text:
Ariwanas
Ti ariwanas ket mays a nawatiwat, a grabitasion a panakaibedbed a sistema a buklen dagiti bituen ken dagiti estelar a tidda, maysa a interestelar a pamay-an iti alingasaw ken tapok, ken nagruna ngem saan unay a maawawatan a komponente a pangpadasanna a nanaganan ti nangisit a banag.[1][2] Ti balikas nga ariwanas ket naala manipud iti Griego a galaxias (YaλaEίaς), literal a kayatna a sawen ket "nagatasan", ti maysa a panagreperensia ti Nagririmpuok a Bitbituen nga ariwanas. Dagiti kas pagarigan dagiti ariwanas ket sumakop manipud dagiti ansisit nga adda dagiti basbassit ngem sangapulo a riwriw(107) a bitbituen[3] aginggana kadagiti higante nga addaan dagiti ginasut a trilion (1014) a bitbituen,[4] a ti tunggal maysa ket palpalikmutanna ti bukod ti ariwanasna a tengnga iti masa.
Ti ariwanas ket agloan kadagiti nadumaduma a bilang dagiti bituen a sistema, dagiti bituen a rimpuok ken ti kita dagiti interestelar nga ulep. Iti nagbaetan dagitoy a banbanag ket ti maysa a naingpis nga interestelar a pamay-an iti alingasaw, tapok, ken dagiti kosmiko nga anaraar. Ti nangisit a banag ket agparang ti pannakaibilang para iti agarup a 90% iti masa kadagiti kaaduan nga ariwanas. Dagiti napalpaliiw a datos ket agipaltiing a dagiti nawatiwat unay a nangisit nga abot ket baka rumsuada iti tengnga kadagiti adu, wenno baka amin, nga ariwanas. Naipanunotan dagitoy a nagnangruna a mangiturturong iti aktibo a galaktiko a tengnga a mabirukan iti bugas kadagiti ariwanas. Ti Nagririmpuok a Bitbituen nga ariwanas ket agparang a mangisanglad iti maysa a kastoy a banag.[5]
Ti ariwanas ket naipakasaritaan a naikategoria segun kadagiti makitkita a sukogda; a kadaywan a maitudtudo kadagiti bukodda a makitkita a morpolohia. Ti kadaywan a porma ket ti eliptiko nga ariwanas,[6] nga adda ti basikaw nga immitlog a sukog a lawag a bariweswes. Dagiti agkusikos nga ariwanas ket nasukogda a kasla disko nga adda ti natapokan, nga agkilkillo a dagiti ima. Dagiti rinagis wenno karnarna a sukog ket naamammon dagitoy a kas dagiti rinagis nga ariwanas ken kadaywan a nagtaud manipud iti panaggulo babaen ti grabitasional a panagguyod kadagiti kaarubana nga ariwanas. Dagiti kastoy a pannakitignay a nagbaetan dagiti ariwanas, a mabalin a pagbanagan dagiti panagtitipon, a sagpaminsan nga inaramid ti naisangsangayan a panagpaadu dagiti aramid a panagporma ti bituen a magipapan dagiti agbettak a bituen nga ariwanas. Dagiti basbassit nga ariwanas ket awananda kadagiti nasupnet a patakder a maipadpatudo a kas dagiti rinagis nag ariwanas.[7]
Adda ngata dagiti agarup a 170 bilion (1.7 × 1011) nga ariwanas a mapalpaliiw a law-ang,[8][9] ken posible nga ad-adyu pay kadagiti nawatwatiwat a teoretiko a multiberso.[10] Kaaduan ket 1,000 to 100,000[11] a dagiti parsec iti diametro ken kadaywan a naisina babaen ti kaadayo iti urno s iti riwriw iti parsecs (wenno megaparsecs).[12] Ti Intergalaktiko a limbang (ti limbang a nagbaetan dagiti ariwanas) ket napnoda kadagiti naingpis nga alingasaw iti natimbengan a densidad iti basbassit ngem maysa nga atomo iti tunggal maysa a kubiko metro. Kaaduan kadagiti ariwanas ket naurnosda kadagiti pagurnosan iti asosasion nga ammo a kas dagiti grupo ken rimpuok, a daytoy ket, a kadawyan daytoy nga agbalin dagiti dakdakkel a nalatak a rimpuok. Iti kadakkelan a gantingan, dagitoy nga asosasion ket sapasap dagitoy a maur-urnos kadagiti sabanas ken pilamento, a napalikmutan babaen dagiti nakadakdakkel a vkodapsi.[13]
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti balikas nga ariwanas ket nagtaud iti Griego a termino para iti bukodtayo nga aríwánas, galaxias (YaλaEίaς, "milky one"), wenno kyklos ("sirkulo") galaktikos ("nagatasan")[14] para iti langana iti langit. Iti Griego a mitolohia,, ni Zeus ket inkabilna ti anakna a lalaki a naipasngay babaen ti mortal a babai, ti maladaga Herakles, iti suso ni Hera bayat nga isu ket nakaturturog tapno ti maladaga ket inumenna ti nadiosan a gatas ti mortal a babai ken iti gapu daytoy ket agbalinto a saan a matay. Ni Hera ket nakariing bayat nga agsussuso ken nakitana nga agayaywan ti dina ammo a maladaga: induronna ti maladaga ken pimmsuak ti gatasna iti rabii a langit, a nagpataud daytoy ti nakusnaw a lawag a natawtawaganen a kas ti Nagririmpuok a Bitbituen.[15][16]
Iti astronomiko a literatura, ti naipadakkel a balikas ti 'Ariwanas' ket maus-usar a mangitudo ti bukodtayo nga ariwanas, ti Nagririmpuok a Bitbituen, tapno mailasin manipud kadagiti bilion a sabsabali nga ariwanas. Ti Ingles a termino a Milky Way ket masurot manipud iti sarita babaen ni Chaucer:
"See yonder, lo, the Galaxyë
Which men clepeth the Milky Wey,
For hit is whyt."— Geoffrey Chaucer. Ti Balay iti Dayaw, c. 1380.[14]
Idi inaramid ni William Herschel ti bukodna a katologo dagiti nauneg a banag iti langit idi 1786, isu ket nagusar tinagan a agkusikos a nebulosa para kadagiti naisangayan a banag aka ti M31. Dagitoy ket mabigbiganto a dagiti nakadakdakkel a nagtitiponan dagiti bitbituen, idi ti husto a kaadayo dagitoy abanag ket narugian a maiyamanan, ken materminodanto a ka dagiti iisla a law-ang. Nupay kasta, ti balikas a Law-ang ket naawawatan a ti kayatna a sawen ket ti intero nga irurumsua, so nga daytoy nga insao ket saan unayen a maus-usar ken dagiti banbanag ket nagbalin nga ammo a kas dagiti ariwanas.[17]
Panagpalpaliiw a pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti realisasion a datayo ket agtaeng iti maysa nga ariwanas, ken adda idi, iti kinapudno, nga adda dagiti sabsabali nga ariwanas, dagiti paralelo a panakaduktalan a naaramid a maipanggep ti Nagririmpuok a Bitbituen ken dagiti dadduma a nebula iti rabii a langit.
Nagririmpuok a Bitbituen[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Griego a pilosopo a ni Democritus (450–370 BC) ket nagipaltiing a dagiti naraniag a banda iti rabii a langit a tinawtawagan a Nagririmpuok a Bitbituen ket baka buklen dagiti adayo a bitbituen.[18] Aristoteles (384–322 BC), nupay kasta, namatmati a ti Nagririmpuok a Bitbituen ket naaramid babaen ti "ti panaggangat iti immapuy a panagisang-aw kadagiti bituen a dagitoy ket dadakkel, adu ken nagiinnnasidegda" ken ti "panaggangat ket maaramid idiay ngato a paset iti tangatang, idiay rehion iti lubong nga agtultuloy kadagiti panaggunay dagiti nainlangitan."[19] Ti Neoplatonista a pilosopo a ni Olympiodorus the Younger (c. 495–570 AD) ket sientipiko idi a kritiko iti daytoy a kapanunutan, a sumupsupiat a no ti Nagririmpuok a Bitbituen ket sublinario daytoy ket nasken nga agparang a sabali kadagiti sabsabali a panawen ken luglugar iti Daga, ken daytoy ket nasken nga adda iti paralahe, na daytoy ket awan. Iti panunutna, ti Naririmpuok a Bitbituen ket maysa a nailangitanl. Daytoy a kapanunotan ket kalpasanto a makaimpluensia iti Islamiko a lubong.[20]
Segun kenni Mohani Mohamed, ti Arabiano nga astronomo a ni Alhazen (965–1037) ket nagaramid ti immuna a panagpalpaliiw ken panagrukod paralahe ti Nagririmpuok a Bitbituen,[21] ken isu ket "naikeddengna a ti gapuanan ti Nagririmpuok a Bitbituen ket awan ti paralahe, adayo unay iti Daga ken saan a tagikuaen ti tangatang."[22] Ti Persiano nga astronomo a ni Abū Rayhān al-Bīrūnī (973–1048) ket nagipaltiing a ti Nagririmpuok a Bitbituen nga ariwanas ket dagiti "umnong dagiti adu a tidda iti masna iti nebulosa a bitbituen."[23][24] Ti Andalusian nga astronomo a ni Ibn Bajjah ("Avempace", d. 1138) ket nagipaltiing a ti Nagririmpuok a Bitbituen ket naaramid kadagiti adu a bitbituen a gangani nga agaasideg ken agparang ngaagtultuloy nga imahen gapu ti nagbanagan ti to be a repraksion manipud kadagiti sublunario a materiales,[19][25] a nagdakamat kadagiti panagpalpaliiwna iti pangsilpo iti Hupiter ken Marte a kas ebidensia iti daytoy nga irurumsua no ti dua a banag ket aginnasidegda.[19] Idi maika-14 a siglo, ti Taga-Siri a naipasngay a ni Ibn Qayyim Al-Jawziyya ket nagipaltiing a ti Nagririmpuok a Bitbituen nga ariwanas ket "reprep dagiti babassit a bitbituen a naipenpen iti maysa a globo dagiti natalinaed a bitbituen".[26]
Ti pudno a paneknek ti Nagririmpuok a Bitbituen a buklen dagiti adu a bitbituen ket manipud idi 1610 idi ni Galileo Galilei ket nagusar ti maysa a teleskopio tapno maadalna ti Nagririmpuok a Bitbituen ken naduktalanna a daytoy ket buklen dagiti adu unay a bilbilang dagiti nakusnaw a bitbituen.[27] Idi 1750 ni Thomas Wright, iti bukodna a Maysa a kasisigud wenno baro a hipotesis iti Law-ang, ket nagsirmata a (napudno) ti ariwanas ket mabalin a agliklikmut a bagi dagiti nawatiwat a bilbilang dagiti bituen a tinengtengngel babaen ti grabitasional a puersa, a kaparis ti sistema a solar iti dakdakkel a gantingan. Ti nagbanagan dagiti disko dagiti bitbituen ket makita a kas banda iti langit manipud iti perspektibo iti uneg ti disko.[28] Iti maysa a tratado idi 1755, ni Immanuel Kant inpasayaatna ti kapanunotan ni Wright a maipanggep ti patakder iti Naririmpuok a Bitbituen.
Ti immuna a panagpadas ti panagipalpalawag ti sukog iti Nagririmpuok a Bitbituen ken ti puestona iti Init ket inaramid ni William Herschel idi 1785 babaen ti naannad a panagbilang dagiti bituen kadagiti sabsabali a rehion iti langit. Isu ket napakataud iti diagrama iti sukog iti ariwanas iti sistema a solar nga asideg ti tengnga.[29] A nagusar iti napasayaat nga arngian, ni Kapteyn idi 1920 ket nakasangpet iti ladawan iti bassit nga (diametto ti agarup a 15 kiloparsecs) basikaw nga immitlog nga ariwanas nga adda ti Init nga asideg ti tengnga. Ti sabali pay a pamay-an ket babaen ni Harlow Shapley a naibatay ti panagkatologo dagiti globular a rimpuok a nagiturong daytoy ti naisangsangayan a sabali a ladawan: ti maysa a dalumpinas a disko nga adda ti diametro ti agarup a 70 kiloparsecs ken ti Init ket adayo manipud iti tengnga.[28] Dagitoy dua a panagusig ket napaay ti panangala ti panagsagepsep iti lawag babaen ti interestelar a tapok nga adda ti galaktiko a dalumpinas, ngem kalpasan ni Robert Julius Trumpler ket inbilangna daytoy a nagbanagan idi1930 babaen ti panagadalna dagiti nalukatan a rimpuok, ti agdama a ladawan ti bukod tayo nga ariwanas, ti Nagririmpuok a Bitbituen, ket rimsua.[30]
Pannakailasin manipud kadagiti sabali a nebulosa[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi maika-10 a siglo, ti Persiano nga astronomo, a ni Abd al-Rahman al-Sufi (naamammoan iti laud a kas ni Azophi), ket nangaramid ti kasapaan a nairehistro a panagpalpaliiw iti Andromeda nga Ariwanas, a nangipalpalawag a daytoy ket "bassit nga ulep".[31] Ti Andromeda nga Ariwanas ket nawaya a naduktalan manen babaen ni Simon Marius idi 1612.[31] Ni Al-Sufi ketnainagananna pay ti Dakkel a Magallanes nga Ulep, a makita daytoy manipud idiay Yemen, ngem saan a makita idiay Isfahan; daytoy ket saan a nakita dagiti Europeano aginggana idi nagbaniaga ni Magellan idi maika-16 a siglo.[32][33] Dagitoy ti immuna nga ariwanas a saan a ti Nagririmpuok a Bitbituen a napalpaliiw manipud iti Daga. Ni Al-Sufi ket nagipablaak kadagitoy a panagsukusokna iti librona a Libro dagiti Natalinaed a Bituen idi 964.
Idi 1750 ni Thomas Wright, iti bukodna a Maysa a kasisigud a teoria wenno baro a hipotesis iti Law-ang, naisipanna (a husto) a ti Nagririmpuok a Bitbituen ket nadalumpinas a disko dagiti bituen, ken adda dagiti nebulosa a makita iti rabii a langit ket mabalin a dagiti sabsabali a Naririmpuok a Bitbituen.[28][34] Idi 1755, ni Immanuel Kant ket nangipaammo ti termino nga "isla a law-ang" para kadagitoy a adayo a nebulosa.
Ti pakaipanan ti maika-18 a siglo, ni Charles Messier ket nagumnong ti maysa a katologo a naglaon kadagiti 109 a karanigan a nebulosa (nainlangitan a banbanag nga agparang a kasla nebulosa), kalpasan daytoy ket sinaruno ti dakdakkel a katologo dagiti 5,000 a nebulosa nga inurnong babaen ni William Herschel.[28] Idi 1845, ni Apo Rosse ket nagaramid ti maysa a baro a teleskopio ken nakabael a nangilasin ti paggiddiatan ti basikaw nga immitlog ken agkusikos a nebulosa. Isu ket nakabael pay a nakakita ti agmaymaysa a punto a nagtaudan kadagitoy a nebulosa, a daytoy ket nangted ti panagpasingked kadagiti nasapa kapanunutan ni Kant.[35]
Idi 1912, ni Vesto Slipher ket nagaramid kadagiti espektrograpiko a panagadal kadagiti karanigan a nagkusikos a nebulosa tapno maikeddengna no dagitoy ket naaramid manipud kadagiti kimiko a manamnama kadagiti planetario a sistema. Nupay kasta, ni Slipher ket naduktalanna a ti nagkusikos a nebulosa ket adda dagiti nagato a nalabbaga panagsukat, a daytoy ket mangitudo a dagitoy ket umadadayo iti naparpardas a gatad ngem ti panagtalaw a kinapardas ti Naririmpuok a Bitbituen. Nga isu ngarod a dagitoy ket saan a naibedbed ti grabidad ti Nagririmpuok a Bitbituen, ken dagitoy mabalin a saan a paset iti ariwanas.[36][37]
Idi 1917, ni Heber Curtis ket nakapalpaliiw ti nova a S Andromedae ti kaunegan ti "Nalatak nga Andromeda Nebulosa" (a kas ti Andromeda nga Ariwanas, ti Messier a banag a M31, nga ammo). Iti panagbirbirukna kadagiti potograpiko a rehistro, isu ket nakabiruk pay kadagiti 11 a nova. Ni Curtis ket napaliiwna a dagiti nova ket, iti katimbengan, a 10 kinadakkel a nakuskusnaw ngem dagiti rimsua iti bukodtayo nga ariwanas. A kas ti nagbanagan daytoy isu ket nakapabael a nakaaramid ti panagkarkulo ti kaadayo kadagiti 150,000 a parsec. Isu ket nagipatakder kadagiti makunkuna a "isla a law-ang" a hipotesis, nga agibagbaga a ti agkusikos a nebulosa ket dagiti nawaya nga ariwanas.[38]
Idi 1920 ti nakunkuna a Nalatak a Suppiat ket naaramid a naggiddiatan ni Harlow Shapley ken Heber Curtis, ti kaipapanan ti kasasaad iti Nagririmpuok a Bitbituen, ti agkusikos nebulosa, ken dagiti rukod iti law-ang. Tapno masuportaranna iti daytoy a pangtunton a ti Nalatak nga Andromeda Nebulosa ket maysa nga akin-ruar nga ariwanas, ni Curtis ket nagisurat a ti langa dagiti nagisit a bet-ang a kapadpada dagiti tapok nga ulep idiay Naririmpuok a Bitbituen, ken ti pay naisangsangayan a Doppler a panagsukat.[39]
Daytoy a banag ket naipatingga a naikeddeng idi nasapa a panawen ti 1920. Idi 1922, ti astronomo a ni Ernst Öpik ket nagited ti kaadayo a panangikeddeng a nagsuporta ti teoria a ti Andromeda Nebulosa ket maysa nga adayo a naisangsangayan a galaktiko a banag.[40] Ti panagus-usar ti 100 a pulgada a Bantay Wilson a teleskopio, ni Edwin Hubble ket nakapabael a mangsulbar dagiti akin-ruar a paset dagiti agkusikos a nebulosa a kas urnong dagiti nagmaymaysa a bituen ken nanginagan kadagiti Cepheid a panagdumaduma, a daytoy ket nangpalubos kaniana ti panagkarkulo ti kaadayo dagiti nebulosa: dagitoy ket adayoda unay nga sabali a paset iti Naririmpuok a Bitbituen.[41] Idi 1936 ni Hubble nagpataud ti maysa a pannakaidasig ti sistema para kadagiti ariwanas a maus-usar iti tatta pay nga aldaw, ti Hubble a panagsasaruno.[42]
Moderno a panagsukisok[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi 1944, ni Hendrik van de Hulst ket nagipadto a ti mikroaanda a radision iti kaatiddog ti allon iti 21 sm a nagbanagan manipud iti interestelar nga atomiko a hidroheno nga alingasaw;[43] daytoy a radiasion ket napaliiw idi 1951. Daytoy a radiasion ket nangpalubos para iti naiparang-ay a panagdal ti Ariwanas ti Naririmpuok a Bitbituen, gapu ta daytoy ket saan a naapektaran babaen ti panagsspsep ti tapok ket ti bukod a Doppler a panagsukat ket mabalin nga usaren ti panangimapa dagiti panaggunay ti alaingasaw idiay Ariwanas. Dagitoy a panagpalpaliiw ket nangiturong ti postulasion iti agtaytayyek a baras a patakder iti tengnga ti Ariwanas.[44] Nga adda dagiti napasayaat a radio a teleskopio, ti alingasaw a hidroheno ket mabalin a masurot kadagiti sabsabali nga ariwanas
Idi panawen ti 1970 naduktalan kadagiti panagadal ni Vera Rubin iti kapardas ti panagtayyek iti alingasaw kadagiti ariwanas nga adda dagiti dagup a makita a masa ket (manipud kadagiti bituen ken alingasaw) saan nga husto ti panakaibilang para iti pardas iti agtaytayyek nga alingasaw. Daytoy a problema ti ariwanas a panagtayyek ket naikapanunotan a naipalpalawag babaen ti kaadda kadagiti adu a kantidad iti saan a makita a nangisit a banag.[45][46]
Iti rugi ti panawen ti 1990, ti Hubble a Teleskopio ti Limbang ket nakapataud kadagiti napasayaat a panagpalpaliiw. Ken dagiti pay nadumaduma a banbanag, daytoy ket nangipatakder a ti napukaw a nangisit a banag iti bukod tayo nga ariwanas ket saan a buklen laeng dagiti nakusnaw ken babassit a bituen.[47] Ti Hubble a Nauneg a Lugar, ti maysa nga atiddog unay a panangiparang iti maysa nga awan ti linaon a paset iti langit, ket nakaited ti ebidensia nga adda dagiti agarup a 125 bilion (1.25×1011) nga ariwanas iti law-ang.[48] Ti panagpasayaat ti teknolohia ti panagduktal ti espektra a saan a makita ti tao (radio a telekopio, inpraroho a kamera, ken x-ray a teleskopio) ket mangpalubos ti panagduktal kadagiti sabsabali nga ariwanas a saan a maduktalan babaen ti Hubble. A naisangsangayan ti, panagsukisok ti ariwanas idiay Pagliklikan a Sona (ti rehion iti langit a nalapdanbabaen ti Naririmpuok a Bitbituen) ket nagpakita kadagiti adu a baro nga ariwanas.[49]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Sparke & Gallagher III 2000, p. i
- ^ Hupp, E.; Roy, S.; Watzke, M. (2006-08-12). "NASA ket Nakabiruk kadagiti Paneknek iti Nangisit a Banag". NASA. Naala idi 2007-04-17.
- ^ "Panangilukasan iti Virgo nga Ansisit nga Ariwanas". ESO. 2000-05-03. Naala idi 2007-01-03.
- ^ Uson, J. M.; Boughn, S. P.; Kuhn, J. R. (1990). "Ti tengnga nga ariwanas iti Abell 2029 – Ti maysa a daan nalatak a higante". Siensia. 250 (4980): 539–540. Bibcode:1990Sci...250..539U. doi:10.1126/science.250.4980.539.
- ^ Finley, D.; Aguilar, D. (2005-11-02). "Dagiti astronomo ket nakaala ti kaasitgan a pannakakita itiMisterioso a Bugas ti Nagririmpuok a Bitbituen". Obserbatorio ti Nailian a Radio nga Astronomia. Naala idi 2006-08-10.
- ^ Hoover, A. (2003-06-16). "Dagiti UF nga Astronomo: Ti Law-ang Nasimsimple Bassit ngem ti Nanamnama". Hubble News Desk. Naala idi 2011-03-04. Based upon:
- Graham, A. W.; Guzmán, R. (2003). "HST Potometrio dagiti Ansisit nga Basikaw nga Immitlog nga Ariwanas idiay Coma, ken ti Panagipalpalawag para iti naipasingked a Patakder a Dikotomia a nagbaetan ti Ansisit ken Naraniag a Basikaw nga Immitlog nga Ariwanas". Astronomiko a Warnakan. 125 (6): 2936–2950. arXiv:astro-ph/0303391. Bibcode:2003AJ....125.2936G. doi:10.1086/374992.
- ^ Jarrett, T. H. "Near-Infrared Galaxy Morphology Atlas". Instituto ti Teknolohia ti California. Naala idi 2007-01-09.
- ^ Gott III, J. R. (2005). "Mapa iti law-ang". Astropisikal a Warnakan. 624 (2): 463–484. arXiv:astro-ph/0310571. Bibcode:2005ApJ...624..463G. doi:10.1086/428890.
- ^ Mackie, G. (2002-02-01). "Ti panagkita ti Law-ang iti maysa a bukel iti Taranaki a Darat". Unibersidad ti Swinburne. Naala idi 2006-12-20.
- ^ Ti Pabrika iti Kinapudno David Deutsch – 2011
- ^ "Ti Kadakkelan a Nailadawan nga Ariwanas ni Hubble ket Mangidaton ti Baro a Nangato a Panagilawlawagan a Panakakita". NASA. 2006-02-28. Naala idi 2007-01-03.
- ^ Gilman, D. "Dagiti Ariwanas: Isla dagiti Bitbituen". NASA/WMAP. Naala idi 2006-08-10.
- ^ "Rimpuok ti Arwanas ken Dakkel a Gantingan a Patakder". Unibersidad ti Cambridge. Naala idi 2007-01-15.
- ^ a b Harper, D. "galaxy". Online Etymology Dictionary. Naala idi 2011-11-11.
- ^ Waller & Hodge 2003, p. 91
- ^ Koneãn˘, Lubomír. "Emblematiko, Agrikultura, ken Mitograpia Ti Nagtaudan ti Nagririmpuok a Bitbituen" (PDF). Akademia dagiti Siensia iti Republika ti Tseko. Naiyarkibo manipud iti ti kasisigud (PDF) idi Hulio 20, 2006. Naala idi 2007-01-05.
- ^ Rao, J. (2005-09-02). "Sukisuken ti Pagturayan ti Pumapana". Space.com. Naala idi 2007-01-03.
- ^ Plutarch (2006). Ti Kompleto nga Obra Tomo 3: Dagiti Salaysay ken Nadumaduma. Kapitulo 3: Echo a Biblioteka. p. 66. ISBN 978-1-4068-3224-2.
- ^ a b c Montada, J. P. (2007-09-28). "Ibn Bajja". Stanford nga Ensiklopedia iti Pilosopia. Naala idi 2008-07-11.
- ^ Heidarzadeh 2008, pp. 23–25
- ^ Mohamed 2000, pp. 49–50
- ^ Bouali, H.-E.; Zghal, M.; Lakhdar, Z. B. (2005). "Pannakaidayeg iti Optikal a Penomena: Panangipatakder ti Immuna a Ibn Al-Haytham a Pagobraan iti Potograpia" (PDF). Ti Edukasion ken Panagsanay kadagit Optiko ken Potoniko a Komperensia. Naala idi 2008-07-08.
- ^ O'Connor, John J.; Robertson, Edmund F., "Abu Rayhan Muhammad ibn Ahmad al-Biruni", MacTutor History of Mathematics archive, University of St Andrews.
- ^ Al-Biruni 2004, p. 87
- ^ Heidarzadeh 2008, p. 25, Table 2.1
- ^ Livingston, J. W. (1971). "Ibn Qayyim al-Jawziyyah: Ti Maika-14 a siglo a Salaknik iti Astrolohiko a Pannakailangitan ken Alkemiko a Transmutasion". Warnakan iti Amerikano nga Oriental a Kagimongan. 91 (1): 96–103 [99]. doi:10.2307/600445. JSTOR 600445.
- ^ O'Connor, J. J.; Robertson, E. F. (Nobiembre 2002). "Galileo Galilei". Unibersidad ti St. Andrews. Naala idi 2007-01-08.
- ^ a b c d Evans, J. C. (1998-11-24). "Ti Ariwanas tayo". Unibersidad ti George Mason. Naala idi 2007-01-04.
- ^ Paul 1993, pp. 16–18
- ^ Trimble, V. (1999). "Robert Trumpler ken ti (Awan) panakasarang iti Limbang". Pakdaar iti Amerikano nga Astronomiko a kagimongan. 31 (31): 1479. Bibcode:1999AAS...195.7409T.
- ^ a b Kepple & Sanner 1998, p. 18
- ^ "Abd-al-Rahman Al Sufi (Disiembre 7, 903 – Mayo 25, 986 A.D.)". Observatoire de Paris. Naala idi 2007-04-19.
- ^ "Ti Dakkel a Magalanes nga Ulep, LMC". Observatoire de Paris. Naala idi 2007-04-19.
- ^ Kitaen ti inadaw a sinao manipud iti Maysa a kasisigud a teoria wenno baro a hipotesis iti Law-ang ni Wright idiay Dyson, F. (1979). Panagdisturbo ti Law-ang. Pan a Liblibro. p. 245. ISBN 0-330-26324-2.
- ^ Abbey, L. "Ti Konde iti Rosse ken ti Lebiatano iti Parsontown". Naala idi 2007-01-04.
- ^ Slipher, V. M. (1913). "Ti raniag a kinapardas iti Andromeda a Nebulosa". Pakdaar ti Lowell nga Obserbatorio. 1: 56–57. Bibcode:1913LowOB...2...56S.
- ^ Slipher, V. M. (1915). "Spektrograpiko a Panagpalpaliiw iti Nebulosa". Nadayeg nga Astronomia. 23: 21–24. Bibcode:1915PA.....23...21S.
- ^ Curtis, H. D. (1988). "Dagiti nova iti Agkusikos a Nebulosa ken ti Teoria nga Isla a Law-ang". Dagiti Pablaak iti Astronomiko a kagimongan iti Pasipiko. 100: 6. Bibcode:1988PASP..100....6C. doi:10.1086/132128.
- ^ Weaver, H. F. "Robert Julius Trumpler". Nailian nga Akademia dagiti Siensia ti Estados Unidos. Naala idi 2007-01-05.
- ^ Öpik, E. (1922). "Maysa a karkulo iti kaadayo iti Nebulosa". Astropisikal a Warnakan. 55: 406. Bibcode:1922ApJ....55..406O. doi:10.1086/142680.
- ^ Hubble, E. P. (1929). "Ti agkusikos a nebulosa a kas maysa a nailangitan a sistema, Messier 31". Astropisiskal a Warnakan. 69: 103–158. Bibcode:1929ApJ....69..103H. doi:10.1086/143167.
- ^ Sandage, A. (1989). "Edwin Hubble, 1889–1953". Warnakan iti Naarian a Kagimongan ti Astronomiko iti Kanada. 83 (6). Naala idi 2007-01-08.
- ^ Tenn, J. "Hendrik Christoffel van de Hulst". Estado a Unibersidad ti Sonoma. Naala idi 2007-01-05.
- ^ López-Corredoira, M. (2001). "Panagbirbiruk para iti nadalumpinas a Galaktiko a baras ken singsing idiay DENIS". Astronomia ken Astropisika. 373 (1): 139–152. arXiv:astro-ph/0104307. Bibcode:2001A&A...373..139L. doi:10.1051/0004-6361:20010560.
- ^ Rubin, V. C. (1983). "Nangisit a banag kadagiti agkusikos nga ariwanas". Sientipiko nga Amerikano. 248 (6): 96–106. Bibcode:1983SciAm.248...96R. doi:10.1038/scientificamerican0683-96.
- ^ Rubin, V. C. (2000). "Sangagasut a Tawen dagiti Agtaytayyek nga Ariwanas". Dagiti Pablaak iti AStronimiko a Kagimongan iti Pasipiko. 112 (772): 747–750. Bibcode:2000PASP..112..747R. doi:10.1086/316573.
- ^ "Ti Hubble Nagpaay ti Pangyuna a Panagilawlawag para iti Nangisit a Banag". Hubble News Desk. 1994-10-17. Naala idi 2007-01-08.
- ^ "Mano pay ti kaadu dagiti ariwanas?". NASA. 2002-11-27. Naala idi 2007-01-08.
- ^ Kraan-Korteweg, R. C.; Juraszek, S. (2000). "Panagmapa dagiti Nailemmeng a Law-ang: Ti panakaiwarwaras ti ariwans idiay Pagliklikan a Sona". Dagiti Pablaak iti Astronomiko a Kagimongan iti Australia. 17 (1): 6–12. arXiv:astro-ph/9910572. Bibcode:1999astro.ph.10572K.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Al-Biruni (2004). The Book of Instruction in the Elements of the Art of Astrology. R. Ramsay Wright (transl.). Kessinger Publishing. ISBN 0-7661-9307-1.
- Belkora, L. (2003). Minding the Heavens: the Story of our Discovery of the Milky Way. CRC Press. ISBN 0-7503-0730-7.
- Bertin, G.; Lin, C.-C. (1996). Spiral Structure in Galaxies: a Density Wave Theory. MIT Press. ISBN 0-262-02396-2.
- Binney, J.; Merrifield, M. (1998). Galactic Astronomy. Princeton University Press. ISBN 0-691-00402-1. OCLC 39108765.
- Dickinson, T. (2004). The Universe and Beyond (4th nga ed.). Firefly Books. ISBN 1-55297-901-6. OCLC 55596414.
- Heidarzadeh, T. (2008). A History of Physical Theories of Comets, from Aristotle to Whipple. Springer. ISBN 1-4020-8322-X.
- Kepple, G. R.; Sanner, G. W. (1998). The Night Sky Observer's Guide, Volume 1. Willmann-Bell. ISBN 0-943396-58-1.
- Mohamed, M. (2000). Great Muslim Mathematicians. Penerbit UTM. ISBN 983-52-0157-9. OCLC 48759017.
- Paul, E. R. (1993). The Milky Way Galaxy and Statistical Cosmology, 1890–1924. Cambridge University Press. ISBN 0-521-35363-7.
- Sparke, L. S.; Gallagher III, J. S. (2000). Galaxies in the Universe: An Introduction. Cambridge University Press. ISBN 0-521-59740-4.
- Van den Bergh, S. (1998). Galaxy Morphology and Classification. Cambridge University Press. ISBN 0-521-62335-9.
- Waller, W. H.; Hodge, P. W. (2003). Galaxies and the Cosmic Frontier. Harvard University Press. ISBN 0-674-01079-5.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Kategoria:Ariwanas iti Wikimedia Commons


c: text/html

text:
Puso
Ti puso ket lungog a piskel nga agbomba iti dara kadagiti amin a basiha ti dara babaen ti maul-ulit, a ritmiko a panagkaretket. Daytoy ket mabirukan kadagiti amin nga ayup nga adda iti maysa a sistema ti panagbalikuskos (a mairaman amin nga bertabrata).[1]
Ti termino a kardiako (a kas iti kardiolohia) a ti kaibuksilanna ket "mainaig iti puso" ken nagtaud manipud ti Griego kapδιά, kardia, para iti "puso".
Ti puso ti bertabrata ket naipangpangruna a buklen iti kardiako a piskel ken dagiti mangikapet a kulanit. Ti kardiako a piskel ket ti maysa nga inboluntario nga estriado a kulanit ti piskel a mabirukan laeng iti daytoy nga organo ken akinrebbeng para iti abilidad ti puso nga agbomba iti dara.
Ti napipia a puso ti tao, ket agpitikpitik iti 72 a pitik iti tunggal maysa a minuto, daytoy ket agpitik iti agarup a 2.5 billon a beses iti las-ud ti pakatengngaan iti 66 a tawen ti panagbiag. Daytoy ket agdagsen iti agarup a 250 iti 300 gramo (9 iti 11 oz) iti babbai ken 300 iti 350 gramo (11 iti 12 oz) iti lallaki.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Puso". SeymourSimon.com.
- ^ Kumar; Abbas; Fausto (2005). Robbins ken ni Cotran Patolohiko a Batayan iti Sakit (Maika-7 nga ed.). Philadelphia: Elsevier Saunders. p. 556. ISBN 0721601871.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Puso iti Wikimedia Commons

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Yerevan
Ti Yerevan (Armenio: Երևան, Panangibalikas nga Armenio: [jɛɾɛˈvɑn]) ket isu ti kapitolio ken kadakkelan a siudad iti Armenia ken maysa kadagiti kadaanan nga agnanayon a nataengan a siudad. Naisanglad daytoy ti igid ti Karayan Hrazdan, ti Yerevan ket isu ti administratibo, kultural, ken industria a sentro iti pagilian ti Armenia. Isu daytoyen ti kapitoliona manipud idi 1918, ti maikasangapulo ket tallo ti pakasaritaan iti Armenia.
Ti pakasaritaan iti Yerevan ket napetsado manipud idi maika-8 a siglo BC, a ti panakabangon ti pagsammakedan iti Erebuni idi 782 BC babaen ni Ari Argishti I idiay kalaudan nga ungto iti Tanap ti Ararat.[2]Kalpasan ti Umuna a Sangalubongan a Gubat, ti Yerevan ket nagbalin a kapitolio iti Demokratiko a Republika iti Armenia gapu kadagiti ribribo a nagbiag iti Armenio a Genosidio ket nagtaeng iti daytoy a lugar. Napardas a dimmakkel daytoy a siuadad idi maika-20 a siglo a kas ti Armenia ket nagbalian a maysa kadagiti sangpulo ket lima a republika idiay Kappon ti Sobiet. Iti limapulo a tawtawen, ti Yerevan ket nabaliwan a kas maysa nga ili nga addaan laeng ti bassit a ribo a nagtaeng iti uneg ti Ruso nga Imperio, iti kangrunaan a kultural, artistiko, ken industria a sentro, ken nagbalin pay a tugaw ti nailian a gobierno.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Armstat Yerevan
- ^ Katsenelinboĭgen, Aron (1990). Ti Kappon ti Sobiet: Imperio, Pagilian ken dagiti Sistema. New Brunswick: Transaction Publishers. p. 143. ISBN 0887383327.


text:
Tallopulo ket pito a sarita ti naawat ti ALVIYA Secretariat para iti Umuna a Pasalip ALVIYA iti Sarita nga esponsoran ALVIYA Literary Foundation babaen ken ni Alex Vicente Yadao ti New York, USA. Kuna ti Secretariat a “nalabon ti apit iti daytoy umuna a panagani ti ALVIYA.”
Dagiti paulo dagiti naisalip a sarita agraman parbo a nagan dagiti autor:
- Dagiti Giteb iti Barukong ni Pree T. Boy
- Anak ti Marag ni Illong A. Manilenio
- Gapu’t Diablo nga Imbalatko, Ginunggonaannak Nagadu ti Apo ni Sagat M. Avalse
- Leksion ni Toe Knee
- Edmund ni R. R. Castillo
- Rangtay ni Charize Charleen
- Sangol ni Agusan Del Norte
- Saan Pay a Naladaw ti Amin ni Sweet_Mom
- Inlaksid ti Bukod a Kadarana ni Ribera
- Daydi Bunga ni Celle
- Ay Kabsatko ni God’s Army
- Essem ken Ayat ni Frances Jewel Rose
- Gasat ni Tatang ni Eve
- Karit ni Patay ni Neetsie
- Biag Babaen ti Biag Iti maysa a Nawara a Pamilia ni Lheo_Xhan
- Naglunit a Silap ti Lua ni Arielle
- Paset ti Biag ni Emma ni mx Pink 27
- Diak Man Ninamnama ni Maria Therese Galicanao
- Pannakaamiris ni AQR
- Nagbaliwen ti Panawen ni Jackie Bagbaga
- Bileg ta Ayatmo ni TM
- Suminan ni Manong ni Janaug
- Kalpasan ti Panagsagaba ni Batzar, R.A.
- Rangtay ni Arapaap
- Dagiti Agkaskasera, Ti Kari ken Daton ni Allos Bulosan, Jr.
- Bayad ti Dayaw ni Angeleigh
- Ti Pungdol iti Biag ni Baniaga Vida ni Vida Vera
- Iti Likudan ti Witiwit ni Camiguin Boy
- Dagiti Nangabak ni Finish Line
- Idi Agresidente ni Oppong iti White Plains Subd. ni Time Bandit
- Dagiti Sabong ni Reyna Padaya ni Anib T. Isaias
- Parola ni AwanParbo A. Naganna
- Ti Balediktorian ni Mina Bel
- Ingel ti Dara ti Talunasan ni An-anabo T Ylokos
- Zenaida ni Fred campos
- Ti Pangngeddeng ni Tatang ni Apagdarikmat Nga. Anges
- Linas ti Adayo a Taeng ni Miles Away
Maarisit dagiti naisalip a sarita ket mapili dagiti tallo a kapipintasan a pakaipaayan ti P15,000.00, P12,000.00 ken P10,000.00, kas panagsasaganadda, a papremio. Iyawatto a mismo ni ALVIYA President Alex V. Yadao ti premio dagiti mangabak iti Dap-ayan 2012, ti tinawen a kombension nasional ti GUMIL Filipinas a maangay inton April 20-22, 2012 sadiay DMMSU, Sapilang, Bacnotan, La Union. (Freddie Pa. Masuli)


text:
Riyaw ti Baggao
Pusa laeng kuma ti agriyaw, ti agikkis a napalalo tapno mauksot dagiti riniburibo nga sasaibbek wenno sensentimiento. Ngem di kuma ngarud met masursurwan ti mismo nga ili wenno umili ti agbaringkwas ti sao tapno maleppedenna dagiti agay ayos nga saksakit ti nakem?
Monday, January 11, 2010
Thursday, September 3, 2009
Panagpasyar ko't Monterey California
Ti liwliwa, puseg ken pintas ti Monterey, CA,
Lauden 'toy naringgor a panagmaymaysa
Datao ditoy Dixon. Kadua dagiti gagayyem,
Tallo nga oras met ti panagpasalakan sadiay,
Ti pinagipulong iti adayo. Awan babawi nga umadayo manen,
Kasla agganat a makabaddek ti sabali a disso
Ngem pareho met laeng a langa ti kalkalsada,
Ti babbalay, ti banbantay wenno baybay
A pangsullat kadaytoy nabuttawan a namnama.
Inuksot manen ti aglawlaw 'tay siddaaw,
Agiduron paruar ti ragsak, mangpadpaddissaag ti alikuteg
Iti lugan ken mangpalpalittaak ti kamera
A mangipigpigket kadagiti isem tunggal panagpasyar sadiay.
Duapulo ken maysa a liwliwa, agsasaruno a nangindayun
Kadagiti katawa--a kasla Patapat, Ilocos Norte-- nga immuleg
Iti disso ti kapanunotan. Sadiay, sangapulo-ken-pito milya a dalan
Rinambakak manen ti iyaadayo, ti panagbaddek iti tiwel, welwel ken tiweng
Ti kapanunotan manipud sadiay ili a nakaiyanakan.
Napanunotko: adda met kastoy mi idiay ilik:
Nakarkaro pay ti dungngo ken apgad ti danum
Iti sileng iti kudil ti kabatoan ken kadaratan.
Naprespresko pay ti angin nga bumisongbisong kadagiti pingpeng,
Napigket, naayayo pay kadagiti turog dagiti bulong ken masmasetas.
Ngem adayonakon sadiay. Adayon sadiay.
Saanen magaw-at toy panunot ti tayab dagiti Agila iti malem.
Saanen a magawat toy pusok tay lagto dagiti lames iti karayan.
Adayon ti nasangpetak. Kasla kadagiti allon ditoy Monterey,
sumapsaplit laengen a lagip tay balay-kabbalayko.
Friday, July 31, 2009
Tuesday, July 22, 2008
Thursday, June 5, 2008
Friday, January 11, 2008
Pallabbet ya Migrante
Makkaraempake ya tolay,
Kan rikna, kan iliw, kan arapaap,
Nga aru ya kwartu nga ilabbet,
Nga arun ya naurnung para kinnira nga sumarabu
Inggana kakkapitwa da ankel Insong kan bakulud
Ya pansaw yaw kerandamman. H’nyan imported nga kape,
Nga gattak. Napunnun ya karton kan ham, fabangug,
Sinnun, sapatut y aru nga patenap.
H’nyan pattukaranin y itang, selfon ya waji ira,
Sakkalang, aritut y inang inggana kattu kaanakan ira
Y ararayyu nga kakkapitwa. Kumpleto dan ngammin.
Nekkan dan ngammin. Meskwela dan ngammin.
Makagatang dan kan talun, kan pattalun.
Makagatang dan kan solar, kan nakasta nga pannaidan.
Makkaralabbet ya nonot kannay.
Makkarakayab ya donggok
Kan tangatang, kanyaw lawan ya benta.
Makkarasirig ya iliw, maski isa laman
Ya kolor y langit, maski ammu na
Nga awan bullalayaw kan Dixon.
Kakkurug balattan nga mas arayyu ya talyaw ya futo
Kesa walay nga sirag.
Kakkurug balattan nga mas umarayyun ya tolay.
Kakkurug balattan nga mas umarayyun
Ta materyallin ngammin nga fattoli
Kas issa nga migrante,
Hanni maitun ya kakkurug nga pallabbet?
Panagawid ti Migrante
Agkarabakasyon ti panunot idiay Baggao
Agkaraempake datao
iti rikna, iti iliw, iti arapaap
nga adu nga kwarta ti iyawid,
Nga adun ti naipundar para kadagiti sumarabo,
Inggana kakkasinsin da uncle Insong diay bantay
Iti murdong ti lagip. Addan imported nga kape,
nga gatas. Napnon toy kahon iti ham, bangbanglo,
Luplupot, pantalon, sapatos ti adu nga tagainep.
Addan stereo ken relo ni itang, selfon kadagiti kabagis,
Singsing ken kwintas ni inang ingana kaanakan
Ti nakaatiddog nga kaputotan. Kumpleto da amin
Iti sarabo. Maikkan da amin, mapabasa da pay amin
Makagatang da ti daga, ti talunen, ti pagtalun,
Makagatang da ti solar, ti disente nga pagnaedan.
Agkaraawid ti panunot sadiay
Tayab nga tayab ti mulengleng
idiay tangatang, dita ruar ti tawa.
Sirep nga sirep toy iliw uray pay agmaymaysa
ti kolor ti langit, uray pay ammo na
nga awan bullalayaw ditoy Dixon.
Pudno gayam nga ad-adayu ti talyaw ti puso
Ngem ti walay nga sirig.
Pudno gayam nga mas umad-adayon datao.
Pudno gayam nga mas umad-adayon
ta materyal metten ti isusubli.
Kas maysa a migrante
Kasano kadi itan ti pudpudno nga panagawid?
Wednesday, January 9, 2008
first itawes attempt
Ya nonot eh ergo. Meergo.
Ya ergo eh nonot nga akkaralabbet,
Mari megawid, mari ira um-umang kanyaw
Ya nahan y arubayan,
Tu kolor da nga mangededdan kan tukar
kan ergo, kanyakan nga mergo,
kanyakan nga itawit.
Apay nga saanak makasurat ti itawes
Ti nakem ket sao. Agsasao.
Ti sao ket nakem: Nanakman, agkaraawid.
Saan maigawgawid, saanda kayat ti sumangbay ditoy
Dagiti nagan ti aglawlaw,
Dagiti kolor nga mangmangted ti tukar
Ti sarita, kanyak nga agsarsarita,
Kanyak nga itawes.


text:
Mongolia
Ti Mongolia i/mɒŋˈɡoʊliə/, literal a Mongol a pagilian/estado) ket maysa a napalikmutan ti daga a pagilian idiay Daya ken Tengnga nga Asia. Nabeddengan daytoy babaen ti Rusia iti amianan ken Tsina iti abagatan, daya ken laud. Nupay ti Mongolia ket saan a makibingbingay ti pagbeddengan iti Kazakhstan, ti akinlaud a murdongna ket 38 kilometro (24 mi) laeng manipud ti akindaya a murdong ti Kazakhstan. Ti Ulan Bator, ket isu ti politikal a kapitoliona ken ti kadakkelan a siudad, daytoy ket pagtaengan ti agarup a 45% iti populasion. Ti politikal a sistema ti Mongolia ket parlamentario a republika.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mongolia Nawaya a Gobierno
- Mongolia Ministrro iti Ganganaet a Panakibiang iti Mongolia
- Sangalubongan a Libro ti CIA - Mongolia
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Dokumento a maikabil ti Mongol a Naisuratan" (iti Insik). UB Post. 2011-06-21. Naala idi 2010-07-11.
- ^ Nailian a Senso ti Mongolia 2010 Immuna a Resulta. Opisina ti Nailian nga Estadistika ti Mongolia (iti Mongol.)
- ^ "T Mongol" ket nairaman dagiti minodad a kas dagiti Kasak wenno Tuvans.
- ^ Official landuse balanse data (2007)
- ^ a b c d "Mongolia". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 2011-04-21.
- ^ "Gini Index". World Bank. Naala idi 2 Marso 2011.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ "Ti Mongolia a Pagalagadan ti Oras ket ti GMT (UTC) +8, addan kadagiti luglugar idiay Mongolia nga agus-usar ti GMT (UTC) + 7". World Time Zone.com. Nobiembre 28, 2014. Naala idi 2007-09-30.
- ^ "Ti Gobierno ti Mongolia ket pinili da a saan a suroten ti Kalgaw nga Oras". World Time Zone.com. Nobiembre 28, 2014. Naala idi 2007-09-30.
- ^ "Sona ti Oras ti Mongolia". Naala idi 2011-05-20.


text:
Hillary Clinton
Ni Hillary Diane Rodham Clinton (naiyanak idi Oktubre 26, 1947) ket maysa nga Amerikana a politiko. Isu ti asawa ni William "Bill" Jefferson Clinton ti maika-42 a Presidente ti Estados Unidos, ken maysa idi nga Umuna a Balasang iti terminona idi 1993 aginggana idi 2001. Manipud idi 2001 aginggana idi 2009, isu ket nagserbi a kas Senador ti Estados Unidos manipud iti New York. Kalpasanna, isu ket nagserbi babaen ti agdama a Presidente Barack Obama a kas ti maika-67 a Sekretario ti Estado ti Estados Unidos manipud idi 2009 aginggana idi 2013. Isu ket kandidato para iti Demokratiko a nominasion para iti Presidente ti Estados Unidos iti panagbubutos ti presidente ti 2016.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Website ti kampania
- Pundasion Clinton
- Kitaen ti Hillary Rodham Clinton iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)


text:
PROVINCE OF PANGASINAN
MUNICIPALITY OF SISON
BARANGAY OF SAGUNTO
Patgenmi a Kadaraan,
Nabara a kablaaw ti idanon ti tribu kadakayo.
Karagsakan kami a manbigpadamag kadakayo kadgiti balligi ti tribu nga inkami nakiramramanan kadagitoy naglabas a tawtawen. Dagitoy a balligi ti nangted ti aglaplapusanan a dayaw ken respeto iti tribu tayo. Nem kadagidiay a kanito, naamirismi ti kaawan ti bukod tayo a balabal (costume), gangsa ken tambor nga isu dagitoy ti mangted ti pintas ken raniag ti panagrarambak ken salisal (contest), dagiti nadumaduma a tribu.
Maisagna pay amin dagitoy a kasapulan gapu ti Balikbayan Homecoming 2008, nga idadauluan ti United Kingdom Association kalpasan ti Paskua (Dec. 2008).
Umasideg ken kumararag kami kadakayo tapno iyunnoymi dagitoy a pakasapulan a mangpatalinaed kadagiti nakaisigudan tayo a kultura ti Bago ken nasayaat nga ug-ugali tayo. Dagitoy amin ti mangipakita a ti dara ti Bago ket adda pay laeng nga agay-ayos kadgiti ur-urat tayo.
Ngarud, sinanamati tribu ti Bago kadagiti mababtuog nga ayatyo.
Ni Apo Dios ti mangbendisyon ti umay a balligi ken ragsak kadakayo.
Agyaman ti sibubukel a tribu.
Toy siaayat nga agservi kadkayo,
Fernando S. Wag-e
Tribal Chieftain
Jenie H. Refuerzo
Tribal Secretary
Attested by:
Romeo M. Adang-as
Tribal Vice Chieftain
Daniel B. Pascua
Tribal Treasurer


text:
Gabriel García Márquez
Ni Gabriel José García Márquez (Marso 6 1927 - Abril 17 2014) ket maysa idi a Colombiano a mannurat a nalatak kas nobelista ken agiwarwarnak ken aktibista iti politika. Naipasngay isuna iti ili ti Aracataca, Colombia ngem nangruna a nagnaed iti Mehiko ken Europa.
Nagtrabaho ni García Márquez a kas reporter iti pagiwarnak nga El Espectador idiay Bogotá, Colombia, ken kas ganganaet nga agiwarwarnak idiay Roma, Paris, Barcelona, Caracas, ken Siudad ti New York.
Ti Relato de un náufrago (Ilokano: Estoria ti Napukaw a Marinero) iti umunana nga limmatak nga estoria. Naipablaak nga serial iti maysa nga pagiwarnak idi 1955 santo inmaldit a nobela idi 1970. Ti Cien años de soledad (Ilokano: Sangagasut a Tawen ti Kinaagmaymaysa; Ingles: One Hundred Years of Solitude) ti kalatakan a nobelana a mabigbig gapu iti panagaramatna iti estilo nga enkanto a realismo iti panagsurat iti piksion.
Napadayawan iti Premio Nobel iti Literatura idi 1982.
Dagiti obrana[urnosen | urnosen ti taudan]
- Matmata ti Aso nga Azul (Ojos de perro azul) (1947)
- Bagyo ti Bulong (La hojarasca) (1955)
- Awan Agsursurat ken ni Coronel (El coronel no tiene quien le escriba) (1961)
- Pumpon ni Dakkel a Mama (Los funerales de la Mamá Grande) (1962)
- Ti Dakes nga Oras (La mala hora) (1962)
- Sangagasut a Tawtawen ti Kinamaymaysa (Cien años de soledad) (1967)
- Estoria ti Napukaw a Marinero (Relato de un náufrago) (1970)
- Ti Otonio ti Puonan nga Ama (El otoño del patriarca) (1975)
- Ti naliday nga estoria ni Eréndira ken ni Lelangna nga Awanan Asi (La increíble y triste historia de la cándida Eréndira y de su abuela desalmada) (1978)
- Pakasaritaan ti Naipadto nga Ipapatay (Crónica de una muerte anunciada) (1981)
- Ayat iti Tiempo ti Bayongobong (El amor en los tiempos del cólera) (1985)
- Ni Heneral iti Laberintona (El general en su laberinto) (1989)
- Perperegrino (Doce cuentos peregrinos) (1992)
- Iti Ayat ken dadduma pay a Demonio (Del amor y otros demonios) (1994)
- Damdamag iti Maysa a Naitaray (Noticia de un secuestro) (1996)
- Agbiag tapno Makaibaga (Vivir para contarla) (2002)
- Laglagipko kadagiti Naliday a Puta (Memoria de mis putas tristes) (2004)


text:
Tinapay
Ti tinapay ket nangruna a makan a naisagana babaen ti panagiyurno iti masa ti arina ken danum. Daytoy ket nadayeg iti sangalubongan ken maysa kadagiti kaduogan a makmakan iti lubong.
Dagiti awan inngana a panaglalaok kadagiti nadumaduma a kita ti arina, ken dagiti naggigiddiat a kaadu kadgiti mailimug, ket nagresultaan dagiti adu a kita, suksukog, kadakkel, ken linabag a magun-od iti lawlaw ti lubong. Daytoy ket mabalin a mapaanginan babaen kadagiti nadumaduma a proseso manipud ti panag-usar kadagiti masna a rumrumsua a mikrobio aginggana kadagiti nangato ti presionna nga artipisial a panagpaangin iti las-ud ti panangisagana ken/wenno panangiyurno, wenno ibati a saan a maanginan. Adda dagiti adu a kita dagiti mainayon a mabalin a mausar, manipud kadagiti prutas ken bukbukel a makan aginggana kadagiti nadumaduma a taba, aginggana kadagiti kimiko a mainayon a mangpasayaat ti nanam, linabag, maris, and/wenno kapaut ti pannakaidulin.
Ti tinapay ket mabalin a maipakan kadagiti nadumaduma a porma iti aniaman a pannangan iti aldaw, mabalin a makan a kas kankanen, ken mabalin pay a mausar a kas limug kadagiti sabali a panangisagana ti luto. A kas maysa a nangruna a makan iti sangalubongan, ti tinapay ket nagbalinen a naisangayan iti labes ti nutrision, a rimmang-ay kadagiti banag kadagiti rito ti relihion, sekular a maipapan ti kultura a biag, lken pagsasao.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Tinapay iti Wikimedia Commons


text:
Sun Yat-sen
Ni Sun Yat-sen (12 Nobiembre 1866 – 12 Marso 1925)[1] ket maysa idi nga Insik a rebolusionary ken ti immuna a presidente ken nangbangon nga ama ti Republika ti Tsina ("Nationalista a Tsina"). A kas ti nangiyuna a pionero ti Republika ti Tsina, ni Sun ket naibagbaga a kas ti "Ama ti Pagilian" iti Republika ti Tsina (ROC), ken ti "nangiyuna ti demokratiko a rebolusion" idiay Republika ti Tattao ti Tsina. Ni Sun ket nangipapel ti kangrunaan apapel ti panakatnag ti Qing a Dinastia idi las-ud ti Doble a Sangapulo a Rebolusion. Uray no isu ket adda idi idiay St. Louis, Missouri ,[2] isu ket naidutokan nga agserbi a kas ti presidente ti Provbisional a Republika ti Tsina, idi nabangon idi 1912. Isu pay ket kimmadduaan idi a nangbangon ti Kuomintang (KMT), a nagserserbi a kas ti immuna adaulonar.[3] Ni Sun ket isu idi ti nagikaykaysa a pigura iti kalpasan ti Imperial a Tsina, ken agtultuloy a naisangsangayan kadagiti maika-20 a Siglo nga Insik a politiko para iti panagraraem ti tattao manipud kadagiti dua a bangir ti Ilet ti Taiwan.
Urayno ni Sun ket naipanpanunotan a kas maysa kadagiti kalatakan a daulo ti moderno a Tsina, ti politikal a biagna idi ket ti agnanayon a panagsagsagaba ket kankanayon a idi panakatalaw.Kalpasan ti panagballigi ti rebolusion, isu ket kellaat a naiyetnag ti bileg iti kabarbaro a nabangon a Republika ti Tsina, ken nangidadaulo kadagiti nagsasaruno a rebolusionario a gobierno a kas maysa a panagikarit kadagiti mannakigubat a nagtengtengngel ti pagilian. Ni Sun ket saan a nagbiag a nakakita ti panagtitipon ti bileg ti partidona iti pagilian idi las-ud ti Akin-amianan nga Ekspedision. Ti partidona, a nangporma ti narasi a kumadduaan kadagiit Komunista, ket napisi kadagiti dua asangkatipunan kalpasan idi pimmusay. Ti kangrunaan a legado ni Sun ket ti panangrang-ayna ti politikal a pilosopia a tinawtawagan ti Tallo a Pamunganayan ti Tattao: nationalismo, demokrasia, ken ti panggedan ti tattao.[4]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ inldaw a Singtao. Sabado nga edision. 23 Oktubre 2010. 特別策劃 paset A18. Sun Yat-sen Xinhai a rebolusion maika-100 nga annibersario nga edision 民國之父.
- ^ "Naisinsina a Kabibiag, Nadaddadael a Tagtagainep". Sentro para iti Asiano Amerikano a Midia. San Francisco, CA, USA: Sentro para iti Asiano Amerikano a Midia. 16 Mayo 2012. Naala idi 15 Septiembre 2012.
- ^ Derek Benjamin Heater. [1987] (1987). Ti Lubong tayo iti daytoy a Siglo. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. ISBN 0-19-913324-7, ISBN 978-0-19-913324-6.
- ^ Schoppa, Keith R. [2000] (2000). Ti Columbia a pagsurotan ti moderno nga Insi k a pakasaritaan. Unibersidad ti Columbia a Pagmalditan. ISBN 0-231-11276-9, ISBN 978-0-231-11276-5. p 282.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Sun Yat-sen iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig kenni Sun Yat-sen iti Wikiquote (Ingles)
Dagiti obra a mainaig kenni Sun Yat-sen iti Wikisource (Ingles)


text:
Prepektura ti Tottori
Ti Prepektura ti Tottori (鳥取県 Tottori-ken?) ket maysa a prepektura iti Hapón a mabirukan idiay rehion ti Chūgoku.[1] Thi kapitoliona ket ti siudad iti Tottori.[2] Isu daytoy ti kabassitan ti populasion a prepektura iti Hapón.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Prepektura ti Tottori" iti Ensiklopedia ti Hapón, p. 990 iti Liblibro ti Google; "Chūgoku" iti p. 127 iti Liblibro ti Google.
- ^ Nussbaum, "Tottori" iti p. 990 iti Liblibro ti Google.


text:
Rehion ti Kansai
Ti rehion ti Kansai (関西地方 Kansai-chihō?) wenno ti rehion ti Kinki (近畿地方 Kinki-chihō?) ket naisanglad idiay rehion ti abagatan a tengnga ti kangrunaan nga isla ti Honshū iti Hapón.[1] Daytoy a rehion ket iramanna dagiti prepektura ti Mie, Nara, Wakayama, Kyoto, Osaka, Hyōgo, kenShiga. No sinoman ti agtalek ti paggiddiatan, ti Fukui, Tokushima ken ti pay Prepektura ti Tottori ket mairamanda pay. upay ti balikas a "Kansai" ken "Kinki" ket nabaliwan kadagiti napalabas a pakasaritaan, iti moderno a kontesto, dagitoy dua ket agpadpada a maymaysa. Ti urbano a rehion iti Osaka, Kobe ken Kyoto (Keihanshin rehion) ket isu ti maikadua a kaaduan ti populasion idiay Hapón kalpasan ti Kalatakana Lugar ti Tokyo.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Kansai" iti Ensiklopedia ti Hapón, p. 477 iti Liblibro ti Google.


text:
Top Ilocano Hymns Collection
Ilocano is the third most-spoken native language of the Philippines. Below is a list of the top and most popular ilocano hymns.
- ‘Diay Rabaw Ti Turod Lyrics- Ilocano Hymn
- ‘Ti Basol Inlapsutnatay Lyrics- Ilocano Hymn
- Adda Gayyem Nasarakak- Ilocano Hymn
- Adda Maysa a Natay a Gapu Kaniak Lyrics- Ilocano Hymn
- Adda Maysa Gayyemko- Ilocano Hymn
- Agrag-okayo Lyrics- Ilocano Hymn
- Aldaw Naggibusen Lyrics- Ilocano Hymn
- Amin Daytoy Lubong Lyrics- Ilocano Hymn
- Apo, Bendisionannakam Lyrics- Ilocano Hymn
- Apo, Bendisionmo Itdem Lyrics- Ilocano Hymn
- Apo, Umaynak Kadi Taengan Lyrics- Ilocano Hymn
- Ayat a Nangreppet Kaniak- Ilocano Hymn
- Ayat Dios Awan Pumadpad- Ilocano Hymn
- Basol Nairemremak Lyrics- Ilocano Hymn
- Bendision ti Dios Lyrics- Ilocano Hymn
- Dayawendaka, O Dios Lyrics- Ilocano Hymn
- Dayawentay’ Mangisalakan A Jesus Lyrics- Ilocano Hymn
- Daydi Immuna a Noel Lyrics- Ilocano Hymn
- Denggen! Agkantat’ Anghel Lyrics- Ilocano Hymn
- Di Ammot’ Oras Lyrics- Ilocano Hymn
- Dios, Ama ti Sangkataoan Lyrics- Ilocano Hymn
- Diosko Ken Namarsua Lyrics- Ilocano Hymn
- Ditay’ Ammot’ Oras Yaayna Lyrics- Ilocano Hymn
- Idiay Sion nga Agturay Lyrics- Ilocano Hymn
- Ikantak Pannakabalin Lyrics- Ilocano Hymn
- Inka Kaniak Ibaga- Ilocano Hymn
- Inton Lubong Tiponen ti Dios Lyrics- Ilocano Hymn
- Iti Tiempot’ Suot- Ilocano Hymn
- Iwarragawag Ken Ipukkawyo Lyrics- Ilocano Hymn
- Kas Itay Naayat nga Ama Lyrics- Ilocano Hymn


text:
Simetria
Ti simetria (manipud ti Griego σuuuetpeῖv symmetreín "agkuyog a panagrukod") ket adaan ti dua a kaibuksilan. Ti umuna ket ti saan a nalawag a kapanunotan ti agdanggay ken napintas a proporsion ken balanse.[1][2] Ti maikadua ket ti apag-isu a matematikal a "natabasan a bukod nga agpada" a mabalin a maipakita nga addaan kadagiti alagaden ti pormal a sistema, a kas ti heometria wenno pisika.
Urayno dagitoy dua a kaibuksilan ti "simetria" ket mabalin a sagpaminsan nga agsina a maibagbaga, dagitoy ket agkabagianda, isunga mapagtungtungan nga agkuyog dagitoy.[2]
Ti matematikal a simetria ket mabalin a mapaliiw
- iti keddeng iti panagpalabas ti panawen;
- a kas maipapana ti espasio a pannakaikabagian;
- babaen dagiti heometriko transpormasion a kas ti panangigatad, anninaw, ken panagpusipos;
- babaen dagii kita ti maiyannong a transpormasion;[3] ken
- kas maysa nga aspeto dagiti abstrakto a banag, dagiti teoretiko a modelo, pagsasao, musika ken mabalin pay ti pannakaammo.[4][5]
Daytoy nga artikulo ket ipalawagna kadagitoy a panangipagarup ti simetria manipud kadagiti uppat a perspektibo. Ti umuna ket ti simetria iti [[heometria], daytoy ti kaaduan a naamammuan a kita ti simetria para iti kaaduan a tattao. Ti maikadua ket ti ad-adu a spasap a kaibuksilan tisimetria iti matematika a kas maysa akabuklan. Ti maikatlo ket mangipalawag ti simetria a kas makikabagian iti [[siensia] ken teknolohia. Iti daytoy a kontesto, dagiti simetria ket mangipakita kadagiti nakakaskasdaaw a resulta a mabirukan iti moderno a pisika, a mairaman dagiti aspeto ti limbang ken panawen. Ti maikapat ket pagtungtunganna ti simetria kadagiti kinatao, a mangsakop ti nabaknang ken naindumaan a panag-usar iti pakasaritaan, arkitektura, arte, ken relihion.
Ti kasumbangir ti simetria ket tiasimetria.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Zee, A. (2007). Nakabutbuteg a Simetria. Princeton, N.J.: Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan. ISBN 978-0-691-13482-6.
- ^ a b Kas pagarigan, ni Aristoteles ket nangiladawan ti nagtimbukel a sukog kadagiti nainlangitan a bagi, nangigupit kadagitoy a pormal a naipalawagan a heometriko a panagrukod ti simetria iti masna nga urnos ken kinapintas iti kosmos.
- ^ Kas pagarigan, dagitioperasion a kas ti panaglasat ti kadawyan a naitabas a datar ti teha wenno panangingipusipos ti walo ti bakrangna a putik, wenno dagiti narikut a transpormasion dagiti ekuasion wenno iti waya a matokar ti musikat.
- ^ Mainzer, Klaus (2005). Simetria kenKarikut: Ti Kararua ti Pintas ti Saan a Nailinia a Siensia. World Scientific. ISBN 981-256-192-7.
- ^ Dagiti simetriko a banag ket mabalin a materialesl, a aks ti tao, kristal, [[teha], wenno molekula, wenno mabalin a maysa nga abstrakto nga estruktura a kas ti matematikal nga ekuasion wenno dagiti serie ti dayyeng ti(musika).
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ti Ekuasion a Saan a Mabalina Masolbar: Kasono dagiti henio ti Matematika a Nakaduktal ti Pagsasao ti Simetria, Mario Livio, Souvenir Press 2006, ISBN 0-285-63743-6
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Simetria iti Wikimedia Commons


text:
1791
Ti tawen idi 1791 ket kadawyan a tawen a mangrugi iti Sabado iti kalendario a Gregoriano ken ti kadawyan a tawen a mangrugi iti Mierkoles ti nabunbuntog iti 11 nga aldaw a kalendario a Huliano.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero–Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 4 – Naawat ti Vermont a kas ti maika- 14 nga estado ti Estados Unidos.
Hulio–Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hulio 8 – Nagungunaan ni kompositor Joseph Haydn ti pammadayaw a doktorado iti musika idiay Unibersidad ti Oxford.
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 23 – James Buchanan, maika-15 a Presidente iti Estados Unidos (pimmusay 1868)
- Septiembre 22 – Michael Faraday, Briton a sientista (pimmusay 1867)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Disiembre 5 – Wolfgang Amadeus Mozart, Austriano a kompositor (naipasngay 1756)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti 1791 iti Wikimedia Commons


text:
Pagsasao a Tailandes
Ti Tailandes,[2] wenno nasaysayaat a makunkuna iti Siames[3] wenno Tengnga a Tailandes,[4] ket isu ti nailian ken opisial a pagsasao ti Tailandia ken ti patneng a pagsasao dagiti Tattao a Tailandes ken dagiti [[Tailandes nga Insik], dagiti kaaduan nga etniko a grupo ti Tailandia. Ti Tailands ket kameng ti Tai a grupo ti pamilia ti pagsasao ti Tai–Kadai. Sumuroka kagudua dagiti amin a balikas iti Tailandes ket binulod manipud ti Pali, Sanskrito ken ti Duog a Khmer. Daytoy ket tonal ken pagsasao nga analitiko. Ti Tailandes ket addaan pay ti narikut nga ortograpia ken dagiti maikabagian apanagmarka. Ti Tailandes ket agsinnaranay a maawatan iti Lao.[5]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Reperensia ti Tailandes iti Ethnologue (maika-17 nga ed., 2013)
- ^ Iti Tailandes: ภาษาไทย Phasa Thai [pʰāːsǎː tʰāj] ( denggen)
- ^ Urayno ti "Tailandes" ket nagbalinen a kadawyan, ti duog a termino iti "Siames" ket us-usaren pay laeng dagiti lingguista, ken naipangpangruna iti panangipalplawag manipud kadagiti sabali a Sassao ti Tai (Diller 2008:6). T "Proto-Tailandes", kas pagarigan, ket isu ti taudan amian dagiti Abagatan a laud a Tai, ken saan aeng a ti Siames (Rischel 1998).
- ^ Nasken a saan a maiyallilaw iti Tengnga a Tai
- ^ "Sasao nga Ausbau ken Abstand". Ccat.sas.upenn.edu. 1995-01-20. Naala idi 2012-07-08.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- IPA ken SAMPA para iti Tailandes
- Estruktura ti Pagsasao a Tailandes (TH101) PDF a bersion ti libro ti unibersidad


text:
Theravada
Ti Theravada (Pāli: theravāda; Sanskrit: sthaviravāda; wenno "Dalan Dagiti Kapuonan") ket isu ti nabatbati nga escuela iti kadaanan a sanga ti Budhismo a Nikaya. Naibatay iti sursuro daytoy iti Evangelio a Pāli, wenno dagiti "Nikaya." Daytoy ti kangrunaan a kadaanan a nasantoan a literatura ti Budhismo. Ti Nikaya ngarud ken uray ti Theravada ket nabirngasan idi kas "Hinayana" wenno "basbassit a pagluganan," maysa nagan a saanen maar-aramat gapu ta maibilang daytoy a narusanger. Ti Theravada ita ket isu ti masursurot idiay Sri Lanka, Myanmar, Laos, Thailand, Cambodia, ken paspaset ti China, Vietnam, ken Malaysia.


text:
1841
Ti tawen idi 1841 ket kadawyan a tawen a mangrugi iti Biernes iti kalendario a Gregoriano ken ti kadawyan a tawen a mangrugi iti Biernes ti nabunbuntog iti 12 nga aldaw a kalendario a Huliano.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero–Marso[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero – Bukod nga inrangarang a nawaya a republika ti El Salvador.
- Marso 4 – Ni Martin Van Buren ket sinaruno a kas Presidente ti Estados Unidos babaen ni William Henry Harrison.
Abril–Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 4 – Pimmusay iti pulmonia ni Presidente William Henry Harrison, ken nagbalin nga isu ti immuna a Presidente iti Estados Unidos a natay iti opisina iti kaunegan ti maysa a bulan, ti Amerikano a presidente a nagserbi iti kabiitan a termino. Isu ket sinaruno babaen ni Bise Presidente John Tyler, ken isu ti nagbalin a maika-10 a Presidente iti Estados Unidos .
- Abril 6 – Naisapata ni Presidente John Tyler.
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Hulio–Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Antonín Dvořák, Tseko a kompositor (pimmusay 1904)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero–Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 4 – William Henry Harrison, maika-9 a Presidente iti Estados Unidos (naipasngay 1773)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti 1841 iti Wikimedia Commons


text: Ni John Caldwell Calhoun (/kælˈhuːn/; Marso 18, 1782 – Marso 31, 1850) ket maysa idi a mangiyununa a politiko ken politiko a teorista manipud idiay South Carolina idi panawen ti umuna a kagudua ti maika-19 a siglo. Ni Calhoun ket nalaing nga agbitbitla kadagiti amin a banbanag iti panawenna, ngem isu ket kanayon a nangiyallatiw ti puestona. Ni Calhoun ket nangirugi ti politiko a karerna a kas maysa a nasionalista, agpabpabaro, ken nangipakpatakder ti napigsa a nailian a gobierno ken dagiti panagsalaknib a taripa. Kalpasan idi 1830 isu ket nangyallatiw iti karbengan ti estado, patingnga a gobierno, nulipikasion ken nawaya a komersio. Isu ket nalatak a naam-ammuan ti nakaro a panagdepensana iti panagtagabu a kas maysa a nasayaat a banag, ti saan a pannakatalgedna iti mayoritarismo, ken ti panagiturong ti Abagatan a makisina iti Kappon.


text:
Is-isla ti Cocos (Keeling)
Ti Teritorio ti Is-isla ti Cocos (Keeling), tinawtawagan pay ti Is-isla ti Cocos ken Is-isla ti Keeling, ket territorio ti Australia a mabirukan idiay Taaw Indiano, abagatan a laud ti Isla ti Paskua ken agarup a tengnga a nagbaetan ti Australia ken Sri Lanka.
Ti teritorio ket buklen dagiti dua nga atol ken dagiti 27 koral nga isla a dua kadagitoy ti West Island ken Home Island, ket matagtagitao ken addaan iti populasion iti agarup a 600.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Is-isla ti Cocos (Keeling)". The World Factbook. CIA. Naala idi 27 Enero 2012.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Is-isla ti Cocos (Keeling) iti Wikimedia Commons
- Website ti Is-isla ti Shire ti Cocos (Keeling)
- Daytoy nga artikulo ket agilaklak-am ti banag ti publiko a pagturayan manipud kadagiti ti CIA World Factbook dokumento"2003 edition".
Nagsasabtan: 12°07′S 96°54′E / 12.117°S 96.900°E


text:
Tuesday, October 4, 2016
TEACHERS DAY, NAGSELEBRAR TI CABUGAO NORTH CS
Cabugao, Ilocos Sur – Nagselebrar ti Cabugao North Central School nga idauluan ni Mrs. Estrellita Munar Siruno, Principal II, CNCS iti “Teachers Day” (school-based) iti Oktubre 4, 2016 iti Cabugao Cultural and Sports Complex, Brgy. Rizal, Cabugao, Ilocos Sur a pangbigbig ti naindaklan a propesion dagiti mangisursuro. Daytoy a Teacher’s Day ket napagkaykaysaan a maselselebraran iti intero a Pilipinas iti tinawen.
Nagkaykaysa dagiti mangisursuro ti Cabugao North Central School a nagselebrar babaen iti panangorganisar ti Pupils Student Government ti programa a kas Tribute-da kadagiti Teachers.
Kalpasan nga ipakaammo ni Mrs. Siruno ti panagrugi ti selebrasion, naipabuya dagiti intermission number dagiti nadumaduma a Grade Levels agraman ti Kindergarten a kas pangparagsakda iti nasao a programa.
Naragsakan dagiti ubbing, mangisursuro, nagannak ken sangaili a nagbuya.
Kanaig daytoy nga aktibidad iti pannakaselebrar ti National Teachers Month (Setiembre 5-Oktubre 5) ita a Tawen 2016 babaen iti Tema: “Guro, Kabalikat sa Pagbabago” maibatay iti pammilin ti Presidential Proclamation 242-2011 ken iti probision ti RA No. 10743-2016 a mangideklarar iti Oktubre 5 a “National Teachers’ Day”. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 3:36 PM
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Wednesday, October 5, 2016
GRADUATION TI FARMERs FIELD SCHOOL (FFS) TI 2 A BARANGAY, NAARAMID
Cabugao, Ilocos Sur – Naaramid ti nagsaruno a Graduation ti Farmer’s Field School on Sustainable Rice Production Project with Emphasis on Palay Check kadagiti mannalon ti Barangay Baclig ken Barangay Bungro babaen iti panagbinnulig ti Department of Agriculture, Regional Field Office (DA-RFO 1), San Fernando City, La Union; OPAG-Ilocos Sur ken ti Local Government Unit (LGU)-Cabugao, Ilocos Sur iti panangidaulo ni Mayor Josh Edward S. Cobangbang.
Naaramid ti Graduation Ceremony ti Baclig FA iti Barangay Hall ti Barangay Baclig idi Oktubre 4, 2016 ket nagatendar dagiti Opisiales ti ili nga isuda Vice Mayor DJ Savellano; SBM Danny Q. Gazmen; SBM Randy B. Kinaud, Committee Chair on Agriculture kasta metten dagiti Opisiales ti Barangay nga idauluan ni Barangay Captain Carlos V. Sison.
Nagatendar met dagiti Opisiales ti DA-Provincial Office nga isuda Mr. Marcelino Alibin, Provincial Rice Program Coordinator ken ni Ms. Rose Somera, Assistant Focal Person ti organic fertilizer program.
Segun ken ni Municipal Agriculturist Robert S. Savella, dagiti sumaganad ti panggep daytoy a programa ket itultuloyda ita a Tawen 2016:
1. Pananggun-od ti kabaelan dagiti mannalon iti panagpatanor ti pagay babaen iti aktual a kapadasan manipud iti panagbunubon agingga iti panagapit.
2. Panangadalda ti amin nga aspeto iti panagtan-ay ti pagay tapno umadu ti maapit.
3. Panangbaliwda ti kadaanan a wagas ti panagmula ti pagay ket aramiden ti kabaruanan a takuat a mangingato ti matgedan.
4. Mangipasigurado ti 15% a ngatuan ti apit kada panagtalon ken 5% ti tinawen.
5. Panangpapigsada ti gimong ti mannalon ken panangnayon ti kabaelanda nga agmanehar iti naimulada a pagay.
Dagiti kangrunaan a pagsentruan ti panagadal ket iti naisibar a 5,000 metro-kuadrado a learning field a nakaipakatan iti 5 a Treatment iti uppat a klase ti pagay.
Naaramid ti panagadal iti 16 a lawas.
Buklen dagiti Lecturers nga indauluan da Mr. Nereo S. Daproza; Ms. Araceli Antonnette S. Racho ken ni Mr. Obas Bill Y. Baclig.
Iti biang ni Municipal Agriculturist Robert Savella ti DA-LGU, pinaregtada dagiti mannalon ti Barangay Baclig ken Barangay Bungro nga ikagumaananda koma nga adalen ti maited a baro a teknolohia ti panagtalon ket iyallatiwdanto iti padada nga agtaltalon para iti sapasap a pagririnnanudan.
Pinagyamanan pay ni Mr. Savella ti Gobierno Munisipal nga idauluan ni Mayor Josh Edward S. Cobangbang ken ti DA-RFO 1 nga idauluan ni OIC Regional Executive Director Valentin C. Perdido, Ph. D., ta maikkanda iti kastoy nga adal a mangiyintek iti napintas a pagbanagan iti mulada a pagay.
Malaksid kadagiti kabaruanan a teknolohia a masagsagrap ti Baclig FA ken ti Bungro FA, karamanda met kadagiti asosasion ti mannalon iti programa ti LGU-Cabugao a nakagun-od iti ramit, inputs ken makinaria iti panagtalon para kadagiti Asosasion. # (Web In-Action)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 5:04 PM
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Carson City, Nevada
Ti Carson City ket ti maysa a nawaya a siudad ken ti kapitolio ti Estado ti Nevada, ken nanaganan kenni Kit Carson. ,Ti populasion ket 55,274 manipud ti senso ti Estados Unidos idi 2010.[1] Kaaduan ti bilang dagiti umili ketagnanaed idiay Eagle Valley, idiay akindaya nga igid ti Carson Range, ti sanga ti Sierra Nevada. Ti Carson City ket agarup a 30 milmilia (50 km) iti abagatan ti Reno ken nangrugi idi a kas pagsardengan dagiti emigrante a mapmapan idiay California, ngem dimmur-as a kas maysa a siudad.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "State & County QuickFacts". United States Census Bureau. Naala idi Septiembre 23, 2013.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Carson City, Nevada iti Wikimedia Commons


text:
Kasano No Kayatkon ti Agsardeng nga Ageskuela?
Kastoy ti aramidem
Masapul nga interesadoka nga agsursuro. Panunotem a naimbag no apay nga ages-eskuelaka. Pudno nga adda dagiti asignatura nga awan ti makitam a pategna ita. Ngem ti panangadal iti nadumaduma nga asignatura pabaknangenna ti pannakaawatmo iti lubong nga adda iti aglawlawmo. Tulongannaka nga ‘
agbalin nga amin a bambanag iti amin a kita ti tattao,’ ken ipaayannaka iti abilidad a makisarita kadagiti tattao a nadumaduma ti kasasaadna. (1 Corinto 9:22) Uray kaskasano, maparang-ayna ti abilidadmo nga agpanunot, banag a makagunggona unay kenka inton agangay.
Masapul a tarusam ti mannursuro. No makaboring ti mannursuro, ti ad-adalenyo ti pangipamaysaam iti atensionmo, saan nga isuna. Laglagipem a namin-adun wenno ginasut pay ketdin a daras nga insursuro ti maestro wenno maestram ti isu met laeng a leksion iti nadumaduma a klase. Isu a nalabit saanen a kas iti damo ti gagarna a mangisuro.
Balakad: Aginotarka, siraraem nga agsaludsodka, ken ipakitam nga interesadoka iti leksionyo. No aramidem dayta, tuladendakanto dagiti kaeskuelaam.
Masapul nga umiso ti panangmatmatmo kadagiti abilidadmo. Ti eskuelaan mabalin nga iruarna dagiti nalmeng nga abilidadmo. Insurat ni Pablo ken ni Timoteo: “
Parangrangem a kas apuy ti sagut ti Dios nga adda kenka.” (2 Timoteo 1:6) Nabatad nga addaanen ni Timoteo iti sumagmamano a sagut ti nasantuan nga espiritu. Ngem ti “sagut” a naited kenkuana ket masapul a maasa tapno saan nga aglati. Siempre, ti laingmo ket saan a direkta nga inted ti Dios kenka. Nupay kasta, addaanka kadagiti saguday nga awan kadagiti sabsabali. Makatulong ti panageskuela tapno matakuatam dagiti abilidad nga adda gayam kenka.
Ammuem ti Ad-adu Pay
AGRIINGKAYO!
Siasinoak?
Uppat a pamay-an tapno maammuam ti kinasiasinom ken dagiti maitakderam a prinsipio.
AGRIINGKAYO!
Kasano a Mapagballigiak Dagiti Pakarigatak iti Eskuelaan?
Adu ti pagtaudan ti stress iti eskuelaan. Ammuem ti lima nga addang a mangkissay iti stress.
AGRIINGKAYO!
No Kasanoka nga Agballigi iti Panageskuelam—Agbalinka nga Interesado
Ania dagiti sumagmamano a mangtignay kenka a mangipasnek iti panageskuelam?


text:
Banglades
Ti Banglades (/ˈbɑːŋɡlədɛʃ/, /ˌbɑːŋɡləˈdɛʃ/, i/ˌbæŋɡləˈdɛʃ/, /ˌbʌŋɡləˈdɛʃ/ ; Bengali: বাংলাদেশ, panangibalikas: [ˈbaŋlad̪eʃ] ( denggen)), opisial a ti Republika ti Tattao ti Banglades (গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ Gônoprojatontri Bangladesh), ket maysa apagilian idiay Abagatan nga Asia. Daytoy ket saksakkawenna ti nalames a Delta Ganges-Brahmaputra, daytoy ket paset ti naipakasaritaan nga etno-linguistiko a rehion ti Bengal. Ti nagan aBanglades ket kaibuksilanna ti "Pagilian ti Bengal" iti opisial a pagsasao ti Bengal. Daytoy ket sanguenna ti Luek ti Bengal iti abagatn, ken bineddengan babaen ti India iti amianan, iti laud ken daya, ken ti pay Burma (Myanmar) iti abagatn a daya. Daytoy ket naisinsina babaen dagiti Himalaya a pagpagilian iti Nepal ken Bhutan babaen ti akikid a koridor Siliguri, ken adada iti heograpiko a kaarubayan iti Tsina.
Dagiti agdama nga aldaw a pagbeddengan ti Banglades ket nabangon dagitoy idi las-ud ti Britaniko a pannakabingay ti Bengal idi 1947, idi ti rehion ket nagbalin a Daya a Bengal (kapasanna Daya a Pakistan), a paset i kabarbaro a naporma a pagilian iti Pakistan. Nupay kasta, daytoy ket naisina manipud ti Laud a Pakistan babaen ti gangani a 1,500 km (agarup a 900 mi) iti teritorio ti India. Gapu ti politikal a pannakaisinsina, dagiti etnko ken linguistiko a diskriminasion ken ekonomiko a panagbaybay-an babaen dagiti politiko nga agturturay a lumaud a payyak, ti nadayeg a pannkariribuk ket immad-adu ken nagited ti iyu-ugnar ti maysa a nailian a tignay ti sekular akultura, a nangiturongan ti pannakairangarang ti wayawaya ken ti Pannakawaya a Gubat ti Banglades idi 1971. Kalpasan daytoy a gubat ken pannkawayawaya, ti baro nga estado ket nagib-ibtur ti kinapanglaw, bisin, politikal a riribuk ken dagiti milisia a kudeta. Ti pannkaisubli ti demokrasia idi 1991 ket sinarsaruno idi ti nakalma ken ekonomiko a panagrangrag-ay. Tatta nga aldaw, ti Banglades ket maysa a sekular, a unitario, a Batay-linteg a republika.[7]
Ti Banglades ket maysa a parlamentario a demokrasia, nga adda iti nabutosan a parlamento a tinawtawagan ti Jatiyo Sangshad. Daytoy ti maikawalo a kaaduan ti populasion a pagilian ken adda ti maysa a kapusekan ti populasion iti lubong. Ti pagilian ket nailaslasin a kas maysa a Sumaruno a Sangapulo ket maysa nga ekonomia. Ti maysa a pionera iti rehional a pannakitignay idiay Abagatan nga Asia, ti Banglades ket maysa a nangibangon a kameng ti SAARC ken ti BIMSTEC. Daytoy ket kameng pay ti Mankomunidad, ti Di Nailinia a Tignay, ti OIC, ti Agrangrang-ay a 8 a Pagpagilian ken ti BIMSTEC.
Ti pagilian ket sunagsango kadagiti nadumaduma a nakaro a parikut, a mairaman ti kinapanglaw, binalitungeg, politikal a riribuk, adu unay a populasion ken pannakadangran ti panagbalbaliw iti klima. Nupay kasta, daytoy ket dinaydayaw babaen ti sangalubongan akomunidad para kadagiti adu a panagprogresona iti Pagsurotan ti Panagrang-ay ti Nagtagitaoan.[8] Babaen kadagiti nadumaduma a naitunton a publiko ti Banglades ken dagiti sosial a programa nga inturungan ti NGO, ti pagilian ket rumangrang-ay kadagiti alagaden ti panagbiag ken ti kabayag ti panagbiag, a mangipakpatakder ti literasia ken panagikeddeng ti babbai, panagtengngel ti iyaadu ti populasion ken panagipatakder kadagiti inprastruktura ti panagaywan ti salun-at.[9][10][11] Ti Banglades ket mapmapan pay iti napardas nga industrialisasion, nga adda ti sangalubongan a pannakikompetensia kadagiti industria kadagiti tela, panagaramid ti barko ken dagiti agas.[12] Ti Dhaka ken Chittagong, dagiti kadakkelan a siudad ti pagilian, ket isu dagitoyen ti mangidurduron a puersa kadagiti agdama nga adu nga idadakkel.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Ahensia ti Sentral nga Intelihensia (2011). "Bangladesh". The World Factbook. Langley, Virginia: Ahensia ti Sentral nga Intelihensia. Naala idi 2011-10-05.
- ^ Batay-linteg iti Banglades, Paset V, Kapitulo 1, Artikule 66; Unibersidad iti Minnesota, naala idi: 2010-08-28
- ^ Senso ti 2011. (PDF) . Naala idi 2011-11-16.
- ^ a b c d "Bangladesh". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 2011-04-20.
- ^ "Gini Index". Banko ti Lubong. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 16 Pebrero 2015. Naala idi 2 Marso 2011.
- ^ "Human Development Report 2014 Summary" (PDF). United Nations. 2014. Naala idi 24 Hulio 2014.
- ^ http://www.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=157212
- ^ Programa ti Panagrang-ay ti Nagkaykaysa a Pagpalian idiay Banglades: Ti HDR 2010 ket binigbigna ti panagprogreso ti Bangladeshkadagiti napalbas a panawen. 5 Nobiembre 2010. Naala idi: 25 Oktubre 2012.
- ^ http://www.economist.com/news/briefing/21565617-bangladesh-has-dysfunctional-politics-and-stunted-private-sector-yet-it-has-been-surprisingly
- ^ "Meeting Millennium Development Goals". BBC News. Naala idi 25 Oktubre 2012.
- ^ "Ban lauds Ti panagprogreso ti salun-at ti bababi ken ubbing idiay Banglades". UN News Center. Nagkaykaysa a Pagpagilian. 15 Nobiembre 2011. Naala idi 25 Oktubre 2012.
- ^ http://www.nytimes.com/2012/04/24/business/global/in-bangladesh-strong-promise-of-economic-growth.html?pagewanted=all&_r=0
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Baxter, C (1997). Banglades, manipud ti maysa a Pagilian iti maysa nga Estado. Westview Press. ISBN 0-8133-3632-5. OCLC 47885632.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Banglades iti Wikimedia Commons
- Pakaammo ti panagbiahe idiay Banglades manipud iti Wikivoyage (Ingles)
- Nailian a Portal ti Web Portal ti Banglades
- Banglades a naikabil iti The World Factbook (Ingles)
- Kitaen ti Banglades iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)
- Wikimedia Atlas iti Banglades
- Datos ti Rehional a Mapa ti Banglapedia
- Banglades
- Bengal
- Dagiti pagilian ti Taaw Indiano
- Dagiti nabingbingay a rehion
- Dagiti dati a kolonia ti Britaniko
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Gunglo ti Abagatan nga Asia para iti Rehional a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti republika
- Dagiti sosialista nga estado
- Dagiti pagilian ti Abagatan nga Asia
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1971


text:
1976
Ti 1976 ket maysa a bisiesto a tawen a nangrugi iti aldaw ti Huebes iti kalendario a Gregoriano (dominikal a letra DC).
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Pebrero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero 4 – Ti gingined idiay Guatemala ken Honduras ket pimmatay kadagiti ad-adu ngem 22,000.
- Pebrero 24 – Naitignay ti agdama a batay-linteg ti Kuba.
Marso[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 24 – Inikkat dagiti puersa ti militar ti Arhentina ni presidente Isabel Perón.
Mayo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mayo 25 – Inabak ni Presidente ti Estados Unidos ni Gerald Ford ni Ronald Reagan kadagiti 3 a Republikano a presidensial a primario: Kentucky, Tennessee ken Oregon.
Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hunio 1 – Nangipatingga ti Nalamiis a Gubat ti Nagkaykaysa a Pagarian ken ti Islandia.
- Hunio 29 – Nakagun-od ti wayawaya ti Seychelles manipud iti Nagkaykaysa a Pagarian.
Hulio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hulio 17 – Nairangarang ti Daya a Timor a kas ti maika-27 a probinsia ti Indonesia.
Agosto[urnosen | urnosen ti taudan]
- Agosto 14 – Sangapulo a ribu a Protestante ken Katoliko a babbai ket nagdemonstrado iti kappia idiay Akin-amianan nga Irlanda.
Septiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Septiembre 1
- Ti patalastas ti sigarilio ken tabako ket naiparit iti telebision ken radion idiay Australia.
- Naikkat ti emerhensia ti estado idiay Republika ti Irlanda a nangrugrugi manipud idi 1939.
- Septiembre 9 – Pimmusay iti atake ti puso ni Mao Zedong, ti Republika ti Tattao ti Tsina.
- Septiembre 21 – Timmipon ti Seychelles iti Nagkaykaysa a Pagpagilian.
Nobiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nobiembre 26 – Opisial a nairehistro ti Microsoft iti Opisina ti Sekretario ti Estado ti New Mexico.
Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Disiembre 1 – Timmipon ti Angola iti Nagkaykaysa a Pagpagilian.
- Disiembre 15 – Timmipon ti Samoa iti Nagkaykaysa a Pagpagilian.
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Marso[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 22 – Reese Witherspoon, Amerikana nga aktres
Abril[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 21 – Rommel Adducul, Filipino a basketbolista ken coach
Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hunio 18 – Blake Shelton, Amerikano a kumakanta
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Enero 10 – Howlin' Wolf, Aprikano-Amerikano a musikero iti blues (naipasngay 1910)
Pebrero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero 1 – Werner Heisenberg, Aleman a pisiko, nagungunaan ti Premio Nobel iti Pisika (naipasngay 1901)
Agosto[urnosen | urnosen ti taudan]
- Agosto 25 – Eyvind Johnson, Sueko a mannurat, nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura (naipasngay 1900)
Septiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Septiembre 9 – Mao Zedong, Rebolusionario nga Insik a komunista, estratihiko ti pannakigubat iti gerila, mannurat, politikal a teorista, ken dauo ti Insik a Rebolusion (naipasngay 1893)
Nobiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nobiembre 15 – Jean Gabin, Pranses nga aktor (naipasngay 1904)
Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Disiembre 28 – Freddie King, Amerikano a gitarista ken kumakanta iti blues (naipasngay 1934)


text:
Pamilia
Iti kontesto iti tao, ti pamilia (manipud ti Latin: familia) ket maysa a grupo iti tattao a maikappo iti konsanguinidad, apinidad, wenno kumadduan a panagtaeng. Iti kaaduan kadagiti kagimongan daytoy ti kangrunaan a patakder para iti pannakipulapol dagiti ubbing. Dagiti antropologo ket kaaduanda a mangidasig ti organisasion ti pamilia a kas matrilokal (maysa nga ina ken dagiti annakna); mainaig ti (asawa alalaki, ti asawana, ken annakna; makunkunapay a nuklear a pamilia); ken konsanguinidad (a tinawtawagan pay ti naipaatiddog a pamilia) a dagiti nagannak ket annakda ket agkakadduada nga agtataeng kadagiti dadduma a kameng iti pamilia timaysa a nagannak.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Amerikano a Pannakikabagian, David M. Schneider
- Ti Masna aPakasaritaan dagiti Pamilia, Scott Forbes, Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan, 2005, ISBN 0-691-09482-9
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mattox, William R., Jr., "America's family time famine", Dagiti Ubbing Tatta nga Aldaw, Nob–Des, 1990
- Tabak I., Mazur J., Granado M.C., Örkenyi Á., Zaborskis A., Aasvee K. & Moreno C. (2012). Panagsukisok kadagiti pagduyosan iti pannakisinnarita ti nagannak ken anak idiay Europa kadagiti 12 a tawtawen. Ti Warnakan Nasapa a Kinamanakman, 32 (1), 26-54. DOI: 10.1177/0272431611419509 [1]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Pamilia iti Wikiquote (Ingles)
- Datos a batayan ti pamilia, OECD,
- Laboratorio ti Panagsukisok ti Pamilia, unh.edu


text:
Mungay
Ti mungay ket ti gagangay a nagan wenno awag iti mungay a mammalia. Iti sapasap a langa, ti mungay ket maysa a kasla nagtubo a murdong a pagruaran ti likido, kangrunaan ti gatas ti suso, a pangpakan iti anak ti ina.
Iti anatomia dagiti mammal, ti mungay wenno mammary papilla ket maysa a bassit a rutong ti kudil nga addaan iti ruaran para iti 15-20 a lactiferous a pagayusan a naurnos a patimbukel iti lawlaw ti murdong. Ti pisiolohikal a nakaparsuaan ti mungay ket tapno makaited iti gatas a mapartuat iti glandula a mammaria iti babai kabayatan ti panagpasuso iti maladaga.


text:
Abagatan nga Aprika
Nagsasabtan: 30°S 25°E / 30°S 25°E
Ti Abagatan nga Aprika, opisial a ti Republika ti Abagatan nga Aprika, ket maysa a pagilian a mabirukan idiay akin-abagatan a murdong iti Aprika. Nabingbingay daytoy iti siam a probinsia, nga addaan iti 2,798 kilometro (1,739 mi) nga aplaya[8][9] kadagidiay taaw ti Atlantiko ken Indiano.[10] Iti amianan iti daytoy a pagilian ket naisanglad dagiti kaarrubana a teritorio iti Namibia, Botswana ken Zimbabwe; ti daya ket ti Mozambique ken Swaziland; ti Lesoto ket maysa a enclave a napalikmutan babaen ti teritorio ti Abagatan nga Aprika.[11]
Ti Abagatan nga Aprika ket maysa nga adu ti etnikona a pagilian ken adda dagiti nadumaduma a kultura ken pagsasao. Adda dagiti sangapulo ket maysa a mabigbigan a pagsasao iti batay-lintegna.[10] Dua kadagitoy a pagsasao ket nagtaud idiay Europa: Ingkes ti Abagatan nga Aprika ken Aprikaans, ti maysa a pagsasao a nangruna a nagtaud manipud iti Olandes a sinasao babaen dagiti kaaduan ti puraw ken dagiti Namarisan a Taga-Abagatan nga Aprika. Nupay nga ti Ingles ti kadawyan nga inus-usar iti biag ti publiko ken komersio, daytoy ket ti maikalima laeng a kaaduan nga ibalbalayan a pagsasao.[10] Amin nga etniko a ken dagiti grupo ti pagsasao ket addaan iti politiko a pannakairepresentana ti batay-linteg a demokrasia ti pagilian a mangbukel ti parlamentario a republika; a saan a maipada kadagiti kaaduan a parlamentario a republika, dagiti puesto ti daulo iti estado ken daulo iti gobierno ket naitiptiponda iti maysa a nagitaltalek ti parlamentario a Presidente.
Agarup a 79.5% ti populasion ti Abagatan nga Aprika ket addaan iti kaputotan a nangisit nga Aprikano,[12] a nabingbingay kadagiti nadumaduma nga etniko a grupo nga agsasao kadagiti sabsabali a pagsasao a Bantu, ken siam kadagitoy ket addaan iti opisial a kasasaad.[10] Ti Abagatan nga Aprika ket aglaon pay kadagiti kadakkelan a komunidad dagiti Europeano, Asiatiko, ken dagiti naglalaok iti kaputotan idiay Aprika.
Ti Abagatan nga Aprika ket nairanggo a kas maysa a naitengngaan ti ngato ti matgedan nga ekomnomia babaen ti Banko ti Lubong.[13] Adda daytoy ti kadakkelan nga ekonomia idiay Aprika, ken ti maika-28 a kadakkelan iti lubong.[14] Agarup a pagkapat ti populasion ket awan trabahona[15] ken agbibiag ti basbassit ngem US $1.25 ti maysa nga aldaw.[16]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Ti Batay-linteg". Batay-linteg a korte iti Abagatan nga Aprika. Naala idi 3 Septiembre 2009.
- ^ "Nagruna nga Agglomerasion iti Lubong". Citypopulation.de. Naala idi 30 Oktubre 2011.
- ^ Ti Khoi, Nama ken Sasao a San; senial a pagsasao; Aleman, Griego, Gujarati, Hindi, Portuges, Tamil, Telegu ken Urdu; ken Arabiko, Hebreo, Sanskrito ken "ken dadduma pay a pagsasao nga inus-usar kadagit maipanggep ti relihion idiay Abagatan nga Aprika" ket addaan iti opisial a kasasaad. Kitaen ti Kapitulo 1, Artikulo 6, iti Batay-linteg.
- ^ "Mid-year population estimates 2015" (PDF). Statistics South Africa. Naala idi 11 Agosto 2015.
- ^ a b c d "South Africa". International Monetary Fund. Naala idi 2015-04-26.
- ^ "Gini Index". World Bank. Naala idi 2 Marso 2011.
- ^ "2015 Human Development Report" (PDF). United Nations Development Programme. 2015. Naala idi 15 Disiembre 2015.
- ^ "Turay ti Aprikano Panagpatalged ti Maritimo". Turay ti Abagatan nga Aprika a Panagpatalged ti Maritimo. Naala idi 16 Hunio 2008.
- ^ "Coastline". The World Factbook. CIA. Naala idi 16 Hunio 2008.
- ^ a b c d "Napardas a Kinapudno para iti Abagatan nga Aprika". SouthAfrica.info. Abril 2007. Naala idi 14 Hunio 2008.
- ^ Guy Arnold. "Lesotho: Tawen a Naireprepaso 1996 – Britannica Online Encyclopedia". Britannica.com. Naala idi 30 Oktubre 2011.
- ^ "Tangnga ti tawen a karkulo ti populasion 2011" (PDF). Dagiti Estadistika ti Abagatan nga Aprika. 2011. Naala idi 30 Hulio 2011.
- ^ "Abagatan nga Aprika – Banko ti Lubong". Data.worldbank.org. Naala idi 30 Oktubre 2011.
- ^ Ti datos ket mangitudtudo ti tawen ti 2010. Datos a nakaibatayan ti Sangalubongan a Pangpakitaan ti Panagrangrang-ay, Banko ti Lubong. Naala idi 30 Septiembre 2011.
- ^ "Ti Abagatan nga Aprika nga Awan Trabahona ket Dumakdakkel iti 23.5%". Bloomberg. 5 Mayo 2009. Naala idi 30 Mayo 2010.
- ^ "HDI" (PDF). UNDP.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- A History of South Africa, Third Edition. Leonard Thompson. Yale University Press. 1 Marso 2001. 384 pages. ISBN 0-300-08776-4.
- Economic Analysis and Policy Formulation for Post-Apartheid South Africa: Mission Report, Agosto 1991. International Development Research Centre. IDRC Canada, 1991. vi, 46 p. Without ISBN
- Emerging Johannesburg: Perspectives on the Postapartheid City. Richard Tomlinson, et al. 1 Enero 2003. 336 pages. ISBN 0-415-93559-8.
- Making of Modern South Africa: Conquest, Segregation and Apartheid. Nigel Worden. 1 Hulio 2000. 194 pages. ISBN 0-631-21661-8.
- South Africa: A Narrative History. Frank Welsh. Kodansha America. 1 Pebrero 1999. 606 pages. ISBN 1-56836-258-7.
- South Africa in Contemporary Times. Godfrey Mwakikagile. New Africa Press. Pebrero 2008. 260 pages. ISBN 978-0-9802587-3-8.
- The Atlas of Changing South Africa. A. J. Christopher. 1 Oktubre 2000. 216 pages. ISBN 0-415-21178-6.
- The Politics of the New South Africa. Heather Deegan. 28 Disiembre 2000. 256 pages. ISBN 0-582-38227-0.
- Twentieth-Century South Africa. William Beinart Oxford University Press 2001, 414 pages, ISBN 0-19-289318-1
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Abagatan nga Aprika iti Wikimedia Commons
- Abagatan nga Aprika
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti pagilian ti Taaw Indiano
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ingles
- Dagiti dati a kolonia ti Britaniko
- G20 a pagpagilian
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1910


text:
Leksion 9
Kasano nga Agbalin a Naragsak ti Pamiliam?
1. Apay a napateg ti kasar iti kinaragsak ti pamilia?
Ni Jehova ti naggapuan ti naimbag a damag. Isu ket naragsak a Dios a kayatna nga agbalin a naragsak dagiti pamilia. (1 Timoteo 1:11) Isu ti namunganay iti panagasawa. Ti legal a panagasawa ket napateg iti kinaragsak ti pamilia ta mangipaay dayta iti natalged a kasasaad a pangpadakkelan kadagiti ubbing. Masapul a raemen dagiti Kristiano dagiti lokal a paglintegan mainaig iti panangirehistro iti kasar.—Basaem ti Lucas 2:1, 4, 5.
Ania ti panangmatmat ti Dios iti panagasawa? Kayatna a dayta ket permanente a panagtipon ti lalaki ken babai. Kayat ni Jehova a dagiti agassawa ket nasungdoda iti maysa ken maysa. (Hebreo 13:4) Kagurana ti diborsio. (Malakias 2:16) Ngem ipalubosna a makidiborsio ken makiasawa manen ti maysa a Kristiano no ti asawana ket nakikamalala.—Basaem ti Mateo 19:3-6, 9.
2. Kasano ti rumbeng a panangtrato iti asawa?
Pinarsua ni Jehova ti lalaki ken babai tapno agtinnulongda kadagiti akemda kas agassawa. (Genesis 2:18) Kas ulo ti pamilia, ti asawa a lalaki ti rumbeng a mangidaulo iti panangipaay iti material a kasapulan ti pamiliana ken iti panangisuro kadakuada maipapan iti Dios. Masapul a managsakripisio ti ayatna ken baketna. Rumbeng nga aginnayat ken agrinnaem dagiti agassawa. Yantangay imperpekto ti amin a pagassawaan, nakapatpateg a sursuruen ti agassawa ti agpinnakawan tapno naragsakda.—Basaem ti Efeso 4:31, 32; 5:22-25, 33; 1 Pedro 3:7.
3. Rumbeng kadi a makisinaka iti asawam no saankayo a naragsak?
No adda saanyo a pagkinnaawatan nga agassawa, ikagumaanyo a tratuen ti maysa ken maysa buyogen ti ayat. (1 Corinto 13:4, 5) Saan nga irekomenda ti Sao ti Dios ti panagsina kas solusion kadagiti gagangay a parikut ti agassawa.—Basaem ti 1 Corinto 7:10-13.
4. Dakayo nga annak, ania ti kayat ti Dios para kadakayo?
Kayat ni Jehova nga agbalinkayo a naragsak. Ipapaayna kadakayo dagiti kasayaatan a balakad tapno matagiragsakyo ti kinaagtutuboyo. Kayatna a magunggonaankayo iti sirib ken kapadasan dagiti nagannakyo. (Colosas 3:20) Kayat met ni Jehova a mariknayo ti rag-o iti panangaramid kadagiti banag nga agpaay iti Namarsua kadakayo ken agpaay iti Anakna.—Basaem ti Eclesiastes 11:9–12:1; Mateo 19:13-15; 21:15, 16.
5. Dakayo a nagannak, kasanoyo a maparagsak dagiti annakyo?
Masapul nga ikagumaanyo ti agtrabaho tapno maipaayanyo dagiti annakyo iti taraon, pagtaengan, ken kawes. (1 Timoteo 5:8) Ngem tapno agbalin a naragsak dagiti annakyo, masapul met nga isuroyo ida nga ayatenda ti Dios ken agsursuroda kenkuana. (Efeso 6:4) Ti mapagulidanan a panagayatyo iti Dios ket adda dakkel nga epektona iti puso ti anakyo. No naibatay iti Sao ti Dios ti isursuroyo iti anakyo, mabalin a dayta ti mangsukog iti panagpampanunotna maipaay iti pagimbaganna.—Basaem ti Deuteronomio 6:4-7; Proverbio 22:6.
Napateg a paregtaen ken komendaranyo dagiti annakyo. Kasapulan met nga aturen ken disiplinaenyo ida. Dagita a panangsanay ti mangsalaknib kadakuada kadagiti kababalin a mangpukaw iti kinaragsakda. (Proverbio 22:15) Ngem pulos a saan koma a naranggas wenno naulpit ti panangdisiplinayo.—Basaem ti Colosas 3:21.
Mangipabpablaak dagiti Saksi ni Jehova kadagiti libro a nairanta a tumulong kadagiti nagannak ken annak. Dagitoy a libro ket naibasar iti Biblia.—Basaem ti Salmo 19:7, 11.
Ammuem ti Ad-adu Pay
Agpatulong iti Dios Tapno Naragsak ti Panagasawayo
Sumayaat ti relasionyo nga agassawa no isaludsodyo dagitoy.
No Kasano a Solbaren Dagiti Problema
Makatulong ti umiso a panangsolbar tapno agbalin a nabileg ken naragsak ti relasionyo nga agassawa wenno agbalin a naliday ken miserable.
No Kasano nga Agbalin a Naragsak ti Biag ti Pamiliayo
Ti ayat nga impakita ni Jesus ket nasayaat a tuladen dagiti assawa a lallaki, assawa a babbai, nagannak, ken annak. Ania ti masursurotayo kenkuana?


text:
Nasantuan nga Imperio a Romano
Ti Nasantuan nga Imperio a Romano (HRE; Aleman: Heiliges Römisches Reich (HRR), Latin: Imperium Romanum Sacrum (IRS), Italiano: Sacro Romano Impero (SRI)) ket maysa idi a transnasional nga imperio a rimsua manipud idi 962 aginggana idi 1806 idiay Tengnga nga Europa. Tinurayan daytoy babaen ti Emperador ti Nasantuan a Romano. Ti karakterna daytoy ket bimmaliw idi panawen ti Tengnga a Panawen ken ti Nasapa a Moderno a paset ti panawen, idi ti bileg iti emperador ket nagininut a kimmapsut a naiparabor iti prinsesa. Kadagiti kinaudi a siglona, ti karakterna ket nagbalin a immasideg kadagiti kappon ti teritorio.
Dagiti teritorio ti imperio ket naipatengngaan iti Pagarian iti Alemania, ken mairaman dagiti kaarrubana ateritorio, nga idi kapigsana ket mairaman ti Pagarian iti Italia ken ti Pagarian iti Burgundy. Para iti kaaduan a pakasaritaanna, ti Imperio ket kaaduan a binuklan dagiti ginaut a babbabassit a paset, dagiti prinsipalidad, dagiti dukado, dagiti kondado, dagiti Nawaya nga Imperial a Siudad ken dagiti daddum apay a pinagturturayan.
Idi 962 Otto I ket nabalangatan nga Emperador ti Nasantuan a Romano (Aleman: Römisch-Deutscher Kaiser), uray no ti Romano nga imperial a titulo ket immuna anaipasubli kenni Karlomagno idi 800. Ni Otto ket isu ti immuna nga emperador iti daytoy a pagturayan a saan a kameng iti nasapsapa a Karolingio a dinastinia.[2] Ti kinaudi nga Emperador ti Nasantuan a Romano idi ket ni Francis II, nga isu ket nagikkat ken rinunawna ti Imperio idi 1806 idi panawen ti Napoleoniko a Gubgubat.[3] Iti bilin iti sumaganad a 1512 a Dieat iti Cologne, ti nagan ket opisial a sinukatan ti Nasantuan nga Imperio a Romano iti Aleman a Pagilian (Aleman: Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation, Latin: Imperium Romanum Sacrum Nationis Germanicæ).[4]
Dagiti teritorio ken pagturayan iti Nasantuan nga Imperio a Romano iti termino dagiti agdama nga estado ket buklen ti Alemania (malaksid ti Akin-abagatan a Schleswig), Austria (malaksid ti Burgenland), ti Republika a Tseka, Suisa ken Listenstain, ti Olánda, Belgium, Luxembourg ken Eslobenia (malaksid ti Prekmurje), ken dagiti naisangsangayan a paset iti dumaya a Pransia (a nangnangruna ti Artois, Alsace, Franche-Comté, Pranses a Flanders, Savoy ken Lorraine), akin-amianan nga Italia (a nangnangruna ti Lombardia, Piedmont, Emilia-Romagna, Tuscany, Trentino ken Abagatan a Tyrol), ken ti lumaud a Polonia (a nangnangruna ti Silesia, Pomerania ken Neumark).
Dagiti linaon
Nagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti termino a sacrum (i.e., "nasantuan" iti panunot a "naikonsagrar") a naikapet iti mediebal a Romano nga Imperio ket naus-usar manipud idi 1157, babaen ni Frederick I Barbarossa ("Nasantuan nga Imperio"; ti porma a "Nasantuan nga Imperio a Romano" ket napasingkedan manipud idi 1254 ken dagiti sumakbay).[5] Ti termino ket nainayon tapno maipakita ti panagayat ni Frederick a mangituray ti Italia ken ti Papa.[6] Sakbay idi 1157, ti pagturayan ket makunkuna laeng a kas ti Romano nga Imperio.[4]
Iti bilin ti sumaganad a Dieta idi 1512 iti Cologne, ti nagan ket opisial a sinukatan ti Nasantuan nga Imperio a Romano iti Aleman a Pagilian (Aleman: Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation, Latin: Imperium Romanum Sacrum Nationis Germanicæ).[7] Daytoy a porma ket immuna a nausar iti maysa a dokumento idi 1474.[6]
Ti Nasantuan nga Imperio a Romano ket naipanaganan manipud iti Romano nga Imperio ken naikapanunutan idi a daytoy ket katuloyna. Daytoy ket naibatay iti mediebal a konsepto iti translatio imperii.[8]
Ti Pranses a mannurat ti Panagpalpalawag a ni Voltaire ket nasagibar a nangisao a: "Daytoy nga aglalaok a rimpuok a tinawtawagan idi ken bokudna pay tinawtawagan pay tatta a ti Nasantuan nga Imperio a Romano ket saan a nasantuan, wenno Romana, wenno maysa nga imperio."[9]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Nagnagan iti Nasantuan nga Imperio a Romano iti Aleman a Pagilian kadagiti sabsabali a pagsasao:
- ^ Martin Arbage, "Otto I", iti Mediebal nga Italia: Maysa nga Ensiklopedia (Routledge, 2004), p. 810 online: "Ni Otto ket mabalin a maikapanunutan nga isu ti immuna a nagturay iti Nasantuan nga Imperio a Romano, uray no dayta a termino ket saan nga inususar aginggana idi maikasangapulo ket dua a siglo."
- ^ Bryce, James (1889). Ti Nasantuan nga Imperio a Romano. Londres: Macmillan ken Co. p. 1.
- ^ a b Peter Hamish Wilson, Ti Nasantuan nga Imperio a Romano, 1495–1806, MacMillan a Pagmalditan 1999, Londres, panid 2; Ti Nasantuan nga Imperio a Romano iti Aleman a Pagilian idi Embahada iti Pederala Republik a iti Alemania idiay Londres a sapot ti pagsaadan
- ^ Peter Moraw, Heiliges Reich, iti: Lexikon des Mittelalters, Munich & Zurich: Artemis 1977–1999, tom. 4, col. 2025–2028.
- ^ a b Joachim Whaley, ed. (2011). Ti Alemania ken ti Nasantuan nga Imperio a Romano: Tomo I: Ti Maximiliano I aginggana ti Kappia iti Westphalia, 1493-1648. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 17.
- ^ Peter Hamish Wilson, Ti Nasantuan nga Imperio a Romano, 1495-1806, MacMillan Press 1999, Londres, panid 2; Ti Nasantuan nga Imperio a Romano iti Aleman a Pagilian idiay embahada iti Pederala Republika iti Alemania idiay Londres a sapot ti pagsaadan
- ^ Whaley 2011, pp. 17-20
- ^ Kasisigud a testo: Ce corps qui s'appelait et qui s'appelle encore le saint empire romain n'était en aucune manière ni saint, ni romain, ni empire. In Essai sur l'histoire générale et sur les mœurs et l'esprit des nations, Kapitulio 70 (1756)
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Heinz Angermeier, Das Alte Reich in der deutschen Geschichte. Studien über Kontinuitäten und Zäsuren, München 1991
- Karl Otmar Freiherr von Aretin, Das Alte Reich 1648–1806. 4 vols. Stuttgart, 1993–2000
- Peter Claus Hartmann, Kulturgeschichte des Heiligen Römischen Reiches 1648 bis 1806. Wien, 2001
- Georg Schmidt, Geschichte des Alten Reiches. München, 1999
- James Bryce, Ti Nasantuan nga Imperio a Romano. ISBN 0-333-03609-3
- Jonathan W. Zophy (ed.), Ti Nasantuan nga Imperio a Romano: Maysa Manual a Diksionario. Greenwood Press, 1980
- Deutsche Reichstagsakten
- George Donaldson, Alemania: Maysa a Kompleto a Pakasaritaan. Liblibro ti Gotham, New York 1985
- Jason Phillip Coy, Benjamin Marschke, David Warren Sabean, Ti Nasantuan nga Imperio a Romano, Naipammanunutan manen, Liblibro ti Berghahn (2010)
- Joachim Whaley, TiAlemania ken ti Nasantuan nga Imperio a Romano, Tomo 1 ken 2, OUP, 2011
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Nasantuan nga Imperio a Romano iti Wikimedia Commons


text:
Imperialismo
Ti imperialismo, a kas naipalplawag babaen ti Tattao ti Heograpia ti Nagtagitaoan, ket isu ti "ti pannakapartuat ken/wenno panagtaripatu ti saan nga agpadpada nga ekonomiko, kultural, ken teritorial a pannakibiang, a kadawyan a baetan dagiti estado ket kadawyan nga iti porma ti maysa nga imperio, a naibatay iti panagturturay ken subordinasion." [2] Daytoy ket kankanayon a naipanunotan iti negatibo a banag, a kas laeng ti eksplotasion kadagiti patneng a tao tapno mapabaknang ti babassit.[3] Ni Lewis Samuel Feuer ket nangilaslasin ti dua a nangruna a subkita ti imperialismo; ti umuna ket ti "regresibo nga imperialismo" a naibagbaga a kas ti puro a panagparukma, ti awan suppiatanna nga eksplotasion, panagpaawan wenno panagpabassit kadagit isaan a kinaykayat a tattao, ken ti panagipataeng dagiti kinaykayat a tattao kadagiti a teritorio, a kas pagarigan ti Nazi nga Alemania.[4] Ti maikadua a kita ket inbagbaga babaen ni Feuer ket isu ti "progresibo nga imperialismo" a nabangon babaen ti maysa a kosmopolitano a panirigan ti nagtagitaoan, a mangiragragpat ti pannakaiwaras ti sibilisasion kadagiti naipagpagarupan a "nakasanud" a kagimongan tapno maipangato ti alagaden dagiti kabibiag ken kultura kadagiti naparukma a teritorio, ken ti panagpalubos kadagiti naparukma a tattao a makitipon iti imperiala kagimongan, a kas pagarigan ti Romano nga Imperio ken ti Britaniko nga Imperio.[4]
Ti imperialismo ket kankanayon a mangiraman ti adu a panangiluwas ti puonan kadagiti ganganaet a pagilian para iti kapanggepan nga ekplotasion ken panangituray kadagiti puersa ti panagtrabtrabaho ken dagiti pagtagilakuanda. Ti imperialismo, ti kangatuan nga agpang ti kapitalismo, ket mangirepresenta ti agpang dagiti aggatgatang ti maysa a pagilian ket saanda a mabalin ti gumatang kadagiti amin a prudukto a napataud, ket birbiruken dagiti dadduma pay a paggatangan. Ti katurayan a langa ti imperialismo ket ti panagbaybayad kadagiti nagastus a puonan.
Ti kastoy a termino ket naipakpakat iti Lumaud a politikal ken ekonomiko a pannakaturay idi maika-19 ken maika-20 a sigsiglo. Adda dagiti mannurat, a kas ni Edward Said, ket nawatwatiwat a nagus-usar ti termino a manginagan ti aniaman a sistema ti panangituray ken subordinasion a naurnos nga adda ti imperial a katengngaan ket napalpalikmutan. Segun ti Marxista historiador, a ni Walter Rodney, ti imperialismo ket kabuksilan ti kapitalista a panagpadakkel. Daytoy ket kinabuksilan a dagiti Europeano (ken Amianan nga Amerika ken Hapon ) kapitalista ket napilitan babaen ti kaunegan a lohiko kadagiti kompetitibo a sistemada tapno mangsukisok iti ballasiw taaw kadagiti basbassit a naparang-ay a pagilian nga opurtunidad tapno matengngelda ti naata material, tapno agbiruk kadagiti pagilakuan, ken agbiruk kadagiti pagganansiaan a pagobraan ti puonanan.
Daytoy ket sapsap a naawawat a ti moderno nga aldaw a [kolonialismo]] ket ti panagpadakkel ti imperialismo ket saan a mabalin a rumsua nga awan ti naud-udi. Ti kagayatan ti "inpormal" nga imperialismo nga awan kadagiti porma a kolonia ket husto a naipalplawag ken agtultuloy a kontrobersial a topiko kadagiti historiador.[5]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ S. Gertrude Millin, Rhodes, Londres: 1933, p.138.
- ^ Johnston, Ronald John (2000). Ti Diksionario ti Heograpia ti Nagtagitaoan (Maika-4 nga ed.). Wiley-Blackwell. p. 375. ISBN 0-631-20561-6
- ^ http://robertnielsen21.wordpress.com/2012/05/18/war-is-a-racket/
- ^ a b Lewis Samuel Feuer. Ti Imperialismo ken ti Kontra-Imperialista nga Isip. Transaction Publishers, 1989. P. 4.
- ^ Barbara Bush (2006). Imperialism And Postcolonialism. Pearson Longman. p. 46. ISBN 978-0-582-50583-4. Naala idi 28 Septiembre 2012.


text:
TI PAGWANAWANAN
Programa a Panagadal iti Biblia Para iti Amin
Ammuem ti sungbat dagiti walo a kanayon a maisaludsod maipapan iti programa a panagadal iti Biblia.
MASANSAN A MAISALUDSOD
Apay a Saan a Makiramraman iti Politika Dagiti Saksi ni Jehova?
Pangta kadi ida iti seguridad ti pagilian?
PROYEKTO A PANAGIBANGON
Kabbaro a Kakaarruba Idiay Warwick
Iyestoria dagiti taga-Warwick, New York, ti kapadasanda iti pannakipagtrabahoda kadagiti Saksi ni Jehova iti pannakaipatakder ti hedkuarterda.
GIMONG
Gimong ti Kongregasion Dagiti Saksi ni Jehova
Ammuem no sadino ti paggigimonganmi ken no kasano ti panagdaydayawmi.
MASANSAN A MAISALUDSOD
Pagtataudan ti Pondo Para iti Trabaho Dagiti Saksi ni Jehova?
Ammuem no kasano nga agtultuloy a rumangrang-ay ti trabaho a panangasaba iti intero a lubong uray no awan ti maar-aramid a panagkolekta wenno panagsingir iti apagkapullo.
Estadistika iti Intero a Lubong
???
—Dagdaga nga ayan dagiti Saksi ni Jehova
???
—Bilang dagiti Saksi ni Jehova
???
—Bilang dagiti libre a panangyadal iti Biblia
???
—Timmabuno iti tinawen a Pananglaglagip iti ipapatay ni Kristo
???
—Bilang ti kongregasion