text:
Online a Biblia | BARO A LUBONG A PATARUS TI NASANTUAN A KASURATAN
Kayatmo a basaen daytoy nga artikulo iti %%?
Job 38:1-41
38 Ket ni Jehova sinungbatanna ni Job manipud iti allawig+ ket kinunana:2 “Siasino daytoy a mangliblibeg iti pammatigmaanBabaen iti sasao nga awanan pannakaammo?+3 Bariksam dagiti lomom, pangngaasim, kas iti maysa a nabaneg a lalaki,Ket bay-am a saludsodanka, ket pakaammuannak.+4 Sadino ti ayanmo idi imbangonko ti daga?+Ibagam kaniak, no ammom ti pannakaawat.5 Siasino ti nangipasdek kadagiti rukodna, no kas pagarigan ammom,Wenno siasino ti nangyunnat iti rabawna ti pagrukod a parteng?6 Iti ania ti nakailumloman ti sulluop a batbatayna,+Wenno siasino ti nangisaad iti batona a pasuli,7 Idi a dagiti bituen ti agsapa+ sirarag-o a nagikkisda a sangsangkamaysa,Ken ti amin nga annak ti Dios+ nangrugida a nagdir-i buyogen ti panangpadayaw?8 Ket siasino ti nangsagben iti baybay babaen kadagiti rikep,+A nangrugi a rummuar a kas no rumkuas dayta manipud iti aanakan;9 Idi inkabilko ti ulep kas kawesnaKen ti napuskol a daguyemyem kas pangbungon a bedbedna,10 Ket insaadko ti alagadek iti daytaKen nangipasdekak iti balunet ken ruruangan,+11 Ket kinunak, ‘Agingga ditoy mabalinmo ti umay, ket saan nga ad-adayo pay;+Ket ditoy nga agpatingga dagiti napannakkel a dalluyonmo’?+12 Ti bigat binilinmo aya manipud kadagiti aldawmo nga agtultuloy?+Impakaammom aya iti bannawag ti dissona,13 Tapno tenglenna dagiti ungto ti daga,Iti kasta dagidiay nadangkes maiwagwagda manipud iti dayta?+14 Pagbalbaliwenna ti bagina kas iti pila+ iti baba ti maysa a pangselio,Ket agsaad ti bambanag kas iti pagan-anay.15 Ket ti lawagda mamedmedan+ kadagidiay nadangkes,Ket ti met laeng nangato a takiag matukkol.+16 Nakagtengkan aya kadagiti ubbog ti baybay,Wenno nagpagnapagnakan+ aya a nangbirok iti nadanum a yuyeng?+17 Naipanayagen aya kenka dagiti ruangan ni patay,+Wenno dagiti ruangan ti napuskol a kinasipnget+ makitam aya?18 Naimutektekam aya a sisasaririt ti akaba a babaet ti daga?+Ibagam, no naammuam amin dayta.19 Sadino, ita, ti dalan nga agturong iti pagtataengan ti lawag?+No maipapan iti sipnget, sadino, ita, ti dissona,20 Tapno maipanmo iti beddengnaKen tapno maawatam koma dagiti dana nga agturong iti balayna?21 Naammuam aya agsipud ta iti daydi a tiempo mayan-anakka,+Ken agsipud ta adu ti bilang dagiti aldawmo?22 Nakastrekkan aya kadagiti kamalig ti niebe,+Wenno makitam aya uray dagiti kamalig ti uraro,+23 Isuda nga inggawidko maipaay iti tiempo ti rigat,Maipaay iti aldaw ti dangadang ken gubat?+24 Sadino, ita, ti pagdalanan ti lawag iti panagwarasna,Ken ti wayaway nga angin+ iti pannakaiwaraswarasna iti rabaw ti daga?25 Siasino ti nangbisngay iti kalasugan a maipaay iti layusKen iti dalan a maipaay iti nakagurgurruod nga ulep ti bagyo,+26 Tapno mamagtudo iti rabaw ti daga a sadiay awan ti tao,+Iti rabaw ti let-ang a sadiay awan ti naindagaan a tao,27 Tapno mangpennek kadagiti binagyo ken langalang a dissoKen tapno mamataud iti itutubo ti ruot?+28 Adda aya pannakaama ti tudo,+Wenno siasino ti nangipasngay kadagiti amor?+29 Makintian ti pudno a pagtaudan ti yelo,Ket no maipapan iti nagbalay a linnaaw+ ti langit, siasino ti pudno a mangyanak iti dayta?30 Ti met laeng dandanum agtalinaedda a silelemmeng a kas babaen iti bato,Ket ti rabaw ti nadanum a yuyeng tumangken a mismo.+31 Maigalutmo aya a siiirut dagiti reppet ti Kimah a konstelasion,Wenno mapalukayam aya dagiti mismo a singdan ti Kesil a konstelasion?+32 Mairuarmo aya ti Mazzarot a konstelasion iti naituding a tiempona?Ket no maipapan iti Ash a konstelasion a siaasibay ti annakna, maiturongmo aya ida?33 Naammuam aya dagiti paglintegan ti langlangit,+Wenno maisaadmo aya ti kinaturayna iti daga?34 Maipigsam aya ti timekmo uray agingga iti ulep,Iti kasta maabbongannaka ti manglapunos a kinawadwad ti mismo a danum?+35 Makaibaonka aya kadagiti kimat tapno mapandaKet kunaenda kenka, ‘Adtoykami!’?36 Siasino ti nangikabil iti sirib+ kadagiti palunapin ti ulep,Wenno siasino ti nangited ti pannakaawat+ iti karkarna iti tangatang?37 Siasino ti makabilang nga apagpag-isu kadagiti ulep buyogen ti kinasirib,Wenno dagiti burnay ti langit—siasino ti makaibalinsuek kadakuada,+38 Inton ti tapok maibukbok a kas agbalin a sinukog a masa,Ken dagiti met laeng bingkol ti daga agtitipkelda?39 Ti met laeng leon mayanupam aya iti inanupanKet mapennekmo aya ti nabiag a gartem dagiti urbon a leon,+40 Inton agalikenkenda kadagiti paglemmengan a lugar,+Wenno agtalinaedda a nakaidda iti talimeng maipaay iti panagsaneb?41 Siasino ti mangisagana a maipaay iti wak ti taraonna+Inton dagiti bukodna nga urbon agpatulongda iti Dios,Inton agallaallada agsipud ta awan ti makan?


c: text/html

text:
Mauritania
Nagsasabtan: 20°N 12°W / 20°N 12°W
Ti Mauritania[7] ket maysa a pagilian idiay Maghreb idiay Laud nga Aprika. Nabeddengan daytoy babaen ti Taaw Atlantiko iti laud, babaen ti Akinlaud a Sahara iti amianan, babaen ti Arhelia iti amianan a daya, babaen ti Mali iti daya ken abagatan a daya, ken babaen ti Senegal iti abagatan a laud. Nainaganan daytoy babaen ti taga-ugma a Berber a Pagarian iti Mauretania,a kalpasan daytoy ket nagbalin a probinsia iti Romano nga Imperio, nupay ti moderno nga estado ket sakupenna ti teritorio nga adayo iti abagatan a laud iti dayta daan a pagarian. Ti kapitoliona ken kadakkelan a siudad ket ti Nouakchott, a mabirukan idiay pantar ti Atlantiko.
Ti gobierno iti Mauritania ket naipatuang idi 6 Agosto 2008, iti maysa a militar a kudeta nga indauluan babaen ni Heneral Mohamed Ould Abdel Aziz. Idi 16 Abril 2009, Ni Heneral Aziz ket nagikkat manipud ti milisia tapno agtaray a kas presidente iti panagbutos iti 19 Hulio, nga isu ket nangabak. Idiay Mauritania agarup a 20% iti populasion ket agbibbiagda iti basbassit ngem US$1.25 iti tunggal maysa nga aldaw.[8]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "États généraux de l'Éducation nationale en Mauritanie". Le Quotidien de Nouakchott. Naala idi 6 Pebrero 2012.
- ^ Departamento iti Ekonomia ken Sosial a Pannakibiang a Dibision (2009). "Prospekto ti Populasion ti Lubong, Tabla A.1" (PDF). 2008 a rebision. Nagkaykaysa a Pagpagilian. Naala idi 12 Marso 2009.
- ^ "Mauritania : Lokasion, Mapa, Kalawa, Kapitolio, Populasion, Relihion, Pagsasao – Pakaammo ti Pagilian". Naala idi 6 Agosto 2008.
- ^ a b c d "Mauritania". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 19 Abril 2012.
- ^ "Gini Index". World Bank. Naala idi 2 Marso 2011.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ i/mɔrɪˈteɪniə/; Arabiko: موريتانيا Mūrītānyā; Wolof: Gànnaar; Soninke: Murutaane; Pulaar: Moritani; Pranses: Mauritanie; Espaniol: Mauritania), opisial a ti Islamiko a Republika iti Mauritania.
- ^ "UNDP: Pagsurotan ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan – Tabla 3: Nagtagitaoan ken matgedan a kinapanglaw (Ti populasion nga agbibiag iti baba ti linia a kinapanglaw (2000–2007))" (PDF). Naala idi 4 Hulio 2010.
- Mauritania
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Arabiko
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Pranses
- Dagiti Islamiko a republika
- Dagiti Islamiko nga estado
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Liga ti Arabo
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Militar a diktadura
- Amianan nga Aprika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1960
- Dagiti pagilian ti Laud nga Aprika

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aprika
Ti Aprika ket ti maikadua a kadakkelan ken ken ti maikadua a kaaduan ti populasion a kontinente iti lubong. Iti agarup a 30.2 riwriw km2 (11.7 riwriw sq mi) ken mairaman dagiti asideg nga isla, daytoy ket sakupenna ti innem a porsiento iti dagup a kalawa ti rabaw ti Daga ken 20.4 porsiento iti dagup a kalawa ti daga.[2] Daytoy ket addaan kadagiti 1.1 bilion a tattao manipud idi 2013, daytoy ket kadagupan iti agarup a 15% iti populasion ti tao iti lubong.[3] Ti kontinente ket napalikmutan babaen ti Baybay Mediteraneo iti amianan, ti Kanal Suez ken ti Baybay Nalabbasit iti igid ti Peninsula Sinai iti amianan a daya, ti Taaw Indiano iti abagatan a daya, ken ti Taaw Atlantiko iti laud. Ti kontinente ket iramanna ti Madagascar ken dagiti nadumaduma a purpuro. Daytoy ket addaan kadagiti 54 napno a nabigbigan a naturay nga estado ("pagpagilian"), siam a terteritorio ken dagiti dua a de facto a nawaya nga estado nga addaan iti limitado wenno awan pannakabigbig.[4]
Ti populasion ti Aprika ket isu ti kaubingan kadagiti amin a kontinente; 50% kadagiti Aprikano ket agtawen ti 19 wenno ub-ubing.[5]
Ti Arhelia ket ti kadakelan a pagilian ti Aprika babaen ti kalawa, ken ti Nigeria ket ti kadakkelan babaen ti populasion. Ti Aprika, a naisangayan ti sentral nga Akindaya nga Aprika, ket kaaduan a naaw-awat a kas ti lugar a taudan dagiti tatttao ken ti klado ti Hominidae (dagiti nalatak a bakes), a kas naebidensiaan babaen dagiti kasapaan a hominidae ken dagiti taudanda, ken dagiti pay naud-udi a napetsaanen iti agarup a pito a riwriw a tawtawen ti napalabas, a mairaman ti Sahelanthropus tchadensis, Australopithecus africanus, A. afarensis, Homo erectus, H. habilis ken H. ergaster – a dagiti kasapaan a Homo sapiens (moderno a tao) ket nabirukan idiay Etiopia ken napetsaan idi agarup a 200,000 a tawtawen ti napalabas.[6] Ti Aprika ket sakkawenna ti ekuador ken sakupenna dagiti nadumaduma a luglugar ti klima; daytoy laeng ti kontinente a gumay-at manipud ti akin-amianan a temperado aginggana dagiti akin-abagatan a temperado a sona.[7]
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Kasakbayan a pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Aprika ket naikeddeng babaen dagiti kaaduan a paleoantropologo nga isu ti kaduogan a natagtagitao a teritorio iti Daga, a ti sebbangan ti tao ket nagtaud manipud iti daytoy a kontinente.[8][9] Idi las-ud ti tengnga ti maika-20 a siglo, Dagiti antropologo ket nakaduktalda kadagiti adu a posil ken ebidensia ti panagtaeng ti tao a mabalin a nasapsapa ngem 7 a riwriw a tawtawen ti napalabas. Dagiti tidda ti posil dagiti nadumaduma a sebbangan iti nasapa a kasla bakes a tattao ket naipagarup a nagbalin iti moderno a tao, kas ti Australopithecus afarensis (radiometriko a napetsaan iti agarup a 3.9–3.0 riwriw a tawtawen SK),[10] Ti Paranthropus boisei (c. 2.3–1.4 riwriw a tawtawen SK)[11] ken ti Homo ergaster (c. 1.9 riwriw–600,000 a tawtawen SK) ket naduktalanen.[2]
Kalpasan ti ebulosion ti homo sapiens sapiens idi agarup a 150,000 to 100,000 a tawtawen ti napalabas idiay Aprika, ti kontinente ket kangrunaan a natagtagitao babaen dagiti grupo ti agananup-agburburas.[12][13][14] Dagitoy nga immuna a moderno a tattao ket pinanawanda ti Aprika ken tinagtagitaoda ti amin a paset ti lubong idi las-ud ti migrasion ti Iruruar idiay Aprika a napetsaan idi agarup a 50,000 a tawtawen ti napalabas, ken rimmuar iti kontinente a mabalin a bimmallasiw iti Bab-el-Mandeb idiay Baybay Nalabbasit,[15][16] ti Lingsat ti Gibraltar idiay Morocco,[17] wennoti Ismo ti Suez idiay Ehipto.[18]
Dagiti sabali pay a migrasion dagitoy a moderno a tattao itikaunegan ti kontinente ti Aprika ket napetsaanen iti dayta a panawen, nga adda iti ebidenisa ti nasapa a panagtaeng ti tao a nabirukan idiay Akin-abagatan nga Aprika, Abagatan a daya nga Aprika, Amianan nga Aprika, ken ti Sahara.[19]
Ti kadakkel ti Sahara ket naipakasaritaanen a nakaro nga agdumaduma, nga iti kalawana ket napardas nga agdumaduma ken dagiti dadduma a panawen ket mapukpukaw depende kadagiti klimatiko a kasasaad ti lubong.[20] Iti patingga dagiti Panawen ti yelo, a nakarkulo idi agarup a 10,500 SK, ti Sahara ket nagbalin manen a berde a nalames a ginget, ken dagiti populasion ti Aprika ket nagsubli iti uneg ken dagiti kabambantayan nga aplaya idiay Sub-Sahara nga Aprika, ken adda dagiti pinintaan iti bato a nangpakpakita ti nalames a Sahara ken dagiti adu a populasion a naduktalan idiay Tassili n'Ajjer a napetsaan iti agarup a 10 milmilenio.[21] Nupay kasta, ti panagpudpudot ken ti panagmagmaga ti klima ket kaibuksilanna a babaen idi 5000 BC, ti rehion ti Sahara ket immad-adun a nagbalbalin a namaga ken nabusor. Idi agarup a 3500SK, gapu ti pakbo ti pagtayyekan ti Daga, ti Sahara ket nakasanay ti paset ti panawen iti napardas a panagbalin iti desierto.[22] Ti populasion ket immakarda kadagiti rehion ti Sahara ken napanda idiay Ginget ti Nilo iti baba ti Maikadua a Katarata nga idiay ket nagaramidda kadagiti permanente wenno semi-permanente a pagtaengan. Napasamak ti nakaro a resesion ti klima, ken nagpabassit ti nakaro ken kankanayon a panagtudtudo idiay Sentral ken Akindaya nga Aprika. Manipud idin iti daytoy a panawen, dagiti namaga a kondision ti nagtultuloy idiay Akindaya nga Aprika ken immad-adu idi las-ud ti naudi a 200 a tawtawen, idiay Etiopia.
Ti panagpaamo ti baka idiay Aprika ket immay sakbay ti agrikultura ken mabalin nga adda a kakuyog dagiti kultura ti agan-anup ken agburburas. Naipagpagarup a babaen idi 6000 SK, ti baka ket napaamon idiay Amianan nga Aprika.[23] Idiay kompleks ti Sahara-Nilo, dagiti tattao ket nagpaamoda kadagiti nadumaduma nga ayuop, a mairaman ti burro ken ti bassit a nasaraan ti tornilio a kalding a kadawyan idi manipud idiay Arhelia aginggana idiay Nubia. Idi tawen ti 4000 SK, ti klima ti Sahara ket nangrugrugi a pimmardas a nagbalin a nagmagmaga.[24] Daytoy a panagbaliw ti klima ket taudan ti panagpabassit dagiti danaw ken dagiti karayan ken taudan ti imad-adu a panagbalin ti desierto . Daytoy ket isu ti gapuanan ti panagpaadu ti gatad ti daga a nasayaat para kadagiti pagtaengan ken nangtulong kadagiti migrasion dagiti komunidad ti agtaltalon idiayi ad-adu a tropikal a klima ti Laud nga Aprika.[24]
Babaen ti umuna a milenio SK, naipayammo ti panagobra iti landok idiay Akin-amianan nga Aprika ken napardas a naiwaras iti ballasiw ti Sahara kadagiti akin-amianan a paset ti sub-Sahara nga Aprika,[25] ken babaen idi 500 SK, ti panagobra ti metal ket nagbalinen a kadawyan idiay Laud nga Aprika. Ti panagobra ti landok ket napnon a naipundar idi agarup a 500 SK kadagiti adu a lugar iti Daya ken Laud nga Aprika, ngem dagiti dadduma a rehion ket saanda met a nangrugi iti panagobra ti landok aginggana kadagiti nasapa a siglo ti AD. Dagiti banag ti gambang manipud idiay Ehipto, Amianan nga Aprika, Nubia, ken Etiopia a napetsaan idi agarup a 500 SK ket nakali idiay Laud nga Aprika, ken mangisingasing a dagiti network ti Trans-Sahara a panagtagilako ket napundaren babaen iti daytoy a petsa.[24]
Dagiti teritorio ken dagiti rehion[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti pagilian iti daytoy a tabla ket naikategoria segun ti isbangan dagiti heograpiko a rehion nga inus-usar babaen ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, ken ti datos a nairaman ket naala kadagiti taudan manipud kadagiti artikulo ken no agiddiat dagitoy maikkan met dagitoy iti pakaamo.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ [1]
- ^ a b Sayre, April Pulley (1999), Africa, Twenty-First Century Books. ISBN 0-7613-1367-2.
- ^ World Population Data Sheet.
- ^ Kitaen ti Listaan dagiti naturay nga estado ken agkamkammatalek a terteritorio idiay Aprika.
- ^ Harry, Njideka U. (11 Septiembre 2013). "African Youth, Innovation and the Changing Society". Huffington Post.
- ^ Homo sapiens: University of Utah News Release: Peb. 16, 2005
- ^ Visual Geography. "Africa. General info". Naala idi 2007-11-24.
- ^ Genetic study roots humans in Africa, BBC News | SCI/TECH
- ^ Migration of Early Humans From Africa Aided By Wet Weather, sciencedaily.com
- ^ Kimbel, William H. and Yoel Rak and Donald C. Johanson. (2004) The Skull of Australopithecus Afarensis, Oxford University Press US. ISBN 0-19-515706-0.
- ^ Tudge, Colin. (2002) The Variety of Life., Oxford University Press. ISBN 0-19-860426-2.
- ^ Ivan Sertima, Ivan. (1995) Egypt: Child of Africa/S V12 (Ppr), Transaction Publishers. pp. 324–325. ISBN 1-56000-792-3.
- ^ Mokhtar, G. (1990) UNESCO General History of Africa, Vol. II, Abridged Edition: Ancient Africa, University of California Press. ISBN 0-85255-092-8.
- ^ Eyma, A. K. and C. J. Bennett. (2003) Delts-Man in Yebu: Occasional Volume of the Egyptologists' Electronic Forum No. 1, Universal Publishers. p. 210. SBN 1-58112-564-X.
- ^ Spencer Wells, The Journey of Man
- ^ Stephen Oppenheimer. The Gates of Grief
- ^ Winters C. The Gibraltar Out of Africa Exit for Anatomically Modern Humans. WebmedCentral BIOLOGY 2011;2(10):WMC002319 ,http://www.webmedcentral.com/article_view/2319
- ^ Robin Derricourt, "Getting 'Out of Africa': Sea Crossings, Land Crossings and Culture in the Hominin Migrations", 7 Hulio 2006.
- ^ Candice Goucher et al., World History: Journeys from Past to Present (2013), pp. 2-20, books.google.com/books?isbn=1134723547
- ^ The Sahara: Past, Present and Future, pp. 1-41, books.google.com/books?isbn=1317970012
- ^ Mercier, Norbert; Le Quellec, Jean-Loïc; Hachid, Mimalika; Agsous, Safia; Grenet, Michel (Hulio 2012). "OSL dating of quaternary deposits associated with the parietal art of the Tassili-n-Ajjer plateau (Central Sahara)". Quaternary Geochronology 10: 367–373. doi:10.1016/j.quageo.2011.11.010. Naala idi 7 Marso 2013.
- ^ "Sahara's Abrupt Desertification Started by Changes in Earth's Orbit, Accelerated by Atmospheric and Vegetation Feedbacks", Science Daily.
- ^ Diamond, Jared. (1999) "Guns, Germs and Steel: The Fates of Human Societies. New York:Norton, pp.167.
- ^ a b c O'Brien, Patrick K. (General Editor). Oxford Atlas of World History. New York: Oxford University Press, 2005, pp. 22–23.
- ^ Martin and O'Meara, "Africa, 3rd Ed." Indiana: Indiana University Press, 1995.
- ^ Dagiti kontinental a rehion segun ti isbangan ti Nagkaykaysa a Pagpagilian.
- ^ USCensusBureau:Countries and Areas Ranked by Population: 2009
- ^ Ti Espaniol nga Is-isla Kanarias, a ti Las Palmas de Gran Canaria ken Santa Cruz de Tenerife ket agkadua kapitolio, ken masansan a naikeddeng a paset ti Akin-amianan nga Aprika gapu ti relatibo a kaasidegda iti Morocco ken ti Akinlaud a Sahara; dagiti pigura ti populasion ken kalawa ket para iti 2001.
- ^ Ti Espaniol nga eksklabe ti Ceuta ket napalikmutan iti daga babaen ti Morocco idiay Akin-amianan nga Aprika; dagiti pigura ti populasion ken kalawa ket para iti 2001.
- ^ Ti Ehipto ket kadawyan a naikeddeng a transkontinental a pagilian idiay Akin-amianan nga Aprika (rehion ti Nagkaykaysa a Pagpagiliann) ken Akinlaud nga Asia; dagiti pigura ti populasion ken kalawa ket para laeng iti paset ti Aprika, iti laud ti Kanal Suez.
- ^ Ti Portuges nga Is-isla Madeira ket masansan a naikeddeng a paset ti Akin-amianan nga Aprika gapu ti relatibo a kaasidegda iti Morocco; dagiti pigura ti populasion ken kalawa ket para iti 2001.
- ^ Ti Espaniol nga eksklabe ti Melilla ket napalikmutan iti daga babaen ti Morocco idiay Akin-amianan nga Aprika; dagiti pigura ti populasion ken kalawa ket para iti 2001.
- ^ Ti teritorio ti Akinlaud a Sahara ket tinunton babaen ti Demokratiko a Republika ti Arabo a Sahrawi ken Morocco. Ti Demokratiko a Republika ti Arabo a Sahrawi ket mabigbigan a kas naturay nga estado babaen ti Kappon ti Aprika. Ti Morocco ket tuntonenna ti intero a pagilian a kas bukodna nga Akin-amianan a Probprobinsia. Ti Morocco mangimaton iti 4/5 iti teritorio bayat a ti Demokratiko a Republika ti Arabo a Sahrawi ket agtengel iti 1/5. Ti panangikapet ti Morocco' iti daytoy a teritorio ket san pay a nabigbigan ti sangalubongan.
- ^ Ti Bloemfontein ketti ukoman a kapitolio ti Abagatan nga Aprika, bayat a ti Cape Town ket ti lehislatibo a tugaw, ken ti Pretoria ket ti administratibo a tugaw ti pagilian.
- ^ Ti Yamoussoukro ket ti opisial a kapitolio ti Pantar ti Marpil, nayat a ti Abidjan ket tide facto a tugaw.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Asante, Molefi (2007). The History of Africa. Estados Unidos: Routledge. ISBN 0-415-77139-0.
- Clark, J. Desmond (1970). The Prehistory of Africa. Londres: Thames and Hudson. ISBN 978-0-500-02069-2.
- Crowder, Michael (1978). The Story of Nigeria. London: Faber. ISBN 978-0-571-04947-9.
- Davidson, Basil (1966). The African Past: Chronicles from Antiquity to Modern Times. Harmondsworth: Penguin. OCLC 2016817.
- Gordon, April A.; Donald L. Gordon (1996). Understanding Contemporary Africa. Boulder: Lynne Rienner Publishers. ISBN 978-1-55587-547-3.
- Khapoya, Vincent B. (1998). The African experience: an introduction. Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall. ISBN 978-0-13-745852-3.
- Moore, Clark D., and Ann Dunbar (1968). Africa Yesterday and Today, in series, The George School Readings on Developing Lands. New York: Praeger Publishers.
- Naipaul, V. S.. The Masque of Africa: Glimpses of African Belief. Picador, 2010. ISBN 978-0-330-47205-0
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Aprika iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Aprika manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Kitaen ti Aprika iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (iti Ingles)


text:
Bakir
Ti bakir wenno kabakiran, ket maysa a lugar nga addaan iti nasamek a kaykayo. Kasla dagiti siudad, daytoy ket segun kadagiti nadumaduma a panangipalpalawag iti kultura, no ania iti maikeddeng a bakir ket adu ti pagdumadumaanna iti kadakkel ken adda dagiti nadumaduma a pannakaidasig segun no kasano ti nakaibuklan ti bakir.[1] Ti bakir ket kadawyan a ti maysa a lugar nga adu ti kayona ngem ti ania man a natayag a nasamek iti mulmula ket mabalin a maipanunotan a bakir, uray dagiti adda iti sirok ti danum a kas dagiti bakir ti kelp, wenno ti saan a mula a kas ti fungi,[2] ken bakteria. Dagiti bakir ti kayo ket abbonganna ti agarup a 9.4 porsiento iti rabaw ti Daga (wenno 30 porsiento iti dagup a kadakkel ti daga), urayno idi ket ad-adu ti inabbonganda (agarup a 50 porsiento iti dagup a kadakkel ti daga). Dagityo ket agannongda a kas dagiti pagtaengan para kadagiti organismo, mangtimbeng ti hidrolohiko a panagayus, ken mangkonserba iti daga, a mangbukel daytoy ti maysa kadagiti kangrunaan nga aspeto iti biospera.
Ti kadawyan a bakir ti kayo ket buklen iti ngato a balawbaw (balawbaw wenno akin-ngato a tuon ti kayo) ken ti sub-boske. Ti sub-boske ket kaaduan pay a nabingbingay kadagiti tuon ti babassit a kayo, tuon ti yerba, ken ti tuon ti lumot ken dagiti mikrobio iti daga. Kadagiti narikut a kabakiran, adda pay ti nasayaat a naipalplaawag nga akin-baba a tuon ti kayo. Dagitibakir ket sentro kadagiti amin a a biag ti tao gaputa dagitoy ket mangited ti maysa nga agdumaduma a sakop dagiti rekurso: agipenpenda iti karbon, makatulonda iti panagtimbeng ti klima ti planeta, sagatendad ti danum ken pasayaatenda dagiti masna a pakadangran a kas dagiti layus. Dagiti bakir ket aglaonda pay iti agarup a 90 porsiento iti naindagaan a biodibersidad iti lubong.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Lund, H. Gyde (coord.) 2006. 'Dagiti pannakaipalplawag iti bakir, Panagtarikayo, Panagaramid ti bakir, ken Panagmula iti kayo'. Gainesville, VA: Dagiti Serbisio ti Pakaamo iti Bakir. Magun-od manipud ti: ComcastNet-gyde.
- ^ Stamets, Paul (2005). Mycelium Running. Ten Speed Press. p. 35. ISBN 1-58008-579-2.
- ^ "Reporta iti Sibibiag a Planeta idi 2010". 2010. Naala idi 19 Abril 2011.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Bakir iti Wikimedia Commons


text:
Lohika
Ti lohika (manipud ti Griego λoYιkή, logikē)[1] ket mangitudtudo ti panagadal kadagiti moda ti panagrason (a dagitoy ket umisu ken dagitoy ket ka-allilawan)[2][3] ken ti panagusar ti umisu a panagrason. Iti kinaudi a kapanunotan, ti lohika ket kaaduan a naususar kadagiti intelektual nga aktibidadl, a mairaman ti pilosopia ken siensia, ngem iti umuna kapanunotan, daytoy ket kangrunaan a maadadal kadagiti displina ti pilosopia, matematika, semantika, ken siensia ti kompiuter. Daytoy ket sukimatenna dagiti sapasap a porma a maala dagiti pangsuppiat. Iti matematika, daytoy ket ti panagadal kadagiti umisu a panagipagarupan nga adda ti kaunegan ti pormal a pagsasao.[4] Ti lohika ket inadadal pay iti pangsuppiatan a teoria.[5]
Ti lohika ket inadadal kadagiti nadumaduma a taga-ugma a sibilisasion, a mairaman ti India,[6] China,[7] ken Gresia. Idiay laud, ti lohika ket nabangon idi a kas maysa apormal a disiplina babaen ni Aristoteles, a nangited daytoy ti kammasapulan a lugarna iti pilosopia. Ti panagadal ti lohika ket paset idi ti klasiko a trivium, a nangiraman pay ti gramatika ken retoriko.
Ti lohika ket kankanayon a nabingbingay kadagiti tallo a paset, induktibo a panagrason, abduktibo a panagrason, ken deduktibo a panagrason.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "nagtagikua ti rason, intelektual, dialektikal, pangsuppiat", ken maikabagian pay ti wiktionary:λόYoς (logos), "balikas, panunot, kapanunotan, panagsuppiat, panangibaga, rason, wenno pamunganayan" (Liddell & Scott 1999; Online a Diksionario ti Etimolohia 2001).
- ^ Richard Henry Popkin; Avrum Stroll (1 Hulio 1993). Napalaka a Pilosopia. Random House Digital, Inc. p. 238. ISBN 978-0-385-42533-9. Naala idi 5 Marso 2012.
- ^ Jacquette, D. (2002). Ti Kadua ti Pilosopiko a Lohika. Wiley Online a Biblioteka. p. 2.
- ^ Hofweber, T. (2004). "Lohika ken Ontolohia". Iti Zalta, Edward N. Ensiklopedia ti Pilosopia ti Stanford.
- ^ Cox, J. Robert; Willard, Charles Arthur, dagiti ed. (1983). Panagrang-ay iti Pangsuppiat a Teoria ken Panagsukimat. Unibersidad ti Akin-abagatan nga Illinois a Pagmalditan]. ISBN 978-0-8093-1050-0.
- ^ Kas pagarigan, Nyaya (silohistiko a rekursion ) ket napetsaan manipud idi 1900 a tawtawen.
- ^ Dagiti Mohista ken ti eskuela ti Nagnagan ket napetsaan manipud idi 2200 a tawtawen.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Lohika iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Lohika iti Wikiquote (iti Ingles)


text:
KAPITULO 9
Egga Tam Kari Ngana ta “Pangurianan ira nga Aggaw”?
Anni ira i neprofesiya ta Biblia nga mesissimmu ngana ta kaggawattam?
Anni i kagian na Biblia nga ugali na totolay ta “pangurianan ira nga aggaw”?
Anni ira i makasta nga neprofesiya na Biblia nga mesimmu ta “pangurianan ira nga aggaw”?
1. Anni nga libru i makekagi tu mesimmu ta mappange?
NAGGIRAW ka kari ngana tu balita tapus nakagim, ‘Anni panô ngana laman i mesimmu ta mappange?’ Gavva mesimmu i trahedia ira yari tu awan tu tolay nga makekagi nu anni mesimmu sonu umma. (Santiago 4:14) Ngem ammu ni Jehova nu anni mesimmu ta mappange. (Isaias 46:10) Nabinnay ngana nga neprofesiya ta Biblia i marake nga mesissimmu ta kaggawattam kunne na gapa ta makapabbaw nga gannagannug nga aranni ngana mesimmu.
2, 3. Anni i nepakkiavu na apostoles kani Jesus, anna anni i netabbag na?
2 Egga nelammuyag ni Jesu-Cristo meyannung ta Pappatulan na Dios nga mamangultimu ta kinamarakay anna mamabbalin ta davvun tu paraiso. (Lucas 4:43) Kaya na totolay nga mammuan nu sonu anni duttal i Pappatulan. Kakuruganna, nepakkiavu na apostoles kani Jesus: “Anni i panakkilalan ta panolim [“keggam,” NW] nga yatun ngana i panuppalan na mundo?” (Mateo 24:3) Netabbag ni Jesus nga si Jehova nga Dios laman i makannammu ta eksakto nga panuppalan na mundo onu na sistema na gannagannug. (Mateo 24:36) Ngem kinagina i gannagannug nga mesimmu ta davvun nige nga iparattal na Pappatulan i kurug nga imammo anna seguridad ta tangaravvunan. Mesissimmu ngana i neprofesiyana!
3 Nige tam gigiammuan i ebidensia nga mattoletam ngana ta panuppalan na sistema na gannagannug, ammuattam labbi i gerra nga ari pulus nemammatan na totolay. Nesimmu yatun ta langi, ngem mafektattam ta resultana.
GERRA TA LANGI
4, 5. (a) Anni i nesimmu ta langi ari nabbayag turi ta nabbaling si Jesus tu Patul? (b) Anni i resulta na gerra ta langi segun ta Nepakannammu 12:12?
4 Nepakanawag ta kapitulo 8 nga nammaguray ta langi bilang Patul si Jesu-Cristo turi 1914. (Bibbigammu i Daniel 7:13, 14.) Ari nabbayag, egga netuppal ni Jesus. Kagian na Biblia: “Nabbatta i gerra ta langi. Si Miguel [tanakuan nga ngagan ni Jesus] tuange ta anghel na ira ay nakillaban ta dragon [Satanas nga Diablo] tuange gapa ta anghel na ira.” * Naffu si Satanas anna i demoniona ira, tapus napapanaw ira ta langi anna napatavvar ta davvun. Nagayayya i matalo ira nga anghel megafu ta awan ngana ta langi si Satanas anna i demoniona ira. Ngem ari tu magayayya i totolay. Kagian lallagu na Biblia: “Ngem pakallallo kamu, sikamu nga egga ta utun na davvun . . . ta minulug nikamu i Demonio, nga nepallo i batù onu lussaw na, megafu ta ammu na tu pigo onu ababba ngana laman i nabattang sa nga tiempo!”
5 Nonopammu nu anni i resulta na gerra ta langi. Megafu ta gazzi ni Satanas, nazzigariga onu kakkabbi i totolay ta davvun. Magigiammum taw nga kapitulo nga mattoletam ngana tatun nga pakallallo nga tiempo. Ngem manganannuan laman yatun nga tiempo. Maski si Satanas ammuna nga ‘pigo ngana laman i tiempo’ nga nabattang sa. Tukuyan na Biblia yatun nga periodo tu “pangurianan ira nga aggaw.” (2 Timoteo 3:1) Makapagayayya yatun nittam megafu ta aranni ngana nga alsan na Dios i influwensia ni Satanas ta davvun! Gigiammuattam i karuan ira nga gannagannug nga neprofesiya ta Biblia nga mesissimmu ngana. Yaw ira i mamakurug nga mattoletam ngana ta pangurianan ira nga aggaw. Ipasinganna paga nga aranni ngana nga ituppal na Pappatulan na Dios i mannanayun ira nga bendision para ta mangiddu kani Jehova. Ollu, gigiammuattam i kinagi ni Jesus nga appa nga parte na pagisenialan tape mammuattam nu anni ngana nga tiempo i pattolayattam.
KRITIKAL NGA MESISSIMMU TA PANGURIANAN IRA NGA AGGAW
6, 7. Anni i mamakurug nga mesissimmu ngana i profesiya ni Jesus meyannung ta gerra anna bisin?
6 “Maggegerra noka i nasa-nasion, kunne na gapa ta pappatulan ira.” (Mateo 24:7) Minillion ngana nga totolay i natay megafu ta gerra ta nappasa nga 100 dagun. Netura na Britano nga historiador: “I meka-20 nga siglo i kakaruan tu natay ta interu nga historia. . . . Maggi awan tu imman na gerra tatun nga siglo, anna egga laman pilippiga nga ababba nga tiempo nga awan tu gerra.” Kagian na report na Worldwatch Institute: “Mamittallu nga mas aru nga totolay i natay ta gerra ta meka-20 siglo anne ta ngamin nga gerra namegafu ta ollu siglo AD adde ta 1899.” Maturu 100 million i natay ta gegerra namegafu turi 1914. Maski nu ammu tam i daddam na matayan tu tadday nga ideddukan megafu ta gerra, ariattam pulus matukug i grabe nga taki anna daddam na minillion nga totolay megafu ta natay nga ideddukadda.
7 “Mabbisin i totolay.” (Mateo 24:7) Kagian na mangusito ira nga minaru i produksion na makan ta nappasa nga 30 dagun. Ngem egga lagapa mabbisin megafu ta aru nga totolay i ari makalanno i igatadda tu makan onu awan tu davvudda nga pammulan. Ta mariga nga nasa-nasion, binillion nga totolay i maka-aleg laman tu tadday nga dolyar onu awan paga ta tangaggaw. Kakaruan nira i grabe anna kana-kanayun i pabbisidda. Kagian na World Health Organization nga malnutrision i primero nga kegafuan na patay na maturu nga lima nga million nga abbing kada dagun.
8, 9. Kunnasi nga matuttuppal i neprofesiya ni Jesus meyannung ta lunu-lunig anna epidemia?
8 “Egga noka i masikan ira nga lunig.” (Lucas 21:11) Segun ta U.S. Geological Survey, mappromedio tu 19 masikan nga lunu-lunig i mesimmu kada dagun. Kuruga masikan ira yatun nga puede manaral tu darakal nga pataddag anna mamaggungâ tu davvun. Ta kada dagun, egga grabe sikanna nga lunu-lunig nga awayyana nga manabba tu darakal nga pataddag. Ipasingan na rekord nga maturu tu dua million ngana i natay ta lunig namegafu turi 1900. Kagian paga na tadday nga balita: “Baddi laman i neuffun na moderno nga teknolohia tapenu bumaddi i bilang na matay ta lunig.”
9 “Egga noka . . . i palakag nga tulu-tulagan onu epidemia.” (Lucas 21:11) Maski moderno ngana i medisina, ari lagapa nawawan i taka-taki nga mamarpariga ta totolay. Kagian na tadday nga report nga egga 20 taka-taki
TOTOLAY TA PANGURIANAN IRA NGA AGGAW
10. Anni ira masingammu nga ugali na totolay i neprofesiya ta 2 Timoteo 3:1-5?
10 Fuera paga ta kritikal nga mesissimmu ta pangurianan ira nga aggaw, neprofesiya paga na Biblia i dakal nga panguli na ugali na totolay. Netura ni apostol Pablo i meyannung ta ugali na magaru nga totolay: “Duttal noka i ziga-riga ta pangurianan ira nga aggaw.” (Bibbigammu i 2 Timoteo 3:1-5.) Kinagi ni apostol Pablo nga tatun ira nga aggaw
ayatan na totolay i baggida laman
kuartu laman i agga-nonoda
ari nga manguru-kurug ta maganâda
ariadda ammu i mappabalo
awan tu allôda ta kasittoleda
ariadda nga matangngallan i baggi anna nonoda
kitapporay
ala-alerad-da i pappaga-pagayayya laman anne ta Dios
appe makadios ira ngem manakîda nga ulian i kata-katoleda
11. Anni i kagian na Salmo 92:7 nga mesimmu ta marakay nga totolay?
11 Kunnatun kari ngana i totolay ta lugar nu? Siguradu nga wan. Maski sitaw nga lugar, egga marake nga totolay. Yaw i mangipasingan nga aranni ngana i kadaral da, megafu ta kagian na Biblia: “Maski nu mattalovu onu mattugu tu kunna kaddo i marakay ira, anna mapprogreso danuri marakay i kuadda, ngem mapittanan nga madaral ira.”
MAKASTA NGA MESISSIMMU!
12, 13. Kunnasi nga minaru i “fustu nga pakannammu” ta “pangurianan ira nga aggaw”?
12 Kagitta na neprofesiya na Biblia, talaga napannuan tu zigariga i pangurianan ira nga aggaw. Ngem maski nu magulu i mundo, egga ira makasta nga mesissimmu ta maddayarayaw kani Jehova.
13 “Umaru noka i fustu nga pakannammu.” Yatun i neprofesiya na Biblia ta libru nga Daniel. Sonu anni nga mesimmu yatun? Durante ta “tiempo na panuppalan.” (Daniel 12:4) Namegafu turi 1914, talaga inuffunan ni Jehova nga umunag i pakalippawa danuri fermi nga makkaraga nga masserbi sa. Mas nga nalippawada i importante ira nga kinakurug meyannung ta ngagan anna gakkag na Dios, i sakrifisio nga tavvu ni Jesu-Cristo, i mesimmu ta natay ira, anna i paginnolay. Fuera paga tatun, nagigiammu na maddayarayaw kani Jehova nu kunnasi ira nga mattolay tu pakabenefisiowadda anna kedayawan na Dios. Napeggan ira tu manawag nga pakalippawa nu anni i ituppal na Pappatulan na Dios anna nu kunnasina nga itunung i gannagannug ta davvun. Anni kuadda taw nga pakannammu? Tabbagan yatun na tadday paga nga profesiya nga matuttuppal ta pangurianan ira nga aggaw.
14. Kunnasi kaláwa na kelayyagayya na mapia nga dumug ta maddaggun, anna sinni ira i mangilayyagayya taw?
14 “Melayya-gayya noka ta tanga-ravvunan yaw nga Mapia nga Dumug na Pammaguray na Dios.” Yatun i nekagi ni Jesus ta profesiyana meyannung ta “panuppalan na mundo” ni Satanas. (Bibbigammu i Mateo 24:3, 14.) Ta interu nga davvun, melayyagayya ngana ta maturu nga 230 nasion ta minagatu nga lengguahe i mapia nga dumug na Pappatulan
ANNI I KUAMMU?
15. (a) Umanugu ka kari nga mattoletam ngana ta pangurianan ira nga aggaw? Ngatta? (b) Anni i mesimmu ta ngamin nga kumontra kani Jehova sonu duttal “i panuppalan”? Anni gapa mesimmu ta makimoray ira ta pammaguray na Pappatulan na Dios?
15 Megafu ta aru nga profesiya na Biblia i matuttuppal ta kaggawattam, ari ka kari umanugu nga mattoletam ngana ta pangurianan ira nga aggaw? Kabalin na kelayyagayya na mapia nga dumug ta interu davvun, siguradu nga duttal ngana “i panuppalan.” (Mateo 24:14) Kaya kagian na “panuppalan” i tiempo sonu alsan na Dios i kinamarakay ta davvun. Gukaban ni Jesus anna na makapangngua nga angheles, daralan noka ni Jehova ngamin danuri mangontra Sa. (2 Tesalonica 1:6-9) Ari ngana pulus melogo ni Satanas anna na demoniona ira i nasa-nasion. Kabalinna yatun, ivuvvu noka na Pappatulan na Dios i bendision ira ta ngamin nga makimoray ta matunung nga pammagurena.
16. Anni i mepangngo nga kuammu?
16 Megafu ta aranni ngana manuppal i sistema ni Satanas, mawag nga ipakkiavumu ta baggim, ‘Anni i mepangngo nga kuakku?’ Makasta nu itulu-tuloy mu i maggigiammu meyannung kani Jehova anna ta kayana ira nga ipakua nittam. (Juan 17:3) Mallallappo ka nga maggigiammu tu Biblia. Regular nga makikavulu ka ta totolay nga mangngua tu uray ni Jehova. (Bibbigammu i Hebreo 10:24, 25) Ammuammu si Jehova nga Dios gukaban na paggigiammu tu Uvovug na. Uliammu i kawagan ira nga ulian ta pattolem tapenu malawamu i fabor na Dios.
17. Ngatta aru nga totolay i makaddag sonu duttal i kadaral na marakay ira?
17 Neprofesiya ni Jesus nga aru i ari mangikabeng ta ebidensia nga mattoletam ngana ta pangurianan ira nga aggaw. Duttal i kadaral na marakay ira ta tiempo nga ariadda inanaman. Gitta na gavva nga dattal na makkoko nu gabi, kunnatun gapa i angay na panuppalan. (Bibbigammu i 1 Tesalonica 5:2.) Dati nga kinagi ni Jesus nga i kegga na Ana na Tolay ay megitta turi ta tiempo ni Noe. Kinagina: “Nage nuri na delubio, kimi-kiminan anna mini-mininum i totolay. Nangatawa i lallaki anna naki-atawa i babbay adde ta aggaw na tallung ni Noe ta daka-dakal nga sinambaw onu arka. Ngem ariad-da nga ammu i mesissimmu adde ta nipaddelubio na, ay nalaggabban ira ngamin.”
18. Anni i kinagi ni Jesus nga mawag tu ipafutu tam?
18 Yari tu kinagi ni Jesus ta maggigginna sa: “Magimmugug kamu, ta marakay nu yatun laman i talattangngawan nu i kabattug nu, pagillellaw nu, tuange ta avvuru-vurung nu nga meyannung toye ta maddaggun nga pattolay. Ay gavva nga duttal yatun nga Aggaw anna dangnganan nakamu nga ari tu sigga-paran. Ta yaw ay duttal ta ngamin nga totolay toye ta utun na davvun. Mappara-parak-kamu anna kanayuk-kamu nga maddasal tapenu egga i sikan nu nga mangililli taw ngamin nga mesissimmu. Ay awayya nu i umarubang [nga napaboran] ta Ana na Tolay.” (Lucas 21:34-36) Mawag nga ipafutu tam i kinagi ni Jesus. Ngatta? Megafu ta ngamin danuri paboran ni Jehova nga Dios anna ni Jesu-Cristo, i “Ana na Tolay,” ay mapeggan tu iddanama nga mepalliag ta panuppalan na sistema na gannagannug ni Satanas. Mattolay noka ira tu mannanayun ta makakkasta nga bagu nga mundo nga araranni ngana!
^ par. 4 Para ta aru paga nga informasion nga i Miguel ay tanakuan paga nga ngagan ni Jesu-Cristo, innammu i artikulo ta Apendise nga, Sinni si Miguel nga Arkanghel?
Maggigiammu tu Aru Paga
PROGRAMA NGA PAKKIDDAW TU PAGGIGGIAMMU TU BIBLIA
Ngatta Gigiammuammu i Biblia?
Tabbagan na Biblia i pakkiavu na minillion nga totolay ta interu mundo. Kayamu kari nga matabbag gapa i pakkiavumu?


text:
2005
Ti 2005 ket maysa a gagangay a tawen mangrugi iti Sabado kas mayannurot iti kalendario a Gregoriano.
Paspasamak
Naipasngay
Pimmusay
- Abril 2 – Papa Juan Pablo II (naipasngay 1920)
- Abril 5 – Saul Bellow, Kanadiano a mannurat (naipasngay 1915)
- Hunio 6 – Anne Bancroft, Amerikana nga aktres (naipasngay 1931)
- Hulio 6 – Claude Simon, Pranses a mannurat (naipasngay 1913)
Daytoy a tawen ket napili a:
- World Year Of Physics 2005 ti International Union of Pure and Applied Physics
- Sangalubongan a tawen iti Microcredit ti Dagiti Nagkaykaysa a Pagilian
- Sangalubongan a tawen iti Ayayam ken Physical Education ti Dagiti Nagkaykaysa a Pagilian
- Tawen dagiti boluntario ni Gordon Brown, Chancellor of the Exchequer ti UK
- Tawen iti Eucharist ni Papa Juan Pablo II
- Tawen ti pinagadal iti Foreign Language ti Kongreso ti Estados Unidos
- Tawen dagiti Beterano ti Kanada


text:
Online a Biblia | BARO A LUBONG A PATARUS TI NASANTUAN A KASURATAN
Kayatmo a basaen daytoy nga artikulo iti %%?
Isaias 25:1-12
25 O Jehova, sika ti Diosko.+ Itan-okka,+ idayawko ti naganmo,+ ta nagaramidka kadagiti nakaskasdaaw a banag,+ kadagiti pammatigmaan+ manipud kadagiti immuna a tiempo, iti kinamatalek,+ iti kinamapagpiaran.+2 Ta ti maysa a siudad pinagbalinmo a gabsuon a batbato, ti maysa a nasarikedkedan nga ili a marmargaay a rebba, ti maysa a pagnaedan a torre dagiti ganggannaet a saanen a siudad, a saanto a maibangon manen uray agingga iti tiempo a di nakedngan.+3 Dayta ti makagapu a dagidiay napigsa nga umili idaydayawdakanto; ti ili dagiti manangikuspil a nasion, agbutengdanto kenka.+4 Ta nagbalinka a salindeg iti daydiay nanumo, salindeg iti daydiay napanglaw iti pannakaparigatna,+ kamang manipud natutudo a bagyo, linong+ manipud iti pudot, inton ti pug-aw dagidiay manangikuspil ket kas iti natutudo a bagyo a bumusor iti pader.5 Kas iti pudot iti awanan danum a pagilian, ti daranudor dagiti ganggannaet parukmaem, ti pudot babaen ti anniniwan ti ulep.+ Ti met laeng samiweng dagidiay manangikuspil malappedan.+6 Ket ni Jehova ti buybuyot pudno unay nga iyaramidannanto dagiti amin nga ili,+ iti daytoy a bantay,+ iti maysa a bangkete dagiti nataba unay a putahe,+ maysa a bangkete ti arak a napagtalinaed kadagiti ared-ed, dagiti nataba unay a putahe a napno iti pata,+ iti arak+ a napagtalinaed kadagiti ared-ed, a nasagat.+7 Ket iti daytoy a bantay pudno unay nga alimonennanto ti parupa ti pamalkut a mangbalbalkut kadagiti amin nga ili,+ ken ti inabel a nayabel kadagiti amin a nasion.8 Pudno nga alimonennanto ni patay iti agnanayon,+ ket ti Soberano nga Apo Jehova sigurado a punasennanto ti lulua iti amin a rupa.+ Ket ti pakaumsian ti ilina ikkatennanto iti intero a daga,+ ta ni met laeng Jehova sinaona dayta.9 Ket iti dayta nga aldaw pudno unay a kunaento ti maysa: “Adtoy! Daytoy ti Diostayo.+ Nanginanamatayo kenkuana,+ ket isalakannatayto.+ Daytoy ni Jehova.+ Nanginanamatayo kenkuana. Agrag-otayo koma ken agragsaktayo iti panangisalakanna.”+10 Ta ti ima ni Jehova agyanto iti daytoy a bantay,+ ket ti Moab maibaddebaddekto+ iti lugarna kas no ti maysa a bunton ti garami maibaddebaddek iti lugar ti ibleng.+11 Ket ikayaw-atnanto dagiti imana iti tengnga dayta kas ti panangikayaw-at kadakuada ti lumalangoy tapno aglangoy, ket ipababananto ti kinatangsit+ dayta babaen kadagiti mangallilaw a panaggunay dagiti imana.12 Ket ti nasarikedkedan a siudad, agraman dagiti nangato a pader ti kinatalgedmo, tuangennanto; ipababananto dayta, pagdissuenna iti daga, iti tapok.+


text:
Parlamento
Iti moderno a politika ken pakasaritaan, ti parlamento ket ti nabutosan a lehislatibo a bagi ti gobierno. Iti sapasap ti moderno a parlamento ket addaan kadagiti tallo nga annong: Ti panangirepresenta ti elektorado, panagpartuat kadagiti linteg, ken panangiturong ti gobierno.
Uray no adda a mangigawid ti panagusar ti balikas a parlamento iti parlamentario a sistema, daytoy ket kadawyan pay a maus-usar a mangipalawag ti lehislatura kadagiti presidensial a sistema, uray no awan it iopisial a nagane.
Iti pakasaritaan, dagiti parlamento ket nangiraman kadagiti nadumaduma a a kita dagiti asemblia ti deliberatibo, konsultatibo, ken hustisia.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Parlamento iti Wikimedia Commons
- Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Parliament". Encyclopædia Britannica (Maika-11 nga ed.). Pagmalditan ti Unibersidad ti Cambridge.
- Parlamento ti Nagkaykaysa a Pagarian


text:
Arhentina
Nagsasabtan: 34°S 64°W / 34°S 64°W
Ti Arhentina i/ˌɑrdʒənˈtiːnə/, opisial nga Arhentino a Republika (Espaniol: República Argentina [reˈpuBlika aɾxenˈtina]), ket isu ti maikadua a kadakkelan a pagilian idiay Abagatan nga Amerika babaen ti kadakkel ti daga, kalpasan ti Brasil. Naibuklan a kasla pederasion dagiti 23 a probinsia ken maysa a naturayan a siudad, ti Buenos Aires. Isu daytoy ti maikawalo a kadakkelan a pagilian iti lubong babaen ti kadakkel ti daga ken ti kadakkelan kadagiti agsasao ti Espaniol a pagpagilian.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Encuesta Complementaria de Pueblos Indígenas 2004–2005". Nailian a Pagadalan ti Estadistika ken Senso iti Arhentina. (iti Espaniol)
- ^ Buenos Aires Herald. "Ti populasion ti Arhentina iti 40, 117,096, nga inbaga ti INDEC".
- ^ a b c d "Argentina — World Economic Outlook Database, Septiembre 2011". Imf.org. 2006-09-14. Naala idi 2012-01-07.
- ^ "GINI index (World Bank estimate)". World Bank. Naala idi 19 Pebrero 2015.
- ^ "Human Development Report 2014 – Summary" (PDF). New York, NY, USA: United Nations Development Programme. 2014. pp. 15, 16. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi 27 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Opisial a website (iti Espaniol)
- Dagiti pungol nga artikulo ti heograpia ti Arhentina
- Arhentina
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti pederal a pagilian
- Dagiti dati a kolonia ti Espania
- G15 a pagpagilian
- G20 a pagpagilian
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti Mercosur
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Pagpagilian ti Abagatan nga Amerika
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti republika
- Dagiti pagilian ti Abagatan nga Amerika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Espaniol
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1816


text:
WORKSHEET
Labanam ti Panagbalin a Perpeksionista
Worksheet a makatulong kenka nga agbalin a rasonable iti ekspektarem iti bagim ken iti sabsabali.
Kanayonan Manipud iti Daytoy a Koleksion
No Kasano a Pasardengen ti Cyberbully
Makatulong kenka daytoy a worksheet a mangkita iti pagimbagan ken pagdaksan ti dadduma nga opsion ken agtignay tapno mapasardeng ti panang-bully.
Kontrolem ti Panangusarmo iti Kuarta
Usarem daytoy a worksheet tapno mapagdumam ti kasapulam ken kayatmo, ken tapno maammuam no kasanom a mayanay dagita iti badyetmo.
Tulong iti Panangpili iti Nasayaat a Pagtuladan
Makatulong kenka daytoy a worksheet a mangpili iti nasayaat a pagtuladan.
WORKSHEET


text:
Agimtuod Dagiti Agtutubo
Kasano a Mapagballigiak Dagiti Pakarigatak iti Eskuelaan?
“Saan a makmaksayan ti pakarigatan iti eskuelaan uray kasano kabayagmon nga estudiante
“Marigrigatanak unay idiay eskuelaan nga uray la masansan a kayatko ti agsangit ken agikkis.”
MARIKNAM kadi a di pulos maawatan dagiti dadakkelmo no kasano kaadu ti pakarigatam iti eskuelaan? Wen, mabalin a kunaenda nga awan ti baybayadam nga utang iti bangko, pakpakanem a pamilia, wenno ikagkagumaam nga ay-aywen nga amo. Ngem nalabit a mariknam a nagadu met wenno ad-adu pay ketdi ti pakarigatam iti eskuelaan ngem iti pakarigatan dagiti dadakkelmo.
Mabalin a nagrigat uray laengen ti ipapanmo idiay eskuelaan ken ti panagawidmo. Kinuna ni Tara a taga-Estados Unidos: “Masansan nga adda agaapa iti bus dagiti estudiante. Isardeng ti drayber ti panagmanehona ket padissaagennakami amin isu a maladawkami iti kagudua oras wenno nasursurok pay.”
Sumardeng kadin ti pakarigatam apaman a nakasangpetkan iti eskuelaan? Manmano a kasta! Nalabit a ti pakarigatam ket kas kadagiti naikomento ditoy baba.
Pakarigatan a gapuanan dagiti mannursuro.
“Kayat dagiti mannursuro a lalaingek tapno maalak ti kangatuan a grado, ket marigrigatanak a mangpagusto kadakuada.”
—Sandra, Fiji.
“Dagiti mannursuro obligarenda dagiti estudiante nga agbalinda a nalalaing iti klase, nangruna no adda abilidad ti estudiante. Talaga nga obligarendakami dagiti mannursuro tapno agballigikami.”
—April, Estados Unidos.
“Uray no nasayaat metten dagiti kalatmo, iparikna ti dadduma a mannursuro nga awan serserbim no dimo iporsegi dagiti kalat iti eskuelaan a pampanunotenda a rumbeng a ragpatem.”
—Naomi, Estados Unidos.
Ania ti epekto kenka ti pakarigatan a gapuanan dagiti mannursuro?
․․․․․
Pakarigatan a gapuanan dagiti kapatadam.
“Dagiti estudiante iti haiskul ket nawaywayada ken nakarkaro ti kinarebeliosoda. No dimo tuladen ida, liklikandaka.”
—Kevin, Estados Unidos.
“Inaldaw nga adda mangguyugoy kaniak nga uminum ken makiseks. No dadduma, nagrigat a labanan ti tarigagay a makiraman kadakuada.”
—Aaron, New Zealand.
“Ita ta agtawenakon iti 12, ti pakarigatak unay ket ti panangpilitda kaniak a makideyt. Sangkadamag ti amin a kaeskuelaak, ‘Apay nga awan pay nobiom?’”
—Alexandria, Estados Unidos.
“Dinurogandak a makideyt iti maysa a barito. Idi nagkedkedak, inawagandak ketdin iti tomboy. Agtawenak laeng idi iti sangapulo!”
—Christa, Australia.
Ania ti epekto kenka ti pakarigatan a gapuanan dagiti kapatadam?
․․․․․
Pakarigatan a maigapu iti mabalin a reaksion dagiti kaklasem iti narelihiosuan a patpatiem.
“Narigat nga ibaga kadagiti kaklasem ti maipapan iti narelihiosuan a patpatiem gapu ta saanmo nga ammo no anianto ti panangmatmatda kenka kalpasanna. Madanaganka amangan ta panunotenda a karkarnaka.”
—Carol, Hawaii.
“Iti haiskul ken kasakbayan dayta, agdroga, makiseks, ken aginum dagiti agtutubo. Narigat a talaga dayta gapu ta dimo kayat a pagaangawandaka a kas karkarna gapu ta agbibiagka a maitunos kadagiti pagalagadan ti Biblia.”
—Susan, Estados Unidos.
Ania ti epekto kenka dagiti isyu mainaig iti narelihiosuan a patpatiem?
․․․․․
Dadduma pay a makagapu iti pakarigatan.
Kur-itam ti maysa a pakarigatam unay
- Dagiti mapaspasungadan nga eksamenasion
- Homework
- Ti nangato nga inanamaen dagiti nagannakko
- Panangragpat kadagiti nangato nga inanamaek
- Dagiti mangbutbuteng wenno seksual a mananggundaway
- Dadduma pay ․․․․․
Lima nga Addang Tapno Maksayan ti Pakarigatam
Kinapudnona, gagangay nga adda dagiti pakarigatan a sanguem iti eskuelaan. Siempre, makapaupay no adu unay ti pakarigatam. Insurat ni masirib nga Ari Solomon: “Impakitam kadi a naupayka iti aldaw ti rigat? Kurangto ti bilegmo.” (Proverbio 24:10) Ngem adda ti mabalinmo nga aramiden tapno dika maupay. Ti tulbek ket ti panangammom no kasano ti sieepektibo a panangtaming iti pakarigatan.
Ti panangdaer iti pakarigatan ket kas iti panagbarbel. Tapno naballigi ti agbarbarbel, nasken nga umiso ken nasaksakbay ti panagsaganana. Siuumiso a bagkatenna ti barbel ken liklikanna ti mangbagkat iti nadagsen unay. No aramidenna dagita, pumigsa dagiti maselna a saan a madangran ti bagina. Iti sabali a bangir, no saanna a maaramid dagita nga addang, mabalin nga adda madangran a maselna wenno adda matukkol a tulangna.
Umasping iti dayta, mabalinmo a daeran dagiti pakarigatam ken sibaballigi a maitungpalmo ti trabaho a nasken nga aramidem iti pamay-an a saanmo a madangran ti bagim. Kasano? Aramidem dagiti sumaganad nga addang:
- Ammuem dagiti espesipiko a makagapu. “Nasaldet daydiay nakakita iti didigra ket rugianna ti aglemmeng,” kuna ti maysa a nainsiriban a proverbio. (Proverbio 22:3) Ngem nasken nga ammuem nga umuna no ania ti kangrunaan a makagapu iti pakarigatam tapno masalaknibam ti bagim. Isu a subliam dagiti insuratmo itay. Ania a pakarigatan ti kakaruan a mangap-apektar kenka?
- Agsukimatka. Kas pagarigan, no marigrigatanka gapu iti nagadu a homework, sukimatem dagiti singasing a masarakan iti artikulo nga “Agimtuod Dagiti Agtutubo
—Kasano a Maiwayaak nga Aramiden ti Homework-ko?” a naimaldit iti Enero 22, 2004 a ruar ti Agriingkayo! No magargarika a makidenna iti kaklasem, makatulong kenka ti balakad iti artikulo nga “Agimtuod Dagiti Agtutubo —No Ngay Adda Mangawis Kaniak a Makidenna?” a naipablaak iti Marso 2007 a ruar ti Agriingkayo!
- Iplanom ti aramidem. No pakasikoram ti agbalin a reaksion dagiti kaklasem no maammuanda ti maipapan kadagiti narelihiosuan a patpatiem, isaganamon no ania ti ibagam wenno aramidem sakbay pay a mapasamak dayta. (Proverbio 29:25) Kinuna ti 18 anyos a ni Kelsey: “Ti nakatulong tapno mapagballigiak dayta ket ti panagsaganak sakbay pay a maipasangoak iti kasta a situasion. Iti kasta, ammokon no kasano nga ilawlawagko ti patpatiek.” Kasta met laeng ti inaramid ti 18 anyos a ni Aaron, a taga-Belgium. Kinunana: “Pinanunotko a nasaksakbay no ania dagiti mabalin nga isaludsoddanto kaniak sako insagana dagiti sungbatko kadagita. Awan ti turedko a makisarita maipapan iti patpatiek no diak inaramid dayta.”
- Dimo itantantan. Manmano a parikut ti marisut no saanmo nga aksionan dagita. Kaaduanna a kumaroda ketdi, isu nga ad-adda a marigatanka. Kas pagarigan, no maysaka a Saksi ni Jehova, mabalin a pakasalaknibam no ipakaammom dayta iti kasapaan a gundaway. Kinuna ti 20 anyos itan a ni Marchet: “Apaman a mangrugi idi ti tawen ti panageskuela, iruanganko ti saritaan maipapan iti topiko nga ammok a mangipaay kaniak iti gundaway a mangilawlawag kadagiti sursurotek a pagalagadan a naibatay iti Biblia. Napaneknekak a no itantantanko nga ipabigbig a maysaak a Saksi, narigrigatkonton nga aramiden dayta. Talaga a nakatulong kaniak ti panangipakaammok kadagiti patpatiek ken panagbiagko maitunos kadagita iti intero a makatawen.”
- Agpatulongka. Uray dagiti kapigsaan a bumabarbel ket addaanda iti limitasion. Kastaka met. Ngem saan a kasapulan nga agmaymaysaka a mangawit kadagiti pakadagsenam. (Galacia 6:2) Apay a dika makisarita kadagiti dadakkelmo wenno iti dadduma a nataengan a Kristiano? Ipakitam kadakuada dagiti sungbat nga insuratmo itay iti daytoy nga artikulo. Makipatangka kadakuada no kasano a matulongandaka a mangdaer iti dadduma kadagita a pakarigatam. Ni Liz, a taga-Ireland, imbagana ken tatangna ti maipapan iti pagam-amkanna a pananglais kenkuana gapu kadagiti narelihiosuan a patpatienna. Kinuna ni Liz: “Inaldaw nga agkararagkami a dua ken tatang sakbay a panawannak iti eskuelaan. Kanayon a mariknak a natalgedak gapu iti dayta.”
Nasayaat a Pakarigatan?
Nalabit narigatmo a patien, ngem iti kinapudnona, nasayaat a banag no adda pakarigatam. Apay? Mabalin nga ipasimudaag dayta a naanepka ken agkurkurri ti konsiensiam. Utobem ti panangdeskribir ti Biblia iti maysa a tao nga agparang nga awan pulos ti pakarigatanna: “Kasanonto kabayag, sika a nasadut, nga agtalinaedka a nakaidda? Kaanonto a bumangonka manipud pannaturogmo? Sangkabassit pay a turog, sangkabassit pay nga iriridep, sangkabassit pay a panangidalikepkep kadagiti ima iti panagidda, ket ti kinakurapaymo sigurado a dumtengto kas iti asinoman a managsursor, ken ti panagkasapulam kas iti maysa nga armado a lalaki.”
Nasayaat ti pananggupgop iti daytoy ti 16 anyos a ni Heidi. Kinunana: “Ti eskuelaan ket mabalin a kasla saan a nasayaat a lugar, ngem dagiti pakarigatam sadiay ket isunto met laeng dagiti sanguem inton makastrekka iti trabaho.” Pudno, saan a kaskarina a daeran ti pakarigatan, ngem no siuumiso ti panangibaklaymo iti pakarigatan, saan a makadangran dayta kenka. Kinapudnona, mapagbalinnaka a nabilbileg a tao.
^ par. 3 Nabaliwan ti dadduma kadagiti nagan iti daytoy nga artikulo.
UTOBEM DAGITOY
- Ania dagiti mabalin a mangipakita a marigrigatanka?
- Apay nga ad-adda ti pakarigatam no agbalinka a perpeksionista?
- Siasino ti mabalinmo a kapatang no marigrigatanka?
Ammuem ti Ad-adu Pay
AGRIINGKAYO!
No Kasanoka nga Agballigi iti Panageskuelam
Mabalinmo ti ad-adda a magunggonaan iti panageskuelam. Ilawlawagmi iti daytoy a serye ti lima a makatulong tapno naballigi ti panageskuelam.
WHITEBOARD ANIMATION
Labanam ti Dakes nga Impluensia ti Kakadua!
Uppat a simple a pamay-an no kasano a maaddaanka iti tured a mangaramid kadagiti bukodmo a desision.


text:
VIGAN CITY- Agtultuloy iti panagsapul ti Department of Educaiton kadagiti estudyante a nagbakwit manipud idiay Marawi City gapu iti panagriribok ti Maute terror group.
Segun kenni Dep Ed Asec. Tonisito Umali, agdagupen iti 10,000 nga estudyante iti ‘accounted for’ ennoi nasapulanen iti ahensya a nakaenrol kadagiti nadumaduma a pagadalan iti kabangibang nga ili ken probinsiya.
Maibasar ti record ti Dep Ed, 3,754 dagiti nag-enrol idiay Iligan City, 3,547 idiay Lanao Del Norte ken idiay Lanao Del Sur 1 ken 2 ket 1,231 ken 887.
Adda pay dagit estudyante a nag-enrol idiay Batac Ilocos Norte, Cebu, Cagayan de Orso City ken Manila.
Kadagiti agtaltalinaed ti evacuarion areas ket naikkan ti learning modules ken naestablisar dagiti temporary learning space.
Inaig iti dayta ket inallukoy ni Umali dagiti estudyante a taga Marawi nga ag-enrol ta saan dan a kasapulan iti agipasa ti requirements.


text:
LAOAG CITY – Naideklara a drug cleared dagiti pito nga ili iti Ilocos Norte.
Daytoy ti inbatad ni P/Chief Insp. Dexter Corpuz, hepe ti Police Community Relations Office (PCR) iti PNP Provincial Office.
Binigbig ni Corpuz dagiti drug cleared iti probinsya dagiti ili nga Adams, Burgos, Carasi, Dumalneg, Banna, Dingras ken Marcos.
Kunana a babaen iti panangpasingked ti Anti Drug Abuse Council kadagiti barbarangay kadagiti nasao nga ili ken sinuportaran ti philippine Drug Enforcement Agency (PDEA) a poon ti nakaideklaran na a drug cleared dagitoy.
Kiniddaw ni Corpuz kadagiti nangato pay laeng ti rate na iti presensiya dagiti drug personality nga igetan da pay ti kampanya tapno maideklara da metten a drug clear.


text:
Kasanok a Makatunosan Dagiti Mannursuro?
Agpanunotka!
Panunotem ti kapadasan ni Rachel. Kanayon a nangato ti grado ni Rachel. Ngem nagbaliw dayta idi addan iti grade 7. “
Inaramid ti maestrok ti amin tapno laeng saanak a makapasa iti klasena,” kuna ni Rachel. Ania ti problema? Imparikna ti maestro kada Rachel ken ni nanangna a saanna a kayat ti relihionda.
Ania ti napasamak? Kinuna ni Rachel: “
No nabatad a ti panangidumduma ti maestrok ti makagapu a nababa ti intedna a gradok, kaduaennak ni Nanang a makisarita kenkuana maipapan iti dayta a banag. Idi agangay, saannakon a pinarigat.”
No kasta met ti mapaspasaram, iturturedmo nga ibaga dayta kadagiti dadakkelmo. Awan duadua a kayatda ti makisarita iti mannursuro ken uray pay iti school administration tapno matulongandaka.
Pudno a saan nga amin a problema ket nalaka a solusionan. No dadduma, masapul nga ibturam dagita. (Roma 12:17, 18) “
Saan a nasayaat ti kababalin ti maysa kadagiti maestrok kadagiti estudiantena,” kuna ni Tanya. “
Kanayonnakami nga insultuen, nga ibagbagana nga awan ammomi. Pinagsangitnak pay idi, ngem nasursurok a palabsen lattan dagidiay a panangin-insultona. Impamaysak ti nagadal ken kanayonak a makiparpartisipar iti klasena. Kas resultana, saannak unayen nga in-insultuen, ken maysaak kadagiti sumagmamano a naipaayan iti nangato a grado. Kalpasan ti dua a tawen, naikkat dayta a mannursuro.”
Laglagipem: No sursuruem ti makibagay iti istrikto a mannursuro, maaddaankanto iti napateg a paglaingan—a makatulong kenka a makibagay iti istrikto nga amo inton agtrabahokan. (1 Pedro 2:18) Ken ad-addanto pay ketdi a maapresiarmo dagiti nasayaat a mannursuro.


text:
Kinapudno
Ti kinapudno ket isu ti kasasaad dagiti banag iti pudno nga irurumsuada, ngem saan a kasla ti maiparparang wenno mabalin a naipagpagarup.[1] Iti nalaw-lawa a pannakaipalpalawag, ti kinapudno ket mangiraman amin iti adda ken adda idin, urayno wenno daytoy ket saa a mapaliiw wenno maawatan. Ti maysa pay a nawatiwat a pannakaipalpalawag ket mairaman amin nga adda idin, dagiti adda, wenno addanto.
Dagiti pilospo, matematiko, ken dagiti taga-ugma nga agpanpanunot ken dagiti moderno nga agpanpanunot, a kas ni Aristoteles, Plato, Frege, Wittgenstein, ken ni Russell, ket nangaramidda kadagiti panangilasin a baetan ti panunot a maipadai ti kinapudno, dagiti maammuan nga abstraksion (dagiti panunot ti banbanag a mabalin a maipagpagarupan ngem saan nga agpayso), ken dagitoy ket saan pay a mabalin a nairasonan a napanunotan. Iti pannakaigiddiat ti kaadda ket kadawyan a nairestrikto laeng kadagiti addaan idin ti pisikal a kaadda wenno adda idin ti dagus a pakabatayanna iti pamay-an kadagiti panunot a maar-aramid iti utek.
Ti kinapudno ket kadawyan a maigiddiat iti maipagpagarup, naallilawan, (laeng) iti isip, dagiti tagtagainep, no ania ti abstrakto, no ania ti di agpayso, wenno ania ti piksional. Ti kinaagpayso ken mangitudo no ania ti agpayso, bayat a ti di agpayso ket mangitudo no ania ti saan. Dagiti piksion ket naikeddeng dagitoy a saan nga agpayso.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Kompakto a Ingles a Diksionario ti Oxford iti Agdama nga Ingles, Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, 2005. (Napno a pannakaikabil para iti kinapudno: "kinapudno • pangnagan (pl.dagiti kinapudno) 1 ti kasasaad dagiti banag iti pudno nga irurumsuada, a saan a kasla maysa nga idealistiko wenno nailian a kapanunotan kaniada. 2 ti banag a pudno a napadas wenno nakita. 3 ti kababalin iti kasla biag a parsua. 4 ti kasasaad wenno kababalin iti kaada nga irurumsua wenno sustansia.")
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Kinapudno iti Wikimedia Commons
- C.D. Nawatiwat iti kinapudno
- Ensiklopedia ti Stanford iti Pilosopia ken Realismo
- Video: Ni Carl Sagan iti maika-4 a Panangipalpalawag ti Dimension


text:
Biag
Ti biag ket maysa a nakailasinan a mangisalumina dagiti banag nga adda kadagiti panangisenial ken bukod a panagsaranay a pamay-an manipud kadagiti saan a kastoy,[1][2] no gaputa dagiti kastoy nga opisio ket nagsardengen (patay), wenno gapu ta awananda kadagiti kastoy nga opisio ken nailasinda a kas inanimado.[3][4] Ti biolohia ket isu ti siensia a maipanggep ti panagadal ti biag.
Ti aniaman a kasigkay a sibibiag a sistema ket tinawtawagan ti maysa nga organismo. Dagiti organismo ket mapanda kadagiti metabolismo, agtartaripatoda kadagiti homeostasis, agtagikuada kadagiti kapasidad nga agpadakkel, msumongbat kadagiti panagtignay, agpaadu ken, babaen ti masna a panagpili, makaampon kadagiti enbironmentoda kadagiti agsasaruno a kaputotan. Dagiti ad-adu pay a narikut nga organismo ket mabalinda ti makisinnarita babaen kadagiti nadumaduma pamay-an.[1][5] Dagiti nadumaduma a kita ti organismo ken mabirukan iti biospera iti Daga, ken dagiti tagikua a sapasap kadagitoy nga organismo— ti mulmula, ay-ayup, dagiti hongo, dagiti protista, arkea, ken bakteria—ket maysa a naibatay ti karbon- ken danum a porma ti selula nga adda ti narikut nga organisasion ken ti matawid a henetiko a pakaammo.
Dagiti sientipiko nga ebidensia ket nangisingsingasing a ti biag ket nangrugi iti Daga idi agarup a3.5 bilion a tawtawen.[6] Iti maysa a panagadal ti Dagiti Nailian nga Instituto ti Salun-at, dagiti mannurat ket nagpanpanunotda a no ti biolohiko a karikut ket umado unay iti las-ud ti ebolusion, ti biag ti law-ang ket mabalin a nangrugi idi "10 bilion a tawtawen"[7] - ti ad-adu ngem 5 bilion a tawtawen sakbay a rimsua ti Daga. Nupay kasta, ti mekanismo babaen ti irurumsua ti biag ditoy Daga ket di ammo urayno adu dagiti hipotesis a napagannurotan. Manipud idin, ti biag ket nagbalin ti maysa nga adu ti panagdumadumaanna iti porma, a dagiti biologo ket nangidasig kadagiti pagsasarunuan iti taxa. Ti biag ket makaungar ket rumang-ay kadagiti nawatiwat a sakup kadagiti kasasaad. Ti kaibuksilan ti biag—ti kinapangrunana, taudan, panggep, ken ti dumtengan a nakaikarian—ket maysa a sentaral a konsepto ken salusod iti pilosopia ken relihion. Ti pilosopia ken relihion ket ket nangidatonda kadagiti panangipatpatarus no kasano ti pakainaigan ti biag iti pannkaparsua ken ti kinaada ti rikna, ken kadagiti pakainaigan a banag a kas ti takder ti biag, panggep, ti konsepto ti maysa adios wenno dagiti dios, ti maysa a kararua wenno ti maysa a biag kalpasan ti ipupusay. Dagiti nadumaduma a kultura iti amin a pakasaritaan ket addaanda iti nadumaduma nga arngian kadagitoy a banag.
Urayno ti kaadda ti biag ket napasingkedan laeng ditoy Daga, adu kadagiti sientista ket namatmati a ti nainlangitan a biag ket saan a makaguyugoy, ngem mabalin. Dagiti sabali a planeta ken dagiti bulan iti Sistema a Solar ket nasuksukisoken para kadagiti ebidensia ti panagsuporta idi ti simple a biag, ken dagiti gandat a kas ti SETI ket nangpadas a mangkita kadagiti panangirangarang manipud kadagiti mabalin a sibilisasion dagiti taga sabali a daga. Segun ti panspermia a hipotesis, ti biag iti Daga ket mabalin a nagtaud manipud kadagiti layap a nagiwarwaras kadagiti organiko a molekula wenno ti simple a biag nga immuna a rimsua iti sabali a lugar.
Dagiti linaon
Dagiti nasapa a teoria[urnosen | urnosen ti taudan]
Materialismo[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda dagiti kasapaan a teoria iti biag ket dagidi materialista, a nagtengtengngel a ti amin nga adda ket banaga banag, ken ti biag ket isu laeng ti narikut a porma wenno pannakaurnos iti banag. Ni Empedocles (430 BC) ket nangsuppiat a ti amin a banag iti law-ang ket naaramid kadagiti panagtitipon dagiti uppat nga eternal nga "elemento" wenno "dagiti ramut ti amin": daga, danum, angin, ken apuy. Amin a pangbalbaliw ket naipalplawag babaen ti pannakaurnos ket pannakaurnos manen kadagitoy nga uppat nga elemento. Dagiti nadumaduma a porma iti biag ket gapuanan babaen ti maysa a nasayaat a panaglalaok dagiti elemento.[8]
Ni Democritus (460 BC) ket nagpanpanunot a ti kamamsapulan a pannakailasin ti biag ket isu ti kaadda ti kararua. Kasla met laeng dagiti taga-ugma a mannurat, isu ket nangpadpadas a nangipalpalawag ti pannakaaramid ti maysa a sibibiag a banag. Ti panangipalpalawagna idi ket dagiti naapuyan nga atomo ket isu ti mangaramid ti kararua iti isu met laeng a pamay-an a dagiti atomo ken kodapis a pakabilangan para kadagiti sabali a banag. Isu ket nangiyunay-unay iti apuy gapu ti makitkita a pannakainaigan ti baetan ti biag ken pudot, ken gapu ta ti apuy ket aggunay.[9]
Ti eternal ken saan nga agbalbaliw a balikas dagiti Porma ni Plato, ket saan a nasayaat a nairepresentar iti banag babaen ti maysa a nainlangitan nga Artisano, ket nakaro a maigiddiat kadagiti nadumaduma a mekanistiko a Weltanschauungen, a kas idi ti atomismo, babaen idi maikapat a siglo, ti kaaduan a prominente... Daytoy a panagsuppiat ket nagtultuloy iti amin a paset ti panawen ti taga-ugma lubong. Ti atomistiko a mekanismo ket napasayaat idi manipud kenni Epicuro... bayat a dagiti Istoiko ket nagamponda iti maysa a nainlangitan a teleolohia... Daytoy a pagpilian ket kasla nalaka: iti panangipakita no kasano ti naysa a naestriktura, a kadawyan a lubong ket rumsua kadagiti saan a naiturong a proseso, wenno mangikabil ti kasaririt iti sistema.[10]— R. J. Hankinson, Gapuanan ken Pannkaipalplawag iti Panunot ti Taga-ugma a Griego
Ti mekanistiko a materialismo a nagtaud iti taga-ugma a Gresia ket napaungar idi ken binaliwan babaen ti maysa a Pranses a pilosopo a ni René Descartes, nga isu ket nagtengtengngel idi a dagiti ayup ken tattao ket naaramid dagiti parte a no agtitiponda ket agannongda a kas maysa a makina. Idi maika-19 a siglo, ti panagpasayaat iti selula a teoria iti bilolohiko a siensia ket nangaw-awis iti daytoy a panirigan. Ti ebolutionario a teoria ni Charles Darwin (1859) ket maysa a mekanistiko a panangipalplawag para iti taudan dagiti sebbangan babaen ti pamay-an ti masna a panagpili.[11]
Hilomorpismo[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Hilomorpismo ket teoria (nagtaud kenni Aristoteles (322 SK)) a dagiti amin a biag ket panaglalaok ti banag ken porma. Ti biolohia idi ket maysa kadagiti nangruna nga interesado, ken adda idi dagiti adu a material iti biolohia kadagiti sinursuratna a maipanggep ti sibibiag a parsua. Iti daytoy a panirigan, amin a banag iti material nga uniberso ket addaan dagitoy ti banag ken porma, ken ti porma ti sibibiag a parsua ket ti kararuana (Griego psyche, Latin anima). Adda dagiti tallo a kita ti kararua: ti kararua ti mula ti mulmula, a gapuanan ti idadakkelda ken panaglungsot ket bukbukodanda a pakataraonan, ngem saan a gapu ti panagkuti ken panagrikna; ti kararua ti ayup, a gapuanan dagiti ayup nga agkuti ken makarikna; ken ti kararu a rasional, nga isu daytoy ti taudan ti pakinakem ken panagrason, a (namatmatian ni Aristoteles) mabirukan laeng iti tao.[12] Ti tunggal maysa a nangatngato a kararua ket adda dagiti gupitna manipud ti nabab-baba. Namatmati ni Aristoteles a bayat a rumsua dagiti banag nga awan pormana, saan a rumsua ti porma nga awan banagna, ken isunga ti kararua ket saan a mabalin a rumsua nga awan bagina.[13]
Daytoy a naibagbaga ket maitunos iti teleolohiko a panangipalpalawag iti biag, a pakaibilangan ti penomena kadagiti termino ti panggep wenno kadagusan ti gandat. Isunga ti kinapuraw ti dutdot ti polar nga uso ket naipalawag babaen ti panggepna iti parawpaw. Ti turong ti gapuanan (manipud timasakbayan ken napalabas) ket maisuppiat iti sientipiko nga ebidensia para ti masna a panagpili, a mangipalplawag kadagiti pagbanagan kadagiti termino iti napalabas a gapuanan. Dagiti biolohiko a langa ket naipalplawag babaen ti panagkita kadagiti kasayaatan a resulta ti masakbayan, ngem babaen ti panagkita kadagiti napalabas nga ebolusionario a pakasaritaan ti sebbangan, a nakaiturongan ti masna a panagpili kadagiti langa a nasalsalusod.[14]
Bitalismo[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti bitalismo ket isu ti pammati a ti pamunganayan ti biag ken saan a material. Daytoy ket nagtaud kenni Stahl (maika-17 a siglo), ket nagtengtengngel ti daytoy a panirigan aginggana idi tengnga ti maika-19 a siglo. Daytoy ket kinaynayat dagiti pilosopo a kas kenni Henri Bergson, Nietzsche, Wilhelm Dilthey,[15] dagiti anatomo a kas kenni Bichat, ken kimiko a kas kenni Liebig.[16] Ti bitalismo ket nangiramraman ti kapanunotan nga adda idi ti kammasapulan a paggiddiatan ti organiko ken inorganiko a material, ken ti pammati a ti organiko a material ket mabalin laeng a maala manipud kadagiti sibibiag a banag. Daytoy ket naisupapak idi 1828, idi ni Friedrich Wöhler ket insaganana ti urea manipud kadagiti inorganiko a materiales.[17] Daytoy Wöhler a sintesis ket naikedkeddeng a ti nangrugian ti moderno nga organiko a kimika. Daytoy ket nangruna iti pakasaritaan gapu ta immuna a napataud ti organiko a kompuesto manipud kadagiti inorganiko a reaktibo[16]
Idi las-ud ti tawtawen ti 1850, ni Helmholtz, nga inpakpakauna babaen ni Mayer, ket nangipakpakita nga awan ti mapukaw nga enerhia iti panaggunay ti piskel, nangisingasing daytoy nga awan dagiti "nangruna a puersa" a naken a mangkuti ti maysa a piskel.[18] Isu dagitoy a resulta ti panagbaybayan ti sientipiko a panagay-ayat kadagiti teoria ti bitalismo, ngem daytoy a pammati ket nagtultuloy kadagiti pseudosientipiko a teoria a kas ti homeopatia, a nagipatpatarus kadagiti sakit ken dagiti kirokiro a kas gapuanan babaen dagiti disturbo iti maysa a naipagpagarup a nangruna a puersa wenno peursa ti biag.[19]
Dagiti panangipalpalawag[urnosen | urnosen ti taudan]
Karit kadagiti sientista ken dagiti pilosopo ti mangipalawag ti biag kadagiti nalawag a termino.[20][21][22] Daytoy ket narigat gapu ta ti biag ket maysa a proseso, ken saan a puro a sustansia.[23][24] Ti ania man a panangipalplawag ket nasken a nalawa a makaanay a mansakop iti amin a biag nga ammo tayo, ken nasken a sapasap a makaanay tapno mangiraman ti biag a mabalin a kammasapulan a maigiddiat manipud ti biag iti Daga.[25][26][27]
Taudan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ebidensia ket mangisingasing a ti biag iti Daga ket ket mabalin a rimsua idi 3.7 bilion a tawtawen,[28] a dagiti kaduogan a tugot ti biag a nabirukan kadagiti posil a napetsaan manipud idi 3.4 bilion a tawtawen.[29] Iti maysa nga inadal babaen ti Dagiti Nailian a Patakder ti Salun-at, dagiti mannurat ket nangipagpagarup a no ti biolohiko a karikut ket umadu unay iti las-ud ti ebolusion, ti biag iti law-ang ket mabalin a ganganai a nangrugi idi 10 bilion a tawtawen[30][7] - dagiti bilion a tawen sakbay a rimsua ti Daga, a nagisingasing a ti Daga ket minulaan babaen ti panspermia wenno naidagusan a panspermia. Amin a naam-ammuan a porma ti biag ket makibinningay kadagiti kammasapulan a mekanismo ti molekula, a mangipakpakita ti sapasap a tinaudan; naibatay kadgitoy a panagpalpalaiiw, hipotesis iti tinaudan ti biag ket mangpadas a mangbiruk ti mekanismo a mangipalawag ti pannakaporma ti maysa a unibersal a sapasap a tinaudan, manipud kadagiti simple nga organiko a molekula babaen ti kasakbayan ti selula a biag aginggana kadagiti protoselula ken metabolismo. Nabingbingayen dagiti modelo a katkategoria ti "immuna ti gene" ken "immuna ti metabolismo", ngem ti kinaudi a pagduyosan ket ti irurumsua kadagiti hibrido a modelo a mangitipon kadagitoy dua a kategoria.[31]
Awan dagiti agdama a sientipiko a konsenso no kasano a nangrugi ti biag. NUpay kasta, kaaduan kadagiti naaw-awat a sientipiko a modelo ket mangitakder kadagiti sumaganad a panagpalpaliiw:
- Ti eksperimento Miller-Urey, ken ti obra ni Sidney Fox, ket mangipakpakita kadagiti kasasaad ti primitibo a Daga ket nagparabor kadagiti kimiko a reaksion a nangsintesado kadagiti amino asiso ken dagiti organiko a kompuesto manipud kadagiti inorganiko a tinaudan.[32]
- Dagiti Phospholipid ken kellaatda a nangporma kadagiti dua a tuon ti lipido, ti batayan nga estruktura ti maysa a kulanit ti selula.
Dagiti sibibiag nga organismo ket agsintesadoda kadagiti protina, ken dagitoy ket dagiti polimero dagiti amino asido nga agus-usar kadagiti panangiyammo a naikodigo babaen ti deoksiribonukleiko nga asido (DNA). Ti sintesis ti protina ket buklen dagiti intermediario a ribonucleiko asido (RNA) a polimero. Ti maysa a posibilidad no kasano a nangrugi ti biag ket ti pannakaiyuna dagiti gene, ken sinaruno dagiti protina;[33] ti alternatibo ket maibaga nga immuna dagiti protina kalpasanna dagiti gene.[34]
Nupay kasta, gapu ta dagiti gene ken dagiti protina ket nasken tapno mapataud ti tunggal maysa kadagitoy, ti parikut a panangikeddeng no ania ti immuna ket kasla ti manok wenno ti itlog. Kaaduan kadagiti sientista ket nangampon ti hipotesis a gapu iti daytoy, saan a mabalin a dagiti gene ken dagiti protina ket nawayada a rimsua.[35]
Isu a ti posibilidad nga immuna nga insingasing babaen ni Francis Crick,[36] ket isu ti biaga a naibatay iti RNA,[35] nga addaan kadagiti kasla DNA a tagikua ti panagipenpen ti pakaammo ken dagiti kataliktiko a tagikua dagiti dadduma a protina. Daytoy ket tinawtawagan ti RNA a hipotesis ti lubong, ken daytoy ket sinuportaran babaen ti panagpalplaiiw nga adu kadagiti kritikal a komponente dagiti selulaa (dagiti kabuntogan a nagbaliw) ket kaaduan a buklen dagitoy ti RNA. Ken dagiti pay kritikal a kumaduaan a banag ti (ATP, Acetyl-CoA, NADH, kdpy.) ket mabalin dagitoy a nukleotides wenno dagiti sustansia a nalawag a maikabagian kaniada. Dagiti kataliktiko a tagikua ti RNA ket saan pay idi a naipakpakita idi immuna a naisingasing ti hipotesis,[37] ngem pinasingkedan daytoy babaen ni Thomas Cech idi 1986.[38]
Ti maysa a parikut ti lubong ti RNA a hipotesis ket ti sisntesis ti RNA manipud ti simple nga inorganiko a tinaudan ket narigrigat ngem kadagiti organiko a molekula. Ti maysa arason ti daytoy ket dagiti tinaudan ti RNA ket natalinaayda unay ken nabuntogda a makitinnignay iti tunggal maysa babaen kadagiti ambiente a kasasaad, ken naisingasingen a dagiti sibibiag nga organismo ket mangbukel kadagitoy iti tunggal maysa a molekula sakbay ti RNA.[39] Nupay kasta, ti nagballigi a sintesis dagiti dadduma a molekula ti RNA babaen kadagitoy nga adda a kasasaad sakbay ti biag iti Daga ket nagun-oden babaen ti pananginayon kadagiti alternatibo a tinaudan iti naisangayan ngaurnos iti tinaudan ti pospato nga adda kadagiti amin a reaksion.[40] Daytoy a panagadal ket mangpabalin ti hipotesis ti lubong ti RNA.[41]
Dagiti heolohiko a natakuatan idi 2013 ket nangipakpakita a ti reaktibo a sebbangan ti posporo (kasla ti pospito) ket adu dagitoy iti taaw sakbay idi 3.5 Ga, ken ti Schreibersita ket nalaka a makitinnignay iti naibatay ti danum a glycerol tapno agpataud ti pospito ken glycerol 3-pospito.[42] Daytoy ket naipagpagarup a ti aglaon ti Schreibersita a meteorites manipud ti Naladaw a Nakaro a Panagbomba ket mabalin a nakaited ti nasapa a napabassit a posporo, a mabalin nga agtignay kadagiti prebiotiko nga organiko a molekula tapno mangporma kadagiti posporilado a biomolekula, a kasla ti RNA.
Idi 2009, dagiti eksperimento ket nangipakita ti Darwinio nga ebolusion iti maysa a dua ti komponente a sistema dagiti ensima ti RNA (ribosima) in vitro.[43] Ti obra ket naaramid iti laboratorio ni Gerald Joyce, a nangibagbaga, "Daytoy ti immuna a kas pagarigan, iti ruar ti biolohia, ti ebolusionario a panagampon ti maysa a sistema ti molekular a henetiko."[44]
Dagiti prebiotiko a kompuesto ket mabalin nga adda kadagiti ekstraterestial a tinaudan. Dagiti natakuatan ti NASA idi 2011, a naibatay kadagiti panagadal kadagiti meteorite a mabirukan iti Daga, ket mangisingasing a dagiti kompuesto ti DNA ken RNA (adenine, guanine ken dagiti maikabagian nga organiko a molekula) ket mabalin a naporna iti akinruar a limbang.[45][46][47][48]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti 'ebolusion' dagiti birus ken dagiti kapada a porma ket di pay ammo. Isunga, daytoy a pannakaidasig ket mabalin a parapiletiko gaputa ti selular a biag ket mabalin a nagtaud manipud ti saan a selular a biag, wenno polipiletikio gapu ti kinaudi a sapasap a tinaudan ket mabalin a saan a nairaman.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Koshland Jr, Daniel E. (Marso 22, 2002). "Dagiti Pito nga Adigi ti Biag". Siensia. 295 (5563): 2215–2216. PMID 11910092. doi:10.1126/science.1068489. Naala idi 2009-05-25.
- ^ Ti Tawidan a Diksionario ti Amerikano iti pagsasao nga Ingles, maika-4 nga edision, inpablaak babaen ti Houghton Mifflin Company, babaen ti Answers.com:
- "Ti tagikua wenno kababalin a mangisalsalumina kadagiti sibibiag nga organismo manipud kadagiti natay nga organismo ken inanimado a banag, a nipakpakita kadagiti opisio a kas ti metabolismo, panagdakkel, reproduksion, ken ti sungbat iti panagtignay wenno ti pangampon iti enbironmento a nagtaud ti kaunegan ti organismo."
- "Ti pannakailasinan a kasasaad wenno kasasaad ti sibibiag nga organismo."
- ^ Panangilawlawag iti inanimado. WordNet a Panagbiruk babaen ti Unibersidad ti Princeton.
- ^ "Diksionario ti Merriam-Webster". Diksionario ti Merriam-Webster. Naala idi 2009-06-21.
- ^ "organismo". Maika-21 a Siglo a Diksionario ti Chambers publisher=Chambers Publishers Ltd (online nga ed.). 1999. Naala idi 2012-05-26.
- ^ "3.5 bilion tawen a deposito ti organiko ket nakaipakpakita ti taudan ti biag". Naala idi 2012-09-04.
- ^ a b Sharov, Alexei A. (12 Hunio 2006). "Ti Genome ket umad-adu a kas maysa a pagurasan para iti nagtaudan ken ti ebolusion ti biag". Biology Direct. 1: 1–17. PMC 1526419. doi:10.1186/1745-6150-1-17.
- ^ Parry, Richard (Marso 4, 2005). "Empedocles". Ensiklopedia ti Pilosopia ti Stanford. Naala idi 2012-05-25.
- ^ Parry, Richard (Agosto 25, 2010). "Democritus". Ensiklopedia ti Pilosopia ti Stanford. Naala idi 2012-05-25.
- ^ Hankinson, R. J. (1997). Gapuanan ken Pannkaipalplawag iti Panunot ti Taga-ugma a Griego. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 125. ISBN 978-0-19-924656-4.
- ^ Thagard, Paul (2012). Ti Kognitibo a Siensia iti Siensia: Pannakaipalplawag, Pannakaduktal, ken maipapan ti Konsepto a Panagbalbaliw. MIT Press. pp. 204–205. ISBN 0262017288.
- ^ Aristoteles, De Anima, Libro II
- ^ Marietta, Don (1998). Pangyuna ti taga-ugma a pilosopia. M. E. Sharpe. p. 104. ISBN 0765602164.
- ^ Stewart-Williams, Steve (2010). Darwin, Dios ken ti kaibuksilan ti biag: kasano a mangisuppiat kadagiti amin ti ebolusionario a teoria a napanunot nga ammom iti biag. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. pp. 193–194. ISBN 0521762782.
- ^ Schwartz, Sanford (2009). C. S. Lewis iti Kinaudi a Prontera: Siensia ken Supernatural iti Trilohia ti Limbang. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 56. ISBN 0199888396.
- ^ a b Wilkinson, Ian (1998). "Pakasaritaan ti Klinikal a Kimika – Ni Wöhler ken ti Pannkaipasngay ti Klinikal a Kimika". Ti Warnakan ti Internasional a Pederasion ti Klinikal a Kimika ken Laboratorio a Medisina. 13 (4). Naala idi 2012-06-12.
- ^ Friedrich Wöhler (1828). "Ueber künstliche Bildung des Harnstoffs". Annalen der Physik und Chemie. 88 (2): 253–256. Bibcode:1828AnP....88..253W. doi:10.1002/andp.18280880206.
- ^ Rabinbach, Anson (1992). Ti Motor ti Tao: Enerhia, Bannog, ken dagiti Taudan ti Modernidad. Unibersidad ti California a Pagmalditan. pp. 124–125. ISBN 0520078276.
- ^ "Puesto a papel ti NCAHF iti Homeopatia". National Council Against Health Fraud. Pebrero 1994. Naala idi 2012-06-12.
- ^ Mullen, Leslie (Hunio 19, 2002). "Defining Life". Taudan ti Ebolusion ti Biag. Astrobiolohia. Naala idi 2012-05-25.
- ^ Emmeche, Claus (1997). "Panangipalplawag ti Biag, Panangipalplawag ti Irurumsua". Niels Bohr Institute. Naala idi 2012-05-25.
- ^ "Maipalwag tayo kadi ti Biag". Colorado Arts & Sciences. 2009. Naala idi 2009-06-22.
- ^ Mautner, Michael N. (1997). "Naidagus a panspermia. 3. Dagiti estratehia ken motibasion para iti panangimula kadagiti ulep a mangporma ti bituen" (PDF). Warnakan ti Britaniko nga Interplanetario a KagimonganJ. 50: 93–102. Bibcode:1997JBIS...50...93M.
- ^ Mautner, Michael N. (2000). Panangimula ti Uniberso iti Biag: Panangiseguridad iti Kosmolohiko a Kasakbayan tayo (PDF). Washington D. C.: Legacy Books (www.amazon.com). ISBN 0-476-00330-X.
- ^ Nealson, K. H.; Conrad, P. G. (Disiembre 1999). "Biag: napalabas, agdama ken masakbayan" (PDF). Pilosopiko a Transaksion ti Naarian a Kagimongan dagiti Londres B a Siensia ti Biolohia. 354 (1392): 1923–39. PMC 1692713. PMID 10670014. doi:10.1098/rstb.1999.0532.
- ^ McKay, Chris P. (Septiembre 14, 2004). "Ania kadi ti Biag—ken Kasano a Biruken tayo kadagiti Sabali a Lubong?". Publiko a Biblioteka ti Siensia – Biolohia. 2 (2(9)): 302. PMC 516796. PMID 15367939. doi:10.1371/journal.pbio.0020302.
- ^ Mautner, Michael N. (2009). "Dagiti naipatengnga ti biag nga etika, ken ti masakbayan ti tao iti limbang" (PDF). Bioethics. 23 (8): 433–440. PMID 19077128. doi:10.1111/j.1467-8519.2008.00688.x.
- ^ Milsom, Clare; Rigby, Sue (2009). Pannagitaldiap kadagiti posil (Maika-2 nga nga ed.). John Wiley & Sons. p. 134. ISBN 1405193360.
- ^ Wacey, D.; Kilburn, M. R.; Saunders, M.; Cliff, J.; Brasier, M. D. (2011). "Microfossils of sulphur-metabolizing cells in 3.4-billion-year-old rocks of Western Australia". Nature Geoscience. 4 (10): 698. doi:10.1038/ngeo1238.
- ^ Sharov, Alexei A.; Gordon, Richard (28 Marso 2013). "BIag Sakbay ti Daga" (PDF). arXiv. arXiv:1304.3381v1. Naala idi 16 Abril 2013.
- ^ Coveney, Peter V.; Fowler, Philip W. (2005). "Panagmodelo ti karikut ti biolohia: ti maysa a perspektibo ti sientista". Warnakan ti INterface ti Naarian a Kagimongan. 2 (4): 267–280. doi:10.1098/rsif.2005.0045.
- ^ "Habitabilidad ken Biolohia: Ania kadi dagiti Tagikua ti Biag?". Mision ti Phoenix Mars. Ti Unibersidad ti Arizona. Naala idi 2013-06-06.
- ^ Senapathy, Periannan (1994). Nawaya pannkaipasangay dagiti organismo. Madison, WI: Genome Press. ISBN 0964130408.
- ^ Eigen, Manfred; Winkler, Ruthild (1992). Dagiti addang para iti biag: ti perpektibo iti ebolusion (Aleman nga edision, 1987). Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 31. ISBN 019854751X.
- ^ a b Barazesh, Solmaz (Mayo 13, 2009). "Kasano a nangrugi ti RNA: Agbirbiruk dagiti Sientista kadagiti Tinaudan ti Biag". Science News. Naala idi 2012-05-25.
- ^ Watson, James D. (1993). Gesteland, R. F.; Atkins, J. F., dagiti ed. Prologo: dagiti nasapa pannagipagpgarup ken dagiti kinapudno a maipanggep kadagiti plantilia ti RNA. The RNA World. Cold Spring Harbor, New York: Cold Spring Harbor Laboratory Press. pp. xv–xxiii.
- ^ Gilbert, Walter (Pebrero 20, 1986). "Ti Taudan ti Biag: Ti lubong ti RNA". Nature. 319 (618): 618. Bibcode:1986Natur.319..618G. doi:10.1038/319618a0.
- ^ Cech, Thomas R. (1986). "Ti modelo ti nakatalisado nga RNA a replikasion ti RNA". Dagiti Nagbanagan ti Nailian nga Akademia ti Siensia ti Estados Unidos. 83 (12): 4360–4363. Bibcode:1986PNAS...83.4360C. doi:10.1073/pnas.83.12.4360. Naala idi 2012-05-25.
- ^ Cech, T.R. (2011). Dagiti Lubong ti RNA iti KOntesto. Source: Departamento ti Kimika ken Biokimika, Unibersidad ti Colorado, Boulder, Colorado 80309-0215. Cold Spring Harb Perspect Biol. 2011 Peb 16. pii: cshperspect.a006742v1. doi:10.1101/cshperspect.a006742.
- ^ Powner, Matthew W.; Gerland, Béatrice; Sutherland, John D. (Mayo 14, 2009). "Sintesis ti matignay a pirimidine ribonukleotides kadagiti mabalin a kasasaad ti prebiotiko". Nature. 459 (7244): 239–242. Bibcode:2009Natur.459..239P. PMID 19444213. doi:10.1038/nature08013.
- ^ Szostak, Jack W. (Mayo 14, 2009). "Dagiti Taudan ti Biag: Dagiti sistema ti kimika iti nasapa a Daga". Nature. 459 (7244): 171–172. Bibcode:2009Natur.459..171S. PMID 19444196. doi:10.1038/459171a.
- ^ Pasek, Matthew A. (Hunio 18, 2013). "Ebidensia para iti reaktibo a napabassit a sebbangan ti posporo iti nasapa nga Arkea a taaw". PNAS. 110 (25): 10089–10094. doi:10.1073/pnas.1303904110. Naala idi 16 Hulio 2013.
- ^ Lincoln, Tracey A.; Joyce, Gerald F. (Pebrero 27, 2009). "Bukod a Natalinaay a Replikasion ti maysa nga Ensima ti RNA". Science. 323 (5918): 1229–1232. Bibcode:2009Sci...323.1229L. PMC 2652413. PMID 19131595. doi:10.1126/science.1167856.
- ^ Joyce, Gerald F. (2009). "Ebolusion ti maysa a lubong ti RNA". Cold Spring Harbor Symposium on Quantitative Biology. 74: 17–23. PMC 2891321. PMID 19667013. doi:10.1101/sqb.2009.74.004.
- ^ Callahan; Smith, K.E.; Cleaves, H.J.; Ruzica, J.; Stern, J.C.; Glavin, D.P.; House, C.H.; Dworkin, J.P. (11 Agosto 2011). "Carbonaceous meteorites contain a wide range of extraterrestrial nucleobases". PNAS. doi:10.1073/pnas.1106493108. Naala idi 15 Agosto 2011.
- ^ Steigerwald, John (Agosto 8, 2011). "NASA Researchers: DNA Building Blocks Can Be Made in Space". NASA. Naala idi 2011-08-10.
- ^ ScienceDaily Staff (Agosto 9, 2011). "DNA Building Blocks Can Be Made in Space, NASA Evidence Suggests". ScienceDaily. Naala idi 2011-08-09.
- ^ Gallori, Enzo (Nobiembre 2010). "Astrokimika ken ti tinaudan ti henetiko a material". Rendiconti Lincei. 22 (2): 113–118. doi:10.1007/s12210-011-0118-4. Naala idi 2011-08-11.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kauffman, Stuart. The Adjacent Possible: A Talk with Stuart Kauffman
- Seeding the Universe With Life Legacy Books, Washington D. C., 2000, ISBN 0-476-00330-X
- Walker, Martin G. LIFE! Why We Exist...And What We Must Do to Survive Dog Ear Publishing, 2006, ISBN 1-59858-243-7
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Puon ti Biag iti Wikimedia Commons


text:
Online a Biblia | BARO A LUBONG A PATARUS TI NASANTUAN A KASURATAN
Kayatmo a basaen daytoy nga artikulo iti %%?
Hebreo 5:1-14
5 Ta ti tunggal nangato a padi a maala kadagiti tattao madutokan maigapu kadagiti tattao iti bambanag maipapan iti Dios,+ tapno mangidaton kadagiti sagut ken kadagiti sakripisio maipaay iti basbasol.+2 Kabaelanna ti makilangen a sititimbeng kadagiti ignorante ken kadagiti agbidbiddut yantangay isu nalikmut met kadagiti bukodna a kinakapuy,+3 ket gapu itoy rebbengenna ti agidaton gapu iti basbasol maipaay iti bagina kasta met kadagiti tattao.+4 Kasta met, ti maysa a tao alaenna daytoy a dayaw, saan nga iti bukodna a kananakem,+ no di laeng no isu ayaban ti Dios,+ a kas met idi ken Aaron.+5 Gapuna ti Kristo saanna met nga impadayag ti bagina+ babaen ti panagbalin a nangato a padi,+ no di ket impadayag+ daydiay nagsao maipapan kenkuana: “Sika ti anakko; siak, ita nga aldaw, nagbalinak nga amam.”+6 Kas iti kunana met iti sabali pay a paset: “Maysaka a padi iti agnanayon maitunos iti kasasaad ni Melquisedec.”+7 Kadagidi aldaw ti panaglasagna nangidaton [ni Kristo] kadagiti araraw ken kasta met kadagiti dawat+ iti Daydiay a makabalin a mangisalakan kenkuana iti ipapatay, buyogen dagiti napigsa+ nga ikkis ken lulua, ket isu naipangag buyogen ti pannakaanamong gapu iti nadiosan a butengna.+8 Nupay isu ket Anak, nasursurona ti panagtulnog manipud iti bambanag a sinagabana;+9 ket kalpasan a napagbalinen a naan-anay+ isu nagbalin a makinrebbeng iti agnanayon a pannakaisalakan+ dagidiay amin nga agtultulnog kenkuana,+10 agsipud ta isu espesipiko nga inawagan ti Dios kas nangato a padi maitunos iti kasasaad ni Melquisedec.+11 Maipapan kenkuana adu ti maisaomi ket narigat a mailawlawag, yantangay nagbalinkayo a ngelngel iti panagdengngegyo.+12 Ta, pudno unay, nupay rebbeng koma a mannursurokayon+ gapu iti panawen, kasapulanyo manen nga adda mangisuro kadakayo manipud pangrugian kadagiti pamunganayan a banag+ dagiti sagrado a pammakdaar ti Dios;+ ket nagbalinkayo a kas kadagiti makasapul iti gatas, saan nga iti nakired a taraon.+13 Ta tunggal maysa a makiraman iti gatas di makaam-ammo iti sao ti kinalinteg, ta isu maysa nga ubing.+14 Ngem ti nakired a taraon agpaay kadagiti nataengan a tattao, kadagidiay a babaen iti panangusar nasanay dagiti pannakabalin ti pannakaawatda+ a mangilasin agpadpada iti umiso ken di umiso.+


text:
Online a Biblia | BARO A LUBONG A PATARUS TI NASANTUAN A KASURATAN
Kayatmo a basaen daytoy nga artikulo iti %%?
Apocalipsis 11:1-19
11 Ket maysa a runo nga umasping iti sarukod+ ti naited kaniak bayat a kinunana: “Tumakderka ket rukodem ti templo+ a santuario ti Dios ken ti altar ken dagidiay agdaydayaw sadiay.2 Ngem no maipapan iti paraangan nga adda iti ruar+ ti templo a santuario, laksidem dayta ket saanmo a rukoden, agsipud ta naited dayta kadagiti nasion,+ ket ibaddekdanto ti nasantuan a siudad+ iti uppat a pulo ket dua a bulan.+3 Ket tignayekto ti dua+ a saksik nga agipadtoda+ iti sangaribu dua gasut ket innem a pulo nga aldaw a sikakawesda iti tinakpil.”+4 Dagitoy insimbolo ti dua a kayo nga olibo+ ken ti dua a pagsaadan ti silaw+ ket agtaktakderda iti sanguanan ti Apo ti daga.+5 Ket no tarigagayan a dangran ida ti asinoman, rummuar ti apuy manipud kadagiti ngiwatda ket alun-onenna dagiti kabusorda;+ ket no tarigagayan a dangran ida ti asinoman, iti kastoy a pamay-an isu masapul a mapapatay.6 Addaan dagitoy iti autoridad a mangrikep iti langit+ tapno awan ti tudo nga agtinnag+ kabayatan dagiti aldaw ti panagipadtoda, ken addaanda iti autoridad kadagiti danum tapno pagbalinenda ida a dara+ ken tapno kabilenda ti daga iti tunggal kita ti pannaplit kas iti kasansan a tarigagayanda.7 Ket inton malpasdan ti panangsaksida, ti atap nga animal nga umuli manipud iti mangliwengliweng+ gubatennanto ida ken parmekenna ida ket papatayenna ida.+8 Ket dagiti bangkayda addanto iti akaba a dalan ti dakkel a siudad nga iti naespirituan a kaipapanan naawagan iti Sodoma+ ken Egipto, a nakailansaan met ti Apoda.+9 Ket dagidiay aggapu kadagiti ili ken kadagiti tribu ken kadagiti pagsasao ken kadagiti nasion+ buyaendanto dagiti bangkayda iti tallo ket kagudua nga aldaw,+ ket saanda nga ipalubos a maitanem dagiti bangkayda.10 Ket dagidiay agnanaed iti daga agrag-oda+ maigapu kadakuada ket agragragsakda, ket agpipinnatuloddanto kadagiti sagut,+ agsipud ta dagitoy dua a mammadto tinutuokda dagidiay agnanaed iti daga.11 Ket kalpasan ti tallo ket kagudua nga aldaw+ simrek kadakuada ti espiritu ti biag manipud iti Dios,+ ket nagtakderda kadagiti sakada, ket dakkel a buteng ti immapay kadagidiay makakitkita kadakuada.12 Ket nangngegda ti maysa a natbag a timek+ manipud langit a kunana kadakuada: “Umulikayo ditoy.”+ Ket immulida sadi langit iti ulep, ket nakita ida dagiti kabusorda.13 Ket iti dayta nga oras napasamak ti dakkel a ginggined, ket narba ti apagkapullo+ ti siudad; ket pito ribu a tattao ti napapatay babaen ti ginggined, ket nagbuteng dagiti natedda ket impaayda ti dayaw iti Dios ti langit.+14 Ti maikadua nga ay-ay+ naglabas. Adtoy! Ti maikatlo nga ay-ay um-umayen a sidadaras.15 Ket ti maikapito nga anghel pinuyotna ti trumpetana.+ Ket nagadda dagiti natbag a timek idiay langit, a kunkunada: “Ti pagarian ti lubong nagbalinen a pagarian ni Apotayo+ ken ni Kristona,+ ket agturayto kas ari iti agnanayon ken awan inggana.”+16 Ket ti duapulo ket uppat a panglakayen+ a situtugaw kadagiti tronoda iti sanguanan ti Dios inruknoyda dagiti rupada+ ket nagdaydayawda iti Dios,+17 a kunkunada: “Agyamankami kenka,+ Jehova a Dios, a Mannakabalin-amin,+ Daydiay adda ita+ ken adda idi, agsipud ta innalamon ti naindaklan a pannakabalinmo+ ket nangrugikan nga agturay a kas ari.+18 Ngem nagpungtot dagiti nasion, ket dimteng ti bukodmo a pungtot, ken ti naituding a tiempo maipaay kadagiti natay tapno maukomda, ken tapno itedmo ti gunggonada+ kadagiti adipenmo a mammadto+ ken kadagiti sasanto ken kadagidiay agbuteng iti naganmo, dagiti babassit ken dagiti dadakkel,+ ken tapno dadaelem+ dagidiay mangdaddadael iti daga.”+19 Ket naluktan ti templo a santuario ti Dios nga adda idiay langit,+ ket ti lakasa+ ti tulagna nakita iti templona a santuario.+ Ket nagadda dagiti kimat ken dagiti timek ken dagiti gurruod ken maysa a ginggined ken dakkel nga uraro.


text:
Online a Biblia | BARO A LUBONG A PATARUS TI NASANTUAN A KASURATAN
Kayatmo a basaen daytoy nga artikulo iti %%?
Proverbio 8:1-36
8 Saan aya a ti sirib agpukpukkaw,+ ket ti panangilasin iyes-esngawna ti timekna?+2 Iti tapaw dagiti kangatuan,+ iti igid ti dalan, iti nagsangaan dagiti dana, nagsaad dayta.3 Iti sikigan dagiti ruangan, iti wangawangan ti ili,+ iti daramuangan dagiti pagserkan ipukpukkawna a sipipigsa:+4 “Kadakayo, O tattao, umaw-awagak, ket ti timekko maiturong iti annak ti tattao.+5 O dakayo nga awanan kapadasan, itarusanyo ti kinasaririt;+ ket dakayo a maag, itarusanyo ti puso.+6 Umimdengkayo, ta sawek ti maipapan iti kangrunaan a bambanag,+ ket ti panaglukat dagiti bibigko maipapan iti kinapalungdo.+7 Ta kadagiti nababa a timek mangisao ti ngadasko iti mismo a kinapudno;+ ket ti kinadangkes nakarimrimon kadagiti bibigko.+8 Ti amin a sasao ti ngiwatko addada iti kinalinteg.+ Awan ti tiritir wenno killo kadakuada.+9 Umisoda amin iti daydiay makailasin, ken nalinteg kadagidiay makasarak iti pannakaammo.+10 Awatenyo ti disiplinak ket saan a ti pirak, ken pannakaammo imbes a napili a balitok.+11 Ta ti sirib nasaysayaat ngem dagiti korales,+ ket amin a sabsabali a pakaragsakan saanda a maipada iti dayta.+12 “Siak, ti sirib, nagtaengak a kadua ti kinasaririt+ ket sarakek uray ti pannakaammo maipapan kadagiti pannakabael nga agpanunot.+13 Ti panagbuteng ken Jehova kaipapananna ti pananggura iti dakes.+ Ginurak ti panangitan-ok iti bagi ken panagpannakkel+ ken ti dakes a dalan ken ti balusingsing a ngiwat.+14 Addaanak iti pammatigmaan+ ken praktikal a kinasirib.+ Siak—ti pannakaawat;+ addaanak iti kinamannakabalin.+15 Babaen kaniak agtultuloy nga agturay ti mismo nga ar-ari, ket dagiti met laeng nangato nga opisial agtultuloyda a mangikeddeng iti kinalinteg.+16 Babaen kaniak dagiti met laeng prinsipe agtultuloyda nga agturay kas piprinsipe,+ ket dagiti natan-ok manguk-ukomda amin iti kinalinteg.+17 Dagidiay mangay-ayat kaniak ayatek,+ ket dagidiay mangsapsapul kaniak isuda ti makasarak kaniak.+18 Adda kaniak ti kinabaknang ken dayag,+ dagiti pagtatawidan a gameng ken kinalinteg.+19 Ti bungak nasaysayaat ngem iti balitok, ngem uray pay iti napasudi a balitok, ken ti apitko ngem iti napili a pirak.+20 Magnaak iti dana ti kinalinteg,+ iti tengnga dagiti dalan ti panangukom,+21 tapno ipatagikua ti sanikua kadagidiay mangay-ayat kaniak;+ ket dagiti kamaligda pagtalinaedek a sipupunno.+22 “Ni met laeng Jehova pinataudnak kas ti punganay ti dalanna,+ ti kauunaan kadagiti gapuananna iti nabayagen a tiempo.+23 Naisaadak manipud tiempo a di nakedngan,+ manipud iti pangrugian, manipud kadagiti tiempo nga immun-una ngem iti daga.+24 Idi awan pay dagiti nadanum a yuyeng naipasngayak a kasla nabuyogan kadagiti panagpasikal,+ idi awan pay dagiti ubbog nga aduan unay iti danum.25 Sakbay a naisaad dagiti mismo a bantay,+ nga immun-una ngem kadagiti turod, naipasngayak a kasla nabuyogan kadagiti panagpasikal,26 idi saanna pay nga inaramid ti daga+ ken dagiti nalayang a tay-ak ken ti umuna a paset dagiti tapok ti nabunga a daga.+27 Addaak sadiay idi insaganana ti langlangit;+ idi nangikeddeng iti sirkulo iti rabaw ti nadanum a yuyeng,+28 idi pinatibkerna dagiti aripuno ti ul-ulep iti ngato,+ idi pinapigsana dagiti ubbog ti nadanum a yuyeng,+29 idi impasdekna maipaay iti baybay ti bilinna a ti met laeng dandanum saan a rebbeng a lumabes iti bilinna,+ idi inkeddengna dagiti pamuon ti daga,+30 iti kasta addaak idi iti sibayna kas nasigo a managobra,+ ket siak daydiay pakaay-ayatanna unay+ iti inaldaw, yantangay maragragsakanak iti sanguananna iti isuamin a tiempo,+31 yantangay maragragsakan iti nabunga a disso iti dagana,+ ket ti bambanag a pakaay-ayatak mainaig iti annak ti tattao.+32 “Ket ita, O annak, umimdengkayo kaniak; wen, naragsak dagiti mangsalimetmet iti mismo a daldalanko.+33 Umimdengkayo iti disiplina ket agbalinkayo a masirib,+ ket dikay mangipakita iti aniaman a panagliway.+34 Naragsak ti tao nga umim-imdeng kaniak babaen ti panagtalinaedna a siririing kadagiti ruanganko iti inaldaw, babaen ti panagbantayna kadagiti bautek dagiti pagserkak.+35 Ta daydiay makasarak kaniak pudno unay a makasarakto iti biag,+ ket makagun-od iti naimbag a nakem manipud ken Jehova.+36 Ngem daydiay bumiddut kaniak rangranggasanna ti kararuana;+ amin dagidiay nakaro ti pananggurada kaniak isuda ti agayat ken patay.”+


text:
Gitara
Ti gitara ket ti nadayeg nga instrumento ti musika a makaramid ti uni babaen ti panagay-ayam kadagiti (kadawyan) innem a kuerdasna ket aguni babaen ti akostiko wenno babaen ti elektroniko nga amplipikador (para iti maysa nga akostiko a gitara wenno ti maysa nga elektroniko a gitara). Daytoy ket kadawyan nga inay-ayam babaen ti panagkutengteng wenno panagkettel kadagiti kuerdas iti kanawan nga ima bayat a kulilien dagiti kuerdas iti kanigid nga ima. Ti gitara ket tipo ti kordopono, ken tradisional a naaramid manipud ti kayo ke naikkan nakuerdasan iti nailon wenno paslep ken maisalumina manipud kadagiti sabali a kodopona babaen ti pannakaaramidna ken panagtempla. Ti moderno a gitara ket inyunaan babaen ti lute, ti vihuela, ti uppat a kurso a Renasimiento a gitara, ken ti lima a kurso a baroko a gitara, amin dagitoy ket nakaited ti panagrang-ay ti moderno nga instrumento ti innem a kuerdas.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Denyer, Ralph (1992). The Guitar Handbook. Dagiti naipangruna a kontributor - Isaac Guillory ken kada Alastair M. Crawford (Napno a nabaliwan ken napabaro nga ed.). Londres ken Syndey: Pan Books. ISBN 0-330-32750-X.
- Gioia, Joe. The Guitar and the New World: A Fugitive History 254 pp.
- French, Richard Mark (2012). Technology of the Guitar. New York; Heidelberg: Springer Verlag. ISBN 978-1-4614-1920-4.
- Sethares, William A. (2011). "Alternate tuning guide". Madison, Wisconsin: Unibersidad ti Wisconsin; Departamento ti Inhenieria ti Elektriko. 2010 PDF a bersion babaen ni Bill Sethares. Naala idi 19 Mayo 2012.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Gitara iti Wikimedia Commons
- Adu a pakaammo para iti gitara
- Panagsiim ti Kaduogan a Nakuerdasan ti Innem a Gitara
- Dagiti pisika ti gitara
- Arkibo ti Internasional a Panagsukisok ti Gitara
- Ti Gitara,


text:
Honolulu
Ti Honolulu /hoʊnoʊˈluːluː/ ket isu ti kapitolio ken ti kaaduan ti populasion a siudad iti estado iti Hawaii.a[›] Ti Honolulu ket isu ti akin-abagatan unay a kangrunaan a siudad ti Estados Unidos. Nupay kasta ti nagan a "Honolulu" mangipatudo ti urbano a lugar idiay akin-abagatan a daya nga aplaya iti Oahu, ti siudad ken gobierno ti probinsia ket naitipon a kas ti Kondado ti Honolulu a daytoy ket sakupenna ti intero nga isla. Para kadagiti estadistika a kapanggepan, tiOpisina ti Senso ti Estados Unidos ket mabigbiuganna ti urbano a paset iti Honolulu a kas ti senso a nainaganan a lugar.[1] Ti Honolulu ket maysa a kangrunaan a sentro ti busbos kadagiti is-isla iti Taaw Pasipiko. Ti populasion iti Senso-nainaganan a lugar ket 390,738 idi 2010 a senso, bayat a ti populasion iti siudad ken probinsia ket953,207 idi. Ti Honolulu ket isu ti kaaduan ti populasion a kapitolio ti estado a minaig ti populasion ti estado. Iti Pagsasao nga Hawayano, ti Honolulu ket kayatna asaoen ket ti "nalinongan a luek" wenno "ligar a paglinongan". Ti siudad ket isun ti kapitolio dagiti is-isla ti Hawaiia manipud idi 1845 ken nakaala ti pakasaritaan a kabigbigan sakbay ti panag-raut dagiti Hapon idiay Pearl Harbor nga asideg ti siudad idi Disiembre 7, 1941, ken kas isu tinakaipasngayan ni Barack Obama, ti maika-44 ken agdama a Presidente iti Estados Unidos.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti siudad nga addaan ti 100,000 wenno adadu pay a populasion idi 2000 a nairanggo babaen ti populasion tunggal maysa a kuadrado milia, 2000 iti abesedario a panagurnos". Opisina ti Senso ti Estados Unidos, Populasion a Panakabingbingay. Hulio 10, 2008. Naala idi Hulio 13, 2008.
- ^ "Sertipikasion ti Panakaipasngay: Barack Hussein Obama II, Agostot 4, 1961, 7:24 PM, Honolulu" (PDF). Departamento iti Salunat, Estado itif Hawaii. Ti White House. Abril 27, 2011. Naala idi Abril 27, 2011.
Dagit isilpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Honolulu iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Honolulu manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Opisial a sitio ti Siudad ken Kondado ti Honolulu