text:
Inpraespesipiko a nagan (botanika)
Iti botanika, ti maysa nga inpraespesipiko a nagan ket ti sientipiko a nagan para iti ania man a takson ti baba ti ranggo dagiti sebbangan, a kas ti maysa nga inpraespesipiko a takson. (Ti "takson" ket dagiti grupo dagiti organismo a maikkan ti naisangayan a nagan; ti kayatna a sawen ti "inpraespesipiko" ket "ti ania man a ranggo ti baba ti agpang dagiti sebbangan".) Dagiti sientipiko a nagnagan dagiti mula (ken dagiti dadduma pay a grupo) ket tinartaripato dagitoy babaen ti International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants (ICN, dati nga iti International Code of Botanical Nomenclature, ICBN).[1] Daytoy ket mangikeddeng ti 'tallo a parte a nagan' para kadagiti inpraespesipiko a takson, ken mairaman pay ti maysa a 'pangikapet a termino' tapno makaipakita ti ranggo ti nagan.[2] Ti maysa a kas pagarigan ti kasta a nagan ket Astrophytum myriostigma subvar. glabrum, ti nagan ti subkaruay ti sebbanagan ti Astrophytum myriostigma.
Dagiti nagan ti baba ti ranggo dagiti sebbangan dagiti naimuyongan a karuay dagiti mula ken dagiti ayup ket tinartaripato babaen dagiti nadumaduma a kodigo ti nomenklatura ket sabali a maporma dagitoy.
Dagti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ McNeill et al. 2006
- ^ McNeill et al. 2006, Art. 24
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- McNeill, J.; Barrie, F.R.; et al., dagiti ed. (2006), International code of botanical nomenclature (Vienna Code) adopted by the seventeenth International Botanical Congress, Vienna, Austria, July 2005 (elektroniko nga ed.), Vienna: International Association for Plant Taxonomy, naala idi 2011-02-20


c: text/html

text:
Bantay Everest
Ti Bantay Everest (Nepali: सगरमाथा, Sagarmāthā; Tibetano: ཇོ་མོ་གླང་མ, Wylie: jo mo glang ma; Chomolungma[4][5][6] wenno Qomolangma /ˈtʃoʊmoʊˌlɑːŋmə/ CHOH-moh-LAHNG-mə,[6] "Nasantuan nga Ina"; Insik: 珠穆朗玛峰; pinyin: Zhūmùlǎngmǎ Fēng; [7]) ket isu ti kangatuan a bantay iti Daga, nga adda ti pantok iti 8,848 metro (29,029 ft) ti ngato ti lessaad ti baybay. Daytoy ket mabirukan idiay Mahalangur a paset ti Himalaya. Ti internasional a pagbeddengan a nagbaetan ti Tsina ken Nepal ket gumay-at ti pudno a puntos ti pantok.Ti bukodna a massif ket mangiraman kadagiti kaarrubana a pantok ti Lhotse, 8,516 m (27,940 ft); Nuptse, 7,855 m (25,771 ft); ken Changtse, 7,580 m (24,870 ft).
Idi 1856, ti Nalatak a Trigonometriko a Panagsukimat ti Britaniko nga India ket nangibangon ti immuna a naipablaak a kangato ti Everest, a naam-ammuan idi a kas ti Pantok XV, iti 29,002 ft (8,840 m). Idia 1865, ti Everest ket naikkan idi ti opisial a nagan babaen ti Naarian a Kagimongan ti Heograpiko kalpasan ti panangisingasing babaen ni Andrew Waugh, ti Britaniko ti Heneral nga agsuksikamat ti India. Ni Waugh ket ninagananna ti bantay manipud ti sinarununa ti puesto, a ni Apo George Everest. Urayno dagiti Tibetano ket tinawtawaganda idin ti Everest a kas ti "Chomolungma" kadagiti napalabasen a sigsiglo, ni Waugh ket saanna idi nga ammo daytoy gapu ta ti Nepal ken Tibet ket narikpan idi manipud kadagiti ganganaet.
Pannakaduktal[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi 1802, dagiti Britaniko ket nangirugi iti Nalatak a Trigonometriko a Panagsukisok ti India tapno mangikeddeng ti lokasion ken nagnagan dagiti katayagan a bantay iti lubong. Nangrugi idiay akin-abagatan nga India, ti timpuyogan ti panagsukisok ket napanda nga nagpaamianan nga agus-usar kadagiti higante teodolito, ti tunggal maysa kadagitoy ket agdagsen iti 500 kg (1,100 lb) ken makasapul kadagiti 12 a tao a mangawit, tapno umiso ken nasayaat a mangrukod kadagiti katayag. Naabotda ti sakaana ti bantay Himalaya babaen idi tawtawen ti 1830, ngem ti Nepal ket saan a nangipalubos kadagiti Britaniko a sumrek iti pagilian gapu kadagiti pannakailen iti politikal nga agresion ken ti posible a panangikapet. Dagiti nadumaduma a kiddaw a sumrek iti Nepal dagiti agsuksukisok ket napaay.[8]
Dagiti Britaniko ket napilitda nga nagtuloy kadagiti panagpalpaliiwda manipud idiay Terai, ti rehion iti abagatan ti Nepal ken paralelo iti Himalaya. Narigat dagidi kasasaad idiay Terai gapu kadagiti nakaro a panagtudtudo ken malaria. Tallo ti natay kadagiti opisial ti panagsukisok manipud ti malaria bayat a dua pay ti nagretiro gapu ti napapa-ay a salun-at.[8]
Uray kasta, isi 1847, dagiti Britaniko ket nagtultuloyda iti Nalatak a Trigonometriko a panagsukisok ken nangrugrugi kadagiti naisalaysayan a panagpalpaliiw kadagiti pantok ti Himalaya manipud kadagiti estasion a pagpaliiwan aginggan iti kaadayo iti 240 km (150 mi). Ti klima ket nangrestrikto ti obra kadagiti naudi a tallo a bulan iti tawen. Idi Nobiembre 1847, ni Andrew Waugh, ti Britaniko a Agrimensura Heneral ti India ket nagaramid kadagiti nadumaduma a panagpaliiw manipud ti estasion ti Sawajpore a mabirukan idiay akindaya a patingga ti Himalaya. Ti Kangchenjunga ket isu idi ti naikeddeng a kangatuan a pantok iti lubong, ken iti kaada iti interesado nakitana ti panatok iti labesna, iti agarup a kaadayo iti 230 km (140 mi). Ni John Armstrong, maysa kadagiti opisial ni Waugh, ket nakitana met ti pantok manipud tilokasion iti ad-adayo a laud ken tinawaganna it pantok "b". Ni Waugh intono kua ket sinuratna dagiti panagpalpaliiw ket nangiturong a ti pantok "b" ket nangatngato ngem ti Kangchenjunga, ngem gapu ti kaadayo ti distansia dagiti panagpalpaliiw, dagiti as-asideg a panagpalpaliiw ket nasken tapno mapasaingkedan. Tisimmaruno a tawen, nangipatulod ni Waugh ti agsukisok nga opisial nga agsubli idiay Terai tapno agaramid kadagiti as-asideg a panagpalpaliiw iti pantok "b", ngem dagiti ulep ket nangipasardeng met dagiti panagipadasda.[8]
Idi 1849, ni Waugh ket inpatulodna ni James Nicolson iti dayta a lugar, ket nagaramid met kadagiti dua a panagpalpaliiw manipud idiay Jirol, iti kaadayo iti 190 km (120 mi). Ni Nicolson ket innalana ti kadakkelan a teodolito ken napan a nagpadaya, ken nakagun-od kadagiti sumurok a 30 a panagpalpaliiw manipud kadagiti lima a nadumaduma a lokasion, a ti kaasitgan ket 174 km (108 mi) manipud ti pantok.[8]
Nagsanod ni Nicolson idiay Patna iti Ganges tapno agtignay kadagiti kammasapulan a panagarkulo a naibatay kadagiti panagpalpaliiwna. Dagiti naata a datosna ket nangited ti natimbeng a katayag iti 9,200 m (30,200 ft) para iti pantok "b", ngem daytoy ket saan a nangikeddeng ti repraksion ti lawag a mangrungad kadagiti kangato. Nupay kasta, ti numero ket nalawag a nangibaga a ti pantok "b" ket nataytayag ngem ti Kangchenjunga. Kalpasanna, ni Nicolson nagsakit iti malaria ken napilit idi a nagawid ken saan a nakalpas kadagiti karkulona. Ni Michael Hennessy, maysa kadagiti katulong ni Waugh, ket nangrugrugin a nanginagan kadagiti pantok a naibatay kadagiti Romano a numeral, a ti Kangchenjunga ket nanagana iti Pantok IX, bayat a ti "b" itan ket nagablinen a Pantok XV.[8]
Idi 1852, ti naestasion iti kuartel ti pagsukisokan idiay Dehradun, ni Radhanath Sikdar, ti maysa nga Indiano a matematiko ken agrimensura manipud idiay Bengal, ket isu idi ti immuna a nanginagan ti Everest a kas ti kangatuan a pantok iti lubong ,ken nagusar kadagiti trigonometriko a panagkarkulo a naibatay kadagiti rukod ni Nicolson.[9] Ti maysa nga opisial a panangirangarang a ti Pantok XV ket isu ti kanagtuan ket nataktak kadagiti adu a tawen gapu kadagiti panagulit kadagiti panagkarkulo tapno mapasingkedan. Ni Waugh ket nangrugrugi a nagobra kadagiti datos ni Nicolso idi 1854, ken kaduana met dagiti empleadona ket gangani nakausar kadagiti dua a tawen a nagob-obra kadagiti panagkarkulo, ken nangibanag kadagiti parikut iti repraksion iti lawag, barometriko a presion, ken temperatura kadagiti adayo a distansia dagiti panagpalplaiiw. Kanungpalanna, iidi Marso 1856, inrangarangna dagiti nasukimatna iti maysa a surat iti deputadona idiay Calcutta. Ti Kangchenjunga ket nairangarang idi a kas 28,156 ft (8,582 m), bayat a ti Pantok XV ket naikan idi iti katayag iti 29,002 ft (8,840 m). Nangikeddeng ni Waugh a ti Pantok XV ket isu idi ti "mabalin a kangatuan iti lubong".[8] Ti Pantok XV (rinukod iti kadapan) ket nakarkulo idi iti eksakto a 29,000 ft (8,839.2 m) iti katayag, ngem publiko a nairangarang a 29,002 ft (8,839.8 m) tapno maliklikan ti impresion a ti eksakto a katayag iti 29,000 kadapan (8,839.2 m) ket ti laeng napabukel a karkulo.[10] Ni Waugh ket naisarirt nga isu "ti immuna a tao a pimmaddak iti dua a saka iti Bantay Everest".
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Naibatay ti kangato ti gora ti niebe, saan a ti ulo a bato. Para kadagiti adu pay a salaysay, kitaen ti Panagrukod.
- ^ Ti puesto ti pantok ti Everest idiay internasional a pagbeddengan ket nalawag a naipakpakita iti naisalaysayan a pannakaimapa ti topograpiko, a mairaman ti opisial a pannakaimapa ti Nepal.
- ^ Ti WGS84 a nagsasabtan a naited ditoy ket kinarkulo nga inusar ti naisalaysayan a pannakaimapa ti topograpiko ken ti pannakaiyannnumong iti adventurestats Naiyarkibo 2014-01-08 iti Wayback Machine. Mabalin nga awan dagiti biddut babaen ti ad-adu ngemn 2". Dagiti nagsasabtan a mangipakpakita ti Everest ti ad-adu ngem maysa a minuto nga ad-adayo ti daya a naiparang ti daytoy a panid manipud ti kinaudi, ket agparparang pay laeng ti Wikipedia kadagiti sabsabali a pagsasao, ket saan a husto.
- ^ "Everest". 8000ers.com. 2008-02-13. Naala idi 2011-10-04.
- ^ "Bantay Everest". about.com. 2011-03-02. Naala idi 2011-10-04.
- ^ a b "Ladawan a Palko ti Everest". mountainsoftravelphotos.com. Mayo 2010. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2011-10-08. Naala idi 2011-10-04.
- ^ "Archive copy" (PDF). Naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 2009-02-06. Naala idi 2012-10-11.
{{cite web}}: Panagtaripato ti CS1: naiyarkibo a kopia a kas titulo (silpo)
- ^ a b c d e f Peter Gillman, ed. (1993). Everest – The Best Writing and Pictures from Seventy Years of Human Endeavour. Little, Brown and Company. pp. 10–13. ISBN 978-0-316-90489-6.
- ^ Biswas, Soutik (20 Oktubre 2003). "The man who "discovered" Everest". BBC News. Naala idi 11 Abril 2008.
- ^ "Letters to the Editor". The American Statistician. 36 (1): 64–67. Pebrero 1982. doi:10.1080/00031305.1982.10482782. JSTOR 2684102.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Astill, Tony. Bantay Everest : Ti Rekonosimiento 1935, Ti Mannurat, 2005.
- Warnakan ti Amerikano nga Alpino, 2005, p. 393.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig iti Bantay Everest iti Wikimedia Commons
- Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Bantay Everest iti Wikiquote (iti Ingles)
- Sitio ti National Geographic iti Baytay Everest

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ernest Borgnine
Ni Ermes Effron Borgnino, ammo a kas ni Ernest Borgnine (/ˈbɔːrɡnaɪn/; Enero 24, 1917 – Hulio 8, 2012) ket maysa idi nga Amerikano nga aktor ti pelikula ken telebision a ti karerna ket nagpaut kadagiti innem a dekada. Isu ket nanagabak iti Kalaingan nga Aktor idi 1955 para iti Marty. Iti telebision, inpapelna ni Quinton McHale kadagiti serye ti McHale's Navy idi 1962–1966 ken katakunaynay a nagbida kadagiti serye ti aksion ti Airwolf kadagiti agpakatengnga a tawen ti 1980.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipatinayon a taudan[urnosen | urnosen ti taudan]
- "Ernest Borgnine". Biographies in Navy History. Naval Historical Center, Department of the Navy. Marso 8, 2008. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2008-10-03. Naala idi Marso 23, 2008.
- Wise, James. Stars in Blue: Movie Actors in America's Sea Services. Annapolis, MD: Naval Institute Press, 1997. ISBN 1-55750-937-9. OCLC 36824724.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Ernest Borgnine iti Wikimedia Commons
- Ernest Borgnine iti Internet Movie Database (iti Ingles)
- Ernest Borgnine iti Internet Broadway Database (iti Ingles)
- Ernest Borgnine iti TCM Movie Database
- Ernest Borgnine iti AllMovie


text:
2016
Ti tawen intono 2016 (MMXVI) ket bisiesto a tawen a mangrugi iti Biernes iti kalendario a Gregoriano (dominikal a letra CB), ti maika-2016 a tawen kadagiti panangikeddeng ti Kadawyan a Panawen (CE) ken Anno Domini (AD), ti maika-16 a tawen ti maika-3 a milenio, ti maika-16 a tawen iti maika-21 a siglo, ken ti maika-7 a tawen iti dekada ti tawtawen ti 2010.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero[urnosen | urnosen ti taudan]
Pebrero[urnosen | urnosen ti taudan]
Marso[urnosen | urnosen ti taudan]
Abril[urnosen | urnosen ti taudan]
Mayo[urnosen | urnosen ti taudan]
Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
Hulio[urnosen | urnosen ti taudan]
Agosto[urnosen | urnosen ti taudan]
Septiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
Oktubre[urnosen | urnosen ti taudan]
Nobiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Enero 10 – David Bowie, Ingles a kumakanta, mannurat ti kanta ken aktor (naipasngay 1947)
- Enero 18 – Glenn Frey, Amerikano a musikero (naipasngay 1948)
Pebrero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero 3 – Joe Alaskey, Amerikano nga aktor ken direktor (naipasngay 1952)
- Pebrero 16 – Boutros Boutros-Ghali, Ehipsio a politiko ken diplomata (naipasngay 1922)
Abril[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 28 – Harper Lee, Amerikana a nobelista (naipasngay 1926)
Agosto[urnosen | urnosen ti taudan]
- Agosto 20 – Lilia Cuntapay, aktres a Filipinas (naipasngay 1935)
Nobiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nobiembre 25 – Fidel Castro, maika-16 a Kangrunaan a Ministro ken maika-17 a Presidente ti Kuba (naipasngay 1926)
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti 2016 iti Wikimedia Commons


text:
Woody Allen
Ni Woody Allen (naiyanak a kas ni Allan Stewart Konigsberg,[3] Disiembre 1, 1935) ket maysa nga Amerikano nga aktor, komediante, agparpartuat iti pelikula ken dramaturgo a ti karerna ket sumakop kadagiti lima a dekada.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Woody Allen". Integrated Authority File. Naala idi Abril 9, 2014.
- ^ SNAC; naala idi: Oktubre 9, 2017.
- ^ Lax, Eric (1991). "Woody Allen: A Biography". Woody Allen: A Biography. Naala idi Pebrero 3, 2014.
Woody Allen was born in Brooklyn, New York, in the spring of 1952, When Allan Stewart Konigsberg, who was born in the Bronx on December 1, 1935, settled on the name as a suitable cover.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Woody Allen iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig ken ni Woody Allen iti Wikiquote (iti Ingles)
- Opisial a website
- Woody Allen iti Internet Movie Database (iti Ingles)
- Woody Allen iti AllMovie
- Woody Allen iti Internet Broadway Database (iti Ingles)
- Dagiti obra wenno maipanggep ti Woody Allen kadagiti biblioteka (katologo ti WorldCat)


text:
Kalendario a Huliano
Ti kalendario a HUliano, ket inpaammo babaen ni Julius Caesar idi 46 SK (708 AUC), daytoy idi ket reporma ti kalendario a Romano. Daytoy ket nangrugi idi 45 SK (709 AUC). Daytoy idi ti kaaduan a kalendario iti kaaduan ti Europa, ken dagiti pagtaengan a Europeano iti Kaamerikaan ken dadduma pay a luglugar, aginggana idi napasayaat ken sinukatan babaen ti kalendario a Gregoriano. Ti paggidiatan iti natimbeng a kaatiddog ti tawen a nagabetan ti Huliano (365.25 nga al-aldaw) ken ti Gregoriano (365.2425 nga al-aldaw) ket 0.002%.
Ti kalendario a Huliano ket addaan iti kadawyan a tawen iti 365 nga al-aldaw a nabingbingay kadagiti 12 a bulan, a kas nailista iti Tabla ti bulbulan. Ti bisiesto nga aldaw ket nainayon iti Pebrero kada uppat a tawen. Ti tawen a Huliano ket isu a ti natimbeng ket 365.25 nga al-aldaw iti kaatiddog. Daytoy ket naikeddeng a panangipagarup iti tropikal (solar) a tawen. Urayno ammo idin dagidi Griego nga astronomo, manipud idi kenni Hipparchus, iti maysa a siglo sakbay ti reporma ti Huliano, a ti tropikal a tawen ket basbassit a minuto ngem ti 365.25 nga al-aldaw, ti kalandario ket saanna idi a lunadan para iti daytoy a paggiddiatan. Kas ti resulta, ti kalendario a tawen ket nakaala ti agarup a tallo nga aldaw iti tunggal uppat a siglo no maipada iti napalpaliiw nga ekuinokso a panpanawen ken dagiti tiempo. Daytoy a paggiddiatan ket sinimpa babaen ti reporma ti Gregoriano idi 1582. Ti kalendario a Gregoriano ket adda met laeng ti isu a bulan ken kaatiddog ti bulan a kas ti kalendario a Huliano,ngem mangisengngat kadagiti bisiesto nga aldaw segun ti sabali nga alagaden. Iti nagbanaganna, ti kalendario a Huliano ket agdama a 13 nga al-aldaw a naud-udi ngem ti kalendario a Gregoriano; kas pagarigan, ti 1 Enero iti kalendario a Huliano ket 14 Enero iti kalendario a Gregoriano.
Ti kalendario a Huliano ket nasukatanen a kas ti kalendario a sibil babaen ti kalendario a Gregoriano kadagiti gangani amin a pagilian a dati a nagus-usar daytoy, urayno daytoy ket nagtultuloy a kalendario a sibil kadagiti dadduma a pagilian iti maika-20 a siglo. Kaaduan kadagiti denominasion ti Kristiano iti Laud ken luglugar nga naibanghelio babaen dagiti simbaan ti Laud ket sinukatanda metten ti kalendario a Huliano iti kalendario a Gregoriano a kas ti batayan para kadagiti bukodda lkalendario a liturhiko. Nupay kasta, kaaduan kadagiti sanga ti Akindaya a Simbaan nga Ortodokso ket agus-usar pay laeng ti kalendario a Huliano para it ipanagkarkulo kadagiti petsa dagiti makuti a rambakan, a mairaman ti Paskua ti Panagungar (Pascha). Adda met dagiti simbaan ti Ortodokso a nangampon iti Nabaliwan a kalendario a Huliano para iti panagpaliiw kadagiti natalinaay a rambakan, bayat nga adda met dagiti simbaan ti Ortodokso a nangibatbati ti kalendario a Huliano para kadagiti amin a panggep.[1] Ti kalendario a Huliano ket agdama pay laeng nga inus-usar babaen ti tattao a Berebere ti Amianan nga Aprika, ken idiay Bantay Athos. Iti porma iti kalendario nga Alehandro, daytoy ti batayan para iti kalendario nga Etiopiano, ken isu daytoy ti kalendario a sibil ti Etiopia.
Dagiti notaUrnosen
- ^ Para iti Agpapada a Petsa iti Paskua ti Panagungar. Naiyarkibo 2012-03-20 iti Wayback Machine (5–10 Marso). Simbaan ti Konseho iti Lubong/Tengnga a Daya a Konseho dagiti Konsultasion ti Simbaan, Aleppo, Siria.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Dagiti midia a mainaig iti Kalendario a Huliano iti Wikimedia Commons
- Kalkalendario kadagiti napalabas a panawen ti WebExhibits.
- Kalendario MAS


text:
Sapasap a relatibidad
Ti sapasap a relatibidad, wenno ti sapasap a teoria ti relatibidad, ket isu ti heometriko a teoria ti grabitasion nga inpablaak babaen ni Albert Einstein idi 1916[1] ken ti agdana apanakaipalpalawagan iti grabitasion iti moderno a pisika. Ti sapasap a relatibidad ket isapsapna ti espesial a relatibidad ken ti linteg ti unibersal a grabitasion ni Newton, nga agit-ited ti naipagkaykaysa a panagipalpalawagan iti grabidad akas maysa tagikua ti heometiko ti limbang ken ti oras, wenno limbang nga oras. A naisangsangayan, ti panagkillo iti limbang nga oras ket dagus a mainaig iti enerhia ken momento ti ania man nga adda nga agdama a banag ken radiasion. Ti pannakaikabagian ket innaganan babaen dagiti Einstein nga ekuasion ti lugar, ti maysa a sistema dagiti sangkapaset laeng nga ekuasion.
PaammoUrnosen
- ^ "Premio Nobel iti Biograpia". Premio Nobel iti Biograpia. Premio Nobel. Naala idi 25 Pebrero 2011.


text:
Luciano Pavarotti
Ni Luciano Pavarotti, (Panangibalikas nga Italiano: [luˈtʃaːno pavaˈrɔtti]; 12 Oktubre 1935 – 6 Septiembre 2007) ket maysa idi nga Italiano a tenor iti opera a napan met iti popular a musika, ken kanungpalan a nagbalin a maysa kadagiti kaballigian a tenor a maipapan iti komersio iti amin a panawen. Isu ket nagaramid kadagiti adu a rekording kadagiti kompleto nga opera ken dagiti agmaymaysa nga aria, ken nakagun-od iti sangalubongan a kadayeg para iti kalidad iti tonona, ken kanungpalang a nagitakder iti bagina a kas maysa kadagiti kalaingan a tenor iti maika-20 a siglo.[1][2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Obituary: Luciano Pavarotti". The Times. London. 6 Septiembre 2007. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 25 Hulio 2008.
- ^ Warrack, John and Ewan West (1996). "Luciano Pavarotti", The Concise Oxford Dictionary of Opera (3rd edition): Describes Pavarotti as having "... an excellent technique, and a conquering personality."
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Luciano Pavarotti iti Wikimedia Commons


text:
Kategoria:Dagiti biddut ti CS1: labus nga URL
Daytoy ti pagsurotan a kategoria para kadagiti dakamat ti CS1 nga agus-usar iti
|url= nga awan iti maysa mainaig a
|title=.
Awan ti titulo ti
| =
Amin dagiti plantilia ti Panagdakamat nga Estilo 1 ken Panagdakamat nga Estilo 2 ket ireportada daytoy a biddut no maysa kadagiti parametro nga aglaon iti URL ket saan a mabalin a maiparis iti maysa mainaig a titulo. Mabalin pay a mapasamak daytoy a biddut no ti
|title= ket saan a maisilpo iti
|url= gapu ta ti dakamat ket aglaon pay ti maisuppiat a parametro ti
|title-link=.
Mabalin nga adda iti naisangayan a kaso: no ti
|pmc= ket addaan iti pateg ken saan a mairaman wenno awan linaon ti
|url=, maisilponto ti
|title= iti isu met laeng nga URL a kas ti PMC.
Gapu ta nalaad dagiti URL ken sapasapda nga awan pakaammo, daytoy ket manamnama a dagiti editor ken mangitedda ti nasayaat ti kaibuksilnna a titulo para iti tunggal maysa nga URL. Kadagiti kaaduan a kaso daytoy ket mabalin a maaramid babaen ti panagusar ti parametro ti
|title=.
Ti mangsolbar daytoy a biddut, mangited ti maysa a maitunos a titulo para iti parametro nga aglaon iti URL. Iti kaso a ti
|url= ken
|title-link= ket makasapsapulda iti
|title= agpilika no ania ti kayat nga ibati. Ikeddeng nga iyalis ti
|url= wenno
|title-link= iti nasaysayaat a maitunos a parametro.
Dagiti panid nga agraman iti daytoy a biddut ket automatikoda a maikabil iti Kategoria:Dagiti biddut ti CS1: labus nga URL.[a]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti panid kadagiti nagan ti espasio ti Kategoria tungtungan, Papeles tungtungan, Tulong tungtungan, MediaWiki tungtungan, Modulo tungtungan, Tungtungan, Plantilia tungtungan, Agar-aramat, Agar-aramat tungtungan, ken Wikipedia tungtungan ket saanda a nairaman kadagiti kategoria ti pagsurotan ti biddut. Iti pay maipatinayon, dagiti panid nga agraman kadagiti nagan a maipada kadagiti tabas ti '/[Pp]agipadasan', '/[Pp]angsubok', '/[^/]*[Ll]istan', ken '/[Aa]rkibo' ket saanda a mairaman kadagiti pagsurotan a kategoria.
Daytoy a listaan ket mabalin a saan a mangipakita kadagiti kinaudi a sinuksukatan.


text:
Bongao
Ti Bongao ket maysa a maika-2 a klase nga ili ken isu ti kapitolio iti probinsia ti Tawi-Tawi iti Filipinas.
Dagiti baranggayUrnosen
Ti Bongao ket nabingbingay a politikal kadagiti 35 a barbaranggay.[2]
- Ipil
- Kamagong
- Karungdong
- Lakit Lakit
- Lamion
- Lapid Lapid
- Lato Lato
- Luuk Pandan
- Luuk Tulay
- Malassa
- Mandulan
- Masantong
- Montay Montay
- Pababag
- Pagasinan
- Pahut
- Pakias
- Paniongan
- Pasiagan
- Bongao Poblacion
- Sanga-sanga
- Silubog
- Simandagit
- Sumangat
- Tarawakan
- Tongsinah
- Tubig Basag
- Ungus-ungus
- Lagasan
- Nalil
- Pagatpat
- Pag-asa
- Tubig Tanah
- Tubig-Boh
- Tubig-Mampallam
DemograpiaUrnosen
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Municipality of Bongao | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ BARMM Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "BARMM". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "ARMM - Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "ARMM - Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "ARMM – Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Tawi‑tawi". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Mabini, Bohol
Ti Mabini ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Bohol iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Mabini ket nabingbingay a politikal kadagiti 22 a barbaranggay.[2]
- Abaca
- Abad Santos
- Aguipo
- Concepcion (Banlas)1
- Baybayon
- Bulawan
- Cabidian
- Cawayanan
- Del Mar
- Lungsoda-an
- Marcelo
- Minol
- Paraiso
- Poblacion I
- Poblacion II
- San Isidro
- San Jose
- San Rafael
- San Roque (Cabulao)
- Tambo
- Tangkigan
- Valaga
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Mabini | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Tengnga a Visayas Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion VII (Tengnga a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion VII (Tengnga a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion VII (Tengnga a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion VII (Tengnga a Visayas)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Bohol". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Maldibas
Nagsasabtan: 4°11′N 73°31′E / 4.18°N 73.51°E
Ti Maldibas (Dhivehi: ދިވެހިރާއްޖެ, romanisado: Dhivehi Raajje, Ingles: Maldives), opisial a ti Republika ti Maldibas, ket ti maysa a bassit a purpuro nga estado iti subkontinente Indiano a mabirukan iti Taaw Indiano. Mabirukan daytoy iti abagatan a laud ti Sri Lanka ken India, iti agarup a 700 kilometro (430 mi) manipud iti nangruna a daga ti kontinente ti Asia. Ti kawar dagiti 26 nga atol ket sumakop manipud iti Atol ti Ihavandhippolhu iti amianan aginggana iti Atol ti Addu iti abagatan (iti balasiw ti Ekuador). Buklen ti teritorio a sumakop iti agarup a 298 kuadrado kilometro (115 sq mi), ti Maldibas ket maysa kadagiti kaaduan a heograpiko a naiwarwaras a naturay nga estado iti lubong ken ti pay kabassitan a pagilian iti Asia babaen ti kalawa ken, iti agarup a 557,426 nga agtataeng, ti maika-2 a kabassitan ti populasion iti Asia. Ti Malé ket ti kapitolio ken kaaduan ti populasion a siudad, ken tradisional a tinawtawagan a kas ti "Isla ti Ari" nga ayan a nagturayan dagiti ugma a naarian a dinastia gapu ti sentral a lokasionna.[11]
Mabirukan ti Purpuro ti Maldibas iti Pantok Chagos–Laccadive, ti dakkel a submarino a kabambantayan iti Taaw Indiano; mangbukel pay daytoy iti maysa a naindagaan nga ekorehion, a maikadua iti Purpuro Chagos ken Lakshadweep.[12] Iti agpakatengnga a kangato iti rabaw ti daga iti 1.5 metro (4 ft 11 in) iti ngato ti paanatar ti baybay,[13] ken ti kangatuan a masna a punto iti laeng 5.1 metro (17 ft), daytoy ti kababaan a pagilian iti lubong.[13]
Idi maika-12 a siglo, naabotan ti Islam ti Purpuro ti Maldibas, a naitiptipon a kas maysa a sultanato, ken napigsa a nakapadur-as iti pannakikadua iti komersio ken kultura iti Asia ken Aprika. Manipud idi maika-16 a siglo, ti rehion ket immad-adu a naimpluensiaan iti turay dagiti kolonial a bileg ti Europeano, ken nagbalin a protektorado ti Britaniko ti Maldibas idi 1887. Nawayaan ti Maldibas manipud iti Reino Unido idi 1965, ken nabangon ti maysa a presidensial a republika idi 1968 iti maysa a nabutosan a Majlis ti Tattao. Dagiti simmaruno a dekada ket nakakita kadagiti nariro a politka, dagiti ganetget iti demokratiko a reporma,[14] ken dagiti karit ti enbironmento nga inyeg babaen ti panagbaliw ti klima.[15]
Ti Maldibas ket nagbalin a nagpundar a kameng ti Gunglo ti Abagatan nga Asia para iti Rehional a Pagtitinnulongan (South Asian Association for Regional Cooperation-SAARC). Daytoy ket maysa pay a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, ti Mankomunidad ti Pagpagilian, ti Gunglo ti Islamiko a Pagtitinnulongan, ken ti Di Nailinia a Tignay. Idasig ti Banko ti Lubong ti Maldibas a kas addaan iti maysa nga akinngato nga agpakatengnga a maatgedan nga ekonomia.[16] Ti panagkalap ket naipakasaritaan nga isu ti kaaduan nga aktibidad ti ekonomia, ken agtultuloy a ti kadakkelan a sektor, sarunuen babaen ti naprdasa dumakdakkel nga industria ti turismoy. Nangato a mapategan ti Maldibas iti Pagsurotan ti Panagrang-ay ti Nagtagitaoan,[10] a ti matgedan iti tunggal maysa a tao ket signipikante a nangatngato ngem dagiti sabali a pagilian ti SAARC.[17]
Kameng idi ti Maldibas ti Mankomunidad manipud idi Hulio 1982 aginggan aidi nagikkat iti gunglo idi Oktubre 2016 gapu iti panagprotestana kadagiti panagpabasol dagiti sabali a pagilian iti panagabusona kadagitikarbengan ti tao ken ti mapapaay a demokrasia. Timmipon manen ti Maldibas iti Mankomunidad idi 1 pebrero 2020 kalpasan ti panangipakitana ti ebidensia iti agtartaray a proseso ti demokrasia ken ti nadayeg a suporta.[18]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Levinson, David (1947). Ethnic groups worldwide: a ready reference handbook. Oryx Publishers. ISBN 978-1-57356-019-1. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 14 Enero 2021. Naala idi 22 Agosto 2020.
- ^ "President". The President's Office – Republic of Maldives. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 14 Enero 2021. Naala idi 13 Enero 2021.
- ^ "Vice President". The President's Office – Republic of Maldives. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 14 Enero 2021. Naala idi 13 Enero 2021.
- ^ "19th Parliament Speaker". People's Majlis. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 14 Enero 2021. Naala idi 13 Enero 2021.
- ^ "President appoints Chief Justice and Supreme Court Justice". presidency.gov.mv. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 14 Enero 2021. Naala idi 8 December 2019.
- ^ "Field Listing: Area". CIA World Factbook. CIA World Factbook. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 28 Hulio 2012. Naala idi 27 Enero 2016.
- ^ a b "Maldives Population Projections 2014–2054". Statistics Maldives. National Bureau of Statistics. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 14 Enero 2021. Naala idi 24 May 2020.
- ^ a b c d "Maldives". International Monetary Fund. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 14 Enero 2021. Naala idi 23 Abril 2018.
- ^ "Gini Index coefficient". CIA World Factbook. Naala idi 16 Hulio 2021.
- ^ a b Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene (PDF) (iti Ingles). United Nations Development Programme. 15 Disiembre 2020. pp. 343–346. ISBN 978-92-1-126442-5. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi 2 Enero 2021. Naala idi 16 Disiembre 2020.
- ^ "Male island, Maldives" (iti Ingles). Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 14 Enero 2021. Naala idi 11 Hunio 2020.
- ^ World Wildlife Fund, ed. (2001). "Maldives-Lakshadweep-Chagos Archipelago tropical moist forests". WildWorld Ecoregion Profile. National Geographic Society. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2010-03-08. Naala idi 30 Disiembre 2010.
- ^ a b Henley, Jon (11 Nobiembre 2008). "The last days of paradise". The Guardian (iti Ingles). London. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 4 Septiembre 2013. Naala idi 12 Mayo 2010.
The Maldives holds the record for the country with the lowest high point on earth: nowhere on any of the islands on Maldives does the natural ground level exceed 5.1m. Most of [the Maldives'] land mass, which totals roughly one-fifth of Greater London, is a great deal lower […], averaging around 1.5m.
- ^ "Maldives – Country report – Freedom in the World – 2015". 21 Enero 2015. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 14 Agosto 2016. Naala idi 19 Hunio 2016.
- ^ National Adaptation Program of Action: Republic of Maldives (PDF) (Reporta) (iti Ingles). Ministry of Environment, Energy and Water. 2007. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi 14 Enero 2021. Naala idi 24 Pebrero 2019.
- ^ Upper middle income Naiyarkibo 28 Septiembre 2015 iti Wayback Machine World Bank. Naala idi18 Septiembre 2015.
- ^ "2016 Human Development Report Statistical Annex" (PDF). United Nations Development Programme. 2016. p. 13. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 25 Disiembre 2018. Naala idi 4 Mayo 2019.
- ^ "Maldives rejoins Commonwealth after evidence of reforms" (iti Ingles). Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 18 Abril 2020. Naala idi 4 Pebrero 2020.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Maldibas iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Maldibas manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Maldibas
- Dagiti pagilian ti Taaw Indiano
- Dagiti pagilian nga isla
- Dagiti purpuro ti Taaw Indiano
- Is-isla ti Taaw Indiano
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Gunglo ti Abagatan nga Asia para iti Rehional a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti republika
- Dagiti pagilian ti Abagatan nga Asia
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1965
- Dagiti mankomunidad a republika


text:
Pagalagadan nga Oras ti Hapon
Ti Pagalagadan nga Oras ti Hapon (Ingles: Japan Standard Time wenno JST) (Hapon: 日本標準時 Nihon Hyōjunji wenno 中央標準時 Chūō Hyōjunji) ket isu ti pagalagadan a sona ti oras iti Hapon, ken daytoy ket 9 nga oras nga umuna iti UTC. Kas pagarigan, no tengnga ti rabii (00:00) iti UTC, ti oras ket 09:00 iti Pagalagadan nga Oras ti Hapon. Awan ti panagininot ti lawag nga oras, ngem ti panakayam-ammona ket namin-anon a naisuppiatan. Ti Pagalagadan nga Oras ti Hapon ket kapadpada ti Pagalagadan nga oras ti Korea, Pagalagadan nga Oras ti Akidaya nga Indonesia ken Oras ti Yakutsk. Idi agdama ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat, kadawyan a matawtawagan daytoy a ti Pagalagadan nga Oras ti Tokyo iti akinlaud a kontesto.


text:
Puso
Ti puso ket lungog a piskel nga agbomba iti dara kadagiti amin a basiha ti dara babaen ti maul-ulit, a ritmiko a panagkaretket. Daytoy ket mabirukan kadagiti amin nga ayup nga adda iti maysa a sistema ti panagbalikuskos (a mairaman amin nga bertabrata).[1]
Ti termino a kardiako (a kas iti kardiolohia) a ti kaibuksilanna ket "mainaig iti puso" ken nagtaud manipud ti Griego kapδιά, kardia, para iti "puso".
Ti puso ti bertabrata ket naipangpangruna a buklen iti kardiako a piskel ken dagiti mangikapet a kulanit. Ti kardiako a piskel ket ti maysa nga inboluntario nga estriado a kulanit ti piskel a mabirukan laeng iti daytoy nga organo ken akinrebbeng para iti abilidad ti puso nga agbomba iti dara.
Ti napipia a puso ti tao, ket agpitikpitik iti 72 a pitik iti tunggal maysa a minuto, daytoy ket agpitik iti agarup a 2.5 billon a beses iti las-ud ti pakatengngaan iti 66 a tawen ti panagbiag. Daytoy ket agdagsen iti agarup a 250 aginggana iti 300 gramo (9 iti 11 oz) iti babbai ken 300 aginggana iti 350 gramo (11 iti 12 oz) iti lallaki.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Puso". SeymourSimon.com.
- ^ Kumar; Abbas; Fausto (2005). Robbins ken ni Cotran Patolohiko a Batayan iti Sakit (Maika-7 nga ed.). Philadelphia: Elsevier Saunders. p. 556. ISBN 0721601871.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Puso iti Wikimedia Commons


text:
Tulag ti Versailles
Ti Tulag ti Versailles (Pranses: Traité de Versailles) ket maysa kadagidi tulag ti kappia idi nagpatingga ti Umuna a Sangalubongan a Gubat. Daytoy ti nangipatingga ti kasasaad iti gubat a nagbaetan ti Alemania ken dagiti Bileg ti Aliado. Daytoy ket napirmaan idi Hunio 28 1919, ti apag-isu a lima a tawen kalpasan ti pannaka-asasinado ni Arkduke Franz Ferdinand. Dagiti sabali a Sentral a Bileg iti bangir ti Alemania iti Umuna a Sangalubongan a Gubat ket naibinglay kadagiti sabali a tulagan.[1] Urayno ti panangisardeng ti gubat, a napirmaan idi Nobiembre 11 1918, ket isu daytoy ti pudno a nangisardeng ti panaglalaban, daytoy ket nagpaut ti innem a bulan kadagiti tinnulagan idiay Konperensia ti Kappia ti Paris ti pannakalpas ti ti tulagan ti kappia. Ti tulagan ket nairehistro idi babaen ti Sekretario ti Liga ti Pagpagilian idi 21 Oktubre 1919, ken naimaldit kadagidi Serie ti Tulag Ti Liga ti Pagpagilian .
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti dakamat
- ^ Ti Tulag ti Saint-Germain-en-Laye (1919) iti Austria; Ti Tulag ti Neuilly-sur-Seine iti Bulgaria; Ti Tulag ti Trianon iti Hungaria; Ti Tulag ti Sèvres iti Otomano nga Imperio; Davis, Robert T., ed. (2010). Ganganaet nga Annuroten ti Estados Unidos ken Nailian a Seguridad: Kronolohia ken pagsurotan para iti maika-20 a Siglo. Vol. 1. Santa Barbara, California: Praeger Security International. p. 49. ISBN 978-0-313-38385-4.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Andelman, David A. (2008). Ti Natumek a Kappia: Ti 1919 a Versailles 1919 ken ti Pateg a Binayadantayo Tatta nga Aldaw. New York/London: J. Wiley. ISBN 978-0-471-78898-0.
- Bell, Dagiti Taudan ti Makadua a Sangalubongan a Gubat
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ti Tulag ti Versailles: Ti Panagrepaso Manen Kalpasan ti 75 a Tawtawen, Boemeke, Manfred F., Gerald D. Feldman, ken ni Elisabeth Gläser, dagiti nagsurat. Washington, DC: Naipakasaritaan a Patakder ti Alemania, 1998.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig iti Tulag ti Versailles iti Wikimedia Commons
- Dagiti retrato ti dokumento Naiyarkibo 2011-06-01 iti Wayback Machine


text:
Ti siudad, iti Filipinas, ket maysa a bagi ti lokal a gobierno a buklen dagiti baranggay.
Dagiti kadadakkelan iti populasion a siudad iti Filipinas ket ti Siudad ti Quezon iti Metro Manila nga addaan iti mapan a 2,000,000 a residente. Ti met Siudad ti Davao ket maysa kadagiti kalalawaan a siudad iti lubong no babaen iti kalawa ti daga a sakupna ta addaan iti nasurok a 2,500 kuadrado kilometro a rukod.
Ti lokal a gobierno ti siudad ket idauluan babaen ti mayor a nabutosan babaen ti nalatak a balota. Ti bise-mayor ket agserbi a kas ti mangipangulo ti Konseho ti Siudad, nga agserbi daytoy a kas ti lehislatibo a bagi ti siudad. Kalpasan ti panakaala da kadagiti dokumento ti linteg, dagiti siudad ket makaalada pay kadagiti napno a pangraem dagiti ehekutibo a departamento tapno nasaysayaatda a serbian dagiti umili. Adda dagiti departamento a naibangon no masapul laeng, depende kadagiti kasapulan ti siudad.
Ti Lokal a Gobierno a Kodigo ti 1991 (Republika Tignay Bilang. 7160) ket idasigna amin dagiti siudad iti maysa kadagitoy tallo a kategoria:
Dagiti Urbano Unay a Siudad – Dagiti siudad nga addaan iti kabassitan a populasion iti dua gasut a ribu (200,000) nga agtaeng, a naipasingkedan babaen ti Opisina ti Nailian nga Estadistika, nga addaan ti kinaudi a makatawen a matgedan iti kabassitan a Lima pulo a Riwriw a Pisos (P50,000,000.00) a naibatay iti 1991 nga agnanayon a presio, a napasingkedan babaen ti tesorero ti siudad\. Addaan ti agdama a dagiti 33 nga urbano unay a siudad idiay Filipinas, 16 kadagitoy ket mabirukan idiay Metro Manila.
Dagiti Nawaya a Komponente a Siudad – Dagiti siudad nga addaan kadagiti dokumento ti linteg nga agiparit kadagiti agbutbutos nga agibutos para kadagiti mabutbutosan nga opisial ti probinsia. Dagiti nawaya a komponente a siudad ket nawaya da manipud kadagiti probinsia. Adda dagiti lima a kastoy a siudad: Dagupan, Cotabato, Naga, Ormoc ken Santiago.
Dagiti Komponente a Siudad – Dagiti komponente a siudad ket saan da a masabat dagiti adda dita ngato a kasapulan ket dagitoy a siudad ket mausigda a kas komponente a siudad iti pakabirukan da a heograpiko a probinsia. No ti komponente a siudad ket mabirukan kadagiti pagbeddengan ti dua (2) wenno ad-adu pay a probinsia, ti kastoy a siudad ket mausig a komponente iti probinsia a pannakailianna idi.
Dagiti siudad ket naidasig babaen ti natimbeng a makatawen a matgedan a naibatay kadagiti tallo a kaudian a kalendario a tawen. Manipud idi Hulio 28, 2008 ti pagalagadan ti klase para kadagiti siudad ket:[1]
Manipud idi Disiembre 12, 2015, adda dagiti 145 a siudad ti Filipinas. Ti General Trias idiay Cavite ket isu ti kabaruan a siudad, kalpasan idi napasingkedan ti dokumento ti lintegna idi Disembre 12, 2015.[2]


text:
Nalatak a Dandanaw
Ti Nalatak a Dandanaw, sagpaminsan a naipalpalawag a kas ti Laurentiano a Nalatak a Dandanaw, ket umnong dagiti danaw ti nasadiwa a danum a mabirukan idiay amianan a daya ti Amianan nga Amerika, idiay pagbeddengan ti Kanada–Estados Unidos, a maikapet idiay Taaw Atlantiko babaen ti San Lorenzo a Dalan ti Baybay ken ti Dalan a Danum ti Nalatak a Dandanaw. Daytoy ket buklen dagiti Danaw ti Superior, Michigan, Huron, Erie, ken Ontario, dagitoy ket mangporma ti kadakkelan a grupo ti danaw ti nasadiwa a danum iti lubong,nga aglaon ti 21% ti rabaw ti nasadiawa a danum iti lubong.[1][2][3] Ti dagup ti rabaw ket 94,250 kuadrado milia (244,106 km2), ken ti dagup ti tomo a (narukod ti ababa a petsa ti danum) ket 5,439 kubiko milia (22,671 km3).[4] Dagiti danaw ket sagpaminsada pay a tinawtawagan a kas ti Amianan nga Aplaya wenno "Maikatlo nga Aplaya" babaen dagiti umili ti Estados Unidos.
Dagiti danaw ket ket nangruna a taudan ti panagtagtagilako babaen ti daytoy a lugar, ken dagitoy ket pagtaengan dagiti adu a bilang ti akuatiko a sebbanganan. Adu kadagiti makadadael a sebbangan ti maipayammo gapu ti panagtagtagilako iti daytoy a lugar, ken adda dagiti makadangran ti biodebersidad ti daytoy a lugar.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Paammo
- ^ "Great Lakes – U.S. EPA". Epa.gov. 2006-06-28. Naala idi 2011-02-19.
- ^ "LUHNA Kapitulo 6: Naipakasaritaan a Abbong ti daga a Panagbalbaliw idiay Rehion ti Nalatak a Dandanaw". Biology.usgs.gov. 2003-11-20. Naala idi 2011-02-19.
- ^ Ghassemi, Fereidoun (2007). Inter-basin water transfer. Cambridge, Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. ISBN 0-521-86969-2.
- ^ "Nalatak a Dandanaw: Kangrunaan a Pakaammo: Dagiti maipapan ti Bagi a Kinapudno". Ahensia ti Panagsalaknib ti Enbironmento ti Estados Unidos (EPA). Mayo 25, 2011. Naala idi Nobiembre 9, 2011.
- Adu pay a mabasbasa
- Grady, Wayne; Littel, Bruce M.; Damstra, Emily S. (2007). Ti Nalatak a Dandanaw: ti masna a pakasaritaan ti agbalbaliw a rehion. Pundasion ti David Suzuki. ISBN 978-1-55365-197-0.
- Anin, Peter. (2006) Dagiti Gubat ti danum ti Nalatak a Dandanaw Island Press ISBN 1-55963-087-6
- Beltran, R. et al. Ti Nalatak a Dandanaw: Ti Enbironmental nga Atlas ken Libro a Rekurso. (Ahensia ti Panagsalaknib ti Enbironmento ti Estados Unidos ken Gobierno ti Kanada, 1995, ISBN 0-662-23441-3).
- Coon, W.F. ken R.A. Sheets. Karkulo ti Danum ti Uneg ti Daga aNaipenpen idiay Labneng ti Nalatak a Dandanaw [Reporta ti Sientipiko a Panagsuksukimat 2006-5180]. Departamento ti Kaunegan, Heolohiko a Pangsuksukimat E.U., 2006.
- Tanner, Helen Hornbeck (1987). Atlas ti Nalatak a Dandanaw Indiano aPakasaritaan. Unibersidad ti Oklahoma a Pagmalditan. ISBN 978-0-8061-2056-0.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Nalatak a Dandanaw iti Wikimedia Commons
- Opisial – website ti Enbironmeno ti Kanada: Nalatak a Dandanaw
- E.U. Dept. ti Komersio – NOAA – Laboratorio ti Enbironmental a Panagsuksukimat ti Nalatak a Dandanaw
- Opisial – Ahensia ti Panagsalaknib ti Enbironmento ti Estados Unidos sapot a pagsaadan: Nalatak a Dandanaw


text:
Wednesday, 23 March 2022
Home › ITI all Trade Jobs › ITI Diesel Mechanic › ITI Electrician › ITI Fitter › ITI Jobs › ITI Machinist › ITI MMV › ITI Painter › ITI Tractor Mech. Jobs › ITI Turner › ITI Welder › ITI Wireman
ITI Jobs Vacancies - ITI Campus Drive at Satpuda Pvt. ITI, Manjhapur, Balaghat, M.P. for Suzuki Motor Gujarat Pvt Ltd. Mehasana, Gujarat
ITI Wireman
By Akki Media Ha March 23, 2022
Яpлыkи: ITI all Trade Jobs, ITI Diesel Mechanic, ITI Electrician, ITI Fitter, ITI Jobs, ITI Machinist, ITI MMV, ITI Painter, ITI Tractor Mech. Jobs, ITI Turner, ITI Welder, ITI Wireman


text:
Australasia
Ti Australasia, ket rehion ti Oceania, ken ti mangbukel ti Australia, Baro a Selanda, ti isla ti Baro a Guinea, ken dagiti agkakaarruba nga isla ti Taaw Pasipiko. Ni Charles de Brosses ket isu ti nagaramid iti termino (kas iti Pranses iti Australasie) iti Histoire des navigations aux terres australes[1] (1756). Isu ket nangala daytoy manipud iti Latin para iti "abagatan ti Asia" ken nangigiddiat ti lugar manipud iti Polinesia (iti daya) ken manipud iti Mikronesia (iti amianan a daya). Ti kaaduan ti Australasia ket adda iti Plata ti Indo-Australia, a kakuyogna met ti India.
Heograpia ti tao[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti heopolitiko, ti Australasia ket sagpaminsan a pangikuyogan a pannakaibagbaga iti Australia ken Baro a Selanda – iti kaawan ti sabali a lubong a limitado laeng kadagita a dua a pagilian. Sagpaminsay pay a ti termino ket buklenna ti isla ti Baro Guinea (Papua Baro a Guinea ken ti isla a paset ti Indonesia. Adu met dagiti gunglo a dagiti naganda ket mangiraman ti pangsaruno iti "[Naarian] nga Australasiano a Kagimongan iti ..." ken manglimitado ti sakup ti operasionda iti laeng Australia ken Baro a Selanda.
Iti napalabas, ti Australasia ket naus-usar idin a kas ti nagan para kadagiti naitipon a timpuyog ti ay-ayam ti Australia ken Baro a Selanda. Dagiti kas pagarigan ket mairaman ti tenis idi nagbaetan ti 1905 ken 1915, idi ti Baro a Selanda ken Australia ket nagtiponda a nagsalisal iti internasional a torneo ti Kopa Davis, ken dagiti Ay-ayam ti Olimpiada idi 1908 ken 1912.
Heograpia ti ekolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Manipud ti maysa a perspektio iti ekolohia pti ekosona ti Australasia ket mangporma ti naisangayan a rehion nga addaan iti kadawyan a heolohiko ken ebolusionario a pakasaritaan ken ti adu a naisalsalumina a flora ken fauna. Iti daytoy a kontesto, ti Australasia ket limitado iti Australia, Baro a Guinea, Baro a Selanda, Baro a Caledonia, ken dagiti kaarruba nga isla, ken mairaman dagiti isla ti Indonesia maniud iti agpaday a pset ti Lombok ken Sulawesi. Ti Linia Wallace ket mangmarka ti biolohiko a panangisina manipud iti ekosona ti Indomalaya ti tropikal nga Asia – Borneo ken Bali a naisanglad iti lumaud n bangir ti Asia.
Ti Australia, Baro a Selanda ken Baro a Caledonia ket pirgis amin dagitoy ti taga-ugma a superkontinente ti Gondwana, a dagiti marka ket makitkita pay laeng idiay Probinsia ti Seamount Isla ti paskua ken dagiti dadduma pay a heopisikal nga entidad. Dagitoy tallo a masa ti daga ket naisinsinan manipud kadagiti sabali a kontinente, ken manipud kaniada, kadagit inapalabasen a riwriw a tawen. Almin ti Australasia ket makibinningay iti flora ti Antartiko, urayno ti akin-amianan a tropikal nga is-isla ket makibinningay met kadagiti adu a mula iti Abagatan a daya nga Asia.
Ti Australia, Baro a Guinea, ken Tasmania ket naisinsinada pay manipud babaen ti maysa nga ababaw a kontinental samang, ken naisilpoda idi nabab-baba ti lessaad ti baybay kadagiti las-ud ti Panawen ti Yelo. Makibinningay dagitoy ti agpada a fauna a mangiraman kadagiti mamalia ti marsupial ken monotreme ken dagiti billit a ratite. Ti Eucalypt ket isu dagiti adu kayo iti kaaduan a paset ti Australia ken Baro a Guinea. Ti Baro a Selanda ken awan kadagiti patneng a mamalia iti daga, ngem adda met idi kadagiti billit a ratite, a mairaman ti kiwi ken ti awanen a moa. Ti ekosona ti Australasia ket mangiraman kadagiti asideg a grupo ti isla, kasla ti Wallacea, ti Purpuro ti Bismarck, Is-isla ti Solomon, ken Vanuatu ken saan idi dagitoy a dati a paset ti Gondwana, ngem makibinningay met kadagiti adu a pakailasinan dagiti mula ken dagiti ayup iti Australasia.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ de Brosses, Charles (1756). Histoire des navigations aux terres Australes. Contenant ce que l'on sçait des moeurs & des productions des contrées découvertes jusqu'à ce jour; & où il est traité de l'utilité d'y faire de plus amples découvertes, & des moyens d'y former un établissement [History of voyages to the Southern Lands. Containing what is known concerning the customes and products of the countries so far discovered; and treating of the usefulness of making broader discoveries there, and of the means of setting up an establishment there] (iti Pranses). Paris: Durand. Naala idi 2013-12-08.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Richards, Kel (2006). "Australasia". Wordwatch. ABC News Radio. Naala idi 2006-09-30.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Australasia iti Wikimedia Commons


text:
Juan Luna
Ni Juan Novicio Luna (Oktubre 23, 1857 – Disiembre 7, 1899) ket maysa idi a Filipino a pintor, agkitkitikit ken aktibista iti politika iti Yaalsa ti Filipino idi las-ud ti naladaw a maika-19 a siglo. Isu ket nagbalin kadagiti maysa nga immuna a nabigbigan nga artista iti Filipinas.
Iti pannangabakna iti medalia a balitok iti Eksposision dagiti Napino nga Arte ti Madrid idi 1884, ken ti pannangabakna pay iti pirak a kaduana ti kapadana a Filipino a pintor a ni Félix Resurrección Hidalgo, ket nangrugian iti panagrambak ken isu idi ti nangruna a pasamak kadagiti pakalaglagipan dagiti kameng ti Tignay ti Propaganda, ken dagiti kaduana nga Ilustrado ket intag-ayda ti nasayaat a salun-at dagiti dua a pintor ken iti panagkakabasat a pagbaetan ti Espania ken Filipinas.
Nakedkedngan para iti obra a naaramid iti tabas dagiti akademia ti Espaniol, Italiano ken Pranses iti panawenna, nagpinta ni Luna kadagiti literario ken historikal a senario, ken adda dagiti dadduma nga agraman iti maysa a mangitaltal-o iti politikal a komentario. Dagiti obrana nga aglaon kadagiti panangiladawan ket nairegget nga agraman iti klasiko a katimbeng, ken masansan a mangipakpakita kadagiti pigura kadagiti teatriko a panagpostura.
Biograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Nasapa a biag[urnosen | urnosen ti taudan]
Naiyanak idiay ili ti Badoc, Ilocos Norte iti akin-amaina a Filipinas, ni Juan N. Luna ket isu idi ti maikatlo kadagiti pito nga annak da Joaquín Posadas Luna ken Laureana Ancheta Novicio-Luna. Idi 1861, immalis ti pamilia a Luna diay Manila ken nagadal isuna idiay Ateneo Municipal de Manila nga idiay ti nakagun-odanna ti grado iti Bachelor of Arts. Isu ket nalaing iti panagpinta ken panangiladawan, ken naimpluensiaan babaen ti kabsatna a lalaki, ni Manuel N. Luna, nga isu segun ti patriota a Filipino a ni José Rizal, ket nalalaing idi a pintor ngem ni Juan.
Simrek ni Luna iti Escuela Nautica de Manila (itan ket ti Philippine Merchant Marine Academy) ken nagbali isuna a marinero. Nangala isuna kadagiti panangadal iti panangiladawan babaen ti nadaydayawan a manursuro iti pinintaan a ni Lorenzo Guerrero ti Ermita, Manila. Isu ket simrek pay iti Akademia dagiti Napino nga Arte (Academia de Dibujo y Pintura) idiay Manila nga idiay ket naimpluensiaan ken naisursuro a mangiladawan babaen ti Espaniol nga artista a ni Agustin Saez. Daksanggasat met, ti nadagsen a panagusar ti brutsa ni Luna ket saan a nakapasnek iti manursuro kaniana ken naikkat ni Luna manipud iti akademia. Nupay kasta, napasnekan met ni Guerrero ti kalaingna ken inaw-awisna ni Luna a mapan idiay Madrid tapno mapasayaat a mangsurot iti obrana.
Panagbanniaga iti ballasiw-taaw[urnosen | urnosen ti taudan]
Nagbanniaga da Manuel ken Juan idiay Europa idi 1877, nga idiay ket nagadal ni Manuel iti musika ken ni Juan iti pinintaan. Simmrek ni Juan iti Escuela de Bellas Artes de San Fernando, nga iday ket nakigayyem ken ni pintor Don Alejo Vera. Nadiskonekta ni Luna iti estilo ti panursuro iti eskuela ken nangikeddeng a nasaysayaat a makiobra Vera.
Inyeg ni Vera isuna idiay Roma para kadagiti sumagmamano a komisionnna, ken naiparang idi ni Luna iti arte dagiti pintor ti Renasimiento. Daytoy ket 1878 idi naipatakder ti artistiko a talentona iti panaglukat ti immuna nga eksposision ti arte iti Madrid a makunkuna idi iti Exposición Nacional de Bellas Artes (Nailian a Demonstrastion dagiti Napino nga Arte). Manipud idi, kankanayonen a nagpanpanunot ni Luna iti pinintaan ken nagpataud iti maysa nga urnong dagiti pinintaan nga impabuyana iti Eksposion idi 1881.
Idi 1881, ti bukodna a La Muerte de Cleopatra (Ti Ipupusay ni Cleopatra)[1][2] ket nangabakanna iti pirak a medalia ken maikadua. Ti dumakdakkel a reputasion ni Luna a kas maysa nga artista ket nakaiturongan iti maysa a pensionado a panag-eskolar iti tinawen a 600 a pisos babaen ti Ayuntamiento ti Manila. Ti kondisionna idi ket obligado isuna a mangpadur-as iti maysa a pinintaan a mangtiliw iti kababagas ti pakasaritaan ti Filipinas nga agbalinto a tagikua ti Ayuntamiento.
Pagsapulan nga artistiko[urnosen | urnosen ti taudan]
Inrugi ni Luna idi 1883 ti pinintaan a naidemanda kaniana babaen ti Ayuntamiento. Idi Mayo 1884, impatulodna idiay Madrid ti dakkel a canvas ti Spoliarium to Madrid para iti Exposición Nacional de Bellas Artes iti dayta a tawen. Isu ti immuna a nakaawat kadagiti gungguna ti tallo a balitok a medalia iti pabuya ken nakagun-od ni Luna iti pammigbig kadagiti adda nga espesialista ken dagiti kritiko ti arte. Idi Hunio 25, 1884, dagiti natakneng a Filipino ken Espaniol ket nagurnosda iti maysa a pasamak a mangrambak ti panangabak ni Luna iti pabuya. Iti dayta a rabii, nangisagana ni Rizal iti maysa a bitla para iti gayyemna, a nagibagbaga kadagiti dua a nangruna a banag para iti obrana iti arte, a mangiraman ti pananngidayaw ti henio ken ti kinadayeg ti artistiko a kinalaingna.
Nakapadur-as ni Luna iti relasion a pannakigayyem iti Ari ti Espania ken kamaudian idi kinomisionado babaen ti Senado ti Espania nga agpinta iti dakkel a canvas wa tinawtawagan iti La Batalla de Lepanto (Ti Bakalan ti Lepanto).[3] Immalis isuna idiay Paris idi 1885 nga idiay ket nanglukat iti bukodna nga estudio ken nakigayyem ken ni Hidalgo. Kalpasan ti maysa a tawen, nalpasna ti El Pacto de Sangre (Ti Tulag iti Dara) a maitunos iti maysa a tulagna iti Ayuntamiento ti Manila. Ti nailadawan iti daytoy nga obra ket ti seremonia ti tulag iti dara da Datu Sikatuna, maysa kadagiti daulo ti Isla ti Bohol, ken ti kongkistador a Kastila a ni Miguel López de Legazpi.[4] Maipakpakita itan daytoy iti Palasio Malakaniang. Nangipatulod pay isuna kadagiti dua a sabali a pinintaan a maipatinayon iti maysa a nasken; ti maikadua a canvas a naipatulod iti Manila ket ti maysa a pannakailadawan ken ni López de Legazpi a kinonstrakto manen ni Luna manipud iti pannakalagipna iti kapada a panangiladawan a nakitana iti salas ti Cabildo, ken ti maikatlo ket ti Gobernador-heneral Ramón Blanco y Erenas. Idi 1887, nagsubli manen a nagbanniaga ni Luna idiay Espania tapno iserrekna dagiti dua nga obrana iti Eksposision iti dayta a tawen, ti La Batalla de Lepanto ken ti Rendición de Granada (Isusuko ti Granada), ken nangabak met isuda a dua. Rinambakanna ti panagballigina kadagiti gayyenma idiay Madrid ken nangited ni Graciano López-Jaena ti pangkablaaw a bitla para ken ni Luna. Kadawyan a naipalpalawag dagiti pinintaan ni Luna a kas naregget ken dramatiko. Iti panangiraman kadagiti elementona iti Romantisismo, mangipakita ti estilona iti impluensia da Delacroix, Rembrandt, ken Daumier.
Ti maysa a maestra obra ni Juan Luna a tinawtawagan iti “¿A Do...Va la Nave?” ket nailako iti P46.8M iti maysa a pagtitinnawaran iti Makati.[5]
Pannakiasawa[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi Disiembre 4, 1886, inasawa ni Luna ni Maria de la Paz Pardo de Tavera, ti kabsat a babai ti gayyemna a da Felix ken Trinidad Pardo de Tavera. Nagbanniaga dagiti agassawa idiay Venice ken Roma ken nagtaengda idiay Paris. Adda maysa nga anakda a lalaki, a ninagananda iti Andrés, kenmaysa nga anak a babai, ni Maria de la Paz, a nabirngasan iti Bibi, a pimmusay a kas maladaga. Inay-ayat ni Luna ti asawana. Napuy kasta, ti managimon a Luna ket masansan a nagpabpabasol ken ni Paz a nakirelasion ken ni Monsieur Dussaq. Kalpasan iti nakaro a panagimonna, pinatayna ti asawana ken ti katuganganna a babai ken sinugatanna ti kayongna, ni Felix, idi Septiembre 22, 1892. Naaresto ken napabasol isuna iti panangpapatay.
Naabsuelto ni Luna kadagiti pammabasol idi Pebrero 8, 1893, kadagiti banag iti krima ti derrep. Ti apagbiit a panagbagtit; ti "di naisurat a linteg" iti dayta a panawen ket mangpakawan kadagiti lallaki para iti panagpatay kadagiti di matalek nga asawa.[6] Nabilinan isuna a bayadanna ti pamilia a Pardo de Tavera iti dagup a maysa ribu innem a gasut limapulo ket maysa a pranko ken walo pulo ket tallo a sentibo, ken ti maysa pay a maipatinayon a duapulo ket lima a pranko para iti selio, a maipatinayon ti maysa a pranko kadagiti tunton para kadagiti dadael ("dommages-intérêts"). Kalpasan ti lima nga aldaw, napan ni Luna idiay Madrid ken kakuyogna ti kabsatna lalaki a ni Antonio Luna, ken ti anakna a lalaki a ni Andrés.
Murcia[urnosen | urnosen ti taudan]
Kalpasan ti sumagmamano a tawen, idi Oktubre 1889, nagbanniaga ni Luna idiay abagatan a daya nga Espania, ti Murcia, kas ti naipadamag iti dayta a panawen, probisional idi a nainaed iti Moratalla nga idiay ket nangiladawan iti anak a babai ni Juan Tamayo, ti maysa a nalatak a lalaki iti daytoy nga ili. Iti ilalabasna iti Murcia, nangited kadagiti dua panangiladawan iti Naidutok a Reina ken naipan iti Konseho ti Probinsia ken Siudad, ken maysa kadagitoy ken ginatang babaen ti bagi ti probinsia iti lima gasut pito pulo ket lima a pesetas ken naikabil iti tuktok iti Salas dagiti Sesion iti Palasio ti Probinsia ken naipan iti opisina ti presidente idi Abril 1932, kalpasan ti maysa a tawen kalpasan ti pannakairangarang ti Maikadua a Republika ti Espania, naiserrek a kas maysa a deposito iti Museo ti Murcia ken nairaman dagiti nadumaduma nga opisial a panangiladawan iti naarian nga ikonograpia, a nairamraman kadagiti nadumaduma nga imbentorio ken dagiti katologo nga awanan kadagiti makaanay a datos wenno reperensia, mairaman laeng ti ababa a "DJ.LUNA" kas artistiko nga atribusion.
Kamaudian a tawtawen[urnosen | urnosen ti taudan]
Nagsubli ni Luna idiay Filipinas idi 1894 ken nagbanniaga idiay Hapon idi 1896, ken nagsubli idi las-ud ti Yaalsa ti Filipinas iti Ikkis ti Balintawak. Idi Septiembre 16, 1896, isuna ken ti kabsatna a lalaki a ni Antonio Luna ket inaresto babaen dagiti turay ti Kastila para iti pannakairamanda iti rebelde a buyot ti Katipunan.[7] Nupay naibalud, nakapataud pay met ni Luna iti maysa nga obra ti arte nga intedna met iti maysa a nagbisbisita a padi. Pinakawan isuna dagiti korte ti Kastila idi Mayo 27, 1897 ken nawayaan manipud iti balud ken nagsubli a nagbanniaga idiay Espania idi Hulio.[8]:394 Nagsubli isuna idiay Manila idi Nobiembre 1898.[8]:394 Idi 1898, indutok isuna babaen ti ehekutibo a board ti rebolusionario a gobierno ti Filipinas a kas maysa kameng ti delegasion iti Paris a nagob-obra para iti dimplomatiko a pammigbig iti República Filipina (Republika ti Filipinas). Idi 1899, kalpasan ti pannakapirma ti Tulag ti Paris (1898),[9] nanaganan ni Luna a kas maysa a kameng ti delagasion iti Washington, D.C. a mangiyunay-unay para iti pammigbig iti gobierno ti Filipinas.
Nagsubli a nagbanniaga isuna iti Filipinas idi Disiembre 1899 kalpasan ti pannakadamagna iti pannakapatay ti kabsatna a lalaki a ni Antonio babaen ti Batalion ti Kawit iti Cabanatuan.
Ipupusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Nagbanniaga isuna idiay Hong Kong ken pimmusay idi Disiembre 7, 1899 manipud iti atake ti puso. Naipunpon ti bangkayna idiay Hong Kong ken nakali manen idi 1920 ken naidulin idiay balay ni Andrés Luna, tapno maiyakarto iti maysa a kabangibang iti Musoleo ti Simbaan San Agustin iti Filipinas. Kalpasan ti lima a tawen, naisubli ni Juan a kas maysa a sikat iti intero a lubong nga artista ken ti Peuple et Rois, ti kaudian a nangruna nga obrana, ket naikeddeng idi a kas ti kasayaatan a naisali iti Saint Louis World's Fair iti St. Louis, Missouri.[10] Nadadael dagiti sumagmamano pinintaanna babaen ti uram iti panawen ti Sangalubongan a Gubat II.
Pannakailadawan iti midia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Inladawan babaen ni Bryan Benedict iti serye ti telebision iti Ilustrado (2014).
Dagiti pinintaan babaen ni Juan Luna[urnosen | urnosen ti taudan]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Spoliarium
- El Pacto De Sangre
- España y Filipinas
- Antonio Luna
- José Rizal
- José Honorato Lozano
- Damián Domingo
- Fernando Amorsolo
- Fabián de la Rosa
- Justiniano Asuncion
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "The Death of Cleopatra" by Juan Luna Naiyarkibo Hunio 23, 2010, iti Wayback Machine, kulay-diwa.com
- ^ Ocampo, Ambeth R. (Chairman, National Historical Institute of the Philippines) "The Death of Cleopatra" by Juan Luna, from the article "Las Damas Romanas (Roman Maidens) by Juan Luna (The Philippines 1857–1899)", Christie's, Department Information, Southeast Asian Modern and Contemporary Art, christies.com
- ^ Anderson, Benedict Richard O'Gorman. "The Battle of Lepanto" by Juan Luna, including Footnote No. 15, Under Three Flags: Anarchism and the Anti-colonial Imagination, page 18.
- ^ Ocampo, Ambeth. "The Blood Compact" by Juan Luna, from Juan Luna's Works, Looking Back, Inquirer Opinion/Columns, Inquirer, opinion.inquirer.net, Oktubre 24, 2007
- ^ "Juan Luna masterpiece sold for P46.8M at Makati auction". Naala idi 2015-09-25.
- ^ "The Case of Juan Luna Is an Argument for Legalizing Divorce in RP". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi Hulio 14, 2011. Naala idi Pebrero 15, 2011.
- ^ Carmen Guerrero Nakpil, A plot to kill a general (Oktubre 27, 2008), The Philippine Star.
- ^ a b Foreman, J., 1906, The Philippine Islands, A Political, Geographical, Ethnographical, Social and Commercial History of the Philippine Archipelago, New York: Charles Scribner's Sons
- ^ "Treaty of Peace Between the United States and Spain; December 10, 1898". Yale. 2009. Naala idi 2013-04-07.
- ^ “Peuple et Rois” by Juan Luna Naiyarkibo Enero 29, 2010, iti Wayback Machine, lopezmuseum.org.ph
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Juan Luna iti Wikimedia Commons


text:
Piagapo
Ti Piagapo ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Lanao del Sur iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Piagapo ket nabingbingay a politikal kadagiti 37 a barbaranggay.[2]
- Aposong
- Bagoaingud
- Bangco (Pob.)
- Bansayan
- Basak
- Bobo
- Bubong Tawa-an
- Bubonga Mamaanun
- Bualan
- Bubong Ilian
- Gacap
- Katumbacan
- Ilian Poblacion
- Kalanganan
- Lininding
- Lumbaca Mamaan
- Mamaanun
- Mentring
- Olango
- Palacat
- Palao
- Paling
- Pantaon
- Pantar
- Paridi
- Pindolonan
- Radapan
- Radapan Poblacion
- Sapingit
- Talao
- Tambo
- Tapocan
- Taporug
- Tawaan
- Udalo
- Rantian
- Ilian
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Piagapo | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ BARMM Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "BARMM". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "ARMM - Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "ARMM - Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "ARMM – Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Lanao del Sur". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Manangdan ni Estrella ti adadu pay nga abogado tapno mapadaras ti pannakarisot dagiti kaskaso ti panagtalon
Ti Departamento ti Agrarian Reform (DAR) manangdan ti abogado a mangnayon kadagiti abogado ti opisina tapno mapadaras ti pannakarisot dagiti kaskaso ti panagtalon.
Kuna ni Sekretaryo ti Agrarian Reform Condrado Estrella III a daytoy ket paset ti kari ni Presidente Ferdinand Marcos, Jr bayat ti umuna a State of the Nation Address (SONA) tapno maited kanyada ti hustisiya ti kagimongan ken mawayawayaan dagiti mannalon ti pannakabalud da ti daga.
“Ti agdama, ti DAR mapadpadasanda ti kinakurang ti abogado a mangkita dagiti amin a riri ti panagtalon nga agur-uray idiay DAR Adjudication Board (DARAB) ken Agrarian Law Implementation (ALI),” kuna ni Estrella.
Kinuna ni Sekretaryo a manipud 1988 agingga Hunyo 2022, ti DARAB naka-awat ti dagup a 640,087 a bilang ti kaso. Kadagitoy, agdagup ti 638,445 ti narisot ket adda pay udi a 2,362 nga agur-uray ti pannakarisotda.
Ti sabali a bangir, manipud 1993 agingga Hunyo 2022, ti DAR nakaawat it dagup a 945,875 bilang ti kaso a naipila a kaskaso para ALI, narisot ti 943,584 a kaso ket adda pay udi a 2,291 nga agur-uray ti pannakarisotda.
“Narigat unay ti manangdan ti makabael ken nangato ti kalidad na nga abogado a makatulong ti DAR a mangrisot dagiti agur-uray a marisot a kaso. Ti plano tayo ti trabaho isu ti pannakarakrak ken pannaka-aramid ti baro a posisyon. Ikkaten tayo dagiti bakante a posisyon tapno makaaramid tayo dagiti posisyon a nangatngato ti sweldo na para kadagiti abogado,” kuna ni Estrella.
Imbalikas ni Estrella a ti DAR aramiden na ti pudno nga akem ti programa, isu ti pannakaited ti hustisiya ti kagimongan ken mawayawayaan dagiti mannalon ti pannakabalud da ti daga kas inulit ti Presidente.
“Paregtaen ti DAR dagiti abogado a makiraman ti grupo a tumulong a mangkita kadagiti agur-uray ti pannakarisot na a kaskaso, mangaramid kadagiti wagas tapno mapapartak ti pamay-an ken mapasayaat ti legal case monitoring system,” kuna ni Estrella.
Kuna ni Estrella a ti DAR saan na man magun-od ti zero backlog ita a tiempo ngem ikari ti DAR a mangted ti nangato a porsiyento ti pannakarisot dagiti agur-uray a marisot a kaskaso.


text:
Vladimir Vysotsky
Ni Vladimir Semyonovich Vysotsky (Ruso: Bлaди́Mиp CeMëHoBич Bыcóцkий, IPA: [vlɐˈdʲimʲɪr sʲɪˈmʲɵnəvʲɪt͡ɕ vɨˈsot͡skʲɪj]; 25 Enero 1938 – 25 Hulio 1980) ket maysa idia a Sobiet a kumakanta, mannurat ti kanta, mannaniw, ken aktor a ti karrerna ket adda ti adu ken napaut a nagbanagan iti Ruso a kultura. Isu ket kaaduan nga ammo para iti naisangsangayan nga estilo ti panagkantana ken dagiti lirikana, a nangipakpakita ti sosial ken politikal a komentario iti kanayon a nakaangangaw a panagsasao ti kalsada. Isu ket prominente pay ti entablado ket aktor ti pelikula. Ngem kaaduan kadagiti obrana ket ket saan a naikaskaso babaen dagiti opisial a patakder ti Sobiet a kultura, isu ket nakagun-od ti naisansangayan a kadayaw idi las-ud ti kabibiagna, ken agingana iti tatta nga aldaw ket nangipekpeksa ti adu nga impluensia kadagiti adu a nadayeg a musikero ken aktor ti Ruso a nagtartarigagay a tumulad ti ikoniko a kasasaadna.
Biograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Naiyanak ni Vladimir Vysotsky idiay Moscow idiay ospital ti paganakan iti maika-3 a Kalsada Meshchanskaya (61/2).[1] Ti amana ket ni Semyon Volfovich (Vladimirovich) (1915–1997), koronel idi ti buyot ti Sobiet ken kasisigud a manipud idiay Kyiv. Isu ket maysa idi a Hudio.[2] Ti ina ni Vladimir ket ni Nina Maksimovna, (nakaiyanakan a nagan iti Seryogina, 1912–2003) isuna ket Ruso, ken nagtarbtrabaho a kas agipatpatarus iti pagsasao nga Aleman.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Novikov, V.I.. — Vysotsky. The 6th Ed. The Lives of Distinguished People series. Molodaya Gvardiya. Moscow, 2010. ISBN 978-5-235-03353-5. Timeline. P. 444.
- ^ "The Jewish Rotts of Vladimir Vysotsky // EBpeйckиe kopHи BлaдиMиpa Bыcoцkoro". Jewish.ru. 30 Enero 2009. Naala idi 15 Nobiembre 2012.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Vladimir Vysotsky iti Wikimedia Commons


text:
Karayan Pinacanauan
Ti Karayan Pinacanauan ket maysa kadagiti karayan ti Filipinas, ken tributario daytoy ti Karayan Cagayan.
Lumabas ti karayan babaen ti Nasalakniban a Ladawan ti Daga ken Ladawan ti Baybay ti Peñablanca,[1] nga addaan kadagiti adu a pormasion ti karst, dagiti adda iti sirok kamara, ken dagiti manmano a naatap a flora. Ti Pinacanauan ket naikeddeng a kas maysa kadagiti kapintasan a papanan a mabirukan idiay Cagayan. Gapu ti kalalainganna aginggana iti napardas bassit nga ayus ti karayan iti ad-adayo surong, daytoy ket popular a lugar para iti panagrakit ken panagkayak. Ti lugar ket napalikmutan babaen ti banbatay ken nasayaat para iti pannagna, panagkalay-at ken panagkueba. Mapasamak dagiti panaglulumba ti bangka iti tinawen iti Abril 21.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c van Beukering, Pieter; Papyrakis, Elissaios; Bouma, Jetske; Brouwer, Roy (2013). Nature's Wealth: The Economics of Ecosystem Services and Poverty (ilustrado nga ed.). Cambridge University Press. p. 203. ISBN 1-107-02715-2. Naala idi 3 Marso 2019.
- ^ "Pinacanauan River". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2016-03-04. Naala idi 8 Disiembre 2014.


text:
Sékso
Ti maaw-awagan a sex wenno sékso ket maysa kadagiti dua a kategoria ti kita ti sebbangan (species) a mamagnayon kadagiti henetiko a tagikuada tapno makapartuatda manen (panagpaadu), iti maysa a proseso a maawagan iti henetiko a rekombinasion. Gagangay a ti maysa a sebbangan ket addaan dua a sékso: lalaki ken babai.
Sékso iti pagarian ti ayupUrnosen
Sumagmamano kadagiti sebbangan, a kas iti alumbayad (alinta iti dadduma), uyokan, ken bannagaw, ket kabalinanna nga agpada ti seksual ken aseksual a panagpaadu. Iti urnos nga insekto a Hymenoptera, a pakaibilangan dagiti uyokan, ti reyna (maysa a babai) ket mabalinna nga ikeddeng no perilisado wenno saan ti itlog nga iruarna. Dagiti pertilisado nga itlog ket agbalin a babbai a trabahador (no maikkan iti kadawyan a taraon bayat ti panagpessada) wenno kas reyna (no mataraonan iti royal jelly). Dagiti met saan a pertilizado nga itlog, nga addaan laeng iti kagudua a bilang ti kromosoma no ipadpad kadagiti pertilisado nga itlog, ket agbalin a lallaki nga uyokan. Iti dadduma met a sebbangan a kas koma iti alumbayad, ti tumunggal maysa ket maysa a hermaphrodite, addaan nga agpada kadagiti organo iti sékso a lalaki ken babai.
Kadagiti mammal, billit, ken dadduma pay dagiti sebbangan, ti sékso ket mailangaan babaen dagiti sékso kromosoma, a maawagan iti X ken Y kadagiti mammal, ken Z ken W iti bilbillit.
Sékso iti saan nga ayup a speciesUrnosen
Dagiti mula ket kaaduanna a hermaphrodite, ngem daytoy a pangawag ket nadaras a parigaten dagiti panagduduma iti panaggigidiat ti séksualidad. Kas kadagiti ay-ayup, adda met laeng dua a pakaidasiganda a gamete, maawagan met la dagiti mula kas lalaki ken babai. Kadagiti agsabsabong a mula, dagiti sabong ti mangimet iti gamete. Iti sumagmamano a kaso, dagiti sabong ket mabalin nga addaan laeng iti maymaysa a kita ti gamete idinto a dagiti dadduma ket addaan iti dua a kita.
Kadagiti sabali a kita iti adu-ti-selulana a biag (kas koma iti dasig ti fungus a Basidiomycota) dagiti pakailasinan a seksual ket ad-adda a komplikado ket mabalin a pakairamanan ti ad-adu pay ngem dua a sékso.
Sékso kadagiti taoUrnosen
Iti tattao, ti sékso ket ti gagangay a pannakailasin iti kaaduan a biolohikal ken sosial a pakaisangratan, kas koma a ti maysa a tao ket maysa laeng a babai wenno lalaki. Nupay kasta, iti pannakaad-adal ken pannakasuksukisok ti kinababai ken kinalalaki, lumawlawag a ti panangidasig wenno ti panangilasin iti sékso ket adda iti adu nga agpang a mabalin nga nainnakaparsuaan, biolohiko, sosial, sikolohikal ken dadduma pay.
Makita iti baba dagiti nadumaduma a paggidiatan ti lalaki ken babai a tao.


text:
Plantilia:Curlie
Curlie iti Curlie (iti Ingles)
Daytoy a plantilia ket mangisilpo kadagiti kategoria ken bariweswes iti Curlie.
Panagusar[urnosen ti taudan]
Daytoy a plantilia ket addaan iti dua a naisangayan a porma para iti panangisilpo kadagiti kategoria ken bariweswes iti Curlie.
Dagiti kategoria[urnosen ti taudan]
Ti mangisilpo iti maysa a kategoria, ikkan ti dalan iti kategoria a kas ti umuna a parametro, ken ti maysa a pagpilian a nagan a kas ti maikadua a parametro. No awan ti maited a nagan, ti plantilia ket agusar iti nagan ti titulo ti panid
{{Curlie|Dalan/Iti/Kategoria|Nagan ti kategoria}}
Siguraduen nga ikkaten ti curlie.org a nagan ti dominio ken kadaiti ania man a mangiyun-una wenno maiyud-udi nga slash manipud iti dalan; dagitoy ket itedto ti plantilia. Kas pagarigan, ti URI para kenni Abraham Lincoln iti kategoria ti Curlie ket:
- https://curlie.org/Society/History/By_Region/North_America/United_States/Presidents/Lincoln,_Abraham/
isu a ti dalan ket nasken a maited a kas:
- Society/History/By_Region/North_America/United_States/Presidents/Lincoln,_Abraham
Kas pagarigan:
{{Curlie|Society/History/By_Region/North_America/United_States/Presidents/Lincoln,_Abraham|Abraham Lincoln}}
Agparang a kas:
Abraham Lincoln iti Curlie (iti Ingles)
Ti ania man a linaon iti nagan ti espasio ti artikulo a mangilak-am iti daytoy a plantilia ket mainayonto iti pagsurotan a kategoria dagiti Artikulo nga agraman kadagiti silpo ti Curlie.
Dagiti bariweswes[urnosen ti taudan]
Ti mangisilpo ti bariweswes , iraman ti balikas nga 'user' a kas ti maikatlo a parametro.
{{Curlie|Naganmo nga agar-aramat|Naganmo|user}}
Kas pagarigan:
{{Curlie|skrenta|Rich Skrenta|user}}
Agparang a kas:
Rich Skrenta iti Curlie (iti Ingles)
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar


text:
Hangul
Ti Hangul (Koreano: 한글 [haːn.ɡɯl] (dengngen); naisurat a kas ti Han-geul idiay Abagatan a Korea), ket naamammoan pay a kas ti Chosŏn'gŭl (조선글) idiay Amianan a Korea, ket isu ti patneng nga abesedario ti pagsasao a Koreano. Daytoy ket napartuat idi las-ud ti Joseon a Dinastia idi 1443, ken isu pay laeng ti opisial nga abesedario ti Korea.
Ti Hangul ket maysa nga agpayso nga abesedario nga addaan kadagiti 24 a konsonante ken bokal a letletra. Nupay kasta, imbes a maisursurat nga agsasaruno a kas ti Latin nga abesedario, dagiti letra ti Hangul ket naigrupoda kadagiti kuadro, a kas ti 한 han, a ti tunggal maysa ket maisurat ti maysa a silaba. Urayno ti silaba a 한 han ket kasla agmaymaysa a karakter, daytoy ket buklen ti tallo a letra: ㅎ h, ㅏ a, ken ㄴ n. Ti tunggal maysa a silabiko a kuadro ket buklen ti dua aginggana ti lima a letra, a mairaman ti saan a basbassit ngem maysa konsonante ken maysa a bokal . Dagitoy a kuadro ket maurnosda iti horisontal manipud ti kanigid nga agpakanawan wenno agtakder manipud ti baba. Dagiti bilang ti mabalin a kudaro ket 11,172, ngem adda dagiti basbassit a mabalin a silaba iti Koreano, ken saan nga amin a mabalin a silaba ket rumsua. Para iti maysa a ponolohiko a panagipalpalawag, kitaen ti Koreano ponolohia.
Nagnagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Opisial a nagnagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Abagatan a Korea[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ti moderno a nagan a Hangul (한글) ket inaramid idi babaen ni Ju Sigyeong idi 1912. Han (한) a kayatna sawen ket "nalatak" iti duog a Koreano, bayat a ti geul (글) ket isu ti patneng a Koreano a balikas para iti "sinuratan". Ti Han ket mabalin pay a maawatan a kas ti Sino-Koreano a balikas ti 韓 "Koreano", tapno ti nagan ket mabalin a mabasa a kas "Koreano a sinuratan" ken kas pay ti "nalatak a sinuratan".[1]Ti 한글 ket binalbalikas iti [hanɡɯl] ken daytoyen ket naromanisado kadagiti sumaganad a pamay-an:
- Hangeul wenno han-geul iti Nabaliwan a Romanisasion iti Koreano, nga isu ti inus-usar ti gobierno ti Abagatan a Korea kadagiti amin a pablaak ti Ingles ken agpagparegget para kadagiti amin a pamay-an.
- Han'gŭl iti McCune–Reischauer a sistema. No mausar a kasla Inggles a balikas, daytoy ket maipapaay nga awan kadagiti diakritiko: Ti hangul, ket kaykanayon a naipaddel a letra a kas Hangul. Kastoy ti agparparang kadagiti kaaduan a diksionario ti Ingles.
- Hankul iti Yale a Romanisasion, ti sistema a maisingasing para kadagiti teknikal a lingnguistiko a panagadal.
Amianan a Korea[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ti Amianan a Korea ket kinaykayatna a tawtawgan daytoy ti Chosŏn'gŭl (조선글; [tɕosʌnɡɯl]) para kadagiti rason a mainaig kadagiti nadumaduma a nagnagan iti Korea wenno uri kŭlcha (우리 글자; "dagiti karaktertayo")[2] a kas ti maysa a panangiyebkas ti [[nasionalismo ti Koreano nga etniko].
Kasisigud a nagan ti Hunminjeongeum[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ti kasisigud a nagan idi ket ti Hunminjeongeum (훈민정음; 訓民正音; kitaen ti pakasaritaan). Gapu kadagiti saan a panagkayat kadagiti nagan a Hangeul, Chosŏn'gŭl, ken urigeul (우리글) (kitaen dita baba) babaen [[dagiti Koreano idiay Tsina], ti saan a nadayeg nga ababa a porma ti jeongeum ket mabalin a mausar a kas maysa nga awan panirigan a nagan kadagiti sumagmamano nga internasional a kontesto.
Dadduma pay a nagnagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Manipud idi nasapa a maikaduapulo a siglo, ti Hangul idi ket naindakdaksan a kas nagubsang babaen dagiti literato a napilpili a nagkaykayat ti tradisional a hanja a sistema ti panagsurat.[3] Inik-ikkanda ti nagnagan a kas:
- Achimgeul (아침글 "ti panagsurat a mabalin nga adalen ti maysa a bigat")[4]
- Gugmun (Hangul: 국문, hanja: 國文 "nailian a sinuratan")
- Eonmun (Hangul: 언문, hanja: 諺文 "bernakular a sinuratan")[3]
- Amgeul (암글 "women's script"; naisurat pay iti Amkeul 암클).[3] Am (암) ket ti maysa a pasaruno a mangipakpakita ti maysa a pangnagan ket para iti babai
- Ahaetgeul wenno Ahaegeul (아햇글 wenno 아해글 "sinuratan ti ubbing")
Nupay kasta, dagitoy a nagnagan ket duogen tattan, gaputa ti panag-usar ti hanja iti panagsurat ket nagbalinen a manmano idiay Abagatan a Korea ken kompleto a naikkaten idiay Amianan a Korea.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Hangul ket inwarragawag idi babaen ni Sejong ti Natan-ok, ti maikapat nga ari ti Joseon a Dinastia. Ti Salas dagiti Mainugot (Jiphyeonjeon, 집현전) ket kankanayon a naipammadayawan para iti obra.[5]
Ti gandat ket nalpas idi kaladawan ti Disiembre 1443 wenno Enero 1444, ken naipalplawagan idi 1446 iti maysa a dokumento a natituluan iti Hunmin Jeongeum ("Dagiti Husto nga Uni para iti Edukasion ken ti Tattao"), nga isu pay daytoy ti nakanaganan ti abesedario.[3] Ti petsa a pannkaipablaak ti Hunmin Jeong-eum, ket Oktubre 9, ket nagbalin a ti Aldaw ti Hangul idiay Abagatan a Korea. Ti kapadana daytoy idiay Amianan a Korea, ket ti Aldaw ti Chosongul, iti Enero 15.
Dagiti nadumaduma panagipagpagarup a maipanggep ti pamay-an a pannakapartuat ket naipaiddan babaen ti pannakaduktal idi 1940 iti 1446 Hunmin Jeong-eum Haerye ("Hunmin Jeong-eum Panangipalpalawag ken dagiti Kas Pagarigan"). Daytoy a dokumento ket nangipalpalawag ti daremdem dagiti konsonante a letra segun dagiti artikulatorio a ponetiko ken dagiti bokal a letra segun dagiti pamunganayan iti yin ken yang ken tunos ti bokal.
Iti panangipalplawag ti kammasapulan para iti baro a sinuratan, ni Ari Sejong ket nangipalpalawag a ti pagsasao a Koreano ket naibatay idi ti sabali manipud ti Insik; ti panagusar kadagiti Insik a karakter (a naam-ammuan iti hanja) iti panagsurat ket narigat para kadagiti kadawyan a tao a dagiti laeng pribilihio nga aristokrato (yangban, 양반), a kadawyan a lallaki, ti mabalin a nalaing nga agbasa ken agsurat. Ti kaaduan kadagiti Koreano idi ket saan a makabasa wenno makasurat sakbay ti pannakaaramid ti Hangul.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Lee & Ramsey 2000, p. 13
- ^ Young-Key 1997, p. 2
- ^ a b c d "5. Nadumaduma aNagnagan para iti Hangeul". Ti Nailian nga Akademia ti Pagsasao a Koreano. Enero 2004. Naala idi 2008-05-19.
- ^ Choi Seung-un; Structures et particularités de la langue coréenne
- ^ "2. Ti Paammo iti Pannakaaramid iti Hangeul". Ti Nailian nga Akademia ti Pagsasao a Koreano. Enero 2004. Naala idi 2008-05-19.
- Chang, Suk-jin (1996). "Scripts and Sounds". Korean. Philadelphia: John Benjamins Publishing Company. ISBN 1-55619-728-4. (Volume 4 of the London Oriental and African Language Library).
- Hannas, William C (1997). Asia's Orthographic Dilemma. University of Hawaii Press. ISBN 0-8248-1892-X.
- Young-Key, Kim-Renaud, ed. (1997). The Korean Alphabet: Its History and Structure. University of Hawai`i Press. ISBN 978-0-8248-1723-7.
- Lee, Iksop; Ramsey, Samuel Robert (2000). The Korean Language. SUNY Press. ISBN 978-0-7914-9130-0.
- "Hangeul Matchumbeop". The Ministry of Education of South Korea. 1988.
- Sampson, Geoffrey (1990). Writing Systems. Stanford University Press. ISBN 978-0-8047-1756-4.
- Silva, David J. (2002). "Western attitudes toward the Korean language: An Overview of Late Nineteenth and Early Twentieth-Century Mission Literature" (PDF). Korean Studies. 26 (2): 270–286. doi:10.1353/ks.2004.0013.
- Sohn, Ho-Min (2001). The Korean Language. Cambridge Language Surveys. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-36943-5.
- Song, Jae Jung (2005). The Korean Language: Structure, Use and Context. Routledge. ISBN 978-0-203-39082-5.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Hangul iti Wikimedia Commons


text:
Bantay Apo
Ti Bantay Apo ket dakkel a solpatariko, a mabalin nga aktibo nga estratobulkan idiay isla ti Mindanao, Filipinas. Daytoy ket addaan iti kangato iti 2,954 metro (9,692 ft) iti ngato ti lessaad ti baybay, daytoy ti kangatuan a bantay iti pagilian a mabirukan idiay nagbaetan ti Siudad ti Davao ken probinsia ti Davao del Sur ti Rehion XI ken probinsia ti Cotabato ti Rehion XII. Ti pantok ket tanawenna ti Siudad ti Davao iti 40 kilometro (25 mi) ti amianan a daya, ti Siudad ti Digos iti 25 kilometro (16 mi) ti abagatan a daya, ken Siudad ti Kidapawan iti 20 kilometro (12 mi) ti laud.
Ti Bantay Apo ket nadalumpinas ti tuktokna a bantay nga addaan kadagiti tallo a pantok a natuktokan ti 500-metro a kalawa (1,600 ft) nga abut ti bulkan nga aglaon ti bassit nga abut ti bulkan a danaw. Ti petsa ti kinaudi a panagbettakna ket di ammo, ken awan ti nakeddengan iti naipakasaritaan a panpanawen.
Ti bulkan ket maysa kadagiti kadayegan papanan dagiti agkalkalay-at ti bantay idiay Filipinas a ti pantokna, iti natimbeng, ket masapul ti dua nga aldaw tapno maabaot. Ti immuna a nairehistro a panagkalay-at ket idi Oktubre 10, 1880, babaen ti partido nga indaoluan babaen ni Joaquin Rajal, ti Kastila a gobernador ti Davao.
Konserbasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Masna a Parke ti Bantay Apo[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi Mayo 9, 1936, ti Bantay Apo ket nairangarang a kas nailian a parke babaen ti Proklamasion Blng. 59 babaen ni Presidente Manuel L. Quezon, ken sinaruno met daytoy ti Proklamasion Blng. 35 ti Mayo 8, 1966 kalpasanna ti Proklamasion Blng. 882 ti Septiembre 24, 1996.[7] Idi Pebrero 3, 2004, thi pannakaaprobar ti Republika Tignay Blng. 9237 ket nangibangon ti Bantay Apo a kas nasalakniban a lugar babaen ti kategoria ti masna a parke nga addaan iti kalawa iti 54,974.87 ektaria (135,845.9 acre); nga adda met dagiti dua a kaaripingna a lugar iti 2,571.73 ektaria (6,354.9 acre) ken 6,506.40 ektaria (16,077.7 acre) a kas dagiti paglappedan a sona, a pakaitedan ti pannakataripatona ken dagiti dadduma pay a panggep.[8]
Urayno daytoy ket nairangaran a Masna a Parke, dagiti agdam a a pagkalay-atan a dalan ket nakaro a nawaraan kadagiti basura babaen dagiti awan responsible nga agkalkalay-at, dayto ket manglukat ti waya para iti panagnurunor ti daga iti ballasiw ti kalbon a bakrasna. Adda met dagiti bantay ken sosial a grupo dagiti agkalkalay-at ket sumangsang-atda kalapasan ti Nasantuan a Lawas/Paskua ti Panagungar, ti kaaduan a paset ti panawen a panagkalay-at, a mapmapan tapno agdalus kadagiti naapektaran a luglugar.
Listaan ti Tawid ti Lubong ti UNESCO[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Departamento ti Enbironmento ken dagiti Masna a Rekurso (DENR) ket insingasingda ti Bantay Apo idi Disembre 12, 2009 para iti pannakairamanna iti listaan ti Lugar a Tawid ti Lubong ti UNESCO. Ti bantay ket inkeddeng babaen ti DENR a kas ti sentro ti endemismo idiay Mindanao. Daytoy ket addaan iti kaaduan a dibersidad ti naibatay ti daga a biolohia iti termino ti flora ken fauna ti lugar ti tunggal maysa. Daytoy ket addaan iti tallo a naisangayan a pormasion ti bakir, manipud iti ababa a tropikal a katuduan a bakir, aginggana ti tengnga ti banbantay a kabakiran, ken iti kanungpalan aginggana ti nangato a banbantay a kabakiran.[3]
Flora ken Fauna[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti bantay ket pagtaengan dagiti sumurok a 272 a sebbangan dagiti billit, a 111 kadagitoy ket endemiko iti daytoy a lugar. Daytoy ket ammo pay a pagtaengan ti maysa kadagiti kadakkelan nga agila iti lubong, ti nakaro a naisagmak nga Agila ti Filipinas, ken isu daytoy ti nailian a billit ti pagilian.[9]
Heotermal nga enerhia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Bantay Apo ket maysa a nasayaat a taudan ti heotermal nga enerhiay. Mabirukan daytoy idiay Baranggay Ilomavis, Siudad ti Kidapawan, Amianan a Cotabato, ti Mindanao Geothermal Production Field nga addaan iti maiparuar a bileg iti 106 MW, ket isu laeng ti agdama a kastoy nga estasion ti elektrisidad idiay Mindanao.[10]
Indihenio a tattao[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda met dagiti innem a grupo ti indehenio a tattao nga agtataeng idiay lugar ti Bantay Apo, dagiti Manobo, Bagobo, Ubos, Atas, K’Iagans ken Tagacaolo. Isuda ket nangikeddeng a ti bantay ket sagrado a lugar ken lugar a pagraraeman. Adda met dagiti bilang dagiti henelohia dagiti daulo ti Lumad idiay Abagatan a Tengnga ti Mindanao a mangtugot kadagiti ramutda idiay Bantay Apo. Para kadagiti Lumad, ti termino nga Apo ket naala manipud iti nagan ti apongda a ni Apo Sandawa.[9]
Aktibidad ti pannagna[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti kangato iti 2,954 metro (9,692 ft), ti Bantay Apo ket isu ti kangatuan a bantay iti Filipinas. Daytoy napintas a pantok ket isu ti kadayegan a pagkalay-atan a destinasion iti pagilian.
Adda met dagiti nadumaduma a dalan a tumurong iti pantokna, mangrugi kadagiti probinsia ti Amianan a Cotabato ken Davao. Ti kalakaan a dalan a mapan iti Nailian a Parke ket babaen idiay Siudad ti Kidapawan nga addaan iti natimbeng a pannagna iti 3–4 nga aldaw ti ipapan ken panagsubli. Iti sistema a panangidasig baben ti website PinoyMountaineer.com, ti karigat ti panagkalay-at ket 7 manipud iti 9. Adda met dagiti nadumaduma a mabuya iti dalan a mapan a mairaman ti Danaw Venado, maysa kadagiti kangatuan a danaw iti Filipinas, dagiti solpatara ken dagiti duog nga abut ti bulkan iti asideg ti pantok. Ti bantay ket mabalin a makalay-at iti amin a paset ti tawen wenno mabalin ti agrehistro ken tumipon iti Kalgaw a Panagkalay-at ti siudad wenno ti Tinawen a Pannagna/Panagkalay-at ti Oktubre.
Dagiti ladawan[urnosen | urnosen ti taudan]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c "Philippines Mountain Ultra-Prominence". peaklist.org. Naala idi 2009-06-19.
- ^ (2011-04-06). "The World Factbook – Philippines". Central Intelligence Agency. Naala idi 2011-03-14.
- ^ a b "UNESCO – Masna a Parke ti Bantay Apo ". Konbension ti Tawid ti Lubong ti UNESCO. Naala idi 2011-04-29.
- ^ Montano, Dr. Joseph. "Voyage Aux Philippines et en Malaisie", p. 246. Labrairie Hechette, Paris, 1886.
- ^ Maso, Miguel Saderra. "Dagiti Bulkan ken dagiti Seismiko a Sentro ti Filipinas", p.27. Department of Commerce and Labor, 1904.
- ^ (2007-10-08). "Dalan ti Bantay Apo/Kidapawan-Magpet (2,956+)". Pinoy Mountaineer. Naala idi 2011-04-23.
- ^ "Nasalakniban a Luglugar ti Rehion 11". Nasalakniban a Luglugar ken Opisina ti Kaatapan ti Filipinas. Naala idi 2011-03-23.
- ^ "Dagiti Salaysay ti Republia Tignay Blng. 9237, Bantay ApoNasalakniban a Tignay ti 2003". Philippine Clearing House Mechanism for Diversity. Naala idi 2011-04-29.
- ^ a b "Bariweswes ti Masna a Parke ti Bantay Apo". Nasalakniban a Luglugar ken Opisina ti Kaatapan ti Filipinas. Naala idi 2011-04-29.
- ^ "Geothermal Operating Sites – Mindanao Geothermal Production Field". Energy Development Corporation. Naala idi 2011-04-29.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Bantay Apo iti Wikimedia Commons
- Programa ti Global a BUlkanismo: Apo
- Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia (PHIVOLCS) Panid ti Bantay Apo
- PinoyMountaineer: Dalan ti Bantay Apo Kidapawan-Magpet
- PinoyMountaineer: Pagkalayatan a dalan ti Bantay Apo Kapatagan-Kidapawan
- Ti Bantay Apo iti Summitpost
- Tentatibo a Listaan ti Tawid ti Lubong ti UNESCO


text:
Karayan Agno
Ti Karayan Agno ket karayan ti Filipinas idiay isla ti Luzon, ti probinsia ti Pangasinan. Daytoy ket isu ti naikalima a kadakkelan a sistema ti karayan iti pagilian nga addaan iti pagayusan a lugar iti of 5,952 km².[2][3][4][5] Daytoy ket agtaud manipud iti Banbantay ti Kordiliera ken maibusan idiay Baybay Abagatan Tsina babaen ti Golpo ti Lingayen. Ti karayan ket 206 km iti kaatiddogna. Aganay a 2 riwriw a tattao ti agtataeng iti Ginget ti Karayan Agno ken buklen daytoy ti kadakkelan a rimpuok ti populasion iti Filipinas.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Karayan Agno ket isu ti kangrunaan a sistema ti panagayus iti lugar ken addaan iti pagayusan a labneng iti 5,952 kudrado kilometro. Daytoy ti maikatlo a kadakkelan a karayan iti Luzon (kalpasan ti Karayan Cagayan ken Karayan Pampanga) ken ti maikalima a kadakkelan a karayan idiay Filipinas.
Ti Agno ket isu ti kadakkelan a karayan iti Filipinas iti termino ti panagayus ti danum, nga agayus ti aganay a 6.6 kubiko kilometro iti nasadiwa a danum idiay Golpo ti Lingayen, wenno gangani iti 70% iti dagup ti nasadiwa a danum a mapan iti golpo.
Ti taudan ti danum ti Karayan Agno ket manipud kadagiti bakras ti Bantay Data idiay Banbantay ti Kordiliera iti kangato nga 2,090 m, nga agayus kadagiti maysa a kita dagiti bato ti Kretasio ken Paleoseno, ken marina a silikiklastiko ken karbonato a batbato. Ti dagup a kaatiddogna ket agarup a 90 kilometro ken agayus kadagiti kabambantayan ken dagiti baw-ang.
No agpababa ti karayan a sumuro iti agpaabagatan a dalan, daytoy ket mangipakita ti sallapid a tabas ti panagayus ti danum. Daytoy ket agbalinton iti agturong iti abagatan a laud iti agrikosrikos a karayan no ballasiwenna ti Tanap ti Tengnga a Luzon. Manipud ti nagsasabtanna iti Karayan Tarlac manipud iti abagatan, ti Karayan Agno ket agsikkonto nga agpaamianan bayat nga agayus kadagiti akindaya a bakras ti Banbantay ti Zambales.
Dagiti kangrunaan a tributario ti Agno ket mairaman dagiti Karayan ti Pila, Camiling, Tarlac ken Ambayoan. Ti kangrunaan a sanga ti Karayan Agno ket ti Karayan Tarlac nga agtaud manipud idiay Bantay Pinatubo (kangato iti 1,745 m) idiay Tarlac ken tumipon iti Karayan Agno idiay Kalugnakan ti Poponto idiay asideg ti Bayambang. Ti kalugnakan ket addaan iti kalawa iti agarup a 25 kuadrado kilometro ken temporario mangitalinaay kadagiti danum manipud iti Karayan Tarlac.
Kalpasan ti ilalabasna kadagiti bantay iti natimbeng a kangato iti 2,000 kadapan (600 m) ASL, ti Karayan Agno ket agporma ti nawatiwat a sukog ti paid a sedimento ken delta a tinawtawagan ti Tanap Pangasinan, ti naipakasaritaan a sentro ti ekonomia idiay Isla ti Luzon.
Adda met dagiti bilang dagiti tukki iti lokal ken rehional a kinapangruna a mangballasiw ti karayan. Mabirukan pay dita a lugar dagiti pagsisilpuan a sistema. Dagiti tukki ken dagiti pagsisilpuan ket mangpabassit ti kapigsa ken katibker ti bato a mabalin a lumabasan ti danum wenno mabalin a mapasamak ti panagkaglis.
Ti Sistema ti Tukki ti Filipinas, a mairaman ti Tukki ti Digdig , a narepason nga isu ti gapuanan ti tukki iti gingined ti Luzon ti 1990 idi Hulio 16 , ken ti Tukki ti San Manuel, Tukki ti Bulangit ken ti Tukki ti San Roque ket isu dagitoy dagiti nangruna a linia ti tukki a mangballasiw ti karayan.
Dagiti mula ken ayup[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti Kastila nga eksplorador a nangdokumento ti pagayusan a lugar ti karayan idi maika-16 a siglo ket kinunkunada a ti sabangan ti Agno ket dakkel idi a lutulot nga addaan iti nalames a sedimento ti daga. Daytoy ket napuskol a naabongotan iti manglar ken dagiti nipa nga agserbi a kas pagtaengan dagiti adu a sebbangan ti kaatapan a biag iti lutulot.
Ngem ti pagayusan a lugar ket nakaron a napukpukan dagiti kayo. Dagiti nangruna kabakiran ket ganganidan a napukpukawen malaksid laengen dagiti bassit a lugar iti ngato ti 800 m ASL. Dagiti kabakiran ket nasukatanen kadagiti karuotan ken iti taltalon ti bagas.
Panaglayus[urnosen | urnosen ti taudan]
Gaputa ti Karayan Agno ket nailaslasin babaen ti kabanbantayan a topograpia, ti dakkel a pagidulinan ti danum ti Ambuklao ket naipatakder tapno saan nga agpababa nga agpusuak ken gapuanan ti makadadael a pagbanagan kadagiti akin-baba a paset ti karayan, ti ayus ti layus ket nakarkulo ti tinawen iti agarup a 6,654 riwriw kubiko metro ti makaabot iti tanap kadagiti adu nga oras iti sabangan ti karayan iti agarup a maysa nga aldaw. Ti natimbeng a tinawen a panagtudtudo ket agdumaduma iti 2,000 mm idiay kaarrubaan ti Tarlac aginggana ti 4,000 mm kadagiti kangatuan a gay-at ti Karayan Agno.
Ti Tanap ti Pangasinan ket agsagsagaba manipud kadagiti kankanayon ken makadadael a layus. Dagiti nakaro a layus iti Hulio-Agosto ti 1972 ken Mayo 1976 ket pinaslepna ti intero a Tanap ti Pangasinan , a nairaman dagiti layus a tanap ti Karayan Tarlac.
Ti opisina ti nailian a klima ti PAGASA, ket nangipatakder kadagiti panagsisiim ti layus ken sentro ti pagballaagan idiay Pangasinan.
Tattao[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Agno ket lasatenna dagiti adu nga ili idiay probinsia ti Benguet a pagtaengan dagiti aganay a 35,000 a patneng a tattao ti Ibaloi, Kankanaey ken Kalanguya. Ti tattao nga Ibaloi ti Benguet ket inkedkeddengda ti karayan ket sagrado gapu ta mangited iti biag.
Daytoy ket sagrado met iti tattao idiay baranggay Dalupirip, Itogon idiay probinsia ti Benguet. Dagiti paset ti daga ket agserbi a pakaitabunan a lugar dagiti tinaudanda. Ti lugar ket naipakasaritaan met a napateg ken naikedkeddeng a maysa kadagiti nabatbati a tugaw ti kultura ti Ibaloi.
Dagiti arkeolohiko a sitio ket naduktalan idiay Sitio Camanggaan, Baranggay San Roque idiay San Manuel, Pangasinan ken dagiti kaarrubayanna a lugar. Dagiti nakalkali ket dagiti panagtagilako a banbanag dagiti tidda ti bangbanag ken Palelitiko ken Neolitiko a ramramit iti bato.
Kinapangruna iti ekonomia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti karayan ket addaan kadagiti tallo nga estasion ti hidroelektriko: ti Binga Dam idiay Itogon, Benguet (29 km iti ngato); Penned Ambuklao idiay Bokod, Benguet (37 km iti ngato) ken ti Penned San Roque idiay San Manuel, Pangasinan. Ti Binga ket napatpatarayen manipud idi 1960 ken ti Ambuklao ket manipud idi 1956.
Adda met dagiti nadumaduma a konsesion ti panagmina kadagiti kangatuan a gay-at ti karayan.
Ti gobierno ket mangipatakder pay iti sistema ti panagsinog ti Karayan Agno tapno makaited ti danum a panagsibog kadagiti 60 aginggana ti 100 kuadrado kilometro a taltalon ti bagas idiay Pangasinan.
Dagti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Vicente B. Tuddao Jr. (Septiembre 21, 2011). "Water Quality Management in the Context of Basin Management: Water Quality, River Basin Management and Governance Dynamics in the Philippines" (PDF). www.wepa-db.net. Department of Environment and Natural Resources. Naala idi 5 Abril 2017.
- ^ "Ti Labneng ti Karayan Agno". ABSCBNNEws.com. 23 Oktubre 2009. Naala idi 25 Oktubre 2013.
- ^ "Labneng ti Karayan Agno". Dibision ti Rehional a Serbisio ti PAGASA. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2013-10-21. Naala idi 21 Oktubre 2013.
- ^ Petr, T. (1985). Inland fisheries in multiple-purpose river basin planning and development in tropical Asian countries : three case studies. Rome: Food and Agriculture Organization of the United Nations. p. 20. ISBN 9251023271.
- ^ Kundel, Jim (Hunio 7, 2007). "Bariweswes ti Danum ti Filipinas". Ensiklopedia ti Daga. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2008-09-21. Naala idi 2008-09-30.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Karayan Agno iti Wikimedia Commons