text:
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Deskripsion
En-us-Croatia.ogg
Pronunciation of the term
in US English Croatia
Petsa
24 Hulio 2008
Taudan
Bukod nga obra
Mannurat
EncycloPetey
Panaglisensia [ urnosen ]
Ni I, , ti agtengtengel ti karbengan ti kopia iti daytoy nga obra, ket agipablaak babaen kadagiti sumaganad a lisensia: EncycloPetey
Maited ti pammalubos ti agkopia, agiwaras ken/wenno mangbaliw iti daytoy a dokumento babaen ti termino iti
, Bersion 1.2 wenno ti aniaman a kinaudi a bersion babaen ti GNU Free Documentation License Free Software Foundation; nga awan dagiti Sabsabali a Paset, awan dagiti Sanguan nga Aklub a Testo, ken dagiti Likudan nga Aklub a Testo. Ti kopia ti lisensia ket nairaman iti paset a natituluan ti .
GNU Free Documentation License
http://www.gnu.org/copyleft/fdl.html GFDL GNU Free Documentation License true true
Mabalinmo ti agpili kadagiti lisensia a kaykayatmo. Pakasaritaan ti papeles
Pinduten iti petsa/oras tapno makita ti papeles a kas naiparang iti dayta a panawen.
Petsa/Oras Bassit a ladawan Dagiti rukod Agar-aramat Komentario
agdama 23:22, 24 Hulio 2008 1.3 s (15 KB) EncycloPetey {{Information |Description=Pronunciation of the term in US English |Source=self-made |Date=24 July 2008 |Author= User:EncycloPetey }} Croatia == Licensing == {{self|cc-by-sa-3.0|GFDL|author=I, [[User:EncycloPetey| Panagusar iti papeles
Awan ti pampanid a nakasilpo iti daytoy a papeles.
Global a panagusar ti papeles
Dagiti sumaganad a wiki ket agus-usar iti daytoy a papeles:
Panagusar idiay ast.wiktionary.org
Panagusar idiay cs.wiktionary.org
Panagusar idiay de.wiktionary.org
Panagusar idiay fr.wiktionary.org
Panagusar idiay ko.wiktionary.org
Panagusar idiay pl.wiktionary.org
Panagusar idiay ta.wiktionary.org
Panagusar idiay vi.wikipedia.org
Daytoy a papeles ket naglaon ti naipatinayon a pakaammo, a mabalin a nainayon manipud ti dihital a kamera wenno skanner a naaramat a pangpartuat wenno pang-digitize itoy.
No ti papeles ket saan a nabalbaliwan manipud iti kasisigud a kasasaad, adda dagiti sumagmamano a salaysay a mabalin a saan a napno a maipakita ti nabaliwan a papeles.


c: text/html

text:
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Deskripsion
H.C. Andersens Barndomshjemmet2.JPG
Hans Christian Andersen's childhood home, Munkemøllestræde 3-5, Odense, Denmark. Andersen lived here until 1819 when he was 14 years old. English:
Petsa
30 Hulio 2010
Taudan
Bukod nga obra
Mannurat
Ipigott
Panaglisensia [ urnosen ]
Public domain Public domain false false
Siak, ti agtengtengel ti karbengan ti kopia iti daytoy nga obra, ibbatak daytoy nga obra iti
. Daytoy ket maipakat iti sangalubongan. pagturayan a publiko
Kadagiti sabali a pagilian daytoy ket saan a mabalin a nalinteg; no kastoy ket:
Siak ket agitited ti sinoman ti karbengan nga agusar iti daytoy nga obra
para iti aniaman a panggep, nga awan dagiti kasasaad, malaksid no adda dagiti kasasaad a masapul babaen ti linteg.
Public domain Public domain false false Pakasaritaan ti papeles
Pinduten iti petsa/oras tapno makita ti papeles a kas naiparang iti dayta a panawen.
Petsa/Oras Bassit a ladawan Dagiti rukod Agar-aramat Komentario
agdama 19:19, 30 Hulio 2010 2,592 × 1,944 (2.82 MB) Ipigott {{Information |Description={{en|1=Hans Christian Andersen's childhood home, Munkemøllestræde 3-5, Odense, Denmark. Andersen lived here until 1819 when he was 14 years old. }} |Source={{own}} |Author= Ipigott |Date=2010-07-30 |Permissio Panagusar iti papeles
Ti sumaganad a silsilpo ti panid iti daytoy a papeles:
Global a panagusar ti papeles
Dagiti sumaganad a wiki ket agus-usar iti daytoy a papeles:
Panagusar idiay ar.wikipedia.org
Panagusar idiay bg.wikipedia.org
Panagusar idiay ca.wikipedia.org
Panagusar idiay en.wikipedia.org
Panagusar idiay fa.wikipedia.org
Panagusar idiay hif.wikipedia.org
Panagusar idiay hy.wikipedia.org
Panagusar idiay id.wikipedia.org
Panagusar idiay mk.wikipedia.org
Panagusar idiay pt.wikipedia.org
Panagusar idiay sr.wikipedia.org
Panagusar idiay ta.wikipedia.org
Daytoy a papeles ket naglaon ti naipatinayon a pakaammo, a mabalin a nainayon manipud ti dihital a kamera wenno skanner a naaramat a pangpartuat wenno pang-digitize itoy.
No ti papeles ket saan a nabalbaliwan manipud iti kasisigud a kasasaad, adda dagiti sumagmamano a salaysay a mabalin a saan a napno a maipakita ti nabaliwan a papeles.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Turay a panagtengngel
Iti siensia ti biblioteka, ti turay a panagtengngel ket isu ti proseso a mangurnos ti katologo ti biblioteka ken bibliograpiko a pakaammo[1][2] babaen ti panag-usar ti agmaymaysa,naisangayan a nagan para iti tungngal a maysa a topiko. Dagitoy naisangsangayan a paulo ket kankanayon a naipakat kadagiti amin a katologo,[3] ken agob-obra kadagiti sabali a panagaurnos a datos a kas dagiti panagisilpo ken dagiti pangigiddiatan a reperensia.[3][4] Ti tungngal maysa a paulo ket naipalplawag bassit kadagiti termino iti sakupna ken panagusar, ken daytoy a panagurnos ket makatulong kadagiti empleado ti biblioteka a mangtaripato ti katologo ket mangaramid daytoy a nalaka a mausar para kadagiti agsuksukisok. Ti balikas a turay iti turay a panagtengngel ket naala manipud ti immuna a pnnakausarna iti panangilasin kadagiti mannurat, ken awan ti kadawyan a kaibuksilan iti turay a kas bileg a pannakikabagian, urayno iti kapanunotan iti balikas ti turay ket etimolohiko a mainaig.[5][6][7]
Dagiti agkatkatologo ket mangikeddengdad ti tungngal maysa a suheto akas ti mannurat, libro, serie wenno korporasion—ti naisangayan a paulo ti termino a kankanayonto a maus-usar, naisangayan, ken nalawag a mangipalawag kadagiti amina a reperensia iti isu met laeng a suheto , urayno adda dagiti paggiddiatan a kas dagiti sabsabali a panangiletra, dagiti parbo anagan, wenno dagitiseudonimo.[8] Ti naisangyan a paulo ket makatulong kadagiti agar-aramat kadagiti amin a maitutop a pakaammo a mainaig wenno kapada a pagyanan dagiti suheto.[8] Dagiti rehistro ti turay ket mabalin a maitipon iti maysa a batayan ti datos ken makunkuna iti turay ti papeles, ken ti panagtaripato ken panagpabaro kadagitoy a papeles ken dagiti pay "lohikal a pannakasilpo"[9] kadagiti sabali a papeles iti kauneganda ket isu ti obra dagiti bibliotekero ken dagiti pay sabali a nga agkatkatologo ti pakaammoto. Iti pannakaitunos, ti turay ti panagtengngel ket maysa a kas pagarigan iti natengngel a bokabulakrio ken iti bibliograpiko a panagtengngel.
Bayat nga iti teoria a ti aniaman a pirgis ti pakaammo ket maitunos iti turay a panagtengel a kas dagiti personal ken korpotatibo a nagnagan, dagiti agpapada a titulo, dagiti serie, ken dagiti suheto,[2] dagiti agkatkatologo ti biblioteka ket kadawyanda nga agipatpatengnga iti isip kadagiti nagan ti mannurat ken dagiti titulo ti libro. Dagiti paulo ti suheto manipud ti Biblioteka ti Kongreso ket mangtungpal ti panagramid a maipada kadagiti rehistro ti turay, urayno kadaywan dagitoy a naipanpanunotan a sabali. Iti panagpalabas ti panawen, dagiti pakaammo ket agbalbaliwda, a mangsingdat ti pannakasapul para iti reorganisasion. Segun ti maysa a panirigan, ti turay ti panatengngel ket saana maipanggep ti panagpartuat iti puro ken nasayaat a sistema ngem daytoy ket ti agtultuloy a ganetget ti panagkamat kadagiti panagbalbaliw ken ti panagpadas nga iyeg ti estruktura ken urnos" iti aramid a panagtulong kadagiti agar-aramat tapno makabirukda ti pakaammo.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Block, Rick J. 1999. “Turay a Panagtengngel: Ania kadi daytoy ken Apay a Mabanagan.”, naala idi Marso 30, 2006
- ^ a b "Apay a ti Katologo ti Biblioteka ket Makasapul ti Turay a Panagtengngel ken Ania Kadai Daytoy". gobierno iti Vermont. Nobiembre 25, 2012.
- ^ a b "Turay a panagtengngel idiay Biblioteka ti NMSU". Estado nga Unibersidad ti New Mexico. Nobiembre 25, 2012.
- ^ "Turay a Panagtengngel iti Card Environment". gobierno iti Vermont. Nobiembre 25, 2012. Naala idi Nobiembre 25, 2012.
- ^ "auctor". Online a Diksionario ti Etimolohia. Disiembre 7, 2012. Naala idi 2012-12-07. "... Nota: dagiti ramut a balikas para iti mannurat ken turay ket dagiti balitkas a kas ti auctor wenno autor ken autorite manipud ti maika-13 a siglo. -- mannurat (n) c.1300, autor "ama," manipud ti O.Fr. auctor, acteor "mannurat, nagtaudan, nagpartuat, nangiyuna (12c., Mod.Fr. auteur), manipud ti L. auctorem (nom. auctor) ... -- turay (n.) nasap a 13c., autorite "libro wenno insasao a nagikappia ti suppiat," manipud ti O.Fr. auctorité "turay, pannakaidaydayaw, karbengan, pammalubos, dignidad, grabidad; dagiti Nasantuan a Sinuratan" (12c.; Mod.Fr. autorité), ... (kitaan ti mannurat). ..."
- ^ "turay (tengngel)". Memidex. Disiembre 7, 2012. Naala idi 2012-12-07. "Etimolohia ... autorite "libro wenno insasao a mangikappia ti suppiat", manipud ti Daan a Pranses ti auctorité..."
- ^ "turay". Diksionario ti Merriam-Webster. Disiembre 7, 2012. Naala idi 2012-12-07. "Kitaen ti "Taudan ti Turay" -- Tengnga nga Ingles ti auctorite, manipud ti Anglo-Pranses ti auctorité, manipud ti Latin ti auctoritat-, auctoritas pamanunotan, keddeng, bileg, manipud ti auctor Immuna a naamammuan apanag-usar: maika-13 a siglo..."
- ^ a b "Panagkatologo dagiti annuroten ti turay a panagtengngel". Nailian a Biblioteka ti Australia. Nobiembre 25, 2012. "Ti kangrunaan a panggep ti turay ti panagtengngel ket ti panagitulong ti agar-aramat ti katologo iti panagbiruk kadagiti bayat a kakaykayatan."
- ^ "Turay a Panagtengngel iti LTI". LTI. Nobiembre 25, 2012.


text:
Torre
Ti torre ket maysa a natayag nga estruktura, a kadwyan a nataytayag ngem ti kalawan, ken kankanayon babaen ti ad-adu a paggiddiatan. Dagiti torre ket mailasin manipud kadagiti albor babaen ti kaawan dagiti nairtengan a barut.
Dagiti torre ket sapasap a nabangon tapno makaala ti sayaat ti tayagda, ken mabalinda ti agmaymaysa iti rabaw ti daga, wenno kas paset ti dakdakkel nga estruktura wenno ramit a kas ti napasammakedan apasdek wenno kas maysa a nangruna a paset ti rangtay.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti torre ket inus-usar idin dagiti tao manipud kadagiti prehistoriko a panawen. Ti kaduogan a naamammuan ket mabalin a ti nagtitimbukel a torre ti bato kadagiti diding ti Neolitiko a Jericho (8000 SK). Dagiti kasapaan a torre ket dagiti ziggurat, a nagparang dagitoy iti Sumeria nga arkitektura manipud di maika-4 a milenio SK. Dagiti kadayegan a ziggurat ket mairaman ti Sumerio a Ziggurat ti Ur, a nabangon idi maika-3 a milenio SK, ken ti Etemenanki, ti maysa kadagiti kadayegan a kas pagarigan ti Babiloniko nga arkitektura. Ti naud-udi ket nabangon idiay Babilonia idi las-ud ti maika-2 a milenio SK ken naikeddeng idi a ti katayagan a torre iti taga-uma a lubong.
Dagiti kasapaan a natidda a kas pagarigan ken dagiti estruktura ti broch idiay akin-amianan nga Eskosia, ken dagitoy ket koniko a torre a balay. Dagitoy ket dagiti sabali a kas pagarigan manipud kadagiti kultura ti Penisia ken Romano ket nangiyunay-unay ti panag-usar ti torre kadagiti pagsammakedan ken dagiti papel ti sentinel. Kas pagarigan, dagiti elemento ti pagbantayan a torre ket mabirukan iti Mogador manipud ti immuna a milenio SK, ken naala manipud kadagiti taudan ti Penisia weeno Kartahinio. Dagiti Romano ket nagus-usarda kadagiti oktagional a torre[1] a kas dagiti elemento ti Palasio ni Dioklesia idiay Kroasia, wken ti monumento ket nagtaud idi agarup a 300 AD, bayat a dagiti Diding ti Serbiana (maika-4 a siglo SK) ken dagiti Diding ti Aureliana (maika-3 a siglo AD) ket nangipakpakita kadagiti kuadrado a langa. Dagiti Insik ket nagus-usarda kadagiti torre a kas dagiti nairaman nga elemento iti Nalatak a Diding ti Tsina idi 210 SK idi las-ud ti Qin a Dinastia. Dagiti torre ket nangrunada pay nga elemento dagiti kastilo.
Dagiti sabali pay a nalatak a torer ket ti Agir-iray a Torre ti Pisa idiay Pisa, Italia a nabangon manipud idi 1173 aginggana idi 1372 ken Dagiti Dua a Torre idiay Bologna, Italia a nabangon manipud idi 1109 aginggana idi 1119. Dagiti Himalaya a Torre ket dagidi bato a torre a nangruna a mabirukan idiay Tibet nga agarup a nabangon idi maika-14 aginggana idi maika-15 a siglo. [2]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ C.Michael Hogan, "Palasio ni Dioklesia, Ti Megalitiko a Portal, A. Burnham ed, Okt 6, 2007
- ^ http://msnbc.msn.com/id/3474951 Dana Thomas, Dagiti Torre a papanan kadagiti Langit, Newsweek, 2003-11-15
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Dagiti torre idiay Wikimedia Commons
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Fritz Leonhardt (1989), Dagiti torre : ti naipakasaritaan a panagsukisok, Butterworth Architecture, 343 pampanid.


text:
Sistema a Solar
Ti Sistema a Solar[a] ket buklen iti Init ken dagiti astronomiko a banbanag a gumuyguyod a naibedbed iti pagliklikmutan ti lawlawna, amin dagitoy ket naporma manipud ti panagrebba ti maysa a higante a molekular nga ulep idi agarup a 4.6 a bilion a tawtawen. Ti kawatiwatan a kaaduan a masa ti sistema ket adda idiay Init. Kadagiti adu a banbanag a pagliklikmutan ti Init, kaaduan kadagiti masa ket nailaon kadagiti walo a minaig a solitario a planeta[e] a dagiti pagliklikmutanda ket gangani a nagtitimbukel ken naisanglad iti gangani a dalumpinas a disko a tinawtawagan ti ekliptiko a plano. Dagiti uppat nga akinuneg a babassit a planeta, Merkurio, Benus, Daga ken Márte, ken makunkuna pay dagitoy a naindagaan a planeta, ket naipangrunaan a binuklan iti bato ken metal. Dagiti uppat nga akin ruar a planeta, dagiti alingasaw a higante, dagitoy ket ad-adu a dakdakkel ngem dagiti naindagaan. Dagiti dua a kadakkelan, ti Hupiter ken Saturno, ket naipangrunaan a binuklan iti hidrohenio ken helio; dagiti dua a karuaran unay, ti Urano ken Neptuno, ket kaaduan a buklan dagiti yelo, a kas ti danum, amoniako ken metano, ken dagitoy ket nailasin a tinawtawagan a kas dagiti "higante a yelo".
Ti Sistema a Solar ket pagtaengan kadgiti adu a bilang ti rehion nga adda ti populasion babaen dagiti babbabassit a banbanag. Ti asteroid a barikes, a naisanglad ti nagbaetan ti Marte ken Hupiter, ket kapadpada dagiti naindgaan a planeta a kaaduana binuklan iti bato ken metal. Iti labes ti pagliklikmutan ti Neptuno ket naisanglad ti Kuiper a barikes ket naiwarakiwak a disko; dagiti naisilpo a populasion dagiti trans-Neptuniko a banbanag a kaaduana buklan iti yelo a kas iti danum, amoniuako ken metano. Iti kaunegan kadagitoy a populasion, dagiti lima nga agmaymaysa a banbanag, ti Ceres, Pluto, Haumea, Makemake ken Eris, ket mabigbigan dagitoy a dakkelen ken binukel babaen ti bukodda a grabidad, ken isu ngarod a dagitoy ket natermino a kas dagiti ansisit a planeta.[e] Iti patinayon kadagiti ribribo a babassit a bagbagi[e] iti dagitoy dua a rehion, adda dagiti sangadosena a dagitoy ket naipanunutan a kandidato dagiti ansisit a planeta, dagiti nadumaduma a populasion ti babassit a bagbagi a mairaman dagiti bandust, centaurs ken interplanetario a tapok ket nawaya dagitoy nga agdaliasat ti baetan dagiti rehion. Innem kadagiti planeta ken tallo kadagiti ansisit a planeta ket pagliklikmutan babaen dagiti masna a satelite,[b] a kadawyan a natermino a kas dagiti "bulan" manipud ti Bulan ti daga. Tunggal maysa kadagitoy nga akin ruar a planeta ket palpalikmutan babaen dagiti planetario a sinsing iti tapok ken dagiti nadumaduma a partikula.
Ti solar nga angin, ti maysa a panagayos iti plasma manipud ti Init, ket agpartuat ti maysa a labutab idiay interstelar a medio a naamammoan a ti heliospera, a gumay-at iti ruar nga igid iti naiwarakiwak a disko. Ti Oort nga ulep, a napammatian a nagtaudan para dagiti atiddog a paset ti panawen a bandus, baka adda pay dagitoy iti kaadayo nga agarup ti mamin ribo a kaadayo ngen ti heliospera. Ti heliopause ket isu ti puntos a ti presion manipud ti solar nga angin ket kapadpada ti sumupiat a presion iti interstelar nga angin. Ti Sistema a Solar ket mabirukan iti uneg ti maysa kadagiti akin ruar nga ima iti Nagririmpuok a Bitbituen nga ariwanas, a naglaon iti agarup a 200 bilion a bitbituen.
Dagiti linaon
Panagduktal ken panagsukisok[urnosen | urnosen ti taudan]
Para kadagiti napalabas a ribribo a tawen, ti nagtagitaon, nga adda dagiti bassit a malaksid a naisangayan, ket saan a nakabigbig ti kaadda ti Sistema a Solar. Dagiti tattao ket namatmatida a ti Daga ket saan nga agguygunay iti tengnga ti law-ang ken naikategoria a sabali manipud kadagiti nadiosan wenno nailangitan a banbanag nga agguygunay iti langit. Urayno a ti Griego a pilosopo a ni Aristarko iti Samos ket naisipanna iti maysa a heliosentriko a panakaurno sti kosmos,[3] Ni Nikolas Koperniko ket isu idi ti immuna a nagparang-ay ti matematiko a panagpadto ti heliosentriko a sistema.[4] Dagiti simmaruno kaniana iti maika-17 a siglo, a ni Galileo Galilei, Johannes Kepler ken Isaac Newton, ket nagparany-ayda ti panakaawat iti pisika a nangiturong ti nagininut a panakaawat iti kapanunutan a ti Daga ketpalpalikmutenna ti Init ken dagiti planeta ket naturayanda babaen dagiti isu met laeng a maipapan ti bagi a linteg a mangituray ti Daga. Ti patinayon, ti panakainbento ti teleskopio ket nangiturong ti panakaduktal kadagiti adadayo pay a planeta ket dagiti bulan. Kasdagiti kaasitgan a napalabas a panawen, ti panakaparang-ay ti teleskopio ken ti panagusar iti saan a namaneho a pagluganan ti limbang ket nagpakabael ti panagusig iti heolohiko penomena a kas dagiti banbantay ken dagiti abut, ken meteorolohiko a penomena ti tiempo a kas dagiti ulep, dagiti tapok a bagio ken dagiti yelo a gora kadagiti sabsabali a planeta.
Patakder[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti kangrunaan a mangbukel ti Sistema a Solar ket ti Init, ti maysa a nangruna a panagsarsaruno a G2 a bituen a mangbukel ti 99.86 a porsiento iti naamammoan a a masa ti sistema ken iturayanna ti bukodna a grabidad.[5] Dagiti uppat a kadakkelan a bagbagi nga agpalpalikmut ti Init, dagiti higante nga alingasaw, ket mangbuket ti 99 a porsiento iti nabati a masa, a ti Hupiter ken Saturno ket mangbukel iti 90 a porsiento.[c]
Kaaduan kadagiti dadakkel a banbanag nga agpalpalikmut iti Init ti sumangladdda ti asideg a dalumpinas ti pagliklikmutan ti Daga, a makunkuna a ti ekliptiko. Dagiti planeta ket asidegda iti ekliptiko, bayat a dagiti bandus ken dagiti banbanag a Kuiper a barikes ket kanayonda iti ad-adu nga anggulo.[6][7] Amin dagiti planeta ken kaaduan kadagiti banbanag ket palikmutenda ti Init iti agpapada a turong iti panagpalpalikmut iti Init (agpakanigid, a kas makita manipud ti ngato ti amianan nga ungto ti Init).[8] Adda dagiti malaksid, a kas ti Bandus ni Halley.
Kaaduan ti patakder dagiti nadokumento a rehion iti Sistema a Solar ket buklen ti Init, dagiti uppat a bassit a planeta a napalawlawan dagiti barikes iti kabatbatuan nga asteroid, ken dagiti uppat a higante nga alingasaw a nalawlawan babaen ti Kuiper a barikes dagiti yelo a banbanag. Dagiti astronomo ket sagpaminsanda a biningbingay daytoy a patakder kadagiti sabsabali a rehion. Ti akin-uneg a Sistema a Solar a mairaman dagiti uppat a nailangitan a planeta ken ti asteroid a barikes. Ti akin-ruar a Sistema a Solar ket adda iti labes dagiti asteroid, a mairaman dagiti uppat a higante nga alingasaw.[9] Manipud idi naduktalan ti Kuiper a barikes, dagiti akin-ruar unay a paset iti Sistema a Solar ket naipanunutan a maysa a naisangsangayan a rehion a mangbukel kadagiti banbanag iti labes ti Neptuno.[10]
Kaaduan kadagiti planet aiti Sistema a Solar ket agtagikuada kadagiti maikadua a bukodda a sistema, a pinalpalikmutan dagiti planetario a banbanag a makunkuna a dagiti masna a satelite, wenno bulbulan (dua kadagitoy ket dakdakkel ngem ti planeta a Merkurio), wenno, iti kaso dagiti uppat a higante nga alingasaw, babaen dagiti planetario a sinsing; dagiti naingpis a bedbed dagiti babassit a partikula nga agpapaparis nga agpalpalikmut kaniada. Kaaduan kadagiti kadakkelan a masna asatelite ket addadda iti agpapada a panagtayyek, nga adda iti maysa a rupa anga agnanayon a naiturong iti inada.
Ti linteg ti planetario a panaggunay ni Kepler ket mangipalpalawag kadagiti panagpalpalikmut dagiti banbanag iti Init. Ti panagsurot ti linteg ni Kepler, ti tunggal maysa a banag ket agbanbaniaga iti igid ti maysa a basikaw nga immitlog a ti Init ket adda iti maysa a pakapatengngaan. Dagiti banbanag nga asasideg iti Init (nga adda ti basbassit a semi-mayor a pagtayyekan) ket naparpardas nga agbaniaga, ngaminket kadawyanda a maapektaran ti grabidad ti Init. Iti basikaw nga immitlog a panagpalikmut, ti kaadayo ti maysa a bagi manipud ti Init ket agdumaduma kadagiti mapalpalabas a paset iti tawen. Ti kaasitgan nga iyaasideg ti maysa a bagi iti Init ket makunkuna a ti bukodna a perihelion, a ti kaadywana puntos manipud ti Inity ket makunkuna a ti bukodna nga aphelion. Dagiti panagliklikmut kadagiti planeta ket gangani nga agtitimbukel, ngem adu kadagiti bandus, dagiti asteroid ken banbanag a Kuiper a barikes ket surotenda ti nangato a basikaw nga immitlog a panagpalpalikmut. Dagiti pueto dagiti bagbagi iti Sistema a Solar ket mabalin a maipadto babaen ti panagusar dagiti numeriko a modelo.
Gapu kadagiti panakairaman dagiti nawatiwat a kaadayo, adu kadagiti panakairepresenti iti Sistema a Solar ket agipakita kadagiti agpapada a kaadayo a panagpalpalikmut. Iti kinaagpayso, nga adda bassit a malaksid , no adadayo ti maysa a planeta wenno barikes manipud ti Init, ti kaadayo ket dakdakkel ti paggiddiatanda ken ti napalabas a panagpalikmut. Kas pagarigan, ti Benus ket agarup a 0.33 astronomiko a paset (AU)[d] nga adadayo manipud iti Init ngen ti Merkurio, bayat a ti Saturno ket 4.3 AU nga adadayo ngen ti Hupiter, ken ti Neptuno ket naisanglad iti 10.5 AU manipud iti Urano. Adda dagiti panagpadas a panagikeddeng ti maysa relasion ti nagbaetan kadagitoy a kaadayo ti panakpalikmut (kas pagarigan, ti Titius–Bode a linteg),[11] ngem awan pay kadagitoy a teoria ti naawat.
Adda dagiti bilang dagiti Modelo ti Sistema a Solar ditoy Daga a a mangpadas a mangipan kadagiti minaig a gantingan a pakairamanan ti Sistema a Solar iti nagtagitaoan a termino. Adda dagiti modelo a mekaniko — a makunkuna a dagiti planetario — bayat a dagiti dadduma ket ket gumayatda kadagiti ballasiw ti siudad ken rehional a luglugar.[12] Daytoy ti kadakkelan a gantingan a modelo, ti Suesia a Sistema a Solar, ket agus-usar ti 110-metro a Ericsson a Globo idiay Stockholm a kas ti sabali nga Initna, ken, sursurotenna ti gantingan, ti Hupiter ket maysa a 7.5 metro a nagtimbukel idiay Sangalubongan nga Eropuerto ti Arlanda, iti 40 km a kaadayo, bayat a ti agdama kaadaywan a nbanag, ti Sedna, ket maysa a 10-sentimetro a nagtimbuket idiay Luleå, iti 912 km a kaadayo.[13][14]
Sakup dagiti napili a bagi iti Sistema a Solar manipud ti tengnga ti Init. Dagiti igid ti kanawan ken kanigid iti tunggal maysa a baras ketsurotenna ti perihelion ken aphelion dagita a bagbagi. Dagiti atiddog a baras ket mangitudo ti naisangsangayan a panagpalpalikmut.
Pakabuklan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Init, a gangani a mangbukel kadagiti amain a banag iti Sistema a Solar, ket buklen ti gangani a 98% hidrohenio ken helio.[15] Ti Hupiter ken Saturno, a mangbukel kadagiti amin a nabati a banag, ket agtagikua ti tangatang a mangbukel ti gangani a 99% kadagita nga isu met laeng nga elemento.[16][17] Ti pannakabuklan a gradiente ket adda iti Sistema Solar, a pinartuat babaent pudot ken presion ti lawag manipud ti Init; dagita a banbanag nga asasideg iti Init, a maapektaran babaen ti pudot ken presion ti lawag, ket buklen dagiti elemento nga adda kadagiti nagato a punto s ti panakalunag. Dagiti banag nga adadayo manipud ti Init ket kaaduan abuklen dagiti materiales nga adda ti nababba a puntos ti panakalunag.[18] Ti pagbeddengan ti Sistema a Solar ti labes dagiti nalaka nga agbalbaliw a sustansia a mabalin a maipababaan ket makunkuna a ti linia ti linaaw a nagbalay, ken naisanglad ti agarup a 4 AU manipud ti Init.[19]
Dagiti banag ti akin-uneg a Sistema a Solar ket kaaduan a buklen kadagiti bato,[20] ti naurnong a nagan para kadagiti kompuesto nga adda ti nagato a puntos ti pannakalunag, a kas dagiti silikato, landok wenno nikel, a nagbatbati a natangken babaen kadagiti gangani nga amin a kasasaad idiay protoplanetario a nebulosa.[21] Ti Hupiter ken Saturno ket kaaduan a buklen dagiti alingasaw, ti astronomiko a termino para kadagiti materiales nga adda kadagiti patingga a nababa a puntos ti pannakalunag ken nangato a presion ti sengngaw a kas ti molekular a hidrohenio, helio, ken neon, a dagitoy ket kankanayon idi nga adda ti alingasaw a paset idiay nebulosa.[21] Dagiti Yelo, a kas ti danuym, metano, amoniako, hidrohenio sulpuro ken karbon dioksido,[20] ket adda kadagiti panaglunag a puntos ti mabalin a kangato ti ginasut a kelvins, bayat a dagiti pasetda ket agtaltalek iti ambiente a presion ken temperatura.[21] Dagitoy ket mabalin a mabirukan kadagiti yelo, dagiti likido, wenno alingasaw a luglugar isiay Sistema a Solar, bayat nga idiay nebulosa ti paset sagitoy ket mabalin a likido wenno alingasaw.[21] Dagiti yelo a sustansia ti kaaduan a mangbukel kadagiti satelite dagiti higante a planeta, ken kaaduan pay ti Urano ken Neptuno (dagiti makunkuna a "higante nga alingasaw") ken dagiti adu a babassit a banag a naisanglad ti labes a pagtayyekan ti Neptuno.[20][22] No maitipon, dagiti alingasaw ken dagiti yelo ket makunkuna a nalak nga agbalbaliw.[23]
Init[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Init ket isu ti bituen ti Sistema a Solar, ken isu ti kangrunaan a pakabuklanna. Ti dakkel a masana ket (332,900 ket a masa ti Daga)[24] ket agpataud kadagiti temperatura ken dagiti densidad idiay bugasna a nalataken nga agtalinaay ti nuklear a panaglunag,[25] a daytoy ket agibet ti nawatiwat a kaadu nga enerhia, a kaaduan kadagitoy ket agraniag idiay limbang a kas ti elektromagnetiko a radiasion, a ngumatngato iti 400–700 nm a banda iti makitkita a lawag.[26]
Ti Init ket naidasig a kas maysa a G2 a tipo ti duyaw nga ansisit, ngem daytoy a nagan ket makaallilaw no, maipada kadagti kaaduan a bituen idiay bukodtayo nga ariwanas, ti Init ket dakkel unay ken naraniag.[27] Dagiti bituen ket naidasig babaen ti Hertzsprung–Russell a diagrama, ti maysa a grapiko a mangipakita ti karaniag dagiti bituen kadagiti temperatura ti rabawda. Iti sapasap, dagiti napudpudot a bituen ket naranraniag. Dagiti bituen a sumursurot iti daytoy a tabas ket makunkunada nga adda ti nangruna a panagsarsaruno, ken ti Init ket naisanglad iti tengngana daytoy. Nupay kasta, dagiti bituen a naranraniag ken napudpudot ngem ti Init ket manmano, bayat a dagiti nakuskusnaw ken nalamlamiis a bituen, a makunkuna akas dagiti nalabbaga nga ansisit, ket adadu, a mangaramid kadagiti 85 a porsiento kadagiti bituen idiay ariwanas.[27][28]
Dagiti ebidensia ket agipaltiing a ti puesto ti Init iti nagruna apanagsarsaruno ket mangikabil daytoy idiay "kangrunaa iti biag" para iti maysa a bituen, a daytoy ket saan pay a nakaibus kadagiti naipenpen a hidrohenio ti nuklear a panaglunag. Ti Init ket agranraniag pay laeng; iti nasap a pakasaritaanna adda daytoy ti 70 a porsiento a karaniagna a kas tatta nga aldaw.[29]
Ti Init ket maysa a populasion I a bituen; daytoy ket naipasngay iti naladladaw a paset ti ebolusion ti law-ang, ken isu a daytoy ket aglaon kadagiti adadu nga elemento a nadagdagsen ngem hidrohenio ken helio ("dagiti metal" iti panakasaonga astronomiko) ngem dagiti laklakay a polpulasion II a bitbituen.[30] Dagiti elemento a nadagdagsen ngem hidrohenio ken helio ket naporma kadagidiay bugas titaga-ugma ken bimbimtak a bitbituen, nga isu a dagiti immuna akaputtotan ti bitbituen ket naskenda a natay sakbay a ti law-ang ket napabaknang kadagitoy nga atomo. Dagiti kalaklakayan a bituen ket aglaon laeng kadagiti bassit a metal, bayat a dagiti bituen a naududi a naipasngay ket ket aglaonda ti adadu. Daytoy a kinagato ti metalisidad ket naipagarup a nagruna ti panagrang-ay ti Init iti maysa a planetario a sistema, gaputa dagiti planeta ket maporma manipud ti panakapartuat dagiti "metal".[31]
Interplanetario a medio[urnosen | urnosen ti taudan]
No mairaman ti lawag, ti Init ket agisilnag ti agtultuloy nga ayos dagiti nakarga a patikula (a plasma) a naamammoan a kas ti solar nga angin. Daytoyy a panagyos ti partikula ket agparuar a maiwarwaras ti agarup a 1.5 a riwriw a kilometro ti tungngal maysa nga oras,[32] nga agparpartuat ti nakaro a tangatang (ti helioesperioe) a mangipasagepsep ti Sistema a Solar iti 100 AU (kitaen ti heliopause).[33]Daytoy ket makunkuna akas ti interplanetario a medio. Ti panagtigtignay ti rabaw ti Init, a kas dagiti solar a gilayab ken dagiti koronal a masa a panagipalsut, ket riruenna ti helioesperio, nga agparpartuat ti limbanga tiempo ken gapuanan dagitiheomagnetiko a bagio.[34] Ti kadakkelan a patakder iti uneg ti helioesperio ket ti helioespriko nga agdama a sabanas, ti maysa nga agkuskusikos a porma a pinartuat babaen ti aksion ti panagtaytayyek ti magnetiko a lugara ti Init idiay interplanetario a medio.[35][36]
Ti magnetiko a lugar ti Daga ket pasardenganna ti bukodna atangatang manipud ti panakaikkatan babaen ti slar nga angin. Ti Benus ken Marte ket awan dagitoy ti magnetiko a lugar, ken kas ti pagbanagana, ti solar nga angin ket mangipataud kadagiti bukodda a tangatang ti agininut a maikkat idiay limbang.[37] Dagiti koronal a masa a panakapalsut ken dagiti kapadpadana pasamak ket mangpuyot ti maysa amagnetiko a lugar ken adu a bilang dagiti materiales manipud ti rabaw ti Init. Ti panagitignay iti daytoy a magnetiko a lugar ken ti materiales ket dagiti magnetiko a lugar ket mangimbudo kadagiti nakarga apartikula iti ngato a tangatang ti Daga, a dagitoy a panagitignay ket agpartuat ti aurorae a makita idiay asideg kadagiti magnetiko nga ungto.
Dagiti kosmiko a rayus ket tumaud idiay ruar ti Sistema a Solar. Ti helioesperio ket ladpedanna bassit ti Sistema a Solar, ken dagiti magnetiko a lugar (para kadagiti nga adda kadagitoy) ket mangited pay kadagitoy ti panagsalaknib. Ti densidad dagitikosmiko a rayus idiay interestelar a medio ken ti kapigsa ti magnetiko a lugar ti Init ket agbalbaliw ti atiddog unay a gantingan ti panawen, tapno ti lessaad tikosmiko a radiasion idiay Sistema a Solar ket agdumaduma, ngemno kasano ti kaaduna ket saan a naamammoan.[38]
Ti interplanetario a medio ket pagtaengan ti dua a kasla disko a rehion ti kosmiko a tapok. Ti umuna, ti zodiacal a tapok nga ulep, ket naisanglad idiay uneg ti Sistema a Solar ken gapuanan ti zodiacal a lawag. Daytoy ket kasla ti panakaporma babaen ti panagdungpar idiay uneg ti asteroid a barikes nga indagas babaen ti panagtignay kadagiti planeta.[39] Ti maikadua ket maiagayat manipud ti agarup a 10 AU aginggan ti agarup a 40 AU, ken mabalin a napartuat babaen ti nmaipadpada a panagdungpar ti uneg ti Kuiper a barikes.[40][41]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c "Mano ngata dagiti Babagi ti Sistema a Solar?". NASA/JPL Solar System Dynamics. Naala idi 2012-07-22.
- ^ Wm. Robert Johnston (2012-07-21). "Dagiti asteroid nga adda kadagiti Satelite". Arkibo ni Johnston. Naala idi 2012-07-22.
- ^ WC Rufus (1923). "Ti astronomiko a sistema ni Koperniko". Nadayeg nga Astronomia 31: 510. Bibcode:1923PA.....31..510R.
- ^ Weinert, Friedel (2009). Koperniko, Darwin, ken Freud: dagiti rebolusion iti pakasaritaan ken pilosopia iti siensia. Wiley-Blackwell. p. 21. ISBN 978-1-4051-8183-9.
- ^ M Woolfson (2000). "Ti taudad ken ebolusion ti Sistema a Solar". Astronomia ken Heopisika 41 (1): 1.12. doi:10.1046/j.1468-4004.2000.00012.x.
- ^ Levison, H. F.; Morbidelli, A. (2003-11-27). "Ti panakaporma ti Kuiper a barikes babaen ti agparuar a panagbaniaga dagiti bagbagi idi panawen ti panag-akar iti Neptuno". Katutubo 426: 419–421. doi:10.1038/nature02120. PMID 14647375. Naala idi 2012-05-26.
- ^ Harold F. Levison, Martin J Duncan (1997). "Manipud ti Kuiper a Barikes aginggana dagiti Bandus a Pamilia ti Hupiter Ti Nailimbang a Panakaiwarwaras dagiit Ekliptiko a Bandus". Ikarus 127 (1): 13–32. Bibcode:1997Icar..127...13L. doi:10.1006/icar.1996.5637.
- ^ Grossman, Lisa (13 Agosto 2009). "Immuna a nakita ti maysa a paneta nga agsansanud nga agpalpalikmut iti bituenna". NewScientist. Naala idi 10 Oktubre 2009.
- ^ nineplanets.org. "Ti Bassit a Panakakita ti Sistema a Solar". Naala idi 2007-02-15.
- ^ Amir Alexander (2006). "Ti New Horizons ket Maipatuodto iti 9-a tawen a Panagbaniaga ti Pluto ken ti Kuiper a Barikes". TiPlanetario a Kagimongan. Naidulin manipud ti kasisigud idi 2006-02-22. Naala idi 2006-11-08.
- ^ "Parbangon: Ti Panagbaniaga ti Irurugi iti Sistema a Solar". Sentro ti Pisika ti Law-ang: UCLA. 2005. Naidulin manipud ti kasisigud idi 2012-05-24. Naala idi 2007-11-03.
- ^ Guy Ottewell (1989). "Ti Sangaribo nga Anet a Modelo". NOAO Educational Outreach Office. Naala idi Mayo 10, 2012.
- ^ "Panagbanniaga kadagiti Modelo ti Sistema a Solar". Unibersidad iti Illinois. Naala idi Mayo 10, 2012.
- ^ "Luleå är Sedna. I alla fall om vår sol motsvaras av Globen i Stockholm.". Norrbotten Kuriren (iti Pagsasao a Suéko). Naala idi Mayo 5, 2010.
- ^ "Dagiti Nagruna nga Estadistika ti Init". Solara Sentro ti Stanford. Naala idi 2008-07-29., citing Eddy, J. (1979). Ti Baro nga Init: Dagiti Solar a Nagbanagan manipud ti Skylab. NASA. p. 37. NASA SP-402.
- ^ Williams, Dr. David R. (Septiembre 7, 2006). "Dagiti Kinpudno a Sabanas ti Saturno". NASA. Naala idi 2007-07-31.
- ^ Williams, Dr. David R. (Nobiembre 16, 2004). "Jupiter Fact Sheet". NASA. Naala idi 2007-08-08.
- ^ Paul Robert Weissman, Torrence V. Johnson (2007). Ensiklopedia ti sistema a solar. Academic Press. p. 615. ISBN 0-12-088589-1.
- ^ "Pormasion ti Planeta (idiay Sistema a Solar)". Unibersidad ti Toronto. Naala idi 2011-07-11.
- ^ a b c Podolak, M.; Weizman, A.; Marley, M. (Disiembre 1995). "Comparative models of Uranus and Neptune". Planetary and Space Science 43 (12): 1517–1522. Bibcode:1995P&SS...43.1517P. doi:10.1016/0032-0633(95)00061-5.
- ^ a b c d Podolak, M.; Podolak, J. I.; Marley, M. S. (Pebrero 2000). "Further investigations of random models of Uranus and Neptune". Planetary and Space Science 48 (2–3): 143–151. Bibcode:2000P&SS...48..143P. doi:10.1016/S0032-0633(99)00088-4.
- ^ Michael Zellik (2002). Astronomia: Ti Agbalbaliw a Law-ang (maika-9 nga ed.). Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. p. 240. ISBN 0-521-80090-0. OCLC 223304585 46685453.
- ^ Placxo, Kevin W.; Gross, Michael (2006). Astrobiolohia: ti ababa a pangyuna. JHU Press. p. 66. ISBN 978-0-8018-8367-5.
- ^ "Init: Dagiti Kinapudno ken dagiti Bilang". NASA. Naidulin manipud ti kasisigud idi 2008-01-02. Naala idi 2009-05-14.
- ^ Zirker, Jack B. (2002). Ti Panagbaniaga ti Sentro ti Init. Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan. pp. 120–127. ISBN 978-0-691-05781-1.
- ^ "Apay a ti makitkita a lawag ket makiata, ngem saan a dagiti sabali a paset ti espektro?". The Straight Dome. 2003. Naala idi 2009-05-14.
- ^ a b Ngem, Ker (Enero 30, 2006). "Dagiti astronomo ket saanda a Napudnoan: Kaaduan kadagiti Bituen ket Agmaymaysa". SPACE.com. Naala idi 2007-08-01.
- ^ Smart, R. L.; Carollo, D.; Lattanzi, M. G.; McLean, B.; Spagna, A. (2001). "Ti Maikadua a Pagsurotan a katologo ti Bituen ken dagiti Nalimiis a Bituen". Iti Hugh R. A. Jones ken Iain A. Steele. Dagit Nalamiis Unay nga Ansisist: Dagiti Baro nga Espektro a tipo ti L ken T. Springer. p. 119. Bibcode:2001udns.conf..119S.
- ^ Nir J. Shaviv (2003). "Ti Panakapapan ti Pagbanagan ti Nasapa a Paradokso ti Nakusnaw nga Init: Ti Nababbaba a Kosmiko a Rayus manipud ti maysa a Napigpigsa a Solar nga Angin". Warnakan iti Heopisikal a Panagsukisok 108 (A12): 1437. arXiv:astroph/0306477. Bibcode:2003JGRA..108.1437S. doi:10.1029/2003JA009997.
- ^ T. S. van Albada, Norman Baker (1973). "Kadagidiay dua nga Oosterhoff a Grupo ti Nagtitimbukel a Rimpuok". Astropisikal a Warnakanl 185: 477–498. Bibcode:1973ApJ...185..477V. doi:10.1086/152434.
- ^ Charles H. Lineweaver (2001-03-09). "Ti maysa a Karkulo ti Tawen a Panakaiwarwaras dagiti Naindagaan a Planeta iti Law-ang: Ti Panakaibilang ti Metalisidad a kas ti Panagpili a Pataud". Icarus 151 (2): 307–313. arXiv:astro-ph/0012399. Bibcode:2001Icar..151..307L. doi:10.1006/icar.2001.6607.
- ^ "Solar a Pisika: Ti Solar nga Angin". Marshall Space Flight Center. 2006-07-16. Naala idi 2006-10-03.
- ^ "Voyager Enters Solar System's Final Frontier". NASA. Naala idi 2007-04-02.
- ^ Phillips, Tony (2001-02-15). "TI Init ket Bimmaliktad". Science@NASA. Naala idi 2007-02-04.
- ^ Ti Bituen nga adda dagiti dua nga Aminana nga Ungto, Abril 22, 2003, Siensia idiay NASA
- ^ Riley, Pete (2002). "Panagmodelo ti helioesperiko nga agdama a sabanas: Dagiti Panagdumaduma a Siklo ti Solar". Warnakan ti Heopisikal a Panagsukisok 107. Bibcode:2002JGRA.107g.SSH8R. doi:10.1029/2001JA000299.
- ^ Lundin, Rickard (2001-03-09). "Manurunor babaen ti Solar nga Angin". Siensia 291 (5510): 1909. doi:10.1126/science.1059763. PMID 11245195.
- ^ Langner, U. W.; M. S. Potgieter (2005). "Dagiti Pagbanagan ti puesto ti solar nga angin a panakasiddaw a pagpatinggaan ken ti heliopause idiay helioesperio a modulasion ti kosmiko a rayus". Dagiti Panagrang-ay ti Limbang a Panagsukisok 35 (12): 2084–2090. Bibcode:2005AdSpR..35.2084L. doi:10.1016/j.asr.2004.12.005.
- ^ "Atiddog a termino nga Ebolusion iti odiacal nga Ulep". 1998. Naala idi 2007-02-03.
- ^ "Dagiti ESA a sientista ket nakaduktalda ti pamay-an ti ababa a panakailista dagiti bituen a mabilin nga adda kadagiti planeta". ESA a Siensia ken Teknolohia. 2003. Naala idi 2007-02-03.
- ^ Landgraf, M.; Liou, J.-C.; Zook, H. A.; Grün, E. (May 2002). "Ti Taudan ti Sistema a Solar a Tapok ti labes ti Hupiter". Ti Astronomiko a Warnakan 123 (5): 2857–2861. Bibcode:2002AJ....123.2857L. doi:10.1086/339704. Naala idi 2007-02-09.


text:
Leonhard Euler
Ni Leonhard Euler (Pannakabalikas nga Aleman: [ˈɔʏlɐ], Suiso Aleman a pannakabalikas (tulong·paammo), Alagaden nga Aleman a pannakabalikas (tulong·paammo), Inggles a kapadpada, "Oiler";[1] 15 Abril 1707 – 18 Septiembrer 1783) ket maysa idi a pionero a Suiso a matematiko ken pisiko. Isu ket nakaaramid kadagiti nangruna a panakaduktal kadagiti paset a naindumadumaan akas ti inpinitesimal a kalkulo ken grapiko a teoria. Isu pay ti nangipaammo ti kaaduan ti moderno a matematiko a terminolohia ken notasion, a naisangsangay apara iti matematiko a panagusig, a kas ti panagipagarupan ti maysa a matematiko a pamay-an.[2] Isu ket naamammoan pay para iti obrana iti mekanika, agayus a dinamiko, optika, ken astronomia. Ni Euler kaaduan a naggigian itimanaman akabibiagna idiay San. Petersburgo, Rusia, kenidiay Berlin, Prusia. Isu ket naipanpanunotan a nangrugian ti preeminente amatematiko ti maika-18 a siglo, ken maysa kadagit ikalatakan a matematiko a nagbiag. Isu paya ti maysa kadagiti polipiko a matematiko iti amin a panawen; dagiti naurnong nga obrana ket punnuenna dagiti 60–80 a kuarto a tomo.[3] Ti maysa sinao a naigapu kenni Pierre-Simon Laplace ket nagiyebebkas ti impluensia ti matematika kenni Euler: "Basaen ni Euler, basaen ni Euler, isu ti apo kadatayo amin."[4]
Dagiti paammo ken dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti pannakabalikas a /ˈjuːlər/ ket saan nga husto. "Euler", Inggles a Diksionario ti Oxford English, maikadua nga edision, Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, 1989 "Euler", Merriam–Online a Diksionario ti Webster, 2009. "Euler, Leonhard", Ti Amerikano a Tawidan a Diksionario ti pagsasao nga Inggles, maikapat nga edision, Houghton Mifflin Company, Boston, 2000. Peter M. Higgins (2007). Nets, Puzzles, and Postmen: An Exploration of Mathematical Connections. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 43.
- ^ Dunham, William (1999). Euler: Ti Apo kadatayo Amin. Ti Matematiko a Gunglo ti Amerika. p. 17.
- ^ Finkel, B.F. (1897). "Biograpia- Leonard Euler". Ti Binulan nga Amerikano a Matematiko 4 (12): 300 Agsurok ti
|pages=wenno
|at=(tulong). doi:10.2307/2968971. JSTOR 2968971.
- ^ Dunham, William (1999). Euler: Ti Apo Kadatayo Amin. Ti Matematiko a Gunglo ti Amerika. xiii. "Lisez Euler, lisez Euler, c'est notre maître à tous."
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Leonhard Euler idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Leonhard Euler idiay Wikiquote
Dagiti ob-obra a mainaig ti Leonhard Euler idiay Wikisource


text:
Kategoria:Sibibiag a tattao
Panggep: Gaputa dagiti sibibiag a tattao ket mabalinda nga agsagaba kadagiti personal a pannakadangran manipud kadagiti di maitutop wenno makapadakes a pakaammo, nasken nga annadantayo a taripatuen dagiti artikuloda. Daytoy a kategoria ket adda tapno makatulong kadagiti editor a mangparang-ay kadagiti kababalin dagiti biograpia ti sibibiag a tattao babaen ti panagitalek kadagiti artikulo ket agtaginayon ti agmangngamangnga a panirigan, agtaginayon ti kinapudno a pannakanatad, ken dagitoy ket maitutopda a mapunganayan.
Pampanid iti kategoria "Sibibiag a tattao"
Ti sumaganad a 177 a pampanid ket dagiti adda iti daytoy a kategoria, manipud ti 177 a dagup.
A
B
C
D
G
- Gabriel Singson
- Gao Xingjian
- Gardo Versoza
- Sherwin Gatchalian
- Joachim Gauck
- George H. W. Bush
- George Lucas
- George W. Bush
- Gloria Macapagal Arroyo
- Rachelle Ann Go
- Erich Gonzales
- Nadine Gordimer
- Richard Gordon (politiko)
- Bong Gordon
- Ramon N. Guico
- Prinsipe Guillermo, Duke ti Cambridge
- Teofisto T. Guingona, Jr.
- Gwyneth Paltrow
- Günter Grass


text:
Ternate, Cavite
Ti Ternate ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Cavite iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Ternate ket nabingbingay a politikal iti 10 barbaranggay.[2]
- Poblacion I (Baranggay I)
- Poblacion II (Baranggay II)
- Bucana
- Poblacion III (Baranggay III)
- San Jose
- San Juan I
- Sapang I
- Poblacion I A
- San Juan II
- Sapang II
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Cavite". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 13 Agosto 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Calabarzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Cavite". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 13 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Bani, Pangasinan
Ti Bani ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Pangasinan iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Bani ket nabingbingay a politikal kadagiti 27 a barbaranggay.[2]
- Ambabaay
- Aporao
- Arwas
- Ballag
- Banog Norte
- Banog Sur
- Centro Toma
- Colayo
- Dacap Norte
- Dacap Sur
- Garrita
- Luac
- Macabit
- Masidem
- Poblacion
- Quinaoayanan
- Ranao
- Ranom Iloco
- San Jose
- San Miguel
- San Simon
- San Vicente
- Tiep
- Tipor
- Tugui Grande
- Tugui Norte
- Calabeng
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Pangasinan". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Hulio 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Ilocos (Ingles) naala idi 21 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti Pangasinan". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 2 Hulio 2014.
Dagiti silpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Plantilia:Fa ikono
(Persiano)
Panagusar[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti {{Fa ikono}} ket plantilia a kadawyan nga inus-usar tapno mangipakita kadagiti agbasbasa a ti maysa nga akinruar a silpo ket adda iti ganganaet a pagsasao; awan dagiti nasken a parametro.
Daytoy ket nasken a maikabil kalpasan ti akinruar a silpo.
Ti plantilia ket us-usarenna ti pormat ti
{{Ikono ti pagsasao}} , ngem napabassit babaen ti panagusar ti nagan ti
{{xx ikono}}, a ti
xx ket mangirepresenta ti kodigo ti pagsasao. Dagitoy ket mabirukan idiay batong ti "Alpha-2" iti listaan dagiti kodigo ti ISO 639.
Pangngaasi a laglagipen a dagiti kodigo ti pagsasao ket saan a kankanayon a maipada kadagiti kodigo ti pagilian (kitaen dagiti listaan ti kodigo ti ISO 3166-1).
Kategoria:Dagiti plantilia ti ikono ti pagsasao ket aglaon ti napno a listaan dagiti plantilia a mabalin a mausar.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- {{Lang-fa}}


text:
Biag ni Lam-ang
Ti Biag ni Lam-ang (Ingles: "The Life of Lam-ang") ket maysa nga epiko a daniw dagiti Ilokano manipud ti rehion ti Ilocos iti pagilian a Pilipinas. Daytoy ket naisao ken naisurat a kasisigud iti pagsasao nga Ilokano, daytoy a daniw ket naipamatian a pinagtitipon nga obra dagiti nadumaduma a mannaniw a mangitawidwid iti kaputotan da, ken immuna a naisurat idi 1640 babaen ti maysa a bulsek nga Ilokano a mannaniw a ni Pedro Bukaneg.
Pangrugian a gandat[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Lam-ang ket maysa idi a naisang-sangayan a parsua, naipamatmati a nangrugi nga agsao idi isu ket tagibi pay laeng, daytoy ket nagpakabael kaniana a nagpili ti bukod na a nagan. Dagiti panagsubsubokna kadagiti kabaelanna ket nangrugi idi napan ni tatangna, ni Don Juan iti maysa a kabakiran ngem isu ket saan a nagsubli. Idi isuna ket agapaman ti tawen a siam a bulan, napanna biniruk ni Don Juan kadagidiay bakir a napagarupan a napananna. Gapu ta ammona a ti anakna ket maysa a nasantuan ken nalatak a parsua, pinalubusan met ti inana a ni Namongan. Ni Lam-ang ket napan nagbiruk ti amana, ken pinanawanna ti agladladingit nga inana.


text:
TI PAGWANAWANAN PEBRERO 2014
Ti Gubat a Nangbalbaliw iti Lubong
Apay a ti umuna a gubat sangalubongan naan-anay a binalbaliwanna ti lubong? Adda kadi ipalgak ti sungbat maipapan iti masanguanantayo?
Ti Gubat a Nangbalbaliw iti Lubong
Kasano a ti umuna a gubat sangalubongan, naawagan kas “Dakkel a Gubat” binalbaliwanna ti lubong iti pamay-an a mangapektar kadatayo ita?
Ti Talaga a Makinggapuanan iti Gubat ken Panagsagaba
Apay nga inaig ti Biblia ti gubat idiay langit iti sangalubongan a gubat ken riribuk ditoy daga?
Ti Kari a Paraiso a Daga Binalbaliwanna ti Biagko!
Nagbiag ni Ivars Vigulis iti kinalatak, dayaw ken ragsak nga iyeg ti karera ti motorsiklo. Ania ti epekto ti kinapudno ti Biblia iti biagna?
Ammoyo Kadi?
Ania dagiti aloe a nausar idi tiempo ti Biblia? Ania dagiti daton a maawat iti templo idiay Jerusalem?
Apay nga Ipalpalubos ti Dios a Dagiti Nabileg Irurumenda Dagiti Nakapuy?
Ilawlawag ti Biblia ti ar-aramiden ti Dios ita maipapan iti panangirurumen ken ti aramidenna iti masanguanan.
Inibturanna ti Kinaawan Hustisia
Nabiktimaka kadin iti kinaawan hustisia? Magagaranka kadi a makakita inton pukawen ti Dios ti kinadakes? Ammuem no kasanom a matulad ti kinamatalek ni Elias.
Sungbat Dagiti Saludsod Maipapan iti Biblia
Adda kadi pammaneknek a ti Biblia ket nagtaud iti Dios? Kasano a naisurat dayta?
Dagiti Features a Makita Online
Sangalubongan a Talna—Apay a Naatap?
Saan a nagballigi ti panangikagumaan dagiti tattao a mangyeg iti sangalubongan a talna. Ammuem ti sumagmamano a makagapu.


text:
Latin a sinuratan
Ti Latin a sinuratan, wenno Romano a sinuratan, ket isu ti panagsurat a sistema a naibatay kadagiti letra iti abesedaro ti klasika a Latin ken dagiti naipaatiddog a pormana. Daytoy ket inus-usar a kas ti alagaden a pamay-an iti panagsurat kadagiti kaaduan a pagsasao ti Lumaud ken Tengnga nga Europa, ken dagiti pay pagsasao manipud kadagiti sabali a paset iti lubong. Ti Latin a sinuratan ket isu ti batayan para iti kaaduan a bilang dagiti abesedario iti aniaman a sistema ti panagsurat[1] ken isu daytoy ti kaaduan a kaaduan a naampon a sistema ti panagsurat iti lubong. Daytoy pay ti batayan iti Internasional a Ponetiko nga Abesedario. Dagiti 26 a kaaduan a letra a nailaon iti ISO a batayan ti abesedario a Latin.
Dagiti linaon
Nagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti sinuratan ket mabalin a tawagan iti Romano a sinuratan wenno Latin a sinuratan, manipud iti taudanna iti Romano nga Imperio. Iti kontesto iti transliterasion ti termino a "romanisasion" ket kankanayon a mabirbirukan.[2][3] Ti Unicode ket agus-usar ti termino a "Latin"[4] ken ti pay Internasional a Gunglo para iti Panagalagad (ISO).[5] Dagiti numerasion ket makunkuna a dagiti numerasion ti Romano.


text:
Sistema ti nainlangitan a nagsasabtan
Iti astronomia, ti sistema ti nainlangitan a nagsasabtan ket ti sistema para iti pananginagan kadagiti puesto dagiti nainlangitan a banag: satelite, planeta, bituen, ariwanas, aken dadduma pay. Dagiti sistema ti nagsasabtan ket mabalin a manginagan ti puesto iti 3 a dimensional nga espasio, wenno laeng ti direksion ti banag iti nainlangitan nga espero, no ti distansia ketdi ammo wenno saan nga importante.
Dagiti sistema ti nagsasabtan ket maisayangkat iti esperikal a nagsasabtan wenno rektanggular a nagsasabtan. Ti sistema ti esperikal a nagsasabtan, a naikabil iti nainlangitan nga espero, ket kapada ti sistema ti heograpikal a nagsasabtan a naus-usar iti rabaw ti Daga. Dagitoy ket aggiddiat kadagiti panagpilida iti kammasapulan a plano, a mangbingay ti nainlangitan nga espero kadagiti dua nga agpada a hemisperio iti igid ti nalatak a sirkulo. Ti rektanggular a nagsasabtan, kadagiti maitunos a yunit, ket ti kartesiano a kapada dagiti esperikal a nagsasabtan, nga adda met iti isu a kammasapulan a (x,y) plano ken kangrunaan a (x-aksis) direksion. Ti tunggal maysa a sistema ti nagsasabtan ket nainaganan para iti panagpilina iti kammasapulan a plano.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Sistema ti nainlangitan a nagsasabtan idiay Wikimedia Commons


text:
Bauang, La Union
Ti Bauang ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti La Union iti Pilipinas. Kabeddengna ti Siudad ti San Fernando iti amianan, ti ili ti Caba iti abagatan, ti ili ti Naguilian iti daya, ken ti Baybay Abagatan Tsína iti laud.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti Bauang ket nabingbingay iti 39 a barbaranggay.[2]
- Acao
- Baccuit Norte
- Baccuit Sur
- Bagbag
- Ballay
- Bawanta
- Boy-utan
- Bucayab
- Cabalayangan
- Cabisilan
- Calumbaya
- Carmay
- Casilagan
- Central East
- Central West
- Dili
- Disso-or
- Guerrero
- Nagrebcan
- Pagdalagan Sur
- Palintucang
- Palugsi-Limmansangan
- Parian Oeste
- Parian Este
- Paringao
- Payocpoc Norte Este
- Payocpoc Norte Oeste
- Payocpoc Sur
- Pilar
- Pudoc
- Pottot
- Pugo
- Quinavite
- Lower San Agustin
- Santa Monica
- Santiago
- Taberna
- Upper San Agustin
- Urayong
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti La Union". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Hulio 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Ilocos (Ingles) naala idi 21 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti La Union". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 3 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Siniloan, Laguna
Ti Siniloan ket maysa a maikadua a klase nga ili iti probinsia ti Laguna iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siniloan ket nabingbingay a politikal iti 20 a barbaranggay.[2]
- Acevida
- Bagong Pag-Asa (Poblacion)
- Bagumbarangay (Poblacion)
- Buhay
- Gen. Luna
- Halayhayin
- Mendiola
- Kapatalan
- Laguio
- Liyang
- Llavac
- Pandeno
- Magsaysay
- Macatad
- Mayatba
- P. Burgos
- G. Redor (Poblacion)
- Salubungan
- Wawa
- J. Rizal (Poblacion)
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Laguna". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 12 Agosto 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Calabarzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Laguna". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 12 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Apganistan
Ti Apganistan i/æfˈɡænɨstæn/ (Persiano/Pashto: افغانستان, Afġānistān), ket opisial nga Islamiko a Republibka iti Apganistan, ket maysa a napalikmutan ti daga a naturay nga estado a mabirukan iti tengnga ti Asia, naibuklan daytoy ti Abagatan nga Asia, Tengnga nga Asia, ken ti Tengnga a Daya. Nakarkulo nga addaan ti populasion ti agarup a 29 a riwriw, addaan ti kalawa a 647,500 km2 (250,001 sq mi), nga isu daytoy ti maika-42 a kaaduan ti bilang populasion ken ti maika-41 a kadakkelan a pagilian iti lubong. Nabeddengan babaen ti Pakistan iti abagatan a daya, Iran iti laud, Turkmenistan, Uzbekistan ken Tajikistan iti amianan, ken China iti adayo nga amianan a daya.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Chapter 2. The Society and Its Environment" (PDF). Pangadalan ti Pagilian nga Apganistán. Illinois Institute of Technology. pp. 105–06. Naala idi Oktubre 12, 2010.
- ^ a b c d "Apganistán". Internasional aPondo ti Panguartaan. Naala idi Oktubre 8, 2011.
- ^ "Gini Index". Sangalubongan a Banko. Naala idi 2 Marso 2011.
- ^ http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Table1.pdf
- Apganistan
- Dagiti pagilian ti Tengnga nga Asia
- Irani a Banak
- Dagiti Islamiko a republika
- Dagiti Islamiko nga estado
- Dagiti naserraan ti daga a pagilian
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Gunglo ti Abagatan nga Asia para iti Rehional a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti pagilian ti Tengnga a Daya
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Pashto
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Persiano
- Dagiti republika
- Dagiti pagilian ti Abagatan nga Asia
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1709
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1747
- Dagiti teritorio a nasakupan babaen ti milisia


text:
Roma
Ti Roma (Pannakabalikas nga Ingles: /ˈroʊm/; Italiano: Roma pannakabalikas [ˈroːma] ( denggen); Latin: Rōma) ket maysa a siudad ken naipangpangruna a komuna ("Roma Capitale") idiay Italia. Ti Roma ket isu ti kapitolio iti Italia, ti kapitolio iti Lazio (Latin: Latium) ken ti kangrunaan nga ili iti Probinsia iti Roma. Nga addaan ti agarup ar 2.7 riwriw nga agtaeng 1,285.3 km2 (496.3 sq mi), isu pay daytoy ti kadakkelan ken kaaduan apopulasion a siudad ken komuna iti daytoy a pagilian. Daytoy a siudad ket mabirukan idiay tengnga a laud a paset iti Italiano a Peninsula, idiay Karayan Tiber ti uneg ti Lazio a rehion iti Italia.
Ti pakasaritaan ti Roma sangadpaenna ti dua ken kagudua a ribo a tawtawen. Isu idi ti kapitolio a siudad ti Romano a Pagarian, ti Romano a Republika ken ti Romano nga Imperio, nga isu ti dominante a kabilegan idiay Lumaud Europa ken dagiti dagdaga a nabeddengan ti Mediterraneo para iti sumurok a pito gasut a tawtawen manipud idi umuna a siglo BC aginggana idi maika-7 a siglo AD ken daytoy a siudad ket naipammategan a kas maysa a nakaipasngayan iti lumaud a sibilisasion. Manipud idi umuna a siglo AD, ti Roma ket isun ti tugaw iti Papa ken, kalpasan ti gibus iti Bisantino a dominasion, idi maika-18 a siglo nagbalin daytoy a kapitolio dagiti Papa nga Estado, a nagbayag daytoy aginggana idi 1870. Idi 1871 ti Roma ket nagbalin a kapitolio iti Pagarian iti Italia, ken idi 1946 ti kapitolio iti Italiano a Republika.
Kalpasan dagiti Tengnga a Panawen, ti Roma ket tinurayan babaen dagiti papa a kas ni Alejandro VI ken Leon X, a nagbaliw iti siudad iti maysa kadagiti kangrunaan a sentro iti Italiano a Renasimiento, a nairaman ti Florencia.[2] Ti agdama a bersion iti Basilika ni San Pedro ket inpatakder idi ken ti Kapilia Sistina ket pinintaan babaen ni Michelangelo. Dagiti nalatak nga artista ken arkitekto, a kas ni Bramante, Bernini ken Rafael ket nagtaengda idiay Roma, nga isuda ket nagparawad kadagiti Renasimiento ken Baroko nga arkitektura.
Ti Roma ket nairanggo idi ti GaWC idi 2010 a kas maysa a beta+ a sanglubongan a siudad,[3] ken ti pay maika-28 a kangrunaan a sangalubongan a siudad.[4] Idi 2007, ti Roma ket isu idi ti Maika-11 a kaaduan a nabisbisita a siudad iti lubong, maika-3 a kaaduan a nabisbisita iti Kappon ti Europa, ken ti kadayegan a papanan dagiti turista idiay Italia.[5] Ti siudad ket maysa kadagiti kaballigian a "pabrika" iti Europa, kadagiti termino a kadayaw ken puonan.[6] Ti naipakasaritaan a sentrona ket inlista babaen ti UNESCO a kas maysa a Tinawtawid a Lugar iti Lubong.[7] Dagiti monumento ken dagiti museo a kas dagiti Batikano a Museo ken ti Koliseo ket dagiti 50 a kaaduan a papanan a mabisbisita dagiti turista iti lubong (ti Dagiti Batikano a Museo a naka-awawat kadagiti 4.2 a riwriw a turista ken ti Koliseo ket naka-awawat kadagiti 4 a riwriw a turista iti tungngal maysa a tawen). Ti Roma ket nangsangaili idi ti Kalgaw nga Olimpiada ti 1960.
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
No ti maipanggep a taudan ti nagan a Roma adda dagiti nadumaduma a hipotesis a naibagnabaga.[8] Ti kangrunaan ket dagiti sumaganad are the following:
- Manipud tii Rommylos (Romulus), tinaudan ni Ascanius ken nangbangon ti sudad;
- Manipud ti Rumon wenno Rumen, arkaiko a nagan ti Tiber, ken nagtaudan ti adda met laeng nga isu a ramut a kas ti Griego a berbo ti ῥέw (rhèo) ken ti Latin a berbo ti ruo, a kaibuksilan dagitoy dua ket "agayus";[9]
- Manipud ti Etruskano a balikas ti ruma, a ti ramutna ket ti *rum- "mungay", a mabalin a mangitudo ti totem a lobo a nangampon ket nagpaspasuso dagiti singain a kognado nga agnagan ti Romulus ken Remus, wenno ti sukog dagiti turod ti Palatino ken Aventino;
- Manipud ti Griego a balikas ti ῤώun (rhòme), a kayatna asaoen ket kapigsa.[10]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Kasapaan a pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda ti arkeolohiko nga ebidensia ti panagsakup ti tao iti lugar a Roma manipud idi 14,000 a tawtawen, ngem ti napuskol a tuon ti ububing a rugrugit ket ilemmengna dagiti lugar ti Palaeolitiko ken Neolitiko.[11] Adda dagiti ebisensia ti bato a ramramit, banga ken dagiti bato nga armas a mangikeddeng ti saan a basbassit ngem 10,000 a tawtawen a kaada ti tao. Adda dagiti nakalkali a mangsuporta ti panirigan a ti Roma ket dimakkel manipud kadagiti pastoral a pagtaengan idiay Turod Palatino a nabangon idiay ngato ti lugar iti masakbayan a Romano a Timpuyogan. Bayat nga adda met dagiti arkeologo a sumupsuppiat a ti Roma ket nabangon iti tengnga ti maika-8 a siglo BC (ti patesa ti tradision), daytoy a petrsa ket suheto ti kontrobersia.[12] Nupay kasta, ti bileg ti nadayeg a sarita ti naisalaysayan a pannakabangon ti Roma ket tarawidwidanna a mangilingay ti panangikaskaso manipud ti husto, ken dagiti naduduog a tinaudan.
Sarita ti pannakabangon ti Roma[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti tradisional a sarita a a naibagbaga met laeng dagiti taga-ugma a Roamno ket nangipalpalawag ti kasapaan a pakasaritaan ti siudadda kadagiti termino iti sarita ken mito. Ti naamammuan kadagitoy a mito, ken mabalin a ti kadayegan kadagiti amin ket dagiti Romanomano a mito, ket ti istoria ni Romulus ken Remus, ti dua a singin a pinsuso babaen ti maysa a babai a lobo.[13] Nangikeddengda a mangbangon ti maysa a siudad, ngem kalpasan ti maysa a panagringngor, ni Romulus ket pinatayna ti kabasatna alalaki. Segun kadagiti Romano nga analista, daytoy ket napasamak idi 21 Abril 753 BC.[14] Daytoy a sarita ket nainaipada iti dua a tradision, a napasamak iti nasapsapa a panawen, nga adda ti Troiano a nagkamang a ni Aeneas ket timmalaw idiay Italia ken nakabiruk kadagiti linia ti Romano babaen ti anakana lalaki a ni Iulus, ti kabiengas ti Julio-Claudia a dinastia.[15] Daytoy idi ket lineppas babaen ti Romano a mannaniw a ni Virgilio idi umuna a siglo BC.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Demograpia dagiti Bilbilang". Istituto nazionale di statistica (ISTAT). Disiembre 2010.
- ^ "Roma, siudad, Italia". Ensiklopedia ti Columbia (Maika-6 nga ed.). 2009.
- ^ "GaWC – TI lUbong segun ti GaWC 2010". Lboro.ac.uk. 14 Septiembre 2011. Naala idi 11 Pebrero 2012.
- ^ http://web.archive.org/web/20110516103238/http://www.atkearney.at/content/misc/wrapper.php/id/50369/name/pdf_urban_elite-gci_2010_12894889240b41.pdf
- ^ Bremner, Caroline (12 Disiembre 2008). "Panagiranggo Kaagiti Kasayaatan a Papanan a Siudad ti Euromonitor Internasional". Euromonitor International. Naala idi 2 Marso 2010.
- ^ "Dagiti Europeano a pabrika ti siudad". City Mayors. 28 Agosto 2008. Naala idi 14 Hunio 2010.
- ^ "Naipakasaritaan a Sentro ti Roma, dagiti tagikua ti Santa Sede idiay Siuda nga Agragrag-o kadagiti Ekstrateritorial a Karbengan ken San Paolo Fuori le Mura". UNESCO a Tinawtawid a Sentro ti Lubong. Naala idi 8 Hunio 2008.
- ^ Claudio Rendina, Roma ieri, oggi, domani, Newton Compton, Roma, 2007, pg. 17
- ^ Daytoy a hipotesis ket nagtaud manipud ti Romano a Gramatiko a ni Maurus Servius Honoratus.
- ^ Daytoy nga hipotesis ket nagtaud manipud kenni Plutarch
- ^ Heiken, G., Funiciello, R. kenDe Rita, D. (2005), Dagiti Pityo a Turod ti Roma: Ti Maipapan ti Heolohiko a Panagpasiar iti Agnanayon a Siudad. Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan.
- ^ Wilford, John Nobel (12 Hunio 2007). "Adu pay dagit Mangibagnos iti Sarita (wenno Daytoy Kadi ket Kinapudno?) ni Romulus". New York Times. Naala idi 11 Agosto 2008.
- ^ Livy (1797). Ti Pakasaritaan ti Roma. George Baker (patarus). Naimaldit para kenni A.Strahan.
- ^ Hermann & Hilgemann(1964), p.73
- ^ Livy (26 May 2005). Ti Nasap a Pakasaritaan ti Roma. Penguin Books Ltd. ISBN 978-0-14-196307-5.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Roma idiay Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Roma manipud idiay Wikivoyage
- Kitaen ti Pagsurotan ti panagbiahe idiay Roma iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)
- Opisial
- Komuna ti Roma (Italiano)


text:
SAN FERNANDO CITY, La Union - Inaresto dagiti kameng ti Bauang Police Station iti 20 nga agtutubo wenno menor de edad idiay Bauang, La Union.
Daytoy ket kalpasan a naaktuan dagiti otoridad nga agay-ay-ayam iti tallo a computer shops idiay Bauang Commercial Complex.
Naamwan a 19 manipud iti 20 nga agtutubo ket estudyante iti elementarya ken sekondarya iti nagduduma nga eskuwelaan ti nasao nga ili bayat a maysa met iti out-of-school youth.
Segun kenni PCI Benjanmin Diagan, acting chief-of-police ti ili a Bauang, inarestar da dagiti nasao nga agtutubo gaputi panaglabsing iti municipal ordinance #14 series of 2012 ti Bauang, La Union wenno regulasyon maipapan iti panagusar wenno panagay-ayam iti computer shops.
Nakailanad iti nasao nga ordinansa a mapalubosan laeng dagiti estudyante a sumrek kadagiti computer shops iti oras ti alas 4:00 ti malem agingga alas 9:00 ti rabii manipud Lunes agingga Huebes; Biyernes 4-10pm, idinto nga iti aldaw ti Sabado (8:00 a.m.-10:00 p.m.) bayat nga iti aldaw ti Domingo ket manipud alas 8:00 ti agsapa agingga alas 7:00 ti rabii.
Kabayatanna, dagiti nasao a tallo a computer shops ket manamnama a mamulta ti P300.00 gaputi panaglabsing ti nasao nga ordinansa.


text:
Instrumento ti kuerdas
Dagiti instrumento ti kuerdas ket dagiti instrumento ti musika nga agpataud ti uni manipud kadagiti agpigpigerger a kuerdas. Iti kaaduan kadagiti nakuerdasn nga instrumento, dagiti panagpigerger ket maian iti bagi ti instrumento, ken agpigerger pay daytoy, a kakuyogna ti angin iti unegna. Iti panggep ti Hornbostel-Sachs iti pannakaidasig ti intrumento ti musika, nga inus-usar iti organolohia, dagitoy ket tinawtawagan iti kordopono. Dagit ikadawyan nga instrumento iti pamilia ti kuerdas ket dagiti guitara, sitar, rebab, elektriko a baho, biolin, biola, tselo, kontra baho, banjo, mandolina, ukulele, bouzouki, kenarpa.
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nasapa nga intrumento ti kuerdas ket nakali idiay taga-ugma a Mesopotamia, a kas ti arpa iti Ur, a napetsaan idi 2500 SK.[1]
Dagiti kita ti instrumento[urnosen | urnosen ti taudan]
Pannakaaramid[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti instrumento ti kuerdas ket mabalin a mabingbingay kadagiti tallo a grupo.
- Dagiti Lute - dagiti instrumento a dagiti kuerdasna ket nasuportaran babaen ti tengnged ken ti bagi, kas pagarigan ti gitara, ti biolin, ken ti baglama.
- Dagiti arpa - dagiti instrumento a dagiti kuerdasna ket addaan iti kuadro.
- Dagiti sitara - dagitiinstrumento a dagiti kuerdasna ket ket naikapet iti bagi, a aks ti guqin, a simbalo, ti autoarpa,wenno ti piano.
Mbalin pay a mabingbinagy dagiti instrumento kadagiti grupo no kasano ti panagay-ayam ti instrumento.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Michael Chanan (1994). Musica Practica: The Social Practice of Western Music from Gregorian Chant to Postmodernism. Verso. p. 170. ISBN 978-1-85984-005-4.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ti pisika ti naibai a kuerdas
- Dagiti instrumento: Ti Biola
- Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Dagiti instrumento ti kuerdas". Encyclopædia Britannica (Maika-11 nga ed.). Pagmalditan ti Unibersidad ti Cambridge.


text:
Pablo Neruda
Ti am-ammo a Pablo Neruda (Hulio 12 1904 – Septiembre 23 1973) ket parbo a nagan ni Ricardo Eliecer Neftalí Reyes Basoalto, maysa a mannurat a taga-Chile.
Mabigbig a kas maysa kadagiti kaindaklanan a mannaniw nga Español iti maika-20 a siglo, ni Neruda ket maysa a nagaget a mannurat, a dagiti putarna ket agduduma manipud kadagiti naessem a dandaniw ni ayat, surrealista a dandaniw, historikal nga ep-epiko, politikal a dandaniw, agingga iti dandaniw kadagiti gagangay a bambanag a kas iti nakaparsuaan ken iti baybay. Naited ken ni Neruda ti Premio Nobel iti Literatura idi 1971. Ti maysa a nobelista a ni Gabriel García Márquez ket kinunan idi a ni Pablo Neruda "ket maysa kadagiti kalatakan a mannaniw iti maika-20 a siglo iti ania man a pasasaao.[1] Ni Neruda ket kankanayon nga agsursurat ti berde a tinta, isu daytoy ti bukodna a maris iti namnama.
Iti unos ti panagbiagna, nalatak met ni Neruda gapu kadagiti politika a pammatina. Maysa a naregget a komunista, nagpaay kas maysa a senador ti Partido Komunista ti Chile iti Kongreso ti Chile, sakbay a napilit a napapanaw iti pagilianna.
Ti parbo a nagan ni Neruda, a nagbalin idi agangay a kalintegan a naganna, ket inadawna kenni Jan Neruda, maysa a mannurat ken mannaniw a Czech.
Dagiti linaon
Kabibiag[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti obrana[urnosen | urnosen ti taudan]
Veinte poemas de amor y una canción desesperada[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti koleksion a Veinte poemas de amor y una canción desesperada (Ilokano: Duapulo a daniw ti ayat ken maysa a kanta ti pannakapaay); (Ingles: Twenty Poems of Love and a Song of Despair), a naipablaak idi 1924, ti kalatakan a dandaniw-ayat ni Neruda. Nagbalin a kontroversial dagitoy a dandaniw gapu iti eroticismona. Nupay kasta, naidaydayaw daytoy a koleksion ket naipatarus iti adu a pagsasao ket kadagiti naglabas a dekada, riniwriw a kopia daytoy ti naiwaras ken nailako gapuna a nagbalin a kalalatakan nga obra ni Neruda.
Puedo escribir los versos más tristes esta noche[urnosen | urnosen ti taudan]
Patarus iti Ilokano ti Puedo escribir los versos más tristes esta noche, ti maika-20 a daniw iti Veinte poemas de amor y una canción desesperada.
Ita a rabii makaputarak kadagiti kalilidayan a binnatog.
Isuratko, kas pagarigan: "Naburak ti rabii
ket iti adayo agkutkutimermer dagiti asul a bituen."
Agkankanta ti angin-rabii nga agwerwerret iti langit.
Ita a rabii makaputarak kadagiti kalilidayan a binnatog.
Ay-ayatenka, ket no dadduma ay-ayatennak met.
Kadagiti rabii a kas itoy baludnaka dagiti takiagko.
Ag-agkanka manen ken manen iti salinong awan patinggana a langit.
Ay-ayatennak, no dadduma ay-ayatenka met.
Kasano koma a ti uray sino dina ayaten dagiti dadakkel naglinaay a matam.
Ita a rabii makaputarak kadagiti kalilidayan a binnatog.
Tapnon panunoten nga awankan iti ikutko. Tapnon riknaen a napukawkan kaniak.
Tapnon imdengan ti naglawa a rabii, nga ad-addan a nakalawlawa gaput' kaawanmo.
Ket ti berso agtinnag iti kararua a kas iti linnaw iti karuotan.
Ania kadit' makagapu a ti ayatko dinaka mabukodan.
Naburak ti rabii ket awanka ditoy dennak.
Isu daytoy ti amin. Iti adayo adda agkankanta. Iti adayo.
Saan a mapnek 'toy kararuak a napukawnaka.
Sapsapulennaka 'toy imatangko a kas man umay kenka.
Birbirokennaka 'toy pusok, ket awanka ditoy arpadko.
Ti isu met la a rabii a mangpappapudaw iti isu met la a kaykayo.
Data, iti daydi a panawen, ket saanen a kas iti sigud.
Saankan nga ay-ayaten, pudno dayta, ngem anian ti panangayatko kenka.
Padpadasen ti timekko a sapulen ti angin a mangapiras iti panagdengngegmo.
Iti sabali. Ikutannakan ti sabali. A kas kadagiti agekko idi.
Ti timekmo. Ti nasilnag a bagim. Ti awan inggana a matam.
Saankan nga ay-ayaten, pudno dayta, ngem nalabit ay-ayatenka.
Ababa ti ayat, naunday ti manglipat.
Ta kadagiti rabii a kas itoy baludnaka dagiti takiagko,
saan a mapnek ti kararuak a napukawnaka.
Uray pay no daytoyen ti maudi a saem nga impaaymo a sagabaek,
ken dagitoy dagiti maudin a berso a suratek para kenka.
Inpatarus ni Roy V. Aragon [1]
Dagiti naawatna a pammadayaw[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Plinio Apuleyo Mendoza (1 Marso 1983). Ti kabanglo iti bayabas: Dagiti panakisao kenni Gabriel García Márquez. Verso. p. 49. Naala idi 4 Agosto 2011.


text:
Dagiti numero ti telepono idiay Pilipinas
Dagiti numero ti telepono idiay Pilipinas ket sumursurot da kadagiti naluktan a panggep a panag-numero ti telepono ken ti maysa a naluktan a panggep ti panag-dial. Dagitoy dua a panggep ket alalagaden babaen ti Nailian a Komision ti Telekomunikasion, maysa a bagi a nasakup ti Departamento iti Pagluganan ken Komunikasion a kasla maysa a naikapet nga ahensia.
Ti Pilipinas ket nainaganan ti maysa a sangalubongan a pang-dial a kodigo iti 63 babaen ti ITU-T. Dagiti numero ti telepono ket naitalinaed iti pito a dihitos (ti innem a dihitos ket inususar idi tennga a 1990; ti uppat ken lima ket inususar kadagiti aw-away), dagiti kodkodigo ti luglugar ket naitalinaed iti maysa, dua wenno tallo a dihitos. No agtawag ti adayu idiay Pilipinas, sukatan ti 0 para iti domestiko a panagtawag ken 00 para iti internasional a panagtawag.
Naitalinaed a linia a kodkodigo ti lugar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti kodkodigo ti lugar idiay Pilipinas para iti naitalinaed a linia dagiti telepono ket naitalinaed ti dua a dihitos, mailaksisid ti Metropolitano a Manila, ti probinsia ti Rizal, ken ti ili ti Obando idiay Bulacan, nga agus-usar ti kodigo ti lugar a 2. Adda dagiti bassit nga agawawit a naummong iti maysa a naisangyan a heograpiko a lugar ket mabalin nga agited ti uppat wenno lima a kodkodigo ti lugar. Nupay kasta, dagitoy a kodkodigi ti lugar ket masuksukatan dan iti naparabor a pagalagadan a dua a dihito a kodkodigo ti lugar.
Adda dagiti daduma a kodkodigo ti lugar a nagbibingayan a baetan dagiti adu a probinsia. Iti kastoy a kaso ket dagiti sub-probinsia, a kasla ti Guimaras ken Iloilo, dagiti kabarbaro a probinsia, kasla ti Zamboanga Sibugay ken Zamboanga del Sur, wenno dagiti probinsia nga addaan dagiti bassit a populasion, nga kasla ti Marinduque ken Quezon. Iti naipatingga a kaso, dagiti kodigo ti lugar ket naibingningay kadagiti sibubukel nga isla, kasla iti Leyte ken Samar, wenno ti maysa a sibubukel a rehion, kasla ti Rehion Administrativo ti Cordillera. Iti dagitoy amia kaso, dagiti kodigo ti lugar ket nagbibingayan tapno makaaduan kadagiti panagusar da. Tapno malasin ti naggapuan ti timmawag, ti tallo a dihito a panagsukat ti telepono a pasaruno ket kinitkita.
Gapu ta ti Pilipinas ket agus-usar ti maysa a naluktan a panggep ti panag-dial, dagiti numero ti telepono a nai-dial iti maysa a naited a kodigo ti lugar ket saan a nasken ti kodigo ti lugar, mailaksid dagiti panagtawag nga inaramid manipud kadagiti kinuti a telepono wenno dagiti bayadan a telepono. No ag-dial kadagit sabali a kodkodigo ti lugar, ti domestiko nga adayu panagserrek a pasaruno ket 0, No ag-dial idiay ballasiw taaw, ti domestiko a pasaruno saan a masapul. A kas dagitoy, ti kadawyan a numero ti telepono idiay metropolitano a Manila ken Rizal ket agparang a kasla dagitoy:
- Iti uneg ti Metropolitano a Manila, Rizal ken Obando, Bulacan:1234567
- Iti ruar ti Metropolitano a manila, Rizal ken Obando, Bulacan: 02-1234567
- Iti ruar ti Pilipinas: +63-2-1234567
Dagiti luglugar ket naibunggoy da kadagiti nalawa a luglugar nga agibanag ti umuna a dihito iti maysa a nainaga a kodigo. Dagitoy a luglugar ken dagiti nairaman a kodkodigo ket nailista dita baba:
- 2: Metro Manila, Rizal, Obando, Bulacan
- 3: Cebu (32), Guimaras ken Iloilo (33), Negros Occidental (34), Negros Oriental ken Siquijor (35), Aklan, Antique ken Capiz (36), Bohol (38)
- 4: Aurora, Marinduque, Quezon ken Romblon (42), Batangas, Occidental Mindoro ken Oriental Mindoro (43), Bulacan (mailaksid ti Obando) ken Nueva Ecija (44), Pampanga ken Tarlac (45), Cavite (46), Bataan ken Zambales (47), Palawan (48), Laguna (49)
- 5: Albay ken Catanduanes (52), Biliran, Leyte ken Abagatan a Leyte (53), Camarines Norte ken Camarines Sur (54), Daya a Samar, Amianan a Samar ken Lumaud a Samar (55), Masbate ken Sorsogon (56)
- 6: Basilan, Zamboanga del Sur ken Zamboanga Sibugay (62), Lanao del Norte ken Lanao del Sur (63), Cotabato, Maguindanao ken Sultan Kudarat (64), Zamboanga del Norte (65), Sulu ken Tawi-Tawi (68)
- 7: La Union (72), ti Cordillera Administrative Region (74), Pangasinan (75), Ilocos Norte ken Ilocos Sur (77), ti Cagayan Valley (78)
- 8: Davao del Sur (82), Sarangani ken Abagatan a Cotabato (83), Davao del Norte (84), Agusan del Norte ken Agusan del Sur (85), Surigao del Norte ken Surigao del Sur (86), Compostela Valley ken Davao Oriental (87), Bukidnon, Camiguin, Misamis Occidental ken Misamis Oriental (88)
Kodkodigo ti lugar dagiti kinuti a telepono[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti kodkodigo ti lugar para iti kinuti a telepono ket tallo a dihitos ken agnanayon a mangrugi ti numero a 9. Saan a kasla dagiti natalinaed a linia ti telepono, ti porma a panag-dial ti adayu a panagtawag ket agnanayon a napalpaliiw no agus-usar iti kinuti a telepono.
Kinasigud idi, nga adda laeng tallo a kodigo ti lugar para kadagiti kinuti a telepono:917 para iti Globe Telecom, 918 para iti Smart Communications ken 973 para iti Express Telecom, dagitoy nga addaan a kinuti a kompania idi a panawen. Idi dimmaras a dimmakkel ti serbisio idi 1990 ken tatta pay nga aldaw, dagiti barbaro a kodkodigo ket nainayon tapno matungpal dagiti masapsapul ngamin ket dagiti addaan a kodkodigo ket naibusan dan. Dagiditi mainaynayo a kodkodigo ket kadawyan a maala no naibusanen dagiti kinaudi a kodigo.
Dagiti kodkodigo ti lugar ket naibunggoy babaen dagiti nagipaay nga awan ti maysa a nakapet a sakup dagiti kodigo para iti maysa a nagipaay. Dagitoy a kompania ken dagiti bukodda a kodkodigo ti lugar ket nailist adita baba:
- Express Telecom: 973, 974 (saan a maus-usar)
- Globe Telecom: 905, 906, 915, 916, 917, 926, 927, 935, 936, 937, 994
- Next Mobile: 979
- Red Mobile: 938 (Smart)
- Smart Communications: 907, 908, 909, 910, 912, 918, 919, 920, 921, 928, 929, 930, 938, 939, 946, 947, 948, 949, 989, 999
- Sun Cellular: 922, 923, 932, 933, 934, 942, 943
paammo:
- manipud idi Sep 2010 ti Globe a pasuruno a numero ket aggibus iti 5,6,7 mailaksid para iti 907 nga daytoy ket maysa a pasaruno ti Smart
- manipud idi Sep 2010 ti Smart a pasuruno a numero ket aggibus iti 0,1,8,9 mailaksid para iti 979 nga daytoy ket maysa a pasaruno ti Next Mobile


text:
Dominio (biolohia)
Iti biolohiko a taksonomia, ti dominio (tipay superregnum, nalatak a pagarian, imperio, wenno regio) ket isu ti kangatuan a taksonomiko a ranggo dagiti organismo iti taksonomiko a sistema ti Woese (sagpaminsan nga adda iti nalatak apagarian ti Neomura), a nagatngato ngem ti pagarian. Segun ti sistema ti tallo a dominio ni Carl Woese, a naipayam-ammo idi 1990, ti Puonan iti Biag ket buklen dagiti tallo a dominio: Archaea, Bakteria kenEukarya.[1] Ti pannakaurnos ti taksa ket mangipaltiing ti kammasapulan a paggigiddiatan kadagitireflects the fundamental differences in the henoma.
Dagiti alternatibo a pannakaidasig[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti alternatibo a pannakaidasig ti biag a naisingsingasing ket mairaman ti:
- Ti sistema ti dua nga imperio wenno 'sistema ti nalatak a dominio, nga adda ti kanagtuan nga agpang a pannkaigrupo iti Prokaryota (wenno Monera) ken Eukaryota.[2][3]
- Ti sistema ti tallo a dominio (Bakteria, Archaea, Eukarya) nga adda dagiti lima a nalatak a grupo iti Eukarya (Unikonta, Excavata, Chromalveolata, Rhizaria ken Archaeplastida)[2][4][5]
Awan kadagitoy a tallo a sistema nga agdama a mangiraman ti awan selula a biag. Manipud idi 2011 adda nagsasaritaan a maipanggep dagiti nukleositoplasmiko a dakkel a DNA a birus a mabalin a ti maikapat a sanga ti dominio iti biag, ti panirigan a sinuportaran dagiti agsuksukisok idi 2012 a nangipalplawag kadagiti abstraktoda, "Ti pannakaduktal kadagiti higante a birus nga adda iti henoma ken pisikal a kadakkel a maipada kadagiti selular nga organismo, dagiti tidda ti protina a patarus ti makina ken dagiti naisangayan ti birus a parasitiko (virophages) ket nakapartuat kadagiti saludsod a maipanggep kadagiti taudanda. Dagiti ebidensia ket mangikedkeddeng para iti pannakaitiponda kadagiti sangalubongan a pilohenomiko a panagadal ken ti kosiderasionda a kas maysa a naisangayn ken taga-ugma a a porma iti biag." Dagitoy ket agtultuloyda, "Dagiti resulta ket tumawtawag para iti panagbalbaliw a waya ti pannakaipagarupan kadagiti birus. Dagitoy ket mabalin a mangirepresenta iti naisangayan a porma iti biag nga adda idin wenno kimmaduaan nga adda iti kinaudi nga unibersal a sapasap a tinaudan (LUCA) ken buklen ti nangruna a paset ti bioespera iti planeta."[6]
Dagiti birus[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti agdama awan kadagitoy a tallo a sistema ti mangiraman ti saan a selular a biag. Manipud idi 2011 adda met dagiti nakisinnaritaan a maipanggep kadagiti birus a nukleositoplasmic a dakkel a DNA a mabalin nga isonto ti maikauppat a sanga ti dominio ti biag, ti maysa apanirigan a sinuportaran babaen dagiti agsuksukimat idi 2012 a nangipalawag ti abtraktoda, "Ti pannakaduktal kadagiti higante a birus nga addaan ti henoma ken pisikal a kadakkel a maipada kadagiti selular nga organismo, dagiti tidda ti protina a makina ti panagipatarus ken dagiti naisangayan ti birus a parasitiko (virophages) ket nakapartuat kadagiti makasikap a salusod a maipanggep ti nagtaudanda. Dagiti nagay-ayat ti ebidensia para iti pannakairamanda para kadagiti panagadal ti sangalubongan a pilohenetiko ken ti pannakaikeddengda a kas maysa a naisangayan ken duog a porma ti biag." Nga intuloyda ket, "Dagiti resulta ket tumawtawag para iti panagbalbaliw iti waya a panangipagarup kadagiti birus. Mabalin a dagitoy ket mangirepresenta ti maysa a naisangayan a porma ti biag a mabalin a saan nga inunaan wenno kimmuyog a nagbiag iti naudi nga unibersal a kadawyan a tinaudan (LUCA) ken mangbukel ti nangruna unay a paset ti biospera ti bukod tayo a planeta."[7]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Woese C, Kandler O, Wheelis M (1990). "Mapan iti masna asitema dagiti organismo:singasing para kadagiti dominio ti Archaea, Bakteria, ken Eukarya.". Proc Natl Acad Sci USA 87 (12): 4576–9. Bibcode:1990PNAS...87.4576W. doi:10.1073/pnas.87.12.4576. PMC 54159. PMID 2112744. Naala idi 11 Pebrero 2010.
- ^ a b Mayr, Ernst (1998). "Dua nga imperio wenno tallo?". Proc Natl Acad Sci USA 95 (17): 9720–9723. Bibcode:1998PNAS...95.9720. doi:10.1073/pnas.95.17.9720. PMC 33883. PMID 9707542. Naala idi 5 Septiembre 2011.
- ^ Cavalier-Smith, T. (2004). "Adda laeng dagiti innem a pagarian iti biag". Proc. R. Soc. Lond. B 271 (1545): 1251–62. doi:10.1098/rspb.2004.2705. PMC 1691724. PMID 15306349. Naala idi Abril 29, 2010.
- ^ Campbell, N. A., et al. (2008) "Biolohia." Maika-8 nga edision. Person International Edition, San Francisco
- ^ Holt, Jack R. kenni Carlos A. Iudica, (2010) "Taksa iti biag." Naala idi Septiembre 3, 2011.
- ^ Nasir, Arshan; Kim, Kyung Mo; ken ni Caetano-Anolles, Gustavo, "Dagiti Higante a birus ket kimmadduaan nga adda kadagiti selular a tinaudan ken mangirepresenta ti maysa a naisangayan a nalatak a grupo a mairaman dagiti nalatak a pagarian ti Archaea, Bakteria ken Eukarya." BMC Ebol Biol. 2012; 12: 156. Naipablaak iti online 2012 Agosto 24. doi: 10.1186/1471-2148-12-156
- ^ Nasir, Arshan; Kim, Kyung Mo; aken ni Caetano-Anolles, Gustavo, "Dagiti higante a birus ket kimmuyog a nagbiag kadagiti selular a tinaudan ken mangirepresenta ti maysa a naisangayan a supergrupo a kakuyogna dagiti superpagaria nga Arkea, Bakteria ken Eukaria." BMC Evol Biol. 2012; 12: 156. Naipablaak iti online 2012 Agosto 24. doi: 10.1186/1471-2148-12-156


text:
Dagup ti domestiko a produkto
Ti dagup ti domestiko a produkto (Ingles: Gross domestic product (GDP)) ket mangibagbaga ti kuenta a paggatangan dagiti amin a pangileppas ti maimbegan ken serbisio a maparsua ti uneg ti maysa a pagilian iti maysa a panawen. Ti GDP ti tunggal maysa nga tao (per capita) ket naipanunutan a mangipatudo iti pagalagadan ti panagbiag ti maysa a pagilian;[2][3]Ti GDP ket saan a panagrukod iti kinabukodan a matgedan.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti GDP ket naiparangarang babaen kenni Simon Kuznets para ti reporta iti Kongreso ti Estados Unidos idi 1934,[4] nga inalistuanna nga inbaga a saan nga usaren a panagrukod para iti nam-ay.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Naibatay kadagiti bilang manipud ti IMF. No awan dagiti bilang a magun-od para iti maysa a pagilian manipud ti IMF, dagiti CIA a bilang ket isu dagitoy ti nausar.
- ^ O'Sullivan, Arthur. Awan wenno awan linaon ti
|title=(tulong)
- ^ Ti Presidente ti Franses ket agbirbiruk ti sukat ti GDP, Ti Guardian 14-09-2009.
Parlamento ti Europa, Departamento ti Annuroten nga Ekonomia ken Annuroten a Sientipiko: Maisakbayan a panagadal ti GDPPDF (1.47 MB)
- ^ Kimomision ti Kongreso ni Kuznets tapno agaramid ti maysa a sistema nga agrukod ti panaka-produkto ti pagilian tapno nasaysayaat a maawatan ti panagpasayaat ti Nalatak a ladingit Simon Kuznets, 1934. "Nailian a Matgedan, 1929–1932". Maika-73 a Kongreso iti Estados Unidos, maika-2 a gimong, dokumento ti Senado bilang. 124, panid 7. http://library.bea.gov/u?/SOD,888


text:
Ruso a Rebolusion
Ti Ruso a Rebolusion ket isu ti naurnong a termino kadagiti serie ti rebolusion ti Rusia idi 1917, a nangsukto ti Sarista nga autokrasia ken nangiturongan ti pannakapartuat ti Ruso a SFSR. Ti Emperador ket napilitan a nagikkat iti saad ken ti duog a turay ket sinukatan babaen ti maysa a probisional a gobierno idi las-ud ti immuna a rebolusion idi Pebrero 1917 (Marso iti Kalendario a Gregoriano; ti naduduog a Huliano a kalendario ket isu ti inus-usar idi idiay Rusia iti dayta a panawenw). Iti maikadua a rebolusion, idi las-ud ti Oktubre, naikkat ti Probisional a Gobierno ken sinukatan ti maysa a gobierno ti Bolshevik (Komunista).
Dagiti paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Acton, Edward, Vladimir Cherniaev, and William G. Rosenberg, eds. Ti Nasken a Kakuyog ti Ruso a Rebolusion, 1914–1921 (Bloomington, 1997).
- Beckett, Ian F.W. (2007). Ti Nalatak a gubat (2 nga ed.). Longman. ISBN 1-4058-1252-4.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Ruso a Rebolusion ti 1917 idiay Wikimedia Commons
- Ruso a Rebolusion ti 1917


text:
Panaglisensia [ urnosen ]
This sound sample was recorded by and features the voice of
Halibu tt (standard literary Polish language; baritone). It is released under GFDL license, although it can be made available for use under other copyleft licenses on a case by case basis via direct contact with Halibutt. Note that the GFDL requires proper credit for the author.
Maited ti pammalubos ti agkopia, agiwaras ken/wenno mangbaliw iti daytoy a dokumento babaen ti termino iti
, Bersion 1.2 wenno ti aniaman a kinaudi a bersion babaen ti GNU Free Documentation License Free Software Foundation; nga awan dagiti Sabsabali a Paset, awan dagiti Sanguan nga Aklub a Testo, ken dagiti Likudan nga Aklub a Testo. Ti kopia ti lisensia ket nairaman iti paset a natituluan ti .
GNU Free Documentation License
http://www.gnu.org/copyleft/fdl.html GFDL GNU Free Documentation License true true Pakasaritaan ti papeles
Pinduten iti petsa/oras tapno makita ti papeles a kas naiparang iti dayta a panawen.
Petsa/Oras Bassit a ladawan Dagiti rukod Agar-aramat Komentario
agdama 11:48, 31 Mayo 2009 1.6 s (31 KB) Halibutt {{Information |Description={{en|1=aa}} |Source=Own work by uploader |Author= Halibutt |Date= |Permission= |other_versions= }}   Panagusar iti papeles
Awan ti pampanid a nakasilpo iti daytoy a papeles.
Global a panagusar ti papeles
Dagiti sumaganad a wiki ket agus-usar iti daytoy a papeles:
Panagusar idiay da.wikipedia.org
Panagusar idiay de.wikipedia.org
Panagusar idiay en.wikipedia.org
Panagusar idiay es.wikipedia.org
Panagusar idiay fr.wikipedia.org
Panagusar idiay gv.wikipedia.org
Panagusar idiay hu.wikipedia.org
Panagusar idiay id.wikipedia.org
Panagusar idiay ja.wikipedia.org
Panagusar idiay kn.wikipedia.org
Panagusar idiay nl.wikipedia.org
Panagusar idiay pfl.wikipedia.org
Panagusar idiay pt.wikipedia.org
Panagusar idiay ru.wikipedia.org
Panagusar idiay sr.wikipedia.org
Panagusar idiay uk.wikipedia.org
Panagusar idiay yo.wikipedia.org
Panagusar idiay zh.wiktionary.org
Daytoy a papeles ket naglaon ti naipatinayon a pakaammo, a mabalin a nainayon manipud ti dihital a kamera wenno skanner a naaramat a pangpartuat wenno pang-digitize itoy.
No ti papeles ket saan a nabalbaliwan manipud iti kasisigud a kasasaad, adda dagiti sumagmamano a salaysay a mabalin a saan a napno a maipakita ti nabaliwan a papeles.


text:
Submarino
Ti submarino ket maysa a pagluganan iti danum a makapabael ti nawaya a panaglangoy ti kaadaleman. Daytoy ket maigiddiat manipud ti sumerhible, nga adda ti limitado a kapabilida iti kaadaleman. Ti termino a submaríno ket kaaduan amaitudtudo iti dakkel a naitripulate ng autonomo a bahina. Nupay kasta, ti naipakasaritaan wenno ti panagisasao, ti submaríno ket mabalin pay a mangitudo kadagiti kalalainganna a kadakkel wenno bassit a bahina (dagiti battit a submarino, dagiti basaan a submarino), dagiti lugan a naipatpattiway a napaandar wenno dagiti Autonomo a Lugan ti Kaadaleman.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Submaríno idiay Wikimedia Commons


text:
Keso
Ti keso ket makan a nagtaud manipud ti gatas a napataud kadagiti adu a sakup dagiti nanam, dagiti linabag, ken dagiti porma babaen ti panagtitibnok ti protina ti gatas a makunkuna iti kaseina. Daytoy ket buklen dagiti protina ken taba manipud ti gatas, ken kadawyan a gatas daytoy dagiti baka, nuang, dagiti kalding, wenno karnero. Iti las-ud ti panagpataud, ti gatas ket kadawyan a maasipikado, ken ti panagnayon ti ensima ti rennet ket isu ti pagibanagan ti panagtitibnok. Dagiti solidoket mailasin ken maitalmeg iti kanungpalan a porma.[1] Adda met dagiti keso nga addaan kadagiti buot iti rabaw wenno amin-amin. Kaaduan kadagiti keso ket matunaw iti temperatura ti panagluto.
Adda met dagiti ginasut a mapataud a kita ti keso manipud kadagiti nadumaduma a pagilian. Dagiti estiloda, linabag ken dagiti nanam depende iti tinaudan ti gatas (mairaman ti kinnan ti ayup), nupay dagitoy ket pasteurisado, ti linaon a taba ti mantekilia, ti bakteria ken buot, ti proseso, ken panagkataeb. Dagiti yerba, dagiti rekado, wenno suob ti tarikayo ket mabalin a mausar a kas dagiti ahente ti pananginanam. Ti duyaw aginggana ti nalabbasit a maris dagiti adu a keso, a kas ti Red Leicester, ket mapataud babaen ti panagnayon ti atsuete.
Para kadagiti dadduma met a keso, thi gatas ket maitibnok babaen ti panagnayon kadagiti asido a kas ti suka wenno tubbog ti limon. Kaduan kadagiti keso ket naasipikado bassit babaen ti bakteria, a pagtungpalan ti panagbaliw kadagiti asukar ti gatas iti laktiko nga asido, kalpasanna ti panagnayon ti rennet ket mangkompleto ti panagtibnok. Mabalin met a magun-od ti begeteriano a panagsukat ti rennet; kaaduan kadagitoy ket napataud babaen ti panagbinubod ti Mucor miehei a fungus, ngem dagiti dadduma met ket naiyaon manipud kadagiti nadumaduma a sebbangan ti Cynara.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Fankhauser, David B. (2007). "Fankhauser's Cheese Page". Naala idi 2007-09-23.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ensrud, Barbara (1981). The Pocket Guide to Cheese. Sydney: Lansdowne Press. ISBN 0-7018-1483-7.
- Jenkins, Steven (1996). Cheese Primer. Workman Publishing Company. ISBN 0-89480-762-5.
- McGee, Harold (2004). "Cheese". On Food and Cooking (Revised nga ed.). Scribner. pp. 51–63. ISBN 0-684-80001-2.
- Mellgren, James (2003). "2003 Specialty Cheese Manual, Part II: Knowing the Family of Cheese". Naala idi 2005-10-12.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Keso idiay Wikimedia Commons
- Nailustrado a Panagaramid ti Keso (Ingles)
- Cheese.com – mangiraman kadagiti adu a batayan a datos dagiti nadumaduma a kita ti keso. (Ingles)
- Pannakaidasig ti keso (Ingles)


text:
Plantilia:Datos ti pagilian Pransia
Ti
Plantilia:Datos ti pagilian Pransia ket isu ti akin-uneg a pagyanan ti datos a saan a mabalin a dagus a maiparang. Saan a dagus nga us-usaren daytoy babaen dagiti plantilia a kas ti
Plantilia:wagayway,
wagaywayikono, ken dadduma pay.
Dagiti linaon
Dagiti kadawyan a parametro
Sabsabali a wagayway
Wagayway ti militar
Daytoy a plantilia ket mangiraman iti sabsabali a wagayway ti marina a mausar iti Plantilia:Navy:
{{navy|Pransia}}→ Marina ti Pransia
{{wagaywayikono|Pransia|naval}}→
Baw-ing a parbo a naganDaytoy a plantilia ket mausar pay babaen ti parbo a nagan (naibaw-ing iti daytoy a plantilia):
Kitaen dagiti nakasilpo ditoy para iti napno a listaan dagiti baw-ing.
Dagiti kas pagarigan a panagusar
{{wagayway|Pransia}}→ Pransia
{{wagaywayikono|Pransia}}→
Panagusar ti sabali a wagayway
{{wagayway|Pransia|1790}}→ Pransia
{{wagaywayikono|Pransia|1790}}→
Panagusar ti baw-ing a parbo a nagan
Dagiti mainaig a plantilia
Pangngaasi a kitaen dagiti sumaganad a mainaig a plantilia ti
datos_ti_pagilian :
- Plantilia:Datos ti pagilian Pagarian iti Pransia Pagarian iti Pransia
- Plantilia:Datos ti pagilian Free French Forces Free French Forces
Datos ti plantilia
Daytoy ket isu ti dokumentasion ti TemplateData para iti plantilia nga inus-usar babaen ti VisualEditor.
Datos ti pagilian Pransia
Daytoy a plantilia ket nasken a saan a dagus a mausar. Daytoy ket saan a dagus nga inus-usar babaen dagiti plantilia ti wagayway a kas ti Plantilia:Wagayway ken Plantilia:Wagaywayikono.


text:
Bantay Kalatungan
Ti Bantay Kalatungan, naam-ammuan pay ti Catatungan,[1] ket bulkaniko a bantay a mabirukan idiay probinsia ti Bukidnon idiay akin-abagatan a Pilipinas. Daytoy ket estratobulkan nga awan ti naam-ammuan a naipakasaritaan a panagbettak ken indasig babaen ti Instituto ti Bulkanolohia ken Seismolohia ti Pilipinas (PHIVOLCS) a kas mabalin nga aktibo a bulkan.
Daytoy ti maikanem a kangatuan a banatay iti pagilian nga agtayag iti 2,824 m (9,265 ft) asl. Daytoy ket maysa kadagiti nadumaduma a nangato a pantok idiay Kabambantayan ti Kalatungan ti Bukidnon idiay isla ti Mindanao, ti maikadua a kadakkelan nga isla iti Pilipinas.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Listaan dagiti banbantay ti Pilipinas
- Listaan dagiti nasalakniban a lugar ti Pilipinas
- Listaan dagiti aktibo a bulkan ti Pilipinas
- Listaan dagiti mabalin nga aktibo a bulkan ti Pilipinas
- Listaan dagiti di aktibo a bulkan ti Pilipinas
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c d e f "Programa ti Global a Bulkanismo a Bariweswes ti Kalatungan". Nailian a Museo ti Masna a Pakasaritaan (Smithsoniano). Naala idi 2008-10-28.
- ^ "Dagiti kanagtuan a bantay ti Pilipinas". Pinoy Mountaineer. 2008-02-02. Naala idi 2008-10-29.
- ^ de Ferranti, Jonathan; Maizlish, Aaron. "Banbantay ti Pilipinas - 29 a Panpantok ti Bantay nga addan ti Prominensia iti 1,500 metro wenno nagatngato". Naala idi 2008-10-29.
- ^ "Kangatuan a Puntos ti Kabambantayan Kalatungan, Pilipinas". Peakbagger.com. Naala idi 2008-11-05.


text:
Nobela
Ti nobela ket ti atiddog a naratibo a prosa a mangipalawag kadagiti karakter ken dagiti pasamak iti porma iti agsisinnaruno nga istoria. Ti kita ket adda ti naipakasaritaan a ramut kadagiti pagobraan iti mediebal ken nasapa a moderno a romansa ken iti novella. Ti naududi, ket ti maysa nga Italiano a balikas nga inus-usar a panangilawag kadagiti ababa a sarita, ket nangited ti agdama a sapasap a termino iti maika-18 a siglo.
Ti adu paya a pannkaipalawag daytoy a kita ket naipakasaritaan a narikut. Ti pannkaaramid ti naratibo, ti gandat, ti pannakaikabagian iti kinapudno, ti pannakailaslasin, ken ti panag-usar ti pagsasao ket kadawyan a natungtungan tapno maipakita dagiti artistiko a kaikarian ti nobela. Kaaduan kadagitoy a kammasapulan ket naipayammo iti literario a prosa idi maika-16 ken maika-17 a siglo, tapno makaited iti binalabala a pakailintegan ti ruar a pagobraan iti kinapudno a pakasaritaan.


text:
Makan
Ti makan (wenno taraon, kanen, sida) ket isu ti aniaman a sustansia[1] nga ibusen tapno mangted ti nutrision a suporta para iti bagi. Daytoy ket kadawyan a manipud kadagiti mula wenno ayup, ken aglaon kadagiti kammasapulan a nutrimento, a kas dagiti karbohidrato, dagiti taba, dagiti protina, dagiti bitamina, wenno dagiti mineral. Ti sustansia ket kanen ti maysa nga organismo ken maipanto kadagiti selula ti organismo tapno makapataud iti enerhia, a mangtalinaay ti biag, wenno agparugso ti idadakkel.
Iti pakasaritaan, ti tao ket gumun-od ti makan babaen kadagiti dua a pamay-an: ti panaganup ken panagburas, ken agrikultura. Ita nga aldaw, kaaduan ti enerhia ti makan nga ib-ibusen babaen ti populasion ti lubong ket ipaay babaen ti industria ti makan.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Collingham, E. M.: Ti Raman ti Gubat: Maikadua a Gubat ti Sangalubongan ken ti Pannakigubat para iti Makan (2011)
- Katz, Solomon: Ti Ensiklopedia ti Makan ken Kultura, (Scribner, 2003)
- Marion Nestle: Politika ti Makan: Kasano a ti Industria ti Makan ket Impluensianna ti Nutrision ken Salun-at, Dagiti Pagmalditan ti Unibersidad ti California, nabaliwan ken naipadakkel nga edision idi 2007, ISBN 0-520-25403-1
- Mobbs, Michael: Matalinaay a Makan Sydney: NewSouth Publishing, 2012. ISBN 9781920705541
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Makan idiay Wikimedia Commons


text:
LAOAG CITY - Naiyawiden kadagiti bukod da a lugar ti bangkay dagiti tallo a natay a biktima iti napasamak nga bus accident iti Brgy. Saoit, Burgos, Ilocos Norte.
Daytoy ti kinumpirmaran ni Pol. S/Insp. Pedro Barbado, chief of police ti PNP Burgos.
Segun kenkuana, dagus a napan innala ti pamilya ken dagiti kakabagian dagiti biktima ti bangkay dagitoy manipud iti Bangui District Hospital nga dagus da a nakaitarayan kalpasan ti aksidente apaman a naammuan da ti insidente.
Segun pay iti hepe ti pulisya, inadmitir met ti agtagikua ti bus nga sungbatan da ti amin ang a gastus dagiti natayan ken hospital bill dagiti nasugatan.
Inpasigurado met ni Barbado nga nakasagana ti PNP Burgos a mangipila ti kaso kontra iti driver ti bus a kukua ti GMW TRans no adda agreklamo a pamilya dagiti biktima.
Dagiti natay a biktima nga isuda Hilda Tubog ti Gonzaga, Cagayan; Gerry Capuyan ti Lallo, Cagayan kenni Beverly Pama ti Caoayan, Ilocos Sur ket naideklara a dead on arrival iti Bangui District Hospital kalpasan ti insidente.
Dagiti met nasurok a sangapulo a nasugatan ket maag-agasan pay laeng iti Gov. Roque Ablan Sr. Memorial Hospital iti ciudad ti Laoag ken Mariamo Marcos Memorial Hospital and Medical Center iti ciudad ti Batac.


text:
1
Ibilin ni Ciro nga Agsubli dagiti Judio
1Iti#Jer. 25:11Jer. 29:10 umuna a tawen a panagturay ni Ciro nga emperador#1 EMPERADOR: Sinakup ni Ciro nga ari ti Persia ti siudad ti Babilonia idi 539 B.C. (sakbay ni Cristo) ket nangrugi a nagturay a kas emperador ti Babilonia. ti Persia, tinignay ni Yahweh ti ari tapno mangipaulog iti bilin a maibasa iti entero a pagarianna. Naaramid daytoy tapno matungpal ti sao ni Yahweh babaen ken ni profeta Jeremias.
2“Daytoy#Is. 44:28 ti bilin ni Ciro nga Emperador ti Persia. Ti Apo a Dios ti langit ti nangisaad kaniak nga agturay iti entero a lubong. Imbagana kaniak a mangbangonak iti templo nga agpaay kenkuana idiay Jerusalem iti Juda. 3Sapay koma ta adda ti Dios kadakayo amin a tattaona. Inkayo idiay Jerusalem, ket bangonenyo manen ti Templo ti Apo a Dios ti Israel, ti Dios a pagdaydayawan idiay Jerusalem. 4No adda kadagiti tattaona a napagtalaw a kas balud ti makasapul iti tulong iti panagsublina, masapul a tulongan dagiti kaarrubana. Ikkanda iti pirak ken balitok, dadduma a masapsapul agraman animal a para-awit ken sagsagut a maidatag iti Templo ti Dios idiay Jerusalem.”
5Tinignay ti Dios ti puso dagiti papangulo ti familia iti tribu da Juda ken Benjamin, kasta met dagiti papadi ken Levita, agraman dagiti dadduma a tattao. Iti kasta, nagrubbuatda a mapan mangbangon manen iti Templo ni Yahweh idiay Jerusalem. 6Timmulong dagiti amin a kaarrubada ket nangtedda iti adu a kasapulan: pirak nga al-alikamen, balitok, abasto, animal a para-awit, agraman napapateg a bambanag ken sagsagut a maidatag iti Templo.
7Insubli pay ni Ciro dagiti malukong ken kopa nga innala idi ni Ari Nebucadnesar iti Templo idiay Jerusalem ken inkabilna iti templo dagiti didiosenna. 8Inyawatna ida ken ni Mitredat a pangulo ti tesoreria ti pagarian. Nangaramid ni Mitredat iti listaan dagitoy para ken ni Sesbasar a gobernador ti Juda. 9-10Dagitoy ti naited:
malukong a balitok a maaramat
iti panagidaton 30
malukong a pirak a maaramat
iti panagidaton 1,000
dadduma pay a malukong 29
babassit a malukong
a balitok 30
babassit a malukong
a pirak 410
dadduma pay nga
alikamen 1,000
11Agdagup amin iti 5,400 dagiti balitok ken pirak a malukong ken dadduma pay nga alikamen nga intugot ni Sesbasar ken dagiti napagtalaw a kas balud idi pimmanawda idiay Babilonia tapno agsublida idiay Jerusalem.