text:
Sistema a Solar
Ti Sistema a Solar[a] ket buklen iti Init ken dagiti astronomiko a banbanag a gumuyguyod a naibedbed iti pagliklikmutan ti lawlawna, amin dagitoy ket naporma manipud iti panagrebba ti maysa a higante a molekular nga ulep idi agarup a 4.6 a bilion a tawtawen. Ti kawatiwatan a kaaduan a masa ti sistema ket adda idiay Init. Kadagiti adu a banbanag a pagliklikmutan ti Init, kaaduan kadagiti masa ket nailaon kadagiti walo a minaig a solitario a planeta[e] a dagiti pagliklikmutanda ket gangani a nagtitimbukel ken naisanglad iti gangani a dalumpinas a disko a tinawtawagan ti ekliptiko a plano. Dagiti uppat nga akinuneg a babassit a planeta, Merkurio, Benus, Daga ken Márte, ken makunkuna pay dagitoy a naindagaan a planeta, ket naipangrunaan a binuklan iti bato ken metal. Dagiti uppat nga akin ruar a planeta, dagiti alingasaw a higante, dagitoy ket ad-adu a dakdakkel ngem dagiti naindagaan. Dagiti dua a kadakkelan, ti Hupiter ken Saturno, ket naipangrunaan a binuklan iti hidrohenio ken helio; dagiti dua a karuaran unay, ti Urano ken Neptuno, ket kaaduan a buklan dagiti yelo, a kas ti danum, amoniako ken metano, ken dagitoy ket nailasin a tinawtawagan a kas dagiti "higante a yelo".
Ti Sistema a Solar ket pagtaengan kadgiti adu a bilang ti rehion nga adda ti populasion babaen dagiti babbabassit a banbanag. Ti asteroid a barikes, a naisanglad ti nagbaetan ti Marte ken Hupiter, ket kapadpada dagiti naindgaan a planeta a kaaduana binuklan iti bato ken metal. Iti labes ti pagliklikmutan ti Neptuno ket naisanglad ti Kuiper a barikes ket naiwarakiwak a disko; dagiti naisilpo a populasion dagiti trans-Neptuniko a banbanag a kaaduana buklan iti yelo a kas iti danum, amoniuako ken metano. Iti kaunegan kadagitoy a populasion, dagiti lima nga agmaymaysa a banbanag, ti Ceres, Pluto, Haumea, Makemake ken Eris, ket mabigbigan dagitoy a dakkelen ken binukel babaen ti bukodda a grabidad, ken isu ngarod a dagitoy ket natermino a kas dagiti ansisit a planeta.[e] Iti patinayon kadagiti ribribo a babassit a bagbagi[e] iti dagitoy dua a rehion, adda dagiti sangadosena a dagitoy ket naipanunutan a kandidato dagiti ansisit a planeta, dagiti nadumaduma a populasion ti babassit a bagbagi a mairaman dagiti bandust, centaurs ken interplanetario a tapok ket nawaya dagitoy nga agdaliasat ti baetan dagiti rehion. Innem kadagiti planeta ken tallo kadagiti ansisit a planeta ket pagliklikmutan babaen dagiti masna a satelite,[b] a kadawyan a natermino a kas dagiti "bulan" manipud iti Bulan ti daga. Tunggal maysa kadagitoy nga akin ruar a planeta ket palpalikmutan babaen dagiti planetario a sinsing iti tapok ken dagiti nadumaduma a partikula.
Ti solar nga angin, ti maysa a panagayos iti plasma manipud iti Init, ket agpartuat ti maysa a labutab idiay interstelar a medio a naamammoan a ti heliospera, a gumay-at iti ruar nga igid iti naiwarakiwak a disko. Ti Oort nga ulep, a napammatian a nagtaudan para dagiti atiddog a paset ti panawen a bandus, baka adda pay dagitoy iti kaadayo nga agarup ti mamin ribo a kaadayo ngen ti heliospera. Ti heliopause ket isu ti puntos a ti presion manipud iti solar nga angin ket kapadpada ti sumupiat a presion iti interstelar nga angin. Ti Sistema a Solar ket mabirukan iti uneg ti maysa kadagiti akin ruar nga ima iti Nagririmpuok a Bitbituen nga ariwanas, a naglaon iti agarup a 200 bilion a bitbituen.
Panagduktal ken panagsukisok[urnosen | urnosen ti taudan]
Para kadagiti napalabas a ribribo a tawen, ti nagtagitaon, nga adda dagiti bassit a malaksid a naisangayan, ket saan a nakabigbig ti kaadda ti Sistema a Solar. Dagiti tattao ket namatmatida a ti Daga ket saan nga agguygunay iti tengnga ti law-ang ken naikategoria a sabali manipud kadagiti nadiosan wenno nailangitan a banbanag nga agguygunay iti langit. Urayno a ti Griego a pilosopo a ni Aristarko iti Samos ket naisipanna iti maysa a heliosentriko a panakaurno sti kosmos,[3] Ni Nikolas Koperniko ket isu idi ti immuna a nagparang-ay ti matematiko a panagpadto ti heliosentriko a sistema.[4] Dagiti simmaruno kaniana iti maika-17 a siglo, a ni Galileo Galilei, Johannes Kepler ken Isaac Newton, ket nagparany-ayda ti panakaawat iti pisika a nangiturong ti nagininut a panakaawat iti kapanunutan a ti Daga ketpalpalikmutenna ti Init ken dagiti planeta ket naturayanda babaen dagiti isu met laeng a maipapan ti bagi a linteg a mangituray ti Daga. Ti patinayon, ti panakainbento ti teleskopio ket nangiturong ti panakaduktal kadagiti adadayo pay a planeta ket dagiti bulan. Kasdagiti kaasitgan a napalabas a panawen, ti panakaparang-ay ti teleskopio ken ti panagusar iti saan a namaneho a pagluganan ti limbang ket nagpakabael ti panagusig iti heolohiko penomena a kas dagiti banbantay ken dagiti abut, ken meteorolohiko a penomena ti tiempo a kas dagiti ulep, dagiti tapok a bagio ken dagiti yelo a gora kadagiti sabsabali a planeta.
Patakder[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti kangrunaan a mangbukel ti Sistema a Solar ket ti Init, ti maysa a nangruna a panagsarsaruno a G2 a bituen a mangbukel ti 99.86 a porsiento iti naamammoan a a masa ti sistema ken iturayanna ti bukodna a grabidad.[5] Dagiti uppat a kadakkelan a bagbagi nga agpalpalikmut ti Init, dagiti higante nga alingasaw, ket mangbuket ti 99 a porsiento iti nabati a masa, a ti Hupiter ken Saturno ket mangbukel iti 90 a porsiento.[c]
Kaaduan kadagiti dadakkel a banbanag nga agpalpalikmut iti Init ti sumangladdda ti asideg a dalumpinas ti pagliklikmutan ti Daga, a makunkuna a ti ekliptiko. Dagiti planeta ket asidegda iti ekliptiko, bayat a dagiti bandus ken dagiti banbanag a Kuiper a barikes ket kanayonda iti ad-adu nga anggulo.[6][7] Amin dagiti planeta ken kaaduan kadagiti banbanag ket palikmutenda ti Init iti agpapada a turong iti panagpalpalikmut iti Init (agpakanigid, a kas makita manipud iti ngato ti amianan nga ungto ti Init).[8] Adda dagiti malaksid, a kas ti Bandus ni Halley.
Kaaduan ti patakder dagiti nadokumento a rehion iti Sistema a Solar ket buklen ti Init, dagiti uppat a bassit a planeta a napalawlawan dagiti barikes iti kabatbatuan nga asteroid, ken dagiti uppat a higante nga alingasaw a nalawlawan babaen ti Kuiper a barikes dagiti yelo a banbanag. Dagiti astronomo ket sagpaminsanda a biningbingay daytoy a patakder kadagiti sabsabali a rehion. Ti akin-uneg a Sistema a Solar a mairaman dagiti uppat a nailangitan a planeta ken ti asteroid a barikes. Ti akin-ruar a Sistema a Solar ket adda iti labes dagiti asteroid, a mairaman dagiti uppat a higante nga alingasaw.[9] Manipud idi naduktalan ti Kuiper a barikes, dagiti akin-ruar unay a paset iti Sistema a Solar ket naipanunutan a maysa a naisangsangayan a rehion a mangbukel kadagiti banbanag iti labes ti Neptuno.[10]
Kaaduan kadagiti planet aiti Sistema a Solar ket agtagikuada kadagiti maikadua a bukodda a sistema, a pinalpalikmutan dagiti planetario a banbanag a makunkuna a dagiti masna a satelite, wenno bulbulan (dua kadagitoy ket dakdakkel ngem ti planeta a Merkurio), wenno, iti kaso dagiti uppat a higante nga alingasaw, babaen dagiti planetario a sinsing; dagiti naingpis a bedbed dagiti babassit a partikula nga agpapaparis nga agpalpalikmut kaniada. Kaaduan kadagiti kadakkelan a masna asatelite ket addadda iti agpapada a panagtayyek, nga adda iti maysa a rupa anga agnanayon a naiturong iti inada.
Ti linteg ti planetario a panaggunay ni Kepler ket mangipalpalawag kadagiti panagpalpalikmut dagiti banbanag iti Init. Ti panagsurot ti linteg ni Kepler, ti tunggal maysa a banag ket agbanbaniaga iti igid ti maysa a basikaw nga immitlog a ti Init ket adda iti maysa a pakapatengngaan. Dagiti banbanag nga asasideg iti Init (nga adda ti basbassit a semi-mayor a pagtayyekan) ket naparpardas nga agbaniaga, ngaminket kadawyanda a maapektaran ti grabidad ti Init. Iti basikaw nga immitlog a panagpalikmut, ti kaadayo ti maysa a bagi manipud iti Init ket agdumaduma kadagiti mapalpalabas a paset iti tawen. Ti kaasitgan nga iyaasideg ti maysa a bagi iti Init ket makunkuna a ti bukodna a perihelion, a ti kaadywana puntos manipud iti Inity ket makunkuna a ti bukodna nga aphelion. Dagiti panagliklikmut kadagiti planeta ket gangani nga agtitimbukel, ngem adu kadagiti bandus, dagiti asteroid ken banbanag a Kuiper a barikes ket surotenda ti nangato a basikaw nga immitlog a panagpalpalikmut. Dagiti pueto dagiti bagbagi iti Sistema a Solar ket mabalin a maipadto babaen ti panagusar dagiti numeriko a modelo.
Gapu kadagiti panakairaman dagiti nawatiwat a kaadayo, adu kadagiti panakairepresenti iti Sistema a Solar ket agipakita kadagiti agpapada a kaadayo a panagpalpalikmut. Iti kinaagpayso, nga adda bassit a malaksid , no adadayo ti maysa a planeta wenno barikes manipud iti Init, ti kaadayo ket dakdakkel ti paggiddiatanda ken ti napalabas a panagpalikmut. Kas pagarigan, ti Benus ket agarup a 0.33 astronomiko a paset (AU)[d] nga adadayo manipud iti Init ngen ti Merkurio, bayat a ti Saturno ket 4.3 AU nga adadayo ngen ti Hupiter, ken ti Neptuno ket naisanglad iti 10.5 AU manipud iti Urano. Adda dagiti panagpadas a panagikeddeng ti maysa relasion ti nagbaetan kadagitoy a kaadayo ti panakpalikmut (kas pagarigan, ti Titius–Bode a linteg),[11] ngem awan pay kadagitoy a teoria ti naawat.
Adda dagiti bilang dagiti Modelo ti Sistema a Solar ditoy Daga a a mangpadas a mangipan kadagiti minaig a gantingan a pakairamanan ti Sistema a Solar iti nagtagitaoan a termino. Adda dagiti modelo a mekaniko — a makunkuna a dagiti planetario — bayat a dagiti dadduma ket ket gumayatda kadagiti ballasiw ti siudad ken rehional a luglugar.[12] Daytoy ti kadakkelan a gantingan a modelo, ti Suesia a Sistema a Solar, ket agus-usar ti 110-metro a Ericsson a Globo idiay Estokolmo a kas ti sabali nga Initna, ken, sursurotenna ti gantingan, ti Hupiter ket maysa a 7.5 metro a nagtimbukel idiay Sangalubongan nga Eropuerto ti Arlanda, iti 40 km a kaadayo, bayat a ti agdama kaadaywan a nbanag, ti Sedna, ket maysa a 10-sentimetro a nagtimbuket idiay Luleå, iti 912 km a kaadayo.[13][14]
Sakup dagiti napili a bagi iti Sistema a Solar manipud ti tengnga ti Init. Dagiti igid ti kanawan ken kanigid iti tunggal maysa a baras ketsurotenna ti perihelion ken aphelion dagita a bagbagi. Dagiti atiddog a baras ket mangitudo ti naisangsangayan a panagpalpalikmut.
Pakabuklan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Init, a gangani a mangbukel kadagiti amain a banag iti Sistema a Solar, ket buklen ti gangani a 98% hidrohenio ken helio.[15] Ti Hupiter ken Saturno, a mangbukel kadagiti amin a nabati a banag, ket agtagikua ti tangatang a mangbukel ti gangani a 99% kadagita nga isu met laeng nga elemento.[16][17] Ti pannakabuklan a gradiente ket adda iti Sistema Solar, a pinartuat babaent pudot ken presion ti lawag manipud iti Init; dagita a banbanag nga asasideg iti Init, a maapektaran babaen ti pudot ken presion ti lawag, ket buklen dagiti elemento nga adda kadagiti nagato a punto s ti panakalunag. Dagiti banag nga adadayo manipud iti Init ket kaaduan abuklen dagiti materiales nga adda ti nababba a puntos ti panakalunag.[18] Ti pagbeddengan ti Sistema a Solar ti labes dagiti nalaka nga agbalbaliw a sustansia a mabalin a maipababaan ket makunkuna a ti linia ti linaaw a nagbalay, ken naisanglad ti agarup a 4 AU manipud iti Init.[19]
Dagiti banag ti akin-uneg a Sistema a Solar ket kaaduan a buklen kadagiti bato,[20] ti naurnong a nagan para kadagiti kompuesto nga adda ti nagato a puntos ti pannakalunag, a kas dagiti silikato, landok wenno nikel, a nagbatbati a natangken babaen kadagiti gangani nga amin a kasasaad idiay protoplanetario a nebulosa.[21] Ti Hupiter ken Saturno ket kaaduan a buklen dagiti alingasaw, ti astronomiko a termino para kadagiti materiales nga adda kadagiti patingga a nababa a puntos ti pannakalunag ken nangato a presion ti sengngaw a kas ti molekular a hidrohenio, helio, ken neon, a dagitoy ket kankanayon idi nga adda ti alingasaw a paset idiay nebulosa.[21] Dagiti Yelo, a kas ti danuym, metano, amoniako, hidrohenio sulpuro ken karbon dioksido,[20] ket adda kadagiti panaglunag a puntos ti mabalin a kangato ti ginasut a kelvins, bayat a dagiti pasetda ket agtaltalek iti ambiente a presion ken temperatura.[21] Dagitoy ket mabalin a mabirukan kadagiti yelo, dagiti likido, wenno alingasaw a luglugar isiay Sistema a Solar, bayat nga idiay nebulosa ti paset sagitoy ket mabalin a likido wenno alingasaw.[21] Dagiti yelo a sustansia ti kaaduan a mangbukel kadagiti satelite dagiti higante a planeta, ken kaaduan pay ti Urano ken Neptuno (dagiti makunkuna a "higante nga alingasaw") ken dagiti adu a babassit a banag a naisanglad ti labes a pagtayyekan ti Neptuno.[20][22] No maitipon, dagiti alingasaw ken dagiti yelo ket makunkuna a nalak nga agbalbaliw.[23]
Init[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Init ket isu ti bituen ti Sistema a Solar, ken isu ti kangrunaan a pakabuklanna. Ti dakkel a masana ket (332,900 ket a masa ti Daga)[24] ket agpataud kadagiti temperatura ken dagiti densidad idiay bugasna a nalataken nga agtalinaay ti nuklear a panaglunag,[25] a daytoy ket agibet ti nawatiwat a kaadu nga enerhia, a kaaduan kadagitoy ket agraniag idiay limbang a kas ti elektromagnetiko a radiasion, a ngumatngato iti 400–700 nm a banda iti makitkita a lawag.[26]
Ti Init ket naidasig a kas maysa a G2 a tipo ti duyaw nga ansisit, ngem daytoy a nagan ket makaallilaw no, maipada kadagti kaaduan a bituen idiay bukodtayo nga ariwanas, ti Init ket dakkel unay ken naraniag.[27] Dagiti bituen ket naidasig babaen ti Hertzsprung–Russell a diagrama, ti maysa a grapiko a mangipakita ti karaniag dagiti bituen kadagiti temperatura ti rabawda. Iti sapasap, dagiti napudpudot a bituen ket naranraniag. Dagiti bituen a sumursurot iti daytoy a tabas ket makunkunada nga adda ti nangruna a panagsarsaruno, ken ti Init ket naisanglad iti tengngana daytoy. Nupay kasta, dagiti bituen a naranraniag ken napudpudot ngem ti Init ket manmano, bayat a dagiti nakuskusnaw ken nalamlamiis a bituen, a makunkuna akas dagiti nalabbaga nga ansisit, ket ad-adu, a mangaramid kadagiti 85 a porsiento kadagiti bituen idiay ariwanas.[27][28]
Dagiti ebidensia ket agipaltiing a ti puesto ti Init iti nagruna apanagsarsaruno ket mangikabil daytoy idiay "kangrunaa iti biag" para iti maysa a bituen, a daytoy ket saan pay a nakaibus kadagiti naipenpen a hidrohenio ti nuklear a panaglunag. Ti Init ket agranraniag pay laeng; iti nasap a pakasaritaanna adda daytoy ti 70 a porsiento a karaniagna a kas tatta nga aldaw.[29]
Ti Init ket maysa a populasion I a bituen; daytoy ket naipasngay iti naladladaw a paset ti ebolusion ti law-ang, ken isu a daytoy ket aglaon kadagiti ad-adu nga elemento a nadagdagsen ngem hidrohenio ken helio ("dagiti metal" iti panakasaonga astronomiko) ngem dagiti laklakay a polpulasion II a bitbituen.[30] Dagiti elemento a nadagdagsen ngem hidrohenio ken helio ket naporma kadagidiay bugas titaga-ugma ken bimbimtak a bitbituen, nga isu a dagiti immuna akaputtotan ti bitbituen ket naskenda a natay sakbay a ti law-ang ket napabaknang kadagitoy nga atomo. Dagiti kalaklakayan a bituen ket aglaon laeng kadagiti bassit a metal, bayat a dagiti bituen a naududi a naipasngay ket ket aglaonda ti ad-adu. Daytoy a kinagato ti metalisidad ket naipagarup a nagruna ti panagrang-ay ti Init iti maysa a planetario a sistema, gapu ta dagiti planeta ket maporma manipud iti panakapartuat dagiti "metal".[31]
Interplanetario a medio[urnosen | urnosen ti taudan]
No mairaman ti lawag, ti Init ket agisilnag ti agtultuloy nga ayos dagiti nakarga a patikula (a plasma) a naamammoan a kas ti solar nga angin. Daytoyy a panagyos ti partikula ket agparuar a maiwarwaras ti agarup a 1.5 a riwriw a kilometro ti tungngal maysa nga oras,[32] nga agparpartuat ti nakaro a tangatang (ti helioesperioe) a mangipasagepsep ti Sistema a Solar iti 100 AU (kitaen ti heliopause).[33]Daytoy ket makunkuna akas ti interplanetario a medio. Ti panagtigtignay ti rabaw ti Init, a kas dagiti solar a gilayab ken dagiti koronal a masa a panagipalsut, ket riruenna ti helioesperio, nga agparpartuat ti limbanga tiempo ken gapuanan dagitiheomagnetiko a bagio.[34] Ti kadakkelan a patakder iti uneg ti helioesperio ket ti helioespriko nga agdama a sabanas, ti maysa nga agkuskusikos a porma a pinartuat babaen ti aksion ti panagtaytayyek ti magnetiko a lugara ti Init idiay interplanetario a medio.[35][36]
Ti magnetiko a lugar ti Daga ket pasardenganna ti bukodna atangatang manipud iti panakaikkatan babaen ti slar nga angin. Ti Benus ken Marte ket awan dagitoy ti magnetiko a lugar, ken kas ti pagbanagana, ti solar nga angin ket mangipataud kadagiti bukodda a tangatang ti agininut a maikkat idiay limbang.[37] Dagiti koronal a masa a panakapalsut ken dagiti kapadpadana pasamak ket mangpuyot ti maysa amagnetiko a lugar ken adu a bilang dagiti materiales manipud iti rabaw ti Init. Ti panagitignay iti daytoy a magnetiko a lugar ken ti materiales ket dagiti magnetiko a lugar ket mangimbudo kadagiti nakarga apartikula iti ngato a tangatang ti Daga, a dagitoy a panagitignay ket agpartuat ti aurorae a makita idiay asideg kadagiti magnetiko nga ungto.
Dagiti kosmiko a rayus ket tumaud idiay ruar ti Sistema a Solar. Ti helioesperio ket ladpedanna bassit ti Sistema a Solar, ken dagiti magnetiko a lugar (para kadagiti nga adda kadagitoy) ket mangited pay kadagitoy ti panagsalaknib. Ti densidad dagitikosmiko a rayus idiay interestelar a medio ken ti kapigsa ti magnetiko a lugar ti Init ket agbalbaliw ti atiddog unay a gantingan ti panawen, tapno ti lessaad tikosmiko a radiasion idiay Sistema a Solar ket agdumaduma, ngemno kasano ti kaaduna ket saan a naamammoan.[38]
Ti interplanetario a medio ket pagtaengan ti dua a kasla disko a rehion ti kosmiko a tapok. Ti umuna, ti zodiacal a tapok nga ulep, ket naisanglad idiay uneg ti Sistema a Solar ken gapuanan ti zodiacal a lawag. Daytoy ket kasla ti panakaporma babaen ti panagdungpar idiay uneg ti asteroid a barikes nga indagas babaen ti panagtignay kadagiti planeta.[39] Ti maikadua ket maiagayat manipud iti agarup a 10 AU aginggan ti agarup a 40 AU, ken mabalin a napartuat babaen ti nmaipadpada a panagdungpar ti uneg ti Kuiper a barikes.[40][41]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c "Mano ngata dagiti Babagi ti Sistema a Solar?". NASA/JPL Solar System Dynamics. Naala idi 2012-07-22.
- ^ Wm. Robert Johnston (2012-07-21). "Dagiti asteroid nga adda kadagiti Satelite". Arkibo ni Johnston. Naala idi 2012-07-22.
- ^ WC Rufus (1923). "Ti astronomiko a sistema ni Koperniko". Nadayeg nga Astronomia. 31: 510. Bibcode:1923PA.....31..510R.
- ^ Weinert, Friedel (2009). Koperniko, Darwin, ken Freud: dagiti rebolusion iti pakasaritaan ken pilosopia iti siensia. Wiley-Blackwell. p. 21. ISBN 978-1-4051-8183-9.
- ^ M Woolfson (2000). "Ti taudad ken ebolusion ti Sistema a Solar". Astronomia ken Heopisika. 41 (1): 1.12. doi:10.1046/j.1468-4004.2000.00012.x.
- ^ Levison, H. F.; Morbidelli, A. (2003-11-27). "Ti panakaporma ti Kuiper a barikes babaen ti agparuar a panagbaniaga dagiti bagbagi idi panawen ti panag-akar iti Neptuno". Katutubo. 426: 419–421. doi:10.1038/nature02120. PMID 14647375. Naala idi 2012-05-26.
- ^ Harold F. Levison, Martin J Duncan (1997). "Manipud ti Kuiper a Barikes aginggana dagiti Bandus a Pamilia ti Hupiter Ti Nailimbang a Panakaiwarwaras dagiit Ekliptiko a Bandus". Ikarus. 127 (1): 13–32. Bibcode:1997Icar..127...13L. doi:10.1006/icar.1996.5637.
- ^ Grossman, Lisa (13 Agosto 2009). "Immuna a nakita ti maysa a paneta nga agsansanud nga agpalpalikmut iti bituenna". NewScientist. Naala idi 10 Oktubre 2009.
- ^ nineplanets.org. "Ti Bassit a Panakakita ti Sistema a Solar". Naala idi 2007-02-15.
- ^ Amir Alexander (2006). "Ti New Horizons ket Maipatuodto iti 9-a tawen a Panagbaniaga ti Pluto ken ti Kuiper a Barikes". TiPlanetario a Kagimongan. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2006-02-22. Naala idi 2006-11-08.
- ^ "Parbangon: Ti Panagbaniaga ti Irurugi iti Sistema a Solar". Sentro ti Pisika ti Law-ang: UCLA. 2005. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2012-05-24. Naala idi 2007-11-03.
- ^ Guy Ottewell (1989). "Ti Sangaribo nga Anet a Modelo". NOAO Educational Outreach Office. Naala idi Mayo 10, 2012.
- ^ "Panagbanniaga kadagiti Modelo ti Sistema a Solar". Unibersidad iti Illinois. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2011-04-12. Naala idi Mayo 10, 2012.
- ^ "Luleå är Sedna. I alla fall om vår sol motsvaras av Globen i Estokolmo". Norrbotten Kuriren (iti Pagsasao a Suéko). Naala idi Mayo 5, 2010.
- ^ "Dagiti Nagruna nga Estadistika ti Init". Solara Sentro ti Stanford. Naala idi 2008-07-29., citing Eddy, J. (1979). Ti Baro nga Init: Dagiti Solar a Nagbanagan manipud iti Skylab. NASA. p. 37. NASA SP-402.
- ^ Williams, Dr. David R. (Septiembre 7, 2006). "Dagiti Kinpudno a Sabanas ti Saturno". NASA. Naala idi 2007-07-31.
- ^ Williams, Dr. David R. (Nobiembre 16, 2004). "Jupiter Fact Sheet". NASA. Naala idi 2007-08-08.
- ^ Paul Robert Weissman, Torrence V. Johnson (2007). Ensiklopedia ti sistema a solar. Academic Press. p. 615. ISBN 0-12-088589-1.
- ^ "Pormasion ti Planeta (idiay Sistema a Solar)" (PDF). Unibersidad ti Toronto. Naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 2011-09-28. Naala idi 2011-07-11.
- ^ a b c Podolak, M.; Weizman, A.; Marley, M. (Disiembre 1995). "Comparative models of Uranus and Neptune". Planetary and Space Science. 43 (12): 1517–1522. Bibcode:1995P&SS...43.1517P. doi:10.1016/0032-0633(95)00061-5.
- ^ a b c d Podolak, M.; Podolak, J. I.; Marley, M. S. (Pebrero 2000). "Further investigations of random models of Uranus and Neptune". Planetary and Space Science. 48 (2–3): 143–151. Bibcode:2000P&SS...48..143P. doi:10.1016/S0032-0633(99)00088-4.
- ^ Michael Zellik (2002). Astronomia: Ti Agbalbaliw a Law-ang (maika-9 nga ed.). Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. p. 240. ISBN 0-521-80090-0. OCLC 223304585.
- ^ Placxo, Kevin W.; Gross, Michael (2006). Astrobiolohia: ti ababa a pangyuna. JHU Press. p. 66. ISBN 978-0-8018-8367-5.
- ^ "Init: Dagiti Kinapudno ken dagiti Bilang". NASA. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2008-01-02. Naala idi 2009-05-14.
- ^ Zirker, Jack B. (2002). Ti Panagbaniaga ti Sentro ti Init. Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan. pp. 120–127. ISBN 978-0-691-05781-1.
- ^ "Apay a ti makitkita a lawag ket makiata, ngem saan a dagiti sabali a paset ti espektro?". The Straight Dome. 2003. Naala idi 2009-05-14.
- ^ a b Ngem, Ker (Enero 30, 2006). "Dagiti astronomo ket saanda a Napudnoan: Kaaduan kadagiti Bituen ket Agmaymaysa". SPACE.com. Naala idi 2007-08-01.
- ^ Smart, R. L.; Carollo, D.; Lattanzi, M. G.; McLean, B.; Spagna, A. (2001). "Ti Maikadua a Pagsurotan a katologo ti Bituen ken dagiti Nalimiis a Bituen". Iti Hugh R. A. Jones; Iain A. Steele (dagiti ed.). Dagiti Nalamiis Unay nga Ansisist: Dagiti Baro nga Espektro a tipo ti L ken T. Springer. p. 119. Bibcode:2001udns.conf..119S.
{{cite conference}}: Di naikaskaso ti di ammo a parametro ti
|booktitle=(maisingasing ti
|book-title=) (tulong)
- ^ Nir J. Shaviv (2003). "Ti Panakapapan ti Pagbanagan ti Nasapa a Paradokso ti Nakusnaw nga Init: Ti Nababbaba a Kosmiko a Rayus manipud iti maysa a Napigpigsa a Solar nga Angin". Warnakan iti Heopisikal a Panagsukisok. 108 (A12): 1437. arXiv:astroph/0306477. Bibcode:2003JGRA..108.1437S. doi:10.1029/2003JA009997.
- ^ T. S. van Albada, Norman Baker (1973). "Kadagidiay dua nga Oosterhoff a Grupo ti Nagtitimbukel a Rimpuok". Astropisikal a Warnakanl. 185: 477–498. Bibcode:1973ApJ...185..477V. doi:10.1086/152434.
- ^ Charles H. Lineweaver (2001-03-09). "Ti maysa a Karkulo ti Tawen a Panakaiwarwaras dagiti Naindagaan a Planeta iti Law-ang: Ti Panakaibilang ti Metalisidad a kas ti Panagpili a Pataud". Icarus. 151 (2): 307–313. arXiv:astro-ph/0012399. Bibcode:2001Icar..151..307L. doi:10.1006/icar.2001.6607.
- ^ "Solar a Pisika: Ti Solar nga Angin". Marshall Space Flight Center. 2006-07-16. Naala idi 2006-10-03.
- ^ "Voyager Enters Solar System's Final Frontier". NASA. Naala idi 2007-04-02.
- ^ Phillips, Tony (2001-02-15). "TI Init ket Bimmaliktad". Science@NASA. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2009-05-12. Naala idi 2007-02-04.
- ^ Ti Bituen nga adda dagiti dua nga Aminana nga Ungto Naiyarkibo 2009-07-18 iti Wayback Machine, Abril 22, 2003, Siensia idiay NASA
- ^ Riley, Pete (2002). "Panagmodelo ti helioesperiko nga agdama a sabanas: Dagiti Panagdumaduma a Siklo ti Solar" (PDF). Warnakan ti Heopisikal a Panagsukisok. 107. Bibcode:2002JGRA.107g.SSH8R. doi:10.1029/2001JA000299. Naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 2009-08-14. Naala idi 2012-07-29.
- ^ Lundin, Rickard (2001-03-09). "Manurunor babaen ti Solar nga Angin". Siensia. 291 (5510): 1909. doi:10.1126/science.1059763. PMID 11245195.
- ^ Langner, U. W.; M. S. Potgieter (2005). "Dagiti Pagbanagan ti puesto ti solar nga angin a panakasiddaw a pagpatinggaan ken ti heliopause idiay helioesperio a modulasion ti kosmiko a rayus". Dagiti Panagrang-ay ti Limbang a Panagsukisok. 35 (12): 2084–2090. Bibcode:2005AdSpR..35.2084L. doi:10.1016/j.asr.2004.12.005.
- ^ "Atiddog a termino nga Ebolusion iti odiacal nga Ulep". 1998. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2006-09-29. Naala idi 2007-02-03.
- ^ "Dagiti ESA a sientista ket nakaduktalda ti pamay-an ti ababa a panakailista dagiti bituen a mabilin nga adda kadagiti planeta". ESA a Siensia ken Teknolohia. 2003. Naala idi 2007-02-03.
- ^ Landgraf, M.; Liou, J.-C.; Zook, H. A.; Grün, E. (May 2002). "Ti Taudan ti Sistema a Solar a Tapok ti labes ti Hupiter" (PDF). Ti Astronomiko a Warnakan. 123 (5): 2857–2861. Bibcode:2002AJ....123.2857L. doi:10.1086/339704. Naala idi 2007-02-09.


c: text/html

text:
Heolohia
T heolohia (manipud ti Griego Yῆ, gê, "daga" ken λόYoς, logos, "panagadal") ket isu ti siensia a mangbukel ti panagadal iti solido a Daga, dagiti bato a nakabuklanna, ken dagiti proseso a pakabalbaliwanda. Ti heolohia ket mabalin pay a sapasap a mangitudo ti panagadal kadagiti solido a langa iti aniaman a nainlangitan a bagi (a kas ti heolohia iti Bulan wenno Marte).
Ti heolohia ket mangited iti panirigan iti pakasaritaan iti Daga, gapu ta daytoy ket mangited ti nangruna nga ebidensia para iti plato a tektonika, ti ebolusionario a pakasaritaan ti biag, ken dagiti napalabas a klima. Iti moderno a panawen, ti heolohia ket importante kadagiti komersio para iti mineral ken panagsukisok ti hidrokarbon ken panagbiruk ken panagrepaso kadagiti rekurso ti danum. Daytoy ket publiko nga importante para iti panangipadto ket pannakaawat kadagiti masna a makadangran, ti panagpasayaat kadagiti enbiromental a problema, ken ti panangited kadagiti panirigan kadagiti napalabas a panagbalbaliw ti klima. Ti heolohia ket addaan pay iti papael iti heoteknikal nga inhennieria ken maysa a nagruna nga akademiko a disiplina.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Heolohia iti Wikimedia Commons

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bette Davis
Ni Ruth Elizabeth "Bette" Davis (Abril 5, 1908 – Oktubre 6, 1989) ket maysa idi nga Amerikana nga aktres iti pelikula, telebision ken teatro. Naikeddeng a kas maysa kadagiti kalatakan nga aktres iti pakasaritaan ti Hollywood,[5] isu ket ammo para iti panagtalekna nga agpapel iti di simpatetiko, sardoniko a karkarakter ken kaaduan nga ammo para kadagiti panagpabpabuyana iti sakop dagiti kita ti pelikula, manipud iti kontemporaneo a melodarama ti krima aginggana iti historikal ken paset ti panawen dagiti pelikula ken dagiti sagpaminsan a komedia, ngem ti kalatakan a balligina ket ti papel dagidi romantiko a drama.[6]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b "Bette Davis". Integrated Authority File. Naala idi Abril 9, 2014.
- ^ http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb12107559b; data.bnf.fr; naala idi: Oktubre 10, 2015.
- ^ a b SNAC; naala idi: Oktubre 9, 2017.
- ^ a b Find a Grave; naala idi: Oktubre 9, 2017; ID ti nangitaneman ti: 258.
- ^ "Bette Davis Biography".
- ^ Michele Bourgoin, Suzanne (1998). Encyclopedia of World Biography. Gale. p. 119. ISBN 0787622214.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Bette Davis iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig ken ni Bette Davis iti Wikiquote (iti Ingles)
- Opisial a website
- Bette Davis iti Internet Broadway Database (iti Ingles)
- Bette Davis iti Internet Movie Database (iti Ingles)


text:
Eugene O'Neill
Ni Eugene Gladstone O'Neill (Oktubrer 16, 1888 – Nobiembre 27, 1953) ket maysa nga Amerikano a dramaturgo ken nagunggunaan ti Premio Nobel iti Literatura idi 1936. Dagiti natituloan ti daniw a pabuyana ket maysa kadagiti immuna a nangiyaammo ti Amerikano a drama a pamay-an iti realismo nga immuna a naitaripnong ti Ruso a dramaturgo a ni Anton Chekhov, ti Norwego a dramaturgo a ni Henrik Ibsen, ken Sueko a dramaturgo a ni August Strindberg. Dagiti pabuyana ket maysa kadagiti immuna a nagiraman kadagiti bitla iti bukod a pagsasao ti Amerikano ken nagiraman kadagiti karakter iti barayubay ti kagimongan, a dagitoy ket agsagsagaba a mangtaripato kadagiti namnama ken aspirasion, ngem naapdayda met laeng iti panakapaay ken panagladladingit.Ni O'Neill ket nagsurat ti maysa laeng a nadayag a komedia (Ah, ti Kaatapan!).[1][2] Gangani amin dagiti pabuyana ket adda dagiti nairaman a trahedia ken kinabukodan a pesimismo.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ The New York Times, Agosto 25, 2003: 'Ti Dramaturgo a Teatro ti sumaruno a tawen ket agipabuya ti komedia ni O'Neill, Saludsodek kenka Tattan, maysa a komedia a naibatay ti Hedda Gabler ni Ibsen."
- ^ The Eugene O'Neill Foundation newsletter: "Saludsodek kenka Tattanu, a mairaman ti Ti Agpelpelikula aTao, ... ket isu laeng ti nabati a komedia kadagiti kinasapa a panwen manipud kenni O’Neill."


text:
Richard Stallman
Ni Richard Matthew Stallman (nayanak idi Marso 16, 1953) ti nangbangon iti tignay para iti nawaya a sopwer, ti gandat a GNU, ti Free Software Foundation, ken ti League for Programming Freedom. Isu ti nangimbento iti kapanunotan a copyleft tapno masaluadan dagiti panggep daytoy a tignay, ken tapno mapagtalinaed daytoy a kapanunotan iti nawaras a panagaramat iti GNU General Public License (Sapasap a Lisensia a Publico a GNU) para iti sopwer. Kas maysa a naisalsalumina a programmer, pinutarna ti adu a sopwer a pakairamanan ti GNU Emacs, GNU C Compiler, ken GNU Debugger. Nangrugi isuna iti Projecto a GNU idi Enero 5 1984. Binangonna ti Free Software Foundation idi Oktubre 1985.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Internet Movie Database (iti Ingles), panangilasin ti IMDb nm1128476, Wikidata Q37312, naala idi Oktubre 14, 2015


text:
Dagiti grupo ti isla ti Filipinas
Ti Filipinas ket nabingbingay kadagiti tallo a grupo ti isla ti Luzon, Visayas ken Mindanao. Ti Luzon ken Mindanao ket nanaganan manipud kadagiti nangruna nga islada iti isu met laeng a nagnagan, bayat a ti Visayas (ti Is-isla ti Visaya) ket maysa a purpuro.
Pannakabingbingay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nadumaduma nga isla ket naigrupo dagitoy kadagiti nailasin a grupo ti isla babaen ti rehionda: Dagiti rehion ti I aginggana iti V, CAR ken NCR ket para iti Luzon, Dagiti rehion ti VI aginggana iti VIII ket para iti Visayas, ken dagiti Rehion IX aginggana iti Rehion XIII ken ti BARMM ket para iti Mindanao. No ti probinsia ket maipan iti baro a rehion, mabalin daytoy a maipan iti baro a grupo ti isla, kasla ti kaso ti Palawan, idi daytoy ket naipan manipud iti MIMAROPA. Dagiti isla a grupo ket awan bukodda a gobierno, ngem imbes ket nabingbingay dagitoy kadagiti probinsia, dagiti siudad, dagiti ili ken dagiti baranggay, nga isu dagitoy ti addaan kadagiti lokal a gobierno.
Urayno dagiti grupo ti isla ket awan kadagiti lokal a gobierno, isu a dagiti kapitolio, dagiti dadduma a siudad ket nagbalinda a ti politikal, ekonomia ken dagiti kultural a sentro dagiti grupo ti isla. Ti Manila ket isu ti nailian a kapitolio ken isu ti de facto a kapitolio ti Luzon, urayno ti Siudad ti Quezon, ti dati a kapitolio, ket ad-adu kadagiti agtataeng ngem ti Manila. Ti Cebu ket isu ti kadakkelan a siudad iti Visayas. Ti kangrunaan a siudad ti Mindanao ket ti Davao.
Panagusar iti nagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Luzviminda[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Luzviminda ket isu ti akronimo dagiti nagan ti grupo ti isla (Luzviminda ket para iti Luzon, Visayas ken Mindanao) ken nadayeg pay daytoy a nagan para iti babbai a Filipino.[2]
Kangrunaan nga is-isla[urnosen | urnosen ti taudan]
- Luzon
- Isla ti Luzon
- Isla ti Palawan
- Isla ti Mindoro
- Isla ti Masbate
- Isla ti Catanduanes
- Isla ti Marinduque
- Isla ti Romblon
- Isla ti Polillo
- Isla ti Burias
- Isla ti Ticao
- Isla ti Tablas
- Isla ti Sibuyan
- Isla ti Busuanga
- Isla ti Culion
- Isla ti Coron
- Isla ti Balabac
- Grupo ti Is-isla ti Babuyan
- Batanes
- Grupo ti Is-isla ti Calamian
- Is-isla ti Cuyo
- Grupo ti Is-isla ti Kalayaan
- Visayas
- Mindanao
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Rehion: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ The Philippine name game Sarah Toms, BBC News. Naipablaak Sabado, Enero 14, 2006, 13:29 GMT, naala idi Enero 2, 2007.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Dagiti rehion nga isla ti Filipinas iti Wikimedia Commons


text:
Kategoria:Gabon
Dagiti subkategoria
Daytoy a kategoria ket addaan kadagiti sumaganad a 2 a subkategoria, manipud iti 2 a dagup.
H
- Heograpia ti Gabon (2 K)
E
- Dagiti pungol nga artikulo ti Gabon (1 K, 1 P)
Pampanid iti kategoria "Gabon"
Dagiti sumaganad a 2 a panid ket adda iti daytoy a kategoria, manipud iti 2 a dagup.
- Dagiti Bantu a pagilian ken teritorio
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti dati a kolonia ti Pransia
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Pranses
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1960


text:
Rosids
Dagiti rosids ket dagiti kameng ti dakkel a monopiletio a klado dagiti mula nga agsabsabong, nga aglaon kadagiti agarup a 70,000 a sebbangan,[2] dagitoy ket ad-adu ngen maysa a pagkatlo kadagiti amin nga angiospermae.[3] Ti klado ket nabingbingay kadagiti 16 aginggana kadagiti 20 nga urnos, depende ti sirkunskripsion ken ti pannakaidasig. Dagitoy nga urnos, ken isuda met laeng nga agkukuyog a mangbukel dagiti agarup a 140 pamilia.[4] Dagiti rosids ken dagiti asterids ket isu dagiti ti kadakkelan kadagiti klado dagiti eudikota.
Dagiti posil a rosids ket ammo manipud iti paset ti panawen ti Kretaseo. Ti karkulo ti molekular a pagorasan ket mangipakpakita a dagiti rosids ket nagtaud iti Aptian wenno Albian nga agpang dagiti Cretaceo, idi baetan ti 125 ken 99.6 riwriw a tawtawen.[5][6]
Nagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti nagan a "rosids" ket naibatay iti "Rosidae", daytoy idi ti kadawyan a naipagpagarup a subklase. Idi 1967, inpakita ni Armen Takhtajan a ti husto a pagibatayan para iti nagan a "Rosidae" ket ti deskripsion iti maysa a grupo ti mulmula a naipablaak idi 1830 babaen ni Friedrich Gottlieb Bartling.[7] Daytoy a klado ket kanungpalan a napanaganan manen ti "Rosids" ken nadumadumaanen a pinatinggaan babaen dagiti nadumaduma a mannurat. Ti nagan a "rosids" iti Ingles ket saan a pormal, ken saan nga ipagarup nga adda ti ania man a naisangayan a taksonomiko a ranggo kasla ti nagnagan nga inkeddeng babaen ti ICBN. Dagiti rosids ket monopiletiko a naibatay ti ebidensia a nabirukan babaen ti molekular a pilohenetiko a panagusig.
Adda dagiti tallo a nadumaduma a panangipalplawag dagiti rosids nga agdama nga inus-usar. Adda met dagiti mannurat a mangiraman dagiti urnos ti Saxifragales ken dagiti Vitales iti rosids.[8] Dagiti dadduma met ket ilaksidda dagitoy dua nga urnos.[9] Ti sirkunskripsion iti daytoy nga artikulo ket isu ti APG II a panangidasig, a mangiraman kadagiti Vitales, ngem mangilaksid kadagiti Saxifragales.
Dagiti pannakaikabagian[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti rosids ken dagiti Saxifragales ket mangpormada iti klado.[2][9] Daytoy ket maysa kadagiti innem a grupo a mangbukel ti Pentapetalae (dagiti bugas nga eudikota a saan a mairaman dagiti Gunnerales),[10] dagiti dadduma ket dagiti Berberidopsidales, Caryophyllales, Dilleniales, Santalales, ken dagiti asterids. Gangani nga awan ti pannakaammo a maipanggep kadagiti pannakaikabagian a baetan dagitoy a grupo.
Pannakaidasig[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti rosids ket buklen dagiti dua a grupo: ti urnos dagiti Vitales ken dagiti eurosids (agpayso a rosids). Dagiti eurosids, ket mabibgbingayda met kadagiti pito a grupo: Fabidae, Geraniales, Myrtales, Crossosomatales, Picramniales,[9] Malvidae,[10] ken ti saan a naipuesto a pamilia ti Apodanthaceae.[11] Dagiti Fabidae ket masansan dagitoy a tinawtawagan kadagiti fabids, wenno dagiti eurosids I. Ken ti met Malvidae ket masansan dagitoy a tinawtawagan kadagiti malvids, wenno dagiti eurosids II.
Dagiti urnos[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti rosids ket buklen dagiti 17 nga urnos ken dagiti 2 a pamilia a naikabil iti incertae sedis (saan a naurnos). Iti maipatinayon kadagiti Vitales, Rosales, Geraniales, Myrtales, Crossosomatales, ken dagiti Picramniales, adda met dagiti 8 nga urnos iti Fabidae ken dagiti 4 nga urnos iti Malvidae. Idi 2009, ni Hengchang Wang ken dagiti kaduna a mannurat ket nangisingasing a ti Malvidae ket maipadakkel tapno mairaman dagiti Geraniales, Myrtales, Crossosomatales, ken dagiti Picramniales. Daytoy a dakdakkel a sirkunskripsion ti Malvidae ket nakaawat ti napigsa nga estatistikal a suporta (100% bootstrap a porsiento) kadagiti panagusigda. Adda met dagiti urnos a baro pay laeng a nabigbigan.[9] Dagitoy ti Vitales,[12] Zygophyllales,[13] Crossosomatales,[14] Picramniales,[15] ken Huerteales.[16]
Dagiti saan a naipuesto a pamilia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti pamilia ti Apodanthaceae ken Huaceae ket nairaman dagitoy iti rosids, ngem saan dagitoy a naipuesto kadagiti ania man nga urnosna.
Ti Apodanthaceae ket maysa nga enigmatiko a pamilia dagiti parasitoko a achlorophyllous. Dagitoy ket temporario a naipuesto kadagiti Cucurbitales babaen dagiti dadduma,[9] ngem dagiti apinidaddda ket agtultuloy a saan a nalawag.[11] Dagiti gene a kloroplasta ket naus-usaren a mangibaga ti pilohenia ti mula ket saan met unay a makaited ti adu a pilohenetiko a pakaammo dagiti mula nga awan kadagiti chlorophyll, gapu ti daytoy a kaso, dagitoy a gene ket dagiti saan a makaannong a pseudogene.
Ti pamilia a Huaceae ket kameng ti COM (Celastrales, Oxalidales, Malpighiales) a klado ti Fabidae. Ti saludsod a maipanggep ti Huaceae ket no daytoy ket nasken a bukbukodna a mairaman kadagiti maysa nga urnos ti COM a kas ti maika-4 a kameng ti klado ti COM. Ti dua a panagadal ket nangitudo a nasken daytoy a maipuesto kadagiti Oxalidales,[17][18] bayat a ti maysa met ket nangibagbaga a nasken a saan a mairaman.[2]
Pilohenia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti pilohenia a maipakpakita dita babab ket naampon manipud kenni Wang ken dagiti kaduna a mannurat (2009),[2] nga adda dagiti nagan ti urnos manipud iti Website ti Pilohenia ti Angiospermae.[9] Dagiti sanga nga addaan iti basbassit ngem 50% a bootstrap a suporta ket narebba. Dagiti sabali a sanga ket addaan iti 100% bootstrap a suporta malaksid kadagiti maipakita a saan.
Ti agtalinaay iti nitroheno a klado ket aglaon ti nangato a bilang dagiti aktinorisika a mula (nga awan kadagiti nodulo a ramut nga galaon ti agtalinaay iti nitroheno a bakteria, a mangtulong iti mula a dumakkel kadagiti saan a nalames a daga). Nupay kasta, saan amin a mulmula iti daytoy a klado ket dagiti aktinorisika.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Angiosperm Phylogeny Group (2016). "An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV". Botanical Journal of the Linnean Society. 181 (1): 1–20. doi:10.1111/boj.12385.
- ^ a b c d Hengchang Wang; Michael J. Moore; Pamela S. Soltis; Charles D. Bell; Samuel F. Brockington; Roolse Alexandre; Charles C. Davis; Maribeth Latvis; Steven R. Manchester; Douglas E. Soltis (Marso 10, 2009), "Ti radiasion ti rosids ken ti napardas a pannakaipangato ti tinurayan dagiti angiosperma a kabakiran", Dagiti Nagbanagan ti Nailian nga Akademia dagiti Siensia, 106 (10): 3853–3858, Bibcode:2009PNAS..106.3853W, doi:10.1073/pnas.0813376106, PMC 2644257, PMID 19223592
- ^ Robert W. Scotland; Alexandra H. Wortley (2003), "Mano kadi ti kaadu dagiti sebbanagan ti agbukel a mulmula?", Taxon, 52 (1): 101–104, doi:10.2307/3647306, JSTOR 3647306
- ^ Douglas E. Soltis; Pamela S. Soltis; Peter K. Endress; Mark W. Chase (2005), Pilohenia ken Ebolusion dagiti Angiosperma, Sunderland, MA, Estados Unidos: Sinauer, ISBN 978-0-87893-817-9
- ^ Davies, T.J.; Barraclough, T.G.; Chase, M.W.; Soltis, P.S.; Soltis, D.E.; Savolainen, V. (2004), "Ti di nasayaat a misterio ni Darwin: Dagiti panagtaldiap manipud iti maysa a nalatak a kayo dagiti angiospermae", Dagiti Nagbanagan ti Nailian nga Akademaia dagiti Siensia, 101 (7): 1904–1909, Bibcode:2004PNAS..101.1904D, doi:10.1073/pnas.0308127100, PMC 357025, PMID 14766971
- ^ Susana Magallón; Amanda Castillo (2009), "Dibersipikasion ti angiosperma babaen ti panawen", Amerikano a Warnakan ti Botanika, 96 (1): 349–365, doi:10.3732/ajb.0800060, PMID 21628193
- ^ James L. Reveal (2008), "A Checklist of Family and Suprafamilial Names for Extant Vascular Plants", Balay a panid ni James L. Reveal and C. Rose Broome
- ^ J. Gordon Burleigh; Khidir W. Hilu; Douglas E. Soltis (2009), "Inferring phylogenies with incomplete data sets: a 5-gene, 567-taxon analysis of angiosperms" (PDF), BMC Evolutionary Biology, 9: 61, doi:10.1186/1471-2148-9-61, PMC 2674047, PMID 19292928, naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 2012-01-18, naala idi 2013-08-14
- ^ a b c d e f Peter F. Stevens (2001), Website ti Angiosperma a Pilohenia
- ^ a b Philip D. Cantino; James A. Doyle; Sean W. Graham; Walter S. Judd; Richard G. Olmstead; Douglas E. Soltis; Pamela S. Soltis; Michael J. Donoghue (2007), "Para iti pilohenetiko a nomenklatura ti Tracheophyta" (PDF), Taxon, 56 (3): 822–846, doi:10.2307/25065865, naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 2021-07-11, naala idi 2013-08-14
- ^ a b Daniel L. Nickrent, "Apodanthaceae", Ti Koneksion ti Parasitiko a Mula
- ^ James L. Reveal. (1995). panid 72 iti Kabarbaro a naala a supraheneriko a nagnagan iti bascular a mulmula. Phytologia 79(2):68-76
- ^ Chalk, L. 1983. Estruktura ti kayo. Pp. 1-51 [1-2 by C. R. Melcalfe], in Metcalfe, C. R., & Chalk, L., Anatomi adagiti Dicotyledons, Maikadua nga Edision. Tomo II. Estruktura ti Kayo ken Panangipatingga ti Sapasap a Pangyuna. Clarendon Press, Oxford. ISBN 978-0-19-854559-0.
- ^ Klaus Kubitzki (2007), "Pangyuna iti Crossosomatales", iti Klaus Kubitzki (ed.), Dagiti Pamilia ken Henera dagiti Bascular a Mulmula, tomIX, Berlin,Heidelberg: Springer-Verlag
- ^ John Hutchinson Dagiti Pamilia dagiti Mula nga Agsabsabong Maika-3 nga edision. 1973. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan.
- ^ Andreas Worberg; Mac H. Alford; Dietmar Quandt; Thomas Borsch (2009), "Agkasat nga Huerteales aginggana kadagiti Brassicales ken mainayon dagiti Malvales, ken dagiti baro a nasirkunskripsion tapno mairaman dagiti Dipentodon, Gerrardina, Huertea, Perrottetia, ken Tapiscia", Taxon, 58 (2): 468–478
- ^ Douglas E. Soltis; Matthew A. Gitzendanner; Pamela S. Soltis (2007), "Ti 567-nga agasmang ti datos ti takson para kadagiti angiosperma: Dagiti karit a pakabanagan babaen kadagiti panagusig ti Bayesio kadagiti dakkel ng aagsmang ti datos", Internasional a Warnakan dagiti Siensia ti Mula, 168 (2): 137–157, doi:10.1086/509788
- ^ Li-Bing Zhang; Mark P. Simmons (2006), "Pilohenia ken delimitasion dagiti Celastrales a naala manipud kadagiti gene ti nuklear ken plastid", Sistematika a Botanika, 31 (1): 122–137, doi:10.1600/036364406775971778


text:
Baleno
Ti Baleno ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Masbate iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Baleno ket politikal a nabingbingay iti 24 a barbaranggay.[2]
- Baao
- Banase
- Batuila
- Cagara
- Cagpandan
- Cancahorao
- Canjunday
- Docol
- Eastern Capsay
- Gabi
- Gangao
- Lagta
- Lahong Proper
- Lahong Interior
- Lipata
- Madangcalan
- Magdalena
- Manoboc
- Obongon Diot
- Poblacion
- Polot
- Potoson
- Sog-Ong
- Tinapian
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Baleno | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Rehion ti Bicol Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion V (Rehion ti Bicol)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion V (Rehion ti Bicol)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion V (Rehion ti Bicol)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion V (Rehion ti Bicol)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Masbate". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Baybay Adriatiko
Ti Baybay Adriatiko ket ti bagi ti danum a mangisina ti Italiano a Peninsula manipud iti peninsula Balkan ken ti Banbantay Apenino manipud iti Alpes Dinariko ken dagiti kaabay a kabambantayan. Ti Adriatiko ket ti akin-amianan unay nga ima ti Baybay Mediteraneo, ken gumay-at daytoy manipud iti Lingsat ti Otranto (a mangikapet idiay ti Baybay Honiko) iti amianan a laud ken ti Ginget Po. Dagiti pagilian nga addaan iti aplaya iti Adriatiko ket ti Italia, Kroasia, Albania, Montenegro, Bosnia-Herzegovina, ken ti Eslobenia. Aglaon ti Adriatiko ti sumurok a 1,300 nga is-isla, kaaduan kadagitoy ket mabirukan iti igid ti akindaya nga aplaya ti Kroasia. Daytoy ket nabingbingay pay kadagiti tallo a labneng, ti akin-amianan ket isu ti kaababawan ken ti akin-abagatan ket isu ti kaadaleman, ken addaan iti kaadalem iti 1,233 metro (4,045 ft). Ti Otranto Sill, ti maysa bantay iti sirok ti danum, ket mabirukan iti pagbeddengan a pagbaetan dagiti baybay ti Adriatiko ken Honiko.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Serbia: Introduction" (PDF) (4 nga ed.). Brandt Travel Guides Ltd. 2013. Naala idi 7 Hunio 2015.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Baybay Adriatiko iti Wikimedia Commons


text:
Hellooo, hellooo…naimbag nga oras kadatayo amin kakailian. Addakam manen nga umay maki-abrasa ken makinnistoria kadakayo babaen iti ABN. Kayatdakayo laeng met a kumustaen no ania metten ti mapaspasaranyo ita kadagiti ayan yo. Ta no dakami ditoy siruk ti kasalengan, adtoy minalemen ti todona. Ket sapay la koma ta kasta met dita luglugaryo ket marugyanyon ti mangisagana kadagiti talon ken bangkag yo ta saanen a malapdan ti isasangbay ti makuna a matotodo.
Agingga ita a masursurat daytoy a kolumtayo Kayong, adda latta pay parikut iti umabagatan a paset ti pagilian ket nanayonan ti bilang dagiti natay iti benneg ti armada ti pagilian ken dagiti makuna a rebelde a nangsakup iti maysa a lugar ket naaramat dagiti umili kas human shield a kunada. Nakakaasi dagitoy a kakabsat tayo, Kayong Angkuan. Anian a panagpampanunot ti pada a parsua Kayong. Anian a kinaawan daldalem ken batikuleng este panagpuspuso kunatayo koma gapu laeng iti bukod nga interest wenno gagem, didan panunoten ti pannakairamraman dagiti inosente a tattao a maperhuisio. Hay naku Kayong Angkuan, ni latta Juan dela Cruz ti makuna a daksanggasat. Ngem, ania ngarud ti mabalin ket nangisit ti negro a kunada.
Ala, Kayong Angkuan, awan mabalin tayo saan a mangawat lattan kadagitoy a pagteng ti biag. Ti ketdi aramidentayo, agsagana ta panawen manen ti isasangbay dagiti nadumaduma a didigra a parnuayen ti nakaparsuaan kas koma iti bagyo, layus, reggaay, storm surge a kunada wenno panagdawel ti baybay ket uray la sumalpa iti takdang, ken ania pay dita a didigra wenno kalamidad ita a panawen ti nepnep a kunada. Koma, daytoy manen ti kitaen ti administrasion ni Presidente Duterte ket sapay koma ta saantayo manen a pasaren dagiti didigra kas kadagiti napipigsa a bagyo a nangsaplit iti sumagmamano a paset ti pagilian a no sadino ket adu ti natay ken nadadael a sansanikua. Ti makunatayo, Kayong Angkuan, no kasta koma nga adda kalamidad, agsisinnaranay saan ketdi a gundawayan tayo dagiti kailian nangruna kadagiti biktima.
Makapaladingit kailian nga idi dimmalapus ni bagyo Yolanda iti pasetna ti Kabisayaan partikular iti Tacloban City, adu nga agpayso ti nagsangpet a tulong kadagiti biktima, saan laeng a manipud kadagiti kakabsat tayo a Filipino ngem manipud pay sabali a pagilian. Ngem ti nakas-ang, adu dagiti nagbalin nga isyu porke imbulsa dagiti opisyal ti donasyon ken adu pay ti natakuatanda a nabulok a relief goods a di naidanun kadagiti maseknan. Bakit ganun? Apay a kasdiay? Sinong nangyari este anong nangyari?
Hay naku, amangan no tay carne norte ket nasukatan manen iti sardinas? Sus maria kusina a biag daytan, di met ngarud dagiti kasta ti aramidna ti makapadas iti kalamidad tapno ammoda. Sus Apo, pakawanendakami no masaomi man daytoy. Maluksaw kami laeng gapu kadagiti naidamdamag mi ken nabuybuyami iti TV a damag maipapan kadagitoy a maseknan nga opisyal. Apay, inton makurusan iti apog dagiti dapanyo, maitugotyo dagita a kinabaknang yo? Sus Apo aya ket ti taon aya. Narigat ti mangirurumen wenno mangilunod ngem ditay malapdan no sumken kadatayo ti luksaw!
Alan Kayong Angkuan, kasta pay ta ne, narigaten no data met ti madalapus ti tidal wave no di maurayen ni Sofing ti pinagatangna a betsin. Babayooo, tsuptsup muahmuah.


text:
Maika-55 a paralelo abagatan
Ti maika-55 a paralelo abagatan ket ti sirkulo ti latitud a 55 gradgrado iti abagatan ti ekuador a plano ti Daga. Daytoy ket ballasiwenna ti Taaw Atlantiko, ti Taaw Indiano, ti Taaw Pasipiko ken ti Abagatan nga Amerika.
Iti daytoy a latitud ti init ket makitkita para kadagiti 17 nga oras, 22 a minminuto iti las-ud ti solstisio ti Disiembre ken dagiti 7 nga oras, 10 a minminuto iti las-ud ti solstisio ti Hunio.
Likmut iti lubong[urnosen | urnosen ti taudan]
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti 55° a paralelo abagatan ket lumabas iti:


text:
Goran Višnjić
Ni Goran Višnjić (Kroata: [ˈʋiʃɲitɕ]; nayanak idi Septiembre 9, 1972) ket Kroata-Amerikano nga aktor a nagparang kadagiti Amerikano ken Briton a pelikula ken dagiti produksion ti telebision. Isu ket kaaduan nga ammo idiay Estados Unidos para iti papelna a kas ni Dr. Luka Kovač iti serye ti telebision ti NBC ti ER. Isu ket manugang a lalaki ni Antun Vrdoljak ti Kroata a direktor ti pelikula ken dati a daulo ti Radiotelevision ti Kroasia (1991–95), .[1]
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ "Goran Visnjic Profile - Metacritic". MetaCritic. Naala idi Marso 11, 2016.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Dagiti midia a mainaig ken ni Goran Višnjić iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig ken ni Goran Višnjić iti Wikiquote (iti Ingles)
- Goran Višnjić iti Internet Movie Database (iti Ingles)
- Dagiti obra wenno maipanggep ti Goran Višnjić kadagiti biblioteka (katologo ti WorldCat)
- Goran Višnjić iti Box Office Mojo
- Goran Višnjić iti AllMovie
- Goran Višnjić iti Curlie (iti Ingles)


text:
Al Pacino
Ni Alfredo James "Al" Pacino (/pəˈtʃiːnoʊ/; nayanak idi Abril 25, 1940) ket maysa nga Amerikano nga aktor ti entablado ken pelikula, agpatpataud iti pelikula, ken mannurat iti senario.
Nakaawat ni Pacino iti immuna a nominasion iti Kalaingan nga Aktor iti Oscar para iti Serpico (1973); isu ket nainominado pay para iti The Godfather Part II, Dog Day Afternoon (1975) ken ...And Justice for All (1979) ken nangabak iti Gunguna ti Akademia idi 1993 para panangiladawanna iti bulsek a teniente Koronel iti Scent of a Woman (1992).
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Grobel, Lawrence (2006). Al Pacino: The Authorized Biography. Simon & Schuster. ISBN 0-7432-9497-1.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Al Pacino iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig ken ni Al Pacino iti Wikiquote (iti Ingles)
- Al Pacino iti Internet Movie Database (iti Ingles)
- Al Pacino iti Internet Broadway Database (iti Ingles)
- Al Pacino iti Internet Off-Broadway Database
- Al Pacino iti TCM Movie Database


text:
Papa Victor II
Ni Papa Victor II (c. 1018 – 28 Hulio 1057), naipasngay a kas ni Gebhard, Konde ti Calw, Tollenstein, ken Hirschberg, ket isu ti Papa manipud idi 1055 aginggana idi 1057.[1] Isu ket maysa kadagiti serie ti Aleman a nagpabaro a Papa.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Coulombe, Charles A., Dagiti Bikaro ni Kristo: Ti Pakasaritaan dagiti Papa, (Citadel Press, 2003), 208.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Papa Victor II iti Wikimedia Commons


text:
Pagsasao nga Owa
Ti pagsasao nga Owa ket ti pagsasao a naisasao idiay Is-isla Solomon. Daytoy ket paset ti isu met laeng a lugar ti dialekto a kas ti Kahua, ken makibinningay kadagiti nadumaduma nga alternatibo a nagan iti dayta a dialekto.
Deskripsion[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Owa ket kameng ti sasao nga Abagatan a daya a Solomoniko ken naisasao idiay akin-abagatan a parte ti isla ti Makira ken kadagiti pay isla ti Owaraha ken Owariki iti Is-isla Solomon. Daytoy ket dati idi a tinawtawagan iti Santa Ana.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Owa iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Fagarafenga ni Gomagomaafatani mana Manuurafitani mana Ngau Apuna ana i na woita i owa Rafa Patarus dagiti serbisio a liturhiko nga Anglikano idi 1956 iti daytoy a pagsasao nga indihitado babaen ni Richard Mammana


text:
Kategoria:Dagiti plantilia ti datos ti pagilian a saan a naikategoria
Pampanid iti kategoria "Dagiti plantilia ti datos ti pagilian a saan a naikategoria"
Dagiti sumaganad a 163 a panid ket adda iti daytoy a kategoria, manipud iti 163 a dagup.
A
- Plantilia:Datos ti pagilian Abagatan a Georgia ken ti Is-isla ti Abagatan a Sandwich
- Plantilia:Datos ti pagilian Abagatan a Tyrol
- Plantilia:Datos ti pagilian Abagatan nga Arabia
- Plantilia:Datos ti pagilian Adda ti ruar a Bassit nga Is-isla ti Estados Unidos
- Plantilia:Datos ti pagilian Akin-abagatan nga Irlanda
- Plantilia:Datos ti pagilian Akin-amianan a Cyprus
- Plantilia:Datos ti pagilian Akin-amianan a Rodesia
- Plantilia:Datos ti pagilian Akin-ngato a Volta
- Plantilia:Datos ti pagilian Akrotiri ken Dhekelia
- Plantilia:Datos ti pagilian Alderney
- Plantilia:Datos ti pagilian Amerikano a Samoa
- Plantilia:Datos ti pagilian Amianan a Yemen
- Plantilia:Datos ti pagilian Anguilla
- Plantilia:Datos ti pagilian Antillas ti Olanda
- Plantilia:Datos ti pagilian Arabo Jamahiriya ti Libya
- Plantilia:Datos ti pagilian Australasia
- Plantilia:Datos ti pagilian Austria-Hungaria
- Plantilia:Datos ti pagilian Azawad
- Plantilia:Datos ti pagilian Azerbaijan SSR
B
- Plantilia:Datos ti pagilian Bantay Athos
- Plantilia:Datos ti pagilian Baro a Hebridas
- Plantilia:Datos ti pagilian Baro a Pransia
- Plantilia:Datos ti pagilian Bermuda
- Plantilia:Datos ti pagilian Bielorusia SSR
- Plantilia:Datos ti pagilian Britaniko a Guiana
- Plantilia:Datos ti pagilian Britaniko a Honduras
- Plantilia:Datos ti pagilian Britaniko a Raj
- Plantilia:Datos ti pagilian Britaniko nga Is-isla ti Birhen
- Plantilia:Datos ti pagilian Buyot ti Estados Unidos
D
E
G
- Plantilia:Datos ti pagilian Gagauzia
- Plantilia:Datos ti pagilian Georgia SSR
- Plantilia:Datos ti pagilian Gibraltar
- Plantilia:Datos ti pagilian Gisla ti Gaza
- Plantilia:Datos ti pagilian Guam
- Plantilia:Datos ti pagilian Guernsey
- Plantilia:Datos ti pagilian Gunglo ti Liberasion ti Palestina
- Plantilia:Datos ti pagilian Gunglo ti Salun-at ti Lubong
I
- Plantilia:Datos ti pagilian Imperio a Britaniko
- Plantilia:Datos ti pagilian Imperio iti Alemania
- Plantilia:Datos ti pagilian Imperio iti Brasil
- Plantilia:Datos ti pagilian Imperio iti Etiopia
- Plantilia:Datos ti pagilian Imperio iti Korea
- Plantilia:Datos ti pagilian Imperio iti Rusia
- Plantilia:Datos ti pagilian Imperio iti Serbia
- Plantilia:Datos ti pagilian Ingria
- Plantilia:Datos ti pagilian Iraki Kurdistan
- Plantilia:Datos ti pagilian Is-isla ti Akin-amianan a Marianas
- Plantilia:Datos ti pagilian Is-isla ti Birhen ti Estados Unidos
- Plantilia:Datos ti pagilian Is-isla ti Cayman
- Plantilia:Datos ti pagilian Is-isla ti Cook
- Plantilia:Datos ti pagilian Is-isla ti Malvinas
- Plantilia:Datos ti pagilian Is-isla ti Pitcairn
- Plantilia:Datos ti pagilian Is-isla ti Turks ken Caicos
- Plantilia:Datos ti pagilian Isla Navassa
- Plantilia:Datos ti pagilian Isla ti Ascension
- Plantilia:Datos ti pagilian Isla ti Man
- Plantilia:Datos ti pagilian Isla Wake
K
M
- Plantilia:Datos ti pagilian Maikadua a Republika ti Filipinas
- Plantilia:Datos ti pagilian Malaya
- Plantilia:Datos ti pagilian Manchukuo
- Plantilia:Datos ti pagilian Metropolitano a Pransia
- Plantilia:Datos ti pagilian Moldavia SSR
- Plantilia:Datos ti pagilian Monarkia ti Habsburgo
- Plantilia:Datos ti pagilian Montserrat
N
- Plantilia:Datos ti pagilian Nagkaykaysa a Republika ti Arabo
- Plantilia:Datos ti pagilian Nailian a Turay ti Palestina
- Plantilia:Datos ti pagilian Napoleoniko nga Italia
- Plantilia:Datos ti pagilian Nasantuan a Romano nga Imperio
- Plantilia:Datos ti pagilian Nawaya nga Estado iti Kroasia
- Plantilia:Datos ti pagilian Nawaya nga Estado ti Irlanda
- Plantilia:Datos ti pagilian Nawaya nga Estado ti Kongo
- Plantilia:Datos ti pagilian Nazi nga Alemania
O
P
- Plantilia:Datos ti pagilian Pagarian iti Bulgaria
- Plantilia:Datos ti pagilian Pagarian iti Gran Britania
- Plantilia:Datos ti pagilian Pagarian iti Gresia
- Plantilia:Datos ti pagilian Pagarian iti Hungaria
- Plantilia:Datos ti pagilian Pagarian iti Irak
- Plantilia:Datos ti pagilian Pagarian iti Montenegro
- Plantilia:Datos ti pagilian Pagarian iti Montenegro (1941–1944)
- Plantilia:Datos ti pagilian Pagarian iti Pransia
- Plantilia:Datos ti pagilian Pagarian iti Romania
- Plantilia:Datos ti pagilian Pagarian iti Sahonia
- Plantilia:Datos ti pagilian Pagarian iti Sardinia
- Plantilia:Datos ti pagilian Pagarian iti Serbia
- Plantilia:Datos ti pagilian Pagarian ti Irlanda
- Plantilia:Datos ti pagilian Pagiturayan iti Irlanda
- Plantilia:Datos ti pagilian Pantar ti Balitok
- Plantilia:Datos ti pagilian Papua
- Plantilia:Datos ti pagilian Pederasion ti Bosnia ken Herzegovina
- Plantilia:Datos ti pagilian PR Yugoslavia
- Plantilia:Datos ti pagilian Prinsipalidad iti Montenegro
- Plantilia:Datos ti pagilian Puerto Rico
R
- Plantilia:Datos ti pagilian Republika iti Texas
- Plantilia:Datos ti pagilian Republika Srpska
- Plantilia:Datos ti pagilian Republika ti Abagatan a Bietnam
- Plantilia:Datos ti pagilian Republika ti Abagatan nga Aprika
- Plantilia:Datos ti pagilian Republika ti Artsakh
- Plantilia:Datos ti pagilian Republika ti Batabo
- Plantilia:Datos ti pagilian Republika ti Espania
- Plantilia:Datos ti pagilian Republika ti Helvetica
- Plantilia:Datos ti pagilian Republika ti Sosialista a Pederatibo ti Sobiet
- Plantilia:Datos ti pagilian Republika ti Tattao ti Bielorusia
- Plantilia:Datos ti pagilian RSS ti Armenia
- Plantilia:Datos ti pagilian RSS ti Estonia
- Plantilia:Datos ti pagilian RSS ti Karelo-Pinlandes
- Plantilia:Datos ti pagilian RSS ti Kirgistan
- Plantilia:Datos ti pagilian RSS ti Lituania
- Plantilia:Datos ti pagilian RSS ti Tayikistan
- Plantilia:Datos ti pagilian RSS ti Turkmenistan
S
- Plantilia:Datos ti pagilian Elektorado iti Sahonia
- Plantilia:Datos ti pagilian Santa Elena
- Plantilia:Datos ti pagilian Santa Elena, Ascension ken Tristan da Cunha
- Plantilia:Datos ti pagilian Sark
- Plantilia:Datos ti pagilian Schleswig-Holstein
- Plantilia:Datos ti pagilian Serbia ken Montenegro
- Plantilia:Datos ti pagilian Sinakupan ti Aliado nga Alemania
- Plantilia:Datos ti pagilian Siudad ti New York
- Plantilia:Datos ti pagilian Sosialista a Republika ti Italia
- Plantilia:Datos ti pagilian SR Bosnia ken Herzegovina
- Plantilia:Datos ti pagilian SR Eslobenia
- Plantilia:Datos ti pagilian SR Kroasia
- Plantilia:Datos ti pagilian SR Macedonia
- Plantilia:Datos ti pagilian SR Montenegro
- Plantilia:Datos ti pagilian SR Serbia
- Plantilia:Datos ti pagilian Sultanato ti Sulu


text:
Negros Oriental
Ti Negros Oriental ket maysa a probinsia iti Filipinas a masarakan iti rehion ti Tengnga a Visayas (Rehion VII) ; sakupenna ti akin-abagatan-a-daya a gudua ti Isla ti Negros. Ti kapitoliona ket ti Siudad ti Dumaguete.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Addaan ti Negros Oriental iti 19 nga ili ken 6 a siudad.
Dagiti siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
- Siudad ti Bais
- Siudad ti Bayawan (Tulong)
- Siudad ti Canlaon
- Siudad ti Dumaguete
- Siudad ti Tanjay
- Siudad ti Guihulngan
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
- Amlan (Ayuquitan)
- Ayungon
- Bacong
- Basay
- Bindoy (Payabon)
- Dauin
- Jimalalud
- La Libertad
- Mabinay
- Manjuyod
- Pamplona
- San Jose
- Santa Catalina
- Siaton
- Sibulan
- Tayasan
- Valencia (Luzurriaga)
- Vallehermoso
- Zamboanguita
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti daulo ti probinsia: Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno, Siudad ti Quezon- Naala idi 06 Enero 2013
- ^ Tengnga a Visayas Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion VII (Tengnga a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion VII (Tengnga a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion VII (Tengnga a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion VII (Tengnga a Visayas)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]


text:
Pagsasao a Penan-Nibong
Ti pagsasao a Punan-Nibong, ammo pay a kas Penan, ket ti kompleks a pagsasao nga insasao babaen ti tattao a Penan ti Borneo. Dagita ket mainaig iti sasao a Kenyah. Ipakita ti Glottolog ti Akinlaud a Penan a kas as-asideg iti Sebop ngem iti Akindaya a Penan.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Akindaya a Penan iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
Akinlaud a Penan iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forke, Robert; Haspelmath, Martin; Bank, Sebastian, dagiti ed. (2020). "Western Penan". Glottolog 4.3.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pakaammo ti panagbiahe idiay Pagsasao a Penan-Nibong manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Arkibo ti ELAR itiAkindaya a Penan


text:
General Luna, Surigao del Norte
Ti General Luna ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Surigao del Norte iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti General Luna ket nabingbingay a politikal kadagiti 19 a barbaranggay.[2]
- Anajawan
- Cabitoonan
- Catangnan
- Consuelo
- Corazon
- Daku
- La Januza
- Libertad
- Magsaysay
- Malinao
- Poblacion I (Purok I)
- Poblacion II (Purok II)
- Poblacion III (Purok III)
- Poblacion IV (Purok IV)
- Poblacion V (Purok V)
- Santa Cruz
- Santa Fe
- Suyangan
- Tawin-tawin
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of General Luna | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Caraga Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Caraga". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Caraga". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Caraga". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Caraga". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Surigao del Norte". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Wikipedia:Saan a nawaya a linaon
Ti gandat ti Wikipedia ket ti esiklopedia ti nawaya a linaon, a ti pannakaipalawag ti nawaya linaon ket dagiti awan panangigawid ti karbengan ti kopia ket ti kaebengan a mangiwaras, panagadal, mangbaliw ken mangpasayaat, wenno iti sabali a panangibaga ket ti panag-usar kadagiti obra para iti aniaman a panggep iti aniaman a waya, uray iti komersio. Ti animan a linaon a saan a mangpaneknek kadagitoy a kriteria ket makunkuna a saan a nawaya. Daytoy ket mairaman amin dagiti linaon (mairaman dagiti ladawan) a napno a nakarbengan ti kopia, wenno mabalin a magun-od ngem suheto kadagiti panangigawid a kas ti "panag-usar a saan a komersial laeng" wenno "para iti panag-usar iti Wikipedia laeng".Ti Pundasion ket agus-usar iti panangipalawag iti "nawaya" a kas naipalawag ditoy.
Ti annuroten ti panaglisensia iti Pundasion ti Wikimedia ket mangnamnama nga amin a linaon nga adda kadagiti proyeto ti Wikimedia ket nawaya alinaon; however, ngem adda met dagiti mailaksid. Ti annuroten ket mangpalubos kadagiti proyekto (malaksid ti Wikimedia Commons) ti mangampon ti maysa a annuroten ti panangilaksid a mangpalubos ti panag-suar ti saan a nawaya a linaona. Dagiti pannakausarda ket nasken a saan unay nga adu ken nasken nasken laeng iti panangiladawn kadagiti kaipapanan ti naipakasaritaanT a paspasamak, ti panangiraman ti panangilasin kadagiti nasalakniban nga obra a kas dagiti logo wenno tatak, wenno mangkomplemento dagiti artikulo a maipanggep kadagiti kontemporario nga obra. Ti saan a nawaya a linaon ket nasken a saan a mausar no ti nawaya a nalisensian a papeles ket agserbi metten iti isu met laeng a panggep ken mabalin a maikarga, a kas iti kaso para iti gangani amina ladawan ti sibibiag a tattao.Ti saan a nawaya alinaon ket nasken a masukatan babaen ti nawaya a linaon no adda metten kasta a maiparuar.


text:
Abelmoschus ficulneus
Ti Abelmoschus ficulneus ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula iti henero ti Abelmoschus, pamilia ti Malvaceae. Daytoy ket kadawyan nga ammo iti Ingles a kas ti white wild musk mallow wenno native rosella, daytoy ket nalabag a perenial nga agraman iti natarikayo nga ungkay. Dagiti sabongna ket agarup a maysa a pulgada iti diametro, mabalin a derosas wenno puraw, nga agraman iti rosas a tengnga;[1] dagiti bulongna ket palmato.[2]
Agtubo ti sebbangan a kas maysa a bassit a nalinteg a bassit a mula, 2 iti 5 ft (1 iti 2 m) iti katayag ken 2 iti 6 ft (1 iti 2 m) iti kaakaba. Dagiti bulong ket 5 iti 8 cm (2 iti 3 in) iti kaatiddog ken 4 iti 7 cm (2 iti 3 in) iti kaakaba, a sirkulo iti sukog (sukog puso iti baba). Agsumbangir a nakersang dagiti bulong, rimmagadi, ken addaan kadagiti 3 aginggana iti 5 a pingir. Dagiti ungkay ti sabong ket naabbongan iti nalamuyot a dutdot, ken dagiti sabong ket 5 iti 7 cm (2 iti 3 in) iti kaakaba. Ababa dagiti ungkay ken agmaris iti puraw aginggana iti derosas nga addaan iti nangisit a purpura a tengnga. Dagiti sabong ket agpaut kadagiti sumagmamano nga aldaw. Ti mula ket addaan kadagiti bassit a dutdot a mabalin a makagatel.[2] Ti ulo ti bukel ti ket nadutdotan ken napigket, arinduyog iti sukog ken 2.5–4 cm (1–2 in) iti kaatiddog ken 1.3–2 cm (1–1 in) iti kaakaba, nga agraman kadagiti lima a paragpag ken ababa a sippit. Dagiti dumakdakkel pay laeng a bukel ket kalalainganna aginggana ti nangisit a berde, ken no maluomda agbalinda a nangisit a kayumanggi, ken suminada kadagiti lima parte tapno maregreg dagiti 10 aginggana iti 20 a kayumanggi aginggana iti nangisit a nagtimbukel a bukbukel a naabbongan kadagiti bassit-usit a dutdot.[3]
Agtubo ti Abelmoschus ficulneus kadagiti bulan ti panagsusulbod ken kalgaw, kalpasan dagiti apekto iti tudo ken panagsibog. Napardas nga agtubo ti mula iti panagsusulbod ken kalgaw kadagiti bulan kalpasan ti panagsaringit aginggana iti panagsusuldong. Mapataud dagiti nataengan a bukel itikaunegan ti maysa a bulan kalpasan ti panagsabong iti panawen ti naladaw a kalgaw ken panagsusuldong.[3]
Ti sebbangan ket patneng iti amianan ken daya nga Aprika, Madagascar, Indomalaya ken Akin-amianan nga Australia, a nagbalinen a kadawyan a dakes a mula nga apit, a naipangpangruna iti kapas.[1][2][3]
Dagiti ladawan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c "Abelmoschus ficulneus". Germplasm Resources Information Network (GRIN). Agricultural Research Service (ARS), United States Department of Agriculture (USDA). Naala idi 29 Hulio 2010.
- ^ a b c d "White Wild Musk Mallow". Flowers of India. Naala idi 29 Hulio 2010.
- ^ a b c "Native rosella". Cotton Catchment Communities. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 25 Hulio 2008. Naala idi 29 Hulio 2010.


text:
Michael Caine
Ni Michael Caine, (/keɪn/; naiyanak a kas ni Maurice Joseph Micklewhite; 14 Marso 1933), ket Ingles nga aktor ken mannurat. Kaaduan nga ammo para iti naisangayan nga agtrabtrabaho a klase nga ayug iti cockney, ni Caine ket nagparang kadagiti sumurok a 115 a pelikula ken naikeddenga a kas simbolo ti Briton a pelikula.
Immuna a nakagun-od iti kaaduan a pannakaammo kadagiti tawen ti 1960 kadagiti panagbidana kadagiti nadumadduma a naipammadayawan a Pelikula ti Britania, a mairaman ti Zulu (1964), The Ipcress File (1965), Alfie (1966), a nakainominaduanna para iti Gunguna ti Akademia, ti The Italian Job (1969), ken Battle of Britain (1969). Dagiti kasayaatan a papelna kadagiti tawen ti 1970 ket mairaman ti Get Carter (1971), The Last Valley, Sleuth (1972), a nakagun-odanna iti maikadua a nominasion iti Gunguna ti Akademia, The Man Who Would Be King (1975), ken ti A Bridge Too Far (1977). Isu ket nakagun-od iti kalatakan a balligina kadagiti tawen ti 1980, iti Educating Rita (1983) a nakagun-odanna iti Premio BAFTA para iti Kalaingan nga Aktor iti Mangiyuna a Papel ken Premio Nabalitokan a Globo Golden para iti Kalaingan nga Aktor. Idi 1986, isu ket nakaawat iti Premio Oscar para iti Kalaingan a Mangsuporta nga Aktor para iti panangiladawanna iti Hannah and Her Sisters ni Woody Allen.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Michael Caine". Integrated Authority File. Naala idi 26 Abril 2014.
- ^ SNAC; naala idi: 9 Oktubre 2017.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Michael Caine iti Wikimedia Commons
- Opisial a website
- Michael Caine iti Internet Movie Database (iti Ingles)
- Michael Caine iti Box Office Mojo
- Michael Caine iti Screenonline ti British Film Institute


text:
Ti kunkunada: Ti galunggong weno round scad (Decapterus Macrosoma) iti pannarita nga ingles ti kalakaan a taraknen.
Ti panagtaraken ti galunggong tapno paaduen para iti merkado ket adda pay lang iti eksperimental a tukad.
Dagiti umno a datos: Apay a maamamiris ti kinapudno na daytoy: Iti maysa a pannakainnuman na iti DZRJ idi Marso 8, kuna ti agngayngayangay para iti pagkapresidente a ni Ferdinand “Bongbong” Marcos a kalakaan kano ti galunggong a taraknen ken paadduen. Impablaak ti Philippine Star ti bidyo na ti interbyu ken intalmeg na iti Facebook page na ti imbalikas ni Marcos. Nakaani ti nasao anga bidyo ti nasueok 1,500 a reaksiyon, 671 a komento, ken nabuya daytoy iti namin 19,000 a daras. Daytoy pay ket naibingay iti 3,800 a daras.
Kompleto a detalye: Bayat ti interbyu ti DXRJ para kadagiti kandidato para iti pagkapresidente, inyebkas ti kanagnagan ti diktador a ni Ferdinand Marcos Jr. ti siddaaw na a gumatgatang ti pagilyan ti galunggong weno roumd scad manipud sabali a pagilyan.
“Saanak pay lang a mamati nga gumatgatang tayo ti galunhhong manipud sabali a pagilyan. Kas-ano kinaagpayso na daytoy? Maysa tayo a pagilyan nga arkipelago. Ti kalakaan a taraknen ket galunggong. Saan aya a para iti marigrigat kuma dayta? Makaala ka uray sadinno man, santo agimimport tayo?” kuna ti dadaulo ti Uniteam.
Bayat iti panagsurat iti daytoy nga artikulo, ti bidyo ket nakaani ti nasurok a 1,500 a reaksiyon, 671 a komento 671 kem 19,000 ti namgbuya. Kabayatan na, ti naitalmeg nga imbalikas ni Marcos ket naiwaras iti 3,800 a daras, nakaani ti 19,000 a reaksiyon ken 6,600 a komento.
Ti kunkuna ni Marcos ket awan kinaagpaysuananna.
Segun iti artikulo ti Departamento ti Agrikultura idi Marso 7, adda pay lang iti eksperimental a tukad ti panagtaraken ti galunggong.
Nabaelan ti Southeast Asian Fisheries Development Center-Aquaculture Department (SEAFDEC-AQD) a mangpaado iti nasao nga ikan iti pagpupukan iti lang kallabes. Agisaysayangkat pay lang ti nayon a panagadal dagiti eksperto kadagiti panagdur-as ti ikan, ti pamay-an ri oannangan da, ken dagiti proseso ti panangpaado ken panangpadakkel kadakuada bayat a nakapupok da. Ti panagadal ket paset ti proyekto a pinundoan ti gibyerno ti Hapon tapno mapadur-as ti teknolohiya ti aquaculture para kadagiti baro a kalse ti ikan kanayon na dagiti mackerel tuna ken flathead lobster.
Naitalmeg iti artikulo ti imbaga ti dadaulo ti SEAFDEC-AQD a ni Dan Baliao a “kasapulan da pay nga naan-anay nga ipatungpal ti teknolohiya padur-asen ti panagtaraken ti galunggong”.
Idi tawen 2021, nakaani ti pagilyan ti 180,173 a tonelada ti galunggong manipud komersiyal a panagkalap ken kadagiti kadanuman dagiti munisipto ti pagilyan, nga agbalor ti 14.780 million a piso. Inaprobaran met ti DA idi Enero 2022 ti importasyon ti galunggong, ti rason na ket ti kinakurang ti suplay iti umuna a tallo a bulan ti tawen nga aggarup 119,000 a tonelada.– Rappler
, Ni Sherwin de Vera ket maysa a dyornalista manipud Luzon ken nakaawat iti Aries Rufo Journalism Fellowship.


text:
Saint-Martin-de-Crau
Ti Saint-Martin-de-Crau ket maysa a komuna ti Bouches-du-Rhône a departamento idiay akin-abagatan a Pransia. Dagiti agtataeng ti daytoy a komuna ket tinawtawagan a kas dagiti Saint-Martinois.
Klima[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti tabla dita baba ket mangipakpakita kadagiti temperatura ken panagtudtudo para iti paset ti panawen ti 1971-2000 :
Populasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Saint-Martin-de-Crau ket adda ti kabassitan a densidad ti populasion kadagiti amin a komuna ti metropolitano a Pransia nga adda ti populasion a sumurok ti 10,000 nga agtataeng. Nga adda ti kalawa ti daga a 214.87 km² (82.962 kd mi), daytoy ti maikalima a kadakkelan a komuna iti heograpiko a lugar ti metropolitano a Pransia (kalpasan ti Arles, Saintes-Maries-de-la-Mer, Laruns, ken Marseille).
Singin nga ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Saint-Martin-de-Crau ket naisingin iti:
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Saint-Martin-de-Crau iti Wikimedia Commons


text:
Luek ti Campeche
Ti Luek ti Campeche (Espaniol: Golfo de Campeche) ket ti akin-abagatan a bakkug dagiti bagi ti danum ti Golpo ti Mehiko. Napalikmutan daytoy kadagiti tallo a bangir babaen dagiti estado ti Mehiko ti Campeche, Tabasco ken Veracruz. Ti kalawa ti luek ket 6,000 kuadrado milia (16,000 km2) ken ti kaadalemna ket agarup a 180 kadapan (55 m). Ninaganan daytoy babaen ni Francisco Hernández de Córdoba ken ni Antón de Alaminos idi las-ud ti ekspedisionda idi 1517.
Rekurso ti lana[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Kompleks ti Cantarell dagiti lima a lugar ti pagalaan iti lana ket mabirukan iti sirok ti Luek ti Campeche. Idi 2003 daytoy ti maikadua a kasayaatan a pagpataudan ti lana a lugar iti lubon, nga idi ket nagipaay iti agarup a dua a pagkatlo iti mapataud a krudo ti Mehiko, ngem bimmsuek metten kalpasanna dayta.
Klima[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti las-ud dagiti bulan ti Hunio ken Hulio, ti Luek ti Campeche ket naikeddeng a kas maysa kadagiti kasayaatan a lugar a pagrugian iti bagio ti Atlantiko.[1] Ti luek ket naikeddeng pay a ti akindaya a pagbeddengan ti kangrunaan a dalan ti migrasion para kadagiti billit iti Kaamerikaan.[2]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Hauptmann, David. "Where do hurricanes form and where do they strike?". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2005-11-20. Naala idi 2015-08-24.
{{cite web}}: Ad-adu ngem maysa kadagiti
|accessdate=ken
|access-date=ti nainaganan (tulong); Ad-adu ngem maysa kadagiti
|archivedate=ken
|archive-date=ti nainaganan (tulong); Ad-adu ngem maysa kadagiti
|archiveurl=ken
|archive-url=ti nainaganan (tulong)
- ^ "Routes of Migration". Migration of Birds. Northern Prairie Wildlife Research Center. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2006-04-17. Naala idi 2006-03-27.


text:
Marikina
Ti Siudad ti Marikina ket maysa kadagiti siudad ken ili a mangbukel iti Metro Manila iti Filipinas. Maaw-awagan ti Marikina kas "Kapitolio ti Sapatos iti Filipinas" gapu iti mabigbig nga industria ti sapatos. Nalatak ti siudad kadagiti aramidna a sapatos a mailaklako pay iti sabsabali a pagilian. Itay nabiit, inaramid dagiti sapatero ditoy iti maibilang a kadakkelan a paris ti sapatos iti sangalubongan. Ti met Museo ti Sapatos iti Marikina ti ayan ti nalatak a 3,000 a paris ti sapatos ni sigud nga Umuna a Babai Imelda Marcos.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Addaan ti Siudad ti Marikina iti 16 a barbaranggay.


text:
Maika-15 a meridiano daya
Ti 15° a meridiano daya ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto iti ballasiw ti Taaw Artiko, Europa, Aprika, ti Taaw Atlantiko, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti maika-15 a meridiano daya ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna ti maika-165 a meridiano laud.
Ti meridiano ket tisentral nga aksis ti Oras ti Sentral nga Europa.[1]
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto[urnosen | urnosen ti taudan]
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan nga agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-15 a meridiano daya ket lumabas iti:
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Stargard Szczecinski". StayPoland.com. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2010-02-21. Naala idi 2009-08-31.
- ^ http://www.prazdninynavenkove.cz/en/lokalita/4/cms/206/Ti pannakaiyallilaw iti maika-15 a meridiano idiay Jindřichův Hradec. Naala idi 2014-12-29. 2014-12-31.
- ^ Jenko, Marjan (2005). "O pomenu meridiana 15° vzhodno od Greenwicha" [About the Significance of the 15th Degree to the East of Greenwich Meridian] (PDF). Geodetski vestnik (iti Eslobeno). Vol. 49, no. 4. pp. 637–638. Naala idi 5 Enero 2010.


text:
Liliw
Ti Liliw ket maysa a maikapat a klase nga ili iti probinsia ti Laguna iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Liliw ket nabingbingay a politikal iti 33 a barbaranggay.[2]
- Bagong Anyo (Poblacion)
- Bayate
- Bubukal
- Bongkol
- Cabuyao
- Calumpang
- Culoy
- Dagatan
- Daniw (Danliw)
- Dita
- Ibabang Palina
- Ibabang San Roque
- Ibabang Sungi
- Ibabang Taykin
- Ilayang Palina
- Ilayang San Roque
- Ilayang Sungi
- Ilayang Taykin
- Kanlurang Bukal
- Laguan
- Rizal (Poblacion)
- Luquin
- Malabo-Kalantukan
- Masikap (Poblacion)
- Maslun (Poblacion)
- Mojon
- Novaliches
- Oples
- Pag-Asa (Poblacion)
- Palayan
- San Isidro
- Silangang Bukal
- Tuy-Baanan
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Liliw | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Calabarzon Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion IV-A (Calabarzon)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Laguna". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Villahermosa
Ti Villahermosa (Panangibalikas nga Espaniol: [ˌbiʝa.eɾˈmosa], Napintas a Purok) ket ti kapitolio ken kadakkelan a siudad ti estado ti Mehiko iti Tabasco, ken ti tugaw ti ili ti Centro . Ti Villahermosa ket nangireporta ti populasion iti 658,524 iti senso idi 2005, bayat a ti ili ti Centro ket addaan kadagiti 558,524 nga agtataeng. Sakupen ti ili ti kalawa iti of 1,612 km2 (622.4 sq mi). Ti siudad ket 863 kilometro (536 mi) manipud iti Siudad ti Mehiko.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig iti Villahermosa iti Wikimedia Commons
- Pakaammo ti panagbiahe idiay Villahermosa manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)


text:
Interim Register of Marine and Nonmarine Genera
Ti Interim Register of Marine and Nonmarine Genera (IRMNG) ket ti maysa a taksonomiko a database nga aglaon kadagiti sientipiko a nagan iti henero, sebbangan, ken dagiti nangatngato a ranggo kadagiti adu a mula, dagiti ayup ken dagiti sabali a pagarian, iti sibibiag ken awanen, iti kaunegan ti naiyalagad a taksonomiko a herarkia, nga agraman kadagiti mainaig a mabasa iti makina a pakaammo iti habitat (kas ti baybay/saan a baybay) ken kasasaad a sibibiag/posil para iti kaaduan kadagiti maikabil.[1] Agregget ti database a mangited iti kompleto a sakup iti maawat ken di maawat a nagnagan ti henero iti amin a paset dagiti pagarian, nga agraman iti maysa a sub-agasmang laeng dagiti nagan ti sebbangan a mairaman a kas akinbaba a prioridad. Iti pablaakna idi Marso 2019, naglaon ti IRMNG kadagiti 490,095 a nagnagan iti henero, a kadagitoy a 236,514 ket nailista kas "naawat", 120,194 a "di naawat", 7,391 iti "sabali" a kasasaad kas iti interim a di naipablaak, nomen dubium, nomen nudum, taxon inquirendum wenno temporario a nagan, ken 125,996 a kas "di naikeddeng" (di napategan para iti taksonomiko a kasasaad iti daytoy a panawen).[2] Agtaud ti datos manipud kadagiti nadumaduma a sakup ti (masansan nga espesipiko a dominio) prenta, dagiti taudan iti online ken database, ken maurnosda manen iti maysa a sapasap nga estruktura ti datos tapno masuportaran ti nadumaduma a salsaludsod iti online, panagpataud kadagiti indibidual a panid ti takson, ken ti adu a paay ti datos kadagiti sabali a proyekto ti impormatika ti biodibersidad. Ti linaon ti IRMNG ket mabalin a masaludsod ken nawaya maiparang babaen ti web, ken dagiti maikarga a papeles ti datos aginggana iti taksonomiko a ranggo iti henero a kas iti espesipiko a petsa ket mabalinda a magun-od iti pormat a Darwin Core Archive (DwC-A). Mangiraman ti datos kadagiti homonimo (agraman kadagiti autoridadda), a mangiraman iti (umiso a naipablaak) ken dagiti napili a di a magun-od a nagnagan.[3]
Nairugi ti IRMNG idi 2006 babaen ti Ocean Biogeographic Information System (OBIS) Australia iti CSIRO Marine and Atmospheric Research, ken manipud idin, ibalbalayan daytoyen babaen ti Flanders Marine Institute (VLIZ) manipud idi 2016.[1][4] Ibalayan pay ti VLIZ ti World Register of Marine Species (WoRMS), nga agus-usar iti sapsap nga impraestruktura.[5]
Ti linaon manipud iti IRMNG ket inus-usar babaen dagiti nadumaduma a proyekto ti Impormatika ti Biodibersidad a mairaman ti Open Tree of Life,[6] ti Global Biodiversity Information Facility (GBIF),[7] ken ti Encyclopedia of Life (EOL),[8] iti pay maipatinayon kadagiti sabali a mairaman ti Atlas of Living Australia[9] ken ti Global Names Resolver ti Global Names Architecture (GNA).[10] Manipud idi 2018 ken iti masakbayan, ti datos ti IRMNG ket maus-usar pay mangpunno ti taksonomiko a herarkia ken mangited kadagiti kadawayan a nagan para kadagiti sakup ti takson kadagiti lugar ti protista (pagpagarian Protozoa ken Chromista) ken ti mula nga algas (Charophyta, Chlorophyta, Glaucophyta ken Rhodophyta) iti Catalogue of Life.[11] Dagiti pay panangilasin ti IRMNG ket naigimongda pay kadagiti nadumaduma a panid ti takson ti Wikipedia, a naibatay iti linaon a naiyaon manipud iti IRMNG ken naipenpen iti Wikidata.[12]
Ti IRMNG ken inrugi ken dinaremdem idi babaen ni Tony Rees.[1][13] Para iti obrana iti daytoy ken kadagiti sabali a proyekto, ginunggunaan isuna ti GBIF iti Premio Ebbe Nielsen idi 2014.[13]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c "IRMNG – Interim Register of Marine and Nonmarine Genera". IRMNG. Naala idi 10 Disiembre 2018.
- ^ "IRMNG – Download". IRMNG. Naala idi 9 Marso 2019.
- ^ "IRMNG: Homonyms". IRMNG. Naala idi 2018-12-10.
- ^ "The Interim Register for Marine and Nonmarine Genera (IRMNG) will move from CSIRO to VLIZ". marinespecies.org (iti Ingles). Naala idi 10 Disiembre 2018.
- ^ "Interim Register of Marine and Nonmarine Genera (IRMNG)". Lifewatch regional portal. LifeWatch. Naala idi 10 Disiembre 2018.
- ^ Open Tree of Life developers. "Taxonomy release ott3.0 -" (iti Ingles). Open Tree of Life. Naala idi 10 Disiembre 2018.
- ^ "The Interim Register of Marine and Nonmarine Genera". Global Biodiversity Information Facility. 2018. doi:10.15468/6tkudz. Naala idi 10 Disiembre 2018.
- ^ "IRMNG". Encyclopedia of Life. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 1 Abril 2018.
- ^ "AtlasOfLivingAustralia/ala-name-matching". Atlas of Living Australia. Naala idi 18 Disiembre 2018.
- ^ "Global Names Resolver: Names Data Sources". Naala idi 18 Disiembre 2018.
- ^ "IRMNG". Catalogue of Life. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2019-03-20. Naala idi 10 Disiembre 2018.
- ^ Wikidata: IRMNG ID (P5055)
- ^ a b "CSIRO's Tony Rees named 2014 Ebbe Nielsen Prize winner". GBIF. Naala idi 10 Disiembre 2018.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Rees, Tony (2008). "18.8. IRMNG—the Interim Register of Marine and Nonmarine Genera" (PDF). The Proceedings of TDWG. 2008: 72–73.
- Rees, Tony; Vandepitte, Leen; Decock, Wim; Vanhoorne, Bart (2017). "IRMNG 2006–2016: 10 years of a global Taxonomic Database". Biodiversity Informatics. 12: 1–44. doi:10.17161/bi.v12i0.6522.


text:
Valdivia
Ti Valdivia (Panangibalikas nga Espaniol: [balˈdiBja]) ket ti siudad ken komuna iti akin-abagatan a Chile, inadministro babaen ti Munisipalidad ti Valdivia. Ti siudad ket nanaganan manipud iti nagpundar daytoy, ni Pedro de Valdivia ken mabirukan kadagiti pagsasabtan ti karayan Calle-Calle, Valdivia, ken Cau-Cau, iti agarup a 15 km (9 mi) iti daya dagiti aplaya nga ili ti Corral ken Niebla. Manipud idi Oktubre 2007, ti Valdivia ket isun ti kapitolio ti Rehion ti Los Ríos ken isu pay ti kapitolio ti Probinsia ti Valdivia. Ti nailian a senso idi 2002 ket nangirehistro ti komuna ti Valdivia a kas addaan iti 140,559 nga agtataeng (Valdivianos), kadagitoy ket 127,750 ket nagtataengda iti siudad.[2] Dagiti kangrunaan nga aktibidad iti ekonomia ti Valdivia ket mairaman ti turismo, panagtarikayo, metalurhia, ken panagpataud iti serbesa. Ti siudad ket ayan pay ti Austral nga Unibersidad ti Chile, a napundar idi 1954 ken ti Centro de Estudios Científicos.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Valdivia iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Valdivia manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)


text:
Arado
Ti arado ket maysa a ramit (wenno makina) nga inus-usar iti panagtalon ti daga para iti panangisagana ti panagmula. Dagiti arado ket mabalin a guyoden babaen dagiti ayup a kas dagiti baka, nuang kabalio, kamelio wenno babaen ti traktor. Ti arado ket mabalin a naaramid iti tarikaro,landok wenno paslep. Daytoy ket isun ti kangrunaan nga intrumento para kadagiti kaaduan a nairehistro a pakasaritaan, ken mangirepresenta ti maysa kadagiti kangrunaan a panagrang-ay iti agrikultura.
Ti kangrunaan apanggep ti panagarado ket ti panagkali ti akin-ngato a tuon ti daga, tapno maiyeg dagiti baro a kinalames iti rabaw, bayat a maikali dagiti ruot, dagiti tidda ti dati nga apit, ken dagiti bukel ti apit ken ruot, ken mangpalubos kadagitoy a marungsot. Daytoy ket mangited pay ti nawaya ti bukel a banag a agmulaan dagiti sabali nga apit.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Wainwright, Raymond P.; Wesley F. Buchele; Stephen J. Marley; William I. Baldwin (1983). "A Variable Approach-Angle Moldboard Plow". Transactions of the ASAE. 26 (2): 392–396. Naala idi Pebrero 14, 2013.
- "Ti Nasapa a Panagarado idiayken Kronolohia ti Panagarado kadagiti Baggiing", Hill, P. ken ni Kucharski, K. in Transactions of the Dumfriesshire and Galloway Natural History and Antiquarian Society, Vol. LXV, 1990, pp 73–83.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nanchinadu: Harbinger of Rice and Plough Culture in the Ancient World babaen ni Dr. V. Sankaran Nair
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig iti Arado iti Wikimedia Commons
- Ti Rotherham ng aArado – ti immuna a nagballigi a landok nga arado
- Pakasaritaan ti landok nga arado – aa kas naparang-ay ni John Deere idiay Estados Unidos


text:
UTC+12:00
Ti UTC+12:00 ket panangilasin para iti timbengan manipud ti UTC iti +12.
Kas pagalagadan nga oras (amin a paset ti tawen)[urnosen | urnosen ti taudan]
Amianan nga Asia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Rusia - Oras ti Magadan
- Chukotka Autonomo nga Okrug
- Kamchatka Krai
- Is-isla ti Kuril
- Magadan Oblast
- Republika ti Sakha (akindaya a paset)
Oceania[urnosen | urnosen ti taudan]
- Isla ti Wake (EU) - Oras idiay Estados Unidos[1]
- Is-isla ti Marshall[1]
- Kiribati
- Nauru[1]
- Tuvalu[1]
- Wallis ken Futuna (Pransia) - Oras idiay Pransia[1]
Kas pagalagadan nga oras (panaglalam-ek ti Akin-abagatan a Hemisperio)[urnosen | urnosen ti taudan]
Oceania[urnosen | urnosen ti taudan]
- Fiji
- Baro a Selanda (malaksid ti Is-isla ti Chatham) - Pagalagadan nga Oras ti Baro a Selanda
Antartika[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti dadduma a kuartel idiay Antartika, a mairaman ti McMurdo ken Abagatan nga Ungto. Kitaen pay ti Oras idiay Antartika.
Historikal a panagbalbaliw[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Atol ti Kwajalein, iti Is-isla ti Marshall, ket mangipauna kadagiti 24 nga oras iti bangir ti akindaya a hemisperio iti Sangalubongan a Linia ti Petsa babaen ti panaglabas iti Agosto 21, 1993.[2]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c d e "Time Zone: UTC +12". Time Zones and contained Regions / Areas. WorldTimeZone.com. Naala idi 26 Agosto 2012.
- ^ "Idiay Is-isla ti Marshall, Ti Biernes ket Sinaruno babaen ti Dominggo". New York Times. Agosto 22, 1993. Naala idi 2007-09-24.


text:
Lehislatibo a distrito iti Nueva Vizcaya
Ti maymaysa a Lehislatibo a Distrito iti Nueva Vizcaya ket isu ti pannakabagi ti Probinsia tif Nueva Vizcaya iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas. Ti Nueva Vizcaya ket immuna idi a nairepresenta iti Asemblia iti Filipinas idi 1916, a nkairamanan ti agdama nga aldaw a Probinsia ti Quirino idi 1972. Manipud idi 1978 aginggana idi 1984 daytoy ket paset idi ti pannakabagi ti Rehion II, ken bukoden a nairepresenta manipud idi 1984.
Maymaysa a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti ili: Alfonso Castañeda, Ambaguio, Aritao, Bagabag, Bambang, Bayombong, Diadi, Dupax del Norte, Dupax del Sur, Kasibu, Kayapa, Quezon, Santa Fe, Solano, Villaverde
- Populasion (2015): 452,287
Sapasap (awanen)[urnosen | urnosen ti taudan]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas


text:
Pagsasao a Bikol Sentral
Ti Bikol Sentral wenno Tengnga a Bikol, kaaduan nga ammo kas ti Naga Bikol, ket ti kaaduan a naisasao a pagsasao idiay Rehion ti Bicol ti akin-abagatan a Luzon, Filipinas. Daytoy ket naisasao idiay akin-amianan ken akinlaud a parte ti Camarines Sur, ti maikadua a kongresional a distrito ti Camarines Norte, ti akindaya a parte ti Albay, ti akin-amianan a daya a parte ti Sorsogon, ti ili ti Masbate ti San Pascual, ken ti akin-abagatn a laud a parte ti Catanduanes. Dagiti agsasao iti Bikol Sentral ket mabirukan kadagiti amin a parobinsia ti Bicol ken naipangpangruna a pagsasao idiay Camarines Sur. Ti pagalagadan a porma ti espasio ti pagsasao ket naibatay iti dialekto ti Canaman.
Ti Bikol Sentral ket addaan kadagiti langa dagiti bokabulario a saan a mabirukan kadagiti sabali a pagsasao a Bikol Bikol wenno dagiti sabali a kameng ti pamilia ti pagsasao ti Tengnga a Filipino a kas ti Tagalog ken Cebuano. Ti pagarigan dagitoy a balikas a kas ti matua ken bitis a kapada met dagiti balikas ti Kapampangan a tikayatna a sawen ket laklakay saka/saksaka. Ti balikas ti banggi (rabii) ket ti pay sabali a pagarigan iti daytoy a gapu ta sabali met manipud idi kadawyan a balikas ti Bikol iti "gab-i" ngem as-asideg iti balikas iti bengi iti Kapampangan. Awan ti pormal a panagadal a maipanggep iti pannakaikabagian ti sasao a Tengnga a Luzon iti Bikol Sentral negm ti naud-udi ket addaan kadagiti nadumaduma a balikas a mabirukan met iti arkaiko a porma ti Tagalog a naisasao kadagiti probinsia ti Rizal ken Quezon a naimatmatian a ti balay ti sasao a Tengnga a Luzon a kas ti Kapampangan idiay Pampanga ken akin-abagatan a Tarlac ken sasao a Sambaliko idiay probinsia ti Zambales.
Numero[urnosen | urnosen ti taudan]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Central Bikol iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Philippine Census, 2000. Table 11. Household Population by Ethnicity, Sex and Region: 2000
- Lobel, Jason William, Wilmer Joseph S Tria, and Jose Maria Z Carpio. 2000. An satuyang tataramon / A study of the Bikol language. Naga City, Philippines: Lobel & Tria Partnership, Co.: Holy Rosary Minor Seminary.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Pakaammo ti panagbiahe idiay Pagsasao a Bikol Sentral manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)


text:
Lehislatibo a distrito iti Siudad ti San Juan
Ti Lehislatibo a Distrito iti Siudad ti San Juan ket isu ti pannakabagi ti Siudad ti San Juan iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas. Manipud idi 1907 aginggana idi 1972 daytoy ket nairepresenta a kas paset ti umuna adistrito ti Rizal. Daytoy ket paset idi ti pannakabagi ti Rehion IV iti Interim Batasang Pambansa manipud idi 1978 aginggana idi 1984. Daytoy ket naigrupo iti Mandaluyong manipud idi 1984 aginggana idi 1995 para iti pannakabagi ti Kadawyan a Batasang Pambansa ken ti naipasubli a Kamara dagiti Pannakabagi, a kas distrito ti San Juan-Mandaluyong. Dagitoy dua ket naisina ken nadatonan ti bukodda a pannakabagi iti Kongreso babaen ti paset 49 ti nainkalintegan a dokumento ti siudad ti Mandaluyong (Republika Tignay Blng. 7675 Naiyarkibo 2016-03-03 iti Wayback Machine) a naaprobaran idi Pebrero 9, 1994, ken napasingkedan idi bril 10, 1994.
Maymaysa a Distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Populasion (2010): 121,430
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas


text:
Pagsasao a Sobei
Ti pagsasao a Sobei ket maysa kadagiti sasao a Sarmi a naisasao kadagiti tallo a purok (Sarmi, Sawar, ken Bagaiserwar) iti asideg tisentro ti distrito ti Sarmi iti probinsia ti Papua ti Indonesia. Dakamaten ti Ethnologue (2005) a dagiti dua a partido a karkulo ti populasion iti 1,000 ken 1,850, bayat ti Sterner ket karkuluenna ti populasion iti 1,500 (1975) ken 2,000 (1987), a naibatay iti pudno a pagtaengan iti lugar
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Sobei iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)


text:
Mikhail Ulyanov
Ni Mikhail Alexandrovich Ulyanov (Ruso: Mиxaи́л AлekcáHдpoBич yлbя́HoB; 20 Nobiembre 1927 – 26 Marso 2007) ket maysa idi a Sobiet ken Ruso nga aktor ken maysa kadagiti kaaduan a mabigbigan a tao kalpasan ti Sangalubongan a Gubat II a teatro ken sinema ti Sobiet. Isu ket nanaganan a kas Artista ti Tattao ti USSR idi 1969 ken nakaawat iti espesial a premio manipud iti Piesta ti Pelikula ti Venice idi 1982.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Dagiti midia a mainaig ken ni Mikhail Ulyanov iti Wikimedia Commons
- Biograpia
- Mikhail Ulyanov iti Internet Movie Database (iti Ingles)