text:
Perro Berde, Pinalangtona Ti Chavacano
Nagganas ti agbasabasa ta manayonan ti ammo. Saan laeng a malinglingay no dipay ket itedna iti nalawlawa a panirigan ken pannakaawat– lalona iti literatura a naynay nga intay isurat iti ditoy kolumtayo nga Iti Duyog iti Singasing. Nalawlawa a pannakaawat ken panagimutektek maipapan iti literatura. Ta no ad-adu ti basaen ken imutektekan ad-adu met ti adal a maipempen iti muging. Ket iti met panawen ti panagsurat, adda ti pagadawan wenno magao nga umas-asuk iti pudotna a pagibasaran no di man isu ti prueba wenno kanayon a kas pammaneknek iti lablabiden a topiko wenno ipadigo a sangaduyog nga imas iti puni ti panagsuratan.
Ti kaudian a nabasak a babasaen wenno journal – kunata man laengen ta dayta ti panangipapanta ta saan met ngarud a magasin wenno libro – ket ti ‘Perro Berde’ – Revista Cultural Hispano-Filipina. Kaunaan wenno maiden issue a naipablaak idi Disiembre 10, 2010 sadiay Manila. Babasaen a naipablaak iti Chavacano wenno Hispano-Filipina. Nupay narigat laeng a maawatan ta maiduma met daytoy iti Español; nupay dakkel la unay iti inda pagkaarngian.
Isu a dagiti laengen addaan iti translesion nga English wenno Tagalog iti binasatayo. Dagiti poesia (poesy wenno dandaniw) ken literatura. Saantayon a pinakibiangan ti Entrevista, Relatos, (malaksid iti maysa a sarita nga addaan iti Tagalog translesion) ken Espacio Academico. Total dagiti met la dua nga immuna iti intay pagirayan wenno pagsadsadagan.
Nalawa met ket ti ayan dagiti agsasao iti Hispano-Filipina a kas iti Zamboanga (del Sur, del Norte ken Sibugay); Ternate, Cavite; Ermita, Manila; Davao, Cotabato ken Sulo, iti probinsia ti Basilan, iti Semorna-Sabah, Malaysia, Brunei ken dadduma paset iti Latin America ken dadduma pay.
Kunaek ketdi nga Spanish Creole daytoy wenno nagtaud ditoy wenno sangana. Ngem Hispano-Filipina kunada met iti bagida. Para iti definitive nga aspeto? Nalawa met ti dagiti nasion nga agsasao iti Spanish Creole nga ipapanko—sangana ti Chavacano wenno Hispano-Filipina.
Nagpipintas dagiti poesia wenno dandaniw iti journal. Pakaibilangan ditoy dagiti nalalatak a mannaniw iti pagilian, a pakaibilangan da Soledad Laviña Rodriguez-Villar, Marjorie Evasco, Marra Pl. Lanot, John Iremil E. Teodoro, Juan Echanove, Francis Macansantos ken Genaro R. Gojo Cruz. Karaman dagiti pluma da Juvenal Sanso, Eva Pastrana, Jorge Mojarro Romero, Beatriz Alvarez Tardio, Manuel Garcia Verdecia ken Isaac Donoso Jimenez.
Tagipintasek dagiti Poesia Infantil wenno dagiti dandaniw a para kadagiti Ubbing, nga ipapanko a para kadagiti agedad iti siam agingga iti sangapulo ket dua, ta makiramramanen dagitoy kadagiti mapaspasamak iti agdama a kasasaad iti pamilia, iti gimong wenno sosiedad. Dandaniw dagitoy ni two-time – namindua a nag-Makata ng Taon iti Komisyon ng Wikang Filipino (2004 ken 2007) Genero Gojo Cruz.
Makaabbukay met ti sarita ni Rolando B. Tolentino a napauloan iti ‘Sayaw ni Marinela’ naipapan kenni ubing a Marinela – a nalaing nga agsala ‘Otso-otso,’ kanayon nga adda iti sango wenno dadaulo kadagiti sala iti eskuelaanda ken pilitna a salsalaen ti kumpas-sala ti biagda nga agama ngem iti kinalap-it ti bagina iti rugi a naiparang iti sarita isu met la ti naiparang a bagina a nalap-it iti gibus – nalap-it nga isalsala ti angin iti kasipngetan – ti ginammatanna a kasipngetan. Maysa nga istoria ti biag iti agdama a panawen a linaon ti saan a maag-agasan a sakit ti gimong, ti kinakurapay. Makapasennaay ken makapalua a sarita; ngem saan a mabilangen dagiti damdamag maipapan itoy, a mabilang a kas pudpudno a mapaspasamak iti gimong.
Napintas a babasaen ti ‘Perro Berde’ ta pinaberdena met ti imahinasion ken pinabaknangna ti kamalig ti literatura. Ken kangrunaan iti amin, pinabaknangna no di ket ad-adda pay a pinaberdena ti ti kinelleng ti dayalekto nga Hispano-Filipina. Ipaganeget ti ‘Perro Berde’ ti panagayat iti kabukbukodan a dila.
Maaramid dagiti babassit a dayalekto nga ipateg ti tinawidda a dila; ngem kenni Ilokano a maikatlo a kadadakkelan ket nabayagen a nangrugi iti panagpanaw-itatapuak ti bukodda a bilog. Base iti record ti National Statistic Office: Tagalog, 35.32%; Cebuano, 12.36%; Ilokano, 9.90%; Binisaya/Bisaya 8.53%; Hiligaynon/Ilonggo 6.98%; Bikolano 4.62%; Samar-Leyte (Waray) 2.75%; Kapampangan 2.71%; Paranan 1.50%; Boholano 1.29%. @
Saturday, May 28, 2011
PERRO BERDE
Perro Berde, Pinalangtona Ti Chavacano
Wednesday, May 18, 2011
Pagturongam, Literatura Ilokana?
Iti maysa kadagiti lecture ni National Artist for Literature Bienvenido Lumbera sadiay Ilocos Norte National High School, Laoag City idi 20 Pebrero 2008, nagallangogan ti timekna, saan laeng nga iti Kailokoan, no dipay ket kadagiti amin rehion iti pagilian gapu iti imbitlana: “National Artist for Literature: Mula sa Rehiyon Naman!”
Dinillaw ni Lumbera ti NCCA ken CCP no apay nga awan ti nagan dagiti mannurat iti rehion a nagbalin a national artist for literature. Adda dagiti rason nga imbaga ni Lumbera no apay a naikuspil dagiti mannurat iti rehion. Gapu kano kadagiti “powerful readers” ken ti impluensiada.Ta asino aya dagitoy a powerful readers a dinakamat ni apo Bievenido Lumbera? Dagiti kano maipluensia iti academia iti Manila. Adda sangaduyog a singasingna tapno maragpat ti national artist for literature ti asinoman nga aggapu iti rehional. Daytoy man ti sangaduyog a singasingna iti lektiurna sadiay Ilocos Norte:
“Ganito ang mungkahing proseso: Una, maaaring gawing tungkulin ng bawat kinatawan na magbuo sa kani-kanilang rehiyon ng kalipunan ng mga manunulat at intelektuwal na siyang pipili ng natatanging manunulat na kanilang ipapasok bilang kandidato sa karangalang National Artist. Ikalawa, kapag may manunulat nang napagkaisahan nilang kumatawan sa panitikan ng rehiyon, iaatas nila na isalin sa Filipino o Ingles ang mga akda ng awtor na siyang naging batayan ng kanilang pagkapili sa awtor. (Kung nobelista, 2 nobela; kung kuwentista, 5 kuwento; kung makata, 10 tula; kung mandudula, 2 mahabang dula). Ikatlo, ihahanda ng lupon ang isang masusing pagsusuri sa mga akda ng awtor at ipaliliwanag ang mga batayan kung bakit karapatdapat sa karangalang National Artist ang napiling awtor. At ikapat, ihaharap sa Committee on Literary Arts ang pagsusuri at paliwanag, kasama ang mga salin, at ito ang magpapaabot ng nominasyon ng awtor sa kinauukulang tanggapan ng NCCA.
Umaasa akong ang prosesong iminungkahi sa itaas ay mapagsisimulan ng pagtupad ng CCP at NCCA sa tungkuling iniaatas ng katawagang ”pambansa/national” ang National Artist Award. Mabuhay ang mga manunulat ng iba-ibang rehiyon! National Artist for Literature – mula sa rehiyon naman!”
Dayta ti nasabor a sangaduyog a singasing. Ngem saan pay laeng a natungpal ken nagmata daytoy a sangaduyog a singasing ni apo Bienvenido Lumbera. Saan a naikaskaso? Diak ammo no apay.
No iturongtayo iti maymaysa a punto ti kayat a sawen ni apo Bienvenido Lumbera ket ti kinaawan a patarus kadagiti literary produce nga available kadagiti kritiko ken ‘powerful readers’ a mangited koma iti komento ken kritiko wenno manghusga no adda met laeng kaimudinganna iti pagrukodan ken raman dagiti naputar a sinurat.
Malaksid nga awan dagiti literary critics’ iti Literatura Ilokana a manghusga kadagiti pinutar, awanan pay laeng iti alternatibo a pamuspusan tapno mahusgaan dagiti pinutar. Ta rumbeng laeng ti alternatibo a pamuspusan no saan a maragpat a direkta ti ingpen a kaimudingan ken rumbeng koma a sasaaden ti Literatura Ilokana.
Ti alternatibo a pamuspusan ket panangawit kadagiti literary produce babaen iti panangidatag kadagiti komentario ken kritiko iti nasional. Iti sabali a punto, nasaysayaat a husgasan ti sabali ngem ti bukod a bagi. Ta nalaklaka nga awaten dayta a kinapudno ngem ti mangawit iti bukod a bangkito wenno tugaw.
Mapasamak daytoy nga alternatibo babaen iti panagipatarus iti Tagalog wenno English kadagiti nagapuanan. Isu daytoy ti makunkuna nga alternatibo a pamusmusan tapno dumur-as met ti Ilokano lit. Daytoy a sangaduyog a singasing ket makitami a napia met ti inna ibunga no maaramid. Apay ketdin a saan koma nga aramiden?
Idi 1980s, nagganas a basaen dagiti literary criticism ken komentario kadagiti literary produce ngem gapu iti napasamak idi 1990 a di panagkikinnaawatan iti nagbedngan ni mannurat ken ni kritiko a nangited/nangipaay iti ebaluasion kadagiti sinurat, naputed a naminpinsan iti panagkomento kadagiti literary produce. Lalona kadagiti nangab-abak kadagiti pakontes. Makapasennaay.
Nagkas-ang a panunoten, ngem paset daytan iti pakasaritaan ti Literatura Ilokana. Kayattayo man ken saan, saanen a maibabawi.
Ania ti makagapu a naisardeng ti kritisismo/ebaluasion kadagiti sinurat, kangrunaanna la unay dagiti nagab-abak kadagiti literary contest?
Saan a sisasagana ni mannurat a madillaw ken/wenno maidayaw ti putarna. Saan a sisasagana ni mannurat a mangaklon a ti literatura ket buklen dagiti tallo a persona: ti mannurat, dagiti agbasa ken dagiti kritiko.
Napateg unay ti akem dagiti kritiko iti panagdur-as ti literatura ta matingitingda ti kaimudingan ti sinurat ta dayta la ngarud ti akemda a maiduma iti akem da mannurat ken agbasa. Ti ebaluasion ti sinurat ket mangitag-ay iti alimpatok ni balligi ken pannakapaay. Ti pannakapaay ket mangited manen iti sabali pay a gundaway nga umaddang nga agturong iti balligi. Ti ebaluasion ket awan sabali a turongenna no di laeng balligi!
Ket makunami met nga agpada a makatulong iti panagdur-as ti literatura ti dillaw ken panangidayaw. Ta no saan wenno awanan dagiti agdillaw, kasano koma a maatur dagiti biddut, ala man? No awan dagiti mangidayaw, kasano koma a maikkan ni mannurat iti kired ti pakinakem nga agsurat pay iti ad-adu?
Maipalagip, itoy a sinurat, a ti gapuanan ti Ilocano lit kadagiti dadakkel a literary contest iti pagilian ket naglak-am iti adu a dillaw – saan a panangibaba iti dayaw – ulitek, saan a panangibaba ti dayaw dagita a dillaw no di ket lalo pay a mangitag-ay ti sasaaden ti literatura ni saluyot babaen iti pannakaatur kadagiti biddut – babaen iti saanen a pannakaulit no di ket mapasayaat tapno agbalin a makapnek ken maidayaw ti gapuanan ni Ilokano lit. Saan a dillaw a panangibabain dagiti komento/kritisismo no di ket agserbida a kas medida iti pagbatayan tapno lalo a sumayaat ken rumang-ay ti Ilocano lit. Dayta ti nakitak kadagiti ebaluasion dagitoy a literary produce. Lalo ti nangited ti ebaluasion ket addaanen iti establisado a nagan iti Philippine lit.
Ti ridaw ti kritisismo – ket nabayagen a silulukat – nakalawlawa a lukat – para iti Ilocano lit, addan kadagiti mannurat no kayatda a sumrek kadayta a ridaw wenno agnunog iti nagtakderanna; ngem dinto mapukaw ti pakasaritaan nga adda iti sumagmnamano a persona a simmari iti alad.
Adda aya Ilocano lit literatura ti lubong?
Dayta ti dakkel a saludsod. Nakadakdakkel a saludsod.
Ti sungbat, addan a, nabayagen!
Addan ti Ilocano lit iti English, mabasa daytoy babaen kadagiti pluma da Manuel Arguilla, Carlos Bulosan, National Artist Edith Tiempo ken National Artist F. Sionil Jose, babaen iti panangilagada ti Ilocano experience kadagiti sinuratda, daytoy ti imbitla ti Chancellor ti University of the Philippines Baguio, Prof. Priscilla Supnet-Macansantos iti napasamak a GUMIL Filipinas National Convention a napasamak itay nabiit sadiay Cabugao, Ilocos Sur idi Abril 15-17, 2011.
Iti lecture ni Prof. Priscilla Supnet-Macansantos, damdamagenna kadagiti timmabuno dayta a convention no sadino itan iti turongen ti Literatura Ilokana. Isu a pinauloanna dayta nga speech-na iti: Quo vadis, Literatura Ilokana ?
Kas ken ni National Artist Bienvenido Lumbera, dinakamat met ni Prof. Priscilla Supnet-Macansantos a kasapulan ti Iloko lit iti pannakaipatarus kadagiti sinursurat tapno nalawlawa ti panirigan. “We must stop writing only to ourselves. In our country, we can reach the regional and national audience by mastering some of the local languages and translating literary works in Iloko into Pangasinense, Ibaloi or Bicol. Then we can share the Ilocano experience with our nation and with our world.”
Agpada ti kapanunotan da National Artist Bienvenido Lumbera ken Prof. Priscilla Supnet-Macasantos. Nasken nga ikalawa ti nagsaadan ti Literatura Ilokana – tapno madlawan ti kinapresentena ken ad-adda pay a dumur-as no suroten ken tungpalen dagitoy a singasingda.
Kuna pay ti Chancellor ti UP Baguio : “We must remember what Resil Mojares, the foremost scholar of Philippine literature has observed: That the reason why there are no writers in the regional language who become national artists is that translations of their works into English or Filipino are no available to critics who could properly evaluate them. We must not wait any longer. Time is running out for our candidates for National Artist.”
Ni Resil Mojares, ti foremost scholar of Philippine literature, ti nagkuna a nagpipintas dagiti ababa a sarita idi 1960s ken pakauna ti 1970s a kas mabasa iti kritisismona/ebaluasionna: “The Iloco Short Story in the 1960’s and the Early 1970’s and the Theme of Alienation.”
Na-evaluate dagiti sarita idi ‘60s ken ‘70s babaen ken ni apo Resil Mojares. Na-evaluate met dagiti sinurat idi ‘80s agingga ‘90s babaen babaen kadagiti nalalaing a mannurattayo – mismon a datayon nga Ilokano iti nagtaudanna – ngem naisardeng ti kritisismo gapu daydi insidente a napasamak sadiay Bangued, Abra idi 1990 iti mismo a GUMIL Seminar and Convention.
Manipud ‘90s agingga 2011 adda kadin evaluation iti Ilokano lit nga inaramid dagiti scholars?
Isu nga inggibus ni Dr. Priscilla Supnet-Macansantos ti speech-na: “To expand our horizons we translate the Ilocano experience of the world into other languages that abound in the world. The languages of the world will carry the Ilocano experience of the world to faraway lands. Language will be the way our literature will continue to travel. Quo vadis? The way is clear for those who see the need to travel.”
Ti panangikalawa ti sasaaden (ti literatura) ket kasapulan a maipatarus ti eksperiensa ni Ilokano iti lubong iti adayo a lugar. Ti lenguahe ti mangawit kadaytoy nga eksperiensa ni Ilokano iti inna panagtultuloy nga agbaniaga. Quo vadis? Nalawag ti dana dagiti makakita a nasken ti panagbaniaga.
No madamag kadatayo no ania ti taluntonentayo a dana iti masakbayan, simple laeng ti ibagatayo nga agbatbataytayo iti balligi ti literatura ni saluyot, wenno sipapannakkel a kunaen a ti dana a taltaluntonenna, rehional wenno global ket nawayaanen, ti laeng intay aramiden ket ti umno a panangtalunton a kas iti inaramid dagiti mannurat sakbay kadatayo. Panagkunak ket ayunandak kadaytoy a banag, nga agkaykaysatayo a mangiturong iti umno a kaimudingan. Umaddangtay latta nga umabante. Ngem kasano? @
Friday, May 06, 2011
Bugbugtong Iti Sirok Ti Bayakabak
Once there was a love/Deeper than any ocean…
MINIRA ni Mang Brando ti relo iti punguapunguanna. Agalasdiesen iti sardam. Nakatugaw iti paramaysa a sofa iti nadaeg a salas. Napanunotna a panawen metten nga agawid. Nasken nga agpakadan. Agsalsalan dagiti puraw a kurtina dagiti silulukat a tawa babaen iti nalamiis a pug-aw ti kasalengan.
Agalassiete iti nakuyem-makatudtudo a sardam idi a nagpa-Tagaytay da Joel ken Hazel – ta sadiayda nga ag-honeymoon. Inyupreser ni Mang Brando ti nalabaga a RAV4 a luganna nga usaren dagiti dua. Ta kas kunana, narigat ti agpasiar nga awan luganna. Total ammoda a pareho iti agmaneho.
Timmakder idi makitana nga agpasalas ni Manang Lilia, a naggapu iti kusina. Minatmatanna. Napintas pay met, nakunana iti nakemna, uray no agedaddan nga agpada iti uppat a dies ket kagudua. Ita laeng manen a maibayagna a matmatan ni Manang Lilia. Iti sakbayna, saanna a maibayag a perngen ni Manang Lilia. Ita laeng manen nga agtungtongda a dua. Ita laeng aldaw – wenno nagmalem ken ita a sardam laeng manen nga agsabat dagiti matada. A naginnisemda. A nagkinnatawada. A naginnangawda. Di ammo Mang Brando no apay a nabaelanna a sinango dagitoy. Nalabit a kas iti mapalpaliiwna, nabaelan met ni Manang Lilia? Naiparangda kadagiti sangailida a dipay napigis ti ladawan – ngem ammo ti kaaduan, sigurado dayta, ta nabayagen daydi a panawen a limmabas iti nganga ti tawa.
Ngem di mailibak ni Mang Brando, ammona a saan a panagpammarang dagiti isemna, dagiti katawana ken dagiti perrengna kenni Manang Lilia. Naiyaon dagita nga aramid manipud iti kaadalman a tukot ti pusona. Saan a kinaulbod ti marikriknana, pudno amin dagita.
Saan ngamin a napagkedkedan ni Mang Brando ni Hazel idi ibaga daytoy a mangrabiida pay; ken nasken a palubosanda pay dagiti agassawa nga agpa-Tagaytay. Sisasango ni Manang Lilia idi kiniddaw ni Hazel dayta, isu nga adda pay laeng agingga ita. Nga isu ti kauddian nga agpakada.
Napaliiwna a nupay dua ket kaguduan a dekada ti napalabas, adda pay laeng ti pamuyaen ni Manang Lilia. Saan pay a nagkupas ti sukog ti pammagi daytoy; a ti rason nga immapay iti panunot ni Mang Brando ket ti panag-aerobics daytoy a binigat, a kas nasao ni Hazel idi nadamagna no ania ti pakakukikoman ni Manang Lilia. Nakarit pay laeng ti barukong daytoy, sibubukel. Nupay madlaw ti immabante nga edad, adda pay la ti sigud a kinapusaksakna. Naraniag pay laeng ti rupana lalo no umisem ket lalo pay a lumawag dagiti narangrang a matana. Nauneg pay laeng ti wayas a kallid iti kanigid a pingping lalo no umisem.
Linapunos iti panagbain ni Mang Brando idi nagsig-am ni Manang Lilia nga addan iti sangona, sa nagtugaw daytoy iti sangoenna a sopa. No apay met a nabatumbalani lattan a mangmatmatmat kenni Manang Lilia. Sa pagammoan ta nagsuyaab ni Manang Lilia, kanigid ti nangapput, sa kalpasanna, timmalliaw kenkuana nga umis-isem.
“A, e, a-agpakadaak metten…” nakuna ni Mang Brando ngem dina insina dagiti matana ken ni Manang Lilia. Agdungsan ti siudad, ngem saan dagiti nariing a ragutok iti barukong Mang Brando. Nalamiis ti sang-aw ti kasalengan ngem nabara ti anges ni Mang Brando. Nalam-ek ti aplaw ti angin, ngem nabara ti bagi ni Mang Brando.
“Sige. Agyamanak a, ta immayka.” Ket kinamangen Manang Lilia ti ridaw tapno lukatanna. Ti lung-ayna ti nangiwara iti ayamuom a kunam la no sabsabong ti rosas iti hardin ket lalo pay a naengkanto ni Mang Brando.
Saan a nakagunay ni Mang Brando idi matmatanna ti nalukay a lung-ay ti naka-evening gown iti maris gatas nga agturong iti ridaw. Ababa a buok ken awan pay laeng iti pakakitaan a nagluyloy dagiti laslasagna babaen kadagiti takiag daytoy. Dipay nagbaliw, nakunana.
Idi maguyod ti bulong ti ridaw, sa la naamiris ni Mang Brando iti aggunay. Napartak. Ket umis-isem daytoy a nanglabas ken ni Manang Lilia a nakaiggem iti serradora ti ridaw.
“Kasano? Innala met dagiti ubbing ti luganmo, agtaxikan a. Uray ta adu met aglabas dita batog.”
“Bay-am ta usarenda latta.” Kinunana nga umis-isem. “Ket patuloyekon…”
“Thank you a…”
“Napateg ni Hazel kaniak. Lasag ken darak. Saanko a napagkedkedan idi imbagana nga eskortak nga agpaltar – eskortanta kunak koma, sori…” inaturna ti nagbiddutanna.
“Agyamak met kenka ta dimo impaidam kaniak daydiay a gundaway.”
“Apay koma nga ipaidamko, no isu dayta ti kalikagum ni Hazel ken Joel? Saanko a mapagkedkedan dayta iti kallaysada.”
Kayatna koma pay iti sumao, ngem awanen iti maisawang ni Mang Brando a balikas. Dina ammo no apay a kellaat a nagpasugnod dagiti balikas. Kasla met imatrasdan. Kasla natikag a karayan ti mugingna. Kasla nakerrasan ti panunotna a dina maawatan. Mabusor iti bagina, masemsem unay-unay; a ngem, dina met maawatan no apay a kabusorna ti bagina! Ketdi, naulitna pay laeng iti nagpakada.
“Sige…” kinuna ni Manang Lilia.
In-inut ti pannagna ni Mang Brando iti sementado a pathway nga agturong iti ruangan. Saanna a maawatan ti bagina. Dina ammo no apay a kasla kawaw ti panunotna. Saanna a maawatan ti bagina no apay a saanna a mautob no ania dayta a marikriknana, a kasla ketdin agturong iti kanibusanan. Nagaraw dagiti bulbulong dagiti saleng iti aglawlaw, dagiti muyong, dagiti nagduduma a masetas ni Manang Lilia ngem kasla saan a makagaraw iti inna ipapanaw!
Once there was a love/Filled with such devotion/It was yours and mine/To hold and cherish/And to keep for a lifetime…
Agmalmalanga ken napasarimadeng idi maangotna ti agadiwara a sabsabong ti rosal iti ampir ti kongreto nga alad iti abagatan. Nagduduma dagiti masetas iti inaladan ni Manang Lilia ken iti abaga ti sementado a pathway, a kasla agpalpaliiw kenkuana iti inna ipapanaw. Dagiti nauneg nga angesna kasda la binaklay ti managgaysa nga addangna. Kalpasan iti sumagmamano pay nga addangna, maangotna manen ti agadiwara a sabsabong ti dama de noche, a nagrarangrang dagiti babassit a sabong iti asideg ti ruangan. Adda pay ti dama de noche iti sulina iti amianan, iti ayan ti dakkel a ruangan nga agdiretso iti sirok ti balay. Garahe dayta para iti dua a lugan – a sirok dagiti naipangato a tallo a siled ti balay.
Nagranetret ti inlukatna ti ruangan a landok. Ngem sakbay nga inrikepna, tinaldiapanna pay naminsan ti ridaw a nagtakderan itay ni Manang Lilia. Napamusiig ta nakitana nga apaghusto a naitangep ti ridaw! Simmeksek iti panunot ni Mang Brando, nga iti in-inut nga ipapanawna, buybuyaen kadi ni Manang Lilia? Wenno palpaliiwen ngata ni Manang Lilia? Inrikepna ti tarangkahan ti ruangan. Agurayen ti taxi.
Pangadaywen ti Brgy. Pinget a yanna ita ta iti makinlaud-nga-amianan ti Baguio City. Agawid daytoy iti Tip-top Pacdal iti daya-nga-amianan ti siudad. Pangadaywen-bassit. Naulimeken ti siudad, malaksid ti waneswes ti angin. Nakuyem ti tangatang, ababa ti ulep, a kasla adda manen tudo nga itinnagna. Sabagay, Hunio 18 ita, ket saan a mapakpakadaan ti tudo nga itinnagna; a no dadduma, gagangay nga agpukaw pay apagbiit ti kuriente, lalo no agbayakabak.
Tinaliawna pay naminsan ti kongreto a balay. Sinapul dagiti matana ni Manang Lilia, ngem napaay. Nauneg ti sennaayna.
Ita ta awan ni Hazel, agmaymaysa ni Manang Lilia. Kas met iti panagmaymaysana iti uneg apartmentna – ti four door apartments a pundarna. Ipapaupana dagiti sabali pay a tallo a unit.
Tinalliawna manen ti balay ni Manang Lilia. Duapulo ket lima a tawen ti napalabas, ti kaudian nga iseserrekna dayta a balay. Ti ipapanawna idi, kaiyariganna metten ti pannakapisang ti ladawanda a sangapamilia; ti pamilia a nabangon iti dinarasudos ken saan a nagawidan nga aplaw ti kinadursok ni agtutubo…
Then you went away/On that lonely day/Once there was a love…
Maikaliman a taxi ti limmabas ngem adda latta kargana. Naguray latta. Adda nariknana a nalamiis a banag a nagdisso iti ulona, dagiti takiagna ken iti bagina. Kimpet dagiti linabag ti arbis iti puraw a Barong Tagalog a suotna. Tinangadna ti nakuyem a tangatang. Agtudon. Saanen a magawidan. Kasanon?
Tinalliawna naggapuanna a balay. Naiddepen ti silaw iti salas. Nalabit a matmaturogen ni Manang Lilia?
Pumigpigsa ti arbis. Dadakkel dagiti linabag. Mabbasa la ketdi. Mangngegnan iti atep dagiti kabalbalayan iti karasakas ti napigsa a tudo nga umas-asideg. Ngem immapay iti panunotna a saan a bale ta agawid metten iti balayna. Saan a balen a mabbasa. Ita laeng met. Ita laeng…
Lalo kadi a saan a mabalin nga agsubli iti balay ni Manang Lilia? Saan a mabalin. Nakapagpakadan. Ken maysa, nalabit nga agin-inanan ni Manang Lilia. Dina kayat iti mangsinga pay. Nakaikeddengen. Nagsaruno dagiti napalabasna a taxi nga adda kargana. Dimtengen ti bayakabak. Inukradna dagiti takiagna a kasla taptapayaenna ti bayakabak. Bugbugtong a nakatakder iti sirok ti bayakabak! Nasutil ti aplaw ti angin ken nariknana kumuddoten ti lam-ek.
Nagngegna a kellaat a naibuang ti ridaw iti balay. Nakitana nga agdardaras nga umasideg ni Manang Lilia a nakapayong. Nakakawes daytoy iti bestida a panturog.
“Apay nga agkalintudoanka? Umaykan!” Makaunget ti tono ti sao ni Manang Lilia. Ngem saan a nagkuti ni Mang Brando. Kasla naidarekdek iti nagtakderanna. Dina ammo no apay a natali ti dilana. Narikna ti kanawan a dakulapna ti dakulap ni Manang Lilia a nangguyod kenkuana a sumrek. Nabileg ken napigsa ti nalamuyot a dakulap agingga nakastrekda iti uneg ti inaladan.
Nariknana ti nalamuyot a dakulap a limmukay, sa pagammoan nagdisso iti kanigid nga abagana ken mangiturturong kenkuana agingga iti porta.
“Apay a nagkalintudoanka. Laklakayan daytoy nga, dina pay mapanunot no umno wenno saan ti ar-aramidenna. Bagtit! Amangan no agsakit.” Makaunget latta ni Manang Lilia. Kunam la no kumilaw dagiti matana. Di met makatimek ni Mang Brando. “Kitaem man ne, kitaem man, naslepkan! Kuddokuddotenkanto ket ngatan, laklakayan nga, dina la ammo a panunoten!” Minesmesan ni Manang Lilia. Nagduaanna pay a linayatan iti disnog iti rupa ni Mang Brando.
Saan latta a makatimek ni Mang Brando. Dina ammo no apay a di makatimek. Saanna kabaelan a perngen dagiti makaunget a mata ni Manang Lilia. Nagdumog, naglibbi a di nagkesmay, ngem umis-isem a dina met ammo no apay nga umis-isem. Dina maawatan ti bagina; ket inakona – wen, inakonan a binalud ni panagpakumbaba. Nabileg ni panagpakumbaba ta iturongna ti tao iti umno nga aramid. Saanen a kas idi agtutubo, a nangato met ti puruana, a dina naamiris nga awan ti maala iti pinnangatoan ti isbo. Maamirisna itan. Ammona itan, ta timmayaben iti nganga ti tawa ti nangato unay a purua – those were the days!
Ngem ti saanna a maawatan no apay nga ammo ni Manang Lilia a nakatakder isuna a bugbugtong iti sirok ti bayakabak? Kayatna a panunoten dayta a banag, a sumaren ti kaipapanan ti amin, ngem nariknana ti keddel iti kanigid a bakrangna. Naitalmeg. Saan a naibbatan ti kuddot.
“Dika pay la sumrek! Dika pay la sumrek. Naglam-ek…!”
Nariknana ti panangiduron ni Manang Lilia kenkuana iti uneg ket nagtulok lattan daytoy a simrek. Nangngegna ti nairikep a ridaw ken ti pannakai-lock ti serradura. Naaddaan iti puersa a mangmatmat ken ni Manang Lilia, a nagduaan daytoy iti nagbaniekes, marurod ti langana. Ngem ad-adda a ti panangilala ni Manang Lilia ti marikrikna ni Mang Brando. Mariknana dayta a panangilala. Saan a mailadawan a panangilala. Nabileg a panangilala. Inamiris ti mugingna a dipay nagkupas ti panangilala ni Manang Lilia kenkuana?
“Ti laklakayan itoyen ta katosakto ngatan!” Kanawan ti nailayat manen a disnog iti rupa ni Mang Brando. “Ikkatemon a, dagita sapatosmo! Yalaanka iti pagsukatam!” Timmallikuden ni Manang Lilia, nga agturong iti maysa kadagiti tallo a siled.
Saan latta a makatimek ni Mang Brando. Nabbasan. Ngem ammona met, nga uray ni Manang Lilia ket nasaprian iti bayakabak. Nakaing-ingpis ti seda a bestida a panturog nga aruat ni Manang Lilia. Matimudna nga agbaybayakabak pay la iti ruar. Agangin. Nalamiis la ketdi ti aglawlaw, ngem saan a marikna itan ni Mang Brando ti lam-ek ta nabara ti bagina, a kas iti sumsumged a tungo a naladaman – nakarikna met iti pannakaladam itay, lalo idi narikna ti takiagna ti bara ti barukong ni Manang Lilia a naidennes. Ti naingpis a panturog ni Manang Lilia ti umel a pammaneknek nga awan suot daytoy a bra.
Inuksotna ti sapatosna a lalat a nangisit, sa dagiti nangisit a medias. Ngem nagtalinaed a sitatakder. Naguray kenni Manang Lilia.
Ania daytoy a mapaspasamak? Nakunana iti nakemna. Ngem ad-adda ketdi, a ti daranudor ti pimmigsa pay a bayakabak iti simmungbat ti salusodna. Bayakabak a kas iti duapulo ket liman a tawen iti napalabas – ti naudin nga idadap-awna iti daytoy a balay. Agbaybayakabak met idi, malagipna pay laeng – ti aldaw ti nadursok a tignay ti kinaagtutubo…
Now I don’t know how I can go on/Somehow I feel I can go on/Somehow I feel so all alone/Wondering where I’ve gone wrong…
Simmeksek iti panunotna, talloda nga agkakabsat da Manang Lilia. Dua a lalaki, agpareho a nars ken agnanaeddan nga agpada sadiay California, agraman ti pamiliada. Iti suli ti mugingna, agpito ngatan a tawen ti napalabas sipud pimmusay ni Nana Digna nga ina ni Manang Lilia. Saanna a nakita daydi Tata Celo nga ama ni Manang Lilia, ta balon ni Nana Digna idi nagam-ammoda ken ni Manang Lilia – agkaeskuelaanda idi sadiay St. Louis University iti BS in Accountancy.
“Ania pay la ti pampanunotem? Agtangatangaka pay laeng! Ikkatemon a dagita kawesmo ket naglam-ek!” Nakigtot ta dina napuotan ti yaasideg ni Manang Lilia, a nanglayat iti disnog ti mugingna. Linibbianna laeng nga iniseman ni Manang Lilia, a mangpumpunas itan ti nabasa nga ulona babaen iti nabanglo a tualia. “Laklakayan daytoy nga, nagbabasa ketdin! Kuddokuddotekto ngatan…” Kunana ngem umis-isem.
Ngem ni met laeng Manang Lilia iti nangikkat kadagiti butones ti Barong Tagalog. Sao a sao ni Manang Lilia iti pammabalaw, ngem di nagtimek ni Mang Brando. Kayariganna iti ubing a pagung-ungtan ti inana – marikna ti nabara a panangipateg kadayta a panagunget. Kabuyog ti panangilala dayta a panagunget.
Nagbalaw ni Mang Brando idi naamirisna, nga uray ni Manang Lilia ket nakasukat metten iti nalayak a puraw a tisiert ken bumegkes ti suotna a bra. Nakasuot itan iti puraw met la a pajama. Ammo ni Mang Brando nga agtaud iti bagi ni Manang Lilia ti maang-angotna a makapasalibukag nga ayamuom. Ti ayamuom a nangbalkot iti aglawlaw. Ti nabileg nga ayamuom a nangtali ti dilana tapno saan a makatimek; isu nga intulok lattan ni Mang Brando ti bagina a maiyanud iti agos ni pasamak.
Pinunasan ni Manang Lilia ti labus a bagi ni Mang Brando. Ngem itoy a gundaway, immapunen ti bain iti panunot ni Mang Brando, ket kinunana: “Siakon, thank you…”
“Sige, agsukatkan idiay banio. Dagitoy ti pagsukatam: tisiert, pajama, ken ti sinelas. Ikabilmo iti laundry basket dagita kawesmo, ta masapakto nga i-washing machine. Mamagaanda siguro kalpasan iti dua nga oras.”
“I-hangerko laeng. Mamagaanda siguro a mabigatan…”
“Idiay likud, iti pagbalaybayan, adu ti hanger sadiay…”
Kinamang ni Mang Brando ti CR a para lalaki idi pinidut ni Manang Lilia ti sapatosna, ket linuktanna manen ti ridaw, a nalabit nga ikabilna dagitoy iti shoe rock iti porta.
Nagsukat ni Mang Brando. Inhangerna dagiti kawesna, sana imbitin iti balaybayan a barut iti likud. Pagammuan ta nagmalanga. Nanglagip idi nadlawna ti suotna a tisiert, pajama, ken ti sinelas a pambalay. Insubli ti lagipna ti napalabas, a dagitoy ket kawesna idi, saan kadi? Iduldulin ni Manang Lilia? La ketdi! Napaisem.
Apay nga iduldulin ni Manang Lilia dagitoy a kawes ken ti sinelas iti nabayagen a tiempo? Saan a mabatok ni Mang Brando ti naadalem a salusod ti mugingna.
Nadanunna ni Manang Lilia iti salas a mangkiwkiwar iti sangabaso a gatas iti rabaw ti saucer iti sarming a center table. Nabanglo ti alingasaw ti kape a natimplaan.
“Gatas ti inumem, tapno daguska a makaturogka…” Nagsabat dagiti matada kenni Manang Lilia. Napaisem ta kas iti napalabas, no saan a makaturog ni Mang Brando, itemplaan ni Manang Lilia iti gatas. Siguro a ket malagipna pay laeng ngata, a gatas idi iti templaanna no saan a makaturog ni Mang Brando?
Nagtugaw iti sabongan a sofa ni Mang Brando iti panangigopna ti gatas ket nabang-aran ti rusokna. Pinaliiwna ni Manang Lilia a mangig-igop met ti kapena. Agkasangoda iti nagtugawan. Napaliiwna a palpaliiwen met ni Manang Lilia. Pinnaliiw. Pasaray agsabat dagiti matada. Agsasao dagiti matada iti bukodda a lenguahe no agsabatda. Adda kabukbukodan a lenguahe dagiti mata, ket maimdengan dayta babaen iti rikna. Matimud ti kinabileg ti lenguahe dagiti mata no inadipennan ti rikna.
Ngem nabileg unay ti kinaulimek iti kinatao ni Mang Brando; adalem unay ket saan a kabaelan ni Manang Lilia a batoken a lansaden ken iladawan ti nangunegna.
“Sadiaykanto akin-abagatan amin a siled…” Binurak ni Manang Lilia ti ulimek.
Nagtung-ed laeng ni Mang Brando. Ammona nga iti nagtengnga a siled ti siled ni Manang Lilia; iti makin-amianan ti siled ni Hazel, a napaliiwna a sumsumrekan daytoy. Ti imbaga daytoy ti siledda idi a dua.
“No awan dagiti ubbing, maymaysakan…” ngem di ammo ni Mang Brando no ituloyna wenno saan ti kayatna a sawen.
“Maan-ano koma? Awan met ngata ti agkilaw iti tao. Nairuamakon nga agmaymaysa…”
Immigup iti kapena ni Manang Lilia ngem adayo ti turong dagiti matana. Adda mensahe nga itantamitim dagiti matana; a kasla kalkalikaguman ti isip daytoy a rangtayan ti nagbaetan ti “idi ken ita” ngem inalunos laeng ti nauneg a sennaay nga imbuangna. Immigop iti kape sa manen nauksot ti nauneg nga anges.
“Apay a dika mangala ti kaduam? Wenno nagasawa koma? Nagsaritaanta met idin dayta a banag…”
Nagrupanget ketdi ni Manang Lilia. Kasla dina nagustoan iti nangngegna. Kasla saan nga umiso a topiko iti saritaan.
“Ay, naku! Saanen a nasken. Impaaykon ti amin a panawenko ken ni Hazel. Isun ti importante kaniak. Ita, maysan a financial specialist iti call center a pagtartrabahoanna. Ipaaykonto laengen iti apok ti nabatbati pay a panawenko…”
Saanen a nagtimek ni Mang Brando. Mariknana nga awan ti mamaayna nga agpasurong pay ti saritaan ta saanna a kabaelan ti agos, nabileg. Iyar-arasaas ti unegna a nasaysayaat laengen no agulimek. Inyibusnan ti gatasna, kabayatan a napudot pay.
Adda ti nasagid iti kaunggan ni Mang Brando iti dayta a panagulimekna, ngem dina impadlaw. Ammona a naiddep ti lamparana kadagidi a panawen. No koma ta maisubli ti timmayab a panawen, maisublina met ngata ti napalabas?
“Sika? Apay a dika pay nagasawa?”
Immanges iti nauneg ni Mang Brando. “Dipay simmangpet ti suerte. Aminek nga adda met dagiti nakarelasionko, ngem diak pay ngata gasat ti maigalut…manen!” Pinerrengna ni Manang Lilia ta nadagsen iti panangibalikasna ti ‘manen’ a kasla agpaliiw iti reaksion – aguray iti kaimudingan ti insawangna. Ngem awan naurayna. “Ngem iti naglabas a nasurok a maysa a dekada ket kagudua, imbukbokko ti panawenko iti trabahok.” Naimatanganna ni Manang Lilia a naglibbi sa immigup manen iti kape. “Isu a nakapagpundar met bassit datao, ken adda met urnong. Idi agbalawak, adun ti karenkenna ti muging.” Nagkatawa. “Lakaynak kadin, Lilia?”
“Lakaykan a!” kinuna ni Manang Lilia nga imbikag, ngem nagaripapa a dagus, ta kasla naamirisna a saan nga umno ti insawangna – a naamirisna nga agsumbangir ti tadem ti balikas – addaan iti dua a kaipapanan. Ammona a naikaglis ti dilana. Maikaglis met ti dila iti saan nga umno a balikas?
Ginundawayan met dayta ni Mang Brando. Ta iti ngiwat a mabanniitan ti ikan.
“Lakaynakon, ngarud,” Kinunana sa immisem.
Pinerrengna ni Manang Lilia a naglibbi manen, sa pagamoan kinuna daytoy: “Iyibusmo ketdin dayta gatasmo, Mr. Buencamino, ta inta maturogen!” Timmakder ni Manang Lilia. A kasla adda ti likliklikanna a sumaruno pay a pagteng. Ammo dayta ni Mang Brando. Madlawna. Mariknana.
Inkapilitan met a timmakder ni Mang Brando.
“Inkan idiay siledmo. Siakon iti makaammo ditoy…”
Nagturong ni Mang Brando iti naitudo a siled. Naipangato dagiti siled, ken tumamdag met laeng iti salas ti pasilio dagitoy, ken makita dagiti nakarikep a ridaw. Ti siled a kamangenna ket siledda idi ken Manang Lilia.
Panglawaen ti siled. Naurnos. Ngem nadlawna nga awan ti lamp shade. Minulmolan ti mugingna a daytoy ti dakkel a parikutna. Saan a matmaturog no awan iti silaw a nakudrep. Di met makaturog iti narangrang a silaw. Lalo a di makaturog iti kasipngetan. Dina ammo no apay, ngem daytan ti nakairuamanna sipud pay idi ubing. Naiyanak sadiay Brgy. Mameltac, San Fernando, La Union. Duduada nga agkabsat ken ni Manangna a Teresita, maysa a maestra iti elementaria; tallo a lallaki ti anakda ken ni Kayongna a Luis, maysa met laeng a maestro ti elementaria. Kabbalayda dagiti dadakkelda – nga agtagikua iti groseria iti tiendaan ti San Fernando.
Nagidda iti nalamuyot a kama. Ngem naatap ti turog. Saanna a maarikap. Ngem ti agdadata a lumtaw iti mugingna ket ti saludsod nga agingga iti agdama ket saan pay laeng a nasungbatan. Saludsod a kayatna a masungbatan, ta adda dagiti mapagsasaip a pagteng a no ikkan iti importansia ket maliklikan ti pannakaulit ti saan a nasayaat a pasamak a dimteng.
Apay kadi a nagsinada ken ni Manang Lilia?
Ngem ti napigsa a karasakas ti bayakabak iti atep ti nangsungbat kadayta a saludsod iti mugingna. Napigsa manen. Ken adda pay ti angin a kabuyogna.
Agkaklaseda idi iti kolehio. First year, nasingeddan a dua. Secong year, agayan-ayatdan a dua. Third year, nagkallaysadan iti hues ta nagsikog ni Manang Lilia. Fourth yearna idi ni Mang Brando idi naipasngay ni Hazel. Apagragduarna iti kolehio idi agsinada.
Ngem ania ti makagapu nga inda nagsina?
Saan a matiliw ni Mang Brando ti sungbat. Ngem immapon ketdi iti panunotna, nga iti kapisi ti pusona, adda sadiay a siled a nakapempen ti ladawan ni Manang Lilia.
Matay kadi ti umuna nga ayat? Saan kano. Isu ti kuna dagiti nabasbasana a libro. Isu a saan met kenni Mang Brando. Ngamin kadagiti nakarelasionna, saanda a naipaay ti kapkapnekanna a rikna a nariknana iti denna ni Manang Lilia. Sapsapulenna ti kinasimbeng a nariknana idi, sinapulna dayta a rikna, ngem saanna a nasarakan. Saanna nga ammo no apay a dina masarakan. Idi agangay, imbukbokna laeng ti panawenna iti trabahona iti banko.
Nagsennaay ni Mang Brando. Saanna a maawatan -- naulimek laeng, idinto nga awan ti serreg ti ngiwat ni Manang Lilia. Dominante. Dayta laeng met ti saanda a nagkinnaawatan a dua. Ket no nalipunosen ti nangato a purua, nga awanan iti naisarwag a komunikasion, agtungpal iti kas iti nagbanaganda a dua.
Immanges iti nauneg ni Mang Brando. No la koma ta saan a nagdarasudos idi, ngem nagturay met ngamin ti naganus pay laeng a muging.
Nagalingag. Nagsardengen ti bayakabak. Nagsuyaab. Ngem makaturog kadi no sigagangat ti silaw? Saan la ketdi. Sigurado a saan. Mas lalo pay a saan a makaturog no nalawag ti silaw.
Nasken a riingennna ni Manang Lilia no daytoy ket nakaturogen. Bumulod iti lampshade. Bimmangon. Inlukatna ti ridaw. Apagisu a rumuar idi rumuar met ni Manang Lilia iti siledna, nga adda awitna a lampshade!
“Amangan no dika makaturog no nakaiddep ti silaw, isu nga umayko koma ited daytoy,” kinunana. “Sori, ita laeng ngamin a malagipko,” kinunana a naggarikgik.
Immisem laeng ni Mang Brando. Awatenna koma ti lampshade idi nag-brownout!
Saan a maawatan dagiti pasamak a dumteng iti biag ti tao. Adu dagiti saan a makita iti kasipngetan; ngem lumtuadda dagita a saan a makita babaen kadagiti aramid. Ta nabileg unay ti aramid. Kadayta a kanito, nabaluden ni Manang Lilia kadagiti nabisked a takiag ni Mang Brando.
“I-I’m sorry, Lilia, ngem sika pay laeng ti agikut toy pusok agingga ita…”
“Ibbatannak…ibbatannak kunak…!” Naturay ti nabileg a timek.
Ngem ti bileg ni ayat ti mangiturturongen iti entablado kadayta a kanito. Ammo ni Mang Brando, mariknana, a kayat ni Manang Lilia iti rumuk-at kadagiti nabisked a takiag ni Mang Brando ngem saan a marikna ti lalaki dayta nga iruruk-at babaen iti tignay no di laeng iti balikas. Narway dagiti balikas ti panagkedked ni Manang Lilia; ngem narway met nga agdakiwas dagiti aramid ti Mang Brando. Kasla ketdin nageskrima ti bileg ni balikas ken ti bileg ni aramid. Agpingki dagiti bileg a maparnuay. Idi agangay, naibalat ni balikas, naabak ket inadipenen ni aramid idi nasarakan ni mawaw a bibig ti bibig ni managkedked.
Nupay naggangat manen ti silaw, napaut ti latta ti panaglantip dagiti bibig. Kas iti panaglantip ti tudo ken ti mawaw a daga. Pinagsaipna ti pegges ti darikmat tapno mabukel manen ti kalkalikaguman a karayo. Ti sudi ken imnas kalpasan ti bayakabak, nagtamed iti ulimek a mangimanmando ti amin; ta iti kabigatanna, ti lubong ket kablaawan manen ni Apo Init a nagbaklay iti baro nga agsapa…
Once there was a love/Deeper than any ocean/Once there was a love/Filled with such devotion/It was yours and mine/To hold and cherish/And to keep for a lifetime…
MAKALAWAS ti napalabas idi sumangpet da Hazel ken Joel kadayta nga agalas-otso iti agsapa. Impusotda ti napaksuyan a bagida iti sofa.
“Apagisu, mamigattayo pay sakayto rumidep.”
“Mapankami iti yan ni papa, mama. Nasayaat no isublimi a dagus ti kotsena ta bareng no ipabulodnanto pay. Adda dita batog a nakaparking.”
“Kukuayon. Gumatangak ita iti baro nga SUV.” Kinuna ni Mang Brando a rumrumuar manipud iti siledda ken mangisimsimpa ti kurbatana. Immulog iti lima pangal nga agdan. Sinabat ni Manang Lilia, sa immagek iti pingping ni Mang Brando ken isu payen iti nangisimpa ti kurbata ken kuelio ti asul a long sleeve.
Nabitattew da Hazel ken Joel. Agmalmalangada ken nakanganga.
“Kayatyo a sawen, papa, mama…” Saan a maibalikas ni Hazel ti kayatna a sawen, ta adda dagiti gundaway a saan a kabaelan ni balikas iti lumtaw ngem saan a maimameg ni aramid. Ni aramid ti aggunay a sandi ni balikas. Isu a pinagdippit laengen ni Hazel dagiti nakatudo a tammudona ken naglibbi a di agkesmay, nagkiyyet ken nakangato dagiti naingpis a kidayna nga umis-sem.
“Ay, naku! Dika man agarte-arte. Dika pay laeng nga artista ania, lauskan!” Kinuna ketdi ni Manang Lilia ket naggiddan a nagkatawa da Joel ken ni Mang Brando.
Siraragsak ni Hazel, a dagiti takiagna ket nagsinsin a nagdisso kadagiti tengnged da Mang Brando ken Manang Lilia sana inarakup ida…
Once there was a love/Deeper than any ocean… @


c: text/html

text:
February 13, 2016
Pannakapapanaw dagiti OFW iti ME, masipsiputan
Inako ti Department of Labor and Employment (DoLE) nga adda ita moderate retrenchment iti Saudi Arabia, ken posible a rinibu nga overseas Filipino worker (OFW) ti mapukawan iti trabaho iti Middle East.
Maysa kadagiti maitudo a makaigapu ti panagkapsut ti ekonomia ti sumagmamano a pagilian nga agpatpataud iti lana iti rehion, kas imbunga ti panagsuek ti presio ti produkto a petrolio.
Agtultuloy a bambantayan ti DoLE ti situasion, ket nadakamat a no agtultuloy ti pannakapapanaw dagiti mangmangged iti Middle East, mapagam-amkan nga umabot iti 1.5-milion nga OFW ti mapukawan iti trabaho.
(Naipablaak iti Bannawag, Pebrero 22, 2016 a bilang.)
Maysa kadagiti maitudo a makaigapu ti panagkapsut ti ekonomia ti sumagmamano a pagilian nga agpatpataud iti lana iti rehion, kas imbunga ti panagsuek ti presio ti produkto a petrolio.
Agtultuloy a bambantayan ti DoLE ti situasion, ket nadakamat a no agtultuloy ti pannakapapanaw dagiti mangmangged iti Middle East, mapagam-amkan nga umabot iti 1.5-milion nga OFW ti mapukawan iti trabaho.
(Naipablaak iti Bannawag, Pebrero 22, 2016 a bilang.)
Subscribe to: Post Comments (Atom)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Salaysay ni Salvador A. Espejo
(Maudi iti dua a paset)
Iti met Ilocos Norte, nangrugi ti selebrasion babaen iti bicentennial anniversary ken centenary countdown ni dati a Presidente Ferdinand E. Marcos iti ili ti Sarrat. Maipalagip a ti Sarrat, ili a timmanoran ni dati a Presidente Marcos, ti umuna a kapital ti probinsia. Nupay kasta iti dayta met la a tawen, nagbalin ti Laoag a kabesera ti probinsia.
Idi Pebrero 2, naangay ti merienda cook-off iti Santa Monica Parish Church a tinabunuan ni Nicole Ponseca, Filipino-American a restaurateur ken akinkukua iti Maharlika and Jeepney restaurants iti Nueba York.
Naluktan pay ti “My Home, Ilocos Norte”, panungad nga instolasion a pakabuyaan kadagiti higante a household items a naipasdek iti Capitol grounds ti Laoag City.
Impalgak ni Provincial Tourism Officer Ianree Raquel nga isagsaganada metten dagiti proyekto manipud tunggal munisipalidad a mangitampok saan laeng a ti tawid ken konserbasion ti historia ti probinsia no di pay nangruna iti agdama ken iti masakbayan babaen ti pannakikammayetda iti Department of Foreign Affairs (DFA), Department of Tourism (DOT), ken ti Tourism Promotions Board tapno maitandudo ti bicentennial promotional campaign ti probinsia, nangruna kadagiti kaprobinsiaanda nga agtrabtrabaho iti sabali a pagilian tapno aggawidda iti Ilocos Norte.
Kas maibatay iti pakasaritaan, sakbay ti yaay dagiti Kastila iti Pilipinas, addan lugar a maaw-awagan iti Ylocos a nangsakup kadagiti coastal plains iti akin-amianan a laud ti Luzon manipud iti Bangui iti Ilocos Norte iti amianan agingga iti Namacpacan, Luna, La Union iti abagatan. Masarakan iti nagbaetan ti China Sea iti laud ken iti Northern Cordilleras iti daya, impasdek dagiti agnaed dagiti pagtaenganda iti villages iti asideg ti karayan wenno looc. Dayta ti gapuna a madakdakamat idi dagiti agnaed iti daytoy a rehion nga Ylocos a no maipatarus ket “taga-baba”. Naawagan ti sibubukel a rehion iti daan a nagan a Samtoy manipud iti “sao mi ditoy”.
Idi 1571, indauluan ni Juan de Salcedo, apo ni Legaspi,ti maysa nga ekspedision a nagpaamianan tapno agbirok iti kabarbaro a lugar a parukmaenda. Walo nga armado a bilog ken 45 a tattao ti nangbukel iti grupo.
Idi Hunio 13, 1572, simmanglad da Salcedo ken dagiti buyotna iti Vigan. Nagdaliasatda manen agingga iti Badoc, Currimao ken Laoag ket inawaganda ti lugar nga Ylocos ken dagiti agnaed nga Ylocanos.
Iti dayta a panawen, makunan a naprogreso a rehion ti Ylocos agsipud ta ditoy ti sumangsangbayan dagiti Chinese, Japanese ken Malay nga agimarmaro kadagiti tagilakoda.
Adu dagiti imigrante, kaadduanna nga Intsik, ti nagindeg iti Vigan ken nakiasawan kadagiti natibo.
Idi nagsubli ni Don Juan de Salcedo iti Vigan idi Hulio 1574, binangonna ti Bigan a Villa Fernandina de Vigan kas panangipadayaw iti anak ni Ari Felipe II a ni Ferdinand. Kas gunggonana, nagbalin ni Salcedo nga encomendero ti Ylocos ken kas Justicia Mayor de esta Provincia de Ylocos.
Nagbalin nga agwaywayas a probinsia ti Ilocos Sur kalpasan a naisina iti Ilocos Norte babaen ti Spanish royal decree a naipaulog idi Pebrero 2, 1818. Naitipon iti Ilocos Sur ti akin-amianan a paset ti La Union agingga iti Namacpacan, (Luna itan) ken iti sibubukel a probinsia ti Abra. Ngem idi 1846, naipasdek ti Abra kas political-military province. Idi 1908, naipababaen manen iti turay ti Ilocos Sur ti Abra . Ngem idi Marso 9, 1917, naipasdek manen a probinsia ti Abra.
Babaen ti Act 2683 a naipasa iti Philippine Legislature idi Marso, 1917, naipasdek dagiti agdama a pagbeddengan ti probinsia ti Ilocos Sur.#


text:
Online a Biblia | BARO A LUBONG A PATARUS TI NASANTUAN A KASURATAN
Kayatmo a basaen daytoy nga artikulo iti %%?
2 Ar-ari 25:1-30
25 Ket naaramid iti maikasiam+ a tawen ti panagarina, iti maikasangapulo a bulan, iti maikasangapulo+ nga aldaw ti bulan, a dimteng ni Nabucodonosor+ nga ari ti Babilonia,+ wen, isu ken ti intero a puersa militarna, a bumusor iti Jerusalem ket nangrugida a nagpakarso maibusor iti dayta ken nangbangon maibusor iti dayta iti pader a panglakub iti intero nga aglikmut.+2 Ket ti siudad naadda iti pannakalakub agingga iti maikasangapulo ket maysa a tawen ni Ari Zedekias.3 Iti maikasiam+ nga aldaw ti maikapat a bulan nakaro ti bisin+ iti siudad, ket awan idi ti tinapay+ a maipaay kadagiti umili ti daga.4 Ket ti siudad nagiwangan,+ ket dagiti amin a lallaki ti gubat nagtalawda iti rabii a dimmalanda iti ruangan iti baet ti dua a pader nga adda iti denna ti minuyongan ti ari,+ bayat nga adda dagiti Caldeo+ iti intero nga aglikmut a bumusor iti siudad; ket rinugian ti ari ti mapan+ iti turong ti Araba.+5 Ket ti maysa a puersa militar dagiti Caldeo+ kinamatna ti ari, ket nakamakamda+ iti desierto a tantanap ti Jerico;+ ket naiwarawara manipud iti dasigna ti intero a bukodna a puersa militar.6 Kalpasanna kinemmegda ti ari+ ket impanda iti ari ti Babilonia idiay Ribla,+ tapno mangipakaammoda iti hudisial a pangngeddeng kenkuana.7 Ket ti annak ni Zedekias ginudasda iti imatangna,+ ket binulsekna dagiti mata ni Zedekias,+ a kalpasan dayta pinarautanna kadagiti gambang a grilios+ ket impanna idiay Babilonia.+8 Ket iti maikalima a bulan iti maikapito nga aldaw ti bulan, kayatna a sawen, iti maikasangapulo ket siam+ a tawen ni Ari Nabucodonosor nga ari ti Babilonia, ni Nabuzaradan+ a panguluen ti para-guardia, ti adipen ti ari ti Babilonia, immay idiay Jerusalem.+9 Ket pinuoranna ti balay ni Jehova+ ken ti balay ti ari+ ken amin a balbalay iti Jerusalem;+ ket ti balay ti tunggal naindaklan a tao pinuoranna iti apuy.+10 Ket dagiti pader ti Jerusalem, iti intero nga aglikmut, rinugpo ti intero a puersa militar dagiti Caldeo a naikuyog iti panguluen ti para-guardia.+11 Ket ti natedda kadagiti umili+ a nabati iti siudad ken dagiti manangpanaw a kimmappon iti ari ti Babilonia ken ti dadduma pay kadagiti bunggoy indestiero ni Nabuzaradan a panguluen ti para-guardia.+12 Ket ti sumagmamano kadagiti nanumo a tattao+ ti daga pinagtalinaed ti panguluen ti para-guardia kas agay-aywan iti kaubasan ken kas inkapilitan a trabahador.+13 Ket dagiti adigi+ a gambang nga adda iti balay ni Jehova, ken dagiti kareton+ ken ti baybay a gambang+ nga adda iti balay ni Jehova, rinumekrumek dagiti Caldeo ket dagiti gambangda inawitda nga impan idiay Babilonia.+14 Ket innalada dagiti lata ken dagiti suplad ken dagiti pagiddep ken dagiti kopa ken amin dagiti aruaten+ a gambang nga inusarda a pagserbi.15 Ket ti panguluen ti para-guardia innalana dagiti pagikkan ti apuy ken dagiti malukong a naaramid iti pudpudno a balitok+ ken dagidiay a naaramid iti pudpudno a pirak.+16 No maipapan iti dua nga adigi, ti maysa a baybay ken dagiti kareton nga inaramid ni Solomon maipaay iti balay ni Jehova, awan idi ti pamay-an a panangibaga iti dagsen ti gambang dagitoy amin nga aruaten.+17 Sangapulo ket walo a kasiko+ ti kangato idi ti tunggal adigi, ket ti paratok+ iti rabawna naaramid iti gambang; ket ti kangato ti paratok tallo a kasiko; ket ti aramid nga iniket ken dagiti granada+ iti intero nga aglikmut ti rabaw ti paratok, amin dayta, gambang; ket ti maikadua nga adigi addaan iti kas met laeng kadagitoy iti rabaw ti aramid nga iniket.18 Kanayonanna pay, ti panguluen ti para-guardia innalana ni Seraias+ a panguluen a padi ken ni Sofonias+ a maikadua a padi ken ti tallo nga agay-aywan iti ruangan;+19 ket manipud iti siudad nangala iti maysa nga opisial ti palasio nga addaan kinaturay kadagiti lallaki ti gubat, ken lima a lallaki manipud kadagidiay makaadani iti ari isuda a nasarakan iti siudad; ken ti sekretario ti panguluen ti buyot, daydiay mangur-urnong kadagiti umili ti daga, ken innem a pulo a lallaki kadagiti umili ti daga a nasarakan iti siudad;+20 ket kalpasanna innala ida+ ni Nabuzaradan+ a panguluen ti para-guardia ket inturongna ida agingga iti ari ti Babilonia idiay Ribla.+21 Ket kinabil ida+ ti ari ti Babilonia ket pinapatayna ida idiay Ribla iti daga ti Hamat.+ Iti kasta ti Juda napan iti pannakaidestiero manipud iti dagana.+22 No maipapan kadagiti umili+ a nabati iti daga ti Juda, isuda nga imbati ni Nabucodonosor nga ari ti Babilonia, dinutokanna ita a mamangulo kadakuada ni Gedalias+ nga anak ni Ahicam+ nga anak ni Safan.+23 Idi nga amin a papanguluen dagiti puersa militar,+ isuda ken dagiti lallakida, nangngegda a ti ari ti Babilonia dinutokanna ni Gedalias, dagus nga immayda ken Gedalias idiay Mizpa,+ awan sabali, ni Ismael nga anak ni Netanias ken ni Johanan nga anak ni Carea ken ni Seraias nga anak ni Tanhumet a Netofatita ken ni Jaazanias nga anak ti Maacatita, isuda ken dagiti lallakida.24 Idin ni Gedalias nagsapata+ kadakuada ken kadagiti lallakida ket kinunana kadakuada: “Dikay agbuteng iti panagbalinyo nga ad-adipen kadagiti Caldeo. Agnaedkayo iti daga ket agserbikayo iti ari ti Babilonia, ket aglak-amkayto iti naimbag.”+25 Ket naaramid iti maikapito+ a bulan nga immay ni Ismael+ nga anak ni Netanias nga anak ni Elisama manipud iti naarian a kaputotan, ken kasta met ti sangapulo a lallaki a naikuyog kenkuana, ket kinabilda ni Gedalias,+ iti kasta natay, ken kasta met dagiti Judio ken dagiti Caldeo a kaduana idi idiay Mizpa.+26 Kalpasan dayta timmakder amin dagiti umili, manipud iti bassit agingga iti dakkel, ken ti papanguluen dagiti puersa militar ket immayda iti Egipto;+ ta nagbutengda gapu kadagiti Caldeo.+27 Ket naaramid iti maikatallopulo ket pito a tawen ti pannakaidestiero ni Jehoiaquin+ nga ari ti Juda, iti maikasangapulo ket dua a bulan, iti maikaduapulo ket pito nga aldaw ti bulan, a ni Evil-merodac+ nga ari ti Babilonia, iti tawen a panagbalinna nga ari, intal-ona ti ulo+ ni Jehoiaquin nga ari ti Juda manipud iti balay a pagikulongan;28 ket rinugianna ti agsao kenkuana iti naimbag a bambanag, ket kalpasanna insaadna ti tronona a nangatngato ngem kadagiti trono ti ar-ari nga adda idi kenkuana idiay Babilonia.+29 Ket inuksobna dagiti kawesna iti pagbaludan;+ ket patinayon a nangan iti tinapay+ iti sanguananna iti amin nga al-aldaw ti panagbiagna.30 No maipapan iti sustentona,+ maysa a sustento ti patinayon a naited kenkuana manipud iti ari, iti inaldaw kas maiparbeng, iti amin nga al-aldaw ti panagbiagna.


text:
Iti Part 1 ti programa ket naangay idi Marso 19, 2012 a no sadino a ditoy ket naangay ti Nasantuan a Misa iti mismo a pasdek ti pagadalan nga inannong ni Rev. Fr. Felicisimo “Rudy” Ferrer, Kura Paroko ti ili. Kalpasanna ket naaramid ti Candle Light Ceremony iti mismo a pagadalan.
Buklen dagiti nagturpos iti Nursery, Kindergarten 1-2, Grade 1 ken kurso a Caregivers ken Food and Beverages Scholars (October-January) iti nasao a pagadalan.
Nagpaay a Guest Speaker ni Mr. Joel L. Pilotin, OIC TESDA, Ilocos Sur nga in-representaran ni Mr. Arnel Gallardo. Iti naibasa a mensahe ni Mr. Piliotin, kinablaawanna dagiti nagturpos, mangisursuro ken dagiti opisiales ti Munisipalidad ti Cabugao nga idauluan ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. Kinaritna dagiti nagturpos iti short course a ragpatenda ti balligida babaen ti panangyusarda ti inadalda. Imbasa pay ni Mr. Gallardo ti Mensahe ni Hon. Joel Villanueva, Director General ti TESDA para iti sapasap. Innayonna nga impakaammo nga agaw-awat ti opisinada iti TESDA-Ilocos Sur kadagiti interesado nga agadal iti Heavy Equipment Operator nga esponsoran ti opisina ti TESDA-Ilocos Sur, Vigan City.
Iti mensahe ni Mayor Ediboy, kinablaawanna dagiti nagturpos. Innayon ti Alkalde a kayatna met a makipaset ti ragsak a marikna dagiti nagturpos ken kasta met kadagiti nagannak iti makitkitana a pannakatubay dagiti ubbing ken agtutubo nga agbalin a mapangnamnamaan iti masanguanan. Pinagyamananna pay dagiti mangisursuro ti ipakpakitada a kinatunosda a manghulma kadagiti agad-adal a para iti nakapinpintas a turongen ti ili a Cabugao.
Binayabay ni Mrs. Jessica B. Baclig da Mayor Ediboy ken Mr. Arnel Gallardo a nangiyawat kadagiti sertipiko kadagiti nagturpos. # (Web In-Action)


text:
Sarangani, Davao Occidental
Ti Sarangani ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Davao Occidental iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Sarangani ket nabingbingay a politikal iti 12 a barbaranggay.[2]
- Batuganding
- Konel
- Lipol
- Mabila (Pob.)
- Patuco (Sarangani Norte)
- Laker (Sarangani Sur)
- Tinina
- Camahual
- Camalig
- Gomtago
- Tagen
- Tucal
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Davao Occidental". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 21 Oktubre 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Davao Occidental". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 21 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
San Narciso, Zambales
Ti San Narciso ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Zambales iti Filipinas.
Dagiti linaon
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti San Narciso ket nabingbingay a politikal iti 17 a barbaranggay.[2]
- Alusiis
- Beddeng
- Candelaria (Poblacion)
- Dallipawen
- Grullo
- La Paz
- Libertad (Poblacion)
- Namatacan
- Natividad (Poblacion)
- Omaya
- Paite
- Patrocinio (Poblacion)
- San Jose (Poblacion)
- San Juan (Poblacion)
- San Pascual (Poblacion)
- San Rafael (Poblacion)
- Siminublan
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Zambales". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 11 Agosto 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Zambales". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 11 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Monday, April 10, 2017
DOMINGO RAMOS, NASELEBRARAN
Cabugao, Ilocos Sur – Aglapusanan ti kameng ti Iglesia Romano Katolika a nagatendar iti pannakaselebrar ti Domingo Ramos iti Parokia ni San Markos Ebanghelista, Simbaan Romano Katolika, Cabugao, Ilocos Sur idi Abril 9, 2017.
Naaramid ti panangbendision ni Apo Padi kadagiti Palmas/Ramos iti ruar ti Simbaan sakbay a naaramid ti Nasantuan a Misa (tallo a nagsaruno a Misa).
Inatendaranda pay ti nasao a Misa dagiti kaaduan nga umili ti Cabugao, Ilocos Sur kadaytoy a pakauna nga aldaw ti pannakarambak ti Semana Santa 2017.
Kabayatanna, kastoy met laeng a buya ti naimatangan iti ikub ti inaladan ti Iglesia Filipina Independiente (IFI), Brgy. Quezon, Cabugao, Ilocos Sur iti dayta met laeng a petsa a kas pangselebrar dagiti IFI Parishioners iti rugi ti kalawasan ti Semana Santa 2017.
Kanaig daytoy, iti pannaki-amad ti Web In-Action kadagiti Parish Priest, imbatadda a naurnos ken naballigi ti naaramid a selebrasion iti Simbaan kasta metten iti pannakamantener ti linak ken talna babaen iti panangtarabay dagiti agtengtengngel ti urnos ken talna. # (Web Situational Report)
Naaramid ti panangbendision ni Apo Padi kadagiti Palmas/Ramos iti ruar ti Simbaan sakbay a naaramid ti Nasantuan a Misa (tallo a nagsaruno a Misa).
Inatendaranda pay ti nasao a Misa dagiti kaaduan nga umili ti Cabugao, Ilocos Sur kadaytoy a pakauna nga aldaw ti pannakarambak ti Semana Santa 2017.
Kabayatanna, kastoy met laeng a buya ti naimatangan iti ikub ti inaladan ti Iglesia Filipina Independiente (IFI), Brgy. Quezon, Cabugao, Ilocos Sur iti dayta met laeng a petsa a kas pangselebrar dagiti IFI Parishioners iti rugi ti kalawasan ti Semana Santa 2017.
Kanaig daytoy, iti pannaki-amad ti Web In-Action kadagiti Parish Priest, imbatadda a naurnos ken naballigi ti naaramid a selebrasion iti Simbaan kasta metten iti pannakamantener ti linak ken talna babaen iti panangtarabay dagiti agtengtengngel ti urnos ken talna. # (Web Situational Report)
Posted by Bayan ng Cabugao, Ilocos Sur at 9:21 AM
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Laklaksiden Kadi Dagiti Saksi ni Jehova Dagiti Dati a Miembroda?
Saanmi a laklaksiden dagiti bautisado a Saksi ni Jehova a saanen a mangaskasaba ken nalabit nagsardeng payen a makitimpuyog kadagiti kapammatianda. Kinapudnona, ikagkagumaanmi a tulongan ken pasublien ti espiritualidadda.
Saanmi met nga ilaksid a dagus ti maysa a tao a nakaaramid iti nadagsen a basol. Ngem no nakairuamanen ti bautisado a Saksi a salungasingen ti moral a pagalagadan ti Biblia ken saan nga agbabawi, isu ket mailaksid. Nalawag a kuna ti Biblia: “
Ikkatenyo ti nadangkes a tao iti tengngayo.”—1 Corinto 5:13.
Kasano no mailaksid ti maysa a lalaki ngem Saksi ni Jehova latta ti asawa ken annakna? Mapugsat ti naespirituan a singgalutda, ngem agtalinaed ti relasionda kas pamilia. Agtultuloy ti relasion ti agassawa ken ti panagpipinnateg ken linnangen dagiti kameng ti pamilia.
Dagiti nailaksid ket mabalin latta a tumabuno kadagiti gimongmi. No kayatda, mabalin a maipaayanda met iti naespirituan a balakad manipud kadagiti panglakayen iti kongregasion. Ti panggep ket tapno matulongan ti tunggal indibidual a makualipikar manen nga agbalin a Saksi ni Jehova. Dagiti nailaksid a nagsardengen nga agaramid iti dakes ken sipapasnek a kayatda ti agbiag maitunos kadagiti pagalagadan ti Biblia ket maawat manen iti kongregasion.


text:
KAMALIG
Ang Kulog Ng Tag-araw
di lang matamis na orens ang inaangkat ko
kay lorinda, 30, kundi pati na rin
ang glorya ng mga matang maningning
ang sigla, sipag at sikap ng isang ina
ang pangarap ng isang balo sa anak
ang mga ngiti sa mga plantasyon ng orens
ang ginaw sa umaga ng brgy. didipio
ang kapayaan ng bayan ng kasibu
minsa’y nag-iiyak si lorinda
sinagpang daw ng minahan
ng mga dayuhang didyosen
at mga hudas na kayumanggi
ang barangay didipio
kumukulo ang dugo sa inis
at sa banta ng kulog ng tag-araw
napipi ako sa mga tanong
ang mga agam-agam ni lorinda
ang kinabukasan ng anak
ang panangis ng mga ifugao
ang pagwasak ng didipio
ang pagguho ng kapayapaan ng kasibu
dadamputin na naman sa kangkongan
ang katutubong minsa’y itinaboy
oo, itinaboy na parang baboy
maitayo lamang ang ambuclao at binga dam
at kalian lang, nagbayo ang dibdib, malakas
napakalakas, itinaas na raw ni lorinda
ang tikom na kamao, ang tikom na kamaong
kontra-puersa ng impluensiya’t pera
ng mga dayuhang didyosen
ay, ang tikom na kamao ng mga api’y
nagsilang na naman ng kulog ng tag-araw
“para sa anakko at kababayan…”
ayon sa kanyang sulat
at ang paglitaw sa balintataw
ang mga katutubong nanangis
nag-unahan ang pares na luhang
tumusok sa sahig ng pangamba
ay, paulit-ulit ang kasaysayan
ng mga maralitang katutubo
-JAIME M. AGPALO, JR.
125 Engineer’s Hill
2600 Baguio City
Sunday, March 27, 2005
Tagalog man met, hehehe!
KAMALIG
Thursday, March 24, 2005
Burburtia-Pangalatok
KAMALIG
Burburtia Dagiti Pangalatok: Maysa Taldiap
Sinukisok ken inamiris ni Jaime M. Agpalo, Jr.
Ti panangadal ti bukod a kultura ket makuna a nayaat nga addang para iti dur-as ti puli.
Ngem nasken met no maminsan iti panangadal iti kultura iti sabali pay a puli wenno etniko tapno intay makapidut met iti adal a kas iti napiduttayo kadagiti bukodtayo.
Intay ngarud taldiapan man dagiti burburtia dagiti Pangalatok:
1. lan, aliwan dalan
got aliwan kambing
si aliwan dayat
Patarus iti Iluko :
lan, saan met a dalan
got di met kalding
si di met baybay.
Sungbat: langotsi
Paliiw: Maysa napintas a word-play. Mayat iti inna panagay-ayam kadagiti balikas ken pananggennegenned kadagiti silaba ti balikas.
2. Dinan yan say pinalsay Dios ya
say kinan to linma ed ulo to?
Patarus iti Iluko:
Ania ti imparsua ti Dios,
a no mangan ket mapan iti ulona?
Sungbat: Kurita
Paliiw: Maysa daytoy a nauneg a panagimutektek. Ta no di maimutektekan a nalaing iti kayatna a sawen, sigurado met iti saan a pannakaammo iti sungbatna. Adda ngamin ti ngiwat ti kurita iti mismo nga ulona. Lalo ket awan ti bituka daytoy.
3. Abong ni Tia Ines
aliber na butones.
Patarus iti Iluko :
Abong ni Ikit Ines,
napalawlawan iti butones.
Sungbat: atis
Maysa daytoy a nauneg a panagimutektek. Ta no di maimutektekan a nalaing iti kayatna a sawen, sigurado met iti saan a pannakaammo iti sungbatna. Kasla ngamin nagdedekket a butones ti ukis ti atis. mayat a simile.
4. No agaw, manlamping
no ombaleg labos.
Patarus iti Iluko :
no ubing aglampin
ngem labus no lakayen
Sungbat: rabong
Paliiw: Maysa daytoy a nauneg a panagimutektek. Ta no di maimutektekan a nalaing iti kayatna a sawen, sigurado met iti saan a pannakaammo iti sungbatna. Adda ngamin ukis ti rabong. Ngem no Nagbalin a kawayanen wenno bayog, awan metten ti ukisna isu a labus.
5. Tawen ed tagey
tawen ed liksab
danum ed pegley.
Patarus iti Iluko:
Langit iti ngato
langit iti baba
danum iti nagtengnga.
Sungbat: niog
Paliiw: Maysa daytoy a nauneg a panagimutektek. Ta no di maimutektekan a nalaing iti kayatna a sawen, sigurado met iti saan a pannakaammo iti sungbatna. Ti langit ditoy ket kaibatoganna iti puraw. No puraw ngamin ket kinasin-aw, awanan mulit, nga isu ti karakteristik ti langit. mangmangngegko met daytoy a burburtia iti Ilokos.
6. Pilmiro, lingisan
pidua lakapan
pitlo, yesyesan
pimpat paltogan
Patarus iti Iluko:
Iti umuna, minnatmat,
maikadua, innapros
maikatlo, rinnakep
maikapat, pinnaltog.
Sungbat: ti panaguli iti niog
Paliiw: Maysa daytoy a nauneg a panagimutektek. Ta no di maimutektekan a nalaing iti kayatna a sawen, sigurado met iti saan a pannakaammo iti sungbatna. Wen met ngamin piman. Sakbay nga umili iti niog ket tangadtangadenna pay nga umuna. Ta nasken ngarud a kitaen nga umuna no ania dagiti purosen no mabalin a purosen wenno saan. Pasaray nabayag pay a tangad. Sananton aprosan ti puon sakbay nga umuli. Rakepennan daytoy no umuli. Iti udina, kumanabtuogen ti niog a kasla agpipinnaltog. Isu a pinnaltog kunana.
7. No balo, lupok
No daan, mallet
Patarus iti Iluko:
no kabarbaro, narukop
no daanen nalagda
Sungbat: tambak
Paliiw: Maysa daytoy a nauneg a panagimutektek. Ta no di maimutektekan a nalaing iti kayatna a sawen, sigurado met iti saan a pannakaammo iti sungbatna. Wen met ngamin, no katamtambak pay laeng, lalo no pitak a tambak ket narukop a. Ngem no bumaybayag ta timmangkenen a ket talagan a nalagda.
8. say ulo to ayep
say kabalgan to kiew
say ikol to too
Patarus iti Iluko:
ayup ti ulona
kayo ti bagina
tao ti ipusna
Paliiw: Nauneg a panagimutektek ti kasapulan tapno matiliw. Ngem ketdi, nangnangngegko metten daytoy a burburtia iti Kailokoan.
9. apatiray manbabansag
duaray singa balatyang
duaray lupay-lupay
sakey so manwasiwas
Patarus iti Iluko:
uppat ti agkukuyog
dua ti limmandok
dua ti lupaypay
maysa ti agwaswasiwas
Sungabat: nuang
Paliiw: Nauneg a panagimutektek ti kasapulan ditoy tapno matiliw ti sungbat. Napintas a panangiladawan iti sibubukel a nuang manipud ulo agingga iti ipus. Nangngegko metten daytoy a burburtia iti Ilokos.
10. dalin ya amputi
binin andeket
intanem nan lima
inani sangi tan mata
Patarus iti Iluko:
puraw a daga
nangisit a bin-i
immula ti lima
inani da ngiwat ken mata
Sungbat: lapis ken papel, insurat sa binasa
Paliiw: Kasapulan iti nauneg a panagimutektek tapno matiliw ti sungbat. Uray no kastoy a detelkiado ti amin, narigat latta nga imutektekan.
11. no bantagen ko kapontian
singeran ko kabalitokan
Patarus iti Iluko:
no adayo, kasabaan
no asideg, kabalitokan
Sungbat: kamaisan
Palkiiw: Kasapulan iti nauneg a panagimutektek itoy tapno maarikap ti sungbat. Napintas a panangiladawan iti kamaisan. Kasla ngamin sinabaan ti langa ti kamaisan iti adayo. Ngem no iti asideg wenno iti mismo a kamaisan, bimmalitok ngamin dagiti sabong, isu a kasla karuotan a naaplagan iti balitok
12. duaran balbaloto
saksakey a too lugan to
Patarus iti Iluko:
dua a banka
maymaysa a tao ti kargada
Paliiw: Ne, mayat man daytoy a panangiladawan. Nasken iti nauneg a panangimutektek tapno matiliw ti sungbat. Narigat a tiliwen dagiti kakastoy a panangiladawan.
13. pusoy balolaki
gatas na marikit
payak na andirit
no sikaray manlantip
saksakey so pansumpalanda
Patarus iti Iluko:
puso ti baro
gatas ti balasang
payak ti tuwato
no nagtipondan a dua
isudan ti maymaysa
Sungbat: gawed, apog ken bua
Paliiw: no ukkisan ti bunga ti bua, kasla ngamin sinanpuso ti kortena. Gatas a pulbos met ti katukad ti apog. Kasla payak ti tuwato ti bulong ti gawed. Ket no nagtitipondan iti ngiwat a ket ania pay laeng no di nagmaymaysadan, saan?
14. senioran ambalbalingit
walad dalem na sabit
Patarus iti Iluko:
seniora a nabanglo
nagkorona iti siit
Sungbat: pinia
Paliiw: Nabanglo nga agpaysu a ti pinia. Kasla tudoktudok ngamin ti sinusuonna a korona. Narigat met nga imutekan ti kayat a sawen daytoy. Ta sabali ti bersion ni Ilokano: nabanglo a prinsesa, nagadu ti matana! Ta adu la ngarud ti mata ti pinia.
15. senioran masansanting
walad dalem na salming
Patarus iti Iluko:
seniora a napintas
naikulong iti sarming
Sungbat: Itlog.
Paliiw: Kasla ngamin sarming ti ukis ti itlog, gapu ta nalaka a maburak. Isu a no dadduma dagiti daniw ket maysa met a panamagdilig (comparison) kadagiti dua a banag.
16. seniora masansanting
nanespada ed moling
Patarus iti Iluko:
seniora a napintas
adda espada iti mugingna
Sungbat: pasayan, padaw
Paliiw: Ta ngamin ket adda ti tudok iti ulo ti pasayan wenno ti padaw. Sabali met daydiay seniora a napintas a nagiggem iti dua nga ipit, ta udang dayta.
Kasapulan unay iti nauneg a panangimutektek dagiti burburtia dagiti Pangalatok. Ngamin napintas unay iti inda panangiladawan (description) kadagiti banag nga inda iladladawan ken iburburtia.
Kadagiti dadduma a burburtia, naisakab met dagitoy iti word-play, iti napintas unay ken makaguyugoy a panagay-ayam kadagiti balikas no diman ket dagiti silaba.
Iti panagaramatda iti panamagdilig (comparison) iti dua a banag ket banag a nangpasayaat ti kalidad dagitoy a burburtia a kas paset ti oral arts.
Ta maysa met nga oral arts ti dandaniw. Paset ti literatura. ##
Sunday, March 13, 2005
MAYSA A TALDIAP ITI ILUKO
KAMALIG
SANGKATALDIAP ITI ILUKO: IDI KEN ITA
Sinukisok ken Inamiris Ni Jaime M. Agpalo, Jr.
Apay ania ti husto? Iloko? Iluko? Iloco?
Ti husto ket Iluko.
Apay nga adda dagiti mabasa nga Iloko?
Iluko iti husto. Ti Iloko ket biddut ta iti panangibalikas ti ket nadagdagsen daydiay maikadua a silaba ngem daydiay maikatlo. I-lu-ko.
Kastoy ngamin ti standard ti pannakaisurat dagiti balikas iti Iluko. Umun-una nga umun-una daydiay letra “U” ngem daydiay letra “O” a kas iti RUOT, BUOK, DISSUOR, DURUDOR, TUOK, DUGYOT, TUGOT, BUNOT, KULOT, DUGOL, GULGOL, KUMOT, UTTOT, NAULLOM, NALUOM, PAGTUTUTTOTAN, KUTO ken dadduma pay.
Daytoy nga standard iti panangisurat, naiyaplikar met laeng iti balikas nga ILUKO, a saan ket nga ILOKO. Ti standard ket adda daytoyen uray idi sakbay nga agsuratak iti bukodko a lenguahe.
“Ti balikas nga Iloco ket maiyaplay laeng a kas English.”
Wen, a ngem adda met ti mabasbasa kadagiti sinurat nga adda met dagiti balikas nga umun-una ti letra “U”.
No “U” ti umun-una, kayatna ngarud a sawen dayta ket pinutar a sao. Saan a patneng nga Iluko no di ket PINUTAR A SAO (derivative word) manipud iti GANGGANNAET A SAO (foiregn word). Kaaduanna daytoy Iluklish wenno Iluko a nagtaud manipud iti English—naisurat a kas iti pannakabalikasna ken kas iti pannakaisuratna.
Adtoy dagiti ehemplo: KOLUM (column), PORUM (forum), KORUM (quorum), KOMUNIDAD (co0mmunity) ken dadduma pay.
No apay a nasken pay nga aramaten nga aramaten ti pannakaibalikas daytoy a saan ket koma a mangparnuay iti bukod a sao a katukad dagitoy a sao (word)?
Kas koma dagitoy:
KOLUM-- BENNEG
KOLORUM-- DI BIGBIGEN
PORUM—PAGSASARITAAN/PAGTUTUTTOTAN
KORUM—NAKITARIPNONG/DIMMAR-AY
KOMUNIDAD—PUROK, LUGAR. LAONG
Ket nasaysayaat met laeng koma a, no dagiti patneng a balikas/sao ti usaren tapno makuna a ditay bumulbulod.
Wen, husto dayta. Ngem daytoy mga isyu ket panawen pay laeng met dagiti mannurat a da , Crisologo,Pechay, Gaerlan ken kaedadna.
Idi panawenda, dida met kayat nga adaptaren no mabalbalin dagita espaniol a balikas a maitipon iti patneng nga Iluko.
Isu a napataud dagitoy a balikas:
BATON-LAGIP --- MANIPUD ITI MONUMENTO
LUPNAS –MANIPUD ITI PANIO
BUYOMING—MANIPUD ITI BUYOBOY A SARMING
ARIBAI—REYNA
DIOSARI—PRINSESA
ANGKAY- MANIPUD ITI APONG LAKAY
ANGKET –MANIPUD ITI APONG BAKET
KEN DADDUMA PAY.
Ngem saan a nagpapolar dagitoy nga inruping dagiti makunkuna a patneng nga Ilukanista ta ad-adda met laeng a nasurot dagiti gagangay ken naruay (common) a panangibalikas. Ti standardization kadagiti patneng a balikas ket rinimbawan dagiti binulod a balikas.
Isu nga adu dagiti balikas-Kastila (Espaniol).
Isu a kuna ni Sonia A. Chan, iti sinuratna a PHD. Dissertation iti St. Louis University idi 1981:
“…it is exotic…a knowledge of the internal structures and peculiarities of the language enables to enter into the fascinating psyche of the native speakers.”
Husto ti kuna ni Dr. Chan. Nasurot dagiti pagsasao a naruay nga isao dagiti agsasao. Ngamin nalaklaka a maawatan ta gagangay ken naruay dayta a sao. Ngarud nalaklaka nga awaten.
Ngem idi daytoy. Idi panawen da lilong ken lilang. Kada Angkay ken Angket.
Itoy a panawen, natural, awanen iti bumulod iti Espaniol no di ket kadagiti lenguahe a kapulpulapol a kanayon, iti man eskuelaan ken iti pagtaengan. Isu a naruay iti panangbulod iti English ken iti Tagalog.
Ta adayo unayen a generation ti nagbaetan dagiti panawen ti Kastila ken ti agdama a generation.
Iti kaso ti Tagalog, narikrikut bassit daytoy. No ibasar iti panangpaliiw kadagiti agsasarita. Adda dagiti panangsurot iti sibubukel a balikas a kas koma itoy:
Patneng nga Iluko: “ Mag-an nay, ading?”
Sungbat: “ Napia met , manong. Sika ngay?”
Nalaokan iti Tagalog: “Kumustakan nay, ading?”
Sungbat: “Okey met, manong.”
Ti balikas a mag-an ken napia ket saanen a papolar iti agdama. A kas iti saan a kinapopolar dagiti dadduma a pakaibilangan dagiti sumaganad nga ehemplo:
1) titser—manipud iti mannursuro
2) obrero—mangmangged
3) iskul—eskuela
4) sori—ladingitek
5) tenkio—agyamanak
Lalo pay a nadegdegan ti pannakapataud dagiti Iluklish gapu iti kababalin ken kapanunotan dagiti nagannak a timmaud. Ubing pay la a di makapagna ni baby ket sursuruannan daytoy ti English. Isu nga adun ti timmaud a carabao English nga idi agangay naadaptaren a kas insurat dagiti agtutubo. Iti rigatna ad-adu met ngarud ti agtutubo ken sumarsaruno kadakuada ngem ti tumubngar kadaytoy. Di lalo a dumur-as? Ket iti agangay, napukawen ti basbassit a bilang. Nasurot ti ad-adu, ta kasano koma ngarud nga ipapilit ti basbassit a bilang ti kayatda iti ad-adu ti bilangda?
Lalo pay a nadegdegan ta maakseptar met ngarud dagitoy a balikas iti literatura a kas paset ti figure of speech a MISPRONUNCIATION, INFORMAL ken COMICAL. Ket no dagitoy ti nakaaramatan dagita a Tagiluko (Tagalog a nalaokan iti prefix, infix, ken suffix nga Iluko) ken ti Iluklish a naisurat, ngarud naynayen a maaramat dayta a kas madlaw.
Isu a nagbaliwen ti patneng nga Iluko.
At least, diak pay la inusar ditoy ti PURO NGA ILUKO, no di ket patneng kunak.
Patneng means pure.
Ken dadduma pay.
Exotic, kuna ni Dr. Chan. Ket wen a, uray daydiay balikas a NAPIA, PIA ket LATIN.
Iti panaglabas ti henerasion iti henerasion adda latta dagiti mapasamak a panagbulod. Ngem saan a dagiti nataengan iti gagangay nga agbulod no di ket dagiti agtutubo. Iti rigatna, ad-adu ti bilang ti papolasion dagiti agtutubo ken ubbing ngem kadagiti nataengan. Ket iti panaglabas ti panawen, mapukawton dagiti balikas da tatang ken lelong ta sumukat ti balikas da manong ken manang.
Ngem saan a kabarbaro nga isyu daytoy. Kastoy a talaga ti panagtaray ti amin a lenguahe. Adda dagiti maitabon ken adda met dagiti maipasngay.
Uray ni Dr. Jose P. Rizal a nailian a bannuar ket napaliiwna met daytoy a banag, isu a kinuna, ken inadaw met da Vito C. Santos ke Luningning E. Santos iti sinuratnda a “New Vicassan’s English-Pilipino Dictionary:
“The Filipinos now entered a new era. Little by little, they lost their ancient traditions, their memory of the past. They forget their own system of writing…”
Idi da lilong ken lilang ti bimmulod iti Espaniol a balikas. Iti “now generation” ti bimmulod kadagiti Tagalog ken English. Ta mas papolar met ti “now generation” iti Tagalog ken English. Ti Espaniol ket natayen no dipay ket saanen a naangotan ti “now generation” nga agsasaon iti Iluklish ken Slanguage.
Ti Slanguage ket dagiti lenguahe iti agtutubo iti agdama a panawen a naglalaok a Tagalog, English, vernacular a pagsasao ken pinutar a sao.
Apay a timpuar ti slanguage?
“Tapno maaddaanda iti bukod a lubong a kas nawaya nga indibidual a maiduma kadagiti dadakkelda, no diman pay ket panangilemmeng ti banag a di maawatan dagiti dadakkel.” Daytoy ti kuna ti nalaing a mannurat ken professor iti Linguistics ken English iti St. Louis University iti research workna a naipablaak iti SLU Research Journal, the journal of the Graduate Studies. Dagiti mismon nga estudiante ti SLU ken iti komunididad ti nagpaliiwan ni Magdalena B. Catriz idi sinuratna ti “Slanguage: the Language of the Now Generation.”
Daytoy a phenomenon ket inawagan ni Catriz itoy a sinurat iti “nangpadagsen wenno pagibasaran iti kinaadda iti generation gap.”
Daytoy ti maysa a sampel ti saritaan ti slanguage:
“Naggimikkami idi rabii.”
“Super doper a talaga!”
“Dinedmak laeng isuna. So what? Sino ba ‘suna?”
“Yo’ repapips, pormada ti wheels mo a!” “Ken ni erpatko ‘to ‘tol!”
“Why ngay you make misuot?” “Dagiti katropam ‘ya, puroda met drawing!”
No dagiti oldies ken goldies a ket dida la ketdi maawatan slanguage.
Lalo a nanayunan pay daytoy babaen kadagiti balikas dagiti “three times a lady” ken dagiti “more than a woman.” Simmagpaw ti ekspressions dagiti katropa wenno barkada.
“Three times a lady” kuna ti slanguage, daytoy ket maysa a bading, badaf, mamwa, ken dadduma pay a pangawag kadakauda. Tomboy, tibo, t-bird met ti kayat a sawen ti “more than a woman.”
Apay ngamin aya a dimteng dagitoy a panagbalbaliw ti lenguahe? Ti sungbat ket manipud iti Whorfian Hypothesis a dinakamat ni Peter Trudgill iti “Sociolinguistics: An Introduction, (Great Britain: Hazell Watzon and Viney Ltd., 1974 a kunana: “tawa a pagtan-awan ti asinoman maipapan iti lubong.”
Ngarud, itoy a hypothesis, addaan iti bukod a panawen ken lenguahe iti tunggal generation. Isu a saan a maikanatad a piliten wenno ipapilit ti kayat ti napalabas a generation iti agdama a generation. Ngamin agdumada ti lubong. Amangan no ibagadanto pay la ketdi kenka: “Isut’ laikda, pilitem? Bad tripkan a!”
Iti kaso ti maibagbaga a reintelectualization, iti Iluko, diak patien iti panagballigi daytoy. Ken diak met suportaran daytoy. Ngamin agduma ti LUBONG dagiti agus-usar iti daan a otograpia ti Iluko ken iti agdama nga ortograpia. Dakkel unay ti generation gap a lapped iti panggep.
Ti panangipapilit ken panangiselsel ti napalabas a lubong iti agdama a lubong ket maysa a kaso a narikut. Saan a napapolar a panirigan (views) agsipud iti kinaadu iti parnuayenna nga isyu a pinalakay ti panawen.
Kas pagarigan, adtoyen ti nariingak nga ortograpia, isu ti ammok ken nabayagen a panagsursuratko ken panagsursurat dagiti nagannak kaniak. Sa isubli manen dagita letra a C, Q, F, J ken dadduma pay a kas panakaisurat iti daan nga ortograpia?
Agduma ti lubong idi ken ita. Adda lenguahe idi ken ita. Amin a lenguahe ket nagbaliw manipud idi ken ita. Ta no saan nga abaliw ti maysa a lenguahe, matay metten daytoy babaen iti saanen a panagsao dagiti agtutubo iti bukodda a elnguahe a kas iti napaspasamak kadagiti dadduma pay a lenguahe iti Amianan a Luzon.
Diyo kadi mapaliw: No dadduma mas kayat dagiti agtutubo iti Kailokoan iti agsao iti Tagalog wenno English wenno naglaok a Tagalog ken English. Apay a napasamak ti kastoy? Wen a ta ti Tagalog ken English ti papolar kadakuada a lenguahe! Ket dayta ti surotenda!
Saanen a suroten dagiti agtutubo ti naespaniolan a sao ta adayodan kadayta a generation.
Ket no baliwan pay laeng ti agdama nga ortograpia nga ammo dagitoy nga agtutubo iti ganggannaet kadakuada, ad-addan a dida agsurat iti bukoda a pagsasao. Ta makaulawen, e, di ba?
Ti isyu wenno kayatko a sawen ditoy ket bay-an koma dagiti agtutbo nga agsurat iti bukodda a pannakaawat ken lenguahe ta daytoy ti panangiyekspresda ti mabuybuyada iti lubongda, iti bukodda a lubong a SAAN KET A TI LUBONG DAGITI OLDIES KEN GOLDIES.
Saan a maibilang a deterioration of morals daytoy a banag no di ket maysa a pagteng a patauden ti “SPEED OF CHANGE” wenno bunga ti panagbalbaliw.
Kalpasanna, addanto manen a sumaruno a lenguahe a maisab-it, maikonek iti lenguahe ken istilo ti panagsuratan. Addanto manen ti bumulodan.
Ania ti kaasitgan a bumulodan?
A, nalabit nga iti lenguahe ti netizen ken txt? Nga isu iti kaasitgan a mapaliiwko. Iti agangay mailaokton dagitoy a balikas kadagiti sinurat. Ta napatauden ti daniw manipud iti text messages.
Ket kunanto ni kanong baro: “muzta n u, dng?”
Sungbat met ni manang balasang: “k nng. wer u goin?”
Sungbat ni manong: “cr. brb. lbas na ulo.”
Sungbat ni manang: “lol!”
Diak la maibaga no daytoy ket maawagan iti panagdur-as. Ngem ad-adda a patiek a daytoy ket panagbalbaliw. Paset ti panagbalbaliw. Ta adda aya ngarud permanente iti sirok ti init? Amin ket agbalbaliw iti panaglupos ti panawen. Ket saan a masasaan a kastoy met ti lenguahe.
Saan ketdi a naan-anay a napukaw ti Iluko iti panagbulod kada Tagalog ken ni English. Ta mas nabilbileg ita ti panagkunak ngem idi kada lelong a nagbulod iti Espaniol ket sibubukel a binagtinda ti binulodda.
Iti agdama, bimmulodda ngem binaliwanda. Adda ti makuna a bersionda.
Iti English, naisurat a kas English.
Iti Tagalog, nakabilbileg ti prefix, suffix, infix ni Iluko a saan a kabaelan a duparen ken suktan ni Tagalog. Dagiti balikas a binulod iti Tagalog ket nalaokan latta kadagiti prefix, suffix ken infix.
Paliiwen dagitoy a binatog.
1. Isu ti laikna ngarud, pigilem, bad tripkan a!
2. Pakinggam kadi met ti labko kenka.
3. Sige, ngarud, agtuluytuloyakon, babayu!
4. “Hey, yo’, taposen kenka?” “Wen, pinisen.”
5. Agpaspasalamatak kenka. Tenkio, ha?
6. Sori, no nabanggaka.
7. ken daddumapay
Ad-adda a pakangngegan ket dagiti agtutubo iti binatog a naglalaok iti Iluko, English, Tagalog.
Nalabit a kalpasan iti sumaruno ken sumaruno pay a kaputotan, dagitoyto met ti rumimbaw a naisurat a mabasa a kas gagangay ken nalaka laeng a maawatan iti kaadduan.


text:
Ti Adu ti Usarna a Lemon
ADDA kadi ammom a banag a mabalin a pagagas, pagdalus, pagdis-impekta, ken pagpapintas? Mabalinmo a kanen dayta, inumen ti tubbogna, ken alaen ti lanana. Napintas met, nalaka, ken adu ti kasta iti intero a lubong. Mabalin nga adda pay ketdin kasta iti kosinam. Ammom kadi no ania dayta? Ti lemon!
Maipagarup a nagtaud dayta iti Abagatan a Daya nga Asia sa in-inut a naipalaud, agingga iti Mediteraneo. Narukbos dagiti kayo ti lemon kadagiti lugar a kalkalainganna ti klima, kas iti Argentina, Espania, Italia, Mexico, ken uray kadagiti paset ti Africa ken Asia. Depende iti barayti ken lugar, makapagbunga ti nataenganen a puon ti lemon iti 200 agingga iti 1,500 kada tawen. Dagiti matartaripato a barayti ket agsabong iti nadumaduma a tiempo isu a mabalin ti agburas iti kasta aniaman a bulan ti tawen.
Dagiti Lemon iti Italia
Mapagdedebatean unay no dagiti nagkauna a Romano ket nagmula kadagiti lemon. Adda dagiti naisurat nga ebidensia nga ammo dagiti Romano ti maipapan iti citron, maysa a kita ti citrus, a kaasping unay ti dakkel a lemon. Ti puon ti citron ken ti bungana ket espesipiko a dinakamat ti Romano a historiador a ni Pliny a Laklakay iti librona a Natural History. Nupay kasta, patien dagiti nalatak nga eksperto a pamiliar met dagiti Romano iti lemon. Apay? Gapu ta ti lemon, saan a ti citron, ti makita iti nagadu a ladawan. Ti maysa a kasta a pagarigan ket manipud iti nakali a pagbakasionan a balay idiay Pompeii, a maitutop a naawagan iti The Orchard House (Ti Balay iti Kakaykayuan). Ngamin, naarkosan dayta kadagiti ladawan a pakakitaan iti nadumaduma a mula, agraman ti kayo ti lemon. Maibilang idi a karkarna a kayo dayta ken mabalin a nausar laeng kas pagagas a mula. Narigat a maammuan no kasano kalaka ti agmula ken no kasano idi ti kaadu dagita sadiay.
Ti isla ti Sicily ket nagbalin a kangrunaan a paggapgapuan ti bunga ti citrus a pakairamanan ti lemon gapu ta nabara ken nabayag ti kalgaw sadiay ken kalkalainganna ti temperatura no tiempo ti lam-ek. Ngem adda pay ti dadduma a lugar, nangruna kadagiti asideg iti baybay, a pakatartaripatuan dagiti de kalidad a lemon.
Iti abagatan laeng ti Naples, makita ti napintas nga ili ti Sorrento ken adda iti abagatanna ti kosta ti Amalfi—a nasurok nga 40 a kilometro ti kaatiddog daytoy nagpintas a daga nga asideg ti baybay. Adda kadagiti nasulinek a luek dagiti napintas nga ili. Ti Amalfi, Positano, ken Vietri sul Mare ti sumagmamano kadagita. Dagiti lemon a naggapu iti Sorrento ken kadagiti lugar iti kosta ti Amalfi ket addaan iti sertipiko a mangpaneknek a talaga a nagtaud sadiay dagita. Umiso laeng a protektaran dagiti lumugar dagiti pinuon a lemon ta nagsayaat ti pannakaimula dagita iti natukantukad a bakras ti bantay a pakain-inaranda ken agbungada kadagiti nabanglo ken natubbog a lemon.
Saan a masapul a nalawa ti pagmulaam iti lemon. Umdasen ti main-initan a beranda ta dagiti babassit a kita ti puon ti lemon ket agbiag uray iti masetera ken napintas a pangdekorasion. Kaykayatda ti mainaran ken ti saan a naangin a lugar, kas iti abay ti pader, tapno maagsepda ti bara ti init. Ngem no nalamiis unay bayat ti tiempo ti lam-ek, masapul a malinongan wenno maiserrek iti uneg ti balay.
Saan La nga iti Taraon ti Pakausaranna
Kasano kasansan ti panagusarmo iti lemon? Dadduma ti mangikabil iti sangkailgat a lemon iti inumenda a tsa. Adda pay dagiti mangilaok iti ukisna wenno iti sumagmamano a tedted ti tubbogna iti lutuenda a keyk. Mabalin met a pespesem dayta tapno makaaramidka iti lemonada. Dagiti chef wenno kosinero iti intero a lubong ket adda latta lemon iti kosinada ta adu ti pangusaranda iti dayta iti panaglutoda. Ngem pinadasmo kadin nga inusar ti tubbog ti lemon a pangdis-impekta wenno pangikkat iti mantsa?
Kinapudnona, adda dagiti mangdalus ken mangdis-impekta kadagiti langdetda babaen ti panangradradda iti kagudua a lemon. Imbes a bleach ti pangikkat ti dadduma iti mantsa wenno pangdalusda iti lababo, agusarda iti napaglaok a tubbog ti lemon ken baking soda. Tapno maikkat ti nabangsit nga angot iti refrigerator wenno dishwasher ken agtalinaed a nabanglo dagita, mabalinmo ti mangikabil iti kagudua a lemon.
Ti lemon ket addaan iti citric acid a maus-usar a natural a pangpreserba ken mangpaalsem iti taraon wenno inumen. Ti interamente nga ukisna ket addaan iti pectin nga us-usaren dagiti paktoria ti taraon a pangpapalet, emulsifier, ken pangpatangken. Adda pay lana a maala iti ukisna a maus-usar kadagiti industria ti taraon, agas, ken kosmetiko. Malaksid kadagita, adu pay ti pakaaramatan ti lemon. Talaga a ti lemon ket namaris, naraman, ken adu ti usarna a prutas.


text:
Tulunan, Cotabato
Ti Tulunan ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Cotabato iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Tulunan ket nabingbingay a politikal iti 29 a barbaranggay.[2]
- Bagumbayan
- Banayal
- Batang
- Bituan
- Bual
- Daig
- Damawato
- Dungos
- Kanibong
- La Esperanza
- Lampagang
- Bunawan
- Magbok
- Maybula
- Minapan
- New Caridad
- New Culasi
- New Panay
- Paraiso
- Poblacion
- Popoyon
- Sibsib
- Tambac
- Tuburan
- F. Cajelo
- Bacong
- Galidan
- Genoveva Baynosa
- Nabundasan
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Cotabato". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 21 Oktubre 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Cotabato". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 21 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Bobon, Amianan a Samar
Ti Bobon ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Amianan a Samar iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Bobon ket politikal a nabingbingay iti 18 a barbaranggay.[2]
- Acereda
- Arellano
- Balat-balud
- Dancalan
- E. Duran
- Gen. Lucban (Pob.)
- Jose Abad Santos
- Jose P. Laurel (Casulgan)
- Magsaysay (Doce)
- Calantiao (Pangobi-an)
- Quezon (Panicayan)
- Salvacion
- San Isidro
- San Juan (Pob.)
- Santa Clara (Pob.)
- Santander
- Somoroy
- Trojillo
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Amianan a Samar". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 14 Oktubre 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Amianan a Samar". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 14 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
The Sound of Music (pelikula)
Ti The Sound of Music (Ilokano: Ti Uni ti Musica) ket maysa a Broadway a musikal ken maysa a pelikula a naibatay iti libro a The Von Trapp Family Singers a sinurat ni Maria von Trapp. Linaonna ti adu a nalatak a kankanta a kas iti "Edelweiss", "My Favorite Things", "Climb Every Mountain", "Do-Re-Mi", "Sixteen Going On Seventeen," "The Lonely Goatherd", ken "The Sound of Music."
Ti pelikula a nairuar idi 1965 ket inturong ni Robert Wise ken nagbidaan da Julie Andrews a nagakem kas Maria ken Christopher Plummer a nagakem kas Kapitan von Trapp. Nagun-od ti pelikula ti pammadayaw a Kapintasan a Pelikula ken Kalaingan a Direktor iti Pammadayaw nga Oscar.


text:
Online a Biblia | BARO A LUBONG A PATARUS TI NASANTUAN A KASURATAN
Kayatmo a basaen daytoy nga artikulo iti %%?
Isaias 53:1-12
53 Siasino ti naaddaan iti pammati iti banag a nangngeganmi?+ Ket no maipapan iti takiag ni Jehova,+ siasino ti nakaipanayaganna?+2 Ket isu tumpuarto a kas saringit+ iti sanguanan ti maysa, ken kas ramut manipud iti awanan danum a daga. Isu awanan iti nadaeg a porma, wenno uray aniaman a kinangayed;+ ket inton isu makitatayo, awan sadiay ti langa tapno isu tarigagayantayo koma.+3 Isu inumsi ken liniklikan dagiti tattao,+ maysa a tao a nairanta kadagiti ut-ot ken makaam-ammo iti sakit.+ Ket adda idi ti kasla panangilinged ti rupa ti maysa manipud kadatayo.+ Isu naumsi, ket imbilangtayo a kas awan patpategna.+4 Pudno unay a dagiti sakittayo isuda ti inawitna;+ ket no maipapan kadagiti ut-ottayo, inimetna ida.+ Ngem isu imbilangtayo kas nasaplit,+ kinabil ti Dios+ ken naparigatan.+5 Ngem isu naduyok+ gapu iti salungasingtayo;+ isu nailupitlupit gapu kadagiti bidduttayo.+ Ti pannakadusa a maipaay iti talnatayo naadda kenkuana,+ ket gapu kadagiti sugatna+ adda pannakapaimbag kadatayo.+6 Datayo amin nagallaallatayo kas karkarnero;+ nagturongtayo tunggal maysa iti bukodna a dalan; ket ni met laeng Jehova impasangona iti daydiay+ ti bidduttayo amin.7 Isu napagsagaba,+ ket palpalubosanna idi ti bagina nga agtuok;+ kaskasdi a saanna a ngangaen ti ngiwatna. Isu maip-ipan idi a kas iti karnero nga agturong iti pannakaparti;+ ket kas iti kabaian a karnero a nagumel iti sanguanan dagiti mamukpukis kenkuana, saanna met a ngangaen ti ngiwatna.+8 Gapu iti pannakamedmed ken iti pannakaukom isu naipanaw;+ ket siasino ti makibiangto uray kadagiti detalye ti kaputotanna?+ Ta isu naisina+ manipud iti daga dagidiay sibibiag.+ Gapu iti salungasing+ ti ilik naadda kenkuana ti pannaplit.+9 Ket aramidennanto ti lugar a pagitabonanna a kaduana a mismo dagidiay nadangkes,+ ken kadua ti klase nabaknang iti ipapatayna,+ agpapan pay iti kinapudno nga awan inaramidna a kinaranggas+ ket awan allilaw iti ngiwatna.+10 Ngem ni met laeng Jehova naragsakan iti panangrumek kenkuana;+ isu pinagsakitna.+ No isaadmonto ti kararuana kas daton gapu iti babak,+ makitananto ti kaputotanna,+ paatiddogennanto dagiti aldawna,+ ket iti imana agballiginto+ no ania ti pakaragsakan+ ni Jehova.11 Gapu iti pakariribukan ti kararuana isu makakitanto,+ isu mapnekto.+ Babaen ti pannakaammona daydiay nalinteg, ti adipenko,+ iyegnanto ti nalinteg a takder iti adu a tattao;+ ket dagiti biddutda awitennanto.+12 Iti dayta a rason isu ipaayakto iti bingay kadagiti adu,+ ket kadagidiayto mannakabalin ti pangibingayanna iti samsam,+ gapu iti kinapudno nga imparukpokna ti kararuana agingga iti mismo nga ipapatay,+ ket isu naibilang kadagiti managsalungasing;+ ket inawitna ti mismo a basol ti adu a tattao,+ ket isu bimmallaet maipaay kadagiti managsalungasing.+


text:
1895
Ti 1895 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Martes iti kalendario a Gregoriano.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Nobiembre 13 - Naampon ti wagayway iti Alabama
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mayo 9 – Richard Barthelmess, Amerikano nga aktor (pimmusay 1963)
- Oktubre 4 – Buster Keaton, Amerikano nga aktor ken direktor ti pelikula (pimmusay 1966)
- Septiembre 22 – Paul Muni, Amerikano nga aktor (pimmusay 1967)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hulio 31 – Thomas Francis Wade, Briton a sinologo ken diplomata (naipasngay 1818)


text:
Toni Morrison
Ni Toni Morrison (naiyanak a kas ni Chloe Ardelia Wofford;[1] Pebrero 18, 1931) ket maysa nga Amerikana a nobelista, editor, ken propesor. Dagiti nobelana ket naamammoan kadagiti epiko a tema, narugso a dialogo, ken nabaknang kadagiti naisalaysayan a karakter. Dagiti kalatakan a nobelana ket mairaman ti Ti Kaasulan a Mata, Sula, Kanta ni Solomon ken Nadunggo. Isu ket nakomisionado pay a nagsurat ti librito para it imaysa a baro nga opera, ti Margaret Garner, nga immuna a naipabuya idi 2005. Isu ket nangabak ti Premio Nobel idi 1993 ken idi 1987 ti Premio Pulitzer para iti Nadunggo. Idi 29 Mayo 2012, isu ket nagunggunaan ti Presidensial a Medalia ti Waya.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Duvall, John N. (2000). Ti Pannakailasin kadagiti Piksion ni Toni Morrison: Modernista a Kinapudno ken Kalpasan ti moderno a Kinangisit. Palgrave Macmillan. p. 38. ISBN 978-0-312-23402-7.
Kalpasan amin a naipablaak a pakaammo kenni Morrison ket naitunos a ti napno a naganna ket Chloe Anthony Wofford, isu a ti pannaka-ampon ti 'Toni' a kas pangisukat ti 'Chloe' ket maipammadayawan pay laeng ti naited a nagan. Ti tengnga a nagan ni Morrison, nupay kasta, ket saan idi nga Anthony; ti rehistro ti pannakaipasngayna ket mangipakpakita a ti napno a naganna idi ket Chloe Ardelia Wofford, a nangipakita a ni Ramah ken George Wofford ket ninagananda ti anakda ababai manipud ti apongna abaket manipud ti ina, a ni Ardelia Willis.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Toni Morrison iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig kenni Toni Morrison iti Wikiquote (iti Ingles)


text:
Online a Biblia | BARO A LUBONG A PATARUS TI NASANTUAN A KASURATAN
Kayatmo a basaen daytoy nga artikulo iti %%?
2 Ar-ari 2:1-25
2 Ket naaramid nga idi ni Jehova alaennan nga ipangato ni Elias+ iti maysa nga allawig nga agturong iti langlangit,+ da Elias ken Eliseo+ napanda manipud Gilgal.+2 Ket rinugian ni Elias a kunaen ken Eliseo: “Agtugawka ditoy, pangngaasim, agsipud ta ni met laeng Jehova imbaonnak agingga idiay Bethel.” Ngem kinuna ni Eliseo: “Kas sibibiag ni Jehova+ ken kas sibibiag ta kararuam,+ saankanto a panawan.”+ Gapuna simmalogda a napan idiay Bethel.+3 Idin ti annak dagiti mammadto+ nga adda idiay Bethel rimmuarda a mapan ken Eliseo ket kinunada kenkuana: “Pudpudno kadi nga ammom nga ita nga aldaw alaen ni Jehova ti apom manipud kinaulona kenka?”+ Gapu itoy kinunana: “Pagaammok met unay dayta.+ Agulimekkayo.”4 Kinuna ita kenkuana ni Elias: “Eliseo, agtugawka ditoy, pangngaasim, agsipud ta ni met laeng Jehova imbaonnak idiay Jerico.”+ Ngem kinunana: “Kas sibibiag ni Jehova ken kas sibibiag ta kararuam, saankanto a panawan.” Gapuna dimtengda idiay Jerico.5 Idin ti annak dagiti mammadto nga adda idiay Jerico immasidegda ken Eliseo ket kinunada kenkuana: “Pudpudno kadi nga ammom nga ita nga aldaw alaen ni Jehova ti apom manipud kinaulona kenka?” Gapu itoy kinunana: “Pagaammok met unay dayta. Agulimekkayo.”+6 Kinuna ita kenkuana ni Elias: “Agtugawka ditoy, pangngaasim, agsipud ta ni met laeng Jehova imbaonnak idiay Jordan.”+ Ngem kinunana: “Kas sibibiag ni Jehova ken kas sibibiag ti kararuam, saankanto a panawan.”+ Gapuna napanda a dua.7 Ket adda idi limapulo a lallaki iti annak dagiti mammadto a napan ken nagtalinaed a sitatakder a makitkita iti adayo;+ ngem, no maipapan kadakuada a dua, nagtakderda iti igid ti Jordan.8 Idin innala ni Elias ti opisial a kawesna+ ket linukotna ket inablatanna ti dandanum, ket in-inut a nabisngayda iti daytoy a turong ken iti dayta a turong, iti kasta bimmallasiwda a dua iti namaga a daga.+9 Ket naaramid nga apaman a nakaballasiwda, ni met laeng Elias kinunana ken Eliseo: “Kiddawem no ania ti rebbeng nga aramidek maipaay kenka sakbay a maalaak kenka.”+ Iti daytoy kinuna ni Eliseo: “Pangngaasim, a ti dua a kapaset+ iti espiritum+ umay koma kaniak.”+10 Iti kasta kinunana: “Nakarigrigat a banag ti kiniddawmo.+ No makitanak inton maalaak kenka, mapasamakto kenka ti kasta; ngem no saannak a makita, saanto a mapasamak dayta.”11 Ket naaramid a bayat a magmagnada, nga agsasaoda bayat ti pannagnada, ay ket, adtoy! maysa a gumilgil-ayab a karuahe a pakigubat+ ken gumilgil-ayab a kabkabalio, ket pinagsinada ida a dua; ket ni Elias nagpangato iti allawig nga agturong iti langlangit.+12 Kabayatanna amin kitkitaen idi ni Eliseo dayta, ket ipukpukkawna: “Amak, amak,+ ti pakigubat a karuahe ti Israel ken dagiti kumakabaliona!”+ Ket isu saannan a nakita. Iti kasta iniggamanna dagiti bukodna a kawes ket pinisangna ida iti dua a kapaset.+13 Kalpasan dayta pinidutna ti opisial a kawes+ ni Elias a nagtinnag manipud kenkuana, ket nagsubli ket nagtakder iti takdang ti Jordan.14 Kalpasanna innalana ti opisial a kawes ni Elias a nagtinnag manipud kenkuana ket inablatanna ti dandanum+ ket kinunana: “Sadino ti ayan ni Jehova a Dios ni Elias, Isu a mismo?”+ Idi inablatanna ti dandanum, in-inut ngarud a nabisngayda iti daytoy a turong ken iti dayta a turong, iti kasta bimmallasiw ni Eliseo.15 Idi a ti annak dagiti mammadto nga adda idiay Jerico nakitada isuna iti pangadaywen, rinugianda a kunaen: “Ti espiritu+ ni Elias nagtaeng ken Eliseo.” Iti kasta immayda a sumabet kenkuana ket nagruknoyda+ kenkuana agingga iti daga.16 Ket kinunada kenkuana: “Adtoy, ita, adda a kadua dagiti adipenmo ti limapulo a lallaki, mamaingel a tattao. Bay-am ida a mapan, pangngaasim, ket sapulenda ni apom. Mabalin nga inngato ti espiritu+ ni Jehova ket kalpasanna impalladawna iti rabaw ti maysa kadagiti bantay wenno iti maysa kadagiti ginget.” Ngem kinunana: “Dikay ibaon ida.”17 Ket isu ginuyguyugoyda agingga a nabainan, iti kasta kinunana: “Agbaonkayo.” Nagbaonda ita iti limapulo a lallaki; ket nagsapsapulda iti tallo nga aldaw, ngem saanda a nasarakan.18 Idi nagsublida kenkuana, isu agnanaed idi idiay Jerico.+ Idin kinunana kadakuada: “Saan aya a kinunak kadakayo, ‘Dikay mapan’?”19 Idi agangay dagiti lallaki ti siudad kinunada ken Eliseo: “Adtoy, ita, ti kasasaad ti siudad nasayaat,+ kas makitkita ti apok; ngem ti danum+ dakes, ket ti daga mangpatpataud kadagiti pannakaalis.”+20 Iti kasta kinunana: “Iyegandak iti bassit a baro a malukong ket mangikabilkayo iti asin iti dayta.” Gapuna inyegda dayta maipaay kenkuana.21 Idin isu rimmuar a mapan iti ubbog ti danum ket pinuruakanna iti asin+ ket kinunana: “Daytoy ti kinuna ni Jehova, ‘Pagbalinek a makapasalun-at daytoy a danum.+ Awanton ti ipapatay wenno aniaman a panangpataud kadagiti pannakaalis nga ibunga dayta.’”22 Ket ti danum agtultuloy a napaimbag agingga itoy nga aldaw,+ sigun iti sao ni Eliseo a sinaona.23 Ket simmang-at manipud sadiay a mapan idiay Bethel.+ Bayat a sumangsang-at iti dalan, adda babassit nga ubbing a lallaki+ a rimmuar manipud iti siudad ken nangrugi a manglais+ kenkuana ken nagtultuloy a nagkuna kenkuana: “Sumang-atka, sika a kalbo!+ Sumang-atka, sika a kalbo!”24 Kamaudiananna isu timmaliaw iti likudanna ket nakitana ida ket indawdawatna ti pakadaksanda+ iti nagan ni Jehova. Idin rimmuar ti dua a kabaian nga oso+ manipud iti kakaykaywan ket rinangrangkayda ti uppat a pulo ket dua nga ubbing iti bilangda.+25 Ket intultuloyna ti napan manipud sadiay nga agturong idiay Bantay Carmelo,+ ket manipud sadiay isu nagsubli idiay Samaria.