text:
Aríwánas
Ti aríwánas ket mays a nawatiwat, a grabitasion a panakaibedbed a sistema a buklen dagiti bituen ken dagiti estelar a tidda, maysa a interestelar apamay-an iti alingasaw ken tapok, ken nagruna ngem saan unay a maawawatan a komponente a pangpadasana a nanaganan ti nangisit a banag.[1][2] Ti balikas nga aríwánas ket naala manipud ti Griego a galaxias (YaλaEίaς), literal a kayatna asaoen ket "nagatasan", ti maysa a panagreperensia ti Nagririmpuok a Bitbituen nga aríwánas. Dagiti kas pagarigan dagiti aríwánas ket sumakop manipud dagiti ansisit nga adda dagiti basbassit ngem sangapulo a riwriw(107) a bitbituen[3] aginggan kadagiti higante nga addaan dagiti ginasut a trilion (1014) a bitbituen,[4] a ti tunggal maysa ket palpalikmutanna ti bukod ti aríwánasna a tengnga iti masa.
Ti aríwánas ket agloan kadagiti nadumaduma a bilang dagiti bituen a sistema, dagiti bituen a rimpuok ken ti kita dagiti interestelar nga ulep. Iti nagbaetan dagitoy a banbanag ket ti maysa a naingpis nga interestelar a pamay-an iti alingasaw, tapok, ken dagiti kosmiko nga anaraar. Ti nagisit a banag ket agparang ti panakaibilang para iti agarup a 90% iti masa kadagiti kaaduan nga aríwánas. Dagiti napalpaliiw a datos ket agipaltiing a dagiti nawatiwat unay a nangisit nga abot ket baka rumsuada iti tengnga kadagiti adu, wenno baka amin, nga aríwánas. Naipanunutan dagitoy a nagnangruna a mangiturturong iti aktibo a galaktiko a tengnga a mabirukan iti bugas kadagiti aríwánas. Ti Nagririmpuok a Bitbituen nga aríwánas ket agparang a mangisanglad iti maysa a kastoy a banag.[5]
Ti aríwánas ket naipakasaritaan a naikategoria segun kadagiti makitkita a sukogda; a kadaywan a maitudtudo kadagiti bukodda a makitkita a morpolohia. Ti kadaywan a porma ket ti eliptiko nga aríwánas,[6] nga adda ti basikaw nga immitlog a sukog a lawag a bariweswes. Dagiti agkusikos nga aríwánas ket nasukogda a kasla disko nga adda ti natapokan, nga agkilkillo a dagiti ima. Dagiti rinagis wenno karnarna a sukog ket naamammon dagitoy a kas dagiti rinagis nga aríwánas ken kadaywan a nagtaud manipud panagulo babaen ti grabitasional a panagguyod kadagiti kaarubana nga aríwánas. Dagiti kastoy a panakitignay a nagbaetan dagiti aríwánas, a mabalin a pagbanagan dagiti panagtitipon, a sagpaminsan nga inaramid ti naisangsangayan a panagpaadu dagiti aramid a panagporma ti bituen a magipapan dagiti agbettak a bituen nga aríwánas. Dagiti basbassit nga aríwánas ket awananda kadagiti nasupnet a patakder a maipadpatudo a kas dagiti rinagis nag aríwánas.[7]
Adda ngata dagiti agarup a 170 bilion (1.7 × 1011) nga aríwánas a mapalpaliiw a law-ang,[8][9] ken posible nga adadyu pay kadagiti nawatwatiwat a teoretiko a multiberso.[10] Kaaduan ket 1,000 to 100,000[11] a dagiti parsec iti diametro ken kadaywan a naisina babaen ti kaadayo iti urno s iti riwriw iti parsecs (wenno megaparsecs).[12] Ti Intergalaktiko a limbang (ti limbang a nagbaetan dagiti aríwánas) ket napnoda kadagiti naingpis nga alingasaw iti natimbengan a densidad iti basbassit ngem maysa nga atomo iti tunggal maysa a kubiko metro. Kaaduan kadagiti aríwánas ket naurnosda kadagiti pagurnosan iti asososasion a naamammoan a kas dagiti grupo ken rimpuok, a daytoy ket, a kadawyan daytoy nga agbalin dagiti dakdakkel a nalatak a rimpuok. Iti kadakkelan a gantingan, dagitoy nga asosasion ket sapasap dagitoy a maururnos kadagiti sabanas ken pilamento, a napalikmutan babaen dagiti nakadakdakkel a vkodapsi.[13]
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti balikas nga aríwánas ket nanalipud ti Griego a termino para iti bukod tayo nga aríwánas, galaxias (YaλaEίaς, "milky one"), wenno kyklos ("sirkulo") galaktikos ("nagatasan")[14] para iti langana iti langit. Iti Griego a mitolohia, ni Zeus ket inkabilna ti anakna a lalaki a naipasngay babaen ti mortal a babai, ti maladaga Herakles, iti suso ni Hera bayat nga isu ket nakaturturog tapno ti maladaga ket inumenna ti nadiosan a gatas ti mortal a babai ken iti gapu daytoy ket agbalinto a saan a matay. Ni Hera ket nakariing bayat nga agsussuso ken nakitana nga agayaywan ti dina amammo a maladaga: induronna ti maladaga ken pimmsuak ti gatasna iti rabii a langit, a nagpataud daytoy ti nakusnaw a lawag a natawtawaganen a kas ti Nagririmpuok a Bitbituen.[15][16]
Iti Aastronomiko a literatura, ti naipadakkel a balikas ti 'Aríwánas' ket maususar a mangitudo ti bukod tayo nga aríwánas, ti Nagririmpuok a Bitbituen, tapno mailasin manipud kadagiti bilion a sabsabali nga aríwánas. Ti Inggles a termino a Milky Way ket masurot manipud ti sarita babaen ni Chaucer:
"See yonder, lo, the Galaxyë
Which men clepeth the Milky Wey,
For hit is whyt."—Geoffrey Chaucer. Ti Balay iti Dayaw, c. 1380.[14]
Idi inaramid ni William Herschel ti bukodna a katologo dagiti nauneg a banag iti langit idi 1786, isu ket nagusar tinagan a agkusikos a nebulosa para kadagiti naisangayan a banag aka ti M31. Dagityo ket mabigbiganto a dagiti nakadakdakkel a nagtitiponan dagiti bitbituen, idi ti husto a kaadayo dagitoy abanag ket narugian a maiyamanan, ken materminodanto a ka dagiti iisla a law-ang. Nupay kasta, ti balikas a Law-ang ket naawawatan a ti kayatna a saoen ket ti intero nga irurumsua, so nga daytoy nga insao ket saan unayen a maususar ken dagiti banbanag ket nagbalin a naamammoan a kas dagiti aríwánas.[17]
Panagpalpaliiw a pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti realisasion a datayo ket agtaeng iti maysa nga ariwanas, ken adda idi, iti kinapudno, nga adda dagiti sabsabali nga ariwanas, dagiti paralelo a panakaduktalan a naaramid a maipanggep ti Nagririmpuok a Bitbituenp ken dagiti dadduma a nebula iti rabii a langit.
Nagririmpuok a Bitbituen[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Griego a pilosopo a ni Democritus (450–370 BC) ket nagipaltiing a dagiti naraniag a banda iti rabii a langit a tinawtawagan a Nagririmpuok a Bitbituen ket baka buklen dagiti adayo a bitbituen.[18] Aristotle (384–322 BC), nupay kasta, namatmati a ti Nagririmpuok a Bitbituen ket naaramid babaen ti "ti panaggangat iti immapuy a panagisang-aw kadagiti bituen a dagitoy ket dadakkel, adu ken nagiinnnasidegda" ken ti "panaggangat ket maaramid idiay ngato a paset iti tangatang, idiay rehion iti lubong nga agtultuloy kadagit panaggunay dagiti nailangitan."[19] Ti Neoplatonista a pilosopo a ni Olympiodorus the Younger (c. 495–570 AD) ket sientipiko idi a kritiko iti daytoy a kapanunutan, a sumupsupiat a no ti Nagririmpuok a Bitbituen ket sublinario daytoy ket nasken nga agparang a sabali kadagiti sabsabali a panawen ken luglugar iti Daga, ken daytoy ket nasken nga adda iti paralahe, na daytoy ket awan. Iti panunutna, ti Naririmpuok a Bitbituen ket maysa a nailangitanl. Daytoy a kapanunutan ket kalpasanto a makaimpluensia iti Islamiko a lubong.[20]
Segun kenni Mohani Mohamed, ti Arabiano nga astronomo a ni Alhazen (965–1037) ket nagaramid ti immuna a panagpalpaliiw ken panagrukod paralahe ti Nagririmpuok a Bitbituen,[21] ken isu ket "naikeddengna a ti gapuanan ti Nagririmpuok a Bitbituen ket awan ti paralahe, adayo unay iti Daga ken saan a tagikuaen ti tangatang."[22] TiPersiano nga astronomo a ni Abū Rayhān al-Bīrūnī (973–1048) ket nagipaltiing a ti Nagririmpuok a Bitbituen nga ariwanas ket dagiti "umnong dagiti adu a tidda iti masna iti nebulosa a bitbituen."[23][24] Ti Andalusian nga astronomo a ni Ibn Bajjah ("Avempace", d. 1138) ket nagipaltiing a ti Nagririmpuok a Bitbituen ket naaramid kadagiti adu a bitbituen a gangani nga agaasideg ken agparang ngaagtultuloy nga imahen gapu ti nagbanagan ti to be a repraksion manipud kadagiti sublunario a materiales,[19][25] a nagdakamat kadagiti panagpalpaliiwna iti pangsilpo iti Hupiter ken Marte a kas ebidensia iti daytoy nga irurumsua no ti dua a banag ket aginnasidegda.[19] Idi maika-14 a siglo, ti Taga-Siri a naipasngay a ni Ibn Qayyim Al-Jawziyya ket nagipaltiing a ti Nagririmpuok a Bitbituen nga ariwanas ket "reprep dagiti babassit a bitbituen a naipenpen iti maysa a globo dagiti natalinaed a bitbituen".[26]
Ti pudno a paneknek ti Nagririmpuok a Bitbituen a buklen dagiti adu a bitbituen ket nanipud idi 1610 idi ni Galileo Galilei ket nagusar ti maysa a teleskopio tapno maadalna ti Nagririmpuok a Bitbituen ken naduktalanna a daytoy ket buklen dagiti adu unay a bilbilang dagiti nakusnaw a bitbituen.[27] Idi 1750 ni Thomas Wright, iti bukodna a Maysa a kasisigud wenno baro a hipotesis iti Law-ang, ket nagsirmata a (napudno) ti ariwanas ket mabalin a agliklikmut a bagi dagiti nawatiwat a bilbilang dagiti bituen a tinengtengngel babaen ti grabitasional a puersa, a kaparis ti sistema a solar iti dakdakkel a gantingan. Ti nagbanagan dagiti disko dagiti bitbituen ket makita a kas banda iti langit manipud ti perspektibo iti uneg ti disko.[28] Iti maysa a tratado idi 1755, ni Immanuel Kant inpasayaatna ti kapanunutan ni Wright a maipanggep tipatakder iti Naririmpuok a Bitbituen.
Ti immuna a panagpadas ti panagipalpalawag ti sukog iti Nagririmpuok a Bitbituen ken ti puestona iti Init ket inaramid ni William Herschel idi 1785 babaen tinaannad a panagbilang dagiti bituen kadagiti sabsabali a rehion iti langit. Isu ket napakataud iti diagrama iti sukog iti ariwanas iti sistema a solar nga asideg ti tengngar.[29] A nagusar iti napasayaat a arngian, ni Kapteyn idi 1920 ket nakasangpet iti ladawan iti bassit nga (diametto ti agarup a 15 kiloparsecs) basikaw nga immitlog nga ariwanas nga adda ti Init nga asideg ti tengnga. Ti sabali pay a pamay-an ket babaen ni Harlow Shapley a naibatay tipanagkatologo dagiti globular a rimpuok a nagiturong daytoy ti naisangsangayan a sabali a ladawan: ti maysa a dalumpinas a disko nga adda ti diametro ti agarup a 70 kiloparsecs ken ti Init ket adayo manipud ti tengnga.[28] Dagitoy dua apanagusig ket napay ti panangala ti panagsagepsep iti lawag babaen ti interestelar a tapok nga adda ti galaktiko a dalumpinas, ngem kalpasan ni Robert Julius Trumpler ket inbilangna daytoy a nagbanagan idi1930 babaen ti panagadalna dagiti nalukatan arimpuok, ti agdama a ladawan ti bukod tayo ng aariwanas, ti Nagririmpuok a Bitbituen, ket rimsua.[30]
Pannakailasin manipud kadagiti sabali a nebulosa[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi maika-10 a siglo, ti Persiano nga astronomo, a ni Abd al-Rahman al-Sufi (naamammoan iti laud a kas ni Azophi), ket nangaramit tikasapaan a nairehistro a panagpalpaliiw iti Andromeda nga Ariwanas, a nangipalpalawag a daytoy ket "bassit nga ulep".[31] Ti Andromeda nga Ariwanas ket nawaya a naduktalan manen babaen ni Simon Marius idi 1612.[31] Ni Al-Sufi ketnainagananna pay ti Dakkel a Magallanes nga Ulep, a makita daytoy manipud idiay Yemen, ngem saan a makita idiay Isfahan; daytoy ket saan a nakita dagiti Europeano aginggana idi nagbaniaga ni Magellan idi maika-16 a siglo.[32][33] Dagitoy ti immuna nga ariwanas a saan a ti Nagririmpuok a Bitbituen a napalpaliiw manipud ti Daga. Ni Al-Sufi ket nagipablaak kadagitoy a panagsukusokna iti librona a Libro dagiti Natalinaed a Bituen idi 964.
Idi 1750 ni Thomas Wright, iti bukodna a Maysa a kasisigud a teoria wenno baro a hipotesis iti Law-ang, naisipanna (nga husto) a ti Nagririmpuok a Bitbituen ket nadalumpinas a disko dagiti bituen, ken adda dagiti nebulosa a makita iti rabii a langit ket mabalin a dagiti sabsabali a Naririmpuok a Bitbituen.[28][34] Idi 1755, ni Immanuel Kant ket nangipaamo ti termino nga "isla a law-ang" para kadagitoy a adayo a nebulosa.
Ti pakaipanan ti maika-18 a siglo, ni Charles Messier ket nagumnong ti maysa a katologo a naglaon kadagti 109 a karanigan a nebulosa (nailangtan a banbanag nga agparang a kasla nebulosa), kalpasan daytoy ket sinaruno ti dakdakkel a katologo dagiti 5,000 a nebulosa nga inurnong babaen ni William Herschel.[28] Idi 1845, ni Apo Rosse ket nagaramid ti maysa a baro a teleskopio ken nakabael a namgilasin ti paggiddiatan ti basikaw nga immitlog ken agkusikos a nebulosa. Isu ket nakabael pay a nakakita ti agmaymaysa a puntos a nagtaudan kadagitoy a nebulosa, a adytoy ket nangted ti panagpasingked kadagiti nasapa kapanunutan ni Kant.[35]
Idi 1912, ni Vesto Slipher ket nagaramid kadagiti spektrograpiko a panagadal kadagiti karanigan a nagkusikos a nebulosa tapno maikeddengna no dagitoy ket naaramid manipud kadagiti kimiko a manamnama kadagiti planetario a sistema. Nupay kasta, ni Slipher ket naduktalanna a ti nagkusikos a nebulosa ket adda dagiti nagato a nalabbaga panagsukat, a daytoy ket mangitudo a dagitoy ket umadadayo iti naparpardas a gatad ngem ti panagtalaw a kinapardas ti Naririmpuok a Bitbituen. Nga isu ngarod a dagitoy ket saan a naibedbed ti grabidad ti Nagririmpuok a Bitbituen, ken dagitoy mabalin a saan a paset iti ariwanas.[36][37]
Idi 1917, ni Heber Curtis ket nakapalpaliiw ti nova a S Andromedae ti kaunegan ti "Nalatak nga Andromeda Nebulosa" (a kas ti Andromeda nga Ariwanas, ti Messier a banag a M31, a naamammoan). Iti panagbirbirukna kadagiti potograpiko a rehistro, isu ket nakabiruk pay kadagiti 11 a nova. Ni Curtis ket napaliiwna a dagiti nova ket, iti katimbengan, a 10 kinadakkel a nakuskusnaw ngem dagiti rimsua iti bukod tayo nga ariwanas. A kas ti nagbanagan daytoy isu ket nakapabael a nakaaramid ti panagkarkulo ti kaadayo kadagiti 150,000 a parsec. Isu ket nagipatakder kadagiti makunkuna a "isla a law-ang" a hipotesis, nga agibagbaga a ti agkusikos a nebulosa ket dagiti nawaya nga ariwanas.[38]
Idi 1920 ti nakunkuna a Nalatak a Suppiat ket naaramid a naggiddiatan ni Harlow Shapley ken Heber Curtis, ti kaipapanan ti kasasaad iti Nagririmpuok a Bitbituen, ti agkusikos nebulosa, ken dagiti rukod iti law-ang. Tapno masuportaranna iti daytoy a pangtunton a ti Nalatak nga Andromeda Nebulosa ket maysa nga akin-ruar nga ariwanas, ni Curtis ket nagisurat a ti langa dagiti nagisit a bet-ang a kapadpada dagiti tapok nga ulep idiay Naririmpuok a Bitbituen, ken ti pay naisangsangayan a Doppler a panagsukat.[39]
Daytoy a banag ke naipatingga a naikeddeng idi nasapa panawen ti 1920. Idi 1922, ti astronomo a ni Ernst Öpik ket nagited ti kaadayo a panagikeddeng a nagsuporta ti teoria a ti Andromeda Nebulosa ket maysa nga adayo a naisangsangayan a galaktiko a banag.[40] Ti panagususar ti 100 a pulgada a Bantay Wilson a teleskopio, ni Edwin Hubble ket nakapabael a mangsulbar dagiti akin-ruar a paset dagiti agkusikos a nebulosa a kas urnong dagiti nagmaymaysa a bituen ken nanginagan kadagiti Cepheid a panagdumaduma, a daytoy ket nangpalubos kaniana ti panagkarkulo ti kaadayo dagiti nebulosa: dagitoy ket adayoda unay nga sabali a paset iti Naririmpuok a Bitbituen.[41] Idi 1936 ni Hubble nagpataud ti maysa a panakaidasig ti sistema para kadagiti ariwanas a maususar iti tatta pay nga aldaw, ti Hubble a panagsasaruno.[42]
Moderno a panagsukisok[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi 1944, ni Hendrik van de Hulst ket nagipadto a ti mikroaanda a radision iti kaatiddog ti allon iti 21 sm a nagbanagan manipud ti interestelar nga atomiko a hidroheno nga alingasaw;[43] daytoy a radiasion ket napaliiw idi 1951. Daytoy a radiasion ket nangpalubos para iti naiparang-ay a panagdal ti Ariwanas ti Naririmpuok a Bitbituen, gapu ta daytoy ket saan a naapektaran babaen ti panagsspsep ti tapok ket ti bukod a Doppler a panagsukat ket mabalin nga usaren ti panangimapa dagiti panaggunay ti alaingasaw idiay Ariwanas. Dagitoy a panagpalpaliiw ket nangiturong ti postulasion iti agtaytayyek a baras apatakder iti tengnga ti Ariwanas.[44] Nga adda dagiti napasayaat a radio a teleskopio, ti alingasaw a hidroheno ket mabalin a masurot kadagiti sabsabali nga ariwanas
Idi panawen ti 1970 naduktalan kadagiti panagadal ni Vera Rubin iti kapardas ti panagtayyek iti alingasaw kadagiti ariwanas nga adda dagiti dagup a makita a masa ket (manipud kadagiti bituen ken alingasaw) saan nga husto ti panakaibilang para iti pardas iti agtaytayyek nga alingasaw. Daytoy a problema ti ariwanas a panagtayyek ket naikapanunutan a naipalpalawag babaen ti kaadda kadagiti adu a kantidad iti saan a makita a nangisit a banag.[45][46]
Iti rugi ti panawen ti 1990, ti Hubble a Teleskopio ti Limbang ket nakapataud kadagiti napasayaat a panagpalpaliiw. Ken dagiti pay nadumaduma a banbanag, daytoy ket nangipatakder a ti napukaw a nangisit a banag iti bukod tayo nga ariwanas ket saan a buklen laeng dagiti nakusnaw ken babassit a bituen.[47] Ti Hubble a Nauneg a Lugar, ti maysa nga atiddog unay a panagiparang iti maysa nga awan ti linaon a paset iti langit, ket nakaited ti ebidensia nga adda dagiti agarup a 125 bilion (1.25×1011) nga ariwanas iti law-ang.[48] Ti panagpasayaat ti teknolohia ti panagduktal ti espektra a saan a makita ti tao (radio a telekopio, inpraroho a kamera, ken x-ray a teleskopio) ket mangpalubos ti panagduktal kadagiti sabsabali nga ariwanas a saan a maduktalan babaen ti Hubble. A naisangsangayan ti, panagsukisok ti ariwanas idiay Pagliklikan a Sona (ti rehion iti langit a nalapdanbabaen ti Naririmpuok a Bitbituen) ket nagpakita kadagiti adu a baro nga ariwanas.[49]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Sparke & Gallagher III 2000, p. i
- ^ Hupp, E.; Roy, S.; Watzke, M. (2006-08-12). "NASA ket Nakabiruk kadagiti Paneknek iti Nangisit a Banag". NASA. Naala idi 2007-04-17.
- ^ "Panangilukasan iti Virgo nga Ansisit nga Ariwanas". ESO. 2000-05-03. Naala idi 2007-01-03.
- ^ Uson, J. M.; Boughn, S. P.; Kuhn, J. R. (1990). "Ti tengnga nga ariwana iti Abell 2029 – Ti maysa a daan nalatak a higante". Siensia 250 (4980): 539–540. Bibcode:1990Sci...250..539U. doi:10.1126/science.250.4980.539.
- ^ Finley, D.; Aguilar, D. (2005-11-02). "Dagiti astronomo ket nakaal ti kaasitgan a pannakakita itiMisterioso a Bugas ti Nagririmpuok a Bitbituen". Obserbatorio ti Nailian a Radio nga Astronomia. Naala idi 2006-08-10.
- ^ Hoover, A. (2003-06-16). "Dagiti UF nga Astronomo: Ti Law-ang Nasimsimple Bassit ngem ti Nanamnama". Hubble News Desk. Naala idi 2011-03-04. Based upon:
- Graham, A. W.; Guzmán, R. (2003). "HST Potometrio dagiti Ansisit nga Basikaw nga Immitlog nga Ariwanas idiay Coma, ken ti Panagipalpalawag para iti naipasingked a Patakder a Dikotomia a nagbaetan ti Ansisit ken Naraniag a Basikaw nga Immitlog nga Ariwanas". Astronomiko a Warnakan 125 (6): 2936–2950. arXiv:astro-ph/0303391. Bibcode:2003AJ....125.2936G. doi:10.1086/374992.
- ^ Jarrett, T. H. "Near-Infrared Galaxy Morphology Atlas". Instituto iti Teknolohia ti California. Naala idi 2007-01-09.
- ^ Gott III, J. R.; et al. (2005). "Mapa iti law-ang". Astropisikal a Warnakan 624 (2): 463–484. arXiv:astro-ph/0310571. Bibcode:2005ApJ...624..463G. doi:10.1086/428890.
- ^ Mackie, G. (2002-02-01). "Ti panagkita ti Law-ang iti maysa a bukel iti Taranaki a Darat". Unibersidad ti Swinburne. Naala idi 2006-12-20.
- ^ Ti Pabrika iti Kinapudno David Deutsch - 2011
- ^ "Ti Kadakkelan a Nailadawan nga Ariwanas ni Hubble ket Mangidaton ti Baro a Nangto a Panagilawlawagan a Panakakita". NASA. 2006-02-28. Naala idi 2007-01-03.
- ^ Gilman, D. "Dagiti Ariwanas: Isla dagiti Bitbituen". NASA/WMAP. Naala idi 2006-08-10.
- ^ "Rimpuok ti Arwanas ken Dakkel a Gantingan a Patakder". Unibersidad iti Cambridge. Naala idi 2007-01-15.
- ^ a b Harper, D. "galaxy". Online Etymology Dictionary. Naala idi 2011-11-11.
- ^ Waller & Hodge 2003, p. 91
- ^ Koneãn˘, Lubomír. "Emblematiko, Agrikultura, ken Mitograpia Ti Nagtaudan ti Nagririmpuok a Bitbituen". Akademia dagiti Siensia iti Republika ti Tseko. Naidulin manipud ti kasisigud idi Hulio 20, 2006. Naala idi 2007-01-05.
- ^ Rao, J. (2005-09-02). "Sukisuken ti Pagturayan ti Pumapana". Space.com. Naala idi 2007-01-03.
- ^ Plutarch (2006). Ti Kompleto nga Obra Tomo 3: Dagiti Salaysay ken Nadumaduma. Kapitulo 3: Echo a Biblioteka. p. 66. ISBN 978-1-4068-3224-2.
- ^ a b c Montada, J. P. (2007-09-28). "Ibn Bajja". Stanford nga Ensiklopedia iti Pilosopia. Naala idi 2008-07-11.
- ^ Heidarzadeh 2008, pp. 23–25
- ^ Mohamed 2000, pp. 49–50
- ^ Bouali, H.-E.; Zghal, M.; Lakhdar, Z. B. (2005). "Pannakaidayeg iti Optikal a Penomena: Panangipatakder ti Immuna a Ibn Al-Haytham a Pagobraan iti Potograpia". Ti Edukasion ken Panagsanay kadagit Optiko ken Potoniko a Konperensia. Naala idi 2008-07-08.
- ^ O'Connor, John J.; Robertson, Edmund F., "Abu Rayhan Muhammad ibn Ahmad al-Biruni", MacTutor nga arkibo ti Pakasaritaan iti Matematika, Unibersidad ti San Andres.
- ^ Al-Biruni 2004, p. 87
- ^ Heidarzadeh 2008, p. 25, Table 2.1
- ^ Livingston, J. W. (1971). "Ibn Qayyim al-Jawziyyah: Ti Maika-14 a siglo a Salaknik iti Astrolohiko a Panakailangitan ken Alkemiko a Transmutasion". Warnakan iti Amerikano nga Oriental a Kagimongan 91 (1): 96–103 [99]. doi:10.2307/600445. JSTOR 600445.
- ^ O'Connor, J. J.; Robertson, E. F. (November 2002). "Galileo Galilei". Unibersidad iti St. Andrews. Naala idi 2007-01-08.
- ^ a b c d Evans, J. C. (1998-11-24). "Ti Ariwanas tayo". Unibersidad ti George Mason. Naala idi 2007-01-04.
- ^ Paul 1993, pp. 16–18
- ^ Trimble, V. (1999). "Robert Trumpler ken ti (Awan)panakasarang iti Limbang". Pakdaar iti Amerikano nga Astronomiko a kagimongan 31 (31): 1479. Bibcode:1999AAS...195.7409T.
- ^ a b Kepple & Sanner 1998, p. 18
- ^ "Abd-al-Rahman Al Sufi (Disiembre 7, 903 – Mayo 25, 986 A.D.)". Observatoire de Paris. Naala idi 2007-04-19.
- ^ "Ti Dakkel a Magalanes nga Ulep, LMC". Observatoire de Paris. Naala idi 2007-04-19.
- ^ Kitaen ti inadaw a sinao manipud ti Maysa a kasisigud a teoria wenno baro a hipotesis iti Law-ang ni from Wright idiay Dyson, F. (1979). Panagdisturbo ti Law-ang. Pan a Liblibro. p. 245. ISBN 0-330-26324-2.
- ^ Abbey, L. "Ti Konde iti Rosse ken ti Lebiatano iti Parsontown". Naala idi 2007-01-04.
- ^ Slipher, V. M. (1913). "Ti raniag a kinapardas iti Andromeda a Nebulosa". Pakdaar ti Lowell nga Obserbatorio 1: 56–57. Bibcode:1913LowOB...2...56S.
- ^ Slipher, V. M. (1915). "Spektrograpiko a Panagpalpaliiw iti Nebulosa". Nadayeg nga Astronomia 23: 21–24. Bibcode:1915PA.....23...21S.
- ^ Curtis, H. D. (1988). "Dagiti nova iti Agkusikos a Nebulosa ken ti Teoria nga Isla a Law-ang". Dagiti Pablaak iti Astronomiko a kagimongan iti Pasipiko 100: 6. Bibcode:1988PASP..100....6C. doi:10.1086/132128.
- ^ Weaver, H. F. "Robert Julius Trumpler". Nailain nga Akademia dagiti Siensia ti Estados Unidos. Naala idi 2007-01-05.
- ^ Öpik, E. (1922). "Maysa a karkulo iti kaadayo iti Nebulosa". Astropisikal a Warnakan 55: 406. Bibcode:1922ApJ....55..406O. doi:10.1086/142680.
- ^ Hubble, E. P. (1929). "Ti agkusikos a nebulosa a kas maysa a nailangitan a sistema, Messier 31". Astropisiskal a Warnakan 69: 103–158. Bibcode:1929ApJ....69..103H. doi:10.1086/143167.
- ^ Sandage, A. (1989). "Edwin Hubble, 1889–1953". Warnakan iti Naarian a Kagimongan ti Astronomiko iti Kanada 83 (6). Naala idi 2007-01-08.
- ^ Tenn, J. "Hendrik Christoffel van de Hulst". Estado a Unibersidad ti Sonoma. Naala idi 2007-01-05.
- ^ López-Corredoira, M.; et al. (2001). "Panagbirbiruk para iti nadalumpinas a Galaktiko a baras ken singsing idiay DENIS". Astronomia ken Astropisika 373 (1): 139–152. arXiv:astro-ph/0104307. Bibcode:2001A&A...373..139L. doi:10.1051/0004-6361:20010560.
- ^ Rubin, V. C. (1983). "Nangisit a banag kadagiti agkusikos nga ariwanas". Sientipiko nga Amerikano 248 (6): 96–106. Bibcode:1983SciAm.248...96R. doi:10.1038/scientificamerican0683-96.
- ^ Rubin, V. C. (2000). "Sangagasut a Tawen dagiti Agtaytayyek nga Ariwanas". Dagiti Pablaak iti AStronimiko a Kagimongan iti Pasipiko 112 (772): 747–750. Bibcode:2000PASP..112..747R. doi:10.1086/316573.
- ^ "Ti Hubble Nagpaay ti Pangyuna a Panagilawlawag par aiti Nangisit a Banag". Hubble News Desk. 1994-10-17. Naala idi 2007-01-08.
- ^ "Mano pay ti kaadu dagiti ariwanas?". NASA. 2002-11-27. Naala idi 2007-01-08.
- ^ Kraan-Korteweg, R. C.; Juraszek, S. (2000). "Panagmapa dagiti Nailemmeng a Law-ang: Ti panakaiwarwaras ti ariwans idiay Pagliklikan a Sona". Dagiti Pablaak iti Astronomiko a Kagimongan iti Australia 17 (1): 6–12. arXiv:astro-ph/9910572. Bibcode:1999astro.ph.10572K.
Biddut ti dakamat: Ti etiketa ti
nga addaan ti nagan ti "rmaa17_107" a naipalawag idiay
ket saan a nausar iti napalabas a testo.
Biddut ti dakamat: Ti etiketa ti
nga addaan ti nagan ti "belkora355" a naipalawag idiay
ket saan a nausar iti napalabas a testo.
Biddut ti dakamat: Ti etiketa ti
nga addaan ti nagan ti "bertin_lin1996" a naipalawag idiay
ket saan a nausar iti napalabas a testo.
nga addaan ti nagan ti "bergh1998" a naipalawag idiay
ket saan a nausar iti napalabas a testo.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Al-Biruni (2004). The Book of Instruction in the Elements of the Art of Astrology. R. Ramsay Wright (transl.). Kessinger Publishing. ISBN 0-7661-9307-1.
- Belkora, L. (2003). Minding the Heavens: the Story of our Discovery of the Milky Way. CRC Press. ISBN 0-7503-0730-7.
- Bertin, G.; Lin, C.-C. (1996). Spiral Structure in Galaxies: a Density Wave Theory. MIT Press. ISBN 0-262-02396-2.
- Binney, J.; Merrifield, M. (1998). Galactic Astronomy. Princeton University Press. ISBN 0-691-00402-1. OCLC 39108765.
- Dickinson, T. (2004). The Universe and Beyond (4th ed.). Firefly Books. ISBN 1-55297-901-6. OCLC 55596414.
- Heidarzadeh, T. (2008). A History of Physical Theories of Comets, from Aristotle to Whipple. Springer. ISBN 1-4020-8322-X.
- Kepple, G. R.; Sanner, G. W. (1998). The Night Sky Observer's Guide, Volume 1. Willmann-Bell. ISBN 0-943396-58-1.
- Mohamed, M. (2000). Great Muslim Mathematicians. Penerbit UTM. ISBN 983-52-0157-9. OCLC 48759017.
- Paul, E. R. (1993). The Milky Way Galaxy and Statistical Cosmology, 1890–1924. Cambridge University Press. ISBN 0-521-35363-7.
- Sparke, L. S.; Gallagher III, J. S. (2000). Galaxies in the Universe: An Introduction. Cambridge University Press. ISBN 0-521-59740-4.
- Van den Bergh, S. (1998). Galaxy Morphology and Classification. Cambridge University Press. ISBN 0-521-62335-9.
- Waller, W. H.; Hodge, P. W. (2003). Galaxies and the Cosmic Frontier. Harvard University Press. ISBN 0-674-01079-5.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Kategoria:Ariwanas idiay Wikimedia Commons


c: text/html

text:
Giacomo Puccini
Ni Giacomo Puccini (napno a nagan:Giacomo Antonio Domenico Michele Secondo Maria Puccini) (Pannakabalikas nga Italiáno: [ˈdʒaːkomo putˈtʃiːni]; Lucca 22 Disiembre 1858 – Bruselas 29 Nobiembre 1924) ket maysa idi nga Italiano a komposer a dagiti operana ket dagiti kankanayon a maipabpabuya iti pagalagadan a repertorio.[n 1]
Ni Puccini ket isu idi "ti kalatakan a komposer ti Italiano opera kalpasan ni Verdi".[1] Bayat a dagiti nasapa nga obrana ket nairamutan iti tinawtawid a naladaw a maika-19 a siglo ti romantiko nga opera ti Italiano, isu ket nagballigi a nagparang-ay kadagit iobrana iti 'realistiko' a verismo nga estilo, nga isu ket nagbalin a maysa kadagiti nangidadaulo nga eksponente.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Paammo
- ^ Ti sapot ti pagsaaadan ti Operabase.com iti paset dagiti estadistika ti opera idi 2007–2012 ket mamngiranggo kenni Puccini, kadagiti 2294 a panagpabpabuya kadagiti 13 nga opera, iti puesto a maikatlo iti likudan ni Verdi (3020 a pabpabuya kadagiti 29 nga opera) ken ni Mozart (2410 a pabpabuya kadagiti 22 nga opera). Tallo kadagiti opera ni Puccini ket adda ti 10 a kasayaatan anaipabpabuya: ti La bohème (maika-2 a puesto), Tosca (maika-5 a puesto) and Madama Butterfly (maika-7 a puesto).
- Dagiti nagibasaran
- ^ Ravenni and Girardi, n.d., Pangyuna
- Dagiti taudan
- Ashbrook W. & Powers H. Ti Turandot ni Puccini: Ti Gibus ti Nalatak a Tawidan, Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan, 1991
- Budden, Julian, Puccini: Biagna ken Ob-obra, Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, 2002 ISBN 978-0-19-816468-5
- Carner, Mosco, Puccini: A Critical Biography, Alfred Knopf, 1959
- Keolker, James, "Dagiti Kinaudi a Tignay, Dagiti Opera ni Puccini ken dagiti Italiano a Kontemporariona", 2001.
- Phillips-Matz, Mary Jane (2002). Puccini: Ti Biograpia. Boston: Northeastern University Press. ISBN 1-55553-530-5.
- Randall, Annie J. ken David, Rosalind G., Puccini ken ti Babbai, Chicago: Unibersidad ti Chicago a Pagmalditan ISDN 0226703894
- Ravenni, Gabriella Biagi ken Michele Girardi, Giacomo (Antonio Domenico Michele Secondo Maria) Puccini (ii) iti Grove Music Online, naala idi 9 Agosto 2012
- Smith, Peter Fox. Ti Essem para iti Opera. Trafalgar Square Books, 2004. ISBN 1-57076-280-5.
- Weaver, William, ken Simonetta Puccini, eds. Ti Puccini a Pakikaduaan, W.W. Norton & Co., 1994 ISBN 0-393-029-30
- Wilson, Alexandra, Ti Puccini a Problema: Opera, Nationalismo, ken Modernidad, Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan (2007)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Giacomo Puccini idiay Wikimedia Commons

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Matulongannak Kadi ti Biblia a Maaddaan iti Naragsak a Pamilia?
Sungbat ti Biblia
Wen. Dagitoy ti sumagmamano a nagsasayaat a balakad a naibasar iti Biblia a nakatulongen iti adu a lallaki ken babbai a maaddaan iti naragsak a pamilia:
Pagbalinem a legal ti panagasawam. Ti tungpal-biag a tulagan ti legal a panagasawa ti pundasion ti naragsak a pamilia.
—Mateo 19:4-6.
Ipakitam ti ayat ken panagraemmo. Kaipapananna a tratuen ti asawam iti wagas a kayatmo a pannakatrato.
—Mateo 7:12; Efeso 5:25, 33.
Liklikam dagiti makapasakit a sasao. Nadungngo latta ti pannakisaritam iti asawam uray makapasakit ti ibagana wenno aramidenna. (Efeso 4:31, 32) Kas kuna ti Biblia iti Proverbio 15:1: “Ti maysa a sungbat, no naalumamay, pagbaw-ingenna ti pungtot, ngem ti sao a makapasakit parnuayenna ti unget.”
Agmatalek iti maysa ken maysa. Ti laeng asawayo ti pakidennaanyo ken pangipakitaanyo iti dungngo. (Mateo 5:28) Kuna ti Biblia: “Ti panagasawa nadayaw koma iti tengnga dagiti isuamin, ket ti pagiddaan ti agassawa awan koma ti tulawna.”—Hebreo 13:4.
Sanayem dagiti annakmo iti naayat a pamay-an. Dikay agbalin a napanuynoy ken nauyong.
—Proverbio 29:15; Colosas 3:21.


text:
Albert Camus
Ni Albert Camus (Nobiembre 7, 1913 – Enero 4, 1960), mannurat ken pilosopo a Pranses, ket maysa kadagiti kangrunaan ken kalatakan a nangidur-as iti pilosopia iti eksistensialismo (kaduana ni Jean-Paul Sartre). Isu ti maikadua a kaubingan a nangabak iti pammadayaw a Premio Nobel iti Literatura (ni Rudyard Kipling iti kaubingan) idi maawatna daytoy a gunggona idi 1957.
Dagiti linaon
Kabibiag[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay ni Camus idiay Mondovi, Algeria iti maysa a pamilia a Pranses a nagtalinaed idiay Algeria. Ni nanangna, maysa nga Espaniola. Ni tatangna, maysa a Pranses, ket natay idi 1914, iti Umuna a Sangalubongan a Gubat a kas soldado. Dimmakkel ni Camus iti napanglaw a purok iti siudad ti Algiers sakbay a napan nagbasa idiay Unbersidad ti Algiers, a nangturposanna iti pilosopia.
Nagbalin a kameng isuna iti partido a komunista idiay Pransia idi 1934 (a ginubya ti panakabangon ti gobierno ni Francisco Franco iti Espania) ken iti partido a komunista iti Algiers idi 1936. Nagbalin a mannurat isuna iti maysa pagiwarnak a sosialista idiay Algiers.
Idi 1934, inkasarna ni Simone Hie, ngem apagbiit ti panagdennada ta nagsinada gapu iti pannakikamkamalala ni Simone ken iti pannakailuodna iti morpina. Idi 1940, nagkasar manen ni Camus ket inasawana ni Francine Faure. Nangrugi nga agsurat para ti maysa a magasin idiay Paris. Bayat ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat , immakar idiay Bordeaux ket ditoy ti nangleppasanna iti umuna nga obrana a Ti Ganggannaet ken Ti Mito ni Sisipus.
Nagayyemna ni Jean-Paul Sartre bayat ti gubat, idi nagtrabaho a mannurat ken editor iti pagiwarnak dagiti Pranses a gerilia. Kalpasan ti gubat, nagbalin a kameng ti bunggoy ni Sartre a mangipangato iti eksistensialismo a Pranses.
Idi 1949, nagsubli ti sakitna a sarut ket impaknina ti bagina iti dua a tawen. Idi 1951, impablaakna ti Ti Rebelde a nangiwaksi iti komunismo. Adu iti narurod itoy, agraman ni Sartre.
Ti kangrunaan a kontribusionna iti pilosopia ket ti pamanunotanna nga absurdismo.
Pimmusay ni Camus idi Enero 4, 1960 iti pannakadesgrasiana iti kotse idiay Sens, kaduana iti gayyemna nga agiwarwarnak a ni Michel Gallimard.
Dagiti nalatak nga obrana[urnosen | urnosen ti taudan]
Nobela[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ti Ganggannaet (L'Étranger) (1942)
- Ti Angol (La Peste) (1947)
- Ti Pannakatinnag (La Chute) (1956)
- Maysa a Naragsak nga Ipapatay (La Mort heureuse) (nasapa a version ti Ti Ganggannaet, naipablaak idi 1970 kalpasan ti pannakatayna)
- Ti Umuna a Lalaki (Le premier homme) (saan a nalpas, naipablaak idi 1995)
Ababa a sarita[urnosen | urnosen ti taudan]
- Panagtalaw ken ti Pagarian (L'exil et le royaume) (1957)
Saan-a-piksion[urnosen | urnosen ti taudan]
- Agsumbangir (L'envers et l'endroit) (urnong, 1937)
- Dangadang (Combat) (1946)
- Ti Mito ni Sisipus (Le Mythe de Sisyphe) (1942)
- Ti Rebelde (L'Homme révolté) (1951)
- Kuadkuaderno 1935-1942 (Carnets, mai 1935 -- fevrier 1942) (1962)
- Kuadkuaderno 1943-1951 (1965)
Drama[urnosen | urnosen ti taudan]
- Caligula (impabuya 1945, insurat 1938)
- Ti Saan a Panagkinnaawatan (Le Malentendu) (1944)
- Ti Kasasaad ti Panaglawlaw (L'État de siège) (1948)
- Dagiti Nalintegan (Les Justes) (1949)
Koleksion[urnosen | urnosen ti taudan]
- Resistansia, Panagrebelde, ken ti Ipapatay (1961 - Napili a sarsarita)


text:
Trigo
Ti trigo (Triticum spp.)[1] ket bukbukel ti sereal a kasisigud a nagtaud manipud idiay rehion ti Lebante ti Asideg a Daya ken ti Kabambantayan ti Etiopia, ngem daytoy ket naimuyonganen iti sangalubongan. Idi 2010, ti sangalubongan a panagpataud idi ti trigo ket 651 riwriw tonelada, ken isu daytoy ti mangaramid ti maikatlo a kaaduan a mapatpataud a sereal kalpasan ti mais (844 riwriw tonelada) ken pagay (672 riwriw tonelada).[2] Ti trigo ket isu idi ti maikadua a kaaduan a napatpataud idi 2009; ti sangalubongan apanagpataud ti trigo iti dayta a tawen ket 682 riwriw tonelada, kalpasan ti mais (817 riwriw tonelada), ken ti pagay ket asideg a maikatlo (679 riwriw tonelada).[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Belderok, Robert ‘Bob’; Mesdag, Hans; Donner, Dingena A (2000), Panagaramid ti Tinapay a Kalidad ti Trigo, Springer, p. 3, ISBN 0-7923-6383-3.
- ^ World Wheat Crop To Be Third Largest Ever." Farmers Weekly 152.13 (2010): 134. Academic Search Premier. Web. 13 Mar. 2013.
- ^ "World Wheat, Corn and Rice". Estado nga Unibersidad ti Oklahoma, FAO Stat.


text:
Biograpia
Ti biograpia ket maysa a naisalaysayan a deskripsion wenno panangilapalip ti biag ti maysa a tao. Daytoy ket buklen dagiti adu a batayan ti kinapudno (edukation, trabaho, dagiti relasion, ken ipupusay) - ti maysa abiograpia ket mangipakpakita pay ti pannapakapadas ti suheto kadagitoy a paspasamak. Saan a kas ti maysa a bariweswes wenno curriculum vitae (résumé), ti biograpia ket mangpresenta ti sarita ti biag ti maysa a suheto, a mangilawlawag kadagiti nadumaduma nga aspeto ti kabibiagda, a mairaman kadagiti nalimed a salaysay ti panagpadas, ken mabalin a mangiraman ti maysa a panagusig ti personalidad ti suheto.
Dagiti biograpiko nga obra ket kadawyan a saan a piksion, ngem ti piksion ket mabalin pay a mausar a mangipakita ti biag ti maysa a tao. iti maysa anauneg a porma it biograpiko a panangisakup ket makunkuna a legado a panagsurat. Dagiti obra iti nadumaduma akita ti midia — manipud ti literatura aginggana ti pelikula — ket mangporma ti henero a makunkuna a biograpia.
TYi maysa a naipalubos a biograpia ket naisurat nga adda ti pammalubos, pannakitinnulongan, ken sagpaminsan, ti pannkibinglay ti maysa asuheto wenno ti maysa atawidan ti suheto. Ti maysa nga autobiograpia ket bukod a sinursurat ti maysa a tao para kaniada, a sagpaminsan a tinultulongan ti maysa asometimes with the assistance of a collaborator or parbo a mannurat.[1]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti Steve Jobs a Kodigo, babaen ni Matthew E May
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Casper, Scott E. Panagaramid kadagiti Amerikano a Biag: Biograpia ken Kultura iti Maikasangapulo ket siam a Siglo nga Amerika. Chapel Hill: Unibersidad ti North Carolina a Pagmalditan, 1999.
- Heilbrun, Carolyn G. Panagsurat ti Biag ti Maysa a Babai. New York: W. W. Norton, 1988.
- Lee, Hermione. Biograpia: Ti Ababa Unay a Pangyuna, Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, 2009. ISBN 978-0-19-953354-1
- Manovich, Lev. TI Pagsasao ti Baro a Midia. Cambridge, MA: MIT Press, 2001.
- Stone, Albert E. Dagiti Autobiograpiko nga Okasion ken Dagiti Kasisigud nga Arte. Philadelphia: Unibersidad ti Pennsylvania a Pagmalditan, 1982.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Biograpia idiay Wikimedia Commons


text:
Wikipedia:Dagiti biograpia ti sibibiag a tattao
Dagiti agur-urnos ket nasken nga agan-annadda no agikabkabil kadagiti pakaaamo a maipanggep ti sibibiag a tattao kadagiti aniaman a panid ti Wikipedia.[1]Dagiti kastoy banag ket makasapul ti nangato a degrado ti panagrikna, ken nasken a nainget a maitunos kadagiti amin a maipakat a linteg, ti daytoy nga annuroten, ken dagiti tallo a bugas nga annuroten ti linaon ti Wikipedia:
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti maysa a tao ket maipagarup a sibibiag malaksid no adda ti rason a sabali a pakamatian. Daytoy nga annuroten ket saan a maipakat kadagiti tao a nairangarangen a natay iti lumangan.


text:
Leo Tolstoy
Ni Lev Nikolayevich Tolstoy (Ruso: ЛeB HиkoлáeBич ToлcTóй, pannakabalikas [lʲev nʲɪkɐˈlaɪvʲɪtɕ tɐlˈstoj] ( denggen); naamammoan ti Anglosperio a kas ni Leo Tolstoy) (Septiembre 9, 1828 – Nobiembre 20, 1910[1]) ket maysa idi a Ruso a mannurat a kaaduan a nagsursurat kadagiti nobelal ken dagiti ababa a sarita. Iti naladaw a kabibiag, isu ket nagsurat pay kadagiti pabuya ken dagiti salaysay. Ti dua a kadayegan nga obrana, ket dagiti nobel ati Gubat ken Kappia ken Anna Karenina, ket nabigbigan a kas ti dua a kalatakan anobela iti amin a panawen ken ti kapantokan ti realista a piksion. Adu kadagiti nangipanpanunot kenni Tolstoy a maysa kadagiti kalatakan a nobelista ti lubong.[2][3] Ni Tolstoy ket naamammoan pay para kadagiti komplikado ken pradokso a personalidadna ken para ti nangato a moralistiko ken asetiko a pamanunotan, nga inamponna kalpasan ti moral a didigra ken naikararuan a panakariing idi panawen ti 1870, a kalpsanna ket nagbalin pay a nalaglagipan a kas maysa a moral nga agpanpanunot ken sosial nga agrepreporma.
Ti literal a panangipatarusna kadagiti etiko a insursuro ni Hesus, a naipatengngaan ti Sermon idiay Bantay, ket nangipuonan kaniana ti naladaw a kabibiagna a nagbalin a maysa a nasged a Kristiano nga anarkista ken anarko-pasipista. Dagiti kapanunotanan iti di naranggas a resistansia, ket naiyebkas kadagiti obra a kas ti Ti Pagarian ti Dios ket Adda Kenka, ket adda dagitoy ti mangliwengliweng nga impakto kadagiti nagitayyekan kadagiti maika-20 a siglo a pigura a kas ni Mohandas Gandhi[4] ken ni Martin Luther King, Jr.[5]
Biag ken pagsapulan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Tolstoy ket naipasngay idi idiay Yasnaya Polyana, ti asienda ti pamiliana idiay rehion ti Tula iti Russia. Dagiti pamilia a Tolstoy ket nalatak a naamaamuan iti daan a Ruso a nobilidad. Isuna ti maikapat kadagiti lima nga annak ni Konde Nikolai Ilyich Tolstoy, maysa a beterano iti Patriotiko a Gubat iti 1812, ken ni Kondesa Mariya Tolstaya (Volkonskaya). Dagiti nagannak kenni Tolstoy ket pimmusayda idi isu ket ubing pay laeng, isunga isu ken dagiti kakabsatna ket pinadsakkel dagiti kabagianda. Idi 1844, isuna ket nangrugi a nagadadal iti linteg ken dahgiti oriental a pagsasao idiay Unibersidad ti Kazan. Dagiti nangisursuro kaniana ket ket inbagbagada nga isu a kas "a saan ken dina kinayat ti agadal."[6] Ni Tolstoy ket pinanawanna ti unibersidad iti tengnga dagiti panagadadalna, nagsubli idiay Yasnaya Polyana ken kaaduan a naggigian idiay Moscow ken San Petersburgo. Idi 1851, kalpasan ti pannkaala kadagiti adu nga utan iti panagsugsugal, isuna ken kaduana ti kasatna alalaki ket napanda idiay Kaukaso ken timmiponda iti buyot. Iti daytoy idi a panawen nga isu ket nangrugrugi a nagsursurat.
Ti panagbalbaliwna manipud ti maysa a di nasayaat a panagbibiag ken priblihio ti kagimongana a mannurat iti di naranggas ken espiritual nga anarkista kadagiti naududi nga aldawna ket inyeg babaen dagiti panagpadpadasna iti buyot ken dagiti pay dua a panagbanbaniagana iti lawlaw ti Europa idi 1857 ken 1860–61. Dagiti dadduma pay a simmurot iti daytoy a dalan ket ni Alexander Herzen, Mikhail Bakunin, ken ni Peter Kropotkin. Idi las-ud ti panagbisitana idi 1857, ni Tolstoy ket nakasaksi idi ti publiko a panagpapatay idiay Paris, ti maysa a traumatiko a padas a mangmarka ti kamin a kabibiagna. Iti panagsursurat ti iti gayyemna a ni Vasily Botkin: "Ti kinapudno ket ti Estado ket maysa a kumplot a nadaremdem a saan laeng a managal ti gundaway, ngem iti amin ket padaksenna dagiti umilina ... Isunga, Saanakton nga agserbi ti aniaman a gibierno iti aniaman a lugar."[7]
Ti Europeano a panagbanniagana idi 1860–61 ket nangsukog ti politikal ken literario a panagbalbaliw idi naamammuanna ni Victor Hugo, a dinaydayaw ni Tolstoy dagiti literario a kalaingna kalpasan ti pannakabasan ti kalkalpas a Les Miserables ni Hugo. Ti panagipada ti nobela ni Hugo ken ti Gubat ken Kappia ni Tolstoy ket mangipakpakita ti impluensia iti pannakaibagbaga kadagiti gubat a senariona. Ti politikal a pilosopia ni Tolstoy ket naimpluensiaan pay idi Marso 1861 a panagbisitana ti Pranses nga anarkista a ni Pierre-Joseph Proudhon, nga isu idi ket agnanaed a naipatalaw iti sabali a nagan idiay Bruselas. No maisinsina manipdi ti panagrepasona ti masakbayan a pannakaipablaak ti, La Guerre et la Paix (Gubat ken Kappia iti Pranses), a ti titulona ket binulod ni Tolstoy para iti maestra obrana, dagitoy dua a lallaki ket nagsinsinnaritada iti edukasion, a kas ti insursurat ni Tolstoy kadagiti edukasional a kuadernona: "No malaglagipko daytoy a pakisinnarita kenni Proudhon, daytoy ket mangipakita a, iti personal a panagpadasko, isu laeng ti tao a nakaaw-awat ti kinapangruna ti ken ti pagmalditan iti panawen tayo."
Naregreggetan iti kinagagar, ni Tolstoy ket nagsubli idiay Yasnaya Polyana ken nangbagon kadagiti sangapulo ket tallo nga eskuela para kadagiti annak ti adipenna, iti nakaibatayan kadagitipamunganayan ni Tolstoy a nailawlawag iti bukodna a salaysay idi 1862 "Ti Eskuela idiay Yasnaya Polyana".[8] Dagiti panagsubsubok ti edukasion ni Tolstoy ket ken saan a nagpaut, gapu ti panariribok babaen ti Tsarista a sekreto a polis. Nupay kastar, a kas maysa a dagus a kasaruno ti Summerhill nga Eskuela ni A. S. Neill, thi eskuela idiay Yasnaya Polyana[9] ket mabalin a mangikeddeng a mangtunton daytoy nga isu ti immuna a kas pagarigan iti maysa a nalawaga teoria iti demokratiko nga edukasion.
Personal a biag[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi 23 Septiembre 1862, ket inasawana ni Sophia Andreevna Behrs, nga isu idi ket 16 a tawtawen nga ububing kanaian ken ti maysa nga anaka babai ti mangngagas iti korte. Tinawtawagan isuna iti Sonya, ti naiyababa iti Ruso iti Sofya, babaen ti pamiliana ken dagiti gayyemna.[10] Add dagiti tallopulo ket tallo nga annakda[11]:
- Konde Sergei Lvovich Tolstoy (10 Hulio 1863-23 Disiembre 1947)
- Kondesa Tatyana Lvovna Tolstaya (4 Oktubre 1864-21 Septiembre 1950), asawa ni Mikhail Sergeevich Sukhotin
- Konde Ilya Lvovich Tolstoy (22 Mayo 1866-11 Disiembre 1933), mannurat
- Konde Lev Lvovich Tolstoy (1 Hunio 1869-18 Oktubre 1945),mannurat ken eskultor
- Kondesa Maria Lvovna Tolstaya (1871-1906), asawa ni Nikolai Leonidovich Obolensky
- Konde Peter Lvovich Tolstoy (1872-1873), pimmusay idi maladaga
- Konde Nikolai Lvovich Tolstoy (1874-1875), pimmusay idi maladaga
- Kondesa Varvara Lvovna Tolstaya (1875-1875), pimmusay idi maladaga
- Konde Andrei Lvovich Tolstoy (1877-1916), nagserbi iti Ruso-Hapon a Gubat
- Konde Michael Lvovich Tolstoy (1879-1944)
- Konde Alexei Lvovich Tolstoy (1881-1886)
- Kondesa Alexandra Lvovna Tolstaya (18 Hulio 1884-26 Septiembre 1979)
- Konde Ivan Lvovich Tolstoy (1888-1895)
Ti pannakiasawa ket namarkaan idi ununana babaen ti seksual a regget ken derrep a di managrikna idi ni Tolstoy, idi rabii a masakbayan ti pannagkallaysana, intedna ti diariona a nangisalsalaysay kadagiti seksual a napalabasna ken iti kinapudno a ti maysa nga adipenna idiay asiendana ket nangipasnagay iti maysa nga anakana a lalaki.[10] Urayno isu daytoy, ti nasapa a biagda a nagassawa ket naragsak ken nangpalubos kenni Tolstoy ti kawayaan a nagsurat ti Gubat ken Kappia ken ti Anna Karenina a ni Sonya ti nagtigtignay a kas ti sekretariana, nangipaspasingked a nagbasbasa ken nangimaton ti pinasia.[10] Nupay kasta, ti kinaudi a kimmadduanda a panagbiag a kas inpalplawag babaen ni A. N. Wilson ket maysa kadagiti kaladingitan iti literario a pakasaritaan. Ti relasion ni Tolstoy iti asawana ket nadadael kadagidi pammatina ket immad-adu a nagbalbalin a radikal. Daytoy ti nagpabalin kaniana a nanglikud kadagiti tinawtawid ken nasapulanna a kabaknang, a mairaman ti panangitalikudanna kadagiti karbengan ti kopia dagiti nasapsapa nga obrana.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Daan nga Estilo apetsa Agosto 28, 1828 – Nobiembre 7, 1910.
- ^ "Ni Tolstoy ti klatakan amannurat iti amin a panawen?". The Guardian (Londres). Enero 6, 2010.
- ^ "Sophia Tolstoy: Ti Biograpia". CSMonitor.com. 2010-05-04. Naala idi 2012-03-14.
- ^ Martin E. Hellman, Labanam a kas saan a Diablo iti Lubong nga Awan Ranggas (Arun Gandhi ed.), M.K. Gandhi nga Instituto, 1994, naala idi Disiembre 14, 2006
- ^ King, Jr., Martin Luther; Clayborne Carson, et al (2005). DagitiPappapel ni Martin Luther King, Jr., Tomo V: Pangrugian ti Baro a Dekada, Enero 1959 – Disiembre 1960. Unibersidad ti California a Pagmalditan. p. 149, 269, 248. ISBN 0-520-24239-4.
- ^ "Sabanas ti Datos ti Mannurat, Macmillan Readers". Macmillan Publishers Limited. Naala idi Oktubre 22, 2010.
- ^ A. N. Wilson, Tolstoy (1988), p. 146
- ^ Tolstoy, Lev N.; Leo Wiener, agipatpatarus ken editor (1904). Ti Eskula idiay Yasnaya Polyana – Dagiti Kompleto nga Obra ni Konde Tolstoy: Dagiti Pangiyadal nga Artikulo. Linen-Measurer, Tomo IV. Dana Estes & Company. p. 227.
- ^ Wilson, A.N. (2001). Tolstoy. Norton, W. W. & Company, Inc. p. xxi. ISBN 0-393-32122-3.
- ^ a b c Susan Jacoby, "Ti Asawa ti maysa a Henio" (Abril 19, 1981) The New York Times
- ^ Feuer,Kathryn B. Ni Tolstoy ken ti Taudan ti Gubnat ken Kappia, Unibersidad ti Cornell a Pagmalditan, 1996, ISBN 0-8014-1902-6
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Leo Tolstoy idiay Wikimedia Commons


text:
Albert Einstein
Ni Albert Einstein (Marso 14, 1879 – Abril 18, 1955) ket maysa a nayanak nga Aleman a theoretical a fisico a naipangruna ti kinasiribna (maysa a henio), ken mabigbig kas kaindaklanan a sientista iti maika-20 a siglo. Isuna ti nangisingasing iti teoria ti relatividad ken dadakkel dagiti naiburayna a kontribusion iti pannakabukel ti quantum mechanics, statistical mechanics, ken cosmolohia. Napadayawan idi 1921 iti Premio Nobel iti Fisica gapu iti panangilawlawagna iti photoelectric effect idi 1905 ken "kadagiti serviciona iti Teoretikal a Fisica." Kalpasan a mainawna ti bukodna a sapasap a teoria iti relatividad idi Noviembre 1915, nagbalin a nalatak iti sangalubongan.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Albert Einstein idiay Wikimedia Commons


text:
Suisa
Ti Suisa ket maysa a pederal a repúblika nga ti opisial nga agnagan iti Konpederasion a Suiso ken buklen ti 26 cantón. Ti Berna ti kapitolio na daytoy. Masarakan ti pagilian iti Laud nga Europa ket kabangibang daytoy ti Alemania iti amianan, ti Pransia iti laud, ti Italia iti abagatan, ken ti Austria ken ti Liechtenstein iti daya.
Palawlawan ti daga ti pagilian a Suisa. Maibingay ti heograpía daytoy iti Alpes, iti Banák ti Suisa ken iti Jura ket 41,285 km2 ti kalawa daytoy. Kaaduan iti 7.9 a riwriw a populasión ti Suisa ket agnaed iti Banák ket ditoy a masarakan dagiti kadaklan a siudad, idinto a buklen ti Alpes ti kalawaan a paset ti teritorio daytoy. Kadagiti kadaklan a ciudad ket ti dua siudad sangalubongan ken sentro ti ekonomía a Zúrich ken Ginebra.
Napaut ti pakasaritaan ti neutralidad ti Suisa ket saan pay a nakigubat daytoy iti tukad internasional sipud idi 1815 ken nagkameng laeng daytoy iti Sikakaysa a Papagilian idi 2002. Iti laksid dayta, adda activo a panggannaet a polisía daytoy ket masansan a makipaset kadagiti panagpakappia iti agduduma a paset ti lubong. Ti Suisa ti nagtaudan ti Nalabaga a Krus ket naibatay daytoyy ti adu nga organisasión internacional pakaramanan ti maikadua a kadaklan nga opisina ti Sikakaysa a Papagilian. Maysa daytoy kadagiti nagipasdek a kameng ti Asosiasión ti Nawaya a Komersio ti Europa ken paset pay ti Purok Schengen. Iti laksid dayta, saan daytoy a kameng ti Kappon ti Europa wenno ti Purok nga Ekonómiko ti Europa.
Ti nominal a pakabuklan a produkto doméstiko ti Suisa ket $75,835, ket basar iti daytoy maysa kadagiti kabaknangan a pagilian iti lubong. Adda iti Suiso ti kadaklan a kabaknang tunggal nataengan iti lubong idi 2010 ($372,692 tunggal maysa a tao). Kasta met nga adda iti Suisa ti maysa kadagiti kadaklan a balance ti kuento kas porsiento ti pakabuklan a produkto doméstiko iti lubong, ket sarunuen laeng daytoy ti sumagmamano a pagilian a productor iti lana. Agtultuloy met ti pannakaibilang ti Zúrich ken Ginebra kas maikadua ken maikatlo kadagiti siudad nga addaan iti kasayaatan a kalidad ti panagbiag iti lubong. Inkeddeng ti Sangalubongan a Forum nga Ekonómiko ti Suisa a kas maysa nga umartakan a pagilian iti lubong idi 2010, ket inkeddeng met ti Kappon ti Europa a daytoy ti kainnovativuan a pagilian.
Ti Suisa ket buklen ti tallo a kangrunaan a rehión lingüístiko ken kultural. Dagitoy ti Alemán, Pransés, ken Italiano, ket mainayon pay dagiti tanap nga agsasao iti Romanse. Iti kasta a saad, ti Suia ket saan a pagilian a sibabasar iti kadawian nga etnisidad wenno pagsasao. Ti pakakaysaan ti Suisa ket sibabasar iti kadawian a pakasaritaan, iti paglalaeman a panaggatad (pederalismo, dagus a demokrasia, neutralidad) ken iti simbolismo ti Alpes. Según iti kannawidan naipasdek ti Suiso a Konpederasion idi Agosto 1 1291 ket tinawen a marambakan ti Nailian nga Aldaw ti Suisa iti dayta nga aldaw.
Dagiti paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ De jure "pederal a siudad"; de facto a kapitolio. Gapu ti pakasaritaan dagiti pederalismo a sensibilidad, ti linteg a Suiso ket saan nga agnagnagan ti pormal a kapitolio, ken addaan dagiti pagalagadan a kas dagiti korte ket addaan da ti sabsabali a lokasion.
- ^ Tinawtawid. Ti Pederal a Dokumento ti Linteg ket agibagbaga laeng a "nasapa nga Agosto" ken ti tulag ket ti pinakaipabaro iti maysa a nadaananan, nga tattan ket napukaw.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Pederal a Batay-linteg, artikulo 4, "Dagiti Nailian a Pagsasao" : Dagiti Nailian a Pagsasao ket Aleman, Pransés, Italiano ken Romansh; Pederal a Batay-linteg, artikulo 70, "Dagiti Pagsasao", parapo 1: Ti dagiti opisial a pagsasao iti Konpederasion ket Aleman, Pransés ken Italiano. Ti Romansh ket opisial to a pagsasao para iti panakisasao kadagiti tattao iti Romansh a pagsasao.
- ^ Maysa a panakayebkas iti Tagsatzung naiyebkas ti Pederal a Batay-linteg a naampon idi 12 Septiembre 1848. Ti maysa a resolusion iti Tagsatzung iti 14 Septiembre 1848 a nainaganan a dagiti kabilegan kadagiti pagadalan a naited para iti ken babaen ti 1815 a Pederal a Tulag ket agpaso iti oras ti batay-linteg iti Pederal a Konsilo, a naaramid idi 16 Nobiembre 1848.
- ^ "Kadakkel ti populasion ken ti nakaramidan ti populasion". Opisina ti Pederal nga Estadistika ti Suiso. Pederal nga Opisina ti Suiso, Neuchâtel. 2010. Naala idi 2011-04-29.
- ^ a b c d "Suisa". Internasional a Pundo ti Paguartaan. Naala idi 2010-04-21.
- ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2010". Nagkaykaysa a Pagpagilian. 2010. Naala idi 4 Nobiembre 2010.[natay a silpo]
- Dagiti artikulo nga addaan kadagiti natay a silpo iti ruar manipud idi Mayo 2011
- Suisa
- Dagiti Alpino a pagilian
- Tengnga nga Europa
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti pederal a pagilian
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Pranses
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Aleman
- Helvetii
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Italiano
- Dagiti naserraan ti daga a pagilian
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1291
- Lumaud nga Europa


text:
Angkor Wat
Ti Angkor Wat (Khmer: អង្គរវត្ត) ket Hindu, intono kuan ket templo ti Budista a patakder ken ti kadakkelan a relihioso a monumento iti lubong . Ti templo ket binagon babaen ni Ari Suryavarman II idi kasapaan ti maika-12 a siglo idiay Yasodharapura (Khmer: យសោធរបុរៈ, iti agdama nga aldaw ti Angkor), ti kapitolio ti Imperio ti Khmer, a kas ti estado a templona ken mausoleo. Iti pannakisina ti tradison a Shibismo kadagiti dati nga ari, ti Angkor Wat ket embes ket id a naidaton kenni Bisnu. Kas ti kasayaatn a napreserba a templo iti daytoy a lugar, daytoy laeng ti nabatbati a naisangayan a sentro ti relihion manipud iti pannakapundarna – immuna idi a Hindu, intono kuan ket Budista. Ti templo ket adda iti kangatuan iti kasayaatan a klasiko nga estilo ti Khmer nga arkitektura. Daytoy ket nagbalinen a simbolo ti Cambodia,[1] a nagparparang iti bukodna a nailian a wagayway, ken isu daytoy ti kangrunaan a papanan dagiti agbisbista.
Ti Angkor Wat ket mangilaok ti dua a plano ti templo nga arkitektura ti Khmer: ti templo a bantay ken ti kinaudi a naigaleria a templo, a naibatay iti nasapa a Dravidiana nga arkitektura, nga adda dagiti nangruna a langa a kas ti Jagati. Daytoy ket nadibuho a mangirepresenta ti Bantay Meru, ti balay dagiti deva iti Hindu a mitolohia: iti kaunegan ti pasalingdan ken ti maysa nga akin-ruar a diding ti3.6 kilometro (2.2 mi) a kaatiddog ket dagiti tallo a rektanggulo a galeria, ti tunggal maysa ket naipangato kadagiti sinaruno . Iti tengnga ti templo kadagiti ti templo ket agtaktakder ti kuinkunse dagiti torre. Daytoy ket saan a kasla dagit sabali nga Angkoriano a templo, ti Angkor Wat ket naipaturong iti laud; dagiti eskolar ket sannda anagtutunos no ania ti kinapangrunana daytoy. Ti templo ket rinaraem para iti kangayed ken kadanggay iti arkitektura.
Ti moderno a nagan, nga Angkor Wat, ket kaibuksilan ti "Templo a Siudad" wenno "Siudad dagiti Templo" iti Khmer; Ti Angkor, ket kaibuksilanna ti "siudad" wenno "kapitolio a siudad", daytoy ti lokal a porma ti pannakaibaga ti balikas a nokor (នគរ), ken nagtaud manipud ti Sanskrito a balikas ti nagara (नगर).[2]Ti Wat ket isu ti Khmer a balikas para iti "parparangan ti templo", ken naala manipud ti Pali a balikas ti "vatta" (वत्त).[3] Sakbay ti daytoy a paset ti panawen ti templo ket naamammuan idi a kas ti Preah Pisnulok (Vara Vishnuloka iti Sanskrito), manipud ti kalpasan nga ipupusay a titulo ti nagpundar daytoy.[4]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Gobierno ::Cambodia". CIA World Factbook.
- ^ Diksionario Chuon Nath Khmer (1966, Budista nga Instituto, Phnom Penh)
- ^ Cambodiano-Inggles a diksionario babaen ni Robert K. Headley, Kylin Chhor, Lam Kheng Lim, Lim Hak Kheang, ken ni Chen Chun (1977, Unibersidad ti Katoliko a Pagmalditan)
- ^ "Angkor Vat". APSARA Authority. 2004. Naidulin manipud ti kasisigud idi 6 Mayo 2008. Naala idi 27 Abril 2008.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Angkor Wat idiay Wikimedia Commons


text:
Justin Bieber
Ni Justin Drew Bieber ket maysa a kumakanta, musikero ken aktor a nanipud idiay Kanada.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ London, Ontario, CanadaAnderson, Kyle (Pebrero 22, 2010). "Justin Bieber Ket Timmipon kadagiti Ranggo kadagiti kaubingan nga Agpabpabuya ti'SNL'". MTV Newsroom. Naala idi 2010-02-24.
- ^ Farber, Jim (Marso 23, 2010). "Justin Bieber, 'Ti Lubongko 2.0'". New York Daily News. Naala idi 2010-06-14.
- ^ "MTV- Justin Bieber bariweswes ti artista". MTV. Naala idi 2009-12-22.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Justin Bieber idiay Wikimedia Commons
- Justin Bieber ti pagsasao nga Aleman


text:
Gales
Ti Gales i/ˈweɪlz/ (Gales: Cymru, pannakabalikas [ˈkəm.rɨ] ( denggen)) ket maysa a pagilian a paset iti Nagkaykaysa a Pagarian ken ti isla iti Nalatak a Britania,[1] a nabeddengan babaen ti Inglatera iti daya ken ti Taaw Atlantiko ken Baybay Irlandés iti laud. Adaan ti populasiona atallo a riwriw, ken ti kalawa a 20,779 km2 (8,023 sq mi). Ti Gales ket addaan ti sumurok a 1,200 km (750 mi) nga aplaya, a mairaman dagiti is-isla; ti kadakkelan, Anglesey, ken isu pay ti kadakkelan idiay Baybay irlandés. Ti Gales ket maysa a kabanbantayan, a dagiti kangatuan a murdongna iti amianan ken tengnga a liglugar, a kangrunaan idiay Snowdonia, a naglaon daytoy ti Snowdon, ti kangatuanna a pantok.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Naipangiletra pay a "Gymru", "Nghymru" wenno "Chymru" kadagiti sabsabali a naglaon, a ti pagsasao a Gales nga addaan ti panagrugi a panag-umel – kitaen ti Gales a morpolohia.
- ^ Ken ti .eu, a kas paset ti Kappon ti Europa. Ti ISO 3166-1 ket GB, ngem ti .gb ken saan a maususar.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti pagilian iti UK". statistics.gov.uk. Naala idi 10 Oktubre2008.


text:
Moscow
Ti Moscow ket isu ti kapitolio, ti kapusekan ti papulasion a siudad, ken ti kaaduan ti populasion a pederal a suheto iti Rusia. Daytoy a siudad ket maysa a nangruna iti politikal, ekonomia, kultural, siensa, relihion, busbos, edukasion ken sentro kadagiti pagluganan iti Ruso ken ti kontinente. Ti Moscow ket isu ti akin-amianan unay a dakkel a siudad iti Lubong (ngem saan nga isu tu kalamiisan), ti kapusekan ti populasion a ciudad iti Europa, ken maika-6 a kadakkelan a maitutop a siudad iti lubong. Ti populasion na daytoy, segun ti 2010 a Senso, ket 11,503,501.[7] Batayan ti Forbes 2011, ti Moscow ket addaan kadagiti 79 a bilionario, naiyallatiw na ti Siudad ti New York a kas ti siudad nga addaan ti kaaduan a bilang kadagiti bilionario.[11]
Ti Moscow ket naisaad idiay Karayan Moslva idiay Tengnga a Pederal a Distrito iti Europa a Ruso. Iti kabayatan iti pakasaritaan na, daytoy a siudad ket nagserbi a kapitolio kadagiti nagsasaruno nga estado, manipud ti taga-ugma a Natan-ok a Dukesa iti Moscow ken ti simmaruno a Tsardon iti Russia ken ti Kappon ti Sobiet. Ti Moscow ti pagsaadan ti Moscow Kremlin, ken ti taga-ugma a kota nga iti daytoy nga aldaw ket isu ti pagtaengan ti Presidente ti Ruso ken iti ehukutibo a sanga iti Gobierno iti Ruso. Ti Kremlin ket isu pay ti maysa kadagiti nadumaduma a Sangalubongan a Tawidan a Sitio ditoy a siudad. Isuda a dua a siled ti parlamento iti Ruso (ti Duma ti Estado ken ti Tipunan ti muyong a Konsilo ket nakatugaw met idiay Moscow.
Ti siudad ket naiserbian babaen ti bariwakwak a naaramidan a paglugluganan, nga mairaman dagiti uppat nga internasional nga eropuerto, siam a pungto ti tren, ken maysa kadagiti kaunegan iti uneg ti daga a tubo iti lubong, ti Moscow a Metro, ket maikadua laeng iti Tokyo iti banag iti panaglugan ken maibigbigan a kas ti maysa a mohon babaen ti kinabaknag ken sabsabali nga arkitektura kadagiti isuda a 185 nga estasion.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ ПpeзидeHT Poccийckoй Фeдepaции. ykaз №849 oT 13 Maя 2000 r. «O пoлHoMoчHoM пpeдcTaBиTeлe ПpeзидeHTa Poccийckoй Фeдepaции B фeдepaлbHoM okpyre». BcTyпил B cилy 13 Maя 2000 r. OпyблиkoBaH: "CoбpaHиe зakoHoдaTeлbcTBa PФ", №20, cT. 2112, 15 Maя 2000 r. (Presidente ti Tipunan ti muyong iti Ruso. Bilin #849 iti Mayo 13, 2000 Iti Plenipotentiario a Representatibo ti Presidente iti Ruso a Pederasion iti maysa a Distrito Pederal. Nagbalin idi Mayo 13, 2000).
- ^ ГoccTaHдapT Poccийckoй Фeдepaции. №OK 024-95 27 дekaбpя 1995 r. «Oбщepoccийckий kлaccифиkaTop эkoHoMичeckиx perиoHoB. 2. ЭkoHoMичeckиe paйoHы», B peд. ИзMeHeHия №5/2001 OKЭP. (Gosstandart iti Ruso a Pederasion. #OK 024-95 Disiembre 27, 1995 Ruso a Panakaidasig dagiti Ekonomiko a Rehion. 2. Dagiti Ekonomiko a Rehion, natarimaan babaen ti Panagpasayaat #5/2001 OKER. ).
- ^ "Dagiti Piesta ken nagnangruna a petsa iti Moscow". Gobierno ti Siudad ti Moscow. Naala idi 29 Septiembre 2010.
- ^ a b "Ti Mayor ti Siudad ti Moscow". Gobierno iti Moscow. Naala idi 18 Marso 2010.
- ^ "The Moscow Statute". Moscow City Duma. Gobierno ti Moscow. 28 Hunio 1995. Naala idi 29 Septiembre 2010. "Ti kangatuan ken eksklusibo (representatibo) a bagiti estado a bileg idiay Moscow ket ti Siudad ti Moscow a Duma."
- ^ Ministro ti Ekonomiko a Panagrang-ay ti Ruso a Pederasion. Pederala Panagrehistro, Kadastre&Kartograpo a Serbisio. Nailian a Reporta ti Rusia Landuse 2008, p.187-188 (Ruso)
- ^ a b ФeдepaлbHaя cлyжбa rocyдapcTBeHHoй cTaTиcTиkи (Federal State Statistics Service) (2011). "ИHфopMaциoHHыe MaTepиaлы oб okoHчaTeлbHыx иTorax Bcepoccийckoй пepeпиcи HaceлeHия 2010 roдa[[Kategoria:Dagiti artikulo a naglaon ti Ruso a testo]] (Information on the final results of the 2010 All-Russian Population Census)". Bcepoccийckaя пepeпиcb HaceлeHия 2010 roдa (2010 All-Russia Population Census) (iti Russian). Federal State Statistics Service. Naala idi 2011-12-28. Ti silpo ti wiki ket naikabil iti titulo ti URL (tulong)
- ^ Ti kuenta ti densidad ket nakarkulo idi babaen ti panagbingbingay ti populasion a naireporta babaen ti 2010 a Senso babaen tilugar a naipakita idiay "Lugar" a pagikabilan. Pangngaasi a laglagien a daytoy a kuenta ket mabalin a saan nga husto a ti lugar a nainaganan idi infobox ket mabalin a saan a naireporta para iti kapadpadana atawen a kas ti populasion.
- ^ ПpaBиTeлbcTBo Poccийckoй Фeдepaции. ПocTaHoBлeHиe №725 oT 31 aBrycTa 2011 r. «O cocTaBe TeppиTopий, oбpaзyющиx kaждyю чacoByю зoHy, и пopядke иcчиcлeHия BpeMeHи B чacoBыx зoHax, a Takжe o пpизHaHии yTpaTиBшиMи cилy oTдeлbHыx ПocTaHoBлeHий ПpaBиTeлbcTBa Poccийckoй Фeдepaции». BcTyпил B cилy пo иcTeчeHии 7 дHeй пocлe дHя oфициaлbHoro oпyблиkoBaHия. OпyблиkoBaH: "Poccийckaя ГaзeTa", №197, 6 ceHTябpя 2011 r. (Government of the Russian Federation. Resolution #725 iti August 31, 2011 On the Composition of the Territories Included into Each Time Zone and on the Procedures of Timekeeping in the Time Zones, as Well as on Abrogation of Several Resolutions of the Government of the Russian Federation. Nagbalin idi after 7 days following the day of the official publication).
- ^ Opisial iti amin a teritorio iti Ruso babaen ti Artikulo 68.1 iti Batay-linteg iti Ruso.
- ^ Ody, Elizabeth (2011-03-10). "Ni Carlos Slim ket isu ti umuna ti Forbes Listaan dagiti Bilionario ti Maikadua a Tawen". Bloomberg. Naala idi 2011-06-01.


text:
Reproduksion
Ti reproduksion wenno panagpaadu ket isu ti biolohiko a proseso babaen dagiti baro a "kaputotan" dagiti agmaymaysa nga organismo ket mapaadu manipud kadagiti "nagannak kaniada". Ti reproduksion ket kammasapulan a langa kadagiti amin a naamammuan a biag; ti tunggal maysa nga organismo ket adda gapu ti resulta iti reproduksion wenno panagpaadu. Dagitinaamammuan a pamay-an tireproduksion ket nawatiwat a naigrupo ladagiti dua a kangrunaan a kita: seksual ken aseksual.
Iti aseksual a reproduksion, ti agmaymaysa ket mabalin nga agpaadu nga awan ti pannakairaman ti sabali nga agmaymaysa iti dayta a sebbangan. Ti pannakabingbingay ti selula ti bakterial iti dua a selula ket maysa a aks pagarigan iti aseksual a reproduksion. Ti aseksual a reproduksion ket saan, nupay kasta, a naipatingga kadagiti agmaymaysa ti selulana nga organismo. Kaaduan kadagiti mula ket addan ti abilidad ti aseksual a panagpaadu ken dagiti sebbangan ti kuton a Mycocepurus smithii ket naipanpanunotan a agpaadu babaen kadagiti aseksual a pamay-an.
Ti seksual a reproduksion ket kadawyan a makasapul ti pannakairaman ti dua nga indibidual wenno dagiti gameto, maysa iti tunngal maysa a kasumbangir a sekso. Ti panagpaadu dagiti oeganismo ken mabalin pay a mapasamak babaen ti klonasion.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Tobler, M. & Schlupp,I. (2005) Dagiti parasitiko iti seksual ken dagiti aseksual a poecilia (Poecilia, Poeciliidae, Teleostei): ti kaso para iti Nalabbasit a Reina? Biol. Lett. 1 (2): 166-168.
- Zimmer, Carl. Parasitiko Rex: Iti Uneg iti Nakakaskasdaawa Lubong kadagiti Kadangran nga Ayup iti Lubong, New York: Touchstone, 2001.
- "Alogamia, ballasiw a pertilisasion, ballasiw a polinasion, hibridasion". GardenWeb Glosario dagiti Botaniko a Termino (2.1 ed.). 2002.
- "Alogamia". Online a Medikal a Diksionario ti Stedman (27 ed.). 2004.
Fagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Reproduksion idiay Wikimedia Commons


text:
Igor Stravinsky
Ni Igor Fyodorovich Stravinsky (sagpaminsan anaipaletra ti Strawinsky wenno Stravinskii; Ruso: Иropb ФëдopoBич CTpaBиHckий, transliterado: Igorʹ Fëdorovič Stravinskij; Pannakabalikas a Rúso: [ˌiɡərʲ ˌfʲjodɐrɐvʲɪtɕ strɐˈvʲinskʲɪj]; 17 Hunio [D.E. 5 Hunio] 1882 – 6 Abril 1971) ket maysa idi a Ruso, ken kalpasan daytoy ket maysa a Pranses ken Amerikano a kompositor, pianista ken konduktor. Isu ket kaaduan a naipanpanunotan a kas maysa kadagiti kangrunaan ken nakainpluensia a komposer ti maika-20 a siglo.
Ti panagparpartuat a karrer ni Stravinsky ket naisangsangayan para iti estilistiko a panakaidumdumaan. Isu ket immuna idi a nakagun-od ti sangalubongan a pannakadayawan kadagiti tallo a ballet a kinomisionado babaen ti impresario a ni Sergei Diaghilev ken immuna a inpabuya idiay Paris babaen ti Ballets Russes ni Diaghilev: Ti Firebird (1910), Petrushka (1911) ken ti Ti Ritos ti Primabera (1913). Ti Ritos ti Primabera ket nangibalbaliw ti pamay-an dagiti simmaruno a komposer ti kaipanunotanda ti kumpasan a patakder ken kaaduan a gapuanan para iti napaut a panakadayaw ni Stravinsky a kas maysa a rebolusionario ti musika a nangiduron kadagti pagbeddengan daremdem ti musika. Ti "Ruso a paset" ket sinaruno idi ti 1920 a panawen babaen ti maysa apaset ti panawen nga isu ket napan iti neoklasiko a musika. Dagiti obra ti daytoy a paset ti panawen ket nangimaton a nagus-usar ti tinawtawid a porma dagiti musika (concerto grosso, fugue ken simponia). Dagitoy ket kadawyanda a nangipammadayaw kadagiti musika dagiti nasapsapa nga agturay, a kas ni J.S. Bach ken ni Tchaikovsky. Idi tawtawen ti 1950, ni Stravinsky ket nangampon kadagiti serial a pamay-an. Dagiti pinartuatna iti daytoy a paset ti panawen ket nakibinningay kadagitipakaliddingan nga adda dagiti kas pagarigan ti nasapsapa nga inararamidna: nakumpasan nga enerhia, ti panagaramid kadagiti naipaatiddog a kapanuotan ti melodia manipud kadagiti dua wenno tallo a notadagiti sellula ken kinalawag ti porma, ti instrumentasion ken panagiyebkas.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Igor Stravinsky idiay Wikimedia Commons
- Igor Stravinsky
- 1882 a pannakaipasngay
- 1971 nga ipupusay
- Amerikano a tattao ti Ruso a kaputotan
- Amerikano a tattao ti Polako a kaputotan
- Amerikano a tattao Pranses a kaputotan
- Tattao manipud idiay San Petersburgo
- Dagiti klasiko a kompositor ti maika-20 a siglo
- Dagiti kompositor ti Ballets Russes
- Dagiti naipunpon idiay Isola di San Michele
- Dagitimainaig ti kasit nga ipupusay idiay New York
- Dagiti artista a nagunggunaan ti Premio Grammy
- Dagiti nagunggunaan ti Kabibiag a Nagun-odan ti Premio Grammy
- Tattao ti Unibersidad ti Harvard
- Honorario a Kamkameng ti Naarian a Kagimongan ti Philharmoniko
- Naturalisado nga umili ti Pransia
- Naturalisado nga umili ti Estados Unidos
- Dagiti neoklasiko a kompositor
- Dagiti kompositor ti opera
- Namedialiaan ti Balitok ti Naarian a kagimongan ti Philharmoniko
- Dagiti Ruso a kompositor
- Dagiti Kristiano ti Ruso nga Ortodokso
- Dagiti Ruso a kontra komunista
- Dagiti Ruso a monarkista
- Ruso a tattao ti Polako a kaputotan
- Dagiti Sobiet nga immalis idiay Estados Unidos
- Dagiti kompositor para iti piano


text:
Sékso
Ti maaw-awagan a sékso ket maysa kadagiti dua a kategoria ti kita ti sebbangan a mamagnayon kadagiti henetiko a tagikuada tapno makaipartuatda manen (panagpaadu), iti maysa a proseso a mawagan iti henetiko rekombinasion. Gagangay a ti maysa nga sebbangan ket addaan dua a sékso: lalaki ken babai.
Sékso iti pagarian ti ayup[urnosen | urnosen ti taudan]
Sumagmamano kadagiti sebbangan, a kas iti alumbayad (alinta iti dadduma), uyokan, ken bannagaw, ket kabalinanna nga agpada ti seksual ken aseksual a panagpaadu. Iti urnos nga insekto a Hymenoptera, a pakaibilangan dagiti uyokan, ti reyna (maysa a babai) ket mabalinna nga ikeddeng no perilisado wenno saan ti itlog nga iruarna. Dagiti pertilisado nga itlog ket agbalin a babbai a trabahador (no maikkan iti kadawyan a taraon bayat ti panagpessada) wenno kas reyna (no mataraonan iti royal jelly). Dagiti met saan a fertilizado nga itlog, nga addaan laeng iti kagudua a bilang ti kromosoma no ipadpad kadagiti pertilisado nga itlog, ket agbalin a lallaki nga uyokan. Iti dadduma met a sebbangan a kas koma iti alumbayad, ti tumunggal maysa ket maysa a hermaphrodite, addaan nga agpada kadagiti organo iti sékso a lalaki ken babai.
Kadagiti mammal, billit, ken dadduma pay dagiti sebbangan, ti sékso ket mailangaan babaen dagiti sékso kromosoma, a maawagan iti X ken Y kadagiti mammal, ken Z ken W iti bilbillit.
Sékso iti saan nga ayup a sebbangan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti mula ket kaaduanna a hermaphrodite, ngem daytoy a pangawag ket nadaras a parigaten dagiti panagduduma iti panaggigidiat ti séksualidad. Kas kadagiti ay-ayup, adda met laeng dua a pakaidasiganda a gamete, maawagan met la dagiti mula kas lalaki ken babai. Kadagiti agsabsabong a mula, dagiti sabong ti mangimet iti gamete. Iti sumagmamano a kaso, dagiti sabong ket mabalin nga addaan laeng iti maymaysa a kita ti gamete idinto a dagiti dadduma ket addaan iti dua a kita.
Kadagiti sabali a kita iti adu-ti-selulana a biag (kas koma iti dasig ti fungus a Basidiomycota) dagiti pakailasinan a sexual ket ad-adda a komplikado ket mabalin a pakairamanan ti ad-adu pay ngem dua a sékso.
Sékso kadagiti tao[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti tattao, ti sékso ket ti gagangay a pannakailasin iti kaaduan a biolohikal ken sosial a pakaisangratan, kas koma a ti maysa a tao ket maysa laeng a babai wenno lalaki. Nupay kasta iti pannakaad-adal ken pannakasuksukisok ti kinababai ken kinalalaki, lumawlawag a ti panangidasig wenno ti panangilasin iti sékso ket adda iti adu nga agpang a mabalin nga nainnakaparsuaan, biolohiko, sosial, sikolohikal ken dadduma pay.
Makita iti baba dagiti nadumaduma a paggidiatan ti lalaki ken babai a tao.


text:
Bolivia
Iti Republica ti Bolivia ket maysa nga pagilian iti continente ti Abagatan nga America. Kaaruba iti Bolivia iti Brazil idiay amianan ken daya, Paraguay ken Argentina iti abagatan, ken Chile ken Peru iti laud.
- Bolivia
- Pagpagilian ti Andino a Komunidad
- Dagiti dati a kolonia ti Españia
- Dagiti naserraan ti daga a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Pagpagilian ti Abagatan nga Amerika
- Dagiti republika
- Dagiti pagilian ti Abagatan nga Amerika
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Espaniol
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1825
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Santa Rosa, Laguna
Ti Santa Rosa ket maysa a primera klase a siudad iti probinsia ti Laguna iti Pilipinas.
Dagiti linaon
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti Santa Rosa ket nabingbingay a politikal iti 18 a barbaranggay.
- Aplaya
- Balibago
- Caingin
- Dila
- Dita
- Don Jose
- Ibaba
- Labas
- Macabling
- Malitlit
- Malusak (Poblacion)
- Market Area (Poblacion)
- Kanluran (Poblacion)
- Pook
- Pulong Santa Cruz
- Santo Domingo
- Sinalhan
- Tagapo
Dagiti kabsat a siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti daulo ti ili ken siudad: Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno, Siudad ti Quezon- Naala idi 31 Enero 2013
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Calabarzon (Inggles) naala idi 29 Mayo 2012


text:
Ni Thomas Woodrow Wilson (Disiembre 28, 1856 – Pebrero 3, 1924) ket isu idi ti Maika-28 a Presidente iti Estados Unidos, manipud idi 1913 aginggana idi 1921. Isu ket maysa a daulo ti Rang-ay a Tignay, isu ket nagserbi a kas ti Presidente iti Unibersidad iti Princetony manipud idi1902 aginggana idi 1910, ken isu pay ti Gobernador iti New Jersey manipud idi 1911 aginggana idi 1913. Isu ket timmaray a sinuppiatna ti kandidato ti Rang-ay ("Bull Moose") a Partido a ni Theodore Roosevelt ken ti kandidato ti Republino a ni William Howard Taft, ni Wilson ket isu idi ti nabutosan a Presidente a kas Demokrata idi 1912.
Dagiti midia a mainaig ti Kategoria:Woodrow Wilson idiay Wikimedia Commons


text:
Bangkok
Ti Bangkok ket isu ti kapitolio a siudad ken kadakkelan nga urbano a lugar idiay Tailandia. Daytoy ket naamammoan ti Thai a kas ti Krung Thep Maha Nakhon (กรุงเทพมหานคร, naibalikas a kas ti [krūŋ tʰêːp máhǎː nákʰɔ̄ːn] ( denggen)) wenno Krung Thep ( listen), a kayatn a saoen ket "siudad dagiti anghel". Ti Bangkok ket isu ti kapusekan ti populasion a siudad idiay Tailandia nga adda dagiti agarup a 12 riwriw nga agtataeng a tattao. Ti Bangkok ket maysa idi a bassit pagkomersion idi aasideg ti sabangan ti Karayan Chao Phraya idi las-ud ti Ayutthaya a Pagarian idi maika-15 a siglo. Dayto yket dimmakkel ken nagbalina a lugar ti dua a kapitolio a siudad: ti Thonburi idi 1768 ken ti Rattanakosin idi 1782.
Gapu ti estratihiko a lokasionna idi Abagatan nga Asia, ti Siam (ken kalpasan daytoy ti Tailandia) ket nagbalin a paglapppedan nga estado a nagbaetan dagiti Pranses ken Britaniko a puersa ti kolonia. Ti Bangkok ket nakagun-od ti pakaidiayawan a kas maysa a nawaya, dinamiko, ken makainpluesia a siudad. Tatta nga aldaw, ti Bangkok ket saan laeng a politika, sosial, ken ekonomiko a sentro ti Tailandia, ngem adda pay tipanagidaulo a papel iti panagggatang, komersio, kultura, dagiti arte, edukasion, panagaywan ti salun-at ken pagluganan ti Indotsina a rehion.
Ti panagrang-ay ti puona ti Asia idi panawen ti 1980 ken 1990 ket nangiturong kadagiti adu a multinasional a koporasion a mangpatakder kadagiti rehional a kuartelda idiay Bangkok. Ti siudad tattan ket maysa a nangruna a rehional a puersa itipinansia ken negosio. Ti dumakdakkel nga inpluensian akadagiti politika, kultura, moda ken liwliwa ket mangipakita ti kasasaadna a kas maysa nga Alpha a sangalubongan a siudad.[2] Idi 2009, isu daytoy ti maikadua a kanginaan a siudad idiay Abagatan-Daya nga Asia iti likudan ti Singapura.[3] Dagiti adu a dulon ti ken mabisbisita iti siudad ken no maipatinayon dagiti agdidinnamag ti kinadakesna a distrito ti nalabbaga a silaw ket nakaaramid daytoy a sininimo ti eksotisismo. Ti naipakasaritaan a Nalatak a Palasio, Wat Arun, ken Templo ti Agsadsadag a Buda, ken ti panakinayon ti Khaosan a kalsada ken Soi Cowboy, ket nangruna a papanan dagiti turista idiay kapitolio. Iti panakaitipon nga isu ti ruangan a papanan idiay Laos, Burma, ken Cambodia, daytoy ketmaikadua laeng iti Londres itibilang dagiti tinawen a panagbisbisita.[4]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti lugar ti Bangkok ket napetsaan manipud idi maikasangapulo ket lima a siglo, idi daytoy ket maysa apurok idiay laud nga igid ti Karayan Chao Phraya, babaen ti panatugray ti Ayutthaya.Gapu ti estratihiko a lokasionna idiay asideg ti sabangan ti karayan, ti ili ket nagin-inut iti kinapangrunana. Ti Bangkok ket immununa a nagserbi a kas maysa a lugar ti aduana nga adda dagiti pagsammakedan kadagiti dua a bangir ti karayan, ken nagbalin a ti lugar ti maysa a sillong idi1688 nga idiay ti naikapatalawan dagiti Pranses manipud idiay Siam. Kalpasan ti pannakatnag ti Ayutthaya iti Burmes a Pagarian idi 1767, ti kabarbaro a nairangarang nga Ari a ni Taksin ket nangbangon ti kapitoliona idiay ili, a daytoy ti nagbalin a kuartel ti Thonburi a Pagarian.Ni Ari Phutthayotfa Chulalok (Rama I), a simmaruno kenni Taksin, ket inyakarna ti kapitolio idiay daya nga igid ken nangbangon ti Rattanakosin a Pagarian idi 1782. Ti Adigi ti Siudad ket naipatakder idi 21 Abril, a naipanpanunotan a kas ti petsa ti pannakabangon ti agdama a siudad.
Ti ekonomia ti Bangkok ket nagin-inut a dimmakel babaen ti internasional a pagtagilakuan, immuna iti Tsina, ken dagiti nagsubsubli a Lumaud nga agtagtagilako idi nasapa a tengnga ti maikasangapulo ket siam a siglo. A kas ti kapitolio, ti Bangkok ket isu idi ti sentro ti panagpabaro ti Siam idi nakasangsango ti panagtalmeg kadagiti Lumaud a bileg idi naladaw a maikasangapulo ket sian a siglo. Dagiti panagturturay dagiti Ari a ni Mongkut (Rama IV, 1851–68) ken ni Chulalongkorn (Rama V, 1868–1910) ket nakakitkita ti panangiyamaammo ti pison a makina, pagmalditan, perokaril a pagiluganan ken dagiti kammasapulan nga estruktura iti siudad, ken ti pay pormal nga edukasion ken panagaywan ti salun-at. Ti Bangkok nagbalin a sentro ti entabada para kadagiti panasalsalisal ti bileg a nagbaetan ti milisia ket dagiti politikal a napilpili idi ti pagilian ket nagikkat ti patingga a monarkia idi 1932. Daytoy idi ket suheto ti Hapon a panagsakup ken Kimmadduan a panagbomba idi las-ud ti Sangalubongan a Gubat II, ngem napardas a dimmakdakkel kalpasan ti gubat a paset ti panawen a aks ti nagbanagan ti ti tulong ti panagrang-ay ti Estados Unidos ken dagiti ininted ti gobierno a puonan. Ti papael ti Bangkok a aks maysa a papanan dagiti Amerikano a milisia ket nanagirugi ti bukodna nga industri aiti turismo ken ti pay panagtagilako ti sekso. Dagiti di agpapada a panagrang-ay ti urbano ket nangiturongan ti panagdakkel kadagiti di panagpapada ti matgedan ket ti di nakitkita idi panagyakar manipud kadagiti away a lugar idiay Bangkok; ti pupolasionna ket dimmakkel manipud ti 1.8 aginggana iti 3 riwriw idi kaladawan ti 1960 a tawtawen. Kalpasan ti ipapanaw ti Estados Unidos manipud idiay Bietnam, dagiti negosio ti Hapon ket nangisukat a kas dagiti nangidaulo iti puonan, ken ti panagipadakkel ti panagpataud kadagiti maipapan ti panaglako ti ballasiw taaw ket nanagiturong ti pannakaipadakkel ti pinansia a pagtagilakuan idiay Bangkok.[5] Ti napardas nga idadakkel ti siudad ket nagtultuloy kadagiti tawtawen ti 1980 ken dagiti tawtawen ti nasapa 1990, aginggana idi napasardeng babaen ti pinansia a didigra ti Asia ti 1997. Iti dayta a panawenen, adu kadagiti publiko ken sosial a banbanag ti rimrimsua, a mairaman kadagiti pannakasulnot ti inprastruktura a maipakpakita kadagiti nakaro a trapiko ti siudad. Ti papel ti Bangkok a kas ti politikal nga entablado ti pagilian ket agtultuloy a makitkita kadagiti agsasaruno a nadayeg a protesta, manipud kadagiti yaalsa dagiti edtudiante idi 1973 ken ti 1976, ti kontra-milisia a demontrasion idi 1992, ken dagiti nagsasaruno a kontra-gobierno a protesta babaen dagiti "Duyaw a Kamiseta" ken dagiti tignay ti "Nalabbasit a Kamiseta" manipud idi 2008 ket dagiti simmakbay.
Ti administrasion ti siudad ket immuna napormalisado babaen ni Ari Chulalongkorn idi 1906, iti pannakaibangon ti Monthon Krung Thep Phra Maha Nakhon (มณฑลกรุงเทพพระมหานคร) a kas maysa a nailian a pannakabingbingay. Idi 1915 ti monthon ket nagudua kadagiti nadumaduma a probinsia, dagiti administratibo a pagbeddenganna ket adu payen a nabalbaliwan. Ti siudad iti agdama a porma ket napartuat idi 1972 iti pannakaporma ti Metropolitano nga Administrasion ti Bangkok, a naikapasarunuan ti panagtipon ti Probinsia ti Phra Nakhon idiay akin daya nga igid ti Chao Phraya ken ti Probinsia ti Thonburi idiay laud iti las-ud ti napalabas a tawen.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Heograpia iti Bangkok". Metropolitano nga Administrasion ti Bangkok. Naala idi 2007-09-08.
- ^ "GaWC – Ti Lubong segun ti GaWC 2008". Lboro.ac.uk. 13 Abril 2010. Naala idi 26 Hunio 2010.
- ^ "Dagiti kanginaan a siudad idiay Asia". Dagiti Mayor ti Siudad. Naala idi 26 Hunio 2010.
- ^ "Panagiranggo dagiti kasayaatan a papanan a siudad ti Euromonitor Internasional". Naala idi 26 Hunio 2010.
- ^ Baker & Pongpaichit 2005, pp. 37–41, 45, 52–71, 149–150, 162, 199–204.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Bangkok idiay Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Bangkok manipud idiay Wikivoyage


text:
Misamis Occidental
Ti Misamis Occidental ket maysa a probinsia iti Pilipinas a masarakan iti rehion ti Amianan a Mindanao. Ti kapitoliona ket ti Siudad ti Oroquieta. Kabeddengna dagiti probinsia ti Zamboanga del Norte ken Zamboanga del Sur iti laud.
Dagiti linaon
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Addaan ti Misamis Occidental iti 14 nga ili ken 3 a siudad.
Dagiti siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
- Aloran
- Baliangao
- Bonifacio
- Calamba
- Clarin
- Concepcion
- Don Victoriano Chiongbian (Don Mariano Marcos)
- Jimenez
- Lopez Jaena
- Panaon
- Plaridel
- Sapang Dalaga
- Sinacaban
- Tudela
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti daulo ti probinsia: Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno, Siudad ti Quezon- Naala idi 12 Pebrero 2013
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Amianan a Mindanao (Inggles) naala idi 17 Abril 2013


text:
Robot
Ti robot ket mekanikal wenno pudno nga ahente, ken kadawyan a maysa a elecktro-mekanikal a makina nga inturturong babaen ti programa ti kompiuter wenno elektroniko a sirkuito. Dagiti robot ket mabalinda nga autonomowenno semi-autonomo ken sumakop manipud kadagiti kasla tao a kas ti Advanced Step in Innovative Mobility (ASIMO) ti Honda ken ti TOSY Ping Pong Playing Robot (TOPIO) ti Tosy aginggana kadagiti industrial a robot, dagiti kolektibo a naprograma a 'pangen' a robot, ken dagiti pay mikroskopiko a nano a robot. Babaen ti panagtulad ti kasl abiag a langa wenno panangipan kadagiti automatiko a panagggunay, ti robot ket mabalin a nangitultol tipuot ti kinasirib wenno bukodna apanunot.
Ti robotika ket isu ti sanga ti teknolohia a mangirebbeng ti daremdem, pannakaaramid, operasion, ken ti panangipakat kadagiti robot,[1] ken dagiti pay sistema ti kompiuter pra iti panagtengngel kaniada, panagrikna a pakaammo, ken panagproseso ti pakaammo. Dagitoy a teknolohia ket mangirebbeng kadagiti naaramid nga automatiko a makina a mangsukat ti tattao kadagiti napeggad nga enbironmento wenno dagiti proseso ti panagpataud, wenno kapada ti taao iti langa, panagkukua, ken/wenno kognision. Adu tattan kadagiti robot ket naparegget babaen ti katutubo a mangitited kadagiti pagobraan iti nareggetan ti katutubo a robotika.
Iti panagrangrang-ay dagiti mekanikal a pamay-an babaen ti Industrial a panawen, adun dagiti naserbi a panangipakat nga insingasing idi babaen ni Nikola Tesla, nga isu idi 1898 ketdumibuho ti bangka a tinengngel babaen ti radio. Dagiti elektronika ket rimmang-ayda kadagiti puersa a nangiturong ti panagrang-ay iti iyu-umay dagiti immuna nga elektroniko nga autonomo a robot a pinartuat babaen ni William Grey Walter idiay Bristol, Inglatera idi 1948. Ti immuna a dihital ken maprograma a robot ket pinarnuay idi babaen ni George Devol idi 1954 ken nanaganan daytoy idi ti Unimate. Daytoy idi ket nailako iti General Motors idi 1961 nga idiay ket nausar idi a mangbagkat kadagiti pisi ti napudot a metal manipud kadagiti makina ti die casting idiay Inland Fisher Guide Plant idiay Laud ti Trenton a paset ti Ewing Township, New Jersey.[2]
Dagiti robot ket sinukatandan ti tattao[3] iti panagtulong iti panagaramid kadagiti maulit-ulit ken napeggad nga obra a saan a kaykayat nga aramiden ti tao, wenno saanda a maaramid gapu ti limitasion ti kadakkel, ken uray pay dagiti akin-ruar a limbang wenno iti sirok ti baybay nga idiay ket saan nga agbiag ti tattao kadagiti napeggad nga enbironmento.
Adda met dagiti panagdandanag a maipanggep iti umad-adu a panagusar kadagiti robot ken ti papaelda iti kagimongan> Dagit irobot ti pinabpabasol kadagiti ngumat-ngato a pannakaawan ti trabaho gapu ti panagsuksukatda kadagiti agtrabtrabaho kadagiti dadduma pagannongan. Ti panag-usar kadagiti robot iti militar a pannakigubat ket mangiyaon kadagiti etikal a pagdanagan. Ti pannakabalin ti autonomo ti robot ken dagiti mabalin a pagbanagan ket naibagbagan kadagiti piksion ken mabalin a pudno a pagdanagan iti masakbayan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "robotics". Oxford Dictionaries. Naala idi 4 Pebrero 2011.
- ^ Pearce, Jeremy. "George C. Devol, Inbentor ti Robot nga IMa, ket Natayen nga agtawen iti 99", The New York Times, Agosto15, 2011. Naala idi Peberoro 7, 2012. "Idi 1961, ti General Motors ket nangikabil ti immuna nga Unimate nga ima iti maysanga asemblia a linia iti pabrika ti kompania idiay Ewing Township, N.J., ti suburbo ti Trenton. Ti ramit ket inusar nga agbakkat ket agituon kadagiti parte ti die-cast a metal a naala anapudot manipud kadagiti pagisukogan."
- ^ Akins, Crystal. "dagiti 5 a trabaho nga agdama a sinuksukatan babaen dagiti robot". Excelle. Monster. Naala idi 2013-04-15.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Robot idiay Wikimedia Commons
- Kitaen ti Robotics idiay Gandat ti Nawaya a Direktorio (Inggles)
- Portal ti robotika
- Dibision ti robotika - NASA


text:
Catamarca, Argentina—Panangiranud iti teksto ti Biblia iti maysa a pastor iti asideg ti bario ti Alumbrera
Estadistika
—Argentina
41,660,417—Populasion
145,701—Ministro nga agisursuro iti Biblia
1,967—Kongregasion
1 iti tunggal 286—Ratio dagiti Saksi ni Jehova iti bilang ti populasion
Bairro dos Pescadores nga asideg iti Maputo, Mozambique—Panangitukon iti magasin a
Pagwanawanan Estadistika
—Mozambique
24,096,669—Populasion
52,989—Ministro nga agisursuro iti Biblia
1,109—Kongregasion
1 iti tunggal 455—Ratio dagiti Saksi ni Jehova iti bilang ti populasion
Trakai Island Castle, Lithuania—Panangitukon iti broshur a
Naimbag a Damag Manipud iti Dios iti lengguahe a Lithuanian Estadistika
—Lithuania
2,973,000—Populasion
3,155—Ministro nga agisursuro iti Biblia
52—Kongregasion
1 iti tunggal 942—Ratio dagiti Saksi ni Jehova iti bilang ti populasion
Bali, Indonesia—Panangisuro iti Biblia iti maysa nga agtrabtrabaho iti natukantukad a talon iti asideg ti ili ti Ubud
Estadistika—Indonesia
237,600,000—Populasion
23,539—Ministro nga agisursuro iti Biblia
392—Kongregasion
1 iti tunggal 10,094—Ratio dagiti Saksi ni Jehova iti bilang ti populasion
“Daytoy naimbag a damag ti pagarian maikaskasabanto iti intero a mapagnaedan a daga.”—Mateo 24:14.
“Daytoy naimbag a damag ti pagarian maikaskasabanto iti intero a mapagnaedan a daga.”—Mateo 24:14.
“Daytoy naimbag a damag ti pagarian maikaskasabanto iti intero a mapagnaedan a daga.”—Mateo 24:14.
TI PAGWANAWANAN
AGRIINGKAYO!
Dagiti Saksi ni Jehova—Siasinokami?
Ginasut a nagduduma a puli ken pagsasao ti nagtaudanmi, ngem nagkaykaysakami ta agpapada ti panggepmi. Kangrunaan iti amin, kayatmi nga idaydayaw ni
Jehova, ti Dios a dakdakamaten ti Biblia ken ti Namarsua iti amin a banag. Ikagkagumaanmi a tuladen ni Jesu-Kristo ken pagragsakanmi ti maawagan a Kristiano. Regular a mangbusbusbos ti tunggal maysa kadakami iti tiempo a tumulong kadagiti tattao a makasursuro maipapan iti Biblia ken iti Pagarian ti Dios. Maawagankami a Saksi ni Jehova ta ikaskasaba wenno isarsaritami ti maipapan ken ni Jehova a Dios ken ti Pagarianna.
Agsukimatka iti site-mi.
Basaem ti Biblia online. Ammuem ti ad-adu pay maipapan kadakami ken kadagiti patpatienmi.
AGASSAWA KEN NAGANNAK
Ti nasayaat a balakad ti Biblia ket nakatulongen iti adu a lallaki ken babbai tapno maaddaanda iti naragsak a pamilia.
TIN-EDYER
Ania dagiti rumbeng nga ikabilangam no agpilpilika iti musika, pelikula, wenno libro?
UBBING
Apay a di impangag ni Faraon da Moises ken Aaron? Ania dagiti didigra nga imbungana?
Libre nga adalem ti Biblia iti oras ken lugar a kombeniente kenka.
Kitaem ti online video library-mi.
Usaren dagiti sign-language a video iti panagadal iti Biblia.
© 2014 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania.
|


text:
Windows Vista
Ti Windows Vista ket ti kaudian a ruar ti Microsoft Windows, maysa a linia ti grafikal a sistema ti panangpaandar a maar-aramat kadagiti personal a kompiuter a pakairamanan dagiti makina a maar-aramat iti pagtaengan ken negosio. Nairuar ken naiwaras kadagiti agparpartuat iti kompiuter idi Noviembre 8, 2006. Sa idi Enero 30, 2007, nairuar iti sangalubongan iti sapasap a publiko ken magatang santo maibaba met iti website ti Microsoft.[1]
Notes and References[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Windows Marketplace: Windows Vista Upgrade Editions: Get Started". Windows Marketplace. Microsoft. January 30 2007. Naala idi 2007-01-30.


text:
Ovidio
Ni Publius Ovidius Naso (20 Marso 43 SK – AD 17/18), naamammoan pay a kas ni Ovid iti agsasao ti Inggles a lubong, ket maysa idi a a Romano a mannaniw a kasayaatan a naamammoan a kas ti nagsurat ti tallo a kangrunaan nga urnong ti daniw, ti Heroidas, Amores ken Ars Amatoria, ken ti Metamorposis, ti maysa a mitolohiko a heksametro a daniw. Isu ket nadayeg a naamammoan para iti Fasti, a maipanggep ti Romano a kalendario, ken ti Tristia ken ti Epistulae ex Ponto, ti dua nga urnong dagiti daniw a naisurat idi idu ket naipatalaw idiay Baybay aNangisit. Ni Ovidio ket isu pay ti nagsurat kadagiti nadumaduma a babbassit a pirgis, tiRemedia Amoris, ti Medicamina Faciei Femineae, ken ti atiddog a lunod a daniw nga Ibis. Isu ket nagsurat pay ti napukaw a trahedia, a Medea. Isu ket naipanpanunotan a kas ti apo ti naliday a kopla, ket tinawtawidan anairanggo a kumaduann ni Virgilio ken ni Horacio a kas maysa kadagiti tallo a kanoniko a mannaniw ti Latin a literatura. Ti eskolar a ni Quintiliano ket nangipanunot kaniana a kas ti kinaudi kadagiti kononikal nga elehista ti ayat iti Latin.[1] Ti daniwna, nga adu a tinultulad idi las-ud ti Naladaw a Kina-ugma ken ti Tengnga a Panpanawen, nga kaaaduan a nakaimpluensia ti Europeaano nga arte ken literaturae ken agtultuloy a kas maysa kadagiti kangrunaan a nagtataudan ti klasiko a mitolohia.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Quint. Inst. 10.1.93
- ^ Mark P. O. Morford, Robert J. Lenardon, Klasiko a Mitolohia (Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan US, 1999), p. 25. ISBN 0-19-514338-8 ISBN 978-0-19-514338-6
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sasao a mainaig ti Ovidio idiay Wikiquote
Dagiti midia a mainaig ti Ovidio idiay Wikimedia Commons
Dagiti ob-obra a mainaig ti Ovidio idiay Wikisource
- Ovidio
- 43 SK a pannakaipasngay
- 17 nga ipupusay
- Dagiti Romano ti umuna a siglo SK
- Dagiti Romano ti umuna a siglo
- Dagiti mannurat ti umuna a siglo SK
- Dagiti mannurat ti umuna a siglo
- Dagiti mannaniw ti umuna a siglo SK
- Dagiti mannaniw ti umuna a siglo
- Dagiti mannurat ti Latin ti Nabalitokan a Panawen
- Dagiti mannurat ti pagsasao a Latin
- Dagiti mannaniw ti Romano a panawen
- Tattao manipud idiay Sulmona
- Dagiti elihiako a mannaniw
- Dagiti napatalaw a Taga-ugma a Romano
- Dagiti epiko a mannaniw


text:
Kapsít
Ti kapsit (wenno kissit, kesset, semilia, semen wenno sperm iti English, tamod iti Tagalog) ket maysa a likido nga aglaon iti spermatozoa wenno bin-i ti lalaki nga agtaud kadagiti glandula a sexual ti lalaki wenno hermaphrodite nga ay-ayup ken tattao a maaramat a pangpataba iti itlog ti babai (ovum). Dagiti paspaset ti kapsit nga iruar ti maysa nga ayup wenno tao ket am-ammo kas paruar, ket ti addang wenno proseso ti iruar ket maawagan iti panagparuar. Kas iti dara, ti kapsit ket addan dua a paset, ti selula a parte (ti spermatozoa) ken ti saan-a-selula a parte (ti seminal plasma).


text:
Karne
Ti karne ket lasag ti ayup a makmakan a kas taraon.[1]:1 Ti tattao ket omniboro, ken nagananupen ket pimmatmatay kadagiti ayup manipud kadagidi prehistoriko a panawen. Ti kaada ti sibilisasion ket nangpalubos ti panagpaamo kadagiti ayup a kas dagiti manok, karnero, dagiti baboy ken bakae, ken nagtungpalan ti panag-usar kadagitoy iti panagpataud ti karne iti industrila a gatad.
Ti karne ket kangrunaan a buklen iti danum ken protina, ken kadawyan a sinidsida a mairaman dagiti sabali a makan. Daytoy ket mabalin a kilawen ngem kadawyan daytoy a malutluto ken narekaduan kadagiti nadumaduma a waya. No saan a maproseso, daytoy ket mabangles iti kaunegan dagiti oras wenno al-aldaw.
Ti panagsida tikarne ket agdumaduma iti sangalubongan, depende iti kultural ken relihioso a pagkayatan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Lawrie, R. A.; Ledward, D. A. (2006). Siensia ti karne ni Lawrie (Maika-7 ed.). Cambridge: Woodhead Publishing Limited. ISBN 978-1-84569-159-2.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Karne idiay Wikimedia Commons


text:
Daya a Samar
Ti Daya a Samar ket maysa a probinsia iti Pilipinas a masarakan iti rehion ti Daya a Visayas, sakupenna ti akindaya a depaar ti Isla ti Samar. Ti kapitoliona ket ti Siudad ti Borongan. Kabeddengna dagiti probinsia ti Amianan a Samar ken ti Samar.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Addaan ti Daya a Samar iti 22 nga ili ken maysa a komponente a siudad.
Siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti daulo ti probinsia: Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno, Siudad ti Quezon- Naala idi 12 Pebrero 2013
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Daya a Visayas (Inggles) naala idi 27 Pebrero 2013