text:
Malagipko pay ti panangarakupmi nga agama daytay maysa puon ti aritongtong. Daytay adda iti nagsulian ti solarmi a napuotak. Pagsinnabatenmi dagiti takiagmi ti kunami idi ngem dakkel la unay ti puon ti kayo. Natayag ken napintek. Iyar-arigko man ti kayo a kas torre kadagiti suli ti pagarian a nakaidrowing idi ti librok. Adu dagiti kappakappa a dimket kadagiti sangsangana. Naberde ken nalangto dagiti kappakappa. Narukbos met ti aritongtong. Kamang dagiti lawlawigan, alimuken ken pagaw. Nalamiis ti sirokna. Sadiay a mailinlinong daytay nuangko. Igalutko no kua ti talina iti nagrungarong a ramut.
“Umulogka met ditan, Iskuat!” inyayab met ni Tatang kaniak.
“Agalmusalkayon, Nakkong. Agmulumogka pay,” inyayug met ni Nanang nga aggagao. “’Wan metten ti kapem. Kinisnawakon a tattay ket impasangok kada abogado.”
“Nangikirogka koman a ti bagas. Kasla saanko pay ket a nananamen daytay kape itay.”
“Niy-i. Mabainak met nga agikirog a. Da met abogado ngarud.”
“Niy-ay. An’a koma’t pagbainam?” indayengdeng ni Tatang. Pinussuolanna ti platona ket rinugiannan ti nagkammet. Kinusilapak met ti agas-asuk nga innapuy ket pinattugak metten iti digo daytay inabraw a marunggay a tedda pay laeng idi malem. Adda pay met laeng dagiti naibudi a tartariptip a rupisko idi kalman. Mayaten ti kammetmi ken Tatang idi guyoden met ni Nanang ti tugaw sa met laeng limmanglang. Tapayana met ti duyogna nga ayan met laeng ti digo ti dinengdeng.
“Tanangenyo met a ti mangan,” impatigmaan ni Nanang idi kasla ulo ti ukenen ti kammetmi ken Tatang.
“Aguantaam ketdi, Iskuat, aldawen,” kinuna ni Tatang. Kinuykoyna ti innapuy iti pingganna. Timmakder. Tinurongna ti bangsal iti abay ti dapogan. Insawsawna ti imana iti planggana. Bitbitna ti tasa a naginumanna iti kape itay ket intarogna iti karamba a paginuman. Nagtikrab. “Dagasemto a siroken daytay baretan. Itarapnosmonto metten nga apan iwarwar dagitay kalding ken nuang. Sumarunokan sadiay ayan ti sagat. Irugita idiay ti manglagda ti alad.”
“Bareng no malpasmi inggana’t malem, Baket,” intaliaw ni Tatang ken Nanang. “Isarunoannakam’to iti danumen, Asiang. Kargaamto lattan ‘tay tibor.”
“Wen. Idalimanekko pay dagitoy ken warsiakto pay iti pegpeg dagitay manok. Didanto manen umanarikkiak,” insungbat ni Nanang. “Tulongankay’to’ta.”
Inbirko ni Tatang ‘tay bunengna ket rimmuaren. Nagsalaksak manen daytay salaksak ket uray la nagiiriag dagiti manok nga agkarkaraykay iti arubayan. Nagsiddukerak pay. Kasla man nakaal-aliaw ti panagsippayot ti salaksak kadaytoy balaymi ita. Nairuamakon kunak ngem kasla naidumduma ita.
******
“SAPAY gamden pay laeng ni Abogado daytoy sagat, Tang?”
“Pagdiseniona kano sadiay resthousena. No mabalin ket saanko koma nga ited. Napateg daytoy a sagat iti daytoy a solar.”
“Ania ngay met daytay kunana nga awan pay pakakitaan a kukuatayo daytoy daga?”
“Aguantaam ketdi ti aggalut. Adu la unay ti am-amadem,” imbugtak ni Tatang.
Nagulimekak ket pinapasak a sinirut ti banban a galut. Naganit-it ket napugsat la ket ngarud. Lipitenmi ti nagisla a kawayan ti darekdek a madre cacao. Tinaldiapak ni Tatang. Nabisked ken natayag. Isu la ketdi ti immalaak iti kinakarantiwayko. Uppat a pulona laeng ngem kasla naglakayen. Duapulo ket waloda ken Nanang kano idi agassawada. Makita a naritur iti talon. Impunasko ti samrak iti kakasla balatong a binukelen ti ling-etko. Tinurongko ti tibor nga ayan ti danum. Adda met sadiay ni Nanang a mangpapaid iti bagina. Pagpapaidna ti kallugongna a silag. Nangisit ni Inang ngem natundiris ti agongna a binagayan ti napino ken atiddog a linabag ti buokna. Natawidko met daytoy a galadna.
“Nang, apay nga imbaga ni abogado a saantayo kukua daytoy daga? Manipud puotko ket addatayo met ditoyen.”
Tinaliawnak ti inak ket nagsennaay. “Awan ti kasuratan iti panagtagikuatayo iti daytoy a daga. Malaksid ti surat daydi ama ni abogado a nakailanadan nga intedna daytoy kadaydi Apongmo a Lakay kas gungonana kas katalek daydi Don Bianong, nakkong.”
(Adda tuloyna)


c: text/html

text:
Espania
Nagsasabtan: 40°N 4°W / 40°N 4°W
Ti Espania[5] (Espaniol: España, panangibalikas: [esˈpaɲa] ( denggen)), opisial a ti Pagarian ti Espania (Espaniol: Reino de España),[paammo 7][6] ket maysa a naturay nga estado ken maysa a kameng iti Kappon ti Europa a mabirukan idiay abagatan a laud nga Europa idiay Iberiko a Peninsula. Ti kangrunaan a dagana ket nabeddengan iti abagatan ken daya babaen ti Baybay Mediteraneo malaksid ti bassit a daga a nagbeddengan ti Ballasiw Taaw a Teritorio ti Britaniko iti Gibraltar; iti amianan babaen ti Pransia, Andorra, ken ti Luek Biskaya; ken iti amianan a laud ken laud babaen ti Taaw Atlantiko ken Portugal.
Ti Espaniol a teritorio ket mairaman pay ti Is-isla ti Balear idiay Mediteraneo, ti Is-isla ti Kanario idiay Taaw Atlantiko idiay pantar ti Aprika, ken dagiti dua a naturay a siudad idiay Amianan nga Áprika, Ceuta ken Melilla, a nabeddengan ti Morocco. Maysa pay, ti ili iti Llívia ket maysa nga Espaniol nga exclave a naisanglad ti uneg ti Pranses a teritorio. Nga addaan ti kalawa a 504,030 kuadrado kilometro (194,610 sq mi), isu daytoy ti maikadua a kadakkelan a pagilian idiay Lumaud a Europa ken ti Kappon ti Europa kalpasan ti Pransia, ken ti maikapat a kadakkelan a pagilian idiay Europa kalpasan ti Rusia, Ukrania ken Pransia.
Gapu ti lokasionna, ti teritorio ti Espania ket suheto ti adu nga akin ruar nga impluensia manipud dagiti prehistoria a panawen ken aginggana ti panakabalinna a maysa a pagilian. Ti Espania ket rimsua a kas maysa a naipagtitipon a pagilian idi maika-15 a siglo, kalpasan ti panagasawa iti Katoliko a Monarkia ken ti panakalpas ti panagparukma manen, wenno Reconquista, iti Iberiko a peninsula idi 1492. Daytoy ket nangruna pay a nagtaudan iti impluensia kadagiti sabsabali a rehion, naipangpangruna idi agdama a moderno a panawen, idi nagbalin a globo nga imperio a nangibati kadagiti legado iti sumurok a 500 a riwriw a nga agsasao ti Espaniol tatta nga aldaw, a makaaramid daytoy ti maikadua akaaduan ti mangisasao nga umuna a pagsasao.
Ti Espania ket maysa a demokrasia a naurnong iti porma iti maysa a parlamentario a gobierno babaen ti maysa a batay-linteg a monarkia. Daytoy ket maysa a narang-ay a pagilian nga addaan ti maika sangapulo ket dua a kadakkelan nga ekonomia iti lubong babaen ti nominal a GDP, ken nagato unay a pagalagadan ti panagbiag, a mairaman a ti maika sangapulo a kangatuan a ranggo ti pagsurotan ti kasayaat ti panagbiag iti lubong, manipud idi 2005. Kameng daytoy iti Nagkaykaysa a Pagpagilian, Kappon ti Europa, NATO, OECD, ken ti WTO.
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti pudno a naggapuan ti nagan nga Espania ken "Espaniol" ket nasuppiatan. Ti taga-ugma a Romano a nagan para iti Iberiko, Hispania, ket naala manipud ti naidaniw a balikas a Hesperia a mangitudo ti Espania, nga agiballatek ti Griego puot iti Italia a kas maysa a "akinlaud a daga" wenno "daga iti lumlumnek nga init" (Hesperia, Eσπepίa iti Griego) ken Espania, a daytoy ket adadayo pay ngem ti laud, a kas ti Hesperia ultima.[7]
Daytoy ket baka kapadpada pay ti Puniko Ispanihad, a kayat na a saoen ket "daga dagiti koneho" wenno "igid", maysa a reperensia iti lokasion ti Espania idiay gibus ti Mediterraneano; Ti Romana a naaramid a sensilio iti daytoy a rehion manipud ti panagturay ni Hadrian ket agipakpakita ti maysa a babai a langa nga addaan ti koneho iti sakana.[8] Adda pay dagiti agibagbaga a ti balikas nga Espania ket naala manipud ti Basko a balikas nga Ezpanna a kayatna a saoen ket ti "igid" wenno "nagbeddengan", maysa pay a reperensia a ti kinapudno a ti Iberiko a peninsula ket buklenna ti abagatan a laud iti kontinente ti Europa.[7]
Ti humanista a ni Antonio de Nebrija ket nangigay-at a ti balikas a Hispania ket naggapu ti Iberiko a balikas a Hispalis, a kayatna a sawen ket ti "siudad iti akinlaud a lubong". Ni Jesús Luis Cunchillos ket nangisuppiat a ti ramut ti balikas a span ket ti Penisia a balikas ti spy, a kayatna a sawen ket ti "agpanday kadagiti metal". Ngarud ket ti i-spn-ya ket kayatna a sawen ket "ti daga a pagpandayan kadagiti metal".[9]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Agserbi pay daytoy a kas ti Naarian a kanta
- ^ Dagiti dadduma a naturay a komunidad, Katalan, Balensiano, Galego, Basko ken Aranes (Oksitano) ket dagiti kumadua nga opisial a pagsasao. Aragones, Asturiano ken Leones ket addaan ti bassit nga opisial a pannakabigbig
- ^ Sakbay ti 1999 (babaen ti linteg, 2002) : Espaniol a Peseta.
- ^ Malaksid ti Is-isla ti Kanario, a mangsursurot ti WET (UTC) iti nalamiis a tiempo.
- ^ Malaksid ti Is-isla ti Kanario, a mangsursurot ti WEST (UTC+1) iti kalgaw a tiempo.
- ^ Ti .eu a turayan ket maus-usar pay, a pinakibinbinningay kadagiti kameng nga estado ti Kappon ti Europa. Ti pay, .cat a pagturayan ket naus-usar kadagiti teritorio nga agsasao ti Katalan.
- ^ Idiay Espania, dagiti sabsabali a pagsasao ket opisial a mabigbigan a maitunos ti linteg a patneng a (rehional) a pagsasao babaen ti Europeano a Dokumento ti linteg para iti Rehional wenno dagiti Rehional a Pagsasao. Iti tunggal maysa kadagitoy, ti opisial a nagan ti Espania ket dagiti sumaganad:
- Aragones: Reino d'Espanya, IPA: [ˈreino ðesˈpaɲa];
- Asturiano: Reinu d'España, IPA: [ˈreinu ðesˈpaɲa];
- Basko: Espainiako Erresuma IPA: [espaɲako eres̺uma];
- Katalan: Regne d'Espanya, IPA: [ˈreŋnə ðəsˈpaɲə] wenno [ˈreŋne ðasˈpaɲa];
- Galego: Reino de España, IPA: [ˈreino ðe esˈpaɲa];
- Ekstremadura: Réinu d'España, IPA: [ˈreinu ðesˈpaɲa];
- Oksitano: Reialme d'Espanha, IPA: [reˈjalme ðesˈpaɲɔ].
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Opisial a Bilbilang ti Populasion ti Espania. Ti populasion idi 1 Abril 2010". Instituto Nacional de Estadística de España. Naala idi 5 Hulio 2010.
- ^ a b c d "Espania". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 5 Nobiembre 2011.
- ^ "Gini coefficient of equivalized disposable income (source: SILC)". Eurostat Data Explorer. Naala idi 22 Hulio 2014.
- ^ "2014 Human Development Report" (PDF). 14 Marso 2013. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ Rubino, Carl Ralph Galvez (2000). "Espania". Ilocano Dictionary and Grammar: Ilocano-English, English-Ilocano. University of Hawaiʻi Press. p. 186. ISBN 978-0-8248-2088-6.
- ^ Ti Espaniol a Batay-linteg ket saan nga agipatakder ti aniaman a nagan para iti Espania, nupay ti balikas nga Espania, Estado español (Estado nga Espaniol) ken Nación española (Pagilian nga Espaniol) ket maus-usar kadagiti dokumento. Uray ngarud, ti Espaniol a Ministro iti Ganganaet a Pannakibiang ket nangipatakder ti maysa a bilin a naipablaak idi 1984 a ti denominasion nga Espania ken Reino de Espania (Pagarian ti Espania) ket agpadpada a umisu a mangidutoken ti Espania kadagiti internasional a tultulag. Daytoy a balikas, Pagarian iti Espania, ket kaaduan nga inus-usar babaen dagiti gobierno kadagiti amin a nailian ken internasional a pannakibiang, a mairaman dagiti ganganaet a tulag ken dagiti pay opisial a nailian a dokumento, nga isu daytoy ket mabigbigan a kas ti opisial a nagan babaen dagiti adu nga internasionaland nga organisasion. Acuerdo entre el Reino de de España y Nueva Zelanda, Acuerdo entre el reino de España y el reino de Marruecos}; lisensia pammalubos Tratado de la Unión Europea
- ^ a b Anthon, Charles (1850). Maysa a sistema iti taga-ugma ken mediebal a heograpia para iti panagusar kadagiti pagadalan ken kolehio. New York: Harper & Brothers. p. 14.
- ^ Burke, Ulick Ralph (2008). Maysa a pakasaritaan ti Espania manipud kadagiti Umuna a Panawen aginggana ti ipupusay ni Fernando ti Katoliko, Tomo 1. Londres: Longmans, Green & Co. p. 14. ISBN 978-1-4437-4054-8.
- ^ # ↑ Linch, John (direktor), Fernández Castro, María Cruz (del segundo tomo), Historia de España, El País, volumen II, La península Ibérica en época prerromana, pg. 40. Dossier. La etimología de España; ¿tierra de conejos?, ISBN 978-84-9815-764-2
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Espania iti Wikimedia Commons
- Espania
- Dagiti adda ti dua a kontinente a pagilian
- Dagiti batay-linteg a monarkia
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti pagilian ti Baybay Mediteraneo
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti NATO
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Europa
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Espaniol
- Akinlaud nga Europa

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sarita ni Romeo L. Licudine
“Intayo agdakar idiay sabangan, ubbing, bareng adda madaklisantayo a para pangngaldaw,” nakuna laengen ni Tata Doro kadagiti agsensennaay a tripulantena. Ayus ti danum daytoy iti maysa a dakkel a waig nga aggapu idiay Barangay Baracbac a lumasat iti katengngaan ti barangay Tampugo a kumamang iti baybay. Ditoy ti masansan a panggulpianda ti madaklisanda nga ikan ta pagaayat dagiti ikan ti agbirok ti makanda iti nalan-ak nga iyula ti waig.
Ngem para pangaldawda laeng ti nadaklisanda ditoy. Adun ti kimmisangan ti madaklisan ditoy. Itudona a ti masansan a panagbongbong ni Mang Berong ti makagapu.
Manen, sumanakumtip ni Tata Doro bayat a guyguyodenda ti daklis nga ipaigid. Ania ti aramidenna tapno maguped ti maikaniwas nga aramid ni Mang Berong? Talaga a numero uno a suweng daytoy a tao! Uray no katiltiliwna, agbongbong manen.
“Ania ket iti kastoy a biagen! Adda agtungtungpal iti nadalus a wagas, adda latta makaitured nga agaramid iti ginagamrud a panagbiag!” nakutim ni Tata Doro dagiti ngumisiten a bibigna.
Imbakalna ti panagkitana iti nalawa a taaw. Naipattopattok dagiti timmakder nga ulep a mangipasimudaag iti asidegen nga iyaay ti tudo ti bulan ti Mayo. Inton dumteng dagiti sumarsaruno a bulan, saandanton a makadaklis ta sumangbayton dagiti bagyo a mangpadawel ti baybay. No saanda a makatapog iti baybay, awan ti makalapanda. Agbisinto manen dagiti tripulantena!
Kaadu koma ti makalapanda kadagitoy a tiempo. Ngem saan met nga agsardeng ti lanitog ti dinamita iti kabaybayan. No kastoy a patinayon iti panagkalap, maibbus la ketdi dagiti ikan nga insagut ti nakaparsuaan. Kaasinto pay dagiti sumarsaruno a henerasion. Agbisindanto.
“Ay biag..,” napasennaay manen ni Tata Doro idi maisang-atda ti daklis ken pinagbibingayanda ti bassit a nadaklisanda.
Sakbayda a nagsisina, impakaammona kadagiti tripulantena a sapaenda ti tumapog iti kabigatanna.
Kasta ti inaramidda. Nariwet pay laeng iti sumuno nga agsapa, nakapataawdan. Dita nga agurayda iti kellaat a panagparang manen ti pangen. Innem dagiti buntar a naibaon idiay taaw nga agwanawan ti pangen.
Iti saan unay a mabayag, nagbukaren ti lawag. Madama simmingisingen ti init iti tuktok ti bantay Tapao.
Nasiputan ni Tata Doro ti panagpayapay dagiti buntar.
“Adda pangen, ubbing! Alistuanyo ti agpuesto. Ala.., gaud…!” uray la a pumanakpak dagiti napuskol a dapanna iti panangikumpasna dagiti sakana iti panaggaudda bayat nga iggemna ti timon. Iti tawenna a lima pulo ket lima, nasikkel pay laeng dagiti simmabunganay a takiagna. Pinmigges ti taray ti biray.
Intinnag a dagus ni Mang Gusting ti murdong ti tali idi nagbuelta ti biray iti igid tapno wayatanda ti sumungad a pangen. Kumanakruod dagiti gaud iti pannakaisakiwalda iti danum.
Uray la a kumapas ti kubuar ti danum iti pamsaakanda nga aggaud. Kasla nagarangkada a makilumba iti maysa a pasalip iti peggesna. Asidegen ti pangen.
“Itinnagyon ti pakawan! Apagisunto a maapput ti ikan!” impukkaw ni Tata Doro a nakapaskad iti iggemna a timon. Medio nagkayang dagiti sakana tapno saan pumaltos iti pannakaiturong ti biray. Nagtungpal dagiti para itinnag ti iket. Sumungaden ti pangen.
Impaturong ni Tata Doro ti biray iti makannawan tapno masupot ti pangen. Inseniasna ti panangguyod dagiti adda iti sang-at ti tali tapno maipaigid ti intinnagda a pakawan ti iket.
Addan ti pangen iti tengnga iti wayat. Pinagtumba a dagus ni Tata Doro ti biray tapno maguyod met a dagus iti bangir a pakawan ti daklis.
Ngem naparupanget ni Tata Doro idi nataldiapanna ti sumungad a bilog. Da Mang Berong ken ni Canor. Kamkamatenda met ti pangen!
Nakitana ti panangsilmut ni Mang Berong iti pabelo ti bongbong sana impalladaw iti nawayatanen a pangen. Gimluong ti napigsa a panagbettek ti dinamita.
Napasarunoan ti pannakadayyeg ti daga. Pimsuak ti uray la a nakangatngato ti danum iti bileg ti dinamita.
Napawingiwing ni Tata Doro iti pannakaitana iti kapuskol ti pangen nga adda iti tengnga iti wayat. Agallo-allon ken umarinsabok ti talabutab ti danum a parnuayan ti pangen.
Naimbag ta pangen ti ballangawan wenno tulingan ti sinikaw ti daklis. Saan nga ikankano dagitoy ti dinamita ta saanda a matay.
“Apuraenyo iti agguyod!” imbilin ni Tata Doro dagiti taona. Dina malapdan ti ragsakna ta iti kamaudiananna, nawayatanda met laeng ti pangen nga inar-arapaapna.
“Kukuatay’ met ita, kakadua!” kinuna ni Tata Doro bayat ti panagkumpas dagiti sakada nga agsekkad iti kadaratan iti panangguyodda iti daklis tapno alisto a maisang-at. Kasta unay ti sarantada nga agguyod. Kasla dida marikna ti bannogda ta naullom iti ragsak ti barukongda iti pannakawayatda ti napuskol a pangen. Kasano ket masiguradodan a maalada ti pangen a winayatanda.
Naisang-aten ti pakawan ti daklis. Awan ti gundaway ti pangen a makaruar pay. Saan nga agmawmaw ti panagrepangna iti tengnga ti wayat.
Napardas iti pannakaitakdang ti daklis ta adut’ napan nakiguyod iti purokda a Becques. Kasta unay ti issiag dagiti tao ni Tata Doro iti pannakaimatangda ti bimsog a bubo ti daklis.
Kabayatanna, nagtalinaed a nakanganga ni Mang Berong a mangbuybuya iti panagkanar ti ikan iti tengnga ti wayat. Dakkel ti immapay nga apalna. Simmikal ti riknana a managimbubukod.
“Sayang..! Kukuak koma amin no saan a winayatan daytoy diantre a lakay! Addanto aldawmo, Lakay Doro!” impangta ni Mang Berong.
(Maigibusto)


text:
SANTA MARIA, Ilocos Sur – Dua a drug pusher ti naipalab-og iti nagsina nga operasion ti droga nga insayangkat ti kapolisan sadiay Vigan City ken ditoy nga ili idi Enero 14.
Idi agarup 7:14 ti nadakamat a petsa, inyimplementar dagiti nagtipon nga elemento ti CIDT Ilocos Sur, ISPPSC ken Vigan City police station ti search warrant nga inyisio ni Judge Francisco Ante, Jr., ti Municipal Trial Court in Cities, Vigan City, Ilocos Sur ket sinukisokda ti balay ni Richard Paa Fieldad, 43, naasawaan, construction worker ken residente iti Barangay San Julian, Vigan City a nagresulta iti pannakakumpiskada iti maysa a heat sealed plastic sachet a naglaon iti mapapati a shabu ken assorted nga aluminum foil strips nga addaan iti masuspetsa a residue ti droga.
Naipan ti suspek ken dagiti nakumpiska kenkuana iti police station ti Vigan City para iti umisu a disposision.
Kabayatanna, dua a dadakkel a plastic sachet ken 11 a babassit a sachet a nagkarga iti mapapati a shabu ken naduma-duma a drug paraphernalia ti nakumpiska dagiti nagtipon nga elemento ti Sta. Maria police station ken PDEA Ilocos Sur Special Enforcement Team (ISSET) ken ni Rodbel Cabbab y Itchon, 30, baro, iti buy bust operation nga inwayatda sadiay Barangay Laslasong West, Sta. Maria idi agarup 4:45 ti nadakamat met laeng a petsa.
Nakakumpiska pay dagiti operatiba iti P2,700.00, ken uppat a tig-P1,000.00 marked money a naaramat iti tran-saksion.
Inimbentario dagiti polis dagiti nakumpiskada iti sanguanan da Brgy. Capt. Jovencio Delos Santos ken Brgy. Kgwd Teofilo Delos Santos ken ni Geoffrey A. Barredo, kameng ti media sada impan ti suspek iti police station ti Sta. Maria agraman dagiti nakumpiska kenkuana para iti umisu a disposision.#


text:
Sal-1. No maminsan panpanunutec no ay-ayatennac ni Apo Dios. No isu ket managayat a Dios, apay ngata ngarud nga adu unay ti rigat ken riribuc ditoy lubong?
Sun. Iti librona a maawagan iti Biblia, ti Dios ibagana a dagiti basoltayo ket isu ti puon ken gapu ti panagrigrigat ken panagladladingittayo. Agpayso a ti Dios iparangarangna ti ayatna iti amin a lubong, cas intay mabasa iti canayon a maadaw a versiculo iti Biblia:
Ta casta la unay [iti castoy a pammalacad] ti panagayat ti Dios iti lubong; nga intedna ti Anacna a Bugbugtong tapno amin a mamati kencuana, saan a mapucaw, no di ket adda biagna nga agnanayon.
Juan 3:16
Ngem ad-adu pay ti saoen ti Dios:
Ti dalan ti nadangkes macarimon ken ni Jehova; ngem ayatenna ti sumurot iti kinalinteg.
Proverbio 15:9
Ta ni Jehova ammona ti dalan dagiti nalinteg; ngem ti dalan dagiti nadangkes mapucawto.
Salmos 1:6
Sal-2. Ngem saanac met a nadakes. Nasayaat ken nalintegac a tao. Ket ti kinaagpaysuna, ad-adu nga amang dagiti nasayaat nga innac naaramidan bayat ti panagbiagco ngem dagiti dakes. Casano ngarud a dagitoy a pagsasao ket ma-iyaplicar caniac?
Sun. Iti paglintegan ti Dios, uray pay ti casayaatan a tao ket maysa nga awanan namnama a managbasol nga agturong iti impyerno. Ti Biblia isurona nga awan uray maysa tao a nasayaat iti unegna a para sadi Langit. Ti kinaagpaysuna, amintayo ket managbasol iti imatang ti Dios.
Cas adda a naisurat: awan ti nalinteg, uray maysa; awan ti macaawat, awan ti agsapul iti Dios:
Roma 3:10-11
Ti puso manangallilaw a nacarcaro ngem dagiti amin a banag, ket isu napalalo a nagdakes; asino ti macaamo kencuana?
Jeremias 17:9
Sal-3. No maysaac a managdakdakes a tao iti imatang ti Dios, ania ngarud ti aramiden ti Dios caniac?
Sun. Ti Biblia isurona nga inton maudi nga aldaw ti lubong amin a managdacdakes ket sagrapenda ti pannusa nga awan patinggana idiay lugar a maawagan Impyerno ken daytoy a panawen ket mabalin nga asidegen.
Ta maysa nga apuy dimmarang iti pungtotco, ket sumged inggana ti cababaan a tanem, ket alun-unenna ti daga agraman kinalabonna, ket silmuttanna ti puon dagiti banbantay. Pagdadarisonecto dagiti dakes cadacuada: Ibusecto dagiti panpanac cadacuada: Umresdanto iti bisin. Ket maalun-undanto iti nadarang a pudot ken ti napait a pannacadadael: ket ibaonkonto cadacuada dagiti ngipen dagiti narungsut nga an-animal, agraman gita dagiti agcarcarayam iti tapuc.
Deuteronomio 32:22-24
Sal-4. O, sica met! Kinaagpaysuna, saan met nga amin ket dakes. Saan a pudno ti impyerno, adda cadi?
Sun. Ket ti kinapudnona, adda Impyerno, ket dagiti banbanag agbalinda a dakes iti imatang ti tao a saan a macaammo ken Apotayo a Jesucristo a Mannubbot. Ti Biblia mamin-adu a saoenna ti caadda ti Impyerno, ket agpada nga isurona ti kaawan panungpalan ken ti awan patinggana a panagtutuoc wenno panagrigrigat.
Ket no ti siasinoman saan a nasaracan a naisurat iti pagbasaan ti biag, naitapuac idiay danaw nga apuy.
Apocalipsis 20:15
Castanto intono panungpalan ti lubong: rummuarto dagiti angel, ket ilasindanto dagiti dakes cadagiti nalinteg. Ket ipuruacdanto ida iti horno ti apuy: idiay addanto dagiti sangsangit ken ngarngaretnget dagiti ngipen.
Mateo 13:49-50
...intono maiparangarang ni Apo Jesus, nga aggapu sadi langit, agraman cadagiti angelna cadagiti darang ti apuy. a balsenna dagiti saan a mangammo iti Dios, ken di agtulnog iti evangelio ni Apotayo a Jesus: Isuda madusadanto iti agnanayon a pannacapucaw a maisinada iti sangoanan ti Apo ken ti dayag ti pannacabalinna.
II Taga Tesalonica 1:7-9
Sal-5. Dayta ket nacabutbuteng! Apay coma a mangaramid ti Dios ti Impyerno?
Sun. Ti Impyerno ket talaga a nacabutbuteng, ket naparsua gapu ta ti tao masapul a sungbatanna ti Dios dagiti inna naaramidan. Ti naisangsangayan a hustisia ti Dios sapulenna ti bayad iti tunggal nagbasolan.
Ta dagiti supapac ti basol isu ni patay [awan patenggana a panacadusa].
Roma 6:23
Ta masapul a datay amin maiparangarangtayto iti pangocoman ni Cristo; tapno tunggal maysa awatenna dagiti supapac ti inaramidna babaen ti bagina, naimbag man wen no dakes.
II Corinto 5:10
Ket cunac cadacayo, nga amin a sao nga awan capapaayanna a saoento dagiti tao, isu ti sungbatandanto iti aldaw ti pannacaocom.
Mateo 12:36
Sal-6. Cayatna cadi a saoen nga inton panungpalan ti lubong ket cada maysa a tao a natayen ket mabiagda manipud patay tapno maucom ken maipuruac idiay impyerno?
Sun. Isu ti maaramid; malacsid no adda maysa a mangibagi cadatayo a mangicaro ti dusa nga awan patinggana gapu ti basoltayo. Isu ti Dios mismo, nga inmay ditoy daga a cas Jesucristo a mangsagrap ti pungtot ti Dios cadagiti mamati Kencuana.
Datayo amin castayla carcarnero a nayawawan; nagturong ti tunggal maysa cadatayo iti dalanna met laeng; ket ni Jehova impatayna kencuana ti kinadakestayo amin.
Isaias 53:6
Ngem isu nasugsugat a gapu cadagiti labsingtayo, isu napalitem a gapu cadagiti kinadangkestayo; ti dusa ti pacaicappiaantayo naipatay kencuana; ket gapu cadagiti saplitna maagasantayo.
Isaias 53:5
Ta immuna inyawatco cadacayo ti inawatco met, a ni Cristo natay gapu cadagiti basbasoltayo, cas mayalubog cadagiti Sursurat; Ket naitanem, ket nagungar iti maicatlo nga aldaw, cas maiyalubog cadagiti Sursurat;
I Corinto 15:3-4
Daydi saan a macaammo ti basol, inaramidna a basol gapu cadatayo, tapno macapagbalintayo a kinalinteg ti Dios gapu kencuana.
II Corinto 5:21
Sal-7. Cayat mo cadi a saoen a no agtaleccac ken Cristo a mangibagi caniac wenno casukatco, nga isu ti nalpasen a nadusa gapu iti basbasol ko, ket saanakon nga agdanag iti impyerno?
Sun. Wen, isu nga agpayso! No mamatiac ken Cristo a cas Mannubbotco, ket casla ac la tay nagtacder iti pangocoman ti Dios. Ni Cristo a nangsucat canyac ket binayadannan dagiti basbasolko.
Ti mamati iti Anac, adda biagna nga agnanayon; ngem ti saan nga agtulnog iti Anac, saannanto a makita ti biag, no di ket ti pungtot ti Dios agtaeng kencuana.
Juan 3:36
Sal-8. Ngem, anya ti cayatna a saoen ti mamati Kencuana? No umanamongac iti amin a sasaoen ti Biblia panggep ken Cristo a Mannubotco, ket naisalacannacon cadi ti ipapanco diay impierno?
Sun. Ti pannamatitayo ken Cristo cayatna saoen nga adaddu pay ti cayatna nga ibaga ngem ti pammati laeng babaen iti ummannugot ti kinapudno ti Biblia. Cayatna a saoen nga agtalecac ti amin a naisurat iti Biblia, nga isu ti Paglintegan a libro ti Dios para canyac. Cayatna met a saoen nga agpatpatuloyac nga adda es-semco nga agtulnog ti bilbilinna iti Biblia. Ket maragsacannac ta makitac ti bagic nga agbibiagac a nalinteg a cas isuro ti Biblia.
Ket gapu ditoy, maammoantayo nga isu am-ammotayo, no salimetmetantayo dagiti bilbilinna.
I Juan 2:3
Awan ti tao a macabalin nga agservi iti dua nga apo; ta guraennanto ti maysa ket ayatennanto ti sabali wenno sumurotto iti maysa ket umsienna ti sabali: dicay mabalin ti agservi iti Dios ken iti kinabacnang.
Mateo 6:24
Sal-9. Cayat mo cadi a saoen nga awan ti macatacas iti impierno no saan la a babaen ken Jesus? Dagidiay ngay nagduduma a relihyon? Mapan met cadi dagidiay myembroda idiay impierno?
Sun. Wen talaga a mapanda. Saanda a macatacas, ta ti kinapudnona sungsungbatantayo ken Apo Dios ti naaramidtayo a basol. Ti Dios dawatenna nga bayadantayo dagiti nagbasolantayo. Dagiti sabali a relihyon, agraman amin a mangususar ti nagan ni Jesucristo, ket awan maipakitada a mangibagi a mangsagrap ti nagbasolan ti pasurotda. Ni Cristo lang ti agmaymaysa a macabael a mangisalacan cadatayo ken Mannubottayo. Isu a ti maysa a tao masapul a panawanna ti relihyonna ken agcamang ken agtalec laeng iti Biblia.
Ket awan ti sabali a pacaisalacanan, uray siasino; ta awan ti sabali a nagan iti babaen ti langit, a naited cadagiti tao, a pacabalinantayo a maisalacan.
Aramid 4:12
Ni Jesus cunana kencuana; Siac ti dalan, ken ti pudno ken ti biag: awan ti umay ken Ama. no di magna caniac.
Juan 14:6
Sal-10. Ma-awawanannakon ti namnama. Saanco cayat ti mapan idiay impierno. Anya ti aramidec tapno maisalacannac?
Sun. Awan iti maaramidam tapno maisalacanmo ti bagim. Ibaga ti Biblia a ti Dios laeng ti macaisalacan kenka. Aramaten ti Dios ti pannacabalinna a mangisalacan kenka babaen ti panag-aplicarna iti Sao ni Apo (ti Biblia), kadagiti puspuso ken bibiag iti tattao a planona nga isalacan. Ti epektona daytoy milagro ti panacaisalacan iti biag ti tao ket naadaan tatta ti panagayat iti Dios ken iti Biblia. Isuna tatta ket maragragsacan no tungtungpalenna ti Paglintegan a libro ti Dios, ti Biblia.
Isu nga, ti maysa tao a cayatna a maisalacan rumbeng nga usarenna ti adadu nga orasna nga agbasa wenno agdengeg ti Biblia.
Iti casta ti pammati agtaud iti panagdengeg; ket ti panangdengngeg agtaud gapu iti Sao ni Cristo.
Roma 10:17
Ta gapu iti parabur naisalacancayo gapu iti pammati; ket daytoy saan a nagtaud cadacayo ta sagut ti Dios.
Efeso 2:8
Ket dinengngegnacami ti maysa a babai a managan Lidia (ni Pablo indanonna ti Evangelio kenyana), a ti pusona linuctan ti Apo, tapno imatanganna dagiti sasaw-en ni Pablo.
Aramid 16:14
Sal-11. Kanayon mo nga ibagbaga ti Biblia. Casano kaimportante ti Biblia?
Sun. Ti Biblia isu ti cangrunaan a libro iti lubong gapu ta ditoy ket naisurat ti Paglintegan a libro ti Dios iti tattao. Ta babaen ti panagbasa ken panagdengeg iti Biblia, ti maysa a tao ket adda iti lugar a ti Dios ket isalacanna isuna no isu ti pagayatan ti Dios para iti dadiay a tao. Maadalna pay ti pudno a cababalin ti Dios panggep ti planona a maisalacan iti maysa a tao. Ti kina-agpaysona, mangmangegna ti Sao ti Dios, ta ti Dios, isu ti nangisurat ti Biblia, isu nga, isu ti makisasao kanyana babaen ti Saona (ti Biblia).
Ti linteg ni Jehova awan pagcuranganna, pabaroenna ti cararwa: ti pammanecnec ni Jehova manamnama, pagsirebenna ti nanengneng.
Salmos 19:7
Nagasat dagiti awan pagcurcuranganda iti dalan, a magnada iti linteg ni Jehova.
Salmos 119:1
Sal-12. Mabalin cadi nga agcararagac kenni Apo tapno caasianac ken isalacanac?
Sun. Wen, talaga a wen! Manangaasi ti Dios. Ibaga ti Biblia nga agcararagtayo Kencuana nga idawattayo ti kaasina nga isalacannatayo, nga bigbigbigentayo a datayo ket managbasol, a rumbeng a sagrapentayo ti pungtot ti Dios. Saantayo a maisalcan ti bagitayo, ngem adda ti namnamatayo, ta ammo ti Dios nga adda pagayatantayo a maisalacan.
Ngem di agsingsingir ti buis idinto nga adda iti adayu, dina maitangad man la coma dagiti matana sadi langit, no diket dandanugenna ti barucongna, a cuncunana: Dios, mangngaasica caniac, a managbasol.
Lucas 18:13
Sal-13. Rumbeng cadi a Makimisaac idiay simbaan wenno iglesia?
Imbaga ti Biblia nga umabot 2000 a tawen calpasan ti panacailansa ni Jesus idiay cruz, dagidiay mamati ken Jesus ket no mabalbalin ket maki-myembroda iti simbaan.
Intono ngarud no makitayo ti kinarimon a mamagwalwalang a sitatacder iti nasantoan a disso, a cas insao ni Daniel a mammadto, (ti bumasa awatenna coma), Mapanda coma dagiti adda idiay Judea [dagiti congregasyon ken iglesia] agcamang cadagiti banbantay; [ken Cristo]
Mateo 24:15,16
Masapul a laglagipentayo a canayon a saantayo a maisalacan ti simbaan wenno maisalacan ti pastor wenno maisalacan iti binyag wenno iti comonyon. Ni Apo a Jesucristo laeng nga isu ti Dios ti macabael a mangisalacan cadatayo. Ti Biblia isurona nga ita a tiempo iti ruar ti simbaan a mangisalsalacan ti Dios ti adaddu a bilang ti tao.
Calpasan dagitoy, kimmitaac, ket adtoy, ti umariwecwec, nga awan ti nacabalin a bumilang a naggapuda cadagiti isuamin a pagarian ken tribu ken il-ili ken pagsasao, nga agtactacderda iti sangoanan di trono ken iti sangoanan daydi Cordero, a nagcawesda cadagiti pagananay a puraw, ket adda palpalma cadagiti im-imada;
Apocalipsis 7:9
Sal-14. Pangaasim man ta ibagam kanyac no casano a ti Dios isalacanna ti adu a tao.
Sun. Ti Biblia idiay Juan 11 maipacpakita ti napintas a modelo a ti Dios laeng ti mangaramid iti panangisalacan cadatayo. Pinabyag ni Cristo ti maysa a tao nga agnagan ti Lazaro, a natayen iti upat nga aldaw. Nagtacder ni Jesus idiay sango ti tanem ni Lazaro ken impugkawna a "Lazaro rumuarca". Nalawag a ti bimmangsit a bancay nga adda iti uneg ti lungun ket, saan a macangngeg ken macaaramid ti ipapaaramid ni Apo Dios.
Ibagbaga ti Biblia nga, sacbay a maesalacantayo, nataytayo iti espiritu. Ngem ibabaonnatayo ni Apo Dios a birukentayo isuna, ken mamatitayo, ken dumawattayo ti pammacawan. Ngem ti kinaagpaysona, nocasatno ti kinaimposiblina nga agtungpal kenni Jesus ti natay a Lazaro manipud iti tanemna, imposibli met iti maysa a tao a natay ti espirituna nga agtungpal iti pagayatan ti Apo Dios a mamati kenni Jesus tapno maisalacan.
Awan ti tao a macabalin nga umay caniac, no saan a guyuguyen ni Ama a nangibaon caniac, ket isu pagungarecto iti camaudianan nga aldaw.
Juan 6:44
Ngem ni Lazaro nangngegna ti bilin ken rimuar iti nacaitanemanna, maysa a nabiag a tao. Casano a napasamac dayta? Cayatna a saoen nga idi ni Jesus ket nagpugcaw iti natay a ni Lazaro a rumuar, ti espiritu ni Jesus ket napan idiay tanem ken innicanna diay nabuyoken a bangkay ti nainlasagan a biag, lapayag a macangeg, ken ti kababalin ken pigsa a mangtungpal ti bilin ni Cristo.
Casta met cadagidiay tattao a plano ni Apo Dios nga isalacan nga inbilinna cadatayo a mamati, agbabawi, tapno maisalacan, ibagbagana cadagidiay natay ti cararuada nga isuda ket saanda mabalin a maisalacan ti bagida a bucbucod. Ngem adda dagiti mangrugrugi a mamati ken Jesus a cas mannangisalacantayo, a makitada a naragsakda no aramidenda ti pagayatan iti Dios. Ti ebidensya ket adda iti biagda nga uray casano ket naisalacandan. Napasamac laeng dagitoy gapu ta bayat ti Dios imbaonna a mamatida, napan met iti Dios iti biagda ken insalacanna ida. Gapu ta insalacanna ida, makitada a ti pammatida ket adda ken Jesus. Naamuanda a ti basolda ket awan maitedna a nasayaat cadacuada. Nalawag a ti Dios ket pinilina ida a maisalacan ket idi mangegda iti Evanghelio, ti Dios inaramatna ti Sao ti Dios (ti Biblia) iti biagda ket naisalacanda.
No saancayo a naisalacan, agdenggegcayo a nalaing iti Biblia. Naannadcayo ken nayonan ti cararag ti canayonyo a panagbasa iti Biblia. Agbasacayo nga agbasa iti Biblia. Mabalin nga uray sica ket maisalacan, no inawagannaca ti Dios, babaen iti, Nailentegan a Casuratanna, ti Biblia.
URAY CASANO TI SOBRA A KINADAKES TI NAPALABAS A PANAGBIAGMO, WENNO URAY CASANO IDI TI SOBRA TI KINADAKES A PANAGBASOLMO. BABAEN TI ENTERO NGA ASINA LAENG, MABALIN A MAYSA CA MET A NAPILI TI DIOS A MAISALACAN.
Ngem, laglagipem a ti Dios ket armidenna iti isu amin iti tiempona. Isu nga anusam nga urayem ti Apo bayat iti panag-adadalyo iti Biblia.
Naimbag a ti maysa a tao manginanama coma ken aguray a siuulimec iti panangisalacan ni Jehova.
Un-unoy 3:26
Adda iti Dios ti pannacaisalacanco ken dayawco; ti bato ti kinabilegco, ken ti camangco adda iti Dios. Agtaleccayo kencuana iti amin a tiempo, dacayo nga umili; ibucbocyo ti pusoyo iti sangoananna: ti Dios isu ti camang a maipaay cadatayo.
Salmos 62:7,8


text:
Monday, March 6, 2017
CABUGAO INTER-BARANGAY BASKETBALL TOURNAMENT 2017, NALUKTAN
Cabugao, Ilocos Sur – Naluktan ti 2017 Cabugao Inter-Barangay Basketball Tournament idi Marso 4, 2017 ket umuna a naaramid ti Parada a naaramid iti aglikmut ti Poblasion a nagpartisiparan dagiti Basketball Players iti nadumaduma a Barangay, Coaches, Game Officials ken Marching Band ti Cabugao Institute, Cabugao North Central School ken ti Cabugao South Central School. Nangrugi ti Parada iti Cabugao Cultural and Sports Complex, Brgy. Rizal, Cabugao, Ilocos Sur a disso ti pagsasalipan ken ditoy met laeng a disso ti pakaaramidan iti Opening Program.
Iti Opening Program, indauluan ni SBM Vicky S. Serna iti Opening Prayer ken naaramid ti Pambansang Awit ken Cabugao Hymn babaen iti Cabugao North Central School Marching Band.
Simmaruno ti Welcome Remarks ni SBM Atty. Bryan Jett S. Pano, Committee Chairman on Sports. Inawisna ti imatang dagiti umili a mangbuya kadaytoy a kangrunaan a parang/pagteng ti sports nga aramiden dagiti umaayam iti barangay.
Innayon ni SBM Pano a daytoy a paay-ayam ti LGU-Cabugao ket panggepna nga ital-o ti kasasaad ti sports, napintas a panaglalangen, kooperasion, panangyadayo kadagiti agtutubo iti madi a bisio.
Nangited ti Mensahe ni SBM Danny Q. Gazmen a nangibagi ken ni Mayor Josh Edward S. Cobangbang. Kimmablaaw ken nagyaman ti Konsehal kadagiti agsasalip ken kasta metten kadagiti amin a naitaripnong iti Sports Complex.
Imbinsana ti pateg iti pannakipaset dagiti agtutubo iti programa ti Munisipio iti sports ken iti pannakairubuat dagiti aktibidades a mangparagsak iti panagpiesta ti ili iti bulan ti Abril 2017.
Ingunamgunamna iti pannakamantener koma iti sportsmanship dagiti amin nga agay-ayam.
Naisaruno a naibasa ti Oath of Sportsmanship babaen iti Basketball Player ti Brgy. Turod.
Naisaganad ti panagtitipon dagiti Captain Ball ti kada Team ket nakibinnunotda iti pakaipananda a Bracket (6 a Bracket) kadagiti agpartisipar iti Tournament.
Naaramid ti miting dagiti Coaches para iti Game Rules babaen kadagiti Opisiales a mangimaton iti paay-ayam sakbay a naaramid ti Ceremonial Toss ti bola iti tengnga iti nagbaetan ti Basketball Player ti Brgy. Maradodon ken ti Brgy. Catucdaan nga umuna nga agay-ayam nga inimatangan dagiti Opisiales nga isuda SBM Danny Q. Gazmen ken ni SBM Atty. Bryan Jett S. Pano.
Nakikaysa met dagiti Kapitanes ti Barangay a naitallaong nga idauluan ni ABC President Thaddeus U. Soller kasta metten dagiti Municipal Officials nga isuda SBM Danny Q. Gazmen; SBM Vicky S. Serna; SBM Dr. Jemaima S. Tan-Yee; SBM Josefina S. Vallejo ken ni SBM Atty. Randy Baniaga G. Kinaud. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 9:57 AM
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Suso
Ti termino a suso, aam-ammo pay kas Latin a mamma iti anatomia, ket ti akingngato a vetral a rehion ti barukong ti maysa nga ayup partikular dagiti mammalia, a pakairaman ti tao. Kasta met a dagiti suso ket paet ti bagi ti mamali nga ayup nga addaan iti organo nga agpatubbog iti gatas a maaramat a pangpakan kadagiti maladaga.
Ngem uray ti lalaki a tao ket addaan met iti suso a nakayanakan nga addaan met kadagiti kagrunaan a pagtubbogan ti gatas. Ngem nupay addaan ti lalaki dagiti gladula ti mammaria nga agpataud iti gatas, saan a maaramat dagitoy nupay iti sumagmamano a kaso ket adda dagiti lalaki nga agpammukel dagiti susoda, a maawagan iti gynecomastia.
Dagiti suso ket nabungon iti kudil; tunggal suso ket addaan iti mungay a linikmut ti areola. Ti areola ket addaan maris a lumabbaga wenno ngumisit a kayumanggi, awanan buok, ken addaan kadagiti glandula a sebaceous. Dagiti daddadakkel a glandula a mammaria iti uneg ti suso ti pagtaudan ti gatas, addaanda iti sumagmamano a lobule, ket ti tunggal suso ket addaan 10-20 a lactiferous a pagayusan a mangpatubbog iti gatas kadagiti lobule a mangitunda iti mungay a no sadino dagiti pahayusan ket addaan bukodna a paglukatan.


text:
Maragsakanak ta addakayo latta babaen daytoy kolummo a pakabasaanmi kadagiti linmbag ti napalabas a mabalinmi a pagsarmingan iti panangtaluntonmi iti nasiit a dalan ti biag.
Awagannak iti Maricel, agnanaedak ditoy probinsia ti La Union. Agtawenak iti duapulo ket innem, addaanakon iti asawa, ni Rodel.
Makunak a saankami a marigrigat, saankami met a nabaknang. Kunaenta laengen nga addakami iti nangatngato bassit a tukad ngem dagiti maibilang a marigrigat. Kinapudnona, napagturposnak met ti amak iti kurso a BSBA ngem saanko nga inaramat. Maysaak a clerk iti maysa a negosio iti San Fernando City. Nupay kasta, tunggal lawas nga aggawidak iti lugarmi.
Naam-ammok ni Rodel iti maysa a kasangay ti kaopisinaanmi. Iti umuna a panagkitami, nakayawannakon kenkuana. Uray isu, inlatakna kaniak (idi agnobiokamin) a nagpigsa ti datingko (daytoy ti inaramatna a balikas) kenkuana idi masirpatnak.
Manipud idin, masansanen nga agpasiar ni Rodel iti kaserak. Naragsak a kapatpatang ni Rodel. Adu dagiti estoriana a nakakatkatawa. Daytoy pay ti maysa a sagudayna a nakatinnagan ti riknak kenkuana.
Tallo laeng a bulan, inawatkon ti ayatna. Nagbalin a namaris dagiti aldawmi. Masansan a mapankami agpasiar iti igid ti baybay, agbuya iti sine, agpallailang iti mall.
Inawisko iti balay tapno iyam-ammok kadagiti dadakkelko. Ngem nagkedked ni Rodel. Kinunana a santon umay idiay balay no kiddawennan kadagiti dadakkelko ti panagkallaysami.
Maysa nga aldaw, naranaanna nga agmaymaysaak iti kaserak. Diak ammo ngem iti dayta nga aldaw, nakapigpigket ti panangmatmat ni Rodel kaniak.
“Apay a kasta ti panangkitam kaniak? Adda kadi uging iti rupak?” sinaludsodko.
“Nakapimpintaska man ita,” insungbatna.
“Sigud met a napintasak, saan kadi?” insutilko.
“Naidumduma ti kinapintasmo ita,” kinuna ni Rodel sana iniggaman ti imak. In-inut a ginuyodnak. Nagdennes ti barukongmi.
Nariknak ti nabara a sang-aw ni Rodel iti tengngedko ket madamdama, diningpil ti bibigna ti bibigko. Kellaat, nagkarayam ti rinibu a koriente iti sibubukel a kinataok.
“Saan, Rodel, baka sumangpet da Cecil,” nakunak a ti kakaseraak ti dakdakamatek.
Ngem kasla awan ti nangeg ni Rodel. Immirut ti arakupna idinto nga inagkannak manen. Nabayag. Napakidemak. Diakon napuotan a nayagus ti riknak.
(Maituloyto)


text:
CABUGAO, Ilocos Sur – Main-inaw ti gannuat a mamagbalin ti Bantaoay river iti San Ildefonso, Ilocos Sur a pagbangkaan kas pangawis kadagiti turista iti probinsia.
Kinuna ni Gov. Deogracias Victor “DV” Savellano a napintas a pagbalinen a pagbangkaan ti Karayan Bantaoay a mangawis kadagiti turista kas iti Loboc river cruise iti probinsia ti Bohol.
Innayon ti gobernador a makikokoordinar kadagiti municipal officials ti San Ildefonso nga idadauluan ni Mayor Christian Purisima para iti pannakaaramid dagiti bangka para iti nasao a proyekto.
Kinuna ni Savellano a dakkel ti paset ti Bantaoay river iti Basi revolt, ken plus factor ti kinalaing ti mayor nga agluto isu a mangnamnama nga agballigi ti nasao a proyekto a kunana a pangtapat iti river cruise iti Loboc, Bohol.
Impalgak ti gobernador a mairuginton ti pannakadalus ti nasao a karayan a lumasat iti San Ildefonso agingga iti San Vicente.
Kas iti river cruise iti Loboc, mabalin dagiti turista ti mangan iti bangka bayat ti panagdaliasatda iti karayan.
Kinuna ni Savellano a mabalin nga idasar ti basi ken Bungro ice cream bayat ti pannangan dagiti turista kas panangitandudo dagitoy a produkto ti San Ildefonso.
Paset ti promosion ti turismo ti Bohol ti Loboc river cruise no sadino a malinglingay babaen ti kanta dagiti nakalugan a turista bayat ti panagdaliasat ti bangka iti karayan.
Agtunged ti river cruise iti yan dagiti tarsier nga iti laeng Bohol ti pakasarakanda ditoy pagilian.#


text:
“Ur-urayennakan sa ta di met la makiasawan. Kunami a mapan agtuloy
nga agbasa tapno agsarakkayo idiay pagadalan ngem mangged kano laengen.
Isu nga adda idiay minas tatta,” impadamag ni ulitegna.
Ngem di nagun-uni ni Celia. Binay-anna lattan nga agsao ti ulitegna.
Third year high school ngamin ni Jerry idi nagsardeng nga agbasa. Ti dida ammo, bumisbisita ni Jerry iti dormitory da Celia no aldaw ti Domingo nga awan serrekna iti minas.
“Apankami agekskursion idiay Tirad Pass inton Biernes,” binaliwan ni Maestro Badol ti patangan idi dina mauray nga agsao ni Celia. “Makikuyogkanton kadakami no kayatmo a bumakasion idiay iliyo.”
“Nagsayaaten, Uncle. Umayakto man met sumurot. Asideg ti ilimi iti Tirad Pass ngem diak pay nadanon dayta a lugar,” kinuna ni Celia.
“Wen, a. Dagiti boy scouts ken girl scouts iti maikalima ken maikanem a grado ti kuyogenmi. Kayatda kano a makita ti nakatayan ni Gregorio del Pilar,” panangilawlawag ni Maestro Badol.
Parbangon pay laeng iti aldaw ti Biernes idi agluas dagiti agekskursion a nakikuyogan ni Celia. Dua ti maestro ti kadua ni Maestro Badol a nangkuyog kadagiti ubbing – ni Mr. Tipag nga adviser ken Mr. Kontip a scout master. Siam ti boy scouts ken innem ti girl scouts.
Naragsak ti panagdalia-satda ta di agsarday ti panagkanta dagiti ubbing iti scouting songs. Nakipagkankanta met ni Celia ta ammona dagiti kanta.
Tapno di unay mabannog dagiti ubbing, naginanada iti sirok dagiti narukbos a kayo iti igid ti dalan. Pamrayan metten ti scout master a manglecture kadagiti ubbing babaen ti compass nga iggemna no sadino ti daya, laud, abagatan wenno amianan a direksion. Saludsodenna no dino a banda ti naggapuanda ken no dino ti turongenda. Ken dadduma pay.
Iti agarup alas singko iti malem, nakadanonda iti waig nga asideg iti ruar ti barrio.
“Aginanatayo pay ditoy. Kalpasanna agdidigostayo,” kinuna ni Mr. Tipag kadagiti ubbing.
“Yes, sir!” nasaranta a sungbat dagiti ubbing.
Intuloyda manen ti nagna, kalpasanna. Kas iti dati, nasaranta dagiti ubbing a nagkankanta kadagiti scouting songs bayat ti pannagnada. Insar-engda ti panagkantada idi sumungaddan iti wangawangan ti barrio ta addaytan dagiti tumanaol nga aso iti masungadanda a balbalay.
NADANONDA nga agtataep iti kabbayo a bagas ni Nana Petra nga inang ni Celia. Inarakup ni Celia ti inana. Inyam-ammona dagiti kakuyogna malaksid ni ulitegna. Linamano ni Maestro Badol ni Nana Petra a kasinsinna.
“Ne, apay metten a kakuyogyo ni Celia?” masmasdaaw ti baket a nangtaliaw ken ni Maestro Badol.
“Simmurotak ken ni Cisca a nagbakasion idiay Masla, inang. Ket gapu ta nagpakastoy da Uncle, simmurotakon a,” kinuna ni Celia.
“Ay kasta?” kinuna ni Ina Petra a nakaranraniag ti rupana iti ragsakna a makakita iti anakna ken dagiti kakuyog daytoy. Pinaulina dagiti kasang-angpet.
“Komusta, kasinsin. Imbag man ta nagpasiarkayo, ken adda pay ubbing a kakaduayo,” kinuna ni Nana Petra idi nakatugawdan.
“Wen, manang, ta apanmi ipasiar dagitoy ubbing idiay Tirad Pass,” kinuna ni Maestro Badol a mangpapaid iti bagina babaen ti kallugongna.
“Nasayaat man, maestro, ta umayyo met pasiaren daytoy nanumo nga ilimi,” iniseman ni Nana Petra dagiti maestro.
“Ni Manong, manang?” sinaludsod ni Maestro Badol.
“Hay, itay pay la parbangon a napan dita bantay. Apan kano agsiim. Adda met nangngeg a kanalbuong itay alas tres tay malem. Bareng a no adda naanupanna,” insungbat ni Nana Petra. “Kasibsibet ngarud dagitay babbaro a napan nangsurot kaniana,” innayonna.
“Ay, sigurado la ketdi nga adda naala ni kayong, Manang, no kasta nga adda nagkanalbuong,” kinuna ni Maestro Badol. Sinangona dagiti kaduana. “Sigurado ti kilawentayo nga ugsa no madamdama, pare,” kinuna ni Maestro Badol kadagiti kakaduana a maestro.
“Aya! Kasano nga ammom, sir?” saludsod met dagitoy.
“Ammoyo, pare, mangnganup ngamin ni kayong. No mapan dita bantay a tugotna dagiti aso ken ti paltogna ket adda kanalbuong a mangngeg, sigurado nga adda naanupanna. Ammok dayta ta um-umaykami idi ubbingkami ditoy. Awan mintisna a kasta ti mapasamak no agpabantay ni kayong,” panagpalawag ni Maestro Badol. “Ken, believe it or not, no adda naalana ket kayat pay ni kayong ti apan agsiim, bilinenna dagiti asona a mangbantay iti naanupanna.”
“Is that so?” naggiddan nga insawang da Mr. Tipag ken Mr. Kontip.
“Kasano ngay nga ammo dagiti mangsurot kenkuana ti ayanna?” sinaludsodda.
“Babaen ti asuk ken taol dagiti aso,” kinuna ni Maestro Badol.
“Nangngegyo daydiay, ubbing?” sinango ni Mr. Kontip dagiti ubbing.
“Yes, sir!” nasarangsang nga insungbat dagiti ubbing a dumdumngeg iti panagpapatang dagiti tallo a maestroda.
“That’s scouting!” innayon ti scout master.
Iti saan a mabayag, addan dagiti nakaawit iti ugsa a sangaan ti sarana.
“Ania, agpayso tay kunak ket,” siraragsak ni Maestro Badol a nangsabat ken kayongna.
(Maituloyto)


text:
General Santos
Ti Siudad ti General Santos ket maysa a primera klase a siudad iti probinsia iti Abagatan a Cotabato iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti General Santos ket nabingbingay a politikal iti 26 a barbaranggay.[2]
- Baluan
- Buayan
- Bula
- Conel
- Dadiangas East (Poblacion)
- Katangawan
- Lagao (1st & 3rd)
- Labangal
- Ligaya
- Mabuhay
- San Isidro (Lagao 2nd)
- San Jose
- Sinawal
- Tambler
- Tinagacan
- Apopong
- Siguel
- Upper Labay
- Batomelong
- Calumpang
- City Heights
- Dadiangas North
- Dadiangas South
- Dadiangas West
- Fatima
- Olympog
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Abagatan a Cotabato". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 21 Oktubre 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Abagatan a Cotabato". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 21 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)
- Opisial a website ti General Santos


text:
1857
Ti tawen idi 1857 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Huebes iti kalendario a Gregoriano ken ti kadawyan a tawen a nangrugi iti Martes iti nabunbuntog iti 12 nga aldaw a Kalendario a Huliano.
Dagiti linaon
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero–Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero 10 – Tomás del Rosario, Filipino a politiko (pimmusay 1913)
- Mayo 31 – Papa Pio XI, Papa iti Simbaan a Katoliko (pimmusay 1939)
- Hunio 2 – Karl Adolph Gjellerup, Danes a mannurat (pimmusay 1919)
Hulio–Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hulio 5 – Clara Zetkin, Aleman nga aktibista (pimmusay 1933)
- Hulio 24 – Henrik Pontoppidan, Danes a mannurat (pimmusay 1943)
- Septiembre 15 – William Howard Taft, maika-27 a Presidente ti Estados Unidos (pimmusay 1930)
- Oktubre 23 – Juan Luna, Filipino a pintor, eskultor ken aktibista iti politika (pimmusay 1899)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti 1857 iti Wikimedia Commons


text:
CANDON CITY – Natiliwan dagiti dua a babbai iti akto nga agipuslit iti tagilako manipud iti CSI ditoy siudad idi Nobiembre 22.
Nainaganan dagiti suspek a da Cherry Dela Cruz, 25, residente iti Bakakeng Norte ken ni Nanneth Kidayam, 24, residente iti Aurora Hill, Baguio City.
Segun iti report manipud iti polis ditoy, simrek dagiti dua iti CSI-Candon ket nagpammarangda a kustomer.
Nasiputan ti sales boy a ni Sammy Manibloc ti panagturong dagiti suspek iti likudan ti maysa a nakadispley a refrigerator iti Appliance Center nga adda awit ni Kidayam a berde a balde.
Iti mapan usisaen ni Manibloc ida, nakitana nga iyal-alis ni Dela Cruz dagiti tagilako manipud iti balde iti bagna.
Pinanggep dagiti dua ti aglibas ngem tiniliw ida ti sales boy ken guardia.
Karaman dagiti pinanggep dagiti suspek nga ipuslit dagiti nadumaduma a sabon, losion, deodorant ken dadduma pay a tagilako nga aggatad amin iti nasurok P10,000.00.#


text:
Pagsasao nga Idi
Ti pagsasao nga Idi ket ti pagsasao a Papuano a naisasao idiay Akinlaud a Probinsia, Papua Baro a Guinea. Dagiti makunkun a dialekto a Pahoturi ket mangporma iti kadena ti dialekto iti maitutop nga Idi iti maysa apatingga ken ti Agob iti sabali a patingga.[1]
Nagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti pagsasao ket tinawtawagan pay a kas Diblaeg, Dibolug, Dimisi, Dimsisi.[2] Ti Tame ket ti dialekto a naisangayan manipud iti Idi.[1]
Sosial a konteksto[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Idi ket naiyas-asideg kadagiti sabali a sasao aPapuano kadagiti nadumadum a pamilia, mairaman ti Nen, Nambo, ken ti asideg a kabagian nga Agob.[1]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c d Idi iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Pagsasao nga Idi". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.


text:
Elepante
Dagiti elepante wenno gadia ket dagiti dakkel a mamalia iti pamilia nga Elephantidae ken ti urnos a Proboscidea. Iti tawidan, dua a sebbangan ti mabigbigan, ti elepante ti Aprika (Loxodonta africana) ken ti elepante ti Asia (Elephas maximus), urayno adda dagiti ebidensia a mangisingsingasing a dagiti Kamul-mulaan ti Aprika nga elepante ken dagiti Kabakiran ti Aprika nga elepante agsinada a sebbangan (L. africana ken L. cyclotis). Dagiti elepante ket naiwarwarasda kadagiti amin a sub-Sahara nga Aprika, ken Abagatanh ken Abagatan a daya nga Asia. Isu laeng dagitoy ti nabatbati a probosideo; dagiti awanen a sebbangan a mairaman dagiti mamut ken dagiti mastodon. Dagiti kadakkelan a naidagaan nga ayup, ti lallaki nga elepante ti Aprika ket makaabotda ti katayag iti 4 m (13 ft) ken agdagsen iti 7,000 kg (15,000 lb). Dagitoy nga ayup ket addaanda kadagiti naduduma a langa a pakailasinan, a mairaman iti atiddog a proboscide para kadagiti adu a pamay-an, a nangruna iti panagrakmen kadagiti banag.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Wikisource: "Ti Bulsek a Lallaki ken ti Elepante" babaen ni John Godfrey Saxe
- Williams, Heathcote (1989). Sagrado nga Elepante. New York: Harmony Books. ISBN 0-517-57320-2.
- Carrington, Richard (1958). Dagiti elepante: Ti Ababa a Pakaamo kadagiti Masna a Pakasaritaanda, Ebolusion ken Inpluensia iti Nagtagitaoan. Chatto & Windus. ASIN B0007J8A7E.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Elepante iti Wikimedia Commons


text:
Tubigon, Bohol
Ti Tubigon ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Bohol iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Tubigon ket nabingbingay a politikal kadagiti 34 a barbaranggay.[2]
- Bagongbanwa
- Bunacan
- Banlasan
- Batasan (Batasan Island)
- Bilangbilangan
- Bosongon
- Buenos Aires
- Cabulihan
- Cahayag
- Cawayanan
- Centro (Pob.)
- Genonocan
- Guiwanon
- Ilihan Norte
- Ilihan Sur
- Libertad
- Macaas
- Mocaboc Island
- Matabao
- Panadtaran
- Panaytayon
- Pandan
- Pangapasan (Pangapasan Island)
- Pinayagan Norte
- Pinayagan Sur
- Pooc Occidental (Pob.)
- Pooc Oriental (Pob.)
- Potohan
- Talenceras
- Tan-awan
- Tinangnan
- Ubay Island
- Ubojan
- Villanueva
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Bohol". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 25 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Bohol". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 6 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Pagsasao nga Eipo
Ti pagsasao nga Eipo (Eipomek), wenno Lik, ket ti pagsasao a Mek ti akindaya a kabanbantayan ti Laud a Papua. Daytoy ket insasao babaen dagiti tattao nga Eipo nga agtataeng idiay igid ti Karayan Eipo. Ti dakkel a porsiento ti bokabulariona ket makibinningay iti Una ken Tanime, ken mangporda iti maysa lugar ti dialekto.[3]
Pannakaidasig[urnosen | urnosen ti taudan]
Maitagikua ti Eipo iti akindaya a sanga ti sasao a Mek a pamilia dagiti asideg nga agkakabagian a pagsasao a maitagikua iti dakdakkel a pannakaigrupo iti sasao a Trans–Baro a Guinea.
Pannakaiwarwaras[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti pagsasao nga Eipo ket insasao babaen dagiti agarup a 3,000 a tattao iti igid ti Karayan Eipo idiay ginget ti Eipomek, a mabirukan iti akindaya kabanbantayan ti Lud a Papua.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Eipo iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Eipomek". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.
- ^ Heeschen 1998, p. 18.
- Heeschen, Volker (1998). An Ethnographic Grammar of the Eipo Language (spoken in the central mountains of Irian Jaya (West New Guinea), Indonesia). Berlin: Reimer.


text:
Estados Unidos iti Amerika
Nagsasabtan: 40°N 100°W / 40°N 100°W
Ti Estados Unidos iti Amerika (Ingles: United States of America), wenno kaadduan ket masao nga "Amerika" laeng, ket pagilian a pederal a naibatay ti linteg a republika, mabirukan iti tengnga ti kontinente ti Amianan nga Amerika, a naisadagan dagiti 48 a kontinental nga estado ken Washington, D.C., a kapitoliona, ket naisadagan pay a nagbaetan ti Taaw Pasipiko ken Taaw Atlantiko, nabeddengan ti Kanada iti amianan ken Méhiko iti abagatan. Ti estado iti Alaska ket adda idiay amianan a laud iti kontinente, nga addaan ti Kanada iti daya ken Rusia iti laud, iti ballasiw ti Nailet a Baybay Bering. Ti estado iti Hawaii ket maysa a purpúro idiay tennga a Pasipiko. Daytoy a pagilian ket addaan pay kadagiti territoriona idiay Pasipiko ken Karibe. Limapulo nga estado ti mangbukbukel daytoy a pagilian, saan a nairaman kadagiti dadduma a teritoriona.
Iti 3.79 kuadrado milia (9.83 riwriw km2) ken addaan ti sumurok a 312 riwriw a tattao, ti Estados Unidos ket isu ti maika-3 wenno maika-4 a kadakkelan a pagilian iti dagup a kalawa ti dagana, ken ti maika-3 a kadakkelan baben ti kalawa ti daga ken bilang dagiti umili. Daytoy ket maysa kadagiti kaaduan ti sabsabali nga etnisidad ket sabsabali a kultura a pagilian, ti nagbanagan daytoy ti kaaduan a panag-imigrasion manipud kadagiti sabsabali a pagilian.[7]Ti ekonomia ti Estados Unidos ket isu ti kadakkelan a nailian nga ekonomia iti lubong, nga addan ti nakarkulo a 2011GDP iti $15.1 trilion.
Dagiti patneng a tattao ket nagtaudda manipud kadagiti dagiti Paleo nga Indio nga asino dagitoy ket naggapuda idiay Asia a nagnaedanda iti ribribo a taw-tawen nga ti tattan ket ti kangrunaan a daga ti Estados Unidos. Daytoy a bilang dagiti umili a patneng nga Amerikano ket nalatak a nakissayan babaen kadagiti saksakit ket gubgubat kalpasan ti panagkolonia ti Europa. Ti Estados Unidos ket naibangon babaen kadagiti Sangapulo ket tallo a Kolonia a mabirukan iti Daya nga Aplaya iti Estados Unidos. Idi Hulio 4, 1776 ket nagisayasay da ti Panagyebkas ti Estados Unidos iti Panagwaywayas, a daytoy ket nagparangarang ti kinabukod a panagturay ken ti pannakaipatakder ti panagtintinnulongan a kappon. Dagiti nagsuppiat nga estado ket inabakda ti Imperio a Britaniko iti Rebolusionario a Gubat ti Amerika, daytoy ti immuna a nagballigi iti kolonia a gubat iti panagwaywayas.[8] Ti agdama a Batay-linteg ti Estados Unidos ket naampon idid Septiembre 17, 1787; ti panakatalgedan na iti sumaganad a tawen ket pinakabaelan na dagiti estado a paset iti nagkaykaysa a republika nga addaan ti napigsa a tengnga a gobierno. Ti Pateg dagiti Karbengan, ket naglaon kadagiti sangapulo a a pannakapasayaatan ti Batay-linteg nga ag-garantia kadagiti kaaduan a nakaisugud ken naikalintegan a karbengan, ket napatalgedan idi 1791.
Lumapus iti maika-19 a siglo ti Estados Unidos ket inyallatyiw na dagiti patneng a tribu, naala na ti territorio ti Louisiana manipud iti Pransia, Florida manipud iti Espania ken paset ti Pagilian nga Oregon manipud iti Nagkaykaysa a Pagarian, Alta California ken New Mexico manipud iti Méhiko, ken Alaska manipud iti Russia, ken innala na ti Republika iti Texas ken ti Republika iti Hawaii. Ti suppiatan a baetan ti Abagatan nga Amerika ken ti Amianan nga Amerika iti panag-padakkel ti patakder iti pannakaadipen ken dagiti karbengan ti estado napungtoten na ti Sibil a Gubat iti panawen nga 1860. Ti panangabak ti Amianan ket napawilan na ti agnayon a panaggudua iti daytoy a pagilian ken nagbanagan ti pannakagibus ti nailintegan a panagtagabu idiay Estados Unidos. Babaen ti panawennga 1870, ti nailian nga ekonomia na ket isun ti kadakkelan iti sangalubongan.[9]Ti Kastila-Amerikano a Gubat ken Umuna a Sangalubongan a Gubat ket nagpasingked iti daytoy a pagilian ti kasasaadna a kas maysa a napigsa a militar. Rimmuar manipud iti Maikadua a Sangalubongan a Gubat nga isu ti immuna a pagilian nga addaan iti nuklear nga armas ken agnanayon a kameng iti Talinaay a Konsilo Dagiti Nagkaykaysa a Pagilian, ken kultural a puersa iti sangalubongan.[10]
Dagiti linaon
- 1 Etimolohia
- 2 Heograpia ken enbironmento
- 3 Politiko a panakabingbingay
- 4 Pakasaritaan
- 5 Gobierno ken dagiti politiko
- 6 Ekonomia
- 7 Puli
- 8 Relehion
- 9 Pagsasao
- 10 Edukasion
- 11 Kultura
- 12 Dagiti nagibasaran
- 13 Dagiti silpo iti ruar
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi 1507, maysa nga Aleman a managararamid ti mapa nga agnagan ti Martin Waldseemüller ket nagaramid ti mapa iti lubong nga nainagananna ti Akinlaud a Hemisperio iti "Amerika" nainaganan daytoy iti maysa nag Italino a managsukisuk ken managararamid ti mapa a ni Amerigo Vespucci.[11]Ti akinsakbay kadagiti kolonia ti Britania ket inus-usar da daytoy baro a nagan ti pagilian idi 1776 a panagirangarang ti panagwaywayas, "ti nagtutunos a Panagyebkas kadagiti sangapulo ket tallo a nakkaykysa nag Estado iti Amerika".[12]Idi Nobiembre 15, 1777, ti Maikadua a Kontinental a Kongreso ket inampon na ti Dagiti Artikulo iti Konpederasion, a nangisao, "Ti Patakder iti daytoy a Konpedarasion ket isunto ti "Ti Estados Unidos iti Amerika". Ti Pranko-Amerikano a tul-tulag iti 1778 ket nag-usar ti "Estados Unidos iti Amianan nga Amerika", ngem manipud idi Hunio 11, 1778, ti "Estados Unidos iti Amerika" ket ti nausar kadagiti kuenta iti pannagsukat iti daytoy a pagilian, ken nagbalin nga opisial daytoy manipud idin.[13]
Ti nababa a porma "Estados Unidos"(United States) ket maysa pay a pagalagadan. Dagiti sabbali pay a porma ket ti "E.U." (U.S), ti "EUA" (USA), ken "Amerika". Ti pangsarsarita pay a nagan ket mairaman ti "E.U. iti A" (U.S. of A) ken, it sabsabali a lugar iti lubong, ti "States" (dagiti estado). Ti "Columbia", idi ket maysa a nasikat a nagan para iti Estados Unidos, a nainaganan kenni Christopher Columbus; apparang daytoy iti nagan a "Distrito iti Columbia".
Ti pagalagadan a panagtawag kadagiti umili iti Estados Unidos ket ka ti "Amerikano". Nupay a ti "Estados UNidos" ket isu ti opisial a panagsuppiat a termino, ti "Amerikano" ken "U.S." ket kadawyan amaususar a panagitudo a pangilasin ti pagilian ("Dagiti Amerikano a kapategan", "dagiti puersa ti U.S."). Ti "Amerikano" ket saan unay a maususar iti Ingles a mangitudo kadagiti tattao a saana naikonekta iti Estados Unidos.[14]
Ti panangisao nga "Estados Unidos" ket kasisigud idi a natrato a kas adadu ngem maysa a kas ti, "dagiti Estados Unidos ket"—a nairaman iti Maikasangapulo ket tallo a Panagpasayaat ti Batay-linteg ti Estados Unidos, a napasingkedan idi 1865. Daytoy ket kadaywan a nagbalin a natroto a kas maymaysa laeng a ks ti, "ti EStados Unidos ket"—kalpasan ti gibus iti Sibil a Gubat. Ti maymaysa aporma ket pagalagadan tattan; ti ad-adu ngem maysa a porma ket naibati iti idioma a "dagitoy Estados Unidos".[15]
Heograpia ken enbironmento[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti kalawa ti daga iti kasigkay nga Estados Unidos ket agarup a 1,900 riwriw acre (7,700,000 km2). Ti Alaska, a nailasin manipud iti kasigkay nga Estados Unidos babaen ti Kanada, ket isu ti kadakkelan nga estado iti 365 riwriw acre (1,480,000 km2). Ti Hawaii, a sumaksakop ti maysa a purpuro idiay tengnga a Pasipiko, nga abagatan a laud ti Amianan nga Amerika, ket adda ti sumurok a 4 riwriw acre (16,000 km2).[16] Ti Estados Unidos ket isu ti maikatlo wenno maikapat a kadakkelen a pagilian babaen ti dagup a kalawa iti lubong (daga ken danum), a nairanggo daytoy iti likud ti Rusia ken Kanada ken nangatngato bassit ngem wenno ti baba ti Tsina. Ti pannakairanggo ket agdumaduma segun ti panagibilang kadagiti dua a teritorio a supsupiaten babaen ti Tsina ken India ken kasano ti panagrukod ti dagup a kadakkel ti Estados Unidos: ti panagkarkulo ket sumakop manipud iti 3,676,486 kuadrado milia (9,522,055 km2)[17] aginggana iti 3,717,813 kuadrado milia (9,629,091 km2)[18] aginggana ti 3,794,101 kuadrado milia (9,826,676 km2).[19] No mairaman laeng ti kadakkel ti daga, ti Estados Unidos ket isu ti maikatlo a likudan ti Rusia ken Tsina, ken sango bassit ti Kanada.[20]
Ti aplaya a tanap iti Atlantiko a pantar ket agpastrek kadagioti adadayo a dagdaga dagiti agtintinnag ti bulongna a kabakiran ken dagiti agtultulatid a turod iti Piedmont. Ti Banbantay Appalachia ket bingayenna ti dumaya apantar manipud iti Nalatak a Danaw ken dagiti karuotan iti tenga a laud. Ti Mississippi–Karayan Missouri, ti maikapat a kaatiddogan sistema ti karayan iti lubong, ket kangrunaan nga agayos ti amianan-abagatan babaen ti pusod daytoy a pagilian. Ti nadalumpinas, nalames a tay-ak iti Nalatak a Tanap ket ket maibistrad iti laud, a tubngaren babaen ti rehion a kabanbantayan iti abagatan adaya. Ti Kabatbatuan a Kabanbantayan, iti lumaud nga igid iti Nlatak a Tanap, ket gumay-ay iti amianan aginggana ti abagatan iti ballasiw daytoy a pagilian, nga umababot ti kanagto a nagatngato ngem 14,000 a pié (4,300 m) idiay Colorado.Iti pay adadayo a laud ket dagiti kabatbatuan a Nalatak a labneng ken dagiti desierto a kas ti Chihuahua ken Mojave. Ti Sierra Nevada ken Cascade a kabanbantayan ket umasideg ti aplaya ti Pasipiko. Nga iti 20,320 pié (6,194 m), ti Bantay McKinley ti Alaska ket isu ti katayagan a tuktok iti pagilian ken ti Amianan nga Amerika. Dagiti aktibo a bulkan ket kadaywan kadagiti Alehandro ti Alaska ken Is-isla ti Aleutia, ken ti Hawaii ket buklen dagiti isla ti bulkan. Ti nalatak a bulkan a pinasirokan ti Nailian a Parke ti Yellowstone idiay Rockies ket daytoy ti kadagkelan a langa ti bulkan iti kontinente.[21]
Ti Estados Unidos, nga adda ti nawatiwat a kadakkelna ken ti nadumaduma a heograpiko, ket mangiraman kadagiti adu a kita ti klima. Ti daya iti maika-100 a meridiano, ti klima ket sumakop manipud iti nadag-eg a kontinental iti amianan aginggana ti nadam-eg a subtropikal iti abagatan. Ti akin-abagatan nga ungto iti Florida ket tropikal, ken kasta met ti Hawaii. Ti Nalatak a Tanap a laud ti maika-100 a meridiano ket namaga bassit. Kaaduan kadagiti Lumaud a kabanbantayan ken alpino. Ti klima ti Nalatak a Labneng ket namaga,ti desierto idiay Abagatn a luad, ti Mediteraneo idiay aplaya ti California, ken naintaawan idiay aplaya ti Oregon ken Washington ken abagatan nga Alaska. Kaaduan ti Alaska ket subartiko wenno polar. Ti nakaro a tiempo ket kadaywan kadagiti naibeddeng nga estado iti Gólpo iti Méhiko ken daytoy ket kanayon a makasansanay kadagiti alawig, ken kaaduan kadagiti alipugpog iti lubong ket rumsua iti uneg iti daytoy a pagilian, a nagnagruna idiay Bettang ti alipuglog ti Tengnga a laud.[22]
Ti ekolohia ti Estados Unidos ket naikapnunotan a "megadibersio": agarup a 17,000 a sebbangan dagiti vascular a mulmula oket rumsua iti kasigkay nga Estados Unidos ken Alaska, ken sumurok a 1,800 a sebbangan dagiti agsabsabong a mula ket mabirukan idiay Hawaii, ken bassit kadagitoy ti rumsua idiay kangrunaan a daga.[23] Ti Estados Unidos ket pagtaengan kadagiti ad-adu ngem 400 a sebbangan ti mamalia, 750 billit, ken 500 reptilia ken ampibio.[24] Agarup a 91,000 a sebbangan ti insekto ket nainagananen.[25] Ti Tignay ti Nadangran a Sebbangan iti 1973 ket mangsalaknib kadagiti naipangta ken nadangran a sebbangan ken dagiti pagtaenganda, a dagitoy ket palpaliiwen ti Serbiso ti Ikan ken Kaatapan ti Estados Unidos. Adda dagiti sangapulo ket walo a nailian aparke ken ginasot kadagiti sabali pay a tinartarapato ti pederal a parke, kabakiran, ken langalang a luglugar.[26] No mairaman amin dagitoy, ti gobierno ket agtagikua iti 28.8% iti kadakkel a lugar ti pagilian.[27] Kaaduan kadagitoy ket nasalakniban, ngem adda dagiti naipaupa para iti panagkulukol ti lana, panagmina, panagtarikayo, wenno panagrantso ti baka; Ti 2.4% ket maus-usar para kadagiti militar a kapanggepan.[27]
Politiko a panakabingbingay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Estados Unidos ket maysa a pederal a kappon kadagiti limapulo nga estdo. Dagiti kasisigud a sangapulo ket tallo nga estado ket dagiti simmaruno kadagiti sangapulo ket tallo a kolonia a nagrebelde iti Britaniko a panagturay. Iti nasapa a pakasaritaan iti daytoy a pagilian, adda dagiti tallo a baro nga estado a naurnong iti teritorio a naisina para kadagiti panagtunton kadagiti addan nga estado: ti Kentucky manipud iti Virginia; Tennessee manipud iti North Carolina; ken Maine manipud iti Massachusetts. Kaaduan kadagiti dadduma nga estado ket naukiran manipud kadagiti teritorio a naala babaen ti gubat wenno panaggatang babaen ti gobierno ti Estados Unidos. Maysa kadagiti malaksid nga agasmang ket buklen ti Vermont, Texas, ken Hawaii: tunggal maysa kadagitoy ket nawaya arepublika sakbayda a timmipon iti kappon. Idi panawen ti Sibil a Gubat ti Amerikano, ti West Virginia ket nakisina manipud iti Virginia. Ti kabaroan nga estado ti Hawaii ket nakagun-od ti panagestado idi Agosto 21, 1959.[28] Dagti estado ket awananda ti karnegan a sumina manipud iti kappon.
Dagiti estado ket buklen ti nawatiwat a masa ti daga ti Estados Unidos; dagiti sabali pay a dua a lugar a naipanunutan nga importante a paset iti daytoy a pagilian ket dagiti Distrito iti Columbia, ti pederal a distrito nga adda ditoy ti pakabirukan ti kapitolio ti Washington; ken ti Palmyra Atol, a daytoy ket awan dagiti agtaeng ngem nainkorporado a teritorio idiay taaw Pasipiko. Ti Estados Unidos ket agtagikua pay kadagiti nagruna a teritorio ti ballasi-taaw: ti Puerto Rico ken ti Is-isla ti Birhen ti Estados Unidos idiay Karibe; ken Amerikano a Samoa, Guam, ken ti Akin-amianan nga Is-isla ti Mariana idiay Pasipiko.[29] Dagiti naipasngay kadagiti nangruna a teritorio (malaksid ti Amerikano a Samoa) ket agtagikuada ti panakaumili iti Estados Unidos.[30] Dagiti umili ti Amerika nga agtaeng kadagitoy a teritorio ket adda dagiti karbengan ken responsibilidad a kapadpada dagiti umili nga agteng kadagiti estado; nupay kasta, isuda ket malaksid kadagiti pederal a panagbuis ti matgedan, saan a makabutos para iti presidente, ken adda laeng ti saan a makabutos a pannakabagi iti Kongreso ti Estados Unidos.[31]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Patneng nga Amerikano ken Europeano a pagtaengan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti patneng a tatto iti kangrunaan a daga ti Estados Unidos, a mairanan dagiti patneng ti Alaska, ket naipammati a dagitoy ket immakar manipud iti Asia, a nagrugi ti nagbaetan ti 40,000 ken 12,000 a tawtawen.[32] Adda dagiti, a kas dagiti sakbay ti Columbia a kultura ti Mississippi, ket nakaparang-ay dagitoy ti masakbayan nga agrikultura, grande nga arkitektura, ken estado a lessaad ti kagimongan. Kalpasan ti panagrugi a panagtalinaed dagiti Europeano ti Kaamerikaan, adu dagiti riwriw a patneng a tattao ti Kaamerikaan ket natay manipud kadagiti peste a kas ti burtong.[33]
Idi 1492, ti Henobes nga ekplorador a ni Christopher Columbus, nga adda ti kontrata ti balangat ti Kastila, ket nakaabut kadagiti adu nga is-isla ti Karibe, a makaaramid daytoy ti immuna a panaginnasideg kadagiti patneng a tattao. Idi April 2, 1513, ti maysa aKastila a konkistador a ni Juan Ponce de León ket simmanglad ti tinawtawaganna a ti "La Florida"—ti immuna a nadokumentoan a isasangpet ti agbalinton a ti kangrunaan nga adda iti Estados Unidos. Dagiti natalinaedan ti Kastila a rehion ket sinaruno babaen dagiti tatta nga aldawen a abagatan a laud ti Estados Unidos a nakawis kadagiti rinibo manipud iti Mehiko. Dagiti Pranses nga agkomkomersio ti nalamuyot a dutdot ket nangibangonda kadagiti baro a pagpuestoan ti Baro a Pransia ti lawlaw ti Nalatak a Danaw; Ti Pransia ket timmunton kadagiti kaaduan a kaunegan ti Amianan nga Amerika, aginggana idiay Golpo iti Mehiko. Dagiti immuna a nagballigi a nagtalinaedan dagiti Ingles ket dagiti Kolonia iti Virginia idiay Jamestown idi 1607 ken ti Plymouth a Kolonia dagiti Peregrino idi 1620. Ti 1628 a panagdokumento babaen ti linteg ti Luek ti Massachusetts a Kolonia ket nagbanagan kadagiti adu nga allon ti panagakar; babaen idi 1634, ti New England ket pagtaenganen babaen dagiti 10,000 a kaadu dagiti Puritano. Ti nagbaetan ti naladaw a panawen ti 1610 ken ti Amerikano a Rebolusion, agarup a 50,000 a naibalbalud ket naipan kadagiti Amerikano a kolonia ti Britania. Iti rugi ti 1614, dagiti Danes ket tinalinaedanda ti baba ti Karayan Hudson, a mairaman ti Baro nga Amsterdam idiay Isla ti Manhattan.
Idi 1674, dagiti Danes ket insinada dagiti teritorioda nga Amerikano iti Inglatera; ti probinsia iti Baro nga Olanda ket pinanaganan idi ti New York. Adu kadagiti baro nga imigrante, nangnangruna ti Abagatan, ket nakontrato nga agserserbi a dagitoy ket dua a pagkatlo kadagiti amin nga imigrante ti Virginia ti nagbaetan ti 1630 ken 1680.[34] Babaen idi buelta ti maika-18 a siglo, dagiti Aprikano a tagabu ket nagbalbalinen a ti kangrunaan a taudan iti napiansaan a panagtrabaho. Iti 1729 a panagbingbingay dagiti Carolina ken ti 1732 a panagkolonia iti Georgia, dagiti sangapulo ket tallo a kolonia ti Britaniko a dagitoy ket ti nagbalin nga Estados Unidos ket napabangonda. Amin dagitoy ket adda ti lokal a gobierno a mabalin ti agbutos para kadagiti kaaduana anawaya a tao, ti panagpaadu to panaruknoy iti taga-ugma a karbengan dagiti Inggles a tao ken ti maysa a kapanunutan iti bukod a panagturay ket nagparugso ti panagsuporta ti republikanismo. Amin dagitoy ket nanglegado ti komersio ti Aprikano a tagabo. Ti kaadu ti gatad dagiti naipasngay, nababa agatad ti pnakatay, ken ti agtaltalinaed nga imigrasion, ti populasion ti kolonia ket napardas a dimakkel. Ti tignay a Kristiano a panagpabaro iti panawen ti 1730 ken 1740s a naamammoan a kas ti Nalatak a Panagriing ket nagsungrod ti panagayat iti relihion ken relihioso a panagwaya. Iti Pranses ken Indiano a Gubat, dagiti puersa ti Britaniko ket tiniliwda ti Kanada manipud kadagiti Pranses, ngem ti prankopono a populasion ket nabati a naisina babaen ti politiko manipud kadagiti akin-abagatan a kolonia. No saan a mairaman dagiti Patmeng nga Amerikano (nadayeg nga ammo kas dagiti "Ameriko nga Indiano"), a dagitoy ket naipatpatalaw, dagita a sangapulo ket tallo a kolonia ket adda idi ti populasion iti2.6 a riwriw idi 1770, agarup a maysa a pagkatlo iti Britania; gangani maysa iti lima nga Amerikano ket dagiti nangisit a tagabu.[35] Ngen ngem suheto ti Britaniko a panagbuisn, dagiti kolonia nga Amerikano ket awananda ti pannakabagi iti Parlamento iti Gran Britania.
Gobierno ken dagiti politiko[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Estados Unidos ket isu ti kadaanan a sibibiag a pederasion iti lubong. Daytoy ket maysa a batay-linteg a republika ken representatibo a demokrasia, "a ti pangturay ti kaaduan ket timnemplado babaen ti karbengan dagiti minoridad a sinalakniban babaen ti linteg".[36] Ti gobierno ket timtimbengan babaen ti sistema a panagkita ken gantingan nga inpalpalawagan babaen ti Batay-linteg nti Estados unidos, a daytoy ket agserbi a kas ti kangatuan a legado a dokumento iti daytoy a pagilian.[37] Iti Amerikano a pederalista a sistema, dagiti umili ket kadawyan a suheto dagiti tallo nga lessaaad itigobierno, pederal, estado, ken lokal; dagiti rebbeng ti lokal a gobierno ket kadawyan a a biningbingay ti nagbaetan ti kondado ken ti munisipio a gobierno. Iti gangani amina kaso, dagiti ehekutibo ken lehislatibo nga opisial ket mabutosan babaen ti maysa nga adadu ngem maysa a panagbutos dagiti umili babaen dagiti distrito. Awan ti maibagay a pannakabagi iti lessad a pederal, ken wan unay kadagiti nababbaba a lessaad.
Ti pederal a gobierno ket buklen dagiti tallo a sangsanga:
- Lehislatibo: Ti dua a kamara a Kongreso, a buklen ti Senado ken ti Kamara dagiti Pannakabagi, nga agaramid kadagiti pederal a linteg, agdeklara tigubat, agpasingked kadagiti tulag, adda ti bileg iti supot, ken adda ti bileg iti panagidarum, a babaen daytoy ket makaikkat kadagiti agtugtugaw a kameng iti gobierno.
- Ehekutibo: Ti presidente ket isu ti agbilbilin a daulo iti milisia, mabalin nga agbeto lehislatibo a bilbilin sakbay nga agbalinda a linteg, ken mangidutok kadagiti kameng iti Gabinete (suheto ti panagpasingked ti Senado) kendagiti nadumaduma pay nga opisial, nga agtaripato ken mangipatungpal kadagiti pederal a linteg ken annuroten.
- Ukom: Ti Kangatuan a Korte ken dagiti nababbaba a korte ti pederal, a dagiti huesna ket ket naidutokan babaen ti presidente a pasingkedan ti Senado, ket ibuksilanna dagiti linteg ken ibaliktadna dagiti mabirukanna a a saan naibatay ti batay-linteg.
Ti Kamara dagiti Pannakabagi ket addaanda kadagiti 435 nga agbutbutos a kamkamemng, ti tunggal maysa ket agreprepresenta ti maysa a kongresional a distrito para iti dua a tawen a panagturay. Dagiti tugaw ti kamara ket dagiti pannakabingay kadagiti estado babaen ti populasion iti tunggal sangapulo a tawen. A kas ti 2000 a senso, pito kadagiti estado ket addaanda ti kabassitan a maysa a panankabagi, bayat a ti California, ti kaaduan ti populasion nga estado, ket addan ti limapulo ket tallo. Ti Senado ket addaan dagiti 100 a kameng nga titunggal maysa nga estado ket addaan ti dua a senador, a nabutosan iti sapasap iti innem a tawen a panagturay; maysa apgkatlo kadagiti tugaw ti Senado ket agbalin a mabutosan iti tunggal maysa a sabali a tawen. Ti presidente ket agserbi ti uppat a tawen a panagturay ken saa amabalin a mabutosan iti adadu ngen dua. Ti presidente ket saan a mabutosan ti dagus a panagbutos, ngem babaen ti saan a dagus elektoral a kolehio a sistema a dagiti mangikeddeng a butos ket mabingbingay kadagiti estado ken ti Distrito iti Columbia. Ti Kangatuan a Korte, nga indauloan babaen ti Pangulo a Hustisia iti Estados Unidos, ket addaan ti siam a kameng, nga asserbi iti amin a panawen ti panagbiagda.
Ekonomia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti kadakkelan a siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Addaan ti kangrunaan a siudsiudad iti Estados Unidos, mainayon ti tallo nga kadakkelan ti pagilian ken lubong: Ciudad ti New York, Los Angeles, ken Chicago. Tisumagand ket ti tabla dagiti duapulo a kadakkelan a siudad iti Estados Unidos, maibatay iti senso idi 2004:
Kataoan[urnosen | urnosen ti taudan]
Puli[urnosen | urnosen ti taudan]
Relehion[urnosen | urnosen ti taudan]
Mapattapatta nga 85 porsiento dagiti Amerikano ket maibilang a Kristiano iti nadumaduma nga klase. Ti mabatbati nga kinse porsiento ket aggapu kadagiti Kinahudio, Islam, Budismo, ken kadagiti awan relihionna.
Kuna ti 2004 nga Gallup poll, kas 44 porsiento dagiti Amerikano ket minagsimba uray maminsan laeng iti lawas. Daytoy ket kadkadaywan kadagiti agnaed ti makuna nga "bible belt" iti umabagatan ken agpatengnga nga es-estado iti E.U.A. Dagiti Baptista ket kadakkelan nga grupo idiay abagatan, santo dagiti Metodista. Dagiti Romano Katoliko ket kaaduan idiay amianan-daya.
Pinagilaksid ti Relihion dagiti Nataengan nga Tattao iti Estados Unidos: 1990 ken 2001 [1]
Amin nga porsiento ket nai-adjust kadagiti tattao nga saan manginagan iti relihionna, manipud 2.3% idi 1990 ket 5.4% idi 2001
Pagsasao[urnosen | urnosen ti taudan]
Awan ti ofisial a pagsasao iti Estados Unidos nga ikalintegan ti gobierno a pederal. Maipagarup laeng nga Ingles wenno Ingles ti Amerika ti umuna wenno agmaymaysa a pagsasao ti kaaduan a katatao iti pagilian. Isu ti maar-aramat a pagsasao ti gobierno, korte, eskuelaan, midia, ken dadduma pay.
Duapulo ket pito (27) nga estado ket nagpataud iti Ingles kas opisial a lengguaheda, ngem tallo kaniada ti naginagan iti maikadua nga opisial nga pagsasaoda — Hawaii, Louisiana, ken Baro a Mexico, masurot ti Hawayano, Pranses, ken Espaniol ti napili.
Ti Espaniol ket kadakkelan a minoridad a pagsasao, aggapu gamin kadagiti managbaniaga iti Latino nga Amerika ken iti pakasaritaan a dakkel a paset ti Amerika idi, kas agpaabagatan ken agpalaud, ta isuda idi ket bagi ti Méhiko (a nagbagi ti Espania). Sa maysa pay, Espaniol iti umuna nga pagsasao ti Puerto Rico, teritorio ti Estados Unidos.
Ti kangrunaan a pagsasao nga insenial ket Senial a Pagsasao ti Estados Unidos (ASL).
Manipud idi 2004, adda ag-336 nga lengguahe iti Estados Unidos, 176 kaniada ket patneng nga pagsasao iti Amerika, diay pagsasao dagiti Patneng nga Amerikano.
Edukasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Kultura[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "U.S. POPClock Projection". U.S. Census Bureau. Ma-automatiko a mapabaro ti karkulo.
- ^ a b c d "Estados Unidos". Internasional a Pondo ti Paguartaan. Naala idi 2011-10-09.
- ^ "OECD Income Distribution Database: Gini, poverty, income, Methods and Concepts". Organisation for Economic Co-operation and Development.
- ^ "Global inequality: How the U.S. compares". Pew Research.
- ^ "Income Distribution and Poverty : by country - INEQUALITY". OECD.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi Hulio 27, 2014.
- ^ Adams, J. Q., ken Pearlie Strother-Adams (2001). Dealing with Diversity. Chicago: Kendall/Hunt. ISBN 0-7872-8145-X.
- ^ Dull, Jonathan R. (2003). "Diplomasia iti Rebolusion, aginggana ti 1783", p. 352, chap. iti Ti Kadua ti Amerikano a Rebolusion, ed. Jack P. Greene and J. R. Pole. Maiden, Mass.: Blackwell, pp. 352–361. ISBN 1-4051-1674-9.
- ^ Maddison, Angus (2006). "Pakasaritaan dagiti Estadistika para iti Ekonomia ti Lubong". The Groningen Growth and Development Centre, Economics Department of the University of Groningen. Naala idi 2008-11-06.
- ^ Cohen, Eliot A. (Hulio 2004). "History and the Hyperpower". Foreign Affairs. Naala idi 2006-07-14. "Bariweswes ti Pagilian: Estados Unidos iti Amerika". BBC News. 2008-04-22. Naala idi 2008-05-18.
- ^ "Dagiti kartograpo ket inkabilda ti 'Amerika' iti Mapa idi napalabas a 500 a tawtawen". USA Today. 2007-04-24. Naala idi 2008-11-30.
- ^ "Ti Dokumento ti Linteg ti Wayawaya". Nailian nga Arkibo. Naala idi 2007-06-20.
- ^ McClure, James (2008-06-12). "Pangyuna: Ti Suppiat nga 'Umuna a Kapitolio'". YDR.com. Naala idi 2010-07-26.
- ^ Wilson, Kenneth G. (1993). Ti Columbia a Pagsurotan ti Amerikano nga Ingles. New York: Unibersidad ti Columbia a Pagmalditan, pp. 27–28. ISBN 0-231-06989-8.
- ^ Zimmer, Benjamin (Nobiembre 24, 2005). "Ti Biag Kadagitoy, Uh, Daytoy Estados Unidos". Unibersidad ti Pennsylvania—Listaan ti Pagsasao. Naala idi Pebrero 22, 2008.
- ^ Lubowski, Ruben; Vesterby, Marlow; Bucholtz, Shawn (Hulio 21, 2006). "AREI a Kapitulo 1.1: Panagusar ti Daga". Serbisio ti Panagsukisok ti Ekonomia. Naala idi Marso 9, 2009.
- ^ "Estados Unidos". Encyclopædia Britannica. Naala idi Marso 25, 2008.
- ^ "Populasion babaen ti sekso, Gatad ti Panagdakkel ti Populasion, Kalawa ti Rabaw ken Densidad" (PDF). Demographic Yearbook 2005. Dibision dagiti Estadistika ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. Naala idi Marso 25, 2008.
- ^ "Estados Unidos". The World Factbook. CIA. Septiembre 30, 2009. Naala idi Enero 5, 2010.
- ^ "World Factbook: Tabla a Pagiparisan ti Kalawa ti Pagilian". Yahoo Edukasion. Naala idi Pebrero 28, 2007.
- ^ O'Hanlon, Larry. "Nalatak a Bulkan: Ania ti adda ti sirok ti Yellowstone?". Discovery Channel. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2012-05-25. Naala idi Hunio 13, 2007.
- ^ Perkins, Sid (Mayo 11, 2002). "Bettang ti alipugpug, USA". Siensia a Damdamag. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi Hulio 1, 2007. Naala idi Septiembre 20, 2006.
- ^ Morin, Nancy. "Dagiti vascular a Mulmula iti Estados Unidos" (PDF). Mulmula. Serbiso ti Nailian a Biolohiko. Naala idi Oktubre 27, 2008.
- ^ "Sangalubongan a Kamudingan dagiti Napilia Patneng a Mula ken Sebbangan ti Ayup iti Estados Unidos". Grupo ti SDI. Pebrero 9, 2001. Naala idi Enero 20, 2009.
- ^ "Dagiti Bilang ti Insekto (Dagiti Sebbangan ken Agmaymaysa)". Instituto ti Smithsonia. Naala idi Enero 20, 2009.
- ^ "Ti Nailaian a Serbisio ti Parke ket Nagirangarang ti Panakainayon ti Dua a Baro a Unit" (Press release). Nailian aSerbisio ti Parke. Pebrero 28, 2006. Naala idi Hunio 13, 2006.
- ^ a b "Pederal a Daga ken dagiti Patakder a Panagtagikua" (PDF). Komite ti Republikano a Panagadal. Mayo 19, 2005. Naala idi Marso 9, 2009.
- ^ Borreca, Richard (Oktubre 18, 1999). "'Ti Pagtungpalan idi ket Demokrasia para iti Amin". Honolulu Star-Bulletin. Naala idi Pebrero 11, 2012.
- ^ Kitaen ti 8 U.S.C. § 1101(a)(36) ken 8 U.S.C. § 1101(a)(38) Pederal a Kodigo ti Estados Unidos, Tignay ti Imigrasion ken Panakilian. 8 U.S.C. § 1101a
- ^ "Panagbutos ti Presidente idiay Estados Unidos: Maysa a Pangyuna (Panid 7)" (PDF). Serbiso ti Kongresional a Panagsukisok ti Estados Unidos. Abril 17, 2000. Naala idi Enero 18, 2010.
- ^ Raskin, James B. (2003). Pangsuppiat ti Demokrasia: Ti Kangatuan a Korte Vs. ti Amerikano a Tattao. Londres ken Nueva York: Routledge, pp. 36–38. ISBN 0-415-93439-7.
- ^ "Dagiti Tattao ti Kaamerikaan". Intituto ti Smithsonian, Nailian a l Museo iti Masna a Pakasaritaan. Hunio 2004. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi Nobiembre 28, 2007. Naala idi Hunio 19, 2007.
- ^ Meltzer, D.J. (1992). "Kasano a Pinasakit ni Columbus ti Baro a Lubong: No Apay a dagiti Patneng nga Amerikano ket Madanarda kadagiti Sakit nga insangpet dagiti Europeano a Nagtalinaed?". Baro a Sientista: 38.
- ^ Russell, David Lee (2005). Ti Amerikano a Rebolusion kadagidiay Akin-abagatan a Kolonia. Jefferson, N.C., ken Londres: McFarland, p. 12. ISBN 0-7864-0783-2.
- ^ Blackburn, Robin (1998). Ti Panagaramid ti Baro a Lubong ti Panagtagabu: Manipud ti Barok aginggana ti Moderno, 1492–1800. Londre ken Nueva York: Verso, p. 460. ISBN 1-85984-195-3.
- ^ Scheb, John M., ken John M. Scheb II (2002). Pangyuna ti Amerikano a Sistema ti Legado. Florence, KY: Delmar, p. 6. ISBN 0-7668-2759-3.
- ^ Killian, Johnny H. "Batay-linteg iti Estados Unidos". Ti Opisina iti Sekretario iti Senado. Ti Opisina iti Sekretario iti Senado. Naala idi Pebrero 11, 2012.
Dagiti silpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Estados Unidos iti Wikimedia Commons
- Opisial a Web Portal ti Gobierno ti Estados Unidos Pangirugian a mapan kadagiti sitio ti gobierno
- Kamara Opisial a sitio ti Kamara dagiti Pannakabagi ti Estados Unidos
- Senado Opisial a sitio ti Senado ti Estados Unidos
- White House Opisial a sitio ti Presidente ti Estados Unidos


text:
1935
Ti 1935 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Martes iti kalendario a Gregoriano.
Dagiti linaon
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Enero 8 – Elvis Presley, Amerikano a kumakanta, gitarista ken aktor iti pelikula (pimmusay 1977)
Abril[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 14 – Rodolfo Biazon, Filipino a politiko
Oktubre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Oktubre 1 – Julie Andrews, Ingles a kumakanta ken aktres
- Oktubre 3 – Armen Dzhigarkhanyan, Armenio, Sobiet, Ruso nga aktor
- Oktubre 12 – Luciano Pavarotti, Italiano a tenor (pimmusay 2007)
Septiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Septiembre 16 – Lilia Cuntapay, aktres a Filipina (pimmusay 2016)
Nobiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nobiembre 8 – Alain Delon, Pranses-Suiso nga aktor
Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Disiembre 1 – Woody Allen, Amerikano a direktor iti pelikula
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero 13 – Herbert Giles, Briton a sinologo ken diplomata (naipasngay 1845)
- Septiembre 20 – Julio Nalundasan, politiko a Filipino (naipasngay 1894)


text:
Kakadua ni Cortez a nabotosan ken agtakem iti dua a tawen dagiti sumaganad: Rodie Taan (Bise Presidente), Alma Somera (Sekretaria), Mercedes Llanes (Tesorera), Aurelia Tabbada (Katulongan a Tesorera), Bernadeth Canoy (Auditor), Rey Afroilan (Manarawidwid), Mancielito S. Tacadena (Agirakurak); dagiti direktor: Robert Alicias, Joe Somera, Charlie Pinto, Edward Antonio, Anastacio Tadios, Rogelio Valdez, Jr., ken Rudy Tabaco. Ni Edilberto Angco ti Ex-Officio Officer.
Napili met a mammagbaga da Ben Pacris, Danilo Bautista, Eliseo B. Contillo, Neyo Mario E. Valdez ken Artemio Raguindin. (GF Secretariat)
(Naipablaak iti Bannawag, Hunio 15, 2015 a bilang.)


text:
Henri Bergson
Ni Henri-Louis Bergson (Panangibalikas a Pranses: [bɛʁksɔn] 18 Oktubre 1859 – 4 Enero 1941) ket maysa a kangrunaan a Pranses a pilosopo, a kangrunaan a nakaimpluensia iti immuna a kagudua iti maika-20 a siglo.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^
Hancock, Curtis L. (Mayo 1995). "Ti pannakaimpluensia ni Plotinus iti Pammadillaw iti Emperiko a Siensia ni Berson". Iti R. Baine Harris. Neoplatonismo ken Kontemporario a Kapanunotan. Kongreso iti Internaional a Gimong para iti Neoplatoniko a Panagadal a naaramid idi Mayo 1995 idiay Uniberdidad ti Vanderbilt. Internaional a Gimong para iti Neoplatoniko a Panagadal. Albany: Estado nga Unibersidad iti Pagmalditan ti New York. p. 407, 139ff. ISBN 978-0791452752.
A ti pilopsopia ni Henri Bergson ket kangrunaan a naimpluensian dagiti doktrina ni Plotinus ket nainaganan kadagiti panagisursuro ni Bergson ti Plotinus ken dagiti kapadpadana a kasta a pilosopia. Daytoy a pannakaimpluensia ket adun a tinungtungtungan babaen dagiti kontemporario ni Bergson, a kas ni Emile Bréhier ken Rose-Marie Rossé-Bastide. [...]


text:
“Isulonakami koma iti alamidenmi, padle!” kinuna ni Ama Dalmeg.
“Kasaritam dagiti kapurokam nga agtaltalnada,” kinuna ni Padre Cristobal. “Baliwak a kasarita ni Mayor Aguimbag no apay nga ituloyda latta ti proyekto iti baet ti isusupiatyo.”
“Ulayenmi ti lesulta ti pannakisalitam ken ni Mayol Aguimbag, Padle,” kinuna ni Ama Dalmeg. “Kalalagmi a saan koma a daytoy ti gapu ti yaalub-ob ti daga iti adu a dala!”
“Saanmo nga ipalubos a mapasamak dayta, Ama Dalmeg,” nagkintayeg ni Padre Cristobal. “Kas pangamaen ti purokmo, allukoyem dagiti kapurokam a dida mangiwayat iti kinadamsak bayat ti pannakabirok iti solusion iti problemayo.”
“Wen, Padle. Ti la amkek, ti alamiden dagiti pasulot ti mayol wenno ti gobelnadol iti daytoy nga isusupiatmi a pannakapenned ti Kalayan Ambatan.”
Insursurot ni Padre Cristobal ti panagkitana iti likudan da Ama Dalmeg bayat ti napartak a panangpanurnorda iti simmiasi nga akikid a dalan a kumamang iti arsadanan ti bantay iti daya.
Agpayso ti kinuna ni Ama Dalmeg. Agingga nga isu ti pangamaen ti Begnas, agtalinaed ti natalinaay a pannakarisut ti problema. Uray ni Palwew, masiguradona a sumurot iti pagayatan ti amana. Ti pagdanaganna, dagiti pasurot da Mayor Aguimbag ken uray ti gobernador. Narigat a makontrol dagitoy.
Nagsubli ni Padre Cristobal iti kapilia. Nadatnganna ni Mang Ruben a mangur-uray kenkuana. Ni Mang Ruben ti presidente ti gunglo a tumultulong iti simbaan mainaig iti saranay dagiti marigrigat a kalugaranda.
Naammuanna nga adda irusat da Mang Ruben a proyekto, ti panagaramid iti kandela para kadagiti agtagtagibalay tapno adda kanayon a pamastrekanda.
Kaadduan a lumugar iti Legleg ket mannalon. Kalpasan ti pannakaani dagiti pagay, agbalinen a nakaduyangyang dagiti kataltalonan. Addan inrusat da Mang Ruben a livelihood projects dagiti mannalon iti napalabas kas iti panagtaraken iti baboy ken manok. Ita, kayat ti gunglona a mangiwayat iti seminar iti panagaramid iti kandela.
“Nasayaat daytoy a napanunotyo,” nakuna ni Padre Cristobal. “Total, adu ti masapul a kandela ti simbaan, toy parokianton ti maysa a kangrunaan a gumatang iti produktoda.”
“Wen, Padre. Napia la nga adda pangipaayan dagiti babbai iti imatangda a saan ketdi a tong-it ken bingo ti atupagenda.”
“No kasapulanyo ti tulong ti simbaan, agunikayonto latta,” kinuna ni Padre Cristobal.
Kalpasan ti pangngaldaw, naginanaan ni Padre Cristobal ti nagbasa iti Biblia.
Tunggal banag, adda naituding a panawenna ken panawen a maipaay iti tunggal panggep iti sirok ti langit. :
Adda panawen ti pannakayanak, ken panawen ti ipupusay; panawen ti panagmula, ken panawen a panangparut kadagiti naimula;
Adda panawen ti panagpapatay, ken panawen ti panagagas; panawen ti panagrakrak, ken panawen ti panagputar;
Adda panawen ti panagsangit, ken panawen ti panagkatawa; panawen ti panagladingit, ken panawen ti panagsala…
Wen, kinapudno a dinto marubsi uray dagiti kabilegan a parsua ditoy lubong. Maipasngay ti tao, dumakkel a kas iti mula nga agrangpaya, agsabong ken agbunga santo in-inut nga agrakaya iti isisiplag dagiti allawig ken bagyo.
Uray kukuam amin a kinabaknang, saannaka a maisalakan ken ni patay. Dumtengto ti patay a kas iti mannanakaw iti rabii. Dumtengto ti panangukom ket mapagdasigto dagiti mula ken ruot ket mapuoranto ti naud-udi.
Bimmangon ni Padre Cristobal idi makangeg iti nakapsut a tuktok iti ridaw ti kuartona. Inlukatna ti ridaw.
Ni Ama Crispin, ti katalekna iti simbaan.
“Apay kadi, Ama Crispin?” sinaludsodna.
“Adda ni Tomas, Padre. Agrigat kanon ni baketna. ‘Panmo kano pulotan.”
“Ibagam a bumabaakon,” kinuna ni Padre Cristobal.
Naglugan ni Tata Tomas iti traysikel. Pinauna ni Padre Cristobal. Kabalio ti sakayna. Nasaysayaat nga amang daytoy ta naparpardas a dumanon ngem iti traysikel. Nasurok a dua a kilometro ti kaadayo ti Ambuagan a lugar da Tata Tomas. Kabatuan ti dalan ket agkaraisaltek la ketdi ti traysikel a luganna iti dalan.
Iti lima a tawenen ni Padre Cristobal a kura paroko ti Legleg, awan latta ti nagbaliwan ti kalsada a dumanon iti Ambuagan.
Nadamagna iti kallabes nga adda nailatang a pondo para iti pannakasemento ti kalsada. Adda met idi dagiti nalabsanna a naigambor a dardarat ken bato iti igid ti kalsada. Ngem nagpatinggada lattan dita nga inyanud ti danum idi matutudo.
Nakapsut unayen ni Nana Masing a nadanonda. Agpayso, kalpasan ti panangpulot ni Padre Cristobal, nauyosen ti biagna.
“Ala, dimo ladingiten unay ti ipupusay ni Nana, Tata Tomas,” kinuna ni Padre Cristobal. “Masisinuok nga iti daytoy a darikmat, addan ni Nana iti taeng ti Namarsua.”
“Agyamanak, Padre, ta nayanusmo nga immay pinulot ni baket. Dakkel a pukawko ti ipupusayna ngem patiek a nakapudno iti Namarsua.”
Inayaban ni Tata Tomas ti barona ket imbilinna a tiliwenna ti maysa a dumalaga nga iyawid ni Padre Cristobal.
“Saanen, Tata Tomas,” kinuna ni Padre Cristobal.
Nalamiisen ti puyupoy idi agpakada ni Padre Cristobal. Kayat ni Tata Tomas a kumuyog ti barona ngem nagkitakit ti padi.
Pinaginayad ni Padre Cristobal ti kabalio idi makatapaw iti turod. Manipud ditoy, impalawlawna ti panagkitana. Nagsaltek ti panagkitana iti daya, iti arsadanan ti dua a kasla nagbisngay a bantay. Dita ti yan ti purok a Begnas.
Sinallukoban ti lidem ti rupa ni Padre Cristobal. Iti batog ti purok, nangisit dagiti ulep. Napigsa a tudo ti ipakpakdaar dagiti ulep. Tudo a mangited iti ep-ep kadagiti nagrengngat a daga wenno tudo a mangparnuay iti kinadamsak ti agdinakkel a karayan a manglayus kadagiti kataltalonan?
(Adda tuloyna)


text:
UTC+12:00
Ti UTC+12:00 ket panangilasin para iti timbengan manipud ti UTC iti +12.
Dagiti linaon
Kas pagalagadan nga oras (amin a paset ti tawen)[urnosen | urnosen ti taudan]
Amianan nga Asia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Rusia - Oras ti Magadan
- Chukotka Autonomo nga Okrug
- Kamchatka Krai
- Is-isla ti Kuril
- Magadan Oblast
- Republika ti Sakha (akindaya a paset)
Oceania[urnosen | urnosen ti taudan]
- Isla ti Wake (EU) - Oras idiay Estados Unidos[1]
- Is-isla ti Marshall[1]
- Kiribati
- Nauru[1]
- Tuvalu[1]
- Wallis ken Futuna (Pransia) - Oras idiay Pransia[1]
Kas pagalagadan nga oras (panaglalam-ek ti Akin-abagatan a Hemisperio)[urnosen | urnosen ti taudan]
Oceania[urnosen | urnosen ti taudan]
- Fiji
- Baro a Selanda (malaksid ti Is-isla ti Chatham) - Pagalagadan nga Oras ti Baro a Selanda
Antartika[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti dadduma a kuartel idiay Antartika, a mairaman ti McMurdo ken Abagatan nga Ungto. Kitaen pay ti Oras idiay Antartika.
Historikal a panagbalbaliw[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Atol ti Kwajalein, iti Is-isla ti Marshall, ket mangipauna kadagiti 24 nga oras iti bangir ti akindaya a hemisperio iti Sangalubongan a Linia ti Petsa babaen ti panaglabas iti Agosto 21, 1993.[2]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c d e "Time Zone: UTC +12". Time Zones and contained Regions / Areas. WorldTimeZone.com. Naala idi 26 Agosto 2012.
- ^ "Idiay Is-isla ti Marshall, Ti Biernes ket Sinaruno babaen ti Dominggo". New York Times. Agosto 22, 1993. Naala idi 2007-09-24.


text:
CANDON CITY – Inaresto dagiti polis ti maysa a dati a mayor ti Quirino, Ilocos Sur gapu iti panagpaputokna sadiay Barangay San Andres, ditoy siudad iti rabii ti Abril 1.
Nabigbig ti suspek a ni Elmer Gomintong y Cagdan, 55, naasawaan, dati a mayor ti Quirino, Ilocos Sur ngem residente iti Barangay San Andres, Candon City.
Dagus a nagresponde dagiti polis kalpasan a nakaawatda iti report nga adda napasamak nga indiscriminate firing iti kalsada nga asideg ti maysa a sari-sari store iti nadakamat a barangay ket nadatnganda ni Gomintong a nakatugaw iti monoblock chair, awan ti akinngato a kawesna ken nakasakbit ti maysa a paltog iti makannigid a siketna.
Kinumpiskar dagiti polis ti paltog ni Gomintong a caliber 38 revolver, snub nose Taurus, made in Brazil nga addaan serial Number 1064173 a nagkarga iti maysa a bala ken tallo a kapsula iti chamberna sada inaresto ti dati a mayor idi awan ti maipakitana a dokumento para iti panagikutna iti paltog.
Naipan ni Gomintong iti Candon City police station para iti umisu a disposision.
Kabayatanna, malaksid ti frustrated murder, naiyendorson iti city prosecutor’s office, Candon City ti kaso a panaglabsing iti RA 10591 ken Comelec gun ban maikontra ken ni Roger Mangay-ayam y Annaguey, 49, naasawaan, ken residente iti Barangay Sto. Tomas, Candon City.
Maipalagip a bayat ti panagiinom da Mangay-ayam, Alex Mangasar y Bisieg, 40, naasawaan, ken dadduma pay a kakaduada idi rabii ti Marso 22, naaddaanda ken iti biktima a ni Mangasar iti saan a panagkinnaawatan.
Naggawid ni Mangay-ayam ket idi nagsubli, addan iggemna a paltog ket pinaputokanna iti sumagmamano a beses ni Mangasar a nakatiruan ti akingangato a paset ti tianna ken ti siketna.#


text:
STA. CRUZ, Ilocos Sur – Mapapati a nagkissiw daytoy mannalon a puon ti nakaitapuakanna iti puttot ken nakalmesanna sadiay Barangay Bayugao West, ditoy nga ili idi agarup 6:17 ti sumipnget ti Nobiembre 8.
Naireport a nasarakan ni Moises Guieb ti anakna a ni John Guieb y Rosario, 37, naasawaan, a tumtumpaw iti puttot a masarakan met laeng iti barangayda.
Segun ken ni Moises, rimmuar ni John iti balayda iti nasapa a bigat iti nadakamat a petsa ngem saan naggawid agingga iti malem a puon ti nangbirokan ti ama iti las-ud ti barangayda ket naklaat laengen ta nakitana ti anakna a tumtumpaw iti fishpond.
Naammuan nga adda sakit ti biktima nga epilepsy.
Saan nga impalubos ti ama nga agdalan pay ti anakna iti autopsia.#