text:
Meka
Ti Meka[3] ( /ˈmɛkə/; Arabiko: مكة, Makkah, pannakabalikas [ˈmækkæ]) ket maysa a siudad idiay Hejaz ken ti kapitolio ti probinsia ti Makkah idiay Saudi Arabia. Ti siudad ket mabirukan idiay 70 km (43 mi) idiay kaunegan ti Jeddah iti akikid a ginget iti kangato a 277 m (909 ft) ti pantar ti baybay. Ti populasionna idi 2012 ket 2 a riwriw, ngem dagiti agbisbisita ket ad-adu a pagkatluenna dagiti bilang ti tunggal maysa a tawen iti las-ud ti Hajj a paset ti panawen a natengtengngel iti maika-sangapulo ket dua a lunar a bulan ti Muslim ti Dhu al-Hijjah.
Nga isu ti nakaipasngayan a lugar ni Mahoma ken ti lugar a nakaisuratan ti Koran,[4][5] Ti Meka ket naipanpanunotan a kas ti kasantuan a siudad iti relihion ti Islam[6] ken maysa a peregrino a naam-ammuan a kas ti Hajj ket obligatorio para kadagiti amin a makabael a Muslim. Ti Hijaz ket nabayagen nga inturayan dagiti kaputotan ni Mahoma, dagiti sharif, a nawaya nga agturturay wenno basalo kadagiti dakdakkel nga imperio. Daytoy ket sinagepsep ti Saudi Arabia idi 1925. Iti moderno a panawenna, ti Meka ket nakakitkita ti adu a panagpadakkel iti kadakkel ken inpraestruktura. Gapu ti daytoy, ti Meka ket nakapukaw kadagiti adu a rinibu nga agtawen a pasdek ken dagiti arkeolohiko a sitio.[7] Tatta nga aldaw, adda dagiti agarup a 15 a riwriw a Muslim a mangbisbisita ti Meka, a mairaman dagiti adu a riwriw ti las-ud ti bassit nga aldaw ti Hajj.[8] A kas ti nagbanagan, ti Meka ket nagbalinen a maysa kadagiti kaaduan a kosmopolitano ken dibersio a siudad iti Muslim a lubong,[9] urayno dagiti saan a Muslim ket agtultuloyda a maiparit a sunrek ti siudad.[10]
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti taga-ugma wenno nasapa a nagan para iti lugar ti Meka ket Bakkah (a naisurat pay iti Baca, Baka, Bakah, Bakka, Becca, Bekka, kdpy.).[11][12][13] Ti Pagsasao nga Arabiko a balikas, ti bukodna nga etimolohia, a kasla iti Meka, ket saan a nalawag.[14] Daytoy ket nawatiwat a namatmatian a sinonimo para iti Meka, daytoy ket naibagbaga a naisangsangayan a ti nasapa a nagan ti ginget a mabirukan idiay, bayat a dagiti Muslim nga eskolar ket sapasapda nga agus-usar a mangibaga ti sagrado a lugar ti siudad nga asideg a nakapalikmut ken mairaman ti Kaaba.[15][16]
Ti porma a Bakkah ket inus-usar para iti nagan ti Meka idiay Koran iti 3:96, bayat a ti porma a meka ket inus-usar iti 48:24.[14][17] Iti abagatan nga Arabiko, ti pagsasao nga inus-usar idiay akin-abagatan a paset ti Arabiano a Peninsula iti panawen ni Mahoma, ti b ken m ket mabalin dagiti nga agsinnukat.[17] Dagiti dadduma pay a nagibasaran ti Meka iti Koran (6:92, 42:5) ket tinawtawagan ti Umm al-Qura, a kayatna a sawen ket "ina ti amin a pagtaengan."[17]
Ti sabali pay a nagan ti Meka, wenno ti kaatapan ken banbantay a a nangpalikmut ti daytoy, segun ti Arabo ken Islamiko a tawidan, ket Faran wenno Pharan, a mangibagbaga ti Desierto ti Paran a naibaga idiay Daan Testamento.[18] Ti Arabo ken Islamiko a tawidan ket agtengtengngel a ti kaatapan ti Paran, iti nawatiwat a panagsasao, ket ti Hijaz ken ti lugar a nagtaengan ni Ishmael idi ket ti Meka.[18] Ni Yaqut al-Hamawi, ti maika-12 a siglo a Siriano a heograpo, ket insuratna a ti Faran ken "ti naiyulog ti Arabo a balikas ti Hebreo. Maysa kadagiti nagan ti Meka a naibaga iti Torah."[19] Adda ti maysa a Tal Faran ("Turod ti Faran") idiay ruar nga igid ti Meka.[19]
Gobierno[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Meka ket tinurayan babaen ti Munisipalidad ti Meka, ti munisipal a konseho dagiti sangapulo ket uppat a lokal a nabutosan a kamkameng nga indauluan babaen ti mayor (tinawtawagan a kas maysa nga Al-Amin) nga indutok babaen ti gobierno ti Saudi. Ti agdama a mayor ti siudad ket ni Usama al-Bar.[20]
Ti Meka ket isu ti kapitolio ti Rehion ti Makkah, a mangiraman ti kaaruba ti Jeddah. Ti probinsial a gobernador idi ket ni Abdul Majeed bin Abdulaziz Al Saud manipud idi 2000 aginggana idi pimmusay idi 2007.[21] Idi 16 Mayo 2007, ni prinsepe Khalid bin Faisal Al Saud ket naidutok idi a kas ti baro a gobernador.[22]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Nasapa a Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Islamiko a tradison ket mangigupit ti rugi ti Meka kadagiti kaputotan ni Ishmael. Adu kadagiti Muslim ket mangitudo kapitulo almo 84:3–6 ti Daan a Testamento ti panangibaga ti perigrinasion idiay Ginget ti Baca, a nakitkita dagiti Muslim a kas ti panangibagbaga iti Meka a kas Bakkah iti Surah 3:96 ti Koran. Ti pay Griego a historiador a ni Diodorus Siculus a nagbiag idi baetan ti 60 BCE ken 30 BCE ket nangisurat ti maipanggep ti adayo a lugar idiay Arabia iti obrana iti Bibliotheca historica a nangipalplawag ti nasantuan nga altar nga inbagbaga dagiti Muslim iti Kaaba idiay Meka "Ken ti templo ken nabangonen idiay, a nasatuan unay ken nakaro a rinaraeman babaen amin dagiti Arabiano".[23] Ni Ptolomeo ket sagpaminsan pay idi a mamgibagbaga kano idi a tinawtawagana ti Meka iti "Macoraba", ngem daytoy a panangilasin ket kontrobersial.[24]
Iti Sharḥ al- Asāṭīr, ti komentario iti Samaritano a kronolohia ti midrash dagiti Patriarka, iti di ammo a petsa a mabalin a naisurat idi maika-10 a siglo C.E., ket natunton a ti Meka Mecca ket inpatakder idi dagiti lallaki nga anak ni Nebaioth, ti kalakayan nga anak a lalaki ni Ishmael.[25][26][27]
Iti panawen idi maika-5 a siglo, ti Kaaba ket lugar idi a pagraraeman para kadagiti diosen ti pagano a tribu ti Arabia. Ti kangrunaan idi a pagano a diosen ti Meka ket ni Hubal, nga inabil idi idiay babaen ti nagturay a tribu ti Quraysh[28][29] ken nabati idiay aginggana idi maiak-7 a siglo.
Idi maika-5 a siglo,ti Quraysh ket tinengngelna ti Meka, ken nagablinda a nalaing a nagtagtagilako ken komersiante. Idi maika-16 a siglo timmiponda pay iti lukratibo a komersio ti rekado, sgapu ta dagiti gubat kadagiti sabali aparte ti lubong ket agpatpataud a mangilingay ti dalan ti komersio manipud kadagiti napeggad a dalan iti baybay kadagiti nasaysayaat a dalan iti daga. Ti Bisantinonga Imperio ket dati idi a nagtengel iti Baybay Nalannasit, ngem immad-adun ti panagpirata. Ti sabali pay idi a dalan a mapan iti Golpo Persiano babaendagitikarayan ti Tigris ken Euprates, ket naipangpangta pay idi babaen dagiti ekspolitasion manipud ti Sasasanida nga Imperio, ken riniribo pay babaen dagiti Lakmida, ken dagiti Gasanida, ken ti Gubgubat ti Romano–Persiano. Ti kaprominensia ti Meka a kas sentro ti komersio ket inatiwna pay ti siudad ti Petra ken Palmyra.[30] Nupay kasta, dagiti Sasanida ket saanda a kankanayon a nakaipangpangat iti Meka ken idi 575 CE isuda ket sinalaknibanda pay ti sudad ti Arabia manipud ti panagraut iti Pagarian ti Axum, nga indauluan ti Kristiano a daulona a ni Abraha. Dagiti tribu ti akin-abagatan nga Arabia, ket kimmidawda iti tulong manipud ti Persiano nga ari a ni Khosrau I, ken iti met sungbatna isu ket napan iti abagatan idiay Arabia nga addaan kadagiti soldado ken dagiti plota ti barko idiay Meka. Ti interbension ti Persiano ket nangatipa ti pannakaiwaras ti Kristianidad nga agpadaya idiay Arabia, ken ti Meka ken ti Islamiko a Propeta a ni Mahoma nga isu iti dayta a panawen ket agtawen iti innem idiay tribu ti Quraysh ket "saanto a dumakkel iti turay ti krus."[31]
Babaen ti tengnga ti maika-6 a siglo, adda idin dagiti tallo a nangruna a pagtaengan idiay akin-amianan nga Arabia, iti amin nga igid ti abagatan-laud nga aplaya a mangbeddeng ti Baybay Nalabbasit, iti mataengan a rehion iti nagbaetan ti baybay ken dagiti nalatak a bantay iti daya. Urayno ti luagar iti likmut ti Meka ket saan a maapitan, daytoy idi ti kabaknangan kadagiti tallo a pagtaengan nga adu kadagiti danum babaen ti nalatak a Bubon Zamzam ken ti puesto kadagiti pagballasiwan dagiti nangruna a dalan ti karaban.
Dagiti narusanger a kondision ti langa ti daga ti Arabiano a peninsula ket tikankanyon a kasasaad iti suppiat a nagbaetan dagiti lokal a tribu, ngem iti tinawen mangideklarada iti kappia ken mapanda amin idiay Meka iti maysa a tinawen a peregrinasion. Aginggana idi maika-7 a siglo, daytoy a panagbanniaga ket naikeddeng idi para kadagiti relihioso a rason babaen dagiti pagano nga Arabo tapno agraemda iti bukodda nga altar, ken uminom iti Bubon Zamzaml. Nupay kasta, daytoy pay ti panawen iti tunggal maysa a tawen a makappiaan dagiti suppiat, masolbar dagiti utang , ken ti komersio ket mapasamak kadagiti banag ti Meka. Dagitoy a tinawen a pasamak ket nangited kadagiti tribu iti kapanunotan iti sapasap nga identidad ken nangaramid ti Meka a kas maysa a nangruna a pagtengngaan ti isip para iti peninsula.[32]
Dagiti karaban ti kamelio, a nakunkuna nga immuna nga inusar babaen Magoma, ket paset idi ti agdurdur-as nga ekonomia ti Meka. Dagiti kumaduaan nagtitinnulagan babaen dagiti nagtagtagilako idiay Meka ken dagiti lokal a nomadiko a tribu, a mangiyeg kadagiti tagilako – lalat, dinguen, ken dagiti metal a namina kadagiti lokal a banbantay – idiay Meka tapno maikarga kadagiti karaban ken maawit kadagiti siudad idiay Siria Siria ken Irak.[33] Dagiti historikal a panangilaglagip ket mangited pay kadagiti dadduma a banag a dagiti tagilako manipud kadagiti sabali a pagilian ket mabalin pay a napan babaen ti Meka. Dagiti tagilako manipud idiay Aprika ken ti Adayo a Daya ket limmabas a mapan idiay Siria ket mairaman dagiti rekado, lalat, medisina, kawes, ken dagiti aadipen; iti maisubli ti Meka ket makaawat iti kuarta, ar-armas, dagiti sereal ken bino, ken dagitoy met ket maiwaras iti amin a paset ti Arabia. Dagiti taga-Meka ket nagpirma kadagitoy a tulagan kadagiti Bisantino ken dagiti Beduino, ken nakitinnulag iti natalged nga ilalabas dagiti karaban, ken nagitedda iti danum ken dagiti karbengan ti pagaraban. Ti Meka ket nagbalin a sentro ti nalukay a konpederasion ti kliente dagiti tribu, a nagiraman kadagiti Banu Tamim. Dagiti sabali a rehional a bileg ket dagiti Abisinio, Ghassan, ken Lakhm ket kimmapsutda idin ken pinanawanda ti komersio ti Meka nga isu ti kangrunaan a nagikaykaysa apuersa idiay Arabia idi naladaw a maika-6 a siglo.[32]
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Meka ket addaan iti kangato iti 277 m (909 ft) iti ngato ti pantar ti baybay, ken agarup a 80 km (50 mi) iti uneg manipud ti Baybay Nalabbasit.[34] Ti Sentral Meka ket mabirukan iti koridor a nagbaetan dagiti banbantay, a kankanayon a matawtawagan iti "Kalawakaw iti Mekaa." Ti lugar ket aglaon iti ginget ti Al Taneem, ti Ginget ti Bakkah ken ti ginget ti Abqar. Daytoy a lokasion ti kabanbantayan ket nangipalawag ti kontemporaneo a panagpadakkel ti siudad. Ti siudad ket maipatengnga idiay lugar ti Masjid al-Haram, a nababbaba ngem iti kaaduan ti siudad. Ti lugar iti likmut ti meskita ket buklen ti daan a siudad. Dagiti nangruna nga abenida ket ti Al-Mudda'ah ken Sūq al-Layl iti amianan ti meskita, ken ti As-Sūg Assaghīr iti abagatan. Idi nagpadpadakkel dagiti Saudi iti Nalatak a Meskita idiay sentro ti siudad, nga idiay idi ket adda dagiti ginasot a balbalay ken itan ket sinukatanen dagiti nalawa nga abenida ken dagiti kuadrado ti siudad. Dagiti tradisional a balay ket naipatakder iti lokal a bato ken kadawyan a dua wenno tallo a kadsaaran. Ti dagup a kalawa ti Meka tatta nga aldaw ket sumurok a 1,200 km2 (460 sq mi).[35]
Iti kasakbayan ti moderno a Meka, ti siudad ket nangpadpadas ti bassit a nangruna a taudan ti danum. Dagidi immuna ket dagiti lokal a bubon, a kas ti Bubon Zamzam, a nagpataud ti kadawyan a natabang a danum. Ti maikadua a taudan idi ket ti ubbog ti Ayn Zubayda. Dagiti taudan iti daytoy nga ubbog ket dagiti banaty ti J̲abal Saʿd (Jabal Sa'd) and Jabal Kabkāb, a mabirukan iti bassit a kilometro iti daya ti Jabal Arafa wenno agarup a 20 km (12 mi) iti abagatan a daya ti Meka. Ti danum ket nabunag manipud daytoy babaen ti panagusar kadagiti kanal iti sirok ti dagas. Ti maikatlo a manmano a pagtaudan idi ket ti tudo nga inpenpen babaen ti tattao kadagiti bassit a pagidulinan ti danum wenno dagiti sisterna. Ti tudo ket saan unay nga adu ken mangipresenta pay iti layus ken peggad daytoyen manipud idi un-unana nga aldaw. Segun kenni Al-Kurdī, adda idin dagiti 89 a historiko a layus aginggana idi 1965, a mairaman dagiti nadumaduma a paset ti panawen ti Saudi. Iti naudi a siglo ti maysa a kakaruan ket napasamak idi 1942. Manipud idin, nabangonen dagiti penned tapno mabanagan ti problema.
Dagiti kaarrubaan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ajyad
- Al Adl (2010-11-10)
- Al Faisaliyyah
- Al Gemmezah
- Al Ghassalah
- Al Hindawiyyah
- Al Iskan
- al-Khalidiya
- Al Maabda
- Al Muaisem
- Al Nuzha
- Al Rasaifah
- Al Shoqiyah
- Al Shubaikah
- Al Sulaimaniyyah
- Al Tundobawi
- Al Utaibiyyah
- Al Zahir
- Al Zahra
- Aziziyah
- Gazza[36]
- Jabal Al Nour
- Jarwal
- Jurhum [37]
- Mina
- Misfalah
- Shar Mansur[37]
- Suq Al Lail
Klima[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Meka ket adaan iti namaga a klima. Saan a kas dagiti sabali a sudad ti Saudi Arabia, ti Meka ket mangitalinaay ti nabara a temperaturana iti kalamiisan, ken mabalin a sumakop iti 18 °C (64 °F) iti rabii aginggana iti 30 °C (86 °F) iti malem. Dagiti temperatura iti kalgaw ket napudot unay ken malabsanna ti marka ti 40 °C (104 °F) iti malen ken lumaiis iti 30 °C (86 °F) iti rabii. Mabalin nga agtudo met bassit idiay Meka iti baetan dagiti bulan ti Nobiembre ken Enero.
Ekonomia[urnosen | urnosen ti taudan]
Thi ekonomia ti Meka ket kaaduan nga agdepdepende iti tinawen a peregrinasion. A kas inbaga ti maysa nga akademiko, "Dagiti taga-Meka ket awan dagiti panggedanda ngem ti agserbi laeng dagiti hajji." Ti matgedan a mapataud manipud ti Hajj, ket saan laeng a mangpaandar ti ekonomia ti Meka ngem iti pakasaritaan daytoy ket adu ti apektona iti ekonomia ti intero nga Arabiano a Peninsula. Ti matgedan ket mapataud kadagiti nadumaduma a waya. Ti maysa a pamay-an ket ti panagbuis dagiti peregrino. Dagiti buis ket napangina idi las-ud ti Nalatak a Depresion, ken adu nga adda dagitoy a buis ket adda aginggana idi naladaw a 1972. Ti sabali a waya iti panagpataud ti matgedan ti Hajj ket babaen dagiti serbisio kadagiti peregrino. Kas pagarigan, ti nailian a kompania ti eroplano ti Saudi, ti Saudia, ket agpataud ti 12% iti matgedanna manipud iti peregrinasion. Dagiti plete a binayadan dagiti peregrino iti ipapanda idiay Meka babaen ti daga ket agpataud pay ti matgedan; kas met dagiti otel ken dagiti kompania ti pagdagusan a mangibalay kaniada.
Ti siudad ket makaala iti ad-adu ngem $100 a riwriw, bayat a ti gobierno ti Saudi ket aggastos iti $50 a riwriw kadagiti serbisio para iti Hajj. Adda met dagiti dadduma nga industria ken dagiti paktoria iti siudad, ngem ti Meka ket awanen iti nangruna a papel iti ekonomia ti Saudi Arabia, a kangrunaan laeng a naibatay kadagiti eksport ti lana.[40] Dagiti bassit nga industria nga agpatpataray idiay Meka ket mairaman ti abel, alikamen, ken dagiti gamigam. Ti kaaduan ti ekonomia ket naibatay iti serbisio.
Ti siudad ket adun a dimmakkel kadagiti maika-20 ken maika-21 a siglo, gapu ti panagpasayaat ken kalaka ti panagbanniaga iti eroplano, ken nagpaadu daytoy kadagiti bilang dagiti peregrino a nakibingbinglay iti Hajj. Dagiti rinibu Saudi ket nagtrabtrabahoda iti amin a paset ti tawen tapno mangtaripato ti Hajj ken agtrabaho kadagiti otel ken dagiti paggatangan a mangserbi kadagiti peregrino;dagitoy nga agtrabtrabaho ket nagpaadu met ti kammasapulan para iti pagdagusan ken dagiti serbisio. Ti siudad ket addaan kadagiti adu a nawaya a dalan, ken aglaon kadagiti paggatangan ken dagiti natayag a pasdek.[41]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Munisipalidad ti Meka. Holymakkah.gov.sa. Naala idi 2013-02-03.
- ^ "Population". Statistical Yearbook 47 (2011). Central Department Of Statistics & Information. Naala idi 15 Nobiembre 2013.
- ^ Sagpaminsan a, Makkah wenno Bakkah.
- ^ Naipakasaritaan a pateg ti Koran ken ti Ḥadith A.M. Khan
- ^ Ti Nasken a maammuan ti Amin a maipanggep ti Koran Ahmed Al-Laithy
- ^ Nasr, Seyyed. Mecca, Ti Nasantuan, Medina, Ti Naraniag: Dagiti Kasantuan a Siudad ti Islam. Apertura. 2005
- ^ Taylor, Jerome (2011-09-24). "Meka para kadagiti Nabaknang: Ti kasantuan a lugar ti Islam ket 'agbalinen a Vegas'". The Independent (Londres).
- ^ Ti Saudi a torre: Ti Meka a maigiddiat ti Las Vegas: Nataytayag, nasansantuan ken nadaydayeg (gangani) iti aniaman a lugar, The Economist, napetsaan idi Hunio 24 2010, Cairo.
- ^ Fattah, Hassan M.Dagiti Islamiko a Peregrino ket Mangiyegda ti Kosmopolitano nga Angin iti Saan a Maipada a Siudad, New York Times. Enero 20, 2005.
- ^ Esposito, John L. (2011). Ti Nasken a Maamuan ti sinoman a maipanggep ti Islam. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 25. "Ti Meka, a kasla ti Medina, ket Narikpan kadagiti saan a Muslim"
- ^ Barbara Ann Kipfer (2000). Ensiklopediko a diksionario ti arkeolohia (Illustrated nga ed.). Springer. p. 342. ISBN 9780306461583.
- ^ Cyril Glassé ken Huston Smith (2003). Ti baro nga ensiklopedia ti Islam (Nabaliwan, nailustrado nga ed.). Rowman Altamira. p. 302. ISBN 9780759101906.
- ^ William E. Phipps (1999). Mahoma ken Hesus: ti panangipada dagiti propeta ken dagiti insursuroda (Nailustrado nga ed.). Continuum International Publishing Group. p. 85. ISBN 9780826412072.
- ^ a b Kees Versteegh (2008). C. H. M. Versteegh ken Kees Versteegh, ed. Ensiklopedia ti pagsasao nga Arabiko ken linguistiko, Tomo 4 (Nailustrado nga ed.). Brill. p. 513. ISBN 9789004144767.
- ^ Daniel C. Peterson (2007). Mahoma, propeta ti Dios. Wm. B. Eerdmans Publishing. pp. 22–25. ISBN 9780802807540.
- ^ Sher Ali Maulawi, Mirza Tahir, Ahmad Hadhrat (2004). Ti Nasantuan a Koran nga adda ti Panakaipatarus. Islam Internasional. p. 753. ISBN 9781853727795.
- ^ a b c Philip Khûri Hitti (1973). Dagiti kapitolio a siudad ti Arabo nga Islam (Nailustrado nga ed.). Unibersidad ti Minnesota a Pagmalditan. p. 6. ISBN 9780816606634.
- ^ a b Sir Sayyid Aḥmad Khān (1870). Ti serie dagiti salaysay ti biag ni Mahoma: ken dagiti suheto a simmarsaruno. Londres: Trübner & co. pp. 74–76.
- ^ a b Reuven Firestone (1990). Dagiti panagbanbanniaga ti nasantuan a dagdaga: ti ebolusion ti sarsarita ti Abraham-Ismael iti Islamiko a panakaawat ti testo. SUNY Press. pp. 65, 205. ISBN 9780791403310.
- ^ "Mecca Seeks to Lead Saudi Arabia’s Solar Energy Expansion". Bloomberg (Bloomberg). 22 Septiembre 2012. Naala idi 20 Enero 2013.
- ^ "Prince Abdul-Majid, Governor of Mecca, Dies at 65". The New York Times. Associated Press. 2007-05-07. Naala idi 1 Enero 2008.
- ^ "Prince Khalid Al Faisal appointed as governor of Makkah region". Saudi Press Agency. 16 Mayo 2007. Naala idi 2008-01-01.
- ^ Translated by C H Oldfather, Diodorus Of Sicily, Volume II, William Heinemann Ltd., London & Harvard University Press, Cambridge, Massachusetts, MCMXXXV, p. 217.
- ^ Crone, Patricia (1987). Meccan Trade and the Rise of Islam. Princeton University Press. pp. 134–135. ISBN 1593331029.
- ^ Alan David Crown, Samaritan Scribes and Manuscripts, Mohr Siebeck 2001 p.27
- ^ Patricia Crone, M. A. Cook Hagarism: The Making of the Islamic World, Cambridge University Press 1977 p.22.
- ^ Hava Lazarus-Yafeh,Intertwined Worlds: Medieval Islam and Bible Criticism, Princeton University Press 1992 pp.61-62
- ^ Hawting, G. R. (1980). "The Disappearance and Rediscovery of Zamzam and the 'Well of the Ka'ba'". Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London 43 (1): 44–54 (44). JSTOR 616125.
- ^ Islamic World, p. 20
- ^ Lapidus, p. 14
- ^ Bauer, S. Wise (2010). The history of the medieval world: from the conversion of Constantine to the First Crusade. W. W. Norton & Company. p. 243. ISBN 978-0-393-05975-5.
- ^ a b Lapidus, pp. 16–17
- ^ Islamic World, pp. 17–18
- ^ Islamic World, p. 13
- ^ "Mecca Municipality". Holymakkah.gov.sa. Naala idi 2010-04-06.
- ^ Nauram ti kaarubaan ti Meka idiay asideg dagiti peregrino ti Hajj. news.outlookindia.com (2005-01-17)
- ^ a b NigeriaNews: "Ti Kano ket nagrenrenta kadagiti 15a balay idiay Saudi para kadagtii peregrino". Ndn.nigeriadailynews.com (2009-06-30). Naala idi 2013-02-03.
- ^ "Weather averages Mecca". PME. Naala idi Agosto 17, 2009.
- ^ "Mecca Climate and Weather Averages, Saudi Arabia". Weather2Travel. Naala idi 2014-10-14.
- ^ Mecca. World Book Encyclopedia. 2003 edition. Volume M. p. 353
- ^ Howden, Daniel (2006-04-19). "Shame of the House of Saud: Shadows over Mecca". London: The Independent (UK). Naala idi 2007-05-03.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- dagiti editor ti Time-Life Books. (1999). Amia kadi tikita ti biag kadagtii daga ti propeta: Islamiko a lubong, AD 570 – 1405. Time-Life Books. ISBN 0-7835-5465-6.
- "Quraysh". Encyclopædia Britannica. Britannica Concise Encyclopedia (online). 2007. Naala idi 2007-02-19.
- Lapidus, Ira M. (1988). Ti Pakasaritaan dagiti Islamiko a Kagimongan. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. ISBN 0-521-22552-3.
- Hawting, G. R. (1980). "Ti Pannakapukaw ken Pannakaduktal manen ti Zamzam ken ti 'Bubon ti Ka'ba'". Warnakan ti Eskuela ti Oriental ken Aprikano a Panagadadal, Unibersidad ti Lon dres 43 (1): 44–54. JSTOR 616125.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Rosenthal, Franz; Ibn Khaldun (1967). Ti Muqaddimah: Ti Pangyuna a Pakasaritaan. Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan. ISBN 0-691-09797-6.
- Crone, Patricia (1987). Meka a Panaglaklako ken ti Panagpangato ti Islam. Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan.
- Burton, Richard Francis (1855). Kabukbukodan a Naratibo ti Peregrino ti Al-Madinah ken Meccah — Tomo 1 (Text file). 2 1 (Pannakailaglagipan nga ed.). Tylston ken Edwards. Naala idi 2008-10-22.
- Burton, Richard Francis (1855). Kabukbukodan a Naratibo ti Peregrino ti Al-Madinah ken Meccah — Tomo 2 (Text file). 2 2 (Pannakailaglagipan nga ed.). Tylston ken Edwards. Naala idi 2008-10-22.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Meka idiay Wikimedia Commons
- Dagiti sasao a mainaig ti Meka idiay Wikiquote
- Munisipalidad ti nasantuan a Meka Opisial a website (iti Arabiko)


c: text/html

text:
Leonhard Euler
Ni Leonhard Euler (Pannakabalikas nga Aleman: [ˈɔʏlɐ], Suiso Aleman a pannakabalikas (tulong·paammo), Alagaden nga Aleman a pannakabalikas (tulong·paammo), Inggles a kapadpada, "Oiler";[1] 15 Abril 1707 – 18 Septiembrer 1783) ket maysa idi a pionero a Suiso a matematiko ken pisiko. Isu ket nakaaramid kadagiti nangruna a panakaduktal kadagiti paset a naindumadumaan akas ti inpinitesimal a kalkulo ken grapiko a teoria. Isu pay ti nangipaammo ti kaaduan ti moderno a matematiko a terminolohia ken notasion, a naisangsangay apara iti matematiko a panagusig, a kas ti panagipagarupan ti maysa a matematiko a pamay-an.[2] Isu ket naamammoan pay para iti obrana iti mekanika, agayus a dinamiko, optika, ken astronomia. Ni Euler kaaduan a naggigian itimanaman akabibiagna idiay San. Petersburgo, Rusia, kenidiay Berlin, Prusia. Isu ket naipanpanunotan a nangrugian ti preeminente amatematiko ti maika-18 a siglo, ken maysa kadagit ikalatakan a matematiko a nagbiag. Isu paya ti maysa kadagiti polipiko a matematiko iti amin a panawen; dagiti naurnong nga obrana ket punnuenna dagiti 60–80 a kuarto a tomo.[3] Ti maysa sinao a naigapu kenni Pierre-Simon Laplace ket nagiyebebkas ti impluensia ti matematika kenni Euler: "Basaen ni Euler, basaen ni Euler, isu ti apo kadatayo amin."[4]
Dagiti paammo ken dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti pannakabalikas a /ˈjuːlər/ ket saan nga husto. "Euler", Inggles a Diksionario ti Oxford English, maikadua nga edision, Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, 1989 "Euler", Merriam–Online a Diksionario ti Webster, 2009. "Euler, Leonhard", Ti Amerikano a Tawidan a Diksionario ti pagsasao nga Inggles, maikapat nga edision, Houghton Mifflin Company, Boston, 2000. Peter M. Higgins (2007). Nets, Puzzles, and Postmen: An Exploration of Mathematical Connections. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 43.
- ^ Dunham, William (1999). Euler: Ti Apo kadatayo Amin. Ti Matematiko a Gunglo ti Amerika. p. 17.
- ^ Finkel, B.F. (1897). "Biograpia- Leonard Euler". Ti Binulan nga Amerikano a Matematiko 4 (12): 300 Agsurok ti
|pages=wenno
|at=(tulong). doi:10.2307/2968971. JSTOR 2968971.
- ^ Dunham, William (1999). Euler: Ti Apo Kadatayo Amin. Ti Matematiko a Gunglo ti Amerika. xiii. "Lisez Euler, lisez Euler, c'est notre maître à tous."
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Leonhard Euler idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Leonhard Euler idiay Wikiquote
Dagiti ob-obra a mainaig ti Leonhard Euler idiay Wikisource

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ti Libro ni Mormon
Ti Libro ni Mormon ket sagrado a testo ti tignay ti Santo ti Kinaudi nga Aldaw, nga adda dagiti panagsursurot iti pammati nga aglaon kadagiti sursurat dagiti antigo a propeta a nagtaeng idiay kontinente ti Amerika manipud idi 2200 SK aginggana idi AD 421.[1][2] Daytoy ket immuna a naipablaak idi Marso 1830 babaen ni Joseph Smith a kas ti Ti Libro ni Mormon: Ti Maysa a Pannakalagip a Sinurat babaen ti Ima ni Mormon manipud kadagiti Plata a Naala idiay Platplata ni Nephi.[3]
Segun ti pannakalaglagip ni Smith, ken segun pay ti naratibo ti libro, ti Libro ni Mormon ket kasisigud a naisurat kadagiti di naamammuan unay a karakter a tinawtawagan a kas ti "nareporma nga Ehipsio"[4] a naikitikit ti nabalitokan a platplata. Tinunton ni Smith a ti kinaudi a propeta a nagkonkribusion iti libro, ti lalaki nga agnagan ti Moroni, ket inkalina idiay turod nga itan ket ti New York ken nagsubli met laeng iti Daga idi 1827 a kas maysa nga anghel,[5] ken nan ti libro kenni Smith ken nangibilin kaniana a mangipatarus daytoy a kas ebidensia daytoy iti restorasion ti husto a simbaan ni Kristo kadagiti kinaudi nga aldaw.
Ti Libro ni Mormon ket adda kadagiti bilang ti kasisigud ken naisangayan a doktrinal a panagtutungtungan kadagiti suheto a kas ti pannakatnag ni Adan ken Eva,[6] ti natura ti Reparasion,[7] eskatolohia, pannakasubbot manipud ti pisikal ken espiritual nga ipupusay,[8] ken ti organisasion ti simbaan ti kinaudi nga aldaw. Thi kangrunaan a pasamak ti libro ket ti maysa nga ipaparang ni Hesukristo iti Kaamerikaan kalpasan ti panangungarna.
Ti Libro ni Mormon ket isu ti kasapaan kadagiti naisangayan a sursurat ti tignay ti Santo ti Kinaudi nga Aldaw, dagiti denominasion a nangiraraem ti testo a saan laeng a kas sagrado a testo ngem naipakasaritaan pay a rehistro dagiti inar-aramid ti Dios kadagiti taga-ugma nga agtataeng iti Kaamerikaan.[9] Ti Libro ni Mormon ket nabingbingay kadagiti babbabassit a libro, a natituluan iti tattao a nanaganan a kas dagiti kangrunaan a mannurat ken, kadagiti kaaduan a bersion, ken nabingbingay kadagiti kapitulo ken dagiti berso. Daytoy ket naisurat iti Inggles, ken kapada ti lingguistiko nga estilo ti Nasapa a Moderno nga Inggles ti Biblia a Bersion ni Ari Jaime, ken daytoy ket napnon wenno sangkapaset metten a naipatarus kadagiti 108 a pagsasao.[10]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Gordon B. Hinckley, "Praise to the Man", 1979-11-04.
- ^ Pagsaursuruan a Sistema ti Simbaan (1996, reb. ed.). Manual ti Estudiante Ti Libro ni Mormon' (Siudad ti Salt Lake, Utah: Ti Simbaan ni Hesukristo dagiti Santo ti Kinaudi nga aldaw), ch. 6.
- ^ {{harvtxt|Smith|1830|loc=titulo ti panid}. Idi 1982, ti ganetget iti pannangipalawag ken panangiyunay-unay ti panggepna, Ti Simbaan ni Hesukristo dagiti Santo ti Kinaudi nga aldaw ket binaliwanda ti titulo ti libro iti Ti Libro ni Mormon: Sabali pay a Tulag ni Hesukristo LDS Church (2008).
- ^ Mormon 9:32
- ^ Roberts (1902, pp. 11, 18–19).
- ^ E.g. 2 Nephi 2
- ^ E.g. 2 Nephi 9
- ^ E.g. Alma 12
- ^ "Pangyuna", Libro ni Mormon (1981 LDS Church ed.).
- ^ Ash, Michael R. (1997). "Ti Biblia ni Ari Jaime ken ti Libro ni Mormon". Mormon Fortress. Naala idi 2013-01-01.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti sasao a mainaig ti Ti Libro ni Mormon idiay Wikiquote
- Dagiti midia a mainaig ti Ti Libro ni Mormon idiay Wikimedia Commons
- Libro ni Mormon (Ilokano) pdf
- Libro ni Mormon (Inggles) pdf


text: 1Iti dayta a kanito, immasideg dagiti adalan ken ni Jesus ket sinaludsodda, “Siasino ti kangrunaan iti Pagarian ti Langit?” 2Nangayab ni Jesus iti ubing, pinagtakderna iti sangoananda 3ket kinunana, “Laglagipenyo a dikayto makastrek iti Pagarian ti Langit no dikay agbalbaliw ken agbalin a kas kadagiti ubbing. 4Siasinoman nga agpakumbaba ken agbalin a kas iti daytoy nga ubing, isu ti kangrunaan iti Pagarian ti Langit. 5Ket ti siasinoman nga umawat iti maysa kadagiti kakastoy nga ubbing gapu kaniak, siak ti awatenna.” 6“No adda siasinoman a pakaigapuan ti panagbasol ti maysa kadagitoy nga ubbing a mamati kaniak, nasaysayaat koma a maigalut ti dakkel a gilingan a bato iti tengnged dayta a tao sa mailemmes iti taaw. 7Asi pay ti lubong gapu ta adda dagiti bambanag a pakaigapuan ti pannakapukaw dagiti tattao iti pammatida! Umay a di bumurong dagitoy a sulisog, ngem asi pay ti tao a pakaigapuanda! 8“No ta imam wenno ta sakam ti pakaigapuan ti panagbasolmo, putdem ket ibellengmo! Nasaysayaat a pawad wenno pukolka a sumrek iti biag nga agnanayon ngem ti addaanka iti dua nga ima ken dua a saka ket maitappuakka iti agnanayon nga apuy. 9No ta matam ti pakaigapuan ti panagbasolmo, suatem ket ibellengmo! Nasaysayaat a buldingka a sumrek iti biag nga agnanayon ngem ti addaanka iti dua a mata ket maitappuakka iti apuy idiay infierno.” 10“Kitaenyo diyo laisen ti uray maysa kadagitoy nga ubbing. Ibagak kadakayo a dagiti anghelesda idiay langit, kankanayon nga addada iti imatang ni Amak nga adda sadi langit. 12“Ania ti makunayo? Ania ti aramiden ti maysa a tao nga addaan sangagasut a karnero no mapukaw ti maysa kadakuada? Panawanna dagiti siam a pulo ket siam nga agar-arab iti turod ket mapanna sapulen ti napukaw a karnero. 13Ibagak kadakayo a no masapulanna, ad-addanto ti ragsakna iti daytoy a karnero ngem kadagiti siam a pulo ket siam a saan a napukaw. 14Kasta met a di kayat ni Amayo sadi langit a mapukaw ti uray maysa kadagitoy nga ubbing.” 15“No makabasol kenka ti kabsatmo, inka kenkuana ket ilawlawagmo ti nagbasolanna. Ngem aramidem daytoy no duduakayo. No dumngeg kenka, napasublimon ti kabsatmo. 16Ngem no dina aklonen ti basolna, mangikuyogka iti maysa wenno dua a kaduam tapno, kas nailanad iti Nasantoan a Surat, ‘Mapatalgedan ti amin a pammabasol babaen iti pammaneknek ti dua wenno tallo a saksi.’ 17Ngem no dina denggen ida, ipakaammom iti iglesia. Ket no dina latta denggen ti iglesia, ibilangmon dayta a kabsat a kas maysa a ganggannaet wenno agsingsingir iti buis.” 18“Ibagak ngarud kadakayo: Ti aniaman nga iparityo ditoy daga, maiparitto met idiay langit; ket ti aniaman nga ipalubosyo ditoy daga, maipalubosto met idiay langit. 19“Adda pay ibagak kadakayo: No pagnummoan ti dua kadakayo ditoy daga ti aniaman a dawatenyo, itedto kadakayo ni Amak sadi langit. 20Ta no sadino ti ayan ti dua wenno tallo nga aguummong gapu iti naganko, addaak kaduada sadiay.” 21Napan ni Pedro ken ni Jesus ket sinaludsodna, “Apo, mamin-ano a pakawanek ti kabsatko nga agbasbasol kaniak? Mamimpito?” 22Kinuna ni Jesus, “Saan laeng a mamimpito no di ket mamimpitopulo a pito. 23Ta ti Pagarian ti Langit mayarig iti kastoy: Adda idi maysa nga ari a nangikeddeng a makikuenta kadagiti agserserbi kenkuana. 24Idi mangrugi a makikuenta, inyegda kenkuana ti maysa nga adipen a nakautang iti sangapulo ribu a talento. 25Awan ti umanay a pagbayadna. Tapno makabayad, imbilin ti ari a mailako a kas tagabu agraman ti asawana, annakna ken amin a sanikuana. 26“Nagparintumeng ti adipen iti sangoanan ti ari ket nagpakpakaasi. ‘Anusannak kadi,’ kinunana, ‘ta bayadakto amin nga utangko.’ 27“Naasian ti ari iti adipen ket pinakawanna ti utangna sana pinagawid. 28“Rimmuar ti lalaki. Nasarakanna ti padana nga adipen a nakautang kenkuana iti sangagasut a denario. Tiniliwna sana binekkel. ‘Bayadam ti utangmo,’ kinunana. 29“Nagparintumeng ti nakautang, ket nagpakpakaasi kenkuana, ‘Anusannak kadi ta agbayadakto met laeng.’ 30“Dina pinatgan ti dawat ti padana nga adipen. Pinaibaludna ketdi agingga a mabayadanna ti utangna. 31“Nagladingit dagiti dadduma nga adipen idi makitada ti napasamak. Napanda iti ari ket impulongda amin kenkuana. 32“Ngarud, pinaayaban ti ari ti adipen. Kinunana, ‘Nagdakeska ketdin nga adipen! Pinakawanko ti amin nga utangmo agsipud ta nagpakpakaasika. 33Kinaasiam met koma ti padam nga adipen a kas iti panangngaasik kenka.’ 34“Iti napalalo a pungtot ti ari, pinaibaludna ti adipen tapno madusa agingga a mabayadanna ti amin nga utangna.” 35Kalpasanna, kinuna ni Jesus, “Kastanto ti aramiden ni Amak sadi langit iti tunggal maysa kadakayo no iti pusoyo, diyo pakawanen ti kabsatyo.”


text:
Montenegro
Ti Republica ti Montenegro (Serbian: ЦpHa Гopa/Crna Gora), ket maysa a pagilian a masarakan iti abagatan-a-daya nga Europa.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Montenegro
- Dagiti pagilian ti Baybay Mediteraneo
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti Eslabo a pagilian ken teritorio
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Serbo-Kroata
- Dagiti republika
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 2006
- Balkan
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Hangul
Ti Hangul[nb 1] (Koreano: 한글 [haːn.ɡɯl] ( denggen); naisurat a kas ti Han-geul idiay Abagatan a Korea), ket naamammoan pay a kas ti Chosŏn'gŭl (조선글) idiay Amianan a Korea, ket isu ti patneng nga abesedario ti pagsasao a Koreano. Daytoy ket napartuat idi las-ud ti Joseon a Dinastia idi 1443, ken isu pay laeng ti opisial nga abesedario ti Korea.
Ti Hangul ket maysa nga agpayso nga abesedario nga addaan kadagiti 24 a konsonante ken bokal a letletra. Nupay kasta, imbes a maisursurat nga agsasaruno a kas ti Latin nga abesedario, dagiti letra ti Hangul ket naigrupoda kadagiti kuadro, a kas ti 한 han, a ti tunggal maysa ket maisurat ti maysa a silaba. Urayno ti silaba a 한 han ket kasla agmaymaysa a karakter, daytoy ket buklen ti tallo a letra: ㅎ h, ㅏ a, ken ㄴ n. Ti tunggal maysa a silabiko a kuadro ket buklen ti dua aginggana ti lima a letra, a mairaman ti saan a basbassit ngem maysa konsonante ken maysa a bokal . Dagitoy a kuadro ket maurnosda iti horisontal manipud ti kanigid nga agpakanawan wenno agtakder manipud ti baba. Dagiti bilang ti mabalin a kudaro ket 11,172, ngem adda dagiti basbassit a mabalin a silaba iti Koreano, ken saan nga amin a mabalin a silaba ket rumsua. Para iti maysa a ponolohiko a panagipalpalawag, kitaen ti Koreano ponolohia.
Dagiti linaon
Nagnagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Opisial a nagnagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Abagatan a Korea[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ti moderno a nagan a Hangul (한글) ket inaramid idi babaen ni Ju Sigyeong idi 1912. Han (한) a kayatna sawen ket "nalatak" iti duog a Koreano, bayat a ti geul (글) ket isu ti patneng a Koreano a balikas para iti "sinuratan". Ti Han ket mabalin pay a maawatan a kas ti Sino-Koreano a balikas ti 韓 "Koreano", tapno ti nagan ket mabalin a mabasa a kas "Koreano a sinuratan" ken kas pay ti "nalatak a sinuratan".[1]Ti 한글 ket binalbalikas iti [hanɡɯl] ken daytoyen ket naromanisado kadagiti sumaganad a pamay-an:
- Hangeul wenno han-geul iti Nabaliwan a Romanisasion iti Koreano, nga isu ti inus-usar ti gobierno ti Abagatan a Korea kadagiti amin a pablaak ti Ingles ken agpagparegget para kadagiti amin a pamay-an.
- Han'gŭl iti McCune–Reischauer a sistema. No mausar a kasla Inggles a balikas, daytoy ket maipapaay nga awan kadagiti diakritiko: Ti hangul, ket kaykanayon a naipaddel a letra a kas Hangul. Kastoy ti agparparang kadagiti kaaduan a diksionario ti Ingles.
- Hankul iti Yale a Romanisasion, ti sistema a maisingasing para kadagiti teknikal a lingnguistiko a panagadal.
Amianan a Korea[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ti Amianan a Korea ket kinaykayatna a tawtawgan daytoy ti Chosŏn'gŭl (조선글; [tɕosʌnɡɯl]) para kadagiti rason a mainaig kadagiti nadumaduma a nagnagan iti Korea wenno uri kŭlcha (우리 글자; "dagiti karaktertayo")[2] a kas ti maysa a panangiyebkas ti [[nasionalismo ti Koreano nga etniko].
Kasisigud a nagan ti Hunminjeongeum[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ti kasisigud a nagan idi ket ti Hunminjeongeum (훈민정음; 訓民正音; kitaen ti pakasaritaan). Gapu kadagiti saan a panagkayat kadagiti nagan a Hangeul, Chosŏn'gŭl, ken urigeul (우리글) (kitaen dita baba) babaen [[dagiti Koreano idiay Tsina], ti saan a nadayeg nga ababa a porma ti jeongeum ket mabalin a mausar a kas maysa nga awan panirigan a nagan kadagiti sumagmamano nga internasional a kontesto.
Dadduma pay a nagnagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Manipud idi nasapa a maikaduapulo a siglo, ti Hangul idi ket naindakdaksan a kas nagubsang babaen dagiti literato a napilpili a nagkaykayat ti tradisional a hanja a sistema ti panagsurat.[3] Inik-ikkanda ti nagnagan a kas:
- Achimgeul (아침글 "ti panagsurat a mabalin nga adalen ti maysa a bigat")[4]
- Gugmun (Hangul: 국문, hanja: 國文 "nailian a sinuratan")
- Eonmun (Hangul: 언문, hanja: 諺文 "bernakular a sinuratan")[3]
- Amgeul (암글 "women's script"; naisurat pay iti Amkeul 암클).[3] Am (암) ket ti maysa a pasaruno a mangipakpakita ti maysa a pangnagan ket para iti babai
- Ahaetgeul wenno Ahaegeul (아햇글 wenno 아해글 "sinuratan ti ubbing")
Nupay kasta, dagitoy a nagnagan ket duogen tattan, gaputa ti panag-usar ti hanja iti panagsurat ket nagbalinen a manmano idiay Abagatan a Korea ken kompleto a naikkaten idiay Amianan a Korea.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Hangul ket inwarragawag idi babaen ni Sejong ti Natan-ok, ti maikapat nga ari ti Joseon a Dinastia. Ti Salas dagiti Mainugot (Jiphyeonjeon, 집현전) ket kankanayon a naipammadayawan para iti obra.[5]
Ti gandat ket nalpas idi kaladawan ti Disiembre 1443 wenno Enero 1444, ken naipalplawagan idi 1446 iti maysa a dokumento a natituluan iti Hunmin Jeongeum ("Dagiti Husto nga Uni para iti Edukasion ken ti Tattao"), nga isu pay daytoy ti nakanaganan ti abesedario.[3] Ti petsa a pannkaipablaak ti Hunmin Jeong-eum, ket Oktubre 9, ket nagbalin a ti Aldaw ti Hangul idiay Abagatan a Korea. Ti kapadana daytoy idiay Amianan a Korea, ket ti Aldaw ti Chosongul, iti Enero 15.
Dagiti nadumaduma panagipagpagarup a maipanggep ti pamay-an a pannakapartuat ket naipaiddan babaen ti pannakaduktal idi 1940 iti 1446 Hunmin Jeong-eum Haerye ("Hunmin Jeong-eum Panangipalpalawag ken dagiti Kas Pagarigan"). Daytoy a dokumento ket nangipalpalawag ti daremdem dagiti konsonante a letra segun dagiti artikulatorio a ponetiko ken dagiti bokal a letra segun dagiti pamunganayan iti yin ken yang ken tunos ti bokal.
Iti panangipalplawag ti kammasapulan para iti baro a sinuratan, ni Ari Sejong ket nangipalpalawag a ti pagsasao a Koreano ket naibatay idi ti sabali manipud ti Insik; ti panagusar kadagiti Insik a karakter (a naam-ammuan iti hanja) iti panagsurat ket narigat para kadagiti kadawyan a tao a dagiti laeng pribilihio nga aristokrato (yangban, 양반), a kadawyan a lallaki, ti mabalin a nalaing nga agbasa ken agsurat. Ti kaaduan kadagiti Koreano idi ket saan a makabasa wenno makasurat sakbay ti pannakaaramid ti Hangul.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Lee & Ramsey 2000, p. 13
- ^ Young-Key 1997, p. 2
- ^ a b c d "5. Nadumaduma aNagnagan para iti Hangeul". Ti Nailian nga Akademia ti Pagsasao a Koreano. Enero 2004. Naala idi 2008-05-19.
- ^ Choi Seung-un; Structures et particularités de la langue coréenne
- ^ "2. Ti Paammo iti Pannakaaramid iti Hangeul". Ti Nailian nga Akademia ti Pagsasao a Koreano. Enero 2004. Naala idi 2008-05-19.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Chang, Suk-jin (1996). "Scripts and Sounds". Korean. Philadelphia: John Benjamins Publishing Company. ISBN 1-55619-728-4. (Volume 4 of the London Oriental and African Language Library).
- Hannas, William C (1997). Asia's Orthographic Dilemma. University of Hawaii Press. ISBN 0-8248-1892-X.
- Young-Key, Kim-Renaud, ed. (1997). The Korean Alphabet: Its History and Structure. University of Hawai`i Press. ISBN 978-0-8248-1723-7.
- Lee, Iksop; Ramsey, Samuel Robert (2000). The Korean Language. SUNY Press. ISBN 978-0-7914-9130-0.
- "Hangeul Matchumbeop". The Ministry of Education of South Korea. 1988.
- Sampson, Geoffrey (1990). Writing Systems. Stanford University Press. ISBN 978-0-8047-1756-4.
- Silva, David J. (2002). "Western attitudes toward the Korean language: An Overview of Late Nineteenth and Early Twentieth-Century Mission Literature" (PDF). Korean Studies 26 (2): 270–286. doi:10.1353/ks.2004.0013.
- Sohn, Ho-Min (2001). The Korean Language. Cambridge Language Surveys. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-36943-5.
- Song, Jae Jung (2005). The Korean Language: Structure, Use and Context. Routledge. ISBN 978-0-203-39082-5.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Hangul idiay Wikimedia Commons


text:
Plantilia:Datos ti pagilian Demokratiko a Republika iti Kongo
Ti
Plantilia:Datos ti pagilian Demokratiko a Republika iti Kongo ket isu ti akin-uneg a pagyanan ti datos a saan a mabalin a dagus a maiparang. Saan a dagus nga us-usaren daytoy babaen dagiti plantilia a kas ti
Plantilia:wagayway,
wagaywayikono, ken dadduma pay.
Dagiti linaon
Dagiti kadawyan a parametro
Sabsabali a wagayway
Baw-ing a parbo a naganDaytoy a plantilia ket mausar pay babaen ti parbo a nagan (naibaw-ing iti daytoy a plantilia):
Kitaen dagiti nakasilpo ditoy para iti napno a listaan dagiti baw-ing.
Dagiti kas pagarigan a panagusar
{{wagayway|Demokratiko a Republika iti Kongo}}→ Demokratiko a Republika iti Kongo
{{wagaywayikono|Demokratiko a Republika iti Kongo}}→
Panagusar ti sabali a wagayway
{{wagayway|Demokratiko a Republika iti Kongo|1960}}→ Demokratiko a Republika iti Kongo
{{wagaywayikono|Demokratiko a Republika iti Kongo|1960}}→
Panagusar ti baw-ing a parbo a nagan
{{wagaywayikono|COD}}→
{{wagaywaypagilian|COD}}→ Demokratiko a Republika iti Kongo
{{wagayway|COD}}→ COD
Dagiti mainaig a plantilia
Pangngaasi a kitaen dagiti sumaganad a mainaig a plantilia ti
datos_ti_pagilian :
- Plantilia:Datos ti pagilian Zaire Zaire
- Plantilia:Datos ti pagilian Belga a Kongo Belga a Kongo
- Plantilia:Datos ti pagilian Nawaya nga Estado ti Kongo Nawaya nga Estado ti Kongo
Datos ti plantilia
Daytoy ket isu ti dokumentasion ti TemplateData para iti plantilia nga inus-usar babaen ti VisualEditor.
Datos ti pagilian Demokratiko a Republika iti Kongo
Daytoy a plantilia ket nasken a saan a dagus a mausar. Daytoy ket saan a dagus nga inus-usar babaen dagiti plantilia ti wagayway a kas ti Plantilia:Wagayway ken Plantilia:Wagaywayikono.


text:
Biblioteka ti Estado ti Rusia
Ti Biblioteka ti Estado ti Rusia (Ruso: Poccийckaя rocyдapcTBeHHaя библиoTeka) ket ti nailian a biblioteka ti Rusia, a mabirukan idiay Moscow. Daytoy ti kadakeklan a biblioteka ti pagilian ken ti maikapat a kadakkelan iti lubong para kadagiti urnongna ti liblibro (17.5 a riwriw).[2] Daytoy ket nanaganan idi ti Estado a Biblioteka ni V. I. Lenin iti USSR manipud idi 1925 aginggana idi nanaganan manen idi 1992 a kas ti Biblioteka ti Estado ti Rusia.
Ti biblioteka ket addaan kadagiti sumurok a 275 km iti samang nga addaan kadagiti ad-adu ngem 43 a riwriw a banag, a mairaman dagiti sumurok a 17 a riwriw a liblibro ken dagiti tomo ti serial, dagiti 13 a riwriw a warnakan, dagiti 350 rinibu a tokar ti musika ken dagiti rekord ti uni, 150,000 a mapmapa ken daddumapay. TAdda met dagiti banag kadagiti 247 a pagsasao iti lubong, ti ganganaet a paset ket mangirepresenta ti agarup a 29 porsiento itiintero nga urnong.
Idi baetan ti 1922 ken 1991 adda met maysa a kopia iti tunggal maysa a libro a naipablaak idiay USSR ti naideposito idi iti biblioteka, ti panagsanay nga agtultuloy iti kapada a pamay-an tatta nga aldaw , ken ti biblioteka ket inkeddeng babaen ti linteg nga isu ti lugar nga agtengngel ti "managbalin" a kopia ti tunggal maysa apablaak a naipablaak idiay Rusia.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b "Russian State Library". Official library website. Naala idi 20 Nobiembre 2010.
- ^ http://leninka.ru/index.php?doc=2661
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Edward Kasinec, "A Soviet Research Library Remembered," Libraries & Culture, vol. 36, no. 1 (Winter 2001), pp. 16–26. In JSTOR.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Biblioteka ti Estado ti Rusia idiay Wikimedia Commons
- Opisial a website
- Satelite a ladawan ti Biblioteka ti Estado ti Rusia, naipatengnga ti kangrunaan a ruangan
Nagsasabtan: 55°45′07″N 37°36′35″E / 55.75194°N 37.60972°E


text:
STATE
OF
OFFICE OF ELECTIONS
Primary
Election: Sabado, Setiembre 20, 2008
General
Election: Martes, Nobiembre 4, 2008
PANAGREHISTRO
DAGITI BOTANTE
Tapno makabutos dagiti kualipikado
a sitisen iti eleksion iti Federal,
·
Maysaka a sitisen wenno makipagili iti Estados
Unidos.
·
Maysaka a residente wenno agnaed iti Estado ti
·
Di nakurkurang ngem 16 ti tawenmo (ngem masapul nga
agtawenkanton iti 18 iti kaaldawan ti eleksion a pagbutosamto).
Alisto ken nalaka laeng ti agparehistro a kas botante: ti
laeng panangkompleto wenno panangpil-apmo iti Affidavit on Application for
Voting (a maawagan pay iti Wikiwiki Voter Registration Form) ken
panangisubmitirmo itoy iti maitutop nga opisina ti City/County Clerk sakbay ti
maudi nga aldaw (deadline) ti panagrehistro.
Deadline ti
Panagrehistro para iti Eleksion Primaria: Huebes,
Agosto 21, 2008
Deadline ti
Panagrehistro para iti Eleksion Heneral: Lunes,
Oktubre 6, 2008
PAKAAMMO KADAGITI AGDADAMO A BOTANTE
NGA AGREHISTRO TAPNO AGBOTOS BABAEN ITI KOREO:
No dakayo
ket (1) agrehistro tapno agbotos iti umuna a gundaway iti Estado ti Hawaii; ken
(2) ibuson daytoy a Sapata iti Aplikasyon para iti Panagrehistro ti Botante
(Affidavit on Application for Voter Registration), ibilin ti pederal a linteg
(42 U.S.C. § 15483) a mangted kayo iti pammaneknek ti kinasiasinoyo. Maibilang
kas pammaneknek ti kinasiasino ti kopya ti:
No saan yo
nga ited dagiti kasapulan a pammaneknek ti kinasiasinoyo a kadua daytoy nga
Affidavit on Application for Voter Registration, nasken nga itedyonto dagitoy
iti lugar a pagbotosanyo, wenno kadua ti ibusonyo a balota yo kas absentee
voter.
ELEKSION
PRIMARIA
Ti Primary Election wenno Eleksion
Primaria ket maysa a proseso ti nominasion tapno mapili dagiti kandidato a
mangirepresentarto kadagiti partido politikal iti General Election wenno
Eleksion Heneral. Sika, ti botante, ti mangpilinto kadagiti kandidato ti
pardito politikal a kayatmo. Ti pilim a partido ken dagiti pilim a kandidato
ket agtalinaedto a sekreto.
Iti panagbutos iti Primary Election, maikkanka iti maysa a set ti
color-coded party ballots (balota nga adda kolor a pagilasinan) iti maysa a
Ballot Card, ngem ti butosam ket aggapu iti maysa laeng a party ballot wenno
iti maysa a nonpartisan ballot. No aggapu iti nasursurok ngem maysa a party
ballot wenno nonpartisan ballot dagiti piliem a kandidato, maawanto ti serbi ti
butosmo.
Special
Nonpartisan Offices
Iti Primary Ballot Card, ti Board
of Election ken county election contests ket mailista nga agsina iti puraw nga
“Special Nonpartisan Offices Ballot.” Iti Special Nonpartisan Offices Ballot,
mabalinmo ti agpili kadagiti kayatmo a kandidato para iti Board of Education
ken County contests a mainayon kadagiti kandidato a pinilim iti party
wenno iti nonpartisan ballot.
Ti tunggal contest ket ibagana ti
husto a bilang dagiti silulukat a takem wenno posision a mapili iti dayta a
contest.
ELEKSION
HENERAL
Iti Eleksion Heneral, mabalinmo ti
pumili manipud kadagiti kandidato a nainominar iti Eleksion Primaria. Mabalinmo
ti mangbutos kadagiti kandidato dagiti partido wenno kadagiti kandidato a
nonpartisan wenno awan partidoda, ket dagiti pilim a kandidato, agtalinaed a
sekreto.
Dagiti takem a Federal, State, ken
ABSENTEE
VOTING WENNO PANAGBUTOS DIKAN MAPAN ITI PRESINTO
Asino man a rehistrado a botante
ket mabalin nga agbutos babaen ti absentee ballot—babaen ti koreo wenno iti
panagparangna a mismo iti naituding a pagbutosanna.
Kastoy ti agbutos babaen ti koreo:
·
Masapul a mangisubmitirka iti Application for
Absentee Ballot (a maaw-awagan pay iti Wikiwiki Absentee Application form)
wenno suratam ti City/County clerk iti lugar a nakairehistruam a kas botante.
Nasken nga iti suratmo, ibagam ti adres a kayatmo a pakaipatulodan ti balota a
kidkiddawem; ken
·
Masapul nga isublim ti nakompleto wenno napil-apam
nga Application for Absentee Voter Ballot iti
City/County
Clerk iti sumaganad a deadlines:
·
Primaria: Sabado,
Setiembre 13, 2008
·
Heneral: Martes,
Oktubre 28, 2008
·
Nasken nga isublim ti nagbutosam nga Absentee Ballot
iti City/County Clerk iti lugaryo iti aldaw dagiti nadakamat nga eleksion.
Tapno makabutoska a mismo a saan a
babaen ti koreo, masapul a mapanka agbutos iti pagbutosan nga intuding ti City/County
Clerk iti lugar a nakairehistruam a kas botante. Saanen a nasken nga agkiddawka
pay iti absentee ballot tapno makabutoska. Mapalubosanka nga agbutos kadagitoy
naituding nga aldaw:
·
Primaria: Setiembre
8 – 18, 2008
·
Heneral: Oktubre
21 – Nobiembre 1, 2008
Kadagiti Unipormado ken Sitisen nga Adda iti Sabali a Pagilian
Ti panggep ti Uniformed and Overseas Citizens
Absentee Voting Act (UOCAVA) ket tapno dagiti adda iti uniformed services (kas
kadagiti soldado) ken dagiti sitisen nga adda kadagiti ganggannaet a pagilian
nga awan iti lugarda iti panawen ti eleksion ket makapagbutosda met babaen ti
absentee ballot iti primary, general, ken special elections para kadagiti takem
a Federal. Ti Federal Voting Assistance Program (FVAP) ket tulonganna dagiti soldado
ken kapadada nga adda iti uniformed services ken dagiti sitisen nga adda
kadagiti ganggannaet a pagilian nga awan kadagiti bukodda a lugar iti panawen
ti eleksion tapno makapagrehistroda a kas botante ken tapno makakiddawda iti
absentee ballots. No ti nakiddaw nga absentee ballot ket
maladaw a mapasangpet ti botante, mabalin a mausar
‘tay makuna a Federal-Write-
in Absentee Ballot (FWAB) iti panagbutos iti General
Election para kadagiti takem a Federal. Mabalin a maala dagiti FWABs babaen
dagiti Voting Assistance Officers kadagiti instolasion militar wenno kadagiti
embahada/konsulado. Dagiti nayon nga impormasion maipanggep itoy ket maala iti
website ti FVAP iti http://www.fvap.gov/index.html.
Sakbay ti eleksion, dagiti umno ti
pannakarehistroda a botante iti Estado ti Hawaii ket makaawatda iti postcard a
nakailanadan ti Pakaammo a Nairehistroda a Kas Botante ken Pannakakompirma ti
Adresda wenno ‘tay makuna a Notice of Voter Registration and Address
Confirmation (NVRAC) postcard. Iti NVRAC, mailista no ania ti/dagiti eleksion a
mabalin a pagbutosan ti botante, ti numero ti distrito/presinto ti botante, ken
ti polling place wenno lugar a pagbutosanna.
No kayatmo a maammuan no rehistradoka
a botante wenno saan, ken no kayatmo a siguraduen no sadino ti naituding a
polling place wenno pagbutosam, mabalinmo a kontaken weno kauman ti City/County
Clerk iti bukodmo a lugar, kas sumaganad:
City &
County of
LUGAR A
PAGBUTOSAN KEN ORAS TI PANAGBUTOS
Dagiti polling places wenno
pagbutosan ket aglukat iti alas 7 iti bigat ken agserra iti alas 6 iti malem.
Tapno maliklikam ti atiddog a pila iti pagbutosan, agbutoska no bassit pay ti
tao, kas koma kadagitoy nga oras:
·
Iti bigat, iti nagbaetan ti alas 9:30 iti bigat ken
alas 11:00 iti bigat.
·
Iti malem, iti nagbaetan ti ala 1 iti malem ken alas
4 iti malem.
Sagudayen ti paglintegan iti
Dagiti
botante nga agkasapulan iti espesial a pannarabay iti lugar a pagbutosan iti
Aldaw ti Eleksion ket masapul a makisarita wenno makiumanda iti Voter
Assistance Official iti naituding a lugar a pagbutosanda.
Daytoy a Factsheet ket nairanta
laeng a pangimpormar wenno pangilawlawag a saan ket a agbalin nga autoridad
maipanggep iti paglintegan ti eleksion ken deadlines iti
Office of
Elections
Telepono:
808-453-VOTE (8683)
Kadagiti
Isla iti Ruar ti
Kadagiti
Isla iti Ruar ti
Internet: www.hawaii.gov/elections
Office of Elections – FSVS522N
Naatur idi 3/11/08


text:
Aguinaldo, Ifugao
Ti Aguinaldo ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Ifugao iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti Aguinaldo ket nabingbingay a politikal iti 16 a barbaranggay.[2]
- Awayan
- Bunhian
- Butac
- Chalalo
- Damag
- Galonogon
- Halag
- Itab
- Jacmal
- Majlong
- Mongayang
- Posnaan
- Ta-ang
- Talite
- Ubao
- Buwag
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Ifugao". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 10 Hulio 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti CAR (Ingles) naala idi 30 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti Ifugao". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 10 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Mabini, Batangas
Ti Mabini ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Batangas iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Mabini ket nabingbingay a politikal iti 34 a barbaranggay.[2]
- Anilao Proper
- Anilao East
- Bagalangit
- Bulacan
- Calamias
- Estrella
- Gasang
- Laurel
- Ligaya
- Mainaga
- Mainit
- Majuben
- Malimatoc I
- Malimatoc II
- Nag-Iba
- Pilahan
- Poblacion
- Pulang Lupa
- Pulong Anahao
- Pulong Balibaguhan
- Pulong Niogan
- Saguing
- Sampaguita
- San Francisco
- San Jose
- San Juan
- San Teodoro
- Santa Ana
- Santa Mesa
- Santo Niño
- Santo Tomas
- Solo
- Talaga Proper
- Talaga East
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Batangas". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 14 Agosto 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Calabarzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Batangas". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 14 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Papa Constantino
Ni Papa Constantino (664 – 9 Abril 715) ket isu ti papa manipud idi 708 aginggana idi 715. No malaksid ni Kontrapapa Constantino, isu laeng ti papa a nangala ti "napintas" a Dumaya a nagan ti maysa nga emperador. Iti daytoy a las-ud ti paset ti panawen, ti panagturayan a nagan ket isu pay ti inus-usar babaen dagiti emperador ken patriarka.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Daytoy nga artikulo ket mangiramraman ti testo manipud ti naipablaak nga adda tattan iti dominio a publiko: Chisholm, Hugh, ed. (1911). Encyclopædia Britannica (Maika-11 nga ed.). Pagmalditan ti Unibersidad ti Cambridge.
- Ekonomou, Andrew J. (2007), Ti Bisantino a Roma ken dagiti Griego a Papa: Dagiti Dumaya nga Impluensia iti Roma ken ti kinapap manipud kenni Gregorio aginggana kenn Zacarias, A.D. 590–752, Lexington: Lexington Books, ISBN 0-7391-1977-X
- Mann, Horace K. (1913). "Pope Constantine". Ensiklopedia Katoliko. New York: Robert Appleton Company.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Constantino idiay Wikimedia Commons


text:
Plantilia:Tlsp
{{subst:Tlsp}}
{{Tlsp}} inus-usar kadagiti listaan ti plantilia. Saan a kapada ti
{{Tlp}} daytoy ket mangiraman ti "subst". Saan a kapada ti
{{Tls}} daytoy ket mangpalubos ti manginagan ti parametro. Dagitoy a langa ket tulong no kasano ti agusar ti nainaganan a plantilia.
Dagiti linaon
Panagusar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Aginggana ti lima a pagikabailan para kadagiti parametro iti nainaganan a nagan ti plantilia:
{{Tlsp|nagan ti plantilia}}
{{Tlsp|nagan ti plantilia|param}}
{{Tlsp|nagan ti plantilia|1|2|3|4|5}}
{{Tlsp|nagan ti plantilia|2=param=value}}Note: start from 2 because the "name" is parameter 1. Wenno...
{{Tlsp|nagan ti plantilia|param=value}}
- Para kadagiti plantilia a mangsuporta ti pagpilian a pangisukat agnayon laeng ti subst=subst:
{{Tlsp|nagan ti plantilia|1|2|3|subst=subst:}}
Kas pagarigan[urnosen | urnosen ti taudan]
Para kadagiti kapada a kas pagarigan kitaen ti Tlx.
Pannakaipada[urnosen | urnosen ti taudan]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Plantilia:Tlsp (urnosen tungtungan silpo pakasaritaan) aginggana dagiti lima a parametro
- Plantilia:Tl (urnosen tungtungan silpo pakasaritaan) awan ti parametro ken awan ti subst
- Plantilia:Tlp (urnosen tungtungan silpo pakasaritaan) Tl + parametro
- Plantilia:Tls (urnosen tungtungan silpo pakasaritaan) Tl + subst
- Plantilia:Tlu (urnosen tungtungan silpo pakasaritaan) kasla ti Tlx iti aniaman a nagan ti espasio
- Plantilia:Tlx (urnosen tungtungan silpo pakasaritaan) kasla ti Tlsp nga awan ti subst


text:
Bangkok
Ti Bangkok ket isu ti kapitolio a siudad ken kadakkelan nga urbano a lugar idiay Tailandia. Daytoy ket naamammoan ti Thai a kas ti Krung Thep Maha Nakhon (กรุงเทพมหานคร, naibalikas a kas ti [krūŋ tʰêːp máhǎː nákʰɔ̄ːn] ( denggen)) wenno Krung Thep ( listen), a kayatn a saoen ket "siudad dagiti anghel". Ti Bangkok ket isu ti kapusekan ti populasion a siudad idiay Tailandia nga adda dagiti agarup a 12 riwriw nga agtataeng a tattao. Ti Bangkok ket maysa idi a bassit pagkomersion idi aasideg ti sabangan ti Karayan Chao Phraya idi las-ud ti Ayutthaya a Pagarian idi maika-15 a siglo. Dayto yket dimmakkel ken nagbalina a lugar ti dua a kapitolio a siudad: ti Thonburi idi 1768 ken ti Rattanakosin idi 1782.
Gapu ti estratihiko a lokasionna idi Abagatan nga Asia, ti Siam (ken kalpasan daytoy ti Tailandia) ket nagbalin a paglapppedan nga estado a nagbaetan dagiti Pranses ken Britaniko a puersa ti kolonia. Ti Bangkok ket nakagun-od ti pakaidiayawan a kas maysa a nawaya, dinamiko, ken makainpluesia a siudad. Tatta nga aldaw, ti Bangkok ket saan laeng a politika, sosial, ken ekonomiko a sentro ti Tailandia, ngem adda pay tipanagidaulo a papel iti panagggatang, komersio, kultura, dagiti arte, edukasion, panagaywan ti salun-at ken pagluganan ti Indotsina a rehion.
Ti panagrang-ay ti puona ti Asia idi panawen ti 1980 ken 1990 ket nangiturong kadagiti adu a multinasional a koporasion a mangpatakder kadagiti rehional a kuartelda idiay Bangkok. Ti siudad tattan ket maysa a nangruna a rehional a puersa itipinansia ken negosio. Ti dumakdakkel nga inpluensian akadagiti politika, kultura, moda ken liwliwa ket mangipakita ti kasasaadna a kas maysa nga Alpha a sangalubongan a siudad.[2] Idi 2009, isu daytoy ti maikadua a kanginaan a siudad idiay Abagatan-Daya nga Asia iti likudan ti Singapura.[3] Dagiti adu a dulon ti ken mabisbisita iti siudad ken no maipatinayon dagiti agdidinnamag ti kinadakesna a distrito ti nalabbaga a silaw ket nakaaramid daytoy a sininimo ti eksotisismo. Ti naipakasaritaan a Nalatak a Palasio, Wat Arun, ken Templo ti Agsadsadag a Buda, ken ti panakinayon ti Khaosan a kalsada ken Soi Cowboy, ket nangruna a papanan dagiti turista idiay kapitolio. Iti panakaitipon nga isu ti ruangan a papanan idiay Laos, Burma, ken Cambodia, daytoy ketmaikadua laeng iti Londres itibilang dagiti tinawen a panagbisbisita.[4]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti lugar ti Bangkok ket napetsaan manipud idi maikasangapulo ket lima a siglo, idi daytoy ket maysa apurok idiay laud nga igid ti Karayan Chao Phraya, babaen ti panatugray ti Ayutthaya.Gapu ti estratihiko a lokasionna idiay asideg ti sabangan ti karayan, ti ili ket nagin-inut iti kinapangrunana. Ti Bangkok ket immununa a nagserbi a kas maysa a lugar ti aduana nga adda dagiti pagsammakedan kadagiti dua a bangir ti karayan, ken nagbalin a ti lugar ti maysa a sillong idi1688 nga idiay ti naikapatalawan dagiti Pranses manipud idiay Siam. Kalpasan ti pannakatnag ti Ayutthaya iti Burmes a Pagarian idi 1767, ti kabarbaro a nairangarang nga Ari a ni Taksin ket nangbangon ti kapitoliona idiay ili, a daytoy ti nagbalin a kuartel ti Thonburi a Pagarian.Ni Ari Phutthayotfa Chulalok (Rama I), a simmaruno kenni Taksin, ket inyakarna ti kapitolio idiay daya nga igid ken nangbangon ti Rattanakosin a Pagarian idi 1782. Ti Adigi ti Siudad ket naipatakder idi 21 Abril, a naipanpanunotan a kas ti petsa ti pannakabangon ti agdama a siudad.
Ti ekonomia ti Bangkok ket nagin-inut a dimmakel babaen ti internasional a pagtagilakuan, immuna iti Tsina, ken dagiti nagsubsubli a Lumaud nga agtagtagilako idi nasapa a tengnga ti maikasangapulo ket siam a siglo. A kas ti kapitolio, ti Bangkok ket isu idi ti sentro ti panagpabaro ti Siam idi nakasangsango ti panagtalmeg kadagiti Lumaud a bileg idi naladaw a maikasangapulo ket sian a siglo. Dagiti panagturturay dagiti Ari a ni Mongkut (Rama IV, 1851–68) ken ni Chulalongkorn (Rama V, 1868–1910) ket nakakitkita ti panangiyamaammo ti pison a makina, pagmalditan, perokaril a pagiluganan ken dagiti kammasapulan nga estruktura iti siudad, ken ti pay pormal nga edukasion ken panagaywan ti salun-at. Ti Bangkok nagbalin a sentro ti entabada para kadagiti panasalsalisal ti bileg a nagbaetan ti milisia ket dagiti politikal a napilpili idi ti pagilian ket nagikkat ti patingga a monarkia idi 1932. Daytoy idi ket suheto ti Hapon a panagsakup ken Kimmadduan a panagbomba idi las-ud ti Sangalubongan a Gubat II, ngem napardas a dimmakdakkel kalpasan ti gubat a paset ti panawen a aks ti nagbanagan ti ti tulong ti panagrang-ay ti Estados Unidos ken dagiti ininted ti gobierno a puonan. Ti papael ti Bangkok a aks maysa a papanan dagiti Amerikano a milisia ket nanagirugi ti bukodna nga industri aiti turismo ken ti pay panagtagilako ti sekso. Dagiti di agpapada a panagrang-ay ti urbano ket nangiturongan ti panagdakkel kadagiti di panagpapada ti matgedan ket ti di nakitkita idi panagyakar manipud kadagiti away a lugar idiay Bangkok; ti pupolasionna ket dimmakkel manipud ti 1.8 aginggana iti 3 riwriw idi kaladawan ti 1960 a tawtawen. Kalpasan ti ipapanaw ti Estados Unidos manipud idiay Bietnam, dagiti negosio ti Hapon ket nangisukat a kas dagiti nangidaulo iti puonan, ken ti panagipadakkel ti panagpataud kadagiti maipapan ti panaglako ti ballasiw taaw ket nanagiturong ti pannakaipadakkel ti pinansia a pagtagilakuan idiay Bangkok.[5] Ti napardas nga idadakkel ti siudad ket nagtultuloy kadagiti tawtawen ti 1980 ken dagiti tawtawen ti nasapa 1990, aginggana idi napasardeng babaen ti pinansia a didigra ti Asia ti 1997. Iti dayta a panawenen, adu kadagiti publiko ken sosial a banbanag ti rimrimsua, a mairaman kadagiti pannakasulnot ti inprastruktura a maipakpakita kadagiti nakaro a trapiko ti siudad. Ti papel ti Bangkok a kas ti politikal nga entablado ti pagilian ket agtultuloy a makitkita kadagiti agsasaruno a nadayeg a protesta, manipud kadagiti yaalsa dagiti edtudiante idi 1973 ken ti 1976, ti kontra-milisia a demontrasion idi 1992, ken dagiti nagsasaruno a kontra-gobierno a protesta babaen dagiti "Duyaw a Kamiseta" ken dagiti tignay ti "Nalabbasit a Kamiseta" manipud idi 2008 ket dagiti simmakbay.
Ti administrasion ti siudad ket immuna napormalisado babaen ni Ari Chulalongkorn idi 1906, iti pannakaibangon ti Monthon Krung Thep Phra Maha Nakhon (มณฑลกรุงเทพพระมหานคร) a kas maysa a nailian a pannakabingbingay. Idi 1915 ti monthon ket nagudua kadagiti nadumaduma a probinsia, dagiti administratibo a pagbeddenganna ket adu payen a nabalbaliwan. Ti siudad iti agdama a porma ket napartuat idi 1972 iti pannakaporma ti Metropolitano nga Administrasion ti Bangkok, a naikapasarunuan ti panagtipon ti Probinsia ti Phra Nakhon idiay akin daya nga igid ti Chao Phraya ken ti Probinsia ti Thonburi idiay laud iti las-ud ti napalabas a tawen.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Heograpia iti Bangkok". Metropolitano nga Administrasion ti Bangkok. Naala idi 2007-09-08.
- ^ "GaWC – Ti Lubong segun ti GaWC 2008". Lboro.ac.uk. 13 Abril 2010. Naala idi 26 Hunio 2010.
- ^ "Dagiti kanginaan a siudad idiay Asia". Dagiti Mayor ti Siudad. Naala idi 26 Hunio 2010.
- ^ "Panagiranggo dagiti kasayaatan a papanan a siudad ti Euromonitor Internasional". Naala idi 26 Hunio 2010.
- ^ Baker & Pongpaichit 2005, pp. 37–41, 45, 52–71, 149–150, 162, 199–204.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Bangkok idiay Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Bangkok manipud idiay Wikivoyage


text:
Baybay Baltiko
Ti Baybay Baltiko ket maysa a natabang a baybay Mediteraneo a mabirukan idiay Akin-amianan nga Europa, manipud idiay 53°N aginggana idiay 66°N a latitud ken manipud idiay 20°E aginggana idiay 26°E a longitud. Daytoy ket nabeddengan babaen ti Eskandinabo a Peninsula, ti nangruna a daga ti Europa, ken ti Danes nga is-isla. Daytoy ket agayus idiay Kattegat babaen ti dalan idiay Øresund, ti Nalatak a Barikes ken ti Bassit a Barikes. Tie Kattegat ket agtultuloy idiay uneg ti Skagerrak a mapan idiay Baybay Amianan ken ti Taaw Atlantiko. Ti Baybay Baltiko ket naikapet babaen kadagiti dalan ti danum nga inaramid ti tao a mapan idiay Baybay Puraw babaen ti Kanal Baybay Puraw, ken mapan idiay Baybay Amianan babaen ti Kanal Kiel. Ti Baybay Baltiko ket mabalin a maipanunotan a nabeddengan iti akin-amianan nga igidna babaen ti Golpo ti Bothnia, idiay amianan a daya nga igidna babaen ti Golpo ti Pinlandia, ken idiay daya nga igidna babaen ti Golpo ti Riga. Dagitoy nadumaduma a golpo ket mabalin pay a maipanunotan a kas paset ti Baybay Baltiko.
Dagiti linaon
Heopisikal a datos[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Baybay Baltiko ket maysa a natabang anga akin-uneg a baybay, a mabalin daytoy a ti kadakkelan a bagi ti natabang a danum iti lubong (dagiti dadduma pay a mabalin ket mairaman ti Baybay Nangisit, Luek Hudson ken ti Baybay Kaspio). Ti Baybay Baltiko ket sakupenna ti maysa a labneng (ti zungenbecken) a naporma babaen ti glasial a nurunor idi las-ud dagiti kinaudi a yelo a panawen.
Dagiti rukod[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Baybay Baltiko ket agarup a 1,600 km (1,000 mi) iti kaatiddog, ti natimbeng a 193 km (120 mi) a kaakaba, ken ti natimbeng a 55 m (180 pié, 30 brasa) a kaadalem. Ti kaadalemna ket 459 m (1506 pié) a daytoy ket adda idiay Sueko a bangir iti tengnga. Ti rabaw a kalawa ket agarup a 377,000 km² (145,522 sq mi) ken ti tomo ket agarup a 20,000 km³ (5040 kubiko milia). Dagiti naipalpalikmut ket dumagup ti agarup a 8,000 km (5,000 mi) iti aplaya.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Heograpia ti Kalawa ti Baybay Baltiko idiay envir.ee. (naarkibo) (2006-04-21). Naala idi 23 Hunio 2011.
- Alhonen, Pentti (1966). "Baybay Baltiko". Iti Fairbridge, Rhodes. Ti Ensiklopedia ti Oseanograpia. New York: Van Nostrand Reinhold Company. pp. 87–91.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ojaveer H., Jaanus A., MacKenzie B. R., Martin G., Olenin S., et al. (2010). "Kasasaad ti Biodibersidad idiay Baybay Baltiko". PLoS ONE 5(9): e12467. doi:10.1371/journal.pone.0012467
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Baybay Baltiko idiay Wikimedia Commons


text:
Tadian, Mountain Province
Ti Tadian ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Mountain Province iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti Tadian ket nabingbingay a politikal iti 19 a barbaranggay.[2]
- Balaoa
- Banaao
- Bantey
- Batayan
- Bunga
- Cadad-anan
- Cagubatan
- Duagan
- Dacudac
- Kayan East
- Lenga
- Lubon
- Mabalite
- Masla
- Pandayan
- Poblacion
- Sumadel
- Tue
- Kayan West
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Mountain Province". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 11 Hulio 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti CAR (Ingles) naala idi 30 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti Mountain Province". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 11 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Bocaue, Bulacan
Ti Bocaue ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Bulacan iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Bocaue ket nabingbingay a politikal iti 19 a barbaranggay.[2]
- Antipona
- Bagumbayan
- Bambang
- Batia
- Biñang 1st
- Biñang 2nd
- Bolacan
- Bundukan
- Bunlo
- Caingin
- Duhat
- Igulot
- Lolomboy
- Poblacion
- Sulucan
- Taal
- Tambobong
- Turo
- Wakas
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Bulacan". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 8 Agosto 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Luzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Bulacan". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 8 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Del Carmen, Surigao del Norte
Ti Del Carmen ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Surigao del Norte iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Del Carmen ket nabingbingay a politikal kadagiti 20 a barbaranggay.[2]
- Antipolo
- Bagakay (Alburo)
- Bitoon
- Cabugao
- Cancohoy
- Caub
- Del Carmen (Pob.)
- Domoyog
- Esperanza
- Halian
- Jamoyaon
- Katipunan
- Lobogon
- Mabuhay
- Mahayahay
- Quezon
- San Fernando
- San Jose (Pob.)
- Sayak
- Tuboran
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Surigao del Norte". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 8 Hulio 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Caraga (Ingles) naala idi 24 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti Surigao del Norte". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 8 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Hernán Cortés
Ni Hernán Cortés de Monroy y Pizarro, Umuna a Markes ti Ginget ti Oaxaca (Pannakabalikas nga Espaniol: [erˈnaŋ korˈtes de monˈroj i piˈθaro]; 1485 – Disiembre 2, 1547) ket maysa idi a Espaniol a Konkistador a nangidaulo ti ekspedision a gapuanan ti panakatnag ti Asteka nga Imerio ken nagiyeg kadagiti dakkel a paset ti kangrunaan a daga ti Mehiko babaen ti turay ti Ari ti Kastila idi nasapa a maika-16 a siglo. Ni Cortés ket paset idi ti kaputotan dagiti Espaniol a nagkolkolonisado a nagrugian ti umuna a paset ti Espaniol a kolonisasion ti Kaamerikaan.
Naipasngay idiay Medellín, España, iti maysa a pamilia ti saan unay a nobilidad, ni Cortés ket nangpili a mangged iti Baro a Lubong. Isu ket napan idiay Hispaniola ken kalpasan daytoy idiay Kuba, nga idiay ket nakagun-od ti maysa nga enkomienda ken, para iti nabiit a panawen, nagbalin nga alkalde (mahistrado) ti maikadua nga Espaniol nga ili a nabangon ti dayta nga isla. Idi 1519, isu ket nabutosan idi a kapitan ti maikatlo nga ekspedision idiay kangrunaan a daga, ti ekspedision a kimmadua a nagbayad. Ti pannakiringgorna iti Gobernador ti Kuba, a ni Diego Velázquez de Cuéllar, ket nagbanagan ti pannakapasardeng ti panagbaniagana, ti maysa a bilin a saan nga inkaskaso ni Cortés. Idi simmangpet iti kontinente, ni Cortés ket nagballigi a nangipakat ti estratehia a pannakikaduaan kadagiti patneng a tattao a pannakisinnupiat kadagiti dadduma. Inusarna pay ti maysa a patneng a babai, a ni Doña Marina, a kas maysa nga mangipatpatarus; nga isu kalpasan daytoy ket nangiyanak ti anak a lalaki ni Cortés. Idi nangipatulod ti Gobernador ti Kuba kadagiti emisario a mangkemmeg kenni Cortés, isu ket nangilaban kaniada ken nangabak, a nagus-usar kadagiti surok a tropa a timmulong kaniana. Ni Cortés ket dagus a nagsursurat iti ari a nagsalsaludsod ti pannakabigbig kadagiti panagballigina imbes a mapadusa iti yaalsa. Kalpasan ti pannaparukmana ti Asteka nga Imerio, ni Cortés ket nagunggunaan idi ti titulo ti Marqués del Valle de Oaxaca, bayat a ti nadaydayaw a titulo ti Birey ket naited idi ti ngato ti ranggona a natan-ok a lalaki, a ni Antonio de Mendoza. Idi 1541 ni Cortés ket nagsubli idiay España, nga idiay ket nakappia a pimmusay ngem idi nakarurod, kalpasan ti innem a tawen.
Gapu kadagiti kontrobersial nga inar-aramid ni Cortés ken ti kaawan kadagiti mapasingkedan a taudan ti pakaamo a maipanggep kaniana, nagbalinen a narigat ti mangikeddeng ti aniaman a depinitibo a maipanggep ti personalidadna ken kapanggepanna.
Dagiti linaon
Nagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Bayat nga isu ket masansana tinawtawagan iti Hernán wenno Hernando Cortés (Espaniol: [korˈteθ]), iti panawenna, tinawtawagann ti bagina iti Hernando wenno Fernando Cortés (Espaniol: [korˈtes]). Dagiti nagan a Hernán, Hernando, ken Fernando ket agpapada amin a husto dagitoy. Dagiti naudi a dua ket kadawyan a naus-usar iti las-ud ti amin a kabibiagna, ngem ti dati a naipangyababa a porma ket nagbalinen a kadawyan kadagiti Pagsasao nga Espaniol ken Ingles kadagiti moderno a panawen, ken isu ti nagan a kaaduan a pannakaammo ti tattaao ita nga aldaw.[1]
Nasapa a biag[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Cortés ket naipasngay idi 1485 idiay ili ti Medellín, idiay moderno nga aldaw nga Extremadura, España. Ti amana, ni Martín Cortés de Monroy, ket naipasngay idi 1449 kenni Rodrigo wenno Ruy Fernández de Monroy ken ti asawana a ni María Cortés, ket maysa idi a kapitan ti inpantria iti naisangayan a kaputotan ngem saan unay a baknang. Ti ina ni Hernán ket ni Catalina Pizarro Altamirano.[2]
Babaen ti inana, ni Hernán ket maikadua idi a kasinsin a naminsan a naikkat ni [Francisco Pizarro]], nga isu ket kanungpalan a nangparukma ti Inca nga Imperio iti moderno nga aldaw ti Peru (saan nga iyallilaw iti sabali a Francisco Pizarro a kimmuyog kenni Cortés a mangparukma dagiti Azteca), babaen dagiti nagannak kaniana a ni Diego Altamirano ken asawana ken ti kasinsinna a ni Leonor Sánchez Pizarro Altamirano, ti umuna a kasinsin ti ama ni Pizarro.[2] Babaen ti amana, ni Hernán ket namindua idi nga adayo a kabagian niwas a Nicolás de Ovando, ti makatlo a Gobernador ti Hispaniola. Ti apongna iti bangir ti amana ket anak a lalaki idi ni Rodrigo de Monroy y Almaraz, Maika-5 nga Apo ti Monroy, ken ti asawan a ni Mencía de Orellana y Carvajal.
Ni Hernán Cortés ket naibagbaga nga isu ket napudaw, managsakit nga ubing babaen ti biograpona, kapelian, ken gayyemna a ni Francisco López de Gómara. Idi agtawen iti 14,ni Cortés ket naipatulod idi nga agbasa iti Latin babaen ti ulitegna iti linteg idiay Salamanca.[3] Kalpasan ti dua a tawen, ni Cortés, ket nabannogen iti panagbasbasa, ken nagawid idiay Medellín, ken adu met a pannakariro dagiti nagannak kaniana, a nagnamnama nga isu ket makaadal para iti makagunguna a legado a pagsapulan. Nupay kasta, dagidi dua atawen idiay Salamanca, ken ti pay atiddog a paset ti panawen iti panagsanay a kas notario, nga immuna idiay Seville ken kalpasanna idiay Hispaniola, ket nangited kaniana iti pannakaammo dagiti kodigo tilinteg a nakatulong kaniana iti paneknek iti linteg a mangparukma iti Mehiko.[4]
Iti daytoy a puntos ti biagna, ni Cortés ket inbagbaga idi babaen ni Gómara nga isu ket saan a makatalna, napangas ken naluko.[4] Daytoy ket mabalin a nasayaat a panangibaga iti agtawen ti 16 nga ubing a lalaki a nagawid ken nakabiruk kaniana nga isu ket natungday babaen ti biag iti bassit nga ili ti probinsia. Babaen ti daytoy a panawen, dagiti damag kadagitipanagduktal Christopher Columbus iti Baro a Lubong ket naipadpadamag idiay España.
Dagiti naginbasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Kas pagarigan, ti bersion ti pagsasao nga Ingles kadagiti suratna ket tinawtawagan ti "Hernán Cortés: Dagiti Surat manipud idiay Mehiko", kdpy.
- ^ a b Machado, J. T. Montalvão, Dos Pizarros de Espanha aos de Portugal e Brasil, Author's Edition, 1st Edition, Lisbon, 1970.
- ^ Hernán Cortés
- ^ a b Hernan Cortés
Dagiti nangruna a taudan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Cortés, Hernán. Letters – available as Letters from Mexico translated by Anthony Pagden. Yale University Press, 1986. ISBN 0-300-09094-3. Available online in Spanish from an 1866 edition.
- Díaz del Castillo, Bernal. The Conquest of New Spain – available as The Discovery and Conquest of Mexico: 1517–1521 ISBN 0-306-81319-X
- López de Gómara, Francisco. Hispania Victrix; First and Second Parts of the General History of the Indies, with the whole discovery and notable things that have happened since they were acquired until the year 1551, with the conquest of Mexico and New Spain University of California Press, 1966
- Prescott, William H. History of the Conquest of Mexico, with a Preliminary View of Ancient Mexican Civilization, and the Life of the Conqueror, Hernando Cortes
- Last Will and Testament of Hernán Cortés
- Letter From Hernan Cortes to Charles the V
- Hernán Cortés Power of Attorney, 1526 From the Rare Book and Special Collections Division at the Library of Congress
- Praeclara Ferdinandi Cortesii de noua maris oceani Hyspania narratio sacratissimo... 1524. From the Rare Book and Special Collections Division at the Library of Congress
Dagiti sekondario a taudan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Conquistador: Hernan Cortes, King Montezuma, and the Last Stand of the Aztecs by Buddy Levy 2008 ISBN 978-0-553-80538-3
- Myth and Reality: The Legacy of Spain in America by Jesus J. Chao. Culture/Society Opinion. February 12, 1992. The Institute of Hispanic Culture of Houston
- Crow, John A. The Epic of Latin America. 4th ed. New York: University of California P, 1992.
- Hernando Cortés by Jacobs, W.J., New York, N.Y.:Franklin Watts, Inc. 1974.
- The World's Greatest Explorers: Hernando Cortés. Chicago, by Stein, R.C., Illinois: Chicago Press Inc. 1991.
- León-Portilla, Miguel (Ed.) (1992) [1959]. The Broken Spears: The Aztec Account of the Conquest of Mexico. Ángel María Garibay K. (Nahuatl-Spanish trans.), Lysander Kemp (Spanish-English trans.), Alberto Beltran (illus.) (Expanded and updated edition nga ed.). Beacon Press. ISBN 0-8070-5501-8.
- Maura, Juan Francisco."Cobardía, falsedad y opportunismo español: algunas consideraciones sobre la "verdadera" historia de la conquista de la Nueva España" Lemir (Revista de literatura medieval y del Renacimiento) 7 (2003): 1–29.
- Passuth, László. The Rain God cries over Mexico
- Restall, Matthew. Seven Myths of the Spanish Conquest Oxford University Press (2003) ISBN 0-19-516077-0
- Hernando Cortés by Fisher, M. & Richardson K.
- Hernando Cortés Crossroads Resource Online.
- The Conquest of America by Tzvetan Todorov (1996) ISBN 0-06-132095-1
- Thomas, Hugh (1993). Conquest: Cortés, Montezuma, and the Fall of Old Mexico ISBN 0-671-51104-1
- White, Jon Manchip. (1971) Cortés and the Downfall of the Aztec Empire ISBN 0-7867-0271-0
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Hernán Cortés idiay Wikimedia Commons


text:
Nangisit nga abut
Ti nangisit nga abut ket maysa a rehion ti limbang nga oras nga pagyanan ti grabidad a mangatipa kadagiti aniaman, a m,airaman ti lawag, manipud ti panagtalaw.[1] Ti teoria iti sapasap a relatibidad ket mangipadto a ti makaanay a kompakto a masa ket ket mangdadael ti sukog ti limbang nga oras tapno makaporma ti nangisit nga abut. Iti lawlaw ti nangisit nga abaut adda ti nailawlawagan ti matematiko a rabaw a tinawtawagan a kas ti pasamak horisonte a mangmarka ti puntos a saan pakasublian. Daytoy ket tinawtawagan a "nangisit" gaputa daytoy ket agsagepsep kadagiti amin a lawag a makapunta ti horisonte, a saana mangiballatek ti aniaman, kasla iti nasayaat a nangisit a bagi iti termodinamiko.[2][3]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Wald 1984, pp. 299–300
- ^ Schutz, Bernard F. (2003). Ti grabidad manipud ti baba nga agpangato. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. p. 110. ISBN 0-521-45506-5.
- ^ Davies, P. C. W. (1978). "Termodinako dagiti Nangisit nga Abut". Dagiti Reporta iti Panagrang-ay iti Pisika 41 (8): 1313–1355. Bibcode:1978RPPh...41.1313D. doi:10.1088/0034-4885/41/8/004.
Kasilpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Nangisit nga abut idiay Wikimedia Commons


text: Ni James Madison, Jr. (Marso 16, 1751 (O.S. Marso 5) – Hunio 28, 1836) ket maysa idi nga Amerikano nga estadista ken politiko a teorista, ti maikapat a Presidente iti Estados Unidos (1809–1817). Isu ket naikabkablaawan akas ti “Ama iti Batay-linteg” para iti kaipangrunaanna iti panagburador iti Batay-linteg iti Estados Unidos ken kas ti kangrunaan a nangipatakder ken nagsurat iti Bilin dagiti Karbengan iti Estados Unidos.[1] Isu ket nagserbi a kas maysa a politiko ti kaaduana apanagbiagna. A kasla dagiti nanipud ti Virginia nga estadista iti panagtagabu a kagimongan,[2] isu ket nagtagikua kadagiti tagabu a kas paset dagiti napili; isu ket nakatawid ti bukodna a plantasion a tinawtawagan a kas ti Montpelier, ken nagtagikua kadagiti ginasut a tagabu iti panawen ti kabibiagna tapno agtalon ti tobako ken dagiti dadduma pay a maapit.


text:
Pagsasao nga Oksitano
Ti Oksitano (Pranses: [ɔk.si.tɑ̃]; Oksitano: [utsiˈta]),[5] naamammuan pay a kas lenga d'òc babaen dagiti patneng a mangisasao (Oksitano: [ˈleŋɡɔ ˈðɔ(k)]; Pranses: langue d'oc), ket pamilia ti Pagsasao a Romanse a naisasao idiay akin-abagatan a Pransia, Ginginget ti Oksitano ti Italia, Monaco, ken Val d'Aran ti España : dagiti rehion a masansan a di opisial a makunkuna a kas ti Occitania. Daytoy ket naisasao pay iti lingguistiko nga enclave ti Guardia Piemontese (Calabria, Italia). Ti Oksitano ket kaputotan ti naisasao a Latin a pagsasao ti Romano nga Imperio, ken dagiti pay pagsasao a kas ti Katalan, Pranses, Italiano, Portuges, Rumano ken Espaniol. Daytoy ket opisial apagsasao ti Katalonia (naamammuan iti Aranes idiay Val d'Aran).[6] Ti kaasitgan a kabagian ti Oksitano ket ti Katalan.[7] Manipud idi Septiembre 2010, ti Parlamento ti Katalonia ket inkeddengna a ti Aranes Oksitano ket isu ti opisial a kinaykayat a pagsasao para iti panag-usar idiay Val d'Aran.
Iti pakasaritaan, dagiti termino a Limousin (lemosin), Languedociano (lengadocian), Gascon ken kalpasanna ti Provençal (provençal, provençau wenno prouvençau) ket inus-usaren a kas tradisional a sinonimo para iti napno nga Oksitano; ita nga aldawen, ti “Provençal” ket nagruna laengen a maawatan a kas maysa nga dialekto nga Oksitano nga insasao idiay Provence.[8]
Ti napaut a panagbiag ti Oksitano ket maidudua. Segun ti Nalabbasit a Libro ti Madanar a Sasao ti UNESCO ,[9] uppat kadagiti innem a nangruna a dialekto ti Oksitano (Provençal, Aubernes, Limousin ken Languedociano) ket naikeddeng dagitoy a nakaro a madanar, bayat a dagiti nabatbati a dua (Gascon ken Vivaro-Alpino) ketnaikeddeng a nalagwagdan a madanar.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Fabrice BERNISSAN (2012). "Combien l'occitan compte de locuteurs en 2012 ?", Revue de Linguistique Romane, 76 (12/2011-07/2012), pp. 467-512
- ^ « De fait, le nombre des locuteurs de l’occitan a pu être estimé par l’INED dans un premier temps à 526 000 personnes, puis à 789 000, » ("Iti kinaoudno, ti bilang dagiti agsasao ti Oksitano ket kinarkulo idi babaen ti Instituto ti Demograpia ti Pransia iti 526,000 a tattao, ken 789,000") Philippe Martel, "Qui parle occitan ?" itiLangues et cité n°10, Disiembre 2007.
- ^ Dagit iinsasao tii CLO iti Lingüistica Occitana (online a panagrepaso dagiti Oksitano a lingguistika).
- ^ Congrès permanent de la langue occitane / Congrès permanent de la lenga occitana - Un nouvel organisme de régulation de l’occitan au service des usagers et des locuteurs
- ^ Dagiti rehional a pannakabalikas: occitan = [u(t)siˈtaⁿ, u(t)siˈtɔ, ukʃiˈtɔ].
- ^ A kas naibagbaga iti bukodna a naaprobaran nga Annuroten ti Autonomia. Kitaen ti Artikulo 6.5 iti Parlament-cat.net, testo iti Annuroten ti Katalonia ti 2006 (PDF)
- ^ Smith ken ni Bergin. Old Provençal Primer, p. 9.
- ^ Dalby, Andrew (1998). "Oksitano". Diksionario dagiti Pagsasao (1st nga ed.). Bloomsbury Publishing plc. p. 468. ISBN 0-7475-3117-X. Naala idi 8 Nobiembre 2006.
- ^ Atlas dagiti Pagsasao, UNESCO
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Orbilat.com – Pakabuklan ken gramatika ti Oksitano
- Occitanet.free.fr – alagaden ti pagsasao


text:
Casuarina
Ti Casuarina ket isu ti henero dagiti 17 a sebbangan iti pamilia ti Casuarinaceae, patneng daytoy ti Australasia, ti Indiano a Subkontinente, Abagatan a daya nga Asia, ken ti is-isla ti lumaud a Taaw Pasipiko. Daytoy ket natrato idi a kas ti agmaymaysa a henero iti pamilia, ngem daytoy ket naipagsisina kadagiti tallo a henero (kitaen ti Casuarinaceae).[1][2]
Dagitoy ket kankanayon a berde a kayo a dumakkel iti 6–35 m (20–115 ft) a katayag. Ti samekna ket buklen ti narapis, adu ti sangana a berde aginggana ti kolordapo-berde a sangsanga iti 0.5–1 mm (0.020–0.039 in) a diametro, nga addaan iti bassit-usit a nasiksikan a bulbulong iti aligusgos iti 5–20. Dagiti sabong ket mapataud iti bassit a kasla amento dagiti nagraraay; dagiti sabong ket simple a buston. Kaaduan kadagiti sebbanagn ket dioecious, ngem adda met dagiti bassit a monoecious. Ti bunga ket maysa a natarikayo, immitlog ti estruktura ken kasla kapada ti kono ti konipera a buklen dagiti nadumaduma a karpela a ti tunggal maysa ket aglaon ti agmaymaysa a bukel nga addaan ti bassit a payak.[1][3] Ti henetiko a nagan ket naala manipud ti Malay a balikas para iti kasuari, a mangibagbaga ti pannakaipada a baetan ti dutdot ti billit kadagiti samek ti kayoa,[4] ngem ti kayo ket tinawtawagan ti rhu iti agdama nga alagaden a Malay.
Ti sebbangan ti Casuarina ket taudan ti taraon dagiti arabas dagiti hepialid burbur; kamkameng ti henero nga Aenetus, a mairaman ti A. lewinii ken A. splendens, horisontal dagitoy nga umosok kadagiti puon sadanto bertikal nga agpababa. Ti Endoclita malabaricus ket manganda pay kadagiti Casuarina. Ti noctuid Burbur ti nabo ket nakitkita pay a mangmangan iti Casuarina.
Dagiti Pendunculagin, casuarictin, strictinin, casuarinin ken casuariin ket dagiti ellagitannins a mabirukan kadagiti sebbanagn iti kaunegan ti henero.[5]
Dagiti napili a sebbangan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Casuarina cristata Miq. (Akin-amianan a daya nga Australia: Queensland, New South Wales).
- Casuarina cunninghamiana Miq. – River Sheoak (Akin-amianan ken akindaya nga Australia: Northern Territory aginggana idiay New South Wales)
- Casuarina equisetifolia L. – Australian Pine, Beach Sheoak, Common Ironwood (Akin-amianan nga Australia, abagatan a daya nga Asia, madudua a patneng iti Madagascar), ঝাউ in বাংলা (Bengali)
- Casuarina glauca Sieber ex Spreng. Gray Sheoak, Longleaf Ironwood, Saltmarsh Ironwood, Swamp Oak (New South Wales)
- Casuarina grandis L.A.S.Johnson (New Guinea)
- Casuarina junghuhniana Miq. (Indonesia)
- Casuarina obesa Miq. (Akin-abagatan nga Australia: abagatan a laud ti Lumaud nga Australia, New South Wales [maysa a sitio, nga itan ket awanen], Victoria)
- Casuarina oligodon L.A.S.Johnson (New Guinea)
- Casuarina pauper F.Muell. ex L.A.S.Johnson (kaunegan ti Australia)
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c Flora ti Australia: Casuarina
- ^ a b Australian Plant Names Index: Casuarina
- ^ Huxley, A., ed. (1992). New RHS Dictionary of Gardening. Macmillan Publishers. ISBN 0-333-47494-5.
- ^ Quattrocchi, Umberto (2000). CRC World Dictionary of Plant Names. I A-C. CRC Press. p. 456. ISBN 978-0-8493-2675-2.
- ^ Okuda, T.; T. Yoshida, M. Ashida and K. Yazaki (1983). "Tannins of Casuarina and Stachyurus species. I: Structures of pendunculagin, casuarictin, strictinin, casuarinin, casuariin, and stachyurin.". Journal of the Chemical Society (8): 1765–1772.
- ^ "GRIN Species Records of Casuarina". Germplasm Resources Information Network. United States Department of Agriculture. Naala idi 2011-02-18.
- ^ "Casuarina". Integrated Taxonomic Information System. Naala idi 2010-02-21.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Casuarina idiay Wikimedia Commons


text:
Baden-Württemberg
Ti Baden-Württemberg (Pannakabalikas nga Aleman: [ˈbaːdn̩ ˈvʏɐ̯təmˌbɛɐ̯k]) ket maysa kadagiti 16 nga estado ti Alemania. Ti Baden-Württemberg ket mabirukan idiay abagatan a laud a paset ti pagilian idiay daya ti Akin ngato a Rin, ken isu timaiaktlo a kadakkelan kadagiti sangapulo ket innem nga estado ti Alemania babaen ti kalawa ti daga ken populasion, nga adda ti kalawa iti 35,742 kuadrado kilometro (13,800 sq mi) ken 10.7 a riwriw nga agtataeng.[3] Ti kapitolio ti estado ket ti Stuttgart.
Ti sao a Ländle ("bassit a daga iti lokal a dialekto) ket sagpaminsan nga inus-usar a kapada a nagan iti Swabia a paset iti Baden-Württemberg.
Dagiti paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Populasion ti estado". Opisina ti Portal dagiti Pederal nga Estadistika ti Alemania. Naala idi 31 Hulio 2012.
- ^ "GDP ti estado". Opisina ti Portal dagiti Estadistika ti Baden-Württemberg. Naala idi 31 Hulio 2012.
- ^ "Ti Estadotayo". Baden-Württemberg. Naala idi 30 Marso 2011.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Philip Cooke, Kevin Morgan (1998). Ti Naigungluan nga ekonomia: Dagiti korporasion, dagiti Rehion, ken dagiti Panagpabaro. [Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 84. ISBN 978-0-19-829659-1.
- Panagbalbaliw ti klima idiay Baden-Württemberg: dagiti kinapudno – dagiti pagbanagan – dagiti perspektibo / LUBW; Baden-Württemberg, Ministerium für Umwelt, Naturschutz und Verkehr. [Iti kimmadduaan iti Karlsruhe nga Instituto iti Teknolohia (KIT), Instituto para iti Panagsukisok ti Meteorolohia ken Klima; Süddeutsches Klimabüro. Transl.: InTra eG Fachübersetzergenossenschaft], Stuttgart: Baden-Württemberg Ministro ti Enbironmento, Pagiluganan a Konserbasion ti Katutubo ti Karlsruhe: LUBW, 2010.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Baden-Württemberg idiay Wikimedia Commons


text:
Lamut, Ifugao
Ti Lamut ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Ifugao iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti Lamut ket nabingbingay a politikal iti 18 a barbaranggay.[2]
- Ambasa
- Hapid
- Lawig
- Lucban
- Mabatobato (Lamut)
- Magulon
- Nayon
- Panopdopan
- Payawan
- Pieza
- Poblacion East
- Pugol (Ifugao Reservation)
- Salamague
- Bimpal
- Holowon
- Poblacion West
- Sanafe
- Umilag
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Ifugao". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 10 Hulio 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti CAR (Ingles) naala idi 30 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti Ifugao". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 10 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Marco Polo
Ni Marco Polo (i/ˈmɑrkoʊ ˈpoʊloʊ/; Pannakabalikas nga Italiano: [ˈmarko ˈpɔːlo]; Septiembre 15, 1254 – Enero 9, 1324) ket maysa idi a Benesiano nga agbanbaniaga nga agtagtagilako[1][2] a dagiti panagbanbaniagana ket nairehistro idiay Il Milione, ti maysa a libro a kaaduan a nagipangyuna kadagiti Europeano ti Tengnga nga Asia ken Tsina.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti pudno a nagtaudan ket di ammo, ngem ti ladawan ket nagtaud manipud pinintaan idi maika-16 a siglo idiay galeria ti Monsignor Badia idiay Roma. Naisurat: Marcus Polus venetus totius orbis et Indie peregrator primus. Daytoy ket nagparang idiay Nordisk familjebok Berg 1915, p. 1261
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ William Tait, Christian Isobel Johnstone (1843). Tait's Edinburgh magazine, Tomo 10. Edinburgh.
- ^ Hinds, Kathryn (2002). Ti Benesia ken ti Agtagtagilako nga Imperiona. New York.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Marco Polo idiay Wikimedia Commons
Dagiti ob-obra a mainaig ti Marco Polo idiay Wikisource
- Marco Polo
- Dagiti Italiano a Romano Katoliko
- 1254 a pannakaipasngay
- 1324 nga ipupusay
- Dagiti eksplorador ti maika-13 a siglo
- Dagiti ekspatriado idiay Tsina
- Dagiti eksplorador ti Asia
- Dagiti eksplorador ti Tengnga nga Asia
- Dagiti Benesiano nga eksplorador
- Dagiti Benesiano a komersiante
- Dagiti Italiano a mannurat ti panagbanbaniaga
- Tattao manipud idiay Benesia (siudad)