text:
Pakasaritaan
Ti pakasaritaan (manipud ti Griego ἱσtopίa - historia, a kayatna a saoen ket "panagsukimat, pannkaammo a naala babaen ti panagsukimat"[1]) ket maysa a sapasap a termino a mangibaga ti napalabas a paspasamak ken ti pay pannkaduktal, panangurnong, panagurnos, ken panangipakita ti pakaammo a maipanggep kadagitoy a pasamak. Daytoy a termino ket mangiraman ti kosmiko, heolohiko, ken pakasaritaan ti organiko, ngem kankanayon a maibagbaga ti kayatna asaoen ti pakasaritaan ti nagtagitaoan. Dagiti eskolar nga agsursurat ti pakasaritaan ket tinawtawagan a kas dagiti historiador.
Ti pakasaritaan ket mabalin pay a mamngtudo ti akademiko a disiplina a daytoy ket agus-usar ti naratibo tapno mangkita ken mangusig ti panagsasaruno dagiti napalabas a paspasamak, ken padasenna a kitaen dagiti tabas ken gapuanan ken nagbanagan a panagikeddeng kadagitoy.[2][3]
Dagiti historiador ket sagpaminsanda a sinupsuppiatan ti kasasaad ti pakasaritaan ken ti serbina babaen ti panakitungtungan ti panagadal ti disiplina a kas ti kabukbukodanna a gibusken ti pamay-an ti panangited ti "perspektibo" kadagiti agdama aparikut.[2][4][5][6]
Dagiti sarita a sapasap iti naisangsangayan a kultura, ngem saan anasuportaran babaen dagiti akin-ruar a taudan (a kas dagiti sarsarita a maipanggep kenni Ari Arturo) ket kadawyanda a naidasig a kas kultural a tawidan wenno dagiti sarsarita, gaputa dagitoy ket saanda asuportaran ti "desinteresado a panagsukimat" a nasken iti disiplina ti pakasaritaan.[7][8] Dagitipasamak nga adda sakbay ti naisursurat a rehistro ket naipanpanunotan a kas dagiti kaskbayan a pakasaritaan.
Ni Herodoto, ti maika-5 a siglo B.C. a Griego a historiador ket isu ti naipanpanunotan a kas ti "ama ti pakasaritaan", ken, mairaman ti kontemporariona a ni Tucidides, ket nangtulongda a nangporma kadagiti pundasion para iti moderno a panagadal ti pakasritaan ti nagtagitaon. Dagiti impluensiada ket timmulong a nagparang-ay kadagiti nadumaduma akita ti panangipatarus ti kasasaad ti pakasaritaan a nagbalbaliw kadagiti napalpalabas a siglo ken agtultuloy nga agbalbaliw tatta nga aldaw. Ti moderno a panagadal ti pakasaritaan ket adu ti pannkasakupna, ken mangiraman ti panagadal kadagiti naisangsangayan a rehion ken ti panagadal kadagiti topiko wenno tematiko nga elemento ti naipakasaritaan a panagsuksukimat. Kankanayon a ti pakasaritaan ket naisursuro a kas paset ti kangrunaan ken sekondario nga edukasion, ken ti akademiko a panagadal ti pakasaritaan ket maysa a nangruna a disiplina kadagiti Unibersidad a panagad-adal.
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti naggapuan manipud ti *weid- "ammo" wenno "kitaen" ket naikeddeng manipud "ti naaramid manen nga etimon ti wid-tor ["timaysa a makaammo"] (a maipada ti Inggles ti wit) ti supiho a sero-grado a porma ti PIE a ramut*weid- 'kitaen' ken maikabagian pay ti Griego a eidénai, ti pannkaammo".[1][9]
Ti Taga-ugma a Griego a ἱσtopίa[10] (hístōr) ket kayatna saoen ti "panagsukimat","pannakaamo manipud ti panagsukimat", wenno "hustisia". Iti daytoy a kapanunotan a ni Aristoteles ket inusarna ti balikas iti bukodna a Πepὶ Tὰ Zῷa Ἱσtopίaι[11] (Perì Tà Zôa Historíai "Dagiti Panagsukimat kadagiti Ayup"). Ti nagtaudan abalikas ti ἵσtwp ket nasap a naikeddeng kadagiti Homeriko a Kankanta, Heraklito, dagiti sapata nga Ateniense epebo, ken iti Boiotiko a naisursurat (iti legado a kapanunotan, iti "hustisia" wenno "saksi", wenno ti kapadpadana).
Ti balikas a naikabil iti Pagsasao nga Inggles idi 1390 nga adda ti kayatna a saoen ti "pannkaibagian kadagiti pasamak, sarita". Iti Tengnga nga Inggles, ti sapasap a kayatna saoen idi ket "sarita". Ti pannkaiparit ti iti kayatna saoen ti "rehistro kadagiti napalabas a pasamak" ket nagtaud idi naladaw a maika-15 a siglo. Daytoy ket adda pay laeng idi ti Griego a kapanunotan a ni Francis Bacon ket inus-usarna ti termino idi naladaw a maika-16 a sigl, idi nagsurat ti maipanggep ti "Masna aPakasaritaan". Para iti kaniana, ti historia ket isu idi ti "ti pannkaammo kadagiti banag a naikeddeng babaen ti limbang ket panawen", ti kita ti pannakaammo a naited babaen ti lagip (bayat a ti siensia ket naited idi babaen ti rason, ken ti daniw ket naited idi babaen ti pantasia).
Iti maysa a panagiyebkas ti lingguistika a sintetiko a maisuppiat ti analitiko/mangisinsina a dikotomia, ti Inggles a kasla iti Insik (史 vs. 诌) ketmangibagbaga tattan ti sabali a balbalikas para iti pakasaritaan ti nagtagitaoan ken ti sapasap a panagisarsarita. Iti moderno nga Aleman, Pranses, ken kaaduan kadagiti Hermaniko ken Romanse a pagsasao, a dagitoy ket nakedngan a sintetiko ken kaaduan a nabalbaliwan ti unina, ti isu met laeng a balikas ket inususar pay laeng a kayatna a saoen ti "pakasaritaan" ken "sarita".
Ti pangilasin a naipakasaritaan ket naikeddeng manipud idi 1661, ken ti historiko ket manipud idi 1669.[12]
Ti historiador iti kapanunotan a kas ti "agsuksukimat ti pakasaritaan" ket naikeddeng manipud idi 1531. Kadagiti amin a pagsasao ti Europa, ti substantibo a "pakasaritaan" ket maususar pay laeng a kayatna a saoen ti "ania kadi ti napasamak kadagiti tao", ken "ti eskolar a panagadal ti napasamakd", ti naududi a kapanunotan ket sagpaminsan a nailaslasin iti dakkel a letra, a kas iti "Pakasaritaan", wenno ti balikas a historiograpo.[11]
Deskripsion[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti historiador ket nangisursuratda iti kontesto iti bukodda a panawen, ken adda dagiti panagikeddeng kadagiti agdama nga agturturay a kapanunotan no kasano ti mangipatarus ti napalabas, ken sagpaminsanda a nagsursurat tapno makaited kadagiti adal para iti bukodda a kagimongan. Kadagiti balikas ni Benedetto Croce, "Amin a pakasaritaan ket kontemporario a pakasaritaan". Ti pakasaritaan nakedngan babaen ti pannakaporma iti maysa nga 'agpayso a diskurso iti napalabas' babaen ti panagpataud iti salaysay ken dagiti panagusig kadagiti napalabas a pasamak a mainaig ti kaputotan ti nagtagitaoan.[12] Ti moderno a displina iti pakasaritaan ket naidaton iti naipatakderan a panagpataud iti daytoy a diskurso.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Joseph, Brian (Ed.); Janda, Richard (Ed.) (2008). Ti Manual dagiti Naipakasaritaan a Lingguistika. Blackwell Publishing (naipablaak idi 30 Disiembre2004). p. 163. ISBN 978-1-4051-2747-9
- ^ a b Professor Richard J. Evans (2001). "TI Dua a Rupa ni E.H. Carr". Pakasaritaan a Napakaitengngaan ti Isip, Pablaak 2: Ania kadi ti Pakasaritaan?. Unibersidad ti Londres. Naala idi 10 Nobiembre 2008.
- ^ Professor Alun Munslow (2001). "Ania ti Pakasaritaan". Pakasaritaan a Napakaitengngaan ti Isip, Pablaak 2: Ania kadi ti Pakasaritaan?. Unibersidad ti Londres. Naala idi 10 Nobiembre 2008.
- ^ Tosh, John (2006). Ti Panagbiruk ti Pakasaritaan (Maika-4 ed.). Pearson Education Limited. ISBN 1-4058-2351-8.p 52
- ^ Peter N. Stearns, Peters Seixas, Sam Wineburg (eds.), ed. (2000). "Pangyuna". Pannakaammo ti Panagsursuro ken Panagadadal ti Pakasaritaan, dagiti Nailian ken Internasional Perspektibo. New York & Londres: Unibersidad ti New York a Pagmalditan. p. 6. ISBN 0-8147-8141-1.
- ^ Nash l, Gary B. (2000). "Ti "Panagtitipon" a Paradigma iti Panagadadal ti Nasap a Pakasaritaan ti Amerika kadagiti Pagadalan". Iti Peter N. Stearns, Peters Seixas, Sam Wineburg (eds.). Pannkaammo ti Panagsursuro ken Panagadadal ti Pakasaritaan, dagiti Nailian ken Internasional Perspektibo. New York & Londres: Unibersidad ti New York a Pagmalditan. pp. 102–115. ISBN 0-8147-8141-1.
- ^ Seixas, Peter (2000). "Schweigen! die Kinder!". Iti Peter N. Stearns, Peters Seixas, Sam Wineburg (eds.). Pannakaammo ti Panagsursuro ken Panagadadal ti Pakasaritaan, dagiti Nailian ken Internasional Perspektibo. New York & Londres: Unibersidad ti New York a Pagmalditan. p. 24. ISBN 0-8147-8141-1.
- ^ Lowenthal, David (2000). "Dagiti narikut a kasasaad ken Rag-o ti Panagad-adal ti Pakasaritaan". Iti Peter N. Stearns, Peters Seixas, Sam Wineburg (eds.). Pannakaammo ti Panagsursuro ken Panagadadal ti Pakasaritaan, dagiti Nailian ken Internasional Perspektibo. New York & Londres: Unibersidad ti New York a agmalditan. p. 63. ISBN 0-8147-8141-1.
- ^ "Online a Diksionario ti Etimolohia". Etymonline.com. Naala idi 2010-05-16.
- ^ Plantilia:LSJ
- ^ a b Ferrater-Mora, José. Diccionario de Filosofia. Barcelona: Editorial Ariel, 1994.
- ^ a b Whitney, W. D. TI Siglo a diksionario; ti ensiklopediko aleksikon ti pagsasao nga Inggles. New York: The Century Co, 1889.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Pakasaritaan idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Pakasaritaan idiay Wikiquote


c: text/html

text:
1804
Ti 1804 ket maysa a bisiesto a tawen a nangrugi iti aldaw ti Dominggo iti kalendario a Gregoriano.
Dagiti linaon
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero–Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Enero 1 – Ti Haiti ket nakagun-od ti panakawayawaya manipud ti Pransia ken nagbalin a ti immuna a nagisit a republika, nga isu laeng ti nagballigi yaalsa ti tagabu.
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero–Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero 12 – Immanuel Kant, Aleman a pilosopo (naipasngay 1724)
Kasilpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti 1804 idiay Wikimedia Commons

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Papeles:Flag of Maine.svg
Pakasaritaan ti papeles
Ipindut ti maysa a petsa/oras tapno makitam ti papeles iti kasisigud a langana iti dayta nga oras.
Panagusar ti papeles
Ti sumaganad kadagiti 9 a silpo ti panid ditoy a papeles:
- ISO 3166-2:US
- Listaan dagiti birngas ti estado iti Estados Unidos
- Listaan dagiti estado iti Estados Unidos babaen ti petsa a pinag-estado
- Listaan dagiti estado ken territorio iti Estados Unidos babaen iti populasion
- Listaan dagiti estado ken territorio iti Estados Unidos babaen ti densidad iti populasion
- Listaan dagiti estado ken territorio iti Estados Unidos babaen ti kadakkel
- Listaan dagiti napili a pasasao ti estado ken territoria iti Estados Unidos
- Maine
- Plantilia:Datos ti pagilian Maine
Global a panag-usar ti papeles
Dagiti sumaganad a wiki ket agus-usar iti daytoy a papeles:
- Panag-usar idiay af.wikipedia.org
- Panag-usar idiay als.wikipedia.org
- Panag-usar idiay ang.wikipedia.org
- Panag-usar idiay an.wikipedia.org
- Panag-usar idiay ar.wikipedia.org
- مين
- قالب:معطيات الولايات المتحدة
- بيلغرايد
- ساكو
- قالب:بذرة مين
- قالب:مين
- ملحق:قائمة العواصم في الولايات المتحدة
- قالب:معطيات الولايات المتحدة/شرح
- قالب:معطيات مين
- ملحق:قائمة كنى ولايات الولايات المتحدة
- لغة فرنسية
- أعلام الولايات المتحدة
- علم مين
- ملحق:قائمة ولايات وأقاليم الولايات المتحدة حسب السكان
- ملحق:قائمة الولايات الأمريكية حسب معدل النمو السكاني
- ملحق:قائمة رموز الولايات الأمريكية
- ملحق:قائمة الولايات والمناطق الأمريكية
- مقاطعة أروستوك (مين)
- مقاطعة كمبرلاند (مين)
- مقاطعة بينوبسكوت (مين)
- مقاطعة واشنطن (مين)
- Panag-usar idiay ast.wikipedia.org
- Panag-usar idiay as.wikipedia.org
- Panag-usar idiay ay.wikipedia.org
- Panag-usar idiay az.wikipedia.org
- Panag-usar idiay az.wiktionary.org
- Panag-usar idiay bar.wikipedia.org
- Panag-usar idiay ba.wikipedia.org
- Panag-usar idiay be-x-old.wikipedia.org
- Panag-usar idiay be.wikipedia.org
Kitaen ti adu pay a global a panag-usar iti daytoy a papeles.


text:
Pagsasao a Lituano
Ti Lituano (lietuvių kalba) ket isu ti opisial nga estado a pagsasao itiLituania ket mabigbigana a kas maysa kadagiti opisial a pagsasao ti Kappon ti Europa. Adda dagiti agarup a 2.9 a riwriw a Lituano a mangisasao idiay Lituania ken agarup a 300,000 idiay ballasiw taaw. Ti Lituano ket mays a Baltiko a pagsasao, nga asideg maikabagian ti Leton, nupay dagitoy ket saanda a nasaranay a maawatan. Daytoy ket naisurat ti Latin nga abesedario. Ti Lituano a pagsasao ket naipamatian nga isu ti kakonserbatiboan a sibibiag a Indo-Europeano a pagsasao, a nakataginayon kadagit adu a langa ti Proto-Indo-Europeano a tattan ket napukawen kadagiti sabali a Indo-Europeano a pagsasao.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Zinkevičius, Z. (1993). Rytų Lietuva praeityje ir dabar. Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidykla. p. 9. ISBN 5-420-01085-2. "…dagiti linguista ket sapsasapda a mangawat a ti pagsasao a Lituano a ket isu ti kaaduan nga arkaiko kadagiti sibibiag nga Indo-Europeano a pagsasao…"


text:
Plantilia:ISO 639 a nagan
Ti plantilia ket makasapul ti maysa a kodigo ti pagsasao ti ISO 639
Panag-usar[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy a plantilia ket inus-usar a mangsolbar dagiti nagan ti kodigo ti pagsassao ti ISO 639-1, ISO 639-2 ken ISO 639-3
- Dagiti maipatinayon kadagiti kodigo ti ISO 639-1 Alpha-2
Saan amin a pagsasao ket addaan kadagiti kodigo ti ISO 639-1. Isunga, kadagiti mapalabas a panawen, dagiti agar-aramat ket maaw-awisda nga agnayon ti alagaden wenno dagiti konbersio iti naisangayan a kaso dita baba.
- "deva" mangited ti "Devanāgarī" (manipud ti ISO 15924)
- "tlh" mangited ti "Klingon" (manipud ti ISO 639-2)
- "mni" mangited ti "Manipuri" (manipud ti ISO 639-2)
- "pra" mangited ti "Prakrit" (manipud ti ISO 639-2)
- "hans" mangited ti "Napalaka nga Insik" (manipud ti ISO 15924)
- "hant" mangited ti "Tradisional nga Intsik" (manipud ti ISO 15924)
Datos ti plantilia[urnosen | urnosen ti taudan]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- {{Pagsasao}}


text:
Plantilia:Str find
1
Panag-usar[urnosen | urnosen ti taudan]
{{Str find|testo|sub_string}} = Puesto ti umuna a pagparangan ti sub_string iti testo.
Kas pagarigan[urnosen | urnosen ti taudan]
Kadagiti kas pagarigan, ti kuerdas a biruken ket
Abcdefghijklm:
- A; 1
- a; -1
- def; 4
- klm; 11
- zyx; -1
- empty;klm;-1
- empty;empty; 1
- Sensitibo ti kadakkel ti letra.
- Mangisubli ti -1 no ti sub_string ket saan a mabirukan
- Ti puesto ti karakter ket naibatay iti 1 (saan a naibatay ti 0 based a kas kadawyan kadagiti karkulo).
- Ballaag: no ti sub_string ket awan linaon, ti kankanayon ket mangisubli ti 1 !!! Daytoy a kaso ket kankanayonto a matengngel a naipangpangruna.
Datos ti plantilia[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy ket isu ti dokumentasion ti TemplateData para iti plantilia nga inus-usar babaen ti VisualEditor.
Str find
Ti plantilia a mangbiruk ti numeriko a puesto ti umuna a pannakaiparang ti ''subkuerdas'' iti ''testo''


text:
(Naibaw-ing manipud idiay
Plantilia:Max/2
)
Daytoy a plantilia ket agus-usar ti
, ti naisurat iti lengguahe ti programa ti Lua. Pangngaasi a kitaen ti Modulo:Math Wikipedia:Lua para kadagiti pakaammo.
Daytoy a plantilia ket maus-usar kadagiti , no baliwam adunto ti makadlaw. Nasken nga umuna a subokan kadagiti subpanid ti adu a panid /pagipadasan ken /subokan, wenno iti bukod a subpanid. Kalpasanna mabalinton nga inayon iti maysa a panag-urnos. Pangngaasi nga usigen idiay tungtunganna a panid sakbay nga isayangkat.
Pateganna ken agisubli ti kadakkelan iti maysa a listaan dagiti numeriko a pateg. Dagiti parametro ket mabalin a dagiti numeriko nga panangiyebkas a mabalinto a mapategan. Dagiti awan a parametro ket saan a maikaskaso.
Panag-usar
{{max | pateg1 | pateg2 | pateg3 | pateg4 | ... }}
Kas pagarigan
{{max}} →
{{max|}} →
{{max|-7}} → -7
{{max|-7|}} → -7
{{max|-7|5}} → 5
{{max|-7|5|}} → 5
{{max|-7|5|8}} → 8
{{max|40*41|300+30}} → 1640
{{max|100+10|300+30|200+20}} → 330
Datos ti plantilia
Daytoy ket isu ti dokumentasion ti
TemplateData para iti plantilia nga inus-usar babaen ti VisualEditor.
Max
Pateganna ken agisubli ti kadakkelan iti maysa a listaan dagiti numeriko a pateg.
Dagiti parametro ti plantilia
Parametro
Deskripsion
Kita
Kasisigud
Kasasaad
Umuna a pateg
1 Ti umuna a pateg, maysa a bilang wenno panangiyebkas, a kas ti '10*20+30'
string awan ti nagyanna
nasken
Maikadua a pateg
2 Ti maikadua a pateg, adu pay ti mabalin a mainaganan a parametro
string awan ti nagyanna
pagpilian
Kitaen pay
{{
min}} nga agited kadagiti kabassitan


text:
Plantilia:Lang
{{{2}}}
Ti panggep daytoy a plantilia ket ti panangipakita a ti naited a linia ti testo ket tagikua ti naisangayan a pagsasao (kitaen ti kodigo ti pagsasao). Daytoy ket masansan a saan a makita ti panagbaliw ti testo, ngem makatulong kadagiti pagbasabasa nga agpili ti husto a kita ti letra, tapno makapili ti husto a pannakabalikas dagiti ramit ti pagbasaan ken dadduma pay, a kas naipalawag dita baba.
{{lang|Etiketa ti pagsasao|Testo}}
Usaren dagiti kodigo ti pagsasao ti ISO 639. Kas pagarigan (ti fr ket isu ti kodigo para iti Pranses):
* Kinuna ti babai ket: "''{{lang|fr|Je suis française.}}''"
Ti resulta iti pagbasabasam:
- Kinuna ti babai ket: "Je suis française."
Daytoy a plantilia ket mangiraman pay ti silpo ti pannakaikategoria no usaren daytoy kadagiti panid ti nangruna a nagan ti espasio, isunga daytoy ket nasken a saan nga inayon iti kaunegan ti wiki a silpo. Daytoy ket nasken pay a saan a mausar babaen ti sabali panid iti parametro ti "title" iti dakamat no adda ti a URL; daytoy ket agpataud ti biddut. Daytoy a biddut ket saan a dagus a makita no mausar babaen ti sabalia a panid ti nagan ti espasio ti plantilia. No maitunos, ti intero a silpo ti wiki ket imbes a mabalin a maipan iti plantilia:
- Nasayaat
{{lang|ar|[[Pagsasao nga Arabiko|العربية]]}}
- Madi
[[Pagsasao nga Arabiko|{{lang|ar|العربية}}]]
Babaen ti kasisigud, daytoy a plantilia ket mangikabil kadagiti artikulo iti matutop a kategoria ti Kategoria:Dagiti artikulo a naglaon ti saan nga Ilokano a testo. Tapno mapasardeng daytoy, inayon ti parametro ti
|nocat=true.
Adda met dagiti bersion ti daytoy a plantilia para kadagiti naisangayan a pagsasao a mangimaldit pay ti nagan ti pagsasao, naikeddeng daytoy ti umuna a pannakausar ti pagsasao iti artikulo. Kas pagarigan, "
{{lang-es|español}}" ken "
{{lang-ru|pycckий языk}}" mangited ti "Espaniol: español" ken "Ruso: pycckий языk".
Dagiti subetiketa ti pagsasao ket mabalin pay a mausar a mangipakita ti eskritu ti panagsurat wenno rehional a paggigiddiatan iti pagsasao. Segun ti W3C, "ti nasayaat nga alagaden no agpartuat kadagiti etiketa ti pagsasao ket ti ababa a pannakaaramid kadagiti etiketa", [1] tapno dagiti subetiketa ket nasken laeng a mainayon no adda nangruna a rason ti panag-usar kaniada. Ti ISO 639‑1 ket kinaykayat ngem dagiti ISO 639‑2 ISO 639‑3.
Datos ti plantilia[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy ket isu ti dokumentasion ti TemplateData para iti plantilia nga inus-usar babaen ti VisualEditor.
Lang
Mangipakita a ti naited a linia ti testo ket tagikua ti naisangayan a pagsasao. Us-usaren babaen dagiti nadumaduma a pagbasabasa nga agus-usar ti nadumaduma nga estilo para kadagiti sabsabali a pagasasao.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kategoria:Dagiti plantilia a pangsuporta ti nadumaduma a pagsasao
- Listaan dagiti kodigo ti ISO 639 (dagiti kodigo ti pagsasao)
- Listaan dagiti kodigo ti ISO 15924 (dagiti kodigo ti eskritu)
- Listaan dagiti romanisasion ti ISO (dagiti kodigo ti transliterasion)
- {{transl}} para iti romanisasion dagiti pagsasao a saan a patubo a naisurat iti alpabeto ti Latin
- {{Unicode}}, {{script}} para kadagit naisangayan nga eskritu
- Kategoria:Dagiti plantilia a pangsuporta ti nadumaduma a pagsasao, para iti bisual a panagmarka kadagiti silpo ti ruar iti linaon ti ganganaet a linaon


text:
Pinintaán
Ti Pinintaán ket maysa a pannaksanay iti panangidangep ti pinta, pigmento, maris wenno dadduma pay a banbanag[1] iti maysa a rabaw. Daytoy a banag ket kadawyan a maidangep ti maysa nga arisadsad ti brútsa ngen mabalin pay ti agusar kadagiti sabsabali a banbanag. Iti arte, ti balikas a pintaan ket agipalpalawag ti aramid ken resulta ti panagaramid. Nupay kasta, ti pinintaan ket mabalin pay a mausar ti ruar iti arte a kas maysa a kadawyan a komersio babaen dagiti artesano ken dagiti agipakpatakder. Dagiti pinintaan ket mabalin a mausar a suporta kadagiti rabaw ti diding, papel, mantalóna, kayo, sarming, malapáko, sekka, bulong, gambáng wenno konkréto, ken mabalin pay a mairaman a pagtitiponen dagiti sabsabali a banbanag a mairaman ti darat, sekka, papel, nabalitokan a bulong ket dagiti dadduma pay a banbanag.


text:
Prepektura ti Aichi
Ti Prepektura ti Aichi (愛知県 Aichi-ken?) ket maysa a prepektura iti Hapón a mabirukan idiay rehion ti Chūbu.[1] Ti rehion ti Aichi a naamammuan pay a kas iti rehion ti Tōkai. Ti kapitoliona ket ti Nagoya. Isu daytoy ti sentro iti Chūkyō a Metropolitano a Lugar.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Aichi-ken" Ensiklopedia ti Hapón, p. 11 idiay Liblibro ti Google; "Chūbu" Ensiklopedia ti Hapón, p. 126 idiay Liblibro ti Google.
- ^ Nussbaum, "Nagoya" p. 685 idiay Liblibro ti Google.


text:
Wikipedia:Renunsia dagiti linaon
Pagtungpalan ti Wikipedia ti agurnong kadagiti adu a pannakaammo ti nagitaoan. Ngamin iti daytoy ti Wikipedia ket addaan kadagiti adu nga artikulo a nakasakup ti nalawaan a dagiti suheto. Adda met bassit kadagitoy a topiko ti nasensura babaen ti edukasional, gobierno, kampania, nagannak ken sabsabali pay panagsagat.
- Adda met dagiti dadduma nga artikulo ti Wikipedia nga agtungtung ti balbalikas wenno pagsasao a mapanunutan a nagubsang, wenno makapagura babaen ti sabsabali nga agbasbasa.
- Dagiti artikulo ket mabalin nga aglaon ti mangmangeg, makitkita, wenno naisuratan a maipatakderan iti tat-tao wenno mapaspasamak a mabalin a nasalakniban babaen dagiti dudduma a kultura.
- Ti Wikipedia ket naglaon kadagiti adu ken sabsabali nga imahen, nga ti dadduma ket mabalin a saan a makaykayatan wenno makapagura babaen ti dadduma nga agbasbasa. Kas pagaringan, ti dadduma nga artikulo ket naglaon ti grapiko a panakailadawan ti ranggas, nagitaoan nga anatomia, wenno sekso nga aramid.
- Adu dagiti artikulo a naglaon ti prangko a tungtungan kadagiti kontrobersial a topiko. Adda dagiti dadduma pay a suheto a natungtungan nga addaan ti managdakdakes a maaramat iti daduma a naisakupan. Adda pay dagiti dadduma a naglaon ti pannakaammo kadagiti napeggad nga araramid. (Kitaen ti Wikipedia:Sapasap a renunsia ken Wikipedia:Renunsia dagiti peggad).
- Ti Wikipedia ket aglaon pay kadagiti Agsamsamen ti pannakaammo (Inggles a bersion).
- Ti Wikipedia ket mabalin nga aglaon pay kadagiti agkalbit kadagiti tat-tao nga addaan ti sakit a PTSD (Inggles a bersion).
- Ti Wikipedia ket mabalin nga aglaon pay kadagiti imahen ken mabuybuya nga agkalbit ti kissiw ken sabsabali saksakit.
- Yantangay ta, ti Wikipedia ket silulukat kadagiti agararamid manipud iti publiko, mabalin nga adda pay dagiti dakes a naisursurat ditoy Wikipedia.
- Mabalin nga adda pay dagiti pangngagas, linteg wenno sabsabali pay a pakaammo nga kadawyan a suheto a panangipagarupan dagiti propesional; Ti Wikipedi aket saan a pagsukat para iti panagsapul ti tulong iti propesional. Pangngaasi a paammo: Ti Wikipidea ket saan ng agited ti kalintegan a balakad wenno pangngagas a balakad.
Ti agdama nga annuroten ti Wikipedia ket ti agiraman kadagiti kastoy a linaon, no maipaayan na met laeng a saan na a sangawen dagiti addaan nga annuroten (nangnangruna ti NPOV) wenno dagiti linteg ti estado ti Florida iti Estados Unidos, nga isu ti nakaipatakderan ti Wikipedia. Kitaen met dagiti kaspagarigan a kontrobersial (Inggles a bersion) nga artikulo nga addaan ti linaon nga maibagbaga, adu kadagitoy ti nagloan ti ballaag ken adu met ti awan.
Ket iti ania man a kaso ti Wikipedia ket obra a kanayon a maipangrangrang-ayan, ken adu dagiti artikulo a naglaon kadagiti biddut, di nalinteg, naitipon nga artikulo, wenno masapul laeng ti anus. Agpatalged kami kadagiti agbasbasa ti agpasayaat kadagitoy a parikut. Ti kaaduan kadagitoy nga atikulo ket sinuratan ti agmaymaysa a tao nga saan nga eksperto iti dagitoy a suheto, ken agkurang kadagiti akademik wenno propesional a pannakaamuan.
Ti Wikipedia ket naglaon kadagiti nalidem a pakaammo a mabalin a saan a naisakup iti kadawyan nga ensiklopedia. Ti panagsakup ti Wikipedia ket naibatay kadagiti kakaykayatan ti boluntario nga agararamid. Dagiti agbasbasa ket saan da kuma nga agikedkeddeng ti kina importante dagiti topiko babaen ti panakaisakup iti Wikipedia, wenno agipagarup nga ti maysa a topiko ket importante ngamin ket addaan ti suheto iti artikulo iti Wikipedia.


text:
Literatura
Ti literatura wenno kurditan (manipud ti Latin litterae (ad-adu ngem maysa); letra) ket isu ti arte iti naisurat nga obraken mabalin a, iti dadduma para a pasamak, ket mangitudo kadagiti eksklusibo a pannkaipablaak dagiti taudan. Ti balikas aliteratura ketliteral a kaibuksilan ti "dagiti banag a naaramid kadagiti letra" ken ti pars pro toto a termino "let-letra" ket sagpaminsan a naus-usar a mangibaga ti "literatura," a kas kadagitipigura iti bitla "ar-arte ken let-letra" ken "tao dagiti letra." Ti literatura ket sapasap a naidasig a kas adad kadagiti dua a nangruna a porma ti piksion ken saan a piksion ken dua a nangruna a pamay-ay ti daniw ken prosa.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Literatura idiay Wikimedia Commons


text:
Komiks
Ti komiks ket maysa a pamay-an a panangiyebkas a mangiyebkas kadagiti kapanunotan babaen dagiti ladawan, a kankanayon a kakkuyog iti testo wenno dagiti sabali a porma iti makitkita a pakaammo. Ti komiks ket kankanayon a makaala ti porma kadagiti agsasaruno nga agkukuyog a pangigiddiatan kadagiti sangkabenneg dagiti ladawn. Kankanayon nga adda dagiti testo a kas dagiti palobo ti bitla, dagiti naisursurat, ken dagiti pagangayan ti uni ("onomatopoeia") a mangipakita ti dialogo, salaysay, wenno dadduma pay a pakaammo. Dagiti elemento a kas ti kadakkel ken ti puesto dagiti sangkabenneg ket mangtengngel ti akkaw ti salysay. Ti panagkartunista ken dagiti kapada a porma ti panangiladawn ket isu dagitoy ti kadawyan a pamay-an ti panagaramid ti ladawan iti komiks; ti fumetti ket maysa a porma nga agus-usar kadagiti potograpiko a ladawan. Dagiti kadawyan a porma ti komiks ket mairaman dagiti benneg ti komiks, editorial ken dagiti makaang-angaw a kartun, dagiti komiks a libro, dagiti grapiko a nobela ken dagiti komiks ti web. Manipud idi naladaw a maika-20 a siglo, dagiti libruen a tomo a kas dagiti grapiko a nobela, dagiti komiks nga album, ken titankōbon ket nagbalinda nga immad-au a nadayeg.
Ti pakasaritaan ti komiks ket simmursurot kadagiti nadumaduma a dalan kadagiti nadumaduma a kultura. Babaen idi tengnga ti maika-20 a siglo, ti komiks ket nagbalinen a nadayeg idiay Estados Unidos, lumaud nga Europa (a naisangayan idiay Pransia ken Belhika), ken idiay Hapon. Dagiti Europeano a komiks ket tumugot ti pakasaritaanna kadagiti benneg ti kartun ni Rodolphe Töpffer kadagiti tawen ti 1830, ken rimmang-ay kalpasan ti panagballigi dagiti benneg ti tawtawen ti 1920 a kas ti Tintin. Ti Amerikano a komiks ket rimsua idi a kas maysa a tipkel a pamay-an idi nasapa a maika-20 a siglo iti panagrugi dagiti warnakan a benneg ti komiks; ti magasin a kita dagiti komiks a libro ket isu ti simmaruno idi tawtawen ti 1930. Ti Hapon a komiks ken ti panagkartunista ("manga") ket tumugot ti pakasaritanna iti maika-13 a siglo. Dagiti moderno a benneg ti komiks ket rimsua idiay Hapon idi nasapa a maika-20 a siglo iti panagtulad kadagiti benneg ti Lumaud a komiks, ken babaen idi tawtawen ti 1930, ket kadawyan a nagbalin nadayeg dagiti komiks a magasin ken dagiti urnong ti libro. Ti panawen kalpasan ti Maikadua a Sangalubongan aGubat ket nakakita ti kinadayeg dagiti kartunista a kas ni Osamu Tezuka ken nagiturong ti napardas a panagpaadu ti kadayeg dagiti komiks ti Hapon.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Komiks idiay Wikimedia Commons
- Kitaen ti Komiks idiay Gandat ti Nawaya a Direktorio (Inggles)


text:
Anguilla
Ti Anguilla ( /æŋˈɡwɪlə/ ang-gwil-ə) ket maysa a Ballasiw Taaw a teritorio ti Britaniko idiay Karibe. Maysa daytoy kadagiti akin-amianan unay nga Is-isla ti Leeward idiay Lesser Antilles, a naisanglad ti day aiti Puerto Rico ken ti Is-isla ti Birhen ken dagus nga amianan iti Saint Martin. Daytoy a teritorio ket buklenna ti kangrunaan nga isla iti Anguilla, agarup daytoy a 26 km (16 mi) a kaatiddog babaen ti 5 km (3.1 mi) a kalawa iti kalawaan nga ungto, a mairan dagiti babbabassit ay nga is-isla nga awan dagiti agtaeng. Ti kapitolio daytoy nga isla ket tio Ti Tanap. Ti dagup a kalawa ti daga daytoy a teritorio ket 91 km2 (35 sq mi),[3] nga adda populasion ti agarup a 13,500 (2006 karkulo).
Ti Anguilla ket nagbalin a nalatak a pagkamangan iti buis, nga awan dagiti maala a puonan, tagikua, ganansia wenno dagiti sabsabali pay a porma iti dagus a panagbuis kadigiti agmaymaysa a tattao wenno korporasion.[4]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Anguilla World Fact Book
- ^ Bariweswes ti Pagilian: Anguilla, Panagbaniaga ken Ganganaet a Panagtaeng, Opisina ti Ganganaet ken Mankomunidad
- ^ http://www.umsl.edu/services/govdocs/wofact92/wf930012.txt
- ^ Tax Rates. "Dagiti Gatad ti Buis ti Anguilla". Taxrates.cc. Naala idi 2011-12-28.


text:
Papel
Ti papel ket ti naingpis a materiales a napataud babaen ti panagtalmeg kadagiti nabasa a sagut, kadawwan daytoy a ti ubaas a selulosa a nagtaod manipud ti tarikayo, dagiti rutay ken dagiti ruot, ken ti panangipamaga kadagitoy kadagiti nalap-it a sabanas.
Ti papel ket adu ti aramatna a materiales nga adu kadagiti usar. Bayat a ti kadawyan nga usar ket para iti panagsurat ken panagimalditan, daytoy pay ket kaaduan a naus-usar a pagbungon a materiales, kadagiti adu a produkto ti panagdalus , kadagiti adu a bilang ti proseso ti industrial ken panagpatakder, ken naus-usar pay daytoy a kas laok ti makan – a naisangsangayan kadagiti kultura ti Asia.
Ti papel ken proseso ti ubaas a panagaramid ti papel ket naibagbaga a napartuat idiay Tsina idi las-ud ti nasapa a maikadua a siglo AD, ken mabalin a nasapsapa ngem ti tawen ti 105 A.D.,[1] babaen ti korte ti eunuko Cai Lun ti Han , urayno ti kasapaan nga arkeolohiko dagiti pirgis ti papel ket nagtaud manipud ti maika-2 a siglo SK idiay Tsina.[2]
Ti moderno nga industria ti ubaas ken papel ket global, a ti Tsina ket isu ti mangiyun-una ti panagpataud keb ti Estados Unidos ti sumarsaruno.
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti kaduogan a naamammuan kadagiti arkeolohiko a pirgis ti asideg a simmarunuan ti moderno a papel ket idi maika-2 a siglo SK idiay Tsina. Ti ubaas a proseso ti panagaramid ti papel ket naigupit kenni Cai Lun, ti maika-2 a siglo AD a korte ti eunoko ti Han.[2] RTi papel ket nasayaat a sukat ti seda kadagiti adu a pangipakatan, ti Tsina ket mabalin a makailuas kadagiti adu a kantidad ti seda, ken nakatulong daytoy iti Nabalitokan a Panawen.
Ti papel ket naiwarwaras manipud iti Tsina babaen ti Tengnga a Daya aginggana ti mediebal nga Europa idi maika-13 a siglo, nga idiay ti ti nakabangonan dagiti nabilegan ti danum a molino ti papel.[3] Idi maika-19 a siglo, ti industrial a panagaramid daytoy ket nangipababab ti pategna, ken nangpakabael ti masa a panangisinnukat ti pakaammo ken nakatulong ti adu kadagiti panagsikko ti kultura. Idi 1844, ti Kanadiano nga inbento a ni Charles Fenerty ken ti Aleman a ni F.G. Keller ket nawayada a nagparang-ay ti proseso para iti panag-ubaas kadagiti sagut ti tarikayo.[4]
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti balikas a "papel" ket etimolohiko a nagtaud manipud ti Latin ti papiro, a nagtaud met manipud ti Griego ti πάπupoς (papuros), ti balikas para iti mula a Cyperus papyrus .[5][6] Ti papiro ket isu ti napuskol, kasla papel a materiales a napataud manipud ti amag ti mula a Cyperus papyrus nga inus-usar idi taga-ugma nga Ehipto ken dagiti dadduma a kultura ti Mediteraneo para iti panagsurat sakbay ti panangipaammo ti papael iti Tengnga a Daya ken Europa.[7] Urayno ti papael ket etimolohiko a nagtaud manipud ti papiro, dagitoy dua ket adu ti paggiddiatanda a napataud ken ti panagrang-ay ti moderno a papel ket mailasin manipud ti panagrang-ay ti papiro. Ti papiro ket "laminado dagiti masna a mula, bayat a ti papel ket napataud manipud kadagiti sagut a dagiti tagikuada ket banaliwan babaen ti panangiyuper a panagpalukneng wenno panagwarwara.[2]
Dagiti nagibasaran ken dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Hogben, Lancelot. “Panagmaldit, Papel ken dagiti Innipis”. Bennett, Paul A. (ed.) Books and Printing: A Treasury for Typophiles. New York: The World Publishing Company, 1951. pp 15-31. p. 17. & Mann, George. Print: A Manual for Librarians and Students Describing in Detail the History, Methods, and Applications of Printing and Paper Making. Londres: Grafton & Co., 1952. p. 77
- ^ a b c Tsien 1985, p. 38
- ^ Burns 1996, pp. 417f.
- ^ Burger, Peter. Ni Charles Fenerty ken ti Inbensionna a Papel. Toronto: Peter Burger, 2007. ISBN 978-0-9783318-1-8 pp.25-30
- ^ πάπupoς, Henry George Liddell, Robert Scott, Ti Griego-Inggles a Leksikon, iti Perseus
- ^ papiro, kadagiti Diksionario ti Oxford
- ^ "Panangipalplawag ti Papiro". Dictionary.com. Naala idi 2008-11-20.
- Burns, Robert I. (1996). "Paper comes to the West, 800−1400". Iti Lindgren, Uta. Europäische Technik im Mittelalter. 800 bis 1400. Tradition und Innovation (Maika-4 ed.). Berlin: Gebr. Mann Verlag. pp. 413–422. ISBN 3-7861-1748-9
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Papel idiay Wikimedia Commons
- Kasano ti agaramid ti papel?
- Panagaramid ti organiko a papel


text:
Pagsurotan ti Panagrang-ay ti Nagtagitaoan
Ti Pagsurotan ti Panagrang-ay ti Nagtagitaoan (Ingles: The Human Development Index (HDI)) ket naibuklan ti estadistika nga inususar ti panagi-ranggo babaen ti agpang ti "panagrang-ay ti nagtagitaoan" ken ilasin na ti "nangato unay a panagrang-ay ti nagtagitaoan", "nangato a panagrang-ay ti nagtagitaoan", "katimbengan a panagrang-ay ti nagtagitaoan", ken "nababa a panagrang-ay ti nagtagitaoan" kadagiti pagilian. Ti Pagsurotan ti Panagrang-ay ti Nagtagitaoan ket maysa a panagipadpada a panagrukod itikabayag ti panag-biag, literasia, edukasion, ken pagalagadan iti panagbiag para kadagiti pagilian ti sangalubongan. Maysa daytoy a panagrukod ti kasasaad ti biag, nangnangruna kadagiti nam-ay ti ubbing. Ususaren ti pinagilasin no ti maysa a pagilian ket narang-ay, agrangrang-ay, wenno saan unay a narang-ay, ken ti panagrukod dagiti nagbanagan dagiti annuroten ti ekonomia iti kababalin ti biag. Adaan pay dagiti HDI dagiti estado, siudad, ken dadduma pay babaen dagiti lokal nga oeganisasion wenno kompania.


text:
Hordania
- Hordania
- Dagiti estado a kameng ti Liga ti Arabo
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Arabiko
- Dagiti pagilian ti Lumaud nga Asia
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Nalabbasit
- Dagiti pagilian ti Daya a Mediteraneo
- Nalames nga Immindayon
- Lebante
- Dagiti pagilian ti Tengnga a Daya
- Dagiti pagilian ti Asideg a Daya
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1946
- Lumaud nga Asia
- Akin-abagatan a Lebante
- Dagiti dati a kolonia ti Britaniko
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Pasig
Ti Siudad ti Pasig ket maysa kadagiti siudad ken ili a mangbukel iti Metro Manila iti Pilipinas. Sigud a kapitolio ti probinsia ti Rizal sakbay a nabukel ti Metro Manila, kabeddeng ti Pasig iti laud ti Siudad ti Quezon ken Siudad ti Mandaluyong,; iti amianan ti Siudad ti Marikina; iti abagatan ti Siudad ti Makati, ili ti Pateros, ken ti Siudad ti Taguig; ken iti daya ti ili ti Cainta iti probinsia ti Rizal.
Dagiti ladawan idiay Pasig[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Nabingbingay ti Siudad ti Pasig iti 30 a barbaranggay.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Opisial a website ti Siudad ti Pasig
- Philippine Standard Geographic Code
- 2000 Philippine Census Information


text:
Nailet a Baybay Bering
Nagsasabtan: 66°0′N 169°0′W / 66.000°N 169.000°W
Ti Nailet a Baybay Bering (Ruso:БepиHroB пpoлиB, Beringov proliv), makunkuna dagiti patneng a tat-tao idiay a kas Imakpik ket mays a nailet a baybay a nagbaetan ti Rawis ti daga a Dezhnev, Chukotka, Russsia, ti kadayaan a murdong (169°43'W) iti kontinente ti Asia ken Rawis ti daga a Prinsipe iti Wales, Alaska, Estados Unidos, ti kalaudan a murdong (168°05'L) iti kontinente ti Amianan nga Amerika, nga addaan ti latitude a 65°40'N, agpa-abagatan bassit iti Polar a sirkulo. Ti agdama a nagbeddengan ti Estados Unidos ken Ruso iti nailet a baybay, a tinulagan laeng babaen ti Estados Unidos, ket ti 65°40'N. Ti nagan daytoy a baybay ket sagpaminsan pay a naipangiletra a kas Behring kadagiti kadaanan a liblibro.
Ti nailet a Baybay Bering ket isun a suheto iti sientipiko a panpanunuten nga dagiti nagtagitaon ket naggapu da manipud iti Asia a mapan iti Amerika a naiballasiwan ti daga a rangtay iti panawen nga ti taaw ket ababaw, wenno nagbanagan dagiti glasier a nagkandado dagiti nawatiwat a kadanuman, a nagisarang ti pantok ti baba ti taaw. Ti kastoy ket agpalubos kadagiti nagtagitaon ti magna manipud idiay Siberia a mapan idiay Alaska, isu nga nataoan da ti Amianan ken Abagatan nga Amerika.


text:
Haiti
Ti Haiti, oficial nga nagkikilala bilang República ti Haiti (Frances: République d'Haïti; Kreyol: Repiblik Ayiti) ket maysa a lubong nga matatagpuan iti Baybay a Karibbean.
- Haiti
- Dagiti pagilian ti Karibe
- Dagiti estado a kameng ti Komunidad ti Karibe
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Pranses
- Dagiti isla a pagilian
- Latin nga Amerika
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1804
- Pakasaritaan ti Haiti
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Sona ti oras
Ti sona ti Oras ket maysa a rehion iti Lubong nga addaan ti agpapada a Pagalagadan ti oras para iti kalintegan, komersial ken sosial a pakaipanggepan. Tapno ti maysa a pagorasan ket agnaynayon nga agpadpada iti maysa a paset iti aldaw no agtayyek ti Daga, iti sabsabali a lugar iti Daga ket nasken nga addaan da ti sabsabali a pagorasan. Ti sona ti oras ket naus-usaren iti moderno a panawen tapno ti dua siudad iti agpada a lugar ket addaan da ti agpada nga oras, para iti panglaka ken panakasayaat ti pakitinnarusan.


text:
Init
Ti Init ket isu ti bituen iti tengnga iti Sistema a Solar. Daytoy ket gangani a nagtimbukel ken nabuklan ti napudot a plasma a nailaga kadagiti magnetiko a lugar.[10][11] Addaan ti diametro ti agarup a 1,392,000 km, agarup a 109 a dakdakkel ngem ti Daga, ken addaan ti masa a (agarup a 2×1030 kilograms, 330,000 a dakdakel ngem ti daga) a mangbukel daytoy ti agarup a 99.86% iti dagup a masa iti Sistema a Solar.[12] Ti panaka-kimiko, agarup a tallo a pagkatlo iti masa ti Init ket nabuklan iti Hidróheno,a dagiti nabati ket kaaduan a helio. Dagiti nabati (1.69%, nupay kasta daytoy ket agarup a 5,628 a dakdakkel ngem ti masa ti Daga) ket binuklan dagiti nadagsen nga elemento, a mairaman ti Oksíheno, karbon, neon ken landok, ken dadduma pay.[13]
Ti nailangitan a panakaidasig ti Init, a naibatay ti espektral a klase, ket G2V, ken di-pormal a nainaganan a kas ti duyaw nga ansisit, gapu ta ti makita a panagsilnagna ket kapigsaan iti duyaw a berde a paset iti espektro ken ngem nupay kasta ti marisna ket puraw, manipud ti rabaw ti Daga daytoy ket agparang a kas duyaw gapu ti atmospera a panakaiwarwaras iti asul a lawag.[14][15] Iti espektral a klase nga etiketa, ti G2 ket mangitudo ti bukodna a rabaw a temperatura iti agarup a 5778 K (5505 °C), ken ti V a mangitudo ti Init, a kasla kapada dagiti bitbituen, ket maysa a nangruna a panagsasaruno a bituen, ken isu a daytoy ket agaramid ti bukodna nga enrhia babaen ti nuklear a panaglunag iti hidroheno nga nuklei inti helio. Iti bugasna, ti Init ket aglunag kadagiti 620 a riwriw a metriko a tonelada iti hidroheno iti tunggal maysa a segundo. Naikapanunutan idi dagiti astronomo a daytoy ket maysa a bassit ken saan a naisangyan a bituen, ti Init tattan ket naikapanunutanen a naranraniag iti agarup a 85% kadagiti amin a bituen iti Nagririmpuok a Bitbituen nga ariwanas, a kaaduan kadagitoy ket dagiti nalabbaga nga ansisit.[16][17] Ti patingnga a kadakkel iti init ket +4.83; nupay kasta, a kas ti kaasitgan a bituen iti Daga, ti Init ket isu ti karaniagan a banag iti langit nga adda iti nalawag a kadakkel iti −26.74.[18][19] Ti napudot a korona ti Init ket agnaynayon a dumakdakkel idiay tangatang a daytoy ket agparpartuat ti solar nga angin, maysa daytoy a waig dagiti nakarga a partikula a gumayat idiay heliopause kadagiti agarup a 100 nga astronomicko a paset. Ti labutab iti interestelar a pamay-an a pinorma babaen ti solar nga angin, ti heliospera, ket isu ti kadakkelan nga agnanayon a patakder idiay Sistema a Solar.[20][21]
Ti Init ket agdama nga agbanbaniaga babaen ti Lokal nga Interestelar nga Ulep iti sona ti Lokal a Labutab, iti kaunegan ti barakus iti Orion nga Ima iti Nagririmpuok a Bitbituen nga ariwanas. Kadagiti 50 a kaasitgan a nailangitan a sistema iti uneg ti 17 a lawag a tawtawen manipud ti Daga (a ti kaasitgan ket ti nalabbaga nga ansisit a nanaganan ti Proxima Centauri iti agarup a 4.2 a lawag a tawtawen a kaadayo), ti Init ket maikapat ti ranggo babaen ti masa.[22] Ti Init ket palikmutenna ti tengnga iti Magririmpuok a Bitbituen iti kaadayo kadagiti agarup a 24,000–26,000 lawag a tawen manipud ti galaktiko a sentro, a mangleppas ti maysa nga agpakanawan a panaglikmuta, a kas makita manipud kadagiti galaktiko nga amianan nga ungto, iti agarup a 225–250 a riwriw a tawtawen. Gapu ta ti ariwanas tayo ket aggungunay iti respeto iti kosmiko a mikroonda a radiasion ti lugar iti likud (CMB) iti turong iti konstelasion a Hidra iti kapardas iti 550 km/s, ti pagbanagan a kapardas ti Init a mainaig iti CMB ket agarup a 370 km/s iti turong iti Abut wenno Leo.[23]
Ti natimbengan a kaadayo iti Init manipud ti Daga ket agarup a 149.6 a riwriw a kilometro (1 AU), ngem ti kaadayo ket agdumaduma no ti Daga ket aggunay manipud ti perihelion iti Enero aginggana ti aphelion iti Hulio.[24] Iti daytoy a natimbengan a kaadayo, ti lawag ket agbaniaga manipud ti Init aginggana ti Daga iti agarup a 8 minutos ken 19 a segundo. Ti enerhia iti daytoy a lawag ti init ket agsuporta kadagiti gangani amin a kita ti biag iti Daga babaen ti potosintesis,[25] ken mangiturong ti klima ken tiempo iti Daga. Ti dakkel a panakaapekta ti Init iti Daga ket nabigbiganen manipud kadagidi prehistoriko a panawen, ken ti Init ket naipanunutan babaen kadagiti nadumaduma a kultura a kas maysa a dios. Ti napudno a sientipiko a panakaawat iti Init ket nabuntog ti panakarang-ayna, ken nasapsapa ngem ti maika-19 a siglo nga adu dagiti nalatakan a sientista ket addada iti bassit a panakaammo iti maipapan ti bagi a panakabukel ken taudan ti enerhia ti Init. Daytoy a panakawat ket agdama pay ti panagrangrang-ayna; adu pay dagiti naumaduma nga anomalia tatta nga aldaw iti tignay ti Init a saan pay a naipalpalawagan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c d e f g h i j k l m n o Williams, D. R. (2004). "Pudno a Pagalagadan ti Init". NASA. Naala idi 2010-09-27.
- ^ Asplund, M.; N. Grevesse and A. J. Sauval (2006). "Ti baro a kaadu ti solar - Pset I: ti panagpalpaliiw". Komunikasion iti Asteroseismolohia 147: 76–79. Bibcode:2006CoAst.147...76A. doi:10.1553/cia147s76.
- ^ "Eclipse 99: Dagiti Agnanayon a Masalsaludsod". NASA. Naala idi 2010-10-24.
- ^ Hinshaw, G.; et al. (2009). "Five-yaer Wilkinson Microwave Anisotropy Probe observations: data processing, sky maps, and basic results". The Astropisikal a Warnakan Dagiti suplemento a Serie 180 (2): 225–245. Bibcode:2009ApJS..180..225H. doi:10.1088/0067-0049/180/2/225.
- ^ a b c d e f g h i j k l "Eksplorasion ti Sistema Solar: Dagiti planeta: Init: Dagiti kinapudno ken Bilbilang". NASA. Naidulin manipud ti kasisigud idi 2008-01-02.
- ^ Ko, M. (1999). "Densidad iti Init". Iti Elert, G. The Physics Factbook.
- ^ "Dagiti prinsipio iti Espektroskopia". Unibersidad iti Michigan, Departamento ti Astronomia. 30 August 2007.
- ^ a b Seidelmann, P. K.; et al. (2000). "Report Of The IAU/IAG Working Group On Cartographic Coordinates And Rotational Elements Of The Planets And Satellites: 2000". Naala idi 2006-03-22.
- ^ "Dagiti Kangrunaan nga Estadistika ti Init". Stanford Solar Center. Naala idi 2008-07-29., citing Eddy, J. (1979). Ti Baro nga Init: Dagiti Solar a Nagbanagan Manipud ti Skylab. NASA. p. 37. NASA SP-402.
- ^ "Kasano ti katimbukel ti Init?". NASA. 2 Oktubre 2008. Naala idi 7 Marso 2011.
- ^ "Dagiti immuna nga STEREO nga imahen iti Intero nga Init". NASA. 6 Pebrero 2011. Naala idi 7 March 2011.
- ^ Woolfson, M (2000). "Ti nagtaudan ken ebolusion iti sistema solar". Astronomia ken Heopisika 41 (1): 1.12. doi:10.1046/j.1468-4004.2000.00012.x.
- ^ Basu, S.; Antia, H. M. (2008). "Helioseismolohia ken Solar a Kaadu". Dagiti Reporta ti Pisika 457 (5–6): 217. arXiv:0711.4590. Bibcode:2008PhR...457..217B. doi:10.1016/j.physrep.2007.12.002.
- ^ "Sun". World Book. NASA. Naala idi 2009-10-31.
- ^ Wilk, S. R. (2009). "Ti Duyaw nga Init a Paradoha". Dagiti Optiko ken Potonika a Damdamag: 12–13.
- ^ Than, K. (2006). "Nagkamali dagiti astronomo: Kaaduan kadagiti Bituen ket Agmaymaysa". Space.com. Naala idi 2007-08-01.
- ^ Lada, C. J. (2006). "Panakaaduan dagiti nailangitan ken ti immuna a aramid ti masa: Kaaduan kadagiti Bituen ket Agmaymaysa". Astropisikal a Sursurat ti Warnakan 640 (1): L63–L66. arXiv:astro-ph/0601375. Bibcode:2006ApJ...640L..63L. doi:10.1086/503158.
- ^ Burton, W. B. (1986). "Dagiti nailangitan a parametro". Dagiti Repaso ti Limbang a Siensia 43 (3–4): 244–250. Bibcode:1986SSRv...43..244.. doi:10.1007/BF00190626.
- ^ Bessell, M. S.; Castelli, F.; Plez, B. (1998). "Modelo ti tangatang iti nalawa a bedbed dagiti maris, bolometriko a panagtarimaan ken panaglalibrasion ti temperatura para kadagiti O–M a bituen". Astronomia ken Astropisika 333: 231–250. Bibcode:1998A&A...333..231B.
- ^ "Ti maysa a Bituen nga Adda dagiti dua nga Amianan nga Ungto". Science @ NASA. NASA. 22 Abril 2003.
- ^ Riley, P.; Linker, J. A.; Mikić, Z. (2002). "Panagmodelo ti heliosperiko ti agdama a sabanas: Dagiti panagdumaduma ti Solar a siklo". Warnakan iti Heopisikal a Panagsukisok 107 (A7): SSH 8–1. Bibcode:2002JGRA.107g.SSH8R. doi:10.1029/2001JA000299. CiteID 1136.
- ^ Adams, F. C.; Laughlin, G.; Graves, G. J. M. (2004). "Dagiti Nalabbaga nga Ansisit ken ti Gibus iti Nagruna a Panagsasaruno". Revista Mexicana de Astronomía y Astrofísica 22: 46–49. Bibcode:2004RMxAC..22...46A.
- ^ Kogut, A.; et al (1993). "Dipole nga Anisotropia iti COBE a Paggiddiatan dagiti Mikroonda a Radiometro dagiti Immuna a Tawen a Mapa". Astropisiko a Warnakan 419: 1. arXiv:astro-ph/9312056. Bibcode:1993ApJ...419....1K. doi:10.1086/173453.
- ^ "Equinoxes, Solstices, Perihelion, ken Aphelion, 2000–2020". Obserbatori ti marina ti Estados Unidos. 31 Enero 2008. Naala idi 2009-07-17.
- ^ Simon, A. (2001). TI Pudno a Siensia a Naggapuan dagiti X-a Papeles : Dagiti mikrobio, dagiti layap, ken dagiti mutante. Simon ken Schuster. pp. 25–27. ISBN 0-684-85618-2.


text:
Lombardia
Ti Lombardia (Italiano: Lombardia Pannakabalikas nga Italiáno: [lombarˈdiːa], Lumaud a Lombardo: Lumbardìa, Dumaya a Lombardo: Lombardia) ket maysa kadagiti 20 a rehion ti Italia. Ti kapitoliona ket ti Milan. Maysa a pagkanem ti populasion ti Italia ket agtaeng idiay Lombardia ken agarup a maysa a paglima ti GDP ti Itali aket maipataud ti dayta a rehion, a mangaramid daytoy ti kaaduan ti populasion ken maysa kadagiti kabaknangan a rehion iti pagilian ken maysa kadagiti kabaknagan iti sibub ukel a Europa.[3] Dagiti nangruna a papanan dagit iturista ti daytoy a rehion ket mairaman ti naipakasaritaan a, kultural ken artistiko a siudsiudad Milan (a daytoy ti maikadua a kaaduan apappapanan dagiti turista idiay Italia),[4] Brescia, Mantua, Pavia, Como, Cremona, Bergamo, Sondrio, Lecco, Lodi, Varese, Monza, ken dagiti danaw ti Garda, Como, Maggiore, ken Iseo.
Ti opisial apagsasao, a kas ti amian nga Italia, ket Italiano. Dagiti tawidan a lokal a pagsasao ket dagiti nadumaduma adialekto ti Lombardo (Lumaud a Lombardo ken Dumaya a Lombardo), ken dagiti pat dialekto ti Emiliano, a naisasao kadagiti paset dagiti probinsia ti Mantua, Pavia, ken ti Cremona. Segun ti Istat, ganganai a 27% kadagiti Lombardo ket agsasao ti dua a pagsasao ti Lombardo ken Italiano; 9.1% ken dagiti Lombardo nga agsasao ti maysa 57.6% ket agsasaoda laeng ti Italiano.[5]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Eurostat – Dagiti Tabala, Dagiti Grapiko ken Mapmapa nga Interface (TGM) tabla". Epp.eurostat.ec.europa.eu. 12 Agosto 2011. Naala idi 16 Septiembre 2011.
- ^ EUROPA – Press Releases – Regional GDP per inhabitant in 2008 GDP per inhabitant ranged from 28% of the EU27 average in Severozapaden in Bulgaria to 343% in Inner London
- ^ "EUROPA – Press Releases – Rehional a GDP ti tunggal maysa nga agtataeng ti EU27, ti GDP ti tunggal maysa nga agtataeng idi 2006 a sumakup manipud ti 25% iti EU27 katimbengan ti Nord-Est idiay Romania aginggana ti 336% idiay Akin-uneg a Londres". Europa (web portal). 19 Pebrero 2009. Naala idi 10 Mayo 2010.
- ^ "Euromonitor Internationals Top City Destinations Ranking > Euromonitor archive". Euromonitor.com. 12 Disiembre 2008. Naala idi 10 Mayo 2010.
- ^ La lingua italiana, i dialetti e le lingue stranieri
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Lombardia idiay Wikimedia Commons


text:
Alice Munro
Ni Alice Ann Munro (née Laidlaw; naipasngay idi 10 Hulio 1931) ket maysa a Kanadiana a mannurat nga agsursurat iti Inggles. Ti obra ni Munro ket naipalawagen a kas adaan ti rebolusionario nga arkitektura kadagiti ababa a sarita, a naipangpangruna ti gaganayna a mapan iti masakbayan ken napalabas a panawen.[3]
Ti piksion ni Munro ket masansan a naiyasentar iti patubona a Kondado ti Huron idiay abagatan a laud ti Ontario.[4] Dagiti saritana ket mangkita kadagiti larikut ti tao iti maysa a saan a komplikado nga estilo ti prosa. Dagiti sinurat ni Munro ket nangitakder kaniana a kas "maysa kadagiti kalatakan a kontemporaneo a mannurat iti piksion," wenno, kas kinuna ni Cynthia Ozickt, "ti bukodtayo nga Chekhov."[5] Isu ket nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura ti 2013 para iti obrana kas "master iti moderno nga ababa a sarita ",[6] ken ti Premio Internasional ti Man Booker idi 2009 para kadagiti amin a bagi ti obrana, isu pay ket namitlo a nangabak ti Gunguna ti Gobernador Heneral ti Kanada para iti piksion.[6][7][8]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nota ken nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Pangyuna. Sala dagiti Naragsak a Linong. Alice Munro. First Vintage dagiti kontemporaneo nga Edision, Agosto 1998. ISBN 0-679-78151-X Vintage Books], Dibison ti Random House, Inc. New York.
- ^ Ti Pannakisinnarita kenni Alice Munro. Bookbrowse. Naala idi: 2 Hunio 2009.
- ^ Ni Alice Munro ket Nangabak ti Premio Nobel iti Literatura, babaen ni Julie Bosmans, The New York Times, 10 Oktubre 2013
- ^ Marchand, P. (29 Agosto 2009). "Open Book: Philip Marchand on Too Much Happiness, babaen ni Alice Munro". The National Post. Naala idi 5 Septiembre 2009.
- ^ Merkin, Daphne (24 Oktubre 2004). "Northern Exposures". New York Times Magazine. Naala idi 25 Pebrero 2008.
- ^ a b "Ti Premio Nobel iti Literatura 2013 – Press Release" (PDF). 10 Oktubre 2013. Naala idi 10 Oktubre 2013.
- ^ Bosman, Julie (10 Oktubre 2013). "Ni Alice Munro ket Nangabak ti Premio Nobel iti Literatura". New York Times. Naala idi 10 Oktubre 2013.
- ^ "Ni Alice Munro ket nangabak ti Premio Internasional ti Man Booker". The Guardian. 27 Mayo 2009.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sasao a mainaig ti Alice Munro idiay Wikiquote
Dagiti midia a mainaig ti Alice Munro idiay Wikimedia Commons
- Dagiti obra wenno maipanggep ti Alice Munro kadagiti biblioteka (WorldCat a katologo)
- Alice Munro iti Internet Movie Database


text:
Napoleon Bonaparte
Ni Napoleon Bonaparte (Pranses: Napoléon Bonaparte puis Napoléon Ier [napoleɔ̃ bɔnɑpaʁt]) (15 Agosto 1769 – 5 Mayo 1821) ket maysa idi a milisia ti Pranses ken daulo ti politika kadagiti kinaudi nga agpang ti Reblusion ti Pranses.
A kas ni Napoleon I, isuna idi ti Emperador iti Pranses manipud idi 1804 aginggana idi 1815. Ti kalintegan na a reporma ket, ti Napoleoniko a Kodigo, daytoy ket addaan ti nalatak nga impluensia kadagiti adu a sibil a linteg ti sangalubongan a naisakupan, ngem isuna ket kalatakan a malaglagip kadagiti inararamid na kadagiti gubat a naidauloan na a panagsuppiat ti Pranses babaen dagiti serie a kumakaduaan, ti makunkuna a Napoleoniko a Gubgubat. Isuna ti nagipatakder kadagiti panagsakup ti kaaduan iti kontinente a Europa ken kinapanunutan na ti panagiwaras dagiti kaumnoan iti Rebolusion ti Pranses, bayat nga nagitiptipon ti maysa nga imperio a monarkia a nagipasubli dagiti parang iti naikkat nga ancien régime. Gapu dagiti balligi na ti gubgubat, kadagiti masansan a nalatlatak ken adadu a kasupiatanna, kadawyan isuna a naipammategan a maysa kadagiti kalatakan nga agbilbilin ti milisia iti ania man a panawen.
Ni Napoleon ket naipasngay idi idiay Corsica kadagiti nagannak kaniana a natakneng a Henobes a kapututan, ken nagsanay a kas maysa nga opisial ti artileria idiay kangrunaan a daga ti Pranses. Naglatak isuna babaen ti Umuna a Repbublika ti Pranses ken nagidaulo kadagiti nagballigia a kampania a kinasuppiat ti Umuna ken Maikadua a Kumakadduaan a nagsuppiat iti Pranses. Idi 1799, nagpartuat isuna ti kudeta ken inkabil na isuna nga ti Umuna a Konsul; kalpasan ti lima a tawen ti Senado ti Pranses ket nagirangarang kaniana a kas ti emperador. Iti umuna a dekada iti maika-19 a siglo, ti Imperio ti Pranses a babaen ni Napoleon ket nakipartisipar kadagiti serie a suppiatan a makunkuna a Napoleoniko a Gubat a nagiraman iti amin a kangrunaan a nabileg a Europa.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Schom, Alan (1998). Napoleon Bonaparte (1. HarperPerennial ed.). New York: HarperPerennial. ISBN 0-06-092-958-8.


text:
Kroásia
Ti Kroásia (i/kroʊˈeɪʃə/ kroh-ay-shə; Kroata: Hrvatska pannakabalikas [xř̩ʋaːtskaː]), opisial a kas ti Republika iti Kroásia (Kroata: Republika Hrvatska Republika_Hrvatska.ogg (tulong·paammo)), ket maysa a unitario a demokrata a parlamentario a republika idiay Europa, idiay nagsasabtan iti Tengnga a Europa, ti Balkanes, ken ti Mediteraneo. Ti kapitoliona ken kadakkelanna a siudad ket ti Zagreb. Daytoy a pagilian ket nabingbingay kadagiti 20 a probinsia ken ti siudad ti Zagreb. Naisakupan ti Kroásia ti 56,594 kuadrado kilometro (21,851 sq mi) ken addaan ti naidumaduma, a kaaduan a kontinental ken dagiti Mediteraneo a klima. Ti aplaya ti Baybay Adriatiko ti Kroásia ket nagbukel ti adaddu ngem maysa a ribo nga is-isla. Ti populasion iti daytoy a pagilian ket 4.29 a riwriw, a kaaduan ket dagiti Kroáta, nga addan ti kaaduan a denominasion ti relihion a Romano Katolisismo.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Panakaiwarwarasiti matgedan ti pamilia – Gini a pagsurotan". The World Factbook. CIA. Naidulin manipud ti kasisigud idi 23 Hulio 2010. Naala idi 1 Septiembre 2009.
- ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2011". Nagkaykaysa a Pagpagilian. 2011. Naala idi 27 Nobiembre 2011.
- Kroasia
- Dagiti pagilian ti Baybay Mediteraneo
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Europa
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Dagiti estado a kameng ti NATO
- Dagiti republika
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Serbo-Kroata
- Dagiti Eslabo a pagilian ken teritorio
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1991
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Noam Chomsky
Ni Avram Noam Chomsky (/ˈnoʊm ˈtʃɒmski/; naipasngay idi Disiembre 7, 1928) ket maysa nga Amerikano a linguistiko, philosopo,[6][7] ti kognitibo a sientista, lohiko,[8][9] historiador, politikal a kritiko, ken aktibista. Isu ket maysa a Propesor ti Instituto ken Propesor (Emeritus) iti Departamento ti Lingguistika ken Pilosopia idiay MIT, nga idiay ket nagtrabtrabaho iti sumurok a 50 a tawtawen.[10] Iti maipatinayon kadagiti obran ti liguistika, isu ket nagsursurat kadagiti maipanggep ti gunbat, politika, ken masa a midia, ken isu ti nagsursurat kadagiti 100 a liblibro.[11] SEgun ti Pangsurotan ti Dakamat Dagiti Arte ken Dagiti Kinataon idi 1992, ni Chomsky ket nadakamatan idi a kas maysa a kaaduan a taudan ngem ti sinoman a sibibiag nga eskolar maniud idi 1980 aginggana idi 1992, ken isu idi ti maikawalo a kaaduan a nadakamatan a taudan para iti amin.[12][13][14][15] Isu ket naipalpalawagan idi a kas maysa a prominente a pigura ti kultura, ken nabutosan idi a kas ti "kalaingan a publiko nga intelektual iti lubong" idi 2005 a panagbutos.[16][17]
Ni Chomsky ket naibagbaga idi a kas ti "ama ti moderno a lingguistika"[18][19] ken maysa a nangruna apigura iti analitiko a pilosopia.[6] Ti obrana ket naka-impluensia kadagiti pagobraan a kas ti siensia ti kompiuter, matematika, ken sikolohia.[20][21] Isu ket naipammadayawan a kas ti nangpartuat wenno kimmaduaan a nagpartuat ti Chomsky a pagsasarunuan, ti teoria ti unibersal a gramatika, ken ti Chomsky–Schützenberger a teorama.
Kalpasan ti pannakaipablaak ti immuna a librona iti lingguistika, ni Chomsky ket nagbain a prominente a kritiko ti Gubat ti Bietnam, ken manipud idin ket nagtutuloy a nagipabpablaak kadagiti libro iti panagdillaw ti politiko. Isu ket naindayegan a naamammuan para kadagiti panagdillawna iti Ganganaet nga annuroten ti Estados Unidos,[22] estado a kapitalismo[23][24] ken ti kaaduan anaamammuan a midia ti damdamag. Ti bukodna a panagdillaw ti midia ket nangiraman ti Panagpataud ti Konseto: Ti Politikal nga Ekonomia ti Masa a Midia (1988), a kimmaduaanna a sinurat kenni Edward S. Herman, ti maysa a panagusig a nangipalpalawag ti teoria ti propaganda a modelo para iti panagusig ti midia. Nangipalpalawag kadagiti paniriganna a kas ti "tradisonal nga anarkista, nga adda dagiti taudan iti Panangilawlawag ken klasiko a liberalismo",[25] ken kankanayon a mangikadkadua iti anarko-sidikalismo ken libertariano a sosialismo.
Dagiti linaon
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Kanan Makiya, Fouad Moughrabi, Adel Safty, Rex Brynen, "Sursurat para iti Editor" iti Warnakan ti Panagadadal ti Palestina, Warnakan ti Panagadadal ti Palestina babaen ti JSTOR (Tom. 23, Blng. 4, Kalgaw, 1994, pp. 196–200). Naala idi Disiembre 4, 2007. Nangruna nga inadaw a sasao: "Iti panid 146 iti librok, Nalawag nga inamponko ti propaganda a modelo a pinarang-ay ni Noam Chomsky kenni Edward Herman..."
- ^ Noam Chomsky (Septiembre 22, 2011). Ni Noam Chomsky iti Responsibilidad dagiti Nasirib : Redux. Maanagan dagiti Kapanunotan. Rumsua ti pasamak iti 09:23. Naala idi Oktubre 16, 2011.
- ^ Barsky, Robert F. "Chomsky ken Bertrand Russell". Noam Chomsky: Ti Biag ti Sumuppiat. Naala idi Oktubre 29, 2011.
- ^ Chomsky, Noam (1996). Pannakigubatan ti Klase: Panagsalsaludsod kenni David Barsamian. Londres: Pluto Press. pp. 28–29. "Ti pudno a kinaipangruna nga obra niCarey a ti immuna a ganetgetna ken aginggana itan ti kangrunaan a ganetget a nangiyeg ti daytoy iti publiko a panakadlaw. Daytoy ket adda ti adu nga implunsiana kadagiti obra nga inaramidko."
- ^ http://www.chomsky.info/books/reader01.htm
- ^ a b "Noam Chomsky", babaen ni Zoltán Gendler Szabó, iti Diktionario dagiti Moderno nga Amrikano a Pilosopo, 1860–1960, ed. Ernest Lepore (2004). "Ti intelektual a biag ni Chomsky ket nabingbingay ti nagbaetan dagiti obrana iti lingguistika ken dagiti politikal nga aktibismo, nga umay a maikatlo ti philosopia. Nupay kasta, ti impluensiana ket adu kadagiti agususig a pilosopo gapu kadagiti tallo a banag. Umuna, ni Chomsky ket kaaduan a nagparawad kadagiti kangrunaan a metolohiko a panagiyalis kadagiti siensia ti tao, a nangiliklikud manipud ti agdama a emperisimo iti tengnga ti maika-20 a siglo: panagkukua iti sikolohia, estruksionalismo iti lingusitika ken posibitismo iti pilosopia. Maikadua, dagiti naipaspasayaat a librona iti panagurnos (Chomsky (1957, 1965)) ket nangipatakder ti naikonsepto a kammasapulan para iti maysa a baro a, kognitibista nga arngian ti lisguistika ken nangited kadagiti pilosopo ti baro a pagibatayan para iti panagpanpanunot ti pagsasao ti tao ken ti isip. Ken ti kanungpalan, isu ket kankanayon a nagsalsalaknib kadagiti pnakaimatanganna kadagiti amain a mangalala, a nakibingbinglay kadagiti nangruna a suppiatan kadagiti nangruna a pigura iti analitiko a pilosopia..."
- ^ Ti Cambridge Diksionario ti Pilosopia (1999), "Chomsky, Noam," Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, pg. 138. "Chomsky, Noam (born 1928), preeminente nga Amerikano a linguista, pilosopo, ken politikal nga aktibista. Adu kadagiti kangrunaan nga inparawad ni Chomsky iti pilosopia, a kas ti nakaimpluensia a panaglikud ti panagkukua... ket nagtaud manipud kadagiti nasayaat a panagibagbagana ken panagisalsalaknib pagbanagan diat ngato..."
- ^ Edwin D. Reilly (2003). Dagiti Hito s iti Kompiuter ken Teknolohia ti Pakaammo. Greenwood Publishing Group. pp. 43–44. ISBN 9781573565219. "Idi 1956, ti lohiko a ni Noam Chomsky ket nangipakita nga adda laeng dagiti uppat a pagiddiatan ti porma ti tesis a gramatika ti Church-Turing, a daytoy ket, iti agpabpababab nga urnos ti kinasayaat, a tinawtawaganna kadagiti gramatiko ti Kita 0, 1, 2, ken 3."
|accessdate=masapul ti
|url=(tulong)
- ^ H. L. Somers (2003). Sergei Nirenburg, H. L. Somers, Yorick Wilks, ed. MIT Press. p. 68. ISBN 9780262140744. "Napanpanunotko a daytoy ket makaanayen a panagayat tapno adda ti naisalsalaysayan a panangipakita, a naipangpangrun a daytoy a panakitaldiapan ket gapu ti maysa a baro a nangruna a, a saan a naibagbaga a rebolusionario, a panakaimatangan ti patakder ti pagsasao, a kinaudi a naparaigidan babaen ti linguista ken lohiko a ni Noam Chomsky [2], ken mabalinto a, iti bukodna nga isasaruno ken panawen, daytoy ket maipabalinto iti maysa a baro a pamay-an ti panagipatarus ti makina, a dagitoyto ket narikrikut ngem dagiti naamammuanen nget dagitoyto ket nasaysayaato nga epektibo." Ti testo ti "titleDagiti Panagbasbasa ti Panagipatarus ti Makina" ket di naikaskaso (tulong);
|accessdate=masapul ti
|url=(tulong); Awan wenno awan linaon ti
|title=(tulong)
- ^ "MIT Departamento ti Lingguistika: Tattao: Pakultad: Noam Chomsky". Web.mit.edu. Naala idi Agosto 16, 2011.
- ^ "Books". chomsky.info. Naala idi Agostot 30, 2011.
- ^ "Noam Chomsky". Web.archive.org. Mayo 28, 2010. Naidulin manipud ti kasisigud idi Mayo 28, 2010. Naala idi Agosto 16, 2011.
- ^ "Ni Chomsky ket Kampion ti Panagdakamat". Opisina ti Damdamag ti MIT. Abril 15, 1992. Naala idi Septiembre 3, 2007.
- ^ Hughes, Samuel (Hulio/Agosto 2001). "Bitla!". The Pennsylvania Gazette. Naala idi Septiembre 3, 2007. "Segun ti kinaudu a panagsukimat babaen ti Instituto para iti Sientipiko a Pakaammo, ni laeng Marx, Lenin, Shakespeare, Aristoteles, ti Biblia, Plato, ken Freud ket ti kaaduan a nadakdakatan kadagiti akademiko a warnakan ngem ni Chomsky, nga inabakna ni Hegel ken Cicero."
- ^ Robinson, Paul (Pebrero 25, 1979). "Ti Parikut a Chomsky". The New York Times. "Naukoman iti termino ti bileg, sakup, nobilidad ken impluensia ti panunotna, ni Noam Chomsky ket isu ti kangrunaan nga intelektual a sibibiag ttatta nga aldawy. Isu pay ket makariro a nanbingbingay nga intelektual ."
- ^ http://www.guardian.co.uk/world/2005/oct/18/books.highereducation
- ^ Matt Dellinger, "Dagiti mangeg ken Makitkita: Noam Chomsky", The New Yorker, Link, 3-31-03. Naala idi 1-26-09
- ^ Fox, Margalit (Disiembre 5, 1998). "Ti Nagbalbaliw a Noam Chomsky ket Agpalpalaka". New York Times. Naala idi Agosto 2, 2008. "... Ni Noam Chomsky, ama ti moderno a lingguistika ken kaaduan ti impluensi anga agsansanay; ..."
- ^ Thomas Tymoczko, Jim Henle, James M. Henle, Nasamit a Rason: Ti Pagobraan a Pagsurotan ti Moderno a Lohika, Birkhäuser, 2000, p. 101.
- ^ Michael Sipser (1997). Pangyuna para iti Teoria iti Panagbilang. PWS Publishing. ISBN 0-534-94728-X.
- ^ "Ti Milenio a Gandat ti Kognitibo a Siensia". Cogsci.umn.edu. Naala idi Agosto 16, 2011.
- ^ "Ti Saan a Naikarkaro a Kaaduan ti Nailaklako, Publishers Weekly, 5-5-03. Naala idi 05-03-11. "Kontrobersial a politikal nga obra ni Chomsky...ket nagbalin nga isu ti kaaduan a nailaklako."
- ^ http://www.chomsky.info/interviews/1991----02.htm
- ^ Arnove, Anthony (Marso 1997). "Iti Perspektibo: Noam Chomsky". Internasional a Sosialismo. Naala idi Oktubre 29, 2011.
- ^ Chomsky (1996), pp. 71.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Barsky, Robert F. (1997). Noam Chomsky: Ti Biag a Simmuppiatan. Cambridge, MAS ken Londres: The MIT Press. ISBN 978-0262024181.
- Chomsky, Noam (1996). Dagiti Perspektibo iti Bileg. Montréal: Black Rose. ISBN 978-1-55164-048-8.
- Kreisler, Harry (Marso 22, 2002). "Aktibismo, Anarkismo, ken Bileg: Pannakisinnnarita kenni Noam Chomsky". Dagiti Pakisinnnarita iti Pakasaritaan. Instituto ti Internasional a Panagadadal, UC Berkeley. Naala idi Septiembre 3, 2007.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Noam Chomsky idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Noam Chomsky idiay Wikiquote
Dagiti ob-obra a mainaig ti Noam Chomsky idiay Wikisource


text:
Imperio a Bisantino
Ti Imperio a Bisantino (wenno Bisansio) ket isu idi ti Imperio ti Dumaya a Romano idi agdama a panawen iti Naladaw a Taga-ugma ken ti Tengnga a Panawen, a naisentro idiay kapitolio iti Konstantinopla. Nalaka a namammoan a kas ti "Imperio a Romano" (Griego: Baσιλeίa Ῥwuaίwv, Basileia Rhōmaiōn;[2] Latin: Imperium Romanum) wenno Romania (Ῥwuavίa) kadagiti nagtaeng ken dagit kaarrubana, isu daytoy ti dagus a panagtultuloy iti Taga-ugma a Romano nga Estado ken dagiti nataripatu nga estado a tinawtawid ti Romano.[3] Ti Bisansio tatta nga aldaw ket maisalsalumina manipud ti husto a taga-ugma a Roma a daytoy ket naitudo iti Gresia a kultura, a naidasig babaen ti Kristianidad nga adadda ngem ti Romano a politeismo ken kaaduan idi nga agsasao ti Griego nga adadda ngem ti agsasao ti Latin.[3]
Ti pinagilaslasin ti Imperio a Romano ken Imperio a Bisantino ket moderno a kapanunutan laeng, saan a mabalin nga ikkan ti petsa ti panagsina dagitoy; nupay kasta, dagiti kangrunaan a puntos ket dagiti inaramid ti Imperio a Romano nga administratibo a panagbingbingay iti lumaud ken dumaya a gudua idi 285 babaen ni Emperador Dioklesiano (r. 284–305),[4] ken ti panangipato ni Emperador Konstantino I (r. 306–337) idi 324 ti panangiyakar ti kapitolio manipud idiay Nicomedia (idiay Asia Minor) idiay Bisansio idiay Bosporo , a daytoy ket nagbalin a ti Konstantinopla, ti "Siudad iti Konstantino" (maisublat pay a ti "Baro a Roma").[n 1] Ti Imperio a Roma ket kanungpalan a nabingbingay idi 395 AD kalpasan ti ipupusay ni Emperador Teodosio I (r. 379–395), nga isu daytoy a petsa ket nangruna unay no ti Imperio a Bisantino (wenno Dumaya nga Imperio a Romano) ket maikapanunutan a sibubukel a nailasin manipud ti Laud. Ti panaglasat ti pakasaritaan ti maitutop a Bisantino ket kanungpalan a nangrugi idi panawen ti panagturay ni Emperador HeraKlio (r. 610–641), gapu ta ni Heraklio ket nangibangon ti baro nga estado kalasan ti panagrepormana ti buyot ken administrasion babaen ti pinakayamammo dagiti tema ken ken babaen ti panagbalbaliw ti opisial a pagsasao iti Imperio manipud ti Latin iti Griego.[6]
Idi panagrugrugi ti panagapday ti Lumaud nga Imperio a Romano ken napisi kadagiti sabsabali a pagarian, ti Imperio a Bisantino nagtultuloy a nagbiag, a daytoy ket umadda pay laeng kadagiti ribribo a tawen manipud ti panagrugina idi maika-14 a siglo aginggana ti Panakatuang iti Konstantinopla idi 1453. Idi panawen ti kaaddana, nabati daytoy a kas ti maysa kadagiti kabilegan ti ekonomia, kultura, ken puersa ti milisia iti Europa, nupay adu kadagitipanakapaay ken panakapukaw dagiti teritoriona, kangrunaan idi panawen ti Romano–Persiano ken Gubgubat a Bisantino–Arabo . Nagungar ti Imperio idi panawen ti Masedonia a dinastia, ken immungar manen a nagbalin a maysa a nabileg idiay Dumaya a Mediteraneo babaen idi naladaw a maika-10 a siglo, a maisuppiatan ti Kalipato patimi.
Kalpasan idi 1071, nupay kasta, kaaduan iti Asia Minor, ti puso daytoy nga Imperio, ket napukaw babaen dagiti Seljuk a Turko. Ti Komnenos a panagipulang ket nakagay-at ken nakabangon ti bassit a panagturay idi maika-12 a siglo, ngem ti sumaganad nga ipupusay ni Emperad Andronikos I Komnenos (r. 1183–1185) ken ti gibusan iti Komnenos a dinastia idi naladaw a maika-12 a siglo, ti Imperio ket naapday manen. Ti Imperio ket nakaala ti makapatay a kabil idi 1204 manipud ti Maikapat a Krusada, a daytoy idi ket nawara ken nabingbingay kadagiti agsupsupiat a Bisantino a Griego ken dagiti Latin a pagturayan.
Nupay ti dumteng a panagungar iti Konstantinopla ken rpanagbangon manen iti Imperio idi 1261, babaen dagiti Paleologo nga emperador, ti Bisansio ket nagtultuloy nga isu kadagiti maysa laeng a kasuppiat nga estado iti dayta a lugar kadagiti kinaudi a 200 a tawtawen a kaaddana. Nupay kasta, daytoy a panawen ket isu ti kasayaatan a panagpataud kadagiti kultura iti Imperio.[7] Dagiti nagsasaruno a sibil a gubgubat idi maika-14 a siglo ket nagsusop kadagiti kapisa ti Imperio, ken kaaduan kadagiti nabatbati a teritoriona ket napukaw kadagiti Gubgubat a Bisantino–Otomano, a nagsardeng idi Panakatuang iti Konstantinopla ken ti panakrukma kadagiti nabatbati a teritorio babaen ti Imperio nga Otomano idi maika-15 a siglo.
Dagit pakaammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ i immuna a panakainaganan iti "Baro a Roma" iti maysa nga opisial a dokumento ket mabirukan kadagidiay kanon iti Umuna aKonsilo iti Konstantinopla (381), a daytoy ket inu-usar ti panagpasingked ti panagtunton a ti tugaw a makaama iti Konstantinopla ket maikadua laeng manipud iti Roma.[5]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Kazhdan 1991, p. 344.
- ^ Kazhdan & Epstein 1985, p. 1.
- ^ a b Millar 2006, pp. 2, 15; James 2010, p. 5; Freeman 1999, pp. 431, 435–437, 459–462; Baynes & Moss 1948, "Introduction", p. xx; Ostrogorsky 1969, p. 27; Kaldellis 2007, pp. 2–3; Kazhdan & Constable 1982, p. 12; Norwich 1998, p. 383.
- ^ Treadgold 1997, p. 847.
- ^ Benz 1963, p. 176.
- ^ Ostrogorsky 1969, pp. 105–107, 109; Norwich 1998, p. 97; Haywood 2001, pp. 2.17, 3.06, 3.15.
- ^ Cameron 2009, p. 221.


text:
Pagsasao nga Italiano
Ti Italiáno ( italiano (tulong·paammo) wenno lingua italiana) ket maysa a Romanse a pagsasao a kaaduan ti agsasao idiay Europa: Italia, Suisa, San Marino, Siudad ti Batikano, babaen dagiti minoridad idiay Malta, Monaco, Kroasia, Eslobenia, Pransia, Libya, Eritrea, ken Somalia,[2] ken babaen dagiti emigrante idiay Kaamerikaan ken Australia. Adu kadagiti agsasao ket patneng nga agsasao ti dua a pagsasao iti pagalagadan nga Italiano ken dadduma pay a rehional a pagsasao.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Eurobarometer – Dagiti Europeano ken dagiti pagsasao daPDF (485 KB), Pebrero 2006
- ^ Ethnologue a reporta para ti daytoy a pagsasao a kodigo:ita (Italy) – Gordon, Raymond G., Jr. (ed.), 2005. Ethnologue: Dagiti Pagsasao iti Lubong, Maika sangapulo ket lima nga edision. Dallas, Tex.: SIL International. Online a bersion
- ^ Dagiti pagsasao iti Italia - Ethnologue - Dagiti Pagsasao iti Lubong - Karbengan ti kopia © 2010 SIL Internasional.


text:
Papa Pio I
Ni Santo Papa Pio I ket isu ti Obispo ti Roma,segun ti Annuario Pontificio, manipud idi 142 wenno 146 aginggana idi 157 wenno 161.[1] Adda dagiti dadduma a nagisingsingasing a ti kinapapana ket mabalin a manipud idi 140 aginggana idi 154.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Annuario Pontificio" (Libreria Editrice Vaticana, 2012 ISBN 978-88-209-8722-0), P. 8*
- ^ Katoliko nga Ensiklopedia: Santo Papa Pio I
- Daytoy nga artikulo ket mangiraman ti testo manipud ti pablaak nga adda itan iti turay a publiko: Herbermann, Charles, ed. (1913). "Pope St. Pius I". Katoliko nga Ensiklopedia. Robert Appleton Company.
- "Kabibiag dagiti Papa, Para kadagiti Amin nga Aldaw ti Tawen," inurnos babaen ni Rev. Hugo Hoever, S.O.Cist., Ph.D., New York: Catholic Book Publishing Co., 1955, pp 511
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Pio I idiay Wikimedia Commons


text:
Parbo a saririt
Ti parbo a saririt (wenno artipisial nga intelihensia AI) ket teknolohia ken sanga ti siensia ti kompiuter nga agadal ken agparang-ay kadagiti nasaririt a makina ken sopwer. Dagiti kangrunaan nga agsuksukisok ti AI ken dagiti libro ti pagobraan a kas ti "panagadal ken daremdem dagiti nasaririt nga ahente",[1] nga iti maysa a nasaririt nga ahente ket ti sitema a mangipagarup ti enbironmentona ken agtignay a mangpaadu iti gasatna nga agballigi.[2] Ni John McCarthy, nga isu ti nagaramid iti daytoy a panangibaga idi 1955,[3] ket mangipalpalawag iti daytoy a kas "ti siensia ken inhennieria iti panagaramid kadagiti nasaririt a makina".[4]
Ti panagsukisok ti AI ket teknikal unay ken spesialisado, ken nauneg a nabingbingay kadagiti pagobraan a paset a masansan a napaay a makisinnarita iti tunggal maysa kaniada.[5] Dagitoy a panagsisina ket gapu ti sosial ken kultural a banbanag: dagiti paset ti pagobraan ket dimmakkel iti lawlaw dagiti naisangayan a patakder ken dagiti obra dagiti agmaymaysa nga agsuksukisok. Ti AI a panagsukisok ket nabingbingay pay babaen dagiti nadumaduma a tenikal a banag. Adda met dagiti paset a pagobraan a naipatengaan ti isip kadagiti pakailawlawagan iti naisangayan a problema, iti maysa kadagiti mabalin nga arngian, iti panag-usar ti aggigiddiat a ramramit ken para iti pannakatungpal kadagiti naisangayan a panangipakat.
Dagiti sentral aproblema (wenno gangandat) ti AI a pangsukisok ket mairaman ti panagrason, pannakaammo, panagplano, panagadal, komunikasion, panangipagarup ken ti abilidad nga aggunay ken panangiturong kadagiti banag.[6] Ti sasapa a sairit (wenno "napigsa nga AI") ket isu pay laeng dagiti napaut a gangandat iti pagobraan.[7] Dagiti agdama a nadayeg nga arngian ket mairaman dagiti estatistiko a pamay-an, pagbilanagn a saririt ken tradisional a simboliko nga AI. Adda dagiti adu unay a bilang dagit iramit nga inus-usar iti AI, mairaman dagiti bersion ti panagbiruk ket matematiko nga optimisasion, lohika, dagiti pamay-an a naibatay iti probabilidad ken ekonomika, ken dagiti adu pay a dadduma.
Ti pagobraan ket napundar idi iti panagtunton a ti sentral nga abilidad ti tattao, ti saririt—ti kalaing dagiti Homo sapiens—ketmabalin a nalawag a maipalawag a mabalin a maparugso babaen ti maysa a makina.[8] Daytoy ket mangiyaon ti banag a maipanggep ti kasasaad ti isip ken ti etika iti panagpartuat kadagiti parbo a parsua, dagiti banag a naibagaan idi babaen ti mito, piksion ken pilosopia maipud idi kina-ugma.[9] Ti parbo a saririt ket suheto idin ti nakaro a nakanamnama a kapanunotan[10] ngem nakasagsagaba kadagiti nakakaskasdaaw a pannakapaay.[11] Tatta nga aldaw daytoy ket nabalinen a kammasapulan a parte ti industria teknolohia ken kaaduan kadagiti karigatan aproblema iti siensia ti kompiuter.[12]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti agpanpanunot a makina ken dagiti artipisial a parsua ket nagparparang kadagiti Griego a mitolohia, a kas iti Talos ti Kreta, ti bronse a robot ni Hapesto, ken ti Galatea ni Pigmalion .[13] Dgaiti karigan ti tao a naipamatmatian nga addan ti kasirib ket napartuat kadagiti amin a nangruna a sibilisasion: dagiti animado a ladawan ti kulto ket rinaraeman idiay Ehipto ken Gresia[14] ken dagiti kasla tao ngaautomaton ket pinartuat idi babaen ni Yan Shi, Bannuar ti Alehandria ken Al-Jazari.[15] Daytoy ket kaaduan pay a naipammatian a dagiti artipisial a parsua ket pinartuat idi babaen ni Jābir ibn Hayyān, Judah Loew ken ni Paracelsus.[16] Babaen dagiti siglo ti maika-19 a siglo ken maika-20, dagiti artipisil a parsua ket nagbalbalindan a kadawyan a langa iti piksion, a kas iti Frankenstein ni Mary Shelley wenno ti R.U.R. (Rossum's Universal Robots) ni Karel Čapek.[17] Ni Pamela McCorduck ket nangisupsuppiat a dagitoy amin ket kas pagarigan ti taga-ugma a gatuguten, a kas ti impalplawagna, "tapno pandayen dagiti dios".[9] Dagiti sarita kadagitoy a parsua ken dagiti nagbanaganda ket mamngitungtung kadagiti isu met laeng a namnama, butbuteng ken etikal a pagdanagan nga irepresenta babaen ti parboa saririt.
Ti mekanikal wenno "pormal" a panagrason ket naparang-ayen babaen dagiti pilospo ken dagiti matematiko manipud idi kinaugma. Ti panagadal ti lohika ket nakaiturongan ti pannakaparnuay ti maprograma a dihital nga elektroniko a kompiuter, a naibatay ti obra ti matematiko a ni Alan Turing ken dagiti dadduma pay. Ti teria ti komputasion ni Turing ket nangisingasing a ti maysa a makina, babaen tipanangiyakar-akar kadagiti simbolo a kas ti "0" ken ti "1", ket mabalin a mangtulad ti aniaman a mapanunot a tignay iti matematiko a panagkissay.[18][19] Daytoy, a kakuyog dagiti agdama a naduktalan iti neurolohia, teoria ti pakaammo ken dagiti sibernatika, ket nangaw-awis kadagit bassit a grupo dagiti agsuksukisok tapno mangrugida ti serioso a panangikeddeng ti posibilidad iti panagpartuat ti maysa nga elektroniko nga utek.[20]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Pannakaipalplawag ti AI a kas ti panagadal kadagiti nasaririt nga ahente:
- Poole, Mackworth & Goebel 1998, p. 1, mangited ti bersion nga inus-usar iti daytoy nga artikulo. Laglagipen nga inus-usarda ti pannangibaga a "panagbilanga a saririt" a kas sinonimo para iti parbo a saririt.
- Russell & Norvig (2003) (a nagayayat ti panangibaga iti "rasional ng aahente") ken nagsurat ti "Ti sibubukel nga ahente apanirigan ket kaaduanen a naawawat iti pagobraan " (Russell & Norvig 2003, p. 55).
- Nilsson 1998
- ^ Ti paradigma ti nasaririt nga ahente:
- Russell & Norvig 2003, pp. 27, 32–58, 968–972
- Poole, Mackworth & Goebel 1998, pp. 7–21
- Luger & Stubblefield 2004, pp. 235–240
- ^ Urayno adda met dagiti kontrobersia iti daytoy a panirigan (kitaen ti Crevier (1993, p. 50)), McCarthy ket awan dudua a nangibagbaga a "Siak ti nagparnuay daytoy a termino" iti maysa apannakisinnarita iti c|net. (Skillings 2006) Ni McCarthy ket immuna a nagusar ti termino iti singasing para iti Dartmouth a konperensia, a nagparang idi 1955. (McCarthy et al. 1955)
- ^ Panangipalplawag ti Ai babaen ni McCarthy:
- ^ Ni Pamela McCorduck (2004, pp. 424) ket insuratna "ti nakaro a pannakawarwara ti AI kadagiti paset apagobraan ti panagkita, masna apagsasao, teoria ti panangikeddeng, dagiti henetiko nga algoritmo, robotika ... ken dagitoy iti bukod a sanga sanga ti pangobraan amarigatan unay a mangibaga iti animan unay iti tunggal maysa kaniada."
- ^ Daytoy a listaan dagiti nasaririt ngaugali ket naibatay kadagiti topiko a sinakupan babaen dagiti nangruna alibro ti AI, a mairaman ti:
- ^ Ti sapasap a saririt (napigsa nga AI) ket naitungtungan kadagiti nadayeg a pangyuna iti AI:
- ^ Kitaen ti Dartmoutha singasing, babaen ti Pilosopia, dita baba.
- ^ a b Daytoy ket sentral a kapanuotan ti Dagiti Makina Makapanunot ni Pamela McCorduck, Insuratna ti: "Kayatko a mapanunot nga iti parbo a saririt a kas ti sientipiko nga apeotesis ti naranga a kultural a tradision." (McCorduck 2004, p. 34) "Ti parbo a saririt iti maysa a porma wenno iti sabali ket maysa a kapanunotan a naipasagepsep ti Lumaud a pakasaritaan ti kinasirib, ti tagtagainep itimaganganat a kammasapulan iti pannakatungpal." (McCorduck 2004, p. xviii) "Ti pakasatitaantayo ket napnmo kadagiti panagpadas—mauyong, misterioso, nakakatkatawa, nagagar, naisaritaan ken pudno—tapno makaaramid ti parbo a saririt, tano makapataud iti makunkuna a kmmasapulan kadatayo—nga aglablabas kadagiti ordiario a pamay-an. Agsisinnubli iti baetan ti mito ken kinapudno, dagiti mapattapattatayo ket agitited kadagiti saan amaited ti pagobraantayo, nakibinglaytayon iti napaut apanaweniti daytoy a datdatlag a porma iti bukod reproduksion." (McCorduck 2004, p. 3) Sinurotna ti essem manipud kadagiti Helenistiko ramut ken tinawtawagann daytoy ti essem iti "pandayen dagiti Dios." (McCorduck 2004, pp. 340–400)
- ^ Ti nakanamnama a kapanunotan a naibagbaga ket mairaman dagiti padto dagiti nasap a nagsuksukisok ti AI (kitaen ti nakanamnama a kapanunotan iti pakasaritaan ti AI) ken dagiti pay kapanunotan dagiti moderno a transhumanista a kas ni Ray Kurzweil.
- ^ Dagiti "pannakapaay" a naibagbaga ket mairaman ti reporta ti ALPAC idi 1966, ti panagpanaw kadagiti perseptron idi 1970, Lighthill a Reporta idi 1973 ken ti pannakarebba ti pagtagilakuan ti Lisp a makina idi 1987.
- ^ Dagiti pannagipakat ti AI a kaaduan a naus-usar itilikudan dagiri senario:
- Russell & Norvig 2003, p. 28
- Kurzweil 2005, p. 265
- NRC 1999, pp. 216–222
- ^ AI iti mito:
- McCorduck 2004, pp. 4–5
- Russell & Norvig 2003, p. 939
- ^ Dagiti ladawan ti kulto a kas artipisial a saririt:
- Crevier (1993, p. 1) (estatua ni Amun)
- McCorduck (2004, pp. 6–9)
- ^ Kasl atao nga automata:
Yan Shi:
- Needham 1986, p. 53
- McCorduck 2004, p. 6
- "T Maika Sangaulo ket Tallo a Siglo a Maprograma a Robot". Shef.ac.uk. Naala idi 25 Abril 2009.
- McCorduck 2004, p. 17
- ^ Dgaiti artipisial a parsua:
Jābir ibn Hayyān's Takwin:
- O'Connor, Kathleen Malone (1994). Ti alkemikal a pannakapartuat ti biag (takwin) ken dagiti dadduma pay a konsepto iti Henesis iti mediebal nga Islam. Unibersidad ti Pennsylvania. Naala idi 10 Enero 2007.
- McCorduck 2004, pp. 15–16
- Buchanan 2005, p. 50
- McCorduck 2004, pp. 13–14
- ^ AI iti nasapa a piksion ti siensia.
- McCorduck 2004, pp. 17–25
- ^ Daytoy a panirigan, a dagiti dihital a kompiuter ket mabalinda a mangtulad ti aniaman a proseso iti pormal a panagrason, ket naamammuan a kas ti tesis ni Church–Turing.
- ^ Pormal a panagrason:
- Berlinski, David (2000). Ti isasangpet ti Algoritmo. Harcourt Books. ISBN 0-15-601391-6. OCLC 46890682.
- ^ Dagiti daguss sinaruno ti AI:
- McCorduck 2004, pp. 51–107
- Crevier 1993, pp. 27–32
- Russell & Norvig 2003, pp. 15, 940
- Moravec 1988, p. 3
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Parbo a saririt idiay Wikimedia Commons
- Ania kadi ti parbo a saririt?


text:
Submaríno
Ti submaríno ket maysa a pagluganan iti danum a makapabael ti nawaya a panaglangoy ti kaadaleman. Daytoy ket maigiddiat manipud ti sumerhible, nga adda ti limitado a kapabilida iti kaadaleman. Ti termino a submaríno ket kaaduan amaitudtudo iti dakkel a naitripulate ng autonomo a bahina. Nupay kasta, ti naipakasaritaan wenno ti panagisasao, ti submaríno ket mabalin pay a mangitudo kadagiti kalalainganna a kadakkel wenno bassit a bahina (dagiti battit a submarino, dagiti basaan a submarino), dagiti lugan a naipatpattiway a napaandar wenno dagiti Autonomo a Lugan ti Kaadaleman.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Submaríno idiay Wikimedia Commons


text:
Cape Town
Ti Siudad iti Cape Town (Ilokano: Siudad iti Rawis nga Ili) (Aprikaans: Kaapstad; Xhosa: iKapa) ket isu iti maikadua a kaaduan ti populasion a siudad idiay Abagatan nga Aprika. Isu iti kapitolio ti probinsia ti Lumaud a Rawis. Ditoy iti pakaaramidan ken pakabuklan iti amin nga paglintegan ita isu iti nakabatayan iti Parliamentario iti Abagatan nga Aprika ken dadduma pay nga op-opisina iti gobierno. Nalatak iti Cape Town gapu iti kinapintas iti katutubona kas iti sabanganna, dagiti agsasabali nga sabsabong idiay nakaparikos a banbantay, iti Bantay Lamisaan ken iti Punto Rawis. Iti Cape Town ket isu iti natan-okan a papanan dagiti turista iti buo nga nga Aprika.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c d "Main Place". Census 2001.
- Cape Town
- Dagiti kapitolio ti probinsia idiay Abagatan nga Aprika
- Dagiti matagtagitao nga aplaya a lugar idiay Abagatan nga Aprika
- Dagiti matagtagitao a lugar a nabangon idi 1652
- Dagiti kapitolio idiay Aprika
- Dagiti puerto a siudad idiay Abagatan nga Aprika
- Dagiti matagtagitao a lugar idiay Siudad ti Cape Town


text:
Andorra
Ti Principalidad ti Andorra (Katalan: Principat d'Andorra, Pranses: Principauté d'Andorre, Espaniol: Principado de Andorra), maysa a bassit a principalidad iti abagatan-a-laud a Europa, masarakan iti dumaya a kabambatayan ti Pyrenees iti nabedngan ti Francia ken Espania.
- Andorra
- Katalan a pagpagilian
- Dagiti batay-linteg a monarkia
- Diarkia
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti naserraan ti daga a pagilian
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti Prinsipe-Obispado
- Dagiti prinsipalidad
- Dagiti Pireneo
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1278


text:
Tao (sebbangan)
Ti tao (Homo sapiens[3][4][5]), ti is-isu a sibibiag a kamkameng dahiti henero a Homo, ket dagiti mamal iti primado nga urnos a nagtaud manipud idiay Aprika, a dagitoy ket nakaabotda ti anatomiko a modernidad idi agarup a 200,000 tawtawen ken nangipakiatta ti napno a moderno a panagkukua idi agarup a 50,000 tawtawen.[6]
Ti linia ti táo' ket nagtaud manipud ti kinaudi a sapasap a kaputotan iti tsimpanse idi agarup a 5 a riwriw a tawtawen idiay Aprika, a nagbalin iti Australopitekus ken dimteng iti henus a Homo.[7] Dagiti immuna a sebbangan ti táo a rimmuar idiay Aprika ket ti Homo erectus, ti Aprikano a panakaiduma a, kimadduaan ti Homo heidelbergensis, ket naikapanunotan nga isu ti kaasitgan a kaputotan iti moderno nga tattao.[8][9] Dagiti Homo sapiens ket nagrugida a nagtaeng kadgiti kontinente, simmangpetda idiay Australia idi agarup a 40,000 tawtawen, ti Kaamerikaan idi agarup a 15,000 a tawtawen, ken dagiti adayo nga is-isla a kas ti Hawaii, Easter Island, ken Madagascar idi nagbaetan ti 300 AD ken 1200 AD a tawtawen. Idi agarup a 10,000 a tawtawen ti tattao ket nagrugida a nagsany ti sedentario nga agrikultura a nagpaamoda kadgiti mula ken ayup a nangipalubos ti nakaro a panag-adu ti sangalubongan apopulasion. Nupay ti panagrang-ay dagiti pinatary ti sungrod a teknolohia ken dagiti baro a pamay-an para iti panagrang-ay ti salun-at idi maika-19 ken maika-20 a siglo, ti populasion ti táo ket imadadu pay manen. A adda dagiti agmaymaysa a panakaiwarwaras kadagiti amin a kontinente malaksid ti Antartika, ti tattao ket maysa a kosmopolita a sebbangan. Manipud idi Nobiembre 2011[pabaroen], ti populasion ti táo ket nakarkulo idi ti nagbaetan ti 6.97 [10] ken 7 a bilion.[11]
Ti tattao ket naidasig babaen ti kaadda ti maysa a dakkel nga utek a maigiddiat ti kadakkel ti bagi, nga adda ti naisangsangayn a nsayyat ti panakarang-ayna a neokortesa, sakbay ti sango a kortesa ken dagiti temporal a rutong,a makaaramid kaniada a makabael kadagiti narigat a maawawatan a panagrason, pagsasao, introspesion, panagpadles ti parikut ken kultura babaen ti sosial a panagadadal. Daytoy a kapasidad ti sirib, a mairaman ti panagampon ti dua a saka a panaggunay a mangwaya dagiti ima para iti panagiggem dagiti banbanag, ket nakapalubos dagiti táo' ti kaaduan a panagusarda dagiti ramit kadagiti aniaman a sibibiag a sebbangan iti Daga. Ti tattao ket is-isu laeng ti sibibiag a sebbangan nga ammona ti agaramid ti apoy ken agluto ti makan, ken ti is-isu pay a naamammoan a sebbangan nga agkawes ken agpartuat ken agusar kadagiti nadumaduma a teknolohia ken dagiti arte. Ti panagadal ti tattao ket ti sientipiko a displina iti antropolohia.
Dagiti táo ket naisangsangayanda nga umampon ti panagusar kadagiti sistema ti simbolo a panagisarita a kas ti pagsasao para iti bukod a panagiyebkas, ti panakisinnukat ti kapanunotan, ken organisasion. Dagiti táo ket makapartutda kadagiti narigat a maawatan a sosial nga estruktura a buklen dagiti adu nga agtitinnulong ken agsisinuppiat a grupo, manipud dagiti pamilia ken dagiti sapot ti kinabagian aginggana dagiti estado. Ti sosial a panakibiang a nagbaetan dagiti tao ket nakapatakder ti nawatiwat a kinaduma dagiti pateg, alagaden a sosial, ken dagiti rito, a no iraman amin dagitoy ket agporma ti batayan ti kagimongan ti tao. Dagiti tao ket naamammon para kadagiti essemda a makaawat ken mangimpluensia ti bukodda nga enbironmento, snga agsuksukisokda ti panagipalpalawag ken mangiturturong ti penomena babaen ti siensia, pilosopia, mitolohia, ken relihion.
Etimolohia ken panagilawlawagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Tipanakaduktal ken panagadal iti posil dagiti kaputotan iti moderno a tattao the kayat a saoen ti balikas a "tao" ket nagbalbaliw, a kas ti dati a nalawag a a beddengan a nagbaetan ti tao ken sunggo ket napusasaw, a tattan ket bukbuklen dagiti nadumaduma a sebbangan. Tatta nga aldaw para iti sientipiko a panag-usar ti "tao" ket mabalin a mangitudo ti aniaman a kaemng ti henero ti Homo. A maipanayon ti kaunegan ti Homo sapiens, adda dagiti paggiddiatan a nagbaetan ti anatomiko a moderno a Homo sapiens ken Arkaiko a Homo sapiens, ti kasapaan a kameng ti posil iti sebbangan. Sagpaminsan a dagiti grupo a kas ti Neandertales ket naidasigda a kas maysa nga apo ti sebbangan iti Homo sapiens - Homo sapiens neanderthalensis. Nupay kasta, iti inaldaw a panag-usar, ken iti daytoy nga artikulo, ti balikas a "tao" gket sapasap a mangitudo ti is-isu laeng a sibibiag a sebbangan ti henero ti - anatomiko ken moderno a panagtagtagikua ti Homo sapiens. Ti silulukat a saludsod a maipanggep kadagiti awanen nga apo ti sebbangan ket masakupanto bassit. Dagiti posil ti tao ket nasakupan idiay artikulo ti "Homo", ken dagiti artikulo a maipanggep ti agmaymaysa a sebbangan ti henero.
Ti Inggles a panagilasin a tao ket maysa a Tengnga nga Inggles a binulod a balikas manipud ti Daan a Pranses humain, a kamaudianan ananipud ti Latin hūmānus, ti panagilasin a porma iti homō "lalaki". Thi panag-usar ti balikas a ka maysa a pagnagan (ng adda ti adadu ngem maysa: tattao) ket napetsaan idi maika-16 a siglo.[12] Ti patneng nga Inggles a termino lalaki ket mabalin a sapasap a mangitudo ti sebbangan (sinonimo para iti sangkataoan), ken mabalin a dati a mangitudo ti naisangsangayan nga agmaymaysa iti aniaman kadagitoy a sekso. Ti kinaudi a panag-usar ket nabaak tattanT.[13] Ti sapasap a panagusar ti termino a "lalaki" ket maapapday, a maiparabor a maireserba a mangipatudo para iti maysa a lakay a lallaki. Ti balikas ket nanipud iti Proto-Hermaniko *mannaz, manipud ti Proto-Indo-Europeano (PIE) a ramut*man-.
Ti sebbangan a binomio Homo sapiens ket inaramid idi babaen ni Carl Linnaeus idiay obrana idi maika-18 a siglo aSystema Naturae, ken isu ti bukodna a lektotipo a pagkitaan.[14] Ti sapasap a nagan a Homo ket maysa a naadal a naala manipud ti Latin idi maika-18 a siglo homō "lalaki", a dimtengan ti "naidagaan a parsua" (Daan a Latin hemō, maysa a kabagian ti Daan nga Inggles guma "lalaki", manipud ti PIE *dʰǵʰemon-, a kayatn a saoen ket 'daga').[15] Ti sebbangan a nagan a sapiens a kayatna a saoen ket "nasirib" wenno "nasaririt".
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Groves, C. (2005). Wilson, D. E.; Reeder, D. M, eds. Dagiti Mamal a Sebbangan ti Lubong (Maika-3 ed.). Baltimore: Universidad ti Johns Hopkins a Pagmalditan. OCLC 62265494. ISBN 0-801-88221-4.
- ^ Global Mammal Assessment Team (2008). Homo sapiens. In: IUCN 2009. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2009.2.  . Naala idi 03 Marso 2010.
- ^ Goodman M, Tagle D, Fitch D, Bailey W, Czelusniak J, Koop B, Benson P, Slightom J (1990). "Ti ebolusion ti primado ti lessaad ti DNA ken ti panakaidasig dagiti hominido". J Mol Evol 30 (3): 260–266. doi:10.1007/BF02099995. PMID 2109087.
- ^ "Hominidae Classification". Sapot a pagsaadan ti Dibersidad dagiti Ayup @ UMich. Naala idi 2006-09-25.
- ^ hŏmo săpĭens , săpĭo. Charlton T. Lewis ken Charles Short. Latin a Diiksionario idiay Perseus a Gandat.
- ^ McHenry, H.M (2009). "Ebolusion ti Tao". Iti Michael Ruse & Joseph Travis. Ebolusion: DagitiImmuna nga Uppat a Bilion a Tawtawen. Cambridge, Massachusetts: The Belknap Press of Harvard University Press. p. 265. ISBN 978-0-674-03175-3.
- ^ Tattersall, Ian & Jeffrey Schwartz. 2009. Ebolusion iti Henus a Homo. Tinawen a Panagrepaso iti Daga ken Planetario a Siensia. Tom. 37: 67-92. DOI: 10.1146/annurev.earth.031208.100202
- ^ Antón, Susan C. & Carl C. Swisher, III. 2004. Ti Nasapa a Panakaiwarwaras iti homo manipud idiay Aprika. Tinawen a Panagrepaso ti Antropolohia. Tom. 33: 271-296. DOI: 10.1146/annurev.anthro.33.070203.144024
- ^ Trinkaus, Erik. 2005. Nasapa Moderno a Tattao. Tinawen a Panagrepaso ti Antropolohia. Tom. 34: 207-30 DOI: 10.1146/annurev.anthro.34.030905.154913
- ^ "Populasion ti Lubong Clock". Census.gov. Opisina ti Senso ti Estados Unidos, Dibision ti Populasion. Naala idi 2011-11-02.
- ^ Roberts, Sam (31 Oktubre 2011). "Ti Nagkaykaysa a Pagpagilian ket Nagireporta kadagiti 7 Bilion a Tattao, ngem dagiti Dadduma ket saanda a Nagnamnama iti Daytoy". The New York Times. Naala idi 2011-11-07.
- ^ OED, s.v. "human".
- ^ Ti OED maikapanunot a baak a ti kapanunotan a "ti maysa a pannakaidasig nga agpada a maipakat para iti naisangsangayan nga agmaymaysa iti aniaman kadagitoy a sekso", a dumakamat ti maysa a taudan idi 1597 a kas ti kinaudi a (Ti Apo ket adda laeng ti maysa paris ti tao idiay Paraiso.) bayat nga agtultuloy a lumagda ti kapanunotan "a kas sapasap wenno inganat inggana a pannakaidasig" a kas ti agdama iti Inggles.
- ^ JSTOR 4065043
Daytoy a dakamat ket automatiko a makompleto ti sumaganad a minuto. Mabalinmo ti mapan ti pagurayan wenno mangipadakkel babaen ti ima
- ^ Porkorny (1959) s.v. "g'hðem" pp. 414–416; "Homo." Dictionary.com Unabridged (v 1.1). Random House, Inc. 23 Sep. 2008. "Homo". Dictionary.com.
Dagiti pay mabasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Freeman, Scott; Jon C. Herron, Evolutionary Analysis (4th ed.) Pearson Education, Inc., 2007. ISBN 0-13-227584-8 pages 757–761.


text:
Martin Luther King, Jr.
Ni Martin Luther King, Jr. (Enero 15, 1929 – Abril 4, 1968) ket mays idi nga Amerikano a klerigo, aktibista, ken prominente a daulo ti Tignay dagiti Sibil a Karbengan.[1] Isu ket nadayeg a naamammoan para iti papelna iti panagpasayaat dagiti sibil a karbengan a nagus-usar ti di naranggas a sibil a di panagtulnog.[2] Ni King ket nagbalinen a nailian nga ikono ti pakasaritaan ti moderno nga Amerikano a liberalismo.[3]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Schlesinger, Arthur M. (2002) [1965], Ti Maysa a Ribu nga Al-aldaw : Ni John F. Kennedy idiay Puraw a Balay, p. xiv.
- ^ D'Souza, Placido P. (Enero 20, 2003). "Pannangilaglagip kenni Martin Luther King Jr.: Ti panakaimpluensia ni [[Mohandas Karamchand Gandhi|Gandhi]] kenni King". San Francisco Chronicle. Ti silpo ti wiki ket naikabil iti titulo ti URL (tulong)
- ^ Krugman, Paul R. (2009), Ti Konsensia ti maysa a Liberal, p. 84.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abernathy, Ralph (1989). Ken dagiti Diding ket Nagrebbada: Maysa nga Autobiograpia. Harper & Row. ISBN 0-06-016192-2.
- Ayton, Mel (2005). Ti Maipanggep ti Puli a Krima: Ni James Earl Ray ken Ti Panangpatay kenni Martin Luther King Jr. Archebooks Publishing. ISBN 1-59507-075-3.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Carson, Clayborne. "Mitolohia ti Karismatiko a Panangidaulo ni Martin Luther King". Iti Gerster, Patrick; Cords, Nicholas. Mito Amerika: Ti Naipakasaritaan nga Antolohia, Tomo II. St. James, NY: Brandywine Press. (1997). ISBN 978-1-881089-97-1
- Garrow, David. Panangisalladay ti Krus: Martin Luther King, Jr., ken ti Konperensia ti Akin-abagatan a Panangidaulo ti Kristiano (1989). Premio Pulitzer. ISBN 978-0-06-056692-0
- Kirk, John A., ed. Martin Luther King Jr. ken ti Tigmay dagiti Sibil a Karbengan: Dagiti kOntrobersia ken Debado (2007). 224 pp.
- Schulke, Flip; McPhee, Penelope. Pannakailaglagipan kenni King , Pangyuna a balbalikas ni Jesse Jackson (1986). ISBN 978-1-4039-9654-1
- Kotz, Nick, Panagukom nga al-aldaw: Lyndon Baines Johnson, Martin Luther King Jr., ken dagiti Linteg a nangbalbaliw ti Amerika (2005). ISBN 978-0-618-64183-3
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Martin Luther King, Jr. idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Martin Luther King, Jr. idiay Wikiquote
Dagiti ob-obra a mainaig ti Martin Luther King, Jr. idiay Wikisource


text:
Plantilia:Navbox
Ti plantilia ti {{navbox}} ket mangpalubo sti nalaka a panangiyasentar ti pagdaliasatan a plantilia babaen ti panangited iti maysa wenno ad-adu a listaan dagiti silpo. Daytoy ket adddaan kadagiti kasisigud nga estilo a mabalin kadagiti kaaduan a plantilia ti pagdaliasatan. Mabalin met daytoy a baliwan dagiti kasisigud nga estilo, ngem saan a maisingasing. Ti panag-usar daytoy a plantilia, wenno maysa kadagiti kabagian aplantilai ti "Navbox", ket nangruna a maisingasing para iti panagpapada kadagiti pagdaliasatan a plantilia, ken para iti laka ti panag-usar.
Dagiti linaon
Panag-usar
Pangngaasi nga ikkaten dagiti parametro a saan a maus-usar.
{{Navbox | name = {{subst:PAGENAME}} | title = | listclass = hlist | state = {{{state|}}} | above = | image = | group1 = | list1 = | group2 = | list2 = ... | group20 = | list20 = | below = }}
Listaan dagiti parametro
Ti navbox ket agus-usar ti bassit a letra kadagiti nagan ti parametro, a kas makitkita dita kanawn a kahon. Ti nasken a parametro ti name ken title ket agpartuatto ti naglinia ti maysa a kahon no maikkat dagiti sabali a parametro.
Ti parametro ti "group1" (kdpy.) ket pagpilian laeng ken saan a nasken, ken dagiti pay paset a nainaganan ti "above/below".
Ti batayan ken dagiti kadawyan a parametro ket dagii sumaganad (kitaen ti baba para iti napno a listaan):
name –ti nagan ti plantilia.
title –testo iti baras ti titulo, a kas ti: [[Kas pagarigan a titulo]].
listclass –ti klase ti CSS para kadaguitiselula ti listaan, kadawyan daytoy a
hlistpara kadagiti listaan a horisontal. Mabalin pay nga usaren ti bodyclass para iti sibubukel a kahon.
state –panagtengngel no ti kahon navbox ket naukrad wenno narebba.
titlestyle –ti estilo ti CSS para iti baras ti titulo, a kas ti:
background: gray;
groupstyle –ti estilo ti CSS para iti grupo dagiti selula, a kas ti:
background: #eee;
above –testo nga agparang iti ngato ti paset ti grupo/listaan (mabaln a listaan dagiti amin a silpo ti wiki).
image –ti maysa a pagpiliana ladawan iti kanawan, naikodigo a kas ti sibubukel a ladawan. Daytoy ket kadawyan ng arkos laeng, isu a nasken a maikodigo a kas
[[Pepeles:XX.jpg|80px|link=|alt=]].
imageleft –ti maysa apagpilian iti kanigid (ikodigo a kapada ti parametro ti "image").
groupn –ti testo ti kanigid a bangir sakbay ti list-n (no saan nga ikabil ti group-n , ti list-n ket mangrugi iti kanigid ti kahon).
listn –testo a mangilista kadagiti silpo ti wiki nga agus-usar ti pormat ti listaan ti wiki.
below –pagpilian a testo nga agparang iti babab ti paset ti grupo/listaan.
Tabas ti tabla
Awan kadagiti parametro ti ladawan, ngato ken baba
Ti tabla a patauden babaen ti {{Navbox}} nga awan kadagiti parametro ti image, above ken below (ti kolordapo a maris ti listaan ket nainayon laeng para iti kas pagarigan a panangipakita):
Awan ti kadagiti parametro ti ladawan, ngato ken baba
Ti tabla a patauden babaen ti {{Navbox}} bga awan kadagiti parametro ti image, above ken below (ti kolordapo a maris ti listaan ket nainayon laeng para iti kas pagarigan a panangipakita):
Addaan kadagiti parametro ti ladawan ken awan ti parametro dagiti grupo
Ti tabla a patauden babaen ti {{Navbox}} nga awan kadagiti parametro ti image, imageleft, lists, ken awan kadagiti parametro ti groups, above, below (ti kolordapo a maris ti listaan ket nainayon laeng para iti kas pagarigan a panangipakita):
Dagiti editor ket mabalinda ti agipadas idiay pagipadasan (agaramid | kapada) ken pagsubokan (agaramid) a pampanid iti daytoy a plantilia.
Pangngaasi nga ikabil dagiti kategoria idiay /dok a subpanid ken dagiti interwiki idiay Wikidata. Dagiti subpanid daytoy a plantilia.