text:
NO ANIA TI KUNA TI BIBLIA
Ti Panungpalan ti Lubong
“Ti lubong aglabas ken kasta met ti tarigagayna,” kuna ti 1 Juan 2:17. Ania a “lubong” dayta? Kasano ken kaanonto nga aglabas wenno agpatingga?
Ania a “lubong” ti agpatingga?
TI KUNA TI BIBLIA
Gapu ta ti matuktukoy ditoy a lubong ket addaan kadagiti ‘tarigagay’ a kagura ti Dios, nalawag a saan a literal a daga dayta. Imbes ketdi, tuktukoyenna ti lubong dagiti tattao a di dumdumngeg iti Dios, isu a maibilangda a kabusorna. (Santiago 4:4) Dagiti tattao a mangbukel iti dayta a lubong “agpasardanto iti pannakaukom a dusa nga agnanayon a pannakadadael.” (2 Tesalonica 1:7-9) Ngem dagiti agtultulnog iti bilin ni Jesu-Kristo nga agtalinaed a ‘saan a paset ti lubong,’ manamnamada ti biag nga awan inggana.—Juan 15:19.
Kinaagpaysuanna, kuna ti maudi a paset ti 1 Juan 2:17: “Ti agaramid iti pagayatan ti Dios agtalinaed iti agnanayon.” Wen, manamnama daydiay agaramid iti pagayatan ti Dios ti biag nga awan inggana ditoy daga, kas naibaga iti Salmo 37:29: “Dagiti nalinteg tagikuaendanto ti daga, ket agtaengdanto nga agnanayon iti dayta.”
“Dikay ayaten ti lubong wenno uray ti bambanag nga adda iti lubong. No ti asinoman ayatenna ti lubong, ti ayat ti Ama awan kenkuana.”—1 Juan 2:15.
Kasano nga agpatingga dayta a lubong?
TI KUNA TI BIBLIA
Addanto dua a kangrunaan a paset ti panungpalan. Umuna, dadaelento ti Dios ti amin nga organisado nga ulbod a relihion a nailadawan kas maysa a mabaybayadan a babai a napanaganan iti “Babilonia a Dakkel.” (Apocalipsis 17:1-5; 18:8) Uray ibagbagana nga isu ket matalek iti Dios, makirelrelasion met kadagiti lider ti politika iti lubong. Ngem dagitanto a mismo a lider ti mangbuelta kenkuana. “Guraendanto ti balangkantis [wenno, mabaybayadan a babai] ket pagbalinendanto a walangwalang ken lamolamo, ket lamutendanto dagiti nalasag a pasetna [wenno, kinabaknangna] ket isu puorandanto a naan-anay iti apuy.”—Apocalipsis 17:16.
Maikadua, isarunonto ti Dios dagiti agtuturay wenno lider ti politika—dagiti “ar-ari iti intero a mapagnaedan a daga.” Kaduadanto dagiti managdakdakes a tattao a madadael inton “gubat ti naindaklan nga aldaw ti Dios a Mannakabalin-amin,” a maawagan met iti “Armagedon.”—Apocalipsis 16:14, 16.
“Sapulenyo ni Jehova, dakayo amin a naemma iti daga . . . Sapulenyo ti kinalinteg, sapulenyo ti kinaemma. Nalabit maitalimengkayo [wenno, maisalakankayo] iti aldaw ti unget ni Jehova.”—Sofonias 2:3.
Kaano nga agpatingga dayta a lubong?
TI KUNA TI BIBLIA
Agpatingganto dayta a lubong inton napakdaaranen dagiti tattao babaen ti sangalubongan a panangipakaammo iti Pagarian ti Dios—maysa a gobierno a mangituray iti intero a lubong a mangsukat iti amin a gobierno ti tao. (Daniel 7:13, 14) Kinuna ni Jesu-Kristo: “Daytoy naimbag a damag ti pagarian maikaskasabanto iti intero a mapagnaedan a daga maipaay a pangsaksi kadagiti amin a nasion; ket iti kasta umayton ti panungpalan.” (Mateo 24:14) Dayta a trabaho a panangasaba, a mangipakpakita iti hustisia ken asi ti Dios, ket paset ti “pagilasinan” a mangtanda nga asidegen ti panungpalan. Karaman met iti dayta a pagilasinan ti panaggugubat dagiti nasion, ginggined, bisin, ken saksakit.—Mateo 24:3; Lucas 21:10, 11.
Saan la a dagita a pasamak iti lubong ti impakpakauna ti Biblia. Inladawanna pay ti ug-ugali dagiti tattao iti ‘maudi nga al-aldaw.’ Kunana: “Dumtengto dagiti napeggad a tiempo a narigat a pakilangenan. Ta dagiti tattao managayatdanto iti bagbagida, managayat iti kuarta, . . . nasukir kadagiti nagannak, . . . awanan panagteppel, narungsot, awanan panagayat iti kinaimbag, . . . managayat iti ragragsak imbes a managayat iti Dios.” *—2 Timoteo 3:1-5.
Amin dagita a kasasaad ti mangtanda iti panawen a mabalin a nangrugi idi Gubat Sangalubongan I idi 1914. Nangrugi met iti dayta a tawen a naikaskasaba ti Pagarian ti Dios iti amin a suli ti daga, ket ibilang dagiti Saksi ni Jehova a maysa a pribilehio a maam-ammo ida dagiti tattao gapu iti dayta a trabaho. Kinapudnona, napauluan ti kangrunaan a pagbasaanda iti Ti Pagwanawanan Mangibumbunannag iti Pagarian ni Jehova.
“Agtultuloykayo nga agbantay, ngarud, agsipud ta saanyo nga ammo ti aldaw wenno uray ti oras.”—Mateo 25:13.
^ par. 14 Para iti ad-adu pay nga impormasion, kitaem ti kapitulo 9 ti libro nga Ania a Talaga ti Isursuro ti Biblia? nga impablaak dagiti Saksi ni Jehova. Mabasa met iti www.jw.org/ilo.


c: text/html

text:
Keso
Ti keso ket makan a nagtaud manipud ti gatas a napataud kadagiti adu a sakup dagiti nanam, dagiti linabag, ken dagiti porma babaen ti panagtitibnok ti protina ti gatas a makunkuna iti kaseina. Daytoy ket buklen dagiti protina ken taba manipud ti gatas, ken kadawyan a gatas daytoy dagiti baka, nuang, dagiti kalding, wenno karnero. Iti las-ud ti panagpataud, ti gatas ket kadawyan a maasipikado, ken ti panagnayon ti ensima ti rennet ket isu ti pagibanagan ti panagtitibnok. Dagiti solidoket mailasin ken maitalmeg iti kanungpalan a porma.[1] Adda met dagiti keso nga addaan kadagiti buot iti rabaw wenno amin-amin. Kaaduan kadagiti keso ket matunaw iti temperatura ti panagluto.
Adda met dagiti ginasut a mapataud a kita ti keso manipud kadagiti nadumaduma a pagilian. Dagiti estiloda, linabag ken dagiti nanam depende iti tinaudan ti gatas (mairaman ti kinnan ti ayup), nupay dagitoy ket pasteurisado, ti linaon a taba ti mantekilia, ti bakteria ken buot, ti proseso, ken panagkataeb. Dagiti yerba, dagiti rekado, wenno suob ti tarikayo ket mabalin a mausar a kas dagiti ahente ti pananginanam. Ti duyaw aginggana ti nalabbasit a maris dagiti adu a keso, a kas ti Red Leicester, ket mapataud babaen ti panagnayon ti atsuete.
Para kadagiti dadduma met a keso, thi gatas ket maitibnok babaen ti panagnayon kadagiti asido a kas ti suka wenno tubbog ti limon. Kaduan kadagiti keso ket naasipikado bassit babaen ti bakteria, a pagtungpalan ti panagbaliw kadagiti asukar ti gatas iti laktiko nga asido, kalpasanna ti panagnayon ti rennet ket mangkompleto ti panagtibnok. Mabalin met a magun-od ti begeteriano a panagsukat ti rennet; kaaduan kadagitoy ket napataud babaen ti panagbinubod ti Mucor miehei a fungus, ngem dagiti dadduma met ket naiyaon manipud kadagiti nadumaduma a sebbangan ti Cynara.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Fankhauser, David B. (2007). "Fankhauser's Cheese Page". Naala idi 2007-09-23.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ensrud, Barbara (1981). The Pocket Guide to Cheese. Sydney: Lansdowne Press. ISBN 0-7018-1483-7.
- Jenkins, Steven (1996). Cheese Primer. Workman Publishing Company. ISBN 0-89480-762-5.
- McGee, Harold (2004). "Cheese". On Food and Cooking (Revised nga ed.). Scribner. pp. 51–63. ISBN 0-684-80001-2.
- Mellgren, James (2003). "2003 Specialty Cheese Manual, Part II: Knowing the Family of Cheese". Naala idi 2005-10-12.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Keso iti Wikimedia Commons
- Nailustrado a Panagaramid ti Keso (iti Ingles)
- Cheese.com – mangiraman kadagiti adu a batayan a datos dagiti nadumaduma a kita ti keso. (iti Ingles)
- Pannakaidasig ti keso (iti Ingles)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Estoria 64: Imbangon ni Salomon ti Templo
SAKBAY a natay ni David, intedna ken Salomon dagiti plano a naggapu iti Dios a pagbangon ti templo ni Jehova. Iti maikapat a tawen ti panagturayna, rinugian ni Salomon a bangonen ti templo. Pito ket kagudua a tawen sa nalpas dayta. Adu a trabaho ken adu a kuarta!
Adda dua a kangrunaan a kuarto ti templo, kas met laeng ti tabernakulo. Ngem dagitoy a kuarto ti mamindua ti kadakkelda ngem ti tabernakulo. Ti lakasa ti tulag ken ti dadduma a bambanag nga adda idiay tabernakulo ti naikabil idiay templo.
Idi nalpasen ti templo, adda dakkel a selebrasion. Nagparintumeng ni Salomon iti sanguanan ti templo ket nagkararag, kas makitkitayo iti retrato. ‘Ammok a daytoy a templo bassit unay tapno malaonnaka,’ kuna ni Salomon, ‘Ngem, O Diosko, pangngaasim ta denggem koma ti ilim no agkararagda iti daytoy a lugar.’
Idi nalpasen a nagkararag ni Salomon, immay ti apuy manipud langit ket pinuoranna amin a daton nga an-animal. Maysa a nagraniag a lawag ti nangpunno iti templo. Gapuna ammo ti ili a naay-ayo ni Jehova iti templo. Itan ti templo nagbalinen a lugar a pagdaydayawan dagiti tattao iti Dios.
Nagturay ni Salomon a sisisirib iti nabayag. Ngem isut’ nangasawa ti adu a babbai manipud il-ili a di agdaydayaw ken Jehova. Makitam kadi ti maysa kadakuada nga agdaydayaw iti idolo? Iti kamaudiananna dagiti assawa ni Salomon ti namagdayaw kenkuana iti dadduma a didiosen. Ket nagbalin a nauyong ket saanen a maragsakan dagiti tattao.
Nakapungtot ni Jehova iti daytoy. Imbagana ken Salomon nga inton agturay ti anakna, ikkatennanto ti pagarian kenkuana ket itednanto iti sabali a tao. Ngem saannanto nga ipanaw amin a tattao ti pagarian manipud iti anakna. Kitaentayo no kasano a napasamak daytoy.
1 Cronicas 28:9-21; 29:1-9; 1 Ar-ari 5:1-18; 2 Cronicas 6:12-42; 7:1-5; 1 Ar-ari 11:9-13.
Dagiti Saludsod
- Kasano kapaut ti panangbangon ni Salomon iti templo ni Jehova?
- Mano ti kangrunaan a kuarto iti templo, ket ania ti naikabil iti templo?
- Ania ti imbaga ni Salomon iti kararagna idi nalpasen ti templo?
- Kasano nga impakita ni Jehova nga isu ket naay-ayo iti kararag ni Salomon?
- Ania ti imbaga dagiti assawa ni Salomon nga aramidenna, ket ania ti napasamak ken Salomon?
- Apay a nakapungtot ni Jehova ken ni Salomon, ket ania ti imbaga kenkuana ni Jehova?
Kanayonan a salsaludsod
- Basaenyo ti 1 Cronicas 28:9, 10.
Maipapan iti sasao ni David a nairekord iti 1 Cronicas 28:9, 10, ania ti masapul nga ikagumaantayo nga aramiden iti inaldaw a panagbiagtayo? (Sal. 19:14; Fil. 4:8, 9)
- Basaenyo ti 2 Cronicas 6:12-21, 32-42.
Kasano nga impakita ni Solomon nga awan ti patakder nga aramid ti tao a makalaon iti Kangatuan a Dios? (2 Cron. 6:18; Ara. 17:24, 25)
Ania ti ipakita dagiti sasao ni Salomon a masarakan iti 2 Cronicas 6:32, 33 maipapan ken Jehova? (Ara. 10:34, 35; Gal. 2:6)
- Basaenyo ti 2 Cronicas 7:1-5.
Kas iti pannakatignay dagiti annak ti Israel nga agdayaw ken ni Jehova idi nakitada ti dayagna, kasano koma a maapektarantayo ita no panunotentayo ti panangbendision ni Jehova kadagiti adipenna? (2 Cron. 7:3; Sal. 22:22; 34:1; 96:2)
- Basaenyo ti 1 Ar-ari 11:9-13.
Kasano a ti panagbiag ni Salomon ipakitana ti kinapateg ti panagtalinaed a matalek agingga iti panungpalan? (1 Ar. 11:4, 9; Mat. 10:22; Apoc. 2:10)


text:
Ipapatay—Talaga Kadi a Dayta ti Patingga ti Amin?
Ipapatay—Talaga Kadi a Dayta ti Patingga ti Amin?
IDI Pebrero 1987, maysa a lakay nga agtawen iti 85 ti nangikeddeng a maisardeng ti regular a pannakadalus ti bekkelna (dialysis) a mangmanmantener iti biagna. Kalpasan ti dua a lawas, natay iti pagtaenganda iti sibay ti kakaisuna nga anakna a lalaki.
Ginundawayanda dayta a maudi a panagkaduada tapno usigenda ti maysa a topiko a napagsaritaanda idin: Adda kadi biag kalpasan ti ipapatay? Pagduaduaan dayta ti ama, a maysa a de adal. Naimpluensiaan ngamin iti sursuro nga ebolusion ken nadismaya iti kinamanaginsisingpet ti relihion. Ibilangna ti bagina nga agnostiko yantangay patienna nga imposible a masierto ti kaadda ti Dios.
Gapu ta kayat ti anak a maipaayan iti liwliwa ken namnama ti amana, inlawlawagna a posible nga agbiagto manen ti natay. Idi umad-adanin ti ipapatayna, inamin ti ama a kayatna ti agbiagto manen nga addaan iti napabaro a kired ken salun-at.
Liwliwa no Maipasango iti Ipapatay
Kaaduan a tao, no saan man nga amin, ti agtarigagay nga agbiag manen iti maysa a natalna a lubong nga addaan iti napabaro a salun-at ken kired, no laeng koma kabaelanda nga aramiden dayta. Naiduma dagiti tattao kadagiti animal, yantangay nadeskribir dagitoy iti Biblia kas “awanan nakem” a parparsua. (2 Pedro 2:12) Itabontayo dagiti minataytayo. Utobentayo ti masanguanan. Ditay kayat ti lumakay wenno bumaket, agsakit, ken matay. Kaskasdi, mapaspasarantayo amin dagita.
Maladingitantayo no mapanunottayo ti ipapatay ti ing-ingungotentayo wenno ti mismo nga ipapataytayo. Ngem ti Biblia iparegtana a situtured nga usigentayo ti ipapatay. Kunana: “Nasaysayaat ti mapan iti balay ti panagleddaang ngem ti mapan iti balay ti bangkete.” Innayonna pay: “Daydiay sibibiag rebbeng nga ipapusona dayta.” (Eclesiastes 7:2) Apay a sipapasnek nga utobentayo dayta a banag?
Ti maysa a rason ket addaantayo iti naikasigudan a tarigagay nga agbiag iti natalna ken natalged a kasasaad. Iti kasumbangirna, awan kadatayo ti mayat a matay. Kasla narigattayo a maakseptar a dayta ti pagturongantayo. Ilawlawag ti Biblia no apay: ‘Ti tiempo a di nakedngan insaad ti Dios iti puso’ ti tao. (Eclesiastes 3:11) Kayattayo ti agbiag
No Apay a Nakappapati
Itay napan a tawen, ti AARP The Magazine nga impablaak ti American Association of Retired Persons intampokna ti artikulo a “Biag Kalpasan ti Ipapatay.” Sigun iti interbiu kadagiti agtawen iti nasurok a 50, “dandani tallo a kakapat (73 a porsiento) ti umanamong iti kapanunotan a ‘Mamatiak iti biag kalpasan ti ipapatay.’” Maisupadi iti dayta, impadamag ti magasin a dandani maysa a kakapat ti umanamong iti kapanunotan a “Patiek a no matayak, daytan ti ngudo ti amin.” Ngem kasta kadi a talaga ti kayat a patien ti tao?
Iti dayta met laeng nga artikulo, maysa a Katoliko a taga-New York nga agnagan iti Tom ti naipadamag a nagkuna: “Dagiti ministro ti relihion ikasabada ti maipapan iti biag kalpasan ti ipapatay. Para kaniak, nagduduma ti isursuro dagiti tattao isu nga adda kadatayo nga agpili no ania ti patientayo. Makimismisaak. Nupay agtigtignayak a kasla adda biag kalpasan ti ipapatay, ti kinapudnona ket diak mamati iti dayta. Ngem no kas pagarigan ta pudno dayta, ay ket nasayaat.”
Kas ken Tom, adu ti agduadua iti dayta. Ti ama a nadakamat iti rugi daytoy nga artikulo ti masansan a nangikuna iti anakna: “Makaay-ayo a banag ti relihion para kadagidiay saan a makabael a mangsango iti realidad ti ipapatay.” Ngem bigbigenna ken dagiti padana a managduadua a ti panamati iti mannakabalin-amin a Namarsua ti mangilawlawag kadagiti narigat a matarusan a bambanag.
Kas pagarigan, tallo laeng a lawas kalpasan ti pannakayinaw, mangrugi a mabukel dagiti selula iti utek ti maysa a sikog. Nagpartak ti panagadu dagitoy a selula nga uray la agingga iti kakapat ti maysa a milion iti kada minuto ti panagaduda no dadduma! Siam a bulan kalpasanna, maipasngay ti maladaga nga addaan iti utek a nakaskasdaaw ti kapasidadna nga agadal. Ni James Watson, maysa nga eksperto kadagiti molekula, inawaganna ti utek ti tao kas “ti karikutan pay laeng a banag a natakuatantayo iti uniberso.”
No ut-utobenyo dagiti kasta a nakaskasdaaw a banag
Gapuna, rumbeng laeng nga usigentayo dagiti pammaneknek no adda met laeng biag kalpasan ti ipapatay.


text:
Online a Biblia | BARO A LUBONG A PATARUS TI NASANTUAN A KASURATAN
Kayatmo a basaen daytoy nga artikulo iti %%?
Apocalipsis 12:1-17
12 Ket maysa a dakkel a pagilasinan+ ti nakita idiay langit, maysa a babai+ a nakawesan iti init, ket ti bulan adda iti baba dagiti sakana, ket iti ulona adda korona a sangapulo ket dua a bituen,2 ket isu masikog. Ket agik-ikkis gapu kadagiti panagpasikalna+ ken iti nakaro a panagrigatna nga agpasngay.3 Ket sabali pay a pagilasinan ti nakita idiay langit, ket, adtoy! maysa a dakkel a dragon a maris-apuy,+ nga addaan pito nga ulo ken sangapulo a sara ket kadagiti ulona pito a balangat;4 ket guyguyoden ti ipusna+ ti kakatlo dagiti bituen+ ti langit, ket intapuakna ida iti daga.+ Ket ti dragon nagtultuloy a sitatakder iti sanguanan ti babai+ a dandanin agpasngay,+ tapno, inton nakapagpasngayen, maalun-onna+ ti anakna.5 Ket nangipasngay iti maysa nga anak,+ maysa a lalaki, a mangipastor kadagiti amin a nasion babaen iti sarukod a landok.+ Ket ti anakna narabsut a naipan iti Dios ken iti tronona.+6 Ket ti babai nagkamang idiay let-ang,+ a sadiay adda lugarna nga insagana ti Dios, tapno isu taraonanda+ sadiay iti sangaribu dua gasut ket innem a pulo nga aldaw.+7 Ket bimtak ti gubat sadi langit: Ni Miguel+ ken dagiti anghelna nakibakalda iti dragon, ket nakibakal ti dragon ken dagiti anghelna8 ngem saan a nangabak, awan met ti nasarakanen a lugar maipaay kadakuada idiay langit.9 Gapuna naitapuak ti dakkel a dragon,+ ti kadaanan a serpiente,+ daydiay naawagan iti Diablo+ ken Satanas,+ a mangyaw-awan iti intero a mapagnaedan a daga;+ isu naitapuak iti daga,+ ket dagiti anghelna naitapuakda a naikanunong kenkuana.10 Ket nangngegko ti maysa a natbag a timek idiay langit a kunana:“Ita napasamaken ti pannakaisalakan+ ken ti pannakabalin+ ken ti pagarian ti Diostayo+ ken ti autoridad ni Kristona,+ agsipud ta naitapuaken ti manangakusar kadagiti kakabsattayo, daydiay mangak-akusar kadakuada iti aldaw ken rabii iti sanguanan ti Diostayo!+11 Ket isu pinarmekda+ gapu iti dara ti Kordero+ ken gapu iti sao ti panangsaksida,+ ket saanda nga inayat dagiti kararuada+ uray pay iti sango ni patay.12 Gapu itoy agragsakkayo, dakayo a langlangit ken dakayo nga agnaed kadakuada!+ Asi pay+ ti daga ken ti baybay,+ agsipud ta ti Diablo immulog kadakayo, nga addaan iti dakkel nga unget, yantangay ammona nga ababan ti periodo ti tiempona.”+13 Itan idi a ti dragon nakitana nga isu naitapuak iti daga,+ indadanesna ti babai+ a nangipasngay iti ubing a lalaki.14 Ngem ti dua a payak ti dakkel nga agila+ naited iti babai, tapno makatayab nga agturong idiay let-ang+ iti lugarna; sadiay ti pakataraonanna+ iti maysa a panawen ken pampanawen ken kagudua ti maysa a panawen+ nga adayo iti sanguanan ti serpiente.+15 Ket ti serpiente nangipugso iti likudan ti babai iti danum+ a kasla maysa a karayan manipud iti ngiwatna, tapno isu mailemmes iti karayan.+16 Ngem ti daga immay timmulong iti babai,+ ket ti daga nginangana ti ngiwatna ket inalimonna ti karayan nga impugso ti dragon manipud iti ngiwatna.17 Ket ti dragon nakapungtot iti babai,+ ket napan tapno gubatenna dagiti natda ti bin-ina, isuda a mangtungtungpal kadagiti bilin ti Dios ken addaan iti trabaho a panangsaksi+ ken Jesus.


text:
Nagririmpuok a Bitbituen
Ti Nagririmpuok a Bitbituen (Ingles: Milky Way)ket isu ti ariwanas nga aglaon ti Daga.[11][nb 1] Daytoy a nagan iti Ingles a "Milky Way" ket naala manipud ti panagparangna a kas nalidem a "nagatasan" a sumsumged a banda nga agar-arkos iti ballasiw ti rabii a langit, a ti mata laeng ket saan a makailasin kadagiti agmaymaysa a bitbituen. Ti termino a "Milky Way" ket naipatarus manipud ti Klasiko a Latin via lactea, manipud ti Helenestika a Griego YaλaEίaς kύkλoς (pr. galaxías kýklos, "nagatasan a sirkulo").[12][13][14] Ti Nagririmpuok a Bitbituen ket agparang a kasla banda gaputa daytoy ket nasukog iti disko a patakder a makitkita manipud ti uneg. Ti kinapudno a daytoy a nalidem a banda iti lawag ket buklen dagiti bitbituen napaneknekan idi 1610 idi ni Galileo Galilei ket naguusar ti teleskopio tapno masolbarna dagiti agmaymaysa abitbituen. Idi panawen ti 1920, ti panagpalpaliiw ti astronomo a ni Edwin Hubble ket nagiparang a ti Nagririmpuok a Bitbituen ket maysa laeng kadagiti adu nga ariwanas.
Ti Nagririmpuok a Bitbituen ket maysa a nabarasan nga agkuskusikos nga ariwanas a 100,000–120,000 lawag a tawen iti diametrona nga aglaon kadagiti 200–400 a bilion a bitbituen. Mabalin pay nga aglaon iti kasla kasta a kaadu a planeta, nga adda nakarkulo a 10 a bilion kadagitoy ti agpalpalikmut iti mataengan a sona kadagiti nagannak kaniada a bitbituen.[15] Ti Sistema a Solar ket mabirukan ti uneg iti daytoy a disko, ti agarup a dua a pagkatlo a kaadayo manipud ti Galaktiko a Tengnga, idiay akin-uneg nga igid iti agkuskusikos a tabas ti nagtitiponan ti alingasaw ken tapok a tinawtawagan a ti Orion–Cygnus nga Ima. Dagiti bitbituen ti akin-uneg a ≈10,000 a lawag a tawtawen ket naurnos iti maysa a batukot ken maysa wenno ad-adu pay a baras. Ti katengngaan ket namarkaan babaen ti napeksa a radio a taudan atinawtawagan a ti Sagitario A* a mabalin a daytoy ket nalatak unay a nangisit nga abut. Ti Ariwanas ket agtaytayyek ti maminsan tunggal maysa a 15 aginggana ti 50 a riwriw a tawtawen. Ti Ariwanas iti maysa a kabuklan ket aggungunay iti kapardas iti 552 aginggana ti 630 km tunggal maysa a segundo, nga agtalged ti mainaig a sukogan iti reperensia. Nakarkulo daytoy ti kadaanan ti agarup a 13.2 bilion a tawen , a gangani a kasla ti kadaanan ti Law-ang. Daytoy ket linawlawan babaen dagiti nadumaduma a babbabassit a satelite nga ariwanas, ti Nagririmpuok a Bitbituen ket paset ti Lokal a Grupo dagiti ariwanas, a mangbukel ti maysa a subkomponente iti Nalatak a Rimpuok ti Virgo.
Dagiti linaon
Wagas[urnosen | urnosen ti taudan]
No agpalpaliiw ti rabii a langit, ti termino a "Nagririmpuok a Bitbituen" ket isu laeng ti nakudrep a banda iti puraw a lawag nga adda ti 30 a degrado a kalawa nga agararko iti ballasiw ti langit[16] (yray no amin dagiti bitbituen a mabalin a makita ti mata laeng ket paset iti Ariwanas a Nagririmpuok a Bitbituen). Ti lawag iti daytoy a banda ket naggapo manipud ti di-nasolbar a bitbituen ken dadduma pay a materiales a naisanglad ti kaunegan ti Galaktiko a dalumpinas. Dagiti nasipnget a rehion ti kaunegan ti banda, a kas ti Nalatak a Rengngat ken ti Coalsack, ket maipada kadagiti luglugar a dagiti lawag manipud kadagiti adayo a bitbituen ket nalappedan babaen ti interestelar a tapok.
Ti Nagririmpuok a Bitbituen ket adda ti mainaig nga ababa a kalawag ti rabaw. Ti pannakakita daytoy ket narigat unay babaen ti lugar iti likud a lawag a kas ti panagrugit ti lawag wenno naisiasi a lawag manipud ti bulan. Daytoy ket sisasagana a makita no ti mangipatingnga a kadakkel ket +5.1 wenno nasaysayaat, bayat nga agipakpakita ti nasayaat a salaysay iti +6.1.[17] Daytoy ket agpabalin a narigat a makita ti Nagririmpuok a Bitbituen manipud kadagiti ania man a naraniag a nasilawan a urbano weno suburbano lokasion ngem nalaka a makita no kitaen manipud ti maysa nga away a lugar no ti bulan ket adda ti baba ti horisonte.[nb 2]
Ti Nagririmpuok a Bitbituen ket lumasat kadagiti paset ti agarup a 30 konstelasion. Ti tengnga iti Ariwanas ket sumanglad iti turong iti konstelasion a Sagitario; isu ditoy ti karaniagan ti Naririmpuok a Bitbituen. Manipud ti Sagitario, ti nakudrep a banda iti puraw a lawag ket agparang a lumaslasat nga agpalaud iti Galaktiko kontratengnga idiay Auriga. Ti banda ket agtultuloyton nga agpalaud kadagiti sumakbay a dalan ti lawlaw ti langit ken agsubli idiay Sagitario. Ti kinapidno a ti banda ket bingbingayenna ti rabii a langit dagiti dua nga agarup nga agpadpada a hemisperio ket mangitudo a ti Sistema Solar ket asideg a naisanglad ti Galaktiko a dalumpinas.
Ti Galaktiko a dalumpinas ket agliklikig babaen ti 60 a degrado ti ekliptiko (ti dalumpinas ti panagtayyek ti Daga).A minaig ti nainlangitan nga ekuador, a lumasat daytoy ti adadayo ngem aminan a kas iti Cassiopeia ken ada-dayo ngem abagatan a kas ti konstelasion iti Crux, a mangitudtudo ti nangato a panagliklikig iti ekuador a dalumpinas ti Daga ken ti dalumpinas iti ekliptiko a manaig ti Galaktiko a dalumpinas. Ti amianan a Galaktiko nga ungto ket naisanglad iti kanawan a panagpangato a 12h 49m, panagpababa a +27.4° (B1950) ti asideg ti beta Comae Berenices, ken ti abagatan a Galaktiko nga ungto ket asideg ti alpha Sculptoris. Gapu iti daytoy a nagato a panagliklikig, depende iti oras iti rabii ken tawen, ti arko iti Nagririmpuok a Bitbituen ket mabalin nga agparang a kasla nababa wenno nangato iti langit. Para kadagiti agpalpaliiw manipud ti agarup a 65 a grado ti amianan aginggana ti 65 a grado ti abagatan iti rabaw ti Daga ti Nagririmpuok a Bitbituen ket mamindua a lumasat iti ngato iti tungngal maysa nga aldaw.
Kadakkel ken masa[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti estelar a disko ti Ariwanas ti Nagririmpuok a Bitbituen ket agarup a 100,000 ly (30 kpc) iti diametro, ken daytoy kett iti katibemngan, agarup a 1,000 ly (0.3 kpc) iti kapuskol.[2][18] Kas tarabay iti relatibo a pisikal a gantingan iti Nagririmpuok a Bitbituen, no mapabassit daytoy iti 100 m iti diametro, ti Sistema a Solar, a mairaman ti naipagpagarup a ulep Oort, daytoy ket ad-adunton ngem 1 mm iti kaakaba, agarup nga iti kapuskol ti sigpit ti papel. Ti kaasitgan a bituen, ti Proxima Centauri, ket addaanto iti 4.2 mm a kaadayo.[nb 3] Alternatibo met a makitkita, no ti Sistema a Solar aginggana iti [Neptuno]] ket ti kadakkel iti binting ti Estados Unidos (25mm), ti Nagririmpuok a Bitbituen ket addanton iti diametro iti 2,628 a kilkilometro, wenno agarup a ti kaakaba ti Estados Unidos manipud ti ngato ti North Dakota aginggana ti ungto ti Texas.[19]
Dagiti karkulo iti maysa ti Nagririmpuok a Bitbituen ket agdumaduma, depende iti pamay-an ken mausar a datos. Iti ababa aiti sakop ti karkulo, thi masa ti Nagririmpuok a Bitbituen ket 5.8×1011 solar a masmasa (M☉), basbassit met ngem ti Ariwanas ti Andromeda.[20][21][22] Dagiti panagrukod nga agusar ti Very Long Baseline Array idi 2009 ket nakabiruk kadagiti kapardas a daddadakkel a kas 254 km/s para kadagiti bituen iti igid ti Nagririmpuok a Bitbituen[23] Gapu ta ti orbital a kapardas ket agdepdepende iti dagup a masa iti uneg ti orbital a rayus, daytoy ket mangisingasing a ti Nagririmpuok a Bitbituen ket dakdakkel unay, ken agarup a mangiada ti masa ti Ariwanas ti Andromeda iti 7×1011 M☉ iti kaunegan ti 160,000 ly (49 kpc) iti tengngana.[24] Ti panagrukod idi 2010 iti rayus a kapardas dagiti bakud a bituen ket nakakita ti masa a nakulloong iti uneg ti 80 kiloparsec ket 7×1011 M☉.[25] Segun ti panagadal a naipablaak idi 2014, ti masa ti intero a Nagririmpuok a Bitbituen ket nakarkulo iti 8.5×1011 M☉,[26] nga agarupa a kagudua ti masa ti Ariwanas ti Andromeda.[26]
Kaaduan ti masa ti Nagririmpuok a Bitbituen ket agparang a banag iti saan nga ammo a porma a makitinnignay iti sabali a banag babaen ti grabitasional ngem saan a dagiti elektromagnetiko a puersa, a tinawtawagan ti nangisit a banag. Ti bakud ti nangisit a banag ket relatibo a nasayaat a naiwarwaris iti distansia iti sangagasut a kiloparsec manipud ti Sentro ti Galaktiko. Dagiti modelo ti matematika iti Nagririmpuok a Bitbituen ket nangisingasing a ti dagup a masa ti intero nga Ariwanas ket adda iti sakop ti 1–1.5×1012 M☉.[6] Dagiti nabibiit a panagadal ket mangibaga a ti masa a dakdakkel a kas 4.5×1012 M☉ [27] and as small as 0.8×1012 M☉.[28]
Dagiti linaon[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Nagririmpuok a Bitbituen ket aglaon kadagiti saan a basbassit ngem 100 bilion a planeta[29] ken ti nagbaetan dagiti 200 ken 400 bilion a bituen.[30][31] Ti eksakto a pigura ket depende iti ababa unay a masa,wenno dagiti ansisit a bituen, a narigat dagitoy amaduktalan, naipangpangruna kadagiti adayo a distansia iti ad-adu ngem 300 ly (90 pc) manipud ti Init. Kas panangiyasping, ti kaaruba nga Arianas ti Andromeda ket aglaon ti nakarkulo a maysa a trilion (1012) a bitbituen.[32] Mapunno daytoy ti espasion a nagbaetan dagiti bituen ket ti disko iti alingasaw ken tapok a tinawtawagan ti interestelar a medio. Daytoy a disko ket addaan iti saan a basbassit a maiyasping a gay-at ti rayus kadagiti bituen,[33] bayat a ti kapuskol ti tuon ti alingasaw ket sumakop kadagiti ginasut a lawag a tawtawen para kadagiti nalamlamiis a bituen aginggana ti rinibo a lawag a tawtawen para kadagiti napudpudot nga alingasaw.[34][35] Dagiti grabitasional a mikrolensing ken dagiti panagpalpaliiw ti panaglasat ti planeta ket mangipakita a mabalin nga adda met dagiti saan a basbassit a kaadu dagiti planeta a naibedbed kadagiti bituen a kas dagiti met bituen iti Nagririmpuok a Bitbituen,[15][36] ken dagiti mikrolensing a panagrukod ket nangipakpakita nga adda dagiti ad-adu a rogue a planeta a saan a naibedbed iti agsangaili a bitbituen ngem ti kaadda met dagiti bituen.[37][38] Ti Ariwanas ti Nagririmpuok a Bitbituen ket aglaon ti saab a basbasit ngem maysa a planeta iti tunggal maysa a bituen, a pagresultaan dagiti 100–400 a bilion a planetas, segun ti panagadal idi Enero 2013 kadagiti sistema ti lima a planeta a bituen ti Kepler-32 iti obserbatorio ti esoasio ti Kepler. Ti sabali met a panagusig idi Enero 2013 ti datos ti Kepler ket nakarkulo a saan a basbassit ngem 17 bilion dagiti kadakkel iti Daga nga eksoplaneta ket adda iti Ariwanas ti Nagririmpuok a Bitbituen.[39] Idi Nobiembre 4, 2013, inreporta dagiti astronomo, a naibatay iti datos ti mision ti espasio ti Kepler, a mabalin nga adda dagiti ad-adu ngem 40 a bilion a kadakkel ti Daga a planeta a mangliklikmut kadagiti mataengan a sona dagiti kasla init a bituen ken dagiti nalabbasit nga ansisit iti uneg ti Ariwanas ti Nagririmpuok a Bitbituen[40][41][42] 11 bilion kadagitoy a nakarkulo aplaneta ket mabalin a mangliklikmut dagiti kasla Init a bituen.[43] Ti kaasitgan iti kastoy a palneta ket mabalin a 12 a lawag a tawtawen iti kaadayo, segun kadagiti sientista.[40][41] Dagiti kasta a kasla Daga ti kadakkel a planeta ket mabalin nga ad-adu ngem dagiti higante nga alingasaw.[15] Malaksid daiti eksoplaneta, naduktalan pay dagiti "eksokometa", dagiti kometa iti labes ti Sistema a Solar, ken mabalin a kadawyan dagitoy Ariwanas ti Nagririmpuok a Bitbituen.[44]
Dagiti disko ti bituen iti Nagririmpuok a Bitbituen ket awanan iti natadem nga igid iti labes dagiti awanan kadagiti bituen. Imbes ket, ti konsentrasion dagiti bituen ket bumassit iti distansia manipud ti tengnga ti Nagririmpuok a Bitbituen. Para kadagiti rason a saan a maawatan, iti labes ti rayus ti agarup a 40,000 ly (13 kpc) manipud ti tengnga, ti bilang dagitbituen iti tunggal maysa a kubikon parsec ket pumarpardas a bumassit iti rayus.[45] Ti mangpalikmut ti galaktiko a disko ket ti esperikal a Galaktiko a Bakud dagiti bituen ken globular a rimpuok a gumay-at nga agpaadayo ngem limitado iti kadakkel babaen dagiti panagtayyek dagiti dua a satelite ti Nagririmpuok a Bitbituen, ti Bassit ken Dakkel nga Ul-ulep Magallanes, a ti kaasitgan nga arngianna iti Galaktiko a Tengnga ket agarup a 180,000 ly (55 kpc).[46] Iti daytoy a distansia wenno iti labes, dagiti pagtayyekan iti kaaduan dagiti bakud a banag ket guluento babaen ti Ul-ulep Magallanes. Isu a, dagiti kasta a banag ket mabalin a palsuten manipud ti kaarrubayan ti Nagririmpuok a Bitbituen. Ti naitiptipon a absoluto a bisual magnitud ti Nagririmpuok a Bitbituen ket nakarkulo iti −20.9.[47]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Adda dagitoy taudan nga agtengtengngel a ti, nainget a panagsao, ti termino a Nagririmpuok a Bitbituen ket nasken a mangitudo laeng ti banda ti lawag a buklen ti ariwanas iti rabii a langit, bayat a ti ariwanas ket nasken a makaala ti napno a nagan nga Ariwanas ti Nagririmpuok a Bitbituen, wenno ti sabali pay a kas ti Ariwanas. Nupay kasta, saan a nalawag no kasano ti kawatiwat daytoy a pagalagadan, ken ti termino a Nagririmpuok a Bitbituen ket kankanayon a maus-usar kadagitoy a kontesto. Kitaen ti:
- Freedman, Roger A.; Kaufmann, William J. (2007). Universe. WH Freeman & Co. p. 605. ISBN 0-7167-8584-6.
- "Dagiti Ariwanas — Ariwanas a Nagririmpuok a Bitbituen". Encyclopædia Britannica. 19. Encyclopædia Britannica, Inc. 1998. p. 618.
- Pasachoff, Jay M. (1994). Astronomia: Manipud ti Daga aginggana ti Law-ang. Harcourt School. p. 500. ISBN 0-03-001667-3.
- ^ Kitaen pay ti Bortle Nasipnget a Langit a Gantingan
- ^ Ti gantingan ket 1 mm dagup 1 ly.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Gerhard, O. (2002). "Mass distribution in our Galaxy". Space Science Reviews. 100 (1/4): 129–138. Bibcode:2002astro.ph..3110G. arXiv:astro-ph/0203110. doi:10.1023/A:1015818111633.
- ^ a b c Christian, Eric; Safi-Harb, Samar. "Kasano ti kadakkel ti Nagririmpuok a Bitbituen?". NASA: Damagen ti maysa nga Astropisiko. Naala idi 2007-11-28.
- ^ "NASA – Ariwanas". NASA and World Book. Nasa.gov. Nobiembre 29, 2007. Naala idi 2010-08-10.
- ^ Staff (Disiembre 16, 2008). "Mano ti Bilang dagiti Bitbituen iti Nagririmpuok a Bitbituen?". Ti Law-ang tatta nga Aldaw. Naala idi 2010-08-10.
- ^ Frebel, A.; et al. (2007). "Discovery of HE 1523-0901, a strongly r-process-enhanced metal-poor star with detected uranium". The Astrophysical Journal. 660 (2): L117. Bibcode:2007ApJ...660L.117F. arXiv:astro-ph/0703414. doi:10.1086/518122.
- ^ a b McMillan, P. J. (Hulio 2011). "Mass models of the Milky Way". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 414 (3): 2446–2457. Bibcode:2011MNRAS.414.2446M. arXiv:1102.4340. doi:10.1111/j.1365-2966.2011.18564.x.
- ^ Gillessen, S.; et al. (2009). "Monitoring stellar orbits around the massive black hole in the Galactic Center". Astrophysical Journal. 692 (2): 1075–1109. Bibcode:2009ApJ...692.1075G. arXiv:0810.4674. doi:10.1088/0004-637X/692/2/1075.
- ^ "Ti Init". World Book at NASA. NASA. Naala idi 2010-03-22.
Ti Init ket maysa kadagiti sumurok a 100 bilion a bitbituen iti Ariwanas a Nagririmpuok a Bitbituen. Daytoy ket agarup a 25,000 a lawag a tawtawen manipud ti tengnga iti Ariwanas, ket agtaytayyek ti maminsan ti lawlaw ti Tengnga a Galaktiko iti tunggal maysa a 250 a riwriw a tawtawen.
- ^ a b Bissantz, N.; Englmaier, P.; Gerhard, O. (2003). "Gas dynamics in the Milky Way: second pattern speed and large-scale morphology". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 340 (3): 949. Bibcode:2003MNRAS.340..949B. arXiv:astro-ph/0212516. doi:10.1046/j.1365-8711.2003.06358.x.
- ^ Kogut, A.; et al. (1993). "Dipole anisotropy in the COBE differential microwave radiometers first-year sky maps". The Astrophysical Journal. 419: 1. Bibcode:1993ApJ...419....1K. arXiv:astro-ph/9312056. doi:10.1086/173453.
- ^ "Collins nga Elementario Inggles a Disksionario – Kompleto ken saana Nakissayan 1991-2003 - Nagririmpuok a Bitbituen". Ti Tinawtawid a Siensia ti Amerikano a Diksionario. thefreedictionary.com. 2005. Naala idi 2012-05-20.
- ^ Harper, Douglas. "ariwanas". Online a Diksionario ti Etimolohia. Naala idi 2012-05-20.
- ^ Jankowski, Connie (2010). Pionero iti Lawag ken Uni. Compass Point Books. p. 6. ISBN 0-7565-4306-1.
- ^ Schiller, Jon (2010). Big Bang ken dagiti Nangisit nga Abut. CreateSpace. p. 163. ISBN 1-4528-6552-3.
- ^ a b c Cassan, A.; et al. (Enero 11, 2012). "One or more bound planets per Milky Way star from microlensing observations". Nature. 481 (7380): 167–169. Bibcode:2012Natur.481..167C. PMID 22237108. arXiv:1202.0903. doi:10.1038/nature10684.
- ^ Pasachoff, Jay M. (1994). Astronomia: Manipud ti Daga aginggana ti Law-ang. Harcourt School. p. 500. ISBN 0-03-001667-3.
- ^ Steinicke, Wolfgang; Jakiel, Richard (2007). Dagiti ariwanas ken ti kasano a panagpalaliiw kaniada. Dagiti pagsurotan ti panagpalpaliiw ti astronomo. Springer. p. 94. ISBN 1-85233-752-4.
- ^ Rix, Hans-Walter; Bovy, Jo (2013). "The Milky Way's Stellar Disk". The Astronomy and Astrophysics Review. in press. Bibcode:2013A&ARv..21...61R. arXiv:1301.3168. doi:10.1007/s00159-013-0061-8.
- ^ "How Big is Our Universe: How far is it across the Milky Way?". NASA-Smithsonian Education Forum on the Structure and Evolution of the Universe, at the Harvard Smithsonian Center for Astrophysics. Naala idi Marso 13, 2013.
- ^ Karachentsev, I. D.; Kashibadze, O. G. (2006). "Masses of the local group and of the M81 group estimated from distortions in the local velocity field". Astrophysics. 49 (1): 3–18. Bibcode:2006Ap.....49....3K. doi:10.1007/s10511-006-0002-6.
- ^ Vayntrub, Alina (2000). "Mass of the Milky Way". The Physics Factbook. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 13 Agosto 2014. Naala idi 2007-05-09.
- ^ Battaglia, G.; et al. (2005). "The radial velocity dispersion profile of the Galactic halo: Constraining the density profile of the dark halo of the Milky Way". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society: 433–442. Bibcode:2005MNRAS.364..433B. arXiv:astro-ph/0506102. doi:10.1111/j.1365-2966.2005.09367.x.
- ^ Finley, Dave; Aguilar, David (Enero 5, 2009). "Milky Way a Swifter Spinner, More Massive, New Measurements Show" (Press release). National Radio Astronomy Observatory. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 8 Agosto 2014. Naala idi 2009-01-20.
- ^ Reid, M. J.; et al. (2009). "Trigonometric parallaxes of massive star-forming regions. VI. Galactic structure, fundamental parameters, and noncircular motions". The Astrophysical Journal. 700: 137–148. Bibcode:2009ApJ...700..137R. arXiv:0902.3913. doi:10.1088/0004-637X/700/1/137.
- ^ Gnedin, O. Y.; et al. (2010). "The mass profile of the Galaxy to 80 kpc". The Astrophysical Journal. 720: L108. Bibcode:2010ApJ...720L.108G. arXiv:1005.2619. doi:10.1088/2041-8205/720/1/L108.
- ^ a b Jorge Peñarrubia; Yin-Zhe Ma; Matthew G. Walker; Alan McConnachie. "A dynamical model of the local cosmic expansion". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 433 (3): 2204–2022. doi:10.1093/mnras/stu879.
- ^ "The mass of the Milky Way and M31 using the method of least action". Naala idi Pebrero 6, 2014.
- ^ "On the shoulders of Giants: Properties of the Stellar Halo and the Milky Way mass distribution". Naala idi Agosto 8, 2014.
- ^ Villard, Ray (Enero 11, 2012). "The Milky Way Contains at Least 100 Billion Planets According to Survey". HubbleSite.org. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 23 Hulio 2014. Naala idi 2012-01-11.
- ^ Frommert, H.; Kronberg, C. (Agosto 25, 2005). "The Milky Way Galaxy". SEDS. Naala idi 2007-05-09.
- ^ Wethington, Nicholos. "How Many Stars are in the Milky Way?". Naala idi 2010-04-09.
- ^ Young, Kelly (Hunio 6, 2006). "Andromeda Galaxy hosts a trillion stars". NewScientist. Naala idi 2006-06-08.
- ^ Levine, E. S.; Blitz, L.; Heiles, C. (2006). "The spiral structure of the outer Milky Way in hydrogen". Science. 312 (5781): 1773–1777. Bibcode:2006Sci...312.1773L. PMID 16741076. arXiv:astro-ph/0605728. doi:10.1126/science.1128455.
- ^ Dickey, J. M.; Lockman, F. J. (1990). "H I in the Galaxy". Annual Review of Astronomy and Astrophysics. 28: 215. Bibcode:1990ARA&A..28..215D. doi:10.1146/annurev.aa.28.090190.001243.
- ^ Savage, B. D.; Wakker, B. P. (2009). "The extension of the transition temperature plasma into the lower galactic halo". The Astrophysical Journal. 702 (2): 1472. Bibcode:2009ApJ...702.1472S. arXiv:0907.4955. doi:10.1088/0004-637X/702/2/1472.
- ^ Borenstein, Seth (Pebrero 19, 2011). "Cosmic census finds crowd of planets in our galaxy". The Washington Post. Associated Press. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2011-02-21.
- ^ Sumi, T.; et al. (2011). "Unbound or distant planetary mass population detected by gravitational microlensing". Nature. 473 (7347): 349–352. Bibcode:2011Natur.473..349S. PMID 21593867. arXiv:1105.3544. doi:10.1038/nature10092.
- ^ "Free-Floating Planets May be More Common Than Stars". Pasadena, CA: NASA's Jet Propulsion Laboratory. Pebrero 18, 2011. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2011-05-25.
The team estimates there are about twice as many of them as stars.
- ^ Staff (Enero 7, 2013). "17 Billion Earth-Size Alien Planets Inhabit Milky Way". Space.com. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 6 Oktubre 2014. Naala idi Enero 8, 2013.
- ^ a b Overbye, Dennis (Nobiembre 4, 2013). "Far-Off Planets Like the Earth Dot the Galaxy". New York Times. Naala idi Nobiembre 5, 2013.
- ^ a b Petigura, Eric A.; Howard, Andrew W.; Marcy, Geoffrey W. (Oktubre 31, 2013). "Prevalence of Earth-size planets orbiting Sun-like stars". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. Bibcode:2013PNAS..11019273P. arXiv:1311.6806. doi:10.1073/pnas.1319909110. Naala idi Nobiembre 5, 2013.
- ^ Borenstein, Seth (2013-11-04). "8.8 billion habitable Earth-size planets exist in Milky Way alone". The Associated Press. NBC News.
- ^ Khan, Amina (4 Nobiembre 2013). "Milky Way may host billions of Earth-size planets". [Los Angeles Times. Naala idi 5 Nobiembre 2013.
- ^ Staff (Enero 7, 2013). "'Exocomets' Common Across Milky Way Galaxy". Space.com]. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 16 Septiembre 2014. Naala idi Enero 8, 2013.
- ^ Sale, S. E.; et al. (2010). "The structure of the outer Galactic disc as revealed by IPHAS early A stars". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 402 (2): 713–723. Bibcode:2010MNRAS.402..713S. arXiv:0909.3857. doi:10.1111/j.1365-2966.2009.15746.x.
- ^ Connors, Tim W.; Kawata, Daisuke; Gibson, Brad K. (2006). "N-body simulations of the Magellanic stream". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 371 (1): 108–120. Bibcode:2006MNRAS.371..108C. arXiv:astro-ph/0508390. doi:10.1111/j.1365-2966.2006.10659.x.
- ^ Coffey, Jerry. "Absolute Magnitude". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2011-09-13.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Thorsten Dambeck in Sky and Telescope, "Gaia's Mission to the Milky Way", Marso 2008, p. 36–39.
- Cristina Chiappini, The Formation and Evolution of the Milky Way, American Scientist, Nobiembre/Disiembre 2001, pp. 506–515
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Ariwanas ti Nagririmpuok a Bitbituen iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Nagririmpuok a Bitbituen iti Wikiquote (iti Ingles)


text:
Bandus
Ti bandus wenno kometa ket maysa a nayelo a bassit a bagi ti Sistema a Solary (SSSB), a no asidegen iti Init, daytoy ket mangiparang ti makitkita a koma (ti naingpis, nakusnaw, a temporario nga atmosperio) ken sagpaminsan pay nga adda iti ipus. Dagitoy a penomena ket gapu kadagiti pagbanagan iti solar a radiasion ken ti solar nga angin iti pagtengngaan ti bandus. Dagiti pagtengngan ti bandus ket sumakop manipud ti maysa a bassit a ginasut a metro aginggan kadagiti sangapulo a kilometro a ballasiw ken buklen dagiti nalukay nga urnong iti yelo, tapok ken dagiti bassit a partikula ti bato. Dagiti bandus ket napalplaiwdan a manipud idi taga-ugma a panpanawen.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Schechner, S. J. (1997). Dagiti bandus, Nadayeg a Kultura, ken ti Pannakaipasngay ti Moderno a Kosmolohia. Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan..
- Brandt, J.C. ken ni Chapman, R.D.: Pangyuna kadagagiti bandus, Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan 2004
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Dagiti bandus iti Wikimedia Commons


text:
LEKSION 13
Anni Mesimmu ta Relihion?
1. Makasta kari ngamin nga relihion?
Ta ngamin nga relihion, egga totolay nga napafutuang angngurugda. Kuruga makakkasta nga balita tu ikakua na Dios danatun nga totolay. Ngem kaddaraddam makannamuan tu meyoyosa i relihion tu instrumentu ta marake nga anangngua. (2 Corinto 4:3, 4; 11:13-15) Magigginna ta balita tu i karuan nga relihion egga i partisipasion da ta terorismo, genocide (pammapatay ta interu nga rasa), gerra anna pammolestia ira ta abbarabbing. Kuruga makaparaddam yaw ta totolay nga napafutuang i angngurug da ta Dios.
Dayawan na fustu nga relihion i Dios ngem mangipepasiran gapa ta Dios i falsu nga relihion. Ituttuddu na falsu nga relihion i ideya ira nga awan ta Biblia kagitta na falsu nga tuddu meyannung ta Dios anna ta natay. Ngem, ikaya ni Jehova tu kannammuan na totolay i kinakurug meyannung nisa.
2. Anni mesimmu ta relihion?
Makapagayayya mammuan tu i Dios ari nga melologo na relihion ira nga makkagi tu iddukadda yayya ngem ta kakuruganna, i mundo ni Satanas i iddukadda. (Santiago 4:4) Sigun ta Biblia, magalan tu “Dakal nga Babilonia” i ngamin tu falsu nga relihion. Tadday tu siudad tagga i Babilonia nga namegafuan na falsu nga relihion kabalin na Delubio ta tiempu ni Noe. Aranni ngana daralan na Dios i ngamin nga falsu nga relihion tu mangilologo anna mangab-abuso ta totolay.
Aru paga i makakkasta nga balita. Sigganono si Jehova ta totolay nga napafutuan i angngurugda ngem egga ira ta falsu nga relihion. Pattaraddayan na Dios danatun nga totolay gukaban na pangitudduna nira tu kinakurug.
3. Anni mawag tu kuan na totolay nga maya masserbi ta Dios?
Iddukan ni Jehova i totolay nga egga pangayâda ta kinakurug anna mapia. Apuran na Dios tu panawadda i falsu nga relihion. Nu fustu pangiddu na totolay ta Dios, sigga-annugu ira nga manguli.
Ta ollu nga siglo, kustu naginna na matunung nga totolay ta apostoles i makakkasta nga balita, nagayayya ira. Nakannammuadda kani Jehova i bagu tu pattolay
Alawatan ni Jehova ta familia na nga maddaya-rayaw nisa danuri i nanaw ta falsu nga relihion. Nu alawatammu i pangimbita niko ni Jehova, awayyam mabbalin tu kofun na. Kunne na gapa, mebilan ka ta meddu nga familia na maddaya-rayaw kani Jehova anna mattolay ka tu mannanayun.
4. Anni kuan na Dios tapenu mapalubbangang i totolay ta interu mundo?
Aranni ngana kastiguan na Dios i falsu nga relihion. Kuruga makakkasta nga balita yatun! Mapawan danuri abusadu tu totolay ta interu mundo. Awan ngana tu falsu nga relihion tu mangilologo anna mamassirina ta totolay. Mattaradday i ngamin ta paddaya-rayaw ta tattadday nga kurug nga Dios.
Maggigiammu tu Aru Paga
Anni Talaga i Ituttuddu na Biblia?
Paddayarayaw nga Alawatan na Dios
Ikonsidera i annam nga panakkilalan nu sinni i kurug nga relihion.
Anni Talaga i Ituttuddu na Biblia?
Itaddaggammu i Kurug nga Paddayarayaw
Anni ira i posible nga mepaarubang nikaw nga problema nu ikagim ta tanakuan i meyannung ta angngurug mu? Kunnasim makua yatun nga ariadda matakitan?


text:
Estoria 101: Pinatayda ni Jesus
KITAEM ti nagdakes a banag a mapaspasamak! Patpatayenda ni Jesus. Isu ti inkabilda iti maysa a kayo. Inlansada ti im-ima ken saksakana. Apay nga adda asinoman a mayat a mangaramid iti dayta?
Ngamin ta dadduma a tattao guraenda ni Jesus. Maysa kadakuada isu ti dakes nga anghel a ni Satanas a Diablo. Isu daydiay nangsugsog kadagiti kabusor ni Jesus a mangaramid iti daytoy nagdakes a krimen.
Uray pay sakbay a nailansa ni Jesus iti daytoy a kayo, adun a kinadakes ti inaramid dagiti kabusorna kenkuana. Malagipmo pay ti inyaay dagiti relihiuso a papangulo idiay hardin ti Getsemani ken tiniliwda? Ita, kitaentayo ti sumaganad a napasamak.
Idi innaladan ni Jesus, nagtataray dagiti apostolesna ta agbutengda. Ngem di unay immadayo da Pedro ken Juan. Simmursurotda tapno makita no aniat’ mapasamak ken Jesus.
Impan dagiti papadi ni Jesus ken lakay nga Annas, a dati a nangato a padi. Sada impan ni Jesus idiay balay ni Caifas, nga isu ita ti nangato a padi. Adu a relihiuso a papangulo ti naguurnong idiay balayna.
Ditoy a naaddaanda ti bista. Nagulbod dagiti tattao maipapan ken Jesus. Amin a relihiuso a papangulo ti nagkuna: ‘Masapul a matay ni Jesus.’ Ket tinupraanda ti rupana, ken danogenda pay.
Bayat a maar-aramid daytoy, adda ni Pedro idiay ruar ti paraangan. Maysa nga adipen a babai ti nakakita ken Pedro, ket kunana: ‘Daytoy a tao ti kadkadua met ni Jesus.’
‘Saan, dinak kadua!’ insungbat ni Pedro.
Namitlo a kuna dagiti tattao a ni Pedro kadua ni Jesus, ket tunggal daras kuna ni Pedro a saan a pudno dayta. Iti kapamitlo a kuna ni Pedro daytoy, timmaliaw ni Jesus ket kimmita kenkuana. Nagladingit unay ni Pedro gaput’ panagsaona kadagitoy a kinaulbod, isu a pimmanaw ken nagsangit.
Idi a lumgaken ti init iti agsapa ti Biernes, innala dagiti papadi ni Jesus idiay dakkel a pagtataripnonganda, ti Sanhedrin. Ditoy a nagsasaritaanda manen no ania ti aramidenda kenkuana. Isu ti impanda ken Poncio Pilato, ti agturay iti distrito ti Judea.
Imbagada ken Pilato a rebbeng a mapapatay ni Jesus. Ngem kuna ni Pilato kadakuada: ‘Awan makitak nga aniaman a dakes nga inaramidna.’ Ket ni Pilato imbaonna ni Jesus ken Herodes Antipas. Uray met ni Herodes awan met ti makitana a dakes nga inaramid ni Jesus, gapuna isu manen ti pinasublina ken Pilato.
Kayat ni Pilato nga ibulos ni Jesus. Ngem dagiti kabusor ni Jesus kayatda a ti tulisan nga agnagan Barabbas ti maibulos a maisandi kenkuana. Tengnga ti aldaw itan. Inyeg ni Pilato ni Jesus idiay ruar ken kinunana: ‘Kitaenyo! Ti ariyo!’ Ngem dagiti kangrunaan a papadi ti nagikkis: ‘Ipanawmo! Papatayenyo!’ Gapuna impanawda ni Jesus tapno mapapatay.
Iti nasapa a malem ti Biernes nailansan ni Jesus iti kayo. Iti agsumbangir a sikigan ni Jesus maysa a kriminal ti patpatayenda met iti kayo. Dika makita dagitoy iti retrato. Di nagbayag sakbay a natay ni Jesus, maysa kadagiti kriminal ti nagkuna kenkuana: ‘Laglagipennak no addakanton iti pagariam.’ Simmungbat ni Jesus: ‘Ikarik nga addakanto kaniak idiay paraiso.’
Saan kadi a nagsayaat a kari dayta? Inton agturayen kas ari ni Jesus idiay langit, isublinanto daytoy a tao iti biag tapno tagiragsakennanto ti baro a paraiso ditoy daga. Ditay kadi maragsakan met iti dayta?
Mateo 26:57-75; 27:1-50; Lucas 22:54-71; 23:1-49; Juan 18:12-40; 19:1-30.
Dagiti Saludsod
- Siasino ti kangrunaan a makinggapuanan iti ipapatay ni Jesus?
- Idi innala dagiti relihioso a papangulo ni Jesus, ania ti inaramid dagiti apostol?
- Ania ti napasamak idiay balay ni Caifas, ti nangato a padi?
- Apay a pimmanaw ken nagsangit ni Pedro?
- Idi naisubli ni Jesus ken ni Pilato, ania ti inyikkis dagiti kangrunaan a papadi?
- Ania ti napasamak ken ni Jesus iti nasapa a malem ti Biernes, ket ania ti inkarina iti maysa a kriminal a nailansa iti kayo iti abayna?
- Sadinonto ti ayan ti Paraiso a dinakamat ni Jesus?
Kanayonan a salsaludsod
- Basaenyo ti Mateo 26:57-75.
Iti ania a pamay-an a dagiti kameng ti nangato a pangukoman dagiti Judio impakitada a dakes ti panagpuspusoda? (Mat. 26:59, 67, 68)
- Basaenyo ti Mateo 27:1-50.
Kasanotayo a maikuna a saan a pudpudno ti panagbabawi ni Judas? (Mat. 27:3, 4; Mar. 3:29; 14:21; 2 Cor. 7:10, 11)
- Basaenyo ti Lucas 22:54-71.
Ania ti masursurotayo iti panangilibak ni Pedro ken ni Jesus iti rabii a pannakaliput ken pannakaarestona? (Luc. 22:60-62; Mat. 26:31-35; 1 Cor. 10:12)
- Basaenyo ti Lucas 23:1-49.
Kasano a nagtignay ni Jesus iti laksid ti kinaawan hustisia a naaramid kenkuana, ket ania ti masursurotayo iti daytoy? (Luc. 23:33, 34; Roma 12:17-19; 1 Ped. 2:23)
- Basaenyo ti Juan 18:12-40.
Ania ti ipakita ti banag a nupay adda kanito a nagbuteng ni Pedro iti tao, bimmileg met laeng ken nagbalin a naisangsangayan nga apostol? (Juan 18:25-27; 1 Cor. 4:2; 1 Ped. 3:14, 15; 5:8, 9)
- Basaenyo ti Juan 19:1-30.
Ania ti balanse a panangmatmat ni Jesus kadagiti material a banag? (Juan 2:1, 2, 9, 10; 19:23, 24; Mat. 6:31, 32; 8:20)
Kasano a dagiti sasao ni Jesus sakbay ti ipapatayna ket naballigi a deklarasion a naitandudona ti kinasoberano ni Jehova? (Juan 16:33; 19:30; 2 Ped. 3:14; 1 Juan 5:4)


text:
KAPITULO 9
Agbibiagtayo Kadin Kadagiti “Maudi nga Aldaw”?
Ania dagiti pasamak iti panawentayo a naipadto iti Biblia?
Ania ti kuna ti Sao ti Dios maipapan kadagiti tattao kadagiti “maudi nga aldaw”?
Maipapan kadagiti “maudi nga aldaw,” ania dagiti nasayaat a banag nga impadto ti Biblia?
1. Ania a libro ti mangipalgak iti mapasamak iti masanguanan?
ITI panagbuybuyam kadagiti damag iti telebision, naisaludsodmo kadin ti kastoy, ‘Ania ngata ti pagtungpalan daytoy a lubong?’ Di ninamnama a mapasamak dagiti nakalkaldaang a banag ken awan ti tao a makaibaga iti mapasamak inton bigat. (Santiago 4:14) Nupay kasta, ammo ni Jehova ti mapasamak iti masanguanan. (Isaias 46:10) Nabayagen nga impadto ti Biblia dagiti dakes a banag a mapaspasamak iti kaaldawantayo ken dagiti nakaskasdaaw a banag a mabiiten a mapasamak.
2, 3. Ania ti insaludsod dagiti adalan ni Jesus, ket ania ti insungbatna?
2 Nagsao ni Jesu-Kristo maipapan iti Pagarian ti Dios, a mamagpatingga iti kinadakes ken mamagbalin iti daga a paraiso. (Lucas 4:43) Kayat idi dagiti tattao a maammuan no kaano nga umay ti Pagarian. Kinapudnona, insaludsod dagiti adalan ni Jesus: “Anianto ti pagilasinan ti kaaddam ken ti panungpalan ti sistema ti bambanag?” (Mateo 24:3) Kas sungbat, kinuna kadakuada ni Jesus a ni laeng Jehova a Dios ti makaammo no kaano a dumteng ti panungpalan daytoy a sistema dagiti bambanag. (Mateo 24:36) Ngem impadto ni Jesus dagiti banag a mapasamak ditoy daga sakbay nga iyeg ti Pagarian ti pudno a talna ken talged iti sangatauan. Mapaspasamaken dagiti impadtona!
3 Sakbay a sukimatentayo ti pammaneknek nga agbibiagtayon iti “panungpalan ti sistema ti bambanag,” usigentayo iti apagbiit ti maipapan iti gubat a saan a naimatangan ti asinoman a tao. Napasamak dayta idiay langit, ket ti resultana apektarannatayo.
GUBAT SADI LANGIT
4, 5. (a) Ania ti napasamak idiay langit di nagbayag kalpasan ti pannakaisaad ni Jesus kas Ari? (b) Sigun iti Apocalipsis 12:12, ania ti resulta ti gubat sadi langit?
4 Inlawlawag ti napalabas a kapitulo iti daytoy a libro a nagbalin nga Ari ni Jesu-Kristo idiay langit idi tawen 1914. (Daniel 7:13, 14) Di nagbayag kalpasan ti pannakaisaadna kas Ari, nagtignay ni Jesus. Kuna ti Biblia: “Bimtak ti gubat sadi langit: Ni Miguel [sabali pay a nagan ni Jesus] ken dagiti anghelna nakibakalda iti dragon [ni Satanas a Diablo], ket nakibakal ti dragon ken dagiti anghelna.” * Naabak iti dayta a gubat ni Satanas ken dagiti dakes nga anghelna, dagiti demonio, ket napagtalawda idiay langit ken naitapuakda ditoy daga. Agragragsak dagiti matalek nga espiritu nga annak ti Dios ta awanen idiay langit ni Satanas ken dagiti demoniona. Ngem saan a rag-o ti inyeg daytoy kadagiti tattao. Imbes ketdi, naipadto iti Biblia: “Asi pay ti daga . . . agsipud ta ti Diablo immulog kadakayo, nga addaan iti dakkel nga unget, yantangay ammona nga ababan ti periodo ti tiempona.”—Apocalipsis 12:7, 9, 12.
5 Imutektekam ti resulta ti gubat sadi langit. Sipupungtot a rirriribuken ni Satanas dagiti agnanaed ditoy daga. Kas maadalmonto, agbibiagtayon iti dayta a panawen ti riribuk. Ngem apagbiit dayta—‘ababa laeng a periodo ti tiempo.’ Ammo met dayta ni Satanas. Dagiti “maudi nga aldaw” ti awag ti Biblia iti daytoy a panawen. (2 Timoteo 3:1) Anian a ragsaktayo ta mabiiten nga ikkaten ti Dios ti impluensia ti Diablo ditoy daga! Usigentayo ti sumagmamano kadagiti banag a naipadto iti Biblia a mapaspasamak itan. Paneknekan dagitoy nga agbibiagtayon kadagiti maudi nga aldaw ken mabiiten nga iyeg ti Pagarian ti Dios dagiti agnanayon a bendision kadagidiay mangay-ayat ken ni Jehova. Umuna, sukimatentayo ti uppat a paset ti pagilasinan a kinuna ni Jesus a mangtanda iti panawen a pagbibiagantayo.
DAGITI KANGRUNAAN A PASAMAK KADAGITI MAUDI NGA ALDAW
6, 7. Kasano a matungtungpal ita ti imbaga ni Jesus maipapan kadagiti gubat ken kinakirang ti taraon?
6 “Ti nasion tumakderto a bumusor iti nasion ken ti pagarian a bumusor iti pagarian.” (Mateo 24:7) Riniwriw a tattao ti napapatay kadagiti gubat iti napalabas a siglo. Insurat ti maysa a historiador a Britano: “Ti maika-20 a siglo ti kadadaraan a siglo iti pakasaritaan ti tao. . . . Maysa dayta a siglo ti gistay di agsarday a gubat, ket manmano ken apagbiit laeng dagiti tiempo nga awan ti dangadang.” Kuna ti maysa a report manipud iti Worldwatch Institute: “Mamitlo nga ad-adu dagiti tattao a napapatay iti gubat iti [maika-20 a] siglo ngem kadagiti amin a gubat manipud idi umuna a siglo K.P. agingga idi 1899.” Nasurok a 100 a milion a tattao ti natay kadagiti gubat manipud idi 1914. Ditay matukod ti ladingit ken saem a sinagaba dagiti minilion a tattao a napukawan kadagiti patpatgenda iti biag.
7 “Addanto dagiti kinakirang ti taraon.” (Mateo 24:7) Kuna dagiti agsuksukisok nga iti napalabas a 30 a tawen, dakkel ti dinur-asan ti produksion ti taraon. Nupay kasta, agtultuloy a nakirang ti taraon agsipud ta adu dagiti awanan iti umdas a kuarta a paggatang iti taraon wenno awanan iti daga a pagmulaan. Kadagiti napanglaw a pagilian, riniwriw dagiti agbisbisin. Iti panagadal ti World Health Organization, malnutrision ti maysa kadagiti kangrunaan a pakaigapuan ti ipapatay ti nasurok a lima a milion nga ubbing iti kada tawen.
8, 9. Ania ti mangipakita a matungtungpalen ti padto ni Jesus maipapan kadagiti ginggined ken angol?
8 “Addanto dadakkel a ginggined.” (Lucas 21:11) Sigun iti U.S. Geological Survey, manipud idi 1990 agpromedio iti 17 a napipigsa a ginggined iti kada tawen ti mangdaddadael kadagiti pasdek ken mamagrengngat iti daga. Tinawen nga adda dagiti napigsa a ginggined a mangrippuog nga interamente kadagiti pasdek. Ipakita dagiti rekord a nasuroken a dua a milion ti natay kadagiti ginggined manipud idi 1900. Kuna ti maysa a report: “Bassit laeng ti binabaan ti bilang dagiti biktima iti laksid ti idudur-as ti teknolohia.”
9 “Addanto . . . dagiti angol.” (Lucas 21:11) Iti laksid ti idudur-as ti medisina, agsagsagaba latta ti sangatauan gapu kadagiti datin ken baro a sakit. Kuna ti maysa a report nga ad-adda a nagbalinen a gagangay kadagiti kallabes a dekada ti 20 a pagaammo a sakit, a pakairamanan ti sarut, malaria, ken kolera, ken adda dagiti sakit a narigat itan nga agasan. Kinapudnona, di kumurang a 30 a baro a sakit ti timmaud. Saan a maagasan ken makapapatay ti dadduma kadagitoy.
DAGITI TATTAO KADAGITI MAUDI NGA ALDAW
10. Ania dagiti kababalin a naipadto iti 2 Timoteo 3:1-5 a makitkitam kadagiti tattao iti kaaldawantayo?
10 Malaksid iti panangiladawanna iti dadduma kadagiti kasasaad iti lubong, impadto ti Biblia a kadagiti maudi nga aldaw, adda maaramid a panagbalbaliw iti kagimongan ti tao. Dineskribir ni apostol Pablo ti kababalin ti kaaduan a tattao. Iti 2 Timoteo 3:1-5, kastoy ti mabasatayo: “Kadagiti maudi nga aldaw dumtengto dagiti napeggad a tiempo a narigat a pakilangenan.” Kinuna ni Pablo a dagiti tattao agbalindanto a
managayat iti bagbagida
managayat iti kuarta
nasukir kadagiti nagannak
saan a nasungdo
awanan iti nainkasigudan a panagayat
awanan iti panagteppel
narungsot
managayat iti ragragsak imbes a managayat iti Dios
addaan iti langa ti nadiosan a debosion ngem libakenda ti pannakabalin dayta
11. Ania ti kuna ti Salmo 92:7 a mapasamakto kadagiti dakes a tattao?
11 Adda kadi dagiti kasta a tattao iti lugaryo? Sigurado nga adda. Uray sadinoman, adda dagiti tattao a kasta ti kababalinda. Kayat a sawen daytoy a dandanin agtignay ti Dios, ta kuna ti Biblia: “No agtubo dagidiay nadangkes kas iti mulmula ket rumangpaya dagiti amin a managaramid iti makapasakit, dayta ket tapno matalipuposda iti agnanayon.”—Salmo 92:7.
DAGITI NASAYAAT A KASASAAD!
12, 13. Kasano nga immadu ti “pudno a pannakaammo” iti daytoy “tiempo ti panungpalan”?
12 Pudno a napno iti riribuk dagiti maudi nga aldaw, kas impadto ti Biblia. Ngem iti daytoy nariribuk a lubong, adda dagiti nasayaat a kasasaad a masarakan kadagiti agdaydayaw ken ni Jehova.
13 “Ti pudno a pannakaammo umadunto,” impadto ti Daniel a libro ti Biblia. Kaano a mapasamak dayta? Iti “tiempo ti panungpalan.” (Daniel 12:4) Nangruna manipud idi 1914, tultulongan ni Jehova dagidiay pudpudno nga agtarigagay nga agserbi kenkuana a rumang-ay iti pannakaawatda iti Biblia. Limmawag ti pannakaawatda kadagiti napateg a kinapudno maipapan iti nagan ken panggep ti Dios, ti daton a pangsubbot ni Jesu-Kristo, ti kasasaad dagiti natay, ken ti panagungar. Maysa pay, nasursuro dagiti agdaydayaw ken ni Jehova ti agbiag iti wagas a makagunggona kadakuada ken pakaidayawan ti Dios. Limmawag met ti pannakaawatda iti akem ti Pagarian ti Dios ken no kasano nga ilintegna dagiti bambanag ditoy daga. Ania ti ar-aramidenda iti daytoy a pannakaammo? Iturongnatayo dayta a saludsod iti maysa pay a padto a matungtungpalen kadagitoy maudi nga aldaw.
14. Kasano kasaknap ti pannakaikaskasaba ita ti naimbag a damag maipapan iti Pagarian, ken siasino dagiti mangikaskasaba iti dayta?
14 “Daytoy naimbag a damag ti pagarian maikaskasabanto iti intero a mapagnaedan a daga,” kinuna ni Jesu-Kristo iti padtona maipapan iti “panungpalan ti sistema ti bambanag.” (Mateo 24:3, 14) Iti intero a daga, ti naimbag a damag maipapan iti Pagarian—no ania ti Pagarian, no ania ti aramidenna, ken no kasano a magun-odtayo dagiti bendision nga iburayna—ket maikaskasaban iti nasurok a 230 a pagilian ken iti nasurok nga 400 a pagsasao. Minilion a Saksi ni Jehova ti sireregta a mangikaskasaba iti naimbag a damag maipapan iti Pagarian. Naggapuda “kadagiti amin a nasion ken kadagiti tribu ken kadagiti ili ken kadagiti pagsasao.” (Apocalipsis 7:9) Mangikonkondukta dagiti Saksi iti libre a panagadal iti Biblia kadagiti minilion a tattao nga agtarigagay a mangammo iti pudno nga isursuro ti Biblia. Anian a nakaskasdaaw a kaitungpalan ti padto, nangruna ta impadto ni Jesus a dagiti pudno a Kristiano agbalinda a ‘puntiria ti pananggura ti amin a tattao’!—Lucas 21:17.
ANIA TI ARAMIDEM?
15. (a) Mamatika kadi nga agbibiagtayon kadagiti maudi nga aldaw, ken apay? (b) Ania ti kaipapanan “ti panungpalan” kadagidiay bumusbusor ken ni Jehova ken kadagidiay agpaspasakup iti turay ti Pagarian ti Dios?
15 Tangay nagadu dagiti padto iti Biblia a matungtungpalen, dika kadi umanamong nga agbibiagtayon kadagiti maudi nga aldaw? No naikaskasaban ti naimbag a damag iti kapkapnekan ni Jehova, dumtengton “ti panungpalan.” (Mateo 24:14) “Ti panungpalan” kaipapananna ti tiempo a panangikkat ti Dios iti kinadakes ditoy daga. Ni Jehova usarennanto ni Jesus ken dagiti mannakabalin nga anghel a mangdadael kadagiti amin a sipapakinakem a bumusbusor kenkuana. (2 Tesalonica 1:6-9) Awanton ni Satanas ken dagiti demoniona a mangyaw-awan kadagiti nasion. Kalpasanna, iburayto ti Pagarian ti Dios dagiti bendision kadagiti amin nga agpasakup iti nalinteg a turayna.—Apocalipsis 20:1-3; 21:3-5.
16. Ania ti nainsiriban nga aramidem?
16 Tangay asidegen ti panungpalan ti sistema ni Satanas, nasken nga isaludsodtayo iti bagitayo, ‘Ania ti rumbeng nga aramidek?’ Nainsiriban nga itultuloytayo ti agsursuro iti ad-adu pay maipapan ken ni Jehova ken kadagiti iparebbengna kadatayo. (Juan 17:3) Ipasnekmo ti agadal iti Biblia. Ipaugalim ti makitimpuyog a regular kadagiti dadduma pay a mangikagkagumaan a mangaramid iti pagayatan ni Jehova. (Hebreo 10:24, 25) Gumun-odka iti nawadwad a pannakaammo nga ididiaya ni Jehova a Dios kadagiti tattao iti intero a lubong, ken mangaramidka kadagiti kasapulan a panagbalbaliw iti biagmo tapno anamongannaka ti Dios.—Santiago 4:8.
17. Apay a maklaatto ti kaaduan a tattao inton dumteng ti pannakadadael dagiti nadangkes?
17 Impadto ni Jesus a saan nga ikankano ti kaaduan a tattao ti pammaneknek nga agbibiagtayon kadagiti maudi nga aldaw. Kellaat ken di ninamnama a dumtengto ti pannakadadael dagiti nadangkes. Kas iti mannanakaw nga umay iti rabii, kellaatennanto ti kaaduan a tattao. (1 Tesalonica 5:2) Impakdaar ni Jesus: “Kas idi kaaldawan ni Noe, kastanto ti kaadda ti Anak ti tao. Ta kas kadakuada kadagidi nga aldaw kasakbayan ti layus, a mangmangan ken umin-inumda, mangas-asawa dagiti lallaki ken mayas-asawa dagiti babbai, agingga iti aldaw a simrek ni Noe iti daong; ket saanda a nangikankano agingga nga immay ti layus ket inyanudna amin ida, kastanto ti kaadda ti Anak ti tao.”—Mateo 24:37-39.
18. Ania a pakdaar ni Jesus ti rumbeng nga ipapusotayo?
18 Gapuna, kinuna ni Jesus kadagiti dumdumngeg idi kenkuana: “Asikasuenyo ti bagbagiyo tapno dagiti pusoyo saanda a pulos madagsenan iti nalabes a pampannangan ken nakaro a panagin-inum ken kadagiti pakaringgoran iti biag, ket giddato a dayta nga aldaw kellaat nga umay kadakayo kas maysa a silo. Ta dumtengto dayta kadagidiay amin nga agnanaed iti rabaw ti intero a daga. Ngarud, agtalinaedkayo a siririing iti isuamin a tiempo nga umar-ararawkayo tapno makapagballigikayo iti pananglisi kadagitoy amin a banag a naikeddeng a mapasamak, ken iti panagtakder [a naanamongan] iti sanguanan ti Anak ti tao.” (Lucas 21:34-36) Nainsiriban nga ipapusotayo ti sasao ni Jesus. Apay? Agsipud ta dagidiay anamongan ni Jehova a Dios ken “ti Anak ti tao,” ni Jesu-Kristo, adda namnamada a makalasat inton agpatingga ti sistema ti bambanag ni Satanas ken agbiag nga agnanayon iti nakaskasdaaw a baro a lubong a nakaas-asidegen!—Juan 3:16; 2 Pedro 3:13.
^ par. 4 Para iti kanayonan nga impormasion a mangipakita a ti Miguel ket sabali pay a nagan ni Jesu-Kristo, kitaem ti Apendise, iti artikulo a “Siasino ni Miguel nga Arkanghel?”
Ammuem ti Ad-adu Pay
PROGRAMA A PANAGADAL ITI BIBLIA
Apay nga Adalem ti Biblia?
Mangipapaay ti Biblia kadagiti sungbat ti agkakapateg a saludsod ti minilion a tattao iti intero a lubong. Kayatmo kadi met ti matulongan?


text:
Juana ti Arko
Ni Juana ti Arko (Pranses: Jeanne d'Arc,[2] IPA: [ʒan daʁk]; ca. 1412[3] – 30 Mayo 1431), a parbo ti nagan a kas "Ti Katulong iti Orléans" (Pranses: La Pucelle d'Orléans), ket maysa a bannuar ti Pransia ken maysa a Romano Katoliko a santo. Isu ket naipasngay a kas maysa a mannalon a babai iti tatta nga aldawen ti akindaya a Pransia. A timmunton ti nainlangitan a pannakaiturong, isu ket nangidaulo ti buyot ti Pransia kadagiti nangruna a panagballigi idi las-ud ti Gubat ti Sangagasut a Tawtawen, a nagited ti pakadalanan ti pannakabalangat ni Karlos VII iti Pransia. Isu ket natiliw babaen dagiti Borgona, ket naisubli ket naipasukat iti kuarta kadagiti Inggles, naidarum babaen dagiti nagkaykayat ti Inggles nga Obispo iti Beauvais a ni Pierre Cauchon para kadagiti panagpabasol a "insubordinasion ken heterodoksia",[4] ken idi ket pinuoran iti pasok para iti herehia idi idu ket agtawen ti 19.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ http://www.chemainustheatrefestival.ca/season_saint_timeline.html
- ^ Ti naganna ket naisursuta kadagiti nadumaduma a kita, a naisangsangayan idi masakbayan ti tengnga ti maika-19 a siglo. Kitaen ti Pernoud ken Clin, pp. 220–221. Adda ti reporta nga isu ket nagpirpirma ti naganna akas ti "Jehanne" (kitaen ti www.stjoan-center.com/Album/, paspaset 47 ken 49; daytoy ket naipaammo pay iti Pernoud ken Clin).
- ^ Dagiti moderno a pakabuklan ti biograpia ket mangipanpaneknek a ti pannakaipasngayna ket idi Enero 6 para kenni Juana. Iti kinapudno, nupay kasta, isu ket makakarkulo laeng ti bukodna a tawen. Amin dagiti saksi ti panagisubli ti sigud a kasasaad a tribunal ket nagkarkarkulo ti tawenna urayno adu kadagitoy a tattao ket dagiti apongna ken manganak a tatangna. Ti Enero 6 a panagtunton ket naibatay iti maysa a taudan: ti maysa a surat manipud kenni Apo Perceval de Boullainvilliers idi 21 Hulio 1429 (kitaen ti Juana ti Arko Nga Agmaymaysa ken ti Saksina ni Pernoud, p. 98: "Ni Boulainvilliers ket agibagbaga ti pannakaipasngayna idiay Domrémy, ken isu ti nangited kaniatayo ti petsa, a mabalin nga isu daytoy ti pudno, a nagibaggaga nga isu ket naipasngay iti rabii ti Piesta dagiti Tallo nga Ari, Enero 6"). Ni Boulainvilliers, nupay kasta, ket saan idi a manipud idiay Domrémy. Daytoy a pasamak ket mabalin a saan a nairehistro. Ti pannakasanay dagiti parokia a rehistro para kadagiti saan a nalatak a pannakaipasngay ket saan a nagrugrugi aginggana kadagiti adu a simmarsaruno a kaputotan.
- ^ Marina Warner, Juana ti Arko, Ladawan ti Babai a Kinatured, p.5
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- DeVries, Kelly (1999). Juana ti Arko: Ti Daulo ti Milisia. Stroud, Gloucestershire: Sutton Publishing. ISBN 0-7509-1805-5. OCLC 42957383.
- Famiglietti, Richard C. (1987). Naarian ngaIntriga: Didigra idiay Korte ni Karlos VI 1392–1420. AMS a panagadadal dagiti Tengnga a Panawen, 9. New York: AMS Press. ISBN 0-404-61439-6.
- Lucie-Smith, Edward (1976). Juana ti Arko. Bristol: Allen Lane. ISBN 0-7139-0857-2.
- Oliphant, Mrs. (Margaret) (Hunio 2002) [1896]. Jeanne d'Arc: Ti Biagna ken Ipupusay. Heroes of the Nations. IndyPublish.com. ISBN 978-1404310865.
- Pernoud, Régine; Marie-Véronique Clin (1999). Juana ti Arko: Ti Saritana. inpatarus ken binaliwan babaen ni Jeremy duQuesnay Adams; inurnos babaen ni Bonnie Wheeler. New York: St. Martin's Press. ISBN 9780312214425. OCLC 39890535.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Juana ti Arko iti Wikimedia Commons


text:
“Nalawag ken Nabileg a Simbolo”
ITI daya a takdang ti Motoyasu River iti Hiroshima City, Japan, adda pasdek a nagtalinaed a dadael ti dadduma a pasetna sipud idi 1945. Nupay dandani 70 a tawenen ti napalabas, saan latta a natarimaan dayta. Apay?
Ti dati a tallo ti kadsaaranna a pasdek a naaramid iti ladrilio ken argamasa ket nairingpas a naibangon idi 1915. Nausar dayta idi kas exhibition hall tapno mapapigsa ti komersio. Ngem nagbalbaliw dayta idi Agosto 6, 1945, iti alas 8:15 ti bigat. Iti dayta a kanito, ti bomba atomika a damo a nausar iti gubat ket napabettak iti agarup 550 a metro iti ngatuen ti siudad ken dandani iti batog a mismo ti exhibition hall. Insigida a natay ti amin nga adda iti uneg. Nupay kasta, ti makintengnga a paset ti pasdek ket saan a narba.
Gapu ta napagtalinaed a kasta, dayta ti “nalawag ken nabileg a simbolo ti makadadael unay a puersa a pinataud ti tao,” kuna ti maysa nga artikulo ti UNESCO. * Idi 1996, dayta a pasdek ket nainayon iti UNESCO World Heritage List kas ti Hiroshima Peace Memorial.
Ngem nakalkaldaang ta dagiti kasta a makapaladingit a pakalaglagipan ket saan a nakapasardeng iti gubat a masansan a maigapu iti kinaagum, nasionalismo, ken guranggura maigapu iti puli, relihion, ken tribu. Addanto kadi ngarud aldaw nga agpatingga dagiti gubat?
Ti sungbat ti Biblia ket wen! Ti Dios “pagsardengenna dagiti gubat iti sangalubongan,” kuna ti Salmo 46:9 (Ti Baro a Naimbag a Damag Biblia). “Dadaelenna dagiti pana, tukkolenna dagiti gayang, ken puoranna dagiti lugan a pakigubat.” Maigiddato iti dayta, dagiti gobierno ti tao ket sukatanto ti Dios iti mismo a sangalubongan a gobiernona—ti Pagarian ti Dios nga iturayan ni Jesu-Kristo, a nadutokan nga “Ari ti ar-ari.”—Apocalipsis 11:15; 19:16.
Kalpasan dayta, ditayton kasapulan dagiti pakalaglagipan ti kinamaag ti panaggugubat. “Dagiti immun-una a banag”—rigrigat ken panagleddaang ita—“saandanto a maipalagip, saandanto met a tumpuar iti puso,” kuna ti Isaias 65:17.
^ par. 4 United Nations Educational, Scientific, and Cultural Organization.


text:
Socrates
Ni Socrates ( /ˈsɒkrətiːz/; Greek: Ewkpάtnς, Taga-ugma Griego a pannakabalikas: [sɔːkrátɛːs], Sōkrátēs; c. 469 SK – 399 SK)[1] ket maysa idi a Klasiko a Griego a Taga-Atenas a pilosopo. Isu ket naipammadayawan a kas maysa kadagiti nangbangon ti Lumaud a pilosopia, isu ket maysa nga enigmatiko a pigura a kangrunaan a naamammoan ti pannakailaglagipan kadagiti simmarsaruno a klasiko a mannurat, a naipangpangruna kadagiti sinursurat ti estudiantena a ni Plato ken Xenophon, ken dagiti pabuyana akontemporario a ni Aristophanes. Adu kadagiti mangitunton a dagiti dialogo ni Plato ket isu kadagiti kaaduan a komprehensibo a pannakailaglagipan kenni Socrates a nabatbati manipud ti kinaugma.[2]
Dagiti paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Socrates". 1911 Encyclopaedia Britannica. 1911. Naala idi 2007-11-14.
- ^ Sarah Kofman, Socrates: Dagiti Binalabala ti maysa a Pilosopo (1998) ISBN 0-8014-3551-X
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Socrates iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig kenni Socrates iti Wikiquote (iti Ingles)


text:
Organismo
Iti biolohia, ti maysa nga organismo ket ti aniaman nga agkakasigkay a sibibiag a sistema (a kas ti ayup, fungus, mikro-organismo, wenno mula). Iti saan a basbassit a sumagmamano a porma, amin a kita dagiti organismo a makabael iti panagsungbat iti panagtignay, reproduksion, idadakkel ken panagrang-ay, ken ti panagtaripato iti homeostasis a kas maysa a natalinaay a sibubukel.
Ti maysa nga organismo ket mabalin a uniselular (maymaysa a selula) wenno, iti kaso a kas dagit tao, buklen dagiti trilion kadagiti selula a naigrupo kadagiti naipangpangruna a kulapot ken dagiti organo. Ti termino a multiselular (adu a selula) ket mangipalawag ti aniaman nga organismo a buklen dagiti ad-adu ngem maysa a selula.
Amin dagiti sibibiag nga organismo iti Daga ket nabingbingayda kadagiti eukariote ken dagiti prokariote a naibatay ti kaadda wenno kaawan kadagiti husto a pagtengngaan kadagiti selulada. Dagiti prokariote ket mangirepresenta kadagiti dua a nagsisina a dominio, ti Bakteria ken Archaea. Dagiti eukariotiko nga organismo, nga adda dagiti nabedbedan iti kulanit a tengnga ti selula, ket aglaon pay kadagiti organulo, a nainganan kadagiti mitochondria ken (iti mulmula) kadagiti plastid, sapasap dagitoy a naipanpanunotan a nagtaud manipud ti endosimbiotiko a bakteria.[1] Dagiti [fungus]], dagiti ayup ken dagiti mula ket kas pagarigan dagiti sebbangan a eukariote.
Idi 2002 ni Thomas Cavalier-Smith ket nangisingasing ti maysa a klade, Neomura, a naigrupo dagitoy ti Archaea ken Eukaria. Ti neomura ket naipanpanunotan a nagggapu manipud ti Bakteria, a kaaduan a naisangsangayan manipud ti Aktinobakteria.[2] Kitaen ti Pannakaisanga nga urnos ti maipapan ti bakteria a pila.
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti termino nga "organismo" (Griego ὀpYavισuός – organismos, manipud ti Taga-ugma a Griego ὄpYavov – organon, "instrumento, implemento, ramit, organo iti kaipanunotan wenno aprehension"[3]) ket immuna a nagparang iti pagsasao nga Inggles idi 1701 ken nakaala daytoy ti agdama a pannakaipalpalawagna babaen idi 1834 (Inggles a Diksionario ti Oxford). Daytoy ket dagus a maikabagian iti termino nga "organisasion". Adda ti maysa a napaut a tradision iti panangipalpalawag kadagiti organismo a kas dagiti agbukbukod nga agur-urnos a parsua.[4]
Adda metten dagiti adu nga agdama a kontrobersia a maipanggep ti kasayaatan a panangilawlawag ti organismo[5] kenno agpayso a daytoy wenno ti kastoy a panangipalplawag ket nasken.[6] Nadumaduma a parparawad[7] ket dagiti sungbat kadagiti singasing a ti kategoria iti "organismo" ket mabalin a makaanay iti biolohia.[8]
Semantika[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti balikas nga organismo ket mabalin a nalawa a maiplawag a kas maysa nga asemblia dagiti molekula nga agtigtignay a kas ad-adu wenno basbassit a natalinaay a sibubukel a mangipakpakita kaditi tagikua iti biag. Nupay kasta, adu kadagiti taudan ket nagisingsingasing kadagiti panangipalplawag a mangikkat kadagiti birus ken dagiti teoretiko a mabalin mga inaramid ti tao a porma dagiti saan nga organiko a biag.[9] Dagiti birus ket agkamkammatalekda iti biokimiko a makina iti maysa nga agsangsangaili a selula para iti reproduksion.
Ti Reperensia nga Online ti Chambers ket mangitited ti nalawa a panangilawlawag: "ti aniaman a sibibiag nga estruktura, a kas ti maysa a mula, ayup, fungus wenno bakteria, a makabael iti panagdakkel ken reproduksion".[10]
Kadagiti adu a selula a termino, ti "organismo" ket kadawyan a mangilawlawag ti sibubukel a pagsasarunuan a pannakaaramid kadagiti sitema (kas pagarigan sirkulatorio, panaglupma, wenno reproduktibo) a dagitoy ket urnong ti organo; dagitoy ket, dagiti urnong ti kulanit, a dagitoy ket naaramid met kadagiti [selula (biolohia)|selula]]. Kadagiti daduma a mula ken ti nematodo Caenorhabditis elegans, dagiti agmaymaysa a selula ket dagiti totipotente.
Ti nalatak nga organismo ket ti maysa nga organismo a mangbukel kadagiti adu nga agmaymaysa nga agkakadua nga agtigtignay a kas maysa nga agtigtignay wenno sosial a paset.
Saan a maipapan ti selula a biag[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti birus ket kadawyan a saan a naipanpanunotan a dagitoy ket organismo gaputa saanda a makabael iti autonomo a reproduksion, idadakkel wenno metabolismo. Daytoy a kontrobersia ket problematiko gaputa adda dagiti dadduma maipapan ti selula nga organismo a saanda met a makabael iti nnawaya a panagbiag (ngem saan nga iti nawaya a metabolismo ken panagpaadu) ken agbiag a kas dagiti obligatorio nga intrasekular a parasitiko. Urayno dagiti birus ket addaanda laeng kadagiti bassit a ensima ken dagiti molekula nakailaslasinan dagiti sibibiag nga organismo, awan dagitoy ti bukodda a metabolismo ken saanda a makasintesar ken makaurnos kadagiti organiko a kompuesto a mangporma kaniada. Isunag daytoy ket mangisina ti autonomo a reproduksion ket mabalinda laeng a pasibo a matuladan babaen ti makina iti agsangsangaili a selula. Iti daytoy a kapanunotan dagitoy ket kapadpadada ti inanimado a banag. Bayat a dagiti birus ket saanda nga agsarsaranay ti nawaya a metabolismo, ken isunga kadawyanda a saan a naibilbilang a kas dagiti organismo, addaanda met kadagiti bukodda a puonan ken isuda ket agbaliw babaen kadagiti kapadpada a mekanismo a pangibalbaliwan dagiti organismo.
Ti kadawyan a suppiat iti panagsuporta kadagiti birus a kas dagiti sibibiag ng aorganismo ket ti abilidadda a mapan it iebolusion ken agpaadu babaen ti kabukbukodan a panangaramid. Adda dagiti dadduma a sientista a sumupsuppiat a dagiti birus ket saanda nga agbalbaliw, wenno bukbukodda a makapaaduno. Iti kinapudno, dagiti birus ket agbaliwda babaen dagiti mangsangsangaili kaniada a selula,a ti kaibuksilanna ket adda iti ti kimmadduan nga ebolusion dagiti birus ken dagiti agsangsangaili a selula. No awan dagiti agsangsangaili a selula, ti maipapan ti birus nga ebolusion ket imposible. Daytoy ket saan nga husto kadagiti selula. No awan dagiti birus, ti turong ti ebolusion ket mabalin a sabali; nupay kasta, ti abilidad nga agbaliw ket saan a mabanagan. Iti met reproduksion, dagiti birus ket dagupda nga agkamkammatalek iti makina ti agsangsangaili tapno makapaaduda.[11] Ti pannakaduktal ti maipapan kadagiti birus a megagenom nga adda dagiti puonan a panagkodigo para iti enerhia ametabolismo ken sintesis ti protina ket nangsungrod ti suppiat a maipanggep no dagiti birus ket tagikua iti puon ti biag. Ti kaadda dagitoy a puonan ket mangisingsingasing a dagiti birus ket makabaelda kadagiti napalabas nga agmetabolisado. Daytoy ket nabirukan iti kalpasanna a dagiti puonan a panagkodigo para iti enerhia ken protina a metabolismo ket adda ti maipapan ti selula a taudan. Mabalin a dagitoy ket nakaaldad babaen ti horisontal a pannkaiyakar ti puonan manipud kadagiti maipapan ti birus a nagsangsangaili.[12]
Ti sabali pay a nasayaat a suppiat iti panangilaksid kadagiti birus iti puon ti biag ket ti polipiletiko a taudan.[13] Dagiti birus ket saanda a makibinningay ti homologo a pannakailasinan kadagti maipapan ti selula nga organismo, wenno dagiti dadduma pay a birus. Gaputa daytoy ket imposible nga agsubli a suroten ti maipapan ti birus nga ebolusion iti kinaudi nga unibersal a kaputotan, daytoy pay ket imposible a maikabilda iti puon ti biag, wa daytoy ket naibatay iti puonan ti homologo
Dagiti Nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ T.Cavalier-Smith (1987) Ti taudan dagiti eukariote ken arkaebakterial a selula, Dagiti Salaysay ti Akademia dagiti Siensia iti New York 503, 17–54
- ^ T. Cavalier-Smith (2002) Ti neomura ataudan iti arkaeobakteria, ti negibakterial a ramut iti unibersal a kayo ken maipapan ti bakteria a megaklasipikasion. Ti Internasional a Warkana iti Sistematiko ken Ebolusionario a Mikrobiolohia 52, 7–76 PMID 11837318.
- ^ ὄpYavov, Henry George Liddell, Robert Scott, Ti Griego-Inggles a Leksikon, iti Perseus
- ^ Kant I., Panagdillaw iti Panagukom: §64.
- ^ Dupré, J. (2010). "Ti polihenomiko nga organismo". Sosiolohiko a Panagrepaso. 58 (s1): 19–31. Folse 3rd, H. J.; J. Roughgarden (2010). "Ania kadi ti agmaymaysa nga organismo? Ti adu nga agpang a perspektibo ti panagpili.". Ti Mamitlo a panagrepaso ti biolohia. 85 (4): 447. ISSN 0033-5770. Pradeu, T. (2010). "Ania kadi ti organismo? Ti maysa nga immunolohiko a sungbat". Pakasaritaan ken Pilosopia dagiti Siensia ti Biag. 32: 247–268. Gardner, A.; A. Grafen (2009). "Panagtiliw ti superorganismo: ti pormal a teoria iti grupo a panagampon". Warnakan iti Ebolusionario a Biolohia. 22 (4): 659–671. Michod, R E (1999). Dagiti Darwiniano a dinamiko: dagiti ebolusionario a panagdaliasat iti kababalin ken panagmaymaysa. Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan. ISBN 978-0-691-05011-9. Queller, D. C; J. E Strassmann (2009). "Labes ti kagimongan: ti ebolusion iti organismalidad". Dagiti Pilosopiko a Panagisinnukat iti Naarian aKagimongan B: Dagiti Biolohiko a Siensia. 364 (1533): 3143. doi:10.1098/rstb.2009.0095. Santelices, B. (1999). "Mano kadi dagiti kita dagiti agmaymaysa?". Dagiti pagduyosan iti Ekolohia ken Ebolusion. 14 (4): 152–155. Wilson, R (2007). "Ti bilolohiko apagarup iti agmaymaysa". Stanford nga Ensiklopidia iti Pilosopia.
- ^ Pepper, J. W; M. D Herron (2008). "Ti kadi bilolohia ket makasapul ti maysa a konsepto ti organismo?". Dagiti Biolohiko a Panagrepaso. 83 (4): 621–627. PMID 18947335. doi:10.1111/j.1469-185X.2008.00057.x. Wilson, J (2000). "Ontolohiko a panagparti: dagiti konsepto nga organismo ken bilolohik a panagisapasap". Pilosopia ti Siensia: 301–311. JSTOR 188676.
- ^ Bateson, P. (2005). "Ti panagsubli ti sibubukel nga organismo". Warnakan iti Biosiensia. 30: 31–39.
- ^ Dawkins R. (1982) Ti Naipaatiddog a Penotipo. Oxford: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan.
- ^ "organismo". Inggles a Diksionario ti Oxford (online nga ed.). 2004.
- ^ "organismo". Maika-21 a Siglo a Diksionario ti Chambers (online nga ed.). 1999.
- ^ Moreira, D.; López-garcía (2009). "Dagiti sangapulo a rason tapno ilaksid dagiti birus manipud ti kpuon ti biag.". Dagiti Panagrepaso ti Katutubo. Mikrobiolohia. 7 (4).
- ^ Moreira, D.; López-garcía (2009). "Dagiti sangapulo a rason tapno ilaksid dagiti birus manipud ti puon ti biag.". Dagiti Pangrepaso ti Katutubo. Microbiology. 7 (4).
- ^ Moreira, D.; Lopez-Garcia (2009). "Dagiti sangapulo a rason tapno ilaksid dagiti birus manipud ti puon ti biag.". Dagiti Panagrepaso ti Katutubo. Mikrobiolohia. 7 (4).
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- BBCNews: 27 Septiembre 2000, No ti kella ket saan unay a napuskol Citat: "Ti kaibuksilanna ket adda dagiti kababaan a parsua dagiti pagarian ti mula ken ayup, a kas ti kella ke and amiba, ken mabalin a naduduog ngem ti naipagpagarup"


text:
1841
Ti tawen idi 1841 ket kadawyan a tawen a mangrugi iti Biernes iti kalendario a Gregoriano ken ti kadawyan a tawen a mangrugi iti Biernes ti nabunbuntog iti 12 nga aldaw a kalendario a Huliano.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero–Marso[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero – Bukod nga inrangarang a nawaya a republika ti El Salvador.
- Marso 4 – Ni Martin Van Buren ket sinaruno a kas Presidente ti Estados Unidos babaen ni William Henry Harrison.
Abril–Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 4 – Pimmusay iti pulmonia ni Presidente William Henry Harrison, ken nagbalin nga isu ti immuna a Presidente iti Estados Unidos a natay iti opisina iti kaunegan ti maysa a bulan, ti Amerikano a presidente a nagserbi iti kabiitan a termino. Isu ket sinaruno babaen ni Bise Presidente John Tyler, ken isu ti nagbalin a maika-10 a Presidente iti Estados Unidos .
- Abril 6 – Naisapata ni Presidente John Tyler.
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Hulio–Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Septiembre 8 – Antonín Dvořák, Tseko a kompositor (pimmusay 1904)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero–Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 4 – William Henry Harrison, maika-9 a Presidente iti Estados Unidos (naipasngay 1773)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti 1841 iti Wikimedia Commons


text:
Wikipedia:Panagdakamat kadagiti punganayan
Ti dakamat, pinagibasaran wenno reperensia, ket ti linia ti teksto a mangisalsalumina a manginagan ti taudan:
Dagiti dakamat ket nangruna a paset ti aniaman nga artikulo ti Wikipedia, nga agserserbi a manginagan kadagiti mapagtalkan a taudan a nakaibatayan ti artikulo. Kadagiti kaaduan a kaso dagiti dakamat ket maiparang iti porma dagiti nota iti baba ti artikulo, ngem dagitoy ket mabaln met nga agparang iti bagi ti artikulo. Dagiti dakamat a naipakpakita babaen ti bilang a sobeskritu wenno dagiti sabali pay a pamay-an iti linia ti teksto ket tinawtawagan kadagiti nailinia a dakamat
Ti annuroten ti pannakapatalged ti Wikipedia ket makasapul kadagiti nailinia a dakamat para iti aniaman a material a makarit wenno makaritto, ken amin dagit insasao, iti aniaman nga espasio iti artikulo. Nupay kasta, maibalbalakad nga amin dagiti editor ket mangited kadagiti dakamat para iti amin a material a mainayon iti Wikipedia; ti amiaman a metrial nga awan punganayan ket mabalin a makarit wenno kanungpalan a maikkat.


text:
KAPITULO 11
Ngatta Nepamavulun na Dios i Zigariga?
Dios kari i kegafuan na pazzigariga ta mundo?
Anni nga isyu i napalattuag ta hardin na Eden?
Kunnasi nga tunungan na Dios i efekto ira na pazzigariga na tolay?
1, 2. Anni nga pazzigariga i mepaarubang ta totolay? Anni ira nga pakkiavu i palattuaganna?
TA LUGAR nga nafektan na gerra, rinivu nga sibilyan nga natay—babbay anna abbarabbing
2 Ngatta nepamavulun na Dios i pazzigariga? Nu makapangngua-ta-ngamin si Jehova, minaggiddu, masirib, anna matunung, ngatta napannu tu lussaw anna kawan na hustisia i mundo? Nanonomu kari ngana yaw ira nga pakkiavu?
3, 4. (a) Anni i mangipasingan nga ari tu marake nga iyavu nu ngatta nepamavulun na Dios i pazzigariga? (b) Anni i pagimamma na Dios ta kinamarakay anna pazzigariga?
3 Marake kari nga ipakkiavu nu ngatta nepamavulun na Dios i pazzigariga? Mavurung i karuan nga nu ipakkiavuda yatun, ipasinganna nga makafi pangurug da onu awan tu respetoda ta Dios. Ngem mabibbig mu ta Biblia i totolay nga matalo anna egga paganassidda ta Dios nga kunnatun gapa i pakkiavuda. Angngariganna, nepakkiavu ni profeta Habakuk kani Jehova: “Ngatta ta ipasingammu niakan i marake nga anangngua? Ngatta ipamavulummu i panattazzi? Ngatta egga kadaral anna kadannal ta arubakku? Ngatta napakaru i paddarama anna problema?”
4 Pinoryan kari ni Jehova i matalo nga profeta megafu ta nakkiavu tu kunnatun? Ari. Nepetura lallagu na Dios ta Biblia i napafutuan ira nga uvovug ni Habakuk. Inuffunan gapa yaya na Dios tape mabbalin tu mas manawag i pakalippawana ta gannagannug anna tape mas massikan i pangurug na. Kunnatun gapa i kuan ni Jehova para nikaw. Daddammammu i kagian na Biblia nga “yaya i manangngal nikamu.” (1 Pedro 5:7) Nu ikalussaw na tolay i kinamarakay anna i parresultanna nga pazzigariga, mas paga ta Dios. (Isaias 55:8, 9) Ngatta gafu tu napakaru i pazzigariga ta mundo?
NGATTA NAPAKARU I PAZZIGARIGA?
5. Segun ta karuan nga totolay, anni ira i rason nu ngatta egga pazzigariga, ngem anni i ituttuddu na Biblia?
5 Ipakkiavu na totolay ta lider anna mestru na relihiodda nu ngatta napakaru i pazzigariga. Kanayun nga itabbag da nga uray na Dios i pazzigariga anna nabayag ngana nga neplanona i ngamin nga mesimmu, maski i trahedia ira. Aru i natudduan nga misterioso i dala-dalan na Dios onu yaya i kegafuan na patay na totolay
6. Ngatta ipaliwa na totolay ta Dios i ngamin nga pazzigariga ta mundo?
6 Ammum kari nu ngatta ipaliwa na totolay ta Dios i ngamin nga pazzigariga ta mundo? Paliwatadda i Makapangngua-ta-ngamin nga Dios megafu ta abbôda tu yaya i mammaguray ta mundo. Ariadda ammu nga si Satanas nga Diablo i talaga nga mammaguray. Nagigiammum ta Kapitulo 3 yatun nga simple ngem importante nga kinakurug nga ituttuddu na Biblia.
7, 8. (a) Kunnasi nga masingan ta totolay i personalidad na mammaguray ta mundo? (b) Kunnasi nga marresulta tu pazzigariga i kina-imperfekto anna i “tiempo anna ari menanaman nga mesimmu”?
7 Manawag nga kagian na Biblia: “I mundo ay egga ta pammaguray na Demonio.” (1 Juan 5:19) Nu nonopammu, ari kari tu kurug mabba yatun? Masingan ta totolay i personalidad na ari-masingan nga espiritu nga pinaratu nga “minannabag ta tanga-ravvunan.” (Nepakannammu 12:9) Minallussaw si Satanas, minangngilloko, anna minattazzi. Yari tu megafu ta influwensiana, napannu gapa tu lussaw, pangilloko, anna panattazzi i mundo. Yatun i tadday nga rason nu ngatta napakaru i pazzigariga.
8 I mekadua nga rason nu ngatta napakaru i pazzigariga ay megafu ta imperfekto anna minattagaruli i totolay namegafu turi ta parrebelde ta hardin na Eden, kagitta na nagigiammu tam ta Kapitulo 3. Makillaban i imperfekto nga totolay tapenu ira i maguru-uray ta tanakuan nga marresulta tu gerra, panattazzi, anna pazzigariga. (Eclesiastes 4:1; 8:9) I mekatallu nga rason nu ngatta napakaru pazzigariga ay megafu ta “tiempo anna ari-menanaman nga mesimmu.” (Bibbigammu i Eclesiastes 9:11.) Megafu ta ari tu si Jehova i maddaggun nga Mammaguray, mazzigariga i totolay ta nekanna nga egga ira ta nakesimmuan na trahedia.
9. Ngatta makasiguradu tam nga egga makasta nga rason ni Jehova nu ngatta nepamavulunna i pazzigariga?
9 Makapabannay nga mammuan nga ari tu Dios i kegafuan na pazzigariga. Ari tu yaya i makalliwà ta gerra, krimen, panattazzi, onu maski i natural ira nga kalamidad nga marresulta tu pazzigariga ta totolay. Ngem mawag lagapa nga mammuattam: Ngatta nepamavulun na Dios i pazzigariga? Nu yaya i Makapangngua-ta-ngamin, mawayyana nakuan nga pagimmangan yatun. Ngatta gafu tu arianna usan i pakapangnguana? Siguradu nga egga makasta nga rason na minangngaya nga Dios.
NAPALATTUAG I IMPORTANTE NGA ISYU
10. Anni i kinuestion ni Satanas, anna kunnasi?
10 Kunnasi kari namegafu i pazzigariga? Mawag tu ammuattam yatun tape malippawa tam nu ngatta nepamavulun na Dios i pazzigariga. Egga napalattuag nga isyu turi ta sinabag ni Satanas da Adan anna Eva tape marrebelde kani Jehova. Ari nga pinaddudan ni Satanas i pakapangngua ni Jehova megafu ta ammuna nga awan tu limitasionna yatun. Kinuestion lallagu ni Satanas i kepangngattan nga mammaguray ni Jehova. Ta pangikagina nga laddug i Dios anna iyetuna i mapia para ta sakup na, palpalawanan ni Satanas nga marake nga mammaguray si Jehova. (Bibbigammu i Genesis 3:2-5.) Segun kani Satanas, mas makasta i paddiapaddian na totolay nu ari tu Dios i mammaguray nira. Pangontra yaw ta soberania ni Jehova, onu ta kepangngattanna nga mammaguray.
11. Ngatta ari ngana laman nakuan pinatay ni Jehova i rebelde ira ta Eden?
11 Narrebelde da Adan anna Eva kani Jehova. Gitta na kinagida: ‘Ariattam kawagan si Jehova bilang Mammaguray nittam. Awayya tam lagapa maddesision para ta baggi tam nu anni i fustu onu ari tu fustu.’ Kunnasi nga matabbag ni Jehova yatun nga isyu? Kunnasi nga mepalippawa ta ngamin nga masirib nga pinaratu nga ari tu kurug i akusasion na rebelde ira anna i dala-dalan na Dios i talaga kapianan? Baka egga mangikagi nga pinatay ngana laman nakuan na Dios i rebelde ira tapus namaratu uli tu tolay. Ngem nakagi ngana ni Jehova i gakkag na nga mapannu i davvun tu gaka-gaka da Adan anna Eva, anna kayana nga mattolay ira ta paraiso nga davvun. (Genesis 1:28) Kanayun nga tuppalan ni Jehova i gakkag na ira. (Isaias 55:10, 11) Fuera paga tatun, nu pinatena i rebelde ira, ari matabbag i napalattuag nga isyu meyannung ta kepangngattan ni Jehova nga mammaguray.
12, 13. Anni i nekegittan na pangipamavulun ni Jehova kani Satanas nga mammaguray ta mundo anna nu ngatta pinagurayan na Dios nga totolay lagapa i mammaguray ta kasittoleda?
12 Ikonsidera tam yaw nga situasion. Angngariganna, ta asignatura nga Matematika, ituttuddu na mestru i solusion ta estudiantena ira. Tadday nga malalaki ngem turiadu nga estudiante i nakkagi nga ari tu fustu i mestru. Gitta na ikakkagina nga ari ammu na mestru i mattuddu. Nepapilit na rebelde nga estudiante nga mas ammuna i solusion. Ninono gapa na karuan nga estudiante nga fustu i kaklaseda, tapus narrebelde gapa ira. Anni i mawag nga kuan na mestru? Nu papanawanna ta klase i rebelde ira, anni pano i efekto na yatun ta tanakuan paga nga estudiante? Ariadda panô mangurug nga fustu i kaklaseda anna i nevulu sa? Baka mawawan ngana i respeto na karuan nga estudiante ta mestru, anna nonopadda nga maganassing yaya nga mapakurug nga ari tu fustu i ituttudduna. Ngem kunnasi nu nepamuvulun na mestru nga ipasingan na estudiante i solusionna ta klase?
13 Kingngua ni Jehova i kagitta na kingngua na mestru. Takkilalammu nga ari laman tu i rebelde ira ta Eden i kasali. Minillion nga angheles i maggiggiraw. (Job 38:7; Daniel 7:10) Dakal i efektona ta angheles anna ta ngamin nga totolay nu kunnasi solban ni Jehova i isyu na rebelyon. Yari tu anni kingngua ni Jehova? Pinamavulunanna si Satanas nga mammaguray ta totolay. Pinagurayan gapa na Dios i totolay nga mammaguray ta kasittoleda nga egga ta influwensia ni Satanas.
14. Anni i benefisio na pangipamavulun ni Jehova nga immagurayan na totolay i kasittoleda?
14 Ammu na mestru ta angngarigan nga ari tu fustu i akusasion na rebelde anna na estudiante ira nga nakikavulu sa. Ngem ammuna gapa nga mabenefisiowan i interu nga klase nu iddanna ira tu tiansa nga pakurugan i kakkagiadda. Nu mapakurug nga ari tu fustu i rebelde ira, masingan ngamin na masippo nga estudiante nga i mestru laman i mepangngo nga mangituddu ta klase. Nu egga mangana marrebelde, malippawada nu ngatta papanawan ira insigida na mestru. Kunnatun gapa, ammu ni Jehova nga mabenefisiowan ngamin i angheles anna i totolay nga marenu i affutu-futuadda nu masingadda tu ari nga napakurug ni Satanas anna na kavuluna nga rebelde i akusasiodda. Memammatadda paga tu ari nga mawayyan na totolay nga immagurayan i kasittoleda. Kagitta ni Jeremias gari, mammuadda yaw nga kinakurug: “Fermi nga ammu, O Jehova, nga ari nga kukua na neravvunan nga tolay i mangigiya lagapa ta dalanna. Ari nga metunung na tolay i mismu nga dala-dalanna.”
NGATTA NABIBBINNAY?
15, 16. (a) Ngatta nepamavulun ni Jehova i pazzigariga ta nabinnay nga tiempo? (b) Ngatta ari nga pagimmangan ni Jehova i kananassing ira nga krimen?
15 Ngatta gafu tu nepamavulun ni Jehova i pazzigariga ta nabinnay nga tiempo? Ngatta arianna fugaddan i kesimmu na marake nga gannagannug? Bueno, ikonsidera tam i dua nga gannug nga ari kuan na mestru ta angngarigan. Ollu, arianna nga pagimmangan i rebelde nga estudiante nu ipasinganna ngana i solusionna. Mekadua, ari nga uffunan na mestru i rebelde nga mangiyesplika. Ikonsidera tam gapa i dua nga gannug nga ari pulus nga kuan ni Jehova. Ollu, arianna finugaddan si Satanas anna danuri kavuluna nga narrebelde ta pangipasingan nga fustu i akusasiodda. Yari tu mawag nga mappasa labbi i tiempo. Ta rinivu dagun na historia na totolay, napuruebadda ngana i nadduruma nga klase na gobierno. Napprogreso i moderno nga siensia anna karuan paga nga gannagannug, ngem mas minaru i kawan na hustisia, kinapobre, krimen, anna gerra. Napakurug nga ari tu makasta i gobierno na tolay.
16 Mekadua, ari nga inuffunan ni Jehova si Satanas nga immagurayan yaw nga mundo. Nu pagimmangan ni Jehova i kananassing ira nga krimen, ari kari tu passuporta yatun ta rebelde ira? Nu kuan yatun na Dios, baka manono na totolay nga mawayyada gabba nga immagurayan i kasittoleda nga awan tu marake nga resultana. Nu kunnatun i kuan ni Jehova, mabbalin yaya tu kasabuwat ta tadday nga kinaladdug. Ngem, ari pulus nga malladdug i Dios.
17, 18. Anni i kuan ni Jehova ta ngamin nga marake nga efekto na pammaguray na totolay anna na influwensia ni Satanas?
17 Ngem kunnasi gapa i ngamin nga marake nga efekto na nabinnay nga rebelyon kontra ta Dios? Daddammattam nga makapangngua-ta-ngamin si Jehova. Yari tu mawayyana anna alsanna noka i ngamin nga pazzigariga anna i marake nga efekto na rebelyon. Nagigiammu tam nga metoli ta dati i nadaral nga davvun sonu mapabbalin yaw tu Paraiso. Malsa i efekto na tagaruli gukaban na pangurug ta sakrifisio nga tavvu ni Jesus, anna mapawan i patay gukaban na paginnolay. Usan gafu na Dios si Jesus “tapenu daralan na i kukukuan ira na Demonio.” (1 Juan 3:8) Kuan ngamin yaw ni Jehova ta mepangngo nga tiempo. Magayayya tam ta arianna insigida kingngua yaw, megafu ta i appasa-pasensiana i nangiyawa nittam tu tiansa nga gigiammuan i kinakurug anna masserbi sa. (Bibbigammu i 2 Pedro 3:9, 10.) Durante nga ari paga nesimmu yatun, aktibo nga ala-alegan na Dios danuri napafutuan i passerbida sa anna iddanna ira tu sikan nga magattam ta maski anni nga pazzigariga taw nga magulu nga mundo.
18 Ngem baka manono na karuan, ‘Ari nakuan nga nesimmu yaw nga pazzigariga nu pinaratu na Dios da Adan anna Eva nga ariadda makaparrebelde, ari kari?’ Tape matabbag yatun nga pakkiavu, mawag nga nonopammu i nabalor nga regalu ni Jehova nikaw.
KUNNASIM USAN I REGALU NA DIOS?
19. Anni i nabalor nga regalu nittam ni Jehova, anna ngatta mawag tu tagibalorattam?
19 Nagigiammu tam ta Kapitulo 5 nga naparatu i totolay nga egga lallagureda nga mappili. Ammum kari nu kunnasi kabalor na yatun nga regalu? Napakaru nga aya-ayam i pinaratu na Dios nga egga abilidad nga kuan i segun ta nekeparatuda. Ngem, ariadda makapaddesision. (Proverbio 30:24) Namadday i tolay tu robot nga meprograma nga kuan i anni laman nga mekagi nira. Magayayya tam panô nu kingngua ittam na Dios tu kunnatun? Ari! Mappabalo tam ta egga lallaguretam nga mappili nu kunnasi i kata-katoletam, nu anni kaya tam nga pabbalinan, sinni i piliattam nga kofun, anna karuan paga. Kakaya tam nga mapeggan tu lallaguray. Yatun mismu i kaya na Dios nga maekspiriensa tam.
20, 21. Kunnasi tam nga meyusa tu kapianan i regalu nga lallaguray, anna ngatta kunnatun i kuattam?
20 Ari nga magayayya si Jehova ta ari napafutuan nga passerbi sa. (2 Corinto 9:7) Angngariganna: Anni i mas mamagayayya ta maganâ—i kari pangikagi sa na anâna tu “Mama, Papa, iddu taka” megafu ta egga nangituddu sa, onu i pangikagina tatun megafu ta yatun lagapa i naggafu ta futúna? Yari tu mawag nga nonopammu: Kunnasim nga usan i lallaguray nga neyawa nikaw ni Jehova? Kuruga marake i pinangiyusa da Satanas, Adan, anna Eva ta lallagureda. Ariadda kinuru-kurug si Jehova nga Dios. Sikaw anni kuammu?
21 Egga tiansam nga usan ta kapianan i nabalor nga regalu nga lallaguray. Awayyam makikavulu ta minillion ira nga pinilida nga suportan si Jehova. Napagayayyada i Dios megafu ta aktibo nga pakurugadda nga laddug anna ari tu mepangngo nga mammaguray si Satanas. (Proverbio 27:11) Awayyam gapa kuan yatun nu piliammu i fustu nga dalan na pattolay. Yaw i magigiammu ta tumunug nga kapitulo.