text:
Kappon ti Sobiet
Ti Kappon ti Sobiet (Rúso: CoBeTckий Coюз, tr. Sovetsky Soyuz), opisial a ti Kappon dagiti Sosialista a Republika ti Sobiet (USSR; Rúso: Coю́з CoBéTckиx CoциaлиcTи́чeckиx Pecпýблиk, tr. Soyuz Sovetskikh Sotsialisticheskikh Respublik; IPA: [sɐˈjus sɐˈvʲetskʲɪx sətsɨəlʲɪˈstʲitɕɪskʲɪx rʲɪsˈpublʲɪk] ( denggen); naipangyababa iti Inggles kas ti CCCP, SSSR), ket maysa idi a batay-linteg a sosialista nga estado nga adda idiay Eurasia iti nagbaetan ti 1922 ken 1991.
Ti Kappon ti Sobiet ket maysa idi a maymaysa a partido nga estado a tinurayan babaen ti Partido Komunista manipud idi nabangon aginggana idi 1990.[1] Maysa a kappon dagiti 15 subnational a republika ti Sobiet, ti estado ti Sobiet ket naipatakder babaen ti maysa a naisentro a nagato a gobierno ken ekonomia.
Ti Ruso a Rebolusion iti 1917 ket gapuanan ti panatuang ti Ruso nga Imperio. Kalpasan ti Ruso a Rebolusion, adda idi ti panagsagsagaba para iti bileg a nagbaetan ti partido a Bolshevik, nga indauloan babaen ni Vladimir Lenin, ken ti kontra-komunista a Puraw a tignay. Idi Disiembre 1922, dagiti Bolshevik ket nangabakda iti sibil a gubat, ken naporma ti Kappon manipud kadagiti panagtitipon ti Pederatibo a Sosialista a Republika ti Ruso a Sobiet, ti Transkaukasia a Sosialista a Pederatibo ti Sobiet a Republika, ti Ukraniano a Sosialista a Republika ti Sobiet and the Byelorussian Soviet Socialist Republic.
Kalpasan ti ipupusay ni Vladimir Lenin idi 1924, ni Joseph Stalin ket isu ti nagturay,[2] a nagidaulo it USSR babaen ti a programa ti panagindustrialisasion. Ni Stalin ket nangibangon ti maysa a naplano nga ekonomia.[2]
Idi Hunio 1941, ti Nasi nga Alemaniay ken dagiti kumaduanna ket rinautda ti Kappon ti Sobiet, a daytoy ti nangbettak ti di-mangriribo a tulag, a pinirmaan dayta naibaga a naaudi idi 1939. Kalpasan ti uppat a tawen a panakilablaban, ti Kappon ti Sobiet ket rimsua a kas dagiti dua a nalatak a bileg iti lubong, a ti maysa pay ket ti Estado sUnidos.
Ti Kappon ti Sobiet ken dagiti bukodna a satelite nga estado ti Dumaya a Europa, a namammoan a kas ti Dumaya a Pagkaykaysaan, ket nakisuppiat iti Nalamiis a Gubat, daytoy ket ti maysa a nabayag a sangalubongan nga a prolonged global ideolohiko ken politiko a panagsagsagaba a kasupiatna ti Estados Unidos ken dagiti bukodna a Lumaud a kumaduaan, a daytoy ket pinanawanna met laeng gapu ti panakaisangona iti panagrigat ti ekonomia ken dagiti domestiko ken ganganaet a yaalsa ti politika.[3][4] Iti naladaw a panawen ti 1980, ti naudi a daulo ti Sobiet a ni Mikhail Gorbachev ket nagpadas ti panagrepormana ti estado kadagiti annurotenna iti perestroika kenglasnost, ngem ti Kappon ti Sobiet narba ken daytoy ket pormal a natunaw idi Disiembre 1991 kalpasan ti napaay a kudeta ti Agosto.[5] Ti Ruso a Pederasion ket nagitultuloy kadagiti karbengan ken obligasionna.[6]
Heograpia, klima ken katutubo[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy ket adda ti kalawa a 22,402,200 kuadrado kilometro (8,649,500 kd mi), ti Kappon ti Sobiet ket isu ti kadakkelan nga estado iti lubong. Ti kadakkelan nga estado iti lubong, tatta nga aldawen ket ti Rusia, a daytoy ket rimsua manipud ti USSR kalpasan ti panakapaay daytoy. Sumaksakop iti pagkanem a kalawa iti rabaw ti Daga, ti kadakkelna ket maipada iti Amianan nga Amerika. Ti Europeano a paset daytoy ket buklen ti pagkapat a kalawa iti daytoy a pagilian, ken daytoy idi ti sentro ti kultura ken ekonomia. Ti dumaya a paset idiay Asia ket gumay-at idiay Taaw Pasipiko aginggana ti daya ken Apganistán iti abagatan, ken awan unay ti populasionna. Daytoy ket nawatiwat iti 10,000 kilometro (6,200 mi) ti daya aginggana iti laud a bumallasiw kadagiti 11 sona ti oras, ken gangani a 7,200 kilometro (4,500 mi) iti amianan aginggana ti abagatan. Adda daytoy ti lima a sona ti klima: tundra, taiga, estepa, desierto, ken kabambantayan.
Ti Kappon ti Sobiet ket tagikuana ti kaatiddogan a pagbeddengan iti lubong, a marukrukod iti agarup a 60,000 kilometro (37,000 mi), dua a pagkatlo daytoy ket pantar iti Taaw Artiko. Iti ballasiw ti Nailet a Baybay Bering ket ti Estados Unidos. Ti Kappon ti Sobiet ket pagbeddenganna ti Apganistán, Tsina, Czechoslovakia, Pinlandia, Hungaria, Iran, Mongolia, Amianan a Korea, Norwega, Polonia, Romania, ken Turkia manipud idi 1945 aginggana idi 1991.
Ti kaatiddogan a karayan ti Kappon ti Sobiet ket isu idi ti Irtysh. Ti kangatuan a bantayna ket isu idi ti Komunismo a Pantok (tattan ket ti Ismail Samani a Pantok) idiay Tajikistan, iti7,495 metro (24,590 pié). Ti kadakkelan a danaw iti lubong, ti Baybay Kaspio, ket nagrunaan a naisanglad iti Kappon ti Sobiet. Ti kadakkelan a di-naapgad a danum ken kaadaleman, ti Danaw Baikal, ket adda idi idiay Kappon ti Sobiet.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Bridget O'Laughlin (1975) Marxista a Panagarngian iti Antropolohia Tinawen a Panagrepaso iti Antropolohia Tomo. 4: pp. 341–70 (Oktubre 1975) (doi:10.1146/annurev.an.04.100175.002013).
William Roseberry (1997) Ni Marx ken Antropolohia Tinawen a Panagrepaso iti Antropolohia, Tomo. 26: pp. 25–46 (Oktubre 1997) (doi:10.1146/annurev.anthro.26.1.25)
- ^ a b Robert Service (9 Septiembre 2005). Stalin: biograpia. Picador. ISBN 978-0-330-41913-0.
- ^ David Holloway (27 Marso 1996). Ni Stalin ken ti Bomba. Unibersidad ti Yale a Pagmalditan. p. 18. ISBN 978-0-300-06664-7.
- ^ Turner 1987, p. 23
- ^ Iain McLean (1996). Ti ababa a diksionario ti Oxford para iti politiko. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. ISBN 978-0-19-285288-5.
- ^ "Ti Rusia ket partido tattan kadagiti aniaman a Tulag a partido ti sidgud idi a Kappon ti Sobiet, ken agganganas kadagiti isu met laeng a karnbengan ken obligasion iti sigud a Kappon ti Sobiet, malaksid kadagiti nasken a panagbalbaliw, a kas ti panagala ti panagbalbaliw kadagiti gay-at ti teritorio. [...] Ti Ruso a pederasion ket agitultuloy ti legado a personalidad iti sigud a Kappon ti Sobiet ken isu ngarud a daytoy ket saan a husto a kasaruno nga Estado iti kapanunutan a naibagbaga. Dagiti sabali a sigud a Republika ti Sobiet ket simmarunoda nga Estado.", Dagiti Materiales ti Nagkaykaysa a Pagarian iti Internasional a Linteg 1993, BYIL 1993, pp. 579 (636).


c: text/html

text:
Muntinlupa
Ti Siudad ti Muntinlupa ti kaabagatanan a siudad ti Metro Manila, Pilipinas. Kaabayna iti amianan ti Siudad ti Taguig; iti amianan-a-laud, ti Siudad ti Parañaque; iti laud, ti Siudad ti Las Piñas; iti abagatan-a-laud, dagiti ili ti Bacoor, Cavite, San Pedro, Laguna, ken ti Dan-aw ti Laguna, iti daya.
Adda iti Siudad ti Muntinlupa ti Nailian a Pagbaludan ti Bilibid, ti kadakkelan a pagbaludan iti pagilian.
Masarakan iti csiudad ti sumagmamano kadagiti kasayaatan a a comercial nga estalisimiento iti Metro Manila. Adda met ditoy ti nalatak nga Ayala Alabang Village, a pagnanaedan dagiti babaknang ken mabigbig a pamilia iti pagilian.
Dagiti linaon
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Addaan ti Siudad ti Muntinlupa iti 10 a baranggay kadagiti dua a distritona.
Dagiti baranggay iti Distrito 1[urnosen | urnosen ti taudan]
- Alabang Riles
- Ayala Alabang
- Buli
- Cupang
- Sucat
- Ilaya
Dagiti baranggay iti Distrito 2[urnosen | urnosen ti taudan]
- Bayanan
- Poblacion
- Putatan
- Tunasan

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Cagayan
Ti Cagayan ket maysa a probinsia iti Pilipinas, iti Tanap ti Cagayan (Rehion II) iti Luzon. Masarakan iti amianan-a-daya a paset ti isla ti Luzon. Ti Siudad ti Tuguegarao ti kapitoliona. Paset met laeng ti Cagayan dagiti isla ti Babuyan iti amianan. Kaariping ti Cagayan dagiti probinsia ti Ilocos Norte ken Apayao iti laud, ken ti Kalinga ken Isabela iti abagatan.
Dagiti linaon
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Addaan ti Cagayan iti 28 nga ili ken 1 a siudad.
Siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Tanap ti Cagayan (Inggles) naala idi 30 Abril 2012


text:
Papa Clemente IV
Ni Papa Clemente IV (23 Nobiembre 1190/1200 – 29 Nobiembre 1268), ket naipasngay idi a kas ni Gui Faucoi[1] tinawtawagan ti kinaudi a biagna a kas ni le Gros (Guy Foulques ti Nalukmeg; Italiano: Guido Fulcodi il Grosso), ket isu idi ti Papa manipud idi 5 Pebrero 1265 aginggana idi pimmusay. Isu ket nabutusan iti maysa a panagbutos a natengngel idiay Perugia a nagpaut iti uppat a bulan bayat a dagiti kardinal ket nagriringgorda no kayatda a tawagan ni Carlos iti Anjou, thi ububing a kabsat ni Ari Luis IX iti Pransia tapno mangituloy ti papa a gubat a suppiatan ti imperial a kamara ti Hohenstaufen.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Damian J. Smith, Krusada, Erehia ken Panagsaludsod kadagiti Daga ti Balangat iti Aragon, (c. 1167 - c.1276), (BRILL, 2010), 66.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Clemente IV idiay Wikimedia Commons


text:
Konstantino ti Natan-ok
Ni Konstantino ti Natan-ok (Latin: Flavius Valerius Aurelius Constantinus Augustus;[1] c. 27 Pebrero 272[2] – 22 Mayo 337), a naamammoan pay a kas ni Konstantino I' wenno San Konstantino,[3] ket maysa idi a nga Romano nga Emperador manipud idi 306 aginggana idi 337. Isu ket nadayeg a naamammon a kas ti immuna a Romano nga emperador a nagbalin a Kristiano,[notes 1] Konstantino ken kumaduaan nga Emperador a ni Licinius ket nangipakdaar ti Bilin ti Milan idi 313, a nagirangarang ti panangbaybay-a kadagiti amina relihion iti amin nga kadagupan ti imperio.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ A mabalin a malaksid ni Felipe ti Arabo (r. 244–49). Kitaen ti Felipe ti Arabo iti Kristianidad.[4]
Dakamat[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Iti Klasiko a Latin, Ti opisial nga imperial a titulo ni Konstantino idi ket IMPERATOR CAESAR FLAVIVS CONSTANTINVS PIVS FELIX INVICTVS AVGVSTVS, Imperator Caesar Flavius Constantine Augustus, ti relihioso, ti nagasat, ti di naabak. Kalpasan ti 312, isu ket nagnayon ti MAXIMVS ("ti kalatakan"), ken kalpasan ti 325 sinukatanna ti ("di naabak") iti VICTOR, a kas ti invictus a nangipalpalagip kadagiti kaaduan ti Sol Invictus, ti Dios ti Init.
- ^ Ti pannakaipasngay ket agdumaduma ngem kaaduan kadagiti moderno a historiador ket agus-usar ti c. 272". Lenski, "Panagturay ni onstantino" (CC), 59.
- ^ Kadagiti Dumaya nga Ortodokso, Oriental nga Ortodokso ken dagiti Bisantino a Katoliko a Kristiano. Ti Bisantino a liturhiko a kalendario , a pinalpaliiw babaen ti Simbaan ti Dumay anga Ortodokso ken dagiti Dagiti Simbaan ti Dumaya a Katoliko ti Bisantino a ritos, ket agilislistada kenni Konstantino ken ni inana a niHelena a kas dagiti santo. Urayno isu ket saan a nairamraman iti listaan dagiti santo ti Latin a Simbaan, a saan a mangbigbig kadagiti dadduma a KOnstantino a kas sansanto, isu ket inrarareman babaen ti titulo a "Ti Natan-ok" para kadagiti inparawadna iti Kristianidad.
- ^ I. Shahîd, Roma ken dagiti Arabo (Washington, D.C.: Dumbarton Oaks, 1984), 65–93; H. A. Pohlsander, "Felipe ti Arabo ken Kristianidad", Historia 29:4 (1980): 463–73.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Konstantino I idiay Wikimedia Commons


text:
Sultan Kudarat
Ti Sultan Kudarat ket maysa a probinsia iti Pilipinas a masarakan iti rehion a SOCCSKSARGEN iti Mindanao. Kapitoliona ti ili ti Isulan ken kabeddengna dagiti probinsia ti Maguindanao ken Cotabato iti amianan, ti Davao del Sur iti daya, ti Abagatan a Cotabato iti abagatan. Iti abagatan-a-laud ket ti Baybay Celebes.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Addan ti Sultan Kudarat iti 11 nga ili ken maysa a siudad.
Siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
- Bagumbayan
- Columbio
- Esperanza
- Isulan
- Kalamansig
- Lambayong (Mariano Marcos)
- Lebak
- Lutayan
- Palimbang
- President Quirino
- Sen. Ninoy Aquino
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti daulo ti probinsia: Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno, Siudad ti Quezon- Naala idi 12 Pebrero 2013
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Soccsksargen (Inggles) naala idi 3 Hunio 2013


text:
Dagup ti domestiko a produkto
Ti dagup ti domestiko a produkto (Inggles: Gross domestic product (GDP)) ket mangibagbaga ti kuenta a paggatangan dagiti amin a pangileppas ti maimbegan ken serbisio a maparsua ti uneg ti maysa a pagilian iti maysa a panawen. Ti GDP ti tunggal maysa nga tao (per capita) ket naipanunutan a mangipatudo iti pagalagadan ti panagbiag ti maysa a pagilian;[2][3]Ti GDP ket saan a panagrukod iti kinabukodan a matgedan.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti GDP ket naiparangarang babaen kenni Simon Kuznets para ti reporta iti Kongreso ti Estados Unidos idi 1934,[4] nga inalistuanna nga inbaga a saan nga usaren a panagrukod para iti nam-ay.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Naibatay kadagiti bilang manipud ti IMF. No awan dagiti bilang a magun-od para iti maysa a pagilian manipud ti IMF, dagiti CIA a bilang ket isu dagitoy ti nausar.
- ^ O'Sullivan, Arthur. Awan wenno awan linaon ti
|title=(tulong)
- ^ Ti Presidente ti Franses ket agbirbiruk ti sukat ti GDP, Ti Guardian 14-09-2009.
Parlamento ti Europa, Departamento ti Annuroten nga Ekonomia ken Annuroten a Sientipiko: Maisakbayan a panagadal ti GDPPDF (1.47 MB)
- ^ Kimomision ti Kongreso ni Kuznets tapno agaramid ti maysa a sistema nga agrukod ti panaka-produkto ti pagilian tapno nasaysayaat a maawatan ti panagpasayaat ti Nalatak a ladingit Simon Kuznets, 1934. "Nailian a Matgedan, 1929–1932". Maika-73 a Kongreso iti Estados Unidos, maika-2 a gimong, dokumento ti Senado bilang. 124, panid 7. http://library.bea.gov/u?/SOD,888


text:
Papa Calixto II
Ni Nasantuan aPapa Calixto II (wennoCalistus II) (pimmusay 13 Disiembre 1124), naipasngay a kas ni Guy de Burgundy, ti maikapat nga anak a lalaki ni William I, Konde ti Burgundy, ket napili a Papa idi 1 Pebrero 1119 kalpasan ti ipupusay ni Papa Gelasio II.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ John W. O'Malley, Ti pakasaritaan dagiti Papa: Manipud kenni Pedro aginggana iti Agdama , (Rowman & Littlefield Publishers, 2010), 116.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Calixto II idiay Wikimedia Commons


text:
Papa Bonifacio VI
Ni Papa Bonifacio VI, ket katutubo ti Roma, ken nabutosan a kas ti Papa idi Abril 896 a kas nagbanagan kadagiti riribok kalpasan ti ipupusay ni Papa Formoso. Sakbay ti panagturayna, isu ket nakaala ti dua a sentensia ti panag-agaw kadagiti bilin a kas maysa a subdiakono ken kas maysa a padi.[1] Kalpasan ti kinapapa iti sangapulo ket lima nga aldaw, adda dagiti nagibagbaga nga isu ket pimmusay iti gota,[2] babaen dagiti dadduma isu ket napilit a naikkat tapno maikkan ti dalan ti panagturay ni Esteban VI, ti kandidato ti Spoletano a partido.
Iti sinodo idiay Roma a tinengtengngel babaen ni Juan IX idi 898, ti panakabutosna ket naikeddeng nga awan serbina ken kodapis.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Bonifacio VI idiay Wikimedia Commons


text:
Oras a panagin-inut ti lawag
T oras a panagin-inut ti lawag (iti Inggles ket Daylight saving time wenno naipangyababaan iti DST) ket isu ti panagsanay iti panangiyuna kadagiti pagurasan iti las-ud dagiti nalawag a bulan tapno ti rabii ket addaan ti ad-adu a lawag ken addaan ti basbassit kadagiti bigat. Kadawyan a dagiti pagurasan ket mabaliwan a maipayuna iti maysa nga oras iti asideg ti primabera ken maisublinto met laeng iti otonio.
Ti moderno a kapanunotan ti oras a panagin-inut ti lawag ket immuna a naisingasing idi 1895 babaen ni George Vernon Hudson ken immuna daytoy a naikeddeng babaen idiay Alemania ken ti Austria-Hungaria ken nairugi daytoy idi 30 Abril 1916. Manipud idin adu kadagiti pagilian a nagus-usar kadagiti nadumaduma a panawen. Kaaduan iti Estados Unidos ket agus-usarda ti DST idi tawtawen ti 1950 ken iti tawtawen ti 1960, ket ti panag-usar ti DST ket naipaadu kalpasan ti didigra ti enerhia idi tawtawen ti 1970 ken manipud idin ket adun a naus-usar idiay Amianan nga Amerika ken Europa.
Ti panagsanay daytoy ket adu kadagiti dumaydayaw ken nagdildillaw. Ti panaginayon ti lawag kadagiti rabii ket mangited ti pagimbagan kadagiti aglaklako, isports, ken dagiti dadduma pay a tignay a makatulon ti lawag ti init kalpasan kadagiti oras ti panagtrabtrabaho, ngem daytoy ket mabalin met a gapuanan kadagiti parikut para kadagiti panagpalpaliwa iti rabii ken dagiti dadduma a trabaho a naikapet iti init. Urayno ti nasap a gandat ti DST ket ti mangpabassit ti rabii a panag-usar ti silaw a bumbilia (dati a kangrunaan nga agus-usar ti elektrisidad), ti panag-usar ti moderno a panagpapudot ken panagpalamis ket adu ti paggiddiatanna, ken ti panagsukimat a maipanggep no kasano a ti DST ket maka-apektar ti panag-usar ti enerhia ket limitado ken sumuppiat.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Oras a panagin-inut ti lawag idiay Wikimedia Commons


text:
Homero
Iti Lumaud a klasiko a tawid, ni Homero ( /ˈhoʊmər/; Griego: Ὅunpoς, Hómēros) ket isu ti nangsurat ti Iliad ken ti Odisea, ken nairaraeman a kas ti kalatakan a taga-ugma a Griego nga epiko a mannaniw. Dagitoy nga epiko ket naisanglad iti rugi ti Lumaud a kanon ti literartura, ken adda ti adu a impluensia iti pakasaritaan ti literatura.
Ti panagbiagna ket di naamammoan. Ni Herodoto ket nagkarkarkulo a ni Homero ket nagbiag idi 400 a tawtawen sakbay ti panagbiag a panawen ni Herodoto, a mangikabil kaniana idi agarup a 850 BC;[1] bayat a dagiti dadduma apamunganayan ket nagtuntonda nga isu ket nagbiag iti naipagarup nga asasideg a panawen ti Trojan a Gubat, idi nasapa a maika-12 a siglo BC.[2] Dagiti moderno nga agsuksukimat ket naiparparang a agikabkabilda kenni Homero iti maika-7 a siglo wenno maika-8 a siglo BC.
Ti pormatibo nga impluensia a panakaay-ayam babaen dagiti Hoeriko nga epiko iti panagsukog ti Griego a kultura ket nawatiwat a nabigbigan idi, ken ni Homero ket naipalpalawagan a ka ti manursuro ti Gresia.[3] Dagiti obra ni Homero, a dagitoy ket agarup a limapulo a porsiento dagiti bitla, ket nangited kadagiti modelo iti makaawawis a panagsasao ken panagsursurat a tinultulad kadagiti taga-ugma ken mediebal a lublubong ti Gresia. Dagiti pirgis ti panakalaglag para iti gangani kadagit amin a malaslasin a Griego a nabirbirukan a literario ti papiro.[4]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ni Herodoto 2.53.
- ^ Graziosi, Barbara (2002). Panagparnuaty kenni Homero. Cambridge. pp. 98–101.
- ^ Heubeck, Alfred; West, Stephanie; Hainsworth, J. B. (1988). Ti KOmentario iti Odisea ni Homero. Oxford: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 3. ISBN 0-19-814047-9.
- ^ Finley, Moses (2002). Ti Lubong ni Odiseo. New York: New York a Panagrepaso ti Liblibro. pp. 11–2. ISBN 978-1-59017-017-5.; Dagiti bilang ni Finley ket naibatay iti korpus dagiti literario a papiro a naipablaak sakbay idi 1963.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ford, Andrew (1992). Homero : ti daniw iti napalabas. Ithaca, NY: Unibersidad ti Cornell a Pagmalditan. ISBN 0-8014-2700-2.
- Kirk, G.S. (1962). Dagiti Kanta ni Homero. Cambridge: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan.
- Schein, Seth L. (1984). Ti mortal a banuar : ti pangyuna nga Iliad ni Homero. Berkeley: Unibersidad ti California a Pagmalditan. ISBN 0-520-05128-9.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sasao a mainaig ti Homero idiay Wikiquote
Dagiti midia a mainaig ti Homero idiay Wikimedia Commons
Dagiti ob-obra a mainaig ti Homero idiay Wikisource
- Dagiti mannaniw ti maisasao nga epiko
- Dagiti epiko a mannaniw
- Tattao a bulsek
- Homero
- Mitograpia
- Dagiti taga-ugma a Griego
- Dagiti taga-ugma a mannaniw
- Dagiti mannaniw ti maiak-8 a BC
- Misenika a Gresia
- Griego a naipakasaritaan a bannuar ti kulto
- Dagiti Griego a bannuar ti kultura
- Dagiti Griego a dios
- Dagiti taga-ugma a Kios
- Dagiti taga-ugma nga Esmirna
- Tattao a deipikado


text:
Fungus
Ti fungus ket kameng ti dakkel a grupo dagiti eukariotiko nga organismo a mairaman dagiti mikroorganismo a kas dagiti lebadura ken dagiti buot, ken dagitti pay kaaduan a naamammuan nga uong. Dagitoy nga organismo ket naidasigda iti pagarian ti Fungi, a mailasin manipud kadagiti mula, dagiti ayup, ken bakteria. Ti maysa a nangruna apaggiddiatan ket dagiti selula ti fungus ket addaanda kadagiti taleb a selula nga aglaon ti kuitina, a saan a kasla kapada dagiti taleb a selula dagiti mula, nga aglaon kadagiti selulosa. Dagitoy ken dagiti sabali pay a paggigiddiatan ket mangipakpakita a dagiti fungus ket mangporma iti maysa a grupo kadagiti mainaig nga organismo, a nanaganan iti Eumycota (dagiti husto a fungus wenno Eumycetes), a makibinningay ti sapasap a tinaudan (ti monopiletiko a grupo). Daytoy maipapan ti fungus a grupo ket naisangayan manipud ti maipapan iti estruktura a pannakaipada kadagiti myxomycetes (nagalis a buot) ken dagiti oomycetes (buot ti danum). Ti disiplina ti biolohia a maipanggep ti panagdal kadagiti fungus ket naamammuan iti mikolohia (manipud ti Griego uύknς, mukēs, a kaibuksilanna ket "fungus"). Ti mikolohioa ket sagpaminsan pay a naikedkeddeng a kas maysa a sanga ti botánika, urayno daytoy ket sabali a pagarian iti biolohiko a taksonomia. Dagiti henetiko apanagadal ket nakaipakpakita a dagiti fungus ket as-asidegda a makikabagian kadagiti ayup ngem dagiti mula.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Moore RT. (1980). "Dagiti taksonomiko a singasing para iti pannakaidasig kadagiti maipapan ti baybay a lebadura ken dagiti dadduma pay a lebadura ken dagiti kasla fungus a mairaman dagiti smut". Botanica Marine 23: 361–373.
- ^ Ti sistema a pannakaidasig a naipakita ditoy ket naibatay iti 2007 a pilohenetiko a panagadal babaen ni Hibbett et al.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Fungi idiay Wikimedia Commons


text:
Mosambike
- Mosambike
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti Bantu a pagilian ken teritorio
- Daya nga Aprika
- Dagiti dati a kolonia ti Portugal
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti Komunidad ti Pagpagilian ti Pagsasao a Portuges
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Portuges
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1975
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Swahili
- Dagiti mankomunidad a republika


text:
Senegal
Ti Senegal i/ˌsɛnɨˈɡɔːl/ (Pranses: le Sénégal), opisial a ti Republika iti Senegal (République du Sénégal, IPA: [ʁepyblik dy seneɡal]), ket maysa a pagilian idiay lumaud nga Áprika. Ti naganna ket naggapu iti Karayan Sénégal a nakabeddenganna iti daya ken amianan. Ti Senegal ket nabeddengan ti ruar babaen ti Taaw Atlantiko iti laud, ti Mauritania iti amaianan, ti Mali iti daya, ti Guinea ken Guinea-Bissau iti abagatan; ti uneg ket ganganina a napalikmutan Ti Gambia, iti amianan, daya ken abagatan, malaksid ti ababa nga aplaya ti Taaw Atlatiko ti Gambia. Ti Senegal ket sakupenna ti kalawa ti daga iti gangani a 197,000 kuadrado kilometro (76,000 sq mi), ket adda ti nakarkulo a populasion iti agarup a 13 a riwriw. Ti klima ket tropiko nga addaan ti dua a tiempo: ti namaga a tiempo ken ti panagtutudo a tiempo.
Ti Dakar, ket isu ti kapitolio a siudad iti Senegal, mabirukan daytoy idiay lumaud unay anga ungto ti pagilian idiay Cap-Vert a peninsula. Ti agarup a 500 kilometro(300 mi) manipud ti aplaya, idiay Taaw Atlantiko, ket naisanglad ti Is-isla ti Cape Verde. Idi agdama ti maika-17 a siglo ken maika-18 a siglo, adu dagiti nadumadumama puerto ti komersion, a tagikua dagiti nadumaduma nga imperio, ti naipatakder kadgiti igid ti pantar. Ti ili ti St. Louis ket nagbalin a kapitolio iti Pranses a Laud nga Áprika (Afrique occidentale française, wenno AOF) sakbay a naiyakar idiay Dakar idi 1902. Ti Dakar ti kalpasan daytoy ket nagbalin a kapitolio idi 1960 iti panawen iti panagwaywayas manipud ti Pransia.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ « La langue officielle de la République du Sénégal est le Français. Les langues nationales sont le Diola, le Malinké, le Pulaar, le Sérère, le Soninké, le Wolof et toute autre langue nationale qui sera codifiée. » − Extrait du site officiel du Example gouvernement sénégalais
- ^ ANSD (Pranses)
- ^ a b c d "Senegal". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 20 Abril 2012.
- Senegal
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Ekonomiko a Komunidad dagiti Estado ti Laud nga Aprika
- G15 a pagpagilian
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Pranses
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1960
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Lituania
Lietuvos Respublika, lit. Lietuva, Europa.
ket masarakan iti Akinlaud a Europa.
- Lituania
- Dagiti Baltiko nga estado
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Baltiko
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti NATO
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Europa
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Akin-amianan nga Europa
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1918
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1990
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Ukrania
Ti Ukrania (i/juːˈkreɪn/; Ukraniano: ykpaïHa, panakaisurat: Ukrayina, [ukrɑˈjinɑ]; Ruso: ykpaи́Ha; Krimea Tatar: Ukraina) ket maysa a pagilian idiay Daya nga Europa. Ti Ukrania ket nabeddengan ti Pederasion ti Rusia iti daya ken amianan a daya, ti Belarus iti amianan a laud, ti Polonia, Eslobakia ken Hungaria iti laud, ti Rumania ken Moldoba iti abagatan a laud, ken ti Baybay Nangisit ken Baybay Azov iti abagatan ken abagatan a daya. Addaan ti kalawa daytoy iti 603,628 km², daytoy ti maikadua a kadakkelan nga agnaynayon a pagilian ti kontinente iti Europa, kalpasan ti Ruso a Pederasion.[6][7][8]
Segun ti nadayeg ken nasayaat a napatalgedan a teoria, ti mediebal nga estado ti Kievan Rus ket binangon idi babaen dagidi Varego idi maika-9 a siglo a kas ti immuna a naipakasaritaan a nairehistro nga estado ti Daya nga Eslabo. Daytoy ket rimsua a kas maysa a nabileg a pagilian iti Tengnga a Panpanawen ngem nawarwara idi maika-12 a siglo. Babaen ti tengnga ti maika-14 a siglo, dagiti teritorio ti Ukrania ket tinurturayan babaen dagiti tallo nga akin-ruar a bileg ti Nabalitokan a Horda, ti Nalatak a Dukado ti Lituania, ken ti Pagarian ti Polonia.[9] Kalpasan ti Nalatak nga Akin-amianan a Gubat (1700–1721), ti Ukrania ket nabingbingay idi kadagiti nadumaduma a rehional a bileg . Idi maika-19 a siglo, ti kadakkelan a paset ti Ukrania ket naitiptipon iti Ruso nga Imperio, ken dagiti nabatbati ket babaen ti pnnakatengngel ti Austria-Hungaria.
Ti nagulo a paset ti panawen simarsaruno dagiti adu a pannakigubatan, nga adda dagiti adu a nabigbigan a sangalubongan a panagpadas ti panaggun-od iti wayawaya manipud idi 1917 aginggana idi 1921, ken kalpasan ti Sangalubongan a Gubat I ken ti Sibil a Gubat ti Rusia. Ti Ukrania ket bimmangon manipud ti bukodna a sibil a gubat, ken idi Disiembre 30, ti 1922 a Sosialista a Republika ti Sobiet a Ukrania ket nagbalin a maysa kadagiti nakapundaran dagiti republika ti Kappon ti Sobiet. Dagiti teritorio ti SSR a Ukrania Ukrainian ket naipadakkel iti laud idi las-ud ti sibil a gubat iti kabiitan a kasakbayan ti ken kalpasan ti Sangalubongan a Gubat II. Idi 1954 daytoy ket nagpadakkel iti abagatan iti panangisubli iti Crimea. Idi 1945, ti SSR a Ukrania ket nagbalin a maysa kadagiti kameng a nagpundar ti Nagkaykaysa a Pagpagilian.[10]
Ti Ukrania ket nagbalin manen a nawaya idi natunaw tu Kappon ti Sobiet idi 1991. Daytoy a panakatunaw ket nangrugian ti maysa a panagdaliasat iti panagtagtagilako nga ekonomia, a ti Ukrania ket nagsagsagaba ti resesion iti walo a tawen.[11] Manipud idi, nupay kasta, ti ekonomia ket nakapadpadas ti nasayaat a pannakaipangato ti GDP. Ti Ukraine ket nairaman iti maysa a sangalubongan a didigra ti ekonomia idi 2008 ken bimmatok ti ekonomia. Ti GDP ket natnag iti 20% manipu didi primabera ti 2008 aginggana idi primaber ti 2009, ken naitimbeng idi dagiti analista ket nangipadpadada ti kakaro ti panagbaba kadagiti kamadian nga ekonomiko a depresion idi las-ud ti nasapa a tawtawen ti 1990.[12] Ti pagilian ket nagtultuloy a nagruna iti sangalubongan a pagtagtagilakuan ken , manipud idi 2011, daytoy ti maikatlo a kadakkelan nga agipatpatulod ti bukbukel iti lubong.[13]
Ti Ukrania ket maysa a unitario nga estado a buklen dagiti 24 nga oblast (probinsia), maysa nga autonomo a republika (Crimea), ken dagiti dua a siudad nga addaan ti naipangpangruna a kasasaad: ti Kiev, ti kapitoliona ken kadakkelan a siudad, ken ti Sevastopol, a mangibalbalay ti Ruso a Plota ti Baybay Nangisit babaen ti maysa a tulagan ti panagupa. Ti Ukrania ket maysa a republika babaen ti maysa a semi-presidensial a sistema nga adda ti naisinsina legislatibo, ti ehekutibo, ken ukoman a sangsanga. Manipud idi ti pannkatunaw ti Kappon ti Sobiet, ti Ukrania ket agtultuloy nga agtartaripatu ti makadua a kadakkelan a milisia idiay Europa, kalpasan ti Rusia. Ti pagilian ket balay dagiti 46 a riwriw a tattao, 77.8 a porsiento kadagitoy ket etniko a Ukraniano, nga adda dagiti adu a minoridad kadagiti Ruso (17%), Belaruso ken dagiti Rumano. Ti Ukraniano ket isu ti opisial a pagsasao ti Ukrania. Ti Ruso ket nawatiwat pay a naisasao. Ti kaaduan a relihion iti pagilian ket ti Kristiano ti Daya nga Otodokso, nga adda ti napigsa nga impluensia iti Ukraniano nga arkitektura, literatura ken musika.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Linteg iit Ukrania. Naestaduan a Kanta iti Ukrania" (iti Ukraniano). Verkhovna Rada iti Ukrania. 2003-03-06.
- ^ "Ti populasion ti Ukrania ket agnanayon a bumasbassit". Nailian a Radio a Kompania iti Ukrania. 2010. Naala idi 2010-06-20.
- ^ a b c d "Ukrania". Internasional a Pundo Ti Paguartaan. 2010.
- ^ "HDRO (Opisina ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan Programa ti Panagrangrang-ay ti Nagkaykaysa a Pagpagilian". Nagkaykaysa a Pagpagilian. 2011. Naala idi 2 Nobiembre 2011.
- ^ "PiшeHHя Paди: ykpaïHa 30 жoBTHя пepeйдe Ha зиMoBий чac » Пoдiï » ykpaïHa » KopecпoHдeHT". Ua.korrespondent.net. Naala idi 2011-10-31.
- ^ Sangalubongan a Klinikal a Pannakapadas babaen ni Richard Chin, Elsevier, 2011, ISBN:0123815371 (panid 345)
- ^ Masakbayan iti Google Earth babaen Chandler Evans, BookSurge Publishing, 2008, ISBN:1419689037 (panid 174)
- ^ "Basic facts about Ukraine". Ukraniano a konsul idiay NY. Naala idi 10 Nobiembre 2010.
- ^ "Ukrania :: Pakasaritaan – Britannica Online Encyclopedia". Britannica.com. Naala idi Oktubre 31, 2011.
- ^ "Dagiti Tignay ti Estado a Kamkameng – Ukrania". Nagkaykaysa a Pagpagilian. Naala idi Enero 17, 2011.
- ^ "Dagiti Makroekonomiko a Panagipakpakita". Nailian a Banko ti Ukrania. Naidulin manipud ti kasisigud idi Oktubre 21, 2007. Naala idi Disiembre 16, 2007.
- ^ Inozmi, "Ukraine – makroekonomiko nga ekonomiko a kasasaad – Hunio 2009" online
- ^ "Ti Ukrania ket nagbalin a ti maikatlo a kadakkelan nga agipatpatulod ti bukbukel iti lubong idi 2011 – ministro". Blackseagrain.net. Naala idi 2012-08-25.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Ukrania idiay Wikimedia Commons
- Pakaammo ti panagbiahe idiay Ukrania manipud idiay Wikivoyage
- Kitaen ti Ukrania idiay Gandat ti Nawaya a Direktorio (Ingglés)
- Wikimedia Atlas iti Ukrania


text:
Ammuem no sadino ti presinto a pagbutosam!
Tulong iti Pagsapul iti Lugar a Pagbutosan ('Polling Place Locator Help')
Pagbasaan (Factsheets)
Ipaaymi kadakayo ti panid a Pagbasaan (Factsheets). Linaon daytoy a Pagbasaan dagiti dokumento a nakaibinsabinsaan dagiti impormasion a kasapulan iti eleksion. Agsasabali a topiko ti trataren ti kada Pagbasaan.
Dua ti pannakaiparang (format) daytoy a Pagbasaan:
- Adobe PDF ti pannakaiparang (format) daytoy a Pagbasaan itoy a panid. Kasapulan ti Adobe Reader tapno mabasayo ti dokumento. Mabalinyo nga i-download wenno ipan iti kompiuteryo ti Adobe Reader babaen ti panangi-klikyo iti link a makitayo iti akinkanawan a paset wenno kolum.
- Mabali met a mabasayo daytoy iti HTML a pannakaiparang (format). Maparuaryo daytoy iti HTML babaen ti panangi-klikyo itoy a link: Factsheets in HTML.
- AGNANAYON A LUMANGAN A PANAGBUTOS
- INITIATIVE KEN REFERENDUM
- POLL WATCHERS
- DAGITI OPISIAL TI PRESINTO
- PROBISIONAL A PANAGBUTOS
- ABSENTEE VOTING WENNO PANAGBUTOS A DIKAN MAPMAPAN ITI PRESINTO
- PANNAKADOBLE TI APPLIKASYON DAGITI BALOTA ITI ABSENTEE VOTER
- DAGITI MATERIALES ITI ELEKSION NGA ADDA ITI OFFICE OF ELECTIONS
- EPEKTO TI PANNAKAPABASOL TI FELONY KEN TI KALINTEGAN NGA AGBOTOS TI MAYSA NGA TAO
- LINTEG PARA MAAMUWAN ITI PAGTAENGAN
- ORAS TI PANAGRUAR PARA MAKABOTOS ITI ALDAW TI PANAGBOTOS
- DAGITI UNIPORMADO KEN SITISEN NGA ADDA ITI BALLASIW-TAAW
- PANAGREHISTRO TI BOTANTE
- DAGITI BOTANTE NGA AGKASAPULAN ITI ESPESIAL A PANNARABAY
- WIKIWIKI VOTER REGISTRATION
- PANANGKOPYA ITI WIKIWIKI VOTER REGISTRATION FORM KEN TI APPLIKASYON PARA TI ABSENTEE VOTER BALLOTA
- PANAGBUTOS ITI HAWAII
- PANNAKATARABAY DAGITI BOTANTE
- PANNAKAKUESTION TI KINAASINO TI BOTANTE
- KAPITULO 19, PANANGSALUNGASING ITI ELEKSYON
- KOMISION ITI ELEKSION
- IMPORMASION MAIPANGGEP ITI PANAGBUTOS ADMINISTRASION KEN DAGITI RESIDENTE ITI CARE FACILITY
Mabasayo pay daytoy iti sabali pay a pannakaiparang (format). No kasapulanyo ti ad-adu pay a tulong (naikadakkel a letra, material a mabalinyo a denggen, kdpy.), umawagkay laeng iti Office of Elections iti 453-VOTE (8683). Para kadagiti agnaed iti Kad arapat (wenno Kaarruba) nga Isla, libre ti yaawagyo no usarenyo ti 1-800-442-VOTE (8683). Mabalin met nga ag-emailkayo kadakami iti elections@hawaii.gov


text:
Catanduanes
Ti Catanduanes ket maysa nga isla a probinsia iti Pilipinas a masarakan iti Rehion ti Bicol iti Luzon. Ti kapitoliona ket ti ili ti Virac.
Dagiti linaon
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Catanduanes ket addaan iti 11 nga ili.
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
- Bagamanoc
- Baras
- Bato
- Caramoran
- Gigmoto
- Pandan
- Panganiban (Payo)
- San Andres (Calolbon)
- San Miguel
- Viga
- Virac
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti daulo ti probinsia: Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno, Siudad ti Quezon- Naala idi 06 Enero 2013
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Bicol (Inggles) naala idi 05 Pebrero 2013
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan ti Heograpia a Kodigo ti Pilipinas - Catanduanes
- DILG Regional Office No. 5 (Bicol Region)
- Region V Local Government Units
- DILG Region V Provincial Offices


text:
Guam
Ti Guam (i/ˈɡwɑːm/; Chamorro: Guåhån) ket maysa a naurnos, a saan a nainkorporado a teritorio iti Estados Unidos a mabirukan idiay lumaud a Taaw Pasipiko. Maysa daytoy kadagiti lima a teritorio ti Estados Unidos nga addaan ti naipatakder a paisano a gobierno.[2][3] Ti Guam ket nailaista a kas maysa kadagiti sangapulo ket innem a Saan a Bukod a Naturayan a Teritorio babaen ti Naipangpangruna a Komite iti Dekolonisasion iti Nagkaykaysa a Pagpagilian.[4] Ti kapitolio iti daytoy nga isla ket ti Hagåtña (sigud idi nga Agaña). Ti Guam ket isu ti kadakelanken akin-abagatan unay iti Is-isla ti Mariana.
Dagiti Chamorros, dagiti patneng a tattao ti Guam, ket immunada tinaengan ti isla idi agarup a 4,000 a tawtawen.[5] Daytoy nga isla ket addan ti atiddog a pakasaritaan iti Europeano a kolonialismo. Nadutokan babaen ni Ferdinand Magellan idi agdama ti panagbanbaniaga dagiti Kastila idi Marso 6, 1521, ti immuna a kolonia ket naipatakder idi 1668 babaen ti España idi isasangpet dagiti agtalinaed amairaman ni Padre San Vitores, maysa a Katoliko a misinero. Iti adadu ngen dua a siglo, ti Guam ket maysa a nagruna a pagsardengan para kadagiti Espaniol a Manila Galeon a tinawen a nagbalballasiw ti Pasipiko. Daytoy nga isla ket tinengngel babaen ti España aginggana idi 1898, nga idi daytoy ket naisuko iti Estados Unidos idi panawen ti Espaniol-Amerikano a Gubat ken ti kalpasan daytoy ket naited a kas paset iti Tulag iti Paris.
A kas ti kadakkelan nga isla idiay Mikronesia ken ti maymaysa laeng a tinengngel ti Estados Unidos nga isla iti dayta a rehion sakbay ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat, ti Guam was natiliw ti Hapóno idi Disiembre 8, 1941, iti or-oras kalpasan ti panagbomba ti Pearl Harbor, ken nasakupan dua ken kagudua a tawtawen.
Iti panawen daytoy a panagsakup, dagiti tattao iti Guam ket suheto kadagito aramid a mairaman ti tuok, putolan ken rames,[6] ken napilit da nga umampon ti Hapón a kultura.[7] Ti Guam ket suheto idi ti narungsot a panakilablaban idi natiliw met laeng ti isla babaen dagiti tropa ti Estados Unidos idi Hulio 21, 1944, ti petsa a tinawen a napammadayawan a kas ti Wayaan nga Aldaw.[8]
Ttta nga aldaw, ti ekonomia ti Guam ket nasuportaran babaen ti kangrunaanna nga industria, ti turismo, a naipangpangruna a buklen daytoy kadagiti bisita manipud ti Hapón. Ti maikadua a pagtaudan ti matgedan ti Guam ket ti Militar ti Estados Unidos.[9]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ CIA Factbook: Guam
- ^ "Dagiti teritorio ti E.U.." DOI nga Opisina iti Insular a Pannakibiang. Pebrero 9, 2007.
- ^ "Panakailawagan dagiti Organisasion ti Insular a Politikal a Lugar." Opisina iti Insular a Panakibiang. Naala idi Oktubre 31, 2008.
- ^ Pakasaritaan iti U.N. a Dekolonisasion a Komite - Opisial a sapot ti pagsaadan ti U.N.
- ^ Kanton Tasi
- ^ Restitusion ti Gubat a Tignay : panangdengngeg sakbay ti Subkomite iti Insular ken Internasional a Panakibiang iti Co... | Nailian a Biblioteka iti Australia
- ^ Higuchi, Wakako (Hunio 2001). "Ti Panaka-Hapón nga Annuroten para dagiti Chamorro iti Guam, 1941-1944". Ti Warnakan iti Pakasaritaan ti Pasipiko 36 (1): 19–35.
- ^ "Ti polis ti Guam ket nakatiliw iti suspekto iti panaglagip a panagtakaw". Marine Corps Times. Associated Press. Hulio 7, 2007. Naala idi Abril 5, 2010.
- ^ Rogers, Robert F. (1995). Pagtungpalan a Panagtaldiap ti daga: Pakasaritaan iti Guam. Honolulu: Pagmalditan ti Unibersidad iti Hawaii. ISBN 978-0824816780.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Guam idiay Wikimedia Commons
- Pakaammo ti panagbiahe idiay Guam manipud idiay Wikivoyage
- Guam.gov - Opisial a website ti gobierno ti Guam


text:
Panagsikog
Ti panagsikog ket isu ti panagpaagneb ken ti panagrang-ay iti maysa wenno ad-adu pay a kaputotan, a naamammuan akas ti maysa ngapara wenno maratubo, iti aanakan iti babai . Iti panagsikog, mabalin nga adda dagiti adu a gestasion, a kas iti kaso dagiti singin wenno tallo a singin. Ti panagpasngay ket kadawyan a mapasamak iti agarup a 38 lawas kalpasan ti pannakanaig; ti babai nga adda ti siklo iti panagregla a kaatiddog ti uppat a lawas, daytoy ket agarup a 40 a lawas manipud ti rugi ti kinaudi a normal a paset tipanawen a panagregla (LNMP). Ti panagsikog ti tao ket isu ti kaaduan nga inad-adal kadagiti amin a mamalia a panagsikog. Ti pannkanaig ket magun-od baben ti séksual a panaginnala wenno teknolohia ti natulongan a reproduksion.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Panagsikog ti tao idiay Wikimedia Commons
- Kitaen ti Panagsikog idiay Gandat ti Nawaya a Direktorio (Inggles)


text:
Rio de Janeiro
Ti Rio de Janeiro ( /ˈriːoʊ deɪ ʒəˈnɛəroʊ/ wenno /ˈriːoʊ deɪ dʒəˈnɛəroʊ/; Brasil a Portugés: [ˈhi.u dʒi ʒaˈne(j)ɾu],[1] Karayan ti Enero), kadawyan a mmakunkuna a kas ti Rio,[2] ket isu ti lkapitolio a siudad ti Estado iti Rio de Janeiro, ti maikadua kadakkelan a siudad ti Brasil, ken ti maikatlo a kadakkelan a metropolitano a lugar ken aglomerasion idiay Abagatan nga Amerika, nga adda dagiti agarup a 6.3 a riwriw a tatto iti uneg ti maitutop a siudad,[3][4] a makaaramid daytoy ti maika-6 a kadakkelan idiay Kaamerikaan, ken ti maika-26 iti lubong.[5] Ti Rio de Janeiro ket nagbalin a nagbalayan ti Lugar a Tinawtawid ti Lubong a nanaganan ti "Rio de Janeiro: Dagiti Ladawan ti Daga ti Carioca a nagbaetan ti Bantay ken ti Baybay," a kas inted babaen ti UNESCO idi 1 Hulio 2012 iti kategoria a Kultural a Ladawan ti Daga. Ti panagikeddeng ket naala babaen ti komite a tagtagikua ti organisasion. Ti panakaiyebkas ket naibaga idiay timpuyog iti San Petersburgo, Rusia.[6]
Ti siudad ket isu idi ti kapitolio ti Brasil para kadagiti gangani a dua a siglo, manipud idi 1763 aginggana idi 1815 idi las-ud ti Portuges a panawen ti panagkolonia, idi 1815 aginggana idi 1821 a aks ti kapitolio ti Nagkaykaysa aPagarian iti Portugal, Brasil ken Algarves, ken idi 1822 aginggana idi 1960 a kas maysa anawaya a pagilian. Ti Rio ket naparboan ti nagan a Cidade Maravilhosa wenno "Nakakaskasdaaw a Siudad."
Ti Rio de Janeiro ket mangirepresenta ti maikadua a kadakkelan a GDP iti pagilian[7] (ken maika-30 a kadakkel iti lubong idia 2008),[8] nga adda ti nakarkulo ti agarup a R$ 343 bilion (IBGE/2008) (gangani US$ 201 bilion), ken daytoy ti kuartel dagiti dua a kangrunaan a kompania ti Brasil – ti Petrobras ken Vale, ken dagiti nangruna a kompania ti lana ken telepono idiay Brasil, ken ti pay kadakkelan apagyanan dagiti midia ken komunikasion a kompania iti Latin nga Amerika, ti Dagiti Globo nga Organisasion. Ti pagbalayan kadagiti adu nga unibersidad ken patakder, daytoy ti maikadua a kadakkelan a sentro ti panagsukisok ken panagrang-ay idi Brasil, a pakaidagupan ti agarup a 17% ti nailian a sientipiko a panagpataud – segun ti 2005 a datos.[9]
Ti Rio de Janeiro ket isu ti kaaduan a mabisbisita a siudad idiay akin-abagatan a hemisperio ket naamammoan daytoy para kadagiti masna a panakaidissona, dagiti karnabal a panagramrambak, samba, Bossa Nova, dagiti balneario nga igid ti baybay[10] a kas ti Barra da Tijuca, Copacabana, Ipanema, ken Leblon. Adda dagiti kadayegan a dulon a maipatinayon kadagiti igid ti baybay ket mairaman ti higante nga estatua ni Ni Kristo a Mangsubsubbot ('Cristo Redentor') idiay tuktok ti bantay Corcovado, a nainaganan daytoy a kas maysa kadagiti Baro a Pito a Siddaaw iti Lubong; bantay Sugarloaf (Pão de Açúcar) nga adda dagiti naisagayad a karrona; ti Sambódromo, ti maysa a permanente a naliniaan dagiti pagtugtugawan a kalsada ti pagparadaan a naus-usar iti laus-ud dagiti Karnabal; ken ti Maracanã nga Estadio, maysa kadagiti kadakkelan nga estadio ti putbol iti lubong. Ti 2016 a Kalgaw nga Olimpiada ket maitignayto idiay Rio de Janeiro, a daytoy ket mangmarka ti umuna a panangsangaili iti daytoy a pasamak ti siudad iti Abagatan nga Amerika.[11] Idi 12 Agosto 2012, iti 2012 a panakalpas a seremonia ti Kalgaw nga Olimpiada, ni Mayor Eduardo Paes ket nanagawat ti Wagayway iti Olimpiada, babaen ken ni Jacques Rogge, manipud ti Mayor ti Londres, a ni Boris Johnson. Ti Estadio Maracanã ti Rio ket mangisangailinto pay ti kinaudi a panagsalisal para iti 2014 Sangalubongan a Copa ti FIFA .[12] Ti Rio de Janeiro ket mangisangaili pay ti Sangalubongan nga Aldaw ti Katutubo intono 2013.[13]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Iti nadumaduma a kita ti Brasiliano a Portuges a naisasao idiay Rio de Janeiro, segun ti Larousse nga Ababa a Diksionario: Portuges-Inggles, 2008, p. 339 (a dagitipanakabalikas a "refletem a língua falada no Rio de Janeiro"). Ti Europeano a Portuges ti panakabalkas ket: [ˈʁi.u dɨ ʒɐˈnɐjɾu].
- ^ Rio de Janeiro nga Alagaden ti Panagbaniaga
- ^ R.L. Forstall, R.P. Greene, ken J.B. Pick, "Ania kadagiti Kadakkelan? Apay a dagiti naipablaak apopulasion para kadagiti kangrunaa nga urbano a lugar ti lubong ket adu unay ti paggiddiatanda", Konperensia ti Sunakbayan a Siudad, (Unibersidad iti Illinois idiay Chicago, Hulio 2004) – Tabla 5 (p.34)
- ^ Aglomerasion a listaan ti Populasion ti Siudad. Populasion ti Siudad. Naala idi Hulio 30, 2009.
- ^ "Rio 2016". Rio 2016. Naala idi Marso 14, 2010.
- ^ "Rio de Janeiro: Carioca Dagiti Ladawan ti Daga a nagbaetan ti Bantay ken ti Baybay". UNESCO. 1. Naala idi 1 Hulio 2012. Di ammo a parametro ti
|título=di naikaskaso (tulong)
- ^ "Posição ocupada pelos 100 maiores municípios em relação ao Produto Interno Bruto". Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE). Disiembre 16, 2008. Naala idi Disiembre 16, 2008.
- ^ "Dagiti 150 a kabaknanagan a siudad iti lubong babaen ti GDP idi 2005". Estadistika Dagiti Mayor ti Siudad. Marso 11, 2007. Naala idi Septiembre 8, 2008.
- ^ "Assessoria de Comunicação e Imprensa". Universidade Estadual de Campinas (Unicamp). Hunio 17, 2005. Naidulin manipud ti kasisigud idi Hunio 17, 2008. Naala idi Septiembre 8, 2008.
- ^ "Igid ti Baybay a Kultura ti Rio de Janeiro" Tayfun King, Fast Track, BBC World News (Septiembre 11, 2009)
- ^ "BBC SPORT , Olimpiada ,ti Rio ket mangientablada dagiti 2016 nga Ay-ayam ti Olimpiada". BBC News. Oktubre 2, 2009. Naala idi Oktubre 4, 2009.
- ^ "Rio de Janeiro quer sediar somente a final da Copa 2014". Terra Networks. Marso 26, 2010.
- ^ "Dagiti Kinaudi a Paspasamak : Ti Papa bisitaenna ti WYD idiay Rio intono 2013, tinunton ti mayor". Katoliko a Kultura. 2011-08-02. Naala idi 2011-09-15.
Kasipo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Rio de Janeiro idiay Wikimedia Commons


text:
San Marino
Ti San Marino, opisial a ti Republika ti San Marino[2][7] (i/sæn məˈriːnoʊ/ san-mə-ree-noh; Italiano: Repubblica di San Marino) ken naamammuan pay a kas ti Katalnaan a Republika ti San Marino[7] (Italiano: Serenissima Repubblica di San Marino), ket maysa nga enclave a mikroestado a napalikmutan babaen ti Italia, mabirukan daytoy idiay Italiano a Peninsula idiay amianan a daya a bangir ti Kabambantayan Apennine. Ti kadakkelna ket sumurok laeng a 61 km2 (24 sq mi) nga adda ti nakarkulo a populasion ti sumurok a 32,000. Ti kapitoliona ket ti Siudad ti San Marino. Ti San Marino ket adda ti kabassitan ti populasion kadagiti amin a kameng ti Konsilo ti Europa. ken ti maipapan ti batay-linteg a republika iti lubong, a kas ti tuloy ti monastiko a komunidad a nabangon idi 3 Septiembre 301, babaen ti kantero a ni Marinus ti Rab. Ti salaysay ket nangibagbaga a ni Marinus ket pinanawanna ti Rab, nga idi ket Romano a kolonia ti Arba, idi 257 idi ti masakbayan nga emperador, a ni Dioclesiano, ket nangited ti bilin para iti panagpatakder manen kadagiti diding ti siudad ti Rimini, a dinadael idi babaen dagiti Liburnio a pirata.
Ti batay-linteg ti San Marino, a napakabaelan idi 1600, ket naikedkeddeng babaen ti kaaduan nga isu ti kaduogan a naisurat a maus-usar pay laeng a batay-linteg iti lubong.[8] Nupay kasta, ti San Marino ket awan iti porma a batay-linteg, ngem embes ket nga iturturayan babaen ti Leges Statutae Republicae Sancti Marini, dagiti serie ti innem a libro, a naisurat iti Latin idi naladaw a maika-16 a siglo a mangibagbaga ti politikal a sistema ti pagilian, ken dagiti daduma pay a banag.[9]
Ti ekonomia ti pagilian ket nangruna nga agkamkammatalek iti pinansia, industria, dagiti serbisio ken turismo. Maysa daytoy kadagiti kabaknangan a pagilian iti lubong iti termino iti GDP (tunggal maysa a tao), nga adda dagiti bilang a maipada kadagiti karang-ayan arehion ti Europa. Ti San Marino ket naikedkeddeng nga adda ti natalinaay unay nga ekonomia, nga adda ti kabaan a gatad kadagiti awan trabaho idiay Europa, nga awan ti nailian nga utang ken adda ti maysa a pakatda a busbos.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Wayawaya iti Lubong - San Marino (2003)". Nangato a Komisioner para kadagiti Tao a Nagkamang. Naala idi 29 Disiembre 2012.
- ^ a b c d San Marino a naikabil idiay Ti Kinapudno a Libro ti Lubong
- ^ [1], Upeceds, Gobierno ti San Marino. Naala idi Peb.24, 2013.
- ^ a b c d Conto della Generazione dei Redditi Nazionali, Upeceds, Gobierno ti San Marino. Naala idi Hunio 6, 2010.
- ^ a b c d Dagiti Pangibagbagaan ti Panagrang-ay ti Lubong, Banko ti Lubong. Nota: "PPP a pagbaliwen a banag, GDP (LCU ti tungngal maysa a internasional a $)" para iti Italia ket nausar.
- ^ "San Marino". Dagiti Estadistika a Programa ti UNECE. UNECE. 2009. Naala idi 13 Marso 2010.
- ^ a b "San Marino". Encyclopædia Britannica. 2012. Naala idi 1 Marso 2011.
- ^ Biblioteka ti LInteg ti Kongreso ti Estados Unidos. "Alagaden ti LInteg iti Online: San Marino". Naala idi 21 Mayo 2008.
- ^ "Ti Estados Unidos ket adda "ti kapautan a nabatbati a batay-linteg."". PolitiFact.com. Naala idi 2012-09-26.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti San Marino idiay Wikimedia Commons
Wikimedia Atlas iti San Marino
- Kitaen ti San Marino idiay Gandat ti Nawaya a Direktorio (Inggles)


text:
Papa Clemente V
Ni Papa Clemente V, ket naipasngay idi a kas ni Raymond Bertrand de Got (sagpaminsan a naipaletra a kas ti de Guoth ken de Goth) (c. 1264 – 20 Abril 1314), ket isu idi ti Papa manipud idi 1305 aginggana idi pimmusay. Isu ket naipammalagipan gapu ti panangipasardengna ti bilin dagiti Kabaliero ti Templar ken panagipapatay kadgiti kamengda, ken kas isu a Papa inyalisna ti Curia manipud idiay Roma idiay Avignon, nga isu ti nangirugi ti paset a panawen a naamammoan akas ti Avignon a Kinapapa.[1][2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Clemente V idiay Wikimedia Commons


text:
Benus
Ti Benus ket isu ti maikadua a planeta manipud ti Init, a pagtaytayyekenna ti tunggal 224.7 nga al-aldaw ti Daga. Kadagiti Ilokano, ti Benus ket naamammoan kadagiti nagan a baggák, kamuntatála ken palpallátok. Daytoy a planet a ket nainaganan kenni Benus, ti Romana diosa iti ayat ken pintas. Kalpasan ti Bulan, isu daytoy ti karaniagan a masna a banag iti rabii a langit, a makaabot daytoy ti nalawag a kapigsa iti −4.6, naranigen daytoy nga agsaruag ti anniniwan. Gapu ti Benus ket maysa nga nakapkapsut a planeta manipud ti Daga, agparang daytoy a kas saan nga umadayo iti Init: ti panagbennatna ket makadanon ti kadakkel iti 47.8°. Ti Benus ket madanonna ti karaniganna sakbay ti ileleggak ti init wenno sakbay ti ilelennek ti init, daytoy ti gapu a naamammoan a kas ti Agsapa Bituen wenno Rabii a Bituen.
Ti Benus ket naidasig a kas maysa a naindagaan a planeta ken sappaminsan a matawtawagan a kas ti "kabsat a planeta" ti Daga gapu ti agpadpada a kadakkel, grabidad, ken ti kaaduan a panakaaramid. Ti Benus ket naabbongan ti saragasag nga ap-ap kadagiti naballatek unay nga ulep iti sulpuriko nga asido, nga agpawil a makita tti rabawna manipud ti tangatang iti makita a lawag. ti Benus ket addaan ti kapuskolan a tangatang kadagiti amin a naindagaan a planeta iti Sistema Sola, a kaaduan a nabuklan daytoy ti karbon dioksido. Ti tangatang a presion iti rabaw ti planeta ket 92 a napigpigsa ngem ti Daga. Ti Benus ket awanan ti karbon a siklo tapno makaala ti karbon para kadagiti batbato ket langlanga ti rabawna, wenno awan pay daytoy kadagiti organiko a biag nga agsagepsep iti daytoy iti biomasa. Ti Benus ket adda pammati a dayty ket addan idi kadagiti taaw,[2] ngem dagitoy ket bimbawbawidi ngimmato ti temperatura gapu ti timmalaw nga inbernadero a pagangayan.[3] Ti danum ket seguro a napotodisosiasion, ken, gapu ta awan ti magnetiko a lugar ti planeta, ti nawaya hidroheneo ket naitanod iti interpanetario a law-ang babaen ti solar nga angin.[4] Ti rabaw ti Benus ket namaga a desierto a langa nga addaan kadagiti kasla baldosa a batbato, a kanayon a napasadiwa babaen ti by bulkanismo.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Emily Lakdawalla, Ti langa ti Benus ket Makauma ngem ti Maipanunutam nga Aramidna, Blog ti Kagimongan ti Planeta, Sept. 21 2009 (naala idi Dis. 4 2011)
- ^ Hashimoto, G. L.; Roos-Serote, M.; Sugita, S.; Gilmore, M. S.; Kamp, L. W.; Carlson, R. W.; Baines, K. H. (2008). "Ti Felsic ti ukis ti nangato a daga idiay Benus a naipaltiing babaen ti datos ti Galileo nga Asideg nga Inpraroho a Panagmapa ti Espektrometro". Warnakan iti Heopisikal a Panagsukisok, Dagiti planeta 113: E00B24. Bibcode:2008JGRE..11300B24H. doi:10.1029/2008JE003134.
- ^ B.M. Jakosky, "Dagiti tangatang iti Naindagaan a Planeta," iti Beatty, Petersen ken Chaikin (eds,), Ti Baro a Sistema Solar, maika-4 nga edision 1999, Sky Publishing Company (Boston) ken Cambridge University Press (Cambridge), pp. 175–200
- ^ "Caught in the wind from the Sun". ESA (Venus Express). 2007-11-28. Naala idi 2008-07-12.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]


text:
Pakistan
Ti Pakistan (i/ˈpækɨstæn/ wenno i/pɑːkiˈstɑːn/; Urdo: پاکستان}), opisial a ti Islamiko a Republika iti Pakistan ket maysa a naturay a pagilian idiay Abagatan nga Asia. Ti pagilian ket adda ti populasion iti sumurok a 180 a riwriw a tattao, dayttoy ket isu ti maika-6 a kaaduan ti populasion a pagilian iti lubong. Daytoy ket mabirukan iti estratihiko a nangruna a pagsasabtan kadagiti rehion ti Abagatan nga Asia, Tengnga nga Asia ken Lumaud nga Asia, ti Pakistan ket addaan ti 1,046-kilometro (650 mi) nga aplaya iti igid ti Baybay Arabiano ken ti Golpo iti Oman iti abagatn aken nabeddengan babaen ti India iti daya, Apganistan iti laud ken amianan, Iran iti abagatan a laud ken ti Tsina iti adayo nga amianan a daya. Daytoy ket naisina manipud ti Tajikistan babaen ti akikid a Koridor Wakhan ti Apganistan iti amianan, ken makibinningay pay ti baybay a pagbeddengan iti Oman.
Ti teritorio ti moderno a Pakistan ket taengan id dagiti nadumaduma a taga-ugma kultura, mairaman ti Neolitiko a Mehrgarh ken ti Gambang a Panawen ti Sibilisasion ti Indus a Ginget, ken nakapan daoty kadagiti panagparmek wenno panangitaeng babaen dagiti Hindu, Persiano, Indo-Griego, Islamiko, Turko-Mongol, Apgani ken Sikh. Ti lugar ket tinurayan idi dagiti nadumaduma nga imperio ken dagiti dinastia, a mairaman ti Indiano a Maurya nga Imperio, ti Persiano anga Akueminida nga Imperio, ti Arabo nga Umayyad a Kalipato, ti Mongol nga Imperio, ti Mughal nga Imperio, ti Durrani nga Imperio, ti Sikh nga Imperio ken ti Britaniko nga Imperio. Gapu ti nagbanagan ti Tignay ti Pakistan nga indauloan babaen ni Muhammad Ali Jinnah ken ti salisal para iti pannakawaya ti India, ti Pakistan ket napartuat idi 1947 a kas maysa a nawaya pagilian para kadagiti Muslim manipud kadagiti rehion iti daya ken laud ti India nga adda idiay dagiti kaaduan a Muslim. Iti immununa daytoy idi ket maysa a dominion, ti Pakistan ket nangampon ti maysa a baro a batay-linteg idi 1956, ken nagbalin daytoy nga Islamiko a republika. Ti sibil a gubat idi 1971 ket nagbanagan ti pannakisina ti Daya a Pakistan a kas baro a pagilian ti Banglades.
Ti Pakistan ket maysa a pederal a parliamentario a republika a buklen dagiti uppat a probinsia ken uppat a pederal a teritorio. Daytoy ket maysa a naindaumaduma ti etniko ken linguistiko a pagilian, nga adda ti kapada a pannakaidumduma iti bukodna a heograpia ken dagiti naatap a niag. Ti Pakistan ket maysa a rehional ken tengnga abileg,[8][9] Ti Pakistan ket addan ti maikapito a kadakkelan nga agtaktakder a pursa armada iti lubong ken maysa pay a nuklear a bileg ken isu pay ket maysa a nairangarang a estado addan ti nuklear nga armas, nga isulaeng ti pagilian iti Muslim a lubong, ken ti maikadua idiay Abagatan nga Asia, nga addaan iti daytoy a saad. Daytoy ket addan ti maysa a semi-industrialisado nga ekonomia nga isu daytoy ti maika-27 a kadakkelan iti lubong iti termino ti bileg a panaggatang ken maika-47 a kadakkelan iti termino ti nominal a GDP.
Ti kalpasan ti pannakawaya a pakasaritaan ti Pakistan ket nailaslasin babaen dagiti paset ti panawen iti mitar a panagturay, di natalinaay a politika ken dagiti suppiat ti kaarrubana nga India. Ti pagilian ket agtultuloy a mangsang kadagiti makakarit a problemana, a mairaman ti terorismo, kinapanglaw, di kaamo ti panagbasa ken panagsurat ken pagdadaksan. Daytoy ket nangibangon a kameng ti Gunglo ti Islamiko a Konperensia (nga itan ket Gunglo ti Islamiko a Pagtitinnulongan) ken kameng daytoy ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, ti Mankomunidad ti Pagpagilian, ti Dagiti Ekonomia ti Smaruno a Sangapulo ket maysa, SAARC, ECO, D8 ken ti G20 nga agrangrang-ay a pagpagilian.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Ti Naestaduan a Kayarigan". Ministro iti Pakaammo ken Panagiwaragawag, Gobierno iti Pakistan.
- ^ "Populasion babaen ti Patneng a Pagsasao". Gunglo ti Senso ti Populasion, Gobierno iti Pakistan. Naala idi 28 Disiembre 2011.
- ^ "Populasion (Iti riwriw) Babaen ti probinsia, 2011". Ministro iti Pagsayaatan ti Populasion, Gobierno iti Pakistan. Naala idi 28 Disiembre 2011.
- ^ "Kalawa, Populasion, Densidad ken Urbano/Away a Panakaibingbingay babaen dagiti Administribo a Paset". Gunglo ti Senso ti Populasion, Gobierno iti Pakistan. Naala idi 28 Disiembre 2011.
- ^ a b c d "Pakistan". Internaaional a Pondo ti Panguartaan. Naala idi 21 bril 2011.
- ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2011. Agdama a pagsurutan ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan: Tabla 1" (PDF). Nagkaykaysa a Pagpagilian a Programa ti Panagrangrang-ay. Naala idi 12 Nobiembre 2011.
- ^ Loureiro, Miguel (28 Hulio 2005). "Driving—the good, the bad and the ugly". Daily Times (Pakistan). Naidulin manipud ti kasisigud idi 2012-05-30. Naala idi 10 Enero 2010.
- ^ Barry Buzan (2004). Ti Estados Unidos ken dagiti nalatak a bileg: dagiti politika ti lubong iti maika-duapulo ket maysa a siglo. Polity. pp. 71, 99. ISBN 978-0-7456-3374-9. Naala idi 27 Disiembre 2011.
- ^ Hussein Solomon. "Ganganaetnga Annuroten ti Abagatan nga Aprika ken ti Panangidaulo ti Tengnga a Bileg". Naala idi 27 Disiembre 2011.
Dagiti silpo tiruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Pakistan idiay Wikimedia Commons
- Pakaammo ti panagbiahe idiay Pakistan manipud idiay Wikivoyage
- Opisial a website
- Pakistan a naikabil idiay Ti Kinapudno a Libro ti Lubong
- Ti Pakistan manipud ti UCB Libraries GovPubs
- Kitaen ti Pakistan idiay Gandat ti Nawaya a Direktorio (Inggles)
- Pakistan
- Dagiti pagilian ti Taaw Indiano
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Inggles
- Dagiti pederal a pagilian
- Dagiti dati a kolonia ti Britaniko
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Hindustani
- Irani a Banak
- Dagiti Islamiko a republika
- Dagiti Islamiko nga estado
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Gunglo ti Abagatan nga Asia para iti Rehional a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti pagilian ti Abagatan nga Asia
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1947
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Urdu
- Dagiti mankomunidad a republika
- Dagiti republika


text:
1940
Ti 1940 ket maysa a bisiesto a tawen a nangrugi iti aldaw ti Lunes iti kalendario a Gregoriano.
Dagiti linaon
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Enero 4
- Gao Xingjian, naiyanak nga Insik a mannurat, Premio Nobel a laureado
Mayo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mayo 24 – Joseph Brodsky, naiyanak a Ruso a mannaniw, Premio Nobel a laureado (naipasngay 1996)
Hulio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hulio 6 - Herminia Roman - politiko iti Bataan.
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero–Marso[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 16 – Selma Lagerlöf, Sueko a mannurat, Premio Nobel a laureado (naipasngay 1858)
Abril–Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mayo 20 – Verner von Heidenstam, Sueko a mannurat, Premio Nobel a laureado (naipasngay 1859)


text:
Nalatak a Selio iti Estados Unidos
Great Seal of the United States
Bangir iti Selio
Dagiti salaysay
Agus-usar
Ti
Estados Unidos
Naampon
1782
Paltok
Maysa a nabalitokan a gloria, nga nagparparang iti ulep, a palpalikmutan iti lugar nga asul nga addaan ti sangapulo ket tallo a maris pirak a bit-bituen
Kalasag
sangapulo ket tallo nga agtaktakder a baras, iti maris a pirak ken nalabbaga; ken maysa a nakailad a maris nga asul
Gayamudaw
Maysa a
Paltok nga Agila a naipakita
Pasasao
E pluribus unum (iti rupa)
Annuit cœptis ken Novus ordo seclorum (iti bangir)
Sabsabali a nagyan
Iti kanawan a kabbeng ti agila ket sanga ti olibas; iti kanigid a kabbeng ket sangapulo ket tallo a pan-pana; iti sippit na ket, maysa a skroll nga addaan ti pasasao; ti bangir ket addaan ti piramide a saan pay a nalpas. Iti murdong ket maysa a mata iti uneg ti trianggulo, a napalikmutan iti gloria."
Panag-usar
Iti tungpalan,
sursurat a patente, ken adu pay
Ti
Nalatak a Selio iti Estados Unidos ket naus-usar a pamasingkedan kadagiti dokumento nga isaysayasay iti Pederal a gobierno iti Estados Unidos. Ti balikas ket inus-usar para iti pikikal a selio ken ti kadawyan a tabas. Ti Nalatak a Selio ket immuna a nau-usar iti publiko idi 1782.
Ti rupa ken bangir ti nalatak a selio ket maus-usar a nailian nga
eskudo iti Estados Unidos. [1]


text:
Sosialismo
Ti socialismo ket maysa nga ekonomiko a sistema a nailaslasin babaen ti sosial a pangtagikua dagiti pamay-an ti produksion ken ti panagtitinnulongan a panagtaripatu ti ekonomia,[1] ken ti politikal a pilosopia a mangipakpatakder ti kastoy a sistema. Ti "sosial a panagtagikua" ket mabalin a mangitudo dagiti pagtitinnulongan a negosio, ti kadawyan a panagtagikua, estado a panagtagikua, wenno panagtagikua ti umili ti ekuidad.[2] Adda dagit nadumaduma akita ti sosialismo ken awan ti maymaysa apanagipalpalwag a mangsakup kadagitoy.[3] Dagitoy ket maigiddiat kadagiti kita ti panagtagikua nga itatakderanda, ti degrado a panagkammatalekda kadagiti paglakkuan wenno panagplano, no kasanonto a maurnos kadagiti kaunegan dagiti produktibo a patakder, ken ti papel ti estado iti panangipatakder ti sosialismo.[4]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ sosialismo Britannica AKADEMIKO NGA EDISION. Naala idi 19 Enero 2012.
- ^ O'Hara, Phillip (Septiembre 2003). Ensiklopedia ti Politikal nga Ekonomia, Tomo 2. Routledge. p. 71. ISBN 0-415-24187-1. "Iti pannkaurnos ti agpangpangato a desentralisasion (iti saan a basbassit ngem maysa) dagiti tallo a porma ti sosialisado a panagtagikua ket mailasin manipud ti: dagiti paktoria a tagikua ti estado, dagiti tagikua ti empleado (wenno sosial) a tagikua a kompania, ken panagtagikua ti umili ti ekuidad."
- ^ Peter Lamb, J. C. Docherty. Naipakasaritaan a diksionario ti sosialismo. Lanham, Maryland, UK; Oxford, Inglatera, UK: Scarecrow Press, Inc, 2006. p. 1.
- ^ Nove, Alec. Socialism. Baro a Palgrave a Diksionario ti Ekonomia, Maikadua nga Edision (2008): http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_S000173
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Sosialismo idiay Wikimedia Commons


text:
Maguindanao
Ti Maguindanao ket maysa a probinsia iti Pilipinas a masarakan iti rehion ti Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao (ARMM) iti Mindanao. Ti kapitoliona ket ti ili ti Shariff Aguak. Kabeddengna dagiti probinsia ti Lanao del Sur iti amianan, Cotabato iti daya, ken Sultan Kudarat iti abagatan. Iti laudna ket ti Golpo ti Moro.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Addaan ti Maguindanao iti 36 nga ili ken maysa a siudad.
Siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abagatan nga Upi
- Amianan a Kabuntalan
- Ampatuan
- Barira
- Buldon
- Buluan
- Datu Abdullah Sangki
- Datu Anggal Midtimbang
- Datu Blah T. Sinsuat
- Datu Hoffer Ampatuan
- Datu Montawal
- Datu Odin Sinsuat
- Datu Paglas
- Datu Piang
- Datu Salibo
- Datu Saudi-Ampatuan
- Datu Unsay
- General Salipada K. Pendatun
- Guindulungan
- Kabuntalan
- Mamasapano
- Mangudadatu
- Matanog
- Pagalungan
- Paglat
- Pandag
- Parang
- Rajah Buayan
- Shariff Aguak
- Shariff Saydona Mustapha
- Sultan Kudarat
- Sultan Mastura
- Sultan sa Barongis
- Talayan
- Talitay
- Upi
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti daulo ti probinsia: Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno, Siudad ti Quezon- Naala idi 12 Pebrero 2013
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao (ARMM) (Inggles) naala idi 4 Hunio 2013


text:
Barcelona
Ti Barcelona (Ingglés/bɑrsɨˈloʊnə/, Katalán: [bərsəˈɫonə], Españiol: [barθeˈlona]) ket isu ti kapitolio ti Katalonia ken isu ti maikadua a kadakkelan a siudad idiay España, kalpasan ti Madrid, adda daytoy ti populasion ti 1,621,537 iti uneg ti administratibo a patingga iti kadakkel ti daga a 101.4 km2 (39 sq mi). Ti urbano a lugar ti Barcelona ket gumay-at ti labes ti administratibo a patingga ti siudad nga adda ti populasion a nagbaetan ti 4,200,000[1] ken 4,500,000[2] nga adda ti kadakkel ti 803 km2 (310 sq mi),[1] nga isu ti maikanem a kaaduan ti populasion nga urbano a lugar iti Kappon ti Europa kalpasan ti Paris, Londres, ti Ruhr, Madrid ken Milan. Agarup a lima a riwriw[3][4][5] a tattao ket agtaeng idiay Barcelona metropolitano a lugar. Isu pay daytoy ti kadakkelan a metropolis idiay Baybay Mediteraneo ti Europa. Isu daytoy ti kangrunaan a pakabuklan ti maysa nga administratibo a lugar ti Kalatakan a Barcelona, nga adda ti populasion ti 3,218,071 iti kalawa a 636 km² (densidad 5,060 hab/km²). Daytoy ket mabirukan idiay aplaya ti Mediteraneo a nagbaetan dagiti sabangan dagiti karayan Llobregat ken Besòs ken nabeddengan iti laud babaen ti pantok ti Serra de Collserola (512 m/1,680 ft).
Dagiti paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Demograpia: Dagiti Urbano a Lugar ti Lubong, Marso 2010
- ^ Eurostat. "Populasion ken kasasaad ti panagbiag kadagiti Urbano a panagammiris ti kuenta kadagiti siudad, ken dakdakkel nga urbano a sona (LUZ)".
- ^ Nagkaykaysa a Pagpagilian – Departamento ti Ekonomiko ken Sosial a Panakibiang: Dagiti Urbanisasion a Prospekto ti Lubong(2007 ra rebision), Tabla A.12
- ^ Organisadion para iti Ekonomiko a Pagtitinnulongan ken Panagrangrang-ay: Dagiti Agsalsalisal a Siudad iti Sangalubongan nga Ekonomia, OECD Territorial Reviews, (OECD Publishing, 2006), Tabla 1.1
- ^ Àmbit Metropolità. Sèrie temporal (katalan)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Barcelona idiay Wikimedia Commons
- Barcelona
- 10 a tawtawen SK a panagbangbangon
- Dagiti taga-ugma a menta
- Dagiti siudad a nangsangaili dagiti Ay-ayam ti Kalgaw nga Olimpiada
- Dagiti munisipalidad idiay Probinsia ti Barcelona
- Dagiti Penisio a kolonia idiay España
- Dagiti Romano a lugar idiay España
- Dagiti Mediteraneo a puerto a siudad ken ili idiay España
- Dagiti nagungunaan ti Medalia ti Naarian a Balitok
- Dagiti munisipalidad ti Barcelonès
- Dagti matagtagitao a lugar idiay Probinsia ti Barcelona


text:
Gitara
Ti gitara ket ti nadayeg nga instrumento ti musika a makaramid ti uni babaen ti panagay-ayam kadagiti (kadawyan) innem a kuerdasna ket aguni babaen ti akostiko wenno babaen ti elektroniko nga amplipikador (para iti maysa nga akostiko a gitara wenno ti maysa nga elektroniko a gitara). Daytoy ket kadawyan nga inay-ayam babaen ti panagkutengteng wenno panagkettel kadagiti kuerdas iti kanawan nga ima bayat a kulilien dagiti kuerdas iti kanigid nga ima. Ti gitara ket tipo ti kordopono, ken tradisional a naaramid manipud ti kayo ke naikkan nakuerdasan iti nailon wenno paslep ken maisalumina manipud kadagiti sabali a kodopona babaen ti pannakaaramidna ken panagtempla. Ti moderno a gitara ket inyunaan babaen ti lute, ti vihuela, ti uppat a kurso a Renasimiento a gitara, ken ti lima a kurso a baroko a gitara, amin dagitoy ket nakaited ti panagrang-ay ti moderno nga instrumento ti innem a kuerdas.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Denyer, Ralph (1992). The Guitar Handbook. Dagiti naipangruna a kontributor - Isaac Guillory ken kada Alastair M. Crawford (Napno a nabaliwan ken napabaro ed.). Londres ken Syndey: Pan Books. ISBN 0-330-32750-X.
- Gioia, Joe. The Guitar and the New World: A Fugitive History 254 pp.
- French, Richard Mark (2012). Technology of the Guitar. New York; Heidelberg: Springer Verlag. ISBN 978-1-4614-1920-4.
- Sethares, William A. (2011). "Alternate tuning guide". Madison, Wisconsin: Unibersidad ti Wisconsin; Departamento ti Inhenieria ti Elektriko. 2010 PDF a bersion babaen ni Bill Sethares. Naala idi 19 Mayo 2012.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Gitara idiay Wikimedia Commons
- Adu a pakaammo para iti gitara
- Panagsiim ti Kaduogan a Nakuerdasan ti Innem a Gitara
- Dagiti pisika ti gitara
- Arkibo ti Internasional a Panagsukisok ti Gitara
- Ti Gitara,


text:
Hinduismo
Ti Hinduismo (हिन्दू धर्म; am-ammo pay kas Sanātana Dharma - सनातन धर्म, ken Vaidika-Dharma - वैदिक धर्म) ket maysa a relihioso a tradision iti sangalubongan a naibasar iti Vedas. Ti Hinduismo ket direkta a naggapu iti Vedic nga Indo-Iranian a relihion. Sakupenna ti naruay a tradision a relihioso nga agduduma ti pannakapaliiw ken pannakaipakatda, ken adu nga aggigidiat a seksekta ken pilpilosopia. Adu ken agduduma dagiti didiosen a pagrukrukbaban dagiti mamati. Agduduma met segun iti rehion wenno lugar dagiti pammati, kodigo ken prinsipio. Narigat a masurotanen no nagrugian ti Vediko a relihion, ngem iti panangkarkulo dagiti agsuksukisok, mabalin a nangrugi ti Hinduismo manipud 3102 BCE agingga iti 1300 BCE.
Ti Hinduismo ti maikatlo a kadakkelan a relihion iti lubong. Addaan daytoy iti aganay a 1 bilion a pasurot a 98% kadagitoy a Hindu ket masarakan iti India. Iti pagilian a Nepal, ti ofisial a relihion ti estadoda ket Hinduismo.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]


text:
Union List of Artist Names
Ti Union List of Artist Names (ULAN) wenno iti Ilokano Listaan ti Kappon dagiti Nagan ti Artista ket maysa a online a batayan ti datos nga agus-usar ti natengngel a bokabulario nga agdama nga aglaon kadagiti agarup a 293,000 a nagngan ken dadduma pay a pakaammo a maipanggep kadagiti artista. Dagiti nagan iti ULAN ket mabalin a mairaman dagiti naited a nagan, dagiti seudonimo, dagiti panagdumadumaan iti pannakailetra, dagiti nagan kadagiti sabsabali a pagsasao, ken dagiti nagnagan a nagbalbaliwen gapau ti napalbas a panawen (a kas dagiti pannakiasawa a nagan). Kadagitoy a a nagan, ti maysa ket naitalgedan a kas ti kinaykayat a nagan.
Urayno daytoy ket naiparang a kas maysa alistaan, ti ULAN ket naestruktura a kas maysa a tesauro, a maiyalagad kadagiti pagalagadan ti ISO ken NISO para kadagiti panagaramid ti tesauro; daytoy ket aglaon kadagiti panagsisinnaruno, kapadpada, len pakanaigan a pannakaikabagian.
Ti pakatengngaan ti isip iti tunggal maysa a rehistro ti ULAN ket ti maysa nga artista. Iti agdama adda dagiti agarup a 120,000 artista iti ULAN. Iti datos a batayan, ti tunggal maysa a rehistro ti artista (nakunkuna pay a suheto iti daytoy a manual) ket nailasin babaen ti maysa a naisangayan a numeriko nga ID. Ti naisilpo kadagiti tungngal maysa a rehistro ti artista ket dagiti nagan, dagiti maikabagian nga artista, dagiti taudan para iti datos, ken dagiti nota. Ti temporal a panagsakup ti gay-at ti ULAN ket manipud ti Kinaugma aginggan iti agdama keb panagsakup iti sangalubongan.
Ti ULAN ket mangiraman kadagiti maitutop a nagan ken dagiti mainaig a pakaammo a maipanggep kadagiti artista. Dagiti artista ket mabalin a dagiti agmaymaysa a tao (tattao) wenno grupo dagiti tao a nagtitinnulong a nagob-obra (korporatibo a bagbagi). Dagiti artista iti ULAN ket sapasap a mangirepresenta kadagiti nagpartuat a nairaman iti pannakakonsepto wenno panagpataud kadagiti makitkita nga arte ken arkitektura. Adda met dagiti agpabpabuya nga artista a nairaman (ngem kadawyan a saan a dagiti aktor, dagiti agsalsala, wenno dadduma pay nga agpabpabuya nga artista). Dagiti repositorio ken dagiti nagparparawad ket nairamanda pay. [1]


text:
Sistema a Solar
Ti Sistema a Solar[a] ket buklen iti Init ken dagiti astronomiko a banbanag a gumuyguyod a naibedbed iti pagliklikmutan ti lawlawna, amin dagitoy ket naporma manipud ti panagrebba ti maysa a higante a molekular nga ulep idi agarup a 4.6 a bilion a tawtawen. Ti kawatiwatan a kaaduan a masa ti sistema ket adda idiay Init. Kadagiti adu a banbanag a pagliklikmutan ti Init, kaaduan kadagiti masa ket nailaon kadagiti walo a minaig a solitario a planeta[e] a dagiti pagliklikmutanda ket gangani a nagtitimbukel ken naisanglad iti gangani a dalumpinas a disko a tinawtawagan ti ekliptiko a plano. Dagiti uppat nga akinuneg a babassit a planeta, Merkurio, Benus, Daga ken Márte, ken makunkuna pay dagitoy a naindagaan a planeta, ket naipangrunaan a binuklan iti bato ken metal. Dagiti uppat nga akin ruar a planeta, dagiti alingasaw a higante, dagitoy ket ad-adu a dakdakkel ngem dagiti naindagaan. Dagiti dua a kadakkelan, ti Hupiter ken Saturno, ket naipangrunaan a binuklan iti hidrohenio ken helio; dagiti dua a karuaran unay, ti Urano ken Neptuno, ket kaaduan a buklan dagiti yelo, a kas ti danum, amoniako ken metano, ken dagitoy ket nailasin a tinawtawagan a kas dagiti "higante a yelo".
Ti Sistema a Solar ket pagtaengan kadgiti adu a bilang ti rehion nga adda ti populasion babaen dagiti babbabassit a banbanag. Ti asteroid a barikes, a naisanglad ti nagbaetan ti Marte ken Hupiter, ket kapadpada dagiti naindgaan a planeta a kaaduana binuklan iti bato ken metal. Iti labes ti pagliklikmutan ti Neptuno ket naisanglad ti Kuiper a barikes ket naiwarakiwak a disko; dagiti naisilpo a populasion dagiti trans-Neptuniko a banbanag a kaaduana buklan iti yelo a kas iti danum, amoniuako ken metano. Iti kaunegan kadagitoy a populasion, dagiti lima nga agmaymaysa a banbanag, ti Ceres, Pluto, Haumea, Makemake ken Eris, ket mabigbigan dagitoy a dakkelen ken binukel babaen ti bukodda a grabidad, ken isu ngarod a dagitoy ket natermino a kas dagiti ansisit a planeta.[e] Iti patinayon kadagiti ribribo a babassit a bagbagi[e] iti dagitoy dua a rehion, adda dagiti sangadosena a dagitoy ket naipanunutan a kandidato dagiti ansisit a planeta, dagiti nadumaduma a populasion ti babassit a bagbagi a mairaman dagiti bandust, centaurs ken interplanetario a tapok ket nawaya dagitoy nga agdaliasat ti baetan dagiti rehion. Innem kadagiti planeta ken tallo kadagiti ansisit a planeta ket pagliklikmutan babaen dagiti masna a satelite,[b] a kadawyan a natermino a kas dagiti "bulan" manipud ti Bulan ti daga. Tunggal maysa kadagitoy nga akin ruar a planeta ket palpalikmutan babaen dagiti planetario a sinsing iti tapok ken dagiti nadumaduma a partikula.
Ti solar nga angin, ti maysa a panagayos iti plasma manipud ti Init, ket agpartuat ti maysa a labutab idiay interstelar a medio a naamammoan a ti heliospera, a gumay-at iti ruar nga igid iti naiwarakiwak a disko. Ti Oort nga ulep, a napammatian a nagtaudan para dagiti atiddog a paset ti panawen a bandus, baka adda pay dagitoy iti kaadayo nga agarup ti mamin ribo a kaadayo ngen ti heliospera. Ti heliopause ket isu ti puntos a ti presion manipud ti solar nga angin ket kapadpada ti sumupiat a presion iti interstelar nga angin. Ti Sistema a Solar ket mabirukan iti uneg ti maysa kadagiti akin ruar nga ima iti Nagririmpuok a Bitbituen nga ariwanas, a naglaon iti agarup a 200 bilion a bitbituen.
Dagiti linaon
Panagduktal ken panagsukisok[urnosen | urnosen ti taudan]
Para kadagiti napalabas a ribribo a tawen, ti nagtagitaon, nga adda dagiti bassit a malaksid a naisangayan, ket saan a nakabigbig ti kaadda ti Sistema a Solar. Dagiti tattao ket namatmatida a ti Daga ket saan nga agguygunay iti tengnga ti law-ang ken naikategoria a sabali manipud kadagiti nadiosan wenno nailangitan a banbanag nga agguygunay iti langit. Urayno a ti Griego a pilosopo a ni Aristarko iti Samos ket naisipanna iti maysa a heliosentriko a panakaurno sti kosmos,[3] Ni Nikolas Koperniko ket isu idi ti immuna a nagparang-ay ti matematiko a panagpadto ti heliosentriko a sistema.[4] Dagiti simmaruno kaniana iti maika-17 a siglo, a ni Galileo Galilei, Johannes Kepler ken Isaac Newton, ket nagparany-ayda ti panakaawat iti pisika a nangiturong ti nagininut a panakaawat iti kapanunutan a ti Daga ketpalpalikmutenna ti Init ken dagiti planeta ket naturayanda babaen dagiti isu met laeng a maipapan ti bagi a linteg a mangituray ti Daga. Ti patinayon, ti panakainbento ti teleskopio ket nangiturong ti panakaduktal kadagiti adadayo pay a planeta ket dagiti bulan. Kasdagiti kaasitgan a napalabas a panawen, ti panakaparang-ay ti teleskopio ken ti panagusar iti saan a namaneho a pagluganan ti limbang ket nagpakabael ti panagusig iti heolohiko penomena a kas dagiti banbantay ken dagiti abut, ken meteorolohiko a penomena ti tiempo a kas dagiti ulep, dagiti tapok a bagio ken dagiti yelo a gora kadagiti sabsabali a planeta.
Patakder[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti kangrunaan a mangbukel ti Sistema a Solar ket ti Init, ti maysa a nangruna a panagsarsaruno a G2 a bituen a mangbukel ti 99.86 a porsiento iti naamammoan a a masa ti sistema ken iturayanna ti bukodna a grabidad.[5] Dagiti uppat a kadakkelan a bagbagi nga agpalpalikmut ti Init, dagiti higante nga alingasaw, ket mangbuket ti 99 a porsiento iti nabati a masa, a ti Hupiter ken Saturno ket mangbukel iti 90 a porsiento.[c]
Kaaduan kadagiti dadakkel a banbanag nga agpalpalikmut iti Init ti sumangladdda ti asideg a dalumpinas ti pagliklikmutan ti Daga, a makunkuna a ti ekliptiko. Dagiti planeta ket asidegda iti ekliptiko, bayat a dagiti bandus ken dagiti banbanag a Kuiper a barikes ket kanayonda iti ad-adu nga anggulo.[6][7] Amin dagiti planeta ken kaaduan kadagiti banbanag ket palikmutenda ti Init iti agpapada a turong iti panagpalpalikmut iti Init (agpakanigid, a kas makita manipud ti ngato ti amianan nga ungto ti Init).[8] Adda dagiti malaksid, a kas ti Bandus ni Halley.
Kaaduan ti patakder dagiti nadokumento a rehion iti Sistema a Solar ket buklen ti Init, dagiti uppat a bassit a planeta a napalawlawan dagiti barikes iti kabatbatuan nga asteroid, ken dagiti uppat a higante nga alingasaw a nalawlawan babaen ti Kuiper a barikes dagiti yelo a banbanag. Dagiti astronomo ket sagpaminsanda a biningbingay daytoy a patakder kadagiti sabsabali a rehion. Ti akin-uneg a Sistema a Solar a mairaman dagiti uppat a nailangitan a planeta ken ti asteroid a barikes. Ti akin-ruar a Sistema a Solar ket adda iti labes dagiti asteroid, a mairaman dagiti uppat a higante nga alingasaw.[9] Manipud idi naduktalan ti Kuiper a barikes, dagiti akin-ruar unay a paset iti Sistema a Solar ket naipanunutan a maysa a naisangsangayan a rehion a mangbukel kadagiti banbanag iti labes ti Neptuno.[10]
Kaaduan kadagiti planet aiti Sistema a Solar ket agtagikuada kadagiti maikadua a bukodda a sistema, a pinalpalikmutan dagiti planetario a banbanag a makunkuna a dagiti masna a satelite, wenno bulbulan (dua kadagitoy ket dakdakkel ngem ti planeta a Merkurio), wenno, iti kaso dagiti uppat a higante nga alingasaw, babaen dagiti planetario a sinsing; dagiti naingpis a bedbed dagiti babassit a partikula nga agpapaparis nga agpalpalikmut kaniada. Kaaduan kadagiti kadakkelan a masna asatelite ket addadda iti agpapada a panagtayyek, nga adda iti maysa a rupa anga agnanayon a naiturong iti inada.
Ti linteg ti planetario a panaggunay ni Kepler ket mangipalpalawag kadagiti panagpalpalikmut dagiti banbanag iti Init. Ti panagsurot ti linteg ni Kepler, ti tunggal maysa a banag ket agbanbaniaga iti igid ti maysa a basikaw nga immitlog a ti Init ket adda iti maysa a pakapatengngaan. Dagiti banbanag nga asasideg iti Init (nga adda ti basbassit a semi-mayor a pagtayyekan) ket naparpardas nga agbaniaga, ngaminket kadawyanda a maapektaran ti grabidad ti Init. Iti basikaw nga immitlog a panagpalikmut, ti kaadayo ti maysa a bagi manipud ti Init ket agdumaduma kadagiti mapalpalabas a paset iti tawen. Ti kaasitgan nga iyaasideg ti maysa a bagi iti Init ket makunkuna a ti bukodna a perihelion, a ti kaadywana puntos manipud ti Inity ket makunkuna a ti bukodna nga aphelion. Dagiti panagliklikmut kadagiti planeta ket gangani nga agtitimbukel, ngem adu kadagiti bandus, dagiti asteroid ken banbanag a Kuiper a barikes ket surotenda ti nangato a basikaw nga immitlog a panagpalpalikmut. Dagiti pueto dagiti bagbagi iti Sistema a Solar ket mabalin a maipadto babaen ti panagusar dagiti numeriko a modelo.
Gapu kadagiti panakairaman dagiti nawatiwat a kaadayo, adu kadagiti panakairepresenti iti Sistema a Solar ket agipakita kadagiti agpapada a kaadayo a panagpalpalikmut. Iti kinaagpayso, nga adda bassit a malaksid , no adadayo ti maysa a planeta wenno barikes manipud ti Init, ti kaadayo ket dakdakkel ti paggiddiatanda ken ti napalabas a panagpalikmut. Kas pagarigan, ti Benus ket agarup a 0.33 astronomiko a paset (AU)[d] nga adadayo manipud iti Init ngen ti Merkurio, bayat a ti Saturno ket 4.3 AU nga adadayo ngen ti Hupiter, ken ti Neptuno ket naisanglad iti 10.5 AU manipud iti Urano. Adda dagiti panagpadas a panagikeddeng ti maysa relasion ti nagbaetan kadagitoy a kaadayo ti panakpalikmut (kas pagarigan, ti Titius–Bode a linteg),[11] ngem awan pay kadagitoy a teoria ti naawat.
Adda dagiti bilang dagiti Modelo ti Sistema a Solar ditoy Daga a a mangpadas a mangipan kadagiti minaig a gantingan a pakairamanan ti Sistema a Solar iti nagtagitaoan a termino. Adda dagiti modelo a mekaniko — a makunkuna a dagiti planetario — bayat a dagiti dadduma ket ket gumayatda kadagiti ballasiw ti siudad ken rehional a luglugar.[12] Daytoy ti kadakkelan a gantingan a modelo, ti Suesia a Sistema a Solar, ket agus-usar ti 110-metro a Ericsson a Globo idiay Stockholm a kas ti sabali nga Initna, ken, sursurotenna ti gantingan, ti Hupiter ket maysa a 7.5 metro a nagtimbukel idiay Sangalubongan nga Eropuerto ti Arlanda, iti 40 km a kaadayo, bayat a ti agdama kaadaywan a nbanag, ti Sedna, ket maysa a 10-sentimetro a nagtimbuket idiay Luleå, iti 912 km a kaadayo.[13][14]
Sakup dagiti napili a bagi iti Sistema a Solar manipud ti tengnga ti Init. Dagiti igid ti kanawan ken kanigid iti tunggal maysa a baras ketsurotenna ti perihelion ken aphelion dagita a bagbagi. Dagiti atiddog a baras ket mangitudo ti naisangsangayan a panagpalpalikmut.
Pakabuklan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Init, a gangani a mangbukel kadagiti amain a banag iti Sistema a Solar, ket buklen ti gangani a 98% hidrohenio ken helio.[15] Ti Hupiter ken Saturno, a mangbukel kadagiti amin a nabati a banag, ket agtagikua ti tangatang a mangbukel ti gangani a 99% kadagita nga isu met laeng nga elemento.[16][17] Ti pannakabuklan a gradiente ket adda iti Sistema Solar, a pinartuat babaent pudot ken presion ti lawag manipud ti Init; dagita a banbanag nga asasideg iti Init, a maapektaran babaen ti pudot ken presion ti lawag, ket buklen dagiti elemento nga adda kadagiti nagato a punto s ti panakalunag. Dagiti banag nga adadayo manipud ti Init ket kaaduan abuklen dagiti materiales nga adda ti nababba a puntos ti panakalunag.[18] Ti pagbeddengan ti Sistema a Solar ti labes dagiti nalaka nga agbalbaliw a sustansia a mabalin a maipababaan ket makunkuna a ti linia ti linaaw a nagbalay, ken naisanglad ti agarup a 4 AU manipud ti Init.[19]
Dagiti banag ti akin-uneg a Sistema a Solar ket kaaduan a buklen kadagiti bato,[20] ti naurnong a nagan para kadagiti kompuesto nga adda ti nagato a puntos ti pannakalunag, a kas dagiti silikato, landok wenno nikel, a nagbatbati a natangken babaen kadagiti gangani nga amin a kasasaad idiay protoplanetario a nebulosa.[21] Ti Hupiter ken Saturno ket kaaduan a buklen dagiti alingasaw, ti astronomiko a termino para kadagiti materiales nga adda kadagiti patingga a nababa a puntos ti pannakalunag ken nangato a presion ti sengngaw a kas ti molekular a hidrohenio, helio, ken neon, a dagitoy ket kankanayon idi nga adda ti alingasaw a paset idiay nebulosa.[21] Dagiti Yelo, a kas ti danuym, metano, amoniako, hidrohenio sulpuro ken karbon dioksido,[20] ket adda kadagiti panaglunag a puntos ti mabalin a kangato ti ginasut a kelvins, bayat a dagiti pasetda ket agtaltalek iti ambiente a presion ken temperatura.[21] Dagitoy ket mabalin a mabirukan kadagiti yelo, dagiti likido, wenno alingasaw a luglugar isiay Sistema a Solar, bayat nga idiay nebulosa ti paset sagitoy ket mabalin a likido wenno alingasaw.[21] Dagiti yelo a sustansia ti kaaduan a mangbukel kadagiti satelite dagiti higante a planeta, ken kaaduan pay ti Urano ken Neptuno (dagiti makunkuna a "higante nga alingasaw") ken dagiti adu a babassit a banag a naisanglad ti labes a pagtayyekan ti Neptuno.[20][22] No maitipon, dagiti alingasaw ken dagiti yelo ket makunkuna a nalak nga agbalbaliw.[23]
Init[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Init ket isu ti bituen ti Sistema a Solar, ken isu ti kangrunaan a pakabuklanna. Ti dakkel a masana ket (332,900 ket a masa ti Daga)[24] ket agpataud kadagiti temperatura ken dagiti densidad idiay bugasna a nalataken nga agtalinaay ti nuklear a panaglunag,[25] a daytoy ket agibet ti nawatiwat a kaadu nga enerhia, a kaaduan kadagitoy ket agraniag idiay limbang a kas ti elektromagnetiko a radiasion, a ngumatngato iti 400–700 nm a banda iti makitkita a lawag.[26]
Ti Init ket naidasig a kas maysa a G2 a tipo ti duyaw nga ansisit, ngem daytoy a nagan ket makaallilaw no, maipada kadagti kaaduan a bituen idiay bukodtayo nga ariwanas, ti Init ket dakkel unay ken naraniag.[27] Dagiti bituen ket naidasig babaen ti Hertzsprung–Russell a diagrama, ti maysa a grapiko a mangipakita ti karaniag dagiti bituen kadagiti temperatura ti rabawda. Iti sapasap, dagiti napudpudot a bituen ket naranraniag. Dagiti bituen a sumursurot iti daytoy a tabas ket makunkunada nga adda ti nangruna a panagsarsaruno, ken ti Init ket naisanglad iti tengngana daytoy. Nupay kasta, dagiti bituen a naranraniag ken napudpudot ngem ti Init ket manmano, bayat a dagiti nakuskusnaw ken nalamlamiis a bituen, a makunkuna akas dagiti nalabbaga nga ansisit, ket adadu, a mangaramid kadagiti 85 a porsiento kadagiti bituen idiay ariwanas.[27][28]
Dagiti ebidensia ket agipaltiing a ti puesto ti Init iti nagruna apanagsarsaruno ket mangikabil daytoy idiay "kangrunaa iti biag" para iti maysa a bituen, a daytoy ket saan pay a nakaibus kadagiti naipenpen a hidrohenio ti nuklear a panaglunag. Ti Init ket agranraniag pay laeng; iti nasap a pakasaritaanna adda daytoy ti 70 a porsiento a karaniagna a kas tatta nga aldaw.[29]
Ti Init ket maysa a populasion I a bituen; daytoy ket naipasngay iti naladladaw a paset ti ebolusion ti law-ang, ken isu a daytoy ket aglaon kadagiti adadu nga elemento a nadagdagsen ngem hidrohenio ken helio ("dagiti metal" iti panakasaonga astronomiko) ngem dagiti laklakay a polpulasion II a bitbituen.[30] Dagiti elemento a nadagdagsen ngem hidrohenio ken helio ket naporma kadagidiay bugas titaga-ugma ken bimbimtak a bitbituen, nga isu a dagiti immuna akaputtotan ti bitbituen ket naskenda a natay sakbay a ti law-ang ket napabaknang kadagitoy nga atomo. Dagiti kalaklakayan a bituen ket aglaon laeng kadagiti bassit a metal, bayat a dagiti bituen a naududi a naipasngay ket ket aglaonda ti adadu. Daytoy a kinagato ti metalisidad ket naipagarup a nagruna ti panagrang-ay ti Init iti maysa a planetario a sistema, gaputa dagiti planeta ket maporma manipud ti panakapartuat dagiti "metal".[31]
Interplanetario a medio[urnosen | urnosen ti taudan]
No mairaman ti lawag, ti Init ket agisilnag ti agtultuloy nga ayos dagiti nakarga a patikula (a plasma) a naamammoan a kas ti solar nga angin. Daytoyy a panagyos ti partikula ket agparuar a maiwarwaras ti agarup a 1.5 a riwriw a kilometro ti tungngal maysa nga oras,[32] nga agparpartuat ti nakaro a tangatang (ti helioesperioe) a mangipasagepsep ti Sistema a Solar iti 100 AU (kitaen ti heliopause).[33] Daytoy ket makunkuna akas ti interplanetario a medio. Ti panagtigtignay ti rabaw ti Init, a kas dagiti solar a gilayab ken dagiti koronal a masa a panagipalsut, ket riruenna ti helioesperio, nga agparpartuat ti limbanga tiempo ken gapuanan dagitiheomagnetiko a bagio.[34] Ti kadakkelan a patakder iti uneg ti helioesperio ket ti helioespriko nga agdama a sabanas, ti maysa nga agkuskusikos a porma a pinartuat babaen ti aksion ti panagtaytayyek ti magnetiko a lugara ti Init idiay interplanetario a medio.[35][36]
Ti magnetiko a lugar ti Daga ket pasardenganna ti bukodna atangatang manipud ti panakaikkatan babaen ti slar nga angin. Ti Benus ken Marte ket awan dagitoy ti magnetiko a lugar, ken kas ti pagbanagana, ti solar nga angin ket mangipataud kadagiti bukodda a tangatang ti agininut a maikkat idiay limbang.[37] Dagiti koronal a masa a panakapalsut ken dagiti kapadpadana pasamak ket mangpuyot ti maysa amagnetiko a lugar ken adu a bilang dagiti materiales manipud ti rabaw ti Init. Ti panagitignay iti daytoy a magnetiko a lugar ken ti materiales ket dagiti magnetiko a lugar ket mangimbudo kadagiti nakarga apartikula iti ngato a tangatang ti Daga, a dagitoy a panagitignay ket agpartuat ti aurorae a makita idiay asideg kadagiti magnetiko nga ungto.
Dagiti kosmiko a rayus ket tumaud idiay ruar ti Sistema a Solar. Ti helioesperio ket ladpedanna bassit ti Sistema a Solar, ken dagiti magnetiko a lugar (para kadagiti nga adda kadagitoy) ket mangited pay kadagitoy ti panagsalaknib. Ti densidad dagitikosmiko a rayus idiay interestelar a medio ken ti kapigsa ti magnetiko a lugar ti Init ket agbalbaliw ti atiddog unay a gantingan ti panawen, tapno ti lessaad tikosmiko a radiasion idiay Sistema a Solar ket agdumaduma, ngemno kasano ti kaaduna ket saan a naamammoan.[38]
Ti interplanetario a medio ket pagtaengan ti dua a kasla disko a rehion ti kosmiko a tapok. Ti umuna, ti zodiacal a tapok nga ulep, ket naisanglad idiay uneg ti Sistema a Solar ken gapuanan ti zodiacal a lawag. Daytoy ket kasla ti panakaporma babaen ti panagdungpar idiay uneg ti asteroid a barikes nga indagas babaen ti panagtignay kadagiti planeta.[39] Ti maikadua ket maiagayat manipud ti agarup a 10 AU aginggan ti agarup a 40 AU, ken mabalin a napartuat babaen ti nmaipadpada a panagdungpar ti uneg ti Kuiper a barikes.[40][41]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c "Mano ngata dagiti Babagi ti Sistema a Solar?". NASA/JPL Solar System Dynamics. Naala idi 2012-07-22.
- ^ Wm. Robert Johnston (2012-07-21). "Dagiti asteroid nga adda kadagiti Satelite". Arkibo ni Johnston. Naala idi 2012-07-22.
- ^ WC Rufus (1923). "Ti astronomiko a sistema ni Koperniko". Nadayeg nga Astronomia 31: 510. Bibcode:1923PA.....31..510R.
- ^ Weinert, Friedel (2009). Koperniko, Darwin, ken Freud: dagiti rebolusion iti pakasaritaan ken pilosopia iti siensia. Wiley-Blackwell. p. 21. ISBN 978-1-4051-8183-9.
- ^ M Woolfson (2000). "Ti taudad ken ebolusion ti Sistema a Solar". Astronomia ken Heopisika 41 (1): 1.12. doi:10.1046/j.1468-4004.2000.00012.x.
- ^ Levison, H. F.; Morbidelli, A. (2003-11-27). "Ti panakaporma ti Kuiper a barikes babaen ti agparuar a panagbaniaga dagiti bagbagi idi panawen ti panag-akar iti Neptuno". Katutubo 426: 419–421. doi:10.1038/nature02120. PMID 14647375. Naala idi 2012-05-26.
- ^ Harold F. Levison, Martin J Duncan (1997). "Manipud ti Kuiper a Barikes aginggana dagiti Bandus a Pamilia ti Hupiter Ti Nailimbang a Panakaiwarwaras dagiit Ekliptiko a Bandus". Ikarus 127 (1): 13–32. Bibcode:1997Icar..127...13L. doi:10.1006/icar.1996.5637.
- ^ Grossman, Lisa (13 Agosto 2009). "Immuna a nakita ti maysa a paneta nga agsansanud nga agpalpalikmut iti bituenna". NewScientist. Naala idi 10 Oktubre 2009.
- ^ nineplanets.org. "Ti Bassit a Panakakita ti Sistema a Solar". Naala idi 2007-02-15.
- ^ Amir Alexander (2006). "Ti New Horizons ket Maipatuodto iti 9-a tawen a Panagbaniaga ti Pluto ken ti Kuiper a Barikes". TiPlanetario a Kagimongan. Naala idi 2006-11-08.
- ^ "Parbangon: Ti Panagbaniaga ti Irurugi iti Sistema a Solar". Sentro ti Pisika ti Law-ang: UCLA. 2005. Naidulin manipud ti kasisigud idi 2012-05-24. Naala idi 2007-11-03.
- ^ Guy Ottewell (1989). "Ti Sangaribo nga Anet a Modelo". NOAO Educational Outreach Office. Naala idi 2012-5-10.
- ^ "Panagbaniaga kadagiti Modelo ti Sistema a Solar". Unibersidad iti Illinois. Naala idi 2012-05-10.
- ^ "Luleå är Sedna. I alla fall om vår sol motsvaras av Globen i Stockholm.". Norrbotten Kuriren (iti Pagsasao a Suéko). Naala idi 2010-05-10.
- ^ "Dagiti Nagruna nga Estadistika ti Init". Solara Sentro ti Stanford. Naala idi 2008-07-29., citing Eddy, J. (1979). Ti Baro nga Init: Dagiti Solar a Nagbanagan manipud ti Skylab. NASA. p. 37. NASA SP-402.
- ^ Williams, Dr. David R. (Septiembre 7, 2006). "Dagiti Kinpudno a Sabanas ti Saturno". NASA. Naala idi 2007-07-31.
- ^ Williams, Dr. David R. (Nobiembre 16, 2004). "Jupiter Fact Sheet". NASA. Naala idi 2007-08-08.
- ^ Paul Robert Weissman, Torrence V. Johnson (2007). Ensiklopedia ti sistema a solar. Academic Press. p. 615. ISBN 0-12-088589-1.
- ^ "Pormasion ti Planeta (idiay Sistema a Solar)". Unibersidad ti Toronto. Naala idi 2011-07-11.
- ^ a b c doi:10.1016/0032-0633(95)00061-5
Daytoy a dakamat ket automatiko a malpas kadagiti sumaruno a minuto. Mabalinmo a mapan ti pagurayan wenno ipadakkel babaen ti ima
- ^ a b c d doi: 10.1016/S0032-0633(99)00088-4
Daytoy a dakamat ket automatiko a malpas kadagiti sumaruno a minuto. Mabalinmo a mapan ti pagurayan wenno ipadakkel babaen ti ima
- ^ Michael Zellik (2002). Astronomia: Ti Agbalbaliw a Law-ang (9th ed.). Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. p. 240. ISBN 0-521-80090-0. OCLC 223304585 46685453.
- ^ Placxo, Kevin W.; Gross, Michael (2006). Astrobiolohia: ti ababa a pangyuna. JHU Press. p. 66. ISBN 978-0-8018-8367-5.
- ^ "Init: Dagiti Kinapudno ken dagiti Bilang". NASA. Naidulin manipud ti kasisigud idi 2008-01-02. Naala idi 2009-05-14.
- ^ Zirker, Jack B. (2002). Ti Panagbaniaga ti Sentro ti Init. Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan. pp. 120–127. ISBN 978-0-691-05781-1.
- ^ "Apay a ti makitkita a lawag ket makiata, ngem saan a dagiti sabali a paset ti espektro?". The Straight Dome. 2003. Naala idi 2009-05-14.
- ^ a b Ngem, Ker (Enero 30, 2006). "Dagiti astronomo ket saanda a Napudnoan: Kaaduan kadagiti Bituen ket Agmaymaysa". SPACE.com. Naala idi 2007-08-01.
- ^ Smart, R. L.; Carollo, D.; Lattanzi, M. G.; McLean, B.; Spagna, A. (2001). "Ti Maikadua a Pagsurotan a katologo ti Bituen ken dagiti Nalimiis a Bituen". Iti Hugh R. A. Jones ken Iain A. Steele. Dagit Nalamiis Unay nga Ansisist: Dagiti Baro nga Espektro a tipo ti L ken T. Springer. p. 119. Bibcode:2001udns.conf..119S.
- ^ Nir J. Shaviv (2003). "Ti Panakapapan ti Pagbanagan ti Nasapa a Paradokso ti Nakusnaw nga Init: Ti Nababbaba a Kosmiko a Rayus manipud ti maysa a Napigpigsa a Solar nga Angin". Warnakan iti Heopisikal a Panagsukisok 108 (A12): 1437. arXiv:astroph/0306477. Bibcode:2003JGRA..108.1437S. doi:10.1029/2003JA009997.
- ^ T. S. van Albada, Norman Baker (1973). "Kadagidiay dua nga Oosterhoff a Grupo ti Nagtitimbukel a Rimpuok". Astropisikal a Warnakanl 185: 477–498. Bibcode:1973ApJ...185..477V. doi:10.1086/152434.
- ^ Charles H. Lineweaver (2001-03-09). "Ti maysa a Karkulo ti Tawen a Panakaiwarwaras dagiti Naindagaan a Planeta iti Law-ang: Ti Panakaibilang ti Metalisidad a kas ti Panagpili a Pataud". Icarus 151 (2): 307–313. Bibcode:2001Icar..151..307L. doi:10.1006/icar.2001.6607. Di ammo a parametro ti
|eprint=di naikaskaso (tulong); Di ammo a parametro ti
|class=di naikaskaso (tulong)
- ^ "Solar a Pisika: Ti Solar nga Angin". Marshall Space Flight Center. 2006-07-16. Naala idi 2006-10-03.
- ^ Biddut ti dakamat: Imbalido nga etiketa ti
; awan ti testo a naited para kadagiti ref a nanaganan
Voyager
- ^ Phillips, Tony (2001-02-15). "TI Init ket Bimmaliktad". Science@NASA. Naala idi 2007-02-04.
- ^ Ti Bituen nga adda dagiti dua nga Aminana nga Ungto, Abril 22, 2003, Siensia idiay NASA
- ^ Riley, Pete (2002). "Panagmodelo ti helioesperiko nga agdama a sabanas: Dagiti Panagdumaduma a Siklo ti Solar". Warnakan ti Heopisikal a Panagsukisok 107. Bibcode:2002JGRA.107g.SSH8R. doi:10.1029/2001JA000299.
- ^ Lundin, Richard (2001-03-09). "Manurunor babaen ti Solar nga Angin". Siensia 291 (5510): 1909. doi:10.1126/science.1059763. PMID 11245195. Ad-adu ngem maysa a
|author=ken
|last=ti nainaganan (tulong)
- ^ Langner, U. W.; M. S. Potgieter (2005). "Dagiti Pagbanagan ti puesto ti solar nga angin a panakasiddaw a pagpatinggaan ken ti heliopause idiay helioesperio a modulasion ti kosmiko a rayus". Dagiti Panagrang-ay ti Limbang a Panagsukisok 35 (12): 2084–2090. Bibcode:2005AdSpR..35.2084L. doi:10.1016/j.asr.2004.12.005.
- ^ "Atiddog a termino nga Ebolusion iti odiacal nga Ulep". 1998. Naala idi 2007-02-03.
- ^ "Dagiti ESA a sientista ket nakaduktalda ti pamay-an ti ababa a panakailista dagiti bituen a mabilin nga adda kadagiti planeta". ESA a Siensia ken Teknolohia. 2003. Naala idi 2007-02-03.
- ^ Landgraf, M.; Liou, J.-C.; Zook, H. A.; Grün, E. (Mayo 2002). "Ti Taudan ti Sistema a Solar a Tapok ti labes ti Hupiter". Ti Astronomiko a Warnakan 123 (5): 2857–2861. Bibcode:2002AJ....123.2857L. doi:10.1086/339704. Naala idi 2007-02-09.


text:
Roald Amundsen
Ni Roald Engelbregt Gravning Amundsen (Pannakabalikas a Norwégo: [ˈɾuːɑl ˈɑmʉnsən]; 16 Hulio 1872 –c. 18 Hunio 1928) ket maysa idi a Norwego nga eksplorador dagiti polar a rehion. Isu ket nangidaulo ti Antartika a ekspedision (1910-12) a panagduktal ti Abagatan nga Ungto iidi Disiembre 1911 ken isu idi ti immuna a daulo ti ekspedision a (di nasupiatan) a nakaabot ti Amianan nga Ungto idi 1926.[2][3] Isu ket naamammoan pay a kas ti immuna a nanglasat ti Amianan a laud a Pagnaan (1903-06). Isu ket napukaw idi Hunio 1928 bayat a nakibingbinglay a kas paset ti panagisalakan a mision. Ni Amundsen, a kaduana ni Douglas Mawson, Robert Falcon Scott, ken Ernest Shackleton, ket nangruna idi a daulo ti ekspedision idi las-ud ti Natured a Panawen ti Antarika nga Eksplorasion.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nota
- Dagiti nagibasaran
- ^ "Kondado ti Østfold, Borge idiay Borge, Rehistro ti parokia (opisial) nr. I 6 (1861-1874), Dagiti rehistro ti pannakaipasngay ken panagbuniag 1872, panid 114.". Naala idi 25 Hulio 2012.
- ^ "Roald Amundsen and the 1925 North Pole Expedition". Historynet.com. Naala idi 11 March 2010.
- ^ "Roald Amundsen". PBS.org. Naala idi 11 March 2010.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Roald Amundsen idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Roald Amundsen idiay Wikiquote
- 1872 a pannakaipasngay
- 1928 nga ipupusay
- Dagiti nagunggunaan ti Balitok a medalia ti Kongreso
- Dagiti eksplorador ti Antartika
- Dagiti eksplorador ti Kanada
- Dagiti eksplorador ti Artiko
- Dagiti Norwego nga eksplorador
- Tattao manipud idiay Fredrikstad
- Dagiti biktima dagiti aksidente wenno pasamak ti panagpatayab
- Dagiti Kabaliero ti Nadayag a Krus ti Urnos ni San Olav
- Dagiti napukaw nga agpatpatayab


text:
Papa Pio X
Ni Papa Pio X (Eklesiastiko a Latin: Pio PP. X) (2 Hunio 1835 – 20 Agosto 1914), naipasngay a kas ni Giuseppe Melchiorre Sarto, ket isu idi ti maika-257 a Papa iti Katoliko a Simbaan, a nagserbi manipud idi 1903 aginggana idi 1914. Isu ti immuna a papa manipud idi ni Papa Pio V a nakanosisasion. Ni Pio X nanglikud ti modernista a pannakaipatarus ti Katoliko a doktrina, nga isu ket nangipakpatakder ti tinawtawid a panagiruknoy a panagsanay ken ortodokso a teologo. Ti kangrunaan a repormana ket ti panagipablaak koma ti umuna a Kodigo ti Kanon a Linteg, a daytoy ket nagurnong kadagiti linteg ti Simbaan iti maysa a tomo para ti immuna a panagpadas. isu ket maysa a pastoral a papa, a nagawawis ti kinabukodan a panagtultulnog ken ti panagbiag a mangipakita kadagiti Kristiano a pateg. Isu ket naipasngay idiay ili ti Riese, kalpasan daytoy ket nabaliwan iti "Pio X" ti nagan ti ili.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Pio X idiay Wikimedia Commons