text:
(i)
DAYTOY gayam ti daga ti puonmo Emmanuel Gacula: daytoy ti nakunak idi makitak iti umuna a gundaway ti lugarko a Tamurong. Addaak iti igid iti baybay, ket insigida nga inarakupnak ti agkabanuag nga angin, a kasla ibagbagana: “rukodem iti matam, apok, ti asul a baybay iti laud… kasta ti panangur-urayko kenka a sumuknad iti nagtaudan ti tugotyo nga Ilocano iti Mindanao.”
Kayatko a miraen iti dayta a malem ti naannad nga ilelennek ti init. Ngem ad-adu pay gayam ti buya nga agur-uray kaniak. Kasla maysa a komedia ti garaw dagiti mangngalap iti panagaramatda iti sabuag tapno agkalap iti sisiaw ken banglut. Maysa nga obra maestra ti talentoda— no kasanoda ammuen nga iti dayta gumawgawawa a dalluyon nga umagek iti kadaratan ket adda dagiti ikan nga aglillili ditoy.
Ket manen, kakabsat, maidiligko ti buya ti takdang ti nangpasangbay kaniak a daga iti daga a nakayanakak.
“Kasla Kiamba[1],” nakunak. Ti lugar a nakakitaak iti umuna a lawag ti kayatko a sawen. Kanbas met ti nalawa a kapanagan sadiay. Agpada a di kabaelan a rukoden ti mata ti nalawa a kataltalunan. Agsaltek ti mata iti bimmerde a kabanbantayan a yuyeng dagiti kinabaknang ti nakaparsuaan; ken ti immasul a linia ti baybay a tagibi ti nabuslon a lames ken minas.
Ammoyo, patpatgek a kadaraak, binababalawko ti bagik no apay nga ita laeng a sinasurongkarak ti daga dagiti kaputotak? No idi koma pay laeng, saanak koman a sangsangailin ita. Ngem ngata, ita ti naikeddeng a tiempo a panagsurotko iti tugotko.
Imbag la ketdi, nga iti napalabas a panag-fiestami iti Kiamba, ket napanunotmi ti mangsangaili iti kadaraanmi nga Ilocano. Inimbitaranmi ni Mayor Grace Gacula Singson. Tapno makitana ti napintas a nagbanagan dagiti appo a nagkeddeng a pumanaw iti nakayanakan a daga. Ipaneknekmi a dikami maipapaigid iti gangganaet a daga… no di ket sikami ti mangmulmuli iti panangrangpayana.
Ngem kasano koma a gangganaet ti Saluyot iti abagatan no dandani amin a mangiturturay ket Ilocano. Ni Mayor George Yabes iti munisipalidad ti Maitum[2] ket puon iti Sinait, ni MayorRaul Martinez iti Kiamba ket puon iti Candon. Iti daytoy dua nga ili laeng ket innem a pulo ket lima a porsiento ti Ilocano a nagdappat manipud iti Ilocos Sur, Ilocos Norte ken La Union. Isuda dagiti nagdappat iti Mindanao idi mil nueve sientos kuarentay sais, tawen kalpasan iti maikaddua a gubat sangalubongan.
(ii)
Tamurong 1946:
TI awis a taripnong ket di pinaay dagiti bumario. Tamingenda ti awis ti gobierno a mangtulong kano kadagiti umili a bumangon manipud iti tallo a gubat a dinaliasatna: ti gubat kadagiti Kastila; kadagiti Amerikano; ken kadagiti Hapones. Ngem iti adayu nga abagatan ti pagdappatanda. Nalawa kano ti daga a mabangkag sadiay. Adu dagiti umannugot, bareng idiay ti pumintasan ti panagbiag, ken makalibas iti batibat ti gubat. Ngem adu ti agkedked. Adda met dagiti agngata-ngata, ta pagpilpilianda ti awis dagiti rekruter iti Hawaii a mangged iti kaunasan.
Inwaknit ti lawag manipud kadagiti kingki ken lampa ti sipnget ti alas nuebe ti rabii. Napintas ti gundaway nga inpaay ti kabus a bulan a nangnayon iti lawag iti aglawlaw. Ti bengbeng manipud iti bulong ti tangkiran a dalipawen ket nangdisimular iti nalamiis a pul-oy. Naibangon babaen iti tagnawa ti maysa a dap-ayan nga awan bubongna itay bigat.
Ni lakay Andong ti dadaulo dagiti sangapulo ket lima a pamilia a nangkagat iti awis ti gobierno. Pakairamanan kadagiti immanamong ket ni lakay Silis a kalaingan nga agtabukol; ni Mindo a maysa a padi iti Aglipayano; ni Unding a dumadaniw; ni lakay Pasyo, ken ni baketna nga Ansang a mangngilot ken mangngagas; dagiti kameng ti rondalia a da Oscar a gumigitara ken nalaing nga agkansion, ni Illo a nalaing nga agbandoria, ni Cristobal a nalaing nga agbiolin, ken ni Valeriano iti baho. Nangipasimudaag met iti interesna dagiti kasinsin ken kapiduana a da Armando, Apolinario ken Bitong.
Dagiti dadduma ket agngata-ngata pay laeng no sumurotda wenno saan: da Arcadio, Asyong ken Mulong.
Intayag ni lakay Andong ti kanawan nga imana. Naipigket ti imatang dagiti bumario iti aglima kadapan ken uppat a pulgada a panglakayen. Iti tawenna a limapulo ket dua, kininniten ti init ti kudilna ta natayengtengen ti kinangisitna. Dadakkel ti lapayagna. Naanus ti panagruprupana, a daytoy ket paneknekan ti asawana a ni Mayyang ken dagiti pito nga anakna a da: Ambrosio, Ricardo, Danilo, Anabel, Purificasion, Modesto, ken Gabriel.
“Kakabsat…” bimmallaet ti nabangag a timekna iti karasakas dagiti dalluyon ken apras ti angin iti rabii. “…ti pammatik a narabraber a ruot sadiay adayo nga abagatan ti nagtakderak no apay a mapanak agraman ti pamiliak.”
Timmakder ni lakay Isabelo, ti tiniente del bario. Kapiddua ni Andong: “Ngem ti ipapanaw ket pananglikod iti daga a nakayanakan… pananglikod iti kannawidan ken kaugalian kas maysa nga Ilocano. Ania ti maganab sadiay a di maisagut dagiti tanap ken baybaytayo? Ti damsak ken aligagaw ti kalkalpas a gubat ket pagbalinentayo a pagbungaan, di ket pagbutngan– a panawan.”
“Ti ipapanaw ket saan a pananglikod iti daga a nakaikalian ti bukod a kadkaddua. Ti kultura ken dara ket naitalimeng iti puso ken rikna. Adda panagsubli ti amin a banag. No saanto a dakami a kapuonan, dagiti sumarsaruno a kaputotan. Isudanto ti mangipaneknek iti nakairuaman. Ta adda tugotmi ditoy.”
“Ngem amangan no dayta a panagsubli ket dida ammon ti agsidan ti saluyot. Ken agsasaoda iti dila a di maaw-awatan.”
Timmakder ni lakay Arcadio, inikkatna iti ulona ti kattukongna sa nagbanikes a nagsao.
“Siak, diak kayat koma ti sumurot, ngem naay-ayoak iti napintas a gasat nga inkari ni Andong.”
“Kas kenka, Arcadio, mapilpilitanka gayam. Ibalakadko ngarud kenka a dika sumurot iti panagbaniaga.” Insungbat ni lakay Isabelo.
Inngato manen ni lakay Andong ti imana. “Kitaenyo…” intudona ti kabus a bulan. “Ti lawagna ket mannarabay iti gimongtayo. Daytoy a bulan, isu met laeng ti mannarabay kadakami agingga a makagtengkami iti naikeddeng a daga. Ket daytoy bulan a mangbantay kadakayo ditoy ket isu ti mangkita kadakami sadiay. Kakabsat, addakami itoy a tallaong tapno agpakada koma. Ikararagandakami koma iti nasayaat a gasat iti idadatengmi sadiay. Ket maragpatmi koma ti parabur manipud iti bunga ti bukel.”
“Ammok met ketdi a narigaten a mabalusingsing ti pammatiyo, kapid. Ala, awan ti maaramidanmi no di ti panagkararag iti natalinaay a panagdappatyo iti sabali a daga.” Kinuna ni Isabelo. Immasideg kenni Andong sana iniggaman ti takiag ti kapidduana. Pinagdekketda ti barukongda.
“Wen, kapid, pumanawkami ngem adda panagsubli. Ti lagipmi ket sumarungkarto latta. Ket no dumtengton ti panaginanami, ikalikagummi a ditoy ti pagnaedan ti kararruami.” Rimmuk-asda iti nainkabsatan a panagpakada.
“Dandanin a dumagas dagiti kakabsat nga aggapu idiay Banna, Sinait, Lapog ken dadduma pay a taga-amianan. Kalikagummi a pabalonannakami iti naisangsangayan a rambak.” Impukkaw ni Andong.
Ket iti dayta a rabii, naangay ti naisangsangayan a ragragsak. Nakali dagiti nasanger a basi a a kinalupkopanen ti ramut ti kawayan iti kaundayna iti uneg iti daga. Naisagana dagiti lames kas koma ti sungayan, talakitok ken buslogan. Adda baboy ken manok a makaay-ayo ti panakaidilpatna iti apoy. Immarimbangaw iti dayta a rabii ti nararagsak a kankanta, dallot ken dallang… ken ti salsala a nagpatnag.
(iii)
PANAKISINNUROTAN iti kapuonan iti dara nga agtartaray iti uratko. Daytoy ti kangrunaan a gagemko iti isasarungkarko iti daga dagiti ap-apongko. Adda rigrigatna iti damo, ta diak ammo no sadino ti pangrugian. Ngem idi natimudko ti umuna nga addang, nalakan ti panangtuntonko iti sumarsaruno.
Umuna a pagtaengan a naitudo kaniak ti balay ni Menardo, a kunada nga apo ni lakay Isabelo… kapiddua daydi Apong Andong. Kas kaniak, addan iti maikatlo a henerasion ti pamilia Galutan. Intudona kaniak ti sigud a nagsaadan ti balay daydi Apong Andong. Intudona pay ti dakkel a dalumpinas a bato a nakaangaayan ti naindaklan a rambak sakbay ti panagdappat. Iti asidegna, ket adda pay laeng ti tangkiranen a dalipawen.
Ti panagkinnasurotanmi ket nangidalan tapno masurotak ni Jesus, nga asideg iti dara daydi Apong Silis, ni Mayyang, ni Carlos… ken dadduma pay. Kunayo pay, dandani gayam amin a taga-Tamurong ket kabagiak.
Isuda amin, adda maymaysa a saludsod kaniak: “Apay a naglinteg ti panagsaom iti iluko?” Sinungbatak met ida: “Ilokanoak ngamin.” Ta dida ammo, iti ilimi a Kiamba a paset iti Mindanao, ti pagsasaomi ket iluko.
(iv)
Ti daliasat… iti daga
KINALUDON ti sangapulo ket lima a pamilia iti Tamurong dagiti pamilia iti amianan nga agdappat iti adayo nga abagatan. Sumagmamano a trak a naaramat iti kalkalpas a maikaddua a gubat sangalubongan ti naglugananda
Lasong-lasong ti kamino real a pagdaliasatanda, aglinggo-linggo ti lugan. Ngem di inkankano dagiti naanus a dumadappat a pamilia.
Ni Andong ken ti pamiliana ket adda iti maika-sangapulo a trak, naulimek a mangbuybuya iti aglawlaw nga ammona a dinanton pulos makita ken masublian. Nadagsen ti barukongna. Ket no di la ngata nakaimatang ni baketna ken dagiti annakna, pinalubosannan dagiti lua a kayatna agubbog iti matana.
Nasirnaat ti aglawlaw, natalna ti angin a mangkuykuyog iti panagbiaheda. Ngem nadlaw ni Andong a nababa ti tayab dagiti tuwwato. Dina magustuan ti kayatda nga ipatigmaan.
Iti maikaddua nga aldaw ket saanen a nakipagmaymaysa ti kararagda. Naurnong ti nangisit nga ulep iti tangatang. Iti deppaar iti abagatan ket adda panagkimatna a mangipasimudaag iti dakes a panawen. Ti pul-oy ti angin ket nalabes nga ‘yindayonna dagiti bulong ti kayo. Pumigpigsa-ket-pumigpigsa.
Di makatuttutor ti dawel ta iti di nagbayag, inbuyatnan ti tudo. Ti tarakitik iti damona ket pimmigsa agingga a dinanggayan ti napigsa nga angin. Bumanesbesen ti bagyo a kasla kayatna a lappedan ti panagdaliasat dagiti dumadappat.
Saan a dinaeran dagiti tolda ken lupot a naibengbeng iti lugan ti bayakabak. Adu dagiti umaruyot, ken uray ti adda iti iking a bengbeng ket pirsayen ti tudo ken angin.
Agkarkararag ni Andong a di koma agbayag ti dawel. Kaassianna dagiti ubbing nga agkutkutimermeren iti lamminda. Uray ngamin dagiti kawesda ket nadaripespesen. Nga uray dagiti pagsukatanda ket di kinabaelan a sinalakniban ti kostal ken plastik a naibalkot ditoy.
Saanen a nagpangaddua ni Andong a nangpasardeng iti bunggoy idi maibatogda iti maysa a simbaan-Katoliko iti Rosales. Saan laeng iti danagna a panakakalambre dagiti ubbing, no di ket kasapulanda ti pagpalabasan ti oras.
Di met nangpaay ti kura paroko ti simbaan a nangiyabrasa ti tulongna. Pinastrekna dagiti dumadappat. Nagsindi ti kandila ti padi tapno aglawag iti uneg iti simbaan. Gapu ta awan ti pagsukatan, inanusanda dagiti nadaripespes a kawesda. Adda inruar ti padi ngem di immanay, sumagmamano kadagiti ubbing laeng ti naipaayan. Inpalubos pay ti padi ti panaglutoda manipud kadagiti nabasa a bagasda.
“Tata Andong, madaraskayo koma. Ti anakko, agmula-mulagat metten.” Impukkaw ni Isagani nga anak ni Valeriano. Ti tutukel a dimket iti bagina ket di ammo no ling-et wenno tudo. No mabalin koma ket guyodennan ti lakay.
Daras a simmurot ni Andong. Idi makitana ti agwalo tawen nga anak ni Isagana, maassian pay iti panagpigergerna gapu iti lammin. Idi kinarawana ti muging ken kilikilina, nakigtot ni Andong.
“Awan la’t namaga a kawesna?” Tinaliawna ni Immang nga ina a nakaubba iti ubing.
“Nabasa amin, Tata!”
“Agtrangkaso ti ubingyo. Isagani, inka mangibaga kenni Apo Padi, uray dakkelen. ‘Yabamto payen ni baket Ansang a mangngagas tapno masalbar ti biagna.” Inmandarna. Insigida met a nagtaray ni Isagani.
Nasungadan ni Andong ni Arcadio a nakadalikepkep nga umas-asideg iti ‘yanda. Nakatingig a kumitkita kenkuana.
“Daytoy ti rigatna, dika met gayam maipaayan ti salaknib iti karadkadmi, no apay nga umawis-awiska nga agpa-abagatan. Awan koma ti rigat a sagsagabaenmi. Kasano nga alawem ti biag dagiti ubing? Uray ti ubing ni Ikong ken Amboy, agkalambreda met. No adda mapasamak kadakami, sika ti mangsungbat!”
Nakigtot ni Andong iti dina namnamaen a panangbabalaw kenkuana ni Arcadio. Ammona a naikay ti darana gapu kenni Mayyang a nagkaribalanda idi, ngem dina impagarup nga uray iti tiempo a kasapulan ti panagtitinnulongda ket gundawayan ti kapitlona.
Sungbatanna koma ni Arcadio– ngem giddato met nga umayen ni Isagani a kadduana ni baket Ansang. Insigida a dinapadap ti baket ti muging ti ubing. Inikkatna ti pagaanayna. Pinekpekkelanna ti susuop ken laslasagna. Inalana iti sakupitna ti lana a nasinglag a niog a nailaon iti bassit a botelia. Sinapsapuanna ti likod, barukong, muging ken uray ti dapan ti ubing.
“Adda kawesna a namaga!” Tinaliawna ni Isagani. Idi inyawat ti ama ti ubing ti pannakelen a bado, insigida nga insuotna. Inalana manen ti sakupitna ket nangiruar iti bulong ti gawwed. Intapkalna daytoy iti barukong ken likod ti ubing.
“Imbag la ketdin ta mangitugtugotak latta iti bulbulong.” Kinunana. “Bantayanyo a naimbag kitaek dagiti dadduma nga ubbing. Matmatay san ‘tay apoko ni Apolinario.” Timmakder, ngem sakbay a pimmanaw, nangiruar iti binilot a tabako iti sakupitna. Nagsindi.
(v)
…iti baybay:
KALPASAN ti dagi-dagi iti daga, indayun ti baybay ti simmaruno. Iti maikasangapulo nga aldaw, addan ti bunggoy iti baybay-Tsina babaen iti panagsakayda iti barko nga imbaon ti gobierno. Natalna ti panagbaniaga a kasla awan didigra a manglapped. Ti langit ket nasin-aw nga uray bassit la koma nga ulep a mangbengbeng iti natingraraw nga init ket awan. Malaksid iti napigsa a banurbor ti barko, awanen ti natured a mangburak iti talna iti aglawlaw.
Saan a kas idi maikadduada nga aldaw iti baybay. Dagiti tao ket aglalagto, kanayon a nakatan-aw iti baybay a kasla ipappapasda ti di panakalugan iti kastoy iti unos ti panagbiagda. Dagiti ubbing ket di maigawid, umariwawa ti nasinggit a bosesda ket kakaasi dagiti nagannak iti panangikankanawa tapno dida matinnag. Dagiti lallaki ket pagsasaritaanda ti pangen dagiti ikkan a masirpatanda.
Sabalin ti pasamak iti daytoy nga aldaw. Dagiti ubbing ket nakasaklotda iti inada, dagiti dadduma ket nakakukot a nakatugaw. Awan biag iti matada ken di masarmingan ti ragsak. Dagiti nataengan ket nakakaem ti bibigda a kasla nakareserba ti katay ken saoda. Agkakapsutda… ta bassit ti maipauneg. Mawawda ta bassit ti mainumen. Kasapulan ti panaginutda ta adu ti nadadael nga intugotda iti napalabas a bagyo.
Pagdandanagan ni Andong ken dagiti dadduma pay a panglakayen a dinto ket maliklikan nga uray isboda ket inumenda. Kas iti panaginomda idi naglemmengda iti kabanbantayan ti Palacapac gapu iti pananganup kadakuada dagiti soldado a Hapones.
Nakapimpiman ti ladawanda. Panawanna koman ti naliday a buya idi masiputanna ni lakay Unding a timmakder. Iniyabanna dagiti ubbing.
“Ubbing, kayatyo dumngeg iti napintas a sarita?
“Wen!!!” Nag-korus dagiti ubbing a nangaribungbong kenni Isis.
“Ania nga estoria: pakasaritaan da Angalo ken Aran, Biag ni Lam-ang, wenno ni Juan Sadut?”
Nagtitinnalliaw dagiti ubbing. Nangegdan ti makaparay-aw a Juan Sadut kabayatan iti panagdalliasatda iti daga, ken uray ti Biag ni Lam-ang ket naisaritan ni lakay Isis.
“Angalo ken Aran…” kinunada manen.
“Ala, agsaganakayo ngaruden ket rugiakon…”
Adda sarsarita idi ugma, nga agalla-allatiw iti dila, sarsarita a makapakatawa, mangparagsak iti rikna. Nadamagyon ni Angalo? Gigante dayta a baro. Nataer, naarem, nakarayo. Kadakkelna, makigtotkayo. No rukodem ti tugotna, limapulo kadapan kaatiddogna. Duapulo kadapan ramramayna, banbantay as-askawenna.
Sadino ti naggapuanna daytoy datdatlag a parsua? Tagtagipuro iti Asia, akin-abagatan a daya. Nagdaliasat idiay Korea, Japon ken Formosa. Ditoy Filipinas ti maikalima a daga a nagsardenganna. Simmanglad idiay Lima idiay Bataan, maikanem idiay Annam, maikasiam idiay Siam. Ti maikapito ken maikawalo idiay Singapore ken Borneo. Maikasangapulo idiay Burma, sa nagturong idiay Tsina.
Idi adda idiay Bataan, limmabas agkankanta nga Aran, gigante a nagpunipunan, kinapintas a balasang…[3]
Immisem ni Andong, itana laeng mautob, a nasayaat gayam a pangliwliwa kadagiti ubbing ti sarita.
Ngem nalukag ti panagdengdengngegna idi makitana ni Danilo a putotna nga umas-asideg a kasla madandanagan.
“Tang, agsaksakit ti tian ni Annie. Aganaksan!”
(vi)
Ti baro a pakasaritaan…
SUMANGBAYKAYO! Kasla yar-arasaas dagiti dalluyon nga umag-agek iti kadaratan ti Mindanao idi dumsaagda iti barko. Dandani awan nagdumaanna iti baybay iti amianan a nagtaudanda. Ti ungto ti Pilipinas iti amianan ket kas met laeng iti ungtona iti abagatan. Binaetan laeng ti nasurok pito ribu a purpuro.
Nagtataripnong dagiti pangamaen. Tamingenda no ditoydan nga agtalinaed wenno agsapulda pay iti sabali a daga. Nainget ti tunggal singasing nga ibagada… agraman ti balakad.
Idi nalpas ket timmakderda, nagulimek dagiti amin a tao. Nagtagari ni Andong.
“Kakabsat, kas makitayo, adda napintas nga itden ti aglawlaw ken nakaparsuaan. Ammotayo nga iti igid ti baybay mangrugrugi ti sibilisassion ken panagdur-as. Nabaknang iti lames ken pagbiagan. Iti dayana ket ti kabanbantayan, ti babana ket ti lantag a napintas a matalon. Awanto ngata problema iti padanumna.” Immanges ni Andong. “Nagtutulagkami a panglakayenyo… kadagiti makakita iti napintas a gasat nga itden itoy a lugar, ta mariknayo a dina kayo baybay-an ti kabanbantayan, katanapan ken ti kabaybayan… mabalinyon ti agbati ditoy. Kadakami a nagsasarita, ni kabsat Igme iti Sinait ken sumagmamano a naggapu idiay Lapog, Banna, Badoc, Tagudin ken Balaoan ti nagkeddeng nga agbati ditoyen. Dagiti dadduma, kas koma kaniak, ket makigasanggasat pay iti narabraber a katanapan.” Impukkaw ni Andong. Pinagrikosna ti panagkitana kadagiti tao tapno paliiwen. Umaringbangawda.
Iti kaunday ti aldaw a nagkukuyogda; iti rigat ken nam-ay, ket nagi-inasidegen ti riknada. Addan singgalot ti riknada, gapuna a narigat latta met a mayadayoda iti nakapasiganen.
Idin makitana nga addan nagiinarakup, nagdidinakulap ken nagrukob iti tunggal maysa, ammonan no siasino dagiti agbati ken sumruot kenkuana.
Immasideg kenkuana ni lakay Silis, Valeriano, Mindo, Cristobal, Pasyo, Oscar ken dadduma pay a lallakay manipud iti Ilocos Norte, Ilocos Sur ken La Union. Isuda ken ti pamiliada ti makigasanggasat iti panangbirok iti sabali pay a pagdappatan. Uray isu ket keddengna koma met ditoyen ta danagenna ti panagsakit-sakit ti tian ni Annie nga asawa ni Danilo, ngem no awan mangidaulo iti sabali a grupo, ditoyda aminen. Ket no kasdiay ti mapasamak, maaripapana a narigrigat ti panagdur-asda ti sumaruno a kaputotan.
Nagpalabasda iti maysa a rabii. Nagaramidda kadagiti ulnas, pasagad ken karison tapno panngiluganan kadagiti gargaretda. Sumagmamano a ping-ey iti isek ti inalada, ken dagiti bunubon ti bukbukel kas koma ti parda, kardis, kumpitis ken dadduma pay.
Kabigatanna, nabara ti pinnakada. Di nagawidan ti panagsangit dagiti sumagmamano a babbai.
Idi makita ni Andong a nakasaganan ti amin, inrubbuatnan ti grupo iti sabali pay a panagdaliasat manipud Maitum. Iti kutit, dina ammo no pakaragsakanna ti nakitana, ta pimmaraipos da Arcadio, Asyong ken Mulong.
Naannayas ti panagdaliasat ti bunggoy. Iti sango ket dagiti inunaan dagiti panglakayen a nagimet iti buneng ken pannabas. Isuda ti mangwakwanit iti dana babaen iti panangsigpat kadagiti sanga ti kayo, panangtabas kadagiti ledda ken garami ken panangpukaw kadagiti kayo ken kawayan. Babaen itoy, di unay marigatan dagiti agbagbagkat ken mangguyguyod kadagiti pasagad, ulnas ken karison.
Iti iking ti maysa a bantay, nalabsanda ti maysa a komunidad dagiti T’boli[4]. Tangtangken ti rupada, ngem nagmalanga dagiti dumadappat gapu iti kinapintas ken kinaraniag iti kawesda. Nakamasngaadda ti dadduma, nakatakder met dagiti dadduma a nakaiggem iti pika ken pana. Iti damona ket adda danag iti barukongda, ngem idi makitada nga agbuybuyada, nabang-aranda.
Idi makita ni Arcadio a di met mangan-ano dagiti T’boli, aginkalalainganen a nagpasango ket inngatona ti maysa nga imana sa nagsao.
“Naimbag nga aldawyo, Apo!” Imbagana. Nupay ammona a didanto met la maawatan ti imbalikasna.
Ngem naragsakanda idi makitana a timmakder ti kalakayan ket nagparang ti nakangisngisit a ngipenna iti panagisemna… sa nagsao.
“Kiamba!”
Dida naawatan ti kinuna ti lakay a T’boli, ngem nagintutung-edda lattan. Naragsakan ni Andong idi makitana nga adu ti bangabanga dagiti animales a nakasab-it iti kaykayo ken nakaparabaw iti kabatbatuan. Nangruna idi makakita iti atap a baboy, ugsa ken nuang. Kayatna sawen, dida marigatan iti panangbirok iti taraon, ken katulongan iti taltalon.
Aginnagaw ti lawag ken sipnget idi agpungpungtot a kimamakam iti unaan ni Arcadio. Inigamanna ti abagana sana ginuyod.
“Apay, awan gandatmon a mangpainana kadakami? Dagiti ubbing, napakapsuyandan!” Nagpasango sa nagbannikes. Agtedtedted ti ling-etna, agadiwara ti alsem ken anglit manipud iti bagina. Awan met ketdi naidumduma ta dandanida amin ket kastoy ti pay-odna.
Nagsardeng ni Andong, sinangona dagiti sumarsaruno kenkuana. Nagsedsed ti grupo iti panagsardengda. “Danilo, Modesto, inkayo mangkita no sadino ti mabalin a pagturogan.” Panangibaonna iti dua a putotna.
Insigida a nagtignay dagiti dua. Tinarusda ti maysa a karaskas ti karayan iti baba ti nagsardenganda nga iking ti bantay.
“Mabayag pay ngata sakbay a makitatayo ti napintas a pagdappatan, kasinsin?” Intagari ni Silis nga immasideg kenkuana.
“Ti laeng kitkitaentayo ket ‘tay lugar nga ammona a mangipaay iti nabuslon nga apit. Daytay ditayo mabisinan, kasinsin.”
Iti di nagbayag, nasungadan ni Andong ti panagsublida dagiti anakna.
“Adda nasarakanmi a gukayab, Amang. Napintas a pagpalabasan iti agpatnag.”
“Nasayaat.” Timmakder ni Andong. “Ala, patigmaananyon ti bunggoy ta agturongtayo sadiay.”
Nasarut-sarot ti bunggoy a simmurot kada Danilo ken Modesto nga agturong iti gukayab. Iti in-inut a panangatiw ti sipnget iti lawag, ditan a naggangatda iti lampara.
Ti gukayab ket nangmalanga kadagiti dumadappat. Kasla addan nagkauna a nagtalinaed ditoy kas ipaneknek dagiti alikamen ken ramit a kas koma ti banga[5]. Adda pay dagiti naipinta iti didingna.
Kalpasan a naisarak ti tunggal pamilia ti puestoda, inummong ni Mayyang dagiti babbai tapno agluto iti taraon manipud iti bunga ti kayo ken bagas ti lanut nga inalada manipud iti nagdaliasatanda.
(vii)
NARIINGAN ni Mayyang ti manugangna a ni Annie nga agpiwpiwis iti panangap-aprosna iti tianna iti dayta a bigat.
“Danilo, inka ‘yaban ni Amangmo.” Matartaranta a panangibaon ti baket iti anakna. Arintayen met a nagsawar ni Danilo. Nasarakanna a nakaiggem iti lata a baso a naglaon ti kape a makipatpatang kadagiti padana a lallakay ni Andong.
“Amang, ni Annie, agpasngayen!”
“Asus, ala. Inka saraken ni baket Ansang ta umayna kitaen ni baketmo.” Panangibaonna met iti di pay nakainana nga anakna. Insigida a nagturong ni Andong iti ‘yan ni Annie.
Nadatnganna ni Annie nga uray la makalua iti rigatna kabayatan nga ap-aprosanna ti tianna. Imbag ta di nabayagan ni Danilo a nangbirok ken baket Ansang.
Insigida a sinapo ti baket ti tian ni Annie.
“Agpaspasikalen!” Kinitana ni Mayyang.
“Ania ti aramidentayo,” mariribukan nga indamag ni Mayyang. “Paganakentayo koma pay ni Annie sakbay nga agrubbuattayo.”
Mariribukan met ni Andong. No kas pangarigan agpasngay, kabaelannanto ngatan ti magna? Rimmuar iti gukayab tapno agpapanunot koma ngem nasungadanna dagiti kadduana a nakasaganan nga agdaliasat.
“Nakasaganakamin, lakay Andong!” Inpukkaw ti taga-Bangar.
“Agpaspasikal ngamin ti manugangko.” Insungbatna bareng maawatanda ti sasaadenna.
“Dayta ket ti kunkunak! Sikayo ti mangtaktak iti panagna. Kasla kayo kalkalaingan a mangidaulo iti sabali a bunggoy. Dikayo pay la ngamin nagbati idiay baybay.” Kellaat nga imbalikas ni lakay Arcadio. Adda gayam iti likudanna.
Nakigtot ni Andong ngem dina impadlaw.
“Ala, saan nga isu ti mangtaktak. Agsaganakayon.” Kinunana ket pinanawanna ni Arcadio a bangbangir ti isemna.
“Agsaganakayon!” Inmandarna iti pamiliana.
“Kasano ni Annie, dandani agpasngayen.”
“Danilo, ibagam kadagiti kabagis ken kayongmo ta mangreppet iti kawayan. Idagi-dagitayon ni Annie. No aganak iti dalan, inkapilitan nga ipasardengko.”
Nupay agkedked, sinurot ni Danilo ti mandar ti amana, insigida a naggaraw ni Danilo. Apaman a naisagana ti amin, nagrubbuat ti bunggoy iti panagdaliasat iti daytoy nga aldaw a mangsarak iti napintas a pagdappatan.
Labes tengnga-aldaw, apagbabada iti turod idi inngato ni Andong ti kanawan nga imana. Nagsardeng ti bunggoy ket nagu-urnongda manen.
“Apay?” Insaludsod ni lakay Silis.
“Ania makunayo iti tanap iti sanguanantayo.” Intudona ti sanguananda.
Impalawlaw ni lakay Silis ti matana iti nalawa a tanap nga adda iti sanguanan. No mawaknit dagiti kawayan nga adda iti lantag; dagiti ledda ken garami iti waig. Nabuslon ti danum iti waig a kasla mangibagbaga iti nalabon a grasia nga ipaayna. Ti lantag ket inarkusan ti dua a pandek a bantay iti agsumbangirna a sinamek dagiti kaykayo. Iti adayo a daya ket umasul ti magaw-at ti mata a pantok.
“Nasayaat a matalon!” Kinuna ni Silis, sana tinaliaw dagiti a kadduada a lallakay.
“Kakabsat, daytoyen ti kari a daga a naisangrat kadatayo!” Impukkaw ni Andong.
Manipud iti likod ket nagdardaras a nagpasango ni Arcadio.
“Apay a ditoy?” Inyingarna.
“Apay a saan a ditoy?” Insublina kenni Arcadio.
“Ti namnamaenmi ket nadalus ken nalabon a taltalon. Awan rigatna a sukayentayo pay. Adda pagnaedanen.”
“Ti daga a naikari ket masapul a pagling-etantayo. Pabaknangen babaen iti pigsa. Datonantayo iti ling-et tapno naim-imnas ti ipaayna a grasia.” Sana tinapik ti abaga ni lakay Arcadio. “Ngem kas pangarigan, diyo kapkapnekan daytoy a daga, karbenganyo ti mangsapul iti sabali.” Ket pinanawannan ni Arcadio tapno kitaen ti pamiliana.
Naipasabet kenkuana ti maysa a nasam-it nga isem ni Mayyang; ken ti panaglagto-lagto ni Danilo iti ragsakna.
“Naganaken ni Annie, Amang. Lalaki!”
(viii)
Ti baro a komunidad
NAIPATAKDER ti pagtaengan ti tunggal pamilia. Tunggal maysa ket nakipagtagnawa tapno dardaras. Iti bakras ti turod ti nangibangonan ni Andong ti balayna. Kaarrubana dagiti naasawaan nga annakna. Nabangon babaen iti kayo kas adigi, bolo ken kawayan kas diding, ken pan-aw kas atep. Agarup uppat a kuadrado ti tunggal maysa. Addan iti akinbalay no kayatna a padakkelen.
Simmaruno ti panangsukayda iti daga tapno agbalin a taltalon. Iti uneg iti makabulan: tabas-raat-pukan ken panangsukay iti nalawa a lantag. Tunggal maysa ket adda teggedna ken ling-et tapno dardaras ti panakasukay iti talonda. Malaksid kada Arcadio, Asyong ken Mulong a nagbuybuyada laeng.
“Apay ketdin nga innak agkali iti daga, parparigatek la ti bagik. Mangallilaw ketdi ni Andong. Agallukoy nga agdappat, awan met gayam ti paggianan ken pagtalunan.” Kinuna ni Arcadio, nga insigida a tung-edan ti dua a paspasurotna.
Ngem tapno awan ti supiat, binaybay-an lattan da Andong ken dagiti kakadduana. Didan pinilpilit a makipasetda pay.
Ti tagtagiuray a bendision a tudo iti daga iti Kiamba ket nakaragsakanda unay. Insigida a nangiwarasiwisda ti bunubon a ballatinnaw ken isek iti inumada a bantay ken linubnakda a lantag.
Awan bagi ti maysa; sangsangkamaysada.
Ti panaguray iti nasurok uppat a bulan a panagapit ket di unay makatuok kadagiti naanus a parsua. Naragsakan ti amin nangruna idi makitada iti umuna a grasia ti bannogda. Babai ken lalaki, baket ken lakay, baro ken balasang ket adda paset ti trabaho. Naggapas, nagibaot, nagbunag…
Ti naaramid a kamarin ket napusek iti apit nga irik.
“Kakabsat, ditayo napaay iti umuna nga apit a kinalikagumantayo. Nasayaat kadi no mangisayangkattayo iti panagyaman iti nabuslon a grasia?” Kinuna ni Andong. Inpalawlawna ti panagkitana kadagiti kadaraanna.
Nagi-iriag dagiti tao iti yaanomongda.
“Awisentayo dagiti kadaraantayo a nagbati idiay Maitum tapno makipagmaymaysada iti isayangkatayo a panagyaman.” Intag-ay ni lakay Silis ti imana.
“Nagsayaat dayta a kapanunotan.” Kinuna ni Andong. “Ibaonko da Ambrosio ken Gabriel a mangawis kadakuada.”
(ix)
Ti Umuna a Rambak
ADDA nagpukan ti kawayan ken kayo a kasapulan iti maaramid a salunan a panangisayangkatan ti parambak. Ti dadduma ket nagpag-ot ti pan-aw ken nagala ti palakpak. Dagiti babbaro ket naganup ti ugsa, alingo ken dadakkel a billit. Nagala met iti bagas ti daga, bunga ti kaykayo, ken sabsabong dagiti babbalasang.
Insigida a narugian ti panakabangon iti salunan ken paraangan ti pagrambakan. Nangibangonda iti maysa a torre a naaramid iti kawayan. Malagip ni Andong ti maysa a sarita kenkuana daydi amana: nga iti panakaisayangkat iti feria expocision iti ilida, naibangon ti maysa a torre a kawayan.
Nagaget ken mariribukan ti tunggal maysa iti panangisagana iti naindaklan a panagyaman. Dagiti babbaket ket nagluto ti kankanen a patupat, sinuman, bibingka, ken imbagkal. Dagiti lallaki ket nagaramid iti binubodan ken tapuy.
Iti kaaldawan ti naindaklan a rambak ket inasmanganda iti kapintasan a kawesda. Inruarda dagiti kupkupikopanda a kimono, barong, saya, sarong, salpakaya, iyang, wanes, balisungsong ken dadduma pay.
Iti binangonda a kapilia manipud iti kawayan ken kayo, naisayangkatda iti misa babaen kenni Mindo a maysa a padi ti Aglipayano. Ti padi met laeng ti nangidaulo ti kararag tapno ad-adda a rumang-ayda.
“Apomi, ad’toy dagiti annakmo a naggapu iti adayo nga amianan. Agyamankami Kenka. No ditoy ti nakaikarianmi, inkam’ dawaten ti nabuslon a grasia ken agtultuloy a pannarabaymo. Ad’toy a mangisayangkatkam’ ti panagyaman Kenka iti panangtarabaymo iti panangitundam kadakam’ ditoy. Dawatenmi koma, a dinakam’ isango iti pagrigatan no di ket itungpalnakam’ koma iti salinongmo. Kalikagummi ti nabuslon a bunga iti daga ken banbantay ken grasia manipud iti karayan. Addakami ita ditoy gangganaet a daga nga agbalinton a pagtaenganmi, kakuyogmi ti iliw kadagiti kabagian a nagbati idiay amianan. Ngem sapay koma ta sika ti mangliwliwa kadakuada ken kadakami. Pakawanem ti amin a basol, nagkurangan ken naglabesan. Kukuam amin a dayaw, Apo. Daytoy ti kararagmi ket sapay koma ta dimmanon dita sadiam. Dawatmi daytoy iti nagan ni Jesu-Kristo nga Apomi. Amen! Iti nagan ti Ama, ti Anak ken Espiritu Santo, Amen!”
“AMEN!!!”
Insigida a narugian ti ragragsak. Naglalagto dagiti ubbing, nagkakatawa dagiti nataengan. Nagu-ummong dagiti babbaro ken babbalasang. Nagsasango dagiti lallakay ken nagisagana met dagiti babbai. Naragsak ti tunggal maysa.
Malaksid iti tallo a parsua!
Agpalpapaliiw. Umap-apal. Awan ngamin pasetda iti panangbangkag, panagtalon, panagapit ken uray panagluto. Nagtugtugaw– nagbuybuyada laeng idi. Ita, nakamasngaadda a kasla pimpiman: da Arcadio, Mulong ken Asyong.
Naikalikagum ti panagpasango ni lakay Oscar ken ni Lita nga agpada a nalaing a kumakansion. Ket iti umuna a gundaway, timmayab iti tangatang ti nagkaykaysa nga ayug ti gitara, bandoria, baho ken ukelele, agraman ti naganggay a timek da Oscar ken Lita a pagpannakkel ti amianan.
O, naraniag a bulan, un-unnoyko’t indengam
Dayta nas’lag a silawmo, dimo kad’ ipaidam
O naraniag a bulan, sangsangitko…[6]
Timmakder ni lakay Andong, inallopna ni baketna a Mayyang ket nagbalseda iti nalawa a salunan. Simmurot ni lakay Pasyo ken ni baketna Ansang, ni Silis ken ni baket Ansing, ni lakay Apolinario ken Maring… ken isu aminen a kasado a lallaki. Nalpasen ti kansion ngem agsipud ta makitada a mayat ti panangpatapokda iti salunan, intuloyda iti sabali a kanta.
Ta nagsaway a pintasmo, awan umasping
No maraniagan ‘ta lumabbaga a pingping
A nakaitampukan ‘ta kallidmo a kasla bituin…[7]
Tunggal maysa ket adda isem iti bibigda. Kasla itada laeng nananam ti imnas ti panagbiag iti panaggianda iti Kiamba. Kadagiti napalabas nga aldaw ngamin: panangbangkag, panaglupak, panaguma, panagtalon, ken panagbunubon ti kangrunaan a nakakumikomanda.
“Kakabsat, adda naisangsangayan nga iparang kadatayo ni lakay Unding…” panangipukkaw ni lakay Andong. “Denggentayo ti panakaisurat iti law-ang ti pakasaritaantayo nga Ilocano a nagdappat ditoy adayo nga abagatan. Ti panagdaliasat… ti panagdappat. Iti maminsan pay, intayo biagen iti panunottayo babaen iti panagdallot ti mannaniwtayo… ni lakay Unding!”
Iti itatakder ni Unding, timmalna ti aglawlaw, nga uray dagiti ranetnet ti kawayan, sagawisiw dagiti bulong ti kayo ken ti pul-oy ti angin ket nagparbengda iti panagdallengna. Uray isuda, kayatda a mangeg ti naisangsangayan a pakasaritaan.
Idi rugianna ti dallot, maiyarig man iti nagdanggay a kanta ti billit ken karasakas ti danum iti karayan a sumuksok iti kabanbantayan ti timekna. Sumarot iti angin a mangsagid iti puso ken manglibeg iti mata.
Ay, dallot, dalidallang, duminidinallot, duminididallang. Adtoy ti pakasaritaan dagiti Ilocano iti amianan, a nangsarak iti ragsak ditoy adayo nga abagatan. Kaddua dagiti pangamaan ken panglakayen ni saluyot, a nangbangon ti pagsanggiran ken pagtamdagan.
Ay wen, maisurat koma ti rigat a sinagabami a nagdappat, ngem lipatenmin dagiti saem ken leddaang. Ket wen, mailanad met ti ragsak a pinasangbay ‘toy gangganaet a daga. Ti panagdappat a nagsagabaan iti adu a tuok ken rigat, ta adu ti mayat a manglapped iti inda panagbaniaga. Awan ti mainum, awan ti makan; dagiti ubbing ti makalambre iti lammin….
Kabayatan iti panagdallot ni Unding, nadlaw ni Andong da Arcadio a kasla mabainda a makipaset iti parambak. Inasitganna tapno alukoyen a makipagmaymaysa, ta kenkuana, awanen ti napalabas a nagigiddiatan.
“Ala, umaykayo makirambak. Agragsaktayo.” Tinapikna ti abaga ni Arcadio.
Idi nalpas ti dalleng ni lakay Unding, naipukkaw ti panangsangoda iti sagana a naiparabaw iti inaramidda a lamisaan a kawayan. Immaribungbong dagiti tao. Tunggal maysa ket nagimet iti bulong ti saba wenno puted ti siitan a kawayan a pagikargaanda ti kanenda.
Di nagpaudi da lakay Arcadio, kinargaanda ti latokda a kawayan, inalada ti maysa a bukel ti sungayan, agraman ti luppo ti ugsa. Dinardaras ni Arcadio ti nangisakmol… nangisakmol manen, ket pinagsasarunona ti nangisubo. Dina naalluadan… naltukan! Insigida a rinikos ni Asyong ket inikkanna ti siit ti suangayan ti tuktokna. Ngem, madi latta, kinasapulanna ti danum.
Nakita daytoy ni lakay Valeriano a nalaing nga agangaw.
“Kasta ngamin ti maganab ti aglamut iti dina nagbannugan.” Ket nagkatawa a kasla awan aniaman ti kinunana.
Ngem nabainanen ni Arcadio, nga ultimo ti pisukol ti inapuy nga adda iti bibigna ket dinan matilmonen.
(x)
Malipatak kadi ti agsida ti Saluyot? Sungbatak met laeng… Saan! Gapu ta agbirok latta ti dilak iti nagalis a nateng nga addaan iti naisangsangayan nga imasna. Siak ti maikatlon a henerasion dagiti Ilocano idiay Mindanao, ngem kayatko man a kunaen daytoy: a diak pulos nayadayo kadakayo, patpatgek a kabagiak, nupay itaak la makaaddak ditoy amianan.
Kas mangeganyo, saan a sao dagiti T’boli, wenno Bisaya, wenno Tagalog ken Moro ti dilak… saan a gangganaet. Ti panagsaritak ket iluko… ta di inyadayo ti kapuonanmi ti amianan iti abagatan. Rinangtayannatayo ti bulan. Ti ipapanaw ket saan a pananglipat… mabalin a kunaen a panagdur-as.
Agyamanak unay iti panangawisyo kaniak kas maysa a naisangsangayan a bisita iti daytoy a fiesta ti Tamurong. Ngem saannak a nagsubli ditoy kas maysa a bisita, addaak ditoy kas maysa nga anak ti daytoy a daga. Iti aramid, panunot ken dila… kayatko nga ibaga: Ilocanoak. A kas inpasagepsep ni Apongko a Danilo.”
G I B U S N A
[1] Kiamba: maysa nga ili a nagdappatan dagiti Ilocano manipud pay idi 1920
[2] Maitum: kaarruba nga ili ken sigud a masakupan ti Kiamba
[3] Kas maibasar iti libro ni Dr. Godofredo Reyes: Angalo ken Aran ken dagiti napili a Dandaniw
[4] T’boli: katutubo a kaunaan a nagtaeng iti kabanbantayan iti Kiamba ken Maitum, Saranggani.
[5] Maitum jars: agarup 3,000 a tawenna a banga a nasarakan iti gukayab iti Maitum
[6] O Naraniag A Bulan: nagkauna a kansion dagiti Ilocano
[7] ‘Ta Nagsaway a pintasmo: kanta dagiti nagkauna nga Ilocano


c: text/html

text:
SUHETO ITI AKKUB | NI KADI PATAY TI PAGPATINGGAAN TI AMIN?
Ti Pannilud ni Patay
Makapaladingit a topiko ti ipapatay, isu a saan a kayat ti adu a tattao a pagsasaritaan dayta. Ngem mapasamak dayta iti amin a tao. Talaga a nasaem ti pannilud ti ipapatay.
Ditay mapakadaan ti ipapatay ti nagannak, asawa, wenno anak. Mabalin a kellaat a mapagteng ti trahedia wenno mabalin nga agtultuloy iti naunday a panawen. Ngem di maliklikan ti resulta ti ipapatay ken nakasasaem dayta.
Kastoy ti kuna ni Antonio idi natay ni tatangna iti aksidente iti lugan: “Kasla adda nangikandado iti balaymo sa innalana ti tulbek. Saankan a makaawid, uray apagbiit laeng. Lagip laengen ti nabati kenka. Daytan ti realidad. Uray dimo maaklon—ta kasla di nainkalintegan dayta—awanen ti maaramidam.”
Idi natay ti asawa ni Dorothy idi agtawen iti 47, kayatna a masungbatan dagiti saludsodna. Kas mannursuro iti Sunday school, dina patien a ni patay ti pagpatinggaan ti amin. Ngem dina ammo ti sungbat, isu nga insaludsodna iti ministro ti Anglicano, “Ania ti mapasamak kadatayo no mataytayo?” Kuna ti ministro, “Awan ti makaammo. Basta aguraytayo laeng.”
Awan kadin ti maaramidantayo no di aguray? Adda kadi pamay-an tapno maammuantayo no ni patay ti pagpatinggaan ti amin?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ISO 4217
ISO 4217 ket isu ti alagaden nga inpablaak babaen ti Gunglo ti Sangalubongan para iti Panagalagad, a mangilasin ti panangikeddeng ti kuarta, dagiti kodigo ti pagilian (alpha ken numeriko), ken mangirepensia kadagiti bassit nga unit kadagiti tallo a tabla:
- Tabla A.1 – Agdama a kuarta ken listaan ti kodigo dagiti pundo[1]
- Tabla A.2 – Agdama a kodkodigo dagiti pundo[2]
- Tabla A.3 – Listaan ti kodkodigo para kadagiti naipakasaritaan a denominasion dagiti kuarta ken punpundo [3]
Dagiti tabla, pakasaritaan ken dagiti agdama a pagtutungtungan ket tinartaripato babaen ti SIX Interbank Clearing.[4]
Ti listaan ti kodigo ti ISO 4217 ket inus-usar iti panagbanko ken negosio iti sangalubongan. Kadagiti adu a pagilian dagiti kodigo ti ISO para kadagit kadawyan a kuarta ket pubiko nga adu ti makaammo a dagiti gatad ti panangisukat a naipablaak kadagiti warnakan wenno naipablaak kadagiti banako ket agus-usarda laeng kadagitoy a panangilasin kadagiti nadumaduma a kuarta, imbes a ti naipatarus a nagnagan ti kuarta weeno dagiti saan a nalawag a simbolo ti kuarta. Dagiti kodigo ti ISO 4217 ket inus-usar kadagiti baliete ti eroplano ken dagiti baliete ti internasional a tren tapno maikkat dagiti aniaman a saan a nalawag a maipagggep iti presio.


text:
Hawai'i
Nagsasabtan: 21°18′41″N 157°47′47″W / 21.31139°N 157.79639°W
Ti Hawai‘i wenno Hawaii, Hawai (iti pakasaritaan ket isu ti Is-isla ti Sandwich) ket ti purpuro dagiti Is-isla ti Hawaii iti Taaw Pasipiko. Ti Hawaii ti maika-50 nga estado ti Estados Unidos iti Amerika, iti pannakaawatna idi Agosto 21, 1959. Ti Honolulu ti kaddakelan a siudadna ket isu met ti kapitoliona.
Ti Hawai‘i ti kaudian a naawat kas estado ti kappon. No dagiti puli ti pagsasaritaan, ti Hawai‘i laeng ti kakaisuna nga estado nga addaan mayoria a grupo dagiti saan a puraw ken addaan iti kadakkelan a porsiento dagiti Asiano nga Amerikano.
Segun iti 2000 a Senso, 6.6% ti populasion ti Hawaii ket inyam-ammoda ti bagbagida kas Patneng a Hawayano, 24.3% ket Puraw wenno Kaukasiano, a pakairamanan dagiti Portuges; ken 41.6% ket Asiano, a pakairamanan ti 0.1% nga Asiano Indiano, 4.7% nga Intsik, 14.1% a Filipino, 16.7% a Hapon, 1.9% a Koreano ken 0.6% a Vietnamese. Ti 1.3% ket sabsabali pay a Pacific Islander a nakairamanan dagiti Samoan, Tongan, Tahitian, Maori ken Micronesian. Ti 21.4% ket inyam-ammoda ti bagida kas naglaok (dua wenno ad-adu pay a kaputotan/etniko a grupo). 1.8% met ket Nangisit wenno Aprikano nga Amerikano ken 0.3% ket Patneng nga Amerikano ken Patneng nga Alaskano.
Iti nadakamat a 14.1% a Filipino, kaaduan kadagitoy ket Ilokano.
Dagiti agibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Summit USGS 1977". NGS data sheet. U.S. National Geodetic Survey. Naala idi Oktubre 20, 2011.
- ^ a b "Elevations and Distances in the United States". United States Geological Survey. 2001. Naala idi Oktubre 21, 2011.
- ^ Elevation adjusted to North American Vertical Datum of 1988.
- ^ Ti murdong ti Mauna Kea ket isu ti kangatuan a murdong idiay Oceania. Mauna Kea ket isu ti kangatuan a bantay iti lubong a narukod iti baba agingga iti murdong. The shield volcano sits on the floor of the Pacific Ocean at a depth of 5,998 metro (19,678 ft) for a total height of 10,205.3 metro (33,482 ft)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Hawai'i iti Wikimedia Commons


text:
AGRIINGKAYO! SEPTIEMBRE 2014
Ania ti Aramidem no Mapakpaksuyanka?
Agsakitka ken kakaasika no mapaksuyanka iti trabahom. Kasano a maliklikam dayta?
Damdamag iti Lubong
Karaman a suheto: linteg a mangobligar kadagiti annak nga asikasuenda dagiti lumaklakay ken bumakbaket a nagannakda, panangranggas kadagiti babbai manipud kadagiti di ninamnama a tattao, ken dagiti nalaing a manangpeke
Ania ti Aramidem no Mapakpaksuyanka?
Uppat a tips a makatulong kenka tapno saanka a marigatan iti trabahom.
Kararag
Rumbeng kadi nga agkararagtayo kadagiti anghel wenno sasanto?
No Kasano a Maikkat ti Sakit ti Nakem
Ti kadi panangpakawan iti asawam kaipapananna a palpalag-anem ti kamalina wenno kasla ketdin saan a pulos a napasamak dayta?
Diabetes
—Kabaelam Kadi a Liklikan?
Kadagiti addaan iti prediabetes, agarup 90% ti di makaammo nga addaanda iti kasta.
Moriscos—Pinagtalaw ti Espania
Babaen iti daytoy a panamagtalaw idi maika-17 a siglo, nagbalin a puro a Katoliko ti maysa a pagilian.
Dagiti Neuron ti Dudon a Sensitibo iti Garaw
Kasano a maliklikan ti nakaad-adu a dudon ti panagdidinnungparda?
Dagiti Features a Makita Online
Kasanok nga Ilawlawag ti Panangmatmatko Maipapan iti Seks?
Mailawlawagmo kadi ti panangmatmatmo babaen iti Biblia no adda agdamag iti: ‘Birhenka pay laeng?’
Ti Kuna Dagiti Agtutubo Maipapan iti Panangitungtungkua
Denggem ti kuna dagiti agtutubo maipapan kadagiti pagdaksan ti panangitungtungkua ken pagimbagan ti nainsiriban a panangusarmo iti tiempom.
Ti Dios Imbaonna ni Moises Idiay Egipto
Situtured a nakisarita da Moises ken Aaron iti naturay a ni Faraon. I-download dagitoy nga aktibidad ken pagsasaritaanyo a sangapamiliaan.


text:
Candon City. Lima a tao ti natiliw a mapapati nga agar-aramid ken aglaklako kadagiti peke a shampoo ditoy Candon City babaen kadagiti panakabagi ti linteg iti raid a naisayangkat.
Dagiti natiliw ket da Roselyn Fructoso, 34 anios; Jarry Antero, 34; Gina Canayong, 38; Corazon Garcia, 48, agpapada a residente iti Malambing street, Novaliches Quezon City ken ni Mark Rodel Lapisara, 24 anios, residente met iti Pilar Abra.
Dagiti suspek ket natiliw babaen iti search warrant nga insayangkat dagit pulis iti room 307 iti Candon Lodge, Candon City a nagupaan dagiti nasao a suspek.
Natiliw kadakuada dagiti naduma-duma a plastic container, plastic cover, pagpunggaan, iti naduma-duma a klase ti shampoo partikular dagiti plastic a kukua ti unilever. Adda pay naala a puraw a liquid wenno substance a daytoy ti inaramidda a shampoo tapno iyalisda kadagiti plastic.
Natiliw dagitoy ket naipan iti kuerpo iti pulisia para iti naan-anay a panakaimbestigar kadakuada.
dannyboy


text:
CANDON CITY. Natay ti maysa a lalaki idi kinumpay ti kinaririna ti tengngedna idiay barangay Calongbuyan itoy a siudad.
Ti biktima ket managan Alvin Cortado, 21 anios, baro, mannalon kabayatanna a ti suspek ket managan met iti Dennis Vilog, 33 anios, naasawaan, agpada a residente iti nadakamat barangay.
Iti imbestigasion, dagiti dua ken dadduma pay ket nagiinom ta gapgapuda a naggapas ngem bayat iti panagawidda ket naaddaan iti saan a panagkinaawatan a nagtungpal iti kinnabil.
Naiggaman ti suspek ti kumpay ket ditan nga imbagsolna daytoy iti tengnged ti biktima a nakatayanna.
Boluntario a simmuko ti suspek.


text:
Virgilio S. Naungayan
Darapidap, Candon City
Lumabas dagiti tugot iti lanitok dagiti basnot
Iti panawen ti kullayot umukuok nga ut-ot
Rienda ti dangkok alimpatok ti kinarungsot
Gabsuon a tuok nagtalimudok a nakasiglot.
Nagumok dagiti dingraw, kumaw ken bakulaw
Iti ili nga inagaw ginamsaw pati kinapanglaw
Timek ar-araraw nagtagawataw a dung-aw
Nagintek ti am-ammangaw kimmubawbaw ti aligagaw.
Kutkutiman a dagensen nariing dagiti nakem
A kemkem iti gemgem buneng a natadem
Aneng-eng awan buteng nabibinigen a saem
Wayawaya allangonen inadipen ti panawen.
Yaalsa nairubbuat iti lab-at dagiti tagbat
Ilalasat iti tay-ak nasiglat a mannakigubat
Ridaw nanarpaak nasigpasigpat dagiti gabat
Nalettat dagiti sigkat tallukap dagiti batibat.
Iti temtem nayatang kampilan ti sanaang
Nagalipaga ti beggang kaipapanan ti dangadang
Nagkulpa ti darang naganggagang ti dangadang
Init nagparang iti kaunggan ti kaltaang.
Mabukra a lagip maikunukon lukong kadagiti barukong
Rambak a puon mataginayon a panaguummong
Talna ken dur-as maibungon nagtipon a bendision
Ikkis ti Candon: daton iti sidong ti agnanayon.


text:
Kolambugan, Lanao del Norte
Ti Kolambugan ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Lanao del Norte iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Kolambugan ket nabingbingay a politikal iti 26 a barbaranggay.[2]
- Lower ken Upper Austin Heights
- Baybay
- Bubong
- Caromatan
- Inudaran
- Kulasihan
- Libertad
- Lumbac
- Manga
- Matampay
- Mukas
- Muntay
- Pagalungan
- Palao
- Pantaon
- Pantar
- Poblacion
- Rebucon
- Riverside
- San Roque
- Santo Niño
- Simbuco
- Small Banisilan
- Sucodan
- Tabigue
- Titunod
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Lanao del Norte". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 19 Oktubre 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Lanao del Norte". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 19 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
NADISENIO KADI?
Ti Saka ti Kabalio
MAKATARAY ti kabalio iti kapartak nga agingga iti 50 a kilometro kada oras. Nupay mamin-adu nga aggaraw, medio bassit la nga enerhia ti mausarna. Apay? Ti sekreto ket adda kadagiti saka ti kabalio.
Usigem ti mapasamak no agtartaray ti kabalio. No bumaddek iti daga, dagiti mabennat a masel ken pennet (tendon) kadagiti luppo ken gurongna ket agagsep iti enerhia ken kas iti mulye (spring), isublida ti enerhia a mangpaabante iti kabalio.
Bayat met nga agtartaray ti kabalio, napartak ti panagyegyeg dagiti sakana a mabalin a mangdangran kadagiti pennetna. Ngem dagiti masel kadagiti luppo ken gurongna ti agserbi a pannakakutson. Dayta nga estruktura ket aw-awagan dagiti managsirarak kas “naisangsangayan unay a disenio dagiti masel ken pennet” isu a nasiglat ken napigsa.
Ikagkagumaan dagiti inheniero a tuladen ti disenio dagiti saka ti kabalio tapno mausar kadagiti uppat-sakana a robot. Ngem sigun iti Biomimetic Robotics Laboratory iti Massachusetts Institute of Technology, komplikado ti diseniona isu a narigat a tuladen no mausar dagiti agdama a materiales ken pannakaammo iti inhenieria.
Ania ti makunam? Babaen kadi iti ebolusion a timmaud ti estruktura dagiti saka ti kabalio? Wenno nadisenio dayta?


text:
Limmawa ti ridaw ti turismo
Iti pannakipartisipar ti Pinas ti kadakkelan a travel fair iti Asia, ti the International Tourismus Borse (ITB) idi Oktubre 22-24 sadiay Suntec City, Singapore, limmawa ti ridaw ti turismo ti pagilian. 60 a nasion ti dimmar-ay kadaytoy a travel trade fair a buklen iti nasurok a 5000 a delagados.
Malaksid a nakagun-od ti Pinas a kapipintasan a boot,(adda iti ngato) dimmakkel pay ti tiansana a maiplatitona ti dakkel nga ilgat ti travel visitors iti Asia.
Kaunaan daytoy a travel fair iti Asia. Nainaw manipud iti ITB-Berlin – ti tinawen travel fair a mangpappapigsa ti turismo iti sibubukel a Europa. Ti pannakapaset ti Pinas kadagiti kakastoy ket dakkel a positibo iti inna ikaban ken pagpuonan iti masakbayan. Maipangato iti listaan ti pagilian a kas kangrunaan a turongen dagiti turista. No adu ti turista, adu ti trabaho, adu ti malako a produkto ket bumlad ti bulsa ti nasion.
Lagidawenmi laeng iti bangking a bingay kadagiti agsangpet a turista ta nakasentro wenno kunaenmi pay nga insentro ti ahensia ti turismo ti ‘panangilakoda’ ti Pinas kadagiti probinsia ti Aklan, Bohol ken Cebu. Kasapulan koma a sapasap a pagilian ti diaya ta saan met laeng nga iti abagatan ti yan ti industria ti turismo.
Ti ITB-Asia ket maysa kadagiti dakkel a sungbat ti salungayngay gapu iti economic slowdown a pinataud ti financial turmoil ti USA. Adda ditoy ti ilalayog. Ti ilalayog ket kaipapananna ti panagbalbaliw. Daytoy a panagbalbaliw ti titser iti pannakasursuro ken pannakaadal kadagiti kabarbaro a taray ken panagtulid ti turismo. Daytoy ti napigsa nga anit-it iti pannakailukat ti ridaw tapno magun-odan iti makapnek nga ingpen a lugar ti Pinas iti lubong ti industria ti turismo.
Lagidawenmi manen, itoy nga itataripnong ti pagilian kadagiti kakastoy nga opurtonidad ket ti leisure travelers ti awitda a balon. Maatiw no kua dagiti lugar a cultural ken heritage ti pangabilna iti ilgat ti maidasar a turismo. Maibilang dagiti cultural ken heritage travelers dagiti probinsia ti Ilocos Sur ken Norte a yan dagiti UNESCO heritage, iti Batanes, Baguio ken Ifugao.
Dakkel a lamang dagiti leisure travelers ti diayda, a kasla ketdi ti mando ditoy ket business-to-business deal. Banag a panagbangking ti kunkunami a waras. Leisure travelers, no ti ipromot ket dagiti pagpallailangan a kas iti Boracay, Subic, Clark ken dadduma a resorts.
Iti probinsia nga Ilocos Sur, adu dagiti turista a sumangpet. Saan a masasaan dayta, ta ti diayana ket cultural ken heritage travelers. Iti pagdaksanna, umay laeng dagitoy a turista ngem dida agtalinaed. Ni saanda pay ngata nga umian iti maysa rabii, banag a makuna a dakkel nga abut daytoy a nasken a “mapatsingan” ti probinsia no di man makongreto.
Panawenen tapno maaddaan met ti dagiti probinsia ti Amianan iti pangabil iti leisure travelers. Iti agdama, ti laeng Pagudpod ti umang-angot kadaytoy.
Masapul ti napintek unay a paradigm shift a mangited iti bileg a amangpusipos ti tengnged dagiti turista.
Kadagiti leisure travelers, sagsaganaandan ti dakkel a siguada ti panagsangpet dagiti Russians ken Vietnamese. Kadagitoy a disso, maisursuron ti sao dagitoy a nasion. Ta apaman a simmangpet dagitoy a turista, maay-ayoda ta kasla ‘impabalay’ laengen iti kaaddada gapu ta agkikinnaawatanda iti host.
Apay a maisuro ti sao wenno lenguahe? Idi target ti Japan, sinursurotayo ti Nihongo. Sinurotayo ti Mandarin idi target ti China ken Taiwan. Ita a kapigsa ti dalluyon ti South Korea, naisuro ti lenguaheda.
Satayla sinursuro dagitoy idi addadan. Isu a nagadu ita ti eskuelaan a pakaadalan ti Nihongo ken sao ti Sokor iti agdama. No kastoy manen ti wagas, dakdakkel latta ti ilgat a maala dagiti mangididiaya ti leisure travelers ta nakasaganadan. Ammodan iti makilangay babaen iti inda panagkikinnaawatan.
Napateg ti ‘impabalay’ kadagiti turista. Napateg ti panagkikinnaawatan ta daytoy ti ridaw iti nakapkappet a panagggagayyem.
Ngem no awan daytoy a rikna nga ‘impabalay’ saan a tumaliaw dagiti turista uray pay no adda iti dakkel a pangiwana iti ‘cake’ a diaya ti turismo.
No ibasar ti data ti UN World Tourism Organization, manamnama ti 400 million ti sumangpet a sangaili iti makindaya nga Asia agingga iti 2020.
Siempre adda ilgat ti Pinas. Daytoy nga ilgat ti pagbibingayan. Kasano ti bingay? bangking manen? ##
Sunday, November 09, 2008
1 comment:
- Jason Paul Laxamana said...
-
Welcome to Archipelago Music, a blog that will serve to promote new
Philippine music (OPM) from the regions. It attempts to empower
regional music, especially those sung in the various regional
languages of the archipelago like Ilokano, Bikol, Kapampangan,
Waray-Waray, Meranaw, etc., amidst the dominance of Tagalog and Pinoy
English songs and music videos in the world of OPM.
This is one of the advocacy projects of Kalalangan Kamaru, a
multidisciplinary team of Kapampangan youth seeking to develop and
propagate Kapampangan pride, culture, and language to the Kapampangan
youth. This time, it extends its ideologies to the other
ethnolinguistic groups to empower the regions more and make the
Philippines a truly multicultural yet unified nation.
visit http://archipelago-music.blogspot.com
- 11:42 PM


text:
Nagbuntog a Proseso
Maladingitankami unay iti super buntog a pannakaipagna iti pannakatarimaan kadagiti siled-eskuelaan wenno pannasukat kadagiti nadadael a bilding , nangruna la unay kadagiti eskuelaan iti makinlaud a paset ti Pangasinan. Saan a maawatan no apay a naginad unay ti proseso. Saandakami ngarud a mababalaw no iti panagkitami, adda ti saan a nasayaat nga aramid iti pannakaipagnana kadagiti papeles. Kadakami a biang, maysan a ginelgel a baraniw daytoy.
Lalo a saanmi a maawatan, nga itoy a pangseserrek dagiti ubbing, saan a kadagiti siled-eskuealaan ti yanda pagsursuruan no di ket kadagiti sirok iti kayo, iti uneg ti kapilia, pasaray pay agkalubbon ti dua a klase iti uneg ti bassit a siled, ken uray sadino ditan a mangsulnit ti nakaay-ay a pasamak.
Iti panagkitami, lalo iti inkam panagbuya iti telebision, adda pay ti sibubukel nga eskuelaan ti saanen a mabalin a pagadalan ta no saan a naitayab dagiti atep dagiti bilding, narban dagiti didingna wenno makitan nga uray koral ti ayup ket saanen a mabalin a pagyanan. Iti rigatna, madama manen ti eskuela dagiti ubbing ngem saan a kadagiti siled-eskuelaan ti yanda no di sadino la ditan.
Iti daytoy a mapaspasak, makunami a saanen a maikanatad. Saanen a makaited iti pammaregta nga agadal dagiti ubbing. Saanen a makaited iti inspirasion ken manggutugot kadagiti ubbing a mas lalo pay a gesdanda iti agiskuela ken igaedda iti agadal.
Iti inrekomendar ti United Nations Education, Scientific and Cultural Organization (UNESCO) masapul a maaddaan laeng koma ti maysa a siled iti ratio a 1:25-30 wenno iti kada siled masapul laeng a duapulo ket lima agingga iti tallopulo nga estudiante/pupil. Ngem iti mapaspasamak, saanen a masurot ta awanen ti siled. Isu a makumi a saanen a conducive to learning.
Kasano koma a maigaed dagiti ubing iti agiskuela? Kasano pay a maay-ayo dagiti ubbing no ultimo tugaw wenno pangiparabawan ti papel a pagsuratan ket awan? Siempre, adda ditan ti ngayemngem a maipasngay. Adda ditan ti laladut a sumrek. Saanen a maiyulo ti isursuro da titser. Sumapitto pay iti pannakasinga kadagiti mabuya no diman makaited iti saan a pannakaikonsentret iti maisursuro.
Adda koma ti alternatibo a sistema wenno pangur-urayan a maproseso dagiti dokumento iti panangpabaro kadagiti bilding wenno klasrom, adda ti nasayud a maipakat a mangsulnit ti pagkurangan.
Kas iti pannakaammomi, addaan ti DepEd iti 3.5 billion pesos a budget para laeng iti pannakaipasedek dagiti bilding ken pannakatarimaan dagiti nadadael. Agdagup iti 158.2 billion pesos ti budgetna iti daytoy a tawen 2009. Nupay makuna a bassit laeng ti budget ti panangtarimaan, panangbangon kadagiti klasrom rumbeng laeng koma a maiprayoridad dagiti lugar a dinalapus ti bagyo, nangruna kadagiti lugar a nasulinek ken narigat ti lugan lalo no katutudo.
Saan koma a baybay-an dagiti ubbing nga agsagaba gapu iti pannaklabaybay-a. Saan koma nga ipalubos a mas lalo pay a dumakkel ti bilang dagiti saan nga agis-iskuela nga ubbing gapu laeng iti kinaawan iti siled nga inda pagsursuruan.
Laglagipen, a dagiti ubbing iti sumaruno a lider a nasken a mamuli iti nasayaat a nga adal ken sursuro.@
Friday, July 03, 2009
Nagbuntog a Proseso
3 comments:
- FBLorenzana said...
-
mustan Sir?
Makasurat kayo iti Ibaloi wenno Kankanaey, ania Sir?
Prof. Sonny Villafania of dalityapi.com has a poem for translation. For the sake of Pangasinan Language, I am supporting his efforts.
Mabalin nga itranslateyo Sir? Daytoy ti linkna: http://www.dalityapi.com/2009/04/in-many-tongues-sonnet-to-pilgrim-soul.html
- 5:20 PM
- Ka Iddo said...
-
ammok ni sonny ta nagsursurat iti tagalog ken pangasinense iti dalityapi ken sinu[ortarak dagiti proyektona...
itoy a kiddaw, iti agdama, diak pay maited agsipud iti kasasaad... dua nga oras laeng ti panawen nga agkompiuter, ad-adda nga alaen ti recovery program ti orasko iti agmalem... ngem nupay kasta, kadagiti masaludsod, sadadaanak a mangipaay...
- 7:16 AM
- FBLorenzana said...
-
agyamanak Ka Iddo. Ammok nga am-ammoyo ni ni Prof. Villafania isu a kiniddawko kadakayo nga itranslateyo daytay anlongna he he. Naindaklan a proyekto.
Agpalaing kayo Sir. Sapay la koma ta agsubli di dati a kasasaadyo.
You are inlcluded in our family prayers...
- 9:29 PM


text:
Barobo, Surigao del Sur
Ti Barobo ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Surigao del Sur iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Barobo ket nabingbingay a politikal kadagiti 22 a barbaranggay.[2]
- Amaga
- Bahi
- Cabacungan
- Cambagang
- Causwagan
- Dapdap
- Dughan
- Gamut
- Javier
- Kinayan
- Mamis
- Poblacion
- Guinhalinan
- Rizal
- San Jose
- San Roque
- San Vicente
- Sua
- Sudlon
- Tambis
- Unidad
- Wakat
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Surigao del Sur". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 8 Hulio 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Surigao del Sur". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 8 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Gobernador ti California
Ti Gobernador iti California ket isu ti ehekutibo a pangulo ti gobierno ti estado ti California, a dagiti respansabilidad na ket naisakup kadagiti tinawen a pinagbitla iti estado iti Lehislatura iti Estado iti California, agited ti gagastosen ken taripatuen na tapno matungpal dagiti linteg ti estado. Naaramid daytoy a takder idi 1849, sakbay a ti California ket nagbalin nga estado.
Ti agdama a gobernador ket ni Jerry Brown maysa a demokrata a nabutosan idi Nobiembre 2, 2010 ken nag-gobernador ti California idi 1975-1983. No ni Brown ket agserbi iti ad-adu mgen dua a tawen ken siam a bulan iti agdama a panagakem na, maabutan nan to ni Earl Warren nga isunanto ti kabayagan nga agserbi a gobernador iti panagakem ti pianagserbi iti pakasaritaan ti California.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Salaries of Elected Officials". California Citizens Compensation Commission. Naala idi Hulio 3, 2010.


text:
George Bernard Shaw
Ni George Bernard Shaw (26 Hulio 1856 – 2 Nobiembre 1950) ket maysa idi nga Irlandes a dramaturgo ken ti kimmaduaan a nangbangon ti Pagadalan ti Ekonomia ti Londres. Urayno ti immuna a nagganansia a panagsuratna idi ket ti musika ken literario a kritisismo, nga iti kapasidad ket nagsurat kadagiti adu a nangato ti artikulona a paset ti panagsursurat, ti kangrunaan a kalaingna idi ket para iti drama, ket isu ket nagsursurat kadagiti ad-adu ngem 60 a pabuya. Gangani amin nga insursuratna ket mangibagbaga kadagiti sosial a parikut, ngem adda dagiti tinaudanna iti komedia a makaaramid a maibturan gapo ti nainget a tema. Ni Shaw nagsukimat ti edukasion, panagasaw, relihion, gobierno, panagaywan ti salun-at, ken ti pribilehio ti klase.
Isu ket kaaduan a nakaungetan babaen ti pannakaimatanganna a kas ti saan a nasayaat a pannakausar dagiti agob-obra a klase. Isu ket maysa a nagagar a sosialista, ni Shaw ket nagsurat kadagit adu a polieto ken bila para iti Fabiano a Kagimongan. Isu ket nagbalin a nagun-odan nga orador iti panangipato kadagiti punganayanna, a mairaman dagiti kapadpada a karbengan para iti lalaki ken babai, a mangpasayyat kadagiti panagabuso kadagiti agobobra a klase, a mangpasubli ti pribado a panagtagikua kadagiti produktibo a daga, ken nangpakpatakder ti nasalun-at a kabibiag. Iti nabiit a panawen isu ket aktibo kadagiti lokal a politika, nga isu ket nagserbi idiay Konseho ti Kondado ti Londres.
Idi 1898, ni Shaw ket inasawana ni Charlotte Payne-Townshend, ti maysa a kapdpadana Fabiano. Nagtaengda idiay Ayot St Lawrence iti maysa a balay a makunkuna tattan ati Suli ni Shaw. Ni Shaw ket pimmusay idiay, idi tawen a 94, manipud kadagiti kroniko a parikut a naipakaro babaen kadagiti sugatna a naalana babaen ti panakatnagna iti agdan.
Isu ti agmaymaysa a tao a nagunggunaan ti Premio Nobel iti Literatura (1925) ken ti Oscar (1938), para kadagiti kontribusionna iti literatura ken ti obrana iti pelikula a Pygmalion (pannakaampon ti pabuyana iti isu met laeng a nagan).[1] Ni Shaw ket kinayatna a likudan ti Premio Nobel gaputa awan ti panagayatna kadagiti publiko a pammadayaw, ngem inawatna gapu ti pannakiddaw ti asawana: ti asawana ket nangipanuot a daytoy ket pammadayaw para iti Irlanda. Isu ket saan a nagayat kadagiti kuarta a gunguna, a nangikidkiddaw a mausar dagitoy ti panagbayad ti panakaipatarus dagiti Suiso a libro iti Inggles.[2]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ni Al Gore ket nangabak met ti Premio Nobel (ngem saan a para iti Literatura), ken nagbida iti maysa a nangabak ti Premio Akademia a dokumentario, ngem daytoy ket saan a nabukbukodan a naited kaniana.
- ^ Gibbs, A. M. (2005). Bernard Shaw: Ti Niag. Gainesville, Florida: Pagmalditan ti Unibersidad ti Florida. pp. 375–376. ISBN 0-8130-2859-0.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni George Bernard Shaw iti Wikimedia Commons


text:
Santa Maria, Bulacan
Ti Santa Maria ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Bulacan iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Santa Maria ket nabingbingay a politikal iti 24 a barbaranggay.[2]
- Bagbaguin
- Balasing
- Buenavista
- Bulac
- Camangyanan
- Catmon
- Caypombo
- Caysio
- Guyong
- Lalakhan
- Mag-asawang Sapa
- Mahabang Parang
- Manggahan
- Parada
- Poblacion
- Pulong Buhangin
- San Gabriel
- San Jose Patag
- San Vicente
- Santa Clara
- Santa Cruz
- Silangan
- Tabing Bakod (Sto. Tomas)
- Tumana
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Bulacan". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 8 Agosto 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Bulacan". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 8 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Ni Mancielito S. Tacadena
Maysaak met kadagiti agessem nga agkolekta iti batek (tattoo). Kinapudnona, addan bio-mechanical tattoo iti makinkanigid a takiagko nga impakargak tallon a tawen ti napalabas. Isu nga idi naibaga dagiti kaopisinaak a kayatda ti mapan iti Tinglayan, Kalinga, imboluntariok ti bagik a sumurot. Napagtutulaganmi ngarud nga iti parbangon ti Marso 13, 2016 ti ipapanmi iti Buscalan Village tapno padasenmi ti agpabatek iti agdindinamag a ni Apo Whang-od a maikonkonsidera a kaudian a “mambabatok” iti Kalinga.
Insaganak ngarud dagiti kasapulan iti iyuuli. Addan pamalpalatpatak no kasano ti dalananmi gapu ta mamin-anoakon a naisar-ong iti upland areas bayat ti kaaddak idi iti broadcast media. Imbes a kallugong, sniper’s veil ti intugotko tapno maabbongan ti sibubukel a rupa ngem napariir ta adu ti abotna a pagnaan ti angin.. Pinilik ti t-shirt a dri-fit tapno saan nga agtalinaed ti ling-et. Nangipanak met iti sumagmamano a t-shirt iti bassit a bag. Pagsukatakto ta ammok a mabasaak iti ling-et bayat ti trekking. Nangitugotak met iti bottled water nga inumen bayat ti isasang-at ken energy drink a pangikkatto iti bannog no makadanonkami iti lugar. Ken gapu ta rantak ti agpabatek, mangibulsaak iti sumagmamano a paracetamol ken ibuprofen.
Agalas-singkon iti agsapa idi makadanonkami iti Bitalag, Tagudin a pangur-urayan ti inarkilami a van a mangitunda kadakami iti lugar da Apo Whang-od. Inarkilami daytoy iti innem a ribu a pisos. Dumalankami ngamin iti ili a Cervantes a sumalpot iti Tadian, Mountain Province a pangdagasanmi iti tourist guide a kaarruba ti baket. Siamkami maibilang ti driver. Bayat ti iyuulimi nagpapas a nagbuya iti aglawlaw dagiti kakaduami aglalo kadagiti dua nga On the Job Trainees iti opisinami a taga Ilocos Norte. Nalawagen idi dumtengkami iti Bessang Pass, ti lugar a nakapasamakan ti rinnupak iti nagbaetan dagiti soldado a Filipino ken Amerikano kontra iti umat-atras idin a grupo dagiti Hapon nga idauluan ni Hen. Tomoyuki Yamashita idi WWII. Napasamak pay ditoy ti pannakatambang dagiti NPA kadagiti agdaldaliasat a kameng ti 50th IB a nakapasagan ti sumagmamano a soldado a pakairamanan pay ti maysa nga opisialda idi rugi ti nasuroken a maysa a dekada ti napalabas. Nagalakami kadagiti pakalaglagipan a ladawan ditoy.
Dinalananmi ti Aluling Bridge a mamagsilpo iti Ilocos Sur ken iti Mountain Province. Addaan met iti naidumduma a pakasaritaan ti nadakamat a rangtay ta nupay apagsurok la a gudua kilometro ti kaatiddog daytoy, immabot iti tallo a dekada ken lima a presidente sakbay a nalpas. Wen nairugi daytoy idi 1978 a panawen ni Presidente Marcos ngem sa la naileppas idi 2013 a katengngaan ti panagtakem ni Presidente Noynoy Aquino.
Agalas-otson ti agsapa idi dumanonkami iti Tadian, Mountain Province. Dinagasmi ditoy ni Jonathan Baydon a mangiturong kadakami iti mismo nga ayan ni Apo Whang-od. Kinunana nga agtengnganto ti aldawen no dumanonkami iti sungadan ti Buscalan Village. Manipud sadiay magmagnakami iti akikid a trail a sumang-at iti uneg ti nakurang maysa nga oras. Binalakadannakami a manganen iti nasapa a pangngaldaw idi dumanonkami iti Bontok tapno addanto pamigsami a sumang-at.
Alas onse y median idi dumanonkami iti lugar a pakaibatian ti luganmi. Kinunana a saanmin a mabalin nga isang-at ti lugan gapu ta madama a masesemsemento ti dalan nga agpangato. Inlawlawagna a kasapulan nga aglugankami kadagiti agpaspasada a motorsiklo nga umuli agingga iti ayan ti maar-aramid a rangtay. Singkuenta pesos ti bayad ti tunggal tao. Dua ti kabaelan nga ilugan ti maysa a motorsiklo. No ti amak dagiti babbai a kakaduami gapu iti ilet ti dalan ken ti kauneg ti rangkis iti makanawan. Inagawaak met ti kimpet ta napalalo ti panaglag-oy ti shocks ti motorsiklo. Ngem natanang ketdi dagiti driver. Naruamdan ket kasla awan aniamanna ti panangidalanda iti luganda iti igid ti madama a masemsemento a dalan nupay bassit la panagriro mabalin nga agtarus iti derraas daytoy. Apaman a dimmanonkami iti ayan ti rangtay, bimmalasiw kami iti naabbatan a waig ket iti ballasiw, agpadpadaanen dagiti sabali pay a grupo dagiti motorsiklo. Singkuenta manen ti bayad ti tunggal pasahero. Kas iti imuna a dinalananmi, makapaalliaw ti nauneg a rangkis iti sikigan ti dalan agingga iti sungadan ti Village. Naginanakami iti maysa a kantina nga addaan iti bassit a kubo. Adda nakitak a napuskol a kable a dumanon iti village. Dinamagko no mabalin ti sumakay laengen dita imbes nga agtrekkingkami ngem kinuna ti tour guide a maus-usar laeng daydiay para iti pannakaingato dagiti kangrunaan a kasapulan dagiti agindeg iti village. Pasaray pay ma-stock daytoy iti tengnga isu a saan a mausar daytoy a pagluganan ti tao.
Impakaammo ni Jonathan kadakami a mangrugin ti trekking. Inlawlawagna nga akikid ti trail a dalananmi isu a masapul ti panagannad aglalo inton mangrugin ti sinnang-atan. Awan ti paglinongan isu a no kayatmi agyankaminto pay la iti ayan ti waterfalls a malabsan ket ituloyminto laengen ti sumang-at inton bumaba bassit ti init. Ngem nagdesision ti grupo a sumang-atkamin. Naannayas pay laeng ti pannagnami iti umuna a kinse minutos. Kasla normal la a pannagna agingga a nakadanonkami iti waterfalls. Dinamag manen kadakami ti tour guide no kayatmi ti agyan pay laeng ditoy ngem kas iti imuna a sungbatmi, kinunami nga aglayonkamin iti ayan ni Apo Whang-od ta planomi ti umulog met laeng iti malem no malpaskami a mabatekan. Nangrugi ti sinnang-atan. Kuminnit metten ti darang ti init. Ket gapu ta agpapadakami nga iti la uneg ti opisina ti ayanna iti inaldaw, mangrugin a mariknami ti panagirut dagiti saka ken panagsakit digiti luppomi. Ti maysa a kaduami intugawna lattan iti maysa nga agpang ti agdan nupay napalalo ti pudotna. Damag a damag ti sabali pay no adayo pay idinto nga umis-isem ti tour guide a kasla awan aniamanna kaniana ti pannagnami. Malasin ti naruam. Pasaray adda dagiti masabatmi ket agkikinnablaawkami. Naggapu gayam dagitoy iti ayan ni Apo Whang-od. Idi dandanikamin (segun iti tour guide) adda grupo dagiti ubbing a nasabatmi. Mabalin nga mapanda koma ngata iti ayan ti waterfalls. Ngem idi makitada ni Jane Palas a maysa kadagiti kaduami a marigatanen nga umuli, inalalayandan isuna. Adda dagiti nangkibin kaniana idinto a nagyan iti likudanna ti dadduma. Saanndan a simmina agingga a nakadanonkami iti umuna a kubo iti Buscalan Village. Kas pagyamanna inikkan ni Jane iti tsokolate dagiti ubbing. Kinuna ti tour guide nga iti laengen likudan ti ayan ti kalapaw a pangisaysayangkatan ni Apo Whang-od iti panagbatekna. Kasla ngarud naawan ti bannogmi ket kalpasan ti sumagmamano a lidok ti danum ken panangpunas iti ling-et dagusen a tinurongmi ti ayan ti baket a madama idi a mangbatbatek kadagiti nakapila a klientena. Maysa a bassit a baket a napno iti batek ti bagina ni Whang-od. Ad-adun ti puraw a buokna ngem iti nangisit a saan a nakaskasdaaw ta nasuroken a siam a pulo ti tawenna. Iggem ti maysa nga imana ti kayo a pagpatitna idinto nga iti bangir nga imama ti bassit a sangadangan a kawayan nga addaan iti siit ti sua iti murdongna nga agserbi kas dagumna a mangiserrek iti tinta iti kudil. Adda met iti sikiganna ti sabsabot a nagyanan ti nababasa nga uging nga agserbi a tinta. Naggapu dagiti klientena iti nadumaduma a lugar iti pagilian. Kaaduanna ti pada a tattoo collector. Adda pay dagiti tattoo artists, wen nalalaing a tattoo artists nga agus-usar iti kabaruanan a tattoo machines ngem kayatda met a padasen ti mano-mano a wagas ti kabaketan a tattoo artist iti pagilian. Adda pay nadanonmi a sumagmamano a Pranses.
Nagdesision ti grupo nga umiankami laengen gapu iti kaadu ti pila ken tapno makainanakami metten. Iti balay ti kaanakan ti baket ti nangipananda kadakami. Agbayad ti tunggal maysa iti dua gasut ket limapulo a pisos kas bayad ti panagyan. Libre ti innapoy. Nagpagatangkami iti dua a manok a sidaen. Gapu ta kayatmi a ramanan ti putaheda a pinikpikan isu ngarud ti imbagami a maluto. Dagiti metten lallaki iti village ti nagboluntario a mangluto iti daytoy.
Dandanin alas kuartro ti malem idi ayabandakami nga umulog manipud iti kuartomi. Ti grupomin ti mabatekan. Gapu ta adda intugotko a bukodko a design nagpaudiak ta impasketch-ko pay daytoy ken Aaron Labrador, ti OJT mi a nalaing nga agdrawing idinto nga immunan dagiti kakaduak a nakapilin iti disenio manipud kadagiti sample ti baket. Ni Kenneth Pajo ti insalang ni Apo Whang-od idinto a pinili ni Architech Estrelita Rugnao a pagpabatekan ni Grace Palicas nga apo ni Whang-od gapu ta nalaglag-an kan ti panagpatitna segun kadagiti nakapatangmi a nagpabatek. Madama met idi a karkargaan ni Elyang Wigan, ti highshool student nga apo met laeng ni Whang-od ti maysa a turista manipud Manila.
Apaman a nalpas ni Kenneth timmakderen ti baket ket kinunana nga inton bigatkamin a dadduma. Mabalin a nabannogen daytoy iti nagmalem a panagubrana. Innayonna a masapul a nakadigos ken nakasaganakaminton iti alas siete y media ta dakaminto ti iyunana.
Inyawis met ti tour guide ti panangipasiarna kadakami iti natukad-tukad a taltalonda iti likudan ti village. Tapno makadanonkami ditoy, limmabaskami iti kabalbalayan. Naisem dagiti tattao a kaaduanna ti babbai a madama nga agin-innaw, aglablaba wenno aglutluto. Adda grupo dagiti ubbing a simmurot iti likudanmi. Dumawdawatda iti candy. Inyawatko ti sumagmamano a piraso ti chewing gum kadakuada ket nasam-it nga isem ti insubadda. Napansinmi met ti dagiti tarakenda nga an-anakan a baboy nga agpagna pagna lattan kadagiti sirok ti balbalayda. Saanda a nakakulong. Kasla aso dagitoy a palagudlagod.
Idi addakamin iti taltalon, saan a naaluadan ti kaduami ti nagpukkaw gapu iti kinapintas ti aglawlaw. Nakaberberde ti talon gapu ta kararaep dagitoy. Nalit-aw ti danum a nanglapunos iti talon. Ngem dagus a pinasardeng isuna ti tour guide. Saankan a mabalin ti agpukapukkaw ditoy. Ngem saanna nga imbaga ti makaigapu. Rinugianmi ti nagala iti ladawan. Nadumaduma a posision. Nadumaduma a camera. Idi agsubsublikamin iti balay a pagyananmi, pinadasmi a binuya dagiti alami a ladawan. Dimi ammo no nairana laeng, ngem awan uray maysa a nagbalin a ladawan nga ala ti camera tay kaduami a nagpukkaw.
Kalpasan ti panangrabiimi, sinangomi ti kape a barako bayat ti panagpapatangmi. Kayatmi koma ti uminum iti serbesa wenno gin ngem saan a mabalin ta dikami pay nalpas a nagpabatek. Gapu iti bannogmi a simmang-at, nasapakami a nagidda. Nalamiis ti aglawlaw ngem mayat ti imeng ti kuartomi aglalo ket sasaggaysa kami iti pranela nga ules.
Kabigatanna, siak ti immuna a bimmangon. Alas siete pay laeng agur-urayakon iti kalapaw. Bayat ti panangurayko iti baket, namrayak ti nagbasabasa kadagiti naisurat a nagnagan dagiti naisar-ongen iti lugar. Adda pay dagiti nangibati iti calling card da ditoy a tattoo artists. Maysa ditoy ket naggapu pay sadiay Espania. Saan a nagbayag simmungaden ni Apo Whang-od. Immuna nga insaganana dagiti kasapulanna. Tinemplana ti tinta nga usarenna. Inruarna ti kayo a pagpatitna ken insimpana ti siit ti sua nga inyusokna iti murdong ti sangadangan a kawayan. Sakbay a sinangonak. Timmangad ti baket. Maysa gayam daytoy a ritualna tunggal agsapa sakbay a rugianna ti panagtattoo-na. Inulitna nga in-sketch ti disenio a napilik. Eksakto met idin nga immulog dagiti kakaduak. Eksakto addan mangpicture ken mangvideo iti pannakabatekko.
Umuna a pak-ol pay laeng nariknakon ti saem ti siit a naitudok iti kudilko. Ditoyko a nakuna a maminlima siguro a nasaksakit daytoy no ikumpara iti pannakaikarga ti tinta usar ti moderno a tattoo machine. Mariknam ti iyuuneg ti siit iti kudilmo. Mangrugin nga agbibineg ti likudak a karkargaanna. Dinamag kaniak ni Jane no nasakit. Insungbatko met a nasaksakit toy luppo ken saksakak nga immuli. Nagkatawa. Siguradoka kinunana. Agsaysayasayen ti dara iti likudak ket impakitana ti video. Agpayso nadara. Nauneg ngata ti pannanakaitudok ti siit. Ngem nangato siguro ti pain tolerance-ko ta diak pay la maala ti agrupanget ken agriaw. Ad-adda nga riniknak ti kettangko a nakatugaw iti nababa a bangkito. Mapan ngatan a kuarenta y singko a minutos ti proseso. No mamin-ano a naulit-ulit a nagpauneg ti siit iti isu nga isu a paset. Nagtultuloy ti panagdarana. Idi kuan pinunasanna daytoy iti wet wipes. Sinirigna ti disenio. Napnek ngatan ket imbagana a nalpasen. Ti bayadna, sangaribu. Ginundawayak metten ti naki photo ops ken ni Whang-od sakbay a timmakderak.
Agalas dies ngatan idi malpas amin a kaduami a mabatekan. Ket sakbay ti iyuulogmi, inyawatmi metten ti bayad ti tour guide a dua a ribu. Ket maminsan pay nakigrupokami manen ken ni Apo Whang-od para iti photo ops.
Pudno a nasaem ti tunggal iseserrek ti murdong ti siit ti sua iti kudil. Nairteng ti tunggal pak-ol ti kayo ni Apo Whang-od ngem amang a narigrigat ti idadanon iti Buscalan Village a pakasarakan kenkuana. Adu a ling-et ken bannog ti mapasaram sakbay a makasangom ti maysa kadagiti maipagpanpannakkel nga artist ti pagilian. Naidumduma nga arte a mabalin a mangkompleto iti koleksionmo a tattoo. Ta uray pay agkakapintas dagiti naimarkan a tattoo iti bagim kasla mas kompleto ti koleksionmo no nakargaannaka ni Apo Whang-od. Maysa a dayaw a mapadasan ti maysa a kadaanan a wagas ti panagbatek nga iti laeng kabambantayan a paset ti Kalinga a maar-aramid.
Isu a no kayatyo ti naidumduma a klase ti adventure ita a kalgaw, imbes nga inka manen aguper iti baybay, padasem man met ti maikamang met maminsan iti nature a kunada. Laglagipem laeng kaka, manipud iti iyuulim agingga iti panagawidmo, awan ti telebision ken awan signal ti selpon. Isu a mananammo a nasayaat ti ti agbakasion.@


text:
PAKASARITAAN TI BIAG
Napukawan iti Ama—Nakasarak iti Ama
NI TATANGKO ket nayanak idiay Graz, Austria, idi 1899, isu nga agtutubon idi Gubat Sangalubongan I. Idi 1939, naayaban nga agserbi iti armada ti Germany idi nangrugi ti Gubat Sangalubongan II. Nakalkaldaang ta natay idi 1943 bayat ti pannakigubatda idiay Russia, ket agarup dua laeng ti tawenko idi. Awan pay puotko idi isu a kailiwko ti maaddaan iti ama aglalo no makitkitak nga adda tatang ti kaaduan nga ubbing iti eskuelaanmi. Ngem idi tin-edyerakon, naliwliwaak iti naadalko maipapan iti nailangitan nga Amatayo, ti mannakabalin nga Ama a saan a pulos a matay.—Hab. 1:12.
DAGITI KAPADASAK KAS BOY SCOUT
Agtawenak iti pito idi nagbalinak a Boy Scout. Maysa dayta a sangalubongan nga organisasion a nabuangay idi 1908 idiay Great Britain babaen iti maysa a teniente heneral iti armada ti Britania a ni Robert Stephenson Smyth Baden-Powell. Idi 1916, binuangayna met ti Wolf Cubs (wenno Cub Scouts) para kadagiti babbabassit nga ubbing.
Kaay-ayok ti agkamping iti away iti ngudo ti lawas—maturog iti tolda, ag-uniporme, ken agmartsa a matamtamboran. Magusgustuak unay ti makikadua kadagiti padak nga Scout, pakairamanan ti panagkakantami iti rabii iti aglawlaw ti paginuduan ken ti panagaayammi iti kabakiran. Adu pay ti nasursuromi maipapan iti aglawlaw, ket naapresiarko dagiti aramid ti Namarsua.
Kanayon a maibagbaga kadagiti Boy Scout nga agaramidda iti naimbag iti inaldaw. Daytoy ti prinsipio a sursurotenda. Kablaawanmi ti tunggal maysa iti sasao nga, “Always Prepared” (Kanayon a Nakasagana). Magustuak dayta. Iti grupomi a buklen ti nasurok a sangagasut nga ubbing, agarup kagudua ti Katoliko, kagudua ti Protestante, ken adda maysa a Budista.
Nanipud 1920, maang-angayen dagiti internasional a miting dagiti Boy Scout, wenno jamboree, iti kada sumagmamano a tawen. Inatenderak ti maikapito a World Scout Jamboree idiay Bad Ischl, Austria idi Agosto 1951. Naatendarak met ti maikasiam a World Scout Jamboree idiay Sutton Park iti asideg ti Birmingham, England idi Agosto 1957, a sadiay a nakaduak ti agarup 33,000 nga Scout manipud 85 a pagilian ken lugar. Agarup 750,000 ti immay iti dayta nga okasion, pakairamanan ni Queen Elizabeth iti England. Para kaniak, kasla maysa dayta a sangalubongan a panagkakabsat. Ngem diak impagarup a dandanik idin masarakan ti adayo a nasaysayaat a panagkakabsat—maysa a naespirituan a panagkakabsat.
NAAM-AMMOK TI MAYSA A SAKSI NI JEHOVA
Idi agarup Marso wenno Abril 1958, ngangnganin agleppas ti pannakasanayko kas maysa a waiter iti Grand Hotel Wiesler iti Graz, Austria. Iti dayta a tiempo, kinaskasabaannak ti pastry chef ken katrabahuak a ni Rudolf Tschiggerl. Damok idi a mangngegan ti kinapudno. Umuna a dinakamatna ti maipapan iti Trinidad ket kinunana nga awan dayta iti Biblia. Inkalintegak dayta a doktrina ken kayatko a paneknekan a di umiso ti ibagbagana. Ngem nasingpet isuna a katrabahuan ket pinadasko nga allukoyen nga agsubli a Katoliko.
Ni Rudolf, nga aw-awaganmi iti Rudi, kayatnak nga ikkan iti Biblia ngem imbagak a ‘tay Katoliko a bersion ti kayatko. Inikannak iti kasta a Biblia ngem nangiragpin iti maysa a tract nga inaramid ti Watchtower Society. Idi rugiak a basaen ti Biblia, nakitak ti tract nga inragpinna ngem diak binasa ta impagarupko a naurnos laeng dagiti naaramat a sasao tapno agparang a kasla umiso ti linaonna. Nupay kasta, makisarsaritaak latta kenkuana maipapan iti Biblia. Saanen nga impilit ni Rudi ti mangted iti pagbasaan. Iti agarup tallo a bulan, sagpaminsan nga agsaritakami maipapan iti Biblia nga uray la aginggakam iti tengnga ti rabii.
Idi naturpos ti pannakasanayko iti hotel idiay Graz, pinagadalnak ni Nanang iti hotel management iti maysa nga eskuelaan idiay Bad Hofgastein, maysa nga ili iti Alps. Isu nga immakarak sadiay. Konektado ti eskuelaanmi iti Grand Hotel iti Bad Hofgastein isu a sagpaminsan nga agtrabahoak sadiay tapno manayonan ti kapadasak.
SINARUNGKARANNAK TI DUA A MISIONERA
Impatulod ni Rudi ti baro nga adresko iti sangay iti Vienna, sa naited met dayta iti dua a misionera a da Ilse Unterdörfer ken Elfriede Löhr. * Maysa nga aldaw, timmawag kaniak ti receptionist ti hotel ket imbagana nga adda dua a babbaket a nakakotse a mangbirbirok kaniak. Nasdaawak ta diak met am-ammo ida. Ngem rimmuarak latta. Idi agangay, naammuak a karamanda gayam kadagiti paraitulod iti literatura iti Germany bayat ti turay dagiti Nazi idi maiparparit sadiay ti trabaho dagiti Saksi. Sakbay pay ti Gubat Sangalubongan II, natiliw idan ti sekreta a polisia ti Germany (ti Gestapo) ken naibaludda iti kampo konsentrasion ti Lichtenburg. Kabayatan ti gubat, nayakarda iti kampo ti Ravensbrück nga asideg iti Berlin.
Gapu ta kataeb ida ni nanangko, rinaemko ida ken diak kayat a masayang ti tiempoda babaen ti pannakisaritak kadakuada iti sumagmamano a lawas wenno bulan sakonto met la ibaga a diakon ituloy ti makipagadal. Isu a kiniddawko a mangisuratda lattan kadagiti teksto maipapan iti Katoliko a doktrina nga apostoliko a panangsuno, a dagiti papa ti nangsuno ken ni apostol Pedro. Kinunak nga ipakitak dagita iti padi. Impagarupko a masarakak idin ti kinapudno.
NAAM-AMMOK TI PUDPUDNO A NASANTUAN NGA AMA IDIAY LANGIT
Sigun iti Romana Katolika, ti autoridad ni apostol Pedro ket naipasa kadagiti nagsasaruno a papa. (Kamali ti panangtarus ti simbaan iti kinuna ni Jesus iti Mateo 16:18, 19.) Isursuro pay ti Katolisismo a di agkamali ti papa no ikeddengna nga umiso ti maysa a doktrina (ex cathedra). Mamatiak iti dayta. Isu a pinanunotko a no agpayso a di agkamali ti papa, nga aw-awagan dagiti Katoliko kas Nasantuan nga Ama, amin ngarud a doktrina nga isursurona ket umiso, pakairamanan ti Trinidad. Ngem no isu ket agkamali, ulbod met ngarud ti Trinidad. Di pakasdaawan a para iti kaaduan a Katoliko, ti apostoliko a panangsuno ket isu ti kapatgan a sursuro gapu ta nakadepende iti dayta ti kinaumiso wenno di kinaumiso ti dadduma pay a sursuroda.
Idi napanak iti maysa a padi, saanna a masungbatan dagiti saludsodko, ngem inikkannak iti maysa a libro maipapan iti dayta a doktrina. Inyawidko ngarud dayta ket binasak, ngem ad-adu manen ti saludsodko idi nagsubliak. Gapu ta saanna latta a masungbatan dagita, kinuna ti padi idi agangay: “Dika makombinsir, ken dinak met makombinsir. . . . Isu nga awanen ti rumbeng a pagsaritaanta!” Saannan a kayat ti makidiskusion kaniak.
Iti daydi a kanito, nakasaganaakon a makipagadal iti Biblia kada Ilse ken Elfriede. Adu ti insuroda kaniak maipapan iti pudpudno a Nasantuan nga Ama idiay langit, ni Jehova a Dios. (Juan 17:11) Awan pay idi ti kongregasion iti dayta a lugar, isu nga isuda ti mangikonkondukta kadagiti gimong iti pagtaengan ti maysa nga interesado. Manmano laeng ti tumabtabuno. Gapu ta awan ti mangidaulo a bautisado a lalaki, pagsaritaanda lattan iti sango ti kaaduan a material a maadal iti gimong. No dadduma, adda met umay a kabsat a lalaki manipud iti sabali nga ili ket isu ti agpalawag iti abanganmi a pasdek.
DAMO A PANNAKIRAMANKO ITI MINISTERIO
Inrugik ti makipagadal iti Biblia kada Ilse ken Elfriede idi Oktubre 1958, ket nabautisaranak tallo a bulan kalpasanna, idi Enero 1959. Sakbay ti bautismok, dinamagko no mabalinko ti kumuyog iti panangasabada iti binalaybalay tapno makitak no kasano ti mangasaba. (Ara. 20:20) Kalpasan ti damo a pannakikuyogko, dinamagko no mabalindak nga ikkan iti bukodko a teritoria. Intedda kaniak ti maysa a purok, ket agmaymaysaak a mapan sadiay tapno mangasaba iti binalaybalay ken agsarungkar kadagiti interesado. Ti immuna a kabsat a lalaki a nakaduak iti panagbalaybalay ket ti manangaywan iti sirkito a nangbisita kadakami idi agangay.
Idi naturposkon ti panageskuelak idi 1960, nagawidak iti ilimi tapno tulongak dagiti kabagiak a mangammo iti kinapudno. Ngem agingga ita, awan pay uray maysa kadakuada ti nangawat iti kinapudno. Uray no kasta, adda metten sumagmamano kadakuada a mangipakpakita iti interes.
AMIN-TIEMPO A PANAGSERBI
Idi 1961, dagiti surat ti sanga nga opisina a mangiparparegta iti panagpayunir ket naibasa kadagiti kongregasion. Baroak pay idi ken kabambanuagak, isu nga awan ti pambarko a di agpayunir. Nakisaritaak iti manangaywan iti sirkitomi a ni Kurt Kuhn ket dinamagko no ania ti makunana iti planok a panagtrabaho iti sumagmamano a bulan tapno adda igatangko iti lugan nga usarek nga agpayunir. Ngem kinunana: “Kinasapulan kadi ni Jesus ken dagiti apostolna ti lugan tapno makapagserbida iti amin-tiempo?” Natignayak iti imbagana. Madagdagus nga implanok ti agpayunir. Ngem gapu ta agtrabtrabahoak iti 72 nga oras iti kada lawas iti maysa a restawran ti hotel, masapul nga umuna a baliwak ti eskediulko.
Kiniddawko iti boss-ko a palubosannak nga agtrabaho laengen iti 60 nga oras. Pinatganna dayta ngem dina kinissayan ti sueldok. Idi agangay, kiniddawko manen nga agtrabahoak laengen iti 48 nga oras iti kada lawas. Pinatganna manen ken dina latta kinissayan ti sueldok. Idi kuan, kiniddawko nga agtrabahoak laengen iti 36 nga oras iti kada lawas, wenno 6 nga oras kada aldaw iti 6 nga aldaw, ket pinatganna latta dayta. Nakaskasdaaw ta saanna latta a kinissayan ti sueldok. Agparang a dinak kayat nga ibbatan ti boss-ko. Gapu iti dayta nga eskediul, inrugik ti ag-regular pioneer. Iti daydi a tiempo, 100 nga oras iti kada bulan ti makalikaguman kadagiti payunir.
Uppat a bulan kalpasanna, nadutokanak kas special pioneer ken kas adipen ti kongregasion iti maysa a bassit a kongregasion iti probinsia ti Carinthia, iti ili ti Spittal an der Drau. Makalikaguman idi kadagiti special pioneer ti 150 nga oras iti kada bulan. Awan ti partnerko a payunir, ngem apresiarek ti suporta ti maysa a kabsat a babai a ni Gertrude Lobner, a nagserbi kas katulongan ti adipen ti kongregasion. *
NAPARTAK A PANAGBALIW DAGITI ANNONGEN
Naawisak nga agserbi kas manangaywan iti sirkito idi 1963. No maminsan, agluganak iti tren nga awit-awitko dagiti agkakadagsen a maleta tapno bumisita kadagiti kongregasion. Awan lugan ti kaaduan a kakabsat isu nga awan ti mangsabat kaniak iti estasion ti tren. Tapno saan nga agparang a “naparayagak,” magmagnaak a mapan iti pagdagusak imbes nga agluganak iti taksi.
Idi 1965, naawisak nga ageskuela iti maika-41 a klase ti Gilead. Adu a kaklasek ti awanan pay iti asawa a kas kaniak. Nasorpresaak ta idi agturposkami, naibaonak iti mismo a pagiliak nga Austria tapno itultuloyko ti agserbi kas manangaywan iti sirkito. Ngem sakbay a pimmanawak iti Estados Unidos, nakiddaw a kaduaek iti uppat a lawas ti maysa a manangaywan iti sirkito a ni Anthony Conte, nga agserserbi idi iti Cornwall iti siudad ti New York. Dakkel ti naitulong kaniak ti panagkaduami. Isu ket naayat a kabsat, magusgustuanna ti mangasaba, ken epektibo iti dayta.
Idi nakasangpetak iti Austria, nagserbiak iti maysa a sirkito a sadiay a naam-ammok ti maysa a napintas a balasang a ni Tove Merete. Napadakkel ni Merete iti kinapudno sipud pay idi lima ti tawenna. No damagen dagiti kakabsat no kasanokami a nagam-ammo, iyangawmi nga ibaga, “Inyurnos dayta ti sanga nga opisina.” Nagkasarkami kalpasan ti makatawen, idi Abril 1967, ket napalubosankami nga agtultuloy nga agserbi iti trabaho a panagdaliasat.
Iti simmaruno a tawen, nabigbigko a gapu iti di kaikarian a kinamanangngaasi ni Jehova, inamponnak kas maysa a naespirituan nga anakna. Dita a nangrugi ti espesial a relasionko iti nailangitan nga Amak, ken iti amin a ‘mangipukpukkaw iti “Abba, Ama!”’ kas kunaen ti Roma 8:15.
Nagtultuloykami ken Merete a nagserbi iti sirkito ken distrito agingga idi 1976. No tiempo idi ti lam-ek, adda dagiti gundaway a maturogkami iti nakalamlamiis a kuarto. Iti naminsan a panagriingmi, nakitami a simmikkil ti ulesmi iti batog ti rupami. Gapu iti dayta, nagitugotkami iti bassit nga electric heater tapno saankami a kumter iti lamiis no iti rabii. Iti dadduma a lugar, ruar ti balay ti ayan ti kasiliasda. Isu a no kayatmi ti agusar iti kasilias iti rabii, masapul a rummuarkami iti kaniebean. Awan met ti apartment a pagawidanmi, isu nga agyankami iti balay dagiti kakabsat agingga iti Lunes, ket bigatton ti Martes ti ipapanmi iti sabali a kongregasion.
Maragsakanak a mangikuna nga iti adu a tawtawen, nagdakkel a katulongan ti dungdungnguek nga asawa. Magusgustuanna ti ministerio ken saan a kasapulan a paregtaek a rummuar a mangasaba. Naayat kadagiti kakabsat ken maseknan unay iti sabsabali. Dakkel ti naitulongna kaniak.
Idi 1976, naawiskami nga agserbi iti sanga nga opisina iti Austria idiay Vienna ket sadiay a nadutokanak kas miembro ti Komite ti Sangay. Ti sangay ti Austria iti daydi a tiempo ti mangimatmaton iti trabaho ti dadduma a pagilian iti Makindaya a Europa ken mangor-organisar iti naannad a panagipatulod iti literatura kadagidiay a pagilian. Sigagaget nga indauluan ni Kabsat Jürgen Rundel dagitoy a trabaho ket maysa a pribilehio ti makipagtrabaho kenkuana. Nadutokanak idi agangay kas mangaywan iti trabaho a panagipatarus para iti sangapulo a lengguahe iti Makindaya a Europa. Intultuloy ni Jürgen ken ni baketna a Gertrude ti agserbi a simamatalek kas special pioneer iti Germany. Idi 1978, rinugian ti sangay ti Austria ti agi-phototypeset ken agimprenta kadagiti magasin iti innem a lengguahe iti babassit a makina a pagimprentaan. Pinatulodanmi pay dagiti nagsuskribir manipud iti sabali a pagilian. Ni Otto Kuglitsch, nga agserserbi itan iti sanga nga opisina ti Germany a kaduana ni baketna nga Ingrid, ti nangaywan kadagitoy a trabaho.
Nagimprenta met iti literatura dagiti kakabsat iti dadduma a pagilian iti Makindaya a Europa babaen iti mimeograph machine wenno babaen iti film. Ngem kasapulanda latta ti tulong ti sabali a pagpagilian. Sinalakniban ni Jehova daytoy a trabaho. Dakami nga adda iti sangay ti Germany ipatpategmi dagitoy a kakabsat nga agserserbi iti laksid ti narigat a kasasaad ken iti adu a tawtawen a pannakaiparit.
NAISANGSANGAYAN NGA IBIBISITA ITI ROMANIA
Idi 1989, naaddaanak iti pribilehio a kumadua iti maysa a miembro ti Bagi a Manarawidwid a ni Kabsat Theodore Jaracz. Napankam idiay Romania a ti panggepmi ket ikaykaysa manen iti organisasion ti maysa a dakkel a grupo dagiti kakabsat. Simminada ngamin iti organisasion sipud idi 1949 gapu iti nadumaduma a rason ken nangbukelda iti bukodda a kongkongregasion. Ngem intultuloyda latta ti nangasaba ken nangbautisar. Naibaludda met gapu iti neutral a takderda, a kas met laeng iti dadduma a kakabsat a paset ti organisasion ken aprobado ti sangalubongan a hedkuarter. Maiparparit pay laeng idi ti trabaho idiay Romania, isu a sililimed a nagsasaritakami iti pagtaengan ni Kabsat Pamfil Albu a kaduami ti uppat a mangidadaulo a panglakayen ken dagiti pannakabagi ti naaprobaran a Komite ti Pagilian iti Romania. Kaduami pay ti maysa a paraipatarus a taga-Austria a ni Rolf Kellner.
Iti maikadua a rabii a panagsasaritami, inallukoy ni Kabsat Albu dagiti uppat a kakaduana a panglakayen a makikaykaysada manen kadakami. Kinunana: “No ditay aramiden daytoy itan, mabalin nga awanton ti sabali a gundaway.” Kas resultana, 5,000 a kakabsat ti naitipon iti organisasion. Anian a panagballigi para ken Jehova ngem tungpa para ken Satanas!
Idi arinunos ti 1989, sakbay ti pannakarpuog ti Komunismo idiay Makindaya a Europa, ti Bagi a Manarawidwid inawisnakami nga agserbi iti sangalubongan a hedkuarter iti New York. Saanmi nga ekspektaren dayta ken baketko. Nangrugikami nga agserbi iti Bethel iti Brooklyn idi Hulio 1990. Idi 1992, nadutokanak kas katulongan iti Service Committee ti Bagi a Manarawidwid, ken manipud idi Hulio 1994, nadutokanak kas miembro ti Bagi a Manarawidwid.
PANANGLAGIP ITI NAPALABAS KEN IKIKITA ITI MASANGUANAN
Nabayagen daydi panagserbik kas maysa a waiter iti hotel. Ita, addaanak iti pribilehio a makiraman iti panangisagana ken panangipaay iti naespirituan a taraon kadagiti kakabsat iti intero a lubong. (Mat. 24:45-47) No lagipek ti nasurok a 50 a tawenko iti espesial nga amin-tiempo a panagserbi, agyamyamanak ken Jehova ken maragragsakanak gapu ta bembendisionanna ti sangalubongan a panagkakabsattayo. Magusgustuak ti tumabuno kadagiti internasional a kombension, a sadiay maipagpaganetget ti panangam-ammo iti nailangitan nga Amatayo a ni Jehova ken ti kinapudno a linaon ti Biblia.
Ikarkararagko a minilion pay koma ti agadal iti Biblia, umawat iti kinapudno, ken agserbi ken Jehova a maikaykaysa iti sangalubongan a Nakristianuan a panagkakabsattayo. (1 Ped. 2:17) Segseggaak met a kitaen manipud langit ti panagungar dagiti tattao ditoy daga, iti kasta makitakton ni tatangko. Mangnamnamaak a kayatto da tatang ken nanangko, ken ti dadduma pay a patpatgek a kakabagian ti agdayaw ken Jehova idiay Paraiso.
Segseggaak a kitaen manipud langit ti panagungar dagiti tattao ditoy daga, iti kasta makitakton ni tatangko


text:
TULONG PARA ITI PAMILIA | PANANGPADAKKEL ITI ANNAK
No Kasano nga Isuro Kadagiti Tin-edyer ti Natalged a Panaginternet
TI PROBLEMA
Dagiti report iti damdamag ti mangted kenka iti impresion a ti Internet ket umok dagiti cyberbullies (mangrurrurod, mangilaksid, mangriribuk, wenno kanayon a mamutbuteng babaen iti Internet), seksual a mananggundaway, ken mannanakaw iti personal nga impormasion. Adda nasayaat a rason a maseknanka: Masansan ngamin nga aginternet ti anakmo ken kasla dina ammo dagiti peggad.
Kabaelam nga isuro ti anakmo no kasano ti natalged a panaginternet. Ngem usigem nga umuna ti dadduma a masapul a maammuam maipapan iti Internet.
TI MASAPUL A MAAMMUAM
Makapaginternet dagiti tin-edyer kadagiti selpon ken tablet. Adda latta pagimbagan ti panangikabil iti kompiuter iti paset ti balay a makita ti amin a miembro ti pamilia. Ngem no ti tablet wenno selpon ti anakmo ket konektado iti Internet, mabalin a nalaklakan a makapaginternet uray no dimo makitkita.
Agup-uper iti Internet ti dadduma a tin-edyer. “Luktak ti kompiuter ta kayatko a kitaen ti e-mail-ko iti 5 a minuto laeng. Ngem intono kuan, adu nga oras gayamen nga agbuybuyaak iti video,” inamin ti 19 anyos a balasang. “Masapul a kontrolek a naimbag ti bagik.”
Mabalin a makaikabil online dagiti tin-edyer iti ad-adu nga impormasion ngem iti maitutop. Dagiti tattao nga adda dakes nga intensionda mapagkokonektarda dagiti comments ken retrato ti maysa a tin-edyer nga inkabilna online tapno maammuanda ti impormasion a kas iti no sadino ti pagnanaedanna, pages-eskuelaanna, ken no kaano nga awan tao iti balayda.
Saan a maawatan ti dadduma a tin-edyer dagiti dakes a resulta ti ipo-post-da. Permanenten ti aniaman a nai-post iti Internet. Dagiti nakababain a comments ken retrato ket madiskobre inton agangay—kas pagarigan, ti posible nga agbalin nga employer a mangim-imbestigar wenno mang-background check iti kinatao ti aplikante iti trabaho.
Iti laksid dagita a pakaseknan, laglagipem: Saan a ti Internet ti kabusormo. Ti ketdi mangyeg iti problema ket ti saan a nainsiriban a panagusar iti Internet.
TI MABALINMO NGA ARAMIDEN
Isurom iti anakmo no ania dagiti maipangpangruna ken ti nainsiriban a panangusar iti tiempo. Paset iti panagbalin a responsable nga adulto ti panagsursuro a mangyun-una kadagiti kapatgan. Ti komunikasion ti pamilia, homework, ken trabaho iti balay ket napatpateg ngem iti panaginternet nga awan masnup a panggepna. No probleman ti kapaut ti panaginternet ti anakmo, mangikeddengka iti limitasion—ken agusarka pay ketdi iti relo nga agalarma (timer) no kasapulan.—Prinsipio ti Biblia: Filipos 1:10.
Isurom iti anakmo nga agpanunot sakbay nga agi-post. Tulongam ti anakmo a mangisaludsod iti bagina iti kas kadagitoy: Addanto ngata ti masaktan iti comment nga i-post-ko? Anianto ti epekto daytoy a retrato iti reputasionko? Mabainakto ngata no daytoy a retrato wenno comment ket makita dagiti nagannakko wenno dadduma a nataengan? Anianto ti makunada maipapan kaniak no makitada dayta? Anianto ti makunak iti maysa a mangi-post iti kasta a comment wenno retrato?—Prinsipio ti Biblia: Proverbio 22:3.
Isurom ti anakmo nga agpaiwanwan kadagiti nasayaat a prinsipio—saan laeng a kadagiti paglintegan. Dimo mabantayan ti anakmo iti tunggal kanito. Malaksid iti dayta, saan a ti panangkontrol kadagiti annakmo ti kalatmo kas nagannak no di ket ti panangtulong kadakuada a ‘mangsanay iti pannakaawatda a mangilasin agpadpada iti umiso ken di umiso.’ (Hebreo 5:14) Isu nga imbes nga ipaganetgetmo dagiti paglintegan ken ti pannusa kas ti kangrunaan a banag, pagpanunotem isuna no ania ti pagimbagan wenno pagdaksanna. Ania ti kayatna nga agbalin a reputasionna? Aniada a kababalin ti kayatna a pakabigbiganna? Ti kalatmo ket tulongam ti anakmo a mangaramid kadagiti nainsiriban a desision, addaka man iti dennana wenno awan.—Prinsipio ti Biblia: Proverbio 3:21.
“Ad-adu ti ammo ti ubbing iti teknolohia, ngem ad-adu ti ammo dagiti nagannak maipapan iti biag”
Kas iti panagmaneho, ti panaginternet ket agkasapulan iti nasayaat a panagdesision—saan laeng a ti kinalaing iti teknolohia. Napateg ngarud ti panangiwanwanmo kas nagannak. Ngamin, kinuna ni Parry Aftab nga eksperto iti kinatalged iti Internet: “Ad-adu ti ammo ti ubbing iti teknolohia, ngem ad-adu ti ammo dagiti nagannak maipapan iti biag.”
Ammuem ti Ad-adu Pay
Agannadka no Agusarka iti Social Network
Ag-enjoy-ka ngem agan-annadka no maki-connect-ka kadagiti gagayyemmo online.
Ania ti Rumbeng a Maammuam Maipapan iti Panagteks?
Ti panagteks ket maapektaranna ti pannakigayyem ken reputasionmo. Ammuem no kasano.


text:
Gonzaga, Cagayan
Ti Gonzaga ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Cagayan iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti Gonzaga ket nabingbingay a politikal iti 25 a barbaranggay.[2]
- Amunitan
- Batangan
- Baua
- Cabanbanan Norte
- Cabanbanan Sur
- Cabiraoan
- Callao
- Calayan
- Caroan
- Casitan
- Flourishing (Poblacion)
- Ipil
- Isca
- Magrafil
- Minanga
- Rebecca (Nagbabalacan)
- Paradise (Poblacion)
- Pateng
- Progressive (Poblacion)
- San Jose
- Santa Clara
- Santa Cruz
- Santa Maria
- Smart (Poblacion)
- Tapel
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Cagayan". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 11 Hulio 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Cagayan". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 11 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)