text:
Malaybalay
Ti Siudad ti Malaybalay ket maysa a primera klase a siudad iti probinsia ti Bukidnon iti Pilipinas.
Sakbay a nagbalin ti Bukidnon a kas ili ti probinsia ti Misamis idi 1850, ti sibubukel a lugar ket maaw-awagan iti Malaybalay (manmano a balbalay) ket am-ammo met dagiti tattao idi a kas Bukidnons (tattao iti bantay). Idi Oktubre 19, 1907, nabukel ti ili a Malaybalay, ken idi 1910, nagbalin ti Malaybalay a kas sub-probinsia ti Agusan. Idi kuan, napagbalin nga agwaywayas a probinsia a napanaganan iti Bukidnon ket ti Malaybalay ti kapitoliona.
Napagbalin a kas naan-anay a siudad ti Malaybalay idi Pebrero 11, 1998.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti Malaybalay ket nabingbingay a politikal iti 46 a barbaranggay.[2]
- Aglayan
- Bangcud
- Busdi
- Cabangahan
- Caburacanan
- Canayan
- Capitan Angel
- Casisang
- Dalwangan
- Imbayao
- Indalaza
- Kalasungay
- Kabalabag
- Kulaman
- Laguitas
- Patpat (Lapu-lapu)
- Linabo
- Apo Macote
- Miglamin
- Magsaysay
- Maligaya
- Managok
- Manalog
- Mapayag
- Mapulo
- Baranggay 1 (Poblacion)
- Baranggay 2 (Poblacion)
- Baranggay 3 (Poblacion)
- Baranggay 4 (Poblacion)
- Baranggay 5 (Poblacion)
- Baranggay 6 (Poblacion)
- Baranggay 7 (Poblacion)
- Baranggay 8 (Poblacion)
- Baranggay 9 (Poblacion)
- Baranggay 10 (Poblacion)
- Baranggay 11 (Poblacion)
- Saint Peter
- San Jose
- San Martin
- Santo Niño
- Silae
- Simaya
- Sinanglanan
- Sumpong
- Violeta
- Zamboanguita
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Bukidnon". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 19 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Amianan a Mindanao (Ingles) naala idi 17 Abril 2013
- ^ "Probinsia ti Bukidnon". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 19 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


c: text/html

text:
Alis
Ti alis wenno panagregreg ti sikog ket isu ti panangipatingga iti sikog babaen ti panagikkat manipud ti aanakan iti maysa a feto wenno para sakbay ti posibilidad a panagbiag. Ti maysa nga alis ket mabalin a maidagdagus a rumsua, nga iti daytoy a kaso ket tinawtawagan iti pannakaalis, wenno mabalin a maigagara durugan. Ti termino nga alis ket sapasap a mangibagbaga ti naidurugan nga alis iti panagsikog ti maysa a tao.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Alis idiay Wikimedia Commons
- Dagiti annuroten ti alis: Ti Sangalubongan aPanagrepaso, inpablaak babaen ti Nagkaykaysa a Pagpagilian

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Avena sativa
Ti Avena sativa ket maysa a sebbangan ti bukel ti sereal a naimulmula para kadagiti bukelna. Bayat a ti Avena sativa ket mabalin a makan ti tao a kas oatmeal wenno rolled oats, maysa kadagiti sapasap a panag-usar ket pakan ti dingoen.
Taudan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti naatap a tinaudan ti Avena sativa ken ti asideg a pannakaikabagianna nga apit, ti A. byzantina, ket ti heksaploida a naatap a A. sterilis. Ti henetiko nga ebidensia ket mangipakpakita a dagiti tinaudan a porma ti A. sterilis ket dimmakkel diay Nalames nga Immindayon iti Asideg a Daya. Dagit inaimuyongan nga Avena sativa ket naladawda a nagparang, ken adayo manipud idiay Asideg a Daya, iti Europa ti Panawen ti Bronse. Dgaiti Avena sativa a kasla ti senteno, ket kadawyan dagitoy a naikedkeddeng a maikadua nga apit, a kas dagiti naala manipud ti ti ruot iti nangruna a minuyongan ti sereal iti trigo ken sebada. Idi dagitoy a sereal ket agpalaudda a naiwarwaras kadagiti nalamlamiis, nabasbasa a lugar, daytoy ket mabalin a nangparabor ti ruot a komponente ti Avena sativa, a nakaiturongan ti kanungpalanna a pannkaimuyongan.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Zhou, X.; Jellen, E.N.; Murphy, J.P. (1999). "Progenitor germplasm of domesticated hexaploid oat". Crop science 39: 1208–1214.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Avena sativa idiay Wikimedia Commons


text:
Rizal, Occidental Mindoro
Ti Rizal ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Occidental Mindoro iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Rizal ket nabingbingay kadagiti 11 a barbaranggay.[2]
- Adela
- Aguas
- Magsikap
- Malawaan
- Pitogo
- Rizal
- Rumbang
- Salvacion
- San Pedro
- Santo Niño
- Manoot
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Occidental Mindoro". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 24 Septiembre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Mimaropa (Ingles) naala idi 30 Enero 2013
- ^ "Probinsia ti Occidental Mindoro". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 24 Septiembre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
1986
Ti 1986 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Mierkoles iti kalendario a Gregoriano.
Dagiti linaon
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Pebrero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero 7 - nagpatingga ti 28 a tawen a panagturay ti pamilia ni Presidente Jean-Claude Duvalier ti Haiti, idi pumanaw iti pagilianna.
- Pebrero 25 - Rebolusion iti EDSA: napatapuak ni Presidente Ferdinand Marcos ti Pilipinas iti poder kalpasan ti panagturayna iti 20 a tawen, timmakias iti Palacio ti Malacaniang ket naipan iti Estados Unidos kas maysa nga eksilo; nagbalin ni Corazon Aquino a kaunaan a babai a presidente ti Pilipinas.
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Enero 4 - Katrina Halili, Pilipina nga aktres.
- Marso 28 - Lady Gaga, Amerikana a kumakanta.
- Abril 3 - Amanda Bynes, Amerikana nga aktres.
- Hunio 11 - Shia LaBeouf, Amerikano nga aktor.
- Hunio 12 - Carla Abellana, Pilipina nga aktres.
- Hunio 13 - Mary Kate at Ashley Olsen, Amerikana nga aktres.
- Hulio 12 - Lindsay Lohan, Amerikanang aktres ken kumakanta.
- Agosto 21 - Usain Bolt, Jamaikano nga atletiko.
- Agosto 31 - Rachelle Ann Go, maysa nga artista.
- Septiembre 12 - Emmy Rossum aktor ken kumakanta.
- Nobiembre 3 - Jasmine Trias, Amerikana a kumakanta.
- Nobiembre 5 - BoA, Koreano a kumakanta.
- Marso 24 - Nathalia Dill, artista iti pagilian a Brasil.


text:
Dipolog
Ti Siudad ti Dipolog ket maysa a maika-3 a klase a siudad ken isu ti kapitolio iti probinsia ti Zamboanga del Norte iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti Dipolog ket nabingbingay a politikal kadagiti 21 a barbaranggay.[2]
- Barra (Pob.)
- Biasong (Pob.)
- Central (Pob.)
- Cogon
- Dicayas(Pob.)
- Diwan
- Estaka (Pob.)
- Galas (Pob)
- Gulayon (Pob.)
- Lugdungan
- Minaog(Pob.)
- Miputak (Pob.)
- Olingan(Pob.)
- Punta
- San Jose
- Sangkol
- Santa Filomena
- Santa Isabel
- Sicayab
- Sinaman
- Turno
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Zamboanga del Norte". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 17 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Peninsula ti Zamboanga (Ingles) naala idi 1 Pebrero 2013
- ^ "Probinsia ti Zamboanga del Norte". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 17 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Republika ti Irlanda
Ti Irlanda[7] (/ˈaɪərlənd/ wenno /ˈɑrlənd/; Irlandes: Éire, pannakabalikas [ˈeːɾʲə] ( denggen)), ilawlawag a kas ti Republika ti Irlanda (Irlandes: Poblacht na hÉireann),[8] ket maysa a naturay nga estado idiay Europa a nakasakup ti agarup a makalima iti isla iti addaan ti isu met laeng a nagan. Ti kapitolio na daytoy ket ti Dublin. Ti populasion ti estado ket 4.58 riwriw idi 2011. Daytoy ket maysa a batay-linteg a republika a tinurayan ti maysa a parlamentario a demokrasia, nga addaan ti nabutosan a presidente nga agserserbi a kas ti daulo iti estado. Kameng daytoy iti Kappon ti Europa. Ti Irlanda ket maysa a naparang-ay a pagilian nga addan ti maikapito a kangtuan a Pagsurotan ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan.[9] Daytoy a pagilian ket nangato a nairanggo para iti nawaya a pagladditan, nawaya nga ekonomia ken demokrasia ken nawaya a politika. Ti Irlanda ket kameng pay ti Konseho ti Europa, tie Organisasion para itir Ekonomia Pagtitinnulongan ken Panagrangrang-ay, ti Organisasion ti Komersio ti Lubong ken ti Nagkaykaysa a Pagpagilian.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Sakbay idi 2002, ti Irlanda ket agus-usar ti punt (libra ti Irlandes) nga isu daytoy ti kuarta a maususar. Ti euro ket immuna a maususar idi 1999.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Tignay dagiti Opisia a Pagsasao 2003". Opisina itithe Abogado Heneral. Naala idi 18 Pebrero 2012.
- ^ "Ireland". CIA World Factbook. Central Intelligence Agency. Naala idi 28 Agosto 2011.
- ^ "CSO 2006 a Senso – Volume 5 – Etniko wenno Kultural a Likud a lugar (a mairaman dagiti Irlandés nga agbanbaniaga a komunidad)" (PDF). 2006. Naala idi 9 Hulio 2009.
- ^ a b c d "Ireland". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 29 Abril 2011.
- ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2011". Nagkaykaysa a Pagpagilian. Naala idi 2 Nobiembre 2011.
- ^ John Coakley (20 Agosto 2009). Ti Politika idiay Republika ti Irlanda. Taylor & Francis. p. 76. ISBN 9780415476720. Naala idi 2 Mayo 2011.
- ^ Gobierno ti Irlanda (1937). "Artikulo 4". Batay-linteg iti Irlánda. Dublin: Opisina ti Papeleria. "Ti nagan ti Estado ket Éire, wenno, iti Inggles a pagsasao, Ireland."
- ^ Gobierno iti Irlánda (1948). "Artikulo 2". Tignay ti Republika ti Irlanda, 1948. Dublin: Gobierno iti Irlanda. "A daytoy ket mairangarang a ti pannakaipalpalawag ti Estado ket isun to ti Republika ti Irlanda."
- ^ Magkaykaysa a Pagpagilian (2011). "Tabla 1". Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan ken dagiti komponente na. Programa a Panagrangrang-ay ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. Naala idi 26 Nobiembre 2011.
- Republika ti Irlanda
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Europa
- Dagiti estado a kameng ti Konsilo ti Europa
- Akin-amianan nga Europa
- Akinlaud nga Europa
- Dagiti isla a pagilian
- Dagiti republika
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Inggles
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1922
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
YLOCO
Cacailian, daytoy ti umoctayo amin a mangtunton iti umiso, historical ken responsivo nga reintelectualisasion ti dilatayo a Samtoy. Umaycayo ket ibinglayyo dagiti nabalitocan a pampanunot ken addang nga agservi a raniag ti Ilocano tapno aglayag cas napabaro, napapigsa ken sibibiag a lenguaje a mabalin nga iyatar cadagiti malalaki a dila iti sangalubongan.
Mapagtutungtongan dagiti pacasecnan ti Iloco cas maysa a dila a manarimaan nga aglasat iti reintelectualisasion, pannacapapapintas, evolusion manipud iti cajon a limitasionna iti agdama gapu iti dictar dagiti adda iti bileg nga awanan met ngarud iti calintegan a mangmuli iti daytoy a pagsasao agsipud ta macuna a tagaruar dagitoy.
Dagitoy ngamin a fuerza a nangbeckel iti daytoy a pagsasao, indictarda dagiti napoliticaan nga ahenda a mamagcaycaysa cadagiti dila iti sangcapuruan a Filipinas, maysa a reacsionario a panangtunton iti cunada a "nasionalismo"; ngem iti kinaagpaysona, maysa daytoy a panangtaldeng cadagitoy a dila ket saandan a macatayactac iti lubong para iti globalisasion.
Ita, makitatayo ti nalidem ken macapadanag a pacapayan ti pagsasaotayo nga inramraman dagiti agcuncuna a "maka-Filipino." Impilit dagitoy a tinuccol ti nasimbeng ken narimat a masacbayanna gapu iti panangidictar dagitoy no ania ti rumbeng a maaramid iti daytoy pagsasao a dida met pagsasao, daytoy "Samtoy" saanen a Saomi ditoy no di ketdi cayatda pay a biangan ti panagdur-asna.
Maysa a dackel a camali a datayo nga Ilocano, simmurot iti dictar ti Instituto ti Lenguaje Nasional a macayasan ti alfabetotayo nga Ilocano babaen iti pannacaiccat ti letra c, v, f, ñ, ch, x, ken z. Nacaladladingit a saan a naipilit dagiti editores iti cangrunaan a bunannagtayo a defendaran ti tradision ti literacy ti Lenguaje Ilocana.
Ngarud, naiccat dagitoy a letra, nausar laeng ti k iti lugar ti c, ti b iti lugar ti v, ti p iti lugar ti f, ti ni iti lugar ti ñ, ti ts iti lugar ti ch, ti ks iti lugar ti x, ken ti s iti lugar ti z. Castoy ti agtultuloy ita a mapaspasamac iti dandani isuamin a pagsasao iti sangcapuruan. Napalaus a castoy ti mapaspasamac ita iti Tagalog a pinagparangda a Filipino ket no castoy laeng, saanto a macaruc-at daytoy a pagsasao iti limbo a nangigarangugongan kencuana dagiti ultra-Nasionalista nga agpanggep a mangitag-ay iti daytoy. Ti nasakit, inraman dagitoy amin a dila iti sangcapuruan a casla ketdin cucuada amin dagitoy nupay agparparang laeng a "Tagalista" dagitoy.
Ita, no cayattayo nga Ilocano a ti Iloco agbalin a pagsasao nga addaan tawa a tuman-aw iti lubong ken casta met nga addan iti pundasion iti Astronesiano a capupuonna a pinasingdat ti pannacaalina iti Hispanico a tradision ken pananggaw-atna iti capadasan ti Lumaud, panawenen tapno lumacsidtayo iti dana ti perdision a pangiturturongan ti dila a "Filipino" cadatayo. Panawenen a pabacnangentay ti pagsasaotayo saan laeng a babaen iti panangisublitayo iti impaidamda a ramen ti nabacnang a Latino a tawidtayo cadagiti Español no di pay ketdi ti panangsacdotayo iti capadasan dagiti Ingles ken Americano.
Dagitoy ngarud ti tungtongan iti daytoy a blogsite:
Reintelectualisasion
Estandardisasion
Nainliterarioan a Panagsukisoc ken Kinaescolar
Pannacausar ti Iloco kas Pagsasao ti Panangisuro
Pannacaisuro ti Iloco
Ken Dadduma Pay
Maawiscayo a makipartisipar babaen cadagiti dillaw ken singasingyo.
JOEL B. MANUEL


text:
Sofronio Española, Palawan
Ti Sofronio Española ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Palawan iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Sofronio Española ket nabingbingay kadagiti 9 a barbaranggay.[2]
- Abo-abo
- Iraray
- Isumbo
- Labog
- Panitian
- Pulot Center
- Pulot Interior (Pulot II)
- Pulot Shore (Pulot I)
- Punang
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Palawan". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 24 Septiembre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Mimaropa (Ingles) naala idi 30 Enero 2013
- ^ "Probinsia ti Palawan". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 24 Septiembre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Ti Daga A Napnoan KariFebruary 9, 2012 by Jaime M. Agpalo, Jr. filed under Short Story | 4,034 views
Ti Daga A Napnoan Kari
Sarita Ni Jaime Martinez Agpalo, Jr.
Siak ni Lola Angela. Estoriaek ita ti credo in unum Deum. Qui locútus est per prophétas. Akmen ti ordinario a tao ti ekstra ordinario nga aramid. Kas kadaytoy lalaki, a kanawan ti panangapputna ti panulpapenna sana binuyogan iti murareg a kunam la nagbaliktad ti bituka ken bagbagisna. Nalidem ti maratimmukelen a rupa a kasungani ti mulagat ti init iti pasadon alas-nuebe iti agsapa. Natukkol ti tengngedna a kunam la bilbilangenna dagiti inayad nga addangna. Narba dagiti abagana. Uray la nagarek-ek dagiti napagsisilpo a tabtabla ken retaso ti playwod iti sangaagpa iti kalawana a talaytayan a payaten dagiti dulpet nga imitasion nga Adidas. Ngem ad-adda a minulmolan ti mugingna ti garadugod ti kawaw a buksitna. Pangrapisen daytoy a lalaki nga agtayag ngata iti lima a kadapan ken lima a pulgada ngem namsek dagiti laslasag daytoy a baro a pappapanawen ti makinkukua ti barungbarong a pagkaseraanna a naidarekdek iti ngarab ti natayen a karayan. Ti talaytayan ti mamagsisilpo kadagiti kabarungbarongan a naidarekdek iti ngarab ti karayan ken sumagpat iti akikid ken natapok a desdes a limmaksidan itan ti lalaki. Pampanunotenna no sadino iti turongenna.
Nakarikna ti lalaki iti sidduker, a kunam la no nakakita iti al-allia, ket naglisi ken nagsardeng idi nabigbigna ti maysa kadagiti tallo nga uksob nga agkabanuag a masabatna. Nabartek dagitoy no ibasar iti ibar a pannagnada. Rumrumsik dagiti mata ti maysa kadagitoy. Makaipas met ti perreng dagiti dua pay a tatoan. Aminda ket nakaputot, nakatsinelas, uksob ken buksitan.
“Hoy, bugok, dika agsubli no awan pagbayadmo! Makaramankan kaniak!” Intudo ti kalakayan kadagitoy ket kasla nagbirakak pay ti panagkita ‘toy lalaki iti ngumisit a beklat a tato iti barukong. “Adda reklamom?! Kilawek ta dalemmo…!”
“Awan, tatay…” kasla karnero a simmungbat ti lalaki.
“Mabati dagiti gargaretmo! Maalam dagitoy no makabayadkan, nalawag?!”
“W-wen, tatay Insungbat ti lalaki nga itan ket nariknana ti bara dagiti matana ken dimmagsen ti barukongna. Di nakabayad idi napalabas a bulan. Ken dina ammo no sadino iti pangalaanna iti pagbayadna itoy a bulan. Insurot ti lalaki dagiti pamulagatenna iti ibar dagiti tallo nga agsisinnaruno iti inda panangbaybay ti aggunggunggon a talaytayan. Nagbang-es ti lalaki idi kimmurikor manen iti agongna ti alingasaw-langsi a buyok ti bangkay ti karayan nga imbuyog ti umap-apros a pul-oy. Pinunas ti kanawan a dakulap ti timbog iti muging sa nagderetso a naikuraykay iti panguloten. Intuloyna a binaybay ti desdes a nangtaraigid iti dua katao a pader ti paktoria ti patis iti kanawan ken kabalangegan-pagbasuraan iti kanigid.
Daytoy a lalaki ket inunaan kadagiti sangapulo ket tallo nga agkakabsat. Sangkasapulan sangaapuyan ti pamiliada. Kayatna a tulongan dagiti dadakkelna. Kayatna a tulongan dagiti kakabsatna, lalo dagiti sumrek koman iti eskuelaan ngem nagsardengda gapu iti kinaawan iti igatangda kadagiti aramatenda iti eskuela. Saan a sementado ti kalsada iti lugarda. Adayo ti eskuela nga inda pagbasaan, a nasken a magnada iti lima a kilometro kadagiti desdes kadagiti bakras dagiti bambantay sadanto makadanon iti kamarin-nga-eskuelaan. Idi isuna iti nagiskuela, parbangon nga agrubuat ken masipngetan nga agawid. No agbagbagyo di sumrek. Nakarkaro pay idi nagiskuela iti hayskul. Masansan a di sumrek, gapu iti gubat. Saan a maipakdaar ti idadateng ti gubat. Saan a maiyanunsio ti gubat. Kadakuada, awan dumana a kinaranggas ti gubat. Kellaat lattan a dumteng dagiti armado ken dagiti soldado ket aggugubatda. Agpuorda kadagiti balbalay. Agsamsamda. Naulpit ti gubat. Awan pilienna a matay. Awan lisianna a dadaelen a sanikua ken dingoen.
Kinammet ti iliw ti barukongna a mabisin iti ayat ken pammateg. Binulosanna ti nauneg a sennaay. Nasken nga aganus. Nasken a sibbolenna ti kaibatoganna a bituen. Simmeksek itan iti muging ti lalaki dagiti nagaplayanna iti trabaho: dagiti construction site (ti kaunaan a trabahona iti Manila, a kas peon), dagiti paktoria, dagiti panaderia, iti janitorial services, kas mensahero, hardinero ken adu pay. Ngem napaay. Dina laeng maawatan, ta kalpasan a maammoanda iti kinaasinona ket no saan a ngilangil, libbi laeng iti maisungbat kenkuana. Adda pay dagiti saan a pulos nga aguni kalpasan a naamoanda iti kinaasinona, a kunam la no adaan iti makaakar a sakit. Wenno kabutengda? Ania koma iti pagbutnganda di met a terorista wenno mammapatay? Iti riang ti garitan a poloshirtna, pinug-awanna, pinunas manen ti kanawan a dakulapna dagiti timbog iti pispisna. Simmeksek dagiti naam-ammona a kaprobinsiaanna nga aglaklako kadagiti bangketa iti Quiapo. No aglakolako la ngatan? Awanto pay igatangnan iti kanenna, addantola ketdin pagpuonannan iti negosio? Nagsennaay.
Inkarina iti bagina nga uray kasano a rigatna ket nasken nga umaon iti kinakurapay. Dayta a kari ti puon ti bileg ken pingetna. Karbenganna dayta. Libre ti agarapaap. Karbengan ti asinoman a mangtunton ti gasatna.
Dipay naunnat ti natukkol a tengngedna. Narba pay laeng dagiti abaga, ken nalukot dagiti dakulapna iti uneg ti bulsa dagiti kupas a maong. Naarikap ti kanawan ti kakaisuna a sangasut a pisos. Ania ti maaramidan ti sangagasut a pisos iti biagna? Nagmalem idi kalman a saan a nangan. Nasken nga aginut. Agingga iti maibturanna pay laeng iti bisinna, dina gastuen ti kuartana. Nasken a makabirok iti trabahona iti kabiitan a panawen ta no saan matay iti bisin. Agsasamparat ti ay-ayamen ti mugingna: ti kasasaadna, ti gimong, ti pulida, dagiti kakabsatna ken dagiti dadakkelna…
Kinamangna ti awan matatao a waiting shed iti nagsulian ti agpadaya ken agpaabagatan a kalsada, agir-irig ken darumog ti atepna, narebba a diding ken nasuratsuratan kadagiti karkarna a letra. Naginana. Impusotna ti bagina iti natapok a tugawan sana insanggir. Nagdungsa. Nakaturog. Kasayaaatan amin nga aramiden ti addaan iti nabantot a sangol ket ti maturog ta malipatan no kuan ti aw-awiten a dagsen. Nupay ti turog ket saan a sungbat ti parikut, paginanaenna met ti maturtoran nga utek. Nasken met nga aginana ti utek. Mabannog met ti utek. Saan nga ikaskaso ti nabannog nga utek ti ariwawa dagiti aglabas a lugan nga agsarsarwa iti gita. Saan nga ikaskaso ti utek ti arimbangaw dagiti aglabas a tattao.
Ti kiraod ti tian ti lalaki iti nangriing kenkuana. Mangriing ti buksit nga awan iti linaonna. Buksit laeng dimo kuna, ta sapulenna met ti pannakapnek iti kinaasinona. Naginat. Nagsuyaab. Nasugpet dagiti pamulagatenna. Iti pattapattana ket adda met ngata iti maysa nga orasna a nakaturog. Ngem saan a limmag-an ti awitna a sangol iti pannakariingna. Inkeddengna manen iti magna. Nasken a makasapul iti trabaho. Mariknana ti kumanagkag a pudot ti nakamulagat nga init. Pasaray bang-esanna ti angdod ken alingasaw dagiti sementado a kalsada. Misuotanna dagiti gita nga ipugso dagiti naarimbangaw a lugan. Masemsem kadagiti agkaiwara a basura a “watering hole” dagiti dingraw, dagiti bao, dagiti pusa ken dagiti walang nga aso. Imbulsana manen dagiti imana. Naarikapna manen ti kakaisuna a kuartana. Nasken a mangipaunegen. Amangan no makulkolen dagiti bagisna ken aglukotlukot a kasla ikamen ti bitukana.
Nakarikna iti awis nakaparsuaan kalpasan a pinug-awannna namindua ti riang ti polona sana impunas dagiti dakulapna iti muging ken kadagiti pispisna, kadagiti pingping sa nagtungedda iti tengnged, sa kalpasanna impulikadna ti lanit dagiti dakulapna iti likud pantalonna. Inkuraid dagiti kanigid a ramramayna iti panguloten. Nataldiapanna ti kanawanna, beinte ngata a metros iti kaadayona, nangato a pader ti subdivision, a yan dagiti karkariton ken sarsarpaw. Iti sirok ti bassit a kayo nakitana ti maysa a lakay nga agpatpaturayok. Sadiay! Nalabsanna ti bassit a sarpaw a naaramid iti karton ken naibarteng nga ules. Naalingagna ti mamedmeddan a saibbek ken bulos nga asug. Ngem gapu iti awis ti nakaparsuaan, pinaspasannan a kinamang iti nagpaturayokan itay ti lakay.
Sinublianna ti sarpaw: agarup dua a metro por dua a metro ti kalawa ken lima akadapan iti kangatona – napagsasaip a karton iti agsinnubangir a pannakadiding ken ti naibarteng a naangpep nga ulep ti bangen tapno di makita ti linaon ti uneg; ti atep ket nagtutuon-nagsasaip a playwod ken aglatlati a sim. Nangngegna manen ti asug. Sabali pay ti saibbek ti ubing a mangiyas-asug iti bisinna. Naguni. Saan a nasungbatan. Linukipna ti naibarteng nga ules. Binang-esanna ti naikayab nga angpep ken nabara nga alingasaw. Nagtimmukel dagiti mata ti lalaki iti naimatanganna a buya: ina nga agsasaibbek a mangar-arakop iti agedad ngata iti uppat a nakakutkuttong nga ubing a babai nga agas-asug. Nakailadda iti karton. Iti sikiganda, nakamasngaad ti dungrit ubing a lalaki nga agedad ngata iti lima ken agsasaibbek met daytoy. Nagdamag ti lalaki. Ngem tinalliaw laeng ti ina. Ti linaon ti mugingna iti nangdurog tapno dapadapennna ti muging ti ubing nga ar-arakopen ti ina. Nabara ti ubing. Umap-apuy a bara. Dinamagna no adda agas nga impainumna. Nagngilangil laeng ti ina. Pangaan ken kasla nagsultopan ti leddeg dagiti mata ti kuttongit a babai a wakray ti pagat-abaga a buok a tinallikudan ti sagaysay. Nadulpet ti nalayak a bestidana ken ti ngumisit a blusa. Nangngeg toy lalaki ti arungaing ti nakadalupisak ken nakasanggir iti pader nga ubing, uksob ken nakaputot ken unnat dagiti sakana. Mabisin. Nagsabat dagiti matada iti ina. Nangeddeng ti lalaki.
Innem nga aspilet, sangabotelia a danum ken dua katudok a banana cue a sagdudua iti linaonna iti inyawatna iti ina idi nagsubli iti sarpaw. Dinagdagna a nasken a patomarenna ti anak daytoy tapno bumaba ti gurigor ti ubing. Nagyaman ti ina. Inisemanna ti ubing a lalaki iti suli a napartak iti inna panagkabukab iti dua a katudok a banana cue nga intedna itay simrek. Ad-adda a nakarikna iti bisin. Nalipatanna ti bisinna gapu kadagiti mabisin. Nagpakada. Tinangadna ti init idi nakaruar iti sarpaw kabayatan a pinasadaan dagiti dakulapna ti muging, dagiti pispis ken dagiti pingping ket ti lanit dagiti dakulap impunasna iti laylayan ti kupas a maongna. Piniselna ti panulpapenna, nagbang-es ta kasla binalayan ti angpep ti naikayab nga ules a barteng ti sarpaw. Tinangadna ti agkiamkiam nga init. Pinug-awanna manen ti barukongna.
Nagsala dagiti matana iti kanigid ken iti kanawan. Sinuma ti mugingna no sadino iti pagturonganna. Agpaabagatan. Inkedddengna a magna lattan a magna. Agsala dagiti matana iti tunggal pagtagilakoan ken establisimiento a malabsanna. Miraen ken basaenna a nalaing dagiti naipaskil kadagiti poste, pader, waiting shed ngem napaay latta. Adda sumagmamano a nabasana nga agkasapulan iti tarabaho ngem dagiti laeng nagraduar iti kolehio. Hayskul laeng ti nagtengna. Saanen a nagtuloy iti kolehio gapu iti dakkel a gubat a nangpapanaw kadakuada iti lugarda. Nadegdegan ti nariknana a bisin. Makariknan iti panagkapsut.
Thelma’s Halal Foods. Kasla mangaw-awis ti nakarikep a kantina iti kanawanna. Dinan kabaelan ti bisinna. Mariknanan ti panagtigerger dagiti laslasagna ken panaglulok dagiti susuopna. Iduronna koman ti bulong ti ridaw idi nataldiapanna dagiti agpalpalama. Maysa a babai a nagbado iti rutayrutay, kusokuso ti naangrag ken pangatiddogen a buok. Kasla nagsultopan ti bisukol dagiti mata daytoy idi nagsabatda kadagiti matana ken nagsanggir iti semento a diding ti kantina, ti kanawan nga ima daytoy ket nakadisso iti semento a kunam la no dinan maingato pay wenno dinan kabaelan pay iti dumawat kadagiti sumrek wenno rumuar iti kantina, ti puraw a blusana ket kasla timmangkenen a kaki iti kinadulpetna, ket ti suotna a bestida ket pattapattaenna nga asul-langit daytoy ngem itan ket ngumisit, dagiti unnat a dapan ti babai ket uray la timmangtangken dagiti tikkab agingga iti lukais iti pamudawen a tumeng. Iti kullapit a tengnged, minira ti lalaki naguyaoy ti kasla kikit a pendant a nasingdanan iti dumapon iti marisna a sag-ot. Nalabit a lata ti gatas ti adda iti sikiganna a kanawan nga isu iti pagitinnagan ti kaasi dagiti addaan dakkel a panagpuspuso.
Ti kanigid ti babai ket lampong nga ubing a lalaki nga agtawen ngata iti lima. Nalukaisan ti kullapit a tian ti ubing iti rutayrutay a tisiert a di masinuo daytoy lalaki no ania ti maris. Kuladongan ti rupa ti ubing a kunam la no kudilna laengen ti nangbungon kadagiti takiag ken gurongna. Nadulpet met ti putotna. Nakanganga a nakadata iti semento nga awan a pulos iti ap-apna ket nagpungananna ti nalabaga ken asul a sinelas a pagarupenna a sinelas ti ina wenno lola ngata ti ubing ti baket? Wenno kasla baket ngatan a, ti langa nupay kaub-ubingan pay laeng daytoy? Nakakayang ti ubing ket madlaw dagiti timmaken a tikkab kadagiti gurongna.
Napaanges ti lalaki. Nakammet ti pusona iti ladawan dagiti agina. Nauneg ti sennaay a binulosan ti lalaki. Inton bigat, sangaldaw, agpapadadan a dulpet iti lubong. Saan a masasaan, no di makabirok iti trabaho, maysanto metten nga agpalpalama? Kinarawana ti nabatbati a kuartana. Nangeddeng.
Nakangngeg iti sig-am. Tinaliawna ti likudanna. Nagsabat dagiti mata toy lalaki ken ti agkabanuag a nakasarukod a timmalliaw kenkuana idi nakabatog kadagiti dua a nakaay-ay-ay a parsua. Iniseman ti agkabanuag ket sinubalitan met ti lalaki. Insurot toy lalaki dagiti matana iti likud ti nakapolo iti maroon ken nakapantalon iti nangisit nga inayad iti inna pannagna ng agpaamianan.
Immanges iti nauneg toy lalaki. Tinaldiapanna manen dagiti agpalpalama. Nagpengnget dagiti pangana gapu iti saludsod a dina masungbatan: apay a naulpit ti lubong kadakuada a nakurapay? Pinuyotanna manen ti riang ti polosiertna. Dagiti dua a dakulapna ket naipalabas iti muging, kadagiti pispis, kadagiti pingping ken iti tengnged sa naipuligad ti lanit iti laylayan ti panulpetenen a maong. Tinalliawna pay naminsan dagiti agpalpalama kalpasanna mangngegen iti panagranitrit ti naiduron a bulong ti ridaw. Ngem di nadlaw ti lalaki, uray no nakadumog ti ina, nakaturong kenkuana dagiti nalanay a mata ken agpalpaliiw. Nagtungtung-ed ti ina idi nagtangep ti bulong ti ridaw. Inyangad met ti nakailad nga ubing ti rupana a timmalliaw iti ridaw.
Dua a supot ti binitbit ti lalaki. Para kenkuana ti maysa. Para kadagiti agpalpalama ti maysa. Nagsarimadeng idi nailaksid iti ridaw. Nagtalangkiaw. Dinan makita dagiti agpalpalama. Inwarasna ti panagkitana. Napaay. Intag-ayna sana linibian ti maysa a supot.
“Nagdarasdan a nakapanaw?” Kinunana a nangipalawlaw dagiti pamulagatenna, ngem napaay iti sapsapulenna. Dagiti laeng agsasallupang a naariwawa a lugan nga agsarsarwa iti gita iti maimatanganna ken dagiti kasla agdardaras iti pannagnana a tattao. Ngem, saan a bale, kuna ti lalaki iti bagina. Kanenna laengen. Nagna. Pagna a pagna. Nakadanon iti parke a dina napupuotan. Indalupisakna lattan iti bannogna a nagnagna.
Nagdalukappit. Intukolna ti kanawan a siko iti kanawan a luppona sa nagtapaya. Ngem kawaw ti mugingna.
“Wen, aya, apay diak a nangan iti uneg ti kantina?” kunana iti bagina idi inukasna ti tapayana. Dagiti ngamin agpalpalama ti linaon ti mugingna iti kinaaddana iti uneg ti kantina. Isu a di nangan.
Binukitkitanna ti maysa a supot. Kalpasan a makanna dagitoy a taraon, agsapul manen iti trabaho. Uray no ania a klase ti trabaho. Uray katulong. Basta adda. No saan a makabirok, gasatna ngatan ti matay iti bisin. Uray ta saan nga is-isuna iti matay iti bisin, adu dagiti kas kenkuana iti lubong a matayton ken natayen iti bisin.
Sadiay lugarda, narway ti bisin. Saan a ti kinasadut dagiti umili ti rason no di ket iti saan nga agpulsot a gubat. Naiyanak ti evacuation center. Dina mabilangen no namin-anon a daras a nagnaedda iti evacuation center gapu kadagiti dina mabilangen a gubat. Saan a maawatan no apay a di sumardeng ti gubat iti lugarda.
“Ania ti nadaydayaw, ti matay iti bisin wenno matay a nagtakaw gapu iti bisin?” dinamagna iti bagina. Nanglangit. “Ti la sumsumrek iti panunotmo,” sinungbatanna met laeng ti bagina. “Isu met!” Naipigsana. “Matayto met laeng amin a tao, apay a nasken a mabisinan pay nga umuna santo matay?” Limmidem ti panagkitana ket nginarietanna dagiti gitebgiteb dagiti pispisna. Nagkidem.
Nagmulagat idi agangay. Ket inkeddengna a mangisubo. In-inut iti panagkabulna. Kasla dina mangalngal ti taraon idinto ta mabisin unayen. Kasla dina matilmon ti nginalngalna ta agsasamparat dagiti saludsod a nangbalud ti mugingna. Ta ania koma pay iti rason a mangan no iti sumaruno nga aldaw ket matayto metten iti bisin? Apay a pabayagenna pay laeng iti ipapatayna iti bisin no bisinto met laeng iti pakatayanna? Nagluag ti barukongna. Saan ngatan nga agbayag ket mapukawnan ti simbeng ti panunotna?
“Nagasgasat dagiti agbagtit ta dida parikut ti pagbiagda ken trabahoda!” naisawangna manen. Nagdumog ket bimmara dagiti matana, a sinaruno dagiti natnag nga innapuy iti ngiwatna. Nariknana ti kammet ti dagaang iti agmatuonen nga init. Kasla agtayyek ti lubongna. A, mangrugin a madayyeg ti nasimbeng a panunotna!
“Aaa! Naulpit ti lubong…!” ingngarietna. Tinangadna ti dina masinuo no ania a kayo. Narasay dagiti bulong a di man la agkuti iti kinaawan iti pul-oy. Awan ti milat ti asul a langit. Kasla agkiamkiam dagiti nanglaylay a karuotan.
“Padawatannakami man, anak…” naalumamay ken nakapsut a timek.
Tinalliawna ti kanawanna.
Ti babai nga agpalpalama ken akayna ti ubing. Simken ti nabara nga apros iti barukongna kalpasan a nakasay-op iti agatrosas. Nagtalangkiaw idi kasla nakangngeg iti kankansion ngem napaay ti sapsapulen dagiti matana. Nagsabat dagiti matada iti ina. Ti marikriknana a bara ket kunam la no nasibogan iti agyelyelo a danum. Dina maawatan no apay. Dina maawatan no apay a limmag-an ti riknana. Lalo a dina maawatan no apay a naasideg ti riknana kadagiti adda iti kanawanna.
“Padawatannakami man, anak…”
Nagsaibbek ti ubing. Ibagbagana ti bisinna iti inana.
“Kanenyon daytoy ina, agsinsinkayon…”
Nagdalupisak ti ina. Impadalupisakna met ti anakna.
“Ket sika?”
“Nabsogakon…” naglibak ni lalaki. Intuloy a sinapul dagiti pamulagatenna ti summuksuknor iti agongna nga angot ti rosas. Napno ti angot ti rosas iti aglawlaw. Kasla adda isuna iti hardin. Kasla maalingagna pay laeng ti nakakapkasut a sonata ngem napaay a mangsapul no sadino iti pagtaudan daytoy. Nagngilangil. Mapukpukawna kadin ti simbeng ti panunotna? Adda kenkuanan dagiti sintomas ti panagbagtit: makaangot iti naidumduma nga ayamuom ken mangkangngeg kadagiti karkarna a timek. Minirana dagiti nakaduldulpet a kasangona. Nagtalangkiaw. Ngem duapulo ngata a metro ti kaadayo ti kaasitgan a tao kadakuada. Nataldiapanna iti kanigidna ti agkabanuag a nakatugaw iti semento a tugaw iti sirok ti kayo ken nagpannimidanna ti sarukodna ken nakataliaw kadakuada. Isu daydiay ti agkabanuag a limmabas idi addada iti sango ti kantina. Mailasinna.
Sadino ngarud ti pagtaudan ti angot rosas? Impalawlawna manen dagiti paningkitenna. Iti panagrikna ti lalaki ket kasla kumurikor iti agongna ti banglo kabayatan nga umap-apros ti puyupoy. Imposible met a dagitoy nakaduldulpet nga agpalpalama iti sangona ti pagtaudan ti banglo. A, uray ti angongna ket mangrugin nga agpalta! Sintomas iti panagbagtit… agbagtitton!
Nakangngeg iti garikgik ti babai ken lalaki iti likudan ti narukbos ken dandani pagattao a gumamela iti agarup lima a metro iti yanda. Sadiay!
“Mangankayon, Bai…”
“Agkararagtayo pay ngarud, barok. Dumawattayo iti bendision kadaytoy a taraon nga inyupresermo…”
Tinung-edanna. Iti panagsabat dagiti mata dagiti dua, kasla nakarikna ti lalaki iti lamiis manipud iti mata ti ina, a kasla nagwaras pay iti bagina – kadagiti laslasag ken kadagiti ur-uratna. Lamiis a sumsumaen ti mugingna itan iti kinakarkarna a mariknana. Kasla nakarikna iti bileg. Simmaranta. Kasla rimmagsak. Dina maawatan ti bagina. Ti minulmolan ti mugingna: Agbagtitto kadin?
Binuyana ti nanguros ti ina, nagparintumeng daytoy, pinagdippitna dagiti dakulapna sana indennes iti barukong, nagdumog ket nagtanamitim. Nakaparintumeng met ti ubing, nagdippit dagiti dakulapna a nakadennes iti barukong ken tumangtangad daytoy a nakakidem ken naulimek.
Mangngeg ti lalaki ti nakapsut ken naalumamay a kararag ti ina ngem di simmurot ti lalaki. Kararag iti kinaadda koma iti bendision iti taraon a pagsasangoanda, ti bendision a para iti lalaki a di nagpaidam a nangiyupreser ti taraon.
Nangan ti ina ken ti ubing. Binuya laeng toy lalaki iti pannangan dagiti agina. Uray no piliten ti ina a mangan ngem di nangan ti lalaki. Di ammo toy lalaki no apay a kasla napukaw a naminpinsan ti bibisinanna. Dina maawatan.
Nalpas dagiti agina. Napidut amin a murkat ket naisakmol. Kalpasanna ket nanguros ken nagkararag manen ti babai ket nagyaman iti taraon nga impaunegda. Awan ti milat ti asul a langit a makita toy lalaki. Saanna metten a marikna ti dagaang.
Nagsuyaab ti ubing. Nagilad. Nagpungananna dagiti takiagna. Immisem ti babai a nangtaliaw iti lalaki.
Timmakder ti lalaki. Nagpakada.
“Sadino ti papanam, barok?”
“Innak sapulen ni Patay, Bai…” kunana, ngem dina maawatan ti bagina no apay a naisawangna dayta.
“Bendisionannaka koma ti Dios, anak…”
“Ad-adda a kasapulanyo ti Diosyo, Bai, ngem siak. Ala, panawankayon!”
Ket pagna a pagna ti lalaki a kunam la no agturong iti chamber ti lethal injection. Natukkol ti tengngedna. Nakabulsa dagiti imana. Awanen a pulos iti maarikapna a kuarta. Pagna latta a pagna. Inkeddengna a dayta laeng iti aramidenna. Nutnutnotan ti mugingna a nasaysayaat a dayta ti aramidenna, ta inton mabannog, daytay napaksuyan unay unayen, maturogton iti mismo a yanna. Ket kaykayatnan iti saanen nga agriing. Daytay mabangungot koman wenno maatake pay ketdin a.
“Lumabanka! Laglagipem nga immayka ditoy Manila tapno makigasanggasat!” Naipigsana. Dumurdurog ti pakinakemna. “Dika sumuko!” Inulitna ken inradies ti maudi a balikas. Nagsardeng. Nalagipna dagiti damag nga adu dagiti kailianna iti rimmang-ay ti biagda ditoy a deppaar ken nangalan kadagiti pamiliada. Daytoy ti dakkel a nangdurog kenkuana tapno makigasanggasat met. Nasken a mapasamak met kenkuana daytoy. Nasken a patibkerenna ti pakinakemna. Lumaban. Nasken a maalananto ditoy ti pamiliana tapno matarayanda ti gubat ken iti kinakurapay. Nangemkem. Pinabasolna ti di agsardeng a gubat iti lugarda. Pinabasolna ti panagsamsam kadagiti dagada. Pinabasolna iti kinaawan iti saranay a dumteng kadakuada idinto ta nangnangngegna iti transistor dagiti minilmillion a tulong manipud ti gobierno ken sabsabali a nasion a para kadakuada. Dagitoy ti rason ti nasaknap nga eksudos ti kadaraanna. Agkamangda iti lugar a yan ti kinatalged, kappia ken talinaay. Agkamangda iti daga a napnoan iti kari.
“Wen, ania, di rumbeng a maawananak iti namnama.” kunana iti nakapsut a timek. Immanges ti nauneg. Impiduana.
Dinan maiyaddang dagiti sakana. Nabannog unayen. Agtinnagen dagiti kalub dagiti matana. Kayatna nga iyilad. Impalawlawna pay ti panagkitana. Nagmusiig. Ne, iti met lugar a nangpanawanna iti babai ken ti ubing ti yanna! Nagsubli a dina napupuotan? Ngem, yannan ti babai ken ti ubing? Ngem saanen nga importante kenkuana dayta. Makaturturogen. Mangrugin a lumnek ti init. Mano nga oras a nagnagna? Inyiladna lattan iti immangrag a karuotan. Nagsikig. Intulokna ti bagina a sakupen ti turog nupay mariknana ti dagaang ken nabang-i nga alingasaw ti daga.
Nakarikna iti saem. Daydiay saem a kasla natudok iti pika ti akimbaba a paragpagna. Nasaem a kumutukot. Bimmangon. Pinidutna ti bassit a banag a naitudok iti daga ken naiddaanna. Minirana.
Nanglangit idi adda ti minulmulan ti mugingna. “Natnagna? Natinnag la ketdi ti ina daytoy!” Napataliaw iti kanigidna. Ti agkabanuag a nakasarukod! Lima nga agpa ngata iti yanna. Nagsabat dagiti matada. Iniseman ti agkabanuag. Sinubalitanna. Nagsuyaab. Imbulsana ti pendant ket inyiladna. Dinan nakita ti panagtungtung-ed ti agkabanuag a nakasarukod, in-inut nga immadayo, agingga inalun-onen ti sipnget. Madamdama pay agur-uroken ti lalaki.
“Kutkutonen ken dingdingrawenkan, dugyot, dika payla bumangon!” kuna ti labus ti bagina ken napno iti tatona nga agsagsagad, nakaputot ket kadagiti tumeng daytoy pimmulipol uleg a tato. Iti kanawan a tumeng, nabasana ti SSC 321. “Tumakderkan no dimo kayat a bugbogenkan, ne!” Kasla kumilaw dagiti mata ti lumakayen, agedad ngatan ti nasurok a singkuenta ken agtayag ngata iti lima a kadapan ken buksitan ken sumilap ti kalbona.
Linidlid toy lalaki dagiti matana. Timmangad. Nakangaton ti init. Nagdardaras a pimmanaw toy lalaki idi nailayat ti nalukot a gemgem ti lakay. Dina kayat iti riribuk. Ta sadiay lugarda umok ti riribuk. Saan a riribuk iti inayanna ditoy. Naggaradugod manen ti buksitna. Saan laeng a mabisin, no di ket agalburito pay ti tianna. Pinidutna ti pagiwarnak iti rabaw ti immaratiddog a lamisaan a bato, a nalabit nga imbati wenno nabati ti kaudian a nagtugaw dita. Napia la pagpunasna iti kerretna no sadino la ditan a nalemmeng iti papananna pagpaknian. Inukradna ti pagiwarnak. Napasardeng. Binasana ti anunsio iti maysa a kolektor kadagiti relika.
Kinarawana ti bulsana. Adda! Inruarna ket minirana. Iti mugingna, kasla agparparikna a sabali daytoy a petpetna. Nalabit a namaris dagitoy no saan a pinangisit iti kabkab ken medio panagsenen.
“Ilakoksan!” naiyesngawna.
“Kukuam aya?” dinillawna ti bagina.
Minirana ti adres ti kolektor. Nalabasannan daytoy a lugar. Ditoy ti pagpagnaanna idi agtartrabaho pay laeng iti konstraksion. Inaprosanna ti kuladongan a buksitna kalpasan iti nagsasaruno a garadugod a kunam la no garadugod dagiti naunget a gurruod iti panawen ti nepnep.
Nakaangot manen ti agatrosas.
“Nagbanglon!” Impalawlawna ti panagkitana, ngem adayo ti yan dagiti grupo dagiti babbai nga agkakatawa iti yan ti semento a tugawan ken semento a lamisaan. Nariknana ti puyot ti angin. “Isuda ngata…?” Nagnan. Iti panunotna, naiyangin laeng dayta kasla banglo ti rosas.
Tinalliawna ti amianan. Ne, ti manen agkabanuag a nakasarukod iti kanigidna! Adda iti igid iti kalsada ken tumaltaliaw kenkuana nga umis-isem! Sursuroten kadi ti agkabanuag wenno nairanrana laeng nga adda daytoy iti papananna met? Ngem saanna nga inkaskaso. Saanen a napateg kenkuana daytoy a banag.
“Kasla sursurotennak ti banglo?” kunana manen ti bagina. Simgar. Dina maespeling no apay a simgar. Immanges iti nauneg. Inulitna. Ngem, dinan maangot pay ti banglo. Napartak ti pannagnana. Ti adres ti kolektor.
Religious artifacts ti kaadduan a koleksion ti Caucasian a lakay ken nalukmeg a baket a nangpastrek kenkuana. Dinamagda no ania ti masapulna. Saan a nagtimek, ta nariknana manen ti bisinna. Inyawatna lattan ti pendant iti baket. Minira ti baket. Nadlawna a napanganga ti baket a nangbidingbiding ti krusipiho.
Ti lakay ti nangawis a sumurot iti uneg ti bassit a siled. Simmurot lattan. Bassit a timbangan ken libro a nangisit ti naiparabaw iti sarming a lamisaan. Adda ti dua a tugaw iti sanguanan ti maysa ket naiyupreser iti lalaki. Ti maysa ket ginuyod ti baket sana tinugawan.
Inukrad ti lakay ti nangisit a libro. Naunnat met ti tengnged ti lalaki ken ti baket. Nakita ti lakay ti ladawan a kapada ti pendant. Innala ti lakay ti pagsiripna ket binidingbidingna a nalaing ti pendant. Inggusugosna iti nangisit ken basbassit ngem gemgem a bato. Ti nangigusugosanna ket pinatedtedanna iti likido, ket nakita toy lalaki nga immasuk ti bato sa idi kuan minulagatannan ti nakatartaranaw nga uged-uges a duyaw a nagparang iti nangisit a bato. Insaruno ti lakay a pinatedtedan ti krusipiho. Immasuk met ngem lalo a timmarnaw ti maris dagiti naibudak a batbato. Bimmusnag dagiti marisda. Tinimbang ti lakay. Impasana iti baket. Sinirip met daytoy babaen iti sangadakulapan a magnifying glass. Nalawa ti isem ti baket a nagtungtung-ed ket kinunana: “It’s a genuine monstrance in tri-color gold rays, diamond stones on cross and base and colored stones on trunk…!”
“Mabisinak unayen. Mano iti pagbayadyo, Bai?” dinamag toy lalaki. Agtigtigerger. Dina ammo no apay, naugotanen iti pigsa. Saan nga umanay ti pul-oy ti electric fan iti kanigid a suli a mangited iti bang-ar iti kasla kumusnawen a panagkitana. Siguro iti adayo a pinagnana ken bisinna. Nagkiamkiam ti panagkitana, nakakita kadagiti bituen. Nagpusipos ti lubongna. Naglusdoy iti tugawna. Nagikkis ti baket.
Idi makariing, napellesanen daytoy iti nadalus a kawes ken nakaidda iti nalamuyot a kama iti bassit a siled. Ti lakay ken baket ti immuna a nakitana. Is-iseman dagiti kolektor.
“Ni Inggo a draybermi ti nangpelles kenka. Siledna daytoy.” kuna ti lakay idi inaprosanna ti lalaki ti barukongna. Nadalus ti suotna a puraw a tisiert ken nangisit a kurduroy a pantalon.
Nagyaman. Naawis a nakilanglang a mangan – iti tinapay, fried chicken ken kape. Sa kalpasanna, inawat ti lalaki ti tseke a bayad ti inlakona. Intarapnosna nga insukat iti banko, kas bilin dagiti gimmatang. Subliannanto ti kaserana tapno agbayad ken alaenna dagiti gargaretna. Sumapulton iti sabali a pagnaedanna. Dina kayaten iti nabuyok a kabarongbarongan iti natay a karayan. Siguro, makabirokto ngatan iti trabaho. Isamirananto iti agiskuela inton makabirok iti trabaho. No di latta makabirok iti trabaho, agpatulong kadagiti naam-ammona a kaprobinsiaanna iti Quiapo. Aglakolako met kadagiti aksesoria kadagiti selpon. Addan iti pagpuonanna. Dayta ti kangrunaan iti amin, puonan, kas kuna dagiti kaprobinsiaanna.
“Kukuada daydiay. Rumbeng laeng nga isublim!” sinintir ti bagina.
“Itedko amin?” dinamagna iti bagina.
“Dumawatka a. Dida met ngata naimut a!” Inkalinteganna met laeng ti bagina.
“Dimo tagikuaen ti dimo kukua!” Nagulimek.
“Sapulem ida, a!” Kinuna manen iti bagina.
Nangeddeng. Napan iti kantina nga immuna a nakakitaanna ida.
“Adda iti agpalpalama ditoy. Idiay man ne, ti pagtugtugawanda.” Intudona iti ruar.
“Saanmi nga ammo dayta ibagbagam, mister. Iti kaanoman, saanak pay a nakakita iti agpalpalama nga immarubayan ditoy kantina.” Kuna ti kahera a nagdalungdong iti asul ken nalukmeg a babai nga agedad ngata iti kuarenta. “Piton a tawenko nga agtartrabaho iti daytoy a kantina, diak pay nakita dagita nga ibagbagam.” Nagdamag pay ti kahera kadagiti dua pay a wetres ngem ngilangil laeng ti insungbatda.
Rimmuar ti lalaki. Dina kayat iti mangipapilit. No agliblibak ti kahera, awan iti maganabna; no agsasao iti pudno, awan latta ti ganabenna ta dina makita dagiti sapsapulenna.
Pagna. Pagna. Pagna. Dina ammo ti turongenna. Nagsardeng idi nakurikoran ti agongna.
“Agatrosas!” Inkidemna iti nagsay-op. “Hmm, makapasalibukag a banglo,” nakunana. Immisem. Impalawlawna ti panagkitana. Nakatakder toy lalaki iti asideg ti silulukat a ridaw ti dakkel a pasdek. “Dita met uneg!” Naipigsana pay. “Adda la ketdi dagiti agina a sapsapulek iti uneg…” ket nagdardaras a simrek. Ti banglo ti rosas ti nangiturong kenkuana no sadino iti turongenna. Napaliiwna dagiti sumagmamano a nakaparintumeng ken nakatugaw. Naulimek ti nakalawlawa nga uneg ti pasdek. Inayad itan iti pannagna ti lalaki iti igid a sumurong iti altar.
Kellaat a nagtibbayo idi namulagatanna ti eskaparate. Nagsardeng. Linidlidna dagiti matana. Talloda. Minatmatanna ida a nalaing. Manipud saka agingga iti dapan. Pinagsisinnublatna ida a minira – ti agkabanuag a nakasarukod, ti ubing ken ti ina. Nagrupanget. Dua nga imana iti nangkuraykay kadagiti pangulotenna, aburido iti dina maawatan a mapaspasamak iti biagna. Pinongutpungotna ti pangulotenna kabayatan a nagngariet.
“Aaahh…! Mabagbagtitak metten…!” naipigsana ti timekna.
“Adda maitulongko?” kuna ti agkabannuag a nakaabito nga immasideg.
“Asinoda?” Intudona ti eskaparate.
“The Holy Family…Dimo am-ammo ida?”
“Saan, apo…”
“Asinoka? Ania ti naganmo? Taga-anoka?” Umis-isem ti nakaabito nga agedad ngata iti kuarenta, pamudawen ken nataytayag bassit ngem ti lalaki.
“Jamalul Embu Sahaba Usman Sali, apo. Maysa a Tausug, taga-Lanawan, Sumisip, Basilan. Agtawen iti duapulo ket tallo…”
Am-ammo ti Langit toy kabsattayo, kasta koma met kadakayo… #
GIBUSNA.


text:
Sipalay
Ti Siudad ti Sipalay ket maysa a maika-4 a klase a siudad iti probinsia ti Negros Occidental iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti Sipalay ket nabingbingay a politikal kadagiti 17 a barbaranggay.[2]
- Baranggay 1 (Pob.)
- Baranggay 2 (Pob.)
- Baranggay 3 (Pob.)
- Baranggay 4 (Pob.)
- Baranggay 5 (Pob.)
- Cabadiangan
- Camindangan
- Canturay
- Cartagena
- Cayhagan
- Gil Montilla
- Mambaroto
- Manlucahoc
- Maricalum
- Nabulao
- Nauhang
- San Jose
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Negros Occidental". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 3 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Lumaud a Visayas (Ingles) naala idi 12 Pebrero 2013
- ^ "Probinsia ti Negros Occidental". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 3 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Aborlan, Palawan
Ti Aborlan ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Palawan iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Aborlan ket nabingbingay kadagiti 19 a barbaranggay.[2]
- Apo-Aporawan
- Apoc-apoc
- Aporawan
- Barake
- Cabigaan
- Gogognan
- Iraan
- Isaub
- Jose Rizal
- Mabini
- Magbabadil
- Plaridel
- Ramon Magsaysay
- Sagpangan
- San Juan
- Tagpait
- Tigman
- Poblacion
- Culandanum
- Marikit
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Palawan". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 24 Septiembre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Mimaropa (Ingles) naala idi 30 Enero 2013
- ^ "Probinsia ti Palawan". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 24 Septiembre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Dinardaraan
Ti dinardaraan (dinuguan iti Tagalog, blood stew wenno blood pudding iti English) ket maysa a luto wenno recipe a Filipino a naaramid manipud iti dara, lalaem (bagis wenno silet, dalem, bara, puso) ken karne ti baboy ken rekrekado. Nagtaud iti nagan a "dinardaraan"' iti balikas a "dara" a mayawag iti wagas wenno kita ti luto ken panangluto. Saan laeng a baboy ti mabalin a lutuen a dinardaraan, mabalin pay a dinardaraen ti baka, nuang ken kalding ken uray manok wenno pato.
Maawagan pay iti sapsapuriket ti dinardaraan.


text:
Bindoy, Negros Oriental
Ti Bindoy ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Negros Oriental iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Bindoy ket nabingbingay a politikal kadagiti 24 a barbaranggay.[2]
- Atotes
- Batangan
- Bulod
- Cabcaban
- Cabugan
- Camudlas
- Canluto
- Capipines
- Danao
- Danawan
- Domolog
- Malaga
- Manseje
- Matobato
- Nagcasunog
- Nalundan
- Pagsal-ayon
- Pangalaycayan
- Peñahan
- Poblacion (Payabon)
- Salong
- Tagaytay
- Tinaogan
- Tubod
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Negros Oriental". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Visayas (Ingles) naala idi 25 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Negros Oriental". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 7 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Edukasion
Ti edukasion iti sapasap a kasubsilanna ket maysa a porma ti panagadal nga iti pannakaammo, dagiti kalaing, ken dagiti ugali ti maysa agrupo ti tattao ket ket maiyalis manipud ti maysa a kaputotan iti sabali babaen ti panagisursuro, panagsanay, panagsukisok, wenno babaen ti autodidaktidismo.[1] Iti sapasap, daytoy ket rumsua babaen ti aniaman a pannakasanay nga adda ti pormatibo a pagbanagan iti waya a panagpanpanunot ti tao, panarikna, wenno panagtignay.
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti etimolohia, ti balkas nga "edukasion" ket naala manipud ti Latin ēducātiō (“Ti panagtaraken, ti panagipadakkel, ti panagaywan") manipud ti ēdūcō (“Agisuroak, Agisanayak”) a daytoy ket maikabagian ti homonimo nga ēdūcō (“Mangidauloak, Mangalaak; Mangibangonak, Mangipatakderak”) manipud ti ē- (“manipud, nagtaud ti”) ken dūcō (“Mangidaluoak, Mangaramidak”).[2]
Ti papel ti gobierno[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti karbengan ti edukasion ket napartuaten ken mabigbigan babaen dagiti dadduma a turayan: Manipud idi 1952, ti Artikulo 2 oti umuna a Protokol iti Europeano a Taripnong ti Karkarbengan ti Nagtagitaoan ket mangipabaklay ti annong kadagiti partido nga aggaransia ti karbengan ti edukasion. Iti sangalubongan nga agpang, ti Internasional a Panakaikeddeng iti Ekonomiko, Sosial ken Kultural a Karkarbengan ti Nagkaykaysa a Pagpagilian iti 1966 ket aggaransia iti daytoy a karbengan iti artikulo 13.
Kadagiti kadagupan ti pakasaritaan dagiti nadumaduma a gobierno ket nangiparparitda a pribado wenno idiay balayda a mangpaadal dagiti ubbing. Dagiti nadumaduma a totalitariano a turay, kas pagarigan, ket nangipapilit ti indoktrinasion babaen ti propaganda iti Hitler a Kinaagtutubo ken propaganda iti edukasion babaen dagiti nadumaduma a turay ti komunismo.
Dagiti sistema[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sistema ti panagadal ket mairaman dagiti institusionalisado a panagisursuro ken panagadadal a mainaig ti kurikulum, a daytoy ket kabukbukodan a nabangon segun ti nasakbayan a keddeng ti panggep dagiti eskuela iti sistema. Dagiti sitema ti eskuela idi ket naibatay pay kadagiti relihion ti tattao a nagitited kaniada ti sabalia kurikula.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dewey, John (1916/1944). Demokrasi akenEdukasion. The Free Press. pp. 1–4. ISBN 0-684-83631-9.
- ^ educate. Etymonline.com. Naala idi 2011-10-21.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Edukasion idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Edukasion idiay Wikiquote
- Dagiti rekurso ti edukasion manipud ti UCB Libraries GovPubs
- UNESCO nga Instituto para kadagiti Estadistika: Internasional a maipadpada kadagiti estadistika kadagiti sistema ti edukasion


text:
Katar
|common_name = Qatar
- Katar
- Arabiano a Peninsula
- Dagiti pagilian ti Akinlaud nga Asia
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Arabiko
- Dagiti emirato
- Dagiti estado a kameng ti GPAP
- Dagiti estado a kameng ti Liga ti Arabo
- Dagiti estado a kameng ti Konsilo a Pagtitinnulongan para kadagiti Arabo nga Estado ti Golpo
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti pagilian ti Tengnga a Daya
- Dagiti peninsula ti Asia
- Dagiti pagilian ti Persiano a Golpo
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1971
- Akinlaud nga Asia
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Ubas
Ti ubas ket isu ti bunga ti agtintinnag ti bulong a natarikayo a mula nga agkalatkat ti botanikal a henero ti Vitis. Dagiti ubas ket mabalin a makan a naata ken mabalin nga ausaren para iti panagaramid ti bino, jam, tubbog, halea, yaon ti bukel ti ubas, dagiti pasas, suka, ken lana ti bukel ti ubas. Dagiti ubes ket dagiti di-klimakteriko a kita ti bunga, ken sapasap dagitoy a nagririmpuok.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Creasy, G. L. and L. L. Creasy. (2009). Dagiti Ubas (Siensia ti Panagpataud ti Apit iti Hortikultura). CABI. ISBN 978-1-84593-401-9
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti sasao a mainaig ti Ubas idiay Wikiquote
- Dagiti midia a mainaig ti Ubas idiay Wikimedia Commons
- Rehistro dagiti sebbangan ti GRIN: Vitis.
- Birolohia ti Ubas.


text:
Teatro
Ti teatro ket kolaboratibo a porma ti napino ng arte nga agus-usar kadagiti sibibiag a nga agpabpabuya tapno mangiresenta ti panagsanay iti pudno wenno naipagpagarup a pasamak kadagii agbuybuya iti maysa a naisangayuan a lugar. Dagiti agpabpabuya ket mabalinda nga iyebkas daytoy a panagsanay kadagiti agbuybuya babaen kadagiti panagtitipon tikumintang, bitla, kanta, samiweng, ken sala. Dagiti elemento ti daremdem ken dagiti obra ti entablado ket inus-usar a mangpasayaat ti pisikalidad, kaadda ken pannkaidagusan ti panagsanay.[1] Ti naisangayn a lugar ti panuya ket nainaganan pay babaen ti balikas a "teatro" a kas naala iti Taga-ugma a Griego ti θέatpov (théatron, “pagbuyaan a lugar”), ken naala met daytoy iti θeάouaι (theáomai, “kitaen", "buyaen", "paliiwen”).
Dagiti Lumaud a Moderno a teatro ket kaaduan a nagtaud manipud ti drama ti taga-ugma Griego, nga ditoy ti nakaibulodanna ti teknikal a terminolohia, pannakaidasig kadagiti henero, ken dagit iadu a temana, dagiti penpen ti karakter, ken dagiti elemento ti gandat. Ti eskolar ti teatro a ni Patrice Pavis ket inpalawagna ti teatro, a ti teatriko a pagsasao, entablado a panagsurat, ken ti espesipidad ti midia ti teatro a kas kapadpada ti panangiyebkas a mangigiddiat ti teatro manipud kadagiti sabali a maipabpanuya ng aarte, literatura, ken iti sapasap dagiti arte.[2]
Ti teatro tatta nga aldaw ket mangiraman kadagiti panagpabpabuya kadagiti pabuya ken dagiti maipapan ti samiweng. Urayno daytoy ket mabalin a nalawlawa a maipalawag tapno mairaman ti opera ken balet, dagitoy a porma ti arte ket adda iti sakop ti ruar iti daytoy nga artiku.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ M. Carlson, Warnakan ti Dramatiko a Teoria ken Kritisismo, [1], 2011
- ^ Pavis (1998, 345). Panangiladawan kadagiti "semiolohia" ni Charles Sanders Peirce, ni Pavis ket nangisingsingasing pay a ti "espisipidad dagiti teatriko a senial ket mabalin nga adda kadagit abilidadda nga agusar kadagiti ti tallo a posibilidad dagiti pamay-an ken dagiti senial: a kas ikono (mimetiko), a kas indeks (iti kasasaad ti enunsiasion), wenno kas simbolo (a kas maysa a semiolohiko a sistemas iti piksion a moda). Iti pataud, ti teatro ket mangaramid kadagiti taudan ti balikas a kas makitkita ken konkreto: daytoy ket mangibaga ken mangipasubli ti binalabala a lubong babaen dagiti senial, a kas babaen ti ti gibus ti proseso iti panangipangruna ken panangisimbolo ti agbuybuya ket nagaramid manen ti teoretiko ken estetika amodelo para iti dramatiko nga uniberso" (1998, 346).
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Teatro idiay Wikimedia Commons


text:
Antigua ken Barbuda
Ti Antigua ken Barbuda (i/ænˈtiːɡə ænd bɑrˈbjuːdə/; Espaniol para iti "taga-ugma" ken "nabarbasan") ket maysa a singin nga isla a pagilian a naisanglad ti nagbaetan ti Baybay Karibe ken ti Taaw Atlantiko. Nabuklan daytoy ti dua a kangrunaan a nataengan nga is-isla, ti Antigua ken ti Barbuda, ken dagiti pay babbabassit nga is-isla (a mairaman ti Great Bird, Green, Guinea, Long, Maiden ken Isla ti York ken ti adadayo nga abagatan, ti isla iti Redonda). Ti permanente abilang ti populasion ket agarup a 81,800 (manipud iti 2011 a Senso) ken ti kapitoliona ken kadakkelan a siudad ket ti St. John's, idiay Antigua.
Dagitoy ket naisina babaen ti bassit a nautiko a milia, ti Antigua ken ti Barbuda ket adda dagitoy iti tengnga iti Is-isla ti Leeward, a paset iti Lesser Antilles, ti agarup a 17 nga amianan a grado iti Ekuador. Ti parbo a nagan daytoy a pagilian ket "Daga dagiti 365 nga Aplaya" gpu kadagiti kaadu ti aplaya a nakapalikmut kadagiti isla. Ti panagturayna, pagsasao, ken kultura ketkaaduan a naimpluensiaan babaen ti Britaniko nga Imperio, a daytoy ket paset idi iti daytoy a pagilian.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c d "Antigua ken Barbuda". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 2011-04-12.
- Antigua ken Barbuda
- Dagiti pagilian ti Karibe
- Dagiti estado a kameng ti Komunidad ti Karibe
- Dagiti dati a kolonia ti Britaniko
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Inggles
- Dagiti isla a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti batay-linteg a monarkia
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1981
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Sibonga, Cebu
Ti Sibonga ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Cebu iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Sibonga ket nabingbingay a politikal kadagiti 25 a barbaranggay.[2]
- Abugon
- Bae
- Bagacay
- Bahay
- Banlot
- Basak
- Bato
- Cagay
- Can-aga
- Candaguit
- Cantolaroy
- Dugoan
- Guimbangco-an
- Lamacan
- Libo
- Lindogon
- Magcagong
- Manatad
- Mangyan
- Papan
- Poblacion
- Sabang
- Sayao
- Simala
- Tubod
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Cebu". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Visayas (Ingles) naala idi 25 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Cebu". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 7 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Departamento ti Atlántico
Ti Atlántico (Ingles: Atlantic) ket maysa a departamento ti Colombia, a mabirukan idiay akin-amianan a Colombia idiay kaunegan ti Baybay Karibe iti amiananna, ti Departamento ti Bolívar iti laud ken iti abagatan nga insinsina babaen ti Kanal del Dique, ken ti Departamento ti Magdalena iti daya nga insinsina babaen ti Karayan Magdalena . Daytoy ti maikatlo a kabassitan adepartamento ti pagilian ngemadda ti populasion iti 2,272,170 a mangaramid daytoy kadagiti kapusekan ti populasion a departamento.
Ti kapitoliona ket ti Barranquilla. Dagiti sabali pay a nangruna a siudad ket ti Soledad ken ti Malambo.
Dagiti linaon
Dagiti gobernador[urnosen | urnosen ti taudan]
Politika[urnosen | urnosen ti taudan]
Administratibo a panakabingbingay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti munisipalidad[urnosen | urnosen ti taudan]
- Baranoa
- Barranquilla
- Campo de la Cruz
- Candelaria
- Galapa
- Juan de Acosta
- Luruaco
- Malambo
- Manatí
- Palmar de Varela
- Piojó
- Polonuevo
- Ponedera
- Puerto Colombia
- Repelon
- Sabanagrande
- Sabanalarga
- Santa Lucía
- Santo Tomás
- Soledad
- Suan
- Tubará
- Usiacurí
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Oktubre 30, 2011, Ni José Segebre ket isu ti gobernador para para iti panawen ti 2012-2015. El Heraldo. "Este triunfo es de la gente del Atlántico: Segebre". Naidulin manipud ti kasisigud idi 2012-06-28. Naala idi 31-10-2011.
- ^ "DANE". Naala idi Pebrero 13, 2013.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Atlántico idiay Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Atlántico manipud idiay Wikivoyage


text:
Banton, Romblon
Ti Banton ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Romblon iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Banton ket nabingbingay kadagiti 17 a barbaranggay.[2]
- Balogo
- Banice
- Hambi-an
- Lagang
- Libtong
- Mainit
- Nabalay
- Nasunogan
- Poblacion
- Sibay
- Tan-Ag
- Toctoc
- Togbongan
- Togong
- Tungonan
- Tumalum
- Yabawon
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Romblon". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 24 Septiembre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Mimaropa (Ingles) naala idi 30 Enero 2013
- ^ "Probinsia ti Romblon". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 24 Septiembre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Djibouti
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Katkategoria:
- Djibouti
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Arabiko
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Nalabbasit
- Dagiti dati a kolonia ti Pransia
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Pranses
- Golpo ti Aden
- Sara ti Aprika
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Liga ti Arabo
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1977
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Bantay Tapulao
Ti Bantay Tapulao (naamammuan pay a kas ti Nangato a Pantok) ket isu ti kangatuan a bantay idiay Kabambantayan ti Zambales ken idiay probinsia ti Zambales iti Pilipinas. Ti pantok, ket addaan ti kangato iti 2,037 metro (6,683 ft), ken mabirukan idiay ili ti Palauig, Zambales. Ti naganna ket naala manipud ti kaadu ti kaykayo ti Pino ti Sumatra iti dayta a lugar, ken lokal a naamammuan daytoy babaen ti tattao a Zambal a kas ti tapulao.[1][3]
Ti bantay ket lugar idi ti dakkel nga operasion ti panagmina ti kromita.[1] Ti pannakadadael ti napintas a masna a senario ket makitkita kadagiti abut ti pagminaan iti pantok ken dagiti pay mainaig nga estruktura kadagiti malablabsan ti pagnaan. Ti pantok ket makaipakita ti 360-degrado a pagbuyaan nga idiay ket pakakitaan dagiti sabali a banbantay ti Zambales iti daya a bangir, ti Golpo ti Lingayen iti amianan, ken iti lumaud a bangir, dagiti tanap ti Zambales ken ti Baybay Abagatan Tsina a gumay-at nga ad-adayo ngem ti abagatan ti Pundaquit idiay San Antonio, Zambales.
Dagiti linaon
Pannagna nga aktibidad[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti dalan iti ngato ti Bantay Tapulao ket agtultulatid ken gradual a langa ti daga ken mangipan kadagiti magmagna kadagiti adu a bilang ti naisangayan nga ekosistema: manipud ti tanap ti karuotan ken dagiti lugar a pagtubtubuan ti talahib (kugon) kadagiti bakrangna ti sekondaria ken nangruna a kabakiran ti dipterocarpaceae, nalumotan a montane a kabakiran ken kabakiran ti pino iti ngato ti 1,800 metro (5,900 ft) a gumay-at kadagiti kaarrubayanna a banbantay.[3]
Iti tiempo ti nabasa a klima, umadu dagiti alimatek ken naipangpangruna kadagiti asideg ti waig a malablabsan. Dagiti paset ti pagnaan ket agablinda kadagiti bassit a waig a pakaawisan dagitoy nga alimatek kadagiti magmagna a di pay makammo no makagatda.
Manipud idiay Palauig[urnosen | urnosen ti taudan]
Mabalin a maabot ti Bantay Tapulao babaen ti pannagna ti pagminaan a kalsada iti bakras a bangir ti bantay ken ti linia ti kabakiran ket mangrugi iti agarup a 1,875 metro (6,152 ft).[1] Ti pangrugian a puntos ket manipud idiay paginaedan manen a lugar ti Dampay iti baranggay Salaza idiay Palauig, a daytoy ket agarup a 8 kilometro (5.0 mi) manipud idiay Rehional a Kalsada ti Zambales iti maysa a lasonglasong a kalsada. Manipud ti pagrugian a dalan idiay baranggay Dampay aginggana iti pantok ket agarup a 18 kilometro (11 mi). Dagiti agtataeng idiay Dampay ket dagidi pimmanaw idiay sakaanan ti Bantay Pinatubo ken isuda dagiti "bukod a nangidutok a guardia" ti Bantay Tapulao babaen ti koordinasion ti Turay ti Turismo ti Ili ti Palauig, Zambales.[4]
Ti panagsang-at ket mabalin a maaramid kadagiti 7-8 nga oras bayat ti panagpababa ket mabalin a maaramid iti gudua dayta nga oras. Dagiti bisita ken turista a mayat a mangkalay-at ti bantay ket naskenda nga agrehistro idiay baranggay hall tapno makaawat ti adu pay a pagtalgedan, seguridad ken tulong segun ti alagaden ken bagnos iti turay ti turismo. Iti adayo pay a paset ti lugar ket ti pagnaan a pakaiturongan ti pagrugian a puntos para iti panagrakit ti parukpok a danum ti Karayan Bagsit.
Panagballasiw a pannagna[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti panagballasiw a pannagna ket mabalin pay a mangrugi manipud ti akin-daya a bangir ti Bantay Tapulao idiay baranggay Labney iti ili ti Mayantoc ti probinsia ti Tarlac, ken agpatingga idiay Palauig, wenno kasumbangir daytoy. Ti pagnaan manipud ti amianan a laud ket awanen ken ti narigrigat a dalan ngem ti maysa a manipud idiay Zambales, ngem ti gunguna ket ti ad-adu a kita ti enbironmento ken fauna.[5]
Ekosistema[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ti Departamento ti Enbironmento ken dagiti Masna a Rekurso (DENR) rehion 3 ket nagpirma ti tulagan a memorandum para iti panagsalaknib ken panagrang-ay ti 5,000 nga hektaria ti Bantay Tapulao.[1][2]
- Ti Sangguniang Bayan (SB) ti Iba, Zambales ket nagpataud ti maysa nga ordinansia a nangirangarang ti paset ti ili iti Bantay Tapulao a kas maysa a papanan nga nga ekoturismo ken nasalakbiban a lugar.[3]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c d (2007-09-01). "Mt. Tapulao (2,037+)". Pinoy Mountaineer. Naala idi 2012-02-11.
- ^ "Banbantay ti Pilipinas: Ultras" Nailiasta a kas "High Peak" (Luzon). Peaklist.org. Naala idi 12-11-2012.
- ^ a b "Banbantay ti Zambales". NewCAPP. Naala idi 2012-02-15.
- ^ "Listaan dagiti Ekoturismo a Sitio idiay Tengnga a Luzon, Pilipinas". Website ti Departamento ti Turismo ti Pilipinas. Naala idi 2012-02-11.
- ^ "Mt. Tapulao/ Tarlac-Zambales Traverse (2,037 +)". Pinoy Mountaineer. Naala idi 2012-02-11.


text:
Simón Bolívar
Ni Simón José Antonio de la Santísima Trinidad Bolívar y Palacios Ponte y Blanco (24 Hulio 1783 – 17 Disiembre 1830), sapasap a naamammoan a kas ni Simón Bolívar (Españiol a pannakabalikas: [siˈmom boˈliBar]), ket maysa idi a Benesolano a milisia ken politikal a daulo. Ni Bolívar ket adda idi ti nangruna apapel iti nagballigi a panagsalisal para iti panakawaya ti Hispaniko nga Amerika manipud ti Espaniol nga Imperio, ken itan ket naipanpanunotan a maysa kadagiti kaimpluensiaan a pilitiko iti pakasaritaan ti Kaamerikaan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Simón Bolívar idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Simón Bolívar idiay Wikiquote
- Simón Bolívar
- 1783 a pannakaipasngay
- 1830 nga ipupusay
- Pakasaritaan ti Bolivia
- Pakasaritaan ti Colombia
- Pakasaritaan ti Ecuador
- Pakasaritaan ti Peru
- Pakasaritaan ti Panama
- Pakasaritaan ti Venezuela
- Dagiti presidente ti Bolivia
- Dagiti presidente ti Gran Colombia
- Dagiti presidente ti Peru
- Dagiti presidente ti Venezuela