text:
Monaco
Ti Monaco opisial a ti Prinsipalidad ti Monaco (Pranses: Principauté de Monaco (Panangibalikas a Pranses: [pʁɛ̃sipoteˈ də monakoˈ]); Monegasko: Principatu de Múnegu; Italiano: Principato di Monaco; Oksitano: Principat de Mónegue), ket ti naturay a siudad-estado ken mikroestado, a mabirukan idiay Aplaya ti Azure idiay Akinlaud nga Europa. Beddengan ti Pransia ti pagilian kadagiti tallo a bangir ket ti sabali a bangir ket beddengan ti Baybay Mediteraneo. Ti Monaco ket addaan iti kalawa iti 2.02 km2 (0.78 sq mi) ken ti populasion iti 36,371; daytoy ti maikadua a kabassitan ken ti kapusekan ti populasion a pagilian iti lubong. Ti Monaco ket addaan iti pagbeddengan a daga iti 4.4 km (2.7 mi), ti aplaya iti 4.1 km (2.5 mi), ken ti kaakaba nga agdumaduma iti baetan ti 1,700 ken 349 m (5,577 ken 1,145 ft). Ti kangatuan a punto ti pagilian ket ti akikid a dalan a nanaganan iti Chemin des Révoires kadagiti bakras ti Bantay Agel, idiay Ward ti Les Révoires, a daytoy ket 161 metro (528 kadapan) iti ngato ti pantar ti baybay. Ti kapusekan ti populasion ti Monaco a Quartier ket ti Monte Carlo ken ti kapusekan ti populasion a Ward ket ti Larvotto/Bas Moulins. Babaen ti reklamasion ti daga, ti masa ti daga ti Monaco ket dimmakkel babaen ti duapulo a porsiento.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Kadagiti sabali a pagsasao ti Monaco:
- Italiano: Principato di Monaco
- Monégasque: Principatu de Múnegu
- Oksitano: Principat de Mónegue
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "United-Nations data, country profile". Naala idi 29 Oktubre 2013.
- ^ "Constitution of Monaco (art. 78): The territory of the Principality forms a single commune.". Naala idi 29 Oktubre 2013.
- ^ "Constitution de la Principauté". Council of Government (Monaco). Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 22 Hulio 2011. Naala idi 22 Mayo 2008.
- ^ "Monaco Constitution Chapter 1, Article 9". Naala idi 18 Hulio 2017.
- ^ a b "Monaco en Chiffres" (PDF). Naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 15 Nobiembre 2009. Naala idi 15 Nobiembre 2009., Principauté de Monaco. Naala idi 7 Hunio 2010.
- ^ "Monaco Statistics / IMSEE — Monaco IMSEE" (iti fPranses). Imsee.mc. Naala idi 3 Agosto 2016.
- ^ "National Accounts Main Aggregates Database". United Nations Statistics Division. Naala idi 8 Oktubre 2012.
- ^ "UNdata – country profile – Monaco". data.un.org.
- ^ "What side of the road do people drive on?". Whatsideoftheroad.com. Naala idi 28 May 2012.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Monaco iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Monaco manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Opisial a Portal ti Gobierno
- Opisial a website ti Palasio ti Prinsipe ti Monaco
- Dagiti Kameng ti Pangulo ti Estado ken Gabinete
- stadistika ti Monaco – 2014 nga edisiso
- Monaco a naikabil iti The World Factbook (iti Ingles)
- Monaco manipud ti UCB Libraries GovPubs
- Kitaen ti Monaco iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (iti Ingles)
- Monaco manipud ti BBC News
- Monaco pakaammo a maipanggep ti Monaco
- Pakasaritaan ti Monaco: Dagiti kangrunaan a dokumento
- Wikimedia Atlas iti Monaco
Nagsasabtan: 43°44′N 7°25′E / 43.733°N 7.417°E
- Monaco
- Dagiti kapitolio idiay Europa
- Dagiti siudad-estado
- Dagiti batay-linteg a monarkia
- Dagiti pagilian ti Baybay Mediteraneo
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Pranses
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Italiano
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Dagiti prinsipalidad
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1297
- Akinlaud nga Europa
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti liberal a demokrasia


c: text/html

text:
Ti Kasalisal
Iti panangiwalinko ti puon ti mula tapno sip-akek ti sanga ti sabong a nangguyugoy iti matak, simmab-it ti siitna a nanggarumiad iti takiagko. Inapputko ti nasaem a kudilko a mangrugin a tumreman ti nalabbasit a likido. Iti panangiwagsakko ti dakulapko, naiparsiak ti sangkatedted a dara iti pingir ti petalo ti sabong a petpetpetak. Nakariknaak iti nasaniit iti maikadua a gundaway. Ita iti teltelko met ti narud-akan. Sumanengsengen ti uni nga umadayo. Gayam ti kinettelko isu koma ti pagdissuan ti tumatayab itay nga agpugpugiit iti sabali a pinuon. Umanay laengen a sanaplitak kadagiti matak ti likudanna. Uray no dakdakkelak, ania ti gaway ti awanan payyak kadagiti tumatayab? Iti laksid ti panakasilud , dinardarasko nga intanneb iti danum ti sabong a tinagikuak tapno agasanna toy kaunggak.
- October 28, 2011

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
TAGUDIN, Ilocos Sur – Maysa a babai a negosiante ti nagbalin a biktima ti hold-ap babaen dagiti lallaki a nagkalubbon iti motorsiklo iti provincial road ti Barangay Del Pilar, ditoy nga ili iti pasado alas 12:20 ti rabii idi Enero 31.
Nagpulong iti polis ditoy ni Liza Nazra y Daep, 46, naasawaan, negosiante ken residente iti Rufina Subdivision, Parian, San Fernando City nga inagaw ti maysa a mannipdut ti bagna a naglaon iti kuarta, alahas ken identification cards.
Segun ken ni Nazra, maysa pay nga agpapautang iti kuarta, naglaon ti bagna iti sumurok-kumurang P30,000, agduduma nga alahas ken identification cards.
Iti inisial nga inbestigasion dagiti polis ditoy, aglugan koma ni Nazra iti kotsena a nakaparking iti nadakamat a provincial road iti Barangay Del Pilar idi kellaat nga immasideg ti maysa a lalaki sana inagaw ti bagna.
Nagpaarayat ni Nazra ket kinamat dagiti agindeg ti suspek ngem kellaat a nagbangen ti kumplotna a nakaarmas a lalaki a naglugan iti motorsiklo sana pinaturongan iti paltog dagiti kumamkamat.
Naglugan ti nangagaw iti bag iti motorsiklo ket naglibasen dagiti dua iti amianan a direksion.
Nangiwayat dagiti polis iti hot pursuit operation ken panag-checkpoint ken pinakaammuanda dagiti kabangibang a police stations ngem nakalusot dagiti dua a suspek.
Kabayatanna, naireport a natakawan ti maysa a pagtagilakuan iti gas a pagluto idi rabii ti Pebrero 1.
Inreport ni Franklin Aquino y Mapili, 26, naasawaan, caretaker ti AFM Shellane Center a masarakan iti Rizal Street, Barangay IV, Vigan City, ken residente iti Barangay Bulala, Vigan City, a naduktalanna a naputed ti kandado ti main door ti pagtagilakuan ken naporsar a naluktan idi mapan aglukat iti agsapa ti Pebrero 2.
Kinasakas dagiti di pay ammo ti bilangda a mannanakaw ti P8,000 a kuarta a naikabil iti drawer ti lamisaan sada binunag ti pito a unit ti tangke ti gas.
Iti pannakaisurat daytoy di pay ammo ti kinaasino dagiti mannanakaw.#


text:
Antartiko
Ti Antartiko ( /ænˈtɑrktɪk/ wenno /ænˈtɑrtɪk/[1]) ket maysa a polar a rehion, a naisangayan a rehion a nakapalikmut ti Abagatan nga Ungto iti Daga, iti bangir ti Artiko a rehion a nakapalikmut ti Amianan nga Ungto. Ti Antartiko ket buklenna ti kontinente iti Antartika ken dagiti samang ti yelo, dandanum, ken dagiti isla teritorio idiay Akin-abagatan a Taaw a naisanglad ti abagatan iti Nagsasabtan ti Antartiko.[2] Daytoy a rehion ket sakupenna ti 20% iti Akin-abagatan a Hemisperio, a daytoy a 5.5% (14 a riwriw km2) ket ti rabaw a lugar iti kontinente.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti marina a paset iti daytoy a rehion ket buklenna ti lugar ti aplikasion iti internasional a Taripnong para iti Konserbasion iti Antartiko a Marina nga Agbibiag a Magungun-od (CCAMLR),a para kadagiti teknikal a rasrason ti Taripnong ket agususar ti maysa a karkulo kadagiti Nagsasabtan a linia babaen ti panagtitipon dagiti nainaganan a linia a puntos iti igid dagiti paralelo ti latitud ken dagiti meridiano iti longitud.[3] Ti pannaka-inplementasion iti Taripnong ket tinartaripato babaen ti internasional a Komision a naikuartel idiay Hobart, Australia babaen ti nasayaat a sistema iti tinawen a naipabatang ti panagkalap, dagiti lisensia ken internasional a mangusisa kadagiti mangngalap a barko, ken dagiti pay satelite a panagpalpaliiw.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti balikas ket kasisigud a naibalikasan nga awan ti /k/, ngem ti panangiletra a panakabalikas ket kadawyan a nagbalin nga adda ti maysa. Ti "c" ket kasisigud idi a nainayon para kadagiti etimolohikal a rason ken nakaalliwaw a daytoy ket saan a mabaliksan.
- ^ Sientipiko a Komite iti Antartiko a Panagsukisok (SCAR)
- ^ Taripnong para iti Konserbasion iti Antartiko a Marina nga Agbibiag a Magungun-od


text:
SANTA, Ilocos Sur – Methane gas ti duktal ti Department of Environment and Natural Resources nga agsingsingaw iti naipasok a tubo iti maipatpatakder a balay iti Barangay Mabilbila.
Naduktalan ti agsingsingaw a gas idi agipasok iti tubo dagiti agtrabtrabaho iti balay a kukua ni Josefina Nartates.
Segun iti opisial ti DENR, posible a nagtaud ti gas manipud iti nagrupsa a kayo agsipud ta kabakiran idi ti nasao a lote.
Kinuna ni Vice Mayor Jesus “Popoy” Bueno a dakkel a pagnam-ayan ti ilina no dakkel ti deposito ti agsingsingaw a gas iti nadakamat a barangay.#


text:
CANDON CITY – Uppat nga aldaw kalpasan ti isusukona iti polis gapu ta nakalista a drug personality, maysa a paltog ti insuko ni Jayson Valencia Toquero iti Candon City police station ditoy idi bigat ti Hulio 18, 2016.
Boluntario nga insuko ni Tuquero, 33, naasawaan, negosiante, ken residente iti Barangay Patpata 2nd, Candon City, ti maysa a M1911 A1 U.S. Army caliber 45 pistol, Remington Rand Inc. Syracuse, N.Y. U.S.A. nga addaan serial number 1966L.
Karaman ni Tuquero iti drug watch list ti Candon City Police Station ket simmuko idi Hulio 14, 2016.
Adda ti paltog iti kustodia ti police station ditoy para iti umisu a disposision.#


text:
GALIMUYOD, Ilocos Sur – Nabigbigen ti amasona a nasarakan a bangkay kalpasan ti engkuentro iti nagbaetan dagiti puersa ti turay ken dagiti mapapati a kameng ti New Peoples’ Army iti kabambantayan ti maysa a barangay ditoy.
Binigbig ti maysa a Josephine Presila ti bangkay a ni Hazel Joyce Panganiban, 23, balasang, high school graduate, taga-Buot, Tanawan, Batangas.
Lima a bulan ti sikog ni Panganiban.
Nasarakan ti bangkay ni Panganiban iti Barangay Abaya sumagmamano nga oras kalpasan ti panagrupak dagiti tropa ti kameng ti 50th IB ken dagiti kameng ti NPA iti Barangay Kilang ditoy nga ili iti alas 11:30 iti bigat idi Setiembre 5 a nakagudasan ti maysa a soldado ken nakadunoran iti sabali.
Nagudas iti nasao nga engkuentro ni PFC Nemesio Manglaylay idinto a nadunor ni Cpl. Danilo de Vera.
Segun iti report, mangisaysayangkat dagiti tropa iti combat operation iti nasao a barangay idi nakaengkuentroda dagiti kameng ti NPA iti sakbay ti pangaldaw a puon ti panagrupakda.
Sakbayna, napasamak ti sabali pay a panagrupak iti nagbaetan ti tropa ti turay ken armado a grupo a mapapati a komunista a gerilia iti Barangay Tablac, Candon City.
Awan ti naireport a natay ken nasugatan ngem adda dagiti nakumpiska dagiti soldado a palpaltog ken subsersibo a dokumento.
Itay nabiit, intanggaya ti turay ti amnestia kadagiti kabusor ti turay a sumuko iti turay.(Karaman ti report Danny Antalan)


text:
Sumagmamano a babassit a rice retailers ken aglaklako iti bagas iti Siudad ti Baguio ti nangidagadag iti gobierno ti panangipakatna koma iti kontrol iti presio ti komersial a bagas tapno saan daytoy a kasla lobo a sumuyop ti kanginana a pakadagsenan dagiti umili nangnangruna dagiti sangkasapulan-sangkaapuyan.
Idi napan a tawen, nakitatayo ti kaatiddog ti pila dagiti umili tapno laeng makagatangda iti sumagmamano a kilo ti bagas kadagiti tienda a pakailakuan ti bagas ti National Food Authority.
Napasamak daytoy agsipud ta idi napan a tawen, kasla simmuyop ti presio ti komersial a bagas gapu iti food crisis a pinarnuay ti panagkisang daytoy a taraon iti world market.
Ngem iti agdama, nupay nagkulpan ti krisis, nangina met latta ti commercial rice.
No apay a kastoy, alegasion dagitoy babassit nga aglaklako ken traders nga adda rice cartel ditoy a pagilian nga impasdek dagiti dadakkel ken nabileg a rice millers ken negosiante kadagiti probinsia a dadakkel ti produksionna a bagas a kas iti Rehion II ken III.
Segun kadagitoy babassit a retailers ken traders, makontrol ti rice cartel ti presio ti bagas babaen ti panangibuntogda iti dakkel a volume ti bagas iti maymaysa laeng a trader ket daytoy laeng ti mangsuplay kadagiti sumagmamano a middlemen a gumatangan dagiti babassit a retailers ken traders iti ilakoda iti tiendaan wenno iti puestoda.
Gapu iti daytoy, no ania ti ituyang ti cartel a presio ti bagas, isu ti ipasa ti nasao a trader kadagiti middlemen ket agsipud ta awan met ti sabali a paggatangan dagiti babassit a retailers ken traders, saanda a makapagkitakit iti maituyang a presio nga agtungpal a nakanginnginan no mailakoda kadagiti tattao.
Maaramidda latta daytoy ta uray aggatang ti NFA iti irik, agpatingga laeng iti 10% iti amin nga apit ditoy pagilian ket di ngarud makagudil agsipud ta agtungpal ti kadakkelan a volume ti produksion dagiti dadakkel a rice-producing provinces iti ima ti sumagmamano laeng a rice millers ken negosiante.
Uray met agangkat ti gobierno iti bagas manipud iti sabali a pagilian, saan met a makaipababa daytoy iti presio ti commercial rice agsipud ta kas nakuna ti maysa a nangato nga opisial ti Department of Agriculture, naiwayat laeng tapno masulnitan ti 10% a pagkurangan ti apit ti pagilian a mangsuplay iti kadagupan a kasapulan a taraon para kadagiti umili.
Mainayon pay ditoy ti alegasion dagiti babassit a retailers ken traders nga imbes a dagiti nakurapay nga umili ti mabenepisiaran iti angkaten ti gobierno a bagas, mapapati a dakkel a volume ti agtungpal kadagiti dadakkel a bodega dagiti dadakkel a rice millers ken traders ket mailaokda kadagiti commercial rice babaen ti pannakikumplot dagiti personnel ti NFA met laeng sada mailako a kas kormersial a bagas iti nanginngina a presio.
Mabalin a paglibakan dagitoy dagiti taga-NFA ngem kapaliiwan iti kallabes kadagiti naraut a warehouses ti kaadda dagiti awanen ti naggianna a sako a namarkaan iti nagan ti nasao nga ahensia. Napanan ngarud dagiti linaon dagitoy sinaksako a bagas? Uray nengneng nga umili, ammona ti kinapudno a no adda makita nga asuk, adda apuy.
Pudno man ken saan dagitoy nga alegasion dagiti babassit a retailers ken traders, rumbeng nga ipaayan ti gobierno iti naan-anay nga imatang. Saan nga agannay dagiti babassit a retailers ken traders no dida maapektaran unay iti kangina daytoy a tagilako a kangrunaan a taraon dagiti Filipino.#


text:
Diadi, Nueva Vizcaya
Ti Diadi ket maysa a maika-4 a klase nga ili ken isu ti kapitolio ti probinsia ti Nueva Vizcaya iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti Diadi ket nabingbingay a politikal iti 19 a barbaranggay.[2]
- Arwas
- Balete
- Bugnay
- Decabacan
- Duruarog
- Escoting
- Nagsabaran
- Namamparan
- Pinya
- Poblacion
- Ampakling
- Butao
- Langca
- Lurad
- Rosario
- San Luis
- San Pablo
- Villa Aurora
- Villa Florentino
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Nueva Vizcaya". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 28 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Nueva Vizcaya". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 11 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
CAOAYAN, Ilocos Sur – Dua a kaso ti sanguen daytoy a lalaki gapu iti panangitalawna iti maysa a kotse ken iti pannakadungparna iti maysa nga empleado ti gobierno idi malem ti Enero 28.
Naipila iti provincial prosecutor’s ofice iti Vigan City ti kaso a carnapping ken reckless imprudence resulting in homicide maikontra ken ni Jesus Follentes Jr. y Salazar, 32, baro, ken residente iti Barangay Angkileng, Sta. Lucia, Ilocos Sur.
Indeklara ti doktor a nangtaming kenkuana a dead on arrival iti Vigan Polyclinic Hospital ni Teodelio Salvador y Alconcel, 49, naasawaan ken residente iti Barangay Anonang Menor, ditoy met laeng nga ili gapu iti grabe a sugatna iti nadumaduma a paset ti bagina kalpasan a dinungpar ti kotse a minaneho ti suspek iti sanguanan ti sementerio ti nadakamat a barangay.
Napakaskas ti panagpataray ni Follentes gapu ta linibasna nga intaray ti Toyota Corolla a kukua ni Bernard Arce y Quintong, 41, residente iti Barangay Don Alejandro, Caoayan, Ilocos Sur a nakaparking iti igid ti kalsada iti Barangay Don Lorenzo Querubin ditoy met laeng nga ili.
Segun iti report, nakita ni Reymund Arce y Dollete, anak ni Bernard, ti panangitalaw ni Follentes iti kotse ket dagusna nga impakaammo iti amana.
Sinakayan ni Arce ti motorsiklona ngem idi makadanon iti nakapasamakan ti aksidente, nabaliktaden ti kotsena iti maysa a bakante a solar kalpasan a nadungpar ti suspek ni Salvador.
Naammuan iti inbestigasion a saan a nagmenor ti suspek iti napakaskas a panagpatarayna iti baet nga adda barikada iti asideg ti police assistance center ket nagresulta iti panangdungparna iti biktima a nairana a lumasat.
Naglak-am met ti sugat iti ulo ti suspek ket naitaray iti Vigan Polyclinic Hospital sa kalpasanna, naipan iti Caoayan Police Station para iti nainget a pannakapalutpotna.
Nakaro ti dadael ti kotse idinto a totally wrecked ti bisikleta.#


text:
STA. MARIA, Ilocos Sur – Pinadayawan dagiti opisial ken kameng ti Gunglo Dagiti Mannurat nga Ilokano (GUMIL) Filipinas ken Ilocos Sur ti pimmusay a poet laureate ti Kailokuan babaen ti maysa a necrological service a naangay iti Barangay Suso ditoy nga ili itay Hulio 11-12.
Dua nga aldaw a pinadayawan ken dinaniwan dagiti mannurat ni Dr. Reyes, nagpresidente ti Gumil-Ilocos Sur ken Gumil-Filipinas, maraem a politiko, beterano ti gubat, mangngagas, pintor ken mannursuro.
Malaksid a napadayawan a Bucaneg awardee, nabalangatan pay ni Dr. Godo a poet laureate ti Kailokuan.
Iti Barangay Suso ditoy ti nakaang-angayan kadagiti napalpalabas a seminar-workshop ti GUMIL Filipinas babaen ti panagsangaili dagiti agassawa a Dr. Godofredo S. Reyes ken ti kaingungotna a ni Dr. Dedicacion Agatep-Reyes.#


text:
Sinursuran: Kolum ni Jobert M. Pacnis
(TULOY NA)
Kadayta a prediksion, asino ti di maawis a mangigasanggasat ti biagna iti sugal?
Ket kasla man kayatko, ta Tawen ti Kabalio met a timmaoak, a padasen dayta panagtaya iti lotto tapno malibasak metten ti rigat a kumaykayetket latta iti inaldaw-aldaw a panagbiag. Ngem kasanon ket diak pay napadasan ti naabak uray piso la koma kadayta kontrobersial a hueteng? Daytanto la ketdin lotto wenno sweepstakes? Ala, wen, dakkel ti maitultulong dagitoy kadagiti kakabsat nga agkasapulan. Ngem rumbeng kadi nga isadag lattan iti sugal, suerte ti inal-daw a panagbiag?
Inkaubingak nga ipateg ti tunggal sentimo a masa-pulan ta dayta ngarud ti inyadal dagiti nagannak kadakami nga agkabsat. Isu a dagiti nasapulak iti panag-lakolakok iti pandesal, tinapay, ice candy, ken balangeg idi elementariak pay laeng, nagdiretsoda iti tubongko a kawayan nga aramid ni tatang. A puon met ti nakapadayawak iti Most Thrifty idi agrikep ti klase. Uray “most” laeng daydi, nakapatpateg para kaniak. Saan a naipaay lattan daydi a pam-madayaw. Pudno a naarisit. Malagipko la unay nga impaala pay ti maestrami dagiti urnong-mi tapno ammona no asino a talaga ti mapadayawan. Ket nupay basbassit nga amang ti urnongko ngem dagiti adda ibagbagana iti biag a kaadalak (ta nagsisikkil a papel de banko dagidi impakitada), siak ti pinili ti maestrak. Ipakita kano dagiti sagbibinting ken sagsasalapi (addada pay gandol, ‘tay dakkel a piso) nga urnongko iti tubong a talaga a “thrifty-ak.” Ken naduktalanna a dinawat la gayam dagiti kaklasek kadagiti nagannakda dagiti impakitada nga urnong-da. Ita, dagiti award kadagiti ubbing, kasla saanen nga agdaldalan dagitoy iti umisu a panangarisit. Kas kapaliiwan, ngannganin sa aminen nga adalan iti elementaria ket maikkan iti pammadayaw. Kasano pay ngarud a “most” ita dayta a pammadayaw no naka-ad-adu met ti pakaitedanna?
Ken naitukit iti isipko ti kaawan ti maala a kinaimbag iti sugal. Isu a sipapannak-kelak nga agkuna a diak pay pulos nagtaya iti hueteng, Ket ita a Tawen 2016, saanko a mulitan dayta a rekord gapu laeng kadayta prediksion a gasat dagiti nayanak iti Tawen Ti Kabalio.
No pagsasaritaantayo dagiti banag a makaited iti suerte itoy a tawen, saantayo a maibusan kadagiti pammati. Nadumaduma a lugar, nadu-maduma a pammati. Ngem adda laeng iti tao dayta a suerte, awan kadagiti banag a nakalupkopan iti gambang a pammati. No kasano ti rela-siontayo iti Dios, dayta ti ammok a pamunganayan ti pudpudno a suerte iti biag.
Isu a di met siguro paka-lagidawan ti panangkanu-nongko la unay kadayta ikam-kampania ita ti Departamento ti Salun-at, PNP, DENR, Bureau of Fire Protection ken dadduma pay nga ahensia. Kayatda ti naan-anay a pannakaipawil ti panagpa-putok iti panangsarabo ti baro a tawen. Kidkiddawenda ti tulong dagiti adda iti local government units. Wen met ngamin, no saan a talaga a palugodan dagiti opisial ti ili dayta a tradision, maguped la ketdi. Kinabaelan dagiti dadduma nga ili a pinawilan daytoy, saan ketdi ngatan a kabaelan dagiti dadduma?
No apay ngamin, manen, a ditayo maikkat dayta a tradision iti labes ti kaadun a nadadaelna! Iti report, tinawen latta ti panangngato ti bilang dagiti biktima ti paputok.
Adtoyen ti Tawen 2016. Rugiantayo ngarud nga utoben dagiti biagtayo.
Napintas la unay no surotentayo ti kabubugas ti sermon ti Santo Papa itoy nga iseserrek ti Baro a Tawen. Ikkaten ti diskrimi-nasion iti biag. Panagpa-padapada. Padapadatayo, ania man ti kasasaadna iti gimong, iti imatang ti Dios. Awan ti nangato ken nababa. Annaknatayo amin ti Dios.
Ikkaten ngarud dayta panangidaddadumatayo. Saantayon a mangilang-langi. Kaasiantayo dagiti kakabsat nga agkasapulan Iburay ti adda kadatayo.
Simple laeng ti gutguti-goten daytoy a kiddaw ti Santo Papa. Ayat, napud-pudno nga ayat, awan panaginkukunana nga ayat. Dayta koma ti agari kada-tayo iti inaldaw-aldaw.
Ta sigurado a suerte ti ipaayna kadatayo uray awan dagita a pampasuerte a paggastosan laeng.
Rugiantay’ ngaruden nga itukit dayta nga ayat kadagiti agkasapulan. Nasuerte a 2016!#


text:
CABUGAO, Ilocos Sur – Napapatay iti uneg ti pagbiliaran iti Barangay Sabang idi sardam ti Agosto 29 ti maysa a baro a masuspetsa a nainbolbar iti panagtakaw iti maysa a gasolinaan ditoy nga ili.
Iti report a dimmanon iti police station ditoy, pinaltogan ti di pay nabigbig a tao ni Erwin Acedo y Robiego, a.k.a. “Akyat”, 27, baro, ken residente iti nadakamat a barangay bayat ti panagbuyana iti biliar iti Dianne’s Store and Billiard Recreation a kukua ni Jorilan Santiago y Somera idi agarup 7:55 ti rabii ti nadakamat a petsa.
Segun iti inisial a panagimbestiga dagiti nagresponde a polis, nakatugaw ti biktima nga agbuybuya iti biliar idi pinaltogan ti gun man a nagpuesto iti tawa iti likud ti pasdek a nagsagrapan ti biktima kadagiti sugat iti nadumaduma a paset ti bagina ken iti ulona.
Indeklara ti doktor nga awanen ti biag ti biktima idi maidanon iti Pira Clinic and Hospital.
Naglibas ti suspek, kuyogna ti paltogna kalpasan ti pammapatay.
Nakarekobre dagiti polis iti tallo a kapsula, maysa a buli, ken maysa a napitpit a buli a mapapati a naggapu iti cal .45.
Daytoy ti maikadua a gundaway a napaltogan ni Acedo.
Immuna a nagandat ti biagna sadiay Barangay Baclig ditoy met laeng nga ili idi Hulio 25.
Intudo ni Acedo ti kadua ni Emilio “Bobot” Somera a nangpaltog kenkuana.
Mapapati a nagsubang da Acedo ken ni Somera iti kallabes.
Ni Acedo ti maysa kadagiti suspek iti panagtakaw iti REG a gasolinaan ditoy Cabugao.
Naakusaran pay a nagtakaw iti Barangay Beddeng iti Vigan City ngem saan a dimmanon a kaso iti korte ta saan a nagdarum ti natakawan.#


text:
San Francisco, Abagatan a Leyte
Ti San Francisco ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Abagatan a Leyte iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti San Francisco ket nabingbingay a politikal iti 22 a barbaranggay.[2]
- Anislagon
- Bongbong
- Central (Pob.)
- Dakit (Pob.)
- Habay
- Marayag
- Napantao
- Pinamudlan
- Santa Paz Norte
- Santa Paz Sur
- Sudmon
- Tinaan
- Tuno
- Ubos (Pob.)
- Bongawisan
- Causi
- Gabi
- Cahayag
- Malico
- Pasanon
- Punta
- Santa Cruz
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Abagatan a Leyte". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 25 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Abagatan a Leyte". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 15 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Sirkulo ti Quezon Memorial
Ti Sirkulo ti Quezon Memorial ket nailian a parke ken nailian nga altar a mabirukan idiay Siudad ti Quezon, kapitolio ti Filipinas manipud idi 1948 aginggana idi 1976.
Ti parke ket mabirukan iti uneg ti dakkel a sirkulo ti trapiko iti sukog ti maysa nga immitlog ken bineddengan babaen ti Immitlog a Kalsada. Ti kangrunaan a langana ket ti natayag a mausoleo nga aglaon ti bangkay ni Manuel L. Quezon, ti maikadua nga opisial a Presidente ti Filipinas ken ti immuna a nabigbigan iti sangalubongan a nawaya a Filipinas, ken ti asawana, ni Umuna a Balasang a ni Aurora Quezon.
Daytoy a lokasion ket isunto ti pakaikabilan ti napasingkedanen a MRT-7 nga agnagan ti Estasion ti MRT ti Quezon Memorial ken ti estasion ket addanto iti uneg iti daga
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti lugar ket kasisigud a naikeddeng a kas lugar ti pakaipatakderan ti Nailian a Kapitolio idiay Siudad ti tapno mangibalay ti Kongreso ti Filipinas. Ti lokasion ket paset pay ti dakdakkel Sentro ti Nailian a Gobierno a mabirukan iti lawlaw ti Immitlog a Kalsada ti Kuadrangel ti Siudad ti Quezon (binukel dagiti Trianggulo ti Amianan, Abagatan, Daya, ken Laud). Ti NGC ket naikeddeng idi a pangibalayan dagiti tallo a sanga ti gobierno ti Filipinas (lehislatibo, ehekutibo, ken hustisia). Bayat a ti batayan ti patakder ket naikabilen idi Nobiembre 15, 1940, ti laeng pundasion ti adda idi ti panagpatakder ket pinasardeng ti Maikadua a Gubat ti Sangalubongan idiay Filipinas.[2] Kalpasan ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat II, ni Presidente Sergio Osmeña ket nangited ti ehekutibo a bilin a nangibagbaga ti pannakapartuat ti Komite ti Quezon tapno mangitag-ay kadagiti pundo babaen ti suskrision ti publiko tapno mangipatakder ti pakalaglagipan ti sinarunona, a ni Presidente Manuel L. Quezon. Ti nailian a salisal para iti Gandat ti Quezon Memorial ket natengngel idi 1951. Ti desenio ti Pilipino nga arkitekto a ni Federico S. Ilustre ket isu ti nangabak iti salisal.[3] Malaksid ti monumento, ti kompleks ti tallo a pasdek, a mairaman ti presidensial a biblioteka, museo, ken teatro, ket naplano pay a maipatakder.
Deskripsion[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti monumento, a mangigandat a mangpadayaw kenni Presidente Quezon,[5] ket buklen dagiti tallo a bertikal nga adigi (a mangirepresenta kadagiti tallo a nangruna a pannakabingbingay ti pagilian: Luzon, Visayas, ken Mindanao), 66 metro (217 kadapan) ti katayagna (edad ni Quezon idi pimmusay), a nakatakderan babaen dagiti tallo nga agladladingit nga anghel a nakaiggem ti balangat ti sampaguita (ti nailian a sabong) a kinitikitan babaen ti Italiano nga eskultor a ni Monti. Dagiti tallo nga adigi ket likmutenna met iti kasla bombo a dua ti kadsaaran nga estruktura nga aglaon ti galeria a pagtan-awan dagiti bisita ti katapalko ni Quezon, a naimodelo a kapada ti kukua ni Napoleon Bonaparte idiay Invalides. Ti galeria ken ti katapalko ket nasilawan babaen ti maysa nga okulo, a kasla ti Tanem ni Grant.
Panagpatakder ken pannakapalpas[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti panagpatakder ti Quezon Memorial ket nagrugi idi 1952 ngem in-inut a nangrugrugi, gapu ti kangina ti panaggatang ti marmol Carrara, a naiyeg kadagiti muton ket kinitikit ken sinukog iti dayta a lugar. Adda pay dagiti parikut a mainaig iti panagtakaw kadagiti muton ti marmol ken ti panangimaton kadagiti pundo ti memorial. Ti monumento ket kanungpalan a nalpas idi 1978, ti sentenial a pannakaipasngay ni Quezon. Ti bangkayna ket naitabon manen iti memorial idi Agosto 19, 1979. Dayta idi a las-ud ti panawen babaen ti bilin ti presidente, ni Presidente Ferdinand E. Marcos ket inbilinna a ti lugar ket Nailian nga Altar. Ti Nailian a Naipakasaritaan nga Instituto ket isu ti mangtartaripato, ken adaan iti turay, iti monumento, bayat a ti gobierno ti Siudad ti Quezon ket isu ti mangimaton ti parke.
Dagiti naplano a katakunaynay nga estruktura (presidensial a biblioteka, museo, ken teatror) ket saanda a nabangon. Dagiti dua a basbassit a museo, ti maysa nga aglaon ti presidensial a memorabilia ni Quezon, ken ti sabali nga aglaon kadagit ibanag iti pakasaritaan ti Siudad ti Quezon, ket naikabilda iti uneg ti monumento. Iti tawtawen ti 1980, ti awan, napukaw, wenno saan a kompleto a reliebo iti ruar ti memorial ket naikabilda met. Ti plano a panagdur-as ken naaramid pay ket naimplemento met bassit, a mairaman ti panangipatakder ti pagliwliwaan ken dagiti estrktura ti panganan.
Idi Abril 28, 2005, ti bangkay ni Aurora Quezon, biuda ni presidente, ket naitanem met iti memorial.[6]
Galeria[urnosen | urnosen ti taudan]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Listaan dagiti nailian a parke ti Filipinas
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Yee, Jovic (17 Enero 2016). "Teen student, drop-out nabbed after stabbing sisters in QC". Philippine Daily Inquirer. Naala idi 17 August 2016.
- ^ Manila Bulletin - War aborts Capitol Building; 61st Anniversary of Quezon City.(Opinion/Editorial) babaen ni Isabelo T. Crisostomo
- ^ "Federico S. Ilustre". Arkitekturang Filipino Online. Art Studies Foundation, Inc., National Commission for Culture and the Arts, and United Architects of the Philippines. Naala idi 5 Marso 2013.
- ^ editor, William Pencak, (2009). Encyclopedia of the veteran in America. Santa Barbara, Calif.: ABC-CLIO. p. 82. ISBN 9780313087592.
- ^ al.], Chris Rowthorn ; Greg Bloom ; Michael Day (2006). Filipinas (maika-9. nga ed.). Paris: Lonely planet. p. 85. ISBN 9781741042894.
- ^ "Quezon, wife 'reunited' after 27 years". The Manila Bulletin. 29 Abril 2005.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Sirkulo ti Quezon Memorial iti Wikimedia Commons


text:
Dipolog
Ti Siudad ti Dipolog ket maysa a maika-3 a klase a siudad ken isu ti kapitolio iti probinsia ti Zamboanga del Norte iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti Dipolog ket nabingbingay a politikal kadagiti 21 a barbaranggay.[2]
- Barra (Pob.)
- Biasong (Pob.)
- Central (Pob.)
- Cogon
- Dicayas(Pob.)
- Diwan
- Estaka (Pob.)
- Galas (Pob)
- Gulayon (Pob.)
- Lugdungan
- Minaog(Pob.)
- Miputak (Pob.)
- Olingan(Pob.)
- Punta
- San Jose
- Sangkol
- Santa Filomena
- Santa Isabel
- Sicayab
- Sinaman
- Turno
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Zamboanga del Norte". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 30 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Zamboanga del Norte". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 17 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Monday, September 18, 2017
LIVELIHOOD CHECK, NAI-AWARD KADAGITI 17 A FSHERMEN ASSOCIATION
Cabugao, Ilocos Sur – Naaramid ti pannakaiyallawat tit Tseke nga aggatad ti 2.6 Million kadagiti 17 nga Asosasion ti mangngalap a mangbukel iti Cabugao Federation of Fishermen and Vendors Association nga idauluan ni Mr. Magno Carbonel, Federated President idi Setiembre 15, 2017 iti pasdek ti Early Childhood Care Development Center (ECCD), Brgy. Rizal, Cabugao, Ilocos Sur.
Mismo a ni Mayor Josh Edward S. Cobangbang ti nangidaulo a kaduana ni Federated President Magno Carbonel iti pannakaiyawat ti nadakamat a Tseke iti imatang ni Diputado DV Savellano ti First District, Ilocos Sur ken dagiti Opisiales ti Department of Labor and Employment (DOLE); Konsehales ti ili; Opisiales ti Pederasion ken ti Asosasion ken iti Municipal Fisheries Office nga idauluan ni Municipal Fisheries Coordinator Nereo S. Daproza.
Segun ken ni Municipal Fisheries Coordinator Nereo S. Daproza a nagun-od ti nadakamat a pundo a para iti proyekto ti Gillnet ken Payao babaen iti naregta a panagkalikagum ti maseknan a Pederasion ti mangngalap ken iti panangilungalong ti LGU-Cabugao iti Department of Labor and Employment (DOLE).
Kabayatanna, impeksa met dagiti Opisiales ti Pederasion a mabenepisiaran kadaytoy iti nasged a panagyamanda iti LGU-Cabugao ken iti Ahensia ti DOLE iti pannakaruk-at ti nadakamat a gatad kasta metten nga agyamanda met iti agtultuloy a panangtarabay ti LGU-Cabugao nga idauluan ni Mayor Josh Edward S. Cobangbang iti pannakagun-odda iti kalikagumda. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 10:19 AM
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Appigud, latta, kailian!
Makadandaniwak. Kasla nagsubli manen ti regta ti musa. Siguro ket nausawanen wenno nalunag pay ket ngatan a ti pasugnodna?
Sabali a talaga daytay rikna a kayatmo ti agdaniw ngem awananka iti regta. Sapulem pay laeng dagiti balikas nga inka imaldit. Wenno karkarawaem. Wenno kurobem pay laeng, ket iti panagkurkurob, balitungeg payla a balikas met ti maidaya.
Sabali met daytan linipatmon ti daniw ngem pagammuan man la ta ikellaat a makadandaniwka. A kayatmo ti agsurat iti daniw. Nga agisuratka ta amangan no la ketdi sumakit ti ulo. Ta daytoy ngarud ti sakit ti mannurat, no dina maisurat ti diktar ti musa ket dumteng no kua ti pasugnod. No nagpasugnod ti musa ket, daytoyen ti aw-awaganda iti writer’s block wenno holiday dagiti mannurat.
No kaano a malpas daytoy a holiday, awan iti makaibaga. Ta kellaat nga agpukaw ken kellaatto manen a dumteng. Isu a no umar-arubayan pay laeng, nasken a pasabatanen iti regget bareng agregget ‘ta regget..
No nagaget ti musa, ad-adu ti maisurat. Saan a parikut ti isurat ta umay ket umay lattan dayta nga isurat. Kellaat lattan nga ag-flash iti utek ket presto, addan ti aydea.
Nabayag met a nagbakasion ti musa kaniak. Diak a makasurat it daniw ken sarita. No adda ti maisuratko, nakadkadlaw a naata ken di makapnek. Adu a balakad maipapan iti writer’s block iti innak sinurot. Ngem kangrunaan nga impamaysak ti panagbasabasa. Tapno manayunan ti impormasion iti utek. Bareng isubli dagiti balikas a binasa dagiti balikas nga ablen nga ipabasa.
Ket iti kababasa, immagibas manen ti musa. Pinadasko a pinasabbtan ket nakaputarak manen iti tallo a daniw ken dua a sarita.
Ngem isuna laeng ta appigud. Appigud dagitoy a nasken a makayasan pay nga umuna. Ket uray no appigud, uray no naata pay laeng, imalditko man bareng no isu daytoyen ti pammaregta.
Adtoy ti appigud a daniw kalpasan ti nakaro a writer’s block. Itoy a daniw kasasaok man ‘toy bagik, no ituloyko pay laeng iti agsurat wenno saan. Ta addan ti panggepkon a mangidisso ti pluma, kangrunaanna iti salun-at a rason. Ala ket adtoy ti appigud a daniw:
TI PIEK ITI UNEG TI SABUT
ikkis ti duog a kampana
iti kampana ti duog nga ikkis
ikkis ti ulimek a dangadang, umel
umel kadin ti dangadangmo
dangadangmo, managberso
managberso, miraem, miraem managberso
kuridemdem ti kandela, kandela a silaw
silaw ti piek, piek iti uneg ti sabut
sabut a kukkukkokan, kukkokam
kukkokam manen ken manen ti sabut
tapno maalaw ti biag, alawen ti biag
biag ti piek iti sabut a kukkokkam
kukkokam iti ulimek a dangadang
dangadang a naulimek ti pompiang
pompiang dagiti kumaw, puraw
ken duyaw a lapayag
lapayag dagiti uleg a kayumanggi
kayumanggi a nangdios iti pirak
iti tallopulo a pirak, pirak ti kappi
kappi nga aglulumba, lumba ti kappi
kappi a kumalab iti baton-lagip
lagip ti baton, basnot-baston ti taraon
taraon a dara ken lasag ‘giti babassit
babassit ti taraon ti nagbaston
dara ken lasag, lasag ken dara
dara iti altar, altar a daradara
lasag ti takiag, takiag a nalasag
saan a kalasag, kalasag a laspag
laspag a linaspag dagiti nagbaton
nagbaton agpipinnangatuan isbo
isbo a nangato, ampaw nga isbo
isbo a naapgad, saanen a naapgad
isbo a nasam-it, saanen a nasam-it
napait nga isbo, isbo ‘ti babassit
bassit ken nagbaston, padapada
wen, padapada, Kenkuana, ngem awan
awan iti panagpapada, ta binastonda
a binaston ti telon ti panagpapada
isu a daradara ti padeppa
padeppa, managberso, daradara
daradara ti padeppa, kukkokamon,
kukkokamon tapno maalaw biag ti piek
piek iti uneg ti sabut a kukkukkokam
kukkokam iti ulimek a dangadang
Friday, December 10, 2004
Umasibay ayamuom ti musa
Appigud, latta, kailian!
4 comments:
- rva said...
-
mayat, mang jim, mayat, agkaramayat!
uray siak koma met, maay-ayok koma metten 'tay musak. medio mayat met no dadduma ngem siak la ngatan ti nasadut a pumutar. saysayangek ngarud. kayatko koma ti makisalip pay met. ngem awan pay nasuratko nga entrik.
bareng maakaranak iti gaget ken saetyo. tira latta ngarud!
- 7:34 PM
- jim agpalo, jr. said...
-
bareng no agtultuloyen, daytoy...ti dua a daniw ken dua a sarita ket padasek nga isalip...ti importante kaniak ket nakisalipak uray no maabakak...iti laeng pannakisalipko ket dakkelen nga addang dayta iti panangpidut manen ti naidisso a pluma...
- 6:45 AM
- ANIB said...
-
apo iddo,
mayat. pagkakamakamem tapno naan-annayas ti taray ken panagaruyot ti tinta ti pluma. maymayat pay no adda koma kanayonna a kape ken sigarilio laeng baka makapadakes kenka.
- 11:26 AM
- jim agpalo, jr. said...
-
Ka DLN :is-isemak ti laingmo nga agdaniw idiay blogmo,gayam, ta addaka met ditoy blogko, hehehe!
agsuratsuratak manen a bareng no mapasublin ti musa...
madi ti sigarilio...inum a mediamedia isu...hehehe...mustakan?
- 12:40 PM


text:
Olongapo
Ti Siudad ti Olongapo (Ingles: City of Olongapo; Tagalog: Lungsod ng Olóngapo; Sambal: Syodad nin Olónğapo), ket maysa a primera aklase ken agwaywayas a siudad iti probinsia ti Zambales iti Filipinas. Masarakan iti siudad ti Subic Bay Freeport Zone, a sigud a kuartel militar ti Estados Unidos agingga idi 1992.
Ti nagan nga Olongapo ket naadaw manipud iti Tagalog a "Ulo ng Apo", a kayatna a sawen "ulo ti daulo."
Dagiti linaon
Gobierno[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Nabennebenneg ti Siudad ti Olongapo iti 17 a baranggay:[2]
- Asinan
- Banicain
- Barreto
- East Bajac-bajac
- East Tapinac
- Gordon Heights
- Kalaklan
- Mabayuan
- New Cabalan
- New Ilalim
- New Kababae
- New Kalalake
- Old Cabalan
- Pag-asa
- Santa Rita
- West Bajac-bajac
- West Tapinac
Dagiti mayor[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti sumaganad ket listaan dagiti Mayor a nagturay iti Olongapo kalpasan ti Gubat ti Sangalubongan II
Dagiti nadayeg nga agtataeng[urnosen | urnosen ti taudan]
- Freddie Aguilar (naipasngay1953), kumakanta
- Arnel Pineda (naipasngay 1961), Kumakanta
- K Brosas (naipasngay.1975), komidiante ken kumakanta
- Vana Bersola (naipasngay 1979),
- Rico Barrera (naipasngay1981), modelo ken aktor
- Scarlet Garcia (1985–2008), modelo
- Jackie Rice (naipasngay1990), aktres
- Megan Young (naipasngay1990), aktres
- Jake Vargas (naipasngay 1992), actor
- Lauren Young (naipasngay 1993), aktres, kabsat a babai ni Megan Young
- Kristofer Martin (naipasngay 1994), aktor
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Zambales". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 30 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Zambales". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 11 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)
- Midia a mainaig iti Olongapo iti Wikimedia Commons
- www.olongapocity.gov.ph


text:
Pannakaammo
Ti pannakaammo ket isu ti pamiliaridad maysa a tao wenno banag, a mabalin a mairaman dagiti kinapudno, pakaammo, dagiti panangilawlawag, wenno dagiti kalaing a naala babaen ti pannakasanay wenno edukasion. Daytoy ket mabalin a mangitudo ti teoretiko wenno praktikal a pannakaawat ti maysa a suheto. Daytoy ket mabalin a napatinggaan (a kas ti praktikal a kinalaing wenno kinabatido) wenno nalawag (a kas ti teoretiko a pannakaawat ti maysa a suheto); daytoy ket mabalin nga adadu wenno basbassit a porma wenno sistematiko.[1] Iti pilosopia, ti panagadal ti pannakaammo ket makunkuna a ti epistemolohia; ti pilosopo a ni Plato ket naindayegan a nangipalplawag ti pannakaammo a kas ti "napaneknekan a husto a pammati." Nupay kasta, awan ti adda maymaysa naitunosan a panangipalplawag ti pannakaammo, ngem adda met dagiti nadumaduma a teoria a mangipalpalawag daytoy. Ti sumaganad nga inadaw nga insao manipud ti "Teoria ti Pannakaammo" ni Bertrand Russell ket mangipakpakita ti karigat a panangipalplawag ti pannakaammo: "Ti saludsod no kasano ti panangipalpalawag ti pannakaammo ket mabalin a kangrunaan ken karigatan kadagiti tallo a binglayen tayo. Daytoy ket mabalin a nakakaskasdaaw: iti umuna pnakaita mabain a maipagarup a ti pannakaammo ket mabalin a maipalpalawag a kas ti pammati a maitunos kadagiti kinapudno. Ti parikut ket ket awan ti makaamo no ania ti pammati, awan ti makaammo ti kinpudno, ken awan ti makaammo ti pangitunosan a nagbaetan kaniada a mangaramid ti paamati a maysa kinapudno. Mangrugi tayo iti pammati."
Ti panangala ti pannakaammo ket mairaman ti narikut a kognitibo a pamay-an: pannangipagarup, pannakisinnarita, asosiasion ken panagrason; bayat a ti pannakaammo ket naibagbaga pay a mainaig ti kapasidad ti pannangawat kadagiti tattao.[2]
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ http://oxforddictionaries.com/view/entry/m_en_us1261368#m_en_us1261368
- ^ Stanley Cavell, "Pannakaaammo ken Pannangawat," Kaibuksilan tayo kadi ti Maibagbaga tayo? (Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, 2002), 238–266.
Dagiti silpo ti ruarUrnosen
Midia a mainaig iti Pannakaammo iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Pannakaammo iti Wikiquote (iti Ingles)


text:
SALCEDO, Ilocos Sur – Lima a kameng ti PNP ditoy probinsia ti pinadayawan ti Provincial Peace and Order Council bayat ti “Kakailian nga Agnaed iti Probinsia ti Ilocos Sur Idanonmi ti Tulong ken serbisio, aniaman nga Oras dita Lugaryo” (KAPITOL) Outreach Program a naisayangkat ditoy nga ili idi Septiembre 14.
Immawat iti plake iti pammigbig manipud iti PPOC da P/Supt. Marlou Castillo, SPO4 Gerardo Gil Sibayen, SPO4 Elmer Jaramel, SPO4 Victorio Ramolete ken SPO4 Rogelio Davalos gapu iti pannakapilida a Model PNP Family.
Napili met laeng kas Model PNP Family iti Rehion 1 ni Davalos ken maysa kadagiti mapagpilpilian a mangabak iti national level ti pasalip.#


text:
Ay-ayatek a kakabsatko, daytoy a komperensia ti mangitanda iti 49 a tawenko manipud pay idi nakanunonganak, idi Oktubre 4, 1963, kas miembro ti Korum dagiti Sangapulo-ket-dua nga Apostol. Napaut a panawen ti uppat-a-pulo-ket-siam a tawen. Nupay kasta, iti adu a wagas, kasla ababa unay ti panawen manipud idi nagtakderak iti pulpito iti Tabernacle a nangtedak iti umuna unay a bitlak iti sapasap a komperensia.
Adun ti nagbalbaliwan manipud pay idi Oktubre 4, 1963. Agbibiagtayo iti naidumduma a panawen iti pakasaritaan ti lubong. Nakaad-adu dagiti paraburtayo. Ngem no dadduma narigat a kitaen dagiti problema ken panagliway iti aglawlawtayo ken saankay a maupay. Natakuatak nga imbes a panunotentayo dagiti negatibo, no kitaentayo a naimbag ken ibilangtayo dagiti parabur iti biagtayo, agraman dagiti kasla babassit, no dadduma saan a makita a bendision, agbalintayo a naragragsak pay.
Iti pannakaamirisko iti napalabas a 49 a tawen, adda sumagmamamo a natakuatak. Maysa ditoy ti saan a mabilang a padasko a saan a nasken a dagitay maibilbilang a naidaddaduma. Kinapudnona, iti panawen a napasamakda, kasla nakabasbassit ken gagangayda laeng. Ngem, no kitaenyo a nasayaat, pinabaknang ken pinaraburanda dagiti biag---nangnangruna ti bukodko a biag. Isingasingko nga aramidenyo met ti kastoy---nga amirisenyo ti biagyo ket kitaenyo nangnangruna kadagiti parabur, dadakkel ken babassit, a naawatyon.
Iti panangtaliawko iti napalabas a biagko kanayon a mapatpatibker ti pannakaammok a mangmangngegan ken masungsungbatan dagiti kararagtayo. Pamiliartayo iti kinapudno a masarakan iti 2 Nephi iti Libro ni Mormon: “Panggep dagiti tao ket tapno maaddaanda iti ragsak.”1 Paneknekak a kaaduanna dayta a ragsak ti umay no bigbigentayo a makasaritatayo ti Nailangitan nga Amatayo babaen ti kararag ken dagita a kararag ket mangngegan ken masungbatanto---nalabit a saan a no kasano ken kaano a masungbatanda, ngem dagitoy ket masungbatandanto ti Nailangitan nga Ama a makaammo ken mangipatpateg kadatayo nga awan pagkuranganna ken agtarigagay iti pagragsakantayo. Saan kadi nga inkarinan kadatayo, “Agpakumbabaka; ket kibinennakanto nge iturong ti Apo a Diosmo, ket itdennanto kenka ti sungbat dagiti kararagmo”?2
Iti sumaruno a sumagmamano pay a minuto a naited kaniak, kayatko nga iburay ti bassit a padasko a nakangngegan ken nakasungbatan dagiti kararagko, no pampanunotek, nangisangbay kadagiti parabur iti biagko kasta met iti biag dagiti dadduma pay a tao. Ti inaldaw a diurnalko, nga indulinko iti unos dagitoy a tawen, ket nakatulong a nangipaay iti sumagmamano a banag a diakon malagip pay.
Iti nasapa a panawen ti 1965, natudingannak a dumar-ay kadagiti komperensia ti stake ken mangangay iti dadduma pay a miting iti intero a lugar ti South Pacific. Daytoy ti umuna nga isasarungkarko iti dayta a paset ti lubong, ken daytoy ti panawen a diak kaano man malipatan. Adu ti naespirituan a padas a napasamak iti daytoy nakatudingak nga aramid bayat ti pannakipagkitak kadagiti lider, miembro, ken misionario.
Idi dumteng ti aldaw ti Sabado ken Domingo, Pebrero 20 ken 21, addakami iti Brisbane, Australia, tapno mangangay kadagiti sesion ti regular a komperensia ti Brisbane Stake. Kabayatan dagiti miting iti Sabado, nayam-ammoak iti district president manipud iti kabangibang a lugar. Nakilamanoak kenkuana, nariknak unay a masapul a makasaritak isuna tapno balakadak, ken tapno idawatko kenkuana no makuyognak iti kabigatanna iti sesion iti agsapa ti Domingo tapno maipatungpalko daytoy.
Kalpasan ti sesion iti Domingo, naaddaankami iti gundaway a makapagsarita. Napagsaritaanmi maipapan ti adu a pagrebbenganna kas district president. Bayat ti panagsarsaritami, nariknak a kasapulan a balakadak isuna maipanggep iti aramid a misionario ken no kasano a makatulong isuna ken dagiti miembrona kadagiti full-time a misionario iti panagtrabahoda iti lugarna a masakupan. Idi agangay naammuak nga agkarkararag daytoy a tao tapno matarabay iti daytoy a banag. Para kenkuana ti isasarungkarmi ket naisangsangayan a pammaneknek gapu ta dagiti kararagna ket dinengngeg ken nasungbatan. Kasla gagangay daytoy a panagkitami ngem ti maysa a patiek ket tinarabaynak ti Espiritu ken nakaaramid daytoy iti naidumduma a panagbalbaliw iti biag dayta a district president ken iti panangidaulona, iti biag dagiti miembrona, ken iti balligi dagiti misionario idiay.
Kakabsatko, masansan a maipatungpal dagiti panggep ti Apo no ikasotayo ti pannarabay ti Espiritu. Mamatiak a no ad-adda nga agtignaytayo iti inspirasion ken dagiti parikna nga umay kadatayo, ad-adda a pagtalkannatayo ti Apo kadagiti aramidna.
Nasursurok, kas nadakamatko kadagiti mensahek idi, a di kaano man itantan ti maysa a parikna. Iti maysa a gundaway adun a tawen ti naglabas, bayat ti panaglanglangoyko iti daan a Deseret Gym iti Salt Lake City nakariknaak iti inspirasion a mapan iti University Hospital tapno sarungkarak ti naimbag a gayyemko a dina maigaraw dagiti luppona gapu iti tumor, ken ti operasion a naaramid kenkuana. Dagus a pinanawak ti pool, nagpellesak, ket saan a nabayag napanakon tapno sarungkarak daytoy naimbag a lalaki.
Idi makadanonak iti siledna, natakuatak nga awanen ti tao idiay. Nagsaludsodak ket naammuak a nalabit a masarakak isuna iti lugar ti swimming pool ti ospital, iti lugar a nakausaran ti physical therapy. Kasta ngarud ti napasamak. Napan idiay a nakalugan iti wheelchairna ken is-isuna laeng ti adda idiay. Adda isuna iti adayo a bangir ti pool, asideg ti adalem a pasetna. Inawagak isuna, ket pinagandarna ti wheelchairna tapno umasideg a kumablaaw kaniak. Naragsak ti panagsaritami, ket kinuyogko isuna a nagsubli iti siledna iti ospital, a nangtedak kenkuana iti pammendision.
Idi agangay naammuak manipud iti gayyemko a madagdagsenan unayen isuna iti dayta nga aldaw ket pinampanunotna nga agpakamatay laengen. Nagkararag tapno magin-awaan ngem nariknana a saan a nasungbatan dagiti kararagna. Napan iti pool a pampanunotenna a daytoy ti wagas a mamaggibus iti rigatna---babaen ti panangiturongna iti wheelchairna iti adalem a paset ti pool. Simmangpetak iti dayta a napeggad a kanito, kas sungbat iti ammok a maysa nga inspirasion manipud iti ngato.
Nagbiag pay ti gayyemko iti ad-adu pay a tawen---tawtawen a napnuan iti ragsak ken panagyaman. Naragsakanak gapu ta nagbalinak a maysa a ramit kadagiti ima ti Apo iti dayta napeggad nga aldaw iti swimming pool.
Iti sabali pay a gundaway, bayat ti panagawidmi ken ni Sister Monson kalpasan ti isasarungkarmi kadagiti gagayyem, nariknak a nasken a mapankami iti ili---adu a milia pay ti kaadayona---tapno sumarungkar iti maysa a baket a balo a nagnaed iti wardmi iti naminsan. Zella Thomas ti naganna. Iti dayta a panawen, naggigian iti maysa a balay a pagaywanan. Iti dayta nasapa a malem nakitami isuna a nakakapkapsuten ngem sitatalna a nakaidda iti katrena.
Nabayagen a bulsek ni Zella, ngem nailasinna a dagus dagiti timekmi. Sinaludsodna no mabalin nga itdek kenkuana ti pammendision, a kinunana pay a nakasaganan a matay no kayat ti Apo a pagsublien iti pagtaenganna. Adda maysa a nasam-it, natalna nga espiritu iti siled, ken ammomi amin nga ababa laengen ti nabati pay nga orasna iti daytoy a biag. Inigganan ni Zella ti imak ket kinunana a nagkararag a sipapasnek tapno umayak a mangsarungkar kenkuana ken ipaayan iti pammendision. Imbagak kenkuana nga immaykami gapu iti direkta nga inspirasion manipud iti Nailangitan nga Amatayo. Inagkak ti mugingna, nga ammok a nalabit a diakton makita pay isuna iti daytoy a biag. Kasta ngarud ti napasamak, gapu ta pimmusay isuna iti kabigatanna. Ti pannakaitedko iti sumagmamano a liwliwa ken talna iti nasingpet a Zellami ket maysa a bendision kenkuana ken bendision kaniak.
Ti gundaway nga agbalin a bendision iti biag ti sabali a tao ket masansan a sumangbay a saan a ninamnama. Iti maysa a nakalamlamiis a rabii ti Sabado kabayatan ti panawen ti lam-ek ti 1983–84, nagbiahekami ken ni Sister Monson iti sumagmamano a milia a mapan iti bantay tanap ti Midway, Utah, a yan ti maysa a pagtaenganmi. Ti temperatura iti dayta a rabii ket minus 24 degrees Fahrenheit (–31°C), ken kayatmi a penken no nasayaat met laeng ti pagtaenganmi idiay. Kinitami ket naammuanmi a nasayaat met laeng, isu a pimmanawkamin nga agsubli iti Salt Lake City. Dikami pay nakaadayo iti sumagmamano a milia iti highway idi nagsardeng nga agandar ti luganmi. Naan-anay a naisadsadkamin idiay. Manmano a lamminenak, no kasta man, kas iti pannakalamminko iti dayta a rabii.
Sikekedked nga inrugimi ti nagna a napan iti kaasitgan nga ili, humagibis dagiti lugan a lumabas kadakami. Iti kamaudiananna nagsardeng ti maysa a lugan, ket indiaya ti maysa a barito a tulongannakami. Natakuatanmi idi agangay a limmaput ti diesel fuel iti tanke ti gas ti kotsemi gapu iti lamiis, a nangpabalin nga imposible a mapaandarmi pay ti kotsemi. Intulodnakami daytoy nasingpet a barito nga agawid iti pagtaenganmi iti Midway. Pinanggepko a bayadan isuna iti impaayna a serbisio ngem siaaayat a pinagkedkedanna. Imbagana nga isu ket maysa a Boy Scout ket kayatna ti agaramid iti naimbag. Inyam-ammok ti bagik kenkuana, ket impeksana ti panagyamanna iti gundawayna a makatulong. Iti panangipapanko nga agarup agtawen isuna iti edad ti misionario, sinaludsodko kenkuana no adda dagiti planona nga agserbi iti mision. Imbagana a saanna pay a masigurado no ania ti kayatna nga aramiden.
Iti kabigatan ti Lunes, sinuratak daytoy a barito ket nagyamanak kenkuana iti kinasayaatna. Iti suratko inallukoyko isuna nga agserbi iti full-time a mision. Inragpinko ti maysa a kopia dagiti librok ket inugedak dagiti kapitulo maipapan iti serbisio a misionario.
Kalpasan ti makalawas tinawagannak iti telepono ti ina ti barito ket imbagana a ti anakna ket maysa a kalaingan nga agtutubo a lalaki ngem gapu kadagiti nadumaduma nga impluensia iti biagna, napukaw ti nabayagen a tarigagayna nga agserbi iti mision. Imbagana a nagayuno ken nagkararagda iti amana tapno agbalbaliw ti pusona. Inkabilda ti naganna iti listaan dagiti ikararagan ti Provo Utah Temple. Ninamnamada a no kaskasano, iti maysa a wagas, masagid koma ti pusona para iti pagsayaatan ket agsubli iti tarigagayna nga agmision ket agserbi iti Apo a sipupudno. Kayat ti ina a maammuak a para kenkuana dagiti pasamak iti dayta a nalamiis a rabii kas maysa a sungbat dagiti kararagda para iti anakna a lalaki. Kinunak, “umanamongak kenka.”
Kalpasan ti sumagmamano a bulan ken ad-adu pay a pannakisarita iti daytoy a barito, naragsakankami unay ken ni Sister Monson a dumar-ay iti missionary farewellna sakbay ti ipapanawna a mapan iti Canada Vancouver Mission.
Naigundaway kadi laeng a nagsarak dagiti dalanmi iti dayta nalamiis a rabii ti Disiembre? Diak mamati a naigundaway laeng. Ketdi, mamatiak a ti panagkitami ket maysa a sungbat kadagiti naimpusuan a kararag da nanang ken tatangna para iti anakda a lalaki nga ipatpategda.
Manen, kakabsatko, ammo ti Nailangitan nga Amatayo dagiti kasapulantayo ket tulongannatayo no kiddawentayo Kenkuana ti tulongna. Mamatiak nga awan ti pakaseknantayo a nakabasbassit wenno awan pategna. Adda ti Apo kadagiti detalye ti biagtayo.
Kayatko nga igibus babaen iti panangisaritak ti maysa a kallabes a padas a naadddan iti epekto kadagiti ginasut a tattao. Napasamak daytoy iti parambak iti kultura para iti Kansas City Temple, lima pay laeng a bulan ti napalabas. Maitulad kadagiti adu a mapaspasamak iti biagtayo, iti dayta a panawen daytoy ket kasla maysa pay a padas a nakaurnosan ti amin a banag. Nupay kasta, idi maammuak dagiti kasasaad nga adda pakainaiganna iti parambak iti kultura iti rabii sakbay ti pannakaidaton ti templo, naamirisko a saan a gagangay ti pabuya iti dayta a rabii. Ketdi, naidaddaduma daytoy.
Kas kadagiti amin nga okasion iti kultura a naangay a mainaig kadagiti pannakaidaton ti templo, nagensayo dagiti agtutubo ti Kansas City Missouri Temple District iti pabuyada iti nagsisina a grupo kadagiti bukodda a lugar. Ti plano ket agkikitada amin iti dakkel a maupaan a municipal center iti bigat ti Sabado ti panagpabuya tapno maammuanda no kaano ken sadino ti serkanda, sadino ti pagtakderanda, no kasano ti kadakkel ti giwang iti nagbabaetanda ken ti tao a sumaruno kadakuada, kasano ti rummuar iti umuna a kadsaaran, ken dadduma pay---adu a detalye a nasken a maalada a dagus kabayatan ti agmalem a buklen ti nadumaduma a buya tapno mapapintas ken mapasayaat ti maudi a pabuya.
Adda maysa laeng a dakkel a problema iti dayta nga aldaw. Ti sibubukel a produksion ket agpannuray kadagiti nakarekord a paset a maipakitanto iti dakkel a screen a maawagan iti Jumbotron. Dagitoy nairekord a paset ket napateg unay iti sibubukel a produksion. Saanda laeng a pinagsisilpo amin dagitoy, ngem ti tunggal naka-televised a paset ti isu ti pangirugi iti sumaruno a pabuya. Dagiti video a paset ket napateg unay tapno maipatungpal ti sibubukel a produksion. Ket saan a gumana ti Jumbotron.
Sidadanag a nagtitinnulong dagiti technician a nangrisut iti problema idinto nga agur-uray dagiti agtutubo, ginasgasut kadakuada, a naibusen ti napateg nga oras ti panagensayo. Kasla imposible a marisut ti kasasaad.
Ti nagsurat ken ti direktor ti parambak, ni Susan Cooper, ket inlawlawagna idi agangay: “Bayat ti panangpadasmi iti sabasabali a plano, ammomi a saan nga omobra daytoy. …Bayat ti panangkitami iti iskediul, ammomi a saanmin a kabaelan pay daytoy, ngem ammomi nga adda kadakami ti maysa kadagiti kaindaklan a pigsa iti kadsaaran iti baba---dagiti 3,000 nga agtutubo. Kasapulanmi ti bumaba ket ibaga [kadakuada] no ania ti mapaspasamak ken makaalakami iti pigsa iti pammatida.”3
Maysa nga oras laengen sakbay a mangrugi a sumrek iti center dagiti agbuya, nagparintumeng dagiti 3,000 nga agtutubo iti suelo ket naggigiddan a nagkararagda. Inkararaganda a maparegta koma dagiti tao a mangtartarimaan iti Jumbotron tapno maammuanda no ania ti nasken a tarimaanenda iti daytoy; indawatda iti Nailangitan nga Amada a tulonganna ida a makaaramid iti saanda a kabaelan nga aramiden gapu ta awanen ti oras.
Kuna ti maysa a nagsurat maipapan iti daytoy kalpasanna, “Maysa a kararag a dinto kaano man malipatan dagiti agtutubo, saan a gapu ta natangken ti suelo, ngem gapu ta tinunaw ti Espiritu dagiti tulangda.”4
Saan a nabayag immasideg ti maysa kadagiti technician a nangibaga kadakuada a natakuatanen ken naaturen ti problema. Kinunana a suerte ti pannakasolbarna, ngem nasaysayaat nga ammo dagita amin nga agtutubo ti pudno a gapuna.
Idi sumrekkami iti municipal center iti dayta a rabii, awan ti ammomi maipapan kadagiti napasamak a parikut iti dayta nga aldaw. Idi agangay laeng a naammuanmi ti maipapan dagitoy. Nupay kasta, nasaksianmi ti nakapimpintas ken napasayaat a pabuya---maysa kadagiti kapintasan a nabuyakon. Nagraniag kadagiti agtutubo ti nagloriaan, nabileg nga espiritu a narikna ti amin a dimmar-ay. Kasla ammoda no sadino ti serkanda, sadino ti pagtakderanda, ken no kasano ti pannakidanggayda iti dadduma pay nga agpabuya nga adda iti lawlawda. Idi naammuan a nagkurang ti oras tapno agensayo ken adu kadagiti pabuyada ti saan pay a naensayo ti sibubukel a grupo, napasiddaawak. Awan ti nakaammo. Pudno a ti Apo ti nangpunno iti pagkurangan.
Agingga ita diak pulos agsardeng a masdaaw iti wagas ti Apo iti panangparegtana ken panangiturongna iti amin a banag maipanggep iti pagarianna ken addaan iti panawen a mangted iti inspirasion maipanggep iti maysa a tao---wenno maysa a parambak ti kultura wenno maysa a Jumbotron. Ti kinapudno a kabaelanna, nga aramidenna, ket maysa a pammaneknek kaniak.
Kakabsatko, adda ti Apo iti unos ti panagbiagtayo. Ay-ayatennatayo. Kayatna a bendisionannatayo. Kayatna a kiddawentayo ti tulongna. Bayat ti panangtarabayna ken panangiturongna kadatayo ken bayat ti idedengngegna ken isusungbatna kadagiti kararagtayo, makasaraktayto itn ragsak ditoy ken ita a tartarigagayanna para kadatayo. Ammotayo koma dagiti bendisionna iti biagtayo, ikararagko iti nagan ni Jesucristo, ti Mangisalakantayo, amen.


text:
Baybay Abagatan Tsina
Ti Baybay Abagatan Tsina ket maysa a pingir a baybay a kapaset ti Taaw Pasipiko, a mangsaksakup iti lawa manipud iti Singapur ken Ilet ti Malaka aginggana iti Ilet iti Taiwan nga addaan ti agarup a 3,500,000 kuadrado kilometro (1,400,000 sq mi). Daytoy a lugar ket importante gapu kadagiti nagbanagan manipud ti maysa a pagkatlo kadagiti panagdaliasat dagiti barbarko kadagitoy a dandanum, ken adda pay pammati a daytoy a lugar ket agtengtengngel iti adu a reserba iti lana ken alingasaw.[1]
Mabirukan daytoy idiay
- abagatan iti kangrunaan a daga ti Tsina ken ti isla iti Taiwan,
- laud iti Filipinas,
- amianan iti Sabah (Malaysia), Sarawak (Malaysia) ken Brunei,
- amianan iti Indonesia,
- amianan a daya iti Malay peninsula (Malaysia) ken Singapur, ken
- daya iti Bietnam.
Ti bassit nga Is-isla ti Baybay Abagatan Tsina, a naururnos a kas purpuro, ket addaan ti bilbilang dagitoy iti gasgasut. Daytoy a baybay ken dagiti kaaduan nga awan ti nagtaeng nga is-isla ket suheto kadagiti agsupsuppiat a panagala ti panagturay babaen kadagiti adu a pagilian. Dagitoy a banag ket makaipakita kadagiti sabsabali a nagnagan a maus-usar kadagiti is-isla ken daytoy a baybay.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Panagkita kadagiti kangrunaan a banbanag iti gimongan ti salaknib idiay Asia Associated Press, ROBIN McDOWELL, Hulio 21 2011. Naala idi Hulio 21 2011


text:
Simmeksek iti muging ti lalaki dagiti nagaplayanna iti trabaho: dagiti construction site (ti kaunaan a trabahona iti Manila a kas peon), dagiti paktoria, dagiti restawran ken kantina, dagiti panaderia ken dadduma pay a pagtrabahuan a kas para innaw, dianitor, mensahero, hardinero ken adu pay. Ngem dina maawatan ta kalpasan a maammuanda ti kinaasinona, no saan a ngilangil, libbi laeng ti maisungbat kenkuana. Adda pay dagiti saan a pulos nga aguni kalpasan a naammuanda ti kinaasinona a kunam la no addaan iti makaakar a sakit. Wenno kabutengda? Ania koma ti pagbutnganda ket di met terorista wenno mammapatay?
Simmeksek dagiti naam-ammona a kaprobinsiaanna nga aglaklako kadagiti bangketa iti Quiapo. No aglakolako la ngatan? Ngem awan pay igatangnan iti kanenna, addanto la ketdin pagpuonanna iti negosio? Nagsennaay idinto a pinunas manen ti kannawan a dakulapna dagiti timbog iti pispisna.
Inkarina iti bagina nga uray kasano a rigatna ket nasken nga umaon iti kinakurapay. Dayta a kari ti puon ti bileg ken pingetna. Karbenganna dayta. Karbengan ti asinoman a mangtunton iti gasatna. Libre ti agarapaap.
Di pay naunnat ti natukkol a tengngedna. Narba pay laeng dagiti abaga, ken nalukot dagiti dakulapna iti uneg ti bulsa ti kupas a maong a pantalonna. Naarikap ti kannawan nga imana ti kakaisuna a sangagasut a pisos. Ania ti maaramidan ti sangagasut a pisos iti biagna? Nagmalem idi kalman a saan a nangan. Nasken nga aginut. Agingga iti maibturanna pay laeng ti bisinna, dina gastuen ti kuartana. Nasken a makabirok iti trabahona iti kabiitan a panawen ta no saan matay iti bisin. Agsisimparat ti ay-ayamen ti mugingna: ti kasasaadna, ti gimong, ti pulida, dagiti kakabsatna ken dagiti dadakkelna…
Iti nagsulian ti agpadaya ken agpaabagatan a kalsada, kinamangna ti awan matatao a waiting shed nga agir-irig ken darumog ti atepna, narba ti didingna ken nasuratsuratan kadagiti karkarna a letra. Naginana. Impusotna ti bagina iti natapok a tugawan sana insanggir. Nagkidem. Kasayaaatan amin nga aramiden ti addaan iti nabantot a sangol ti maturog tapno malipatanna ti aw-awitenna a dagsen. Nupay saan a sungbat ti parikut ti turog, paginanaenna ti maturtoran nga utek. Nasken met nga aginana ti utek. Mabannog met ti utek.
Ti kiraod ti tianna ti nangriing kenkuana. Mangriing ti boksit nga awan ti linaonna. Boksit laeng dimo kuna, ta sapulenna met ti pannakapnek ti kinaaniana. Naginat. Nagsuyaab. Nasugpet dagiti matana. Iti pattapattana, adda ngata maysa nga oras a nakaturog. Ngem saan a limmag-an ti awitna a sangol iti pannakariingna.
Inkeddengna manen ti magna. Nasken a makasapul iti trabaho. Mariknana ti kumanagkag a pudot ti nakamulagat nga init. Pasaray bang-esanna ti angdod ken alingasaw dagiti sementado a kalsada. Misuotanna dagiti gita nga ipugso dagiti naarimbangaw a lugan. Masemsem kadagiti agkaiwara a basura a “watering hole” dagiti dingraw, dagiti bao, dagiti pusa ken dagiti walang nga aso. Imbulsana manen dagiti imana. Naarikapna manen ti kakaisuna a kuartana. Nasken a mangipaunegen. Amangan no makulkolen dagiti bagisna ken aglukotlukot a kasla ikamen ti bitukana.
Nakarikna iti awis nakaparsuaan kalpasan a pinug-awanna namindua ti riang ti polona. Impunasna dagiti dakulapna iti muging ken pispisna, iti pingping, iti tengnged, sa kalpasanna impuligadna ti lanit dagiti dakulapna iti likud ti pantalonna. Inkuraid ti kannigid a ramramayna ti panguloten a buokna.
Nataldiapanna, beinte ngata a metros iti kaadayona iti kannawanna, ti nangato a pader ti subdivision a yan dagiti karkariton ken sarsarpaw. Iti sirok ti bassit a kayo nakitana ti maysa a lakay nga agpatpaturayok. Sadiay!
Nalabsanna ti bassit a sarpaw a naaramid iti karton ken naibarteng nga ules. Naalingagna ti mamedmedmedan a saibbek ken bulos nga asug. Ngem gapu iti awis ti nakaparsuaan, pinaspasannan a kinamang ti nagpaturayokan itay ti lakay.
Sinublianna ti sarpaw: agarup dua a metro por dua a metro ti kalawana ken lima a kadapan ti kangatona, napagsasaip ti karton iti agsinnubangir a pannakadidingna ken naibarteng ti naangpep nga ules tapno di makita ti linaon ti uneg; nagtutuon-nagsasaip a playwod ken aglatlati a sim ti atep.
Nangngegna manen ti asug. Sabali pay ti saibbek ti ubing a mangiyas-asug iti bisinna. Naguni. Saan a nasungbatan. Linukipna ti naibarteng nga ules. Binang-esanna ti naikayab nga angpep ken nabara nga alingasaw. Nagtimmukel dagiti mata ti lalaki iti naimatanganna a buya: ina nga agsasaibbek a mangar-arakup iti agedad ngata iti uppat a nakakutkuttong nga ubing a babai nga agas-asug. Nakailadda iti karton. Iti sikiganda, nakamasngaad ti agsasaibbek met a dungrit nga ubing a lalaki nga agedad ngata iti lima.
Nagdamag ti lalaki. Ngem tinaliaw laeng ti ina. Ti linaon ti mugingna ti nangdurog kenkuana tapno dapadapenna ti muging ti ubing nga ar-arakupen ti ina. Nabara ti ubing. Umap-apuy a bara! Dinamagna no adda agas nga impainum ti ina. Nagngilangil laeng daytoy.
(Adda tuloyna)


text:
Alpabeto a Griego
Ti alpabeto a Griego ket isu ti sinuratan nga inus-usar tattan iti panagsurat ti Pagsasao a Griego manipud idi maika-8 a sigloBC.[2] Daytoy ket naibatay manipud ti nasapsapa a alpabeto a Penisio, ken isu met daytoy ti taudan dagiti nadumaduma nga Europeano ken dagiti Tengnga a Daya a sinuratan, a mairaman ti Siriliko ken Latin a sinuratan.[3] Iti pay maipatinayon iti pannaka-usarna iti panagsurat ti pagsasao a Griego, iti taga-ugma ken dagiti moderno a pormana, tialpabeto a Griego tatta nga aldaw ket agserbi pay a taudan dagiti teknikal a simbolo ken etiketa kadagiti adu a dominio iti matematika, siensia ken dagiti dadduma pay a pagobraan.
Iti klasiko ken moderno a pormana, ti alpabeto ket addaan kadagiti 24 a letra, a naurnos manipud ti alpha aginggana iti omega. Kasla iti Latin ken Siriliko, ti Griego ket kasisigud nga addaan kadagiti agmaymaysa a porma iti tungngal maysa a letra; daytoy ket nakaparang-ay iti pannkailasin a kaso ti letra iti baetan dagiti porma ti dakkel a letra ken bassit a letra a paralelo iti Latin iti las-ud ti moderno a panawen.
Dagiti pateg ti uni ken dagiti naitaripnong a transkripsion para kadagiti letra ket aggiddiat iti baetan ti panagusar ti Taga-ugma a Griego ken Moderno a Griego, a maitagikua daytoy kadagiti ponolohiko a panagbalbaliw iti pagsasao.
Iti traditsional a ("politoniko") ortograpia ti Griego, dagiti bokal a letra ket mabalin a maitipon kadagiti nadumaduma a diakritiko, a mairaman dagiti panagtuldek a marka, a makunkuna a dagiti "pananganges" a marka, ken ti iota subscript. Iti agdama a sapasap a panagusar para iti Moderno a Griego manipud kadagiti tawen ti 1980, daytoy a sistema ket napalaka iti makunkuna a "monotoniko" a taripnong.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Swiggers 1996.
- ^ Cook 1987, p. 9.
- ^ Coulmas 1996.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Cook, B. F. (1987). Greek inscriptions. Unibersidad ti California Pagmalditan/Britaniko a Museo.
- Coulmas, Florian (1996). Ti Blackwell nga Ensiklopedia dagiti Sistema ti Panagsurat. Oxford: Blackwell Publishers Ltd. ISBN 0-631-21481-X.
- Daniels, Peter T; Bright, William (1996). Dagiti Sistema ti Panagsurat iti Lubong. Pagmalditan ti Unibersidad ti Oxford.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti alpabeto a Griego iti Wikimedia Commons
- Unicode sakop ti Griego
- Dagiti kas pagarigan iti panagsurat iti ima ti Griego


text:
VIGAN CITY – Saganaan dagiti agindeg ti Vigan ti manamnama a pannakaipangato ti plete iti traysikel kalpasan ti itatapog ti baro a tawen.
Insingasing ni Konsehal George Villanueva iti sessionda makalawas sakbay ti Paskua ti pannakairaman iti calendar of business ti tricycle fare hike tapno trataren ti sangguniang panlungsod ngem saan a nagtuloy gapu ta impalawag ni Vice Mayor Ryan Singson a pakaseknan iti kuarta daytoy isu a masapul a dumalan pay iti first, second ken third reading.
Nupay kasta, kinuna ni Singson a masapul a dumalan pay iti public hearing ti ordinansa a mangingato iti tricycle fare hike.
“Iti rule ngamin, when it comes to money matters, masapul a dumalan (ordinansa) iti first, second and third reading,” kinuna ni Singson.
Segun ken ni Villanueva, adda naawatna a petision manipud kadagiti traysikelan ditoy siudad a dumawdawat a maipangato ti plete iti P10.
Kinuna pay ni Villanueva nga adda rollback ti plete ti traysikel idi 2008 ngem adda gentlemen’s agreement a maingato ti plete iti kanito a dumanon iti nasurok a P50 kada litro ti presio ti gasolina.
Ngem segun ken ni Konsehal Franz Ranches, kasapulan a mangidatag manen dagiti traysikelan iti sabali a petision tapno trataren ti sangguniang panlungsod.
Kinuna ni Ranches a masapul a masurot ti proseso iti pannakatratar ti petision dagiti traysikelan.
Kinuna met ni Singson a kasapulan a mangangay pay nga umuna ti komite ti transportasion iti public hearing tapno maammuan ti karirikna dagiti agindeg iti Vigan.
“Narigat a basta lattan maited ti tricycle fare hike nga awan ti public hearing,” kinuna ti bise mayor.
Kabayatanna, pabor dagiti agpaspasada iti traysikel iti Sto. Domingo ti panagreportda nga umuna iti police station sakbay a mapanda agitulod iti pasaheroda nangruna iti rabii.
Kinuna ni George Butardo, presidente ti garupo dagiti traysikelan, a diskresion ti agpaspasada ti mapan agpirma iti log book iti police station nangruna no adda panagduaduana iti katatao dagiti pasaherona.
Inaprobaran itay nabiit ti sangguniang bayan ti Sto. Domingo ti ordinansa nga agpirma nga umuna dagiti agpaspasada iti traysikel iti log book ket ilanadda ti nagan dagiti pasaheroda ken ti lugar a papananda sakbay a itulodna dagitoy.
Segun iti chairman ti komite ti peace and order and public safety a naputar ti nasao nga ordinansa agsipud kadagiti napasamak a krimen iti kallabes a nakabiktimaan dagiti agpaspasada iti traysikel.#


text:
CANDON CITY – Maysa a balo ti natay gapu iti panangdungpar kenkuana ti maysa a lugan idi bimmallasiw iti kalsada nasional a sakup ti Barangay Ayudante ditoy.
Nainaganan ti biktima a ni Jesusa Toquero, 68, residente iti Barangay Ayudante ditoy siudad, idinto a maysa a managan iti Philip Patuban,31,naasawaan, drayber ti Isuzu Elf a nakadungpar iti biktima.
Segun iti polis, bumallasiw koma iti kalsada ni Toquero ket mapapati a naladawen idi makita ti drayber ket nupay nagpreno, nadungpar latta ti biktima.
Naipuruak ti biktima gapu iti pigsa ti pannakadungparna ket natay iti ospital a nakaitarayanna gapu iti sugatna iti ulo ken dadduma a paset ti bagina.#


text:
KAMALIG
Ania, millionarion ni Battuog?
Maika-3 a Gungguna
Premio Andel
Salip ti Makapakatawa Sarita
PAGPAMPANUNOTAN:
1. Dimo aramiden a barengbareng ti nagan ti Dios
2. Naasi ti Dios iti tao a naagawa
3. Santo la agprogreso ti pag-ong no iruarnan ti ulona
4. Dayta nalayog a kayo ket maysa laeng idi a bunobon nga umag-agep iti daga
5. Uray ngata kabaelam a parsuaen ti sibubukel nga uniberso iti
las-ud ti lima nga aldaw, nalaad latta a bagbagaam ti Dios
NABAYAGEN nga arapaapko met iti makaputar ti sarita. Uray no por kaasi laeng kadagiti nataraki ken nadayaw nga editor ti pannakaipablaakna. Uray man ket no agbayadak iti limagasut a pisos basta la ketdi maipablaak. Naimbag la nga ukra-ukraden met ti kopia iti ummong ti linnastogan. Agasem met aya, ti kakaisunanto a maawagan iti rayter ditoy Brgy. Bolboltit? Imasnan, ipag, kasla inasukaran a tagapulot!
Kas ita, addaanak iti aydea, ngem kasano nga irugik nay? A, makaammo ditan, irugikon a tugtugkelan ‘toy keyboard ti kompiuterko. Konsentret, konsentret, konsentret…!
AGIMUKMUKAT ken agsuysuyaab pay laeng ni karriing nga apo Init, no labsen ti agsao, makaplengen iti lapayag ti sintonado-sientodies a panangikanta ni Pandong Dungdong ti O, Naraniag a Bulan. Pagammuan, napahatsing.
“Pagbalinennak metten a tinapa!” Binang-esan ni Pandong ti sabeng-bang-i ti kumalkalawikiw nga asuk ti mapupuoran a bulong ti algarroba a kinuraid ti baket a kaarrubada. Agpaabagatan ti pul-oy isu a maasukan ni Pandong.
“Apo, yad-adayom, di koma agbagyo!” Nanglangit ketdi ti baket a nangunnat ti di maunnaten a siketna.
Kinurikoran ni Pandong dagiti sarang a lapayagna babaen kadagiti tammudona ta kasla napompiang iti nangngegna. Ngem nagteppel. Domingo ita. Napanunotna, no apaenna ti baket a nangtallikuden ti langit, amangan no daytoy pay ti lapped panagbalinna a Don Fernando Alcantara y Purificacion, Senior, multi-milionario. Kabaknanganton ditoy Brgy. Bolboltit. Imasnan, ipag, kasla inasukaran a tagapulot!
Linisian ni Pandong ti asuk. Pinugiitan ken pinayapayanna ketdi ti baket a kaarrubada ket kinuna: “Malasenka koma iti tung-it no malem tapno agkatayka nga awan iti isukmonmo!”
Limnek ti baket iti nganga ti ridaw ti kusina ti bungaloda. Nangrugi ti cold warda nga agkaarruba, dua a bulanen ti napalabas. Madama idi ti barangay assembly idi inyangaw ni Pandong a nakali aminen a golden buddha ni Yamashita, ngem awan ti mangayat a mangkali iti golden buddha ti baak a baket. Napasugkian ti baak. No di ket tungngiib daytoy a Pandong Dungdong, ta mabalin kadi met nga iwaragawag iti barangay assembly ti ‘misterio ti pammati’ dagiti matmaturog iti nalam-ek ken ‘atitiddog a rabii?’
Nagpagnapagna ni Pandong iti pananglisina ti asuk. Inyalikakana a malukot ti puraw a pantalon a pinasikkil ti linugaw a pinagalmidor ni Intang a baketna. Maikaglis ken maanakan laketdi ti masikog a timel a maikawa nga aglanding iti puraw a sapatosna a lalat. Nayat met idi kalman a biniton ni Intang ti sapatos ta amangan no ibabawi ni Pandong ti panagbalbaliwna. Tapno di agel-el ti agatsuka a ling-et iti kuelio ti long sleeves a puraw a teturon, inap-apanna iti puraw a panio ti teltel. Teltel a nakaibudakan ti mapa dagiti golden buddha ni Yamashita. Mapa a kasulitnan nga agasan iti sulfur ointment. Immubing ketdi ti langana iti edadna a piptiseken.
Makimisada ken ni baketna iti oras ti alas-otso. Minusiiganna ti imitasion a Seiko 5 iti punguapunguanna idi nariparna ti oras.
“Naburak kad’ ‘ta sarmingen, Intang, maylab? ‘Toyka sapatoskon nga agsarming! Uray dikan agsagaysay, matuloy latta ti misa!” pinagimbudona pay dagiti dua a dakulapna sana indekket iti ngiwat iti panagpukkawna. Inlayonna a sinang-awan dagiti dakulapna, inangotna ket immisem. Kabrasna laeng itay, a nangpitpitanna iti putan kampit ti maudi a lua ti kolget.
“Umayen! Ania la ket ‘ta darasmon, ‘ya, ket media pay laeng!” naibuang ni Intang iti ridaw a mangam-ammimi pay laeng ti naingpis a bibig iti impulagidna itay a lipgloss. Nalayak ti bestidana a puraw. Nagdalungdong met iti puraw. Nagistep-in met la iti puraw. Inrikepnan ti ridaw ti agbeginingen nga aggudbay a dos grados a tinabla a balay.
“Iti simbaan, awan tugaw ti maladaw!”
“Narigat met a no di urnosen ti bagi, ania la ketdin.”
Kaedadanna ni baketna ken kinaubinganna met laeng. Dua ti bunga dagiti arasaasda. Ni JR, agtaktaksi idiay Manila ngem agiskuela iti rabii. Ni Carla a buridek ti kabbalayda.
Immaklili ni Intang iti kanawan a siko ni Pandong. Kinamangdan ti bit-ang nga agpalaud. Sadiayton sungaban nga agluganda iti traysikel nga agpaili.
“Yaaayyyy, white gentleman! White gentleman! Mabutengak! Mabutengak! Ha? Ne, kunak la ket no white gentleman ti masabatkon, yor! Nakaolhuayts met ‘gamin. ‘Maykan, ‘maykan, Ikko, dika agbatbati!” Naginnenerbios, naginlalagaw-naginbubuteng, kundi pampag iti barukong kampay idi ti numero uno a sutil iti Purok Daya, idi nasabatda iti tengnga ti bit-ang.
“’Nia a white gentleman a lablabidem met, lukdit!” Di nateppelan ni Pandong ti panagasuk ti agong ken dagiti lapayagna a sarang, no labsen ti agsao, iti nangngegna nga insawang daytoy padana a battuog. Lalo ket dida agkadutdotan a dua. Ta lastog pols repel its ader, ngarud.
“No adda ti white lady, di adda met ti white gentleman? Adda!” Kasla gakgak ti sumayet a bullfrog ti garakgak ti sutil. Agyugyog pay ti butitna nga uksob a pagar-aruyotan ti ling-et.
Makaisem-a-saan ni Intang. Kasla ngiwngiw ti mabisin a netib a takong ti panagkimmokimmot ti subsobna iti inna panagngatingat iti tallo a diusiprut. Agalis-alis dagiti mulagatna kadagiti a dua a battuog sa nagpalpalittuok iti ngatngatingatenna.
Inimutan ti bit-ang. Awan ti masarakan ni Pandong. Ngem atiwenna ti Apollo 11 a sumiag iti law-ang iti taray ti utekna kadagiti kakastoy a bambanag. Paspas! Inuksotna ti kanawan a sapatos. Ipak-olna koman ti takon iti lulonan ti manileng a kalbo, ngem nagbuatiten ni Ikko. Naimbag ta naigawid ni Intang ti lakayna. No saan, naipakamat a naipalapal dayta moccasin a sarabo ken Lakay Antot a kaarruba a naggaput’ California.
“Isunan, ‘nia ketdin! Ammom la ngarud a sutil, tutopam pay laeng?”
“Ninanattan! Al-al-alia ketdin panagkitana kaniak? Lukdit!”
Lig-isenka kamman kasla ampas, lukdit, kuna koma pay ni Pandong ngem timmangad ketdi sa nagtanamitim: Apo, saan koma a daytoy ti rason iti panangibabawim iti kiddawko.
Dats korek! Daytoy ti rason no apay maikasiamen ita a Domingo a makimismisa. Agnobnobena. Ta tallo met laeng a rason no apay a makimisa ti tao: agyaman, paibalballaet ken agkiddaw.
Idi nagkallaysada nga agassawa, tuentipip yiren ti napalabas, ti maikadua nga iseserrekna iti simbaan. Umuna idi nagbuniag idi agmakatawen.
Kasunganina unay ni Intang, ta di la ket agsakit wenno agtudo, saan a manglangan a makimisa iti Domingo. Iti naminwalon a Domingo nga istret a simmurot a nakimisa ni lakayna, pasaray damagen ni Intang iti bagina no nagsublin ti nagabsent widawt opisial lib a nakem ni Pandong.
“Dika la ket sinuktanen ‘ta mediasmo!” masemsem-a-saan ni Intang idi nakitana a limsut ti kawweng a tangan iti asul a medias. “Battuogka a talaga! Medias laeng dika pay madait?” Battuog kunami iti napeklan a sadut.
“Didanto met la makita!” Inagawaan ni Pandong iti nagsapatos. Iti sungaban, limmugandan.
“Dinengngegen ti Dios ti kararagko. Nagbalbaliwkan, lakay. Ala, gumatangak ita iti kukod ti baboy nga ilauya ta uray no ingatom manen dayta maysa a sakam iti inka pannangan.”
Di simmungbat ni Pandong. Kalkaldoen ti mugingna no kasano a balsenna ni Ikko.
Kasla oberyus a kiskisan ti ungor ti angkiter a traysikel a naglugananda. Nangisit ken napuskol ti gita nga ipugtit ti tumarakatak a tambutso. Tambutso a nagalutan iti kudil ti butakal tapno saanda nga agdibors iti nakaikaptanna. Pasaray agsaiddek ti angkiter iti rigatna a makalog iti lasonglasong a kalsada ti barangay. Sumagpat daytoy iti sementado a kalsada nasional.
“Nagreplayen ti Dios kadagiti kararagko. Dikan umin-inum iti nasanger. Dika payen mapmapan makitung-it ken makipallot-- “
“Ken dika payen agar-arem, dimo kunaen, Intang maylab, ta yu ar may wan en onlik. Pramis!” Intag-ay pay ni Pandong ti kanawan a dakulapna.
“Diak met ibagbaga dayta, lakay.”
Idi saan nga agtimek ni Pandong, nagpalubo ni Intang.
“Don Fernando Alcantara y Purificacion, Senior, kunam!”
Nabtak ti kasla ulo ti maladaga a lubo ti diusiprut a pinuyot ni Intang. Uray la pimmuraw dagiti nangisit a bukelbukel dagiti matana iti pannakaappel ti agongna a dulpap. Naganangsab. Dinagusna nga inammimian ti tsiklet, sana met insubli iti uneg ti ngiwatna, sa idi kuan, kasla ‘tay kuladongen a nuang ni Mundong Baak a kaarrubada iti inna panagkabukab. Nagpalpalittuok manen a nangmatmat ken ni Pandong. Mapaspasel daytoy. Mulmulmolan ti mugingna: dinsa met nagbalbaliw ti ‘nimal itoy a tao? Ay, mamalok la ketdi agingga a dagiti laengen ti purawpuraw dagiti matana ti makita no balbalatongennak.
“Makitana daydiay nga Ikkoriteg, Intang, maylab, millionarioakon! Siakon ni Don Fernando Alcantara y Purificacion, Senior, multi-millionario!” Impigsana pay.
Kunam pay, kasla timmodas iti bunot-paningit-sindioker-klos-sekret iti ragsak ni Lakay Temyong a drayber iti naallingagna nga iskop. Isu ket ti host ti “Talk Show” iti paradaan ti traysikel idiay ili. Laklakayan met a durbab, agrarapang ti dilana. Imbes nga agpatiwerwer ta nakalas-uddan iti haywe nasional, nagin-inayad ketdi. Nagalingag. Ania, millionarion ni Battuog? Nasken a maammuanna no apay a nagmillionario ni Pandong. Dakkel la ketdi a damag daytoy. Imposible nga agmilionario ni Pandong a numero uno a kadagsenan ti ubet? Nakaraepton dagiti kaarrubana, dipay nakabunobon? Sangkasao no kua daydi katuganganna a lakay:
“namintwentiterdton a naglupos ti beklat, dipay nakapaminsan ni Pandong!”
“Donia Renata, maylab, sagmamano ngata aya ti prangkisa ti Jollibee, McDo ken Ateneo? Tapno libren ti hamburger ken panagiskuela dagiti dua nga annakta?”
Natilmon ni Intang ti kabkabukabenna a diusiprut iti nangngegna. Nagsagkasagkak kabayatan iti panangtambiotambiogna ti teltelna.
“Kuaemon?”
Nagsat manen ti aanusan ni Intang. Timmayok manen ti haybladna: “Dika pay malagdaanen ti marmarba a balaytayo iti kinabattuogmo, dayta ket prangrangkisan ti iselselselmon dita tuktokmo?”
Natnag ti pustiso ti lakay a tsismoso iti illekna. Naimbag ta nasippawna ti artipisialna ket insubona met la dagus. Inyad-addana pay nga pinaginayad ti angkiter.
“Donia Renata, maylab! Dua nga aldaw pay manipud ita, maaddaanakton iti nasurok a sebenti million pesos!”
TOMAS Pandek, Itong Kuddapit, Andong Mukat, Ben Taba ken Boss Polon ti kadua ni Pandong Dungdong nga agtutungtong iti weyting shed iti sungaban ti bit-ang iti Purok Daya.
“Naimbag pay ni Boss Polon, ta uray no balasang ‘diay juniorna ket nawadwad ti paw-it manipud Japan.”
“Japan, Japan ngarud, sagot sa kahirapan!”
“No idi ket padak a dipay makaibarbas, ngem itan, ayos ta pukis, plattap ta ubet, natambok ta wallet!”
“Ket ramananyo met ti paw-itna…” inyupreser ni Boss Polon ti sigariliona.
“No idi ket an-anusan ni Boss Polon ti agsigarilio iti Alhambra no awan a pulos, ita, Saratoga!”
“Kitaem man la ti biag a, uray la ibarbartekan ni Boss Polon idi ti sakit ti nakemna ta nagbalin ketdin a seksi a balasang ti lategan a Juniorna. Ita, isun ti anghelda.”
“Dakkel a babawik iti kinadangkokko idi ken ni Apolonio, este, Pauline.”
“Uray no agbalasangka metten, lukdit a kalukditan, ta ag-Japanka met, idurdurogko ‘diay welwel a Juniorko, ngem: ikantana ketdin ti: Di ako bakla, kla, kla, kla, kla, kla! Di ako siokla, kla, kla, kla, kla, kla! Lalaki po ako…!” Kunam la no kulkulagtit ti naispreyan nga igges ti birhinia ti kulkulagtit ni Tomas iti panangtuladna ti arte ti anakna.
Nagkakatawada.
“Iti rigat ni Pinoy ita a panawen, ti saan a makapag-abrod ket marigatan a bumaknang. Isu a dua laengen iti kakaisuna a pagkamangan: ti Dios ken ti lotto…” insanamtek ni Ben Taba.
“Dios, wen. Ayunak dayta. Ngem apay met ti lotto?” Kinudkod ni Itong dagiti paragpagna a kunam la no aggitara.
“Agkararag a mangabak iti lotto!” Inggarakgak ni Boss Polon.
“Agtagtagainep a nakamulagat, kunam a!”
Nagkakatawada.
“Adda met nagkalian iti sirok ti duog a bittaog iti suli ti bangkagyo, Pari Pandong. Pudnonsa met ti sasawendan a millionariokan?”
“Don Fernando Alcantara y Purificacion, Senior, kunam, pari!”
Naggayad ti isem ni Pandong. Agasem met aya ti maawagan iti don? Imasnan, ipag, kasla inasukaran a tagapulot!
“Innak ngarud ud-udan ‘diay nagkalaegan a daga ni Manong Martin, idta haywe ta pagipatakderak iti gasolinaan. Pagaabayek ditan ti Jollibee, McDo ken Chowking ta gumatangakto iti prangkisada.”
“Talaga a bimmaknangkan, pari!”
“Nakalim kadin daydiay pito a golden budha ken singkuenta a dram ti balitok a sapsapulen dagiti treasure hunter a Hapon ditoy lugartayo idi napan a bulan?”
“Hmmn, medio. Addanton ti nasurok sebenti million pesosko!”
“Ama, nagdakkel a kuarta daytan!” kuna ni Boss Polon.
“Adda met bassit a, pari. Polon. Ngem, dumawatak pay la ti sigariliom a. Maysa laeng. Sukatakto iti sangadram no makubrak ‘diay millionesko.” Dimmutdot lattan ni Pandong iti tallo nga istik a sigarilio a nakalatag iti paradipad ti weyting shed. Nagdardarasen a pimmanaw.
“Pinoy manen! Naglaingka a talaga, Filipino! Para Guiness Book of Record, kunam man! Millionario ngem awan igatangna iti sigarilio!”
“Maysa laeng kunana ket tallo met ti innalana. Asked one take two. Kasla bargain sale!”
Naggagarakgakda.
“Nakalina ngatan ti sapsapulen dagiti treasure hunter?”
“Bubonsa kano daydiay a pinakali ni Mari Intang? Pagsakduanda ti pagsibugda iti nateng.”
“GASOLINAAN, kunam?” Immulagat ti lakay a reterado a titser tu.
“Wen, ‘Nong Martin.”
“No awan ti ten millionmo, lipatemon ti gasolinaan. Franchise laengen ket mapanen ti hap million agingga maysa. Ti pay required capital.”
“Tsiken laeng dayta, ‘nong…!”
Iti tayag ti titser a lima kadapan ken siam a pulgada, tannawaganna ti alipuspos ni Pandong. Mapaspasel daytoy.
“Uray gudua million ‘nong, danunek!” imbaniekesen ni Pandong idi dina mauray ti banarbar a timek ti lakay.
“Sika ti kinamang dagiti treasure hunter nga immay idi napan a bulan ditoy barangaytayo?”
“Wen ‘nong.” Ket nagkatawa iti apagapaman.
Nauneg ti matmat ti titser ken Pandong.
PAKSIW a kukod ti baboy ti pangrabianda. Pinabanglo ti sibut, digo a nalaput. Kunam pay, insagpat pay ni Pandong ti kanawan a sakana iti palangka. Kasla akup dagiti kammetna. Kasla danog ti kadakkel dagiti pingpingna. Binay-an lattan ni Intang ni Pandong. Namnamaen ni Intang a nagreporman ti battuog nga asawana.
Naulimek ni Clara iti inna panagkutsara. Agingga ita, dipay la naikkat ti suronna iti amana. Maikatlo koman a tawenna iti edukasion sadiay kabisera, ngem nagsardeng ta awan ti pagtuloyna. Inkari ti amana nga agtuloy met laeng, ngem naisurat iti rabaw ti danum dayta a kari. Tapno matungpal ti arapaapna nga agbalin a titser, nagtaraken iti baboy ken pato. Tinulongan met ti inana. Iti dua a tawen, adda ti urnongnan a kuarenta mil. Namnamaen ‘toy balasang nga umanayen dayta a gastosenna agingga makaturpos. Unaen ngamin ni Pandong ti mapan makituttot, makidaya, mamalaybalay, matmaturog, agbartek ken makisugal.
“Ford Expedition kadi ti kayatmo a gatangek a luganmo, Clara?” nagsanapsap pay ni Pandong a nagdamag.
Naltotan ni Intang iti nangngegna. Imminum a dagus.
Naibbatan met ni Clara ti kutsara ken ti tinedor. Tinam-eganna ti nagtimmukel a lamisaan a pornika sana pinerreng ti amana.
“Starex ken ni inam ta imbag la a pagkargaanna kadagiti lakona a natnateng. Land Cruiser a latest edition kaniak.” Dua nga imana ti nangbagtin ti mallukong ket pimmanerperen ‘ta igup a sinaruno ti sanapsap ken sangakilometro ket gudua a tik-ab.
Apo, Apok ken Diosko, silpuam man pay ti kurdonko, ta diakto ket mamalo iti aklo ti ‘nimaltoyen nga asawak! inlangit ni Intang. No apay ket a sakitna met ti kellaat nga aghayblad. Sapay no di rapas. No aghayblad no kua ket pasaray makatosanna, masintokanna, makalkaganna, mamalona ni battuog. Di met bumales no kua ni battuog, panawannan ni Intang. Inton sumangpet iti balayda ni battuog, no saan a komento iti damag ti ipasarabona, prutas, wenno ania la ditan a gusgusto ni Intang. Wenno saan, angawenna ni Intang sananto apro-aprosan ken pekkepekkelan, ay, ket ti sumaruno nga eksena a ket agginnarakgakdanto manen a dua. Simple a biag, simple nga apa ken simple met laeng a panagkapia. Dayta ket ti apa ti agassawa.
“Dika mamati? No makubrarko daydiay nasurok a sebenti millionko, uray agumakanton nga agiskuela.”
Nangitangad ni Clara iti danum.
“Ti la ket malablabidyo manen a kunak, ‘tang. Agar-arapaapkay’ manen a simumulagat! Dayta ti paglainganyo!”
“Adda ti nakontakkon a gumatangak kunamsa!”
“Ket no diyo pay ammo ti agmaneho ti bisikleta wenno kuliglig, anianto la ket ti kotsen?” Naglibbi ni Clara ket pimmanawen.
“Din sa mamati ‘diay anakmo, baket?”
“Ala wen. Agawaam ngarud ta aginnawka.” Naeres metten ti ganasna a mangan ni Intang.
“Nasakit dagiti ramayko, baket. Sika la kadin a.”
“Kasano a nasakit ket nagduaam pay ti nagkammet!”
Naladawen ti amin idi naamiris ni Pandong a biddut gayam ti pambarna.
Ngem ni met la Intang ti naginnaw. Idi timmakder iti lamisaan ni Pandong, nagilad nga insigida iti immaratiddog a sopa a nangsango ti tibi. Dipay napudotan ti bukotna, no ar-arigen, nakaprimeran ti panagurokna.
AGSAPA. Kusina. Agitartar-ap iti balatong ni Intang idi nangngegna ti nagsaruno kanalbaag iti siled ni Carla. Maalingagna ti dayamudom ti balasangna. Simrek iti yan ni Carla.
“Kuaemon?”
Makasangsangit a nagbaniekes ni Carla.
“’Pay nga agkaiwaris dagita lupotmo?”
“Haynaku, nang, awanen, awanen!”
“Ti?”
“’Tay iduldulinko a kuarta a pagtuloyko nga agsikuela, awanen!”
Natiritir ti dila ti ina.
“Kuarenta mil pesos! Umanay koman a gastosek agingga makagraduarak.”
“Ket sino ‘garud ti nangala?”
“Ni la ketdi tatang!”
“Pabasolem ti amam?” Immulagat ti ina.
“Asino pay koma?”
Natalin ti natiritir a dila ti ina.
“Ania ket ti kastoyen a biag. Didak la ngarud mapaiskuelan, alaenda pay laeng ti kuarta nga urnong a pagtuloy.” Naganug-ogen ti anak.
KALKALPAS ITI panangaldaw. Ania ti kuaenna iti uneg? Kuna ni Intang iti bagina. Agkirkiwar daytoy iti imbilagna a balatong iti kanigid a sikigan ti balayda. Tinaliawna ti kamarin iti likud. Nasiputanna itay a simrek ni Pandong nga awitna ti kaggatangna a pagiwarnak. Ti kamarin ti pagidulinanda iti kaykayo a pagtungoda, pagpaluoman ti saba, pagitlogan dagiti manokda ken pagiyaponan ti anakan a kaldingda.
Dipay la nagsubli iti normal ti dara ni Intang. Nagindurog pay laeng ti haybladna. Dina ngamin mapaamin ni Pandong nga isu ti nangala ti kuarta nga iduldulin ti balasangna. Kabisadonan ti asawana. Aginpupungtot kampay idi no adda kalkallubanna. Ngem, naisem ken agkatkatawa no awan ti aramidna.
Inannadan ni Intang a makaparnuay iti karasakas iti yaasidegna. Simmirip iti bingi ti ridaw. Nagtupa dagiti sangina. In-inut a nalukot dagiti dakulapna. Immasuk ti agong ken dagiti lapayagna, no labsen manen ti agsao. Prinontalkikna ti ridaw. Nagduaanna ti nagbaniekes.
Ngem di man la nakigtot ni Pandong a nakadalupisak. Agkurkurobsa iti tarubong ti kamotit idiay planeta a Pluto ti panunotna. Nagduaanna ti nagtapaya. Nakalibbi a kunam la no makasangsangit. Matmatmatanna ti kaggatangna a pagiwarnak. Iti aglawlaw daytoy agkaiwara dagiti polietos ti lotto. Sabali pay ti nakabigao ken nakalabba.
“Pandong…?” Kasla kaas-asa a labaha dagiti mata ni Intang.
“Awan, baket, di pinatgan ti Dios ti wan en onli a kararagko.”
“Nga?”
“A mangabakak iti lotto. Siam a Domingo a nakimisaak. Awan sabali nga inkarkararagko no di laeng iti panangabakko iti lotto. Nasurok a kuarenta mil ti ginatangko a tiket, ngem awan. Nasurok pay met ngarud a sebenti million ti premio ti bola ti super lotto idi kalman. Sayang. Sayang a talaga…!”
“Isu a kunkunam a Don Fernando Alcantara ti naganmo ta namnamaemon a sika ti mangabak?”
“Inkararagko met. Malassa nga agpaysu, baket, no dipay nabola ti lotto ket ammon ti pangigatangan iti abaken?”
“Nangalaam ti intayam?”
“Ti dulin ni Clara.”
No labsen manen ti agsao, saanen nga asuk ti rumuar kadagiti abut ti agong ken kadagiti lapayag ni Intang no di ket apuy nga agsul-osul-oy.
“Duldog a laklakayan!” Timmuknon ti hayblad. Ginammatan ni Intang ti kasla takiag nga al-o iti nganga ti bato nga alsong. Dua nga ima ti nangpetpet, inlagtona pay nga immalo.
Ngem nadetekan ti radar ni Pandong ti peggad. Nakalisi. Maysa pay a malo. Nakalisi latta. Kapamitlo a layat, nagdisso iti kuribut ti mangukop. Timmakkias ti umanarikiak nga upa ta dina kayat a saksian ti sumaruno nga eksena.
Naudal ni Pandong ta naikaglis iti pannakabaddekna iti nakailad a putik. Kinaludon ni Pandong dagiti mapespessaanen nga itlog. Uray la nakalugit iti danagna ti tumanektek a kappessa a piek nagbatay iti mugingna. Adda iti uluanan ni Pandong ti kuribot.
“Duldogka a tao! Isugalmo ketdin ‘ta pagmatrikula ‘ta anakmo…!
Adtoyen ti maikapat a layat, umayen, umayen, dear readers…!
NGEM KELLAAT a naibuang ti ridaw ti siled. Dandaniak pay naitar-ap iti palangka iti kigtotko. Nariknak pay a limnek dagiti butillogko ken kimsen ‘diay kuak iti kigtotko. Ania ket ti biagen ti agdadamo a mannurat? ‘Guray man, narurossa metten ti pusok iti kigtotko? Umanangsab ti kontrabida ti arapaap. Paitnan, ipag, kasla pinaryaan-bakir nga apro!
“’Diay gargarutis a nuangmo, lakay, nakabulos manen!”
Isturbo. Kagangganasanna ket. Aggibus payen, hmp!
“Dipay makagatang ti kape ken asukar ti bayad dayta sursuratem! Ti la ket pagdaddadaelamon iti kanitom. Gastos ti kuriente ken ink. Dika pay la pagilo ‘ta kopunbanmo, ta pakinabangan ‘ta purriitmo a nangisit!” Nagikkis pay ti ridaw a naiserra.
Hmp, isturbo dayta a balkasia. Yanko itayen? Yankon…? Nareggaayen ti konsentresion. Ti tuloyna. Ti maikapat a layat. Ania ngata ti aramidek? Ay, pangkis a tukak, kasanok nga ituloy? ‘Diay nuang gayam!
` No patayen ni Intang ni Pandong iti malo? Dipay ket humor a nagtinnag a tragedy-parricide.
Sinal-iten a nuang ta rong tayming met! Tapaekto ket ngatan aya, ta iporkilokon, suronkon! Ania ti gibusna? Narigrigat iti mangigibus ti sarita ngem iti mangirugi?
Idi maipalek koman iti mumukatan ni Pandong, adda ti nangsarapa nga al-allia ti al-o? Dipay ket humor-horror?
“Aggunaykan a! Ad-adda ketdin dayta awan kuentana a sursuratem ngem ‘diay nuang!” Ni manen balkasia.
Napatpateg met a ti gibus daytoy a sarita, hmp! No ngata, madieken ti tomboy nga ansisit wenno bakla a tikbalang ti al-o ket agbalin a sabong ti karabasa? Apay a karabasa? Sabong ti bangar ketdin a! Ket daytoyen a sabong iti iselsel ni Intang iti ngiwat ni Pandong agingga agtulatulakak? Wenno adda ti nangigawid a kapre wenno pugot ken ni Intang? Wenno istap, kuna dayta nay kappessa a piek iti muging ni Pandong ket napasamak ti state of suspended animation? Dipay ket humor-fantasy?
Nagrigat la ket ti masingan ti konsentresionna.
No makalisi manen Pandong ket agbuatiten a rumuar? Niber indeng istorin a ta
agpakawan ken mapakawanto man met laengen?
“Krystalaaaa!!” Kellaat a nagparang ni Krystala. Inggawidna ni Intang. “Bwa-ha-ha-ha-ha-ha!!!” Nagparang met ni Harimon ket durduroganna met ni Intang a malmaluennan ti battuog a lakayna. Ngem ania ti bibiang dayta fantaserie iti tibi iti sursuratek? Mabalin latta met ngata no kayat, ta piksion ngarud, saan? Ti la ketdin mapampanunoten no kastoy a nasinga ti konsentresion. Ti sinal-ittan a balkasia. Ti sinal-ittan a nuang. Pagkabbalayekto ngatan da balkasia ken ti nuang, tapno awanen ti isturbo? Hmp!
“Tumakderka ditan! Kasangsangdonan ‘diay nuang ni Maning Man-aangat! Inkan kunak wenno balsigek ‘ta sinal-ittan a kompiuter! Balsigek no kunak, balsigek!”
Kasano nga igibusna aya, my dear readers? Agpasigak man laengen a kadakayo, ta makaammokayo la koman no ania ti kasayaatan a pangigibusan. Total, naibagak metten dagiti posible a pangigibusan. Select the best answer. No adda pay ti nasaysayaat a mapanunotyo a pangigibusan, mabalin latta. Total, italekkon kadakayo ti paggibusanna. Yunakon iti agyaman.
Babayu ngarud, innakon ikanawa ‘diay nuangko. Rapas dagiti dakulap ni baket, amangan no paysuenna a balsigen ‘toy kompiuterko, nakarkaro la ket ngaruden a diakon makasurat! ##
(30)
Saturday, June 25, 2005
ORIHINAL A MANUSKRITO
KAMALIG
6 comments:
- abril said...
-
Mayat...mayat, ala, uray saannak a literary critic, mang jim, kunaek nga eksperimental toy tiradam, open ending sa, a kasla tay sarita a 'Lady or the Tiger?'".
- 4:41 AM
- jim agpalo, jr. said...
-
ty, abril..
ipablaakko koma iti tawid daytoy.. idi sursuratek, idi addaak iti paggibusan, simmeksek iti utekko dayta "The Lady and the Tiger" isu a kasta met ti inaramidko.
napanunotko a napintas met daytoy a para iti makapakatawa, ket "nagerradoak" ketdin a nangisalip iti Premio Andel...addan ti sarita nga isagsaganak nga ikontes idi, ti "Ti Nasalukag Agbiag,Ti Sadut, Umuttot Uray Nakakumot" ngem intedko ken Ariel a para Rimat bareng no umisem met dagiti readers ti Rimat..
- 10:52 AM
- rva said...
-
mang jim, mas gustok daytoy orihinal a "sarita iti uneg ti sarita." napukaw daytoy iti bannawag version.
umapalak man ketdi. sapay ta makasutakyo met iti kastoy.
- 7:56 AM
- jim agpalo, jr. said...
-
ty, rva
makasuratka man met no pinsarem iti agsurat...kalakaan a suraten ti makapakatawa kunam sa...
- 4:31 PM
- joel said...
-
wen, kaka jim, napimpintas daytoy orihinal a manuskritom ngem iti adda idiay nga impablaak ti bannawag. unay laingmon a tumirada, kaka. apalanka la unay man. mangipabur-ika a man bassit iti tagtagilaing, manongmi.
- 9:04 PM
- joel said...
- This comment has been removed by a blog administrator.
- 9:06 PM