text:
Ludwig Wittgenstein
Ni Ludwig Josef Johann Wittgenstein (26 Abril 1889 – 29 Abril 1951) ket maysa idi nga Austriano-Britaniko a pilosopo a kangrunaan a nagobobra iti lohika, ti pilosopia ti matematika, ti pilosopia ti isip, ken ti pilosopia ti pagsasao.[1] Isu idi ket propesor ti pilosopia idiay Unibersidad ti Cambridge manipud idi 1939 aginggana idi 1947.[2] Iti kabibiagna, isu ket nangipablaak ti maymaysa a panarepaso ti libro, maysa nga artikulo, maysa adiksionario ti ubbing, ken ti 75-a pampanid ti Tractatus Logico-Philosophicus (1921).[3] Idi 1999, ti naipablaak kalpasan ti ipupusayna a Pilosopiko a Panagsuksukimat (1953) ket naranggo idi a kas maysa kadagiti kangrunaa alibro ti maika-20 a siglo a pilosopia babaen ti Baruch a Panagbutbutos , a naidayegan a kas "...ti maysa a bimmallasiw obra maestra iti maikaduapulo-a siglo a pilosopia, a kinaykayat dagiti nadumaduma nga espesialisasion ken pilsopiko nga orientasion".[4] Ti pilosopo a ni Bertrand Russell ket nangipalpalawag kaniana a kas "ti kaperpektuan a kas pagarigan a Naamammoak ti henio a kas tawidan a napartuat, nagartem, natukok, napeksa, ken agturturay".[5]
Isu ket naipasngay idiay Vienna kadagiti kabaknangan a pmiliana iti Europea, inpadawatna amin nga intero a tinawtawidanna.[6] Tallo kadagiti kakabsat a lalaki ket nagpakamatay, a nagpanpanunot met tikastoy ni Wittgenstein.[7] Isu ket pimmanaw ti kademia kadagiti adu a beses: a nagserserbi a kas maysa nga opisial iti sanguanan a linia idi las-ud ti Sangalubongan a Gubat I, nga isuna idi ket nadekorasionan kadagiti adu a bilang para it kinaturedna; nangisursuro kadagiti eskuela kadagiti adayo a purok ti Australia, nga idiay ket nakasarak kadagiti kontrobersia kadagiti panagbaut kadagiti ubbing no nakaaramidda kadagiti biddut iti matematika; ken nagtrabtrabaho idi las-ud ti Sangalubongan a Gubat II a kas maysa a portero ti ospital idiay Londres, nga idiay ket nangibagbaga kadagiti pasiente a saanda nga uminon kadagiti agas a naireseta kaniada, ken idiay ket awan ti nakaammo nga isuna ket maysa kadagiti kadayegan a pilosopo iti lubong.[8] Isuna ket nangipalpalawag iti pilosopia, nupay kasta, a kas "ti laeng obra a nangited kaniana iti pudno a pannakapnek."[9]
Ti pilosopiana ket kankanayon a nabingbingay ti baetan ti nasapa a panawenna, a naiyarigan babaen ti Tractatus, ken ti naud-udi a paset ti panawen, a naibagbaga iti Pilosopikal a Panagsuksukimat. Ti kinasapa, ni Wittgenstein ket nadandanagan idi ti lohiko a panakaikabagian a baetan dagiti singasing ken ti lubong, ken namatmati a babaen ti panangited ti maysa a pakabilangan iti lohiko a nagtaudan daytoy a pannakaikabagian ket nasolbarna amin dagiti maipapaan ti pilosopia a problema. Ti kinaud-udi, ni Wittgenstein ket liniklikudaana dagiti adu panangipatingga iti Tractatus, a nakisinsinuppaiat a ti kaibuksilan ti balikas ket binuklan babaen ti pamay-an nga ar-aramiden iti kaunegan ti maysa a pagsasao nga ay-ayam.
Ti impluensia ni Wittgenstein ket narikrikan kadagiti amin a pagobraan ti nagtagitaoan ken dagiti sosial a siensia, ngem adda dagiti nawatiwat a panagdumadumaan kadagiti pannagipatarus iti panunotna. Kadagiti balikas ti gayyemna ket katrabahuanna a ni Georg Henrik von Wright: "Isuna ket maysa kadagiti pamanunotan ... a dagiti panpanunotna idi ket sapasap a di maaw-awatan ken nangruna uray kadagiti nangibagbaga a disipulona. Isu ket nagdudua a nasaysayaat a maawatan iti masakbayan. Naminsan a kinunana idi a nakarikrikna a kasla isuna ket agsursurat para ti tattao nga agpanpanunotto iti maysa a nadumaduma a waya, agang-anges ti sabali nga angin ti biag, manipud iti agdama nga aldaw a tao."[10]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dennett, Daniel (29 Marso 1999). "LUDWIG WITTGENSTEIN: Pilosopo (subscription required) — Time 100: pablaak dagiti Sientista ken Agpanpanunot". Time Magazine Online. Naala idi 29 Nobiembre 2011.
- ^ Dennett, Daniel. "Ludwig Wittgenstein: Pilosopo", Time magasina, 29 Marso 1999.
- ^ Para kadagiti naipablaak ti kabibiagna, kitaen ti Monk, Ray. Kasano ti agbasa ti Wittgenstein. W.W. Norton & Company. 2005, p. 5.
- Para kadagiti bilang ti balikas a naipablaak ti kabibiagna, kitaen ti Stern, David. "Ti Bergen nga Elektroniko nga Edision ti Nachlass ni Wittgenstein", Ti Europeano a Warnakan ti Pilosopia . Tomo 18, pablaak 3, Septiembre 2010.
- ^ Lackey, Douglas. "Ania Kadi dagiti Moderno a klasiko? Ti Baruch a Panagbutbutos ti Nalatak a Pilosopia ti Maikaduapulo a Siglo", Pilosopiko a Timpuyog. 30 (4), Disiembre 1999, pp. 329–346. *Para iti Pakabuklan ti panagbutbutos, kitaen ditoy [1]. Naala idi 3 Septiebre 2010.
- ^ Para iti Russell nga insasao, kitaen ti McGuinness, Brian. Wittgenstein: Ti Biag: Uning a Ludwig 1889–1921. Unibersidad ti California a Pagmalditan, 1988, p. 118.
- ^ Duffy, Bruce. "Ti bukod nga aramidem iti Ludwig Wittgenstein", The New York Times, 13 Nobiembre 1988, p. 4/10.
- Para iti panagilaklako kadagiti alikamenna , kitaen ti "Ludwig Wittgenstein: Tractatus and Teaching", arkibo ti Cambridge Wittgenstein. Naala idi 4 Septiembre 2010.
- ^ Para kadagiti panagpakamatay dagiti kabsatna a lalaki, kitaen ni Waugh, Alexander. "Dagiit Wittgenstein: Viennese whirl", The Daily Telegraph, 30 Agosto 2008.
- Kitaen pay ti Gottlieb, Anthony. "Ti Nerbioso a Kinangayed", The New Yorker, 9 Abril 2009.
- ^ Monk, Ray. Ludwig Wittgenstein: Ti Rebbeng ti Henio. Free Press, 1990, pp. 232–233, 431.
- Para iti komendasionna, kitaen ni Waugh, Alexander. Ti balay ni Wittgenstein: ti Pamialia a Mannakigubat. Random House iti Kanada, 2008, p. 114.
- ^ Malcolm, (Mainaynayon a nota) p. 84.
- ^ Malcolm, p. 6.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti sasao a mainaig ti Ludwig Wittgenstein idiay Wikiquote
- Dagiti midia a mainaig ti Ludwig Wittgenstein idiay Wikimedia Commons


c: text/html

text:
Hamburg
Ti Hamburg ( /ˈhæmbɜrɡ/; Aleman a pannakabalikas: [ˈhambʊɐ̯k], lokal a pannakabalikas Plantilia:IPA-dedia; Ababa nga Aleman/Ababa a Sahon: Hamborg Plantilia:IPA-dedia), opisial a ti Nawaya ken Hanseatiko a Siudad ti Hamburg, ket isu ti maikadua a kadakkelan a siudad idiay Alemania, ti maikasangapulo ket lima nga Alemania nga estado, ken ti maikanem a kadakkelan a siudad iti Kappon ti Europa.[2] Ti siudad ket pagtaengan dagiti sumurok a 1.8 a riwriw a tattao, bayat a ti Hamburg Metropolitano a Rehion (a mairaman dagiti paset dagiti kaarruba a Pederal nga Estado ti Ababa a Sahonia ken Schleswig-Holstein) ket adda ti sumurok a 5 a riwriw nga agtataeng. Daytoy ket mabirukan idiay karayan Elbe, ti pouerto ti Hamburg ket isu ti maikadua a kadakkelan a puerto idiay Europa (kalpasan ti puerto ti Rotterdam) ken maikasangapulo ket maysa iti lubong.
Ti opisial a nagan ti Hamburg, a Nawaya ken Hanseatiko a Siudad ti Hamburg (Aleman: Freie und Hansestadt Hamburg),[3] ket mangitudtudo ti pakasaritaan ti Hamburg a kas kameng ti mediebal a Hanseatiko a Liga, a kas maysa a nawaya nga imperial a siudad ti Nasantuan a Romano nga Imperio, ken ti Hamburg maysa a siudad-estado ken maysa kadagiti sangapulo ket innem nga Estado ti Alemania.
Ti Hamburg ket maysa a kangrunaan a sentro ti pagluganan idiay Akin-amianan nga Alemania ken maysa kadagiti kabaknangan a siudad idiay Europa. Daytoy ket nagbalin a ken industria a sentro, nga adda dagiti paktoria ket pasdek a tagikua ti Airbus, Blohm + Voss ken Aurubis. Ti agiwarwaragawag ti radio ken telebision a Norddeutscher Rundfunk ken agipabpablaak a kas ti Gruner + Jahr ken Spiegel-Verlag ket mangipatakder ti kangrunaan a media nga industria idiay Hamburg. Iti dagup, adda dagiti sumurok a 120,000 a negosio.
Ti siudad ket maysa a kangrunaan a para kadagiti domestiko ken ballasiw taaw nga agbisbisita; ti Hamburg ket mairanggo ti maika-16 iti lubong para iti pannakatagtagitao idi 2011,[4] ken, idi 2010, ti siudad ket nairanggo a maika-10 iti lubong.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Populasion ti estdao". Portal ti Opisina dagiti Pederal nga Estadistika ti Alemania. Naala idi 2012-03-03.
- ^ "Dagiti kadakkelan a siudad ti Europa". Dagiti Estadistika dagiti Mayor ti Siudad. Naala idi 2009-12-29.
- ^ Batay-linteg ti Hamburg Verfassung der Freien und Hansestadt Hamburg (Maika-11 ed.), 1952-06-06, naala idi 2008-09-21 (Aleman)
- ^ http://www.mercer.com/qualityoflivingpr#city-rankings
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Hamburg idiay Wikimedia Commons
- Hamburg
- Dagiti estado a siudad
- Dagiti Aleman a kapitolio ti estado
- Dagiti imperial a nawaya a siudad
- Dagiti puerto a siudad ken ili idiay Alemania
- Dagiti puerto a siudad ken ili idiay Baybay Amianan
- Dagiti matagtagitao a lugar idi maika-9 a siglo
- Dagiti estado ti Alemania
- Dagiti estado ti Aleman a Konpederasion
- Dagiti estado ti Aleman nga Imperio
- Dagiti estado ti Nasantuan a Romano nga Imperio
- Dagiti estado ti Amianan nga Aleman a Konpederasion
- Dagiti estado ti Weimar a Republika
- Dagiti Turko a komunidad idiay Alemania
- Kamkameng ti Hanseatiko a Liga

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dokumentasion ti plantilia
Ti
ket isu ti akin-uneg a pagyanan ti linaon a saan a mabalin a dagus a maiparang. Saan a dagus nga us-usaren daytoy babaen dagiti plantilia a kas ti Plantilia:Datos ti pagilian Andino a Komunidad , Plantilia:wagayway , ken dadduma pay. wagaywayikono
Daytoy a plantilia ket adda ti sakop iti
, a nagtitinnulongan a tinarapatuan ti plantilia ti wagayway iti Wikipedia. Ti adu pay kangrunaan a pangtungtungan ti plantilia ti wagayway, mairaman dagiti parametro a saan a naibaga ditoy, ket mabirukan dita panid ti gandat. WikiProject Flag Template
Dagiti kadawyan a parametro
Nagan ti parametro
Pateg
Kaibuksilan
parbo a nagan
Andino a Komunidad ti Pagpagilian Nagan ti nangruna nga artikulo (
Andino a Komunidad ti Pagpagilian)
ababa a parbo a nagan
Andino a Komunidad
(saan a nasken a mapili) Ipakitana ti nagan a mausar para ti silpo iti wiki, no birngas ket naipalpalawag a nagan ti artikulo, kas pagarigan
parbo a nagan ti wagayway
Flag of the Andean Community of Nations.svg Nagan ti ladawan (
Papeles:Flag of the Andean Community of Nations.svg, agparang dita kannawan a ngato)
Dagiti kas pagarigan a panag-usar


text:
Maldibas
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Katkategoria:
- Maldibas
- Dagiti purpuro ti Taaw Indiano
- Dagiti pagilian ti Taaw Indiano
- Dagiti isla a pagilian
- Dagiti isla ti Taaw Indiano
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Gunglo ti Abagatan nga Asia para iti Rehional a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti republika
- Dagiti pagilian ti Abagatan nga Asia
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1965
- Dagiti mankomunidad a republika


text:
Mongolia
Ti Mongolia i/mɒŋˈɡoʊliə/, literal a Mongol a pagilian/estado) ket maysa a napalikmutan ti daga a pagilian idiay Daya ken Tengnga nga Asia. Naibeddengan daytoy babaen ti Rusia iti amaianan ken Tsina iti abagatan, daya ken laud. Nupay ti Mongolia ket saan a makibingbingay ti pagbeddengan iti Kazakhstan, ti kinalaud a murdong na ket 38 kilometro (24 mi) laeng manipud ti kinadaya a murdong ti Kazakhstan. Ti Ulan Bator, ket isu ti politikal a kapitolio na ken ti kadakkelan a siudad, daytoy ket pagtaengan ti agarup a 45% iti populasion. Ti politikal a sistema ti Mongolia ket ti parlamentario a republika.
Kasilpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mongolia Nawaya a Gobierno
- Mongolia Ministrro iti Ganganaet a Panakibiang iti Mongolia
- Sangalubongan a Libro ti CIA - Mongolia
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Dokumento a maikabil ti Mongol a Naisuratan" (iti Insik). UB Post. 2011-06-21. Naala idi 2010-07-11.
- ^ Nailian a Senso ti Mongolia 2010 Immuna a Resulta. Opisina ti Nailian nga Estadistika iti Mongolia (iti Mongol.)
- ^ "T Mongol" ket nairaman dagiti minodad a kas dagiti Kasak wenno Tuvans.
- ^ Official landuse balanse data (2007)
- ^ a b c d "Mongolia". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 2011-04-21.
- ^ "Gini a Pagsurotan". Sangalubongan a Banko. Naala idi 2 Marso 2011.
- ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2011". Nagkaykaysa a Pagpagilian. 2011. Naala idi 27 Enero 2012.
- ^ "Ti Mongolia a Pagalagadan ti Oras ket ti GMT (UTC) +8, addan kadagit luglugar idiay Mongolia nga agususar ti GMT (UTC) + 7". Time Temperature.com. Naala idi 2007-09-30.
- ^ "Ti Gobierno ti Mongolia ket pinili da a saan a suroten ti Kalgaw nga Oras". World Time Zone.com. Naala idi 2007-09-30.
- ^ "Sona ti Oras ti Mongolia". Naala idi 2011-05-20.


text:
Dagiti karbengan ti tao
Dagiti karbengan ti tao ket dagiti "sapsap a naaw-awatan a di maipaidam a kammasapulan a karbengan a pannakaikeddeng a tawidan timaysa a tao gaputa isu ket maysa tao a parsua."[1] Dagiti karbengan ti tao ket naaramid a kas unibersal (maipakat sadinoman) ken egalitariano (agpapada para iti amin). Dagitoy a karbengan ket mabalin nga adda a kas masna a karbegan wenno kas nainkalintegan a karbenagn, iti lokal, rehional, nailian, ken sangalubongan a linteg.[2] Ti doktrina ti karbenagn ti tao iti sangalubongan a panagsanay, iti kaunegan ti sangalubongan a linteg, dagiti globo ken rehional a patakder, iti annuroten dagiti estado ken kadagiti tignay iti saan a gobernamental a gunglo, ket isu daitoyen ti batayan iti publiko nga annuroten iti lawlaw tilubong. Ti kapanunotan ti karbengan ti tao[3] ket mangibagbaga, "no ti publiko a diskurso iti panawen ti kappia iti sangalubongan a kagimongan ket mabalin a maibaga nga adda iti maysa a sapasapa a moral a pagsasao, isu daytoy ti karbengan ti tao." Uray pay no kastoy, dagiti napigsa a pangtunton nga inaramid babaen ti doktrina iti karbengan ti tao ket agtultuloy a mangkasir kadagiti adu a pangdudua a maipanggep ti linaon, kasasaad ken pannakalinteg ti karbengan ti tao iti agdama nga aldaw. Isunga ti saludsod no ania ti kaibuksilanna babaen ti maysa a "karbengan" ket kontrobersia met laeng ken suheto daytoy kadagiti agtultuoy a pilosopiko a suppiatan.[4]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Sepúlveda et al. 2004, p. 3[1]
- ^ Nickel 2010
- ^ Beitz 2009, p. 1
- ^ Shaw 2008, p. 265
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abouharb, R. and D. Cingranelli (2007). "Dagiti Karbengan ti Tao ken Estrukturala a Panagipag-isu". New York: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan.
- Barsh, R. (1993). “Panagrukod kadagiti Karbengan ti Tao: Dagiti Problema ti Metodolohia ken Panggep.” Dagiti Karbengan tiTao Pagkapat 15: 87-121.
External links[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Dagiti karbengan ti tao idiay Wikimedia Commons
- Nagkaykaysa a Pagpagilian: Dagiti karbengan ti tao


text:
Apartheid
Ti apartheid (Pannakabalikas nga Aprikaans: [ɐˈpɑːrtɦɛit]; manipud ti Aprikaans[1] "ti kasasaad iti panagsisina") ket maysa a sitema idi ti segragasion ti puli a naipatungpal babaen ti lehislasion babaen dagiti gobierno ti Nailian a Partido (NP), nga isuda ti agturturay manipud idi 1948 aginggana idi 1994, iti Abagatan nga Aprika, babaen dagiti karbengan dagiti kaaduan nga agtataeng a nangisit iti Abagatn nga Aprika ket nalappedan ken ti nataltalinaay idi ti minoridad a panagturay ti supremasia ti puraw ken ti Aprikaner. Ti apartheid ketnaparang-ay idi kalpasan ti Sangalubongan a Gubat II babaen dagiti gunglo a tinurturayan ti Nailain a Partido ti Aprikaner ken ti Broederbond organisations ken naisansanay pay idiay Abagatan a laud nga Aprika, nga inadministro babaen ti Abagatn nga Aprika babaen ti bilin ti Liga ti Pagpagilian (nawaswas idi 1966 babaen ti Resolusion 2145 ti Nagkaykaysa a Pagpagilian[2]), aginggana idi nakagun-od ti pannakwaya a kas Namibia idi 1990.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Naikabil iti Dictionary.com para iti 'apartheid'". Naala idi 11 Agosto 2012.
- ^ "Dagiti Resolusion nga Inampon babaen ti Sapasap nga Asemblia iti las-ud ti Maika-21 a Gimongan". Naala idi 11 Agosto 2012.
- ^ Gallagher, Michael. "Ti Pannakaipasngay ken Ipupusay ti apartheid". BBC News. Naala idi 17 Hunio 2002.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Apartheid idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Apartheid idiay Wikiquote


text:
Ni Lyndon Baines Johnson (Agosto 27, 1908 – Enero 22, 1973), kankanayo a naibagbagaan ani LBJ, ket isu idi ti maika-36 a Presidente iti Estados Unidos (1963–1969), ti maysa a puesto a tinakemna kalpasan ti panagserbisiona a kas ti maika-37 a Bise Presidente iti Estados Unidos (1961–1963). Isu ket maysa kadagiti uppat a tao[1] a nagserbi kadagiti amin nga uppat a bnabutosan a pederal nga opisina iti Estados Unidos: Representatibo, Senador, Bise Presidente, ken Presidente. Ni Johnson, ket maysa a Texas Demokrata, a nagserbi a kas maysa a Pannakabagi ti Estados Unidos manipud idi 1937–1949 ken kas ti maysa a Senador manipud idi1949–1961, a maraman dagiti innem a tawwn a kas Kaaduan a Daulo ti Senado ti Estados Unidos, dua kasa Daulo tiMinoridad ti Senado ken dua a kas Kaaduan a Baut ti Senado. Kalpasan ti napaay a panaglampaniana para iti Demokratiko a nominasion idi 1960, ni Johnson ket dinamag babaen ni John F. Kennedy nga isu ti tumaray a kaduana par iti 1960 a pangbutos ti presidente.
Dagiti midia a mainaig ti Kategoria:Lyndon B. Johnson idiay Wikimedia Commons


text:
Armas
Ti armas, wenno igam ket ti aniaman nga instrumento nga inus-usar tapno mangulpit ti dadael wenno makadangran kadagiti sibibiag a parsua, dagiti estruktura, wenno dagiti sistema. Dagiti armas ket inus-usar a mangpa-adu ti resulta ken kasayaat dagiti tignay a kas ti panaganup, krima, panangipatungpal iti linteg, bukod a panagsalaknib, ken pannakigubat. Iti nalawlawan a kontesto, dagiti armas ket mabalin a maipagarup a mairaman ti aniaman nga inususar tapno makagun-od ti estratehiko, material wenno isip a panangatiw iti maysa a kabusor.
Bayat a dagiti ordinario a banag a kas dagiti bislak, batbato, dagiti lugan, wenno dagiti lapis ket mabalin a mausar a kas dagiti armas, adu dagiti naigaara a maidaremdem para iti panggep – a maisakup manipud kadagiti implemento a kas dagiti pang-or aginggana kadagiti espada ken dagiti paltog ken dagiti komplikado a moderno nga interkontinental a balistiko a misil, biolohiko ken dagiti siberarmas.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Dagiti armas idiay Wikimedia Commons


text:
Mahabharata
Ti Mahabharata (Sanskrito Mahābhārata महाभारत, IPA: [məɦaːˈbʱaːrət̪ə]) ket maysa kadagiti dua a kangrunaan a Sanskrito nga epiko iti taga-ugma nga India, ti maysa pay a sabali ket ti Ramayana.[1]
Malaksid ti epiko apanakasalaysay ti Kurukshetra a Gubat ken ti nakaikarian dagiti prinsesa ti Kaurava ken ti Pandava, ti Mahabharata ket aglaon kadagit adu a pilosopikol ken panagraem a banag, a kas ti pannakitungtungan dagiti uppat a "gandat ti biag" wenno purusharthas (12.161). Kadagiti kangrunaan nga obra ken sarsarita ti Mahabharata ken ti Bhagavad Gita, ti sarita ti Damayanti, ken ti naipangyababaan a bersion ti Ramayana, ken ti Rishyasringa, a kanayon a naipanunotan a kas obra a kinabukbukodanda.
Iti panaikatawtawid, ti panakaisurat ti Mahabharata ket naipammadayaw kenni Vyasa. Adu dagiti naipadpadas a mangwaswas ti naipakasaritaan nga idadakkelna ken dagiti pakabuklanna a tuon. Dagiti kadaanan a paset ti testo ket saan a naipanunotan a nadadaan ngem 400 BCE, ngem ti taudan ti sarita ket mabalin a mapan ti nagbaetan ti maika-8 ken maika-9 a siglo BCE.[2] Ti testo ket mabalin a nakaabot ti kanungpalanna a porma babaen ti nasapa a Guptaa paset ti panawen (ca. maikapat a siglo CE).[3] Ti titulo ket mabalin a maipatarus a kas "ti nalatak a sarsarita ti Bhārata a dinastia". Segun ti Mahabharata, ti sarsarita ket naipaatiddog manipud ti ababa abersion ti 24,000 a berso ti tinawtawagan a Bhārata.[4]
Ti Mahabharata ket isu ti kaatiddogan a Sanskrito nga epiko.[5] Ti kaatiddogan abersionna ket sumurok a 100,000 shloka wenno sumurok a 200,000 tunggal maysa a linia ti berso (ti tunggal maysa a shloka ket maysa a kopla), ken dagiti atiddog a prosa ti pasahe. Agarup a 1.8 a riwriw a dagup dagiti balikas, ti Mahabharata ket agarup a mamin sangapulo nga at-atiddog no pagtiponen ti Iliad ken Odyssey, wenno agarup a mamin uppat nga at-atiddog ngem ti Ramayana.[6][7]Ni W. J. Johnson ket nangipadpada ti kinapangruna ti Mahabharata iti sibilisasion ti lubong iti Biblia, dagiti obra ni Shakespeare, dagiti obra ni Homer, Griego a drama, wenno ti Koran.[8]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Datta, Amaresh (2006-01-01). Ti Ensiklopedia ti Indiano a Literatura (Maikadua aTomo) (Devraj aginggaa=na ti Jyoti). ISBN 978-81-260-1194-0.
- ^ Brockington (1998, p. 26)
- ^ Van Buitenen; Ti Mahabharata – 1; Ti Libro ti Kaununaan. Panagiyammo (Panagisurat ken Petsa)
- ^ Ti kayat asaoen ti bhārata ti prohenio ti Bharata, ti naisalaysayan nga ari a naitunton a nakabiruk ti pagarian ti Bhāratavarsha.
- ^ "Mahabharata".
- ^ Spodek, Howard. Richard Mason. Ti Pakasaritaan ti Lubong. Pearson Education: 2006, New Jersey. 224, 0-13-177318-6
- ^ Amartya Sen, Ti Argumentatibo nga Indiano. Dagiti sinuratan para iti Indiano aKultura, Pakasaritaan ken ti Kinasiasino, Londres: Penguin Books, 2005.
- ^ W.J.Johnson (1998). Ti Sauptikaparvan iti Mahabharata: Ti Nadawel a Panagpapatay iti Rabii. [Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. ix. ISBN 978-0-19-282361-8.


text:
Doliar ti Estados Unidos
Ti doliar ti Estados Unidos (senial: $; kodigo: USD; naipangyababaan pay ti US$), ken makunkuna pay a kas ti doliar ti U.S. wenno doliar nga Amerikano, ket isu ti opisial a kuarta a pidusiario iti Estados Unidos iti Amerika ken dagiti ballasiw taaw a teritoriona. Daytoy ket nabingbingay kadagiti1oo a babbabassit a paset a makunkuna kadagiti sentabo.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Doliar ti Estados Unidos idiay Wikimedia Commons


text:
Kanton iti Schaffhausen
Ti Kanton iti Schaffhausen (tulong·paammo) ket maysa a kanton idiay Suisa. Ti kangrunaan a siudad ken ti kapitolio ti kanton ket ti Schaffhausen.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Arealstatistik Standard - Kantonsdaten nach 4 Hauptbereichen
- ^ Opisina ti Suiso a Pederal nga Estadistika – STAT-TAB Ständige und Nichtständige Wohnbevölkerung nach Region, Geschlecht, Nationalität und Alter (Aleman) Naala idi 10 Disiembre 2011
Kasilpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Kanton iti Schaffhausen idiay Wikimedia Commons


text:
Pannakaammo
Ti pannakaammo ket isu ti pamiliaridad maysa a tao wenno banag, a mabalin a mairaman dagiti kinapudno, pakaammo, dagiti panangilawlawag, wenno dagiti kalaing a naala babaen ti pannakasanay wenno edukasion. Daytoy ket mabalin a mangitudo ti teoretiko wenno praktikal a pannakaawat ti maysa a suheto. Daytoy ket mabalin a napatinggaan (a kas ti praktikal a kinalaing wenno kinabatido) wenno nalawag (a kas ti teoretiko a pannakaawat ti maysa a suheto); daytoy ket mabalin nga adadu wenno basbassit a porma wenno sistematiko.[1] Iti pilosopia, ti panagadal ti pannakaammo ket makunkuna a ti epistemolohia; ti pilosopo a ni Plato ket naindayegan a nangipalplawag ti pannakaammo a kas ti "napaneknekan a husto a pammati." Nupay kasta, awan ti adda maymaysa naitunosan a panangipalplawag ti pannakaammo, ngem adda met dagiti nadumaduma a teoria a mangipalpalawag daytoy. Ti sumaganad nga inadaw nga insao manipud ti "Teoria ti Pannakaammo" ni Bertrand Russell ket mangipakpakita ti karigat a panangipalplawag ti pannakaammo: "Ti saludsod no kasano ti panangipalpalawag ti pannakaammo ket mabalin a kangrunaan ken karigatan kadagiti tallo a binglayen tayo. Daytoy ket mabalin a nakakaskasdaaw: iti umuna pnakaita mabain a maipagarup a ti pannakaammo ket mabalin a maipalpalawag a kas ti pammati a maitunos kadagiti kinapudno. Ti parikut ket ket awan ti makaamo no ania ti pammati, awan ti makaammo ti kinpudno, ken awan ti makaammo ti pangitunosan a nagbaetan kaniada a mangaramid ti paamati a maysa kinapudno. Mangrugi tayo iti pammati."
Ti panangala ti pannakaammo ket mairaman ti narikut a kognitibo a pamay-an: pannangipagarup, pannakisinnarita, asosiasion ken panagrason; bayat a ti pannakaammo ket naibagbaga pay a mainaig ti kapasidad ti pannangawat kadagiti tattao.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ http://oxforddictionaries.com/view/entry/m_en_us1261368#m_en_us1261368
- ^ Stanley Cavell, "Pannakaaammo ken Pannangawat," Kaibuksilan tayo kadi ti Maibagbaga tayo? (Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, 2002), 238–266.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Pannakaammo idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Pannakaammo idiay Wikiquote


text:
Papa Leon VIII
Ni Papa Leon VIII (pimmusay idi 1 Marso 965) ket maysa idi a kontrapapa manipud idi 963 aginggana idi 964, a nakisinnupiat kenni Papa Juan XII ken ni Papa Benedicto V, ken dimtengan ti opisial a pannakabigbigna a Papa ti Katoliko a Simbaan manipud idi 964 aginggana idi 965. Isu ket indutokan babaen ti Emperador ti Nasantuan a Romano nga Imperio, a ni Otto I, ti kinapapana ket napasamak idi las-ud ti panawen a tinawtawagan ti Saeculum obscurum.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Leon VIII idiay Wikimedia Commons


text:
Londres
Ti Londres i/ˈlʌndən/ ket isu ti kapitolio iti Inglatera ken ti Nagkaykaysa a Pagarian, ti kadakkelan a metropolitano a lugar iti daytoy a pagilian ken ti kaaduan ti populasion idiay Europa.[nota 1] Mabirukan daytoy idiay Karayan Thames, ti Londres ket maysa a kangrunaan a pagtaengan para kadagiti kalpasan a dua a milenio, ti pakasaritaana daytoy ket masarakan pay ti panakabangonna babaen dagiti Romano, a tumawtawag iti daytoy a kas ti Londinium.[2] Ti taga-ugna a bugas ti Londres, ti Siudad iti Londres, kaaduana naalana ti kuadrado milia a medibal a pagbeddengan. Manipud idi maika-19 a siglo, ti nagan a Londres ket mangipatudo pay ti metropolis a naparang-ay iti palikmut a bugasna.[3] Kaaduan iti daytoy a konurbasion ket agbukel ti Londres rehion[4] ken ti Kalatakan a Londres nga administratibo a lugar,[5][nota 2] a tinurayan ti nabutosan a Mayor iti Londres ken ti Londres a Gimong.[6]
Ti Londres ket maysa a mangiyun-una a sangalubongan a siudad, nga adda kadagiti kapigsa iti arte, komersio, edukasion, pal-paliwa, moda, pinansia, panagay-wan ti salun-at, midia, dagiti propesional a serbisio, panagsukisok ken panagrang-ay, turismo ken pagluganan nga amin ket mangiraman ti kinadayegna.[7] Daytoy ket maysa kadagiti mangiyuna kadagiti sentro ti pinasia iti lubong [8][9][10] ken addaan ti maikalima- wenno maikanem a kadakkelan a metropolitano a lugar iti lubong depende iti panagrukod.[nota 3][11][12] Ti Londres ket naibagbaga a kas maysa a kapitolio ti kultura iti lubongl.[13][14][15][16] Daytoy ti kaaduan a mabisbisita a siudad iti lubong a kas narukod babaen dagiti sangalubongan a simmangsangpet[17] ken isu pay daytoy ti kadakkelan a sistema ti eropuerto ti siudad iti lubong a narukod babaen ti trapiko ti pasahero.[18] Dagiti 43 nga unibersidad ti Londres ket mangporma ti kadakkelan a konsetrasion ti nangatngato a pagadalan idiay Europa.[19] Idi 2012, ti Londres ket nagbalin nga isu ti immuna a siudad a nangsangaili ti moderno nga Kalgaw nga Olimpiada iti tallo a beses.[20]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ kaaduan kadagiti internasional a pagadalan ket iranggoda ti Londres kadagiti kalatakan a 5 kaaduan a populasion a metropolitano a lugar idiay Europa : ESPON, Urban Audit, UN WUP, OECD.
- ^ Kitaen pay ti: Dagiti nailian a kapitolio.
- ^ Panangiranggo kadagiti siudad babaen ti metropolitano a kalawa ti GDP ket mabalin nga agdumaduma a kas maysa a resulta kadagit ipaggiddiatan iti panangipalplawag kadagiti pagbeddengan ket ti kadakkel dagiti populasion kadagiti naipada a lugar, dagiti agbalbaliw a a gatad ti pann ti kuarta ken ti pamay-an a nausar a panagkarkulo ti mairuar. Ti Londres ken Paris ket nawatiwatda nga agpadpada iti kadakkel kadagiti termino iti dagup a pataud iti ekonomiko a mabalin a pagresultaan iti panagdumaduma kadagiti maikatlo a partido a taudan nga agdumaduma no ania ti naipalawag nga adda iti maikalima wenno maikanem a kadakkelan a GDP ti siudad iti lubong. Ti reporta babaen ti the McKinsey Global Institute a naipablaak idi 2012 ket nagkarkulo a ti Londres ket adda iti GDP ti siudad iti US$751.8 bilion idi 2010, a maipada iti US$764.2 a bilion para iti Paris, a mangaramid kaniada nga agsaruno a ti maikanem ken maikalima a kadakkelan iti lubong. Ti reporta babaen ti PricewaterhouseCoopers a naipablaak idi Nobiembre 2009 ket nagkarkulo a ti Londres ket addaan ti GDP ti siudad a nakarkulo iti panaggiddiat ti bileg ti panaggatang iti US$565 bilion idi 2008, a maipada iti US$564 a bilion para iti Paris, a mangaramid kadagitoy nga agsaruno iti maikalima ken maikanen a kadakkelan iti lubong. Ti McKinsey Global Institute a panagsukisok ket nagusar ti metropolitano a kalawa nga adad ti populasion iti 14.9 a riwriw para iti Londres a maipada iti 11.8 a riwriw para iti Paris, baya a ti PricewaterhouseCoopers a panagsukisok ket nagusar ti metropolitano a kalwa nga adad ti populasion iti 8.59 a riwriw para it iLondres a maipada iti 9.92 a riwriw para iti Paris.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Londres, Nagkaykaysa a Pagarian a Panangpalnaad : Nalimed a Tiempo (tiempopo ken kangato ti daga idiay Eropuerto ti Heathrow) (online). The Weather Underground, Inc. Naidulin manipud ti kasisigud idi 19 Mayo 2011. Naala idi 6 Hunio 2008.
- ^ "Romano". Ti Museo iti Londres. Naala idi 7 Hunio 2008.
- ^ Mills 2001, p. 140
- ^ "Dagiti Opisina ti Gobierno para iti Inggles a Rehion, Dagti Pudno a Papeles: Londres". Opisina dagiti Nailian nga Estadistika. Naala idi 4 Mayo 2008.
- ^ Elcock, Howard (1994). Lokal a Gobierno: Annuroten ken Panagtaripatu ti Lokal a Panagturay. Routledge. p. 368. ISBN 978-0-415-10167-7.
- ^ Jones, Bill; Kavanagh, Dennis; Moran, Michael; Norton, Philip (2007). Dagiti Politika ti UK. Pearson nga Edukasion. p. 868. ISBN 978-1-4058-2411-8.
- ^ "Sangalubongan aPagsurotan ti Bileg ti Siudad idi 2009". Instituto para kadagiti Urbano nga Estratehia – Ti Pundasion ti Mori panglagipan. Naala idi 14 Disiembre 2010.
- ^ "Sangalubongan a Pagsurotan kadagiti Sentro ti Komersio idi 2008". Mastercard.
- ^ "Dagiti Sangalubongan a Sntro ti Pinasia 9". Z/Yen. 2011.
- ^ ""Dagiti Kabilegan a Siudad iti Ekonomia a Siudad iti Lubong".". Forbes. 15 Hulio 2008. Naidulin manipud ti kasisigud idi 19 Mayo 2011. Naala idi 3 Oktubre 2010.
- ^ / "Dagiti Dinako Unay a Siudad idi 2025". Ganganaet nga Annuroten. Septiembre/Oktubre 2012. Naala idi 28 Septiembre 2012.
- ^ "Sangalubongan apanagiranggo ti GDP ti siudad idi 2008–2025". PricewaterhouseCoopers. Naidulin manipud ti kasisigud idi 19 Mayo 2011. Naala idi 16 Nobiembre 2010.
- ^ Calder, Simon (22 Disiembre 2007). "Londres, kapitolio iti lubong". The Independent (Londres).
- ^ "Ti Londres ket isu ti kapitolio iti lubong iti maika-21 a siglo... kinuna ti New York | News". Evening Standard. London. Naala idi 10 Pebrero 2012.
- ^ "London is world capital of culture says LSE expert – 2008 – News archive – News – News and media – Home". .lse.ac.uk. Naala idi 10 Pebrero 2012.
- ^ "Kultural nga Estratehia | Turay ti Kalatakan a Londres". London.gov.uk. 6 Septiembre 2010. Naala idi 10 Pebrero 2012.
- ^ "Ti Londres ti kanagtuan iti pannkairanggo kadagiti papanan a siudad". The Independent. 1 Hunio 2011. Naala idi 12 Hunio 2012.
- ^ "Ti Beijing ket linabsanna ti Londres a kas ti kadakkelan a sentro ti pagtayaban iti lubong. Napalno ti dakkel nga eropuerto". SEntro para iti Pagtayaban. Naala idi 12 Hunio 2012.
- ^ "Ti bilang dagiti estudiante idiay Londres ket agtultuloy a dumakdakkel". Turay ti Kalatakan a Londres. Naidulin manipud ti kasisigud idi 19 Mayo 2011. Naala idi 27 Agosto 2010.
- ^ "Ti IOC ket nangpili ti Londres a kas ti Mangsangaili a Siudad kadagiti Ay-ayam iti XXX Olimpiada intono 2012". Komite ti Internasional nga Olimpiada. 6 Hulio 2005. Naala idi 3 Hunio 2006.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ackroyd, Peter (2001). Londres: Ti Biograpia. Londres: Vintage. p. 880. ISBN 978-0-09-942258-7.
- Mills, David (2001). Dictionario dagiti Nagan ti Lugar ti Londres London Place Names. Oxford Paperbacks. ISBN 978-0-19-280106-7. OCLC 45406491.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Londres idiay Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Londres manipud idiay Wikivoyage


text:
Letonia
- Letonia
- Dagiti Baltiko nga estado
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Baltiko
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Europa
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Dagiti estado a kameng ti NATO
- Akin-amianan nga Europa
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1918
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1991
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ruso


text:
Nasionalismo
Ti nasionalismo ket maysa a porma ti panagayat iti ili a naibatay manipud ti pannakaikeddeng ti grupo dagiti tao ket addaan ti pagilian. Adda dagiti dua a perspektibo kadagiti taudan ken batayan ti nasionalismo, ti maysa ket ti primordialista a perspektibo a mangilawlawag ti nasionalismo a kas ti maysa a panagpanunot ti taga-ugma ken ti naipagarupan nga ebolusionario a pagduyusan ti tattao tapno mangurno kadagiti naisangsangayan a panangigrupo a naibatay iti apinidad ti pannakaipasngay; ti sabali pay ket ti modernista a perspektibo a ti nationalismo a kas ti maysa a baro a penomeno a makasapul ti kadagiti estruktural a kasasaad ti moderno a kagimongan.[1] ADda dagiti nadumaduma a panakaipalplawag para kadagiti pakaibuklan ti maysa a pagilian, nupay kasta, dagitoy ket mangiturong kadagit nadumaduma a nginabras ti nationalismo. Daytoy ket mabalin a ti pammati ti pannakaumili iti maysa nga estado ket nasken a maipatinggaan iti maysa a puli, kultural, relihioso, wenno pannakailasin ti grupo, wenno ti adu a pakipagilian iti agmaymaysa nga estado ket nasken a buklen ti panangiyebkas a karbengan ken agsansanay ti nailian apannakailasin urayno babaen dagiti minoridad.[2]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Motyl. Ensiklopedia ti Nasionalismo, Tom. 1: Dagiti Kammasapulan a Tema, 2001, p. 251.
- ^ Kymlicka, Will. (1995). Multkultural a Pannakaumili: Ti Liberal a Teoria dagiti Karbengan ti Minoridad. Oxford: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 16. ISBN 0-19-829091-8.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sasao a mainaig ti Nationalism idiay Wikiquote
Dagiti midia a mainaig ti Nationalismo idiay Wikimedia Commons


text:
Uganda
Nagsasabtan: 1°17′N 32°23′E / 1.28°N 32.39°E
Ti Uganda ( /juːˈɡændə/ yew-gan-də wenno /juːˈɡɑːndə/ yew-gahn-də), opisial a ti Republika iti Uganda, ket maysa a napalikmutan ti daga a pagilian idiay Daya nga Aprika. Ti Uganda ket nabeddengan iti daya babaen ti Kenya, iti amianan babaen ti Abagatan a Sudan, iti laud babaen tio Demokratiko a Republika iti Kongo, iti abagatan a laud babaen ti Rwanda, ken iti abagatan babaen ti Tanzania. Ti akin-abagatan a paset iti daytoy a pagilian ket agiraman ti dakkel a paset iti Danaw Victoria, a daytoy pay ket kinabinningay babaen ti Kenya ken Tanzania.
Ti nagan a Uganda ket naala manipud ti Buganda a pagarian, a nangsakup ti dakkel a paset iti abagatan iti daytoy a pagilian a mairaman ti kapitoliona a ti Kampala.
Dagiti tattao ti Uganda idi ket agan-anup ken agburburas da manipud idi 1,700 aginggana idi 2,300 a tawtawen, idi dagiti agsasao ti Bantu a populasion ket napanda idiay akin-abagatan a paset iti daytoy a pagilian. Ti Uganda ket nagun-od na ti panakawayawayas manipud ti Britaniko idi 9 Oktubre 1962.
Ti opisial a pagsasao ti Uganda ket ti Ingglés ken Swahili, nupay kasta adu pay dagiti sabsabali a pagsasao a maisasao iti daytoy a pagilian.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Uganda: Kagimongan" in Bibliotika iti Kongreso . Naala idi 29 Hunio 2009.
- ^ a b c d "Uganda". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 2010-04-21.
- Uganda
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti Bantu a pagilian ken teritorio
- Daya nga Aprika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Inggles
- Dagiti naserraan ti daga a pagilian
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1962
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Swahili
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti mankomunidad a republika
- Dagiti republika


text:
Katy Perry
Ni Katheryn Elizabeth Hudson[1] (naipasngay Oktubre 25, 1984), naarartap a maammuan ti nagan na iti entablado a Katy Perry, ket maysa nga Amerikana a kumakanta, manursurat ti kanta ken aktres. Naipasngay idiay Santa Barbara, California, ken dimmakkel a kas maysa a Kristiano babaen dagiti pastor a nagannak, ni Perry ket dimmakkel a dumdumngeg iti ebanghelio a musika laeng ken nagkankanta idiay simbbaan na idi ubing. Kalpasan a nakaala ti GED idi uumuna a tawen na iti nangato a panagadal, nagsurot isuna ti bukod na a karrer, ken kas ni Katy Hudson inpablaak na ti nainaganan kaniana nga ebanghelio a plaka idi 2001, nga daytoy ket saan a nagballigi. Nagaramid idi isuna ti maysa a plaka a nairaman ti with produksion a kappon a Ti Matrix, ken nagaramid pay isuna ti plaka na nga agmaymaysa ngen daytoy ket saan met a naipablaak. Kalpasan ti panagpirma na idiay Capitol Music Group idi 2007, ti maikapat a plaka na iti pito nga tawen, inampon na ti entablado a nagan na a kas Katy Perry.
Dagiti ladawan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Russel Brand nagintar par ti diborsio, TMZ.com, Disiembre 30, 2011.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Katy Perry idiay Wikimedia Commons
- Katy Perry


text:
Misamis Oriental
Ti Misamis Oriental ket maysa a probinsia iti Pilipinas a masarakan iti rehion ti Amianan a Mindanao. Ti kapitoliona ket ti Siudad ti Cagayan de Oro. Kabeddengna dagiti probinsia ti Lanao del Norte ken Bukidnon iti abagatan, ti Agusan del Norte ken Agusan del Sur iti daya, ken iti amianan ket ti Baybay Bohol.
Dagiti linaon
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Addaan ti Misamis Oriental iti 3 nga ili ken 3 a siudad.
Dagiti siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti daulo ti probinsia: Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno, Siudad ti Quezon- Naala idi 12 Pebrero 2013
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Amianan a Mindanao (Inggles) naala idi 17 Abril 2013


text:
Aklan
Ti Aklan ket maysa a probinsia ti Pilipinas a masarakan iti rehion ti Lumaud a Visayas. Kapitoliona ti ili ti Kalibo. Adda ti Aklan iti akin-amianan-a-laud a paset ti Isla ti Panay, kabeddengna ti Antique iti laud ken ti Capiz iti umabagatan-a-daya. Sangsanguen ti Aklan ti Baybay ti Sibuyan ken ti probinsia ti Romblon iti amianan.
Nalatak ti Aklan gapu iti Isla ti Boracay ken ti Piesta ti Ati-Atihan. Ti isla ti Boracay, nga aganay a maysa a kilometro iti akin-amianan a pungto ti Panay ket addaan iti maysa kadagiti kapipintasan ti puraw a daratna nga aplaya iti sangalubongan ken daydaywen ti adu a turista. Nalatak met kadagiti turista ti tinawen a Piesta ti Ati-atihan a maang-angay iti kada Enero. Ti piesta ket mairuknoy iti Santo Niño wenno ti maladaga a jesus, ket dagiti makidaya ket pulagidanda dagiti rupada iti uging ket agaruatda iti natitingra ti marisna a pagan-anay sada agsasala.
Dagiti linaon
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Addaan ti Aklan iti 17 nga ili.
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti daulo ti probinsia: Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno, Siudad ti Quezon- Naala idi 12 Pebrero 2013
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Lumaud a Visayas (Inggles) naala idi 12 Pebrero 2013


text:
Puerto Rico
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Katkategoria:
- Puerto Rico
- Dagiti Karibe nga isla ti Estados Unidos
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Inggles
- Dagiti dati a kolonia ti Espana
- Kalatakan nga Antillas
- Dagiti insular a lugar ti Estados Unidos
- Dagiti isla a pagilian
- Dagiti isla ti Puerto Rico
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Espaniol
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1898
- Dagiti pagilian ti Karibe
- Dagiti agkamkammatalek a teritorio ti Amianan nga Amerika


text:
Kolkata
Ti Kolkata /kɒlˈkætə/, wenno Calcutta /kælˈkʌtə/, ket isu ti kapitolio ti Indiano nga estado ti Laud a Bengal. Daytoy ket mabirukan idiay daya nga igid ti karayan Hooghly, daytoy ti kangrunaan a sentro ti komersio, kultura, ke edukasion ti Daya nga India, bayat a ti Puerto ti Kolkata ket isu ti kaduogan nga agtigtignay a puerto ti India ken ti pay isu-isu a kangrunaan a puerto ti karayan. Manipud idi 2011, ti siudad ket adda dagiti 4.5 a riwriw nga agtataeng; ti urbano nga aglomerasion, a buklen ti siudad ken dagiti suburbona, ket pagtaengan idi dagiti agarup a 14.1 riwriw a tattao, a makaaramid daytoy ti maikatlo a kaaduan ti populasiona a metropolitano a lugar idiay India. Manipud idi 2008, tiekonomiko a mapataudna a rinukod babaen ti dagup ti domestiko a produkto ket nairanggo a maikatlo kadagiti siudad ti Abagatan nga Asia, kalpasan ti Mumbai ken Delhi.[4] A kas maysa a dumakdakkel a metropolitano a siudad iti maysa nga agrangrang-ay a pagilian, ti Kolkata ket sangsanguenna dagiti adu a panagrugit ti urbano, kapusek ti trapiko, kinapanglaw, kaadu unay ti populasion, ken dagiti dadduma pay a lohistiko ken sosioekonomiko a parikut.
Idi naladaw a maika-17 a siglo, dagiti tallo a purok a sinaruno nagtaudan Kolkata ket tinurayan idi babaen ti Nawab ti Bengal babaen ti Mughal a suzerainty. Kalpasan ti panangited ti Nawab ti Kompania ti Daya nga India ti lisensia ti panagplaklako iid 1690,[5] ti lugara ket naparang-ay idi babaen ti Kompania iti immadadu a napasammakedan a kuartel ti tagtagilako. Ti Nawab Siraj ud-Daulah ket sinakupna ti Kolkata idi 1756, ken ti KOmpania ti Daya nga India ket naalana manen ti simmaruno a tawen ken babaen idi 1772 daytoy ket nagipagarup ti napno a kinturay. Babaen ti Kompania ti Daya nga India ken kalpasan daytoy babaen ti Britaniko a Raj, ti Kolkata ket nagserbi a kapitolio ti India aginggana idi 1911, idi dagiti naipagarup a heograpiko a pakaatiwan, a mairaman ti dumakdakkel a natinalismo idiay Bengal, ket nangiturong ti panakaiyalsi ti kapitolio idiay Baro a Delhi. Ti siudad ket sentro idi ti Indiano a tignay ti panagwayawaya; daytoy ket agtultuloy a lugar dagiti kontemporario a politika ti estado. Kalpasan ti panakaway ti India idi 1947, ti Kolkata—nga isu idi ti sentro ti moderno nga Indiano nga edukasion, siensia, kultura, ken politika ket nakasaksi kadagitidekada ti relatibo a panakatalinaay ti ekonomiko. Manipudidi nasap a tawtawen ti 2000, ti maysa a panagrugso ti ekonomiko ket nangipapardas ti panagpadakkelna.
A kas ti pakatengngaan ti maika-19 ken nasapa a maika-120 a siglo ti Bengal a Renasimiento ken ti maysa nadumaduma a relihioso ken etniko a sentro ti kultura idiay Bengal ken India, ti Kolkata ket nakabangon kadagiti lokal a tradision iti drama, arte, pelikula, teatro, ken literatura a nakagun-od kadagiti adu nga agbuybuya . Adu kadagiti tattao manipud idiay Kolkata—kadagitoy ket dagiti adu a laureado ti Nobel kadagiti arte, dagiti siensia, ken dagiti dadduma a a paspaset, bayat a ti Kolkata a kultura ket mangilanglanga kadagiti idiosinkrasia a mangiraman ti naisangsangayan nga asideg nga agkakaarruba (paras) ken nawaya nga estilo a a pannakisinnukat ti saririt (adda). Ti bingay ti Laud a Bengal iti Bengali nga industria ti pelikula ket naikuartel ditoy a siudad, a mangsangsangaili pay kadagiti adda ti nailian a kinapangruna a nararaeman a patakder ti kultura, a kas ti Akademia dagiti Napino nga Arte, ti Victoria a Paglaglagipan, ti Asiatiko a Kagimongan, ti Indianpo a Museo, ken ti Nailian a Biblioteka ti India. Urayno daytoy ket pagtaengan dagiti nangruna a pasamak ken negosio ti kriket, ti Kolkata ket maigiddiat manipud kadagiti sabali a siudad ti India babaen ti panakaitedna ti kinpanagruna ti pútbol ken dagiti dadduma pay nga ay-ayam.
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti balikas aKolkata ket naala manipud ti Bengali a tern=mino ti Kolikata [ˈkolikat̪a] (কলিকাতা), ti nagan ti maysa kadagiti purok a a naamammoan idi sakbay ti isasangpet dagiti Britaniko, idiay lugar a dimtengan a nakabangonan ti siudad; dagiti dua pay a sabali a purok ket ti Sutanuti ken Govindapur.[6] Ti termino a Kolikata ket naipanpanunotan a sabali a kita ti Kalikkhetro [ˈkalikʰːet̪ro] (Bengali: কালীক্ষেত্র), a kayatna asaoen ket "Talon ni[ti diosa] Kali". Iti pay pagpilian, ti nagan ket mabalin a naala manipud ti Bengali a termino ti kilkila (Bengali: কিলকিলা), wenno "dalumpinas a lugar".[7] Ti nagan ket mabalin a nagtaud kadagiti balikas ti khal [ˈkʰal] (Bengali: খাল) a kayatna a saoen ket "kanal", a sinaruno babaen ti kaṭa [ˈkata] (Bengali: কাটা), a kayatna asaoen ket "nakali".[8] Segun ti sabali pay a teoria, ti lugar ket nangipangpangruna ti panagpataud ti apog wenno koli chun [ˈkolitɕun] (Bengali: কলি চুন) ken coir wenno kata [ˈkat̪a] (Bengali: কাতা); isu nga, daytoy ket tinawtawagn ti Kolikata [ˈkolikat̪a] (Bengali: কলিকাতা).[7] While the city's name has always been pronounced Kolkata [ˈkolkat̪a] (Bengali: কলকাতা) or Kolikata [ˈkolikat̪a] (Bengali: কলিকাতা) iti Bengali, ti nainggles a porma ti Calcutta ket isu idi ti opisial a nagan aginggana idi 2001, idi daytoy ket nabaliwan ti Kolkata tapno maipada ti Bengali a pannakabalikas.[9]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Ni Sovan Chatterjee ket isunto ti baro a mayor ti Kolkata". Hindustan Times (Baro a Delhi). 6 Hunio 2010. Naala idi 26 Abril 2011.
- ^ "Ti maysa adoktor ket isunto ti sumaruno nga alguasil". Times of India (Baro Delhi). 5 Enero 2011. Naala idi 27 Enero 2012.
- ^ "Ni Pachnanda ket napili a kas ti baro a Komisioner ti Polis". The Telegraph (Kolkata). 17 Marso 2011. Naala idi 26 Pebrero 2012.
- ^ "GDP ti panakairanngo ti sangalubongan a siudad 2008–2025". Pricewaterhouse Coopers. Nobiembre 2009. pp. 31–32. Naala idi 20 Nobiembre 2009.
- ^ Dutta, K.; Desai, A. (Abril 2008). Calcutta: tikultural a pakasaritaan. Northampton, Massachusetts, US: Interlink Books. pp. 9–10. ISBN 978-1-56656-721-3.
- ^ Chakravorty, Sanjoy (2000). "Manipud ti koloniala siudad aginggana ti sangalubongan a siudad? Ti adayo pay a nakompleto a nailimbang a panakabalbaliw ti Calcutta" (PDF). Iti Marcuse, Peter; Kempen, Ronald van. Panakaisangalubongan dagiti siudad: ti baro a nalimbangan nga urnos?. Oxford, UK: Blackwell Publishing. pp. 56–77. ISBN 0-631-21290-6. Naala idi 26 Enero 2012.
- ^ a b Chatterjee, S.N. (2008). Dagiti danuma rekurso, panagininut ken panangimaton. New Delhi: Atlantic Publishers and Distributors. p. 85. ISBN 978-81-269-0868-4. Naala idi 29 Enero 2012.
- ^ Nair, P. Thankappan (1986). Ti Calcutta idi maiak-17 a siglo. Kolkata: Firma KLM. pp. 54–58.
- ^ Easwaran, Kenny. "Dagiti politika ti panagbalbaliw ti nagan idiay India". Pasilida ti Nawaya a Komputasion, Unibersidad ti California idiay Berkeley. Naidulin manipud ti kasisigud idi 19 Hulio 2011. Naala idi 26 Enero 2012.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Kolkata idiay Wikimedia Commons
- Munisiio a Korporasion ti Kolkata
- Kitaen ti Kolkata idiay Gandat ti Nawaya a Direktorio (Inggles)
- Kolkata Encyclopædia Britannica


text:
Papa Gregorio III
Ni Santo Papa Gregorio III[1] (pimmusay idi 28 Nobiembre 741) ket isu ti papa manipud idi 11 Pebrero 731 aginggana idi 28 Nobiembre 741. Ti kinapapana, a aks ti sinarunona, ket nadisturbo babaen ti ikonoklasta a kontrobersia iti Bisantino nga Imperio, ken babaen ti agdama a panagabanse dagiti Lombardo, iti awan barengbarengna a panagawag ti pannakibiang ni Carlos Martel.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Papa Santo Gregorio III" iti 1913 Katoliko nga Ensiklopedia.
- Levillain, Philippe, Ti Kinapapa: Gaius-Proxies, Routledge (2002)
- Duffy, Eamon, Dagiti Santo ken Mammadakes: Ti Pakasaritaan dagiti Papa (1997)
- Treadgold, Warren, Ti Pakasaritaan ti Bisantino nga Estado ken Kagimongan (1997)
- Mann, Horace K., Dagiti biag dagiti Papa iti Nasapa a Tengnga a Panpanawen, Tomo I: Dagiti Papap babaen ti Lombardo turay, Paset 2, 657-795 (1903)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Gregorio III idiay Wikimedia Commons


text:
Guinea Ekuatorial
Ti Guinea Ekuatorial, opisial a ti Republika iti Guinea Ekuatorial (Espaniol: República de Guinea Ecuatorial, pannakabalikas: [reˈpuBlika ðe ɡiˈne.a ekwatoˈɾjal]; Pranses: République de Guinée équatoriale, pannakabalikas: [ʁepyblik də ɡine ekwatoʁjal], (Portuges: República da Guiné Equatorial, pannakabalikas: [ʁeˈpublikɐ dɐ ɡiˈnɛ ekwatoˈɾjaɫ]; ket maysa a pagilian a mabirukan idiay Tengnga nga Aprika. Addaan daytoy ti dua a paset: ti maysa a kontinental a rehion a (Río Muni), a mairaman adu a babassit nga is-isla a mairaman ti Corisco, Elobey Grande ken Elobey Chico; ken ti maysa nga insular a rehion a naglaon ti isla ti Annobón ken isla ti Bioko (makunkuna idi a Fernando Po) a daytoy ti pakabirukan ti kapitoliona a Malabo.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Cia World Factbook; Guinea Ekuatorial
- ^ Departmento iti Ekonomia ken Paset ti Populasion ti Sosial a Panakibiang (2009). Propekto ti Sangalubongan a Populasion, Tabla A.1 (PDF). 2008 rebision. Nagkaykaysa a Pagpagilian. Naala idi 2009-03-12.
- ^ a b c d Datos a Mangipakita ti Sanglubongan a Panagrangrang-ay, Sangalubongan a banko, nala idi Agosto 23, 2011.
- ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti nagtagitaoan 2009. Agdama a pagsurotan ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan: Tabla G" (PDF). Ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. Naala idi 2009-10-10.
- Guinea Ekuatorial
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti dati a kolonia ti Portugal
- Dagiti dati a kolonia ti Espana
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Pranses
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti republika
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Espaniol
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1968
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti Bantu a pagilian ken teritorio


text:
Basel-Landschaft
Ti Basel-Landschaft (Aleman: Basel-Landschaft (tulong·paammo); wenno inpormal a: Baselland/Baselbiet), ket maysa kadagiti 26 a kanton ti Suisa. Ti kapitoliona ket ti Liestal. Daytoy ket makibinningay ti pagbeddengan kadagiti kanto ti Basel-Stadt, Solothurn, Jura ken Aargau, ken dagiti Pranses a rehion iti Alsace ken ti Aleman nga estado ti Baden-Württemberg.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Arealstatistik Standard - Kantonsdaten nach 4 Hauptbereichen
- ^ Dagiti estadistika ti Kanton iti Basel-Land, Wohnbevölkerung nach Nationalität und Konfession per 31. Dezember 2011 (Aleman) Naala idi 3 Mayo 2012
Kasilpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Kanton iti Basel-Landschaft idiay Wikimedia Commons


text:
Papa Eugenio I
Ni Santo Papa Eugenio I wenno Eugenius I, ket isu ti papa manipud idi 10 Agosto 654 aginggana idi 1 Hunio 657.
Isu ket katutubo iti Roma, ken naipasngay manipud kadagiti Rufiniano. Isu ket nabutosan a kas papa idi 10 Agosto 654, ken naikeddeng idi 655, ken pimmusay idi 1 Hunio 657 manipud ti masna a gapuanan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ti Libro dagiti Santo, bavbaen dagiti Benediktino a Monghe ti Ramsgate ti San Agostino Abadia
- Daytoy nga artikulo ket mangiramramanb kadagiti kasisigud a testo manipud ti maika-9 nga edision (1879) ti Encyclopædia Britannica.
- Daytoy nga artikulo ket mangiraman ti testo manipud ti pablaak nga adda itan iti turay a publiko: Herbermann, Charles, ed. (1913). "Popes Eugene I–IV". Katoliko nga Ensiklopedia. Robert Appleton Company.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Eugenio I idiay Wikimedia Commons


text:
Papa Felix IV
Ni Santo Papa Felix IV ket isu ti papa manipud idi 526 aginggana idi 530.
Isu ket nanipud idiay Samnium, ti anak a lalaki ni Castorius. Kalpasan ti ipupusay ni Papa Juan I manipud iti Ostrogodo nga Ari a ani Teodoriko ti Natan-ok, dagiti agbutbutos ti papa ket nagsukoda kadagiti demanda ti ari ken pilida ni Kardinal Felix a kas ti papathe Papa. Ti panagbarabor ni Feix iti ari ket gapuananna ti panagiduron para kadagiti ad-adu a pagsaysayaatan para iti Simbaan.
Isu ket nabutosan kalapsan ti dua a bulan kalpasan ti ipupusay ni Juan I.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Felix IV idiay Wikimedia Commons


text:
Papa Esteban VII
Ni Papa Esteban VII (?– c. 15 Marso 931)[1] ket isu ti Papa manipud idi Pebrero 929 aginggana idi Marso 931. Isu ket kandidato ti naindaksan a Marozia, ti pontipikadona ket napasamak idi las-ud ti paset ti panawen a tinawtawagan ti Saeculum obscurum.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Archibald Bower, TI Pakasaritaan dagiti Papa: manipud ti pundasion ti Ssede ti Roma aginggana ti A.D. 1758 (1845), pg. 311
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Esteban VII idiay Wikimedia Commons


text:
SUHETO ITI AKKUB
Ti Gubat a Nangbalbaliw iti Lubong
Sangagasut a tawenen ti napalabas, minilion nga agtutubo a lallaki ti pimmanaw iti natalged a pagtaenganda tapno makigubat. Situtulokda a napan gapu ta ipatpategda ti nasionda. Kuna ti maysa nga Amerikano a nagboluntario idi 1914: “Maragsakanak ken magagaranak gapu iti nagsayaat a masakbayan.”
Ngem idi agangay, nasukatan iti gura ti dati a gagarda. Awan idi ti nangipagarup a maipasango ti nakaad-adu a soldado iti napaut a pannakigubat idiay Belgium ken France. Inawaganda idi dayta iti “Dakkel a Gubat.” Pagaammotayo dayta ita kas ti umuna a gubat sangalubongan.
Talaga nga adu ti napapatay iti umuna a gubat sangalubongan. Kuna ti dadduma nga agarup 10 a milion ti natay ken 20 a milion ti nabaldado maigapu iti nakaro a kamali. Saan a nalapdan dagiti agtuturay iti Europe a ti internasional a riribuk ket agresulta iti sangalubongan a gubat. Nalabit ti kangrunaan nga epekto ti “Dakkel a Gubat” ket ti nakaro a pannakadadael ti lubong. Binalbaliwanna ti lubong iti pamay-an a mangapektar pay laeng kadatayo ita.
KAMALI A NANGDADAEL ITI PANAGTALEK
Bimtak ti umuna a gubat sangalubongan gapu iti di umiso a pangngeddeng. Kuna ti The Fall of the Dynasties—The Collapse of the Old Order 1905-1922 a saan nga ammo dagiti lider ti Europe a ti desisionda ket agtungpal iti sangalubongan a didigra idi natalna a kalgaw ti 1914.
Kalpasan ti sumagmamano a lawas sipud pannakapapatay ti archduke ti Austria, naggugubat dagiti nabileg a pagilian ti Europe uray dida kayat. Idi nangrugi ti rinnupak, naisaludsod iti chancellor ti Germany, “Apay a napasamak dayta?” Maladingitan a simmungbat, “No ammoda la koma.”
Saan nga impagarup dagiti lider a ti desisionda ket agbanag iti gubat. Ngem idi agangay, nabigbig dayta dagiti soldado iti paggugubatan. Naamirisda a pinaay ida dagiti agtuturayda, inallilaw ida dagiti kleroda, ken liniputan ida dagiti heneralda. Kasano?
Inkari dagiti agtuturay a ti gubat ti mangyeg iti baro ken nasaysayaat a lubong. Imbaga ti chancellor ti Germany: “Makigubgubatkami para iti narang-ay nga industria, para iti natawid a natalna a napalabas, ken para iti naragsak a masakbayanmi.” Nakatulong ni Presidente Woodrow Wilson ti America tapno mabukel ti popular nga islogan a mangpatalged a ti gubat “pagbalinenna ti lubong a natalged para iti demokrasia.” Impagarup dagiti taga-Britain a daytoy ket “gubat a mangipatingga iti gubat.” Ngem nagkamalida amin.
Sireregta sinuportaran dagiti klero ti gubat. Kuna ti The Columbia History of the World: “Dagiti mangisursuro iti sao ti Dios insungsongda dagiti tattao a makigubat. Ti naan-anay a gubat nagtungpal iti nakaro a gura.” Arigna rinubroban dayta dagiti klero imbes a sebsebanda koma. Kuna ti A History of Christianity: “Saan a nabaelan ken saan a kayat nga iyun-una dagiti klero ti Nakristianuan a pammati ngem iti nasionalismo. Kaaduan ti immanamong iti nasionalismo imbes nga iti Kristianidad. Naibilin kadagiti Kristiano a soldado iti amin a denominasion nga agpipinnatayda iti nagan ti Manangisalakan kadakuada.”
Imbaga dagiti heneral a nalaka laeng a mangabakda, ngem saan a napasamak dayta. Idi agangay, napasaran dagiti aggugubat a buyot ti narigat a kasasaad nga awanen ti maaramidanda. Kas resultana, minilion a soldado ti naipasango iti dineskribir ti maysa a historiador a “nalabit karanggasan a panaggugubat a napasaran ti tao.” Nupay nakaro ti pannakaabakda, nagtultuloy a nangibaon dagiti heneral kadagiti soldadoda iti paggugubatan. Di ngarud pakasdaawan nga adu ti immalsa.
Ania ti epekto ti umuna a gubat sangalubongan iti kagimongan? Inadaw ti maysa a reperensia ti kinuna ti maysa a beterano: “Ti gubat . . . dinadaelna ti isip ken kababalin dagiti tattao.” Kas resulta, napukaw ti amin nga imperio. Napaneknekan a dayta a nakaam-ames a gubat ti nangrugian ti karanggasan pay laeng a siglo. Gagangayen dagiti rebolusion ken panagprotesta.
Apay a ti gubat naan-anay a binalbaliwanna ti lubong? Naiparna laeng kadi dayta? Adda kadi ipalgak dagiti sungbat maipapan iti masanguanantayo?


text:
Yen ti Hapon
Ti yen ti Hapon ket isu ti opisial a kuarta iti Hapon. Daytoy ket isu ti maikatlo a kaaduan a naitagtagilako a kuarta a panagawatan iti ganganaet a pagsinnukatan a pagtagilakuan kalpasan ti Doliar ti Estados Unidos ken ti euro.[1] Daytoy ket nawatiwat a naus-usar a ka maysa a reserba a kuarta kalpasan ti doliar ti Estados Unidos, ti euro ken ti libra esterlina.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Yen ti Hapon idiay Wikimedia Commons


text:
Hangul
Ti Hangul[nb 1] (Koreano: 한글 [haːn.ɡɯl] ( denggen); naisurat a kas ti Han-geul idiay Abagatan a Korea), ket naamammoan pay a kas ti Chosŏn'gŭl (조선글) idiay Amianan aKorea, ket isu ti patneng nga abesedario ti pagsasao a Koreano. Daytoy ket napartuat idi las-ud ti Joseon a Dinastia idi 1443, ken isu pay laeng ti opisial nga abesedario ti Korea.
Ti Hangul ketmaysa nga agpayso nga abesedario nga adda dagiti 24 a konsonante ke bokal a letletra. Nupay kasta, embes a maisursurat nga agsasaruno a kas ti Latin nga abesedario, dagiti letra ti Hangul ket naigrupoda kadagiti kuadro, a kas ti 한 han, a ti tunggal a maysa ket maisurat ti maysa a silaba. Urayno ti silaba a 한 han ket kasla agmaymaysa a karakter, daytoy ket buklen ti tallo a letra: ㅎ h, ㅏ a, ken ㄴ n. Ti tunggal maysa a silabiko a kuadro ket buklen ti dua aginggana ti lima a letra, a mairaman ti saan a basbassit ngem maysa konsonante ken maysa a bokal . Dagitoy a kuadro ket maurnosda a horisonta manipud ti kanigid nga agpakanawan wenno agtakder manipud ti baba. Dagitibilang ti mabalin a kudaro ket 11,172, ngem adda dagiti basbassit a mabalin a silaba iti Koreano, ken saan nga amin a mabalin a silaba ket rumsua. Par aitimaysa a ponolohiko a panagipalpalawag, kitaen ti Koreano ponolohia.
Dagiti linaon
Nagnagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Opisial a nagnagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Abagatan a Korea[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ti moderno a nagan a Hangul (한글) ket inaramid idi babaen ni Ju Sigyeong idi 1912. Han (한) a kayatna saoen ket "nalatak" iti duog a Koreano, bayat a ti geul (글) ket isu ti patneng a Koreano a balikas para iti "sinuratan". Ti Han ket mabalin pay a maawatan a kas ti Sino-Koreano a balikas ti 韓 "Koreano", tapno ti nagan ket maballin a mabasa a kas "Koreano a sinuratan" ken kas pay ti "nalatak a sinuratan".[1]Ti 한글 ket binalbalikas iti [hanɡɯl] ken daytoyen ket naromanisado kadagiti sumaganad a pamay-an:
- Hangeul wenno han-geul iti Nabaliwan a Romanisasion iti Koreano, nga isu ti inus-usar ti gobierno ti Abagatan a Korea kadagiti amin a pablaak ti Inggles ken agpagparegget para kadagiti amin a pamay-an.
- Han'gŭl iti McCune–Reischauer a sistema. No mausar a kasla Inggles a balikas, daytoy ket maipapaay nga awan kadagiti diakritiko: Ti hangul, ket kaykanayon a naipaddel a letra a kas Hangul. Kastoy ti agparparang kadagiti kaaduan a diksionario ti Inggles.
- Hankul in Yale Romanization, a system recommended for technical linguistic studies.
Amianan a Korea[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ti Amianan a Korea ket kinaykayatna tawtawgan daytoy ti Chosŏn'gŭl (조선글; [tɕosʌnɡɯl]) para kadagit irason a mainaig kadagiti nadumaduma a nagngan iti Korea wenno uri kŭlcha (우리 글자; "dagiti karaktertayo")[2] a kas ti maysa a panangiyebkas ti [[nationalismo ti Koreano nga etniko].
Kasisigud a nagan ti Hunminjeongeum[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ti kasisigud a nagan idi ket ti Hunminjeongeum (훈민정음; 訓民正音; kitaen ti pakasaritaan). Gapu kadagiti saan a panagkayat kadagiti nagan a Hangeul, Chosŏn'gŭl, ken urigeul (우리글) (kitaen dita baba) babaen [[dagiti Koreans idiay Tsina], ti saan a nadayeg nga ababa a porma ti jeongeum ket mabalin a mausar a kas maysa nga agmangngamangnga a nagan kadagiti sumagmamano nga internasional a kontesto.
Dadduma pay a nagnagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Manipud idi nasapa a maikaduapulo a siglo, ti Hangul idi ket naindakdaksan a kas nagubsang babaen dagiti literato a napilpili a nagkaykayat ti tradisional a hanja a sistema ti panagsurat.[3] Inik-ikkanda ti nagnagan a kas:
- Achimgeul (아침글 "ti panagsurat a mabalin nga adalen ti maysa a bigat")[4]
- Gugmun (Hangul: 국문, hanja: 國文 "nailian a sinuratan")
- Eonmun (Hangul: 언문, hanja: 諺文 "bernakular a sinuratan")[3]
- Amgeul (암글 "women's script"; naisurat pay iti Amkeul 암클).[3] Am (암) ket timaysa apasaruno a mangipakpakita ti maysa a pangnagan ket para iti babai
- Ahaetgeul wenno Ahaegeul (아햇글 wenno 아해글 "sinuratan ti ubbing")
Nupay kasta, dagitoy a nagnagan ket duogen tattan, gaputa ti panag-usar ti hanja iti panagsurat ket nagbalinen a manmano idiay Abagatan a Korea ken kompleto a naikkaten idiay Amianan a Korea.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Hangul ket inwarragawag idi babaen ni Sejong ti Natan-ok, ti maikapat nga ari ti Joseon a Dinastia. Ti Salas dagiti Mainugot (Jiphyeonjeon, 집현전) ket kankanayon a naipammadayawan para iti obra.[5]
Ti gandat ket nalpas idi kaladawan ti Disiembre 1443 wenno Enero 1444, ken naipalplawagan idi 1446 iti maysa a dokumento a natituluan iti Hunmin Jeongeum ("Dagiti Husto nga Uni para iti Edukasion ken ti Tattao"), nga isu pay daytoy ti nakanaganan ti abesedario.[3] Ti petsa apannkaipablaak ti Hunmin Jeong-eum, ket Oktubre 9, ket nagbalin a ti Aldaw ti Hangul idiay Abagatan a Korea. Ti kapadana daytoy idiay Amianan a Korea, ket ti Aldaw ti Chosongul, iti Enero 15.
Dagiti nadumaduma panagipagpagarup a maipanggep ti pamay-an a pannakapartuat ket naipaiddan babaen ti pannkaduktal idi 1940 iti 1446 Hunmin Jeong-eum Haerye ("Hunmin Jeong-eum Panangipalplawag ken dagiti Kas Pagarigan"). Daytoy a dokumento ket nangipalplawag ti daremdem dagiti konsonante a letra segun dagiti artikulatorio a ponetiko ken dagiti bokal a letra segun dagiti pamunganayan iti yin ken yang ken tunos ti bokal.
Iti panangipalplawag ti kammasapulan para iti baro a sinuratan, ni Ari Sejong ket nangipalplaway ag ati pagsasao a Koreano ket ket naibatay idi a sabali manipud ti Insik; ti panag-usar kadagiti Insik a karakter (a naamammuan iti hanja) iti panagsurat ket narigat para kadagiti kadawyan atao a dagiti laeng pribilihio nga aristokrato (yangban, 양반), a kadawyan a lallaki, ti mabalin a nalaing nga agbasa ken agsurat. Ti kaaduan kadagiti Koreano idi ket saan a makabasa wenno makasurat sakbay ti pannakaaramid ti Hangul.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Lee & Ramsey 2000, p. 13
- ^ Young-Key 1997, p. 2
- ^ a b c d "5. Nadumaduma aNagnagan para iti Hangeul". Ti Nailian nga Akademia ti Pagsasao a Koreano. Enero 2004. Naala idi 2008-05-19.
- ^ Choi Seung-un; Structures et particularités de la langue coréenne
- ^ "2. Ti Paammo iti Pannakaaramid iti Hangeul". Ti Nailian nga Akademia ti Pagsasao a Koreano. Enero 2004. Naala idi 2008-05-19.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Chang, Suk-jin (1996). "Dagiti Snuratan ken Uni". Korean. Philadelphia: John Benjamins Publishing Company. ISBN 1-55619-728-4. (Tomo 4 itiLondres a Biblioteka ti Oriental ken Aprikano a Pagsasao).
- Hannas, William C (1997). Narikut a kasasaad ti Ortograpiko ti Asia. Unibersidad ti Hawaii a Pagmalditan. ISBN 0-8248-1892-X.
- Kim-Renaud, Y-K. (ed) 1997. Ti Koreano nga Abesedario: Ti Pakasaritaanna ken Patakder. Unibersidad ti Hawai`i a pagmalditan.
- Lee, Iksop. (2000). Ti Pagsasao a Koreano. (naipatarus babaen ni Robert Ramsey) Albany, NJ: Estado nga Unibersidad ti New York a Pagmalditan. ISBN 0-7914-4831-2
- Ti Ministro ti Edikasion ti Abagatan a Korea. (1988) Hangeul Matchumbeop.
- Sampson, Geoffrey (1990). Dagiti Sistema ti Panagsurat. Unibersidad ti Stanford a Pagmalditan. ISBN 978-0-8047-1756-4.
- Silva, David J. (2003). Dagiti Lumaud a Wagas para iti Pagsasao a Koreano: Ti Pakabuklan ti Mision ti Literaura ti Naladaw a Maikasangapulo ket siam ken Nasapa a Maikaduapulo a Siglo. Koreano a panagadadal. 2008, vol 26(2), pp. 270–286
- Sohn, H.-M. (1999). Ti Koreano a pagsasao. Cambridge: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan.
- Song, J,J. (2005). Ti Koreano a pagsasao: Patakder, Panag-usar ken Kontesto. Londres: Routledge.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Hangul idiay Wikimedia Commons
- Koreano nga abesedario ken pannkabalikas pronunciation babaen ti Omniglot
- Linguistiko ken Pilosopiko a Tataudan ti Koreano nga Abesedario (Hangul)


text:
Taguig
Ti Siudad ti Taguig ti kabaruan a siudad iti Metro Manila iti Pilipinas. Masarakan iti lumaud a playa ti Dan-aw Laguna ken kabeddeng ti Siudad ti Muntinlupa iti abagatan, Siudad ti Parañaque iti umabagatan-a-laud, Siudad ti Pasay iti laud, ken ti Siudad ti Makati, ili ti Pateros, ken Siudad ti Pasig iti amianan.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Nabingbingay a politikal ti Siudad ti Taguig iti 18 a barbaranggay.
Maysa ti Fort Bonifacio nga espesial nga ekonomiko a distrito iti Siudad ti Taguig.


text:
Riyadh
Ti Riyadh (pannakabalikas /ɹɨˈjɑːd/; Arabiko: الرياض naisuratan a Ar Riyāḍ pannakabalikas [ʔɑrːiˈjɑːdˤ], Ilokano: Dagiti Hardin) ket isu ti kapitoliona ken kadakkelan a siudad iti Saudi Arabia. Isu pay daytoy ti kapitolio iti Probinsia ti Riyadh, ken naikameng daytoy kadagiti pakasaritaan a rehion iti Najd ken Al-Yamama. naisanglad daytoy iti tengnga iti Arabiano a Peninsula iti maysa a dakkel nga altiplano, ken pagnaedan daytoy dagiti 5,254,560 a tattao, ken ti urbano a sentro iti rehion nga addaan ti populasion ti aganay a 7 riwriw a tattao. Ti siudad ket nabingbingay kadagiti 15 a munisipio a distrito, a tinartaripatu babaen ti Riyadh a Munisipalida a dinauloan babaen ti mayor iti Riyadh, ken ti Panagrangrang-ay a Turay ti Riyadh, a naipanguloan babaen ti Gobernador iti Probinsia ti Riyadh, a ni Prinsipe Sattam bin Abdulaziz. Ti agdama a mayor iti Riyadh ket ni Abdul Aziz ibn Ayyaf Al-Miqrin, a naidutokan idi 1998. Ti Riyadh ket addaan ti unibersidad para kadagiti babbbai a daytoy ket kadakelan iti lubong, ti Unibersidad ti Prinsesa Nora bint Abdulrahman.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ MILLER, DAVID. "Ti Saudi Arabia ket naglukat ti unibersidad para kadagiti bababi a daytoy ket kadakkelan iti lubong". Naala idi 17 Enero 2012.


text:
Isip
Ti isip ket isu ti karikut ti kognitibo a ram-ramit a mangpakabael ti kina-adda ti rikna, pannagipagarup, panagpanunot, panagadal, panagrason, ken panangipato—ti panangilasin kadagiti parsua a tao, ngem mabalin pay a maipakat kadagiti dadduma a porma ti biag.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Oliver Elbs, Neuro-Estetika: Pundasion dagiti panagimapa ken dagiti panagipakat (Mapa 2003), (Munich 2005)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Isip idiay Wikimedia Commons
- C. D. Broad, Ti Isip Iti Luagarna iti Katutubo, 1925.
- ThinkQuest: Think.com
- Loebner.net


text:
Papa Victor II
Ni Papa Victor II (c. 1018 – 28 Hulio 1057), naipasngay a kas ni Gebhard, Konde ti Calw, Tollenstein, ken Hirschberg, ket isu ti Papa manipud idi 1055 aginggana idi 1057.[1] Isu ket maysa kadagiti serie ti Aleman a nagpabaro a Papa.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Coulombe, Charles A., Dagiti Bikaro ni Kristo: Ti Pakasaritaan dagiti Papa, (Citadel Press, 2003), 208.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Victor II idiay Wikimedia Commons


text:
Papa Alejandro I
Ni Santo Papa Alejandro I ket isu ti [[papa}Obispo ti Roma]] manipud idi agarup a 106 aginggana idi 115. Ti Annuario Pontificio (2012) ti Santa Sede ket manginagnagan kaniana a kas maysa a Romano a nagturay manipud idi 108 wenno 109 aginggana idi 116 wenno 119. Adda dagiti namatmati nga isu ket nagsagsagaba ti pannakamartir babaen ti Romano nga Emperador a ni Trajano wenno Adriano, ngem daytoy ket saan a mabalin a husto.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Alejandro I idiay Wikimedia Commons
Dagiti ob-obra a mainaig ti Papa Alejandro I idiay Wikisource


text:
Polonia
Ti Polonia i/ˈpoʊlənd/ (Polako: Polska), opisial a ti Republika iti Polonia (Polako: Rzeczpospolita Polska; Kashubian: Pòlskô Repùblika; Silesia: Polsko Republika), ket maysa a pagilian idiay Tengnga a Europa, nabeddengan daytoy babaen ti Alemania iti laud; ti Republika a Tseka ken Slovakia iti abagatan; Ukrania, Belarus ken Lituania iti daya; ken ti Baybay Baltik ken Kaliningrad Oblast, maysa a Ruso nga exclave, iti amaianan. Ti dagup a kalawa ti Polonia ket 312,679 kuadrado kilometro (120,726 sq mi), a makaaramid daytoy ti maika-69 a kadakkelan a pagilian iti lubong ken ti maika-9 a kadakkelan idiay Europa. Ti Polonia ket adda ti population ti sumurok a 38 a riwriw a tattao, a makaaramid daytoy ti maika-34 a kaaduan ti populasion a pagilian iti lubong ken ti maiakanem a kaaduan ti populasion a kameng iti Kappon ti Europa, nga isu daytoy ti kaaduan ti populasion a kameng ti kalpasan ti komunista. Ti Polonia ket maysa a unitario nga estado a binuklan dagiti 16 a voivodeship. Ti Poland ket kameng iti Kappon ti Europa, NATO, ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, ti Organisasion ti Komersio ti Lubong, ti Organisasion para iti Ekonomia a Pagtitinnulongan ken Panagrangrang-ay (OECD), Europeano nga Ekonomiko a Lugar, Ahensia ti Internasional nga Enerhia, Konsilo iti Europa, Organisasion para iti Salaknib ken Pagtitinnulongan iti Europa, Ahensia ti Internasional ti Atomic nga Enerhia, G6, Konsilo dagiti Estado ti Baybay Baltik, Visegrád a Grupo, Weimar a Trianggulo ken Schengen a Tulagan.
Ti panakabangon ti Polako nga estado ket nainaganan iti panaka-ampon iti Kristianidad babaen ti nangutray a ni Mieszko I idi 966,[1] iti teritoria a kapadpada iti tatta nga aldaw a Polonia. Ti Pagarian iti Polonia ket naporma idi 1025, ken idi 1569 a nagpapigsa ti atiddog a kumaduaan iti Nlataka Dukado iti Lituania babaen ti panagpirma ti Kappon iti Lublin, a nagbukel ti Polako–Lituano a Mankomunidad. Ti Commonwealth ceased to exist in 1795 as the Polish lands were partitioned among the Kingdom of Prussia, the Russian Empire, and Austria. Polonia ket nakala manen ti panakawayawayasna a kas ti Maikadua a Polako a Republika idi 1918. Kalpasan ti dua a dekada, idi Septiembre 1939, ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat ket nagrugi ti panagraut ti Polonia babaen ti Nasi nga Alemania ken ti Kappon ti Sobiet . Sumurok nga innem a riwriw a Polako nga umili ti natay iti dayta a gubat. Ti Polonia ket nagungar kalpasan kadagiti napalas a tawen iti uneg ti Sobiet a panaka-impluensia a kas ti Republika dagiti Tattao aginggana idi 1989. Idi panawen ti Rebulosion iti 1989, ti 45 a kaatiddog ti komunismo a panagturay ket naruppuog ken ti demokratiko a panagturay ket nabagon. Daytoy ket nakaited ti pundasion ti moderno a Polonia, naamammoan babaen ti batay-linteg a kas ti "Mikatlo a Polako a Republika".
Nupay ti adu a panakadadael ti pagialn a napadasan iti maikadua a Sangalubongan a Gubat, ti Polonia ket napakabaelan a nagpreserba kadagiti adu a bukodna a kultura a kabaknangan. Adda dagiti 14 nga agdama a tinawtawid a pagsaadan a naisuratan idiay listaan ti UNESCO a Tinawtawid ti Lubong idiay Polonia.[2]
Manipud idi gibus ti panawen ti komunista, ti Polonia ket nakagun-od ti "nangato unay" a ranggo ti banag iti panagrangrang-ay ti nagtagitaoan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Lukowski, Jerzy; Zawaszki, Hubert (2001). Ti Ababa a Pakasaritaan iti Polonia (Umuna nga Edision ed.). Dagiti Biblioteka ti Unibersidad iti Stirling - Popular Loan (Q 43.8 LUK): Pagmaldita ti Unibesidad ti Cambridges. p. 3. ISBN 0521559170.
|accessdate=masapul ti
|url=(tulong)
- ^ "Polonia - UNESCO a Sentro ti Tinawtawid ti Lubong". Whc.unesco.org. Naala idi 2012-02-06.


text:
1986
Ti 1986 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Miercoles iti calendario a Gregorian.
Dagiti linaon
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Febrero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Febrero 7 - naggibus ti 28 a tawen a panagturay ti familia ni Presidente Jean-Claude Duvalier ti Haiti, idi pumanaw iti pagilianna.
- Febrero 25 - Revolusion iti EDSA: napatapuak ni Presidente Ferdinand Marcos ti Filipinas iti poder kalpasan ti panagturayna iti 20 a tawen, timmakias iti Palacio ti Malacaniang ket naipan iti Estados Unidos kas maysa nga exilo; nagbalin ni Corazon Aquino a kaunaan a babai a presidente ti Filipinas.
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Enero 4 - Katrina Halili, Filipina nga aktres.
- Marso 28 - Lady Gaga, Americano a kumakanta.
- Abril 3 - Amanda Bynes, Americana nga aktres.
- Junio 11 - Shia LaBeouf, Amerikano nga aktor.
- Junio 12 - Carla Abellana, Filipina nga aktres.
- Junio 13 - Mary Kate at Ashley Olsen, Amerikana nga aktres.
- Julio 2 - Lindsay Lohan, Amerikanang aktres ken kumakanta.
- Agosto 21 - Usain Bolt, Jamaicano a manlalaro nga atletica iti hagibis.
- Agosto 31 - Rachelle Ann Go, maysa nga artista.
- Setiembre 12 - Emmy Rossum aktor ken kumakanta.
- Noviembre 3 - Jasmine Trias, Amerikana a kumakanta.
- Noviembre 5 - BoA, Koreano a kumakanta.
- Marso 24 - Nathalia Dill, artista iti pagilian a Brazil.


text:
Turay a panagtengngel
Iti siensia ti biblioteka, ti turay a panagtengngel ket isu ti proseso a mangurnos ti katologo ti biblioteka ken bibliograpiko a pakaammo[1][2] babaen ti panag-usar ti agmaymaysa,naisangayan a nagan para iti tungngal a maysa a topiko. Dagitoy naisangsangayan a paulo ket kankanayon a naipakat kadagiti amin a katologo,[3] ken agob-obra kadagiti sabali a panagaurnos a datos a kas dagiti panagisilpo ken dagiti pangigiddiatan a reperensia.[3][4] Ti tungngal maysa apaulo ket naipalplawag bassit kadagiti termino iti sakupna ken panag-usar, ken daytoy a panagurnos ket makatulong kadagiti empleado ti biblioteka a mangtaripato ti katologo ket mangaramid daytoy a nalaka a mausar para kadagiti agsuksukisok. Ti balikas a turay iti turay a panagtengngel ket naala manipud ti immuna a pnnakausarna iti panangilasin kadagiti mannurat, ken awan ti kadawyan a kaibuksilan iti turay a kas bileg a pannakikabagian, urayno iti kapanunotan iti balikas ti turay ket etimolohiko a mainaig.[5][6][7]
Dagiti agkatkatologo ket mangikeddengdad ti tungngal maysa a suheto akas ti mannurat, libro, serie wenno korporasion—ti naisangayan apaulo ti termino a kankanayonto a maus-usar, naisangayan, ken nalawag a mangipalawag kadagiti amina a reperensia iti isu met laeng a suheto , urayno adda dagiti paggiddiatan a kas dagiti sabsabali a panangiletra, dagiti parbo anagan, wenno dagitiseudonimo.[8] Ti naisangyan a paulo ket makatulong kadagiti agar-aramat kadagiti amin a maitutop a pakaammo a mainaig wenno kapada a pagyanan dagiti suheto.[8] Dagiti rehistro ti turay ket mabalin a maitipon iti maysa a batayan ti datos ken makunkuna iti turay ti papeles, ken ti panagtaripato ken panagpabaro kadagitoy a papeles ken dagiti pay "lohikal a pannakasilpo"[9] kadagiti sabali a papeles iti kauneganda ket isu ti obra dagiti bibliotekero ken dagiti pay sabali a nga agkatkatologo ti pakaammoto. Iti pannakaitunos, ti turay ti panagtengngel ket maysa a kas pagarigan iti natengngel a bokabulakrio ken iti bibliograpiko a panagtengngel.
Bayat nga iti teoria a ti aniaman a pirgis ti pakaammo ket maitunos iti turay a panagtengel a kas dagiti personal ken korpotatibo a nagnagan, dagiti agpapada a titulo, dagiti serie, ken dagiti suheto,[2] dagiti agkatkatologo ti biblioteka ket kadawyanda nga agipatpatengnga iti isip kadagiti nagan ti mannurat ken dagiti titulo ti libro. Dagiti paulo ti suheto manipud ti Biblioteka ti Kongreso ket mangtungpal ti panagramid a maipada kadagiti rehistro ti turay, urayno kadaywan dagitoy a naipanpanunotan a sabali. Iti panagpalabas ti panawen, dagiti pakaammo ket agbalbaliwda, a mangsingdat ti pannakasapul para iti reorganisasion. Segun ti maysa a panirigan, ti turay ti panatengngel ket saana maipanggep ti panagpartuat iti puro ken nasayaat a sistema ngem daytoy ket ti agtultuloy a ganetget ti panagkamat kadagiti panagbalbaliw ken ti panagpadas nga iyeg ti estruktura ken urnos" iti aramid a panagtulong kadagiti agar-aramat tapno makabirukda ti pakaammo.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Block, Rick J. 1999. “Turay a Panagtengngel: Ania kadi daytoy ken Apay a Mabanagan.”, naala idi Marso 30, 2006
- ^ a b "Apay a ti Katologo ti Biblioteka ket Makasapul ti Turay a Panagtengngel ken Ania Kadai Daytoy". gobierno iti Vermont. Nobiembre 25, 2012.
- ^ a b "Turay a panagtengngel idiay Biblioteka ti NMSU". Estado nga Unibersidad ti New Mexico. Nobiembre 25, 2012.
- ^ "Turay a Panagtengngel iti Card Environment". gobierno iti Vermont. Nobiembre 25, 2012. Naala idi Nobiembre25, 2012.
- ^ "auctor". Online a Diksionario ti Etimolohia. Disiembre 7, 2012. Naala idi 2012-12-07. "... Nota: dagiti ramut a balikas para iti mannurat ken turay ket dagiti balitkas a kas ti auctor wenno autor ken autorite manipud ti maika-13 a siglo. -- mannurat (n) c.1300, autor "ama," manipud ti O.Fr. auctor, acteor "mannurat, nagtaudan, nagpartuat, nangiyuna (12c., Mod.Fr. auteur), manipud ti L. auctorem (nom. auctor) ... -- turay (n.) nasap a 13c., autorite "libro wenno insasao a nagikappia ti suppiat," manipud ti O.Fr. auctorité "turay, pannakaidaydayaw, karbengan, pammalubos, dignidad, grabidad; dagiti Nasantuan a Sinuratan" (12c.; Mod.Fr. autorité), ... (kitaan ti mannurat). ..."
- ^ "turay (tengngel)". Memidex. Disiembre7, 2012. Naala idi 2012-12-07. "Etimolohia ... autorite "libro wenno insasao a mangikappia ti suppiat", manipud ti Daan a Pranses ti auctorité..."
- ^ "turay". Diksionario ti Merriam-Webster. Disiembre 7, 2012. Naala idi 2012-12-07. "Kitaen ti "Taudan ti Turay" -- Tengnga nga Inggles ti auctorite, manipud ti Anglo-Pranses ti auctorité, manipud ti Latin ti auctoritat-, auctoritas pamanunotan, keddeng, bileg, manipud ti auctor Immuna a naamammuan apanag-usar: maika-13 a siglo..."
- ^ a b "Panagkatologo dagiti annuroten ti turay a panagtengngel". Nailian a Biblioteka ti Australia. Nobiembre 25, 2012. "Ti kangrunaan a panggep ti turay ti panagtengngel ket ti panagitulong ti agar-aramat ti katologo iti panagbiruk kadagiti bayat a kakaykayatan."
- ^ "Turay a Panagtengngel iti LTI". LTI. Nobiembre 25, 2012.


text:
Kanton iti Friburgo
Ti Kanton iti Friburgo (Pranses: État de Fribourg wenno Aleman: Staat Freiburg) ket maysa a kanton idiay Suisa. Daytoy ket mabirukan idiay laud ti pagilian. Ti kapitolio ti kanton ket ti Friburgo.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Arealstatistik Standard - Kantonsdaten nach 4 Hauptbereichen
- ^ Opisina ti Suiso a Pederal nga Estadistika – STAT-TAB Ständige und Nichtständige Wohnbevölkerung nach Region, Geschlecht, Nationalität und Alter (Aleman) Naala idi 10 Disiembre 2011
Kasilpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Kanton iti Friburgo idiay Wikimedia Commons


text:
Kapitalismo
Ti kapitalismo ket maysa nga ekonomiko a sistema a naibatay iti pribado a panagtagikua dagiti pamay-an ti produksion ken ti panagpataud kadagiti produkto wenno dagiti serbisio para iti ganansia.[1] Dagiti dadduma pay nga elemento a nangruna iti kapitalismo ket mairaman ti panag-umnong ti puonan ken kankanayon a ti masalisal a paglakkuan.[2] Adda dagiti adu a kita ti kapitalismo, a mairaman ti laissez-faire, pagimbagan akapitalismo ken estado a kapitalismo. Ti kapitalismo ket naipanpanunotan a naipakat kadagiti nadumaduma a naipakasaritaan a kaso, a nagdumaduma kadagit panawen, heograpia, politika, ken kultura.[3] Adda dagiti sapasapa pakaitunosan a ti kapitalismo ket nagbalin nga isu ti katurayan idiay Lumaud a lubong a sumursurot ti pannkapaay ti panagriringgor.[4] Dagiti maisalsalisal a paglaklakuan ket mabalin pay a mabirukan kadagiti naibatay ti paglakkuan nga alternatibo ti kapitalismo a kas ti paglakkuan a sosialismo ken pagtitinnulongan nga ekonomia.
Dagiti ekonomista, politikal nga ekonomista ken dagiti historiador ket nangalalada ti naggigiddiat a perspektibo iti panagusig ti kapitalismo. Dagiti ekonomista ket kadawyanda a mangipapugsa ti degrado a ti gobierno ket awan ti panagtengngelna kadagit ipaglakkuan (laissez faire), ken ti pay kinapangruna ti karkarbengan ti tagikua.[5][6] Kaaduan kadagiti politikal nga ekonomista ket mangipigpigsa pat ti pribado a tagikua, a maipatinayon ti pannakibiang a bileg, matgedan ti panagtrabaho, klase, ken ti pannakaisangayan ti kapitalismo a kas maysa a naipakasaritaan a nakabuklan.[7] Ti gay-at ti kawaya a pagiddiatan dagiti paglakuan, ken ti dagiti pay alagaden a mangipalpalawag ti pribado a tagikua, ket maysa a banag ti politika ken annuroten. Adu kadagiti estado ket addaanda kadagiti naitermino a kas ti naglalaok nga ekonomia, a nagipadpatudo kadagit nadumaduma a degrado ti naplano ken dagit ipinataray ti paglakkuan nga elemento a sistema ti ekonomia ti estado.[7]
Ti termino a kapitalismo ket nagin-inut a naiwarwaras idiay kadagupan ti Lumaud a lubong idi maika-19 ken maika-20 a sigsiglo a kaaduan a gapuanan kadagti sinursurat ni Karl Marx.[3]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Chris Jenks. Core Sociological Dichotomies. Londres, Inglatera, UK; Thousand Oaks, California, USA; New Delhi, India: SAGE. Pp. 383.
- ^ Heilbroner, Robert L. "kapitalismo." Ti Baro a Palgrave a Diksionario ti Ekonomia. Maikadua nga Edision. Eds. Steven N. Durlauf and Lawrence E. Blume. Palgrave Macmillan, 2008. Ti Baro a Palgrave a Diksionario ti Ekonomia Online. Palgrave Macmillan. 29 Agosto 2012   doi:10.1057/9780230226203.0198
- ^ a b Scott, John (2005). Industrialismo: Ti Diksionario ti Sosiolohia. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan.
- ^ Capitalism. Encyclopædia Britannica. 2006.
- ^ Tucker, Irvin B. (1997). Makroekonomia para iti Tatta nga Aldaw. p. 553.
- ^ Case, Karl E. (2004). Dagiti Pamunganayan ti Makroekonomia. Prentice Hall.
- ^ a b Stilwell, Frank. “Politikal nga Ekonomia: ti Binglay dagiti Ekonomiko a Kapanunotan.” Umuna nga Edision. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. Melbourne, Australia. 2002.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Kapitalismo idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Kapitalismo idiay Wikiquote


text:
Pagsasao a Danes
Ti Danes (dansk, pannakabalikas [danˀsɡ̊] ( denggen); dansk sprog, [ˈdanˀsɡ̊ ˈsb̥ʁɔʊ̯ˀ]) ket maysa a Pagsasao nga Amianan a Hermaniko a maisasao babaen ti agarup nga innem a riwriw a tattao, a kangrunaan idiay pagilian iti Dinamarka. Maisasao pay daytoy babaen ti 50,000 nga Aleman a Danés nga etnisidad idiay akin-amianan a pas-paset iti Schleswig-Holstein, Alemania, ken 25,000 a Danes idiay Norwéga nga addaan idiay ti minoridad a kasasaad ti pagsasao.[2] Ti Danés ket maysa a nasken a suheto iti pagadalan idiay balangat a teritoria ti Danés nga Is-isla ti Faroe (nga daytoy ket opisial pay a pagsasao kalpasan ti Faroese) kenGroenlandia (nupay kasta, ti opisial a pagsasao manipud idi 2009 ket ti Kalaallisut), ken ti sipud idi a balangat a tinengtengngel iti Islandia. Adda pay dagiti Danés a komunidad idiay Arhentina, ti Estados Unidos ken Canada. Ti Danes ket agsinnarangay a maawatan a mairan ti Norwego ken Suéko.


text:
Gresia
Ti Gresia (iti Griego: Eλλάδa, daan a forma: Eλλάς, Hellas), nga opisial a maawagan iti Helenika a Republika (Griego: Eλλnvιkή Anuokpatίa, Ellinikí Dimokratía), ket maysa a pagilian iti umabagatan nga Europa iti murdong ti Peninsula ti Balkan. Kabeddengna dagiti pagilian ti Bulgaria, ti Republika ti Macedonia, ken Albania iti amianan, ken ti Turkia iti daya. Adda met iti daya ti Gresia ti Baybay Eheo, ken ti Baybay Honiko ken Baybay Mediteraneo iti laud ken abagatan. Maibilbilang kas indayon ti Lumaud a sibilisasion ken ti nakaipasngayan ti demokrasia, ti Gresia ket addaan iti atiddog ken nabaknang a pakasaritaan ket ti kulturana ket nangimpluensia iti Europa, Amianan nga Aprika, ken ti Tengnga a Daya.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Gresia idiay Wikimedia Commons
- Gresia
- Dagiti adda ti dua a kontinente a pagilian
- Dagiti pagilian ti Baybay Mediteraneo
- Dagiti pagillian ti Daya a Mediteraneo
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti NATO
- Dagiti estado a kameng ti Konsilo ti Europa
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Europa
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1821


text:
Wikipedia:Babel
Dagiti gandat ti Wikimedia ket agus-usarda ti Babel tapno makatulong para iti pannakisinnarita dagiti agar-aramat ken maipalaka ti panagbiruk kadagiti makasao ti maysa a pagsasao.
Dagiti agpang ti kalaing a panangisao[urnosen | urnosen ti taudan]
- Awan ti pannakaammo nga agpang ti pannakaammoda
xx-0: Awan ti aniaman a pannakaawatda ti maysa a pagsasao wenno marigatanda unay a makaawat.
- Nababa nga agpang ti pannakaammoda
xx-1:Maawatanda bassit ti pagsasao kadagiti nalaka a naisursurat ken mabalinda nga agsaludsod wenno sumungbat kadagiti nalaka saludsod ngem saanda a nalaing unay nga agsurat kadagiti artikulo.
- Agpakatengnga nga agpang ti pannakaammoda
xx-2: Nalaingdan a makaawat tapno mabalinda ti agurnos wenno makisinnarita kadagiti tungtungan ti panid.
- Nangato nga agpang ti pannakaammoda
xx-3: Nalaingdan a makasurat iti daytoy a pagsasao ngem mabalin nga adda pay laeng dagiti sagpaminsan a kamali.
- Kasla patneng a panagsasao nga agpang ti pannakaammoda
xx-4: Kasla patneng ti kalaing ti panagsao wenno pannakaawatda urayno saanda a naipasngay a mangisasao iti daytoy a pagsasao.
- Propesional nga agpang ti pannakaammoda
xx-5: Nalaing ti pannakaawatda iti daytoy a pagsasao, mabalinda ti agbalakad wenno wenno agipatarus kadagiti sabali a pagsasao.
- Patneng nga agpang ti pannakaawatda
xx-N: Patneng wenno naipasngay a mangisasao. Nalaing unay ti pannakaawatda kadagiti amin nga agpang ti daytoy a pagsasao.


text:
Baybayin
Ti baybayin ket maysa a kita ti panag-surat (a maamamoan iti Unicode (Ilokano: Nagkaykaysa a kodigo) a sinuratan a Tagalog; kitaen dita baba),sakbay ti panawen dagiti Kastila, daytoy ket kameng ti Brahmic a sinuratan nga inus-usar idi maika-16 a siglo.[1]Agtultuloy daytoy nga inus-usar idi agdama a panag-kolonisation dagiti Kastila inggana idi maika-19 a siglo.
Ti sao a Baybay ket kayat na a saoen a kas "panangiletra" iti pagsasao a Tagalog. Adu ti panaka-dokumentasion na daytoy babaen dagiti Kastila. Adu pay dagiti agkunkuna a daytoy ket naigapu iti Alibata,[2] ngem daytoy a nagan ket saan nga husto. (Ti sao nga "Alibata" ket naaramid babaen ni Paul Rodríguez Verzosa kalpasan ti panag-urnos na dagiti letra iti Arabiko nga abesedário[3] alif, ba, ta (alibata), nga inikkat ti letra nga “f”." )
Dagiti barbaro a sinuratan idiay Pilipinas ket naulogan manipud iti Baybayin, ti Hanunó'o, Buhid, Tagbanwa ken Kapampangan a sinuratan.
Ti Baybayin ket maysa kadagiti sanga-dosena wenno agmaymaysa a sistema ti panag-surat nga inus-usar idiay Abagatan a daya nga Asia, a ganggani amin ket abugida.
Dagiti linaon
- 1 Pakabuklan
- 2 Dagiti karakter
- 3 Unicode
- 4 Dagiti kas pagarigan
- 5 Dagiti nagibasaran
Pakabuklan[urnosen | urnosen ti taudan]
Nagtaudan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Baybayin ket nalatakan dagiti Kastila a padi a ni Pedro Chirino idi 1604 ken Antonio de Morga idi 1609 a naamamoan ti kaaduan, ken sapasap nga inus-usar kadagiti kinabukod a sinur-surat, dandaniw, ken dadduma pay. Babaen kenni William Henry Scott, addaan dagiti datu manipud idi 1590 a saan a makapirma kadagiti pangpasingked wenno dagiti sapata, ken dagiti saksi a saan a makapirma kadagiti kasuratan ti daga iti panawen a 1620.[4]Awan dagiti pakakitaan no kaano idi ti ania nga akbang iti panakaaamo da ti agkurdit, ken awan dagita pakasaritaan ti sistema ti panagsurat. Addaan dagiti innem a teoría a maipanggep dagiti nagtaudan iti Baybayin.
Kawi[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Kawi ket nagtaud idiay Java, ken inus-usar iti labes a kaaduan iti Malay a Purpuro.
Ti Gambang a plato ti Laguna a Naisuratan ket isu ti kasapaan a nasuratan a dokumento a nabirukan idiay Pilipinas.
Daytoy ket maysa a nainkalintegan a dokumento a naisuratan iti petsa a Saka iti panawen a 822, nga agpadpada iti Abril 21, 900 AD . Naisurat daytoy iti Kawi a sinuratan iti sabsabali a Daan a Malay a naglaon kadagiti dinawat a balikas manipud iti Sanskrit ken addan pay ti bassit a saan a Malay a bokabulario a ti nagtaudan ket saan a nalawag iti baetan ti Daan a Javanese ken Daan a Tagalog. Maysa a kapanunutan iti kasta, yantangay ti Kawi ket isu ti kasapaan a nasaksian iti panagsurat idiay Pilipinas, ngarud ket baka nagtaud manipud iti Kawi.
Ti maikadua a kas pagarigan iti Kawi a sinuratan ket makita idiay Marpil a Selio ti Butuan, ngem saan a napetsado daytoy.
Adda maysa a burnay a pakaipupónan , a makunkuna a "Calatagan a Banga" a mabirukan idiay Calatagan, Batangas ket naisuratan kadagiti karakter a nakakapasdaaw a kapadpada ti Baybayin, ken natuntonan a naisurat idi 1300 AD. Yantangay ti kapudno iti daytoy ket saan pay a napasingkedan.
Daan a Sumatra "Malay" a sinuratan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti maysa pay a kapanunutan ket naibagbagana a ti sinuratan wenno dagiti sinuratan nga inusar ti panagsurat kadagiti maysa a Malay a pagsasao ket naampon ken nagbalin a Baybayin. Ti mays a naisangayan ket ti Pallava a sinuratan manipud idiay Sumatra ket nasaksian a manipud iti maika-7 a siglo [1].
Sulawesi[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Bugis-Makassarese a sinuratan ket isu ti nagtaudan ti Devanagari. Ti nakapanunutan iti daytoy ket addaan ti bersion iti daytoy a sinuratan nga inpakaammo idiay Pilipinas babaen ti Bengal a naparang-ay a kas Baybayin.
Cham[urnosen | urnosen ti taudan]
Kanungpulanna, addaan ti nasapa a Cham a sinuratan manipud idiay Champa nga tattan ket isu ti abagatan a Bietnam ken abagatan a daya a Cambodia ket baka naipaammo wenno dinawat ken naampon a Baybayin.
Pakaidumaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy a sistema ti panagsurat ket maysa nga abugida a sistema nga agus-usar ti pagkaduaen a konsonante ken bokal. Ti tunggal maysa a karakter, a naisurat iti naibatayan kaniana a porma, ket addaan ti konsonante a naggibusan nga addaan ti bokal nga "A". Tapno makaaramid ti konsonante a naggibusan nga addaan ti sabali a bokal nga uni, ti maysa a marka ti ket maikabil ti ngato wenno ti baba ti konsonante (ti agaramid ti "E" wenno "I" nga uni) wenno iti baba ti konsonante (ti agaramid ti "O" wenno "U" nga uni). Daytoy a marka ket makunkuna a kudlit. Ti kudlit ket saan a maidagep kadagiti agkaykaysa a bokal. Dagiti bokal ket addan da kadagiti bukod da a marka ti sinuratan. Addaan laeng maysa a tanda para iti D wenno R, isu da amin ket maysa a disso kadagiti mabalin nga uni ti panagbalikas ti panagsao nga us-usaren ti pannakaibalikas ti maysa a rukod ti uni, daytoy iti kaaduan a pagsasao iti Pilipinas, nga ti D ket rumsua nga umuna, kanungpulan, mangrugian ti konsonante wenno lippasan ti konsonante a pagiananda ken ti R iti nagyan ti katengngaan. Daytoy nga alagaden ti gramatika ket addaan pay a naususar iti agdama a pagsasao a Filipino, no ti d ket nagbaetan ti dua a bokal, agbalin a r, a kas iti balikas a dangál ken marangál, wenno dunong ken marunong, ken ti pay raw para iti daw ken rin para iti din a kalpasan dagiti bokal.[1] Daytoy a sabsabali a sinuratan ket saan nga maus-usar para iti Ilokano, Pangasinan, Bikolano, ken sabsabali a pagsasao iti Pilipinas, ngamin ket dagitoy a pagsasao ket addan da ti nailasin a tantanda para iti D ken R.
Dua nga estilo ti panagsurat[urnosen | urnosen ti taudan]
Estilo sakbay ti panawen a Kastila[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti kasisigud a porma ti Baybayin a sinuratan, ti agkaykaysa a konsonante ket saan a mainaganan a maisangsangayan; yantangay, ti kasta a konsonante ket saan a naisursurat, ken ti agbasbasa ket agikabil ti awan a konsonante babaen ti linaon. Kas pagarigan, dagiti letra a n ken k iti balikas a bundók ket naikkat da, tapno ti panangiletra ket bu-do.
Estilo Virama a kudlit[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti kasisigud a panagsurat ket narigat unay para kadagiti Kastila a padi nga agipatpatarus ti liblibro iti nakayanakan a pagsasao. Ngamin iti daytoy, ni Francisco López ket nagpaamo ti bukod na a kudlit idi 1620 a nangikkat ti bokal nga a. Daytoy a kudlit ket addaan ti porma a "+" a senial,[5]a naibantay iti Kristianidad. Daytoy krus a kudlit ket agrebbeng a kas iti virama iti Devanagari a sinuratan iti India. Iti kinapudno, ti Unicode ket tawtawagen na ti kudlit iti Tagalog a Senial a Virama. Kitaen dita ngato iti paset ti Pakaidumaan.
Ti "Nga" a karakter[urnosen | urnosen ti taudan]
Maysa a karakter ti nagdagep ti "nga". Ti agdama a bersion iti abedesario a Filipino ket addaan pay laeng ti "ng" dua a letra a mangisaup iti maysa a balikas (Ingles:digraph), viz ti maysa a letra a nabuklan ti ti dua a karakter.
Ti Tuldék[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti balikas a naisurat iti Baybayin ket naisurat iti agsasaruno a panagayos, ken ti addan a tuldek ket ti maysa a nakatakder a linia, wenno dagiti agparis a dua a nakatakder a linia. Dagitoy a linia ket maus-usar a kas maysa a koma, tulnek, wenno dua a sabsabali a balikas.[1]
Panag-usar[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Baybayin ket napakasaritaan nga inus-usar kadagiti lugar nga agsasao iti Tagalog ken iti basbasit iti Kapampangan. Ti panaka-usar na ket nagsaknap na iti Ilokano idi dagiti Kastila ket indegdegan da ti panagusar ti Biblia. Dagiti maikabagian a sinuratan a kas iti Hanunóo, Buhid, ken ti Tagbanwa ket agdama pay a maus-usar iti daytoy nga aldaw, a mairaman ti Kapampangan a sinuratan.
Dagiti karakter[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti panaka-urnos dagiti karakter[urnosen | urnosen ti taudan]
Idiay Doctrina Cristiana, dagiti letra ti Baybayin ket naisurat a kastoy A O/U E/I H P K S L T N B M G D/R Y NG W.[6]
Unicode[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Baybayin ket nainayon iti Unicode a Pagalagadan idi Marso, 2002 iti panakaipablaak ti bersion a 3.2.
Ti Unicode a paset ti Baybayin, a natawagan ti Tagalog, ket U+1700–U+171F. Ti dapo a maris a lugar ket ipatukdo na ti saan a nainaganan a kodigo a punpuntos:
Dagiti kas pagarigan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Ama Namin[urnosen | urnosen ti taudan]
(Kasakbayan a-Kudlit)
- ᜀᜋᜈᜋᜒ
- ᜐᜓᜋᜐᜎᜅᜒᜃ
- ᜐᜊᜑᜒᜀ ᜅᜎᜋᜓ
- ᜋᜉᜐᜀᜋᜒᜀᜃᜑᜒᜀᜋᜓ
- ᜐᜓᜇᜀᜎᜓᜂᜋᜓ
- ᜇᜒᜆᜓᜐᜎᜓᜉ᜵ᜉᜈᜐᜎᜅᜒ
- ᜊᜒᜌᜋᜓᜃᜋᜒᜅᜌᜓᜀᜀᜋᜒᜃᜃᜁᜐᜀᜀ
- ᜀᜉᜆᜏᜒᜋᜓᜃᜋᜒᜐᜀᜋᜒᜋᜅᜐᜎ
- ᜉᜈᜉᜉᜆᜏᜈᜋᜒ
- ᜐᜋᜅᜈᜃᜃᜐᜎᜐᜀᜋᜒ
- ᜀᜑᜓᜏᜋᜓᜃᜋᜒᜁᜉᜑᜒᜆᜓᜎᜓᜐᜆᜓᜐᜓ
- ᜀᜁᜀᜌᜋᜓᜃᜋᜒᜐᜎᜑᜈᜋᜐᜋ
- ᜐᜉᜃᜁᜌᜓᜀᜃᜑᜒᜀ᜵ᜀᜃᜉᜌᜒᜑ
- ᜀᜀᜃᜇᜃᜒᜎᜀ᜵ᜋᜉᜃᜁᜎᜋ᜶
Ti Amami[urnosen | urnosen ti taudan]
(Kalpasan a-Kudlit)
- ᜀᜋ ᜈᜋᜒᜈ᜔,
- ᜐᜓᜋᜐᜎᜅᜒᜆ᜔ ᜃ,
- ᜐᜋ᜔ᜊᜑᜒᜈ᜔ ᜀᜅ᜔ ᜅᜎᜈ᜔ ᜋᜓ;
- ᜋᜉᜐᜀᜋᜒᜈ᜔ ᜀᜅ᜔ ᜃᜑᜒᜀᜈ᜔ ᜋᜓ;
- ᜐᜓᜈ᜔ᜇᜒᜈ᜔ ᜀᜅ᜔ ᜎᜓᜂᜊ᜔ ᜋᜓ
- ᜇᜒᜆᜓ ᜐ ᜎᜓᜉ, ᜉ ᜈᜅ᜔ ᜐ ᜎᜅᜒᜆ᜔.
- ᜊᜒᜄ᜔ᜌᜈ᜔ ᜋᜓ ᜃᜋᜒ ᜅᜌᜓᜈ᜔ ᜅ᜔ ᜀᜋᜒᜅ᜔ ᜃᜃᜈᜒᜈ᜔ ᜐ ᜀᜏ᜔-ᜀᜏ᜔;
- ᜀᜆ᜔ ᜉᜆᜏᜒᜈ᜔ ᜋᜓ ᜃᜋᜒ ᜐ ᜀᜋᜒᜅ᜔ ᜋᜅ ᜐᜎ;
- ᜉ ᜈᜅ᜔ ᜉᜄ᜔ᜉᜉᜆᜏᜇ᜔ ᜈᜋᜒᜈ᜔ ᜐ ᜋᜅ ᜈᜄ᜔ᜃᜃᜐᜎ ᜐ ᜀᜋᜒᜈ᜔;
- ᜀᜆ᜔ ᜑᜓᜏᜄ᜔ ᜋᜓ ᜃᜋᜒ ᜁᜉᜑᜒᜈ᜔ᜆᜓᜎᜓᜆ᜔ ᜐ ᜆᜓᜃ᜔ᜐᜓ,
- ᜀᜆ᜔ ᜁᜀᜇ᜔ᜌ ᜋᜓ ᜃᜋᜒ ᜐ ᜎᜑᜆ᜔ ᜅ᜔ ᜋᜐᜋ.
- [ᜐᜉᜄ᜔ᜃᜆ᜔ ᜁᜌᜓ ᜀᜅ᜔ ᜃᜑᜒᜀᜈ᜔, ᜀᜅ᜔ ᜃᜉᜅ᜔ᜌᜒᜑᜈ᜔, ᜀᜆ᜔ ᜀᜅ᜔ ᜃᜇᜃᜒᜎᜀᜈ᜔, ᜋᜄ᜔ᜉᜃᜌ᜔ᜎᜈ᜔ᜋᜈ᜔.]
- ᜀᜋᜒᜈ᜔/ᜐᜒᜌ ᜈᜏ.
Sangalubongan a Panakairangarang dagiti Karbengan ti Nagtagitaoan[urnosen | urnosen ti taudan]
(Inggles: Universal Declaration of Human Rights)
- ᜀᜅ᜔ ᜎᜑᜆ᜔ ᜈᜅ᜔ ᜆᜂ ᜀᜌ᜔ ᜁᜐᜒᜈᜒᜎᜅ᜔ ᜈ ᜋᜎᜌ ᜀᜆ᜔ ᜉᜈ᜔ᜆᜌ᜔ᜉᜈ᜔ᜆᜌ᜔ ᜐ ᜃᜅᜎᜈ᜔ ᜀᜆ᜔ ᜃᜉᜆᜈ᜔‖ ᜐᜒᜎ ᜀᜌ᜔ ᜉᜒᜈᜄ᜔ᜃᜎᜓᜂᜊᜈ᜔ ᜈᜅ᜔ ᜊᜓᜇ᜔ᜑᜒ ᜀᜆ᜔ ᜇᜉᜆ᜔ ᜋᜄ᜔ᜉᜎᜄᜌᜈ᜔ ᜀᜅ᜔ ᜁᜐᜆ᜔ᜁᜐ ᜐ ᜇᜒᜏ ᜈᜅ᜔ ᜉᜄ᜔ᜃᜃᜉᜆᜒᜈ᜔‖
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c Baybayin, ti Taga-ugma a Naisuratan iti Pilipinas. Naala idi Septiembre 04, 2008.
- ^ M.c. Halili (2004). Pakasaritaan ti Pilipinas. Rex Bookstore, Inc. pp. 47. ISBN 9789712339349.
^ C. Duka (2008). Struggle for Freedom' 2008 Ed.. Rex Bookstore, Inc. pp. 32–33. ISBN 9789712350450.
- ^ Baybayin History, baybayin.com, Naala idi Mayo 23, 2010.
- ^ Scott 1984, p. 210
- ^ Tagalog script. Naala idi Septiembre 02, 2008.
- ^ Doctrina Cristiana


text:
Myanmar
Ti Myanmar i/ˈbɜrmə/, opisial a ti Republika iti Kappon iti Myanmar i/ˌmjɑːnˈmɑr/ Pyidaunzu Thanmăda Myăma Nainngandaw, pannakabalikas [pjìdàʊɴzṵ θàɴməda̰ mjəmà nàɪɴŋàɴdɔ̀]), ket maysa a pagilian idiay Abagatan nga Asia ken Abagatan a daya nga Asia. Ti Myanmar ket nabeddengan babaen ti India, Bangladesh, Tsína, Laos ken Thailand. Pagkatlo ti dagup ti nakapalikmut ti Myanmar a 1,930 kilometro (1,200 mi) ket agporma ti aplaya iti igid ti Luek iti Bengal ken ti Baybay Andaman. Iti 676,578 km2 (261,227 kd mi), isu daytoy ti maika-40 a kadakkelan a pagilian iti lubong ken ti maikadua a kadakkelan a pagilian idiay Abagatan a daya nga Asia. Ti Myanmar ket isu pay ti maika-24 a kaaduan ti populasion a pagilian iti lubong nga addan ti sumurok a 58.8 riwriw a tattao.[6]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^  . Naala idi 8 Hulio 2010.
- ^ a b c d "Burma (Myanmar)". Internasinal a Pundo ti Paguartaan. Naala idi 6 Mayo 2011.
- ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2011". Nagkaykaysa a Pagpagilian. 2011. Naala idi 5 Nobiembre 2011.
- ^ Ti kalsada nga inprastruktura ket pra iti panagmaneho ti kanigid pay laeng.
- ^ CIA – The World Factbook – Myanmar
- ^ Panagrangrang-ay a Banko ti Asian – Kinapudno a Pagalagadan ti Myanmar,  . Naala idi 8 Hulio 2010.
- Myanmar
- Dagiti pagilian ti Taaw Indiano
- Dagiti dati a kolonia ti Britaniko
- Dagiti dati a republika a sosialista
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti Gunglo ti Pagpagilian ti Abagatan a daya nga Asia
- Militar a diktadura
- Dagiti republika
- Dagiti pagilian ti Abagatan a daya nga Asia
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1948
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Kategoria:Gabon
Pampanid iti kategoria "Gabon"
Daytoy a kategoria ket aglaon laeng ti sumaganad a panid.
- Dagiti Bantu a pagilian ken teritorio
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti dati a kolonia ti Pransia
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Pranses
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1960