text:
Sangalubongan a Kappon para iti Konserbasion ti Katutubo
The Sangalubongan a Kappon para iti Konserbasion ti Katutubo (IUCN, International Union for Conservation of Nature, iti Inggles) ken sangalubongan a gunglo a mangiregget ti panagbiruk ti "pragmatiko a solusion kadagiti kangrunaan a pariku iti enbironmento ken panagdur-as".[1] Ti gunglo ket agipablaak ti Nalabbasit a Listaan dagiti Naipangta a Sebbangan, a mangusig dagiti kasasaad dagiti sebbanagan.[2]
Ti IUCN ket suportaranna dagiti sientipiko a panagsukisok, mangtaripato kadagiti sangalubongan a gandat ken mangiyeg ti panagkakadua dagiti gobierno, dagiti di gobierno a gunglo, dagiti ahensia ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, dagiti kompania ken dagiti lokal a komunidad tapno mangparang-ay ken mangisayankat ti annuroten. Ti IUCN ket isu ti kadaanan ken kadakkelan nga enbironmental a network iti lubong—ti demokratiko a pannakaikameng ti kappon nga addaan kadagiti ad-adu ngem 1,000 gobierno ken di gobierno a gung-gunglo, ken gangani a 11,000 kadagiti sientista aboluntario kadagiti ad-adu ngem 160 a pagilian. Ti obra ti IUCN ket sinuportaran babaen ti ad-adu ngem 1,000 a propesional nga empleado kadagiti 60 nga opisina ken ginasut a kakadua iti publiko, di gobierno a gunglo ken dagiti pribado a sektor iti lawlaw ti lubong. Ti kuartel ti Kapon ket mabirukan idiay Gland, Suisa, idiay asideg ti Hinebra.[1]
Ti naibagbaga a bision ti IUCN ket "ti nalinteg a lubong a mangipatpateg ken mangaywan ti katutubo". Ti gandatna ket ti "mangimpluensia, mangawis ken tumulong kadagiti kagimongan iti amin a lubong tapno mngaywan ti katutubo ken mangisigurado a ti aniaman a panag-usar kadagiti masna a rekurso ket maiparbeng ken ekolohiko a matalinaay".[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Plantilia:ZooOrg
- ^ "Planet Of No Apes? Experts Warn It's Close". cbsnews.com. CBS News Online. 12 Septiembre 2007-. Naala idi 22 Marso 2008.
- ^ "About IUCN". iucn.org. IUCN. Naala idi 28 Agosto 2011.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Sangalubongan a Kappon para iti Konserbasion ti Katutubo idiay Wikimedia Commons


c: text/html

text:
Fyodor Dostoyevsky
Ni Fyodor Mikhailovich Dostoyevsky[nota] (Ruso: Фëдop MиxáйлoBич ДocToéBckий; IPA: [ˈfʲodər mʲɪˈxajləvʲɪtɕ dəstɐˈjefskʲɪj] ( denggen); 11 Nobiembre 1821 – 9 Pebrero1881[nota]) sagpaminsan a transliterado ti Dostoevsky, ket maysa idi a Ruso a mannurat kadagiti nobela, dagiti ababa a sarita ken dagiti salaysay. Dagiti literario nga obra ni Dostoyevsky ket agsuksukisok ti sikolohia ti nagtagitaoan iti nariribukan a politikal, sosial ken espiritual a kontesto iti maika-19 a siglo a Rusia. Urayno ni Dostoyevsky ket nangrugrugi a nagsursurat kadagiti libro idi tengnga ti 1850 a tawtawen, ti kaaduan a nalaglagip nga obrana ket nanipud kadagiti naududi a tawtawen, a mairaman ti Krima ken Dusa, Ti Maag ken Dagiti Karamazov nga Agkakabsat a Lallaki. Isu ket nagsurat kadagiti sangapulo ket maysa a nobela, tallo a nobella, sangapulo ket pito nga ababa a nobela ken tallo a salaysay, ken kankanayon akakuen dagiti kritiko a kas maysa kadagiti kalatakan ken kaaduan a prominente a sokolohista iti literatura a lubong.[1]
Ni Dostoyevsky ket naipasngay ken dimmakkelwas idiay ospital ti Mariinsky Moscow, Rusia. Idi ubing isu ket naipayamammo iti Inggles, Pranses, Aleman ken Ruso a literaura, ken dagiti pay banbanig a sarsarita ken salaysay. Ti kelaat nga ipupusay ti inana ket nakareggaay kaniana ken, iti isu met laeng a panawen, pinanawanna ti pribado nga eskuela para iti maysa nga akademia ti milisia. Kalpasan idi nagturpos isu ket nagtrabo a kas inhenniero ken nabiit a naragragsakan ti liberal a panagbibiag. Kalpasan daytoy isu ket nangrugrugi a nagipatpatarus kadagiti libro tapno makabiruk ti kuarta. Idi lawlaw ti tenga ti 1840 atawtawen isu ket nagsurat ti immuna a nobelana, Pobre a Tattao, a daytoy ti nakaiserrekanna ti literario a lubong. Idi 1849 isu ket nakemmeg para iti panakairamanna iti Petrashevsky a Sirkulo, ti maysa a progresibo a grupo. Isu ken dagiti dadduma a kamkameng ket naipabsol iti patay para iti panakibinglayda iti daytoy a grupo, ngem daytoy a panagpabasol ket maysa laeng rabrabaken a panapapatay, ken ti sentensia ni Dostoyevsky ket nabaliwan ti uppat a tawen apanakaibalud idiay Siberia. Kalpasan idi naiparuar, isu ket napilit a nagserbi a kas maysa asoldado ngem naikkat manipud ti milisia gapu ti madi a salun-atna ken napalubosan nga agtu;tuloy kadagiti panagsursuratna.
Kadagiti simmakbay a panawen ni Dostoyevsky ket nagtrabtrabaho a kas maysa nga agiwarwarnak. Isu ket nagipabpablaak ken nagur-urnos kadagiti nadumaduma a bukodna a magasina ken kalpasan daytoy iti maysa aserial, ti Ti Diario ti Mannurat. Iti rugi kadagiti panagbanbaniagana ti Europa isu ket nagsagsagaba kadagiti banag a maipapan ti kuarta gapu ti panakairuamna ti sugal, a nagbanagan ti panakaemmana nga aglimlimos ti kuarta. Isu ket nagsagsagaba ti epilepsia kadagiti amin a manakman a panagbiagna. Ngem gapu ti aragaag nga enerhia ken ti kaadu ti obrana isu ket dimteng a nagbalin a maysa kadagiti kaaduan a nabasbasa ken naindayegan a mannurat idiay Rusia. Dagiti librona ket naipatarusen kadagiti adadu ngem 170 a pagsasao ken nailako ti agarup a 15 a riwriw a kopia.[2] Ni Dostoyevsky ket nangibati ti napaut a legado a nakaimpluensia kadagiti adu a mannurat, a mairaman kenni James Joyce aginggana kenni Ernest Hemingway ken Ayn Rand.
Dagiti linaon
Nasapa a biag[urnosen | urnosen ti taudan]
Kinaubing[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Fyodor Dostoyevsky ket naipasngay idi 30 Oktubre 1821 (11 Nobiembre 1821, segun ti Gregoriano a kalendario), ti maikadua nga anak ni Mikhail Dostoyevsky ken Maria Nechayeva. Dagiti Dostoyevsky ket maysada idi naglaaok nga etniko ken naglalaok a denominasional a Lituanio a natakneng a pamilia manipud idiay rehion ti Pinsk nga adda dagiti ramut a masurotan manipud idi maika-16 a siglo. Dagiti sanga ti pamilia ket nairaman ti Ortodokso ken dagiti kameng a Katoliko, ngem dagiti kaasitgan a puonan ni Dostoyevsky ket pimmanglawda ken naipababada iti klase ti saan a monastiko a klero. Iti bangir ti inana, ni Dostoyevsky ket nagtaud manipud ti maysa a pamilia kadagiti Ruso nga aglaklako.[3][4]
Ti nalatak nga apong a lakay ni Dostoyevsky manipud ti amana ken aponna a lakay ket padida idi iti Ukrainio nga ili ti Bratslava, nga idiay tinakaipasngayan ti amana. Ni Mikhail ket nanamnama idi a tumipon iti klero, a kas ti amana, ngem pimmanaw idiay balyda embes a napan idiay semenario, isunga nagtultuloyen a pinanawanna ti pamiliana. Idi 1809, idi agtawen ti duapulo, ni Mikhail ket naawat idi idiay Imperial nga Akademia ti Mediko-Kirurhiko ti Moscow. Isu ket naipatudon idiay ospital ti Moscow hospital nga idiay ket nagserbi a kas maysa a milisia a doktor ken naipatudon a kas maysa akangatuan a mangngagas idi 1818. Idi 1819, isu ket inasawana ni Maria Nechayeva, ngem nagikkat ti milisia aserbisio ti simmaruno a tawen tapno mangawat ti puesto idiay Ospital Mariinsky para kadagiti kakaasi. Kalpasan ti panakaipasngay dagti dua nga annakna a lalaki, ni Mikhail ken ni Fyodor, ket nanipangatoda ti puesto ti agbalbalakad ti kolehio, ti maysa apuesto anangipangato ti legado a kasasaad ti nobilidad ken mangpalubos kaniana ti makagun-od ti estado idiay Darovoye, ti ili nga agarup a 150 km wenno 100 milia a kadayo manipud idiay Moscow. Dagiti nagannak kenni Dostoyevsky ket nagannakda pay ti lima kalpasan daytoy.[3][4]
Dagiti paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1.^ Dagiti nagann ket nadumaduma a naisursurat ti Inggles, ti umuna a naganna ket sagpaminsan a naisursurat a kas Theodore wenno Fedor. Sakbay ti kalpasan ti rebolusionario nga ortograpiko a reporma, kadagti nadumaduma pay a banag, ket nasukatan ti Siriliko nga Ѳ ('th') ti letra ti Siriliko nga Ф ('f'), ti nagan ni Dostoyevsky ket naisurat iti Ѳeoдopъ (Theodor) MиxaйлoBичъ ДocToeBckiй.
- 2.^ Petsa ti daan nga estilo 30 Oktubre 1821 – 28 Enero 1881
- 3.^ Ti kabssat a lalaki ni Eduard Totleben, nga isu ti nagkiddawan ni Dostoyevsky para iti panakairuarna ti milisia kalpasan ti panakaibaludna.[5]
- 4.^ Ti agpaysa a rason, a nailimed kaniana, a ti warnakan idi ket nakaurnosen a mangipablaak ti Anna Karenina ni Leo Tolstoy .
- 5.^ Nicolas I ket nagsuporta ti teknikal nga unibersidad a nakaited ti opurtunidad para iti nasayaat a propesional a karrer ti milisia.
- 6.^ Ni Lyubov iti nasakbayan ket tinawtawganna ti bagina a kas Aimée (Pranses iti "naayat").
- 7.^ Ti Time a magasina ket maysa idi a nadayeg a warnakan, nga addakadagiti sumurok a 4,000 nga agsuskribir sakbay a narikpan idi 24 Mayo 1863, babaen ti Tsarista a Turay gapu ti panagipablaak ti salaysay babaen ni Nikolay Strakhova maipanggep ti Polako a yaalsa idiay Rusia. Ti Time ken ti simmaruno ti daytoy idi 1864 Epokha ket nagiyebkas ti pilosopia ti konserbatibo ken ti Eslabopilo a tignay ti Pochvennichestvo, a sinuportaran babaen ni Dostoyevsky idi las-ud ti panakaibaludna ken dagiti tawtawen kalpasan ti panakaibaludna.[6]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Ruso a literatura". Encyclopædia Britannica. Naala idi 11 Abril 2008. "Dostoyevsky, nga isu ket nabigbigan a kas maysa kadagiti kalatakan a sikolohista iti literatura a lubong, ket nagsuksukimat a mangipakita ti panakaitutop ti Kristianidad kadagiti kaunegan a kinapudo ti panagpanpanunot."
- ^ Kjetsaa 1989, p. 7.
- ^ a b Kjetsaa 1989, pp. 9–35.
- ^ a b Frank 1979, pp. 6–22.
- ^ Lantz 2004, p. 3.
- ^ Frank 1988, pp. 34–64.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Fyodor Dostoyevsky idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Fyodor Dostoyevsky idiay Wikiquote
Dagiti ob-obra a mainaig ti Fyodor Dostoyevsky idiay Wikisource

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Akin-abagatan a Taaw
Ti Akin-abagatan a Taaw (tinawtawagan pay a kas ti Nalatak nga Akin-abagatan a Taaw, Taaw Antartika, Taaw Abagatan a Polar ken Taaw Austral) ket buklen dagiti akin-abagatan unay a danum ti Taaw ti Lubong, a sapasap a maipan nga abagatan ti 60°S latitud ken lawlawenna ti Antartika.[1] A kas ti daytoy, daytoy ket naipanpanunotan a ti maikapat a kadakkelan kadagiti lima a kangrunaa a pannakabingbingay dagiti taaw (kalpasan ti Pasipiko, Atlantiko, ken Taaw Indiano, ngem dakdakkel ngem ti Taaw Artiko).[2] Daytoy a sona ti taaw ket isu ti ayan ti nalamiis, agpaamianan nga agayayus a danum manipud ti Antartika a nailalaaok kadagiti napudpudot a subantartiko a danum.
Dagiti heograpo ket saanda nga agtutunos ti akin-amianan a pagbeddengan ti Akin-abagatan a Taaw wenno ti kaada daytoy, nga adu dagiti nangipanpanunot a dagiti danum ti daytoy ket paset ti Pasipiko, Atlantiko, ken Taaw Indiano. Dagiti dadduma pay ket nangipanpanunotda a ti Antartiko a pagsasabtan, ti maysa a sona ti taaw nga agbalbaliw ti tiempo ti panawen, a kas mangisinsina ti Akin-abagatan a Taaw manipud kadagiti dadduma a taaw, embes a ti maika-60 a paralelo.[3] Dagiti Australiano a turay ket naipanunotanda a ti Akin-abagatan a Taaw ket dagus a naisanglad ti abagatan ti Australia.
Ti Organisasion ti Internasional a Hidrograpiko (IHO) ket saan pay a nangikeddeng ti 2000 a panagipalpalawagna ti taaw nga adda ti abagatan ti 60°S. Ti kinaudi a naipablaak a panagipalplawagna kadagiti taaw ket napetssan manipud idi 1953; daytoy ket saan a mangiraman ti Akin-abagatan a Taaw. Nupay kasta, ti kinaudi a panagipalpalawag ket inus-usar babaen ti IHO ken dagiti dadduma pay.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Heograpia - Akin-abagatan a Taaw". CIA Factbook. Naala idi 2012-07-16. "... ti Akin-abagatan a Taaw ket adda ti naisalsalumina a panakailasin a maysa a dakkel a circumpolar a bagi ti danum nga intero a lawlawenna ti kontinente ti Antartika; daytoy a singsing ti danum ket naisanglad ti nagbaetan ti 60 a degrado ti abagatan a latitud ken ti aplaya ti Antartika ken buklenna ti 360 a degrado ti longitud."
- ^ "Pangyuna - Akin-abagatan a Taaw". CIA Factbook. Naala idi 2012-07-16. "...A kas ti daytoy, ti Akin-abagatan a Taaw ket isu tattan ti maikapat a kadakkelan a kadagiti lima ataaw ti lubong (kalpasan ti Taaw Pasipiko, Taaw Atlantiko, ken Taaw Indiano, ngem dakdakkel ngem ti Taaw Artiko)."
- ^ Pyne, Stephen J.; Ti Yelo: Ti Panagbaniaga idiay Antartika. Unibersidad ti Washington a Pagmalditan, 1986. (Ti panagadal ti panagsuksukimat ti Antartika, dagiti siesia ti daga, langa ti yelo, estetika, literatura, ken dagiti heopolitiko)
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Gille, Sarah T. 2002. "Ti Panagpudo ti Akin-abagatan a Taaw manipud idi tawtawen ti 1950": abstract, artikulo. Siensia: tom. 295 (blng. 5558), pp. 1275–1277.
- Naisalaysayan a Rehional nga Oceanograpia, P. Tchernia, Pergamon Press, 1980.
- Matthias Tomczak ken J. Stuart Godfrey. 2003. Rehional nga Oceanograpia: Pangyuna. (see the site)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Akin-amianan a Taaw idiay Wikimedia Commons


text:
Uki
Ti uki (wenno oki, pipit, papit, pitsing, vagina iti Inggles, puke iti Tagalog) ket maysa a kasla tubong a pagnaan a nanipud iti matris agturong iti ruar ti bagi dagiti babai a mammal ken marsupial. Iti babai a billit ken dadduma pay a reptilia, ti uki ket isu ti cloaca. Iti babai a tao, ti uki ket maysa a mabennat a piskel a tubong a simmilpo iti vulva iti ruar ti cervix ti matris.
Mabagbagi ti babai a tao[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti kadawyan a panangisasao, ti termino a "vagina" iti English (nga isu met ti Iloko nga uki) ket masansan a maidakamat iti vulva wenno ti sibubukel a mabagbagi ti babai. Ngem kinapudnona, ti vagina ket isu ti tubong ti uki a masarakan iti uneg ti vulva. Daytoy a tubong (vagina) ti pakapasamakan ti kopulasion wenno panagyot babaen ti panangserrek ditoy ti buto ti lalaki tapno maipugso ti kapsit a mangukop iti itlog ti babai. Dagiti normal a heterosexual a naan-anayen a nataengan a lalaki gagangay a maguyugoy a sexual iti uki nga agresulta iti pannakaabbukay ti sexual nga essem a panggapuan met itatangar ti buto.
Iti met laeng uki ti pakapasamakan ti panagpasngay ti babai, ditoy pagnaan ken ruaran ti maladaga manipud iti matris. No tiempo met ti panagregla ti babai, ti uki ti ruaran dagiti likido ti regla. No met madama ti sexual a panagkanaig, ti uki ken dagiti nakain-inaka a pasetna kas iti muting ti kangrunaan a panipudan ti seksual a panagimas (orgasmo) para iti babai.


text:
Nateng
Iti panagluto a termino, ti nateng ket isu ti masida a mula wenno ti pasetna, a naikeddeng para iti panagluto wenno makilaw.[1] Iti biolohiko a termino, ti "nateng" ket manginagan kadagiti kameng ti pagarian ti mula.
Ti saan a biolohiko a panangilawlawg iti nateng ket kaaduan a naibatay iti kulinario ken kultural a tradision. Malaksid kadagiti nateng, dagiti dadduma pay a kita makan a mula ket dagiti prutas, bukbukel ken dagiti nues. Dagiti nateng ket kankanayon a makmakan a dagiti salad wenno naluto kadagiti nananam wenno naapgad a luto, bayat a dagiti kulinario a prutas ket kadawyan dagitoy a nasam-it ken inus-usar para kadagiti while culinary fruits are usually sweet and used for dsam-it, ngem daytoy ket saan nga unibersal nga alagaden.[1] Isunga, ti panagbingbingay ket kasla arbitrario, a naibatay kadagiti kultural a panirigan. Kas pagarigan, adda dagiti tao a mangikeddeng a dagiti uonga a kas nateng urayno dagitoy ket saan a biolohiko a mulmula,[2][3] bayat a dagiti dadduma ket ikeddengda iti sabali a kategori ti makan;[4] adda met dagiti dadduma a kultura a mangigrupo kadagiti patatas kadagiti cereal a produkto a kas dagiti miki wenno bagas,[5] bayat a kaaduan kadagiti agsasao ti Inggles ket ikeddengda dagitoy a kas natnateng.
Adda met dagiti nateng a mabalin a kilawen, adda met dagiti mabalin a kaenen a maluto, ken adda met dagiti dadduma a nasken a maluto tapno mapatay dagiti masna sabidong wenno dagiti mikrobio tapnp dagitoy ket mabalin a sidaen.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Harri Vainio, Franca Bianchini (2003), Dagiti Prutas ken Nateng, IARC, p. 2
- ^ Ania kadi dagiti makmakan nga adda iti grupo ti nateng?, Departamento ti Agrikultura ti Estados Unidos., 2011-05-31, naala idi 2011-06-02, "Dagiti uong" naidasig babaen ti "Dadduma pay a nateng"
- ^ Dagitisingasing – Natnateng, Cooks.com, naala idi 2009-06-24 Di ammo a parametro ti
|note=di naikaskaso (tulong)
- ^ Dagiti Alternatibo a Maapit ken Mulmula: Natnateng ken dagiti Uong, Departamento ti Agrikultura ti Estados Unidos, 2009-06-08, naala idi 2009-06-24
- ^ Peter von Polenz (1991), Deutsche Sprachgeschichte vom Spätmittelalter bis zur Gegenwart, p. 430
Adu pay amabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Munro, Derek B., Small, E. 1997 Natnateng ti Kanada. NRC Research Press, Ottawa ISBN 978-0-660-19503-2
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Nateng idiay Wikimedia Commons


text:
Kanton iti Berna
Ti Kanton iti Berna (Aleman: Kanton Bern, panakabalikas (tulong·paammo); Pranses: Canton de Berne) ket isu ti maikadua a kadakkelan kadagiti 26 a kantonti Suisa babaen ti kalawa ken populasion. Mabirukan daytoy idiay lumaud a tengnga ti Suisa, daytoy ket pagbeddenganna ti Kanton iti Jura ken ti Kanton iti Solothurn iti amianan. Iti laud ket naisanglad ti Kanton iti Neuchâtel, i Kanton iti Friburgo ken Vaud. Iti abagatan ket naisanglad ti Valais. Ti daya ti kanton iti Berna ket naisanglad dagiti kanton ti Uri, Nidwalden, Obwalden, Lucerna kenAargau.
Ti kanton iti Berna mangisasao ti dua a pagsasao ken adda ti populasion (manipud idi 31 December 2010) iti 979,802.[2] , ti populasion ket nangiraman kadagiti 119,930 (wenno 12.45%) ganganaet.[3] Ti kanton a kapitolio, ken ti pay pederal a kapitolio ti Suisa , ket ti Berna.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Arealstatistik Standard - Kantonsdaten nach 4 Hauptbereichen
- ^ a b Opisina ti Suiso a Pederal nga Estadistika - STAT-TAB, online a pagibatayan ti datos – Datenwürfel für Thema 01.2 - Bevölkerungsstand und -bewegung (Aleman) naala idi 29 Septiembre
- ^ Pederal a Departamento dagiti Estadistika (2008). "Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeit, Geschlecht und Kantonen" (Microsoft Excel). Naala idi Nobiembre 5, 2008.
Kasilpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Kanton iti Berna idiay Wikimedia Commons


text:
Gubat ti Sangagasut a Tawtawen
Ti Gubat ti Sangagasut a Tawtawen ket dagidi serie ti suppiat a nailaban manipud idi 1337 aginggana idi 1453 a nagbaetan ti Inglatera ken Pransia. Daytoy ket nagbanagan ti maysa a dinastiko a suppiat a nangrugi manipud idi ni Guillermo ti Agparparukma a nagbalin nga Ari ti Inglatera bayat a nagtultuloy a Duke ti Normandia. A kas ti duke ti Normandia, dagiti Inggles nga ari adda utangda nga agraem ti Ari ti Pransia ngem kasla dagiti immununa a duke dagitoy ket nagtaginayonna ti adu nga autonomia. Ti riri a panagraem ket maysa idi a seremonia a ti riri nga agup-upa wenno basalo ket nangisalda ti panagraem ken panagparukma kadagiti apona ti riri. Daytoy a panagsanay ket napasardeng idi maikasangapulo ket uppat a siglo idi ni Eduardo III ket napaay a nakaited ti panagraem kenni Philip VI ti Pransia ken ni Philip ket saan a nangtaripatu ti inkarina a panagisubli ti paset ti Guienne nga innala ni CarlosIV. Dagiti dadduma pay a nangruna a banag ket mairaman dagiti nadumaduma a naggigiddiat a panagpadas a panagtengngel ti paglakkuan ti Inggles a lana.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Anglo-Normando a dinastia a nagturay ti Inglatera, manipud ti Normando a Panagrukma ti 1066, ket naipatingga idi babaen ti maysa panakikaduaan a nagbaetan ni Geoffrey ti Anjou ken Roberto ti Gloucester, a ti anak a lalaki ni Geoffrey a ni Enrique ket nagbalin a ti immuna kadagiti Angevino nga ari ti Inglatera idi 1153.[1] Ti Ari ti Inglatera ket dagus a nagturturay kadagiti adadu a teritorio iti kontinente ngem ni ti Ari ti Pransia. Ti panakabalin daytoy a parikut ket dagiti idi duke ti Normandia, dagiti Inggles nga ket nakautangda ti panagraem ti Ari ti Pransia, nupay kasta dagiti duke ket adda isuda kadagiti adu nga autonomia manipud idi maika-11 a sigloken dagiti masakbayan ken saan idia daytoy a parikut iti panagsanay.[2]
Ni Ari Juan ket nakatawid ti adu nga estado manipud kenni Ari Ricardo I. Nupay kasta, ni Philip II ti Pransia ket nakeddeng a nagtignay a nangala ti gundaway ti kinakapsut ni Ari Juan, iti kinalegado ken maipapan ti milisia, ken babaen idi 1204 ket nagballigi iti panagtengngelna kadagiti kaaduan a taga-ugma a teritoria a tagtagikua. Ti simmarsaruno a Gubat ti Bouvines (1214), a mairaman ti Saintonge a Gubat (1242) ken ti kanungpalan ti Gubat ti Santo-Sardos (1324), ket nagpabassit kadagit itinengtengngel ti Inglatera iti kontinente kadagiti bassit a probinsia idiay Gasconia, ken ti kompleto a panakapukaw ti Normandia.[3]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Bartlett. Ti Inglatera babaen dagiti Normando ken Angevino nga ari. p. 22
- ^ Bartlett. Ti Inglatera babaen dagiti Normando ken Angevino nga ari. p. 17
- ^ Gormley. Gubat ti Sangagasut a Tawtawen: Pakabuklan Estado nga Unibersidad ti Ohio
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Gubat ti Sangagasut a Tawtawen idiay Wikimedia Commons


text:
Plantilia:Taxonomy/
{Placeholder mensahe ti biddut.
Daytoy a plantilia ket para iti kas pagarigan a tinawtawagan babaen ti Plantilia:Get regnum babaen ti Plantilia:Get regnum/1, gapu ti nagannak iti "Biag" ket agited kadagiti kuerdas nga awan linaonna.
Kas pagarigan:
{{t^4|{{t^8|{{t^^|{{t^|{{t^16|{{t^|Columbidae }} }} }} }} }} }}gives "Holozoa".
- No ikkaten dytoy a pagikabilan a plantilia ket agited ti saan nga husto a biddut iti Plantilia:Taxobox, babaen ti Plantilia:Taxobox/taxonomy cell. Ti linaon daytoy a lantilia ket nasket a mangrugi ti sarapa para iti husto panagbalin.


text:
Imperio a Romano
Ti Imperio a Romano (Latin: IMPERIVM ROMANVM) ket isu ti kalpasan a Republikano a paset ti panawen iti taga-ugma a sibilisasion iti Romano, a naipakadumaan babaen ti maysa a autokratiko a porma iti gobierno ken dakkel a teritorio a tinengtengngel idiay Europa ken ti Mediterraneano.[6]
Ti 500 nga agtawen a Repubika a Romano, a sinarunuanna, ket napakapsot ti yaalsa babaen dagiti nadumaduma a sibil a gubat.[nb 2] Adda dagiti nadumaduma a napaspasamak a kadawyan naidarirag anga agmarka ti panaglasat manipud ti Repaublika iti Imperio, a mairamna ti pannakadutok ni Julius Caesar a kas ti agnanayon a diktador (44 BC), ti Gubat iti Actium (2 Septiembre 31 BC), ken ti panagited ti Roman Senado iti Octabion ti honoripiko Augustus (16 Enero 27 BC).[nb 3]
Ti Romano panagpadakkel ket nangrugi kadagiti aldaw iti Republika, ngem ti Imperio ket nagawatna ti kalatakan a gay-at babaen ni Emperador Trajan: itipanawen ti panagturayna (98 aginggana idi 117 AD) ti Imperio a Romano ket nagtengngel kadagiti agarup a 6.5 riwriw km2[7] iti rabaw tidaga. Gapu ti kadakkel ti panaggay-at ti Imperio ken ti kaatiddog panag-ibtur, dagiti pagadalan kenkultura iti Roma ket adda dagiti nauneg ken nabayag nga impluensia iti panagrangrang-ay iti pagsasao, relihionn, arkitektura, pilosopia, linteg, ken dagiti porma ti gobierno kadagiti tinurayanna a teritorio, a naisangsangayan ti Europa, ken babaen ti kaibuksilan iti Europeano a panagpadakkel iti dagup ti moderno a lubong.
Iti naladaw a maikatlo a siglo AD, ni Dioklesiano ket nagipatakder ti pannakasanay iti panagbingbingay ti turay a nagbaetan dagiti uppat a kumaduaan nga emperadopr (makunkuna a kas ti tetrakia) tapno mapasayaat ti panaksalaknib kadagiti nawatiwat a teritorio, a nagpakabael daytoy ti panagtatingga iti Didigra iti Maikatlo a Siglo. Iti panawen dagiti sumaganad a dekada ti Imperio ket agnanayon a nabingbingay iti Daya/Laud a pagtayyekan. Kalpasan ti ipupusay ni Teodosio I idi 395 naminsan pay daytoy a nabingbingay.[8]
Ti marmarba a Lumaud nga Imperio a Romano ket nalpas idi 476 idi napilit ni Romulus Augustus nga agibbet babaen ti Hermaniko daulo ti gubat a ni Odoakro.[9] Ti Dumaya a Romano wenno Imperio a Bisantino ket nalpas idi 1453 iti ipupusay ni Konstantino XI ken ti panakatiliw iti Konstantinopla babaen ni Mehmed II, daulo dagiti Otomano a Turko.[10]
Dagiti pakaammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ta dagiti klasiko ken moderno a konsepto iti estado ket saan nga agpada, dagiti dadduma pay a mabalin ket mairaman ti Res publica Romana, Imperium Romanum wenno Romanorum (iti pay Griego: Baσιλeίᾱ tῶv Ῥwuaίwv – Basileíā tôn Rhōmaíōn – ["Dominion (Literal a ti 'pagarian') dagiti Romano"]) ken Romania. Res publica, a kas ti termino a mangitudtudo ti Romano a "mankomunidad" iti sapasap, ket mabalin a mangitudo iti Republikano ken ti Imperial a panawen, bayat a ti Imperium Romanum (wenno, sagpaminsan, Romanorum) ket maus-usar a mangitudo ti teritorio nga igayatan ti Romano a turay. Ti Populus Romanus, "t Tattao a Romano", ket kanayon a maus-usar par aiti Romano nga estado maitulag kadagiti dadduma a pagilian. Ti termino a Romania, ket naipakauna a lokal a termino para iti teritorio ti imperio ken dagiti para dagiti pay agtaeng, ket agparang iti Griego ken Latin a nagtaudan manipud ti maikapat a siglo ken dagiti sumaganada ken daytoy ket naiyawit iti Imperio a Bisantino. (Kitaen ti Wolff, R.L. "Romania: Ti Latin Imperio iti Konstantinopla". Iti: Speculum, 23 (1948), pp. 1–34 (pp. 2–3).)
- ^ Iti panawen ti panagsagsagaba iti Naladaw a Republika adda dagiti ginasot a napatay wenno natay a senador, ken ti Romano a Senado ket nasukatan kadagitipasurot iti Umuna a Triunbirato ken kalpasan daytoy ket dagiti Maikadua a Triunbirato.
- ^ Oktabio/Augustus opisial a nangirangarang nga isu ket nagisalakan ti Republika a Romano ken nagannad a nagpanglimo ti kabileganna babaen ti republikano a porma; dagiti konsul ket agtultuloyda a nabutosan, dagiti tribuna dagiti plebeio ket agtultoloyda nga agidaton kadagiti continued to offer lehislasion, ken dagiti senador ket agsupsuppiatda pay laeng idiay Romano a Kuria. Nupay kasta, ni Oktabio, ken dagiti epektibo nga emperador a simmaruno, a nakaimpluensia kadagit amin ken nagtengngel kadagiti nalpas a keddeng, ken iti nalpas a panagusig, adda dagiti sangaarbanan a a makatulong kaniana, no nasken datoy.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Bennett, J. Trajan: Optimus Princeps. 1997. Fig. 1
- ^ Konstantino I (306–337 AD) babaen ni Hans A. Pohlsander. De Imperatoribus Romanis. Naisurat idi 2004-1-8. Naala idi 2007-3-20.
- ^ a b c d Taagepera, Rein (1979). Kadakkel ken Kabayag dagiti Imperio: Dagiti Panagrang-ay ken Panagapday a Killo, 600 B.C. aginggana idi 600 A.D. 3 (3/4). Unibersidad a Pagmalditan ti Duke. p. 125. doi:10.2307/1170959. JSTOR 1170959. Ti testo ti "journalSiensia Sosial a Pakasaritaan " ket di naikaskaso (tulong)
- ^ John D. Durand, Naipakasaritaan a Karkulo iti Populasion ti Lubong: Maysa nga Ebaluasion, 1977, pp. 253–296.
- ^ "Roman Empire – Britannica Online Encyclopedia". www.britannica.com. Naala idi 2008-07-09.
- ^ "Imperio a Romano", Microsoft Encarta Online nga Ensiklopedia 2008
- ^ Parker, Philip, "Ti Imperio ket Agsardeng Ditoy". p.2.
- ^ Chester G. Starr, Ti Pakasaritaan ti Taga-ugma a Lubong, Maikadu a nga Edision. Oxford Unibersidad a Pagmalditan, 1974. pp. 670–678.
- ^ Isaac Asimov. Kronolohia iti Lubong ni Asimov. Harper Collins, 1989. p. 110.
- ^ Asimov, p. 198.


text:
Charles Darwin
Ni Charles Robert Darwin, FRS (12 Pebrero 1809 – 19 Abril 1882) ket maysa idi nga Inggles a naturalista.[I] Isu ti nangibangon nga amin a sebbangan iti biag ket nagtaud iti napalpalabas a panawen manipud kadagiti sapasap a puonan,[1] ken nangipaltiing ti sientipiko a teoria a daytoy a panagsangsanga a tabas iti itutubo ket nagbanagan kadagiti yaaddang a tinawtawagna a masna a panagpili.[2]
Ni Darwin ket nagipablaak iti daytoy a teoria nga adda iti di-masungat nga ebidensia para iti ebolusion iti 1859 a librona nga Iti Punganay dagiti Sebbangan, a nakadaer iti sientipiko a panakailikudan dagiti nasapsapa konsepto iti [panagbarbaro dagiti sebbangan]].[3][4] Babaen idi 1870 ti sientipiko a komunidad ken kaaduan iti sapasap a publiko ket nagawaten ti ebolusion a kas maysa a kinapudno. Nupay kasta, adu dagiti kumaykayat kadagiti kasalisala panangilawlawag ken saan nga inggana idi rimsua iti moderno nga ebolusionario a sintesis manipud idi 1930s aginggana idi 1950 a kaaduan ti naparang-ay a konsenso a no ania ti masna a panagpili ti kangrunaan a mekanismo ti ebolusion.[5][6] Iti nabaliwan a porma, ti sientipiko a naiduktalan ni Darwin ket isu ti nagtipon kadagiti teoria dagiti siensia iti biag, a nagipalpalawag ti panagdumaduma iti biag.[7][8]
Ti nasap a panakainteresado ni Darwin katutubo ket nagiturong kaniana ti panagliwayna ti mediko nga edukasion idiay Unibersidad iti Edinburgh; embes ket, timmulong a nagtaluntun dagiti marino nga inbertibrado. Ti panagadalna idiay Unibersidad iti Cambridge ket nagparegta kaniana iti panagayatna para iti masna a siensia.[9] Ti bukodna a panaglayag iti lima a tawen idiay Plantilia:HMS ket nagipatakder kaniana a kas maysa a nalatak a heologo a dagiti pinalpaliiwna ken teoriana ket nagsuporta kadagiti unipormista a kapanunutan a ni Charles Lyell, ken ti panakaipablaak dagiti warnakan iti panaglayagna ket nagpalatak kanianan a kas maysa a nadayag a mannurat.[10]
Nariribukan babaen ti panakaiwarwaras dagiti kaatapana biag ken dagiti inurnongna a posil iti panaglayagna, ni Darwin ket nangrugi kadagiti naisalaysayan a panagtaluntun ken idi 1838 isu ket nangbukel ti teoriana iti masna a panagpili.[11] Uray no idi ket pinakitungtungaana iti daytoy a kapanunutanna kadagiti nadumaduma a naturalista, isu ket makasapul ti nawatiwat a tiempo a pangsukisok ken ti umuna a nasken ket ti obrana iti heolohiko.[12] Isu ket nagsursurat ti teoriana idi 1858 idi nagpatulod ni Alfred Russel Wallace ti maysa a salaysay a nagipalpalawag iti maysa a kapada a kapanunutan, a daytoy ti nangisingdat ti nasaup a panangipablaak dagitoy dua a teorada.[13] Ti obra ni Darwin ket nangipatakder ti ebulosionario a nagtaudan nga adda ti panagbalbaliw a daytoy ti naipangpangruna a sientipiko a panagilawlawag iti panakaidumaduma iti katutubo.[5] Idi 1871 sinukimatna ti ebolusion ti nagtagitaoan ken seksual a panagpili idiay Ti Nagtaudan iti Tao, ken Panagpili a Minaig iti Sekso, a sinaruno babaen ti Ti Panagisao dagiti Rikna ti Tao ken dagiti Ayup. Dagiti panagsukisokna dagiti mula ket naipablaak kadagiti serie iti liblibro, ken ti naudi a librona, ket sinukimatna dagiti alinta ken dagiti pagangayanda iti daga.[14]
Iti panak-pammadayaw ni Darwin a kas maysa a nalatak a sientista, isu ket napammadayawan babaen ti maysa a nangruna a panakaitabon a seremonia idiay Westminster Abbey, nga isu ket naitabon idiay asideg ni John Herschel ken Isaac Newton.[15] Ni Darwin nailawlawagan a kas maysa kadagiti kaimpluensian a a piguro iti pakasaritaan iti nagtagitaoan.[16][17]
Kabibiag[urnosen | urnosen ti taudan]
Kinaubing ken edukasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Charles Robert Darwin ket naipansgay idiay Shrewsbury, Shropshire, Inglatera idi 12 Pebrero 1809 idiay pagtaengan ti pamiliana, a ti Mount.[18] Isu ket ti maikalima kadagiti innem nga agkakabsat it nabaknang a doktor ken agibubos a ni Robert Darwin, ken Susannah Darwin (née Wedgwood). Isu ket apoko ni Erasmus Darwin iti bangir ti amana, ken ni Josiah Wedgwood iti bangir ti inana. Dagitoy dua apamilia ket Unitariano, nupay dagit Wedgwoods ket umamaponda ti Anglikanismo. Ni Robert Darwin, isu ket maysa a naulimek a nawaya nga agpannanunot, pinabiniaganna ti maladaga a Charles idiay Anglikano a Simbaan, ngem ni Charles ken dagiti kabsatna ket simmursurotda kenni inada idiay Unitario. Ti agtawen ti walo a Charles already ket nakaraman para iti masna apakasaritaan ken panagumnong idi simrek iti aldaw a panagadal nga inpatpaturong babaen ti managsersermon kaniana idi 1817. Iti dayta a Hulio, ti inana ket pimmusay. Manipud idi Septiembre 1818 simmurot kenni manonna a ni Erasmus a nagadal idiay asideg nga Angliano Shrewsbury nga Eskuelaa kas maysa a agkasera.[19]
Idi kalgaw ti 1825 ket nagbalin a kas maysa a kabarbaro a doktor, a timultulong iti amana a amangagas kadagiti napanglaw idiay Shropshire, sakbay a napan idiay Unibersidad iti Edinburgh nga Eskuela ti Medisina a kaduana ti kabsatna nga Erasmus idi Oktubre 1825. Nkitana adagit lektura ket nanumo ken ti siruhia ket makatuok, gapu ti daytoy saanna nga inkaskaso ti panagadalna. Isu ket nagadal ti taksidermia manipud kenni John Edmonstone, ti maysa a nawayaan a tagabu a kimmuyog kenni Charles Waterton idiay selba ti Abagatan nga Amerika, ken kanayon a nakitugtgaw iti daytoy a "makaay-ayot ken nsaririt a lakay".[20]
Iti maikadua atawen ni Darwin, simrek iti Pliniana a Kagimongan, ti maysa nga estudiante a grupo ti masna apakasaritaan a dagiti sinupiat ket naiwalang iti radikall a materialismo. Isu ket timmulong kenni Robert Edmond Grant kadagit panagsuksukisok iti anatomia ken siklo iti biag kadagiti marino nga inbertebrado idiay Firth iti Forth, ken idi 27 Marso 1827 ket nagrepresenta idiay Pliniana iti bukodna a panakaduktal a dagiti nangisit nga espora a mabirukan iti kontsa ti tirem ket itlog iti pagi a alimatek. Iti maysa nga aldaw, ni Grant ket kinayawna ti ebolusionario a kapanunutan ni Lamarck .Ni Darwin ket nasiddaaw, ngem kabasbasana laeng ti ti kapada a kanunutan ni apongna a ni Erasmus ken isu ket saan latta nga interasado.[21] Ni Darwin naumuma babaen ti kurso ti masna a pakasaritaan ni Robert Jameson a nangsakop ti heolohia a mairaman ti panagsuppiat a nagbaetan ti Neptunismo ken Plutonismo. Isu ket nagadal ti panakaidasig iti mulmula, ken timmulong iti obra kadagiti panagumnong idiay Museo ti Unubersidad, maysa kadagiti kadakkelan a Museo idiay Europa iti dayta a panawen.[22]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Coyne, Jerry A. (2009). No apay a ti Ebolusion ket Agpayso. Viking. pp. 8–11. ISBN 978-0-670-02053-9.
- ^ Larson 2004, pp. 79–111
- ^ Coyne, Jerry A. (2009). No apay a ti Ebolusion ket Agpayso. Oxford: Unibersidad ti Oxford University a Pagmalditan. p. 17. ISBN 0-19-923084-6. "Iti Ti Punganay, ni Darwin nagited ti sabali a hipotesis pra iti panagrangrang-ay, panagdumaduma, ken daremdem iti biag. Kaaduan iti dayta a libro ket agirepresenta ti ebidensia a daytoy ket saan laeng nga agsuporta iti ebolusion ngem daytoy ket agsuppiat pay iti panagparpartuat. Iti panawen ni Darwin, dagiti ebidensia kadagiti teoriana ket di-masungat ngem saan a kompleto a nakeddeng."
- ^ Glass, Bentley (1959). Dagiti sinaruno ni Darwin. Baltimore, MD: Unibersidad ti Johns Hopkins a Pagmalditan. p. iv. ISBN 0-8018-0222-9. "Tipanagilawlawag ni Darwin let maysa a nadaeg a sintesis iti ebidensia...maysa a sintesis...a di-masungat a panakaregta ken maawawatan"
- ^ a b van Wyhe 2008
- ^ Bowler 2003, pp. 178–179, 338, 347
- ^ Dagiti Kompleto nga Obra ni Darwin iti Online – Biograpia. darwin-online.org.uk. Naala idi 2006-12-15
Dobzhansky 1973
- ^ A kas maysa a Darwiniano nge eskolar ni Joseph Carroll iti Unibersidad iti Missouri–Est. Ni Louis ket nangikabil idiay pangyunana iti moderno a panakaimaldit manen iti obra ni Darwin: "Ti Punganay dagiti Sebbangan ket adda dagiti naipangpangruna a panakaitunton panangkaskaso tayo. Daytoy ket maysa kadagiti dua wenno tallo a kanngrunaan nga obbra iti amin a panawen kadagiti obobra a maipammakasapulan ken agnanayon a mangbalbaliw ti panakita tayo iti lubong...Daytoy ket naipagrinnason iti naipakamaysa a nainget a panakaitunos ngem daytoy pay ket nasayaat a naibitla, naikammapanunutan a maipalpalawagan, ken retotika a di-masunagt." Carroll, Joseph, ed. (2003). Iit punganay dagiti sebbangan babaen itimasna a panagpili. Peterborough, Ontario: Broadview. p. 15. ISBN 1-55111-337-6.
- ^ Leff 2000, About Charles Darwin
- ^ Desmond & Moore 1991, pp. 210, 284–285
- ^ Desmond & Moore 1991, pp. 263–274
- ^ van Wyhe 2007, pp. 184, 187
- ^ doi:10.1007/BF00351923
Daytoy a dakamat ket automatiko a malpas kadagiti sumaruno a minuto. Mabalinmo a mapan ti pagurayan wenno ipadakkel babaen ti ima
- ^ Freeman 1977
- ^ Leff 2000, Panakaitabon niDarwin
- ^ "Naipangpangruna a langa: Darwin 200". New Scientist. Naala idi 2 Abril 2011.
- ^ Hart, Michael H. (2000). The 100: A Ranking of the Most Influential Persons in History. New York: Citadel. ISBN 0-89104-175-3.
- ^ John H. Wahlert (11 Hunio 2001). "The Mount House, Shrewsbury, Inglatera (Charles Darwin)". Darwin ken Darwinism. Kolehio ti Baruch. Naala idi 26 Nobiembre 2008.
- ^ Desmond & Moore 1991, pp. 12–15
Darwin 1958, pp. 21–25
- ^ Darwin 1958, pp. 47–51
- ^ Browne 1995, pp. 72–88
- ^ Desmond & Moore 1991, pp. 42–43


text:
Kategoria:Irak
Dagiti subkategoria
Daytoy a kategoria ket addaan ti sumaganad a 2 a subkatkategoria, manipud ti 2 a dagup.
H
- ► Heograpia ti Irak (1 P)
K
- ► Kultura ti Irak (1 P)
Pampanid iti kategoria "Irak"
Daytoy a kategoria ket aglaon laeng ti sumaganad a panid.
- Mesopotamia
- Dagiti pagilian ti Lumaud nga Asia
- Dagiti pagilian ti Tengnga a Daya
- Dagiti pagilian ti Asideg a Daya
- Dagiti pagilian ti Persiano a Golpo
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Arabiko
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Azerbaijani
- Dagiti estado a kameng ti Liga ti Arabo
- Dagiti pagilian idiay Asia


text:
Dagiti grupo ti isla iti Pilipinas
Ti Pilipinas ket nabingbingay kadagiti tallo a grupo ti isla ti Luzon, Visayas ken Mindanao. Ti Luzon ken Mindanao ket nanaganann manipud kadagiti nangruna nga islada iti isu met laeng a nagnagan, bayat a ti Visayas (ti Is-isla ti Visayan ) ket maysa a purpuro.
Dagiti linaon
Pannakabingbingay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nadumaduma nga isla ket naigrupo dagitoy kadagiti nailasin a grupo ti isla babaen ti rehionda: Dagiti rehion ti I aginggana ti V, CAR ken NCR ket para iti Luzon, Dagiti rehion ti VI aginggana ti VIII ket para iti Visayas, ken dagiti Rehion ti IX aginggana ti XIII ken ti ARMM ket para iti Mindanao. No ti probinsia ket maipan iti baro a rehion, mabalin daytoy a maipan iti baro a grupo ti isla, kasla ti kaso ti Palawan, idi daytoy ket naipan manipud ti MIMAROPA. DSagiti isla agrupo ket awan bukodda a gobierno, ngem embes ket nabingbingay dagitoy kadagiti probinsia, dagiti siudad, dagiti ili ken dagiti baranggay, nga isu dagitoy ti addaan kadagiti lokal a gobierno.
Gobierno[urnosen | urnosen ti taudan]
Urayno dagiti grupo ti isla ket awan kadagiti lokal a gobierno, isunga dagiti kapitolio, dagiti dadduma asiudad ket nagbalinda a ti politikal, ekonomia ken dagiti kultural a sentro dagiti grupo ti isla. Ti Manila ket isu ti nailian a kapitolio ken isu ti de facto a kapitolio ti Luzon, urayno ti Siudad ti Quezon, ti dati a kapitolio, ket ad-adu kadagiti agtataeng ngem ti Manila. Ti Cebu ket isu ti kadakkelan a siudad iti Visayas. Ti kangrunaan a siudad ti Mindanao ket ti Davao.
Daduma pay a panag-usar[urnosen | urnosen ti taudan]
Luzviminda[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Luzviminda ket isu ti akronimo dagiti nagan ti grupo ti isla (Luzviminda ket para iti Luzon, Visayas ken Mindanao) ken nadayeg pay daytoy a nagan para iti babbai a Pilipino.[1]
Dagiti grupo ti isla[urnosen | urnosen ti taudan]
Kangrunaan nga is-isla[urnosen | urnosen ti taudan]
- Luzon
- Isla ti Luzon
- Isla ti Palawan
- Isla ti Mindoro
- Isla ti Masbate
- Isla ti Catanduanes
- Isla ti Marinduque
- Isla ti Romblon
- Isla ti Polillo
- Isla ti Burias
- Isla ti Ticao
- Isla ti Tablas
- Isla ti Sibuyan
- Isla ti Busuanga
- Isla ti Culion
- Isla ti Coron
- Isla ti Balabac
- Grupo ti Is-isla ti Babuyan
- Batanes
- Grupo ti Is-isla ti Calamian
- Cuyo Islands
- Grupo ti Is-isla ti Kalayaan
- Visayas
- Mindanao
Kitaen pay ti[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ The Philippine name game Sarah Toms, BBC News. Naipablaak Sabado, 14 Enero 2006, 13:29 GMT, naala idi Eneroy 2, 2007.
Dagiti midia a mainaig ti Dagiti rehion nga isla ti Pilipinas idiay Wikimedia Commons


text:
Lawag
Ti makitkita a lawag (simple laeng a makunkuna iti lawag) ket isu ti elektomagnetiko a radiasion a makita iti mata ti tao, ken isu ti akin-rebbeng para iti panagrikna iti panagkita.[1] Ti makitkita a lawag ket addaan ti maysa a kaatiddog ti allon iti sakop ti agarup a 380 nanometro (nm), wenno 380&a beses;10−9 m, aginggana ti agarup a 740 nanometro – iti baetan ti san a makita nga inpraroho, nga addan kadagiti atatiddog a kaatiddog ti allon ken ti saan a makita nga ultrabioleta, nga addaan kadagiti basbassit a kaatiddog ti allon.
Dagiti kangrunaan a tagikua ti makitkita a lawag ket dagiti intensidad, turong ti propagasion, prekuensia wenno kaatiddog ti allon ti espektro, ken ti polarisasion, bayat a ti pardasna iti maysa a kawaw, ket 299,792,458 a metro iti tungngal maysa a segundo, ket maysa daytoy kadagiti kammasapulan nga agnanayon iti katutubo. Ti makitkita a lawag, a kas met laeng dagiti amin a kita ti elektromagnetiko a radiasion (EMR), ket eksperimental a mabirbirukan a kankanayon nga aggungunay iti daytoy a kapardas iti kawaw.
Iti pannkaipadana kadagiti amina a kita iti elektromagnetiko a radiasion, ti makitkita a lawag ket maiparuar ken masagepsep kadagiti bassit unay a "bungon" a tinawtawagan kadagiti poton, ken mangipakpakita kadagiti tagikua kadagiti allon ken dagiti partikula. Daytoy a tagikua ket makunkuna a kas ti pannakadua ti allon-partikula. Ti panagadal ti lawag, a naamammuan iti optika, ket maysa a nangruna a pagsukimatan a lugar iti moderno a pisika.
Iti pisika, ti termino a lawag ket sagpaminsan paya a mangitudtudo itielektromagnetiko a radiasion iti aniaman a kaatiddog ti allon, urayno makita wenno saan.[2][3] Daytoy nga artikulo ket mangipatengnga tiisip iti makitkita a lawag. Kitaen ti artikulo ti elektromagnetika a radiasion para iti sapasap a termino.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ International Commission on Illumination (1987). Internasional a Bokabulario iti Panagsilaw. Bilang 17.4. CIE, maika-4 nga edision. ISBN 978-3-900734-07-7.
Babaen ti Internasional a Bokabulario iti Panagsilaw, ti panangilawlawag ti lawag ket: “Ti aniaman a radiasion a makabael a mangpataud ti dagus a rikna a panagkita.”
- ^ Gregory Hallock Smith (2006). Dagiti lente tikamera: manipud tikahon ti kamera aginggana iti dihital. SPIE Press. p. 4. ISBN 978-0-8194-6093-6.
- ^ Narinder Kumar (2008). Komprehensibo a Pisika XII. Laxmi Publications. p. 1416. ISBN 978-81-7008-592-8.


text:
Dinamarka
Ti Pagarian iti Dinamarka (Danes: Kongeriget Danmark, pannakabalikas [ˈkɔŋəʁiːəð ˈdanmɑɡ̊] ( denggen)) ket maysa a batay-linteg a monarkia ken naturay nga estado a nabuklan iti pagilian iti Dinamarka (Ingglési/ˈdɛnmɑːk/; Danés Danmark (tulong·paammo)) idiay akin-amianan a Europa ken dua two autonomo a bukbukod da a pagilian, ti Is-la ti Faroe idiay Amianan nga Atlantiko ken Groenlandia idiay Amianan nga Amerika. Daytoy a pagarian ket unitario nga estado nga addaan ti kabilegan a kas makaal-ala ti turay manipud ti maitutop a Dinamarka aginggana ti Groenlandia ken ti Is-isla ti Faroe; daytoy a pederasion ket maipakunkuna a ti Danés a Pagturayan. Ti maitutop a Dinamarka ket isu ti mangsakup a lugar, a ti hustisia, ehekutibo, ken legislatibo a kabilegan ket idiay da nga agtaeng.[5] Ti Is-isla ti Faroe ket naipalpalawagan a komunidad dagiti tattao iti kaunegan ti pagarian, ken dagiti Groenlandia a tattao ket naipalpalawagan nga addan da ti bukod da a a pangikeddeng[6][7]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dinamarka". The World Factbook. CIA. 19 Enero 2012. Naala idi 4 Pebrero 2012.
- ^ a b c d "Denmark". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 21 Abril 2011.
- ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2010". Nagkaykaysa a Pagpagilian. 2010. Naala idi 5 Nobiembrer 2010.
- ^ Hendes Majestæt Dronning Margrethe II – kongehuset.dk (Ti Opisial a sapot a pagsaadan ti Danés a Monarkia) (Danes). Naala idi 4 Pebrero 2012.
- ^ Harhoff, Frederik (1993) Rigsfællesskabet (Pagturayan) (iti Danes nga addaan ti Inggles a pakabuklan). Århus: Klim, p. 498. ISBN 87-7724-335-8
- ^ Lov om Færøernes Hjemmestyre (Danes). Retsinformation.dk. "§ 1. Færøerne udgør inden for denne Lovs Rammer et selvstyrende Folkesamfund i det danske Rige. I Henhold hertil overtager det færøske Folk ved sin folkevalgte Repræsentation, Lagtinget, og en af dette oprettet Forvaltning, Landsstyret, inden for Rigsenheden Ordningen og Styrelsen af færøske Særanliggender som angivet i denne Lov."
- ^ Lov om Grønlands Selvstyre (Danes). Retsinformation.dk. "I erkendelse af, at det grønlandske folk er et folk i henhold til folkeretten med ret til selvbestemmelse, bygger loven på et ønske om at fremme ligeværdighed og gensidig respekt i partnerskabet mellem Danmark og Grønland.
- Dinamarka
- Dagiti batay-linteg a monarkia
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Baltiko
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Danes
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti NATO
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Europa
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti Nordiko a pagilian
- Akin-amianan nga Europa
- NUTS 2 nga estadistiko a rehion ti Kappon ti Europa
- Eskandinabia
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1814


text:
BAGUIO CITY - Nilawlawagan ti Mt. Province Provincial Police Office (MPPO) a sangapulo ket uppat ti aktwal a bilang dagiti pimmusay iti panakatnag ti Florida bus iti rangkis sadiay Paggang, Talubin, Bontoc, Mt. Province.
Segun kenni Deputy Provincial Director for Administration PSupt. Ramil Saculles, kas maibasar iti assesment dagitoy, sangapulo ket uppat laeng ti bilang dagiti pimmusay bayat a tallopulo ket tallo dagiti nadangran.
Karaman kadagiti pimmusay da Marcial Bernard Jr., Andrew David Sicam, Natividad Ngawa, Gerald Baja, Arvin Jimenez, Ana dela Cruz, Lea Reyes, Emily Gentalian, Redentor de Lara, Katherine Gozos, Jonathan Patulot, dagiti ganganaet a da Alex Loring manipud Canada, ken Anne Martina Adriana de Ven a manipud Netherlands ken maysa pay a saan a nabigbig a babai.
Kabayatanna, dagiti nadangran ket matamtaming pay laeng iti nagduduma a pagagasan pakairamanan ti Bontoc General Hospital, Luis Hora Hospital, Baguio General Hospital and Medical Center ken iti pagagasan sadiay Manila.


text:
Papa Pelagio II
Ni Papa Pelagio II ket isu ti Papa manipud idi 579 aginggana idi 590.
Isu ket katutubo ti Roma, ngem mabalin nga isu ket kaputotan nga Ostrogodo, gaputa ti ti nagan ti amana idi ket Winigild.
Ni Pelagio ket nagkidkidaw ti tulong manipud ti kenni Emperador Mauricio a sumuppiat kadagiti Lombardo, ngem dagiti Bisantino ket saanda a timmultulong, a nagpilit daytoy kenni Pelagio a "gimmatang" ti maysa a panagkappia ken simmupiat kadagiti Pranko, a nagraut ti Italia, ngem pimmanawda met laeng kalpasan ti panasuksok babaen dagiti Lombardo.
Ni Pelagio nagob-obra a nangipangato ti kleriko a biag a di mangasawa, ken nangited kadagiti nainget nga alagaden iti daytoy a banag a naipagarup a nainget unay babaen ti simmaruno kaniana a ni Papa Gregorio I, ken nangbalbaliwa iti daytoy.
Idi las-ud ti kinapapana, ti obispo ti Milan, a nagsardeng a nagkomulgar iti Roma iti Panagsisina dagiti Tallo a Kapitulo, ket nagsubli ti napno a panagkomulgar idi agarup ti 581, bayat a dagiti dadduma nga opbispo idiay Akin amianan nga Italia ket nagbatbatida iti pannakisina.
Ni Pelagio ket nagbilbilin ti panangipatakder ti Basilica di San Lorenzo fuori le Mura, ti simbaan nga santuario idiay lugar nakamartiran niover the place where San Lorenzo. Idi las-ud ti panaturayna, dagiti Visigodo ti España ket nagkombertidoda, ngem isu ket nakasangsango pay kadagiti suppiatan iti Sede ti Kontantinopla para iti panagampon iti titulo ti "Patriarka nga Ekumeniko," a namatmatian ni Pelagio a mangdadael ti panagturay ti papa.
Ni Pelagius ket nabiktima iti peste a nangdadael iti Roma idi patingga ti 590.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- "Papa Pelagio II" iti 1913 'Katoliko a Simbaan.
- Duffy, Eamon. Dagiti Santo ken Managdakes: Ti Pakasaritaan dagiti Papa, Unibersidad ti Yale a Pagmalditan, 2001. pp 62–63. ISBN 0-300-09165-6
- Maxwell-Stuart, P. G. Salaysay dagiti Papa: Ti Kinaturay a Rehistro ti Kinapapa manipud kenni San Pedro aginggana iti Agdama, Thames & Hudson, 2002, p. 47. ISBN 0-500-01798-0.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Pelagio II idiay Wikimedia Commons


text:
Papa Aniceto
Ni Santo Papa Aniceto ket isu ti Papa ti Katoliko a Simbaan manipud idi agarup a 150 aginggana idi agarup a 167 (dagiti listaan ti Batikano a siudad ti 150 aginggana idi 167 wenno 153 aginggana idi 168). Ti naganna ket Griego para iti di naparukma (ἀ-vίkntoς). Isu ket maysa idi a Tag-Siria manipud idiay siudad ti Emesa (moderno nga aldaw ti Homs).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Aniceto idiay Wikimedia Commons
- "Santo Papa Aniceto". Katoliko nga Ensiklopedia. New York: Robert Appleton a Kompania. 1913.


text:
Hong Kong
Ti Hong Kong[nota 3] (Insík: 香港) ket maysa nga espesial nga administratibo a rehion (SAR) ti Republika ti Tattao ti Tsina (PRC). Daytoy ket mabirukan idiay akin abagatan nga aplaya ti Tsina ken, napalikmutan babaen ti Delta ti Karayan Perlas ken Baybay Abagatan Tsina,[8] daytoy ket naamammuan iti nawatiwat a pakaimatanganna ken adalem a masna a pagsangladan. Nga adda ti masa ti daga iti 1,104 km2 (426 kd mi) ken ti maysa a populasion ti pito a riwriw a tattao, ti Hong Kong ket maysa kadagiti kapusekan ti populasion a luglugar iti lubong.[9] Ti populasion ti Hong Kong ket 95 a porsiento ti etniko nga Insik ken 5 a porsiento manipud kadagiti sabsabali.[10] Dagiti kaaduan nga Insik a Han ti Hong Kong ket kangrunaan a nagtaud manipud kadagiti siudad ti Guangzhou ken Taishan idiay kaarrubana probinsia ti Guangdong.[11]
Ti Hong Kong ket nagbalin a kolonia ti Britaniko nga Imperio kalpasan ti Umuna a Gubat ti Opio (1839–42). Daytoy idi ket kasisigud nga idiay laeng Isla ti Hong Kong, dagiti pagbeddengan ti kolonia ket napadakkel kadagiti agpang idiay Kowloon Peninsula idi 1860 ken kadagiti Baro a Teritorio idi 1898. daytoy idi ket sinakup babaen ti Hapon idi las-ud ti Pasipiko a Gubat, a kalpasan daytoy ket nagtuloy a tinengngel dagiti Britaniko aginggana idi 1997, idi ti Tsian ket nangituloy ti a nagturay.[12][13] Ti rehion ket nangikedkeddeng ti bassit laeng a pannakibiang ti gobierno baben kadagiti naisangsangayan a pammattian ti positibo a di panankibiang idi las-ud ti panawen ti kolonia.[14] Ti paset ti panawen ket adu a nakaimpluensia ti agdama a kultura ti Hong Kong, a kankanayon a naipalplawag a kas "Daya anagsabat ti Laud", ken ti panagadal a sistema, nga inus-usar a kapada bassit a mangsursurot ti sistema idiay Inglatera aginggana idi naikeddeng dagiti reporma idi 2009.[15]
Babaen ti pamunganayan ti "maysa a pagilian, dua asistema", ti Hong Kong ket adda ti naidumduma a a sistema ti politika manipud ti nangruna a daga ti Tsina.[16] Ti nawaya nga ukoman ti Hong Kong ket agob-obra babaen ti batayan a sapasap a linteg.[17][18] Ti Batayan a Linteg ti Hong Kong, ti batay-linteg a dokumentona, a mangibagbaga a ti Hong Kong ket nasken nga adda ti maysa a "nangato a degrado iti autonomia" kadagiti amin a banag malaksid ti ganganaet a panakibiang ken panagsalaknib ti milisia, mangituray ti bukodna a sistema ti politika.[19] Urayno daytoy ket adda ti agrangrang-ay nga adu a sistema apartido, adda ti bassit a grupo ti elektorado nga agtengtengngel ti gudua ti bukodna a lehislatura. Nga isu ti Mangipangulo nga Ehekutibo ti Hong Kong, ti daulo ti gobierno, ket pinilpili ti maysa a Komite ti Eleksion iti 400 aginggana ti 1,200 a kamkameng, ti maysa akasaadan a mabanaganto iti las-ud ti umuna a 20 a tawtawen ti Insik a panagturay.[20][21][22]
A kas maysa kadagiti magiyununa ti internasional a sentro ti pinansia iti lubong, ti Hong Kong ket adda iti maysa a nangruna a serbisio ti kapitalista nga ekonomia a nailasin babaen ti nababa a panagbuis ken nawaya a panagtagilako, ken ti kuarta, a doliar ti Hong Kong, ket isu ti maikawalo a kaaduan a naitagtagilako a kuarta iti lubong.[23] Ti kaawan ti pagyanan ket nataudan ti demanda para iti napuspusek a panangibangbangons, a nakaparang-ayan ti siudad iti maysa a sentro ti moderno a arkitektura ken ti katayagan a siudad iti lubong.Ti Hong Kong ket adda ti maysa kadagiti kangatuan a matgedan ti tunggal maysa a tao iti lubong.[5] Ti napusek a pagyanan ket nangiturongan pay ti naparang-ay unay a network ti pagluganan nga adda ti panaglugan ti publiko a gatad ti panabiahe iti sumurok iti 90 a porsiento, ti kangatuan iti lubong. Ti Hong Kong ket adda dagiti nadumaduma a nangato pannakairanggo iti sangalubongan kadagiti nadumaduma nga aspeto. Kas pagarigan, ti kinawaya ti ekonomiana, pinansia ken ekonomiko a pannakibinglyan, kasayaat ti biag, panangipagarup ti padaksen, Pagsurotan ti Panagrang-ay ti Nagtagitaon, kdpy., ket nangatoda amin a nairanggo.[24][25][26][27][28][29]Segun kadagiti karkulo manipud ti UN ken ti WHO, ti Hong Kong ket adda idi ti kapautan ti panagbiagiti aniaman a rehion iti lubong idi 2012.[30] Ti Hong Kong ket adda pat ti kangatuan a natimbeng nga IQ score kadagiti 81 a pagilian iti lawlaw ti lubong.[31]
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti nagan a "Hong Kong" ket aproksimado a aponetikoa a panagibaga ti pannakabalikas iti naisasao a Kantones wenno Hakka a nagan ti "香港", a ti kaibuksilanna ket "nabanglo a sangladan".[32] Sakbay ti 1842, ti nagan ket nangibagbaga ti bassit a waig – nga itan ket ti Pagsangladan ti Aberdeen wenno 香港仔 hoeng1 gong2 zai2 "Bassit a Hong Kong" – ti baetan ti Isla ti Aberdeen ken ti abagatan a bangir ti Isla ti Hong Kong , nga isu daytoy idi ti maysa kadagiti immuna puntos a nagsasarakan dagiti marino ti Britaniko ken dagiti lokal a mangngalap.[33]
Ti repernsia iti nabanglo ket mabalin a mangibagbaga kadagiti danum ti pagsangladan a napasam-it babaen ti ipapan ti nasadiwan a danum manipud ti Karayan Perlas, wenno manipud kadagiti paktoria ti insiensio a nangilinia ti aplaya ti amianan iti Kowloon, a naipenpen iti lawlaw ti Pagsangladan ti Aberdeen Harbour a mailuluas sakbay ti panagrang-ay ti Pagsangladan ti Victoria .[32] Idi 1842, napirmaan ti Tulagan ti Nanking, ken ti nagan a Hong Kong ket isu idi nga immuna a nairehistro kadagiti opisial a dokumento a pakabuklan ti intero nga isla.[34]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Sakbay ti kolonia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti arkeolohiko a panagad-adal ket mangsuporta ti kaadda ti tao idiay lugar ti Chek Lap Kok manipud idi 35,000 aginggana idi 39,000 a tawtawen, ken idiay Sai Kung Peninsula manipud idi 6,000 a tawtawen.[35][36][37] Ti Wong Tei Tung ken ti Three Fathoms Cove ket dagiti dua a kasapaana sitio panagtagtagitao ti tao iti [[Paleolitiko] apaset ti panawen. Daytoy ket namatmatian a ti Three Fathom Cove ket karayan a ginget a karayan a pagtaengan ken ti Wong Tei Tung ket lugar a pagpataudan ti litiko. Dagiti nakalkali a Neolitiko nga artipakto ket mangisingsingasing kadagiti kultural a paggigiddiatan manipud ti kultura ti Longshan culture idiay amianan a Tsina ken ti pagtaengan babaen ti tattao a Che sakbay ti migrasion dagiti Baiyue.[38][39] Dagiti walo a petroglipo ket naduktalan kadagiti naipalikmut nga isla, a manipud pay laeng idi Shang a Dianstia idiay Tsina.[40]
Idi214 BC, ni Qin Shi Huang, ti immuna nga emperador ti Tsina ket pinarukmana dagiti tribu ti Baiyue idiay Jiaozhi (moderno a rehion ti Liangguang) ken imunana nga intiponna ti teritorio iti imperial a Tsina. T moderno a Hong Kong ket mabirukan idiay Nanhai a komanderia (moderno a Distrito ti Nanhai) ken idiay asideg ti taga-ugma a kapitolio a siudad ti Panyu.[41][42] Ti lugar ket naipagkaykaysa babaen ti pagarian ti Nanyue, a binagon babaen ni heneral Zhao Tuo idi 204 BC kalpasan ti pannakarebba ti Qin a Dianstia.[43] Idi ti pagarian ket pinarukama babaen ni Emperador Wu iti Han idi 111 BC, ti daga ket naikeddeng iti komendaria iti Jiaozhi babaen ti Han a Dinastia. Dgaiti arkeolohiko nga ebidensia ket mangipakpakita a ti populasion ket immadu ken ti nasap a panagpataud ti asin ket rimmang-ay iti daytoy a paset ti panawen. Ti Panteon ni Lei Cheng Uk Han Tomb idiay Kowloon Peninsula ket namatmatian a nabangon idi las-ud ti Han a Dianstia.[44]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Daytoy ti opisial a naisurat iti Insik a testo ti rehional a kayarigan iti Hong Kong, ti testo iti Kangrunaan a Linteg iti Hong Kong, ken ti gobierno a sapot a pagsaadan ti Hong Kong,[1] nupay ti "Espesial nga Adminitratibo a Rehion ti Hong Kong" ken "Hong Kong" ket maalala.
- ^ Ti kangrunaan a Linteg ti Hong Kong ket agibagbaga a ti opisial a pagsasao ket "Insik ken Inggles".[2] Saan nga agibagbaga no ania a pagalagadan iti "Insik". A ti Mandarin a naisurat kadagiti Napalaka nga Insik a karakter ket dagitoy ti pagalagadan ti kangrunaan a daga ti Tsina, ti Kantonesa ken dagiti Panarawidwidan nga Insik a karakter ket isuda ti de facto a pagalagadan idiay Hong Kong. Kitaen pay ti: Bilingualismo idiay Hong Kong.
- ^ Ti nagan ket kankanayon a naisurat iti Hongkong aginggana idi ti gobierno ket nangampon ti agdama a porma idi 1926 (Warnakan ti Gobierno ti Hongkong, Pakdaar 479, 3 Septiembre 1926). Urayno kasta, adda dagiti siglo ti kaduogan a gunglo nga agus-usar pay laeng iti nagan, a kas ti Hongkong Post, Elektrisidad ti Hongkong ken Ti Hongkong ken Shanghai Korporasion ti Panagbanko. Bayat a ti nagnagan kadagiti kaaduan a lugar idiay nangruna adaga ti Tsina ket naromanisado iti Inggles a nagus-usar ti Pinyin, ti opisial nga Inggles a nagan ket Hong Kong a saan a ti pinyin iti Xianggang.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "GovHK: Dagiti Nagtaeng". Gobierno ti Hong Kong. Naala idi 29 Septiembre 2010.
- ^ "Dagiti Opisial a Pagsasao". Gobierno ti Hong Kong. 2006. Naala idi 29 Septiembre 2010.
- ^ "Ti Populasion ken dagiti nagruna a Paspasamak". Departamento ti Senso ken Estadistika, Gobierno ti Hong Kong. 2010. Naala idi 4 Oktubre 2010.
- ^ "Densidad ti Populasion babaen ti Kalawa". Departamento ti Senso ken Estadistika, Gobierno ti Hong Kong. 2009. Naala idi 4 Oktubre 2010.
- ^ a b c d e "Hong Kong". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 26 Abril 2011.
- ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2009 – Gini a Pagsurotan". Programa ti Panagrangrang-ay ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. Naala idi 10 Nobiembre 2009.
- ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2011". Nagkaykaysa a Pagpagilian. Naala idi 2011-11-02.
- ^ "Heograpia ken Klima, Hong Kong". Departamento dagiti Senso ken Estadistika, Gobierno ti Hong Kong. Naala idi 10 Enero 2007.
- ^ Ash, Russell (2006). Ti 10 a Kalaingan iti Amin 2007. Hamlyn (agipabpablaak). p. 78. ISBN 0-600-61532-4.
- ^ "Populasion babaen ti Etnisidad, 2001 ken 2006". Departamen to dagiti Senso ken Estadistika, Gobierno ti Hong Kong. Naala idi 4 Oktubre 2010.
- ^ Fan Shuh Ching (1974). "Ti Populasion ti Hong Kong". Tawen a Populasion ti Lubong (Komite para iti Internastional a Koordinasion ti Nailian aPanagsukisok ti Demograpia): 18–20. Naala idi 25 Agosto 2010.
- ^ "Kimmadduaan a Panangirangarang ti Gobierno ti Nagkaykaysa aPagarian ken Gran Britania ken Akin amianan nga Irlanda ken ti Gobierno ti Republika ti Tattao ti Tsina iti Saludsod iti Hong Kong". Opisina ti Batay=Linteg ken Nangruna adaga a Pannakibiang, Gobierno ti Hong Kong. 19 Disiembre 1984. Naala idi 4 Oktubre 2010. "Ti Gobierno ti Republika ti Tattao ti Tsian ket nangirangarang ti panangala manen ti Hong Kong a lugar (a mairaman ti Isla ti Hong Kong, a Kowloon ken dagiti Baro a Teritorio, a kalpasan daytoy ket naibagbaga a kas ti Hong Kong) ket daytoy ti sapsap a kakaykayatan dagiti intero nga Insik a tattao, ken daytoy ket naikeddeng nga agtuloy a mangsanay ti kinaturay iti Hong Kong a mangrugi manipud inton-ano ti 1 Hulio 1997."
- ^ "Iti Daytoy nga Aldaw: 1997: Ti Hong Kong ket naited iti iti Insik a panagtengngel". BBC News. 1 Hulio 1997. Naala idi 9 Septiembre 2008.
- ^ "Dagiti Kasayaatan ti Panagbinglay a Sentro ti Pinansia iti Lubong". CNBC. Naala idi 30 Oktubre2009.
- ^ "Dagiti kasayaatan a Pakabuklan ti Programa". Gobierno ti Hong Kong. Naala idi 20 Oktubre 2010.
- ^ So, Dudley L.; Lin, Nan; Poston (2001). Ti Insik a Trianggulo ti Nangruna a daga ti Tsina, Taiwan ken Hong Kong. Greenwood Publishing. pp. 13–29. ISBN 0-313-30869-1.
- ^ "Batayan a Linteg, Kapitulo IV, Paset 4". Panangiturong a Komite ti Panangipatakder ti Batayan a Linteg. Naala idi 10 Nobiembre 2009.
- ^ Russell, Peter H.; O'Brien, David M. (2001). Ukoman a Pannakawaya iti Panawen ti Demokrasia: Dagiti Kritiko a Perspektibo manipud ti lawlaw ti Lubong. Unibersidad ti Virginia a Pagmalditan. p. 306. ISBN 978-0-8139-2016-0.
- ^ Ghai, Yash P. (2000). Autonomia ken Etnisidad: Panakitinnulag kadagiti Makibinglay a Pangtunton iti Adu nga Etniko nga Es-estado. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. pp. 92–97. ISBN 978-0-521-78642-3.
- ^ "Keddeng ti Nailian a Kongreso ti Tattao iti Pamay-ay para iti Panagporma ti Umuna a Gobierno ken Umuna a Lehislatibo a Konsilo ti Espesial nga Administratibo a Rehion ti Hong Kong". Naala idi 21 Pebrero 2012.
- ^ "Panakabalbaliw ti Naikapet I iti Batayan a Linteg ti Espesial nga Administratibo a Rehion ti Hong Kong iti Republika ti Tattao ti Tsina a Maipanggep ti Pamay-ay para iti Panagpili ti Mangipangulo nga Ehekutibo ti Espesial nga Administratibo a Rehion ti Hong Kong".
- ^ Rioni, S. G. (2002). Ti Hong Kong a naipakatengngaan ti isip: Dagiti Politikal ken Ekonomiko a Banag. Nova nga Agpabpablaak. pp. 9–10. ISBN 978-1-59033-237-5.
- ^ "Triennial Central Bank Survey: Report on global foreign exchange market activity in 2010". Departamento ti Panguartaan ken Ekonomia (Bank for International Settlements): 12. Disiembre 2010. Naala idi 15 Oktubre2011.
- ^ "World Competitiveness Yearbook 2006". Imd.ch. Naidulin manipud ti kasisigud idi 7 Marso 2007. Naala idi 17 Abril 2011.
- ^ "Global Competitiveness Report – Growth Competitiveness Index Ranking" (PDF). Naala idi 17 Abril 2011.
- ^ "Business Competitiveness Index – BCI" (PDF). Naala idi 17 Abril 2011.
- ^ "Corruption Perceptions Index". Transparency.org. Naala idi 17 Abril 2011.
- ^ "Dagiti Kasayaatan nga Eropuerto ti Lubong". Worldairportawards.com. Naala idi 17 Abril 2011.
- ^ "Pagsurotan ti Kinawaya ti Ekonomia". Heritage Foundation. Naala idi 1 Septiembre2011.
- ^ "WHO: Reporta ti Hapon nakakita a ti babbai ti Hong Kong ket nalabsandan dagiti Haponesa iti kapaut ti panagbiag". Haaretz. Hulio 2012. Naala idi 26 Hulio 2012.
- ^ [1], IQ ken ti Baknang ti Pagpagilian
- ^ a b Room, Adrian (2005). Dagiti Nagan ti Lugar iti Lubong. McFarland & Company. p. 168. ISBN 0-7864-2248-3. Naala idi 1 Septiembre 2011.
- ^ Bishop, Kevin; Roberts, Annabel (1997). Imperial a Waya ti Tsina. China Books and Periodicals. p. 218. ISBN 962-217-511-2. Naala idi 1 Septiembre 2011.
- ^ Fairbank, John King (1953). Panagtagilako ken Diplomasia idiay Aplaya ti Tsinat: Ti Pannakalukat dagiti Puerto ti Tulagan, 1842–1854 (2nd ed.). Unibersidad ti Harvard a Pagmalditan. pp. 123–128. ISBN 978-0-8047-0648-3.
- ^ "The Trial Excavation at the Archaeological Site of Wong Tei Tung, Sham Chung, Hong Kong SAR". Akeolohiko a Kagimongan ti Hong Kong. Enero 2006. Naala idi 21 Agosto 2010.
- ^ "港現舊石器制造場 嶺南或為我發源地" [Nagparang ti paleolitiko a sitio idiay Hong Kong, ni Lingnan ket mabalin a nadutalanna ti naikaispangayantayo]. People's Daily (iti Insik). 17 Pebrero 2006. Naala idi 21 Agosto 2010.
- ^ Tang, Chung (2005). "考古與香港尋根" [Timmulong nangbiruk dagiti arkeologo dagiti Tinaudan ti Hong Kong]. New Asia Monthly (iti Insik) (New Asia College) 32 (6): 6–8. Naala idi 21 Agosto 2010.
- ^ Li, Hui (2002). "百越遗传结构的一元二分迹象" [Ti henetiko nga Estruktura ti Baiyue a nabingay iti gudua]. Panagsukisok ti Etniko a Grupo ti Guangxi (iti Insik) 70 (4): 26–31. Naala idi 21 Agosto 2010.
- ^ "2005 a Pagobraan nga Arkeolohia idiay Sitio ti Sham Chung". Arkeolohiko a Kagimongan ti Hong Kong. Enero 2006. Naala idi 21 Agosto 2010.
- ^ "Dagiti Nairangarang a Monumento idiay Hong Kong – Dagiti Baro Teritorio". Departamento ti Palpaliwa ken dagiti Serbisio ti Kultura ]], Gobierno ti Hong Kong. 13 Enero2010. Naala idi 21 Agosto 2010.
- ^ Ban Biao; Ban Gu; Ban Zhao. "地理志" [Treatado iti Heograpia]. Book of Han (iti Insik). Volume 28. Naala idi 26 Agosto 2010.
- ^ Peng, Quanmin (2001). "从考古材料看汉代深港社会" [Arkeolohiko a material manipud ti Shenzhen-Hong Kong a Kagimongan ti Han]. Relikia manipud ti Abagatan (iti Insik). Naala idi 26 Agosto 2010.
- ^ Keat, Gin Ooi (2004). Abagatan a daya nga Asia: Ti Naipakasaritaan nga Ensiklopedia. ABC-CLIO. p. 932. ISBN 1-57607-770-5. Naala idi 1 Septiembre 2011.
- ^ "Archaeological Background". Hong Kong Yearbook (Gobierno ti Hong Kong) 21. 2005. Naala idi 27 Agosto 2010.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Endacott, G. B (1964). Ti Akin-Day a Pagtagilakuan;: Urnong dagiti Dokumento a Mangaladawan ti Pakasaritaan ti Hong Kong. Her Majesty's Stationary Office. p. 293. ASIN B0007J07G6.
- Fu, Poshek; Deser, David (2002). Ti Sinema ti Hong Kong: Pakasaritaan, Dagiti Arte, Identidad. Unibersidad ti Cambridge University a Pagmalditan. p. 346. ISBN 978-0-521-77602-8.
- Hanstedt, Paul (2012). Hong Konged: One Modern American Family's (Mis)adventures in the Gateway to China. Avon, MA: Adams Media. ISBN 9781440540738.
- Lui, Adam Yuen-chung (1990). Dagiti Puerto ken dagiti Pirata – Ti Pakadsaritaan ti Hong Kong. Kagimongan ti Pakasaritaan ti Hong Kong. p. 114. ISBN 962-7489-01-8.
- Liu, Shuyong; Wang, Wenjiong; Chang, Mingyu (1997). T Maysa a Paraigid a Pakasaritaan ti Hong Kong. Foreign Languages Press. p. 291. ISBN 978-7-119-01946-8.
- Ngo, Tak-Wing (1 Agosto1999). Pakasaritaan ti Hong Kong: Estado ken Kagimongan babaen ti Kolonial a Turay. Routledge. p. 205. ISBN 978-0-415-20868-0.
- Tsang, Steve (1995). Gobierno ken Politika: Ti Dokumentario ti Hong Kong. Unibersidad ti Hong Kong a Pagmalditan. p. 312. ISBN 962-209-392-2.
- Tsang, Steve (4 Septiembre 2007). Ti Moderno a Pakasaritaan ti Hong Kong. I. B. Tauris. ISBN 978-1-84511-419-0.
- Welsh, Frank (1993). Ti Binulod a LUgar: ti Pakasaritaan ti Hong Kong. Kodansha International. p. 624. ISBN 978-1-56836-002-7.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Hong Kong idiay Wikimedia Commons
- Pakaammo ti panagbiahe idiay Hong Kong manipud idiay Wikivoyage
- Wikimedia Atlas iti Hong Kong
- Hong Kong
- HongKong
- Hong Kong a naikabil idiay Ti Kinapudno a Libro ti Lubong
- Kitaen ti Hong Kong idiay Gandat ti Nawaya a Direktorio (Ingglés)
- Hong Kong
- Panangipalnaad ti Kangrunaan a Panagrang-ay para iti Hong Kong
- Gobierno
- Apganistán
- Armenia
- Azerbaijan
- Bahrain
- Banglades
- Butan
- Brunei
- Burma (Myanmar)
- Cambodia
- Tsína
- Cyprus
- Ehipto
- Georgia
- India
- Indonesia
- Iran
- Irak
- Israel
- Hapón
- Hordania
- Kazakstan
- Amianan a Korea
- Abagatan a Korea
- Kuwait
- Kirgistán
- Laos
- Lebanon
- Malaysia
- Maldibas
- Mongolia
- Nepal
- Oman
- Pakistan
- Pilipinas
- Katar
- Rusia
- Saudi Arabia
- Singapur
- Sri Lanka
- Siria
- Tayikistan
- Tailandia
- Daya a Timor (Timor-Leste)
- Turkia
- Turkmenistan
- Dagiti Nagkaykaysa nga Emirato nga Arabo
- Uzbekistan
- Bietnam
- Yemen
- Hong Kong
- Macau
- Hong Kong
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1997
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Insik
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Inggles
- Dagiti dati a kolonia ti Britaniko
- Dagiti nawaya a siudad
- Dagiti metropolitano a lugar ti Tsina
- Delta ti Karayan Perlas
- Dagiti matagtagitao nga aplaya a lugar idiay Hong Kong
- Dagiti matagtagitao a lugar a nabangon idi 1842
- Dagiti puerto a siudad ken ili idiay Tsina
- Baybay Abagatan Tsina
- Dagiti espesial nga administratibo a rehion ti Republika ti Tattao ti Tsina


text:
Hudaismo
Ti Hudaismo (manipud ti Latin Iudaismus, naala manipud ti Griego nga Ioudaïsmos, ken dimtengan a nakaalaan manipud ti Hebreo יהודה, Yehudah, "Huda";[1][2] iti Hebreo: יהדות, Yahadut, dagiti naisangsangayan a pannakailasin ti Hudio nga ethnos)[3] ket isu ti relihion, pilosopia ken ti waya ti biag ti tattao a Hudio.[4] Ti monoteistiko a relihion a nagtaud iti Hebreo a Biblia (tinawtawagan pay ti Tanakh) ken nasuksukimat kadagiti kinaudi a testo a kas ti Talmud, ti Hudaismo ket naipanpanunotan babaen dagiti relihioso a Hudio nga isu ti panangiyebkas ti ti tulagan a pannkaikabagian iti Dios a naibangon iti Annaka ti Israel.[5] Ti Rabaniko a Hudaismo ket agtengtengngel a ti Dios ket nangiparang kadagit lintegna ken bilbilin kennni Moses idiay Bantay Sinai iti porma iti Naisurat ken Naiyebkas a Tora.[6] Iti naipakasaritaan, daytoy a panangibagbaga ket sinuppiat idi babaen dagiti nadumaduma a grupo a kas ti Saduceos ken Helenestiko a Hudaismo ti las-ud ti Makadua a Templo a paset ti panawen; dagiti Karaite ken Sabateos idi las-ud ti nasapa ket kinaudi a mediebal a paset ti panawen;[7] ken dagiti paset dagiti moderno a reporma a tignay. Dagiti liberal a tignay iti moderno a panawen a kas ti Humanistiko a Hudaismo ket mabalin a di teistiko.[8]
Ti Hudaismo ket agtunton kadagiti naipakasaritaan a panagtultuloy a gumay-at ti ad-adu ngem 3,000 a tawtawen. Kadagiti kangrunaan a relihion ti lubong, ti Hudaismo ket naipanpanunotan a kas maysa kadagiti kaduogan a monoteistiko a relihion.[9][10] Dagiti Hebreo / dagiti Israelita ket natawtawagandan kadagiti "Hudio" kadagiti naud-udi a liblibro iti Tanakh a kas ti Libro ni Ester, nga adda dagiti termino ti Hudio a mangsuksukat ti titulo nga "Annak ti Israel".[11] Dagiti testo ti Hudaismo, dagiti tradision ken dagiti pateg a napigsa a nangimpluensia kadagiti kinaudi nga Abrahamika a relion, a mairaman ti Kristianidad, Islam ken ti Baha'i a Pammati.[12][13] Adu kadagiti aspeto ti Hudaismo ket dagus wenno saan a dagus a nakaimpluensia ti sekular a Lumaud nga etika ken sibil a linteg.[14]
Dagiti Hudio ket maysada a etnorelihioso a grupo[15] ken mairaman dagiti naipasngay a Hudio ken dagiti naipagbaliwen iti Hudaismo. Idi 2010, ti Hudio a populasion ti lubong ket nakarkulo idi iti 13.4 a riwriw, wenno agarup a 0.2% iti dagup ti populasion ti lubong. Agarup a 42% kadagiti amin a Hudio ket agtataeng idiay Israel ken agarup a 42% rket agtataeng idiay Estados Unidos ken Kanada, nga adda dagiti kaaduan a nabatbati ket agtataeng idiay Europa.[16] Ti kadakkelan a kadagiti relihioso a tignay ti Hudio ket Ortodokso a Hudaismo (Haredi a Hudaismo ken Moderno nga Ortodokso a Hudaismo), Konserbatibo a Hudaismo ken Reporma a Hudaismo. Ti kangrunaan a taudan a paggiddiatan a baetan dagitoy a grupo ket ti arngianda iti Hudio a linteg.[17] Ti Ortodokso a Hudaismo ket agtartaripatu a ti Tora ken Hudio a linteg ket nainlangitan iti tinaudan, eternal ken di mabaliwan, ken dagitoy ket nasken a nainget a masursurot. Ti Konserbatino ken Reporma aHudaismo ket ad-adu a liberal, a ti Konserbatibo a Hudaismo ket sapasap a mangiragragpat ti maysa nga adadu a "tradisional" a pannakaipatarus kadagiti kammasapulan ti Hudaismo ngem ti Reporma a Hudaismo. Ti kadawyan a puesto ti Reporma ket ti Hudio a linteg ket nasken a mapanirigan a kas maysa nga agsmang kadagiti sapasap nga alagaden Rngem timaysa nga agasmang kadagiti panagiparparit ken dagiti rebbeng a mapalpaliiw ken nasken kadagiti amin a Hudio.[18][19] Iti naipakasaritaan, dagiti naipangpangruna a korte ket nangipatpatungpal kadagiti Hudio a linteg; tatta nga aldaw, adda dagitoy a korte ngem ti panagsanay iti Hudaismo ket kaaduan a boluntario.[20] Ti kinaturay iti telohiko ken dagiti legado a banag ket saan a naibangbangon iti sinoman a tao wenno gunglo, ngem dagiti sagrado a testo ken dagiti rabino ken dagiti eskolar a nangipatpatarus kadagitoy.[21]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti pamay-ay ken dagiti Kategoria: Hudaismo ken Ebanghelio
- ^ AskOxford: Hudaismo
- ^ Shaye J.D. Cohen 1999 Dagiti Rugian ti Kinahudio: Dagiti pagbeddengan, Nadumaduma a kita, Dagiti madudua, Berkeley: Unibersidad ti California a Pamalditan; p. 7
- ^ Jacobs, Louis (2007). "Hudaismo". Iti Fred Skolnik. Encyclopaedia Judaica 11 (2d ed.). Farmington Hills, Mich.: Thomson Gale. p. 511. ISBN 978-0-02-865928-2. "Hudaismo, ti relihion, pilosopia, ken waya ti biag dagiti Hudio."
- ^ "Dagiti Rekurso ti Pannakaammo: Hudaismo". Berkley a Sentro para iti Relihion, Kappia, ken dagiti Pannakibiang iti Lubong. Naala idi 2011-11-22.
- ^ "Ania kadi ti maiyebkas a Tora?". Torah.org. Naala idi 2010-08-22.
- ^ "Hudio nga Unibersidad ti Karaite". Kjuonline.com. Naala idi 2010-08-22.
- ^ "Kagimongan para iti Humanistiko a Hudaismo". Shj.org. Naala idi 2010-08-22.
- ^ "Relihion ken Etika - Hudaismo". BBC. Naala idi 2010-08-22.
- ^ Relihion: Dagiti Tallo a Relihion, Maysa a Dios PBS
- ^ Dagit pakikabilan ti pirak: ti maysa apangyuan iti Hudaismo p. 59 babaen ni Stephen M. Wylen, Paulist Press, 2000 [1]
- ^ Heribert Busse (1998). Islam, Hudaismo, ken Kristianidad: Teolihoko ken Naipakasaritaan a Pannkaikapetan. Markus Wiener Publishers. pp. 63–112. ISBN 978-1-55876-144-5.
- ^ Irving M. Zeitlin (2007). Ti Naipakasaritaan a Mahoma. Polity (agipanpablaak). pp. 92–93. ISBN 978-0-7456-3999-4. Ti testo ti "Polity " ket di naikaskaso (tulong)
- ^ Dagiti Parawad ti Hudio iti Sibilisasion: Maysa aKarkulo (libro)
- ^ Kitaen ti, kas pagarigan, Deborah Dash Moore, Dagiti Politika nga Identidad ti Amerikano a Hudio, Unibersidad ti Michigan a Pagmalditan, 2008, p. 303; Ewa Morawska, Saan a Natalged a Prosperidad: Dagiti Adda ti Bassit nga Ili a Hudio iti Industrial nga Amerika, 1890-1940, Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan, 1999. p. 217; Peter Y. Medding, Patpateg, dagiti kinaykayat ken identidad: Dagiti Hudio ken politika iti maysa nga agbalbaliw a lubong, Tomo 11 kadagiti Panagad-adal iti kontemporario a Kinahudio, Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, 1995, p. 64; Ezra Mendelsohn, Tattao ti siudad: Dagiti Hudio ken dagiti urbano a karit, Tomo15 kadagiti Panagad-adal iti kontemporario a Kinahudio, Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, 1999, p. 55; Louis Sandy Maisel, Ira N. Forman, Donald Altschiller, Charles Walker Bassett, Dagiti Hudio ti Amerikano a Politika: dagiti salaysay, Rowman & Littlefield, 2004, p. 158; Seymour Martin Lipset, Amerikano aPannakailaslasin: Ti Dua a Tadem nga Espada, W. W. Norton & Company, 1997, p. 169.
- ^ Hudio a Populasion ti Lubong, 2010. Sergio Della Pergola, Hebreo nga Unibersidad ti Herusalem
- ^ "Dagiti Hudio a Denominasion". ReligionFacts. Naala idi 2010-08-22.
- ^ "Reformo a Hudaismo". ReligionFacts. Naala idi 2010-08-22.
- ^ "Ania kadi ti Reporma a Hudaismo?". Reformjudaism.org. Naala idi 2010-08-22.
- ^ Encyclopædia Britannica. "Britannica Online Encyclopedia: Bet Din". Britannica.com. Naala idi 2010-08-22.
- ^ "Hudaismo 101: Dagiti Rabino, Dagiti Padi ken Dadduma pay a Pamay-an ti Relihion". Jewfaq.org. Naala idi 2010-08-22.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Hudaismo idiay Wikimedia Commons
- Hudaismo 101, ti adu a masalsaludsod nga insurat babaen ti maysa abibliotekario.


text:
Lumaud a Visayas
Nagsasabtan: 10°35′N 122°35′E / 10.583°N 122.583°E
Ti Lumaud a Visayas, ket maysa a rehion iti Pilipinas, a napusgan kas Rehion VI. Paset ti Visayas, buklen ti 6 a probinsia, ti Aklan, Antique, Negros Occidental, Capiz, Guimaras ken Iloilo. Addaan ti rehion kadagiti 17 a siudad, ti kaaduan ti siudadna a rehion iti intero a Pilipinas. Hiligaynon ti kangrunaan a pagsasao, a maar-aramat iti Negros Occidental, Guimaras, Capiz ken sumagmamano a paset ti Iloilo. Ti Kinaray-a ket pagsasao iti Antique ken dadduma a paset ti Iloilo. Ti Aklanon ket maar-aramat iti Aklan. Ti Siudad ti Iloilo ti rehional a sentro.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Lumaud a Visayas (Inggles) naala idi 12 Pebrero 2013


text:
SOCCSKSARGEN
Nagsasabtan: 6°30′02″N 124°51′06″E / 6.50056°N 124.85167°E
Ti SOCCSKSARGEN ket maysa a kadagiti rehion iti Pilipinas, a napusgan kas Rehion XII. Ti nagan a "SOCCSKSARGEN" ket acronym dagiti 4 a probinsia ken maysa kadagiti siudadna a mangbukel iti rehion, ti Abagatan a Cotabato, Cotabato, Sultan Kudarat, Sarangani ken Siudad ti General Santos. Ti rehional a sentro ket ti Siudad ti Koronadal a masarakan iti probinsia ti Abagatan a Cotabato. Ti Siudad ti Cotabato ket paset ti SOCCSKSARGEN, ngem ti Maguindanao ket paset ti Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Soccsksargen (Inggles) naala idi 3 Hunio 2013


text:
Amianan a Mindanao
Nagsasabtan: 8°45′N 124°55′E / 8.750°N 124.917°E
Ti Amianan a Mindanao ket maysa a kadagiti rehion iti Pilipinas, a napusgan a kas Rehion X. Buklen ti 5 a probinsia ken 9 a siudad, ti Misamis Oriental (Siudad ti Gingoog, Siudad ti Cagayan de Oro ken Siudad ti El Salvador), Misamis Occidental (Siudad ti Oroquieta, Siudad ti Tangub ken Siudad ti Azamis), Camiguin, Lanao del Norte (Siudad ti Iligan), ken Bukidnon (Siudad ti Malaybalay ken Siudad ti Valensia). Ti Siudad ti Cagayan de Oro ti rehional a sentrona.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Amianan a Mindanao (Inggles) naala idi 17 Abril 2013


text:
Rehion Administratibo ti Kordiliera
Nagsasabtan: 17°10′N 121°10′E / 17.167°N 121.167°E
Ti Rehion Administratibo ti Kordiliera (Inggles: Cordillera Administrative Region (CAR)) iti Pilipinas ket buklen dagiti probinsia ti Abra, Benguet, Ifugao, Kalinga, Mountain Province ken Apayao. Ti Siudad ti Baguio ti agpapay a rehional a sentrona. Ti rehion ti Kordiliera ket sakupenna ti kaaduan a paset ti kambambatayan Tengnga a Cordillera iti Luzon, ti kadakkelan a kabambantayan iti pagilian. Daytoy a rehion ket taeng ti adu a nakaisigudan a tribu a sapasap a maaw-awagan iti Igorot.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti CAR (Inggles) naala idi 30 Abril 2012


text:
Ti siudad, iti Pilipinas, ket maysa a bagi ti lokal a gobierno a buklen dagiti baranggay.
Dagiti kadadakkelan iti populasion a ciudad iti Pilipinas ket ti Siudad ti Quezon iti Metro Manila nga addaan iti mapan a 2,000,000 a residente. Ti met Siudad ti Davao ket maysa kadagiti kalalawaan a siudad iti lubong no babaen iti kalawa ti daga a sakupna ta addaan iti nasurok a 2,500 kuadrado kilometro a rukod.
Ti lokal a gobirno ti siudad ket naidaulo babaen ti mayor a nabutosan babaen ti nalatak a balota. Ti bise-mayor ket agserbi a kas ti mangipangulo ti Konsilo ti Siudad, nga agserbi daytoy a kas ti lehislatibo a bagi ti siudad. Kalpasan ti panakaala da kadagiti dokumento ti linteg, dagiti siudad ket makaala da pay kadagiti napno a pangraem dagiti ehekutibo a departamento tapno nasaysayaat da a serbian dagiti umili. dda dagiti departamento a naibangon no masapul laeng, depende kadagiti kasapulan ti siudad.
Ti Lokal a Gobierno a Kodigo ti 1991 (Republika Tignay Bilang. 7160) ket idasig na amin dagiti siudad iti maysa kadagitoy tallo a kategoria:
Dagiti Urbano Unay a Siudad - Dagiti siudad nga addaan ti ti kabassitan a populasion iti dua gasut a ribo (200,000) nga agtaeng, a naipasingkedan babaen ti Opisina ti Nailian nga Estadistika, nga addaan ti kinaudi a makatawen a matgedan iti kabassitan a Lima pulo a Riwriw a Pisos (P50,000,000.00) a naibatay iti 1991 nga agnanayon a presio, a napasingkedan babaen ti tesorero ti siudadad. Adaan ti agdama a dagiti 33 nga urbano unay a siudad idiay Pilipinas, 16 kadagitoy ket mabirukan idiay Metro Manila.
Dagiti Nawaya a Komponente a Siudad - Dagiti siudad nga addaan kadagiti dokumento ti linteg nga agiparit kadagiti agbutbutos nga agibutos para kadagiti mabutbutusan nga opisial ti probinsia. Dagiti nawaya a komponente a siudad ket nawaya da manipud kadagiti probinsia. Adda dagiti lima a kastoy a siudad: Dagupan, Cotabato, Naga, Ormoc ken Santiago.
Dagiti Komponente a Siudad - Dagiti komponente a siudad ket saan da a masabat dagiti adda dita ngato a kasapulan ket dagitoy a siudad ket mausig da a kas komponente a siudad iti pakabirukan da a heograpiko a probinsia. No ti komponente a siudad ket mabirukan kadagiti pagbeddengan ti dua (2) wenno adadu pay a probinsia, ti kastoy a siudad ket mausig a komponente iti probinsia a panakilian na idi.
Dagiti siudad ket naidasig babaen ti natimbengan a makatawen a matgedan a naibatay kadagiti tallo a kinaudi a kalendario a tawen. Manipud idi Hulio 28, 2008 ti pagalagadan ti klase para kadagiti siudad ket:[1]
Ti sumaganad a listaan ti 10 a kadadakkelan a siudad iti Pilipinas babaen ti populasion. Naibasar daytoy iti senso idi 2000. Napagmaymaysa dagiti komponente a ciudad ken ili ti Metro Manila ken Metro Cebu tapno maipakita ti masakupan ti urbanisasion.


text:
Pagsasao a Breton
Ti Breton /ˈbrɛtən/[2] (Brezhoneg) ket pagsasao a Keltiko a naisasao idiay Bretania (Breton: Breizh; Pranses: Bretagne), Pransia. Ti Breton ket Britoniko a pagsasao a naiyeg manipud idiay Gran Britania idiay Armorica babaen dagiti imigrado a Britano idi las-ud ti Nasapa a Tengnga a Panpanawen; isunga daytoy ket maysa nga Insular a Keltiko a pagsasao ken saan nga asideg a kabagian iti pagsasao a Galo. Ti Breton ket as-asideg a kabagian ti Korniko, gaputa dagitoy dua ket Sassao nga Abagatan a laud a Britoniko. Ti Gales ket ti natayen a Kumbriko ket ad-adayo a kabagian ti dagiti pagsasao a Britoniko
Dagiti sabali a rehional a pagsasao ti Bretania, ti Gallo, ket langue d'oïl a naala manipud ti Latin ken isunga daytoy ket asideg a kabagiuan ti Pranses.
Gaputa bimmassiten manipud ti ad-adu ngem maysa a riwriw dagiti agsasao idi agarup a 1950 iti agarup a 200,000 idi umuna a dekada ti maika-21 a sigloy, ken dagiti 61% ket laklakayda ngem 60 iti edad, ti Breton ket naidasig a kas "nakaro a madanar" babaen ti Atlas dagiti Madangran a Pagsasao iti Lubong ti UNESCO. Nupay kasta, ti bilang dagiti ubbing a mapmapan kadagiti bilingual a klase ket immadun iti 33% idi nagbaetan ti 2006 ken 2012 aginggana iti 14,709.[1][3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Fañch Broudic, 2009. Parler breton au XXIe siècle – Le nouveau sondage de TMO-Régions. (mairaman ti datos manipud idi 2007: 172,000 kadagiti agsasao iti Akin-baba a Bretania; basbassit ngem 200,000 iti sibubukel a Bretania 206,000 ken mairaman dagiti estudiante iti bilingual nga edukasion)
- ^ Laurie Bauer, 2007, The Linguistics Student’s Handbook, Edinburgh
- ^ (Pranses) Données clés sur breton, Ofis ar Brezhoneg
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Pagsasao a Breton idiay Wikimedia Commons


text:
Politeismo
Ti politeismo ket ti panagraem wenno pammati kadagiti nadumaduma a diosen a kadawyan a naurnong itimaysa a panteon dagiti dios ken dagiti diosa, a maikuyog dagiti bukodda a relihion ken dagiti ritu.
Ti politeismo ket maysa a relihioso a panagaramid dagiti paset ti ken maysa akita iti teismo. Iti kaunegan ti teismo, daytoy ket maigiddiat iti monoteismo, ti pammati iti maymaysa a Dios. Dagiti politeista ket saanda a kankanayon nga agpapada a raraeman dagiti amin a dios, ngem mabalinda a henoteista, a nangipangpangruna iti panagraem iti maysa a nisangayan a diosen. Dagiti dadduma a politeista ket mabalinda a katenoteista, nga agraraem kadagiti nadumaduma a diosen kadagiti nadumaduma a panawen.
Ti politeismo ket kadawyan idi a porma iti relihion idi las-ud ti Gambang a Panawen ken Landok a Panawen, aginggan idi Aksial a Panawen ken ti nagininut a panagrang-ay iti monoteismo wenno panteismo, ken ateismo. Daytoy ket nasayaat a nadokumentuan kadagiti maipakasaritaan a relihion iti Klasiko a kina-ugma,a naipangpangruna iti Griego a politeismo ken Romano a politeismo, ken kalpasan ti pannakapaay ti Greko-Romano a politeismo kadagiti tribu a relihion a kas ti Hermaniko a paganismo wenno Eslabo a mitolohia. Adda dagiti nadumaduma politeistiko a relihion a nasansanay tatta nga aldaw, kas pagarigan ti Hinduismo, Shintoismo, folk a relihion ti iNsik, Thelema, Wicca, Druidry, Taoismo, Ásatrú ken Candomble.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Assmann, Jan, 'Monoteismo ken Politeismo' iti: Sarah Iles Johnston (ed.), Dagiti RElihion ti Taga-ugma a Lubong: Maysa a Alagaden, Unibersidad ti Harvard a Pagmalditan (2004), ISBN 0-674-01517-7, pp. 17–31.
- Burkert, Walter, Griego a Relihion: Arkaiko ken Klasiko, Blackwell (1985), ISBN 0-631-15624-0.
- Greer, John Michael; Ti Lubong a Napno kadagiti Dios: Ti Maysa aPanagsukisok iti Politeismo, ADF Publishing (2005), ISBN 0-9765681-0-1
- Iles Johnston, Sarah; Dagiti Taga-ugma a Relihion, Belknap Press (Septiembre15, 2007), ISBN 0-674-02548-2
- Marbaniang, Domenic Epistemika iti Nainlangitan a Kinaagpayso Google Books (Kitaen ti Kapitulo 3 Empiriko nga Epistemika iti Nainlangitan a Kinaagpayso para iti pilosopiko a panagusig iti politeismo)
- Paper, Jordan; Dagiti Diosen ket Adu: Ti Politeistika a Teolohia, Estado nga Unibersidad ti New York Press (Marso 3, 2005), ISBN 978-0-7914-6387-1
- Penchansky, David, Suripet dagiti Dios: Politeismo itiHebreo a Biblia' (2005), ISBN 0-664-22885-2.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti sasao a mainaig ti Politeismo idiay Wikiquote
- Ti Gunglo dagiti Politeista a Tradison - APT, ti naikuartel idiay Nagkaykaysa a Pagarian a komunidad dagiti Politeismo.
- Internasional a Tawen iti Politeismo
- Manangiraman a Politeismo


text:
Kanton iti San Galo
Ti Kanton iti San Galo (Aleman: Kanton St. Gallen (tulong·paammo)) ket maysa a santon idiay Suisa. Ti San Galo ket mabirukan idiay amianan a daya iti Suisa. Daytoy ket sumakop ti kalawa a 2,026 km², ken adda ti populasion (manipud idi 31 December 2011) iti 483,101.[2], ti populasion ket mangiraman kadagiti 97,461 a ganganaet, wenno ti agarup a 20.9% iti dagup ti populasion.[3] Ti kapitoliona ket ti San Galo.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Arealstatistik Standard - Kantonsdaten nach 4 Hauptbereichen
- ^ a b Opisina ti Estadistika ti Kanton iti San Galo Wohnbevölkerung (bis 2011) (Aleman) Naala idi 1 Mayo 2012
- ^ Pederal a Departamento dagiti Estadistika (2008). "Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeit, Geschlecht und Kantonen" (Microsoft Excel). Naala idi Nobiembre 5, 2008.
Kasilpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Kanton iti San Galo idiay Wikimedia Commons


text:
Rembrandt
Ni Rembrandt Harmenszoon van Rijn (Pannakabalikas nga Olandés: [ˈrɛmbrɑnt ˈɦɑrmə(n)soːn vɑn ˈrɛin], 15 Hulio 1606[1] – 4 Oktubre 1669) ket maysa idi a Olandes a pintor ken agkitkitikit. Isu ket sapasap a naipanunotan a kas maysa kadagiti kalatakan a pintor ken agprenprenta iti Europeano a pakasaritaan ti arte ken ti kangrunaan iti Olandes a pakasaritaan.[2] Dagiti naiparawadna iti arte ket dimteng idi paset ti panawen nga adda dagiti adu a kinabaknang ken kultural a nagun-odan a tinawtawagan dagiti historiador a ti Nabalitokan a Panawen ti Olanda nga idi ti Nabalitokan a Panawen ti Olanda a pinintaan, urayno ti adu a pamay-an ketalthough in many ways antitetiko iti Barok nga estilo a nagituray ti Europa, nga idi ket prolipiko unay ken napabpabaruan.
Isu ubing ket nakagun-oden ti panakaballigi a kas maysa nga agpinpinta ti retrato, dagiti sumaksakbay a tawtawen ni Rembrandt ket namarkaan kadagiti didigra ken pinansia apanagrigrigat. Urayno kastoy dagiti kinitikit ken pinintaanna ket nadayeg kadagiti amin a kabibiagna, ti dayawna a kas maysa nga artista ket nangato latta,[3] ken para kadagiti duapulo a tawen isu ket nagisursuro kadagiti nangruna nga Olandes a pintor.[4] Ti kalatakan a pinartuat a panagballigi ni Rembrandt ket naipangpangruna a naipakita kadagiti retrato dagiti kontemporariona, dagiti bukod aretrato ken dagiti panangiladawan kadagiti buya manipud ti Biblia. Dagiti kinabukbokadanna a retrato ket mangporma ti naisalsalumina ken nadekket a biograpia, a ti daytoy nga artista ket ket sinukimatna ti bagina nga awan ti palangguad ken ti adda a kapalaluan a kapasnek.[2]
Dagiti pinintaanna ken dagiti prenta isu ket nangipakpakita ti pannakaaamo iti klasiko nga ikonograpia, nga isu ket nangsukog tapno makaikabil kadagiti kamasssapulan ti bukodna a panakasanay; isu nga, ti panangiladawanna ti maysa a buya ti biblia ket nagipakaammo ti kaamuan ni Rembrandt iti naisangsangay a testo, ti panagiramanna ti klasiko nga aramid, ken dagiti panagpalpaliiwna ti Hudio a populasion ti Amsterdam.[5] Gapu ti panangiriknanan ti kasasaad ti nagtagitaon, isu ket tinawtawagan idi a "maysa kadagiti nalatak a propeta ti sibilisasion."[6]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Wenno mabalin nga 1607 a kas idi 10 Hunio 1634 a kinabukbukonna a tinunton nga isu ket agtawen ti 26. Kitaen ti Is the Rembrandt Year being celebrated one year too soon? One year too late? and (Olandes) J. de Jong, Rembrandts geboortejaar een jaar te vroeg gevierd para kadagiti taudan a maipanggep ti tawen a panakaipasngay ni Rembrandt, a naipangpangruna ti panagsuporta idi 1607. Nupay kasta adu kadagiti nagtaudan nga agtultuloy nga agus-usar ti 1606.
- ^ a b Gombrich, p. 420.
- ^ Gombrich, p. 427.
- ^ Clark, p. 203.
- ^ Clark, pp. 203–4.
- ^ Clark, p. 205.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Rembrandt idiay Wikimedia Commons
- Rembrandt
- Dagiti Olandes nga agkitkitikit
- Dagiti pintor ti Nabalitokan aPanawen ti Olanda
- Dagiti agprenprenta ti Nabalitokan a Panawen ti Olanda
- Alumni ti Unibersidad ti Leiden
- Kamkameng ti Amsterdam a Timpuyog ni San Lukas
- Tattao manipud idiay Amsterdam
- Tattao manipud idiay Leiden
- Dagiti artista ti retrato
- 1606 a pannakaipasngay
- 1669 nga ipupusay


text:
Biblia
Ti Biblia, manipud iti Griego (ta) a BιBλιa, (ta) biblia, "(dagiti) libro", plural ti BιBλιov, biblion, "libro", nga original a naggapu iti balikas a BιBλoς, biblos, a naadaw met manipud iti BuBλoς—byblos, a kayatna a sawen ket "papyrus", manipud iti kadaanan a Phoenician a ciudad ti Byblos a naggapgapuan daytoy a material a pagsurat), ket ti klasikal a nagan ti Hebreo a Biblia ti Judaismo wenno ti napagtipon a Daan a Tulag ken Baro a Tulag ti Cristianidad (ti "Ti Biblia" ngarud ket dumakmadakat iti dua nga agduma a Biblia).
Iti adu a tattao, ti Biblia kadakuada ket isu met laeng ti mismo a naiparangarang wenno naipalgak a sao wenno balikas ti Dios wenno maysa a mapagtalkan a rekord ti naig iti baeten ti Dios, ti lubong, ken ti sangkataoan.
Dagiti linaon
Ti Hebreo a Biblia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Hebreo a Biblia (am-ammo pay kas ti Judio a Biblia, wenno תנ"ך, Tanakh iti Hebreo) ket addaan iti 24 a liblibro. Ti "Tanakh" ket maysa nga acronym para iti tallo a paset ti Hebreo a Biblia: ti Torah, Nevi'im, ken Ketuvim.
Torah (תורה)[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Torah, wenno "pannursuro" ket am-ammo pay kas dagiti 5 a libro ni Moises (Hebreo: Chumash wenno Griego: Pentateuch a kayatna a sawen ket "lima").
Dagiti lima a libro ket:
- I. Genesis (Bereishit בראשית)
- II. Exodo (Shemot שמות)
- III. Levitico (Vayikra ויקרא)
- IV. Bilbilang (Bemidbar במדבר)
- V. Deuteronomio (Devarim דברים)
Dagiti Profeta (נביאים, Nevi’im)[urnosen | urnosen ti taudan]
- I. Josue (יהושע, Yhoshu‘a)
- II. Dagiti Ukom (שופטים, Shofetim)
- III. Samuel (1 ken 2; שמואל, Shmu’el)
- IV. Dagiti Ar-ari (1 ken 2; מלכים, Melakhim)
- V. Isaias (ישעיה, Ysha‘yahu)
- VI. Jeremias (ירמיה, Yirmyahu)
- VII. Ezekiel (יחזקאל, Yẖezqel)
- Ti Sangapulo-ket-dua (תרי עשר)
- 1. Oseas (הושע, Hoshe‘a)
- 2. Yoel (יואל, Yo’el)
- 3. Amos (עמוס, ‘Amos)
- 4. Abdias (עובדיה, ‘Ovadia)
- 5. Jonas (יונה, Yona)
- 6. Mikias (מיכה, Mikha)
- 7. Nahum (נחום, Naẖum)
- 8. Habacuc (חבקוק, Ḥavaqquq)
- 9. Sofonias (צפניה, Ẕfanya)
- 10. Hageo (חגי, Ḥaggay)
- 11. Zacarias (זכריה, Zkharya)
- 12. Malakias (מלאכי, Mal’akhi)
Dagiti Sinurat (כתובים, Ktuvim)[urnosen | urnosen ti taudan]
- I. Dagiti Danggay (תהלים, Tehilim)
- II. Dagiti Pammagbaga (משלי, Mishley)
- III. Job (איוב, Iyyov)
- IV. Danggay dagiti Danggay (שיר השירים, Shir haShirim)
- V. Rut (רות)
- VI. Dagiti Unnoy (איכה, Eykha)
- VII. Eclesiastes (קהלת, Qohelet)
- VIII. Ester (אסתר, Ester)
- IX. Daniel (דניאל, Daniyyel)
- X. Ezra-Nehemías (עזרא ונחמיה, ‘Ezra’ wNẖemya)
- XI. Dagiti Cronica (1 ken 2; דברי הימים, Dvrey haYamim)
Ti Cristiano a Biblia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Daan a Tulag[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti koleksion dagiti libro a maawagan kas Daan a Tulag dagiti kaaduan a Cristiano (a pakairaman dagiti kameng ti Simbaan a Catolico Romano, Dumaya nga Orthodoxia a Simbaan, ken Oriental nga Orthodoxia a Simbaan) ket saanna laeng nga iraman dagiti 24 a libro ti Hebreo a Tanakh, ngem pati pay sumagmamano a Deuterocanonical (awagan kas Apokripa ti dadduma, nangruna dagiti Protestante) a liblibro a nailebben iti Griego ti Septuagint.
Bigbigen ti Simbaan Catolico Romano ti 7 a libro kadagiti naagapad a deuterocanonical liblibro: Tobias, Judith, 1 Maccabeos, 2 Maccabeos, Sirib ni Solomon, Sirach (Ecclesiasticus), ken Baruch), kasta met ti sumagmamano a paset ti Ester ken ti Daniel nga awan iti Tanakh.
Dagiti nadumaduma nga Orthodoxia a Simsimbaan ket iramanda ti sumagmamano pay, kas koma iti 3 Maccabeos, Salmo 151, 1 Esdras, Odes, Dagiti Salmo ni Solomon, ken uray pay ti 4 Maccabeos.
Dagiti Protestante ket kaaduanna a dida bigbigen dagitoy a libro kas napaypayso a paset ti Biblia.
Ti Baro a Tulag[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Baro a Tulag ket nakatiponan ti 27 a liblibro a ni Jesus ti kangrunaan a madakdakamat, a naisurat iti Griego idi nasapa a Cristiano a panawen.
Mabennebenneg dagitoy a libro kas:
- Dagiti Sinoptiko a Naimbag a Damag
- Dagiti Aramid dagiti Apostol
- Dagiti Sursurat ni Pablo ti Tarsus
- Surat kadagiti Romano
- Umuna a Surat kadagiti Corintiano
- Maikadua a Surat kadagiti Corintiano
- Surat kadagiti Galaciano
- Surat kadagiti Filiponiano
- Surat ken ni Filemon
- Umuna a Surat kadagiti Tesalonicano
- Maikadua a Surat kadagiti Tesalonicano
- Surat kadagiti Efesiano
- Surat kadagiti Colosiano
- Dagiti Pastoral a Sursurat
- Surat kadagiti Hebreo
- Dagiti Sapasap a Sursurat
- Paltiing


text:
California
Nagsasabtan: 37°N 120°W / 37°N 120°W
Ti California ket maysa nga estado idiay kalaudan iti Estados Unidos iti America. Isu iti estado nga kaaduan ti tao, iti bilang ken iti paggapuanda nga agsasabali a puli, ken iti geografiana. Makita ditoy iti kangatuan ken kababaan nga punto iti buo ti kontinental nga Estados Unidos. No maisa nga nawaya a pagilian iti California, isu iti maikalima a kadakkelan a ekonomia iti lubong.
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Govierno[urnosen | urnosen ti taudan]
Heografia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ecolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Economia[urnosen | urnosen ti taudan]
Katatao[urnosen | urnosen ti taudan]
Populasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti California iti estado a kaaduan iti populasion ti Estados Unidos — nasurok ngan 12 porsiento iti Americano ket maibilang a Californiano. Manipud 2004 adda 35,893,799 nga populasion iti California. 9,400,000 kadagitoy ket ganganaet a naiyanak (26.5% iti populasion), ket mapatta nga 2,209,000 kadagitoy a ganganaet ket ilegal (6.2% iti populasion iti California).
Puli[urnosen | urnosen ti taudan]
Kitaem ditoy para iti dadduma pay nga informasion maipanggep dagiti puli iti Estados Unidos.
Awan iti mabigbig nga kadakkelan a bileg ti puli iti California. Isu iti maikatlo nga estado a dagiti minoria nga puli, no pagtitiponen, iti mayoria, kas iti Hawaii ken New Mexico. Dagiti Puppuraw (saan nga Hispano) pay laeng iti kadakkelan ngem saan nga isudan iti mayoria gapu iti pinagsangpet dagiti nagadu nga imigrante iti Latino America ken Asia. Dagiti Hispano ket kakatlodan iti populasion iti California, mapatta nga isuda iti agbalin nga mayoria iti estado intono 2040. Iti California pay iti estado nga addaan iti maikadua a kadakkelan a populasion kadagiti Asiano (masurotna iti Hawaii).
Kaaduan dagiti Mexicano ket agnanaedda idiay abagatan ken tengnga iti California. Aleman ken Irish nga puli iti kaaduan kadagiti puppuraw ket naiwarasda amin iti California. Dagiti Asiano ket aggigianda a kaaduan iti ciudciudad ken masurot a purpurok iti San Francisco, Los Angeles ken San Diego. Dagiti Intsik ken Filipino iti kadakkelan a populasion nga Asiano iti California.
Lengguahe[urnosen | urnosen ti taudan]
60.5% iti agnanaed iti California nga mangrugi iti tawen ti lima ket makasao iti English idiay balayda ket 25.8% iti Espanol. Intsik iti maikatlo (2.6%), santo Tagalog (2.0%) ken Vietnamese (1.3%). Nasurok nga sangagasut iti maibilang nga patneng a pagsasao iti California, ususaren dagiti nabati nga grupo iti American Indian. Kaaduan dagitoy ket matmatayen a pagsasao. Manipud 1986, English iti ofisial nga pagsasao iti California.
Relihion[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti relihion iti California:
- Cristiano – 75%
- Protestante – 38%
- Baptista – 8%
- Presbiteriano – 3%
- Metodista – 2%
- Luteriano – 2%
- Sabali nga Protestante – 23%
- Romano Catolico – 34%
- Sabali nga Cristiano – 3%
- Protestante – 38%
- Hudio – 2%
- Sabali nga relihion – 3%
- Saan nga relihioso wenno awan relihionna – 20%
Kas kadagiti dadduma nga lumaud a estado iti Estados Unidos, dagiti Californiano nga saan manginagan wenno awan relihionna ket nangatngato a porsiento no maiyasping kadagiti sabali nga paset iti pagilian.
Dagiti importante nga siudad ken ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda 478 a siudad iti California, kaaduan kadagitoy ket adda idiay maysa nga metropolis iti estado. 68% iti populasion ti California ket agnaed idiay dua nga kadakkelan a metropolis, iti Los Angeles Metro ken iti Lo-ok iti San Francisco.
- Nasurok nga 10,000,000 (urban)
- Nasurok nga 5,000,000 (urban)
- Nasurok nga 2,500,000 (urban)
- Nasurok nga 1,000,000 (urban)
- Nasurok nga 500,000 (urban)
- Nasurok nga 250,000 (urban)
Pinagadal ken Ay-ayam[urnosen | urnosen ti taudan]
Universidad[urnosen | urnosen ti taudan]
Ay-ayam[urnosen | urnosen ti taudan]
- Los Angeles Angels of Anaheim
- Los Angeles Dodgers
- Oakland Athletics
- San Diego Padres
- San Francisco Giants
National Basketball Association
Women's National Basketball Association
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Government Code Section 420-429.8". State of California Legislative Council. Naala idi Disiembre 24, 2009.
- ^ California — Languages. Census. Naala idi 2010-04-15.
- ^ "Whitney". NGS data sheet. U.S. National Geodetic Survey. http://www.ngs.noaa.gov/cgi-bin/ds_mark.prl?PidBox=GT1811. Naala idi Oktubrer 20, 2011.
- ^ a b "Elevations and Distances in the United States". United States Geological Survey. 2001. Naala idi Oktubre 21, 2011.
- ^ a b Elevation adjusted to North American Vertical Datum of 1988.
- ^ Ti tuktok iti Bantay Whitney ket isu tu kangatuan a murdong iti Estados Unidos.
- ^ "Elevations and Distances in the United States". Reston, Virginia: USGS. Abril 29, 2005. Naala idi Oktubre 24, 2011. Kinasigud a naipablaak idi 1995.
- ^ Coté, John (Disiembre 31, 2010). "Lt. Gov.-elect Gavin Newsom to be sworn in by Jan. 10". SFGate.com (Hearst Newspapers). Naala idi Enero 3, 2010.