c: text/html

text:
Listaan dagiti naturay nga estado ken agkamkammatalek a teritorio iti Asia
Daytoy ti listaan dagiti naturay nga estado ken agkamkammatalek a teritorio iti Asia. Daytoy ket mangiraman kadagiti napno a mabigbigan nga estado, dagiti estado nga addaan iti limitado a pannakabigbig, ken dagiti agkamkammatalek a teritorio iti Asia ken dagiti saan nga estado ti Asia. Daytoy ket ilistana dagiti 48 a naturay nga estado ken dagiti 6 nga agkamkammatalek a teritorio ken dadduma pay a teritorio. Parte ti Rusia ket adda idiay Asia, ngem ti Rusia ket teknikal nga adda idiay Europa gapu ta ti kapitoliona iti Moscow ket adda idiay.
Dagiti linaon
Dagiti heograpikal a pagbeddengan ti Asia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti dibision a pagbaetan ti Asia ken Europa ket mapasamak iti Banbantay Ural, Karayan Ural ken Baybay Kaspio iti daya, ti Banbantay Kaukaso ken ti Baybay Nangisit ken dagiti rummuaranna, ti Bosporo ken Dardanelo iti abagatan. Ti Azerbaijan, Georgia, Kazakhstan, Rusia ken Turkia ket addaanda amin iti teritorio idiay Asia ken Europa. Ti Armenia ken Cyprus ket interoda nga adda idiay Akinlaud nga Asia ngem dagitoy ket sosiopolitikal a pagpagilian ti Europa.
Ti dibision a pagbaetan ti Asia ken Aprika ket kadawyan a naikeddeng a ti Kanal Suez ken mangikabil ti peninsula Sinai idiay Asia, ken isu a ti Ehipto ket mabalin a mairaman a kas estado ti Asia.
Ti dibision a pagbaetan ti Asia ken Australasia (Oceania) ket masuppiatan, ken maikabil iti ayan a pagbaetan ti Java ken Baro a Guinea. Ti Indonesia ket gay-atenna dagitoy dua a lugar, ngem naikeddeng a paset ti Asia. Ti Daya a Timor ket sagpaminsan a naikeddeng a kas parte ti Australasia, ngem gapu ti pannakalikmutna babaen ti Indonesia ken gapu ta parte idi ti Indonesia, daytoy ket naikeddeng a paset ti Asia. Ti Papua Baro a Guinea ket sagpaminsan a naikeddeng a paset ti Asia gapu ti kaarubana nga Indonesia, ngem manmano laeng daytoy, ken kadawyan amaawat a kas paset ti Australasia. Ti dibision a pagbaetan ti Asia ken Amianan nga Amerika ket naikeddenga nga iti Lingsat Bering. Adda dagiti Is-isla ti Aleutia ket mabalin a maikeddeng a kas Asia.
Dagiti naturay nga estado[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti naturay nga estado ket ti politikal a pannakainaig iti epektibo a kinaturay iti populasion a panagramidanna dagiti pannangikeddeng iti nailian nga interesado.[1] Segun ti Kombension ti Montevideo, ti estado ket nasken nga addaan iti permanente a populasion, ti naipalawag a teritorrio, ti gobierno, ken ti kapasidad a sumrek kadagiti relasion kadagiti sabali nga estado.[2]
Dagiti estado a kameng ti Nakaykaysa a Pagpagilian[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda dagiti 48 nga estado ti Asia ti daytoy a listaan. Aminda ket kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian[3] malaksid ti Palestina, maysa daytoy a agpalpaliiw nga estado ken saan pay unay a nagtengngel iti kaaduan iti tinuntonna a teritorio.[4]
Dagiti saan nga estado ti Nagkaykaysa a Pagpagilian[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti innem nga estado iti daytoy a listaan ket addaan kadagiti agdumaduma nga agpang iti pannakabigbig, ngem saanda a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. Amin ket naipalawagda a kas dagiti estado babaen ti deklaratibo a teoria ti pannakaestado.
Dagiti agkamkammatalek a teritorio ken dadduma pay a teritorio[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti innem nga entidad iti daytoy a listaan ket mabalin a suheto iti estado a saanda a paset, wenno addaanda iti espesial a pannakaitunos a naikeddeng babaen ti sangalubongan a tulag.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Listaan dagiti pagilian ti Asia babaen ti GDP
- Listaan dagiti immun-una a naturay nga estado iti Asia
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti pigura ti populasion ken kalawa ket naitedda para iti sibubukel nga estado, mairaman dagiti lugar a mabirukan iti ruar ti Asia. Ti Azerbaijan, Georgia, Kazakhstan, Rusia, ken Turkia ket agramanda amin ti teritorio idiay Europa. Ti pagbeddengan a pagbaetan ti Asia ken Oceania ket saan a nalawag ti pannakaibaga, ken ti Indonesia ken Daya a Timor ket sagpaminsanda a naikabkabil iti Oceania.
- ^ a b c d Ti kalawa ken populasion dagiti estado nga addaan iti separista a rehion ket mairaman dagiti separista a rehion.
- ^ Nairangarang ti Herusalem a kapitolio ti Israel idi 1950.[31] Ti Linteg ti Herusalen ti 1980 ket ibagan a ti "Herusalem, kompleto ken naikaykaysa, ketti kapitolio ti Israel", ken ti siudad ket agserbi a tugaw ti gobierno, ayan ti pagtengan ti Presidente, dagiti opisina ti gobierno, korte suprema, ken parlamento.[32] Ti Resolution 478 ti Konsilio ti Seguridad ti Nagkaykaysa a Pagpagilian ken inrangarangna a ti Linteg ti Herusalen nga "awan serbi ken pateg" ken tinawaganna dagiti kameng nga estado nga agikkat kadagitidiplomatiko a misionda manipud iti Herusalem.[33] Dagiti ganganaet a pagilian ket agtalinnay kadagiti embahadada idiay Tel Aviv ken dagiti dadduma a siudad ti Israel.[34]
- ^ Urayno ti Kuala Lumpur ket ti opisial a kapitolio ti Malaysia, ti Putrajaya ket isu ti tugaw ti gobierno.[35]
- ^ Ti Akrotiri ken Dhekelia ket dagiti kuartel ti militar ti Britania, nga addaan iti populasion a mairaman dagiti 8,000 personel ken pamilia ti Nagkaykaysa a Pagarian.[36]
- ^ Urayno dagiti isla ket awanen dagiti nabati nga indehenio nga agtataeng, ti kuartel ti militar a pagbingbingayan ti Nagkaykaysa a Pagarian ken ti Estados Unidos ket mabirukan idiay isla ti Diego Garcia, nga agraman dagiti 4,000 nga agtrabtrabaho.[29]
- ^ Mangirepresenta ti dagup a kalawa ti daga. Mairaman ti tinunton a kalawa ti taaw, tidagup a kalawa iti 54,400 km2 (21,004 sq mi).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ashley, Richard K (1 Hunio 1988). "Untying the Sovereign State: A Double Reading of the Anarchy Problematique". Millennium – Journal of International Studies. Sage Journals. 17 (2): 227–262. doi:10.1177/03058298880170020901. Naala idi 10 Agosto 2011.
- ^ "Montevideo Convention on the Rights and Duties of States". Council on Foreign Relations. 26 Disiembre 1933. Naala idi 10 Agosto 2011.
- ^ "United Nations Member States". United Nations. Naala idi 10 Agosto 2011.
- ^ "Non-member States". United Nations. Naala idi 5 May 2013.
- ^ a b c d e "Field Listing :: Names". CIA. Naala idi 28 Hulio 2011.
- ^ a b "UNGEGN List of Country Names" (PDF). United Nations Group of Experts on Geographical Names. 2007. Naala idi 28 Hulio 2011.
- ^ a b c d e f g h i j "List of countries, territories and currencies". Europa. 9 Agosto 2011. Naala idi 10 Agosto 2011.
- ^ a b c d e "Field Listing :: Capital". CIA. Naala idi 3 Agosto 2011.
- ^ "UNGEGN World Geographical Names". United Nations Group of Experts on Geographical Names. 29 Hulio 2011. Naala idi 3 Agosto 2011.
- ^ a b c d e f g h "Country Comparison :: Population". CIA. Hulio 2012. Naala idi 2 Septiembre 2012.
- ^ a b c d e "Field Listing :: Area". CIA. Naala idi 7 Agosto 2011.
- ^ a b c "About Abkhazia". Abkhazia Ministry of Foreign Affairs. Naala idi 3 Agosto 2011.
- ^ a b "Abkhazia (autonomous republic, Georgia)". Encyclopaedia Britannica. Naala idi 2011-03-03.
- ^ "Abkhazia presents proof of independence recognition by Vanuatu". RT. 7 Hunio 2011. Naala idi 3 Agosto 2011.
- ^ "Regions and territories: Abkhazia". BBC News. 8 Pebrero 2011. Naala idi 8 Agosto 2011.
- ^ a b c "Country Overview". Office of the Nagorno Karabakh Republic in the United States. Naala idi 3 Agosto 2011.
- ^ "Regions and territories: Nagorno-Karabakh". BBC News. 20 Enero 2011. Naala idi 3 Agosto 2011.
- ^ "Official website of the President of the Nagorno Karabagh Republic". President.nkr.am. Naala idi 8 Agosto 2011.
- ^ "Nagorno-Karabakh (region, Azerbaijan)". Encyclopaedia Britannica. Naala idi 8 Agosto 2011.
- ^ a b "A Mediterranean Quagmire". The Economist. 22 Abril 2010. Naala idi 3 Agosto 2011.
- ^ "Cyprus country profile". BBC News. 27 Mayo 2011. Naala idi 3 Agosto 2011.
- ^ "DPÖ: "2009 sonu itibarıyla nüfus 285 bin 356"". Kibris Postasi. 8 Oktubre 2010. Naala idi 8 Agosto 2011.
- ^ "Palestinians face new uncertainty over President Mahmoud Abbas succession". The Independent. 20 Septiembre 2015. Naala idi 29 Oktubre 2015.
- ^ "Israel and Palestinian territories country profile". BBC News. 9 Marso 2011. Naala idi 8 Agosto 2011.
- ^ a b c "Regions and territories: South Ossetia". BBC News. 8 Pebrero 2011. Naala idi 8 Agosto 2011.
- ^ Kafkas Vakfi. "South Ossetia". Hartford Web Publishing. Naala idi 8 Agosto 2011.
- ^ "Government Information Office, Republic of China (Tawian)". Government Information Office, Republic of China (Tawian). Naala idi 10 Agosto 2011.
- ^ "Field Listing :: Dependency Status". CIA. Naala idi 8 Agosto 2011.
- ^ a b "British Indian Ocean Territory". CIA. Naala idi 14 Agosto 2011.
- ^ Kas naipaltiing iti Insik a teksto iti kayarigan ti Macau, ti teksto ti Batayan a Linteg ti Macao, ken ti Website ti Gobierno ti Macaobsite, ti napno a nagan ti teritorio ket Espesial nga Administratibo a Rehion ti Macao ti Republika ti Tattao ti Tsina. Urayno mabalin pay a mausar dagiti kombension ti "Espesial nga Administratibo a Rehion ti Macao", "Macao" ken "Macau".
- ^ "Middle East :: Israel". CIA. Naala idi 10 Agosto 2011.
- ^ "Basic Law: Herusalem, Capital of Israel". The Knesset. Naala idi 10 Agosto 2011.
- ^ "Resolution 478" (PDF) (Press release). United Nations Security Council. 1980. Naala idi 10 Agosto 2011.
- ^ Embassies and Consulates in Israel, Israel Science and Technology Homepage
- ^ "Putrajaya – Federal Administrative Capital". Malaysian Government. Naala idi 15 Agosto 2011.
- ^ "Akrotiri". CIA. Naala idi 14 Agosto 2011.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pagsasao a Rumano
Ti Rumano (wenno Daco-Rumano ket ti Romanse a pagsasao nga insasao babaen ti agarup a 24 riwriw a tattao a kas patneng a pagsasao, ken kangrunaan idiay Romania ken Moldovia, ken babaen dagiti sabali pay a 4 a riwriw a tattao a kas maikadua a pagsasao.[3][4] Daytoy ket addaan ti opisial a kasasaad idiay Romania, ti Republika ti Moldovia, ti Autonomo a Probinsia ti Vojvodina idiay Serbia, ken idiay autonomo a Bantay Athos idiay Gresia.
Dagiti agsasao a Rumano ket naiwarwarasda iti ballasiw kadagiti adu a pagilian, a nangruna idiay Australia, Italia, Espania, Ukrania, Bulgaria, ti Estados Unidos, Kanada, Arhentina, Israel, Rusia, Portugal, ti Nagkaykaysa a Pagarian, Pransia, ken Alemania.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti batay-linteg ti Repulbika ti Moldovia ket mangitudo ti pagsasao ti pagilian a kas ti Moldova, bayat a ti 1991 Deklarasion ti Wayawaya ket inagananna ti opisial a pagsasao ti Rumano. Idi Disiembre2013, ti panangikeddeng ti Batay-linteg a Korte ti Moldovia ket nangiyalagad a ti Deklarasion ti Wayawaya ket isu ti umuna sakbay ti Batay-linteg ken ti pagsasao ti estado ket nasken a matawagan iti Rumano.foxnews.com
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Kappon ti Latin
- ^ Nationalencyklopedin "Världens 100 största språk 2007" Dagiti 100 a Kadakkelan a Pagsasao iti Lubong 2007
- ^ Ti Kappon ti Latin ket ireportana ti 28 a riwriw nga agsasao para iti Rumano, a manipud kadagita ket 24 a riwriw ket patneng nga agsasao iti pagsasao: Kappon ti Latin – Ti paniaga dagiti pagsasao: ro, es, fr, it, pt; kitaen pay ti Reporta ti Ethnologue para iti Rumano
- ^ Dagiti pagsasao nga INsasao babaen ti Ad-adu Ngem 10 a Riwriw a Tattao. Microsoft Encarta 2006.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Giurescu, Constantin, The Making of the Romanian People and Language, Bucharest, 1972.
- Kahl, Thede (ed.), Das Rumänische und seine Nachbarn, Berlin, 2009.
- Paliga, Sorin, The Earliest Slavic Borrowings in Romanian, Romanoslavica vol. XLVI, nr. 4, Editura Universităţii din Bucureşti, Bucharest, 2010.
- Rosetti, Alexandru, Istoria limbii române, 2 vols., Bucharest, 1965–1969.
- Uwe, Hinrichs (ed.), Handbuch der Südosteuropa-Linguistik, Wiesbaden, 1999.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Pagsasao a Rumano iti Wikimedia Commons


text:
Klasiko nga Insik
Ti pagsasao a Klasiko nga Insik (古文, Pinyin: gǔ wén, "taga-ugma a testo") ket isu ti pagsasao ti klasiko a literatura manipud ti gibus ti panawen ti Primabera ken Otonio babaen ti gibus ti Han a Dinastia, ti naisurat a porma ti Daan nga Insik. Ti termino ket naus-usar pay para iti Literario nga Insik (文言文 wényán wén, "testi ti naisurat a pagsasao"), ti tradisional nga estilo ti naisurat nga Insik a naimodelo iti klasiko a pagsasao, ken mangaramid daytoy a sabali manipud ti aniaman a moderno a naisasao a porma ti Insik. Ti Literario nga Insik ket inus-usar idi kadagiti amin a pormal a panagsurat idiay Tsina aginggana idi nasapa a maika-20 a siglo, ken idi pay, las-ud dagiti nadumaduma a paset ti panawen, idiay Hapon, Korea ken Bietnam. Kadagiti agsasao iti Insik, ti Literario nga Insik ket kaaduanen a nasukatan babaen ti naisurat a bernakular nga Insik, ti estilo ti panagsurat a kapada ti moderno a naisasao a Mandarin nga Insik, bayat a dagiti agsasao kadagiti pagsasao a saan nga Insik ket kaaduandan a binaybay-an ti Literario nga Insik tapno maiparabor kadagiti lokal a bernakular.
Ti Literario nga Insik ket naamammuan a kas ti kanbun iti Hapon, hanmun iti Koreano, ken Hán văn iti Bietnamis (Manipud ti 漢文 kadagiti amin a tallo a kaso; pinyin: hànwén, "Han a panagsurat").


text:
Nauru
Ti Nauru, opisial a ti Republika ti Nauru ken dati nga ammo a kas ti Isla Pleasant, ket ti isla a pagilian iti Mikronesia idiay Tengnga a Pasipiko. Ti kaasitgan a kaarrubana ket ti Isla Banaba idiay Kiribati, iti 300 kilometro (186 mi) iti daya. Daytoy ket addaan kadagiti 9,488 nga agtataeng iti 21-kuadrado-kilometro (8.1 sq mi) a kalawa, ti Nauru ket isu ti kabassitan nga estado idiay Abagatan a Pasipiko ken ti maikatlo a kabassitan nga estado babaen ti kalawa iti lubong, kalpasan laeng ti Siudad ti Batikano ken ti Monaco.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "National Report on Population ad Housing" (PDF). Nauru Bureau of Statistics. Naala idi 9 Hunio 2015.
- Mangiraman daytoy nga artikulo iti testo manipud ti dominio a publiko manipud kadagiti website ti Departamento ti Estado ti Estados Unidos ken ti CIA World Factbook.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Gowdy, John M; McDaniel, Carl N (2000). Paradise for Sale: A Parable of Nature. University of California Press. ISBN 978-0-520-22229-8.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Nauru iti Wikimedia Commons
- Gobierno ti Nauru
- Nauru a naikabil iti The World Factbook (Ingles)
- Kitaen ti Nauru iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)
- Wikimedia Atlas iti Nauru
- Nauru manipud ti UCB Libraries GovPubs
- Bariweswes ti Nauru manipud ti BBC News
- Nauru
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ingles
- Dagiti dati a kolonia ti Alemania
- Dagiti pagilian nga isla
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Mikronesia
- Dagiti pagilian idiay Oceania
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1968
- Dagiti mankomunidad a republika


text:
ni samuel f. corpuz iti gumil convention idiay cagayan idi abril 2003
kastan, ninong sammy...
belated, wen, naladaw daytoyen a dakamat wenno kasla elehia ken ni ninong sammy, apo Samuel F. Corpuz, kaprobinsiaan a mannurat, tangsit ti Vizcaya literati a makuna, primera klase a nobelista, maestro, mannalon, politiko, tatang...
"tanud, natay d kalman ni mang sammy. awanen tay hgante, tay la ansisit t nabati."
dayta ti inteks kaniak ni atanudko a dln
(Daniel L. Nesperos) iti 4:18PM ti agosto 26. nakigtotak nupay napaisemak iti angaw ni atanud maipapan iti "higante" ken "ansisit" a kayatna a sawen higante iti literatura ilokana nga isu ni (daydi) apo corpuz (diak la masinunuo no sinno met ti "ansisit" nupay adda pamalpalatpatak, diak ibagbagan ditoy ta baka ket makabasbasolak, hehe!).
ania metten, inteksko met, apay a nagadu ti nagkameng ita a tawen iti GUMIL Langit
? (gumil langit, kunkunami man iti imaginary a gunglo dagiti pimmusayen a mannurat nga ilokano; wenno saan la nga imaginary ta ania ti ammotayo, a sibibiag pay, no adda ketdi met a talaga gungloda wenno chapter ti gumil iti ayanda ita a lugar, dimension, level, wenno kasasaad?) wen, ta itoy laeng 2004, nagsasaruno a pimmusay da Appo Antonio Sanchez Encarnacion ti ilocos sur, William Alvarado ti pangasinan, ni Meliton Brillantes ti cagayan, Bagnos Cudiamat ti baguio, sa ni apo corpuz ti nueva vizcaya. bin-ig a bangolan, beterano, malalaki, multi-awarded dagitoy a mannurat nga ilokano, saan ken saanto a kompleto ti historia ti literatura ni ilokano no awan wenno saan a madakamat ti biag, nagan ken gapuananda. nakadakdakkel a pukaw ita iti literatura nga iloko ti ipupulangdan iti namarsuada.
ninong ti awagko ken daydi ninong sammy ta maysa isuna kadagiti nanganak iti kasar kaniami ken jane
. inkarkarigatanda ken ninang estrella ti immay dimmanon idiay ballesteros a nagkasaranmi idi 1996.
immuna a nakita, nakasarang, nakapatangko ni ninong sammy idi 1994, no diak agpalia iti lagip. agpasalipkami iti iti GUMIL Nueva Vizcaya (salip para agdadamo ken propesional a mannurat babaen ti ayuda ti national commission for culture and the arts (NCCA)) ket ni apo corpuz ti maysa kadagiti pilimi nga aghurado. dimi idi ammo no sadino ti pakasarakan kenkuana ta maipagarup nga "aglemlemmeng" wenno "nagpaing" kadagiti a panawen. awan kano met iti solano, awan kano met idiay bintawan. nadamagmi nga adda idiay quirino, idiay cabarroguis. rinantami ngarud a danonen, este, sapulen idiay cabarroguis. uppatkami a napan: siak, ni apo Ruperto Manuel a presidente ti GNV, ni apo John Buhay a vp ti GNV, sa ni apo Leander Domingo executive editor ti Valley Journal
(a pagpapaayak met idi kas editor).
apo, ta ti la nagdamdamaganmi idiay cabarroguis dida met ammo wenno am-ammo ni ninong sammy! ti la nakadandanonmi wenno nadandanonmi a tattao ken parparaangan/in-inaladan...
agalasdos san iti malem idi maisar-ongkami iti public market ti cabarroguis. nagdamagdamagkami latta. agingga nga adda nakaipatuldo kadakami iti lokasion ti abong kano ni apo corpuz. ne, dayta 'tay balasangna, ne! intudo 'tay nagsaludsodanmi iti maysa nga ubing a babai nga agtawen ngata iti lima wenno innem. ket isu, sinurotmin ti ubing nga agsarsarungaddeng a kasla maamak kadakami. intundanakami iti panameken a karuotan ken kaleddaan iti adayo a sikigan ti market site. panameken met ti bassit a desdes, madlaw a saan unay a mabadbaddekan ta tinagiruot. idi kuan matuparmin ti "abong" ni apo corpuz...
no labsen ti agsao, kasla dagitay makeshift nga apon ti squatters iti manila ti "hideout" ni ninong sammy. kasdiay metten kailet ken... wen, kasdiay metten kawara, wenno nawarwara pay ngata, hehe! naammuanmi iti udina a nairanta a kasdiay daydiay nga abong, hideout wenno hideaway a talaga, naigagara a kasdiay ti langana ken kawarana ta isu ngarud ti trip ti maysa a henio nga artist a kas ken ni apo corpuz (nalabit a kas kaniak, saan a makakonsentreyt nga agsurat no saan a nawara wenno agkaiwara ti libro, magasin, papel, abasto, dugmon, lunglungan, paglutuan, etc., etc.)
kasla metten nakakita iti al-alia ni apo corpuz idi mapasungadannakami. adda kasla tadem iti lasin ken talangkiaw dagiti matana a nangilap-ilap iti no siasino dagitoy nadudursok a dimteng, nagbasakbasak iti umokna nga agsursurat. ngem nasuktan iti agraraay nga isem ken bigta a katawa ti inyabrasana iti sangpetmi idi agpakaammo ken ipakaammomi ti bagbagimi ken ti misionmi. ania pay, di napakpakadaan--saanna a pakpakadaan ti aniaman a yaay ti sinno a dayo, estranghero--ti kaaddami ket nadanonmi ngarud ni apo corpuz iti natural a a kaaddana wenno kasasaadna iti abongna: saan a nakapagsagana a nagpustora koma wenno indalimekna ti ramramitna wenno ti bagbagina: nadanonmi a nadanonmi iti gagangay a tagibalay nga aruatenna, ket pakawanennak ni ninong ta ibagak ditoy, a saan sa pay nagsagaysay idi wenno nakadigos, hehehe! gapu ta di naurnos ti pangatiddogen idin a buokna ken barbasna. which is just natural and so peculiar met iti dadduma wenno kaaduan nga artists nga awan bibbibiangna iti bagina wenno aglawlawna no kasta a karget wenno kahighna ti agsurat.
ay, ket, pinnadamag dayta, estoria, estoria, tungtong, tungtong (diak malagipen ngem kas gagangay nagkakapekami met, a, iti kape a nangisit sa, ken puraw wenno 'tay kasla isbo ti aggurigor ti marisna a kape, hehe, agua de pataranta tapno naim-imas ti saritaan). idiay a nilektiurannakami ni ninong sammy iti nakaad-adu, nakaad-adalem nga ammo ken otoritina iti literatura. in fact, maysa a klasrum daydiay abongna ni apo corpuz: complete with a blackboard and chalks, books, visual aids (saan a karkardayo ta maysa a maestro iti haiskul ni ninong sammy ket maestra met ni baketna) ket idi dimtengkami di pay naerase iti blakbord ti sumagmamano a sentences iti ingles a naammuammi a manipud iti sursuratenna kano a nobela iti ingles--a dagitoy a sentences ket inda ad-adalen nga agabbaket wenno sangapamilia, ikritkritik ken an-analisarenda a sentence by sentence wenno by paragraphs iti blakbord dagiti sursuraten ni ninong sammy!
madama idi a maiserserye (wenno kalkalpasna, diak malagipen) ti nobelana a "Prenda"
iti bannawag
. impakita ni apo corpuz kadakami ti nakapuspuskol nga orihinal, agpirpirpiren, a manuskrito ti nasao a nobela ket nasdaawkami ta nasuratna pay la gayam daytoy idi 1960s! nagadu ti chapter ti orig a nobela (iti chapter wenno panangchapter a rukod ti manuskrito ti bannawag
), sabali a version ti naiserye iti bannawag ta nayababa laeng daytoy a no ar-arigen kasla sinopsis laeng no maidilig iti orihinal! saan pay ketdi a "Prenda"
siempre ti orihinal a titulona (diak man malagipen itan ti nabasak nga orig a titulo ti orig a nobela, kaslan sa "Quezada"
).
iti ababa a "lecturena" iti surat ken panagsuratan (agkamkamatkami iti oras ta adayo pay ti pagawidanmi idiay vizcaya ket sapay agipangpangta ti pul-oy nga ibayakabakna ket baka awanton malugananmi) a naiballaballaet iti ti la adda a napagsasaritaanmi, ababa nga agpayso ngem agingga kadagitoy diak malipatan ken diak pulos a lipaten, inyemphasize a nalaing ni apo corpuz ti kinanasisita ti details iti sarita wenno nobela. details iti deskripsion la unay, iti karakterisasion, iti panangiladawan, panangiparang iti tao, lugar, pasamak, pisikal a langa-buya-karakteristik ti uray kabassitan a bambanag a makita, maramanan, maangot, mangngeg, marikna. ket idi kuan impalgak ni apo corpuz no ania la unay, aya, ti usarna wenno purposena no apay nga adda daydiay nakakuadro a ladawan a pinta ti maysa a nalatak a filipino a pintor (diak man malagipen no sinno, ngem saan sa a ni amorsolo, kasla ni felix hidalgon sa) iti maysa a nakabaro at saya a balasang iti rabaw ti bassit a lamisaan a yan ti daan a makiniliana. nakapatpateg gayam ti akemna daytoy a ladawan iti pangsursuratna! daydiay a painting (reproduksion a painting) a no kuan ket lakana a makita wenno masirpat kabayatan nga agsursurat (ta adda la ngarud iti sanguananna) ti mangipalpalagip kenkuana: details, details, details!
a nasken a detaliado ti amin nga inna isurat nangruna no lirikal a panangidetalye. innala ni apo corpuz ti ladawan ket impakitana kaniami a nalaing, dinayaw ken impamatmatna kaniami ti kinadetaliado ti pannakaipinta ti nasao a painting: uray ti kababassitan a nakain-inaka a borda ti baro at saya wenno terno ti babai ket nalawag ken detaliado a naipinta ti pintor, saan a bastabasta a nagpinta lattan iti bastabasta a terno--kas kakomplikado dagitay idesdesinio kas pagarigan ni pitoy moreno a terno ni imelda marcos!
"masapul a kasta met kadetaliado ti panagsurat ken panangisuratyo," inyunay-unay ni apo corpuz, "saan a basta kastoy, kasta, kasdiay kunayo lattan! idescribeyo ti specific details ti karakter wenno pagteng wenno bambanag iti aglawlaw ti karakter wenno pagteng!" wen met, show ngamin, a, don't tell lattan. isu a no madlawyo, kadagiti nobela ni apo corpuz a kas iti "Bassit a Balay ni Brader Orly," "Hari," "Bakir, Lotus, wenno Diro," "Bituen ken Sadiri," "Mom Kari," "Awis ti Sab-ong"
ken dadduma pay ket nakapatpatak ti panangiladawanna kadagiti tao ken lugar ken pasamak--no idescribena koma ti balay, maammuam amin a rukod ken kalawa ti lotena wenno no ania a kayo wenno material ti naaramat. adda diak malipatan nga eksena iti nobelana a "Bakir, Lotus, wenno Diro,"
tay eksena nga agmanmaneho iti dyip (owner-type a dyip sa) daydiay kangrunaan a karakter a lalaki a kaduana ti kangrunaan a karakter a babai, naibinsa sadiay in motion an in emotion ken in action and in inaction ti panagdrive ti lalaki iti nalubo, naruburob, nasang-at-nasalog a pangipeten a kalsada: nailadawan ti panagiwes, panagpakannawan-panagpakannnigid ti manibela, ti panagakar-akar ti kambio iti rhytmical a stop-go-wait-go-stop-go-wait-go staccato iti danggay ti panagaccelerate iti gas ken iti preno ken adu pay.
maysa met a diak malipatan a nadakamat ni ninong sammy ti maipapan iti taray wenno development/progression ti plot wenno balabala ti sarita wenno nobela. kunana nga adda dua a kita wenno tipo ti taray ti estoria depende iti plot ken character wenno iti harmony ti plot ken characters a mangibunga iti action: linear ken cumulative development. no linear, dirdiretso, saan nga agsasanga, saan a complicated a plot, saan a complicated ti characteristics ti characters. no met cumulative, which is the best kano, kasla 'tay nangipuruakka iti bato iti maysa a nalinaay a lipnok a nangbuangay ken nangparnuay iti ripples nga agpalpalawa nga agpalpalawa in circular movement/action, complicated ti plot, agsasanggala ti pagteng a sanguen wenno masarakan dagiti character. ad-adda a makita ti effectiveness ti cumulative development iti nobela ngem iti sarita ketdi. ket isu a dagiti nobela ni apo corpuz, from simple to complex, komplikado ti plotda, adu ken umad-adu ti pakigasanggasatan dagiti karakter, rumikrikut ken umir-irteng dagiti pagteng ken situation, historic wenno epical ti proportion wenno scope a natural laeng met iti maysa a makuna a "damn, great novel" a kas koma iti "One Hundred Years of Solitude"
ni Gabriel Garcia Marquez wenno ti "Dangadang"
ni apo Aurelio S. Agcaoili nga adu ti karakter ket tapno di mayaw-awan ti reader masapul no kua a konsultaem sagpaminsan wenno kankanayon ti naiprovide a family tree/timeline ti nobela. isu a naidumduma dagiti nobela ken ababa a nobela ni apo corpuz. uray pay ti dialogs wenno panagpapatang, panarsarita dagiti karakter ket unique iti dadduma nga iloco novels, kunaek a mala-Charles Dickens a panagdaydayalog.
isu a napnapnekkami nga agkakadua idi agawidkamin. adu ti naammuanmi, adu ti naadalmi iti mano la nga oras a kinadennami ti "higante." sulit ti bannogmi a nangsapsapul kenkuana.
itan, immunan ni ninong sammy. damagmi nga adu ti nabatina a nobela a nalpasen ken pangted. nakalkaldaang. kaniak, panggepko pay ketdi koma nga apan danonen wenno sapulen manen ta planomi idi iti atila
nga isu koma ti maysa a hurado iti salip ti puturistiko a sarita. naudi la daydin a pananakitatayo idi immay iti gumil kombension idiay callao
. itan, agkokombensiondan nga agnanayon iti gumil langit. (aysi, saan met ngarud a kalakala wenno kas karina kadatayo ita ditoy GUMIL Filipinas ti agkameng koma wenno mapan makikombension iti gumil langit tapno makita ken makadennatay' manen dagiti immunan a kagumilan!)
tagtagisayangek laeng manen sa saanak a nakapan iti massayag wenno pumpon ni ninong sammy. sulit latta koma ti bannog a mapan ngem diak naammuan no nakaimassayaganna wenno nakaipumpunanna. namrayak laengen a binasbasa manen ti sumagmamano a paset ti kaudian a nobelana ("Awis ti Sab-ong"
) a naibannawag. sulit a sulit latta ta habang nga ulit-uliten a basbasaen dagiti sinurat ni ninong sammy, mas ad-adda a masagrap ti pintek ken birtudna. a kas iti panangulit-ulitko no kua a manglaglagip latta iti kapapatgan a literary advices a nasagrapko kenkuana iti daydiay a maysa a malem idiay cabarroguis aganay a sangapulo a tawenen ti napalabas. ta adun ti naitulongda kaniak dagidiay nga advices. sulit a talaga, ninong!
kabayatanna, adtoy ti pakaammo/obituario iti bannawag
iti ipupusay ni apo corpuz
Premiado a mannurat ti Bannawag, pimmusay
Pimmusay ni Samuel F. Corpuz, mannurat ti Bannawag, gapu iti coronary heart disease ken pulmonary mass itay Agosto 25 iti edadna a 65.
Nalatak a nobelista, nangab-abak ni SFC, tubo ti Solano, N.V., iti adu a pasalip iti panagsuratan nga intuyang ti Bannawag, GRAAFIL, GABS, ETTI, ken dadduma pay.
Maysa nga agrikultor ken mangisursuro sakbay a nagkapitan iti barangay. Agsursurat iti Ingles ken iti Iluko, adu a sarita, nobela ken salaysayna ti naipablaak iti Graphic ken iti Bannawag.
Inulila ni SFC ti kaingungotna a ni dati nga Estrella Castillo Gonzales ken dagiti pito a bungada, da Honesto, Arlyn, Johnalyn, Samuel Jr., Fares, Orlando, ken Estrella Victoria.


text:
sabali manen ti nasumok datao. daytoy ebay
. ti kadakkelan ken kasikatan a pagtagilakuan ti wagwag wenno ukay-ukay iti internet. rinibribu a tattao ken minilmilion a transaksion ti mapaspasamak iti ebay iti inaldaw. adun ti bimmakbaknang met gapu iti panagnegosioda iti ebay. ta no nalaingka, natusoka, nasikap nga ebayer, nalaka (kano) a pagakupan iti pirak daytoy ebay. ket natural, bilionario metten, a, ti nangirugi iti ebay, ni pierre omidyar
. maidasig isuna kadagiti nalalaing ken nagagasat a pinarsua a nakapanunot iti karkarna wenno naidumduma a teknolohia iti internet, kas koma kadagiti nangpundar iti yahoo!, da david filo
and jerry yang
; wenno dagiti nangimbento iti google, da sergey brin
ken larry page
; wenno ti nangirugi iti amazon.com, ni jeff bezos
.
wen, adu ti adik (kanon) iti ebay. ta malaksid a no nalaingka iti pasikotsikot ti internet business wenno online commerce (wenno e-commerce) ket medio umadut' makukuartam, sabali pay daytay feeling ti maki-bid, makitinnawar, makipinnangatuan iti presio iti kayatmo a gatangen--a kayat met a gatangen ti ad-adu pay. adda thrillna daydiay (kunaek man ta napadasakon itay laeng nabiit, hehehe!) ket nakagangganas man ti riknam no sika ti mangabak kas highest bidder ket na-outbid dagiti dadduma nga agkalikagum iti pagiinnagawanyo nga item.
iti ebay ngamin, ti la adda ti mabalin nga ilako ken magatang (ngem adda ketdi dagiti bawal nga item, kas koma iti igam wenno bala, nazi a bambanag, namureng a pagan-anay, bangkay, wenno tabako, [wen, bawal ti tabako a tagilako iti ebay!] kdpy.) ngem ammoyo, no ania ti mapanunot ditan a mayat nga ilako, kastat' kasariwawek ti nainnegosioan a panagut-utek ti dadduma nga ebayer, ta adda pay dagiti naglako iti kinabirhen (ti maysa a babai), submarino, tangke ken eroplano a pakigubat, aircraft carrier, tostado a tinapay nga adda nagmarka nga imahen kano ni virgin mary, gatas ti ina (a tao), picture ti nobia/nobio ken no ania la ditan! ti imasna ta addada met no kua ag-bid ken gumatang! isu a nakaay-ayat ti maki-ebay, kunam sa! sabali daytoy a padas ken pannakilangen iti naisalumina ken no kua ket weird nga internet culture.
anyways, anyways, saanak pay met ketdi nga addicted a mannaki-ebay a pinarsua, a. kinapudnona kadagitoy la a nasangok daytoy a banag nupay medio nabayagen a nagrehistroak/nagkamengak (kas buyer/seller) iti ebay. ken saanak pay a makirinrinnamas iti international nga ebay (ebay.com) ngem ketdi iti pay laeng local nga ebay iti filipinas, ti ebay.ph
a nabiit pay a naluktan. ditoy ebay.ph, bin-ig pay laeng a pinoy dagiti bidder, buyer ken seller ket iti pay laeng uneg ti filipinas ti pakaang-angayan ti transaksion. nupay no kamengkan ti ebay.ph ket automatik metten a memberka iti ebay international. adu ti nagmamayat ken naglalaka a tagilako iti ebay international ngem ti pagdaksanna, nangina ti shipping rate ta bayadam ti pananakaipatulod ti gatangem nga item manipud iti sabali a nasion a lokasion ti tao a paggatangam. sa parikut pay iti panagbayadan. masapul nga adda credit cardmo wenno accountmo iti paypal
(awan pay met ngarud paypal iti filipinas).
nagdamdamuak ti nag-bid ken naggatang iti libro iti ebay.ph. ania koma ngarud met ti sabali a magatang no di libro ta isut nalaka, hehe! addan tallo a libro a nagatangko babaen ti ebay. simmangpeten 'tay dua, padpadaanak ti maikatlo. taga-manila ngamin dagiti seller. bayadak babaen ti banko wenno g-cash
, ipatulodda babaen ti courier service (lbc, 2go, air21, dhl wenno fedex). nasayaat koma no addaak manila ta ti gagangay a panangideliverda ket babaen ti panangyawat a mismo iti item, agkitakayo iti mall kas pagarigan.
ket aniada ngay dagiti damo a naganabko iti ebay?
dagitay man laeng nabayagen a sapsapulek a libro piman. dagitoy dua nga immuna a napasangpet: eva luna
ni isabel allende
ken dona flor and her two husbands
ni jorge amado
man laeng, julie! ti maikatlo, isu ti the stories of eva luna
ni allende met laeng. nakaro ti panagpagus kadagitoy a tiempo kadagiti latino american ken español nga autor, ken iti magic realism
. nangrugi daytoy idi inugmokak ti one hundred years of solitude
ni gabriel garcia marquez
ken dagiti obra da pablo neruda, federico garcia lorca, gabriela mistral, mario vargas llosa, carlos fuentes kdpy ken idi maiwakasko ti dua a nobela ni allende, ti the house of spirits
ken ti daughter of fortune
.
hmm, dakkel la ketdi ti impluensada manen kaniak dagitoy a panagbasa ken panagadal no ipamaysak manen ti agsurat, ngata. addada bukbuklek a bin-i ti sarsarita ken mabalin a novela pay a mabalin a sangalek ken ramenak met iti magic realism. ti ngamin ganasna iti magic realism, lalo iti estilo dagiti latino americano a fiksionista, mapaglalaokda ti kasla fantasia, humor, history, satire, ken social realism iti maysa nga obra. saan a bin-ig wenno puro a social realism laeng, kas koma kadagiti novela ni f. sionil jose
. saan met a bin-ig wenno puro a satire wenno humor laeng a kas koma kadagiti novela ni jun cruz reyes
.
bareng no addanto naan-anay a panawenkon a mangitugaw nga agsurat ta padasek a tratuen dagiti saritak iti kastoy a panangisurat ken panagsurat. bareng man no ti umunanto a serioso a masuratko a novela ket naramenan iti magic realism iti estilo dagiti latino americanos. awan sa pay ketdi ti fiksion iti iloko a kastoy? diak ammo, awan pay nabasak wenno awan malagipko a nabasakon. daydiay dangadang
a novela ni mang ariel agcaoili
, ibilangko a social realist a historikal a fiksion a naramenan iti magic realism a nakail-iloko. ngem saan met nga iloko a novela no di ket filipino ngamin, hehehe!


text:
2011
Ti tawen idi 2011 (MMXI) ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Sabado iti kalendario a Gregoriano (dominikal a letra B), ti maika-2011 a tawen kadagiti panangikeddeng ti Kadawyan a Panawen (CE) ken Anno Domini (AD), ti maika-11 a tawen ti maika-3 a milenio, ti maika-11 a tawen iti maika-21 a siglo, ken ti maika-2 a tawen iti dekada ti tawtawen ti 2010.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
- Disiembre 31 – bisperas iti baro a tawen iti 2012
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 23 – Elizabeth Taylor, Briton-Amerikana nga aktres (naipasngay 1932)
- Septiembre 10 – Cliff Robertson, Amerikano nga aktor (naipasngay 1923)
- Oktubre 5 – Steve Jobs, Amerikano a negosiante ti kompiuter (naipasngay 1955)
- Oktubre 29 – Ram Revilla, aktor manipud idiay Imus, Cavite, Filipinas (naipasngay 1989)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti 2011 iti Wikimedia Commons


text:
Wikipedia:Nagan ti espasio
Ti maysa a nagan ti espasio ti Wikipedia ket dagiti agasmang ti panid ti Wikipedia a ti nagnagan ket mangrugi iti naisangayan a naireserba a balikas a mabigbigan babaen ti sopwer ti MediaWiki (sarunuen babaen ti dua a tuldek). Kas pagarigan, iti nagan ti espasio ti agar-aramat amin dagiti titulo ket mangrugi iti "Agar-aramat:". Iti kaso ti nagan ti espasio ti artikulo (wenno umuna), ti pakaiparangan dagiti artikulo ti ensiklopedia, awan ti naireserba a balikas ken dua a tuldek.
Iti agdama ti Ilokano Wikipedia ket addaan kadagiti 20 a nagan ti espasio: 9 nagnagan ti espasio ti gandat, 9 a maitunos a nagnagan ti espasio tungtunganna, ken 2 a birtual a nagnagan ti espasio. Dagitoy ket nailistada amin iti kahon dita kanawan. Bayat nga agbirbiruk iti Wikipedia, ti listaan dagiti nagan ti espasio ket mabalin a magun-od kadagiti dua a panagpindut:agaramid iti awan linaon a panagbiruk, kalpasanna pinduten ti Napasayaat iti baba ti pagbirukan a kahon. Ti listaan ket mabalin pay a magun-od iti pakasapulan kadagiti agpababa a menu iti, kas pagarigan, Espesial:Prefixindex, Espesial:Allpages, Espesial:Recentchanges, ken Espesial:Contributions.
Dagiti parbo a nagan ti WP para iti Wikipedia, ken WT para iti Wikipedia tungtungan, ket mabalin para iti nagnagan ti panid iti kahon a pagbirukan, ken panagaramid kadagiti silpo, ken panagaramid kadagiti panangiraman. Kitaen ti Parbo a nagnagan dita baba para iti sabali a parbo a nagnagan.
Ti tabla dita kanawan ket mangipakita no ania ti numero a mausar no kayatmo ti agilemmeng kadagiti panid nga adda iti listaan ti bambantayam.
Dagiti linaon
Nagnagan ti espasio ti suheto[urnosen ti taudan]
Dagiti nagan ti espasio ti suheto ti Wikipedia ken dagiti annongda ket nailista dita baba. Maited ti ababa a deskripsion, ngem mabalin a kitaen tisilpo para iti ad-adu pay a pakaammo.
- Nagruna a nagan ti espasio (awan ti pasakbay): aglaon kadagiti amin nga artikulo ti ensiklopedia, dagiti listaan, panagilawlawag a pampanid, ken dagiti baw-ing ti ensiklopedia. Sagpaminsan pay a makunkuna dayta a kas ti "nangruna a nagan ti espasio".
- Espasio ti nagan ti agar-aramat (pasakbay Agar-aramat:): aglaon kadagiti panid ti agar-aramat ken dagiti dadduma pay a panid a pinartuat babaen dagiti agmaymaysa nga agar-aramat para kadagiti bukodda a persinal a panagusar. Dagiti panid babaen iti daytoy a nagan ti espasio ket mabalin pay laeng a makita ken baliwan babaen dagit sabali nga agar-aramat, isu a saan a agikabil kadagiti ania man a sensitibo a datos ditoy. Dagiti parbo a nagan ti espasio: User: ken User talk:
- Nagan ti espasio ti Wikipedia wenno Nagan ti espasio ti Project (pasakbay Wikipedia:): aglaon kadagiti adu a kita ti panid a maikapet iti proyekto ti Wikipedia: pakaammo, aanuroten, dagiti salaysay, dagiti proseso, pagtungtungan,kdpy.. Dagiti parbo a nagan ti espasio: WP: ,WT:, Project: ken Project talk
- Nagan ti espasio ti papeles wenno Nagan ti espasio ti image ken Nagan ti espasio ti file (pasakbay Papeles:): aglaon dagiti panid ti deskripsion ti papaels para iti ladawan, dagiti video wenno dagiti papeles ti audio. Dagitoy met ket addaan iti silpo ti pudno a datos ti papelesle. Dagiti parbo a nagan ti espasio: Image:, File:, Image talk ken File talk,
- Nagan ti espasio ti MediaWiki (pasakbay MediaWiki:): ti nagan ti espasio nga aglaon kadagiti teksto ti interface, kas dagiti silpo ken dagiti mensahe nga agparang kadagiti automatiko a napataud a pampanid. Dagiti panid iti daytoy a nagan ti espasio ket permanente a nasalakniban. Para iti listaan kadagitoy a mensahe, kitaen ti Espesial:AllMessages. (Ti pasakbay ket saan a mapabassit iti "MW" gapu ta ti mw ket maysa a pasakbay ti interwiki.
- Nagan ti espasio ti plantilia (pasakbay Plantilia:): aglaon kadagiti plantilia – dagiti panid a kangrunaan a naikeddeng a mailak-am wenno maisukat kadagiti sabali apanid tapno maisengngat ti pagalagadan a teksto wenno dagiti kahon a kas dagiti infobox ken dagiti pagdaliasatan a kahon. Parbo a nagan ti espasio: Template: ken Template talk:
- Nagan ti espasio ti tulong (pasakbay Tulong:): aglaon kadagiti panid a mangited iti tulong iti panagusar ti Wikipedia ken dagiti sopwerna, para kadagiti agar-aramat ti ensiklopedia ken para kadagiti editor. Parbo a nagan ti espasio: Help: ken Help talk:
- Nagan ti espasio ti kategoria (pasakbay Kategoria:): aglaon kadagiti panid ti kategoria,a mangiparang ti listaan dagiti panid ken dagiti subkategoria a nainayonen iti naisangayan a kategoria, ken ti pagpilian a maipatinayon a teksto. Parbo a nagan ti espasio: Category: ken Category talk:
- Nagan ti espasio ti modulo (pasakbay Modulo:): aglaon kadagiti modulo ti Scribunto – dagiti eskritu ti Lua a mangisayangkat kadagiti espasial apanggep dagiti parser function para iti panagusar kadagiti plantilia, iti labes ti batayan nga agsmang a mairaman iti MediaWiki ken dagiti pagpaatiddogna. Parbo a nagan ti espasio: Module: ken Module talk:
- Nagan ti espasio ti topiko (pasakbay Topic:): ti nagan ti espasio nga us-usaren ti Flow. (agdama a saan amaus-usar)
Ti nagan ti espasio ket sagpaminsan pay a maipangyababaan iti espasio, a kas iti "espasio ti Wikipedia". Ti panid ti suheto ken ti tungtunganna panid ket manporma iti paris.
Ti maysa a parbo a nagan ti nagan ti espasio ket ti nagan ti espasio iti pagsasao nga Ingles. Kas pagarigan, ti WP: ket Wikipedia:, ken isu a ti
[[Wikipedia:Nagan ti panid]] ket mabalin a maipangyababaan iti
[[WP:Nagan ti panid]]. Kitaen ti Parbo a nagnagan dita baba, para iti listaan dagit iparno anagan, a kas ti WT: para iti Wikipedia tungtungan:.
Birtual a nagnagan ti espasio[urnosen ti taudan]
Adda dagiti dua a birtual a nagnagan ti espasio a saan a maibaga kadagiti panid a naipenpen iti database:
Espesial[urnosen ti taudan]
Ti Espesial: a nagan ti espasio ket buklen dagiti panid (makunkuna nga espesial a pampanid) a matonton a pinartuat babaen ti sopwer, kas ti Espesial:RecentChanges. Dagitoy a panid ket kadawyan a mabalin a maisilpo, kas iti [[Espesial:RecentChanges]], malaksid no addaan dagitoy kadagiti parametro. Ti agusar kadagiti parametro, nasken a maited ti napno nga URL a kas maysa nga akinruar a silpo. Kas pagarigan, //ilo.wikipedia.org/w/index.php?title=Espesial:Recentchanges&days=3&limit=10, a mangisubli kadagiti sangapulo a kaudian a balbaliw kadagiti napalabas a tallo nga aldaw.
Mabalinmo ti agpartuat iti baw-ing iti Espesial a panid, ngem ti baw-ing ket saanto nga automatiko a masurot.
Para iti listaan dagiti espesial a panid, kitaen ti Espesial:SpecialPages.
Midia[urnosen ti taudan]
Ti Midia: a nagan ti espasio ket mabalin a mausar a dagus a panangisilpo iti papeles, imbes nga iti panid ti deskripsion ti papeles.
Parbo a nagnagan[urnosen ti taudan]
Ti makita dita baba ket ti automatiko a naduktalan babaen ti Modulo:Panagduktal ti nagan ti espasio a nagnagan ti espasio ken no adda, dagiti parbo a naganda.
Parbo a nagnagan ti tungtungan[urnosen ti taudan]
Ti tabla dita baba ket dagiti parbo a nagan ti espasio ken dagiti parbo a tungtungan ti espasio, dagiti parbo a nagan ti tungtungan ket mabalin laeng iti Ingles a nagan ti tungtungan iti "talk". Amin dagitoy ket sensitibo ti kadakkel ti letra:


text:
Patay
Ti patay ket isu ti permanente a panagsardeng iti amin a biolohiko nga annong a mangtalinaay iti naisangayan a sibibiag nga organismo. Ti penomena a sapasap a mangiyeg iti patay ket mairaman ti biolohiko a panaglakay, panagsida, malnutrision, sakit, panagpakamatay, panagpapatay ken dagiti aksidente wenno trauma a nagbanagan iti terminal a dunor.[1] Dagiti bagi ti sibibiag nga organismo ket mangrugi nga aglungsot iti nabiit kalpasan ti ipapatay Ti ipapatay ti maysa nga organismo ket resulta piti maysa a permanente a kaawan ti kaadda iti rikna .[2][3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Zimmerman, Leda (19 Oktubre 2010). "Nasken kadi amin nga organismo ket lumakay ken matay?". Massachusetts Institute of Technology School of Engineering. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 1 Nobiembre 2010. Naala idi 5 Pebrero 2012.
- ^ Bioetika.: Ti Panagsubli kadagiti Kammasapulan. - Panid 260, Bernard Gert, Charles M. Culver - 1997
- ^ Tattao, Nagtagitaoan, ken ti Pannakaipalplawag iti Patay - Panid 23, John P. Lizza - 2006
- Bibliograpia
- Bondeson, Jan (2001). Naipunpon a Sibibiag: ti Nakabutbuteng a Pakasaritaan iti Kangrunaan a Panagbutbutengtayo. W. W. Norton & Company. ISBN 0-393-04906-X.
- Mullin, Glenn H. (2008) [1998]. Panagbiag ti Sanguanan ti Patay: Ti Tibetano a Tradision. Ithica, New York: Snow Lion Publications. ISBN 978-1-55939-310-2.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Patay iti Wikiquote (Ingles)
- Midia a mainaig iti Patay iti Wikimedia Commons
- Kitaen ti Patay iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)


text:
Maikadua a Sangalubongan a Gubat
Ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat (Ingles: World War II), ket maysa a sangalubonagan a suppiatan a nagpaut manipud idi 1939 ken nalpas idi 1945. Kaaduan a nairaman dagiti adu a pagilian ti lubong, a nairaman dagiti Nalatak a Kabilegan, ken nakaaramid ti dua a nagsuppiat nga agkakadua a milisia: ti Agkakadua ken ti Pagtayyekan. Daytoy ti kaaduan a naisapasap a gubat ti pakasaritaan, nga adda dagiti agarup a 100 a riwriw a tattao a nagserbi kadagiti unidad ti milisia. Iti kasasaad a "dagup a gubat", dagiti kangrunaan a nakibinglay ket nagikabilda kadagiti amin nga ekonomia, industria, ken sientipiko nga abilidad para iti panagserbi gubat a ganetget, a nagborra ti panakailasin a nagbaetan dagiti paisano ken milisia a rekursos. Namarkaan baaben kadagiti naimudinganMarked a paspasamak a pannakairaman kadagiti bunton pannakapatay kadagiti paisano, a mairaman ti Holokausto ken ti is-isu a panagusar ti nuklear nga armas iti pannakigubat, a nagbanagan ti 50 riwriw aginggana ti sumurok a 70 riwriw a natnatay. Dagitoy a natnatay ket makaaramid iti daytoy a gubat ti kaaduan ti natay iti pakasaritaan ti nagtagitaoan.[1]
Urayno ti Hapon ket nakigubgubat idin iti Tsina idi 1937,[2] ti gubat ket sapasap a naibagbaga a daytoy ket nagrugi idi 1 Septiembre 1939, iti panagraut iti Polonia babaen ti Alemania, ken dagiti simmaruno a panangideklara iti gubat iti Alemania babaen ti Pranses ken kaaduan kadagiti pagilian iti Imperio a Britaniko ken Mankomunidad. Ti Alemania ket kinayatna ti agipatakder ti maysa a dakkel nga imperio idiay Europa. Manipud ti naladaw a 1939 aginggan ti nasapa a 1941, kadagiti serie iti kampania ken dagiti tulag, ti Alemania ket nagparakma wenno pinarmekna iti kaaduana a kontinente ti Europa; iti tengnga ti Nasi-Sobiet a tulagan, ti agmangngamangnga bassit a Sobiet ket napno wenno bassit a naiparukma, nasakopan ken nangsilpo ti teritorio dagiti innem a Europeano a kaarubana, ti mairaman ti Polonia. Ti Britani aken ti mankomunidad ket nabatbati nga is-isu laeng ti kangrunaan a puersa a nagtultuloy a nakilablaban a sumipiat ti Aksis, a dagiti gubat ket nararamid idiay Amianan nga Aprika ken ti pay nabayagen a Gubat ti Atlantiko. Idi Hunio 1941, ti Aksis a Europa ket nagirugi ti panagraut iti Kappon ti Sobiet, a nakaited daytoy ti panagrugi ti kadakkelan a teatro ti daga iti pakasaritaan ti gubat, a nakabedbed daytoy kadagiti kangrunaan a paset dagiti Aksis a puersa ti milisia. Idi Disiembre 1941, ti Hapon, a maipanggepanna ti mangituray iti Asia, ket timmipon iti Aksis, ti panagdaruros iti Estados Unidos ken dagiti tagikua ti Europa idiay Taaw Pasipiko, ken napardas a nangparukma ti kaaduan iti Akinlaud a Pasipiko.
Ti panagabanse ti Aksis ket naipasardeng idi 1942, kalpasan a ti Hapon ket napaay kadagiti serie iti gubgubat ken dagiti Europeano a tropa ti Aksis ket naabakda idiay Amianan nga Aprika ken, mangikeddeng, iti Stalingrad. Idi 1943, nga adda dagiti serie iti panakaabak ti Alemania idiay Dumaya a Europa, ti Aliado a panagraut iti Pasista nga Italia, ken dagiti panagballigi ti Amerikano idiay a Pasipiko, ti Aksis ket napukawna ti kaessemanna ken nangaramid kadagiti estratihiko a panagsanod kadagiti amin a sanguanan. Idi1944, dagiti lUmaud a Kumaduaan ket rinautda ti Pransia, bayat a ti Kappon ti Sobiet nakagun-od met laeng kadagiti amin a napukawna a teritorio ken rinautna ti Alemania ken dagiti kumaduaanna. Ti gubat idiay Europa ket simmardent iti panakatiliw iti Berlin babaen dagiti tropa ti Sobiet ken Polako ken ti simmaruno a awan kondisionna a panagsuko ti Alemania idi 8 Mayo 1945. Idi panawen ti 1944 ken 1945 ti Estado sUnidos ket inabakna ti marina ti Hapon ken natiliwna dagiti nangruna nga is-isla iti Laud a Pasipiko, a nangtinnag kadagiti bomba nga atomiko iti dayta a pagilian idi ti panagraut iti Hapon a Purpuro ("Balay nga Is-isla") ket nagbalin a nagarasugas. Ti gubat idiay Asia ket nagsardeng idi 15 Agosto 1945 idi ti Hapon ket immannurot a sumuko.
Ti dagup a panagballigi dagiti Kumaduaan kadagiti Aksis idi 1945 ket nagpasardeng iti daytoy a suppiat.Ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat ket nangibalbaliw ti politiko a panagitaratar ken sosial a patakder iti lubong. Ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (Ingles: UN) ket naipatakder tapno makaayaywan para iti internasional a panagtitinnulongan ken mangipawil kadagiti sumakbay a suppiatan. Dagiti nalatak a kabilegan ket isuda ti nagballigi iti gubat-ti Estados Unidos, Kappon ti Sobiet, Tsina, Britania, ken Pransia ken nagbalin dagitoy a permanente a kameng iti Salaknib a Konsilol ti Nagkaykaysa a Pagpagilian.[3] Ti Kappon ti Sobiet ken ti Estados Unidos ket rimsuada a kas kadagiti agsinuppiat a nalatak a kabilegan, a nakaaramid daytoy ti entablada ti Nalamiis a Gubat, a nagbayag para kadagiti sumaruno a 46 a tawtawen. Iti kabayatan, ti impluensi dagiti nalatak a bileg ti Europa ket nagrugrugi ti panakaapdayda, bayat a ti dekolonisasion iti Asia ken Aprika ket nagrugi. Kaaduan kadagiti pagilian a nadadaelan kadgiti industriada ket immakarda iti ekonomia a panagungar. Ti politiko a panagtitipon, a naipangpangruna ti idiay Europa, ket rimsua gapo kadagiti ganetget a panagtalinaed kadagiti pannakibiang kalpasan ti gubat.
Dagiti linaon
Kronolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti panagrugi iti gubat ket sapasap a naam-ammuan nga idi 1 Septiembre 1939, iti panagrugi ti [Panagraut iti Polonia|Aleman a panagraut iti Polonia]]; ti Britania ken Pransia ket nagideklara ti gubat iti Alemani a kalpasan daytoy ti dua nga aldaw. Dagiti sabsabali a petsa para iti panagrugi iti gubat ket mairaman ti panagrugi iti Maikadua a Gubat ti Sino-Hapon idi 7 Hulio 1937.[4][5]
Dagiti dadduma ket sumorsurotda ti Britaniko a historiador a ni A. J. P. Taylor, nga isu ket nagtengtengngel a ti Gubat ti Sino-Hapon ken ti gubat idiay Europa ken dagiti koloniana ket nagpapadada a rimsua ken dagiti dua ket naitipon idi 1941. Daytoy nga artikulo ket agususar ti kadaywan a panagipetsa. Dagiti dadduma pay a petsa ti panagrugi ket sagpaminsan a nausar para iti Maikadua a Sangalubongan a Gubat ket mairaman ti Italiano a panagraut iti Abisinia idi 3 Oktubre 1935.[6]
Ti husto a petsa iti pannakalpas ti gubat ket saan pay nga unibersal a inannurotan. Daytoy ket naipalplatiing a ti gubat ti ket nalpasan iti panagisardeng ti gubat iti 14 Agosto 1945 (V-J nga Aldaw), a saan a ti pormal a panagsulo ti Hapon (2 Septiembre 1945); iti daduma a pakasaritaan ti Europa, daytoy ket nagsardeng idi V-E nga Aldaw (8 Mayo 1945). Nupay kasta, ti Tulag iti Kappia iti Hapon ket saan a napirmaan aginggana idi 1951,[7] ken iti Alemania ket saan aginggana idi 1990.[8]
Napalabas[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Umuna a Sangalubongan a Gubat ket nangbalbaliw ti politika a mapa, ti panakaabak dagiti Katengngaan a Bileg, a mairaman ti Austria-Hungaria, Alemania ken ti Imperio nga Otomano; ken ti 1917 panag-agaw ti Bolshevik ti bileg idiay Rusia. Ti kabayatan, dagiti agdama a nangabak a Kumaduaan a kas ti Pransia, Belga, Italia, Gresia ken Romania ket nakagun-odda kadagiti teritorio, bayat nga adda dagiti baro nga estado a napartuat idi gapu ti panakarebba iti Austria-Hungria ken dagiti imperio ti Ruso ken Otomano.
Iti kalpasan a nagbanagan ti gubat, ti iredentista ken rebankista a nationalismo ket nagbalin a nangruna kadagiti adu nga estado ti Europa. Ti rebankismo ken rebankismo ket napigsa idi idiay Alemania gapu iti naisangsangayan a teritorial, kolonial, ken busbos a napukpukaw a nagun-od gapu ti Tulag iti Versailles. Babaen ti tulag, ti Alemania ket nakapukaw ti agarup a 13 a porsiento ti balayna a teritorio ti ken amin kadagiti ballasiw taaw a teritoriona, bayat a naiparparit ti panagikapet kadagiti sabsabali nga estado, ti panagsupapak ket nasken, ken naikkan ti patingga no kasano ti kadakkel ken kapabilidad ti siiigam a buyot dagiti pagilian.[9] Ti kabayatan, ti Sibil a Gubat ti Rusia ket nangirugi ti pannakapartuat iti Kappon ti Sobiet.[10]
Ti Imperio nga Aleman ket narunaw idi idiay Aleman a Rebolusion iti 1918–1919, ken napartuat ti maysa a demokratiko a gobierno, a naam-ammuan idi a kas ti Weimar a Republika. Ti pannakigubatan a paset ti panawen ket nakakita kadagiti panagriri a nagbaetan dagiti agsupsuporta dagiti baro a republika ken dagiti nagubsang a kasuppiatan dagiti kanawan ken kanigid. Urayno ti Italia ket maysa a kumaduaan ti diplomatiko a tulagan ket nakagun-od kadagiti teritorio, dagiti Italiano a nationalista ket nakaugetda gapu kadagiti nikarkari a naaramid babaen ti Britania ken Pransia a mangpatalged ti iseserrek ti Italiano iti gubat ket saan a natungpalan ti nagtutulagan ti kappia. Manipud idi 1922 aginggan idi 1925, ti pasista a tignay nga indauloan babaen ni Benito Mussolini ket nagagaw ti bileg idiay Italia nga adda ti nasionalista, totalitariano, ken panagtitipon dagiti klase a programa a nangikkat ti representatibo a demokrasia, namedmedan ti sosialista, kanigid a payak ken dagiti liberal a puersa, ken nagkamat ti maysa nga agresibo ganganaet nga annuroten a mangipunta ti panagpilit a panagpanday ti Italia a kas maysa a bileg ti lubong—ti maysa a "Baro nga Imperio a Romano".[11] Idiay Alemania, ti Nasi a Partido nga indauloan babaen ni Adolf Hitler ket nagkamkamat a mangibangon ti pasista a gobierno idiay Alemania. Ti kaadda ti rugi ti Nalatak a Panagsagsagaba, ti domestiko a panagsuporta para kadagiti Nasi ket dimmakkel ken, idi 1933, ni Hitler ket naidutok idi a kas ti Kanselor iti Alemania. Iti kalpasan a nagbanagan ti Reichstag a puor, ni Hitler ket nagpartuat ti estado a totalitariano nga adda laeng ti maymaysa a partido nga indauloan babaen dagiti Nasi.[12]
Ti Kuomintang (KMT) a partido idiay Tsina ket nangirugi ti maysa a panagkaykaysa a kampania a sumuppiat kadagiti rehional nga agtagtagikua kadagiti dagdaga ken napagkaykaysada ti Tsina idi tengnga ti 1920 a panawen, ngen isudan idin ket nairamanda ti maysa a sibil a gubat a kasuppiat kadagiti dati nga Insik a komunista a kumaduaanna.[13] Idi 1931, ti maysa a dumakdakkel a militaristiko nga Imperio a Hapon, a nabayagen a nagkamkamat ti panagimpluensia idiay Tsina[14] a kas ti umuna nga addang a nakitkita ti gobiernona a kas ti karbengan a panagturay ti Asia ti pagilian, ket inusarda ti Mukden a Pasamak a kas gapu a panagrugi ti panagraut ti Manchuria ken mangibangon ti tirtiris nga estado iti Manchukuo.[15] Gaputa nakapsut unay nga agresista ti Hapon, ti Tsina ket nagkidkidaw idiay Liaga ti Pagpagilian para iti tulong. Ti Hapon ket nagikkat manipud ti Liga ti Pagpagilain kalpasan a daytoy ket naipato para iti panagrautna ti Manchuria. Dagitoy dua apagilian ket nakilablabanda nadumaduma a gubat, iti Shanghai, Rehe ken Hebei, aginggana ti Tanggu a Panagsardeng ti Panagdangadang ket napirmaan idi 1933. Kalpasan daytoy, dagiti puersa ti Insik a boluntario ket nagtultuloyda nga agresista kadagiti panagriribok ti Hapon idiay Manchuria, ken Chahar ken Suiyuan.[16]
Ni Adolf Hitler, a kalpasan ti maysa a saan anagballigi a panagpadas a panagipalladaw ti gobierno ti Alemania idi 1923, ket nagbalin a ti Kanselor ti Alemania idi 1933. Isu ket nagikkat ti demokrasia, a nagitakder ti radikal, napaayatan ti maipapan ti puli a panagbaliw ti urnos ti lubong, ken nagrugi ti nawatiwat a panagarmas manen akampania.[17] Ti kabayatan, ti Pransia, tapno makagun-od kadagiti kumaduaanna, ket pinalubosanna ti Italia idiay Ethiopia, a kinaykayat ti Italia a tagikuen. Daytoy apasamak ket napakaro idi nasapa a 1935 iditi Teritorio iti Saar Basin ket legado idi a naitipon iti Alemania kenni Hitler ken sinuppiatna ti Tulag iti Versailles, pinardasanna ti panagarmasna manen a programa ken nagipanguna ti konskripsion.[18]
Iti panagnamnama a mapasardeng ti Alemania, ti nagkaykaysa a Pagarian, Pransia ken Italia ket nagporma ti Stresa a Sanguanan. Ti Kappon ti Sobiet, ket nadanagan gapu ti dagiti gandat ti Alemania a panagtiliw ti nawatiwat a luglugar ti dumaya a Europa, ket nagsurat ti maysa a tulagan iti agsinnaranay a panagtulong ti Pransia. Sakbay daytoy a nagrugi, ti Pranko-Sobiet a tulag ket nasken idi a mapan ti burokrasia iti Liga iti Pagpagilian, a nakaaramid daytoy nga awan ti kagatna.[19][20] Nupay kasta, idi Hunio 1935, ti Nagkaykaysa a Pagarian ket nagaramid ti maysa a nawaya a tulagan ti marina nga adda ti Alemania, a nagpasayaat dagiti dati a gawidan. Ti Estados Unidos, ket nagdandanag kadagiti napaspasamak idiay Europa ken Asia, ket nangipasa ti Neutralidad a Tignay idi Agosto.[21] Idi Oktubre, ti Italia ket rinautna ti Ethiopia, ken ti Alemania ket isisu laengen idi ti kangrunaan a Europeano a pagilian nga agsupsuporta ti panagraut. Ti Italia nangikkat ti panagsuppiatna ti gandat ti Alemania nga agsagepsep ti Austria.[22]
Ni Hitler ket kinaritna ti Versailles ken Dagiti Tulag ti Locarno a tultulag babaen ti remilitarisasion ti Rhineland idi Marso1936. Isu ket nakaawat ti bassit a panagsungbat manipud kadagiti dadduma a bileg ti Europa.[23] Idi nangrugi ti Sibil a Gubat ti Espania idi Hulio, ni Hitler ken Mussolini ket nagsuporta ti pasista ken autoritariano a puersa ti nationalista kadagiti sibil a gubatda a sumuppiat ti sinupurtaran ti Sobiet a Spaniol Republika. Dagitoy dua a bangir ket nagusar iti daytoy a suppiat ti mangpadas kadagiti baro nga armas ken pamay-an ti pannakigubat,[24] a dagiti Nationalista ket nangabakda ti gubat idi nasap a 939. Idi Oktubre 1936, ti Alemania ken Italia ket nagporma ti Roma-Berlin nga Aksis. Kalpasan ti maysa a bulan, ti Alemania ken Hapon ket nagpirmada ti Kontra-Komintern a Tulag, a tiniponan ti Italia ti simmaruno a tawen. Idiay Tsina, kalpasan ti Xi'an a Pasamak ti Kuomintang ken dagiti puersa ti komunista ket nakitinnulagda ti panagsardeng ti suppiat tapno mairepresentada ti maysa a nagkaykaysa a sanguanan a mangsuppiat ti Hapon.[25]
Dagiti pasamak sakbay ti gubat[urnosen | urnosen ti taudan]
Panagraut iti Etiopia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Maikasua nga Italo–Abisinio a Gubat ket maysa idi a nabiit a kolonial agubat a nangrugi idi Oktubre 1935ken nalpas idi Mayo 1936. Ti gubat ket naglabanan a nagbaetan dagiti siiigam a puersa ti Pagarian iti Italia (Regno d'Italia) ken dagiti siiigam a puersa iti Etiopiano nga Imperio (a naam-amm-an pay a ti Abisinio). Ti gubat ket nagbanagan ti milisia a panagsakup iti Etiopia ken ti panakaikapet kadagiti baro a napartuat a kolonia ti Italiano a Daya nga Aprika (Africa Orientale Italiana, wenno AOI); iti maipatinayon, daytoy ket nakaiparang ti kakapsut iti Liga dagiti Pagpagilian a kas maysa a puersa ti panagpreserba ti kappia. Ti Italia ken Etiopia ket kameng idi dagitoy a dua a pagpagilian, ngem ti Liga ket awan ti inaramidna nga idi ti naudi ket nalawag a naglabsing ti bukod nga Artikulo X ti Liga.[26]
Sibil a Gubat ti Españia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Alemania ken Italia ket nangipabulod ti suporta ti Nationalista nga insureksion lnga indauloan babaen ni heneral Francisco Franco idiay Espania. Ti Kappon ti Sobiet ket nagsuporta ti pannakaikapet ti adda a gobierno, ti Espaniol a REpublika, a nakapakpakita ti kumanigid a kakaykayatanna. Ti Alemani ken USSR inusarda daytoy a palikud a gubat a kas maysa nga opurtunidad a mangsubok kadagiti napasayaat nga armas ken taktika. Ti naigagara a Panagbomba iti Guernica babaen ti Aleman a Condor a Sangaarbanan idi Abril 1937 ket nagiparawad ti nawatiwat a panagdandanag a ti sumaruno a nangruna a gubat ket agiraman ti nakaro nga aligaget a panagraut a panabomba dagiti paisano.[27][28]
Panagraut ti Hapon iti Tsina[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi Hulio 1937, ti hapon ket tiniliwna ti dati nag imperial nga Insik a kapitolio iti Beijing kalpasan a nagidurog ti Rangtay Marco Polo a Pasamak, a nagpatinggaan ti Hapon a kampania a mangraut ti amin a Tsina.[29] Dagiti Sobiet ket pinardasanda apinirmaan ti maysa a di-naranggas atulag iti Tsina tapno mangipabulod ti suporta a materiales, a nagpataud ti pannakapalpas ti dati a pagtitinnulongan ti Alemania ken Tsina. Ni Heneralissimo Chiang Kai-shek nangibaniaga dagii bukodna a kalaingan a buyot tapno agsalaknib ti Shanghai, ngem kalpasan ti tallo a bulan a panakilablaban, ti Shanghai ket natnag. Dagiti Hapon ket nagtultuloyda a nagidurduron kadagiti puersa ti Insik, ti panakatiliw ti kapitolio ti Nanking idi Disiembre 1937 ket nagitalek ti Nanking a Nadawen apanagpapatay.
Idi Hunio 1938, dagiti puersa ti Insik pinasardengda dagiti panagiduron ti Hapon babaen ti panaglayos ti Duyaw a Karayan; daytoy a namayan ket nakaited ti panawen para iti panagisagana dagiti Insik kadagiti panagsalaknibda idiay Wuhan, ngem ti siudad ket natiliw idi Oktubre.[30] Dagiti panagballigi ti milisia ti Hapon ket saan a nagyeg ti panakarebba iti Insika resitansia a ninamnama a magun-od ti Hapon, embes ket ti gobierno ti Tsina ket immalis idiay kaunegan ti Chongqing ken nagtultuloy a nakigubat.[31]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Kalpasan ti panagtinnag iti Maikatlo a Republika iti Pransia idi 1940, ti de facto a gobierno ket ti Turay ti Vichy. Nagibalin kadagiti mayat dagiti pagtayyekan nga annuroten aginggana idi Nobiembre 1942 a nagbatbati a pormal nga agmangngamangnga. Ti Nawaya a Puersa a Pransia, nga agnaed idiay Londres, ket naibigbigan dagiti Agkakadua a kas ti opisial a gobierno idi Septiembre 1944.
- ^ 23 Agosto 1939, ti USSR ken Alemania nagpirma da iti saan a managriribok a tulag, sektreto a biningbingay to Daya nga Europa iti global nga inpluensia. Ti panagisardeng ti gubat ti USSR iti Hapon idi 16 Septiembre 1939; rinaut ti Polandia idi 17 Septiembre 1939; rinaut ti Pinlandia idi 30 Septiembre 1939; pinilit nga innayon dagiti estado ti Baltiko idi Hunio 1940; innala ti akindaya a Romania idi 4 Hulio 1940. idi 22 Hunio 1941, ti USSR ket rinauot babaen ti Pagtayyekan ti Europa; ti USSR ket timmipon kadagiti pagilian a makilablaban kadagiti pagtayyekan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Sommerville, Donald (2008). Ti Kompleto a Nailadawan a Pakasaritaan iti Maikadua a Sangalubongan a Gubat: Ti Autoritario apanakaidatag iti Kadaksana Suppiat iti Pakasaritaan ti Nagtagitaoan nga adda ti Panagusig dagiti Naikeddengan a Panagsarak ken Naisangayan a Nagsuppiatan. Lorenz Books. p. 5. ISBN 0-7548-1898-5.
- ^ Barrett, David P; Shyu, Lawrence N (2001). Ti Tsina iti kontra Hapon a Gubat, 1937–1945: politiko, kultura ken kagimongan. Tomo 1 kadagiti Panagadal iti moderno a Pakasaritaan ti Tsina. New York: Peter Lang. p. 6. ISBN 0-8204-4556-8.
- ^ Ti Salaknib a Konseho ti UN, naala idi Mayo 15, 2012
- ^ Chickering, Roger (2006). Ti Lubong iti Dagup a Gubat: Sangalubongan a Suppiat ken dagiti Politiko ti Panagdadael, 1937–1945. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. p. 64. ISBN 0-275-98710-8. Naala idi 15 Nobiembre 2009.
- ^ Fiscus, James W (2007). Kritikal a Perspektibo iti Maikadua a Sangalubongan a Gubat. Rosen Publishing Group. p. 44. ISBN 1-4042-0065-7. Naala idi 15 Nobiembre 2009.
- ^ (Ben-Horin, Eliahu (1943). Ti Tengnga a Daya: Nagsasabtan iti Pakasaritaan. W. W. Norton & Co. p. 169; Taylor, A. J. P (1979). Kasano ti Panagrugrugi dagiti Gubat. Hamilton. p. 124. ISBN 0241100178; Yisreelit, Hevrah Mizrahit (1965). Panagadal ti Asia ken Aprika, p. 191). Para iti 1941 kitaen ti (Taylor, A. J. P (1961). Ti Taudan iti Maikadua a Sangalubongan a Gubat. Hamilton. p. vii; Kellogg, William O (2003). Amerikano a Pakasaritaan ti Nalaka a Pamay-an. Edukasianal a Serie ni Barron. p. 236 ISBN 0764119737). Adda pay dagiti kapanunutan a ti Umuna a Sangalubongan a Gubat ken ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat ket agpadpada a paset iti "Sibil a Gubat ti Europa" wenno "Maikadua a Tallopulo a Tawen a Gubat". (Canfora, Luciano; Jones, Simon (2006). Demokrasia idiay Europa: Maysa a Pakasaritaan iti Ideolohia. Wiley-Blackwell. p. 155. ISBN 1405111313; Prin, Gwyn (2002). Ti Puso iti Gubat: Iti Bileg, Suppiat ken Obligasion iti Maikaduapulo ket Maysa a Siglo. Routledge. p. 11. ISBN 0415369606).
- ^ Masaya, Shiraishi (1990). Ti Pannakibiang ti Hapon iti Bietnam, 1951–1987. SEAP a Pagipablaakan. p. 4. ISBN 0-87727-122-4.
- ^ "Dagiti Panakibiang ti Alemania-Amerikano – Tulag iti Kinaudi a Nagbanagan a Maipangngep iti Alemania (dua a manayonan ti uppat)". Usa.usembassy.de. Naala idi 29 Enero 2012.
- ^ Kantowicz 1999, p. 149
- ^ Davies 2008, pp. 134–140
- ^ Shaw 2000, p. 35
- ^ Bullock 1962, p. 265
- ^ Preston 1998, p. 104
- ^ Myers 1987, p. 458
- ^ Smith 2004, p. 28
- ^ Coogan, Anthony (Hulio 1993). "Dagiti Boluntario a Buyot iti Amianan a daya a Tsina". Pakasaritaan Tatta nga Aldaw. 43. Naala idi 14 Nobiembre 2009.
Nupay nga adda dagiti tropa nga Insik idiay Amianan a daya a nakasanud idiay abagatan, adda dagiti napalab-og babaen dagiti nagpaspasanga Buyot tiHapon ken nakasangoda idi ti panagpili iti panagresista a daytoy ket naisuppiat kadagiti bilbilin, wenno suuko. Adda dagiti nagbilbilin a simmuko, a nakagun-od ti nagato nga opisina iti tirtiris a gobierno, ngem dagiti dadduma nakilabanda kadgiti nagparparmek. Dagiti puersa a binibilinda ket isu dagityo ti immuna a buyot dagiti boluntario
- ^ Brody 1999, p. 4
- ^ Zalampas 1989, p. 62
- ^ Record 2005, p. 50
- ^ Mandelbaum 1988, p. 96
- ^ Schmitz, David F (2001). Ti Immuna a nasirib a Tao. Rowman & Littlefield. p. 124. ISBN 0-8420-2632-0.
- ^ Kitson 2001, p. 231
- ^ Adamthwaite 1992, p. 52
- ^ Graham 2005, p. 110
- ^ Busky 2002, p. 10
- ^ Barker, A. J (1971). Invasion of Ethiopia 1936. Ballantine Books. pp. 131–2. ISBN 0-345-02462-1.
- ^ Beevor, Antony (2006). Ti Gubat par aiti Espania: Ti Sibil a Gubat ti Espania 1936–1939. Londres: Phoenix. pp. 258–260. ISBN 0-7538-2165-6.
- ^ Budiansky, Stephen (2004). Bileg ti Angin : Dagiti lallaki, Dagiti Makina, ken dagiti Kapanunotan a Nangrebulosionario ti Gubat, manipud ti Kitty Hawk aginggana ti Golpo a GubatII. Londres: Viking. pp. 209–211. ISBN 0-670-03285-9.
- ^ Fairbank, John King; Feuerwerker, Albert; Twitchett, Denis Crispin (1986). Ti Cambridge a pakasaritaan iti Tsina. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. pp. 547–551. ISBN 0-521-24338-6.
- ^ Fairbank, John King; Feuerwerker, Albert; Twitchett, Denis Crispin (1986). Ti Cambridge a pakasaritaan iti Tsina. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. p. 566. ISBN 0-521-24338-6.
- ^ Taylor, Jay (2009). Ti Heneralissimo: Ni Chiang Kai-shek ken ti panagsagsagaba para iti moderno a Tsina. Unibersidad ti Harvard a Pagmalditan. pp. 150–152. ISBN 978-0-674-03338-2.


text:
1858
Ti 1858 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Biernes iti kalendario a Gregoriano.
Dagiti linaon
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero–Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 23 – Max Planck, Aleman a pisiko, laureado iti Premio Nobel (pimmusay 1947)
Hulio–Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Oktubre 27 – Theodore Roosevelt, maika-26 a Presidente iti Estados Unidos, nagungunaan ti Premio Nobel ti Kappia (pimmusay 1919)
- Nobiembre 20 – Selma Lagerlöf, Sueko a mannurat, laureado iti Premio Nobel (pimmusay 1940)
- Disiembre 22 – Giacomo Puccini, Italiano a kompositor (pimmusay 1924)


text:
Akin-amianan nga Amerika
Ti Akin-amianan nga Amerika ket isu ti akin-amianan a rehion ti Kaamerikaan, ken ti paset ti kontinente ti Amianan nga Amerika. Daytoy ket naisanglad a dagus iti amianan ti rehion ti Tengnga nga Amerika;[1] ti pagbeddengan ti daga a nagbaetan dagiti dua a rehion nga agtugmok iti pagbeddengan a nagbaetan ti Estados Unidos ken Mehiko. Iti heopolitiko, segun ti isbangan dagiti heograpiko a rehion ken dagiti subrehion nga inus-usar babaen ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, ti Akin-amianan nga Amerika ket buklen ti:[2][3] Bermuda, Kanada, Greenland, San Pedro ken Miquelon, ken ti Estados Unidos.
Dagiti linaon
Dagiti panangipalawag[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti mapa nga agus-usar iti termino ti Akin-amianan nga Amerika ket nabayagen ken manipud idi 1755, idi ti rehion ket sinakop iti Pransia, Gran Britania, ken Espania.[4] Ti Nadaeg a Tignay ti Deklarasion ti Wayawaya ti Akin-amianan nga Amerika idi 1813 ket naipakat iti Mehiko. Ita nga aldaw, ti Amianan nga Amerika ket mairaman ti dyad Kanada-Estados Unidos, dagiti narang-ay a pagilian a mangipakpakita kadagiti nangato a Pagsurotan ti Panagrang-ay ti Nagtagitaoan ken nakaro a panangitipon ti ekonomia bayat a makibinningay kadagiti adu a sosioekonomiko a pakailasinan.[5]
Dagiti pagilian ken dagiti agkamkammatalek a teritorio[urnosen | urnosen ti taudan]
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Gonzalez, Joseph. 2004. "Northern America: Land of Opportunity" (ch. 6). The Complete Idiot's Guide to Geography. (ISBN 1592571883) New York: Alpha Books; pp. 57-8
- ^ Definition of major areas and regions, from World Migrant Stock: The 2005 Revision Population Database, United Nations Population Division. Naala iti online idi Oktubre 3, 2007.
- ^ Composition of macro geographical (continental) regions, geographical sub-regions, and selected economic and other groupings, UN Statistics Division. Naala iti online idi Oktubre 3, 2007. (Pranses)
- ^ Jacques-Nicolas Bellin|Bellin, Jacques-Nicolas]]. 1755. Carte de l'Amerique septentrionale (Map of Northern America). Item NMC 21057: Library and Archives Canada.
- ^ Torrey, Barbara Boyle & Eberstadt, Nicholas. 2005 (Aug./Sep.). "The Northern America Fertility Divide." Hoover Institution Policy Review. No. 132.
- ^ Malaksid no naibaga iti sabali, dagiti pigura ti kalawa ti daga ket naala manipud ti "Demographic Yearbook—Table 3: Population by sex, rate of population increase, surface area and density" (PDF). United Nations Statistics Division. 2008. Naala idi 2010-10-14.
- ^ Mairaman ti Estado ti Hawaii, nga adayo manipud ti masa ti daga ti Akin-amianan nga Amerika idiay Taaw Pasipiko ken isu nga ad-adu daytoy a mainaig kadagiti sabali a teritorio ti Oceania.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Akin-amianan nga Amerika iti Wikimedia Commons


text:
Kategoria:Dagiti rehion ti Aprika
Dagiti subkategoria
Daytoy a kategoria ket addaan kadagiti sumaganad a 9 a subkategoria, manipud iti 9 a dagup.
A
- Akin-abagatan nga Aprika (10 K, 2 P)
- Amianan nga Aprika (7 K, 6 P)
D
- Daya nga Aprika (10 K, 7 P)
L
- Laud nga Aprika (2 K, 3 P)
M
- ► Magreb (1 P)
- Mediteraneo (6 K, 2 P)
S
- Sara ti Aprika (7 K, 5 P)
- Sub-Sahara nga Aprika (1 K, 1 P)
T
- ► Tengnga nga Aprika (1 P)
Pampanid iti kategoria "Dagiti rehion ti Aprika"
Dagiti sumaganad a 7 a panid ket adda iti daytoy a kategoria, manipud iti 7 a dagup.


text:
Kiribati
Ti Kiribati (i/ˈkɪrɨbæs/[3] ˌkɪrəˈbɑdi[4]), opisial a ti Republika iti Kiribati, ket maysa nga isla a pagilian a mabirukan idiay tengnga a tropiko ti Taaw Pasipiko. Ti permanente a populasion ket sumurok a 100,000 (2011),[5] ken nabuklan daytoy nga isla a pagilian iti 32 atolenes ken maysa a timpuaw a koral nga isla, a naiwarwaras iti 3.5 a riwriw a kuadrado kilometro,(1,351,000 kuadrado milia) nga agasaskaw iti ekuador, ken nabeddengan ti Internasional a Linia ti Petsa idiay kadayaan a murdong na.
Ti nagana Kiribati ket isu daytoy ti lokal a pannakabalikas iti "Gilberts", anaala manipud ti kangrunaan nga kadena ti isla a, ti Is-isla ti Gilbert. Ti kapitolio iti Abagatan a Tarawa ket nabuklan dkadagiti babassit nga isla a naikabit babaen ti serie a pagdalanan, a mabirukan idiay purpuro iti Tarawa. Ti Kiribati ket naipawayawaya manipud ti Nagkaykaysa a Pagarian idi 1979. Kameng daytoy ti Mankomunidad dagiti Pagilian, ti IMF ken ti Sanglubongan a Banko, ken nagbalin a napno a kameng iti Nagkaykaysa a Pagpagilian idi 1999.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Gobierno asSapot ti pagsaadan ti Kiribatie". Gobierno iti Kiribati. Naala idi 24 Hunio 2010.
- ^ a b c d "Kiribati". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 30 Abril 2011.
- ^ "kiribati - Panangipalpalawag manipud ti Merriam-Webster Online a Diksionario". M-w.com. 25 Abril 2007. Naala idi 14 Mayo 2010.
- ^ Baro nga Oxford Amerikano a Diksionario maika-3 nga edision © 2010 babaen ti Oxford University Press, Inc.
- ^ "Kiribati: 2011 Artikulo IV Konsultasion-Timpuyog a Reporta, Paamo a naikabit, Panagusig ti Panagsarapa ti Utang, Pakdaar ti Publiko a Paammo iti Ehekutibo a Timpuyog ti Pakitungtungan, ken insao iti Ehekutibo a Direktor para iti Kiribati". Pagilian a Reporta Bilang. 11/113 ti Internasional a Pundo ti Panguartaan. 24 Mayo 2011. Naala idi 4 Oktubre 2011.
- Kiribati
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ingles
- Dagiti pagilian nga isla
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Mikronesia
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti pagilian idiay Oceania
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1979
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti mankomunidad a republika