text:
Bugbugtong Iti Sirok Ti Bayakabak
Once there was a love/Deeper than any ocean…
MINIRA ni Mang Brando ti relo iti punguapunguanna. Agalasdiesen iti sardam. Nakatugaw iti paramaysa a sofa iti nadaeg a salas. Napanunotna a panawen metten nga agawid. Nasken nga agpakadan. Agsalsalan dagiti puraw a kurtina dagiti silulukat a tawa babaen iti nalamiis a pug-aw ti kasalengan.
Agalassiete iti nakuyem-makatudtudo a sardam idi a nagpa-Tagaytay da Joel ken Hazel – ta sadiayda nga ag-honeymoon. Inyupreser ni Mang Brando ti nalabaga a RAV4 a luganna nga usaren dagiti dua. Ta kas kunana, narigat ti agpasiar nga awan luganna. Total ammoda a pareho iti agmaneho.
Timmakder idi makitana nga agpasalas ni Manang Lilia, a naggapu iti kusina. Minatmatanna. Napintas pay met, nakunana iti nakemna, uray no agedaddan nga agpada iti uppat a dies ket kagudua. Ita laeng manen a maibayagna a matmatan ni Manang Lilia. Iti sakbayna, saanna a maibayag a perngen ni Manang Lilia. Ita laeng manen nga agtungtongda a dua. Ita laeng aldaw – wenno nagmalem ken ita a sardam laeng manen nga agsabat dagiti matada. A naginnisemda. A nagkinnatawada. A naginnangawda. Di ammo Mang Brando no apay a nabaelanna a sinango dagitoy. Nalabit a kas iti mapalpaliiwna, nabaelan met ni Manang Lilia? Naiparangda kadagiti sangailida a dipay napigis ti ladawan – ngem ammo ti kaaduan, sigurado dayta, ta nabayagen daydi a panawen a limmabas iti nganga ti tawa.
Ngem di mailibak ni Mang Brando, ammona a saan a panagpammarang dagiti isemna, dagiti katawana ken dagiti perrengna kenni Manang Lilia. Naiyaon dagita nga aramid manipud iti kaadalman a tukot ti pusona. Saan a kinaulbod ti marikriknana, pudno amin dagita.
Saan ngamin a napagkedkedan ni Mang Brando ni Hazel idi ibaga daytoy a mangrabiida pay; ken nasken a palubosanda pay dagiti agassawa nga agpa-Tagaytay. Sisasango ni Manang Lilia idi kiniddaw ni Hazel dayta, isu nga adda pay laeng agingga ita. Nga isu ti kauddian nga agpakada.
Napaliiwna a nupay dua ket kaguduan a dekada ti napalabas, adda pay laeng ti pamuyaen ni Manang Lilia. Saan pay a nagkupas ti sukog ti pammagi daytoy; a ti rason nga immapay iti panunot ni Mang Brando ket ti panag-aerobics daytoy a binigat, a kas nasao ni Hazel idi nadamagna no ania ti pakakukikoman ni Manang Lilia. Nakarit pay laeng ti barukong daytoy, sibubukel. Nupay madlaw ti immabante nga edad, adda pay la ti sigud a kinapusaksakna. Naraniag pay laeng ti rupana lalo no umisem ket lalo pay a lumawag dagiti narangrang a matana. Nauneg pay laeng ti wayas a kallid iti kanigid a pingping lalo no umisem.
Linapunos iti panagbain ni Mang Brando idi nagsig-am ni Manang Lilia nga addan iti sangona, sa nagtugaw daytoy iti sangoenna a sopa. No apay met a nabatumbalani lattan a mangmatmatmat kenni Manang Lilia. Sa pagammoan ta nagsuyaab ni Manang Lilia, kanigid ti nangapput, sa kalpasanna, timmalliaw kenkuana nga umis-isem.
“A, e, a-agpakadaak metten…” nakuna ni Mang Brando ngem dina insina dagiti matana ken ni Manang Lilia. Agdungsan ti siudad, ngem saan dagiti nariing a ragutok iti barukong Mang Brando. Nalamiis ti sang-aw ti kasalengan ngem nabara ti anges ni Mang Brando. Nalam-ek ti aplaw ti angin, ngem nabara ti bagi ni Mang Brando.
“Sige. Agyamanak a, ta immayka.” Ket kinamangen Manang Lilia ti ridaw tapno lukatanna. Ti lung-ayna ti nangiwara iti ayamuom a kunam la no sabsabong ti rosas iti hardin ket lalo pay a naengkanto ni Mang Brando.
Saan a nakagunay ni Mang Brando idi matmatanna ti nalukay a lung-ay ti naka-evening gown iti maris gatas nga agturong iti ridaw. Ababa a buok ken awan pay laeng iti pakakitaan a nagluyloy dagiti laslasagna babaen kadagiti takiag daytoy. Dipay nagbaliw, nakunana.
Idi maguyod ti bulong ti ridaw, sa la naamiris ni Mang Brando iti aggunay. Napartak. Ket umis-isem daytoy a nanglabas ken ni Manang Lilia a nakaiggem iti serradora ti ridaw.
“Kasano? Innala met dagiti ubbing ti luganmo, agtaxikan a. Uray ta adu met aglabas dita batog.”
“Bay-am ta usarenda latta.” Kinunana nga umis-isem. “Ket patuloyekon…”
“Thank you a…”
“Napateg ni Hazel kaniak. Lasag ken darak. Saanko a napagkedkedan idi imbagana nga eskortak nga agpaltar – eskortanta kunak koma, sori…” inaturna ti nagbiddutanna.
“Agyamak met kenka ta dimo impaidam kaniak daydiay a gundaway.”
“Apay koma nga ipaidamko, no isu dayta ti kalikagum ni Hazel ken Joel? Saanko a mapagkedkedan dayta iti kallaysada.”
Kayatna koma pay iti sumao, ngem awanen iti maisawang ni Mang Brando a balikas. Dina ammo no apay a kellaat a nagpasugnod dagiti balikas. Kasla met imatrasdan. Kasla natikag a karayan ti mugingna. Kasla nakerrasan ti panunotna a dina maawatan. Mabusor iti bagina, masemsem unay-unay; a ngem, dina met maawatan no apay a kabusorna ti bagina! Ketdi, naulitna pay laeng iti nagpakada.
“Sige…” kinuna ni Manang Lilia.
In-inut ti pannagna ni Mang Brando iti sementado a pathway nga agturong iti ruangan. Saanna a maawatan ti bagina. Dina ammo no apay a kasla kawaw ti panunotna. Saanna a maawatan ti bagina no apay a saanna a mautob no ania dayta a marikriknana, a kasla ketdin agturong iti kanibusanan. Nagaraw dagiti bulbulong dagiti saleng iti aglawlaw, dagiti muyong, dagiti nagduduma a masetas ni Manang Lilia ngem kasla saan a makagaraw iti inna ipapanaw!
Once there was a love/Filled with such devotion/It was yours and mine/To hold and cherish/And to keep for a lifetime…
Agmalmalanga ken napasarimadeng idi maangotna ti agadiwara a sabsabong ti rosal iti ampir ti kongreto nga alad iti abagatan. Nagduduma dagiti masetas iti inaladan ni Manang Lilia ken iti abaga ti sementado a pathway, a kasla agpalpaliiw kenkuana iti inna ipapanaw. Dagiti nauneg nga angesna kasda la binaklay ti managgaysa nga addangna. Kalpasan iti sumagmamano pay nga addangna, maangotna manen ti agadiwara a sabsabong ti dama de noche, a nagrarangrang dagiti babassit a sabong iti asideg ti ruangan. Adda pay ti dama de noche iti sulina iti amianan, iti ayan ti dakkel a ruangan nga agdiretso iti sirok ti balay. Garahe dayta para iti dua a lugan – a sirok dagiti naipangato a tallo a siled ti balay.
Nagranetret ti inlukatna ti ruangan a landok. Ngem sakbay nga inrikepna, tinaldiapanna pay naminsan ti ridaw a nagtakderan itay ni Manang Lilia. Napamusiig ta nakitana nga apaghusto a naitangep ti ridaw! Simmeksek iti panunot ni Mang Brando, nga iti in-inut nga ipapanawna, buybuyaen kadi ni Manang Lilia? Wenno palpaliiwen ngata ni Manang Lilia? Inrikepna ti tarangkahan ti ruangan. Agurayen ti taxi.
Pangadaywen ti Brgy. Pinget a yanna ita ta iti makinlaud-nga-amianan ti Baguio City. Agawid daytoy iti Tip-top Pacdal iti daya-nga-amianan ti siudad. Pangadaywen-bassit. Naulimeken ti siudad, malaksid ti waneswes ti angin. Nakuyem ti tangatang, ababa ti ulep, a kasla adda manen tudo nga itinnagna. Sabagay, Hunio 18 ita, ket saan a mapakpakadaan ti tudo nga itinnagna; a no dadduma, gagangay nga agpukaw pay apagbiit ti kuriente, lalo no agbayakabak.
Tinaliawna pay naminsan ti kongreto a balay. Sinapul dagiti matana ni Manang Lilia, ngem napaay. Nauneg ti sennaayna.
Ita ta awan ni Hazel, agmaymaysa ni Manang Lilia. Kas met iti panagmaymaysana iti uneg apartmentna – ti four door apartments a pundarna. Ipapaupana dagiti sabali pay a tallo a unit.
Tinalliawna manen ti balay ni Manang Lilia. Duapulo ket lima a tawen ti napalabas, ti kaudian nga iseserrekna dayta a balay. Ti ipapanawna idi, kaiyariganna metten ti pannakapisang ti ladawanda a sangapamilia; ti pamilia a nabangon iti dinarasudos ken saan a nagawidan nga aplaw ti kinadursok ni agtutubo…
Then you went away/On that lonely day/Once there was a love…
Maikaliman a taxi ti limmabas ngem adda latta kargana. Naguray latta. Adda nariknana a nalamiis a banag a nagdisso iti ulona, dagiti takiagna ken iti bagina. Kimpet dagiti linabag ti arbis iti puraw a Barong Tagalog a suotna. Tinangadna ti nakuyem a tangatang. Agtudon. Saanen a magawidan. Kasanon?
Tinalliawna naggapuanna a balay. Naiddepen ti silaw iti salas. Nalabit a matmaturogen ni Manang Lilia?
Pumigpigsa ti arbis. Dadakkel dagiti linabag. Mabbasa la ketdi. Mangngegnan iti atep dagiti kabalbalayan iti karasakas ti napigsa a tudo nga umas-asideg. Ngem immapay iti panunotna a saan a bale ta agawid metten iti balayna. Saan a balen a mabbasa. Ita laeng met. Ita laeng…
Lalo kadi a saan a mabalin nga agsubli iti balay ni Manang Lilia? Saan a mabalin. Nakapagpakadan. Ken maysa, nalabit nga agin-inanan ni Manang Lilia. Dina kayat iti mangsinga pay. Nakaikeddengen. Nagsaruno dagiti napalabasna a taxi nga adda kargana. Dimtengen ti bayakabak. Inukradna dagiti takiagna a kasla taptapayaenna ti bayakabak. Bugbugtong a nakatakder iti sirok ti bayakabak! Nasutil ti aplaw ti angin ken nariknana kumuddoten ti lam-ek.
Nagngegna a kellaat a naibuang ti ridaw iti balay. Nakitana nga agdardaras nga umasideg ni Manang Lilia a nakapayong. Nakakawes daytoy iti bestida a panturog.
“Apay nga agkalintudoanka? Umaykan!” Makaunget ti tono ti sao ni Manang Lilia. Ngem saan a nagkuti ni Mang Brando. Kasla naidarekdek iti nagtakderanna. Dina ammo no apay a natali ti dilana. Narikna ti kanawan a dakulapna ti dakulap ni Manang Lilia a nangguyod kenkuana a sumrek. Nabileg ken napigsa ti nalamuyot a dakulap agingga nakastrekda iti uneg ti inaladan.
Nariknana ti nalamuyot a dakulap a limmukay, sa pagammoan nagdisso iti kanigid nga abagana ken mangiturturong kenkuana agingga iti porta.
“Apay a nagkalintudoanka. Laklakayan daytoy nga, dina pay mapanunot no umno wenno saan ti ar-aramidenna. Bagtit! Amangan no agsakit.” Makaunget latta ni Manang Lilia. Kunam la no kumilaw dagiti matana. Di met makatimek ni Mang Brando. “Kitaem man ne, kitaem man, naslepkan! Kuddokuddotenkanto ket ngatan, laklakayan nga, dina la ammo a panunoten!” Minesmesan ni Manang Lilia. Nagduaanna pay a linayatan iti disnog iti rupa ni Mang Brando.
Saan latta a makatimek ni Mang Brando. Dina ammo no apay a di makatimek. Saanna kabaelan a perngen dagiti makaunget a mata ni Manang Lilia. Nagdumog, naglibbi a di nagkesmay, ngem umis-isem a dina met ammo no apay nga umis-isem. Dina maawatan ti bagina; ket inakona – wen, inakonan a binalud ni panagpakumbaba. Nabileg ni panagpakumbaba ta iturongna ti tao iti umno nga aramid. Saanen a kas idi agtutubo, a nangato met ti puruana, a dina naamiris nga awan ti maala iti pinnangatoan ti isbo. Maamirisna itan. Ammona itan, ta timmayaben iti nganga ti tawa ti nangato unay a purua – those were the days!
Ngem ti saanna a maawatan no apay nga ammo ni Manang Lilia a nakatakder isuna a bugbugtong iti sirok ti bayakabak? Kayatna a panunoten dayta a banag, a sumaren ti kaipapanan ti amin, ngem nariknana ti keddel iti kanigid a bakrangna. Naitalmeg. Saan a naibbatan ti kuddot.
“Dika pay la sumrek! Dika pay la sumrek. Naglam-ek…!”
Nariknana ti panangiduron ni Manang Lilia kenkuana iti uneg ket nagtulok lattan daytoy a simrek. Nangngegna ti nairikep a ridaw ken ti pannakai-lock ti serradura. Naaddaan iti puersa a mangmatmat ken ni Manang Lilia, a nagduaan daytoy iti nagbaniekes, marurod ti langana. Ngem ad-adda a ti panangilala ni Manang Lilia ti marikrikna ni Mang Brando. Mariknana dayta a panangilala. Saan a mailadawan a panangilala. Nabileg a panangilala. Inamiris ti mugingna a dipay nagkupas ti panangilala ni Manang Lilia kenkuana?
“Ti laklakayan itoyen ta katosakto ngatan!” Kanawan ti nailayat manen a disnog iti rupa ni Mang Brando. “Ikkatemon a, dagita sapatosmo! Yalaanka iti pagsukatam!” Timmallikuden ni Manang Lilia, nga agturong iti maysa kadagiti tallo a siled.
Saan latta a makatimek ni Mang Brando. Nabbasan. Ngem ammona met, nga uray ni Manang Lilia ket nasaprian iti bayakabak. Nakaing-ingpis ti seda a bestida a panturog nga aruat ni Manang Lilia. Matimudna nga agbaybayakabak pay la iti ruar. Agangin. Nalamiis la ketdi ti aglawlaw, ngem saan a marikna itan ni Mang Brando ti lam-ek ta nabara ti bagina, a kas iti sumsumged a tungo a naladaman – nakarikna met iti pannakaladam itay, lalo idi narikna ti takiagna ti bara ti barukong ni Manang Lilia a naidennes. Ti naingpis a panturog ni Manang Lilia ti umel a pammaneknek nga awan suot daytoy a bra.
Inuksotna ti sapatosna a lalat a nangisit, sa dagiti nangisit a medias. Ngem nagtalinaed a sitatakder. Naguray kenni Manang Lilia.
Ania daytoy a mapaspasamak? Nakunana iti nakemna. Ngem ad-adda ketdi, a ti daranudor ti pimmigsa pay a bayakabak iti simmungbat ti salusodna. Bayakabak a kas iti duapulo ket liman a tawen iti napalabas – ti naudin nga idadap-awna iti daytoy a balay. Agbaybayakabak met idi, malagipna pay laeng – ti aldaw ti nadursok a tignay ti kinaagtutubo…
Now I don’t know how I can go on/Somehow I feel I can go on/Somehow I feel so all alone/Wondering where I’ve gone wrong…
Simmeksek iti panunotna, talloda nga agkakabsat da Manang Lilia. Dua a lalaki, agpareho a nars ken agnanaeddan nga agpada sadiay California, agraman ti pamiliada. Iti suli ti mugingna, agpito ngatan a tawen ti napalabas sipud pimmusay ni Nana Digna nga ina ni Manang Lilia. Saanna a nakita daydi Tata Celo nga ama ni Manang Lilia, ta balon ni Nana Digna idi nagam-ammoda ken ni Manang Lilia – agkaeskuelaanda idi sadiay St. Louis University iti BS in Accountancy.
“Ania pay la ti pampanunotem? Agtangatangaka pay laeng! Ikkatemon a dagita kawesmo ket naglam-ek!” Nakigtot ta dina napuotan ti yaasideg ni Manang Lilia, a nanglayat iti disnog ti mugingna. Linibbianna laeng nga iniseman ni Manang Lilia, a mangpumpunas itan ti nabasa nga ulona babaen iti nabanglo a tualia. “Laklakayan daytoy nga, nagbabasa ketdin! Kuddokuddotekto ngatan…” Kunana ngem umis-isem.
Ngem ni met laeng Manang Lilia iti nangikkat kadagiti butones ti Barong Tagalog. Sao a sao ni Manang Lilia iti pammabalaw, ngem di nagtimek ni Mang Brando. Kayariganna iti ubing a pagung-ungtan ti inana – marikna ti nabara a panangipateg kadayta a panagunget. Kabuyog ti panangilala dayta a panagunget.
Nagbalaw ni Mang Brando idi naamirisna, nga uray ni Manang Lilia ket nakasukat metten iti nalayak a puraw a tisiert ken bumegkes ti suotna a bra. Nakasuot itan iti puraw met la a pajama. Ammo ni Mang Brando nga agtaud iti bagi ni Manang Lilia ti maang-angotna a makapasalibukag nga ayamuom. Ti ayamuom a nangbalkot iti aglawlaw. Ti nabileg nga ayamuom a nangtali ti dilana tapno saan a makatimek; isu nga intulok lattan ni Mang Brando ti bagina a maiyanud iti agos ni pasamak.
Pinunasan ni Manang Lilia ti labus a bagi ni Mang Brando. Ngem itoy a gundaway, immapunen ti bain iti panunot ni Mang Brando, ket kinunana: “Siakon, thank you…”
“Sige, agsukatkan idiay banio. Dagitoy ti pagsukatam: tisiert, pajama, ken ti sinelas. Ikabilmo iti laundry basket dagita kawesmo, ta masapakto nga i-washing machine. Mamagaanda siguro kalpasan iti dua nga oras.”
“I-hangerko laeng. Mamagaanda siguro a mabigatan…”
“Idiay likud, iti pagbalaybayan, adu ti hanger sadiay…”
Kinamang ni Mang Brando ti CR a para lalaki idi pinidut ni Manang Lilia ti sapatosna, ket linuktanna manen ti ridaw, a nalabit nga ikabilna dagitoy iti shoe rock iti porta.
Nagsukat ni Mang Brando. Inhangerna dagiti kawesna, sana imbitin iti balaybayan a barut iti likud. Pagammuan ta nagmalanga. Nanglagip idi nadlawna ti suotna a tisiert, pajama, ken ti sinelas a pambalay. Insubli ti lagipna ti napalabas, a dagitoy ket kawesna idi, saan kadi? Iduldulin ni Manang Lilia? La ketdi! Napaisem.
Apay nga iduldulin ni Manang Lilia dagitoy a kawes ken ti sinelas iti nabayagen a tiempo? Saan a mabatok ni Mang Brando ti naadalem a salusod ti mugingna.
Nadanunna ni Manang Lilia iti salas a mangkiwkiwar iti sangabaso a gatas iti rabaw ti saucer iti sarming a center table. Nabanglo ti alingasaw ti kape a natimplaan.
“Gatas ti inumem, tapno daguska a makaturogka…” Nagsabat dagiti matada kenni Manang Lilia. Napaisem ta kas iti napalabas, no saan a makaturog ni Mang Brando, itemplaan ni Manang Lilia iti gatas. Siguro a ket malagipna pay laeng ngata, a gatas idi iti templaanna no saan a makaturog ni Mang Brando?
Nagtugaw iti sabongan a sofa ni Mang Brando iti panangigopna ti gatas ket nabang-aran ti rusokna. Pinaliiwna ni Manang Lilia a mangig-igop met ti kapena. Agkasangoda iti nagtugawan. Napaliiwna a palpaliiwen met ni Manang Lilia. Pinnaliiw. Pasaray agsabat dagiti matada. Agsasao dagiti matada iti bukodda a lenguahe no agsabatda. Adda kabukbukodan a lenguahe dagiti mata, ket maimdengan dayta babaen iti rikna. Matimud ti kinabileg ti lenguahe dagiti mata no inadipennan ti rikna.
Ngem nabileg unay ti kinaulimek iti kinatao ni Mang Brando; adalem unay ket saan a kabaelan ni Manang Lilia a batoken a lansaden ken iladawan ti nangunegna.
“Sadiaykanto akin-abagatan amin a siled…” Binurak ni Manang Lilia ti ulimek.
Nagtung-ed laeng ni Mang Brando. Ammona nga iti nagtengnga a siled ti siled ni Manang Lilia; iti makin-amianan ti siled ni Hazel, a napaliiwna a sumsumrekan daytoy. Ti imbaga daytoy ti siledda idi a dua.
“No awan dagiti ubbing, maymaysakan…” ngem di ammo ni Mang Brando no ituloyna wenno saan ti kayatna a sawen.
“Maan-ano koma? Awan met ngata ti agkilaw iti tao. Nairuamakon nga agmaymaysa…”
Immigup iti kapena ni Manang Lilia ngem adayo ti turong dagiti matana. Adda mensahe nga itantamitim dagiti matana; a kasla kalkalikaguman ti isip daytoy a rangtayan ti nagbaetan ti “idi ken ita” ngem inalunos laeng ti nauneg a sennaay nga imbuangna. Immigop iti kape sa manen nauksot ti nauneg nga anges.
“Apay a dika mangala ti kaduam? Wenno nagasawa koma? Nagsaritaanta met idin dayta a banag…”
Nagrupanget ketdi ni Manang Lilia. Kasla dina nagustoan iti nangngegna. Kasla saan nga umiso a topiko iti saritaan.
“Ay, naku! Saanen a nasken. Impaaykon ti amin a panawenko ken ni Hazel. Isun ti importante kaniak. Ita, maysan a financial specialist iti call center a pagtartrabahoanna. Ipaaykonto laengen iti apok ti nabatbati pay a panawenko…”
Saanen a nagtimek ni Mang Brando. Mariknana nga awan ti mamaayna nga agpasurong pay ti saritaan ta saanna a kabaelan ti agos, nabileg. Iyar-arasaas ti unegna a nasaysayaat laengen no agulimek. Inyibusnan ti gatasna, kabayatan a napudot pay.
Adda ti nasagid iti kaunggan ni Mang Brando iti dayta a panagulimekna, ngem dina impadlaw. Ammona a naiddep ti lamparana kadagidi a panawen. No koma ta maisubli ti timmayab a panawen, maisublina met ngata ti napalabas?
“Sika? Apay a dika pay nagasawa?”
Immanges iti nauneg ni Mang Brando. “Dipay simmangpet ti suerte. Aminek nga adda met dagiti nakarelasionko, ngem diak pay ngata gasat ti maigalut…manen!” Pinerrengna ni Manang Lilia ta nadagsen iti panangibalikasna ti ‘manen’ a kasla agpaliiw iti reaksion – aguray iti kaimudingan ti insawangna. Ngem awan naurayna. “Ngem iti naglabas a nasurok a maysa a dekada ket kagudua, imbukbokko ti panawenko iti trabahok.” Naimatanganna ni Manang Lilia a naglibbi sa immigup manen iti kape. “Isu a nakapagpundar met bassit datao, ken adda met urnong. Idi agbalawak, adun ti karenkenna ti muging.” Nagkatawa. “Lakaynak kadin, Lilia?”
“Lakaykan a!” kinuna ni Manang Lilia nga imbikag, ngem nagaripapa a dagus, ta kasla naamirisna a saan nga umno ti insawangna – a naamirisna nga agsumbangir ti tadem ti balikas – addaan iti dua a kaipapanan. Ammona a naikaglis ti dilana. Maikaglis met ti dila iti saan nga umno a balikas?
Ginundawayan met dayta ni Mang Brando. Ta iti ngiwat a mabanniitan ti ikan.
“Lakaynakon, ngarud,” Kinunana sa immisem.
Pinerrengna ni Manang Lilia a naglibbi manen, sa pagamoan kinuna daytoy: “Iyibusmo ketdin dayta gatasmo, Mr. Buencamino, ta inta maturogen!” Timmakder ni Manang Lilia. A kasla adda ti likliklikanna a sumaruno pay a pagteng. Ammo dayta ni Mang Brando. Madlawna. Mariknana.
Inkapilitan met a timmakder ni Mang Brando.
“Inkan idiay siledmo. Siakon iti makaammo ditoy…”
Nagturong ni Mang Brando iti naitudo a siled. Naipangato dagiti siled, ken tumamdag met laeng iti salas ti pasilio dagitoy, ken makita dagiti nakarikep a ridaw. Ti siled a kamangenna ket siledda idi ken Manang Lilia.
Panglawaen ti siled. Naurnos. Ngem nadlawna nga awan ti lamp shade. Minulmolan ti mugingna a daytoy ti dakkel a parikutna. Saan a matmaturog no awan iti silaw a nakudrep. Di met makaturog iti narangrang a silaw. Lalo a di makaturog iti kasipngetan. Dina ammo no apay, ngem daytan ti nakairuamanna sipud pay idi ubing. Naiyanak sadiay Brgy. Mameltac, San Fernando, La Union. Duduada nga agkabsat ken ni Manangna a Teresita, maysa a maestra iti elementaria; tallo a lallaki ti anakda ken ni Kayongna a Luis, maysa met laeng a maestro ti elementaria. Kabbalayda dagiti dadakkelda – nga agtagikua iti groseria iti tiendaan ti San Fernando.
Nagidda iti nalamuyot a kama. Ngem naatap ti turog. Saanna a maarikap. Ngem ti agdadata a lumtaw iti mugingna ket ti saludsod nga agingga iti agdama ket saan pay laeng a nasungbatan. Saludsod a kayatna a masungbatan, ta adda dagiti mapagsasaip a pagteng a no ikkan iti importansia ket maliklikan ti pannakaulit ti saan a nasayaat a pasamak a dimteng.
Apay kadi a nagsinada ken ni Manang Lilia?
Ngem ti napigsa a karasakas ti bayakabak iti atep ti nangsungbat kadayta a saludsod iti mugingna. Napigsa manen. Ken adda pay ti angin a kabuyogna.
Agkaklaseda idi iti kolehio. First year, nasingeddan a dua. Secong year, agayan-ayatdan a dua. Third year, nagkallaysadan iti hues ta nagsikog ni Manang Lilia. Fourth yearna idi ni Mang Brando idi naipasngay ni Hazel. Apagragduarna iti kolehio idi agsinada.
Ngem ania ti makagapu nga inda nagsina?
Saan a matiliw ni Mang Brando ti sungbat. Ngem immapon ketdi iti panunotna, nga iti kapisi ti pusona, adda sadiay a siled a nakapempen ti ladawan ni Manang Lilia.
Matay kadi ti umuna nga ayat? Saan kano. Isu ti kuna dagiti nabasbasana a libro. Isu a saan met kenni Mang Brando. Ngamin kadagiti nakarelasionna, saanda a naipaay ti kapkapnekanna a rikna a nariknana iti denna ni Manang Lilia. Sapsapulenna ti kinasimbeng a nariknana idi, sinapulna dayta a rikna, ngem saanna a nasarakan. Saanna nga ammo no apay a dina masarakan. Idi agangay, imbukbokna laeng ti panawenna iti trabahona iti banko.
Nagsennaay ni Mang Brando. Saanna a maawatan -- naulimek laeng, idinto nga awan ti serreg ti ngiwat ni Manang Lilia. Dominante. Dayta laeng met ti saanda a nagkinnaawatan a dua. Ket no nalipunosen ti nangato a purua, nga awanan iti naisarwag a komunikasion, agtungpal iti kas iti nagbanaganda a dua.
Immanges iti nauneg ni Mang Brando. No la koma ta saan a nagdarasudos idi, ngem nagturay met ngamin ti naganus pay laeng a muging.
Nagalingag. Nagsardengen ti bayakabak. Nagsuyaab. Ngem makaturog kadi no sigagangat ti silaw? Saan la ketdi. Sigurado a saan. Mas lalo pay a saan a makaturog no nalawag ti silaw.
Nasken a riingennna ni Manang Lilia no daytoy ket nakaturogen. Bumulod iti lampshade. Bimmangon. Inlukatna ti ridaw. Apagisu a rumuar idi rumuar met ni Manang Lilia iti siledna, nga adda awitna a lampshade!
“Amangan no dika makaturog no nakaiddep ti silaw, isu nga umayko koma ited daytoy,” kinunana. “Sori, ita laeng ngamin a malagipko,” kinunana a naggarikgik.
Immisem laeng ni Mang Brando. Awatenna koma ti lampshade idi nag-brownout!
Saan a maawatan dagiti pasamak a dumteng iti biag ti tao. Adu dagiti saan a makita iti kasipngetan; ngem lumtuadda dagita a saan a makita babaen kadagiti aramid. Ta nabileg unay ti aramid. Kadayta a kanito, nabaluden ni Manang Lilia kadagiti nabisked a takiag ni Mang Brando.
“I-I’m sorry, Lilia, ngem sika pay laeng ti agikut toy pusok agingga ita…”
“Ibbatannak…ibbatannak kunak…!” Naturay ti nabileg a timek.
Ngem ti bileg ni ayat ti mangiturturongen iti entablado kadayta a kanito. Ammo ni Mang Brando, mariknana, a kayat ni Manang Lilia iti rumuk-at kadagiti nabisked a takiag ni Mang Brando ngem saan a marikna ti lalaki dayta nga iruruk-at babaen iti tignay no di laeng iti balikas. Narway dagiti balikas ti panagkedked ni Manang Lilia; ngem narway met nga agdakiwas dagiti aramid ti Mang Brando. Kasla ketdin nageskrima ti bileg ni balikas ken ti bileg ni aramid. Agpingki dagiti bileg a maparnuay. Idi agangay, naibalat ni balikas, naabak ket inadipenen ni aramid idi nasarakan ni mawaw a bibig ti bibig ni managkedked.
Nupay naggangat manen ti silaw, napaut ti latta ti panaglantip dagiti bibig. Kas iti panaglantip ti tudo ken ti mawaw a daga. Pinagsaipna ti pegges ti darikmat tapno mabukel manen ti kalkalikaguman a karayo. Ti sudi ken imnas kalpasan ti bayakabak, nagtamed iti ulimek a mangimanmando ti amin; ta iti kabigatanna, ti lubong ket kablaawan manen ni Apo Init a nagbaklay iti baro nga agsapa…
Once there was a love/Deeper than any ocean/Once there was a love/Filled with such devotion/It was yours and mine/To hold and cherish/And to keep for a lifetime…
MAKALAWAS ti napalabas idi sumangpet da Hazel ken Joel kadayta nga agalas-otso iti agsapa. Impusotda ti napaksuyan a bagida iti sofa.
“Apagisu, mamigattayo pay sakayto rumidep.”
“Mapankami iti yan ni papa, mama. Nasayaat no isublimi a dagus ti kotsena ta bareng no ipabulodnanto pay. Adda dita batog a nakaparking.”
“Kukuayon. Gumatangak ita iti baro nga SUV.” Kinuna ni Mang Brando a rumrumuar manipud iti siledda ken mangisimsimpa ti kurbatana. Immulog iti lima pangal nga agdan. Sinabat ni Manang Lilia, sa immagek iti pingping ni Mang Brando ken isu payen iti nangisimpa ti kurbata ken kuelio ti asul a long sleeve.
Nabitattew da Hazel ken Joel. Agmalmalangada ken nakanganga.
“Kayatyo a sawen, papa, mama…” Saan a maibalikas ni Hazel ti kayatna a sawen, ta adda dagiti gundaway a saan a kabaelan ni balikas iti lumtaw ngem saan a maimameg ni aramid. Ni aramid ti aggunay a sandi ni balikas. Isu a pinagdippit laengen ni Hazel dagiti nakatudo a tammudona ken naglibbi a di agkesmay, nagkiyyet ken nakangato dagiti naingpis a kidayna nga umis-sem.
“Ay, naku! Dika man agarte-arte. Dika pay laeng nga artista ania, lauskan!” Kinuna ketdi ni Manang Lilia ket naggiddan a nagkatawa da Joel ken ni Mang Brando.
Siraragsak ni Hazel, a dagiti takiagna ket nagsinsin a nagdisso kadagiti tengnged da Mang Brando ken Manang Lilia sana inarakup ida…
Once there was a love/Deeper than any ocean… @
Friday, May 06, 2011
Bugbugtong Iti Sirok Ti Bayakabak
3 comments:
- carl can said...
-
I like your blog,and also like the article,and thank you for provide me so much information :)) colorado orthodontist
- 9:14 AM
- neneng said...
-
..Hi,
..Your blog is really great
..Keep posting!!!
*_* jampot *_*
digicam for sale
- 2:29 PM
- Ayala Westgrove Heights said...
-
that was a nice blog I like it thaks.
-Lanie
- 10:44 AM


c: text/html

text:
YLOCO
Cacailian, daytoy ti umoctayo amin a mangtunton iti umiso, historical ken responsivo nga reintelectualisasion ti dilatayo a Samtoy. Umaycayo ket ibinglayyo dagiti nabalitocan a pampanunot ken addang nga agservi a raniag ti Ilocano tapno aglayag cas napabaro, napapigsa ken sibibiag a lenguaje a mabalin nga iyatar cadagiti malalaki a dila iti sangalubongan.
Mapagtutungtongan dagiti pacasecnan ti Iloco cas maysa a dila a manarimaan nga aglasat iti reintelectualisasion, pannacapapapintas, evolusion manipud iti cajon a limitasionna iti agdama gapu iti dictar dagiti adda iti bileg nga awanan met ngarud iti calintegan a mangmuli iti daytoy a pagsasao agsipud ta macuna a tagaruar dagitoy.
Dagitoy ngamin a fuerza a nangbeckel iti daytoy a pagsasao, indictarda dagiti napoliticaan nga ahenda a mamagcaycaysa cadagiti dila iti sangcapuruan a Filipinas, maysa a reacsionario a panangtunton iti cunada a "nasionalismo"; ngem iti kinaagpaysona, maysa daytoy a panangtaldeng cadagitoy a dila ket saandan a macatayactac iti lubong para iti globalisasion.
Ita, makitatayo ti nalidem ken macapadanag a pacapayan ti pagsasaotayo nga inramraman dagiti agcuncuna a "maka-Filipino." Impilit dagitoy a tinuccol ti nasimbeng ken narimat a masacbayanna gapu iti panangidictar dagitoy no ania ti rumbeng a maaramid iti daytoy pagsasao a dida met pagsasao, daytoy "Samtoy" saanen a Saomi ditoy no di ketdi cayatda pay a biangan ti panagdur-asna.
Maysa a dackel a camali a datayo nga Ilocano, simmurot iti dictar ti Instituto ti Lenguaje Nasional a macayasan ti alfabetotayo nga Ilocano babaen iti pannacaiccat ti letra c, v, f, ñ, ch, x, ken z. Nacaladladingit a saan a naipilit dagiti editores iti cangrunaan a bunannagtayo a defendaran ti tradision ti literacy ti Lenguaje Ilocana.
Ngarud, naiccat dagitoy a letra, nausar laeng ti k iti lugar ti c, ti b iti lugar ti v, ti p iti lugar ti f, ti ni iti lugar ti ñ, ti ts iti lugar ti ch, ti ks iti lugar ti x, ken ti s iti lugar ti z. Castoy ti agtultuloy ita a mapaspasamac iti dandani isuamin a pagsasao iti sangcapuruan. Napalaus a castoy ti mapaspasamac ita iti Tagalog a pinagparangda a Filipino ket no castoy laeng, saanto a macaruc-at daytoy a pagsasao iti limbo a nangigarangugongan kencuana dagiti ultra-Nasionalista nga agpanggep a mangitag-ay iti daytoy. Ti nasakit, inraman dagitoy amin a dila iti sangcapuruan a casla ketdin cucuada amin dagitoy nupay agparparang laeng a "Tagalista" dagitoy.
Ita, no cayattayo nga Ilocano a ti Iloco agbalin a pagsasao nga addaan tawa a tuman-aw iti lubong ken casta met nga addan iti pundasion iti Astronesiano a capupuonna a pinasingdat ti pannacaalina iti Hispanico a tradision ken pananggaw-atna iti capadasan ti Lumaud, panawenen tapno lumacsidtayo iti dana ti perdision a pangiturturongan ti dila a "Filipino" cadatayo. Panawenen a pabacnangentay ti pagsasaotayo saan laeng a babaen iti panangisublitayo iti impaidamda a ramen ti nabacnang a Latino a tawidtayo cadagiti Español no di pay ketdi ti panangsacdotayo iti capadasan dagiti Ingles ken Americano.
Dagitoy ngarud ti tungtongan iti daytoy a blogsite:
Reintelectualisasion
Estandardisasion
Nainliterarioan a Panagsukisoc ken Kinaescolar
Pannacausar ti Iloco kas Pagsasao ti Panangisuro
Pannacaisuro ti Iloco
Ken Dadduma Pay
Maawiscayo a makipartisipar babaen cadagiti dillaw ken singasingyo.
JOEL B. MANUEL

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
TULONG PARA ITI PAMILIA | PANAGASAWA
No Kasano ti Agpinnabus-oy
TI PROBLEMA
Agduma ti kayatyo nga agassawa maipapan iti maysa a banag. Adda di kumurang a tallo a pagpilianyo:
Ipapilitmo latta agingga a maalam ti kayatmo.
Basta tumulokka lattan iti kayat ti asawam.
Agpinnabus-oykayo.
‘Ngem diak kayat nga agpinnabus-oykami,’ nalabit kunam. ‘Kasla agpadakami no kuan a lugi!’
Namnamaem a ti panagpinnabus-oy ket saanyo a pakalugian a dua—no la ket ta umiso ti panangaramidyo iti dayta. Ngem sakbay a mausig no kasano ti agpinnabus-oy, adda sumagmamano a nasken a maammuam maipapan iti daytoy a napateg nga abilidad.
TI MASAPUL A MAAMMUAM
Kasapulan ti kooperasion iti panagpinnabus-oy. Sakbay a nagkasarkayo, nalabit naruamka a siksika ti agdesision. Ita, saanen a kasta, ken masapul nga ipangpangrunayon nga agassawa ti relasionyo ngem kadagiti bukodyo a pagayatan. Imbes nga ibilangmo dayta a disbentaha, ibilangmo ketdi kas bentaha. “No pagtiponenyo dagiti kapanunotanyo a dua, makaaramidkayo iti nasaysayaat a solusion ngem no bukbukodan ti tunggal maysa kadakayo ti agpanunot,” kuna ti adda asawanan a ni Alexandra.
Kasapulan ti silulukat a panunot iti panagpinnabus-oy. “Saan a kasapulan nga anamongam ti amin nga ibaga wenno patpatien ti asawam, ngem masapul a nakasaganaka a mangikabilangan kadagiti opinionna,” insurat ti mamalbalakad kadagiti agassawa a ni John M. Gottman. “No agtugtugawka a nakadalikepkep ken agwingwingiwing (wenno uray pampanunotem la dayta) bayat nga ikagkagumaan ti asawam nga ilawlawag ti maysa a problema, awanto a pulos ti pagturturongan ti tungtonganyo.” *
Kasapulan ti panagsakripisio iti panagpinnabus-oy. Awan ti naragsak iti denna ti asawa nga ipapatina a ti la kayatna ti masurot ta dayta kano ti kasayaatan. Nasaysayaat nga amang no agpadada a managsakripisio. “Adda tiempo a tumulokak iti kayat ni lakayko tapno maparagsakko isuna, ngem kasta met ti aramidenna no dadduma,” kuna ti adda asawanan a ni June. “Dayta ti kaipapanan ti panagasawa—mangted ken umawat, saan la nga awat nga awat.”
TI MABALINMO NGA ARAMIDEN
Rugiam iti nasayaat a pamay-an. Ti pamay-am a mangirugi iti saritaan ket masansan nga isunto met laeng ti pamay-an a panagpatinggana. No rugiam babaen iti makapasakit a sasao, dakdakkel ti posibilidadna a dikay makapagpinnabus-oy. Surotenyo ngarud daytoy a balakad: “Kawesanyo ti bagbagiyo kadagiti . . . pannakipagrikna, kinamanangngaasi, kinapakumbaba iti panagpampanunot, kinaalumamay, ken mabayag a panagitured.” (Colosas 3:12) Dagita a galad ti makatulong kadakayo nga agassawa a mangliklik iti panagsinnungbat ken mangsolbar iti problema.—Prinsipio ti Biblia: Colosas 4:6.
Agbirokka iti pagtunosanyo. No ti panangikagumaam nga agpabus-oy ket agtungpal laeng iti panagpinnudot ti uloyo, nalabit sobra ti panangipamaysayo iti nagdumaan dagiti kapanunotanyo. Ti ketdi pagtunosanyo ti kangrunaan a panunotenyo. Tapno makitayo ti pagtunosanyo, padasenyo daytoy:
Tunggal maysa kadakayo ket mangaramid iti listaan nga addaan iti dua a kolum. Iti umuna a kolum, isuratyo dagiti aspeto ti problema a diyo maipabus-oy. Iti maikadua a kolum, ilistayo dagiti mabalinyo a maipabus-oy. Kalpasanna, pagsaritaanyo dagiti listaanyo. Amangan no adu met gayam ti pagtunosanyo kadagiti aspeto a panagriknayo ket diyo maipabus-oy. No kasta, saanen a narigat ti agpinnabus-oy. Uray no saan nga agpada dagita, tangay insuratyon ti amin nga aspeto, dayta ti makatulong kadakayo nga agassawa tapno ad-adda a maawatanyo ti problema.
Agtinnulongkayo. Mabalin a medio nalaka a solbaren ti dadduma a problema. Ngem kadagiti mas komplikado, mapasinged ti agassawa ti relasionda no agtinnulongda nga agpanunot iti solusion a nalabit dida mapanunot no maymaysada a mangaramid iti kasta.—Prinsipio ti Biblia: Eclesiastes 4:9.
Situtulokka koma a mangbalbaliw iti kapanunotam. Kuna ti Biblia: “Ayaten koma ti tinunggal maysa kadakayo ti asawana a babai a kas ti panagayatna iti bagina; iti sabali a bangir, ti babai rebbeng nga addaan iti nauneg a panagraem iti asawana.” (Efeso 5:33) No marikna ti agassawa a maay-ayat ken mararaemda, situtulokda a mangikabilangan iti kapanunotan ti tunggal maysa kadakuada—isu a balbaliwandanto payen ti kapanunotanda. Kuna ti maysa nga asawa a lalaki nga agnagan iti Cameron, “Adda dagiti dimo kayat nga aramiden ngem—gapu iti impluensia ti asawam—magustuamto met laengen dagita.”—Prinsipio ti Biblia: Genesis 2:18.
^ par. 12 Manipud iti libro a The Seven Principles for Making Marriage Work.
Ammuem ti Ad-adu Pay
No Kasano a Maisardeng ti Panagriri
Masansan kadi nga agririkayo nga agassawa? Ammuem no kasano a makatulong dagiti prinsipio ti Biblia iti relasionyo nga agassawa.
No Kasano nga Agbalin a Naragsak ti Biag ti Pamiliayo
Ti ayat nga impakita ni Jesus ket nasayaat a tuladen dagiti assawa a lallaki, assawa a babbai, nagannak, ken annak. Ania ti masursurotayo kenkuana?


text:
Brahmagupta
Ni Brahmagupta (Sanskrito: ब्रह्मगुप्त; denggen (tulong·paammo)) (597–668 AD) ket maysa idi nga Indiano a matematiko ken astronomo a nangisurat kadagiti dua a nangruna nga obra iti matematik aken astronomia: ti Brāhmasphuṭasiddhānta (Husto a Pannakabangon ti Doktrina iti Brahma) (628), ti teoretiko a treatado, ken ti Khaṇḍakhādyaka, ti nasaysayaat a baserbi a testo. Adda dagiti dua a rason a naipamattian a ni Brahmagupta ket nagtaud manipud idiay Bhinmal.
Ni Brahmagupta ket isu idi ti immuna a nangited kadagiti alagaden iti panagkarkulo iti sero. Dagiti testo a sinurat babaen ni Brahmagupta ket binukel dagiti eliptiko a berso, gapu ta daytoy ket kadawyan a naisansanay iti Indianio a matematika, ket kanungpalan nga adda poetiko a pannakangeg iti daytoy. Gapu ta awan dagiti panangitalek a naited, di ammo no kasano ti nataudan dagiti matematika ni Brahmagupta.[1]
Dagiti linaon
Biag ken obra[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti maikapito ken maikawalo a berso ti Brāhmasphuṭasiddhānta iti kapitulo XXIV ket nangibagbaga a ni Brahmagupta ket sinuratna ti testo idi agtawen iti iti tallopulo iti Śaka 550 (=A.D. 628) idi las-ud ti panagturay ni Ari Vyāghramukha,isunga mabalintayo ti agala nga isu ket naipasngay idi 598.[2] Dagiti agkomkomentario ket tinawtawaganda isuna a kas maysa a nalatak nga eskolar manipud idiay Bhinmal, ti siudad idiay estado ti Rajasthan iti Amianan a laud ti India.[3] Idi taga-ugma a panpanawen ti Bhillamala ket tugaw idi ti bileg dagiti Gurjar. Ti amana idi ket ni Jisnugupta.[4] Mabalin nga isu ket kaaduan a nagtaeng iti kabibiagna idiay Bhillamala (moderno a Bhinmal idiay Rajasthan) idi las-ud ti turay (ken mabalin a babaen ti patronahe) ni Ari Vyaghramukha. A kas ti resulta, ni Brahmagupta ket kankanayon a tinawtawagan a kas ti Bhillamalacharya, nga isu daytoy, ti manursuro manipud idiay Bhillamala. Isu idi ti daulo ti astronomiko nga obserbatorio idiay Ujjain, ken idi las-ud ti panagtignayna idiay, isu ket nagsurat kadagiti uppat a testo iti matematika ken astronomia: ti Cadamekela idi 624, ti Brahmasphutasiddhanta idi 628, ti Khandakhadyaka idi 665, ken ti Durkeamynarda idi 672. Ti Brahmasphutasiddhanta (Napasayaat a Treatado iti Brahma) ket isu ti kadayegan nga obrana. Ti historiador a ni al-Biruni (c. 1050) iti librona a Tariq al-Hind ket nangibagbaga a ti Abasida a kalipa ti al-Ma'mun ket addaan ti maysa nga embahada idiay India ken manipud idiay India ti libro ket naiyeg idiay Baghdad a naipatarus idi iti Arabiko a kas ti Sindhind. Daytoy ket sapasap a naipagpagarup a ti Sindhind ket isu ti Brahmasphuta-siddhanta ni Brahmagupta.[5]
Urayno saan a pamiliar idi ni Brahmagupta kadagiti obra dagit astronomo a sumurot iti tradision ti Aryabhatiya, saan nga mmo no isu ket pamiliar iti obra ni Bhaskara I, ti kontemporaneo.[6] Ni Brahmagupta ket addaan idi kadagiti adu a kritisismo a naiturong iti obra kadagiti karibal a nga astrologo, ken iti bukodna a Brahmasphutasiddhanta ket nabirukan ti maysa a kasapaan a napasingkedan a panagsina kadagiti Indiano a matematiko. Ti panangsina ket kangrunaan idi a maipanggep kadagiti panangipakat ti matematika iti pisikal a lubong, imbes a maipanggep iti matematika met laeng. Iti kaso ni Brahmagupta, dagiti pagsusuppiatan ket kaaduan a nagtaud ti panagpili kadagiti astronomikal a parametro ken dagiti teoria.[6] Dagiti kritiko kadagiti agkaribal a teoria ket agparang kadagiti amina nga immuna a sangapulo a astronomikal a kapitulo ken ti maikasangapulo ket maysa a kapitulo ket intero a naikeddeng iti kritisismo kadagitoy a teoria, ngem awamn met dagiti kritisismo nga agparang kadagiti kapitulo ti maikaduapulo ket dua ken maikasangapulo ket walo.[6]
Dagiti dakamat ken pakaammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Biograpia ni Brahmagupta
- ^ David Pingree. Senso kadagiti Husto a Siensia iti Sanskrito (CESS). Pilosopiko a Kagimongan ti Amerikano. A4, p. 254., Seturo Ikeyama (2003). Brāhmasphuṭasiddhānta (Kapitulo 1) iti Brahmagupta nga adda iti Komentario ni Pṛthūdhaka, kritikal a naurnos iti Inggles a patarus ken dagiti nota. INSA. p. [S2].
- ^ Seturo Ikeyama (2003). Brāhmasphuṭasiddhānta (Kapitulo 21) iti Brahmagupta nga adda iti Komentario ni Pṛthūdhaka, kritikal a naurnos iti Ingles a patarus ken dagiti nota. INSA. p. [S2].
- ^ Shashi S. Sharma. Matematika ken dagiti Astronomo ti Taga-ugma nga India. Pitambar Publishing.
Isu ket naipasngay idi idiay bhillamala. Iti taga-ugma apanpanawen daytoy idi ket nalatak a tugaw ti bileg dagiti Gurjar...Jisnu Gupta..
- ^ Boyer (1991). "Ti Arabiko a Hegemonia". p. 226.
Babaen ti 766 naadalantayo a ti maysa nga astronomiko-matematiko nga obra, a naamammuan babaen dagiti Arabo a kas ti Sindhind, ket naiyeg idi idiay Baghdad manipud idiay India. Daytoy ket sapasap a naipagpagarup a daytoy ket isu ti Brahmasphuta Siddhanta, urayno daytoy ket mabalin a a ti Surya Siddhanata. Kalpasan ti manmano a tawen, mabalin nga idi 775, daytoy a Siddhanata ket naipatarus idi iti Arabiko, ken iti nabiit laeng (ca. 780) ti astrolohiko a Tetrabiblos ni Potolomeo ket naipataruis iti Arabiko manipud ti Griego.Awan wenno awan linaon ti
|title=(tulong)
- ^ a b c (Plofker 2007, pp. 418–419) Ti Paitamahasiddhanta ket dagus pay a nagreggetan ti sabali a nangruna a siddhanta, nga insurat babaen ti kontemporaneo ni Bhaskara: Ti Brahmasphutasiddhanta (Nasimpa a Treatado ni Brahma) kinompleto babaen ni Brahmagupta in 628. Daytoy nga astronomo ket naipasngay idi 598 ken mabalin a nagtrabaho idiay Bhillamal (nainaganan iti moderno a Bhinmal idiay Rajasthan), idi panagturay (ken mabalin a babaen iti patronahe) ni Ari Vyaghramukha.
Uray no saan nga ammo no ni Brahmagupta ket nakasarak iti obra ti kontemporaneona a ni Bhaskara, isu ket siammo kadagiti sinurat dagiti sabali a kameng ti tradision ti Aryabhatiya, nga awan ti naimbag nga inbaga a maipanggep iti daytoy. Daytoy ket gangani a ti immuna a tugot nga tagikuatayo iti panagsina dagiti Indiano nga astronomo ken matematiko kadagiti karibal, ken sagpaminsan nga antagonistiko nga "es-eskuela." [...] daytoy idi ti pannakaipakat kadagiti modelo ti matematika iti pisikal a lubong- iti daytoy a kaso, dagiti panagpili kadagiti astronomikal a parametro ken dagiti teoria—ti nagtaudan dagiti nagsusuppiatan. [...]
Dagiti kasta a panagdillaw kadagiti karibal nga obra ket sagpaminsan nga agparang kadagiti amin a paset dagiti umuna a sangapulo nga astronomikal a kapitulo ti Brahmasphutasiddhanta, ken ti maikasangapulo ket maysa a kapitulona ket intero a maipanggep kaniada. Ngem saanda a sumrek kadagiti matematikala kapitulo a naipanggep it ganita ni Brahmagupta (kapitulo 12) ken pulborisado (kapitulo 18). aytoy a pannakisinnina kadagiti matematikal a suheto ket mangiballatek ti maigiddiat a dua a pannakaidasig manipud dagiti "pagobraan ti matematika" ken dagiti "kantidad ti matematika" nini Bhaskar. Imbes ket, ti umuna ket maipanggep kadagiti operasion ti aritmetik a mangrugi iti pananginayon, proporsion, interes, dagiti serie, dagiti pormula para iti kaatiddog, dagiti kalawa, ken dagiti tomo dagiti heometrikal a pigura, ken dagiti nadumaduma a pamay-an kadaggiti praksion—iti ababa, dagiti nadindumadumaan a tarabay para iti panagkarkulo kadagiti ammo a kantidad. Ti maikadua, iti sabali pay a panangibaga, mangipanggep iti tinawtawagan ni Brahmagupta "ti pulborisado, sero, dagiti negatibo, dagiti positibo, dagiti di ammo,ti eliminasion ti akintengnga a termino, panagpabassit iti maysar [naindumadumaan, ti bhavita [ti produkto dagiti dua a di ammo], ken ti kasasaad dagiti kuadarado [maikadua-dagiti ekuasion ti di maikeddeng a grado]" - a daytoy ket, dagiti pamay-an para iti panagpataray dagiti di ammo a kantidad. Daytoy a panangisalumina ket nalawlawag a nairepresenta kadagiti naladladaw nga obra a kas matematika iti "manipesto" ken "di manipesto," : a kas iti masakbayan a tinawtawagan iti "aritmetik" dagiti manipulasion dagiti di ammo a kantidad ken "alhebraiko" a manipulasion iti tinawtawagan iti "bukbukel" wenno dagiti di ammo a kantidad. Ti dati, ket mabalin a mangiraman kadagiti heometriko a problema ken dagiti sabali a topiko a saana sinakupan ababen ti moderno a panangipalawag ti "aritmetik." (Kasla ni Aryabhata, ni Brahmagupta ket irelagadona ti bukodna a tabla ti seno iti maysa nga astronomikal a kapitulo a makasapul kadagiti karkulo, imbes nga ituonna daytoy kadagiti sabali a topiko ti "matematika".)
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Plofker, Kim (2007). "Matematika idiay India". Ti Matematika ti Ehipto, Mesopotamia, Tsina, India, ken Islam: Ti Taudan a Libro. Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan. ISBN 978-0-691-11485-9.
- Boyer, Carl B. (1991). Ti Pakasaritaan iti Matematika (Maikadua nga Edision nga ed.). John Wiley & Sons, Inc. ISBN 0-471-54397-7.
- Cooke, Roger (1997). Ti Pakasaritaan ti Matematika: Ti Ababa a Kurso. Wiley-Interscience. ISBN 0-471-18082-3.
- Joseph, George G. (2000). Ti Tapingar ti Paboreal. Princeton, NJ: Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan. ISBN 0-691-00659-8.
- Stillwell, John (2004). Ti Matematika ken ti Pakasaritaanna (Maikadua nga Edision nga ed.). Springer Science + Business Media Inc. ISBN 0-387-95336-1.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Biograpia ni Brahmagupta
- Ti Brahma-sphuta-siddhanta ni Brahmagupta Pangyuna iti Ingles, Sanskrito a testo, Sanskrito ken Hindi a komkomentario (PDF)


text:
Kontinente
Ti maysa a kontinente ket maysa kadagiti kadakkelan a bagbagi ti kadagaan iti Lubong. Dagitoy ket kadawyan da a nainaganan babaen ti taripnong nga adadda ngem ti nainget a pagalagadan, nga addaan dagiti pito a rehion a naipammateg a kas dagiti kontinente—dagitoy ket ti (manipud ti kadakkelan aginggana ti kabassitan): Asia, Áprika, Amianan nga Amerika, Abagatan nga Amerika, Antártika, Europa, ken Australia.[1]
Ti Plata a tektoniko ket isu ti heoliko a panagaramid ken panagadal iti panaggunay, panagdungpar ken panakabingbingay dagiti kontinente, a makunkuna idi a kontinental a panaganod.
Dagiti agnaed idiay Britaniko ken Irlanda ket sagpaminsan da a makunkuna ti Kontinental a Europa, nga daytoy ket, ti kangrunaan a daga ti Europa, a mailaksid ti Is-isla ti Britaniko,[2] Islandia ken dagiti sabsabali pay nga is-isla, a kas "ti Kontinente".
Panakaipalpalawag ken panagaramat[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipagbibinnagbagaan, a dagiti "kontinente ket maawawatan a dagitoy ket dadakkel, agnanayon, mapagtalken a bagbagi iti daga, nga umno a naisina babaen ti kaatiddag ti danum."[3] Adu kadagiti pito a kadawyan a mabigbigana kontinente ket mnainaganan babaen ti timpuyog ket saan a mapagtalken a bagbagai ti dagdaga a nailasin babaen ti danum. Ti pagalagadan a "dakkel" ket mapan iti arbitrario a panakaidasig: Ti Greenland, nga addan ti rabaw a kalawa a 2,166,086 kuadrado kilometro (836,330 sq mi) ket naipammategan a kas iti kadakkelan nga isla iti lubong, ngem ti Australia, iti 7,617,930 kuadrado kilometro (2,941,300 sq mi) ket makunkuna a maysa a kontinente. Kasta met, ti umno a pagalagadan nga ti tunggal maysa ket nasken nga agnaynayon a bagbagi ti dagdaga ket kadawyan a saan a maipanunutan babaen ti panakairaman iti kontinental a samang ken dagiti Is-isla a Kataawan, ken sinupiat babaen ti panakaidasi ti Amianan ken Abagatan nga Amerika a kas dagitoy ket dua a kontinente; ken/wenno ti Eurasia ken Aprika a kas dagitoy ket dua a kontinente, nga awan ti masna a panakaisina da babaen ti danum. Daytoy nga anomalia ket madanon na ti patingga no ti agnaynayon a bagbagi ti dagdaga iti Europa ken ti Asia ket maipammategan a dagitoy ket dua a kontinente. Dagiti kangrunaan a bagbagi ti dagdag iti lubong ket nasakupan babaen t imaymaysa, agnanayon a taaw ti lubong,a daytoy ket nabingbingay kadagiti kangrunaan a komponente iti taaw babaen dagiti kontinente ken sabsabali a pagalagadan ti heograpiko.[4][5]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti kontinente: Ania ti maysa a kontinente?". Nailian a Heograpiko. Naala idi 2009-08-22. "Kaaduan kadagiti tattao ket mabigbigan da dagiti pito a kontinente—Asia, Áprika, Amianan nga Amerika, Abagatan nga Amerika, Antártika, Europa, ken Australia, manipud ti kadakkelan aginggana ti kabassitan—nupay kasta sagpaminsan a ti Europa ken Asia ket naipanunutan a maymaysa a kontinente, ti Eurasia."
- ^ Encarta Diktionario nga Inggles ti Lubong. Bloomsbury Publishing Plc. 2007. Naiyarkibo manipud iti ti kasisigud idi 2009-10-31. Naala idi 2008-08-05.
- ^ Lewis, Martin W.; Kären E. Wigen (1997). Ti Mitolohia dagiti Kontinente: mayasa a Kritiko iti Metaheograpia. Berkeley: Unibersidad iti California a Pagmalditan. p. 21. ISBN 0-520-20742-4,ISBN 0-520-20743-2.
- ^ "Ocean". Ti Ensiklopedia ti Columbia (2006). New York: Pagimalditan ti Unibersidad ti Columbia. Naala idi 20 Pebrero 2007.
- ^ "Panakaiwarwaras iti daga ken danum ditoy a planeta." UN Atlas dagiti Taaw (2004). Naala idi 20 Pebrero 2007.


text:
Tattao a Bikolano
Dagiti Bikolano ti maika-5 a kadakkelan nga etniko a grupo iti Filipinas, adda ti agarup 5,907,000 a bilang nga agsasao iti Bikol. Agnaedda iti umabagatan-a-daya a peninsula ti isla ti Luzon, kadagiti probinsia ti Camarines Sur, Albay, Sorsogon, ken Catanduanes. Adu pay a Bikolano ti agnanaed kadagiti probinsia ti Masbate, Camarines Norte, ken Quezon.
Adu met dagiti Bikolano a nagturong idiay Mindanao. Ti dati a kameng ti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas ken Ehekutibo a Sekretario a ni Edelmiro E. Amante ket anak ti taga-Bikol.


text:
Dagiti Saludsod nga Iyimtuod ti Agtutubo—Dagiti Sungbat nga Epektibo, Tomo 1
‘Kasanoak a makisarita kadagiti dadakkelko?’ ‘Kasanoak a maaddaan kadagiti gagayyem?’ ‘Ania ti pagdaksan ti casual sex?’ ‘Apay a nakalidlidayak?’
No naisalsaludsodmo metten dagita, saanka nga agmaymaysa. Mabalin nga adda dagiti nagpabalakadam, ngem nagduduma ti imbalakadda. Makatulong kenka ti libro a Dagiti Saludsod nga Iyimtuod ti Agtutubo—Dagiti Sungbat nga Epektibo, Tomo 1. Dagiti balakad a nailanad iti daytoy ket naibatay kadagiti praktikal a prinsipio a masarakan iti Biblia. Minilionen ti natulongan ti Sao ti Dios a mangsango a sibaballigi kadagiti karit iti biag. Ammuem no kasano a makatulong kenka daytoy!
Daytoy a tomo ket naglaon kadagiti sumaganad a benneg:
Maipapan iti Pamilia
Ti Pakabigbigam
Uneg ken Ruar ti Eskuelaan
Seks, Moral, ken Ayat
Makadadael a Bisio
Ti Nawaya nga Orasmo
Ti Panagdaydayawmo
Apendise Para Kadagiti Nagannak
Mabalinmo nga i-download ti libro iti PDF format, wenno agkiddawka iti kopia ti libro babaen ti panagsuratmo kadagiti opisinami.
Palagip: Ti PDF daytoy a libro ket addaanen iti masuratan a benneg. No ti software iti device-mo suportaranna daytoy a feature, mabalinmon nga i-type a direkta iti libro dagiti komento ken sungbatmo.


text:
Balanga, Nigeria
Ti Balanga ket maysa a Lugar ti Lokal a Gobierno idiay abagatan a daya ti Estado ti Gombe, Nigeria, a nagbeddengan ti Estado ti Adamawa. Dagiti kuartelna ket adda idiay ili ti Tallase.
Daytoy ket adda ti kalawa iti 1,626 km² ken populasion iti 212,549 manipud kadagiti senoso idi 2006.
Ti kodigo ti koreo ti lugar ket 761.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisina ti Koreo- nga adda ti mapa ti LGA". NIPOST. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 7 Oktubre 2009. Naala idi 2009-10-20.


text:
Ammoyo Kadi?
Kasano nga isagana dagiti Judio idi umuna a siglo ti pannakaitabon ti natay?
Ipumpon a dagus dagiti Judio ti minatayda iti mismo nga aldaw ti ipapatayna. Adda dua a rason ti kasta a dagus a pannakaitabon. Umuna, agrupsa a dagus ti bangkay iti napudot a klima iti Middle East. Maikadua, sigun iti tradision idi unana, no saan a maitabon ti bangkay iti sumagmamano nga aldaw, saan a panagraem dayta iti natay ken iti pamiliana.
Adda uppat a pumpon a naaramid iti mismo nga aldaw ti ipapatay a nairekord kadagiti Ebanghelio ken iti libro dagiti Aramid. (Mateo 27:57-60; Aramid 5:5-10; 7:60–8:2) Ginasgasut a tawen sakbayna, natay ti ingungoten ni Jacob nga asawa a ni Raquel bayat nga agdaldaliasatda. Imbes nga isublina ti bangkay ni Raquel iti pagitabonan ti pamiliada, intabon ni Jacob ni baketna iti tanem “iti dalan nga agturong idiay . . . Betlehem.”—Genesis 35:19, 20, 27-29.
Ipakita dagiti salaysay ti Biblia maipapan iti urnos ti pannakaipumpon nga isagana a naimbag dagiti Judio ti bangkay para iti pannakaitabon. Dagiti kapamilia ken gagayyem digusenda ti bangkay, sapsapuanda iti especia ken nasayaat a lana, sa balkutenda iti lupot. (Juan 19:39, 40; Aramid 9:36-41) Mapan dagiti kaarruba ken sabali a tattao tapno makipagladingit ken liwliwaenda ti natayan a pamilia.—Marcos 5:38, 39.
Ti kadi pannakaipumpon ni Jesus ket kas iti gagangay a pumpon dagiti Judio?
Dagiti pamilia a Judio, ipumponda dagiti minatayda kadagiti kueba ken tanem a naikungkong iti nalukneng a bato a kadawyan iti adu a paset ti Israel. Aramidenda dayta kas panangtuladda iti inaramid dagiti patriarka. Naitabon iti kueba ti Macpela iti asideg ti Hebron da Abraham, Sara, Isaac, Jacob ken dadduma pay.—Genesis 23:19; 25:8, 9; 49:29-31; 50:13.
Naitabon ni Jesus iti maysa a tanem a naikungkong iti dakkel a bato. (Marcos 15:46) Ti kasta a tanem ket gagangay a nailet ti pagserkanna. Iti uneg dayta, adda sumagmamano nga abut a pangikabilanda iti bangkay dagiti minatayda. No nagrupsan ti bangkay, maurnong dagiti tulang ken maikabil iti kahon a bato wenno kahon dagiti tulang, kas iti kaugalian idi tiempo ni Jesus. Iti kastoy a pamay-an, mabalin manen nga usaren ti pamilia ti abut a pagitabonan iti minatayda.
Iti Mosaiko a Linteg, saan a mangyurnos dagiti Judio iti pumpon iti aldaw ti Sabbath. Gapu ta natay ni Jesus tallo nga oras sakbay a mangrugi ti Sabbath, isu ket intabon ni Jose manipud Arimatea ken ti dadduma pay nga adalan nupay saan a naisagana a naimbag ti bangkayna para iti pannakaipumpon. (Lucas 23:50-56) Dayta ti makagapu a napan ti dadduma a gagayyem ni Jesus iti tanemna kalpasan ti Sabbath tapno makompleto ti kaugalianda a panangisagana iti bangkay.—Marcos 16:1; Lucas 24:1.


text:
1Ammomi nga inton marakrak daytoy kalapaw a pagnaedantayo, nga isu ti bagitayo ditoy daga, addanto balay nga ited ti Dios a pagnaedantayo idiay langit, balay nga isu a mismo ti nangaramid ken agpaut iti agnanayon. 2Ita, agsennaaytayo ta dakkel ti tarigagaytayo a sumrek iti bukod a balay nga aggapu sadi langit. 3Iti kasta a pannakakawestayo, saantayton a lamolamo. 4Bayat ti panagtaengtayo iti daytoy naindagaan a kalapaw, agsennaaytayo gapu iti rigattayo; saan a gapu ta kayattayo nga iwaksi ti naindagaan a bagi, no di ket kayattayo ti makawesan iti nailangitan tapno ti matay a bagitayo makawesan iti biag. 5Ti Dios ti nangisagana kadatayo iti daytoy a panagbalbaliw, ket intedna ti Espirituna a kas talged ti amin nga insaganana kadatayo. 6Isut’ gapuna a kanayon a natalgedkami. Ammomi a bayat ti panagtaengmi iti daytoy a bagi, adayokami iti Apo. 7Ta maidalankami babaen iti pammati, saan a babaen iti banag a makita. 8Natalgedkam unay ket adayo a kaykayatmi ti pumanaw iti balaymi tapno makipagnaedkami iti Apo. 9Nupay kasta, uray agtaengkami iti biag ditoy wenno iti sabali a biag, ikagumaanmi ti pannakaay-ayona. 10Ta masapul a dumatagtay amin iti pangukoman ni Cristo tapno awatentayo ti rumbeng nga agpaay kadatayo, segun ti inaramidtayo, naimbag man wenno dakes, bayat ti panagbiagtayo. 11Ammomi ti kaipapanan ti panagbuteng iti Dios, isu nga ikagumaanmi a guyugoyen dagiti tattao. Naan-anay ti pannakaammo ti Dios kadakami. Namnamaek a kastoy met ti pannakaammoyo kaniak. 12Saanmi a panggep ti mangidaydayaw manen iti bagimi kadakayo. Panggepmi ketdi ti mangted iti panggapuanyo a mangipannakkel kadakami tapno masungbatanyo dagiti agpasindayag gapu iti langa a saan ketdi a ti kababalin ti tao. 13No agmauyongkami a kas kunada, gapu iti Dios daytoy; no manakemkami, gapu kadakayo. 14Iturayannakami ti ayat ni Cristo, ta mabigbigmi a natay ti maysa a tao nga agpaay iti amin, kayatna a sawen, nairaman ti amin a tattao iti ipapatay ni Cristo. 15Wen, natay gapu iti amin a tao tapno dagiti sibibiag dida agbiagen para iti bukodda a pagimbagan, no di ket para kenkuana a natay ken napagungar gapu kadakuada. 16Ngarud, dimi bigbigenen ti siasinoman babaen iti pagrukodan ti tao. Uray no binigbigmi idi ni Cristo babaen iti daytoy a pagrukodan, dimi aramiden itan. 17Maysa a baro a parsua ti siasinoman a mainaig ken ni Cristo. Naglabasen dagiti daan a banag ket dimtengen dagiti baro. 18Inaramid amin ti Dios daytoy. Babaen ken Cristo, inkappianakami kenkuana met laeng. Intedna kadakami ti trabaho a mangikappia kadagiti tattao kenkuana. 19Daytoy ti mensahemi: Nakikappia ti Dios iti amin a tattao babaen ken ni Cristo. Saan nga imbilang ti Dios dagiti basolda a maibusor kadakuada ket intalekna kadakami ti mensahe a mangibaga no kasano ti pannakikappiana kadakuada. 20Ngarud, adtoykami a pannakangiwat ni Cristo. Kasla ti Dios a mismo ti agdawdawat kadakayo. Iti nagan ni Cristo, yunay-unaymi a makikappiakayo iti Dios! 21Awan basol ni Cristo. Ngem gapu kadatayo, imbaklayna dagiti basoltayo tapno iti pannakikaysatayo kenkuana, mairanudtayo iti kinalinteg ti Dios.
Copyright
Learn More


text:
SUHETO ITI AKKUB: ANIA TI MASURSUROTAYO KEN MOISES?
Asino ni Moises?
Ania ti mapanunotmo no mangngegmo ti nagan a Moises? Ti kadi . . .
- ubing nga inlemmeng ni nanangna iti basket sa imbatina iti Karayan Nilo?
- ubing a pinadakkel ti anak a babai ni Faraon iti nanam-ay a panagbiag ngem dina nalipatan nga isu ket maysa nga Israelita?
- lalaki a nagbiag kas maysa a pastor idiay Midian iti 40 a tawen?
- lalaki a nakisarita ken Jehova * iti sango ti sumsumged a bassit a kayo?
- lalaki a nakisarita iti ari ti Egipto a situtured a nangkiddaw a mawayawayaan dagiti Israelita manipud pannakaadipen?
- lalaki nga indalan ti Dios a nangipakaammo iti Sangapulo a Saplit idi binusor ti ari ti Egipto ti pudno a Dios?
- lalaki a nangidaulo kadagiti Israelita iti naisangsangayan nga ipapanawda manipud Egipto?
- lalaki nga inusar ti Dios a nangbisngay iti Nalabaga a Baybay?
- lalaki a nangtedan ti Dios iti Sangapulo a Bilin a para kadagiti Israelita?
MALAKSID kadagitoy, adu pay ti napasaran ni Moises. Di pakasdaawan a daytoy matalek a lalaki ket raraemen unay dagiti Kristiano, Judio, ken Muslim!
Nalawag a ‘naindaklan unay’ ni propeta Moises. (Deuteronomio 34:10-12) Impalubosna nga usaren ti Dios iti nakaskasdaaw a pamay-an. Ngem ordinario laeng a tao ni Moises. Kas ken propeta Elias, a nagparang a kadua ni Moises iti sirmata bayat ti ministerio ni Jesus ditoy daga, addaan ni Moises iti “rikna a kas kadatayo.” (Santiago 5:17; Mateo 17:1-9) Napasaran ni Moises ti adu a problema a mapaspasarantayo ita ken napagballigianna amin dagita.
Kayatmo kadi a maammuan no kasano? Usigem ti tallo a nagsayaat a galad nga impakita ni Moises ken no ania ti masursurotayo iti ulidanna.
^ par. 7 Jehova ti nagan ti Dios a naipakaammo iti Biblia.


text:
James S. Sherman
Ni James Schoolcraft Sherman (Oktubre 24, 1855 – Oktubre 30, 1912) ket maysa idi a Pannakabagi ti Estados Unidos manipud idiay New York ken ti maika-27 a Bise Presidente iti Estados Unidos, 1909-1912 babaen ni William Howard Taft. Isu ket kameng idi dagiti agkakabagian pamilia ti Baldwin, Hoar, ken Sherman, dagiti prominente nga abogado ken politiko iti New England (saan a kabagian ni Heneral William T. Sherman ken Senador John Sherman).
Urayno saan a nabileg nga administrador, isu ket nagbalin a maysa a masna mangipagulo ti komite, ken ti nasayat a personalidadna nagpalaka kadagiti panag-obrana idiay Kamara, isu nga naamamoan iti amin a kabibiagna a kas 'Sunny Jim'. Isu ti immuna a Bise Presidente naglugan iti eroplano (New York, 1911),[1] ken isu pay ti immuna a nangipalladaw ti seremonial a panagipalladaw ti ay-ayam a beisbol.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Brooklyn Daily Eagle, Hulio12, 1911
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Kategoria:James Sherman iti Wikimedia Commons


text:
Magnoliopsida
Ti magnoliopsida ket ti umiso a botaniko a nagan para iti klase dagiti mula nga agsabsabong. Babaen ti panangipalawag ti klase ket mangiramanto ti pamilia ti Magnoliaceae, ngem ti bukodna a sirkumskripsion ket mabalin nga agdumaduma, a mabalin nga ad-adu a mangiraman wenno saan a unay a mangiraman depende ti sistema apannkaidasig nga agdama a masarsaritaan.
- subklase Cornidae
Dagiti linaon
Magnoliopsida iti sistema ti Cronquist[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti sistema ti Cronquist ket agus-sar ti daytoy nga akin-uneg a taksonomia (iti bersion ti 1981):
- klase Magnoliopsida [= dagiti dicotyledon]
- subklase Magnoliidae
- subklase Hamamelidae
- subklase Caryophyllidae
- subklase Dilleniidae
- subklase Rosidae
- subklase Asteridae
Dagiti sistema ti Dahlgren ken Thorne[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti sistema Dahlgren ken ti sistema Thorne (1992) ket agus-usar ti nagan ti Magnoliopsida para kadagiti mula nga agsabsabong (angiospermae). Nupay kasta, ti sistem Cronquist ket nadayegen ken addaan daytoy kadagiti adu a bersion iti naipablaak iti daytoy a sistema. Kadagiti dadduma a sistema anaibatay ti Cronquist ti nagan a Magnoliopsida (iti ranggo iti klase) ket mangibagbaga kadagiti mula nga agsabsabong ( angiospermae).
- klase Magnoliopsida [= angiospermae]
- subklase Magnoliidae [= dagiti dicotyledon]
- subklase Liliidae [= dagiti monocotyledon]
Sistema Reveal[urnosen | urnosen ti taudan]
Tie istema Reveal ket agus-usar ti nagan ti Magnoliopsida para iti grupo dagiti primitibo a dicotyledon, a maipada kadagiti agarup a gudua kadagiti mula iti magnoliids:
- klase1. Magnoliopsida
- superurnos 1. Magnolianae
- superurnos 2. Lauranae
Dagiti sistema nga APG[urnosen | urnosen ti taudan]
Kadagiti APG ken sistema APG II dagiti botaniko a nagan ket naus-usar laeng iti ranggo iti urnos ken iti baba. Iti ngato ti ranggo ti urnos, dagitoy a sistema ket agus-usarda ti bukodda a nagan, a kas dagiti angiospermae, eudicotidae, monocots, rosidae, kdpy. Dagitoy a nagan ket mangibagbaga kadagiit klade (di nairanggo). Daytoy a klase ti Magnoliopsida ket saan a naipalplawag. Laglagipen a ti kapanunotan dagiti dicotyledon ket mabalin a taksonomiko a unit ket makaala ti pormal a nagan a liklikan babaen ti APG: dagiti dicot ket naikeddeng dagitoy a parapiletiko.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Magnoliopsida iti Wikimedia Commons


text:
Nabisita iti pagtatalonan a nakaimulaan ti Hybrid Rice (Anize Bigante, Malakas 1, TH 82) itay panagtatalon ti Wet Season 2011 (Hunio-Nobiembre 2011) iti Barangay Pug-os, Cabugao, Ilocos Sur idi Oktubre 15, 2011 babaen ti kalikagum ni Federated Farmers President Elmer Guerrero Bromeo.
Segun ken ni Presidente Bromeo, maysa kadagiti 12 a Cooperators iti 5 ektarias ti kalawana a naraepan ti Hybrid Rice ket manamnama a maapit ti mulada a Hybrid agingga iti maudi a lawas ti Oktubre 2011. Maangay ti “Field Day” dagiti mannalon inton Oktubre 25, 2011 iti Barangay Pug-os, segun ken ni Mr. Obas Billy Y. Baclig, Municipal Technologist ti DA-LGU Cabugao.
Dagiti sumaganad ti Farmers’ Cooperator: Elmer G. Bromeo, Samuel Castillo, Joel Baclig, Jaime Vicente, Bert Vicente, Bueno Vicente, George Naval, Michael Serna, Dominador Sinco, Jr., Efren Casugay, Henry Saliganan ken Victorino Saliganan.
Ti Cluster Demo on Hybrid Rice in Irrigated Ecosystem ket panggepna nga ipakita kadagiti mannalon iti abilidad ti kabaruanan a klase ti pagay tapno mapaadu ti maapit ni mannalon. Daytoy a proyekto ket sinuportaran pay ti Gobierno Probinsial babaen ti Provincial Agriculture Office ken iti Gobierno Munisipal nga idauluan ni Mayor Ediboy S. Cobangbang, Jr.
Regular a monmonitoren da Supervising Technologists Obas Billy Y. Baclig, Edgar B. Balangatan, ken Mr. Nereo Daproza, Municipal Rice Program Coordinator. # (Rinetrato ken insurat ni JOED SABIO SAJONIA)


text:
LEKSION 22
Ania ti Maas-asikaso iti Sanga nga Opisina?
Dagiti miembro ti pamilia ti Bethel ket agserserbi iti nagduduma a departamento, a mangimatmaton iti trabaho a panangasaba iti maysa wenno sumagmamano a pagilian. Mabalin a ti dadduma kadakuada ket agipatpatarus, adda met dagiti agtrabtrabaho kadagiti pagimprentaan, bodega dagiti literatura, agar-aramid iti audio ken video a publikasion, ken dadduma pay.
Ti aktibidadda ket imatmatonan ti Komite ti Sanga. Ti Bagi a Manarawidwid intalekna iti Komite ti Sanga, a buklen ti tallo wenno ad-adu pay a kualipikado a panglakayen, ti panagandar ti tunggal sanga nga opisina. Daytoy a komite ti mangireport iti Bagi a Manarawidwid iti nagrang-ayan ti aktibidad iti tunggal pagilian a sakup ti maysa a sanga nga opisina ken ti aniaman a problema a mabalin a tumaud. Dagita a report ket makatulong iti Bagi a Manarawidwid a mangikeddeng no ania a topiko ti maidatagto kadagiti publikasion ken kadagiti gimong ken asamblea. Adda met pannakabagi ti Bagi a Manarawidwid a sumarsarungkar kadagiti sanga nga opisina ken mangipapaayda iti balakad kadagiti Komite ti Sanga no kasanoda nga asikasuen dagiti annongenda. (Proverbio 11:14) Adda mayur-urnos nga espesial a programa a pakairamanan ti palawag ti pannakabagi ti hedkuarter a pakaparegtaan dagiti adda iti teritoria ti sanga nga opisina.
Supsuportaranna dagiti lokal a kongregasion. Dagiti responsable a kakabsat a lallaki nga agtrabtrabaho iti sanga nga opisina ti mangaprobar iti pannakabuangay dagiti baro a kongregasion. Imatmatonanda met ti aktibidad dagiti payunir, misionero, ken manangaywan iti sirkito nga agserserbi iti teritoria ti sanga nga opisina. Iyur-urnosda dagiti asamblea ken kombension, or-organisarenda ti pannakaibangon dagiti baro a Kingdom Hall, ken sigsiguraduenda a dagiti literatura ket maipatulod kadagiti kongregasion. Amin a trabaho iti sanga nga opisina ket makatulong tapno naurnos ken naballigi ti trabaho a panangasaba.—1 Corinto 14:33, 40.
Kasano a tumultulong dagiti Komite ti Sanga iti Bagi a Manarawidwid?
Ania dagiti maas-asikaso iti sanga nga opisina?


text:
Kapitulo 18
Ipapan ni ari Lamoni a Naindaklan nga Espiritu ni Ammon—Isuro ni Ammon iti ari ti Pannakaparsua, ti pannakipulapol ti Dios kadagiti tao, ken ti pannakasubbot a dumteng babaen ni Cristo—Mamati ni Lamoni ket matuang iti daga a kasla natay. Agarup 90 s.c.
1 Ket napasamak nga imbilin ni ari Lamoni a tumakder dagiti katulonganna ket paneknekanda ti amin a banag a naimatanganda maipanggep iti napasamak.
2 Ket idi mapaneknekanda amin dagiti banag a naimatanganda, ket naammuanna ti kinapudno ni Ammon iti pannakataginayon dagiti arbanna, kasta met ti naisangayan a pigsana iti pannakisupangetna kadagiti nagpanggep a mangpatay kenkuana, nalaus ti siddaawna, ket kinunana: Pudno unay, nalablabes pay daytoy ngem iti tao. Adtoy, saan kadi a daytoy ti Naindaklan nga Espiritu a mangyeg iti nakaro a pannusa kadagitoy a tao, gapu iti nadawel a pammapatayda
3 Ket insungbatda iti ari, a kinunada: Isu man ti Naindaklan nga Espiritu wenno tao, dimi ammo; ngem daytoy ti ammomi unay, a saan a kabaelan a patayen dagiti kabusor ti ari; wenno mawarawarada dagiti arban ti ari iti pannakaikuyogna kadakami, gapu iti kabaelan ken naisangayan a pigsana; ngarud, ammomi a gayyem ti ari. Ket ita, O ari, dimi patien nga adda kasta a naindaklan a pigsa ti tao, ta ammomi a saan a mapapatay.
4 Ket ita, idi mangngegan ti ari dagitoy a balikas, kinunana kadakuada: Ita ammok nga isu ti Naindaklan nga Espiritu; ket bimmaba ita itoy a kanito a mangtaginayon iti biagyo, tapno saankayo a patayen a kas iti inaramidko kadagiti kabsatyo. Ita daytoy ti Naindaklan nga Espiritu a naagapad dagiti ammatayo.
5 Ita daytoy ti kannawidan ni Lamoni, nga inawatna manipud iti amana, nga adda Naindaklan nga Espiritu. Iti laksidna mamatida iti Naindaklan nga Espiritu, impagarupda nga umno ti ania man nga aramidenda; nupay kasta, nangrugi a nagbuteng ni Lamoni iti napalalo, iti butengna iti pannakaaramid iti maikaniwas iti panangpapatayna kadagiti katulonganna;
6 Ta adu kadakuada ti pinapatayna gapu ta winarawara dagiti kabsatda dagiti arbanda iti yan ti danum; ket iti kasta, napapatayda gapu ta binaybay-anda a mawarawara dagiti arbanda.
7 Ita ugali dagitoy a Lamanite ti agtakder iti yan ti dandanum ti Sebus a mangwarawara kadagiti arban dagiti tao, tapno sadiay adu ti maabogda nga umadayo tapno mawarawarada iti bukodda a daga, ta dayta ti ugali a mangsamsam kadakuada.
8 Ket napasamak a nagsaludsodan ni ari Lamoni dagiti katulonganna, a kinunana: Sadino ti yan daytoy a tao nga addaan iti naindaklan a pigsa
9 Ket kinunada kenkuana: Adtoy, pakpakanenna dagiti kabalioyo. Ita binilin ti ari dagiti katulonganna, sakbay ti kanito a pannakapainum dagiti arbanda, nga isaganada dagiti kabalio ken karuahena, ket itulodda iti daga ti Nephi; ta adda dakkel a piesta a naituding iti daga ti Nephi, babaen ti ama ni Lamoni, nga ari iti intero a daga.
10 Ita idi nangngeg ni ari Lamoni nga isagsagana ni Ammon dagiti kabalio ken karuahena ad-addan ti siddaawna, gapu iti kinapudno ni Ammon, a kinunana: Pudno unay awan ti asino man a katulongan kadagiti katulongak a napudpudno ngem daytoy a tao; ta malagipna amin a bilinko nga ipatungpal.
11 Ita pudno unay nga ammok a daytoy ti Naindaklan nga Espiritu, ket kayatko nga umay kaniak, ngem diak maaramid.
12 Ket napasamak nga idi naisaganan ni Ammon dagiti kabalio ken dagiti karuahe a para iti ari ken dagiti katulonganna, napan iti ari, ket nakitana a nagbaliw ti langa ti ari; ngarud agsubli koman.
13 Ket maysa kadagiti katulongan ti ari ti nagkuna kenkuana, Rabboni, a, kas maibuksilan, nabileg ken naindaklan nga ari, iti panangibilangda iti arida a nabileg; ket kastoy ti kinunana kenkuana: Rabboni, tarigagayan ti ari nga agbatika.
14 Ngarud sinango ni Ammon ti ari, ket kinunana kenkuana: Ania kadi ti mabalinko nga aramiden a maipaay kenka, O ari? Ket sinungbatan ti ari kalpasan ti maysa nga oras, a maibatay iti orasda, ta dina ammo no ania ti ibagana kenkuana.
15 Ket napasamak a kinuna manen ni Ammon kenkuana: Ania ti kayatmo nga aramidek? Ngem saan a sinungbatan ti ari.
16 Ket napasamak a ni Ammon, gapu ta napno iti Espiritu ti Dios, ngarud binukelna ti panunot ti ari. Ket kinunana kenkuana: Gapu kadi iti pannakangngegmo a sinalaknibak dagiti katulongam ken dagiti arbanmo, ken pinatayko ti pito kadagiti kabsatda babaen ti palsiit ken espada, ken impungsayko ti taktakiag dagiti dadduma, tapno masalaknibak dagiti arbanmo ken dagiti katulongam; adtoy, daytoy kadi ti pakaigapuan ti pagsidsiddaawam
17 Kunak kenka, ania daydiay, a kasta unay laengen ti siddaawmo? Adtoy, taoak, ken katulongannak; ngarud, ania man a nasayaat a tarigagayam, isu ti aramidek.
18 Ita idi mangngegan ti ari dagitoy a balikas, nasdaaw manen, ta napaneknekanna nga ammo ni Ammon ti pampanunotenna; ngem iti laksid daytoy, inungap ni ari Lamoni ti ngiwatna, ket kinunana kenkuana: Asinoka? Sika kadi ti Naindaklan nga Espiritu, a makaammo iti amin a banag
19 Simmungbat ni Ammon ket kinunana kenkuana: Saan a siak.
20 Ket kinuna ti ari: Kasano ti pannakaammom iti pampanunoten ti pusok? Agsaoka koma iti nalawag, ket ibagam kaniak ti maipanggep kadagitoy a banag; kasta met nga ibagam kaniak no ania a bileg ti inaramatmo iti panangpungsay ken panangdangranmo kadagiti takiag dagiti kabsatko a nangwarawara kadagiti arbanko—
21 Ket ita, no ibagam kaniak ti maipanggep kadagitoy a banag, itedko kenka ti ania man a kalikagumam; ket no kasapulan, salaknibanka kadagiti buyotko; ngem ammok a napigpigsaka ngem kadakuada amin; nupay kasta, itedko amin a kalikagumam kaniak.
22 Ita gapu ta masirib ni Ammon, ngem saan ketdi a makadangran, kinunana ken ni Lamoni: Denggem kadi dagiti balikasko, no ibagak kenka ti bileg nga inaramatko kadagitoy a banag? Ket daytoy ti kalikagumak kenka.
23 Ket insungbat ti ari, a kinunana: Wen, patiek amin a balikasmo. Ket dayta a sikap ti nakatiliwanna.
24 Ket rinugian ni Ammon ti nagsao kenkuana a sibabatad, ket kinunana kenkuana: Mamatika kadi nga adda Dios
25 Ket insungbatna, a kinunana kenkuana: Diak ammo ti kayat a sawen dayta.
26 Kalpasanna kinuna ni Ammon: Mamatika kadi nga adda Naindaklan nga Espiritu
28 Ket kinuna ni Ammon: Daytoy ti Dios. Ket kinuna manen ni Ammon kenkuana: Mamatika kadi a daytoy Naindaklan nga Espiritu, nga isu ti Dios, pinarsuana ti amin a banag nga adda iti langit ken iti daga
29 Ket kinunana: Wen, patiek a pinarsuana ti amin a banag nga adda iti daga; ngem diak ammo ti langit.
30 Ket kinuna ni Ammon kenkuana: Ti langit ti lugar a pagnaedan ti Dios ken amin dagiti nasantuan nga anghelna.
31 Ket kinuna ni ari Lamoni: Iti kadi ngato ti daga
32 Ket kinuna ni Ammon: Wen, ket kitkitaenna iti baba dagiti amin nga annak ti tattao; ket ammona amin a pampanunoten ken gagem ti puso; ta naparsuada amin manipud iti punganay babaen ti imana.
33 Ket kinuna ni ari Lamoni: Patiek amin dagitoy banag nga imbagam. Imbaonnaka kadi ti Dios
34 Kinuna ni Ammon kenkuana: Taoak; ket naparsua ti tao idi punganay a kalanglanga ti Dios, ket natudinganak babaen ti Nasantuan nga Espirituna a mangisuro kadagitoy a banag kadagitoy a tao, tapno maiturongda iti pannakaammo iti dayta nalinteg ken pudno;
35 Ket agnaed kaniak ti paset dayta nga Espiritu, a nangted kaniak iti pannakaammo, kasta met ti bileg a maibatay iti pammati ken tarigagayko nga adda iti Dios.
36 Ita idi maisao ni Ammon dagitoy a balikas, inrugina iti pannakaparsua ti lubong, kasta met ti pannakaparsua ni Adan, ket imbagana kenkuana amin a banag a maipanggep iti pannakatnag ti tao, ket inulit ken indatagna kenkuana dagiti sinurat ken dagiti nasantuan a kasuratan dagiti tao, a naagapaden dagiti propeta, uray pay iti panawen a ti amada, ni Lehi, pimmanaw iti Jerusalem.
37 Ken inulitna met kadakuada (ta para iti ari ken dagiti katulonganna) amin a panagbiahe dagiti ammada iti langalang, ken amin a rigatda iti bisin ken waw, ken ti panagtutuokda, ken dadduma pay.
38 Ken inulitna met kadakuada ti maipanggep kadagiti yaalsa da Laman ken Lemuel, ken dagiti annak ni Ismael, wen, sinaritana kadakuada ti amin a yaalsada; ket inlawlawagna kadakuada ti amin a sinurat ken nasantuan a kasuratan manipud iti kanito nga ipapanaw ni Lehi iti Jerusalem agingga iti agdama.
39 Ngem saan la a dagitoy; ta inlawlawagna pay kadakuada ti plano ti pannakasubbot, a naisagana manipud iti pannakabukel ti lubong; kasta met nga imbagana kadakuada ti maipanggep iti yaay ni Cristo, ken imbagana kadakuada ti amin nga aramid ti Apo.
40 Ket napasamak a kalpasan ti panangibagana amin kadagitoy a banag, ken inlawlawagna iti ari, a pinati ti ari amin dagiti balikasna.
41 Ket inrugina ti immararaw iti Apo, a kinunana: O Apo, mangngaasika; a maibatay iti nabuslon a kaasim nga impaaymo kadagiti tao ni Nephi, a maipaay koma kaniak, ken kadagiti taok.
42 Ket ita, idi maisaona daytoy, naarinuknok iti daga, a kasla natay.
43 Ket napasamak a binagkat dagiti katulonganna ket impanda iti asawana, ken impaiddada iti kama; ket nagidda a kasla natay iti uneg ti dua nga aldaw ken dua a rabii; ket ti asawana, ken dagiti annakna a lallaki, ken babbai, nagladingitda, a mainugot iti wagas dagiti Lamanite, a nalaus ti panagleddaangda iti pannakapukawna.


text:
Aristoteles
Ni Aristoteles (Taga-ugma a Griego: Ἀpισtotέλnς, Aristotélēs) (384 SK – 322 SK)[1] ket maysa idi a Griego a pilosopo ken erudito, maysa nga estudiante ni Plato ken maestro ni Alehandro ti Natan-ok. Dagiti sinursuratna ket nakasakup kadagiti adu a suheto, a mairaman ti pisika, metapisika, daniw, teatro, musika, lohika, retoriko, lingguistika, politika, gobierno, etika, biolohia, ken soolohia. A kinaduana ni Plato ken ni Socrates (maestro ni Plato), ni Aristoteles ket maysa kadagiti nangruna a nangipatakder a pigura iti Lumaud a pilosopia. Dagiti sinursurat ni Aristotles ket isu dagiti immuna a nagpartuat ti konprehensibo a sistema iti Akinlaud a pilosopia, a sumakop kadagiti moralidad, estetika, lohika, siensia, politika, ken metapisika.
Ti pannakaimatangan ti Aristoteles kadagiti maipapan iti bagi a siensia ket nalatak a nangsuksukog ti mediebal a pannakaeskolar, ken dagiti impluensiada ket gimmay-at iti Renasimiento, urayno dagitoy ket nasukatan babaen ti Newtoniano a pisika. Kadagiti soolohiko a siensia, adda dagiti napalpaliiwna ket napasingkedan a dagitoy ket napudno idi laeng maika-19 a siglo. Dagiti obrana ket naglaon kadagiti kasapaan a naamammuan a pormal a panagadal iti lohika, ken dagitoy ket nainayon idi naladaw a maika-19 siglo iti moderno a pormal a logika. Iti metapisika, ti Aristotelianismo ket adda ti nalatak nga inpluensia iti pilosopiko ken teolihiko a panagpanpanunot iti Islamiko ken Hudio a tinawtawidan iti Tengnga a Panawen, ken agtultuloy nga aginipluensia ti Kristiano a Teolohia, a naipangpangruna ti eskolastiko a tinawtawid iti Katoliko a Simbaan. Dagiti etikana, a kanayon a nakaimpluensia, ket nakagun-od ti napabaro a panagayat iti moderno pannakapartuat iti kinasingpet nga etika. Amin nga aspeto ti polosopia ni Aristoteles ket agtultuloy a banag ti aktibo nga akademiko a panagadal tatta nga aldaw. Urayno ni Aristoteles ket nagsurat kadagiti adu ken napintas a tratado ken dialogo (ni Cicero ket nangipalpalawag kadagiti literario nga estilona a kas ti maysa a "karayan ti balitok"),[2] naipanunotan a kaaduan kadagiti sinursuratna ket napukaw tattan ken adda laeng ti agarup a maysa a pagkatlo kadagiti orihinal nga obrana ti nabatbati.[3]
Paammo ken dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagitoy a saan a nasuppiatan a petsa (ti immuna a kagudua ti Olimpiada a tawen idi 384/3, ken idi 322 a kalpasan idi pimmusay ni Demosthenes) ket husto ken naipakitana babaen ni August Boeckh (Kleine Schriften VI 195); para iti adu pay a pannakitungtungan, kitaen ti Felix Jacoby iti FGrHist 244 F 38. Ingemar Düring, Aristoteles iti Taga-ugma a Biograpiko a Tinawtawid, Göteborg, 1957, p. 253.
- ^ Cicero, Marcus Tullius. "flumen orationis aureum fundens Aristoteles". Academica. Naala idi 25 Enero 2007.
- ^ Jonathan Barnes, "Biag ken Obra" iti Ti Cambridge a Kumaduaan iti Aristoteles (1995), p. 9.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Aristoteles iti Wikimedia Commons


text:
SUHETO ITI AKKUB | KASANOM A SANGUEN DAGITI PAKADANAGAM?
Panagdanag Gapu iti Peggad
“No mangngegko ti uni ti wangwang, agkibbayo ti barukongko ket tumarayak iti lugar a paglemmengan no adda bumtak a bomba,” kuna ni Alona. “Ngem uray addaak sadiay, madanaganak latta. Nakarkaro manen no naguni dayta nga addaak iti ruar ta awan paglemmengak. Naminsan a magmagnaak iti kalsada, nagsangitak nga uray la diak makaanges. Adu nga oras ti limmabas saak kimmalma. Idi kuan, naguni manen ti wangwang.”
Maysa laeng ti gubat iti adu a mamagpeggad iti biag. Kas pagarigan, no maammuam nga adda makapapatay a sakitmo wenno ti maysa nga ipatpategmo, mariknam a kasla nagtupak ti langit kenka. Madanagan met ti dadduma ta mabutengda iti masanguanan. Pampanunotenda, ‘Anianto ngata ti situasion ti lubong a pagbiagan dagiti annakmi? Nakaronto ngata ti gubat, krimen, polusion, panagbalbaliw ti klima, ken saksakit?’ Kasanotayo a sanguen dagiti kasta a pakadanagan?
Ammo ti masirib a tao a mapasamak ti dakes a bambanag isu a no “nakakita iti didigra [wenno peggad] aglemmeng.” (Proverbio 27:12) No kasano a protprotektarantayo ti pisikal a bagitayo, maprotektarantayo met ti panunot ken emosiontayo. No agbuyatayo iti nararanggas a pelikula ken nakabutbuteng a damdamag, lallalo a madanagantayo ken dagiti annaktayo. Ngem dina met kayat a sawen a lemlemmengantayo ti realidad no liklikantayo dagita. Saan a dinisenio ti Dios ti isiptayo tapno agpanunot iti dakes. Imbes ketdi, masapul a punnuentayo dayta iti “aniaman a bambanag a napudno, . . . nalinteg, . . . nadalus, . . . maay-ayat.” No kasta ti aramidentayo, tulongannatayo “ti Dios ti talna” a maaddaan iti natalna a panunot ken natalged a rikna.—Filipos 4:8, 9.
TI PATEG TI KARARAG
Tulongannatayo ti pudpudno a pammati a mangsango iti pakadanagantayo. Inyunay-unay ti Biblia: “Agridamkayo no maipapan kadagiti kararag.” (1 Pedro 4:7) Mabalintayo ti agpatulong iti Dios ken dumawat iti sirib ken tured tapno maaramidtayo ti kasayaatan iti agdama a situasiontayo, a kombinsidotayo a “denggennatayo maipapan iti aniaman a dawdawatentayo.”—1 Juan 5:15.
Ibaga ti Biblia a ni Satanas, saan a ti Dios, ti “agturay iti daytoy a lubong” ken “ti intero a lubong adda iti pannakabalin daydiay nadangkes.” (Juan 12:31; 1 Juan 5:19) Idi insuro ni Jesus nga ikararagtayo nga ‘ispalennatayo iti daydiay nadangkes,’ impakitana a pudpudno ni Satanas ken ti panangisalakan ti Dios. (Mateo 6:13) “No aguni ti wangwang, dawatek ken Apo Jehova a tulongannak a kumalma,” kuna ni Alona. “Kasta met a tawagannak ni lakayko ket agkararagkami a dua. Talaga a makatulong ti kararag!” Dayta ket kas iti ibaga ti Biblia: “Ni Jehova asideg kadagidiay amin nga umaw-awag kenkuana, kadagidiay amin nga umawag kenkuana iti kinapudno.”—Salmo 145:18.
TI NAMNAMATAYO ITI MASANGUANAN
Iti Sermonna iti Bantay, insuro ni Jesus dagiti adalanna nga ikararagda: “Umay koma ti pagariam.” (Mateo 6:10) Ikkatento ti Pagarian ti Dios ti amin a makadangran a pakadanagantayo iti agnanayon. Babaen iti “Prinsipe ti Kappia” a ni Jesus, “pagsardengen [ti Dios] dagiti gubat agingga iti ungto ti daga.” (Isaias 9:6; Salmo 46:9) “Mangukomto [ti Dios] iti tengnga ti adu nga ili . . . Saandanto a mangitag-ay iti kampilan, nasion maibusor iti nasion, saandanto met a sursuruenen ti pannakigubat . . . . Awanto ti asinoman a mamagpigerger kadakuada.” (Mikias 4:3, 4) Dagiti naragsak a pamilia “mangbangondanto iti balbalay ket agnaedda; ket pudno unay nga agmuladanto kadagiti kaubasan ket kanenda ti bungada.” (Isaias 65:21) “Ket awanto ti agtataeng nga agkuna: ‘Masakitak.’”—Isaias 33:24.
Uray kasano ti panagan-annadtayo ita, saantay a kanayon a malisian dagiti “di mapakpakadaan a pasamak” wenno maliklikan nga addatayo iti di umiso a lugar iti di umiso a tiempo. (Eclesiastes 9:11) Kas iti napalabas a ginasut a tawen, matmatay dagiti nasingpet a tattao gapu iti gubat, kinaranggas, ken saksakit. Ania ti namnama dagita nga inosente a biktima?
Agbiagto manen ti minilion a tattao, a ti Dios laeng ti makaammo iti bilangda. Ita, arigna matmaturogda pay laeng iti perpekto a lagip ti Dios agingga nga “amin dagidiay adda kadagiti pakalaglagipan a tanem . . . rummuarda.” (Juan 5:28, 29) Maipapan iti panagungar, ipasigurado ti Biblia: “Daytoy a namnama adda kadatayo kas maysa a sinipete [wenno angkla] maipaay iti kararua, agpadpada a sigurado ken natibker.” (Hebreo 6:19) Ken “nangipaay [ti Dios] iti pammatalged kadagiti amin a tattao iti panangpagungarna [ken Jesus] manipud kadagiti natay.”—Aramid 17:31.
Iti agdama, adda latta pakadanagan uray dagidiay mangikagkagumaan a mangparagsak iti Dios. Ngem napagballigian da Paul, Janet, ken Alona dagiti pakadanaganda ta nangaramidda kadagiti praktikal a pamay-an tapno masolusionan dagita. Nagpatulongda met iti Dios babaen ti kararag, ken pinatibkerda ti pammatida iti namnama iti masanguanan nga ibagbaga ti Biblia. Kas iti napadasanda, ‘ti Dios a mangipaay iti namnama punnuennakay koma iti rag-o ken talna babaen iti panamatiyo.’—Roma 15:13.
Ammuem ti Ad-adu Pay
Ti Talaga a Makinggapuanan iti Gubat ken Panagsagaba
Apay nga inaig ti Biblia ti gubat idiay langit iti sangalubongan a gubat ken riribuk ditoy daga?
Talna Ditoy Daga—Kasano a Mapasamak?
Ammuem no kasano nga inkari ti Dios nga iyegna ti talna ditoy lubong babaen ti Pagarian.


text:
KAPITULO 135
Nagparang iti Adu ti Napagungar a ni Jesus
NAGPARANG NI JESUS ITI DALAN A MAPAN IDIAY EMMAUS
MAULIT-ULIT NGA INLAWLAWAGNA TI KASURATAN KADAGITI ADALANNA
SAANEN A NAGDUADUA NI TOMAS
Iti Domingo, Nisan 16, malmaldaang dagiti adalan. Saanda a naawatan no apay nga awan nagyan ti tanem. (Mateo 28:9, 10; Lucas 24:11) Kamalmanna, pimmanaw da Cleopas ken ti sabali pay nga adalan iti Jerusalem a mapan idiay Emmaus, a 11 kilometro ti kaadayona.
Bayat a magmagnada, pagsarsaritaanda ti napasamak. Idi kuan, adda estranghero a nakikuyog kadakuada. Dinamagna: “Ania ti pagsarsaritaanyo bayat a magmagnakayo?” Kinuna ni Cleopas: “Saanka kadi a taga-Jerusalem ta dimo man la ammo dagiti mapaspasamak ita sadiay?” Insaludsod ti estranghero: “Ania a paspasamak?”—Lucas 24:17-19.
Kinunada: “Maipapan ken Jesus a Nazareno. . . . Namnamaenmi idi nga isu daydiay mangisalakan iti Israel.”—Lucas 24:19-21.
Insalaysay ni Cleopas ken ti kaduana dagiti napasamak iti dayta nga aldaw. Imbagada a napan ti dadduma a babbai iti nakaitaneman ni Jesus ngem nakitada nga awan nagyan ti tanem ken adda nakitada a nakaskasdaaw a pasamak—nagparang dagiti anghel a nangibaga a nagungaren ni Jesus. Imbagada a napan met ti dadduma iti tanem ket “napaneknekanda nga agpayso ti imbaga dagiti babbai.”—Lucas 24:24.
Nalawag a saan a naawatan ti dua nga adalan ti kaipapanan ti napasamak. Addaan iti autoridad a simmungbat ti estranghero tapno korehirenna ti panagpampanunotda a mangrirriro kadakuada: “Nagkapuy ketdin ti pannakaawatyo! Apay a diyo patien ti amin nga imbaga dagiti propeta? Saan kadi a nasken a sagabaen ti Kristo dagitoy a banag tapno maipadayag?” (Lucas 24:25, 26) Inlawlawagna kadakuada ti adu a salaysay iti Kasuratan maipapan iti Kristo.
Nakadanon met laengen ti tallo iti Emmaus. Kayat ti dua nga adalan nga ad-adu pay ti maammuanda, isu a kinunada iti estranghero: “Makidaguska pay la kadakami ta sumipngeten.” Simmurot kadakuada, ket nanganda. Kalpasan a nagkararag ti estranghero, pinispisina ti tinapay, sa intedna kadakuada. Iti kasta, nailasinda, ngem nagpukaw iti imatangda. (Lucas 24:29-31) Gapuna, ammodan a nagungaren ni Jesus!
Maragsakan ti dua nga apostol a nangipadamag iti kapadasanda. Kinunada: “Isu met la gayam a natukay ti pusota idi makisarsarita kadata iti dalan, bayat nga inlawlawagna a naimbag kadata dagiti Kasuratan!” (Lucas 24:32) Nagdardarasda a nagsubli idiay Jerusalem, ket nasangpetanda a naguurnong dagiti apostol ken ti dadduma a kakaduada. Sakbay a makaipadamag da Cleopas ken ti kaduana, kinuna ti dadduma: “Talaga a napagungaren ti Apo ket nagpakita ken Simon!” (Lucas 24:34) Kalpasanna, imbaga ti dua nga adalan a nagparang met ni Jesus kadakuada. Wen, nagpakita met kadakuada.
Nakigtot ti amin ta nagparang ni Jesus iti kuarto! Kasla di nakappapati daytoy gapu ta nakarikep a naimbag ti amin a ridaw gapu ta mabutengda kadagiti Judio. Ngem adda ni Jesus iti tengngada. Siaalumamay a kinunana: “Adda koma kadakayo ti talna.” Ngem nagbutengda. Kas iti naminsan, “impagarupda a nakakitada iti maysa nga espiritu.”—Lucas 24:36, 37; Mateo 14:25-27.
Tapno maipakitana nga isu ket saan nga espiritu wenno imahinasion laeng no di ket pudno a tao, impakita ni Jesus dagiti ima ken sakana ket kinunana: “Apay a mabutengkayo, ken apay nga agduaduakayo? Kitaenyo dagiti ima ken sakak, siak daytoy; sagidendak ket kitaenyo, ta awan ti lasag ken tulang ti maysa nga espiritu idinto ta adda kaniak kas iti makitayo.” (Lucas 24:36-39) Naragsakanda ken nasdaawda ngem kasla saanda pay la a mamati.
Tapno ad-adda a mamatida nga isu ti kasasaoda, dinamagna: “Adda kadi makanyo ditoy?” Inikkanda iti tinuno nga ikan ket kinnanna. Kalpasanna, kinunana: “Dagitoy ti ibagbagak kadakayo idi agkakaduatayo pay laeng, a masapul a matungpal ti amin a naisurat maipapan kaniak iti Linteg ni Moises ken kadagiti Propeta ken kadagiti Salmo.”—Lucas 24:41-44.
Iti kasta, tinulongan ni Jesus ni Cleopas ken ti kaduana tapno maawatanda ti Kasuratan, ket kasta ti inaramidna iti amin a nagtataripnong sadiay: “Kastoy ti naisurat: a masapul nga agsagaba ti Kristo ken mapagungar iti maikatlo nga aldaw, ket maigapu iti naganna, ti panagbabawi a maipaay iti pannakapakawan dagiti basol ket maikaskasabanto iti amin a nasion—mangrugi iti Jerusalem. Dakayo ti saksi kadagitoy a banag.”—Lucas 24:46-48.
Awan idi ni Tomas, ket iti sumaganad nga al-aldaw, siraragsak nga impadamagda kenkuana: “Nakitami ti Apo!” Ngem kinuna ni Tomas: “Saanak a mamati no saanko a makita ken maarikap dagiti nalansaan nga imana ken no diak maiggaman ti bakrangna.”—Juan 20:25.
Walo nga aldaw kalpasanna, naguummong manen dagiti adalan a kaduadan ni Tomas. Nupay nakakandado dagiti ridaw, nagparang ni Jesus iti tengngada ket kinunana: “Adda koma kadakayo ti talna.” Kalpasanna, kinunana ken Tomas: “Kitaem ken iggamam dagiti imak ken ti bakrangko tapno isardengmon ti agduadua ket mamatikan.” Kinuna ni Tomas: “Apok, Diosko!” (Juan 20:26-28) Wen, saanen nga agduadua ni Tomas a nagungaren ni Jesus kas maysa a mannakabalin nga espiritu a parsua a pannakabagi ni Apo Jehova.
Kinuna ni Jesus: “Mamatika kadin gapu ta nakitanak? Naragsak dagidiay mamati nupay saandak a nakita.”—Juan 20:29.
Ammuem ti Ad-adu Pay
Ti Panagungar ni Jesus—Talaga Kadi a Napasamak?
Yantangay ti panagungar ni Jesus ket kangrunaan a pannursuro ti Biblia, napateg a maammuantayo no talaga a napasamak dayta.


text:
Saturday, September 14, 2013
Tangken Tabungaw
Tunggal lenguahe adda naidumduma a galad ken talugading a maiduma iti sabali. Adda kabukbukodan a garit tunggal maysa. Maysa nga inalat a pakabigbigan ti nagan. Kas iti ini-Iloko a pagsasao wenno sao kuna lattan—dagiti balikas wenno grupo dagiti balikas ti kabukbukodan a dila a saan a masarakan kadagiti dadduma. Nupay addaan dagiti dadduma iti katukad wenno kaarngi dagitoy a balikas, agpatingga laeng ditoy ta aginnaddayodan iti interpretasion wenno pakaitarusan.
Ania ngarud iti pangawag dagitoy a balikas?
Ini-Iloko dayta ti malagipko a pangawag daydi Mang Pelagio Alcantara kadaytoy a termino. Kasta ti malagipko, babaen iti atiddog a tungtongan ken balitaktakan iti GUMIL seminar and workshop a napasamak sadiay Provincial Capitol ti San Fernando, La Union idi Enero 1990. Napagsasaritaan dagiti ini-Iloko, a kas maysa a nakalista a pagtutongtongan (agenda) iti dayta a taripnong. Napintas ti tungtongan ken panagsisinnukat ti kapanunotan a nagtinnag no kasano nga ipatarus dagitoy ket awan met iti katukadna.
Uray ti mismo a gobernador idi, ni Gob. Justo Orros ket naayatan met a nakipartisipar iti tungtongan. Ni Nid Anima, a taga Abra ken ni Juan S. P. Hidalgo, Jr. iti nagpaay a sangaili. Nupay seminar daytoy a para laeng iti GUMIL La Union Chapter, immatendarkami met a naggapu iti Baguio, ta kasta iti naikari idi ni Mang Pel a no agpaseminarda ket umatendarkami latta tapno manayunan ti ammo iti panagsuratan. Uppatkami nga immatendar: Bagnos Cudiamat, Pedrito Sanidad, Art Castro ken toy numo.
Nabaknang ti sao nga Ilokano iti ini-Iloko a balikas a saan a masarakan iti sabali a lenguahe wenno dayalekto. No ipatarus iti sabali a lenguahe ket nalab-ay ti ramanna sika wenno makakurikor kadagiti lapayag a mangngeg.
Kas koma daytoy nga ini-Iloko a balikas, tangken tabungaw. Kasano koma nga ipatarus daytoy a balikas nga ini-Iloko iti Tagalog wenno iti English? Tangken ti tabungaw—natangken ti ukisna wenno akinruar a pasetna ngem nakaluklukneng met iti unegna. Tangken tabungaw, maiyaplikar kadagiti agintatangken, and the likes.
Adda met ketdi katukadna a balikas—asideg a katukadna a balikas ngem saan met nga isu ti maitutop nga Ilokanona.
Saan met a mabalin a kunaen a “pulis patola” iti Tagalog ta naiduma met ti pakaitarusanna. Nupay agpada dagita a balikas a kayatna a sawen nga agintatangken, agintutured, awan lategna wenno ania ditan a kaibatoganna a termino wenno tayutay.
Isu a makuna a naidumduma dagiti ini-Iloko a balikas.
Ti maysa pay nga ini-Iloko ket ti balikas a “saan a makalawlaw iti kelleb” ta no ipatarus daytoy iti English wenno iti Tagalog, aglalo no usaren ti word for word (w4w) a translation napukawen!
No usaren ti w4w translation, “can’t encircle the pot cover” saan a maitutop ta iti kayat a sawen dayta a “saan a makalawlaw iti killeb” ket twisted personality. No kasta met ti pakaitarusanna, napellasan no di man nakayasan a naminpitla ket napukaw ti metapora.
Isu a narigat no dadduma iti agipatarus kadagiti sinurat—kas koma iti sarita, aglalo no saan a mismo ti author ti agipatarus iti sinuratna.
Da Peter La. Julian ken Manuel Diaz ket dayta ti dakkel a parikutda iti panangipatarus kadagiti sarita nga Ilokano ta awan iti kaibatoganna a balikas dagiti ini-Iloko. Iti maysa a diskusionda sadiay Session Café (formerly Dainty’s Restaurant, ti nalatak unay a watering hole iti Baguio) iti katengngaan ti 2007 napagsasaritaan idi ti proyekto a panangipatarus kadagiti sarita nga Ilokano iti English. Ket nasaoda ti parikutda maipapan kadagiti iniiloko a balikas a maamakda a mangipatarus, maysa ditan ti saritak nga impangabakko iti Palanca Awards ta adu dagiti iniiloko a balikas nga inlagak.
Kangrunaan a pagparikutanda ti saritak nga impangabakko iti Palanca ta nagadu dagiti ini-Iloko a termino a narigat nga ipatarus ta agbaliwen no kua ti kayatna nga ibaga. Uray siak a mismo ket pinadasko nga impatarus iti Tagalog ken iti English ngem saan a makapnek.
Nupay kasta, iti Filipino, (national language) mapalubosan kano dagiti termino nga awan iti katukadna a balikas nga ilaok tapno lalo a bumaknang. Kasta ti balakad kaniak idi ni Prof. Leoncio Deriada, dati a dekano iti College of Humanities iti UP in the Visayas. Isu a no nagsuratak iti Filipino adun ti laokna nga ini-Iloko a balikas wenno Kankanaey wenno Nabaloi, depende ti tema ken agbibiag. Mabasa dagitoy lalona kadagiti dandaniwko ken dagiti saritak iti Filipino (mabasa dagiti dadduma iti kamalig.blogspot.com ken biligualpen.com). Uray dagiti dadduma a regional writers ket kastoy met ti aramidda, a kas iti Bicol, Waray, Kiniray-a, ken dadduma pay. Ti purpose wenno kangrunaan nga akem daytoy ket panangpabaknang ti national language—Filipino.
Usaren ngarud dagiti ini-Iloko a balikas iti Filipino wenno Tagalog a sinurat tapno saan a maiyaw-awan ti kabukbukodan a dila iti panagdur-as ti nailian a lenguahe. No ini-Iloko a termino, kastanan, ta di ket a dagiti negatibo a balikas iti maitiptipon iti Filipino a kas iti dugyot, bwakaw, ken dadduma pay a balikas…@
Posted by Ka Iddo at 6:04 PM
No comments:
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Santa Cruz, Davao del Sur
Ti Santa Cruz ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Davao del Sur iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Santa Cruz ket nabingbingay a politikal iti 18 a barbaranggay.[2]
- Astorga
- Bato
- Coronon
- Darong
- Inawayan
- Jose Rizal
- Matutungan
- Melilia
- Zone I (Pob.)
- Saliducon
- Sibulan
- Sinoron
- Tagabuli
- Tibolo
- Tuban
- Zone II (Pob.)
- Zone III (Pob.)
- Zone IV (Pob.)
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Davao del Sur". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 20 Oktubre 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Davao del Sur". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 20 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Papa Benedicto XIV
Ni Papa Benedicto XIV (31 Marso 1675 – 3 Mayo 1758), ket naipasngay idi a kas ni Prospero Lorenzo Lambertini, ket isu idi ti Papa manipud idi 17 Agosto 1740 aginggana idi 3 Mayo 1758.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ni Papa Benedicto X ket naipanunotan tattan a kas maysa a kontrapapa. Iti dayta a panawen, nupay kasta, daytoy a kasasaad ket saan a nabigbigan ken isu nga ti papa nga opisial a tinawtawagan ti Romano Katoliko a simbaan a kas ti maikasangapulo a pudno a Papa Benedicto ket nangala ti opisiala bilang XI, a saan a ti X. Daytoy ket nangipangato ti panagbilang kadagiti amin a sumarsaruno a Papa Benedicto babaen ti maysa. Ni Papa Benedicto XI-XVI ket, manipud ti opisial a panakakita, ti maikasangapulo aginggana ti maikasangapulo ket lima a papa iti daytoy a nagan.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Benedicto XIV iti Wikimedia Commons


text:
Hungduan, Ifugao
Ti Hungduan ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Ifugao iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti Hungduan ket nabingbingay a politikal iti 9 a barbaranggay.[2]
- Abatan
- Bangbang
- Maggok
- Poblacion
- Bokiawan
- Hapao
- Lubo-ong
- Nungulunan
- Ba-ang
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Ifugao". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 10 Hulio 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015] (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Ifugao". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 10 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Bayawan
Ti Siudad ti Bayawan ket maysa a maika-2 a klase a siudad iti probinsia ti Negros Oriental iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti Bayawan ket nabingbingay a politikal iti 28 a barbaranggay.[2]
- Baranggay I (Pob.)
- Ali-is
- Banaybanay
- Banga
- Villasol (Bato)
- Boyco
- Bugay
- Cansumalig
- Dawis
- Kalamtukan
- Kalumboyan
- Malabugas
- Mandu-ao
- Maninihon
- Minaba
- Nangka
- Narra
- Pagatban
- Poblacion
- San Jose
- San Miguel
- San Roque
- Suba (Pob.)
- Tabuan
- Tayawan
- Tinago (Pob.)
- Ubos (Pob.)
- Villareal
- San Isidro
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Negros Oriental". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Oktubre 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Negros Oriental". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 7 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Akin-amianan nga Irlanda
Ti Akin-amianan nga Irlanda wenno Irlanda del Norte (Irlandes: Tuaisceart Éireann, Ulster nga Eskoses: Norlin Airlann wenno Norlin Airlan) ket maysa kadagiti uppat a pagilian iti Nagkaykaysa a Pagarian.[3][4] Naisanglad idiay amianan a daya iti ilsa iti Irlánda, nakibinningay ti pagbeddengan iti Republika iti Irlánda iti abagatan ken laud. Iti panawen ti 2001 a Senso, ti populasion na ket 1,685,000, a nakasakup ti 30% a dagup ti populasion iti daytoy nga isla ken agarup a 3% iti populasion iti Nagkaykaysa a Pagarian.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Senso ti Irlánda_del_Norte 2001 a Nakomision a Naited". NISRA. 2001. Naala idi 8 Disiembre 2009.
- ^ "Populasion ken Migrasion a Karkulo Irlánda_del_Norte (2010) – Estadistika a Reporta" (PDF). NISRA. 2011. Naala idi 21 Pebrero 2012.
- ^ "Dagiti pagilian iti Nagkaykaysa a Pagarian". statistics.gov.uk – heogrepia – pagakagadan dagiti agdadamo ti heograpia iti Nagkaykaysa a Pagaraian. Autoridad ti Estadistika ti Nagkaykaysa a Pagarian. 11 Nobiembre 2005. Naiyarkibo manipud iti ti kasisigud idi 11 Nobiembre 2009. Naala idi 11 Nobiembre 2009.
Ti kangatuan nga agpang iti administratibo a heograpian iti Nagkaykaysa a Pagarian ket dagiti uppat a pagilian – Inglatera, Eskosia, Gales ken Irlánda del Norte.
- ^ "dagiti pagilian nga addaan ti uneg ti mays a pagilian". Number10.gov.uk. Ti Opisina iti Kangrunaan a Ministro iti Nagkaykaysa a Pagarian. 10 Enero 2003. Naiyarkibo manipud iti ti kasisigud idi 11 Nobiembre 2009. Naala idi 11 Nobiembre 2009.
Ti Nagkaykaysa a Pagarian ket nabuklan kadagiti uppat a pagilian: Inglatera, Eskosia, Gales ken Irlánda del Norte. Ti napno a naganna ket ti Reino Unido ti Gran Británia ken ti Irlanda del Norte...ti Irlánda del Norte ket paset iti Nagkaykaysa a Pagarian nga addaan ti narang-ay nga Asemblia ken maysa a pabibingayan ti bileg nga Ehekutibo a nabuklan dagiti ministro manipud kadagiti uppat a partido nga agpakabagi kadagit sabsabali a tawidan.