text:
‘Kinabutengda’ Ti Dandaniw Daytoy Nga Ilokano?
Imbes nga ipablaakda dagiti daniwna, kinabutengda ketdi. Saan laeng a dagiti daniwna ken sinursuratna ti kinabutengda, no dipay ket ti anniniwanna.
Kadagiti dadduma, ad-adda nga inayunanda ti kinamaterialistiko a banag ngem ti kinapateg ti literary value dagiti daniwna. Isu a kuna ni Epifanio San Juan iti editor ti Index, maysa babasaen iti Britania a mangsalsaluad ken di umanamong (kano wenno kampay idi) iti censorship ken persecution dagiti writers: “Mabalin ngata a kunaen dagita a Pilistino ket, sipapannakkelda la unay iti kinaaddada iti uneg ti pasdek. Nariknada iti pannakkel ta napanunotda nga awan ti kaes-eskanna ti rebolusionario a dandaniw.” Di ngamin kayat nga ipablaak ti Index dagiti daniw daytoy nga Ilokano iti laksid a kangrunaan a panggep ti babasaen ket ti saluad ken dur-as dagiti mannurat. Isu a nakapagsao met kasta ni San Juan. Siempre, asino pay koma iti mangisakit iti maysa a mannurat no di mannurat met laeng?
Idi 1984, nagarigengen ti Poet Essayist and Novelist (Philippine PEN) Conference gapu iti nabara a diskusion. Nag-walkout dagiti nalatak a mannurat nga indauloan ni Alfredo Navarro Salanga idi saan a kinanunongan ni Salvador P. Lopez ti panangkiddawda (PEN) iti pannakawayawaya daytoy nga Ilokano iti pagbaludan agraman ken ni Mila Aguilar ken innem pay a kakaduada. Iti nabara a diskusion, sinaludsod ni Pete Lacaba: “Apay a ti (Philippine) PEN ket ipaayna ti honorary membership kadagiti naibalud a mannurat iti USSR ngem dina ited dayta kadagiti Filipino (a mannurat) nga agsagsagaba iti uneg ti pagbaludan ni Marcos?”
Ilokano met laeng a mannurat ni Salvador P. Lopez, nagpresidente iti Unibersidad ti Pilipinas. Ni Pete Lacaba ket ti editor ti nagserran a Mid Week Magazine.
Nakarkaro la ket ngarud ti pannakadayyeg ti saan a panagkikinnaawatan iti uneg ti Philippine PEN. Dagiti pagiwarnak ken magasin ti nagbalin a battle ground dagiti argumentos ken kontra argumentos, palawag ken kontra palawag, iti takder ken pagtaktakderan.
“Saan a mabalin (kadagiti Filipino) ti honorary membership ta maited laeng ti kadagiti non-nationals,” kuna ti nangirupir iti kalintegan ni Lopez.
“Di baliwantayo iti general term dayta a resolusion,” singasing met ti maysa pay a nalatak nga Ilokano a mannurat iti English, ni F. Sionil Jose. Ni Lakay Sionil, a taga-Rosales, Pangasinan, isakitna met ti padana a mannurat nga Ilokano.
Iti grupo ni Salanga, ti pannakawayawaya dagiti nakabalud a mannurat ti kangrunaan kadakuada, ta no saan, kunada, awan serbina ti tema ti komperensia (PEN) kadaydi a tawen a “The Writer Under Siege.”
Under siege. Saan nga umanay nga irakurakmo a ti writers ket under siege, no di ket ti kangrunaan iti amin ket no ania ti maaramidam a solusion kadaytoy a parikut. Saan a kasapulan dagiti lip service kadagiti kakastoy a bambanag ta biag dagiti mannurat ti nakataya. Awan ti mamaayna ti addang ti gobierno a panangiyikkis iti panangkondenana iti kadadagsenan iti amin daytoy a banag no saan met laeng nga agtignay iti pannakapasardeng daytoy.
Iti agdama a panawen, ‘under siege’ manen dagiti writers. Diakon dakamaten ti bilang dagiti natay a kameng ti media ken writers group a natay iti agdama nga administrasion. Ti kinapudno a mapaspasamak ti mangiyikkis kadaytan a banag ta nabilbileg ti ikkis ti kinapudno.
Naibalud daytoy nga Ilokano gapu kadagiti dandaniwna. Ta nabileg dagiti daniwna a nagbugas iti social criticism and violence, oppression ken injustice.
Ubing pay laeng, nangrugin a nagsurat iti daniw ken sarita daytoy nga Ilokano. Iluko, siempre, dagiti immuna a sinuratna. Umuna a naipablaak ti saritana iti Bannawag, ti kangrunaan a magasin dagiti Ilokano. Ti kaunaan a librona iti dandaniw ket impablaak ni Andres Cristobal Cruz idi 1962.
Idi nagsekundaria, nagkameng (kas reporter) iti Hi-Lites iti Ateneo de Manila University. Literary Editor iti pagiwarnak ti Letran College idi immakar. Nagkolehio iti UP Diliman ket tinurposna iti tallo a tawen ti AB English idi 1959 a kas cum laude. Iti UP, nangisuro ken naluom ti utekna iti democratic revolutionary viewpoint. Kalatak idi 1950’s, wenno golden era ti nationalist writing a mangitantandudo ti revolution kadagidi a panawen. Naisurot iti bunggoy da Leopoldo Yabes (maysa pay a nalatak a mannurat nga Ilokano) ken Teodoro Agoncillo. Ngem ad-adda a nakaimpluensia kenkuana dagiti kapanunotan ni Rafael Recto maipapan iti nationalism ken anti-imperialism.
“Managbabain,” kasta man iti panangiladawan kenkuana ti nalatak a mannaniw ken edukador Virgie Moreno, kadagiti panagatendar daytoy nga Ilokano iti UP Writers Club.
Ngamin produkto dagiti Catholic Schools, ngem subersibo. Isu iti nangbuangay iti nalatak unay a grupo dagiti agtutubo, ti Kabataang Makabayan. Kaduana da Pete Daroy ken Heherson Alvarez (maysa pay a mannurat nga Ilokano) a nagpirma iti kontrata iti JD Transit a nangbunag kadagiti estudiante para iti kadakkelan pay laeng a rali a napasamak kalpasan iti World War II. Napasamak ti rali sadiay sanguanan ti Kongreso. Ditoy a natakuatan ti UP faculty ti subersibo nga aramidna, ket inikkatda a mangisuro. Iti pannakaikkatna a mangisuro, naisarwag iti UP ti pakingawan, ti panangsapul iti al-allia kadagiti anniniwan. Kadagupanna amin, immadu dagiti padana a mannursuro iti naikkat, sangadosenada aminen ket napanagananda iti “12 supernationalist.”
Mapapati nga isuna met laeng ti Amado Guerrero a nangsurat iti libro a The Philippine Society And Revolution. Mapapati pay nga instrumento iti panagsaknap ti national democratic movement idi 1960’s. Gapu itoy, naglemmeng.
Iti pannakatiliwna idi 1977, nairaman a nakumpiskar dagiti dandaniwna. Mangipaulogak ditoy iti sumagmamano a binatog ti daniwna:
Ti Gerilia Ket Kasla Mannaniw
Ti gerilia ket kasla mannaniw
Naridam iti pannakarumek dagiti bulong
Ti pannakatukkol dagiti ruting
Ti panagkalasawan ti karayan
Ti angot ti apuy
Ken ti dapo ti panagpakada
Ti gerilia ket kasla mannaniw
A naibudi kadagiti kaykayo
Kadagiti muyong ken batbato
Managduadua ngem managpennek
Mabasanat’ amin a gunay
Ken kabisadona nagduduma a ladawan
(Free thought translation iti namay-ak.)
Saan a nagbiddut ni Alfredo Navarro Salanga a nangayon iti kinapateg ti literary value kadagiti daniw daytoy nga Ilokano. Nabileg unay dagiti simile itoy a daniwna idi 1968, idi aglemlemmeng pay laeng. Itoy a daniwna, saan laeng nga iti rikna ken kinaasino iti maysa a rebulosionario iti limtuad, no dipay ket ti ‘kabarbaro’ a tema ti daniw – ti rebolusion. Daytoy a rebolusion ket timek dagiti mannaniw a di makaidna iti saan a naintaoan a kasasaad ti gimong iti panawenna. Kas madagdagullit (nga insursuratko), ti pudno a mannurat ket konsensia ti lugar a pagnanaedanna ken panawenna.
Idi natiliw iti 1977, nagputar manen ti dandaniw iti uneg ti pagbaludan daytoy nga Ilokano, a saan laeng a liwliwa no dipay ket kasilpo ti anges ti iruprupirna a prinsipio.
Mangipatarusak iti sumagmamano a binatog iti kalatakan a daniwna iti uneg ti pagbaludan a nangiladawananna iti kinabayolente:
7.
Puersado nga iniwada ti tisiertko
Ken dagiti sugat iti rupak.
Ken maysa pay a pirgis ti lupot iti umet-et-et
Kadagiti naabbongan a matak ken teltelko.
Dagiti imak ket naiposasda iti likudak
Nairutda unay ket nabibinegdan.
Naipatugawak iti palangka
A manguray iti gasatko
Iti arasaas ti kasipngetan ken kinapiman
Kadagiti ima dagiti sumagmamano a dangkok.
8.
Pagammuan, nadagsen a danog
Iti nagdisso iti tadol dagiti paragpagko
Iti barukong ken rusokko.
Idi kuan nagsasarunon ti yagyag dagiti demonio
Kadagiti saludsod, pangta ken lais
A buyog ti ad-adu pay a danog.
Ti ulimekko, sungbat ken komento
Ket nasubadan iti nadagdagsen pay a danog
Dagiti demonio a mangipangpangta
Nga ibuongda ti bangabangak iti pader.
14.
Natimudko ti anasaaas ti danum
Ken ti kirad ti plastik a timba
Ken ti dagsen ti baddek ti sapatos.
Bassit a labakarat’ naiyabbong iti rupak
Karaman ti ngiwatko; natibker dagiti ima
A nangiggem ti ulok ken nanggaput ngiwatko
Ti aruyot ti danum kinalina ti abut ti agongko
Linayusna ti ngiwatko, karabukob ken bara.
Umad-adu ti suyat a buyog ti bukbok
Dagiti saludsod, pangta ken lais.
Isun daytan, ta agkamtudak kadagiti balikas. Nupay natadem ken pumipilaw iti mapaspasamak iti gimong dagiti simile ken metaphor nga innak ikurkur-it a daniw, maarusak no maipapan iti pathos line in poetry. It’s not my forte, kunam laengen. Ammoksa ti agpakatawa ngem diak ammo ti agpasangit. Kasayaatan a rason.
Dayta a daniwna (iti ngato) ket manipud iti “Fragments of a Nightmare” ken inyulog ti UP Peryante iti Tagalog a pinauloanda iti “Pirapirasong Bangungot.” Kadatayo, pauloantayo met iti “Dagiti Linabag ti Bangungot.”
Kadagiti daniwna, daytoy nga Ilokano (lalo iti nadakamat iti ngato) inladawanna ti rigat, tuok, ken di naintaoan a sagaba ti maysa a balud ti pulitika. Nga isu daytoy la unay ti kinabutengda.
Kas ken ni Alfredo Salanga, daytoy a sinurat ket ayunanna ti literary value dagiti dandaniw daytoy nga Ilokano. Isu a nasurat daytoy a sinurat.
Ta ania ngamin aya iti makunkuna a literary value? No usigen a nalaing ti aniaman a sinurat, dagiti laeng sinurat iti usigen a saan ket karaman ti nagsurat. (Reader Response Theory, basaen ti kaipapanan iti napalabas nga isyu ti TNM.) Adda bukodna a biag, panawen ken agbibiag ken rikna dagiti daniw. Saan a ti kinaasino ti nagsurat iti importante no di ket ti sinurat. Ta daydiay sinurat ti agdadata a bunga ti literatura a saan ket a daydiay nagsurat. Aniaman iti kinaasinona, no indiayana ti bunga ti arte nga apitna, adda latta ti kaimudinganna dayta nga arte. Ti tao a nagbasan iti manghusgan no ania ti umno a kaipapananan, no pasalsali (nuisance) wenno nabalitokan nga apit dayta a bunga ti arte. Ngem kasano koma a mahusgaan ti maysa a sinurat no saan nga ipablaak ken di palubosan nga ipablaak. No koma, ta dayta a nagsurat ket saan a political detainee, mapalubosan a maipablaak. It’s unfair! Saan kadi? Ngamin, awanen dayta freedom of expression. Ti tungtongan ditoy ket saan a kinaasino ti mannaniw no di ket ti pannakaipagna iti wayawaya iti panangiyebkas iti asinoman a mayat a mangiyebkas iti rikna ken kapanunotanna. Ti kinaadda iti patas a panirigan iti amin iti salinong dagiti agigiggem iti timbangan. Nalaad a buya no dayta nalapsat a babai a nakaabungot a mangitagtag-ay iti timbangan ket butbot met gayam ti barabad dagiti matana. Ipaduyakyakna laeng dayta iti kinaadda dagiti nalimed a gagem ken kinaadda mananggundaway a bileg. Inladawantayo dayta a babai a nakabarabad tapno isimbolona iti panagpapatas. Nga isu koma iti rumbeng a mapasamak.
Daytoy nga Ilokano sarsaritaek ket naiyanak sadiay Cabugao, Ilocos Sur idi Pebrero 8, 1939. Pundador ti Communist Party of the Philippines, ni Jose Maria Sison. Mapapati nga isu met laeng, ni Armando Liwanag.
Kas kameng ti media ken kameng ti writers group iti nasuroken a dua a dekada, kumotannak met ti aligagaw iti pannakarumek dagiti nagango a bulong iti arubayan, nga adda pangta ti rippiis dagiti nabaddekan a ruting, ken mausig a nalaing ti karasakas iti kasipngetan lalo kadagiti taul iti kaltaang.
Under siege dagiti mannurat ita a panawen. Saanen a nawaya iti panagsurat kadagiti kayat a suraten. Pakailungonanen iti panangipalgak kadagiti mailemlemmeng a kinapudno. Iti tunggal impatli ken pinaginana a pluma, ad-adu pay iti sumukat kenkuana. Saan a malappedan ti tinta ti pluma, ta kas met laeng iti danum ti karayan, pennedemman daytoy, agsapul nga agsapul iti ruaranna…##
Friday, October 20, 2006
Ilokano
‘Kinabutengda’ Ti Dandaniw Daytoy Nga Ilokano?
15 comments:
- rva said...
-
wen, ni joma sison dayta. isu met la kano ni amado guerrero. ti napintas pay a basaen, malaksid kadagiti kasla mao-zedong a daniw ken panagdandaniwna ket dagitay salaysayna maipapan iti sasaaden/kasasaad ti filipinas, biblia dagitay aktibista a kadua ti "dissent and counter-consciousness" ni daydi renato constantino.
- 5:06 PM
- rva said...
-
... mainayonko pay, kas paliiwko met, uray kadagiti pasalip iti iloko kangrunaanna, maikuskuspil dagiti kastoy ken kakastoy a sinuratan wenno piesa. adda pay no kua dagiti paset ti alagaden a nasken kano a saan a "seditious" ken/wenno "supbersibo" ti isalip. idinto a maisalsalip ken mapangpangabak pay no kua ti kadduan a sinurat a mangdakamat wenno mangibagi/mangisarita iti biag/kabibiag ken pampadagan/iruprupir a pammati/ideolohia dagiti rightist wenno ultra-rightist wenno uray centrist (kas pagarigan dagiti militar), saan man laeng a mapadayawan met ti biang dagiti leftist. saan a kastoy iti tagalog literature. diak ammo no apay a kastoy iti iloko... gapu ngata ta dinto met la mabalin nga ipablaak dagitoy a piesa no mapangabak? ta mapagbiddutan kas propaganda a leftist/communist ket magneto iti aresto wenno pannakaipalnaaw iti biag ti nagsurat/mannurat?
- 5:13 PM
- jim agpalo, jr. said...
-
kaniak a biang, awan iti makunkuna a seditious ken seditous in nature a sinurat... kasano iti pannakaammom a seditious iti maysa a banag? nasentensiaan metten ti maysa a sinurat a dipay naipasidong iti korte wenno nasentensiaan metten ti sinurat a dipay nausig ti 'prosecution' no pusdno a seditious ken saan... kastoy met laeng ti kaso a libelous... kasano koma a libelous ti maysa a sinurat no dipay naipablaak? the crime there is not yet consumated... kaano pay a nagbalin a krimen ti saan pay a napasamak? daytoy ti takderko kadagiti kinadebatek maipapan itoy a banag...
itoy a biang, dagiti kontes nga addaan iti kastoy nga alagaden ket binekkeldan ti tengnged ti mannurat sakbay a nagsurat...
siguro, ti panangpadas a rumuk-at iti saan a nasayat a sistema ket maysa nga addang ti sirnaat ti masakbayan..
- 10:08 AM
- ariel said...
-
agtamedak kadakayo a dua. ngem adu metten dagiti naisurat iti Ilokano a dandaniw a rebolusionario manipud iti Tignayan ket sabsabali pay a bubon wenno pagtawingan. Uray iti Bannawag ket adda dagiti ipuslit a rebolusionario a daniw. Sirpatenyo manen. Damegenyo ni Hermie Beltran, kdpy.
- 10:21 AM
- jim agpalo, jr. said...
-
wen, adu met dagiti dandaniw lalo ti daniw daydiay nalaing a mannaniw a taga abra...nalipatak ti nagannan..
iti laeng paksdaawak, nalalaing pay nga agsurat iti nalinteg nga iluko (bannawag style) dagiti istaper ti DANGADANG ngem dagiti dadduma a beterano...sadiay a website, adu met dagiti dandaniw ti iluko maipapan iti rebo... ket agipatpatarusda pay dagiti dandaniw nga ingles ken tagalog a mapan iti iluko...
ti dangadang ti opisial a pagiwarnak ti NL ken website ti makakannigid, suna lang ta diakon maakses ita...
- 6:00 PM
- rva said...
-
ni donato abanilla dayta, mang jim. daydi donato abanilla. napeklan nga aktibista idi panawen ti fqs. lider-obrero ken lider-mannalon. bigla a nagpukaw ket di ammo agingga ita no ayanna. maysa pay ngata met a desaparecido daytoy a mannurat nga ilokano.
pudno, nasayud ken naurnos ti grammar ken panagilokoda dagiti mannurat wenno agipatpatarus iti "dangadang." uray iti "baringkuas" (pagiwarnak ti tignay ditoy banda ti cagayan). adda laeng no kua dagitay termino ken balikas a dida mabigta a maipatarus ket mapilitanda a mangitagalog lattan.
adda pay laeng met ti nasao a website, mang jim. adda archives sadiay dagiti pagiwarnakda. amangan met no nasaepen ti military dayta aksesmo, mang jim, hehehe! joke lang!
wen, gayam, segundaak 'tay kunam a panangbekkel iti tengnged ti mannurat dagiti kasta nga alagaden iti contest. dayta ibagbagada a maiparit ti sinurat a "seditious" ken "libelous". kunam la metten no ti sponsor dayta a contest ket ti malakaniang wenno ti afp!
manong ariel, adda met no kua a talaga dagiti makuna a revolusionario a sinurat a maipabpablaak uray iti bannawag. ngem kaaduanna a kas kunam, puslit laeng. ngem adda ketdi iti maysa a mannurat no kasanona a maipuslit ti revolusion kenkuana ken no kasano makapuslit a makaipablaak. adda koma met makapuslit kas iti daytay daniw idi nga english a naipablaak iti focus magazine a no basaen acrostically ket "marcos hitler diktador tuta."
- 6:21 PM
- jim agpalo, jr. said...
-
wen, daydi donato...inlibro ti GUMIL Abra dagiti dandaniwna, nairaman iti antolohiada...
papolaridad ti rason no apay a pidutenda ti tagalog a kas sandi ti termino... mas papolar ti tagalog wenno ad-adu iti makaawat... kas koma dayta balikas a peasant, dinamagda kaniak idi no ania iti ilukona, ket nakulkol met ti mugingko a...ta adda aya papolar ken nalaklaka a maawatan a terminona iti iluko? imbalakadko nga usarenda ti maus-usar iti tagalog a pesante.... makapaillek idi damdamona no di man makapamisuot, ngem idi agbayag, naawat met laeng ti tao dayta a balikas ket isun iti termino iti agdama... uray no 'umno' ken isu koma ti umno, no saan a papolar dayta a balikas, di met laeng 'kagaten' ti tao...
- 6:34 AM
- ariel said...
-
dayta ti mahika--salamangka ti puslit! adu't am-ammok a mannaniw a kasta ngem diak ibagbaga ala amangan no makabasolak. kas kunayon, riwriw a wagas ti panagdiskurso maipapan iti panagbalbaliw ti gimong.
adda kadi pay kopiayo daydi antolohia ti Gumil Abra? No adda, gumatangak koma uray no xerox laeng ta ipanko ditoy bibliotekami ditoy.
maipapan iti pesante--saan a tagalog daytoy--ken us-usarentayo iti Iluko. insurami daytoy iti Center for Peasant Development-Northern Luzon a nakabase idi idiay Vigan: Sentro Para iti Panagdur-as dagiti Pesante-NL. Agaup 80s daytoy idi. Diak ammo itan no adda pay.
- 1:33 PM
- rva said...
-
mang ariel, 'tay "sagumbi" nga antolohia ti dandaniw ken sarsarita dagiti taga-abra dayta, inedit ni apo prescy bermudez. nakagatangak iti maysa a kopia iti maysa a gf convention. diak metten masarakan no nakaidulinan wenno nakaipaknian 'tay kopiak. addan sa dua a sarita dita ni apo abanilla. ken sumagmamano a daniw. no makontakmo ni apo prescy, manong, baka adu pay ti lebbenna a kopia ti libroda.
- 3:00 PM
- ariel said...
-
k, thanks, ading. diak pay nakita dayta a libro.
sabali a libro ti tignayan ti makitkitak idi.
- 3:45 PM
- jim agpalo, jr. said...
-
pnbermudez@yahoo.com.ph ti email ni mang prescy...
adda met kaniak dayta a libro ngem diak pulos a nabasa...jak la ammon no dinno ti yanna...
ksta aya ti pakasaritaan dayta a pesante...dinamagda laeng idi no ania ti umno nga iluko ket, siempre adda aya koma termino ti iluko? isu a daydiayen a papolar ti adapteren ta di met kuneng ni ilokano, kunak man...ngem ti kinapudnona, jak met ammo...hehehe...
- 5:57 PM
- jfi said...
-
'bag laengen ta nairaman dayta nga antolohia iti premio nga inabakmi idi idiay GUMIL Convention idi Abril iti on-the-spot poetry.
Napintas tay daniw ni Manong Donato. Aglalo tay agpakpakada. "Innakon Inang" sa ti paulona.
- 9:42 AM
- jim agpalo, jr. said...
-
napintas nga aramiden a sarita, jake, ti side ti anak... daydiay marikriknana iti uray no uneg laeng iti dua nga aldaw... wenno dayta nga oras iti ipapanawna... adun ti nasurat iti biang ti ina, ket ti anak met ita, a dayta ipapapnaw ti focus ti sarita a saan ket a ti rebo... kunada man, dagiti kano laeng adda ti basic na wenno pamalpalatpatanna iti psychology iti makaaramid iti napintas a sarita a kasta...hmmn... no ala ngarud a no isu ti kunada... ngem no mahiligka iti james joyce a ket, adda met ngatan a mabalinmo a tugawan... pinadasko ti nagsurat idi iti kastoy a klase ti sarita, jay bagina ti kasasaona, ungtanna wenno katawaanna ti bukodna a bagi, ken kadindinnabatena ti bukodna a bagi... manmano ti kastoy a sarita iti Iluko, ket patiek a kabaelam... pinadasko met idi iti nagputar ngem naibbatak idi agangay ta 6th prize lang ti nadiklawitna...
- 11:08 AM
- jfi said...
-
adda saritak a kasta manong ngem kasla man diak makombinsi ti bagik a mayat. ul-ulsak pay laeng ket bay-ak siguro a lumdag.
dina pay panawen a mairuar.
- 4:15 PM
- jim agpalo, jr. said...
-
no dika naglua, naragsakan, nagsennaay, immisem ken napnek kalpasan a nasuratmo ti saritam, a, ket, adda kuskuselna... linayemon a wenno iniinemon...
- 10:27 AM


c: text/html

text:
SALUDSOD DAGITI AGTUTUBO
Ania ti Aramidek no Adda Mang-bully Kaniak?
Basaem met dagiti singasing dagiti padam nga agtutubo ken komento ti maysa a maestra maipapan iti panang-bully. Kalpasanna, sungbatam ti quiz maipapan iti panang-bully.
Serioso a banag ti panang-bully. Sigun iti maysa a panagadal idiay Britain, nasurok nga 40% kadagiti nagpakamatay nga agtutubo a naipadamag iti nasional a media ket agparang a nainaig iti panang-bully.
Ania ti panang-bully?
Ti panang-bully wenno panangasing saanna la a ramanen ti pisikal a panangdangran. Ramanenna pay dagitoy:
Makapasakit a sasao. “
Mabalin a natadem ti dila dagiti babbai,” kuna ti 20 anyos a ni Celine. “
Diak malipatan dagiti imbagbagada wenno nagan a pangsursuronda kaniak. Impariknada nga awan serserbik ken awan mangayat kaniak. Dinanogdak la koman.”
Panangipuera. “
Likliklikandak dagiti kaeskuelaak,” kuna ti 18 anyos a ni Haley. “
Pagparangenda nga awan lugarko iti panganan tapno diak makikatugaw kadakuada. Iti intero a makatawen, agsangsangit ken agmaymaysaak a mangmangan.”
Cyberbullying. “
Babaen ti sumagmamano la a talmeg iti kompiuter,” kuna ti 14 anyos a ni Daniel, “
mabalinmon a dadaelen ti reputasion ti maysa a tao” Ti cyberbullying ramanenna met ti panangipatulod kadagiti mangibabain a retrato wenno text babaen ti selpon.
—wenno uray ti biagna. Kasla imposible ngem mabalin a mapasamak dayta!
Apay nga adda dagiti mang-bully iti dadduma?
Dagitoy ti sumagmamano a gagangay a rason.
Napadasanda met a mismo. “
Naumaak unayen iti panangirurumen dagiti padak nga agtutubo isu a rinugiak metten ti mang-bully tapno akseptarendak,” inadmitir ti agtutubo nga agnagan iti Antonio. “
No mapanunotko ti napalabas, maamirisko a saan gayam nga umiso dayta!”
Awan ti nasayaat a pagtuladanda. “
Dagiti agtutubo a manang-bully masansan a tratuenda ti dadduma . . . babaen iti nakitada kadagiti nagannak, manong ken manangda, wenno dadduma pay a kapamiliada,” insurat ni Jay McGraw iti librona a Life Strategies for Dealing With Bullies.
Agtignayda a kasla naturay
—ngem nababa met ti panangmatmatda iti bagida. “
Naturay ti rikna dagiti ubbing a mang-bully a masansan a mangilemmeng iti nasaktan unay a rikna ken kinaawan panagtalek iti bagi,” insurat ni Barbara Coloroso iti librona a The Bully, the Bullied, and the Bystander.
Siasino dagiti kangrunaan a puntiria?
Dagiti mahilig nga agmaymaysa. Dadduma nga agtutubo a di unay mannakilangen isinada ti bagida isu a nalakada a mabiktima iti panang-bully.
Dagiti agtutubo a maipagarup a naiduma. Dadduma nga agtutubo ti puntiria dagiti mang-bully gapu iti langa, kolor ti kudil, wenno relihion wenno gapu ta adda pisikal a depektoda
—aniaman a mabalin a pangsuronan dagiti bully.
Dagiti agtutubo nga awan kompiansada iti bagida. Madlaw dagiti bully dagidiay negatibo ti panangmatmatda iti bagida. Dagita ti masansan a kalakaan a puntiria, yantangay posible a dida lumaban.
Ania ti mabalinmo nga aramiden no adda mang-bully kenka?
Dimo pampansinen. “
Kayat a makita dagiti bully a masuronka iti ar-aramidenda kenka,” kuna ti agtutubo a ni Kylie. “
No dimo ida pampansinen, maumadanto met laeng.” Kuna ti Biblia: “
Daydiay masirib patalnaenna dayta agingga iti kamaudianan.”—Proverbio 29:11.
Dika bumalbales. Lallalo a kumaro imbes a masolbar ti problema no agibaleska. Kuna ti Biblia: “
Dikay subadan ti dakes iti dakes iti asinoman.”—Roma 12:17; Proverbio 24:19.
Lumiklikka. Agingga a posible, liklikam dagiti tattao ken situasion a mabalinka a ma-bully.
—Proverbio 22:3.
Padasem ti sumungbat iti dida namnamaen. Kuna ti Biblia: “
Ti maysa a sungbat, no naalumamay, pagbaw-ingenna ti pungtot.”—Proverbio 15:1.
Agpakatawaka. Kas pagarigan, no adda mangibaga kenka a nakaluklukmegka, sungbatam lattan iti, “
Siguro kasapulak laeng ti agpakuttong!”
Panawam ida. “
No dika agun-uni, ipakpakitam a manakemka, ken nabilbilegka ngem iti mangsursuron kenka,” kuna ti 19 anyos a ni Nora. “
Pakakitaan dayta ti panagteppel”
—banag nga awan iti maysa a bully.
Padakkelem ti kompiansam iti bagim. “
Madlaw dagiti naasing no agnernerbioska,” kuna ti agtutubo a ni Rita, “
ken mabalin nga usarenda dayta a mangdadael iti nabatbati a kompiansam iti bagim.”
Agipulongka. Sigun iti maysa a surbey, nasurok a 50% kadagiti amin a biktima ti cyberbullying ti saan nga agpulong, nalabit gapu iti bain (nangruna kadagiti lallaki) wenno buteng a balsenda ida. Ngem laglagipem a mas ikarkaro dagiti naasing ti ag-bully no awan ti agpulong. Ti panagpulong ti damo nga addang tapno agpatingga dayta.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pebrero 20-26
ISAIAS 58-62
Kanta 142 ken Kararag
Panglukat a Sasao (3 min. wenno awan pay)
GAMENG MANIPUD ITI SAO TI DIOS
“Iwaragawagyo ti Tawen ti Naimbag a Nakem ni Jehova”: (10 min.)
Isa 61:1, 2—Napulotan ni Jesus ‘a mangiwaragawag iti tawen ti naimbag a nakem ni Jehova’ (ip-2 322 ¶4)
Isa 61:3, 4—Nangipaay ni Jehova iti “dadakkel a kaykayo ti kinalinteg” a tumulong a mangitungpal iti trabahona (ip-2 326-327 ¶13-15)
Isa 61:5, 6—Makitintinnulong “dagiti ganggannaet” iti “papadi ni Jehova” iti kasaknapan a trabaho a panangiwaragawag ken panangsaksi (w12 12/15 25 ¶5-6)
-
Panagkali iti Naespirituan a Gameng: (8 min.)
Isa 60:17—Ania dagiti pamay-an a tungtungpalen ni Jehova daytoy a karina iti maudi nga al-aldaw? (w15 7/15 9-11 ¶14-17)
Isa 61:8, 9—Ania ti “di nakedngan ti kapautna a tulag,” ken siasino “dagiti putot”? (w07 1/15 11 ¶4)
Ania ti maadalko iti panagbasa iti Biblia ita a lawas maipapan ken Jehova?
Ania dagiti punto iti panagbasa iti Biblia ita a lawas a mausarko iti ministerio?
-
Panagbasa iti Biblia: (4 min. wenno awan pay) Isa 62:1-12
AGBALIN A MAS EPEKTIBO ITI MINISTERIO
Damo a Pannakisarita: (2 min. wenno awan pay) g17.1 akkub
Panagsarungkar: (4 min. wenno awan pay) g17.1 akkub
Panangyadal iti Biblia: (6 min. wenno awan pay) bh 16 ¶19—No posible, maysa nga ina ti mangyadal iti balasitangna.
PANAGBIAG KAS KRISTIANO
Kanta 47
Usarenyo Dagiti Video iti Ministerio: (6 min.) Palawag. Ipabuya ti video nga Ania ti Pagarian ti Dios? Paregtaen ti amin nga usarenda dagiti video nga adda koneksionna iti tukon a literatura iti Marso ken Abril iti damo a pannakisarita wenno iti panagsarungkar.
“Usarenyo a Naimbag Dagiti Publikasion a Naibatay iti Biblia”: (9 min.) Pagsasaritaan. Ipabuya ti video a Panangiwaras Kadagiti Publikasion a Naibatay iti Biblia Idiay Congo.
Panagadal ti Kongregasion iti Biblia: (30 min.) kr kap. 8 ¶14-18 ken dagiti kahon a “Panangpapartak iti Pannakaipatarus ti Biblia” ken “Kasano Kaagpayso ti Pagarian Kenka?”
Repaso ken Dagiti Maadal iti Sumaruno a Lawas (3 min.)
Kanta 114 ken Kararag


text:
Opisina ken Impormasion iti Panagpasiar
Naimpusuan nga awisendaka nga agpasiar kadagiti opisina ken pagimprentaanmi. Ammuem ti adres ken oras ti panagpasiar.
Curaçao
Seroe Loraweg 142A
WILLEMSTAD
CURAÇAO
+599 9-461-7528
Panagpasiar
Lunes agingga iti Biernes
8:00 a.m. agingga iti 11:00 a.m. ken 1:15 p.m. agingga iti 4:00 p.m.
Kapautna 1 oras
Trabaho iti Opisina
Mangimatmaton iti aktibidad dagiti Saksi ni Jehova kadagiti isla ti Aruba, Bonaire ken Curaçao. Agipatpatarus kadagiti literatura a naibatay iti Biblia iti dua a lokal a bersion ti lenguahe a Papiamento.


text:
Hawai'i
Nagsasabtan: 21°18′41″N 157°47′47″W / 21.31139°N 157.79639°W
Ti Hawai‘i wenno Hawaii, Hawai (iti pakasaritaan ket isu ti Is-isla ti Sandwich) ket ti purpuro dagiti Is-isla ti Hawaii iti Taaw Pasipiko. Ti Hawaii ti maika-50 nga estado ti Estados Unidos iti Amerika, iti pannakaawatna idi Agosto 21, 1959. Ti Honolulu ti kaddakelan a siudadna ket isu met ti kapitoliona.
Ti Hawai‘i ti kaudian a naawat kas estado ti kappon. No dagiti puli ti pagsasaritaan, ti Hawai‘i laeng ti kakaisuna nga estado nga addaan mayoria a grupo dagiti saan a puraw ken addaan iti kadakkelan a porsiento dagiti Asiano nga Amerikano.
Segun iti 2000 a Senso, 6.6% ti populasion ti Hawaii ket inyam-ammoda ti bagbagida kas Patneng a Hawayano, 24.3% ket Puraw wenno Kaukasiano, a pakairamanan dagiti Portuges; ken 41.6% ket Asiano, a pakairamanan ti 0.1% nga Asiano Indiano, 4.7% nga Intsik, 14.1% a Filipino, 16.7% a Hapon, 1.9% a Koreano ken 0.6% a Vietnamese. Ti 1.3% ket sabsabali pay a Pacific Islander a nakairamanan dagiti Samoan, Tongan, Tahitian, Maori ken Micronesian. Ti 21.4% ket inyam-ammoda ti bagida kas naglaok (dua wenno ad-adu pay a kaputotan/etniko a grupo). 1.8% met ket Nangisit wenno Aprikano nga Amerikano ken 0.3% ket Patneng nga Amerikano ken Patneng nga Alaskano.
Iti nadakamat a 14.1% a Filipino, kaaduan kadagitoy ket Ilokano.
Dagiti agibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Summit USGS 1977". NGS data sheet. U.S. National Geodetic Survey. Naala idi Oktubre 20, 2011.
- ^ a b "Elevations and Distances in the United States". United States Geological Survey. 2001. Naala idi Oktubre 21, 2011.
- ^ Elevation adjusted to North American Vertical Datum of 1988.
- ^ Ti murdong ti Mauna Kea ket isu ti kangatuan a murdong idiay Oceania. Mauna Kea ket isu ti kangatuan a bantay iti lubong a narukod iti baba agingga iti murdong. The shield volcano sits on the floor of the Pacific Ocean at a depth of 5,998 metro (19,678 ft) for a total height of 10,205.3 metro (33,482 ft)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Hawai'i iti Wikimedia Commons


text:
Imperialismo
Ti imperialismo, a kas naipalplawag babaen ti Tattao ti Heograpia ti Nagtagitaoan, ket isu ti "ti pannakapartuat ken/wenno panagtaripatu ti saan nga agpadpada nga ekonomiko, kultural, ken teritorial a pannakibiang, a kadawyan a baetan dagiti estado ket kadawyan nga iti porma ti maysa nga imperio, a naibatay iti panagturturay ken subordinasion." [2] Daytoy ket kankanayon a naipanunotan iti negatibo a banag, a kas laeng ti eksplotasion kadagiti patneng a tao tapno mapabaknang ti babassit.[3] Ni Lewis Samuel Feuer ket nangilaslasin ti dua a nangruna a subkita ti imperialismo; ti umuna ket ti "regresibo nga imperialismo" a naibagbaga a kas ti puro a panagparukma, ti awan suppiatanna nga eksplotasion, panagpaawan wenno panagpabassit kadagit isaan a kinaykayat a tattao, ken ti panagipataeng dagiti kinaykayat a tattao kadagiti a teritorio, a kas pagarigan ti Nazi nga Alemania.[4] Ti maikadua a kita ket inbagbaga babaen ni Feuer ket isu ti "progresibo nga imperialismo" a nabangon babaen ti maysa a kosmopolitano a panirigan ti nagtagitaoan, a mangiragragpat ti pannakaiwaras ti sibilisasion kadagiti naipagpagarupan a "nakasanud" a kagimongan tapno maipangato ti alagaden dagiti kabibiag ken kultura kadagiti naparukma a teritorio, ken ti panagpalubos kadagiti naparukma a tattao a makitipon iti imperiala kagimongan, a kas pagarigan ti Romano nga Imperio ken ti Britaniko nga Imperio.[4]
Ti imperialismo ket kankanayon a mangiraman ti adu a panangiluwas ti puonan kadagiti ganganaet a pagilian para iti kapanggepan nga ekplotasion ken panangituray kadagiti puersa ti panagtrabtrabaho ken dagiti pagtagilakuanda. Ti imperialismo, ti kangatuan nga agpang ti kapitalismo, ket mangirepresenta ti agpang dagiti aggatgatang ti maysa a pagilian ket saanda a mabalin ti gumatang kadagiti amin a prudukto a napataud, ket birbiruken dagiti dadduma pay a paggatangan. Ti katurayan a langa ti imperialismo ket ti panagbaybayad kadagiti nagastus a puonan.
Ti kastoy a termino ket naipakpakat iti Lumaud a politikal ken ekonomiko a pannakaturay idi maika-19 ken maika-20 a sigsiglo. Adda dagiti mannurat, a kas ni Edward Said, ket nawatwatiwat a nagus-usar ti termino a manginagan ti aniaman a sistema ti panangituray ken subordinasion a naurnos nga adda ti imperial a katengngaan ket napalpalikmutan. Segun ti Marxista historiador, a ni Walter Rodney, ti imperialismo ket kabuksilan ti kapitalista a panagpadakkel. Daytoy ket kinabuksilan a dagiti Europeano (ken Amianan nga Amerika ken Hapon ) kapitalista ket napilitan babaen ti kaunegan a lohiko kadagiti kompetitibo a sistemada tapno mangsukisok iti ballasiw taaw kadagiti basbassit a naparang-ay a pagilian nga opurtunidad tapno matengngelda ti naata material, tapno agbiruk kadagiti pagilakuan, ken agbiruk kadagiti pagganansiaan a pagobraan ti puonanan.
Daytoy ket sapsap a naawawat a ti moderno nga aldaw a [kolonialismo]] ket ti panagpadakkel ti imperialismo ket saan a mabalin a rumsua nga awan ti naud-udi. Ti kagayatan ti "inpormal" nga imperialismo nga awan kadagiti porma a kolonia ket husto a naipalplawag ken agtultuloy a kontrobersial a topiko kadagiti historiador.[5]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ S. Gertrude Millin, Rhodes, Londres: 1933, p.138.
- ^ Johnston, Ronald John (2000). Ti Diksionario ti Heograpia ti Nagtagitaoan (Maika-4 nga ed.). Wiley-Blackwell. p. 375. ISBN 0-631-20561-6
- ^ http://robertnielsen21.wordpress.com/2012/05/18/war-is-a-racket/
- ^ a b Lewis Samuel Feuer. Ti Imperialismo ken ti Kontra-Imperialista nga Isip. Transaction Publishers, 1989. P. 4.
- ^ Barbara Bush (2006). Imperialism And Postcolonialism. Pearson Longman. p. 46. ISBN 978-0-582-50583-4. Naala idi 28 Septiembre 2012.


text:
Thursday, February 12, 2015
Taldiap Kadagiti Immortal a Daniw
Maysa kadagiti karirigatan a suraten ket research work wenno sinukisok. Saan laeng a kaskala nagsurat iti term paper, thesis wenno dissertation, no dipay ket intapogmo ti adu a panawenmo, anus, sidap ti panunot, panirigan, paliiw para itoy laeng a banag, a ti laeng maala a kasukatna ket pannakapnek iti pagesman wenno nagpalnedan iti oras gapu ta awan ta awan maaramidan. Isu a no maminsan, lumteng met iti muging no ania iti maala wenno ganaben ti nakanumnumo a mannurat kadagiti kakastoy a sinurat. Agdadata nga agdaddadaelak laeng iti panawen?
Ngem kas mannurat, adda latta man a sumalsallabay ti essem no di man ti durog a suraten dayta wenno kasdiay a banag. No ania ti makagapu, saanko a maipalawag. Ngem maymaysa ngata ti sungbatna dayta, isu ti panangakem ti akem a kas mannurat.
Panangakem ti akem a kas mannurat uray no awan iti ganaben. Di met ngata a maibilang a panagdadael iti panawen? A, diak ammo…!
Diak koma a suraten daytoy, ngem adda latta met kulding ken lailo ni Essem iti kaunggan; kasla man daydiay kulding ti barukong ken lailo-unnoy ni manong baro ken ni adding balasang nga uray asinno ti agdepdeppa ket di malapdan tarigagayna uray no isullat iti bunganga ti kanion. Isu a pagustuak man laengen dayta a kulding ken lailo ni Essem. Marikna met ti talinaay no kakinnulding ken kalinnailo ni Essem, saan kadi?
Hmp, saanak la koman a nagbalin a mannurat, aya? Tapno saan a makulding ken malailo ti kaunggan?
Hello…! Ala ngarud…! Rugiantayo man laengen!
Immortal a linlia ken linlinia ti/dagiti daniw. Dagiti dinto maumag a binatog ti daniw. Dagiti binatog ti daniw a nangnangngegtayon idi ken ita ngem saantayo met nga ammo no ania ti paulo dayta a daniw. Ket no bilang ammotayo, ditay met ammo no asino ti autorna. Uray ammotayo a mannaniw dayta, ngem ditay met ammo wenno malagip a putarna (autor) gayam dayta. No dadduma, mas importante daydiay sinurat (la ketdi!) ngem ti nagsurat.
Dagiti linia ti daniw a dakkel ti impluensiana saan laeng nga iti gimong no dipay ket iti tao. Linia wenno linlinia a nagbalinen a linabag ti conversation, panagadal, panagsukisok; saan laeng nga arkos iti bibig no dipay ket panirigan ti biag no diman ket maysa a silaw iti dana ti biag. Linia ti daniw a nagbalinen a linia ti panagabel ti panagbiag.
Nalabit nga idi pay la ngata angged agingga iti agdama ket nangnangngegmo dagitoy a linia. Nalabit pay nga us-usarem ngata pay a kas ramen iti tungtongan wenno binatog dagiti inka insawang a balikas. Ket agsipud ta nangngegmo idin daytoy, isu nga agrehistro met iti utekmo ket inton agibbetka iti balikas, daytoy met iti inka sakduen a yaon. Pagangayanna, nagbalinen nga arkos wenno linabag iti bibig. Nagbalin a gagangay a ramen ti isawang.
Kas koma daytoy: Home, sweet, home…!
Maysa a kanta. Daniw met ti liriko ti sonata. Ania a daniw-kanta ti nagtaudanna daytoy a linia? Asino ti nangsurat idi daytoy? Idi nalabit a ditay pay naiyanak wenno dipay naiyanak dagiti dadakkeltayo? Saan kadi a sangkasaotayo no kua ti home sweet home no panagaawiden. Kadagiti makaammo a linia ti daniw daytoy, nasayaat. Ngem ad-adu la ketdi ti saan a makaammo. Lalo manen nga ad-adu iti saan a makaammo no ania ti paulo ti daniw wenno asino ti mannaniw. Sakbayna a suratek daytoy, ammok aya a linia ti daniw daytoy? Suraten dagitoy a linia wenno linlinia ti daniw a nalatak ket iparang metten ti author ket maimutektekan iti kinalaingna a kas mannaniw lalo no agbingi ta isem ken agsala ta ulo. Sumagmamano laeng a linia/linlinnia ti immortal a daniw iti intay taldiapan.
Isu daytoy ti punto wenno panggep daytoy a sinukisok.Mangiparangak man iti sumagmamano.
1. O Romeo, Romeo! wherefore art thou Romeo?
Deny thy father and refuse thy name;
Or, if thou wilt not, be but sworn my love,
And I'll no longer be a Capulet.
Manipud iti play a Romeo and Juliet. Sinurat ni William Shakespeare.
Nawaya ni ayat. Uray iti nagbaetan dagiti agsususik a pamilia (Capulet ken Montague). Panawen man ti gubat, peste, sakit wenno aniaman a didigra saanto a maibalat ni ayat, agrusingto latta kadagiti puso nga ammona iti agayat ken paayat.
Aniaman a tuok ken rigat, rumimbawto latta ni ayat. Aniaman a kinadangkok ken aramid ti Sipnget, dumteng ket dumteng nga agsaknap met ni Lawag, ta kankanayon a makinrabaw wenno agballigi ti Lawag kontra Sipnget.
Ti ayat, balbaliwannat’ lubong, ngem saanen nga agbalbaliw ti lubong no awanen ti ayat; ngem no addanto pay la puso a pagubbogan ni Ayat, adda latta namnama; kadagiti awanan puso, awanen iti namnamaen a talinaay ken kappia kadakuada ta awan metten ni ayat.
Ahuu…! No agay-ayatka, di adda talinaay ken kappia; iti kabaliktadna, riribuk a!
2. How do I love thee? Let me count the ways.
I love thee to the depth and breadth and height
My soul can reach, when feeling out of sight
For the ends of Being and ideal Grace.
I love thee to the levels of everyday’s
Most quite need, by sun and candle light.
I love thee freely, as men strive for Right;
I love thee purely, as they turn Praise.
I love thee with the passion put to use
In my old grief’s, and with my childhood faith.
I love thee with love, I seemed to lose
With my lost saints,-- I love thee with the breath,
Smiles, tears, of all my life!-- and, if God choose,
I shall but love thee better after death.
Nagganas a daniwen, diuli!
Kasta a ti panangiyebkas ti panagayat iti ay-ayaten!
Isu a makuna a saanto a maumag daytoy a daniw. Isu a no maminsan ket mausar met ken pay dagitoy a binatog a kas whispering sweet nothing kadagiti agayan-ayat. Makapakiki a balikas-ayat nga awan met ti agaon a balikas.
Ania la ketdin, adda bukod a lenguahe ti mata, saan a maisurat, saan a maibalikas ngem nalawlawag pay ngem agmatuon nga init, isu dayta whispering sweet nothing. Adda bukod a lenguahe ti rikna, nalawag a maawatan ti dua a puso a napagmaymaysa.
Binatog ken binnatog ti daniw a manipud idi naputar agingga ita ken iti masakbayan ket agtultultuloy iti inna pannakaiyebkas.
Wen, saan a rukoden ti ayat. Dinto marukod ti ayat. Di matukod.
Ket dayta a panagayat, iti panangiyebkas iti panagayat no kasano ken nakasamsam-it iti lapayag. Makapabaknang iti puso. Isu ti puon ti ganaygay ken inspirasion. Isu a no insungbat ni ay-ayatem a kalpasan a dinamagmo kenkuana no kasano iti panagayatna kenka, ket insungbatna:
How do I love thee? Let me count the ways.
I love thee to the depth and breadth and height
My soul can reach, when feeling out of sight
For the ends of Being and ideal Grace.
I love thee to the levels of everyday’s….
Ngem ania itayen ti paulo ti daniw? Malagipmo? Ammom? Dayta ket…!
Asino itayen ti author ti daniw? Malagipmo? Wenno talaga a dimo am-ammo?
Manipud daytoy iti maika-43 a soneto iti SONNETS FROM THE PORTUGUESE ni Elizabeth Barret Browning.
Naglaing, ania?
3. To him who in love of Nature holds
Communion of visible forms, she speaks
A various language…
Linia manipud iti atiddog (ngem di isu ti kaatiddogan) a daniw maipapan iti kinasirib a panagbiag iti rabaw ti daga manipud iti daniw a THANATOPSIS ni William Cullen Bryant.
Maysa a palagip, ti agaramid iti kinaimbag ket agapit met laeng iti kinaimbag. No ania ti immulam, isu met laeng a ti apitem, ta di met agbunga iti papaya ti mangga, saan?
Maysa a palagip wenno panangiladawan ti kinapudno, a, ti wenno dagiti isawang ti maysa a tao ket kaiyariganna iti nakaparsuaan. Iladawanna met no ania a klase ti “nakaparsuaan” dayta a tao. Iladawanna ti “kinatae” wenno kinatao. Saan kadi? Kinatae, kunami a Cordilleran Ilokano no saan a makatao ti ugali, aramid, panagsasao, panagpampanunot ken tabas ti maysa a tao.
Mayat man, saan?
4. She walks in beauty like the night
Of cloudless climes and starry skies;
And all that’s best of dark and bright
Meets in her aspect and her eyes;
Thus mellowed to that tender light
Which heaven to gaudy day denies.
Ania ket a panangiladawanen iti kinalibnos. Maysa a panangiladawan iti nakain-inosente wenno saan pay a naparsiakan iti basol! Maysa a dayag a rumbeng la unay a pagrukbaban, ayaten ken “kapipintasan” amin a banag a sumangbay iti biag ni manong.
Maysa a gameng!
Nagganas ket a daniwen, diuli!
Manipud iti daniw a She Walks in Beauty ni Lord Byron wenno George Gordon Noel Byron ti buniagna.
5. Water, water, everywhere,
And all the boards did shrink;
Water, water, everywhere,
Nor any drop to drink.
Maipalagip la ket ngarud ti Barko ni Noe (Noah’s Ark). Ken ti binatog ti Nasantoan a Surat, a “nasken iti intay panagridam” a kankanayon. Ta amangan no dumteng ti “panagtutudo” ket pasigto laengen a danum ti makitam ngem awan pay iti mainummo.
Iti ababa a pannao, naladawton ti amin.
Ta adda aya ngarud met umuna a babawi no di kanayon a maudi? Ngarud a…!
Isu a nasken met ti panagridam iti biag. Isu a nasken met ti kankanayon a pannakimaymaysa iti sidong ti Namarsua.
Maipalagip pay daydiay pangngarig maipapan iti “Sangapulo a Babbalasang a Nakaiggem iti Pagsilawan” iti Nasantoan nga Ebanghelio. Lima kadagitoy iti nasirib. Lima met iti kuneng wenno munnel. Dagiti masirib, nangitugotda reserbada a lana. Dagiti kuneng, awan ti intugotda. Inurayda iti idadateng ti Nobio. Idi dimteng ti Nobio, naibusen ti lana pagsilawan dagiti kuneng. Simmurot dagiti lima a babbalasang a mamasirib iti nobio iti uneg ti Balay. Dagiti lima a kuneng a babbalasang, tuktokda a tuktok iti ridaw ti Balay, ngem saandan a makastrek. Ngamin, kuneng dagitoy a babbalasang.
Nasken met iti kinasirib iti panagbiag. Saan laeng a ti pisikal a bagi ti taraonan no dipay ket kangrunaanna ti kararua ken panunot. Kastoy ti kaipapanan daytoy a daniw, ti panagridam ti “idadateng” no ania ken asino dayta a dumteng.
Kadagiti mamasirib, ammoda no “ANIA” ken “ASINO” ti dumteng itoy a daniw.
Pangatiddogen daytoy a daniw. Napauloan iti THE RIME OF THE ANCIENT MARINER a sinurat ni Samuel Taylor Collidge.
Inyarig ni Collidge ti biag a kas maysa nga agdaldaliasat iti baybay. Isu a mabasa met laeng ditoy a daniw daytoy a linia:
The ice was here, the ice was there,
The ice was all around:
It cracked and growled, and roared and howled,
Like noises in a swound!
Korek! No dumteng ti panungpalan ti lablabiden ni Collidge itoy a daniwna, no danum, danum, no yelo, yelo. Isu a nasken a sagaanaan dayta a pagteng.
Ta no dumteng dayta a panawen, awan ti makan, awan ti mainum, ngem agnanayon a sibubussog ken dinto pulos mawaw dagiti masirib; ket dagiti kuneng addada met sadiay pasig nga apuy.
Nagpintas ket a daniwen, saan?
Adda pay ti kastoy a liniana:
Farewell, farewell! but this I tell
To thee, thou Wedding-Guest!
He prayeth well, who loveth well
Both man and bird and beast.
Di isu met laeng daydiay pangngarig iti Nasantoan nga Ebanghelio, saan? Ti maipapan iti sangapulo a babbalasang a nakaiggem iti pagsilawan a mangur-uray iti nobio. Ta imbitado iti kasar dagitoy a babbalasang.
Iti daniw Collidge, amin met a tao ket imbitado iti kallaysa. Ket nagdaliasat pay iti taaw, let-ang ken adayo a lugar dagiti naimbitaran.
Ti naimbitaran ditoy ket ti tao, ti ayup, dagiti bilbillit, nakaparsuaan ken amin a pinarsua.
No dumteng ti panagkallaysa ti Nobio, dagitinto laeng “mamasirib” iti sumurot iti uneg ti Balay.
6. The Worldly Hope men set their Hearts upon
Turn Ashes--or it prospers; and anon
Like Snow upon the Desert’s dusty Face,
Lighting a little hour or two--was gone
Whoa! Salbag met. Naguunegen a binatog! Puonay metten dipay mabatok met dagiti agdardaras nga agngatingat iti mani a kas kaniak. Passed…!
Ala, adtoy ti nalaglag-an a binatog. Iti isu met laeng a daniw. Kunana man:
Ah, make most of what we yet may spend,
Before we too into Dust descend;
Dust into Dust, and under Dust, to lie,
Sans Wine, sans Song, sans Singer, and -- sans End!
Tapok iti tapok. Sika a nagtaud manipud iti tapok, agsublika met laeng iti tapok ta nagtaudka la ngarud iti tapok.
Pinatapoknan dagiti balikas, napalalo no dimo pay la natapokan, este, naawatan! He-he…!
Napalalo no dimo pay la malagip dagitoy a binatog. Lalo no sika ket maysa a Romano Katoliko, a tinawen a maki-Mierkoles de Kurkuros. Daytoy ket ti yebkas ni apo padi wenno ti lay minister sakbay wenno kabayatan nga ugesanna iti krus babaen iti dapo ti muging.
Korek! Manipud daytoy ken ni Omar Khayyam iti quatrain (saggapat a linia) a napauloan iti Rubaiyat. Maysa a poet, mathematician ken philosopher. Ti kilokilometro y miliamilia a naganna ket Ghiyath al-Din Abu'l-Fath Umar ibn Ibrahim Al-Nishapuri al-Khayyami Omar Khayyam. Whoaa! Maangsan pay datao a mangibalikas met, puonayen….!
Ngem ammom ngarud no asino iti nangipatarus iti English daytoy, alaman, tapno makagteng iti amin a suli ti lubong?
Ammom ngarud no maikamano a quatrain dayta? Ala man?
Ni nalatak a mannaniw Edward FitzGerald ti nangipatarus iti English.
Maika-14 met a quatrain dayta immuna a nadakamat. Ket maika-24 a quatrain dayta maipapanen iti “dapo”.
Kunana pay iti maika-64 a quatrain.
Strange, is not? that the myriads who
Before us pass’d the door of Darkness through
Not one returns to tell us the Road,
Which to discover we must travel too.
Ket adda pay aya ngarud met ti natay nga agungar tapno ipaduyakyakna iti kinapintas iti napananna? Ket adda pay aya natay nga agsubli tapno ibagana kenka ti “Hi…!” wenno “Hello…!”
Awanen a. Ngamin, addan idi nagungar ken natay a nangpasimudaag a ti matay ket agungarto met ket agturongto met sadiay napanan ti nagungar wenno saan iti lugar a kabaliktadna.
No dimo maawatan, ay, ket, adda la ketdi a, ti dakkel a parikutmo a nasken nga ibirokam iti sungbatna iti kabiitan a panawen.
7. Truth from lips prevailed with double sway,
And fools, who came to scoff, remained to pray…
Doble kara! Saan amin a mangiyik-ikkis ken Jesucristo, maka-Cristo, dina pay la kunaen met! Nagadu ket a palpalikawen! Makapasardeng iti panagngatingat iti kinirog a mani.
Kasla daydiay nay, naakusaran a reypist iti estudiante. No apay ketdi dagiti sinalbag a kasalbagan a disipulosna ket “regaluanda” ni bossing iti karissabong. Pinatayda piman ni karissabong kalpasan a pinagumaan, ket karaman pay ti nobiona. Idi maakusaran, kunam la santo a kasantoan kadagiti amin a santo. Kunam la no relihioso kadagiti amin a relihioso. Ngem ti agdadata a kinapudo, adda itan sadiay New Bilibid Prison nga ikarkarona ti inna nagbasolanna.
No apay ketdi a, a ti tao ket kalpasan a nagbasol, ket kunam la no urbon ti karnero. Kararag a kararag iti pannakaisalakan. Ipakitana a maysa a relihioso. ipakpakitana a nakasingsingpet. Ngem am-ammo met isuna a singpet-kiteb!
Adda pay dagiti ipabuyana kampay idi iti inna panagkararag. Tapno kunaen dagiti makakita a maysa a nataknengen a tao ken relihioso a tao.
Mayat met a daniw, saan? Makapasinal-it a daniw ken makapakudkod iti teltel, he-he…!.
Daniw daytoy ni Oliver Goldsmith manipud iti Paulo a THE DESERTED VILLAGE.
Nagpanawan. Wenno pinanawan a kinatao. Kinatao a nagbalin a ‘kinatae’. No asino ti nangpanaw wenno pimmanaw, ay, ket, agridamka a, tapno maammuam!
8. Let not Ambition mock their useful toil
Their homely joys, and destiny obscure;
Nor Grandeur hear with a disdainful smile
The short and simple annals of the poor.
The boast of heraldry, the pomp of power,
And all that beauty, all that wealth, e’er gave,
Await alike the inevitable hour
The paths of glory lead but to the grave
Daytoy man a! Daytoy koma iti maibasa nga inaldaw kadagiti agaapa a politiko iti gobierno bareng no maawatanda. Agaapada gapu iti tongpats iti proyekto, porsiento wenno kickback. Ngem diak la ammon no maawatanda…
Saanmo a maitugot ti kinabaknangmo ken kinabilegmo no tangtangademon dagiti barsanga! Ania la ketdin…
Daytoy ti kunana, la ketdi a!
Lalo kadagiti “mamasirib” a mangar-aramat ti nagan dagiti umili, dagiti nakurapay nga umili, para laeng iti bukodda a pagimbagan ken ti pannakapabileg pay ti bilegda. Daydiay man kaykayatda no adda kalamidad ta inseghida nga umay iyarayat ti dua kilo a bagas, dua noodlers ken dua lata a sardinas. Ibaga a dayta ti personal a tulong. Ngem sadino naggapuan dayta nga inpaayna? Iti calamity fund! Ti calamity fund nagtaud a mismo kadagiti umili nga agbubuis! Siempre pay, maikkat ketdin dayta tongpats.
Manipud daytoy iti daniw a napauloan iti ELEGY WRITTEN IN A COUNTRY CHURCHYARD ni Thomas Gray.
Nakabakbaked nga ehemplo iti elehia a daniw.
9. Stone walls do not a prison make,
Nor iron bars a cage;
Minds innocent and quiet take
That for an hermitage;
If I have freedom in my love
And in my soul am free,
Angels alone, that soar above,
Enjoy such liberty.
Daniw maipapan iti wayawaya. Ti pudno a wayawaya. Kas kawaya dagiti Anghel sadi langit.
Manipud ken ni Richard Lovelace iti daniwna a napuluan iti: TO ALTHEA, FROM PRISON.
Adu dagiti dandaniw idi dekada 70’s ken early 80’s a kastoy, dagiti protest art. Uray ni Ilokano, tinapoganna met daytoy.
Apay a nasken met a di baybay-an ni mannaniw ti kastoy a dandaniw? Ngamin, ni mannaniw ket para aywan iti kultura, ti gimong wenno sosiedad amangan no ramesen dagiti mananggundaway. Kas mannaniw, responsibilidadna met nga aywanan ti kultura tapno di maidayday a tagilako sadiay merkado.
10. To say why gals act so and so,
Or don’t, ‘ould be persumin’;
Mebby to mean yes an’ say no
Comes nateral to women.
Wen, ngarud a! Kasta a talaga dagiti babbai, lalo dagiti in love. It’s changeable as the weather. Agbaliwbaliwda a kas iti panawen. Ahu…! No dimo maawatan, dimo matiliw ti “wen” ni ading wenno makantiawanka iti: kuneng, sana ipanalpaak ti di-barot a sinelasna iti rupam! Sobra met, saan, saan a daydiay pimmanalpaak iti tsinelas no di ket sika ti kunak, sobra met a kinakapuymon a pumik-ap ti maiparparipirip wenno paludip.
No wen, kunana, saan gayam.
No saan, kunana, wen gayam.
No addaka iti sangona, kaguranaka.
No dinaka makita, agsangsangit la unay ti unegna, no di pay ket agdardaran ti pusona.
Haynaku, dimo maawatan? Maysa laeng ti agdadata a kinapudo: She’s in love with you, kuog!
Met la gayam! Aysus, narigat-a-saan a maespeling…! Paggunayem met ngamin dagita imam ken ramaymo a; amangan no adda makakita kunana, di inkay dagus aglemmeng tapno awan makakita, ket bukbukodyo ti lubong! (Tse! Laklakayan a durgi, mangisuroka metten iti minomono ken dinadagmel, losngi…!)!
Daytoy a karirikna dagiti babbai ket natiliw la unay ni mannaniw a ni James Russel Lowell itoy a daniwna a napauloan iti THE COURTIN’
Korek! Maysa nga Slang, isu a madlaw ti ispilingna. Ngem kasta a talaga ti pannakaisurat ti Slang. Damagem kaniak no apay?
I dunno why! Mebby, such is such! Niber mayn da ispeling, as long as you gat da idea!
Adun ti nabasbasatayo a libro a nasurat iti Slang lalo kadagiti pakasaritaan wenno sinurat dagiti Native Americans (i.e. Seminoles, Indian Americans, etc.)
Ngem napintas a daniw, saan?
11. Come live with me and be my Love,
And we will all the pleasures prove
That hills and valleys, dale and field,
And all the craggy mountain yields
Korek! Manipud iti The Passionate Shepherd To His Love ni Christopher Marlowe. Ni paboritok a Marlowe.
Daniw no kasano nga iparikna ken ni dungngo iti kinadungngo.
Daniw-ayat a dinto agkupas. Padasenta man ti agdaniw iti nalag-an a balikas…
Intan, Dunngngo, maturog iti saklot Bulan
Agpungankat’ takkiag, agulestat’ puraw nga ulep
Aggiddanta nga umagep iti pannakaituglep
Ken mangnanam iti biag a sipepennek…
Anian…!
12. Woodman, Spare that tree!
Touch not a single bough!
In youth, it sheltered me,
And I’ll protect it now.
‘Twas my forefather’s hand
That placed it near his cot;
There, woodman let it stand,
Thy axe shall harm it not.
Hoy, total log ban! Diaske, dagitoy a Salibadiok! Amangan no selective, kunkunayo manen, ngem kalboenda met aminen a bambantay. Agpipinnabasolkayonto manen no mapasamak manen iti didigra gapu iti panagpukan iti kayo.
No saankayo a napnek iti daniw a THE TREE ni Alfred Joyce Kilmer, adtoy ti daniw a yebkas dagiti annak! (Natakneng a lalaki ni Joyce Kilmer…)
Para iti masakbayan dagiti annak ken sumarsaruno a kaputotan, isu a denggen koma ti timekda, itoy a daniw ni George Pope Morris a napauloan iti WOODMAN, SPARE THAT TREE!
Pukankayo a pukan iti kayo, inton bumales da Flashflood, Landslides, Rockslides, Mudslides ken iraman payen ni Trashslides, agtitinnudokayto manen wenno iyarayatyonto ti dua kilo a bagas NFA, dua a nodles ken dua lata a sardinas a pangpabanglo ti nagan wenno pangappan iti banniit tapno makaliwliw iti ad-adu a botante. Hmp…!
13. ‘Mid pleasures and palaces though we may roam
Be it eve so humble, there’s no place like home!
A charm from the sky seems to hollow us there,
Which, seek through the world, is ne’er met with elsewhere.
Home, home, sweet, sweet home!
There’s no place like home!
Sadino man a suli ti lubong iti pakadanonam, dimonto malipatan ti pagiliam. Home, sweet home.
Uray no sika iti kalayogan iti amin a nalayog, saanmon a maliklikan iti kinaadda ti ramotmo iti uneg ti daga. Ha-ha-ha! Home, sweet home!
Napateg ti maysa a kaamaan, ta ditoy ti pundasion ti pamilia. Home, sweet home.
Sika a tao, maysaka laeng nga agbanbaniaga ditoy lubong. Agawidkan. Ngem ammom kadi no sadino ti pagawidam? Sadino a taeng iti sumangbayam?
Daytoy man ti daniw ni John Howard Payne manipud iti daniwna a napauloan iti HOME, SWEET HOME.
Daniw met gayam daytoy! Maipapan iti panagawid—iti literal man a panagawid ken saan a literal.
14. The world recedes-- it disappears;
Heaven opens on my eyes, my ears
With sounds seraphic ring;
Lend, lend your wings! I mount, I fly!
O Grave where is thy victory?
O Death! where is thy sting?
Nagganas a daniwen, diuli!
Wen, agkupas ti lubong ket agpukaw. Ngem no nalukaten dagita matam ken lapayagmo iti kankanta sadiay Langit, dinakanto met abaken ni Patay.
Manipud daytoy iti daniw a The Dying Christian To His Soul ni Alexander Pope.
15. O lift me from the grass!
I die, I faint, I fail!
Let thy love in kisses rain
On my lips and eyelids pale.
No naitiklebka, bumangonka. Saanka agpatay dita nakaitiklebam. Ta no dika bimmangon, ditamon a matay, ket saanka met nga agballigi.
Napateg man ditoy ti panagballigi itoy a daniw.
Try and try until you succeed.
Daytoy ket daniw ni Percy Bysshe Shelley, a napauloan iti LINES TO AN INDIAN AIR.
Dagiti pannakaitikleb iti biag ket dagiti pagrukodan ti balligi.
Isu a kuna ni Michael Jordan: “Adun iti nakapaayak, isu a nagballigiak.”
Awan ti nagballigi a saan nga immuna a napaay.
17. For of all sad words of tongue or pen,
The saddest are these: “It might have been!”
Ha-ha-ha! Hu, ha-ha-ha! Daytoy man a linia ti daniw ti nangdurog kaniak a suratek daytoy a reserts! Pagpalnedan ti oras…
No koma!
No koma!
No komaaaaaaaaaaa!!!!!!!! Sinalbag…
Nagadu ket a no koma, ngem pasig met amin a sao, awan iti aksion.
Isu nga inaksionakon a, hehehe!
Dagiti nalalaing a mannurat, a makitsiksikan ken ni Abraham, ngem dida pay naaramid ti obra maestrada, intugotda iti tanemda ti obra maestrada. Dida imbati ditoy daga. Sayang…
Iti maysa nga editorial iti TNM, nadakamatko met a dumtengto ti panawen ken ni mannurat nga adda ti suratenna a pangibukbokanna iti panawenna. Isunto dayta ti obra maestrana.
Diak pay nasurat ti obra maestrak, ta diak maibukbok ti panawenko iti kayatko a suraten. No koma ta masuratkon…
No koma…!
No koma.
“It might have been!”
Ngem ammom kadi no ania ti paulo daytoy a daniw?
Ammom no asino ti author daytoy a daniw?
Ni Emma Hart Willard ti authorna.
MAUD MULLER ti paulo ti daniwna. Maika 105-106 a linia.
Dagitoy ngarud, dagiti sumagmamano laeng nga immortal a linia ti dandaniw.
Dagiti gapuanan dagiti mannaniw nga achmeist, symbolist, constructivist, imagist ken dadduma pay.
Achmeism -- a poem that against symbolism, it objected to the mysticism and vagueness of symbolist poetry and called for CLARITY, PRECISION and CONCRETENESS. He also emphasized the virile and heroic aspects of life. Ni nalatak Ezra Pound, a taga Idaho, USA ti nangadawak dayta termino achmeism iti librona “I Remember”.
Daytoy man ni mannaniw a, a no agdaniw ket nalawag (clarity), ababa (precision) ken namsek (concreteness). Saan nga agaramat iti symbolismo wenno ania. Saanda laeng a naramenan iti nakabilbileg a balikas no di pay ket nakabilbileg a binatog nga agtinnag iti nakabilbileg a daniw. Adu nga Ilokano iti agdandaniw iti kakastoy, lalo kadagiti agdadamo.
Symbolist -- daytoy daydiay man agdandaniw iti maysa a banag a dina met ibaga no ania dayta ngem iti mugingmo ammom nga isu ngata dayta ti dandaniwenna wenno isu a talaga awanen iti sabali pay. Kasano ket piningilpingilna laeng ti panangiladawanna. Pininingpiningna. Saanna nga inderekta a kas iti achmeist. Dagiti balikasna ket nakaun-uneg a masapul nga agagdanka iti nakangatngato tapno masibbol ti kayatna a sawen, wenno nasken a batokem iti katukottukotan a laem ti panangawatmo tapno maammoam ti ibagbagana.
Iti ababa a pannao, dagiti daniw a narigatmo a maawatan iti maminsan wenno mamindua laeng a panangbasam. Nasken nga imurriam no kayatmo a mammuan ti ibagbagana. No masadutka a mangimuri, saan a para kenka dayta a daniw. Adda ti nairanta a para dayta, adda nakaisangratanna dayta a daniw, saanka a nairaman ta dimo ngarud maawatan.
Imagist --- importante met kenkuana ditoy ti imagery ti daniwna. Adda ti image ti ibagbagana wenno dandaniwenna.
Constructivist --- isuda met laeng dagiti makunkuna a Futurist Poet. Ti masakbayan, ti panawen, lugar, tao ken ti kararua ti ad-adda a lablabidenda nga idandaniw. No nasulitka a mangimuri kadagiti daniwda, saanmo a maawatan. Dimo met maiyaplay iti biagmo ti mensahe a kayatda nga iyallatiw.
Ken dadduma pay a klase ti mannaniw, kailian.
Ala ngarud, kailian, dinardarasko a sinurat daytoy ta innak pay aganger iti balatong, imbag la a pangaldawan, sagpawan iti tultulang-paragpag ti baboy ken kulat (puraw nga uong) ken bulong ti marunggay, imbag la sangpetan dagiti nagiskuela nga appo. No idi naglabas a dekada, sininga dagiti annak ti panagsurat, ngem itan, dagiti met appo! Kasano a maibukbok iti panawen iti obra maestra? ##
Posted by Ka Iddo at 3:52 PM
No comments:
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Makina
Ti makina ket maysa a ramit a mangbukel ti maysa wenno ad-adu a parte, ken agus-usar iti enerhia tapno makagun-od iti gandat. Dagiti makina ket kadawyan a nabilegan babaen dagiti mekanikal, kimika, termal, wenno elektriko a pamay-an, ken dagitoy ket kankanayon a motorisado. Iti pannakaipakasaritaan, ti nabilegan a ramit ket makasapul pay kadagiti agkutkuti a parte tapno maidasig a kas maysa a makina; nupay kasta, ti pannakapartuat ti teknolohia ti elektronika ken nakaiturongan ti panagrang-ay dagiti nabilegan a ramit nga awan dagiti agkutkuti a parte a naikeddeng a kas makina.
Ti simple a makina ket maysa ng alikamen a mangbaliw ti turong wenno kaadu iti maysa a puersa, ngem adu dagiti adda a narikrikut pay a makina.Kas pagarigan ket mairaman dagiti lugan , dagiti elektroniko a sistema, dagiti molekular a makina, dagiti kompiuter, telebision, ken radio.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Dagiti Makina iti Wikimedia Commons
- Teknolohia
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Oberg, Erik; Franklin D. Jones; Holbrook L. Horton; i Henry H. Ryffel (2000). ed. Christopher J. McCauley, Riccardo Heald, ken ni Muhammed Iqbal Hussain, ed. Manual ti Makina (Maika-26 nga edision nga ed.). New York: Industrial Press Inc. ISBN 0-8311-2635-3.
- Reuleaux, Franz; (patarus ken anotasion babaen ni A. B. W. Kennedy) (1876). Ti Kinematika iti Makina. New York: naimaldit manen babaen ti Dover (1963).
- Uicker, J. J.; G. R. Pennock and J. E. Schigley (2003). Teoria dagiti makina ken dagiti Mekanismo. New York: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan.


text:
Biograpia
Ti biograpia ket maysa a naisalaysayan a deskripsion wenno panangilaglagip iti biag ti maysa a tao. Daytoy ket buklen dagiti adu a batayan ti kinapudno (edukasion, trabaho, dagiti relasion, ken ipupusay) - ti maysa a biograpia ket mangipakpakita pay ti pannapakapadas ti suheto kadagitoy a paspasamak. Saan a kas ti maysa a bariweswes wenno curriculum vitae (résumé), ti biograpia ket mangpresenta ti sarita ti biag ti maysa a suheto, a mangilawlawag kadagiti nadumaduma nga aspeto ti kabibiagda, a mairaman kadagiti nalimed a salaysay ti panagpadas, ken mabalin a mangiraman ti maysa a panagusig ti personalidad ti suheto.
Dagiti biograpiko nga obra ket kadawyan a saan a piksion, ngem ti piksion ket mabalin pay a mausar a mangipakita ti biag ti maysa a tao. iti maysa a nauneg a porma it biograpiko a panangisakup ket makunkuna a legado a panagsurat. Dagiti obra iti nadumaduma a kita ti midia — manipud ti literatura aginggana ti pelikula — ket mangporma ti henero a makunkuna a biograpia.
Ti maysa a naipalubos a biograpia ket naisurat nga adda ti pammalubos, pannakitinnulongan, ken sagpaminsan, ti pannakibinglay ti maysa a suheto wenno ti maysa a tawidan ti suheto. Ti maysa nga autobiograpia ket bukod a sinursurat ti maysa a tao para kaniada, a sagpaminsan a tinultulongan ti maysa kolaborador wenno parbo a mannurat.[1]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti Steve Jobs a Kodigo, babaen ni Matthew E May
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Casper, Scott E. Panagaramid kadagiti Amerikano a Biag: Biograpia ken Kultura iti Maikasangapulo ket siam a Siglo nga Amerika. Chapel Hill: Unibersidad ti North Carolina a Pagmalditan, 1999.
- Heilbrun, Carolyn G. Panagsurat ti Biag ti Maysa a Babai. New York: W. W. Norton, 1988.
- Lee, Hermione. Biograpia: Ti Ababa Unay a Pangyuna, Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, 2009. ISBN 978-0-19-953354-1
- Manovich, Lev. TI Pagsasao ti Baro a Midia. Cambridge, MA: MIT Press, 2001.
- Stone, Albert E. Dagiti Autobiograpiko nga Okasion ken Dagiti Kasisigud nga Arte. Philadelphia: Unibersidad ti Pennsylvania a Pagmalditan, 1982.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Biograpia iti Wikimedia Commons


text:
Patay
Ti patay ket isu ti permanente a panagsardeng iti amin a biolohiko nga annong a mangtalinaay iti naisangayan a sibibiag nga organismo. Ti penomena a sapasap a mangiyeg iti patay ket mairaman ti biolohiko a panaglakay, panagsida, malnutrision, sakit, panagpakamatay, panagpapatay ken dagiti aksidente wenno trauma a nagbanagan iti terminal a dunor.[1] Dagiti bagi ti sibibiag nga organismo ket mangrugi nga aglungsot iti nabiit kalpasan ti ipapatay Ti ipapatay ti maysa nga organismo ket resulta piti maysa a permanente a kaawan ti kaadda iti rikna .[2][3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Zimmerman, Leda (19 Oktubre 2010). "Nasken kadi amin nga organismo ket lumakay ken matay?". Massachusetts Institute of Technology School of Engineering. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 1 Nobiembre 2010. Naala idi 5 Pebrero 2012.
- ^ Bioetika.: Ti Panagsubli kadagiti Kammasapulan. - Panid 260, Bernard Gert, Charles M. Culver - 1997
- ^ Tattao, Nagtagitaoan, ken ti Pannakaipalplawag iti Patay - Panid 23, John P. Lizza - 2006
- Bibliograpia
- Bondeson, Jan (2001). Naipunpon a Sibibiag: ti Nakabutbuteng a Pakasaritaan iti Kangrunaan a Panagbutbutengtayo. W. W. Norton & Company. ISBN 0-393-04906-X.
- Mullin, Glenn H. (2008) [1998]. Panagbiag ti Sanguanan ti Patay: Ti Tibetano a Tradision. Ithica, New York: Snow Lion Publications. ISBN 978-1-55939-310-2.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Patay iti Wikiquote (Ingles)
- Midia a mainaig iti Patay iti Wikimedia Commons
- Kitaen ti Patay iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)


text:
Pagsasao a Basko
Ti Basko (Basko: Euskara, IPA: [eus̺ˈkaɾa]) ket ti pagsasao nga insasao babaen dagiti tattao a Basko. Iti lingnguistiko, ti Basko ket saan a kabagian dagiti sabali a pagsasao iti Europa ken naisina a pagsasao, iti ania man apagsasao. Dagit iBasko ket indehenio, ken naipangpangruna nga agtataengda, iti Pagilian a Basko, ti rehion a mangaskaw iti akinlauud unay a Pireneo kadagiti kadenna a parte ti akin-amianan nga Espania ken ti akin-abagatan a laud ti Pranmia. Ti pagsasao a Basko ket insasao babaen dagiti 27% kadagiti Basko kadagiti amin a teritorio (714,135 kadagiti 2,648,998).[2] Kadagitoy, 663,035 aket addada iti lugar nga Espaniol iti Pagilian a Basko ken dagiti nabati a 51,100 ket addada iti paset ti Pranses.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Basko iti Ethnologue (Maika-19 nga ed., 2016)
- ^ a b c Gobierno Vasco (Hulio 2012). "V. Inkesta Soziolinguistikoa". Servicio Central de Publicaciones del Gobierno Vasco. Naala idi 18 Hulio 2012.


text:
SUHETO ITI AKKUB
Adda Kadi Dios? Ania ti Epektona Kenka no Mamatika?
Para iti adu, awan sungbat wenno saanen a napateg dayta a saludsod. Kuna ni Hervé a dimmakkel idiay France: “Diak ibilang ti bagik a di mamati iti Dios wenno agduadua iti kaaddana, ngem awan ti relihionko. Para kaniak, ti kasayaatan a wagas ti panagbiag ket ti panangusar iti sentido komon ta no dayta ti pagkurriem, saanmon a kasapulan ti agpatulong iti Dios.”
Ti met dadduma ket mabalin a kas ken John iti United States. Kinunana: “Dagiti nagannakko ket saan a mamati iti Dios. Idi baritoak, diak masigurado no adda Dios wenno awan. Ngem pasaray pinampanunotko dayta.”
Pinampanunotmo met kadin no adda Dios, ket no adda nga agpayso, adda kadi nasaysayaat a panggep ti biag? Nalabit addan dagiti naammuam a narigat nga ilawlawag no awan ti Namarsua, kas kadagiti impormasion ti siensia maipapan kadagiti kasasaad iti nakaparsuaan a mayanatup unay tapno posible ti biag ditoy daga ken ebidensia a ti biag ket saan a timmaud manipud iti awan biagna a banag.—Kitaem ti kahon a “ Sukimatem Dagiti Ebidensia.”
Usigem dagita a napateg nga impormasion. Kasda la karatula a nakatudo iti maysa a gameng. No makakitaka kadagiti makakombinsir nga ebidensia nga adda Dios ken mapagtalkan nga impormasion maipapan kenkuana, nagdakkel la ketdi ti maitulong dagita kenka. Adtoy ti uppat a pagarigan.
1. TI PANGGEP TI BIAG
No adda nasaysayaat a panggep ti biag, kayattayo a maammuan no ania dayta ken no ania ti epektona kadatayo. Ngamin, no adda Dios ngem ditay ammo dayta, agbibiagtayo a ditay man la ammo ti kapatgan a kinapudno iti uniberso.
Kuna ti Biblia a ti Dios ti Nagtaudan ti amin a biag. (Apocalipsis 4:11) Kasano a ti pannakaammo iti dayta ket makaipaay iti panggep iti biagtayo? Kitaem ti isursuro ti Biblia maipapan iti dayta.
Kadagiti amin a parsua ditoy daga, naidumduma dagiti tattao. Sigun iti Biblia, pinarsuanatayo ti Dios tapno agbalintayo a kas kenkuana babaen ti panangtuladtayo iti personalidadna. (Genesis 1:27) Isursuro pay ti Biblia a dagiti tattao ket posible nga agbalin a gagayyem ti Dios. (Santiago 2:23) Awanen ti makaipaay pay iti nasaysayaat a panggep ti biagtayo no di ti maaddaan iti kasta a relasion iti Namarsua kadatayo.
Ania ti kaipapanan ti panagbalin a gayyem ti Dios? Dagiti gagayyem ti Dios maibagada kenkuana ti amin a linaon ti pusoda. Inkarina met a denggenna ida ken agtignay para kadakuada. (Salmo 91:15) Kas gagayyem ti Dios, mabalintay a maammuan ti kapanunotanna iti adu a banag. Gapu iti dayta, maawatantayo a naimbag dagiti sungbat kadagiti kapatgan a saludsod maipapan iti biagtayo.
No adda Dios ngem ditay ammo dayta, agbibiagtayo a ditay man la ammo ti kapatgan a kinapudno iti uniberso
2. NATALNA A PANUNOT
Kas pagarigan, narigat a patien ti dadduma nga adda Dios gapu kadagiti panagrigrigat a makitkitada iti intero a lubong. Isalsaludsodda, ‘Apay nga ipalpalubos ti mannakabalin-amin a Namarsua nga agtultuloy ti panagrigrigat ken kinadakes?’
Daytoy ti makaliwliwa a sungbat ti Biblia: Di pulos pinanggep ti Dios nga agrigat dagiti tattao. Idi pinarsuana ti tao, awan ti panagrigat. Uray ti ipapatay ket saan a paset ti orihinal a panggep ti Dios para iti sangatauan. (Genesis 2:7-9, 15-17) Narigat a patien? Arapaap laeng? Saan. No adda mannakabalin-amin a Namarsua ken no agpayso nga ayat ti kangrunaan a galadna, dayta ngarud ti talaga a kita ti biag a manamnamatayo a panggepna para kadagiti tattao.
Apay ngarud a kastoy ti kasasaad ita ti sangatauan? Ilawlawag ti Biblia a pinarsua ti Dios dagiti tattao nga addaan iti wayawaya nga agdesision. Saantayo a robot, a mapuerpuersa nga agtulnog iti Dios. Ti immuna a pagassawaan, a nagtaudan ti amin a tattao, pinilida a laksiden ti panangiwanwan ti Dios. Imbes nga agtulnogda iti Dios, inaramidda ti kaykayatda. (Genesis 3:1-6, 22-24) Gapu iti dayta, mapaspasarantayon dagiti nasaem a resultana.
Natalna ti panunottayo ta ammotayo a saan a panggep ti Dios nga agrigat ti tao. Ngem natural a kayattayo met ti mabang-aran. Kasapulantayo ti namnama para iti masanguanan.
3. NAMNAMA
Kalpasan unay a simmukir ti sangatauan, inkari ti Dios nga addanto tiempo a tungpalenna ti orihinal a panggepna para iti daga. Gapu ta mannakabalin-amin, awan ti makalapped kenkuana iti panangaramidna iti dayta. (Isaias 55:11) Di agbayag, ikkatenton ti Dios ti amin nga epekto dayta nga isusukir. Isublinanto metten ti kasasaad ti daga ken sangatauan maitunos iti orihinal a panggepna.
Ania ti kaipapanan dayta kenka? Usigem ti dua laeng kadagiti adu a kari ti Dios para iti masanguanantayo a mabasa iti Biblia.
NATALNANTON TI INTERO A DAGA KEN MAIKKAT TI KINADAKES. “Iti apagbiit laengen a kanito, ket daydiay nadangkes awanton; ket pudno unay nga imutektekamto ti lugarna, ket isu awanton. Ngem dagidiay naemma tagikuaendanto ti daga, ket pudno a maragsakandanto iti napalalo iti kinaruay ti talna.”—Salmo 37:10, 11.
MAPUKAW TI SAKIT KEN IPAPATAY. “Awanto ti agtataeng nga agkuna: ‘Masakitak.’” (Isaias 33:24) “Pudno nga alimonennanto ni patay iti agnanayon, ket ti Soberano nga Apo Jehova sigurado a punasennanto ti lulua iti amin a rupa.”—Isaias 25:8.
Apay a makapagtalektayo kadagiti kari ti Dios a naisurat iti Biblia? Agsipud ta adu a padto a nailanad iti dayta ti napaneknekan a natungpalen. Ngem nupay adda namnamatayo nga awanton ti panagrigrigat, dina kayat a sawen a ditayon agproblema ita. Ania pay a tulong ti ipapaay ti Dios?
4. TULONG KADAGITI PROBLEMA KEN PANAGDESISION
Iwanwanwannatayo ti Dios tapno matulongannatayo a mangsango kadagiti problema ken mangaramid kadagiti nasayaat a desision. Simple laeng ti adu a desision, ngem ti dadduma ket addaan kadagiti tungpal biag nga epekto kadatayo. Awan tao a makaipaay kadatayo iti kas iti sirib a maipaay ti Namarsua kadatayo. Ngamin, ammona ti amin a napasamak ken mapasamakto pay laeng ken isu ti mismo a Nagtaudan ti biag ti tao. Ammona ngarud no ania ti kasayaatan para kadatayo.
Naglaon ti Biblia iti kapanunotan ni Jehova a Dios ta pinaltiingan wenno inwanwanna ti nadumaduma a tattao a nangisurat iti dayta. Mabasatayo daytoy iti Biblia: “Siak, ni Jehova, ti Diosmo, Daydiay mangisursuro kenka tapno magunggonaam ti bagim, Daydiay mangpappapagna kenka iti dalan a rebbeng a pagnaam.”—Isaias 48:17, 18.
Awan limitasion ti pannakabalin ti Dios ken sisasagana a mangusar iti dayta para kadatayo. Ti Biblia dineskribirna ti Dios kas nadungngo nga ama a nakasagana a tumulong kadatayo. Kunana: “Ti Ama sadi langit mangtedto iti nasantuan nga espiritu kadagidiay agdawdawat kenkuana!” (Lucas 11:13) Dayta a pannakabalin ti Dios ti mangigiya ken mangpabileg kadatayo.
Kasanom a magun-odan ti kasta a tulong ti Dios? Kastoy ti sungbat ti Biblia: “Ti umadani iti Dios masapul a patienna nga isu adda ken isu agbalin a mananggunggona kadagidiay sipapasnek a mangsapsapul kenkuana.” (Hebreo 11:6) Tapno agbalinka a kombinsido nga adda Dios, masapul a sukimatem a mismo dagiti ebidensia.
IWAYAAM KADI TI AGSUKIMAT?
Kasapulan ti panawen tapno mabirokam ti kinapudno maipapan iti Dios. Ngem sigurado a magunggonaanka iti panangaramidmo iti dayta. Usigem ti kapadasan ni Xiujin Xiao a nayanak idiay China ngem agnanaed itan iti United States. Kunana: “Nupay mamatiak idi iti teoria ti ebolusion, interesadoak iti Biblia. Isu a nagpayadalak iti Biblia kadagiti Saksi ni Jehova. Iti maudi a tawenko iti kolehio, nagbalinak nga okupado unay nga uray la awanen tiempok a mangpanunot kadagiti ad-adalek iti Biblia. Ngem saanak unay a naragsak. Idi impangpangrunak manen ti panagadalko iti Biblia, nariknak ti pudpudno a ragsak.”
Kayatmo kadi a maammuan ti ad-adu pay maipapan iti Namarsua kadatayo a ni Jehova a Dios? Iwayaam koma ngarud ti agsukimat.
Ammuem ti Ad-adu Pay
Adda Kadi Nagan ti Dios?
Adu ti titulo ti Dios, kas iti Mannakabalin-amin, Namarsua, ken Apo. Ngem agarup 7,000 a daras a nausar ti personal a nagan ti Dios iti Biblia.
Apay nga Adalem ti Biblia?
Mangipapaay ti Biblia kadagiti sungbat ti agkakapateg a saludsod ti minilion a tattao iti intero a lubong. Kayatmo kadi met ti matulongan?


text:
Abagatan nga Amerika
Ti Abagatan nga Amerika ket ti kontinente a mabirukan idiay Akinlaud a Hemisperio, kaaduan idiay Akin-abagatan a Hemisperio, nga adda met bassit a paset idiay Akin-amianan a Hemisperio. Daytoy ket mabalin pay a maikeddeng a kas maysa a subkontinente ti Kaamerikaan.[1]
Daytoy ket nabeddengan iti laud babaen ti Taaw Pasipiko ken iti amianan ken daya babaen ti Taaw Atlantiko; Amianan nga Amerika ken ti Baybay Karibe ket mabirukan iti amianan a laud. Daytoy ket mangiraman kadagiti sangapulo ket dua a naturay nga estado – ti Arhentina, Bolivia, Brasil, Chile, Colombia, Ecuador, Guyana, Paraguay, Peru, Surinam, Uruguay, ken Venezuela – ken dagiti dua a saan a naturay a lugar –ti Pranses a Guiana, ken ti maysa a ballasiw taaw a departamento ti Pransia, ken ti Is-isla ti Malvinas, ti Teritorio ti Ballasiw Taaw ti Britaniko (ngem sinuppiat babaen ti Arhentina). Iti pay maipatinayon iti daytoy, ti is-isla ABC ti Olanda ket mabalin a maikeddeng a paset ti Abagatan nga Amerika.
Ti Abagatan nga Amerika ket addaan iti kalawa iti 17,840,000 a kilometro kuadrado (6,890,000 sq mi). ti populasionna manipud idi 2005 ket nakarkulo iti sumurok a 371,090,000. Ti Abagatan nga Amerika ket maikapat iti ranggo babaen ti kalawa (kalpasan ti Asia, Aprika, ken Amianan nga Amerika) ken maikalima iti populasion (kalpasan ti Asia, Aprika, Europa, ken Amianan nga Amerika).
Kaaduan ti populasion ket agtataeng idiay asideg ti akinlaud wenno akindaya nga aplaya ti kontinente bayat a ti akin-uneg ken ti adayo nga abagatan ken manmano a natagtagitao. Ti heograpia ti akinlaud nga Abagatan nga Amerika ket kaaduan iti banbantay ti Andes; iti pakaigiddiatan, ti akindaya paset ket aglaon kadagiti kabambantayan a rehion ket ti dakkel a tantanap nga ayan dagiti karayan a kas ti Amasona, Paraná ken ti ayus ti Orinoco. Kaaduan ti kontinente ket naisanglad iti tropiko.
Ti kultural ken etniko a pakakitaan ti kontinente ket adda iti taudanna iti pannakitignay kadagiti indihenio a tattao kadagiti nagparukma a Europeano ken dagiti imigrante ken, kaaduan a lokal, kadagiti Aprikano nga aadipen. Naikkan iti atiddog a pakasaritaan iti kolonialismo, kaaduan dagiti taga-Abagatan nga Amerika ket agsasao iti Portuges wenno Espaniol, ken dagiti kagimongan ken dagiti estado ket sapasap a mangipaltiing kadagiti Akinlaud a tradision.
Dagiti linaon
- 1 Heograpia
- 2 Pakasaritaan
- 3 Pagpagilian ken terteritorio
- 4 Politika
- 5 Ekonomia
- 6 Dagiti nagibasaran
- 7 Dagiti silpo ti ruar
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Abagatan nga Amerika ket sakupenna ti akin-abagatan a paset ti masa ti daga ti Amerika. Ti kontinente ket sapasap a napatinggaan iti amianan a laud babaen ti taudan ti danum ti Darién iti igid ti pagbeddengan ti Colombia–Panama, urayno adda met dagiti mangikeddeng a ti pagbeddengan imbes a ti Kanal Panama. Iti heopolitika ken heograpika[2] amin ti Panama – a mairaman ti paset ti daya ti Kanal Panama iti ismo – ket kadawyan a mairaman iti Amianan nga Amerika[3][4][5] ken kadagiti pagpagilina ti Sentral nga Amerika.[6][7] Gangani amin ti nangruna a daga ti Abagatan nga Amerika ket nakatugaw iti Plata ti Abagatan nga Amerika.
Ti Abagatan nga Amerika ket balay ti kangatuaan a saan a nalappedan a dissuor iti lubong, ti Dissuor Anghel idiay Venezuela; ti kangatuan nga agmaymaysa a tinnag a dissuor ti Dissuor Kaieteur idiay Guyana; ti kadakkelan a karayan (babaen ti tomo), ti Karayan Amasona; ti kaatiddogan a kabambantayan, ti Andes (a ti kangatuan a bantayna ket ti Aconcagua iti 6,962 m [22,841 ft]); ti kamagaan a saan a polar a lugar iti daga, ti Desierto Atacama;[8][9][10] ti kadakkelan a katuduan a bakir, ti Katuduan a bakir Amasona; ti kangatuan a kapitolio a siudad, La Paz, Bolivia; ti kangatuan a komersial a madalisiat a danaw iti lubong, Danaw Titicaca; ken, malaksid dagiti pagsukisokan nga estasion idiay Antartika, ti akin-abagatan unay a permanenta a natagtagitao a komunidad iti lubong, ti Puerto Toro, Chile.
Ti kangrunaan a rekurso ti mineral ti Abagatan nga Amerika ket balitok, pirak, gambang, mina ti landok, lata, ken petroleo. Dagitoy a rekurso a mabirukan idiay Abagatan nga Amerika ket nakaited ti adu a matgedan kadagiti pagilianna a naipangpangruna kadagiti panawen ti gubat wenno napardas nga idadakkel ti ekonomia babaen dagiti industrialisado a pagpagilian. Nupay kasta, ti konsentrasion iti panagpataud ti maysa a nangruna a tagilako nga eksport ket masansan a nanglapped ti panagdur-as ti debersidad dagiti ekonomia. Ti panagbalbaliw dagiti presio dagiti tagilako kadagiti sangalubongan a pagtagilakuan ken nakaiturongan ti historikal dagiti nangruna a nangato ken dagiti ababa kadagiti ekonomia kadagiti estado ti Abagatan nga Amerika, ken masansan nga agpataud kadagiti nakaro nga instabilidad ti politika. Daytoy ket pakaiturongan kadagiti ganetget a mangidibersidad ti panagpataud a mangiyadayo manipud ti panangitalinaay kadagiti ekonomia a naidedikado iti maysa a nangruna nga eksport.
Ti Abagatan nga Amerika ket maysa kadagiti kaaduan a biodibersidad a kontinente iti lubong. Ti Abagatan nga Amerika ket balay kadagiti adu a makaay-ayo ken dagiti naisangayan a sebbangan dagiti ayup a mairaman ti llama, anaconda, piranha, jaguar, vicuña, ken tapir. Ti katuduan a bakir ti Amasona ket agtagikua ti nangato a biodibersidad, nga aglaon ti nangruna a proporsion dagiti sebbangan iti Daga.
Ti Brasil ket isu ti kadakkelan a pagilian idiay Abagatan nga Amerika, sumakop daytoy iti kagudua ti kalawa ti daga ken populasion ti kontinente. Dagiti nabati a pagilian ken dagiti teritorio ket nabingbingay kadagiti tallo a rehion Ti Es-estado ti Andes, ti Guianas ken ti Akin-abagatan a Balisongsong.
Dagiti kaariping nga isla[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti tradision, ti Abagatan nga Amerika ket mangiraman pay kadagiti asideg nga isla. Ti Aruba, Bonaire, Curaçao, Trinidad, Tobago, ken ti pederal nga agkamkammatalek ti Venezuela ket nakatugaw iti akin-amianan a kontinental a samang ti Abagatan nga Amerika ken dagitoy ket masansan a mairamraman a kas paset ti kontinente . Iti heopolitika, dagiti isla nga estado ken dagiti ballasiw taaw a teritorio ti Karibe ket sapasap a naigrupo a kas paset ti Amianan nga Amerika, gapu ta isuda ket ad-adayo idiay Plata Karibe, urayno ti San Andres ken Providencia ket politikal a paset ti Colombia ken ti Isla Aves ket tinengtengngel babaen ti Venezuela.[5][11][12]
Dagiti sabali nga isla a mairaman iti Abagatan nga Amerika ket ti Is-isla Galápagos a tagikua ti Ecuador ken ti Isla Paskua ti Panagunagr (idiay Oceania ngem tagikua ti Chile), Isla Robinson Crusoe, Chiloé (dagitoy dua ket tagikua ti Chile) ken Tierra del Fuego (nagbaetan a pinagbingayan ti Chile ken Arhentina). Idiay Atlantiko, ti Brasil ket tagikuana ti Fernando de Noronha, Trindade ken Martim Vaz, ken ti Purpuro SanPedro ken San Pablo, bayat a ti Is-isla Maldivas ket tinurayan babaen ti Nagkaykaysa a Pagarian, a ti panangiturayna iti is-isla ket sinuppiat babaen ti Arhentina. Ti Is-isla Abagatan a Georgia ken ti Abagatan a Sandwich ket mabalin pay a mainaig iti Abagatan nga Amerika wenno ti Antartika.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Prehistoria[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Abagatan nga Amerika ket naipampamattian a naisilpo idi iti Aprika manipud ti naladaw a Panawen Paleosoika aginggana ti nasapa a Panawen Mesosoika, aginggana idi nagsisina ti nalatak a kontinente ti Pangaea idi agarup a tawtawen ti napalabas ti 225 a riwriw. Isu a ti Abagatan nga Amerika ken ti Aprika ket makibinningay kadagiti agpapada a posil ken dagiti tuon ti bato.
Ti Abagatan nga Amerika ket naipagpagarup nga isu ti immuna a tinataengan babaen ti tattao idi dagiti tattao ket binalballasiwda ti Rangtay ti Daga ti Bering (itan ket ti Lingsat Bering) idi saan a nakurkurang ngem 15,000 ya tawtawen ti napalabas manipud ti teritorio nga ita nga aldawen ket ti Rusia. Immakarda a nagpa-abagatan babaen ti Amianan nga Amerika, ken kanungpalan a naabotanda ti Abagatan nga Amerika babaen ti Ismo ti Panama.
Ti immuna nga ebidensia iti kaadda ti puli ti tattao idiay Abagatan nga Amerika ket napetsaan idi agarup a 9000 BC, idi dagiti karabasa, dagiti sili ken bukbukel ket nairugrugi a naimuyongan a makan kadagiti kabanbantayan iti Labneng Amasona. Dagiti ebidensia ti damdamili ket adu a mangisingasing a ti manioc, nga agdama pay laeng a nagruna a makan tatta nga aldaw, ket naimuymuyongan idi iti nasapsapa a kas idi 2000 BC.[13]
Babaen idi 2000 BC, adu kadagiti agrariano a komunidad ket nagtataeng kadagiti amin a paset ti Andes ken dagiti nakapalikmut a rehion. Ti panagkalap ket immadu a panagsanay iti igid ti aplaya, ken nangtulong daytoy iti pannakaaramid ti ikan a kas nangruna taudan ti taraon. Dagiti sistema ti panagsibog ket naparang-ay pay iti daytoy a panawen, ken nagtulong daytoy iti idudur-as ti maysa nga agrariano a kagimongan.[13]
Dagiti kultura ti Abagatan nga Amerika ket nangrugrugida a nagpaamo kadagiti llama, vicuña, guanaco, ken alpaca kadagiti kabanbantayan ti Andes idi circa 3500 BC. Malaksid kadagiti usarda a kas taudan ti karne ken dutdot, dagitoy nga ayup ket naus-usar pay para iti panangilugan dagiti tagilako.[13]
Dagiti kasakbayan ti Colombiano a sibilisasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti idudur-as ti panagpatubo ti mula ken ti ipaparang dagiti pagtaengan ti tao ket nangpalubos para kadagiti adu ken nagtutuon a rugrugi dagiti sibilisasion idiay a Abagatan nga Amerika.
Maysa kadagiti kasapaan nga ammo a sibilisasion idiay Abagatan nga Amerika ket idiay Norte Chico, idiay sentral nga aplaya ti Peru. Urayno daytoy ket kultura ti kasakbayan ti seramiko, ti monumental nga arkitektura ti Norte Chico ket maipada kadagiti piramida ti Taga-ugma nga Ehipto. Ti agturturay a klase ti Norte Chico ket nangipatakderda ti network ti pagtagilakuan ken nagparang-ay iti agrikultura ket kalpasann sinaruno daytoy ti Chavín babaen idi 900 BC, segun kadagiti dadduma a karkulo ken dagiti dagiti arkeolohiko a nabirbiruk. Dagiti artipakto ket nabirukan iti lugar a tinawtawagan iti Chavín de Huantar iti moderno a Peru iti kangato iti 3,177 metmetro. Ti sibilisasion ti Chavín ket nagpaut idi 900 BC aginggana idi 300 BC.
Idiay sentral nga aplaya ti Peru, idi agarup a rugi ti umuna a milenio AD, dagiti kultura ti Moche (100 BC – 700 AD, idiay akin-amianan nga aplya ti Peru), Paracas ken Nazca (400 BC – 800 AD, Peru) ket rimmang-ay nga addaan kadagiti sentralisado nga estado nga addaan iti permanente a milisia ken nangpaspasayaat iti agrikultura babaen ti panagsibog ken dagiti baro nga estilo ti seramiko nga arte. Idiay Altiplano, Tiahuanaco wenno Tiwanaku (100 BC – 1200 AD, Bolivia) nangimatonda iti dakkel a network ti komersio a naibatay iti relihion.
Idi agarup a maika-7 a siglo, ti Tiahuanaco ken Wari wenno ti Huari nga Imperio (600–1200, Sentral ken akin-amianan a Peru) ket nagpadakkel kadagiti impluensiada kadagiti amina a rehion ti Andes, ken nagipang-al ti urbanismo ti Huari ken ti relihioso nga ikonograpia ti tiahuanaco.
Dagiti Muisca ket isuda idi dagiti nangruna nga indehenio a sibilisasion nga itan ket ti moderno a Colombia. Nangipatakderda ti konpederasion dagiti adu a sangkatipunan, wenno cacicazgos, ken addaan dagitoy iti nawaya a network iti bukodda a panagtagtagilako. Isuda idi ket dagiti mammanday tibalitok ken mannalon.
Dagiti dadduma pay a nangruna a kultura ti kasakbayan a Columbiano ket mairaman dagiti Cañari (idiay abagatan sentral nga Ecuador), Chimu nga Imperio (1300–1470, akin-amianan nga aplaya ti Peru), Chachapoyas, ken dagiti pagarian ti Aymara (1000–1450, Bolivia ken akin-abagatan a Peru).
Inkabkabilda idi ti kapitoliuoda idiay nalatak a siudad ti Cusco, ti sibilisasion ti Inca ket nagturturay kadagit irehion ti Andes manipud idi 1438 aginggana idi 1533. Ammo daytoy a kas ti Tawantin suyu, ken "ti daga dagiti uppat a rehion," iti pagsasao a Quechua, ti sibilisasion ti Inca ket naisangayan unay ken nadur-as. Ti panagturay ti Inca ket naigay-at iti gangani a sangagasot a lingguistiko wenno dagiti etniko a komunidad, agarup a 9 aginggana ti 14 a riwriw a tattao ket naisilpo babaen ti 25,000 a kilometro ti sistema ti kalsada.
Ti Mapuche idiay Sentral ken Akin-abagatan a Chile ket nanglikud kadagiti Europeano ken Chileno nga agtataeng, ken nangigakat iti Gubat Arauco para kadagii ad-adu ngem 300 a tawtawen.
Pagpagilian ken terteritorio[urnosen | urnosen ti taudan]
Politika[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi las-ud ti immuna a dekada ti maika-21 a siglo, dagiti gobierno ti Abagatan nga Amerika ket napnapanda iti politikal a kanigid, nga addaan dagiti daulo a sosialista a nabutosan idiay Chile, Uruguay, Brasil, Arhentina, Ecuador, Bolivia, Paraguay, Peru ken Venezuela. Kaaduan dagiti pagilian idiay Abagatan nga Amerika ket umad-adua nga agus-usar kadagiti proteksionista nga annuroten, ken mangparparigat ti nasaysayaat a panagkaykaysa ti kontinente.
Iti kinaudi, naporma ti maysa nga entidad ti gobierno ket naporma a manggandat a mangitipon dagiti dua nga adda a kappon tiaduana: ti Mercosur ken Komunidad ti Andes, ken mangporma ti maikatlo a kadakkelan a grupo ti pagtagilakuan iti lubong.[22] Daytoy a baro a gunglo ti politika nga ammo a kas ti Kappon ti Pagpagilian ti Abagatan nga Amerika ket mangigandat a mangipatakder ti nawaya nga iya-akar ti tattao, panagdur-as ti ekonomia, ti sapsap nga annuroten ti depensa ken ti panagikkat kadagiti taripa.
Ekonomia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Abagatan nga Amerika ket agdepdepende iti eksport dagiti napataud a tagilako ken dagiti masna a rekurso ngem iti katimbeng iti lubong; dagiti eksport ti tagilako manipud ti kontinente idi ket 16% iti GDP iti maysa a batayan ti panankisinnukat, no maiyasping iti 25% para iti lubong a kas bsibubukel.[23] Ti Brasil (ti maikapito a kadakkelan nga ekonomia iti lubong ken ti kadakkelan idiay bagatan nga Amerika) ket mangiyuna kadagiti termino dagiti eksport ti tagilako iti $251 bilion, ken sarunuen daytoy babaen ti Venezuela iti $93 bilion, Chile iti $86 bilion, ken Arhentina iti $84 bilion.[23]
Ti pagbaetan ti ekonomia a a nagbaetan dagiti napanglaw ken dagiti nabaknang kadagiti kaaduan a pagilian ti Abagatan nga Amerika ket dakdakkel ngem itikaaduan dagiti dadduma a kontinente . Ti kabaknangan a 10% ketmakaawat iti sumurok a 40% iti matgedan ti pagilian idiay Bolivia, Brasil, Chile, Colombia, ken Paraguay,[24] bayat a ti kapanglawan a 20% ket makaawat iti 3% wenno basbassit idiay Bolivia, Brasil, ken Colombia.[25]
Dagiti kadakkelan a siudad babaen ti ekonomia idiay Abagatan nga Amerika idi 2010[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "South America". Encyclopædia Britannica.
- ^ Cohen, Saul Bernard. 2003. "North and Middle America" (Ch. 5). Geopolitics of the World System, ISBN 0847699072
- ^ "Americas" Standard Country and Area Codes Classifications (M49), United Nations Statistics Division
- ^ "North America". Atlas of Canada. 2003-11-14. Naala idi 2012-05-21.
- ^ a b North America Atlas National Geographic
- ^ "Panama". Britannica.com. 1999-12-31. Naala idi 2012-05-21.
- ^ "Panama". CIA – The World Factbook. Cia.gov. Naala idi 2012-05-21.
- ^ "Parts of Chile's Atacama Desert haven't seen a drop of rain since recordkeeping began. Somehow, more than a million people squeeze life from this parched land". National Geographic Magazine. Naala idi 2009-04-18.
- ^ "Driest Place | Driest Desert Atacama Desert". Extremescience.com. 2007-01-25. Naala idi 2009-04-18.
- ^ McKay, C. P. (Hunio 2002). "Two dry for life: The Atacama Desert and Mars" (PDF). Ad Astra. 14 (3): 30.
- ^ South America Atlas National Geographic
- ^ "United Nations Statistics Division- Standard Country and Area Codes Classifications (M49)". Unstats.un.org. 2011-09-20. Naala idi 2012-05-21.
- ^ a b c O'Brien, Patrick. (General Editor). Oxford Atlas of World History. New York: Oxford University Press, 2005. pp. 25
- ^ a b Dagiti karkulo ti kalawa ti daga ken populasion ket naala manipud tiThe 2008 World Factbook nga agdama nga agus-usar ti datos ti Hulio 2007, malaksid no sabali ti naibaga.
- ^ Ti La Paz ket ti administratibo a kapitolio ti Bolivia;
- ^ Mairaman ti Isla ti Paskua ti Panangungar idiay Taaw Pasipiko, ti teritorioti Chile ket masansan a maikabkabil tidiay Oceania. Ti Santiago ket ti administratibo a kapitolio ti Chile; Ti Valparaíso ket ti lugar dagiti miting ti lehislatibo.
- ^ Tinunton babaen ti Arhentina.
- ^ "Falkland Islands: July 2008 population estimate". Cia.gov. Naala idi 2012-05-21.
- ^ (Enero 2009) INSEE, Gobierno ti Pransia. "Population des régions au 1er janvier" (iti Pranses). Naala idi 2009-01-20.
- ^ Tinunton babaen ti Arhentina; the Abagatan a Georgia ken ti Is-isla ti Abagatan a Sandwich idiay Abagatan Taaw Atlantiko ket kadawyan a mainaig iti Antartika (gapu tikaasideg) ken awanan iti permanente a populasion, ken agsangsangaili laeng ti periodiko a grupo ti agarup a 100 nga agsuksukimat ken agbisbista.
- ^ http://country-facts.findthedata.org/q/240/2390/What-is-the-capital-city-of-South-Georgia-And-The-South-Sandwich-Islands-a-country-in-the-continent-of-Oceania
- ^ "Globalpolicy.org". Globalpolicy.org. 2008-10-29. Naala idi 2010-10-24.
- ^ a b c "Country Comparison:Exports". The World Factbook. CIA. 2011.
- ^ "Income share held by lowest 20%". The World Bank. 2011.
- ^ a b c "World Economic Outlook Database". IMF. Abril 2012. Naala idi 2012-05-24.
- ^ "Human Development Report 2011. Human development indices. p.23" (PDF). The United Nations. Naala idi 2011-05-24.
- ^ "Poverty headcount ratio at $2 a day (PPP) (% of population)". The World Bank. 2011.
- ^ "Falkland Islands". The World Factbook. CIA. 2011.
- ^ "Guyane" (PDF). IEDOM. 2009.
- ^ "Global city GDP rankings 2008–2025". Pricewaterhouse Coopers. Naala idi 31 Hulio 2010.
- ^ "Demographia World Urban Areas p.22" (PDF). Demographia. Abril 2012.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Abagatan nga Amerika iti Wikimedia Commons


text:
PANAGBIAG KAS KRISTIANO
No Ubing ti Manglukat iti Ruangan
No ubing ti manglukat iti ruangan, masapul nga ibagatayo a kayattayo a kasarita ti nagannakna. Panangipakita dayta iti panagraem iti kinauloda. (Pr 6:20) No pastrekennatayo ti ubing, ditay koma sumsumrek. No awan dagiti nagannakna, agsublitayto laengen iti sabali a tiempo.
No medio dakkelen ti ubing, nalabit agtawen iti agarup 15 agingga iti 19, masapul latta a makisaritatayo iti nagannakna. Ngem no awan dagiti nagannakna, mabalintayo a saludsoden no ipalubosda nga agbasa kadagiti publikasion a kayatna. No wen, mabalintayo ti mangitukon kadagiti literatura ken nalabit ibagatayo ti maipapan iti jw.org.
No sarungkarantayo ti maysa nga agtutubo nga interesado, masapul a makisaritatayo iti nagannakna. No kasta ti aramidentayo, mailawlawagtayo ti panggep ti panagbisitatayo ken mairanudtayo dagiti mapagtalkan a balakad ti Biblia para kadagiti pamilia. (Sal 119:86, 138) No raraemen ken ikabkabilangantayo dagiti nagannak, makaipaaytayo iti nasayaat a panangsaksi ken maaddaantayo iti gundaway a mangikasaba iti naimbag a damag iti pamilia.—1Pe 2:12.


text:
Pagsasao a Gaddang
Ti pagsasao a Gaddang[3] ket us-usaren ti 30,000 nga agsasao iti Filipinas, iti Abagatan-a-Daya a probinsia ti Nueva Vizcaya ken Isabela ken dagiti nagimigrante iti Asia, Australia, Kanada, Europa, Tengnga a Daya, Nagkaykaysa a Pagarian ken Estados Unidos. Kadduan kadagiti agar-aramat iti pagsasao a Gaddang ket ammoda met ti agsao iti Ilokano, ti patneng a pagsasao ti Amianan a Luzon. Ti Gaddang ket naadaw iti sao a "Pudot". Kaarngida ti Ibanag, Itawes, Agta, Atta, Yogad, Isneg ken Malaweg.
Dagiti linaon
Dagiti uni[urnosen | urnosen ti taudan]
Ponologo[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Gaddang ket maysa kadagiti pagsasao iti Filipinas a saan a mairaman kadagiti [ɾ]-[d] nga alopono.
Gramatika[urnosen | urnosen ti taudan]
Pananginagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Gaddang iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin; Bank, Sebastian, dagiti ed. (2016). "Gaddang". Glottolog 2.7. Jena: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.
- ^ Rubino, Carl Ralph Galvez (2000). "Gaddáng". Ilocano Dictionary and Grammar: Ilocano-English, English-Ilocano. University of Hawaiʻi Press. p. 190. ISBN 978-0-8248-2088-6.


text:
Kapitulo ken Bersikulo iti Biblia—Asino ti Nangikabil?
IPAPANMO a maysaka a Kristiano idi umuna a siglo. Kaaw-awat laeng ti kongregasionyo ti maysa a surat ni apostol Pablo. Bayat a maibasbasa, nadlawmo a masansan a nangdakamat ni Pablo kadagiti sasao a naggapu iti “nasantuan a sursurat,” a maaw-awagan itan iti Hebreo a Kasuratan, wenno Daan a Tulag. (2 Timoteo 3:15) ‘Kayatko a makitak a mismo ti nangalaanna kadagiti ibagbagana,’ nakunam iti bagim. Ngem narigat dayta. Apay?
AWAN DAGITI KAPITULO KEN BERSIKULO
Panunotem no ania ti itsura dagiti kopia ti “nasantuan a sursurat” idi panawen ni Pablo. Naipakita ti maysa ditoy—maysa a paset ti libro nga Isaias a karaman kadagiti kopia ti Dead Sea Scroll. Ania ti makitkitam? Puro sasao! Awan puntuasionna a kas iti tulnek, comma, ken dadduma pay. Ken awan makitam a numero dagiti kapitulo ken bersikulo a kas iti us-usarentayo ita.
Saan a biningbingay dagiti mannurat iti Biblia ti mensahe nga insuratda babaen kadagiti kapitulo ken bersikulo. Insuratda laeng ti amin nga impaisurat ti Dios kadakuada tapno maammuan dagiti tattao ti intero a mensahe, saan la a ti bassit a paset dayta. Saan kadi a kasta ti kayatmo no makaawatka iti napateg a surat ti maysa nga ipatpategmo? Basaem ti intero a surat, saan la a ti dadduma a pasetna.
Ngem narigat no awan dagiti kapitulo ken bersikulo. Ti laeng mabalin nga ibaga ni Pablo no mangkopia iti paset ti nasantuan a sursurat ket, “kas adda a naisurat” wenno “kas nasaksakbay a kinuna ni Isaias.” (Roma 3:10; 9:29) Ken sigurado a narigat a biroken dagita no dimo kabesado ti amin a “nasantuan a sursurat.”
Maysa pay, dagidiay a “nasantuan a sursurat” ket saan la a maysa a simple a mensahe ti Dios. Idi agpatinggan ti umuna a siglo, nagbalin dagitan nga 66 nga agduduma a libro! Isu a maragragsakan ita dagiti agbasbasa iti Biblia ta addan dagiti naikabil a kapitulo ken bersikulo a makatulong tapno mabirokanda dagiti impormasion a sapsapulenda, a kas kadagiti paset ti nasantuan a sursurat nga inusar ni Pablo kadagiti suratna.
Mabalin a maisaludsodmo, ‘Asino ngarud ti nangikabil kadagiti kapitulo ken bersikulo iti Biblia?’
ASINO TI NANGIKABIL KADAGITI KAPITULO?
Ti taga-England a padi a ni Stephen Langton, a nagbalin idi agangay nga Arsobispo ti Canterbury, ti pagaammo a nangbingbingay iti Biblia babaen kadagiti kapitulo. Inaramidna dayta idi agisursuro idiay University of Paris idiay France idi rugrugi ti 1200’s.
Sakbay ti panawen ni Langton, pinadas dagiti eskolar ti Biblia ti nadumaduma a pamay-an a panangbingbingay iti Biblia iti babassit a paset wenno kapitulo, a mabalin a ti kangrunaan a rason ket tapno nalaka ti agbirok iti kasapulanda nga impormasion. Panunotem no kasano kalaka ti agbirok iti maysa a paset ti Biblia no maysa a kapitulo laeng ti pangbirokanda imbes a ti intero a libro, a kas iti libro nga Isaias nga addaan iti 66 a kapitulo.
Ngem adda latta nagbalin a problema. Saan nga agpapada ti pamay-an dagiti eskolar a nangbingbingay iti Biblia. Kas pagarigan, adda nangbingay iti Ebanghelio ni Marcos iti dandani 50 a kapitulo, saan a kas iti 16 a kapitulo nga adda kadatayo ita. Idi panawen ni Langton, adda dagiti estudiante idiay Paris a naggapu iti sabali a nasion a nangitugot iti Biblia manipud iti dimmakkelanda a lugar. Ngem no adda tukoyen dagiti mannursuro ken estudiante a paset ti Biblia, dida agsusurot no sadino iti Bibliada ti pakasarakan kadagita. Apay? Saan ngamin nga agpapada dagiti kapitulo kadagiti Bibliada.
Isu a nangaramid ni Langton iti baro a pannakabingbingay ti Biblia. “Nagustuan dagiti agbasbasa ken parakopia” ti pamay-anna, kuna ti The Book—A History of the Bible, ket “alisto a nagsaknap dayta iti intero a Europe.” Isuna ti nangikabil kadagiti kapitulo a masarakan iti kaaduan a Biblia ita.
ASINO TI NANGIKABIL KADAGITI BERSIKULO?
Agarup 300 a tawen kalpasanna, iti katengngaan ti 1500’s, pinalaka pay ti sikat a French nga agim-imprenta ken eskolar a ni Robert Estienne ti panagbirok iti paset ti Biblia. Kayatna nga aginteres dagiti tattao nga agadal iti Biblia. Nabigbigna a nagpateg no agpapada ti pannakabingbingay ti Biblia iti kapitulo ken bersikulo.
Saan a ni Estienne ti naggapuan ti ideya a panangbingay iti Biblia kadagiti bersikulo. Inaramiden dayta ti dadduma. Kas pagarigan, ginasut a tawen sakbay dayta, dagiti Judio a parakopia biningayda ti intero a Hebreo a Biblia kadagiti bersikulo, ngem saan a kadagiti kapitulo. Ania ti resultana? Saan nga agpapada ti pannakabingbingayna a kas met laeng iti napasamak iti pannakaikabil dagiti kapitulo.
Nangaramid ni Estienne iti baro a pannakabingbingay iti bersikulo ti Kristiano a Griego a Kasuratan, wenno ti maaw-awagan a Baro a Tulag, sa intiponna ti dati nga adda iti Hebreo a Biblia. Idi 1553, impablaakna ti umuna a kompleto a Biblia (iti French) nga addaan kadagiti kapitulo ken bersikulo a dandani eksakto a kapada ti kaaduan a Biblia ita. Adda dagiti mangibagbaga a gapu kadagita a bersikulo, napagsisina ti linaon ti Biblia ken agparang dagitan a kasla agsasaruno a napagsisina nga ideya. Ngem alisto a tinulad dagiti agim-imprenta iti Biblia ti pamay-an ni Estienne.
TULONG KADAGITI AGAD-ADAL ITI BIBLIA
Kasla simple laeng nga ideya dayta—ti panangikabil kadagiti kapitulo ken bersikulo. Gapu kadagita, tunggal bersikulo ti Biblia ket adda naidumduma nga “adresna”—a kasla zip code ti maysa a lugar. Wen, saan nga indalan ti Dios ti pannakaikabil dagiti kapitulo ken bersikulo, ken kasla saan a maibagay ti nakabingayan dagiti teksto ti Biblia no dadduma. Ngem makatulong dagita tapno nalakatayo a mabirokan dagiti teksto, ken maipakita wenno maibagatayo iti dadduma dagiti bersikulo a magusgustuantayo—no kasano nga ug-ugedantayo met dagiti sasao a kayattayo a laglagipen iti maysa a dokumento wenno libro.
Nupay makatulong ti pannakabingbingay ti Biblia babaen iti kapitulo ken bersikulo, kanayon a laglagipentayo a napateg a maawatantayo ti intero a mensahe nga inted ti Dios. Nasayaat nga iyugalim a basaen ti intero a salaysay imbes a ti laeng dadduma a bersikulo. Matulongannaka dayta tapno mas makabesadom ti ‘nasantuan a sursurat, a mamagsirib kenka maipaay iti pannakaisalakan.’—2 Timoteo 3:15.
Ammuem ti Ad-adu Pay
Kasanotayo a Masigurado a Pudno ti Biblia?
No ti Dios ti autor ti Biblia, sigurado nga awan ti kapadana a libro.
Ania Dagiti Tulbek iti Panangtarus iti Biblia?
Aniaman ti kasasaadmo iti biag, posible a matarusam ti mensahe ti Dios a nailanad iti Nasantuan a Kasuratan.