunio 27 ti maika-178 nga aldaw ti tawen (maika-179 kadagiti bisiesto a tawen) iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 187 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1974 – Ni Richard Nixon, presidente ti Estados Unidos ket binisitana ti Kappon ti Sobiet.
- 1977 – Ti Pransia ket nangipaay ti wayawaya iti Djibouti.
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1934 – Peter Shaw Ashton, Briton a botaniko
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1844 – Joseph Smith, Amerikano a daulo ti relihion, (naipasngay 1805)
- 2001 – Jack Lemmon, Amerikano nga aktor (naipasngay 1925)


text:
Plasma (pisika)
Ti plasma (manipud iti Griego ti πλάσua, "ti ania man a naporma"[1]) ket maysa kadagiti uppat a kammasapulan a kasasaad ti banag (dagiti dadduma ket ti natangken, likido, ken alingasaw). Ti panangpapudot ti alingasaw ket mabalin a maionisado dagiti bukodna amolekula wenno dagiti atomo (panagpabassit wenno panagpaadu ti bilang dagiti elektron kaniada), isunga ti panangibalin daytoy iti plasma, nga aglaon kadagiti nakarga a partikula: dagiti positibo nga ion ken dagiti negatibo nga elektron wenno ion.[2] Ti ionisasion ket mabalin a madurogan babaen ti dadduma pay a pamay-an, kasla iti napigsa nga elektromagnetiko a lugar nga ipakat babaen ti agipataud ti laser wenno microwave, ken kuyogan daytoy babaen ti panangisina kadagiti piansa ti molekula, no adda. Ti plasma ket mabalin pay a mapartuat babaen ti panangipakat iti maysa nga eletriko a lugar iti alingasaw, a ti pakaipakatan a proseso ket ti diskarga ni Townsend.
Ti kaadda ti bassit a bilang dagiti agaw-awit ti karga ket mangaramid iti plasma a konduktibo iti elektriko tapno napigsa a mangsunbat kadagiti elektromagnetiko a lugar. Isunga ti plasma ket addaan kadagiti tagikua a saan a kapadpada dagiti natangken, likido, wenno dagiti alingasaw ken naikedkedeng a naisangsangayan a kasasaad ti banag. Kasla ti alingasaw, ti plasma ket awanan iti depinitbo a sukog wenno depenitibo a tomo malaksid no daytoy ket maikabil iti maysa paglaonan; saan a kasla ti alingasaw, babaen ti impluensia ti magnetiko a lugar, daytoy ket mabalin a mangporma kadagiti estruktura a kas dagiti pilamento, dagiti silnag, ken dagiti doble a tuon. Adda dagiti kadawyan a plasma ket mabirukan kadagiti bituen ken dagiti senial ti neon. Iti law-ang, ti plasma ket isu ti kaaduan a kasasaad ti banag para iti kadawyan a banag, a kaaduan kadagitoy ket narasay a intergalaktiko a plasma (a nangruna ti intracluster medium) ken dagiti bituen. Kaaduan kadagiti pannakaawat kadagiti plasma ket nagtaud iti panagsukisok iti natengngel a nuklear a panaglunag ken bileg ti panaglunag, a ti pisika ti plasma ket mangited kadagiti sientipiko a batayan.
Dagiti notaUrnosen
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ πλάσua, Henry George Liddell, Robert Scott, Ti Griego-Inggles a Leksikon, iti Perseus
- ^ Luo, Q-Z; D'Angelo, N; Merlino, R. L. (1998). "Kelaat a pannakaporma ti negatibo a plasma ti ion" (PDF). 5 (8). Departamento ti Pisika ken Astronomia. Naala idi 2011-11-20.
{{cite journal}}: Makasapul ti dakamat journal iti
|journal=(tulong)
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Dagiti midia a mainaig iti Plasma iti Wikimedia Commons


text:
Leona Florentino
Ni Leona Florentino (nayanak Leona Josefa Florentina,[1] 19 Abril 1849 – 4 Oktubre 1884) ket maysa idi a mannaniw a Filipino kadagiti pagsasao nga Espaniol ken Ilokano. Naikeddeng isuna a kas "ina ti literatura ti babbai iti Filipinas" ken ti "silpo manipud iti naisasao ken literario a tradision".[2]
Nayanak iti nabaknang ken prominente a pamilia iti Vigan, Ilocos Sur, inkaubingan a nangrugi a nagsursurat ni Florentino kadagiti immuna a bersona iti Ilokano. Nupay nasayaat ti masakbayanna, saan a naipalubos isuna a makaawat iti panagadal iti unibersidad gapu ta maysa isuna a babai. Imbes ket nga inadalan ni Florentino babaen ti inana, ken kalapsanna dagiti nadumaduma a pribado a manursuro. Nassuruan isuna iti abanse nga Espaniol babaen ti maysa nga edukado nga Ilokano a padi ken nangaw-awis kaniana a mangparang-ay ti bosesna iti daniw.[2]
Idi agtawen iti 14, inkallaysa ni Florentino ni Elias de los Reyes ti maysa a politiko. Lima nga ubbing iti bunga daytoy a panagassawa. Ni Isabelo de los Reyes ti anakda a lalaki ket nagbalin a mannurat a Filipino, aktibista ken senador. Gapu iti peminista a kasasaad dagiti sinursuratna, ni Florentino ket liniklikan idi ti asawana ken anakna a lalaki; eksilo a nagmaymaysa a nagbibiag isuna ken naisina manipud iti pamiliana.[2] Pimmusay isuna idi agtawen ti 35.[2]
Dagiti obra[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti maipapan iti liriko a daniwna iti Espaniol, ken naipangpangruna iti Ilokano, ket nakagun-od iti pannakadillaw kadagiti nadumaduma a forum idiay Espania, Paris ken St. Louis, Missouri. Dagiti literario a kontribusionna – a naipangpangruna dagiti 22 a napreserba a daniw – nabigbigan isuna idi nairaman iti Encyclopedia Internationale des Oeuvres des Femmes (Sangalubongan nga Ensiklopedia dagiti Obra ti Babbai) idi 1889. Naipampamattian nga isuna ti immuna a Filipina a nakaawat iti datoy a sangalubongan a dayaw, ti maysa a panagraem a napasamak kalpasan ti ipupusayna idi ubing pay laeng.[2] Naipabpabuya dagiti obrana iti Exposition Filipina iti Madrid idi 1887 ken iti Exposition Internationale iti Paris idi 1889.[3][4]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b "Film # 007487537 Image Film # 007487537; ark:/61903/3:1:3QS7-99ZK-RH4P — FamilySearch.org". Naala idi 27 Septiembre 2016.
- ^ a b c d e The History of Filipino Women's Writings, an article from Firefly – Filipino Short Stories (Tulikärpänen – filippiiniläisiä novelleja), 2001 / 2007
- ^ Carbo, Nick (2002). "Poetry—Philippines". Iti Christensen, Karen; Levinson, David (dagiti ed.). Encyclopedia of Modern Asia. Charles Scribner's Sons. pp. 537–539.
- ^ Commire, Anne. (2007). Dictionary of women worldwide : 25 000 women through the ages. Thomson/Gale. ISBN 0-7876-7677-2. OCLC 164990238.


text:
Tropikal a klima
Ti tropikal a klima ket ti klima iti tropikal a rehion. Iti Pannakaidasig ti klima ti Köppen daytoy ket ti saan a namaga a klima nga amin dagiti sangapulo ket dua a bulan ket addaan kadagiti natimbeng a temperatura iti saan a nalamlamiis ngem 18 °C (64 °F). Saan a kas dagiti nakaro a tropiko, nga addaan kadagiti nakaro a panagdumaduma iti kaatiddog ti aldaw ken temperatura, iti panawen, ti tropikal a temperatura ket agtultuloy a natalinaay kadagiti amin a paset ti tawen ken dagiti panagdumaduma iti panawen ket kaaduan babaen iti panagtutudo.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Tropikal a klima iti Wikimedia Commons


text:
Bietnam
Nagsasabtan: 16°10′N 107°50′E / 16.167°N 107.833°E
Ti Bietnam (/ˌvjɛtˈnɑːm/ (dengngen), /ˌvjɛtˈnæm/), opisial a ti Sosialista a Republika ti Bietnam (Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (listen)), ket isu ti akindaya unay a pagilian iti Peninsula ti Indotsina a Peninsula iti Abagatan a daya nga Asia. Addaan daytoy iti nakarkulo a 87.8 a riwriw nga agtataeng manipud idi 2011, daytoy ti maika-13 a kaaduan ti populasion a pagilian iti lubong, ken ti maika-8 a kaaduan ti populasion a pagilian iti Asia. Ti nagan ti Bietnam ket maipatarus a kas ti "Abagatan a Biet", ken opisial a naampon idi 1945. Ti pagilian ket nabeddengan babaen ti Tsina iti amianan, ti Laos iti amianan a laud, ti Cambodia iti abagatan a laud, ken ti Baybay Abagatan Tsina iti daya.[8] Ti siudad a kapitoliona ket ti Hanoi manipud idi naikaykaysa iti Amianan ken Abagatan a Bietnam idi 1976.
Dagiti Bietnamis ket nagbalinda a nawaya manipud iti Imperial a Tsina idi 938 AD, kalpasan ti Gubat ti Karayan Bạch Đằng. Dagiti nagsasaruno a Bietnamis a naarian a dinastia ket rimmang-ay idi ti pagilian ket heograpiko ken politikal a nagpadakkel iti Abagatan a daya nga Asia, aginggana idi ti Peninsula ti Indotsina ket nakolonisado babaen ti Pransia idi tengnga ti maika-19 a siglo. Ti Umuna a Gubat ti Indotsina ket dimtengan ti pannakaiturong ti pannakapapanaw dagiti Pranses idi 1954, a nakaibatbatian ti politiko a pannakabingbingay ti dua nga estado ti Bietnam, ti Amianan ken Abagatan a Bietnam. Ti suppiat a nagbaetan dagitoy dua a bangir ket kimmaro, nga adda dagiti adu a gangganaet a pannakibibiang, idi las-ud ti Bietnam a Gubat, a nagpatinggaan ti panagballigi ti Amianan a Bietnam idi 1975.
Ti Bietnam idin ket naipagkaykaysa babaen ti maysa a Komunista a gobierno, ngem daytoy ket politikal a naisinsina ken pimmanglaw. Idi 1986, ti gobierno ket nangirugi ti serye kadagiti ekonomiko ken politikal a reporma, a nagirugian ti dalan a pannakaikaduaan ti Bietnam kadagiti ekonomia iti lubong.[9] Babaen idi 2000, daytoy ket nakaipatakderen kadagiti kaaduan a diplomatiko a pannakibiang kadagiti pagilian. Ti panagpadakkel ti ekomnomiana ket maysa kadagiti kangatuan iti lubong manipud idi 2000,[9] ken segun ti Citigroup, agtultuloyto iti kastoy nga idadakkel. Ti Bietnam ket addaan iti kangatuan a Gapuanan a Pagsurotan ti Sangalubongan a Panagpadakkel kadagiti 11 a kangrunaan nga ekonomia,[10] ken dagiti nagballigi a panagrepormana ti ekonomia ken ti pannakitiponna ti Organisasion ti Sangalubongan a Komersio idi 2007. Nupay kasta, ti pagilian ket agtultuloy nga agsagsagaba kadagiti nangato nga agpang ti inekualida ti matgedan, dagiti adu a paggiddiatan ti panagaywan ti salun-at a probision, ken dagiti saan a nasayaat a ekualidad ti henero.[11][12][13][14][15]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Robbers, Gerhard, ed. (2007). Encyclopedia of World Constitutions [Ensiklopedia dagiti Batay-Linteg iti Lubong] (iti Ingles). Infobase Publishing. p. 1021. ISBN 978-0-8160-6078-8.
- ^ "Vietnam Geography Profile 2011". Index Mundi (iti Ingles). Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2012-01-10. Naala idi 19 Disiembre 2011.
- ^ Tổng cục Thống kê / General Statistics Office of Vietnam (2020). Kết quả toàn bộ Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2019 / Completed Results of the 2019 Viet Nam Population and Housing Census (PDF) (iti Bietnamis ken Ingles). Nhà xuất bản Thống kê / Statistical Publishing House. ISBN 978-604-75-1532-5.
- ^ a b c d "Vietnam" [Bietnam]. International Monetary Fund (iti Ingles). Abril 2012. Naala idi 26 Septiembre 2012.
- ^ "Gini Index". World Bank (iti Ingles). Naala idi 29 Marso 2013.
- ^ United Nations Development Programme (2014). "2014 Human Development Report Summary" (PDF) (iti Ingles). pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ "Socialist Republic of Vietnam – Vietnam" [Sosialista a Republika ti Bietnam – Vietnam]. travelsradiate.com (iti Ingles). Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2011-05-10. Naala idi 6 Agosto 2011.
- ^ Ti Baybaya Abagatan Tsina ket naibagbaga idiay Bietnam a kas ti Baybay Daya (Biển Đông).
- ^ a b "Vietnam's New-Look Economy" [Ti Baro a Kita ti Ekonomia ti Bietnam]. BBC News (iti Ingles). 18 Oktubre 2004.
- ^ Weisenthal, Joe (22 Pebrero 2011). "Forget the BRICS: Citi's Willem Buiter Presents the 11 "3G" Countries that Will Win the Future". Business Insider (iti Ingles). Naala idi 6 Agosto 2011.
- ^ Mekong Economics (2005). Vietnam Inequality Report 2005 [Reporta ti Inekualidad ti Bietnam 2005] (PDF) (Reporta).
- ^ "Distribution of Family Income – Gini Index" [Pannakaiwarwaras ti Matgedan ti Pamilia – Gini a Pagsurotan]. The World Factbook (iti Ingles). Central Intelligence Agency. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2012-01-03. Naala idi 27 Nobiembre 2011.
- ^ Wagstaff, Adam; van Doorslaer, Eddy; Watanabe, Naoko (2003). "On Decomposing the Causes of Health Sector Inequalities with an Application to Malnutrition Inequalities in Vietnam" [Iti Pannakalungsot dagiti Gapuanan ti Inekualidad ti Sektor ti Salun-at nga Adda ti Pakaipakatan ti Inekualidad ti Malnutrision idiay Bietnam]. Journal of Econometrics (iti Ingles). 112 (1): 207–223. doi:10.1016/S0304-4076(02)00161-6.
- ^ Goodkind, D. (1995). "Rising Gender Inequality in Vietnam Since Reunification". Pacific Affairs (iti Ingles). 68 (3): 342–359. doi:10.2307/2761129.
- ^ Gallup, John Luke (2002). "The Wage Labor Market and Inequality in Viet Nam in the 1990s" [Ti Paglakuan a Matgedan ti Obra ken Inekulidad idiay Bietnam idi Tatwtawen ti 1990]. The World Bank (iti Ingles). Policy Research Working Paper Series 2896. Naala idi 7 Nobiembre 2010.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Herring, George C. (2001). America's Longest War: The United States and Vietnam, 1950–1975 [Ti Kaatiddogan a Gubat ti Amerika: Ti Estados Unidos ken Bietnam, 1950–1975] (iti Ingles) (Maika-4 nga ed.). McGraw-Hill.
- Jahn, G. C. (2006). "The Dream is Not yet Over" [Ti Tagtagainep ket Saan pay a Nalpas]. Iti Fredenburg, P.; Hill, B. (dagiti ed.). Sharing Rice for Peace and Prosperity in the Greater Mekong Subregion [Ti Pannakibinningay ti Bagas para iti Kappia ken Prosperidad iti Kalatakan a Subrehion ti Mekong Subregion] (iti Ingles). Victoria, Australia: Sid Harta Publishers. pp. 237–240.
- Karnow, Stanley (1997). Vietnam: A History [Bietnam: Ti Maysa a Pakasaritaan] (iti Ingles) (Maika-2 nga ed.). New York, N.Y.: Penguin Books. ISBN 0-14-026547-3.
- McMahon, Robert J. (1995). Major Problems in the History of the Vietnam War: Documents and Essays [Dagiti Nangruna a Parikut iti Pakasaritaan ti Gubat ti Bietnam: Dagiti Dokumento ken Salaysay] (iti Ingles).
- Tucker, Spencer, ed. (1998). Encyclopedia of the Vietnam War [Ensiklopedia ti Bietnam a Gubat] (iti Ingles). 3 tom. repernsia; ken ti pay maysa a tomo a naipabassit nga edision (2001).
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Bietnam iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Bietnam iti Wikiquote (iti Ingles)
- Bariweswes ti pagilian manipud iti damdamag ti BBC
- Vietnam a naikabil iti The World Factbook (iti Ingles)
- Bietnam Naiyarkibo 2012-10-03 iti Wayback Machine manipud dagiti Bilioteka ti UCB GovPubs
- Bietnam iti Curlie (iti Ingles)
- Bietnam idiay Encyclopædia Britannica
- Wikimedia Atlas iti Bietnam
- Key Panagrang-ay a Panagipadto para iti Bietnam
- Gobierno
- Portal ti Gobierno ti Bietnam Naiyarkibo 2012-05-28 iti Wayback Machine
- Partido Komunista ti Bietnam – opsiial a website (iti Bietnamis)
- Nailian nga Asemblia Naiyarkibo 2008-11-02 iti Wayback Machine – lehislatibo a bagi ti Bietnam
- Opisina dagiti Sapasap nga Estadistika
- Ministro ti Gangganaet a Pannakibiang
- Pangulo ti Estado ken Kamkameng ti Gabinete Naiyarkibo 2008-12-10 iti Wayback Machine
- Bietnam
- Dagiti estado a kameng ti Gunglo ti Pagpagilian ti Abagatan a daya nga Asia
- Dagiti komunista nga estado
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Abagatan Tsina
- Dagiti agmaymaysa a partido nga estado
- Dagiti sosialista nga estado
- Dagiti pagilian ti Abagatan a daya nga Asia
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1976
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Enero 4
Ti Enero 4 ti maikapat nga aldaw ti tawen iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 361 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen (362 kadagiti bisiesto a tawen).
PaspasamakUrnosen
NaipasngayUrnosen
- 1940 – Gao Xingjian, naiyanak nga Insik a mannurat, laureado iti Premio Nobel
- 1986 – Katrina Halili, Filipina nga aktres
PimmusayUrnosen
- 1960 – Albert Camus, Pranses a mannurat (naipasngay 1913)
- 1965 – T. S. Eliot, Amerikano a mannurat, nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura (naipasngay 1888)