text: Message of April 25, 2002 - "Patpatgek nga Annak, Makipagragsak kayo ita nga panawen ti panagrusing ken panagrukbos dagiti mulmula. Sapay koma ta agbaliw kayo babaen ti pananglukat yo ti pusposoyo ken panagkararag yo. Diyo liplipatan nga addaak ti denna yo ket kayatko nga ipan kayo idiay anakko tapno ikkan na kayo ti regalo nga naimpusuan nga panagayat ti Dios ken ti amin nga naggapu kaniana. Luktan yo dagita pusposoyo babaen ti kararag ket sapulen yo ti panagbalbaliw ti pusoyo. A.amin makitana ken itedna. Agyamanak ti panangsungbat yo ti awag ko." 04/2002


c: text/html

text:
Helio
Ti Helio ( /ˈhiːliəm/ hee-lee-əm) ket isu ti kimiko nga elemento nga addaan ti atomiko a numero iti 2 ken atomiko a kadagsen iti 4.002602, a nairepresentea babaen ti simbolo a He. Daytoy ket saan a namarisan, awan ti ayamuom, awan nti naman, saan a makasabidong, nalpay, monatomiko nga alingasaw a mangidaulo kadagiti natakneng nga alingasaw a grupo iti periodiko a lamisaan. Ti puntos a panagburekna ken panakatunaw ket dagitoy ti kababaan kadagiti elemento ken rumsua laeng a kas maysa nga alingasaw malaksid kadagiti patingga a kasassaad.
Ti helio ket isu ti maikadua a kalaganan nga elemento ken ti maikadua a kaaduan unay nga elemento iti mapalpaliiw a law-ang, nga adda daytoy ti agarup a 24% iti dagup ti elemental a masa, a daytoy ket adadu ngem mamin 12 ti masa no mairaman amin dagiti kadagsenan nga elemento. Ti kaaduna ket kapadpada kadagiti bilang ti bukod tayo nga Init ken idiay Hupiter. Daytoy ket gaou ti nangato unay a panagbedbed ti enerhia (tumgngal maysa a nucleon) iti helio-4 a maipada kadagiti sumaruno a taloo nga elemento kalpasan ti helio. Daytoy helio-4 panagbedbed ti enerhia ketisu pay ti pakakakadawyanna akas maysa a produkto iti nuklear panaglunag ken radioaktino a panaglungsot. Kaaduan ti helio iti law-ang ket helio-4, ken namatmatian a naporma idi agdama ti Big Bang. Adda dagiti baro a helio nga agdama a maparpatuat a kas resulta iti nuklear a panaglunag iti hidroheno dagiti bituen.
Ti helio ket naipanaganan ti Griego a Dios iti Init, a ni Helios. Immuna a naduktalan a kas di-amammo a duyaw nga espektral a linia a pirma iti lawag ti Init iti agdama ti maysa a solar nga eklipse idi 1868 babaen ti Pranses nga astronomo a ni Jules Janssen. Ni Janssen ket kumaduaan a naipadayawan a nakaduktal ti elemento a mairaman ni Norman Lockyer idi agdama ti solar nga eklipse iti 1868, kenni Lockyer ket isu idi ti immuna a nangituding a ti linia ket gapu ti baro nga elemento, a daytoy ket ninagananna. Ti pormal a panakaduktal iti daytoy nga elemento ket naaramid idi 1895 babaen dagiti dua a Sueko a kimiko, ni Per Teodor Cleve kenni Nils Abraham Langlet, a nakabiruk ti helio a sumsumngaw manipud ti mineral ti uranio a klabeita. Idi 1903, adda dagiti adu a reserba iti helio a nabirukan iti masna a lugar ti alingasaw kadagiti paset iti Estados Unidos, nga isu ti kadakkelan nga agipapaay iti alingasaw iti tatta nga aldaw.
Ti Helio ket inu-usar iti kriohenia (isu daytoy ti kaaduan a panagusar, a magususar iti agarup a pagkapat kadagiti napataud), a naisangsangayan ti panagpalamiis kadagiti nalatak a konduktor a batombalani, a ti kangrunaan a komersial a panagararamat ket dagiti MRI a panagmingmingan. Dagiti sabali a panag-usar ti industria ti helio ket ti maysa a panag-presion ken panag-purga nga alingasaw, a kas maysa a panagsalaknib ti atmosperio ti arko a panaglanag ken ti panagaramid a kas ti panagpatubo kadagiti kristal a panagaramid kadagiti siliko a barkilios ket gapuan para iti kagudua kadagiti napataud nga alingasaw. Ti maysa pay a naamammoan a pana-usar ngem bassit laeng daytoy ket ti panag-awit nga alingasaw kadagiti palobo ken dirihible.[2] Akas iti aniaman nga alingasaw nga aggiddiat ti densidad manipud ti angin, ti panagsay-up ti bassit a tomo iti helio ket temporario a baliwanna ti ti timek ti tao. Iti sientipiko a panagsukisok, ti panagkukua dagiti dua a likido a paset iti helio-4 (helio I ken helio II), ket naisangsangayan kadagiti agsuksukisok nga agadadal kadagiti kabuklan ti mekaniko (a naisangsangayan ti tagikua iti nalatak a panagayos) ken dagiti agbirbiruk ti penomena, a kas dagiti nalatak a konduktibidad, dayta temperatura ti kaasitgan iti patingga a sero a maipataud ti banag.
Ditoy Daga kadawyan daytoy a manmano—0.00052% babaen ti tomo iti tangatang. Kaaduan ti naindagaan a helio nga adda iti tatta nga aldaw ket napartuat babaen ti masna a radioaktibo a panaglungsot decay kadagiti nadagsen a radioaktibo nga elemento (torio ken uranio), a kas dagiti alpa a partikula nga isengngaw babaen kadagitoyo a panaglungsot a naglaon kadagiti helio-4 a katengngaan. Daytoy a radioheniko a helio ket napalab-og iti masna nga alingasaw iti kaadu iti 7% babaen ti tomo, a dagitoy ket komersial a naala babaen ti nababa a temperatura a panagilasin a makunkuna a kapirgis a panagdaldalus.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Magnetiko a suseptibilidad dagiti elemento inorganiko a kompuesto, iti Libro ti Kimiko ken Pisika maika-81 nga edision, CRC a pagmalditan.
- ^ Helio: Iti ngato, Iti ngato ken Iti adayo? Melinda Rose, Photonics Spectra, Okt. 2008. Naala idi Peb. 27, 2010. Para iti adadu pay autorisadongen daan a 1996 a pie chart nga agipakpakita ti panag-usar ti helio ti U.S. babaen ti sektor,nga agipakpakita ti kapadpadan met laeng a resulta, kitaen ti chart a naaramid idiay "Panagaramat" a paset iti daytoy nga artikulo.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Papa Lino
Ni Santo Papa Lino (pimmusay idi c. 76), segun kadagiti nadumaduma a nasapa a taudan ket isu ti, Obispo ti Mitra ti Roma kalpasan ni San Pedro. Daytoy ti mangaramid kenni Lino a kas ti maikadua a Papa. Segun kadagiti nasapa a taudan, ni Papa Clemente I ket isu idi ti Papa kalpasan ni Pedro. Ni Lino ket isu-isu laeng ti naisangsangayan a nainagnaganan iti Baro a Testamento, a saan a ni Pedro, isu ket naikedkeddeng ti Katoliko a Simbaan a nagtengtengngel ti puesto a kas Papa.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Lino idiay Wikimedia Commons
- "Pope St. Linus". Katoliko nga Ensiklopedia. New York: Robert Appleton a Kompania. 1913.


text:
Papa Simplicio
Ni Santo Papa Simplicio ket isu ti Papa manipud idi 468 AD aginggana idi 10 Marso483 AD.
Isu ket naipasngay idiay Tivoli, Italia, ti anak a lalaki ti umili a nagnagan iti Castinus. Kaaduan kadagiti maipanggep kaniana ket naala manipud iti Liber Pontificalis.
Ni Simplicio ket nangsalsalaknib kadagiti tignay ti Konsilo ti Kalsedonia a mnangsuppiat ti Eutychian herehia, nga isu ket nagobobra a timmultulong ti tatato ti Italia kadagiti panagraraut dagiti barbaro, ken nakakita kadagiti Heruli a yaalsa dagiti mersenario ken nangirangarang ti Odoacro nga ari iti Itali aidi 476, kalpasan ti panagtuangna kenni Romulus Augustulus, ti naudi a Lumaud a Romano nga Emperador. Ti Odoacro ket nagaramid kadagiti bassit a panagsuksukat ti administrasion iti Roma, a natibker ti panagtengtengngel ti Obispona, a ni Santo Simplicio. Isu ket nagobobra a nagtalinaay ti panagturay ti Roma iti Laud
Ni Simplicio ket naipammadayawan para iti panangibangon manen ti simbaan a nainaganan a panagilaglagipan iti birhen ken martir a ni [San Bibiana]].
Ti rambakan nga aldaw ni Santo Simplicio ket ti 10 Marso,[1] ti aldaw nga ipupusayna.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Martyrologium Romanum (Libreria Editrice Vaticana 2001 ISBN 88-209-7210-7)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Simplicio idiay Wikimedia Commons
- Opera Omnia babaen ti Migne, Patrologia Latina nga adda dagiti analitiko a pagsurotan. Daytoy a silpo ket agtengtengngel pay ti Vita Operaque section babaen ti Libro Pontificali
- "Pope St. Simplicius". Katoliko nga Ensiklopedia. 1913.


text:
Tim Berners-Lee
Ni Apo Timothy John "Tim" Berners-Lee, OM, KBE, FRS, FREng, FRSA (naipasngay idi 8 Hunio1955),[1] naamammoan pay a kas ni "TimBL", ket maysa a Britaniko a sientista ti kompiuter ken ti inbentor ti World Wide Web. Isu ket nangisingasing para iti panangimaton ti pakaamo a sistema idi Marso 1989,[3] ken idi 25 Disiembre 1990, iti itutulong ni Robert Cailliau ken ti maysa nga ubing nga estudiante idiay CERN, isu ket nangikeddeng ti immuna anagballigi a panakisinnarita a bnagbaetan ti maysa a Hipertesto a Panakaiyallatiw ti Protokol (HTTP) a kliete ken server babaen ti Internet.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c "Berners-Lee Atatiddog a Biograpia". World Wide Web Consortium. Naala idi 18 E nero 2011.
- ^ "Pangaldaw kenni FT: Tim Berners Lee". Financial Times.
- ^ "cern.info.ch – Ti singasing nmi Tim Berners-Lee". Info.cern.ch. Naala idi 21 Disiembre 2011.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Tim Berners-Lee ken ti panagparang-ay ti the World Wide Web (Panaglukat dagiti Kalimedan ti Siensia), Ann Gaines (Mitchell Lane Publishers, 2001) ISBN 1-58415-096-3
- Tim Berners-Lee: Inbentor ti World Wide Web (Karrer a Biograpia ni Ferguson), Melissa Stewart (Ferguson Publishing Company, 2001) ISBN 0-89434-367-X biograpia dagit iubbing
- Panagab-abel ti Web Berners-Lee, Tim, a kaduna ni Fischetti, Mark (Harper Collins Publishers,1999) ISBN 0-06-251586-1(wasig) ISBN 0-06-251587-X(paper)
- Kasano a naipasngay ti Web: Ti sarita ti World Wide Web Robert Cailliau, James Gillies, R. Cailliau (Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, 2000) ISBN 0-19-286207-3
- Ni Tim Berners-Lee ket Nagitited ti Web ti Baro a Panakaipalpalawag
- BBC2 Newsnight – Transkripsion ti mabuya a panagsarita ni Berners-Lee iti mabasa/maisurat a Web
- Technology Review interview
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Tim Berners-Lee idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Tim Berners-Lee idiay Wikiquote


text:
Isaac Newton
Ni Apo Isaac Newton PRS (25 Disiembre 1642 – 20 Marso 1727 [4 Enero 1643 – 31 Marso 1727]) ket maysa idi nga Inggles a pisiko, matematiko, astronomo, katutubo a pilosopo, alkimista, ken teologo, nga isu ket "naipanpanunutan babaen kadagiti kaaduan nga isu ket ti kalatakan ken kina-inpluente a nagbiag a sientista."[3] Ti minogrpia na a Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica, a naipablaak idi 1687, ket nagited kadagiti pundasion para kadagiti klasiko a mekanika. Iti daytoy nga obra, ni Newton ket inlawlawag na ti unibersal a grabitasion ken dagiti tallo a kalintegan ti panag-gunay, a naiturayan ti sientipiko a panakakita iti maipapapan ti bagi nga uniberso para kadagiti simmaruno a tallo a siglo. Ni Newton ket nangipakiat a dagiti panag-gunay dagiti banbanag ditoy Daga ken dagiti selestial a bagbagi ket naiturayan babaen ti agpapada a disso kadagiti katutubo a kalintegan, babane ti panangipakitana ti baetan dagiti kalintegan ti panag-gunay dagiti planeta ni Kepler ken ti teoria na iti grabitasion, a daytoy ket nagikkat kadagiti panagdudua a maipanggep ti heliosentrismo ken ipinarang-ay na ti Sientipiko a Rebolusion.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Mordechai Feingold, Barrow, Isaac (1630–1677), Oxford a Diktionario iti Nailiana Biograpia, Oxford University Press, Septiembre 2004; online edn, Mayo 2007; naala idi 24 Pebrero 2009; adu pay a naipalpalaway idiay Mordechai Feingold " Newton, Leibniz, ken Barrow Too: Ti panagpadas a panagipatarus manen"; Isis, Vol. 84, Bilang. 2 (Hunio, 1993), pp. 310–338
- ^ Diktionario iti Sientipiko a Biograpia, Newton, Isaac, n.4
- ^ Burt, Daniel S. (2001). Ti biograpia a libro: ti pagalagadan ti agbasbasa iti saan a piksion, piksion, ken pabuya a biograpia kadagiti 500 a kasiddaawan a tatao iti amin a panawen. Greenwood Publishing Group. p. 315. ISBN 1-573-56256-4., Naala it panid ti 315


text:
Panawen ti Bato
Ti Panawen ti Bato ket isu ti dakkel a prehistoriko a paset ti panawen nga isu daytoy idi ti las-ud a kaaduan a naus-usar ti bato a panagaramid kadagiti implemento a natadem, natirad, wenno ti perkusion a rabaw. Ti paset ti panawen ket nagpaut iti agarup a 3.4 a riwriw a tawtawen, ken nagpatingga idi baetan ti 4500 BC ken 2000 BC idi dimteng ti panangobra ti metal.[1] Dagiti artepakto ti Panawen ti Bato ket mairaman dagiti ramit nga inus-usar idi dagiti tao ken dagiti simmaruno kaniada a sebbangan iiti henero a Homo, ken dagiti pay nasap a bassit a kontemporaneo a henero ti Australopithecus ken ti Paranthropus. Dagiti ramit a tulang ket inus-usar pay idi iti daytoy a paset ti panawen, ngem dagitoy ket saanda unay a napreserba kadagiti arkeolohiko a rehistro. Ti Panawen ti Bato ket mabingbingay pay babaen dagiti kita ti ramit a bato nga inus-usar.
Ti Panawen ti Bato ket isu ti imuna kadagiti sistema ti tallo a panawenm iti arkeolohia, a mangbingbingay kadagiti prehistoria ti teknolohia ti tao kadagiti tallo a paset ti panawen:
- Ti Panawen ti Bato
- Ti Panawen ti Bronse
- Ti Panawen ti Landok
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Barham, Lawrence; Mitchell, Peter (2008). Dagiti Immuna nga Aprikano: Aprikano nga Arkeolohia manipud kadagiti Kaasapaan nga Agar-aramid ti Ramit aginggana kadgiti Kinaudi nga Agburburas. Arkeolohia ti Lubong ti Cambridge. Oxford: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Scarre, Christopher (ed.) (1988). Dagiti Napalabas a Lubong: Ti Atlas ti Arkeolohia ti Timespublisher=Times Books. Londres. ISBN 0-7230-0306-8.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Panawen ti Bato idiay Wikimedia Commons


text:
Pagsasao nga Ibanag
Ti Ibanag (wenno Ybanag wenno Ibanak) ket maysa a pagsasao nga ar-aramaten ti agarup 500,000 nga agsasao iti Pilipinas, nangruna kadagiti akin-amiananan-a-daya a probinsia iti Luzon nga Isabela ken Cagayan, kangrunaan iti Ciudad ti Tuguegarao, Solana, Cabagan, ken Ilagan. Kaaduan kadagiti agsasao iti Ibanag ket makasao met laeng iti Iloko, ti maibilang a lingua franca iti Amianan a Luzon. Naggapu ti termino nga "Ibanag" manipud iti "bannag" a kayatna a sawen 'karayan'. Asideg a kanaig ti Ibanag dagiti pagsasao nga Itawis, Gaddang, Agta, Atta, Yogad, Isneg ken Malaweg.


text:
Abalbalay
Ti abalbalay ket ti aniaman a banag a mabalin a mausar para iti panagay-ayam. Dagiti abalbalay ket kadawyan nga ay-ayamen babaen dagiti ubbing ken dagiti taraken. Ti panagay-ayam kadagiti abalbalay ket makapalpaliwa a pamay-an a panangsanay kadagiti ubbing para iti biag iti kagimongan. Dagiti nadumaduma amateriales ket inus-usar iti panagarmid kadagiti abalbalay a makaliwliwa kadagiti ubbing ken manakman. Adu kadagiti banag ket nadaremdem tapno agserbi a kas dagiti abalbalay, ngem dagiti tagilako a mapataud para kadagiti dadduma panggep ket mabalin pay a mausar. Kas pagarigan, ti bassit nga ubing ket mabalin ti agpidut iti maysa a sankabalayan a banag ken "patayabenna" iti angin ken aginkukuna a daytoy ket maysa nga eroplano. Ti sabali a panangikeddeng ket ti interaktibo a dihital a panagliwliwa. Adda dagiti abalbalay a naipangpangruna a napataud a kas dagiti [[Maur-urnong|ur-urnongen] a banag ken maikeddenga maipabuya laeng.
Ti taudan dagiti abalbalay ket prehistoriko; dagiti munieka a mangirepresenta kadagiti maladaga, dagiti ayup, ken dagiti soldado, ken dagiti pay representasion dagiti ramramit nga inus-usar babaen dagiti manakman ket nalaka a nabirbirukan kadagiti arkeolohiko a luglugar. Ti taudan ti balikas nga "abalbalay" ket di ammo, ngem naipampamattian nga immuna a nausar idi maika-14 a siglo.[1]
Iti sapasap ti abalbalay ken panagay-ayam, ket nangruna no maipanggep iti panagdakkel ken panagadal a maipanngep kadagiti kaarubayan tayo. Dagiti ubbing ket us-usarenda dagiti abalbalay ket agay-ayamda tapno maduktalada ti identidadda, makatulong kadagiti bagida a pumigsa, makaadal kadagiti gapuanan ket pagbanagan, agsukimat kadagiti pannakaikabagian, ken agsanay kadagiti kalaing a kasapulanda a kas manakman. Dagiti manakman ket agus-usarda kadagiti abalbalay ket agay-ayamda tapno mangporma ken mangpapigsa kadagiti sosial a piansa, mangisuro, manglagip ken mangpapigsa kadagiti inadal manipud kadagiti kinubingda, mangduktal ti bukodda nga identidad, sanayenda dagiti isipda ken bagbagi, sukimatenda dagiti pannakaikabagian, sanyenda dagiti kinalaing, ken dekorasionanda dagiti pagtaenganda.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Abalbalay idiay Wikimedia Commons
- Kline, Stephen (1995). Iti Ruar ti Hardin: Dagiti Abalbalay, TV, ken ti Kultura dagiti Ubbing iti Panawen ti Pangtagilako. Verso Books. ISBN 1-85984-059-0.
- Walsh, Tim (2005). Dagiti AWan Panawenna nga Abalbalay: Dagiti Klasiko nga Abalbalay ken dagiti Nagpartuat Kaniada. Andrews McMeel Publishing. ISBN 0-7407-5571-4.
- Wulffson, Don L. Dagiti Abalbalay!. Henry Holt and Company. ISBN 0-8050-6196-7.


text:
Copenhagen
Ti Copenhagen ( /ˈkoʊpənheɪɡən/ or /ˈkoʊpənhɑːɡən/; Danes: København pannakabalikas [kʰøb̥m̩ˈhɑʊ̯ˀn] ( denggen), Latin: Hafnia) ket isu ti kapitolio iti Dinamarka ken isu pay daytoy ti kaaduan ti populasion a siudad, nga adda ti urbano a populasion iti 1,213,822 (manipud idi 1 Enero 2012[pabaroen]) ken adda ti metropolitano a populasion iti 1,931,467 (manipud idi 1 Enero 2012[pabaroen]). Ti pinakalpas iti transnasional Øresund a Rangtay idi 2000, ti Copenhagen nagbalin a sentro iti umadadu a panagtitipon iti Øresund a Rehion. Iti uneg ti daytoy a rehion, ti Copenhagen ken ti Suéko a siudad iti Malmö ket dumakdakkelda kadagiti naitipon a metropolitano a lugar.[3][4][5] Ti Copenhagen ket naisanglad kadagiti isla iti Zealand ken Amager.
Immuna a nadokumentuan idi maika-11 a siglo, ti Copenhagen ket nagbalin a kapitolio iti Dinamarka iti pakauna iti maika-15 a siglo. Idi agdama ti maika-17 a siglo, babaen ti turay ni Kristiano IV, daytoy ket nagbalin a naipangruna a rehional a sentro.
Ti Copenhagen ket maysa a naipangpangruna a rehional a sentro iti kultura, komersio, midia, ken siensia, a kas naibaga babaen dagiti nadumaduma a sunda ken panakairanggo (kitaen ti Internasional a panakairanggo dita baba). Ti Siensia ti kabibiag, pakaammo ti teknolohia ken pagipatpatulod ket dagitoy ti naisangayan a paset, ken ti panagsukisok ken panagrang-ay ket agitited ti nagruna a papel ti ekonomia ti siudad. Dagiti nasayaat a lokasionna ken dagiti nasayaat a patakder, nga adda ti kadakkelan nga eropuerto iti Eskandinabia,[6] Kastrup, nga adda ti kaadayo a 14 a minutos babaen ti perokaril manipud ti sentro ti siudad, ket nagpakabael daytoy a maysa a rehional a sentro ken nalatak a lokasion para kadagiti rehional a kuartel[7] ken dagiti pagbibinnagbagaan.
Ti Copenhagen ken kanayon a naipammadayawan a kas maysa kadagiti siudad nga adda ti nasayaat a kita ti kabibiag.[8][9][10] Daytoy ket naikapanunutan pay a maysa kadagiti gayyem ti katutubo a siudad. Ti danum iti uneg ti sangladan ket nadalus ken natalged a paglangoyan. 36% kadagiti umili ket mapanda agtrabaho nga agusar babaen ti bisikle. Iti inaldaw, agbisikletada iti dagup nga 1.2 a riwriw a km.[11]
Manipud ti kalpasan iti mileneia, ti Copenhagen ket nakakita ti napigsa nga urbano ken kultural a panagrangrang-ay. Daytoy ket gapu kadagiti adu a puonan dagiti kultural a pasilidad ken dagiti pay imprastraktura ken dagiti baro nga allon dagiti narang-ay nga agdardaremdem, dagiti kosinero ken dagiti arkitekto.[9]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Estadistika ti Dinamarka: Siudad ti Copenhagen/Urbano a Lugar (Københavns Kommune, Hovedstadsområdet), 2011 (dagiti tabla: FOLK1, BEF44)". Dagiti Estadistika ti Dinamarka. Naidulin manipud ti kasisigud idi 2012-01-19. Naala idi 19 Enero 2012.
- ^ "OECD: Territorial Review Copenhagen, 2009, p. 34". Københavns Kommune. Naidulin manipud ti kasisigud idi 2012-01-19.
- ^ "Apay a ti Dinamarka? Ti kasayaatana lugar ti panag-negosio". Ministro iti Ganganaet a Panakibiang iti Dinamarka. Naidulin manipud ti kasisigud idi 2012-01-27.
- ^ "Dagiti mayor iti siudad: Dagiti Danes ken Sueko a rehion ket nagibbet iti bileg tapno makaaramidda ti dua a pagilian a metropolis". Dagiti mayor ti siudad. Naidulin manipud ti kasisigud idi 2012-01-26. Naala idi 26 Enero 2012.
- ^ "Espaces transfrontaliers: Dagiti ballasiw a panagbeddengan a konurbasion". Espaces transfrontaliers. Naidulin manipud ti kasisigud idi 2012-01-26. Naala idi 26 Enero 2012.
- ^ "Eropuerto ti Copenhagen". waymarking.com.
- ^ "Ti Copenhagen a Rehion ket Mairanggo a ti maika-3 idiay Lumaud a Europa para iti panagawis kadagiti Mangipagulo nga Opisina". Ministro iti Ganganaet a Panakibiang iti Dinamarka. 6 Enero 2009. Naidulin manipud ti kasisigud idi 9 Mayo 2008. Naala idi 24 Hulio 2009.
- ^ "Maysa analatak a pagtaengan". Ministro iti Ganganaet a Panakibiang iti Dinamarka.
- ^ a b "Ti Copenhagen ket isu tikaesseman a siudan iti Eskandinabia". International Herald Tribune.
- ^ "Dagiti 10 a Kasayaatan a Pagtaengan idi Europa". Forbes. 21 Hulio 2008.
- ^ "Copenhagen – Siudad dagiti Agbisbisikleta". Siudad iti Copenhagen. Naidulin manipud ti kasisigud idi 2010-08-01.
- Copenhagen
- Dagiti munisipio a tugaw idiay Kapitolio a Rehion ti Dinamarka
- Dagiti munisipi a tugar ti Dinamarka
- Dagiti siudad ken ili idiay Kapitolio a Rehion ti Dinamarka
- Dagiti kapitolio idiay Europa
- Dagiti puerto a siudad ken ili idiay Dinamarka
- Dagiti puerto a siudad ken ili idiay Baybaya Baltiko
- Dagiti nataengan a lugar a nabangon idi maika-11 a siglo
- Dagiti Europeano a Kapitolio ti Kultura


text:
Baybay Abagatan Tsína
Ti Baybay Abagatan Tsína ket maysa a pingir a baybay a kapaset ti Taaw Pasipiko, a mangsaksakup iti lawa manipud iti Singapur ken Ilet ti Malaka agingga iti Ilet iti Taiwan nga addaan ti agarup a 3,500,000 kuadrado kilometro (1,400,000 sq mi). Daytoy a lugar ket importante gapu kadagiti nagbanagan manipud ti maysa a pagkatlo kadagiti panagdaliasat dagiti barbarko kadagitoy a dandanum, ken adda pay pammati a daytoy a lugar ket agtengtengngel iti adu a reserba iti lana ken alingasaw.[1]
Mabirukan daytoy idiay
- abagatan iti kangrunaan a daga ti Tsína ken ti isla iti Taiwan,
- laud iti Pilipinas,
- amianan iti Sabah (Malaysia), Sarawak (Malaysia) ken Brunei,
- amianan iti Indonesia,
- amianan a daya iti Malay peninsula (Malaysia) ken Singapur, ken
- daya iti Vietnam.
Ti bassit nga Is-isla ti Baybay Abagatan a Tsína, a naururnos a kas purpuro, ket addaan ti bilbilang dagitoy iti gasgasut. Daytoy a baybay ken dagiti kaaduan nga awan ti nagtaeng nga is-isla ket suheto kadagiti agsupsuppiat a panagla ti panagturay babaen kadagiti adu a pagilian. Dagitoy a panag ket makaipakita kadagiti sabsabali a nagnagan a maus-usar kadagiti is-isla ken daytoy a baybay.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Panagkita kadagiti kangrunaan a banbanag iti gimongan ti salaknib idiay Asia Associated Press, ROBIN McDOWELL, Hulio 21 2011. Naala idi Hulio 21 2011


text:
Brunei
Ti Brunei i/bruːˈnaɪ/, opisial a ti Pagilian iti Brunei, ti Pagtaengan iti Kappia[8] (Malayo: Negara Brunei Darussalam, Jawi: نڬارا بروني دارالسلام), ket maysa a naturay nga estado a mabirukan idiay amianan a pantar iti isla iti Borneo, idiay Abagatan a daya nga Asia. Malaksid ti aplayana manipud ti Baybay Abagatan Tsína, daytoy ket kompleto a napalikmutan babaen ti estado iti Sarawak, Malaysia, ken daytoy ket naisina iti dua a paset babaen ti distrito ti Sarawak iti Limbang. Daytoy ket isu laeng ti naturay nga estado a kompleto nga adda idiay isla iti Borneo, a dagiti nabati a paset iti daytoy nga isla ket tagikua ti Malaysia ken Indonesia. Ti populasion ti Brunei ket 401,890 idi Hulio 2011.
Ti opisial a nailian a pakasaritaan ti Brunei ket mangitunton a makasurot ti nagtaudanna iti maika-7 a siglo, a daytoy idi ket suheto nga estado iti Srivijaya nga imperio babaen ti nagan a P'o-li. Kalpasanna daytoy ket nagbalin a nasakop nga estado iti Majapahit nga imperio sakbay anagbalin a Islam idi maika-15 a siglo. Idi karangayan ti imperiona, ti sultanato ket nagturay ti gumayat kadagiti pantar a rehion iti moderno nga aldaw a Sarawak ken Sabah, ti Sulu a purpuro, ken dagiti isla iti amianan a laud nga ungto iti Borneo. Ti talasokrasia ket binisita idi babaen ni Ferdinand Magellan idi 1521 ken nakilaban iti Kastila a Gubat di 1578 a kinasuppiat ti España. Ti imperiona ket nangrugi nga agapday idi napilit a panagited iti Sarawak kenni James Brooke ken ti panagited ti Sabah iti Britaniko a Dokumento ti linteg a Kompania ti Amianan a Borneo. Kalpasan ti panakapukaw iti Limbang, ti Brunei ket nagbalin a protektorado ti Britaniko idi 1888, a nakaala ti panagtaeng idi 1906. Dgaiti tawen kalpasan ti Hapón a panawen ti gubat a panagsakop idi agdama ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat, nagporma ti maysa a batay-linteg ken nakilaban ti maysa a naarmasan a gulo.[9] Ti Brunei naalana manen ti panakawayawayana manipud ti Nagkaykaysa a Pagarian idi 1 Enero 1984. Ti panagrang-ay to ekonomiana idi panawen ti 1970 ken 1990, ket napipia a 56% manipud idi 1999 aginggana idi 2008, ket nagpabalin iti Brunei a Darussalam iti maysa a baro a naidustriaan a pagilian.
Ti Brunei ket adda ti maikadua a kangatuan a Pagsurotan ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan kadagiti Abagatan a Daya nga Asia a pagpagilian kalpasan ti Singapore, ken naidasig daytoy a kas maysa a narang-ay a pagilian.[10] SEgun ti Internasional a Pundo ti Panguartaan (IMF), ti Brunei ket nairanggo a maika-5 iti lubong babaen ti dagup ti domestiko a produkto ti tunggal maysa a tao iti pagpadaan ti kapigsa ti panag-gatang. Ti Forbes ket iranggona pay ti Brunei a kas ti maikalima a kabaknagan a pagilian kadagiti 182 a pagilian gapu ti kaadu ti lana ken masna a luglugar dagiti alingasaw.[11]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti Opisina ti Kangrunaan a Ministro iti Brunei a Darussalam
- ^ "Turismo ti Brunei". Tourismbrunei. Naala idi 16 Oktubre 2010.
- ^ Ti panagsurat a salisal ket agiragpat ti panag-usar, pakasaritaan iit Jawi a sinuratan | The Brunei Times
- ^ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bx.html
- ^ a b c d "Brunei". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 18 Abril 2012.
- ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2011". Nagkaykaysa a Pagpagilian. 2011. Naala idi 5 Nobiembre 2011.
- ^ a b Brunei Sultan Haji Hassanal Bolkiah Mu'izzaddin Waddaulah Handbook. IBP USA. 2011. p. 10.
- ^ Haggett, Peter (ed). Ensiklopedia iti Heeograpia iti Lubong, Tomo 1, Marshall Cavendish, 2001, p. 2913. Magun-od idiay Liblibro ti Google.
- ^ Pocock, Tom (1973). Nakilablaban a Heneral – Dagiti Publiko ken Pribado a Kampania ni Heneral Walter Walker (Umuna ed.). Londres: Collins. ISBN 0-00-211295-7.
- ^ "Dagiti Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan". Nagkaykaysa a Pagpagilian. Naala idi 5 Oktubre 2009.
- ^ "Ti Forbes ket iranggona ti Brunei a maikalima a kabaknagan a pagilian". Pebrero 25, 2012.
- Brunei
- Dagiti estado a kameng ti Gunglo ti Pagpagilian ti Abagatan a daya nga Asia
- Borneo
- Dagiti dati a kolonia ti Britaniko
- Dagiti batay-linteg a monarkia
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Abagatan Tsina
- Dagiti isla a pagilian
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Malayo
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti pagilian ti Abagatan a daya nga Asia
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1984
- Dagiti sultanato
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Nalatak a Depresion
Ti Nalatak a Depresion ket isu idi ti nakaro a sangalubongan nga ekonomiko a depresion iti dekada a sinaruno ti Sangalubongan a Gubat II. Ti pannakaitutop ti Nalatak a Depresion ket nagdumaduma kadagiti pagilian, ngem kaaduan kadagiti pagilian ket nangrugi idi 1930 ken nagpaut aginggana idi tawtawen ti 1930 wenno idi tengnga ti tawtawen ti 1940.[1] Daytoy idi ti kapautan, kaaduan, ken kakaruan a depresion iti maika-20 a siglo.[2]
Iti maika-21 a siglo, ti Nalatak a Depresion ket nkadawyan nga inus-usar a kas pagarigan no kasno ti kakaro ti panagsuek ti ekonomia ti lubong.[2] Ti depresion ket nangrugi idiay Estados Unidos, kalpasan ti panagsuek dagiti presio ti kapuonan a mabalin a nangrugi idi Septiembre 4, 1929, ken nagbalin a damdamag iti sangalubongan gapu ti pannakatupa ti paglakuan ti kapuonan idi Oktubre 29, 1929 (a naamammuan iti Nangisit a Martes).
Ti Nalatak a Depresion ket adda dagiti nakadadael a pataud kadagiti pagilian a nabaknang ken napanglaw. Ti personal a matgedan, renta ti buis, dagiti ganansia ken dagiti presio ket simmuek, bayat a ti sangalubongan a panagtagilako ket simmuek babaen ti ad-adu ngem 50%. Dagiti awan ti trabahona idiay Estados Unidos ket ngimmato iti 25%, ken adda dagiti pagilian a ngimmato iti nagatngato ngem 33%.[3]
Dagiti siudad iti sangalubongan ket narigatanda unay idi,a naipangpangruna kadagiti nagkamkammatalek iti nadagsen nga industria. Dagiti panagpadakder ket napasardeng kadagiti adu a pagilian. Nagsagaba ti panagtalon kadagiti away a luglugar idi natnag dagiti presio ti apit babaen ti agarup a 60%.[4][5][6] Gapu ti isasango ti panagsuek iti makasapul ken bassit unay a sabali a taudan dagiti trabaho, dagiti lugar nga agkamkammatalek kadagiti kangrunaan a paset ti industria a kas dagiti kangrunaan a pagapitan, panagmina ken panagtarikayo ket isu dagitoy it kaaduan a nagsagaba.[7]
Adda dagiti ekonomia a nangrugrugi a nakaungar babaen idi tengnga ti tawtawen ti 1930. Tikaaduan kadagiti pagilian, ti negatibo a pataud ti Nalatak a Depresion ket nagpaut aginggana ti gibus ti Maikadu a a Sangalubongan a Gubat.[8]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ John A. Garraty, Ti Nalatak a Depresion (1986)
- ^ a b Charles Duhigg, "Depression, You Say? Check Those Safety Nets", New York Times, Marso 23, 2008
- ^ Frank, Robert H.; Bernanke, Ben S. (2007). Dagiti Pamunganayan ti Makroekonomika (3rd ed.). Boston: McGraw-Hill/Irwin. p. 98. ISBN 0-07-319397-6.
- ^ "Commodity Data". US Bureau of Labor Statistics. Naala idi 2008-11-30.
- ^ Cochrane, Willard W. (1958). Dagiti Presio ti Panagtalon, Mito ken Kinapudno. p. 15.
- ^ "Ekonomiko a Panagsukisok idi 1932–33". Liga ti Pagpagilian: 43.
- ^ Mitchell, Dekada ti Depresion
- ^ Garraty, Great Depression (1986) ch1
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Nalatak a Depresion idiay Wikimedia Commons


text:
Makina
Ti makina ket maysa a ramit a mangbukel ti maysa wenno ad-adu a parte, ken agus-usar ti enerhia tapno makagun-od iti gandat. Dagiti makina ket kadawyan a nabilegan babaen dagiti mekanikal, kimika, termal, wenno elektriko a pamay-an, ken dagitoy ket kankanayon a motorisado. Iti pannakaipakasaritaan, ti nabilegan a ramit ket makasapul pay kadagiti agkutkuti aparte tapno maidasig a kas maysa a makina; nupay kasta, ti pannakapartuat ti teknolohia ti elektronika ken nakaiturongan ti panagrang-ay dagiti nabilegan a ramit nga awan dagiti agkutkuti a parte a naikeddeng a kas makina.
Ti simple a makina ket maysa ng alikamen a mangbaliw ti turong wenno kaadu iti maysa a puersa, ngem adu dagiti adda a narikrikut pay a makina.Kas pagarigan ket mairaman dagiti Examples include lugan , dagiti elektroniko a sistema, dagiti molekular a makina, dagiti kompiuter, telebision, ken radio.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Dagiti Makina idiay Wikimedia Commons
- Teknolohia
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Oberg, Erik; Franklin D. Jones, Holbrook L. Horton, ken ni Henry H. Ryffel (2000). ed. Christopher J. McCauley, Riccardo Heald, ken ni Muhammed Iqbal Hussain, ed. Manual ti Makina (Maika-26 nga edision ed.). New York: Industrial Press Inc. ISBN 0-8311-2635-3.
- Reuleaux, Franz; (patarus ken anotasion babaen ni A. B. W. Kennedy) (1876). Ti Kinematika iti Makina. New York: naimaldit manen babaen ti Dover (1963).
- Uicker, J. J.; G. R. Pennock and J. E. Schigley (2003). Teoria dagiti makina ken dagiti Mekanismo. New York: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan.


text:
Abagatan nga Aprika
Nagsasabtan: 30°S 25°E / 30°S 25°E
Ti Abagatan nga Aprika, opisial a ti Republika iti Abagatan nga Aprika, ket maysa a pagilian a mabirukan idiay akin-abagatan a murdong iti Aprika. Nabingbingay daytoy ti siam a probinsia, nga addaan ti 2,798 kilometro (1,739 mi) nga aplaya[7][8] kadagidiay taaw ti Atlantiko ken Indiano.[9] Iti amianan iti daytoy a pagilian ket naisanglad dagiti kaarrubana a teritoria iti Namibia, Botswana ken Zimbabwe; ti daya ket ti Mozambique ken Swaziland; a ti Lesoto ket maysa a enclave a napalikmutan babaen ti teritorio ti Abagatan nga Áprika.[10]
Ti Abagatan nga Aprika ket maysa nga adu ti etnikona a pagilian ken adda dagiti nadumaduma a kultura ken pagsasao. Adda dagiti sangapulo ket maysa a mabigbigan a pagsasao iti batay-lintegna.[9] Dua kadagitoy a pagsasao ket nagtaud idiay Europa: Abagatan nga Aprikano nga Inggles ken Aprikaans, ti maysa a pagsasao a nangruna a nagtaud manipud ti Olandés a sinasao babaen dagiti kaaduan ti puraw ken dagiti Namarisan a Taga-Abagatan nga Aprika. Nupay nga ti Inggles ti kadawyab nga inus-usar iti publiko ken komersio a biag, daytoy ket ti maikalima laeng a kaaduan nga ibalbalayan a pagsasao.[9] Amin nga etniko a ken dagiti grupo ti pagsasao ket adda ti politiko a panakairepresentana ti batay-linteg a demokrasia ti pagilian a mangbukel ti parlamentario a republika; a saan amaipada kadagiti kaaduan a parlamentario a republika, dagiti puesto ti daulo iti estado ken daulo iti gobierno ket naitiptiponda iti maysa a nagitaltalek ti parlamentario a Presidente.
Agarup a 79.5% ti populasion ti Abagatan nga Aprika ket adda ti kaputotan a nangisit nga Aprikano,[11] a nabingbingay kadagiti nadumaduma anga etniko a grupo nga agsasao kadagiti sabsabali a Bantu a pagsasao, a siam kadagitoy ket adda ti opisial a kasasaad.[9] Ti Abagatan nga Áprika ket aglaon pay kadagiti kadakkelan a komunidad dagiti Europeano, Asiatiko, ken dagiti naglalaok ti kaputotan idiay Aprika.
Ti Abagatan nga Aprika ket nairanggo a kas ti maysa a naitengngaan ti ngato ti matgedan nga ekomnomia babaen ti Banko ti Lubong.[12] Adda daytoy ti kadakkelan nga ekonomia idiay Aprika, ken ti maika-28 a kadakkelan iti lubong.[13] Agarup a pagkapat ti populasion ket awan trabahona[14] ken agbibiag ti basbassit ngem US $1.25 ti maysa nga aldaw.[15]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Ti Batay-linteg". Batay-linteg a korte iti Abagatan nga Aprika. Naala idi 3 Septiembre 2009.
- ^ "Nagruna nga Agglomerasion iti Lubong". Citypopulation.de. Naala idi 30 Oktubre 2011.
- ^ Ti Khoi, Nama ken Dagiti pagsasao a San; senial a pagsasao; Aleman, Griego, Gujarati, Hindi, Portuges, Tamil, Telegu ken Urdu; ken Arabiko, Hebreo, Sanskrito ken "ken dadduma pay a pagsasao nga inususar kadagit maipanggep ti relihion idiay Abagatan nga Aprika" ket addaan ti opisial a kasasaad. Kitaen ti Kapitulo 1, Artikulo 6, iti Batay-linteg.
- ^ "Panagtaldiap ti 2001 a Senso". Estadistika ti Abagatan nga Aprika. Naala idi 7 Hulio 2008.
- ^ a b c d "Abagatan nga Aprika". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 2011-Septiembre-20.
- ^ "Gini a Pagsurotan". Sanglubongan a Banko. Naala idi 2 Marso 2011.
- ^ "Turay ti Aprikano Panagpatalged ti Maritimo". Turay ti Abagatan nga Aprika a Panagpatalged ti Maritimo. Naala idi 16 Hunio 2008.
- ^ "Coastline". The World Factbook. CIA. Naala idi 16 Hunio 2008.
- ^ a b c d "Napardas a Kinapudno para iti Abagatan nga Aprika". SouthAfrica.info. Abril 2007. Naala idi 14 Hunio 2008.
- ^ Guy Arnold. "Lesotho: Tawen a Naireprepaso 1996 – Britannica Online Encyclopedia". Britannica.com. Naala idi 30 Oktubre 2011.
- ^ "Tangnga ti tawen akarkulo ti populasion 2011". Dagiti Estadistika ti Abagatan nga Aprika. 2011. Naala idi 30 Hulio 2011.
- ^ "Abagatan nga Aprika – Banko ti Lubong". Data.worldbank.org. Naala idi 30 Oktubre 2011.
- ^ Ti datos ket mangitudtudo ti tawen ti 2010. Datos a nakaibatayan ti Sangalubongan a Pangpakitaan ti Panagrangrang-ay, Banko ti Lubong. Naala idi 30 Septiembre 2011.
- ^ "Ti Abagatan nga Aprika nga Awan Trabahona ket Dumakdakkel iti 23.5%". Bloomberg. 5 Mayo 2009. Naala idi 30 Mayo 2010.
- ^ "HDI". UNDP.
Dagiti adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ti Pakasaritaan iti Abagatan nga Aprika, Maikatlo nga Edision. Leonard Thompson. Unibersidad ti Yale a Pagmalditan. 1 Marso 2001. 384 pampanid. ISBN 0-300-08776-4.
- Ti agrangrang-ay a Johannesburg: Dagiti Perspektibo iti Kalpasan ti Segregasion ti puli a Siudad. Richard Tomlinson, et al. 1 Enero 2003. 336 pampanid. ISBN 0-415-93559-8.
- Ti Panagaramid ti Moderno nga Abagatan nga Aprika: Panagrukma, Segregasion ken Segregasion ti Puli. Nigel Worden. 1 Hulio 2000. 194 pampanid. ISBN 0-631-21661-8.
- Abagatan nga Aprika: Ti Naisalaysayan a Pakasaritaan. Frank Welsh. Kodansha America. 1 Pebrero 1999. 606 pampanid. ISBN 1-56836-258-7.
- Ti Abagatan nga Aprika kadagiti Kontemporario a Paset ti Panawen. Godfrey Mwakikagile. New Africa Press. Pebrero 2008. 260 pampanid. ISBN 978-0-9802587-3-8.
- Ti Atlas ti Agbalbaliw nga Abagatan nga Aprika. A. J. Christopher. 1 Oktubre 2000. 216 pampanid. ISBN 0-415-21178-6.
- Dagiti Politika ti Baro nga Abagatan nga Aprika. Heather Deegan. 28 Disiembre 2000. 256 pampanid. ISBN 0-582-38227-0.
- Maikaduapulo a Siglo nga Abagatan nga Aprika. William Beinart [[Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan] 2001, 414 pampanid, ISBN 0-19-289318-1
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Abagatan nga Aprika idiay Wikimedia Commons
- Abagatan nga Aprika
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti pagilian ti Taaw Indiano
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Inggles
- Dagiti dati a kolonia ti Britaniko
- G20 a pagpagilian
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1910


text:
Monumento ni Manuel L. Quezon ken ti Presidencia ti Ciudad ti Quezon
Wagayway iti Ciudad ti Quezon
Ti Ciudad ti Quezon ket isu ti sigud a capitolio ti Filipinas. Masarakan iti isla ti Luzon, ti Ciudad ti Quezon ket maysa kadagiti ciudad ken il-ili a mangbukel iti Metro Manila, ti Nailian a Kapitolio a Rehion (National Capital Region wenno NCR). Naipanagan ken ni Manuel L. Quezon, ti presidente ti Mankomunidad ti Filipinas, a nangbangon iti ciudad a kas sukat ti Manila a capitolio ti pagilian.
Sakbay pay a nabukel ti Ciudad ti Quezon, adda babassit nga il-ili iti lugar. Isu dagitoy ti Francisco del Monte, Novaliches, ken Balintawak.
Idi nasapa a 1900s, inarapaap ni Presidente Manuel L. Quezon ti maysa a ciudad nga agbalinto a capitolio ti Filipinas, kas sukat ti Manila. Idi 1938, binukel ni Quezon ti People's Homesite Corporation ket ginatangda ti 15.29 km² kalawana a daga amnipud iti nalalawa a dagdaga iti Diliman ti familia Tuason. Impasa kas linteg ti Nailian nga Asemblea ti Mankomunidad ti Filipinas ti Acta Mankomunidad 502 nga am-ammo kas “Annuroten ti Ciudad ti Quezon” a sigud a naisingasing a kas Ciudad ti Balintawak. Babaen ti panangidaulo da Diputado Narciso Ramos (ama ni sigud a Presidente Fidel V. Ramos) ken Diputado Ramon Mitra, Sr. inanamongan ti asemblea a maipanagan ken ni Quezon ti baro a ciudad. Idi Octobre 12, 1939, pinirmaan kas linteg ni Quezon ti gakat a namagbangon iti Ciudad ti Quezon.
Idi Noviembre 7, 1975 iti pannakaipatungpal ti Decreto Presidensial Numero 824 ni Presidente Ferdinand Marcos, naipasdek ti Metro Manila ket nagbalin ti Ciudad ti Quezon a kas maysa kadagiti 17 a ciudciudad ken il-ili ti Metro Manila. Iti sumaruno a tawen, iti Decreto Presidensial Numero 940 ni Marcos, naisubli ti capitolio ti republica iti Manila, idi Junio 24, 1976.


text:
Dagiti lehislatibo a distrito a nairepresenta a kas dagiti heksagon iti agpapada a kadakkel.
Dagiti lehislatibo a distrio iti Pilipinas ket dagiti pannakabingbingay dagiti pannakabagi dagiti probinsia ken dagiti siudad ti Pilipinas iti Kamara dagiti Pannakabagi. Ti immuna a pakabuklan dagiti lehislatibo a distrito ket ada iti Bilin a naikabila iti Batay-linteg. Dagiti panahbalbaliw iti pakabuklan dagiti lehislatibo a distrito ket nainayon idi a napartuat dagiti baro a probinsia ken dagiti siudad, ken ti pakabuklan ket nabaliwan babaen dagiti linteg nga inaramid babaen ti Kongreso.
Ti pannakabagi iti lehislatura ket matugotan ti taudanna idi las-ud ti panawen ti Kastila, iti ti Pilipinas ket naidatonan ti limitado unay a pannakabagi dagiti Korte ti Espaniol. Idi las-ud ti panawen dagiti Amerikano, idi napartuat ti Bilin ti 1092 ti Pilipinas, ti immuna nga Asemblia ti Pilipinas ket nabangon idi a kas ti akin-babab a kamara ken ti adda idin a Komision ti Pilipinas a kas ti akin-ngato a kamara. Ti pannakabagi iti asemblia ket nabingbibgay kadagiti probinsia iti panggep ti populasionda, no laeng awan ti probinsia nga addaan ti basbassit ngem maysa a kameng.
Idi 1916, ti Lehislatura ti Pilipinas ket binukel manen idi iti Senado a kas ti akin-ngato a kamara ken ti Asemblia ket nagtultuloy nga isu ti akin-baba a kamara. Ti Senado ket nagbutos kadagiti kameng babaen kadagiti sSenatorial a Distrito, ti pannakaigrupo dagiti probinsia ken luglugar ti pagilian, bayat a ti Asemblia ket nagtultuloyu iti waya a pannakabagina. Idi las-ud ti panawen ti Mankomunidad, naikkat ti Lehislatura ti Pilipinas, ken nabangon ti dua a kamara ti Nailian nga Asemblia, a ti pannakabagi ket kapadpada ti Asemblia ti Pilipinas - ti tunggal maysa a probinsia ket nasken nga adaan ti saan a basbassit ngem maysa a kameng depende iti populasionna.
Iti panankaipasa ti Enimienda ti 1940 iti Batay-linteg ti 1935, ti dua a kamara a Kongreso ket nabangon idi iti Kamara dagiti Pannakabagi ken ti Senado. Ti waya ti representasion ti Kamara dagiti Pannakabagi ket kasla ti Asemblia ti Pilipinas, bayat a dagiti kameng ti Senado ket iti sapasap.
Iti iyuumay ti Interim Batasang Pambansa ken ti kadawyan a Batasan idi las-ud ti turay ni Marcos, ti pannakabagi ket naar-aramid kadagiti adu a waya: kaaduan kadagiti kameng ket nabutosan babaen dagiti rehion, dagiti dadduma ket babaen ti panangikeddeng manipud kadagiti adu a paset ti kagimongan a kasla ti agtutubo ken agob-obra, ken dagiti dadduma ket kameng ti Gabinete nga inkeddeng babaen ti Presidente. Nupay kasta, iti pannakaipayammo ti Batay-linteg ti 1987, saan a naituloy idi ti Batasan ken naisubli ti Kongreso. Ti agdama a waya ti panagbutos kadagiti delegado iti Kamara dagiti Pannakabagi ket babaen kadagiti lehislatibo a distrito a nagbibingayan dagiti probinsia, dagiti siudad ken ti Metropolitano a Manila a Lugar ken babaen ti sistema ti listaan ti partido iti nairehistro ti nailian, rehional ken dagiti sektoral a partido wenno dagiti gunglo .
Manipud idi 1916 aginggana idi 1935, ti Pilipinas ket nabingbinagy kadagiti 12 a senatorial a distrito. Ti tunggal maysa a distrito, malaksid ti maika duapulo a senatorial a distrito ket agbutosda ti dua a senador iti Senado. Dagiti senador manipud ti maika-12 a senatorial a distrito ket inkeddeng babaen ti Gobernador-Heneral ti Estados Unidos. Manipud idi 1941, idi ti Senado ket naisubli, amin dagiti duapulo ket uppat a senador ket nagsisinnublat a nabutosan iti sapasap.


text:
Bulacan
Ti Bulacan (Filipino/Latin:: Bulakan) ket maysa a probinsia iti Pilipinas a masarakan iti rehion a Tengnga a Luzon. Ti kapitoliona ket ti Siudad ti Malolos. Adda a mismo ti Bulacan iti amianan ti Metro Manila, kabeddengna met dagiti probinsia ti Pampanga iti laud, ti Nueva Ecija iti amianan, ti Aurora ken Quezon iti daya ken ti Rizal iti abagatan.
Dagiti linaon
Gobierno[urnosen | urnosen ti taudan]
- Joselito Mendoza (2004-2010)
- Wilhelmino Sy-Alvarado (2010-agdama)
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Bulacan ket nagennegenned iti 22 nga ili ken 2 a siudad.
Dagiti siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Luzon (Inggles) naala idi 29 Mayo 2012


text:
Papeles:Flag of Texas.svg
Pakasaritaan ti papeles
Ipindut ti maysa a petsa/oras tapno makitam ti papeles iti kasisigud a langana iti dayta nga oras.
Panagusar ti papeles
Ti sumaganad kadagiti 12 a silpo ti panid ditoy a papeles:
- ISO 3166-2:US
- Listaan dagiti birngas ti estado iti Estados Unidos
- Listaan dagiti estado iti Estados Unidos babaen ti petsa a pinag-estado
- Listaan dagiti estado ken territorio iti Estados Unidos babaen iti populasion
- Listaan dagiti estado ken territorio iti Estados Unidos babaen ti densidad iti populasion
- Listaan dagiti estado ken territorio iti Estados Unidos babaen ti kadakkel
- Listaan dagiti napili a pasasao ti estado ken territoria iti Estados Unidos
- Texas
- Plantilia:Datos ti pagilian Republika iti Texas
- Plantilia:Datos ti pagilian Texas
- Plantilia:Wagayway
- Plantilia:Wagayway/dok
Global a panag-usar ti papeles
Dagiti sumaganad a wiki ket agus-usar iti daytoy a papeles:
- Panag-usar idiay af.wikipedia.org
- Panag-usar idiay als.wikipedia.org
- Panag-usar idiay ang.wikipedia.org
- Panag-usar idiay an.wikipedia.org
- Panag-usar idiay ar.wikipedia.org
- باكو
- تكساس
- أوستن، تكساس
- قالب:معطيات الولايات المتحدة
- أرلينغتون، تكساس
- مقاطعة أندرسون (تكساس)
- مقاطعة أندروز، تكساس
- مقاطعة أنجيلينا، تكساس
- مقاطعة أرانساس، تكساس
- مقاطعة آرتشر، تكساس
- مقاطعة آرمسترونغ، تكساس
- مقاطعة أتاسكوسا، تكساس
- مقاطعة أوستن، تكساس
- مقاطعة بايلي، تكساس
- مقاطعة بانديرا، تكساس
- مقاطعة باستروب، تكساس
- مقاطعة بايلور، تكساس
- مقاطعة بي، تكساس
- مقاطعة بل، تكساس
- مقاطعة بيكسار، تكساس
- مقاطعة بلانكو، تكساس
- مقاطعة بوردين، تكساس
- مقاطعة بوسك، تكساس
- مقاطعة باوي، تكساس
- مقاطعة برازوريا، تكساس
- مقاطعة براتسوز، تكساس
- مقاطعة بروستر، تكساس
- مقاطعة بريسكو، تكساس
Kitaen ti adu pay a global a panag-usar iti daytoy a papeles.


text:
Balay
Ti balay ket maysa a pagnaedan, pasdek, wenno estruktura a maus-usar a kas maysa a pagnaedan para iti tattao wenno dagiti dadduma anabiag a parsua.[1][2] Ti termino a balay ket mangiraman kadagiti pagnaedan a sumakup manipud kadagiti rudimentario a kubo dagiti nomadiko a tribu aginggana kadagiti narikut nga estruktura a binukel dagiti adu a sistema.[3][4] Ti agsasao ti Inggles a tattao ket sapsapda a tinawtawagan ti aniaman a pasdek a kankanayonda a naggigianan iti "pagnaedan".
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Paglinongan babaen ni Lloyd Kahn. Shelter Publications, Inc., Mayo 1, 2000.
- ^ Amerikano a Paglinongna: Ti Nailustrado nga Ensiklopedia iti Amerikano a Balay babaen ni Les Walker. Overlook Press, Hulio 1, 1998
- ^ Schoenauer, Norbert (2000). 6,000 a Tawtawen iti Pagbalayan (reb. ed.) (New York: W.W. Norton ken Company).
- ^ "dagiti papel ti pagbalayan". clerk.house.gov. Naala idi 18 Disiembre 2012.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Balbalay idiay Wikimedia Commons


text:
Euro
Ti euro (senial: €; kodigo: EUR) ket isu ti opisial a kuarta ti eurosona, a buklen dagiti 18 kadagiti 28 a kamkameng nga estdao ti Kappon ti Europa. Daytoy ket kuarta pay nga inus-usar babaen dagiti Instituto ti Kappon ti Europa. Ti eurosona ket buklen ti Austria, Belhika, Cyprus, Estonia, Pinlandia, Pransia, Alemania, Gresia, Irlánda, Italia, Luxembourg, Malta, the Olánda, Portugal, Slovakia, Eslobenia, ken España.[2][3] Daytoy a kuarta ket maus-usar pay kadagiti lima a Europeano a pagpagilian isu ngarud a daytoy ket inaldaw nga inus-usar babaen dagiti 332 a riwriw a Europeano.[4] Iti patinayon, sumurok a 175 a riwriw a tattao iti sangalubongan a mairamn ti 150 a riwriw a tattao idiay Aprika ket agus-usarda kadagiti kuarta a napalseng iti euro.
Ti euro ket isu ti maikadua akadakkelan a reserba a kuarta ken ti pay maikadua a kaaduan a naikomersio a kuarta iti lubong kalpasan ti doliar ti Estados Unidos.[5][6] Manipud idi Pebrero 2012, nga adadu ngem €890 bilion a maibalbalikuskos, ti euro ket adda ti kangatuan a naitipon a kuenta dagiti nota ti banko ken sensilio a [maibalbalikuskos (kuarta)|maibalbalikuskos]] iti lubong, ken linabsannan ti doliar ti E.U..[note 14] Segun ti Internasional a Pudo ti Panguartaan a karkulo iti 2008 GDP ken pagpadaan ti kapigsa ti panag-gatang kadagiti nadumaduma a kuarta, ti eurosona ket isu ti maikadua a kadakkelan nga ekonomia iti lubong.[7]
Ti nagan a euro ket opisial a naampon idi 16 Disiembre 1995.[8] Ti euro ket naiyamammo kadagiti busbos a tiendaan ti lubong a kas ti panakabilangan a kuarta idi 1 Enero 1999, a nagsukat ti dati a Europeano a Unit ti Kuarta (ECU) iti pannakaibagi ti 1:1. kadagiti sensilio ti Euro a ken dagiti nota ti banko a naiserrek nga agbalikuskos idi Enero 1 2002.[9] Bayat a ti euro ket dimteng a bimassit iti US$0.8565 ti kaunegan ti dua a bulan, daytoy ket nailaklako a nagatngato ngem ti doliar ti E.U. manipud idi gibus ti 2002, a ti kinangatuanna ket US$1.6038 idi Hulio 2008.[10]
Manipud idi naladaw a 2009 ti euro ket nairebreb iti Naturay a Europeano-utang a didigra a daytoy ket nangiturong ti panakapartuat iti Europeano a Patakder ti Natalna a Pinansia ken dagiti pay dadduma areporma a naigandat ti panagpatalna ti kuarta. Idi Hulio 2012, ti euro ket immuna a natnag iti kaunegan ti dua a tawen iti baba ti US$1.21, kalpasan kadagiti pannakadandanagan kadagiti utang ti Gresia ken dagiti nakasikoran ti sektor ti panagbanko idiay España.[11]
Dagiti linaon
Administrasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti euro ket imatonan ken inadministro babaen ti naikuartel idiay Frankfurt a Banko Sentral ti Europa (ECB) ken tiEurosistema (buklen dagiti banko sentral a pagpagilian ti eurosona. A kas nawaya banko sentral, ti ECB ket adda ti is-isu a turay a mangisaad ti annuroten ti kuarta. Ti Eurosistema ket makibinglay iti panagprenta, panangimenta ken panangiwaras dagiti nota ken dagiti sensilio kadagiti amin nga naikameng nga estado, ken ti panangipataray kadagiti sistema a panagbayad ti eurosona.
Ti 1992 a Tulagan ti Maastricht ket mangibaklay iti annong kadagiti kaaduan nga estado ti Kappon ti Europa tapno maampon ti euro kalpasan ti pannakasabat kadagiti nasken a pangbaliwen a kasapulan iti kuarta ket busbos, urayno saan pay nga inaramid daytoy amin nga estado. Ti Nagkaykaysa aPagarian ken Dinamarka ket nakitulagda kadagiti pannakailaksid,[12] bayat a ti Suesia (a timmipon iti Kappon ti Europa idi 1995, kalpasan a napirmaan ti Tulagan ti Maastricht) ket linikudanna ti euro iti maysa reperendum idi 2003, ken linklikanna ti obligasion a mangampon ti euro baaen ti saan a panangsabat kadagiti kamamsapulan ti kuarta ken busbos. Amin a pagilian a timmipon ti Kappon ti Europa manipud idi ket nangikari a mangampon ti euro iti masakbayan.
Panangited kadagiti modalidad para kadagiti nota ti banko[urnosen | urnosen ti taudan]
Manipud idi Enero 5 002, dagiti nalilian a banko sentral (NCB) ken ti ECB ket nangited kadagiti banko nota ti euro iti pakaitunosan a batayan.[13] Dagit ibanko nota ti euro ket saan a mangipakita no ania a banko sentral ti nangited kaniada. Dagiti NCB ti Eurosistema ket naskenda a mangawat dagiti banko nota ti euro nga inparparuar babaen dagiti sabali a kameng ti Eurosistema ken dagitoy a banko nota ket saan a maisubsubli kadagiti nagtaudanda. Ti ECB ket mangited kadagiti 8% iti dagup a pateg dagiti banko nota nga inted babaen ti Eurosistema.[13] Iti panagsanay, dagiti banko nota ti ECB ket maiparparuar babaen dagiti NCB, isunga makaal-ala kadagitoy ti kapadpada a liabilidad a kapadpada ti ECB. Dagitoy a liabilidad ket mangawit ti tubo iti kangrunaan gatad ti repinansia iti ECB. Ti sabali pay a 92% kadagiti banko nota ti euro ket it-ited dagiti NCB a maibagay kadagiti respektibo a bingay iti tulbek a puonan ti ECB,[13] a nakarkulo babaen ti panag-usar ti agpaada a pannakatimbeng ti nailian a bingay ti populasion ti Kappon ti Europa ken ti nailian a bingay ti GDP ti Kappon ti Europa.[14]
Dagiti sensilo ken banko nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti euro ket nabingbingay kadagiti 100 sentabo (sagpaminsan a tinawtawagan a kas ti euro sentabo, a naipangpangruna no ilasin dagitoy manipud kadagit sabali a kuarta, ken mainagnaganan a kastoy iti sapasap a bangir kadagiti amian a sensilio ti sentabo). Kadagiti tignay ti Lehislatibo a Komunidad ti ad-adu ngem maysa a porma ti euro ken sentabo ket nailetra nga awan ti s, malaksid ti normal a panag-usar ti pagsasao nga Inggles.[15] Wenno saan, tinormal nga ad-adu ngem maysa iti Inggles ket naisingsingasing ken inus-usar,[16] nga adda dagiti adu a [[Linguistiko a parikut a maipanggep ti euro|lokal a panagduduma] a kas ti 'centime' iti Pransia.
Amin a naiparuar a sensilio ket adda iti sapasap a bangir a mangipakpakita ti denominasion wenno pateg, ken ti maysa a mapa iti likudan. Gapu ti linguistiko a kaadu ti Europa, ti Latin bersion ti abesedario ti euro ket inus-sar (a saan a kas ti saan unay a sapasap a Griego wenno Siriliko) kenArabiko a numnumero (dagiti sabali a testo ket naus-usar kadagiti nailian a bangir kadagitinailian a pagsasao, ngem dagiti sabali a testo iti sapasap a bangir ket liniklikan). Para kadagiti denominasion a malaksid dagiti 1-, 2- ken 5-sentabo a sensilio, dayta a mapa ket mangipakpakita laeng dagiti 15 a naikameng nga estado a naikaeng laeng idi naipangyuna ti euro. Idi rugi ti 2007 wenno 2008 (depende ti pagilian) ti daan a mapa ket agdama anasuksukatan babaen ti maysa a mapaa ti Europa a mangipakpakita paya kadagitipagilian ti ruar ti Kappon a kas ti Norwega. Dagiti 1-, 2- ken 5-sentabo a sensilio, nupay kasta, ket taginayonenda ti daan a daremdemda, a mangipakpakita ti heograpiko a mapa ti Europa nga adda dagiti 15 a naikameng nga estado idi 2002 a naipangato bassit iti mapa. Amin a bangir dagitoy ket dinaremdem babaen ni Luc Luycx. Dagiti sensilo ket addaanda pay ti nailian a bangir a mangipakpakita ti ladawan a naisangayan a pinili babaen ti pagilian a nangiparuar ti sensilio. Dagiti euro a sensilio manipud kadagiti aniaman nga estado a kameng ket nawayada a maka-usar kadagiti aniaman a pagilian a nangampo ti euro.
Dagiti sensilio ket naitited kadagiti denominasion ti €2, €1, 50c, 20c, 10c, 5c, 2c, ken 1c. Tapno maliklikan ti panag-usar ti dua a kabassitan a sensilio, adda dagiti pannakisinnukat ti kuarta a naipipan kadagiti kaasitgan a lima a sentabo idiay Olanda (babaen ti boluntario a tulagan) ken idiay Pinlandia (babaen ti linteg).[17] Daytoy a panagsanay ket up-upayen babaen ti Komision, ken dagiti panagsanay dagiti aglaklako a saan a mangawat kadagiti nagato ti pategna a nota ti euro.[18]
Dagiti komemoratibo a sensilo nga adda iti €2 a pategna ket naiparuaren nga adda dagiti panagbalbaliw ti daremdem iti nailian a bangir ti sensilio. Dagitoy ket mairaman dagiti sapasap a naiparparuar a sensilio, a kas ti €2 a komemoratibo a sensilio para iti maika sangapuloket lima nga anibersario iti panagpirma ti Tulagan iti Roma, ken dagiti nailaian a naiparuar a sensilio, a aks ti sensilio a mangipalagip ti Kalgaw nga Olimpiada ti 2004 nga inparuar babaen ti Gresia. Dagityo a sensilo ket mabalin nga awaten kadagiti amin a paset ti eurosona. Dagiti kolektor a sensilio nga adda dagiti nadumaduma a denominasion ket naiparuanda payen, ngem dagitoy ket saan a naikeddeng para iti sapsapa panagbayad, ken dagitoy ket mabalin a maawat laeng iti kameng nga estado a nangiruar kaniada.[19]
Ti daremdem para kadagiti banko nota ti euro ket addaan kadagiti sapasap a daremdem kadagiti dua a bangir. Ti daremdem ket pinartuat babaen ti Austriano nga dumidibuho a ni Robert Kalina.[20] Dagiti nota ket naiparuar kadagiti €500, €200, €100, €50, €20, €10, €5. Iti tungngal maysa a nota ket addaan ti bukod a maris ken nairuknoy iti artistiko a paset ti panawen ti Europeano anga arkitektura. Ti sanguanan ti nota let nangipakpakita kadagiti tawa ken dalanan a ruangan bayat a ti likudan ket adda dagiti rangtay, a nagisimsimbolo kadagiti silpo a baetan dagiti pagilian ken iti masakbayan. Bayat a dagiti daremdem ket naipato nga awan dagiti aniaman a malasin a pakailasinan, ti immuna adaremdem babaen ni Robert Kalina ket dagiti naisangayan a rangtay, a mairaman ti Rialto ken ti Pont de Neuilly, ken dagitoy ket nabaliwan tapno sapasap ti kitada; dagiti kanungpalan a daremdem ketmangipakpakita pay laeng kadagiti asideg a pannakaipadpada kadagiti immuna nakaibatayanda; isunga dagitoy ket saan a pudno a sapasap ti kitada. Dagiti monumento ket makitkita a kapadpada dagiti nadumaduma a nailian a monumento tapno kayaten dagitoy ti sinoman.[21]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Ti monetario a tulagan, ti dalan a limbang a naampon ti mikro-ekonomiko". Naala idi 6 Septiembre 2011.
- ^ "Babaen ti UNMIK nga administrasion a turong 1999/2". Unmikonline.org. Naala idi 30 Mayo 2010.
- ^ Babaen ti akin-uneg a tignay (awan ti reperensia) Kitaen pay ti Montenegro ken ti euro
- ^ A kumaduaan ti Doliar ti Zimbabwean (saanen a maususar manipud idi 12 Abril 2009), US$, Pound sterling, Rand ti Abagatan nga Aprika ken Pula ti Botswana
- ^ Malaksid ti akin-amianan a Cyprus nga agus-usar ti Turko a lira
- ^ A mairaman dagiti ballasiw taaw a departmento
- ^ Malaksid ti Campione d'Italia nga agus-usar ti Suiso a pranko.
- ^ Ti laeng European a paset ti pagilian ti Kappon ti Europa ken agus-usar ti euro. Ti Karibe nga Olanda ket nangipayamammo ti Doliar ti Estados Unidos idi 2011. Curaçao, Sint Maarten ken Aruba ket adda dagiti bukodda a kuarta, a napalsengan ti doliar.
- ^ "Babaen ti monetario a tulagan a nagbaetan ti Pransia (agtigtignay para iti EC) ken Monaco". Naala idi 30 Mayo 2010.
- ^ "Babaen ti monetario a tulagan a nagbaetan ti Italia (agtigtignay para iti EC) ken San Marino". Naala idi 30 Mayo 2010.
- ^ "Babaen ti monetario a tulagan a nagbaetan ti Italia (agtigtignay para iti EC) ken Siudad ti Batikano". Naala idi 30 Mayo 2010.
- ^ "Babaen ti Maikatlo a protokol iti Cyprus a pagkapet a Tulag ti Kapponti Europa ken dagiti lokal a bilin ti Britaniko" (PDF). Naala idi 2011-07-17.
- ^ "Babaen ti Tulagan ti Konsilo ti Kappon ti Europa". Naala idi 30 Mayo 2010.
- ^ Manipud idi 30 Oktubre, 2009:
Dagup a EUR a kuarta (sensilio ken nota ti banko) a maibalbalikuskos 771.5 (nota ti banko) + 21.032 (csensilio) =792.53 bilion EUR * 1.48 (gatad ti panagsukat) = 1,080 bilion USD
Dagup USD a kuarta (sensilio ken nota ti banko) a maibalbalikuskos 859 bilion USD
- "Tabla 2: Euro a nota tibanko, dagiti kuenta (EUR bilion, no saan a naibaga, saan a nasimpa babaen ti panawen)" (PDF). Sentro a Banko ti Europa. Naala idi 13 Disiembre 2009. "2009, Oktubre: Dagup a nota ti banko: 771.5 (bilion EUR)"
- "Tabla 4: Euro a sensilio, dagiti kuenta (EUR a riwriw, no saan a naibaga, saan a nasimpa babaen ti panawen)" (PDF). Sentro a Banko ti Europa. Naala idi 13 Disiembre 2009. "2009, Oktubre: Dagup a sensilio: 21,032 (riwriw a EUR)"
- "Money Stock Measures". Federal Reserve Statistical Release. Board of Governors of the Federal Reserve System. Naala idi 13 Disiembre 2009. "Tabla 5: Saan a Nasimpa Babaen ti Panawen a Komponente iti M1 (Bilion kadagiti doliar), saan a nasimpa babaen ti panawen, Oktubre 2009: Kuarta: 859.3 (bilion USD)"
- "Euro foreign exchange reference rates". Sentro a Banko ti Europa. Naala idi 13 Disiembre 2009. "Gatad ti panagsukat 2009-10-30: 1 EUR = 1.48 USD"
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Opisial a dokumento ken lehislasion a mangibaga ti euro a kas "ti agmaymaysa a kuarta".
"Regulasion ti Konsilo (EC) No 1103/97 of 17 Hunio 1997 iti naisangsangay a probision a naipanggep ti panagiyamammo ti euro". Opisial a Warnakan L 162, 19 Hunio 1997 P. 0001 – 0003. Dagiti European a Komunidad. 19 Hunio 1997. Naala idi 1 Abril 2009.
Daytoy a termino ket sagpaminsan a naampon babaen ti midia (Google a papanan para kadagiti insao)
- ^ Rosenberg, Matt (23 Mayo 2010). "Dagiti pagilian ti Euro: 22 a Pagpagilian ket agus-usar ti Euro a kas ti Opisiala Kuartada". About.com. Naala idi 27 Disiembre 2010.
- ^ "Dagiti ministro ti KE ket kinayatda ti panagserrek ti Estonia iti euro". BBC News. 8 Hunio 2010. Naala idi 19 Hulio 2010.
- ^ "Ti Dagup a populasion manipud idi 1 Enero". Epp.eurostat.ec.europa.eu. 2011-03-11. Naala idi 2011-07-17.
- ^ "Triennial Central Bank Survey 2007". BIS. 19 Disiembre 2007. Naala idi 25 Hulio 2009.
- ^ Aristovnik, Aleksander; Čeč, Tanja (30 Marso 2009 2010). "Kompositional a panagsukisok ti Ganganaet a Reserba ti Kuarta Idi 1999–2007 a Paset ti Panawen. Ti Euro vs. Ti Doliar A kas dagiti magyuna a Reserba ti Kuarta". Munich Personal RePEc Archive, Paper No. 14350. Naala idi 27 Disiembre 2010.
- ^ "Reporta para kadagiti Naipili a Grupo dagiti Pagilian ken dagiti Suheto". Imf.org. 14 Septiembre 2006. Naala idi 5 Enero 2009. "Reporta para kadagiti Naipili a Grupo dagiti Pagilian ken dagiti Suheto". Imf.org. 14 Septiembre 2006. Naala idi 5 Enero 2009. "Reporta para kadagiti Naipili a Grupo dagiti Pagilian ken dagiti Suheto". Imf.org. 14 Septiembre 2006. Naala idi 5 Enero 2009.
- ^ "Europeano a Konsilo ti Madrid (12/95): Dagiti Nagbanagan". Europeano a Parlamento. Naala idi 14 Pebrero 2009.
- ^ "Immuna a panagsukat (2002)". Sentro a Banko ti Europa. Naala idi 5 Marso 2011.
- ^ http://www.x-rates.com/d/USD/EUR/hist2012.html
- ^ "Dagiti sangalubongan a paklakuan idiay España ket natnag, nagdandanag ti Italia". 31 Mayo 2012.
- ^ "Ti Euro". Komision ti Europa. Naala idi 29 Enero 2009.
- ^ a b c Ti pakasaritaan tiBanko Sentral ti Europa, papel ken dagiti annong baben ni Hanspeter K. Scheller Maikadua a Nabaliwan nga Edision idi 2006, ISBN 92-899-0022-9 (prenta) ISBN 92-899-0027-X (online) panid 103 iti pdf nga online a bersion
- ^ "Capital Subscription". Banko Sentral ti Europa. Naala idi 18 Disiembre 2011. "Dagiti bingay ti NCBs iti daytoy a puonan ket nakarkulo babaen ti panag-usar ti tulbek a mangibanak ti repektibo a bingay ti pagilian iti populasion ken dagup a domestiko ti produkto iti Kappon ti Europa – kadagiti agpapada apannakatimbeng. Ti ECB ket pasayaatenna dagitibingay iti tungngal lima a tawen ken no adda tumipon a baro a a pagilian iti Kappon ti Europa. Ti panagpasayaat ket maaramid babaen ti batayan iti datos a naited babaen ti Komision ti Europa."
- ^ Komision ti Europa. "Panangiletra kadagiti balikas nga "euro" ken "sentabo" kadagiti opisial a pagsasao ti Komunidad a kas naus-usar kadagiti tignay ti Lehislatibo a Komunidad" (PDF). Naala idi 26 Nobiembre 2008.
- ^ Direktorado ti Komision ti Europa-Heneral para iti Panagipatarus. "Estilo a Pagsurotan ti Inggles: Ti manual para kadagiti mannurat ken agipatpatarus iti Komision ti Europa" (PDF). Naala idi 16 Nobiembre2008.; Kappon ti Europa. "Interinstitusional nga alagaden ti estilo, 7.3.3. Dagiti alagaden para it panagiyebkas dagitipaset ti kuarta". Naala idi 16 Nobiembre 2008.
- ^ Komision ti Europa (Enero 2007). "Euro a kuarta: lima ken pamiliar". Europa (web portal). Naala idi 26 Enero 2009.
- ^ Pop, Valentina (22 Marso 2010) Ti KOmision ket agmismisuot kadagiti senial ti pagtagilakuan nga agkunkuna ti: 'dagiti nota ti €500 ket saan amaawat', EU Observer
- ^ Komision ti Europa (15 Pebrero 2003). "Komunikasion ti Komision: Ti panangiyuna kadagiti banko nota ti euro ken dagiti sensilio kalpasan ti maysa a tawen ti COM(2002) 747". Europa (web portal). Naala idi 26 Enero 2009.
- ^ "Robert Kalina, dumidibuho kadagiti banko nota ti euro, nga agob-obra idiay Oesterreichische Nationalbank idiay Vienna". Banko Sentral ti Europa. Naala idi 30 Mayo 2010.
- ^ Schmid, John (3 Agosto 2001). "Panagkitikit kadagiti Nota iti Baro nga Identidad ti Europa". International Herald Tribune. Naala idi 29 Mayo 2009.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Baldwin, Richard; Wyplosz, Charles (2004). Dagiti Ekonomika ti Europeano a Panangikaykaysa. New York: McGraw Hill. ISBN 0-07-710394-7.
- Buti, Marco; Deroose, Servaas; Gaspar, Vitor; Nogueira Martins, João (2010). Ti Euro. Cambridge: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. ISBN 978-92-79-09842-0.
- Jordan, Helmuth (2010). "Fehlschlag Euro". Dorrance Publishing.
- Simonazzi, A. ken ni Vianello, F. [2001], “Liberalisasion ti Pinansia, ti Agmaymaysa a Kuarta ti Europa ken ti Problema iti Awan Panagtrabaho”, iti: Franzini, R. and Pizzuti, R.F. (eds.), Globalisasion, Dagiti Patakder ken Sosial a Pakaitunosan, Springer Verlag, Heidelberg, ISBN 3-540-67741-0.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti euro idiay Wikimedia Commons
- Dagiti opisial a website


text:
Tao
Ti tao ket maysa a parsua, a kas ti sebbanganti tao, nga adda dagiti naisangayan a kapasidad tithat wenno dagiti gupit a mangbukel ti kinatao, a pakaiturangan a sabali a maipalplawag babaen dagiti sabali a mannurat kadagiti sabali a disiplina, ken babaen dagiti sabali a kultura kadagiti sabali a panawen ken luglugar.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Programa dagiti Karbengan ti Saan a Sebbangan ti Tao a Tao (Instituto para kadagiti Etika ken dagiti Rumrummuar a Teknolohia)


text:
Luxembourg
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Katkategoria:
- Luxembourg
- Benelux
- Dagiti batay-linteg a monarkia
- Dagiti nabingbingay a rehion
- Dukado ti Luxembourg
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Aleman
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Pranses
- Dagiti naserraan ti daga a pagilian
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti NATO
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Europa
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- NUTS 1 nga estadistiko a rehion ti Kappon ti Europa
- NUTS 2 nga estadistiko a rehion ti Kappon ti Europa
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1815
- Dagiti estado ti Aleman a Konpederasion
- Lumaud nga Europa


text:
Metropolitan iti Estados Unidos
Idiay Estados Unidos ti metropolitan nga estadistika a lugar (Ingles:metropolitan statistical area) wenno (MSA) ket maysa a heograpikal a rehion nga addaan ti kaaduan a bilang kadagiti umili iti kinabukel na ken asideg ti pinakasiglot ti ekonomia na iti amin a lugar. Dagiti kasta a rehion ket saan da a nailintegan a naikappon a kas siudad wenno ili, wenno nailintegan nga administribo a sebbangan a kas probinsia wenno naturay a nakabuklan a kasla dagiti estado. Ti pinakaipalpalawag iti maysa a metropolita a lugar ket sabsabali no ania man ti nagtaudan na. Ti maysa a kayarigan a metropolitan a lugar ket naipa-tengnga iti law-law ti maysa a dakkel a siudad nga addaan ti adu a naraman a sumayen na iti rehion. Nupay kasta, adda met dagiti metropolitan a lug-lugar nga addaan kadagiti ad-adu ngem maysa a siudad nga awan ti maysa laeng nga ili nga ag-iggem ti naraman a mangituray a takder.


text:
Papa Romano
Ni Papa Romano ket isu ti Papa manipud idi Agosto aginggana idi Nobiembre 897.
Isu ket naipasngay idiay Gallese, Italia idiay asideg ti Civita Castellana.
Isu ket nabutosan a sumaruno ti pinatay a ni Papa Esteban VI ken naparukma met laeng kalpasan ti mano a bulan baben dagiti maysa a sangkatiponana, nga isu dagitoy ti nagituray tu Roma. Ti ababa a panagturayna ket nairaraeman a kas maysa a kinasingpet babaen ti maysa a historiador a ni Frodoard. Isu ket nangipatingga ti kinamonghena, urayno daytoy ket kaibuksilan laeng nga isu ket naiparukma.[1] Ti petsa ti ipupusayna ket di ammo.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Papa Romano" iti 1913 a Katoliko nga Ensiklopedia
- Daytoy nga artikulo ket mangiramraman kadagiti testo manipud ti pablaak nga adda itan iti pubiko a pagturyan: Herbermann, Charles, ed. (1913). "Papa Romano". Katoliko nga Ensiklopedia. Robert Appleton a Kompania
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Romano idiay Wikimedia Commons


text:
Albania
Ti Albania (i/ælˈbeɪniə/ al-bay-nee-ə, Albanes: Shqipëri/Shqipëria; Gheg nga Albanés: Shqipnia), opisial a naamamuan a ti Republika iti Albania (Albanes: Republika e Shqipërisë mabalikasan a Pannakabalikas nga Albanés: [ɾɛpuˈblika ɛ ʃcipəˈɾiːs]), ket maysa a naturay nga estado idiay Abagatna daya nga Europa. Nabeddengan daytoy babaen ti Montenegro iti amianan a laud, ti Kosovo iti amianan a daya, ti Republika iti Macedonia iti daya ken Gresia iti abagatan ken abagatan a daya. Addan daytoy ti pantar idiay Baybay Adriatiko iti laud, ken idiay Baybay Ionian iti abagatn a laud. Daytoy ket basbassit ngem 72 km (45 mi) manipud idiay Italia, iti ballasiw ti Ilet iti Otranto nga agisilpo ti Baybay Adriatiko idiay Baybay Ionian.
Ti Albania ket kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, NATO, ti Organisasion para iti Talinaay ken Panagtitinnulong iti Europa, Konsilo iti Europa, Organisasion ti Sangalubongan a Komersio, Organisasion iti Islamiko a Pagtitinnulongan ken maysa kadagiti kameng a nangbangon iti Kappon para iti Mediterraneano. Ti Albania ket maysa a mabalina kandidato para iti pnakaipan ti Kappon ti Europa manipud idi Enero 2003, ken pormal a nangidangep para iti panag-kameng ti Kappon ti Europa idi 28 Abril 2009.[6]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti Griego: ti daga ken dagiti tattao manipud idi gubat. James Pettifer. Penguin, 2000. ISBN 978-0-14-028899-5
- ^ 2011 a Senso
- ^ a b c d "Albania". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 1 Nobiembre 2011.
- ^ "Panakaiwarwaras ti matgedan ti pamilia – Gini a pagsurotan". The World Factbook. CIA. Naidulin manipud ti kasisigud idi 23 Hulio 2010. Naala idi 1 Septiembre 2009.
- ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2010". Nagkaykaysa a Pagpagilian. 2010. Naala idi 5 Nobiembre 2010.
- ^ "Ti Albania nangidangep para iti panag-kameng iti Kappon ti Europa". BBC News. 28 Abril 2009. Naala idi 29 Abril 2009.
- Albania
- Balkan
- Dagiti pagilian ti Baybay Mediteraneo
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Dagiti republika
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1912
- Dagiti estado a kameng ti NATO
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Papa Pelagio I
Ni Papa Pelagio I ket isu ti Papa manipud idi 556 aginggana idi 4 Marso 561. Isu ti maikadua a papa ti Bisantino a Kinapapa, a kasla ti sinaruno isu ket maysa idi nga apokrisiario iti Konstantinopla.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ekonomou, Andrew J. 2007. Ti Bisantino a Roma ken dagiti Griego a Papa: Dagiti Dumaya nga impluensia iti Roma ken ti kinapapa manipud kenni Gregorio ti Natan-ok aginggana kenni Zacarias, A.D. 590–752. Lexington Books.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Pelagio I idiay Wikimedia Commons


text:
Pagarian (biolohia)
Iti biolohia, ti pagarian (Latin: regnum, pl. regna) ket isu ti taksonomiko a ranggo, a mabalin nga isu ti kangatuan a ranggo wenno iti kabarbaro a sistema ti tallo a dominio, ti ranggo ti baba ti dominio. Dagiti pagarian ket nabingbingay kadagiti babbabassit a grupo a tinawtawagan ti pila (iti soolohia) wenno dagiti pannakabingbingay iti botanika.
Iti agdama, dagiti libro manipud idiay Estados Unidos ket agus-usar iti sistema kadagiti innem a pagarian (Animalia, Plantae, Fungi, Protista, Archaea, ken Bakteria) bayat a ti Britaniko, Australiano ken Latin nga Amerikano a liblibro ket mabalin a mangipalawag kadagiti lima a pagarian (Animalia, Plantae, Fungi, Protoctista, ken Prokaryota wenno Monera). Adda pay dagiti kinaudi a pannakaidasig a nalawag a nanglikud iti termino a "pagarian", a nangibagbaga a dagiti tradisional a pagarian ket saan a Monopiletiko, a kas ti saan a mangbukel kadagiti amin a kaputotan iti sapasap a tinaudan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]


text:
Han a Dinastia
Ti Han a Dinastia (napalaka nga Insik: 汉朝; tinawtawid nga Insík: 漢朝; pinyin: Hàn Cháo; Wade–Giles: Han Ch'ao; IPA: [xân tʂʰɑ̌ʊ̯]) (206 BC – 220 AD) ket maysa idi nga imperial a dinastia ti Tsina, a simmaruno babaen iti Qin a Dinastia (221–207 BC) ken sinarunuan babaen ti Tallo a Pagpagarian (220–280 AD). Daytoy ket binangon idi babaen ti rebelde a daulo a ni Liu Bang, naamammuan kalpasan idi natay a kas ni Emperador Gaozu of Han. Daytoy ket nabiit a napasardeng babaen ti Xin a Dinastia (9–23 AD) ken ti dati a nagturturay a ni Wang Mang. Daytpy a panagsardeng ket nangisinsina ti Han kadagiti dua a paset ti panawen: ti Lumaud a Han (206 BC – 9 AD) ken ti Dumaya a Han (25–220 AD). Daytoy ket gimmayat kadagiti uppat a siglo, ti paset ti panawen ti Han a Dinastia ket naipanpanunotan a kas ti nabalitokan apanawen iti Insik a pakasaritaan.[3] Aginggan itan ng aaldaw, ti kaaduan kadagit etnikoa grupo ti Tsina ket nangibagbagada kaniada ti "tattao a Han" ken ti Insik a sinuratan ket naibagbaga a kas dagiti "Han a karakter".[4]
Ti Han nga Imperio ket nabingbingay idi kadagiti lugar a dagus a tinengtengngel baaen ti sentro a gobierno, a naamammuan a kas dagiti komanderia, ket dagiti nadumaduma a semi-autonomo a pagarian. Dagitoy a pagarian ket nain-inutda a napukaw kadagitipakakitaan ti kinawayada, a naipangpangruna idi kalpasan ti Rebelion dagiti Pito nga Estado. Ti Xiongnu, timomadiko a konpederasion a nangiturturay ti dumaya nga Eurasiano nga Estepa,[5] ket inabakda ti gubat ti Han a buyot idi 200 BC. Kalpasan ti pannaka-abak, ti politikal a pannakiasawa a kumadduaan ket tinulagan idi a daytoy ti nagbanagan ti Han a nagbalin nga isu ti de facto a nakapkapsut a kadua. Idi, nupay ti tulagan, ti Xiongnu ket nagtultuly a nagraraut kadagiti Han a pagbeddengan, ni Emperador Wu iti Han (r. 141–87 BC) ket nangirugi kadagiti nadumaduma akampania ti milisia a mangsuppiat kaniada. Ti nagpatinggan ti han a panagballigi Han kadagitoy a gubat ket dimtengan ti pannakapilit ti Xiongnu a mangawat ti basalo a kasasaad a kas dagiti tributario ti Han. Dagitoy a kampania ket nangpadakkel ti kinaturay ti Han sovereignty idiay Labneng Tarim iti Tengnga nga Asia ken nagtulong a nangipatakder ti nawatiwat a network ti pagtagilakuan a tinawtawagan ti Seda a Kalsada, nga immabut ti kaadayo a kas idiay Mediteraneo a lubong. Dagiti puersa ti Han ket nakabaelda a nangbingay ti Xiongnu kadagiti dua nga agsupsupiat a pagilian, ti Akin abagatanken Akin amianan a Xiongnu, ken pinilitda ti Akin amianan a Xiongnu a bimmallasiw ti Karayan Ili . Uray dagitoy a panagballigi, dagiti teritorio ti amianan a pagbeddengan ti Han ket napardasda a naraut babaen ti nomadiko a Konpederasion ti Xianbei.
Kalpasan ti 92 AD, dagiti eunuko ket immad-aduda a nakibibinags kadagiti politiko ti korte, nakibingbinglayda kadagiti yaalsa ti bileg a nagbaetan dagiti nadunmaduma a konsorte a sangkaputotan dagiti empresa ken dagiti nagina nga empresa, a nagtaudan ti dimtengan a pannakatnag ti Han. Ti imperiala turay ket nakaro pay a kinarkarit babaen dagiti dakkel a reliohiosao a kagimongan Daoista a nangirugrugi ti Rebelion ti Duyaw a Turbante ken dagiti Rebelion dagiti Lima a Sippit ti Bagas. Kalpasan ti ipupusay ni Emperador Ling (r. 168–189 AD), dagidi eunuko ti palasio ket nakasagabada ti nadawek a panagpapatay babaen kagiti opisal ti milisia, a nangpalubos kadagiti kameng ti aristokrasia ken dagiti gobernador ti milisia nga agbalin kadagiti appo ti gubatan ken nagbingbingay ti imperio. Idi ni Cao Pi, Ari iti Wei, ket pinagtitiponna ti trono manipud kenni Emperador Xian, ti Han a Dinastia ket nalpasen a napukaw.
Ti Han aDinastia ket maysa idi a panawen ti narang-ay nga ekonomia ken nakakita kadagiti adu nga idadakkel iti kuarta nga ekonomia nga immuna a nabangon idi las-ud ti Zhou a Dinastia (c. 1050–256 BC). Ti sensili a naitited babaen ti menta ti sentro a gobierno idi 119 BC ket agtultuloy nga isu ti pagalagadan a sensilio iti Tsina aginggana iti Tang a Dinastia (618–907 AD). Tapno mabayadanna dagiti bukodna a kampania ti milisia ken ti pannakataeng kadagiti kabarbaro a a anparukma a teritorio ti prontera , ti gobierno ket inpaumilina dagiti pribado nga asin ken landok nga industri aidi 117 BC. Dagitoy a monopolio ti gobierno ket naikkat idi las-ud ti panawen ti Dumaya a Han, ken ti pannkapukaw kadagiti rentas babaen ti nakaro a panagbuis dagitipribado nga agtagtagilako. Ti emperador ket adda idi ti kangatuan iti [Kagimongan ken kultura ti Han a Dianstia|Han a kagimongan]]. Isu ti nangimatmaton ti Han a gobierno ngem nakibingbingay ti bileg kadagiti nobilidad ken dagiti naidutok a ministro a kaaduan a nagtaud manipud ti naeskolar nga edukado a klase. Manipud ti panagturay ni Emperador Wu ken ti sumakbay, ti Insik a korte ket opisial anangitaltalged ti Confucianismo iti edukasion ken dagiti politika ti korte, nagsintesado iti kosmolohia kadagiti kinaudi nga eskolar a kas ni Dong Zhongshu. Daytoy nga annuroten ket nagpaut aginggana ti pannakatnag iti Qing a Dianstia idi 1911 AD. Ti Siensia ken teknolohia ti Han a Dianstiasiensia ken teknolohia iti las-ud ti Han a panawen ket nakakita kadagiti adu a panagrang-ay, a mairamaan ti panagaramid ti papael, ti mapipapan ti taaw a panangiturong a [[timon], ti panag-usar kadagiti negatibo a numero iti matematika, ti naiparabaw a mapa, ti napataray ti hidrauliko a armilar a timbukel para iti astronomia, ken ti maysa a seismometro a nagus-usar iti naibaliktad a pendulo.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Turchin, Peter; Adams, Jonathan M.; Hall, Thomas D (Disiembre 2006). "Daya-Laud nga Orientasion ti Pakasaritaan dagiti Imperio". Warnakan dagiti sitema ti lubong a panagsukisokh 12 (2): 219–229. ISSN 1076–156x. Naala idi 12 Agosto 2010.
- ^ Nishijima (1986), 595–596.
- ^ Zhou (2003), 34.
- ^ Schaefer (2008), 279.
- ^ Bailey (1985), pp. 25–26
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Adshead, Samuel Adrian Miles. (2000). Tsina iti Pakasaritaan ti Lubong. Londres: MacMillan Press Ltd. New York: Pagmalditan ti San Martin. ISBN 0-312-22565-2.
- Akira, Hirakawa. (1998). Ti Pakasaritaan ti Indiano a Budismo: Manipud ti Sakyamani aginggana ti Nasapa Mahayana. Inpatarus babaen ni Paul Groner. New Delhi: Jainendra Prakash Jain Iti Shri Jainendra a Pagmalditan. ISBN 81-208-0955-6.
- An, Jiayao. (2002). "Idi ti Sarming ket PInatpateg idiay Tsina," iti Dagiti Pnagadadal ti Seda a Kalsada VII: Dagiti nomado, dagiti Agtagtagilako, ken dagiti Nasantuan a Lallaki iti Igid ti Seda a Kalsada ti Tsina, 79–94. Inurnos babaen ni Annette L. Juliano ken ni Judith A. Lerner. Turnhout: Brepols Publishers. ISBN 2-503-52178-9.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Han a Dinastia idiay Wikimedia Commons
- Han a Dinastia babaen ti Estado nga Unibersidad ti ti Minnesota
- Arte ti Han a Dinastia nga adda dagiti video a komentario, Instituto dagiti Arte ti Minneapolis
- Nasapa nga Imperial a Tsina: Ti Pagob-obraan nga Urnong dagiti Rekurso
- "Han Culture," WEbsite ti Museo ti Hanyangling
Nagsasabtan: 34°09′21″N 108°56′47″E / 34.15583°N 108.94639°E


text:
Áprika
Iti Áprika ti maikadua a kadakkelan ken kaadduan-tao a kontinente iti lubong, sarsarunuen na iti kontinente ti Asia. A kas maipapan nga 30,370,000 km² ti kalawana, naabbongan na ti 6.0% iti buo nga kalawa ti rabaw ti Daga.
Addaan 840,000,000 a tao ti Áprika manipud idi 2005 ket isuda ti maibilang a nasurok a 12% iti populasion ti tao ti lubong.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Prospekto ti Sangalubongan a Populasion: Ti 2010 Rebision" Nagkaykaysa a Pagpagilian (Departmento iti Ekonomia ken Banbanag a Sosial, paset ti populasion)


text:
Kanton iti Jura
Ti Republika ken Kanton iti Jura (Pranses: République et Canton du Jura), ken naamammoan pay a kas ti Kanton iti Jura wenno Kanton Jura, ket maysa kadagiti kanton idiay Suisa. Daytoy ti kabaruan (napartuat idi 1979) kadagiti 26 a Suiso a kanton, a mabirukan idiay amianan a laud a paset ti Suisa. Ti kapitoliona ket ti Delémont. Daytoy ket makibinningay ti pagbeddengan iti kanton ti Basel-Landschaft, ti Kanton iti Berna, ken ti Pranses a departamento ti Doubs.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Arealstatistik Standard - Kantonsdaten nach 4 Hauptbereichen
- ^ Opisina ti Suiso a Pederal nga Estadistika – STAT-TAB Ständige und Nichtständige Wohnbevölkerung nach Region, Geschlecht, Nationalität und Alter (Aleman) Naala idi 10 Disiembre 2011
Kasilpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Kanton iti Jura idiay Wikimedia Commons


text:
Imperio a Britaniko
Ti Imperio a Britaniko ket buklen dagiti masakupan, dagiti kolonia, dagiti protektorado, dagiti keddeng ken dagiti dadduma pay a teritorio a tinurayan wenno inadministro babaen ti Nagkaykaysa a Pagarian. Daytoy ket nagtaud dagiti ballasiw taaw a kolonia ken dagiti komersio a puesto nga inpabangon babaen ti Inglatera kadagidi naladaw a maika-16 kenmaika-17 a siglo. Iti katurayanna, isu daytoy idi ti kadakkelan nga imperio iti pakasaritaan ken, para iti sumurok a siglo, isu idi ti kangrunaan a bileg ti sangalubongan.[1] Babaen idi 1922 ti Imperio a Britaniko ket nagtengtenggel ti panagpallayog kadagiti sumurok a 458 a riwriw a tattao, maysa a paglima iti populasion ti lubong iti dayta a panawen,[2] ken sumakop ti nasursurok ngem 33,700,000 km2 (13,012,000 sq mi), a gangani a maysa a pagkapat iti dagup a kalawa ti daga ti Daga.[3][4] A kas ti nagbanagan daytoy, ti bukodna a politiko, linguistiko ken kultura a legado ket sapasap a nawatiwat. Idi kapigsa ti bileg ti imperio, kankanayon a makunkuna a "ti Init ket saan a lumlumnek idiay Imperioa Britaniko" gapu ti kawatiwatna ti ballasiw ti lubong ket makasigurado a ti Init ket agranraniag iti maysa kadagiti nadumaduma a teritoriona.
Idi panawen ti Tawen iti Panagduktal kadagidi maika-15 ken maika-16 a siglo, ti Portugal ken Espana ket nangirugida kadagiti panagbaniaga ti Europa a lubong, ken iti daytoy a pamay-an nakapatakder ti dakkel a imperio ti ballasiw taaw. Ti panagapapalna kadagiti naaramid a kinabaknang dagitoy nga imperio, ti Inglatera, Pransia ken ti Olanda ket nangrugida n nangibangon kadagiti kolonia ken dagiti bukodda a komersio a luglugar idiay Kaamerikaan ken Asia.[5] Dagiti serie a gubgubat kadagidi maika-17 ken maika-18 a siglo iti Olanda ken Pransia ket nangibati ti Ingletara (ken idi ti, sumaganad a kappon a nagbaetan ti Inglatera ken Eskoses idi 1707, Great Britain) ti katurayan a bileg a kolonia idiay Amianan nga Amerika ken India. Ti pakakapukaw dagiti Sangapulo ket tallo a Kolonia idiay Amianan nga Amerika idi 1783 kalpasan ti maysa a gubat iti panagwayawaya ket nakaawan ti Britania kadagiti kadaanan ken dagiti kaaduan ti populasionna a kolonia.
Ti Panakaimatangan ti Britaniko ket naiturong idin ti Aprika, Asia ken ti Pasipiko. Kalpasan ti panakaabak iti Napoleoniko a Pransia idi 1815, ti Britain ket nagganganas ti maysa a siglo nga awan ti simmuppiat ti panagturayna, ken nagpadakkel kadagiti tinengtengngelna iti ballasiw ti lubong. Dagiti immadadu a gatad iti panagturay ket naited kadagiti bukodna a puraw nga agnanaed a kolonia, nga adda dagitoy ket naidasig manen a kas dagiti pagturayan.
Ti panagdakkel ti Alemania ken ti Estados Unidos ket namarunor ti ekonomiko a panagdaulo ti Britania babaen ti gibus iti maika-19 a siglo. Dagisi simmaruno a milisia ken ekonomika a panagirteng a nagbaetan ti Britania ken Alemania ket dagitoy ti kangrunaan a gapuanan iti Umuna a Sangalubongan a Gubat, nga iti daytoy ket ti Britania ket nadagsen a nagtaltalek kadagiti bukodna nga imperio. Ti suppiat ket nakaikabil ti dakkel a panagbusbos ken panagirteng ti populasion iti Britania, ken urayno ti imperio ket nakagun-od ti kadakkelan a panaggay-atna ti teritorio idi kalkalpas ti gubat, daytoy ket saanen nga nagmaymaysa ti industria wenno milisia a bileg. Ti Maikadua aSangalubongan a Gubat ket nakapakita kadagiti kolonia ti Britania idiay Abagatan a daya nga Asia ket nasakupan babaen ti Hapon, a daytoy ket nakadadael ti dayaw ti Britaniko ken nangipardas ti panakapaay iti imperio, urayno ti Britania ken dagiti kumaduaanna ket nagballigida. Ti India, ti kangrunaan ken kaaduan ti populasion a tagikua ti Britania, ket nakagun-od ti panakawayawaya iti dua a tawen kalpasan ti gubat.
Kalpasan ti Maikadua a sangalubongan a Gubat, a kas paset ti dakdakkel a dekolonisasion a tignay babaen dagiti Europeano a bileg, ti Britania ket kaaduan a nagited ti panakawaya dagiti teritoriona iti Imperio a Britaniko. Daytoy a pamay-an ket nalpas babaen ti panakaisubli ti Hong Kong iti Tsina idi 1997. Dagiti 14 a Ballasiw Taaw a Teritorio ti Britaniko ket nabati babaen ti Britaniko a katurayan. Kalpasan ti panakawayawaya, adu kadagiti dati a kolonia ti Britaniko ket timmiponda ti Mankomunidad dagiti Pagilian, ti maysa a nawaya nga asosasion dagiti nawaya nga estado. Dagiti sangapulo ket innem a Mankomunidad a pagilian ket makibinningayda ti bukodda a daulo iti estado, Reina Isabel II, a kas dagiti Mankomunidad a pagarian.
Dagiti taudan (1497–1583)[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti pundasion ti Imperio a Britaniko ket nabangon idi ti Inglatera ken Eskosia ket dua a sabsabali a pagarian. Idi 1496 ni Ari Enrique VII iti Inglatera, kalpasan ti panagbalballigi ti España ken Portugal kadagiti ballasiw taaw a panagsuksukimat, ket nagkomisionado kenni John Cabot tapno mangidaulo ti maysa a panagbaniaga tapno agduktal kadagiti dalanan idiay Asia babaen ti Amianan nga Atlantiko.[6] Ni Cabot ket nanglayag idi 1497, lima atawen kalpasan ti panakaduktal ti Amerika, ken urayno isu ket simmanglad idiay aplaya ti Newfoundland (naikamalian a namatmati, a kasla ni Christopher Columbus, nga isu ket naabotna ti Asia),[7] awan ti panagpadas nga agbiruk ti maysa a kolonia. Ni Cabot ket nangidaulo manen ti maysa a panagbanniaga idiay Kaamerikaan itisumaruno a tawen ngem awanen ti nakangegan manen kadagiti barkona.[8]
Awanen kadagiti panagpadas a mangibangon kadgiti Inggles a kolonia idiay Kaamerikaan aginggan idi nagturay ni Isabel I, ti las-ud kadagiti naudi a dekada ti maika-16 a siglo.[9] Ti Protestante a Repormasion ket nakirinninggor iti Inglatera ken Katoliko nga España.[6] Idi 1562, ti Inggles a balangat ket pimmalubos kadagiti korsario a ni John Hawkins ken ni Francis Drake tapno mangrautda kadagiti tagabu kadagiti barko ti España ken Potugal idiay aplaya ti Laud nga Aprika[10] nga adda ti gandat a mangdadael iti Atlantiko a sistema ti panaglaklako. Daytoy a ganetget ket napaiden ken kapasan daytoy, idi ti Anglo-Espaniol a Gubgubat ket kimmarkaro, ni Isabel ket nangipalubos kadagiti adu paya panagraraut kadagiti puerto ti España idiay Kaamerikaan ken dagiti barko a nagsubsubli ti ballasiw ti Atlantiko, a napunno kadagiti gameng manipud ti Baro a Lubong.[11] Iti isu met laeng a panawen, dagiti makainpluensia a mannurat a kas ni Richard Hakluyt ken ni John Dee (nga isu ti immuna a nagusar ti "Britaniko nga IMperio")[12] ket nangrugrugida idi nga agitaltalmeg para iti panakabangon ti bukod nga imperio ti Inglatera. Babaen ti daytoy a panawen, ti España naitrinseradan idiay Kaamerikaan, ti Portugal ket nangibangon kadagiti luagar apaglakuan ken dagiti kota manipud kadagiti aplaya ti Aprika ken Brasil aginggan ati Tsina, ken ti Pransia ket nangrugrugi nga nagitataeng idiay Karayan San Lawrence, a ti kalpasan daytoy ket nagbalin a ti Baro a Pransia.[13]
Dagiti minulaan ti Irlanda[urnosen | urnosen ti taudan]
Nupay ti Inglatera ketnaududi kadagiti bileg ti Europa iti panagibangon kadagiti ballasiw taaw a kolonia, daytoy ket nagtigtignay idi las-ud ti maika-16 a siglo ti panagtaeng iti Irlanda, a nagalaala manipud kadagiti napaspasamak ti Normando a panagraut ti Irlanda idi 1169.[14][15] Dagiti nadumaduma a tattao a timmulong ti panakabangon kadagiti minulmulaan ti Irlanda ket nakaayayam ti maysa a paset iti nasapa a panakakolonia ti Amianan nga Amerika, a naisangsangayan ti grupo a naamaamoan akas ti Lallaki ti Laud a Pagilian.[16]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ferguson, Niall (2004). Imperio, Ti panagungar ken ti panakapaay iti Britaniko nga urnos ti lubong ken dagiti naadal para iti sangalubongan a bileg. Basic Books. ISBN 0-465-02328-2.
- ^ Maddison 2001, pp. 98, 242.
- ^ Ferguson 2004, p. 15.
- ^ Elkins2005, p. 5.
- ^ Ferguson 2004, p. 2.
- ^ a b Ferguson 2004, p. 3.
- ^ Andrews 1985, p. 45.
- ^ Ferguson 2004, p. 4.
- ^ Canny, p. 35.
- ^ Thomas, pp. 155–158
- ^ Ferguson 2004, p. 7.
- ^ Canny, p. 62.
- ^ Lloyd, pp. 4–8.
- ^ Canny, p. 7.
- ^ Kenny, p. 5.
- ^ Taylor, pp. 119,123.


text:
Pagsasao a Polako
Ti Polako (język polski, polszczyzna) ket maysa a pagsasao ti Lechitic a sugrupo dagiti Laud nga Eslabo a pagsasao,[4] ket maus-usar kadagiti amin a Polonia (a daytoy ket opisial a pagsasao ti pagilian) ken babaen dagiti Polako minoridad kadagiti sabsabali a pagilian. Ti pagalagadan a sinuratan daytoy ket ti Polako nga abesedário, nga adda dagiti sabsabali a nainayon kadagiti letra ti kangrunaan nga Latin nga abesedário.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Pagsasao a Polako - Britannica Online Encyclopedia". Britannica.com. Naala idi 2009-05-06.
- ^ Polako reperensia iti Ethnologue (Maika-16 nga ed., 2009)
- ^ Europeano a Dokumento ti Linteg para kadagiti Rehional wenno Minoridad a Pagsasao
- ^ Britannica Encyclopaedia "Dagiti Lekhitic a pagsasao, mabalin pay a mailetra a kas ti Lechitic, a grupo dagiti Laud nga Eslabo a pagsasao a biuklen iti Polako, Kashubian ken ti daan a kitana a Slovincian, ken ti awanen a Polabiano a pagsasao. Amin kadagitoy a pagsasao malaksid ti Polako ket sagpaminsanda a naidasdasig a kas ti Pomeraniano a subgrupo. Ti Laud nga Eslabo a pagsasao ket subpamilia dagiti Eslabo a pagsasao, ken maysa a kabagian dagiti Indo-Europeano a pagsasao, ken kabagian pay dagiti Proto-Indo Europeano a pagsasao. Idi nasap a Tengnga a Panawen, sakbay a dagiti nagisasao ket nagsasaoda ti Aleman, dagiti Pomeraniano a pagsasao ken dagiti dialekto ket maisasao iti igid ti Baltiko a lugar a gumayat ,manipud ti baba ti Karayan Vistula aginggana ti baba ti Karayan Oder."


text:
Le Corbusier
Ni Charles-Édouard Jeanneret, a nasaysayaat a naamammoan akas ni Le Corbusier (Pransés a pannakabalikas: [lə kɔʁbyzje]; Oktubre 6, 1887 – Agosto 27, 1965), ket maysa idi ngan arktekto, dumidibuho, urbanista, ken mannurat, a nadayegan a kas maysa kadagiti nangipangyuna ti natawtawagan tattan a kas ti moderno nga arkitektura. Isu ket naipasngay idiay Suisa ken nagbalin a maysa a Pranses nga umili idi 1930. Ti karrerna ket nagpaut kadagiti lima a dekada, nga adda dagiti pasdekna a nanbangon kadagiti labes ti Europa, India ken Amerika.
Isu ti nangipangyuna kadagiti panagadal ti moderno a nangato a daremdem ken isu ket nangikeddeng ti panagited ti nasaysayaat a kasasaad ti panagbiag kadagiti napusek a siudad.
Ni Le Corbusier ket nangampon ti parno a naganna idi tawtawen ti 1920, a naipagarup nga innalana manipud ti nagan ti adayo a puonanna, a ni "Lecorbésier."
Isu ket nagunggunaan ti Frank P. Brown a Medalia ken AIA a Balitok a Medalia idi 1961.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Le Corbusier idiay Wikimedia Commons
- Le Corbusier
- 1887 a pannakaipasngay
- 1965 nga ipupusay
- Tattao manipud idiay La Chaux-de-Fonds
- Dagiti modernista nga arkitekto
- Kamkameng ti Congrès International d'Architecture Moderne
- Dagiti arkitekto ti maika-20 a siglo
- Purismo
- Dagiti Suiso nga arkitekto
- Dagiti Suiso nga agplanplano ti urbano
- Dagiti Suiso nga agsursurat ti arkitektura
- Dagiti Suiso a dumidibuho ti alikamen
- Dagiti Pranses nga arkitekto
- Modernismo
- Dagiti Pranses nga agplanplano ti urbano
- Dagiti Pranses nga agsursurat ti arkitektura
- Dagiti Pranses a dumidibuho ti alikamen
- Dagiti pimmusay babaen ti panakalmes
- Dagiti teoretiko ti arkitektura
- Dagiti tattao a Prases ti Suiso a kaputotan
- Dagiti urbano a teorista
- Dagiti nagunggunaan ti Naarian a Balitok a Medalia


text:
Cavite
Ti Cavite (Filipino: Kabite) ket maysa a probinsia iti Pilipinas a masarakan iti umabagatan a playa ti Luek Manila, iti rehion ti CALABARZON iti Luzon, 30 a kilometro iti abagatan ti Metro Manila. Ti kapitoliona ket ti Siudad ti Trece Martires ti Cavite. Kabeddengna dagiti probinsia ti Laguna iti daya ken ti Batangas iti abagatan, ken ti Baybay Abagatan Tsína iti laud.
Dagiti linaon
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Addaan ti Cavite iti 17 nga ili ken 6 a siudad.
Dagiti siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
- Siudad ti Bacoor
- Siudad ti Cavite
- Siudad ti Dasmariñas
- Siudad ti Imus
- Siudad ti Tagaytay
- Siudad ti Trece Martires
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti isla ti Cavite[urnosen | urnosen ti taudan]
- Isla ti Balot, mabirukan idiay sabangan ti Karayan Ternate [2]
- Isla ti Caballo
- Corregidor
- Isla ti El Fraile
- Kota Frank
- Isla ti La Monja, mabirukan idiay laud ti Corregidor
- Isla ti Limbones, mabirukan idiay aplay ti Maragondon idiay asideg ti pagbeddengan ti Batangas
- Pulo ni Burunggoy (itan ket ti Island Cove Resort) a mabirukan idiay Luek Bacoor[3]
- Isla ti Santa Amalia, mabirukan idiay amianan a laud ti Corregidor[4]
Ekonomia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti Paggatangan[urnosen | urnosen ti taudan]
- SM City Bacoor
- SM City Dasmariñas (agdama a mapadpadakkel)
- SM City Rosario
- SM Center Molino
- SM Marketmall Dasmariñas (naipakpatakder)
- SM City Tagaytay (naisingasingd)
- SM City Naic (naisingasing)
- Robinsons Place Imus
- Robinsons Place Dasmariñas
- Robinsons Supermarket Gen. Trias
- Robinsons Summit Ridge Tagaytay
- Wilcon Builder's Depot - Dasmariñas (naipakpatakder)
- Central Mall Dasmariñas (mairaman ti SM Savemore Dasmarinas) (naipakpatakder)
- SaveMore Tagaytay
- Puregold GMA
- Puregold Bacoor
- Puregold Tanza
- Puregold jr. Tagaytay
- Waltermart Carmona
- Waltermart Dasmariñas
- Waltermart General Trias
- FRC Supermall Bacoor (idiay asideg ti SM Savemore Zapote)
- FRC Supermall Imus (idiay asideg tiPuregold Imus)
- Lotus Mall Imus (idiay asideg ti Waltermart Supermarket Imus)
- RFC Mall Bacoor
- RFC Mall Zapote Bacoor
- Fun Mall Rosario
- Annies Plaza Tanza
- L Paseo Arcade Siudad ti Trece Martires
- L Paseo Arcade Indang
- Puregold Jr. Dasmariñas (naisingasing)
Pagluganan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti kompania ti bus iti Cavite[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Calabarzon (Inggles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Ternate Website". Sapot a pagsaadan ti Ternate Cavite. Naala idi 2011-10-28.
- ^ "Pakasaritaan". Naala idi 2011-10-28.
- ^ Buyot ti Estados Unidos (1916). "Dagiti lugar ti milisia ti Estados Unidos, Dagiti Nailian a Kamposanto, ken dagiti parke ti milisia", p. 344. Pagmalditan nga Opisina ti Gobierno, Washington.


text:
Kanton iti Uri
Ti Uri (Aleman: Uri (tulong·paammo)) ket maysa kadagiti 26 kanton ken nangbangon a kameng ti Suiso a Konpederasion. Daytoy ket mabirukan idiay Tengnga a Suisa. Ti teriorio ti kanton ket sakupenna ti tanap iti Karayan Reuss a nagbaetan ti Danaw Lucerna ken ti Paso ti San Gotthard. Ti Aleman ket isu ti nangruna a pagsasao idiay Uri. Ti Uri ket isu laeng idi ti kanton a dagiti ubbing idiay pagadalan ket naskenda a makaadal iti Italiano a kas ti umuna a ganganaet a pagsasaoda. Ngem idi tawen ti panagadal iti 2005/2006 daytoy ket nabaliwan iti Inggles a kas dagiti sabsabali a kanton. Ti populasion ket agarup a 35,000 a dagitoy ket mairaman dagiti 3,046 (or 8.7%) a ganganaet.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Arealstatistik Standard - Kantonsdaten nach 4 Hauptbereichen
- ^ Opisina ti Suiso a Pederal nga Estadistika – STAT-TAB Ständige und Nichtständige Wohnbevölkerung nach Region, Geschlecht, Nationalität und Alter (Aleman) naala idi 10 Disiembre 2011
- ^ Pederal a Departamento dagiti Estadistika (2008). "Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeit, Geschlecht und Kantonen" (Microsoft Excel). Naala idi Nobiembre 5, 2008.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Uri idiay Wikimedia Commons