text:
Laoang
Ti Laoang ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Amianan a Samar iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Laoang ket politikal a nabingbingay iti 56 a barbaranggay.[2]
- Abaton
- Aguadahan
- Aroganga
- Atipolo
- Bawang
- Baybay (Pob.)
- Binatiklan
- Bobolosan
- Bongliw
- Burabud
- Cabadiangan
- Cabagngan
- Cabago-an
- Cabulaloan
- Cagaasan
- Cagdara-o
- Cahayagan
- Calomotan
- Candawid
- Cangcahipos
- Canyomanao
- Catigbian
- E. J. Dulay
- G. B. Tan
- Gibatangan
- Guilaoangi (Pob.)
- Inamlan (Gapas-gapas)
- La Perla
- Langob
- Lawaan
- Little Venice (Pob.)
- Magsaysay
- Marubay
- Mualbual
- Napotiocan (Salvacion)
- Oleras
- Onay (Doña Luisa)
- Palmera
- Pangdan
- Rawis
- Rombang
- San Antonio (Son-og)
- San Miguel Heights (Pob.)
- Sangcol
- Sibunot
- Simora
- Sto. Niño (Calintaan) Pob.
- Suba
- Tan-awan
- Tarusan
- Tinoblan
- Tumaguingting (Pob.)
- Vigo
- Yabyaban (San Vicente)
- Yapas
- Talisay
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Laoang | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Akindaya a Visayas Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion VIII (Daya a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion VIII (Daya a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion VIII (Daya a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion VIII (Daya a Visayas)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Northern Samar". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


c: text/html

text:
1Adda kaniak ti ima ni Yahweh, imbaonnak babaen iti Espiritu ni Yahweh, ket imbabanak iti tengnga ti maysa a tanap. Napno daytoy kadagiti tulang.
2Ket impalubosna a labas-labasak dagitoy. Kitaem! Adu kadagitoy ti adda iti tanap. Ket kitaem! Namagada unay.
3Kinunana kaniak, “Anak ti tao, agbiag kadi manen dagitoy a tulang?” Isu a kinunak, “Apo a Yahweh, sika laeng ti makaammo!”
4Ket kinunana kaniak, “Agipadtoka kadagitoy a tulang ket ibagam kadagitoy, 'Namaga a tultulang! Dumngegkayo iti sao ni Yahweh.
5Kastoy ti kuna ti Apo a ni Yahweh kadagitoy a tulang: Kitaem! Mangiyegak iti espiritu kadakayo ket agbiagkayonto.
6Mangikabilak kadagiti pennet ken ikkankayo iti lasag. Balkotenkayo iti kudil ken ikkankayo iti anges ket agbiagkayo. Ket maammoanyonto a siak ni Yahweh.'”
7Isu a nagipadtoak a kas naibilin kaniak; kabayatan nga agipadpadtoak, adtoy, adda dimteng a daranudor ket naggingined. Ket nagsusuop dagiti tulang—tulang iti tulangna.
8Kimmitaak ket adtoy, adda pennet kadagitoy. Adda lasag ken nabalkot dagitoy iti kudil! Ngem awan pay biag kadagitoy.
9Ket kinuna ni Yahweh kaniak, “Agipadtoka iti angin! Agipadtoka anak ti tao, ket ibagam iti angin, 'Kastoy ti kuna ti Apo a ni Yahweh: Umayka manipud iti uppat nga angin, Espiritu! Ket angsam dagitoy a napapatay tapno agbiagda manen.'”
10Isu a nagipadtoak a kas naibilin kaniak; immay ti Espiritu kadakuada ket nagbiagda! Ket timmakderda, maysa a dakkel unay nga armada!
11Ket kinuna ti Dios kaniak, “Anak ti tao, dagitoy a tulang ket isu ti entero a balay ti Israel. Kitaem! Ibagbagada, 'Namaga dagiti tulangtayo, ken napukawen ti namnamatayo. Naisinatayo para iti pannakadadael!'
12Ngarud, agipadtoka ket ibagam kadakuada, 'Kastoy ti kuna ti Apo a ni Yahweh: Kitaem! Lukatakto dagiti tanemyo ket irruarkayonto manipud kadagitoy, tattaok! Ket isublikayonto iti daga ti Israel!
13Ket maammoanyonto a siak ni Yahweh, inton lukatak dagiti tanemyo ken irruarkayo manipud kadagitoy, tattaok.
14Itedkonto kadakayo ti Espirituk tapno agbiagkayo, ket paginanaenkayonto iti dagayo inton maammoanyo a siak ni Yahweh. Ipakaammok ket aramidekto daytoy—kastoy ti pakaammo ni Yahweh.'”
15Kalpasanna, dimteng kaniak ti sao ni Yahweh a kunana,
16“Ita, anak ti tao mangalaka iti maysa a ruting ket isuratmo iti daytoy, 'Para iti Juda ken kadagiti tattao ti Israel a kakaduana.' Ket mangalaka iti maysa pay a ruting ket isuratmo iti daytoy, 'Para kenni Jose, a sanga ti Efraim, ken para kadagiti amin a tattao ti Israel a kakaduada.
17Alaem dagitoy ket pagbalinem a maymaysa a ruting tapno maymaysa dagitoy iti imam.
18No makisarita kenka dagiti tattaom a kunada, 'Saanmo kadi nga ibaga kadakami ti kayat a sawen dagitoy a banbanag?'
19ket ibagam kadakuada, 'Kastoy ti kuna ti Apo a ni Yahweh, Kitaem! Alaek ti sanga ni Jose nga adda iti ima ni Efraim ken dagiti tribu ti Israel a kakaduana, ket itiponko daytoy iti sanga ti Juda, tapno agbalindanto a maymaysa a sanga, ket maymaysadanto iti imak!'
20Ket iggamam dagiti sanga a sinuratam iti sangoananda.
21Ket ipakaammom kadakuada, 'Kastoy ti kuna ti Apo a ni Yahweh, Kitaem! Ngannganikon alaen dagiti tattao ti Israel manipud kadagiti nasion a napananda. Ummongekto ida manipud kadagiti daga iti aglawlaw. Ta ipankonto ida iti dagada.
22Aramidekto ida a maysa a nasion iti daga, kadagiti bantay ti Israel; ket addanto maysa nga ari a mangiturayto kadakuada amin, ket saandanton a dua a nasion; saandanton a mabingay iti dua a pagarian.
23Ket saandanton a pulos a tulawan dagiti bagida babaen kadagiti didiosenda, kadagiti makarimon a banbanag ken kadagiti aniaman a dadduma a basolda. Ta isalakankonto ida manipud kadagiti awan serserbina nga aramidda a nakabasolanda, ket dalusakto ida, tapno agbalindanto a tattaok ket siakto ti Diosda.
24Ni David nga adipenko ti agbalinto nga arida. Isu nga addanto maysa nga agipastor kadakuada amin, ket agbiagdanto segun kadagiti paglintegak ket salimetmetandanto dagiti alagadek ken tungpalendanto dagitoy.
25Agnaeddanto iti daga nga intedko iti adipenko a ni Jacob, iti lugar a nagnaedan dagiti ammayo. Agnaeddanto iti daytoy iti agnanayon—isuda, dagiti annakda, ken dagiti appokoda, ta ni David nga adipenko ti agbalinto a panguloda iti agnanayon.
26Mangaramidakto iti katulagan a pakikappia kadakuada. Agbalinto daytoy a katulagan nga agnanayon kadakuada. Alaen ken paaduekto ida ket isaadkonto ti nasantoan a lugarko iti tengngada iti agnanayon.
27Addanto kadakuada ti lugar a pagnanaedak; siakto ti Diosda ket isudanto dagiti tattaok!
28Ket maammoanto dagiti nasion a siak ni Yahweh, a nangidatag iti Israel iti bagik, inton addanto iti tengngada ti nasantoan a lugarko iti agnanayon!'”

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Geoffrey Rush
Ni Geoffrey Roy Rush (nayanak idi 6 Hulio 1951) ket maysa nga Australiano nga aktor ken produser ti pelikula. Ni Rush ket isu ti kaubingan kadagiti tattao a nangabak ti "Tallo a Balangat iti Panagarte": ti Gunguna ti Akademia, ti Primetime Emmy Award, ken ti Tony Award.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Geoffrey Rush". Front Row. 1 Mayo 2013. BBC Radio 4. Naala idi 18 Enero 2014.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Geoffrey Rush iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig ken ni Geoffrey Rush iti Wikiquote (iti Ingles)
- Geoffrey Rush iti Internet Movie Database (iti Ingles)
- Geoffrey Rush iti Internet Broadway Database (iti Ingles)


text:
Gustav Mahler
Ni Gustav Mahler (Panangibalikas nga Aleman: [ˈɡʊstaf ˈmaːlɐ]; 7 Hulio 1860 – 18 Mayo 1911) ket maysa idi a naladaw a Romantiko nga Austriano a kompositor ken maysa kadagiti mangidadaulo a konduktor iti kaputotanna. Isu ket nayanak idiay purok ti Kalischt, Bohemia ken isu idi ti Austriano nga Imperio, nga itan ket ti Kaliště iti Republika a Tseka. Ti pamilia idin ket immalis idiay asideg ti Iglau (nga itan ket ti Jihlava) nga idiay ti dimakkelan ni Mahler.
A kas maysa a kompositor, isu ket nagtignay a kas rangtay ti nagbaetan ti maika-19 a siglo nga Austro-Aleman a tawidan ken ti modernismo ti nasapa a maika-20 a siglo. Bayat nga iti kabibiagna ti kasasaadna a kas maysa a konduktor ket naibangon nga awan ti maisalsaludsod, ti bukodna a musika ket nagagun-od ti nawatiwat a kinadayeg kalpasan laeng kadagiti paset ti panawen a saan a pannakabaybay-an a mairaman ti pannakaiparit ti pannakaipabuyana iti kaaduan nga Europa idi las-ud ti Nazi a panawen. Kalpasan ti 1945 ti musika ket naduktalan ket kinaykayatan babaen dagiti agdengdengngeg a baro a kaputotan; ni Mahler kalpasan daytoy ket nagbalin a maysa kadagiti metten kankanayon a naipabpabuya ken nairekord kadagiti amin a kompositor, ti maysa a puesto a naitultuloy kaniana aginggana ti maika-20 a siglo.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ken ni Gustav Mahler iti Wikimedia Commons
- Dagiti inadaw a sasao a mainaig ken ni Gustav Mahler iti Wikiquote (iti Ingles)


text:
Culiacán
Ti Culiacán (Panangibalikas nga Espaniol: [kuljaˈkan] (dengngen)) ket ti maysa a siudad idiay akin-amianan a laud ti Mehiko. Daytoy ti kadakkelan a siudad ken ti kapitolio ti estado ti Sinaloa. Daytoy pay ti tugaw ti Ili ti Culiacán. Adda dagiti 675,773 nga agtataeng iti siudad (senso idi 2010) ken 858,638 iti ili. Bayat a ti ili ket addaan iti dagup a kalawa iti 4,758 km2 (1,837 sq mi), ti siudad ket napusek, iti laeng 65 km2 (25 sq mi).
Ti siudad ket mabirukan iti maysa a ginget iti pagsasabtan ti Karayan Tamazula ken Humaya, iti ayan a pagsabtan dagitoy dua tapno mangporma iti Karayan Culiacán, iti 55 a metro iti ngato ti pantar ti baybay. Daytoy ket adda iti tengnga ti estado, iti agarup nga isu met laeng a kaadayo kadagiti dua a sabali a sentro ti urbano ti estado: ti Los Mochis iti amianan ken ti Mazatlán iti abagatan.


text:
Pagsasao a Dani ti Grand Valley
Ti pagsasao a Dani ti Grand Valley, wenno simple laeng a Dani,[3] maysa daytoy ti kaaduan nga agsasao a sasao a Papuano idaiy Baro a Guinea ti Indonesia. Ti tattao a Dani ket agtatengda idiay Ginget Baliem iti Akinlaud a Kabanbantayan.
Adu unay ti panaggigiddiat iti dialekto isu nga ikeddeng ti Ethnologue dagiti agsisina a kodigo kadagiti tallo a karuay:
- Akinbaba
- Tengnga wenno Sentrall, ammo pay a kas Tulem
- Akingngato
Ti Akinbaba a Dani ti Grand Valley ket aglaon kadagiti subdialekto ti Akinbaba a Grand Valley ti Hitigima (Dani-Kurima, Kurima), Akinngato a Bele, Akinbababa a Bele, Akinbaba a Kimbin (Kibin), ken aAkingngato a Pyramid. Ti Hupla, tradisional a naikeddeng a sabali a pagsasao, ket as-asideg iti Akinbaba a Grand Valley ngem kadagiti karuay iti tunggal maysa kaniada iti Dani ti Grand Valley.
i pagsasao a Dani ket maigiddiat laeng kadagiti dua a batayan a maris, ti mili para kadagiti nalamiis/nangisit a maris a kas ti asul, berde, ekn nangisit, ken mola para kadagiti nabara/napusasaw a maris a kas ti nalabbasit, duyaw ken puraw. Daytoy nga ugali ket mangaramid daytoy a makaay-ayo a pagobraan iti panagsukisok para kadagiti sikologo ti pagsasao, a kasni Eleanor Rosch, a mangsuksukisok iti hipotesis Whorf.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Akinbabab iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
Tengnga iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
Akingato iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
Hupla iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Grand Valley Dani". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
- ^ No maiyasping iti Lani


text:
Malayo Bangka
Ti Malayo Bangka wenno Bangka ket ti pagsasao a Malayo a naisasao idiay Indonesia, a naipangpangruna idiay Isla ti Bangka iti Is-isla Bangka–Belitung ti Sumatra.[3] Adda dagiti nadumaduma a dialekto ti Malayo Bangka , mairaman ti Mentok, Belinyu, Sungailiat, Koba, Toboali, ken Lom (Belom, Mapor). Ti komunidad ti Lom ket naisinada a nagtataeng manipud iti sapsap a Malayo ken ammo a mataltallikud iti Islam. Ti Malayo Bangka ket addaan iti naisangayan a bokabulario, gramatika ken ponolohia manipud kadagiti sabali a sasao a Malayo.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Malayo Bangka iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Bangka". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
- ^ Indonesiatraveling.com


text:
Pagsasao nga Ilokano
Ti Ilokano (wenno Iloko, Iluko, mabalin met nga Ilocano) ket maysa kadagiti kangrunaan a pagsasao ken ti maikatlo a kadakkelan ti bilang ti patneng nga agsasao iti Filipinas.
Mairaman ti Ilokano iti pamilia ti Sasao nga Austronesio a nagpuonan dagiti pagsasao kadagiti puro iti Pasipiko ken Akin-abagatan a daya nga Asia. Kabagian ti Ilokano dagiti nadumaduma a dildila kas iti Bahasa Indonesia, Bahasa Melayu, Maori, Fijiano, Hawayano, Malagasi, Samoano, Tahitiano, Chamorro, Tetum, ken Paiwan. Daytoy ket asideg a kabagian dagiti dadduma a sasao nga Austronesio iti Akin-amianan a Luzon, ken addaan bassit iti agsinnaranay a pannakaawat iti pagsasao a Balangao ken dagiti akindaya a dialekto ti pagsasao a Bontoc.[6]
Adu a paset ti lubong, a napanan ken pagnanaedan dagiti Ilokano, ti pakasarakan met iti dakkel a porsiento dagiti agsasao iti Ilokano, kas kadagiti estado ti Hawaii ken California iti Estados Unidos.
Idi Septiembre 2012, impasa ti probinsia ti La Union ti maysa a bilin a mangbigbig iti Ilokano a kas maysa nga opisial a pagsasao ti probinsia a kakuyogna ti Filipino ken Ingles a kas dagiti nailian ken opisial a pagsasao ti Filipinas. Daytoy ti immuna a probinsia idiay Filipinas a nangipasa ti maysa a bilin a mangprotekta ken mangpadur-as iti patneng a pasasao, urayno adda dagiti sabali a pagsasao a naisasao iti probinsia ti La Union a mairaman ti Pangasinan ken Kankanaey.[3]
Iloko ken IlokanoUrnosen
Ti awag wenno termino nga "Iloko" ken "Ilokano" ket awan paggidiatanna no ti pagsasao ti madakdakamat. Ti laeng pagdumaanna ket no dakamaten ti sao wenno pagsasao ken ti tao nga agsasao wenno agus-usar iti pagsasao (kas patneng wenno natibo nga agsasao). Kadawyan nga Iloko ti awag iti sao wenno pagsasao, ket Ilokano met no iti tao. Nupay kasta, gagangayen a maawagan a kas Ilokano ti agpada a tao ken pasasao. Kaaduan no di man amin a natibo nga agsasao wenno agar-aramat iti daytoy a pagsasao ket awaganda iti Ilokano.
Pannakaidasig ken dialektoUrnosen
Ti Ilokano ket isu ti kakaisuna a sanga ti pamilia lingguistika a Kordiliera ti Filipinas, maibilang nga inauna wenno kabaketan kadagiti pagsasao iti amianan. Kakabsatna ti Pangasinense, Ibanag ken dagiti nadumaduma a pagsasao iti kabambantayan ti Kordiliera. Daytoy ket naisasao a kas patneng a pagsasao babaen dagiti pito a riwriw a tattao.
Daytoy ti pagsasao a kangrunaan nga aramat (lingua franca) ti agarup nga isu amin a pakabuklan ti Amianan a Luzon, nangruna iti Rehion ti Ilocos, iti Tanap ti Cagayan ken iti adu a paset ti Abra, Pangasinan, ken Zambales. Adu met ti agsasao iti Ilokano iti Nueva Ecija, Tarlac, Mindoro ken iti dadduma a probinsia iti Mindanao. Naisasao pay daytpy a kas maikadua a pagsasao babaen dagiti ad-adu ngem dua a riwriw a patneng nga agsasao iti Pangasinan, Ibanag, Ibatan, ken dagiti dadduma pay a pagsasao iti Akin-amianan a Luzon.[7]
Dua ti makuna a dialekto ti Ilokano: ti maawagan iti “Umamianan” wenno “nauneg nga Ilokano,” pagsasao dagiti taga-Ilokos, ken ti “Umabagatan,” a kaaduan a pagsasao dagiti adda iti probinsia ti La Union ken Pangasinan. Agassideg ketdi dagitoy a dialekto. Bassit ti pagdumaanda, ti laeng panangibalikas iti letra nga e.
Maysa laeng ti balikasna daytoy a letra para kadagiti "umamianan"—nakalukat, tengnga’t-sango, ken di nabukel a bokal. Dagiti met "umabagatan" ket dua ti balikasna. Kas kadagiti "umamianan," no ti sao ket ganggannaet ti naggapuananna, wenno nakarikep, ket impalikud, ken di nabukel a bokal, no ti agsarita ket patneng nga Ilokano. Daytoy a panangibalikas ket naiseknan iti pagsasao dagiti sabsabali kas iti Pangasinense ken Kankanaey.
Saan ketdi a madlaw unay dagitoy a naggidiatan kadagiti talaga a patneng nga Ilokano iti man amianan wenno abagatan nga Ilocos. Madlaw laeng ti naiduma a panangibalikas iti e kadagiti saan a patneng nga Ilokano wenno dagiti nasanay iti Tagalog wenno Ingles a saan unayen nga agsasao iti Ilokano. Wenno dagiti nakasursuro iti Ilokano a saan a natibo nga Ilokano (kas pagarigan maysa a natibo a Tagalog wenno Bisayano a nakasursuro nga agsao iti Ilokano).
Dagiti patneng nga Ilokano ken umiiloko, maymaysa ti panangisaoda iti letra e kadagiti balikas a kas koma "wen," "met," "bedbed," "ilem," "isem," "panagem," "nakem," "timel," "belleng," "aweng," "palileng," "baket," "ubet," "gawed," "kerret," "siket," "lengleng" "alimuteng," "alsem," "pekkel," "kuribetbet," "pamulinawen" ken dadduma pay.
Sistema ti panagsuratUrnosen
Moderno nga alpabetoUrnosen
Ti moderno nga Alpabeto nga Ilokano ket buklen dagiti 28 a letra. Ti umuna a bingay ket buklen dagiti duapulo a letra ti Abakada Ilokana ken ti maikadua a bingay ket buklen dagiti walo a letra a nabulod manipud iti pagsasao nga Espaniol ken Ingles.[8]
Dagiti duapulo ket walo a letra a mangbukel ti Alpabeto nga Ilokano: Aa Bb Cc Dd Ee Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn Ññ NGng Oo Pp Qq Rr Ss Tt Uu Vv Ww Xx Yy Zz
Dagiti duapulo a letra a mangbukel ti Abakada Ilokana: a, ba, ka, da, e, ga, ha, i, la, ma, na, nga, o, pa, ra, sa, ta, u, wa (ua), ya (ia)
Dagiti walo a letra a nabulod manipud iti pagsasao nga Espaniol ken Ingles: Cc Ff Jj Ññ Qq Vv Xx Zz
Sakbay ti koloniaUrnosen
Amin dagiti klase ni Ilokano iti sakbay ti kolonia ket nagsuratda iti sistema ti silabiko sakbay ti isasangpet dagiti Europeano. Inus-usarda ti sistema a naitermino a kas maysa nga abugida, wenno alpasilabario. Daytoy idi ket kapada dagiti sinuratan ti Tagalog ken Pangasinan, nga iti tunggal karakter ket nangirepesenta iti panagsasaruno iti konsonante-bokal, wenno iti pangyababaan iti Ingles iti CV (consonant-vowel). Ti bersion ti Iloknao, nupay kasta, ket isu idi ti immuna a nangidesignado kadagiti koda a konsonante nga agraman iti marka ti diakritiko – ti krus wenno virama – a naipakita iti Doctrina Cristiana ti 1621, ti maysa kadagiti kasapaan a nabatbati a pablaak iti Ilokano. Sakbay ti pananginayon ti virama, awan idi ti waya dagiti mannurat a mangidesignado kadagiti koda a konsonante. Dagiti met agbasbasa ket pugtuanda no ti bokal ket mabasa wenno saan, gapu kadagiti bokal ti "e" ken "i" ket mabalinda a maipasinnukat, kas pagarigan dagiti letra ti "o" ken "u" para iti "tendera" ken tindira".
ModernoUrnosen
Kadagiti nabiit a panawen, adda metten dagiti dua a sistema a naus-usar: Ti sistema ti "Espaniol" ken ti sistema ti Tagalog "Tagalog". Iti sistema ti Espanol, dagiti balikas a nagtaud iti Espaniol ket intalinaayda dagiti pannakailetrada. Dagiti met patneng a balikas, ket naitunos kadagiti alagaden ti panangiletra ti Espaniol. Ita met nga aldawen, dagiti laeng lallakayen a kaputotan ni Ilokano ti agus-usar iti sistema ti Espaniol.
Iti sistema a naibatay iti Tagalog, ad-adu iti pannakaisurat ti ponema iti letra, ken nasaysayaat a mangipaltiing ti pudno a pannakaibalikas ti balikas.[9] Dagiti letra ti ng ket buklen ti digrapo ken maibilang a kas bugbugtong a letra, ken sarunuenna ti n iti alpabeto. Kas resulta, ti numo ket agparang sakbay ti ngalngal kadagiti barbaro a diksionario. Dagiti balikas iti ganganaet a nagtaudan, ken kaaduan kadagiti nagtaud manipud iti Espaniol, ket nasken a mabaliwan iti pannakailetra tapno nasaysayaat iti pannakaipaltiingna iti ponolohia ti Ilokano. Dagiti balikas a nagtaud iti Ingles ket mabalin wenno saan a mabalin a maitunos iti daytoy nga ortograpia. Ti nangruna a pagarigan nga agus-usar iti daytoy a sistema ket ti linawas a magasin ti Bannawag.
Dagiti wadan dagiti dua a sistemaUrnosen
Ti sumaganad ket dagiti dua a bersion ti kararag ti Amami. Ti adda iti kanigid ket naisurat iti ortograpia a naibatay iti Espaniol, bayat nga ti adda iti kanawan ket agus-usar iti sistema a naibatay iti Tagalog.
Ti Ilokano ken edukasionUrnosen
Iti pannakaisayankat ti sistema ti bilingual nga edukasion ti Espaniol iti 1897, ti Ilokano, ken maikuyog dagiti pito a nangruna a pagsasao (dagiti addaan iti saan a basbassit ngem maysa a riwriw nga agsasao), ket naipalubos idi a kas panangisuro aginggana iti maikadua a grado. Daytoy ket bigbigen babaen ti Komision iti Pagsasao a Filipino a kas maysa kadagiti kangrunaan a pagsasao iti Filipinas.[10] Babaen iti batay-linteg, ti Ilokano ket maysa a katakunaynay nga opisial a pagsasao kadagiti rehion a nakaisasaoanna ken agserbi a kas katakunaynay a panangisuro kadagita a lugar.[11]
Kadagiti napalabas a tawen, ti tignay iti Akinbaba ken Akinngato a Kamara iti Kongreso ket nagiyunay-unay para iti panagusar iti nakayanakan a pagsasao a kas panangisuro aginggana iti maikanem a grado.[12][13]
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Mikael Parkvall, "Världens 100 största språk 2007" (Dagiti 100 a Kadakkelan a Pagsasao iti Lubong idi 2007), iti Nationalencyklopedin
- ^ Senso ti Filipinas, 2000. Tabla 11. Sangkabalayan a Populasion babaen ti Etnisidad Sekso ken Rehion: 2000
- ^ a b Elias, Jun (Septiembre 19, 2012). "Iloko La Union's official language". Philippine Star. Naala idi Septiembre 24, 2012.
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Iloko". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
- ^ Ethnologue. "Language Map of Northern Philippines". ethnologue.com. Ethnologue. Naala idi 7 Disiembre 2015.
- ^ Lewis (2013). Ethnologue Languages of the World. Naala manipud iti:http://www.ethnologue.com/language/ebk
- ^ Rubino, Carl Ralph Galvez (2000). "Pagsasao nga Ilokano". Ilocano Dictionary and Grammar: Ilocano-English, English-Ilocano (iti Ingles ken Ilokano). University of Hawaiʻi Press. ISBN 978-0-8248-2088-6.
- ^ Komisyon sa Wikang Filipino (2012). Tarabay iti Ortograpia ti Pagsasao nga Ilokano. Komisyon sa Wikang Filipino: ISBN 978-971-0910-362.
- ^ Nupay kasta, adda met dagiti saan amairaman. Iti kasumbangirna ket agpayso met para iti bokal ti /u/ nga adda met dagiti dua a representasion kadagiti patneng a balikas. Ti bokal ti /u/ ket maisurat iti o no agparang iti maudi a silaba ti balikas wenno iti ramut, kas pagarigan ti kitaemonto /ki.ta.e.mun.tu/. Iti pay maipatinayon, ti e ket mangirepresenta kadagiti dua a bokal iti akin-abagatan a dialekto: ti [ɛ] ken ti [].
- ^ Panfilio D. Catacataca (Abril 30, 2015). "The Commission on the Filipino Language". ncca.gov.ph. National Comission for Culture and the Arts. Naala idi 7 Disiembre 2015.
- ^ 1987 Constitution of the Republic of the Philippines, thecorpusjuris.com (Article XIV, Section 7)
- ^ Congress of the Philippines (Mayo 15, 2013). "Republic Act No. 10533". ncca.gov.ph. Goverment of the Philippines. Naala idi 7 Disiembre 2015.
- ^ Delon Porcalla (Mayo 16, 2013). "K-12 for all, use of mother tongue now law". www.philstar.com. The Philippine Star. Naala idi 7 Disiembre 2015.


text:
Plantilia:Text
{{{1}}}
Agiparang daytoy a plantilia ti teksto a naipasa a kas ti ukuna a di nainaganan a parametro. Naserbi daytoy tapno pabalinen a naisangayan dagiti tabas a mabalin a bigbigen dagiti bot. Ti kasta, daytoy a plantilia ket nasken a saan a pangisukat wenno madadael ti panggepna.
- Pagarigan
- "
{{text|Foo}}" ragresulta iti "Foo"
Ti adu pay mangpabalin a naisangayan dagiti tabas, mangsuporta pay daytoy a plantilia iti maysa a pagpilian a maikadua a di nanaganan a parametro. No adda, agsisilponto dagiti dua a parametro.
- Pagarigan
- "
{{text|Fo|o}}" agresulta iti "Foo"
Daytoy nga apekto ket mabalin pay a mapataud iti "
{{text|Fo}}o" wenno "
{{text|Fo}}{{text|o}}" wenno dagiti nadumaduma a kapada a tabas, ngem ti panangikabil ti sibubukel a tabas iti maysa a plantilia ket nasaysayaat a maawatan.
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar
{{Not a typo}}
{{Proper name}}
{{Sic|hide=y}}


text:
Pagsasao a Manggaraines
Ti pagsasao a Manggaraines (Manggaraines: tombo Manggarai, Indones: bahasa Manggarai) ket ti pagsasao ti tattao a Manggarai manipud kadagiti akinlaud a parte tiisla ti Flores, iti Probinsia ti Daya a Nusa Tenggara, Indonesia.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Manggarai iti Ethnologue (maika-17 nga ed., 2013)
Komodo iti Ethnologue (maika-17 nga ed., 2013)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Manggarai". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Komodo". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.


text:
Maika-20 a meridiano laud
Ti 20° a meridiano laud ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto iti ballasiw ti Taaw Artiko, Greenland, Islandia, ti Taaw Atlantiko, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto. Iti dadduma nga isbangan ti heograpia, daytoy ket naus-usar a kas ti linia ti longitud a nasayaat a mangilasin ti historikal a panagsina a nagbaetan ti Daan a Lubong ti Eurasia ken Aprika ken ti Baro a Lubong ti Kaamerikaan.
Ti maika-20 a meridiano laud ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna ti maika-160 a meridiano daya.
Idiay Antartika, ti meridiano ket mangipalawag ti pagbeddengan a nagbaetan ti Antartiko a Teritorio ti Britaniko ken ti Daga Reina Maud. Ti nagbaetan ti maika-5 a paralelo amianan ken ti maika-60 a paralelo abagatan ket mangporma ti akindaya a pagbeddengan ti Sona ti Nawaya ti Nuklear nga Armas ti Latin nga Amerika.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto[urnosen | urnosen ti taudan]
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan nga agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-20 a meridiano laud ket lumabas babaen ti:


text:
Pagsasao a Malayo
Ti pagsasao a Malayo (Malayo: Bahasa Melayu; Alpabeto a Jawi: بهاس ملايو) ket ti nangruna a pagsasao ti pamilia nga Austronesio. Daytoy ket addaan iti kasasaad nga opisial idiay Brunei, Indonesia, Malaysia, ken Singapur. Daytoy ket insasao babaen dagiti 270 a riwriw a tattao[5] itiballasiw ti Lingsat ti Malacca, a mairaman dagiti aplaya ti Peninsula ti Malayo ti Malaysia ken ti akindaya nga aplaya ti Sumatra idiay Indonesia, ken nabangonen a kas patneng a pagsasao iti parte ti akinlaud nga aplaya ti Sarawak ken Laud a Kalimantan idiay Borneo.
Kas ti Bahasa Kebangsaan wenno Bahasa Nasional (Nailian a pagsasao) dagiti nadumaduma nga estado, ti Pagalagadan a Malayo ket addaan kadagiti nadumaduma nga opisial a nagan. Idiay Singapur kend Brunei daytoy ket tinawtawagan iti Bahasa Melayu (pagsasao a Malayo); idiay Malaysia, Bahasa Malaysia (pagsasao a Malaysio); ken idiay Indonesia, Bahasa Indonesia (pagsasao nga Indones) ken naidesignado a kas Bahasa Persatuan/Pemersatu ("pangikaykaysa ap agsasao/lingua franca"). Nupay kasta, kadagiti lugar iti akin-abagatan a Sumatra a ti pagsasao ket indehenio, tinawtawagn dagiti Indones daytoy a kas ti Bahasa Melayu ken ikeddengda a kas ti rehional a pagsasaoda.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Mikael Parkvall, "Världens 100 största språk 2007" (Dagiti 100 a Kadakkelan a Pagsasao iti Lubong idi 2007), iti Nationalencyklopedin
- ^ Uli, Kozok (10 Marso 2012). "How Many People Speak Indonesian?". Bahasa Indonesia (iti Ingles). University of Hawaii at Manoa. Naala idi 20 Oktubre 2012.
James T. Collins (Bahasa Sanskerta dan Bahasa Melayu, Jakarta: KPG 2009) gives a conservative estimate of approximately 200 million, and a maximum estimate of 250 million speakers of Malay (Collins 2009, p. 17).
- ^ "Kedah MB Defends Use of Jawi on Signboards". The Star (iti Ingles). 26 Agosto 2008. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2008-09-04.
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Indonesian Archipelago Malay". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
- ^ 10 a riwriw idiay Malaysia, 5 a riwriw idiay Indonesia a kas "Malayo" ken mainayon pay ti 230 a riwriw a kas "Indones", kdpy.


text:
Kímika
Ti kímika ket isu ti siensia ti banag, a naisangsangayan kadagiti kabukbukodanna a kimiko a panagtigtignay, ken dagiti pay bukodna a pakabuklan, estruktura ken tagtagikua.[1][2] Ti kímika ket maipanggep kadagiti atomo ket dagiti panakitinnignayda kadagiti sabali nga atomo, ken naisangsangayan ti tagikua dagiti kimiko a piansa.
Ti kímika ket sagpaminsan pay a tinawtawagan a kas ti "sentro a siensia" gaputa daytoy ket mangikapet ti pisika kadagiti sabali a masna a siensia a kas ti heolohia ken biolohia.[3][4] Ti kímika ket maysa a sanga ti maipapan ti bagi a siensia ngem naisangsangayn manipud ti pisika.[5]
Ti etomolohia ti balikas a kímika ket adu a naisuppiatan.[6] Ti puonan ti kímika ket mabalin a suroten kadagiti nalawag a panagsanay, a naamammoan akas ti alkimia, a daytoy ket nasansanayen para kadagiti adu a milenio kadagiti nadumaduma apaset ti lubong, a naisangsangayan ti Tengnga a Daya.[7]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Ania ti Kímika ?". Chemweb.ucc.ie. Naala idi 2011-06-12.
- ^ KImika. (n.d.). Medekal a Diksionario ti Merriam-Webster. Naala idi Agosto 19, 2007.
- ^ Theodore L. Brown, H. Eugene Lemay, Bruce Edward Bursten, H. Lemay. Kimika: Ti Sentro a Siensia. Prentice Hall; 8 edision (1999). ISBN 0-13-010310-1. Pampanid 3-4.
- ^ Ti kímika ket nakitkita a kas sumaksakup ti katengngaan a puesto iti pagsasarunuan dagiti siensia babaen ti "panagkissay nga agpang" a nagbaetan ti pisika ken biolohia. Kitaen ti Carsten Reinhardt. Dagiti kimiko a siensia iti Maika-20 a Siglo: Panagikapetan dagiti Nagbeddengan. Wiley-VCH, 2001. ISBN 3-527-30271-9. Pampanid 1-2.
- ^ Ti kadi kímika ket sanga ti pisika? ti papael babaen ni Mario Bunge
- ^ Kitaen ti: Kimika (etimolohia) para kadagit mabalin a taudan ti daytoy a balikas.
- ^ http://etext.lib.virginia.edu/cgi-local/DHI/dhi.cgi?id=dv1-04
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Kimika iti Wikimedia Commons


text:
Sergio Osmeña
Ni Sergio Osmeña y Suico (9 Septiembre 1878– 19 Oktubre 1961) ket maysa idi a politiko a nagserbi a kas ti Maika-4 a Presidente ti Filipinas manipud idi 1944 aginggana idi 1946. Isu idi ti Bise Presidente babaen ni Manuel L. Quezon, ken nagbalin a presidente idi pimmusay ni Quezon idi 1944, isu ti kalakayan a nagtakem a presidente iti Filipinas a nagtawen iti 65. Isu ti nangibangon ti partido Nasionalista, isuna ti immuna a Bisayano a nagbalin a Presidente ti Filipinas.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Komisionado ti Publiko a Panagsursuro ti Filipinas Ehekutibo a Komision idi agdama a panawen ti Hapon.


text:
Karl Marx
Ni Karl Heinrich Marx (5 Mayo 1818 – 14 Marso 1883) ket maysa idi nga Aleman a philosopo, ekonomista, sosiolohista, historiador, agiwarwarnak, kenrebolusionario a sosialista. Dagiti kapanunutanna ket adda dagiti naipangpangruna a papel ti panagrangrang-ay iti siensia sosial ken ti sosialista a tignay ti politiko. Isu ket nangipablaak kadagiti nadumaduma a liblibro iti dagup a kabibiagna, a ti kalatakan ket ti Ti Komunista a Warragawag (1848) ken Kapital (1867–1894); adu kadagiti abrana ket kumaduaan nga insurat ti gayyemna ken kailiana a rebolusionario a sosialisata a ni, Friedrich Engels.[4]
Isu ket naipasngay iti nabaknang a tengnga a klase a pamilia idiay Trier, a dati a ti Prusiano a Renania a makunkuna tattan a ti Renania-Palatinado, ni Marx ket nagadal idiay Unibersidad iti Bonn ken ti Unibersidad iti Berlin, nga isu ket naginterasado iti pilosopiko a kapanunutan iti Katutubo a Hegeliano. Idi 1836, isu ket nakitulag a makiasawa ken ni Jenny von Westphalen, nga inasawana idi 1843. Kalpasan ti pinagadalna, isu ket nagsurat para iti maysa a radikal a warnakan idiay Cologne, ken nangrugrugi a nagobra ti teoriana iti dialektiko a materialismo. Isu ket immakar idiay Paris idi 1843, isu ket nangrugi a nagsursurat para kadagiti radikal a warnakan. Naammuanna ni Engels idiay Paris, ken dagitoy dua ket nagtinnulogda kadagiti serye dagiti liblibro. Isu ket naipammagtalaw idiay Brussels, isu ket nagbalin a nangyuna apigura iti Liga ti Komunista, sakbay a nagsubli idiay Cologne, nga isu ket nangipatakder ti bukodna a warnakan. Idi 1849 nipammagtalaw manen ken immakar idiay Londres a kaduana ti asawana ken dagiti annakna. Idiay Londres, nga idiay ket pimmanglaw ti pamiliana, ni Marx ket nagtultuloy a nagsursurat ken nagannurot kadagiti teoriana a maipanggep ti kasasaad ti kagimongan ken no kasano pammatina a mangparang-ay, ken nagkampania para iti sosialismo ket isu ket nagbalin a maysa a naisangsangayan a pigura iti Internasional nga Asosiasion dagiti Agob-obra a tao.
Ti teoria ni Marx a maipanggep ti kagimongan, ekonomia ken politiko—a naumnong a tinawtawagan akas ti Marxismo—ket agibagbaga nga amin a kagimongan ket agparang-ay babaen ti dialektiko iti klase a panagsagsagaba: ti maysa a panagsuppiat a nagbaetan ti agtagikua a klase a daytoy ti agtengngel ti panagpataud ken ti nababbaba a klase nga agpataud kadagiti panagobra para iti dayta a sanikua. Isu ket naregget a kritiko iti agdama a sosio ekonomiko a porma iti kagimongan, kapitalismo, nga isu ket tinawtawaganna daytoy ti "diktadora iti burguesia", nga isu ket namatmati a daytoy ket pinatpataray dagiti babaknang a klase a puro laeng para iti bukodda a pagimbagan, ken nagipadto a, a kas dagiti naplabas a sosio ekonomiko a sistema, a daytoy ket agpataudto kadagiti nakinuneg nga irteng a mangiturong ti bukodna a pannakadadael ken sikatanto babaen ti baro a sistema, ti sosialismo.[5] Isu ket nakisuppiat a babaen ti sosialismo a kagimongan daytoy ket turayan babaen dagiti agob-obra a klase a tinawtawaganna a ti "diktadora iti proletariado", ti "estado dagiti agob-obra" or "workers' democracy".[6] Isu ket namatmati a ti sosialismo, a daytoy, ket masukatanto babaen ti awan ti estado, a awan ti klase a kagimongan a tinawtawagan a komunismo. A mairaman pay ti pamatmatina ti di maliklikan iti sosialismo ken komunismo, ni Marx ket aktibo a nangilablaban para iti panakaisayangkat dayta dati, a nagsuppiat a dagiti sosial a teorista ken dagiti awan ti gundawayna a tattao ket naskenda nga agaramid kadagiti naurnos a tignay ti rebolusionario tapno rebbaenda ti kapitalismo ken mangisangpet ti panagbalbaliw ti sosio ekonomiko.[7][8]
Dagiti rebolusionario a sosialista a gobierno nga agtaltalek ti Marxista a konsepto ket nagala kadagiti nadumaduma a pagpagilian iti maika-20 a siglo, a nagiturong daytoy ti panakaporma kadagiti kastoy a sosisalista nga estado a kas ti Kappon ti Sobiet idi 1922 ken ti Republika dagiti Tattao iti Tsína idi 1949. Adu kadagiti kappon dagiti agob-obra a partido iti sabgalubongan ket naimpluensiaan pay babaen kadagiti Marxista a kapanunutan. Adu dagiti nadumaduma ken sabsabali a teoretiko a kita ti naparang-ay idi, a kas ti Leninismo, Stalinismo, Trotskyismo ken Maoismo. Ni Marx ket kadawyan a nakakamat, ken ni Émile Durkheim ken Max Weber, a kas maysa kadagiti tallo a kangrunaan nga arkitekto iti moderno a siensia sosial.[9] Ni Marx ket naipalpalawagan a kas maysa kadagiti kaimpluensian a pigura iti pakasaritaan ti nagtagitaoan.[10][11]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Mehring, Franz, Karl Marx: The Story of His Life (Routledge, 2003) pg. 75
- ^ John Bellamy Foster. "Marx's Theory of Metabolic Rift: Classical Foundations for Environmental Sociology", Amerikano a Warnakan iti Sosiolohia, Tomo. 105, Bilang. 2 (Septiembre 1999), pp. 366-405.
- ^ Allen Oakley, Marx's Critique of Political Economy: 1844 to 1860, Routledge, 1984, p. 51.
- ^ "Karl Marx". Karl Marx – Stanford nga Ensiklopedia iti Pilosopia. Metaphysics Research Lab, Stanford University. 2021.. Immuna a naipablaak idi Mar 26 Agosto 2003; nga adu a pannakabalbaliw idi Lunes 14 Hunio 2010. Naaa idi 4 Marso 2011.
- ^ Baird, Forrest E.; Walter Kaufmann (2008). From Plato to Derrida. Upper Saddle River, New Jersey: Pearson Prentice Hall. ISBN 978-0-13-158591-1.
- ^ Karl Marx: Critique of the Gotha Program (Marx/Engels Selected Works, Volume Three, pp. 13–30;)
- ^ Craig J. Calhoun (2002). Classical Sociological Theory. Wiley-Blackwell. pp. 23–24. ISBN 978-0-631-21348-2. Naala idi 5 Marso 2011.
- ^ Wheen, Francis (2002). Karl Marx: A Life. New York: Norton. Introduction.
- ^ "Max Weber". Max Weber – Stanford nga Ensiklopedia iti Pilosopia. Metaphysics Research Lab, Stanford University. 2021.
- ^ "Marx the millennium's 'greatest thinker'". BBC News World Online. 1 Oktubre 1999. Naala idi 23 Nobiembre 2010.
- ^ Hart, Michael H. (2000). The 100: A Ranking of the Most Influential Persons in History. New York: Citadel. ISBN 0-89104-175-3.


text:
1972
Ti tawen idi 1972 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Sabado (dominikal a letra BA) iti kalendario a Gregoriano.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Septiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Septiembre 21 - inyetnag ni Presidente Ferdinand Marcos ti Filipinas ti Proklamasion Bilang 1081 a nangipakat iti Linteg Militar iti intero a pagilian.
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hunio 19 – Jean Dujardin, Pranses nga aktor ken komidiante
- Septiembre 9 – Goran Višnjić, Kroata-Amerikano nga aktor
- Septiembre 27 – Gwyneth Kate Paltrow, maysa nga artista ken kumakanta iti Estados Unidos
- Nobiembre 14 – Josh Duhamel, Amerikano nga aktor, modelo
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 27 – Kwame Nkrumah, politiko manipud iti Ghana (naipasngay 1909)
- Mayo 24 – Asta Nielsen, Danes nga aktres iti naulimek a pelikula (naipasngay 1881)


text:
Pagsasao a Sawi
Ti pagsasao a Sawi wenno Sawuy ket ti pagsasao ti tattao a Sawi iti pilo ti Trans–Baro a Guinea a naisasao kadagiti kalugnakan ti sago iti Laud nga Irian. Kadagiti kaarruba a pagsasao, daytoy ket kaaduan a kabagian ti sasao nga Awyu iti daya.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Sawi iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Sawi". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
- ^ Voorhoeve 1971: 89-90.


text:
Hulio 14
Ti Hulio 14 ti maika-195 nga aldaw ti tawen (maika-196 kadagiti bisiesto a tawen) iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 170 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1913 – Gerald R. Ford, maika-38 a Presidente ti Estados Unidos (pimmusay 2006)
- 1918 – Ingmar Bergman, Sueko a direktor ti pelikula (pimmusay 2007)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1925 – Francisco Guilledo, Filipino a boksingero (naipasngay 1901)


text:
Papa Pio IV
Ni Papa Pio IV (31 Marso 1499 – 9 Disiembre 1565), naipasngay a kas ni Giovanni Angelo Medici, ket isu ti Papa manipud idi 1559 aginggana idi 1565.[1] Isu ket naindayegan para iti panangipangulona iti panagpatingga ti Konseho ti Trent.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ George L. Williams, Henelohia ti Papa: Dagiti Pamilia ken Kaputotan dagiti Papa , (McFarland & Company, Inc., 1998), 84.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Papa Pio IV iti Wikimedia Commons


text:
Ming a Dinastia
Ti Ming a Dinastia, ket isu pay ti Imperio ti Nalatak a Ming, ket isu idi ti nagturturay a dinastia iti Tsina kadagiti 276 a tawawen (1368–1644) kalpasan ti panakarebba ti indauloan ti Mongol a Yuan a Dinastia. Ti Ming, ket adu a naipalpalawagan a kas ti "maysa kadagiti kalatakan a panawen ti naurnos a gobierno ken sosial a panakatalna iti pakasaritaan ti tao",[6] ket isu idi ti kinaudi a dinastia idiay Tsina a tinurayan babaen ti etniko a Han nga Insik. Urayno ti Beijing a kapitolio ti Ming ket natnag idi 1644 iti maysa a yaalsa nga indauluan babaen ni Li Zicheng (nga isu ti nangipatakder ti Shun a Dinastia,a kalpasan daytoy ket sinukatan babaen ti indauluan ti Manchu a Qing a Dinastia), dagiti turay a tumalek iti trono—a tinawtawagan a kas ti Akin-abagatan a Ming ket rimsua aginggana idi 1662.
Ni Emperador Hongwu (nagturay idi 1368–98) ket nangpadas a nangpartuat ti maysa a kagimongan kadagiti kabukukodan nga agkamkammatalek a komunidad ti away a naurnos iti nainget, di makutkuti a sistema a mang-garansia ken mangsuporta ti permanente a klase dagiti soldado para iti daytoy a dinastia:[7] dagiti sitatakder a buyot ti imperio simmurok iti maysa a riwriw dagiti tropa ken dagiti marina pangsangladan idiay Nanjing ket dagitoy idi ti kadakkelan iti lubong.[8] Isu ket nalatak pay a nangtartaripatu ti pannakapugsay dagiti eunuko a korte[9] ken dagiti saan nga agkakabagian a mogol, a nagit-ited kadagiti daga kadagiti annakana a lalaki a kasukatan dagiti serbisiom iti amin a Tsina ken ti panagipadas a mangiyalagead kadagitoy prinsesa kadagiti amin a naipablaak a dinastiko a pangibagbagaan. Daytoy ket nakaro a napaay idi ti agtutubo a sumaruno kaniana ket nangpadas a manglapped ti bileg ti ulitegna, a nangruggian ti yaalsa a nanagikabil ti prinsipe ti Yan iti trono a kas ti Yongle nga Emperador idi 1402. Ni Emperador Yongle ket nangbangon ti Yan a kas ti maysa a maikadua a kapitolio ken ninagananna manen ti Beijing, inpatakderna ti Maikaluya a Siudad, ken nangisubli ti Nalatak a Kanal ken ti kinapangruna dagiti imperial a panagsubsubok kadagiti opisial a panagidutok. Isu ket nanggunguna kadagiti agsupsuporta kaniana nga eunuko ken nagpatrabaho kaniada a kas mangsuppiat a timbeng dagiti Confuciano nga eskolar-burikrata. Ti maysa a, Zheng He, ket nangidadaulo kadagiti dakkel a pito a panagbanniaga ti eksplorasion iti Taaw Indiano ken ad-adayo pay a kas ti Arabia ken ti aplaya ti Aprika.
Ti pannakaipangato dagiti baro nga emperador ken dagiti baro a sangkatipunan ket nangpabassit kadagitoy a kalabesan; ti pannakatiliw ti Zhengtong Emperor idi las-ud ti 1449 a Didigra ti Tumu ket napno a nangipatingga kadagitoy. Ti imperial a marina ket napalubosan a matnag iti pannakataripato bayat a ti naipapilit a panagobra ket nangipatakder ti Liaodong a bakud ken nangikapet ken nagsammaked ti Nalatak a Diding ti Tsina iti agdama a moderno a pormana. Dagiti adu ti pannakaisakupna a senso ti intero nga imperio iti tunggal duapulo a tawen, ngem ti essem a mangliklik ti panagobra ken dagiti buis ken ti kinarigat a mangipenpen ken mamngrepaso kadagiti adu unay nga arkibo idiay Nanjing ket nanglapped kadagiti husto a bilbilang.[7] Dagiti karkulo para iti populasion ti naladaw a Ming ket agdumaduma manipud ti 160 aginggana ti 200 a riwriw,[10] ngem dagiti nasken a rentas ket napespes manipud kadagiti pateg ti bassit ken basbassit a bilbilang dagiti agtaltalon idi adadu pay a napukpukaw manipud kadagiti opisial a rehistro wenno "insagutda" dagiti dagada kadagiti saan a nabuisan a eunuko wenno dagiti templo.[7] Dagiti Haijin a linteg a mangikeddeng a mangsalaknib kadagiti aplaya manipud kadagiti "Hapon" a pirata ket embes a nangaramid kadagitoy iti mannakaw ken pirata.
Babaen ti maika-16 a siglo, nupay kasta, ti panagpadakkel ti Europeano a pagtagilakuan – urayno naiparparit kadagiti isla nga asideg idiay Guangzhou a kas ti Macao – ket nangiwarwaras ti Columbiano a Panagsinnukat kadagiti apit, mulmula, ken dagiti ayup idiay Tsina, a nangiyamammo dagiti sili iti Sichuan a panagluto ken ti adu a pannalapataud a mais ken patatas, ket nagpabassit kadagiti panagbisin ken nangpapardas ti idadakkel ti populasion. Ti idadakkel ti panagtagilako ti Portuges, Espaniol, ken Danes ket nagpartuat ti baro a kinaykayat kadagiti Insik a produkto ken nagpataud ti adu a yuumay ti Hapon ken Amerikano a pirak. Daytoy a kaadu ti sebbangan ket nangpalubos ti Ming a mangliklik ti panagusar ti papel a kuarta, a nangrugian ti nakaro nga ibubussog idi las-ud ti 1450 a tawtawen. Bayat a dagiti tradisional a Confuciano ket simmuppiat kadagiti kastoy a prominente a papel para iti komersio ken dagiti baro a kabaknang a pinartuatna, ti heterodoksia nga inpayam-ammo baban ni Wang Yangming ket nangpalubos ti ad-adu a masakbayan a panagkukua. Dagiti immuna a nagballgi a reporma ni Zhang Juzheng ket naipaneknekan a a nakadadael idi ti maysa a panagbuntog ti agrikultura a gapuanan babaen ti Bassit a Panawen ti Yelo ket nasabtan idi dagiti annuroten ti Hapon ken Espaniol a nangipardas a nangputed kadagiti paayan ti pirak a kamasapulanen dagiti agtaltalon tapno mabayadanda dagiti buisda. Naitipitipon kadagiti pannakapaay dagiti apit, lay-layus, ken epidemiko, ti dinastia ket naikedkeddeng a napukawna ti Bilin ti Langit ken narebba sakbay ti panagraut ti rebelde a daulo a ni Li Zicheng ken ti Manchuria.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Kangrunaan a kapitolio kalpasan idi 1403; maikadu a kapitolio kalpasan idi 1421.
- ^ Maikadua a kapitolio aginggana idi 1421; kangrunaan a kapitolio kalpasanna.
- ^ Dagiti kapitolio iti napapanaw ti Akin-abagatan a Ming ket ti Nanjing (1644), Fuzhou (1645–6), Guangzhou (1646–7), Zhaoqing (1646–52).
- ^ Turchin, Peter; Adams, Jonathan M.; Hall, Thomas D (Disiembre 2006). "East-West Orientation of Historical Empires". Journal of World-systems Research. 12 (2): 222. ISSN 1076-156X. Naala idi 16 Septiembre 2016.
- ^ Taagepera, Rein (Septiembre 1997). "Expansion and Contraction Patterns of Large Polities: Context for Russia". International Studies Quarterly. 41 (3): 500. doi:10.1111/0020-8833.00053. JSTOR 2600793.
- ^ Edwin Oldfather Reischauer, John King Fairbank, Albert M. Craig (1960) Ti pakasaritaan ti Daya nga Asia a sibilisasion, Tomo 1. Daya nga Asia: Ti Nalatak a Tinawtawid, George Allen & Unwin Ltd.
- ^ a b c Zhang Wenxian. "Dagiti Duyaw nga Arkibo ti Rehistro ti Imperial Ming Tsina". Dagiti Biblioteka ken ti Kultural a Rehistro, Tom. 43, No. 2 (2008), pp. 148-175. Unib. ti Texas a Pagmalditan. Naala idi 9 Okt. 2012.
- ^ Ebrey (2006), 271.
- ^ Crawford, Robert. "Ti eunuko a bileg iti Ming a Dinastia". T'oung Pao, Dagiti Maikadua a Serie, Tom. 49, Livr. 3 (1961), pp. 115-148. Naala idi 14 Okt 2012.
- ^ Para iti nababbaba a karkulo ti populasion, kitaen ti (Fairbank & Goldman 2006:128) ; para iti nangatngato, kitaen ti (Ebrey 1999:197) .
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Huang, Ray (1981). 1587, ti Tawen a Panakaisangsangayan: Ti Maapapday a Dinastia ti Ming. New Haven: Unibersidad ti Yale a Pagmalditan. ISBN 0-300-02518-1.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Ming a Dinastia iti Wikimedia Commons


text:
Pagsasao a Nobonob
Ti pagsasao a Nobonob (Nobanob, Nobnob), ammo pay a kas Butelkud-Guntabak wenno Garuh (cf. asideg a kabagian ti Garus), ket ti pagsasao a Papuano ti Papua Baro a Guinea.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mairaman dagiti material ti Nobonob iti nawaya a panagserrek kadagiti urnong ti AC1 ken CVL1 babaen ti Paradisec.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Nobonob iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Nobonob". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.


text:
Plantilia:P2
{{{2}}}
Dagiti plantilia ti P1, P2 ken P3 ket mangisubli ti umuna, maikadua ken maikatlo a saan a nainaganan a maikabil a parametro. Kas pagarigan:
- Ti
{{P1|foo|bar|baz}}ket mangisubli ti foo
- Ti
{{P2|foo|bar|baz}}ket mangisubli ti bar
- Ti
{{P3|foo|bar|baz}}ket mangisubli ti baz
Dagitoy a plantilia ket mabalin a mausar iti uneg dagiti sabali a plantilia a kas alternatibo iti annong ti parser iti {{#switch}} , tapno maisinnukat iti nagbaetan dagiti maiparuar a naibatay no ti maikabil ket "1", "2" wenno "3":
{{P{{{1}}}|maiparuar no ti 1|maiparuar no ti 2|maiparuar no ti 3}}
Ti panagusar ti
{{#switch}}, daytoy a sintaksis ket kapada iti
{{#switch:{{{1}}}|1=maiparuar no ti 1|2=maiparuar no ti 2|3=maiparuar no ti 3}}
malaksid a ti annong ti parser ket ikkatenna ti whitespace a nagbaetan dagiti parametro bayat a saan nga ikkaten ti plantilia.
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar


text:
Sasao a Tengnga a Vanuatu
Ti sasao a Tengnga a Vanuatu iti pamilia ti Is-isla Efate ket parte dagiti sasao nga Akin-abagatan nga Oceaniko. Ti pagsasao ket naisasao idiay Probinsia ti Shefa iti tengnga a Vanuatu kadagiti isla ti Efate ken dagiti adu nga isla ti Is-isla Shepherd.
Ti nangruna a paggiddiatan iti kaudian a pannakaidasig ket ti puesto dagiti pagsasao iti kaunegan ti Oceaniko ken no iraman ti pagsasao nga Abagatan nga Efate iti kapitolio, ti Puerto Vila.
Dagiti pagsasao[urnosen | urnosen ti taudan]
Iraman laeng da Lynch, Ross, & Crowley (2002) dagiti dua a pagsasao:[1]
- Namakir (Pagsasao a Makura, Is-isla Shepherds )
- Nakanamanga (Pagsasao nga Amianan nga Efate, Amianan nga Efate)
Iraman ni Clark (2009) ti Abagatan nga Efate:[2]
- Namakir (Namakura)
- Efate: Abagatan nga Efate, Amianan nga Efate, Eton, Lelepa
(Inbilang ni Ross et al. ti Eton ken Lelepa a kas dialekto dagiti sabali a pagsasao.)
Segun kenni Thieberger, ti Efates ket ti maysa nga artipisial a panaglalaok kadagiti pagsasao ti Efate.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Lynch, John, Malcolm Ross & Terry Crowley. 2002. The Oceanic languages. Richmond, Surrey: Curzon Press.
- ^ Clark, Ross. 2009. *Leo Tuai: A comparative lexical study of North and Central Vanuatu languages. Canberra ACT.: Pacific Linguistics (Research School of Pacific and Asian Studies, The Australian National University).


text:
Pagsasao a Habanes
Ti Pagsasao a Habanes[1] ti pagsasao dagiti tattao a Habanes iti tengnga ken daya a paset ti puro ti Java, iti Indonesia. Adda pay sumagmamano a kagimongan dagiti agsasao iti Habanes iti amianan a pantar ti laud a Java. Isu ti agtutubo a pagsasao ti nasurok 75 000 000 a katao.
Paset ti pamilia nga Austronesio ti Habanes, ket adda kainaigan daytoy iti Indones ken dadduma pay a karuay ti Malayo. Agsasao pay iti Indones ti kaadduan nga agsasao iti Habanes para kadagiti panggep nga opisial ken komersial ken iti komunikasion kadagiti di Habanes nga Indones.
Iti ruar ti Indonesia, adda sumagmamano a sangkaarrubaan nga agsasao iti Habanes kadagiti pagilian a kas iti Malaysia ken Singapur. Iti Surinam, adda dagiti Habanes ti puonna nga agsasao iti kreol a nagtaud itoy a pagsasao. Kangrunaan a masarakan dagiti agsasao ti Habanes iti Malaysia iti Selangor ken Johor.
Pakauna[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Habanes ket paset ti Sundiko a sub-sanga ti Lauden a Malayo-Polinesio (maawagan pay iti Hesperonesiano) a sanga ti Malayo-Polinesio a sub-pamilia ti pamilia nga Austronesiano. Nasinged ti kainaigan daytoy iti Malay, Sundanes, Madures, Balines, ket addaan met daytoy iti nakapkapsut a kainaigan kadagiti pagsasao ti Sumatra, Borneo, ken ti Filipinas. Masasao ti Habanes iti Tengnga ken Daya a Java, pati pay iti amianan a pantar ti Laud a Java. Pangkurditan a pagsasao met daytoy iti Madura, Bali, Lombok, ken iti deppaar ti Sunda iti Laud a Java. Pagsasao ti naarian a korte daytoy iti Palembang, Abagatan a Sumatra, ingga a binusor dagiti Olandes ti palasioda idi maika-18 a siglo. Mabalin a bigbigen ti Habanes kas maysa kadagiti klasiko a pagsasao iti lubong ta addaan daytoy iti dakkel a kurditan a manappat iti nasurok sangapulo ket dua a siglo. Binglayen dagiti eskolar ti ebolusion ti Habanes iti uppat a paset:
- Taga-ugma a Habanes, sipud iti maika-9 a siglo
- Akintengnga a Habanes, sipud iti maika-13 a siglo
- Baro a Habanes, sipud iti maika-16 a siglo
- Moderno a Habanes, sipud iti maika-20 a siglo (saan a kadawyan a maar-aramat daytoy a pannakaidasig)
Maisursurat ti Habanes iti naisuratan a Habanes, naisuratan nga Arabo-Habanes, naisuratan nga Arabo (nabaliwan para iti Habanes), ken iti naisuratan a Latin.
Ti Habanes ket Austronesio a pagsasao nga addaan iti kaaduan nga agtutubo nga agsasao nupay saan nga opisial daytoy iti sadinoman. Sasawen ken maawatan daytoy ti agarup 85-riwriw a tattao. Di nakurang ngem 45% ti dagup a populasion ti Indonesia ti addaan iti poon a Habanes wenno agnanaed iti lugar a kaaduan a pagsasao ti Habanes. Lima iti innem a pangulo ti Indonesia sipud idi 1945 ti Habanes ti addaan iti poon a Habanes. Isu ngarud nga addaan iti Habanes iti dakkel nga impluensia iti ebolusion ti Indones, ti nailian a pagsasao ti Indonesia ken maysa a moderno a dialekto ti Malay.
Addaan iti tallo a kangrunaan a dialekto ti moderno a Habanes: Tengnga a Habanes, Daya a Habanes, ken Laud a Habanes. Adda lugar ti dialekto sipud iti Banten iti lauden amin ti Java ingga iti Banyumangi, iti akindaya amin a suli ti puro. Amin a dialekto ti Habanes ket addaan iti sumurok-kumurang a pada a panagkinnaawatan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Rubino, Carl Ralph Galvez (2000). "Habanes". Ilocano Dictionary and Grammar: Ilocano-English, English-Ilocano (iti Ingles ken Ilokano). University of Hawaiʻi Press. p. 210. ISBN 978-0-8248-2088-6.


text:
Aldaw dagiti Beterano
Ti Aldaw dagiti Beterano (Ingles: Veterans Day) ket maysa nga aldaw ti piesta idiay Estados Unidos a pammadayaw kadagiti amin a beterano a soldado, dagiti natnatay kadagiti gub-gubat, dagiti agdama nga adda pay iti serbisio wenno dagiti adda idi iti serbisio ket isu da amin ti makunkuna a beterano. Daytoy a piesta ket maramrambakan iti petsa ti Nobiembre 11. Daytoy a piesta ket maramrambakan pay iti sabsabali a lugar iti lubong a kas Aldaw a Panagisardeng ti Gubat wenno Panaglaglagip nga Aldaw.
Namarkaan daytoy nga aldaw kadagiti kalendario idiay Estados Unidos a kas Veteran's Day ngem saan a husto daytoy ti pannakailetrana.[1]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Presidente idi ti Estados Unidos a ni Woodrow Wilson ti immuna a nagiparangarng ti Armistice Day idi Nobiembre 11, 1919. Idi inproklema na daytoy a piesta, ti kinunana ket (iti Ingles)
"To us in America, the reflections of Armistice Day will be filled with solemn pride in the heroism of those who died in the country's service and with gratitude for the victory, both because of the thing from which it has freed us and because of the opportunity it has given America to show her sympathy with peace and justice in the councils of the nations."[2]
Iti kalpasan ti pito a tawen ti Kongreso iti Estados Unidos ket pinagbalin da ti 11 ti Nobiembre a pinaka-obserba iti "Armistice Day". Idi 1953 ni Alvin King a taga Kansas ket napanunutna a ti "Armistice Day" koma ket piesta amin kadagiti nagserbisio a beterano.
Idi 1971 daytoy a piesta ket naiyalis iti maikapat a Lunes iti bulan ti Oktubre daytoy ket naibasta iti Uniform Monday Holiday Act. ngem daytoy a petsa ket naipasubli met laeng iti kasisigud a petsa ti Nobiembre 11.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Apostrophe sparks Veterans Day conundrum
- ^ "The History of Veterans Day". United States Army Center of Military History. 3 Agosto 2009.


text:
Klase (biolohia)
Iti biolohiko a pannakaidasig, ti klase (Latin: classis) ket
- ti taksonomiko a ranggo. Dagiti dadduma pay a nalatak a naamammuan a ranggo ket ti biag, dominio, pagarian, pilo, urnos, pamilia, henero, ken sebbangan, nga iti klase ket adda iti nagbaetan ti pilo ken urnos. Para kadagiti pay nalatak a naamammuan a ranggo, adda dagiti pagpilian iti asideg nga ab-ababa a ranggo, a nainaganan babaen ti prefix sub-: subklase (Latin: subclassis).
- ti taksonomiko a paset, ti takson, iti dayta a ranggo. Iti dayta a kaso ti ad-adu ngem maysa ket dagiti klase (Latin classes)
Ti pakabuklan iti tunggal maysa a klase ket naikeddeng babaen ti taksonomo. Kankanayon nga awan ti husto a pakaitunosan, nga adda dagiti nadumaduma a taksonomo a mangal-ala ti sabsabali a puesto. Awan dagiti alagaden a nasken a suroten ti maysa a taksonomo iti panagipalawag ti klase, ngem para kadagiti nalatak a naamammuan nga ayup mabalin nga addato dagiti konsenso. Kas pagarigan, dagiti aso ket kadawyan a naikabil iti pilo a kordata (dagiti ayup nga adda dagiti notokorda); iti klase a Mammalia; iti urnos a Carnivora.


text:
Sakit ti ulo
Ti sakit ti ulo ket isu ti ut-ot iti aniaman a lugar iti rehion tia ulo wenno tengnged. Daytoy ket mabalin a sintoma iti bilang dagiti nadumaduma a kasasaad ti ulo ken tengnged.[1] Ti kulanit ti utek ket saan a sensitibo iti ut-ot gapu ti kaawan dagiti reseptor to ut-ot. Ngem ti ut-ot ket gapuanan babaen ti pannakariro dagiti sensitibo ti ut-ot nga estruktura iti arubayan ti utek. Siam dagiti lugar ti ulo ken tengned ti addaan kadagitoy a sensitibo ti ut-ot nga estruktura, isu daytoy ti karanio (ti periosteum ti banga-banga), dagiti piskel, dagiti urat ti nerbios, dagiti arteria ken dagiti urat, dagiti subkutaneo a kulanit, dagiti mata, dagiti lapayag, dagiti senos paranasales ken dagiti aangotan.
Adda met dagiti nadumaduma a bilang a sistema ti pannakaidasig para kadagiti sakit ti ulo. Ti kaaduan a mabigbigan ket ti International Headache Society. Ti sakit ti ulo ket di naisangayan a sintoma, a ti kaibuksilanna ket mabalin nga adda dagiti adu a gapuanan. Ti panangagas ti sakit ti ulo ket depende iti nagtaudan nga etiolohia wenno gapuanan, ngem sapasap daytoy a mairaman kadagiti analhesiko.
Pannakaidasig[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sakit ti ulo ket natalipupos a naidasig babaen ti Internasional a Pannakaidasig dagiti Kirokiro ti Sakit ti Ulo ti International Headache Society nga isu ti nangipablaak ti maikadua nga edision idi 2004.[2] Daytoy a pannakaidasig ket aw-awatemn met babaen ti WHO.[3]
Adda met dagiti sabali a sistema ti pannakaidasigt. Maysa kadagiti mmuna apanangipadas ket naipablaak idi 1951.[4] Ti National Institutes of Health ket nagparang-ay ti sistema a pannakaidasig idi 1962.[5]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "headache" iti Diksionario ti Medisina ti Dorland
- ^ "216.25.100.131" (PDF). the Headache Classification Subcommittee of the International Headache Society. Naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 2004-06-13.
- ^ Olesen et al., p. 9–11
- ^ BROWN MR (Septiembre 1951). "The classification and treatment of headache". Med. Clin. North Am. 35 (5): 1485–93. PMID 14862569.
- ^ Ad Hoc Committee on Classification of Headache (1962). "Classification of Headache". JAMA. 179 (9): 717–8. doi:10.1001/jama.1962.03050090045008.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Gorman, Christine; Park, Alice (Oktubre 7, 2002). "The New Science of Headaches". Time. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2003-02-12. Naala idi 22 Pebrero 2010. Makasapul ti dakamat journal iti
|journal=(tulong)
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Sakit ti ulo iti Curlie (iti Ingles)


text:
LAOAG CITY – Natiliw iti border control iti ili ti Badoc ti driver ti van a nagibiyahe kadagiti tallo a Locally Stranded Individual (LSIs) manipod iti Metro Manila.
Segun ken ni Police Major Joseph Tayaban, ti chief of police iti ili ti Badoc, ti nangiturong iti nasao a van ket agtawen ti 55 ken taga Barangay Acosta iti ciudad ti Batac.
Inlawlawag na nga iti imbestigasyon ket awan ti maiyannatop a dokumento ti nasaoa driver ti van manipod iti LTFRB tapno agibiyahe kadagiti LSIs.
Innayon na a gapu iti daytoy ket maibilang a kolurum ti nasao a van.
Mainaig iti daytoy, inpakaammo ni Tayaban a maimpound ti nasao a van ken dagiti kolurum a van ket 200 a ribo a pisos ti multa na.


text:
Daya a Java
Ti Daya a Java (Indones: Jawa Timur, naipangyababa a kas Jatim, Habanes: Jåwå Wétan)[1] ket maysa a probinsia ti Indonesia. Daytoy ket mabirukan idiay akindaya a Java, daytoy ket mangiraman iti isla ti Madura, a maikapet iti Java babaen ti kaatiddogan a rangtay idiay Indonesia, ti Rangtay Suramadu, ken ti pay Kangean ken purpuro Masalembu a mabirukan iti ad-adayo a daya ken amianan. Ti kapitoliona ket ti Surabaya, ti maikadua a kadakkelan a siudad idiay Indonesia ken maysa a nangruna a sentro ti industria. Ti Banyuwangi ket ti kadakkelan a rehensia idiay Daya a Java ken ti kadakkelan iti isla ti Java.
Daytoy ket sakupenna ti kalawa iti 47,800 km2. Segun ti karkulo iti senso idi 2010, adda dagiti 37,476,757 a tattao nga agtataeng idiay Daya a Java, a mangaramid daytoy iti maikadua a kaaduan ti populasion a probinsia ti Indonesia; ti kaudian nga opisial a karkulo (para iti Enero 2014) ket 41,529,481.
Daytoy ket addaan iti daga a pagbeddengan iti probinsia ti Tengnga a Java iti laud; ti Baybay Java ken beddengan ti Taaw Indiano dagiti akin-amianan ken akin-abagatan nga aplyana, bayat a ti akikid a Lingsat Bali iti daya ket mangisina ti Java manipud iti Bali.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Piwulang Basa Jawa Pepak, S.B. Pramono, hal 148, 2013
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Daya a Java iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Daya a Java manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)


text:
Dagiti lehislatibo a distrito iti Maguindanao
Dagiti Lehislatibo a Distrito iti Maguindanao, ket isu dagiti umuna ken maikadua a distrito, ken isu dagiti pannakabagi ti Probinsia ti Maguindanao ken ti Siudad ti Cotabato iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas. Ti Maguindanao ket paset idi ti pannakabagi ti Rehion XII manipud idi 1978 aginggana idi 1984. Daytoy ket immuna a naikkan ti bukodna a pannakabagi iti Kadawyan a Batasang Pambansa manipud idi 1984 aginggana idi 1986, idi nagbutos kadagiti 2 a sapasap a pannakabagi. Idi 1986, daytoy ket nabingbingay kadagiti dua a lehislatibo a distrito. Idi 2007, ti maika-2 a distrito ket nanaganan manen iti Maymaysa a Distrito iti Maguindanao ken ti umuna a distrito ket nagbalin a ti Maymaysa a Distrito iti Shariff Kabunsuan ken Siudad ti Cotabato. Idi Hulio 16, 2008, ti Kangatuan a Korte ket winaswasna ti pannakapartuat ti Shariff Kabunsuan, ken naisubli daytoy ti pannakaturay ti probinsia ti Maguindanao. Ti dati a lehislatibo a distrito ti Shariff Kabunsuan-Siudad ti Cotabato ket naisubli iti pannakainagan a kas ti Umuna a Lehislatibo a Distrito iti Maguindanao-Siudad ti Cotabato, bayat a ti maymaysa a distrito iti Maguindanao idi 2007-2008 ket naisubli iti pannakainagan a kas ti Maikadua a Lehislatibo a Distrito iti Maguindanao.
Umuna a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Siudad: Siudad ti Cotabato1
- Dagiti ili: Barira, Buldon, Datu Odin Sinuat (Dinaig), Kabuntalan, Matanog, Parang, Sultan Kudarat, Upi, Sultan Mastura (nabangon idi 2003), Datu Blah T. Sinsuat (nabangon idi 2006), Northern Kabuntalan (nabangon idi 2006)
- Populasion (2007): 822,039
^1 Nadukomentuan ti linteg a siudad manipud idi Hunio 20, 1959 babaen ti Republika Tignay Blng. 2364. Nawaya manipud ti probinsia ken saan nga agbutos para kadagiti opisial ti probinsia. Agbutos laeng para iti pannakabagi kadagit inadumaduma a nailian a lehislatura.
^2 Nabutosan a kas pannakabagi ti distrito ken nabiit a naikeddeng a kas ti Maymaysa a Distrito iti Shariff Kabunsuan-Siudad ti Cotabato idi 2007.
Maika-2 a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti ili: Ampatuan, Buluan, Datu Paglas, Datu Piang, Pagalungan, Shariff Aguak, South Upi, Sultan sa Barongis, Talayan, General Salipada K. Pendatun (nabangon idi 1991), Mamasapano (nabangon idi 1998), Talitay (nabangon idi 1999), Datu Montawal (Pagagawan) (nabangon idi 2000), Paglat (nabangon idi 2001), Guindulungan (nabangon idi 2003), Datu Saudi-Ampatuan (nabangon idi 2003), Datu Unsay (nabangon idi 2003), Datu Abdullah Sangki (nabangon idi 2004), Rajah Buayan (nabangon idi 2004), Pandag (nabangon idi 2006), Mangudadatu (nabangon idi 2006), Datu Anggal Midtimbang (nabangon idi 2006), Datu Hoffer Ampatuan (nabangon idi 2009), Datu Salibo (nabangon idi 2009), Shariff Saydona Mustapha (nabangon idi 2009)
- Populasion (2007): 710,829
^1 Nabutosan a kas pannakabagi ti distrito ken nabit a naikeddeng a kas Maymaysa a Distrito iti Maguindanao idi 2007.
Sapasap (awanen)[urnosen | urnosen ti taudan]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas


text:
LAOAG CITY – Nangipasa ti Sangguniang Panlalawigan ti resolusyon para iti panangkiddaw da ken ni Presidente Rodrigo Roa Duterte a maideklara kas Special Non-Working Holiday intono September 11, 2021 kas panangbigbig ken ni dati a Presidente Ferdinand Edralin Marcos.
Ti Septiembre 11 ket isu ti kaaldawan ti panagkasangay ti dati a Presidente ken mailablaban a ti nasao nga aldaw ket maibilang a Marcos Day.
Segun ken ni Sangguniang Panlalawigan Member Atty. Saul Paulo Lazo, ti Chairman ti Committee on Education and Culture, maiyataday laeng a mangipasada ti nadakamat a resolusion gapu kadagiti naruay a kontribusion ni dati a Presidente Marcos nga agpapan kadagitoy a gundaway ket maus-usar ken pagnamnam-ayan ti kaadduan.
Pimmabor amin dagiti Bokal a nagatendar kabayatan iti Regular Session pakairamanan ni Bise Gob. Cecilia Araneta Marcos kas Presiding Officer ti pannakaipasana ti nasao a resolusion.
Kabayatanna, mangnamnama ti junta probinsyal nga aprubaran daytoy ti opisina ni Presidente Duterte.


text:
Papa Leon XI
Ni Papa Leon XI (2 Hunio 1535 – 27 Abril 1605), naipasngay a ni Alessandro Ottaviano de' Medici, ket isu ti Papa manipud idi 1 Abril 1605 aginggana idi 27 Abril iti isu met laeng a tawen.
Biograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Isu ket naipasngay idiay Florensia: ti inana, ket ni Francesca Salviati, nga isu ket anak a babai ni Jacopo Salviati ken ni Lucrezia de' Medici, kansat a babai ni Leon X, bayat a ti amana, a ni Ottaviano, ket adadayo kaputotan ti pamilia a Medici. Kalpasan ti naladaw a panagrugi, isu ket naikeddeng a padi, ken ni Cosimo I de' Medici, Nalatak a Duke iti Toskana, ket nagipatulod kaniana a kas ti embahador kenni Papa Pio V, ti puesto a tinengtengngelna para kadagiti sangapulo ket lima a tawtawen. Ni Gregorio XIII ket nagaramid kaniana a kas ti obispo iti Pistoia idi 1573, ti arsobispo iti Florensia isi 1574, ken Kardinal-Padi iti Santi Quirico e Giulitta idi 1583.
Idi 1596, ni Clemente VIII ket nangipatulod kaniana aks legado idiay Pransia nga idiay ket reina ni Maria de' Medici . Ni Alessandro ket gayyem ken disipulo iti ni Santo. Felipe Neri.
Idi 14 Marso 1605, sangapulo ket maysa nga aldaw kalpasan ti ipupusay ni Clemente VIII, dagiti 62 a kardinal ket simrekda ti timpuyogan. Ti prominente kadagiti kandidato para iti papa dagiti nalatak a historiador a ni Baronius ken ti nadayeg a Hesuita a kontrobersialista a ni Robert Bellarmine. Ngem ni Pietro Aldobrandini, ti daulo tipartido Italiano kadagiti kardinal, ket nakikadua kadagiti Pranses a kardinal ken nangiyeg ti panakabutos ni Alessandro a naisuppiatan ti naiyebkas a kayat ni Ari Felipe III iti Espania. Ni Ari Enrique IV iti Pransia ket naibagbaga a nakagastos ti 300,000 nga écu iti panagipanagato ti panakakandidato ni Alessandro. Idi 1 Abril 1605, ni Alessandro ket naipangato ti trono ti papa iti nagan a Leo XI a nagan ti ulitegna a ni Papa Leon X, nga isu idin ket agtawen ti pito pulo, ngem nagsaksakit kalpasan ti panakoronasionna ken pimmusay ti uneg ti maysa a bulan.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Papa Leon XI iti Wikimedia Commons


text:
Bette Davis
Ni Ruth Elizabeth "Bette" Davis (Abril 5, 1908 – Oktubre 6, 1989) ket maysa idi nga Amerikana nga aktres iti pelikula, telebision ken teatro. Naikeddeng a kas maysa kadagiti kalatakan nga aktres iti pakasaritaan ti Hollywood,[5] isu ket ammo para iti panagtalekna nga agpapel iti di simpatetiko, sardoniko a karkarakter ken kaaduan nga ammo para kadagiti panagpabpabuyana iti sakop dagiti kita ti pelikula, manipud iti kontemporaneo a melodarama ti krima aginggana iti historikal ken paset ti panawen dagiti pelikula ken dagiti sagpaminsan a komedia, ngem ti kalatakan a balligina ket ti papel dagidi romantiko a drama.[6]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b "Bette Davis". Integrated Authority File. Naala idi Abril 9, 2014.
- ^ http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb12107559b; data.bnf.fr; naala idi: Oktubre 10, 2015.
- ^ a b SNAC; naala idi: Oktubre 9, 2017.
- ^ a b Find a Grave; naala idi: Oktubre 9, 2017; ID ti nangitaneman ti: 258.
- ^ "Bette Davis Biography".
- ^ Michele Bourgoin, Suzanne (1998). Encyclopedia of World Biography. Gale. p. 119. ISBN 0787622214.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Bette Davis iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig ken ni Bette Davis iti Wikiquote (iti Ingles)
- Opisial a website
- Bette Davis iti Internet Broadway Database (iti Ingles)
- Bette Davis iti Internet Movie Database (iti Ingles)


text:
Programa ti Global a Bulkanismo Manipud iti Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Ti Programa ti Global a Bulkanismo
(GVP
) ti Instituto ti Smithsoniano ken dokumentuanna dagiti bulkan ti Daga ken dagiti pakasaritaan ti panagbettakda kadagiti naudi a 10,000 a tawtawen. Ti GVP ket ireportana dagiti agdama a panagbettak manipud iti sangalubongan ken mangtaripato pay ti repositorio dagiti datos a batayan dagiti aktibo a bulkan ken dagiti panagbettakda. Iti daytoy a waya, maipresenta ti global a konteksto para iti aktibo a bulkanismo ti planeta. Ti panagreporta ti Smithsoniano iti agdama nga aktibidad ti bulkan ket nagrugin manipud idi 1968, iti Sentro para iti Nabiit ti Biag a Penomena (CSLP). Ti GVP ket ibalbalayan iti Departamento dagiti Siensia ti Mineral, paset ti Nailian a Museo ti Masna a Pakasaritaan
, ti National Mall
idiay Washington, D.C.
Idi las-ud ti nasapa a rugi ti panagbettak, ti GVP ket agtignay a kas ti pagalaan dagiti reporta, datos, ken dagiti ladawan a naur-urnos manipud iti global a network dagiti kontributor. Ti nasapa a iyuumay dagiti pakaammo ket naimatonan tapno ti husto a tattao ket mapaammuan ken makatulong a mangurnos ti di nalawag ken dagiti makasuppiat nga aspeto a kadawyan a mapasamak iti las-ud dagiti nasapa nga al-aldaw ti panagbettak.
Ti GVP ket dokumentuanna pay dagiti naudi a 10,000 a tawtawen ti bulkanismo ti Daga. Ti naipakasaritaan nga aktibidad ket makatulong kadagiti perspektibo kadagiti masakbayan a pasamak ken kadagiti aktibidad ti bulkan. Dagiti datos a batayan ti bulkan ken panagbettak ti GVP' ket mangbukel ti pundasion para kadagiti amin nga estadistikal nga insasao a maipanggep kadagiti lokasion, pannakasansan, ken ti kapigsa dagiti panagbettak ti bulkan iti Daga iti las-ud ti naudi a 10,000 a tawtawen. Dagiti dua nga edision ti Bulbulkan ti Lubong (Simkin et al., 1981; ken ni Simkin ken ni Siebert, 1994) ket naipablaak a naibatay iti datos ti GVP ken dagiti interpretasion.[2]
- ^ "Programa ti Global a Bulkanismo, Nailian a Museo ti Masna a Pakasaritaan". Naala idi 3 Enero 2014.
- ^ Bulbulkan ti Lubong,(Simkin et al., 1981); (Simkin ken ni Siebert, 1994); Programa ti Global a Bulkanismo.
Daytoy a panid ket naudi a naurnos idi 20 Abril 2020, 22:47.


text:
Lehislatibo a distrito iti Siudad ti Muntinlupa
Ti Lehislatibo a Distrito iti Siudad ti Muntinlupa ket isu ti pannakabagi ti Siudad ti Muntinlupa itiKamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas. Manipud idi 1907 aginggana idi 1972, daytoy ket nairepresenta idi a kas paset ti umuna distrito ti Rizal ken ti Rehion IV manipud idi 1978 aginggana idi 1984. Manipud idi 1984 aginggana idi 1986, ti Muntinlupa ket naigrupo idi ti Pateros ken Taguig (a kas ti parlamentario a distrito iti Taguig-Pateros-Muntinlupa) para iti pannakabagi ti Kadawyan a Batasang Pambansa. Idi 1987 daytoy ket naigrupo iti Las Piñas tapno mangporma ti distrito ti Las Piñas-Muntinlupa. Ti Muntinlupa ket immuna a nagbutos ti bukodna a pannakabagi idi 1998, kalpasan ti nainkalintegan a dokumento ti siudad (Republika Tignay Blng. 7926) ket naaprobaran idi Marso 1, 1995 ken napasingkedan idi Mayo 8, 1995.
Maymaysa a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Populasion (2010): 459,941
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Lehislatibo a distrito iti Las Piñas-Muntinlupa
- Lehislatibo a distrito iti Taguig-Pateros-Muntinlupa
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas


text:
Nobiembre 1 ken 2: Pasken a Pananglagip
DATAYO a kameng ti Romano Catolico, kadawyan a naisangayan a panagtitipon ti amin a kameng ti kaamaan a kas panangrambak/pananglagip iti masasao nga All Saint’s Day (Nobiembre 1) ken All Souls’ Day (Nobiembre 2). Ania dagitoy nga aldaw? Iti nanumo a lugarmi, ti Nobiembre 1, isu ti panagaramidmi kadagiti native delicacies, kangrunaan a maaramid ditoy manipud iti diket a bagas: bistu-bitso, baduya, insibog, niniogan, linapet, patupat, suman, pilais (pinais ti dadduma), tinagapulotan a bukel ti lingnga (sesame seeds). Agtuno, ti lames/tamnay ken apgad. Liningta. Siniwsiw. Agpartika ti native a manok. Karne ti baboy (uragaen). Ti kadawyan. Lutuen dagiti taraon a paggaayat dagiti kameng ti kaamaan nga immunan a nagpakada ditoy daga a pagluluaan. Adda met mainayon a kas atang kadagiti mainum a kas iti arak, basi. Gawed ken bua, pinadis, sigarilio, kdpy.
Iti met sardam, mapanmi silawan dagiti mulami a nateng ken kasta met dagiti agbunga a kayo. Ikkanmi ti pagsaingan wenno kandela dagitoy. Gapu iti pammati a nabungbunganto dagita a mula iti masanguanan.
Naipakadawyan a Nobiembre 2 ti panagsarungkarmi iti tanem dagiti minataymi. Ditoy nga agdudupudopkami a makipagsarungkar kadagiti tanem dagiti minatay. Adda dagitay banda a maupaan tapno mangipatayabda ti musica iti sakaanan dagiti tanem. Nadumaduma met ti itsura dagiti makipagsarungkar. Adda naragsak; adda naliday. Idi ‘toy numo ti biang ti ubing, adda naimatangak nga ag-lola (ngata) ti nagkuyog. Idi makadanonda iti sakaanan ti panteon, nagtugawen ti lola, nagdung-awen. Ngem, kinulding ti ubing:
“Lola, saan a daytoy ti tanem ‘di lolo,” immakar dagiti ag-apo, idiay nga intuloy ti lola ti panagdung-awna.
Napateg kadatayo ti pananglagip, nangruna a tampok daytoy iti panangikarkararag kadagiti minataytayo. Wen, daytoy ti context daytoy nga aldaw. Pasken a panagkaykaysa ti familia a panangikarkararag kadagiti ipatpategtayo iti biag nga immunan a simmina iti sidongtayo. Ad-adda koma a tumpuar daytoy a pananglagip kadagiti minatay babaen iti misa ken kararag. Isuro ti na-Cristianuan a pammati nga adu pay laeng ti masapul a kararag nga agpaay kadagiti pimmusay tapno sumaklangda met iti Dios a Namarsua kadatayo. Karaipna pay daytoy iti panangamiris dagiti sibibiag ti kinapateg ti biag ken panangipakat amin a kabaelan nga agbiag a kas maysa a napudpudno nga anak ti Dios. Aldaw a maipaay kadagiti amin a tattao nga agpampanunot ken agtignay nga agbiag a kas maysa a pasurot ni Apo Dios.
Ditayo koma leblebgan nga ipaayan dagiti kakabsat a pimmusay ti kasapulanda unay kadatayo nga agbibiag ditoy rabaw ti daga, ti panangikarkararag ken panangidawdawat kadakuada nga agpaay iti agnanayon koma a panaginana dagiti kararuada.
PAGPAMPANUNOTAN: The weak can never forgive. Forgiveness is the attribute of the strong. – Gandhi.#


text:
Pagsasao a Tai Pao
Ti pagsasao a Tai Pao, ammo kadagiti taudan a Bietnamis iti Tai Hang Tong (Hàng Tong), ket ti maysa a pagsasao a Tai ti Bietnam ken Laos. Idiay Laos, daytoy ket naisasao idiay Distrito ti Khamkeut, Distrito ti Pakkading, ken Distrito ti Viengthong ti Probinsia ti Bolikhamxai.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Tai Pao iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Tai Hang Tong". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.


text:
Sasao nga Atlantiko–Kongo
Iti pannakaidasig dagiti pagsasao ti Aprika, ti sasao nga Atlantiko–Kongo ket buklen ti bugas ti pamilia ti Niger–Kongo, nga adda kadagiti sistema ti klase ti pangnagan a maitunos iti dayta a pamilia. Dagitoy ket buklen amin iti Niger–Kongo malaksid ti Mande, Dogon, Ijoid, ken paset ti Kordofana. Ti Laud-Nigritko ni Mukarovsky ket agarup a maipada iti moderno nga Atlantiko–Kongo.
Ti sasao nga Atlantiko–Kongo iti ruar ti Kordofana ket tradisional a nabingbingay kadagiti sanga ti Atlantiko ken Volta–Kongo, ngem madudua no dagitoy dua ket umisu a heneolohiko a nodo.[2]
Iti infobox iti kanawan, dagiti pagsasao nga agparang a kaaduan nga agdumaduma (Senufo, Kru) ket naikabil dagita iti ngato, bayat a dagiti as-asideg iti bugas (ti kapada a sangsanga ti Benue–Kwa ti Kwa, Volta–Niger, ken Benue–Kongo) ket asidegda iti baba.[3] Ti dati a sanga ti Atlantiko ket naisinsinadan kadagiti Senegambiana, Bak, Mel, Gola, ken Limba, ken nabati dagitoy nga aga-assideg gapu ta awan ti naipablaak nga ebidensia a mangipangato kaniada; ti Volta–Longo (dagiti Savanna aginggana it Benue–Kongo) ket sibubukel malaksid iti Kru ken Senufo. No ti Kwa wenno dagiti Savanna ket mapasingkedan nga imbalido, ti puon ket umad-adunto payen.
Adda met dagiti bassit a saan a nasayaat a naibagbaga a pagsasao, kas ti Bayot ken Bung, a mabalin a maipatinayon pay kas sangsanga.
Ti Glottolog (2013) ket saanna nga awaten a dagiti sanga ti Kordofana (Lafofa, Talodi, ken Heiban), wenno ti narigat a maidasig a pagsasao a Laal, ket nakaipakitan a sasao nga Atlantiko–Kongo. Awatenna met daytoy ti pamilia, ngem saan a ti panakairamanna ti dakdakkel a Niger–Kongo.[1]
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ a b Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Atlantic–Congo". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
- ^ Guillaume Segerer & Florian Lionnet 2010. "'Isolates' in 'Atlantic'". Language Isolates in Africa workshop, Lyon, Dis. 4
- ^ Roger Blench, Niger-Kongo: ti maysa nga alternatibo a panagkita


text:
Pagsasao a Yalë
Ti pagsasao a Yalë , ammo pay a kas Nagatman, ket ti isolado a pagsasao idiay akin-amianan a laud ti Papua Baro a Guinea. Adda dagiti 600 nga agsasao idi 1991, ken dagiti 30 monolingual iti maysa a saan a nairehistro a petsa.[1]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Addaan ti Paradisec iti maysa a nawaya a maserrekan nga urnong dagiti material ti pagsasao a Yalë manipud kenni Don Laycock
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Yalë iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Yale". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.


text:
Colombia
Nagsasabtan: 4°N 72°W / 4°N 72°W
Ti Colombia (/kəˈlʌmbiə/ kə-LUM-biə, wenno /kəˈlɒmbiə/ kə-LOM-biə), opisial a ti Republika ti Colombia (Espaniol: República de Colombia [reˈpuBlika ðe koˈlombja]), ket pagilian a mabirukan idiay amianan a laud ti Abagatan nga Amerika, a nabeddengan iti amianan a laud babaen ti Panama; iti daya babaen ti Venezuela ken Brasil; iti abagatan babaen ti Ecuador ken Peru; ken makin-binningay kadagiti patingga ti baybay iti Costa Rica, Nicaragua, Honduras, Hamaika, Republika a Dominikano ken Haiti. Daytoy ket unitario, batay-linteg a republika a buklen dagiti tallopulo ket dua a departamento.
Ti teritorio nga itan ket ti Colombia ket kasisigud idi a natagtagitao babaen dagiti indihenio a tattao a mairaman dagiti Muisca, Quimbaya, ken Tairona. Simmangpet dagiti Kastila idi 1499 ken nangirugida iti paset ti panawen iti panagrukma ken kolonisasion ken kanungpalan ti pannakapartuat ti Virreinato de la Nueva Granada), a ti kapitoliona ket ti Bogotá.[11] Ti wayawaya manipud ti Espania ket nagun-od idi 1819, ngem babaen idi 1830 ti "Gran Colombia" ket narebban babaen ti panagikkat ti Venezuela ken Ecuador. Ti ita nga aldawen a Colombia ken Panama ket nabangon a kas Republika ti Baro a Granada. Ti baro a pagilian ket pimmadas iti pederalismo a kas ti Konpederasion ti Granada (1858), ken kalpasanna ti Estados Unidos ti Colombia (1863), sakbay ti Republika ti Colombia ket naideklara idi 1886.[12] Ti Panama ket nakisina idi 1903.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "visibilización estadística de los grupos étnicos" (PDF). Censo General 2005. Departamento Administrativo Nacional de Estadistica (DANE). Naala idi 15 Hunio 2013.
- ^ Bushnell, David & Rex A. Hudson (2010) "The Society and Its Environment"; Colombia: a country study: 87. Washingtion D.C.: Federal Research Division, Library of Congress.
- ^ a b "Animated clock". Colombian State Department. Naala idi 4 Pebrero 2012.
- ^ a b c d "World Economic Outlook Database". International Monetary Fund. Oktubre 2014. Naala idi 7 Oktubre 2014.
- ^ "socio-economic policies" (PDF). dane.gov.co. Naala idi 22 Marso 2014.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ Batay-linteg ti idi 1991 (Titulo I - Maipanggep kadagiti Kammasapulan a Pamunganayan - Artikulo 10)
- ^ "LEY 47 DE 1993" (iti Espaniol). alcaldiabogota.gov.co. Naala idi 23 Pebrero 2014.
- ^ "The official Colombian time" (iti Espaniol). horalegal.sic.gov.co. Naala idi 23 Pebrero 2014.
- ^ "Decreto 2153 de 1992, articulo 20" (iti Espaniol). Presidencia de la República de Colombia. Naala idi 9 Oktubre 2013.
- ^ Nicolás del Castillo Mathieu (Marso 1992). "La primera vision de las costas Colombianas, Repaso de Historia". Revista Credencial (iti Espaniol). Naala idi 29 Pebrero 2008.
- ^ CIA world fact book. "Colombia". CIA. Naala idi 24 Mayo 2009.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Colombia iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Colombia manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Sapasap a pakaammo
- Ti Colombia iti Encyclopædia Britannica
- Colombia iti Curlie (iti Ingles)
- Colombia a naikabil iti The World Factbook (iti Ingles)
- Gobierno
- Website ti gobuerno ti Colombia (iti Espaniol)
- Culture
- Ministro ti kultura (iti Espaniol)
- Heograpia
- Wikimedia Atlas iti Colombia
- Dagiti nailian a parke ti Colombia (iti Espaniol)
- Colombia
- Pagpagilian ti Komunidad ti Andes
- Dagiti pagilian ti Karibe
- Dagiti batay-linteg a republika
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Pasipiko
- Dagiti dati a kolonia ti Espania
- Dagiti republika
- Dagiti pagilian ti Abagatan nga Amerika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Espaniol
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1810
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Pagpagilian ti Abagatan nga Amerika
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Mikhail Baryshnikov
Ni Mikhail Nikolayevich Baryshnikov (Ruso: Mиxaи́л HиkoлáeBич Бapы́шHиkoB; nayanak idi Enero 27, 1948),[1] agbirngas iti "Misha" (naipangyababa a nagan iti Ruso iti "Mikhail"), ket ti naiyanak idiay Letonia a Ruso-Amerikano a sumasala; korepgrapo, ken aktor a naiyanak idi panawen ti Kappon ti Sobiet,[2] kankanayon a nadakdakamat a kaduan da Vaslav Nijinsky ken Rudolf Nureyev a kas maysa kadagiti kalaingan a sumasala iti balet iti pakasaritaan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Sterling, Mary E. (1998). The Seventies. Teacher Created Resources. p. 43. ISBN 1-57690-029-0.
- ^ Biography Center
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mikhail Baryshnikov iti Internet Movie Database (iti Ingles)
- Mikhail Baryshnikov iti AllMovie


text:
Dagiti lehislatibo a distrito iti Cotabato
Dagiti Lehislatibo a Distrito iti Cotabato, ket isu dagiti umuna, maikadua, ken maikatlo a distrito ken isu dagiti pannakabagi ti Probinsia ti Cotabato iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas. Ti Cotabato ket paset idi ti pannakabagi ti Mindanao ken Sulu manipud idi 1916 aginggana idi 1935, idi naurnos a kas maymaysa a distrito, a nangiraman ti Abagatan a Cotabato aginggana idi 1965, ken dagiti probinsia ti Maguindanao ken Sultan Kudarat aginggana idi 1972. Daytoy ket nagbalin a paset ti pannakabagi ti Rehion XII manipud idi 1978 aginggana idi 1984. Daytoy ket nakagun-od manen ti bukodna a pannakabagi iti Kadawyan a Batasang Pambansa idi 1984 idi nagbutos kadagiti 2 a sapasap a pannakabagi. Idi 1986, daytoy ket nabingbingay kadagiti dua a lehislatibo a distrito. Idi Septiembre 14, 2012 ni Presidente Benigno Aquino III ket pinirmaanna ti linteg a nangpartuat kadagiti tallo a lehislatibo a distrito ti Cotabato.[1]
Umuna a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti ili: Alamada, Aleosan, Libungan, Midsayap, Pigcawayan, Pikit
- Populasion (2010): 445,013
1987–2013[urnosen | urnosen ti taudan]
Maika-2 a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Siudad: Siudad ti Kidapawan
- Dagiti ili: Antipas, Arakan, Magpet, Makilala, President Roxas
- Populasion (2010): 360,963
1987–2013[urnosen | urnosen ti taudan]
- Siudad: Siudad ti Kidapawan
- Dagiti ili: Antipas, Magpet, Makilala, Matalam, M'lang, President Roxas, Tulunan, Arakan (nabangon idi 1991)
Maika-3 a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
Maymaysa a distrito (awanen)[urnosen | urnosen ti taudan]
1935–1967[urnosen | urnosen ti taudan]
- Buklen dagiti agdama aprobinsia ti Cotabato, Maguindanao, Sarangani, Sultan Kudarat ken Abagatan a Cotabato, ken dagiti nawaya a siudad ti [Siudad ti Cotabato|Cotabato]] ken General Santos
-  ^1 Nagsapata laeng iti opisina idi 3 Enero 1950.[2]
-  ^2 Nabutosan iti maikatlo a termino idi 1965 a kas pannakabagi para iti di nabingbingay a probinsia ti Cotabato; nangrugi a nagserbi a kas ti pannakabagi iti naipassit a probinsia ti Cotabato a nangrugi iti maikadua a kagudua ti maika-6 a Kongreso, kalpasan ti pannakabutos ti sabali apannakabagi para iti Abagatan a Cotabato idi 1967, segun ti R.A. 4849.
1967–1972[urnosen | urnosen ti taudan]
- Buklen dagiti agdama a probinsia ti Cotabato, Maguindanao kenSultan Kudarat, ken ti nawaya a siudad ti Cotabato
-  ^1 Kasisigud a nabutosan idi 1965 a kas pannakabagi para iti di nabingbingay a probinsia ti Cotabato; nangrugi a nagserbi a kas ti pannakabagi ti naipabassit a probinsia ti d Cotabato idi rugi ti maikadu a kagudua ti maika-6 a Kongreso, kalpasan ti panagbutos ti sabali a pannakabagi para iti Abagatan a Cotabato idi 1967, segun ti R.A. 4849. Para iti Maika-7 a Kongreso: nagsapata laeng iti opisina a kas pannakabagi idi 29 Hulio 1970,[2] kalpasan legado apanagsuppiat kadagiti resulta ti panagbubutos babaen ni Datu Blah Sinsuat.[3]
Sapasap (awanen)[urnosen | urnosen ti taudan]
1943–1944[urnosen | urnosen ti taudan]
- Buklen dagiti agdama aprobinsia ti Cotabato, Maguindanao, Sarangani, Sultan Kudarat ken Abagatan a Cotabato, ken dagiti nawaya a siudad ti Cotabato ken General Santos
1984–1986[urnosen | urnosen ti taudan]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti lehislatibo a distrito iti Mindanao ken Sulu
- Dagiti lehislatibo a distrito iti Maguindanao
- Dagiti lehislatibo a distrito iti Abagatan a Cotabato
- Lehislatibo a distrito iti Sultan Kudarat
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas
- ^ "Ti Cotabato ket nabingay kadagiti tallo a distrito". Naala idi 2012-09-16.
- ^ a b c d e f g h i j k Congressional Library Bureau. "Roster of Philippine Legislators". Republic of the Philippines, House of Pannakabagi. Naala idi 20 Pebrero 2017.
- ^ Supreme Court of the Philippines (30 Hunio 1970). "G.R. No. L-31501 - DATU BLAH SINSUAT, Petitioner, v. SALIPADA K. PENDATUN, COMMISSION ON ELECTIONS, and THE PROVINCIAL BOARD OF CANVASSERS OF COTABATO, Respondents". Chan Robles Virtual Law Library. Naala idi 20 Pebrero 2017.
- ^ a b Official program of the inauguration of the Republic of the Philippines and the induction into office of His Excellency Jose P. Laurel. Bureau of Printing. 1943.


text:
Hernán Cortés
Ni Hernán Cortés de Monroy y Pizarro, Umuna a Markes ti Ginget ti Oaxaca (Panangibalikas nga Espaniol: [erˈnaŋ korˈtes de monˈroj i piˈθaro]; 1485 – Disiembre 2, 1547) ket maysa idi a Espaniol a Konkistador a nangidaulo ti ekspedision a gapuanan ti panakatnag ti Asteka nga Imerio ken nagiyeg kadagiti dakkel a paset ti kangrunaan a daga ti Mehiko babaen ti turay ti Ari ti Kastila idi nasapa a maika-16 a siglo. Ni Cortés ket paset idi ti kaputotan dagiti Espaniol a nagkolkolonisado a nagrugian ti umuna a paset ti Espaniol a kolonisasion ti Kaamerikaan.
Naipasngay idiay Medellín, Espania, iti maysa a pamilia ti saan unay a nobilidad, ni Cortés ket nangpili a mangged iti Baro a Lubong. Isu ket napan idiay Hispaniola ken kalpasan daytoy idiay Kuba, nga idiay ket nakagun-od ti maysa nga enkomienda ken, para iti nabiit a panawen, nagbalin nga alkalde (mahistrado) ti maikadua nga Espaniol nga ili a nabangon ti dayta nga isla. Idi 1519, isu ket nabutosan idi a kapitan ti maikatlo nga ekspedision idiay kangrunaan a daga, ti ekspedision a kimmadua a nagbayad. Ti pannakiringgorna iti Gobernador ti Kuba, a ni Diego Velázquez de Cuéllar, ket nagbanagan ti pannakapasardeng ti panagbaniagana, ti maysa a bilin a saan nga inkaskaso ni Cortés. Idi simmangpet iti kontinente, ni Cortés ket nagballigi a nangipakat ti estratehia a pannakikaduaan kadagiti patneng a tattao a pannakisinnupiat kadagiti dadduma. Inusarna pay ti maysa a patneng a babai, a ni Doña Marina, a kas maysa nga mangipatpatarus; nga isu kalpasan daytoy ket nangiyanak ti anak a lalaki ni Cortés. Idi nangipatulod ti Gobernador ti Kuba kadagiti emisario a mangkemmeg kenni Cortés, isu ket nangilaban kaniada ken nangabak, a nagus-usar kadagiti surok a tropa a timmulong kaniana. Ni Cortés ket dagus a nagsursurat iti ari a nagsalsaludsod ti pannakabigbig kadagiti panagballigina imbes a mapadusa iti yaalsa. Kalpasan ti pannaparukmana ti Asteka nga Imerio, ni Cortés ket nagunggunaan idi ti titulo ti Marqués del Valle de Oaxaca, bayat a ti nadaydayaw a titulo ti Birey ket naited idi ti ngato ti ranggona a natan-ok a lalaki, a ni Antonio de Mendoza. Idi 1541 ni Cortés ket nagsubli idiay Espania, nga idiay ket nakappia a pimmusay ngem idi nakarurod, kalpasan ti innem a tawen.
Gapu kadagiti kontrobersial nga inar-aramid ni Cortés ken ti kaawan kadagiti mapasingkedan a taudan ti pakaamo a maipanggep kaniana, nagbalinen a narigat ti mangikeddeng ti ania man a depinitibo a maipanggep ti personalidadna ken kapanggepanna.
Nagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Bayat nga isu ket masansana tinawtawagan iti Hernán wenno Hernando Cortés (Espaniol: [korˈteθ]), iti panawenna, tinawtawagann ti bagina iti Hernando wenno Fernando Cortés (Espaniol: [korˈtes]). Dagiti nagan a Hernán, Hernando, ken Fernando ket agpapada amin a husto dagitoy. Dagiti naudi a dua ket kadawyan a naus-usar iti las-ud ti amin a kabibiagna, ngem ti dati a naipangyababa a porma ket nagbalinen a kadawyan kadagiti Pagsasao nga Espaniol ken Ingles kadagiti moderno a panawen, ken isu ti nagan a kaaduan a pannakaammo ti tattaao ita nga aldaw.[1]
Nasapa a biag[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Cortés ket naipasngay idi 1485 idiay ili ti Medellín, idiay moderno nga aldaw nga Extremadura, Espania. Ti amana, ni Martín Cortés de Monroy, ket naipasngay idi 1449 kenni Rodrigo wenno Ruy Fernández de Monroy ken ti asawana a ni María Cortés, ket maysa idi a kapitan ti inpantria iti naisangayan a kaputotan ngem saan unay a baknang. Ti ina ni Hernán ket ni Catalina Pizarro Altamirano.[2]
Babaen ti inana, ni Hernán ket maikadua idi a kasinsin a naminsan a naikkat ni [Francisco Pizarro]], nga isu ket kanungpalan a nangparukma ti Inca nga Imperio iti moderno nga aldaw ti Peru (saan nga iyallilaw iti sabali a Francisco Pizarro a kimmuyog kenni Cortés a mangparukma dagiti Azteca), babaen dagiti nagannak kaniana a ni Diego Altamirano ken asawana ken ti kasinsinna a ni Leonor Sánchez Pizarro Altamirano, ti umuna a kasinsin ti ama ni Pizarro.[2] Babaen ti amana, ni Hernán ket namindua idi nga adayo a kabagian niwas a Nicolás de Ovando, ti makatlo a Gobernador ti Hispaniola. Ti apongna iti bangir ti amana ket anak a lalaki idi ni Rodrigo de Monroy y Almaraz, Maika-5 nga Apo ti Monroy, ken ti asawan a ni Mencía de Orellana y Carvajal.
Ni Hernán Cortés ket naibagbaga nga isu ket napudaw, managsakit nga ubing babaen ti biograpona, kapelian, ken gayyemna a ni Francisco López de Gómara. Idi agtawen iti 14,ni Cortés ket naipatulod idi nga agbasa iti Latin babaen ti ulitegna iti linteg idiay Salamanca.[3] Kalpasan ti dua a tawen, ni Cortés, ket nabannogen iti panagbasbasa, ken nagawid idiay Medellín, ken adu met a pannakariro dagiti nagannak kaniana, a nagnamnama nga isu ket makaadal para iti makagunguna a legado a pagsapulan. Nupay kasta, dagidi dua atawen idiay Salamanca, ken ti pay atiddog a paset ti panawen iti panagsanay a kas notario, nga immuna idiay Seville ken kalpasanna idiay Hispaniola, ket nangited kaniana iti pannakaammo dagiti kodigo tilinteg a nakatulong kaniana iti paneknek iti linteg a mangparukma iti Mehiko.[4]
Iti daytoy a puntos ti biagna, ni Cortés ket inbagbaga idi babaen ni Gómara nga isu ket saan a makatalna, napangas ken naluko.[4] Daytoy ket mabalin a nasayaat a panangibaga iti agtawen ti 16 nga ubing a lalaki a nagawid ken nakabiruk kaniana nga isu ket natungday babaen ti biag iti bassit nga ili ti probinsia. Babaen ti daytoy a panawen, dagiti damag kadagitipanagduktal Christopher Columbus iti Baro a Lubong ket naipadpadamag idiay Espania.
Dagiti naginbasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Kas pagarigan, ti bersion ti pagsasao nga Ingles kadagiti suratna ket tinawtawagan ti "Hernán Cortés: Dagiti Surat manipud idiay Mehiko", kdpy.
- ^ a b Machado, J. T. Montalvão, Dos Pizarros de Espanha aos de Portugal e Brasil, Author's Edition, 1st Edition, Lisbon, 1970.
- ^ Hernán Cortés
- ^ a b Hernan Cortés
Dagiti nangruna a taudan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Cortés, Hernán. Letters – available as Letters from Mexico translated by Anthony Pagden. Yale University Press, 1986. ISBN 0-300-09094-3. Available online in Spanish from an 1866 edition.
- Díaz del Castillo, Bernal. The Conquest of New Spain – available as The Discovery and Conquest of Mexico: 1517–1521 ISBN 0-306-81319-X
- López de Gómara, Francisco. Hispania Victrix; First and Second Parts of the General History of the Indies, with the whole discovery and notable things that have happened since they were acquired until the year 1551, with the conquest of Mexico and New Spain University of California Press, 1966
- Prescott, William H. History of the Conquest of Mexico, with a Preliminary View of Ancient Mexican Civilization, and the Life of the Conqueror, Hernando Cortes
- Last Will and Testament of Hernán Cortés
- Letter From Hernan Cortes to Charles the V
- Hernán Cortés Power of Attorney, 1526 From the Rare Book and Special Collections Division at the Library of Congress
- Praeclara Ferdinandi Cortesii de noua maris oceani Hyspania narratio sacratissimo... 1524. From the Rare Book and Special Collections Division at the Library of Congress
Dagiti sekondario a taudan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Conquistador: Hernan Cortes, King Montezuma, and the Last Stand of the Aztecs by Buddy Levy 2008 ISBN 978-0-553-80538-3
- Myth and Reality: The Legacy of Spain in America by Jesus J. Chao. Culture/Society Opinion. February 12, 1992. The Institute of Hispanic Culture of Houston
- Crow, John A. The Epic of Latin America. 4th ed. New York: University of California P, 1992.
- Hernando Cortés by Jacobs, W.J., New York, N.Y.:Franklin Watts, Inc. 1974.
- The World's Greatest Explorers: Hernando Cortés. Chicago, by Stein, R.C., Illinois: Chicago Press Inc. 1991.
- León-Portilla, Miguel (1992) [1959]. The Broken Spears: The Aztec Account of the Conquest of Mexico (Expanded and updated edition). Ángel María Garibay K. (Nahuatl-Spanish trans.), Lysander Kemp (Spanish-English trans.), Alberto Beltran (illus.). Beacon Press. ISBN 0-8070-5501-8.
- Maura, Juan Francisco."Cobardía, falsedad y opportunismo español: algunas consideraciones sobre la "verdadera" historia de la conquista de la Nueva España" Lemir (Revista de literatura medieval y del Renacimiento) 7 (2003): 1–29.
- Passuth, László. The Rain God cries over Mexico
- Restall, Matthew. Seven Myths of the Spanish Conquest Oxford University Press (2003) ISBN 0-19-516077-0
- Hernando Cortés by Fisher, M. & Richardson K.
- Hernando Cortés Crossroads Resource Online.
- The Conquest of America by Tzvetan Todorov (1996) ISBN 0-06-132095-1
- Thomas, Hugh (1993). Conquest: Cortés, Montezuma, and the Fall of Old Mexico ISBN 0-671-51104-1
- White, Jon Manchip. (1971) Cortés and the Downfall of the Aztec Empire ISBN 0-7867-0271-0
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Hernán Cortés iti Wikimedia Commons


text:
BAGUIO CITY – Agdependar ti suplay ti COVID vaccines ti panakaipatungpal ti drive-thru vaccination sadiay Baguio Athletic Bowl a nairanta para kadagiti amin a drivers ti transport sektor a narugian idi napalabas a September 13.
Sigun kenni Cecile Agpawa dadaulo ti Health Risk Communication Team ti City Health Services Office, babaen iti daytoy ket maakomodar dagiti drivers nga awanan ti pagparadaan no agturongda kadagiti vaccination centers ken dagiti makumikom a drivers dagiti trak.
Kinunana nga idi Lunes ti agdama a lawas ket naka-akomodarda ti 633 nga indibidual nga adda iti nagduduma a kategorya.
Innayonna a posible nga agleppas ti drive-thru vaccination ita a bulan ti Setyembre ngem posible metlaeng a mailaylayon, depende iti suplay ti bakuna a maawat ti siudad.
Aw-awisenna met ti transport sector iti panagbakunada sadiay Athletic Bowl.
Naamuan a sumangpet ditoy siudad dagiti bakuna nga Astrazeneca ken Sinovac a maipaay ita met laeng a lawas.


text:
Kategoria:Dagiti siudad ti Hapon
Dagiti subkategoria
Daytoy a kategoria ket addaan kadagiti sumaganad a 11 a subkategoria, manipud iti 11 a dagup.
A
- Dagiti siudad ti Prepektura ti Aichi (1 K, 1 P)
- Dagiti siudad ti Prepektura ti Akita (1 K, 1 P)
- Dagiti siudad ti Prepektura ti Aomori (1 K, 1 P)
D
- Dagiti siudad ti Hokkaido (1 K, 19 P)
E
- Dagiti siudad ti Prepektura ti Ehime (1 K, 1 P)
G
- Dagiti siudad ti Prepektura ti Gifu (1 K, 1 P)
K
- Kyoto (1 P)
O
- Dagiti siudad ti Prepektura ti Osaka (1 K, 1 P)
Pampanid iti kategoria "Dagiti siudad ti Hapon"
Dagiti sumaganad a 2 a panid ket adda iti daytoy a kategoria, manipud iti 2 a dagup.


text:
Mayo 9
Ti Mayo 9 ti maika-129 nga aldaw ti tawen (maika-130 kadagiti bisiesto a tawen) iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 236 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1875 – Gregoria de Jesús, nagpundar iti kapitulo ti babbai ti Katipunan (pimmusay 1943)
- 1895 – Richard Barthelmess, Amerikano nga aktor (pimmusay 1963)
- 1936 – Glenda Jackson, Briton nga aktres ken politiko
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1930 – Gregorio S. Araneta, Filipino nga abogado ken negosiante (naipasngay 1869)
- 2011 – Lidia Gueiler Tejada, Presidente ti Bolivia (naipasngay 1921)