text:
KAMALIG
Ania, millionarion ni Battuog?
Maika-3 a Gungguna
Premio Andel
Salip ti Makapakatawa Sarita
PAGPAMPANUNOTAN:
1. Dimo aramiden a barengbareng ti nagan ti Dios
2. Naasi ti Dios iti tao a naagawa
3. Santo la agprogreso ti pag-ong no iruarnan ti ulona
4. Dayta nalayog a kayo ket maysa laeng idi a bunobon nga umag-agep iti daga
5. Uray ngata kabaelam a parsuaen ti sibubukel nga uniberso iti
las-ud ti lima nga aldaw, nalaad latta a bagbagaam ti Dios
NABAYAGEN nga arapaapko met iti makaputar ti sarita. Uray no por kaasi laeng kadagiti nataraki ken nadayaw nga editor ti pannakaipablaakna. Uray man ket no agbayadak iti limagasut a pisos basta la ketdi maipablaak. Naimbag la nga ukra-ukraden met ti kopia iti ummong ti linnastogan. Agasem met aya, ti kakaisunanto a maawagan iti rayter ditoy Brgy. Bolboltit? Imasnan, ipag, kasla inasukaran a tagapulot!
Kas ita, addaanak iti aydea, ngem kasano nga irugik nay? A, makaammo ditan, irugikon a tugtugkelan ‘toy keyboard ti kompiuterko. Konsentret, konsentret, konsentret…!
AGIMUKMUKAT ken agsuysuyaab pay laeng ni karriing nga apo Init, no labsen ti agsao, makaplengen iti lapayag ti sintonado-sientodies a panangikanta ni Pandong Dungdong ti O, Naraniag a Bulan. Pagammuan, napahatsing.
“Pagbalinennak metten a tinapa!” Binang-esan ni Pandong ti sabeng-bang-i ti kumalkalawikiw nga asuk ti mapupuoran a bulong ti algarroba a kinuraid ti baket a kaarrubada. Agpaabagatan ti pul-oy isu a maasukan ni Pandong.
“Apo, yad-adayom, di koma agbagyo!” Nanglangit ketdi ti baket a nangunnat ti di maunnaten a siketna.
Kinurikoran ni Pandong dagiti sarang a lapayagna babaen kadagiti tammudona ta kasla napompiang iti nangngegna. Ngem nagteppel. Domingo ita. Napanunotna, no apaenna ti baket a nangtallikuden ti langit, amangan no daytoy pay ti lapped panagbalinna a Don Fernando Alcantara y Purificacion, Senior, multi-milionario. Kabaknanganton ditoy Brgy. Bolboltit. Imasnan, ipag, kasla inasukaran a tagapulot!
Linisian ni Pandong ti asuk. Pinugiitan ken pinayapayanna ketdi ti baket a kaarrubada ket kinuna: “Malasenka koma iti tung-it no malem tapno agkatayka nga awan iti isukmonmo!”
Limnek ti baket iti nganga ti ridaw ti kusina ti bungaloda. Nangrugi ti cold warda nga agkaarruba, dua a bulanen ti napalabas. Madama idi ti barangay assembly idi inyangaw ni Pandong a nakali aminen a golden buddha ni Yamashita, ngem awan ti mangayat a mangkali iti golden buddha ti baak a baket. Napasugkian ti baak. No di ket tungngiib daytoy a Pandong Dungdong, ta mabalin kadi met nga iwaragawag iti barangay assembly ti ‘misterio ti pammati’ dagiti matmaturog iti nalam-ek ken ‘atitiddog a rabii?’
Nagpagnapagna ni Pandong iti pananglisina ti asuk. Inyalikakana a malukot ti puraw a pantalon a pinasikkil ti linugaw a pinagalmidor ni Intang a baketna. Maikaglis ken maanakan laketdi ti masikog a timel a maikawa nga aglanding iti puraw a sapatosna a lalat. Nayat met idi kalman a biniton ni Intang ti sapatos ta amangan no ibabawi ni Pandong ti panagbalbaliwna. Tapno di agel-el ti agatsuka a ling-et iti kuelio ti long sleeves a puraw a teturon, inap-apanna iti puraw a panio ti teltel. Teltel a nakaibudakan ti mapa dagiti golden buddha ni Yamashita. Mapa a kasulitnan nga agasan iti sulfur ointment. Immubing ketdi ti langana iti edadna a piptiseken.
Makimisada ken ni baketna iti oras ti alas-otso. Minusiiganna ti imitasion a Seiko 5 iti punguapunguanna idi nariparna ti oras.
“Naburak kad’ ‘ta sarmingen, Intang, maylab? ‘Toyka sapatoskon nga agsarming! Uray dikan agsagaysay, matuloy latta ti misa!” pinagimbudona pay dagiti dua a dakulapna sana indekket iti ngiwat iti panagpukkawna. Inlayonna a sinang-awan dagiti dakulapna, inangotna ket immisem. Kabrasna laeng itay, a nangpitpitanna iti putan kampit ti maudi a lua ti kolget.
“Umayen! Ania la ket ‘ta darasmon, ‘ya, ket media pay laeng!” naibuang ni Intang iti ridaw a mangam-ammimi pay laeng ti naingpis a bibig iti impulagidna itay a lipgloss. Nalayak ti bestidana a puraw. Nagdalungdong met iti puraw. Nagistep-in met la iti puraw. Inrikepnan ti ridaw ti agbeginingen nga aggudbay a dos grados a tinabla a balay.
“Iti simbaan, awan tugaw ti maladaw!”
“Narigat met a no di urnosen ti bagi, ania la ketdin.”
Kaedadanna ni baketna ken kinaubinganna met laeng. Dua ti bunga dagiti arasaasda. Ni JR, agtaktaksi idiay Manila ngem agiskuela iti rabii. Ni Carla a buridek ti kabbalayda.
Immaklili ni Intang iti kanawan a siko ni Pandong. Kinamangdan ti bit-ang nga agpalaud. Sadiayton sungaban nga agluganda iti traysikel nga agpaili.
“Yaaayyyy, white gentleman! White gentleman! Mabutengak! Mabutengak! Ha? Ne, kunak la ket no white gentleman ti masabatkon, yor! Nakaolhuayts met ‘gamin. ‘Maykan, ‘maykan, Ikko, dika agbatbati!” Naginnenerbios, naginlalagaw-naginbubuteng, kundi pampag iti barukong kampay idi ti numero uno a sutil iti Purok Daya, idi nasabatda iti tengnga ti bit-ang.
“’Nia a white gentleman a lablabidem met, lukdit!” Di nateppelan ni Pandong ti panagasuk ti agong ken dagiti lapayagna a sarang, no labsen ti agsao, iti nangngegna nga insawang daytoy padana a battuog. Lalo ket dida agkadutdotan a dua. Ta lastog pols repel its ader, ngarud.
“No adda ti white lady, di adda met ti white gentleman? Adda!” Kasla gakgak ti sumayet a bullfrog ti garakgak ti sutil. Agyugyog pay ti butitna nga uksob a pagar-aruyotan ti ling-et.
Makaisem-a-saan ni Intang. Kasla ngiwngiw ti mabisin a netib a takong ti panagkimmokimmot ti subsobna iti inna panagngatingat iti tallo a diusiprut. Agalis-alis dagiti mulagatna kadagiti a dua a battuog sa nagpalpalittuok iti ngatngatingatenna.
Inimutan ti bit-ang. Awan ti masarakan ni Pandong. Ngem atiwenna ti Apollo 11 a sumiag iti law-ang iti taray ti utekna kadagiti kakastoy a bambanag. Paspas! Inuksotna ti kanawan a sapatos. Ipak-olna koman ti takon iti lulonan ti manileng a kalbo, ngem nagbuatiten ni Ikko. Naimbag ta naigawid ni Intang ti lakayna. No saan, naipakamat a naipalapal dayta moccasin a sarabo ken Lakay Antot a kaarruba a naggaput’ California.
“Isunan, ‘nia ketdin! Ammom la ngarud a sutil, tutopam pay laeng?”
“Ninanattan! Al-al-alia ketdin panagkitana kaniak? Lukdit!”
Lig-isenka kamman kasla ampas, lukdit, kuna koma pay ni Pandong ngem timmangad ketdi sa nagtanamitim: Apo, saan koma a daytoy ti rason iti panangibabawim iti kiddawko.
Dats korek! Daytoy ti rason no apay maikasiamen ita a Domingo a makimismisa. Agnobnobena. Ta tallo met laeng a rason no apay a makimisa ti tao: agyaman, paibalballaet ken agkiddaw.
Idi nagkallaysada nga agassawa, tuentipip yiren ti napalabas, ti maikadua nga iseserrekna iti simbaan. Umuna idi nagbuniag idi agmakatawen.
Kasunganina unay ni Intang, ta di la ket agsakit wenno agtudo, saan a manglangan a makimisa iti Domingo. Iti naminwalon a Domingo nga istret a simmurot a nakimisa ni lakayna, pasaray damagen ni Intang iti bagina no nagsublin ti nagabsent widawt opisial lib a nakem ni Pandong.
“Dika la ket sinuktanen ‘ta mediasmo!” masemsem-a-saan ni Intang idi nakitana a limsut ti kawweng a tangan iti asul a medias. “Battuogka a talaga! Medias laeng dika pay madait?” Battuog kunami iti napeklan a sadut.
“Didanto met la makita!” Inagawaan ni Pandong iti nagsapatos. Iti sungaban, limmugandan.
“Dinengngegen ti Dios ti kararagko. Nagbalbaliwkan, lakay. Ala, gumatangak ita iti kukod ti baboy nga ilauya ta uray no ingatom manen dayta maysa a sakam iti inka pannangan.”
Di simmungbat ni Pandong. Kalkaldoen ti mugingna no kasano a balsenna ni Ikko.
Kasla oberyus a kiskisan ti ungor ti angkiter a traysikel a naglugananda. Nangisit ken napuskol ti gita nga ipugtit ti tumarakatak a tambutso. Tambutso a nagalutan iti kudil ti butakal tapno saanda nga agdibors iti nakaikaptanna. Pasaray agsaiddek ti angkiter iti rigatna a makalog iti lasonglasong a kalsada ti barangay. Sumagpat daytoy iti sementado a kalsada nasional.
“Nagreplayen ti Dios kadagiti kararagko. Dikan umin-inum iti nasanger. Dika payen mapmapan makitung-it ken makipallot-- “
“Ken dika payen agar-arem, dimo kunaen, Intang maylab, ta yu ar may wan en onlik. Pramis!” Intag-ay pay ni Pandong ti kanawan a dakulapna.
“Diak met ibagbaga dayta, lakay.”
Idi saan nga agtimek ni Pandong, nagpalubo ni Intang.
“Don Fernando Alcantara y Purificacion, Senior, kunam!”
Nabtak ti kasla ulo ti maladaga a lubo ti diusiprut a pinuyot ni Intang. Uray la pimmuraw dagiti nangisit a bukelbukel dagiti matana iti pannakaappel ti agongna a dulpap. Naganangsab. Dinagusna nga inammimian ti tsiklet, sana met insubli iti uneg ti ngiwatna, sa idi kuan, kasla ‘tay kuladongen a nuang ni Mundong Baak a kaarrubada iti inna panagkabukab. Nagpalpalittuok manen a nangmatmat ken ni Pandong. Mapaspasel daytoy. Mulmulmolan ti mugingna: dinsa met nagbalbaliw ti ‘nimal itoy a tao? Ay, mamalok la ketdi agingga a dagiti laengen ti purawpuraw dagiti matana ti makita no balbalatongennak.
“Makitana daydiay nga Ikkoriteg, Intang, maylab, millionarioakon! Siakon ni Don Fernando Alcantara y Purificacion, Senior, multi-millionario!” Impigsana pay.
Kunam pay, kasla timmodas iti bunot-paningit-sindioker-klos-sekret iti ragsak ni Lakay Temyong a drayber iti naallingagna nga iskop. Isu ket ti host ti “Talk Show” iti paradaan ti traysikel idiay ili. Laklakayan met a durbab, agrarapang ti dilana. Imbes nga agpatiwerwer ta nakalas-uddan iti haywe nasional, nagin-inayad ketdi. Nagalingag. Ania, millionarion ni Battuog? Nasken a maammuanna no apay a nagmillionario ni Pandong. Dakkel la ketdi a damag daytoy. Imposible nga agmilionario ni Pandong a numero uno a kadagsenan ti ubet? Nakaraepton dagiti kaarrubana, dipay nakabunobon? Sangkasao no kua daydi katuganganna a lakay:
“namintwentiterdton a naglupos ti beklat, dipay nakapaminsan ni Pandong!”
“Donia Renata, maylab, sagmamano ngata aya ti prangkisa ti Jollibee, McDo ken Ateneo? Tapno libren ti hamburger ken panagiskuela dagiti dua nga annakta?”
Natilmon ni Intang ti kabkabukabenna a diusiprut iti nangngegna. Nagsagkasagkak kabayatan iti panangtambiotambiogna ti teltelna.
“Kuaemon?”
Nagsat manen ti aanusan ni Intang. Timmayok manen ti haybladna: “Dika pay malagdaanen ti marmarba a balaytayo iti kinabattuogmo, dayta ket prangrangkisan ti iselselselmon dita tuktokmo?”
Natnag ti pustiso ti lakay a tsismoso iti illekna. Naimbag ta nasippawna ti artipisialna ket insubona met la dagus. Inyad-addana pay nga pinaginayad ti angkiter.
“Donia Renata, maylab! Dua nga aldaw pay manipud ita, maaddaanakton iti nasurok a sebenti million pesos!”
TOMAS Pandek, Itong Kuddapit, Andong Mukat, Ben Taba ken Boss Polon ti kadua ni Pandong Dungdong nga agtutungtong iti weyting shed iti sungaban ti bit-ang iti Purok Daya.
“Naimbag pay ni Boss Polon, ta uray no balasang ‘diay juniorna ket nawadwad ti paw-it manipud Japan.”
“Japan, Japan ngarud, sagot sa kahirapan!”
“No idi ket padak a dipay makaibarbas, ngem itan, ayos ta pukis, plattap ta ubet, natambok ta wallet!”
“Ket ramananyo met ti paw-itna…” inyupreser ni Boss Polon ti sigariliona.
“No idi ket an-anusan ni Boss Polon ti agsigarilio iti Alhambra no awan a pulos, ita, Saratoga!”
“Kitaem man la ti biag a, uray la ibarbartekan ni Boss Polon idi ti sakit ti nakemna ta nagbalin ketdin a seksi a balasang ti lategan a Juniorna. Ita, isun ti anghelda.”
“Dakkel a babawik iti kinadangkokko idi ken ni Apolonio, este, Pauline.”
“Uray no agbalasangka metten, lukdit a kalukditan, ta ag-Japanka met, idurdurogko ‘diay welwel a Juniorko, ngem: ikantana ketdin ti: Di ako bakla, kla, kla, kla, kla, kla! Di ako siokla, kla, kla, kla, kla, kla! Lalaki po ako…!” Kunam la no kulkulagtit ti naispreyan nga igges ti birhinia ti kulkulagtit ni Tomas iti panangtuladna ti arte ti anakna.
Nagkakatawada.
“Iti rigat ni Pinoy ita a panawen, ti saan a makapag-abrod ket marigatan a bumaknang. Isu a dua laengen iti kakaisuna a pagkamangan: ti Dios ken ti lotto…” insanamtek ni Ben Taba.
“Dios, wen. Ayunak dayta. Ngem apay met ti lotto?” Kinudkod ni Itong dagiti paragpagna a kunam la no aggitara.
“Agkararag a mangabak iti lotto!” Inggarakgak ni Boss Polon.
“Agtagtagainep a nakamulagat, kunam a!”
Nagkakatawada.
“Adda met nagkalian iti sirok ti duog a bittaog iti suli ti bangkagyo, Pari Pandong. Pudnonsa met ti sasawendan a millionariokan?”
“Don Fernando Alcantara y Purificacion, Senior, kunam, pari!”
Naggayad ti isem ni Pandong. Agasem met aya ti maawagan iti don? Imasnan, ipag, kasla inasukaran a tagapulot!
“Innak ngarud ud-udan ‘diay nagkalaegan a daga ni Manong Martin, idta haywe ta pagipatakderak iti gasolinaan. Pagaabayek ditan ti Jollibee, McDo ken Chowking ta gumatangakto iti prangkisada.”
“Talaga a bimmaknangkan, pari!”
“Nakalim kadin daydiay pito a golden budha ken singkuenta a dram ti balitok a sapsapulen dagiti treasure hunter a Hapon ditoy lugartayo idi napan a bulan?”
“Hmmn, medio. Addanton ti nasurok sebenti million pesosko!”
“Ama, nagdakkel a kuarta daytan!” kuna ni Boss Polon.
“Adda met bassit a, pari. Polon. Ngem, dumawatak pay la ti sigariliom a. Maysa laeng. Sukatakto iti sangadram no makubrak ‘diay millionesko.” Dimmutdot lattan ni Pandong iti tallo nga istik a sigarilio a nakalatag iti paradipad ti weyting shed. Nagdardarasen a pimmanaw.
“Pinoy manen! Naglaingka a talaga, Filipino! Para Guiness Book of Record, kunam man! Millionario ngem awan igatangna iti sigarilio!”
“Maysa laeng kunana ket tallo met ti innalana. Asked one take two. Kasla bargain sale!”
Naggagarakgakda.
“Nakalina ngatan ti sapsapulen dagiti treasure hunter?”
“Bubonsa kano daydiay a pinakali ni Mari Intang? Pagsakduanda ti pagsibugda iti nateng.”
“GASOLINAAN, kunam?” Immulagat ti lakay a reterado a titser tu.
“Wen, ‘Nong Martin.”
“No awan ti ten millionmo, lipatemon ti gasolinaan. Franchise laengen ket mapanen ti hap million agingga maysa. Ti pay required capital.”
“Tsiken laeng dayta, ‘nong…!”
Iti tayag ti titser a lima kadapan ken siam a pulgada, tannawaganna ti alipuspos ni Pandong. Mapaspasel daytoy.
“Uray gudua million ‘nong, danunek!” imbaniekesen ni Pandong idi dina mauray ti banarbar a timek ti lakay.
“Sika ti kinamang dagiti treasure hunter nga immay idi napan a bulan ditoy barangaytayo?”
“Wen ‘nong.” Ket nagkatawa iti apagapaman.
Nauneg ti matmat ti titser ken Pandong.
PAKSIW a kukod ti baboy ti pangrabianda. Pinabanglo ti sibut, digo a nalaput. Kunam pay, insagpat pay ni Pandong ti kanawan a sakana iti palangka. Kasla akup dagiti kammetna. Kasla danog ti kadakkel dagiti pingpingna. Binay-an lattan ni Intang ni Pandong. Namnamaen ni Intang a nagreporman ti battuog nga asawana.
Naulimek ni Clara iti inna panagkutsara. Agingga ita, dipay la naikkat ti suronna iti amana. Maikatlo koman a tawenna iti edukasion sadiay kabisera, ngem nagsardeng ta awan ti pagtuloyna. Inkari ti amana nga agtuloy met laeng, ngem naisurat iti rabaw ti danum dayta a kari. Tapno matungpal ti arapaapna nga agbalin a titser, nagtaraken iti baboy ken pato. Tinulongan met ti inana. Iti dua a tawen, adda ti urnongnan a kuarenta mil. Namnamaen ‘toy balasang nga umanayen dayta a gastosenna agingga makaturpos. Unaen ngamin ni Pandong ti mapan makituttot, makidaya, mamalaybalay, matmaturog, agbartek ken makisugal.
“Ford Expedition kadi ti kayatmo a gatangek a luganmo, Clara?” nagsanapsap pay ni Pandong a nagdamag.
Naltotan ni Intang iti nangngegna. Imminum a dagus.
Naibbatan met ni Clara ti kutsara ken ti tinedor. Tinam-eganna ti nagtimmukel a lamisaan a pornika sana pinerreng ti amana.
“Starex ken ni inam ta imbag la a pagkargaanna kadagiti lakona a natnateng. Land Cruiser a latest edition kaniak.” Dua nga imana ti nangbagtin ti mallukong ket pimmanerperen ‘ta igup a sinaruno ti sanapsap ken sangakilometro ket gudua a tik-ab.
Apo, Apok ken Diosko, silpuam man pay ti kurdonko, ta diakto ket mamalo iti aklo ti ‘nimaltoyen nga asawak! inlangit ni Intang. No apay ket a sakitna met ti kellaat nga aghayblad. Sapay no di rapas. No aghayblad no kua ket pasaray makatosanna, masintokanna, makalkaganna, mamalona ni battuog. Di met bumales no kua ni battuog, panawannan ni Intang. Inton sumangpet iti balayda ni battuog, no saan a komento iti damag ti ipasarabona, prutas, wenno ania la ditan a gusgusto ni Intang. Wenno saan, angawenna ni Intang sananto apro-aprosan ken pekkepekkelan, ay, ket ti sumaruno nga eksena a ket agginnarakgakdanto manen a dua. Simple a biag, simple nga apa ken simple met laeng a panagkapia. Dayta ket ti apa ti agassawa.
“Dika mamati? No makubrarko daydiay nasurok a sebenti millionko, uray agumakanton nga agiskuela.”
Nangitangad ni Clara iti danum.
“Ti la ket malablabidyo manen a kunak, ‘tang. Agar-arapaapkay’ manen a simumulagat! Dayta ti paglainganyo!”
“Adda ti nakontakkon a gumatangak kunamsa!”
“Ket no diyo pay ammo ti agmaneho ti bisikleta wenno kuliglig, anianto la ket ti kotsen?” Naglibbi ni Clara ket pimmanawen.
“Din sa mamati ‘diay anakmo, baket?”
“Ala wen. Agawaam ngarud ta aginnawka.” Naeres metten ti ganasna a mangan ni Intang.
“Nasakit dagiti ramayko, baket. Sika la kadin a.”
“Kasano a nasakit ket nagduaam pay ti nagkammet!”
Naladawen ti amin idi naamiris ni Pandong a biddut gayam ti pambarna.
Ngem ni met la Intang ti naginnaw. Idi timmakder iti lamisaan ni Pandong, nagilad nga insigida iti immaratiddog a sopa a nangsango ti tibi. Dipay napudotan ti bukotna, no ar-arigen, nakaprimeran ti panagurokna.
AGSAPA. Kusina. Agitartar-ap iti balatong ni Intang idi nangngegna ti nagsaruno kanalbaag iti siled ni Carla. Maalingagna ti dayamudom ti balasangna. Simrek iti yan ni Carla.
“Kuaemon?”
Makasangsangit a nagbaniekes ni Carla.
“’Pay nga agkaiwaris dagita lupotmo?”
“Haynaku, nang, awanen, awanen!”
“Ti?”
“’Tay iduldulinko a kuarta a pagtuloyko nga agsikuela, awanen!”
Natiritir ti dila ti ina.
“Kuarenta mil pesos! Umanay koman a gastosek agingga makagraduarak.”
“Ket sino ‘garud ti nangala?”
“Ni la ketdi tatang!”
“Pabasolem ti amam?” Immulagat ti ina.
“Asino pay koma?”
Natalin ti natiritir a dila ti ina.
“Ania ket ti kastoyen a biag. Didak la ngarud mapaiskuelan, alaenda pay laeng ti kuarta nga urnong a pagtuloy.” Naganug-ogen ti anak.
KALKALPAS ITI panangaldaw. Ania ti kuaenna iti uneg? Kuna ni Intang iti bagina. Agkirkiwar daytoy iti imbilagna a balatong iti kanigid a sikigan ti balayda. Tinaliawna ti kamarin iti likud. Nasiputanna itay a simrek ni Pandong nga awitna ti kaggatangna a pagiwarnak. Ti kamarin ti pagidulinanda iti kaykayo a pagtungoda, pagpaluoman ti saba, pagitlogan dagiti manokda ken pagiyaponan ti anakan a kaldingda.
Dipay la nagsubli iti normal ti dara ni Intang. Nagindurog pay laeng ti haybladna. Dina ngamin mapaamin ni Pandong nga isu ti nangala ti kuarta nga iduldulin ti balasangna. Kabisadonan ti asawana. Aginpupungtot kampay idi no adda kalkallubanna. Ngem, naisem ken agkatkatawa no awan ti aramidna.
Inannadan ni Intang a makaparnuay iti karasakas iti yaasidegna. Simmirip iti bingi ti ridaw. Nagtupa dagiti sangina. In-inut a nalukot dagiti dakulapna. Immasuk ti agong ken dagiti lapayagna, no labsen manen ti agsao. Prinontalkikna ti ridaw. Nagduaanna ti nagbaniekes.
Ngem di man la nakigtot ni Pandong a nakadalupisak. Agkurkurobsa iti tarubong ti kamotit idiay planeta a Pluto ti panunotna. Nagduaanna ti nagtapaya. Nakalibbi a kunam la no makasangsangit. Matmatmatanna ti kaggatangna a pagiwarnak. Iti aglawlaw daytoy agkaiwara dagiti polietos ti lotto. Sabali pay ti nakabigao ken nakalabba.
“Pandong…?” Kasla kaas-asa a labaha dagiti mata ni Intang.
“Awan, baket, di pinatgan ti Dios ti wan en onli a kararagko.”
“Nga?”
“A mangabakak iti lotto. Siam a Domingo a nakimisaak. Awan sabali nga inkarkararagko no di laeng iti panangabakko iti lotto. Nasurok a kuarenta mil ti ginatangko a tiket, ngem awan. Nasurok pay met ngarud a sebenti million ti premio ti bola ti super lotto idi kalman. Sayang. Sayang a talaga…!”
“Isu a kunkunam a Don Fernando Alcantara ti naganmo ta namnamaemon a sika ti mangabak?”
“Inkararagko met. Malassa nga agpaysu, baket, no dipay nabola ti lotto ket ammon ti pangigatangan iti abaken?”
“Nangalaam ti intayam?”
“Ti dulin ni Clara.”
No labsen manen ti agsao, saanen nga asuk ti rumuar kadagiti abut ti agong ken kadagiti lapayag ni Intang no di ket apuy nga agsul-osul-oy.
“Duldog a laklakayan!” Timmuknon ti hayblad. Ginammatan ni Intang ti kasla takiag nga al-o iti nganga ti bato nga alsong. Dua nga ima ti nangpetpet, inlagtona pay nga immalo.
Ngem nadetekan ti radar ni Pandong ti peggad. Nakalisi. Maysa pay a malo. Nakalisi latta. Kapamitlo a layat, nagdisso iti kuribut ti mangukop. Timmakkias ti umanarikiak nga upa ta dina kayat a saksian ti sumaruno nga eksena.
Naudal ni Pandong ta naikaglis iti pannakabaddekna iti nakailad a putik. Kinaludon ni Pandong dagiti mapespessaanen nga itlog. Uray la nakalugit iti danagna ti tumanektek a kappessa a piek nagbatay iti mugingna. Adda iti uluanan ni Pandong ti kuribot.
“Duldogka a tao! Isugalmo ketdin ‘ta pagmatrikula ‘ta anakmo…!
Adtoyen ti maikapat a layat, umayen, umayen, dear readers…!
NGEM KELLAAT a naibuang ti ridaw ti siled. Dandaniak pay naitar-ap iti palangka iti kigtotko. Nariknak pay a limnek dagiti butillogko ken kimsen ‘diay kuak iti kigtotko. Ania ket ti biagen ti agdadamo a mannurat? ‘Guray man, narurossa metten ti pusok iti kigtotko? Umanangsab ti kontrabida ti arapaap. Paitnan, ipag, kasla pinaryaan-bakir nga apro!
“’Diay gargarutis a nuangmo, lakay, nakabulos manen!”
Isturbo. Kagangganasanna ket. Aggibus payen, hmp!
“Dipay makagatang ti kape ken asukar ti bayad dayta sursuratem! Ti la ket pagdaddadaelamon iti kanitom. Gastos ti kuriente ken ink. Dika pay la pagilo ‘ta kopunbanmo, ta pakinabangan ‘ta purriitmo a nangisit!” Nagikkis pay ti ridaw a naiserra.
Hmp, isturbo dayta a balkasia. Yanko itayen? Yankon…? Nareggaayen ti konsentresion. Ti tuloyna. Ti maikapat a layat. Ania ngata ti aramidek? Ay, pangkis a tukak, kasanok nga ituloy? ‘Diay nuang gayam!
` No patayen ni Intang ni Pandong iti malo? Dipay ket humor a nagtinnag a tragedy-parricide.
Sinal-iten a nuang ta rong tayming met! Tapaekto ket ngatan aya, ta iporkilokon, suronkon! Ania ti gibusna? Narigrigat iti mangigibus ti sarita ngem iti mangirugi?
Idi maipalek koman iti mumukatan ni Pandong, adda ti nangsarapa nga al-allia ti al-o? Dipay ket humor-horror?
“Aggunaykan a! Ad-adda ketdin dayta awan kuentana a sursuratem ngem ‘diay nuang!” Ni manen balkasia.
Napatpateg met a ti gibus daytoy a sarita, hmp! No ngata, madieken ti tomboy nga ansisit wenno bakla a tikbalang ti al-o ket agbalin a sabong ti karabasa? Apay a karabasa? Sabong ti bangar ketdin a! Ket daytoyen a sabong iti iselsel ni Intang iti ngiwat ni Pandong agingga agtulatulakak? Wenno adda ti nangigawid a kapre wenno pugot ken ni Intang? Wenno istap, kuna dayta nay kappessa a piek iti muging ni Pandong ket napasamak ti state of suspended animation? Dipay ket humor-fantasy?
Nagrigat la ket ti masingan ti konsentresionna.
No makalisi manen Pandong ket agbuatiten a rumuar? Niber indeng istorin a ta
agpakawan ken mapakawanto man met laengen?
“Krystalaaaa!!” Kellaat a nagparang ni Krystala. Inggawidna ni Intang. “Bwa-ha-ha-ha-ha-ha!!!” Nagparang met ni Harimon ket durduroganna met ni Intang a malmaluennan ti battuog a lakayna. Ngem ania ti bibiang dayta fantaserie iti tibi iti sursuratek? Mabalin latta met ngata no kayat, ta piksion ngarud, saan? Ti la ketdin mapampanunoten no kastoy a nasinga ti konsentresion. Ti sinal-ittan a balkasia. Ti sinal-ittan a nuang. Pagkabbalayekto ngatan da balkasia ken ti nuang, tapno awanen ti isturbo? Hmp!
“Tumakderka ditan! Kasangsangdonan ‘diay nuang ni Maning Man-aangat! Inkan kunak wenno balsigek ‘ta sinal-ittan a kompiuter! Balsigek no kunak, balsigek!”
Kasano nga igibusna aya, my dear readers? Agpasigak man laengen a kadakayo, ta makaammokayo la koman no ania ti kasayaatan a pangigibusan. Total, naibagak metten dagiti posible a pangigibusan. Select the best answer. No adda pay ti nasaysayaat a mapanunotyo a pangigibusan, mabalin latta. Total, italekkon kadakayo ti paggibusanna. Yunakon iti agyaman.
Babayu ngarud, innakon ikanawa ‘diay nuangko. Rapas dagiti dakulap ni baket, amangan no paysuenna a balsigen ‘toy kompiuterko, nakarkaro la ket ngaruden a diakon makasurat! ##
(30)
Saturday, June 25, 2005
ORIHINAL A MANUSKRITO
KAMALIG
6 comments:
- abril said...
-
Mayat...mayat, ala, uray saannak a literary critic, mang jim, kunaek nga eksperimental toy tiradam, open ending sa, a kasla tay sarita a 'Lady or the Tiger?'".
- 4:41 AM
- jim agpalo, jr. said...
-
ty, abril..
ipablaakko koma iti tawid daytoy.. idi sursuratek, idi addaak iti paggibusan, simmeksek iti utekko dayta "The Lady and the Tiger" isu a kasta met ti inaramidko.
napanunotko a napintas met daytoy a para iti makapakatawa, ket "nagerradoak" ketdin a nangisalip iti Premio Andel...addan ti sarita nga isagsaganak nga ikontes idi, ti "Ti Nasalukag Agbiag,Ti Sadut, Umuttot Uray Nakakumot" ngem intedko ken Ariel a para Rimat bareng no umisem met dagiti readers ti Rimat..
- 10:52 AM
- rva said...
-
mang jim, mas gustok daytoy orihinal a "sarita iti uneg ti sarita." napukaw daytoy iti bannawag version.
umapalak man ketdi. sapay ta makasutakyo met iti kastoy.
- 7:56 AM
- jim agpalo, jr. said...
-
ty, rva
makasuratka man met no pinsarem iti agsurat...kalakaan a suraten ti makapakatawa kunam sa...
- 4:31 PM
- joel said...
-
wen, kaka jim, napimpintas daytoy orihinal a manuskritom ngem iti adda idiay nga impablaak ti bannawag. unay laingmon a tumirada, kaka. apalanka la unay man. mangipabur-ika a man bassit iti tagtagilaing, manongmi.
- 9:04 PM
- joel said...
- This comment has been removed by a blog administrator.
- 9:06 PM


c: text/html

text:
Batanes
Ti Batanes ket akin-amianan-amin ken ti kabassitan a probinsia iti Filipinas no iti populasion ken kalawana ti madakamat. Ti probinsia ket buklen ti rimmuok dagiti isla (a maawagan iti "Is-isla ti Batanes") a masarakan iti Lingsat Luzon. Mairaman ti Batanes iti Tanap ti Cagayan (Rehion 2), iti Luzon. Ti ili a Basco ti kapitoliona. Nakasina ti probinsia kadagiti Is-isla ti Babuyan ti probinsia ti Cagayan babaen ti Kanal Balintang, ken iti Taiwan babaen ti Kanal Bashi. Ti akin-amianan amin a puro ti Batanes ken ti Isla ti Mavudis. Dagiti sabali pay a purona ket ti Misanga, Ditarem, Siayan, Itbayat, Dinem, Batan, Sabtang, Ivuhos, ken Diadekey. Ti laeng Itbayat, Batan, ken Sabtang ti addaan dagiti agnanaed a tattao.
Dagiti linaon
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Addaan ti Batanes iti 6 nga ili.
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sungbat Dagiti Saludsod Maipapan iti Biblia
Denggen kadi ti Dios ti amin a kararag?
Denggen ti Dios ti amin a tattao iti amin a nasion. (Salmo 145:18, 19) Parparegtaennatayo ti Saona, ti Biblia, nga ipakaammotayo kenkuana ti aniaman a pakaseknantayo. (Filipos 4:6, 7) Ngem saan a makaay-ayo iti Dios ti dadduma a kararag. Kas pagarigan, saanna nga anamongan dagiti maulit-ulit a naikabesa a kararag.—Basaem ti Mateo 6:7.
Kasta met, saan a denggen ni Jehova ti kararag dagiti sipapakinakem a manglabsing iti lintegna. (Proverbio 28:9) Kas pagarigan, idi tiempo ti Biblia, saan a dimngeg ti Dios kadagiti Israelita a nakabasol iti pammapatay. Nalawag, masapul a maragpattayo dagiti kalikaguman ti Dios tapno denggennatayo.—Basaem ti Isaias 1:15.
Ania ti rumbeng nga aramidentayo tapno denggennatayo ti Dios?
Ditay makaadani iti Dios babaen ti kararag no awan pammatitayo. (Santiago 1:5, 6) Masapul a kombinsidotayo nga adda Dios a maseknan kadatayo. Mapabileg ti pammatitayo no agadaltayo iti Biblia, gapu ta ti pammati ket naibatay iti pammaneknek ken pammatalged a mabasa iti Sao ti Dios.—Basaem ti Hebreo 11:1, 6.
Masapul a sipapasnek ken sipapakumbaba nga agkararagtayo. Uray ni Jesus nga Anak ti Dios, sipapakumbaba a nagkararag. (Lucas 22:41, 42) Gapuna, imbes nga ibagatayo iti Dios no ania ti kayattayo a mapasamak, masapul a tarusantayo dagiti kalikagumanna babaen ti panangbasatayo iti Biblia. Kalpasanna, agkararagtayo maitunos iti pagayatan ti Dios.—Basaem ti 1 Juan 5:14.
Ammuem ti Ad-adu Pay
Umadanika iti Dios Babaen ti Kararag
Denggen kadi ti Dios ti kararagmo? Tapno masungbatan dayta a saludsod, nasken a maawatam no ania ti isursuro ti Biblia maipapan iti kararag.


text:
Alemania
Ti Alemania [4] (Ingles: Federal Republic of Germany); (Aleman: Bundesrepublik Deutschland), a ti pannakaibalikas ket [bun·des·re·pu·blík dóych·land]) ket maysa a parlamentario a republika a tiponan ti muyong idiay Europa. Daytoy a pagilian ket addan dagiti 16 nga estado nga ti kapitoliona ken kadakkelan a siudad ket ti Berlin. Naisakupan ti Alemania iti kalawa nga 357,021 km2 ken addaan ti kaaduan a kalalaingan na a kasasaad ti panawen. Nga addaan daytoy ti 81.8 a riwriw a nagtaeng, isu daytoy ti kaaduan dagiti bilang ti umili a kameng ti estado ken isu ti kadakkelan nga ekonomia iti Kappon ti Europa. Maysa daytoy a nagruna a nabileg a politika iti kontinente iti Europa ken daulo ti teknolohikal kadagiti adadu pay a paset.
Ti maysa a rehion a nannaganan ti Hermania, a tinaengan dagiti nadumaduma a Hermaniko a tattao, nga idi ket nadokukomento sakbay idi AD 100. Iti las-ud ti Panag-akar a Paset ti panawen, dagiti Hermaniko a tribu ket nagpaabagatanda a nagpadakkel ken nangipatakder kadagiti agsasaruno a pagarian iti amin a Europa. Idi rugi ti maika-10 a siglo, dagiti Aleman a teritorio ket nagporma ti sentro a paset ti Nasantuan nga Imperio a Romano.[5] Idi las-ud ti maika-16 a siglo, dagiti akin-amianan a rehion ti Alemania ket nagbalin a sentro ti Protestante a Repormasion bayat a dagiti akin-abagatan ken akin-laud a paset ket nabati a tinurayan babaen dagiti Romano Katoliko a denominasion, a dagitoy dua a sangkatiponan ket nakilaban idiay Tallopulo a Gubat, a daytoy ti nagmarka ti rugi ti Katoliko–Protestante a panakabingbingay a nakaidasig ti Aleman a kagimongan manipud idin.[6] Nasakupan idi las-ud ti Napoleoniko a Gubgubat, ti itattakder ti Pan-Hermanismo idiay uneg ti Aleman a Konpederasion a nagbanagan idi 1871 iti panagkaykaysa dagiti kaaduan nga estado ti Alemania iti Alemania nga Imperio, a kaaduan a tinurayan ti Prusia. Kalpasan ti Aleman a Rebolusion iti 1918–1919 ken ti simmaruno a panagsuko ti milisia iti Umuna a Sangalubongan a Gubat, ti Imperio ket sinukatan babaen ti Weimar a Republilka idi 1918, ken nabingbingay babaen ti Tulag iti Versailles. Iti tengnga ti Nalatak a Panagsagsagaba, ti Maikatlo a Reich ket nairangarang idi 1933. Dayta a naudi a paset ti panawen ket namarkaan babaen ti Passmo ken Maikadua a Sangalubongan a Gubat. Kalpasan ti 1945, ti Alemania ket nabingbingay idi babaen ti simmakup a kumaduaan, ken nagbalin daytoy a dua nga estado, ti Daya nga Alemania ken Laud nga Alemania. Idi 1990 ti pagilian ket naipagkaykaysa.
Ti Alemania ket kameng a nangibangon ti Europeano a Komunidad idi 1957, a daytoy ket nagbalin a ti Kappon ti Europa idi 1993. Daytoy ket paset ti Schengen a Lugar ken manipud idi 1999 daytoy ket kameng ti eurosona. Ti Alemania ket maysa a Nalatak a Bileg ken kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, NATO, ti G8, ti G20, ti OECD ken ti Konsilo iti Europa, ken nkaala ti saan nga agtultuloy a tugaw idiay Salaknib a Konsilo ti UN par aiti 2011–2012 a termino.
Daytoy ket adda ti maikapat a kadakkelan nga ekonomia babaen ti nominal GDP iti Lubong ken ti maikalima a kadakkelan babaen ti pagpadaan ti kapigsa ti panag-gatang. Ti Alemania ket isu ti maikadua a kadakkelan ti komersio iti ruar ken maikatlo a kadakkelan nga agimimportar kadagiti tagilako. Ti pagilian ket nakaparang-ay ti maysa a nangato unay a pagalagadan ti panagbiag ken maysa a komprehensibo a sistema ti sosial sekuridad. Ti Alemania ket pagtaengan pay dagiti adu a makaseknan a pilosopo, dagiti sientista ken agin-inbento, ken naamammoan pay para iti bukodna a kultura ken politiko a pakasaritaan.
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti balikas nga Alemania ket naala manipud ti Latin a Hermania, a daytoy ket nairugi a naususar idi inampon ni Julius Caesar para kadagiti tattao ti daya ti Rin.[7] Ti Aleman a termino Deutschland (kasisigud a ti diutisciu land, "ti Aleman a dag-daga") ket naala manipud ti deutsch, a nanipud ti Daan a Ngato nga Aleman diutisc "nadayeg" (kas iti, tagikua ti aag wenno minamaag a "tattao"; kasisigud idi nga inus-usar a panangilasin ti pagsasao ti kadawyan a tao manipud ti Latin ken dagiti nagtaudanna a Romanse). Daytoy ket nagtaud metten manipud ti Proto-Hermaniko *þiudiskaz "nadayeg" (kitaen pay ti nai-Latin a porma ti Theodiscus), a naala manipud ti *þeudō, a nagtaud manipud ti Proto-Indo-Europeano *tewtéh₂- "tattao".[8]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti Hermaniko a tribu ken Pranko nga Imperio[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti Hermaniko a Tribu ket dagiti napanuntan a napetsaan iti Nordiko a Gambang a Panawen wenno ti Sakbay ti Romano a Landok a Panawen. Manipud ti akin-abagatan nga Eskandinabia ken amianan nga Alemania, nagpabagatanda a nagpadakkel, ti daya ken ti laud manipud idi umuna a siglo BC, a nakasarakda kadagiti Selta a tribu ti Gaul ken dagiti pay Irani, Baltiko, ken dagiti Eslabo a tribu idiay Akindaya nga Europa.[9] Babaen ni Augustus, ti Romano a Heneral a ni Publius Quinctilius Varus ket nangrugida a nagraut ti Hermania (ti maysa a lugar nga agarup a naigay-at manipud ti Rhine aginggana ti Ural a Banbantay). Idi AD 9, dagiti tallo Sangaarbanan a Romano nga indauloan babaen ni Varus ket inabak babaen ti [Cheruscan]] a daulo a ni Arminius. Babaen ti AD 100, idi ni Tacitus ket nagsurat ti Hermania, dagiti Hermaniko a tribu ket nagtaengda kadagiti igid ti Rin ken ti Danube (ti Limes Germanicus), a kaaduan a simmakop kadagiti lugar ti moderno nga Alemania; Austria, akin-abagatan a Bavaria ken ti lumaud a Rhineland, nupay kasta, dagitoy ket Roman a probinsia.[10]
Idi maika-3 a siglo adda dagiti nagtitipon a dakkel a tribu ti Lumaud nga Hermaniko a tribu: ti Alemanni, Franks, Chatti, Saxons, Frisii, Sicambri, ken Thuringii. Idi agarup a 260, dagiti Hermaniko a tattao ket naisinada kadagiti natengtengngel ti Romano a dag-daga.[11] Kalpasan ti panaraut dagiti Huns idi 375, ken ti panakapaay iti Roma manipud idi 395, dagiti Hermaniko atribu ket immadayoda nga immalis idiay abagatan a laud. Adda pay dagiti dadkkel a tribu a naggigiddan a nagporma a tattan ket ti makunkuna nga Alemania ken pinatalwda dagiti babbabassit a Hermaniko a tribu. Dagiti dadakkel a lugar (nga ammo manipud idi Merobingio a paset ti panawen a kas ti Austrasia) ket sinakupan babaen dagiti Pranko, ken ti Akin-amianan nga Alemania ket tinurayan babaen dagiti Sahone ken dagiti Eslabo.[10]
Nasantuan nga Imperio a Romano[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi 25 Disiembre 800, ni Karlomagno ket inpatakderna ti Imperio a Karolingio, nga daytoy ket nabingbingay idi 843.[12] Ti Nasantuan nga Imperio a Romano ket nagbanagan manipud ti dumaya a paset tipanakabingbingay. Ti bukodna ateritorio ket gumay-at manipud ti Karayan Eider idiay amianan aginggana idiay abagatn nga aplaya ti Mediteraneo.[12] Babaen ti anagturay dagiti emperador ti Otoniana (919–1024), adda dagiti nadumaduma a dukado a naipagkaykaysa idi, ken ti ari ti Alemania ket ket nabalangaatn idi a kas ti Emperador ti Nasantuan a Romano kadagitoy a rehion idi 962. Ti Nasantuan nga Imperio a Romanoket sinagepsepanna ti akin-amianan nga Italia ken Burgundy babaen ti panagturay dagiti Salian nga emperador(1024–1125), ngem dagitoy nga emperador ket napulkawda dagiti kabileganda babaen ti Inbestidura a Kontobersia.
Babaen dagiti Hohenstaufen nga emperador(1138–1254), dagiti Aleman a prinsipe ket nagpaaduda kadagiti mpluensia ti adayo a nagpaabagatan ken dagiti daya a teritorio a natagtagitao babaen dagiti Eslabo, a sinarunuan ti Aleman a pagtaengan kadagitoy a lugar ket ti ad-adayo a daya (Ostsiedlung). Dagiti akin-amianan nga ili ti ti Aleman ket rimang-ayda a kas dagiti kameng ti Hanseatika aLIga.[13] Iti panagirugi ti Nalatak a Bisin idi 1315, ken ti pay Nangisit a Patay iti 1348–50, bimassit ti populasion ti Alemania.[14] Ti bilin iti Nabalitokan a Turete idi 1356 ket nangited ti naikabatayan ti batay-linteg ti imperio ken inkodigona ti panakabutos tiemperador babaen dagiti pito a prinsipe a butos nga isu tinagituray kadagiti kabilegan a prinsipalidad ken arsobispado.[15]
Ni Martin Luther ket nangipadayeg Ti Siam a pulo ket lima a Tesis idi 1517, a kimmarit ti Romano Katoliko a Simbaan ken nangirugi ti Protestante Repormasion. Ti sabali a Luterano a simbaan ket nagbali nga opisial a relihion kadagiti adu nga estado ti Alemania kalpsan idi 1530. Ti relihioso a suppiatan ket nagiturong ti Tallopulo a Gubat (1618–1648), a daytoy ket nagdadael kadagiti daga ti Alemania.[16] Ti populasion dagiti estado ti Alemania ket napabassit babaen ti agarup a 30%.[17] Ti Kappia Westphalia (1648) ket nangipatingga ti kadagiti panakigubatan ti relihion kadagiti estado ti Alemania, ngem ti imperio ket de facto idi a nabingbingay kadagiti nadumaduma a nawaya a prinsipalidad. Idi maika-18 a siglo, ti Nasantuan nga Imperio a Romano ket binukel dagiti agarup a 1,800 kadagitoy a teritorio.[18] Manipud idi 1740 ken dagiti sumakbayan, ti dualismo a nagbaetan ti Austriano a Monarkia ti Habsburg ken t Pagarian iti Prusia ket dagitoy ti nagituray ti pakasaritaan ti Alemania. Idi 1806, ti Imperium ket naraut idi ken narunaw a kas ti nagbanagan ti Napoleoniko a Gubgubat.[19]
Aleman a Konpederasion ken Imperio[urnosen | urnosen ti taudan]
Kalpasan ti panakatnag ni Napoleon, ti Kongreso iti Vienna ket nagtaripnong idi 1814 ken nangipatakder ti Aleman a Konpederasion (Deutscher Bund), ti nalukay a liga dagiti 39 a naturay nga estado. Ti suppiatan iti restorasion a politika ket bassit a gapuanan ti bassit ti itatakder dagiti liberal a tignay, a sinarunuan babaen dagiti baro a pamay-an iti panagigawid babaen ti Austriano nga estadista a ni Metternich. Ti Zollverein, ti taripa a kappon, ket nagpasayaat pay ti ekonomia apanagkaykaysa dagiti estado ti Alemania.[20] Dagiti Panakaumilian ken liberal a kapanunotan ti Pranses a Rebolusion ket nakaala ti immad-adu a suporta kadagiti kagimongan, a naipangpangruna dagiti katutubo, nga Aleman. Iti nagbanagan dagiti serie ti rebolusionario a tignay idiay Europa, nga isu daytoy ti nangipatakder ti republika idiay Pransia, dagiti nasirib ken dagiti saan a nantanok a tattao ket nangirugida dagiti Rebolusion iti 1848 kadagiti Aleman nga estado. Ni ari Frederick William IV iti Prusia ket naidatonan idi ti titulo a kas ti Emperador, ngem gapu ti panakapukawna ti bileg; linikudanna ti balangat ken nagidiaya ti batay-linteg, a ngiturong daytoy ti temporario a pannakapaay para iti tignay.
Ti suppiat a nagbaetan ni Ari William I iti Prusia ken ti umad-adu a liberal a parlamento ket rimsuak gapu kadagiti milisia a reporma idi 1862, ken ti ari ket indutokna ni Otto von Bismarck idiay baro a Ministro Presidente iti Prusia. Ni Bismarck ket nagballigi a nangitangda ti gubat idiay Dinamarka idi 1864. Ti Prusiano a panagballigi iti Austro-Prusiano a Gubat idi 1866 ket nagpakabael kaniana a nagpartuat ti Amianan nga Aleman a Konpederasion (Norddeutscher Bund) ken ti panagilaksid ti Austria, a daytoy ket ti dati a daulo ti Aleman nga estado, manipud kadagiti pannakibinag ti pederasion. Kalpasan ti Pranses a pakaabak iti Pranko-Prusiano a Gubat, ti Aleman nga Imperio ket nairangarang idi 1871 idiay Versailles, a daytoy ket nagikaykaysa kadagiti naiwarwara a paset ti Alemania malaksid ti Austria (Kleindeutschland, wenno "Basbassit nga Alemania"). Nga adda ti gangani a dua a pagkatlo kadagiti teritoriona ken populasion, ti Prusia ket isu idi ti katurayan a konstituente ti baro nga estado; ti Hohenzollern nga Ari iti Prusia ket isu ti nagturay a kas ti agdama nga Emperadorna, ken ti Berlin ket isu ti nagbalin a kapitoliona. Iti Gründerzeit a paset ti panawen a kalpasan ti panagkaykaysa ti Alemania, ti ganganaet nga annuroten ni Bismarck' a kas ti Kanselor iti Alemania babaen ni Emperador William I ket nagpasingked ti puesto ti Alemania a kas maysa a nalatak a pagilian babaen ti panagpanday dagiti sangkatiponan, a nagisina ti Pransia babaen dagiti diplomatiko apamay-an, ken ti panalillik ti gubat. Babaen ni Wilhelm II, nupay kasta, ti Alemania, a kasla dagiti dadduma pay a bileg ti Europa, ket nangala ti imperialistiko a dalan a nagiturong ti panakabusor dagiti kumaaruba a pagilian. A kas nagbanagan ti Berlin a Komperensia idi 1884 ti Alemania ket nangitunton kadagiti nadumaduma a kolonia a mairaman ti Aleman a Daya nga Aprika, ti Aleman a Abagatan aLaud nga Aprika, ti Togo, ken ti Kamerun.[21] Kaaduan kadagiti kumaduaan idi a nakairamanan ti Alemania ket saan a napabaro, ken dagiti baro a kumaduaan ket inaksidda ti pagilian.[22]
Ti asasinasion ni nabalangatn a prinsipe ti Austria idi 28 Hunio 1914 ket isu ti nagkalbit ti Umuna a Sangalubongan a Gubat. Ti Alemania, a kas paset dagiti Sentro a Bileg, ket nakasagaba ti suppiatan a panakaabak manipud ti Kumaduaan iti maysa kadagiti kadaksan a suppiatan iti amin a panawen. Adda ti nakarkulo a dua a riwriw nga Aleman asoldado ti natay iti Umuna aSangalubongan a Gubat.[23] Ti Aleman aRebolusion ket rimsua idi Nobiembre 1918, ken ni Emperador Wilhelm II ken amin dagiti agturturay nga prinsipe ti Aleman ket nagikkatda. Ti armistisio ketnagipasardeng ti gubat idi 11 Nobiembre, ken ti Alemania ket napilit a nagpirma ti Tulag iti Versailles idi Hunio 1919. Daytoy a tulag ket nasirmata idiay Alemania a kas maysa a panagemma a panagtultuloy ti gubat, ken kankanayon a nadakdakamat a kas ti nangimpluesia ti itatakder iti Nazismo.[24]
Weimar a Republika ken Nazi a Turay[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti rugi ti Aleman a Rebolusion idi Nobiembre 1918, ti Alemania ket nairangarang a kas maysa a republika. Nupay kasta, ti panagsagsagaba para iti bileg ket nagtultuloy, nga adda ti radikal a kanigid a Komunista a nagagaw ti bileg idiay Babaria. Ti rebolusion ket nagpatingga idi 11 Agosto 1919, nga idi ti demokratiko a Weimar a Batay-linteg ket pinirmaan idi babaen ni Presidenet Friedrich Ebert.[26] Nagsagsagaba manipud ti Nalatak a Depresion iti 1929, ti narusanger a kasasaad ti kappia a nga indiktaran Tulag iti Versailles, ken dagiti adu a panagsasaruno ti saan a natalinaay a gobierno, dagiti Aleman ket immadaduda a naawanan ti panakailasin iti gobierno. Daytoy ket pinakaro babaen ti sapasap a kanawan a payak ti Dolchstoßlegende, wenno agbagkong ti likudan a sarsarita, a nagisuppiat a ti Alemania ket naabak ti Umuna a Sangalubongan a Gubat gapu kadagiti nagayat a mangituang ti gobierno. Ti Weimar a gobierno ket napabasol a nagliput ti Alemania babaen ti panagpirma ti Tulag iti Versailles. Babaen idi 1932, ti Aleman a Partido Komunista ken ti Nazi a Partido ket nagtengtengngel ti kaaduan iti Parlamento, a sinungrodan daytoy babaen ti panakadiskontento ti Weimar a gobierno. Kalpasan kadagiti serie ti napaay a gabite, ni Presidente Paul von Hindenburg ket indutokna ni Adolf Hitler a kas ti kanselor iti Alemania idi 30 Enero 1933.[27] Odi 27 Pebrero 1933 ti Reichstag a pasdek ket nauram, ken ti simmaruno a emerhensia a bilin ket nagikkat kadagiti pagibatayan a karbengan dagiti umili. Ti panagpakabael a tignay ket naipasa idiay parlamento ken nagited kenni Hitler ti awan ti lappedna a lehislatibo a bileg. Ti laeng Partido Sosial Demokratiko ti bimmutos a simmupiat ti daytoy, bayat a dagiti Komunista nga MP ket naibaluden.[28][29] Nga nagus-usar ti bilegna ti manglusit ti aniaman a pudno wenno makapataud a resistansia, ni Hitler ket nangibangon ti naipatengnga a totalitariano nga estado kadagiti sumaganad a bulan. Ti industria ket naparang-ay nga adda ti napatengngaan ti isip ti panag-armas manen ti milisia.[30]
Idi 1935, ti Alemania nakaala manen ti panagtengngel iti Saar ken idi 1936 ti milisia a panagtengngel iti Rhineland, a dagitoy dua ket napukaw idi babaen ti Tulag iti Versailles.[31] Idi 1938, ti Austria ket naikapet, ken idi 1939, ti Czechoslovakia ket naiyeg babaen ti Aleman a turay. Ti panagraut iti Polonia ket naisaga idi babaen ti Molotov–Ribbentrop a tulag ken Operasion Himmler. Odi 1 Septiembre 1939 ti Aleman a Wehrmacht nangirugi ti blitzkrieg idiay Polonia, a daytoy ket nadaras a sinakupan babaen ti Alemania ken babaen ti Nalabbaga a Buyot ti Sobiet. Ti Nagkaykaysa a Pagarian ken Pransia ket nagirangarand ti gubat iti Alemania, a daytoy ti nagmarka ti irurugi iti Maikadua a Sangalubongan a Gubat.[32] Idi nagprogproferso ti gubat, ti Alemania ken dagiti kumaduaanna ket napardasda a nakatengngel ti kaaduan ti kontinental a Europa ken Amianan nga Aprika, ngem ti plano a mangpilit ti Nagkaykaysa aPagarian ti mangipasrdeng ti gubat wenno sumuko ket napaay. Idi 22 Hunio 1941, ti Alemania ket nagtukkol ti Molotov–Ribbentrop a tulag ken ti rinautna ti Kappon ti Sobiet. Ti panagraut idiay Pearl Harbor ti Hapon ket nagiturong ti Alemania a mangirangarang ti gubat iti Estados Unidos. Ti Gubat Stalingrad ket pimmilit ti buyot ti Alemania nga agpasanod idiay Dumaya a Sanguanan.[32] Idi Septiembre 1943, ti kumaduaan ti Alemani anga Italia ket simmuko, ken dagiti tropa ti Alemania ket napilitda a mangsalaknib ti nainayon a sanguanan idiay Italia. Ti D-Day ket naglukat ti maysa a Lumaud a Sanguanan, a kas dagiti puersa ti Kumaduaan ket nagtultuloyda a nagabanse kadagiti teritorio ti Alemania. Odi 8 Mayo 1945, dagiti Aleman a puersa ket simmukoda kalpasan ti panagsakop ti Nalabbaga a Buyot iti Berlin.[33]
Iti kalpasan daytoy a nagbalin nga ammo a kas ti Holokausto, ti Maikatlo a Reich a turay ket nagaramid kadagiti annuroten a dagus a nagparukma kadagiti adu a disidente ken minoridad. Rinwriw a tattao ti pinatay babaen dagiti Nazis idi lasud ti Holokausto, a mairaman dagiti agarup nga innem a riwriw a Hudio, ken dagiti adu a bilang dagiti tattao a Romani, Saksi ni Jehovah, Polako ken dagiti dadduma pay nga Eslabo, naibalud a Sobiet, attao nga adda sakit tiulo ken/wenno maipapan ti bagi a disabilidad, dagiti bakla, ken kamkameng dagiti suppiatan ti politiko ken relihion.[34] Ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat ket akinrebbeng para kadagiti adadu ngem 40 a riwriw a natnatay idiay Europa.[35] Dagiti tribunal ti Nuremberg ket natenggel para kadagiti Nazi a mangdakdakes ti gubat kalpasan ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat.[36] Dagiti nadangran ti gubat para iti Alemania ket nakarkulo iti 5.3 a riwriw nga Aleman a soldado[37] ken riniwriw nga Aleman a paisano;[38][39][40][41][42] ken ti pannakaabak ti gubat ket nagbanagan iti dakkel a panakapukaw dagiti teritorio; ti panagpatalwa dagiti agarupa 15 a riwriw nga etniko nga Aleman manipud kadagiti dati nga akindaya a teritorio iti Alemania ken dagiti dumaya a Europiano a pagilian; adu a pangrames kadagiti Alemania a babbai;[43] ken ti panakadadael kadagiti nadumaduma a kangrunaan a siudad.
Administribo a pannakabingbingay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c d "World Economic Outlook Database". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Septiembre 2011. Naala idi 17 Nobiembre 2011.
- ^ "Gini coefficient of equivalised disposable income (source: SILC)". Eurostat Data Explorer. Naala idi 13 Agosto 2013.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ Rubino, Carl Ralph Galvez (2000). "Alemania". Ilocano Dictionary and Grammar: Ilocano-English, English-Ilocano. University of Hawaiʻi Press. p. 22. ISBN 978-0-8248-2088-6.
- ^ Ti Latin a nagan Sacrum Imperium (Nasantuan nga Imperio) ket nadokumentuan manipud idi 1157. Ti Latin a nagan Sacrum Romanum Imperium (Nasantuan nga Imperio a Romano) ket immuna idi a nadokumentuan idi 1254. Ti napno a nagan "Nasantuan nga Imperio a Romano ti Aleman a Pagilian" (Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation) ket napetsaan manipud idi maika-15 a siglo.
Zippelius, Reinhold (2006) [1994]. Kleine deutsche Verfassungsgeschichte: vom frühen Mittelalter bis zur Gegenwart [Ababa a Pakasaritaan ti Batay-linteg ti Aemania: manipud idi Nasapa a Tengnga ti Panawen aginggana ti Agdama] (iti Aleman) (Maika-7 nga ed.). Munich: Beck. p. 25. ISBN 978-3-406-47638-9.
- ^ "Alemania". Berkley a Sentro para iti Relihion, Kappia, ken Pannakibiang iti Lubong. Naala idi 2011-12-15.
- ^ Schulze, Hagen (1998). Alemania: Ti Baro a Pakasaritaan. Unibersidad ti Harvard a Pagmalditan. p. 4. ISBN 0-674-80688-3.
- ^ Lloyd, Albert L.; Lühr, Rosemarie; Springer, Otto (1998). Etymologisches Wörterbuch des Althochdeutschen, Band II (iti Aleman). Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht. pp. 699–704. ISBN 3-525-20768-9. (para iti minamaag) Lloyd, Albert L.; Lühr, Rosemarie; Springer, Otto (1998). Etymologisches Wörterbuch des Althochdeutschen, Band II (iti Aleman). Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht. pp. 685–686. ISBN 3-525-20768-9. (para iti maag)
- ^ Claster, Jill N. (1982). Mediebal a Kapadasan: 300–1400. Unibersidad ti New York a Pagmalditan. p. 35. ISBN 0-8147-1381-5.
- ^ a b Fulbrook 1991, pp. 9–13.
- ^ Bowman, Alan K.; Garnsey, Peter; Cameron, Averil (2005). Ti didigra ti imperio, A.D. 193–337. Ti Cambridge a Taga-ugma a Pakasaritaan. 12. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. p. 442. ISBN 0-521-30199-8.
- ^ a b Fulbrook 1991, p. 11.
- ^ Fulbrook 1991, pp. 13–24.
- ^ Nelson, Lynn Harry. Ti Nalatak a Bisin (1315–1317) ken ti nagisit a Patay (1346–1351). Unibersidad iti Kansas. Naala idi 19 Marso 2011.
- ^ Fulbrook 1991, p. 27.
- ^ Philpott, Daniel (Enero 2000). "Ti Relihioso a Ramut iti Moderno a Sangalubongan a Panakibiang". Dagiti politika ti lubong. 52 (2): 206–245.
- ^ Macfarlane, Alan (1997). Dagiti salbahe a gubat ti kappia: Inglatera, Hapon ken ti Malthus a palab-og. Blackwell. p. 51. ISBN 978-0-631-18117-0.
- ^ Gagliardo, G., Reich ken Pagilian, Ti Nasantuan nga Imperio a Romano a kas maysa a Kapanunotan ken Kinapudno, 1763–1806, Unibersidad ti Indiana a Pagmalditan, 1980, p. 12-13.
- ^ Fulbrook 1991, p. 97.
- ^ Henderson, W. O. (Enero 1934). "The Zollverein". History. 19 (73): 1–19. doi:10.1111/j.1468-229X.1934.tb01791.x.
- ^ Black, John, ed. (2005). 100 maps. Sterling Publishing. p. 202. ISBN 978-1-4027-2885-3.
- ^ Fulbrook 1991, pp. 135, 149.
- ^ Crossland, David (22 Enero 2008). "Last German World War I Veteran Believed to Have Died". Spiegel Online. Naala idi 25 Marso 2011.
- ^ Lee, Stephen J. (2003). Europa, 1890–1945. Routledge. p. 131. ISBN 978-0-415-25455-7.
- ^ Thamer, Hans-Ulrich (2003). "Beginn der nationalsozialistischen Herrschaft (Teil 2)". Nationalsozialismus I (iti Aleman). Bonn: Pederal nga Ahensia para iti Sibik nga Edukasion. Naala idi 5 Abril 2012.
Ni Presidente Paul von Hindenburg ket pimmusay idi maikadua ti Agosto, 1934. Ti aldaw sakbay, a nagpasingked ti gabinete a nagited kenni Hitler a kas ti sumaruno kaniana. Ti opisina ti presidente ket marunawto ken maitiponn iti opisina ti kanselor babaen ti nagan a "Führer und Reichskanzler". Nupay kasat, daytoy ket sawagen iti Panagbakabael a Tignay. (naipangyababa ken sinabalin ti pannakaisao)
- ^ Fulbrook 1991, pp. 156–160.
- ^ Fulbrook 1991, pp. 155–158, 172–177.
- ^ "Das Ermächtigungsgesetz 1933" (iti Aleman). Museo ti Deutsches Historisches. Naala idi 25 Marso 2011.
- ^ Stackelberg, Roderick (1999). Alemania ni Hitler: Dagiti taudan, pannakaipatarus, legado. Routledge. p. 103. ISBN 978-0-415-20115-5.
- ^ "Industrie und Wirtschaft" (iti Aleman). Museo ti Deutsches Historisches. Naala idi 25 Marso 2011.
- ^ Fulbrook 1991, pp. 188–189.
- ^ a b Fulbrook 1991, pp. 190–195.
- ^ Steinberg, Heinz Günter (1991). Die Bevölkerungsentwicklung in Deutschland im Zweiten Weltkrieg: mit einem Überblick über die Entwicklung von 1945 bis 1990 (iti Aleman). Kulturstiftung der dt. Vertriebenen. ISBN 978-3-88557-089-9.
- ^ Niewyk, Donald L.; Nicosia, Francis R. (2000). Ti Columbia a Pagalagadan ti Holokausto. Unibersidad ti Columbia a Pagmalditan. pp. 45–52. ISBN 978-0-231-11200-0.
- ^ "Dagiti daulo ti Sobiet ket agdungdung-awda kadagiti natnatay ti gubat". BBC News. 9 Mayo 2005. Naala idi 18 Marso 2011.
- ^ Overy, Richard (17 Pebrero 2011). "Nuremberg: Dagiti napabpabasol a Nazi". BBC History. Naala idi 25 Marso 2011.
- ^ Rűdiger Overmans. Deutsche militärische Verluste im Zweiten Weltkrieg. Oldenbourg 2000. ISBN 3-486-56531-1
- ^ Das Deutsche Reich und der Zweite Weltkrieg, Bd. 9/1, ISBN 3-421-06236-6. Page 460 (Daytoy a panagadal ket insagana babaen ti Panagsukisok ti Pakasaritaan ti Militar ti Siiigam a Buyot ti Alemania]], ti maysa nga ahensia ti Aleman a gobierno)
- ^ Peter Antill; Peter Dennis (10 Oktubre 2005). Berlin 1945: gibus ti Sangaribo a Tawen ti Reich. Osprey Publishing. p. 85. ISBN 978-1-84176-915-8. Naala idi 24 Hunio 2011.
- ^ Bonn : Kulturstiftung der Deutschen Vertriebenen, Vertreibung und Vertreibungsverbrechen, 1945–1948 : Bericht des Bundesarchivs vom 28. Mai 1974 : Archivalien und ausgewählte Erlebnisberichte / [Redaktion, Silke Spieler]. Bonn :1989 ISBN 3-88557-067-X. (Daytoy ket ti panagadal ti Aleman a nadangran a napatalaw gapu ti "managdakakes ti gubat" nga insagana babaen dagiti Arkibo ti Aleman a Gobierno)
- ^ Dagiti reporta ti Alemania. Nga dda ti pangyuna babaen ni Konrad Adenauer. Alemania (Laud). Presse- und Informationsamt. Wiesbaden, Distribution: F. Steiner, 1961] Panid 32
- ^ Robert N. Proctor, Racial Hygiene: Ti Medisina babaen dagiti Nazi, Harvard 1988,
- ^ Beevor, Antony (2003) [2002]. Berlin: Ti panakarebba 1945. Penguin. pp. 31–32, 409–412. ISBN 978-0-14-028696-0.
- Albania
- Alemania
- Andorra
- Armenia
- Austria
- Azerbaijan
- Belhika
- Bielorusia
- Bosnia ken Herzegovina
- Bulgaria
- Cyprus
- Dinamarka
- Eslobakia
- Eslobenia
- Espania
- Estonia
- Georgia
- Gresia
- Hungaria
- Islandia
- Irlanda
- Italia
- Kazakhstan
- Kroasia
- Letonia
- Liechtenstein
- Lituania
- Luxembourg
- Macedonia
- Malta
- Moldovia
- Monaco
- Montenegro
- Nagkaykaysa a Pagarian
- Norwega
- Olanda
- Pinlandia
- Polonia
- Portugal
- Pransia
- Romania
- Rusia
- San Marino
- Serbia
- Siudad ti Batikano
- Suesia
- Suisa
- Tseka
- Turkia
- Ukrania
- Alemania
- Dagiti Alpino a pagilian
- Tengnga nga Europa
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Baltiko
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti pederal a pagilian
- G8 a pagpagilian
- G20 a pagpagilian
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Aleman
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti NATO
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Europa
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1871
- Akinlaud nga Europa


text:
Kategoria:Heograpia ti Artiko
Dagiti subkategoria
Daytoy a kategoria ket addaan kadagiti sumaganad a 2 a subkategoria, manipud iti 2 a dagup.
D
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Artiko (6 K, 4 P)
- Dagiti rehion ti Artiko (3 K, 2 P)
Pampanid iti kategoria "Heograpia ti Artiko"
Dagiti sumaganad a 20 a panid ket adda iti daytoy a kategoria, manipud iti 20 a dagup.
0–9
- Maika-67 a paralelo amianan
- Maika-68 a paralelo amianan
- Maika-69 a paralelo amianan
- Maika-70 a paralelo amianan
- Maika-71 a paralelo amianan
- Maika-72 a paralelo amianan
- Maika-73 a paralelo amianan
- Maika-74 a paralelo amianan
- Maika-75 a paralelo amianan
- Maika-76 a paralelo amianan
- Maika-77 a paralelo amianan
- Maika-78 a paralelo amianan
- Maika-79 a paralelo amianan
- Maika-80 a paralelo amianan
- Maika-81 a paralelo amianan
- Maika-82 a paralelo amianan
- Maika-83 a paralelo amianan


text:
William R. King
Ni William Rufus DeVane King (Abril 7, 1786 – Abril 18, 1853) ket maysa idi nga Amerikano a politiko ken diplomata. Isu idi ti maiak-13 a Bise Presidente iti Estados Unidos iti agarup nga innem a dominggo idi 1853 sakbay a pimmusay. Isu ket immuna a nabutosan a kas ti Pannakabagi iti Estados Unidos manipud idiay North Carolina ken maysa a Senador manipud idiay Alabama. Isyu ket nagserbi pay a kas ti Ministro idiay Pransia.
Isu ket maysa a Demokrata, isu ket maysa a Unionista ken dagiti kontemporariona ket maipanunotan nga isu ket maysa a agpakatengnga kadaiti pilaw iti sektionalismo, panagtagabu, ken ti lumaud a panagpalawa a gapuanan ti Sibil a Gubat ti Amerikano. Isu ket timmulong a naburador ti Kompromiso iti 1850.[1] Isu ket ti maymaysa laeng nga ehekutibo nga opisial ti Estados Unidos a nagsapata ti opisina iti ganganaet a daga. Ni King ket pimmusay iti daig kalpasan ti 45 nga aldawna ti opisina. Malaksid kenni John Tyler ken Andrew Johnson—a dagitoy dua ket simmarunoda ti kinapresidente—isuna laeng ti kababaan a nagserbi a Bise Presidente.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Daniel Fate Brooks (2003). "Dagiti Rupa ni William R. King" (PDF). Alabama Heritage. Unibersidad iti Alabama, Unibersidad iti Alabama idiay Birmingham, Alabama Departamento dagiti Arkibo ken Pakasaritaan. 69 (Kalgaw): 14–23.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Kategoria:William King iti Wikimedia Commons


text:
Kapitalismo
Ti kapitalismo ket maysa nga ekonomiko a sistema a naibatay iti pribado a panagtagikua dagiti pamay-an ti produksion ken ti panagpataud kadagiti produkto wenno dagiti serbisio para iti ganansia.[1] Dagiti dadduma pay nga elemento a nangruna iti kapitalismo ket mairaman ti panag-umnong ti puonan ken kankanayon a ti masalisal a paglakkuan.[2] Adda dagiti adu a kita ti kapitalismo, a mairaman ti laissez-faire, pagimbagan akapitalismo ken estado a kapitalismo. Ti kapitalismo ket naipanpanunotan a naipakat kadagiti nadumaduma a naipakasaritaan a kaso, a nagdumaduma kadagit panawen, heograpia, politika, ken kultura.[3] Adda dagiti sapasapa pakaitunosan a ti kapitalismo ket nagbalin nga isu ti katurayan idiay Lumaud a lubong a sumursurot ti pannkapaay ti panagriringgor.[4] Dagiti maisalsalisal a paglaklakuan ket mabalin pay a mabirukan kadagiti naibatay ti paglakkuan nga alternatibo ti kapitalismo a kas ti paglakkuan a sosialismo ken pagtitinnulongan nga ekonomia.
Dagiti ekonomista, politikal nga ekonomista ken dagiti historiador ket nangalalada ti naggigiddiat a perspektibo iti panagusig ti kapitalismo. Dagiti ekonomista ket kadawyanda a mangipapugsa ti degrado a ti gobierno ket awan ti panagtengngelna kadagit ipaglakkuan (laissez faire), ken ti pay kinapangruna ti karkarbengan ti tagikua.[5][6] Kaaduan kadagiti politikal nga ekonomista ket mangipigpigsa pat ti pribado a tagikua, a maipatinayon ti pannakibiang a bileg, matgedan ti panagtrabaho, klase, ken ti pannakaisangayan ti kapitalismo a kas maysa a naipakasaritaan a nakabuklan.[7] Ti gay-at ti kawaya a pagiddiatan dagiti paglakuan, ken ti dagiti pay alagaden a mangipalpalawag ti pribado a tagikua, ket maysa a banag ti politika ken annuroten. Adu kadagiti estado ket addaanda kadagiti naitermino a kas ti naglalaok nga ekonomia, a nagipadpatudo kadagit nadumaduma a degrado ti naplano ken dagit ipinataray ti paglakkuan nga elemento a sistema ti ekonomia ti estado.[7]
Ti termino a kapitalismo ket nagin-inut a naiwarwaras idiay kadagupan ti Lumaud a lubong idi maika-19 ken maika-20 a sigsiglo a kaaduan a gapuanan kadagti sinursurat ni Karl Marx.[3]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Chris Jenks. Core Sociological Dichotomies. Londres, Inglatera, UK; Thousand Oaks, California, USA; New Delhi, India: SAGE. Pp. 383.
- ^ Heilbroner, Robert L. "kapitalismo." Ti Baro a Palgrave a Diksionario ti Ekonomia. Maikadua nga Edision. Eds. Steven N. Durlauf and Lawrence E. Blume. Palgrave Macmillan, 2008. Ti Baro a Palgrave a Diksionario ti Ekonomia Online. Palgrave Macmillan. 29 Agosto 2012   doi:10.1057/9780230226203.0198
- ^ a b Scott, John (2005). Industrialismo: Ti Diksionario ti Sosiolohia. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan.
- ^ Capitalism. Encyclopædia Britannica. 2006.
- ^ Tucker, Irvin B. (1997). Makroekonomia para iti Tatta nga Aldaw. p. 553.
- ^ Case, Karl E. (2004). Dagiti Pamunganayan ti Makroekonomia. Prentice Hall.
- ^ a b Stilwell, Frank. “Politikal nga Ekonomia: ti Binglay dagiti Ekonomiko a Kapanunotan.” Umuna nga Edision. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. Melbourne, Australia. 2002.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Kapitalismo iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Kapitalismo iti Wikiquote (Ingles)


text:
Maria, Siquijor
Ti Maria ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Siquijor iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Maria ket nabennebenneg iti 22 a barbaranggay.[2]
- Bogo
- Bonga
- Cabal-asan
- Calunasan
- Candaping A
- Candaping B
- Cantaroc A
- Cantaroc B
- Cantugbas
- Lico-an
- Lilo-an
- Looc
- Logucan
- Minalulan
- Nabutay
- Olang
- Pisong A
- Pisong B
- Poblacion Norte
- Poblacion Sur
- Saguing
- Sawang
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Siquijor". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Oktubre 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Siquijor". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 7 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Pagsanjan, Laguna
Ti Pagsanjan ket maysa a maikatlo a klase nga ili iti probinsia ti Laguna iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Pagsanjan ket nabingbingay a politikal iti 16 a barbaranggay.[2]
- Anibong
- Biñan
- Buboy
- Cabanbanan
- Calusiche
- Dingin
- Lambac
- Layugan
- Magdapio
- Maulawin
- Pinagsanjan
- Baranggay I (Poblacion)
- Baranggay II (Poblacion)
- Sabang
- Sampaloc
- San Isidro
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Laguna". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 12 Agosto 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Laguna". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 12 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)
- Pagtaengan dagiti taga-Paete iti Net


text:
Malaria
Ti Malaria ket maysa nga inaw-awit ti lamok a makaalis a sakit ti tatttao ken dagiti dadduma nga ayup a punganayan babaen dagitiprotista (maysa a kita ti mikroorganismo) iti hener a Plasmodium. Dagiti protista ket umunada nga akaran ti dalem, ken agtigtignayda a kas dagiti parasito iti uneg dagiti nalabbaga sellula ti dara, a mangpataud kadagiti sintoma a kadawyan a mairaman ti gurigor ken sakit ti ulo, kadagiti nakaro a kaso daytoy ket rumangrang-ay iti koma wenno patay. Ti sakitket sapasap kadagiti tropikal ken subtropikal a rehion idiay maysa a nalawa a banda ti ekuador, a mairaman ti kaaduan iti Sub-Sahara nga Aprika, Asia, ken ti Kaamerikaan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Kasilpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Malaria iti Wikimedia Commons


text:
President Manuel A. Roxas, Zamboanga del Norte
Ti President Manuel A. Roxas ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Zamboanga del Norte iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti President Manuel A. Roxas ket nabennebenneg iti 31 a barbaranggay.[2]
- Balubo
- Banbanan
- Canibongan
- Capase
- Cape
- Denoman
- Dohinob
- Galokso
- Gubat
- Irasan
- Labakid
- Langatian
- Lipakan
- Marupay
- Moliton
- Nabilid
- Panampalay
- Pangologon
- Piao
- Piñalan
- Piñamar
- Pongolan
- Salisig
- Sebod
- Sibatog
- Situbo
- Tanayan
- Tantingon
- Upper Irasan
- Upper Minang
- Villahermoso
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Zamboanga del Norte". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 17 Oktubre 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Zamboanga del Norte". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 17 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Makapagtalinaedka a Naemma Uray Masubokka
“Panagbalin a naemma iti pannakipagna iti Diosmo”!—MIK. 6:8.
KANTA: 48, 95
1-3. Ania ti saan nga inaramid ti di nainaganan a propeta manipud Juda, ket ania ti nagbanaganna? (Kitaen ti ladawan iti rugi ti artikulo.)
BAYAT ti panagturay ni Ari Jeroboam, nangibaon ni Jehova iti propeta manipud iti Juda a mangibaga iti nadagsen a mensahe ti panangukom iti daytoy apostata nga ari ti Israel. Nagtulnog ken impakaammo ti napakumbaba a propeta ti mensahe ti Dios, ket sinalakniban ni Jehova ti adipenna manipud iti nakaro a pungtot ni Jeroboam.—1 Ar. 13:1-10.
2 Idi agaw-awiden ti propeta, kinamakam ti maysa a lakay a naggapu idiay Bethel. Imbaga ti lakay nga isu ket propeta ni Jehova. Inallilawna ti propeta a mangsukir iti nainget a bilin ni Jehova a ‘di mangan iti tinapay wenno uminum iti danum,’ ken ‘di agsubli manen iti dalan’ a nagnaanna. Saan a naragsakan ni Jehova. Kalpasan dayta, iti dalanna nga agawid, nakasabat ti propeta ni Jehova iti leon a nangpapatay kenkuana.—1 Ar. 13:11-24.
3 Apay a dagus a namati ti dati a naemma a propeta iti manangallilaw a lakay? Saan nga ibaga ti Biblia. Ngem mabalin a nalipatanna a masapul koma a ‘sieemma a nakipagna iti Dios.’ (Basaen ti Mikias 6:8.) Iti Biblia, ti pannakipagna ken Jehova kaipapananna ti panagtalek kenkuana, panangsuporta iti kinasoberanona, ken panagtulnog kenkuana. Ammo ti naemma a tao a masapul ken kanayon a makikomunikar iti naayat ken mannakabalin-amin nga Amana. Mabalin koma nga insaludsod ti propeta ken Jehova no nagbaliw dagiti bilinna, ngem saan nga ibaga ti Kasuratan nga inaramidna dayta. No dadduma, adda dagiti bambanag a narigat a desisionan, ket mabalin a saan a nalawag no ania ti rumbeng nga aramidentayo. No bigbigentayo nga adda limitasiontayo, matignaytayo nga agpaiwanwan ken Jehova, iti kasta, maliklikantayo ti agaramid iti nadagsen a kamali.
4. Ania ti adalentayo iti daytoy nga artikulo?
4 Iti napalabas nga artikulo, naammuantayo no apay a napateg nga ipakita dagiti Kristiano ti kinaemma agingga ita ken no ania ti ramanen ti panangipakita iti dayta. Ngem ania dagiti kasasaad a mabalin a masubok ti kinaemmatayo? Ken kasano a makapagtalinaedtayo a naemma uray iti narigat a kasasaad? Tapno masungbatan dagitoy a saludsod, usigentayo ti tallo a gagangay a situasion a mabalin a mangsubok iti kinaemmatayo, ken kitaentayo no kasano a makapagtignaytayo a siuumiso iti tunggal kasasaad.—Prov. 11:2.
NO AGBALIW TI KASASAADTAYO
5, 6. Kasano nga impakita ni Barzillai ti kinaemma?
5 Mabalin a masubok ti kinaemmatayo no agbaliw ti kasasaad wenno annongentayo. Sigurado a kasta unay a dayaw ti narikna ti 80 ti tawenna a ni Barzillai idi inawis ni David a makipagnaed iti palasio. Mabalin a matagiragsakna koma ti agtultuloy a makikadua iti ari no patganna ti awis ni David. Ngem nagkedked ni Barzillai. Apay? Gapu iti kinalakaynan, imbagana ken David a saanna a kayat ti agbalin a dadagsen iti ari. Gapuna, imbaga ni Barzillai a ni laengen Kimham, a nalabit maysa kadagiti annakna, ti kasukatna.—2 Sam. 19:31-37.
6 Ti kinaemma ti nakatulong ken Barzillai nga agaramid iti umiso a desision. Saan a nagkedked iti awis ni David gapu laeng ta mariknana a saanna a kabaelan ti mangibaklay iti responsabilidad, wenno gapu ta kayatna a natalna ti biagna ta isu ket lakayen. Imbes ketdi, binigbig ken inakseptarna a nagbaliwen ti kasasaadna ken ti kabaelanna nga aramiden. Saanna a kayat nga awaten ti banag a saannan a maaramidan. (Basaen ti Galacia 6:4, 5.) No ti sangkapanunottayo ket posision, kinalatak, wenno dayaw, agturong laeng dayta iti kinapannakkel, kompetision, ken pannakaupay pay ketdi inton agangay. (Gal. 5:26) Ngem makatulong kadatayo ti kinaemma a mangusar iti abilidad ken pigsatayo a mangidayaw iti Dios ken tumulong iti dadduma.—1 Cor. 10:31.
7, 8. Kasano a makatulong ti kinaemma tapno maliklikantayo ti agpannuray iti bagitayo?
7 Masansan a no dakdakkel ti responsabilidadtayo, dakdakkel met ti autoridadtayo, ket mabalin a dayta ti mangsubok iti kinaemmatayo. Idi nadamag ni Nehemias ti adu a problema dagiti Judio a taga-Jerusalem, napasnek a nagkararag ken Jehova. (Neh. 1:4, 11) Sinungbatan ni Jehova ti kararagna idi pinagbalin ni Ari Artaxerxes ni Nehemias a gobernador dagiti Judio. Ngem uray no nangato ti posisionna, bimmaknang, ken addaan iti autoridad, saan a pulos nagpannuray ni Nehemias iti kapadasan wenno abilidadna. Intultuloyna ti nakipagna iti Dios. Kanayon a nagpaiwanwan ken Jehova babaen ti panagkonsultana iti Linteg ti Dios. (Neh. 8:1, 8, 9) Saan a tinagibassit ni Nehemias ti dadduma. Imbes ketdi, isu a mismo ti nagserbi ken nagsakripisio para kadakuada.—Neh. 5:14-19.
8 Impakita ni Nehemias a makatulong ti kinaemma tapno saantayo nga agtalek iti bagitayo no agbaliw ti annongentayo wenno no umawattayo iti kanayonan a responsabilidad. No agpannuray laeng ti panglakayen iti kapadasanna, mabalin nga aramidenna dagiti responsabilidadna iti kongregasion a saanen nga agpatulong nga umuna ken Jehova. Mabalin met nga adda dagiti agdesision nga umuna sadanto ikararag ken Jehova a bendisionanna ti desisionda. Ngem kinaemma kadi dayta? Kanayon a sipapanunot ti naemma a tao iti takderna iti Dios ken iti akemna iti urnos ti Dios. Saan a dagiti abilidadtayo ti napateg. Saantayo koma nga agpannuray iti bagitayo aglalo no maipasangotayo kadagiti problema a datin a nakaipasanguantayo. (Basaen ti Proverbio 3:5, 6.) Kas paset ti sangakabbalayan ti Dios, nasursurotayo nga aramiden dagiti responsabilidadtayo kas maysa a miembro ti pamilia wenno kongregasion imbes nga ibilangtayo ti bagitayo a nangatngato wenno naturturay ngem iti sabsabali.—1 Tim. 3:15.
NO DI UMISO TI PANNAKATRATOTAYO WENNO NO MAPADAYAWANTAYO
9, 10. Kasano a makatulong ti kinaemma no saan nga umiso ti pannakatratotayo?
9 Mabalin a narigat a kontrolen ti emosiontayo no di umiso ti pannakatratotayo. Masansan nga agsangit idi ni Anna ta kanayon nga insultuen ti karibalna a ni Penina. Nupay ay-ayaten ni lakayna, lupes ni Anna. Idi agkarkararag ni Anna idiay tabernakulo, imbaga ti nangato a padi a ni Eli nga isu ket nabartek. Nasakit la ketdi dayta! Ngem kinontrol ni Anna ti emosionna ken nadayaw a simmungbat ken Eli. Naisurat iti Biblia ti nagpintas a kararagna. Napno dayta iti ebkas ti pammati, panagdayaw, ken panagyaman.—1 Sam. 1:5-7, 12-16; 2:1-10.
10 Makatulong met ti kinaemma tapno ‘maitultuloytayo a parmeken ti dakes babaen ti naimbag.’ (Roma 12:21) Masansan a saan a patas ti pannakatrato dagiti tattao iti lubong ni Satanas isu a masapul a labanantayo ti agpungtot iti ar-aramiden dagiti managdakdakes. (Sal. 37:1) Narigrigat manen no adda ditayo pagkikinnaawatan kadagiti kakabsat. Tuladen ti naemma a tao ni Jesus. Kuna ti Biblia: “Idi narabrabngis, saanna a sinubadan iti panangrabngis . . . , no di ket intultuloyna nga intalek ti bagina iti daydiay mangukom a sililinteg.” (1 Ped. 2:23) Ammo ni Jesus a kukua ni Jehova ti pammales. (Roma 12:19) Maiparegta met kadagiti Kristiano nga agbalinda a napakumbaba ken ‘saanda a supapakan ti panangdangran iti panangdangran.’—1 Ped. 3:8, 9.
11, 12. (a) Kasano a makatulong ti kinaemma no mapaspasablogan wenno mapadayawantayo? (b) Kasano a makatulong ti kinaemma iti panagbadbado, panaglanglanga, ken kababalintayo?
11 Mabalin met a masubok ti kinaemmatayo no mapaspasablogan wenno mapadayawantayo. Kitaentayo ti nagsayaat nga inaramid ni Ester idi nagbaliw ti kasasaadna. Nakapimpintas, ken makatawen a naipaayan iti espesial a pannakapapintas. Inaldaw a makalangenna ti adu a babbalasang iti intero nga Imperio ti Persia a mangikagkagumaan a mangala iti atension ti ari. Ngem saan a nagpaapektar ni Ester. Nagtalinaed a nadayaw ken napakumbaba. Saan a nagpannakkel uray kalpasan a pinili ti ari nga agbalin a reyna.—Ester 2:9, 12, 15, 17.
12 Makatulong ti kinaemma tapno kanayon a desente ken nadayaw ti panagbadbado, langa, ken kababalintayo. Ammotayo a respetuendatayo dagiti tattao no “naulimek ken naalumamay” ti kababalintayo, saan a no napangato wenno no itan-oktayo ti bagitayo. (Basaen ti 1 Pedro 3:3, 4; Jer. 9:23, 24) Addanto latta tiempo a makita iti aramidtayo ti kinapannakkel ti pusotayo. Kas pagarigan, mabalin nga ipakpakitatayon nga adda espesial a pribilehiotayo, adu ti ammotayo, wenno adda koneksiontayo kadagiti kakabsat nga addaan iti pribilehio; wenno ilawlawagtayo ti maysa a banag a pagparangentayo a datayo laeng ti naggapuan dayta ken awan ti timmulong kadatayo. Adda manen nagsayaat a matuladtayo ken Jesus. Adu a nagsasayaat nga imbagana ti naggapu wenno naibasar iti Hebreo a Kasuratan. Kasta ti inaramidna ta kayatna a maammuan dagiti dumdumngeg kenkuana a naggapu ken Jehova dagiti ibagbagana, saan nga iti bukodna a laing wenno sirib.—Juan 8:28.
NO AGDESISIONTAYO
13, 14. Kasano a makatulong ti kinaemma tapno nasaysayaat dagiti desisiontayo?
13 Masubok met ti kinaemmatayo no agdesisiontayo wenno agdesision ti dadduma. Idi adda ni apostol Pablo idiay Cesarea, imbaga kenkuana ti mammadto a ni Agabo a mabalin a maaresto no ituloyna ti mapan idiay Jerusalem. Mabalin pay ketdi a mapapatay. Mabuteng dagiti kakabsat isu a nagpakaasida ken Pablo a saanen a mapan. Ngem saan a nagpaigawid ni Pablo. Saan a mabuteng ngem saan met a sobra ti panagtalekna iti bagina. Naan-anay a nagtalek ken Jehova ken sisasagana a mangitungpal iti trabahona, sadinoman ti pangiturongan ni Jehova kenkuana. Idi nangngeg dayta dagiti kakabsat, nagpakumbabada ket saandan a linapdan ni Pablo nga agpa-Jerusalem.—Ara. 21:10-14.
14 Makatulong met ti kinaemma tapno makaaramidtayo iti umiso a desision uray no saantayo a naan-anay a maawatan ti bambanag wenno makontrol ti pagbanagan dagita. Kas pagarigan, no kayattayo ti agserbi iti amin-tiempo, mabalin a panunotentayo, kasano ngaruden no agsakitak? Kasanon no agkasapulan iti tulong dagiti nataenganen a nagannakko? Siasinonto ti mangaywan kaniak inton lumakay wenno bumaketak? Saantayo a masungbatan dagita uray no agkararag ken sangkapanunottayo dagita. (Ecl. 8:16, 17) Makatulong kadatayo ti panagtalek ken Jehova, saan laeng a tapno makitatayo dagiti limitasiontayo no di ket tapno maakseptartayo dagita. Kalpasan ti panagsukimat, panagpatulong iti dadduma, ken panangikararag iti panangiwanwan ti Dios, masapul a surotentayo ti panangidalan ti nasantuan nga espirituna. (Basaen ti Eclesiastes 11:4-6.) Iti kasta, bendisionan ni Jehova ti desisiontayo, wenno mabalin a tulongannatayo a mangbaliw kadagiti planotayo.—Prov. 16:3, 9.
PANAGBALIN NGA AD-ADDA A NAEMMA
15. Apay a makatulong ti panangpampanunot ken Jehova iti panagtalinaedtayo a napakumbaba?
15 Gapu ta nagadu ti pagsayaatan ti kinaemma, kasano nga agbalintayo nga ad-adda a naemma? Kitaentayo ti uppat a pamay-an. Umuna, ad-adda nga agbalintayo a naemma ken ad-adda a raementayo ni Jehova no utobentayo ti adu a nagsasayaat a kualidadna ken ti saadna. (Isa. 8:13) Laglagipentayo a makipagpagnatayo iti Mannakabalin-amin a Dios, saan nga iti maysa nga anghel wenno tao. Makatulong ti panangpampanunot iti dayta tapno ‘agpakumbabatayo iti sidong ti mannakabalin nga ima ti Dios.’—1 Ped. 5:6.
16. Apay a matignaytayo nga agbalin a naemma no utobentayo ti ayat ti Dios?
16 Maikadua, makatulong kadatayo nga agbalin a naemma ti panangutob iti ayat ni Jehova. Insurat ni apostol Pablo nga ibilang ni Jehova dagiti saan unay a napateg a paset ti bagi ti tao kas addaan iti “nawadwadwad a dayaw.” (1 Cor. 12:23, 24) Kasta met, ipatpateg ni Jehova ti tunggal maysa kadatayo iti laksid dagiti limitasiontayo. Saannatayo nga ikomkompara iti dadduma wenno dinatayon ayaten no agkamalitayo. Gapu iti ayat ni Jehova, ammotayo a natalgedtayo sadinoman ti pagserbiantayo.
17. Ania ti epektona kadatayo no dagiti nasayaat a maar-aramidan ti dadduma ti kitaentayo?
17 Maikatlo, no dagiti nasayaat a maar-aramidan ti dadduma ti kitaentayo, kas panangtulad iti Diostayo, ad-adda a maapresiartayo ti pribilehiotayo nga agserbi ken Jehova. Imbes a tarigagayantayo a datayo ti nakaisentruan ti atension wenno kanayon a datayo ti adda iti ngato, ad-adda koma nga agpakumbabatayo ken agpatulongtayo iti sabsabali ken awatentayo dagiti singasingda. (Prov. 13:10) Makipagragsaktayo kadakuada no adda maawatda a pribilehio. Ken idaydayawtayo ni Jehova ta makitkitatayo a bembendisionanna ti “intero a timpuyog ti kakabsat[tayo] ditoy lubong.”—1 Ped. 5:9.
18. Kasanotayo a masanay ti konsiensiatayo tapno nalawag kadatayo no ania ti ibilang ti Dios nga umiso ken di umiso?
18 Maikapat, no sanayentayo ti konsiensiatayo maitunos kadagiti prinsipio ti Biblia, agbalin a nalawlawag kadatayo ti umiso ken di umiso. Ad-adda a makaaramidtayo kadagiti umiso a desision no agpakumbabatayo a mangammo iti panangmatmat ni Jehova kadagiti bambanag. In-inut a mapasayaattayo ti konsiensiatayo babaen iti kanayon a panagadal, panagkararag, ken panangyaplikar kadagiti maad-adaltayo. (1 Tim. 1:5) Masursurotayo nga iyun-una ti pagimbagan ti dadduma. No aramidentayo dagita, inkari ni Jehova a ‘turposenna ti panagsanaytayo’ ket tulongannatayo nga agbalin a naemma ken maaddaan iti dadduma pay a nasayaat a kababalin.—1 Ped. 5:10.
19. Ania ti makatulong kadatayo nga agtalinaed a naemma iti agnanayon?
19 Napukaw ti maysa a propeta a naggapu iti Juda ti biagna ken ti pannakigayyemna iti Dios gapu laeng iti naminsan a panagbalinna a nadursok. Ngem makapagtalinaedtayo a naemma uray no masuboktayo. Pinaneknekan dayta dagiti matalek ken naemma a tattao idi ken ita. Bayat a makipagpagnatayo ken Jehova, ad-adda met nga agbalintayo a naemma. (Prov. 8:13) Aniaman ti pribilehiotayo ita, ti pannakipagna ken Jehova ti kasayaatan ken kapatgan a pribilehio. Ipategtayo koma dayta ken itultuloytayo nga aramiden ti amin a kabaelantayo a sieemma a makipagna ken Jehova iti agnanayon.


text:
ASINO NI MARK TWAIN?
Maysa kadagiti kalatakan ken naballigian a mannurat ket ni Samuel Langhorne Clemens. Maysa nga Amerikano a nobelista ken humorist.
Ngem saan nga inaramat ni Clemens ti pudno a naganna iti panagsuratan. Kinaykayatna nga inusar ti pen name a Mark Twain. Kinapudnona ket nalatlatak pay dayta pen namena ngem ti pudno a naganna.
Dua kadagiti nobelana iti maysa kadagiti kalatakan pay laeng iti lubong ti literatura. Mabasbasa pay laeng agingga ita. Naikabil iti pelikula ken pasaray mabuya iti telebision. Dagitoy a nobelana ket ti The Adventures of Tom Sawyer ken ti The Adventures of Huckleberry Finn.
Nagserye pay dagita a sinuratna iti ABS-CBN. Ket iti inaldaw idi panangbuybuyak, napaliiwko a napintas dagiti panangibudi ni Clemens dagiti makapakatawa a pagteng.
Ni Clemens ket ad-adda a maawagan a kas humorist.
Asino aya ni Clemens?
Naiyanak sadiay Florida, Missouri idi Nobiembre 1835. Naikonsidera a kas isu ti “greatest humorist of 19th Century American literature.
Idi 1839 nagdappat ti pamilia Clemens sadiay Hannibal, Missouri iti igid ti Mississippi River. Awanan iti formal education. Ngem nagtrabaho kadagiti print shops ken opisina dagiti pagiwarnak a nakasursuruanna iti agsurat.
Sinuratna ti kaunaan a saritana ti “The Celebrated Jumping Frog of Calaveras County” idi 1865. Maibilang daytoy a kas klasiko a sinurat. Daytoy a saritana ket ti “Mark Twain” ti inaramatna a kas pen name. Sipud idin, no agsurat daytoy, aramatennan ti Mark Twain.
Ngem kadagiti sinuratna, nalawag ti pannakaiparang kadagiti riyalistko wenno nakapappapati a banag. Ken kangrunaanna, inayunanna ti panagpapada ti amin a tao ania man daytoy iti marisna a kas bugas ti tema ti nobelana a “The Adventures of Huckleberry Finn.”
Kas maysa a humorist, naam-ammo ti istilona nga agpakatawa babaen kadagiti natadem a kapanunotan ken paliiwna iti kababalin dagiti tao lalo iti false pride ken self-importance. Nagaramat met kadagiti tekniko nga exaggeration wenno hyper technique.
Ti kayat a sawen ti “Mark Twain” ket “dallot ti mangngalap iti dua kadeppat’ unegna a karayan”. No batoken a nalaing ti kaipapananna, “saan a nauneg ken saan met a narabaw” a dallot; ngem ketdi addaanda iti biag a mangkulding ti kaipapanan ti tao a kas mangngalap iti karayan ti biag. Wenno kas mannurat iti karayan ti pluma. ##
Sunday, September 27, 2009
ASINO NI MARK TWAIN?


text:
Solsona, Ilocos Norte
Ti Solsona ket maysa a maikatlo a klase nga ili iti probinsia ti Ilocos Norte iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti Solsona ket nabennebenneg iti 22 a barbaranggay.[2]
- Aguitap
- Bagbag
- Bagbago
- Barcelona
- Bubuos
- Capurictan
- Catangraran
- Darasdas
- Juan (Poblacion)
- Laureta (Poblacion)
- Lipay
- Maananteng
- Manalpac
- Mariquet
- Nagpatpatan
- Nalasin
- Puttao
- San Juan
- San Julian
- Santa Ana
- Santiago
- Talugtog
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Ilocos Norte". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Hulio 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Ilocos Norte". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 27 Hunio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Kategoria:Heograpia ti Asia
Dagiti subkategoria
Daytoy a kategoria ket addaan kadagiti sumaganad a 12 a subkategoria, manipud iti 12 a dagup.
- Heograpia ti Akinlaud nga Asia (9 K, 3 P)
- Heograpia ti Daya nga Asia (4 K)
- Heograpia ti Abagatan a daya nga Asia (12 K, 5 P)
- Heograpia ti Rusia (6 K)
A
- Apro-Eurasia (3 K, 2 P)
D
- Dagiti bagi ti danum ti Asia (1 K, 1 P)
- Dagiti porma ti daga ti Asia (8 K)
- Dagiti rehion ti Asia (15 K, 13 P)
S
- Dagiti simang ti pagilian idiay Asia (10 K, 3 P)
Pampanid iti kategoria "Heograpia ti Asia"
Dagiti sumaganad a 3 a panid ket adda iti daytoy a kategoria, manipud iti 3 a dagup.


text:
Gustav Mahler
Ni Gustav Mahler (Panangibalikas nga Aleman: [ˈɡʊstaf ˈmaːlɐ]; 7 Hulio 1860 – 18 Mayo 1911) ket maysa idi a naladaw a Romantiko nga Austriano a kompositor ken maysa kadagiti mangidadaulo a konduktor iti kaputotanna. Isu ket naiyanak idiay purok ti Kalischt, Bohemia ken isu idi ti Austriano nga Imperio, nga itan ket ti Kaliště iti Republika a Tseka. Ti pamilia idin ket immalis idiay asideg ti Iglau (nga itan ket ti Jihlava) nga idiay ti dimakkelan ni Mahler.
A kas maysa a kompositor, isu ket nagtignay a kas rangtay ti nagbaetan ti maika-19 a siglo nga Austro-Aleman a tawidan ken ti modernismo ti nasapa amaika-20 a siglo. Bayat nga iti kabibiagna ti kasasaadna a kas maysa a konduktor ket naibangon nga awan ti maisalsaludsod, ti bukodna amusika ket nagagun-od ti nawatiwat a kinadayeg kalpasan laeng kadagiti paset ti panawen a saan a pannakabaybay-an a mairaman ti panakaiparit ti panakaipabuyana iti kaaduan nga Europa idi las-ud ti Nazi a panawen. Kalpasan ti 1945 ti musika ket naduktalan ket kinaykayatan babaen dagiti agdengdengngeg a baro a kaputotan; ni Mahler kalpasan daytoy ket nagbalin a maysa kadagiti matten kankanayon a naipabpabuya ken nairekord kadagiti amin a kompositor, ti maysa a puesto a naitultuloy kaniana aginggana ti maika-20 a siglo.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig kenni Gustav Mahler iti Wikimedia Commons
- Dagiti inadaw a sasao a mainaig kenni Gustav Mahler iti Wikiquote (Ingles)


text:
Papa Juan Pablo I
Ni Papa Juan Pablo I (Latin: Ioannes Paulus PP. I, Italian: Giovanni Paolo I), naipasngay a kas ni Albino Luciani (17 Oktubre 1912 – 28 Septiembre 1978), Papa iti Simbaan a Katoliko ken Obispo iti Siudad ti Batikano a nangrugi idi Agosto 26 1978 aginggana idi pimmusay kalpasan ti 33 nga aldaw. Ti Pontipikadona ket maysa kadagiti kabiitan iti pakasaritaan ti Papa. Ni Juan Pablo I ket isu ti immuna a Papa a naipasngay iti 20 a siglo, ken ti naudi a natay iti isu met laeng a siglo. Idiay pagilian ti Italia, malaglagip isuna a kas "Il Papa del Sorriso"(Ti Umis-isem a Papa)[1] ken "Il Sorriso di Dio" (Ti Isem ti Dios).[2]Ti Time a magasin ken sabsabali pay a publikasion ket makunkuna da pay a Ti Septiembre a Papa.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Raymond ken Lauretta, Ti Umis-isem a Papa, Ti Biag ken Sursuro ni Juan Pablo I. Our Sunday Visitor Press, 2004.
- ^ Papa Luciani: Il sorriso di Dio (Papa Luciani: Ti Isem ti Dios). Radiotelevisione Italia 2006 documentario.
- ^ Ti Septiembre a Papa, sarita idiay Time, Lunes, Oktubre 9, 1978, nakita iti web idi 3 Abril 2010.


text:
Naisagmak a sebbangan
Ti maysa a naisagmak a sebbangan ket ti sebbangan dagiti organismo a makasangsango iti nagato a kariesgo iti pannakaawan. Ti insasao ket di nalawag iti sapasap a panangisao para kadagiti aniaman a sebbangan a maitunos ti daytoy a deskripsion, ngem ti panag-usar daytoy babaen dagiti mangay-aywan a biologo ket kadawyan a mangitudo kadagiti nainaganan a Naisagmak iti Nalabbasit a Listaan ti IUCN Red, a daytoy ket ayan ti maikadua a kakaruan ti kasasaad ti panagay-aywan para kadagiti naatap a populasion, a sumursurot it Nakaro a Naisagmak. Iti agdama adda dagiti 3079 nga ayup ken dagiti 2655 a mula a naidasig a kas Naisagmak iti sangalubongan, a no maipada kadagidi agpang ti 1998 iti 1102 ken 1197.[1] Ti bilang, pagduyosan ti populasion, ken ti kasasaad ti panagay-aywan iti tungngal maysa a sebbangan ket mabirukan idiay Listaan dagiti organismo babaen ti populasion.
Adu kadagiti pagilian ket adda dagiti linteg a mangidaton ti panagsalaknib dagiti sebbangan a tumalek ti panagay-aywan: kas pagarigan, ti panagiparait ti panagaup, panagtengngel ti panangirang-ay iti daga wenno panagpartuat kadagiti preserba
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Nalabbasit a Listaan ti IUCN bersion 2012.2: Tabla 2: Dagiti panagbalbaliw kadagiti bilang iti sebbanagan kadagiti naipangta a kategoria (CR, EN, VU) manipud ti 1996 aginggana iti 2012 (Nalabbasit a Listaan ti IUCN Red bersion 2012.2) para kadagiti kangrunaan a grupo iti Nalabbasit a Listaan" (PDF). IUCN. 2012. Naala idi 2012-12-31.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Glenn, C. R. 2006. "Earth's Endangered Creatures", Naala idi 9/30/2008
- Ishwaran, N., & Erdelen, W. (2005, May). Dagiti Masakbayan ti Biodibersidad, Dagiti Prontera iti Ekolohia ken Enbironmento, 3(4), 179. Naala idi Septiembre 23, 2008
- Kotiaho, J. S., Kaitala, V., Komonen, A., Päivinen, J. P., & Ehrlich, P. R. (2005,Pebrero 8). Panangipadto ti Riesgo iti Pannakaawan manipud ti Pinagbibangayan ti Ekolohiko a Pannakailaslasin, resulta iti Nailian nga Akademia dagiti Siensia iti Estados Unidos ti Amerika, 102(6), 1963-1967. Retrieved September 24, 2008
- Minteer, B. A., & Collins, J. P. (2005, Agosto). Apay a masapultayo iti "Ekolohiko nga Etika".
- Dagiti Prontera iti Ekolohia ken Enbironmento, 3(6), 332-337. Naal idi Septiembre 22, 2008
- Raloff, J. (2006, Agosto 5). Preserving Paradise, Damdamag ti Siensia, 170(6), 92. Naala idi Septiembre 22, 2008,
- Wilcove, D. S., & Master L. L. (2008, Oktubre). Mano kadi dagiti Naisagmak a SEbbangan idiay Estados Unidos? Dagiti Prontera iti Ekolohia ken Enbironmento, 3(8), 414-420. Naal idi Septiembre 22, 2008.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Listaan dagiti sebbangan nga adda iti kategoria iti Naisagmak a kas nainaganan babaen ti Nalabbasit a Listaan dagiti Naipangta a Sebbangan ti IUCN
- Dagiti Niasagmak a Sebbanagn manipud ti UCB Libraries GovPubs
- Reporta dagiti Naisagmak a Sebbangan ken dagiti Kalugnakan
- Numeriko a pakabuklan ti USFWS kadagiti nailista a sebbangan idiay Estados Unidos ken dagiti pay sabali a lugar


text:
Alpabeto a Griego
Ti alpabeto a Griego ket isu ti sinuratan nga inus-usar tattan iti panagsurat ti Pagsasao a Griego manipud idi maika-8 a sigloBC.[2] Daytoy ket naibatay manipud ti nasapsapa a alpabeto a Penisio, ken isu met daytoy ti taudan dagiti nadumaduma nga Europeano ken dagiti Tengnga a Daya a sinuratan, a mairaman ti Siriliko ken Latin a sinuratan.[3] Iti pay maipatinayon iti pannaka-usarna iti panagsurat ti pagsasao a Griego, iti taga-ugma ken dagiti moderno a pormana, tialpabeto a Griego tatta nga aldaw ket agserbi pay a taudan dagiti teknikal a simbolo ken etiketa kadagiti adu a dominio iti matematika, siensia ken dagiti dadduma pay a pagobraan.
Iti klasiko ken moderno a pormana, ti alpabeto ket addaan kadagiti 24 a letra, a naurnos manipud ti alpha aginggana iti omega. Kasla iti Latin ken Siriliko, ti Griego ket kasisigud nga addaan kadagiti agmaymaysa a porma iti tungngal maysa a letra; daytoy ket nakaparang-ay iti pannkailasin a kaso ti letra iti baetan dagiti porma ti dakkel a letra ken bassit a letra a paralelo iti Latin iti las-ud ti moderno a panawen.
Dagiti pateg ti uni ken dagiti naitaripnong a transkripsion para kadagiti letra ket aggiddiat iti baetan ti panagusar ti Taga-ugma a Griego ken Moderno a Griego, a maitagikua daytoy kadagiti ponolohiko a panagbalbaliw iti pagsasao.
Iti traditsional a ("politoniko") ortograpia ti Griego, dagiti bokal a letra ket mabalin a maitipon kadagiti nadumaduma a diakritiko, a mairaman dagiti panagtuldek a marka, a makunkuna a dagiti "pananganges" a marka, ken ti iota subscript. Iti agdama a sapasap a panagusar para iti Moderno a Griego manipud kadagiti tawen ti 1980, daytoy a sistema ket napalaka iti makunkuna a "monotoniko" a taripnong.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Swiggers 1996.
- ^ Cook 1987, p. 9.
- ^ Coulmas 1996.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Cook, B. F. (1987). Greek inscriptions. Unibersidad ti California Pagmalditan/Britaniko a Museo.
- Coulmas, Florian (1996). Ti Blackwell nga Ensiklopedia dagiti Sistema ti Panagsurat. Oxford: Blackwell Publishers Ltd. ISBN 0-631-21481-X.
- Daniels, Peter T; Bright, William (1996). Dagiti Sistema ti Panagsurat iti Lubong. Pagmalditan ti Unibersidad ti Oxford.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti alpabeto a Griego iti Wikimedia Commons
- Unicode sakop ti Griego
- Dagiti kas pagarigan iti panagsurat iti ima ti Griego


text:
Franz Schubert
Ni Franz Peter Schubert (Panangibalikas nga Aleman: [ˈfʁants ˈʃuːbɛɐ̯t]; 31 Enero 1797 – 19 Nobiembre 1828) ket maysa idi a Austriano a komposer.
Iti ababa a biagna iti gangani laeng a 32 a tawtawen, ni Schubert maysa idi a nalaing a komposer, a nagsursurat kadagiti 600 Lieder, siam a simponia (a mairaman ti nadayeg a "Di nalpas a Simponia"), liturhikal a musika, dagiti opera, dagiti insidental a musika, ken ti maysa adakkel a bagi ti kamara ken agmaymaysa a musika ti piano. Ti panagay-ayat kadagiti musika ni Schubert iti kabibiagna ket bassit laeng idi, ngem ti panagayta ti obrana ket dimmakkel kadagiti dekada kalpasan ti ipupusayna. Ni Franz Liszt, Robert Schumann, Johannes Brahms ken ni Felix Mendelssohn, ken dagiti dadduma pay, ket nakaduktal ken nagay-ayat kadagiti obrana iti maika-19 a siglo. Tatta nga aldaw, ni Schubert ket nakitkita a kas maysa kadagiti mangidadaulo nga eksponenete ti nasap a Romantiko a paset ti panawen ti musika ken agtultuloy a maysa kadagiti kankanayon a naipabpabuya a kompositor.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kreissle von Hellborn, Heinrich (1865). Franz Schubert. Carl Gerold's Sohn. Ti immuna a kangrunaan a biograpia ni Schubert. Daytoy nga edision ket magin-od iti German Google Books. Dagiti Ingles a pannakaipatarus ken ken konpendio ti daytoy a biograpia manipud kadagiti tawtawen ti 1860 ket magun-od idiay Liblibro ti Google. Ti maikadua a tomo ket nadayeg gaputa naglaon kadagiti panangilawlawag ni Apo George Grove iti panagbaniagana idiay Vienna nga idiay ket nakabiruk kadagiti adu nga obra ni Schubert.
- Kreissle von Hellborn, Heinrich; Wilberforce, Edward (nagipatarus) (1866). Franz Schubert, ti musikal a biograpia, manipud iti Aleman (abridged). (roughly, volume 1 of Kreissle)
- Kreissle von Hellborn, Heinrich; Coleridge, Arthur Duke (translator); Grove, George (appendix) (1869). The Life of Franz Schubert, Vol. 2. Longmans, Green, and Co. (roughly, volume 2 of Kreissle)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti obra a mainaig kenni Franz Schubert iti Wikisource (Ingles)
Midia a mainaig kenni Franz Schubert iti Wikimedia Commons


text:
Currimao, Ilocos Norte
Ti Currimao ket maysa a maikalima a klase nga ili iti probinsia ti Ilocos Norte iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Currimao ket nabennebenneg iti 23 a barbaranggay.[2]
- Anggapang Norte
- Anggapang Sur
- Bimmanga
- Cabuusan
- Comcomloong
- Gaang
- Lang-ayan-Baramban
- Lioes
- Maglaoi Centro
- Maglaoi Norte
- Maglaoi Sur
- Paguludan-Salindeg
- Pangil
- Pias Norte
- Pias Sur
- Poblacion I
- Poblacion II
- Salugan
- San Simeon
- Santa Cruz
- Tapao-Tigue
- Torre
- Victoria
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Ilocos Norte". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Hulio 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Ilocos Norte". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 27 Hunio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
UTC−08:00
Ti UTC−08:00 ket maysa a panagilasin para iti timbengan ti oras manipud ti UTC iti −08. Daytoy nga oras ket inus-usar idiay:
Pagalagadan nga Oras ti Pasipiko (panaglalam-ek ti Akin-amianan a Hemisperio)[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kanada
- Britaniko a Columbia (kaaduan ti probinsia)
- Yukon
- Mehiko
- Estados UNidos
- California
- Idaho (akin-amianan a paset)
- Nevada (kaaduan ti estado)
- Oregon (kaaduan ti estado)
- Washington
Oras ti Aldaw ti Alaska (kalgaw ti Akin-amianan a Hemisperio)[urnosen | urnosen ti taudan]
- Estados Unidos
- Alaska (malaksid ti Is-isla ti Aleutiana) (Sona ti Oras ti Alaska)
Kas pagalagadan nga oras (amin a paset ti tawen)[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kanada
- Terteritorio ti Amianan a laud
- Tungsten ken ti mainaig a Cantung Mine
- Terteritorio ti Amianan a laud
- Mehiko
- Islal ti Clarion, akinlaud unay nga isla ti Is-isla ti Revillagigedo.
- Pransia
- Nagkaykaysa a Pagarian