text:
Ferdinand Magellan
Ni Ferdinand Magellan (Portugés: Fernão de Magalhães, IPA: [fɨɾˈnɐ̃w ðɨ mɐɣɐˈʎɐ̃jʃ]; Espaniol: Fernando de Magallanes, IPA: [ferˈnando ðe maɣaˈʎanes]; c. 1480 – 27 Abril 1521) ket maysa idi a Portuges nga eksplorador. Isu ket naipasngay idiay Sabrosa, iidiay akin-amianan a Portugal, ken isu ket nagserbi kenni Ari Karlos I iti Espana iti panagbiruk ti maysa nga agpalaud a dalana idiay "Is-isla ti Rekado" (moderno a ti Is-isla ti Maluku idiay Indonesia).
Ti panagbaniaga ni Magellan idi 1519–1522 ket nagbalin daytoy a ti immuna a panagbaniaga tapno aglayag manipud ti Taaw Atlaniko a mapan idiay Taaw Pasipiko (a nanaganan idi daytoy a kas ti "nakapia a baybay" babaen ni Magellan; ti panaglasat ket naaramid babaen ti Kipet ni Magellan), ken isu ti immuna a bimmallasiw ti Pasipiko. Isu pay daytoy ti immuna a nakakompleto ti panag-sirkumnabigasion iti Daga, urayno ni Magellan ket saanna naileppas ti intero a panagbaniaga, nga isu ket pinatay idi panawen ti Gubat iti Mactan idiay Pilipinas. (Para iti adu pay a paaamo kitaen ti Eksplorasion iti Pasipiko).
Ni Magellan ket nagited pay tinaganna ti Magallanes a Pinguino, nga ket ti immuna a Europeano a nagiyammo,[1] ken ti Magallanes nga ul-ulep, a tattan ket naamammoan a dagiti asideg nga ansisit nga ariwanas.
[urnosen] Nasapa a biag ken panagbanbaniaga
Ni Magellan ket naipasngay iditi lawlaw ti 1480 baka idiay Vila Nova de Gaia, nga asideg ti Porto, idiay Probinsia ti Douro Litoral, wenno idiay Sabrosa, nga asideg ti Vila Real, idiay Probinsia ti Trás-os-Montes e Alto Douro, idiay Portugal. Isu ket anak ni Rodrigo de Magalhães, alcaide-mór iti Aveiro (1433–1500) (anak ni Pedro Afonso de Magalhães ken ti asawana ani Quinta de Sousa) ken ti asawana ani Alda de Mesquita ken kabsat ni Leonor wenno Genebra de Magalhães, nga asawa ni João Fernandes Barbosa.[2] Kalpasan ti ipupusay dagiti nagannak kaniana idi agtawen ti sangpulo isu ket nagbalin nga ayaban kenni Queen Leonor idiay Portuges a naarian akorte gapu ti pinakatawtawid ti pamiliana.
Idi Marso 1505, iti tawen a 25, ni Magellan ket nag-enlista kadagiti plota iti 22 a barko a naipatulod a mangsangaili kenni D. Francisco de Almeida a kas isu ti immuna a biseroy ti Portuges nga India. Urayno ti naganna ket saan nga agparang kadagiti kronika, naamammoan nga isu ket nagtalinaed idiay iti walo a tawen, idiay Goa, Cochin ken Quilon. Isu ket nakibinglay kadgiti nadumaduma a gubat, a mairaman ti gubat iti Cannanore idi 1506, nga isu ket nasugatan idiay. Idi 1509 isu ket nakilaban iti gubat iti Diu[3] ken kalpasan daytoy ket naglayag babaen ni Diogo Lopes de Sequeira iti immuna a Portuges nga embahada iti Malacca, a kaduna ni Francisco Serrão, ti gayyemna ken baka pay kasinsinna.[4] Idi Septiembre, kalpasan ti isasangpetna idiay Malacca, ti panagbaniga ket nabiktima iti maysa apannakikumplot a nagbanagan daytoy ti panagsanod. Ni Magellan ket adda iti nangruna apapel, a nagballaag kenni Sequeira ken nangisalakan kenni Francisco Serrão, nga isu ket simmanglad.[5] Daytoy a pannakaaramid ket nakagunodanna kadagiti pammadayaw ken panakaipangato.
Idi 1511, iti babaen ti baro a gobernador a ni Afonso de Albuquerque, ni Magellan ken Serrão ket nakibinglayda iti panagrukma iti Malacca. Dagitoy dua ket nagsinada kalpasan ti daytoy a panagrukma: ni Magellan ket naipangato idi, gapu ti nabaknang a nasamsamna, ken ti panakikaduana ti maysa a Malay a kinontratona ken panagbuniagna kenni Enrique iti Malacca, keen nagsubli iday Portugal idi 1512. Ni Serrão ket pimmanaw iti immuna a panagbaniaga a panagbiruk ti "Is-isla tiRekado" idiay Moluccas, nga isu ket nagtalinaed idiay, a nangasawa ti maysa a babai a napipud idiay Amboina ken nagbalin nga agbalbalakad ti milisia ti Sultan iti Ternate, Bayan Sirrullah. Dagiti suratna kenni Magellan ket nasunda daytoy a panakaikeddeng, a daytoy ket nakaited dagiti pakaammo a maipanggep kadagiti teritorio nga agpatpataud ti rekado.[6][7]
Kalpasan ti panagbakasionna nga awan ti pammalubos, ni Magellan ket naawanan tiparabor. Isu ket nagserbi idiay Morocco ken nasugatan ken isu ket permanente a nagpilpilay. Isu ket napabasol pay ti awan linteg a panagkomersio kadagiti Moro. Daytoy a panagpabasol ket naisunda a saan nga husto, ngem awanen dagiti simmaruno pay a daton a panagtrabaho kalpasan idi 15 Mayo 1514. Kalpasan idi 1515, isu ket naidatonan nga agtrabaho a kas maysa a kameng iti Portuguese a barko, ngem isu ket saan a naawat. Idi 1517 kalpasan ti panakiringgorna kenni Ari Manuel I, ng aisu ket naglibak ti panagipilpilitna a mangidaulo ti panagbabiga a makaabut dagiti isla ti rekado manipud ti daya (a kas ti, bayat nga aglaylayag nga agpalaud, nga agbirbiruk a mangliklik ti nasken a panaglayag ti lawlaw ti ungto ti Aprika[8]), isu ket pimmanaw ken napan idiay Espana. Idiay Seville isu ket nakigayyem ti kapagilianna a ni Diogo Barbosa ken kalpasan daytoy inasawana ti anakna a babai babaen ti maikadua nga asawana a ni María Caldera Beatriz Barbosa[9] a nagannakda ti dua: Ni Rodrigo de Magalhães[10] ken Carlos de Magalhães, a dagitoy dua ket pimmusay idi ubingda pay. Ti asawan ket natay met idi idiy Seville idi lawlaw ti 1521.
Isu ket nagipasnek ti panagadalna kadagiti kinaudi a grapiko, nga isu ket nagsuksukisok, a kumaduaana ti kosmograpo a , ni Rui Faleiro, ti maysa a ruangan manipud ti Atlantiko amapan iti Abagatn a Pasipiko ken ti posibilidad ti Moluccas ket tagikua nga Espaniol segun ti panakasinsina iti Tulag iti Tordesillas.
[urnosen] Panagbaniaga iti sirkumnabigasion
[urnosen] Pakaammo: Espaniol a panagbiruk ti dalan nga agpalud idiay Asia
Ti panggep ni Christopher Columbus iti 1492–1503 a panagbanigana a mapan ti Laud ket isu idin ti kayatna a panakabot ti Indias ket ti mangipatakder ti komersio a panakibiang a nagbaetan ti Espania ken dagiti pagarian iti Asian. Dagiti Espaniol ket nakitada a dagiti dagdaga ti Kaamerikaan ket saan a paset iti Asia, ngem daytoy ket baro a kontinente. Ti 1494 a Tulag iti Tordesillas a naireserba para iti Portugal dagiti dumaya a dalan a malawlaw ti Aprika, ken Vasco da Gama ken dagiti Portuges ket simmangladda idiay India idi 1498. Nagbalin a masapul unay para iti Espania nga agbiruk ti baro a dalan ti komersio a mapan idiay Asia, ken kalpasan ti Junta de Toro konperensia iti 1505, ti Espaniol a Balangat ket napan nagdiskobre ti dalan a mapan ti laud. Ti Espaniol nga eksplorador a ni Vasco Núñez de Balboa ket naabotna ti Taaw Pasipiko idi 1513 kalpasan ti panagballasiwna ti Istmo iti Panama, ken ni Juan Díaz de Solís ket pimmusay idiay Río de la Plata idi 1516 bayat nga agsuksukisok ti Abagatan nga Amerika a panagserbina iti Espana.
[urnosen] Pinagibasaran
- ^ Hogan 2008
- ^ GeneAll.net – Fernão de Magalhães, o navegador
- ^ James A. Patrick, "Rensimiento ken Panagreporma", p. 787, Marshall Cavendish, 2007, ISBN 0-7614-7650-4
- ^ William J. Bernstein, "Nadaeg a Panakitunggali: Kasano a Nasukog ti Lubong babaen ti Komersio", p.183-185, Grove Press, 2009, ISBN 0-8021-4416-0
- ^ Zweig, Stefan, "Panagrukma kadagiti Baybay – Ti Sarita ni Magellan", p.44-45, READ BOOKS, 2007, ISBN 1-4067-6006-4
- ^ Zweig, Stefan, "Panagrukma kadagiti Baybay – Ti Sarita ni Magellan", p.51, READ BOOKS, 2007, ISBN 1-4067-6006-4
- ^ R. A. Donkin, "Nagbaetan ti daya ken laud: ti Moluccas ken dagiti trapiko dagiti rekado aginggana ti isasanglad dagiti Europeano", p.29, Tomo 248 iti Pakalaglagipan iti Kagimongan ti Amerikano a Pilosopo, DIANE a Pagipablaakan, 2003 ISBN 0-87169-248-1
- ^ Mervyn D. Kaufman (2004), Ferdinand Magellan, Capstone a Pagmalditan, pp. 13, ISBN 978-0-7368-2487-3, http://books.google.com/books?id=ZNCHmeAtgrYC
- ^ GeneAll.net – Beatriz Barbosa
- ^ Noronha 1921.
- Castro, Xavier de; Hamon, Jocelynn; Thomaz, Luis Filipe de Castro (2007). Le voyage de Magellan (1519–1522). La relation d'Antonio Pigafetta & autres témoignages. Paris: Chandeigne, coll. « Magellane ». ISBN ISBN 2-915540-32-2.
- Cliffe, Edward (1885). Hakluyt, Richard. ed. "Ti pnagbaniaga ni M. John Winter idiay Abagatan a baybay bbabaen ti Ilet tii Magellan, a kimmaduaan kenni M. Francis Drake, a nangrugi idi tawen ti 1577". Dagiti kangrunaan a panagdaliasat, panagbanbaniaga, dagiti trapiko ken dagiti panagduktal ti Inggles a pagilian (Edinburgh, Scotland: E. & G. Goldsmid).
- Drake, Francis (1628), Ti lubong a nabanniaga babaen ni Sir Francis Drake: nga isu ti simmaruno a panagbanniagana idiay Nombre de Dios Elibron, dagiti Klasiko a serie, Pablaak 16 kadagiti Obra nga inpablaak babaen ti Hakluyt a Kagimongan, Adamant Media Corporation, ISBN 1-4021-9567-2, http://books.google.com/?id=kKoWqdtWZE8C&lpg=PP1&pg=PP1#v=onepage&q=
- Hogan, C. Michael (2008). N. Stromberg. ed. Magellanic Penguin. GlobalTwitcher.com. http://www.globaltwitcher.com/artspec_information.asp?thingid=232.
- Noronha, Dom José Manoel de (1921). Imprensa da Universidade. ed (iti Portuges). Algumas Observações sobre a Naturalidade e a Família de Fernão de Magalhães. Coimbra: Biblioteca Genealogica de Lisboa. http://www.bgl.org.pt/livro.php?&id=1383&.
- Stefoff, Rebecca (1990), Ni Ferdinand Magellan ken ti Panakaduktal ti Taaw ti Lubong, Chelsea House Publishers, ISBN 0-7910-1291-3, http://books.google.com/?id=YEzOHAAACAAJ
- Suárez, Thomas (1999). Nasapa a Panakaimapa ti Abagatan a daya nga Asia. Tuttle Publishing. ISBN 978-962-593-470-9. http://books.google.com/?id=ZG7ZMAbv_jAC.


c: text/html

text:
Linteg Militar
Ti Linteg Militar ket maysa a sistema dagiti annuroten a mayetnag ken maipatungpal no rabsuten wenno tenglen ti maysa ng autoridad a militar ti normal a pannakatarawidwid wenno pannakaituray ti justicia.
Masansan a maisayangkat ti linteg militar no agbalin a nasisita a maipatungpal dagiti aramid dagiti autoridad ken organisasion a militar, nangruna no kadagiti di mapakpakadaan a pakasapulan, ken no dagiti normal nga institusion ti justicia ket saanen a makatignay wenno awananen iti bileg ken samay iti kabarbaro a situasion wenno pasamak, kas koma no adda gubat, dadakkel a kalamidad ti nakaparsuaan, riribuk a civil, iti nasakup a teritorio wenno kalpasan ti maysa a coup d'état (panangrabsut iti turay). Ti kasapulan a panangtaginayon iti urnos ken linak ti publico kabayatan ti emerhensia ti kangrunaan a panggep ti linteg militar. Nupay kasta, ti pannakaideklara ken pannakayetnag ti linteg militar ti ar-aramaten dagiti dictadoria, nangruna dagiti dictadoria ti militaria, tapno maipatungpalda ti panagturayda.
Gagangay a ti linteg militar ket kissayanna dagiti personal a karbengan dagiti umili, limitaranna ti kaunday ti proseso ti pannakausig, ken iyetnagna dagiti nakarkaro a pannusa ngem iti ordinario a linteg. Iti adu a pagilian, dusa a patay ti maysa nga iyetnag ti linteg militar iti sumagmamano a krimen, uray pay no dagiti adda a masursurot a linteg ket saan a sakupen ti sistemana dagiti nasao a krimen ken pannusa.
Iti dadduma a pagilian, ipaturay ti linteg militar dagiti annuroten a kas iti curfew. Masansan nga iti babaen daytoy a sistema, ti pannakatarawidwid ken pannakaipataray ti justicia ket tengngel amin ti militaria tribunal a maaw-awagan iti korte militar. Mapagteng met ti pannakasuspende ti pannakaipatungpal ti habeas corpus.
[urnosen] Linteg militar iti nadumaduma a pagilian
[urnosen] Filipinas
Nayetnag ti linteg militar iti Filipinas manipud 1972 agingga iti 1981 iti babaen ti turay ni Presidente Ferdinand Marcos, tapno mapengdan ti dumakdakkel a riribuk a civil iti pagilian ken ti pangta ti panangrabsut dagiti Komunista iti turay kalpasan dagiti agsasaruno a panagbomba iti Manila. Idi damo, inawat ti kaaduan nga umili ti pannakaideklara ti linteg militar. Ngem idi agangay, immadu nga immadu ti nangtubngar iti daytoy gapu iti panaglablabes ken panagabuso iti karbengan a kas tao nga aramid ti militaria. Adu a bumusbusor iti govierno ni Marcos ken kalabanna iti politica ti natiliw a nabalud, naparparigat, napapatay ken nagpukaw.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sinukatan a mainaig iti "Hamaika"
Listaan daytoy dagiti kaudian a sinukatan kadagiti pampanid a nakasilpo manipud iti maysa a napili a panid (wenno kadagiti kameng ti maysa a nainagan a kategoria). Dagiti panid iti listaan ti bambantayam ket napuskol.
2 Nobiembre 2012
- (sabali | saritaan) . . m Listaan dagiti pagilian ken territorio babaen ti dagup a kadakkel; 15:36 . . (-1) . . Lam-ang (Tungtungan | aramid) (inikkat ti Kategoria:Dagiti articulo a masapul a maipatarus; nainayonan ti Kategoria:Dagiti artikulo a nasken a maipatarus nga inusar ti HotCat)
29 Oktubre 2012
- (sabali | saritaan) . . Listaan dagiti pagilian ken territorio babaen ti dagup a kadakkel; 18:53 . . (+169) . . Lam-ang (Tungtungan | aramid) (+kat)
- (sabali | saritaan) . . m Listaan dagiti pagilian babaen ti populasion; 18:40 . . (+53) . . Lam-ang (Tungtungan | aramid) (+kat)
- (sabali | saritaan) . . m Listaan dagiti nailian a kanta; 17:30 . . (-24) . . Lam-ang (Tungtungan | aramid) (inikkat ti Kategoria:Pagilian nga inusar ti HotCat)


text:
Ni Elbridge Thomas Gerry (/ˈɛlbrɪdʒ ˈɡɛri/; Hulio 17, 1744 – Nobiembre 23, 1814) ket maysa idi nga Amerikano a estadista kendiplomatiko. A kas Demokratiko-Republikano isu ket napili a kas ti maikalima a Bise Presidente iti Estados Unidos (1813–1814), a nagserbi babaen ni James Madison, aginggana idi pimmusay kalpasan ti maysa ket kagudua atawen iti terminona.[1]
[urnosen] Pinagibasaran
- ^ Isu ti maikadu a Bise Presidente a pimmusay bayat nga adda ti opisina; ti immuna ket ti sinarunona, a ni George Clinton.
[urnosen] Kasilpo iti ruar
Dagiti midia a mainaig ti Kategoria:Elbridge Gerry idiay Wikimedia Commons


text:
Ni Charles Gates Dawes (Agosto 27, 1865 – Abril 23, 1951) ket maysa idi nga agibanbanko ken politiko nga isu idi ti maika-30 a Bise Presidente iti Estados Unidos (1925 – 29). Para iti obrana iti Dawes a Plano para kadagiti supapakan ti Umuna a Sangalubongan a Gubat isu ti kimmaddua a nanagabak ti Premio Nobel ti Kappiu idi 1925. Ni Dawes ket nagserbi iti Umuna a Sangalubongan a Gubat, isuna idi ti Mangusisa iti Kuarta, ti immuna adirektor iti Opisina iti Busbost, ken, idi kaladawan ti biagna, ti Embahador idiay Nagkaykaysa a Pagarian.
Ni Dawes ket inasawana idi ni Caro Blymyer idi Enero 24, 1889, ken adda uppat nga annakda: Ni Rufus Fearing Dawes, Carolyn Dawes, Dana McCutcheon, ken Virginia Dawes (Waller 1998: 273).
[urnosen] Pinagibasaran
[urnosen] Kasilpo iti ruar
Dagiti midia a mainaig ti Kategoria:Charles Dawes idiay Wikimedia Commons


text:
Ni John Nance Garner IV (22 Nobiembre 1868 – 7 Nobiembre 1967), ket maysa idi nga Amerikano a politiko a Demokratiko ken maysa nga aboga manipud idiay Texas. Isu ket maysa idi a pannakabagi ti estado manipud idi 1898 aginggana idi 1902, ken Pannakabagi ti E.U. manipud idi 1903 aginggana idi 1933. Isu idi ti maika-44 a Tagabitla iti Kamara idi 1931–1933. Idi 1932, isu ketnabutosan a kas ti maika-32 a Bise Presidente iti Estados Unidos, a nagserbi manipud idi 1933 aginggan idi 1941. Isu ket maysa a konserbatibo a Taga-abagatan, ni Garner ket sinuppiatan dagiti panagtugaw a welga dagiti kappon ti agobobra ken ti kurang a panaggastu ti Baro a Tulag. Isu ket nakisina kenni Presidente Franklin D. Roosevelt idi kasapaan ti 1937 gapu ti banag a pabnagpadakkel ti Kangatuan a Korte, ken timmulong ti panakapaay daytoy iti panakaibatayan a daytoy ket agipatengnga unay ti adu a bileg para iti Presidente.
[urnosen] Pinagibasaran
[urnosen] Kasilpo iti ruar
Dagiti midia a mainaig ti Kategoria:John Nance Garner idiay Wikimedia Commons


text:
Prepektura ti Yamaguchi
Ti Prepektura ti Yamaguchi (山口県 Yamaguchi-ken?) ket maysa a prepektura iti Hapón a mabirukan idiay rehion ti Chūgoku idiay isla iti Honshū.[1] Ti kapitoliona ket ti siudad iti Yamaguchi, iti tengnga iti daytoy a prepektura.[2] Nupay kasta, ti kadakkelan a siudad ket ti Shimonoseki.
[urnosen] Pinagibasaran
- ^ Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Yamaguchi-ken" iti Ensiklopedia ti Hapón , pp. 1039-1040 idiay Liblibro ti Google; "Chūgoku" iti p. 127 idiay Liblibro ti Google.
- ^ Nussbaum, "Yamaguchi" iti p. 1039 idiay Liblibro ti Google.


text:
Kalaallit Nunaat
Ti Lupanlunti[1] o Grinland[1] (Kalaallisut: Kalaallit Nunaat, nangangahulugang "Lupa ng mga taga-Lupanlunti", "Lupa ng mga Grinlandes", o "Lupa ng mga Grinlandero"; Danés: Grønland) ket maysa a malaki nga Articong isla. Maysa ipo ti kasaping bansa ng Reino ti Denmark a nakalagay ti pagitan iti Baybay Artico ken Baybay Atlantico, se abagatan iti Kapuluan ng Kanadyanong Artiko. Meron ipo nga populasion ti 50,000 na dagiti naninirahan o residente lang dahil se dagiti cool na clima. Karamihan iti populasion iti nakatira se katimugang bahagi na dagiti isla, iti dagiti nga baybayin. Capitolio iti Lupanlunti ti Nuuk.
- ^ 1.0 1.1 Greenland: Lupanlunti [orihinal na Lupanluti, kasta a meaari a maling pagkakamakinilya lang; o Grinland (Panganiban)
- Kalaallit Nunaat
- Dagiti adda ti dua a kontinente a pagilian
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Artiko
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti Danes nga agkamkammatalek
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Danes
- Dagiti agkamkammatalek a teritorio idiay Amianan nga Amerika
- Dagiti Europeano nga agkamkammatalek
- Dagiti dati a kolonia ti Norwega
- Dagiti Inuit a teritorio
- Dagiti Nordiko a pagilian
- Dagiti isla a pagilian
- Dagiti pagilian idiay Akin-amianan nga Amerika
- Dagiti rehion ti Artiko
- Dagiti espesial a teritorio ti Kappon ti Europa
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1979


text:
Paria
Ti paria (English: bitter gourd, Tagalog: ampalaya), ket ti masida a bunga ti tropical ken subtropical a mula a Momordica charantia, a maibilang a kapapaitan iti amin a masida a nateng. Ti bunga ken dagiti naganus nga uggot ken bulong ti paria ket mabalin a sidaen. Ti bunga ti paria ket isu ti maysa a kangrunaan a ramen a nateng ti pinakbet, nalatak a luto iti nateng dagiti Ilokano.
Ti nagtaudan a lugar ti paria ket saan a masinunuo malaksid a naisigud daytoy a mula kadagiti tropico a lugar. Kaaduan a maimulmula ti paria iti Abagatan nga Asia ken Abagatan-a-Daya nga Asia, kasta met iti China ken iti Caribbean. Maar-aramat iti luto dagiti Intsik kas napait a pangtempla. Matartaraken met iti intero nga India ket sadiay maar-aramid kas maysa a chip wenno sangkap a maawagan iti karela chips a paggugusto unay dagiti Indiano. Manmano ketdi a mailaok iti dadduma pay a nateng gapu iti nakaro a kinapait daytoy.
Iti sangalubongan, adu ti pakaaramatan ti paria a kas tradisional nga agas. Adda samayna a pangagas iti infeksion ti HIV. Iti medisina nga ayurvedic iti India, nalatak ti paria kas "mula nga insulin" ket maisingsingasing kadagiti addaan diabetes.


text:
Departamento ti Atlántico
Ti Atlántico (Ingglés: Atlantic) ket maysa a departamento ti Colombia, a mabirukan idiay akin-amianan a Colombia idiay kaunegan ti Baybay Karibe iti amiananna, ti Departamento ti Bolívar iti laud ken iti abagatan nga insinsina babaen ti Kanal del Dique, ken ti Departamento ti Magdalena iti daya nga insinsina babaen ti Karayan Magdalena . Daytoy ti maikatlo a kabassitan adepartamento ti pagilian ngemadda ti populasion iti 2,272,170 a mangaramid daytoy kadagiti kapusekan ti populasion a departamento.
Ti kapitoliona ket ti Barranquilla. Dagiti sabali pay a nangruna a siudad ket ti Soledad aken ti Malambo.
[urnosen] Dagiti gobernador
[urnosen] Politika
[urnosen] Administratibo a panakabingbingay
[urnosen] Dagiti munisipalidad
- Baranoa
- Barranquilla
- Campo de la Cruz
- Candelaria
- Galapa
- Juan de Acosta
- Luruaco
- Malambo
- Manatí
- Palmar de Varela
- Piojó
- Polonuevo
- Ponedera
- Puerto Colombia
- Repelon
- Sabanagrande
- Sabanalarga
- Santa Lucía
- Santo Tomás
- Soledad
- Suan
- Tubará
- Usiacurí
[urnosen] Pinagibasaran
[urnosen] Kasilpo iti ruar
Dagiti midia a mainaig ti Atlántico idiay Wikimedia Commons


text:
Aargau
Ti Aargau (Aleman Aargau (tulong·paammo);) ket maysa kadgiti akin-amianan unay a kanton idiay Suisa. Daytoy ket buklen ti akin-baba a paset ti karayan Aare, isu a ti kanton ket tinawtawgan nga Aar-gau (a kayatna a saoen ket distrito ti Aare).
[urnosen] Pinagibasaran
- ^ Arealstatistik Standard - Kantonsdaten nach 4 Hauptbereichen
- ^ Opisina ti estadistika ti Kanton iti Aargau, MS Excel a dokumento – Bevölkerungsbestand 2011 nach Gemeinde, Geschlecht u. Nationalität (per 31. Dezember 2011) (Alemán) Naala idi 2 Mayo 2012
[urnosen] Kasilpo iti ruar
Dagiti midia a mainaig ti Kanton iti Aargau idiay Wikimedia Commons


text:
Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno
Ti Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno (Ingglés: Department of the Interior and Local Government; Tagalog: Kagawaran ng Interyor at Pamahalaang Lokal) ket maysa nga ehekutibo a departamento ti Gobierno ti Pilipinas nga akinrebbeng para iti panagiragpat ti kappia ken urnos, mangisigurado ti pakatalgedan ti publiko, ken mangipapigsa kadagiti kabaelan dagiti paset ti lokal a gobierno. Daytoy ket akin-rebbeng pay ti Nailian a Polis ti Pilipinas.
[urnosen] Pakasaritaan
Idi Marso 22, 1897, dagiti daulo ti Katipunan nga indauloan babaen ni Andres Bonifacio ket nagtutumpongda idiay Tejeros, Cavite ti naamammoan iti pakasaritaan ti Pilipinas a kas ti Acta de Tejeros ti Tejerosa Timpuyogan. Iti daytoy a las-ud ti panawen a ti maysa a rebolusionario a gobierno ket nabangon ket ti baro a gobierno ket nagbutos kenni Hen. Emilio Aguinaldo a kas ti Presidente ken ni Andres Bonifacio a kas ti Direktor iti Kaunegan. Ni Bonifacio, nupay kasta, ket saanna nga inawat ti puesto isunga, ni Presidente Aguinaldo ket indutokanna ni Pascual Alvarez a kas ti Direktor.
Iti panagtultuloy ti panagsalisal ti panakawaya ken ti bukod a panagturay, ti kaunegan a departamento ket nagbalin a nangruna nga opisina a naipaakem kadagiti nadumaduma a pamay-an a mairaman ti panangimaton kadagiti lokal a paset, panagaywan kadagiti kabakiran, publiko a paginagbagaan, panagtengngel ken panangimaton kadagiti polis, kontra-gulo, panagisubli iti sigud a kasasaad, panagiparang-ay ti komunidad ken dagiti programa ti pagtitinnulongan ti panagrang-ay.
Idi 1950, ti Departamento iti Kaunegan ket narakrak ket dagiti pamay-anna ket naiyalis iti Opisina ti Sibil a Panakibiang babaen ti Opisina ti Presidente. Idi Enero 6, 1956, ti opisina ti Presidente a Panagtulong iti Panagrang-ay ti Komunidad (PACD) ket napartuat. Ti Departamento ket naisubli idi Nobiembre 7, 1972, idi napartuat ti Departamento ti Lokal a Gobierno ken Panagrang-ay ti Komunidad (DLGCD). Idi 1978, ti DLGCD ket naurnos manen ken nanaganan ti Ministro ti Lokal a Gobierno (MLG) ken kalpasan daytoy ti Departamento ti Lokal a Gobierno (DLG).
Idi Disembre 13, 1990, Republika a Tignay (R.A.) 6975 ket napirmaan iti maysa a linteg a nagpartuat ti Nailian a Polis ti Pilipinas, Opisina ti Panagsalaknib ti Uram, Opisina ti Pagbaludan ken Penolohia ken ti Kolehio ti Pakatalgedan iti Publiko ti Pilipinas babaen ti naurnos manen a Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno (DILG).
Ti baro a DILG ket intiponna ti Komision ti Nailian a Polis (NAPOLCOM), ken amin nga opisina, ken dagiti agtigtignay a paset ti dati a DILG babaen ti Ehekutibo a Bilin Bilang. 262. Ti panakaipasa ti R.A. 6975 ket nangidalanan ti panagkaykaysa dagiti lokal a gobierno ken ti puersa ti polis kalpasan ti 40 a tawtawen a panagsisina.
[urnosen] Listaan dagiti Sekretario ti Departamento iti Kaunegan ken okal a Gobierno
[urnosen] Estruktura ti organisasion
Dagiti sumaganad a Serbisio ket nabango ti Maitutop a Departamento:
- Administratibo a Serbisio Ingglés: Administrative Service (AS)
- Serbisio ti Panagaramid ti Elektroniko a Datos Ingglés: Electronic Data Processing Service (EDPS)
- Pinansia ken Panagimaton a Serbisio Ingglés: Financial and Management Service (FMS)
- Serbisio ti Kaunegan a Panagammiris ti Kuenta Ingglés: Internal Audit Service (IAS)
- Legado a Serbisio Ingglés: Legal Service (LS)
- Panagplano a Sebisio (PS) Ingglés: Planning Service (PS)
Ti DILG ket buklen pay dagiti sumaganad nga opisina:
- Opisina ti Panagimaton ti Lokal Gobierno Ingglés: Bureau of Local Government Supervision (BLGS)
- Opisina ti Panagran-ay ti Lokal a Gobierno Ingglés: Bureau of Local Government Development (BLGD)
- Opisina ti Pnagaitignay ti Nailian a Baranggay Ingglés: National Barangay Operations Office (NBOO)
- Opisina dagiti Serbisio ti Panagparang-ay a Gandat Ingglés: Office of Project Development Services (OPDS)
Dagiti sumaganad a linia nga ahensia ket mangbukel ti paset ti DILG:
- Opisina ti Panagsalaknib ti Uram (BFP)
- Opisina ti Pagbaludan ken Penolohia Ingglés: Bureau of Jail Management and Penology (BJMP)
- PNP Ingglés: Philippine National Police (PNP) babaen ti Nailian a Komision ti Polis Ingglés: National Police Commission
Dagiti sumaganad a patakder ti edukasion ket naikapet ti DILG:
- Akademia ti Lokal a Gobierno Ingglés: Local Government Academy (LGA)
- Kolehio ti Pakatalgedan iti Publiko (Ingglés: Philippine Public Safety College


text:
Gresia
Ti Grecia (iti Griego: Eλλάδa, daan a forma: Eλλάς, Hellas), nga ofisial a maawagan iti Hellenic a Republica (Griego: Eλλnvιkή Anuokpatίa, Ellinikí Dimokratía), ket maysa a pagilian iti umabagatan a Europa iti murdong ti Peninsula ti Balkan. Kabeddengna dagiti pagilian ti Bulgaria, ti Republica ti Macedonia, ken Albania iti amianan, ken ti Turkia iti daya. Adda met iti daya ti Gracia ti Baybay nga Aegean, ken ti Baybay nga Ionian ken Baybay a Mediterranean iti laud ken abagatan. Maibilbilang kas indayon ti Lumaud a civilisasion ken ti nakaipasngayan ti democrasia, ti Grecia ket addaan iti atiddog ken nabaknang a pakasaritaan ket ti culturana ket nangimpluensia iti Europa, Amianan nga Africa, ken ti Tengnga a Daya.
- Gresia
- Dagiti adda ti dua a kontinente a pagilian
- Dagiti pagilian ti Baybay Mediteraneo
- Dagiti pagillian ti Daya a Mediteraneo
- Dagiti Europeano a pagilian
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti NATO
- Dagiti estado a kameng ti Konsilo ti Europa
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Europa
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1821


text:
Prepektura ti Akita
Ti Prepektura ti Akita (秋田県 Akita-ken?) ket maysa a prepektura iti Hapón a mabirukan idiay Rehion ti Tōhoku iti Akin-amianan a Honshu, ti kangrunaan nga isla iti Hapón.[2] Ti kapitoliona ket ti siudad iti Akita.[3]
[urnosen] Pinagibasaran
- ^ Nailian a Senso 2010 Dagiti Immuna a Resulta
- ^ Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Dagiti probinsia ken prepektura" iti Ensiklopedia ti Hapón, p. 780 idiay Liblibro ti Google; "Tōhoku" iti p. 970 idiay Liblibro ti Google.
- ^ Nussbaum, "Akita" iti p. 20 idiay Liblibro ti Google.


text:
Suisa
Ti Suisa ket maysa a pederal a repúblika nga ti opisial nga agnagan iti Konpederasion a Suiso ken buklen ti 26 cantón. Ti Berna ti kapitolio na daytoy. Masarakan ti pagilian iti Laud nga Europa ket kabangibang daytoy ti Alemania iti amianan, ti Pransia iti laud, ti Italia iti abagatan, ken ti Austria ken ti Liechtenstein iti daya.
Palawlawan ti daga ti pagilian a Suisa. Maibingay ti heografía daytoy iti Alpes, iti Banák ti Suisa ken iti Jura ket 41,285 km2 ti kalawa daytoy. Kaaduan iti 7.9 a riwriw a populasión ti Suisa ket agnaed iti Banák ket ditoy a masarakan dagiti kadaklan a siudad, idinto a buklen ti Alpes ti kalawaan a paset ti teritorio daytoy. Kadagiti kadaklan a ciudad ket ti dua siudad sangalubongan ken sentro ti ekonomía a Zúrich ken Ginebra.
Napaut ti pakasaritaan ti neutralidad ti Suisa ket saan pay a nakigubat daytoy iti tukad internasional sipud idi 1815 ken nagkameng laeng daytoy iti Sikakaysa a Papagilian idi 2002. Iti laksid dayta, adda activo a panggannaet a polisía daytoy ket masansan a makipaset kadagiti panagpakappia iti agduduma a paset ti lubong. Ti Suisa ti nagtaudan ti Nalabaga a Krus ket naibatay daytoyy ti adu nga organisasión internacional pakaramanan ti maikadua a kadaklan nga opisina ti Sikakaysa a Papagilian. Maysa daytoy kadagiti nagipasdek a kameng ti Asosiasión ti Nawaya a Komersio ti Europa ken paset pay ti Purok Schengen. Iti laksid dayta, saan daytoy a kameng ti Kappon ti Europa wenno ti Purok nga Ekonómiko ti Europa.
Ti nominal a pakabuklan a produkto doméstiko ti Suisa ket $75,835, ket basar iti daytoy maysa kadagiti kabaknangan a pagilian iti lubong. Adda iti Suiso ti kadaklan a kabaknang tunggal nataengan iti lubong idi 2010 ($372,692 tunggal maysa a tao). Kasta met nga adda iti Suisa ti maysa kadagiti kadaklan a balance ti kuento kas porsiento ti pakabuklan a produkto doméstiko iti lubong, ket sarunuen laeng daytoy ti sumagmamano a pagilian a productor iti lana. Agtultuloy met ti pannakaibilang ti Zúrich ken Ginebra kas maikadua ken maikatlo kadagiti siudad nga addaan iti kasayaatan a kalidad ti panagbiag iti lubong. Inkeddeng ti Sangalubongan a Forum nga Ekonómiko ti Suisa a kas maysa nga umartakan a pagilian iti lubong idi 2010, ket inkeddeng met ti Kappon ti Europa a daytoy ti kainnovativuan a pagilian.
Ti Suisa ket buklen ti tallo a kangrunaan a rehión lingüístiko ken kultural. Dagitoy ti Alemán, Pransés, ken Italiano, ket mainayon pay dagiti tanap nga agsasao iti Romanse. Iti kasta a saad, ti Suia ket saan a pagilian a sibabasar iti kadawian nga etnisidad wenno pagsasao. Ti pakakaysaan ti Suisa ket sibabasar iti kadawian a pakasaritaan, iti paglalaeman a panaggatad (pederalismo, dagus a demokrasia, neutralidad) ken iti simbolismo ti Alpes. Según iti kannawidan naipasdek ti Suiso a Konpederasion idi Agosto 1 1291 ket tinawen a marambakan ti Nailian nga Aldaw ti Suisa iti dayta nga aldaw.
[urnosen] Paammo
- ^ De jure "pederal a siudad"; de facto a kapitolio. Gapu ti pakasaritaan dagiti pederalismo a sensibilidad, ti linteg a Suiso ket saan nga agnagnagan ti pormal a kapitolio, ken addaan dagiti pagalagadan a kas dagiti korte ket addaan da ti sabsabali a lokasion.
- ^ Tinawtawid. Ti Pederal a Dokumento ti Linteg ket agibagbaga laeng a "nasapa nga Agosto" ken ti tulag ket ti pinakaipabaro iti maysa a nadaananan, nga tattan ket napukaw.
[urnosen] Pinagibasaran
- ^ Pederal a Batay-linteg, artikulo 4, "Dagiti Nailian a Pagsasao" : Dagiti Nailian a Pagsasao ket Aleman, Pransés, Italiano ken Romansh; Pederal a Batay-linteg, artikulo 70, "Dagiti Pagsasao", parapo 1: Ti dagiti opisial a pagsasao iti Konpederasion ket Aleman, Pransés ken Italiano. Ti Romansh ket opisial to a pagsasao para iti panakisasao kadagiti tattao iti Romansh a pagsasao.
- ^ Maysa a panakayebkas iti Tagsatzung naiyebkas ti Pederal a Batay-linteg a naampon idi 12 Septiembre 1848. Ti maysa a resolusion iti Tagsatzung iti 14 Septiembre 1848 a nainaganan a dagiti kabilegan kadagiti pagadalan a naited para iti ken babaen ti 1815 a Pederal a Tulag ket agpaso iti oras ti batay-linteg iti Pederal a Konsilo, a naaramid idi 16 Nobiembre 1848.
- ^ "Kadakkel ti populasion ken ti nakaramidan ti populasion". Opisina ti Pederal nga Estadistika ti Suiso. Pederal nga Opisina ti Suiso, Neuchâtel. 2010. http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/en/index/themen/01/02/blank/key/bevoelkerungsstand.html. Naala idi 2011-04-29.
- ^ 4.0 4.1 4.2 4.3 "Suisa". Internasional a Pundo ti Paguartaan. http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=146&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=84&pr.y=8. Naala idi 2010-04-21.
- ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2010". Nagkaykaysa a Pagpagilian. 2010. http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Complete.pdf. Naala idi 4 Nobiembre 2010.[natay a panilpo]


text:
Alemania
Ti Alemania [4] (Ingglés: Federal Republic of Germany); (Aleman: Bundesrepublik Deutschland), a ti panakaibalikas ket [bun·des·re·pu·blík dóych·land]) ket maysa a parlamentario a republika a tiponan ti muyong idiay Europa. Daytoy a pagilian ket addan dagiti 16 nga estado nga ti kapitolio na ken kadakkelan a siudad ket ti Berlin. Naisakupan ti Alemania iti kalawa nga 357,021 km2 ken addaan ti kaaduan a kalalaigan na a kasasaad ti panawen. Nga addan daytoy ti 81.8 a riwriw a nagtaeng, isu daytoy ti kaaduan dagiti bilang ti umili a kameng ti estado ken isu ti kadakkelan nga ekonomia iti Kappon ti Europa. Maysa daytoy a nagruna a nabileg a politika iti kontinente iti Europa ken daulo ti teknolohikal kadagiti adadu pay a paset.
Ti maysa a rehion a nannaganan ti Hermania, a tinaengan dagit nadumaduma a Hermaniko a tattao, nga idi ket nadokukomento sakbay idi AD 100. Iti lasud ti Panag-akar a Paset ti panawen, dagiti Hermaniko a tribu ket nagpaabagatanda a nagpadakkel ken nangipatakder kadagiti agsasaruno a pagarian iti amin a Europa. Idi rugi ti maika-10 a siglo, dagiti Aleman a teritorio ket nagporma ti sentro a paset ti Nasantuan nga Imperio a Romano.[5] Idi lasud ti maika-16 a siglo, dagiti akin-amianan a rehion ti Alemania ket nagbalin a sentro ti Protestante a Repormasion bayat a dagiti akin-abagatan ken akin-laud a paset ket nabati a tinurayan babaen dagiti Romano Katoliko a denominasion, a dagitoy dua a sangkatiponan ket nakilaban idiay Tallopulo a Gubat, a daytoy ti nagmarka ti rugi ti Katoliko–Protestante a panakabingbingay a nakaidasig ti Aleman a kagimongan manipud idin.[6] Nasakupan idi las-ud ti Napoleoniko a Gubgubat, tii itattakder ti Pan-Hermanismo idiay uneg ti Aleman a Konpederatsion a nagbanagan idi 1871 iti panagkaykaysa dagiti kaaduan nga estado ti Alemania iti Alemania nga Imperio, a kaaduan a tinurayan ti Prusia. Kalpasan ti Aleman a Rebolusion iti 1918–1919 ken ti simmaruno a panagsuko ti milisia iti Umuna a Sangalubongan a Gubat, ti Imperio ket sinukatan babaen ti Weimar a Republilka idi 1918, ken nabingbingay babaen ti Tulag iti Versailles. Iti tengnga ti Nalatak a Panagsagsagaba, ti Maikatlo a Reich ket nairangarang idi 1933. Dayta a naudi a paset ti panawen ket namarkaan babaen ti Passmo ken Maikadua a Sangalubongan a Gubat. Kalpasan ti 1945, ti Alemania ket nabingbingay idi babaen ti simmakup a kumaduaan, ken nagbalin daytoy a dua nga estado, ti Daya nga Alemania ken Laud nga Alemania. Idi 1990 ti pagilian ket naipagkaykaysa.
Ti Alemania ket kameng a nangibangon ti Europeano a Komunidad idi 1957, a daytoy ket nagbalin a ti Kappon ti Europa idi 1993. Daytoy ket paset ti Schengen a Lugar ken manipud idi 1999 daytoy ket kameng ti eurosona. Ti Alemania ket maysa a Nalatak a Bileg ken kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, NATO, ti G8, ti G20, ti OECD ken ti Konsilo iti Europa, ken nkaala ti saan nga agtultuloy a tugaw idiay Salaknib a Konsilo ti UN par aiti 2011–2012 a termino.
Daytoy ket adda ti maikapat a kadakkelan nga ekonomia babaen ti nominal GDP iti Lubong ken ti maikalima a kadakkelan babaen ti pagpadaan ti kapigsa ti panag-gatang. Ti Alemania ket isu ti maikadua a kadakkelan ti komersio iti ruar ken maikatlo a kadakkelan nga agimimportar kadagiti tagilako. Ti pagilian ket nakaparang-ay ti maysa a nangato unay a pagalagadan ti panagbiag ken maysa a komprehensibo a sistema ti sosial sekuridad. Ti Alemania ket pagtaengan pay dagiti adu a makaseknan a pilosopo, dagiti sientista ken agin-inbento, ken naamammoan pay para iti bukodna a kultura ken politiko a pakasaritaan.
[urnosen] Etimolohia
Ti balikas nga Alemania ket naala manipud ti Latin a Hermania, a daytoy ket nairugi a naususar idi inampon ni Julius Caesar para kadagiti tattao ti daya ti Rhine.[7] Ti Aleman a termino Deutschland (kasisigud a ti diutisciu land, "ti Aleman a dag-daga") ket naala manipud ti deutsch, a nanipud ti Daan a Ngato nga Aleman diutisc "nadayeg" (i. e., belonging to the diot or diota "people"; originally used to distinguish the language of the common people manipud ti Latin ken dagiti nagtaudanna a Romanse). Daytoy ket nagtaud metten manipud ti Proto-Hermaniko *þiudiskaz "nadayeg" (kitaen pay ti nai-Latin a porma ti Theodiscus), a naala manipud ti *þeudō, a nagtaud manipud ti Proto-Indo-Europeano *tewtéh₂- "tattao".[8]
[urnosen] Pakasaritaan
[urnosen] Dagiti Hermaniko a tribu ken Pranko nga Imperio
Dagiti Hermaniko a Tribu ket dagiti napanuntan a napetsaan iti Nordiko a Gambang a Panawen wenno ti Sakbay ti Romano a Landok a Panawen. Manipud ti akin-abagatan nga Eskandinabia ken amianan nga Alemania, nagpabagatanda a nagpadakkel, ti daya ken ti laud manipud idi umuna a siglo BC, a nakasarakda kadagiti Selta a tribu ti Gaul ken dagiti pay Irani, Baltiko, ken dagiti Eslabo a tribu idiay Dumaya a Europa.[9] Babaen ni Augustus, ti Romano a Heneral a ni Publius Quinctilius Varus ket nangrugida a nagraut ti Hermania (ti maysa a lugar nga agarup a naigay-at manipud ti Rhine aginggana ti Ural a Banbantay). Idi AD 9, dagiti tallo Sangaarbanan a Romano nga indauloan babaen ni Varus ket inabak babaen ti [Cheruscan]] a daulo a ni Arminius. Babaen ti AD 100, idi ni Tacitus ket nagsurat ti Hermania, dagiti Hermaniko a tribu ket nagtaengda kadagiti igid ti Rhine ken ti Danube (ti Limes Germanicus), a kaaduan a simmakop kadagiti lugar ti moderno nga Alemania; Austria, akin-abagatan a Bavaria ken ti lumaud a Rhineland, nupay kasta, dagitoy ket Roman a probinsia.[10]
Idi maika-3 a siglo adda dagiti nagtitipon a dakkel a tribu ti Lumaud nga Hermaniko a tribu: ti Alemanni, Franks, Chatti, Saxons, Frisii, Sicambri, ken Thuringii. Idi agarup a 260, dagiti Hermaniko a tattao ket naisinada kadagiti natengtengngel ti Romano a dag-daga.[11] Kalpasan ti panaraut dagiti Huns idi 375, ken ti panakapaay iti Roma manipud idi 395, dagiti Hermaniko atribu ket immadayoda nga immalis idiay abagatan a laud. Adda pay dagiti dadkkel a tribu a naggigiddan a nagporma a tattan ket ti makunkuna nga Alemania ken pinatalwda dagiti babbabassit a Hermaniko a tribu. Dagiti dadakkel a lugar (a naamammoan manipud idi Merobingio a paset tipanawen a kas ti Austrasia) ket sinakupan babaen dagiti Pranko, ken ti Akin-amaianan nga Alemania ket tinurayan babaen dagiti Sahone ken dagiti Eslabo.[10]
[urnosen] Nasantuan nga Imperio a Romano
Idi 25 Disiembre 800, ni Karlomagno ket inpatakderna ti Imperio a Karolingio, nga daytoy ket nabingbingay idi 843.[12] Ti Nasantuan nga Imperio a Romano ket nagbanagan manipud ti dumaya a paset tipanakabingbingay. Ti bukodna ateritorio ket gumay-at manipud ti Karayan Eider idiay amianan aginggana idiay abagatn nga aplaya ti Mediteraneo.[12] Babaen ti anagturay dagiti emperador ti Otoniana (919–1024), adda dagiti nadumaduma a dukado a naipagkaykaysa idi, ken ti ari ti Alemania ket ket nabalangaatn idi a kas ti Emperador ti Nasantuan a Romano kadagitoy a rehion idi 962. Ti Nasantuan nga Imperio a Romanoket sinagepsepanna ti akin-amianan nga Italia ken Burgundy babaen ti panagturay dagiti Salian nga emperador(1024–1125), ngem dagitoy nga emperador ket napulawda dagiti kabileganda babaen ti Inbestidura a Kontobersia.
Babaen dagiti Hohenstaufen nga emperador(1138–1254), dagiti Aleman a prinsipe ket nagpaaduda kadagiti inpluensia ti adayo a nagpaabagatan ken dagiti daya a teritorio a tinaengan babaen dagiti Eslabo, a sinarunuan ti Aleman a pagtaengan kadagitoy a lugar ket ti adadayo a daya (Ostsiedlung). Dagiti akin-amianan nga ili ti ti Aleman ket rimang-ayda a kas dagiti kameng ti Hanseatika aLIga.[13] Iti panagirugi ti Nalatak a Bisin idi 1315, ken ti pay Nangisit a Patay iti 1348–50, bimassit ti populasion ti Alemania.[14] Ti bilin iti Nabalitokan a Turete idi 1356 ket nangited ti naikabatayan ti batay-linteg ti imperio ken inkodigona ti panakabutos tiemperador babaen dagiti pito a prinsipe a butos nga isu tinagituray kadagiti kabilegan a prinsipalidad ken arsobispado.[15]
Ni Martin Luther ket nangipadayeg Ti Siam a pulo ket lima a Tesis idi 1517, a kimmarit ti Romano Katoliko a Simbaan ken nangirugi ti Protestante Repormasion. Ti sabali a Luterano a simbaan ket nagbali nga opisial a relihion kadagiti adu nga estado ti Alemania kalpsan idi 1530. Ti relihioso a suppiatan ket nagiturong ti Tallopulo a Gubat (1618–1648), a daytoy ket nagdadael kadagiti daga ti Alemania.[16] Ti populasion dagiti estado ti Alemania ket napabassit babaen ti agarup a 30%.[17] Ti Kappia Westphalia (1648) ket nangipatingga ti kadagiti panakigubatan ti relihion kadagiti estado ti Alemania, ngem ti imperio ket de facto idi a nabingbingay kadagiti nadumaduma a nawaya a prinsipalidad. Idi maika-18 a siglo, ti Nasantuan nga Imperio a Romano ket binukel dagiti agarup a 1,800 kadagitoy a teritorio.[18] Manipud idi 1740 ken dagiti sumakbayan, ti dualismo a nagbaetan ti Austriano a Monarkia ti Habsburg ken t Pagarian iti Prusia ket dagitoy ti nagituray ti pakasaritaan ti Alemania. Idi 1806, ti Imperium ket naraut idi ken narunaw a kas tinagbanagan ti Napoleoniko a Gubgubat.[19]
[urnosen] Aleman a Konpederasion ken Imperio
Kalpasan ti panakatnag ni Napoleon, ti Kongreso iti Vienna ket nagtaripnong idi 1814 ken nangipatakder ti Aleman a Konpederasion (Deutscher Bund), ti nalukay a liga dagiti 39 a naturay nga estado. Ti suppiatan iti restorasion a politika ket bassit a gapuanan ti bassit ti itatakder dagiti liberal a tignay, a sinarunuan babaen dagiti baro a pamay-an iti panagigawid babaen ti Austriano nga estadista a ni Metternich. Ti Zollverein, ti taripa a kappon, ket nagpasayaat pay ti ekonomia apanagkaykaysa dagiti estado ti Alemania.[20] Dagiti Panakaumilian ken liberal a kapanunotan ti Pranses a Rebolusion ket nakaala ti immad-adu a suporta kadagiti kagimongan, a naipangpangruna dagiti katutubo, nga Aleman. Iti nagbanagan dagiti serie ti rebolusionario a tignay idiay Europa, nga isu daytoy ti nangipatakder ti republika idiay Pransia, dagiti nasirib ken dagiti saan a nantanok a tattao ket nangirugida dagiti Rebolusion iti 1848 kadagiti Aleman nga estado. Ni ari Frederick William IV iti Prusia ket naidatonan idi ti titulo a kas ti Emperador, ngem gapu ti panakapukawna ti bileg; linikudanna ti balangat ken nagidiaya ti batay-linteg, a ngiturong daytoy ti temporario a panakapaay para iti tignay.[21]
Ti suppiat a nagbaetan ni Ari William I iti Prusia ken ti umadadu a liberal a parlamento ket rimsuak gapu kadaiti milisia a reporma idi 1862, ken ti ari ket indutokna ni Otto von Bismarck idiay baro a Ministro Presidente iti Prusia. Ni Bismarck ket nagballigi a nangitangda ti gubat idiay Dinamarka idi 1864. Ti Prusiano a panagballigi iti Austro-Prusiano a Gubat idi 1866 ket nagpakabael kaniana a nagpartuat ti Amianan nga Aleman a Konpederasion (Norddeutscher Bund) ken ti panagilaksid ti Austria, a daytoy ket ti dati a daulo ti Aleman nga estado, manipud kadagiti panakibinag ti pederasion. Kalpasan ti Pranses a pakaabak iti Pranko-Prusiano a Gubat, ti Aleman nga Imperio ket nairangarang idi 1871 idiay Versailles, a daytoy ket nagikaykaysa kadagiti naiwarwara a paset ti Alemania malaksid ti Austria (Kleindeutschland, wenno "Basbassit nga Alemania"). Nga adda ti gangani a dua a pagkatlo kadagiti teritoriona ken populasion, ti Prusia ket isu idi ti katurayan a kontituente ti baro nga estado; ti Hohenzollern nga Ari iti Prusia ket isu ti nagturay a kas ti agdama nga Emperadorna, ken ti Berlin ket isu ti nagbalin a kapitoliona.[21] Iti Gründerzeit a paset ti panawen a kalpasan ti panagkaykaysa ti Alemania, ti ganganaet nga annuroten n iBismarck' a kas ti Kanselor iti Alemania babaen ni Emperador William I ket nagpasingked ti puesto ti Alemania a kas maysa a nalatak a pagilian babaen ti panagpanday dagiti sangkatipona, a nagisina ti Pransia babaen dagiti diplomatiko apamay-an, ken ti panalillik ti gubat. Babaen ni Wilhelm II, nupay kasta, ti Alemania, a kasla dagiti dadduma pay a bileg ti Europa, ket nangala ti imperialistiko a dalan a nagiturong ti panakabusor dagiti kumaaruba a pagilian. A kas nagbanagan ti Berlin a Komperensia idi 1884 ti Alemania ket nangitunton kadagiti nadumaduma a kolonia amairaman ti Aleman a Daya nga Aprika, ti Aleman a Abagatan aLaud nga Aprika, ti Togo, ken ti Kamerun.[22] Kaaduan kadagiti kumaduaan idi a nakairamanan ti Alemania ket saan a napabaro, ken dagiti baro a kumaduaan ket inaksidda tipagilian.[23]
Ti asasinasion ni nabalangatn a prinsipe ti Austria idi 28 Hunio 1914 ket isu ti nagkalbit ti Umuna a Sangalubongan a Gubat. Ti Alemania, a kas paset dagiti Sentro a Bileg, ket nakasagaba ti suppiatan a panakaabak manipud ti Kumaduaan iti maysa kadagiti kadaksan a suppiatan iti amin a panawen. Adda ti nakarkulo a dua a riwriw nga Aleman asoldado ti natay iti Umuna aSangalubongan a Gubat.[24] Ti Aleman aRebolusion ket rimsua idi Nobiembre 1918, ken ni Emperador Wilhelm II ken amin dagiti agturturay nga prinsipe ti Aleman ket nagikkatda. Ti armistisio ketnagipasardeng ti gubat idi 11 Nobiembre, ken ti Alemania ket napilit a nagpirma ti Tulag iti Versailles idi Hunio 1919. Daytoy a tulag ket nasirmata idiay Alemania a kas maysa a panagemma a panagtultuloy ti gubat, ken kankanayon a nadakdakamat a kas ti nagimpluesia ti itatakder iti Nazismo.[25]
[urnosen] Weimar a Republika ken Nazi a Turay
Iti rugi ti Aleman a Rebolusion idi Nobiembre 1918, ti Alemania ket nairangarang a kas maysa a republika. Nupay kasta, ti panagsagsagaba para iti bileg ket nagtultuloy, nga adda ti radikal a kanigid a Komunista a nagagaw ti bileg idiay Babaria. Ti rebolusion ket nagpatingga idi 11 Agosto 1919, nga idi ti demokratiko a Weimar a Batay-linteg ket pinirmaan idi babaen ni Presidenet Friedrich Ebert.[27] Nagsagsagaba manipud ti Nalatak a Depresion iti 1929, ti narusanger a kasasaad ti kappia a nga indiktaran Tulag iti Versailles, ken dagiti adu a panagsasaruno ti saan a natalinaay a gobierno, dagiti Aleman ket immadaduda a naawanan ti panakailasin iti gobierno. Daytoy ket pinakaro babaen ti sapasap a kanawan a payak ti Dolchstoßlegende, wenno agbagkong ti likudan a sarsarita, a nagisuppiat a ti Alemania ket naabak ti Umuna a Sangalubongan a Gubat gapu kadagiti nagayat a mangituang ti gobierno. Ti Weimar a gobierno ket napabasol a nagliput ti Alemania babaen ti panagpirma ti Tulag iti Versailles. Babaen idi 1932, ti Aleman a Partido Komunista ken ti Nazi a Partido ket nagtengtengngel ti kaaduan iti Parlamento, a sinungrodan daytoy babaen ti panakadiskontento ti Weimar a gobierno. Kalpasan kadagiti serie ti napaay a gabite, ni Presidente Paul von Hindenburg ket indutokna ni Adolf Hitler a kas ti kanselor iti Alemania idi 30 Enero 1933.[28] Odi 27 Pebrero 1933 ti Reichstag a pasdek ket nauram, ken ti simmaruno a emerhensia a bilin ket nagikkat kadagiti pagibatayan a karbengan dagiti umili. Ti panagpakabael a tignay ket naipasa idiay parlamento ken nagited kenni Hitler ti awan ti lappedna a lehislatibo a bileg. Ti laeng Partido Sosial Demokratiko ti bimmutos a simmupiat ti daytoy, bayat a ti Komunista a MPs ket naibaluden.[29][30] Nga nagus-usar ti bilegna ti manglusit ti aniaman a pudno wenno makapataud a resistansia, ni Hitler ket nangibangon ti naipatengnga a totalitariano nga estado kadagiti sumaganad a bulan. Ti industria ket naparang-ay nga adda ti napatengngaan ti isip ti panag-armas manen ti milisia.[31]
Idi 1935, ti Alemania nakaala manen ti panagtengngel iti Saar ken idi 1936 ti milisia a panagtengngel iti Rhineland, a dagitoy dua ket napukaw idi babaen ti Tulag iti Versailles.[32] Idi 1938, ti Austria ket naikapet, ken idi 1939, ti Czechoslovakia ket naiyeg babaen ti Aleman a turay. Ti panagraut iti Polonia ket naisaga idi babaen ti Molotov–Ribbentrop a tulag ken Operasion Himmler. Odi 1 Septiembre 1939 ti Aleman a Wehrmacht nangirugi ti blitzkrieg idiay Polonia, a daytoy ket nadaras a sinakupan babaen ti Alemania ken babaen ti Nalabbaga a Buyot ti Sobiet. Ti Nagkaykaysa a Pagarian ken Pransia ket nagirangarand ti gubat iti Alemania, a daytoy ti nagmarka ti irurugi iti Maikadua a Sangalubongan a Gubat.[33] Idi nagprogproferso ti gubat, ti Alemania ken dagiti kumaduaanna ket napardasda a nakatengngel ti kaaduan ti kontinental a Europa ken Amianan nga Aprika, ngem ti plano a mangpilit ti Nagkaykaysa aPagarian ti mangipasrdeng ti gubat wenno sumuko ket napaay. Idi 22 Hunio 1941, ti Alemania ket nagtukkol ti Molotov–Ribbentrop a tulag ken ti rinautna ti Kappon ti Sobiet. Ti panagraut idiay Pearl Harbor ti Hapon ket nagiturong ti Alemania a mangirangarang ti gubat iti Estados Unidos. Ti Gubat Stalingrad ket pimmilit ti buyot ti Alemania nga agpasanod idiay Dumaya a Sanguanan.[33] Idi Septiembre 1943, ti kumaduaan ti Alemani anga Italia ket simmuko, ken dagiti tropa ti Alemania ket napilitda a mangsalaknib ti nainayon a sanguanan idiay Italia. Ti D-Day ket naglukat ti maysa a Lumaud a Sanguanan, a kas dagiti puersa ti Kumaduaan ket nagtultuloyda a nagabanse kadagiti teritorio ti Alemania. Odi 8 Mayo 1945, dagiti Aleman a puersa ket simmukoda kalpasan ti panagsakop ti Nalabbaga a Buyot iti Berlin.[34]
Iti kalpasan daytoy a nagbalin a naamammoan a kas ti Holokausto, ti Maikatlo a Reich a turay ket nagaramid kadagiti annuroten a dagus a nagparukma kadagiti adu a disidente ken minoridad. Rinwriw a tattao ti pinatay babaen dagiti Nazis idi lasud ti Holokausto, a mairaman dagiti agarup nga innem a riwriw a Hudio, ken dagiti adu a bilang dagiti tattao a Romani, Saksi ni Jehovah, Polako ken dagiti dadduma pay nga Eslabo, naibalud a Sobiet, attao nga adda sakit tiulo ken/wenno maipapan ti bagi a disabilidad, dagiti bakla, ken kamkameng dagiti suppiatan ti politiko ken relihion.[35] Ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat ket akinrebbeng para kadagiti adadu ngem 40 a riwriw a natnatay idiay Europa.[36] Dagiti tribunal ti Nuremberg ket natenggel para kadagiti Nazi a mangdakdakes ti gubat kalpasan ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat.[37] Dagiti nadangran ti gubat para iti Alemania ket nakarkulo iti 5.3 a riwriw nga Aleman a soldado[38] ken riniwriw nga Aleman a paisano;[39][40][41][42][43] ken ti panakaabak ti gubat ket nagbanagan iti dakkel a panakapukaw dagiti teritorio; ti panagpatalwa dagiti agarupa 15 a riwriw nga etniko nga Aleman manipud kadagiti dati a dumaya a teritorio iti Alemania ken dagiti dumaya a Europiano a pagilian; adu a pangrames kadagiti Alemania a babbai;[44] ken ti panakadadael kadagiti nadumaduma a kangrunaan a siudad.
[urnosen] Administribo a panakabingbingay
[urnosen] Pinagibasaran
- ^ Biddut ti dakamat: Imbalido a
nga etiketa; awan ti testo a naited para dagiti ref a nanaganan
CIA
- ^ 2.0 2.1 2.2 2.3 "World Economic Outlook Database". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Septiembre 2011. http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=41&pr.y=5&sy=2009&ey=2016&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=134&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=. Naala idi 17-Nobiembre-2011.
- ^ "Pagsurotan ti Pangrangrang-ay ti Nagtagitaoan". Programa a Panagrangrang-ay dagiti Nagkaykaysa a Pagilian. 2011. http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Table1.pdf. Naala idi 5 Nobiembre 2011.
- ^ Plantilia:Cite-UPDF
- ^ Ti Latin a nagan Sacrum Imperium (Nasantuan nga Imperio) ket nadokumentuan manipud idi 1157. Ti Latin a nagan Sacrum Romanum Imperium (Nasantuan nga Imperio a Romano) ket immuna idi a nadokumentuan idi 1254. Ti napno a nagan "Nasantuan nga Imperio a Romano ti Aleman a Pagilian" (Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation) ket napetsaan manipud idi maika-15 a siglo.
Zippelius, Reinhold (2006) [1994] (iti Aleman). Kleine deutsche Verfassungsgeschichte: vom frühen Mittelalter bis zur Gegenwart [Ababa a Pakasaritaan ti Batay-linteg ti Aemania: manipud idi Nasapa a Tengnga ti Panawen aginggana ti Agdama] (Maika-7 ed.). Munich: Beck. p. 25. ISBN 978-3-406-47638-9.
- ^ "Alemania". Berkley a Sentro para iti Relihion, Kappia, ken Panakibiang iti Lubong. http://berkleycenter.georgetown.edu/resources/countries/germany. Naala idi 2011-12-15.
- ^ Schulze, Hagen (1998). Alemania: Ti Baro a Pakasaritaan. Unibersidad ti Harvard a Pagmalditan. p. 4. ISBN 0-674-80688-3.
- ^ Lloyd, Albert L.; Lühr, Rosemarie; Springer, Otto (1998) (iti German). Etymologisches Wörterbuch des Althochdeutschen, Band II. Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht. pp. 699–704. ISBN 3-525-20768-9. http://books.google.com/books?id=iKfYGNwwNVIC&pg=PA523. (para iti diutisc) Lloyd, Albert L.; Lühr, Rosemarie; Springer, Otto (1998) (iti Aleman). Etymologisches Wörterbuch des Althochdeutschen, Band II. Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht. pp. 685–686. ISBN 3-525-20768-9. http://books.google.com/books?id=iKfYGNwwNVIC&pg=PA516. (para iti diot)
- ^ Claster, Jill N. (1982). Mediebal a Kapadasan: 300–1400. Unibersidad ti New York a Pagmalditan. p. 35. ISBN 0-8147-1381-5.
- ^ 10.0 10.1 Fulbrook 1991, pp. 9–13.
- ^ Bowman, Alan K.; Garnsey, Peter; Cameron, Averil (2005). Ti didigra ti imperio, A.D. 193–337. Ti Cambridge a Taga-ugma a Pakasaritaan. 12. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. p. 442. ISBN 0-521-30199-8.
- ^ 12.0 12.1 Fulbrook 1991, p. 11.
- ^ Fulbrook 1991, pp. 13–24.
- ^ Nelson, Lynn Harry. Ti Nalatak a Bisin (1315–1317) ken ti nagisit a Patay (1346–1351). Unibersidad iti Kansas. http://www.vlib.us/medieval/lectures/black_death.html. Naala idi 19 Marso 2011.
- ^ Fulbrook 1991, p. 27.
- ^ Philpott, Daniel (Enero 2000). "Ti Relihioso a Ramut iti Moderno a Sangalubongan a Panakibiang". Dagiti politika ti lubong 52 (2): 206–245.
- ^ Macfarlane, Alan (1997). Dagiti salbahe a gubat ti kappia: Inglatera, Hapon ken ti Malthus a palab-og. Blackwell. p. 51. ISBN 978-0-631-18117-0.
- ^ Gagliardo, G., Reich ken Pagilian, Ti Nasantuan nga Imperio a Romano a kas maysa a Kapanunotan ken Kinapudno, 1763–1806, Unibersidad ti Indiana a Pagmalditan, 1980, p. 12-13.
- ^ Fulbrook 1991, p. 97.
- ^ Henderson, W. O. (Enero 1934). "The Zollverein". History 19 (73): 1–19. doi:10.1111/j.1468-229X.1934.tb01791.x.
- ^ Biddut ti dakamat: Imbalido a
nga etiketa; awan ti testo a naited para dagiti ref a nanaganan
state
- ^ Black, John, ed (2005). 100 maps. Sterling Publishing. p. 202. ISBN 978-1-4027-2885-3.
- ^ Fulbrook 1991, pp. 135, 149.
- ^ Crossland, David (22 January 2008). "Last German World War I Veteran Believed to Have Died". Spiegel Online. http://www.spiegel.de/international/germany/0,1518,530319,00.html. Naala idi 25 Marso 2011.
- ^ Lee, Stephen J. (2003). Europa, 1890–1945. Routledge. p. 131. ISBN 978-0-415-25455-7.
- ^ Thamer, Hans-Ulrich (2003). "Beginn der nationalsozialistischen Herrschaft (Teil 2)" (iti Aleman). Nationalsozialismus I. Bonn: Pederal nga Ahensia para iti Sibik nga Edukasion. http://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39548/gleichschaltung. Naala idi 5 Abril 2012. "Ni Presidente von Hindenburg ket pimmusay idi maikadua ti Agosto, 1934. Ti aldaw sakbay, a nagpasingked ti gabinete a nagited kenni Hitler a kas ti sumaruno kaniana. Ti opisina ti presidente ket marunawto ken maitiponn iti opisina ti kanselor babaen ti nagan a "Führer und Reichskanzler". Nupay kasat, daytoy ket sawagen iti Panagbakabael a Tignay. (naipayababa ken sinabalin ti pnakaisao)"
- ^ Fulbrook 1991, pp. 156–160.
- ^ Fulbrook 1991, pp. 155–158, 172–177.
- ^ "Das Ermächtigungsgesetz 1933" (iti Aleman). Museo ti Deutsches Historisches. http://www.dhm.de/lemo/html/nazi/innenpolitik/ermaechtigungsgesetz/index.html. Naala idi 25 Marso 2011.
- ^ Stackelberg, Roderick (1999). Alemania ni Hitler: Dagiti taudan, panakaipatarus, legado. Routledge. p. 103. ISBN 978-0-415-20115-5.
- ^ "Industrie und Wirtschaft" (iti Aleman). Museo ti Deutsches Historisches. http://www.dhm.de/lemo/html/nazi/wirtschaft/index.html. Naala idi 25 Marso 2011.
- ^ Fulbrook 1991, pp. 188–189.
- ^ 33.0 33.1 Fulbrook 1991, pp. 190–195.
- ^ Steinberg, Heinz Günter (1991) (iti Aleman). Die Bevölkerungsentwicklung in Deutschland im Zweiten Weltkrieg: mit einem Überblick über die Entwicklung von 1945 bis 1990. Kulturstiftung der dt. Vertriebenen. ISBN 978-3-88557-089-9.
- ^ Niewyk, Donald L.; Nicosia, Francis R. (2000). Ti Columbia a Pagalagadan ti Holokausto. Unibersidad ti Columbia a Pagmalditan. pp. 45–52. ISBN 978-0-231-11200-0.
- ^ "Dagiti daulo ti Sobiet ket agdungdungawda kadagiti natnatay ti gubat". BBC News. 9 Mayo 2005. http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4530565.stm. Naala idi 18 Marso 2011.
- ^ Overy, Richard (17 Pebrero 2011). "Nuremberg: Dagiti napabpabasol a Nazi". BBC History. http://www.bbc.co.uk/history/worldwars/wwtwo/nuremberg_article_01.shtml. Naala idi 25 Marso 2011.
- ^ Rűdiger Overmans. Deutsche militärische Verluste im Zweiten Weltkrieg. Oldenbourg 2000. ISBN 3-486-56531-1
- ^ Das Deutsche Reich und der Zweite Weltkrieg, Bd. 9/1, ISBN 3-421-06236-6. Page 460 (Daytoy a panagadal ket insagana babaen ti Panagsukisok ti Milisia a Pakasaritaan ti Siiigam a Buyot ti Alemania, ti maysa nga ahensia ti Aleman a gobierno)
- ^ Peter Antill; Peter Dennis (10 Oktubre 2005). Berlin 1945: gibus ti Sangaribo a Tawen ti Reich. Osprey Publishing. p. 85. ISBN 978-1-84176-915-8. http://books.google.com/books?id=vAzgsCDUky0C. Naala idi 24 Hunio 2011.
- ^ Bonn : Kulturstiftung der Deutschen Vertriebenen, Vertreibung und Vertreibungsverbrechen, 1945–1948 : Bericht des Bundesarchivs vom 28. Mai 1974 : Archivalien und ausgewählte Erlebnisberichte / [Redaktion, Silke Spieler]. Bonn :1989 ISBN 3-88557-067-X. (Daytoy ket ti panagadal ti Aleman a nadangran a napatalaw gapu ti "managdakakes ti gubat" a insagana babaendagiti Arkibo ti Aleman a Gobierno)
- ^ Dagiti reporta ti Alemania. Nga dda ti pangyuna babaen ni Konrad Adenauer. Alemania (Laud). Presse- und Informationsamt. Wiesbaden, Distribution: F. Steiner, 1961] Panid 32
- ^ Robert N. Proctor, Racial Hygiene: Ti Medisina babaen dagiti Nazi, Harvard 1988,
- ^ Beevor, Antony (2003) [2002]. Berlin: Ti panakarebba 1945. Penguin. pp. 31–32, 409–412. ISBN 978-0-14-028696-0.
- Albania
- Andorra
- Armenia
- Austria
- Azerbaijan
- Belarus
- Bélga
- Bosnia ken Herzegovina
- Bulgaria
- Kroasia
- Cyprus
- Republika a Tseka
- Dinamarka
- Estonia
- Pinlandia
- Pransia
- Georgia
- Alemania
- Gresia
- Hungaria
- Islandia
- Irlánda
- Italia
- Kazakstan
- Latvia
- Listenstain
- Lituania
- Luxembourg
- Macedonia
- Malta
- Moldova
- Monaco
- Montenegro
- Olánda
- Norwéga
- Polonia
- Portugal
- Romania
- Rusia
- San Marino
- Serbia
- Slovakia
- Eslobenia
- España
- Suésia
- Suisa
- Turkia
- Ukrania
- Nagkaykaysa a Pagarian
- Ciudad ti Vaticano


text:
Kamote
Ti kamote (Ipomoea batatas), am-ammo pay kas kamotit wenno kamotig, ket maysa a maap-apit a mula a dagiti dadakkel ken nasam-it ti ramanna a bagasna ket maysa a napateg a nateng a ramut wenno bagas. Ti naganus a bulbulong ken ug-uggot ti kamote ken masida pay. Adayo a kabagian ti kamote ti patatas (Solanum tuberosum).
Ti kamote ket maysa a mula nga agdalapdap a perennial a lanut, addaan iti sukog-puso a bulbulong ken kalalainganna kadadakkel a sabsabong. Ti makan a ramut wenno bagas ti kamote ket immarantiddog wenno nagtitimbukel, addaan nalamuyot nga ukis ken addaan marmaris a nalabaga, ube, nalitem ken puraw. Ti lasag ti bagasna ket mabalin a puraw, amarilio, kahel wenno ube ti marisna.
Naisigud ti kamote iti tropical nga America, natartaraken sadiay agarup lima ribu a tawtawenen. Nagwaras iti intero a rehion, mairaman ti Caribbean
Maimulmula itan ti kamote iti amin a tropical ken nabara a rehion iti lubong basta adda makaanay a danum a mangtaginayon iti panagdakkelna.
Segun iti estadistika iti 2004 ti FAO, ti China ti agparparnuay iti 83% ti apit a kamote iti lubong babaen ti aganay 105,000,000 a tonelada a makali iti 4.9 milion nga ektaria a pagmulaan. Agarup kagudua ti apit a kamote dagiti Intsik ket maus-usar a pagpakan iti dingo.
[urnosen] Usar
Idinto a naimas a masida kas nateng dagiti bulong ken uggotna, ti bagas ti kamote ti kapategan a produkto. Iti sumagmamano a tropical a lugar, ti kamote ti kangrunaan a taraon. Malaksid iti gawgaw, nabaknang ti kamote iti dietary fiber, vitamin A, vitamin C, ken vitamin B6. Gagangay a dagiti bagas ti kamote ket malingta, maprito, mayurno, wenno maituno. Mabalin pay a maaramid kas gawgaw ken arina.
Maaramid pay kas kendi ken sinam-it ti kamote ken ramen iti nadumaduma a luto ken taraon. Iti Filipinas, nalatak ti bagas ti kamote a saramsam a liningta, naiprito iti tagapulot wenno asukar (maawagan iti camote cue) wenno maaramid a kendi ken jam ken kas chips. Iti Kailokuan, ti bagas ti kamote ti kangrunaan a ramen ti baradibud, maysa a luto nga Ilokano.


text:
Richard Wagner
Ni Wilhelm Richard Wagner ( /ˈvɑːɡnər/; Aleman a pannakabalikas: [ˈʁiçaʁt ˈvaːɡnɐ]; 22 Mayo 1813 – 13 Pebrero 1883) ket maysa idi nga Aleman a komposer, direktor ti orkestra, direktor ti teatro ken polemista a naipangpangrunaan a naamammoan para kadagiti bukodna nga opera (wenno dagiti "musika a drama", nga isu tipanagtawtawagna kadagitoy idi). Dagti komposision ni Wagner, a naisangsangayan kadagiti naladladaw a paset ti panawenna, ket nalatakan dagitoy para kadagiti narikut a linabag, dagiti nabaknang a danggay ken orkestrasion, ken ti napasayaat a panag-usar dagiti leitmotib: dagiti tema ti musika a mainaig kadagiti agmaymaysa a karakter, luglugar, kapanunotan wenno dagiti kumplot nga elemento. Nga isu ket saan a maipadpada kadagiti dadduma a komposer, ni Wagner ket nagsurat ti musika ken libreto para kadagiti tunggal maysa nga obrana ti entablado. Dagiti dua a napili a kalatakan a naamaamoan a nanipud kadagiti obrana ket dagiti Sakay dagiti Valkyrie manipud ti opera a Die Walküre, ken ti Martsa iti Kasar (Koro iti Kasar) manipud ti opera a Lohengrin.
[urnosen] Pinagibasaran
- Paammo
[urnosen] Kasilpo iti ruar
Dagiti midia a mainaig ti Richard Wagner idiay Wikimedia Commons


text:
Friedrich Nietzsche
Ni Friedrich Wilhelm Nietzsche (Oktubre 15, 1844–Agosto 25, 1900) ket maysa a naindaklan a naimpluensia a pilosopo, sikolohia, ken pilologo nga Aleman. Maysa isuna a napeklan a kritiko ti Kristianismo, Utilitarianismo, idealismo nga Aleman, romantisismo nga Aleman, ken ti sapasap a modernidad.
Dakkel ti nagapuananna ket maysa isuna a napateg a pammakauna ti maika-20 a siglo nga existensialismo, maysa a paratignay iti post-structuralismo ken maysa nga impluensia iti postmodernismo.
Nalatak ni Nietzsche kas maysa nga existensialista a filosopo a nangibatad a "natayen ti Dios" ngem nupay kasta daytoy a batad ket maibilang a maysa kadagiti saan a unay a maaw-awatan iti amin a literatura ti maika-19 a siglo. Saan a literal a a pisikal a natayen ti Dios ditoy ngem ketdi dayutoy a panangisao ket maysa a kontroversial a panangibaga ni Nietzsche a ti Dios ket naikupinen iti biag ti kaaduan a tattao uray saanda a madmadlaw. Ti "pannakatay ti Dios" ket maysa a wagas a panangideklara a dagiti tao ket didan mamatpati iti urnos ti sangkataw-an. Ti ipapatay ti Dios, segun ken ni Nietzsche, ket saan laeng a panangiwaksi iti urnos a cosmic wenno pisikal ngem ketdi panangiwaksi met kadagiti naan-anay a tagipatgen, ti panangiwaksi iti pammati iti maysa nga objetibo ken sanglubongan a morales a linteg. Mangitunda daytoy iti nihilismo ket isu ti inobra ni Nietzsche ti mangsapul iti solusion tapno maadal manen dagiti fundacion dagiti naintaoan a tagipatgen.


text:
Pagsasao a Persiano
Ti Persiano (فارسی, IPA: [fɒːɾˈsiː]) ket maysa nga Irani a pagsasao iti uneg ti Indo-Irani a sanga iti pagsasao nga Indo-Europeano. Naipangpangruna daytoy a maisasao idiay Iran, Apganistán, Tajikistan ken dagiti pagilian a naipakasaritaan babaen ti Persiano nag inpluensia. Ti pagsasao a Persiano ket naidasig a panagtultuloy iti Tengnga a Persiano, tti opisial a relihioso ken literario a pagsasao iti Sassanid a Persia, a daytoy met ket panagtultuloy iti Daan a Persiano, ti pagsasao iti Persiano nga Imperio iti Akemenida a panawen.[3][4] Ti Persiano ket maysa a plurisentriko a pagsasao ken dagiti gramatikona ket kapadpada kadagit adu a kontemporario a pagsasao ti Europa.[5]
[urnosen] Pinagibasaran
- ^ Iran, 41.282 M (53%) – 50.629 M (65%) Loc.gov, Apganistan, 14.917 M (50%), Tajikistan, 6.094 M (79.9%), Uzbekistan, 1.237 M (4.4%)
- ^ Windfuhr, Gernot. Dagiti pagsasao iti Iran. Routledge. 2009. p. 418.
- ^ Ulrich Ammon, Norbert Dittmar, Klaus J. Mattheier, Peter Trudgill, "Sociolinguistics Hsk 3/3 Serie Tomo 3 iti Sosiolinguistiko: Internasional Kuardenio iti Siensia ti Pagsasao ken Kagimongan", Walter de Gruyter, 2006. Maika-2 nga edision. pg 1912. Naala: "Tengnga a Persiano, makunkuna pay a Pahlavi ket dagus a panagtultuloy iti daan a Persiano, ken inus-usar a kas ti naisurat nga opisial a pagsasao iti pagilian." "Nupay kasta, kalpasan ti Moslem panagrukma ken ti panakarebba iti Sassanid, ti Arabiko ket nagbalian a kaaduan a pagsasao iti pagilian ken ti Pahlavi ket naawanan ti kinapangruna, ken grado a sinukan babaen ti Dari, maysa a nadumaduma a Tengnga a Persiano, nga adda ti adu a binulod nga elemento manipud ti Arabiko ken Parto."
- ^ Skjærvø, Prods Oktor (2006). Ensiklopedia Iranika,"Iran, vi. Dagiti pagsasao nga Irani ken sinuratan, "baro a Persiano, ket isu "ti naggappuan iti Tengnga a Persiano" ken isu ti "opisial a pagsasao iti Irani nga estado kadagiti napalabas a siglo", a dagiti dadduma a saan a Persiano nga Irani a pagsasao ti "asidega panakaibagian ket narigat a maipatakder" ti nagbaetan dagiti nadumaduma (Tengnga ken Moderno) nga agpan g. Moderno a Yaḡnōbi ket tagikua ti isu met laeng a a dialekto a grupo a kas ti Sogdian, ngem daytoy ket saan a dagus a nagtaudan; ti Baktriano ket mabalina nga asideg a maikabagian iti moderno a Yidḡa ken Munji (Munjāni); ken Wakhi (Wāḵi) a tagikua ti Khotanese."
- ^ Richard Davis, "Persian" iti Josef W. Meri, Jere L. Bacharach, "Mediebal nga Islamiko a Sibilisasion", Taylor & Francis, 2006. pp. 602–603. "Ti gramatika iti Baro a Persiano ket kapadpada kadagiti adu a kontemporario a pagsasao ti Europa."Ti kapadana pay, ti bugas a bokabulario iti Persiano ket agtagtaginayon a naala manipud ti Pahlavi.


text:
Australia
Ti Australia ( /əˈstreɪljə/), opisial a ti Mankomunidad iti Australia,[9] ket maysa a pagilian idiay Akin-abagatan a Hemisperio a nabuklan ti kangrunaan a daga iti kontinente iti Australia ken dagiti is-isla iti Tasmania ken daduma pay a a babassit nga isla idiay Indiano ken Taaw Pasipiko. Daytoy ket isu ti maikanem akadakkelan a pagilian babaen ti dagup a kadakkel. Dagiti kaarrubana apagilina ket mairaman ti Indonesia, Daya a Timor ken Papua Baro a Guinea iti amianan; ti Is-isla ti Solomon, Vanuatu ken Baro a Kaledonia iri amianan-daya; ken Baro a Selanda iti abagatan-daya.
Para kadagiti 40,000 a tawtawen[10] sakbay ti Europeano a panagtaeng idi naladaw a maika-18 a siglo, ti Australia ket tinaengan idi babaen dagiti patneng nga Australiano,[11] a naikameng ti ,maysa wenno adadu ti agarup a 250 a grupgrupo ti pagsasao.[12][13] Kalpasan ti panakadukatal babaen dagiti Olandes nga eksplorador idi 1606, ti akindaya kagudua ti Australia' ket tinunton babaen ti Gran Britania idi 1770 ken tinaengan babaen ti penal a pagluganan idiay kolonia ti Baro nga Abagatan a Gales manipud idi 26 Enero1788. Ti populasion ket nagininut a dimmakkel kadagiti simmarsaruno a dekada; ti kontinente ket nasuksukimat ken nanayonan ti lima a naipatakder a bukod nga agturturay a Balangat a kolkolonia.
Idi 1 Enero 1901, dagitoy nga innem a kolonia ket napederado, a nangporma ti Mankomunidad ti Australia. Manipud ti Panakapederasion, ti Australia ket nakataripatu ti natalinaay a liberal a demokratiko a sistema ti politika nga agpamay-ay a kas maysa a pederal a parlamentario a demokrasia ken batay-linteg a monarkia. Ti pederasion ket buklen dagiti innem nga estado ken nadumaduma aterteritorio. Ti populasion a 22.7 a riwriw [14] ket adu a naipatengngaan adagidiay Dumaya nga estado ken kaaduan nga urbanisado.
Daytoy ket nmaysa a nangato a narang-ay a pagilian, ti Australia ket isu ti maika-13 a kadakkelan nga ekonomia iti lubong ken adda ti maikanem a kangatuan ti matgedan ti tunggal maysa a tao iti lubong. Ti panaggastus ti Australia ti milisia ket isu ti maika-13 a kadakkelan iti lubong. Nga adda ti maikadua a kangatuan ti pagsurotan ti panagrangrang-ay ti nagtagitaoan iti lubong, ti Australia ket nangato a mairanggo kadagiti adu a sangalubongan a panagipadpada ti nailian apannakaaramid, a kas ti kasayaat ti biag, salun-at, edukasion, waya ti ekonomiko, ken ti panagsalaknib ti sibil a wayawaya ken dagiti karbengan ti politika.[15] Ti Australia ket maysa a kameng ti G20, OECD, WTO, APEC, UN, Mankomunidad dagiti Pagilian, ANZUS, ken ti Sanglatipunan dagiti Isla ti Pasipiko.
[urnosen] Paammo
- ^ Ti Australia ket addan ti maysa a naarian a kanta, "God Save the Queen (or King)
(Ilokano: Apo Isalakanmo ti Rena)", a daytoy ket may-ayam no adda dagiti kameng iti Naarian a pamilia no addada idiay Australia. Kadagit dadduma pay a maibagay a linaon, ti nailian a kanta ti Australia, "Advance Australia Fair", ket isu ti maay-ayam.[1]
- ^ 2.0 2.1 Ti Inggles ket awan ti de jure a kasasaad.
- ^ 3.0 3.1 Adaan dagiti babassit a paggiddiatan manipud kadagiti tallo a sona ti oras, kitaen ti Oras idiay Australia.
[urnosen] Pinagibasaran
- ^ Daytoy ket Pammadayaw – Dagiti Simbolo – Ti Nailian a Kanta iti Australia ken DFAT – "Ti Nailian a Kanta ti Australia"; "Dagiti Nailian a Simbolo". Parliamentary Handbook of the Commonwealth of Australia (maika-29 ed.). 2002 (naipabaro idi 2005). http://web.archive.org/web/20070611101901/http://www.aph.gov.au/library/handbook/40thparl/national+symbols.pdf. Naala idi 7 Hunio 2007.
- ^ Ti Macquarie a Diksionario
- ^ Collins Inggles a Diksiorio. Bishopbriggs, Glasgow: HarperCollins. 2009. p. 18. ISBN 978-0-00-786171-2.
- ^ "Populasion a pagurasan". Australian Bureau of Statistics website. Mankomunidda iti Australia. http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/1647509ef7e25faaca2568a900154b63?OpenDocument. Naala idi 6 Enero 2012. Ti populasion a karkulo ket inaldaw nga automatiko a makarkulo iti 00:00 UTC ken naibatay iti datos a naala manipud ti pagurasan ti populasion iti petsa a naipakita iti dakamat.
- ^ Plantilia:Census 2006 AUS
- ^ 6.0 6.1 6.2 6.3 "Australia". IMF website. Washington, D.C.: Internasional a Pundo ti Panguartaan.
- ^ "Panakaiwarwaras ti matgedan ti pamilia – Gini a pagsurotan". The World Factbook. CIA. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html. Naala idi 2009-09-01.
- ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2011". Nagkaykaysa a Pagagilian. http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Table1.pdf. Naala idi 2011-11-02.
- ^ "Batay-linteg iti Australia". ComLaw. 1 Hunio 2003. http://www.comlaw.gov.au/Details/C2005Q00193/0332ed71-e2d9-4451-b6d1-33ec4b570e9f. Naala idi 5 Agosto 2011. "3. Ket kalintegan to para iti Reina, nga addaan ti nabagbagaan iti Pribado a Konsilo,nga iparangarang babaen ti proklamasion a, ti daytoy ken kalpasan ti maysa nga aldaw a daytoy ket naidutoken, a saan a naladladaw ngem maysa a tawen ti mapalabas kalpasan ti panakaipasa iti daytoy a Tignay, dagiti tatao iti New South Wales, Victoria, South Australia, Queensland, kenTasmania, ken no ti Apo ket napaneknekan a dagiti tatao iti Lumaud nga Australia ket umannurot, ket agkaykaysa da iti Pederal a Mankomunidad iti Australia."
- ^ Wade, Nicholas (22 Septiembre 2011). "Ti Australiano nga Aborihen a Buok ket Mangibagbaga ti Sarita ti Migrasion ti Nagtagitaoan". The New York Times. http://www.nytimes.com/2011/09/23/science/23aborigines.html.
- ^ Dagiti Australiano nga Aborihen ken dagiti Europeano ket Nairamutanda idiay Aprika – idi 50,000 a tawtawen
- ^ "Australian Social Trends". Australiano nga Opisina dagiti Estadistika website. Mankomunidad ti Australia. http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.NSF/2f762f95845417aeca25706c00834efa/aadb12e0bbec2820ca2570ec001117a5!OpenDocument. Naala idi 6 Hunio 2008.
- ^ Michael Walsh. 'Pakabuklan dagiti patneng a pagsasao ti Australia' iti Suzane Romaine (ed) Pagsasao idiay Australia (Cambridge: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, 1991) ISBN 0-521-33983-9
- ^ Biddut ti dakamat: Imbalido a
nga etiketa; awan ti testo a naited para dagiti ref a nanaganan
popclock
- ^ "Australia: World Audit Democracy Profile". WorldAudit.org. Naidulin manipud ti kasisigud idi 13 Disiembre 2007. http://www.worldaudit.org/countries/australia.htm. Naala idi 5 Enero 2008.
[urnosen] Bibliograpia
- Denoon, Donald, et al. (2000). Ti Pakasaritaan ti Australia, Baro a Selanda, ken ti Pasipiko. Oxford: Blackwell. ISBN 0-631-17962-3
- Davison, Graeme; Hirst, John; Macintyre, Stuart (1999). Ti Oxford a Kumaduaan ti Australiano pakasaritaan. Melbourne, Vic.: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. ISBN 0-19-553597-9.
- Emily Kngwarreye – Paintings (awan ti mannurat a naited) (1996). North Ryde NSW: Craftsman House / G + B Arts International. ISBN 90-5703-681-9
- Germaine, Max (1990). Dagiti Artista ken dagiti Palko ti Australia. Roseville, Vic.: Craftsman House. ISBN 976-8097-02-7.
- Goad, Philip and Julie Willis (eds) (2011). Ti Ensiklopedia ti Australiano nga Arkitektura Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, Port Melbourne, Victoria. ISBN 9780521888578
- Hughes, Robert (1986). The Fatal Shore: Ti Epiko a Panakabangon ti Australia. Knopf. ISBN 0-394-50668-5.
- Johnson, Vivien (2007). Papunya a Pinintaan: Manipud ti Disierto. Canberra: Nailian aMuseo ti Australia. ISBN 978-1-876944-58-2. http://www.nma.gov.au/exhibitions/papunya_painting/catalogue/.
- Jupp, James (2001). Ti Australiano a tattao: ti ensiklopedia ti pagilian, tattaona, ken dagiti punganayanda. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. ISBN 0-521-80789-1.
- Macintyre, Stuart (2000). Ti Ababa a Pakasaritaan ti Australia. Cambridge, U.K.: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan ISBN 0-521-62359-6
- McCulloch, Alan; Susan McCulloch, Emily McCulloch Childs (2006). Ensiklopedia ti Australiano nga Arte ni McCulloch. Fitzroy, VIC: Aus nga Edison dagiti Arte a naitaripnong ti The Miegunyah Press. ISBN 0-522-85317-X
- Powell JM (1988). Ti Naipakasaritaan a Heograpia ti Moderno nga Australia: The Restive Fringe. Cambridge, U.K.: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. ISBN 0-521-25619-4
- Robinson GM, Loughran RJ, ken Tranter PJ (2000) Australia ken Baro a Selanda: ekonomia, kagimongan ken enbironmento. Londres: Arnold; NY: OUP; 0340720336 papel 0-340720328 natangken.
- Smith, Bernard; Smith, Terry (1991). Australian painting 1788–1990. Melbourne, Vic.: Unibersidad ti Oxford a Pag,alditan. ISBN 0-19-554901-5.
- Teo, Hsu-Ming; White, Richard (2003). Kultural a Pakasaritaan idiay Australia. Unibersidad ti New South Wales a Pagmalditan. ISBN 0-86840-589-2.
[urnosen] Dagiti silpo ti ruar
Dagiti midia a mainaig ti Australia idiay Wikimedia Commons
- Maipanggep ti Australia manipud ti sapot a pagsaadan ti Departamento ti Ganganaet a Panakibiang ken Komersio
- sapot a pagsaadan ti Gobierno ti Australia (pederal, esestado ken terteritorio)
- sapot a pagsaadan ti Gobierno ti Australia
- Parlamento ti Australia: Siasinoman (mairaman dagiti daulo ti estado)
- Australiano nga Opisina dagiti Estadistika
- portal dagiti organisasion ti komunidad
- Australia
- Dagiti batay-linteg a monarkia
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Pasipiko
- Dagiti pagilian ti Taaw Indiano
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Inggles
- Dagiti pederal a pagilian
- Dagiti dati a kolonia ti Britaniko
- G20 a pagpagilian
- Dagiti isla a pagilian
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad dagiti Pagilian
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti Osiania a pagilian
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1901


text:
Kapsít
Ti kapsit (wenno kissit, kesset, semilia, semen wenno sperm iti English, tamod iti Tagalog) ket maysa a likido nga aglaon iti spermatozoa wenno bin-i ti lalaki nga agtaud kadagiti glandula a sexual ti lalaki wenno hermaphrodite nga ay-ayup ken tattao a maaramat a pangpataba iti itlog ti babai (ovum). Dagiti paspaset ti kapsit nga iruar ti maysa nga ayup wenno tao ket am-ammo kas paruar, ket ti addang wenno proseso ti iruar ket maawagan iti panagparuar. Kas iti dara, ti kapsit ket addan dua a paset, ti selula a parte (ti spermatozoa) ken ti saan-a-selula a parte (ti seminal plasma).


text:
Davao del Norte
Ti Davao del Norte a sigud nga ammo kas Davao, ket maysa a provincia iti Filipinas a masarakan iti Rehion ti Davao iti Mindanao. Ti kapitoliona ket ti iCiudad ti Tagum. Kabeddengna dagiti provincia ti Agusan del Sur iti amianan, Bukidnon iti laud, Tanap ti Compostela iti daya, ken ti Ciudad ti Davao iti abagatan.
Paset ti Davao del Norte ti Isla ti Samal iti abagatan ti Gulpo ti Davao. Sigud met a paset ti Davao ti provincia ti Tanap ti Compostela agingga a napagbalin a naan-anay a provincia idi 1998. Sakbay ti 1967, dagiti uppat ita a provincia a Davao del Norte, Davao Oriental, Davao del Sur, ken Tanap ti Compostela ket maymaysa a provincia a managan iti Davao.
Addaan ti iti 8 nga ili ken 3 a ciudad.


text:
Pagsasao a Danés
Ti Danés (dansk, pannakabalikas [danˀsɡ̊] ( denggen); dansk sprog, [ˈdanˀsɡ̊ ˈsb̥ʁɔʊ̯ˀ]) ket maysa a Pagsasao nga Amianan a Hermaniko a maisasao babaen ti agarup nga innem a riwriw a tattao, a kangrunaan idiay pagilian iti Dinamarka. Maisasao pay daytoy babaen ti 50,000 nga Aleman a Danés nga etnisidad idiay akin-amianan a pas-paset iti Schleswig-Holstein, Alemania, ken 25,000 a Danés idiay Norwéga nga addaan idiay ti minoridad a kasasaad ti pagsasao.[2] Ti Danés ket maysa a nasken a suheto iti pagadalan idiay balangat a teritoria ti Danés nga Is-isla ti Faroe (nga daytoy ket opisial pay a pagsasao kalpasan ti Faroese) kenGroenlandia (nupay kasta, ti opisial a pagsasao manipud idi 2009 ket ti Kalaallisut), ken ti sipud idi a balangat a tinengtengngel iti Islandia. Adda pay dagiti Danés a komunidad idiay Arhentina, ti Estados Unidos ken Canada. Ti Danés ket agsinnarangay a maawatan a mairan ti Norwego ken Suéko.


text:
Papeles:Libya, Libya, Libya (Converted MIDI).ogg
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Daytoy a papeles ket naggapu idiay Wikimedia Commons ken mabalin a mausar kadagiti sabsabali a gandat.
Ti pagipalpalawag na idiay pagipalpalawag a panid ti papeles ket naipakita dita baba.
Pakasaritaan ti papeles
Agtakla iti maysa a petsa/oras tapno makitam ti papeles iti kasisigudna a langa iti dayta nga oras.
Panagusar iti daytoy a papeles
Ti sumaganad a silpo ti panid ditoy a papeles:
Sangalubongan a panag-usar ti papeles
Dagiti sumaganad a wiki ket agus-usar iti daytoy a papeles:
- Panag-usar idiay cs.wikipedia.org
- Panag-usar idiay en.wikipedia.org
- Panag-usar idiay es.wikipedia.org
- Panag-usar idiay fr.wikipedia.org
- Panag-usar idiay ja.wikipedia.org
- Panag-usar idiay ka.wikipedia.org
- Panag-usar idiay ms.wikipedia.org
- Panag-usar idiay nah.wikipedia.org
- Panag-usar idiay pa.wikipedia.org
- Panag-usar idiay pl.wikipedia.org
- Panag-usar idiay qu.wikipedia.org
- Panag-usar idiay ru.wikipedia.org
- Panag-usar idiay sv.wikipedia.org
- Panag-usar idiay ta.wikipedia.org
- Panag-usar idiay th.wikipedia.org
- Panag-usar idiay zh.wikipedia.org
- Panag-usar idiay zu.wikipedia.org


text:
Sinukatan a mainaig iti "Pagsasao a Katalán"
Listaan daytoy dagiti kaudian a sinukatan kadagiti pampanid a nakasilpo manipud iti maysa a napili a panid (wenno kadagiti kameng ti maysa a nainagan a kategoria). Dagiti panid iti listaan ti bambantayam ket napuskol.
16 Nobiembre 2012
- (sabali | saritaan) . . m Italia; 23:01 . . (+11) . . Lam-ang (Tungtungan | aramid) (inikkat ti Kategoria:Dagiti bikontinental a pagilian; nainayonan ti Kategoria:Dagiti adda ti dua a kontinente a pagilian nga inusar ti HotCat)
- (sabali | saritaan) . . m España; 22:56 . . (+11) . . Lam-ang (Tungtungan | aramid) (inikkat ti Kategoria:Dagiti bikontinental a pagilian; nainayonan ti Kategoria:Dagiti adda ti dua a kontinente a pagilian nga inusar ti HotCat)
- (sabali | saritaan) . . m Andorra; 19:50 . . (-3) . . Lam-ang (Tungtungan | aramid) (inikkat ti Kategoria:Dagiti napalikmutan ti daga a pagilian; nainayonan ti Kategoria:Dagiti naserraan ti daga a pagilian nga inusar ti HotCat)


text:
Zhu Xi
Ni Zhu Xiwenno Chu Hsi (Insík: 朱熹, Oktubre 18, 1130, Youxi, Probinsia ti Fujian, Tsina – Abril 23, 1200, Tsina) ket maysa idi a Song a Dinastia a Konpusiano nga eskolar a nagbalin a nagidadaulo a pigura ti Eskuela dagiti Pamunganayan ken ti kaimpluensiaan a rationalista a Neo-Konpusiano idiay Tsina. Dagiti naiparawadna ti Insika pilosopia ket mairaman ti panangipatudonanna ti kinapangruna dagiti Analekta ni Confucius, ti Mencius, ti Nalatak a Panagadadal, ken ti Doktrina ti Katimbengan (ti Uppat a Liblibro), ti panagipeksana ti panagsuksukimat kadagiti banag (gewu), ken dagiti sintesis kadagiti kammasapulan a konsepto ti Konpusiano.
[urnosen] Paamo ken panagibasaran
[urnosen] Adu pay a mabasbasa
- J. Percy Bruce. Ni Chu Hsi ken dagiti Apona, Probsthain & Co., Londres, 1922.
- Daniel K. Gardner. Panagadadal para iti maysa a Nasirib a Tao, Unibersidad ti California a Pagmalditan, Berkeley, 1990. ISBN 0-520-06525-5.
- Bruce E. Carpenter. 'Chu Hsi ken ti Arte ti Panagbasa' iti Unibersidad ti Tezukayama a Panagrepaso (Tezukayama daigaku ronshū), Nara, Hapon, bi. 15, 1977, pp. 13–18. ISSN 0385-7743
- Wing-tsit Chan, Chu Hsi: Biag ken Kapanunotan (1987). ISBN 0-312-13470-3.
- Wing-tsit Chan, Chu Hsi: Baro a Panagadadal. Unibersidad ti Hawaii a Pagmalditan: 1989. ISBN 978-0-8248-1201-0
- Gedalecia, D (1974). "Panagiliwaksay Iti Sustansia ken Pamay-an." Pilosopia Daya ken Laud. tom. 4, 443-451.
- Hoyt Cleveland Tillman, Utilitariano a Konpucsianismo: Panagkarit ni Ch‘en Liang kenni Chu Hsi (1982)
- Wm. Theodore de Bary, Neo-Konpusiano nga Ortodokso ken ti Panagadadal ti Isip-ken-Puso (1981), itipanagrangrang-ay ti panunot kalpasan ti ipupusay ni Zhu Xi
- Wing-tsit Chan (ed.), Chu Hsi ken Neo-Konpusianismo (1986), maysa nga agsmang dagiti papel, ti konperensia
- Donald J. Munro, Dagiti Ladawan ti Katutubo ti Tao: Ti a Sung Ladawan (1988), ti panagusig ti konsepto ti katutubo ti tao iti kapanunotan ni Zhu Xi
[urnosen] Panagipatpatarus
- Wing-tsit Chan, Panagpanpanunot akadagiti Adda a Banag, New York, 1967.
- Wing-tsit Chan (naipatarus ken naurnos), Ti Punganayan aLibro ti Insika Pilosopia. Princeton, NJ: Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan, 1963.
- Zhu Xi (naipatarus nga adda dagiti komentario babaen ni Daniel K. Gardner) "Panagadadal para iti maysa a Nasirib a Tao: Dagiti Napili Manipud ti Panakisasao kenni Apo Chu, Naurnos babaen ti Topiko". Berkeley, Unibersidad ti California a Pagmalditan, 1990.
[urnosen] Dagiti kompleto nga obra
Zhu Xi, inurnos babaen ni Li Jingde. Beijing: Zhonghua Shuju, 1986
[urnosen] Dagiti silpo ti ruar
Dagiti midia a mainaig ti Zhu Xi idiay Wikimedia Commons
- Ni Zhu Xi ken dagiti Palkona ti Kaligrapo idiay Online a Museo ti Tsina
- Ni Chu Hsi ken Dibinasion - Joseph A. Adler
- Panagtaltalna ken Aktibidad - Joseph A. Adler
- Obra ni Zhu Xi iti Gandat a Gutenberg
- Umuna apaset ti Naidasdasig a Panakisasao kenni Apo Zhu


text:
Zheng He
Ni Zheng He (1371–1433), dati a naromanisado a kas ni Cheng Ho ken naamammoan pay a kas ni Ma Sanbao ken Hajji Mahmud Shamsuddin, ket maysa idi a Muslim a Hui-Insik a marinero, eksplorador, diplomatiko ken almirante ti plota, a nagibilbilin kadagiti panagbanbaniaga idiay Abagatan a daya nga Asia, Abagatan nga Asia, ti Tengnga a Daya, Somalia ken ti aplaya ti Swahili , a naururnong a nainaganan a kas ti "Panagbanpaniaga ni Zheng He" manipud idi 1405 aginggana idi 1433.
[urnosen] Paammo
- 1371 a pannakaipasngay
- 1433 nga ipupusay
- Tattao manipud idiay Yunnan
- Tattao a Hui
- Dagiti Insik a Muslim
- Dagiti Insik nga eksplorador
- Dagiti eksplorador ti Tsina
- Dagiti eksplorador ti Asia
- Dagiti eksplorador ti Aprika
- Dagiti Insik nga almirante
- Pakasaritaan ti Kerala
- Dagiti Insik a heograpo
- Dagiti taga-ugma a heograpo
- Dagiti agbanbaniaga a mannurat ti mediebal nga Islamiko
- Dagiti eunuko ti Ming a Dinastia
- Maipapan ti taaw a pakasaritaan ti Tsina
- Dagiti Insik a diplomatiko
- Dagiti naipunpon iti baybay


text:
Holokausto
Ti Holokausto (manipud ti Griego ὁλόkauσtoς holókaustos: hólos, "sibubukel" ken kaustós, "napuoran"),[1] a naamammoan pay a kas ti Shoah (Hebreo: השואה, HaShoah, "didigra"; Yidish: חורבן, Churben wenno Hurban,[2] manipud ti Hebreo para iti "panagdadael"), ket isu daytoy idi ti panagpatay tipuli kadagiti agaru nga innem a riwriw a Europeano a Hudio idi panawen ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat, ti maysa a programa iti sistematiko a tinalgedan ti estado a panagpapatay babaen ti Nasi nga Alemania, nga indauloan babaen ni Adolf Hitler, kadagiti amin a nasakupan ti Nasi a teritorio.[3] Kadagiti siam a riwriw a Hudio a nagtaeng idiay Europa sakbay ti Holokausto, agarup a dua apagkatlo ti nakanibusan.[4] A naisangsangayan, dagiti sumurok a maysa a riwriw a Hudio nga ub-ubing ket pinatay iti Holokausto, a kas dagiti pay agarup a dua ariwriw a Hudio a babbai ken tallo a riwriw a Hudio a lallaki.[5][6]
Adda dagiti eskolar a namatmati a ti panakailawlawag ti Holokausto kent nasken a mairaman ti panagpaty ti puli dagiti Nasi kadagiti riwriw a tatao kadagiti sabsabali a grupo, a mairaman ti Romani, dagiti kumanigid, Sobiet a balud iti gubat, Polako ken dagiti Sobiet a paisano, dagiti bakla, dagiti tattao a nabaldado, Saksi ni Hehoba ken dagiti dadduma pay a politiko ken relihiosa a kinasuppiat,a rimsua nga awan ti giddiatan no dagitoy ket Aleman wenno saan nga Aleman nga etniko ataudan.[7] Ti panagusar daytoy a panagipalpalawag, tti dagup a bilang dagiti biktima ti Holokausto ket nagbaetan ti 11 a riwriw ken 17 a riwriw a tattao.[8]
Ti panagdadames ken panagpatay ti puli ket naiyaddang a naaramid. Dagiti nadumaduma alinteg a mangikkat kadagiti Hudio manipud ti sibila kagimongan, most a naisangsangayan ti Linlinteg a Nuremberg, ket inaramid ti Nasi nga Aleaman sakbay ti rugi ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat. Dagiti konsetrasion akampo ket naipatakder a dagiti naibalud ket naisuheto kadagiti obra a panagtagabu aginggana dagitoy ket natayda iti panakabannog wenno sakit. Kadagiti baro a lugar a pinarukma ti Alemania idiay dumaya a Europa, dagiti espesial a unit a tinawtawgan a ti Einsatzgruppen ket pimmatay kadagiti Hudio ken dagiti politiko a kasupiat kadagiti masa apanagpaltuog. Dagiti simmakop ket nagitunton kadagiti Hudio ken Romana maibalud kadagiti napunno ti tao a gueto sakbal a maipatulod dagitoy babaen ti tren kadagiti pagpatayana kampo , no dagitoy a agbiagda kadagiti panagbanniaga, kaaduan kadagitoy ket pinatay kadagiti alingasaw a kamara.
Tunngal maysa a ima ti burokrasia ti Nasi nga Alemania ket nairaman kadagiti [[lohistiko] a nangiturong kadagiti pinakapatay ti puli, a nagpabalin ti Maikatlo a Reich ti tinawtawagan ti maysa a Holokausto nga eskolar iti "maysa a panagpatay ti puli nga estado".[9] Adda dagiti paggiddiatan ti kapanunutan no mano kadagita populasion ti Alemania ti nakaamo iti daytoy a pannakikumplot ti gobierno para iti Hudsio a populasion. Kaaduan kadagiti historiador ket nagitunton a dagiti sibil a populasion ket saanda nga ammo dagiti dakes a nararamid, a naipangpangruna dagiti panagipatayan a kampo, a dagitoy ket mabirukan iti ruar ti Alemania a nasakupan ti Nasi nga Europa. Ti historiador a ni Robert Gellately, ket nupay kasta, ket nangtunton a ti gobierno ket saana nagilimed iti daytoy a pannakikumplot babaen ti midia, ken dagiti paisano ket ammoda dagiti tunggal maysa nga aspeto malaksid para iti panagusar ti alaingasaw a kamaraa.[10] Dagiti naisangsangayan a naipakasaritaan nga ebidensia ket mangitudo ti kapanunutan a ti kaaduan kadagiti biktima ti Holokausto, sakbay ti panakaitalawda kadagiti kampo, ket saanda nga ammo iti gasat nga agururay kaniada, wenno saanda a namatmati; naregtada a namatmati nga isuda ket maiyakar kadagiti sabali a pagnaedan.[11]
[urnosen] Etimolohia ken panag-usar iti termino
Ti termino a holokausto ket manipud ti Griego a balikas a holókauston, timaysa a ayup a sakripisio a maidaton ti maysa a dios a ti sibubukel nga (holos) ayup ket kompleto a mapuoran (kaustos).[12] Pra kadagiti giasot a tawtawen, ti balikas a "holokausto" ket inususar di ti Inggles a mangitudo kadagiti nalatak a nadawel a panagpapatay, ngem manipud idi panawen ti 1960, ti termino ket nagbalin nga inusar baben dagiti eskolar ken nadayeg a mannurat a nailaslasin a panagpatay tipuli dagiti Hudio.[3] Ti menor a seria a pabuya a Holokaustot ket naipammadayawan ti panangyamammo ti daytoy a termino kadagiti sapasap a apanagisao manipud idi 1978.[13]
Ti bibliko a balikas a Shoah (שואה) (naipaletra pay a Sho'ah ken Shoa), a kayatna asaoen ket "kalamidad", ket nagbalian a pagalagadan ti Hebreo a termino para iti Holokausto anaspsapa ngem idi panawen ti 1940, a naipangpangruna idiay Europa kenIsrael.[14] Ti Shoah ket kakaykata babaen dagit adu a Hudio gapu kadagiti adu a arason, a mairaman ti makapagura a teolohiko a tabas ti balikas a "holokausto", nga itudoda ti Griegoa pagano nga ugali.[15]
Dagiti Nasi ket nagususar ti maysa a eupemistiko a panangisao, ti "Kinaudi a Papakailawlawagan ti Hudio a Saludsod" (Aleman: Endlösung der Judenfrage), ken ti panangisao a "Kinaudi a Papakailawlawagan" ket nawatiwat a naususar a kas termino para iti panagpatay ti puli kadaigit Hudio. Dagiti Nasi ket inususarda pay ti panagisao a "lebensunwertes Leben" (Biag a di napateg ti Biag) iti panangpadas a panagitag-ay dagiti panagpapatay.
[urnosen] Pinagibasaran
- ^ Ti balikas ket nabirukan bassit iti [Klasiko] a Griego a literatura iti sapasap ti maysa a daton. Ti pangilasin ὁλόkauσtoς "holókaustos], "sibubukel a napuoran", nga adadu a kadawyan iti kapadpada a porma manipud ti ὁλόkautoς [holókautos], ket adda iti Griego a bersion iti Hebreo a Biblia nga inusar iti Lebitiko 6,21–22 iti sumaganad a kontesto: "[...] ti naiyurno a pisi iti idaton a bukel ket idatonmonto para iti nasamit nga ayamuom iti Apo. / Ti padi [...] ket isunto ti mangidaton. Daytoy ket maysa nga alagaden para iti agnaayo iti Apo. Daytoy ket naskento a sibubukel a napuoran)."
- ^ "Holokausto," Encyclopaedia Britannica, 2009: "ti sistematiko a tinalgedan ti estado a panagpatay kadagiti innem a riwriw a Hudio a lallaki, babbai ken ub-ubbing, ken dagiti riwriw pay a dadduma babaen ti Nasi nga Alemania ken dagiti timmulong kaniana idi panawen ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat. Dagiti Nasi ket tinawtawaganda daytoy a kas ti "ti kinaudi a papakailawlawagan iti Hudio a salusod ..."
- ^ 3.0 3.1 Niewyk, Donald L. Ti Columbia a Pagsurotan ti Holokausto, Unibersidad ti Columbia a Pagmalditan, 2000, p.45: "Ti Holokausto ket sapasap a naipalpalawagan a kas ti panagpapatay kadagiti adadu ngem 5,000,000 a Hudio babaen ti Nasi nga Alemaniaken dagiti timmulong kaniada iti panawen ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat. Dagiti Aleman ket tinawtawaganda daytoy a "ti kinaudi a papakailawlawagan iti Hudio a salusod".
- ^ "Brian Levin, Direktor, Sentro para iti Panagadal iti Gura Kinaagpatingnga, Estado nga Unibersidad ti California:". Huffingtonpost.com. Hulio 26, 2010. http://www.huffingtonpost.com/brian-levin-jd/stone-cold-jew-baiting_b_659335.html. Naala idi 2010-07-31.
- ^ Sonja M. Hedgepeth; Rochelle G. Saidel (14 Disiembre 2010). Sekso a panagranggas kadagiti Husio a babbai idi panawen ti Holokausto. UPNE. p. 16. ISBN 978-1-58465-905-1. http://books.google.com/books?id=nLdJEZGkwrkC&pg=PA16. Naala idi 25 Enero 2012. "No dua a riwriw a Hudio a bababi tipinapatay idi panawen ti Holokausto, ti seksual a panagranggas ket maysa a lote ti bassit ngem naranggas ti lote dagiti adu."
- ^ Stephanie Fitzgerald (1 Enero 2011). Dagiti ubbing iti Holokausto. Capstone a Pagmalditan. p. 4. ISBN 978-0-7565-4390-7. http://books.google.com/books?id=EeFmdKK-9WsC&pg=PT3. Naala idi 25 Enero 2012. "Sumuroka maysa ariwriw a Hudio nga ub-ubbing ti pinapatay idi."
- ^ Biddut ti dakamat: Imbalido a
nga etiketa; awan ti testo a naited para dagiti ref a nanaganan
Niewyk45
- ^ Ni Donald Niewyk ket nagipaltiing a ti kalawaan a panagipalpalawag, a mairaman dagiti Sobiet a natay a paisano, ket mangpataud daytoy iti dagup dagiti natay iti 17 a riwriw. Liblibro ti Google Dagiti karkulo ti dagup dagiti natay a saan a Hudio a biktima ket naindumaan babaen ti riniwriw, a gapu kadagiti nagbeddengan a nagbaetan ti panakatay babaen ti panakaidadanes ken panakatay babaen ti panagbisin ken dagiti dadduma pay a pamay-an iti kontesto iti dagup a gubat ket saan a nalawag. Iti kinadagupan, agarup a 5.7 a riwriw (78 porsiento) kadagiti 7.3 a riwriw a Hudio iti nasakupan a Europa ket nakanibusan (Gilbert, Martin. Atlas iti Holokausto 1988, pp. 242–244). Daytoy ket maisuppiat kadagiti lima aginggana ti 11 a riwriw (1.4 a porsiento aginggana ti 3.0 a porsiento) kadagiti 360 a riwriw a saan a Hudio iti tinurayan ti Aleman nga Europa. Small, Melvin kenJ. David Singer. Pagaliwaksiyan iti Panagarmas: Internasional ken sibil a Gubgubat 1816–1980 ken Berenbaum, Michael. Mosaiko dagiti Biktima: Dagiti Saan a Hudio a Naidadames ken Pinapatay babaen dagiti Nasi, New York: Unibersidad ti New York a Pagmalditan, 1990
- ^ Berenbaum, Michael. "Naskena Maammoan ti Lubong", Museo a Holokausto ti Estados Unidos, 2006, p. 103.
- ^ John Ezard (Pebrero 17, 2001). "Dagiti Alemana ket ammoda iti Holokausto a panagamak a maipanggep kadagiti pagipatayan a kampo". The Guardian (Londres). http://www.guardian.co.uk/uk/2001/feb/17/johnezard.
- ^ See Leni Yahil, Ina Friedman, Haya Galai, Ti Holokaustot: ti gasat iti Europeano a Panahudio, 1932-1945, Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, 1991, p. 257; Donald L. Niewyk, Francis R. Nicosia, Ti Columbia Pagsurotan ti Holokausto, Unibersidad ti Columbia a Pagmaldiatan, 2000, p. 26; Gerald D. Feldman, Wolfgang Seibel, Dagiti luglugar iti Nasia Panagddadanes: Burokrasia, Negosia, ken ti Organisasion iti Holokausto, Liblibro ti Berghahn, 2006 p. 245.
- ^ Ti Siglo a Diksionario ken Siklopedia, tomo.4, p.2859
- ^ Ni Alan Steinweis ket nagited ti panagsukisok iti daytoy a penomena idiay Steinweis, Alan E. (2001). "Ti Holokausto ken Amerikano aKultura: Ti Panagusis ti Kinaudi a Panakaeskolar". Dagiti Panagadal ti Holokausto ken Panagpatay ti puli 15 (2): 296–310. doi:10.1093/hgs/15.2.296.
- ^ ""Ti Holokausto: Panagilawlawag ken Umuna Panakitungtungan", Yad Vashem. Naala idi Hunio 8, 2005.
- ^ Para iti sinupiat a panakakita iti makunkuna a makapagura a tabas iti kayat a saoen iti balikas a "holokausto", kitaen ti Petrie, Jon. "Ti Sekular a lubong 'HOLOKAUSTO': Naeskolar a Mitolohia, Pakasaritaan, ken Maika Sangapulo ket Dua a Kayat a Saoen", Warnakan iti Panagsukisokk ti Panagpatay ti puli Tomo. 2, bilang. 1 (2000): 31–63. (Para iti web a bersion iti daytoy nga artokulo kitaen ti [1] )


text:
Papa Pablo V
Ni Papa Pablo V (17 Septiembre 1552 – 28 Enero 1621), naipasngay a ni Camillo Borghese, ket isu idi ti Papa manipud idi 16 Mayo 1605 aginggana idi pimmusay.
[urnosen] Nasapa a biag
Isu ket naipasngay iti natakneng a Borghese a pamilia iti Siena a nabiit pay laeng nga immalis idiay Roma, ken ti ROMANUS ket kaaduan nga agparang kaditi sinuratanna. Isu ket nangrugi idi a kas maysa nga abogado ken nagadal idiay Perugia ken Padua.
[urnosen] Kasilpo iti ruar
Dagiti midia a mainaig ti Pablo V idiay Wikimedia Commons


text:
Barcelona
Ti Barcelona (Ingglés/bɑrsɨˈloʊnə/, Katalán: [bərsəˈɫonə], Españiol: [barθeˈlona])ket isu ti kapitolio ti Katalonia ken isu ti maikadua a kadakkelan a siudad idiay España, kalpasan ti Madrid, nga adda ti populasion ti 1,621,537 iti uneg ti administratibo a patingga iti kadakkel ti daga a 101.4 km2 (39 kd mi). Ti urbano a lugar ti Barcelona ket gumay-at ti labes ti administratibo a patingga ti siudad nga adda ti populasion a nagbaetan ti 4,200,000[1] ken 4,500,000[2] nga adda ti kadakkel ti 803 km2 (310 kd mi),[1] nga isu ti maikanem a kaaduan ti populasion nga urbano a lugar iti Kappon ti Europa kalpasan ti Paris, Londres, ti Ruhr, Madrid ken Milan. Agarup a lima a riwriw[3][4][5] a tattao ket agtaeng idiay Barcelona metropolitano a lugar. Isu pay daytoy ti kadakkelan a metropolis idiay Baybay Mediteraneo ti Europa. Isu daytoy ti kangrunaan a pakabuklan ti maysa nga administratibo a lugar ti Kalatakan a Barcelona, nga adda ti populasion ti 3,218,071 iti kalawa a 636 km² (densidad 5,060 hab/km²). Daytoy ket mabirukan idiay aplaya ti Mediteraneo a nagbaetan dagiti sabangan dagiti karayan Llobregat ken Besòs ken nabeddengan iti laud babaen ti pantok ti Serra de Collserola (512 m/1,680 pié).
[urnosen] Paammo
- ^ 1.0 1.1 Demograpia: Dagiti Urbano a Lugar ti Lubong, Marso 2010
- ^ Eurostat. "Populasion ken kasasaad ti panagbiag kadagiti Urbano a panagammiris ti kuenta kadagiti siudad, ken dakdakkel nga urbano a sona (LUZ)". http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tgs00080&plugin=1.
- ^ Nagkaykaysa a Pagpagilian – Departamento ti Ekonomiko ken Sosial a Panakibiang: Dagiti Urbanisasion a Prospekto ti Lubong(2007 ra rebision), Tabla A.12
- ^ Organisadion para iti Ekonomiko a Pagtitinnulongan ken Panagrangrang-ay: Dagiti Agsalsalisal a Siudad iti Sangalubongan nga Ekonomia, OECD Territorial Reviews, (OECD Publishing, 2006), Tabla 1.1
- ^ Àmbit Metropolità. Sèrie temporal (katalan)
[urnosen] Kasilpo iti ruar
Dagiti midia a mainaig ti Barcelona idiay Wikimedia Commons
- Barcelona
- 10 a tawtawen BC a panakabangbangon
- Dagiti taga-ugma a menta
- Dagiti siudad a nangsangaili dagiti Ay-ayam ti Kalgaw nga Olimpiada
- Dagiti munisipalidad idiay Probinsia ti Barcelona
- Dagiti Penisio a kolonia idiay España
- Dagiti Romano a lugar idiay España
- Dagiti Mediteraneo a puerto a siudad ken ili idiay España
- Dagiti nagungunaan ti Medalia ti Naarian a Balitok
- Dagiti munisipalidad ti Barcelonès
- Dagti nataengan a lugar idiay Probinsia ti Barcelona