text:
CORAZON
Art T. Ignacio9/18/2004 10:27:06
MAIKA-5 A GUNGGONA Salip iti Sarita ni Ayat Premio Andel 2003-2004
Dagiti Hurado: Dionisio Bulong, Juan S.P. Hidalgo, Reynaldo Doque
DI koman rumbeng a maukag pay daytoy a pakasaritaan ngem iti panagkunak, mabalinen nga ipubliko daytoy ta agduapulon a tawen ti napalabas kalpasan daydi. Ken awan metten ti babai a kangrunaan a paset daytoy a pakasaritaan, ni Corazon. Idi mapasamak daytoy, dakkel ti pamuyaan ti agbibiag a lalaki, ni Ramon, ta kagangganusanna. Idinto a ni Corazon, malaksid nga in-inauna nga amang ngem ni Ramon, homely pay ti langana, kas kunada iti Ingles. Ngem, ah, ni Corazon! Naidumduma la unay ken ni Ramon. Ta tallo a bulan ngata a nagin-innayatda! Ngem, ala, iti pannakawarwarem daytoy a pakasaritaan, bareng lumag-an ti dagensen iti barukong ni Ramon… ta agduapulon a tawen a pinampandaganna daytoy…
I. ALAS sais media ngata idi iti sumipnget, kalkalpas ti arbis ti Mayo. Iti Paulas’s iti Kalye Rizal, adda tallo a lallaki nga umin-inum iti serbesa iti maysa a suli ti panungriten a lamisaan. Agtawenda ngata iti nagbaetan ti duapulo ken treinta. Naokuparan metten dagiti dadduma a lamisaan a ‘yan dagiti natagari a dadduma a lallaki nga ipagarupmo no bakalendaka iti nagawangan ti bote ti serbesa iti lamisaanda no mairana a kitaem ida. Nakaadun ti nainum dagiti tallo a lallaki iti suli, ngem natanang pay laeng ti garawda. Respetado met ti langada ta disente ti pagan-anayda, nakakurbata ken nakasapatosda iti lalat a nasileng ken saggaysada iti attache case. Ahenteda iti agas. Es-estoriaenda dagiti padasda iti nagmalem kadagiti ili a nagdeliberanda: idiay Bangui, Piddig, Sarrat, Bacarra, Dingras, Banna, ken Marcos. Naragsak ti saritaanda, ngem no imutektekam ida, madlawmo a saanda a naragsak a parsua. Kadagiti tallo, maysa kadakuada ti lalaki a maseknan itoy nga estoria: ni Ramon wenno Mon a taga-Dingras. Nagsardengen nga agadal ta pinatay dagiti PC ti amana a nangkonkontra idi iti land reform ti gobierno. Naduktalanda ti bangkay ti amana iti kapanagan ti Karayan Padsan. Agnaed ita nga agmaymaysa iti Barangay Agbayani, iti maysa nga apartment complex iti siudad a dumna iti INCAT.
Isu ngatan ti kagapuan kadagiti amin a lallaki iti dayta a restauran iti dayta nga oras. Abusta isu pay ti katayagan iti tayagna a lima kadapan ken walo a pulgada, maskulado, panundirisen ti agongna ken addaan iti di unay bisbisitaen ti kartib a kulot a buokna. No umisem, kunada a makapablad iti a tangkiran a puso ti dayag. Immala iti daydi kimmastila nga inana. No adda man pamilawan kenkuana, ti laeng napino a siding iti makanigid a pingpingna, iti gayadan ti nalangto ken maris-daga a matana a maayusan iti lua. Kunada a babaluen! Manmano laeng nga agsao ni Mon ta sumungbat laeng no mapagsaludsodan. Kinunana itay iti waitress a dina koma aw-awagan iti “Sir” no di ketdi “Manong” lattan. Masansan a kustomer iti dayta a restauran. Uray no agmaymaysa, mapan latta dita. Kaay-ayona ngamin unay ti pulotan ditoy a naprito a lalaem ti manok ken baboy. Nangorder manen ni Ramon iti pulotan ta naawanganen ti platitoda. Kalpasanna, linukibna manen ti periodiko iti masanguananna. No natadem ti imutektekmo, madlawmo a kitakitaen dagiti kaaduan, aglalo dagiti waitress a makikkiki iti kinataerna. Palpalabsanna ti classified ads ti periodiko idi pagammuan la ta adda babai a simrek iti restoran, aglaklako daytoy iti naubon a sabsabong ti sampagita. Liniklikan ti babai ti lamisaan dagiti lallaki a natagari, tinarusna ti lamisaan da Ramon. Nupay gagangay ti langa ti babai, naemma ketdi ti panaggargarawna ken pamudawen. Madlaw a nalasag dagiti piskelna. Nakaaruat laeng iti gagangay a pagat-tumeng a bestida nga awan manggasna. Nakasinelas laeng iti inyipit a saglilima ngata a pisos. Labsan ti napinggol a buokna dagiti nalasag nga abagana. Kasla babbaket iti langana iti sumurok a sangapulo a tawen ti pudno nga edadna a duapulo gapu ngata iti rigat nga agdama a sagsagabaenna. Ngem nalukmeg ketdi! “Sampagita, Sir?” impasungadna iti lamisaan da Ramon. Nabangag ti kasla naitubong a bosesna. Serioso daytoy a nangitanggaya iti sangaukkor a presko pay laeng a sabong. Busel pay laeng dagiti naubon a sabong. Di inkaskaso dagiti kakadua ni Mon ti aglaklako. Dida man la tinangad iti masikigan a malikudanda. Ngem insardeng ni Ramon ti nangpalabas iti periodiko. Pinuligos iti apagapaman ti tugawna tapno sanguenna ti babai. Tinangadna daytoy. Iti pattapatta ni Mon, agarup lima a kadapan ken uppat a pulgada ti katayag daytoy. Saan a maibagay iti dagsenna nga agarup sangagasut ket limapulo ngata a libra. Medio kusipet dagiti mata ti babai. Panakkelen met dagiti leppap nga agongna. Di ammo ni Mon ngem rinaemna la unay ti langa ti babai! “Sampagita, Sir?” naguni manen ti babai. Inyasidegna ti naubon a busel ti sampagita iti rupa ni Ramon. Immisem ket nagkutikuti dagiti dadakkel nga abut ti agongna. Kasla nakariing ni Ramon iti panagtagtagainepna. Nagkiremkirem. Inawatna dagiti sabong nga itangtanggaya ti babai. “M-mano?” “Dose singkuenta, Sir,” kunam la no boses ti lalaki ti mairidridis a timek ti babai. Idi bayadan ni Mon ti sabong, dina metten malagip nga ibbatan ti kumersang nga ima ti babai a nangawat iti papel de banko. Bimmalite dagiti ramay ti babai-a kasla dagita ti nangpatalged ken ni Mon a saan nga agtagtagainep. II. Daydiay ti damo a panagkitada. Maikadua iti dayta manen a sumipnget. Iti isu met laeng a panugdugyoten a lamisaan iti restauran. Ngem agmaymaysa ni Ramon. Iti dayta a gundaway, ibilangnan a kasla balitok a dina ipalubos a mapukaw iti ikutna ti babai. Dagus a pinagtugawna iti abayna ti babai nupay arintukiaden daytoy. Inyorderanna pay iti pangrabiina-a nakasdaawan dagiti nauubing a waitress a kasla mangsisiim kadakuada. Bayat ti panagurayda iti taraon a pangrabii, nakiam-ammo ni Mon iti babai: isu kano ni Corazon. Inammona no taga-ano, ti kabibiagna ken padpadasna iti biag; dagiti bambanag a kayatna koma a laksidenen a lagipen, no adda man… Makasuron ti maysa a waitress a nangipan iti lamisaanda iti orderda a taraon. Agilem ta ni met lattan Corazon ti kitkitaen ni Mon. Ania, ti kadi kasla binurtong a babai ti pangisukatan ti kasla artista a lalaki? Bayat ti pannanganda, intuloy ni Mon ti nakisarsarita iti babai: “Adda met langlanggong daydi lakaymo ta simmobra ti imonna sipud pinanawannakayo nga agiina? Mano a tawenna idiay Saudi? No koma pudno nga ipatpategnakayo, dinakay’ koma pinanawan uray no karigat ti biag ditoy! Stupid a lalaki!” Di sinungbatan ni Corazon ti sasawen ni Mon. Ti anakna ketdi ti inestoriana: “Ipatpategko unay ti anakmi. Awan ti ammona kadagiti balangkantis a rason iti panagsinami iti amana ta maysa laeng a biktima a bunga dagiti nagsasanga a dila!” Agluluan ni Corazon. “Nagsubli ni Manuel ditoy Filipinas ngem adda sadiay Bacarra ita,” intuloy ni Corazon. “Damagko nga addan sabali a kabbalayna. Para iti masakbayan ti anakko, ikarigatak a biagen iti uray ania a pamuspusan.” Nasagid ti kaunggan ni Mon. “Nasayaatka unay a babai, Corazon…” Inkarigatan ni Corazon ti immisem. “Saanak a nasayaat, Ramon. Ngem mariknak a naimbagka a lalaki.” Kinuna ni Mon a gatangenna aminen dagiti sampagita ni Corazon tapno makainanan iti dayta a rabii. “Kaasika met,” silalailo a nangibaga. Alas dies iti rabii idi itulnog ni Mon ni Corazon iti pagurayan ti kalesa nga agawid iti Ermita Hill. Nagawid metten ni Ramon iti apartmentna kalpasanna ket nairidep a dagus. III. BIERNES. Kas iti sigud, adda manen ni Ramon iti restoran. Agmaymaysa manen. Kasla likliklikannan dagiti kakaduana tapno awan ti makasinga kenkuana iti kayatna nga aramiden. Kas iti dati, umin-inum manen iti serbesa sa irapinrapinna ti agbasa iti periodiko. “Komustakan, Ramon?” Tinaliaw ni Ramon ti naggapuan ti timek ket rimmangya pay ti riknana idi nakitana ni Corazon nga umis-isem. Adda manen iggemna a naubon-ubon a sabong ti sampagita. Inawisna daytoy nga agtugaw iti abayna. Madi koma ni Corazon ta adu pay ti lakona. Ngem inkari ni Ramon a gatangenna amin a sabongna. Manen, nagsarsaritada. Ita, nakadekdekketda manen a dua. Nadlawna a naam-amo itan ni Corazon kenkuana No lagipek daydi maikatlo a panagsarakmi ken Corazon, diak mapengdan ti agpigerger. Agpigergerak gapu iti rugso a diak mainaganan! Iti panangpampanunotko pay laeng iti mabalin a mapagtengmi a dua, siak nga agdadamo itoy a tay-ak; ken isu a beterano iti gubatan, darugsoyenak iti ling-et. Inliwliwagko ti pannakariribukko panangipudnona kadagiti pasamak iti biagda nga agina. Ket dimngegak met a nalaing a kas idi immuna. Bayat ti panagsarsaritada, naestoria ni Corazon no kasano a kinagura la unay ni lakayna. “Saan a maipanggep iti kuarta ti dimi nagkinnaawatan,” sinaritana ken ni Ramon. “Adda pay la ‘diay Saudi idi ket patienna amin a maipalpalapayag kenkuana a di laeng kano is-isuna ti akimputot iti anakmi. Banag nga awan met kinaagpaysona!” “Laglag a lalaki…” kinuna met ni Ramon. “Agpaypayso a laglag!” inridis ni Corazon. “Diak ngarud ammo no apay a nakiasawaak kenkuana. Innem a tawen! Wen, innem a tawen a nagsagsagabaak. No apay a kinayatko ta di met guapo a kas kenka.” Minulenglenganna ni Ramon. Nagsinada manen iti dandani umalas dies. Intulnog ni Ramon iti pagurayan iti kalesa. Ukkorna ti maysa nga ubon a sampagita ta inyukkorna kenkuana kalpasan a binayadanna amin a lakona. Uray no nabayadanen dagiti dadduma, ilakonanto kano manen iti kabigatanna.Isun ti makaammo no dayta ti ammona a pangalapkapan, nakuna ni Ramon iti unegna. Bayat ti pannagnada nga agturong iti kanto a pagurayanna iti kalesa, saanen a sinungsungbatan ni Ramon ni Corazon ta kitkitaenna dagiti mangis-isem kadakuada a waitress a sumirsirip iti ridaw ti restoran. Iseman met ida ni Ramon ngem pasarayda agwingiwing. Ammona ti kayatda a sawen ngem dina ida ikaskaso. Ania koma ti pagdaksanna no itulnogna laeng ni Corazon iti pagurayanna iti luganna nga agawid? IV. KALPASAN ti tallo a lawas, maysa a sardam manen ti Biernes, nagkita manen da Ramon ken Corazon iti dati a restoran. Nabayag a dida nagkita ta nagpa-Manila ngamin ni Ramon a nagatendar iti maysa a seminar sa nagbakasion kadagiti kaanakanna idiay Paco, Manila. Gapu ta adalemen ti rabii, tumengngan ti rabii, di ammo ni Ramon ta impilitna lattan ti mangitulnog ken ni Corazon iti balayda. Ngem kinuna met ni Corazon nga uray di kano agawid ita ta awan ti anakna nga awirenna. Innala kano ti antina a taga-Suyo, Piddig, ket umayna isubli inton malem no bigat. Gapu ta kasta ti kinuna ni Corazon, iti apartment ni Ramon ti nagpatinggaanda… DIAK maawatan idi ti bagik. Ngem nadlawko ketdi a simmurot ni Corazon iti apartmentko ta desidido a makiinnayat iti naguapo a parsua iti dayta nga agpatnag ken naikeddengko metten ti makiinnayat iti kalaadan ngatan kadagiti naam-ammokon a babai ngerm kadagiti a panawen, isu ti paggartemak unay. Ita, no ar-arigen, patas laeng dagiti panggepmi a dua iti daydi a darikmat. Saan kadi? Diak masinunuo no narikna ni Corazon ti kas iti nariknak idi para kenkuana. Mabalin a nasged met ti panagayatna kaniak iti laksid iti pannakammona iti kinalaadna no idiligna iti langak. APAMAN a nalukatan ni Ramon ti ridaw ken naluktanna ti silaw ti apartment, pinaunegna nga immuna ni Corazon. Nerbiosen met ni Corazon a nakamattider pay laeng iti ridaw. Mayat-a-madi a sumrek. Idi kuan, simrek met laeng. Sinaruno ni Ramon. Maysa laeng a kuarto ti apartment ni Ramon. Maysa kadagiti dinosena nga agpapada a kuarto iti Nicolasa Santos Apartment Complex iti dayaen ti pasdek ti dormitorio dagiti estudiante a babbai iti INCAT. “Dimo koma inikkaten ti sinelasmo dita ridaw… agtugawka…” indiaya ni Ramon idi makalaemda. Madi-a-mayat ni Corazon nga agtugaw ngem nagangayanna, nagtugaw met laeng iti lumabbasit a sopa, iti sanguanan ti black and white a telebision a linukatan ni Ramon. Nalukneng ti sopa ket iti panagrikna ni Corazon, no mabalin la koma, alun-onenen ti sopa ti amin a kinataona tapno malibasanna ti dumteng pay a pasamak. Kasla ngamin mabain. Apaman a nakatugaw, naglikaw ni Ramon a nagturong iti likudanna sa iniggamanna ti abaga ti babai. Kasla kimsiw ti lasag ti babai iti pannakariknana iti ima ti lalaki. “Ania ti kayatmo nga inumen?” dinamag ni Ramon a bulon ti panangikkatna iti imana a naiparabaw iti abaga ni Corazon. “Awan… awan kayatko!” kinunana bayat ti itatakderna a nagturong iti diding a nakaibitinan ti kuadro a nakaimuntaran ti maysa a ladawan: nupay nataenganen, kalanglanga ni Ramon a nalabit, ti amana. Guapo met a kas ken Ramon! Damagenna koma ken Ramon nga adda itan iti kosina no asino ti nakaladawan. “Awan ammok nga inumen. Awan… diak ammo ti kayatko,” dayta laeng dagiti balikas a nagaon kadagiti pamengbengen a bibigna. “Adda Pepsik a magustuam nga in-inumen idiay restoran,” kinuna ni Ramon nga adda iti sango ti nakalukat a prigidir. “Saanen.” “Talaga?” Nagsublin ni Ramon iti salas. Indissona ti bote ti Pepsi iti lamesita iti makanigid ni Corazon. Ngem saanen a kasla kimsiw dagiti lasag ti babai. Nakarelaks laengen daytoy. Nakaturong dagiti matana iti ladawan iti diding a kasla mangmulmulagat kadakuada. “Siak ti kasla maamak…” innayon ketdi ni Ramon. “S-saan, siak ti mabuteng,” kinuna ni Corazon. Nagulimek iti apagapaman sa tinangadna a tinaliaw ni Ramon iti likudanna. “A-ania? Maamakka, kunam?” “Ammom, diak ugali ngamin ti mangyaw-awid iti babai…” nagtabbed. Pudno dayta. Damona ti mangyawid iti babai! “Babai a napidpidutmo iti langalang?” “Saan. T-ta kinapudnona, Cora… magustuanka. Magustuanka a talaga ket dika imbilang a pinidpidut iti langalang ta a-aggayyemtan, ammom dayta, di kadi?” “Kayatnak ngamin a kaidda? A kanaig?” pagammuan la ta inamad ni Corazon kenkuana. Naprangka ngem dina maperreng ti lalaki. Naklaat ni Ramon iti kinaprangka ni Corazon. Banag a kasla namagsiglot iti dilana. Ngem simmungbat met laeng: “Wen!” Serioso ti sungbatna a bulon ti yiirut ti iggemna iti abaga ti babai. Insungbatna ti “wen’ ta isu a talaga ti panggepna. Simple laeng ngem kinapudno. Kayatna a kanaig ni Corazon. Dinamag ti babai ket sinungbatanna iti kinapudno. Ania koma pay ti mas simple wenno nalawlawag koma nga isungbatna? “Kayatnak met a kaidda? A kainnayat ita? A kanaig?” insublat ni Ramon a dinamag. Kellaat nga imbaw-ing ni Corazon ti rupana. Minatmatanna manen ti ladawan iti diding. “Wen! Wen koma a… ngem… ngem diak sa mayesplikar.” Nakapsut ti bimmangag ken barbar a bosesna. “’Nia a yesplikar?” Nagturong ni Ramon iti masanguanan ti nakatugaw a babai. Nagtugaw daytoy iti coffee table iti nagbabaetan dagiti sopa. Insarunona nga iniggaman ti dua a nalasag nga abaga ti babai sa piniselpiselna dagitoy. “Awan ti rumbeng a mayesplikar, Cora. Kayatka. Kayatnak ken…” intuloyna ti nagsao. Ammona a nalaka laeng a maawan ti gaganasan ti babai kenkuana gapu iti kasla ubing nga ug-ugalienna itan ngem ania pay koma ti mabalinna? Nakadanondan iti kastoy kaadayona nga irut ti relasionda ket nasken a tungpalenna ti pagduyosan ti riknana ita. Intuloyna a piniselpisel ti abaga ti nakakumeg itan a babai. “Sika ken siak…” naguni met la ti babai. “Dakkel ti pagdiperensiaanta! Amang a bakbaketak. Nakurapayak. Nabaknangka…” “Maysaak a lalaki… maysaka met a babai…” “Saan a kasta ti kayatko a sawen. Kayatko a sawen ket… agsabalita a dua…k-kasta laeng. Aglalo kenka… naimbagka unay ngem dimo ammo ti kayatko a sawen. Ket dayta pay ti maysa tapno ibilangka a naimbag a parsua. Denggennak koma… Mon.” Kinitana manen ti diding. “Innakon. Agawidakon.” Inikkat ni Ramon dagiti imana kadagiti abaga ni Corazon. Bayat ti nainayad nga itatakderna, binuyana ni Corazon a tumaktakder metten iti sopa a nagtugawanna. Apaman a naamloyanna ti bestidana tapno agplastar ti gayadanna kadagiti bugian a gurongna, iti kasla niog a tumengna; sa siaalisto daytoy a nagturong iti ridaw. Sinaruno ni Ramon ti babai a nagparidaw. Nagsardeng ni Corazon iti ridaw sa tinaliawna a sinango ni Ramon. Nagsao: “Aggayyemta pay laeng, okey?” “Okey. Friends.” “Agkitatanto manen ‘diay restoran?” “O, wen, a… sure!” Immisem ni Corazon. “Kasta ngaruden.” Linuktanna ti ridaw ket rimmuaren. V. Sipud daydi panangyawidko iti apartmentko nga awan napasamakmi, inrantak ti saan a nagpasiar iti Paula’s ta diak kayaten nga agkuros pay ti dalanmi ken Corazon. Kasla napabainanak iti panagkedkedna nga agkanaigkami. Isu a nakalalaad a babai, dina pagustuan ti guapo a lalaki? Ngem diak maawatan ti bagik ta kasla dumakdakkel met ti pannakailiwko kenkuana! Nalabit a ti pannakailiwko a makiinnayat laeng kenkuana ti gapu? Tapno laeng matungpal ti dawat ti bagik a kanaigko iti rabaw ti ikamen? Syet… NAGIDELIBER ni Ramon iti kabarbaro nga agas a partuat ti John & Johnson, kompania a pagob-obraanna a kas ahente ti agas, iti maysa a parmasia iti Ermita Hill. Nabayag idin a likliklikanna ni Corazon. Dina kayat a makita a kasla umsien ti babai. Ngem iti parmasia a papananna, dina ninamnama nga agkitada ken Corazon ditoy. Gimmatang ti babai iti agas ti anakna, ket idi agsabatda ken Ramon, naladawen tapno maliklikan ti baro daytoy. “Mon, ‘mustakan?” impasabat ni Corazon. Iti pammati ni Ramon, mailiw ni Coarazon ta nakapigpigket ti panangkitana kenkuana. “Permi a nagadu nga obrak,” dayta ti natiliwna nga inrason. “Di payen masango a kudkuden ti nabudo…’Niat’ ginatangmo?” Imbaga ni Corazon nga agsakit ti anakna. Di ammo ni Ramon ngem rimtab manen ti iliwna iti babai. Ket imbagana a sumurot iti pagtaengan ti babai. Nayat ti babai. Awan koriente iti pagtaengan da Corazon. Dina kano pay nabayadan ti binulan a billda. Nadalus ketdi ti kuarto a pannakakosina ken pagturoganda payen nga agina. “Sori iti abongmi. Nakurapaykami… ammom dayta, Mon.” Di simmungbat ni Ramon. Naiturongna ketdi ti imatangna iti ubing a babai a nakaidda iti papag iti suli. Agtawen la ngata iti sumurok la a bassit a dua. Nadalus ketdi ti awan supotna a punganna. Nabusnag met ti ubing ken nasalun-at ti langana no awan laeng ti rikriknaenna a madi a kas ita: pispislenna ti tianna. Iti uluanan ti ubing, adda maysa a baket. Pilay nga idi laeng a naammuanna ken ni Corazon a para bantay wenno para aw-awir iti anakna no agsapul iti pagbiagda iti ruar. Tangtangdananna daytoy. Iti isasangpet ni Corazon, nagpakadan ti baket. Nakasarukod ken agpilaypilay daytoy a rimmuar. Kaarrubada kano iti kaeskuateran. Inasitgan ni Ramon ti ubing. Inaprosanna ti lumabbasit a pingping ti ubing. Inton dumakkel, kasunganinto ti langa ti inana. Ngem ammo ni Corazon a taraknen ti anakna. Awan pulos madlaw a gapu a mabaybay-an ti ubing. Immabay ni Corazon iti anakna. Adda iggemna a sartin a napno iti danum. Inukisanna ti tableta. Pinagtomarna ti ubing. Nagpakadan ni Ramon. “N-nalidayka?” nadlaw ni Corazon. “Okeyak laeng…” insungbat ni Ramon nupay nalagipna ti panangyawidna idi ken ni Corazon iti apartmentna nga awan ti napasamakda. Sintagari, timmallikud ni Corazon. Nadlaw ni Ramon: kasla aglulua ni Corazon. Nagtarus iti pannakakosina, iti likudan ti lawanit a dibision. Sinurot ni Ramon. “S-sikan sa ti saan nga okey?” Saan a simmungbat ni Corazon; tinangadna ni Ramon. Malmalmes dagiti matana iti lua. Iniggaman ti baro dagiti abagana. Immudumoden ni Corazon ti rupana iti barukongna. Iniggaman ti lalaki ti timidna. Nagpinnerrengda. Sa idi kuan, nagdennes dagiti bibigda. Napaut. Ngem pagammuan la ta napasanud ni Ramon. Dina kayaten nga ituloy ti ar-aramidenda. Kasla maariek? Ngem saan! Dina maawatan ti bagina. Tumallikud koman. Ngem nagbitinan ti babai ti teltelna sa insabatna ti pamuskolen a bibigna iti bibig ti baro. Napapaut manen. “Nakaim-imbagka a tao,” inyarasaas ni Corazon. VI. NAKLAAT pay ni Ramon idi luktanna ti nagtoktok iti ridaw ti apartmentna: ni Corazon! Naladaw a bigat ti Sabado idi. Agtudtudo. Ken agkimkimat ken aggurgurruod. Nakaaruat ti babai iti pangitingen a velvet a bestida a kimpet iti bagina. Agar-aruyot ti payong nga iggemna; nabasa ti gayadan ti bestidana. Pinastrekna. Naka-shorts ken nakakamiseta laeng. Adda itay iti kosina nga agpappapudot iti danum a pagkapena. “Inka dita kuarto ta suktam ‘ta nabasa a pagan-anaymo,” kinunana sakbay a nagsubli iti kosina. “Bumirokka iti kamisetak dita closet. Mangtemplaak iti kapeta…” Naulimek ni Corazon a nagtarus iti kuarto. Idi makatempla ni Ramon iti kape, inkabilna ti dua nga eskodilia, garapon ti asukar, kape ken coffee cream iti tray. Impalaemna. Indissona ti tray iti bassit a lamisaan. Inayabanna ni Corazon. Ngem awanen ti babai iti kuarto. “Yanmon?” “Iti banio.” “’Da kamisetamon?” “Umayka man ketdi ditoy…” Nagin-inayad a simrek ni Ramon iti banio. Nagpuligos a simmango ni Corazon kenkuana. Naklaat ni Ramon iti naimatanganna! Di nakauni a dagus… DUAPULON a tawen a napasamak daydi. Agtawenak laeng idi iti beinte uno. Nasurok a trenta ni Corazon. Napigsa idi ti tarakatak ti tudo iti yero nga atep ti apartment. Kasla agpagunggan nga agdisso dagiti tinukel ti tudo. Dinanggayan pay ti kimat ken gurruod! VII. NAGINNAYATDA iti dayta nga agmalmalem, iti kuartona. Nagin-inanaanda ti nagsarsarita. Inestoria ni Ramon ti kabibiagna: dagiti tattao nga am-ammo ken inay-ayatna ken nanggurgura metten kenkuana; daydi amana a pinapatay dagiti PC idi panawen ti Martial Law; ti inana a pimmusay gapu iti pannakatay ti amana a naduktalan a natatek iti buli iti kapanagan; daydi manongna a nairaman a pinapatay dagiti PC ta napagbiddutan a komander ti rebelde; dagiti amin a plano nga ab-ablenna agraman dagiti kadanagna unay a mapasamak kenkuana. Simmublat ni Corazon a nangbukra iti kabibiagna: Narugianna ti nagadal iti kinamaestra ngem nagsardeng idi malmes ti amana a nagam-udan ti bagyo iti taaw a nagkalapanna iti La Paz. Ti panagrigatda, ti panagasawana, ti panaganakna, ti panagtrabaho ti asawana iti ballasiw-taaw, ti panangpanaw ti asawana kadakuada gapu iti imon ken gapu iti maysa a babai, ti panagrigatda nga agina… Kadagiti simmaruno a lawas, nagtultuloy ti innayatda. Iti mismo nga apartmentna. No aggapu iti obrana, madanonen ni Ramon ni Corazon a nakailad iti kama iti apartmentna. Inikkannan iti duplikado ti tulb ek ti apartment ti babai. Nagtibnoken ti karayo, iliw ken pinnateg ti panaginnayatda. Maysa a rabii, inawis ni Corazon ni Ramon a mapanda iti Paula’s. Kunana a mailiw iti lugar a damo a nagkitaanda. Ngem nagkedked ni Ramon. “Saan nga ita, sabalinto a sardam. nakadagdagaang…” inrasonna. “Addan aircon idiay Paula’s…” impilit ni Corazon. “’Ton maminsanen…” “Dimo kayat nga adda makaammo maipapan kadata ‘gamin, ‘nia?” Ginuyodna ti ules nga inyabbong iti lamolamo a bagina. “Saan. Ngem kagurak la ngamin dagiti nagsanga ti dilana…” “Saan!” inyingar ti babai. “Ibainnak a kadua iti publiko, Mon. Kaid-iddanakon ngem ibainnak a kadua… nga ipakita iti kaaduan. Dayta ti madlawko!” “Saan a pudno dayta… Kagurak la ngamin ti tsismis. Kayatko ti agtalinaed a didak am-ammo. Daytay didak pagsasaritaan!” “You owe me, Mon!” impilit ti babai. “You owe me!” “Kunak manen: kagurak ti mapagsasaritaan. Dayta laeng. Ken diak ammo dayta lablabidem. Ken awan ti ammok nga utangko kenka!” Agburek metten ti darana. “You owe me, Mon!” inyikkisen ti babai. Bimmaba iti kama. Sinapulna ti pantina. Ngem idi dina masapulan, dinardarasna lattan ti nagpantalon. VIII. KADAGITI simmaruno nga aldaw, naawan ti ganas ni Ramon a makipagkita ken ni Corazon. Saanen a mapmapan idiay Paula’s. Inranrantanan ti agawid a naladaw, pasaray di payen agawid no dadduma. No namin-ano a nadatnganna ti surat ni Corazon iti rabaw ti kamana. Nabayag kano a nagur-uray ngem nagawiden ta rabiin. Maysa nga agsapa, iti opisina da Ramon iti Bacarra Road, makumikom ti baro a mangrebrebisar kadagiti adres dagiti parmasia a pasiarenna iti kabangibangda nga ili idi agkiriring ti telepono iti abayna. Pinidutna a dagus ti auditibo ta impagarupna a klientena ti tumawtawag. “John & Johnson Laoag City Regional Field Office, Ramon Ramones here, hello?” “Mon, mailiwak unay kenka!” Naklaat ni Ramon. “C-Corazon?” “Wen, siak, apay a kasla naklaatka?” “K-komustakan?” “Okeyak met ti kunak. Sika?” “’Mom ti rigat ti opisiok. Makabannog.” “Kasano met dagita kaobraam?” “Napiada met…” “Ibagbagam kadi kadakuada ti maipapan kadata?” Nagulimek ni Ramon iti apagapaman. “Saan…ngem ‘gurayka, Cora, denggennak: agkaiwara dagiti papeles ita iti lamisaanko. Mabalin kadi a…” “Kayatka a kasarita, Mon. Ita nga aldaw!” nagbarbar ti timek ni Corazon. Nagtulaganda nga iti apartment ti lalaki ti pagkitaanda: alas singko iti malem. Alas tres pay laeng, nakaawiden ni Ramon. Nagur-urayanna ti nagbuya iti telebision. Eksakto nga alas singko media idi sumangpet ni Corazon. Nakatraysikel a simmangpet, ket iti mismo a sango ti ridaw ti apartment ti dimsaaganna. Nakabestida ken nakasinelas laeng a kunam la no mapan makitienda. Linuktan a dagus ni Ramon ti ridaw tapno makastrek a dagus ti babai. Dina maawatan ita no apay a kagurana nga adda sabali a makakita iti isasangpet ni Corazon iti apartmentna. Kagurana ti lanipak ti sinelas ti babai. Kagurana aminen a kinatao daytoy nakalalaad a babai! “’Pay a ditoy mismo a sango ti dimsaagam?” nairteng ti rupana a nangipasabat. “I-ibainnak? Dinakon kayat a makita pay, kasta?” Inrikep a dagus ni Ramon ti ridaw apaman a nakastrek ti babai. “Pudno dayta!” inkiraudna. “Animalka!” nababa ngem natangken ti timek ni Corazon. Nagtarus iti laem. “Nakarkaroka payen ngem iti pimmanaw nga asawak!” makapungtot. Nagtugaw sa nagsikkawil. Nalukaisan dagiti dadakkel ken immakasia a luppona ket nagparang dagiti napattopattok a sagbibinting a ngumisit a piglat iti ngatuen dagiti tumengna-a kasla idi laeng a nadlaw ni Ramon. Nagkutikuti dagiti dadakkel nga abut ti agongna. Kumaramut ti ikikita dagiti matana ken ni Ramon. “Ti kunam, kaslaak la karne a no maumaam wenno awanen ti yalam ket ikanselmo ti ordermo?” ad-addan ti tadem ti kusilapna ken ni Ramon. “Maammuam ita a sabaliak, Ramon! Dimo makansel dayta nga ordermo. Saanak a karne!” “Cora, nasaysayaat no pumanawkan. Inkan!” Nagkatawa laeng ni Cora. Nagtalinaed a nakatugaw. Inkarkarona ti nangipakita kadagiti nalukaisan a luppona. Ngem imbes a kailiw ni Ramon a kas iti kallabes, kaariekna ketdin! “Mapankan!” “Saan! Inyopreserannak idi iti Pepsi, ita kasapulakon. Mawawak itan. ‘Yalaannak man, Honey?” makasalugsog ti isemna. Kellaat a ginammatan ni Ramon dagiti abaga ni Cora sa ginuyodna a pinatakder. Nasaktan ti babai. Nagikkis. Nagsaibbek. Induron ni Ramon daytoy nga inturong iti ridaw. Nagkumeg ti babai. Nagsangsangit. Nagtalinaed a nakatakder ti Ramon iti sango ni Corazon. Kasla bumtaken ti barukongna iti pungtot. “Pumanawka, sika a nalaad a parsua!” imbugkawna. “Sabidongnakan dagiti matak!” Nagtaray ni Corazon a rimmuar iti compound ti apartment. DUA a tawen kalpasan daydi panagsinami ken Corazon, nasabatko ti baket a pilay a para aywan idi iti anak ni Corazon. Bigat ti Domingo idi, iti maikadua a kadsaaran ti merkado iti siudad. Napanak immuraga ta kayat ni Cynthia, ti di pay nabayag a kaingungotko, ta agkaldokami kano iti karne ti baka. Nakasarukod ti baket ket tinulongak nga immuli iti agdan. “’Yan itan ni Cora, Nana?” “Nabayagen nga awan. Sinublianna idi ti dati a lakayna idiay Bacarra…” “Di met addan sabali a kabbalay ti lakayna, Nana?” “Wen. Ngem ania ngarud no awan sabalin a kamanganna. Ngem talaga a naloko ti asawana ta pati dagiti baka iti pastona, impatapuakna kano iti derraas sa nagsingir iti insiurans.” “Ket ania ngarud ti napasamak ni Cora?” “Nangbayad kano ti asawana iti nangatal kenkuana idiay Bacarra!” “Ket?” “Daksanggasat!” Nakigtotak iti dayta a damag. “K-ket ti anakna?” “Diak ammon ti napasamakna!” IX. Pinungot ni Ramon ti buokna. Dina maawatan ta iti pannakaammona nga awanen ni Corazon, nariknana a kasla isu ti mismo a kriminal a nangpapatay iti daytoy. Maasian iti daytoy. Ania ngata ti napasamak no dina kinarelasion? Sibibiag ngata koma pay? Nga iti laksid ti kinarigat ti biagna, iti kinalaadna, naragsak met iti sidong ti ipatpategna a nakabusbusnag nga anak? Wen, awan sabali, siak met laeng ni Ramon… ###


c: text/html

text:
No ababat’ nagan, adayot’ pakaribukan
Ania ti pagdumaan ti atiddog a nagan ken iti ababa? Dakkel. Narikut a paggidiatan. Makaulaw. Uksobenna ti adu a babawi. Dagiti babawi a di maiturturog iti adu a rabii. Parasay dumteng ti sennaay wenno saibbek a mangpisang ti makapleng nga ulimek ti kaltaang ti rabii. Saan laeng a dumteng iti korte iti pagdumaan no dipay ket pukawenna ti panawen. Balitok met ngarud iti tunggal oras. Ta iti tunggal oras, adu dagiti agtuktok nga opurtunidad a nasken koma a tukmaan nga insigida. Maminsan met la ngarud nga agtuktok ti opurtunidad. No daytoy ket timmayaben wenno napalusposanen, saanen nga agsubli kenka daytoy ta naikutanen ti sabali. Saanen ng a umay kenka mangulit. No agsubliman bilang, saanen a kas iti sigud. Saan met a mabalin a kunaen nga agurayka biit opurtonidad ta tarimaanek la bassit ti naganko, dimo mabalin a kunaen. Saan a mabalin a pagurayen. Saan a mabalin nga igawid kabayatan iti panangasikasom dagiti timmaud a a parikut a pinarnuay iti atiddog a nagan.
Atiddog a nagan. Parnuayenna ti parikut? Saan laeng a ti mismo a makinnagan no agbiddut. Uray dagiti nagannak kenkuana ket agparikut. Uray dagiti titsersna ket agparikut. Uray dagiti employer no sumrek ti trabaho no addaan iti sulsulit ket ipalapalna ti resume. Uray dagiti empleado ket masemsem iti kaatiddog a nagan gapu iti kinakurang ti espasio a pangisuratan. Ngem ti kakaruan nga agsagaba iti kinaatiddog ti nagan ket dagiti pre-school teachers. No adu ken nakaat-tiddog ti nmagan, marigatanda a mangisuro ti ubing a mangsurat ti naganna. Ket no maisuratna met bilang, gapu iti kinaatiddogda, daydiay laonen ti maysa a linia nagbalinen nga uppat no dipay ket dandani mapno ti papel. No dadduma, addanton ti kuestion namber three, agisursurat pay laeng ti naganna ti ubing. Posible met laeng nga uray dagiti nagannak ket adda latta met ti dumteng kadakuada a panaggudeng a panangisurat iti atiddog a nagan. Pagangayanna, dayta a biddut ket inulsan iti dakdakkel manen a biddut.
Ania ti biddut iti atiddog a nagan? Ania ti bentahe ti ab-ababa a nagan? Nalaklaka a dumteng ti panagbiddut ti at-atiddog a nagan ngem ti ab-ababa. Ad-adayo ti panagbiddut ti ababa laeng ti naganna.
Kas pagarigan koma daytioy a nagan ti am-ammok: Perceverandine Antoinette Chrysanthemum Magnolia de los Concepcion Buenaventura. No kastoy ti kaatiddog ti naganna ti anak, iti pay laeng panangirehistro, nakamisuoten ti empleado ti registrar office gapu iti kaatiddog iti isuratna. Lalo no agkurang ti espasio iti pangisuratanna. Iti rigatna iti amin a karirigatan, no nagbiddut iti uray maysa laeng a letra kadayta atitiddog a nagan, nalpaskan anak, dimtengen kenka ti parikut. Isu a nagadu ti court proceeding maipapan iti pannakasimpa ti nagan. Mano ti magastos iti court proceeding iti family court? Dakkel a gatad dayta. Dayta nagan iti ngato, pudno a nagan ti tao dayta. Gapu ta nagatiddog ti impanagan dagiti dadakkelna, ta nagbalin nga uso ti atitiddog ken komplikado a nagan, ket adda met ngarud ti sulsulit ti anak nga agisurat iti atiddog a nagan, inusarna laerng ti Perceverandine Antoinette. No dadduma, ikkatenna payen ti naud-udi. Ket no dumikar ti sulitna, laengen ti isuratna. Nangrugi ti pangaramatna kadayta manipud idi adda pay laeng iti elementaria. Ket idin ta nagreduar iti Bachelor of Science in Nursing, sapulen ti eskuelaan ti birth certificate. Ditoyen a natakuatan a ti kumpleto a naganna ket Perceverandine Antoinette Chrysanthemum Magnolia de los Concepcion Buenaventura. Ti eskuelaan dina kayat a dadaelen ti recordna wenno sukatan ti nagan ti maysa a tao no awan ti pammalubos ti korte. Panaglabsing met daytoy. Ti laeng Family Court ti mangibilin iti pannakasukat ti nagan babaen iti panangkiddawna iti Solicitor General a patgan koma ti opisinana iti pannakaurnos ti nagan ti nagapela. No napagtung-ed ti SocGen Office, bilinenna met ita ti civil registrar a patganna ti kiddaw ti makinnagan a masukatan ti naganna. Santo pay laeng masukatan ti nagan. Atiddog a proseso Adu a kuarta ti mabusbos. Naitantan ti panagraduar. Naitantan ti panagsapul iti trabaho. Sapay no di arapaap piman ti anak ti agabrod. Ngem gapu iti kinaatiddog ti naganna a dina met inaramat iti amin a kanito, naisarsarak iti indulto.
Parikut ti DECS ti atiddog a nagan. Sigsigud ket saan a kidkiddawen dagiti titser ti certificate of live birth (birth certificate) dagiti ubbing nga agenrol iti elemntaria. Ngem gapu iti kinaadu iti pannakasukat ti nagan ti ubing inton agturpos ket madadael met ngarud dagiti dokumento a publiko ti DECS, kiddawenda itan daytoy a sertipiko.
“Siak pay ket ti makabasolen, ading,” reklamo ti inenterbiuk a titser ti gred wan, ken dina kayat iti mainaganan, “no apay kano a diak insurat ti nagan ti anakna a kumpleto idinto ta idi inyenrolda ti anakda, ti laeng dua a nagan ti insuratda,” insennaayna.
Ti record ti DECS ket maysa a pampubliko a dokumento. Saan a mabalin a doktoren daytoy. Saan a mabalin nga isnopikan. Saan a mabalin nga sapitan. Saan a mabalin a kurangan wenno saan a mabalin a nayunan. Panaglabsing daytoy.
Ti maysa pay a dimteng a parikut, ket ti ispeling dagiti nakaat-atiddog a nagan. Ayna, amaya, Addanto pay ti Maryella Krizzelionne Kriztofer Jozzabelle a nagan. Ket iti laeng maysa a letra iti panagbiddut nga insurat, nakaaramiden ti panagbiddut ti makinnagan. Kumplikado nga ispeling. Daydiay inanakmi iti buniag, pasaray agpinnabasol dagiti agassawa no ania ti rumbeng a masurot. Aprilinne wenno Aprilyn? Babai ti mangipapapilit iti immuna. Idinto ta irikiar ti lalaki ti naudi. Agenrolen ket ti inanakmi ti buniag iti Day Care Center. Rugiandan a sursuroan ti anak nga agsurat. No ni babai ti mangisuro, isurona ti Aprilinne. No ni met lalaki ti mangisuro nga agsurat ti anak, usarenna met ti Aprilyn. Pagangayanna, naulawen ti anak. Dinan kayat ti agsursuro pay nga agsurat. Insingasingmi a mapanda mangala ti certificate of live birth iti National Statistic Office (NSO) wenno iti opisina ti Civil Registrar. Sinurotda ti balakad. Ket natakuatanda laengen a ti nakarehistro a nagan ti anakda ket Baby Girl Abrilyn. Ket ania pay nay, tuloy latta a, ti pinnabasol! Pati nurse a nangisurat ti nagan idi naganak ti ina idiay ospital ket nadakamat iti inna panagbiddut.
Dayta prefix a Baby Girl, Baby Boy, Honey Girl, Honey Boy ken dadduma pay ket nadlaw ti NSO. Ngem kadagiti dadduma ( saan amin) nga addaan iti prefix a kakastoy ket dida met ngarud ikabkabil dayta kadagiti dukomento a pirpirmaanda. Nalabit nga iti panunotda, apay a Baby Boy wenno Baby Girl ti isuratmo dinto ta agtawenka metten iti nalabes a duapulo wenno tinedier metten? Wenno adda payen ti apokom iti tumeng? Saanen a baby. Ngem biddut daytoy! Lalo kadagiti dukomentado a papeles a kas iti eskuelaan ken iti trabaho. Iti trabaho saan a mabalin a dimo ikabil dayta Baby Boy wenno Girl iti iti SSS, PhilHealth ken dadduma pay a record. Ta inton kamatem ti benepisiom, pangalaendaka pay nga umuna iti certificate of live birth, kuestionarandanto dayta a banag. Dimtengen ti di naliklikan nga induto.
Ti maysa pay a dimteng a parikut ket ti panagaramat ti Maria ken ti Ma. Santo pay la sumapit dayta Marya. Ta ania ngamin aya ti pudno a nakasurat iti inrehistro ti anak? Daytoy koma ti masurot. No Ma. wenno Maria wenno Marya. Daydiay klasmetko idi, ti isursuratna a naganna, Marita. Gayam iti pudno a naganna, Maria Rita. Nagparikut isuna.
Ti nakita a misspelled iti nagan ket ti panagaramat ti letra “H.” Adda idi ti panawen a nagbalin a fashion ti nagan a kinaadda ti letter “H” a kas ti Bhenjamin, Jhonathan, Mhelinda, Bhelinda…kdp. Kalpsan nga itinnag dayta letra “H” ta saanen nga uso, nadadael metten ti record ti nagan ket dumteng ket dumteng dayta parikut iti court proceeding.
Fashion. Trend iti pamnagpili iti nagan. Yantangay ta naaayat la unay ni Pinoy iti agtutulad ken sumurot iti makunkuna a fashion, iti saan nga umno a panagaramat nagtinnag la ket ngarud a dakkel a biddut.
Mano a court proceeding iti pannakasukat wenno pannakatarimaan iti nagan iti civil registrar a rumrumuar iti linawas ditoy TAWID NEWS MAGASN? Saan laeng a sangapulo wenno saan nga ab-ababa iti 540 iti tinawen wenno addaanen iti saan a nakurkurang ngem 5,400 a court proceedings sipud pay naipasngay ti Tawid! Kastoy ti kaaduna.
Ania ti pagdumaan ni Fe Ty ken ni Perceverandine Antoinette Chrysanthemum Magnolia de los Concepcion Buenaventura wenno ni Maryella Krizzelionne Kriztofer Jozzabelle Batungbakal? What’s in a long name anyway? #
Monday, May 26, 2008
Nagan, nagan!
No ababat’ nagan, adayot’ pakaribukan

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Baybay Tirreno
Ti Baybay Tirreno (/tɨˈriːniən ˈsiː/; Korseka: Mari Tirrenu, Pranses: Mer Tyrrhénienne [mɛʁ tiʁenjɛn], Italiano: Mar Tirreno [mar tirˈrɛːno], Napolitano: Mar Tirreno, Sardo: Mare Tirrenu, Sisiliano: Mari Tirrenu) ket parte ti Baybay Mediteraneo idiay akinlaud nga aplaya ti Italia. Daytoy ket nainagan manipud kadagiti Tattao a Tirrenio, ken nainagananen daytoy manipud idi maika-6 a siglo BCE babaen dagiti Etrusko ti Italia.
Dagiti linaon
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti baybay ket nabeddengan babaen ti Corsica ken Sardinia iti laud, ti peninsula Italiano kadagiti rehion ti Toscana, Lazio, Campania, Basilicata, ken Calabria) iti daya, ken ti Sicilia iti abagatan.
Ti kaadalen ti baybay ket 3,785 metro (12,418 ft).
Ti Baybay Tirreno ket mabirukan idiay asideg a pagsasabtan ti Plata ti Aprika ken Plata ti Eurasia; isu a dagiti kabambantayan ken dagiti aktibo a bulkan a kas ti Bantay Marsili ket mabirukan kadagiti sirokna. Dagiti walo nga Is-isla Aeolia ken Ustica ket mabirukan dagitoy idiay akin-abagatan a parte ti baybay iti amianan ti Sicilia.
Gay-at[urnosen | urnosen ti taudan]
Ipalawag ti Gunglo ti Internasional a Hidrograpiko dagiti patingga ti Baybay Tirreno a kas dagiti sumaganad:[1]
- Iti Lingsat Messina: Ti linia a mangisilpo iti akin-amianan unay a patingga ti Rawis Paci (15°42′E) aginggana iti daya a patingga ti Isla ti Sicilia, Rawis Peloro (38°16′N).
- Iti Abagatan a laud: Ti linia nga agtartaray manipud iti Rawis Lilibeo (Laud a patingga ti Sicilia) aginggana iti abagatan a patingga ti Rawis Teulada (8°38′E) idiay Sardinia.
- Iiti Lingsat ti Bonifacio: Ti linia a mangisilpo iti laud a patingga ti Rawis Testa (41°14′N) idiay Sardinia nga agraman iti abagatan a laud ti Rawis Feno (41°23′N) idiay Corsica.
- Iti amianan: Ti linia a mangisilpo iti Rawis Corse (Rawis Grosso, 9°23′E) idiay Corsica, nga agraman iti Isla Tinetto (44°01′N 9°51′E / 44.017°N 9.850°E) ken kalpasanna babaen dagiti isla ti Tino ken Palmaria aginggana iti Punto San Pietro (44°03′N 9°50′E / 44.050°N 9.833°E) iti aplaya ti Italia.
Dagiti rummuaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda dagiti uppat a rummuaran manipud iti Baybay Tirreno (amianan aginggana iti abagatan):
Dagiti labneng[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Baybay Tirreno ket nabingbingay kadagiti dua a labneng (wenno tantanap), ti tanap Vavilov ken ti tanap Marsili. Dagitoy ket naisina babaen ti pantok ti rangtay ti sirok ti baybay nga ammo a kas ti Rangtay Issel, a nainaganan kenni Arturo Issel.[2]
Nagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti naganna ket naala manipud iti Griego a nagan para kadagiti Etrusko, a naibagbaga kano a dagiti emigrante manipud iti Lydia ken indauluan babaen ni prinsipe Tirreno.[3] Dagiti Etruskano ket tinagtagitaoda ti aplaya ti moderno a Tosvana ken inbagbagada ti danum a kas ti "Baybay dagiti Etrusko".
Dagiti puerto[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nangruna a puerto ti Baybay Tirreno idiay Italia ket ti Napoles, Palermo, Civitavecchia (Roma), Salerno, Trapani ken Gioia Tauro. Idiay Pransia ti kangrunaan a puerto ket ti Bastia.
Laglagipen nga urayno ti maisasao a "puerto ti Roma" ket kankanayon a maus-usar, awan ti pudno a puerto idiay Roma. Imbes ket a ti "puerto ti Roma" ket mangibagbaga kadagiti pasilidad ti baybay idiay Civitavecchia, iti kaadayo a 68 km (42 milmilia) iti amianan a laud ti Roma ken saan unay nga adayo manipud iti eropuertona.
Ti Giglio Porto ket ti bassit a puerto ti isla iti daytoy a lugar. Daytoy ket nagbalin a prominente idi linmed ti Costa Concordia itidiay aplaya ti Giglio.
Dagiti angin[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti Griego a mitolohia, naipampamattian a dagiti derrraas iti ngato ti Baybay Tirreno ket nagibalbalay kadagiti uppat nga angin nga induldulin babaen ni Eolo. Dagiti angin ket ti Mistral manipud iti ginget ti Rodano, ti Libeccio manipud iti abagatan a laud, ken ti Sirocco ken Ostro manipud iti abagatan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Limits of Oceans and Seas, 3rd edition" (PDF). International Hydrographic Organization. 1953. Naala idi 6 Pebrero 2010.
- ^ Sartori, Renzo (2003). "The Tyrrhenian back-arc basin and subduction of the Ionian lithosphere" (PDF). Episodes. 26 (3): 217–221.[natay a silpo]
- ^ "The Origins of the Etruscans". San José State University. Naala idi 1 Disiembre 2010.


text:
‘Kinabutengda’ Ti Dandaniw Daytoy Nga Ilokano?
Imbes nga ipablaakda dagiti daniwna, kinabutengda ketdi. Saan laeng a dagiti daniwna ken sinursuratna ti kinabutengda, no dipay ket ti anniniwanna.
Kadagiti dadduma, ad-adda nga inayunanda ti kinamaterialistiko a banag ngem ti kinapateg ti literary value dagiti daniwna. Isu a kuna ni Epifanio San Juan iti editor ti Index, maysa babasaen iti Britania a mangsalsaluad ken di umanamong (kano wenno kampay idi) iti censorship ken persecution dagiti writers: “Mabalin ngata a kunaen dagita a Pilistino ket, sipapannakkelda la unay iti kinaaddada iti uneg ti pasdek. Nariknada iti pannakkel ta napanunotda nga awan ti kaes-eskanna ti rebolusionario a dandaniw.” Di ngamin kayat nga ipablaak ti Index dagiti daniw daytoy nga Ilokano iti laksid a kangrunaan a panggep ti babasaen ket ti saluad ken dur-as dagiti mannurat. Isu a nakapagsao met kasta ni San Juan. Siempre, asino pay koma iti mangisakit iti maysa a mannurat no di mannurat met laeng?
Idi 1984, nagarigengen ti Poet Essayist and Novelist (Philippine PEN) Conference gapu iti nabara a diskusion. Nag-walkout dagiti nalatak a mannurat nga indauloan ni Alfredo Navarro Salanga idi saan a kinanunongan ni Salvador P. Lopez ti panangkiddawda (PEN) iti pannakawayawaya daytoy nga Ilokano iti pagbaludan agraman ken ni Mila Aguilar ken innem pay a kakaduada. Iti nabara a diskusion, sinaludsod ni Pete Lacaba: “Apay a ti (Philippine) PEN ket ipaayna ti honorary membership kadagiti naibalud a mannurat iti USSR ngem dina ited dayta kadagiti Filipino (a mannurat) nga agsagsagaba iti uneg ti pagbaludan ni Marcos?”
Ilokano met laeng a mannurat ni Salvador P. Lopez, nagpresidente iti Unibersidad ti Pilipinas. Ni Pete Lacaba ket ti editor ti nagserran a Mid Week Magazine.
Nakarkaro la ket ngarud ti pannakadayyeg ti saan a panagkikinnaawatan iti uneg ti Philippine PEN. Dagiti pagiwarnak ken magasin ti nagbalin a battle ground dagiti argumentos ken kontra argumentos, palawag ken kontra palawag, iti takder ken pagtaktakderan.
“Saan a mabalin (kadagiti Filipino) ti honorary membership ta maited laeng ti kadagiti non-nationals,” kuna ti nangirupir iti kalintegan ni Lopez.
“Di baliwantayo iti general term dayta a resolusion,” singasing met ti maysa pay a nalatak nga Ilokano a mannurat iti English, ni F. Sionil Jose. Ni Lakay Sionil, a taga-Rosales, Pangasinan, isakitna met ti padana a mannurat nga Ilokano.
Iti grupo ni Salanga, ti pannakawayawaya dagiti nakabalud a mannurat ti kangrunaan kadakuada, ta no saan, kunada, awan serbina ti tema ti komperensia (PEN) kadaydi a tawen a “The Writer Under Siege.”
Under siege. Saan nga umanay nga irakurakmo a ti writers ket under siege, no di ket ti kangrunaan iti amin ket no ania ti maaramidam a solusion kadaytoy a parikut. Saan a kasapulan dagiti lip service kadagiti kakastoy a bambanag ta biag dagiti mannurat ti nakataya. Awan ti mamaayna ti addang ti gobierno a panangiyikkis iti panangkondenana iti kadadagsenan iti amin daytoy a banag no saan met laeng nga agtignay iti pannakapasardeng daytoy.
Iti agdama a panawen, ‘under siege’ manen dagiti writers. Diakon dakamaten ti bilang dagiti natay a kameng ti media ken writers group a natay iti agdama nga administrasion. Ti kinapudno a mapaspasamak ti mangiyikkis kadaytan a banag ta nabilbileg ti ikkis ti kinapudno.
Naibalud daytoy nga Ilokano gapu kadagiti dandaniwna. Ta nabileg dagiti daniwna a nagbugas iti social criticism and violence, oppression ken injustice.
Ubing pay laeng, nangrugin a nagsurat iti daniw ken sarita daytoy nga Ilokano. Iluko, siempre, dagiti immuna a sinuratna. Umuna a naipablaak ti saritana iti Bannawag, ti kangrunaan a magasin dagiti Ilokano. Ti kaunaan a librona iti dandaniw ket impablaak ni Andres Cristobal Cruz idi 1962.
Idi nagsekundaria, nagkameng (kas reporter) iti Hi-Lites iti Ateneo de Manila University. Literary Editor iti pagiwarnak ti Letran College idi immakar. Nagkolehio iti UP Diliman ket tinurposna iti tallo a tawen ti AB English idi 1959 a kas cum laude. Iti UP, nangisuro ken naluom ti utekna iti democratic revolutionary viewpoint. Kalatak idi 1950’s, wenno golden era ti nationalist writing a mangitantandudo ti revolution kadagidi a panawen. Naisurot iti bunggoy da Leopoldo Yabes (maysa pay a nalatak a mannurat nga Ilokano) ken Teodoro Agoncillo. Ngem ad-adda a nakaimpluensia kenkuana dagiti kapanunotan ni Rafael Recto maipapan iti nationalism ken anti-imperialism.
“Managbabain,” kasta man iti panangiladawan kenkuana ti nalatak a mannaniw ken edukador Virgie Moreno, kadagiti panagatendar daytoy nga Ilokano iti UP Writers Club.
Ngamin produkto dagiti Catholic Schools, ngem subersibo. Isu iti nangbuangay iti nalatak unay a grupo dagiti agtutubo, ti Kabataang Makabayan. Kaduana da Pete Daroy ken Heherson Alvarez (maysa pay a mannurat nga Ilokano) a nagpirma iti kontrata iti JD Transit a nangbunag kadagiti estudiante para iti kadakkelan pay laeng a rali a napasamak kalpasan iti World War II. Napasamak ti rali sadiay sanguanan ti Kongreso. Ditoy a natakuatan ti UP faculty ti subersibo nga aramidna, ket inikkatda a mangisuro. Iti pannakaikkatna a mangisuro, naisarwag iti UP ti pakingawan, ti panangsapul iti al-allia kadagiti anniniwan. Kadagupanna amin, immadu dagiti padana a mannursuro iti naikkat, sangadosenada aminen ket napanagananda iti “12 supernationalist.”
Mapapati nga isuna met laeng ti Amado Guerrero a nangsurat iti libro a The Philippine Society And Revolution. Mapapati pay nga instrumento iti panagsaknap ti national democratic movement idi 1960’s. Gapu itoy, naglemmeng.
Iti pannakatiliwna idi 1977, nairaman a nakumpiskar dagiti dandaniwna. Mangipaulogak ditoy iti sumagmamano a binatog ti daniwna:
Ti Gerilia Ket Kasla Mannaniw
Ti gerilia ket kasla mannaniw
Naridam iti pannakarumek dagiti bulong
Ti pannakatukkol dagiti ruting
Ti panagkalasawan ti karayan
Ti angot ti apuy
Ken ti dapo ti panagpakada
Ti gerilia ket kasla mannaniw
A naibudi kadagiti kaykayo
Kadagiti muyong ken batbato
Managduadua ngem managpennek
Mabasanat’ amin a gunay
Ken kabisadona nagduduma a ladawan
(Free thought translation iti namay-ak.)
Saan a nagbiddut ni Alfredo Navarro Salanga a nangayon iti kinapateg ti literary value kadagiti daniw daytoy nga Ilokano. Nabileg unay dagiti simile itoy a daniwna idi 1968, idi aglemlemmeng pay laeng. Itoy a daniwna, saan laeng nga iti rikna ken kinaasino iti maysa a rebulosionario iti limtuad, no dipay ket ti ‘kabarbaro’ a tema ti daniw – ti rebolusion. Daytoy a rebolusion ket timek dagiti mannaniw a di makaidna iti saan a naintaoan a kasasaad ti gimong iti panawenna. Kas madagdagullit (nga insursuratko), ti pudno a mannurat ket konsensia ti lugar a pagnanaedanna ken panawenna.
Idi natiliw iti 1977, nagputar manen ti dandaniw iti uneg ti pagbaludan daytoy nga Ilokano, a saan laeng a liwliwa no dipay ket kasilpo ti anges ti iruprupirna a prinsipio.
Mangipatarusak iti sumagmamano a binatog iti kalatakan a daniwna iti uneg ti pagbaludan a nangiladawananna iti kinabayolente:
7.
Puersado nga iniwada ti tisiertko
Ken dagiti sugat iti rupak.
Ken maysa pay a pirgis ti lupot iti umet-et-et
Kadagiti naabbongan a matak ken teltelko.
Dagiti imak ket naiposasda iti likudak
Nairutda unay ket nabibinegdan.
Naipatugawak iti palangka
A manguray iti gasatko
Iti arasaas ti kasipngetan ken kinapiman
Kadagiti ima dagiti sumagmamano a dangkok.
8.
Pagammuan, nadagsen a danog
Iti nagdisso iti tadol dagiti paragpagko
Iti barukong ken rusokko.
Idi kuan nagsasarunon ti yagyag dagiti demonio
Kadagiti saludsod, pangta ken lais
A buyog ti ad-adu pay a danog.
Ti ulimekko, sungbat ken komento
Ket nasubadan iti nadagdagsen pay a danog
Dagiti demonio a mangipangpangta
Nga ibuongda ti bangabangak iti pader.
14.
Natimudko ti anasaaas ti danum
Ken ti kirad ti plastik a timba
Ken ti dagsen ti baddek ti sapatos.
Bassit a labakarat’ naiyabbong iti rupak
Karaman ti ngiwatko; natibker dagiti ima
A nangiggem ti ulok ken nanggaput ngiwatko
Ti aruyot ti danum kinalina ti abut ti agongko
Linayusna ti ngiwatko, karabukob ken bara.
Umad-adu ti suyat a buyog ti bukbok
Dagiti saludsod, pangta ken lais.
Isun daytan, ta agkamtudak kadagiti balikas. Nupay natadem ken pumipilaw iti mapaspasamak iti gimong dagiti simile ken metaphor nga innak ikurkur-it a daniw, maarusak no maipapan iti pathos line in poetry. It’s not my forte, kunam laengen. Ammoksa ti agpakatawa ngem diak ammo ti agpasangit. Kasayaatan a rason.
Dayta a daniwna (iti ngato) ket manipud iti “Fragments of a Nightmare” ken inyulog ti UP Peryante iti Tagalog a pinauloanda iti “Pirapirasong Bangungot.” Kadatayo, pauloantayo met iti “Dagiti Linabag ti Bangungot.”
Kadagiti daniwna, daytoy nga Ilokano (lalo iti nadakamat iti ngato) inladawanna ti rigat, tuok, ken di naintaoan a sagaba ti maysa a balud ti pulitika. Nga isu daytoy la unay ti kinabutengda.
Kas ken ni Alfredo Salanga, daytoy a sinurat ket ayunanna ti literary value dagiti dandaniw daytoy nga Ilokano. Isu a nasurat daytoy a sinurat.
Ta ania ngamin aya iti makunkuna a literary value? No usigen a nalaing ti aniaman a sinurat, dagiti laeng sinurat iti usigen a saan ket karaman ti nagsurat. (Reader Response Theory, basaen ti kaipapanan iti napalabas nga isyu ti TNM.) Adda bukodna a biag, panawen ken agbibiag ken rikna dagiti daniw. Saan a ti kinaasino ti nagsurat iti importante no di ket ti sinurat. Ta daydiay sinurat ti agdadata a bunga ti literatura a saan ket a daydiay nagsurat. Aniaman iti kinaasinona, no indiayana ti bunga ti arte nga apitna, adda latta ti kaimudinganna dayta nga arte. Ti tao a nagbasan iti manghusgan no ania ti umno a kaipapananan, no pasalsali (nuisance) wenno nabalitokan nga apit dayta a bunga ti arte. Ngem kasano koma a mahusgaan ti maysa a sinurat no saan nga ipablaak ken di palubosan nga ipablaak. No koma, ta dayta a nagsurat ket saan a political detainee, mapalubosan a maipablaak. It’s unfair! Saan kadi? Ngamin, awanen dayta freedom of expression. Ti tungtongan ditoy ket saan a kinaasino ti mannaniw no di ket ti pannakaipagna iti wayawaya iti panangiyebkas iti asinoman a mayat a mangiyebkas iti rikna ken kapanunotanna. Ti kinaadda iti patas a panirigan iti amin iti salinong dagiti agigiggem iti timbangan. Nalaad a buya no dayta nalapsat a babai a nakaabungot a mangitagtag-ay iti timbangan ket butbot met gayam ti barabad dagiti matana. Ipaduyakyakna laeng dayta iti kinaadda dagiti nalimed a gagem ken kinaadda mananggundaway a bileg. Inladawantayo dayta a babai a nakabarabad tapno isimbolona iti panagpapatas. Nga isu koma iti rumbeng a mapasamak.
Daytoy nga Ilokano sarsaritaek ket naiyanak sadiay Cabugao, Ilocos Sur idi Pebrero 8, 1939. Pundador ti Communist Party of the Philippines, ni Jose Maria Sison. Mapapati nga isu met laeng, ni Armando Liwanag.
Kas kameng ti media ken kameng ti writers group iti nasuroken a dua a dekada, kumotannak met ti aligagaw iti pannakarumek dagiti nagango a bulong iti arubayan, nga adda pangta ti rippiis dagiti nabaddekan a ruting, ken mausig a nalaing ti karasakas iti kasipngetan lalo kadagiti taul iti kaltaang.
Under siege dagiti mannurat ita a panawen. Saanen a nawaya iti panagsurat kadagiti kayat a suraten. Pakailungonanen iti panangipalgak kadagiti mailemlemmeng a kinapudno. Iti tunggal impatli ken pinaginana a pluma, ad-adu pay iti sumukat kenkuana. Saan a malappedan ti tinta ti pluma, ta kas met laeng iti danum ti karayan, pennedemman daytoy, agsapul nga agsapul iti ruaranna…##
Friday, October 20, 2006
Ilokano
‘Kinabutengda’ Ti Dandaniw Daytoy Nga Ilokano?
15 comments:
- rva said...
-
wen, ni joma sison dayta. isu met la kano ni amado guerrero. ti napintas pay a basaen, malaksid kadagiti kasla mao-zedong a daniw ken panagdandaniwna ket dagitay salaysayna maipapan iti sasaaden/kasasaad ti filipinas, biblia dagitay aktibista a kadua ti "dissent and counter-consciousness" ni daydi renato constantino.
- 5:06 PM
- rva said...
-
... mainayonko pay, kas paliiwko met, uray kadagiti pasalip iti iloko kangrunaanna, maikuskuspil dagiti kastoy ken kakastoy a sinuratan wenno piesa. adda pay no kua dagiti paset ti alagaden a nasken kano a saan a "seditious" ken/wenno "supbersibo" ti isalip. idinto a maisalsalip ken mapangpangabak pay no kua ti kadduan a sinurat a mangdakamat wenno mangibagi/mangisarita iti biag/kabibiag ken pampadagan/iruprupir a pammati/ideolohia dagiti rightist wenno ultra-rightist wenno uray centrist (kas pagarigan dagiti militar), saan man laeng a mapadayawan met ti biang dagiti leftist. saan a kastoy iti tagalog literature. diak ammo no apay a kastoy iti iloko... gapu ngata ta dinto met la mabalin nga ipablaak dagitoy a piesa no mapangabak? ta mapagbiddutan kas propaganda a leftist/communist ket magneto iti aresto wenno pannakaipalnaaw iti biag ti nagsurat/mannurat?
- 5:13 PM
- jim agpalo, jr. said...
-
kaniak a biang, awan iti makunkuna a seditious ken seditous in nature a sinurat... kasano iti pannakaammom a seditious iti maysa a banag? nasentensiaan metten ti maysa a sinurat a dipay naipasidong iti korte wenno nasentensiaan metten ti sinurat a dipay nausig ti 'prosecution' no pusdno a seditious ken saan... kastoy met laeng ti kaso a libelous... kasano koma a libelous ti maysa a sinurat no dipay naipablaak? the crime there is not yet consumated... kaano pay a nagbalin a krimen ti saan pay a napasamak? daytoy ti takderko kadagiti kinadebatek maipapan itoy a banag...
itoy a biang, dagiti kontes nga addaan iti kastoy nga alagaden ket binekkeldan ti tengnged ti mannurat sakbay a nagsurat...
siguro, ti panangpadas a rumuk-at iti saan a nasayat a sistema ket maysa nga addang ti sirnaat ti masakbayan..
- 10:08 AM
- ariel said...
-
agtamedak kadakayo a dua. ngem adu metten dagiti naisurat iti Ilokano a dandaniw a rebolusionario manipud iti Tignayan ket sabsabali pay a bubon wenno pagtawingan. Uray iti Bannawag ket adda dagiti ipuslit a rebolusionario a daniw. Sirpatenyo manen. Damegenyo ni Hermie Beltran, kdpy.
- 10:21 AM
- jim agpalo, jr. said...
-
wen, adu met dagiti dandaniw lalo ti daniw daydiay nalaing a mannaniw a taga abra...nalipatak ti nagannan..
iti laeng paksdaawak, nalalaing pay nga agsurat iti nalinteg nga iluko (bannawag style) dagiti istaper ti DANGADANG ngem dagiti dadduma a beterano...sadiay a website, adu met dagiti dandaniw ti iluko maipapan iti rebo... ket agipatpatarusda pay dagiti dandaniw nga ingles ken tagalog a mapan iti iluko...
ti dangadang ti opisial a pagiwarnak ti NL ken website ti makakannigid, suna lang ta diakon maakses ita...
- 6:00 PM
- rva said...
-
ni donato abanilla dayta, mang jim. daydi donato abanilla. napeklan nga aktibista idi panawen ti fqs. lider-obrero ken lider-mannalon. bigla a nagpukaw ket di ammo agingga ita no ayanna. maysa pay ngata met a desaparecido daytoy a mannurat nga ilokano.
pudno, nasayud ken naurnos ti grammar ken panagilokoda dagiti mannurat wenno agipatpatarus iti "dangadang." uray iti "baringkuas" (pagiwarnak ti tignay ditoy banda ti cagayan). adda laeng no kua dagitay termino ken balikas a dida mabigta a maipatarus ket mapilitanda a mangitagalog lattan.
adda pay laeng met ti nasao a website, mang jim. adda archives sadiay dagiti pagiwarnakda. amangan met no nasaepen ti military dayta aksesmo, mang jim, hehehe! joke lang!
wen, gayam, segundaak 'tay kunam a panangbekkel iti tengnged ti mannurat dagiti kasta nga alagaden iti contest. dayta ibagbagada a maiparit ti sinurat a "seditious" ken "libelous". kunam la metten no ti sponsor dayta a contest ket ti malakaniang wenno ti afp!
manong ariel, adda met no kua a talaga dagiti makuna a revolusionario a sinurat a maipabpablaak uray iti bannawag. ngem kaaduanna a kas kunam, puslit laeng. ngem adda ketdi iti maysa a mannurat no kasanona a maipuslit ti revolusion kenkuana ken no kasano makapuslit a makaipablaak. adda koma met makapuslit kas iti daytay daniw idi nga english a naipablaak iti focus magazine a no basaen acrostically ket "marcos hitler diktador tuta."
- 6:21 PM
- jim agpalo, jr. said...
-
wen, daydi donato...inlibro ti GUMIL Abra dagiti dandaniwna, nairaman iti antolohiada...
papolaridad ti rason no apay a pidutenda ti tagalog a kas sandi ti termino... mas papolar ti tagalog wenno ad-adu iti makaawat... kas koma dayta balikas a peasant, dinamagda kaniak idi no ania iti ilukona, ket nakulkol met ti mugingko a...ta adda aya papolar ken nalaklaka a maawatan a terminona iti iluko? imbalakadko nga usarenda ti maus-usar iti tagalog a pesante.... makapaillek idi damdamona no di man makapamisuot, ngem idi agbayag, naawat met laeng ti tao dayta a balikas ket isun iti termino iti agdama... uray no 'umno' ken isu koma ti umno, no saan a papolar dayta a balikas, di met laeng 'kagaten' ti tao...
- 6:34 AM
- ariel said...
-
dayta ti mahika--salamangka ti puslit! adu't am-ammok a mannaniw a kasta ngem diak ibagbaga ala amangan no makabasolak. kas kunayon, riwriw a wagas ti panagdiskurso maipapan iti panagbalbaliw ti gimong.
adda kadi pay kopiayo daydi antolohia ti Gumil Abra? No adda, gumatangak koma uray no xerox laeng ta ipanko ditoy bibliotekami ditoy.
maipapan iti pesante--saan a tagalog daytoy--ken us-usarentayo iti Iluko. insurami daytoy iti Center for Peasant Development-Northern Luzon a nakabase idi idiay Vigan: Sentro Para iti Panagdur-as dagiti Pesante-NL. Agaup 80s daytoy idi. Diak ammo itan no adda pay.
- 1:33 PM
- rva said...
-
mang ariel, 'tay "sagumbi" nga antolohia ti dandaniw ken sarsarita dagiti taga-abra dayta, inedit ni apo prescy bermudez. nakagatangak iti maysa a kopia iti maysa a gf convention. diak metten masarakan no nakaidulinan wenno nakaipaknian 'tay kopiak. addan sa dua a sarita dita ni apo abanilla. ken sumagmamano a daniw. no makontakmo ni apo prescy, manong, baka adu pay ti lebbenna a kopia ti libroda.
- 3:00 PM
- ariel said...
-
k, thanks, ading. diak pay nakita dayta a libro.
sabali a libro ti tignayan ti makitkitak idi.
- 3:45 PM
- jim agpalo, jr. said...
-
pnbermudez@yahoo.com.ph ti email ni mang prescy...
adda met kaniak dayta a libro ngem diak pulos a nabasa...jak la ammon no dinno ti yanna...
ksta aya ti pakasaritaan dayta a pesante...dinamagda laeng idi no ania ti umno nga iluko ket, siempre adda aya koma termino ti iluko? isu a daydiayen a papolar ti adapteren ta di met kuneng ni ilokano, kunak man...ngem ti kinapudnona, jak met ammo...hehehe...
- 5:57 PM
- jfi said...
-
'bag laengen ta nairaman dayta nga antolohia iti premio nga inabakmi idi idiay GUMIL Convention idi Abril iti on-the-spot poetry.
Napintas tay daniw ni Manong Donato. Aglalo tay agpakpakada. "Innakon Inang" sa ti paulona.
- 9:42 AM
- jim agpalo, jr. said...
-
napintas nga aramiden a sarita, jake, ti side ti anak... daydiay marikriknana iti uray no uneg laeng iti dua nga aldaw... wenno dayta nga oras iti ipapanawna... adun ti nasurat iti biang ti ina, ket ti anak met ita, a dayta ipapapnaw ti focus ti sarita a saan ket a ti rebo... kunada man, dagiti kano laeng adda ti basic na wenno pamalpalatpatanna iti psychology iti makaaramid iti napintas a sarita a kasta...hmmn... no ala ngarud a no isu ti kunada... ngem no mahiligka iti james joyce a ket, adda met ngatan a mabalinmo a tugawan... pinadasko ti nagsurat idi iti kastoy a klase ti sarita, jay bagina ti kasasaona, ungtanna wenno katawaanna ti bukodna a bagi, ken kadindinnabatena ti bukodna a bagi... manmano ti kastoy a sarita iti Iluko, ket patiek a kabaelam... pinadasko met idi iti nagputar ngem naibbatak idi agangay ta 6th prize lang ti nadiklawitna...
- 11:08 AM
- jfi said...
-
adda saritak a kasta manong ngem kasla man diak makombinsi ti bagik a mayat. ul-ulsak pay laeng ket bay-ak siguro a lumdag.
dina pay panawen a mairuar.
- 4:15 PM
- jim agpalo, jr. said...
-
no dika naglua, naragsakan, nagsennaay, immisem ken napnek kalpasan a nasuratmo ti saritam, a, ket, adda kuskuselna... linayemon a wenno iniinemon...
- 10:27 AM


text:
Rasismo
Ti rasismo ket kadawyan a naipalpalawag a kas dagiti panirigan, dagiti panagsansanay ken dagiti tignay a mangiballatok ti pammati a ti nagtagitaoan ket nabingbingay kadagiti naisangayan a grupo a tinawtawagan kadagiti puli ken dagiti kameng iti naisangayan a puli ket makibinningayda kadagiti gupit a mangaramid iti dayta a grupo a kas basbassit a kinaykayatan, ad-adu a kinaykayatan, nababbaba wenno nangatngato.[1][2][3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Allen, Theodore. (1994). Ti Inbension iti Puraw a Puli: Tomo 1 Londres, UK: Verso.
- Allen, Theodore. (1997). Ti Inbension iti Puraw a Puli: Tomo 2 Londres, UK: Verso.
- Barkan, Elazar (1992), Ti Panagsanud ti Sientipiko a Rasismo : Dagiti Agbalbaliw a Konsepto iti Puli idiay Britania ken Estados Unidos iti baetan dagiti Sangalubongan a Gubat, Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, New York, NY.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Rasismo iti Wikimedia Commons
- No Nangisitka a Lalaki idiay Kuba Babaen ni Lucia Lopez, Havana Times Mayo 5, 2009
- Puli, pakasaritaan ken kultura – Etika – Marso 1996 -Naala manipud kadagiti dua nga artikulo babaen ni Claude Lévi-Strauss


text:
ISO 3166-1
Ti ISO 3166-1 ket paset ti panangiyalagad ti ISO 3166 nga inpablaak babaen ti Gunglo ti Sangalubongan para iti Panagalagad (ISO), ken mangipalawag kadagiti kodigo para iti nagnagan dagiti pagilian, dagiti agkamkammatalek a teritorio, ken dagiti espesial a lugar iti heograpiko nga intersado. Ti opisial a nagan ti alagaden ket ti Kodkodigo para iti representasion ti nagnagan ti pagpagilian ken dgaiti subdibisonda – Paset 1: Kodkodigo ti pagilian. Daytoy ket mangipalawag kadagiti tallo nga agasmang dagiti kodigo ti pagilian:[1]
- ISO 3166-1 alpha-2 – dua letra a kodkodigo ti pagilian a kaaduan a maus-usar kadagiti tallo, ken kaaduan a maus-usar para kadagiti pagilian a kodigo ti kangatuan a pagturayan ti Internet (adda met dagiti bassit a saan a mairaman).
- ISO 3166-1 alpha-3 – tallo letra a kodigo ti pagpagilian a mangpalubos ti nasaysayaat a bisual a pannakainaig a nagbaetan dagiti kodigo ken ti nagnagan ti pagilian ngem ti dagiti kodigo ti alpha-2.
- ISO 3166-1 numeric – tallo a numero a kodkodigo ti pagilian a kapada dagiti napadur-as ken tinartaripato babaen ti Dibision ti Estadistika ti Nagkaykaysa a Pagpagiliann, a nasaysayaat iti sinuratan (sistema ti panagsurat) nawaya, isu a naserserbi para iti tattao wenno dagiti sitema nga agus-usar kadagiti saan a Latin a sinuratan.
Ti alpabetiko a kodkodigo ti pagilian ket su dagitoy ti immuna a nairaman iti ISO 3166 idi 1974, ken ti numeriko a kodkodigo ti pagilian ket isuda ti immuna a nairaman idi 1981. Dagiti kodigo ti pagilian ket naipablaakdan a kas ISO 3166-1 manipud idi 1997, idi ti ISO 3166 ket naipadakkel kadagiti tallo a paset, a ti ISO 3166-2 ket mangipalpalawag kadagiti kodigo para kadagiti subdibision ken ti ISO 3166-3 ket mangipalplawag para kadagiti dati a pagilian.[2]
Kas ti kaaduan a naus-usar nga internasional nga alagaden , ti ISO 3166-1 ket naiyasentar kadagiti sabali nga alagaden babaen ti dagiti internasional a gunglo[3] tapno maipalubos ti mangpalaka ti pagsisinnukatan ti tagilako ken pakaaammo.[4] Nupay kasta, daytoy ket saan nga isu-isu nga alagaden para kadagiti kodigo ti pagilian. Dagiti sabali a kodigo ti pagilian nga inus-usar babaen dagiti adi nga internasional a gunlo ket sangkapaset wenno dagup a saan a maiyasping iti ISO 3166-1,[5] urayno adda met kadagitoy ket asideg a maipada kadagiti kodigo ti ISO 3166-1.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- ISO 639 – Kodkodigo para iti representasion ti nagnagan ti sasao
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "ISO 3166 – FAQs – Sapasap a salsaludsod". Gunglo ti Sangalubongan para iti Panagalagad (ISO).
- ^ "Development of ISO 3166". ISO.
- ^ "Implementation of ISO 3166-1". ISO.
- ^ "You and ISO 3166". ISO.
- ^ "Links". ISO.
Dagiti taudan ken silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mangtaripato nga Ahensia ti ISO 3166, (ISO)
- Nagnagan ti pagilian ken dagiti elemento ti kodigo — listaan dagiti kodigo ti alpha-2
- SAlagaden a Pagilian wenno Kodkodigo ti lugar para iti Panag-usar ti Estadistika, Dibision ti Estadistika ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Pagpagilian wenno luglugar, kodkodigo ken dagiti pangyababaan — listaan ti kodkodigo ti alpha-3 ken numeriko (bassit laeng dagiti teritorio a naikabil kadagiti kodigo ti ISO 3166-1 ken saan a naikabil iti daytoy a listaan)


text:
Pannursuro ti Biblia
Mangipapaay ti Biblia iti kasayaatan a balakad mainaig kadagiti karirigatan a saludsod iti biag. Ginasut a tawenen a napaneknekan ti kinaepektibo daytoy. Iti daytoy a benneg, maammuam no kasano kapraktikal ti Biblia.—2 Timoteo 3:16, 17.
Dagiti Tampok nga Artikulo
Ania ti Pagilasinan Dagiti “Maudi nga Aldaw,” Wenno “Tiempo ti Panungpalan”?
Iladawan ti Biblia dagiti pasamak wenno kasasaad sakbay ti “panungpalan ti lubong.”
Pinarsua Kadi ti Dios ti Diablo Tapno Subokennatayo?
Nagtaudan ni Satanas? Ammuem no apay a kinuna ni Jesus a ti Diablo ket “saan a nagtakder a di maisin iti kinapudno.”
Tulong Para iti Pamilia
AGASSAWA
No Kasano a Mataginayon ti Natalna a Relasion Kadagiti Kabagian
Maipakitayo a raraemenyo latta dagiti nagannakyo a saan a madadael ti relasionyo nga agassawa.
NAGANNAK
No Mais-stress ti Balasitangmo
Adu a tin-edyer a babbai ti mais-stress gapu iti panagbalbaliw a mapaspasaranda. Kasano a matulongan ida dagiti nagannak a mangsango iti stress?
TIN-EDYER
Ania ti Masapul a Maammuak Maipapan iti Arak?
Ammuem no kasanom a maliklikan ti panangsukir iti linteg, pannakaperdi ti reputasion, seksual a pannakaabuso, pannakaadikto, ken ipapatay.
UBBING
Dinisenio ni Jehova ti Amin a Bambanag
Nagadu ti nagpipintas nga inaramid ti Dios! Ania ti paboritom?


text:
Spiro Agnew
Ni Spiro Theodore Agnew (pannakaibalikas: /ˈspɪroʊ ˈæɡnjuː/; Nobiembre 9, 1918 – Septiembre 17, 1996) ket isu idi ti maika-39 a Bise Presidente iti Estados Unidos (1969–1973), a nagserbi babaen ni Presidente Richard Nixon, ken ti maika-55 a Gobernador iti Maryland (1967–1969). Isu idi ti immuna a Griego Amerikano a nagtengngel kadagitoy nga opisina.
Idi panawen ti maikalima a tawenna a kas Bise Presidente, idi naladaw a kalgaw iti 1973, ni Agnew ket naamiris baben ti opisina ti Abogado ti Estados Unidos idiay Baltimore, Maryland, iti pabasol nga ekstorsion, panagsuitik ti buis, suksok ken pannakikumplot. Idi Oktubre, isu ket pormala napabasol nga isu ket immawat kadagiti suksok a dumagup ti nasurok a $100,000 bayat nga agtengtengngel ti opisina a kas ti Ehekutibo ti Kondado ti Baltimore, Gobernador iti Maryland, ken Bise Presidente iti Estados Unidos. Idi Oktubre 10, 1973, ni Agnew ket napammalubosan a dimmawat nga saan a sumuppiat ti tungngal maysa a panagpabasol nga isu ket napaay a nangireporta ti $29,500 iti naalana a natgedan idi 1967, iti maysa a kondision nga isu ket agikkat ti opisina iti Bise Presidente. Isuna ket sinukatan ni Nixon babaen ti panagidutokna ti Daulo ti Minoridad ti Kamara a ni Gerald R. Ford ti opisina ti Bise Presidente.
Ni Agnwe ket ti is-isu laeng nagikkat a Bise Presidente ti pakasaritaan ti Estados Unidos gapu kadagiti krima a panagpabasol. Sangapulo kalpasan ti ipapanawna ti opisina, idi Enero 1983, ni Agnew ket binayadanna ti estado ti Maryland ti agarup a $270,000 a kas ti nagbanagan iti sibil a panagidarum manipud kadagiti suksok a panagpabasol.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Tirelihion ni Spiro T. Agnew, Bise Presidente ti E.U.". Adherents.com. Naala idi Oktubre 10, 2011.
- ^ Noonan, Peggy (Nobiembre 24, 2007). "Tattao Sabay dagiti Propeta". Opinionjournal.com. Naala idi Oktubre 10, 2011.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Kategoria:Spiro Agnew iti Wikimedia Commons


text:
1955
Ti 1955 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Sabado iti kalendario a Gregoriano.
Dagiti linaon
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Enero 6 – Rowan Atkinson, komediante, aktor ken mannurat manipud idiay Inglaterra
- Enero 28 – Nicolas Sarkozy, maysa a politiko manipud idiay Pransia
Marso[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 22 – Valdis Zatlers, maysa a politiko manipud idiay Letonia
- Marso 30 – Marilou Diaz-Abaya, Filipina a direktor ti pelikula (pimmusay 2012)
Agosto[urnosen | urnosen ti taudan]
- Agosto 10 – Mel Tiangco, maysa a personalidad iti telebision iti Filipinas
Nobiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nobiembre 13 – Whoopi Goldberg, Amerikana nga aktres ken komidiante
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Abril[urnosen | urnosen ti taudan]
Septiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Septiembre 30 – James Dean, Amerikano nga aktor (naipasngay 1931)


text:
Mamati Kadi Dagiti Saksi ni Jehova ken ni Jesus?
Wen. Mamatikami ken Jesus, a nangikuna: “
Siak ti dalan ken ti kinapudno ken ti biag. Awan ti umay iti Ama malaksid no baeten kaniak.” (Juan 14:6) Mamatikami nga immay ni Jesus ditoy daga manipud langit ken intedna ti perpekto a natauan a biagna kas daton a subbot. (Mateo 20:28) Babaen iti ipapatay ken panagungarna, maaddaan dagidiay mamati kenkuana iti gundaway nga agbiag nga agnanayon. (Juan 3:16) Mamatikami met nga agturturayen ni Jesus kas Ari ti nailangitan a Pagarian ti Dios, a mabiiten a mangyeg iti talna iti intero a daga. (Apocalipsis 11:15) Nupay kasta, kinuna ni Jesus: “
Ti Ama dakdakkel ngem siak.” (Juan 14:28) Gapuna, saanmi a daydayawen ni Jesus ta saankami a mamati nga isu ti Mannakabalin-amin a Dios.
Ammuem ti Ad-adu Pay
NAIMBAG A DAMAG MANIPUD ITI DIOS
Siasino ni Jesu-Kristo?
Ammuem no apay a natay ni Jesus, no ania ti subbot, ken no ania ti ar-aramiden ni Jesus itan.
SUNGBAT DAGITI SALUDSOD MAIPAPAN ITI BIBLIA
Mamati Kadi Dagiti Eskolar a Nagbiag ni Jesus?
Ammuem no mamatida wenno saan a ni Jesus ket pudpudno a persona.


text:
2004
Ti 2004 ket maysa a bisiesto a tawen a nangrugi iti aldaw ti Huebes iti kalendario a Gregoriano (dominikal a letra DC).
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Abril[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 29 – Nick Joaquin, Filipino a nobelista (naipasngay 1917)
Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hunio 5 – Ronald Reagan, Amerikano a politiko ken aktor, maika-40 a Presidente iti Estados Unidos (naipasngay 1911)
Hulio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hulio 1 – Marlon Brando, Amerikano nga aktor (naipasngay 1924)
Agosto[urnosen | urnosen ti taudan]
- Agosto 14 – Czesław Miłosz, Naiyanak a Polako a mannurat, nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura (naipasngay 1911)
Oktubre[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti 2004 iti Wikimedia Commons


text:
Plantilia:Kitaen pay
Daytoy a plantlia ket inus-usar a panagpartuat kadagiti hatnote tapno maiturong dagiti bassit a bilang iti sabali, mainaig, a titulo iti ngato dagiti seksion ti artikulo. Kastoy ti kitana:
Saan nga usaren daytoy a plantilia iti uneg ti seksion ti "Kitaen pay" iti patingga ti maysa nga artikulo, wenno para kadagiti silpo kadagiti sabali nga artikulo wenno dagiti subseksion iti isu met laeng nga artikulo iti kaunegan ti kadawyan a teksto ti artikulo. No naisilpuan dagiti subseksion, mabalin a nasaysayaat nga imbes nga usaren ti Plantilia:Silpo ti seksion.
Kitaen dagiti pagarigan dita baba tapno makita no kasano a tenglen ti plantilia dagiti puntaan a silpo nga aglaon kadagiti silpo ti seksion ken dagiti kaw-it.
Panagusar[urnosen ti taudan]
- Nalaka a panagusar
{{kitaen pay|panid1|panid2|panid3|...}}
- Amin dagiti parametro
{{kitaen pay | panid1 | panid2 | panid3 | ... | label 1 = etiketa 1 | label 2 = etiketa2 | label 3 = etiketa3 | ... | l1 = etiketa1 | l2 = etiketa2 | l3 = etiketa3 | ... | selfref = yes | category = no }}
Dagiti parametro[urnosen ti taudan]
Daytoy a palntilia ket mangawat kadagiti sumaganad a parametro:
1,
2,
3, ... – dagiti panid a pangisilpuan. Nasken ti saan abasbassit ngem maysa a nagan ti panid. Dagiti kategoria ket automatikoda a matalawan iti colon trick, ken dagiti silpo kadagiti seksion ket automatikoda a mapormat a kas panid § seksion, imbes a kas ti kasisigud ti MediaWiki iti panid#seksion.
label 1,
label 2,
label 3, ...; wenno
l1,
l2,
l3, ...; dagiti pagpilian nga etiketa para kadagiti tunggal maysa a panid a pangisilpuan.
selfref– no maisaad iti "yes", "y", "true" wenno "1", manginayon ti klase ti CSS iti "selfref". Daytoy ket maus-usar a mangibaga ti bukod a reperensia ti Wikipedia. Kitaen ti Plantilia:Selfref para iti adu pay a pakaammo.
category– no maisaad iti "no", "n", "false", wenno "0", pasadengenna ti pagsurotan a kategoria ti biddut (Kategoria:Dagiti plantilia ti hatnote nga addaan kadagiti biddut). Daytoy ket addaan laeng iti epekto no saan a mainayon ti umuna a pangipuesto a parametro (ti panid a pangisilpuan).
Dagiti pagarigan[urnosen ti taudan]
{{kitaen pay|Artikulo}}→Kitaen pay: Artikulo
{{kitaen pay|Artikulo#Seksion}}→Kitaen pay: Artikulo § Seksion
{{kitaen pay|Artikulo#Seksion|label 1=Naiduma nga etiketa ti seksion}}→Kitaen pay: Naiduma nga etiketa ti seksion
{{kitaen pay|Artikulo1|Artikulo2|Artikulo3}}→
{{kitaen pay|Artikulo1|Artikulo,2|Artikulo3}}→Kitaen pay: Artikulo1; Artikulo,2; ken Artikulo3
{{kitaen pay|Artikulo1|l1=Naiduma nga etiketa 1|Artikulo2|l2=Naiduma nga etiketa 2}}→Kitaen pay: Naiduma nga etiketa 1 ken Naiduma nga etiketal 2
{{kitaen pay|Veni, vidi, vici|Julius Caesar}}→Kitaen pay: Veni, vidi, vici ken Julius Caesar
{{kitaen pay|Veni, vidi, vici|Julius Caesar#Civil war}}→Kitaen pay: Veni, vidi, vici ken Julius Caesar § Civil war
{{kitaen pay|Julius Caesar#Civil war|Veni, vidi, vici}}→Kitaen pay: Julius Caesar § Civil war; ken Veni, vidi, vici
{{kitaen pay|Julius Caesar#Civil war|Crossing the Rubicon}}→Kitaen pay: Julius Caesar § Civil war, ken Crossing the Rubicon
Dagiti biddut[urnosen ti taudan]
No awan dagiti panid a maitedno, mangiparuar ti plantilai ti sumaganad a mensahe:
- Biddut: awan dagiti nagan ti panid a nainaganan (tulong).
No makitam daytoy a mensahe ti biddut, daytoy ket maysa kadagiti uppat a rason:
- Awan dagiti parametro a nainaganan (ti kodigo idi ti plantilia ket
{{kitaen pay}}). Pangngaasi nga imbes nga usaren ti
{{kitaen pay|panid}}.
- Adda met dagiti parametro a nainaganan, ngem saan anairaman ti nagan ti panid. Kas pagarigan, ti teksto ti plantilia ti
{{kitaen pay|selfref=yes}}ket agpataudto iti daytoy a biddut. Pangngaasi nga imbes nga usaren ti (kas pagarigan)
{{kitaen pay|panid|selfref=yes}}.
- Nainaganan ti nagan ti panid, ngem aglaon iti maysa a senial ni equals ("="). Ti senial ti equals ket addaan iti espesial a kaibuksilan iti kodigo ti plantilia, ken gapu iti daytoy, daytoy ket saan a mabalin a mausar kadagiti parametro ti plantilia a saan a mangibaga iti nagan ti parametro. Kas pagarigan, ti kodigo ti plantilia ti
{{kitaen pay|2+2=4}}ket agpataudto iti biddut. Tapno mabalin daytoy, mabalinmo a nalawag nga ibaga ti nagan ti parametro babaen ti panagusar ti
1=sakbay ti nagan ti panid, kasla daytoy:
{{salaysay|1=2+2=4}}.
- Pinadasmo a dagus a sinerrekan ti Modulo:Kitaen pay babaen ti panagusar ti
{{#invoke:kitaen pay|seeAlso|teksto}}. Ti panagusar ti #invoke iti daytoy a waya ket nabaldadon para iti rason ti panagpataray. Pangngaasi nga imbes ket nga usaren ti
{{kitaen pay|teksto}}.
No makitam daytoy a mensahe ti biddut ken saanka a sigurado ti aramidem, pangngaasi nga agipablaak idiay [[Plantilia tungtungan:Kitaen pay], ken addanto tumulong kaniam.
Dagiti panid nga aglaon iti daytoy a mensahe ti biddut ket masurotan iti Kategoria:Dagiti plantilia ti hatnote nga addaan kadagiti biddut.
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- {{Kategoria kitaen pay}}
- {{Nangruna nga artikulo}}
- {{Adu pay}}
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar


text:
Isla ti Orkidia
Nagsasabtan: 22°03′N 121°32′E / 22.050°N 121.533°E
Ti Isla ti Orkidia (Yami: Ponso no Tao; Insik: 蘭嶼; pinyin: Lán Yǔ; Pe̍h-ōe-jī: Lân-sū) ket ti 45 km² a nangato nga isla idiay akin-abagatan a daya nga aplaya ti Isla ti Taiwan ken naisina manipud iti Batanes ti Filipinas babaen ti Kanal Bashi ti Lingsat Luzon. Daytoy ke tinurturayan a kas Ili ti Lanyu ti Kondado ti Taitung, Taiwan.
Ti isla ket balay dagiti Tao, ti maysa nga etniko a grupo ti minoradad nga immakar manipud iti Purpuro ti Batan idi 800 a tawtawen ti napalabas. Ti isla ket ammo kaniada kas Ponso no Tao "Isla ti tattao" wenno Irala. Kadagiti agdama apopulasion iti 4000, agarup a 2400 ket tagikua ti aborihinal a komunidad ti Tao ken dagit inabati a 1600 ket nangrunada a Insika a Hane. Idiay kaarruba a Filipinas ti isla ket makunkuna a Botel Tobago.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Martinson, Barry (2016), Song of Orchid Island (Maika-2 nga ed.), Camphor Press
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Isla ti Orkidia iti Wikimedia Commons


text:
ITI BAGANI UBBOG. Dagiti fellows ken panelists ken dadduma pay a timmabuno iti Pasnaan 6 iti papanda panagpasiar iti pagtaengan daydi Reynaldo A. Duque iti Bagani Ubbog, Candon, Ilocos Sur. Kinaragupda ti ading ni RAD a ni Cenon A. Duque Jr. (nakatakder, maikapito manipud kanawan) a nangted pay kadagiti sangaili iti napapateg a libro ni RAD (No Agsuratka Iti Sarita, GUMIL Filipinas Directory Of Ilokano Writers, ken GUMIL Filipinas: 25 A Tawen). Agpakanawan, nakatakder: June Agsi Gaygayed, Dr. Jaime G. Raras, Estela Bisquera-Guerrero, Edmundo A. Bisquera, Mercy Vergara-Yabes, Derick Marcel F. Yabes, Gynelle D. Follante, Ena Macabunga-Viloria, Vilmer V. Viloria, Apo Cenon, Dr. Freddie P. Masuli, Roy V. Aragon, Marie Rose Quitoriano-Rabang, Joseph C. Ganabo, Rhea Rose D. Berroy, ken Daniel L. Nesperos. Agpakanawan, nakamasngaad: Nestor Gonzales, Jimmy R. Agustin, Aldrine C. Molina, Ronnie E. Aguinaldo, ken Danilo B. Antalan (Rinetrato ni Paulene G. Gacusan)
-
-
Recent Posts
- Isasar-ong sadiay Bagani Ubbog…
- Dua a libro iti Tagnawa Series ti GUMIL Filipinas para 2016, maisagsagana
- PASNAAN 6: Panagpitpit ken Panagtenneb iti Agdadamo a Pluma iti Ili ni Isabelo Abaya: Panangnanam iti Kaimasan a Kalamay ken Kornik ken Panangtunton iti Dalan nga agpa-Bagani Ubbog
- Maikalima a Pasalip ALVIYA iti Sarita (2015-2016)
- FREE EBOOK DOWNLOAD: Tarabay iti Ortograpia ti Pagsasao nga Ilokano 2012
- Salip iti Ababa a Sarita ti Mayor Carlito F. Pentecostes, Jr. Awards for Ilokano Literature (Mayor CFPJ Awards), naluktan
- ‘Balay ti GUMIL’ iti Suso Beach, Sta. Maria, Ilocos Sur, maituloy
- 5th Pasnaan Literary Workshop ti GUMIL Filipinas, silulukaten
- 2 libro nga Ilokano, nangabak iti National Book Award
- Libro dagiti dandaniw a para ubbing, mayalnag
-
They’re Saying…
Categories
- bilingual education
- books
- creative non-fiction
- criticism
- culture
- drama
- education
- essay
- fiction
- history
- ilokano
- ilokano people
- ilokano poetry
- ilokano writers
- k-12
- language
- literary awards
- literary device
- mass media
- mother language education
- mother tongue-based education
- music
- news
- novel
- original ilokano music
- performance poetry
- philosophy
- poetry
- poetry reading
- politics
- publishing
- short story
- theory
- translation
- writers
- writers festival
- writers' group
- writers' workshop
Archives
Tagsalex yadao alviya ariel s. tabag ariel tabag bible books contest daniw erotic poetry fiction gumil gumil filipinas ilokano ilokano books ilokano erotic ilokano fiction ilokano language ilokano music ilokano poetry ilokano short story ilokano writers karapote language literary awards literary contest literary workshop mle ncca novel palanca pasnaan paulo coelho poem poetry poetry reading publishing sarita short story tagalog translation workshop writers writers' workshop writing writing contest
-


text:
TIMEK TI MINDANAO
Nakakitaka kadin iti soldado nga aglua? Tay makasangit?
Kasla di nakapappapati ngem pudno.
“Ne, aglua gayam ti napudno a soldado ti pagilian,” nakunak a pangdisimular iti madrama a pagteng. Ti laeng instructress ti timmallaiaw kaniak. Idinto ta ti sibubukel a klase ket nairayo ngata iti madrama a panangisalaysay ti padami nga estudiante iti kabibiagna a kas kameng ti Philippine Marines. Maemosion ti panangisalaysayna kadagiti kapadasanna kadagiti “battle field” sadiay Mindanao babaen iti Power Point Presentation.
Saggaysa iti agipresentar iti presentation a kas rekuititos ti asignatura nga Office Automation iti kurso nga Information Technology. Mapasamak daytoy a kas pagibasaran no adda met laeng iti nasursuro ti tunggal estudiante iti maysa a semester. (Iti napalabas a semester.)
Saanko a nga asignatura daytoy. Iti bangir a siled ti yanko iti isu met laeng a subject ken iti sabali a mannursuro. Sarming (sliding) ti nagbaetan ti dua a siled ket adda ti ridawna. Immallatiwak a makipagdengngeg ta nalpasen a nakapagreportak iti presentation. Idinto ta dagiti kaklasek ket madamada pay laeng nga agar-aramid. Napalabsak itayen ti website ti TAWID. Ken maysa, interesadoak ti kuna ti instructress(da) (under-nak met iti sabali pay a subject, ti Fundamentals of Computer), nga agreport dagiti tallo a panglakayen iti klasena. Dua a vocational teacher ken a sigud a corporal iti Philippine Marines. Idi immallatiw ti instructorko iti bangir a siled (ta awan met ngata iti maaramidanna?) simmurotakon kenkuana tapno makidengngeg.
“No dadduma, saanko a maawatan ti biag,” kunana ni corporal a sipapasnek, ket makita iti presentationna iti maysa nga ubing a nakapannimid a nakamasngaad. “apay a kasapulan nga adda ti maparakupok a dara iti pananggun-od iti makunkuna a kappia? Apay a nasken nga agpipinnatay dagiti Filipino tapno laeng adda ti makunkuna a talinaay ken kappia ti pagilian? Makuna kadi nga addaanen iti kappia ken talinaay kalpasan iti adun a pammapatay ken pannakadadael ti sanikua? Kaniak a biang, saanto a naan-anay ti kappia a nasibugan iti lua ken dara…
Napangangaak pay a nakangngeg kadayta a balikas ti kameng ti armada. Iti impresionko, agtaud la ketdi iti barukongna dagiti balikas nga agtaud iti ngiwatna. Impasnekko pay iti dimngeg.
“Narigat ti biagmi a soldado. Lalo iti battle field. Nasken nga umunaka a pumatay no dimo kayat nga unaandaka a patayen. Ti pumatay ditoy ti makunkuna a kakaisuna a salakan. Ti pumatay ditoy ket kasla ketdin isu iti kapapatgan iti amin. Pumatay, awanen iti sabali pay…
“Mataytayo amin. Saan a masasaan dayta. Ngem apay ngarud a nasken a pumataytayo nga umuna satayto met matay? Wenno apay nga adda panagpipinnatay no agpapadanto met laeng a ti tao ket matay? Wenno apay nga agpipinnatay no mabalin met ti aggagayyem? Saan kadi a nasayaat ti panaggagayyem ngem ti panagpipinnatay? Daytoy ti makapatay a saludsod nga in-inut a mangpatpatay kaniak ita…
Naliday dagiti matana. Agar-arimasada. Kas iti nakunana itay, baro pay iti edadna a tallopulo ket walo.
“Malagipko, agtallo a bulanmi iti blockade sadiay Basilan. Bassit laeng ti bilangmi. Nagyankami sadiay a lugar, a bassit ti rasion. Awan iti tulong. Ngem imbes a dakami iti agsada kadagiti mangliklik wenno agatras a kalaban, dakami ketdin dagiti nasadaan. Awan iti sabali a pagpiliak, nasken a pumatayak tapno agbiagak. Ngem nabilbileg dagiti kalaban. Addaanda iti nabibileg nga armas. Adu ti balada ngem kadakami. Ket ti maysa a soldado, saan laeng gayam a pumatay ti aramidenna no di ket aginpapatay no dina kayat iti matay. Idin ta naibusan kamin iti bala ken awanen iti sabali pay a pagpilian, inalistuak iti naginpapatay: diay natay a kaduak, imbaklayko tapno pandagannak a nakapakleb. Uppat kami a nangaramid iti kastoy, ket uppatkami laeng a nakalasat iti nasurok a tallopulo a Marines. Iti nasakit kadagiti amin a kasasakitan, naduktalan ti lidermi, (a maysa kadagiti uppat a nakalasat) a dagiti inaramat dagiti rebelde a bala ken paltog ket nagtaud iti mismo nga armada ti pagilian…
“Kadagiti kampo a naribribbuotmi, makatakuatkami latta kadagiti bala ken paltog nga aramat ti AFP…
Naparupangetak. Adun dagiti damag iti diario ken iti telebision a kastoy.
“Timmaud iti adu a saludsod. Asinokami a soldados ti pagilian? Asino kadi dagiti kabusor ti pagilian? Saan laeng a dakdakami iti nakapasamakan iti kakastoy. Adu met a grupo. Saan laeng nga iti marines no dipay ket iti army. Ket nagtitiponkami. Binukelmi iti pannakaadda koma ti timekmi nga agsaludsod no apay a dagiti bala ken paltog ti pagilian ket adda a mismo iti ima dagiti kabusor. Idinto ta sibubukelen ti timekmi, awan met ti dimngeg kadakami no di ket napabasolkami pay a sumursurot kadagiti nagkudeta. Nasurokkami a tallopulo a Marines manipud iti Basilan iti naibalud. Saan a patas ti gobierno kadagiti soldadosna…
“Saan a patas ti gobierno, kunak, ta minilmillion ti ibulbulsa dagiti nangangato nga opisialmi, dagiti opisial iti gobierno, ngem kadakami nga inaldaw a makipipinnatay a mangsalsalaknib iti linak ken kappia, agkurkurangkami iti taraon, arruaten, bala, ken pudpud payen dagiti sapatosmi…
“Saanmi a maawatan no apay a ti agpaay koma a supply dagiti soldado ket adda iti ima dagiti kabusor…saanmi a maawatan, a kas iti kinaadu dagiti kakaduakon a natay…
Nagdumog, kinautna ti paniona ket pinunasna dagiti matana. Naulimek ti amin. Pinindutna ti keyboard. Naiparang iti presentation ti puraw ti tumaytayab a kalapati ken nagdakkel ti naisurat a TRANQUILITY.
“Daytoy ti pudno a linak ken kappia, ti awan iti pinnatay. Ngem lapped iti linak ken kappia, no addanto pay met laeng a nakatugaw dagiti rapas ti imana, dagiti dadakkel ti butitda, dagiti alamatek ken buaya iti takdang…
“Damagek kadakayo ita, sadino iti pagturongan ti pagiliantayo itan no ibasar iti nalabes unay a kurapsion iti agdama…?”
Natural, awan ti sumungbat. Ngem ania ngata iti kayatna a paruaren, kunkunak laengen iti bagik.
“Agbasatayo a nasayaat tapno salbarentayo ti pagiliantayo iti masanguanan nga aldaw! Usarentayo dagitoy a maadaltayo para iti pagimbagan a mismo ti sapasap ken ti pagilian. Saluadantayo ti pagiliantayo! Saantayo a baybay-an a lamoten dagiti aso. Awisek ken ibagak iti tunggal maysa kadakayo ita, no saantayo a salbaren ti pagilian, kakaasinto met dagiti sumarsaruno a kaputotan, lalo dagiti agbalinto nga annaktayo…”
NO DADDUMA, adda dagiti karkarna a timek a dumteng. Uray no kunaen a naiyaw-awan a timek iti lugar a di nimannama. Kas itoy a marines iti uneg ti eskuelaan. Ngem nabileg dagiti mensahe dagiti naiyaw-awan a timek. Kas iti aplaw ti angin a kumoldit.
Rumimbaw ket rumimbawto latta ti kinaimbag. Iti laksid iti kinadakes, addanto latta ti timek a rumuk-at ken rumkuas a mangidagadag iti nasken a panagridam ken panagsangga. Dagitoy a timek ket makatulongda iti gimong a paggargarawan dagiti bambanti ken bagiw.
Adun dagiti timek. Adu metten a timek iti naipatli. Ngem agingga adda latta dagitoy a managinkukuna a nakamaskara, saanto nga agpatinga ti proseso ti pananggaw-at ti linak ken kappia. Isu a nasken ti panagridam…##
Wednesday, April 29, 2009
Timek
TIMEK TI MINDANAO


text:
Internet
Ti Internet ket ti sapasap nga awag kadagiti agsisilpo wenno agkikinnonektar a network ti kompiuter a mabalin nga usaren ti publiko iti sangalubongan. Maipatulod dagiti datos babaen ti packet switching iti panangaramat iti napagkaykaysaan ti amin a pagrukodan a maawagan iti protokol ti internet (IP).
Buklen ti Internet ti rinibu nga agduduma a dadakkel ken babassit a network a komersial wenno pang-akademia ken pang-gobierno. Awit daytoy ti nadumaduma nga inpormasion ken serbisio a kas iti surat nga elektronika wenno esurat, online a panagsasarita ken panaggigimong wenno panagpipinnadamag (chat, forum, newsgroup), ken dagiti agsisinnilpo a pampanid ti web ti World Wide Web.


text:
Baro a Guinea
Ti Baro a Guinea (ammo pay a kas Tok Pisin: Niugini, Olandes: Nieuw-Guinea, ken Indones: Papua; historikal: Irian/ Irian Jaya) ket ti dakkel nga isla idiay abagatan a laud ti Taaw Pasipiko. Daytoy ti maikadua a kadakkelan nga isla iti lubong, kalpasan ti Greenland, ken sakupenna ti kalawa iti daga ti 786,000 km2.
Dagiti linaon
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Baro a Guinea ket maysa nga isla idiay amianan ti kontinente ti Australia. Daytoy ket insalumina babaen ti Baybay Arafura iti laud ken ti Lingsat Torres ken ti Baybay Coral iti daya. Sagpaminsan pay a naikedkeddeng a ti akindaya unay nga isla ti Purpuro Malayo, daytoy ket mabirukan iti amianan ti Top End ti Australia, Golpo ti Carpentaria ken ti Peninsula Rawis York, ken laud ti Purpuro Bismarck ken ti Purpuro ti Is-isla Solomon.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Jared Diamond, Guns, Germs, and Steel. A short history of everybody for the last 13'000 years, 1997.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Baro a Guinea iti Wikimedia Commons


text:
Roma
Ti Roma (Panangibalikas nga Ingles: /ˈroʊm/; Italiano: Roma panangibalikas [ˈroːma] ( denggen); Latin: Rōma) ket maysa a siudad ken naipangpangruna a komuna ("Roma Capitale") idiay Italia. Ti Roma ket isu ti kapitolio iti Italia, ti kapitolio iti Lazio (Latin: Latium) ken ti kangrunaan nga ili iti Probinsia iti Roma. Nga addaan ti agarup ar 2.7 riwriw nga agtaeng 1,285.3 km2 (496.3 sq mi), isu pay daytoy ti kadakkelan ken kaaduan apopulasion a siudad ken komuna iti daytoy a pagilian. Daytoy a siudad ket mabirukan idiay tengnga a laud a paset iti Italiano a Peninsula, idiay Karayan Tiber ti uneg ti Lazio a rehion iti Italia.
Ti pakasaritaan ti Roma sangadpaenna ti dua ken kagudua a ribo a tawtawen. Isu idi ti kapitolio a siudad ti Romano a Pagarian, ti Romano a Republika ken ti Romano nga Imperio, nga isu ti dominante a kabilegan idiay Lumaud Europa ken dagiti dagdaga a nabeddengan ti Mediterraneo para iti sumurok a pito gasut a tawtawen manipud idi umuna a siglo BC aginggana idi maika-7 a siglo AD ken daytoy a siudad ket naipammategan a kas maysa a nakaipasngayan iti lumaud a sibilisasion. Manipud idi umuna a siglo AD, ti Roma ket isun ti tugaw iti Papa ken, kalpasan ti gibus iti Bisantino a dominasion, idi maika-18 a siglo nagbalin daytoy a kapitolio dagiti Papa nga Estado, a nagbayag daytoy aginggana idi 1870. Idi 1871 ti Roma ket nagbalin a kapitolio iti Pagarian iti Italia, ken idi 1946 ti kapitolio iti Italiano a Republika.
Kalpasan dagiti Tengnga a Panawen, ti Roma ket tinurayan babaen dagiti papa a kas ni Alejandro VI ken Leon X, a nagbaliw iti siudad iti maysa kadagiti kangrunaan a sentro iti Italiano a Renasimiento, a nairaman ti Florencia.[2] Ti agdama a bersion iti Basilika ni San Pedro ket inpatakder idi ken ti Kapilia Sistina ket pinintaan babaen ni Michelangelo. Dagiti nalatak nga artista ken arkitekto, a kas ni Bramante, Bernini ken Rafael ket nagtaengda idiay Roma, nga isuda ket nagparawad kadagiti Renasimiento ken Baroko nga arkitektura.
Ti Roma ket nairanggo idi ti GaWC idi 2010 a kas maysa a beta+ a sanglubongan a siudad,[3] ken ti pay maika-28 a kangrunaan a sangalubongan a siudad.[4] Idi 2007, ti Roma ket isu idi ti Maika-11 a kaaduan a nabisbisita a siudad iti lubong, maika-3 a kaaduan a nabisbisita iti Kappon ti Europa, ken ti kadayegan a papanan dagiti turista idiay Italia.[5] Ti siudad ket maysa kadagiti kaballigian a "pabrika" iti Europa, kadagiti termino a kadayaw ken puonan.[6] Ti naipakasaritaan a sentrona ket inlista babaen ti UNESCO a kas maysa a Tinawtawid a Lugar iti Lubong.[7] Dagiti monumento ken dagiti museo a kas dagiti Batikano a Museo ken ti Koliseo ket dagiti 50 a kaaduan a papanan a mabisbisita dagiti turista iti lubong (ti Dagiti Batikano a Museo a naka-awawat kadagiti 4.2 a riwriw a turista ken ti Koliseo ket naka-awawat kadagiti 4 a riwriw a turista iti tungngal maysa a tawen). Ti Roma ket nangsangaili idi ti Kalgaw nga Olimpiada ti 1960.
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
No ti maipanggep a taudan ti nagan a Roma adda dagiti nadumaduma a hipotesis a naibagnabaga.[8] Ti kangrunaan ket dagiti sumaganad are the following:
- Manipud tii Rommylos (Romulus), tinaudan ni Ascanius ken nangbangon ti sudad;
- Manipud ti Rumon wenno Rumen, arkaiko a nagan ti Tiber, ken nagtaudan ti adda met laeng nga isu a ramut a kas ti Griego a berbo ti ῥέw (rhèo) ken ti Latin a berbo ti ruo, a kaibuksilan dagitoy dua ket "agayus";[9]
- Manipud ti Etruskano a balikas ti ruma, a ti ramutna ket ti *rum- "mungay", a mabalin a mangitudo ti totem a lobo a nangampon ket nagpaspasuso dagiti singain a kognado nga agnagan ti Romulus ken Remus, wenno ti sukog dagiti turod ti Palatino ken Aventino;
- Manipud ti Griego a balikas ti ῤώun (rhòme), a kayatna asaoen ket kapigsa.[10]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Kasapaan a pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda ti arkeolohiko nga ebidensia ti panagsakup ti tao iti lugar a Roma manipud idi 14,000 a tawtawen, ngem ti napuskol a tuon ti ububing a rugrugit ket ilemmengna dagiti lugar ti Palaeolitiko ken Neolitiko.[11] Adda dagiti ebisensia ti bato a ramramit, banga ken dagiti bato nga armas a mangikeddeng ti saan a basbassit ngem 10,000 a tawtawen a kaada ti tao. Adda dagiti nakalkali a mangsuporta ti panirigan a ti Roma ket dimakkel manipud kadagiti pastoral a pagtaengan idiay Turod Palatino a nabangon idiay ngato ti lugar iti masakbayan a Romano a Timpuyogan. Bayat nga adda met dagiti arkeologo a sumupsuppiat a ti Roma ket nabangon iti tengnga ti maika-8 a siglo BC (ti patesa ti tradision), daytoy a petrsa ket suheto ti kontrobersia.[12] Nupay kasta, ti bileg ti nadayeg a sarita ti naisalaysayan a pannakabangon ti Roma ket tarawidwidanna a mangilingay ti panangikaskaso manipud ti husto, ken dagiti naduduog a tinaudan.
Sarita ti pannakabangon ti Roma[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti tradisional a sarita a a naibagbaga met laeng dagiti taga-ugma a Roamno ket nangipalpalawag ti kasapaan a pakasaritaan ti siudadda kadagiti termino iti sarita ken mito. Ti naamammuan kadagitoy a mito, ken mabalin a ti kadayegan kadagiti amin ket dagiti Romanomano a mito, ket ti istoria ni Romulus ken Remus, ti dua a singin a pinsuso babaen ti maysa a babai a lobo.[13] Nangikeddengda a mangbangon ti maysa a siudad, ngem kalpasan ti maysa a panagringngor, ni Romulus ket pinatayna ti kabasatna alalaki. Segun kadagiti Romano nga analista, daytoy ket napasamak idi 21 Abril 753 BC.[14] Daytoy a sarita ket nainaipada iti dua a tradision, a napasamak iti nasapsapa a panawen, nga adda ti Troiano a nagkamang a ni Aeneas ket timmalaw idiay Italia ken nakabiruk kadagiti linia ti Romano babaen ti anakana lalaki a ni Iulus, ti kabiengas ti Julio-Claudia a dinastia.[15] Daytoy idi ket lineppas babaen ti Romano a mannaniw a ni Virgilio idi umuna a siglo BC.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Demograpia dagiti Bilbilang". Istituto nazionale di statistica (ISTAT). Disiembre 2010.
- ^ "Roma, siudad, Italia". Ensiklopedia ti Columbia (Maika-6 nga ed.). 2009.
- ^ "GaWC – TI lUbong segun ti GaWC 2010". Lboro.ac.uk. 14 Septiembre 2011. Naala idi 11 Pebrero 2012.
- ^ http://web.archive.org/web/20110516103238/http://www.atkearney.at/content/misc/wrapper.php/id/50369/name/pdf_urban_elite-gci_2010_12894889240b41.pdf
- ^ Bremner, Caroline (12 Disiembre 2008). "Panagiranggo Kaagiti Kasayaatan a Papanan a Siudad ti Euromonitor Internasional". Euromonitor International. Naala idi 2 Marso 2010.
- ^ "Dagiti Europeano a pabrika ti siudad". City Mayors. 28 Agosto 2008. Naala idi 14 Hunio 2010.
- ^ "Naipakasaritaan a Sentro ti Roma, dagiti tagikua ti Santa Sede idiay Siuda nga Agragrag-o kadagiti Ekstrateritorial a Karbengan ken San Paolo Fuori le Mura". UNESCO a Tinawtawid a Sentro ti Lubong. Naala idi 8 Hunio 2008.
- ^ Claudio Rendina, Roma ieri, oggi, domani, Newton Compton, Roma, 2007, pg. 17
- ^ Daytoy a hipotesis ket nagtaud manipud ti Romano a Gramatiko a ni Maurus Servius Honoratus.
- ^ Daytoy nga hipotesis ket nagtaud manipud kenni Plutarch
- ^ Heiken, G., Funiciello, R. kenDe Rita, D. (2005), Dagiti Pityo a Turod ti Roma: Ti Maipapan ti Heolohiko a Panagpasiar iti Agnanayon a Siudad. Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan.
- ^ Wilford, John Nobel (12 Hunio 2007). "Adu pay dagit Mangibagnos iti Sarita (wenno Daytoy Kadi ket Kinapudno?) ni Romulus". New York Times. Naala idi 11 Agosto 2008.
- ^ Livy (1797). Ti Pakasaritaan ti Roma. George Baker (patarus). Naimaldit para kenni A.Strahan.
- ^ Hermann & Hilgemann(1964), p.73
- ^ Livy (26 May 2005). Ti Nasap a Pakasaritaan ti Roma. Penguin Books Ltd. ISBN 978-0-14-196307-5.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Roma iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Roma manipud iti Wikivoyage (Ingles)
- Kitaen ti Pagsurotan ti panagbiahe idiay Roma iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)
- Opisial
- Komuna ti Roma (Italiano)


text:
Mautang a Ragsak
Kadagiti di makateppel a bisin ti kayat
Maukas no kua ti litania dagiti sensilio
A di pay naiggaman. Agpuonan latta dagiti
Bumaknang a gundaway iti katay ti pannakausar,
Ngem dumawi latta met dagiti naapas a darikmat
Iti sapatos ti essem wenno bado ti palangguad,
Special offer ti kinagarbo wenno wall décor
Ti ray-aw wenno emergency light ti kinabulsek
Nga agsainnek no agsingir ti ganggandiong
A pannakapnek.
Manen, mabaliwan latta a mairugi
Ti maadi-adi a pannakaimaro ti bigat
Iti listaan ti inutang a pannakatay. Nupay
Sinegundo nga agudaod dagiti adipen ti bisin
Makaratikit latta uray sagrado a sentabo a maisupli
Iti anges ti guduat’ komportable a batibat
Ti agpaparaw a panunot. Maikur-it iti rigat ti dusngi
Ti sagpipiso a pannakaisalda iti pinisara a kettang!
Wen, lumung-aw no kua dagiti baria a silpo ti nguy-a
Ket di mapupuotan nga umawat ti rutrot a dakulap
Ti matintinnagan a biag.
JOEL B. MANUEL
Brgy. 12, Balioeg, Banna
2908 Ilocos Norte
Narimat ti bituenna nga agkabannuag a mannaniw ni JOEL B. MANUEL. Umuna a Gunggona iti TGT Awards, iti JBC Awards ken iti Avant-Garde Poetry Contest, 1999; Maikatlo a Gunggona iti Gantimpalang Collantes 2002 ken Maikadua a Gunggona iti Talaang Ginto 2003, agpada nga impaay ti Komisyon ng Wikang Filipino. Mangisursuro iti Caribquib National High School iti ilina a Banna, Ilocos Norte. Writing fellow ti 1998 UP National Writers Workshop, Baguio City. Bise-presidente ti GUMIL Ilocos Norte. Awan pay planona nga agasawa.