text:
Estados Unidos iti Amerika
Ti Estados Unidos iti Amerika (Inggles: United States of America), wenno kaadduan ket masao nga "Amerika" laeng, ket pagilian a pederal a naibatay ti linteg a republika, mabirukan iti tengnga ti kontinente ti Amianan nga Amerika, a naisadagan dagiti 48 a kontinental nga estado ken Washington, D.C., a kapitoliona, ket naisadagan pay a nagbaetan ti Taaw Pasipiko ken Taaw Atlantiko, nabeddengan ti Kanada iti amianan ken Méhiko iti abagatan. Ti estado iti Alaska ket adda idiay amianan a laud iti kontinente, nga addaan ti Kanada iti daya ken Rusia iti laud, iti ballasiw ti Nailet a Baybay Bering. Ti estado iti Hawaii ket maysa a purpúro idiay tennga a Pasipiko. Daytoy a pagilian ket addaan pay kadagiti territoriona idiay Pasipiko ken Karibe. Limapulo nga estado ti mangbukbukel daytoy a pagilian, saan a nairaman kadagiti dadduma a teritoriona.
Iti 3.79 kuadrado milia (9.83 riwriw km2) ken addaan ti sumurok a 312 riwriw a tattao, ti Estados Unidos ket isu ti maika-3 wenno maika-4 a kadakkelan a pagilian iti dagup a kalawa ti dagana, ken ti maika-3 a kadakkelan baben ti kalawa ti daga ken bilang dagiti umili. Daytoy ket maysa kadagiti kaaduan ti sabsabali nga etnisidad ket sabsabali a kultura a pagilian, ti nagbanagan daytoy ti kaaduan a panag-imigrasion manipud kadagit sabsabali a pagilian.[4]Ti ekonomia ti Estados Unidos ket isu ti kadakkelan a nailian nga ekonomia iti lubong, nga addan ti nakarkulo a 2011GDP iti $15.1 trilion.
Dagiti patneng a tattao ket nagtaudda manipud kadagiti dagiti Paleo nga Indio nga asino dagitoy ket naggapu da idiay Asia a nagnaedan da iti rib-ribo a taw-tawen nga ti tattan ket ti kangrunaan a daga ti Estados Unidos. Daytoy a bilang dagiti umili a patneng nga Amerikano ket nalatak a nakissayan babaen kadagiti saksakit ket gub-gubat kalpasan ti panag-kolonia ti Europa. Ti Estados Unidos ket naibangon babaen kadagiti Sangapulo ket tallo a Kolonia a mabirukan iti Daya nga Aplaya iti Estados Unidos. Idi Hulio 4, 1776 ket nagisayasay da ti Panagyebkas ti Estados Unidos iti Panagwaywayas, nga daytoy ket nagparangarang ti kinabukod a panagturay ken ti panakaipatakder ti panagtintinnulongan a kappon. Dagiti nagsuppiat nga estado ket inabakda ti Imperio a Britaniko iti Rebolusionario a Gubat ti Amerika, daytoy ti immuna a nagballigi iti kolonia a gubat iti panagwaywayas.[5] Ti agdama a Batay-linteg ti Estados Unidos ket naampon idid Septiembre 17, 1787; ti panakatalgedan na iti sumaganad a tawen ket pinakabaelan na dagiti estado a paset iti nagkaykaysa a republika nga addaan ti napigsa a tengnga a gobierno. Ti Kuenta dagiti Karbengan, ket naglaon kadagiti sangapulo a a pannakapasayaatan ti Batay-linteg nga ag-garantia kadagiti kaaduan a nakaisugud ken naikalintegan a karbengan, ket napatalgedan idi 1791.
Lumapus iti maika-19 a siglo ti Estados Unidos ket inyallatyiw na dagiti patneng a tribu, naala na ti territorio ti Louisiana manipud iti Pransia, Florida manipud iti España ken paset ti Pagilian nga Oregon manipud iti Nagkaykaysa a Pagarian, Alta California ken New Mexico manipud iti Méhiko, ken Alaska manipud iti Russia, ken innala na ti Republika iti Texas ken ti Republika iti Hawaii. Ti suppiatan a baetan ti Abagatan nga Amerika ken ti Amianan nga Amerika iti panag-padakkel ti patakder iti pannakaadipen ken dagiti karbengan ti estado napungtoten na ti Sibil a Gubat iti panawen nga 1860. Ti panangabak ti Amianan ket napawilan na ti agnayon a panaggudua iti daytoy a pagilian ken nagbanagan ti panaka-gibus ti nailintegan a panag-tagabu idiay Estados Unidos. Babaen ti panawennga 1870, ti nailian nga ekonomia na ket isun ti kadakkelan iti sangalubongan.[6]Ti Kastila-Amerikano a Gubat ken Umuna a Sangalubongan a Gubat ket nagpasingked iti daytoy a pagilian ti kasasaad na a kas maysa a napigsa a milisia. Rimmuar manipud iti Maikadua a Sangalubongan a Gubat nga isu ti immuna a pagilian nga addaan iti nuklear nga armas ken agnanayon a kameng iti Talinaay a Konsilo Dagiti Nagkaykaysa a Pagilian, ken kultural a puersa iti sangalubongan.[7]
Dagiti linaon
- 1 Etimolohia
- 2 Heograpia ken enbironmento
- 3 Politiko a panakabingbingay
- 4 Pakasaritaan
- 5 Gobierno ken dagiti politiko
- 6 Ekonomia
- 7 Puli
- 8 Relehion
- 9 Pagsasao
- 10 Edukasion
- 11 Kultura
- 12 Dagiti nagibasaran
- 13 Dagiti silpo iti ruar
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi 1507, maysa nga Aleman a managararamid ti mapa nga agnagan ti Martin Waldseemüller ket nagaramid ti mapa iti lubong nga nainaganan na ti Lumaud a Hemisperio iti "Amerika" nainaganan daytoy iti maysa nag Italino a managsukisuk ken managararamid ti mapa a ni Amerigo Vespucci.[8]Ti akinsakbay kadagiti kolonia ti Britania ket inus-usar da daytoy baro a nagan ti pagilian idi 1776 a panagirangarang ti panagwaywayas, "ti nagtutunos a Panagyebkas kadagiti sangapulo ket tallo a nakkaykysa nag Estado iti Amerika".[9]Idi Nobiembre 15, 1777, ti Maikadua a Kontinental a Kongreso ket inampon na ti Dagiti Artikulo iti Konpederasion, a nangisao, "Ti Patakder iti daytoy a Konpedarasion ket isunto ti "Ti Estados Unidos iti Amerika". Ti Pranko-Amerikano a tul-tulag iti 1778 ket nag-usar ti "Estados Unidos iti Amianan nga Amerika", ngem manipud idi Hunio 11, 1778, ti "Estados Unidos iti Amerika" ket ti nausar kadagiti kuenta iti pannagsukat iti daytoy a pagilian, ken nagbalin nga opisial daytoy manipud idin.[10]
Ti nababa a porma "Estados Unidos"(United States) ket maysa pay a pagalagadan. Dagiti sabbali pay a porma ket ti "E.U." (U.S), ti "EUA" (USA), ken "Amerika". Ti pangsarsarita pay a nagan ket mairaman ti "E.U. iti A" (U.S. of A) ken, it sabsabali a lugar iti lubong, ti "States" (dagiti estado). Ti "Columbia", idi ket maysa a nasikat a nagan para iti Estados Unidos, a nainaganan kenni Christopher Columbus; apparang daytoy iti nagan a "Distrito iti Columbia".
Ti pagalagadan a panagtawag kadagiti umili iti Estados Unidos ket ka ti "Amerikano". Nupay a ti "Estados UNidos" ket isu ti opisial a panagsuppiat a termino, ti "Amerikano" ken "U.S." ket kadawyan amaususar a panagitudo a pangilasin ti pagilian ("Dagiti Amerikano a kapategan", "dagiti puersa ti U.S."). Ti "Amerikano" ket saan unay a maususar iti Inggles a mangitudo kadagiti tattao a saana naikonekta iti Estados Unidos.[11]
Ti panangisao nga "Estados Unidos" ket kasisigud idi a natrato a kas adadu ngem maysa a kas ti, "dagiti Estados Unidos ket"—a nairaman iti Maikasangapulo ket tallo a Panagpasayaat ti Batay-linteg ti Estados Unidos, a napasingkedan idi 1865. Daytoy ket kadaywan a nagbalin a natroto a kas maymaysa laeng a ks ti, "ti EStado sunidos ket"—kalpasan ti gibus iti Sibil a Gubat. Ti maymaysa aporma ket pagalagadan tattan; ti adadu ngem maysa aporma ket naibati iti idioma a "dagitoy Estados Unidos".[12]
Heograpia ken enbironmento[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti kalawa ti daga iti kasigkay nga Estados Unidos ket agarup a 1,900 riwriw akre (7,700,000 km2). Ti Alaska, a nailasin manipud ti kasigkay nga Estado sUnidos babaen ti Kanada, ket isu ti kadakkelan nga estado iti 365 riwriw akre (1,480,000 km2). Ti Hawaii, a sumaksakop ti maysa a purpuro idiay tengnga a Pasipiko, nga abagatana laud ti Amianan nga Amerika, ket adda ti sumurok a 4 riwriw akre (16,000 km2).[13] Ti Estado sUnidos ket isu ti maikatlo wenno maikapat a kadakkelen a pagilian babaen ti dagup a kalawa iti lubong (daga ken danum), a nairanggo daytoy iti likud ti Rusia ken Kanada ken nagatngat bassit ngem wenno ti baba ti Tsina. Ti panakairanggo ket agdumaduma segun ti panagibilang kadagiti dua a teritorio a supsupiaten babaen ti Tsina ken India ken kasano ti panagrukod ti dagup a kadakkel ti Estados Unidos: ti panagkarkulo ket sumakop manipud ti 3,676,486 kuadrado milia (9,522,055 km2)[14] to 3,717,813 kuadrado milia (9,629,091 km2)[15] aginggana ti 3,794,101 kuadrado milia (9,826,676 km2).[16] No mairaman laeng ti kadakkel ti daga, ti Estados Unidos ket isu ti maikatlo a likudan ti Rusi ken Tsina, ken sango bassit ti Kanada.[17]
Ti aplaya a tanap iti Atlantiko a pantar ket agpastrek kadagioti adadayo a dagdaga dagiti agtintinnag ti bulongna a kabakiran ken dagitiagtultulatid a turod iti Piedmont. Ti Banbantay Appalachia ket bingayenna ti dumaya apantar manipud ti Nalatak a Danaw ken dagiti karuotan iti tenga a laud. Ti Mississippi–Karayan Missouri, ti maikapat a kaatiddogan sistema ti karayan iti lubong, ket kangrunaan nga agayos ti amianan-abagatan babaen ti pusod daytoy a pagilian. Ti nadalumpinas, nalames a tay-ak iti Nalatak a Tanap ket ket maibistrad iti laud, a tubngaren babaen ti rehion a kabanbantayan iti abagatan adaya. Ti Kabatbatuan a Kabanbantayan, iti lumaud nga igid iti Nlatak a Tanap, ket gumay-ay iti amianan aginggana ti abagatan iti ballasiw daytoy a pagilian, nga umababot ti kanagto a nagatngato ngem 14,000 a pié (4,300 m) idiay Colorado.Iti pay adadayo a laud ket dagiti kabatbatuan a Nalatak a labneng ken dagiti disierto a kas ti Chihuahua ken Mojave. Ti Sierra Nevada ken Cascade a kabanbantayan ket umasideg ti aplaya ti Pasipiko. Nga iti 20,320 pié (6,194 m), ti Bantay McKinley ti Alaska ket isu ti katayagan a tuktok iti pagilian ken ti Amianan nga Amerika. Dagiti aktibo a bulkan ket kadaywan kadagiti Alehandro ti Alaska ken Is-isla ti Aleutia, ken ti Hawaii ket buklen dagiti isla ti bulkan. Ti nalatak a bulkan a pinasirokan ti Nailian a Parke ti Yellowstone idiay Rockies ket daytoy ti kadagkelan a langa ti bulkan iti kontinente.[18]
Ti Estados Unidos, nga adda ti nawatiwat a kadakkelna ken ti nadumaduma a heograpiko, ket mangiraman kadagiti adu a kita ti klima. Ti daya iti maika-100 a meridiano, ti klima ket sumakop manipud ti nadag-eg a kontinental iti amianan aginggana ti nadam-eg a subtropikal iti abagatan. Ti akin-abagatan nga ungto iti Florida ket tropikal, ken kasta met ti Hawaii. Ti Nalatak a Tanap a laud ti maika-100 a meridiano ket namaga bassit. Kaaduan kadagiti Lumaud a kabanbantayan ken alpino. Ti klima ti Nalatak a Labneng ket namaga,ti disierto idiay Abagatn a luad, ti Mediteraneo idiay aplaya ti California, ken naintaawan idiay aplaya ti Oregon ken Washington ken abagatan nga Alaska. Kaaduan ti Alaska ket subartiko wenno polar. Ti nakaro a tiempo ket kadaywan kadagiti naibeddeng nga estado iti Gólpo iti Méhiko ken daytoy ket kanayon a makasansanay kadagiti alawig, ken kaaduan kadagiti alipugpog iti lubong ket rumsua iti uneg iti daytoy a pagilian, a nagnagruna idiay Bettang ti alipuglog ti Tengnga a laud.[19]
Ti ekolohia ti Estados Unidos ket naikapnunutan a "megadibersio": agarup a 17,000 a sebbangan dagiti vascular a mulmula oket rumsua iti kasigkay nga Estados Unidos kenAlaska, ken sumurok a 1,800 a sebbangan dagiti agsabsabong a mula ket mabirukan idiay Hawaii, ken bassit kadagitoy ti rumsua idiay kangrunaan a daga.[20] Ti Estados Unidos ket pagtaengan kadagiti adadu ngem 400 a sebbangan ti mamal, 750 billit, ken 500 reptilia ken ampibio.[21] Agarup a 91,000 a sebbangan ti insekto ket nainagananen.[22] Ti Tignay ti Nadangran a Sebbangan iit 1973 ket mangsalaknib kadagiti naipangta ken nadangran a sebbangan ken dagiti pagtaenganda, a dagitoy ket palpaliiwen ti Serbiso ti Ikan ken Kaatapan ti Estados Unidos. Adda dagiti sangapulo ket walo a nailian aparke ken ginasot kadagiti sabali pay a tinartarapato ti pederal a parke, kabakiran, ken langalang a luglugar.[23] No mairaman amin dagitoy, ti gobierno ket agtagikua iti 28.8% iti kadakkel a lugar ti pagilian.[24] Kaaduan kadagitoy ket nasalakniban, ngem adda dagiti naipaupa para itipanagkulukol ti lana, panagmina, panagtarikayo, wenno panagrantso ti baka; Ti 2.4% ket maususar para kadagiti milisia a kapanggepan.[24]
Politiko a panakabingbingay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Estados Unidos ket maysa a pederal a kappon kadagiti limapulo nga estdo. Dagiti kasisigud a sangapulo ket tallo nga estado ket dagiti simmaruno kadagiti sangapulo ket tallo a kolonia a nagrebelde iti Britaniko a panagturay.Iti nasapa a pakasaritaan iti daytoy a pagilian, adda dagiti tallo a baro nga estado a naurnong iti teritorio a naisina para kadagiti panagtunton kadagiti addan nga estado: ti Kentucky manipud ti Virginia; Tennessee manipud ti North Carolina; ken Maine manipud ti Massachusetts. Kaaduan kadagiti dadduma nga estado ket naukiran manipud kadagiti teritorio a naala babaen ti gubat wenno panaggatang babaen ti gobierno ti Estados Unidos. Maysa kadagiti malaksid nga agasmang ket buklen ti Vermont, Texas, ken Hawaii: tunggal maysa kadagitoy ket nawaya arepublika sakbayda a timmipon iti kappon. Idi panawen ti Sibil a Gubat ti Amerikano, ti West Virginia ket nakisina manipud ti Virginia. Ti kabaroan nga estado ti Hawaii ket nakagun-od ti panagestado idi Agosto 21, 1959.[25] Dagti estado ket awananda ti karnegan a sumina manipud ti kappon.
Dagiti estado ket buklen ti nawatiwat a masa ti daga ti Estados Unidos; dagiti sabali pay a dua a lugar a naipanunutan nga importante a paset iti daytoy a pagilian ket dagiti Distrito iti Columbia, ti pederal a distrito nga adda ditoy ti pakabirukan ti kapitolio ti Washington; ken ti Palmyra Atol, a daytoy ket awan dagiti agtaeng ngem nainkorporado a teritorio idiay taaw Pasipiko. Ti Estados Unidos ket agtagikua pay kadagiti nagruna a teritorio ti ballasi-taaw: ti Puerto Rico ken ti Is-isla ti Birhen ti Estados Unidos idiay Karibe; ken Amerikano a Samoa, Guam, ken ti Akin-amianan nga Is-isla ti Mariana idiay Pasipiko.[26] Dagiti naipasngay kadagiti nangruna a teritorio (malaksid ti Amerikano a Samoa) ket agtagikuada ti panakaumili iti Estados Unidos.[27] Dagiti umili ti Amerika nga agtaeng kadagitoy a teritorio ket adda dagiti karbengan ken responsibilidad a kapadpada dagiti umili nga agteng kadagiti estado; nupay kasta, isuda ket mailaksid kadagiti pederal a panagbuis ti matgedan, saan a makabutoa para iti presidente, ken adda laeng ti saan a makabutos a pannakabagi iti Kongreso ti Estados Unidos.[28]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Patneng nga Amerikano ken Europeano a pagtaengan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti patneng a tatto iti kangrunaan a daga ti Estados Unidos, a mairanan dagiti patneng ti Alaska, ket naipammatia dagitoy ket immakar manipud ti Asia, a nagrugi ti nagbaetan ti 40,000 ken 12,000 a tawtawen.[29] Adda dagiti, a kas dagiti sakbay ti Columbia a kultura ti Mississippi, ket nakaparang-ay dagitoy ti masakbayan nga agrikultura, grande nga arkitektura, ken estado a lessaad ti kagimongan. Kalpasan ti panagrugi a panagtalinaed dagiti Europeano ti Kaamerikaan, adu dagiti riwriw a patneng a tattao ti Kaamerikaan ket natay manipud kadagiti peste a kas ti burtong.[30]
Idi 1492, ti Henobes nga ekplorador a ni Christopher Columbus, nga adda ti kontrata ti balangat ti Kastila, ket nakaabut kadagiti adu nga is-isla ti Karibe, a makaaramid daytoy ti immuna a panaginnasideg kadagiti patneng a tattao. Idi April 2, 1513, ti maysa aKastila a konkistador a ni Juan Ponce de León ket simmanglad ti tinawtawaganna a ti "La Florida"—ti immuna a nadokumentoan a isasangpet ti agbalintona ti kangrunaan adada ti Estados Unidos. Dagiti natalinaedan ti Kastila a rehion ket sinaruno babaen dagiti tatta nga aldawen a abagatan a laud ti Estados Unidos a nakawis kadagiti rinibo manipud ti Mehiko. Dagiti Pranses nga agkomkomersio ti nalamuyot a dutdot ket nangibangonda kadagiti baro a pagpuestoan ti Baro a Pransia ti lawlaw ti Nalatak a Danaw; Ti Pransia ket timmunton kadagiti kaaduan a kaunegan ti Amianan nga Amerika, aginggana idiay Golpo iti Mehiko. Dagiti immuna a nagballigi a nagtalinaedan dagiti Inggles ket dagiti Kolonia iti Virginia idiay Jamestown idi 1607 ken ti Plymouth a Kolonia dagiti Peregrino idi 1620. Ti 1628 a panagdokumento babaen ti linteg ti Luek ti Massachusetts a Kolonia ket nagbanagan kadagiti adu nga allon ti panagakar; babaen idi 1634, ti New England ket pagtaenganen babaen dagiti 10,000 a kaadu dagiti Puritano. Ti nagbaetan ti naladaw a panawen ti 1610 ken ti Amerikano a Rebolusion, agarup a 50,000 a naibalbalud ket naipan kadagiti Amerikano a kolonia ti Britania.[31] Iti rugi ti 1614, dagiti Danes ket tinalinaedanda ti baba ti Karayan Hudson, a mairaman ti Baro nga Amsterdam idiay Isla ti Manhattan.
Idi 1674, dagiti Danes ket insinada dagiti teritorioda nga Amerikano iti Inglatera; ti probinsia iti Baro nga Olanda ket pinanaganan idi ti New York. Adu kadagiti baro nga imigrante, nangnangruna ti Abagatan, ket nakontrato nga agserserbi a dagitoy ket dua a pagkatlo kadagiti amin a imigrante ti Virginia ti nagbaetan ti 1630 ken 1680.[32] Babaen idi buelta ti maika-18 a siglo, dagiti Aprikano a tagabu ket nagbalbalinen a ti kangrunaan a taudan iti napiansaan a panagtrabaho. Iti 1729 a panagbingbingay dagiti Carolina ken ti 1732 a panagkoloni aiti Georgia, dagiti sangapulo ket tallo a kolonia ti Britaniko a dagitoy ket ti nagbalin nga Estados Unidos ket napabangonda. Amin dagitoy ket adda ti lokal a gobierno a mabalin ti agbutos para kadagiti kaaduana anawaya a tao, ti panagpaadu to panaruknoy iti taga-ugma a karbengan dagiti Inggles a tao ken ti maysa a kapanunutan iti bukod a panagturay ket nagparugso ti panagsuporta ti republikanismo. Amin dagitoy ket nanglegado ti komersio ti Aprikano a tagabo. Ti kaadu ti gatad dagiti naipasngay, nababa agatad ti pnakatay, ken ti agtaltalinaed nga imigrasion, ti populasion ti kolonia ket napardas a dimakkel. Ti tignay a Kristiano a panagpabaro iti panawen ti 1730 ken 1740s a naamammoan a kas ti Nalatak a Panagriing ket nagsungrod ti panagayat iti relihion ken relihioso a panagwaya. Iti Pranses ken Indiano a Gubat, dagiti puersa ti Britaniko ket tiniliwda ti Kanada manipud kadagiti Pranses, ngem ti prankopono a populasion ket nabati a naisina babaen ti politiko manipud kadagiti akin-abagatan a kolonia. No saan a mairaman dagiti Patmeng nga Amerikano (nadayeg a naamammona kas dagiti "Ameriko nga Indian"), a dagitoy ket naipatpatalaw, dagita a sangapulo ket tallo a kolonia ket adda idi ti populasion iti2.6 a riwriw idi 1770, agarup a maysa a pagkatlo iti Britania; gangani maysa iti lima nga Amerikano ket dagiti nangisit a tagabu.[33] Ngen ngem suheto ti Britaniko a panagbuisn, dagiti kolonia nga Amerikano ket awananda ti pannakabagi iti Parlamento iti Gran Britania.
Gobierno ken dagiti politiko[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Estados Unidos ket isu ti kadaanan a sibibiag a pederasion iti lubong. Daytoy ket maysa a batay-linteg a republika ken representatibo a demokrasia, "a ti pangturay ti kaaduan ket timnemplado babaen ti karbengan dagiti minoridad a sinalakniban babaen ti linteg".[34] Ti gobierno ket timtimbengan babaen ti sistema a panagkita ken gantingan nga inpalpalawagan babaen ti Batay-linteg nti Estados unidos, a daytoy ket agserbi a kas ti kangatuan a legado a dokumento iti daytoy a pagilian.[35] Iti Amerikano a pederalista a sistema, dagiti umili ket kadawyan a suheto dagiti tallo nga lessaaad itigobierno, pederal, estado, ken lokal; dagiti rebbeng ti lokal a gobierno ket kadawyan a a biningbingay ti nagbaetan ti kondado ken ti munisipio a gobierno. Iti gangani amina kaso, dagiti ehekutibo ken lehislatibo nga opisial ket mabutosan babaen ti maysa nga adadu ngem maysa a panagbutos dagiti umili babaen dagiti distrito. Awan ti maibagay a pannakabagi itilessad a pederal, ken wan unay kadagiti nababbaba a lessaad.
Ti pederal a gobierno ket buklen dagiti tallo a sangsanga:
- Lehislatibo: Ti dua a kamara a Kongreso, a buklen ti Senado ken ti Kamara dagiti Pannakabagi, nga agaramid kadagiti pederal a linteg, agdeklara tigubat, agpasingked kadagiti tulag, adda ti bileg iti supot, ken adda ti bileg iti panagidarum, a babaen daytoy ket makaikkat kadagiti agtugtugaw a kameng iti gobierno.
- Ehekutibo: Ti presidente ket isu ti agbilbilin a daulo iti milisia, mabalin nga agbeto lehislatibo a bilbilin sakbay nga agbalinda a linteg, ken mangidutok kadagiti kameng iti Gabinete (suheto ti panagpasingked ti Senado) kendagiti nadumaduma pay nga opisial, nga agtaripato ken mangipatungpal kadagiti pederal a linteg ken annuroten.
- Ukom: Ti Kangatuan a Korte ken dagiti nababbaba a korte ti pederal, a dagiti huesna ket ket naidutokan babaen ti presidente a pasingkedan ti Senado, ket ibuksilanna dagiti linteg ken ibaliktadna dagiti mabirukanna a a saan naibatay ti batay-linteg.
Ti Kamara dagiti Pannakabagi ket addaanda kadagiti 435 nga agbutbutos a kamkamemng, ti tunggal maysa ket agreprepresenta ti maysa a kongresional a distrito para iti dua a tawen a panagturay. Dagiti tugaw ti kamara ket dagiti panakabingay kadagiti estado babaen ti populasion iti tunggal sangapulo a tawen. A kas ti 2000 a senso, pito kadagiti estado ket addaanda ti kabassitan a maysa a panankabagi, bayat a ti California, ti kaaduan ti populasion nga estado, ket addan ti limapulo ket tallo. Ti Senado ket addaan dagiti 100 a kameng nga titunggal maysa nga estado ket addaan ti dua a senador, a nabutosan iti sapasap iti innem a tawen a panagturay; maysa apgkatlo kadagiti tugaw ti Senado ket agbalin a mabutosan iti tunggal maysa a sabali a tawen. Ti presidente ket agserbi ti uppat a tawen a panagturay ken saa amabalin a mabutosan iti adadu ngen dua. Ti presidente ket saan a mabutosan ti dagus a panagbutos, ngem babaaen ti saan a dagus elektoral a kolehio a sistema a dagiti mangikeddeng a butos ket mabingbingay kadagiti estado ken ti Distrito iti Columbia. Ti Kangatuan a Korte, nga indauloan babaen ti Pangulo a Hustisia iti Estados Unidos, ket addaan ti siam a kameng, nga asserbi iti amin a panawen ti panagbiagda.
Ekonomia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti kadakkelan a siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Addaan ti kangrunaan a siudsiudad iti Estados Unidos, mainayon ti tallo nga kadakkelan ti pagiian ken lubong: Ciudad ti New York, Los Angeles, ken Chicago. Babaen ket lamisaan dagiti duapulo nga kadakkelan a siudad iti Estados Unidos, maibatay iti 2004 nga senso:
Kataoan[urnosen | urnosen ti taudan]
Puli[urnosen | urnosen ti taudan]
Relehion[urnosen | urnosen ti taudan]
Mapattapatta nga 85 porsiento dagiti Amerikano ket maibilang a Kristiano iti nadumaduma nga klase. Ti mabatbati nga kinse porsiento ket aggapu kadagiti Kinahudio, Islam, Budismo, ken kadagiti awan relihionna.
Kuna ti 2004 nga Gallup poll, kas 44 porsiento dagiti Amerikano ket minagsimba uray maminsan laeng iti lawas. Daytoy ket kadkadaywan kadagiti agnaed ti makuna nga "bible belt" iti umabagatan ken agpatengnga nga es-estado iti E.U.A. Dagiti Baptista ket kadakkelan nga grupo idiay abagatan, santo dagiti Metodista. Dagiti Romano Katoliko ket kaaduan idiay amianan-daya.
Pinagilaksid ti Relihion dagiti Nataengan nga Tattao iti Estados Unidos: 1990 ken 2001 [1]
Amin nga porsiento ket nai-adjust kadagiti tattao nga saan manginagan iti relihionna, manipud 2.3% idi 1990 ket 5.4% idi 2001
Pagsasao[urnosen | urnosen ti taudan]
Awan ti ofisial a pagsasao iti Estados Unidos nga ikalintegan ti gobierno a pederal. Maipagarup laeng nga Ingles wenno Inggles ti Amerika ti umuna wenno agmaymaysa nga lengguahe ti kaaduan nga katatao iti pagilian. Isu ti maar-aramat a pagsasao ti gobierno, korte, eskuelaan, media, ken dadduma pay.
Duapulo ket pito (27) nga estado ket nagpataud iti Inggles kas ofisial a lengguaheda, ngem tallo kaniada ti naginagan iti maikadua nga opisial nga pagsasaoda — Hawaii, Louisiana, ken Baro a Mexico, masurot ti Hawayano, Pranses, ken Espaniol ti napili.
Ti Espaniol ket kadakkelan a minoria a pagsasao, aggapu gamin kadagiti minagbaniaga iti Latino nga Amerika ken iti pakasaritaan a dakkel a paset ti Amerika idi, kas agpaabagatan ken agpalaud, ta isuda idi ket bagi ti Méhiko (a nagbagi ti Espania). Sa maysa pay, Espaniol iti umuna nga pagsasao ti Puerto Rico, teritorio ti Estados Unidos.
Ti kangrunaan a pagsasao nga insenial ket Senial a Pagsasao ti Estados Unidos (ASL).
Manipud idi 2004, adda ag-336 nga lengguahe iti Estados Unidos, 176 kaniada ket patneng nga pagsasao iti Amerika, diay pagsasao dagiti Patneng nga Amerikano.
Edukasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Kultura[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "U.S. POPClock Projection". U.S. Census Bureau. Ma-automatiko a mapabaro ti karkulo.
- ^ a b c d "Estados Unidos". Internasional a Pondo ti Paguartaan. Naala idi 2011-10-09.
- ^ "Nagbanagan ti Panagrangrang-ay 2011". Dagiti Nagkaykaysa a Pagilian. 2011. Naala idi 5 Nobiembre 2011.
- ^ Adams, J. Q., ken Pearlie Strother-Adams (2001). Dealing with Diversity. Chicago: Kendall/Hunt. ISBN 0-7872-8145-X.
- ^ Dull, Jonathan R. (2003). "Diplomasia iti Rebolusion, aginggana ti 1783", p. 352, chap. iti Ti Kadua ti Amerikano a Rebolusion, ed. Jack P. Greene and J. R. Pole. Maiden, Mass.: Blackwell, pp. 352–361. ISBN 1-4051-1674-9.
- ^ Maddison, Angus (2006). "Pakasaritaan dagiti Estadistika para iti Ekonomia ti Lubong". The Groningen Growth and Development Centre, Economics Department of the University of Groningen. Naala idi 2008-11-06.
- ^ Cohen, Eliot A. (Hulio/Agosto 2004). "History and the Hyperpower". Foreign Affairs. Naala idi 2006-07-14. "Bariweswes ti Pagilian: Estados Unidos iti Amerika". BBC News. 2008-04-22. Naala idi 2008-05-18.
- ^ "Dagiti kartograpo ket inkabilda ti 'Amerika' iti Mapa idi napalabas a 500 a tawtawen". USA Today. 2007-04-24. Naala idi 2008-11-30.
- ^ "Ti Dokumento ti Linteg ti Wayawaya". Nailian nga Arkibo. Naala idi 2007-06-20.
- ^ McClure, James (2008-06-12). "Pangyuna: Ti Suppiat nga 'Umuna a Kapitolio'". YDR.com. Naala idi 2010-07-26.
- ^ Wilson, Kenneth G. (1993). Ti Columbia a Pagsurotan ti Amerikano nga Inggles. New York: Unibersidad ti Columbia a Pagmalditan, pp. 27–28. ISBN 0-231-06989-8.
- ^ Zimmer, Benjamin (Nobiembre 24, 2005). Unibersidad ti Pennsylvania—Listaan ti Pagsasao http://itre.cis.upenn.edu/~myl/languagelog/archives/002663.html. Naala idi Pebrero 22, 2008. Ti testo ti "titleTi Biag Kadagitoy, Uh, Daytoy Estado sUnidos " ket di naikaskaso (tulong); Awan wenno awan linaon ti
|title=(tulong)
- ^ Lubowski, Ruben; Vesterby, Marlow; Bucholtz, Shawn (Hulio 21, 2006). "AREI a Kapitulo 1.1: Panagusar ti Daga". Serbisio ti Panagsukisok ti Ekonomia. Naala idi Marso 9, 2009.
- ^ "Estados Unidos". Encyclopædia Britannica. Naala idi Marso 25, 2008 (ti kalawa ket naited ti kuadrado milia).
- ^ "Populasion babaen ti sekso, Gatad ti Panagdakkel ti Populasion, Kalawa ti Rabaw ken Densidad". Demographic Yearbook 2005. Dibision dagiti Estadistika ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. Naala idi Marso 25, 2008 (ti kalawa ket naited ti kuadrado kilometro).
- ^ "Estados Unidos". The World Factbook. CIA. Septiembre 30, 2009. Naala idi Enero 5, 2010 (ti kalawa ket naited ti kuadrado kilometro).
- ^ "World Factbook: Tabla a Pagiparisan ti Kalawa ti Pagilian". Yahoo Edukasion. Naala idi Pebrero 28, 2007.
- ^ O'Hanlon, Larry. "Nalatak a Bulkan: Ania ti adda ti sirok ti Yellowstone?". Discovery Channel. Naidulin manipud ti kasisigud idi 2012-05-25. Naala idi Hunio 13, 2007.
- ^ Perkins, Sid (Mayo 11, 2002). "Bettang ti alipugpug, USA". Siensia a Damdamag. Naidulin manipud ti kasisigud idi Hulio 1, 2007. Naala idi Septiembre 20, 2006.
- ^ Morin, Nancy. "Dagiti vascular a Mulmula iti Estados Unidos". Mulmula. Serbiso ti Nailian a Biolohiko. Naala idi Okrubrer 27, 2008.
- ^ "Sangalubongan a Kamudingan dagiti Napilia Patneng a Mula ken Sebbangan ti Ayup iti Estados Unidos". Grupo ti SDI. Pebrero 9, 2001. Naala idi Enero 20, 2009.
- ^ "Dagiti Bilang ti Insekto (Dagiti Sebbangan ken Agmaymaysa)". Instituto ti Smithsonia. Naala idi Enero 20, 2009.
- ^ "Ti Nailaian a Serbisio ti Parke ket Nagirangarang ti Panakainayon ti Dua a Baro a Unit" (Press release). Nailian aSerbisio ti Parke. Pebrero 28, 2006. Naala idi Hunio 13, 2006.
- ^ a b "Pederal a Daga ken dagiti Patakder a Panagtagikua". Komite ti Republikano a Panagadal. Mayo 19, 2005. Naala idi Marso 9, 2009.
- ^ Borreca, Richard (Oktubre 18, 1999). "'Ti Pagtungpalan idi ket Demokrasia para iti Amin". Honolulu Star-Bulletin. Naala idi Pebrero 11, 2012.
- ^ Kitaen ti 8 U.S.C. § 1101(a)(36) ken 8 U.S.C. § 1101(a)(38) Pederal a Kodigo ti Estados Unidos, Tignay ti Imigrasion ken IPanakilian. Plantilia:USC
- ^ "Panagbutos ti Presidente idiay Estados Unidos: Maysa a Pangyuna (Panid 7)". Serbiso ti Kongresional a Panagsukisok ti Estados Unidos. Abril 17, 2000. Naala idi Enero 18, 2010.
- ^ Raskin, James B. (2003). Pangsuppiat ti Demokrasia: Ti Kangatuan a Korte Vs. ti Amerikano a Tattao. Londres ken Nueva York: Routledge, pp. 36–38. ISBN 0-415-93439-7.
- ^ "Dagiti Tattao ti Kaamerikaan". Intituto ti Smithsonian, Nailian a l Museo iti Masna a Pakasaritaan. Hunio 2004. Naidulin manipud ti kasisigud idi Nobiembre 28, 2007. Naala idi Hunio 19, 2007.
- ^ Meltzer, D.J. (1992). "Kasano a Pinasakit ni Columbus ti Baro a Lubong: No Apay a dagiti Patneng nga Amerikano ket Madanarda kadagiti Sakit nga insangpet dagiti Europeano a Nagtalinaed?". Baro a Sientista: 38.
- ^ Butler, James Davie (Oktubre 1896). "Dagiti Britaniko a Naibalbalud ket Naipan kadagiti Amerikano a Kolonia ti Britania". Panagrepaso ti Amerikano a Pakasaritaan 2. Instituto ti Smithsonia, Nailian a Museo iti Masna a Pakasaritaan.
- ^ Russell, David Lee (2005). Ti Amerikano a Rebolusion kadagidiay Akin-abagatan a Kolonia. Jefferson, N.C., ken Londres: McFarland, p. 12. ISBN 0-7864-0783-2.
- ^ Blackburn, Robin (1998). Ti Panagaramid ti Baro a Lubong ti Panagtagabu: Manipud ti Barok aginggana ti Moderno, 1492–1800. Londre ken Nueva York: Verso, p. 460. ISBN 1-85984-195-3.
- ^ Scheb, John M., ken John M. Scheb II (2002). Pangyuna ti Amerikano a Sistema ti Legado. Florence, KY: Delmar, p. 6. ISBN 0-7668-2759-3.
- ^ Killian, Johnny H. "Batay-linteg iti Estados Unidos". Ti Opisina iti Sekretario iti Senado. Ti Opisina iti Sekretario iti Senado. Naala idi Pebrero 11, 2012.
Dagiti silpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Estados Unidos idiay Wikimedia Commons
- Opisial a Web Portal ti Gobierno ti Estados Unidos Pangirugian a mapan kadagiti sitio ti gobierno
- Kamara Opisial a sitio ti Kamara dagiti Pannakabagi ti Estados Unidos
- Senado Opisial a sitio ti Senado ti Estados Unidos
- White House Opisial a sitio ti Presidente ti Estados Unidos


c: text/html

text:
(UPDATE) BAGUIO CITY -- Saan a nagparang ni Baguio Congressman Nicasio Aliping Jr. iti Technical Conference ti Provincial Environment and Natural Resources Office tapno mangted iti ebidensia kontra iti kaso nga adminstratibo nga indatag ti DENR
Mainaig pay laeng daytoy iti panaglabsing ti opisial iti Presidential Decree 705 wenno Forestry Reform Code of the Philippines iti napasamak a massive tree cutting idiay Mt. Sto. Tomas, Benguet.
Maibasar iti kaso nga indatag ti DENR, linabsing ti kongresista, ken dagiti tallo a kontratista ti Sec. 77 ken Sec. 78 ti PD 705 gapu iti panagpukanda iti nasurok pito gasut a puon ti kayo iti nasao a bantay a maysa kadagiti mabigbigbig a national forest
Malaksid iti pannakadadael ti nasao a bantay, nangitunda pay daytoy iti pannakadadael ti sumagmamano a water dams ti Baguio Water District a pagtataudan ti danum iti sumagmamano a barangay iti munisipio ti Tuba, Benguet
Immuna metten a nagreklamo dagiti sumagmamano a residente iti nasao a munisipio gapu iti panagsakit ti tianda ken panagsagabada iti panagibleng nga intunda ti narugit a danum
Gapu iti daytoy, madandanagan ita ti DENR iti posible a panagreggaay ti daga iti nasao a bantay.
Malaksid iti kongresista, karaman a naidatagan iti kaso dagiti kontratista ti Goldrich Construction and Trading a ni William Go, R.U. Aquino Construction and Dev't Corp. ni Romeo Aquino ken ti BLC Construction and Aggreagtes ni Bernard Capuyan.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gunglo ti Nagkaykaysa a Pagpagilian para iti Edukasion, Siensia ken Kultura
Ti Gunglo ti Nagkaykaysa a Pagpagilian para iti Edukasion, Siensia ken Kultura wenno nalatlatak a naamammuan iti pangyababaan iti Inggles iti UNESCO (Ingles: United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization, Pranses: L'Organisation des Nations unies pour l’éducation, la science et la culture; /juːˈnɛskoʊ/) ket maysa a naipangpangruna nga ahensia iti Nagkaykaysa a Pagpagilian (UN). Ti rebbengna ket ti agkontribusion iti kappia ken katalinaay babaen ti panangiyaddang ti sangalubongan a pagtitinnulongan babaen ti edukasion, siensia, ken kultura tapno mapasayaat ti unibersal a panarespeto ti para iti hustisia, ti alagaden ti linteg, ken dagiti karbengan ti nagtagitaoan a maikuyog dagiti kammasapulan a waya a nairangarang idiay Dokumento ti Linteg ti Nagkaykaya a Pagpagilian.[1] Daytoy ket isu ti timmawid iti Sangalubongan a Komision iti Intelektual a Pagtitinnulongan ti Liga ti Pagpagilian.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Pakasaritaan ti UNESCO". www.unesco.org. Naala idi 23 Abril 2010.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti UNESCO idiay Wikimedia Commons
- UNESCO.org Opisial a website ti UNESCO


text:
VIGAN CITY, Apr 12 (PIA) -- Impaganetget ti maysa a National Artist ti Literatura a nasken a mapreserba ken maital-o dagiti kultura ken kannawidan iti nadumaduma a luglugar iti pagilian “agsipud ta ti kultura isu ti anniniwan ken kararua ti komunidad.”
Daytoy ti waragawag ni Dr. Virgilio Almario, mangidadaulo ti Komisyon ng Wikang Filipino (KWF) ken kameng ti Hunta ti National Commission for Culture and the Arts (NCCA) bayat ti naangay a National Training for Culture Based Governance Seminar a naangay iti kabarbaro a Vigan Convention Center iti Heritage City itay nabiit.
Kinuna ni Almario a nasken unay ti pannakaadal dagiti sabasabali a wagas nga ipatpatungpal ti nadumaduma nga ili ken siudad iti pannakataming ken pannakataripato dagiti maibilang a heritage sites wenno dagiti nainhistoriaan a pasdek pakairamanan dagiti maangay a piesta wenno festival no ania ti apektona iti ekonomia iti lugarda.
Kinuna ti opisial ti NCCA a napateg ti panagtitinnulong iti panagsisinnukat ti ramramit ken sirib a seknan ti kultura iti tunggal luglugar tapno maital-o, mapatalinaed ken lumangto dagitoy a tawid ti napalabas a para kadagiti sumarsaruno a kaputotan.
Kinarit pay ti chairman ti KWF dagiti cultural workers, artists, researchers ken mangisursuro iti History no ania ti nasken a maaramid kadagiti narpuog a duduogan a simbaan a dinayyeg ti ginggined? Ipalubostayo iti pannakabangon ti Torre de Manila a mangtakkub manipud iti lamgit ti monumento ni Rizal iti Luneta? Nasken kadi nga iparit ti pannakailako dagiti maaw-awagan iti stone Houses iti Binan?
Napateg unay a mataming dagititoy nga issue a seknan ti kultura a dakkel ti apektona iti tawid nga imbati ti napalabas a maidaton kadagiti sumarsaruno a henerasion, kinuna pay ti nasiglat a dumadaniw a mangar-aramat iti “alias” a “Rio Alma” kadagiti sinuratna.
Kiniddaw met ni Mayor Eva Medina kadagiti nadumaduma a Local Government Units (LGU’s) iti pagilian a suportaranda koma ti Vigan, ti kakaisuna a Hertage City iti Pilipinas a lumaban para iti salip iti “New Seven Wonder Cities of the World.”
Dayaw ti sibubukel a pagilian, dayaw amin a Filipino daytoy nainlubongan a pammadayaw no mangabak ti Heritage City ti Vigan a ma;pili a maysa kadagiti pito a kabarbaro a pagsidsiddaawan a siudad iti sangalubongan, kinuna ti mayor.
Ti Vigan Heritage Village nga addaan kadagiti nainhistoriaan ken pagsidsiddaawan a “ Balay Kastila” ket naimaldit iti “World heritage Sites” iti UNESCO ken pinadayawan ti World Heritage Centre a kas “Best Prcatice in Heritage Management and Conservation” kadagiti napagpilian a dadduma pay a Heritage City iti sangalubongan..
Ti tallo nga aldaw a Cultural Congress inisponsoran ti NCCA babaen iti Philippine Cultural Education Program a tapno mabukel ken mailista dagiti amin a kultura ken tradision iti nadumaduma a luglugar tapno maisuro kadagiti nadumaduma a pagadalan ken institusion iti pagilian ken ballasiw- taaw. (MCA/BPP/ PIA 1- Ilocos Sur)


text:
Nangruna a Biblioteka ti Tokyo iti Nailian a Biblioteka ti Dieta
Ti Kansai-kan iti Nailian a Biblioteka ti Dieta
Ti Nailian a Biblioteka ti Dieta (国立国会図書館, Kokuritsu Kokkai Toshokan?) ket ti is-isu laeng a nailian a biblioteka idiay Hapon. Daytoy ket nabangon idi 1948 para iti panggep iti panagtulong kadagiti kameng ti Dieta ti Hapon/Nailian a Dieta ti Hapon (国会, Kokkai?) iti panagsukisok kadagiti banag iti publiko nga annuroten. Ti biblioteka ket kapada iti panggep ken sakop iti Biblioteka ti Kongreso iti Estados Unidos.
Nailian a Biblioteka ti Dieta ken buklen dagiti dua a patakder idiay Tokyo ken idiay Kyoto, ken dagiti nadumaduma a sanga dagiti biblioteka iti amin a paset ti Hapon.
Dagiti midia a mainaig ti Nailian a Biblioteka ti Dieta idiay Wikimedia Commons
Nagsasabtan: 35°40′42″N 139°44′39″E / 35.67833°N 139.74417°E / 35.67833; 139.74417


text:
SAN FERNANDO CITY, LA UNION - Arestado iti dua a lallaki kalpasan a naaktuan dagiti otoridad nga agar-aramat ti maipagarop a maipar-parit a droga, iti maysa a balay idiay Baccuit Norte, Bauang, La Union.
Nabigbig dagiti suspek nga isuda Normal Velasco, 43, addaan ti asawa, residente ti Barangay Calumbaya ti nasao nga ili ken Alex Villanueva Jr., 40, addaan ti asawa, residente ti Barangay Baccuit Norte.
Maibasar iti report, adda nangi-report kadagiti otoridad maipapan iti masansan nga aktibidad wenno panag-pot session dagiti suspek iti nasao a balay, a kukua ti managan Helen Alcala.
Nakumpiskar dagiti otoridad iti maysa a blue pouch bag nga addaan ti maysa a heat sealed plastic sachet ti maatap a shabu ken dadduma pay a drug paraphernalia.
Maisag-sagana metten ti maidatag a kaso kontra iti dua a suspek.


text:
Hunio 10
Ti Hunio 10 ket ti maika-161 (maika-162 iti bisiesto a tawen) nga aldaw iti kalendario a Gregoriano, nga addaan pay ti nabati a 204 nga al-aldaw tapno maungpot ti tawen.
Dagiti linaon
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1940 – Maikadua a Sangalubongan a Gubat: Ti Norwega ket simmuko kadagiti puersa ti Alemania.
- 1940 – Maikadua a Sangalubongan a Gubat: Ti Italia key nangrugi ti napaay a panagrautna iti Pransia.
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1915 – Saul Bellow, Kanadiano-Amerikano a nobelista, laureado ti Premio Nobel (pimmusay idi 2005)
- 1922 – Judy Garland, Amerikana nga aktres ken kumakanta (pimmusay idi 1969)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 323 BC – Alehandro ti Natan-ók, ari ti Macedonia (naipasngay idi 356 BC)
- 1949 – Sigrid Undset, Norwego a mannurat, laureado ti Premio Nobel (naipasngay idi 1882)
- 2012 – Dolphy, komediante manipud idiay Pilipinas (naipasngay idi 1928)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Hunio 10 idiay Wikimedia Commons


text:
Ti Arabiko nga abesedario Arabiko: أَبْجَدِيَّة عَرَبِيَّة ’abjadiyyah ‘arabiyyah) wenno Arabiko nga abjad ket isu ti Arabiko a sinuratan a kas naikodigo para iti panagsurat ti Pagsasao nga Arabiko. Daytoy ket naisurat manipud ti kanawan nga agpakanigid, iti estilo a kursibo, ken mangiraman kadagiti 28 a letra. Gaputa dagiti letra ket kadawyan a[1] mangipatakder para kadagiti konsonante, daytoy ket naidasig a kas maysa nga abjad.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Bayat nga adda dagiti panagmarka kadagiti bokal, dagitoy ket saan a kankanayon nga inus-usar. Gapu iti daytoy, daytoy ket agpaypayso a tinawtawagan iti maysa a "saan a puro nga abjad". Kitaen ti Abjad#Dagit isaan a puro nga abjad para iti pakisinnaritaan iti daytoy a nomenklatura.


text:
Hudaismo
Ti Hudaismo (manipud ti Latin Iudaismus, naala manipud ti Griego nga Ioudaïsmos, ken dimtengan a nakaalaan manipud ti Hebreo יהודה, Yehudah, "Huda";[1][2] iti Hebreo: יהדות, Yahadut, dagiti naisangsangayan a pannakailasin ti Hudio nga ethnos)[3] ket isu ti relihion, pilosopia ken ti waya ti biag ti tattao a Hudio.[4] Ti monoteistiko a relihion a nagtaud iti Hebreo a Biblia (tinawtawagan pay ti Tanakh) ken nasuksukimat kadagiti kinaudi a testo a kas ti Talmud, ti Hudaismo ket naipanpanunotan babaen dagiti relihioso a Hudio nga isu ti panangiyebkas ti ti tulagan a pannkaikabagian iti Dios a naibangon iti Annaka ti Israel.[5] Ti Rabaniko a Hudaismo ket agtengtengngel a ti Dios ket nangiparang kadagit lintegna ken bilbilin kennni Moses idiay Bantay Sinai iti porma iti Naisurat ken Naiyebkas a Tora.[6] Iti naipakasaritaan, daytoy a panangibagbaga ket sinuppiat idi babaen dagiti nadumaduma a grupo a kas ti Saduceos ken Helenestiko a Hudaismo ti las-ud ti Makadua a Templo a paset ti panawen; dagiti Karaite ken Sabateos idi las-ud ti nasapa ket kinaudi a mediebal a paset ti panawen;[7] ken dagiti paset dagiti moderno a reporma a tignay. Dagiti liberal a tignay iti moderno a panawen a kas ti Humanistiko a Hudaismo ket mabalin a di teistiko.[8]
Ti Hudaismo ket agtunton kadagiti naipakasaritaan a panagtultuloy a gumay-at ti ad-adu ngem 3,000 a tawtawen. Kadagiti kangrunaan a relihion ti lubong, ti Hudaismo ket naipanpanunotan a kas maysa kadagiti kaduogan a monoteistiko a relihion.[9][10] Dagiti Hebreo / dagiti Israelita ket natawtawagandan kadagiti "Hudio" kadagiti naud-udi a liblibro iti Tanakh a kas ti Libro ni Ester, nga adda dagiti termino ti Hudio a mangsuksukat ti titulo nga "Annak ti Israel".[11] Dagiti testo ti Hudaismo, dagiti tradision ken dagiti pateg a napigsa a nangimpluensia kadagiti kinaudi nga Abrahamika a relion, a mairaman ti Kristianidad, Islam ken ti Baha'i a Pammati.[12][13] Adu kadagiti aspeto ti Hudaismo ket dagus wenno saan a dagus a nakaimpluensia ti sekular a Lumaud nga etika ken sibil a linteg.[14]
Dagiti Hudio ket maysada a etnorelihioso a grupo[15] ken mairaman dagiti naipasngay a Hudio ken dagiti naipagbaliwen iti Hudaismo. Idi 2010, ti Hudio a populasion ti lubong ket nakarkulo idi iti 13.4 a riwriw, wenno agarup a 0.2% iti dagup ti populasion ti lubong. Agarup a 42% kadagiti amin a Hudio ket agtataeng idiay Israel ken agarup a 42% rket agtataeng idiay Estados Unidos ken Kanada, nga adda dagiti kaaduan a nabatbati ket agtataeng idiay Europa.[16] Ti kadakkelan a kadagiti relihioso a tignay ti Hudio ket Ortodokso a Hudaismo (Haredi a Hudaismo ken Moderno nga Ortodokso a Hudaismo), Konserbatibo a Hudaismo ken Reporma a Hudaismo. Ti kangrunaan a taudan a paggiddiatan a baetan dagitoy a grupo ket ti arngianda iti Hudio a linteg.[17] Ti Ortodokso a Hudaismo ket agtartaripatu a ti Tora ken Hudio a linteg ket nainlangitan iti tinaudan, eternal ken di mabaliwan, ken dagitoy ket nasken a nainget a masursurot. Ti Konserbatino ken Reporma aHudaismo ket ad-adu a liberal, a ti Konserbatibo a Hudaismo ket sapasap a mangiragragpat ti maysa nga adadu a "tradisional" a pannakaipatarus kadagiti kammasapulan ti Hudaismo ngem ti Reporma a Hudaismo. Ti kadawyan a puesto ti Reporma ket ti Hudio a linteg ket nasken a mapanirigan a kas maysa nga agsmang kadagiti sapasap nga alagaden Rngem timaysa nga agasmang kadagiti panagiparparit ken dagiti rebbeng a mapalpaliiw ken nasken kadagiti amin a Hudio.[18][19] Iti naipakasaritaan, dagiti naipangpangruna a korte ket nangipatpatungpal kadagiti Hudio a linteg; tatta nga aldaw, adda dagitoy a korte ngem ti panagsanay iti Hudaismo ket kaaduan a boluntario.[20] Ti kinaturay iti telohiko ken dagiti legado a banag ket saan a naibangbangon iti sinoman a tao wenno gunglo, ngem dagiti sagrado a testo ken dagiti rabino ken dagiti eskolar a nangipatpatarus kadagitoy.[21]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti pamay-ay ken dagiti Kategoria: Hudaismo ken Ebanghelio
- ^ AskOxford: Hudaismo
- ^ Shaye J.D. Cohen 1999 Dagiti Rugian ti Kinahudio: Dagiti pagbeddengan, Nadumaduma a kita, Dagiti madudua, Berkeley: Unibersidad ti California a Pamalditan; p. 7
- ^ Jacobs, Louis (2007). "Hudaismo". Iti Fred Skolnik. Encyclopaedia Judaica 11 (2d nga ed.). Farmington Hills, Mich.: Thomson Gale. p. 511. ISBN 978-0-02-865928-2. "Hudaismo, ti relihion, pilosopia, ken waya ti biag dagiti Hudio."
- ^ "Dagiti Rekurso ti Pannakaammo: Hudaismo". Berkley a Sentro para iti Relihion, Kappia, ken dagiti Pannakibiang iti Lubong. Naala idi 2011-11-22.
- ^ "Ania kadi ti maiyebkas a Tora?". Torah.org. Naala idi 2010-08-22.
- ^ "Hudio nga Unibersidad ti Karaite". Kjuonline.com. Naala idi 2010-08-22.
- ^ "Kagimongan para iti Humanistiko a Hudaismo". Shj.org. Naala idi 2010-08-22.
- ^ "Relihion ken Etika - Hudaismo". BBC. Naala idi 2010-08-22.
- ^ Relihion: Dagiti Tallo a Relihion, Maysa a Dios PBS
- ^ Dagit pakikabilan ti pirak: ti maysa apangyuan iti Hudaismo p. 59 babaen ni Stephen M. Wylen, Paulist Press, 2000 [1]
- ^ Heribert Busse (1998). Islam, Hudaismo, ken Kristianidad: Teolihoko ken Naipakasaritaan a Pannkaikapetan. Markus Wiener Publishers. pp. 63–112. ISBN 978-1-55876-144-5.
- ^ Irving M. Zeitlin (2007). Ti Naipakasaritaan a Mahoma. Polity (agipanpablaak). pp. 92–93. ISBN 978-0-7456-3999-4. Ti testo ti "Polity " ket di naikaskaso (tulong)
- ^ Dagiti Parawad ti Hudio iti Sibilisasion: Maysa aKarkulo (libro)
- ^ Kitaen ti, kas pagarigan, Deborah Dash Moore, Dagiti Politika nga Identidad ti Amerikano a Hudio, Unibersidad ti Michigan a Pagmalditan, 2008, p. 303; Ewa Morawska, Saan a Natalged a Prosperidad: Dagiti Adda ti Bassit nga Ili a Hudio iti Industrial nga Amerika, 1890-1940, Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan, 1999. p. 217; Peter Y. Medding, Patpateg, dagiti kinaykayat ken identidad: Dagiti Hudio ken politika iti maysa nga agbalbaliw a lubong, Tomo 11 kadagiti Panagad-adal iti kontemporario a Kinahudio, Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, 1995, p. 64; Ezra Mendelsohn, Tattao ti siudad: Dagiti Hudio ken dagiti urbano a karit, Tomo15 kadagiti Panagad-adal iti kontemporario a Kinahudio, Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, 1999, p. 55; Louis Sandy Maisel, Ira N. Forman, Donald Altschiller, Charles Walker Bassett, Dagiti Hudio ti Amerikano a Politika: dagiti salaysay, Rowman & Littlefield, 2004, p. 158; Seymour Martin Lipset, Amerikano aPannakailaslasin: Ti Dua a Tadem nga Espada, W. W. Norton & Company, 1997, p. 169.
- ^ Hudio a Populasion ti Lubong, 2010. Sergio Della Pergola, Hebreo nga Unibersidad ti Herusalem
- ^ "Dagiti Hudio a Denominasion". ReligionFacts. Naala idi 2010-08-22.
- ^ "Reformo a Hudaismo". ReligionFacts. Naala idi 2010-08-22.
- ^ "Ania kadi ti Reporma a Hudaismo?". Reformjudaism.org. Naala idi 2010-08-22.
- ^ Encyclopædia Britannica. "Britannica Online Encyclopedia: Bet Din". Britannica.com. Naala idi 2010-08-22.
- ^ "Hudaismo 101: Dagiti Rabino, Dagiti Padi ken Dadduma pay a Pamay-an ti Relihion". Jewfaq.org. Naala idi 2010-08-22.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Hudaismo idiay Wikimedia Commons
- Hudaismo 101, ti adu a masalsaludsod nga insurat babaen ti maysa abibliotekario.


text:
Tulong:Panag-urnos
Ti Wikipedia ket maysa a wiki, a ti kayatna a saoen ket ti sinoman ket mabalin a makaurnos iti aniaman a saan a nasalakniban a panid ken dagus a mangpasayaat kadagiti artikulo para kadagiti amin nga agbasbasa. Saanmo a masapul ti agrehistro tapno maaramidmo iti kastoy. Ti sinoman a nakaurnosen ket naam-ammuan a kas dagiti "Wikipedista" ken, uray bassit unay dagiti inurnos, mabalin a makaipasindayag a nakatulongda no ania ita ti Wikipedia. Maidagupto amin dagitoy a panagurnos! Ti Wikipedia ket agus-usar kadagiti dua a pamay-an iti panagurnos: ti baro a VisualEditor (VE), ken ti klasiko a panag-urnos babaen ti wiki a panagsurat (wikitext). Dagiti panangipalawag iti daytoy a panid ket ket mangipanggep iti wikitext a panagurnos (ti kaaduan nga inus-usar a pamay-an). Para kadagiti panangipaammo iti panagusar iti VisualEditor kitaen ti tarabay ti ti agar-aramat iti VisualEditor.
Adda met dagiti panid a nasalakniban babaen ti panag-urnos. Dagitoy a panid ket addaan iti etiketa ti
Kitaen ti taudan imbes a ti maysa nga etiketa ti
Urnosen no agusar iti VisualEditor ken
Urnosen ti Taudan no agus-usar ti wiki a panagsurat. Mabalinmo pay met a saan a dagus nga urnosen dagitoy a panid, babaen ti panangited ti maysa a "kiddaw ti panag-urnos" – ti maysa nga editor nga addaan iti abilidad nga agurnos iti nasalakniban a panid ket sumungbatto iti kiddawmo. Mabalinmo ti mangited iti kiddaw babaen ti panagpindut ti etiketa ti
Kitaen ti taudan iti dayta a panid ken ti panag-usar ti silpo ti "Agkiddaw ti panag-urnos" iti kanawan a baba.
Dagiti linaon
- 1 Panag-urnos
- 2 Wiki a panagsurat
- 3 Adu pay a pakammo iti panag-urnos ti pampanid iti wiki
Panag-urnos[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti panag-urnos kadagiti kaaduan a panid ti Wikipedia ket nalaka met. Pindutem laeng ti etiketa ti "urnosen" iti ngato ti panid ti Wikipedia (wenno iti silpo ti panag-urnos iti paset). Daytoy ket mangipan kenka iti baro a panid nga addaan ti kahon ti testo nga aglaon iti maurnos a testo iti agdama a panid.
Iti daytoy a kahon, mabalinmo ti mangimakinila iti testo a kayatmo nga inayon, nga agusar iti wiki a panagsurat tapno mapormat ti testo ken manginayon kadagiti sabali nga elemento kasla dagiti ladawan ken dagiti tabla. Ti baras ti ramit iti ngato ti kahon ti testo ket makatulong iti panagpormat. Ti nadaras a reperensia iti panagsurat iti wiki ket malukatan babaen ti panagpindut iti 'Tulong' iti daytoy a baras ti ramit.
Saan a mangirugi iti linia a mangrugi ti espasio malaksid no kayatmo ti naipangruna a panagpormat a pataudenna. Dagiti parapo ket mabalin a maisina babaen ti blanko a linia. Ti komunidad ti Wikipedia ket nakapadur-as iti tarabay iti estilo tapno makaaramid a maiparang dagiti artikulo ken kinapudno iti naiyalagad a porma, ken mangipalaka ti panag-usar iti Wikipedia.
No manginayonka ti pakaaammo iti maysa a panid, pangngaasi a mangited kadagiti reperensia, gapu ta dagiti awan reperensiana nga insasao ket suheto iti pannakaikkat.
Pakabuklan ti inurnos (Ipalawagmo bassit dagiti binaliwam)
☐ Daytoy ket bassit a panag-urnos ☑ Bantayan daytoy a panid
Babaen ti panagidulin kadagiti sinuksukatan, umannurotka kadagiti Termino ti Panag-usar, ken umannurotka a saan a mangiwaswas a mangibbet kadagiti kontribusionmo babaen ti CC-BY-SA 3.0 a Lisensia ken ti GFDL.
Umannurotka a ti maysa a silpo wenno URL ket umanayen a pammadayaw babaen ti lisensia ti Creative Commons.
Idulin ti panid Ipakita ti ipadas Ipakita dagiti sinukatan Ukasen
No nalpaskan nga agurnos, mangisuratka koma iti ababa a pakabuklan ti inurnos iti bassit a pagikabilan iti baba ti pagurnosan a kahon. Mabalinmo ti agusar iti takigrapia a mangipalawag kadagiti binaliwam. Tapno makitam nokasano ti langa dagiti inurnosmo, talmegam ti buton ti "Ipakita ti ipadas". Tapno makitam dagiti paggiddiatana nagbaetan ti panid kadagiti inurnosmo ken ti dati a bersion ti panid, talmegam ti buton ti "Ipakita dagiti sinukatan" . No napagustuanka metten iti makitkitam, talmegam ti buton ti "Idulin ti panid". Dagiti binaliwam ket dagusto a makita kadagiti amin nga agar-aramat iti Wikipedia.
Nota: Saan a pirmaan ti linia ti pakabuklan ti inurnos iti ~~~~ pirmam, saan a mabalin dayta idiay.
Tungtungan (pagtungtungan) a pampanid[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagit ipanid ti tungtungan ket addaan iti etiketa ti "baro a paset" tapno makairugi iti baro a paset, ken maipatinayon daytoy iti etiketa ti napno a panag-urnos iti panid. Pirmaam dagiti kontribusionmo iti Tungtungan a panid babaen ti panag-usar kadagiti uppat a tilde (~~~~), a mangpataud iti naganmo nga agar-aramat ken ti oras/petsa.
Dagiti bassit nga inusnos[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti panangikur-it iti kahon ti "Daytoy ket bassit a panag-urnos" mangibaga daytoy a bassit laeng dagiti paggiddiatan nga adda a nagbaetan ti bersion nga inurnosmo ken ti dati a bersion: panagsimpa ti panangiletra, panagpormat ken panagbalbaliw iti panangipakita, panag-urnos kadagiti testo nga awan ti panangibaliw iti linaon, kdpy. Ti bassit nga inurnos ket ti bersion a naipamattian iti editor a saan a makasapul iti panagrepaso ken saanto a suheto iti panagsuppiat. Ti pagpilian ti "bassit nga inurnos" ket maysa kadagiti nadumaduma a pagpilian a mabalin a magun-od laeng dagiti nakarehistro nga agar-aramat. Dagiti editor ket nasken a saanda a makarikna a ti panagmarka iti binaliwan a kas bassit a panag-urnos ket makaited iti panagpabassit ti serbi iti ganetgetda.
Dagiti adu a panag-urnos[urnosen | urnosen ti taudan]
Amin dagiti editor ket maawisda nga agtured, ngem adda met dagiti nadumaduma a banag a maaramid iti agar-aramat tapno masigurado a dagiti adu a panag-urnos ket nasayaat a maaramid. Sakbay a mapan nga agaramid ti adu a panag-urnos, ti agar-aramat ket nasken a mangikeddeng a makitungtung kadagiti maisingasing a masukatan idiay tungtungan ti artikulo/tungtungan ti panid. Iti las-ud ti panag-urnos, no agaramid ti kastoy iti napaut a panawen, ti etiketa ti
{{Maus-usar}} ket makaipabassit ti gapuanan iti suppiat ti panag-urnos. No nalpasen ti panag-urnos, ti panagikabil iti pakabuklan ti inurnos ket makatulongto a mangdokumento kadagiti binaliwan. Dagitoy nga addang ket makatulong iti amin a mangisigurado a dagiti adu a panag-urnos ket nasayaat nga awaten ti komunidad ti Wikipedia.
Ti adu a panag-urnos ket nasken a mairepaso tapno mapasingkedan iti konsenso kadagiti amin a mabanagan nga editor. Isu a ti aniaman a panagbaliw a mangbaliw ti kaibuksilan ti artikulo ket nakaro (saan a bassit), urayno ti inurnos ket maymaysa a balikas .
Awan met dagiti nasken a termino a pakaitunosam no agaramid kadagiti adu a panag-urnos, ngem dagiti maisingasing dita ngato ket nagablinen a dagiti nasayaat a panagsanay. No kayatmo nga aramiden iti bukodmo a waya, ti pagbanagan dagiti inurnosmo a maurnosto manen ket nangatngato.
"Kitaen ti taudan" – nasalakniban a pampanid[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda met dagiti panid a nasalakniban manipud iti panag-urnos. Dagitoy a panid ket addaan iti etiketa ti
Kitaen ti taudan imbes nga iti maysa nga etiketa ti
Urnosen . Mabalinmo pay met a saan a dagus nga urnosen dagitoy a panid, babaen ti panangited iti "kiddaw ti panag-urnos" – ti maysa nga editor nga addaan iti abilidad nga agurnos iti nasalakniban a panid ket mangsungbatto iti kiddawmo. Mabalinmo ti mangited iti kiddaw babaen ti panagpindut iti etiketa ti
Kitaen ti taudan iti dayta a panid ken ti panag-usar iti silpo ti "Agkiddaw ti panag-urnos" iti kanawan a baba.
Pananginayon kadagiti reperensia[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda met ti ramit ti Wikipedia:refToolbar 2.0 a nairaman iti ngato ti pagurnosan a kahon a mangpalaka ti agianayon ken umno a panagpormat kadagiti reperensia. Ti ramit ket mabalin nga agusar ti maymaysa a pirgis iti datos, a kas ti PMID wenno ISBN, tapno mapunno dagit idadduma a salaysay. Nupay kasta, daytoy a ramit ket sagpaminsan laeng a mabalin. Ti nasaysayaat a ramit ket mabirukan ditoy: [1], ngem agdama met a nadadael.
Wiki a panagsurat[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti wiki a panagsurat ket ti pakaammo a saan a maiparang iti nalpasen nga artikulo. Ti wiki a panagsurat ket makita laeng iti paset ti pagurnosan ken mangibaga iti sopwer iti pannakaiparang iti artikulo. Ti batayan a listaan ti wiki a panagsurat ket mabirukan iti nadaras a reperensia.
Adu pay a pakammo iti panag-urnos ti pampanid iti wiki[urnosen | urnosen ti taudan]
Panagrugi[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti annuroten ken dagiti taripnong[urnosen | urnosen ti taudan]
Siguraduem a mangitedka ti pakaammo a maitunos iti naisangayan a panggep iti Wikipedia, wenno ti linaonmo ket mabalin a maikkat. Mabalinmo met a kanayon nga usaren dagiti tungtungan a panid tapno makasaludsodka wenno mangpadas no maawat iti kapanunotam. Pangngasi a dagiti kontribusionmo ket masakopan babaen ti.
Makatulong a pakaammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- MAS/Panag-urnos
- Nadaras a reperensia
- No marigatanka nga agurnos iti atiddog a panid
- No ti artikulo ket nasalakniban iti panag-urnos
- Maipanggep iti pakasaritaan ti panid


text:
Dhaka
Ti Dhaka (Bengali: ঢাকা, pannakabalikas IPA: [ˈɖʱaka]; dati a naipaletra ti Dacca,[4] nagnagan tiJahangirnagar[5] idi las-ud ti Mughal a panawen) ket isu ti kapitolio ti Banglades ken ti kangrunaan a siudad ti Dhaka a Pannakabingbingay. Ti Dhaka ket maysa a megasiudad ken maysa kadagiti kangrunaan a siudad idiay Abagatan nga Asia. Daytoy ket mabirukan idiay igid ti Karayan Buriganga. Ti Kalatakan Dhaka a Lugar ket adda ti populasion ti agarup a 17 a riwriw manipud ti senso idi 2011, a mangaramid daytoy a primiero a siudad ken metropolitan lugar idiay Banglades.[2] Daytoy ket isu ti maika-9 a kadakkelan a siudad iti lubong [6] ken ti pay maika-28 kadagiti kapusekan ti populasion kadagitisiuda iti lubong. Ti Dhaka ket naamammoan a kas ti Siudad dagiti Meskita[7] ken adda dagiti 400,000 a siklo a rickshaw ng agpatpataray kadagiti kasadana ti inaldaw, ti siudad ket naipalplawagan pay a kas ti Kareton a Kapitolio ti Lubong'.[8]
Babaen ti panagturay ti Mughal idi maika-17 a siglo, ti siudad ket naamammoan a kas ti Jahangir Nagar.[5] Daytoy iti probinsial a kapitolio ken ti maysa asentro ti sangalubongan apanaglaklako ti koko. Ti moderno a siuda, nupay kasta, ket nagruna a naparang-ay idi babaen ti Britaniko a turay idi maika-19 a siglo, ken nagbalin nga isu ti maikadua a kadakkelan asiudad idiay Bengal kalpasan ti Calcutta (iti agdama ket ti Kolkata). Kalpasan ti Pannakabingay ti Bengal idi 1905, ti Dhaka ket nagbalin a kapitolio ti baro a probinsia ti Akin-daya a Bengal ken Assam ngem napukawna daytoy a kasasaad a kas maysa aprobinsial a kapitolio kalpasan ti pannakawaswas ti pannakabingay idi 1911. Kalpasan ti pannakabingay ti India idi 1947, ti Dhaka ket nagbalin a ti administratibo a kapitolio ti Daya a Pakistan, ken kalpasan daytoy, idi 1971, ti kapitolio ti nawaya a Banglades. Idi laud dagiti simmarsaruno a paset ti panawen, ti siudad ket nakakita kadagiti sapsapsap riribuk; daytoy ket mairaman kadagiti adu a panagipang-al ti linteg militar, ti panakairangarang ti panagwayawayas ti Banglades, panagparukma ti milisia, dagit panakadadael idi las-ud ti gubat, ken dagiti masna a didigra.
Ti moderno a Dhaka ket isu ti sentro ti politikal, kulturall ken ekonomiko a biag idiay Banglades.[9] Urayno ti bukodna nga urbano nga inprastruktura ket isu ti karang-ayan iti pagilian, ti Dhaka ketagsagsabagaba manipud kadagti urbano a parikut a kas ti karugitan ken kaadu unay ti populasion. Kadagit kinaudi a dekada, ti Dhaka ket nakakita ti pannakabaro ti pagluganan, pannakisinnarita ken dagiti publuko nga obra. Ti siudad ket makaawawis kadagiti ganganaet nga agpupuonan ken dagiti adadu a tomo ti komersio ken panaglaklako. Daytoy ket makasansanay pay kadagiti adu nga iyuumay ti tattao manipud ti amin a paset ti pagilian, daytoy ket naireporta a nakaaramid ti Dhaka ti kapardasan a dumakdakkel a siudad iti lubong.[10]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dhaka, Banglades a Mapa". National Geographic Channel. Naala idi 2009-09-06.
- ^ a b "Statistical Pocket Book, 2008" (PDF). Opisina ti Estadistika ti Banglades. Naala idi 2009-08-15.
- ^ The Daily Star Web Edition Vol. 5 Num 234. Thedailystar.net (2005-01-19). Naala idi 2010-12-18.
- ^ "PAKISTAN: Dacca, Siudad ti Natay". Time. Mayo 3, 1971. Naala idi 15 Nobiembre 2011.
- ^ a b "Maipanggep ti Dhaka". btd. Naala idi 15 Nobiembre 2011.
- ^ Banko ti Lubong (Hulio 30, 2010). Estratehia a Panagtulong ti Pagilian para iti Republika ti Tattao ti Banglades par aiti Paset ti Panawen ti FY11-14, panid 4.
- ^ "amin a maipanggep ti siudadmi". Dhaka City. Naala idi 2010-05-08.
- ^ Lawson, Alastair (2002-10-05). "Dhaka's beleaguered rickshaw wallahs". BBC News. Naala idi 2009-09-19.
- ^ "Pakaammuan ti Presio dagiti Kammasapulan a Tagilako" (php) (iti Bengali). Nailian a Portal ti SApot a Pagsaadan, Gobierno ti Banglades. Naala idi 2009-02-27.
- ^ "Peggad idiay Dhaka, ti kapardasan adumakdakkel a siudad iti lubong". BBC News. 2010-07-07.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Sharuf Uddin Ahmed, ed. (1991). Dhaka -napalabas agdama masakbayan. Ti Asiatiko a Kagimongan, Dhaka. ISBN 984-512-335-x.
- Karim, Abdul (1992). Pakasaritaan ti Bengal, Mughal a Paset ti Panawen (I). Rajshahi.
- Pryer, Jane (2003). Kinapanglaw ken Pnakadanar kadagidiay Purok ti Napanglaw ti Dhaka : Ti Urbano Panagadal ti Matgedan. Ashgate Publishing. ISBN 0-7546-1864-1. OCLC 123337526 OCLC 243482310 OCLC 50334244 OCLC 50939515.
- Rabbani, Golam (1997). Dhaka, manipud idiay ruar a puesto ti Mughal aginggana ti metropolis. Unibersidad a Pagmalditan, Dhaka. ISBN 984-05-1374-5.
- Sarkar, Sir Jadunath (1948). Pakasaritaan ti Bengal (II). Dhaka.
- Taifoor, S.M. (1956). Panagtaldiap ti Daan a Dacca. Dhaka.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Dhaka idiay Wikimedia Commons


text:
Ti ISO 3166 ket pagalagadan nga inpablaak babaen ti Gunglo ti Sangalubongan para iti Panagalagad (ISO). Daytoy ket mangipalawag kadagiti kodigo para kadagiti nagan ti pagpagilian, dagiti agkamkammatalek a teritorio, naipangruna a luglugar iti interesado iti heograpia, ken dagiti kangrunaan a pannakabingbingay (a kas dagiti probinsia wenno dagiti estado). Ti opisial a nagan ti pagalagadan ketl Kodkodigo para iti representasion ti nagnagan ti pagpagilian ken dagiti subdibisionda.
Dagiti pasetUrnosen
Daytoy ket buklen dagiti tallo a paset:[1]
- ISO 3166-1, Kodkodigo para iti representasion ti nagnagan ti pagpagilian ken dagiti subdibisionda – Paset 1: Kodkodigo ti pagilian, mangipalawag kadagiti kodigo para iti nagnagan ti pagpagilian, dagiti agkamkammatalek a teritorio, ken naipangruna a luglugar iti interesado iti heograpia. Daytoy ket mangipalawag kadagiti tallo nga agasmang dagiti kodigo ti pagilian:
- ISO 3166-1 alpha-2 – dagiti dua a letra a kodigo ti pagilian ken isu ti kaaduan a maus-usar kadagiti tallo, ken kaaduan a maus-usar para iti kodigo ti kangatuan nga agpang ti dominio ti pagilian ti Internet (nga adda dagiti bassit a di mairaman).
- ISO 3166-1 alpha-3 – dagiti tallo a letra a kodigo ti pagilian a mangpalubos ti nasaysayaat a bisual a pannakakkita ti paggddiatan dagiti kodigo ti pagilian ngem dagiti kodigo ti alpha-2.
- ISO 3166-1 numeric – dagiti tallo a numero a kodigo a kapada dagiti naparang-ay ken tinartaripato babaen ti Dibision ti Estadistika ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, nga ddaan ti nasaysayaat a nawaya nga eskritu (panagsurat a sistema), ken isunga naserserbi iti tattao wenno dagiti sistema nga agus-usar kadagiti saan nga eskritu ti Latin.
- ISO 3166-2, Kodkodigo para iti representasion ti nagnagan ti pagpagilian ken dagiti subdibisionda – Paset 2: Kodigo ti subdibision ti pagilian, mangipalawag kadagiti kodigo para iti nagnagan dagiti nangruna a pannakabingbingay (a kas dagiti probinsia wenno dagiti estado) iti amin a pagpagilian a naikodigo iti 3166-1.
- ISO 3166-3, Kodkodigo para iti representasion ti nagnagan ti pagpagilian ken dagiti subdibisionda – Paset 3: Kodigo para kadagiti dati a naususar a nagnagan ti pagpagilian, mangipalawag kadagiti kodigo para iti nagnagan ti pagpagilian a naikkaten manipud ti ISO 3166-1 manipud idi immuna a naipablaak idi 1974.
Dagiti edisionUrnosen
Ti immuna nga edision ti ISO 3166 ket naipablaak idi 1974, a nangiraman laeng kadagiti alpabetiko a kodigo ti pagilians. Ti maikadua nga edision, ket naipablaak idi 1981, ken nangirman met kadagiti numeriko a kodigo ti pagilian, ken ti maiaktlo ken maikapat nga edision ket naipablaak idi 1988 ken idi 1993. Ti maikalima nga edision, ket naipablaak idi baetan ti 1997 ken idi 1999, naipadakkel idi daytoy kadagiti tallo a paset tapno mairaman dagiti kodigo para kadagiti subdibision ken dagiti dati a pagilian.[2]
Mangtaripato nga Ahensia ti ISO 3166Urnosen
Ti pagalagadan ti ISO 3166 ket tinartaripato babaen ti Mangtaripato nga Ahensia ti ISO 3166 (ISO 3166/MA), a mabirukan idiay sentral nga opisina ti ISO idiay Hinebra, Suisa. Kasisigud idi a mabirukan daytoy idiay Deutsches Institut für Normung (DIN) idiay Berlin, Alemania. Dagiti kangrunaan nga obrana ket:[3]
- Ti aginayon ken mangikkat kadagiti nagan ti pagilian (nagnagan ti subdibision ti pagilian) ken ti mangikeddeng kadagiti elemento ti kodigo kaniada;
- Ti mangipablaak kadagiti listaan ti nagngan ti pagilian (nagnagan ti subdibision ti pagilian) ken dagiti elemento ti kodigo;
- Ti mangtaripato ti listaan ti reperensia kadagiti amin a nga elemento ti kodigo ti pagilian ken elemento ti kodigo ti subdibision ken dagiti panawen a pannakausarda;
- Ti agipablaak ti warnakan a mangirangarang kadagiti panagbalbaliw kadagiti tabla ti kodigo
- Ti mangbalakad kadagiti agar-aramat iti pannakaipakat ti 3166.
KamkamengUrnosen
Adda dagit isangapulo nga eksperto nga addaan ti karbengan ti panagbutos iti ISO 3166/MA.[4] Ti lima ket dagiti representatibo dagiti nailian a gunglo dagiti pagalagadan:
- Association française de normalisation (AFNOR) – Pransia
- American National Standards Institute (ANSI) – Estados Unidos
- British Standards Institution (BSI) – Nagkaykaysa a Pagarian
- Deutsches Institut für Normung (DIN) – Alemania
- [Swedish Standards Institute (SIS) – Suesia
Dagiti sabali a lima ket dagiti representatibo ti nangruna nga ahensia ti Nagkaykaysa a Pagpagilian wenno dagiti sabali nga sangalubongan a gunglo ng aagus-usar ti ISO 3166-1:
- International Atomic Energy Agency (IAEA)
- International Telecommunication Union (ITU)
- Internet Corporation for Assigned Names and Numbers (ICANN)
- United Nations Economic Commission for Europe (UNECE)
- Universal Postal Union (UPU)
Ti ISO 3166/MA ket adu paymet kadagiti mainaig a kamkammeng a saan a makibinglay kadagit panagbutos, a babaen ti kalaingda, ket addaan ti adu nga impluensia kadagiti pamay-an ti panangikeddeng iti mangtaripato nga ahensia.
Kitaen payUrnosen
Dagiti nota ken dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ "Ania kadi ti ISO 3166?". Gunglo ti Sangalubongan para iti Panagalagad (ISO).
- ^ "Panagrang-ay ti ISO 3166". ISO.
- ^ "Dagiti obra ti ISO 3166/MA". ISO.
- ^ "Kamkameng ti ISO 3166/MA". ISO.
Dagiti silpo ti ruarUrnosen
- Mangtaripato nga Ahensia ti ISO 3166, Gunglo ti Sangalubongan para iti Panagalagad (ISO)


text:
Polonia
Ti Polonia i/ˈpoʊlənd/ (Polako: Polska), opisial a ti Republika iti Polonia (Polako: Rzeczpospolita Polska; Kasubio: Pòlskô Repùblika; Silesia: Polsko Republika), ket maysa a pagilian idiay Tengnga a Europa, nabeddengan daytoy babaen ti Alemania iti laud; ti Republika a Tseka ken Slovakia iti abagatan; Ukrania, Belarus ken Lituania iti daya; ken ti Baybay Baltik ken Kaliningrad Oblast, maysa a Ruso nga exclave, iti amaianan. Ti dagup a kalawa ti Polonia ket 312,679 kuadrado kilometro (120,726 sq mi), a makaaramid daytoy ti maika-70 a kadakkelan a pagilian iti lubong ken ti maika-9 a kadakkelan idiay Europa. Ti Polonia ket adda ti population ti sumurok a 38 a riwriw a tattao, a makaaramid daytoy ti maika-34 a kaaduan ti populasion a pagilian iti lubong ken ti maiakanem a kaaduan ti populasion a kameng iti Kappon ti Europa, nga isu daytoy ti kaaduan ti populasion a kameng ti kalpasan ti komunista. Ti Polonia ket maysa a unitario nga estado a binuklan dagiti 16 a voivodeship. Ti Poland ket kameng iti Kappon ti Europa, NATO, ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, ti Organisasion ti Komersio ti Lubong, ti Organisasion para iti Ekonomia a Pagtitinnulongan ken Panagrangrang-ay (OECD), Europeano nga Ekonomiko a Lugar, Ahensia ti Internasional nga Enerhia, Konsilo iti Europa, Organisasion para iti Salaknib ken Pagtitinnulongan iti Europa, Ahensia ti Internasional ti Atomic nga Enerhia, G6, Konsilo dagiti Estado ti Baybay Baltik, Visegrád a Grupo, Weimar a Trianggulo ken Schengen a Tulagan.
Ti panakabangon ti Polako nga estado ket nainaganan iti panaka-ampon iti Kristianidad babaen ti nangutray a ni Mieszko I idi 966,[2] iti teritoria a kapadpada iti tatta nga aldaw a Polonia. Ti Pagarian iti Polonia ket naporma idi 1025, ken idi 1569 a nagpapigsa ti atiddog a kumaduaan iti Nlataka Dukado iti Lituania babaen ti panagpirma ti Kappon iti Lublin, a nagbukel ti Polako–Lituano a Mankomunidad. Ti Commonwealth ceased to exist in 1795 as the Polish lands were partitioned among the Kingdom of Prussia, the Russian Empire, and Austria. Polonia ket nakala manen ti panakawayawayasna a kas ti Maikadua a Polako a Republika idi 1918. Kalpasan ti dua a dekada, idi Septiembre 1939, ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat ket nagrugi ti panagraut ti Polonia babaen ti Nasi nga Alemania ken ti Kappon ti Sobiet . Sumurok nga innem a riwriw a Polako nga umili ti natay iti dayta a gubat. Ti Polonia ket nagungar kalpasan kadagiti napalas a tawen iti uneg ti Sobiet a panaka-impluensia a kas ti Republika dagiti Tattao aginggana idi 1989. Idi panawen ti Rebulosion iti 1989, ti 45 a kaatiddog ti komunismo a panagturay ket naruppuog ken ti demokratiko a panagturay ket nabagon. Daytoy ket nakaited ti pundasion ti moderno a Polonia, naamammoan babaen ti batay-linteg a kas ti "Mikatlo a Polako a Republika".
Nupay ti adu a panakadadael ti pagialn a napadasan iti maikadua a Sangalubongan a Gubat, ti Polonia ket napakabaelan a nagpreserba kadagiti adu a bukodna a kultura a kabaknangan. Adda dagiti 14 nga agdama a tinawtawid a pagsaadan a naisuratan idiay listaan ti UNESCO a Tinawtawid ti Lubong idiay Polonia.[3]
Manipud idi gibus ti panawen ti komunista, ti Polonia ket nakagun-od ti "nangato unay" a ranggo ti banag iti panagrangrang-ay ti nagtagitaoan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Główny Urząd Statystyczny. Baza Demografia. Ludność. Stan, ruch naturalny i wędrówki ludności w I kwartale 2014 r., stan na 31.03.2014. [1]
- ^ Lukowski, Jerzy; Zawaszki, Hubert (2001). Ti Ababa a Pakasaritaan iti Polonia (Umuna nga Edision nga ed.). Dagiti Biblioteka ti Unibersidad iti Stirling - Popular Loan (Q 43.8 LUK): Pagmaldita ti Unibesidad ti Cambridges. p. 3. ISBN 0521559170.
- ^ "Polonia - UNESCO a Sentro ti Tinawtawid ti Lubong". Whc.unesco.org. Naala idi 2012-02-06.


text:
Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao
Nagsasabtan: 7°13′N 124°15′E / 7.217°N 124.250°E
Ti Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao ket maysa a kadagiti rehion iti Pilipinas, a buklen ti 5 a probinsia ken 2 a siudad: Basilan, Lanao del Sur, Maguindanao, Sulu, Tawi-Tawi ken ti Siudad ti Marawi. Nupay paset ti Rehion XII, ti Siudad ti Cotabato ti rehional a sentro ti ARMM.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao (ARMM) (Ingles) naala idi 4 Hunio 2013


text:
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Deskripsion
En-us-Antigua and Barbuda.ogg
Pronunciation of the term in US English
Petsa
19 Hunio 2010
Taudan
Bukod nga obra
Mannurat
EncycloPetey
Panaglisensia: [ urnosen ]
Ni I, , ti agtengtengel ti karbengan ti kopia iti daytoy nga obra, ket agipablaak babaen kadagiti sumaganad a lisensia: EncycloPetey
Maited ti pammalubos ti agkopia, agiwaras ken/wenno mangbaliw iti daytoy a dokumento babaen ti termino iti
, Bersion 1.2 wenno ti aniaman a kinaudi a bersion babaen ti GNU Free Documentation License Free Software Foundation; nga awan dagiti Sabsabali a Paset, awan dagiti Sanguan nga Aklub a Testo, ken dagiti Likudan nga Aklub a Testo. Ti kopia ti lisensia ket nairaman iti paset a natituluan ti .
GNU Free Documentation License
http://www.gnu.org/copyleft/fdl.html GFDL GNU Free Documentation License true true
Mabalinmo ti agpili kadagiti lisensia a kaykayatmo. Pakasaritaan ti papeles
Pinduten iti petsa/oras tapno makita ti papeles a kas naiparang iti dayta a panawen.
Petsa/Oras Bassit a ladawan Dagiti rukod Agar-aramat Komentario
agdama 03:00, 20 Hunio 2010 2.4 s (24 KB) EncycloPetey {{Information |Description=Pronunciation of the term in US English |Source={{Own}} |Date=19 June 2010 |Author= User:EncycloPetey }} Antigua and Barbuda == {{int:license}} == {{self|cc-by-sa-3.0|GFDL|a Panag-usar ti papeles
Awan ti pampanid a nakasilpo iti daytoy a papeles.
Global a panag-usar ti papeles
Dagiti sumaganad a wiki ket agus-usar iti daytoy a papeles:
Panag-usar idiay de.wiktionary.org
Panag-usar idiay fr.wiktionary.org
Panag-usar idiay pl.wiktionary.org
Panag-usar idiay sco.wikipedia.org
Panag-usar idiay simple.wiktionary.org
Panag-usar idiay ta.wiktionary.org
Panag-usar idiay tr.wikipedia.org
Panag-usar idiay yo.wikipedia.org
Daytoy a papeles ket naglaon ti naipatinayon a pakaammo, a mabalin a nainayon manipud ti dihital a kamera wenno skanner a naaramat a pangpartuat wenno pang-digitize itoy.
No ti papeles ket saan a nabalbaliwan manipud iti kasisigud a kasasaad, adda dagiti sumagmamano a salaysay a mabalin a saan a napno a maipakita ti nabaliwan a papeles.


text:
Ti Wikipedia ket maysa nga ensiklopedia nga addaan nawaya a linaon a nakatiponan/pakatiponan dagiti sinurat ken/wenno patarus dagiti agparparawad iti sangalubongan. Maysa a wiki daytoy a sitio a kaipapananna a nawaya a baliwan ti asino man ti ania man nga artikulo ditoy.
Ti Wikipedia ket maysa a pabrikati Wikimedia Foundation, Inc.
Adda iti babaen ti GNU Free Documentation License (GFDL) amin a texto iti Wikipedia, kasta met ti kaaduan kadagiti ladawan wenno imahen ken dadduma pay a linaonna. Agtalinaed ti karbengan ti panagtagikua kadagiti agparparawad kabayatan a paspasingkedan met ti GFDL a nawaya ken libre a maidaya ken maiwaras dagiti linaon.
- Jimmy Wales – Nagpakannabangon, ti Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia.


text:
Madagascar
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Katkategoria:
- Madagascar
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti pagilian ti Taaw Indiano
- Daya nga Aprika
- Dagiti dati a kolonia ti Pransia
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Pranses
- Dagiti isla a pagilian
- Dagiti isla ti Aprika
- Dagiti isla ti Madagascar
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti republika
- Dagiti pisiograpiko a probinsia
- Akin-abagatan nga Aprika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1960
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
La Union
Ti La Union ket maysa a probinsia iti Pilipinas, iti Rehion ti Ilocos (Rehion I) iti Luzon. Masarakan iti amianan-laud a paset ti isla ti Luzon. Ti Siudad ti San Fernando ti kapitolio ti probinsia ken kapitolio ti Rehion I, sentro iti administrasion ken busbos. Kaariping ti La Union dagiti probinsia ti Ilocos Sur iti amianan, Abra iti daya, ken Pangasinan iti abagatan. Iti laudna ket ti Baybay Abagatan a Tsína.
Addaan ti La Union iti 19 nga ili ken 1 a |siudad.
93 porsiento ti populasion ti probinsia ket Ilokano. Kaaduan kadagitoy ket Romano Katoliko. Adda bassit a gimong dagiti Pangasinense iti abagatan, dagiti Igorot iti kabanbantayan, ken dagiti Intsik iti siudad.
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Nabangon ti probinsia ti La Union idi Abril 18, 1854, idi pinagtipon ti Espania dagiti umamianan nga ili ti Pangasinan ken umabagatan nga ili ti Ilocos Sur, isu paggapuananna iti nagan a "La Union".
Nepnep ti kaaduan a tiempo ti La Union, a kapada ti amianan ti Luzon, kas mariknana iti kalgaw ti Nobiembre agingga Abril ken iti panagtutudo ti Mayo agingga Oktubre. Agrikultura, iti talon ken apit ti bagas, tabako, ken bungbunga, ti punganay iti ekonomiana. Iti turismo ket nakabatay iti igid ti baybay a pagaliwaksayan.
Siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Ilocos (Inggles) naala idi 21 Abril 2012


text:
TULONG PARA ITI PAMILIA | PANAGASAWA
No Kasano a Maliklikan ti Makapasakit a Sasao
TI PROBLEMA
Kada agririkayo nga agassawa, agpinnaadukayo iti pammabalaw iti maysa ken maysa. Gagangayen kadakayo dagiti makapasakit a sasao nga uray la “normal” daytan no agtungtongkayo.
No kasta ti mapaspasamak kadakayo, kabaelanyo nga isardeng dayta. Ngem umuna, masapul nga ammuenyo dagiti makagapu ken no apay a pagimbaganyo no agbalbaliwkayo.
DAGITI MAKAGAPU
Dimmakkelan a pamilia. Adu nga assawa a lallaki ken babbai ti napadakkel kadagiti pamilia nga ugalidan ti agsao iti makapasakit. Mabalin a maysa kadakuada wenno agpadada a mangtultulad iti wagas ti panagsasao a nangngegda kadagiti dadakkelda.
Impluensia ti paglinglingayan. Kadagiti komedia iti pelikula ken telebision, nagbalinen a pagkakatawaan ti naalas a panagsasao. Tangay naruamen dagiti agbuybuya, mabalin nga ibilangda payen a nakakatkatawa dagita.
Kultura. Iti dadduma a kagimongan, naturay kano dagiti “pudpudno a lallaki” wenno kasapulan kano nga agbalin a nauyong dagiti babbai tapno dida agparang a kapuy. Kabayatan ti riri, ti agassawa a kasta ti kababalinda mabalin nga ibilangda ti asawada kas kabusor imbes a gayyem, isu a makapasakit ti panagsasaoda imbes a makapabileg.
Aniaman ti makagapu, ti makapasakit a sasao ket mabalin nga agresulta iti panagsina wenno diborsio agraman iti adu a sakit. Kuna pay ketdi ti dadduma a nasaksakit ti sasao ngem iti danog. Kas pagarigan, kuna ti maysa a misis nga agpada a pagsasawan ken dangdangran idi ni misterna: “Narigrigat nga ibturan dagiti pannakainsulto ngem iti pannakakabil. Nasaysayaat koma laengen a danogennak imbes a pagsasawannak.”
Ania ti mabalinmo nga aramiden no nabaybay-anyo nga agassawa a ti makapasakit a sasao ti nangdadael iti relasionyo?
TI MABALINMO NGA ARAMIDEN
Mangipakitaka iti empatia. Ikabilmo ti bagim iti sasaaden ti asawam, ket ikagumaam a tarusan no ania ti mariknana iti panagsasaom. No posible, mangpanunotka iti espesipiko a situasion a nasaktan ti asawam gapu iti naibagam. Dimo pakaseknan ti aktual nga imbagam; ti kangrunaan a panunotem ket no ania ti narikna ti asawam iti naibagam. Adda kadi mapanunotmo a pamay-an a nasaysayaat koma ti panagsasaom imbes a makapasakit? Kuna ti Biblia: “Ti maysa a sungbat, no naalumamay, pagbaw-ingenna ti pungtot, ngem ti sao a makapasakit parnuayenna ti unget.”—Proverbio 15:1.
Paliiwem dagiti agrinrinnaem nga agassawa. No naaringanka iti panagsasao dagiti di nasayaat a pagwadan, kumitaka kadagiti mapagulidanan. Denggem dagiti pagassawaan a nasayaat a tuladen ti panagsasaoda.—Prinsipio ti Biblia: Filipos 3:17.
Pasubliem ti dati a riknayo iti maysa ken maysa. Ti makapasakit a panagsasao ket masansan nga ad-adda a problema ti puso ngem ti ngiwat. Ikagumaam ngarud a panunoten dagiti agkakaimbag ken makaay-ayo a galad ti asawam. Lagipem dagiti aktibidad nga agpada a magusgustuanyo idi. Buyaem dagiti daan a retratoyo. Ania idi ti namagkatawa kenka? Ania dagiti galad a namagsinged kadakayo?—Prinsipio ti Biblia: Lucas 6:45.
Agusarka iti sasao a mangtukoy iti bagim. Imbes a pagsasawam ti asawam, iyebkasmo dagiti pakaseknam babaen iti sasao a mangdeskribir iti nariknam. Kas pagarigan, posible a nasaysayaat ti reaksionna no ibagam, “Mariknak a dinak ikabkabilangan no agplanoka a dinak konkonsultaen” imbes a “Kastaka ngamin—kanayonka nga agplano a dinak konkonsultaen!”—Prinsipio ti Biblia: Colosas 4:6.
Ammuem no kaanoka a sumardeng. No mangrugin a bumara ti saritaanyo, nasaysayaat no itantanyo pay laeng ti agtungtong. Kadawyanna nga awan pagdaksan ti pumanaw no agririkayo, agingga a kalmadokayon a dua.—Prinsipio ti Biblia: Proverbio 17:14.
Ti makapasakit a panagsasao ket masansan nga ad-adda a problema ti puso ngem ti ngiwat


text:
Lawas
Ti dominggo ket naibaw-ing ditoy. Nasken a saan nga iyallilaw iti Domingo.
Ti lawas wenno dominggo ket paset ti panawen a kapada ti pito nga al-aldaw. Daytoy ket ti pagalagadan a paset ti panawen nga inus-usar kadagiti siklo iti panagtrabaho nga al-aldaw ken dagiti aldaw a panaginana iti kaaduan a paset iti lubong.
Ti termino a "lawas" ket sagpaminsan pay a mangibagbaga kadagiti panaset ti panawen a mangbukel ti bassit nga al-aldaw. Kasla kadagiti "lawas" iti nagbaetan ti uppat ken sangapulo nga al-aldaw ket historikal a naus-usaren kadagiti nadumaduma a lugar.[1] Dagiti pagbaetan nga atatiddog ngem 10 nga al-aldaw ket kadawyan a saan a naitermino kadagiti "lawas" gapu ta dagitoy ket as-asidegda iti dua lawas wenno ti bulan ngem ti pito nga aldaw a lawas.
Dagit nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Englisc Rímbóc: Ti Kalendario nga Anglo-Sahon
- Chisholm, Hugh, ed. (1911). "week". Encyclopædia Britannica (Maika-11 nga ed.). Pagmalditan ti Unibersidad ti Cambridge.
- Ti bileg ti pito, The Economist, 20 Disiembre 2001.


text:
Pagsasao nga Oksitano
Ti Oksitano (Pransés: [ɔk.si.tɑ̃]; Oksitano: [utsiˈta]),[5] naamammuan pay a kas lenga d'òc babaen dagiti patneng a mangisasao (Oksitano: [ˈleŋɡɔ ˈðɔ(k)]; Pranses: langue d'oc), ket pamilia ti Pagsasao a Romanse a naisasao idiay akin-abagatan a Pransia, Ginginget ti Oksitano ti Italia, Monaco, ken Val d'Aran ti España : dagiti rehion a masansan a di opisial a makunkuna a kas ti Occitania. Daytoy ket naisasao pay iti lingguistiko nga enclave ti Guardia Piemontese (Calabria, Italia). Ti Oksitano ket kaputotan ti naisasao a Latin a pagsasao ti Romano nga Imperio, ken dagiti pay pagsasao a kas ti Katalan, Pranses, Italiano, Portuges, Rumano ken Espaniol. Daytoy ket opisial apagsasao ti Katalonia (naamammuan iti Aranes idiay Val d'Aran).[6] Ti kaasitgan a kabagian ti Oksitano ket ti Katalan.[7] Manipud idi Septiembre 2010, ti Parlamento ti Katalonia ket inkeddengna a ti Aranes Oksitano ket isu ti opisial a kinaykayat a pagsasao para iti panag-usar idiay Val d'Aran.
Iti pakasaritaan, dagiti termino a Limousin (lemosin), Languedociano (lengadocian), Gascon ken kalpasanna ti Provençal (provençal, provençau wenno prouvençau) ket inus-usaren a kas tradisional a sinonimo para iti napno nga Oksitano; ita nga aldawen, ti “Provençal” ket nagruna laengen a maawatan a kas maysa nga dialekto nga Oksitano nga insasao idiay Provence.[8]
Ti napaut a panagbiag ti Oksitano ket maidudua. Segun ti Nalabbasit a Libro ti Madanar a Sasao ti UNESCO ,[9] uppat kadagiti innem a nangruna a dialekto ti Oksitano (Provençal, Aubernes, Limousin ken Languedociano) ket naikeddeng dagitoy a nakaro a madanar, bayat a dagiti nabatbati a dua (Gascon ken Vivaro-Alpino) ketnaikeddeng a nalagwagdan a madanar.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Fabrice BERNISSAN (2012). "Combien l'occitan compte de locuteurs en 2012 ?", Revue de Linguistique Romane, 76 (12/2011-07/2012), pp. 467-512
- ^ « De fait, le nombre des locuteurs de l’occitan a pu être estimé par l’INED dans un premier temps à 526 000 personnes, puis à 789 000, » ("Iti kinaoudno, ti bilang dagiti agsasao ti Oksitano ket kinarkulo idi babaen ti Instituto ti Demograpia ti Pransia iti 526,000 a tattao, ken 789,000") Philippe Martel, "Qui parle occitan ?" itiLangues et cité n°10, Disiembre 2007.
- ^ Dagit iinsasao tii CLO iti Lingüistica Occitana (online a panagrepaso dagiti Oksitano a lingguistika).
- ^ Congrès permanent de la langue occitane / Congrès permanent de la lenga occitana - Un nouvel organisme de régulation de l’occitan au service des usagers et des locuteurs
- ^ Dagiti rehional a pannakabalikas: occitan = [u(t)siˈtaⁿ, u(t)siˈtɔ, ukʃiˈtɔ].
- ^ A kas naibagbaga iti bukodna a naaprobaran nga Annuroten ti Autonomia. Kitaen ti Artikulo 6.5 iti Parlament-cat.net, testo iti Annuroten ti Katalonia ti 2006 (PDF)
- ^ Smith ken ni Bergin. Old Provençal Primer, p. 9.
- ^ Dalby, Andrew (1998). "Oksitano". Diksionario dagiti Pagsasao (1st nga ed.). Bloomsbury Publishing plc. p. 468. ISBN 0-7475-3117-X. Naala idi 8 Nobiembre 2006.
- ^ Atlas dagiti Pagsasao, UNESCO
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Orbilat.com – Pakabuklan ken gramatika ti Oksitano
- Occitanet.free.fr – alagaden ti pagsasao


text:
Fiji
Ti Fiji i/ˈfiːdʒiː/ (Fijiano: Viti; Fijiano Hindi: फ़िजी), opisial a ti Republika iti Fiji[6] (Fijiano: Matanitu ko Viti; Fijiano Hindi: फ़िजी गणराज्य[7] Fijī Gaṇarājya), ket maysa nga isla a pagilian idiay Melanesia idiay Abagatan a Taaw Pasipiko ti agarup a 1,100 nautika milia (2,000 km; 1,300 mi) nga amianan a daya ti Isla ti Amianan iti New Zealand. Ti kaasitgan a kaarrubana ket ti Vanuatu iti laud, ti Baro a kaledonia iti Pransia iti abagatan a laud, ti Kermadec iti New Zealand iti abagatan a daya, ti Tonga iti daya, ti Pranses a Samoa, a Wallis ken Futuna iti amianan adaya ken ti Tuvalu iti amianan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dr. A. Tschentscher, LL.M. "Paset 4 iti Fiji a Batay-linteg". Servat.unibe.ch. Naala idi 2009-05-03.
- ^ Departamento iti Ekonomia ken Sosial a Panakibiang Populasion a Dibision (2009). Dagiti Prospekto ti Populasion ti Lubong, Tabla A.1 (PDF). 2008 a rebision. Nagkaykaysa a Pagpagilian. Naala idi 2009-03-12.
- ^ a b c d "Fiji". Internasional a Pundo ti Paguartaan. Naala idi 2011-04-21.
- ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan2010". Nagkaykaysa a Pagpagilian. 2010. Naala idi 5 Nobiembre 2010.
- ^ "Timeanddate.com". Timeanddate.com. Naala idi 2010-05-02.
- ^ Idi Pebrero 2011, ti Opisina ti Kangrunaan a Ministro ket nangited ti sarita a ti nagan ti estado ket opisial a nasukatan iti Republika iti Fiji, ken ti nagan a naisurat idiay 1997 a batay-linteg ket kodapisen (ti batay-linteg ket nasuspende manipud idi Abril 2009). Kitaen ti Fijivillage.com (2011-02-03). "Ti Pagilian ket opisial a matawtawaganen a ti Republika iti Fiji". Naala idi 2011-02-04.
- ^ "Kukuras idiay Isla ti Long". wn.com. 2010. Naala idi 2010-09-15.
- Fiji
- Dagiti pagilian idiay Oceania
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Inggles
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Hindustani
- Dagiti isla a pagilian
- Melanesia
- Dagiti mankomunidad a republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1970
- Dagiti dati a kolonia ti Britaniko
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Leksion 17
Kasano a Tultulongandakami Dagiti Manangaywan iti Sirkito?
Masansan a nadakamat da Bernabe ken ni apostol Pablo iti Kristiano a Griego a Kasuratan. Nagserbi dagitoy a lallaki kas agdaldaliasat a manangaywan, a bumisbisita kadagiti nagkauna a kongregasion. Apay? Maseknanda unay iti pagsayaatan dagiti kakabsatda iti naespirituan. Kinuna ni Pablo a kayatna ti ‘agsubli ket sarungkaranna dagiti kakabsat’ tapno kitaenna ti kasasaadda. Sidadaan a magmagna iti ginasut a kilometro tapno patibkerenna ida. (Aramid 15:36) Kasta met laeng dagiti agdaldaliasat a manangaywan kadakami ita.
Patpatibkerendakami. Ti tunggal manangaywan iti sirkito ket bumisbisita iti 20 wenno ad-adu pay a kongregasion. Makalawas nga agyanda iti maysa a kongregasion, mamindua iti kada tawen. Adu ti masursuromi iti kapadasan dagitoy a kakabsat ken kadagiti assawada, no naasawaanda. Ikagkagumaanda nga am-ammuen ti amin, ubbing man wenno nataengan, ken maragragsakanda a mangkuyog kadakami a mangasaba ken mangyadal iti Biblia. Dagitoy a manangaywan kuykuyogenda dagiti panglakayen a mangipastor ken mangpatibker kadakami. Mangipapaayda met kadagiti makaparegta a palawag kadagiti gimong ken asambleami.—Aramid 15:35.
Maseknanda kadakami. Maseknan unay dagiti manangaywan iti sirkito iti naespirituan a kasasaad dagiti kongregasion. Mitmitingenda dagiti panglakayen ken dagiti ministerial nga adipen tapno kitaenda ti nagrang-ayan ti kongregasion. Mangmangtedda met iti balakad kadagiti panglakayen ken ministerial nga adipen no kasanoda nga asikasuen dagiti responsabilidadda. Tultulonganda dagiti payunir nga agballigi iti ministerioda, ken maragsakanda a makiam-ammo kadagiti kabbaro ken makaammo iti panagrang-ayda iti naespirituan. Dagitoy a kakabsat sidadaanda nga agpausar kas ‘katrabahuan a maipaay iti pagimbaganmi.’ (2 Corinto 8:23) Masapul a tuladenmi ti pammati ken debosionda iti Dios.—Hebreo 13:7.
Apay a sumarsarungkar dagiti manangaywan iti sirkito kadagiti kongregasion?
Kasanoka a magunggonaan iti ibibisitada?


text:
Pagsasao a Masedonio
Ti Masedonio (MakeдoHckи jaзиk, makedonski jazik) ket pagsasao nga Abagatn nga Eslabo, a naisasao a kas umuna a pagsasao babaen ti agarup a dua riwriw a tattao, a naipangpangruna idiay Republika ti Macedonia ken ti Masedonio a diaspora, nga addaa dagiti basbasit a bilang nga agsasao kadagiti transnasional a reghion ti Macedonia. Daytoy ket isu ti opisial a pagsasao ti Republika ti Macedonia ken maysa nga opisial a minoridad a pagsasao kadagit paset ti Albania, Romania ken Serbia.
Ti alagaden a Masedonio ken naiyaramat idi a kas opisial a pagsasao iti Sosialista a Republika ti Macedonia idi 1945[7] ken manipud idin daytoy ket napardur-asen a kas ti agrangrang-ay a literario a tradison. Kaaduan ti kodipikasion ket naipormalisado idi las-ud ti isu met laeng a paset ti panawen.[8][9][9]
Dagiti dialekto ti Masedonio ket mangporma ti lugar kadagiti Bulgaro a dialekto; ken isuda met ti mangporma ti dakdakkel a lugar iti Serbo-Kroata babaen kadagiti transisional a dialekto ti Torlak.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti Pagsasao a Masedonio iti Britannica
- ^ Reporta ti Ethnologue para iti Masedonio
- ^ Urayno di ammo ti husto a bilang dagiti agsasao, dagiti bilang a nagbaetan dagiti 2.1 a riwriw (manipud ti Ethnologue) ken 2.5 a riwriw (Topolinjska (1998)) ket saan pay a nadakamat. Ti sapasap nga akademiko a konsenso ket addaan ti agarup a 2 a riwriw nga agsasao iti pagsasao a Masedonio, a mawmawat a "saan a nalaka a maikeddeng dagiti bilang ti agsasao ti Masedonio gapu kadagiti opisial nga annuroten kaarubana nga estado ti balkan ken ti agtultuloy a kasasaad ti emigrasion." Friedman (1985:?).
- ^ Europeano a Dokumento ti Linteg para kadagiti Minoridad a Pagsasao
- ^ Pagsasao a Masedonio, opisial idiay Dužine kenJabuka
- ^ http://www.isria.com/pages/22_June_2011_99.php
- ^ "MИA - MakeдoHcka ИHфopMaTиBHa AreHциja - HA ДEHEШEH ДEH". Mia.com.mk. Naala idi 2010-08-15.
- ^ Studies in contact linguistics, G. Gilbert, Glenn G. Gilbert, Janet M. Fuller, Linda L. Thornburg, Peter Lang, 2006, ISBN 0-8204-7934-9, ISBN 978-0-8204-7934-7,p. 213.
- ^ a b Friedman, V. (1998) "The implementation of standard Macedonian: problems and results" in International Journal of the Sociology of Language, Vol. 131, pp. 31-57
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kramer, Christina (2003), Macedonian: A Course for Beginning and Intermediate Students. (Maika-2 nga nga ed.), Pagmalditan ti Unibersidad ti Wisconsin, ISBN 978-0-299-18804-7
- Documents, Contes et Chansons Slaves de l'Albanie du Sud, Andre Mazon - 1936.
- L'Evangeliaire de Kulakia Un parler Slave du Bas-Vardar, Andre Mazon et Andre Vaillant - 1938.
- Dwie gwary macedońskie (Suhe i Wysoka w Soluńskiem) – Teksty, Mieczysław Małecki - (Polako), 1936.
Dagit isilpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Pagsasao a Masedonio idiay Wikimedia Commons


text:
Mosambike
- Mosambike
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti Bantu a pagilian ken teritorio
- Daya nga Aprika
- Dagiti dati a kolonia ti Portugal
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti Komunidad ti Pagpagilian ti Pagsasao a Portuges
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Portuges
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1975
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Swahili
- Dagiti mankomunidad a republika


text:
Baguio City -- Posible a saaan a panagkikinaawatan ti bingay iti napastrekan ti rason nu apay a pinaltogan ti maysa a lalaki ti kadwana a manibrong ditoy syudad ti Baguio.
Daytoy ti makitkita dagiti otoridad a rason ti nasao nga insidente bayat ti panagtultuloy imbestigasyon dagitoy.
Naamuan nga alasnuebe singko ti rabie idi kalman a napasamak ti nasao a pamaltog iti Hill Top Rd iti ayan ti Livestock Section ti Baguio Public Market.
Nabigbig ti biktima a ni Ben Dasoy Balisongen, addaan iti legal nga edad,nga iti agdama ket adda iti seryoso wenno unconscious a kasaaad iti SLU Hospital bayat a ti suspek ket nabigbig laeng iti berngas a "Bulilit".
Naduktalan dagiti otoridad manipud iti testimonya dagiti nakakita iti insidente a nangngegda ti panagsinungbat ti biktima ken suspek, ket kalpasanna ket nakangegda ti adu kanalbuong ti paltog.
Ditoyen a nakitada ti biktima a nagsagrap ti adu a donor isut gapuna a dagusda nga intaray daytoy iti nasao a pagagasan babaen iti tulong ti Mobile Patrol Unit ti BCPO.
Kabayatanna, narekober dagiti pulis ti inem a kapsula ken tallo a bala ti kalibre 45 iti nakapasamakan ti nasao a pamaltog


text:
Ti telebision (TV) ket ti telekomunikasion a pamay-an para iti panagiwaragawag ken panangawat kadagiti ladawan a mabalin a monokromo (nangisit ken puraw) wenno namarisan, nga adda wenno awan ti maikuyog nga uni. Ti "yelebision" ket mabalin pay a mangibaga ti naisangayan a alikamen a telebison, programa ti telebision, owenno panagiwaragawag ti telebision.
Ti etimolohia ti balikas ket adda ti naglalaok a taudan iti Latin ken Griego, a ti kaibuksilanna ket "adyu a pannakakita": Griego tele (tῆλe), adayo, ken Latin visio, kita (manipud ti video, vis- tapno kitaen, wenno buyaen).
Ti komersial a magun-od manipud idi naladaw a tawtawen ti 1920, ti alikamen a telebision ket nagbalbalinen a masansan iti balbalay, dagiti negosio ken dagii patakder, ken naisangayan a kas pamay-an para iti panangipaskil, ti taudan ti panagpalpaliwa, ken damdamag. Manipud idi tawtawen ti 1950, ti telebision ket isu idin ti pamay-an para iti panagsukog ti publiko a kananakem. Manipud idi tawtawen ti 1970, ti pannakagun-od kadagiti video cassette, dagiti laserdisc, dagiti DVD ken tattan dagiti Blu-ray Disc ket nagresultaan ti alikamen a telebison ket masansanen nga inus-usar para iti panagbuya ti nairekord ken ti pay naiwaragawag a material. Kadagiti kinaudi a tawwn, ti Internet a telebision ket nakakitkitan ti pannakaadu ti telebision a magun-od babaen ti Internet babaen dagiti serbiso a kas ti iPlayer ken Hulu.
Dagiti nagibasaranUrnosen
Dagiti silpo ti ruarUrnosen
Dagiti midia a mainaig ti Telebision idiay Wikimedia Commons


text:
Evangelio ni Maria Magdalena
Ti Evangelio ni Maria Magdalena ket masarakan iti Codex nga Akhmim, maysa a texto a gnostico ti of the apokripa a Baro a Tulag a naala iti Cairo, Ehipto idi 1896. Ngem sa laeng naipablaak daytoy idi 1955, kalpasan a rimmuar ti Biblioteka a Nag Hammadi. Sumagmamano kadagiti texto ti Codex nga Akhmim ti adda met laeng kadagiti texto ti Nag Hammadi, ngem awan ti "Evangelio ni Maria Magdalena." Iti popular a literatura, am-ammo daytoy kas Evangelio ni Maria Magdalena, nupay kasta saan a nadakamat iti texto ti "Magdalena" ket mabalin a ti Maria ket maysa kadagiti innem a Maria a iti Baro a Tulag.
Ti texto ti Evangelio ket kangrunaan a maseknan iti
- mortalidad ken ti nagtaudan ti mortalidad kas bunga ti demi-urge
- iyuuli ni Jesus
- ti iyuuli ti kararua segun iti gnosticismo
Akinruar a silsilpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Evangelio ni Maria
- Evangelio ni Maria: (syncretic a texto, nairaman dagiti Coptico ken nasapsapa a Griego a kopkopia)
- Evangelio ni Maria (sabali pay a texto)


text:
Prepektura ti Gifu
Ti Prepektura ti Gifu (岐阜県 Gifu-ken?) ket maysa a prepektura a mabirukan idiay rehion ti Chūbu iti tengnga iti Hapón.[2] Ti kapitoliona ket ti siudad iti Gifu.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "岐阜県の人口・世帯数人口動態統計調査結果". Prepektura a Sapot a pagsaadan ti Gifu (iti Hapón). Prepektura ti Gifu. Naala idi Septiembre 11, 2011.
- ^ Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Gifu-ken" iti Ensiklopedia ti Hapón, p. 246 idiay Liblibro ti Google; "Chūbu" iti p. 126 idiay Liblibro ti Google
- ^ Nussbaum, "Gifu" iti p. 246 idiay Liblibro ti Google


text: Ni John Adams (Oktubre 30, 1735 (O.S. Oktubre 19, 1735) – Hulio 4, 1826) ket maysa nga Amerikano a Nangipatakder nga Ama, ken ti maikadua a Presidente iti Estados Unidos (1797–1801). Isu ket maysa pay nga abogado, estadista, diplomatiko, politiko a teorista, ken mangiyuna akampeon iti panagwayawayas idi 1776. Isu ket nanipud idiay New England, ni Adams, ket maysa a nadayag nga abogado ken publiko a piguro idiay Boston, nalaing a napaadal ken nagrepresenta kadagiti Panagpalpalawag a kapategan a nagiyaddang ti republikanismo. Isu ket maysa a Pederalista, isu pay ket nagato a makaimpluensia ken maysa kadagiti nagruna a Nangipatakder nga Ama iti Estados Unidos.


text:
Bokmål
Ti Bokmål ([ˈbuːkmɔːl], literal a "dila ti libro") ket maysa nga opisial a naisurat nga alagaden para iti Pagsasao a Norwego, a kakuyogna ti Nynorsk. Ti Bokmål ket isu ti kinaynayat a maisurat nga algaden iti Norwego para kadagiti 85–90%[1] a populason idiay Norwega, ken isu ti alagaden a kadawyan a naisursuro kadagiti ganganaet nga estudiante iti pagsasao a Norwego.
Ti Bokmål ket tinartaripato babaen ti maipanggep ti gobierno a Konseho ti Pagsasao a Norwego. Ti nakonkonserbatibo nga ortograpiko nga alagaden a kadawyan a naamammuan a kas ti Riksmål, ket tinartaripato babaen ti saan a maipanggep ti gobierno a Norwego nga Akademia para iti Pagsasao ken Literatura.
Ti immuna a Bokmål nga ortograpia ket opisial a naampon idi 1907 babaen ti nagan a Riksmål kalpasan ti pannakaidur-asna manipud idi 1879.[2] Dagiti arkitekto iti likudan ti reporma ket ni Marius Nygaard kenni Jacob Jonathan Aars.[3] Daytoy idi ket maysa nga inampon iti naisurat a Danes, nga idi ket kadawyan nga inus-usar manipud idi napalabas a pannakaikapponna iti Dinamarka, iti Dano-Norwego a koiné nga insasao babaen ti Norwego nga urbano a babaknang, a naipangpangruna idiay kapitolio. Idi ti dakkel a konserbatibo a warnakan ti Aftenposten ket nangampon ti 1907 nga ortograpia idi 1923, Ti Danes a panagisurat ket saanen a naus-usar idiay Norwega. Ti nagan a Bokmål ket opisial a naampon idi 1929 kalpasan ti proposision a tawagan ti naisurat a pagsasao iti Dano-Norwego ket naabak babaen ti agmaymaysa a butos idiay Lagting (ti kamara idiay parlamento ti Norwega).[2]
Ti gobierno ket saan a mangtartaripato ti maisasao a Bokmål ken mangisingasing a ti normalisado a pannakaibalikas ket nasken a surotenna ti ponolohia ti lokal a dialekto ti agsasa.[4] Urayno kasta, adda met ti naisasao a karuay ti Norwego a kadawyan a nakitkita a kas ti de facto nga alagaden para iti naisasao a Bokmål.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Vikør, Lars. "Fakta om norsk språk". Naala idi 2014-02-09.
- ^ a b Lundeby, Einar. "Stortinget og språksaken". Naala idi 2007-06-12.
- ^ Halvorsen, Eyvind Fjeld. "Marius Nygaard". Iti Helle, Knut. Norsk biografisk leksikon (iti Norwego). Oslo: Kunnskapsforlaget. Naala idi 6 Pebrero 2010.
- ^ "Råd om uttale". Naala idi 2009-03-15.