text:
Saint-Rémy-de-Provence
Ti Saint-Rémy-de-Provence (Provençal Oksitano: Sant Romieg de Provença iti klasiko ken Sant Roumié de Prouvènço iti Mistraliano a panangibagbaga) ket maysa a komuna ti Bouches-du-Rhône a departamento idiay akin-abagatan a Pransia.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Saint-Rémy-de-Provence ket mabirukan idiay 20 km (12 mi) nga abagatan ti Avignon, iti amianan ti kabanbantayan ti Alpilles.
Klima[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti klima idiay Alpilles ket naipanunotan a Mediteraneo. Ti panaglalam-ek ket naalumaymay ken namaga, ken ti kalgaw ket napudot ken namaga. Ti kangatuan a natimbeng a nairehistro a temperatura iti Hulio ken Agosto ket 29 °C (84 °F), ket ti kababaan iti Disiembre ken Enero ket 3 °C (37 °F). Ti katuduan ket ti bulan ti Enero nga adda ti natimbeng a 7 nga aldaw ti panagtudtudo, a no maipada ti Hulio, ti kamagaan abulan, nga adda ti natimbeng a 2 nga alaldaw a panagtudtudo. Ti rehion ti Alpilles ket makaawat ti ad-adu a panagtudtudo ngem ti Pranses a Rivera, nga 1–2 cm nga ad-adu iti tungngal maysa a tawen.
Populasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Saint-Rémy-de-Provence iti Wikimedia Commons


c: text/html

text:
Plantilia:Ammom kadi/Marso 9< Plantilia:Ammom kadi
- ... a ti tukak (nailadawan) ket adda dagiti agarup a 4,800 a nairehistro a sebbangan a pakaibilangan dagiti sumurok a 85% iti sibibiag a sebbangan ti ampibia?
- ... a ti mais ket isu ti kaaduan a naimulmula nga apit ti bukbukel iti Kaamerikaan ken adda dagiti 332 a riwriw a metriko tonelada a tinawen a tinaltalon idiay Estados Unidos?
- ... a ti Arkea ket naiklase idi kadagiti bakteria a kas dagiti prokariote (wenno Pagarian ti Monera) ken nanaganan dagitoy iti arkeabakteria?
- ... a ni Joseph Haydn ket kankanayon a tinawtawagan nga isu ti "Ama ti Simponia" ken "Ama ti Kuerdas a Kuarteto"?
- ... a ti mineral ket adda dagiti sumurok a 4,900 a kita ken sumurok a 4,660 kadagitoy ket napasingkedan babaen ti Sangalubongan a Gunglo ti Mineral?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
CAOAYAN, Ilocos Sur – Indanon ti maysa a konsehal iti sangguniang bayan ditoy ti reklamo dagiti mannalon a peke ti nagatangda a ganagan.
Segun ken ni Konsehal Joe Llanes, reklamo dagiti mannalon a saan a nagpaut ti panaglangto dagiti mulada a pagay kalpasan ti panagganaganda, saan a kas iti napalabas a nadaras a rimmukbos ti raepda.
Kiniddaw ni Llanes iti pangulo ti komite ti agrikultura ti panangipaayna iti atension iti daytoy a reklamo dagiti mannalon.
Nupay kasta, saan a nadakamat ti nagan ti nagatang dagiti mannalon a mapapati a peke a ganagan.#


text:
Periodiko a lamisaan dagiti elemento
Ti periodiko a lamisaan dagiti elemento ket listaan dagiti amammo nga atomos. Iti lamisaan (pakaammo) dagiti elemento ket naikabilda a naurnosan babaen dagiti Atomiko a numero a mangrugi iti kababaan a numero. Ti atomiko a numero ti maysa nga elemento ket kapadana ti bilang dagiti elektron wenno dagiti proton iti dayta a maitudtudo nga atomo.
Iti lamisaan ti periodiko dagiti elemento ket naur-urnosda kadagiti punto ken grupo.
Ti maysa nga aray dagiti elemento iti labes ti lamisaan ket makunkuna a maus a punto. Ti tunggal maysa a punto ket addaan dagiti numero:manipud ti 1 aginggana ti 7. Ti umuna a punto ket addan laeng ti 2 nga elemento dagitoy ket ti hidróheno ken helio. Ti maika-2 a punto ken maika-3 a punto ket addaan dagitoy a dua kadagiti 8 nga elemento. Dagiti dadduma ken sumaganad a punto ket atatiddog da.
Ti maysa a tukol dagiti elemento a pababa ti lamisaan ket makunkuna a grupo. Adaan dagiti 18 a grupo iti pagalagadan a periodiko a lamisaan. Ti tunggal maysa a grupo ket addaan ti maysa a numero manipud ti 1 aginggana ti 18. Dagiti elemento iti maysa a grupo ket addaanda kadagiti elektron nga agpapada a naurnos, a daytoy ket mangited kaniada ti agpapada a kimiko a tagikua. Kas pagarigan, ti grupo nga 18 ket naamamuan a kas ti natakneng nga alingasaw gapu ta dagitoy ket alingasaw da amin ken saanda a mabalin a mairaman kadagiti sabsabali nga atomo.
Ti periodiko a lamisaan ken mabalin nga usaren dagiti kimiko tapno mapaliiwanda dagiti pagtulada, ken dagiti minaig a nagbaetan dagiti elemento. Kas pagarigan, dagiti elemento iti baba ken ti adayo a kanigid iti lamisaan ket kaaduan kadagitoy ket metaliko, ken dagiti elemento iti ngato a kanawan ket isuda ti kabassitan a metaliko.
Adda tallo a sistema dagiti grupo a numero; ti maysa ket agus-usar ti Arabiko a numero ken dagiti sabali a dua ket agus-usarda Romano a numero. Ti Romano a numero a nagnagan ket isu dagitoy ti immuna nga inus-usar ken dagitoy to tinawtawid a nagnagan; ti Arabiko a nagnagan ket isu dagitoy ti kabarbaro a nagnagan a nga ususaren ken inampon ti Internasional a Kappon iti Puro ken Naidangep a Kimika (Ingles: International Union of Pure and Applied Chemistry ((IUPAC)). Ti IUPAC a nagnagan ket kinabuksilan a panagsukat ti dan a Romano a numero a sistema gapu ta dagitoy ket agus-usar da ti agpapada a nagnagan nga agipalpalawag ti sabsabali a banbanag a dagitoy ket kadawyanda a makaallilaw.
Ti periodoko a lamisaan ket pinarnuay ken inurnos babaen ti Ruso a kimiko a ni Dmitri Mendeleev idi 1869.
Dagiti linaon[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy a kadawyan a panakaurnos ti periodiko a lamisaan ket ilasinna dagiti Dagiti lantanido (lanthanoids) ken Dagiti aktinido (actinoids) (ti f-a lapped) manipud kadagiti sabsabali nga alemento. Ti nalawa a periodiko a lamisaan ket iramanna ti f-a lapped. Ti naigay-at a periodiko a lamisaan ket agnayon ti maika-8 ken maika-9 a puntos, agiraman ti f-a lapped ken aginayon ti teoriko a g-a lapped.


text:
Tagibien Met Dagiti Raep
Tagibiem dagiti raepmo tapno tagibiendakanto met babaen ti nalablabon nga apit.
KAS iti ubing, nasken met a tagibien dagiti raep tapno nasalun-at a dumakkel ken napintas ti takderda. Paset ti panangtagibi kadagiti raep ti panangisayangkat iti umno a wagas ti panagpadanum, panagganagan, ken panangsalaknib kontra kadagiti sakit ken peste. No maaramid dagitoy, dakdakkel ti posibilidadna a nalablabon ti maapit.
Iti panagpadanum, nasken nga umdas ti kaadalem ti talon manipud maysa agingga’t tallo nga aldaw kalpasan ti panagraep. Kadagiti mapaspasayakan a talon, manteneren ti 2 a sentimetro (cm) a kaadalem ti danum, idinto a 1 cm met ti kaadalemna no nagaramat kadagiti palakay a napatanor iti dapog a wagas ti panagbunubon.
Nasken a mailayon ti 3 agingga’t 5 cm a kaadalem ti danum iti rugrugi ti panawen a panagbaludbod dagiti mula (early vegetative stage) sa yadalem iti 5 cm inton kapigsada nga aggipi agingga iti mangrugidan nga agsabong. Ngem laglagipen a paes-esan ti talon manipud maysa agingga’t dua a lawas sakbay ti panagapit.
Apay a nasken nga iwayat daytoy a teknik ti panagpadanum? Ngamin, kritikal daytoy umuna a 10 nga aldaw kalpasan ti panagraep ta itoy a panawen a mangrugin nga agtubo dagiti bukel dagiti ruot a naigamer iti pinagayan. Isu a nasken a manteneren ti umno a kaadu ti danum iti talon tapno makontrol ti panagtubo dagiti ruot.
Iti met panawen ti panagsabong dagiti pagay, nasken nga estrikto a mamantener ti nadakamat a kaadalem ti talon no kayat a namsek dagiti tumpuar a dawa. No maimutan dagiti pagay iti danum kadagitoy a panawen, adda posibilidadna a tumpuar dagiti eppes a dawa wenno, no adda man nagyan dagitoy, kadawyan a nakuttong dagiti bagasda.
Mabalinton a paes-esan ti talon inton mangrugin nga agamarilio ti kolor dagiti dawa. Ngem ininuten a paes-esan ti talon tapno malapdan ti pannakaparnuay dagiti saan a matangkenan a dawa ken narasi a bagas daytoy. Adda met pagdaksan ti maibayag a panagpaes-es iti talon ta pabayagenna ti panagluom ken panagtangken dagiti dawa.
Kadagiti talon nga agpannuray iti tudo, nasaysayaat no adda kanal nga asideg iti sinilong a pagurnongan iti danum no panawen ti tudtudo. Umdasen ti 1,500 a metro kuadrado a kali a pagurnongan iti danum tapno masuplayan ti kasapulan ti maysa nga ektaria a pinagayan iti panawen ti kalgaw. Manamnama a makaited daytoy iti apit nga agarup 75 a kaban nga irik ken agarup 50 a kilo a lames ti maapit no mapupokan pay iti tilapia, karpa, wenno paltat.
Panagganagan
Inton’ agganagan, paes-esan bassit ti pinagayan agingga a daytay umdas laeng a mangrunaw iti ipuruak a ganagan. Ngem saanyo a sobsobraan ti panangpaes-esyo iti talon amangan no mamagaan met daytoy.
Iti panagtutudo man wenno kalgaw, agipuruak wenno agiwaris (side dress) iti 2 a sako a Urea
manipud 5 agingga’t 7 nga aldaw sakbay a tumpuar dagiti dawa.
Kadagiti barayti ti pagay a biit a maapit ken intunek ti pannakaimulada, agipuruak iti Urea manipud 45 agingga’t 50 nga aldaw kalpasan ti panagmula, idinto a manipud 55 agingga’t 60 nga aldaw met ti panagipuruak iti Urea para kadagiti barayti a nabaybayag bassit ti aldaw a panagtangkenda.
Diyo isaysayangkat ti top dress (panagipuruak iti ganagan iti ngatuen dagiti bulong) aglalo no nabasa dagiti bulong dagiti mula wenno no adda manamnama a tudo a sumangbay. Iti kasta, saan a dumket ti abono kadagiti bulong a pakaigapuan ti kasla pannakauramda. Aggaik met kalpasan nga agganagan.
Saluadan Dagiti Mula Kontra iti Peste ken Ruot
Mangrugi a dumarup dagiti peste nga insekto inton’ mangrugin nga agbaludbod dagiti mula, agraman ti panagtubo dagiti ruot a kainnagaw dagiti pagay kadagiti maited a sustansia iti daga. Nasken ngarud ti umno a wagas ti pannakataming dagitoy tapno dida apektaran ti manamnama a kaadu ti apit.
Pagarigan, gagangayen a parikut dagiti mannalon ti nasapa a panagtubo dagiti ruot iti pinagayan. Isu nga agpasuyotda iti pakpakauna nga erbisidio manipud 3 agingga’t 4 nga aldaw kalpasan ti panagraep (AKP). Iti Ingles, maawagan dagitoy nga erbisidio iti pre-emergence herbicides.
Ngem adda dagitay klase ti ruot a naadur iti erbisidio. Isu a nasken a maparut laengen dagitoy sakbay nga umaduda. Mabalin a makontrol dagiti ruot babaen ti umno a wagas ti panagpadanum. Pagarigan, iti rugrugi pay laeng ti panawen a panagbaludbod dagiti pagay, yadalem ti danum iti manipud 3 agingga’t 5 cm. Ti kritikal a panawen a panangkontrol iti panagtubo dagiti ruot ket manipud 25 agingga’t 35 nga aldaw kalpasan ti panagraep.
Iti met biang dagiti peste nga insekto, dakkel ti epekto ti panaggigiddan dagiti mannalon nga agraep tapno makontrol dagitoy wenno maikabassit ti dagupda iti pinagayan. Nasken nga agtutulag dagiti mannalon iti maysa a lugar tapno aggigiddanda nga agraep iti uneg laeng ti maysa a lawas. No saan nga aggigiddan dagiti mannalon nga agraep, saan a maibusan dagiti peste iti taraonda iti makatawen. Umakar ngamin dagiti peste manipud kadagiti maapapit a pinagayan kadagiti mula a mangrugrugi pay laeng nga agbaludbod.
Iti nasapa a panawen a panagbaludbod dagiti pagay (gagangay a manipud 30 agingga’t 40 AKP), saan a masapul nga agisprey iti ania man pestisidio ta awan unay ti serioso nga epekto dagiti peste kadagiti mula. Kabaelan ngamin ti mula a suktan dagiti nadadael a bulongna kalpasan laeng ti makalawas.
No dagiti ngilaw ti pagay ti immatake, saan pay laeng nga agis-isprey. No met makita nga adda pakpakauna a dadael nga insangbay ti igges a manglukot iti bulong ti pagay (leaf folder), saan pay laeng agpaspasuyot iti umuna nga 40 AKP. No met adda dagiti berde a legleg (green leafhopper) dikay agis-isprey no awan ti makita a pagay iti aglawlaw a naapektaran iti sakit a tungro wenno no naresistensia la ketdi iti tungro ti naaramat a barayti.
No adda dagiti pugot a legleg (brown planthopper) ken dadduma pay a peste nga insekto, kaskasdi a dikay pay laeng agpaspasuyot iti umuna a 30 aginggat’ 40 AKP. Umdasen dagiti naimbag nga insekto, kas iti lawwalawwa, sipitsipit, ken billubillo, a mangpaksiat kadagitoy. Kabaelan dagiti naimbag nga insekto a paksiaten ti kumutukot nga igges (stemborer) ken dagiti itlog daytoy.
Ngem no nangrugin a nagraira dagiti sakit, saanen a maagasan daytoy. Nasken ngarud a malapdan dagiti sakit sakbay nga umatakeda iti pinagayan. Babaen daytoy ti panagmula iti regular a panawen, panagaramat kadagiti naresistensia a barayti, umno a kaaddayo dagiti raep, panagdaldalus iti pinagayan ken umno a wagas ti panagganagan ken panagpadanum.—O
Nasken nga umno ti kaadalem ti talon manipud 1 agingga’t 3 nga aldaw kalpasan ti panagraep.
Kritikal ti umno a kaadu ti danum iti umuna a 10 nga aldaw kalpasan ti panagraep.
Saan pay laeng agpaspasuyot iti insektisidio iti umuna ngaa 40 nga aldaw kalpasan ti panagraep.
Paruten laengen dagiti ruot iti nagbabaetan dagiti mula sakbay nga umaduda.
Ti igges a manglukot iti bulong ti pagay.


text:
Antipolo
Ti Siudad ti Antipolo ket maysa a primera klase a siudad iti probinsia ti Rizal iti Filipinas. Ti siudad ti kapitolio ti Rizal. Kaaduan a paset ti Antipolo ti masarakan iti dumaya a bakbakras ti Kabambantayan ti Sierra Madre ket nawaya a matannawagan manipud ditoy ti pakabuklan ti Metro Manila.
Dagiti linaon
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti Antipolo ket nabingbingay a politikal iti 16 a barbaranggay.[2]
- Calawis
- Cupang
- Dela Paz (Pob.)
- Mayamot
- San Isidro (Pob.)
- San Jose (Pob.)
- San Roque (Pob.)
- Mambugan
- Bagong Nayon
- Beverly Hills
- Dalig
- Inarawan
- San Juan
- San Luis
- Santa Cruz
- Muntingdilaw
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Rizal". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 30 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Rizal". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 15 Agosto 2014.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Siudad ti Antipolo iti Wikimedia Commons
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Komentario ni Melvin Bandonil
Ibilang koma a karit iti kinapudno imbes a duron-pannakaimameg ti imbitla ni US Ambassador Harry Thomas iti forum dagiti hues ken government officials a 40% kadagiti lallaki a ganggannaet a turista nga umay ditoy pagilian ket sex ti gagarada. Inawagan ti ambassador daytoy a sexual tourism ket ginuyugoyna ti abilidad ken kabaelan dagitoy hues a mangpugipog daytoy a sakit nga immatakar iti gimong. Maysa a bitla a nangipaay iti ‘nabangles a raman ti chicken joy’ a programa ti turismo.
Ti makunami, imbes nga irikiar dagiti agtuturaytayo daytoy nga awanan kinapudnona, usigenda ket ken agtignayda nga agimbestigar no adda kinapudnona wenno awan ta saan met ngata nga imbitla ti ambassador dayta iti forum dagiti hues ken government officials no agparpardaya laeng. Kas itay kunadan, no adda, apuy adda asuk. Ti makirinnikiar ket saan a makatulong iti yaabante ti programa ti turismo.
Panunoten koma dagiti agtuturaytayo no apay a daytoy ti imbitla ti madaydayaw nga ambassador iti sanguanan dagiti hues ken nangdakamatanna pay kadagiti kurap nga opisial. Nalawag nga ammo ni Ambassador Tomas ti kurapsion a mapaspasamak iti pagilian. Nakababain ken saan a maipagpannakkel daytoy a sinaona, ngem saan koma nga awanen ti posibilidadna ta saan met ngata nga agsao no awan ti nagbatayanna.
Segun iti ambassador, ‘visible sex trade’ ti mapaspasamak. Saanen a kurimed no di ket lantaranen ti kayatna a sawen, banag a saanen nga ang-angaw pay. Ipakita koma dagiti agtuturaytayo babaen ti aramid a dida kanunongan ti sex trade ti pagilian imbes a makirinnikiarda.
Iti paniriganmi, saanen a maiparbeng a kuestionaran no sadino ti nangalaan ni Ambassador Thomas iti estatistika nga inaramatna. Pudno man wenno saan ti naibagana, maysa koma a pangriing daytoy nga imbitlana. Pangriing tapno dagiti nakaturog wenno nagtuglep nga addang ti turismo ket mapasayaat pay.
Iti pagilian ti Cambodia, agkaiwara dagiti pakdaarsa kadagiti turista a mabasa kadagiti strategic areas ken pampubliko a CRs, dagiti naikabit a posters ken babasaen maipanggep iti nainget a sursuroten ti pagilianda iti pannakaiparit ti sex trade ken pedophilia.
Saan a maar-aramid daytoy iti pagiliantayo. Nupay adda dagiti sumagmamanon a natiliwan, awan ti naaramid nga addang tapno mapungtil koma ti irarangpaya daytoy nga aramid.
Nagsuek ti turismo iti pagiliantayo iti napalabas a tawen no maikumparar kadagiti kaarrubana a nasion. Apay a nagsuek? Nagkamtud la ketdi dagiti addang a naisaruag.
Agtalekkami iti kabaelan ni Sekretario Ramon Jimenez iti advertising, lalo ket nalatak unayen ti chicken joy nga isuna ti makingapuanan ti pannakaiyam-ammo daytoy a produkto iti publiko.
Aramidenna koma ti maiparbeng a ‘panangilako’ ti turismo nga awan ti kalaokna a sex trade wenno visible sex trade kas nasao ni Ambassador Thomas. Makapatuleng a denggen dayta, isu a kasapulan ti madagdagus ken kongreto a tignay maikontra iti daytoy.
Saan koma a lisian ken liklikan dagiti agtuturaytayo ti isyo ta agingga nga adda gumaygayebgeb a beggang iti sirok ti matuntuno a karne, makasinit daytoy ket narigat a piduten babaen ti ramay.
Agingga iti adda dillaw a mapasamak, narigat nga umaddang ti gagem a panangilako ti pagilian kadagiti turista. Sangkausitto latta ti mailgatna gapu iti negatibo a dillaw a mangimameg iti panggep.
Ngarud ti makunami, saantayo koma a pagimbubulsekan dagiti negatibo a pammaliiw no di ket agpaayda a pammalagip iti nagkamtudantayo iti pannakaidur-as ti turismo.
Kas nakunamin, saan a maiparbeng ti makirinnikiar iti timpuar nga isyo. Aramiden ketdi dagiti umiso nga addang a mangpadur-as pay ti turismo nga awanan iti negatibo a dillaw.
Aramiden ketdi a makaay-ayo ti pagilian babaen kadagiti naisangsangayan a buya, ugali, tradision ken pammati a naigamer iti kinaasino ti pulitayo.#


text:
Tuesday, March 22, 2016
SKILLS TRAINING ON HOG FATTENING CUM MEAT PROCESSING, NAIRUGI
Cabugao, Ilocos Sur – Nairugi ti tallo nga aldaw a panagsanay dagiti 100 a 4 Ps Beneficiaries iti Barangay Aragan, Arnap. Bato, Cael-layan, Catucdaan, Cuantacla, Cuancabal, Daclapan, Dardarat, Lipit, Maradodon, Marga-ay, Nagsincaoan, Namruangan, Pila, Pug-os, Quezon, Reppa-ac, Rizal, Sagayaden, Sisim, ken Turod, Cabugao, Ilocos Sur iti Marso 21-23, 2016 ket naangay ti umuna nga aldaw ti panagsanayda iti Rizal Park, Brgy. Rizal, Cabugao, Ilocos Sur.
Umabot ti 100 a 4 Ps Trainees ti naiprograma nga agpartisipar kadaytoy a kurso nga igannuat ti Sustainable Livelihood Program (SLP) ti DSWD ken nakikammayetan ti LGU-Cabugao nga idauluan ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. ken ti Department of Trade and Industry (DTI) para kadagiti makasapul ti panggedanda a marigrigat nga umili kadagiti Barangay ti ili.
Iti nasao a panagrugi ti panagsanay, nagatendar da MSWD Officer Mrs. Lydia S. Gazmen; Mrs. Wilma S. Cruz, Focal Person ti SLP Cabugao; Miss Aida S. Cueto ken ni Mr. Dennis P. Aguimbag, SLP-PDO ti SLP-DSWD kasta metten kadagiti Staff ti MSWDO-Cabugao ken ti 4 Ps Municipal Link-Cabugao.
Nagdemonstrar met dagiti lima a pannakabagi ti University of Northern Philippines (UNP) Extension Services Office/College of Hospitality & Tourism Management - Vigan City iti pannakaisuro dagiti inna kadaytoy a livelihood training. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 10:09 AM
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Kolum ni Jobert M. Pacnis
(Tuloyna)
Daytoy a panagkuti nga agpalaud dagiti fault line ket agtultuloy depende iti aktibidad ti Benham rise, segun pay kadagiti eksperto.
Ngem saanna a kayat a sawen a bin-ig wenno pasig a pakadadaelan ti ipaay ti Benham rise iti pagilian. Ad-adu nga amang ti pagimbagan.
Segun iti panagsukisok, namnamsek ti Benham rise kadagiti corals (agasem dayta 120 a porsiento?) a naed dagiti nadumaduma nga species ti ikan (wenno marine life) ken dadduma pay a taraon. Iti kalawa ken kapuskolna, saan ngarud nga asi-asi laeng dagiti adda ditoy a mabalin a pagbiagan.
Kinapudnona, idi un-unana a panawen, sakbay ti panagsakup dagiti ganggannaet, paseten ti kultura ken biag dagiti taga-Catanduanes daytoy a Benham rise. Ditoyda a nagkalkalap iti taraonda. Nadakamat pay kadagiti literaturada kas kadagiti istoria, dandaniw ken pasintawi. Iti agdama, kaaduan kadagiti ikan a makalapan dagiti Catandunganon ti agtataud iti Benham rise nga am-ammo iti lokalidadda a Kalipung-awan (kayatna a sawen, liday iti naiputputong a disso).
Iti inwayat dagiti otoridad a panagsukisok, malaksid a nabaknang ti Benham rise kadagiti taraon, nabaknang pay daytoy kadagiti mineral ken deposito a gas. Saan laeng a dayta. Iti pannakaduktalda kadagiti timmangken a methane, dakkel ti pammatida nga adu met ti deposito a lana iti tukot daytoy.
Dakkel kano ngarud ti posibilidadna a sukat ti Malampaya gas station. Ket no kasta, manamnama ti pannakapataud ti pagilian iti naan-anay a suplayna iti enerhia. Di kad’ nalaklakanto ti pagbayad iti kuriente? Anian a nagpintas a damag, wenno sagut dayta!
Mainaig itoy, dua a pagilian, Japan ken Korea, ti dagus a nangipakaammo iti gagemda a makitinnulong iti naun-uneg pay a panangadal iti Benham rise. Patienda nga adu pay ti kinabaknang a sabsabali iti tukot daytoy.
Ngem napintas ti pagtaktakderan ti pagilian. No sumrek dagitoy a pagilian iti saritaan, masapul nga agpatinggada laeng iti panangadal iti mabalin nga epekto ti Benham rise iti pagilianda no kasta nga adda panagkutina. Saan ket nga agnegosioda, wenno aramaten ti Benham rise iti negosio a kayatda a serken. Ikarkararagtayo ngarud a saanto a maakkal daytoy a pagtaktakderan ti pagilian. Masapul met, a, a datayo nga umili ti mairanud kadagiti rekursos iti ikubtayo. Saan a pagum-umaan dagiti ganggannaet ket datayo pay ti kasla makilimlimos iti grasia nga itden dagiti kinabaknangtayo a sagut ti nakaparsuaan.
Nupay kasta, masapul latta nga igunamgunam ti agdama a henerasion, saan laeng a ti gobierno, ti pannakabalanse ti amin. Saan nga abusuen, dadaelen, ti Benham rise para iti kabukbukodan a pagimbagan. Laglagipen nga oras a madadael, narigaten wenno saanen a maisubli pay iti dati a kalalangana.
Iti met gobierno, dina koma isuko kadagiti sabsabali ti pannaka-explore ti nasao a gamengtayo. Mamatiak a kabaelantay’ unay nga isayangkat wenno aramiden dayta. Addaantayo kadagiti agkakalaing nga eksperto, ramramit, sirib ken panagayat tapno agballigi ti husto a panagadal iti nasao a disso.
Ala, ngarud, sakbay nga agragsaktayo kadaytoy a gamengtayo, pagyamanantayo ti Dios a nangisagut. Ayatentayo koma. Saan nga abusuen. Kas nakuna itayen, masapul a balansiado ti amin nga addang. Saan koma a maisakripisio ti nakaparsuaan para laeng iti apagkanito a nam-ay.#


text:
Pagsasao a Lavukaleve
Ti pagsasao a Lavukaleve ket maysa kadagiti uppat a sasao a Tengnga a Solomon ti Is-isla ti Solomon. Daytoy ket naipagpagarup a nagtaud manipud kadagiti pagsasao a naisasao idiay Is-isla ti Solomon sakbay ti pannakaiwarwaras dagiti ad-adu a sasao nga Austronesio. Ti nagan aLavukaleve ket nagtaud manipud iti etnonimo a Lavukal. Dagiti Lavukal ket dagiti indihenio a tattao ti Is-isla Russell, ti parte ti Probinsia ti Tengnga nga Is-isla ti Solomon. Ti komprehensibo a deskripsion ti gramatika ti Lavukaleve ket inpablaak babaen ni Agela Terrill idi 2003.[3]
Adu pay a pakaammo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kararag tiBigat ti Anglikano, Kararag ti Rabii, dagiti kararag ti Eukaristiko ken Katekismo iti Lavukaleve manipud iti Proyekto Canterbury, babaen ni Richard Mammana
- Hai-Foiae Sevo Lavu Kaleve Ena: Ti Liturhia ti Melanesia iti Lavukaleve (1973)
- Dagiti material ti Lavukaleve ket mairamanda kadagiti nawaya a maserrekan nga urnong ni Arthur Capell (AC1 ken AC2) a tinengngel babaen ti Paradisec.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Lavukaleve iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Lavukaleve". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.
- ^ Terrill, Angela (2003). A Grammar of Lavukaleve. Mouton Grammar Library, 30. Berlin, New York: Mouton de Gruyter.


text:
Dina pinanunot ti masakbayan. Gapu ta nakaasawan iti adda mabalinna, dinan impirpirit dagiti tao. Naimbag ta dida impatli.” Nagsennaay. “Ngem masirib ti Dios. Ti aramid ti kabsatko ti nangsingir kenkuana. Nagsakit iti nakaro. Natay kalpasan laeng ti dua a bulan.
“Nagsubliak met laeng ditoy ilitayo. Ti naurnongko a kuarta ti inggatangko iti piskaria nga isu ita ti adda iti sango ti balay. Daytoy met laeng ‘di piskariami nga inlako dagiti dadakkelmi gapu kadagiti adu a riribuk a nakaipasungalngalak.”
“Ti asawayo, Lilong?” sinaludsodko.
“Natayen. Naammuak dayta iti inaunaanmi nga immay nangsarungkar kaniak siam a tawenen ti napalabas. Kinapet ti hayblad!”
“Naimbag ta dinakayo inlunod, Lilong?”
“‘Su met ti dakkel a pagyamanak, Barok. Inggunamgunam kano daydi Remegia kadagiti annakmi a didak laksiden nga amada. Nga uray kasano ti kinadakesko kadakuada, siak pay laeng ti amada… a nagbalin a krusda.” Nasiputak ti panagtaraigid ti lua kadagiti agkurkuridemdemen a matana. Nariknak pay ti babawi iti timekna.
“Kalpasan ti makatawen sipud panaggapuk ‘diay Mindanao, nangasawaak manen. Naaddaankami iti dua nga annak ken ni Lilangmo a Piling. Dita a nagsubli ti kinaer-erko. Ngem saanen a kas idi nga agkariarak. No naulawakon, agdiretsoakon nga agidda. Nautobko dagiti biddutko idi addaak ‘diay Mindanao. Saksiak iti pannakaparparigat dagiti kaanakak iti ima daydi kabsatko. Ngem no apay ketdi a diak maikkat ti aginom. Siguro, naitulangkon, kinunkunak. Ket inkeddengko laengen a diakon agkabil no mabartekak.”
“Ngem apay nga’d a pinanawannakayo ‘di Lilang Piling, Lilong?”
“Nauma iti kinamangnginomko. Impakadana nga agabrod tapno kan makategged iti pagadal dagiti annakmi. Sumrek idin iti kolehio ni Arnold idinto nga agturpos metten iti haiskul ni Aurelia.” Dagiti dua nga annakda ti kayatna a sawen. “Ti dakesna, idi addan ‘diay ballasiw-taaw ti asawak, dinakon malagip. Agdiretso kadagiti annakmi ti paw-itna agingga a nagturpos dagitoy iti kursoda. Nurse ni Arnold; Commerce ni Aurelia. No agbakasion, apagbiit laeng. Kasla dinak pay am-ammo. Karugitnak pay…” nagraed. Sinarapana pay ti barukongna.
“Agan-anokayo, Lilong?”
“Awan daytoy, Barok,” kinunana. “Madamdama laeng, ayosen!”
“Dikay’ koma ngaminen agin-inom iti nasanger, Lilong. Makapadakes kadakayo…”
“Ad-adda nga agkapsutak no diak makainom. Ti laengen arak ti nabatbati a gayyemko,” nagraed manen. “Nasarakak ti talinaay kenkuana.”
Anian, nakunak iti nakemko.
“Apaman a nakalpas dagiti ubbing,” intuloyna, “nagabrodda metten. Immayda la nagkasar ditoy. Sipud idin, awanen ti damagko kadakuada. Didak payen malagip a suratan la koma. Nga ammuen no sibibiagak pay…”
“Makumikomda siguro iti trabahoda, a, Lilong,” inyandingayko.
“Agpapan pay. Didak laengen malagip?”
Sabagay met ketdi.
“Ngem naaklonkon ti amin, Barok. Wen, sabalin ti lubongda. Ket lappedak laeng iti arapaapda nga umalimpatok.” Dinan naleplepan ti simngay a leddaangna. Nagayus ti nabuslon a lua kadagiti pingpingna a kinebbeten ti arak.
Naasianak. “Huston, Lilong, ket no makadakes kadakayo ti agleddaaang la unay. Nabartekkayo pay ketdin, ney…”
“Bay-annak, Barok. Kayatko a yanud ti arak dagiti dagensen ti barukongko. Ammok ti sasawek. Saanak pay a nabartek.”
Naawatak ti rikriknaenna. Ti ammok idi, naragsak ta adda iti abrod ti pamiliana. Kasta unay ti apalko. Rimtab la ket ngarud iti barukongko ti ambision nga iti masungad nga aldaw ket mapanak met iti ballasiw-taaw. Antagayam…
“Nalaus ti iliwko kadakuada, Barok. No adda koma pannakabalinna, tayabek ti tangatang ket mapanak iti yanda tapno ipapasko ti nalaus nga iliwko. Ngem anian…”
Naluyaanak.
“Umanay koman a pakaragsakak uray sangkapirgis laeng a suratda. Ngem kas nakunakon…” napasennaay, “linipatdakon. Wen, adu ti nagkamtudak kadakuada. Ittaak iti gimong. Didak pulos a maipagpannakkel. Didak pulos nakariknaan iti ayat. Ngem nagbabawyakon amin nga aramidko.” Minatmatannak. “Sawem man, Barok, no awanen ti karbengak nga agragsak uray sangkabassit laeng ita ta ngannganin agtabon ti initko?”
Napaumelak.
“Awanen ti gutgutigotek itoy a biag no di ti pannakasirayko kadakuada sakbay man laeng nga ipulangko ti binulodko a biag…”
“Ti la sasawenyo, Lilong…”
“Ditay’ iggem ti biagtayo, Barok. No apay a kadagitoy laeng a naan-anay a simmingising ti init iti panunotko.”
Napatamedak. Nauneg met gayam ti adda a kapampanunotan ni Lilong Idro!
“Dimo kadi ammo ti adresda, Lilong?”
“Samman. Ngem namin-anon a nagsuratak ngem kaskasdi nga awan subalitda. Ginabsuonanen ti doliar dagiti suratko kadakuada,” naliday ti timekna. “Piling,” insaninglotna, “sumangpetkayon, a!”
Narugianna manen ti agmangit. Dakesen. Dublidublienna manen dayta agingga a makaturog.
Intangadna ti nabatbati iti basona. Apagdissona ti baso, kinelkelen iti uyek. Kammetenna payen ti barukongna.
“Pilingko… agsublikan, ala!” inrungaabnan. “Tao, papanam? Ay, Pilingko… yanmon? Tao, papanam?”
“Huston, Lilong…”
Kinamatna ti angesna. Naarakattotak. Bimmangonak iti indayon. Isu met a dumuros ti angin. Sakbay a nasarapak iti panagtumbana, natnagen ti naluom a bulong iti saklotna.
(Gibusna)


text:
STA. LUCIA, Ilocos Sur – Sabali manen a truck a nagkarga kadagiti baboy a masuspetsa a nakapuslit iti quarantine iti Tagudin, Ilocos Sur ti naduktalan dagiti polis bayat ti panagtsekpointda ditoy idi parbangon ti Hunio 16.
Segun iti report a dimmanon iti Provincial Police Office, pinasardeng dagiti pannakabagi ti linteg nga agbambantay iti checkpoint iti sanguanan ti police station ditoy nga ili ti maysa nga Isuzu Elf truck, addaan iti license plate number XKD 327, para iti routine checkpoint ket naduktalanda a nagkarga daytoy iti walo a kapon a baboy.
Saan a nadakamat iti report no ania a lugar ti destinasion ti truck ken no asino ti akinkukua kadagiti baboy a masuspetsa a maiserrek a mailako iti Vigan City.
Idi sitaen dagiti polis, awan ti maipakita ti drayber ti truck a nainaganan Gerardo Aslor y Dela Cruz, 34, naasawaan, ken residente iti Barangay Capangpangan, Vigan City a dokumento mainaig iti pannakaibiahe dagiti nasao a baboy ken pammaneknek a limmasat iti inspeksion iti quarantine sadiay Barangay Bio, Tagudin.
Na-impound ti nasao a lugan bayat nga awan ti maipakita ni Aslor a maitutop a dokumento ti pannakaibiahe dagiti baboy.
Daytoy ti maikadua a gundaway nga adda masalamaan dagiti polis a naiserrek a baboy ditoy probinsia nga awan ti maitutop a dokumento ti pannakaibiaheda.
Idi Hunio 8, maysa a truck a nakailuganan dagiti baboy a masuspetsa a mailibas a mailako iti Sta. Catalina ti pinasardeng dagiti polis iti impasdekda a checkpoint.
Impan dagiti polis ti nasao a truck iti police station kalpasan a naduktalanda a naggapu dagiti sangapulo ket tallo a baboy nga agdagsen iti sumurok kumurang 2,500 kilos ken agbalorda amin iti P220,000.00 iti Rosario, La Union ket iti Buguias, Benguet ti nailanad a destinasion dagitoy.
Iti kallabes, nagreklamo dagiti agtartaraken iti baboy ken ni Gov. Luis “Chavit” Singson a dakkelen ti lugida gapu iti pannakaiserrek dagiti oversized a baboy iti Ilocos Sur manipud sabali a probinsia nga amang a nalaklaka no maikumpara iti presio ti baboy ditoy probinsia.
Kas pangsalaknib kadagiti agtartaraken iti baboy iti probinsia, nangipaulog ni Gov. Luis “Chavit” Singson iti pammilin a mangiparit iti pannakaiserrek dagiti oversized a baboy nga aggapu manipud kadagiti sabali a probinsia, kas iti Pangasinan ken Bulacan.
Pinirmaan metten ti gobernador ti Implementing Rules and Regulations (IRR) a maipakat kadagiti maiserrek a baboy ditoy probinsia.
Maibilang nga oversized ti baboy no agdagsenen iti nasurok 100 kilos.#


text:
Golpo ti San Lorenzo
Ti Golpo ti San Lorenzo (Pranses: Golfe du Saint-Laurent) ket ti rummuran ti Nalatak a Dandanaw ti Amianan nga Amerika babaen ti Karayan San Lorenzo iti Taaw Atlantiko. Ti golpo ket napalikmutan bassit iti baybay, ken sakupenna ti kalawa iti agarup a 236,000 kuadrado kilometro (91,000 sq mi) ken aglaon iti agarup a 35,000 kubiko kilometro (8,400 cu mi) iti danum, ken pagresultaan daytoy iti pagtengngaan a kaadalen iti 148 metro (486 ft).
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Golpo ti San Lorenzo ken nabeddengan iti amianan babaen ti Peninsula Labrador ken Quebec, iti daya babaen ti Saint-Pierre ken Newfoundland, iti abagatan babaen ti peninsula Nova Scotia ken Isla Rawis Breton, ken iti laud babaen ti Peninsula Gaspe, New Brunswick, ken Quebec. Dagiti dadduma pay nga isla a mabirukan iti Golpo ti San Lorenzo ket mairaman ti Isla Anticosti, Isla Prinsipe Eduardo, Îles-de-la-Madeleine, Isla Rawis Breton, Isla San Pedro, ken Miquelon-Langlade.
Kagudua dagiti sangapulo aprobinsia ti Kanada ket maisilpo iti Golpo: ti New Brunswick, Nova Scotia, Isla Prinsipe Eduardo, Newfoundland ken Labrador, ken Quebec.
Malaksid met iti Karayan San Lorenzo, dagiti dadduma pay a waig nga agayus iti Golpo ti San Lorenzo ket mairaman ti Karayan Miramichi, Karayan Natashquan, Karayan Romaine, Karayan Restigouche, Karayan Margaree, ken Karayan Humber.
Dagiti sanga ti Golpo ket mairaman ti Luek Chaleur, Luek Fortuna, Luek Miramichi, Luek St. George, Luek dagiti Isla, ken Lingsat Northumberland.


text:
VIGAN CITY – Maisayangkat ti makabulan a panagadal iti panagdait para kadagiti agindeg iti upland municipalities.
Nangrugi idi Septiembre 27 ti training iti Caritas Nueva Segovia building iti Barangay Fatima ditoy siudad.
Segun ken ni Joel Pilotin, OIC provincial director ti Technical Education Skills Development Authority, kalkalpas ti training ti automotive a naiyadal met iti makabulan para kadagiti taga-upland municipalities.
Agdagup iti nakurang a 30 dagiti agsursuro iti dressmaking ken tailoring a kuna ni Pilotin a dakkel a tulong kadagiti taga-upland municipalities tapno adda pamataudanda iti pamastrekan apaman a makaturposda.#


text:
Thursday, January 11, 2018
PANNAKADALUS TI BATOG TI TIENDAAN (NISTC), AGTULTULOY
Cabugao, Ilocos Sur – Mairusrusat latta iti pannakadalus iti asideg ken mabatogan a parte ti NISTC Public Market iti National Highway babaen iti panangigannuat ti Clean-up Drive Program ti Munisipio nga imatmatonan ni MENRO-Designate Edgar S. Balangatan tapno naan-anay ti nadalus a buya iti aglawlaw ken kadagiti pasilidad ti LGU- Cabugao nga adda kadagitoy a disso.
Iti panagoperar ti Commercial Annex Building ti NISTC-Public Market a nakaibalayan dagiti pagtagilakuan ket manamnama nga agtultuloy a dupudop iti customer ken commuters iti daytoy a disso iti National Highway nangruna iti napaut a Holiday Season 2017-2018.
Kabayatanna, makikoordinar ti pannakabagi ti MENRO iti Committee Chair on Environment iti Sangguniang Barangay ti Barangay Baclig a makasakup kadaytoy a pagrebbengan tapno tumulongda a mangdalus iti sirok ti rangtay ken agraman iti igid ti Karayan Cabugao gapu iti napaut a Holiday Season.
Mangnamnama ni MENRO Balangatan a babaen iti nangatngato nga agpang ti koordinasion kadagiti barangay a makasakup kasta metten kadagiti establisimiento a masarakan iti malinisan a disso ket nadardarasda nga ipatungpal ti agtultuloy a panagdaldalus a pakaisagutan met ti sapasap iti napintas a buya ken sanitasion.
Dagitoy nga aksion ken inisiatiba ket paset iti Clean-up Drive ti Munisipio a mangmantener iti kinalinis ti aglawlaw ken kalkalsada a maysa a kangrunaan a programa ti LGU-Cabugao nga idauluan ni Mayor Josh Edward S. Cobangbang. # (Web Situational Report)
Iti panagoperar ti Commercial Annex Building ti NISTC-Public Market a nakaibalayan dagiti pagtagilakuan ket manamnama nga agtultuloy a dupudop iti customer ken commuters iti daytoy a disso iti National Highway nangruna iti napaut a Holiday Season 2017-2018.
Kabayatanna, makikoordinar ti pannakabagi ti MENRO iti Committee Chair on Environment iti Sangguniang Barangay ti Barangay Baclig a makasakup kadaytoy a pagrebbengan tapno tumulongda a mangdalus iti sirok ti rangtay ken agraman iti igid ti Karayan Cabugao gapu iti napaut a Holiday Season.
Mangnamnama ni MENRO Balangatan a babaen iti nangatngato nga agpang ti koordinasion kadagiti barangay a makasakup kasta metten kadagiti establisimiento a masarakan iti malinisan a disso ket nadardarasda nga ipatungpal ti agtultuloy a panagdaldalus a pakaisagutan met ti sapasap iti napintas a buya ken sanitasion.
Dagitoy nga aksion ken inisiatiba ket paset iti Clean-up Drive ti Munisipio a mangmantener iti kinalinis ti aglawlaw ken kalkalsada a maysa a kangrunaan a programa ti LGU-Cabugao nga idauluan ni Mayor Josh Edward S. Cobangbang. # (Web Situational Report)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 8:08 AM
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Ti naimas ken popular nga noodle dish wenno Pancit Batil Patong manipud iti siyudad iti Tuguegarao, probinsiya iti Cagayan Valley ket maramananen ditoy Ilocos.
Batil ti kayatna nga sawen iti ingles nga “beat the egg” ken patong met nga “placed on top” isu ti rason nga adda itlog nga naiparabaw iti pancit.
Kadagiti nakaramanen ken first time nga mangpadas, inkan idiay STA Cusina iti laeng P. Gomez Street abagatanen iti Camp Valentin nagtengngaan iti simbaan ken maysa nga emmision center.
Kadagiti damo na nga makaraman iti batil patong, di mo liplipatan nga masapul iti soy ken chopped nga sibuyas nga maperresan iti kalamansi wenno trip mo met nga inkan iti sili (self service dayta ) mabalin latta ken iyuraymo ti napudot nga sabaw nga nabatilan iti itlog.
Kayam ngata nga ibusen iti kaadu na, Bes? 80.00 pesos iti maysa nga order laeng.
Intayon! This is it, Pancit!


text:
Agsinnaranay a maawatan
Iti lingguistika, ti agsinnaranay a maawatan ket ti pannakaikabagian a nagbaetan dagiti pagsasao wenno dagiti dialekto a dagiti agsasao kadagiti nadumaduma ngem agkakabagian a karkaruay ket dagusda a makaawat iti tunggal maysa nga awan ti naigaggagara a panagadal wenno naisangayan a ganetget. Daytoy ket kadawyan nga inus-usar a kas ti kangrunaan a kriteria para iti panangilasin kadagiti pagsasao manipud kadagiti dialekto, urayno dagiti banag a sosiolingguistiko ket kankanayon pay a maus-usar.
Ti pannakaawat a nagbaetan dagiti pagsasao ket mabalin nga asimetriko, ken dagiti agsasao ti maysa ket ad-aduda a maakaawat ngem dagiti sabali nga agsasao iti sabali iti pannakaawatna iti immuna. No relatibo nga asimetriko daytoy, daytoy ket maidasig a kas 'agsinnaranay'. Daytoy ket adda kadagiti aggigiddiat a grado kadagiti adu nga agkakabagian wenno heograpikal a kinnaasideg dagiti pagsasao iti lubong, ken masansan nga iti kontesto iti dialekto a lugar.
Dagiti linaon
Pannakaawat[urnosen | urnosen ti taudan]
Tapno magun-od dagiti tao ti kalalainganna a kalaing wenno pannakaawat iti pagsasao (tinawtawagan ti L2) iti sabali ngem ti umuna a pagsasao (L1) tipiko daytoy a makasapul ti adu a panawen ken ganetget babaen ti panagadal ken/wenno praktikal a panangipakat. Nupay kasta, adu kadagiti grupo ti pagsasao ket sangkapaset laeng nga agsinnaranay a maawatan, kasla ti kaaduan nga agsasao ti maysa a pagsasao ket mabirukanna a nalaka unay ti manggun-od iti grado a pannakaawat iti (dagiti) mainaig a pagsasao. Kankanayo a dagiti pagsasao ket henetiko nga agkabagian, ken mabaln a dagitoy ket agpada iti tunggal maysa iti gramatika, bokabulario, pannakabalikas, wenno dadduma pay a langa. Ti kas pagarigan ket dagiti agparis a henetiko nga agkakabagian a pagsasao ket ti kreol ken ti nagannak a pagsasao.
Ti pannakaawat kadagiti pagsasao ket mabalin nga agdumaduma kadagiti agmaymaysa wenno grupgrupo iti uneg ti maysa a populasion ti pagsasao segun ti pannakaamoda kadagiti nadumaduma a rehistro ken bokabulario iti bukodda a pagsasao, ti interesadoda iti wenno pamiliaridad kadagiti sabali a kultura, ti dominio ti tungtungan, dagiti kababalin ti siko-kognitibo, ti moda ti panag-usar ti pagsasao (naisurat wenno naisao), ken dagiti dadduma pay a banag.
Sassao nga agsinnaranay a maawatan wenno karkaruay iti maysa a pagsasao[urnosen | urnosen ti taudan]
Awan ti pormal a nagbaetan a panangilasin ti dua a naisangayan a pagsasao ken dua a karkaruay iti agmaymaysa a pagsasao, ngem dagiti lingguista ket kadawyanda nga us-usaren ti agsinnaranay a pannakaawat a kas maysa kadagiti kangrunaan a banag iti panangikeddeng a nagbaetan dagiti dua a kaso.[1]Adda dagiti lingguista nga agtunton a ti agsinnaranay a maawatan, iti kapanunotan ket saan a basbassit ngem, ti kangrunaan a kriteria iti panangisina kadagiti pagsasao manipud kadagiti dialekto. Iti sabali met, dagiti agsasao ti asideg nga agkakabagian a pagsasao ket masansanda a mabalin a makisao iti tunggal maysa iti nasayat kadagiti sabli; isunga adda met dagiti agdumaduma a grado iti agsinnaranay a pannakaawat, ken masansan nga adda dagiti sabali a kriteria nga inus-usar. Kas pagarigan, iti kaso ti nailinia a panagsisinnaruno ti dialekto nga agin-inut a maigiddiat kadagiti nagbaetan ti karuay, ken dagiti agsasao nga asideg iti tengnga ket maawatanda dagiti karuay kadagiti dua nga ungto, ngem dagiti agsasao iti maysa nga ungto ket saan a makaawat kadagiti agsasao iti sabali nga ungto, ti intero a panagsasaruno ket naikedkeddeng nga agmaymaysa a pagsasao. No matay dagiti sentral a karuay ken dgaiti laeng karuay iti tunggal maysa nga ungto ti agbaiag, mabalinton dagitoy a maikeddeng manen a kas dagiti dua a pagsasao, urayno awan ti pudno a rimsua a panagbaliw ti pagsasao.
Iti pay maipatinayon, dagiti taripnong ti politikal ken sosial ken masansan a mangtuon kadagiti panangikeddeng iti agsinnarany a pannakaawat. Kas pagarigan, ti karkaruay ti Insik ken ti Arabiko ket masansan dagitoy a naikedkeddeng a kas agmaymaysa a pagsasao urayno awan ti masansan nga agsinnaranay a pannakaawat a nagbaetan iti naisinsina iti heograpiko a karkaruay. Iti pakaigiddiatan, adda met dagiti adu a a pannakaawat a nagbaetan dagiti nadumaduma a sasao nga Eskandinabia, ngem gapu ta iti tunggal maysa kaniada ket addaan ti bukodda a porma, dagitoy ket naidasig a kas dagiti agmaymaysa. Ti panangirebbeng kadagiti a paggigiddiatan kadagiti kaso a kas ti Arabiko, Insik, ken Aleman, ti termino a Dachsprache (ti sosiolingguistiko a 'payong ti pagsasao') ket sagpaminsan a makitkita: ti Arabiko, Insik, ken Amleman ket dagiti pagsasao iti sosiolingguistiko a kapanunotan urayno adda met dagiti agsasao a saan a makaawat iti tunggal maysa nga awan it ipamuspusan iti alagaden wenno pammadayaw a porma.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Gröschel, Bernhard (2009). Das Serbokroatische zwischen Linguistik und Politik: mit einer Bibliographie zum postjugoslavischen Sprachenstreit [Serbo-Croatian Between Linguistics and Politics: With a Bibliography of the Post-Yugoslav Language Dispute]. Lincom Studies in Slavic Linguistics ; vol 34 (iti Aleman). Munich: Lincom Europa. pp. 132–136. ISBN 978-3-929075-79-3. LCCN 2009473660. OCLC 428012015. OL 15295665W.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Harold Schiffman, "Lingguista' Panangipalawag: agsinnaranay a maawatan". Unibersidad ti Pennsylvania.


text:
Balligi ti maika-12 a kongreso ti CPA-MP
Ni JOYCE LIPATO
www.nordis.net
BONTOC, Mountain Province — Naballigi nga insayangkat ti Cordillera Peoples Alliance Mountain Province ti maika 12 a kongreso na idi Nobyembre 30, 2017. Addaan tema nga: “Isikad, Aywanan, Ilaban nan Karbengan ya Katagowan”, dinar-ayan daytoy ti 110 a delegados a naggapo iti membros ti Apit Montanyosa, Binnadang, MAITUD, MPYA, individual membros ken ubbing ti Cordillera People Alliance manipud iti 7 a munisipyo ti probinsya.
Manipud iti panggep na daytoy, nagiinnadal, naikkan ti pammadayaw dagiti banwar, nakapagplano ken napili kadagiti baro nga opisyales ti CPA Mountain Province. Kasta met a nag workshop dagiti ubbing iti cultural nga inda inpabuya.
“Reppeten ti bileg tayo a mangduprak kadagiti tarigagay dagiti agar-ari a dasig ken gobyerno a mangdadael ti pangkabiagan, aglawlaw ken bukod a pangngeddeng. Narungsot ti agdama nga estado, isuna ti numero uno a mangipatpatungpal ti terorismo, adu ti biktima ti EJK (Extra-judicial killing), adu ti napilitan a nagbakwit, adu ti nakassuan kadagiti parbo a paspasamak ken militarisasyon iti kaaw-awayan isu a kasapulan tayo ti nalawlawa pay a bilang dagiti umili a makipagkaykaysa ket saan tayo nga agpatingga ditoy probinsya tayo gapu ta masapol nga agtitinnulong dagiti nakukurapay nga sektor ken umili ti pagilian. Saan a lipatan dagiti inbatin dagiti banwar a balitok nga adal manipud ti panangsalaknib da kadagiti tawid tayo a daga ken kultura, nga agbalin dagitoy nga armas tayo iti pananggun-od ti naan-anay a balligi” kuna ni Marcelo Daweg, CPA MP Chairperson a kas panangwelcome ken pananglukat na iti daytoy nga aktibidad.
Naikkan panangbigbig kadagiti liders a nangirugi ken nangidaulo iti panang-aywan ken pannakilaban iti nainsigudan a daga ken bukod a pangngeddeng. Napadayawan met laeng dagiti martir ken banwar a nangibuwis iti anges ken biag da.
“Iti panangisikad ken panangilaban iti karbengan ken panangaywan iti katagowan, kasapulan a daytoy a laban ket nakapauneg iti panakidangadang a manggibus iti tallo a basaran a problema ti umili nga Imperyalismo, Burukata Kapitalismo ken Pyudalismo ken ti naisangsangayan a problema a nailian a pannakaidadanes ti Kordilyera.
Ammo tayo a dakkel daytoy a sakripisyo ngem awan met sabali a pamuspusan no saan a ti pangkaykaysa, panagpatibker ti intar ket ilaban ti daga biag ken dayaw. Ti pudno a kappia ken talna ket naibasar ti pudno nga hustisya iti kagimongan, addaan demokrasya ken bileg ti umili. Dayta a bileg iti umili ket gun-oden babaen ti sipipinget a pangilaban kadagiti karbengan tayo. Ituloy nga ilaban dagiti naillian ken demokratiko nga interes ti umili kadagiti nadumaduma nga isyu ken pakaseknan. Papigsaen ken palawaen ti suporta kadagiti nadumaduma nga isyu. Papigsaen ken palawaen ti suporta iti tignay masa iti probinsya manipud regional, national inggana international kinuna ni Windel Bolinget, CPA Chairperson ti region iti keynote message na.
Iti mensahe ni Atty Maxie Dalog Jr, kunana a makipagkaykaysa isu iti tema ti Kongreso a kasapulan nga, “Isikad, Aywanan, Ilaban nan Karbengan ya Katagowan”, ta basol tayo iti Apo no saan tayo nga aramiden daytoy. Masapul nga ituloy tayo ti inrugi a laban dagiti Aappo tayo.
Napabaro met dagiti opisyales na ket naiyaramid ti pannakaipatugaw babaen kenni Windel Bolinget, ti Chairperson tayo iti CPA regional.# nordis.net


text:
Kinabutengda Ti Dandaniw Daytoy Nga Ilokano
Imbes nga ipablaakda dagiti daniwna, kinabutengda ketdi. Saan laeng a dagiti daniwna ken sinursuratna ti kinabutengda, no dipay ket ti anniniwanna.
Kadagiti dadduma, ad-adda nga inayunanda ti kinamaterialistiko a banag ngem ti kinapateg ti literary value dagiti daniwna. Isu a kuna ni Epifanio San Juan iti editor ti Index, maysa babasaen iti Britania a mangsalsaluad ken di umanamong (kano wenno kampay idi) iti censorship ken persecution dagiti writers: “Mabalin ngata a kunaen dagita a Pilistino ket, sipapannakkelda la unay iti kinaaddada iti uneg ti pasdek. Nariknada iti pannakkel ta napanunotda nga awan ti kaes-eskanna ti rebolusionario a dandaniw.” Di ngamin kayat nga ipablaak ti Index dagiti daniw daytoy nga Ilokano iti laksid a kangrunaan a panggep ti babasaen ket ti saluad ken dur-as dagiti mannurat. Isu a nakapagsao met kasta ni San Juan. Siempre, asino pay koma iti mangisakit iti maysa a mannurat no di mannurat met laeng?
Idi 1984, nagarigengen ti Poet Essayist and Novelist (Philippine PEN) Conference gapu iti nabara a diskusion. Nag-walkout dagiti nalatak a mannurat nga indauloan ni Alfredo Navarro Salanga idi saan a kinanunongan ni Salvador P. Lopez ti panangkiddawda (PEN) iti pannakawayawaya daytoy nga Ilokano iti pagbaludan agraman ken ni Mila Aguilar ken innem pay a kakaduada. Iti nabara a diskusion, sinaludsod ni Pete Lacaba: “Apay a ti (Philippine) PEN ket ipaayna ti honorary membership kadagiti naibalud a mannurat iti USSR ngem dina ited dayta kadagiti Filipino (a mannurat) nga agsagsagaba iti uneg ti pagbaludan ni Marcos?”
Ilokano met laeng a mannurat ni Salvador P. Lopez, nagpresidente iti Unibersidad ti Pilipinas. Ni Pete Lacaba ket ti editor ti nagserran a Mid Week Magazine,ken kabsatna ni Emmanuel Lacaba a nasaotayo iti daniwtayo a “Paskuan, Ninong, Agawid Kadi Ni Daddy?”
Nakarkaro la ket ngarud ti pannakadayyeg ti saan a panagkikinnaawatan iti uneg ti Philippine PEN. Dagiti pagiwarnak ken magasin ti nagbalin a battle ground dagiti argumentos ken kontra argumentos, palawag ken kontra palawag, iti takder ken pagtaktakderan.
“Saan a mabalin (kadagiti Filipino) ti honorary membership ta maited laeng ti kadagiti non-nationals,” kuna ti nangirupir iti kalintegan ni Lopez.
“Di baliwantayo iti general term dayta a resolusion,” singasing met ti maysa pay a nalatak nga Ilokano a mannurat iti English, ni F. Sionil Jose. Ni Lakay Sionil, a taga-Rosales, Pangasinan, isakitna met ti padana a mannurat nga Ilokano.
Iti grupo ni Salanga, ti pannakawayawaya dagiti nakabalud a mannurat ti kangrunaan kadakuada, ta no saan, kunada, awan serbina ti tema ti komperensia (PEN) kadaydi a tawen a “The Writer Under Siege.”
Under siege. Saan nga umanay nga irakurakmo a ti writers ket under siege, no di ket ti kangrunaan iti amin ket no ania ti maaramidam a solusion kadaytoy a parikut. Saan a kasapulan dagiti lip service kadagiti kakastoy a bambanag ta biag dagiti mannurat ti nakataya. Awan ti mamaayna ti addang ti gobierno a panangiyikkis iti panangkondenana iti kadadagsenan iti amin daytoy a banag no saan met laeng nga agtignay iti pannakapasardeng daytoy.
Iti agdama a panawen, ‘under siege’ manen dagiti writers. Diakon dakamaten ti bilang dagiti natay a kameng ti media ken writers group a natay iti agdama nga administrasion. Ti kinapudno a mapaspasamak ti mangiyikkis kadaytan a banag ta nabilbileg ti ikkis ti kinapudno.
Naibalud daytoy nga Ilokano gapu kadagiti dandaniwna. Ta nabileg dagiti daniwna a nagbugas iti social criticism and violence, oppression ken injustice.
Ubing pay laeng, nangrugin a nagsurat iti daniw ken sarita daytoy nga Ilokano. Iluko, siempre, dagiti immuna a sinuratna. Umuna a naipablaak ti saritana iti Bannawag, ti kangrunaan a magasin dagiti Ilokano. Ti kaunaan a librona iti dandaniw ket impablaak ni Andres Cristobal Cruz idi 1962.
Idi nagsekundaria, nagkameng (kas reporter) iti Hi-Lites iti Ateneo de Manila University.Literary Editor iti pagiwarnak ti Letran College idi immakar. Nagkolehio iti UP Diliman ket tinurposna iti tallo a tawen ti AB English idi 1959 a kas cum laude. Iti UP, nangisuro ken naluom ti utekna iti democratic revolutionary viewpoint. Kalatak idi 1950’s, wenno golden era ti nationalist writing a mangitantandudo ti revolution kadagidi a panawen. Naisurot iti bunggoy da Leopoldo Yabes (maysa pay a nalatak a mannurat nga Ilokano) ken Teodoro Agoncillo. Ngem ad-adda a nakaimpluensia kenkuana dagiti kapanunotan ni Rafael Recto maipapan iti nationalism ken anti-imperialism.
“Managbabain,” kasta man iti panangiladawan kenkuana ti nalatak a mannaniw ken edukador Virgie Moreno, kadagiti panagatendar daytoy nga Ilokano iti UP Writers Club.
Ngamin produkto dagiti Catholic Schools. Isu iti nangbuangay iti nalatak unay a grupo dagiti agtutubo, ti Kabataang Makabayan. Kaduana da Pete Daroy ken Heherson Alvarez (maysa pay a mannurat nga Ilokano) a nagpirma iti kontrata iti JD Transit a nangbunag kadagiti estudiante para iti kadakkelan pay laeng a rali a napasamak kalpasan iti World War II. Napasamak ti rali sadiay sanguanan ti Kongreso. Ti First Quarter Storm. Ditoy a natakuatan ti UP faculty ti subersibo nga aramidna, ket inikkatda a mangisuro. Iti pannakaikkatna a mangisuro, naisarwag iti UP ti pakingawan, ti panangsapul iti al-allia kadagiti anniniwan. Kadagupanna amin, immadu dagiti padana a mannursuro iti naikkat, sangadosenada aminen ket napanagananda iti “12 supernationalist.”
Mapapati nga isuna met laeng ti Amado Guerrero a nangsurat iti libro a The Philippine Society And Revolution. Mapapati pay nga instrumento iti panagsaknap ti national democratic movement idi 1960’s. Gapu itoy, naglemmeng.
Iti pannakatiliwna idi 1977, nairaman a nakumpiskar dagiti dandaniwna. Mangipaulogak ditoy iti sumagmamano a binatog ti daniwna:
Ti Gerilia Ket Kasla Mannaniw
Ti gerilia ket kasla mannaniw
Naridam iti pannakarumek dagiti bulong
Ti pannakatukkol dagiti ruting
Ti panagkalasawan ti karayan
Ti angot ti apuy
Ken ti dapo ti panagpakada
Ti gerilia ket kasla mannaniw
A naibudi kadagiti kaykayo
Kadagiti muyong ken batbato
Managduadua ngem managpennek
Mabasanat’ amin a gunay
Ken kabisadona nagduduma a ladawan
(Free thought translation iti namay-ak. Diak kayat ti agitranslet iti verbiage style.)
Saan a nagbiddut ni Alfredo Navarro Salanga a nangayon iti kinapateg ti literary value kadagiti daniw daytoy nga Ilokano. Nabileg unay dagiti simile itoy a daniwna idi 1968, idi aglemlemmeng pay laeng. Itoy a daniwna, saan laeng nga iti rikna ken kinaasino iti maysa a rebulosionario iti limtuad, no dipay ket ti ‘kabarbaro’ a tema ti daniw – ti rebolusion. Daytoy a rebolusion ket timek dagiti mannaniw a di makaidna iti saan a naintaoan a kasasaad ti gimong iti panawenna. Kas madagdagullit (nga insursuratko), ti pudno a mannurat ket konsensia ti lugar a pagnanaedanna ken panawenna.
Idi natiliw iti 1977, nagputar manen ti dandaniw iti uneg ti pagbaludan daytoy nga Ilokano, a saan laeng a liwliwa no dipay ket kasilpo ti anges ti iruprupirna a prinsipio.
Mangipatarusak iti sumagmamano a binatog iti kalatakan a daniwna iti uneg ti pagbaludan a nangiladawananna iti kinabayolente:
7.
Puersado nga iniwada ti tisiertko
Ken dagiti sugat iti rupak.
Ken maysa pay a pirgis ti lupot iti umet-et-et
Kadagiti naabbongan a matak ken teltelko.
Dagiti imak ket naiposasda iti likudak
Nairutda unay ket nabibinegdan.
Naipatugawak iti palangka
A manguray iti gasatko
Iti arasaas ti kasipngetan ken kinapiman
Kadagiti ima dagiti sumagmamano a dangkok.
8.
Pagammuan, nadagsen a danog
Iti nagdisso iti tadol dagiti paragpagko
Iti barukong ken rusokko.
Idi kuan nagsasarunon ti yagyag dagiti demonio
Kadagiti saludsod, pangta ken lais
A buyog ti ad-adu pay a danog.
Ti ulimekko, sungbat ken komento
Ket nasubadan iti nadagdagsen pay a danog
Dagiti demonio a mangipangpangta
Nga ibuongda ti bangabangak iti pader.
14.
Natimudko ti anasaas ti danum
Ken ti kirad ti plastik a timba
Ken ti dagsen ti baddek ti sapatos.
Bassit a labakarat’ naiyabbong iti rupak
Karaman ti ngiwatko; natibker dagiti ima
A nangiggem ti ulok ken nangapput ngiwatko
Ti aruyot ti danum kinalina ti abut ti agongko
Linayusna ti ngiwatko, karabukob ken bara.
Umad-adu ti suyat a buyog ti bukbok
Dagiti saludsod, pangta ken lais.
Isun daytan, ta agkamtudak kadagiti balikas. Nupay natadem ken pumipilaw iti mapaspasamak iti gimong dagiti simile ken metaphor nga innak ikurkur-it a daniw, maarusak no maipapan iti pathos line in poetry. It’s not my forte, kunam laengen. Ammoksa ti agpakatawa ngem diak ammo ti agpasangit. Kasayaatan a rason.
Dayta a daniwna (iti ngato) ket manipud iti “Fragments of a Nightmare” ken inyulog ti UP Peryante iti Tagalog a pinauloanda iti “Pirapirasong Bangungot.” Kadatayo, pauloantayo met iti “Dagiti Linabag ti Bangungot.”
Kadagiti daniwna, daytoy nga Ilokano (lalo iti nadakamat iti ngato) inladawanna ti rigat, tuok, ken di naintaoan a sagaba ti maysa a balud ti pulitika. Nga isu daytoy la unay ti kinabutengda. Kas ken ni Alfredo Salanga, daytoy a sinurat ket ayunanna ti literary value dagiti dandaniw daytoy nga Ilokano. Isu a nasurat daytoy a sinurat.
Ta ania ngamin aya iti makunkuna a literary value? No usigen a nalaing ti aniaman a sinurat, dagiti laeng sinurat iti usigen a saan ket karaman ti nagsurat. (Reader Response Theory, basaen ti kaipapanan iti napalabas nga isyu ti TNM.) Adda bukodna a biag, panawen ken agbibiag ken rikna dagiti daniw. Saan a ti kinaasino ti nagsurat iti importante no di ket ti sinurat. Ta daydiay sinurat ti agdadata a bunga ti literatura a saan ket a daydiay nagsurat. Aniaman iti kinaasinona, no indiayana ti bunga ti arte nga apitna, adda latta ti kaimudinganna dayta nga arte. Ti tao a nagbasan iti manghusgan no ania ti umno a kaipapananan, no pasalsali (nuisance) wenno nabalitokan nga apit dayta a bunga ti arte. Ngem kasano koma a mahusgaan ti maysa a sinurat no saan nga ipablaak ken di palubosan nga ipablaak. No koma, ta dayta a nagsurat ket saan a political detainee, mapalubosan a maipablaak. It’s unfair! Saan kadi? Ngamin, awanen dayta freedom of expression. Ti tungtongan ditoy ket saan a kinaasino ti mannaniw no di ket ti pannakaipagna iti wayawaya iti panangiyebkas iti asinoman a mayat a mangiyebkas iti rikna ken kapanunotanna. Ti kinaadda iti patas a panirigan iti amin iti salinong dagiti agigiggem iti timbangan. Nalaad a buya no dayta nalapsat a babai a nakaabungot a mangitagtag-ay iti timbangan ket butbot met gayam ti barabad dagiti matana. Ipaduyakyakna laeng dayta iti kinaadda dagiti nalimed a gagem ken kinaadda mananggundaway a bileg. Inladawantayo dayta a babai a nakabarabad tapno isimbolona iti panagpapatas. Nga isu koma iti rumbeng a mapasamak.
Daytoy nga Ilokano sarsaritaek ket naiyanak sadiay Cabugao, Ilocos Sur idi Pebrero 8, 1939. Pundador ti Communist Party of the Philippines, ni Jose Maria Sison. Mapapati nga isu met laeng, ni Armando Liwanag.
Kas kameng ti media ken kameng ti writers group iti nasuroken a dua a dekada, kumotannak met ti aligagaw iti pannakarumek dagiti nagango a bulong iti arubayan, nga adda pangta ti rippiis dagiti nabaddekan a ruting, ken mausig a nalaing ti karasakas iti kasipngetan lalo kadagiti taul iti kaltaang.
Under siege dagiti mannurat ita a panawen. Saanen a nawaya iti panagsurat kadagiti kayat a suraten. Pakailungonanen iti panangipalgak kadagiti mailemlemmeng a kinapudno. Iti tunggal impatli ken pinaginana a pluma, ad-adu pay iti sumukat kenkuana. Saan a malappedan ti tinta ti pluma, ta kas met laeng iti danum ti karayan, pennedemman daytoy, agsapul nga agsapul iti ruaranna, ngem ipasiguradok, saan a takrot dagiti mannurat para iti ili…#
Nakalipat Dagiti Mannaniw Ita A Panawen?
DAYTA TI makasulek iti mulagat uray singkit nga essay ni Alexander Martin Remollino, ti "Ang Misyon ng Makata sa Panahon ng Postmodernismo at Paglimot" a mabasa iti emanila.com. Maysa a salaysay a mangkonkondenar iti pannakalipat ni/dagiti mannaniw ti akemda a kas agay-aywan iti kultura. Maysa a makasulek a diskurso a mangdildillaw iti pannakaiyaw-awan dagiti mannaniw iti pudpudno nga akemna iti gimong. Sinurat a di a nagbeddal a nangiwaragawag iti panangbaybay-a ti agnannana a sakit ti gimong babaen iti allilaw ti gita ti postmodernismo. Maysa a dinakkel-a-danum a mangtaneb ti timbang ti asinoman man a managimutektek iti sidong ti kinapudno ken pudpudno a panggep ti daniw ken kinaasino ni mannaniw. Itoy a sinurat ni Remollino, maaninaw ti kinaadda ti rikki ti papel a pinataud ti panagayus ti saan a makontrol a tinta ti kinabuangger ti panunot nga agsapsapul iti sabali a kalasawan.
Itoy a panawen ti posmodernismo, kuna, ni Remollino, nga irurugi ti pannakalipat dagiti mannaniw iti anag iti kinaasinoda a kas mannaniw ket kastoy ti sainnek a magao itoy a salaysayna. Makapauyos ti sennaay iti panangibaga a naappanan ni mannaniw iti banniit iti kunaek met a “double blade” a pigura ti dangadang ti kinamalalaki :
"Waring nakakalimutan ng mga makata ng ating bayan ang kanilang tungkulin bilang mga alagad ng kultura – ang pagiging mga tagahubog at tanod ng kamalayan. Nasaan na ang dekada 1970, nang ang mga makata'y nag-ambag nang malaki sa pagtatanggal ng kultural na suporta ng madla sa isang pasistang rehimeng tinangkilik ng isang banyagang pamahalaan? Nasaan na ang mga dekada 1920 at 1930, nang ang mga kagaya nina Jose Corazon de Jesus at Amado V. Hernandez ay gumanap ng malaking papel sa pagpapalaganap ng anti-kolonyal na kaisipan? Gayong wala pang sansiglo mula nang mga dekadang nabanggit ay waring bahagi na ang mga ito ng Edad Antigua.
Balido ti rason ni Remollino. Namnamaenna ngamin a dagiti makabael a mangbagtin ti kinanasionalismo a dandaniw, dagiti daniw a para iti ili, dagiti daniw a “agay-aywan” iti gimong” ket sabali kanon iti tinurongda.
Madlaw unay ti misuot ni Remollino iti salaysayna, "Nasyunalismo at Panitikan " a saanna nga ayunan ti inwaragawag ni Virgilio Almario, National Artist for Literature 2003 ken dean ti College of Arts and Literature ti University of the Philippines, Diliman iti forum ti Center for Creative Writing and Studies ng University of Santo Tomas (UST-CCWS) nga inangay ti Union ng mga Manunulat sa Pilipinas maipapan iti panagdaniw koma ken panagsurat kadagiti “makaili” a sinurat.
Itoy a ngayemngem ni Remollino, linagipna, nga idi kapades ti siguada iti panagputar kadagiti “makaili” a sinurat, ni Almario ket adda iti sidong ti diktadura. Ken maysa kadagiti nagpirma a nangendorso iti kandidado ti diktador idi nagsangoda ken ni Cory Aquino. Binabalaw ni Remollino daytoy idi a panangiyendorso ni Almario ken Marcos, a kaduana da Teo Antonio, Lamberto Antonio, Ruth Elynia Mabanglo, S.V. Epistola, Manuel Baldemor, at Mike Bigornia. Kabayatan a siwawayada iti sidong ni Marcos, agrigrigat met dagiti mannaniw iti makunkuna a “makaili” gapu iti gita ti matial law a pilit a naisingklil kadagiti karabukobda, isuda, Jose Maria Sison, agkabsat Jose ken Emmanuel Lacaba, Lorena Barros, Alan Jazmines, Bonifacio Ilagan, Satur Ocampo, Bienvenido Lumbera, Luis Teodoro, Renato Constantino, Armando Malay, ken dadduma pay a nangitandudo ti makunkuna a “protest art,” dagiti daniw iti likod ti rehas, dagiti sainnek a naisurat kadagiti pader (graffiti) ken dadduma pay a posible a pagayusan ti panggep a panangibangon ti kinaasino nga intultuloy da Aurelio Tolentino, Amado Hernandez, Jose Corazon de Jesus ken dadduma pay manipud iti bumegbeggang a dangadang dagiti propagandista idi panawen ti Kastila, a kas kada Jose Rizal, Marcelo H. del Pilar, Graciano Lopez-Jaena, Mariano Ponce, Antonio Luna, Jose Ma. Panganiban, Isabelo de los Reyes, Pedro Paterno ken dadduma pay. Kadagitoy a dangadang ti panagsurat maipapan iti makaili, adda latta a bumalballaet ni Ilokano...
Ta ania kano aya dagiti daniw iti agdama? Kastoy man ti kuna ni Remollino babaen iti panangadawna iti balikas ni Ave Perez-Jacob:
Ito’y ang mga tulang kung manghihiram tayo ng parirala mula sa kuwentista't nobelistang si Ave Perez Jacob ay masasabi nating "nanggigitata sa romansa," ito’y ang mga tulang kinatatampukan ng nagngangalit na kalibugan, ito'y ang mga tula ng eksistensiyal na pag-aangas ng mga hangal. Iilan lamang sa mga makata ng ating bayan ang lumihis mula sa ganitong landasin sa nakalipas na walong taon. Ang lalong masakit pa, maging yaong mga dapat na asahang tumula tungkol sa mga kaapihan ng nakararami sa ating mga kababayan at iba pang usaping panlipuna’t pampulitika, karamiha’y hindi ganito ang pinagsususulat na tula. Karamihan sa kanila’y naaanod din sa pagsunod sa nausong mga katarantaduhan sa ating panulaan.Ganito ginagamit ng mga makata ng ating bansa ang lubhang mabisang sandatang nasa kanilang mga kamay.
Nadagsen ti panagdissona daytoy a danog ni Remollino. Ket saan a nailaksid kadagiti mannaniw nga Ilokano gapu iti panagbalbaliw met ti taray ti daniw. Timpuar met dagiti postmodernismo a dandaniw-Ilokano.
Ta ania ngamin aya ti makunkuna a postmodernismo a dandaniw? Dagiti daniw a mabalin a pudno, mabalin met a palso ti dandaniwenda, ta iti posmodernismo ket awan iti makunkuna a pudno ken palso, ta posible a pudno wenno posible a palso wenno isuda a dua. Saan laeng a kadagiti daniw ti pakakitaan no dipay ket mabasa kadagiti sarita-Ilokano.
Kuna pay ni Remollino, nga iti diskurso ti postmodernismo, dagiti mangliliput iti ili ket mabalin nga awagan iti bannuar, dagiti pasista ket mabalin met nga awagan iti buyot ti demokrasia.
Ket ti narigat ken ti agdadata a karirigatan, iti punto ti postmodernismo, ti gobierno nga awan ti maitedna a solbar ti agkirkiraos a buksit ket posible ken mabalin met nga awagan iti salbabida ti anges. Ket dagiti dadakkel ti imada ken natatadem ti gettengda iti kamalig ti ili ket diosen dagiti nakulkol a bituka babaen iti ipuruakda a binuot a tinapa. Dagiti mangtaptapaya ti demokrasia ket posible a masagutan iti padeppa.
Dayta namnama ken masakbayan iti nagan ti postmodernismo ket saan kano a nalawag no utoben a nalaing ti pakasaritaan daytoy. Ta ti sentral idea ket amin ket agbatay iti relatibo ken tentatibo. Ngarud no amin ket ibatay iti relatibo ken tentatibo, kaipapananna iti panangikugtar kadagiti historia, siensia ken pilosopia. Nakugtaran dagiti panangamiris ti gapu ken epekto historia ken siensia, ken inibbatan ti prinsipio a pampilosopia.
Iti nalawag a pangilawlawag, iti postmodernismo a daniw, kunaem lattan nga umno wenno di umno ti isawsawang wenno naisurat ta awanen iti sabali pay a pagpilian. Nalatak ti postmodernismo da Soren Kierkegaard ken Friedrich Nietzche.
Ni Kierkegaard ti nangirugi ti “Truth is Subjectivity” ken nangiyadal ti makunkuna a relatibidad. Ni Nietzche, kunana met nga awan ti fixed value. Isu nga idi kuna ni Nietzche, a “natayen ti Dios” posible nga agsasao iti pudno ket posible met nga agsasao iti palso wenno isuda a dua. Ti maysa pay a mangitagtaguyod ti postmodernismo ket ni Martin Heidegger – a maysa kadagiti lider ni Adolf Hitler. Iti Francia, nalatak unay itoy da Francois Lyotard, Jacques Derrida, Jean Baudrillard ken ti Kano a ni Richard Rorty.
Awan dumana ti postmodernismo iti New Criticism da TS Eliot ken Ezra Pound. Ni TS Eliot, a kaalliado ni Benito Mussolini ti Italia, ken ni Ezra Pound, kaalliado met ni ti sabali pay a diktador Gen. Felicisisimo Franco ti Espania.
Kasla kayat nga ibaga ni Remollino, iti dina panangayon ken ni Almario ket ti gapu ta kaaliado (met) ti diktador ti naud-udi, a kas iti pakasaritaan ti postmodernismo ken new criticism, a dagiti postmodernista ket kaalliado dagiti diktador. Kasla kayatna a paruaren a timmaud dagitoy a kapanunotan gapu iti gandat a panangawid iti sabali a dana dagiti mannurat a komontra iti panagpayakpak ti maysa a panggep.
Kasla kayatna a paruaren, a ti postmodernismo ket panangited iti sabali nga atension tapno agtultuloy ti “double blade” nga interest ti estado. Double blade ta ti USA ti kangrunaan a mangsalsalaknib ti demokrasia ngem iti lubong, nagkaadu met dagiti “annakna” a diktadoria a nasion no di man manipud iti linteg militar a nasion. Karaman ditoyen ti Pinas dagiti “annakna.” Isu a saan a maawatan no maminsan ti gita nga ipugtit ti rapangan a dila. Ti rapangan a dila a mangkunkunnot ti sirib dagiti naappanan iti banniit ti tuglep ken pannakailibay.
Ket ti Pinas? Kastoy ti insurat ni Benny Carrantes iti Column: The Opposite Connection, Baguio Midland Courier, p 4, Vol. LXI, August 24, 2008, Baguio Printing Corp.:
CIA…wanted Quirino out of his office for his refusal to tow American line, and his presidential opponent, Ramon Magsaysay, was much easier guy to talk to.To this day, Magsaysay remains the most beloved president, but Quirino will always be remembered as the president when the P120 a month minimum wage could support family, with enough left to send the children through the grades and even high school.
Daytoy a kuna ni Carrantes, ket nalawag unay a panangilawlawag ti punto ni Remollino, a dagiti kontrabida iti nagbalin a bida, ket dagiti bida iti nagbalin a kontrabida. Wenno posible nga isuda a dua, ta dayta ket relatibidad. Ti nangbekkel idi ti demokrasia iti panawen ti diktadoria, isu itan ti kapigsaan ti timek.
Ngem kadagiti agsursurat iti “makaili’ a sinurat, ammona a dasigen ken ibutaktak ti saan nga ammo ti kaadduan nga umili. Daytoy ti punto a kayat a paruaren ni Remollino kadagiti mannurat/mannaniw. Ti panagbalinda koma dagiti mannaniw a taga-aywan ti gimong iti panawenna. Kas mannurat, rumbeng laeng iti pannakibiang ni mannurat/mannaniw iti mapaspasamak iti lubongna. Ti daniw a kas arte ket saan laeng a para iti arte. Kankanayon daytoy a makibiang iti isyu ti gimong. Ta ti daniw ti maysa a gimong ket dagiti mismo nga isyu ti gimong.
ITI SABALI pay a salaysay ni Remollino, ti “Ideology and Art”, saan laengen a ni Almario ti linagidawna, no di ket karamanen da Dr. Benilda Santos ti Ateneo de Manila University ken ni Dr. Ophelia Dimalanta ti Sto. Tomas University.
“The writer should never “intrude” in the realm of politics,” kastoy kano ti yad-adal ni Dimalanta kadagiti adalanna iti literatura.
“Ideology never produced art,” kuna kano ni Santos, a kas inagsawna nga imbaga niu Mark Angeles iti blog Kilometer 64, “It produces more ideology.”
“Politics is a burden on poetry,” kuna kano met ni Almario 1999.
Ngem inrason ni Remollino, ti “The White Man’s Burden” ni Rudyard Kipling. Maysa kano a napolitikaan a daniw. Maipapan daytoy iti nainkalintegan panangsakop dagiti Kano ti Pinas idi 1890. Nainkalintegan kadi daytoy?
Kuna pay ni Remollino, apay a dida naguni (Almario, Santos ken Dimalanta) idi dinaniwan ni Cesar Mella, Jr. ni Imelda Marcos? Ken apay a dida naguni iti epiko a daniw ni Dr. Guillermo de Vega a “Ferdinand Marcos: An Epic” ket napolitikaan met daytoy?
Napolitikaan dagiti dandaniw dagiti propagandista. Napolitikaan dagiti daniw ni Federico Garcia Lorca a limmaban iti diktadoria ni Gen. Franco. Sadiay Espania, kaykayatda ti daniw ni Lorca ngem ni ezra Pound. Adu dagiti napolitikaan a dandaniw a nangited iti wayawaya iti maysa a lugar wenno nasion.
KONKLUSION KEN ANALISIS:
Adda latta dagiti panagsusubang ti kapanunotan. Uray idi un-unana ket addan daytoy. Kas kada Bernard Shaw ken William Shakespeare, dagiti mangiyik-ikkis ti art for art sake ken dagiti “makiramraman” iti dangadang ti gimong.
Awan met ket ti ay-ayunanmi. Mannaniwkami a “makiramraman” iti dangadang ken mannaniwkami met ti postmodernismo ken new criticism. Natural laeng dagitoy a panagppengnget ti pammati, kapanunotan ken prinsipio, ta ti tao ket tao. Natural daytoy kenkuana. Ngem, saan koma a liplipatan ti ili, lalo kadagitoy a panawen nga immadun ti karton a pagkutkukotan kadagiti bangketa a pagkutkutan ti kigaw a bullalayaw, a kas iti saan met a pananglipat ti arte a kas arte.
Dagiti panagpepengnget ti panggep ket kaipapananna a saan a masaksakit dagiti nadur-as a panunot no di ket iparangna iti sibibiag ken kumugkugtar, agbuangger a kas pasurot ti nawaya a gimong.
Ngem kangrunaan nga ingpenmi iti saan koma a panagpepengnget kadagiti kapanunotan ta uray no saan nga agpada dagitoy a dua (“art for art sake” ken napolitikaan a sinurat) agpada dagitoy a pagayusan ti sirib ni mannaniw.
Makunami, a bay-an koma ti agsumbangir a grupo ti mannaniw a mangpili iti dana a taluntonenna. Ta ti mannaniw a magmagna a bekkel ti dakkel a wanwan ket saan a makapudno iti sinuratna ket ti daniwna. Bay-an ni mannaniw nga agdakiwas iti bukodna a dana.
Bay-an koma dagiti agdandaniw iti “art for art sake” ket agdaniwda a kasta idinto ta dagiti “agdandaniw iti napolitikaan” ket bay-an koma met ida nga agdaniw iti nginabras iti panangisalakan ti agtungtunglab nga ili.
Lissian koma ti panagpepengnget. Saan a makatulong daytoy a dur-asan ti Literatura Filipiniana. Professional ken manakman amin a nalaing a mannaniw ngem ti panagpepengnget iti kapanunotan ket dagiti sumarsaruno a mannaniw ti maapektaran iti panagsisina a makitkitada kadagiti idoloda. #
[Naipablaak daytoy nga artikulo iti pammalubos ti Autor]


text:
Tuesday, January 9, 2018
FLAG CEREMONY TI 2018, NAREGTA TI PAMILIA- LGU
Cabugao, Ilocos Sur – Kalpasan ti Flag Raising Ceremony idi Enero 3, 2018, kinablaawan ni Mayor Josh Edward S. Cobangbang dagiti katinnarabayna nga Opisiales-Lokal ti Ili, Department/Section Heads dagiti Opisina ti LGU ken dagiti amin a Personnel a mangbukbukel ti Pamilia-LGU Cabugao iti panagrugi ti panagtrabahoda iti umuna a lawas ti Tawen 2018. Impaganetgetna kadagiti padana a Public Servant iti agtultuloy a panangipaayda iti napintas a serbisio kadagiti umili ken iti panangtamingda kadagiti masanguanan nga aktibidad a maigannuat ditoy Munisipio.
Kalpasan ti Flag Raising Ceremony iti Enero 8, 2018, naiyam-ammo ken nakantaan dagiti Empleado a maselebraran iti panagkasangayda iti Enero 2018 ken naiyam-ammo ti baro a Fire Marshal iti Cabugao Municipal Fire Station. # (Web In-Action)
Kalpasan ti Flag Raising Ceremony iti Enero 8, 2018, naiyam-ammo ken nakantaan dagiti Empleado a maselebraran iti panagkasangayda iti Enero 2018 ken naiyam-ammo ti baro a Fire Marshal iti Cabugao Municipal Fire Station. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 4:05 PM
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Kategoria:Dagiti karayan ti Estados Unidos babaen ti estado
Dagiti subkategoria
Daytoy a kategoria ket addaan kadagiti sumaganad a 10 a subkategoria, manipud iti 10 a dagup.
A
- ► Dagiti karayan ti Arkansas (1 K)
I
- ► Dagiti karayan ti Illinois (1 K)
- ► Dagiti karayan ti Iowa (1 K)
K
- ► Dagiti karayan ti Kentucky (1 K)
L
- ► Dagiti karayan ti Louisiana (1 K)
M
- ► Dagiti karayan ti Minnesota (1 K)
- ► Dagiti karayan ti Mississippi (1 K)
- ► Dagiti karayan ti Missouri (1 K)
T
- ► Dagiti karayan ti Tennessee (1 K)
W
- ► Dagiti karayan ti Wisconsin (1 K)


text:
Alingasaw ti Pateg
February 14, 2008 3 Comments
Sinapulko dagiti isemmo
Kadagiti nagpukawen nga asuk.
Kinamatko a gammatan ti lagip
Iti baet ti tangguap ken payubyob.
Adda met ketdi nabati a ramen
Ti ayatmo kadagiti bibig
Ti bote a mapekkel ti sardam
Ti tagainep ken ti tignay ti saguyepyep.
Kastoy ti ladawan iti kinaawanmo
Ditoy denna: ti rikna ket maulila,
Ti rikna ket agasuk iti ella,
Ella a gumuyod kadagiti aldaw
Tapno aglabas a napardas
Dagiti kanito nga agsaning-i ti iliw.
Kastoy met ti daniw a maputar
Ti kinaadam ditoy barukong: ket agbuabo
Ti luy-ong iti mapenpen a rag-o,
Agrikudo a rumkuas dagiti mamayo,
Mauksot dagiti dagensen
Ket agalingasaw iti pateg,
Ti panagipateg ken pinnateg
Iti dua a dinto pulos aginnadayo
Iti puso. Ti kinaawan
Ket isu met laeng ti kinaadda
No ti puso ket awanan dudua.


text:
Peninsula ti Caramoan
Ti Peninsula ti Caramoan ket naturod a peninsula, nga adda kadagiti nauneg a baw-ang ken nagubsang, nabato a langa ti daga, a mabirukan idiay amianan a daya ti Camarines Sur, Bicol, Filipinas. Daytoy ket ayan ti Nailian a Parke ti Caramoan ken daytoy pay ket Nangruna a Lugar ti Billit ken pagtataengan para iti Green Racket-tail (Prioniturus luconensis).[2]
Nailian a Parke ti Caramoan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti peninsula ket aglaon iti 347 nga ektaria (860-acre) a Nailian a Parke ti Caramoan a nabangon idi 1938.[3] Adda dagiti kueba a mabirukan iti uneg ti parke, dagiti pormasion ti limestone, dagiti puraw ti daratna nga aplaya, ti bassit nga isla a danaw ken ti subteraneo a karayanan, a maaramid daytoy a nadayeg a papanan dagiti turista. Daytoy ket mabalin ap apanan babaen ti publiko a pagluganan manipud iti ili ti Caramoan, ken dagiti lokal a tattao ket nagaramidda kadagiti dalan iti parke para kadagiti agbisbista.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Caramoan National Park". protectedplanet.net.
- ^ "Peninsula ti Caramoan". BirdLife International. Naala idi Disiembre 31, 2012.
- ^ "Proklamasion Blng. 291, s. 1938". Official Gazette of the Republic of the Philppines. Naala idi Disiembre 31, 2012.
Nagsasabtan: 13°45′55″N 123°54′41″E / 13.7654°N 123.9115°E


text:
Leon
Ti leon (Panthera leo) ket maysa kadagiti uppat a dakkel a pusa iti henero ti Panthera ken kameng ti pamilia ti Felidae. Adda met dagiti lallaki a sumurok iti 250 kg (550 lb) iti kadagsen,[4] daytoy ti maikadua a kadakkelan a sibibiag a pusa kalpasan ti tigre. Dagiti naatap a leon ket agdama nga adda idiay sub-Sahara nga Aprika ken idiay Asia (nga adda met ti naisagmak a tidda ti populasion nga agtataeng idiay Nailian a Parke ti Kabakiran ti Gir idiay India) bayat a dagiti sabali a kita ti leon ket napukawen manipud idiay Amianan nga Aprika ken Abagatan a laud nga Asia kadagiti naipakasaritaan a panawen. Aginggana idi naladaw a Pleistoseno, idi agarup a 10,000 a tawtawen iti napalabas, ti leon ket isu idi ti kaaduan a naiwarwaras a dakkel a mamalia iti daga kalpasan ti tattao. Mabirukan idi dagitoy iti kaaduan ti Aprika, iti ballasiw ti Eurasia manipud ti akinlaud nga Europa aginggana idiay India, ken idiay Kaamerikaan manipud ti Yukon aginggana idiay Peru. Ti leon ket madanar a sebbanagan, a nakakita daytoyen iti nakaro a panagbapassit iti populasion iti sakopna iti Aprika iti 30–50% para kadagiti dua a dekada idi las-ud ti maikadua a gudua ti maika-20 a siglo.[2] Dagiti populasion ti leon ket saan a magay-at iti ruar dagiti naidesignado a reserba ken dagiti nailian a parke. Urayno ti taudan ti pannakapaay ket saan unay a napno a maawatan, ti pannakapukaw ti habitat ken dagiti suppiat iti tattao ket isu dagiti agdama a kakaruan a gapuanan iti pakadanagan. Iti kaunegan ti Aprika, ti populasion ti leon ti Laud nga Aprika ket naisangayan a naisagmak.
Dagiti leon ket agbiagda kadagiti 10–14 a tawtawen iti kaatapan, bayat nga iti kulong agbiag dagitoy iti at-atiddog ngem 20 a tawtawen. Iti kaatapan, dagiti lalaki ket manmano met nga agbiag iti at-atiddog ngem 10 a tawtawen, gapu kadagiti maal-ala a sugat manipud kadagiti kankanayon a panagkakabil kadagiti kasuppiat a lalaki ket adu met a mangpabassit ti kapaut ti biagda.[5]
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti nagan ti leon, kapada kadagiti adu a sasao a Romanse, ket naala manipud ti Latin leo,[6] ken ti Taga-ugma a Griego ti λέwv (leon).[7] Ti Hebreo a balikas ti לָבִיא (lavi) ket mabalin pay a kabagianna daytoy.[8] Daytoy ket maysa idi kadagiti sebbangan a kasisigud nga inpalawag babaen ni Linnaeus, a nagited iti nagannna iti Felis leo, iti obra idi maika-18 a siglo, ti Systema Naturae.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Wozencraft, W. C. (2005). "Order Carnivora". Iti Wilson, D. E.; Reeder, D. M. Mammal Species of the World (Maika-3 nga ed.). Pagmalditan ti Unibresidad ti Johns Hopkins. pp. 532–628. ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494.
- ^ a b Bauer, H., Nowell, K.; Packer, C. (2008). "Panthera leo". Nalabbasit a Listaan dagiti Naipangta a Sebbangan. Bersion 2010.2. Internasional a Kappon para iti Korserbasion ti Katutubo. Naala idi 28 Agosto 2010.
- ^ a b c Linnaeus, Carolus (1758). Systema naturae per regna tria naturae :secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. (iti Latin). 1 (Maika-10 nga ed.). Holmiae (Laurentii Salvii). p. 41. Naala idi 8 Septiembre 2008.
- ^ Nowak, Ronald M. (1999). Walker's Mammals of the World. Baltimore: Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-5789-9.
- ^ Smuts, G.L. (1982). Lion. Johannesburg: Macmillian South Africa. p. 231. ISBN 0-86954-122-6.
- ^ Simpson, D.P. (1979). Cassell's Latin Dictionary (5th nga ed.). Londres: Cassell Ltd. p. 342. ISBN 0-304-52257-0.
- ^ Liddell, Henry George Scott, Robert (1980). A Greek-English Lexicon (Naipabassit nga Edision). United Kingdom: Pagmalditan ti Unibersidad ti Oxford. p. 411. ISBN 0-19-910207-4.
- ^ Simpson, John; Weiner, Edmund, ed. (1989). "Lion". Oxford English Dictionary (Maika-e nga ed.). Oxford: Clarendon Press. ISBN 0-19-861186-2.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Leon iti Wikimedia Commons


text:
“Ti agtutubo, isu’t namnama ti pagilian,” kinuna ni Gat. Jose Rizal.
Padak nga agtutubo, pagraemak unay a hurado, patpatgek a gagayyem ken amin amin a naitallaong iti daytoy a pasamak, naimbag a nga aldawyo amin.
(Nangabak daytoy a piesa iti salip iti salaysay nga insayangkat ti Commission on Elections, Ilocos Sur idi 1999)
“Ti agtutubo, isu’t namnama ti pagilian,” kinuna ni Gat. Jose Rizal.
Padak nga agtutubo, pagraemak unay a hurado, patpatgek a gagayyem ken amin amin a naitallaong iti daytoy a pasamak, naimbag a nga aldawyo amin.
Siasino kadi ni agtutubo? Ania kadi ti maaramidna para iti pagilian? Ania ti pakainaiganna iti tarigagay ti COMELEC nga agar-arapaap iti nadalus, naurnos ken natalna a panagpipili? Adda kadi ti maaramidna tapno magun-od daytoy a tarigagay?
Ay-ayatek unay nga agtutubo, ti panagbalintayo a kas namnama ket saan laeng a mangrugi ken agpatingga iti uneg ti pagtaengan ken pagadalan ngem kangrunaanna unay, saan laeng nga agpatingga iti sao no di ket iti aramid.
No intayo pagpapatangan ti agtutubo a kas namnama, dakkel ti inna pakabuklan. Alaek man ngarud daytoy a gundaway a dumawat iti pammalubosyo ta innak man binsabinsaen ti pakabuklan ti panagbalinmi a kas namnama saan laeng nga iti pagilian no di ket iti intero a lubong.
Umuna unay, idi naipasngaytayo ditoy lubong naparaburantayo iti biag babaen kadagiti nagannak kadatayo, nagbalintayo a namnamada, namnama a sapay koma ta intay dumakkel a natalged, naayat ken napnuan puso nga anak ti Dios, saan kadi? Idi intay sumbrek iti pagadalan tapno intay usaren, nayonan ken ipakat ti kinasirib a naitalek kadatayo babaen kadagiti pannursuro ni maestro ken maestra, nagbalintayon a namnama ti pagadalan, namnama a mangital-o ti naganna babaen ti intay panagturpos, ta apaman a rummuartayon iti dayta a pagadalan, maysatayon a natakneng nga umili ket intay agserbi a sidadalus uray no ti lugar nga intay nakaikapponan iti agdama ket maiyarig iti maysa a kabakiran – kabakiran a napno kadagiti animales nga agkakarungsot nangruna ti uleg a makasabidong ken makapatay, dadakkel dagiti sangsanga a narigaten a maatur ken dadduma pay a sakit ti kagimongantayo a bunga ti narugit a sistema ti panagpipili iti mangidaulo kadatayo.
Sino kadi ti ur-urayentayo ken kaano kadi ti panangdalus iti daytoy a bakir? Datayo, wen datayo nga agtutubo ti sungbatna ket itattan ti naituding a panawen. Agtitinnulongtayo ngarud babaen ti intay panagkaykaysa a mangdalus daytoy a kabakiran. Intay pilien ken ipatugaw tay mangidaulo kadatayo a nagpuniponan iti naimbag nga aramid, saan ket a mangisuro kadatayo iti kinadakes; pilientayo tay maysa a maraem, saan a tay intay kabuteng; pilientayo tay mangisakit ken mangkita iti pagimbagan ti sapasap, saan ketdi a tay naagum ken mangirurumen kadatayo.
Padak nga agtutubo, kasano a maaramidtayo daytoy?
Pudno a maiparistayo laeng iti bassit a bunga ti maysa a dakkel a kayo, ngem kayatko nga ipalagip a ti bassit a bunga isu’t simbolo ti pigsa ken biag – ket kas namnama ti pagilian, namnamatayo met iti kinadalus, kinadalus a mangtubngar iti amin a narugit nga aramid kas iti panaggatang ti butos.
Masapul nga irugi iti pamiliatayo. Palagipantayo dagiti nagannak kadatayo a saanda koma a mapurar iti sileng ti pirak. Kayatko a sawen, saanda nga ilako ti butosda. Ti agtutubo a namnama ti pagilian, namnama met iti kinaurnos, kinaurnos a mangirupir iti kalintegan ken karbengan a saan a maal-ala iti butbuteng. Kamaudiananna, ti agtutubo a namnama ti pagilian ammona a disiplinaan ti bagina tapno agserbi a modelo iti padana nga agtutubo.
Patpatgek ken padak nga agtutubo, dumtengto ti panawen a datayo nga agtutubo ita ti mangidaulo iti pagiliantayo ket inton madanon dayta nga aldaw, intayto pagbalinen dayta a kabakiran a maysa a paraiso, paraiso a napnuan mulmula nga agsabsabong iti nagpaidumat’ bangloda; paraiso nga addaan kinatalinaay, kappia ken talna ti biag.
Awisenkayo ngarud, kapatadak nga agtutubo, datayo a sumaruno a mangituray ti pagilian ta intay ipangag ni Gat. Jose Rizal. Sumurottayo iti kampania para iti nadalus, naurnos ken natalna a panagpipili. Agserbitayo ngarud itan a modelo ti kinadalus, modelo ti kinaurnos ken modelo ti kinatalna – ta no ania ti intay imula ita, isunto ti intay apiten iti masanguanan nga aldaw. Intay ngarud pilien tay mangidaulo kadatayo a sipapasnek ken sipupudno para iti natalinaay ken natalingenngen a masakbayan.
Agyamanak ket Dios ti agngina kadakayo amin.


text:
Daytoy barbaro a polieto itdenna ti kasapulan a kangrunaan nga inpormasion maipangep ti teolohiya ken ti pannakaaramat iti Siensia Cristiana ken dagiti aktibidad iti Ti Umuna a Simbaan iti Cristo, Sientipiko ken dagiti pagiwarnakna. Mabalin daytoy a maidownload maipaprinta, ken maibinglay kadagiti dadduma.
Iti daytoy a panawen, mabalin a magun-od ti pulieto iti Iluko, Alemania, Chino Orihinal, Chino Pinasimple, Danes, Espanyol, Gresia, Igbo, Indones, Ingles, Italiano, Koreano, Lingala, Olanes, Polisia, Portuges, Pranses ken Rusya.
Iti baba adda dagiti naitudo a pamay-an para iti panangidownload wenno ti panangiprinta ti polieto kadagiti dua a rukod — A4 ken surat — iti agpada a de kolor ken ti nangisit ken puraw.
Dagiti Polietos a magun-od a mabalin a maidownload
- A4, de kolor (21 cm x 29.7 cm):
Ania-ti-SC_A4 (.pdf) 1.57 MB
- A4 nangisit/puraw (21 cm x 29.7 cm):
Ania-ti-SC_A4bw (.pdf) 1.90 MB
- Surat, de kolor (8.5 in x 11 in):
Ania-ti-SC_surat (.pdf) 1.81 MB
- Surat, nangisit/puraw (8.5 in x 11 in):
Ania-ti-SC_surat bw (.pdf) 2.18 MB
Ti panangiprinta ti A4 ken ti rukod ti surat a polieto iti balay wenno iti maysa nga imprinta:
- Iklik ti file name tapno maidownload ti PDF.
- Luktan ti PDF, No saan mo a kabaelan a luktan ti PDF, iklik ditoy tapno maidownload ti mangbasa ti Adobe Acrobat tapno maluktan dagiti files ti PDF.
- Inayon mo dagiti inpormasion no kasanoka a makontak (akas kadagiti simbaan, Reading Room, indibidual) babaen ti mamiddua a panangiklik ti kahon nga awan nagyana sakupen ti "Find Out more." Imakinilyam iti impormasion a kayat mo koma nga agparang iti polietom.
- Imprintam ti matutop a rukod ti papel (A4, wenno surat); iti 100 porsiento nga iskala, iti dua nga agsinungbangir.
- Kupinen ti mamitlo, agrugi "Ania ti Siensia Cristiana?" a papel tapno agbalin nga abbong ken ti "Maysa A Ministerio iti Espiritual a Pannakapasalun-at" a panel, isuksok a pauneg (ti sirok) ti abbong.
- Iti panangiprinta iti balay ken iti imprinta ken dadduma, malaksid ti propesional a tagaprinta mangibati iti bassit a puraw nga igid kadagiti panid. Kadawyan daytoy.
Dagiti impormasion para ti imprinta:
Kita ti file: Adobe PDF
Dagiti kilor: CMYK
Rukod: A4 wenno Surat


text:
Pebrero 16
Ti Pebrero 16 ti maika-47 nga aldaw ti tawen iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 318 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen (319 kadagiti bisiesto a tawen).
Dagiti linaon
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1848 – Octave Mirbeau, Pranses a mannurat ken nobelista (pimmusay 1917)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1907 –Giosuè Carducci, Italiano a mannurat (naipasngay 1835)
- 1917 – Octave Mirbeau, Pranses a mannurat ken nobelista (naipasngay 1848)
- 2016 – Boutros Boutros-Ghali, Ehipsio a politiko ken diplomata (naipasngay 1922)


text:
DANDANIN madadael ti lubong, kunkunada man. Saanen a kabarbaro a damag dayta. Nabayagen ken naikaskasaban.
Saan laeng a ti lubong (earth) ti madadael no di pay ti tao. Ta adda aya banag iti rabaw ti daga a saan a madadael? Madadael amin, malaksid ti napintas a nagan. Wen, dayta la ngatan ti saan a madadael. Adda dayta nga agnanayon.
Ta apay a madadael ti lubong? Asino ti mangdadael ti lubong?
Daytoy ita ti topikotayo.
Iti naminsan nga awan iti maaramidan ni Lauro, napanunotna ti umaliwaksay. Nagpagnapagna. Addan iti Upper Mabini Street, iti sikigan ti PNB Baguio Branch, idi napaliiwna ti panagpukpukkaw ti lalaki nga agedad ngata iti apagsagpat a tallopulo iti: “MAGUGUNAW NA ANG MUNDO! MAGUGUNAW NA ANG MUNDO!”
Nabasa ni Lauro iti facial expression ti lalaki a kasla madanagan la unay. Kasla nauraman. Adda kenkuana ti aligagaw.
Ne, sabali daytoy, nakuna ni Lauro iti bagina. Uray la ngimmato dagiti kidayna. Inkeddengna ti agpaliiw. Maysa a piksionista ni Lauro ket managpaliiw.
Iti panaggaradugod ti boksitna, gimmatang iti banana cue a lako ti babai. Naimbag la a ngatingatenna bayat ti panagtakderna, Kunwari adda ur-urayenna tapno saan a madlawan nga agpalpaliiw. Utek detektib met dagiti piksionista no maminsan.
Uppat ti napaliiw ni Lauro a kadua ti lalaki. Dua a lalaki ken dua a babai. Kaedadanna met laeng. Agiwarwarasda iti polietos.
Innala ni Lauro ti polietos nga inyawat ti maysa kadagiti babai. Binasana. Maipapan iti pannakadadael ti lubong, base kadagiti sinurat a mabasa iti Biblia.
Asidegen ti pannakarunaw ti lubong, kuna ti polietos. Mapasamak ti maysa a Bible explosion ti maysa a religious sect, nga isu ti relihion daytoy a lalaki ken dagiti agiwarwaras iti polietos.
Napaisem ni Lauro. Marunawen ti lubong? Wen, saan laeng a dimtengen dagiti pagilasinan, no di pay napasamaken dagiti dadduma. Gubat. Bisin. Dagiti didigra a kas iti bagio ken layus, tsunami, hurricane ken uram. Itataud dagiti karkarna a sakit: AIDS, meningococcemia, dengue fever, ken dadduma pay a deadly a sakit. Amin dagitoy ket pagilasinan iti pannakarunawen ti lubong. Ngudon ti panawen.
Ngem ken ni Lauro, naim-imas ti mangan iti banana cue. Isu nga inimasna ti damona a kittab. Nasam-it. Naimas. Nananam. Ta saan kadi a naimas, nananam, nasam-it ti biag? Life is so beautiful!
“Magugunaw na ang mundo! Magugunaw na ang mundo!” kinuna manen ti lalaki ket sinabatna ken inyawatan iti polietos ti maysa a babai a nakamisuot, agdardaras a magna.
“Kanina pa gunaw ang mundo, paglabas ko sa bahay, ano! Dahil ang walanghiya kong asawa! P…nang yun, gaganti ako sa kanya! Gaganti ako! Manlalaki rin ako!” inyagyag ti babai, nagbaniekes pay kalpasan nga impalapalna ti polietos iti sango ti nangiyawat.
Natnag ti ngalngalngalen ni Lauro a banana cue iti panagngangana ken naibbatanna pay ti ig-iggamanna a tinudok. Napanganga ti lalaki nga agiwarwaras iti polietos iti kigtotna.
Nataliaw ni Lauro ti aglaklako iti banana cue nga agel-ellek; kasta met ti nakatakder a security guard a nangkudkod ti di met aggagatel a tuktokna.
Nagaludaid nga immasideg ti lalaki nga agiwarwaras iti polietos ken ni Lauro, nalabit iti butengna iti babai a tumanabbaaw a pimmanaw.
“Nagunaw na ba ang mundo mo, ading?” dinamag ni Lauro iti lalaki a madlaw pay laeng ti nerbiosna.
“Muntik na nga po! Praise the Lord!” insungbat ti lalaki ket madamdama, naisem manen a nagiwaras iti polietos.
Naginnisem da Lauro ken ti security guard idi agsabat manen dagiti matada idinto ta um-umlek latta ti agbanbanana cue.
Ania la ket ti biagen, aya? Nagduduma dagiti buya ti biag. Nagduduma a klase ti biag. Nagduduma a panagbiag. Nagduduma ti biag. Ngem marunawen a talaga ti lubong.
Marunawen ti lubong? Ngem asino ti mangrunaw? Awanan ti nakem ti lubong. Awan ti panunotna. Saan a tao wenno ayup tapno isalakanna ti bukodna a bagi. Makarikna laeng iti ‘annay’ ket no makapungtot, ungawenna met ti tao.
Ta ania aya ti makagapu iti gubat? Ti tao. Dagiti tao a didiosen. Dagiti didiosen nga agaangat. Ket iti panagaangatda, rummuar kadagiti barukongda ti apuy a mangrunaw iti lubong. Isuda ti mangdadael iti lubong. Nangangato unay ti panagul-ulo dagitoy a didiosen. Wenno agpipinnangatoda iti ulo. Isu a mapasamak ti gubat. Saanda nga agkikinnaawatan.
Ta ania aya ti makagapu iti bisin? Ti nagamrud ken imut a tao. Ti unjust distribution of wealth. Ti nalabes a panagpabaknang a di man la ammo a taliawen dagiti nabaddekan ti ulona. Dagiti imut a dina ammo a taliawen dagiti mabisin.
Adda inyimel ni Jo Iwatani a ladladawan ti bisin a nakatnagan dagiti lua. Rinetrato ti maysa a Pulitzer awardees iti photojournalism. Ti ladawan ti maysa a tawen ti edadna nga ubing nga aguy-uyas iti rengngatan a talon tapno agturong iti evacuation camp. Iti abay ti ubing, nakamattider nga agbuybuya ti buwitre. Anian a buya.
Adu dagiti mabisbisinan. Adu met dagiti buwitre. Marunawen ti lubong ngem nakamattider pay laeng dagiti buwitre.
Ti layus ken flash flood? Dagiti bukatot a tattao a nangpugipog kadagiti kayo. No dumteng ti flash flood, agpipinnabasolda no asino ti rumbeng a sumungbat. Kalpasan ti flashflood, innuna manen iti panangrames kadagiti bantay. Innuna manen iti agpasuksok ken agipapel iti ngiwat dagiti timel. No asino ti ad-adu ti impamelmelna, isu ti ad-adu ti ramesenna a kabakiran. Runawenda ti lubong!
Dagiti sakit? Ti tao a managbaybay-a ken mangab-abuso met laeng iti bukodna a bagi. Dagiti masadut nga agdalus iti aglawlawna.
Ngarud, nalawag a ti tao met laeng ti mangrunaw ti lubong. Iti ebanghelio ita a lawas, Disiembre 3, 2006, mabasa daytoy a kunana: “Annadanyo dagiti bagiyo, amangan no malmes dagiti puspusoyo iti nalabes a panagbussog ken panagbartek ken kadagiti pakasikoran ti biag. Amangan ketdi no dumtengto a kellaat dayta nga Aldaw kadakayo. Ta umayto a kas palab-og kadagiti amin a tattao ditoy daga. Agsiputkayo ket diyo sardengan ti agkararag tapno addanto naan-anay a kiredyo nga agibtur kadagiti amin a mapasamak ken agtakder iti sanguanan ti Anak ti Tao.”
Impakaammon ni Jesus ti pannakadadael ti Jerusalem . Ti Jerusalem, nga isu met laeng ti lubong. Nasken laeng ti panagsiput kadayta a pannakadadael, ta tao met laeng a mismo ti mangdadael iti lubong.
Kas tao, ania ngarud ti akemmo iti lubong? Makipagdadaelka? Nakasaganakan ken naridamka? ##


text:
KALAKAAN, kadarasan a lutuen. Daytoy ti noodles a pagay-ayat ti amin, babbaket man wenno ubbing. Ngem adda kadi pagsayaatan a maited ti noodles iti bagitayo?
KALAKAAN, kadarasan a lutuen. Daytoy ti noodles a pagay-ayat ti amin, babbaket man wenno ubbing. Ngem adda kadi pagsayaatan a maited ti noodles iti bagitayo?
Segun iti dua nga eksperto iti makan, saan a husto ti ibagbaga dagiti dadduma a madi ti noodles iti salun-attayo. Uray no kasta, maysa kadakuada ti nangted iti ballaag a saan a mangmangan ti instant noodles dagiti adda problemana iti salun-at kas dagiti kidney ken pusoda.
Inlawlawag ni Fely Velandria, Supervising Science Research Specialist ti Food and Nutrition Research Institute (FNRI), a fortified dagiti bitamina ti kaadduan kadagiti mailaklako nga instant noodles kadagiti supermarket, segun iti indikta ti Department of Health. Sungbat daytoy iti micro-nutrient malnutrision dagiti adu nga ubbing a Pinoy.
Binale-awan pay ni Velandria ti pammati ken buteng dagiti dadduma nga adu ti betsin wenno monosodium glutamate (MSG) ti instant noodles. Adda met betsinna dagiti natural a makan a kas ti kamatis ken uong. Adda iti porma a glutamic acid. Isu a dagiti makan nga adda kamatisna ket naim-imasda. Ti husto a nutrision ket addaan food balance, kantidad ken kalidad.
Kinuna ni Valencia nga uray ti itlog irekrekomenda dagiti nutritionists iti agdama kas inaldaw a kanen, a dati a kunada a nangato ti kolesterolna.
Nupay kasta, imbaga ni Valendria a saan unay a mangan iti noodles dagiti obese wenno nalulukmeg, addaan iti alta presion (high blood pressure) ken addaan historia ti sakit ti puso.
Imballaag met ni Feliza A. Roque, chief dietician ti Jose Reyes Memorial Medical Center (JRMC a dagiti adda alta presionna, sakit ti puso, ken sakit ti kidney ket saanda koma a mangan iti instant noodles. Mamati ngamin nga addaan iti adu nga asin daytoy a makan idinto a nangato met ti tabana dagiti dadduma.
Imbagana a ti panangikabil iti adu a danum tapno maikkatan ti adu nga asinna ti kapintasan a pannangan ti instant noodles. Mabalin pay nga ikkan kadagiti nadumaduma a nateng kas ti carrots, repolio, karabasa a nabaknang iti beta carotene.
Ti nasalun-at a dieta ket addaan iti nateng, karne, innapuy ken prutas, kuna ni Roque.


text:
Rehion ti Valparaíso
Ti Rehion ti Valparaíso (Panangibalikas nga Espaniol: [balpaɾaˈiso], Espaniol: V Región de Valparaíso) ket maysa kadagiti 15 nga umuna nga administratibo a pannakabingbingay ti Chile.[FN 1] Iti maikatlo a kaaduan ti populasion iti pagilian iti 1,790,219 a riwriw idi 2017, ken ti makatlo a kabassitan iti kalawa iti 16,396.1 km2 (6,331 sq mi), ti rehion ket ti maikadua a kapusekan iti populasion ti Chile kalpasan ti Rehion Metropilatano ti Santiago iti abagatan a daya.[2]
Ti kapitoliona ket ti puerto a siudad ti Valparaíso, dagiti sabali pay a nangruna a siudad ket mairaman ti Viña del Mar, Quillota, Quilpué ken Villa Alemana.
Dagiti nailina a nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Rehion ti Valparaíso, 2006
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ http://www.censo2017.cl/wp-content/uploads/2017/12/Cantidad-de-Personas-por-Sexo-y-Edad.xlsx; naala idi: Enero 6, 2018.
- ^ "Valparaíso Region". Government of Chile Foreign Investment Committee. Naala idi Marso 13, 2010.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Opisial a website ti Gobierno Regional de Valparaíso (iti Espaniol)
Midia a mainaig iti Rehion ti Valparaíso iti Wikimedia Commons


text:
SAN FERNANDO CITY – Impakaammo ti Regional Tripartite Wages Productivity Board babaen ti Department of Labor and Employment, Regional Office a maikkan dagiti mangmangged iti Region I iti manipud P3 agingga iti P13/aldaw a wage increase kasta met a maitiponen ti Cost of Living Allowance (COLA) a P12 iti basic pay.
Segun iti maysa nga opisial ti nasao nga ahensia, no dakdakkel ti basic pay, dakdakkel met laeng dagiti benepisio nga awaten ti mangmangged kas iti retirement benefits.
Iti pribado a sektor, kadakkelan iti increase dagiti agtrabtrabaho iti bangko, konstruksion, real estate, renting, business activities ken commercial fishing ta P13 iti inaldaw ti maituon iti sueldoda.
Kinuna ti DOLE a dagitoy a sektor ti kadakkelan ti maited a wage increase agsipud iti dakkel a maitultulongda iti ekonomia ti Region I.
Uray dagiti agtrabtrabaho kadagiti tertiary care hospitals, umawatda iti P13/aldaw a wage increase idinto a P8.00 ti maituon iti basic pay dagiti adda iti secondary care ken P3.00 kadagiti agtrabtrabaho iti primary care ken klinika.
Umawat met iti kanayonan a P8.00 dagiti mangmangged kadagiti pribado nga educational institution, transportasion, storage, komunikasion, elektrisidad, gas ken danum, pagminasan, quarrying, manufacturing, hotel ken restaurants, wholesale and retail trade, agtartarimaan iti de-motor a behikulo, motorsiklo, personnel ken househould service activities ken kooperatiba.
Manayonan met iti P7.00/aldaw ti ganaren dagiti trabahador iti agrikultura, kuna ti RTWPB.