text:
(iti Ingles) A Day with Thomas Edison
(1922)
Ni Thomas Alva Edison (Pebrero 11, 1847 – Oktubre 18, 1931) ket maysa idi nga Amerikano nga inbentor ken negosiante. Isu ket nagiparang-ay kadagiti adu a ramramit a nalatak a nakaimpluensia iti biag ti lawlaw ti lubong, a mairaman ti ponograpo, ti kamera ti pelikula, ken ti maysa a napaut a, praktikal nga elektriko a bumbilia a silaw. Isuket nanaganan ti "Ti Baglan ti Parke ti Menlo" babaen dagiti reporter ti warnakan, isu ket maysa kadagiti immuna nga inbentor a nangipakat kadagiti pamunganayan ti masa a produksion ken ti dakkel a gatad ti timpuyogan aginggana ti pamay-an ti panagparnuay, ken gapu ti daytoy, isu ket kankanayon a naipammadayawan ti panakapartuat ti immuna nga industrial a pagsukimatan a laboratorio.[1]
Ni Edison ket isu ti maikapat a kaaduan a prolipiko nga inbentor iti pakasaritaan, a nagtengtengngel kadagiti 1,093 patente ti EU a nainaganan kaniana, ken dagiti pay adu a patente idiy Nagkaykaysa a Pagarian, Pransia, ken Alemania. Isu ket naipammadayawan pay kadagiti a parnauy a nakaparawad ti masa a komunikasion ken, iti naisangsangayan, dagiti telekomunikasion. Dagitoy ket mairaman ti stock ticker, ti maysa a mekaniko a panagrehistro ti butos, bateria para iti eletriko a karro, elektrikal a bileg, nairekord a musika ken dagiti agkutkuti a pelikula.
Dagiti napasayaat nga obrana kadagitoy a paset ket nagrang-ayan idi ti nasapa akarerrna a kas maysa nga operador ti telegrapo. Ni Edison ket nagparang-ay ti sistema ti panagparnuay ti elektriko a bileg ken panagiwarwaras[2] kadagiti balbalay, negosio, ken dagiti pabrika – ti nangruna a panagrang-ay iti moderno nga industrialisado a lubong. Ti immuna estasion ti elektrisidadna idi ket idiay Kalsada Perlas idiay Manhattan, New York.[2]


c: text/html

text:
Putbol
Ti gunglo ti putbol, kaaduan a namammoan a ti putbol wenno saker, ket maysa a isport nga ayayamen ti nagbaetan ti dua a timpuyog iti sangpulo ket maysa a agayayam nga addaan ti nagtimbukel a bola. Iti panagbuelta ti maika-21 a siglo, daytoy nga ayayam ket inayayam ti sumurok a 250 a riwriw nga agay-ayayam kadagiti 200 a pagilian, nga isu daytoy ti kalatakan nga isport iti lubong.[1][2][3][4] Daytoy nga ayayam ket inayayam iti maysa a rektanggulo a pagayayaman iti ruot wenno berde a parbo a karuotan, nga addan ti maysa a pagtungpalan iti tengnga iti tunggal maysa kadagiti ababa a kagibusan. Ti banag iti daytoy nga ayayam ket ti agiskor babaen ti panagipaturong ti bola idiay pagtungpalan ti kasupiat.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Panagtaldiap iti Saker". Encyclopædia Britannica. Naala idi 4 Hunio 2008.
- ^ Guttman, Allen (1993). "Ti Panakaisaknap dagiti Isports ken ti Parikut iti Kultura nga Imperialismo". Iti Eric Dunning, Joseph A. Maguire, Robert E. Pearton. Ti Panagaramid ti Isports: Ti maysa a Panagipadpada ken Panagargian a Panagparang-ay. Champaign: Kinetiko ti Nagtagitaoan. p. 129. ISBN 0-88011-624-2. Naala idi 26 Enero 2008.
daytoy nga ayayam ket narigat unay a gapuanan a saan a nawaya a naimbento babaen kadagiti adu a kultura ngem daytoy ket nalaka laeng a a mayayamg tapno nagbalin a kalatakan nga isport iti lubong
- ^ Dunning, Eric (1999). "Ti panagrang-ay ti saker a kas maysa nga ayayam iti lubong". Dagiti maibanagan ti isport: Sosiolohiko a Panagadal ti Isport, Ranggas ken Sibilisasion. Londres: Routledge. p. 103. ISBN 0-415-06413-9. Naala idi 26 Enero 2008.
Ti agdama a panawen ti maika-20 a siglo, ti saker ket rimsua a kas ti kalatakan a timpuyog nga isport iti lubong
- ^ Mueller, Frederick; Cantu, Robert; Van Camp, Steven (1996). "Dagiti Timpuyog nga Isport". Didigra a Panakasugat iti Nangato a Pagadalan ken dagiti Kolehio nga Isport. Champaign: Kinetiko ti Nagtagitaoan. p. 57. ISBN 0-87322-674-7. Naala idi 26 Enero 2008.
Ti Saker ket isu ti kalatakan nga isport iti lubong ken maysa nga industria a naipategan iti sumurok a US$400 bilion iti dagup ti lubong. 80% iti daytoy naipataud idiay Europa, ngem ti kalatakna daytoy ket umadado idiay Estados Unidos. Nakarkulo a daytoy ket addaan dagiti 22 a riwriw nga agayayayam iti saker iti lubong idi rugi iti 1980, ken daytoy a bilang ket umadado. Idiay Estados Unidos ti saker ket maysa a kangrunaan nga isport kadagiti nangato a pagadalan ken kolehio nga agpang

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pagsasao a Malaysio
Ti pagsasao a Malaysio (Malayo: Bahasa Malaysia), wenno Pagalagadana a Malayo ket ti nagan a kadawyan a naipakpakat iti pagsasao a Malayo nga inus-usar idiay Malaysia. Iti Batay-linteg, nupay kasta, ti opisial a pagsasao ti Malaysia ket Malayo, ngem ti gobierno ket masansanada a tumawtawag iti daytoy iti Malaysio. Ti Malaysio ket naiyalagad a rehistro ti dialekto ti Johore-Riau ti Malayo. Daytoy ket sumurok nga 80% maitunos iti Indones. Daytoy ket insasao babaen ti kaadu ti populasion ti Malaysia a kas ti maikadua a pagsasao.[1] It is a compulsory subject in primary and secondary school.[4]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Malaysio iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ "Kedah MB defends use of Jawi on signboards". he Star (Malaysia). 26 Agosto 2008.
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Standard Malay". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.
- ^ Ministry of Education: FREQUENTLY ASKED QUESTIONS- TO UPHOLD BAHASA MALAYSIA AND TO STRENGTHEN THE ENGLISH LANGUAGE (MBMMBI); naala idi 3 Nobiembre 2013


text:
Pagsasao nga Indones
Ti Indones[4] (Bahasa Indonesia) ket isu ti opisial a pagsasao iti Indonesia. Daytoy ket maysa a naiyalagad a rehistrar iti Malaka a dialekto iti Malayo, maysa nga Austronesio a pagsasao a naus-usaren idi a kas maysa a lingua franca iti purpuro ti Indonesia kadagiti napalabas a sig-siglo.
Ti Indonesia ket isu ti maikapat a kapusekan ti populasion a pagilian iti lubong. Iti daytoy a dakkel a populasionna, ti bilang dagiti tattao a nalaing nga agsao iti Indones ket agbalbalinen a makaabot ti agarup a 100%, nga agpabalin iti Indones, ken ti Malayo, a maysa kadagiti kaaduan a maisasao a pagsasao iti lubong.[5]
Kaaduan kadagiti Indones, malaksid ti panagsasao iti nailian a pagsasao, ket kadawyanda a nalaing nga agsao iti sabali pay a rehional a pagsaso (kas pagarigan ket mairaman ti Habanes, Minangkabau ken Sundanes) a dagitoy ket kadawyan a maus-usar kadagiti balbalay ken iti kaunegan dagiti komunidad. Kaaduan kadagiti pormal nga edukasion, ken kaasitgan amin dagiti nailian a midia ken dagiti sabsabali a kita ti pannakisarita, ket nakababalin nga inus-usar ti Indones. Idiay Daya a Timor, nga isu daytoy idi ket maysa a probinsia ti Indonesia manipud idi 1975 aginggana idi 1999, ti Indones ket isu ti mabigbigan babaen ti batay-linteg a kas maysa kadagiti dua a pagsasao ti panagobra (ti sabali pay ket ti Ingles), a kudua dagiti opisial a pagsasao iti Tetum ken Portuges.
Ti Indones a nagan para iti daytoy a pagsasao ket Bahasa Indonesia (literal a "ti pagsasao iti Indonesia"). Daytoy a sao ket sagpaminsan a mabirukan pay iti naisuratan wenno naisasao nga Ingles. Ti pay maipatinayon, daytoy a pagsasao ket sagpaminsan pay a makunkuna a kas "Bahasa" babaen dagiti agsasao iti Ingles, ngem daytoy ket kayatna a sawen laeng ket "pagsasao" ken isu ngarud a saanna a teknikal a mainaganan ti pagsasao nga Indones.
Heograpiko a pannakaiwarwaras[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi 2010, ti Indones ket addaan kadagiti 42.8 a riwriw a patneng nga agsasao, ken 154.9 a riwriw a nangisasao a kas maikadua a pagsasao,[1] a nagisasao daytoy a maikuyog dagiti lokal a nakaiyanakada a dila, ka mangited daytoy iti dagup a bilang dagiti agsasao idiay Indonesia iti 197.7 a riwriw.[1] Daytoy ket kadawyan a kas umuna a pagsasao kadagiti urbano a lugar, ken kas maikadua a pagsasao babaen dagiti agtataeng kadagiti adu pay nga away a parte ti Indonesia.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c d Badan Pusat Statistik (28 March 2013). "Penduduk Indonesia Hasil Sensus Penduduk 2010 (Result of Indonesia Population Census 2010)". pp. 421, 427. ISSN 2302-8513.
- ^ http://www.easttimorgovernment.com/languages.htm
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Indonesian". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.
- ^ Rubino, Carl Ralph Galvez (2000). "Indones". Ilocano Dictionary and Grammar: Ilocano-English, English-Ilocano. University of Hawaiʻi Press. p. 222. ISBN 978-0-8248-2088-6.
- ^ James Neil Sneddon. Ti Pagsasao nga Indones: Ti Pakasaritaanna ken Pabuyan iti Moderno a Kagimongan. UNSW Press, 2004. Panid 14."


text:
VIGAN CITY – Kiniddaw ni ABC Presidente Constante Benzon bayat ti session ti konseho ditoy itay Enero 23 a maitantan pay laeng ti pannakatratar ti Omnibus Allowance tapno maammuan ti karirikna dagiti barangay officials ken tanod mainaig iti insentibo a maited kadakuada kas sagudayen ti ordinansa.
Sagudayen ti ordinansa a maikkan dagiti barangay kapitan iti P1,500 a performance allowance idinto a P4,000 ti pagbibingayan dagiti konsehal ti barangay ken pakairamanan ti SK president, sekretario ken tesorero.
Ngem singasing a maikkat ti P1,000 iti performance allowance dagiti barangay kagawad ket maited a pagbibingayan dagiti barangay tanod.
Sakbayna, linagidaw ni Benzon ti saan a pannakaimplementar dagiti ordinansa ken iti saanna a pannakapakaammo iti pannakaangay ti konsultasion.
Impalagip pay ni Benzon nga addan precedent a naaramid bayat ti umuna a city council a nangipasada iti ordinansa a mangted iti insentibo kadagiti opisial ti siudad a nagserbi iti tallo a nagsasaganad a termino ket “dayta ti gapuna a nangipasatayo iti gakat a mangted met iti insentibo kadagiti barangay kapitan ken konseho ti barangay….”
“Naaprobaran… ekspektarenda… ngem agingga ita, awan pay lawagna…” linagidaw ni Benzon.
“We belong to one family, we live in the same house, we are eating in the same table, but we are eating different foods,” kinuna pay ti ABC president.
Ngem nasukdal ti rikna ni Konsehal Germy Goulart ket kinunana a ti imbalikas ni Benzon ti “most unfair statement” a nangegna iti uneg ti pagsesionan.
Kinuna ni Goulart a “maymaysatayo a bagi a naikomitar nga agtrabaho para iti pagsayaatan dagiti kailiantayo, saan a para laeng iti sumagmamano a sektor” ngem kasapulan a “mangiruartayo iti ordinansa a saan nga asi-asi, saan a daydiay adu ti abutna”.
Kinuna ni Goulart a naaprobaranen ti gakat, ket sigurado a maipasa ngem “ti met parparuaren ni Apo Benzon, is-isu met laeng(en) a maymaysan a mangitantandudo iti daytoy a measure.”
Kinuna pay ni Goulart a maiwayat dagiti deliberasion tapno “kitaentayo no pagsayaatan ti amin, no naurnos met laeng ti ordinansa antes a maipasa.”
Inlawlawag met ni Vice Mayor Franz Ranches nga awan kuestion iti kiddaw ni Bernzon a pannakakonsulta dagiti barangay officials mainaig iti insentiboda ngem “analisaren a nalaing no kasano nga ited ti legal sharing iti daytoy performance allowance.”
Kinunana a respeteranda aniaman a mapagnunummuan dagiti barangay officials ken ti barangay captain ngem subject daytoy iti deliberasion iti konseho.
“Dependento no mangited iti insentibo kadagiti barangay officials ken tanod ania ti aprobaran ti majority members ti konseho,” kinuna ni Ranches sana innayon nga “adda latta met ti discretionary powers ti konseho.”


text:
Pagsasao nga Ilokano
Ti Ilokano (wenno Iloko, Iluko, mabalin met nga Ilocano) ket maysa kadagiti kangrunaan a pagsasao ken ti maikatlo a kadakkelan ti bilang ti patneng nga agsasao iti Filipinas.
Mairaman ti Ilokano iti pamilia ti Sasao nga Austronesio a nagpuonan dagiti pagsasao kadagiti puro iti Pasipiko ken Akin-abagatan a daya nga Asia. Kabagian ti Ilokano dagiti nadumaduma a dildila kas iti Bahasa Indonesia, Bahasa Melayu, Maori, Fijiano, Hawayano, Malagasi, Samoano, Tahitiano, Chamorro, Tetum, ken Paiwan. Daytoy ket asideg a kabagian dagiti dadduma a sasao nga Austronesio iti Akin-amianan a Luzon, ken addaan bassit iti agsinnaranay a pannakaawat iti pagsasao a Balangao ken dagiti akindaya a dialekto ti pagsasao a Bontoc.[6]
Adu a paset ti lubong, a napanan ken pagnanaedan dagiti Ilokano, ti pakasarakan met iti dakkel a porsiento dagiti agsasao iti Ilokano, kas kadagiti estado ti Hawaii ken California iti Estados Unidos.
Idi Septiembre 2012, impasa ti probinsia ti La Union ti maysa a bilin a mangbigbig iti Ilokano a kas maysa nga opisial a pagsasao ti probinsia a kakuyogna ti Filipino ken Ingles a kas dagiti nailian ken opisial a pagsasao ti Filipinas. Daytoy ti immuna a probinsia idiay Filipinas a nangipasa ti maysa a bilin a mangprotekta ken mangpadur-as iti patneng a pasasao, urayno adda dagiti sabali a pagsasao a naisasao iti probinsia ti La Union a mairaman ti Pangasinan ken Kankanaey.[3]
Dagiti linaon
Iloko ken Ilokano[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti awag wenno termino nga "Iloko" ken "Ilokano" ket awan paggidiatanna no ti pagsasao ti madakdakamat. Ti laeng pagdumaanna ket no dakamaten ti sao wenno pagsasao ken ti tao nga agsasao wenno agus-usar iti pagsasao (kas patneng wenno natibo nga agsasao). Kadawyan nga Iloko ti awag iti sao wenno pagsasao, ket Ilokano met no iti tao. Nupay kasta, gagangayen a maawagan a kas Ilokano ti agpada a tao ken pasasao. Kaaduan no di man amin a natibo nga agsasao wenno agar-aramat iti daytoy a pagsasao ket awaganda iti Ilokano.
Pannakaidasig ken dialekto[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Ilokano ket isu ti kakaisuna a sanga ti pamilia lingguistika a Kordiliera ti Filipinas, maibilang nga inauna wenno kabaketan kadagiti pagsasao iti amianan. Kakabsatna ti Pangasinense, Ibanag ken dagiti nadumaduma a pagsasao iti kabambantayan ti Kordiliera. Daytoy ket naisasao a kas patneng a pagsasao babaen dagiti pito a riwriw a tattao.
Daytoy ti pagsasao a kangrunaan nga aramat (lingua franca) ti agarup nga isu amin a pakabuklan ti Amianan a Luzon, nangruna iti Rehion ti Ilocos, iti Tanap ti Cagayan ken iti adu a paset ti Abra, Pangasinan, ken Zambales. Adu met ti agsasao iti Ilokano iti Nueva Ecija, Tarlac, Mindoro ken iti dadduma a probinsia iti Mindanao. Naisasao pay daytpy a kas maikadua a pagsasao babaen dagiti ad-adu ngem dua a riwriw a patneng nga agsasao iti Pangasinan, Ibanag, Ibatan, ken dagiti dadduma pay a pagsasao iti Akin-amianan a Luzon.[7]
Dua ti makuna a dialekto ti Ilokano: ti maawagan iti “Umamianan” wenno “nauneg nga Ilokano,” pagsasao dagiti taga-Ilokos, ken ti “Umabagatan,” a kaaduan a pagsasao dagiti adda iti probinsia ti La Union ken Pangasinan. Agassideg ketdi dagitoy a dialekto. Bassit ti pagdumaanda, ti laeng panangibalikas iti letra nga e.
Maysa laeng ti balikasna daytoy a letra para kadagiti "umamianan"—nakalukat, tengnga’t-sango, ken di nabukel a bokal. Dagiti met "umabagatan" ket dua ti balikasna. Kas kadagiti "umamianan," no ti sao ket ganggannaet ti naggapuananna, wenno nakarikep, ket impalikud, ken di nabukel a bokal, no ti agsarita ket patneng nga Ilokano. Daytoy a panangibalikas ket naiseknan iti pagsasao dagiti sabsabali kas iti Pangasinense ken Kankanaey.
Saan ketdi a madlaw unay dagitoy a naggidiatan kadagiti talaga a patneng nga Ilokano iti man abagatan wenno abagatan nga Ilocos. Madlaw laeng ti naiduma a panangibalikas iti e kadagiti saan a patneng nga Ilokano wenno dagiti nasanay iti Tagalog wenno Ingles a saan unayen nga agsasao iti Ilokano. Wenno dagiti nakasursuro iti Ilokano a saan a natibo nga Ilokano (kas pagarigan maysa a natibo a Tagalog wenno Bisayano a nakasursuro nga agsao iti Ilokano).
Dagiti patneng nga Ilokano ken umiiloko, maymaysa ti panangisaoda iti letra e kadagiti balikas a kas koma "wen," "met," "bedbed," "ilem," "isem," "panagem," "nakem," "timel," "belleng," "aweng," "palileng," "baket," "ubet," "gawed," "kerret," "siket," "lengleng" "alimuteng," "alsem," "pekkel," "kuribetbet," "pamulinawen" ken dadduma pay.
Sistema ti panagsurat[urnosen | urnosen ti taudan]
Moderno nga alpabeto[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti moderno nga Alpabeto nga Ilokano ket buklen dagiti 28 a letra. Ti umuna a bingay ket buklen dagiti duapulo a letra ti Abakada Ilokana ken ti maikadua a bingay ket buklen dagiti walo a letra a nabulod manipud iti pagsasao nga Espaniol ken Ingles.[8]
Dagiti duapulo ket walo a letra a mangbukel ti Alpabeto nga Ilokano: Aa Bb Cc Dd Ee Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn Ññ NGng Oo Pp Qq Rr Ss Tt Uu Vv Ww Xx Yy Zz
Dagiti duapulo a letra a mangbukel ti Abakada Ilokana: a, ba, ka, da, e, ga, ha, i, la, ma, na, nga, o, pa, ra, sa, ta, u, wa (ua), ya (ia)
Dagiti walo a letra a nabulod manipud iti pagsasao nga Espaniol ken Ingles: Cc Ff Jj Ññ Qq Vv Xx Zz
Sakbay ti kolonia[urnosen | urnosen ti taudan]
Amin dagiti klase ni Ilokano iti sakbay ti kolonia ket nagsuratda iti sistema ti silabiko sakbay ti isasangpet dagiti Europeano. Inus-usarda ti sistema a naitermino a kas maysa nga abugida, wenno alpasilabario. Daytoy idi ket kapada dagiti sinuratan ti Tagalog ken Pangasinan, nga iti tunggal karakter ket nangirepesenta iti panagsasaruno iti konsonante-bokal, wenno iti pangyababaan iti Ingles iti CV (consonant-vowel). Ti bersion ti Iloknao, nupay kasta, ket isu idi ti immuna a nangidesignado kadagiti koda a konsonante nga agraman iti marka ti diakritiko – ti krus wenno virama – a naipakita iti Doctrina Cristiana ti 1621, ti maysa kadagiti kasapaan a nabatbati a pablaak iti Ilokano. Sakbay ti pananginayon ti virama, awan idi ti waya dagiti mannurat a mangidesignado kadagiti koda a konsonante. Dagiti met agbasbasa ket pugtuanda no ti bokal ket mabasa wenno saan, gapu kadagiti bokal ti "e" ken "i" ket mabalinda a maipasinnukat, kas pagarigan dagiti letra ti "o" ken "u" para iti "tendera" ken tindira".
Moderno[urnosen | urnosen ti taudan]
Kadagiti nabiit a panawen, adda metten dagiti dua a sistema a naus-usar: Ti sistema ti "Espaniol" ken ti sistema ti Tagalog "Tagalog". Iti sistema ti Espanol, dagiti balikas a nagtaud iti Espaniol ket intalinaayda dagiti pannakailetrada. Dagiti met patneng a balikas, ket naitunos kadagiti alagaden ti panangiletra ti Espaniol. Ita met nga aldawen, dagiti laeng lallakayen a kaputotan ni Ilokano ti agus-usar iti sistema ti Espaniol.
Iti sistema a naibatay iti Tagalog, ad-adu iti pannakaisurat ti ponema iti letra, ken nasaysayaat a mangipaltiing ti pudno a pannakaibalikas ti balikas.[9] Dagiti letra ti ng ket buklen ti digrapo ken maibilang a kas bugbugtong a letra, ken sarunuenna ti n iti alpabeto. Kas resulta, ti numo ket agparang sakbay ti ngalngal kadagiti barbaro a diksionario. Dagiti balikas iti ganganaet a nagtaudan, ken kaaduan kadagiti nagtaud manipud iti Espaniol, ket nasken a mabaliwan iti pannakailetra tapno nasaysayaat iti pannakaipaltiingna iti ponolohia ti Ilokano. Dagiti balikas a nagtaud iti Ingles ket mabalin wenno saan a mabalin a maitunos iti daytoy nga ortograpia. Ti nangruna a pagarigan nga agus-usar iti daytoy a sistema ket ti linawas a magasin ti Bannawag.
Dagiti wadan dagiti dua a sistema[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti sumaganad ket dagiti dua a bersion ti kararag ti Amami. Ti adda iti kanigid ket naisurat iti ortograpia a naibatay iti Espaniol, bayat nga ti adda iti kanawan ket agus-usar iti sistema a naibatay iti Tagalog.
Ti Ilokano ken edukasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti pannakaisayankat ti sistema ti bilingual nga edukasion ti Espaniol iti 1897, ti Ilokano, ken maikuyog dagiti pito a nangruna a pagsasao (dagiti addaan iti saan a basbassit ngem maysa a riwriw nga agsasao), ket naipalubos idi a kas panangisuro aginggana iti maikadua a grado. Daytoy ket bigbigen babaen ti Komision iti Pagsasao a Filipino a kas maysa kadagiti kangrunaan a pagsasao iti Filipinas.[10] Babaen iti batay-linteg, ti Ilokano ket maysa a katakunaynay nga opisial a pagsasao kadagiti rehion a nakaisasaoanna ken agserbi a kas katakunaynay a panangisuro kadagita a lugar.[11]
Kadagiti napalabas a tawen, ti tignay iti Akinbaba ken Akinngato a Kamara iti Kongreso ket nagiyunay-unay para iti panagusar iti nakayanakan a pagsasao a kas panangisuro aginggana iti maikanem a grado.[12][13]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Mikael Parkvall, "Världens 100 största språk 2007" (Dagiti 100 a Kadakkelan a Pagsasao iti Lubong idi 2007), iti Nationalencyklopedin
- ^ Senso ti Filipinas, 2000. Tabla 11. Sangkabalayan a Populasion babaen ti Etnisidad Sekso ken Rehion: 2000
- ^ a b Elias, Jun (Septiembre 19, 2012). "Iloko La Union's official language". Philippine Star. Naala idi Septiembre 24, 2012.
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Iloko". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.
- ^ Ethnologue. "Language Map of Northern Philippines". ethnologue.com. Ethnologue. Naala idi 7 Disiembre 2015.
- ^ Lewis (2013). Ethnologue Languages of the World. Naala manipud iti:http://www.ethnologue.com/language/ebk
- ^ Rubino, Carl Ralph Galvez (2000). "Pagsasao nga Ilokano". Ilocano Dictionary and Grammar: Ilocano-English, English-Ilocano. University of Hawaiʻi Press. ISBN 978-0-8248-2088-6.
- ^ Komisyon sa Wikang Filipino (2012). Tarabay iti Ortograpia ti Pagsasao nga Ilokano. Komisyon sa Wikang Filipino: ISBN 978-971-0910-362.
- ^ Nupay kasta, adda met dagiti saan amairaman. Iti kasumbangirna ket agpayso met para iti bokal ti /u/ nga adda met dagiti dua a representasion kadagiti patneng a balikas. Ti bokal ti /u/ ket maisurat iti o no agparang iti maudi a silaba ti balikas wenno iti ramut, kas pagarigan ti kitaemonto /ki.ta.e.mun.tu/. Iti pay maipatinayon, ti e ket mangirepresenta kadagiti dua a bokal iti akin-abagatan a dialekto: ti [ɛ] ken ti [].
- ^ Panfilio D. Catacataca (Abril 30, 2015). "The Commission on the Filipino Language". ncca.gov.ph. National Comission for Culture and the Arts. Naala idi 7 Disiembre 2015.
- ^ 1987 Constitution of the Republic of the Philippines, thecorpusjuris.com (Article XIV, Section 7)
- ^ Congress of the Philippines (Mayo 15, 2013). "Republic Act No. 10533". ncca.gov.ph. Goverment of the Philippines. Naala idi 7 Disiembre 2015.
- ^ Delon Porcalla (Mayo 16, 2013). "K-12 for all, use of mother tongue now law". www.philstar.com. The Philippine Star. Naala idi 7 Disiembre 2015.


text:
Filed under: essay, language | Tags: alegria imperial, English, essay, filipineses09, Iluko, iluko.com, riddle
Uggor na ti lubong. Awan biag dagiti darikmat no saanda nga aglasat iti bitekna. Kas anniniwan ti agdaliasat nga aldaw no saanna nga marikna ti agek ti parbangon, arakup ti malem, no saanna a mangeg ti arasaas dagiti bituen, duayya ti rabii. Kaingingas ti papel dagiti sabong no saanna ida taliawen, no sanna nga aprosan ti sim-meda nga isemda, no saanna nga ikidem nga sul-uyen ti bangloda.
Uray dumanarudor dagiti bambantay no mariingda, awan kaipapanna no saanna nga madlaw ti sakit ti nakemda. Uray di agpatingga ti ririaw dagiti riniwriwriw a bulbulong ti kawayan awan makaawat kadagiti ananek-ekenda no saanna nga ipalubos ti kabagi-anna nga mangnga-asi.
Anianto payen no saan nga matokar ti maysa a timek ti bitekna, no saan nga agbaliw ti widawidna a kas awan mangmangegna, timek a mangal-allukoy, sam-it nga agayus iti sanguannanna. Agsawisiw ti angin, agsenna-ay dagiti pakak a metektkan nga agur-uray ti isungbatna.
Masangpetanna ti sabangan nga maang-san. No saanna a maikaso nga isang-at dagiti ladladingit daytoy, malnekanton nga agsansaning-i dagiti dalluyon . Nupay agguilap-guilap ti masipngetan a waig awan pategna no saan a maaawis dagiti bitekna ket babaen ti mata a mangmingming kadagiti darepdep dagiti bituen.
Iggemna ti napalabas. Agbibiag iti masukunsukot a silidna, silid nga awan ridiridaw. Petpetna ti agdama. Nalukay unay nga kumaradap daytoy kadagiti agsisillapid a dalan iti kaungganna, dagiti rinibribu a pagayusan ti rikna. Padpadaananna ti masanguanna, dagiti darepdep nga agam-ampayag nga ilillili ti bulan ket no saanna nga sippawen dagitoy, matnagda kas bato iti kumkumraang a kapanagan.
Awan masao a bukelna. Maysa laeng daytoy a kas prasko, awan nagyan, awan aglasat kaniana ket agbayag. Masapul nga bayat bitekna maiwerret dagiti pampanunot, rikriknaen, sasao, an-anek-ek, dardarepdep a bibiagen dagiti bituen.
Uggorna ti ayat. Ngem awan makatiliw, makapugto no ania ti kita daytoy, no ayanna ti nangitukelanna, ayanna ti pangsibsibuganna. Uray no kasano ti gagar dagiti agsisiim iti parbangon, wenno tengga’t aldaw, wenno iti panagkeppet ti langit a makatiliw ti daytoy kapatgan nga uggorna, a ti lubong ti kaibatoganna, mapaayda.
Mapaayda urayaman no pirpirsayenda. Uggorna ti lubong dagiti agayan-ayat, lubong nga ubbog ti biag, lubong a kadakdakkel wenno kabasbassit ti gemgem, ket kas gemgem awan matiliw, awan masirip a nagyan, kas rikna.
Copyright (c) 2010 by Alegria Imperial
Posted in iluko.com 02/14/2010
2 Comments so far
Leave a comment
Urayko la isardesardeng nga umis-isem ti mangbasa kadaytoy napnoan burburtia a sinuratmo, manang Guia. Ngamin, kayatko a tiliwen ti mensahem ken kangrunaanna, adalen ti wagas wenno arte ti pinagyebkasmo. Nakangatngato ti kalidad dagitoy liniam–makapamayeng.
Ituloymo koma ti agsurat para iti Bannawag. Adu ti mangsegsegga kadagiti sinuratmo ket maysaakon kadakuada.
Toy adingmo, Nanding.


text:
FILIPINO VERSION TI WILD WILD WEST? Saan a cowboy daytoy nagsakay iti kabalio (ngato) no di maysa a polis a mangtimtimon iti urnos ken talna iti Vigan Heritage Village,
pakasarakan kadagiti duog a pagtaengan, kas kadagiti guardia
sibil idi panawen dagiti kastila iti Siudad Fernandina. Naala ti
retrato bayat ti parada ti selebrasion ti piesta ti Konbersion ni San Pablo, patron ti Vigan City idi Enero 25, 2016. (TNM)
FILIPINO VERSION TI WILD WILD WEST? Saan a cowboy daytoy nagsakay iti kabalio (ngato) no di maysa a polis a mangtimtimon iti urnos ken talna iti Vigan Heritage Village, pakasarakan kadagiti duog a pagtaengan, kas kadagiti guardia sibil idi panawen dagiti kastila iti Siudad Fernandina. Naala ti retrato bayat ti parada ti selebrasion ti piesta ti Konbersion niSan Pablo, patron ti Vigan City idi Enero 25, 2016. (TNM)


text:
Piesta dagiti politiko, lokal man ken nasional, itan ta timmapogdan iti basingkawel iti politika. Risiris nga umatipugpog ti parnuayenda bayatto ti rugi agingga ti kangitingitan iti kampania. Dinto maliklikan ti binnara ti sarsarita, pinnadakes ti kinata-o, makutkotto amin a babak iti tunggal maysa, agbibinnakaldanto ti bangsit (pudno man wenno parparbo laeng).
Ti delikado no adda agaramid ti bayolente kas panagdangran ken pammapatay, panagkigkigtot ken panagpangpangta. Adda ngamin dagiti nabibileg a politiko, pwuera de los buenos, nga agusar ti tallo a “Gs”. Iti Ingles “goons, gun and gold”.
No kunatayo nga agpiesta dagiti politiko, di bumurong nga agragrag-o met dagiti botantes. Apay? Kunayo ngata. Agsipud ta di maliklikan ti panagruar ti adu a kuarta. Aglayus ti pirak no nairot ti lablaban iti lokal. Mapasamak ti kidnaradap, aldaw man wenno rabii sakbay ti kaaldawan iti eleksyon. Labsanda dagiti agkakarruba a maibilang nga intelligent voters a di mayat ti mapaspasuksokan. Highest bidder, kuna met dagiti masirib iti agmatoon.
Kasta ti nalaad a rupa iti politika ditoy pagiliantayo. Naigamirtayon.#


text:
SINAIT, IlocosSur – Umaboten iti 25,000 nga indibidual ditoy Ilocos Sur ti natulongan dagiti napagtipon a puersa ti Armed Forces of the Philippines ken U.S. Military babaen ti RP-US Balikatan 2010 Shoulder to Shoulder for the Benefits of the People, segun iti dua nga opisial ti US. Marines ken Philippine Navy bayat ti naangay a seremonia iti Quimmallugong, Sinait idi Marso 11.
Kinuna da B/Gen. William Faulkner ti U.S. Marines ken Real Admiral Ramon Espera ti Philippine Navy a karaman dagiti naserbian ti grupo dagiti 750 nga ubbing iti Pias ken 600 iti San Jose, agpada a barangay iti Salcedo ken 500 iti Quimmallugong, Sinait; 10,000 nga umili ti natulongan iti medical ken dental missions a nakatamingan dagiti agduduma a sakit, pannakatsek-ap ti mata, dental ken naikkan iti libre nga agas; 3,000 ti natamingdagiti tarakenda nga animal iti veterinary section; ken 8,000 ti naikkan iti luplupot ken stuffed toys iti community relations.
Pinagyamanan ni B/Gen. Faulkner ti nabara a panangpasangbay dagiti Ilokano kadakuada bayat ti pannakaisayangkat ti Joint Military Exercises.
“Makunak a daytoyen ti kaannayasan ken kapintasan a Balikatan a naangay sipud nairugi daytoy,” kinuna ni Faulkner.
Pinagyamanan met ni Gov. Deogracias Victor “DV” Savellano dagiti amin a nakipaset iti Balikatan gapu ta adu dagiti naitedna a pagsayaatan ti probinsia.
“Iti laeng Salcedo ken Sinait ti nakaangayan daytoy iti probinsiatayo ket sapay ta inton maminsan, maisayangkatto met laeng daytoy iti sabali pay nga ili,” kinuna ti gobernador.#


text:
Mamallaag. Mamutbuteng. Saan a nasayaat daytoy a wagas iti ispiker man wenno iti dumdumngeg. Lapped daytoy iti nasamay a komunikasion. Kadagiti agdisdiskurso lalo iti panawen ti eleksion, liklikanda daytoy ta ammoda a makapadakes iti panggepda. Padasem nga idiskurso: “Ibutosdak! No saan, dakes ti mapasamak kadakayo!” No kastoy, awanen ti bumutos kenka.
Mangay-ayo ti rumbeng nga aramidem, saan ket a mamallaag wenno mangbutbuteng ditan. Adda aya mayat nga agtignay no sibubuteng wenno makarikna iti peggad wenno pakaisagmakanna?
Maysa a mandar a makakurikor iti lapayag dagiti balikas a “No diyo aramiden!” wenno “Aramidenyo ketdin!” Nasamsamay a baliksen a kastoy: “Ania ngata ti pagbanaganna no kastoy ti aramidem?” wenno “Ania ti panagkunam a mapasamak no kastoy ti aramidem?” Iti daytoy a wagas, awan marikna a ballaag.
Isu a sangkadiskurso no dadduma dagiti pulitiko: “Ania ti maitulongko kadakayo? Sidadaanak a dumngeg, ammak, innak ken kakabsatko ida.” Kadagitoy a balikas, uray diyo pay imbutos, kasla binutosanyon isu a damdamagennan ti pagsayaatan. Itoy a punto, nasamay ti komunikasion, maallukoy ti rikna ti kaadduan a dumdumngeg. Ket ibutosda siempre dayta a politiko!
Gubbuayen dagiti balikas a makaay-ayo ti panagtallugod. (Kasta met nga appan iti banniit a pagbabawyan iti udina.)
3. Panangkulding iti rikna. Apay a nasken a kuldingen pay ti rikna ti sabali? Apay, saanda kadi nga ammo wenno siksika aya ti makaammo iti pagrebbenganda ta nasken pay nga ipalagipmo kadakuada dayta a banag? Ammo ti kaadduan ti pagrebbenganda, ti nasken nga aramidenda, ti makapanunot iti umno ken saan isu a saanen a nasken a kuldingen ti rikna ken isipda. Ket no mapaliiw a nasken a maaramid daytoy a wagas, liklikan ti direkta a panangibaga a kas kadagitoy: “Ammom metten dayta a banag.” Wenno “Reponsibilidadmo(yo) dayta a banag.”
No di maliklikan ti mangkulding, nasken ti nasamay ken epektibo a wagas a kas itoy: “Maawatanka unay unay, ngem nasaysayaat no bayadamon ‘diay binulodmo a kuarta kaniak, ta pagmatrikula ti anakko. Sidadadaanak a mangipabulodto manen kenka iti sumaruno a gundaway.” Ngem saan a nasayaat a sumrek iti lapayag no kastoy ti mangngeg: “Responsibilidadmo dayta! Bayadamon ti utangmo!” Adda met kalintegan ken rikna dagiti siuutang.
4. Mangidiktar ken mangipapilit. Lapped iti nasamay a komunikasion no ibaba la unay ti saad ken kinaasino ti kasasao wenno dumdumngeg. No mangibaga iti maysa a banag, saan nga ekspektaren ti insigida a sungbat ti maysa a tao ta posible a panunotenna wenno amirisenna pay nga umuna ti isawangna. Adda nabuntog nga agikeddeng ta nalabit a tingtingitingenna dagiti amin nga anggulo ken gulo ti nangngegna wenno saan met a talaga a nabuntog nga agikeddeng ta dayta ti natural kenkuana. Isu a nasken a maikkan iti espasio a mangamiris iti nangngegna, agikeddeng iti bukodna a wagas ken kapanunotan a saan ket a diktaram wenno ipilitmo ti kayatmo.
Laglagipem a ti tao a mapilpilit iti kayatmo, saan nga umayon wenno kumanunong. Aglaladut nga agtignay ti tao a saan a siaannugot. Sipupuso daytoy nga agtignay no nagutugot iti balikas.
5. Mammagbaga. Iti man ispiker wenno iti receiver, iti sumungbat iti mammagbaga, mangibunga daytoy iti baet wenno giwang iti nagbaetanda. Ta apay? Ngamin, kasla imbagamon a dina kabaelan ti mangsolbar iti maysa a parikut wenno sanguen ti pakadagsenan. No idirekta a sawen ti mammagbaga, (asinoman kadagitoy a dua, ispiker wenno receiver), lalo no saan pay a nalpas ti agsasao (no asino kadakuada a dua), kasla inagawmo ti eksena wenno mikropono (awagan dagiti dadduma daytoy a banag wenno situasion a kas panangbagtin iti bukod a bangko). Amin a tao ket kabaelanna a solbaren ti parikutna. Maisawang iti saan a direkta ngem nasamay a wagas ti itutulong wenno ibaballaet ken panangited iti balakad (wenno pammagbaga).
Ehemplo: “Ania ngata ti kasayaatan nga aramidem?” Wenno “Makatulongak kadi iti parikutmo?”
Naalumamay daytoy a wagas a panangtulong. Nalamuyot a denggen ti adda parikutna.
Ngem no kunam: “Kastoy a ti aramidem!” Wenno: “Pakarikutam, aya!”, maiduman daytoy. Awan as-asinna, kunatayo nga Ilokano.
Iti epektibo a komunikasion, kanayon nga agbatay iti diplomasia, adda asin dagiti balikas ken maisawang a naalumamay.
6. Managpabasol. Saan a makatulong iti epektibo a komunikasion ti panagpabasol. No sika ti ispiker, amangan no panawandaka dagiti dumdumngeg. Ket no sika met ti dumdumngeg, pabasolem ti ispiker. Ngem awan ti mamaayna lalo no madama nga agsasao (ti ispiker) ta saan a maikaskaso dayta a banag.
Aramid a panangbirok iti al-alia iti anniniwan ti panagpabasol. Laglagipem nga awan ti mayat a mapabasol. Nalaklaka nga amang a tumpuar ti mangamin iti basolna ngem ti mapabasol nga awan ti aramidna.
No sika ti ispiker ket sawem dagitoy: “No nengnengkanto met!”, asino pay ti mayat a dumngeg? Amangan no agtudo pay ti nalusak a kamatis iti yanmo!
7. Manigurista. Saan nga amin ket agpapada. Saanmo nga ipapan a di maawatan ti sabali ti mensahe isu a nasken nga ipasiguradom ti kaipapanan ken kababagasna nga awan man laeng ti panangamiris ti umawat itoy. Ipanmo ti bagim iti sinelas ti sabali, a nasken ti nasamay a wagas tapno maliklikan ti panangibaba, panangsugat, panangiwalin iti makinsinelas.
8. Baliktad a panagipapan. Isu met laeng iti panangtagibassit. Saanmo koma nga ibaba ti sabali ken pagarupen a naikawes aminen a saguday kenka ket ammom aminen. Nasken met ti panagsarmingmo amangan no adda buling iti rupam. Daydiay sarming, ibagana kenka ti saanmo a makitkita.
9. Serie ti saludsod. Lalo no agsasamparat ken agsasallupang ti serie a saludsod a maisiasi wenno saan a maiparbeng iti topiko wenno saan a magaw-at ket agibunga iti lapped ti panagsisinnukat ti kapanunotan ken impormasion.
Maysa a wagas a pangawis iti imatang ti saludsod. Ngem no sobra met ti kaaduna wenno pasig laeng a saludsod, ay, kasla taba ti baboy nga agyegyegyeg. Saan a nasayaat dayta.
10. Nalabes/di maiparbeng nga angaw. “Apay, nalaingka aya?” “Apay, asinoka aya?” “Awanto met la ti ammom, isu a dumngegka lattan!” No dagitoy ti maiyangaw, uray pay no naigagara wenno di naigagara, salputen ken ipasenda ti rikna. Tumaud ti rikiar wenno makaunget a sungbat a mangpataud iti saan a panagkikinnaawatan.
Liklikan dagiti sarkastiko a balikas no agsasao wenno sumungbat iti nangngeg ta ssanda a makatulong iti dur-asan ti panagsisinnukat iti impormasion ken idea. Ipamatmatna pay ti kinaawan respeto iti kasungani.
Ti tao nga awanan iti respeto iti sabali, nakarkaro pay nga awan ti respetona iti bukodna a bagi.
11. Agalla-alla. Mapukaw ti kredibilidad no agalla-alla ti ibagbaga wenno sungbat. No agalla-alla ti ibagbaga ti agsasao, saanna nga ammo ti sasawenna. No agalla-alla met ti sungbat ti dumdumngeg, saan a sigurado wenno dina ammo ti isungsungbatna.
Nasken a liklikan ti espiker daytoy a banag. Iti dumdumngeg, nasaysayaat laengen nga agulimek. Basbassit ti tumaud a biddut iti panagulimek ngem ti sao a sao nga awanan ti kaipapanan wenno bugas ti sasawen lalo no maisawang iti saan a maiparbeng wenno maitutop ken manakman a wagas.
12. Capital “I”. Ti bagina. Isu ti bida. Ammona amin. “Idi kabambanuagak, saan nga agbalin dagita!” “Siak pay ti suruanyo ket ad-adun ti nainumko a danum ngem dakayo!” “Saankayo a makapatas kaniak! Nalalaingak, ngem dakayo!”
Kas iti maysa a polis, saan a maiparbeng no ipapilitna ti police matters iti court proceedings. Saan a maiparbeng uray adun ti eksperiensana ta sabali met a ligason wenno kinelleng ti paglainganna. Uray no ad-adun ti nainumna a danum ngem iti sabali, saanna nga ammo amin. Adda latta ammo ti sabali a dina pay ammo.
13. Bangkero. Lapped iti komunikasion ti bangkero ta bukodanna ti salonanen no kua. No itiponna pay ti capital “I”, awanen ti nalawag a turongen ti saritaan ta maymaysan ti pilid ti tren. Nasamsamay no pagsisinnublatan ti tako, tapno maikkan amin iti gundaway a sumakdo iti impormasion, idea ken dadduma pay.
14. Mananglais. No laisem ti dumdumngeg, panawandaka. No sika met a dimngeg ti manglais iti nagsao, panawannaka. Ngarud, awan ti mamaay dayta a panagsisinnukat iti impormasion ken idea.
15. Mr. (Always) Right. Pumanaw ti dumdumngeg no agsao ni Mr. Right. Ket no sumungbat met ni Mr. Right, makaulawen ken nalilibeg ti tungtongan lalo no ipapilitna ti baliktad a kapanunotan wenno ideana.
Laglagipem nga awan ti perpekto a tao. Dumteng ket dumtengto latta ti tao nga ad-adu ti ammona ket agkuros ti dalanyo. Isu a nasken ti pannakaawat kadaytoy a banag tapno maliklikan ti saan a nasayaat a pagteng.
Ken dadduma pay.
(Adda nayonna)


text:
SAN FERNANDO CITY – Dua nga ili iti Region 1 ti immawat iti pammadayaw itay nabiit kas paset ti panangselebrar ti Department of Health (DOH) iti Maika-118 nga anibersariona.
Mismo a da Presidente Benigno Aquino, agdama a Secretary of Health Janette P. Garin ken incoming Health Secretary Paulyn Jean Ubial ti nangiyawat ken ni Alilem Mayor Mar Ruel Sumabat ken da San Gabriel outgoing Mayor Divina Velasco ken ni incoming Mayor Herminigildo Velasco ti tropeo ken insentibo a P500,000 nga aramatenda para iti ad-adu pay a pannakapondo dagiti programada a panangkontrol iti tabako.
Segun ken ni DOH-1 Health Education and Promotion Officer David Zaragoza, naited ti pammadayaw iti Alilem ken San Gabriel gapu iti panangiyimplementar ti lokal a gobiernoda ti smoke-free environment iti tallo a tawen a nagsasaganad manipud 2013 agingga iti 2015.
Innayon ni Zaragoza a nairusat ti Red Orchid Awards kas panagbirok iti 100% nga smoke-free nga LGUs, opisina ken ospital nga addaan initiatibo a mangprotehir kadagiti umili, nangnangruna dagiti menor manipud iti peggad ti salun-at nga agtaud iti panagsigarilio.
Naited ti pammadayaw iti Alilem gapu iti agsasaganad a panangipakatna kadagiti pagwadan a gannuat tapno mamentener a tobacco-free ti LGU kas iti estrikto nga implementasion ti ordinansa a mangdusa kadagiti agsigarilio iti lugar a publiko, pannakabuangay ti smoke-free task force ken panangipaay dagiti impormasion babaen iti social media kas iti Facebook tapno ad-adda pay a dumanon kadagiti agtutubo.
Iti met biang ti San Gabriel, naipakat ti total ban iti panagsigarilio iti amin a lugar a publiko, pannakaipasdek dagiti pakdaar kontra panagsigarilio ken picture-based health warning posters, pannakaited dagiti pagbasaan iti Ilokano  kontra-panagsigarilio kadagiti amin a rural health unit ken iti pannakaipasdek iti Smoke Free-Task Force.
Maipapaay ti DOH Red Orchid Awards kas maibatay iti Artikulo 8 ti World Health Organization (WHO) Framework Convention on Tobacco Control a mangirekrekomendar iti pannakaadaptar dagiti gannuat tapno maipaay ti proteksion kadagiti umili manipud iti asuk iti nakubong a pagtrabahuan, sasakayan a publiko, indoor places ken dadduma pay a lugar publiko, ken ti  Republic Act 9211 wenno Tobacco Regulation Act of 2003 a mangited iti proteksion manipud iti exposure iti asuk ti tabako. (Manipud iti report ni Joanne Namnama P. Dilim, PIA 1, La Union)


text:
KALPASAN a naggibusen ti panangipila iti certificate of candidacy iti Commission on Elections dagiti agkandidato para iti May 13, 2019 National and Local Elections, manonto ngata kadagitoy a nakapagpilan iti kandidatura ti serioso, lilibeg wenno masukatanto agingga iti aggibus ti naituding nga aldaw ti “substitution of candidates” ken “withdrawal of candidacy?”
Iti kadagupan dagiti 152 a nagipila iti kandidatura a para senador, manonto ti ideklarar ti Comelec a nuisance candidates? Manonto met kadagiti 182 a party list ken nominado dagiti sagatento ti Comelec?
Inlawlawag ni Comelec Spokesman James Jimenez a maibilang a nuisance candidates dagiti nagipila iti kandidatura a saan a serioso, ken awan ti kabaelanna a mangisayangkat ti nationwide campaign.
Tunggal eleksion, adu latta dagiti saan nga am-ammo ken kadawyan a tattao nga agipilpila iti kandidaturada nangruna kadagiti national positions a mabutosan iti sapasap a pagilian. Iti daytoy nga eleksion, adu manen dagiti maibilang a nuisance candidates a para senador. Uray kadagiti district representatives ken local positions ket adu latta dagiti kandidato nga awan ti namnamana a mangabak nangruna no nabileg a politiko ken partido dagiti makabalubalda.
Mapaspasamak ti kastoy iti tunggal eleksion iti Pilipinas gapu ti kinalukay dagiti kualipikasion nga intuyang ti 1987 Constitution a Pilipino Citizen, agtawen iti tumutop nga edad para iti senador, kongresista ken lokal nga opisial, ammona ti agsurat ken agbasa, ken rehistrado a botante iti makatawen iti lugar a pagkandidatuanna.
Napateg ti pannakaarisit dagiti serioso a kandidato tapno saan unay nga atiddog ti balota ken listaan dagiti papili a para senador, ken tapno saan a maulaw dagiti botante nangruna ta maisaysayangkaten ti Automated Elections wenno pannakausar ti computer iti pannakabilang dagiti botos.
Kiniddaw ti Department of Interior and Local Government Officer In Charge Eduardo Año iti Comelec ti pannaka-disqualified dagiti kandidato a nairaman iti narcolist wenno listaan dagiti politiko nga adda pannakainaigna iti illegal a droga. Adda dagiti partido ken grupo a mangkidkiddaw iti Comelec ti pannaka-disqualified dagiti kandidato nga adda kasona a kinednganen dagiti nababbaba a korte ken Sandiganbayan, ken imbilinen ti Ombudsman ti agnanayon a pannaka-disqualified-da iti panagserbi iti gobierno iti amin a posision, nabotosan wenno nadutokan.
Inlawlawag ni Jimenez a ministerial ti akem ti Comelec iti panagawatda iti COC ket awan ti karbenganda a mang-disqualied iti maysa nga akusado ken uray nakednganen, no saan pay a nasentensiaan iti “final judgement” babaen ti Korte Suprema.
Mababbabalaw ti wagas ti panagarisit ti Comelec iti pannaka-disqualified dagiti kandidato nangruna dagiti adda pannakainaigna iti krimen ken kurapsion. Awan ti maaramidan ti Comelec, gapu ta adu dagiti abut wenno pakaballikogan ti linteg tapno uray dagiti kombiktado a kandidato ket mapalubosanto latta nga agpapili iti eleksion. Maysa nga ehemplo ti kaso ni sigud a Presidente Joseph Estrada a nabalud ken sinentensiaan ti Sandiganbayan gapu iti kaso a plunder. Ngem idi nawayawayaan ken inikkan ni Presidente Gloria Macapagal Arroyo iti Executive Clemency, nagkandidato a para presidente ngem naabak, agingga a nagkandidato ken nangabak a mayor iti Manila.
Adu a kandidato dagiti addaan iti sangsanguen a nadagsen a kaso iti Ombudsman ken Sandiganbayan. Mairaman kadakudada dagiti agngayangay a para senador ken kongresista nga akusado iti Plunder ken Graft and Corruption kas kadagiti nainaig iti P10 Billion Pork Barrel Scam, ken dadduma pay nga isyu ti kurapsion ken panagkunniber ti gobierno.
Nagadu dagiti nagipila iti kandidatura a para senador nga adu kadakuada dagiti lilibeg wenno kayatda laeng a padasen ken maikkan ti publisidad. Adda pay dagiti saan a normal ti panunotda ta adda pay nangibaga nga isuna ni Apo Jesucristo.
Nagadu met dagiti partylist nga agngayangay para iti House of Representatives nga adu kadakuada ti saan a pudno a mangibagi kadagiti sektor nga irepresentarda. Kasla nagtubon nga uong ti kaadu dagiti party list nga us-usaren dagiti nabileg a pamilia dagiti politiko tapno ad-adda pay a mapalawa ti turayda. Iti naglabas, maaw-awagan ti party list system kas backdoor entry dagiti agngayangay a kongresista a saan a makapagtaray wenno mangabak kadagiti distritoda, ngem itan, maibilangen daytoy a front entrance gapu ti kaadun dagiti party list representatives. Nagkas-ang daytoy ta manayonan ti paggastosan ti gobierno, kadakuada, ngem saanda met a pudno nga ibagian dagiti sektor a nakainomiranda nga irepresentarda.
Iti lokal nga eleksion, nagasat dagiti botante kadagiti ili, siudad ken probinsia, nga adu dagiti agkandidato iti nagduduma a posision ta maikkanda iti gundaway a mangpili kadagiti namnamaenda a kasayaatan a kandidato.
Adu dagiti local government units nga awan ti kabalubal dagiti kandidato ket mapaidaman dagiti botante iti gundaway a mangpili ti kapkanekanda a kandidato ta awan met sabali a pagpilianda.
Adu dagiti kaso ti “unopposed candidacy” iti nagduduma nga LGU ta mabalin a dagiti kandidato ket awan ti mayat a sumango ta nasayaat unay ti panagserbida kadagiti masakupanda. Mabalin nga adda met dagiti kaso a dagiti nabileg ken nabaknang a kandidato ket pasuksokan, aregluen wenno butbutngenda dagiti makabalubalda tapno awanen ti lapped iti panangabakda.
Napateg ti kaadda ti pagpilian iti eleksion tapno maisaad iti turay dagiti botosan a kapkapnekan dagiti umili. Ngem makaulaw met no sobra ti kaadu dagiti pagpilian no mairaman dagiti awan ti kabaelanna ken saan a serioso nga agserbi ta sayang ti espasioda iti balota, ket amangan no mangabakda, ad-addan a nakasaysayang ti ipasueldonto kadakuada ti gobierno a nagtaud iti buis dagiti umili. (Eden Alviar)


text:
Mula
Ti mulmula, ken tinawtawagan pay a berde a mulmula (Viridiplantae iti Latin), ket dagiti sibibiag nga organismo ti pagarian a Plantae a mairaman dagiti adu ti selula a grupo a kas dagiti agsabsabong a mula, konipera, pako ken lumot, ken dagiti pay, depende ti panagilawlawag, ti berde nga algas, ngen saan a dagiti nalabbasit wenno kayumanggi ruot ti taaw a kas dagiti kuelpo, wenno dagiti kudetdet wenno bakteria.
Dagiti berde mula ket nadidingan ti selula nga adda ti selulusa ken naidasdasig a makaala ti kaaduan nga enerhia manipud ti lawag ti init babaen ti potosintesis nga inus-usar ti kloropila a linaod kadagiti kloroplasto, a dagitoy ti mangited ti marisda a berde. Adda dagiti múla a parasitiko ken mabalin a saan nga agpataud kadagiti kadawyan a dagup ti kloropila wenno potosintesia. Dagiti múla ket naidasigda pay babaen ti seksula a panagpatubo, modular ken awan inggana a panagtubo, ken ti maysa a panagbalbaliw dagiti kaputotan, urayno ti aseksual a panagpatubo ket kadawyan, ken adda dagiti mula maminsan laeng nga agsabong bayat a dagiti dadduma adaanda ti maysa laeng a sabong.
Ti apag-isu a bilang ket narigat a maammuan, ngem , adda dagiti agarup a 300–315 a ribu dagiti sebbangan ti mulmula, a kaaduan kadagitoy ket, adda ti 260–290 a ribu, ket dagiti agbukbukel a mula (kitaen ti tabla dita baba).[2] Dagiti berde a mula ket kaaduan a mangitited ti nawaya nga oksiheno ken kaaduan kadagitoy a batayan dagiti ekolohia ti Dadga, a naipangpangruna iti daga. Dagiti mula a naipalpalawag a kas dagiti bukel, prutas ken nateng ket mangporma kadagiti kammasapulan a makmakan ti tao, ken naipaamo dagitoyen kadagiti napalabas a milenio. Dagiti mula ket pasayaatenda ti biagtayo a kas dagiti sabong ken ornamento. Iti kinaudi adu kadagitoy ket nagserbida a taudan kadagiti kaaduan a medisina ken druga. Ti sientipiko a pabagadal kadagitoy ket naam-ammuan a kas ti botanika.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Haeckel G (1866). Generale Morphologie der Organismen. Berlin: Verlag von Georg Reimer. pp. vol.1: i–xxxii, 1–574, pls I–II, vol. 2: i–clx, 1–462, pls I–VIII.
- ^ http://www.iucnredlist.org/documents/summarystatistics/2010_1RL_Stats_Table_1.pdf
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Mula iti Wikimedia Commons


text:
Ni Jaime M. Agpalo, Jr
(Umuna a paset)
Nagpartak nga agtulid ti panawen kadagitoy nga aldaw ti digital era, mangrugrugika pay laeng nga agtignay a mangraman iti naipuni, sabali manen a putahe ti maidiaya; ket no dadduma, saanmo a masurotan, talaga a maikapiska wenno maibatika iti biahe a kunada no awananka iti ammo, agkurang ti awitmo wenno pagpidutam iti impormasion ken dadduma pay.
Addatayon iti digital era ta dandani inukoparan aminen ti electronic process. Naksayan ti audiens dagiti babasaen a naisurat iti papel; adu pay ketdin dagiti dadakkel a publikasion ti simrek iti digital ken/wenno addaan iti digital bersion kas ti Tawid News Magasin; dagiti dadduma, inibbatandan ti agiprinta tapno makamenosda iti production cost; ta no amirisen, bimmassit ti bilang ti target nga audience ti naiprinta a babasaen ta ad-addan nga agsadag ti agdama a henerasion kadagiti damdamag ken impormasion babaen ti internet.
Ngarud itoy kabarbaro nga era, kabarbaro met ti paggapuan ti resources ket sumakaytayo iti dalluyon ti panagbalbaliw.
Awit dagiti simrek iti digital a proseso—intugotda dagiti advertisers ken sponsors a pangalaan iti income ket dakdakkel a bentahe iti masanguanan nga aldaw nga umadu nga umadu ti maawis agsipud ta dagiti naub-ubing nga henerasion ket ad-addan nga agsadag kadagiti impormasion a maadaw babaen ti internet.
Isu a saan a maliklikan ti mangrikna ken dumlaw iti arigengen ti panagiprinta, lalo ta adu dagiti factor a mangitagtag-ay kadagiti posibilidad a panagkupin ken pannakaidulin ti warnakan. Nasken a sanguen ken kumpasan ti kinapudno ta dayta ti ayug ti panawen.
Kasla pinanawanen ti panawen ti awanan iti digital a bersion. Isu nga addaan metten iti digital a bersion ti kaaduan kadagiti pagiwarnak ken magasin; lalo ket adda met libre a pagaramidan iti kabukbukodan a website wenno iseksek met ti kayat nga ipadamag kadagiti nagduduma a networking site ken blog.
Dagiti nadakamat iti ngato ti sumagmamano a rason no apay a naksayan ti ilgat dagiti naisurat iti papel a babasaen—dagiti magasin, pagiwarnak, newsletter ken dadduma pay. Maitutop ngarud a sanguen ken awaten ti panagbalbaliw a kas anges ti sumsumiag a panawen.
Nataenganen ti audiens, ket dagiti dadduma, immunadan sadiay nagkaysa a biag wenno addadan a makiay-ayam ken ni Abraham. Naksayan ngarud ti bilangda, saanen a maisubli ti panawen a naglabas — kas idi panawen a tunggal agsapa a padaanan ti agisursursor iti pagiwarnak ken magasin a pangagsawan iti impormasion a mangited iti taraon ti panunot ken mangmuli ti nabanbaneg a masakbayan. Sabalin ita a panawen. No ibasar iti demographics, saan nga agbayag wenno agnanayon dagiti patron wenno supporters ta adu met kadakuada ti dumatag sadi langit.
Saan met ngarud nga agtultuloy ti sirkolo no di ket maksayan ta sabali metten ti wagas a kayat dagiti sumarsaruno a henerasion—ket saanen ti rason a dagiti nataengan ti target audience ta iti panagtulid iti panawen, adu ti simrek iti digital audience.
Saan a namnamaen ti dakkel nga ilgat dagiti ubbing ken agtutubo ita a panawen ta manmanon kadakuada ti gumatang iti basaenda. Umuna pay a sanguenda ti naggian wenno load ti selponda, iPhone, iPad, tablet, load ti router a paginternet ken dadduma pay nga inda iyun-una a sanguen ken paggastosan. Saanen a praktikal nga aramid ti gumatang iti uray maysa laeng wenno dua a pagiwarnak ta ad-adu pay ti maagsawda a kasapulan iti inda panagaramat iti internet.
(Adda tuloyna)


text:
VIGAN CITY – Naisayangkat itay nabiit ti reshuffling dagiti election supervisors ti Commission on Elections iti Region 1 para iti natalna ken naseguridad a panagpipili inton Mayo 2013.
Naidestino ni Ilocos Sur Comelec Provincial Supervisor Rhodora Ines Arrocena sadiay La Union ket sinuktanna ni Election Supervisor Joel Ines a naiyalis sadiay Ilocos Norte a nangsuktanna ken ni Alipio Castillo III a naibaon iti Ilocos Sur.
Kabayatanna, naiyalis ni Comelec Regional Director Noli Pipo iti Region 10 idinto a simmukat kenkuana ni Election Officer Ederlino Tabilas.
Sapasap a naisayangkat ti reshuffling dagiti election supervisors idi Enero 4 kas paset ti pammilin ti Comelec Central Office tapno masigurado ti kredibilidad ti masungad a panagpipili inton Mayo 13, 2013.#


text:
BAGUIO CITY – Linagidaw ti maysa nga opisial ti grupo dagiti mannalon ti panaggatgatang ti gobierno iti native a variety ti bagas a tradisional a mairaraep iti Cordillera sana ilako iti ballasiw-taaw idinto nga agang-angkat iti bagas a napugsitan kadagiti kemikal a mabalin a makaited iti peggad iti salun-at kadagiti umili.
Impalgak ni Andres Wailan, vice chair ti Apittako, a gatgatangen ti gobierno iti P50 kada kilo ti unoy, maysa a native variety ti bagas ket addan pito a tonelada nga impatulodna iti Estados Unidos.
Itay napan a bulan, nagmartsa iti Session road ti Apittako, maysa a grupo dagiti mannalon iti Cordillera, ket binabalawda ti gobierno gapu iti panagangkatna iti bagas manipud iti ballasiw-taaw idinto nga aglaklako iti bagas a nataraken iti tradisional a wagas.
“Idinto nga aggatang ti US iti di napugsitan iti pestisidio a bagas ti Cordillera, agang-angkat ti pagilian kadagiti rice varieties a napugsitan iti kemikal a mabalin a makapeggad iti salun-at,” kinuna ti vice chair ti Apittako.
Linagidaw ni Wailan ti panangawis ti gobierno kadagiti mannalon iti Cordillera nga agmula iti traditional rice varieties saan a tapno para iti lokal a kasapulan no di maiyeksportda iti sabali a pagilian.
Naammuan iti rekord ti National Food Authority nga iti napalabas a tawen, sumurok a 400,000 kaban a naangkat a bagas ti dimmanon iti Cordillera.
Ngem iti report ti Bureau of Agricultural Statistics, agsobsobra ti produksion ti Cordillera a bagas para iti 1.6 milion nga agindeg ditoy.
Kinuna ni Wailan a gapu iti panangallukoy ti gobierno, adda dagiti mannalon nga agmulmula kadagiti indigenous rice varieties a mailako laeng iti sabali a pagilian tapno dakdakkel ti mapastrekda.


text:
Dagiti lehislatibo a distrito iti Negros Occidental
Dagiti Lehislatibo a Distrito iti Negros Occidental, ket isu dagiti umuna, maikadua, maikatlo, maikapat, maikalima ken maikanem a distrito, ken isu dagiti pannakabagi ti Probinsia ti Negros Occidental iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas. Ti Negros Occidental ket nabingbingay idi kadagiti tallo a lehislatibo a distrito manipud idi 1907 aginggana idi 1972, daytoy ket naidistrito manen idi kadagiti innem a [[Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas#Pannakabagi a distrito|lehislatibo a distrito] idi 1986. Daytoy ket paset idi ti pannakabagi ti Rehion VI manipud idi 1978 aginggana idi 1984, ken manipud idi 1984 aginggana idi 1986 idi nagbutos kadagiti 7 a sapasap a pannakabagi. Aginggana idi 1986, ti Siudad ti Bacolod ket paset idi ti daytoy a pannakabagi.
Dagiti linaon
Umuna a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Siudad: Siudad ti Escalante, Siudad ti San Carlos
- Dagiti ili: Calatrava, Toboso, Salvador Benedicto
- Populasion (2010): 367,277
1907–1972[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti ili: Cadiz (nagbalin a siudad idi 1967), Enrique B. Magalona (Saravia), Escalante, Manapla, Sagay, San Carlos, Silay (nagbalin a siudad idi 1957), Victorias, Calatrava (nabangon idi 1924), Toboso (nabangon idi 1948)
Maika-2 a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Siudad: Siudad ti Cadiz, Siudad ti Sagay
- Dagiti ili: Manapla
- Population (2010): 344,927
1907–1972[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti ili: Bacolod (nagbalin a siudad idi 1938), Bago (nagbalin a siudad idi 1965), La Carlota (nagbalin a siudad idi 1965), Murcia, Talisay, Valladolid, Pulupandan (nabangon manen idi 1916), San Enrique (nabangon manen idi 1918)
Maika-3 a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Siudad: Silay, Talisay, Victorias
- Dagiti ili: Enrique B. Magalona, Murcia
- Populasion (2010): 441,510
1907–1972[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti ili: Binalbagan, Cauayan, Himamaylan, Hinigaran, Ilog, Isabela, Kabankalan, Pontevedra, La Castellana (nabangon manen idi 1917), Sipalay (nabangon idi 1948), Hinoba-an (Asia) (nabangon idi 1948), Moises Padilla (Magallon) (nabangon idi 1958), Candoni (nabangon idi 1958)
Maika-4 a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Siudad: Siudad ti Bago, Siudad ti La Carlota
- Dagiti ili: Pontevedra, Pulupandan, San Enrique, Valladolid
- Populasion (2010): 359,287
Maika-5 a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Siudad: Siudad ti Himamaylan
- Dagiti ili: Binalbagan, Hinigaran, Isabela, La Castellana, Moises Padilla
- Populasion (2010): 420,155
- ^1Pimmusay idi Enero 26, 2012.
Maika-6 a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Siudad: Siudad ti Kabankalan, Siudad ti Sipalay
- Dagiti ili: Candoni, Cauayan, Hinoba-an, Ilog
- Populasion (2010): 462,373
Sapasap (awanen)[urnosen | urnosen ti taudan]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas


text:
1996
Ti 1996 ket maysa a bisiesto a tawen a nangrugi iti aldaw ti Lunes iti kalendario a Gregoriano.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Enero 28 – Joseph Brodsky, naiyanak a Ruso a mannaniw, Premio Nobel a laureado (naipasngay 1940)
- Pebrero 2 – Gene Kelly, Amerikano nga aktor (naipasngay 1912)
- Abril 6 – Greer Garson, Ingles nga aktres (naipasngay 1904)
- Hulio 30 – Claudette Colbert, Pranses-Amerikana nga aktres (naipasngay 1903)
- Septiembre 17 – Spiro Agnew, maika-39 a Bise Presidente ti Estados Unidos (naipasngay 1918)
- Disiembre 19 – Marcello Mastroianni, Italiano nga aktor (naipasngay 1924)


text:
SALCEDO, Ilocos Sur – Ballaag iti publiko: maiparit ti agkalap iti Buaya River a masarakan iti Sitio Bago, Barangay Bulala-Leguey, ditoy nga ili agingga inton Oktubre 2017.
Mapapati a saan nga ammo dagiti sangapulo a construction workers ti kaadda daytoy nga ordinansa ket napanda nagpana iti lames iti nadakamat a lugar idi aldaw ti Enero 16. Resulta: natiliw dagitoy sada napagmulta.
Nabigbig dagiti natiliw a construction workers a da Leo Cawaing, 45, foreman, manipud iti Quirino Hill, Baguio City; Marcelo Aluyen, 56, ken Joshua Gallo, 23, agpada a taga-Banuen, Quirino, Ilocos Sur; Raymund Virocel, 40, ken Juancho Virocel, 22, agpada a taga-Candon City; Greg Pablo, 24; Michael Gomez, 22; Nazer Gomez, 21; Wishley Gabuyo, 23, ken Archie Maningo, 25, agpapada a taga-Abra.
Kas maibatay iti report manipud iti police station ditoy, idi agarup 11:00 ti aldaw ti Enero 16, nakaawatda iti impormasion nga adda grupo dagiti lalaki nga agiwaywayat iti illegal a panagkalap iti Buaya River.
Nagturong dagiti polis iti nadakamat a lugar ket nadatnganda dagiti suspek nga agpampana iti ikan a panagsalungasing iti Municipal Ordinance No. 003-2016 a mangiparit iti panagkalap iti aniaman a wagas iti Buaya River manipud Bulala (Kinibor) agingga iti Sitio Cabaroan (San Tiburcio) iti las-ud ti makatawen manipud Oktubre 2016 agingga iti Oktubre 2017.
Naipan dagiti suspek agraman dagiti napanaanda nga ikan iti police station para iti dokumentasion ken disposision.
Napaggawid met laeng dagiti suspek kalpasan a nagbayadda iti multada a tig-P500.00. (Tawid News Team)


text:
Maangay iti umuna nga Mutya ng Pilipinas Northern Luzon 2018 ita nga aldaw ti sabado, Oktubre 6, 2018 iti Sports Complex, Laoag City, Ilocos Norte.
Kalpasan iti dua nga lawas nga panagsagana ken panagnaed da iti probinsiya ti Ilocos, sisasaganan dagiti agkakalapsat a kandidata tapno ipakita iti pintas ken laingda kas mapaneknekan iti Mutya ng Pilipinas Northern Luzon ita nga rabii.
Manipud pre-pageant, talent show, ken panagrampa iti kanya-kanyada a regional costumes, sitatalinaed nga asideg iti laban ngem ita nga rabii maamwan no sinno iti mangabak a kas Mutya ng Pilipinas Northern Luzon 2018.
Iti tulong ti City Government of Laoag nga idadauluan ni Anthony Salva iti G Productions, al-allukuyen da iti intero a probinsiya tapno mabuya iti nasangsangayan nga panagkorona iti sumaruno a representante iti Northern Luzon para iti Mutya ng Pilipinas 2019.


text:
Para kaniak, gagangay laeng daytoy nga eksena iti pudpudno a biag, maysa a true-to-life sitcom. Tapno nagangganas met laeng, ikkantayo pay ketdin iti paulona: “Panagsareb iti Sumipnget.” Apay a kastoy ti paulona? Maawatamto no naungpotmon ti pakasaritaan. Pakasaritaan a narigat a patien, a kas iti “Di Nakappapati Ngem Pudno.” Eksena iti biag nga uray iti pannakapanunot laeng ket imposible a mapasamak; ket no adda man bilang makapanunot, ibagana met laeng a saanto a mapasamak. Dagiti pasamak a di met nakakatkatawa ngem mas lalo a saan met a nakakaskas-ang.
Kasano aya nga agkaleds ti maysa a lolo? Daydiay pers taymna. Pers yir. Mabalin pay aya nga agkaleds ti lolo? Daydiay lolo a nupay maguyodna pay laeng ti ulesna, daydiay kaguduan iti siglo ti kalgaw a nangpunasanna ti ling-etna. Ania ngata ti mapasamak? Masungbatam kadi daytoy? Panagkunak, narigat a sungbatan. Kasla ngamin sudoku daytoy a kayat a sungbatan dagiti nalaing ngem marigatanda ket agtinnagto nga aglinglingaling. Iti di makaammo, dina gamden a sungbatan ta maammuanen no kua, a talaga a dina ammo. Itoy a gundaway, kapintasan amin ti panagulimek ken aguray laeng iti sungbat. No adda met mangibaga nga ammona ti sungbat, siguradoak a maysa laeng a panangipapan daytoy, kurokuro wenno bunga ti alikuteg nga utek. Iti panagkunak, maymaysa laeng ti makasungbat iti saludsod, ti mismo a lolo. Ni Lolo Candido D. Macamucat. Wen, ni lolo, ket siak dayta. Yo! Husto ti nabasam, siak dayta, mga ‘tol!
Adda iti 3rd floor agingga iti 5th floor ti YWCA iti puseg ti Harrison Road ti Baguio College of Technology main campus (ti College of Electronics and Engineering ket adda sadiay Magsaysay Avenue ket sadiay Balatok Mines ti yan dagiti sabali pay a campus. Ditoy a mapasamak ti kagudua a pakabuklan ti istoria.
Kas kadagiti sarsarita, mairugi ti istoria ‘iti maysa a panawen.” No apay a ti “iti maysa a panawen” ti rugi dagiti sarsarita, ladingitek la unay nga ibaga nga awan pay laeng ti panawenko a mangammo kadayta, ken naim-imbag siguro no diakon a biangan ta sumursurotak laeng iti agus ti karayan. Agtutulad kunam lattan. Copycat. Isu a rugiakon ti estoria.
Iti maysa a panawen, trianggulo ti langa ti lubong. Napintas ken naannayas met ti panagtulid ti trianggulo a lubong: umuna, panaggatang-panaglako iti nateng ken prutas iti sangkabassit a paglakuan iti talipapa iti lugarmi nga isu ti pangal-alaan iti pagbiag; maikadua, panangakem iti aramid ti maysa nga ina kalpasan ti reliebo iti talipapa, ken; maikatlo, no saan nga agbasbasa iti libro, adda iti sango ti kompiuter nga agsursurat iti daniw, sarita, salaysay ken damag iti Iluko. No dadduma, umekstra iti Tagalog, ngem agsipud ta ekstra laeng ken awan a pulos ti makadlaw ken makaam-ammo iti ekstra, awan met ngarud ti makaam-ammo kenkuana a rayter.
“Apay, aniat’ prioridadmo iti biag? Ti barkadam wenno ti panagiskuelam?” Saan laeng nga umas-asuk no di pay adda apuy nga agsul-o-sul-oy iti agongko gapu iti rurodko iti inaunaak. Kurangna laengen ti panagkup-ay-kup-ay dagiti sakak iti likudan a kas iti aramid ti maysa a simaron wenno istalion no adda kabusorna. Awan ngamin ammo ti inaunaan nga aramiden iti biagna no di laeng agbartek iti inaldaw a kunam la no maibusan iti lako a Bitamina A – A as in arak. Agparnuay iti riribuk iti kumonidad ken saan laeng nga esturbo iti dalan no di pay isturbo iti pannaturog iti dis-oras ti rabii, ket ti kakaruan la unay, dina asikasuen ti panagiskuelana.
“Apay a lapdandak nga ag-enjoy iti biagna?” insungbatna ketdin nga awanan man iti sibilidad.
Kaslaak Bulkan Pinatubo a bimtak. Nakaro unay a pungtot. Ngem pinilitko latta a kinontrol ti bagik. No mabalin la koma nga ilinteg ti gemgem ti binalitungeg a nakem, wenno makinrabaw ti lukong ti dakulap iti emosion, nabayag koman a naisurat dagita a pakasaritaan ti sinasabrak. Ngem saan a mabalin, ta ti saem a marikna ti kikit ket marikna met laeng ti sibubukel a bagi. Ket ti di naimbag a pasamak, naganak ti nobiana, inyawidna ti ina ken ti bebida. Nagbalinak a lolo a dina oras! Wen, maysaakon a lolo, yeheey! (Tilmon…) Kinapudnona, puraw pay ketdin dagiti buokko, ngem tintinaak laeng iti nangisit tapno umubing met bassit ti langak.
Napaayak itoy nga inunaak. Nasakit la unay a pannakapaayko. Pinaayna ti arapaapko nga agpaay kenkuana. Insaganaak ti naraniag a masakbayanna ngem dinadaelna, a kasla ketdin agpigis iti papel nga awanen ti serbina. Nakadagdagsen ti barukong, a kunam la no napandaganak iti sangariwriw ket maysa a sako ti bagas nga NFA.
(Adda tuloyna)


text:
ISO 639-2
Dagiti ISO 639-2:1998, a kodigo a pannakabagi dagiti nagan iti pagsasao — Paset 2: kodigo ti Alpha-3, ket isu ti maikadua a paset ti ISO 639 nga pagalagadan, nga agilista kadagiti kodigo para iti pannakabagi dagiti nagan iti pagsasao. Dagiti tallo a letra a kodigo a naited para iti tunggal maysa a pagsasao iti daytoy a paset ti pagalagadan ket mangitudo a kas dagiti kodigo ti "Alpha-3". Adda dagiti 464 a naikabil iti listaan dagiti kodigo ti ISO 639-2.
Ti Biblioteka iti Kongreso ti Estados Unidos ket isu ti agirehistro a turay para iti ISO 639-2 (a maitudtudo a kas ti ISO 639-2/RA). A kas ti agirehistro a turay, ti LOC ket agawat ken agrepaso kadagiti maitukon a panagbalbaliw; addaan pay ti pannakabagi iti ISO 639-RA a Kumaduaan a Balakadan a Komite nga akinrebbeng para iti panagtaripato dagiti tabla ti kodigo ti ISO 639.
Ti panagobra kadagitoy ket nangrugi iti ISO 639-2 a pagalagadan idi 1989, gapu ti ISO 639-1 a pagalagadan, nga agited iti dua a letra dagiti kodigo para kadagiti pagsasao, ket saanto a makalaon kadagiti adu a bilbilang dagiti pagsasao. Ti ISO 639-2 a pagalagadan ket immuna a naipablaak idi 1998.
Dagiti linaon
Dagiti kodigo ti B ken T[urnosen | urnosen ti taudan]
Bayat nga adau dagiti pagsasao ket naikkan iti maysa a kodigo babaen ti pagalagadan, sangapulo ket dua kadagiti naipalpalawag a pagsasao ket adda iti tallo a letra a kodigo, ti maysa a "bibliograpiko" a kodigo (ISO 639-2/B), a naala manipud iti Ingles a nagan para iti pagsasao ken nasken idi a kas ti legado a langa, ken maysa a "terminolohikal" a kodigo (ISO 639-2/T), a naala manipud iti patubo a nagan para iti pagsasao. Tunggal maysa kadagitoy a sangapulo ket dua a pagsasao ket mairaman pay iti ISO 639-1 a pagalagadan. (Adda idi dagiti kodigo ti 22 B; naikkaten ti scc ken scr.)
Kaykayat iti sapasap dagiti kodigo ti T; ti ISO 639-3 ket agu-usar iti ISO 639-2/T. Nupay kasta, ti ISO 15924 ket nakaala kadagiti kodigina no mabalin manipud iti ISO 639-2/B.
Dagiti kaatiddog ken kita[urnosen | urnosen ti taudan]
Kaatiddog:
- Dagiti agmaymaysa a pagsasao
- Dagiti makro a pagsasao
- Dagiti urnong ti pagsasao
- Dagiti dialekto
- Naireserba para iti panagusar
- Dagiti naipangpangruna a kasasaad
Dagiti kita (para kadagiti agmaymaysa a pagsasao):
- Dagiti sibibiag a pagsasao
- Dagiti awanen a pagsasao
- Dagiti taga-ugma a pagsasao
- Dagiti naipakasaritaan a pagsasao
- Dagiti naaramid a pagsasao
Dagiti naipangpangruna a kasasaad[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda dagiti kodigo para kadagitoy a naipangpangruna a kasasaad:
- mis ket nailista a kas dagiti "di-nakodigo a pagsasao"
- mul (para kadagiti adu a pagsasao) a naidangep no nausar dagiti nadumaduma a pagsasao ken saan a mabalin nga inaganan amin dagiti husto a kodigo ti pagsasao
- Ti ballaet ti qaa aginggana iti qtz ket naireserba ken saan nga inusar iti pagalagadan
- und (para iti di-naikeddeng) ket inu-usar kadagiti kasasaad a ti pagsasao wenno dagiti pagsasao ket nasken a maipatudo ngem ti pagsasao ket saan a mainaganan.
- zxx ket nailista iti listaan ti kodigo a kas ti "awan ti lingguistiko a linaon" (nainayon idi 2006-01-11)
Dagiti naurnong a kodigo ti pagsasao[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda dagiti kodigo ti ISO 639-2 a kadawyan nga inus-usar para kadagiti pagsasao a saan nga apag-isu nga agirepresenta ti maysa a naisangayan a pagsasao wenno dagiti nadumaduma a maikabagian a pagsasao (a kasla dagiti makro a pagsasao dita ngato). Dagitoy ket naipanunotan a kas dagiti naurnong a kodigo dagiti pagsaso ken dagitoy ket saan a mairaman manipud iti ISO 639-3. Para iti panangipalpalawag kadagiti makro a pagsasao ken naurnong a pagsasao kitaen ti [1].
Dagiti naurnong a kodigo ti pagsasao iti ISO 639-2 ket nailista dita baba.
Dagiti sumaganad a dua a kodigo ket nainaganan a kas dagiti naurnong a kodigo ti ISO 639-2 ngem dagitoy ket (iti agdama) awan manipud iti ISO 639-5:
Dagiti kodigo a nairehistro para iti 639-2 a nailista a kas dagiti naurnong a kodigo ti ISO 639-5 (ken dagiti naurnong a kodigo babaen ti nagan iti ISO 639-2):
- afa Dagiti pagsasao nga Apro-Asiatiko
- alg Dagiti pagsasao nga Alhonkuiana
- apa Dagiti pagsasao nga Apache
- art Dagiti parbo a pagsasao
- ath Dagiti pagsasao nga Atapaskan
- aus Dagiti pagsasao nga Australiano
- bad Dagiti pagsasao a Banda
- bai Dagiti pagsasao a Bamileke
- bat Dagiti pagsasao a Baltiko
- ber Dagiti pagsasao a Berber
- bnt Dagiti pagsasao a Bantu
- btk Dagiti pagsasao a Batak
- cai Dagiti pagsasao a Tengnga nga Amerikano nga Indio
- cau Dagiti pagsasao a Kaukasio
- cel Dagiti pagsasao a Keltiko
- cmc Dagiti pagsasao a Chamic
- col Dagiti pagsaso a Shilluk
- cpe dagiti kreol ken pidgin, naibatay ti Ingles
- cpf dagiti kreol ken pidgin, naibatay ti Pranses
- cpp dagiti kreol ken pidgin, naibatay ti Portuges
- crp dagiti kreol ken dagiti pidgin
- cus Dagiti pagsasao a Cushitic
- day Dagiti pagsasao a Land Dayak
- dra Dagiti pagsasao a Dravidian
- fiu Dagiti pagsasao a Finno-Ugriano
- gem Dagiti pagsasao a Hermaniko
- ijo Dagiti pagsasao nga Ijo
- inc Dagiti pagsasao nga Indik
- ine Dagiti pagsasao nga Indo-Europeano
- ira Dagiti pagsasao nga Irani
- iro Dagiti pagsasao nga Irokuesa
- kar Dagiti pagsasao a Karen
- khi Dagiti pagsasao a Khoisan
- kro Dagiti pagsasao a Kru
- map Dagiti pagsasao nga Austronesio
- mkh Dagiti pagsasao a Mon–Khmer
- mno Dagiti pagsasao a Manobo
- mun Dagiti pagsasao a Munda
- myn Dagiti pagsasao a Maya
- nah Dagiti pagsasao a Nahuatl
- nai Dagiti pagsasao nga Amianan nga Amerikano nga Indio
- nic Dagiti pagsasao a Niger–Kongo
- nub Dagiti pagsasao a Nubiano
- oto Dagiti pagsasao nga Otomiano
- paa Dagiti pagsasao a Papu
- phi Dagiti pagsasao iti Pilipinas
- pra Dagiti pagsasao a Prakrit
- roa Dagiti pagsasao a Romanse
- sai Dagiti pagsasao nga Abagatan nga Amerikano Indio
- sal Dagiti pagsasao a Salisa
- sem Dagiti pagsasao a Semitiko
- sgn Dagiti senial a pagsasao
- sio Dagiti pagsasao a Sioua
- sit Dagiti pagsasao a Sino-Tibetano
- sla Dagiti pagsasao a Eslabo
- smi Dagiti pagsasao a Sami
- son Dagiti pagsasao a Songhai
- ssa Dagiti pagsasao a Nilo-Sahara
- tai Dagiti pagsasao a Tai
- tup Dagiti pagsasao a Tupi
- tut Dagiti pagsasao a Altaiko
- wak Dagiti pagsasao a Wakasha
- wen Dagiti pagsasao a Sorbia
- ypk Dagiti pagsasao a Yupik
- znd Dagiti pagsasao a Zande
Dagiti naipangpangruna a kodigo iti ISO 639-2:
- und di-naikeddeng (pagsasao)
- mis di-nakodigo a pagsasao
- mul dagiti adu a pagsasao
- zxx awan ti lingguistiko a linaon, di-mayananup
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ISO 639-2/RA Homepage
- ISO 639-2/RA a Pakaammo ti Panagbalbaliw
- Dagiti salaysay iti website ti Biblioteka iti Kongreso


text:
Lies, all lies! — NPA – Mountain Province
Ka MAGNO UDYAW
Spokesperson, Leonardo Pacsi Command
NPA-Mountain Province
This is a reply to the many lies and slander spread by spokespersons of the 5th Infantry Division of the Philippine Army and its organic units against the revolutionary movement, especially after the victorious ambush staged by the Leonardo Pacsi Command against troops of the 52nd Division Reconnaisance Company last 9 July in Samoki, Bontoc, Mountain Province. It is clear that the 5th ID wants to demonize the revolutionary forces.
The LPC asserts that the dead soldiers have not been stripped of their clothing. LPC guerillas only took the weapons and other military equipment of the dead soldiers and did not take personal belongings such as clothing, wallets, and cellphones. The New People's Army strictly adheres to international laws governing armed conflicts, the Comprehensive Agreement on the Respect of Human Rights and International Humanitarian Law (CARHRIHL) signed by the Government of the Republic of the Philippines and the National Democratic Front of the Philippines, and its own rules as a people’s army.
It is not true that the LPC desecrated the bodies of the dead soldiers, such as by firing point-blank into their heads. If any soldier was hit in the head, this happened during combat. In an ambush, fire is concentrated and the target is mobile, any part of the body can be hit.
On the other hand, it is the fascist troops of the Armed Forces of the Philippines who repeatedly violate the rules of war and desecrate the bodies of dead NPA Red fighters.
They tortured and mangled with bullets the bodies of Magno "Ka Braga" Ayabo and Sammy Rey "Ka Cholo" Cayago, both of whom were wounded in action and captured in Tubo, Abra in 2005 and 2008, respectively.
Many innocent civilians in Mountain Province were tortured and killed by operating military troops. In 2001, they tortured and killed Johnny Camareg, a farmer from Betwagan, Sadanga. In 2003, they killed Etfew Chadyaas, a farmer from Belwang, Sadanga. In 2006, they killed Michael Uyad, a student from Agawa, Besao. The military shamelessly said their civilian victims were NPA commanders killed in action.
The people see that drunkenness, gambling, womanizing, and the use of prohibited drugs are the vices of fascist AFP troops. It is well-known that corruption is part of the rotten AFP structure. There is no basis for the military to maliciously link the NPA to these evil vices.
It is a rotten lie that the ambushed troops were on their way to coordinate a medical mission. It comes out now that they were on their way to Bontoc to push for the signing of a memorandum of agreement between the 5th ID and the provincial officials and Philippine National Police for their counter-insurgency program. The spokespersons of the 5th ID spread the story about the medical mission to get public sympathy. The 52nd DRC is a fighting unit, combat is their primary job.
The vilification of the revolutionary movement is part of the national security program Oplan Bantay Laya 2 which the AFP is implementing up to the present. They use all dirty tactics to try and win the hearts and minds of the people. But the lies, slander, and other dirty tactics of the AFP cannot fool all of the people all of the time. The violent, arrogant, and evil character and deeds of the AFP are the basis of the people in choosing to join and support the growing revolutionary movement.
Eng-engag (Kinaulbod)!
Ka Magno Udyaw
Spokesperson
Leonardo Pacsi Command
NPA-Mountain Province
July 23, 2010
Sungbat daytoy iti adu a kinaulbod ken pammadakes dagiti tagapagsarita ti 5th ID ken dagiti organic units na kontra iti rebolusyonaryo a tignayan, aglalo idi kalpasan ti naimballigian a panagtambang ti Leonardo Pacsi Command (LPC) kadagiti tropa iti 52nd DRC idi Hulyo 9, 2010 sadiay Samoki, Bontoc, Mountain Province. Nalawag a panggep ti 5th ID nga iladawan a kas demonyo dagiti puersa ti rebolusyonaryo a tignayan.
Ipaganetget ti LPC a saan nga agpayso a nalabusan dagiti bangkay ti natambangan a soldado. Malaksid kadagiti paltog ken ramit militar, saan nga inala dagiti kameng ti LPC dagiti personal nga usar kas iti lupot, pitaka, ken cellphone. Nairut a tungtungpalen ti NPA dagiti internasyonal a linteg ken pagannurotan iti gubat, ti Comprehensive Agreement on the Respect of Human Rights and International Humanitarian Law (CARHRIHL) a pinirmaan ti gobyerno ti Pilipinas ken ti National Democratic Front, ken dagiti bukod na nga annuroten kas hukbo ti umili.
Awan kinaagpayso na a rinanggasan ti LPC ti bangkay dagiti soldado, kas koma iti panangideppel ti putok kadagiti ulo. No adda man soldado a natamaan iti ulo, napasamak daytoy iti las-ud ti labanan. Iti tambang, konsentrado ti bugso ti panagputok ken aggargaraw ti target, posible a matamaan ti kumporme a paset ti bagí.
Iti bangir na, dagiti pasista a tropa ti militar ti kanayon a manglablabsing kadagiti linteg ti gubat ken mangrangranggas iti bangkay dagiti Nalabaga a mannakigubat ti NPA. Pinarparigat ken binurbor da iti bala dagiti bangkay da Magno “Ka Braga” Ayabo ken Sammy Rey “Ka Cholo” Cayago a pareho a nasugatan ken natiliw a sibibiag kadagiti labanan idiay Tubo, Abra idi 2005 ken 2008. Adu dagiti inosente a sibilyan iti Mountain Province a biktima ti kinaranggas ken pammapatay nga aramid ti agop-operasyon a tropa ti militar. Idi 2001, pinarparigat ken pinatay da ni Johnny Camareg, mannalon a taga-Betwagan, Sadanga. Idi 2003, pinarparigat ken pinatay da ni Etfew Chadyaas, mannalon a taga-Belwang, Sadanga. Idi 2006, pinatay da ni Michael Uyad, estudyante a taga-Agawa, Besao. Awanan-bain nga inrason ti militar a dagiti sibilyan a pinarigat ken pinatay da ket komander kano ti NPA a natay iti engkwentro.
Makitkita ti umili a ti panagbartek, panagsugal, panagbabae, ken panagusar kadagiti maiparit a droga ket aramid dagiti pasista a tropa ti AFP. Agdinamag ti nasaknap a korapsyon a nakaramut iti AFP. Awan pulos basaran ti malisyoso a panangipabasol ti militar kadagitoy a dakes nga aramid kadagiti kameng ti NPA!
Nabayagen a nabangles ti lablabiden ti militar a medical mission ti gandat ti natambangan a yunit ti 52nd DRC. Rummuar ita a ti nasao a yunit ket mapan koma idiay Bontoc tapno iduron ti pannakapirma ti maysa a Memorandum of Agreement iti baet ti 5th ID ken dagiti opisyal ti lokal a gobyerno ti probinsya ken PNP para iti programa a kontra-insurhensya. Panangala ti simpatya ti panggep ti istorya dagiti tagapagsarita ti 5th ID a medical mission ti papanan koma ti natambangan a yunit. Ti 52nd DRC ket panglaban a yunit, kombat ti kangrunaan a trabaho da.
Ti panangpadakes kadagiti kameng ti rebolusyonaryo a tignayan ket paset ti Oplan Bantay Laya 2 nga isaysayangkat ti AFP agingga ita. Ipakpakat da amin a narugit a taktika tapno allilawen ken allukoyen ti rikna ken kapanunotan ti umili. Ngem dagiti kinaulbod, pammadakes, ken dadduma pay a narurugit a taktika ti AFP ket saan nga umanay a mangallilaw iti naruay nga umili iti amin a panawen. Ti naranggas, napangas, ken dakes a galad ken aramid ti AFP mismo ti pagbasaran ti umili iti panangpili da a tumipon ken tumulong iti lumawlawa ken pumigpigsa a rebolusyonaryo a tignayan.


text:
Karit iti akem ti IP elders itatta (1/3)
Ni BENEDICT SOLANG
www.nordis.net
UMUNA ITI TALO A PASET
This is the speech of elder Benedict Solang of the Cordillera Peoples Alliance during the 6th Congress of the Metro Baguio Tribal Elders and Leaders Assembly (MBTELA) at the Ibaloi Heritage Garden, Baguio City. Agosto 8, 2017. — Ed
Nabara a kablaaw ti ipadanon ti Cordillera Peoples Alliance (CPA) iti daytoy a kongreso ti Metro Baguio Tribal Elders and Leaders Assembly (MBTELA). Naimbag nga aldaw, nakaradkad a salun-at ken kappia kadatay’ amin a dinmar-ay ditoy maika-6 a kongreso ti MBTELA.
Ti pannakaangay daytoy a kongreso ket pakakitaan ti agtultuloy a pannaka-organisa ken panagtignay dagiti elders/liders ti Metro Baguio iti tradisyon ti nainsigudan a panagakem kas Elders. Napateg ken dakkel daytoy a nagun-od para iti inanama a panagtignay ti nainsigudan nga Elders/Liders para ti pagsayaatan ti umili. Petpettan tayo ti tema ti kongreso a “Papigsaen ti akem dagiti Elders/Liders para iti panagdur-as ken bukod a panggeddeng.”
Ti kabuklan a buya ti panagakem kas elder wenno lider a nainsigudan ket ti awan kondisyon-limitasyon iti oras/panawen-bayad a panagserbi iti umili. Dagiti nainsigudan nga elder nga agserbi iti umili iti daan wenno “orig” a mangipagna iti “Serve The People” wenno ti panagserbi para iti umili. Daytoy met ti tradisyon dagiti aktibista ti Nailian Demokratiko a tignayan ti Pilipinas, karaman ditoy ti Kordilyera a nairusuat idi maudi a paset ti dekada 1960 ken agtultuloy inggana ita.
Iti met sangalubongan a pakaistoriaan, immuna nga impakat ni Mao idiay China ti “Serve the People” wenno nalawa a mobilisasyon a panagserbi iti umili tapno mabaliwan ti mananggundaway ken manangirurumen a gimong idiay China ket nagballigida.
Ti panagtignay ti MBTELA kas nainsigudan nga elders ket kangrunaan ditoy Metro Baguio gapu ta ditoytayo nga agnanaed, ken para met kadagiti naggapuantayo nga ili/tribu. Malaksid kadagiti nadanonantayo ditoy Metro Baguio nga Ibaloi ket nagaputayo iti nadumaduma nga ili ken tribu, kas met iti nagduduma nga ethno-linguistico a grupo a nakairamanantayo kas ti Kankana-ey, Ifugao, Bontoc, Kalinga, Isneg, Itneg, Kalanguya ken daduma pay. Kas nainsigudan nga umili wenno nailian a minorya, adda tradisyon iti panagakem ti elders nga agserbi iti umili – saan a para iti bukod a bagi ken para iti sumagmamano laeng. Ti panagakem ti elders ket para iti agdama a pagsayaatan ti umili ken mangipundar ti panagdur-as inggana iti masakbayan a henerasyon, babaen ti maka-umili a taray ti gimong. Daytoy a praktika ti kayattayo nga isustenir tapno ti gimong ken ti panagbaliw ti gimong ket agserbi para iti umili. Maisigurado daytoy babaen ti progresibo a panagdur-as ken panagurnos ditoy Kordilyera ken ti gimong a Pilipino.
Iti agdama, ti kabuklan a buya iti gimong ket kapitalismo. Dominante dagiti ugali (values) a para iti bukod a bagí (managimbubukodi/individualist). Sabali ti saad dagiti dasig a mangtengtengngel kadagiti daga/rekurso nga isuda met ti agturturay iti gimong. Sumagmamanoda laeng kumpara iti kaaduan a dasig a magungundawayan ken mairurumen iti gimong. Agsupadi ken bumangga daytoy iti nainsigudan a sistema ken ugali ti ili a ti kabuklan a buya ket pagsayaatan ti umili, saan a ti bukod a bagí wenno personal. Makita iti nainsigudan a gimong ti bin-i wenno maysa a tukad a buya ti sosyalista a sistema ti gimong – kas ti tradisyon ti panagserbi iti umii, komunal iti daga ken panagbinningay iti amin a kasapulan, kolektibo ken agkukuyog a panagtignay, ken panagpapadapada. Numan pay adda pannakapukaw ken panagkapuy (disintegrasyon) dagiti sistema ken ugali ti gimong a sosyalista, ti galad ket adda met panagtalinaed (persistence) gapu ta agserbi para ti pagsayaatan ti umili.
Dagitoy ti progresibo ken para iti umili a mapapigsa ken mapadur-as pay koma para iti agdama ken masakbayan a panagbalbaliw ditoy Kordilyera ken ti agtultuloy a pannakabuangay ti nailian a gimong a Pilipino (continuing Filipino nation building).
Isilpotayo ti saritaan iti nainsigudan nga elders iti panagakem para iti progresibo a panagbaliw ken taray ti gimong.
Nainsigudan nga istruktura iti socio-pulitika ken kultura
Dagiti elders iti pannarabay ti Nainsigudan nga Istruktura iti Socio-Pulitika (NISP) ken kultura kas makita iti ugali (values) ken nainsigudan nga kaamuan (indigenous knowledge)
Dagiti NISP ken kultura kas dagiti ugali (values) ken nainsigudan a kaammuan (indigenous knowledge) iti Kordilyera: 1) Bodong/Vodchong – iti nalawa a sakop ti Kalinga ken paset ti Mountain Province, Abra ken Apayao; 2) Dap-ay/Ator/Batog – iti Mountatin Province ken paset ti Sourthern Abra ken Ilocos Sur; 3) Tungtong – iti Ibaloi ti Benguet; 4) Hidit – iti Ifugao.
Dagiti nainsigudan a kultura kas ti ugali ken nainsigudan a kammuan: 1) Ayyew – iti amin a material a banag kas ti makan, pagbalayan/komunidad, aniaman nga usaren a rekurso ken kinabaknang, alaen laeng ti kasapulan, aywanan ti rekurso ken kinabaknang para iti agdama ken sumaruno a henerasyon; 2) Inayan – saan nga agaramid iti aniaman a pagdaksan ti tao ken ili, ti dakes nga aramid ket agsubli (karma).
Ti saád (status) nga elder/ panglakayen/ pangat/ mambunong/ ken dadduma pay ket para iti panagserbi iti umili. Kolektibo ti panagamiris ken panagdesisyon (direct democracy iti ili/tribu, naiduma iti pyudal-kapitalista burgis). Iti met fetad/betad, mamobilisa ti amin nga umili/tribu para iti aniaman a kasapulan kas iti tribal war idi, depensa iti teritoryo kas iti anti-dam/anti-mining, iti didigra kas ti puor/layus, no adda aksidente/nalmes ken dadduma pay. “Aditako bokodan di gawis,” ti kayat a sawen daytoy ket aniaman a pagsayaatan para iti pagbiagan ken para iti urnos ti umili ket ibingay/iwaras.
Ti panagakem ti elders babaen kadagiti NISP, kas ti bodong pangat wenno dap-ay elder a modelo kadagiti ugali ken nainsigudan a kaammuan, ti kayattayo nga ikarga iti Genuine Regional Autonomy. No saan a mabigbig ti NISP ken ti umannatup a panagakem dagiti elders kas ti panagrisut kadagit kaso/riri/risiris ket saan nga agpayso nga awtonomiya. Uray koma iti Local Government Code (LGC) ket ipuesto dagiti NISP ken dagiti elders kadagiti rumbeng a lugarda iti panaggobierno iti tukad barangay ken agpangato iti umannatup a tukad.
Elders iti nainsigudan a gimong
Ti elders iti nainsigudan a gimong, iti tradisyonal a galad ken panagtaming ken iti napadur- as wenno baro a tipo ti galad ken panagtameng kas Elder/Lider.
Traditional Elder. Dagiti mabigbig iti clan, ili, tribu gapu iti panagserbida iti umili babaen ti panagidaulo, panagakem iti ritual, panagrisut iti risiris iti nagbaetan ti umili, kas met dagiti risiris iti baet dagiti clan-ili-tribu, ken dadduma pay a panagserbi para iti pagsayaatan ti umili ken mapagtalinaed ti panagkaykaysa ti umili. Maibilang dagiti lallakay/ panglakayen ti dap–ay/ ator/ batog, pangat/ peace pact holder ti bodong/ vochong, mambunong, mangidaulo kadagiti pangkabiagan/ pangsalun-at, mingor/ maingel iti tribal war idi, kdpy. Iti sigud wenno tradisyon ket lallaki dagitoy. Ngem adda met babbai a peace pact holder, kas met ti kaadda ti babai a mabigbig iti dap-ay. Iti sigud a galad ket lakay/baket – adda edad. Napinget ti panaglaban iti aniaman a mangagaw/ mangperdi iti daga ken kinabaknang a puon ti pangkabiagan ken identidad/ pagkatao kas umili/tribu. # nordis.net
Maituloy iti sumuno a lawas


text:
CABUGAO, Ilocos Sur – Nailunsad idi malem ti Pebrero 22 ti CD a nakaipalaonan dagiti kankanta ni ayat babaen ti panangkanta ti bise gobernador ditoy probinsia.
Napauluan iti ‘Lailo ti Ilokano’, nailunsad ti nasao a rekord a nakaipalaonan ti sangapulo ket dua a kanta ni ayat ni Ilokano nga inikkan biag ni Vice Gov. Deogracias Victor Savellano.
Agpaay ti mapastrek iti nasao a CD iti Balay Taripato ditoy ken iti Magsingal, Ilocos Sur a pakatartaraknan dagiti lallakay ken babbaket nga agmaymaysan nga agbibiag ken awanen ti mangkita pay kadakuada.
Naammuan ti Tawid News nga adda 38 a lallakay ken babbaket a matartaraken iti dua a Balay Taripato ditoy probinsia.#


text:
CANDON CITY – Dua a babai a negosiante ti biktima iti nagsina a panagtakaw ditoy siudad itay nabiit.
Iti immuna nga insidente, inlibas nga inkarga ti maysa a lalaki ti uppat a sako nga irik a lako ni Valentina Ramilo, 62, residente iti Cabittaogan, Sta. Catalina, Ilocos Sur.
Naduktalan ni Ramilo nga awanen dagiti sinako nga irik idi mapanna koma alaen iti puestona iti tiendaan iti Barangay San Isidro ditoy.
Segun kadagiti nagdamaganna, inkarga ti maysa a lalaki dagiti irik iti traysikel nga addaan body number 1396.
Kabayatanna, natakaw ti kuarta ni Rosalia Rodriguez, 52, residente iti Barangay San Isidro ditoy siudad nga agdagup iti P4,000 ken dadduma pay a papeles a naikabil iti shoulder bagna ket suspetsana a dagiti uppat a babbai a simrek iti puestona ti nagtakaw.
Segun ken ni Rodriguez, napan nagingagatang dagiti babbai iti puestona ket nakipatpatang dagitoy kenkuana.
Nakapanawen dagiti babbai idi maduktalan ti biktima nga awanen ti bagna.
Kabayatanna, dua a babbai ti inaresto dagiti polis ti Sto. Domingo, Ilocos Sur kalpasan a nasukalan a nagisakibot ti maysa iti sangapakete a sigarilio.
Segun iti report, simrek da Connie Agustin, 33, balo, mapapati a residente iti Sevilla Sur, San Fernando City ken Genalyn Mendoza, 23, residente ti Hilltop, Baguio City a nakaaruatda iti maternity dress iti Bigway Supermart ket naginggagatangda iti groseria.
Nagsuspetsa ti maysa a trabahador ti pagtagilakuan idi saan a makatalna ni Agustin ket idi kinapkapanna daytoy, nasukalan nga nangisakibot iti maysa a ream ti sigarilio.
Naipan dagiti dua iti estasion ti polis para iti pannakapalutpotda.#


text:
Sarita ni Salvador A. Espejo
(Maudi a paset)
Immasideg ni Supt. Pinto sana pinennek no natayen ni Kirat.
“Good work, men,” kinunana. “Narisuttayon ti kaso.”
“Saan pay, sir,” kinunak ket imbagak ti suspetsak.
Nagkuretret ti muging ni Supt. Pinto idinto a pinulingling ti panunotna ti suspetsak.
“You have a point,” nagtung-ed Supt. Pinto idi agangay. “Follow it up.”
Inseniasko ken ni Fred nga adda papananmi.
“Sadino, bossing?” sinaludsodna.
“Iti ballistics section,” insungbatko.
Limmugankami ken Fred. Madamdama, impaigid ni Fred ti mobile car iti sango ti natayag a pasdek a nakaibalayan ti Ballistics. Immulikami. Nadatnganmi ni SPO4 Medrano a mangsirsirig iti mikroskopio idinto a puspusiposenna ti maysa a bala.
Indissok iti sanguananna ti buli a naalami iti nakipinnaltogan ni Kirat.
““Idiligmo man iti slug a naala iti bagi ni Josie Corpuz,” kinunak.
Pinidut ti kapitan ti bala sana sinirig iti mikroskopio. Nabayag a pinuspusiposna ti buli.
“Maymaysa kadi a paltog ti naggapuanda?” inamadko.
“Saanda nga ag-match,” insungbat ni SPO4 a bulonna ti nagwingiwing.
Nupay rabiin, nagteleponoak iti balay ni Mr. Vergara.
“Padispensa, manedier no nalukagko ti turogyo,” nakunak. “Naukagyon ti libro ni Mario Corpuz?”
“You’re right, Inspector, dakkel a kantidad ti nakaud ni Mario iti iggemna a kuarta,” kinuna ni Vergara.
“Agyamanak, Mr. Vergara,” nakunak. “Dakkel ti naitulongmo iti pannakarisut ti kaso.”
Awan ni Mario Corpuz iti pagtaenganna. Napankami iti Greenfields. Dua nga aldawen kano a saan a dimmap-aw iti beerhouse. Uray ni Lily, saan a nagreport iti Greenfields. Imbilinko ken ni Fred ti ipapanmi iti Sherlterville.
Imparada lattan ni Fred ti lugan iti sanguanan ti apartment. Nakakandado ti landok a ruangan.
“Poliskami! Luktanyo ti ruangan!” impukkawko.
Madamdama, nagangtan ti silaw iti salas sa iti ngatuen ti landok a ruangan. Inlukat ni Lily ti ridaw. Ngem dagus nga intangepna idi mailasinnakami.
“Luktanyo ti ruangan!” inulitko nga impukkaw.
Rimmuar ni Lily. Inlukatna ti ridaw.
“N-naidaw-askayo, Inspector,” kinunana.
Saanko a sinungbatan. Immunegak iti inaladan. Tinugtogko ti ridaw.
“Saankan nga aglemmeng, Corpuz,” impukkawko. Ammok nga addaka dita uneg.”
Naglitek ti serradura ti ridaw. Naitangkarang ni Corpuz.
“Aniaman ti gagaram, dimon la maipabigat, Inspector?” nakunana.
“Natayen ni Kirat,” nakunak ketdi.
“At last, nagpullon ti kriminal!”
“Saan a ni Kirat ti kriminal, Mr. Corpuz. Sika!”
“N-nadagsen ti pammabasolmo, Inspector.”
“Ammomin ti motibo ti pammapatay, Mr. Corpuz. Kabitmo ni Lily ket imbalayam. Intedmo amin a kayatna. Gapu iti dayta, nakakaudka iti kaha. Tapno malitupam ti nakaudmo, insegurom ni baketmo. Planom a patayen. Ngem naglibas ni Kirat ket panggepnakayo a balsen gapu iti panangliputyo kenkuana. Naisipmo a gundawaymon nga iwalin ni baketmo ket ni Kirat ti pangibuntuonam iti krimen.”
“Agpayso a nakakaudak iti iggemko a kuarta ngem saan nga umdas dayta tapno patayek ni baketko.”
“Kinapudnona, nagsuspetsaakon kenka iti aldaw ti pammapatay, Mr. Corpuz. No malagipmo, kinunam a binurak ti kriminal ti sarming tapno magaw-atna ti lelettatan ti ridaw iti uneg. Ngem iti panangamirisko, naiwarsi dagiti buong ti sarming iti ruar ti tawa ken iti dalan. Ania ti kayatna a sawen? Adda iti uneg ti balay ti nangburak iti sarming! Agdadata ngarud a nagulbodka. Sika ti nangburak iti sarming ket pinagparangmo nga aramid ni Kirat!”
“Agkarkarawaka iti angin, sarge!”
“Kinunam pay nga alas dose kinse idi sumangpetka iti balaymo ket nadatngam ni baketmo a naidasay. Pinaleknaka ni Kirat. Ngem kinaagpaysona, sika ti nangpalek iti ulom. Inaramidmo dayta tapno maiyadayo kenka ti suspetsa. Ngem malasmo, iti dayta a kanito, adda ni Kirat iti Magsaysay Village ket tallo a testigo ti nakasaksi iti panangitalawna iti motorsiklo ti maysa nga agtutubo.”
“S-saan a pudno dayta!” namigerger ti timek ni Mario Corpuz.
“Ngem daytoy ti mangsirut iti tengngedmo, Mr. Corpuz. Adda pamalpalatpatam iti ballistics? Tapno ammom, ti paltog ket kas met iti ramay nga agduma ti lemmana. Pinaamirisko ti buli a naala iti bagi ni baketmo ken ti buli a naiputok iti igam ni Kirat. Saanda nga agparis. Ngarud, saan a ni Kirat ti nangpaltog ken ni baketmo. Sika ti itudtudo dagiti pammaneknek!”
“Kunakto pay kenka!” imkis ni Lily.
“You fool! Agtalnaka! Dimo kadi maamiris a…”
Napaisemak. #


text:
STA. CRUZ, Ilocos Sur – Indagadag ni party list representative Jose Ping-ay a maisardeng ti panagangkat iti mais manipud iti ballasiw taaw iti sanguanan ti panagsuek ti presio ti mais ditoy pagilian.
“Masapul nga ilabantayo iti Kongreso ti karbengan dagiti mannalon nga agmulmula iti mais,” kinuna ni Ping-ay iti pannakiuman ti DZTP kenkuana itay nabiit.
Kinuna ni Ping-ay a personal nga inyawatna ti maysa a resolusion ken ni Pres. Gloria Macapagal-Arroyo a mangidagdagadag iti Department of Agriculture iti pannakaisardeng ti importasion ti mais gapu ta naapektaran ti presio daytoy a produkto iti pagilian.
Kinuna ni Ping-ay nga inkari kenkuana ti Presidente a kitaenna daytoy a banag.
Impalgak ni Ping-ay a suportado ti Northern Luzon Alliance Group a buklen dagiti Ilokano nga agilinlinteg iti Amianan a Luzon iti babaen ti panangidaulo ni Deputy Speaker Eric Singson ti resolusionna.
Kabayatanna, nagkaykaysa dagiti kameng ti sangguniang panlalawigan a nangipasa itay nabiit iti maysa a resolusion a mangdakdakulap ken ni Ping-ay gapu iti panagtugawna a mangibagi iti COOP-NATCO party list group iti Kamara.
Kinuna ni Vice Gob Jerry Singson nga imbitaran ti sangguniang panlalawigan ni Ping-ay para iti pannakapadayawna.
Pormal a nagsapata ni Ping-ay kas kabarbaro a party list representative a mangibagi iti COOP-NATCCO iti Kamara itay Enero 19, 2009.
Sinuktan ni Ping-ay daydi party-list representative Guillermo Cua a pimmusay gapu iti sakit. Ni Ping-ay ti nakagun-od iti maikadua a kadakkelan a butos ti COOP-NATCCO.
Maipalagip a nagserbi ni Ping-ay a bokal a mangibagi iti maikadua a distrito ti probinsia ken nagbise mayor ti Sta. Cruz.#


text:
Gambang
Ti gambang ket ti kimiko nga elemento nga addaan iti simbolo ti Cu (manipud ti Latin: cuprum) ken atomiko anumero iti 29. Daytoy ket mabennat a metal nga addaan iti termal ken elektrikal a konduktibidad. Ti puro a gambang ket naalumaymay ken mabennat; ti nabiit a naisarsarang a rabaw ket agmaris iti nalabbasit-naranghar. Daytoy ket naus-usar a konduktor iti pudot ken elektridad, material iti panagbangon, ken laok dagiti nadumaduma nga aloy ti metal.
Ti metal ken ti aloyna ket naus-usaren kadagiti rinibo a tawtawen. Idi panawen ti Romano, ti gambang ket naminmina idi idiay Cyprus, isu a ti taudan ti nagan ti metal ket ti cyprium (metal ti Cyprus), ken kalpasanna ket naipangyababaan iti cuprum. Dagiti kompuestona ket kadawyan a masarsarakan akas dagiti asin ti gambang(II), a masansan a maammuan kadagiti maris iti asul wenno berde kadagitimineral a kas ti asurita ken turkuesa ken kaaduanen iti pakasaritaan a naus-usar a kas dagiti pigmento. Dagiti arkitektural a nabangon iti gambang ket aglati a mangited iti berde a verdigris (wenno patina).
Ti gambang ket kammasapul iti amin a sibiag nga organismo a kas tugot a is dietario a mineral gapu ta daytoy ket nangruna a konstituente ti kompleks ti ensima ti pagangesan ti Sitokromo c oksidasa. Dagiti kangrunaan a lugar a pakabirukan iti gambang iti tattao ket ti dalem, piskel ken tulang.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Gambang iti Wikimedia Commons
- Gambang manipud ti Unibersidad ti Nottingham


text:
Villaverde, Nueva Vizcaya
Ti Villaverde ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Nueva Vizcaya iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti Villaverde ket nabingbingay a politikal iti 9 a barbaranggay.[2]
- Bintawan Sur
- Ibung
- Cabuluan
- Nagbitin
- Ocapon
- Pieza
- Sawmill
- Poblacion (Turod)
- Bintawan Norte
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Nueva Vizcaya". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 28 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Nueva Vizcaya". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 11 Hulio 2014.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Pagsasao nga Uab Meto
Ti pagsasao nga Uab Meto ket ti maysa a pagsasao nag Austronesio nga insasao babaen ti tattao nga Atoni ti Laud a Timor. Ti pagsasao ket adda maysa a karuay a naisasao idiay exclave ti Daya a Timor ti Oecussi-Ambeno, a tinawtawagan ti Baikenu. Ti Baikenu ket agus-usar kadagiti balikas a naala manipud iti Portuges, kas pagarigan, ti obrigadu para iti "agyamanak", imbes a ti Indones iti terima kasih.[3]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Uab Meto iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
Baikeno iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Oe-Cusse". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.
- ^ Dawan (Uab Meto)


text:
Dear Manong Danny,
Naglaon daytoy suratko iti kapadasak a diakto pulos malipatan iti tungpal biagko. Napadasak ti kinarigat ti mangged iti ballasiw-taaw tapno laeng maitedko ti nasaliwanwan a panagbiag iti pamiliak.
Awagannak laeng iti Jean, ina ti dua nga annak, ken agnanaed iti Candon City, Ilocos Sur.
Kas nakunakon, maysaak nga overseas Filipino worker, a nagtrabaho kas domestic helper. Napadasak ti nagtrabaho idiay Hongkong sakbay a nagtrabahoak kas katulong iti Syria.
Abril 2008 idi nagsaritaanmi ken ni lakayko ti panagtrabahok manen iti sabali a pagilian, iti pagilian iti Syria. Kinarigat ti panagbiag ti nangiduron kaniak tapno mapan agpaadipen kadagiti ganggannaet nga amo.
Naannayas met idi damok nga aldaw iti balay ti amok iti Homes, Damascos, Syria ti nagtrabahuak.
Awan problemak iti amok a lalaki no di laeng iti asawana a ni Lina Norque. Nakasungsungit kaniak, Manong Danny. Diak ammo no apay a nababa ti panangtratarna kaniak.
Pati panagdigosko a masansan ket imparitna pay. Dina kayat a nadalusak. Ngem gapu ta aggagatel met ti bagik no diak aginaldaw nga agdigos, no dadduma, supringek ti bilinna. A puon ti pangsipatanna kaniak. Saan la a dayta, bassit la a kamalik, pagsawsawannak kadagiti balikasda nga agkakadakes.
Adda suspetsak a pagselselosannak. Mabalin a kasta ta no palausen ti agsarita, ad-adayo nga adda pamuyaak ngem isu.
Inan-anusak ti kinauyong ti amok a babai agsipud ngarud ta kayatko ti mangged ken makaipaw-it iti kuarta iti pamiliak. Uray adu nga unget ken maltrato a masagrapko iti amok a babai, nagulimekak lattan.
Ngem adda dagiti gundaway a sumungbatak no kasdiay a diak makaibtur. Ngem Ilokano ti usarek a balikas tapno dina maawatan. No damagenna no ania ti sasawek, awan kunak lattan.
Ngem idi bumayag, dimlawak ta awan met laengen ti maipaima a sueldok idinto nga agtallo a bulanen nga agserserbiak kadakuada. No dawatek ti sueldok, ibaga ti amok a babai nga urayek lattan nga itedna. Saannak kano a maganatan ta maawatkonto met laeng.
Ngem iti sumagsaganad a bulan, no damagek ti sueldok, agunget ketdin.
Idi mapalabas ti lima a bulan ket didak met laengen suelduan, inkeddengko a pumanawak laengen.
“Nasaysayaat daytoy nga aramidek baka ad-adda a dakes ti mapasamak kaniak ditoy,” nakunak iti nakemko.
Ket iti rabii ti Agosto 23, 2008, naglibasak iti balay iti amok a da Lina Norque ken Navil Nahas, Manong Danny.
(Adda tuloyna)