text:
San Lorenzo Ruiz, Camarines Norte
Ti San Lorenzo Ruiz ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Camarines Norte iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti San Lorenzo Ruiz ket politikal a nabingbingay iti 12 a barbaranggay.[2]
- Daculang Bolo
- Dagotdotan
- Langga
- Laniton
- Maisog
- Mampurog
- Manlimonsito
- Matacong (Poblacion)
- Salvacion
- San Antonio
- San Isidro
- San Ramon
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Camarines Norte". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 25 Septiembre 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Camarines Norte". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 25 Septiembre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


c: text/html

text:
SUHETO ITI AKKUB
Dagiti Tulbek ti Naragsak a Biag
“Naragsakak no addanton asawak ken annakko.”
“Naragsakak no addanton bukodko a balay.”
“Naragsakak no makastrekak iti dayta a trabaho.”
“Naragsakak no . . .”
NAKARIKNAKA met kadin iti kasta? Idi naragpatmon ti kalatmo wenno naalamon ti kayatmo, nagtultuloy kadi ti ragsakmo? Wenno kimmupasen? Sigurado nga agbalintayo a naragsak no maragpattayo ti kalattayo wenno maalatayo ti tartarigagayantayo. Ngem mabalin a temporario laeng ti kasta a kinaragsak. Ti manayon a kinaragsak ket saan la a nakadepende kadagiti nagapuanan wenno nagun-odantayo. Imbes ketdi, kas iti kinasalun-at, ti pudno a kinaragsak ket nakadepende iti nadumaduma a bambanag.
Agduduma ti tunggal maysa kadatayo. Dagiti mangparagsak kenka ket nalabit saan a mangparagsak iti sabali. Malaksid iti dayta, agbalbaliwtayo bayat a tumataengantayo. Ngem ipakita dagiti ebidensia nga adda dagiti banag nga ad-adda a kanayon a mangparagsak. Kas pagarigan, ti kinakontento, panangliklik iti apal, panangayat iti sabsabali, ken kinatibker ti pakinakem ket mangyeg iti pudpudno a kinaragsak. Kitaentayo no apay.
1. AGBALINKA A KONTENTO
“Ti kuarta agpaay a salaknib,” kinuna ti maysa a masirib nga agad-adal iti nainkasigudan a kababalin ti tao. Insuratna pay: “Ti managayat laeng iti pirak saanto a mapnek iti pirak, uray ti asinoman a managayat iti kinabaknang saanto a mapnek iti sapul. Daytoy met ket kinaubbaw.” (Eclesiastes 5:10; 7:12) Ti puntona? Nupay kasapulantayo ti kuarta tapno adda pagbiagtayo, masapul a ditay agbalin a naagum ta saan a mapmapnek ti naagum! Ti nangisurat iti dayta a ni Ari Solomon iti nagkauna nga Israel aktual a pinadasna no ti kinabaknang ken naluho a biag ket mangyeg iti pudno a ragsak. “Nagun-odko amin a tinarigagayak,” insuratna. “Inaramidko ti amin a kinaykayatko a pagragsakan.”—Eclesiastes 1:13; 2:10, Ti Baro a Naimbag a Damag Biblia.
Yantangay bimmaknang iti kasta unay ni Solomon, nangibangon iti dadakkel a balbalay, nangaramid iti napipintas a parke ken pagurnongan iti nagadu a danum, ken naaddaan iti adu nga adipen. Naalana ti aniaman a kayatna. Ania ti naadalna? Rimmagsak met ngem saan a nagtultuloy a kasta. “Adtoy! isuamin kinaubbaw,” kinunana. “Awan idi ti pagsayaatanna iti baba ti init.” Kinagurana pay ketdi ti biag! (Eclesiastes 2:11, 17, 18) Wen, naadal ni Solomon a ti naluho a biag ket mangyeg iti liday ken di pannakapnek. *
Dayta kadi a konklusion ni masirib a Solomon ket maitunos kadagiti panagadal ita? Sigun iti artikulo a naipablaak iti Journal of Happiness Studies, “apaman a napennekmon dagiti kangrunaan a kasapulam, dinaka pagbalinen a naragragsak ti ad-adu a kuarta.” Kinaagpaysuanna, saan unay a naragsak dagiti tattao no maaddaanda iti ad-adu a material a bambanag ngem mabaybay-anda met ti nadalus a moralidad ken relasionda iti Dios.
PRINSIPIO TI BIBLIA: “Ti wagas ti panagbiagyo siwayawaya koma iti panagayat iti kuarta, bayat a mapnekkayo iti agdama a bambanag.”—Hebreo 13:5.
2. LIKLIKAM TI APAL
Ti apal kaipapananna “ti sakit ti nakem wenno pannakasuron a marikna ti maysa gapu ta makitana a nasaysayaat ti kasasaad ti sabali. Dayta a rikna ket napakuyogan iti tarigagay a kasta met koma ti kasasaadna.” Kas iti makapapatay a tumor, ti apal ket makaapektar iti biag ti maysa ken mangdadael iti ragsakna. Kasano a mangrugi ti apal? Kasanotay a madlaw nga umap-apaltayon? Ken kasano a malabanantayo dayta?
Sigun iti Encyclopedia of Social Psychology, adda tendensia dagiti tattao nga umapal kadagiti kapadada, nalabit iti edad, kapadasan, wenno sasaadenda iti kagimongan. Kas pagarigan, ti maysa a paralako ket nalabit saan nga umapal iti nalatak nga artista. Ngem mabalin nga apalanna ti naas-asenso a padana a paralako.
Kas pagarigan: Adda idi dagiti nangato nga opisial iti nagkauna a Persia nga immapal, saan nga iti ari, no di ket iti nalaing a ni Daniel a padada nga opisial. Kas pakakitaan a masuron unay dagidi a lallaki, implanoda pay ketdi a mapapatay ni Daniel! Ngem napaayda. (Daniel 6:1-24) “Nasken a maamiristayo a dakes ti maaramidan ti apal,” kuna ti nadakamaten nga ensiklopedia. “Dayta a dakes nga epekto ti mangilawlawag nga adda koneksion ti apal iti nagadun a historikal a kaso ti kinaranggas.” *
Ti apal ket mangdadael iti abilidad ti tao a mangtagiragsak kadagiti nasasayaat a banag iti biag
Kasanom a madlaw nga umap-apalkan? Isaludsodmo iti bagim: ‘No nagballigi ti maysa a kapatadak, maragsakanak kadi wenno masuronak? No pimmalpak ti kabsatko, nalaing a kaklasek, wenno katrabahuak, malidayanak kadi wenno maay-ayatanak?’ No “masuronak” ken “maay-ayatannak” ti sungbatmo, mabalin nga umap-apalkan. (Genesis 26:12-14) Ti “apal,” kuna ti Encyclopedia of Social Psychology, “ket mangdadael iti abilidad ti tao a mangtagiragsak kadagiti nasasayaat a banag iti biag ken mangikkat iti panangapresiarna iti adu a sagut ti biag. . . .Dagiti kasta a tendensia ket saan a pulos a mangyeg iti kinaragsak.”
Malabanantayo ti apal no agbalintayo a pudpudno a napakumbaba ken naemma. Dagita ti makatulong kadatayo a mangapresiar ken mangipateg kadagiti abilidad ken nasayaat a kualidad ti sabsabali. Kuna ti Biblia: “Awan ti aniaman nga aramidenyo gapu iti rinnupir wenno gapu iti panangipasindayaw iti bagi, no di ket buyogen ti kinapakumbaba iti isip nga ibilangyo a ti dadduma nangatngatoda ngem dakayo.”—Filipos 2:3.
PRINSIPIO TI BIBLIA: “Ditay koma agbalin a manangipasindayaw iti bagi, a mangsulsulbog iti panagsisinnalisal, nga agiinnapal iti maysa ken maysa.”—Galacia 5:26.
3. AYATEM TI PADAM A TAO
“Ti rikna ti tattao maipapan kadagiti relasionda iti sabsabali ket dakdakkel ti epektona iti naan-anay a pannakapnekda iti biag no idilig iti trabaho, mapastrekda a kuarta, komunidad, wenno uray iti salun-atda,” kuna ti libro a Social Psychology. Iti ababa a pannao, tapno agbalintayo a pudpudno a naragsak, masapul nga ipakitatayo ti ayat ken mariknatayo a maay-ayattayo. “No . . . awan ayatko, awan kaes-eskak,” kinuna ti maysa a nangisurat iti Biblia.—1 Corinto 13:2.
Saan pay a naladaw unay tapno ipakitatayo ti ayat. Kas pagarigan, abusado ken mammartek ti tatang ni Vanessa. Idi 14 ti tawenna, nagtalaw ken nakipagnaed iti nadumaduma a pamilia ken iti pagamponan a di nasayaat ti kasasaadna. Sadiay a nalagipna nga ipakaasi ti tulong ti Dios. Kalpasanna, nalabit kas sungbat kadagiti kararagna, pinagyanda isuna iti pamilia a mangan-annurot iti prinsipio ti Biblia a “ti ayat mabayag-panagituredna ken manangngaasi.” (1 Corinto 13:4) Gapu iti dayta ken kadagiti nasursuro ni Vanessa iti mismo a panagadalna iti Biblia, nailiwliwagna met laeng dagiti nasaem a napalabasna ken in-inut a limmaing iti panageskuelana. “Dagiti dati a saan a pasado a gradok ket nagbalinen a pasig a line of 8 ken 9,” kinunana.
Nupay malagip pay laeng ni Vanessa dagiti nasaem a napalabasna, naragsak itan iti denna ni lakayna ken ti dua nga annakda.
PRINSIPIO TI BIBLIA: “Kawesanyo ti bagbagiyo iti ayat, ta dayta ket naan-anay a singgalut ti panagkaykaysa.”—Colosas 3:14.
4. PATIBKEREM TI PAKINAKEMMO
Asino ti awan problemana? Kas kuna ti Biblia, adda “tiempo ti panagsangit” ken “tiempo ti panagdung-aw.” (Eclesiastes 3:4) No natibker ti pakinakemtayo, positibotayo latta iti laksid dagita a kasasaad. Kitaentayo da Carol ken Mildred.
Nagadu ti sakit ni Carol kas iti sakit iti duri, diabetes, sleep apnea, ken sakit iti mata isu a nabulsek ti kannigid a matana. Kaskasdi a kinunana: “Ikagkagumaak a saan nga agbayag ti pannakaupayko. Maasianak met no dadduma iti bagik. Ngem iwaksik no kua dayta ket agyamanak iti Dios ta adda pay laeng dagiti maaramidak, nangruna para iti sabsabali.”
Adu met ti sakit ni Mildred kas iti arthritis, kanser iti suso, ken diabetes. Ngem kas ken Carol, ikagkagumaanna a dina unay sangkapanunot dagiti problemana. “Nasursurok nga ayaten dagiti tattao ken liwliwaen ida no masakitda ket makatulong met dayta kaniak,” insuratna. “Kinaagpaysuanna, no liwliwaek ti sabsabali, malipatak dagiti bukodko a problema.”
Interesado met ketdi da Carol ken Mildred nga agpaagas kadagiti eksperto iti tay-ak ti medisina, ngem saanda a nakapokus iti salun-atda no di ket iti kasasaad ti panunotda ken no kasanoda nga usaren ti tiempoda. Gapu iti dayta, naragsakda ken awan ti makaikkat iti dayta kadakuada. Malaksid iti dayta, adu ti mangdungdungngo kadakuada ken inspirasion ida dagidiay maipaspasango iti nadumaduma a pakasuotan.
PRINSIPIO TI BIBLIA: “Naragsak ti tao nga agtultuloy nga agibtur iti pannakasuot, agsipud ta iti pannakaanamongna awatennanto ti korona ti biag.”—Santiago 1:12.
No mausar ti kinasirib nga isursuro ti Biblia, “maysa dayta a kayo ti biag kadagidiay mangpetpetpet iti dayta, ket dagidiay agtultuloy a mangsalimetmet a siiirut iti dayta maawaganda iti naragsak.” (Proverbio 3:13-18) Ammuem koma ngarud dayta a kinapudno babaen ti panangusarmo iti kinasirib nga adda iti Biblia. Kayat ngamin “ti naragsak a Dios,” nga Autor daytoy a sagrado a libro, nga agbalinka met a naragsak.—1 Timoteo 1:11.
^ par. 11 Dayta a kapadasan ni Solomon ket mabasa iti Eclesiastes 2:1-11.
^ par. 17 Ti maysa a pagaammo a historikal a kaso ket ti napasamak ken Jesu-Kristo. Kuna ti Marcos 15:10 a “gapu iti apal,” ni Jesus ket “inyawat ti panguluen a papadi” tapno mapapatay.
Ammuem ti Ad-adu Pay
Kasano nga Agbalin a Naragsak ti Pamiliam?
Ni Jehova a naragsak a Dios, kayatna a naragsak dagiti pamilia. Ammuem ti praktikal a balakad ti Biblia iti asawa a lalaki, asawa a babai, nagannak, ken annak.
Para iti Pamilia
Ammuenyo ti praktikal a tulong ti Biblia para iti pamiliayo.
No Kasano ti Agbalin a Nasayaat nga Ama
Usigem ti lima a prinsipio ti Biblia a makatulong kenka nga agbalin a nadungngo ken balanse nga ama.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Imperio nga Otomano
Ti Imperio nga Otomano[dn 3] wenno Narimbaw nga Estado ti Otomano (Otomano Turko: دَوْلَتِ عَلِيّهٔ عُثمَانِیّه Devlet-i ʿAliyye-yi ʿOsmâniyye[8] (ti pay عثمانلى دولتى Osmanlı Devleti),[dn 4] Moderno a Turko: Osmanlı Devleti wenno Osmanlı İmparatorluğu) ket maysa idi a Turko nga imperio a nagpaut manipud idi 27 Hulio 1299[9] aginggana idi 29 Oktubre 1923.[10]
Ti Imperio nga Otomano ket isu kadagiti kadakkelan ken kapautan nga imperio iti pakasaritaan; a daytoy nga Estado ti Otomano, ti politikana, supsupiat, ken kultura a tinawtawid ken ti maysa a nawatiwat a heograpia ket nagited daytoy ti maysa kadagiti kabayagan nga agnanayon a pannakasarita. Idi las-ud ti maika-16 ken maika-17 a siglo, iti kabilegan a panagsakupna babaen ti panagturay ni Suleiman ti Nadaeg , daytoy nga imperio ket isu kadagiti kabilegan nga estado iti lubong – maysa nga adu ti panaka-umili, adu ti pagsasao nga imperio a naibistrad manipud ti akin-abagatan a nagbedbeddengan iti Nasantuan a Romano nga Imperio aginggana kadagiti wayawaya iti Vienna, Naarian a Hungaria (moderno Eslobakia) ken ti Polako–Lituano a Mankomunidad iti amianan aginggana idiay Yemen ken Eritrea iti abagatan; manipud ti Arhelia iti laud aginggana ti Azerbaijan iti daya;[11] nga agtengtengngel ti kaaduan iti Abagatan a daya nga Europa, Akinlaud nga Asia ken Amianan nga Aprika.[12] Daytoy nga imperio ket naglaon kadagiti 32 probinsia ken dagiti dadduma pay a basalo nga estado, nga adda kadagitoy ket nasagepsepan iti dayta nga imperio, a dagiti dadduma ket naikkanda ti sabsabali a kita nga autonomia kadagiti sumaganan a sigsiglo.[dn 5]
A ti Konstantinopla a kas ti kapitoliona ken ti nawatiwat a panagtengngel kadagiti daga ti lawlaw ti Mediteraneo a labneng, ti imperio ket adda idi ti sentro kadagiti panagtigtignay a nagbaetan ti Akindaya ken Akinlaud a lublubong para kadagiti sumurok nga innem a siglo.
Kalpasan ti pannakabigbigan iti baro a Turko a parlamento (Nalatak a Nailian nga Asenblia iti Turkia) a naikuartel idiay Ankara, babaen ti Tulag iti Lausanne a napirmaan idi 24 Hulio 1923, ti Turko a parlamento ket nagirangarang idi 29 Oktubre 1923 ti panakabangon ti Republika ti Turkia a kas ti baro a Turko nga Estado a simmukat ken pormal a napatinggaan ti awanen nga Otomano nga Imperio, a nailinia iti tulag.[13][14][15][16][17][18][19][20] Ti Otomano a Kalipato ket naikkat idi 3 Marso 1924; dagiti turay ken tagikua ti Kalipato ket naiyalis idiay Nalatak a Nailian nga Asemblia iti Turkia.
Dagiti linaon
Ibabangon ti Otomano nga Imperio (1299–1453)[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti panakapaay ti Seljuk a Sultanato iti Rum (c. 1300), ti Anatolia ket nabingbingay idi kadagiti nadumaduma a nawaya nga estado, dagiti nakunkuna a Ghazi nga emirato. Babaen idi 1300, ti napakapsot nga Imperio a Bisantino ket kaaduan a napukawna dagiti Anatolia a probinsiana kadagiti sangapulo a Ghazi a prinsipalidad. Maysa kadagiti Ghazi nga emirato ket ndauloan babaen ni Osman I (nga isu ti nakaalaan ti nagan nga Otomano), anak ni Ertuğrul, ti asideg ti Eskişehir idiay lumaud nga Anatolia. Iti pundasion a mito a naiyebkas iti mediebal a Turko a sarita a naam-ammuan a kas ti "Tagtagainep ni Osman", ti ubing nga Osman ket naparegget idi nga agparukma babaen ti panagsirmata iti imperio (segun ti tagtagainepna, ti imperio ket maysa a dakkel a kayo a dagiti ramutna ket nagsaknap kadagiti tallo a kontinente ken dagiti sangana ket kinalubanna ti langit).[21] Segun ti tagtagainepna ti kayo, nga isu idi ti Imperio ti Osman, ket nagited ti uppat a karayan manipud kadagiti ramutna, ti Tigris, ti Euprates, ti Nilo ken ti Danubio.[21] Ti maipatinayon, ti kayo ket lininonganna ti uppat a kabanbantayan, ti Kaukaso, ti Tauro, ti Atlas ken ti Balkan .[21] Iti las-ud ti panagturayna a kas ti Sultan, ni Osman I ket inpaatiddogna ti prontera ti Turko a pagtaengan idiay igid ti Imperio a Bisantino.
Iti daytoy a paset ti panawen, ti pormal a Otomano a gobierno ket napartuat idi a ken nadaras a nagbalbaliw dagiti patakderna kadagiti sumaganad a kabibiag ti imperio. Ti gobierno ket nagus-usar ti legado nga entidad a nakunkuna a kas ti miho sa sistema, babaen dagiti relihioso ken etniko a minoridad ket napakabaelanda a mangimaton dagiti bukodda a pannakibiang nga adda dagiti adu a pannakawaya manipud ti sentro a panagtengngel.
Iti siglo kalpasan ti ipupusay ni Osman I, ti Otomano a turay ket nangrugi nga immatiddog idiay Mediteraneo ken Balkanes. Ti anak a lalaki ni Osman, a ni Orhan, ket natiliwna ti siudad ti Bursa idi 1324 ken inaramidna daytoy ti baro a kapitolio ti estado nga Otomano. Ti panakatnag ti Bursa ket nagbanagan daytoy ti panakapukaw ti Bisantino a panagtengngel ti Amianan a laud nga Anatolia. Ti nangruna a siudad ti Thessaloniki ketnatiliw idi manipud kadagiti Benisiano idi 1387. Ti panagballigi ti Otomano idiay Kosovo idi 1389 ket epektibo a nagmarka ti gibus ti Serbio a bileg iti daytoy a rehion, a nagidalan daytoy para iti Otomano a panagpadakkel idiay Europa. Ti Gubat iti Nicopolis idi 1396, a kaaduan a naipanunotan a kas ti naudi a dakkel a krusada iti Tengnga a Panawen, ket napaay a nagpasardeng ti panag-abanse dagiti nagballigi nga Otomano a Turko. Ti pannakaatiddog ti Turko a pagturayan idiay Balkanes, ti estratihiko a panagrukma iti Konstantinopla ket nagbalin a nagruna a gandat. Ti Imperio ket nagtengngel ti gangani kadagiti amin a dati a dagdaga ti Bisantino a nagpalikmut ti siudad, ngem dagiti Bisantino ket temporarioda a nabang-aranda idi rinaut ti Timur ti Anatolia idiay Gubat iti Ankara idi 1402. Isu ket nangala kenni Sultan Bayezid I a kas maysa a binaludan. Ti pannakatiliw ni Bayezid I ket nagkirokiro kadagiti Turko. Ti estado ket natnag iti maysa a sibil a gubat a nagpaut manipud idi 1402 aginggana idi 1413, a ti anak a lalaki ni Bayezid ket nakilablaban ti panakisinnarunona. Daytoy ket nagpatingga idi ni Mehmed I ket nagbali a kas ti sultan ken nagipasubli ti Otomano a bileg, a nagiyeg daytoy ti gibus ti Interregno.
Dagiti paset ti Otomano a teritorio idiay Balkan (a kas ti Thessaloniki, Masedonia ken Kosovo) ket temporario a napukaw kalpasan ti 1402, ngem dagitoy ket naipasubli met laeng babaen ni Murad II idi baetan ti 1430 ken 1450. Idi 10 Nobiembre 1444, ni Murad II ket inabakna dagiti buyot ti Hungaro, ti Polako ken Wallachia babaen ni Władysław III iti Polonia (ken ari pay ti Hungaria) ken János Hunyadi idiay Gubat iti Varna, nga isu daytoy ti naudi a Krusada iti Varna.[22][23] Kalpasan ti uppat a tawen, ni János Hunyadi ket nangisagana ti sabali pay a buyot (dagiti puersa ti Hungaro ken Wallachian ) tapno rautenna dagiti Turko, ngem isu ket inabak manen babaen ni Murad II idiay Maikadua a Gubat iti Kosovo idi 1448.
Ti anak a lalaki ni Murad II, ni Mehmed ti Agrukrukma, inurnosna manen ti estado ken ti milisia, ken nagipakita ti milisia a kalaingna babaen ti panagtiliwna ti Kontantinopla idi 29 Mayo 1453, iti edad a 21.
Militar[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti immuna a militar a yunit ti estado nga Otomano ket maysa idi a buyot nga inurnos babaen ni Osman I manipud kadagiti tribu ti lallaki nga agtataeng kadagiti turod ti akinlaud nga Anatolia idi naladaw a maika-13 a siglo. Ti militar a sistema ket nagbalin a maysa a narikut nga organisasion idi rimmang-ay ti imperio. Ti Otomano a militar ket maysa a narikut a sistema ti panagkintos ken panagtengngel kadagiti suppiat. Ti kangrunaan a kuerpo ti Buyot mga Otomano ket mairaman ti Hanisaro, Sipahi, Akıncı ken Mehterân. Ti Otomano a buyot ket maysa idi kadagiti kalaingan a makilablaban a puersa ti lubong, nga isuda ti immuna a nagus-usar kadagiti muskete ken kanion. Dagiti Otomano a Turko ket nangrugrugida a nagus-usar kadagiti palkonete, a dagitoy ket ababa ngem nalawa a kanion, iti las-ud ti Sillong iti Konstantinopla (1422). Ti Otomano a kabaliero ket nagtaltalek iti kinapardas ken ti panaggungunay embes a ti nadagsen a kalasag, a nagususar kadagiti pana ket ababa nga espada nga agsaksakay kadagiti napardas a Turkoman ken Arabiano a kabalio (nagtaudan dagiti Puro a pakilumba a kabalio),[24][25] ken kankanayon nga agipakpakat kadagiti taktika a kapadpada kadagiti Mongol nga Imperio, a kas ti aginkukuna nga agsanod bayat nga agpalpalikmut ti puersa ti kabusor iti uneg ti immindayon a sukog a pormasion ken idi kuan ket pudnoda nga agraut. Ti panakapaay ti kalaing ti buyot ket nagbalin a nalawag manipud idi maika-17 a siglo ken kalpasan ti Nalatak a Turko a Gubat. Ti maika-18 a siglo ket nakakita ti bassit a panagballigi idiay Benisia, ngem idiay amianan ti Europeano a naestiluan buyot ti Rusia ket nagpilit kadagiti Otomano nga agibbet kadagiti daga.
Ti pannakamoderno ti Otomano nga Imperio idi maika-19 a siglo ket nangrugi iti milisia. Idi 1826 ni Sultan Mahmud II ket inikkatna dagiti kuerpo ti Hanisaro ken nangbangon ti moderno a buyot ti Otomano. NInagananna dagitoy a kas ti Nizam-ı Cedid (Baro nga Urnos). Ti Otomano a buyot ket isu pay ti immuna nga instituto a nangabang kadagiti ganganaet nga esperto ken nagipatulod kadgiti opisialna para iti panagsanay kadagiti Europeano a pagilian. Ti nagbanagan daytoy, ti tignay ti Katutubo a Turko ket nangrugi idi dagitoy a ubbing pay laeng ken baro a nasanay a lalaki ket nagsublida manipud kadagiti panagad-adalda.
Ti Otomano a Marina ket nawatiwat a nagparparawad ti panagpadakkel kadagiti teritorio ti Imperio idiay kontinente ti Europa. Isu ti nangirugi ti panagrukma ti Amianan nga Aprika, a nainayon ti Alheria ken Ehipto iti Otomano nga Imperio idi 1517. Iti rugi ti panakapukaw ti Alheria(1830) ken Gresia (1821), ti bileg ti Otomano a marina ken ti panagtengngel kadagiti adayo a ballasiw taaw a teritorio ket nagrugi a naapday. Sultan Abdülaziz (nagturay idi 1861–1876) ket nangpadas a nangibangon manen ti napigsa nga Otomano a marina, a nangipatakder ti kadakkelan a plota a dagiti dakdakkel laeng ket dagiti plota ti Britania ken Pransia. Ti pagaramidan ti barko idiay Barrow, Inglatera, ket isu ti immuna a nagaramid ti bukodna a submarina idi 1886 para iti Otomano nga Imperio.
Nupay kasta, ti agrebreba nga ekonomia ti Otomano ket saan a napaut a nakasaranay ti pigsa ti plota. Ni Sultan Abdülhamid II ket saan a nagtaltalek kadagiti almirante a kimmappon iti repormista a ni Midhat Pasha, ken nangitunton a ti dakkel ken nangina a plota ket awan banagna a mausar ti panagsuppiat kadagiti Ruso iti las-ud ti Ruso-Turko a Gubat (1877–1878). Kaaduan a indulinna ti plota idiay uneg ti Nabalitokan a Sara, nga idiay dagitoy a barko ket nalungsotda para kadagiti sumaganad a 30 a tawen. Kalpasan ti Katutubo a Turko Rebolusion idi 1908, ti Komite iti Kappon ken Rang-ay ket nagsukisok nga agparang-ay ti maysa a napigsa a puersa ti marina ti Otomano. Ti Pundasion ti Otomano a Marina ket nabangon idi 1910 tapno makagatang kadagiti baro a barko babaen kadagiti donasion ti publiko.
Ti pakasaritaan ti Otomano milisia a panagpatayab ket napetsaan manipud idi 1909 ti nagbaetan ti Hunio 1909 ken Hulio 1911.[26][27] Ti Otomano nga Imperio ket nangrugrugi a nangisagana dagiti immuna a pilotona ken eroplano, ken ti panakabangon ti Pagadalan ti Panagpatayab (Tayyare Mektebi) idiay Yeşilköy idi 3 Hulio 1912, ti Imperio ket nagrugrugi a nagisursuro kadagiti bukodna nga agpatpatayab nga opisial. Ti panakabangon ti Pagadalan ti Panagpatayab ket nangipardas ti panagra-ay ti programa ti milisia a panagpatayab, ken nagpaadu kadagiti bilang dagiti alistado, ken nagited kadagiti baro a piloto ti aktibo a papel iti Otomano a Buyot ken ti Marina. Idi Mayo 1913 ti immuna a naipangpangruna a Panagsanay ti Rekonosimiento a Programa ti lubong ket inrugi ti Pagadalan ti Panagpatayab ken ti immuna a sabalia rekonosimiento a dibision ket naipatakder. Idi Hunio 1914 ti maysa a baro nga akademia, ti Marina a Pagadalan ti Panagpatayab (Bahriye Tayyare Mektebi) ket nabangon idi. Ti irurugi ti Umuna a Sangalubongan a Gubat, ti modernisasion a pamay-ay ket kellaat a napasardeng. Dagiti eskuadron ti Otomano a panagpatayab ket nakilabanda kadagiti adu a sanguanan idi las-ud ti Umuna a Sangalubongan a Gubat, manipud idiay Galicia idiay laud aginggana idiay Kaukaso idiay daya ken Yemen idiay abagatan.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Artikulo 18 iti Batay-linteg iti 1876 nainaganan nga ti Turko ket isu ti ti opisial a pagsasao, saan nga Otomano; Artikulo 18: Ti maysa a masapul para iti panagtrabaho iti panagserbi ti Estado ti maysa nga Otomano ket nasken nga ammoda ti Turko, a daytoy ket isu ti opisial a pagsasao iti Estado. Tebâ'a-i Osmâniyenin hidemât-ı devlette istihdam olunmak için devletin lisân-ı resmîsi olan Türkçeyi bilmeleri şarttır, Geoffrey L. Lewis, Ti panagreporman ti Tuko a pagsasao: Maysa a Didigra a Balligi, Oxford University Press, 1999, ISBN 978-0-19-823856-0, p. 16.
- ^ In Republika iti Ragusa a nasakupan babaen ti Otomano a panagsalaknib.
- ^ Kadawyan a nainaganan idi a ti "Imperio nga Otomano", ti "Turko nga Imperio", ti "Otomano a Kalipato" wenno kadawyan a "Turkia" babaen dagiti kontemporariona (manipud idi 1923, ti nagan a "Imperio nga Otomano" ket isu ti naisaguday tapno maliklikan ti panaka-allilaw ti Republika iti Turkia, kitaen ti Nagnagan iti Imperio nga Otomano).
- ^ A nagrugi manipud idi maika-19 a siglo, ti nagan a Osmanlı Devleti (Otomano nga Estado) ket nagbalin a nalatak kadagiti Otomano nga umili ken dagiti opisial. Sakbay ti panawen nga 1800, ti nagan a Osmanlı Devleti ket saan nga opisial a maus-usar, ngem dagiti rehistro ket agiparparang a daytoy a nagan ket inus-usar a saan a pormal babaen dagiti umili ti Otomano.
- ^ Ti imperio ket nakaala ti temporario a panagturay kadagiti ballasiw taaw a dagdaga babaen ti panagirangarang iti panamakatalek iti Otomano a Sultan ken Kalipa, a kas iti panagirangarang babaen ti Sultan iti Aceh idi 1565, wenno babaen ti tenmporario a panagala iti is-isla a kas iti Lanzarote idiay Taaw Atlantiko idi 1585, Turkish Navy Official Website: "Atlantik'te Türk Denizciliği"
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti Ensiklopedia Britanika, Vol.7, Inurnos babaen ni Hugh Chisholm, (1911), 3; Konstantinopla, ti kapitolio iti Turko nga Imperio...
- ^ Britannica, Istanbul:Nga idi napabangon ti Republika ti Turkia idi 1923, ti kapitolio ket naiyakar idiay Ankara, ken ti Konstantinopla ket opisial nanaganan manen nga Istanbul idi 1930.
- ^ Yücel Karadaş, Ziya Gökalp'te Şarkiyatçılık: Doğu'nun batıcı üretimi, Anahtar Kitaplar, 2008, p. 133. (Turko), Osmanlı devrinde resmi dil olarak kullanılan Osmanlıca ile halk arasında konuşulan Türkçe, söz konusu dönemde kullanılan dillerdir.
- ^ Şerafettin Turan, Türk Kültür Tarihi: Türk Kültüründen Türkiye Kültürüne ve Evrenselliğe, Bilgi Yayınevi, 1990, p. 59.(Turko), ...devlet kuruluşlarında kullanılan Arapça – Farsça – Türkçe karışımı Osmanlıca ile halkın konuştuğu Türkçe arasındaki uçurum giderek artarken, ...
- ^ Peter Turchin, Thomas D. Hall ken Jonathan M. Adams, "East-West Orientasion iti Pakasaritaan dagiti Imperio", Warnakan iti Sangalubongan a Sistema ti Panagsukisok Vol. 12 (no. 2), pp. 219-229 (2006).
- ^ Dündar, Orhan; Dündar, Erhan, 1.Dünya Savaşı, Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları, 1999, ISBN 975-11-1643-0
- ^ Salaysay ti pannakaabak: ti milisia ti Otomano idiay Balkanes, 1912-1913, Edward J. Erickson, panid 59
- ^ "Otomano a kuarta nga adda ti Arabiko a naisuratan". Naala idi 2010-08-26.
- ^ "Maysa a grammatiko ti pagsasao a Turko". Archive.org. Naala idi 2011-11-06.
- ^ Temel Britannica, Ana Yayıncılık-Encyclopaedia Britannica, 1992, Cilt 18, Sh. 41-96; Türkiye. ISBN 975-7760-02-1
- ^ Stephen Turnbull, Ti Imperio nga Otomano 1326-1699, Dagiti Naken a Pakasaritaan, tom. 62, Dagiti Nasken a Pakasaritaan, 2003. [manipud kadagiti artikulo ti likud nga abbong]
- ^ "Manipud ti artikulo ti Imperio nga Otomano idiay Oxford nga Online nag Islamiko a Panagadal". Oxfordislamicstudies.com. 2008-05-06. Naala idi 2010-08-26.
- ^ Ti Sultanato ket naikkat idi 1 Nobiembre 1922. Mehmed VI, ti naudi nga Otomano a Sultan, ket pimmanaw manipud idiay Istanbul idi 17 Nobiembre 1922, a daytoy ket saanna a kayat a saoen a ti Otomano nga Imperio kompleto a nagpatingga ken nagipasardeng kadagiti amin a pamay-anna.
- ^ "Napno a testo ti Tulag itif Lausanne (1923)". Wwi.lib.byu.edu. Naala idi 26 Agosto 2010.
- ^ Böyle olunca, Türkiye, bu Devletin mirasçısı değildir; ona ardıl olan Devletlerden biridir., Seha Meray, Lozan Barış Konferansı, Tutanaklar-Belgeler (Ti Kappia a Konperensia ti Lausanne , Dagiti Minuto-Dagiti okumento), Cilt 1, Kitap 3, Ankara Üniversitesi, Siysal Bilgiler Fakültesi, 1973, p. 181. (Turko)
- ^ Douglas Arthur Howard, Ti pakasaritaan iti Turkia, Greenwood Publishing Group, 2001, ISBN 978-0-313-30708-9, p. 1
- ^ Ahmad Razavi, Kontinental a samang a deliminasion ken dagiti minaig a banbanag a maipapan ti taaw idiay Persiano a Golpo, Martinus Nijhoff Publishers, 1997, ISBN 978-90-411-0333-8, p. 149.
- ^ Alan Rush, Al-Sabah: Pakasaritaan ken Henealohia ti Agturturay a Pamilia ti Kuwait, 1752–1987, Ithaca Press, 1987, ISBN 978-0-86372-081-9, p. 44.
- ^ Elie Kedourie, Nationalismo idiay Asia ken Aprika, Routledge, 1974, ISBN 978-0-7146-3046-5, p. 49.
- ^ Michael Berenbaum, Abraham J. Peck, Paglaglagipan ti Holokausto a Museo ti Estados Unidos, Ti Holokausto ken Pakasaritaan: Ti Naammoan, Ti Di-naammuan, Ti Nasuppiatan, ken Ti Nausig manen, Unibersidad ti Indiana a Pagmalditan, 1998, ISBN 978-0-253-33374-2, p. 537.
- ^ a b c Lord Kinross, Dagiti Siglo ti Otomano (Morrow Quill Publishers: New York, 1977) p. 24.
- ^ Bodnar, Edward W. Ciriaco d'Ancona e la crociata di Varna, nuove prospettive. Il Veltro 27, nos. 1–2 (1983): 235–51
- ^ Halecki, Oscar, Ti Krusada iti Varna. New York, 1943
- ^ Milner Ti Godolphin nga Arabiano pp. 3–6
- ^ Wall Dagiti Nalatak nga AAgtaytaray a Kabalio p. 8
- ^ "Sarita ti Turko a Panagpatayab idiay 'Ti Turkia iti Umuna a Sangalubongan a Gubat' a website". Turkeyswar.com. Naala idi 6 Nobiembre 2011.
- ^ Hv. K. K. Mebs. ""Panakabangon" iti Turko nga Aero Puersa opisial a sapot a pagsaadan". Hvkk.tsk.tr. Naala idi 6 Nobiembre 2011.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Barkey, Karen. Empire of Difference: The Ottomans in Comparative Perspective. (2008) 357pp Amazon.com, excerpt and text search
- Davison, Roderic H. Reform in the Ottoman Empire, 1856–1876 (New York: Gordian Press, 1973)
- Deringil, Selim. The well-protected domains: ideology and the legitimation of power in the Ottoman Empire, 1876–1909 (London: IB Tauris, 1998)
- Findley, Carter V. Bureaucratic Reform in the Ottoman Empire: The Sublime Porte, 1789–1922 (Princeton University Press, 1980)
- Faroqhi, Suraiya N. The Cambridge History of Turkey (Volume 3, 2006) excerpt and text search, essays by scholars
- Faroqhi, Suraiya N. and Kate Fleet, eds. The Cambridge History of Turkey (Volume 2 2012) essays by scholars
- Finkel, Caroline. Osman's Dream: The Story of the Ottoman Empire, 1300–1923. John Murray, 2005. ISBN 0-7195-5513-2. [1], excerpt and text search
- Fleet, Kate, ed. The Cambridge History of Turkey (Volume 1, 2009) excerpt and text search, essays by scholars
- Goodwin, Jason. Lords of the Horizons: A History of the Ottoman Empire (2003) excerpt and text search
- Imber, Colin. The Ottoman Empire, 1300–1650: The Structure of Power. Palgrave Macmillan, 2002. ISBN 0-333-61386-4.
- Inalcik, Halil and Quataert, Donald, ed. An Economic and Social History of the Ottoman Empire, 1300–1914. 1995. 1026 pp.
- Imber, Colin. The Ottoman Empire, 1300–1650: The Structure of Power (Palgrave Macmillan, 2002) ISBN 0-333-61386-4.
- Inalcik, Halil. The Ottoman Empire: 1300–1600 (Hachette UK, 2013)
- Inalcik, Halil, and Quataert, Donald, ed. An Economic and Social History of the Ottoman Empire, 1300–1914. 1995. 1026 pp.
- Itzkowitz, Norman. Ottoman Empire and Islamic Tradition, University of Chicago Press, 1980) ISBN 0-226-38806-9
- Kasaba, Reşat, ed. The Cambridge History of Turkey (vol 4 2008) excerpt and text search vol 4 comprehensive coverage by scholars of 20th century
- Kinross, Patrick Balfour Baron, and John Patrick Douglas Balfour Kinross. The Ottoman Centuries: The Rise and Fall of the Turkish Empire (Morrow, 1977)
- McCarthy, Justin. The Ottoman Turks: An Introductory History to 1923 1997 Questia.com, online edition
- McMeekin, Sean. The Berlin-Baghdad Express: The Ottoman Empire and Germany's Bid for World Power (2010)
- Nicolle, David. Armies of the Ottoman Turks 1300–1774 (Osprey Publishing, 1983)
- Palmer, Alan.. The Decline and Fall of the Ottoman Empire. (New York: Barnes and Noble, 1992) 306 p., maps. ISBN 0-87131-754-0
- Pamuk, Sevket. A Monetary History of the Ottoman Empire. 1999. 276 pp.
- Quataert, Donald. The Ottoman Empire, 1700–1922 (2005), standard scholarly survey excerpt and text search ISBN 0-521-54782-2.
- Shaw, Stanford J., and Ezel Kural Shaw. History of the Ottoman Empire and Modern Turkey. Vol. 1, 1977.
- Sicker, Martin. The Islamic World in Ascendancy: From the Arab Conquests to the Siege of Vienna (Praeger Publishers, 2000) online
- Sicker, Martin. The Islamic World in Decline: From the Treaty of Karlowitz to the Disintegration of the Ottoman Empire (Praeger, 2001) online
- Somel, Selcuk Aksin. Historical Dictionary of the Ottoman Empire. (2003). 399 pp.
- Stone, Norman "Turkey in the Russian Mirror" pages 86–100 from Russia War, Peace and Diplomacy edited by Mark & Ljubica Erickson, Weidenfeld & Nicolson: London, 2004 ISBN 0-297-84913-1.
- Uyar, Mesut; Erickson, Edward (2009). A Military History of the Ottomans: From Osman to Atatürk. ISBN 978-0-275-98876-0.
- Mangiraman daytoy nga artikulo ti teksto manipud iti pablaak nga adda itan iti dominio a publiko: Chisholm, Hugh, ed. (1911). "nasken ti nagan ti artikulo". Encyclopædia Britannica (Maika-11 nga ed.). Pagmalditan ti Unibersidad ti Cambridge.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Imperio nga Otomano iti Wikimedia Commons


text:
KAPITULO 88
Panagbalbaliw ti Kasasaad ti Baknang ken ni Lazaro
ILUSTRASION MAIPAPAN ITI BAKNANG KEN NI LAZARO
JNangted ni Jesus iti nagsayaat a balakad kadagiti adalanna maipapan iti panangusar iti kinabaknang. Ngem saan laeng a dagiti adalanna ti dumdumngeg. Adda met sadiay dagiti Fariseo, ket masapul nga ipapusoda koma ti balakad ni Jesus. Apay? Gapu ta “naagumda iti kuarta.” Idi nangngegda ti ibagbaga ni Jesus, “inuy-uyawda.”
Ngem saan a nagbuteng ni Jesus. Kinunana kadakuada: “Agpammarangkayo a nalinteg iti imatang dagiti tattao ngem ammo ti Dios ti linaon dagiti pusoyo. Ta ti ibilang dagiti tattao a napateg ket awan pategna iti Dios.”
Dagiti Fariseo ket nabayagen nga itantan-ok dagiti tattao ngem panawenen ti panagbalbaliw, panawen a mabaliktad ti kasasaad. Maipababa dagiti maitantan-ok a nabaknang iti daytoy a lubong, dagiti agtuturay, ken dagiti dakkel ti impluensiada iti relihion. Maitan-ok dagiti gagangay a tattao a makabigbig iti naespirituan a kasapulanda. Inlawlawag ni Jesus a maar-aramiden ti dakkel a panagbalbaliw idi kinunana:
“Ti Linteg ken dagiti Propeta ket naiwaragawag agingga iti tiempo ni Juan. Nanipud idi, maiwarwaragawagen ti Pagarian ti Dios kas naimbag a damag, ket ikagkagumaan ti amin a kita ti tao ti sumrek iti dayta. Uray mapukaw ti langit ken daga, matungpal latta ti amin a naisurat iti Linteg.” (Lucas 3:18; 16:
Ipagpannakkel dagiti Judio a lider ti relihion a tungtungpalenda ti Linteg a naited babaen ken Moises. Laglagipem nga idi pinaimbag ni Jesus ti bulsek a lalaki idiay Jerusalem, sipapannakkel nga imbaga dagiti Fariseo: “Adalannakami ni Moises. Ammomi a nagsao ti Dios ken ni Moises.” (Juan 9:
Masapul a matungpal ti Linteg a naited babaen ken Moises; naiturong dayta iti Mesias. Kasta met, dandanin agpatingga ti panangtungpal iti dayta. Kas pagarigan, ipalubos idi ti Linteg ti panagdiborsio gapu iti nagduduma a rason, ngem kinuna ni Jesus nga “asinoman a lalaki a mangidiborsio iti asawana sa mangasawa iti sabali ket makabasol iti pannakikamalala. Asinoman a mangasawa iti naidiborsio a babai ket makabasol iti pannakikamalala.” (Lucas 16:18) Nakapungtot dagiti panatiko a Fariseo iti imbagana!
Kalpasanna, imbaga ni Jesus ti ilustrasion a mangipaganetget iti mapaspasamak a dakkel a panagbalbaliw. Maipapan dayta iti dua a lallaki nga agpada a dakkel ti nagbalbaliwan ti kasasaadda. Bayat a mausig ti ilustrasion, laglagipem a karaman kadagiti dumdumngeg dagiti naagum iti kuarta a Fariseo nga itantan-ok dagiti tattao.
“Adda idi maysa a baknang,” kinuna ni Jesus, “a kanayon a nakabado iti purpura ken puraw a lupot, ket inaldaw nga agnamnam-ay iti biag. Adda met idi maysa nga agpalpalimos ken ginaddil nga agnagan iti Lazaro, a kanayon a maipan iti ruangan ti balay ti baknang. Kayatna a kanen dagiti maregregreg iti lamisaan ti baknang. Pasaray umay pay dagiti aso a mangdilpat kadagiti gaddilna.”
Naagum iti kuarta dagiti Fariseo, isu nga adda kadi pay sabali nga iladladawan ti “baknang” iti ilustrasion ni Jesus? Kaykayat met dagitoy a Judio a lider ti relihion ti agbado kadagiti nangina ken nagarbo a bado. Malaksid iti kinabaknangda, adu pay dagiti pribilehio ken oportunidad a tagtagiragsakenda. Wen, ti panangiladawan kadakuada a nakabado iti nagarbo ken purpura ket mangipakita iti nagsayaat a kasasaadda, ket ti puraw a lupot ti mangipakita iti panangibilangda iti bagida a nalinteg.
Kasano a matmatan dagitoy a baknang ken natangsit a panguluen dagiti napanglaw ken gagangay a tattao? Uy-uyawenda dagitoy nga ibilangda nga ‛am ha·’aʹrets, wenno tattao iti daga, a saan a makaammo iti Linteg wenno maikari a masursuruan iti Linteg. (Juan 7:49) Dayta ti mangipakita iti kasasaad ti ‘agpalpalimos nga agnagan Lazaro,’ a kayatna payen a kanen “dagiti maregregreg iti lamisaan ti baknang.” Kas iti ginaddil a ni Lazaro, maipabpababa dagiti gagangay a tattao nga arigna agsakitda iti naespirituan.
Nabayagen a mapaspasamak dayta a nakalkaldaang a kasasaad, ngem ammo ni Jesus a dimtengen ti tiempo ti dakkel a panagbalbaliw ti kasasaad dagiti nabaknang ken ti tattao a maibilang a kas ken Lazaro.
PANAGBALBALIW TI KASASAAD TI BAKNANG KEN NI LAZARO
Inladawan ni Jesus daytoy dakkel a panagbalbaliw ti kasasaad. Kinunana: “Idi natay ti agpalpalimos, impan dagiti anghel iti abay ni Abraham. Natay met ti baknang ket naipumpon. Idi adda iti Tanem, timmangad ti baknang gapu ta matutuok ket nakitana ni Abraham iti adayo ken ti kaabayna a ni Lazaro.”
Ammo dagiti dumdumngeg ken Jesus a nabayagen a natay ni Abraham ken addan iti Tanem. Nalawag nga ibaga ti Kasuratan nga awan ti adda iti Tanem, wenno Sheol, a makakita wenno makasao, agraman ni Abraham. (Eclesiastes 9:
Kaibagbaga ni Jesus ti panagbalbaliw a mapasamak idi kinunana a ‘ti Linteg ken dagiti Propeta ket naiwaragawag agingga iti tiempo ni Juan a Mammautisar ngem nanipud idin, maiwarwaragawagen ti Pagarian ti Dios kas naimbag a damag.’ Gapuna, idi nangasaba ni Juan ken ni Jesu-Kristo, agpada a natay da Lazaro ken ti baknang iti dati a kasasaadda, ket naaddaanda iti baro a kasasaad iti sanguanan ti Dios.
Kinapudnona, nabayagen a maikapkapis iti naespirituan dagiti nanumo wenno napanglaw. Ngem natulonganda ken impangagda ti mensahe ti Pagarian nga impakaammo idi ni Juan a Mammautisar ken kalpasanna ni Jesus. Idi, kontentodan iti bassit a ‘maregregreg manipud iti naespirituan a lamisaan’ dagiti lider ti relihion. Ngem mapakpakandan kadagiti kinapudno iti Kasuratan, nangruna dagiti nagsayaat a bambanag nga inlawlawag ni Jesus. Kasla addadan iti nagsayaat a kasasaad iti imatang ni Apo Jehova.
Ngem saan a kasta dagiti baknang ken dagiti dakkel ti impluensiada a lider ti relihion. Saanda nga akseptaren ti mensahe ti Pagarian nga impakaammo ni Juan ken inkaskasaba ni Jesus iti intero a pagilian. (Mateo 3:
Ngem saan a napasamak dayta. Saan a nagbalbaliw ti kaaduan kadagiti lider ti relihion. Saanda a kayat ti “dumngeg ken Moises ken kadagiti Propeta,” a dagiti insuratda ti mangiturong koma kadakuada a mangawat ken Jesus kas ti inkeddeng ti Dios a Mesias ken Ari. (Lucas 16:
“Anak, laglagipem a nagpempennekka iti agkakaimbag a banag bayat ti panagbiagmo, ngem nagrigrigat idi ni Lazaro. Maliwliwa itan ditoy, ngem sika, matutuokka dita. Maysa pay, adda dakkel a giwang iti nagbaetantayo, tapno saan a makaballasiw dagiti aggapu ditoy a mayat nga umay dita, wenno dagiti aggapu dita a mayat nga umay ditoy.”
Nainkalintegan laeng ken umiso a mapasamak ti kasta a dakkel a panagbalbaliw! Nabaliktad ti kasasaad dagiti natangsit a lider ti relihion ken dagiti napakumbaba a nangawat iti awit ni Jesus ken nabang-aran ken napakan iti naespirituan. (Mateo 11:


text:
NO ANIA TI KUNA TI BIBLIA
Ebolusion
Adda dagiti mamati a timmaud ti biag babaen ti ebolusion. Ipapilit met ti dadduma nga inrugi laeng ti Dios ti panamarsua sa inusarnan ti ebolusion a mangituloy iti dayta. Ania ti kuna ti Biblia?
Ipakita kadi ti salaysay ti Biblia nga imposible a nangrugi ti uniberso babaen ti big bang?
Ibaga ti Biblia: “Idi punganay, ti Dios pinarsuana ti langlangit ken ti daga.” (Genesis 1:1) Saanna nga ibaga no kasano ti eksakto a panangaramid ti Dios iti amin a bambanag. Isu nga uray man pay no naaramid ti uniberso babaen ti big bang (nakapigpigsa a panagbettak), saan a maikontra dayta iti ibaga ti Biblia. Imbes ketdi, sungbatan ti Genesis 1:1 ti saludsod nga, Asino ti makingapuanan iti big bang?
Siempre, patien ti adu a sientista nga aksidente laeng a napasamak ti big bang, a nagresulta iti naurnos a panagtitipon lattan dagiti babassit a partikulo sa nagbalinda a bitbituen ken nagduduma a planeta iti panaglabas ti panawen. Saan a suportaran ti Biblia dayta nga ideya no di ket ibagana a ti Dios a mismo ti nangaramid iti uniberso, nagusar man iti nakapigpigsa a panagbettak wenno aniaman pay a sabali a metodo ti panamarsua.
“Idi punganay, ti Dios pinarsuana ti langlangit ken ti daga.”—Genesis 1:1.
Ipakita kadi ti salaysay ti Biblia a posible nga agbaliw dagiti sibibiag a banag iti panaglabas ti panawen?
Wen. Kuna ti Biblia nga inaramid ti Dios dagiti sibibiag a banag “sigun kadagiti kakikitada.” (Genesis 1:11, 12, 21, 24, 25) Posible kadi nga adda mapasamak a panagbalbaliw iti isu met laeng a kita (species)? Wen. Ngem dagita kadi a makita a panagbalbaliw ket pammaneknek nga addanto mapataud a baro nga species? Saan.
Kitaem ti maysa a pagarigan: Idi 1970’s, inadal dagiti researcher dagiti finch (maysa a kita ti billit) idiay Galápagos Islands. Naobserbaranda a gapu iti panagbalbaliw ti klima, dimmakkel bassit ti sippit dagiti finch tapno agtultuloyda nga agbiag. Kuna ti dadduma a dayta ket pammaneknek a pudno ti ebolusion. Ngem ebidensia kadi dayta ti ebolusion, wenno panagbalbaliw laeng dayta tapno mabagayanda ti aglawlawda (adaptation)? Kalpasan ti mano a tawen, ad-adu manen ti bilang dagiti finch a basbassit ti sippitna. Gapu iti dayta nga eksperimento, naikuna ni Jeffrey H. Schwartz, a propesor ti anthropology, nga uray no makatulong dayta a panagbalbaliw tapno agtultuloy nga agbiag ti maysa nga species no agbaliw ti kasasaad, “saan a makapataud dayta iti sabali nga species.”
Mabalin kadi nga agtunos ti Biblia ken ti teoria ti ebolusion?
Kuna ti Biblia a “pinarsua [ti Dios] ti amin.” (Apocalipsis 4:11) Saan a “naginana” agingga a dina nalpas ti panagparsuana. (Genesis 2:2) Nalawag ti punto: Saan nga inaramid ti Dios ti maysa a simple nga organismo sa naginana, wenno nagur-uray lattan, bayat nga in-inut a nagbalin dayta a nadumaduma a kita ti ikan, sunggo, ken tattao iti panaglabas ti minilion a tawen. * Dayta nga ideya nga aw-awaganda iti macroevolution parparuarenna nga awan ti Namarsua, daydiay ibaga ti Biblia a ‘nangaramid iti langlangit ken daga, ti baybay ken ti isuamin nga adda kadakuada.’—Exodo 20:11; Apocalipsis 10:6.
“Maikarika, Jehova, a mismo a Diosmi, nga umawat iti dayag ken iti dayaw ken iti pannakabalin, agsipud ta pinarsuam ti amin a bambanag.”—Apocalipsis 4:11.
Ammuem ti ad-adu pay: Ibaga ti Biblia a dagiti “di makita a kualidad [ti Dios] ket silalawag a makita manipud pannakaparsua ti lubong ken agpatpatuloy, agsipud ta matarusan ida babaen iti bambanag a naaramid.” (Roma 1:20) No maam-ammom ti Dios, maaddaan iti pudpudno a direksion ti biagmo, ta adda naayat a panggepna para kadagidiay naimpusuan a mangsapsapul kenkuana. (Eclesiastes 12:13; Hebreo 11:6) Para iti ad-adu pay nga impormasion, bisitaem ti www.jw.org/ilo wenno kontakem dagiti Saksi ni Jehova. Kitaem ti PANNURSURO TI BIBLIA > SUNGBAT DAGITI SALUDSOD MAIPAPAN ITI BIBLIA.
^ par. 12 Maikontra iti isursuro dagiti creationist, saan a suportaran ti Biblia ti ideya nga inaramid ti Dios ti daga iti uneg ti 6 nga aldaw nga addaan iti sag-24 nga oras. Para iti ad-adu pay nga impormasion, kitaem ti panid 24-27 ti broshur a Naparsua Kadi ti Biag? nga impablaak dagiti Saksi ni Jehova ken libre a mai-download iti www.jw.org/ilo.
Ammuem ti Ad-adu Pay
Naparsua Kadi ti Biag?
Napateg no ania ti patpatiem maipapan iti nangrugian ti biag.


text:
Islandia
Ti Islandia[8][9] i/ˈaɪslənd/ (Islandes: Ísland, IPA: [ˈislant]; kitaen ti Dagiti nagnagan para iti Islandia), sagpaminsan pay iti saan a husto a tiRepublika iti Islandia babaen dagiti ganganaet a turay[5][6][7] ) ket maysa a Nordiko nga isla ti Europa a pagilian idiay Amianan a Taaw Atlantiko, idiay Tengnga nga Atlantiko a Pantok.[10] Daytoy a pagilian ket addaan iti populasion ti agarup a 320,000 ken ti kalawa a 103,000 km2 (40,000 sq mi).[11] Ti kapitoliona ken kadakkelan a siudad ket ti Reykjavík,[12] nga adaan dagiti nakapalikmut a luglugar idiay abagatan a laud a rehion iti daytoy a pagilian a nagtaengan ti pagkatlo ti populasion iti daytoy a pagilian. Ti Islandia ket bulkan ken heolohiko nga aktibo. Ti uneg ket kaaduan a nagbuklan dagiti altiplano a naigalad babaen dagiti desierto a luglugar, banbantay ken glasier, nga adu pay dagiti glasier a karkarayan nga agan-anud iti baybay babaen dagiti nababa a dagdaga. Ti Islandia papudoten babaen ti Golpo a Waig ken addaan ti kalalainganna a klima nupay adda daytoy iti nangato a lugar iti ruar ti Artiko a Sirkulo.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Estadistika ti Islandia - EStadistika » Populasion » Populasion babaen ti nagtaudan ken panakaumili". Statice.is. Naala idi 2012-01-08.
- ^ a b c d "Islandia". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 2011-04-21.
- ^ "Gini coefficient of equivalised disposable income (source: SILC)". Eurostat Data Explorer. Naala idi 7 Enero 2013.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ a b "Iceland". The World Factbook. CIA. 20 Enero 2010. Naala idi 17 Pebrero 2010.
- ^ a b "Iceland". Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica. Naala idi 17 Pebrero 2010.
- ^ a b "UNGEGN Listaan dagiti Pagilian babaen ti Nagnagan" (PDF). Nagkaykaysa a Pagpagiliana a Grupo dagiti Ekperto iti Heograpiko a Nagnagan. Agosto 2011. p. 48. Naala idi 25 Enero 2012.
- ^ a b "Ania ti pormal a nagan ti pagilian tayo?" (iti Inggles ken naipatarus manipud ti Islandes babaen ti Google Pagipatarusan). Vísindavefurinn. Naala idi 22 Mayo 2011.
- ^ "Hvert er formlegt heiti landsins okkar?" (iti Icelandic). Vísindavefurinn. Naala idi 21 Pebrero 2010.
- ^ "CIA – The World Fact book – Islandia". Gobiernot. Gobierno ti Estados Unidos. 20 Hulio 2006. Naala idi 6 Agosto 2006.
- ^ "Dagiti Estadistika ti Islandia". Gobierno. Ti Nailian a Pagadalan ti Estadistika iti Islandia. 14 Septiembre 2008. Naala idi 14 Septiembre 2008.
- ^ Don Young (2 Septiembre 2009). Reykjavik Islandia ken dagiti Nakapalikmut. Hunter Publishing, Inc. p. 30. ISBN 9781588437983. Naala idi 20 Mayo 2011.
- Dagiti taudan manipud iti ganganaet a pagsasao ti CS1 (is)
- Islandia
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Artiko
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti dati a kolonia ti Dinamarka
- Dagiti dati a kolonia ti Norwega
- Dagiti pagilian nga isla
- Is-isla ti Islandia
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti NATO
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti Nordiko a pagilian
- Akin-amianan nga Europa
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1944
- Akinlaud nga Europa


text:
Reynaldo Aguinaldo
Ni Reynaldo B. Aguinaldo (naiyanak idi Septiembre 28, 1948) ket isu ti agdama a Mayor iti Kawit, Cavite. Isu ket nagserbi idi a kas bise mayor kadagiti tallo a nagsasaruno a termino, manipud idi 1998 aginggana idi 2007.[1]
Ni Aguinaldo ket apoko a lalaki (anak a lalaki ni Emilio Aguinaldo, Jr) ni Emilio Aguinaldo, ti immuna a Presidente iti Filipinas.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ramos, Marlon (Hunio 14, 2010). "Dagiti kaputotan nga Aguinaldo ket gumaygayatda kadagiti politika iti Cavite". Inquirer.net. Naala idi Agosto 22, 2010.


text:
SALUDSOD DAGITI AGTUTUBO
Panamarsua Wenno Ebolusion?—Paset 3: Apay a Masapul a Mamatika iti Panamarsua?
“No mamatika iti panamarsua, nalabit panunoten dagiti tattao nga ignoranteka ta mamatpatika iti pang-ubbing nga estoria nga insuro kenka dagiti nagannakmo, wenno inallilawnaka ti relihion.”—Jeanette.
Kas ken Jeanette met kadi ti riknam? No wen, nalabit agduaduaka iti panamarsua. Asino met ngamin ti mayat a maibilang nga ignorante? Ania ngarud ti makatulong?
Dagiti pangkontra
1. No mamatika iti panamarsua, panunoten dagiti tattao a konkontraem ti siensia.
“Kuna ti maestrak a mamati dagiti tattao iti panamarsua ta masadutda a mangammo no kasano ti panagandar dagiti bambanag iti lubong.”—Maria.
Ti rumbeng a maammuam: Di ammo dagidiay mangibagbaga iti kasta no ania a talaga ti agpayso. Dagiti nalatak a sientista a kas kada Galileo ken Isaac Newton ket namati iti Namarsua. Saan a maikontra dayta a patpatienda iti panangipategda iti siensia. Addada met sientista ita a mamati a saan nga agkontra ti siensia ken ti panamati iti panamarsua.
Padasem daytoy: I-type-mo ti sasao (agraman dagiti quotation marks) a “no apay a mamati” wenno “no apay a mamati iti Dios” iti search box ti Watchtower ONLINE A LIBRARIA para kadagiti pagarigan dagiti agtrabtrabaho iti tay-ak ti medisina ken siensia a mamati iti panamarsua. Basaem no ania ti nakatulong kadakuada a namati iti dayta.
Laglagipem: No mamatika iti panamarsua, dina kayat a sawen a konkontraem ti siensia. Kinaagpaysuanna, no umad-adu ti maammuam maipapan iti nakaparsuaan, ad-adda a mapabileg ti panamatim iti panamarsua.—Roma 1:20.
2. No mamatika iti salaysay ti Biblia maipapan iti panamarsua, panunoten dagiti tattao a panatikoka iti relihion.
“Para iti adu, linoloko ti panamati iti panamarsua. Maysa la kano ngamin nga es-estoria ti salaysay ti Genesis.”—Jasmine.
Ti rumbeng a maammuam: Masansan nga adda di umiso a pagarup dagiti tattao maipapan iti panamarsua a nairekord iti Biblia. Kas pagarigan, kuna ti dadduma a creationist a nabiit pay a naparsua ti daga wenno ti biag ket naparsua iti 6 nga aldaw a sag-24 nga oras. Saan a suportaran ti Biblia dagita.
Simple laeng ti kuna ti Genesis 1:1: “Idi punganay, ti Dios pinarsuana ti langlangit ken ti daga.” Maitunos dayta iti ebidensia ti siensia a binilion a tawenen ti daga.
Ti sao nga “aldaw” a nausar iti Genesis ket mabalin a tumukoy kadagiti atiddog a periodo ti tiempo. Kinapudnona, nausar ti sao nga “aldaw” iti Genesis 2:4 a pangtukoy iti amin nga innem nga aldaw ti panamarsua.
Laglagipem: Ti panamarsua a salaysay ti Biblia ket maitunos kadagiti nasientipikuan a kinapudno.
Panunotem dagiti patpatiem
Ti panamati iti panamarsua ket saan a “basta panamati lattan.” Naibatay dayta iti lohikal a panagrason. Usigem daytoy:
Amin a banag iti lubong ket mangisursuro kenka a no adda disenio, adda nangdisenio. No makakitaka iti kamera, eroplano, wenno balay, husto laeng a mapanunotmo nga adda nangdisenio kadagita. Apay koma a laksidem dayta a lohika no panunotem ti maipapan iti mata ti tao, tumatayab iti tangatang, wenno iti planetatayo a Daga?
Panunotem: Masansan a tuladen dagiti inheniero dagiti disenio a makitada iti nakaparsuaan tapno mapasayaatda dagiti imbensionda, ket natural laeng a kayatda ti mapadayawan gapu kadagiti inaramidda. Nainkalintegan kadi a bigbigen ken padayawantayo dagiti tattao nga imbentor ken dagiti inimbentoda ngem ditay man la bigbigen ken padayawan ti Namarsua ken dagiti adayo nga amang a nakaskasdaaw a diseniona?
Dagiti makatulong kenka a mangsukimat iti ebidensia
Mapabilegmo ti panamatim iti panamarsua no usigem dagiti ebidensia a makita iti nakaparsuaan.
Padasem daytoy: I-type-mo ti sasao (agraman quotation marks) a “nadisenio kadi” iti search box ti Watchtower ONLINE A LIBRARIA. Agpilika iti dadduma a paulo a makapainteres kenka manipud iti “Nadisenio Kadi?” a serye ti Agriingkayo! Iti kada artikulo, ammuem no ania ti nakaskasdaaw a paset ti nakaparsuaan a nailawlawag iti dayta. Kasano a makombinsirnaka dayta nga adda Diseniador?
Sukimatem a naimbag: Usarem dagiti sumaganad a broshur para iti mas detalyado a panangsukimat kadagiti ebidensia maipapan iti panamarsua.
Naparsua Kadi ti Biag?
Eksakto ti lokasion ti daga ken kabaelanna a suportaran ti biag.—Kitaem ti panid 4-10.
Dagiti pagarigan ti disenio ket makita iti nakaparsuaan.—Kitaem ti panid 11-17.
Ti salaysay ti Biblia iti Genesis maipapan iti panamarsua ket maitunos iti siensia.—Kitaem ti panid 24-28.
-
The Origin of Life—Five Questions Worth Asking
Saan a mabalin a basta nangrugi ti biag iti awan biagna a banag.—Kitaem ti panid 4-7.
Komplikado unay dagiti sibibiag nga organismo tapno ibagatayo a naiparna laeng a timmaud dagita.
—Kitaem ti panid 8-12.
Awan kaimudingan ti moderno a teknolohia iti kabaelan ti genetic code a manglaon kadagiti impormasion.—Kitaem ti panid 13-21.
Amin a biag ket saan a nagtaud iti maymaysa nga inapo. Ipakita ti rekord dagiti fossil a dagiti kangrunaan a grupo dagiti animal ket kellaat a timmaud, saan nga in-inut a nagbalin a sabali a kita.—Kitaem ti panid 22-29.
-
“Ti nakaparsuaan ti kangrunaan a nakakombinsirak nga adda Dios, manipud kadagiti animal ditoy daga agingga iti uniberso ken ti kinaurnos nga adda iti dayta.”—Thomas.
Ammuem ti Ad-adu Pay
Ania ti Kuna ti Biblia Maipapan iti Panamarsua?
Dineskribir ti Biblia ti innem nga “aldaw” a panangparsua ti Dios. Sag-24 oras kadi nga aldaw dagitoy?
Ti Sangaparsuaan Ipalgakna ti Sibibiag a Dios
Ammuem no kasano a matulongantayo ti sabsabali a mangbigbig iti kaadda ti Namarsua ken no kasano a mapabilegtayo ti pammatitayo kenkuana.
Ania ti Panggep ti Dios Para iti Daga?
Ilawlawag ti Biblia no apay a pinarsua ti Dios ti daga, no kaano nga agpatingga ti panagsagaba, ken no ania ti agur-uray iti masanguanan para iti daga ken dagiti agnaed iti dayta.


text:
Panangdanon iti Puso ti Di Manamati a Kakabagian
“AGAWIDKA kadagiti kabagiam, ket ipadamagmo kadakuada ti amin a bambanag nga inaramid kenka ni Jehova ken ti panangngaasina kenka,” kinuna ni Jesu-Kristo. Nalabit adda idi ni Jesus idiay Gadara, iti abagatan a daya ti Baybay ti Galilea, ken makisarsarita iti maysa a lalaki a mayat nga agbalin a pasurotna. Ipakita ti sasao ni Jesus a maawatanna ti nainkasigudan a tarigagay ti tao a mangiranud kadagiti kabagianna dagiti makapainteres ken napateg a bambanag.—Mar. 5:19.
Gagangay met ita ti kasta a tarigagay, nupay ad-adda a nabatad dayta iti dadduma a kultura. Isu a no ti maysa ket agbalin nga agdaydayaw iti pudno a Dios a ni Jehova, gagangay a kayatna nga iranud ti baro a pammatina iti kabagianna. Ngem kasanona nga aramiden dayta? Kasanona a madanon ti puso dagiti di manamati a kabagianna—wenno awanan pay ketdi iti pammati? Mangipaay ti Biblia iti positibo ken realistiko a balakad.
“NASARAKANMI TI MESIAS”
Idi umuna a siglo, maysa ni Andres kadagiti nakailasin ken Jesus kas Mesias. Asino ti immuna a nangipadamaganna? “Umuna nasarakan [ni Andres] ti bukodna a kabsat, ni Simon, ket kinunana kenkuana: ‘Nasarakanmi ti Mesias’ (kayatna a sawen, no maipatarus, Kristo).” Kalpasanna, inyam-ammona ni Pedro ken ni Jesus, ket naaddaan ni Pedro iti gundaway nga agbalin nga adalan ni Jesus.—Juan 1:35-42.
Kalpasan ti agarup 6 a tawen, idi agnanaed ni Pedro idiay Joppe, naawis nga agdaliasat nga agpaamianan idiay Cesarea tapno mapan iti balay ni Cornelio, maysa nga opisial ti buyot. Siasino dagiti nadanon ni Pedro a nagtataripnong iti balay? “Ni Cornelio, siempre, sinegseggaanna [ni Pedro ken dagiti kakaduana a nagdaliasat] ket inayabanna a sangsangkamaysa dagiti kabagianna ken nasinged a gagayyemna.” Nangaramid ngarud ni Cornelio iti pamay-an tapno mangngegan dagiti kabagianna ti mensahe ni Pedro sa impabiangnan kadakuada no awatenda dayta wenno saan.—Ara. 10:22-33.
Ania ti maadaltayo iti wagas a pannakilangen da Andres ken Cornelio iti kakabagianda?
Agpada nga adda panagregget nga inaramidda. Personal nga inyam-ammo ni Andres ti kabsatna a ni Pedro ken ni Jesus, ken inawis met ni Cornelio dagiti kakabagianna tapno mangngeganda ti mensahe ni Pedro. Ngem saan a sisisikap nga immaniobra wenno pinilit da Andres ken Cornelio dagiti kakabagianda nga agbalin a pasurot ni Kristo. Ania ti maadaltayo iti dayta? Nasayaat no tuladentayo ti inaramidda. Mabalin nga iranudtayo ti sumagmamano nga impormasion iti kakabagiantayo ken mangaramidtayo iti pamay-an tapno maammuanda ti kinapudno iti Biblia ken maam-ammoda dagiti kapammatiantayo. Ngem kaskasdi a raementayo ti wayawayada nga agpili ken saantayo a piliten ida. Tapno maammuantayo no kasanotayo a tulongan ida, usigentayo ti kapadasan ti agassawa a taga-Germany a da Jürgen ken Petra.
Nakipagadal ni Petra iti Biblia kadagiti Saksi ni Jehova ken nabautisaran idi agangay. Ni lakayna a Jürgen ket maysa nga opisial ti militar. Idi damo, saan a maragsakan ni Jürgen iti desision ni baketna. Ngem idi agangay, naamirisna nga ikaskasaba dagiti Saksi ti kinapudno a linaon ti Biblia. Isu nga indedikarna met ti biagna ken Jehova ket agserserbi itan kas panglakayen. Ania ti maibalakadna a pamay-an tapno madanon ti puso ti maysa a kabagian a sabali ti relihionna?
Kinuna ni Jürgen: “Saantayo koma a piliten dagiti kabagiantayo wenno gabsuonan ida iti naespirituan a bambanag. Baka ad-adda laeng a dida dumngeg. Nasaysayaat no in-inut ken nataktika ti panangasabatayo kadakuada. Makatulong met no iyam-ammotayo ida kadagiti kapammatiantayo a kasadaranda ken kapadada iti paginteresan. No aramidentayo dayta, mabalin a maguyugoyda a dumngeg iti mensahetayo.”
Dagus a nagtignay ni apostol Pedro ken dagiti kabagian ni Cornelio iti mensahe ti Biblia. Ngem ti dadduma a nakangngeg iti kinapudno idi umuna a siglo kinasapulanda ti ad-adu a panawen tapno makapagdesisionda.
DAGUS KADI A NAMATI DAGITI KAKABSAT NI JESUS?
Adda kakabagian ni Jesus a namati kenkuana bayat ti ministeriona. Kas pagarigan, posible a kasinsinna da Santiago ken Juan ket ikitna ti nanangda a ni Salome. Mabalin a maysa ni Salome iti “adu a sabsabali pay a babbai, a nagserserbi kadakuada [ni Jesus ken dagiti apostol] manipud kadagiti sanikuada.”—Luc. 8:1-3.
Nupay kasta, dadduma a miembro ti pamilia ni Jesus ket saan a dagus a namati. Kas pagarigan, nasurok a makatawen kalpasan ti bautismo ni Jesus, naguummong dagiti tattao iti maysa a balay tapno dumngegda kenkuana. “Ngem idi nangngeg dagiti kabagianna ti maipapan iti dayta, rimmuarda tapno tenglenda, ta kinunkunada: ‘Napukawnan ti nakemna.’” Sumagmamano a tiempo kalpasanna, idi nagsasarita dagiti kakabsatna maipapan iti planona a panagdaliasat, saanna a direkta a sinungbatan ida. Apay? Gapu ta dagiti “kakabsatna, iti kinapudnona, saanda a [namati] kenkuana.”—Mar. 3:21; Juan 7:5.
Ania ti maadaltayo iti pannakilangen ni Jesus iti kakabagianna? Saan a nagsakit ti nakemna idi imbagada a napukawnan ti panunotna. Uray kalpasan ti ipapatay ken panagungarna, nangipaay ni Jesus iti kanayonan a pammaregta iti kakabagianna babaen ti panagparangna ken Santiago a kabsatna. Nalabit daytoy a pasamak ti nangkombinsir ken Santiago ken iti dadduma pay a kakabsat ni Jesus nga isu a talaga ti Mesias. Isu a karamanda iti panagtataripnong dagiti apostol ken ti dadduma pay nga adalan iti maysa a makinngato a siled idiay Jerusalem nga immawat iti nasantuan nga espiritu. Idi agangay, ni Santiago ken ni Judas, a maysa pay a kabsat ni Jesus, naaddaanda kadagiti napapateg a pribilehio.—Ara. 1:12-14; 2:1-4; 1 Cor. 15:7.
KASAPULAN TI DADDUMA TI AD-ADU PAY A TIEMPO
Kas idi umuna a siglo, dadduma a kakabagiantayo ita ti sa la umawat iti kinapudno kalpasan ti adu a tawen. Usigentayo ti kapadasan ni Roswitha. Aktibo idi a Romano Katoliko idi nabautisaran ni lakayna idi 1978 kas Saksi ni Jehova. Idi damo, gapu ta napeklan iti pammatina, binusor ni Roswitha ni lakayna. Ngem iti panaglabas ti tawtawen, insardengna ti bumusor ta nausigna a dagiti Saksi ti mangisursuro iti kinapudno. Nagpabautisar ni Roswitha idi 2003. Ania ti nakatignayanna nga agbalbaliw? Uray bumusbusor ni Roswitha, saan a nagsakit ti nakem ni lakayna. Imbes ketdi, binay-anna nga isu a mismo ti makabigbig iti kinapudno. Ania ti maisingasingna a nasayaat nga aramiden? “Dakkel ti maaramidan ti panagan-anus, panagan-anus ken ad-adu pay a panagan-anus.”
Nabautisaran ni Monika idi 1974, ken nagbalin a Saksi dagiti dua nga annakna kalpasan ti agarup 10 a tawen. Nupay ni Hans a lakayna ket saan a bimmusor, sa laeng natignay nga agpabautisar idi 2006. Ania ti maipaayda a balakad? “Agtalinaedka a matalek ken Jehova, ken saanmo nga ikompromiso ti pammatim aniaman ti mapasamak.” Siempre, napateg ti panangipatalgedda ken Hans nga ay-ayatenda. Ken saanda a naawanan iti namnama nga awatennanto met laeng ti kinapudno.
MABANG-ARAN ITI DANUM TI KINAPUDNO
Dineskribir ni Jesus ti mensahe ti kinapudno kas danum a mangted iti biag nga agnanayon. (Juan 4:13, 14) Kayattayo a mabang-aran dagiti kabagiantayo no inumenda ti nalamiis ken nadalus a danum ti kinapudno. Sigurado a ditay kayat a maltotanda gapu iti sobra a danum a mamimpinsan a maipainum kadakuada. Mabalin a mabang-aran wenno maltotanda, depende iti pamay-antayo a mangilawlawag iti pammatitayo. Kuna ti Biblia a “ti puso daydiay nalinteg agmennamenna tapno makasungbat” ken “ti puso daydiay masirib tignayenna ti ngiwatna a mangipakita iti pannakatarus, ket kadagiti bibigna manginayon iti panangguyugoy.” Kasano a mayaplikartayo daytoy a balakad?—Prov. 15:28; 16:23.
Mabalin a kayat ti asawa a babai nga ilawlawag ti pammatina ken lakayna. No “agmennamenna tapno makasungbat,” siaannad a mapilina dagiti ibagana ket maliklikanna ti agsao a sidadarasudos. Dina koma iparikna nga isu la ti umiso wenno nalaing. Mabalin nga agbanag iti bang-ar ken talna no naannad iti ibagana. Kaano a mas relaks ken nalaklakana nga asitgan ni lakayna? Ania dagiti nagduduma a topiko a magusgustuanna a basaen ken pagsaritaan? Interesado kadi iti siensia, politika, wenno isports? Kasano a matignayna ni lakayna nga aginteres iti Biblia iti wagas a maipakitana latta ti panagraem iti rikna ken opinionna? Ti panangutob ti asawa a babai kadagita a saludsod ket makatulong tapno makapagsao ken makapagtignay buyogen ti pannakatarus.
Ti panangdanon iti puso dagiti saan pay a Saksi a kameng ti pamilia ket saan la a basta panangilawlawag kadakuada iti pammatitayo. Ti koma ibagbagatayo ket nabuyogan iti nasayaat a kababalin.
NASAYAAT A KABABALIN
“Inaldaw koma nga iyaplikartayo dagiti prinsipio ti Biblia. Epektibo dayta a pangtukay iti interes ti kabagiantayo, uray no saanna nga admitiren dayta,” inlawlawag ni Jürgen a nadakamat itay. Kasta met ti makuna ni Hans, a nabautisaran agarup 30 a tawen kalpasan a nabautisaran ni baketna. “Napateg ti nasayaat a kababalin dagiti Kristiano tapno makita ti kabagianda ti nasayaat nga epekto ti kinapudno iti biagda.” Makita koma dagiti kabagiantayo nga uray naiduma ti pammatitayo, agpaay a pagsayaatan dayta imbes a pagdaksan.
Nangipaay ni apostol Pedro iti nakapatpateg a balakad kadagiti assawa a babbai nga addaan iti di manamati nga assawa: “Agpasakupkayo kadagiti bukodyo nga assawa, tapno iti kasta, no ti asinoman saan a natulnog iti sao, mabalin a magun-od ida nga awan ti sao babaen iti kababalin dagiti assawada a babbai, agsipud ta nasaksianda ti nadalus a kababalinyo agraman ti nauneg a panagraem. Ket ti arkosyo saan koma a daydiay makinruar a panangsallapid iti buok ken ti panangikapet kadagiti balitok a pagarkos wenno ti panangikawes kadagiti makinruar a kawes, no di ket isu koma ti nalimed a kinatao ti puso iti di agrupsa a pagan-anay ti naulimek ken naalumamay nga espiritu, nga addaan dakkel a pateg iti imatang ti Dios.”—1 Ped. 3:1-4.
Insurat ni Pedro a mabalin a maguyugoy ti asawa a lalaki babaen ti nasayaat a kababalin ni baketna. Dayta a Nainkasuratan a prinsipio ti pinampanunot ni Christa isu a sipud idi nabautisaran idi 1972, ikagkagumaanna a tignayen ti puso ni lakayna babaen ti nasayaat a kababalinna. Nupay nakipagadal idi ni lakayna kadagiti Saksi, saanna nga impapuso ti kinapudno. Nakatabuno metten kadagiti Nakristianuan a gimong ken nakalanglangennan dagiti kakabsat iti kongregasion. Nupay kasta, rinaem dagiti kakabsat ti kalinteganna nga agpili. Ania ti inaramid ni Christa tapno madanonna ti puso ni lakayna?
Kinunana: “Determinadoak nga agtalinaed iti dalan ni Jehova. Kasta met, ikagumaak a kombinsiren ni lakayko nga ‘awan ti sao’ babaen ti nasayaat a kababalinko. No la ket awan ti maikompromiso a prinsipio ti Biblia, aramidek ti amin tapno mapagustuak ti kayatna. Ken siempre, raemek ti wayawayana nga agpili ken impabiangko ken Jehova ti bambanag.”
Ipakita ti kapadasan ni Christa a nakapatpateg ti pannakibagay. Pinagtalinaedna ti makapabileg a naespirituan a rutinana, a pakairamanan ti regular a pannakigimong ken ti aktibo a pannakiramanna iti ministerio. Ngem mannakaawat met isuna, nga ammona a karbengan ni lakayna ti maipaayan iti ayat, panawen, ken atensionna. Agbalintay koma a mannakibagay ken mannakaawat iti pannakilangentayo kadagiti di manamati a kabagiantayo. “Ta iti tunggal banag adda naituding a tiempo,” kuna ti Biblia. Karaman iti dayta ti tiempo a pannakikadua iti pamiliam, nangruna iti asawam, a ditay kapammatian. Agresulta dayta iti nasayaat a komunikasion. Ipakita dagiti kapadasan a no nasayaat ti komunikasion, saan a makarikna iti liday, pannakabaybay-a, ken imon dagiti di manamati a miembro ti pamilia.—Ecl. 3:1.
DITAY PULOS MAAWANAN ITI NAMNAMA
“Napateg nga ipakitatayo nga ay-ayatentayo dagiti kameng ti pamiliatayo ken ikararagantayo ida,” kuna ni Holger, a ti amana ket nabautisaran 20 a tawen kalpasan ti bautismo ti dadduma a miembro ti pamiliana. Innayon ni Christa a ‘saanto a pulos maawanan iti namnama nga awatento met laeng ni lakayna ti kinapudno ket dumasig ken Jehova.’ Kanayon koma a positibo ti panangmatmattayo kadagiti di manamati a kabagiantayo, ken ditay maawanan iti namnama.
Ti koma kalattayo ket mapagtalinaed a nasinged ti relasiontayo kadagiti kabagiantayo, maikkantay ida iti gundaway a mangbigbig iti kinapudno, ken madanontay ti pusoda babaen ti mensahe ti Biblia. Ken iti amin a banag, makilangentay koma kadakuada “buyogen ti naalumamay a kababalin ken nauneg a panagraem.”—1 Ped. 3:15.


text:
TOPIKO ITI AKKUB | ANIA TI ARAMIDEM TAPNO MAKAPAINTERES TI PANAGBASAM ITI BIBLIA?
Kasano a Mapasayaat ti Biblia ti Biagko?
Saan nga ordinario a libro ti Biblia. Naglaon dayta iti balakad ti Namarsua. (2 Timoteo 3:16) Mabalin a dakkel ti impluensia ti mensahena kadatayo. Kinapudnona, kuna ti Biblia: “Ti sao ti Dios nabiag ken adda bilegna.” (Hebreo 4:12) Kabaelanna a pasayaaten ti biagtayo iti dua a nagpateg a pamay-an—idalanna ti inaldaw a biagtayo ita ken tulongannatayo a mangammo iti maipapan iti Dios ken kadagiti karina.—1 Timoteo 4:8; Santiago 4:8.
Mapasayaatna ti biagmo ita. Makatulong ti Biblia iti personal a biagmo. Mangted daytoy iti makatulong a balakad maipapan kadagiti sumaganad.
Relasionmo iti sabsabali.—Efeso 4:31, 32; 5:22, 25, 28, 33.
Emosional ken pisikal a salun-atmo.—Salmo 37:8; Proverbio 17:22.
Moral a prinsipio.—1 Corinto 6:9, 10.
Panangasikaso iti material a kasapulan.—Proverbio 10:4; 28:19; Efeso 4:28. *
Naapresiar unay ti agkabannuag nga agassawa a taga-Asia ti pateg ti balakad ti Biblia. Kas iti adu a kakaskasar, nagproblemada iti komunikasionda ken narigatanda a makibagay iti personalidad ti maysa ken maysa. Ngem inyaplikarda ti nabasada iti Biblia. Ania ti resultana? Kuna ni Vicent: “Nakatulong ti nabasak iti Biblia tapno mapagballigianmi dagiti problemami nga agassawa iti naayat a pamay-an. Naragsak ti panagasawami ta sursurotenmi dagiti prinsipio ti Biblia.” Immanamong ni baketna nga Annalou: “Nakatulong ti panangbasami kadagiti karakter iti Biblia. Naragsak ken kontentoakon iti panagasawami ken kadagiti planomi iti biag.”
Maam-ammom ti Dios. Malaksid iti imbagana maipapan iti panagasawa, kuna pay ni Vicent: “Nasingsingedak itan ken Apo Jehova gapu iti panagbasak iti Biblia.” Ipakita ti komentona ti nagpateg a punto—makatulong ti Biblia tapno maam-ammom ti Dios. No aramidem dayta, saanka laeng a mabenepisiaran iti balakadna no di ket maam-ammom pay isuna kas gayyem. Ket makitamto nga impakaammona dagiti detalye maipapan iti nagsayaat a masanguanan, maysa a tiempo a matagiragsaktayo ti “pudpudno a biag” nga agpaut iti agnanayon. (1 Timoteo 6:19) Awan dayta iti sabali a libro.
No rugiam a basaen ti Biblia ken itultuloymo dayta, masagrapmo met dagita a pagimbagan—sumayaat ti biagmo itan ken maam-ammom ti Dios. Ngem bayat a basbasaem ti Biblia, mabalin nga adu ti saludsodmo. No kasta, laglagipem ti nagsayaat a pagwadan ti Etiope nga opisial a nagbiag 2,000 a tawenen ti napalabas. Nakaad-adu ti saludsodna maipapan iti Biblia. Idi napagsaludsodan no maaw-awatanna ti basbasaenna, insungbatna: “Pudno unay, kasano koma a maawatak, malaksid no adda nangidalan kaniak?” * Naragsakan a nangawat iti tulong ti maikari a mangisuro iti Biblia a ni Felipe a maysa a nagkauna nga adalan ni Jesus. (Aramid 8:30, 31, 34) Kasta met, no kayatmo a maammuan ti ad-adu pay maipapan iti Biblia, awisendaka a mangipasa iti kiddawmo online nga agadal iti Biblia iti www.jw.org/ilo wenno agsuratka iti kaasitgan nga adres a nailista iti daytoy a magasin. Mabalinmo met a kontaken dagiti Saksi ni Jehova iti lugaryo wenno bisitaen ti Kingdom Hall nga asideg kenka. Apay a dimo basaen ti Biblia ita nga aldaw ket bay-am nga iturongnaka iti nasaysayaat a biag?
No agduaduaka no talaga a mapagtalkan ti Biblia, pangngaasim ta buyaem ti ababa a video a Kasanotayo a Masigurado a Pudno ti Biblia? Mabirokam dayta no i-scan-mo ti code wenno luktam ti website a jw.org/ilo, sa kitaem ti PUBLIKASION > VIDEO (iti kategoria a Ti Biblia)
^ par. 8 Kitaem ti ad-adu pay a pagarigan maipapan iti makatulong a balakad ti Biblia iti website-mi a jw.org/ilo. Kitaem ti PANNURSURO TI BIBLIA > SUNGBAT DAGITI SALUDSOD MAIPAPAN ITI BIBLIA.
^ par. 11 Kitaem met ti artikulo iti daytoy a ruar a napauluan, “Bassit La Kadi Dayta a Kamali a Pannakaawat?”
Ammuem ti Ad-adu Pay
Kasanotayo a Magunggonaan Kadagiti Prinsipio ti Biblia?
Inlawlawag ni Jesus no apay a kasapulantayo ti panangiwanwan ken no ania ti dua a prinsipio ti Biblia a kapatgan.
Ania Dagiti Tulbek iti Panangtarus iti Biblia?
Aniaman ti kasasaadmo iti biag, posible a matarusam ti mensahe ti Dios a nailanad iti Nasantuan a Kasuratan.
Mariknam Kadi a Nasingedka iti Dios?
Minilion a tattao ti kombinsido nga ibilang ida ti Dios a gayyemna.
Adda Kadi Nagan ti Dios?
Adu ti titulo ti Dios, kas iti Mannakabalin-amin, Namarsua, ken Apo. Ngem agarup 7,000 a daras a nausar ti personal a nagan ti Dios iti Biblia.


text:
Industrial a Rebolusion
Ti Industrial a Rebolusion ket isu idi ti nagdaliasatan dagiti proseso ti panagpataud a napasamak idi paset ti panawen manipud idi 1760 agnggana idi baetan ti 1820 ken 1840. Daytoy a panagdaliasat ket mangiraman a naggapuan manipud kadagiti pamay-an a panagpataud babaen ti ima a napan kadagiti makina, ti baro a panagpataud babaen ti kimiko ken ken dagiti proseso ti panagpataud ti landok, ket nangpasayaat ti bileg ti danum, ti panagpaadu ti panag-usar iti pison a bileg ken ti panagparang-ay kadagiti [ramit a makina]]. Ti panagdaliasat ket mangiraman pay ti panagbalbaliw manipud ti tarikayo ken dagiti dadduma a bio-sungrod iti karbon. Ti Industrial Rebolusion ket nangrugi idiay Gran Britania ken iti kaunegan ti bassit laeng a dekada, daytoy ket naiwarwaras idiay Lumaud a Europa ken idiay Estados Unidos.
Ti Industrial a Rebolusion ken nangmarka puntos s nagsikkuan iti pakasaritaan; gangani amin nga aspeto ti inaldaw a panabiag ket naimpluensiaan idi kadagiti nadumaduma a waya. A naipangpangruna ti natimbeng a matgedan ken ti populasion ket nangrugi a nangipakpakita ti di pay nakitkita a natalinaay nga idadakkel. Kadagiti balikas ti nagunggunaan ti Premio Nobel a ni Robert E. Lucas, Jr., "Para iti kaunaan iti pakasaritaan, dagiti kasasaad ti panagbiag iti masa ti ordinario a tattao ket mapmapanen iti natalinaay nga idadakkel ... Awan pay ti asideg a kastoy a panagkukua a naibagbaga babaen dagiti klasiko nga ekonomista, uray ti teoretiko a posibilidad."[2]
Ti paset ti panawen a nasakupan babaen ti Industrial a Rebolusion ket aggigiddiat kadagiti nadumaduma a historiador. Ni Eric Hobsbawm ket nagtengtengngel a daytoy ket 'nangrugi' iidiay Britania idi tawtawen ti 1780 ken saan a napno a narna aginggana idi tawtawen ti 1830s weno tawtawen ti 1840,[3] bayat a ni T. S. Ashton ket nagtengtengngel a daytoy ket napasamak idi baetan ti 1760 ken 1830.[4]
Adda dagiti historiador ti maika-20 a siglo a kas ni John Clapham ken ni Nicholas Crafts ket nakisinnuppiat a dagiti proseso iti ekonomiko ken ti sosial a panagbalbaliw ket nagin-inut a nangrugi ken ti termino a rebolusion ket saan a husto. Daytoy ket suheto pay laeng a suppiatan kadagiti historiador.[5][6] Ti GDP ti tunggal maysa atao ket nawatiwat a natalinaay sakbay ti Industrial a Rebolusion ken ti irurumsua ti moderno a kapitalista nga ekonomia.[7] Ti Industrial a Rebolusion ket nangirugi ti panawen iti ekonomiko nga idadakkel ti tunggal maysa a tao kadagiti kapitalista nga ekonomia.[8] Dagiti historiador ti ekonomia ket nakitunosda a ti pannakagteng ti Industrial a Rebolusion ket isu ti kangrunaan a pasamak iti pakasaritaan ti nagtagitaon manipud kadagiti panagpaamo ti ayup ken mulnula.[9]
Ti Immuna nga Industrial a Rebolusion ket nagbalin iti Maikadua nga Industrial a Rebolusion kadagiti nagdaliasatan a a tawen a baetan ti 1840 ken 1870, idi ti teknolohiko ken ekonomiko a panagparang-ay ket pimmardas gapu ti kadda ti immad-adu a panagampon kadagiti napataray ti pison a bangka, dagiti bapor ken dagiti perokaril, ti adu a gatad a panagpataud kadagiti ramit a makina ket ti immad-adu a panagusar kadagiti napataray ti pison a paktoria.[10][11]
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti kasapaan a panag-usar ti termino nga "Industrial a Rebolusion" ket mabalin a ti surat idi Hulio 6, 1799 babaen ti Pranses a naibaon a ni Louis-Guillaume Otto, a nagirangrangarang a ti Pransia ket simreken iti lumba ti industrialisado.[12] Iti librona idi 1976 Nagruna a balbaikas: Ti Bokabulario ti Kultura ken Kagimongan, ni Raymond Williams ket nangibagbaga iti iseserrek para iti "Industria": "Ti kapanunotan iti baro a sosial nga urnos a naibatay kadagiti nagruna a panagbalbaliw ti indistria ket nalawag idi kenni Southey ken ni Owen, idi nagbaetan ti 1811 ken 1818, ken nasapsapa a nalawag met idi kenni Blake kadagiti kasapaan a tawtawen ti 1790s ken ni Wordsworth iti sikko ti maika-19 a siglo." Ti termino nga Industrial a Rebolusion ket naipakat iti teknolohiko a panagbalbaliw ken kanknayonen a kadawyan babaen ti naladaw a tawtawen ti 1830, a kas ti panangipalplawag ni Jérôme-Adolphe Blanqui idi 1837 iti la révolution industrielle.[13] Ni Friedrich Engels iti Ti Kasasaad ti Agtrabtrabaho a Klase idiay Inglatera idi 1844 ket nangibagbaga iti "maysa nga industrial a rebolusion, ti rebolusion nga iti isu met laeng a panawen a nanngibalbaliw ti napno a sibil a kagimongan". Nupay kasta, urayno ni Engels ket nangisurat idi tawtawen ti 1840, ti librona ket saan a naipatarus iti Inggles aginggana idi naladaw a maika-19 a siglo, ken ti panangiyebkasna ket saan a simrek iti inaldaw a panangisao aginggana idin. Ti pammadayaw iti pannakaidayeg ti termino ket naited kenni Arnold Toynbee, a dagiti lekturana a naited idi 1881 ket nangited ti naisalaysayan a pannkalagip iti daytoy.[14]
Dagiti kangrunaan a panagrang-ay ti teknolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Nangruna a panagrang-ay ti teknolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti panagpatingga ti Industrial a Rebolusion ket asideg a naisilpo iti bassit a bilang dagiti panagbabaro,[15] a nangrugi idi maikadua a gudua ti maika-18 a siglo. Babaen ti tawtawen ti 1830 dagiti sumaganad ket naaramiden a pannakagun-od kadagiti nangruna a teknolohia:
- Ab-abel – Dagiti mekaniko a pannibbian ti kapas a pinaadar babaen ti alibungabong wenno danum ket immadu ti pinataud ti agtrabtrabaho babaen ti paktor iti agarup a 1000. Ti nabilegan a pagablan ket nangpaadu ti pinataud ti agtrabtrabaho babaen ti paktor iti surok a 40.[16] Ti laddit ti kapas ket nagpaadu ti produktibidad wenno panagikkat ti bukel manipud ti kapas babaen ti paktor iti 50. Dagiti dakkel a pannakagun-od iti produktibidad ket napasamak pay iti pannibi ken panagabel iti lana ken lienso, ngem saan dagitoy a nalatlatak ngem ti kapas.
- Alibungabong a bileg – Ti kasayaat dagiti alibungabong a makina ket immadu isunga nagusarda ti nagbaetan ti maysa a panglima ken maysa a pangsangapulo a kaadu iti sungrod. Ti pannaka-ampon dagiti natalinaay nga alibungabong a makina iti agtaytayyek a panaggunay ket nakaaramid kadagitoy a nasayaat iti industrial a panag-usar. Ti nangato a presion a makina ket addaan ti nangato a bileg iti pannakaibagi ti kadagsen, a nakaaramid iti daytoy a nasayaat para iti transportasion. Ti alibungabong a bileg ket napan iti napardas a panagpadakkel kalpasan idi 1800.
- Panagaramid ti landok – Ti panangisukat ti coke para iti unging ket kaaduan a nagipababab ti ngina ti sungrod kadagiti nadumaduma akita ti panagpataud ti landok.[17] Ti panagusar ti coke ket nangpalubos pay kadagiti daddadakkel a pugon,[18][19] a nagbanagan kadagiti ekonomia ti gantingan. Ti panagpuyot a silindro ti napundision alandok ket immuna idi a nausar idi 1760. Kanungpalan daytoy a napasayaat babaen ti pannakapartuat daytoy nga agtignay iti mamindua, a nangpalubos kadagiti nangatngato a temperatura ti pugon. Ti proseso ti panaglugnak ket nangpataud ti estriktural a grado ti landok iti ab-ababa a ngina ngem dagiti dati a proseso.[20] Ti agtultulatid a molino ket mamin sangapulo ket lima a naparpardas idi ngem ti panagmartilio ti napanday a landok.[20] Ti napudot a pugso (1829) ket kaaduan a nangpaadu ti panaginut ti sungrod iti panagpataud ti landok kadagiti simmaruno a dekada.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ladawan ti pison a makina ni Watt : a mabirukan idiay sala iti Superior a Teknikal nga Eskuela dagiti Industrial nga Inhenniero iti UPM (Madrid)
- ^ Lucas, Robert E., Jr. (2002). Dagiti Lektura iti Idadakkel ti Ekonomia. Cambridge: Unibersidad ti Harvard a Pagmalditan. pp. 109–10. ISBN 978-0-674-01601-9.
- ^ Eric Hobsbawm, Ti Panawen ti Rebolusion: Europa 1789–1848, Weidenfeld & Nicolson Ltd. ISBN 0-349-10484-0
- ^ Joseph E Inikori. Dagiti Aprikano ken ti Industrial a Rebolusion idiay Inglatera, Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. ISBN 0-521-01079-9 Basaem
- ^ Berg, Maxine; Hudson, Pat (1992). "Panagpasayaat ti Industrial a Rebolusio". Ti Panagrepaso ti Pakasaritaan ti Ekonomia. Ti Panagrepaso ti Pakasaritaan ti Ekonomia, Tomo 45, Blng. 1. 45 (1): 24–50. doi:10.2307/2598327. JSTOR 2598327.
- ^ Panagpasayaat ti Industrial a Rebolusion babaen ni Julie Lorenzen, Unibersidad ti Sentral Michigan. Naal idi Nobiembre 2006.
- ^ Robert Lucas, Jr. (2003). "Ti Industrial a Rebolutsion". Banko ti Pederal a REserba ti Minneapolis. Naala idi 2007-11-14.
nalawag daytoy nga aginggan idi 1800 wenno mabalin nga idi 1750, awan pay ti kagimongan a nakasanay ti natalinaay nga idadakkel iti matgedan ti tungngal maysa a tao. (Ti idadakkel ti populasion idi maika-18 a siglo ket natimbengan pay timaysa apagkatlo iti 1 a porsiento, a kapadpada ti idadakkel ti panagpataud.) Isu daytoy ti agarup nga aginggan idi dua a siglo , dagiti matgedan ti tunggal maysa a tao kadagiti amin a kagimongan ket nagsarden iti agarup a $400 aginggana ti $800 iti tunggal maysa atawen.
- ^ Lucas, Robert (2003). "Ti Industrial a Rebolusion Napalabas ken Masakbayan".
[ikeddeng] dagiti gatad a tinawen nga idadakkel iti 2.4 a pirsiento para kadagiti immuna a 60 a tawtawen iti maika-20 a siglo, iti 1 a porsiento para iti intero a maika-19 a siglo, iti maysa a pagkatlo iti 1 a porsiento para iti maika-18 a siglo
- ^ McCloskey, Deidre (2004). "Panagrepaso ti Ekonomiko a Pakasaritaan ti Cambridge iti Moderno a Britania (inurnos babaen ni Roderick Floud ken ni Paul Johnson), Times Higher Education Supplement, 15 Enero 2004".
- ^ Taylor, George Rogers. Ti Rebolusion ti Pagluganan, 1815-1860. ISBN 978-0873321013. Awan ti nagan a naited iti dagitoy a tawen ti panagdalisat. Ti "Rebolusion ti Pagluganan" ket nangrugi kadagiti napasayaat a kalsada iti naladaw a maika-18 a siglo.
- ^ Hunter year-1985
- ^ Crouzet, François (1996). "France". Iti Teich, Mikuláš; Porter, Roy. The industrial revolution in national context: Europe and the USA. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. p. 45. ISBN 978-0-521-40940-7. LCCN 95025377.
- ^ BLANQUI Jérôme-Adolphe, Histoire de l'économie politique en Europe depuis les anciens jusqu'à nos jours, 1837, ISBN 978-0-543-94762-8
- ^ Hudson, Pat (1992). The Industrial Revolution. Londres: Edward Arnold. p. 11. ISBN 978-0-7131-6531-9.
- ^ Eric Bond, Sheena Gingerich, Oliver Archer-Antonsen, Liam Purcell, Elizabeth Macklem (17 Pebrero 2003). "The Industrial a Revolution – Innovations". Industrialrevolution.sea.ca. Naala idi 2011-01-30.
- ^ Ayres year-1989, pp. 17
- ^ Landes year-1969, pp. 89–93
- ^ Landes year-1969, pp. 218
- ^ Rosen, William (2012). Ti Kabilegan a Kapanunotan iti Lubong : Ti Sarita ti Alibungabong, Industria ken Inbension. Unibersidad ti Chicago a Pagmalditan. p. 149. ISBN 978-0-226-72634-2.
- ^ a b Landes year-1969, pp. 91
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Industrial a Rebolusion iti Wikimedia Commons
- Kitaen ti Industrial a Rebolusion iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)


text:
Wikipedia:VisualEditor
- VisualEditor
- Pagibagaan a panid (Ilokano)
- Pagibagaan a panid (Ingles) - idiay MediaWiki
- Apay a maararamid daytoy?
- Dokumentasion:
- Masansan a salsaludsod (Ingles) - idiay MediaWiki
- Panagrang-ay:
- Dagti linawas ken binulan a reporta ti kasasaad (Ingles) - idiay MediaWiki
- WMF Roadmap (Ingles) - idiay MediaWiki
- Inheniera a gangandat ti WMF, 2013-2014 (Ingles) - idiay MediaWiki
- Alagaden ti agar-aramat / Panag-usar
- Dagiti apat ti teklado
- TemplateData
- Pagsursuruan ti TemplateData
- Sentral a Pagipatarusan - idiay MediaWiki
- Kangrunaan a panid ti panagsukisok (Ingles) - idiay Meta
- Dagiti inoras nga inurnos, VisualEditor vs. wikitext
babaen ti tipo ti agar-aramat, a kas % kadagiti amin nga inurnos
- Dagiti inoras nga inurnos, VisualEditor vs. wikitext
babaen ti tipo ti agar-aramat, a kas % kadagiti amin a inurnos babaen ti tipo ti agar-aramat
- Dagiti inoras nga inurnos, VisualEditor vs. wikitext
a kas % kadagiti amin nga inurnos
- Dagiti inoras nga inurnos, VisualEditor vs. wikitext
patingga a bilang dagiti inurnos
- Dagiti inoras nga inurnos, VisualEditor vs. wikitext
patingga a bilang dagiti inurnos, babaen ti tipo ti agar-aramat
- Dagiti inaldaw a nga agur-urnos babaen ti UI
babaen ti tipo ti agar-aramat
- Dagiti inoras a naipasubli a pabagbalbaliw
babaen ti tipo ti panangisubli
-
(amin a pagkitaan
- Pagipadasan ti kinaudi a bersion ti VisualEditor - idiay MediaWiki
- Bugzilla
Naragsak nga isasangbay iti portal para iti VisualEditor, ti baro a waya iti panag-urnos iti Wikipedia nga agdama a pinarparang-ay babaen ti Pundasion ti Wikimedia. Ti panag-urnos ti Wikipedia manipud idin, iti napalabas, ket nasken ti tao ti agadal ti wikimarkup, para kadagiti kaaduan a panagbalbaliw ti artikulo. Idi 2001, daytoy nasayaat pay laeng; idi 2013, daytoy ket nagpapanaw kadagiti dadduma met a kontributor. Ti VisualEditor ket mangpalubos ti tattao nga agurnos a saan a nasken ti agadal ti wikimarkup ken addanto namnama a daytoy, ket mangawis kadagiti adu nga agbasbasa nga agbalin kadagiti editor.
Dagiti nasanay nga agur-urnos ket mabalin a kaykayatda ti dagus nga agurnos ti wikitext, ken makitkitada daytoy a naparpardas ket ad-adu nga apag-isu. Ti panagur-nos kadagiti artikulo iti puro a wikitext ket mabalin pay laeng ken agtultuloy a mabati a maysa a pagpilian; ti Pundasion ti Wikimedia ket nalawag nga awan planoda a mangikkat iti daytoy. Dagitoy dua a pagpilian ti panag-urnos ket mabalin a mastrekan manipud ti baras ti ramit iti ngato ti tunggal maysa nga artikulo ken ti panid ti agar-aramat.
Dagiti linaon
Maipanggep ti VisualEditor[urnosen ti taudan]
Ti VisualEditor ket isu ti baro, ti "bisual" a waya ti panag-urnos ti Wikipedia a mangpalubos ti tattao ti agpadawat a saan a nasken ti agadal ti wikimarkup. Daytoy ket nabayagen a magun-od a kas maysa a naiparuar nga opt-in "alpha" iti Wikipedia nga Inggles manipud idi Disiembre 2012, ken dagiti dadduma pay a 16 pagsasao manipud idi Abril 2013, ken dagiti gangani amin a pagsasao manipud idi rugi ti Hunio. A kas naipakpakita dita baba, ti timpuyogan ti VE ket mangnamnamada a mangiruar daytoy kadagiti gangani amin a Wikipedias babaen ti gibus ti Hulio, a mabalin a nagun-od amin nga agur-urnos a saan nasken a pilien, a nangrugi idiay Wikipedia nga Inggles idi Hulio 1 2013.
Para kadagiti mayat nga agusar ti VisualEditor, adda met ti alagaden ti panag-usar, ken dagiti pay listaan dagiti kadawyan nga apat ti teklado. No kayatmo ti tumulong iti panangiruar, adda met dagiti adu a maaramid a nasken a malpas. Mabalinmo ti mangawat kadagiti kanayon a panagpabaro idiay tungtungam a panid babaen ti pablaak ti VE.
Iti agdama, ti VisualEditor ket adu kadagiti bilang ti parikut. Bayat nga addanto met dagiti masarakan a parikut, ti agdama kaadu ket sana maawat ken dagiti gandat ti agparparang-ay ket ti napardas a panangikkat kaadgiti kaaduan kadagitoy a parikut. Adda met dagiti kabarbaro a langa a maaramidto pay laeng. No makasarakka ti parikut, pangngaasi ngarud a ireporta idiay pagibagaan a panid.
Dagiti limitasion[urnosen ti taudan]
Dagiti agdama a limitasion ket nailista dita baba:
- Nabuntog - Ti panangikarga kadagiti atiddog a panid iti VisualEditor ket nabaybayag ngem ti daan nga editor ti wikitext, ngem daytoy kaaduanen a napasayaat.[1]
- Dagiti artikulo, dagiti panid ti agar-aramat, tulong, kategoria ken papeles laeng – ti VisualEditor ket nakapabaelan para kadagiti espasio ti artikulo, agar-aramat, tulong, kategoria ken papeles laeng (ti panid ti agar-aramat ket mangpalubos kadagiti editor a mangbaliw kadagiti bukodda a pagipadasan). Iti masakbayan, ti VE ket mangiramanto kadagiti naipangruna a ramit ti panag-urnos a nasken para kadagiti saan nga artikulo a panid, ngem ti nakaipatengngaan ti isip dagiti agparparang-ay ket dagiti artikulo. Kadagiti panid a sabali ngem iti espasio ti artikulo ken agar-aramat, ti buton ti "Urnosen ti taudan" ket mangipan kadagiti editor iti daan nga editor ti wikitext.
- Limitado a suporta ti pagbasabasa – ti VisualEditor ket agdama amabalin laeng kadagiti kabarbaro a bersion ti Firefox, Chrome, Safari, ken Opera. Ti gandat dagiti agparparang-ay ket ti mangsuporta kadagit kinaudi a bersion ti Internet Explorer kalpasan ti kaaduaan a panagiruarda ti VisualEditor.
- Saan a makasuporta kadagiti sabali a kudil malaksid ti Vector ken Monobook. [1]
- Saan a mabalin a maka-urnos ti agmaymaysa a paset. ti VisualEditor ket agikarga ken mangited laeng ti intero a a pampanid.
- Saan a kompleto nga annong ti panag-urnos – Ti linaon dagiti "narikut" a panagporma, a mairaman kadagiti tabla ken dagiti listaan ti panangipalawag, ket mabalin a maiparang ken maurnos, ngem dagiti editor nga agus-usar ti VE ket saanda amabaliwan dagiti estruktura ken aginayon kadagti kabarbaro a maikabil, a kas dagiti maipatinayon nga aaray para iti tabla. Ti panaginayon kadagiti langa iti daytoy a lugar ket maysa kadagiti iyunay-unay dagiti agparparang-ay.
- Ti panagguyod ken panangitinnag nga annong ket saan pay a naikodigo - daytoy ket mangtaktak kadagiti banag a kasla dagiti galeria, ken mangpilit ti narikrikut a panag-urnos kadagiti sabali a langa.
- Nakapsut ti suporta ti panagreperensia (ngem sumaysayaat metten), a naipangpangruna no agus-usarka ti references toolbar ti Inggles Wikipedia a napasayaat kadagiti plantilia ti panagdakamat ken nasaysayat pay met laeng ngem ti nairaman nga annong ti VisualEditor.
- Saan a mabalin agusar ti copy-paste manipud ti maysa apanid iti sbalai a panid a saan a makapukaw kadagiti italiko, napuskol, dagiti silpo ti wiki, ken dagiti dadduma pay a markup. A naisangsangayn dagiti, pakaammo a nota ken dagiti plantilia ket saan a mabalin nga usaren ti copy-paste. Ti pananginayon ti daytoy nga annong ket nangruna a pagpasayaat.
- Pangis tikita – Dagiti agparparang-ay ket agdamada a marigrigatan iti panagaramid ti HTML a mapataud ti VE tapno kapada dagiti kankanayon a makitkita dagiti editor, isunga ti estilo ket mabalin nga agparang a kasla pangis bassit. Dagiti agparparang-ay ket kankanayon nga nga agob-obra a mangpasayaat kadagitoy, ngem ti nakaipategnaan ti isipda ket agtultuloy a mangisigurado a ti VisualEditor ket saan a kelaat a mangbaliw ti wikitext.
- Saan a makita dagiti nailemmeng a komento – Dagiti agar-aramat nga agus-usar ti VisualEditor ket saanda a makita dagiti nailemmeng a komento, kadawyan dagitoy nga aglaon kadagiti nota a makatulong iti panag-urnos kadagiti naisangayan a paset ti artikulo.
- Plantilia iti kaunegan ti plantilia - (kas iti
{{Plantilia1|{{Plantilia2}}}}) Saan a kasla ti Visual Mode nga editor ti Wikia, a mabaldadonto no ti plantilia ket aglaon ti sabali a plantilia, ti VisualEditor ti Wikimedia ket mangpalubos ti kastoy a panag-usar ken agiparangto ti husto a panangipadas. Ti problema laeng ket ti plantilia iti uneg ket mabalin laeng a mausar iti estilo ti taudan a moda, a ti kaibuksilanna ket nasken a manual nga agsuratka ti napno taudan ti kodigiti akin-uneg a plantilia idiay pagikabilan ti parametro a tawa iti akin-ruar a plantilia.
- Dagiti plantilia a "bakabutbuteng" - marigatan kadagiti plantilia a mangipasa ti bassit a saan a kompleto a kodigos, iti markup, iti sabali a plantilia wenno tabla, kasla dagiti agpunno kadagiti nadumaduma aparametro ti tabla babaen ti papangipasa, kas pagarigan,
param1|param2- daytoy ket narigat a maikodigo, ngem nasken.
- Saan a kankanayon a husto nga agusnos kadagiti testo ti silpo. Dagiti panagpadas ti panag-urnos ti umuna a letra weno let-letra iti makitkita atesto ti silpo ket pagbanagan daytoy a maikabil iti ruar ti silpo
Gapu kadagitoy a limitasion ket dagiti pay nabatbati a parikut iti VisualEditor, dagiti agparparang-ay ket a mangisingsingasingda kadagiti agus-sar ti VE a pindutenda ti "Irepaso dagiti sinukatan" sakbay nga idulin ti panid, ken ireporta dagiti aniaman a parikut a makitada.
Timetable[urnosen ti taudan]
Kitaen idiay panid ti VisualEditor iti MediaWiki no kaanonto a mapakabaelan amin nga agar-aramat a makausar ti VisualEditor ditoy Ilokano Wikipedia.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti VisualEditor iti Wikimedia Commons
- Ti panid a maipanggep ti VisualEditor ti mediawiki.org , a mairaman dagiti kankanayon a reporta ti kasasaad
- Ti panid a maipanggep ti Parsoid ti mediawiki.org , ti bidireksional a parser ti wiki a nagtauan ti VisualEditor ken dagiti kankanayon a reporta ti kasasaad
Dagiti nagibasaran[urnosen ti taudan]
- ^ Dagit ipanid a ti VisualEditor ket maysa apagpilian ket mangawit ti agarup a 2% ti ad-adu a Javascript, nga agarup a 0.5% iti dagup a karga ti panid. Iti pay maipatinayon, daytoy ket maminsan laeng a maikarga ken maidulin para iti panag-usar kadagiti amin a panid (aginggana intono agpaso ti pannakaidulin, kadawyan a maminsan iti linawas ).