text:
Imperio nga Otomano
Ti Imperio nga Otomano[dn 4] wenno Narimbaw nga Estado ti Otomano (Otomano Turko: دَوْلَتِ عَلِيّهٔ عُثمَانِیّه Devlet-i ʿAliyye-yi ʿOsmâniyye[9] (ti pay عثمانلى دولتى Osmanlı Devleti),[dn 5] Moderno a Turko: Osmanlı Devleti wenno Osmanlı İmparatorluğu) ket maysa idi a Turko nga imperio a nagpaut manipud idi 27 Hulio 1299[10] aginggana idi 29 Oktubre 1923.[11]
Ti Imperio nga Otomano ket isu kadagiti kadakkelan ken kapautan nga imperio iti pakasaritaan; a daytoy nga Estado ti Otomano, ti politikana, supsupiat, ken kultura a tinawtawid ken ti maysa a nawatiwat a heograpia ket nagited daytoy ti maysa kadagiti kabayagan nga agnanayon a pannakasarita. Idi las-ud ti maika-16 ken maika-17 a siglo, iti kabilegan a panagsakupna babaen ti panagturay ni Suleiman ti Nadaeg , daytoy nga imperio ket isu kadagiti kabilegan nga estado iti lubong – maysa nga adu ti panaka-umili, adu ti pagsasao nga imperio a naibistrad manipud iti akin-abagatan a nagbedbeddengan iti Nasantuan a Romano nga Imperio aginggana kadagiti wayawaya iti Vienna, Naarian a Hungaria (moderno Eslobakia) ken ti Polako–Lituano a Mankomunidad iti amianan aginggana idiay Yemen ken Eritrea iti abagatan; manipud iti Arhelia iti laud aginggana ti Azerbaijan iti daya;[12] nga agtengtengngel ti kaaduan iti Abagatan a daya nga Europa, Akinlaud nga Asia ken Amianan nga Aprika.[13] Daytoy nga imperio ket naglaon kadagiti 32 probinsia ken dagiti dadduma pay a basalo nga estado, nga adda kadagitoy ket nasagepsepan iti dayta nga imperio, a dagiti dadduma ket naikkanda ti sabsabali a kita nga autonomia kadagiti sumaganad a sigsiglo.[dn 6]
A ti Konstantinopla a kas ti kapitoliona ken ti nawatiwat a panagtengngel kadagiti daga ti lawlaw ti Mediteraneo a labneng, ti imperio ket adda idi ti sentro kadagiti panagtigtignay a nagbaetan ti Akindaya ken Akinlaud a lublubong para kadagiti sumurok nga innem a siglo.
Kalpasan ti pannakabigbig iti baro a Turko a parlamento (Nalatak a Nailian nga Asenblia iti Turkia) a naikuartel idiay Ankara, babaen ti Tulag iti Lausanne a napirmaan idi 24 Hulio 1923, ti Turko a parlamento ket nagirangarang idi 29 Oktubre 1923 ti pannakabangon ti Republika ti Turkia a kas ti baro a Turko nga Estado a simmukat ken pormal a napatinggaan ti awanen nga Otomano nga Imperio, a nailinia iti tulag.[14][15][16][17][18][19][20][21] Ti Otomano a Kalipato ket naikkat idi 3 Marso 1924; dagiti turay ken tagikua ti Kalipato ket naiyalis idiay Nalatak a Nailian nga Asemblia iti Turkia.
Ibabangon ti Otomano nga Imperio (1299–1453)[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti panakapaay ti Seljuk a Sultanato iti Rum (c. 1300), ti Anatolia ket nabingbingay idi kadagiti nadumaduma a nawaya nga estado, dagiti nakunkuna a Ghazi nga emirato. Babaen idi 1300, ti napakapsot nga Imperio a Bisantino ket kaaduan a napukawna dagiti Anatolia a probinsiana kadagiti sangapulo a Ghazi a prinsipalidad. Maysa kadagiti Ghazi nga emirato ket ndauloan babaen ni Osman I (nga isu ti nakaalaan ti nagan nga Otomano), anak ni Ertuğrul, ti asideg ti Eskişehir idiay lumaud nga Anatolia. Iti pundasion a mito a naiyebkas iti mediebal a Turko a sarita a naam-ammuan a kas ti "Tagtagainep ni Osman", ti ubing nga Osman ket naparegget idi nga agparukma babaen ti panagsirmata iti imperio (segun ti tagtagainepna, ti imperio ket maysa a dakkel a kayo a dagiti ramutna ket nagsaknap kadagiti tallo a kontinente ken dagiti sangana ket kinalubanna ti langit).[22] Segun ti tagtagainepna ti kayo, nga isu idi ti Imperio ti Osman, ket nagited ti uppat a karayan manipud kadagiti ramutna, ti Tigris, ti Euprates, ti Nilo ken ti Danubio.[22] Ti maipatinayon, ti kayo ket lininonganna ti uppat a kabanbantayan, ti Kaukaso, ti Tauro, ti Atlas ken ti Balkan .[22] Iti las-ud ti panagturayna a kas ti Sultan, ni Osman I ket inpaatiddogna ti prontera ti Turko a pagtaengan idiay igid ti Imperio a Bisantino.
Iti daytoy a paset ti panawen, ti pormal a Otomano a gobierno ket napartuat idi a ken nadaras a nagbalbaliw dagiti patakderna kadagiti sumaganad a kabibiag ti imperio. Ti gobierno ket nagus-usar ti legado nga entidad a nakunkuna a kas ti miho sa sistema, babaen dagiti relihioso ken etniko a minoridad ket napakabaelanda a mangimaton dagiti bukodda a pannakibiang nga adda dagiti adu a pannakawaya manipud iti sentro a panagtengngel.
Gubat iti Kosovo (1389)
Gubat iti Nicopolis (1396)
Gubat iti Varna (1444)
Iti siglo kalpasan ti ipupusay ni Osman I, ti Otomano a turay ket nangrugi nga immatiddog idiay Mediteraneo ken Balkanes. Ti anak a lalaki ni Osman, a ni Orhan, ket natiliwna ti siudad ti Bursa idi 1324 ken inaramidna daytoy ti baro a kapitolio ti estado nga Otomano. Ti panakatnag ti Bursa ket nagbanagan daytoy ti panakapukaw ti Bisantino a panagtengngel ti Amianan a laud nga Anatolia. Ti nangruna a siudad ti Thessaloniki ket natiliw idi manipud kadagiti Benisiano idi 1387. Ti panagballigi ti Otomano idiay Kosovo idi 1389 ket epektibo a nagmarka ti gibus ti Serbio a bileg iti daytoy a rehion, a nagidalan daytoy para iti Otomano a panagpadakkel idiay Europa. Ti Gubat iti Nicopolis idi 1396, a kaaduan a naipanunotan a kas ti naudi a dakkel a krusada iti Tengnga a Panawen, ket napaay a nagpasardeng ti panag-abanse dagiti nagballigi nga Otomano a Turko. Ti pannakaatiddog ti Turko a pagturayan idiay Balkanes, ti estratihiko a panagrukma iti Konstantinopla ket nagbalin a nagruna a gandat. Ti Imperio ket nagtengngel ti gangani kadagiti amin a dati a dagdaga ti Bisantino a nagpalikmut ti siudad, ngem dagiti Bisantino ket temporarioda a nabang-aranda idi rinaut ti Timur ti Anatolia idiay Gubat iti Ankara idi 1402. Isu ket nangala ken ni Sultan Bayezid I a kas maysa a binaludan. Ti pannakatiliw ni Bayezid I ket nagkirokiro kadagiti Turko. Ti estado ket natnag iti maysa a sibil a gubat a nagpaut manipud idi 1402 aginggana idi 1413, a ti anak a lalaki ni Bayezid ket nakilablaban ti panakisinnarunona. Daytoy ket nagpatingga idi ni Mehmed I ket nagbalin a kas ti sultan ken nagipasubli ti Otomano a bileg, a nagiyeg daytoy ti gibus ti Interregno.
Dagiti paset ti Otomano a teritorio idiay Balkan (a kas ti Thessaloniki, Masedonia ken Kosovo) ket temporario a napukaw kalpasan ti 1402, ngem dagitoy ket naipasubli met laeng babaen ni Murad II idi baetan ti 1430 ken 1450. Idi 10 Nobiembre 1444, ni Murad II ket inabakna dagiti buyot ti Hungaro, ti Polako ken Wallachia babaen ni Władysław III iti Polonia (ken ari pay ti Hungaria) ken János Hunyadi idiay Gubat iti Varna, nga isu daytoy ti naudi a Krusada iti Varna.[23][24] Kalpasan ti uppat a tawen, ni János Hunyadi ket nangisagana ti sabali pay a buyot (dagiti puersa ti Hungaro ken Wallachian ) tapno rautenna dagiti Turko, ngem isu ket inabak manen babaen ni Murad II idiay Maikadua a Gubat iti Kosovo idi 1448.
Ti anak a lalaki ni Murad II, ni Mehmed ti Agrukrukma, inurnosna manen ti estado ken ti militar, ken nagipakita ti militar a kalaingna babaen ti panagtiliwna ti Kontantinopla idi 29 Mayo 1453, iti edad a 21.
Militar[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti immuna a militar a yunit ti estado nga Otomano ket maysa idi a buyot nga inurnos babaen ni Osman I manipud kadagiti tribu ti lallaki nga agtataeng kadagiti turod ti akinlaud nga Anatolia idi naladaw a maika-13 a siglo. Ti militar a sistema ket nagbalin a maysa a narikut nga organisasion idi rimmang-ay ti imperio. Ti Otomano a militar ket maysa a narikut a sistema ti panagkintos ken panagtengngel kadagiti suppiat. Ti kangrunaan a kuerpo ti Buyot mga Otomano ket mairaman ti Hanisaro, Sipahi, Akıncı ken Mehterân. Ti Otomano a buyot ket maysa idi kadagiti kalaingan a makilablaban a puersa ti lubong, nga isuda ti immuna a nagus-usar kadagiti muskete ken kanion. Dagiti Otomano a Turko ket nangrugrugida a nagus-usar kadagiti palkonete, a dagitoy ket ababa ngem nalawa a kanion, iti las-ud ti Sillong iti Konstantinopla (1422). Ti Otomano a kabaliero ket nagtaltalek iti kinapardas ken ti panaggungunay embes a ti nadagsen a kalasag, a nagususar kadagiti pana ket ababa nga espada nga agsaksakay kadagiti napardas a Turkoman ken Arabiano a kabalio (nagtaudan dagiti Puro a pakilumba a kabalio),[25][26] ken kankanayon nga agipakpakat kadagiti taktika a kapadpada kadagiti Mongol nga Imperio, a kas ti aginkukuna nga agsanod bayat nga agpalpalikmut ti puersa ti kabusor iti uneg ti immindayon a sukog a pormasion ken idi kuan ket pudnoda nga agraut. Ti panakapaay ti kalaing ti buyot ket nagbalin a nalawag manipud idi maika-17 a siglo ken kalpasan ti Nalatak a Turko a Gubat. Ti maika-18 a siglo ket nakakita ti bassit a panagballigi idiay Benisia, ngem idiay amianan ti Europeano a naestiluan buyot ti Rusia ket nagpilit kadagiti Otomano nga agibbet kadagiti daga.
Ti pannakamoderno ti Otomano nga Imperio idi maika-19 a siglo ket nangrugi iti militar. Idi 1826 ni Sultan Mahmud II ket inikkatna dagiti kuerpo ti Hanisaro ken nangbangon ti moderno a buyot ti Otomano. NInagananna dagitoy a kas ti Nizam-ı Cedid (Baro nga Urnos). Ti Otomano a buyot ket isu pay ti immuna nga instituto a nangabang kadagiti gangganaet nga esperto ken nagipatulod kadgiti opisialna para iti panagsanay kadagiti Europeano a pagilian. Ti nagbanagan daytoy, ti tignay ti Katutubo a Turko ket nangrugi idi dagitoy a ubbing pay laeng ken baro a nasanay a lalaki ket nagsublida manipud kadagiti panagad-adalda.
Ti Otomano a Marina ket nawatiwat a nagparparawad ti panagpadakkel kadagiti teritorio ti Imperio idiay kontinente ti Europa. Isu ti nangirugi ti panagrukma ti Amianan nga Aprika, a nainayon ti Alheria ken Ehipto iti Otomano nga Imperio idi 1517. Iti rugi ti panakapukaw ti Alheria(1830) ken Gresia (1821), ti bileg ti Otomano a marina ken ti panagtengngel kadagiti adayo a ballasiw taaw a teritorio ket nagrugi a naapday. Sultan Abdülaziz (nagturay idi 1861–1876) ket nangpadas a nangibangon manen ti napigsa nga Otomano a marina, a nangipatakder ti kadakkelan a plota a dagiti dakdakkel laeng ket dagiti plota ti Britania ken Pransia. Ti pagaramidan ti barko idiay Barrow, Inglatera, ket isu ti immuna a nagaramid ti bukodna a submarina idi 1886 para iti Otomano nga Imperio.
Nupay kasta, ti agrebreba nga ekonomia ti Otomano ket saan a napaut a nakasaranay ti pigsa ti plota. Ni Sultan Abdülhamid II ket saan a nagtaltalek kadagiti almirante a kimmappon iti repormista a ni Midhat Pasha, ken nangitunton a ti dakkel ken nangina a plota ket awan banagna a mausar ti panagsuppiat kadagiti Ruso iti las-ud ti Ruso-Turko a Gubat (1877–1878). Kaaduan a indulinna ti plota idiay uneg ti Nabalitokan a Sara, nga idiay dagitoy a barko ket nalungsotda para kadagiti sumaganad a 30 a tawen. Kalpasan ti Katutubo a Turko Rebolusion idi 1908, ti Komite iti Kappon ken Rang-ay ket nagsukisok nga agparang-ay ti maysa a napigsa a puersa ti marina ti Otomano. Ti Pundasion ti Otomano a Marina ket nabangon idi 1910 tapno makagatang kadagiti baro a barko babaen kadagiti donasion ti publiko.
Ti pakasaritaan ti Otomano militar a panagpatayab ket napetsaan manipud idi 1909 ti nagbaetan ti Hunio 1909 ken Hulio 1911.[27][28] Ti Otomano nga Imperio ket nangrugrugi a nangisagana dagiti immuna a pilotona ken eroplano, ken ti pannakabangon ti Pagadalan ti Panagpatayab (Tayyare Mektebi) idiay Yeşilköy idi 3 Hulio 1912, ti Imperio ket nagrugrugi a nagisursuro kadagiti bukodna nga agpatpatayab nga opisial. Ti pannakabangon ti Pagadalan ti Panagpatayab ket nangipardas ti panagra-ay ti programa ti militar a panagpatayab, ken nagpaadu kadagiti bilang dagiti alistado, ken nagited kadagiti baro a piloto ti aktibo a papel iti Otomano a Buyot ken ti Marina. Idi Mayo 1913 ti immuna a naipangpangruna a Panagsanay ti Rekonosimiento a Programa ti lubong ket inrugi ti Pagadalan ti Panagpatayab ken ti immuna a sabalia rekonosimiento a dibision ket naipatakder. Idi Hunio 1914 ti maysa a baro nga akademia, ti Marina a Pagadalan ti Panagpatayab (Bahriye Tayyare Mektebi) ket nabangon idi. Ti irurugi ti Umuna a Sangalubongan a Gubat, ti modernisasion a pamay-ay ket kellaat a napasardeng. Dagiti eskuadron ti Otomano a panagpatayab ket nakilabanda kadagiti adu a sanguanan idi las-ud ti Umuna a Sangalubongan a Gubat, manipud idiay Galicia idiay laud aginggana idiay Kaukaso idiay daya ken Yemen idiay abagatan.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Artikulo 18 iti Batay-linteg iti 1876 nainaganan nga ti Turko ket isu ti ti opisial a pagsasao, saan nga Otomano; Artikulo 18: Ti maysa a masapul para iti panagtrabaho iti panagserbi ti Estado ti maysa nga Otomano ket nasken nga ammoda ti Turko, a daytoy ket isu ti opisial a pagsasao iti Estado. Tebâ'a-i Osmâniyenin hidemât-ı devlette istihdam olunmak için devletin lisân-ı resmîsi olan Türkçeyi bilmeleri şarttır, Geoffrey L. Lewis, Ti panagreporman ti Tuko a pagsasao: Maysa a Didigra a Balligi, Oxford University Press, 1999, ISBN 978-0-19-823856-0, p. 16.
- ^ In Republika iti Ragusa a nasakupan babaen ti Otomano a panagsalaknib.
- ^ Ti Tulag iti Sèvres (10 Agosto 1920) ket napakabaelan bassit ti kaaddana iti Imperio nga Otomano. Ti Nalatak a Nailian a Gimong ket nairangarang a ti sultanato ti Otomano a naikkat manipud idi Marso 16 1920 (panagsakup ti militar iti Konstantinopla) aginggana idi Nobiembre 1 1922. Ti sangalubongan a pannakabigbig iti Nalatak a Nailian a Gimong iti Turkia ket nairangarang idi babaen ti Tulag iti Lausanne (24 Hulio 1923). Idi kuan, ti Nalatak a Nailian a Gimong iti Turkia ket nagirangarang ti sumaruno nga estado a tattan a moderno nga aldaw ket ti "Republika iti Turkia" (29 Oktubre 1923), nga isu daytoy ti panagsardeng iti pakasaritaan ti Imperio nga Otomano.
- ^ Kadawyan a nainaganan idi a ti "Imperio nga Otomano", ti "Turko nga Imperio", ti "Otomano a Kalipato" wenno kadawyan a "Turkia" babaen dagiti kontemporariona (manipud idi 1923, ti nagan a "Imperio nga Otomano" ket isu ti naisaguday tapno maliklikan ti panaka-allilaw ti Republika iti Turkia, kitaen ti Nagnagan iti Imperio nga Otomano).
- ^ A nagrugi manipud idi maika-19 a siglo, ti nagan a Osmanlı Devleti (Otomano nga Estado) ket nagbalin a nalatak kadagiti Otomano nga umili ken dagiti opisial. Sakbay ti panawen nga 1800, ti nagan a Osmanlı Devleti ket saan nga opisial a maus-usar, ngem dagiti rehistro ket agiparparang a daytoy a nagan ket inus-usar a saan a pormal babaen dagiti umili ti Otomano.
- ^ Ti imperio ket nakaala ti temporario a panagturay kadagiti ballasiw taaw a dagdaga babaen ti panagirangarang iti pannamakatalek iti Otomano a Sultan ken Kalipa, a kas iti panagirangarang babaen ti Sultan iti Aceh idi 1565, wenno babaen ti tenmporario a panagala iti is-isla a kas iti Lanzarote idiay Taaw Atlantiko idi 1585, Turkish Navy Official Website: "Atlantik'te Türk Denizciliği"
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti Ensiklopedia Britanika, Vol.7, Inurnos babaen ni Hugh Chisholm, (1911), 3; Konstantinopla, ti kapitolio iti Turko nga Imperio...
- ^ Britannica, Istanbul Naiyarkibo 2007-12-18 iti Wayback Machine:Nga idi napabangon ti Republika ti Turkia idi 1923, ti kapitolio ket naiyakar idiay Ankara, ken ti Konstantinopla ket opisial nanaganan manen nga Istanbul idi 1930.
- ^ Yücel Karadaş, Ziya Gökalp'te Şarkiyatçılık: Doğu'nun batıcı üretimi, Anahtar Kitaplar, 2008, p. 133. (iti Turko), Osmanlı devrinde resmi dil olarak kullanılan Osmanlıca ile halk arasında konuşulan Türkçe, söz konusu dönemde kullanılan dillerdir.
- ^ Şerafettin Turan, Türk Kültür Tarihi: Türk Kültüründen Türkiye Kültürüne ve Evrenselliğe, Bilgi Yayınevi, 1990, p. 59.(iti Turko), ...devlet kuruluşlarında kullanılan Arapça – Farsça – Türkçe karışımı Osmanlıca ile halkın konuştuğu Türkçe arasındaki uçurum giderek artarken, …
- ^ Peter Turchin, Thomas D. Hall ken Jonathan M. Adams, "East-West Orientasion iti Pakasaritaan dagiti Imperio Naiyarkibo 2007-02-22 iti Wayback Machine", Warnakan iti Sangalubongan a Sistema ti Panagsukisok Vol. 12 (no. 2), pp. 219-229 (2006).
- ^ Dündar, Orhan; Dündar, Erhan, 1.Dünya Savaşı, Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları, 1999, ISBN 975-11-1643-0
- ^ Salaysay ti pannakaabak: ti militar ti Otomano idiay Balkanes, 1912–1913, Edward J. Erickson, panid 59
- ^ "Yeni Turkiye Araştırma ve Yayın Merkezi; Geleceğin Türkiye'si bambaşka olacak". Yeniturkiye.com. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2015-10-29. Naala idi 2011-11-06.
- ^ "Otomano a kuarta nga adda ti Arabiko a naisuratan". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2017-03-28. Naala idi 2010-08-26.
- ^ "Maysa a grammatiko ti pagsasao a Turko". Archive.org. Naala idi 2011-11-06.
- ^ Temel Britannica, Ana Yayıncılık-Encyclopaedia Britannica, 1992, Cilt 18, Sh. 41-96; Türkiye. ISBN 975-7760-02-1
- ^ Stephen Turnbull, Ti Imperio nga Otomano 1326–1699, Dagiti Naken a Pakasaritaan, tom. 62, Dagiti Nasken a Pakasaritaan, 2003. [manipud kadagiti artikulo ti likud nga abbong]
- ^ "Manipud ti artikulo ti Imperio nga Otomano idiay Oxford nga Online nag Islamiko a Panagadal". Oxfordislamicstudies.com. 2008-05-06. Naala idi 2010-08-26.
- ^ Ti Sultanato ket naikkat idi 1 Nobiembre 1922. Mehmed VI, ti naudi nga Otomano a Sultan, ket pimmanaw manipud idiay Istanbul idi 17 Nobiembre 1922, a daytoy ket saanna a kayat a sawen a ti Otomano nga Imperio kompleto a nagpatingga ken nagipasardeng kadagiti amin a pamay-anna.
- ^ "Napno a teksto ti Tulag itif Lausanne (1923)". Wwi.lib.byu.edu. Naala idi 26 Agosto 2010.
- ^ Böyle olunca, Türkiye, bu Devletin mirasçısı değildir; ona ardıl olan Devletlerden biridir., Seha Meray, Lozan Barış Konferansı, Tutanaklar-Belgeler (Ti Kappia a Konperensia ti Lausanne , Dagiti Minuto-Dagiti okumento), Cilt 1, Kitap 3, Ankara Üniversitesi, Siysal Bilgiler Fakültesi, 1973, p. 181. (iti Turko)
- ^ Douglas Arthur Howard, Ti pakasaritaan iti Turkia, Greenwood Publishing Group, 2001, ISBN 978-0-313-30708-9, p. 1
- ^ Ahmad Razavi, Kontinental a samang a deliminasion ken dagiti minaig a banbanag a maipapan ti taaw idiay Persiano a Golpo, Martinus Nijhoff Publishers, 1997, ISBN 978-90-411-0333-8, p. 149.
- ^ Alan Rush, Al-Sabah: Pakasaritaan ken Henealohia ti Agturturay a Pamilia ti Kuwait, 1752–1987, Ithaca Press, 1987, ISBN 978-0-86372-081-9, p. 44.
- ^ Elie Kedourie, Nationalismo idiay Asia ken Aprika, Routledge, 1974, ISBN 978-0-7146-3046-5, p. 49.
- ^ Michael Berenbaum, Abraham J. Peck, Paglaglagipan ti Holokausto a Museo ti Estados Unidos, Ti Holokausto ken Pakasaritaan: Ti Naammoan, Ti Di-naammuan, Ti Nasuppiatan, ken Ti Nausig manen, Unibersidad ti Indiana a Pagmalditan, 1998, ISBN 978-0-253-33374-2, p. 537.
- ^ a b c Lord Kinross, Dagiti Siglo ti Otomano (Morrow Quill Publishers: New York, 1977) p. 24.
- ^ Bodnar, Edward W. Ciriaco d'Ancona e la crociata di Varna, nuove prospettive. Il Veltro 27, nos. 1–2 (1983): 235–51
- ^ Halecki, Oscar, Ti Krusada iti Varna. New York, 1943
- ^ Milner Ti Godolphin nga Arabiano pp. 3–6
- ^ Wall Dagiti Nalatak nga AAgtaytaray a Kabalio p. 8
- ^ "Sarita ti Turko a Panagpatayab idiay 'Ti Turkia iti Umuna a Sangalubongan a Gubat' a website". Turkeyswar.com. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2012-05-12. Naala idi 6 Nobiembre 2011.
- ^ Hv. K. K. Mebs. ""Panakabangon" iti Turko nga Aero Puersa opisial a sapot a pagsaadan". Hvkk.tsk.tr. Naala idi 6 Nobiembre 2011.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Barkey, Karen. Empire of Difference: The Ottomans in Comparative Perspective. (2008) 357pp Amazon.com, excerpt and text search
- Davison, Roderic H. Reform in the Ottoman Empire, 1856–1876 (New York: Gordian Press, 1973)
- Deringil, Selim. The well-protected domains: ideology and the legitimation of power in the Ottoman Empire, 1876–1909 (London: IB Tauris, 1998)
- Findley, Carter V. Bureaucratic Reform in the Ottoman Empire: The Sublime Porte, 1789–1922 (Princeton University Press, 1980)
- Faroqhi, Suraiya N. The Cambridge History of Turkey (Volume 3, 2006) excerpt and text search, essays by scholars
- Faroqhi, Suraiya N. and Kate Fleet, eds. The Cambridge History of Turkey (Volume 2 2012) essays by scholars
- Finkel, Caroline. Osman's Dream: The Story of the Ottoman Empire, 1300–1923. John Murray, 2005. ISBN 0-7195-5513-2. [1], excerpt and text search
- Fleet, Kate, ed. The Cambridge History of Turkey (Volume 1, 2009) excerpt and text search, essays by scholars
- Goodwin, Jason. Lords of the Horizons: A History of the Ottoman Empire (2003) excerpt and text search
- Imber, Colin. The Ottoman Empire, 1300–1650: The Structure of Power. Palgrave Macmillan, 2002. ISBN 0-333-61386-4.
- Inalcik, Halil and Quataert, Donald, ed. An Economic and Social History of the Ottoman Empire, 1300–1914. 1995. 1026 pp.
- Imber, Colin. The Ottoman Empire, 1300–1650: The Structure of Power (Palgrave Macmillan, 2002) ISBN 0-333-61386-4.
- Inalcik, Halil. The Ottoman Empire: 1300–1600 (Hachette UK, 2013)
- Inalcik, Halil, and Quataert, Donald, ed. An Economic and Social History of the Ottoman Empire, 1300–1914. 1995. 1026 pp.
- Itzkowitz, Norman. Ottoman Empire and Islamic Tradition, University of Chicago Press, 1980) ISBN 0-226-38806-9
- Kasaba, Reşat, ed. The Cambridge History of Turkey (vol 4 2008) excerpt and text search vol 4 comprehensive coverage by scholars of 20th century
- Kinross, Patrick Balfour Baron, and John Patrick Douglas Balfour Kinross. The Ottoman Centuries: The Rise and Fall of the Turkish Empire (Morrow, 1977)
- McCarthy, Justin. The Ottoman Turks: An Introductory History to 1923 1997 Questia.com, online edition
- McMeekin, Sean. The Berlin-Baghdad Express: The Ottoman Empire and Germany's Bid for World Power (2010)
- Nicolle, David. Armies of the Ottoman Turks 1300–1774 (Osprey Publishing, 1983)
- Palmer, Alan.. The Decline and Fall of the Ottoman Empire. (New York: Barnes and Noble, 1992) 306 p., maps. ISBN 0-87131-754-0
- Pamuk, Sevket. A Monetary History of the Ottoman Empire. 1999. 276 pp.
- Quataert, Donald. The Ottoman Empire, 1700–1922 (2005), standard scholarly survey excerpt and text search ISBN 0-521-54782-2.
- Shaw, Stanford J., and Ezel Kural Shaw. History of the Ottoman Empire and Modern Turkey. Vol. 1, 1977.
- Sicker, Martin. The Islamic World in Ascendancy: From the Arab Conquests to the Siege of Vienna (Praeger Publishers, 2000) online
- Sicker, Martin. The Islamic World in Decline: From the Treaty of Karlowitz to the Disintegration of the Ottoman Empire (Praeger, 2001) online
- Somel, Selcuk Aksin. Historical Dictionary of the Ottoman Empire. (2003). 399 pp.
- Stone, Norman "Turkey in the Russian Mirror" pages 86–100 from Russia War, Peace and Diplomacy edited by Mark & Ljubica Erickson, Weidenfeld & Nicolson: London, 2004 ISBN 0-297-84913-1.
- Uyar, Mesut; Erickson, Edward (2009). A Military History of the Ottomans: From Osman to Atatürk. ISBN 978-0-275-98876-0.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Imperio nga Otomano iti Wikimedia Commons


c: text/html

text:
Coffea canephora
Ti Coffea canephora (sinonimo. Coffea robusta), kadawyan nga ammo a kas kape robusta, ket ti sebbangan ti kape nga addaan iti nagtaudan iti tengnga ken akinlaud a sub-Sahara ti Aprika. Daytoy ket maysa a sebbangan dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Uray no kaaduan nga ammo a kas Coffea robusta, ti mula ket sientipiko a nailasin a kas Coffea canephora, nga addaan kadagiti dua a karuay, ti robusta ken nganda.[1]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ J. Dagoon (2005). Agriculture & Fishery Technology Iv. Rex Bookstore, Inc. p. 58. ISBN 9789712342233. Naala idi 22 Hulio 2011.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Coffea canephora iti Wikimedia Commons
Dagiti datos a mainaig iti Coffea canephora iti Wikispecies

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Baybay Filipinas
Ti Baybay Filipinas ket pingir a baybay iti daya ken amianan ti Filipinas a sumakop ti aganay a rabaw a kalawa iti 2 a riwriw mi² (5 a riwriw km²)[1] iti akinlaud a paset ti Amianan a Taaw Pasipiko.[2] Daytoy ket nabeddengan babaen ti purpuro ti Filipinas (Luzon, Samar, Leyte ken Mindanao) iti abagatan a laud; Palau, Yap, ken Ulithi (iti Carolinas) iti abagatan a daya; ti Marianas, a mairaman ti Guam, Saipan, ken Tinian, iti daya; ti Bonin ken Iwo Jima iti amianan a daya; dagiti isla ti Hapon ti Honshu, Shikoku, ken Kyūshū iti amianan; ti Is-isla ti Ryukyu iti amianan a laud; ken Taiwan iti laud.[3]
Ti baybay ket addaan iti narikut ken naindumadumaan a reliba ti sirok ti baybay.[4] Ti sirokna ket naporma iti estruktural a labneng babaen dagiti serye ti heolohiko a pakababasan ken dagiti sona ti pannakabungtol. Dagiti arko ti isla, dagiti pantok iti rabaw ti taaw gapu ti aktibidad ti plaka tektoniko iti lugar, ket kulongenna ti Baybay Filipinas iti amianan, daya ken abagatan. Dagiti kas pagarigan ket ti purpuro ti Filipinas, Is-isla ti Ryukyu, ken ti Marianas. Ti sabali pay a prominente a langa ti Baybay Filipinas ket ti kaadda dagiti adalem a trinsera ti baybay, ti Trinsera ti Filipinas ken ti Trinsera ti Marianas, ken aglaon dagitoy ti kaadaleman a punto iti planeta.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Lokasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Baybay Filipinas ket bineddengan babaen ti Filipinas ken Taiwan iti laud, ti Hapon iti amianan, ti Marianas iti daya ken ti Palau iti abagatan. Dagiti kaaripingna a baybay ket mairaman ti Baybay Celebes nga insinsina daytoy babaen ti Mindanao ken dagiti babassit nga isla iti abagatan, ti Baybay Abagatan Tsina nga insinsina babaen ti Filipinas, ken Baybay Daya a Tsina nga insinsina babaen ti Is-isla ti Ryukyu.
Gay-at[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Gunglo ti Sangalubongan a Hidrograpiko ket mangipalawag ti Baybay Filipinas a kas "ti lugar iti Amianan a Taaw Pasipiko idiay daya nga aplaya ti Is-isla ti Filipinas", a nabeddengan dagiti sumaganad:[5]
Iti Laud. Babaen dagiti Akindaya patingga ti Purpuro ti Daya nga Indiano, Baybaya Abagatan Tsina ken ti Baybay Daya a Tsina.
Iti Amianan. Babaen ti Abagatan a daya nga aplaya ti Kyushu, dagiti Akin-abagatan ken Akindaya a patingga ti Akin-uneg a Baybay ken ti Abagatan nga aplaya ti Isla ti Honshu.
Iti Daya.
Babaen ti pantok ti Hapon aginggana ti Bonin, Bulkan ken ti Is-isla ti Ladrone (Mariana), amin dagitoy ket mairaman iti Baybay Filipinas.
Iti Abagatan. Babaen ti linia a mangitipon ti Guam, Yap, Pelew (Palau) ken Is-isla ti Halmahera.
Heolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Plaka ti Baybay Filipinas ket mangporma ti datar ti Baybay Filipinas. Daytoy ket maipasirok babaen ti Agkutkuti a Barikes ti Filipinas a kaaduan a mangawit ti purpuro ti Filipinas ken ti akindaya a Taiwan. Ti baetan dagitoy dua a plaka ket ti Trinsera ti Filipinas.
Biolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Baybay Filipinas ket mangsangaili iti eksotiko nga ekosistema ti marina. Aganay a lima gasut dagiti sebbangan iti natangken ken nalukneng a koral ket adda kadagiti pantar a dandanum ken 20 porsiento ti sangalubongan a naam-ammuan a sebbangan ti batbato ti baybay ket mabirukan kadagiti danum ti Filipinas. Dagiti pawikan, pating, moray nga igat, kurita ken uleg ti baybay ken dagiti dadduma pay a sebbangan ti ikan a kas ti tuna ket kadawyan a makitkita. Iti pay maipatinayon, ti Baybay Filipinas ket agserbi pay a pagbugian a lugar para dagiti igat ti Hapon, tuna ken dadduma pay a sebbangan ti balyena.[4]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti immuna nga Europeano a nangdaliasat idi ti Baybay Filipinas ket ni Ferdinand Magellan in 1521, a nnaginagan iti Mar Filipinas idi isu ken dagiti kaduana ket addada idi idiay Is-isla ti Mariana sakbay ti eksplorasion ti Filipinas. Kalpasanna daytoy ket naduktalan babaen ti dagiti Kastila nga ekplorador manipud idi 1522 aginggana idi 1565 ken daytoy ket lugar idi ti nalatak a dalan ti galeon a panagtagilako.
Idi baetan ti 19 ken 20, 1944, ti Gubat ti Baybay Filipinas, ket dakkel idi ken mangikeddeng a gubat ti marina ti Sangalubongan a Gubat II a nagbaetan ti Hapon ken ti Estados Unidos, daytoy ket napasamak idiay akin-daya a Baybay Filipinas, idiay asideg ti Is-isla ti Mariana. Dagiti agawit ti eroplano ti Taihō, Shōkaku, Junyō, Hiyō ken ti Ryuho ken nabombada, natorpedo ken pinalenned dagiti naibatay ti agawit nga eroplano dagiti Amerikano ken nagraut manipud kadagiti dadduma pay a bapor. Daytoy ket lugar pay idi ti “Great Marianas Turkey Shoot” sakbay ti panagrukma dagiti Aliado iti Saipan, Guam ken Tinian idiay Marianas, ti Palau iti abagatan a laud, ken ti Filipinas.
Kalpasan ti pannakaikarkaro ti suppiat ti Is-isla ti Spratly idi 2011, dagiti nadumaduma nga ahensia ti Filipinas ket nangrugrugida nga agus-usar iti neolohismo ti "Baybay Laud Filipinas" tapno mangibaga ti Baybay Abagatan Tsina. Nupay kasta, ti ngiwat ti PAGASA ket kinunana a ti baybay iti daya ti Filipinas ket agtultuloyto a matawagan ti Baybay Filipinas.[6]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Baybay Filipinas iti Wikimedia Commons
- Isla Emeralda idiay Baybay Turkesa Naiyarkibo 2012-08-23 iti Wayback Machine
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Baybay Filipinas, encarta.msn.com (arkibo manipud iti ti kasisigudl Naiyarkibo 2009-08-20 iti Wayback Machine idi 2009-08-20).
- ^ Amianan a Taaw Pasipiko
- ^ "Baybay Filipinas". Encyclopædia Britannica Online. Naala idi 2008-08-12.
- ^ a b "Baybay Filipinas". Lighthouse Foundation. Naala idi 2008-08-12.
- ^ "Dagiti Patingga dagiti Taaw ken dagiti Baybay, Maika-3 nga edision" (PDF). Gunglo ti Sangalubongan a Hidrograpiko. 1953. Naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 2010-10-15. Naala idi 7 Pebrero 2010.
- ^ Quismundo, Tarra (2011-06-13). "South China Sea renamed in the Philippines". Philippine Daily Inquirer. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2018-10-03. Naala idi 2011-06-14.


text:
BASAEN NGA NALAING
Nairaman tayo kadagiti lugar ti Rehiyon Dos nga makunkuna nga under critical category gapu ta nangato iti “growth change rate” iti covid cases. Kadagiti napalabas nga aldaw ket nangato ti dimakkelan ti daily cases tayo.
No man pay kasta, saan na kayat saw-en nga dagitoy nasao nga ili ket isudan ti adda ti kangatoan nga covid cases. Kayat na laeng nga ibaga ken ipakaammo nga no agtultuloy ti kastoy nga trend ket posible nga lumobo pay ti cases manen ti ili.
Isu nga doble annad, Kalugaran! Suroten tayo ti amin nga health protocols ken liklikan tayo paylaeng ti rumrumwar. Saan tayo agkamkampante. Let us be safe and healthy!


text:
Molière
Ni Jean-Baptiste Poquelin, a naamammuan ti entablada a nagan a Molière, (Panangibalikas a Pranses: [mo.ljɛːʁ]; nabuniagan idi Enero 15, 1622 – Pebrero 17, 1673) ket maysa idi a dramaturgo a Pranses ken aktor nga isuna ket naipanunutan a kas maysa kadagiti kalatakan nga apo iti komedia iti Lumaud a Literatura.[1] Dagiti nalatak a maamammuan nga obra bi Molière ket Le Misanthrope (Ti Misantrop), L'École des femmes (Ti Eskuela para kadagiti Assawa), Tartuffe ou L'Imposteur, (Tartupo wenno ti Managinkukuna), L'Avare (Ti Kuripot), Le Malade imaginaire (Ti Agipagpagarup nga Imbalido), ken Le Bourgeois Gentilhomme (The Burhes a Natakneng a Tao).
Naipasngay iti maysa a nabaknang a pamilia ken nagadal idiay Collège de Clermont (a tattan ket ti Lycée Louis-le-Grand), ni Molière ket naipaganay ti panagrugi ti panagbiag na iti teatro. Sangapulo ket tallo a tawtawen nga isuna ket maysa nga itinerante nga aktor ken daytoy ket nakatulong kaniana ti panagrang-ay ti kabaelan na iti komedia sakbay a nagsursurat, pinagtitipon na ti Commedia dell'arte a banbanag nga inraman na ti kalapatan a Pranses a komedia.[2]


text:
Armas
Ti armas, wenno igam ket ti aniaman nga instrumento nga inus-usar tapno mangulpit ti dadael wenno makadangran kadagiti sibibiag a parsua, dagiti estruktura, wenno dagiti sistema. Dagiti armas ket inus-usar a mangpa-adu ti resulta ken kasayaat dagiti tignay a kas ti panaganup, krima, panangipatungpal iti linteg, bukod a panagsalaknib, ken pannakigubat. Iti nalawlawan a kontesto, dagiti armas ket mabalin a maipagarup a mairaman ti aniaman nga inususar tapno makagun-od ti estratehiko, material wenno isip a panangatiw iti maysa a kabusor.
Bayat a dagiti ordinario a banag a kas dagiti bislak, batbato, dagiti lugan, wenno dagiti lapis ket mabalin a mausar a kas dagiti armas, adu dagiti naigaara a maidaremdem para iti panggep – a maisakup manipud kadagiti implemento a kas dagiti pang-or aginggana kadagiti espada ken dagiti paltog ken dagiti komplikado a moderno nga interkontinental a balistiko a misil, biolohiko ken dagiti siberarmas.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Dagiti armas iti Wikimedia Commons


text:
DSWD Financial Assistance
Iti lokal a gobierno babaen iti panangidaulo iti ama ti ili Mayor Mario B. Subagan ket ipeksa mi iti naindaklan a panagyaman iti ahensya ti DSWD FO I babaen iti liderato ni Director Marie Angela S. Gopalan iti tulong pinansyal a naipaay iti pamilya ni nang Estelita Padsing ken Manny Mina maigapu iti ipupusay dagiti ay ayaten da iti biag gapu iti kinarungsot ni bagyo Maring.
Kasta pay a napapigsa dagiti nakem ken panunut dagiti nasao a benepisyaryo babaen iti counselling a naipaay kadakuada.
#agyamankami
#napintassuyo
#lswdo


text:
Bibai, Hokkaido
Ti Bibai (美唄市, Bibai-shi) ket ti maysa a siudad a mabirukan iti Subprepektura ti Sorachi, Hokkaido, Hapon.
Manipud idi Marso 32, 2018, ti siudad ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 22,001, ken ti densidad ti populasion iti 89.2 tunggal maysa a tao km2. Ti dagup a kalawa ket 277.61 km2.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Naala ti nagan a "Bibai" manipud iti balikas nga Ainu iti "pipa o i", a ti kayatn a sawen ket "lugar (kalugnakan) nga addaan kadagiti [[Cristaria plicatal]s".[3][4]
- 1890 – Napundar ti Purok ti Numakai.
- 1925 – Ti Purok ti Numakai ket nagbalin nga Ili ti Numakai.
- 1926 – Nabaliwan ti nagan ti Numakai iti Bibai.
- 1950 – Ti Ili ti Bibai ket nagbalin a Siudad ti Bibai.
- 1982 – Nakompleto ti penned ti Bibai.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Agayus ti Karayan Ishikari iti laud ti Bibai. Nabangon ti Penned Bibai idiay Karayan Bibai, ti maysa a tributario ti Karayan Ishikari.
Nairehistro ti Danaw Miyajima a kas maysa a kalugnakan babaen ti Kombension ti Ramsar idi 2002.[5]
Edukasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti high school[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hokkaido Bibai Shoei High School
- Hokkaido Bibai Seika High School
Eskuela para kadagiti kasapul iti tulong[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hokkaido Bibai School for Special Needs
Pagluganan[urnosen | urnosen ti taudan]
Perokaril[urnosen | urnosen ti taudan]
Agtartaray idi ti Sanga ti Minami-Bibai ti Nangruna a Linia ti Hakodate manipud iti Bibai agingggana iti Minami-Bibai.
Kalsada[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti nalinteg a linia ti seksion ti Rota 12 ket isu ti kaatiddogan iti Hapon.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ https://www.gsi.go.jp/KOKUJYOHO/MENCHO/backnumber/GSI-menseki20210101.pdf; panid: 7.
- ^ "住民基本台帳人口・世帯数 | 総合政策部計画局統計課"; naala idi: Pebrero 12, 2021.
- ^ "Bariweswes ti Bibai". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2018-09-26. Naala idi 2018-09-26.
- ^ "Pakasaritaan ti Bibai". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2015-07-26. Naala idi 2018-09-26.
- ^ "Dagiti pagpasiaran ti turista ken dagiti pasamak ti Bibai". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2018-09-26. Naala idi 2018-09-26.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Opisial a website (iti Hapon)


text:
Pagsasao a Raga
Ti pagsasao a Raga (ammo pay a kas Hano) ket ti pagsasao ti akin-amianan nga Isla Pentecosta iti Vanuatu. Maitagikua ti Raga iti sasao a Daya a Vanuatu, ti sanga ti pamilia ti sasao nga Austronesio. Kadagiti daan a taudan ti pagsasao ket sagpaminsan a naibagbaga babaen dagiti nagan dagiti purok a nakaisasauanna, a kas ti Bwatvenua (Qatvenua), Lamalanga, Vunmarama ken Loltong.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Raga iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti pagsasao ti Isla Pentecosta – pakaammo iti Raga
- Leo huri ganisabuga Anglikano a Nasantuan a Komunion manipud iti Libro ti Kadawyan a Kararag iti Raga, indihitado babaen da Richard Mammana ken Charles Wohlers


text:
Tabako
Ti tabako ket maysa nga agrikultural a produkto a naaramid kadagiti bulbulong dagiti mula iti henero a Nicotiana. Daytoy ket mabalin nga ibusen, uusaren a kas pestisidio ken, iti porma a nikotina a tartrato, ket maus-usar kadagiti medisina.[1] Daytoy ket kadawyan a maus-usar a kas maysa a druga, ken maysa a napateg a matgedan nga apit para kadagiti pagilian a kas ti Kuba, India, Tsina, ken ti Estados Unidos. Ti tabako ket nagan para iti aniaman a mula iti henero a Nicotiana iti pamilia a Solanaceae (linong ti rabii a pamilia) ken para iti produkto a mapartuat manipud ti bulong ken maus-usar kadagiti pinadis ken sigarilio, masaep a tabáko (Ingles: snuff), ken suako ken maimamma a tabako. Ti tabako ket maus-usar pay iti mula a bioinheniera, ken adda kadagiti agarup a 60 a sebbanagna naipatpatubo a kas dagiti panagarkos. Dagiti kangrunaan a sebbangan ti komersio, N. tabacum, ket namatmatian a patneng idiay tropikal nga Amerika, kasla ti kaaduan kadagiti nicotiana a mula, ngem ngem daytoy ket nabayagen a tinaltalon nga isu a daytoy ket saanen a naamamoan iti kaatapan. Ti N. rustica, ket maysa a kalalaengan ti nanamna, napardas a masilmutan a sebbangan, nga isu idi daytoy ti tabako a kasisigud a naimulmula idiay Virginia, ngem daytoy ket nangruna tattan a naitaltalon idiay Turkia, India, ken Rusia. Ti alkaloid a nikotina ket isu ti kangrunaan a nakaidasigan a pakabuklan ti tabako ken isu daytoy ti gapuanan para iti makairuam a katutubona. Ti makadangran a pagibanagan ti tabako ket maala kadagiti rinibu a nadumaduma a kompuesto a maaramid ti asok, a mairaman dagiti polikikliko nga aromatiko hidrokarburo (a kas ti bensopireno), pormaldehido, kadmio, nikel, arseniko, radioaktibo polonio-210, dagiti pannakaisangsangayan ti tabako a nitrosamina (TSNAs), penol, ken dagiti dadduma pay.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "http://student.britannica.com". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2009-04-15. Naala idi 2012-08-09.
{{cite web}}: Akinruar a silpo iti
(tulong)
|title=
- ^ Robert N. Proctor Ti silpo ti pakasaritaan ti pannakaduktal iti sigarilio a kanser ti bara: dagiti ebidensia a tinawtawid, korporado a panaglibak, sangalubonga a bilang dagiti nadangran, Panagtengngel ti Tabáko, Tobacco Panagtengngel ti Tabáko 2012;21:87e91. doi:10.1136/tobaccocontrol-2011-050338


text:
1Nagsao manen ni Yahweh kaniak a kunana,
2“Ania ti kayatyo a sawen, dakayo a mangus-usar iti daytoy a proberbio maipanggep iti daga ti Israel a kunkunayo, 'Nangan dagiti nagannak kadagiti naalsem nga ubas, ket dagiti ngipen dagiti annak ti naalino?'
3Iti naganko a sibibiag a Dios—kastoy ti pakaammo ni Yahweh nga Apo—saanyonton nga aramatenen daytoy a proberbio iti Israel.
4Adtoy! Kukuak ti tunggal biag! Ken kasta met ti biag dagiti nagannak, ken ti biag dagiti annak: kukuak ida! Ti tao nga agbasbasol isu ti matay!
5Ngem no ti maysa a tao ket nalinteg ken ipatpatungpalna ti hustisia ken kinalinteg—
6no saan isuna a nangan kadagidiay a bantay a pagdaydayawan kadagiti didiosen, ken saanna nga inkita dagiti matana kadagiti didiosen ti balay ti Israel—no saanna a tinulawan ti asawa ti kaarrubana, wenno inasitgan ti maysa a babai a madama iti binulan a panagreglana—
7no saanna nga indadanes ti siasinoman ngem ketdi insublina ti insalda ti nakautang—no saanna nga innala ti natakaw, ngem ketdi itedanna kadagiti taraonna dagiti mabisin ken kawesanna dagiti lamolamo;
8no saanna a paanakan dagiti ipautangna, wenno umawat iti nalabes a ganansya—no ipatungpalna ti hustisia ken ipasdekna ti kinapudno iti nagbabaetan dagiti tattao—
9no pagtulnoganna dagiti alagadek ken tungpalenna dagiti paglintegak tapno agtignay a sipupudno—daytoy a tao ket nalinteg; agbiagto isuna! —kastoy ti pakaammo ni Yahweh nga Apo.
10Ngem no addaan isuna iti naranggas nga anak a lalaki a mammapatay ken mangar-aramid iti aniaman kadagitoy a banbanag—
11uray no ti amana ket saanna nga ar-aramiden ti aniaman kadagitoy a banbanag—ngem no ti anakna a lalaki ket mangan kadagidiay a bantay a pagdaydayawan kadagiti didiosen ken tulawanna ti asawa ti kaarrubana—
12no idadanesna dagiti nakurapay ken agkasapulan, no agsamsam isuna ken agtakaw ken saanna nga isubli ti naisalda kenkuana, no ikitana dagiti matana kadagiti didiosen wenno agaramid kadagiti makarimon;
13no paanakanna dagiti ipautangna wenno umawat kadagiti sinasaur a ganansya, rumbeng kadi nga agbiag isuna? Saan isuna nga agbiag! Inaramidna amin dagitoy a makarimon a banbanag. Awan duadua a matay isuna; ti darana ket addanto kenkuana.
14Ngem adtoy! No maaddaan isuna iti anak a makakitkita kadagiti amin a basbasol nga inaramid ti amana, ken no isuna a mismo ket managbuteng iti Dios ken saanna nga ar-aramiden dagiti kakasta a banbanag—
15no saan isuna a mangan kadagidiay a bantay a pagdaydayawan kadagiti didiosen, wenno ikita dagiti matana kadagiti didiosen ti balay ti Israel—no saanna a tulawan ti asawa ti kaarrubana;
16no saanna nga idadanes ti siasinoman, no saan nga agsamsam iti salda, wenno saanna nga alaen dagiti natakaw, ngem ketdi ikkanna kadagiti taraonna dagiti mabisin ken kawesanna dagiti lamolamo—
17no saanna nga inukom dagiti nakurapay ken saanna a paanakan ti ipautangna wenno umawat iti sinasaur a ganansya; no ipatungpalna dagiti bilinko ken agtulnog kadagiti alagadek, saanto ngarud a matay isuna gapu iti basol ti amana. Awan duadua nga agbiagto isuna!
18Agsipud ta indadanes ti amana dagiti dadduma babaen iti panangsaur ken tinakawanna ti kabsatna, ken inaramidna ti saan a nasayaat kadagiti tattaona—ngarud, matayto isuna gapu iti basolna.
19Ngem kunayo, 'Apay a saan a baklayen ti anak ti basol ti amana?' Gapu ta ipatpatungpal ti anak ti hustisia ken kinalinteg ken tungpalenna dagiti amin nga alagadek; ar-aramidenna dagitoy. Awan duadua nga agbiagto isuna!
20Ti agbasbasol ket isu ti matay. Saan a baklayen ti anak ti basol ti amana, ken saan a baklayen ti ama ti basol ti anakna. Ti kinalinteg ti tao nga agtigtignay a sililinteg ket addanto kenkuana, ken ti kinadangkes ti dakes a tao ket addanto kenkuana.
21Ngem no tallikudan ti nadangkes dagiti amin a basol nga inaramidna, ket tungpalenna dagiti amin nga alagadek ken ipatungpalna ti hustisia ken kinalinteg, awan ngarud duadua nga agbiagto isuna ket saan a matay.
22Amin dagiti basol nga inaaramidna ket saanton a malagip a maibusor kenkuana. Agbiagto isuna babaen iti kinalinteg nga ar-aramidenna.
23Agragsakak aya unay iti pannakatay ti nadangkes ket saan nga iti panangtallikudna iti dalanna tapno agbiag isuna? —kastoy ti pakaammo ni Yahweh nga Apo—
24Ngem no ti nalinteg a tao ket tallikudanna ti kinalintegna ket agaramid iti dakes ken agaramid kadagiti makarimon a kas kadagiti makarimon nga ar-aramiden dagiti nadangkes a tattao, apay agbiagto aya isuna? Amin dagiti nalinteg nga inaramidna ket saanton a malagip inton panawannak gapu iti panagsalungasingna. Matayto ngarud isuna gapu kadagiti basol nga inar-aramidna.
25Ngem kunayo, 'Saan a sililinteg nga agtigtignay ti Apo!' Dumngegka, balay ti Israel! Saanak aya a sililinteg nga agtigtignay? Saan aya a dakayo ti saan a sililinteg nga agtigtignay?
26Inton tallikudan ti nalinteg a tao ti kinalintegna ket agbasol, ket matay gapu kadagitoy, matayto ngarud isuna gapu iti basol nga inaramidna.
27Ngem no tallikudan ti nadangkes a tao dagiti nadangkes nga aramidna ket ipatungpalna ti hustisia ken kinalinteg, mataginayonnanto ngarud ti biagna!
28Ta nakita ken tinallikudanna dagiti panagsalungasing nga inaramidna. Agbiagto isuna; Saanto isuna a matay!
29Ngem kuna ti balay ti Israel, 'Saan a sililinteg nga agtigtignay ti Apo!' Kasano a saanak nga agtigtignay a sililinteg, O balay ti Israel? Ken kasano nga agtigtignaykayo a sililinteg?
30Ngarud, ukomekto ti tunggal maysa kadakayo segun kadagiti aramidna, O balay ti Israel! —kastoy ti pakaammo ni Yahweh nga Apo. Agbabawikayo ket tallikudanyo dagiti amin a panagsalungasingyo tapno saan nga agbalin dagitoy a basol a pakaitibkolanyo.
31Iwaksiyo dagiti amin a panagsalungasing nga inaramidyo; pabaroenyo ti puso ken espirituyo. Ta apay a rumbeng a mataykayo, O balay ti Israel?
32Ta saanak nga agragsak iti pannakatay dagiti matay—kastoy ti pakaammo ni Yahweh nga Apo—isu nga agbabawikayo ket agbiagkayo!”


text:
Longitud
Ti longitud ket ti heograpiko a koordinato a manginagan ti puesto iti daya-laud a punto iti rabaw ti Daga. Daytoy ket naibatay iti anggulo a panagrukod, ken kadawyan a maiyebkas kadagiti grado ken naibagbaga babaen ti Griego a letra ti lambda (λ). Dagiti punto nga addaan iti agpada a longitud ket mabirukan kadagiti linia a mapmapan manipud itithe Amianan nga Ungto aginggana iti Abagatan nga Ungto. Babaen ti taripnong, maysa kadagitoy, ti Kangrunaan a Meridiano, a lumabas babaen ti Naarian nga Obserbatorio, Greenwich, Inglatera, ket naikeddeng idi a panangibangon ti puesto ti sero gradgrado longitud. Ti longitud dagiti sabali a lugar ket marukodto koma a kas ti anggulo ti daya wenno laud manipud iti Kangrunaan a Meridiano, a sumakop manipud iti 0° iti Kangrunaan a Meridiano aginggana iti +180° nga agpadaya ken −180° nga agpalaud. Iti pannakaisangayan, daytoy ti anggulo a nagbaetan ti dalumpinas nga aglaon ti Kangrunaan a Meridiano ken ti dalumpinas nga aglaon iti Amianan nga Ungto, Abagatan nga Ungto ken ti lokasion a naibagbaga. (Daytoy ket mangporma iti kanawan a sistema ti koordinato nga addaan iti pagtayyekan iti z (tangan ti kanawan nga ima) a mangitudtudo manipud iti tengnga ti Daga iti Amianan nga Ungto ken ti pagtayyekan iti x axis (rtammudo ti kanawan nga ima) nga umabot manipud iti tengnga ti Daga babaen ti ekuador iti Kangrunaan a Meridiano.)
Ti puesto a lokasion ti amianan-abagatan itiparaigid ti meridiano ket maited babaen ti bukodna a latitud,a daytoy ket (saan nga eksakto) ti anggulo a nagbaetan ti lokal a bertikal ken ti dalumpinas ti Ekuador.
No ti daga ket perpekto a nagtimbukel ken agpapada, ti longitud iti punto ket isunto laeng ti anggulo a nagbaetan tibertikal nga amianan-abagatn a dalumpinas babaen ti punto ken ti dalumpinas iti meridiano ti Greenwich. Iti amin a lugar iti Daga ti bertikal nga amianan-abagatan ket aglaonto iti pagtayyekan iti Daga. Ngem ti Daga ket saan nga agpapada, ken addaan daytoy kadagiti banatay—nga addaan iti grabidad ken maikaiyalis ti bertikal a dalumpinas iti adayo manipud iti pagtayyekan iti Daga. Ti bertika nga amianan-abagatan ket pagtutumponganda pay laeng tidalumpinas ti meridiano ti Greenwich iti adda met laeng nga agnggulo; dayta nga agnggulo ket astronomikal a longitud, ti longitud a karkuluem manipud iti panagpaliiw iti bituen. Ti longitud a maipakpakita kadagiti mapa ken dagiti ramit ti GPS ket ti anggulo a nagbaetan ti dalumpinas ti Greenwich ken ti saan unay a bertikal a dalumpinas babaen ti punto; ti saan unay a bertikal a dalumpinas ket perpendikular iti rabaw ti napili a timbukel nga aproksimado iti rabaw ti pantar ti baybay ti Daga, imbes a daytoy ket bukodna a perpendikular iti rabaw ti pantar ti baybay.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Longitud iti Wikimedia Commons


text:
Sara, Iloilo
Ti Sara ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Iloilo iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Sara ket politikal a nabingbingay iti 42 a barbaranggay.[2]
- Aguirre
- Aldeguer
- Alibayog
- Anoring
- Apelo
- Apologista
- Aposaga
- Arante
- Ardemil
- Aspera
- Aswe-Pabriaga
- Bagaygay
- Bakabak
- Batitao
- Bato
- Del Castillo
- Castor
- Crespo
- Devera
- Domingo
- Ferraris
- Gildore
- Improgo
- Juaneza
- Labigan
- Lanciola
- Latawan
- Malapaya
- Muyco
- Padios
- Pasig
- Poblacion Ilawod
- Poblacion Ilaya
- Poblacion Market
- Posadas
- Preciosa
- Salcedo
- San Luis
- Tady
- Tentay
- Villahermosa
- Zerrudo
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Sara | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Akinlaud a Visayas Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion VI (Laud a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion VI (Laud a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion VI (Laud a Visayas)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion VI (Laud a Visayas)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Iloilo". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Manipud iti Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Darsen a mapan iti pagdaliasatan
Darsen a mapan agbiruk
Daytoy a plantilia ket agnayon kadagiti panid iti Kategoria:Dagiti papeles ti GFDL
- dw - Inaganan ti |dw=yes tapno mapasardeng ti kategorisasion a kas nawaya a midia no ti suheto ket saan a nawayas ken saan a maitunos a maiyakar idiay Wikimedia Commons.
- migration - Inaganan ti |migration=redundant tapno mapasardeng ti maikadua a kahon a maipanggep iti panangilisensia manen iti Creative Commons Attribution-ShareAlike.
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar


text:
Medina
Ti Medina[a], opisial a ti Al Madinah Al Munawwarah (Arabiko: المدينة المنورة, romanisado: al-Madinat al-Munawwarah, lit. 'Ti Nalwlawagan a Siudad'), kadawyan a napasimple iti Madīnah wenno Madinah, ket maysa kadagiti tallo a kasantuan a siudad iti Islam ken ti kapitolio ti Rehion ti Medina ti Saudi Arabia. Ti nakarkulo a populasion ti siudad iti 2020 ket 1,488,782,[1] ken mangaramid daytoy ti maikapat a kaaduan ti populasion a siudad iti pagilian.[2] Mabirukan iti bugas ti Probinsia ti Madinah iti akinlaud a sakup ti pagilian, ti siudad ket naiwarwaras kadagiti sumurok a 589 kuadrado kilometro (227 kuadrado milia), 293 km2 (117 sq. mi.) iti daytoy ket mangbukel iti urbano a lugar ti siudad, bayat a ti nabati ket sakupen babaen ti kabambantayan ti Hejaz , dagiti awan linaon a tanap, dagiti lugar ti agrikultura, dagiti duog a malmalmeng a bulkan ken ti desierto Nafud.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Arabiko: ٱلْمَدِيْنَة ٱلْمُنَوَّرَة, al-Madīnah al-Munawwarah, "ti naraniag a siudad"; wenno ٱلْمَدِيْنَة, al-Madīnah (panangibalikas a Hejazi: [almaˈdiːna]), "ti siudad"
- ^ "Medina Population (2020)". worldpopulationreview.com. Naala idi 2020-06-24.
- ^ "Population of Cities in Saudi Arabia (2020)". worldpopulationreview.com. Naala idi 2020-06-24.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig iti Medina (kategoria) iti Wikimedia Commons
- Pakaammo ti panagbiahe idiay Medina manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- "Medina". New International Encyclopedia. 1905.


text:
Karayan Marañón
Ti Karayan Marañón (Espaniol: Río Marañón, IPA: [ˈri.o maɾaˈɲon]) ket ti kangrunaan wenno kangrunaan nga alog a taudan ti Karayan Amasona, a mabairukan iti agarup a 160 km iti amianan a daya ti Lima, Peru, ken agayus iti nakaro a nanorunor a ginget ti Andes iti amianan a laud a direksion, iti igid ti sakaanan ti Kordiliera ti Andes, iti kaadayo a kas ti 5 a gradgrado 36' nga akin-abagatan a latitud; a manipud idiay ket agaramid iti nalatak a tikor iti amianan a daya, ken mangguddua babaen ti bakir ti Andes, aginggana idiay Pongo de Manseriche ken agayus idiay nadalumpinas a labneng Amasona.[1] Uray no iti pakasaritaan, ti termino a "Karayan Marañon" ket masansan a maipakat idi iti karayan aginggana iti Taaw Atlantiko, ita nga aldawen ti Karayan Marañon ket kadawyan a maipagpagarup nga agpatingga iti pagtumpongan iti Karayan Ucayali, kalpasan a mangmarka dagiti kaaduan a kartograpo ti sumakbay a dalan ti danum ti Karayan Amasona.
HeograpiaUrnosen
Ti Karayan Marañón ket ti maikadua a kaatiddogan a karayan ti Peru segun ti estadistiko a pablaak idi 2005 babaen ti Instituto Nacional de Estadística e Informática.[2]:21, pdf 13
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Church, George Earl (1911). "Amazon". Iti Chisholm, Hugh (ed.). Encyclopædia Britannica (iti Ingles). Vol. 1 (Maika-11 nga ed.). Cambridge University Press. pp. 786–787.
- ^ Sistema Estadístico Nacional (2005). "Teritorio 1.8 Longitud aproximada de los rios mas importantes". Perú: Compendio Estadístico 2005 (PDF). Instituto Nacional de Estadística e Informática (INEI). p. 997.
Kitaen payUrnosen
Dagiti midia a mainaig iti Karayan Marañón iti Wikimedia Commons
dominio a publiko: Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Amazon". Encyclopædia Britannica (iti Ingles) (Maika-11 nga ed.). Cambridge University Press.Mangiraman daytoy nga artikulo iti teksto manipud iti pablaak a mabirukan itan iti
Nagsasabtan: 7°58′03″S 77°17′52″W / 7.967438°S 77.297745°W


text:
Blues
Ti blues ket isu ti nagan a naited kadagiti musikal a porma ken ti henero ti musika[1] a nagtaud kadagiti komunidad ti Aprikano-Amerikano a naipangpangruna iti "Nauneg nga Abagatan" ti Estados Unidos idi agarup a gibus ti maika-19 a siglo manipud kadagiti esperitual, dagiti kanta ti trabaho, dagiti mammukkaw ti taltalon, dagiti pukkaw ken dagiti kansion, ken dagiti naratibo simple ken ritmiko a balada.[2] Ti blues a porma, ket kankanayon a kakuyog ti jazz, rhythm and blues, ken rock and roll ket nailaslasin babaen dagiti naisangayan a progresion ti kuerdas, a ti progresion ti kuerdas ti blues ti sangadosena a baras ket isu ti kaaduan. Dagiti nota ti blues a para kadagiti panggep a panangiyebkas ket kinankanta wenno nadalumpinas a tinoktokar wenno in-inut a nakillo a (maika-e a menor agonggana ti maika-3 a medior) mainaig iti resina ti medior a gantingan, ken dagitoy pay ket nangruna paset iti uni.
Ti henero ti blues ket naibatay iti blues a porma ngem agtagikua kadagiti dadduma a pannakailasin a kas dagiti naisangayan a lirika, dagiti linia ti kababaan nga uni, ken dagiti instrumento. Ti blues ket mabalin pay a mabingbingay kadagiti nadumaduma a subhenero a sumakop manipud iti country aginggana ti urban blues nga ad-adu wenno basbassit a nadayeg idi las-ud ti nadumaduma apaset ti panawen ti maika-20 a siglo. Dagiti kaaduan nga ammo ket dagiti estilo ti Delta, Piedmont, Jump, ken Chicago blues styles. Ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat ket nangmarka ti transision manipud iti akostiko iti elektriko blues ken ti progresibo a panaglukat ti musika ti blues kadagiti ad-adu a tattao, a naipangpangruna kadagiti puraw nga agdengdengngeg. Idi tawtawen ti 1960 ken 1970, naparang-ay ti hibrido a porma a tinawtawagan ti blues-rock.
"Ti blues ket makaala kadagiti adu a porma... Daytoy ket madumadumaan a kas panagrikna, ti panagwa, ti awan nagan a pangta, ti tao, ti kaayan-ayat, ti pangulo iti trabaho, ti umnong, ken ti Sairo. Daytoy ket masansan a masanay a kas gapuanan ken pagbanagan, tignay ken reaksion, ken mabalin pay a mausar a gamud ken pangkontra ti gamud, sabidong ken sumang, ut-ot ken bang-ar. Ken ti kangrunaan, ti blues ket gapuanan iti kanta, ken ti kanta met laeng..." [3]
Dagiti notaUrnosen
- ^ Ti Diksionario ti Jazz ni Kunzler ket mangited iti dua a sabali a pannakaikabil: blues, ti maysa a kasisigud a henero ti Aprikano-Amerikano (p.128), ken ti porma ti blues, ti adu ti pannakaiwarwarasna a musikal a porma(p.131).
- ^ "Ti Ebolusion dagiti Aggigiddiat nga Estilo ti Blues". Kasano ti Agay-ayam ti Blues a Gitara. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2008-08-18. Naala idi 2008-08-11.
- ^ Edward Comentale, p. 49. Nasam-it nga angin: Nadayeg a Kanta ti Amerikano, 2013,Unibersidad ti Illinois a Pagmalditan, ISBN 978-0-252-07892-7
Dagiti nagibasaranUrnosen
- Barlow, William (1993). "Cashing In". Split File: African Americans in the Mass Media: 31.
- Bransford, Steve. "Blues in the Lower Chattahoochee Valley" Southern Spaces 2004
- Clarke, Donald (1995). The Rise and Fall of Popular Music. St. Martin's Press. ISBN 978-0-312-11573-9.


text:
Placer, Masbate
Ti Placer ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Masbate iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Placer ket politikal a nabingbingay iti 35 a barbaranggay.[2]
- Aguada
- Ban-Ao
- Burabod
- Cabangcalan
- Calumpang
- Camayabsan
- Daanlungsod
- Dangpanan
- Daraga
- Guin-Awayan
- Guinhan-Ayan
- Katipunan
- Libas
- Locso-An
- Luna
- Mahayag
- Mahayahay
- Manlut-Od
- Matagantang
- Naboctot
- Nagarao
- Nainday
- Naocondiot
- Pasiagon
- Pili
- Poblacion
- Puro
- Quibrada
- San Marcos
- Santa Cruz
- Taboc
- Tan-Awan
- Taverna
- Tubod
- Villa Inocencio
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Placer | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Rehion ti Bicol Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion V (Rehion ti Bicol)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion V (Rehion ti Bicol)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion V (Rehion ti Bicol)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion V (Rehion ti Bicol)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Masbate". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Kategoria:Sasao nga Austroasiatiko
Dagiti subkategoria
Daytoy a kategoria ket addaan kadagiti sumaganad a 16 a subkategoria, manipud iti 16 a dagup.
*
A
- Sasao nga Asliano (23 P)
B
- Sasao a Bahnariko (35 P)
K
- Sasao a Katuiko (7 P)
- Sasao a Khasiano (4 P)
- Pagsasao a Khmer (3 P)
- Sasao a Khmuiko (13 P)
M
- Sasao a Mangiko (5 P)
- Sasao a Moniko (3 P)
- Sasao a Munda (14 P)
N
- Sasao a Nicobares (9 P)
S
- Sasao a Pakaniko (1 K, 3 P)
- Sasao a Palaungiko (23 P)
- Sasao a Peariko (8 P)
V
- Sasao a Vietiko (9 P)
Pampanid iti kategoria "Sasao nga Austroasiatiko"
Dagiti sumaganad a 3 a panid ket adda iti daytoy a kategoria, manipud iti 3 a dagup.


text:
Baybay Celebes
Ti Baybay Celebes (Indones: Laut Sulawesi, Tagalog: Dagat Selebes) iti akinlaud a Taaw Pasipiko ket bineddengan iti amianan babaen ti Purpuro Sulu ken Baybay Sulu ken Isla Mindanao iti Filipinas, iti daya babaen ti kawar ti Is-isla Sangihe, iti abagatan babaen ti Peninsula Minahassa ti Sulawesi ken iti laud babaen ti Kalimantan iti Indonesia. Daytoy ket gumay-at iti 420 milmilia (675 km) iti amianan-abagatan babaen ti 520 a milmilia (837 km) iti daya-laud ken addaan iti dagup a kalawa iti rabaw iti 110,000 kuadrado milia (280,000 km2), iti kaadalem iti 20,300 kadapan (6,200 m). Ti baybay ket malukatan iti abagatan a laud babaen ti Lingsat Makassar ken mapan iti Baybay Java.
Ti Baybay Celebes ket pirgis ti maysa a taga-ugma a labneng ti taaw a naporma kadagidi 42 a riwriw a tawtawen iti napalabas iti lugar a maikkat manipud iti masa ti daga. Babaen idi napalabas a 20 a riwriw a tawtawen, ti panaggunay ti ukis ti daga ket nakaanayen a nangiyakar ti labneng kadagiti bulkan ti Indonesia ken Filipinas tapno makaawat kadagiti naipugso a tinumek.[1] Babaen kadagiti napalabas a 10 a riwriw a tawtawen, ti Baybay Celebes ket napunno kadagiti kontinental a tinumek, a mairaman dagiti uging, a naikkat manipud kadagiti dimmakdakkel nga ubbing a bantay idiay Borneo ken ti labneng ket naikapeten iti Eurasia.
Ti pagbeddengan a pagbaetan ti Baybay Celebes ken Sulu ket mabirukan iti Kabambantayan ti Sibutu-Basilan. Dagiti napigsa nga anud ti taaw, dagiti nauneg a trinsera ti baybay ken dagiti bantay ti baybay, a naitipon kadagiti aktibo a isla a bulkan ket nagresultaan kadagiti narikut a langa ti taaw.
Pagbeddengan ti delimitasion ti Ekslusibo a Sona ti EkonomiaUrnosen
Idi 23 Mayo 2013, i Gobierno ti Republika ti Filipinas ken ti Gobierno ti Republika ti Indonesia ket nagpirmada iti maysa a tulagan tapno mangipatakder iti linia a pagbeddengan a mangilimitado ti agtutuon a Sona ti Ekslusibo a Sona ti Ekonomia (EEZ) a pagbaetan dagiti dua a pagilian. Daytoy ket naipagtunosan a ti amianan a pagbeddengan ket babaento ti turay ti Filipinas (nanaganan a kas Baybay Mindanao) ken ti Indonesia ket isunto ti abagatan ti linia ti pagbeddengan (nanaganan ti Baybay Celebes).[2][3][4]
SakupUrnosen
Ipalawag ti Gunglo ti Internasional a Hidrograpiko (IHO) ti Baybay Celebes a kas maysa kadagiti danum ti Purpuro Daya nga India. Ipalawag ti IHO ddagiti patingga ti Baybay Celebes a kas dagiti sumaganad:[5]
Iti amianan. Ti akin-abagatan a patingga ti Baybay Sulu [Manipud iti Punto Tagolo, agpabab iti laud nga aplaya ti Mindanao aginggana iti abagatan a laud a patingga, kalpasanna iti amianan nga aplaya ti Isla Basilan (6°45′N 122°04′E / 6.750°N 122.067°E), babaen ti daytoy nga isla aginggana iti akin-abagatan a patinggana, kalpasanna iti linia idiay Isla Bitinan (6°04′N 121°27′E / 6.067°N 121.450°E) idiay akindaya a patingga ti Isla ti Jolo, babaen ti Jolo iti punto iti longitud ti 121°04'E iti abagatan nga playana, kalpasanna babaen dagiti Isla ti Tapul ken Lugus ken iti igid ti amianan nga aplaya ti Isla Tawitawi aginggana iti Isla Bongao iti akinlaud a patinggana (5°01′N 119°45′E / 5.017°N 119.750°E), ken kalpasanna idiay Tanjong Labian, ti akin-amianan a daya a patingga ti Borneo] ken ti abagatan a laud a patingga ti Mindanao.
Iti daya. Ti linia manipud iti Punto Tinaca, ti akin-abagatan a punto ti Mindanao, aginggana iti amianan a punto ti pulau Sangihe Besar (3°45′N 125°26′E / 3.750°N 125.433°E) kalpasanna babaen ti pulau-pulau Sangihe aginggana iti Tanjung Puisan, ti amianan a daya a patingga ti Celebes [Sulawesi].
Iti abagatan. Ti amianan nga aplaya ti Celebes iti pagbaetan ti tanjung Puisan ken tanjung Binar (Rawis Karkarayan) (1°20′N 120°52′E / 1.333°N 120.867°E) ken kalpasanna ti linia iti Tanjung Mangkalihat idiay Borneo, ti akin-amianan a patingga ti Lingsat Makassar [ti linia a mangisilpo iti Tanjung Mangkalihat, Borneo (1°02′N 118°57′E / 1.033°N 118.950°E) ken tanjung Binar (Rawis Karkarayan), Celebes (1°20′N 120°52′E / 1.333°N 120.867°E)].
Iti laud. Ti daya nga aplaya ti Borneo iti pagbaetan ti Tanjung Mangkalihat ken Tanjong Labian, ti akin-abagatan a patingga ti Baybay Sulu.
Biag iti baybayUrnosen
Ti Baybay Celebes ket pagtaengan dagiti adu a kita ti ikan ken dagiti ayup iti danum. Ti tropikal a lugar ken dagiti nabara ken nalitnaw a danum ket mangipalubos a mangibalay iti agarup a 580 kadagiti 793 a sebbangan dagiti agar-aramid iti raw-ang a korales, nga agtubo kas dagiti kaaduan iti biodibersidad a rawraw-ang iti korales iti lubong, ken ti maysa nga adu a kita ti biag iti baybay, a mairaman dagiti balyena ken dagiti dolpino ken dagiti pawikan, dagiti manta ray, dagiti eagle ray, barracuda, marlin ken dagiti sabali pay a sebbangan iti raw-ang. Adu pay dagiti tuna ken yellowfin tuna . Iti pay maipatinayon iti kaadu dagiti ikan a makalkalap iti Baybay Celebes.
Kinapangruna iti komersioUrnosen
Ti Baybay Celebes ket maysa a nangruna a dalan iti baybay para iti rehional a panagtagilako. Ti baybay ket popular para iti panagbatok iti scuba ken dagiti palaglayag iti taaw.
Kitaen payUrnosen
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ C.Michael Hogan. 2011. Celebes Sea. Encyclopedia of Earth. Eds. P.Saundry & C.J.Cleveland. National Council for Science and the Environment. Washington DC
- ^ http://www.gov.ph/2014/05/23/agreement-between-the-government-of-the-republic-of-the-philippines-and-the-government-of-the-republic-indonesia-concerning-the-delimitation-of-the-exclusive-economic-zone-boundary/
- ^ http://www.gov.ph/2014/05/23/faqs-on-the-philippines-and-indonesia-agreement-on-the-delimitation-of-eez-boundary/
- ^ http://www.gov.ph/images/uploads/Screen-shot-2014-05-23-at-12.28.46-PM.png
- ^ "Limits of Oceans and Seas, 3rd edition" (PDF). International Hydrographic Organization. 1953. Naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 2010-10-15. Naala idi 7 Pebrero 2010.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Dagiti midia a mainaig iti Baybay Celebes iti Wikimedia Commons
- Ocean Explorer (www.oceanexplorer.noaa.gov) – Public outreach site for explorations sponsored by the Office of Ocean Exploration.
- Exploring the Inner Space of the Celebes Sea 2007 – A rich collection of images, video and audio podcast.
- NOAA, Ocean Explorer YouTube Channel


text:
Hinduismo
Ti Hinduismo (हिन्दू धर्म; am-ammo pay kas Sanātana Dharma - सनातन धर्म, ken Vaidika-Dharma - वैदिक धर्म) ket maysa a relihioso a tradision iti sangalubongan a naibasar iti Vedas. Ti Hinduismo ket direkta a naggapu iti Vedic nga Indo-Iranian a relihion. Sakupenna ti naruay a tradision a relihioso nga agduduma ti pannakapaliiw ken pannakaipakatda, ken adu nga aggigidiat a seksekta ken pilpilosopia. Adu ken agduduma dagiti didiosen a pagrukrukbaban dagiti mamati. Agduduma met segun iti rehion wenno lugar dagiti pammati, kodigo ken prinsipio. Narigat a masurotanen no nagrugian ti Vediko a relihion, ngem iti panangkarkulo dagiti agsuksukisok, mabalin a nangrugi ti Hinduismo manipud 3102 BCE agingga iti 1300 BCE.
Ti Hinduismo ti maikatlo a kadakkelan a relihion iti lubong. Addaan daytoy iti aganay a 1 bilion a pasurot a 98% kadagitoy a Hindu ket masarakan iti India. Iti pagilian a Nepal, ti ofisial a relihion ti estadoda ket Hinduismo.


text:
Buenos Aires
Ti Buenos Aires (Espaniol: [ˈbwenos ˈaiɾes]) ket isu ti kapitolio ken ti kadakkelan asiudad iti Arhentina, ken ti maikadua a kadakkelan a metropolitano a lugar idiay Abagatan nga Amerika, kalpasan ti Kalatakan a Sao Paulo.[5] Daytoy ket mabirukan idiay akinlaud nga aplaya ti estuario iti Río de la Plata, idiay abagatan a daya nga aplaya ti kontinete ti Abagatan nga Amerika. Ti Kalatakan a Buenos Aires a konurbasion, a mangiraman pay kadagiti nadumaduma a Probinsia ti Buenos Aires a distrito, ket mangbukel ti maikatlo a kadakkelan a konurbasion idiay Latin nga Amerika, nga addaan iti populasion ti agarup a sangapulo ket tallo a riwriw.[3]
Ti siudad ti Buenos Aires ket saan a paset iti Probinsia ti Buenos Aires, wenno kapitolio ti Probinsia, ngem daytoy ket maysa a naturay a distrito. Idi 1880, kalpasan dagiti dekada ti politikal a pannakigubat, ti Buenos Aires idi ket naipederalisado ken naikkat manipud ti Probinsia ti Buenos Aires. Dagiti patingga ti siudad ket napadakkel tapno mairaman dagiti ili ti Belgrano ken Flores (dagitoy dua ket dagiti agdama a kaarruba ti siudad). Ti 1994 a panagpasayaat iti batay-linteg ket nangited ti siudad ti katurayan, nga isu ti nagtaudan ti pormal a naganna: Ciudad Autónoma de Buenos Aires (Naturay a Siudad iti Buenos Aires). Dagiti umili ket immunada a nagbutos ti maysa a Daulo iti Gobierno (a kas ti Mayor) idi 1996; sakbay, a ti Mayor ket dagus a naidutok babaen ti Presidente iti Republika.
Dagiti tattao a manipud idiay Buenos Aires ket makunkuna dagitoy a kas dagiti porteño (tattao iti puerto).[6] Ti Buenos Aires ket maysa a nagruna a papanan dagiti turista,[7] ken naam-ammuan para kadagiti Europeano nga estilo ti arkitektura[8] ken ti nabaknang a kultural a biag,[9] nga addaan kadagiti kaaduan a konsentrasion dagiti teatro iti lubong.[10]
Ti Buenos Aires ket agdama a aggaygay-at a mangsangaili ti 2018 a Kalgaw nga Olimpiada ti Kinaagtutubo.[11]
Dagiti nagibasaranUrnosen
Kangrunaan a nagtaudanUrnosen
- Encyclopædia Britannica Naiyarkibo 2006-05-11 iti Wayback Machine
- Microsoft Encarta( Naiyarkibo 2009-10-28 iti Wayback Machine 2009-10-31)
- Sapasap a pakaammo
- (iti Espaniol) Patricia Moglia, Fabián Sislián and Mónica Alabart, Pensar la historia Argentina desde una historia de América Latina, Buenos Aires:Plus Ultra
PaammoUrnosen
- ^ Owens, Mitchell. "Panagbanbaniaga+Liwliwa: Ti Buenos Aires ket Agparparnuay manen Kaniana". Travelandleisure.com. Naala idi 2 Mayo 2012.
- ^ "Sitio oficial de turismo de la Ciudad de Buenos Aires". Bue.gov.ar. Naala idi 2 Mayo 2012.
- ^ a b "Arhentina: Censo2010". Naala idi 25 Pebrero 2011.
- ^ "Desarrollo humano en Argentina / 2010" (PDF). Naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 2013-05-21. Naala idi 24 Pebrero 2012.
- ^ R.L. Forstall, R.P. Greene, ken J.B. Pick, "Ania kadagitoy ti kadakkelan? Apay a dagiti naipablaak a populasion para kadagiti kangrunaan nga urbano a lugar iti lubong ket adu unay ti pagiddiatanda", Komperensia dagiti Masakbayan a Siudad, (Unibersidad iti Illinois idiay Chicago, Hulio 2004) – Tabla 5 (p.34)
- ^ "Ania ti Porteño iti Ingles? – Porteño Spanish". Portenospanish.com. Naala idi 15 Septiembre 2011.
- ^ "Panagbanbaniaga + Liwliwa: Dagiti papanan". Travelandleisure.com. Naala idi 2 Mayo 2012.
- ^ "Buenos Aires Turismo: Arquitectura". Bue.gov.ar. Naala idi 2 Mayo 2012.
- ^ "Buenos Aires Turismo: Turismo Cultural". Bue.gov.ar. Naala idi 28 Mayo 2012.
- ^ "BLa ciudad con más teatros del mundo". Lanacion.com.ar. Naala idi 2 Mayo 2012.
- ^ "Ti Buenos Aires ket Nangirugi ti Panaggay-at para iti 2018 a Kinaagtutunbo nga Ay-ayam". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2012-06-01. Naala idi 2012-08-14.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Dagiti midia a mainaig iti Buenos Aires iti Wikimedia Commons


text:
We are Strictly Implementing Social Distancing at the Public Market
Naimbag nga rabii patpatgen mi a kalugaran! In compliance with the enhanced community quarantine, we are strictly implementing social distancing at the public market. We are allowing 20 persons per batch nga
umuli Apo kalpasan na ket another batch to manen ti mapan sumublat (for a reasonable period of time of course to avoid long queues of market goers). We have also provided hand sanitizers/alcohols tapnon adda usaren dagiti mapan makimarket sakbay da nga umuli. Iti agdama, ket pagtitinulungan ti lgu ken barangay officials ti barangay centro-4 ti panagduty dijay tapnon macontrol ken mabantayan ti tattao nga umay. Idawdawat mi ngarud iti publiko nga agcomply kadagitoy nga direktiba tapnon malapdan ti panagwaras ti virus ditoy ili tayo. Agyaman Apo ken agan anad tayo amin!


text:
Kris Aquino
Ni Kristina Bernadette Cojuangco Aquino (nayanak idi Pebrero 14, 1971) ammo iti propesion a kas ni Kris Aquino, ket Filipina a personalidad iti telebision ken aktres. Isuna ti buridek nga anak a babai ni senador ti Filipinas Benigno S. Aquino, Jr., ken ni Corazon Cojuangco-Aquino, nga isu ket nagserbi a kas ti maika-11 a Presidente ti Filipinas, ken kabsat a babai ni Benigno S. Aquino, III, ti maika-15 a Presidente ti Filipinas.
Ti immuna a pelikulana ket ti Pido Dida: Sabay Tayo, a nakagun-odanna iti titulo a kas 'box office queen', ken ti pay pelikulana idi 2004 iti Feng Shui ken ti So... Happy Together. Ti pelikula a Sukob ket isu idi ti kaaduan ti linalako a pelikula iti Filipinas idi 2006.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Claudine Barretto, Kris Aquino share Box Office Queen throne". Pep.ph. Abril 27, 2007.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kris Aquino iti Internet Movie Database (iti Ingles)


text:
Kalalainganna a klima
Iti heograpia, dagiti kalalainganna wenno temperado a latitud iti globo ket naisanglad iti nagbaetan ti tropiko ken dagiti rehion ti polar.[1] Dagiti panagbalbaliw kadagitoy a rehion a nagbaetan ti kalgaw ken panaglalam-ek ket kadawyan a relatibo a moderado, imbes a nakaro a napudot wenno nalamiis.
Nupay kasta, iti dadduma a luglugar, kasla idiay Asia ken sentral nga Amianan nga Amerika, dagitoy a panagduduma a nagbaetan ti kalgaw ken panaglalam-ek ket mabalin a nakaro gapu ta dagitoy a lugar ket adayoda manipud iti baybay, a gapuanan dagitoy ket kaadda ti kontinental a klima. Kadagiti rehion a naikeddeng a tropikal, dagiti lokalidad kadagiti nangato nga altitud (kasla dagiti paset tie Andes) ket mabalin nga addaanda iti kalalainganna a klima.
Dagiti sona ken klimaUrnosen
Ti amianan a kalalainganna a sona ket gumay-at manipud iti Tropiko ti Kanser (agarup a 23.5° amianan a latitud) aginggana idiay Sirkulo ti Artiko (agarup a 66.5° amianan a latitud). Ti abagatan a kalalainganna a sona ket gumay-at manipud iti Tropiko ti Kaprikornio (agarup a 23.5° abagatan a latitud) aginggana idiay Sirkulo ti Antartiko iti agarup a 66.5° abagatan a latitud).[2][3]
Ti kalalaingann a klina ket adu pay a manginayon ti subtropikal a klima dagiti karuay: subtropikal a medio-desierto/desierto, nadam-eg a subtropikal, oseaniko a subtropikal ken Mediteraneo a klima. Nupay kasta, kadawyan a ti kalalainganna a klima ket maysa kadagiti uppat a sona ti klima ti lubong (malaksid dagiti sona ti polar, subtropikal, ken tropikal).
Ti maritimo a klima ket maapektaran babaen dagiti taaw, ken mangtulong daytoy a mangtalinaay kadagiti natalna met a temperatura iti amin a paset ti tawen. Kadagiti kalalainganna a sona ti kaaduan a pul-oy ti angin ket manipud iti laud, isu a ti igid dagiti temperado a kontinente ket kaaduanda a makasanay iti daytoy a maritimo a klima. Dagiti kastoy a rehion ket mairaman ti Akinlaud nga Europa, ken akinlaud nga Amianan nga Amerika kadagiti latitud a nagbaetan ti 40° ken 60° amianan (65°N idiay Europa).
Ti kontinental, namaga-bassit ken namaga ket kadawyan a mabirukan iti akin- uneg ti daga, nga addaan iti napudpudot a kalgaw ken nalamlamiis a panaglalam-ek. Ti pannankapukaw ti pudot ken resepsion ket tulongan babaen ti nawatiwat a masa ti daga. Idiay Amianan nga Amerika, ti Nabato a Banbantay ket agtignay a kas panglapped ti klima iti maritimo nga angin nga agpulpul-oy manipud iti laud, ken agpartuat ti namaga bassit ken kontinental a klima iti daya.[4][5][6] Idiay Europa, ti maritimo a klima ket makapabaelan a mangipatalna ti temperatura iti akin-uneg ti daga, gapu ti nangruna a kabambanatayan – ti Alpes – daytoy ket naiturong iti daya-laud (malaksid ti daya a lugar ti atiddog a kabambanatayan ti Eskandinabia).
Ti kaaduan a populasion ti lubong ket agnaed kadagiti kalalainganna a sona (no maipalawag a buklen pay dagiti subtropiko), ken naipangpangruna idiay Akin-amianan a Hemisperio gapu ti kadakkel ti masa ti daga.[7]
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Education Scotland. "Weather & climate Change Climates around the world". educationscotland.gov.uk.
- ^ McColl, R. W. (2005). Encyclopedia of World Geography, Volume 1. (Facts on File Library of World Geography). New York: Facts on File. p. 919. ISBN 0-8160-5786-9.
- ^ "Solar Illumination: Seasonal and Diurnal Patterns". Encyclopedia.com. Naala idi Oktubre 4, 2012.
- ^ "Ti Temperado a Klima". The International Sustainability Council. 2008. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2013-02-19. Naala idi Oktubre 4, 2012.
...ti nailinia ti amianan-abagatn a Nabato a Banbantay ket agtignay a kas lapped ti klima iti kalalainganna a maritimo nga angin nga agpulpul-oy manipud iti laud.
- ^ "Klima ti Suisa". Swiss University. Naala idi Oktubre 4, 2012.
Ti Alpes ket agtigtignay a kas lapped ti klima: Ti Akin-abagatan a Suisa, a nagruna a maimpluensiaan babae ti Baybay Mediteraneo, ket nailaslasin babaen ti nasaysayaat a klima ngem ti Akin-amianan a Suisa.[permanente a natay a silpo]
- ^ Brinch, Brian (2007-11-01). "Kasano a dagiti banbantay ket maimpluensianna dagiti tabas ti panagtudtudo". USA Today. Tysons Corner, Virginia: Gannett. ISSN 0734-7456. Naala idi Oktubre 4, 2012.
Kas agpangato ti angin kadagiti banatay, kasla dagiti Sariap a Bambantay ti Washington, daytoy ket mapilit nga agpangato. Ti agpangato nga angin ket malamiisan, maubbawan, ken agtudo kadagiti lokasion a mabirukan kadagiti agpababa a bakras, kasla ti Seattle. No agpababa ti angin iti likud a bangir ti banatay a mapan iti Spokane, daytoy a mapekkelan, papudotenna ken pamaganna daytoy. Daytoy a panaglenned ti namaga nga angin ket agpataud ti anniniwan ti tudo, iti agpangato a bantay nga addaan iti basbassit a tudo ket abungot ti ulep.
- ^ Cohen, Joel E.; Christopher Small (Nobiembre 24, 1998). "Hypsographic demography: The distribution of human population by altitude". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, Vol. 95. Washington, D.C.: The Academy. pp. 14009–14014. Naala idi Septiembre 19, 2012.


text:
Pagsasao a Luhu
Ti pagsasao a Luhu ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay laud nga Isla Seram iti akindaya nga Indonesia. Daytoy ket naisasao idiay purok ti Luhu iti Peninsula Hoamoal idiay akinlaud a patingga ti Seram, ken kadagiti isla ti Boano ken Kelang, iti akinlaud nga ungto ti Isla Seram.[2]
Ti akin-amianan unay a dialekto, ti Piru, ket naisina idi manipud iti amin a pagsasao babaen ti kolonial a panagpabassit ti populasion, ken inimpluensiaan idi babaen dagiti kaarruba a populasion idi matmatayen .
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Luhu iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Ethnologue 15 report for Indonesia (Maluku)


text:
Papa Benedicto XIV
Ni Papa Benedicto XIV (31 Marso 1675 – 3 Mayo 1758), ket naipasngay idi a kas ni Prospero Lorenzo Lambertini, ket isu idi ti Papa manipud idi 17 Agosto 1740 aginggana idi 3 Mayo 1758.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ni Papa Benedicto X ket naipanunotan tattan a kas maysa a kontrapapa. Iti dayta a panawen, nupay kasta, daytoy a kasasaad ket saan a nabigbigan ken isu nga ti papa nga opisial a tinawtawagan ti Romano Katoliko a simbaan a kas ti maikasangapulo a pudno a Papa Benedicto ket nangala ti opisiala bilang XI, a saan a ti X. Daytoy ket nangipangato ti panagbilang kadagiti amin a sumarsaruno a Papa Benedicto babaen ti maysa. Ni Papa Benedicto XI-XVI ket, manipud ti opisial a panakakita, ti maikasangapulo aginggana ti maikasangapulo ket lima a papa iti daytoy a nagan.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Papa Benedicto XIV iti Wikimedia Commons


text:
Plantilia:Script/Nastaliq
No naikabil, ti plantilia ket ikeddengna a piliten dagiti letra ti sinuratan a Nasta'liq:
- "Urdu Typesetting" -- letra a kukua ti Microsoft a magun-od kadagit amin a bersion ti Windows a mangrugi iti Windows 8.
- IranNastaliq
- Nafees Nastaleeq [8] > [9]
- Pak Nastaleeq [10]
- Noto Nastaliq Urdu [11]
- Awami Nastaliq [12] (agdama a mabalin laeng iti Mozilla Firefox 46+, kitaen dagiti nasken a masapul iti sistema: [13])
Panagusar[urnosen ti taudan]
{{Nastaliq|Ti tekstom}}
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- {{script}}
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar


text:
ARKive
Ti ARKive ket mays aidi a global inisiatibo nga addaan iti gandat iti "panangipatal-o ti konserbasion kadagiti maipangta a sebbangan iti lubong, babaen ti bileg ti ladawan ti kaatapan",[2][3] a naaramid babaen ti panagbiruk ekn panagurnong kadagiti pelikula, dagiti retrato ken dagiti rekording ti audio dagiti sebbangan iti lubong iti maysa a setralisado a dihital nga arkibo.[2] Ti prioridadna idi ket ti mangkompleto kadagiti bariweswes ti adio-bisual para kadagiti c. 17,000 a sebbangan dagiti Naipangta a Sebbangan ti IUCN Red List.[2]
Ti proyekto ket maysa nga inisiatibo ti Wildscreen, ti maysa a karidad a nairehistro idiay Nagkaykaysa a Pagarian,[4] a naibatay idiay Bristol.[5] Ti teknikal aplataporma ket pinartuat idi babaen ti Hewlett Packard, kas parte ti programa ti panagsukisok ti Digital Media ti HP Labs.[6]
Ti ARKive ket sinuportaran idi babaen dagiti mangiyuna a gunglo ti konserbasion, a mairaman ti BirdLife International, Conservation International, International Union for Conservation of Nature (IUCN), Ti World Conservation Monitoring Centre (UNEP-WCMC) ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, ken ti World Wide Fund for Nature (WWF),[2] ken dagit pay mangiyuna nga akademiko ken pagsukisokan nga instituto, a kas ti Natural History Museum; Royal Botanic Gardens, Kew; ken ti Smithsonian Institution.[2] Daytoy ket kameng idi ti Institutional Council iti Encyclopedia of Life.[2]
Dagiti dua a tuon ti ARKive para iti Google Earth, a mangiladawan kadagiti maipangta a sebbangan[7] ken dagiti sebbangan iti Golpo ti Mehiko[7] ket pinataud babaen ti Google Earth Outreach. Dagitiimmuna kadagitoy ket nairugi idi Abril 2008 babaen ti Patron ti Wildscreen, ni Apo David Attenborough.[8]
Narikpan ti website idi 15 Pebrero 2019; dagiti urnongna a ladladawan ken dagiti video ket agtultuloy a natalged a naipenpen para kadagiti sumakbay a henerasion.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Arkive.org Site Info". Alexa Internet. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2019-03-25. Naala idi 12 Agosto 2016.
- ^ a b c d e f "About ARKive". ARKive. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 1 Hulio 2011. Naala idi 12 Hulio 2011.
- ^ "About Arkive". Arkive. Wildscreen. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 13 Hulio 2017. Naala idi 25 Hulio 2017.
- ^ Charity Commission. Wildscreen, registered charity no. 299450.
- ^ "Wildscreen - About". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2013-08-21. Naala idi 12 Hulio 2011.
- ^ "HP Labs : Solutions and Services Research : Technology for Services : Services for Digital Publishing : ARKive". Hewlett-Packard. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 20 Enero 2011. Naala idi 12 Hulio 2011.
- ^ a b "Google Earth Outreach". Google Search. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 16 Hulio 2011. Naala idi 12 Hulio 2011.
- ^ "Attenborough launches Wildscreen's Google Earth Layer - Press release 10 Apr 08 - ARKive". Wildscreen. 2008-04-10. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 17 March 2012. Naala idi 12 Hulio 2011.


text:
Wikipedia:Pangisukat
Ti pangisukat (Ingles: Substitution) ket ti maminsan laeng, ken ti agnanayon a panangisukat ti aniaman a linaon ti Wikipedia. Daytoy ket maigiddiat manipud ti panagilak-am, nga agnanayon a mapabaro no ti nakaisilpuanna a linaon ket agbalbaliw.
Ti panangisukat, inayon ti
subst: kalpasan ti panglukat a tukol, a kas iti
{{subst:nagan ti panid}}. kas pagarigan: pangisukat
{{subst:Medisina}} a maigiddiat iti panagilak-am
{{Medisina}}. Dagiti linaon ti panid a "Medisina" ket maipadakkelto (para kadagiti aniaman a plantilia)ken maipenpen iti tunngal maysa a puntos a pakaikabilan iti maysa a panid iti "{{subst:Medisina}}".Laglagipen a dagiti ref-tags ket mangpawil a pangpataray ti "subst:" malaksid no temporario a managanan a kas ti " " wenno dagiti kapadpadana.


text:
Lilia Cuntapay
Ni Lilia Cuntapay (Septiembre 16, 1935[1][2] – Agosto 20, 2016) ket maysa idi nga aktres a Filipino, a ti immuna a papelna ket dagiti serye ti pelikula ti Filipino ti butbuteng iti Shake Rattle and Roll idi 1991. Kalpasan dayta, isu ket nakunkuna a kas ti "Reina dagiti Sine ti Butbuteng iti Filipinas" gapu kadagiti papelna kadagiti adu a simmarsaruno a pelikula ti butbuteng.[3] Isu ket nakagun-od iti dayaw para iti immuna a panagbidana, iti pelikula ti Six Degrees of Separation from Lilia Cuntapay, a nangabakanna iti gungguna para iti Kalaingan nga Aktres iti CinemaOne Originals Digital Film Festival idi 2011 . Maysa kadagiti naudi a panagparang ni Cuntapay iti telebision ket ti teleserye iti Ang Probinsyano.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ "'Horror Queen' Lilia Cuntapay, yumao na". ABS-CBN News. 2016-08-20. Naala idi 2016-08-22.
- ^ "Lilia Cuntapay of PHL horror film series dies at 80". GMA News. 2016-08-20. Naala idi 2016-08-20.
- ^ "Follow That Star: Lilia Cuntapay, "Queen of Philippine Horror Movies"". GMA News Online. GMA Network Inc. Naala idi 2015-06-26.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
- Lilia Cuntapay iti Internet Movie Database (iti Ingles)


text:
Kategoria:Dagiti biddut ti CS1: URL
Daytoy ti pagsurotan a kategoria para kadagiti dakanmat ti CS1 nga addaan kadagiti biddut iti isbangan ti URI.
Kitaen ti pateg ti
|url=
Dagiti akinruar a silpo dagiti plantilia ti Panagdakamat nga Estilo 1 ken Panagdakamat nga Estilo 2 ket naaramidda kadagiti dua a parte: ti titulo (
|title=,
|chapter=, kdpy.) ken ti URL (
|url=,
|archive-url=,
|chapter-url=,
|lay-summary=, kdpy.). Ti parametro ti
|url= ken dagiti dadduma pay a parametro ti URL ket nasken a mangrugi iti nasuportaran nga isbangan ti URI. Dagiti isbangan ti URI
http://,
https:// ken ti protokol ti relatibo nga isbangan
// ket isuda ti kadawyan a maus-usar; masuportran pay dagiti
irc://,
ircs://,
ftp://,
news:,
mailto: ken
gopher://.
Ti pagikabilan ti URL ket makitkita nga aglaon laeng kadagiti karakter ti Latin ken saan nga aglaon kadagiti baetan. Ti URL ket mabalin a protokol a relatibo (mangrugi iti
//). No awan dagiti baetan ken ti URL ket protokol a relatibo, ti sibangan ket nasken a maitunos iti RFC 3986.[1]
Ti kangatuan ken maikadua nga agpang a nagnagan ti dominio ket makitkitada para iti maitutop a porma. Iti sapasap, dagiti nagan ti kangatuan a dominio ket naskenda a dua weno ad-adu a letra; dagiti nagan ti maikadua nga agpang a domino ket naskenda a dagiti dua weno ad-adu a letra, dagiti digit, wenno dagiti hyphen (ti umuna ken maudi a karakter ket nasken a letra wenno digit). Dagiti maikadua nga agpang a dominio ti bugbugtong a letra ket masupotaranda para iti:
- amin dagiti ccTLD (saan a mapasingkedan ti kodigo ti pagilian)
- ti .org TLD
- dagiti dadduma a letra ti .com TLD (q, x, z)
- dagiti dadduma aletra ti .net TLD (i, q)
Saan a kitkitaen dagiti nagan ti dominio ti maikatlo- ken agsasaruno nga agpang. Saan a kitkitaen ti paset ti dalan ti URL.
Ti mangsolbar daytoy a biddut, siguraduen a ti
|url= ken dagiti dadduma parametro ti URL ket dagiti husto nga URL. Mabalin a magun-od dagiti online a ramit dagiti internasional nga URL a naisurat kadagiti saan a Latin a sinuratan:
- "IDN Conversion Tool". Verisign.
- "IDNA Conversion tool". IDNA-converter.com.
Dagiti panid nga agraman iti daytoy a biddut ket automatikoda a maikabil iti Kategoria:Dagiti biddut ti CS1: URL.[a]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti panid kadagiti nagan ti espasio ti Kategoria tungtungan, Papeles tungtungan, Tulong tungtungan, MediaWiki tungtungan, Modulo tungtungan, Tungtungan, Plantilia tungtungan, Agar-aramat, Agar-aramat tungtungan, ken Wikipedia tungtungan ket saanda a nairaman kadagiti kategoria ti pagsurotan ti biddut. Iti pay maipatinayon, dagiti panid nga agraman kadagiti nagan a maipada kadagiti tabas ti '/[Pp]agipadasan', '/[Pp]angsubok', '/[^/]*[Ll]istan', ken '/[Aa]rkibo' ket saanda a mairaman kadagiti pagsurotan a kategoria.
Daytoy a listaan ket mabalin a saan a mangipakita kadagiti kinaudi a sinuksukatan.


text:
UNESCO
Ti Gunglo ti Nagkaykaysa a Pagpagilian para iti Edukasion, Siensia ken Kultura wenno kaaduan nga ammo iti pangyababaan iti Ingles iti UNESCO (Ingles: United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization, Pranses: L'Organisation des Nations unies pour l’éducation, la science et la culture; /juːˈnɛskoʊ/) ket maysa a naipangpangruna nga ahensia iti Nagkaykaysa a Pagpagilian (UN). Ti rebbengna ket ti agkontribusion iti kappia ken katalinaay babaen ti panangiyaddang ti sangalubongan a pagtitinnulongan babaen ti edukasion, siensia, ken kultura tapno mapasayaat ti unibersal a panagrespeto ti para iti hustisia, ti alagaden ti linteg, ken dagiti karbengan ti nagtagitaoan a maikuyog dagiti kammasapulan a waya a nairangarang idiay Dokumento ti Linteg ti Nagkaykaya a Pagpagilian.[1] Daytoy ket isu ti timmawid iti Sangalubongan a Komision iti Intelektual a Pagtitinnulongan ti Liga ti Pagpagilian.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ "About Us » History". UNESCO (iti Ingles). Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2010-04-09. Naala idi 23 Abril 2010.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
- Dagiti midia a mainaig iti UNESCO iti Wikimedia Commons
- UNESCO.org Opisial a website ti UNESCO


text:
Social Amelioration Program (SAP) Beneficiary Payout
Naaramid iti 3 aldaw a pay-out dagiti benipisyaryo iti Emergency Subsidy iti gatad a 5,500 manipud iti Social Amelioration Program (SAP) iti DSWD.
Maysa kadagiti immawat ni lolo Ricardo Ganaden, umindeg iti Brgy Poblacion, Suyo, Ilocos Sur numan pay isuna ket agkasapulan met ngem inpabus-oy na ti para kenkuana a maited iti sabali a mas nakarkaro iti kasasaad panagbiag na. Ni Apo Dios iti mangisubli iti ad adu pay a bendisyon kenka lolo🙏🙏🙏
#NAPINTAS Pamilya program
#Bayanihan to Heal As One💖💖💖


text:
Banbantay Ural
Ti Banbantay Ural (Ruso: ypáлbckиe rópы, tr. Uralskiye gory, IPA: [ʊˈralʲskʲɪjə ˈgorɨ]; Bashkir: ypaл Tayҙapы), wenno simple laeng a dagiti Ural, ket ti kabambantayan nga agarup a mapan manipud iti amianan aginggana iti abagatan babaen ti akinlaud a Rusia, manipud iti aplaya ti Taaw Artiko aginggana iti Karayan Ural ken ti akin-amianan a laud ti Kazakhstan.[1] Ti kabambantayan ket mangporma ti parte ti kombensional a pagbeddengan a pagabetan dagiti kontinente ti Europa ken Asia. Ti Isla Vaygach ken dagiti isla ti Novaya Zemlya ket mangporma pay ti ad-adu a kawar iti amianan a mapan iti Taaw Artiko.
Dagiti bantay ket mabirukan iti kaunegan ti heograpikal a rehion ti Ural ken adu a mangtuon iti Distrito Pederal ti Ural ken iti rehion ti ekonomia ti Ural. Nabaknang dagitoy kadagiti rekurso, mairaman dagiti mina ti metal, uging, napateg ken napateg bassit a batbato. Manipud idi maika-18 a siglo, ti banbantay ket adun a nagkontribusion iti sektor ti mineral iti ekonomia ti Rusia.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ural Mountains, Encyclopædia Britannica on-line
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Banbantay Ural iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Banbantay Ural manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Peakbagger.com panid para iti Banbantay ti Ural
- Dagiti ekspedision ken Panagpassiar iti Ural panid dagiti lima a parte ti Banbantay Ural


text:
Pagsasao a Swahili
Ti pagsasao a Swahili wenno Kiswahili ket maysa a pagsasao a Bantu nga insasao dagiti nadumaduma a grupo ti etniko nga agtataeng kadagiti nadumaduma a lugar iti aplaya ti Kanal Mozambique manipud iti akin-amianan a Kenya aginggana iti akin-amianan a Mozambique, a mairaman ti Is-isla ti Komoros.[3] Isasao pay daytoy dagiti grupo ti minoridad nga etniko iti Somalia. Uray no lima a riwriw a tattao ti agsasao iti Swahili a kas ti nakayanakan a pagsasaoda,[4] daytoy ket naus-usar a kas maysa a lingua franca iti kaaduan ti Daya nga Aprika, a kayatna a sawen ket ti dagup a bilang dagiti mangisasao ket nasurok a 60 a riwriw.[5] Ti Swahili ket agserserbi a kas maysa a nailian, wenno opisial a pagsasao, kadagiti lima a pagilian: ti Tanzania, Kenya, Uganda, ti Komoros ken ti Demokratiko a Republika ti Kongo.
Adda dagiti bolabulario a Swahili a naala manipud iti Arabiko babaen it ad-adu ngem duapulo a siglo a pannakaiyasidegan dagiti agsasao ti Arabiko a nagtataeng idiay aplaya ti abagatan a daya nga Aprika. Daytoy ket naginaynayon pay kadagiti Persiano, Aleman, Portuges, Ingles, ken Pranses a balikas iti bokabulariona babaen ti pannakaiyasasidegna kadagiti napalabas a lima a siglo.
PakasaritaanUrnosen
TaudanUrnosen
Dagiti eskolar ket awananda iti makaanay a pakasaritaan wenno arkeolohiko nga ebidensia tapno mangpalubos kaniada a mangibaga ti pudno a petsa ken lugar a rimsuaan ti pagsasao a Swahili wenno ti Swahili a kultura. Nupay kasta, daytoy ket naipampanunotan a ti tattao nga agsasao ti Swahili ket simmakupda kadagiti agdama a teritorio, a mangkepkep ti Taaw Indiano, a nanipud idi kasakbayan ti 1000 A.D. Dagiti Arabo nga agtagtagilako ket ammoda nga adaanda iti nawatiwat a pannakaiyasideg ti aplaya a tattao manipud iti saan a naladladaw ngem maika-6 a siglo A.D., ken ti Islam ket nangrugrugi a naiwarwaras idiay igid nga Aplaya ti Daya nga Aprika manipud idi saan a naladladaw ngem maika-9 a siglo.
Dagiti tao manipud idiay Oman [7] ken idiay Golpo ti Persia Persian ket nagtaengda idiay Purpuro ti Zanzibar, a nangtulong daytoy ti panakaiwaras tiIslam ken ti pagsasao a Swahili ken kultura nga adda dagiti nangruna paglakuan ken sentro ti kultura nga ad-adayo ngem ti Sofala (Mozambique) ken Kilwa (Tanzania) iti abagatan, ken Mombasa ken Lamu idiay Kenya, Barawa, Merca, Kismayo ken Mogadishu (Somalia) iti amianan, ti Is-isla ti Komoros ken akinamianan a Madagascar idiay Taaw Indiano.
Nagrugi idi agarup a 1800, dagiti agturturay ti Zanzibar ket nagurnosda panaglaklako a panagbanbaniaga idiay kaunegan ti nangruna a daga, aginggana kadagiti nadumaduma a danaw idiay Rengngat ti Daya nga Aprika ti kontinente. Dagitoy idi ket nangipatakderda kadagiti permanente a dalan ti panaglaklako, ken dagiti agsasao ti Swahili nga aglaklako ket nagtaengda kadagiti pagsardengan kadagiti igid ti baro a dalan ti paglaklakuan. Para idi kaaduan, daytoy a pamay-an ket saan a nangiturong ti napudno a kolonisasion. Ngem ti kolonisasion ket rimsua idiay laud ti Danaw Malawi, a tattan ket ti Probinsia ti Katanga ti Demokratiko a Republika ti Kongo, a nangited ti adu a nagbalbaliw a dialekto.
Ti kasapaan nga ammo a dokumento a naisurat iti Swahili ket dagiti surat a naisursurat iti Kilwa idi 1711, iti Arabiko a sinuratan. Dagitoy ket naipatulod idiay Portuges ti Mozambique ken dagiti lokal a kumaduaanda. Dagiti kasisigud a surat ket naipreserba tattan idiay Naipakasaritaan nga Arkibo ti Goa, India.[8] Ti sabali pay a taga-ugma a naisurat a dokumento ket ti maysa nga epiko a daniw iti Arabiko a sinuratan a natituloan ti Utendi wa Tambuka (Ti Pakasaritaan ti Tambuka); daytoy ket napetsado ti 1728. Nupay kasta, ti sinuratan a Latin ket nagbalin nga isu ti pagalagadan babaen ti impluensia dagiti kolonial a bileg ti Europa.
PaammoUrnosen
- ^ Ethnologue a listaan dagiti pagilian a ti Swahili ket naisasao
Thomas J. Hinnebusch, 1992, "Swahili", Internasional nga Ensiklopedia dagiti Lingnguistika, Oxford, pp. 99–106
David Dalby, 1999/2000, Ti Linguaesperio a Rehistro dagiti Pagsasao ken Komunidad a Bitla ti Lubong, Linguasphere Press, Makadua a tomo, pg. 733–735
Benji Wald, 1994, "Sub-Sahara nga Aprika", Atlas dagiti Pagsasao iti Lubong, Routledge, pp. 289–346, mapmapa 80, 81, 85
- ^ a b Swahili iti Ethnologue (Maika-16 nga ed., 2009)
Kongo Swahili iti Ethnologue (Maika-16 nga ed., 2009)
Aplaya Swahili iti Ethnologue (Maika-16 nga ed., 2009)
- ^ Prins 1961
- ^ Peek, Philip M.; Yankah, Kwesi (2004). Aprikano a sarsarita: maysa nga ensiklopedia. Taylor & Francis. p. 699. ISBN 0-415-93933-X.
- ^ Irele 2010
- ^ http://wikisource.org/wiki/Baba_yetu
- ^ Kharusi, N.S. (2012) Ti etniko nga etiketa ti Zinjibari: Dagiti politika ken panagpili ti pagsasao a nagbanagan kadagiti agsasao ti Swahili idiay Oman. Dagiti etnisidad Hunio 2012 tom. 12 bil. 3 335-353, DOI: 10.1177/1468796811432681
- ^ E.A. Alpers, Marpil ken dagiti Tagabu idiay Daya a Tengnga ti Aprika, Londres, 1975, pp. 98–99 ; T. Vernet, "Les cités-Etats swahili et la puissance omanaise (1650–1720), Journal des Africanistes, 72(2), 2002, pp. 102–105.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- Ashton, E. O. Swahili a Gramatiko: Mairaman ti intonasion. Longman House. Essex 1947. ISBN 0-582-62701-X.
- Irele, Abiola and Biodun Jeyifo. Ti Oxford ensiklopedia ti Aprikano a kapanunotan, Tomo 1. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan E.U. Siudad ti New York. 2010. ISBN 0-19-533473-6
- Blommaert, Jan: Panagikeddeng dagiti karbengan ti pagsasao: Ingles ken Swahili iti Tanzania a nabisita manen Naiyarkibo 2007-06-09 iti Wayback Machine (sosiolingnguistiko a panagrangrang-ay ti Tanzania a Swahili) – Dagiti Obra a Papel ti Urbano a Pagsasao & Panakaamo ti Panagbasa ken Panagsurat, papel 23, Univbersidad ti Gent 2003
- Brock-Utne, Birgit (2001). "Edukasion para iti Amin – ti ania a pagsasao?". Oxford a Repaso iti Edukasion. 27 (1): 115–134. doi:10.1080/03054980125577.
- Chiraghdin, Shihabuddin ken Mathias Mnyampala. Historia ya Kiswahili. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. Akindaya nga Aprika. 1977. ISBN 0-19-572367-8
- Contini-Morava, Ellen. Pangnagan a Panakaidasig iti Swahili. 1994.
- Lambert, H.E. 1956. Chi-Chifundi: Ti Dialekto iti Akin-abagatan nga Aplaya ti Kenya. (Kampala)
- Lambert, H.E. 1957. Ki-Vumba: Ti Dialekto iti Akin-abagatan nga Aplaya ti Kenya. (Kampala)
- Lambert, H.E. 1958. Chi-Jomvu ken ki-Ngare: Dagiti subdialekto ti Mombasa a Lugar. (Kampala)
- Marshad, Hassan A. Kiswahili au Kiingereza (Nchini Kenya). Pundasion ti Jomo Kenyatta. Nairobi 1993. ISBN 9966-22-098-4.
- Nurse, Derek, ken Hinnebusch, Thomas J. Swahili ken Sabaki: ti linguistiko a pakasaritaan. 1993. Dagiti serye: Unibersidad ti California a Panangipablaak dagiti Lingguistika, b. 121.
- Ogechi, Nathan Oyori: "Kadagiti karbengan ti pagsasao idiay Kenya Naiyarkibo 2011-07-16 iti Wayback Machine (iti legado a puesto ti Swahili idiay Kenya)", iti: Nordiko a Warnakan kadagiti Aprikano a Panagadadal 12(3): 277–295 (2003)
- Prins, A.H.J. 1961. "Dagiti agsasao ti Swahili a Tattao iti Zanzibar ken dagiti Aplaya ti Daya nga Aprika (Dagiti Arabo, Shirazi ken Swahili)". Etnograpiko a Panagsukisok iti Aprika, inurnos babaen ni Daryll Forde. Londres: Internasional nga Instituto ti Aprika.
- Prins, A.H.J. 1970. Ti Nautiko a Diksionario ti Swahili. Pangyuna a Panagdadal ti Swahili a Leksiko – 1. Dar es Salaam.
- Whiteley, Wilfred. 1969. Swahili: ti panagungar ti nailian a pagsasao. Londres: Methuen. Dagiti serye: Dagiti Panagadadal ti Aprikano a Pakasaritaan.