text:
Wen, kabaelan ti panagbalbaliw
Iti innak panangamiris iti napasamak kalpasan iti agarup makabulan nga innak isasarungkar ken panagpidut kadagiti maregmeg ti lagip idiay Narvacan, sigagagarak a mangammo ti mapaspasamak nangruna iti lukong ti panagsuratan.
Sadiay ngamin napanak, awan ti access kadagiti banag a maipapan itoy, no addaman, kadagiti gagayyem. Ngem adda gagarak a napateg sadiay a nasken a sanguek iti inaldaw. Isu a ti mapaspasamak a nasken a maamuak ket naipaigid pay nga umuna wenno naipasuli. Saan nga inikkan ti essem ken gagar.
Ti kaunaan a nakatugkik ti immatang ket ti panagbalbliw ti liderato ti GUMIL. Masapul ti nasged a panagbalbaliw a sangoen ti kabarbaro a liderato. Masapul ti umiso a tignay ken langen iti isu amin, kameng man ken saan. Nasken ti patas a trato ken balanse a gagem tapno masalaan a naimbag dagiti addang a naipakumit.
Sipud pay idi agsursuratak, am-ammokon ti inalat ken karisma ni Mrs. Elizabeth Madarang-Raquel a kabarbaro a mangidaulo. Ket namnamaek nga adda manen ti panagsubli ti nailibay a karisma ken ganaygay ti gunglo. Ta saan a mailibak nga inapunan ti rikki ken dismaya, a sinallukoban ti panagtitinnallikod.
Ngem itoy a gundaway, iti liderato ni Mrs. Raquel, namnamaek, dakkel la unay ti namnamak ti isusubil ti ganaygay ti tignay nga awanan iti kabukbukodan a rason. Ammok, sipapasnekak a mangibaga, nga iti lideratona, awan ti bukot nga aggandat a tumalikod wenno kumayakay man lang no di ket maited kenkuana ti respeto ken talek, ti namnama a tumakder manen ti regget ken ganaygay
Ni Mrs. Raquel ket respetado, awanan ti duadua, ti dua nga organisasion dagiti mannurat, GUMIL ken TMI. Wen a, ta no adda miting ken konbension ket adda isuna a mangibalballaet ti pintas, linak ken kappia. Iti napalabas a kombension ti TMI, adda isuna, uray no opisial ti GUMIL. Iti daytoy a banag, nailukat iti mata dagiti mannurat iti kinaadda iti panagkaykaysa.
Adda panagkaykaysa. Adda ti panagmaymaysa ti amin. Banag a nagdakkelan a gagem, nagdakkelan nga adda ti dur-asan ti pluma.
Awan ti duadua, isu a timmaud ti timpuyog iti laksid ti kinaaddan agdadata nga organisasion, ket saan nga isisina no di ket panangbuangay ti sabali a takder a maitutop iti addang ken panagem nga umiso iti rikna ken padas, nga umiso iti takder ken prinsipio, nga umiso iti bunga ti kapanunotan ken alagaden iti taktakderan a kaibatogan ti init.
Dayta respeto nga ited iti liderato ket nauyos manipud iti umiso nga aramid. Ta manipud idi am-ammokon, nakitak ti potensial nga akemna para iti dur-asan. Nakitak ti di nagbaliw nga akemna iti laksid ti panagbalbaliw ti taray ti aglawlaw. Nakitak a di man la naganiniin ti isemna iti rimkuas a naguduan ti nabayag a sappuyot.
Ta ania ngamin aya ti makuna a lider? Ta ania ngamin aya ti maala iti panangiyuna ken panangidaulo iti maysa a timpuyog wenno orgasassion?
Kadami, ti respeto. A kas individual. A kas nawaya a umawat kadagiti amin a banag a dumteng ken mangtingiting. Nawaya nga agtignay iti amin a suli. Nawaya nga agdakiwas nga awan iti pakapiltakanna. Gayyem ken am-ammo ti amin, saan nga iti naganna, no di ket kas isu a rinespesto. Rinespeto nga ammona nga isubli wenno ad-addu pay ti masagrap nga imbag.
Amin a mangidaulo, rinespeto ken pinaliiw dagiti addang ken wayatna. Manipud idi nagkainteres dataon iti panagsuratan. Ket napaliiwtayo no asino ti tumakder a mangiburay ti inumen ken asino ti mangbuggo ti ulona wenno sakana.
Iti napaliiwtayo, suportaranmi ti liderato ni Mrs. Raquel. Mangnamnamakami a makitami manen ti sapsapulenmi a garatigit ken isem nga awan ti duadua..
Ken ni Mrs. Raquel, ken dagiti kakaduana iti liderato, addakam apo iti likudanyo.
Agbiag ti GUMIL! Agbiag ti TMI! Agbiag dagiti mannurat! @
Friday, June 05, 2009
Wen, kabaelan ti panagbalbaliw
Friday, November 21, 2008
Hustisia para ken ni Padrigao, kdp…
(editorial)
Itulodna iti eskuelaan ti anakna nga agtawen iti pito. Pinaltogan dagiti nakamotorsiklo. Maysa a bala ti 9mm ti simmarot iti pangana. Natay ni Aristeo Padrigao, anchorman ti DZRS Radyo Natin ken kolumnista ti Mindanao Monitor Today. Daytan panagultimon ti panangiwarwaragawagna iti kinasaknap ti illegal logging iti lugarda ken ti kinalabes a graft and corruption a mapaspasamak iti Siudad ti Ginggoog.
Anian a nagsaem. Anian a kinaulpit. Matay ti maysa nga ama iti kinaranggas iti sanguanan iti anak. Iti sanguanan iti adu a mata. Kasla biag ti manok, a no pinalapal ket nagkuripaspas, naungkel. Ngem saan a manok dagiti kameng ti media!
Ania daytoyen a mapaspasamak kadakami a kameng ti fourth estate? Maikamanon a journalist a pinatayda ni Padrigao? Maika-6 itoy a tawen. Maika-61 manipud 2001. Anian, nakaam-ames a panagipatli kadagiti ‘timek dagiti umili’. Mano pay kadi ti sumaruno? Walo? Duapulo? Di mabilang? Saan laeng a nakas-ang no dipay ket nakakaskas-ang.
Daytoy a mapaspasamak ket kinatakrot ken kinamunnel nga aramid. Apay a patayen ti tao a mangiwarwaragawag ti kinapudno? Saan laeng a kinatakrot ken kinamunnel no dipay ket nakababain nga aramid iti mata ti lubong.
Nakababain, ti Pinas ket naakusaran iti kongreso ti USA gapu kadagitoy a extra-judicial killings ken detenido y desaparcido. Anian a panaglabsing iti human rights ti mapaspasamak. Mano pay ti mabalo? Mano pay dagiti maulila gapu iti panagsao iti kinapudno? Sadino kadi ti pagturongan ti gimong? Agturongen ti gimongtayo iti ‘umok’ dagiti aso a pakabuyaan iti nginnerngeran, pinnarukmaan ket ti katibkeran ti sangi ti agari. Dagiti awanan gaway ket nakaay-ay-ay. Daytoy kadi ti klase ti gimong nga ipatawidtayo kadagiti ub-ubbing? Iti sumaruno a kaputotan?
Saan laeng a nakaladladingit. Makapasiudot pay! Iti kinaadun a pammapatay kadagiti katrabaho ken panagpukaw dagiti sumagmano a tattao, agpatingga laeng daytoy a suyep iti panagtayok ti estadiska. Dayta ti nalawag ken agdadata a kinapudno. Estadistika a manmano iti mangayat a mangpuyot ti silbato ta isu met ti magudas a sumaruno. Saan kadin a sumardeng daytoy a panagkettel ti biag? Wenno saan a kabaelan a pasardengen?
Saan a mabalin nga ibaga a ‘kasta la ti biag’ wenno ‘awan iti maaramidan.’ Adda maaramidan no kayat. Makauman a denggen dagiti balikas a pampakalma laeng wenno dagiti balikas a nangiligsayan iti pasamak ken pangliklikan iti pammabalaw. Dagiti balikas a nagawit iti kari. Dagiti kari a paborito nga itayab dagiti kali. Ngem ti agdadata a kinapudno, inton nagbaaw ti isyu, agbalinto a dapo ket ipalais iti angin.
Saanmi laeng a maawatan no apay a maaramat ti milliones nga intelligence fund ti kapolisan a gastosen dagiti nangangato nga opisial ken ti asawada iti ipapanda iti ballasiw taaw. Saanmi a maawatan ti pannakaaramat ti pundo. Apay a di usaren dagitoy a pundo tapno maamuan iti kinaasino dagiti mammapatay kadagiti unsolved crimes, no asino iti nangmandar kadagitoy tapno maadal no kasano a solbaren ti parikut iti kasasayaatan amin a wagas ken addang.
Asino pay ti sumaruno a Padrigao? Isuna? Isuda? Siak? Dakami? Saan metten a!
Isu a kondenaenmi iti kangatoan nga agpang daytoy a pammapatay kadagiti journalist. Kondenaenmi iti saanmi a pannakakita iti uray no sangkabassit laeng koma a lawag a mangited iti namnama a mapasardeng dagitoy a pammapatay ken panagpukaw. Nasken met iti intay panagtimek! ##
Saturday, November 08, 2008
Ti Panagbalbaliw Nga Ur-urayenmi
(Editorial)
Iti panangabak ni Barack Obama a presidente, ur-urayenmi ti angot wenno puyupoy ti kunkunana a panagbalbaliw idi madama ti kampania. Daydiay siguada ti kinatalingengen. Daytay medida ti dur-as ken nasalun-at a puyupoy ti ekonomia. Apektado dagiti 3rd world countries ket karaman ti Pinas a naiguyod a naipababa iti pannakadaleb ti ekonomia ti USA itay nabiit. Kadagiti dadduma, nagarigengen ket nagtignayda a dagus a kumpet kadagiti polisia iti pannakaruk-at iti posible met a pannakapasamak kadakuada.
Makunami a saan a kalawa ti isemna iti inna panangabakna a kas kaunaan a black president ti kalawa iti siled nga inna pagkutikutian. Adda dagiti seniales a pakakitaan iti posibilidad nga inna panangbaddek ti buttaw a sapatos ni Pres. Bush. Saan a makapnek dagiti polisiana no maipapan iti internal a panangiwardas ken ti foreign relasion.
Pinaliiwmi a nalaing dagiti addangna maipapan iti biddut a tinalantan ti US kadagiti napalabas – ti umutang santo mapan makigubat. Ti panagbalbaliw iti mata dagiti umili ket makauman daytoy a dana. Ket gapu ta maysa nag ex-military man ti nakalabanna, adda ngarud kadagiti imana ti simpatia ket posible a pakabirokan iti ing-ingpen a panagbalbaliw no diman panagturong iti mas praktikal a wagas iti a panangitag-ay ti ekonomia. Kunami a kadakkelan daytoy a nangpangabak kenkuana.
Ti US ket nakautangen iti $10 trillion. Tinawid ni Bush daytoy kadagiti sinarunona. Karaman ti polisia. Umutang santo mapan makigubat. Dakkel ti naggastosan ti US iti nakaat-atiddog a gubat iti Afghanistan, sa iti Iraq. Ket napasamak ti financial turmoil.
Gimminad ti taray iti inna panangay-ayo kadagiti botante idi inwaragawagna iti panangnayon kadagiti tropa iti Aghanistan, ken ti pull-out iti Iraq iti uneg ti 16 a bulan sana imbabawi dagitoy. Seniales daytoy a posible nga inna met laeng panangisuot ti sapatos dagiti immuna ngem isuna. Nga adda ti panagalla-alla dagiti keddengna.
Saan laeng nga iti US ti maapektaran iti polisia nga umutang santo makigubat. Saanmi a makita ti anaraar ti agsapa kadaytoy. Iti kaanoman, awan iti maitedna a nasayaat ti gubat. Kunaenmi a dayta atiddog a gubat iti Afghanistan ken iti Iraq ket mitsa iti itatayok iti panagngato presio langis a puon iti nakadaleban ken nagareng-engen dagiti babassit a nasion a nakadepende itoy.
Ur-urayenmi ti puyupoy iti ibagbagana a panagbalbaliw, daydiay koma nakaangkla iti kappia a saan ket nga iti nabang-i nga angot ti pulbura. Daydiay limmaksid ken simmawang iti alad a taltaluntonen ti pagilianna ta posible met a daytoy ti tuladen dagiti mangbuybuya kenkuana a babassit a nasion. Daytoy a tugot ti US ket makita iti desdes ni Pinas – umutang wenno mapautangan, ikadakkel ti buis santo mapasamak ti gubat sadiay Mindanao. Saan a makaitag-ay iti ekonomia ti kastoy nga addang ti kinaambagel.
Ti puyupoy ti panagbalbaliw nga inkam ing-ingpen ket simple laeng, ti pananggamulona ti krisis nga agbalin a kas dakkel nga opurtunidad, a kas iti bileg ti timmekken iti nakangatngato ken nakaad-adayo. Daytay big leap a kunada tapno makabawi a dagus ti ilina. Tapno dayta met ti tuladen dagiti nasion a naidagem ken agtungtunglab. Dagiti polisia ken political will dagiti nagpresidente a nangpabalin ti dapo ti pagilianda a kas pedestal, a kas kada Franklin D. Roosevelt ti US, Mustafa Kemal Ataturk ti Turkey, Lee Kuan Yew ti Singapore ken Deng Hsiao Ping ti China.
Ur-urayenmi dayta puyupoy ti kabarbaro a panagbalbaliw nga inkarina. Panagbalbaliw a ridaw ti kabarbaro a lubong.
No makautoy iti panaguray, wenno iti kadadaksan ket panaguray iti di met sumangpet, mamantsaan ti historia politikal iti pannakapaay.
Sunday, October 12, 2008
Palawan Light, kapintasan a damag
Makunami a kapipintasan amin a damag ti maipapan ti Palawan Light, wenno ti light medium crude oil a maala iti Galoc oil field iti kabaybayan ti Palawan. Ti Palawan Light ket sinilawanna ti dakkel a tulong ken namnama iti masakbayan. Manamnama a maaddaan iti produksion iti agingga 20,000 barrel iti inaldaw uneg ti tallo a bulan. Indikasion nga adda ti potensial iti ad-adu pay a produksion iti masakbayan babaen iti adu-adu a tumakder nga oil field.
Nasken ngarud iti naan-anay a suporta, saan laeng a ti gobierno daytoy napintas a damag no dipay ket ti amin a sector. Kangrunaanna, ti nasken a panagmata ti gimong ta dinto ket malaokan iti puersa manipud iti bukod nga interes dagiti “mamasirib” a nakaangkla iti nagan ti negosio ken konsultasion. Lalo no daytoy ket inangklaan ti bukod nga interes dagiti nakatugaw a dadakkel ti imana.
Kunami, a kasapulan unay ti damag a makagin-awa. Iti baet ti sangalubongan nga economic slowdown, US financial crisis ken Asian meltdown adda ti makitkita a silaw iti masakbayan. Silaw a mangited met iti dakkel a tulong saan laeng nga iti bulsa ni Pinoy.
Ti kinangato ti langis ti kangrunaan a rason iti kinangato dagiti gagatangen. Daytoy ti maysa a rason a mangparparigat ken ni Pinoy. Agangkat ti pagilian iti langis nga agpateg iti $6B iti tinawen. Ket no agtultuloy ti produksion ti Galoc oil field manamnama met ti
$ 1.4B a mainut iti panagangkat iti ballasiw taaw iti tinawen. Dakkel la unay a tulong daytoy. Dakkel ti maitulong a gastosen iti para iti basic needs ken infrastructure projects ti mainut.
Ket mas lalon, no madoble wenno maiyad-adu koma pay nga oil field iti tumakder. Ta mapattapatta iti kinadakkel ti oil deposit nga agarup iti 20 million a bariles kadagiti kabaybayan ti Palawan. Ti pannakaragpat ti iti kinadakkel a produksion iti langis kadagiti oil fields ket ti pannakawayawa ti pagilian iti panagangkat. Nasken ngarud a maiyaon dagitoy nga oil deposit tapno pakairanudan. Nasken a marikna ti pannakairanod iti kabiitan a panawen.
Ngarud, sakbay a magsat ti sinturon dagiti umili iti kaiirut, wenno sakbay a makulkol dagiti bagis, ti Palawan Light ket silaw a pagkaptan ti namnama. Mangnamnamakami a makadenggep koma iti panagpayegpeg. ##
Saturday, October 04, 2008
EO 156, Port Irene ken Port Salomague
Awan makitami a loop holes iti Executive Order 156 tapno saan a yimplimentar ti Bureau of Customs (BoC). Nalawlawag pay ngem agmatuon ti pannakaisurat daytoy: “The importation into the country, inclusive of the Freeport, of all types of used motor vehicles is prohibited…” Inclusive the freeport, kunana la ngaruden. Ket saan a maawagan iti loop hole daytoy ta sapasapen, aminen a puerto ket maipariten iti agimport kadagiti used vehicles wenno dagiti second hand a lugan, lalo kadagiti van a reconditioned ken agipugso iti nangisit nga asuk. Adda commitment ti Filipinas iti sangalubongan maipapan iti nadalus nga angin ng angsen. Ti Port Irene a sakupen ti Cagayan Export Processing Zone (CEZA) ket karaman itoy a ban. Saan koma nga agimmumulagat wenno agindiadiammo iti linteg ti BoC tapno dina yimplimentar daytoy a linteg. 2002 laeng daytoy a naaramid, ngem apay ketdin a kasla nalipatan ken aginlilipat dagiti agrebbeng?
Kas kalawag ti agmatuon ti exception, a dagiti laeng personal use dagiti returning residence or immigrant, dagiti aramaten dagiti diplomatic corps babaen ti pammalubos ti Dept. Foreign Affairs. Ken mairehistroda a dagus dagitoy.
Ngem saan met a masursurot ti EO 156 a pinirmaan ni Executive Secretary Alberto Rumulo idi Disiembre 12, 2002. Umalingawngaw latta ti Port Irene a serkan dagiti luxury cars ken dagiti used cars a maiparit. Umalingawngaw latta a control dagiti dadakkel a tattao iti Cagayan ti importasion. Dagiti tattao nga addaan iti kapetna iti gobierno.
Idi agtapos ti dekada 1990s, nagraira dagiti used cars manipud kadagiti nadumaduma a nasion, lalo iti Korea ken Japan. Nagbalin a basuraan ti pagilian dagitoy a daan-a-napintaan laeng ken na-reconditioned a luglugan. Isu a naaramid ti EO 156. Ngem agingga kadagitoy nga aldaw, makakitatayo pay laeng kadagiti imported used bus iti ima dagiti pribado – a saan met a kameng ti diplomatic corps wenno returning immigrants no di ket kas tourist bus ken for hire.
Sungsungbatan ti pagilian ti commitmentna iti sangalubongan maipapan iti pollution ken iti global warming no agtultuloy ti panagraira dagitoy a used cars. Panunoten koma nga adda ti Republic Act No. 8749 otherwise known as the Philippine Clean Air Act (CAA) of 1999 ket naaramid tapno ipromot ken protektaranna ti aglawlaw ket law-angna kontra iti prolusion a manipud kadagiti asimbuyok dagiti lugar ken kaarngina (among other). Dayta kaarngina (among others) ket karaman met dagiti incinerators, a maiparit nga usaren dagiti amin a nadudur-as a nasion, ken ipappapilit dagiti sumagmamano nga investors nga aramaten ti Pinas.
Ti importasion dagitoy a luxury cars, used vehicles kalaksidan iti exemption ket patayenna ti industria ti panagaramid iti luglugan. Nagadu dagiti agar-aramid iti lugan iti pagilian. Saan laeng a dagiti dadakkel ken am-ammon a manufacturers no dipay ket ad-adu pay ti bilang dagiti small scales. Dagitoy a kompania ken dadduma pay nga agar-aramid ket matay ti productionda gapu kadagitoy nga ismagel. No matay dagitoy a kompania ditoy pagilian, makissayan met ti buis nga agtaud kadakuada. Maawanan ti trabaho dagiti nakaad-adu a trabahador kadagitoy. Adu ti agbisin a pamilia. Saantayo koma a liplipatan nga idi nagraira dagitoy a used cars a naaramid a public utility vehicles ket nagserra ti kadadakkelan a kompania nga agar-aramid ti passenger jeep, ti Sarao Motors, a maysa nga icon iti kalsada ti pagilian. Nagserra dagiti babassit nga agar-aramid kadagiti bus, ta timmaud dagiti imported a van a nagbalin a garage wenno for hire.
Iti importasion, dagiti laeng babaknang, dagiti makuna a maimpluensia iti agbibiag. Dagiti laeng makuna a babakang iti bumakbaknang idinto ta agkiraos latta ti buksit dagiti annak dagiti tattao a ‘babassit.’
Ket kunaenmi, isu ngata a sinupiatda (mararaem a diputado) ti singasing ti diputado ti Ilocos Sur a panagbalin ti Port Salomague a Freeport ta ibagada nga agbalin a kakompetensia ti Port Irene. Ania a kakompetensia nga ibagbagada? Kakompetensia iti bulsa?
Iti opinion ti Solicitor General itay nabiit, a karaman ti CEZA ti EO 156. Awan ngarud ti rason pay a saan a yimplimentar daytoy.
Aprobaranyo ti panagbalin nga export processing zone ti Port Salomague ta pagrang-ayan ti sibubukel nga umili IS, IN ken Abra. Awan ti kinnompetensiaan a makunkuna ta amin ket kayatna iti rumang-ay ti ilina ken ti biagna. ##
Friday, October 03, 2008
Sabali ti Tinurongnan, Abirat!
Napangilangilkami. Dimi kanunongan ti iseserrek (manen) ni Manny “Pacman” Pacquiao iti pulitika. Iti panagkamengna iti Kampi a partido ti pangulo, lalo nga immuneg isuna iti gayonggayong iti dina ammo a lubong. Maysa a lubong a saan a maiparberng iti kas kenkuana nga idolo ti agtutubo. Lubong a nasken koma nga adaywanna. Lubong a ditoy ngatan iti pagultimoan iti kiray ti bituenna no dina ammo iti agimutektek.
Iti laeng damo nga itatapogna iti panagbotos, saanna a naangot ti kinaadda ti nalimed nga intension dagiti nangsugsog kenkuana. Saanmi a tagibassiten, ngem mamatikami a dagitoy la ketdi anniniwan iti asidegna iti mangpataray iti gobierno nga iggamanna no inkaso nga adda gasatenna. Wen, adda dagiti a nangrienda iti local a gobierno a saan a nakadap-aw iti eskuelaan, ngem dagitoy ket nasubok iti kabaelanda a nangipangulo iti maysa a local a gobierno. Naitandudo ken nasibbolda ti respeto ken panagtalek kadagiti kailianna, a kas maysa a mabigbig ken pagwadan a lider.
Ngem ni Manny? Saan pay a nasubok iti kabaelanna a mangidaulo. Isu a dimi kanunongan iti itatapogna iti pulitika. Mas naim-imbag pay nga adayo no dagiti millionesna, panawenna, ti impluensiana ket iburayna laeng iti sports nga isu iti pudpudno a lubongna ken isu ti ‘ari’ iti boksing, Apay a saan a daytoy iti tapoganna a saan ket a ti pulitika? Nagadu dagiti agtutubo a kayatna iti agsanay nga agboksing, ngem agkurangda iti pagsanayan, agkurangda iti mangisuro kadakuada iti umno nga aramidenda. Nagadun a retiradon a boksingero a nangited iti pammadayaw iti pagilian, ngem awan man laeng iti konsueloda iti panagpampannimidda iti malem. Ti pagilian ket agsapsapul iti kas iti caliber ni Manny. Napaneknekanen nga iti boksing a naaddaan iti medalia ti Filipinas iti Olimpiada kadagitoy a panawen. Isu a nasaysayaat la koman a daytoy iti tutokanna a saan ket nga iti pulitika. Sursuroenna koma a timbangen dagiti addang ken pangeddengna ta dinto ket maikursong.
Panangtulong kadi ti panggep? Ala, wen. Napintas a panggep. Ngem ad-adda a makatulong iti panagkunami no awan isuna iti pulitika. Makatulong latta isuna uray awan iti pulitika. Nadaydaydayaw nga adayo iti itutulongna no awan isuna iti pulitika. Iti pulitika, no nangitedka, nasken met ta dumawatka. Ket ti nagpadawat, dumawat met daytoy. Gamitan ti situasion ditoy a lubong. Ket ti makuna nga itutulong ket saan a maiparbeng a termino no dayta a tulong ket pursigido iti panangnamnama iti kasukatna.
Saan koma a masisirap iti lawag ti kinalatak ken pirak. Saan koma a maay-ayo iti nasasam-it a panagdildila dagiti tattao nga umas-asibay kenkuana. Dagitoy nga umas-asibay kenkuana ket kayatda laeng met ti diro iti kalakaan a panangala nga awanen iti pannakakagat iti uyokan iti mismo a balayna. Nakikiranod. Nakikiraod.
Tuladenna koma ni Dolphy. Ni Dolphy, maibilang nga institusion iti pelikula, a kas kenkuana iti boksing. Naraniag ti bituenna a kas kenkuana. Inawis met ti pulitika ni Dolphy. Saan laeng a diputado no di ket kas senador. “Ania koma iti aramidek iti senado,” kinuna toy komedi king. Ket kunaenmi met, “Ania koma ti aramiden ni Manny iti kongreso?”
Nagadun dagiti nalalatak a tattao a simrek iti senado ken iti kongreso. Ngem ania ti ar-araamiden dagitoy? Kamengda no di ket isuda iti dadaulo iti “Committee on Silence” “Committee on Props” wenno paspasurot nga awan man laeng iti mapanunot a linteg agsipud ta saan a ditoy a lubong ti pudpudno a lubongda. Ti lubongda ket makuna nga ‘ekspertoda’ ngem iti pulitika maibilangda a kas maladaga nga agkarkaradap a magna. Husto koma ti bilang dagitoy “props’ iti kongreso ken senado. Saan koman manayunan pay. Ti gobiernotayo kasapulanna unay dagiti competent government officials, uray no isu laengen metten iti pakonsuelo dagiti agbaybayad iti buis.
Isu a kunami, mangipatakder laengen iti foundation ken adu a gym a para kadagiti boksingero – dagiti agduyos, dagiti agen-ensayo ken lalona kadagiti retirado. Ad-adda a kasapulan dagitoy a kapadpadana iti dutdot. Laglagipen koma daytoy a pagsasao: “No sadino iti yan ti apuymo, sadiay met ti yan ti lawagmo.” ###
Monday, September 29, 2008
Nagbaknang Met Daytan a Messenger!
Malidayankami unay iti damag maipapan iti maysa nga ina a nangsamal kadagiti tallo nga annakna nga agedad iti 4, 3, ken 2 sananto sinamalan ti bukodna a bagi. Kinakurapay ti rason a nangiduron ti ina. Medida daytoy. Nangato unayen ti mercury iti kinaadda ti kinakurapay ken kinarigat iti panagbiag. Malagipmi manen daydi ubing a nagpakamatay gapu iti kinakurapay. Ania itan iti mapaspasamaken iti pagilian?
Kinakurapay. Adu dagiti rason. Iti gobierno, nalabes a kurapsion, mismanagement, incompetence, kinaadu ti papolasion.
Kurapsion. Napasal-itkami pay. Adda ti nagpakpakamatay ken pimmatay kadagiti annakna gapu iti kinaawan iti makanda, adda met dagiti naglalapusanan gapu iti panagkurakotda? Nagbaknang met daytan a messenger ti Bureau of Customs ta addaan iti milliones? Nakagatang iti P190,080.00 a daga idi 1992 idinto ta agsusueldo laeng iti P24, 876 iti makatawen wenno nasurok a dos mil iti makabulan; addaan iti lugan a Toyota revo nga agpateg iti P599,000.00 idi 1998 idinto ta agsusueldo laeng iti P58.992.00; ken naaddaan manen iti kotse a Honda Civic idi 2003 nga agpateg iti P395,000.00 idinto nga agsusueldo laeng iti P71, 592.00 iti makatawen?
Kastoy ti pannagna ti kurapsion iti pagilian. No maaramid daytoy dagiti lowly nga empleado, anianto la ketdin dagiti boss? Barya laeng dayta a kinurakot ti messenger. Mamatikami a daddakkel pay iti kinurakot dagiti nangatngato ti takemda (a kas naipadamag kadagiti kaduana a nadusa). Posible kadi ti panagaramid dagitoy babassit nga empleado iti kurapsion? Wen! Napaliiwmi. Iti kapadasanmi a nagtrabaho kadagiti ahensia ti gobierno a kas iti BIR (5 a tawen), Central Bank (3 a tawen) ken DOH (2 a tawen), DPWH iti 3 a tawen. Nakitami dagiti saan a maiparbeng nga aramid a di pabor iti gobierno. Nakitami ti rason, a saan laeng a ti security of tenure ti napinget a rason iti iseserrek iti gobierno no di pay ket iti kinaadda iti dakkel a tiansa iti panangpabungkong iti bulsa. Lalo kadagiti natured.
Dimi sapasapen. Nupay narwayen ti kurapsion, nakapaliiwkami pay laeng kadagiti makunkuna nga empleado iti gobierno a manakem. Nga uray ngata no an-annuem, uray ngata pabulsaam ket dina kayat nga awaten. Kas daydiay empleado iti BIR, pinagraemnakami. Pudno a manakem dagiti aramidna nga isu pay iti nakaawatanna iti CSC National Awards kadaydi a panawen nga addaak iti ahensia. Kas ti gayyemtayo a director ti HLURB, a di pulos maawis iti mirienda wenno pannangan, ta kunana, a sigurado dagita nga agawis ket adda ti kiddawenda. Ibagbagami daytoy, nga iti kinalabes ti kurapsion ti pagilian, adda pay laeng dagiti nadalus ti aramidda. Makunami, adda pay laeng ti tiansa a pannakapung-il ti kurapsion no kayat. Panangpung-il a saan laeng nga iti programa a kas paset ti propaganda ken pautot tapno mapabanglo ti nagan.
Mismanagement. Saan a nasayaat a panangamat kadagiti pundo. Panagaramid kadagiti proyekto a saan nga agbayag, saan a maturpos, ken proyekto nga al-allia. Nagadu nga scam. Napateg ngamin dayta 30% SOP cut wenno nangatngato pay kadagiti proyekto. Daytoy nga SOP cut ti mangidaddadanes. Daytoy ti rason iti kinaadda dagiti substandard a proyekto. Daytoy ti rason, no apay nga awan proyekto ta awan ti SOP cut.
Incompetence in the government. Incompetent government officials. Saanna a kabaelan iti mangrienda iti turay. Saan a daytoy ti expertisena. Iti sabali. Ket no saanna a kabaelan, natural, awan met iti mapasamak a progreso wenno dur-asan. Dagitoy nga incompetent nga opisial ket prone iti corruption.
Parikut iti papolasion. Dakkel la unay iti akem daytoy iti kinakurapay. No ad-addu ti ngiwat a mangan, ad-adu pay iti makunsumo a taraon. No adu iti makunsumo santo pay la bassit ti produksion a taraon, mas lalon. No ad-adu ti tao, narigrigat met iti sumrek iti trabaho. Ket no unemployment ti nangato, krimen met iti nakangatngato. Isu a nasken a masulosionan iti napartak a panaglobo ti papolasion.
Adda kadi pay tiansa a maagasan dagitoy? Adda pay. Serioso a panagserbi. Serioso a tignay a panangibalat kadagitoy a parikut. Kasapulan unay iti panagtignay ti gobierno, dagiti amin nga umili ken amin a sector iti maymaysa a panggep tapno agballigi. Awan koma iti agpanunot para laeng iti bukodna a bagi…#
Sunday, August 17, 2008
Ti kari a naisurat iti rabaw ti danum
Iti naminsan, nagkarin a saanen nga agtaray a para presidente iti mismo a sanguanan ti monumento ni Dr. Jose Rizal iti aldaw a panangselebrar iti kaaldawan iti pannakaiyanak ti nailian a banuar, ngem saan a natungpal dayta a waragawag. Isu nga addan dagiti wagaragawag nga agpatingga laengen iti waragawag ngem saan nga agmata wenno tumaud a kinapudno agsipud ta naisuratda laeng daytoy iti rabaw ti danum.
Naisuratda laeng iti rabaw ti danum, a kayatna a sawen a kalpasan iti panangiwaragawag agpatingga laeng dita ket akemna ti saanen a dumur-as wenno matungpal agsipud ta agpukaw metten daytoy a banag no di man malipatan wenno kas itay kunadan, a kari nga intayab ti kali.
Iti panagtung-ed ti adminstrasion iti Resolutiuon No. 10 a mangawag ti kongreso para iti Constituent Assembly a mangamiendar ti constitusion tapno maipagna iti panagbalbaliw ti porma ti gobierno a kas federal form of government ket saan a maikkat dayta dakkel unay a panagduadua a kayat laeng ti pangulo nga umatiddog ti panagtakemna. Saan a maikkat iti nalaus a panagduadua iti nalimed nga agenda iti kellaat nga iyaanamong ti administrasion kalpsaan a saan man laeng a pulos a naadakamat iti napalabas a SONA daytoy a tungtongan.
Nupay nainget la unay iti panangtubngar ken panangidarirag ti adminsitrasion nga awan iti kinapudno iti adda iti panunot dagiti umili a kayat laeng a paatiddogen ti pangulo ti terminona ket saan a maikkat gapu ta kasta man met laengen iti inkari ti pangulo a dina panagtaray iti iti eleksion kalpasan iti terminona. Ngem nagtaray. Naakusaran pay iti panagkusit. Saan laeng a bastabasta panagkusit no di pay ket dakkel a gerret dagiti umili iti namati itoy alegasion nga inna panagkusit iti eleksion.
Saan a maikkat kadagiti umili a saanda a mamati iti naibaga ta napasamaken dayta iti kallabes. No maysa a koma a tina a nangisit dayta a kari ket naisuyat iti nakapudpudaw iti purawna a tisiert ket namantsaanen. Napellasanen iti kinasayaatna. Namantsaan metten ti isip ken panunot dagiti umili gapu iti kallabes a napasamak. Ti mantsa ken mantsa.
Saan a dagiti umili iti nanginaw ken nangipasngay iti saan a panagtalek. Saan nga isuda a mismo iti nagtaudanna no di ket nagtaud a mismo iti pangulo kadayta a biddut a pannanganna iti bukodna a sao. Isu a mismo iti nangkali iti nalawa ken nauneg nga abut nga isu a mismo iti maikursong iti inna pannnagna. Isu a mismo iti nangipallangatok ngem ti bato nagdisso a mismo iti ulona met laeng.
Iti 2008 SONA, kuna ti pangulo, "For the remainder of my term until I step down in 2010, the best thing we can do is to stay focused on economic reforms, while providing peace, order and stability." Kasta man met laengen iti inkarina iti sanguanan ti monumento ti nailian a banuar ngem dina tinungpal. Ulitenna manen daytoy, a dina tinungpal ken saan a naikankano ti signipikante ti nailian a banuar iti insawang, kasano ngarud nga ibaga manen iti pananamati dagiti umili iti kasta a waragawag? No sibibiag ti naiklian a banuar, sigurado la ketdi a nakamisuot kadaytoy a banag gapu ta naaramat laeng isuna a kas paganodan iti kabukbokodan a panggep.
Ti makunami, nasaysayaat iti aramid ngem ti sao. Aramid ti pakakitaan.
No maminsan, iti ngiwat ti maysa a tao iti inna pakabasolan ta maikaglis no kua ti saan a nariendaan a dila. Ngem iti di panangrienda ti dila iti ibagbagana, ditoy met a manguram iti kinaasino. No ania iti imbaga, tungpalen tapno dagiti tattao inda agraem. Ti tao nga addaan iti maymaysa a sao itandudo a mismo dagiti saona…#
Isu a nasaysayaat nga agtrabaho koma ni PGMA ken ti gobiernona ngem ti sao a sao.##
Wednesday, August 13, 2008
Decriminalization of libel case? Aguray…!
Saan ngata a nakarkaron iti panagpapatay kadagiti katrabaho iti media no mapukawen a naminpinasan ti libel case? Kadakami a biang, mas dakdakkel a peggad iti pannakaikkat ti libel case a kas kaso ngem ti sumango iti libel case. Amangan no agayus ti karayan a dara iti mas nakarkaro a panagparti…
No madecriminalized ti libel case, awanen iti sabali pay a gammatan ti subject no di agibales babaen iti bukodna a pangngeddeng, ket karamanen ditoy ti pammapatay. Agsipud ta saan a makadarum adda la ketdi ti tendensiana nga umasideg kadagiti hired killers wenno kadagiti badigardna wenno isu a mismo iti mangiwayat iti pammapatay.
Ngem no adda pay laeng ti libel case, ad-adu met ngata iti mangibalakad kenkuana a nasaysayaat wenno mas sibilidad ti panagdarum ket ti korte ti mangeddeng no libelous in nature ti naisurat wenno saan. Maliklikan no kuan dayta ad-adu pay a panagparti.
Asino ti agbuteng iti libel case? Karamanen daytoy a peggad iti trabaho ti broadcaster ken journalist. Sakbay a sinerrek daytoy a trabaho, namnamaemon nga iti maysa nga aldaw ket sumangoka a sumango kadaytoy. Ngem iti kaanoman, saanto nga agballigi ti libel case no ti sinurat ket agbatay iti kinapudno ken awanen iti sabali nga insurat no di kinapudno laeng. Asino ngarud ti mabuteng? No broadcaster ken journalist ket agsasao iti kinapudno, apay a mabuteng?
Mas mamatikami ti responsible reporting a maisaknap iti panagtrabaho. Kasapulan unay ti professional ethics wenno professionalism iti trabaho. Liklikan koma iti bukod nga interes. No la ketdi adda dagiti pagibasaran ken pagbatayan kadagiti insurat, wenno kinapudno amin nga insurat, ania ngarud iti pagbutngan? Ti kinapudno ti armas ti media a mangisalakan kenkuana iti libel case. Saanto a maikuspil ti agsasao iti kinapudno, ta rumuar ket rumuarto latta ti kinapudno.
Isu a makunami, sakbay ti decriminalization, maadal ken matimbang ken maamiris koma a nalaing dagiti epektona. Saan koma a maisarwag ti dinnardarasudos ta dinto ket tumaud iti ad-adu a panagpapatay.
Ayunanmi met ti memorandum circular ti Korte Suprema a panagmulta laeng ti dusa ti libel case imbes a kaso a pannakabalud. ##
Saturday, March 01, 2008
The Tongue is Like a Nail
The Tongue is Like a Nail
When you hammered on a board and the nail crooked, it is useless to think twice to do it again. Your efforts could be futile. This analogy is the same thing with the tongue.
Usually we ignore the importance of those small things. Like the tongue. It is small, and yet it can burn personality, not only the whole self but also others and ruin the society we live.
How the way you talk? It is a very important on how the way you talk. This will address your personality. Sometimes it is inevitable to say rotten and disintegrating words. In addition, for the worst, the tongue now can be an article of trade.
A commodity? Why not? For example, in the aid of legislation go in the senate and testify against truth or cries as if you are one of the Hall of Fame Famas Awardees. Your acts on this pay you an enormous amount.
Others say that she will not run for president again but only to lie in the end. And during the election exercises she (allegedly)tried to influence the authorities concern and say sorry, and more lapsus linguae.
Credibility is what I mean here. On the next time, you say something, maybe only the dogs hear? Or those waiting for bagfull of money?
Other’s cries for righteousness and say, “minimized their greed” or “she’s a devil” but in the end deny after realizing he is in hot water. Is this the fastest remedy could do to save the seat from heat? The words “minimized their greed” and “she’s a devil” are lexis for present political issues.
The tongue is small, yet, it seems that it is easier to dam a river to control its stream. The tongue and the river have this in common: concrete cement barrier for the river and money for the tongue to control the human being.
They say, that it is easy to tame wild animals, but could hardly tame the tongue. Taming the tongue means nothing anymore to hide. Truth always prevails.
Our government today is facing unsound situation. The untamed tongues return and rule again for their own good. This is the dominant problem of our (Philippine) government today. The proliferation of fake messengers is on the rise. The confrontation of tongues against each other could not be bringing to an end. Although there are tongues that bear truths, yet they could not still surpass the galactic lies on dishonesty. Our society suffers a lot. The citizenry suffers a lot.
The truth should prevail. Let the truth prevails. Let us support the messengers of truth. As I said earlier, when you hammered on a board and the nail crooked, it is useless to think twice to do it again. Let us all join the tongues of messengers of truth. Let us all join the crusade against graft and corruption. This is also our responsibility as a citizen who feels affection for progressive and hygienic society.


c: text/html

text:
Link
mabasa pay daytoy DITOY...
Iti Ngalay ti Dalan, Nailibay ni Aran
My Dearest, Apong Censio
Aggargarakgak kadi pay aya ti nangladam
Kadagiti kassulbod ken karrusing nga iseman
Iti puraw a kadaratan sadiay Kunnotan
Tangad kadi latta ti timid ti gikgik
Ta ti magaw-at ti atiddog nga ima ti mangmangkik
Agtupa latta dagiti bileg ti karbengan
Ken agasug dagiti naparsiakan iti rissik
Ngem ania kadi ti kaipapanan dagita a gita
A pugtit dagiti nagduduma a kita ti mata
Pugsatenda ti puseg-arapaap
Maibbatan napidut a nabirokan
Koma, sadoren ti petpet ken ketket
Dagiti ngariet ken rupanget
Itar-ap dagiti itta iti bigao
Tapno dagiti natudoan iti Mayo awan inda masao
Apong, diak maaninaw ti maris ti dapo
Ti nangisit a napuoran
Ngem iti pinagayan, agkanta la ketdi ti alukap
Iti panagsabat manen dagiti dakulap
Ngem no dinto latta maigup ti digo
Iti puni ti kallaysa ti nakaabungot a nobio
Kumisang ti makaam-ammo ken ni Aran
A nailibay iti ngalay ti dalan…
Saturday, June 10, 2006
daniw latta
Posted by Ka Iddo at 9:43 AM
No comments:
Subscribe to: Post Comments (Atom)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Apay a Maawagan ni Jesus iti Anak ti Dios?
Sungbat ti Biblia
Awan ti literal nga asawa ti Dios a maibilang nga ina dagiti annakna. Ngem isu ti Namarsua iti amin a banag. (Apocalipsis 4:11) Gapuna, ni Adan, ti umuna a tao a pinarsua ti Dios, ket naawagan iti “
anak ti Dios.” (Lucas 3:38) Umasping iti dayta, isursuro ti Biblia a ni Jesus ket pinarsua ti Dios. Isu a maawagan met ni Jesus iti “
Anak ti Dios.”—Juan 1:49.
Ti Dios pinarsuana ni Jesus sakbay a pinarsuana ni Adan. Kastoy ti insurat ni apostol Pablo maipapan ken ni Jesus: “
Isu ti ladawan ti di makita a Dios, ti inauna iti isuamin a parsua.” (Colosas 1:15) Nabayagen a sibibiag ni Jesus sakbay pay a nayanak iti kulluong idiay Betlehem. Kinapudnona, kuna ti Biblia a ti “
namunganayanna ket manipud kadagiti immuna a tiempo, manipud kadagiti aldaw ti tiempo a di nakedngan.” (Mikias 5:2) Kas inauna nga Anak ti Dios, ni Jesus ket maysa nga espiritu a parsua idiay langit sakbay a nayanak ditoy daga kas tao. Kinuna a mismo ni Jesus: “
Bimmabaak manipud langit.”—Juan 6:38; 8:23.
Ammuem ti Ad-adu Pay
Jesus—Sadino ti Naggapuanna
Ammuem no sadino ti nakayanakan ni Jesus, dimmakkelanna, ken nagtaudanna.
Apay nga Imbaon ti Dios Ditoy Daga ni Jesus?
Ammuem no apay nga immay ni Jesus ditoy daga ken no kasanotayo a mabembenepisiaran ita.


text:
Pagtataudan ti Pondo Para iti Trabaho Dagiti Saksi ni Jehova?
Ti pondo para iti trabahomi a panangasaba ket kangrunaanna nga aggapu iti boluntario a donasion dagiti Saksi ni Jehova. Awan ti maar-aramid a panagkolekta kadagiti gimongmi, ken saan nga obligado dagiti miembro a mangted iti apagkapullo. (Mateo 10:7, 8) Imbes ketdi, kadagiti paggigimonganmi, adda dagiti kahon a pagitinnagan kadagiti kontribusion para kadagidiay mayat a mangted iti donasion. Saan a mainaganan no siasino dagiti nagdonar.
Saan unay a dakkel ti gastosmi gapu ta awan dagiti klero a suelsuelduanmi. Maysa pay, saan a matangtangdanan dagiti Saksi a mangaskasaba iti binalaybalay, ken simple laeng dagiti lugar a pagdaydayawanmi.
Aniaman a donasion a maipatulod kadagiti sanga nga opisina dagiti Saksi ni Jehova ket mausar a pangtulong kadagiti nadidigra, pangsuporta kadagiti misionero ken agdaldaliasat a ministromi, pagibangon kadagiti lugar a pagdaydayawan kadagiti napanglaw a pagilian, mausar a pondo iti panagimprenta ken panagipatulod kadagiti Biblia ken dadduma pay a Nakristianuan a publikasion.
Adda iti tunggal maysa no kayatna ti mangted iti donasion para kadagiti lokal a paggastuan ken/wenno para iti sangalubongan a trabahomi. Regular a mangar-aramid ti tunggal kongregasion iti report maipapan iti naggastuan tapno maammuan dagiti miembro.
Ammuem ti Ad-adu Pay
Agyamanka iti Kinaparabur ni Jehova
Dakamaten ti Biblia ti umiso ken di umiso a motibo iti panangipaay ti tiempo, pigsa, ken sanikuatayo.
Pagtataudan ti Pondo Para iti Trabahomi
Ammuem no pagtataudan ti pondomi ken no kasano a maus-usar dagitoy iti intero a lubong.


text:
Vladimir Vysotsky
Ni Vladimir Semyonovich Vysotsky (Ruso: Bлaди́Mиp CeMëHoBич Bыcóцkий; IPA: [vlɐˈdʲimʲɪr sʲɪˈmʲɵnəvʲɪt͡ɕ vɨˈsot͡skʲɪj]; 25 Enero 1938 – 25 Hulio 1980) ket maysa idia a Sobiet a kumakanta, mannurat ti kanta, mannaniw, ken aktor a ti karrerna ket adda ti adu ken napaut a nagbanagan iti Ruso a kultura. Isu ket kaaduan nga ammo para iti naisangsangayan nga estilo ti panagkantana ken dagiti lirikana, a nangipakpakita ti sosial ken politikal a komentario iti kanayon a nakaangangaw a panagsasao ti kalsada. Isu ket prominente pay ti entablado ket aktor ti pelikula. Ngem kaaduan kadagiti obrana ket ket saan a naikaskaso babaen dagiti opisial a patakder ti Sobiet a kultura, isu ket nakagun-od ti naisansangayan a kadayaw idi las-ud ti kabibiagna, ken agingana iti tatta nga aldaw ket nangipekpeksa ti adu nga impluensia kadagiti adu a nadayeg a musikero ken aktor ti Ruso a nagtartarigagay a tumulad ti ikoniko a kasasaadna.
Biograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Naiyanak ni Vladimir Vysotsky idiay Moscow idiay ospital ti paganakan iti maika-3 a Kalsada Meshchanskaya (61/2).[1] Ti amana ket ni Semyon Volfovich (Vladimirovich) (1915–1997), koronel idi ti buyot ti Sobiet ken kasisigud a manipud idiay Kiev. Isu ket maysa idi a Hudio.[2] Ti ina ni Vladimir ket ni Nina Maksimovna, (nakaiyanakan a nagan iti Seryogina, 1912–2003) isuna ket Ruso, ken nagtarbtrabaho a kas agipatpatarus iti pagsasao nga Aleman.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Novikov, V.I.. — Vysotsky. The 6th Ed. The Lives of Distinguished People series. Molodaya Gvardiya. Moscow, 2010. ISBN 978-5-235-03353-5. Timeline. P. 444.
- ^ "The Jewish Rotts of Vladimir Vysotsky // EBpeйckиe kopHи BлaдиMиpa Bыcoцkoro". Jewish.ru. 30 Enero 2009. Naala idi 15 Nobiembre 2012.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Vladimir Vysotsky iti Wikimedia Commons


text:
1896
Ti 1896 ket maysa a bisiesto a tawen a nangrugi iti aldaw ti Mierkoles iti kalendario a Gregoriano.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero–Marso[urnosen | urnosen ti taudan]
- Enero 4 – Ti Utah ket naawat a kas ti maika-45 nga estado ti Estados Unidos.
- Enero 5 – Ti maysa nga Austriano a diario ket nangireporta a ni Wilhelm Röntgen ket nakaduktal iti kita ti radiasion a kanungpalan nga a mmo a kas dagiti Rayo-ekis.
Oktubre–Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Disiembre 30 – José Rizal, Filipino nga eskolar ken mannaniw, ket pinatay babaen dagiti turay ti Espaniol idiay Filipinas.
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nobiembre 4 – Carlos P. Garcia, Maika-8 a Presidente ti Filipinas. (pimmusay 1971).
- Disiembre 16 – Anna Anderson, impostor a nagtunton nga isu ni Nalatak a Dukesa ti Rusia (pimmusay 1984)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Hulio–Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hulio 4 – Marcelo H. del Pilar, Filipino a mannurat ken agiwarwarnak (naipasngay 1850)
- Disiembre 10 – Alfred Nobel, Sueko nga imbentor ti dinamita ken nagpartuat iti Premio Nobel (naipasngay 1833)
- Disiembre 30 – Dr. Jose Rizal (Hunio 19, 1861) nailian a bannuar ti Filipinas (naipasngay 1861)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti 1896 iti Wikimedia Commons


text:
Siudad ti Mehiko
Ti Siudad ti Mehiko ( /ˈmɛksɨkoʊ ˈsɪti/; Espaniol: Ciudad de México [sjuˈðað ðe ˈmexiko], ammo pay a kas ti México D.F., wennoD.F.) ket isu ti Pederal a Distrito (Distrito Federal), a kapitolio ti Mehiko ket ti lugar dagiti pederal a bileg ti Kappon ti Mehiko.[10] Daytoy ket maysa a pederal nga entidad ti kaunegan ti Mehiko a saan a paset ti maysa kadagiti ania man a 31 nga estado ti Mehiko ngem tagikua a sibubukel ti pederasion. Ti Siudad ti Mehiko ket isu ti kadakkelan a siudad ti pagilian ken kangrunaan pay a sentro ti politika, kultura, edukasion ken pinansia.
A kas maysa nga "alpha" a sangalubongan a siudad[11] Ti Siudad ti Mehiko ket maysa kadagiti kangrunaan a sentro ti pinansia ken kultura idiay Amianan nga Amerika.[12] Daytoy ket mabirukan idiay Ginget ti Mehiko (Valle de México), ti maysa a dakkel a ginget kadagidiay nangato a banak idiay tengnga ti Mehiko, iti kangato a 2,240 metro (7,350 ft). Ti siudad ket buklen dagiti sangapulo ket innem a burgos.
Ti 2009 a nakarkulo a populasion para iti maitutop a siudad ket agarup idi a 8.84 a riwriw a tattao,[13] ken adda ti kalawa ti daga ti 1,485 kuadrado kilometro (573 sq mi).[14] Segun ti kaudian a panagipalpalawag a naitunos babaen ti pederal ken dagiti estado a gobierno, ti populasion ti Siudad ti mehiko a metropolitano a lugar ket 21.2 a riwriw a tattao,[13] a makaaramid daytoy ti kadakkelan at metropolitano a lugar idiay akinlaud a hemisperio, ti maikalima a kadakkelan nga aglomerasion ken ti kadakkelan nga agsasao ti Espaniol a siudad iti lubong.[15]
Ti Kalatakan a Siudad ti Mehiko ket adda ti dagup a produkto ti domestiko (GDP) ti US$390 a bilion idi 2008, a makaaramid ti urbano nga aglomerasion ti Siudad ti Mehiko ti maikawalo a kabaknangan a metropolitano a lugar iti lubong.[16] Ti siudad ket akinrebbeng para iti panagpataud ti 21% ti Dagup ti Domestiko a Produkto ti Mehiko ken ti metropolitano a lugar a naibilangan para iti 34% iti dagup ti nailian a GDP.[17]
Ti siudad ket kasisigud a nabangon idiay isla ti Danaw Texcoco babaen dagiti Asteka idi 1325 a kas Tenochtitlan, a daytoy ket gangani a kompleto a nadadael idi 1521 a sillong ti Tenochtitlan, ken dimtengan ti pannakdaremdem manen ken pannakabangon segun ti urbano nga alagaden ti Espaniol. Idi 1524, ti munisipalidad ti Siudad ti Mehiko ket nabangon, nga ammo a kas ti México Tenochtitlán,[18] ken manipud idi 1585 daytoy ket opisial a naamammoan a kas ti Ciudad de México (Siudad ti Mehiko).[18] Ti Siudad ti mehiko ketnagserbi a kas ti politikal, administratibo ken pinansia a sentro ti maysa a nangruna a paset ti kolonial nga imperio ti Espania.[19] Kalpasan ti panakagun-od ti pannakawayawaya manipud ti Espania, ti Pederal a Distrito ket napartuat idi 1824.
Kalpasan ti panagdemanda ti ad-adu nga autonomia ti politika, dagiti nagtaeng ket naikkanda ti karbengan ti dagus a panagbutos ti Daulo ti Gobierno ken dagiti pannakabagi ti dua a kamara a Lehislatibo nga Asemblia babaen ti nadayeg a butos idi 1997. Manipud idin, ti kanigid a payak ti Partido ti Demokratiko a Rebolusion (PRD) ket nagtengtengngelen kadagitoy dua.[20] Kadagiti kinaudi a tawtawen, ti lokal a gobierno ket nangipasa kadagiti adu a liberal nga annuroten, a kas ti aborsion a makiddaw, ti naipatingga a porma ti eutanasia, diborsio ken agpada a sekso a panagasawa.
Dagiti linaon
Pakasasaritaan ti Siudad ti Mehiko[urnosen | urnosen ti taudan]
Asteka a paset ti panawen[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti agdama a siudad a naamammuan a kas ti Siudad ti Mehiko ket binangon idi babaen ti tattao a Mehika, a kalpasan daytoy ket ammo a kas dagiti Asteka, idi 1325. Ti duog a siudad ti Mehika ket tinawtawagan itan ti Tenochtitlan. Dagiti Mehika ket isu dagidi naud-udi a tattao a nagsasao ti iti Nahuatl nga immay iti daytoy a paset ti Ginget ti Mehiko kalpasan ti pannakatnag ti Toltec nga Imperio. Ti iyu-umayda ket di kinaykayat babaen dagiti tao a nagnanaeden iti ginget, ngem dagiti Mehika ket nakabaelda a nangbangon ti maysa a siudad idiay bassit nga isla iti lumaud a babngir ti Danaw Texcoco. Dagiti Mehika ket addaanda ti bukod a sarita a maipanggep no kasanoda a binangon ti siudad, kalpasan ti panangiturong kaniada babaen ti kangrunaanda a dios, a ni Huitzilopochtli. Segun ti sarita, ti dios ket isu nangibagbaga ti maysa a seneial iti ti ayan ti sitio a pangibangonandanto ti pagnaedanda- ti maysa nga agila nga agtaktakder iti maysa a nopal a kaktus nga addaan ti maysa nga uleg iti sippitna. Idi baetan ti 1325 ken 1521, Ti Tenochtitlan ket dimmakkel ken pimmigsa, a dimtengan ti panagturayna kadagiti dadduma a siudad-estado iti lawlaw ti Danaw Texcoco, ken idiay Ginget ti Mehiko. Idi simmangpet dagiti Kastila, ti Asteka nga Imperio ket kaaduannan a naabot ti Mesoamerika, naabutanna ti Golpo ti mehiko ken ti Taaw Pasipiko. Dagiti eskolar ket nagkarkuloda nga ti baetan dagiti 200,000 ken 250,000 a tao ket nagtataeng idiay Tenochtitlan idi 1500, ad-adu ngem uppat a beses ti populasion ti Londres. Daytoy napalakaan a maysa kadagiti kadakkelan a siudad iti panawenna ken ti kadakkelan iti Kaamerikaan sakbay ti panagrukma ti Kastila.
Kastila a panagrukma ti Tenochtitlán[urnosen | urnosen ti taudan]
Kalpasan ti isasanglad idiay Veracruz, ni Hernán Cortés ket nakangeg ti maipanggep ti nalatak a siudad ket ti napauten a suppiatan ken dagiti reklamo a maipanggep ti daytoy. Urayno ni Cortés ket napan idiay Mehiko nga adda laeng iti bassit a buyot, isu ket nakaawis ti kaaduan kadagiti patneng a tattao a timmulong kaniada a nangdadael ti Tenochtitlan.[21] Ni Cortés ket immuna idi a nakitana ti Tenochtitlán iti Nobiembre 8, 1519.[22] Kalpasan ti immuna panakakitana, ni Cortés ken dagiti kakuyogna ket nagsiddaawda ti kinapintasna ken ti kadakkelna. Dagiti Kastila ket nagmartsada iti igid ti dalan a pakaiturongan ti siudad manipud idiay Iztapalapa. Urayno ni Montezuma ket napan idiay sentro ti Tenochtitlán tapno sabtenna ida ken makisinnukat kadagiti sarabo, daytoy a pannakigayyem ket saan a nagpaut.[23] Ni Cortés inpanna ni Montezuma babaen iti aresto iti balay, a nagnamnama a mangituray babaen kaniana[24]Immadu dagiti pannakairteng agiggana idi, rabii ti Hunio 30, 1520 – idi las-ud ti salisal nga ammo a kas ti "La Noche Triste" – dagiti Asteka ket nagreboltoda iti iyuumay dagiti Kastila ken nakabaelda a nangtiliw wenno nangpapanaw kadagiti Europeano ken dagiti kaduada a Tlaxcala.[25] Ni Cortés nagurnos manen idiay Tlaxcala. Naipanunotan dagiti Asteka a dagiti Kastila ket permanentadan a pimmanaw. Nagpilida ti baro nga ari, ni Cuitláhuac, ngem isu ket pimmusay kalpasan laeng iti manmano a bulan gapu ti burtong; ti simmaruno nga ari idi ket ni Cuauhtémoc.[26] Ni Cortés ket nangikeddeng a mangsillong iti Tenochtitlán idi mayo 1521. Iti tallo a bulbulan, ti siudad ket nagsagsagaba manipud ti kaawan ti makan ken danum ken ti paya pannakaiwaras ti burtong nga inyeg babaen dagiti Europeano.[21] Ni Cortés ken dagiti kaduana ket nangisanglad kadagiti puersada idiay abagatan ti isla ket nakilablabanda iti ipapanda iti uneg ti siudad, kadagiti kalkalsada, ken balbalay.[27] Iti kanungpalan, ni Cuauhtémoc ket simmuko idi Agosto 1521.[21]
Ti pannakabangon manen ti siudad a kas Siudad ti Mehiko[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti Kastila ket rinakrakda ti Tenochtitlán. Immuna a nagtaeng ni Cortés idiay Coyoacán, ngem nangikeddeng a mangibangon manen ti sitio ti Asteka tapno maikkat amin a tugot iti duog nga urnos.[22] Ni Cortés ket saan a nangbangon ti maysa a nawaya, a naparukma a teritorio babaen ti bukodna a personal a panagturay, ngem nagtultuloy a natulnog iti balangat ti Espaniol. Ti immuna a birey iti baro a dominio ket simmangpet idiay Siudad ti Mehiko kalpasan ti sangapulo ket uppat a tawtawen. Iti daytan a panawen, ti siudad ket nagbalin manen a siudad-estado, nga addaan ti bileg a gunay-at kadagiti adayo a nabangon a pagbeddengan ti siudad.[28] Urayno dagidi Kastila ket priniserbada ti batayan a lanag ti Tenochtitlán, nangbangonda kadagiti Katoliko a simbaan a naituoon kadagiti duog a templo ti Asteka ket tinuntonda dagiti imperial a palasio para kaniada.[28] Ti Tenochtitlánket nanaganan manen idi ti "Mehiko", ti pagpilian a porma ti naganna, gapu laeng ta nalaklaka a balikasen dagiti Kastila.[22]
Idadakkel ti kolonial a siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti siudad ket dimakkel idi dimmakkelti populasionna, a napnapan kadagiti danum ti danaw. Ti maika-16 a siglo ket nakakita kadagiti panagpaadu kadagiti simbaan, adu kadagitoy ket ket mabalin pay laeng a makita idiay naipakasaritaan a sentro.[28] Iti ekonomiko, ti siudad ti Mehiko ket rimmang-ay a kas ti nagbanagan ti panagtagilako. A kas saan a kapada ti Brasil wenno Peru, ti Mehiko ket adda iti nalaka a pannkaiyasideg kadagiti lubong ti Atlatiko ken Pasipiko. Urayno ti balangat ti Espaniol ket pinadasna ti kompleto a panagtimbeng amin a komersio idiay siudad, daytoy ket adda laeng ti bassit a panagballigi.[29]
Ti konsepto ti nobilidad ket rimmang-ay idiay Baro nga Espania a saan payen a nakitkita kadagiti paset ti Kaamerikaan. Dagiti Kastila ket nakasabatda iti maysa a kagimongan a ti konsepto iti nobilidad ket kapadpada ti bukodda. Dagiti Kastila ket dinaydayawda ti patneng nga urnos iti nobilidad ket nagnayonda iti daytoy. Kadagiti simmarsaruno a siglo, ti maysa a natakneng a titulo idiay Mehiko ket saan a kaibuksilan a ti maysa ket nagsansanay ti nalatak a bileg ti politika gaputa ti bileg ti ket adda ti patinggana urayno ti iti panagala iti baknang ket saan.[30] Ti konsepto ti nobilidad idiay Mehiko ket saan a polikal ngem daytoy ket konserbatibo unay a sosial ti Espaniol, a naibatay iti panagited ti pannakaikanada iti pamilia. Kaaduan kadagitoy a pamilia nagpaneknek ti pannakaikanadada babaen ti managaramid kadagiti kabaknang idiay Baro nga Espania iti ruar ti siudad, ket ti kalpasanna ti panaggasstos kadagitia rentas kadagiti puonan, iti panagbangon kadagioti simbaan, panagsuporta kadagiti karidad ken panagbangon kadagiti barayuboy a balbalay. Ti kaaduana panagbangon kadagiti barayuboy a balbalay ket nakabot ti kaadu idi kinaudi a gudua ti maika-18 a siglo. Adu kadagitoy a balay ket mabalin pay laeng a makita ita nga aldaw, a nangiturog ti parbo a nagan ti Siudad ti mehiko iti "Ti siudad dagiti palasio" nga inted daytoy babaen n i Alexander Von Humboldt.[22][28][30]
Ti Grito de Dolores ("Karayo ni Dolores") a tinawtawagan pay a kas ti El Grito de la Independencia ("Karayo ti Pannakawaya"), a naibagbaga iti bassit nga ili ti Dolores idiay asideg ti Guanajuato idi Septiembre 16, 1810, ket isu daytoy ti pasamak a nangmarka ti rugi ti Pannakawaya a Gubat ti Mehikano ken isu daytoy ti kangrunaan a nailian a piesta a napalpaliiw idiay Mehiko. Ti "Grito" ket isu idi tiinsasao iti pannakigubat iti Pannakawaya a Gubat ti Mehikano babaen ni Miguel Hidalgo y Costilla,ti maysa aRoamno Katoliko a padi. Ni Hidalgo ken dagiti daddumna pay a criollo ket nairamannda ti naplano a rebolto a mangsuppiat kadagiti kolonial a gobierno ti Kastila, ken dagiti nakikuplot ketnaliputan. Nabutbuten iti pannakaarestonat,[1] ni Hidalgo binilinna ti kabsatna alalaki a ni Mauricio ken ni pay Ignacio Allende ken ni Mariano Abasolo a kumuyog kadagiti dadduma pay a naarmasan a lallaki a nangibilin iti alguasil tapno iparuarna dagiti nagkaykayat ti pannakawaya a naibalod idiay idi rabii ti Septiembre 15. Nakabaelda a nagparuar kadagiti walopulo.[2] Idi agsapa ti 6:00 Septiembre 16, 1810, inbilin ni Hidalgo a paawengen dagiti kampana ti simbaan ken inurnongna ti kongregasionna. Sinumbangiran babaen ni Allende ken ni Juan Aldama, isu ket kinasaona dagiti tao iti sangana ti simbaan, a nangawawis kaniada nga agrebolto. Ti Gubat ti Guanajuato, ti immuna a pannakilaban ti insurhensia, ket napasamak kalpasan ti uppat nga aldaw. Ti pannakawaya ti Mehiko manipud ti Espania ket nairangarang idiat Deklarasion iti Pannakawaya ti Imperio ti Mehiko idi Septiembre 27, 1821, kalpasan ti pannakigubat ti maysa a dekada.[31] Dagiti yaalsa ket simmaruno para kadagiti simmarsaruno a dekada, gapu kadagiti nadumaduma a sangkatipunan a nakilablaban para iti panagtengngel iti Mehiko.[32]
Ti Pederala Distrito ti Mehiko ket nabangon idi babaen ti baro a gobierno ken babaen ti panagpirma ti baroa batay-lintegda, a dagiti konsepto iti maysa a pederal a distrito ket naampon idi manipud ti Batay-linteg ti Estados Unidos.[33] Sakbay ti daytoy a pananginagan,ti Siudad ti Mehiko ket nagserbi idi a kas ti tugaw ti gobierno para iti Estado ti Mehiko ken ti sibubukel a pagilian. Ti Texcoco ken idi ti Toluca ket nagbalin a kapitolio ti estado ti Mehiko.[34]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Secretaría de Relaciones Exteriores – México". Sre.gob.mx. Naiyarkibo manipud iti ti kasisigud idi 2005-09-08. Naala idi Abril 17, 2011.
- ^ "De la Colonia / 13 agosto de 1521: rendición de México-Tenochtitlan". Redescolar.ilce.edu.mx. Naala idi Abril 17, 2011.
- ^ "Conmemora la SecretarĂa de Cultura el 185 Aniversario del Decreto de CreaciĂłn del Distrito Federal". Cultura.df.gob.mx. Naala idi Abril 17, 2011.
- ^ "Senadores por el Distrito Federal LXI Legislatura". Senado de la Republica. Naala idi Oktubre 21, 2010.
- ^ "Listado de Diputados por Grupo Parlamentario del Distrito Federal". Camara de Diputados. Naala idi Oktubre 20, 2010.
- ^ "Resumen". Cuentame INEGI. Naala idi Oktubre 20, 2010.
- ^ "Relieve". Cuentame INEGI. Naala idi Oktubre 20, 2010.
- ^ "ENOE". Naala idi Agosto 24, 2012.
- ^ "Distrito Federal.". 2010. Naala idi Oktubre 20, 2010.
- ^ "Artículo 44" (PDF). Constitución Política de los Estados Unidos Mexicanos. Naala idi Mayo 14, 2010.
- ^ Ganganaet nga Annuroten (2008). "Ti 2008 a Pagsurotan dagiti Sangalubongan a Siudad". Naala idi Disiembre 27, 2009.
- ^ "WFE – Member Exchanges". World-exchanges.org. Abril 1, 2003. Naala idi Marso 25, 2010.
- ^ a b Konseho ti Nailian a Populasion. "Siudad ti Mehiko a Metropolitano a Lugar" (PDF). Gobierno ti Estado ti Mehiko. Naala idi Disiembre 27, 2009.
- ^ Brian W. Blouet, Olwyn M. Blouet. OECD a Panagrepaso ti Rehional a Panagpabaro OECD a Panagrepaso ti Rehional a Panagpabaro: Dagiti 15 nga Estado ti Mehiko 2009. OECD Publishing, 2009. p. 418 (p. 299). ISBN 978-92-64-06012-8.
- ^ Nagkaykaysa aPagpagilian (2007). "Dagiti Prospekto ti Urbanisasion ti Lubong". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi Hulio 31, 2007. Naala idi Disiembre 27, 2009.
- ^ PricewaterhouseCoopers (Pebrero 11, 2009). "Dagiti rumrummuar a paglakuan a siudad nga ekonomia a napardasto a dumakkel iti sangalubongan a GDP a pakairanggo a kas kinuna ti PricewaterhouseCoopers LLP". UK Media Centre. Naala idi Disiembre 27, 2009.
- ^ "GDP ti Siudad ti Mehiko a kas maipada ti nailian a GDP". Naala idi Agosto 19, 2010.
- ^ a b (Espaniol) Gobierno ti Pederal a Distrito. "Pakasaritaan ti Siudad ti Mehiko". Naala idi Disiembre 27, 2009.
- ^ (Espaniol) Nagkaykaysa a Pagpagilian. "Siudad ti Mehiko, Mehiko". Naala idi Disiembre 27, 2009.
- ^ Daniel C. Schechter, Josephine Quintero. Lonely Planet Mexico City, City Guide [With Pullout Map]. Maikatlo nga Edision. Lonely Planet, 2008. p. 288 (p. 20-21). ISBN 978-1-74059-182-9.
- ^ a b c "Historia de la Ciudad de México" (iti Espaniol). Naala idi Oktubre 14, 2008.
- ^ a b c d Marroqui, Jose Maria (1969). La Ciudad de Mexico. Siudad ti Mehiko: Ayuntamiento del Distrito Federal. pp. 21–25.
- ^ "Conquistadors – Cortés. Nobiembre 1519, Ti Kapintasan a Banag iti Lubong". PBS. Naala idi Abril 17, 2011.
- ^ "Conquistadors – Cortés. Nobiembre , 1519 – Naaresto ni Montezuma". PBS. Naala idi Abril 17, 2011.
- ^ "Dagiti konkistador – Cortés. Hunio 1520 – Nadawel a panagpapatay idiay Tenochtitlán". PBS. Naala idi Abril 17, 2011.
- ^ "Dagiti konkistador – Cortés. Disiembre 1520 – Sillong, Panagbisin ken Burtong". PBS. Naala idi Abril 17, 2011.
- ^ "Dagiti konkistador – Cortés. Ti Kinaudi a Takder: Ti Maysa nga Asteka nga Iliada". PBS. Naala idi Abril 17, 2011.
- ^ a b c d Alvarez, Jose Rogelio (2000). "Mexico, Ciudad de". Enciclopedia de Mexico (iti Espaniol). 9. Encyclopædia Britannica. pp. 5242–5260.
- ^ Hamnett, Brian R. (1998). Ababa a Pakasaritaan ti Mehiko. Port Chester, New York, USA: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. ISBN 978-0-521-58120-2.
- ^ a b Ladd, Doris M (1998). Artes de Mexico Palacios de la Nueva España Ti Mehikano a Nobilidad. Siudad ti Mehiko: Artes de Mexico y del Mundo. pp. 84–86. ISBN 978-968-6533-61-3.
- ^ "Don Agustín de Iturbide". Naala idi Oktubre 20, 2008.
- ^ "Pakasaritaan ti Siudad ti Mehiko". Naala idi Oktubre 17, 2008.
- ^ Weil, Thomas E. (Enero 1, 1991). Mehiko: Kapitulo 3B. Ebolusion ti Maysa a Pagilian. Pagpagilian iti Lubong. Opisina ti Panagrang-ay, Inc.
- ^ Mody, Ashoka (Oktubre 31, 1996). Panagiyawat ti Inprastriktura. Pagpagilian iti Lubong. World Bank Publications. p. 187. ISBN 978-0-8213-3520-8.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Siudad ti Mehiko iti Wikimedia Commons
- Pakaammo ti panagbiahe idiay Siudad ti Mehiko manipud iti Wikivoyage (Ingles)
- Kitaen ti Siudad ti Mehiko iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)
- Gobierno ti Pederal a Distrito (Espaniol)
- Ministro ti Turismo ti Siudad ti Mehiko (Espaniol)
- Siudad ti Mehiko
- Metropolitano a lugar ti Siudad ti Mehiko
- Dagiti matagtagitao a lugar idiay Mehiko
- Dagiti kapitolio idiay Amianan nga Amerika
- Tawid a Luglugar iti Lubong idiay Mehiko
- Dagiti kapitolio a distrito ken teritorio
- Dagiti siudad a nangsangaili dagiti Ay-ayam ti Kalgaw nga Olimpiada
- Dagiti estado ti Mehiko
- Dagiti matagtagitao a lugar a nabangon idi 1521


text:
Alpabeto a Griego
Ti alpabeto a Griego ket isu ti sinuratan nga inus-usar tattan iti panagsurat ti Pagsasao a Griego manipud idi maika-8 a sigloBC.[2] Daytoy ket naibatay manipud ti nasapsapa a alpabeto a Penisio, ken isu met daytoy ti taudan dagiti nadumaduma nga Europeano ken dagiti Tengnga a Daya a sinuratan, a mairaman ti Siriliko ken Latin a sinuratan.[3] Iti pay maipatinayon iti pannaka-usarna iti panagsurat ti pagsasao a Griego, iti taga-ugma ken dagiti moderno a pormana, tialpabeto a Griego tatta nga aldaw ket agserbi pay a taudan dagiti teknikal a simbolo ken etiketa kadagiti adu a dominio iti matematika, siensia ken dagiti dadduma pay a pagobraan.
Iti klasiko ken moderno a pormana, ti alpabeto ket addaan kadagiti 24 a letra, a naurnos manipud ti alpha aginggana iti omega. Kasla iti Latin ken Siriliko, ti Griego ket kasisigud nga addaan kadagiti agmaymaysa a porma iti tungngal maysa a letra; daytoy ket nakaparang-ay iti pannkailasin a kaso ti letra iti baetan dagiti porma ti dakkel a letra ken bassit a letra a paralelo iti Latin iti las-ud ti moderno a panawen.
Dagiti pateg ti uni ken dagiti naitaripnong a transkripsion para kadagiti letra ket aggiddiat iti baetan ti panagusar ti Taga-ugma a Griego ken Moderno a Griego, a maitagikua daytoy kadagiti ponolohiko a panagbalbaliw iti pagsasao.
Iti traditsional a ("politoniko") ortograpia ti Griego, dagiti bokal a letra ket mabalin a maitipon kadagiti nadumaduma a diakritiko, a mairaman dagiti panagtuldek a marka, a makunkuna a dagiti "pananganges" a marka, ken ti iota subscript. Iti agdama a sapasap a panagusar para iti Moderno a Griego manipud kadagiti tawen ti 1980, daytoy a sistema ket napalaka iti makunkuna a "monotoniko" a taripnong.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Swiggers 1996.
- ^ Cook 1987, p. 9.
- ^ Coulmas 1996.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Cook, B. F. (1987). Greek inscriptions. Unibersidad ti California Pagmalditan/Britaniko a Museo.
- Coulmas, Florian (1996). Ti Blackwell nga Ensiklopedia dagiti Sistema ti Panagsurat. Oxford: Blackwell Publishers Ltd. ISBN 0-631-21481-X.
- Daniels, Peter T; Bright, William (1996). Dagiti Sistema ti Panagsurat iti Lubong. Pagmalditan ti Unibersidad ti Oxford.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti alpabeto a Griego iti Wikimedia Commons
- Unicode sakop ti Griego
- Dagiti kas pagarigan iti panagsurat iti ima ti Griego


text:
BAYA-O
Ti pannakatagiben kadagiti aw-awid, tradision, pammati, kultura ken arte a pagtitinnawidan iti dila (oral arts) ket napateg la unay a pagsasabatan ti puli, dagiti asideg ken adayo a kabagian, gagayyem ken am-ammo. No awan dagitoy, nalabit a saan pay ngata nga agaammo dagiti agkakabagian; ken nalabit a saan pay ngata nga ammo dagiti dadduma a kakabagian ti maipapan ken ni angkay wenno ni angket, da lilong wenno ni lilang wenno ti kapuonan ti pamilia.
Napateg dagitoy oral arts ta subliananda ti dana a nagnaan ti puli, ti kabibiag ti napalabas, ti ayat, ti panagbiag, dagiti aramid ken pannakibakal ti biag.
Panangammo iti sibubukel a kinaasino ti kangrunaan a ragpaten iti pannakaammo iti pakasaritaan iti puli wenno pamilia. Ket asinoman a makaammo iti kinaasinona iti kaanoman, iti sadinoman, ken uray iti aniaman apagteng ket dinanto ibain ken ilemmeng ti kinaasinona.
Saan ngarud a maiparbeng a maidulinda iti baul ti panawen no di ket ilasag kadagiti tumanor a kaputotan tapno pagagsawan kadagiti kibin ken giya a mangpatanor iti mulinaw a kinatao ken kinaasino. Maysa a sarming a balitok a paganinawan iti sin-aw ken di matemtem a pannursuro ken tagipatgen.
Maysa ti baya-o a pakaagsawan iti biag ken kabibiag. Maysa a nakabaknang a nagtitinnawidan iti dila (oral arts) a nasken la unay a salimetmetan ken saluadan. Ti panangibinglay wenno panangipadigo ket panangiparangkap ti kabukbukodan a gameng ken panangipaduyakyak iti kinaasino. Ta saan a rumbeng nga idulin ti kinaasino. Saan a rumbeng nga idulin iti baul ti panawen dagitoy nga oral arts. Di maiparbeng nga idulin iti baul ti panawen ti baya-o.
Ti baya-o daytoy a sinurat ket nakasentro iti imbaya-o ni Rep. Mauricio Domogan ti Baguio City ken ni Mrs. Antonina T. Valdez, iti rabii ti Marso 19, 2008, iti massayag ti bangkay ni Inang Ricarda Allibang, iti Funeraria La Paz iti Siudad Dagiti Saleng. Ti maikatlo, ama ni Rep. Domogan ngem diak a maimdengan a naimbag ti timek-raed ken gapu (ngata?) iti saan a naimbag a pannakairekordna. Nupay kasta naragpat ketdi ti ababa a pakadagupan a pokus ket ti pananganalisar ti konteksto dagiti baya-o.
Ni Inang Carda (kas pangawag) ti ina ni Manang Rose a kaingungot ni ni Mang Buddy (Salvador) Espejo a publisher ti Tawid News Magasin. Maysa a retirado a mannursuro. Inulilana da Fe, Rose, Othmar KEN… dagiti mamanugang ken appona.
Ta ania ngamin aya ti baya-o?
Kastoy man ti panangilawlawag ni Atty. Leo Beligan, a maysa met a puli ti Bago iti Upland Municipalities of Ilocos Sur ngem agnanaeden iti agdama iti USA: “…ti baya-o ket daytay 'incantation' no adda natay, similar to the pasyon during holy week. Daytay agbaya-o agtugaw wenno agdalupisak iti sango ti bangkay ket salaysayenna ti kabibiag (the highlights) daytay natay ken aminen nga kayatna nga iyebkas maipapan kenkuana…” [1]
Idi sinurat ti author ti Bago Oral Arts and Traditions, saan a nadakamat daytoy Baya-o, wenno naigagara a diak dinakamat ta namnamaek a dumtengto daytoy a gundaway a mailatang iti ad-adu a panangilawlawag ken ehemplo.
Damok a mangngeg dayta balikas ken ni inangko, a maysa met Bago (wenno maysa kadagiti uppat a dibision ti Kankanaey, a kas insurat ni W. H. Scott). Nasuroken a tallo a dekada iti napalabas, iti massayag ni ikit nga inaunaan a kabsat da inang. Iti Gitlangan, Comillas, Cevantes, Ilocos Sur. Nagbaya-o ni inang. Kasta man met laeng idi napan nakimassayag iti kabagian sadiay Mainit, Bontoc, ket kunana a nagbaya-o. Ngem diak nga inkaskaso idi dagita, a ta diak met ngarud makaawat iti Kankanaey. (Babawikon itan a di nagsursuro, ta maid ken wada laeng met ti nalawag a maawatanmi. Ken maysa, saanak nga interesado ta saanak pay la a mannurat idi ken awan la eesgaak iti panagsuratan ken saanko nga arapaap ti agbalin a mannurat.)
Iti internet, adda dagiti sumagmamano a nabasbasak maipapan iti baya-o, ti nabaknang a pagtitinnawidan iti dila (oral arts).
“Baya-o … a song for the dead, recounting his past deeds; a dirge.” [2]
Kanta (wenno kansion) para iti natay, a kas panglagip kenkuana; maysa a dung-aw. Dirge – naikanta nga anek-ek, pammakada, panagyaman ken pammilin ken ingpen (wishes).
Ken ingpen? Wen. Adtoy ti maysa a linia ti baya-o dagiti i-Sagada (Mt. Province): “I taoli yo nan swerti kadakami, ya san an-ak yo.” [3]
Kayatna a sawen, babaen iti free translation: “Iti ipapanawyo, dumteng koma ti naimbag a gasat, grasia kadakam a pinanawam…(i.e. pamilia, kabagian, gagayyem, kailian...)
Dagiti ingpen ditoy ket nakakonekta iti pimmusay a kas sandi ti lagip, ayat ken iliw iti agnanayonen a kinaawannan iti denna. Itoy a punto, ti relasion ti ‘immunan’ ken dagiti ‘nabati’ ket ad-adda pay nga immamnut ken timmibker. Ti ayat, ket saan laeng nga agtaud iti ngiwat no di ket naigamer iti dara nga agtaltalaytay kadagiti laslasag.
Adda ti nakaisangratan daytoy nga oral arts. Saan amin a nakamassayag ket maipaayan iti baya-o. Saan.
“The baya-o on the other hand, is done during vigils. It is however done if the dead is either an old man or old woman with children.” [4]
Nakaisangratan. Saan amin ket maipaayan iti baya-o. Saan a para kadagiti ub-ubbing, agtutubo ken agkabanuag. Para laeng kadagiti nataengan. Baketen daydii Inang Carda iti edadna nga 85.
Ti bayao ket pakaadawan kadagiti tagipatgen (virtues) nga insursuro ti nakamassayag -- pammagbaga, pammilin, pannursuro – dagiti linaon iti muging ken iti puso. Ti panangiyallatiw manen dagitoy a tagipatgen (babaen iti baya-o) kadagiti dumdumngeg lalo kadagiti ub-ubbing ken agtutubo ket maysa a natakneng a wagas iti edukasion. Lumasag a wagas no diman mailaok a linabag iti dara nga agtalaytay kadagiti ur-urat.
“The baya-o extolled the virtues of the dead and sought his blessings for the community and for those who shared resources and efforts to usher the passing of the dead back to the world of their departed ancestors.” [5]
Sumagmamano laeng nga aldaw ti massayag. Saan nga agbayag. “The wake could last from three days to a week. Unnecessary noises and playing of gongs are prohibited. The only sound you will hear is the baya-o, a traditional chant performed by the elders to scold or praise the dead. [6]
Kas iti dung-aw ni Ilokano wenno ti ba-diw ni Ibaloi, adda latta laok ti baya-o a pammilin iti nakamassayag: (1) agtultuloy a pannarabay; (2) panangibabaet iti Namarsua; (3) ipaayna koma ti talna kadagiti pinanawanna
“ The only sound you will hear is the baya-o, a traditional chant performed by the elders to scold or praise the dead. The chant varies from humming, murmuring, wailing, and ends with a shout and a thud of a foot. The chant also served as a plea to the dead not to return to haunt the living, and help them instead to lead a prosperous life.” [7]
Kadagupan iti pananganalisar iti napagtitipon a konteksto dagiti naibaya-o iti massayag ni Inang Carda, adtoy dagiti nasirip a napagtitipon a linaon:
1. Kararag
2. Panaganinaw (mirror image)
3. Ti kinapateg ti nakaparsuaan
4. Ti tagipatgen ken kinapateg ti edukasion
5. Pammagbaga
6. Panangiyallawat ti kultura
Ti baya-o ket naiyebkas iti naratibo babaen kadagitoy wagas: naikansion, naidaniw, naisarita, anekdota, panamagdilig ken sarsarita.
Nupay kasta, inamin ni Domogan, a narigat iti agbaya-o, ket kinunana: “Narigat-rigat piman ti agbaya-o …ti mang-rhyme…” Ti imbaya-ona ket naglaok a Kankanaey ken Iluko wenno agbinnales. Ket tapno di atiddog la unay, inestoriana dagiti dadduma a paset.
1. Nakapokus iti panagyaman ken bendision. Panagyaman iti Mannakabalin kadagiti amin a naiburay ken naawat a parabur. Para kadagiti naulila ken pinanawan ti kiddaw a bendision. Ken para iti isasaklang ti pimmusay iti sakaanan ti Namarsua: “Ket agbiag koma iti biag awan patingganan ti palsua a namati ti isnan ken Sika… ti kangrunaan a kararagmi itattan… Amami a nainlalangitan, ta ragsak koma ken mailisida iti disglasia dagiti pinanawan…sika koma Ama nailangitan iti mangkitakitan kadaidan…ta kas koma ti nasayaat a sursuro nga insuro ti pimmusay kadaidan… ti maimulat’ kapanunot kadagiti appona ken pinanawan… ”
2. Panaganinaw. Mirror image wenno reflection. Kastoy ti imbaya-o ni Domogan: “Daytoy anti, saan laeng a mismo a dagiti annakna ti dinungdungngona, saan laeng a ti pamiliana, no di pay ket dagiti sabsabali nga annak…isu a nasayaat a pagtuladan…nasayaat a pagsarmingan….isu a ti kararagtayo, ti Ama koma ti pakibiaganna iti agnanayon…”
Kalpasan itoy, ti raconteur inistoriana a no saan a ti pammagbaga ti pimmusay, saan koma a nakapag-abogado (ken mayor ken representative ti Baguio iti kapamitlona daras). Anti ti pangawagna. Maestrana iti grade four. Linagipna iti panawen nga inda panagiskuela. “Kaeskuelaak idi da Fe ken Othmar…” kinunana, a ti kayatna a sawen ket dagiti annak ni Inang Carda. Manang, ti panangawagna ken ni Manang Rose. Inestoriana pay dagiti dadduma a mannursuro a nangadal kadakuada sadiay Angaki (Quirino, Ilocos Sur itan). “Adu ti ligligatna piman idi kadakami…ken isnan anusna…isu a tinungpatungpalmi dagiti pammagbagana ket 80% kadakami amin nga adalanna iti titulado…”
Kadagidi a panawen, dayta a ratio nga 80% ket dakkel unayen iti laksid iti kasulinek ti lugar ti kabambantayan. Saan laeng a ti siled a pagadalan ti agkurang no dipay ket ti mannursuro. Ket ditoy, inestoria ni Domogan ti panaggiddan a panangisuro ti pimmusay ti grade three ken grade four. “Liniblibu ay isnan natulonganna…”
Iti sabali a nagbaya-o, adda ti dakkel a babawi ken sennaay ni (Mrs) Antonina Valdez. No ni Domogan ket nagballigi, saan a nakaturpos iti adal ni Valdez. Ta kuna kano idi ni Inang Carda kenkuana (Mrs. Valdez) idi: “Ay, umali ka (umayka) ta padakkelenka, pagiskuelaen, tapno no makagreduarka ket matulongam met dagiti addim ken dadakkelmo…” Itoy a punto, ti makapudno ken napudno a mannursuro ket saan laeng nga agkutkuti iti uneg ti siled-pagdalan no dipay ket iti ruar ti eskuelaan. Dakkel ti yaman dagiti dadakkel ni Valdez ti awis ti mannursuro. Ta ammoda (dagiti dadakkel) ti kinapateg ti edukasion. Isuna laeng ta “…awan iti umuna a babawi no di ket maudi…” Insaibbek ni Valdez. Madlaw la unay ti raed a bosesna ti apal. Karaman isuna daytay inawagan ni Domogan iti dugoldugol. Ti dugoldugol ket Kankanaey iti ballog, bayanggudaw, awel-a-welwel, ken dadduma pay a termino para iti saan a mangikaskaso iti panangmuli iti naimbag a masakbayan. Iti baya-o ni Valdez, naisentro iti kinapateg iti edukasion.
3. Ti kinapateg ti nakaparsuaan. Kastoy ti baya-o ni Domogan: “Nakalinlinis ti lablabaw dagiti batbato isu a nakamaymayat man a buybuyaen dagiti nakaad-adu a lamlames iti uneg ti danum…” Linagipna iti panagpipiknikda iti karayan a kadakuada dagiti titserda (ni Inang Carda ken maysa pay a baro a mannursuro) a ti balonda ket kamotit ken pinia. Bay-on ti pagikabilanda kadagiti kalapenda nga ituno…
4. Ti kinapateg ti edukasion. Dagiti raconteur ket impatigmaanda ti kinapaeg ti edukasion.
Kas naynay a masarsaritana kadagiti pasken, inestoria ni Domogan ti maipapan iti dugoldugol.
Ti dugoldugol. Maipapan daytoy iti ayat ti ama iti anak. Kuna ti ama, agiskuelaka, anakko, uray no gastosek amin a sapulko ken sanikuak basta laeng makaeskuelaka. Ti kuarta ken sanikua ket mabirokan ken umadunto no sikanton iti titulado. Ket imbaon ngarud ti ama ti anak nga agiskuela iti Baguio. Ngem sabali ti ubra ti anak. Nagbarbartek. Nagbisio iti marihuana. Saan a nagiskuela idinto ta kanayon met a dumawat iti alawansna. Patulod met a patulod ti ama iti alawans. Iti panawen ti panaggregreduar, nagpa-Baguio met ti ama. Ngem anian a ladingitna iti natakuatanna. Nakasangit ti ama. nagawid a naliday. Agingga pimmusay. Iti di agbayag, iti maysa nga ummong, nadamag iti anak, no manon ti edad daytoy ta kasla isu met ti kalayan iti ummong. Imbaga kano ti anak ti edadna a tallopulo ket innem. Nasdaaw ti nagdamag, ta ti edadna a tallopulo ket innem, kasla metten agedad iti innem a pulo ket innem!
Iti bisio, saan a makaadal ti tao, ket daras pay a lumakay!
5. Pammagbaga. Kadagiti appo ti pimmusay ken kadagiti amin a dumdumngeg lalao kadagiti agtutubo ken ub-ubbing iti panangipangag koma kadagiti amin a pammagbaga dagiti dadakkel ken dagiti nataengan. “…lisialiasianda koman ti bisio a makaited iti dadael iti ploglesio…” kuna ni Domogan.
6. Panangiyallawat ti kultura. Kadagupan ti amin. No inka iperporm wenno aramiden ti kultura, yallawatmo daytoy kadagiti dumdumngeg, kadagiti sumaruno a kaputotan tapno inda patgen ken ilala. Tapno yam-ammo ti puli (kadagiti di pay makaam-ammo).
Ta kas iti kuna ni nalatak a potograpo Tommy Hafalla, “The culture of sharing will ensure that the people and their practices will endure for generations to come..” [8]
Dagitoy nga oral arts ket nailasag ken nailaok kadagiti linabag ti dara ti puli. Agserbi dagitoy a kas mangited iti ad-adda pay a panagdedekket ken panagkakayammet ti tunggal maseknan; agserbi a kas pangmentenar ti solidaridad ken kaysa.
Ket ti baya-o, kabayatan iti pannakaiyebkasna, maadaw dagiti dumdumngeg ti pakasaritaan ti napalabas ti puli, pamilia a pagadawan iti beggang para iti apuy ti silaw ti masakbayan ken beggang iti a dengngep kadagiti tibkol iti dana ti biag wenno ules kadagiti puraw a rabii.
Ti preserbasion ken panangtaginayon kadagiti a kinabaknang ti puli, ket panangipamatmat iti panangipateg ti kinaasino. Ket babaen itoy a panangipateg iti kinaasino, maikalawa ti panagawat maipapan iti kinabaknang nga ikut, a nasken a preserbaren ken yallawat kadagiti sumaruno a kaputotan.
Ket ti baya-o, maysa met kadagiti kangrunaan a tulbek saan laeng nga iti kaysa no di pay ket iti dur-as ken panagbalbaliw.
Kas kuna ni Rey Fiar-od iti Barlig, Mt. Province: ““The bottom line in the observance of these practices is unity and discipline. These values do not fade in time.” [9]
Makipagladingit ti sibubukel a pamiliak kadagiti naulina iti ipupusay ti patgenmi nga Inang Carda… ti ipapanawmo ket saan a panagpakada, no di ket panangisagana (manen!); ta saan a ditoy daga ti pagtaengan no di iti nagturongam… #
===============================================================
SARIBABA
1. http://www.iluko.com/dapayan_responses.asp?TopicID=74494
2. http://www.geocities.com/ljak00/songs.html
3. Inside the Cordillera death ritual, Rabang, Roland, Philippine Daily Inquirer, July 18, 2007.
4. Dumanghi, Mary T., Folktales and Chants of Tadian, Mountain Province, http://mpspc.tripod.com/sitebuildercontent/sitebuilderfiles/folktalesandchantsoftadian.pdf
5. Inside the Cordillera death ritual, Rabang, Roland, Philippine Daily Inquirer, Northern Luzon Bureau, 07/18/2007
6. http://www.travel-support.info/category/travel/
7. http://travel2adventure.net/2008/03/14/reaching-for-the-gods-in-sagada/
8. http://frjessie.wordpress.com/2007/07/18/
9. Inside the Cordillera death ritual, Rabang, Roland, Philippine Daily Inquirer, July 18, 2007.
Friday, April 11, 2008
Bayao
BAYA-O


text:
Dagiti Ilokano Epic a Koleksion ni Florentino H. Hornedo, Ph.D.
Saan laeng a ti “Ti Biag ni Lam-ang” ti epiko ni Ilokano, no di ket adda pay dagiti sumagmamano a naisurat ken naiyebkas. Amin dagitoy ket nagtitinnawidan babaen iti dila. Inagsaw ni Dr. Florentino H. Hornedo dagitoy a koleksionna iti mismo a raconteur wenno iti mismo a nangiyebkas kadagitoy nga atitiddog a dandadaniw.
Nupay maysa nga Ivatan ni Dr, Hornedo, dakkel ti pusona para iti itatayok ti epiko ni Ilokano. Usarek kadaytoy a sinurat iti panagadal ti kaipapanan, pakaiturongan, pakairanodan ken kinapateg dagitoy a sinukisok ken sinuratna. Dua kadagitoy ti isurattayo iti sibubukel a binatogda ken dagiti sumagmamano pay a lima ket dagitinto laengen summary iti pangagsawantayo iti kaipapanan, kinapateg, pakairanodan ken pakaiturongan dagitoy nga epiko.
Saan a naipablaak dagitoy kadagiti magasin ken pagiwarnak no di ket naipablaakda kadagiti journal iti academia para iti scholarly a panagadal ken panagsukisok.
Ti umuna nga intay taldiapan ket addaan iti uppat a pulo ket innem a binatog (446, karaman ti paulo), ti “Da Delnagen ken Annusan Lumawig” a naipablaak iti PHILIPPINE STUDIES Volume 42 (2nd Quarter), 1994. Ti pannakaipablaakna ti Ilokano a texto ket naiyabay iti naipatarus iti English. Inagsaw ni Dr. Hornedo a mismo ti epiko iti lakay a nangiyebkas kadaytoy, ni Lakay Arsenio Ligud, ti Brgy. Amilongan, Alilem, Ilocos Sur idi Disiembre 28, 1989 ken inrekordna, nga itan ket nakapreserba dagita a magnetic tape sadiay Ateneo de Manila University.
Daytoy nga epiko maipapan kada Delnagen ken Annusan ket makuna a sibibiag ta addaan pay iti sabali a bersion. Adda laeng iti sumagmamano a nagdumaanda (ta bersion ngarud, isu nga adda nagdumaanda). Nagdumada iti setting ken karakter. Ti bersion nga inyebkas met ni Lakay Andres Budeng iti Brgy. Poblasion, Alilem, Ilocos Sur, ket inrekord ni Grace Bangaoil idi 1985 a kas undergraduate thesis, ta idi (ti researcher, ni Bangaoil) ket senior iti Interdisciplinary Studies iti School of Arts and Sciences iti Ateneo de Manila University.
Naaddaanak iti kopia itoy nga epiko ni Ilokano, babaen mismo ken ni Dr. Hornedo. Sitatallugod a nangiparangkap. Uray no diak met a kiniddaw, sitatallugod a nangipaw-it babaen iti surat idi pakauna iti 1990’s. Kitaen ti ladawan ti sobre ken ti umuna a paset ti sinurat a nakaisuratan ti surat-ima. Intedna daytoy idi kairut met iti intay panagsukisok ti backround, oral literature dagiti Bago para iti pagiwarnak (The Tribu News) ken para iti magasin (The Tribu Magazine) idi pakpakauna iti 1990’s. Naipablaak iti Bannawag, Saringit Chronicle ken Tawid News Magasin dagiti dadduma a sinukisokko maipapan iti Bago.
Da Bangaoil ken Dr. Hornedo, ket kunaenda a Bago Oral literature dagitoy. Ti Bago, ket agsasao iti naglaok nga Iluko ken Kankanaey. Iti bersion ni Dr. William Henry Scott, ‘4th branch of Kankanaey’ kunana met iti maysa kadagiti librona. Ngem ti maysa kadagiti kalaingan nga Ibaloi historian ken dati a vice governor ti Benguet, Kakali, kunana met daytoy a sao wenno lenguahe a naglaok iti Iluko ken Kankanaey. Ilukanaey met ti bersion nga inaramatko iti maysa pay a sinuratko, babaen iti nagtipon nga Iluko ken Kankanaey.
Aniaman ti itawag itoy, ania man bersion, paset dagitoy nga epiko ti literatura iti Ilokana, ti literatura ti Amianan.
Adtoy ngaruden ti epiko, a kas iti pannakaisuratna babaen iti interpretasion ken pannakaawat ni Saturnino Baltazar ti Bakun, Benguet nga isu iti nangted iti nangurnos ti transcript ken nangited ti preliminary translation.
DA DELNAGEN KEN ANNUSAN LUMAWIG
Sung by: Lakay Arsenio Ligud
Recorded by: Dr. Florentino H. Hornedo
Recorded at: Brgy. Amilongan, Alilem, Ilocos Sur
Date recorded: 28 December 1989
Adda maistoryak nga sarsarita
Ti a-appo iti immun-una nga aldaw,
Idi bassitak pay met la nga agtutubo,
Ta adda kano dagiti tao nga immun-una
Nga managan iti Delnagen ken Annusan Lumawig.
Daytoy ni Delnagen, agbalbalay iti kabanbantayan
Nga agmulmulat’ saba;
Daytoy ni Annusan, nga agbalay met iti beskaan
Wenno leggakan ti init.
Baro dagidiay nga agpadpada.
Adda met ni Bangan nga balasang.
Agdinamag nga balasang dayta;
Pagi-innapalan amin ti tao
Nga agbalay ditoy dapnisan.
Idi nadamag ni Delnagen daytoy nga balasang,
Napanna inarem. Kitkitaenna;
Kasla mayat met ti riknana a mangkita.
Gapu ta ibagana diay riknana,
Ay, ket madi diay babae!
Ngem ipapilit met laeng diay lalaki ti pagayatanna.
Ket gapu ta ipateg met didiay babae
Didiay paglamanoda kasla pagpakadana,
Kasla metten isu ti pammawidan daytoy lalaki
Nga ayaten didiay babae wennot’ balasang
Didiay lalake a managan Delnagen.
Ket idi kasta, nagsubli ni Delnagen,
Nangipan iti mulana nga saba.
Ket impakitana ti kabaelanna nga pigsa,
Maysa nga ima, maysa nga pamunga,
Maysa nga ima, maysa nga pamungan;
Sabali ti adda iti abaga.
Dayta nga kinapigsa, saggaysa nga bulig;
Impanna idiay ayan ti balasang.
Nadamag met daytoy agnagan iti Annusan Lumawig
Nga umili ditoy beskaan.
Idi bumaba surotennan ti karayan,
Ta isu ti ammona nga dalan,
Ta taga-dapnisan ni Bangan.
Idi mapan nga ibagana manen ti riknana,
Medyo mayat didiay balasang manen
Gapu ta kasla silsilawan met ti init
Ti kitkitaenna piman nga baro
A, ta naggapu met iti beskaan ni Annusan Lumawig.
Idi ibagana ti riknana,
Kunan kano daytoy balasang,
“Adda metten nangibaga
Iti riknana kaniak, ket narigat sa.”
Ket idi kano nga kastan,
Iti inalamid ni Annusan,
“Kunak kenka, O adding nga balasang
Nga managan iti Bangan,
Adingko an-anusam daytoy numo iti biang
Ta aramidek ti pamuspusan
Uray ania’t mapasamakmo a balasang,
Paungarenkanto iti kamaudianan.”
Kuna kano ni Annusan Lumawig.
Nangaramid iti dua a kalinyas;
Insul-opnan idiay agong ti balasang.
Ket tattan natayen idiay ayan ti tawa
Nga nagtantan-awan ti balasang.
Gapu piman ta di makauray
Toy baro a managan Annusan
Intangadnan tay kalinyasnan
Intulok met tay balasang,
Ta pagayatan piman tay kapanunotan.
Ket idi kano nga kastan
Napaidda idiay tawada piman,
Nagawid metten ni Annusan,
Nagsubli idiay beskaan.
Idi malagip kano met ni Delnagen ti bumisita
“Mapanak man ta innak sukalan.”
Nagtebba manen iti saba.
“Ta inna sesetan no ania ti kayat na.”
Ngem idi mapan ket, ne!
Madamdamagna nga natay ni Bangan;
Ket nagsangsangit nga napan,
Inan-anusanna latta ti napan—
Napanna dinung-dung-awan.
“Adingko nga balasang,
Aya unayen ti napasamakmo gayam,”
Kinunkunan kan piman;
Ket idi kano nga kastan,
Nagtugawen idiay palaangan,
Nagsangsangit kanon lattan,
Pulos a di payen mangan.
Ket idi manen a kastan,
Nadamag manen daytoy Annusan
Nga ammona nga nasul-oy tay angesna piman,
“Ta mapanak man nga mapan
Ta ibilinko tay maikastan,
Tapno maalamid tay pamuspusan,”
Kuna kan ni, ay, Annusan;
Ket nagbaba idtoy karayan.
Idi kano dumanon dayta
Nga Annusan idiay dapnisan,
Adda kano manen nga lallaawanda
Dayta nga balasang nga sangsangitan.
Ket nakitana ni Delnagen nga agtugtugaw
Idiay palaangan nga agsangsangit.
Pulos a di pay mangan
Nakakutkuttongen iti bisinnan
Ta saan ngarud nga mangan.
Iti kunan kano met ni Annusan
Nga inliwaliwa met iti dayta nga balasang,
“Ay adingko nga balasang,
Aya unayen daytoy nga inkastam
Ta madamdamagko daytoy inka kabalasang
Ket inka met gayam inkastan.
“Ngem ulay pay no kastan,
Gagayyemko wenno kakabsatnan
Ibagak man daytoy nga istorian
Ta intay koma aramiden dayta inna pagsayaatan,”
Kunkuna kano ni Annusan.
Imbagana nga, “Agaramidkay iti lungon
Ta saantayo nga ikali ditoy daga
No di ket itapuaktay’ ditoy danum
Ta saan nga idtoy daga ti pakaikuaanna
No di ket ditoy danum ti pangipatawan tayo
Balbaleng no addanto panagungalna
Maisalakan iti biagna,” kunana kano.
Ni met Delnagen dengdenggenna
Didiay nga istorya ngem
Dina met ipagpagarup ti remedyo ni Annusan.
Ken idi kan nga kasta
Tinungpal kano dagiti tattao
Didiay nga imbagana
Nga maaramid idiay natay nga balasang
Nga pagribalan ti dua nga lallaki.
Apaman nga nalpas ti lungon inlas-uddan
Ket impandan idiay sabangan
Nga isu’t inda nangitapuakan
Ket ammon ti tao nga inyanuddan, a.
Ay gapu ta mannakabalin kano piman
Ni sumaglalaki nga Annusan,
Annusan Lumawig ditoy beskaan,
Innalana kano daytay kalinyasnan
Nga inna nangsultopan
Idi agawid dagiti tattrao gayam.
Inlangoynan daytay lungon nga impaigid.
Pinuyotannan daytay agongnan.
Nagungalen daytay balasang.
“Intanen, agpasurongtan;
Surotenta daytoy karayan
Ta agawidtan idiay beska-an,
Ta datan daytay agtumpong
Nga agkagasat kan gayam
Ta imbagak met daytay riknak
Ket mayatka met idtay tulagan,”
Kuna kan ni sumaglalaki nga Annusan,
Annusan nga lawlawigan.
Ket idi kan nga nagtugawda piman ay ket nagsaoda,
Palalo nga ay-ayatna daydi balasang
Idi makitana diay met ay-ayatenna
Nga ni Annusan idiay beska-an nga lawigan
Nga alintebbag ti sey-ang.
Ta idi kan nga nagtulagdan
Sinolotdan daytoy kalayan
Nagturongda ditoy beska-an,
Linabasanda pay toy Ampusongan.
Ta idi dumanonda ditoy beskaan
Nga leggakan ti init kan gayam,
Kinunana met ni Annusan,
“Ay adingko nga balasang,
Kasennaayko ditoy kadagaan,
Aramidek man daytoy pagragsakan
Ta ayabanta da amam ken inam
Nga umili met idiay dapnisan,
Ken kakabsatmo met nga katulang
Ta inta man parambakan
Ti pagayatanta met nga agassawan,”
Kinuna kano ni Annusan.
Ta idi kan nga kastan
Tinuboyan ni Annusan
A gayam dagiti bebessa-ang
Animal man ken babboyan;
Nagdadakkelda kan met piman,
Didiay baboy ti kakabsatnan.
Ken kasta pay ipakitanan
Ti pannakabalin ni Annusan
Aplusanna pay tay balintaugan
Ket agbalinda nga nuang.
Aplusanna ti popongdol nga kadakkelan,
Agbalinda manen a babboyan;
Maysa met nga kadakkelan
Dagiti baboy nga naaplosan.
Ayabandan dagiti kakabsatda
Nga umili ditoy dapnisan.
“Ngem dagasenyo man ni Delnagen
Idiay kabanbantayan ta umay met makilaman
Ta gayyemko met ni Delnagen iti kabanbantayan,
Asideg sa idiay Amilongan.
Ta idi kano a kastan
Dinagasda kano piman;
Napanda idiay beskaan
Ilugidan ti ay-ayam nga gang-gangsa
Ken solibao kano piman
Piesta ti imun-una nga isu
Tay bagat a kunkunadan.
Ket kinunan dagiti ammadan,
“Ala man dakayo man nga agassawan
Ti mangilukat ti ay-ayam,”
Kunada kano dagitay agabalayan,
I-dapnisan ken i-beska-an
Nga isu kano dagiti makuna nga ammadan
Nga da Pati ken Suyan.
Ta idi kano nga kastan
Inggunayen ni Annusan
Tay ules a kapapategan
Nga nagul-ugol-usan
A kasta metten ken ni Bangan.
Idi aglibotda iti palaangan
Nga itangtang-ida tay sayawdan,
Apo, matangtang-i pay daytoy daga,
Ket matangtang-i met tay agbuybuya
Piman iti ay-ayatda
Kasla met la isulsulotda
Piman dagitay bagbagida.
Idi kan metten nga gumura
Ni Delnagen nga nangun-una
Piman nga kalibalna
Innalana metten tay gimmura
Tumakderen daytay luksawna.
Timmakderen idiay palaanganda
Ket duklosenna ti kunana
Ni Annusan nga agsalsala
Dagus metten nga inatipa
Dagiti tao a mangikanawan.
“Agurayka pay ta ituloyda
Ta ganasentayo pay ti agbuya
Ta sakayto agsarita
Ta dayta ti kustoyo koma,”
Kinunada nga nagatipa.
Gapu laeng iti luksawna,
Agbulbulongko met latta
Agliblibot idiay balayda.
“O gayyemko nga Delnagen,”
Kunan kani ni Annusan,
“Pangaasim ta agtugawka
Ta tanangenta tay agsarita,”
Kinuna kan ni Annusan nga nagkuna
Gapu laeng iti igugurana,
Apo laeng ti duklosna.
“Pangaasiyo man ta umay,”
Kinuna kan ni Annusan.
Pinutedna metten didiay
Salukodna nga uway,
“Ala, dakayo ti lumabanen,”
Kinunana kano met ni Annusanen,
Ket pinuted-putedna metten
Didiay salukodna nga uway
Apo, dayta, pang-or ti linaklak-amna
Ni Delnagen. Ali, baut.
Idi kano met nga kastan
Agsangsangiten ni Delnagen
A piman nga bimmaban
Ta di pay makatingtinggan
Dina pay intuloy ti nangan
Nagsublin didiay balaydan.
Ta maituloy pay daytay inkastan man
Ti ragragsak, ta kan nagawid ni Delnagan
Ituloyda lattan tay ay-ayam
Nga bagbagat ti immun-una.
Ay, ket alaenda dagitay baboyen—
Ala, dalupenda, iluk-atda
Dagitay baboy iti palaangan.
Kinuna manen ni Annusan,
Mannakabalin metten gayam,
“Baboyko nga kaputotan ditoy beskaan,
Ha’nyo man nga bannogen ti tao.
Agiddakayon tapno maipakita met ti ayatko
Nga mangipaay met kadagiti padak nga tao
Wenno kakabsatko,” kinunana kano met piman.
Magsi-idda tay baboyen
Kasla urbon ti nuang
Ti kakadakkelda kan piman.
Paalana manen dagitay nuang,
“O talakenko nga nuang,
Inaplusak nga balintaugan,
Ha’nyo man nga ipakpakitan
Tay kinapigsayo kan gayam
Ta ayatko daytoy maipakitan
Kasta met nga inkay agiddan
Ta mauyos ti bigayo ditoy dagan,”
Kinuna metten ni Annusan.
Ne! Magsi-idda met idan
Dagitay nuang kada baka
Dayta la agleppeten ken agngulongol.
Katsa metten dagitay baboy,
Mailtaldan ket maulnosdan
dagitay baboy; ket dagitay nuang
Isu ti pinaltida nga immun-una.
Ket kinuna kano piman
A dagit ammada iti dapnisan ken beskaan
Nga da Pati ken Suyan,
“Ala, unaenyo pay dagiti nuang
Ta agalamidkay’ iti pulotan.”
Idi inalamidda kanon dagiti tattao
dagidiay nga mandar, kinunada met,
“A, ta ituloytay’ ti ay-ayam
Ta inkami met pasingkedan nga agabalaytan
Ta isu ti pakakitaan met
Ti inkami panagabalayan
Ta manayaw ditoy palaangan;
Ayatmi ditoy annakmi met gayam
Nga agassawa ditoy beska-an.”
Ne, igunayda manen ti solibao
Ket manollibaodan a.
Idi aguni manen ti gangsa,
Apo, daytay ikasta daytay mangangsa met
Matuttuod daytay ubetna daytay mangangsa
Ket, ala, matuttuod met
Dagitay ubet dagitay tattao.
Magsi-magsi-aggunay kano met dagitay tao,
“Ngem aguray pay ta dakami ti umuna,”
Kunan kano met dagitay agabalayan,
Ta idi kan ipakitada piman dagiti ayatda.
Ay apo, kasla nga nagkulimbawa gayam
Ti pudot ti init ditoy daga
A gayam ti liknada
Dagiti tao nga agbuybuya
Kasla magin-ginawaan dagiti matada
Piman iti talna ti salsala.
Idi kano kua sumublat dagitay tattao,
Ay apo kano daytay ubetna
Ni Saklalew a mangangsa,
Kasla kano kappi nga agsikigsikig
Nga masusuwat daytay ubetna
Nga itu-tuwatona kano, ket, ne,
Ay apo, dagitay tattao kano
Ta matuttuod dagitay ubetda
Ituktukawda kano met
Nga gumangganatda nga sumayaw
Ta idi kano nga kastan
Di kano met agpatpatinggan
Makaluto met dagitay tattao kan gayam
Nga agbuybuya ken aglutluto kan piman
Inatipada kan dagidiayen nga ay-ayam.
“Ala, italnayo pay ti ay-ayam
Ta intay’ pay agpulotan
Ta naluton ti pulotan,”
Kinunada kanoi dagitay aglutluto.
Ala, ket isu a,
Inatipa kano metten dagitay agabalayan
Ta, asiay, saan nga maselsellaan
Ti tao nga maayataan nga manayaw.
Apo, ta mabanbannog kano pay
Ni Saklalewen nga kuwan mangangsa.
Nanayawen ti singkuwenta nga tattao,
Ket nababannog. “Isu,” kinuna ni Saklalew.
“Ke, ala, nasayaat met ta aginanaak,”
Kinuna kano met ni Saklalew nga kuwa
Ket kasta met didiay sumasallibao met
Nga kapalisna, isu, naginanada met,
Nagpulotanda, sadanto manen ituloy ti mangan.
Idi kano malpas ti kaan,
Itultuloyda manen ti ay-ayam.
Ay apo, awan la itiu maum-uma gayam
Gapu iti ay-ayatda itigangsa
Gapu ta kasla agwalwalnak ditoy daga,
Kasla dumandanon idiay baba
Ti ayenge-eng ti gangsa.
Idi kinuda kano,
“Ala, nalpas metten ti kaan
Ket nabannobannogtayon
Ket ala, nalpas mettren ti bagat
Ket ala, ta agsisinatayon
Ket matikawaan met diay balbalayen
A ta maka-domingotayo ditoyen,”
Kunan kano manen dagitay agabalayan.
Ta idi kanon nga kastan
Nga nagtulag ti agabalayan
A da Pati ken ni Suyan,
“Inatanen nga agabalayan,
Ta nalpas metten ti piestan
Nga bagat ti annakta,
Nga inta dinanggayan ti ay-ayatda.”
Nasisina kano manen dagiti tattao,
Nagsasangpetdan, a
Gapu ta nalpas ti bagatda.
Kinuna kano manen ni Annnusan,
“Ania ngay nalpas ti besayta
Awanen iti dakdakesna ta mapanak man
Idiay baba ta innak bisitaen
Ni gayyemko nga Delnagen
Amangan ketdi no adda ket pasamakna
Ta nakitak diay inkalkalona nga baut
Nga naglaklak-amsa iti dusa.”
Kinuna met ni Annusan.
Idi kua nga kastan idi nalpas
Ti awaydan ket nga nagpababa
Inna kinita ni Delnagen idiay kabanbantayan.
Idi napan ket, oh, nakutkuttongen,
Dipay kano nga mangmanganen
Agid-idda lattan idiay balayda
Kasla tulangna laengen
Ti binubungon ti kudilnan.
Kinuna kano metten ni Annusan nga lalawiganen
Kalla inalamidna ti panagkappiada,
“Ay, gayyemko nga Delnagen
Kunak la no nalaingka
A, ta kasla saanb nga ikankano
Daytoy bagim nga innak makitkita,”
Ta kalla bukong kano met ngamin
Ti bagina nga kalla ha’anna
Nga ikaskaso ti baot.
Ngem agasem ti baot ngay nga linak-amna
Ket nagsangapulo nga puted
Didiay uway nga nangab-ablat ken isu
Ngem isu metten ti insakitnan
Ken maysa pay diay ladingitnna
Idiay balasang nga ay-ayatenna
Nga ni Bangan iti dapnisan.
Ket idi kuan nga kastan
Napan kano idiay sakduan
Nagkaud iti danum kano piman
Innakan dinigos nga inap-aplusan
Ni gayemna nga Delnagen kan gayam.
Sananto inkalkalalagan
Nga ibbabawi kano piman
Daytay dusa nga linak-amnan
Gapu ta duklosennanto met
Didiay agsaysayaw pay laeng
Didiay padana nga lalaki
Agsao-da ngem dina met kayat
Nga kasa-o ket duklosenna latta
Gapu ta dakkel nga tao
Nga kasla bukong ti bagina
Kasla agbagbagi nga nuang.
Kalpasan nga naikalkalalagan
Ken inap-aplusanna, imimbag ngalud
Ni Delnagen iti nasakitna
Ket kasta ngalud nagkappiada da Delnagen
Ken Annusan Lumawig nga lawlawigan.
Dayta man ti istolyana a gayam
Daytay i-beskaan ken i-dapnisan
Kasta met ditoy tengngana
Nga kabanbantayan ditoy daga.
Ket awan koma ti dakdakesna
Daytoy nga innak panangistolya
Ta pagraragsakan ditoy daga daytoy makunkuna.
Sapay koma ta adda kasta kadatay’ koma
Nga mannakabalin koma itatta
Ubbingko nga madamdama
Nga agbibiag ditoy daga
Kasla ken ni Annusan nga makunkuna
Nga no agpanggep ket nakalaklaka.
-----------------------------------------------------------------------------------------
Mailadawan kadaytoy nga epiko iti panagayat ti maysa a tao iti uray asino agraman iti kabusor. Ti bida, ni Annusan ket saanna nga impakita ti gurana ken ni Delnagen. Nupay nagaramid iti saan a nasayaat ni Delnagen, impalak-am latta ni Annusan ti panangisakitna ti gayyemna saan laeng nga iti sao no dipay ket iti aramid. Iti ababa a pannao, ayatem ti kabusormo a kas panagayatmo met laengn iti bukodmo a bagi.
Ket nagkappia ken gaggayyem manen dagiti dua a malalaki.
Iti bersion ni Engracia “Grace” Bangaoil, kuna ni Dr. Hornedo, agpada met laeng ti plot wenno balabala ngem agduma iti karakter ken setting. Ti Annusan Lumawig ditoy a buida a lalaki ket nagbalin nga Allusan. Ni Bangan a bida a babai ket Doña Maria ti nagannan. Ti kontrabida a lalaki ni Delnagen, iti bangaoil bersion ket nagbalion nga Agillang. Awan iti nagan dagiti agalabayan a Pati ken Suyan iti bersion ni Bangaoil.
Malaksid iti tema a nadakamat, a panagayat ti kabusor, ti laeng mailadawan a makitak ket ti inter-marriages ti i-dapnisan (lennekan) ken i-beskaan (leggakan). Maysa a love triangle: Ni Bangan iti lennekan (laud), ni Annusan iti leggakan (daya) ken ni Delnagen iti tengnga (kabanbantayan).
Adda ti parikular a lugar a nadakamat a linabsan da Annusan ken Bangan idi inyawid ti nobio ti nobiana. Ti Ampusongan. Ti Ampusongan ket maysa nga ili idi un-unana. Kastoy ti mabasa a pakabuklan ken pakasaritaanna iti Wikipedia.com:
Ampusongan is one of the seven barangays comprising the municipality of Bakun in the Philippine province of Benguet.
During the Spanish period, Ampusongan was a rancheria or a town in the Commandancia Politico Militar de Tiagan, Distrito de Benguet.
In 1900, when the Americans took control of the Philippines, the Philippine Commission enacted Act No. 48, placing Ampusongan under the province of Benguet and Bakun under the then Province of Amburayan. On August 13, 1908,the Americans set up Mountain Province as a special province, organized into several sub-provinces: Apayao, Kalinga, Bontoc, Ifugao, Benguet, Lepanto, and Amburayan. The municipal districts of Bakun and Ampusongan became part of Benguet.
In 1917, the Bureau of Non-Christian Tribes recommended that the western border of the Mountain Province be pushed eastward, such that the entire subprovince of Amburayan and large slices of Lepanto and Benguet would be made part of Ilocos Sur and La Union.
In the early part of 1937, Ampusongan was merged with Bakun, the latter carrying the name of the townships while the former became a barangay
Retrieved from "http://en.wikipedia.org/wiki/Ampusongan%2C_Bakun"
Ti kapitolio dayta a CPM de Tiagan ket ti mismo a Tiagan, San Emilio, Ilocos Sur a babaen ti Bakun, Benguet. Ngem iti agdama, ti Ampusongan, ket nalatlatak ti naganna nga 102 (Hundred Two) wenno Kilometer One Hundred Two. Ta daytoy ti distansiana manipud iti Baguio City.
Wen, ti CPM de Tiagan, probinsia ti Lepanto ken probinsia ti Amburayan ket lugar a mismo dagiti Bag-o. Ti CPM de Tiagan ken probinsia ti Amburayan ket buklen ti sangapulo ket uppat (14) nga interiores ti Ilocos Sur ken dagiti ili ti Sudipen, Santol ken San Gabriel iti La Union. Nawara dagitoy a lugar idi naipasngay ti La Union.
Iti pannakaipagna ti Autonomia ti Cordillera iti umuna a dupag, pinadas dagiti Bago figures nga isubli ti teritorioda iti Cordillera, ngem di nagballigi ti umuna a dupag. Iti maikadua manen a pannakaipasangona ti ratification babaen iti referendum, naikkaten dagiti probision a pannakaisubli ti Bagolandia iti Cordillera. Ngem isu nga isu a di nagballigi ti ratification ti autonomia. Toy nagsurat ti nagipatarus iti Iluko bersion ti Constitution ti Cordillera Autonomous Region.
Itoy nga inter marriages a plot wenno balabala ti maysa a literatura, ken ti literatura a kas maysa a kararua ti puli, nalabit a ti kangrunaan nga ibunannag ti epiko ket ti kinapudno ken agdadata a kinaada ti intermariages dagiti taga leggakan ken taga lennekan.
Iti sabali pay nga epiko, mailadawan manen ti ayan-ayat ti maysa a taga-leggakan (daya, kabanbatayan iti literal) ken taga-lennekan (laud, patad). Ti ketdi nakakadidillaw, kailian, dayta natay a karakter santo nagungar. It seems to me that this is pattern met wenno motif ti Philippine epic ti matay santo agungar? Kas kadagiti epiko iti umabagatan. Kas koma iti “BANTUGEN” dagiti Maranao.
Adda iti kulturatayo a Pinoy daytoy motif a matay ken agungar, ta kas maysa a Kristiano ken kakaisuna a kristiano iti Asia, ken mamati ti biag ken panagungar. Saan laeng a met a dagiti kristiano iti mamati iti biag ken panagungar no di ket dagiti pay sabsabali a dadsakkel wenno mayoria a relihion.
Ngarud, itoy nga epiko, adda met dayta a motif a matay ken agungar wenno panamati iti panagungar.
(ADDA TULOYNA)
Wednesday, June 25, 2008
ILOCANO EPICS
5 comments:
- Ka Iddo said...
-
anusanyo laeng, kailian ta atitiddog a poste dagitoy... hehehe... happy reading ngarud! atiddog pay ti nayon daytoy...
- 9:25 AM
- Ka Iddo said...
-
Iti Tribu News ken Tribu Magasin, kaduak ditoy da Charlie Pinto, Bagnos Cudiamat, Pedrito Sanidad ken Miss GUMIL Josephine Iwatani (now Jo I. Poland)ken dadduma pay a kameng ti original a GUMIL Baguio
- 9:33 AM
- Eugene Carmelo said...
-
Naimbag nga aldawyo, apo. Sumalusdsodak man no sadino ti pakasarakan iti manuskrito nga aglaon kadagitoy nga epiko? Namnamaek ken yamanek ti panagsungbatyo, apo.
- 12:47 AM
- Eugene Carmelo said...
-
Naimbag nga aldawyo, apo. Sumalusdsodak man no sadino ti pakasarakan iti manuskrito nga aglaon kadagitoy nga epiko? Namnamaek ken yamanek ti panagsungbatyo, apo.
- 12:48 AM
-
-
sir di epiko man ti galim ken uy-yod nu da kopyam.. thanks email add ko niu trayamelvin@yahoo.com
- 12:46 PM