text:
Alicia, Isabela
Ti Alicia ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Isabela iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti Alicia ket nabingbingay a politikal iti 34 a barbaranggay.[2]
- Amistad
- Antonino (Poblacion)
- Apanay
- Aurora
- Bagnos
- Bagong Sikat
- Bantug-Petines
- Bonifacio
- Burgos
- Calaocan (Poblacion)
- Callao
- Dagupan
- Inanama
- Linglingay
- M.H. del Pilar
- Mabini
- Magsaysay (Poblacion)
- Mataas na Kahoy
- Paddad
- Rizal
- Rizaluna
- Salvacion
- San Antonio (Poblacion)
- San Fernando
- San Francisco
- San Juan
- San Pablo
- San Pedro
- Santa Cruz
- Santa Maria
- Santo Domingo
- Santo Tomas
- Victoria
- Zamora
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Isabela". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 11 Hulio 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tanap ti Cagayan (Ingles) naala idi 30 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti Isabela". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 11 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


c: text/html

text:
Departamento ti La Guajira
Ti La Guajira (Pannakabalikas nga Espaniol: [la ɣwaˈxiɾa]) ket maysa a departmento ti Colombia. Daytoy ket sakupenna ti Peninsula ti Guajira iti rehion ti amianan a daya ti pagilian, sanguenna ti Karibe ken Venezuela iti akin-amianan unay a paset ti Abagatan nga Amerika. Ti kapitolio ti departamento ket ti siudad ti Riohacha.
Adu dagiti nadumaduma a tribu dagit patneng ti mangtagtagitao kadagiti nalawa ken namaga tantanap, a kas dagiti Wayuu, Guajiro, Macuiro, Anate, Wayunaiki, Cuanao ken Eneale ken dagiti daddumapay sakbay ti isasangpet dagiti Kastila iti Kaamerikaa. Idi 1498 ni Alonso de Ojeda ket linikmutna a dinaliasat ti peninsula ti La Guajira, ngem ti simmanglad idi iti tatta nga aldawen a La Guajira ket ni Juan de la Cosa. Idi las-ud ti kolonial a panawen ti teritorio ket naisuppiatan babaen dagidi gobernador ti Santa Marta ken Venezuela gapu kadagiti deposito ti perlas. Dagiti Inggles a pirata, Pranses, dagiti Aleman ket nagsisinnupiatanda pay ti teritorio. Ni Martin Fernandez de Enciso ket pinundarna ti siudad ti Nuestra Señora Santa Maria de los Remedios del Cabo de la Vela, ti immuna a purok ti teritorio ngem gapu kadagiti kankanayon a panagraraut, idi 1535 ni Don Nicolas de Federman ket pinundarna manen ti a kas ti purok ti Riohacha ken idi 1544 daytoy ket naiyalis iti agdama nga aldaw iti Riohacha. Idi 1871 ti rehion ket naisina manipud ti Departamento ti Magdalena ken napartuat ti La Guajira a kas paset dagiti nailian a teritorio. Idi 1898 daytoy ket napartuat a kas ti Intindiense ti La Guajira.[3]
Idi 1911 ti gobierno ti Colombian ket pinartuatna ti Komisario ti la Guajira, ken sinaruno daytoy babaen dagiti allon ti imigrante ti Tengnga a Daya (Kristiano ken Maronite) manipud idiay Lebanon, Siria, Palestina ken Hordania, dagiti pagilian babaen ti turay ti Otomano nga Imperio ket simmangpetda idiay La Guajira idi tawtawen ti c. 1930 ken kaaduanda ti nagtaeng idiay Maicao. Idi 1954 napartuat manne ti Intiendense ti la Guajira ken Riohacha ken nairangarang idi a kas munisipalidad. Kanungpalanna idi 1964, napartuat ti Departamento La Guajira.[3]
Ti ekonomia ti departamento ket kaaduan a naibatay kadagiti rentas manipud ti panagmina ti karbon idiay Cerrejón, a nagpataud kadagiti 24.9 riwriw a tonelada iti eksport a karbon idi 2004, ii panagsukisok ti masna nga alingasaw ken panagmina ti asin. Ti nadayeg a pagpasiaran dagiti turista ket idiay Cabo de la Vela, ti bassit a pagkalapan a purok a mabirukan idiay ungto ti peninsula ti Desierto ti La Guajira.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ (Espaniol) Semana
- ^ "DANE". Naala idi Pebrero 13, 2013.
- ^ a b Aero Puersa ti Colombia: Guajira
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Departamento ti La Guajira idiay Wikimedia Commons
- (Espaniol) Opisial a website ti Gobierno ti La Guajira
- (Espaniol) Ranggas idiay La Guajira
- (Espaniol) Ministro ti Edukasion ti Colombia: Edukasion idiay La Guajira
- (Espaniol) Banko ti Republika - Colombia: Edukasion idiay Karibe a Rehion ti Colombia
- (Espaniol) Bank of the Republic - La Guajira y el mito de las regalías redentoras by Adolfo Meisel Roca Blng. 86 Pebrero, 2007
- (Espaniol) UNESCO: Patneng a tatao idiay la Guajira

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kategoria:Dagiti baw-ing ti Wikipedia
Daytoy a kategoria ket aglaon kadagiti panid a maipanggep kadagiti baw-ing ken dagiti subkategoria nga aglaon kadagiti baw-ing.
Tapno makanayon ti baw-ing kadagiti subkategoria, agusar ti palntilia ti baw-ing.
Dagiti subkategoria
Daytoy a kategoria ket addaan ti sumaganad a 6 a subkatkategoria, manipud ti 6 a dagup.
- Amin a kategoria ti baw-ing (18 K)
D
- Dagiti baw-ing a saan a mainugot a maimaldit (2 K, 1 P)
- ► Dagiti baw-ing manipud kadagiti panangiyalis (104 P)
- ► Dagiti baw-ing manipud kadagiti saan a husto a nagan (awan linaon)
N
- ► Dagiti nadumaduma a baw-ing (awan linaon)


text:
Departamento ti Caldas
Ti Caldas ket maysa a departamento ti Colombia a nainaganan ti Colombiano a patriotiko a pigura ni Francisco José de Caldas. Daytoy ket paset ti Rehion ti Paisa ken ti kapitoliona ket ti Manizales. Ti populasion ti Caldas ket 1,030,062, ken ti kalawana ket 7,291 km². Ti Caldas ket paset pay dagiti Aksis dagiti Agtaltalon ti Kape a rehion a mairaman dagiti departamento ti Risaralda ken Quindio.
Ti Caldas ket makasansanay ti nakaro a saan a panagpapada ken maysa a nangato nga agpang ti kinapanglaw (57.1%).[2] Ti panagtaripato ti salun-at ket maysa pay a nangruna a banag, nga adda ti 12.5% mortalidad ti maladaga, nga adda ti nangato nga agpang ti HIV/AIDS, nangato nga agpang ti malnutrision, ken dagiti makadangran a kasasaad ti panagbiag.[3]
Dagiti linaon
Dagiti munisipalidad[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti distrito ti Caldas[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Caldas ket adda dagiti 6 a Distrito:
Distrito ti Tengnga nga Abagatan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Manizales (kapitolio)
- Chinchina
- Neira
- Palestina
- Villamaría
Distrito ti Baba a Laud[urnosen | urnosen ti taudan]
- Anserma (kapitolio)
- Belalcazar
- Risaralda
- San José
- Viterbo
Distrito ti Ngato a Laud[urnosen | urnosen ti taudan]
- Supía (kapitolio)
- Filadelfia
- La Merced
- Marmato
- Riosucio
Distrito ti Amianan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Aguadas
- Aranzazu
- Pacora
- Salamina
Distrito ti Ngato a Daya[urnosen | urnosen ti taudan]
- Manzanares
- Marquetalia
- Marulanda
- Pensilvania
Distrito ti Magdalena Caldense[urnosen | urnosen ti taudan]
- La Dorada (kapitolio)
- Norcasia
- Samaná
- Victoria
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- (Espaniol) Opisial a website ti Gobierno ti Caldas
Dagiti midia a mainaig ti Caldas idiay Wikimedia Commons


text:
Gabriela Mistral
Ni Gabriela Mistral (Espaniol: [ɡaˈBɾjelamisˈt̪ɾal]; 1889–1957) ket isuidi ti parbo a nagan ni Lucila Godoy Alcayaga, ti taga- Chile a mannaniw, manursuro, diplomata, ken peminista nga isu idi ti immuna a Latin nga Amerikana (ken isu pay laeng ti is-isu a Latin nga Amerikana) a nangungunaan ti Premio Nobel iti Literatura, isi 1945. Dagiti kapanggepan dagiti daniwna ket mairaman ti katutubo, liputan, ayat, ayat ti ina, ladingit ken panagpia, panagbanniaga, ken identidad ti Latin nga Amerika a kas naporma manipud ti panaglalaok dagiti impluensia iti Patneng nga Amerikano ken Europeano.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Gabriela Mistral idiay Wikimedia Commons


text:
Kategoria:Dagiti biddut ti CS1 kadagiti petsa
Kitaen dagiti pateg ti petsa iti:
|param1=, |param2=, ... (kasisigud a nailemmeng ti mensahe ti biddut)
No dagiti dakamat ti CS1 ket aglaon kadagiti parametro ti panagtengngel ti petsa, maaramid ti panagsubok tapno makita no dagiti petsa ket maikeddeng iti agasmag ti WP:DATESNO ken kitaenna no ti petsa ket pudno a petsa. Ti panagsubok ket mangiraman kadagiti amin a pateg ti parametro a panagtengngel ti petsa; no husto ti pormat ti petsa ngem ti pateg ket aglaon ti sabali a testo (kas pagarigan:
|date=2 Marso 2015 (online laeng)) mapaayto ti panagsubok.
Ti mensahe ti biddut ket maiparang no ti petsa ket saan a naisurat iti Ilokano.
No maisaad ti
|date=, ti
|year=,
|month=, ken
|day=, no adda, ket mangaramid dagitoy ti
|date=day month year. Dagiti biddut kadagiti aniaman kadagiti tallo kadagiti parametro ti agmaymaysa a komponente ti petsa ket maireportada a kas biddut iti
|date=.
Dagiti petsa sakbay ti 1582 ket matrato a kas dagiti petsa ti kalendario a Huliano. Dagiti petsa manipud idi 1582 ken kalpasan daytoy ket matrato a kas dagiti petsa ti kalendario a Gregoriano. Ti kalendario a Huliano idi ket naus-usar kadagiti dadduma alugar aginggana idi agarup a 1923. Dagiti tallo a petsa ti kalendario a Huliano kadagiti maituon a paset ti panawen, ti 29 Pebrero kadagiti tawen ti 1700, 1800, ken 1900, ket taudanto dagiti mensahe ti biddut gapu ta dagita a tawen ket saan a bisiesto a atwen iti kalendario a Gregoriano.
Dagiti masakbayan a petsa kadagiti dakamat ti CS1 ket limitado iti agdama tawen + 1; a daytoy ket, para iti 2015, dagiti petsa ti dakamat iti 2016 ket maawat ngem dagiti petsa ti dakamat iti 2017 ken iti labes ket saan.
No mangikeddeng ti bulan wenno dagiti sakop ti panawen, ti WP:DATESNO ket ipalawagna ti husto a panangisina a kas ti maysa nga awan baetan nga en dash (saan nga usaren ti
–).
Dagiti sakop ti tawen iti porma iti YYYY–YY a ti ayan ti dua a numero a tawen ket basbassit ngem 13 ket maireporta dagitoy a kas biddut gapu ta dagitoy a petsa ket saan a nalawag; usaren ti YYYY–YYYY. (Kitaen ti WP:MONTH para kadagiti salaysay.)
Ti mangsolbar daytoy a biddut, siguraduen a husto ti petsa ken ti pormat ti petsa ken naisurat iti Ilokano. Kitaen ti saan a nasayaat ti pannakaikabil wenno saan a husto a tulnek, adu unay a testo, saan a kompleto nga umuna a letra dagiti petsa, kdpy.
Dagiti panid nga addaan kadagitoy a biddut ket automatiko a maikabil iti Kategoria:Dagiti biddut ti CS1 kadagiti petsa.[a]
Idi las-ud ti panagparang-ay ti Panagdakamat nga Estilo 1, adu kadagiti baro a mensahe ti biddut ket nailemmeng. Dagiti nailemmeng a mensahe ket naiparang idi nairugrugi ti panagparang-ay. Dagiti editor a kumayat a makakita amin a mensahe ti biddut ti CS1 ket mabalinda a makita babaen ti panagikabil idiay bukodda a sapasap wenno kudil iti CSS a makita diata baba:
.citation-comment {display: inline !important;} /* Ipakita amin a mensahe ti biddut ti Panagdakamat nga Estilo 1 */
Amin dagiti mensahe ti biddut ket naiparangen isunga daytoy a css ket saanen a nasken.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti panid iti espasio ti Agar-aramat, Tungtungan, Agar-aramat tungtungan, Wikipedia tungtungan, Papeles tungtungan, Plantilia tungtungan, Tulong tungtungan, Kategoria tungtungan, Modulo tungtungan, ken MediaWiki tungtungan ket saan a mairaman kadagiti kategoria ti pagsurotan ti biddut.
Pampanid iti kategoria "Dagiti biddut ti CS1 kadagiti petsa"
Ti sumaganad a 30 a pampanid ket dagiti adda iti daytoy a kategoria, manipud ti 30 a dagup.


text:
Rasismo
Ti rasismo ket kadawyan a naipalpalawag a kas dagiti panirigan, dagiti panagsansanay ken dagiti tignay a mangiballatok ti pammati a ti nagtagitaoan ket nabingbingay kadagiti naisangayan a grupo a tinawtawagan kadagiti puli ken dagiti kameng iti naisangayan a puli ket makibinningayda kadagiti gupit a mangaramid iti dayta a grupo a kas basbassit a kinaykayatan, ad-adu a kinaykayatan, nababbaba wenno nangatngato.[1][2][3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Allen, Theodore. (1994). Ti Inbension iti Puraw a Puli: Tomo 1 Londres, UK: Verso.
- Allen, Theodore. (1997). Ti Inbension iti Puraw a Puli: Tomo 2 Londres, UK: Verso.
- Barkan, Elazar (1992), Ti Panagsanud ti Sientipiko a Rasismo : Dagiti Agbalbaliw a Konsepto iti Puli idiay Britania ken Estados Unidos iti baetan dagiti Sangalubongan a Gubat, Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, New York, NY.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Rasismo idiay Wikimedia Commons
- No Nangisitka a Lalaki idiay Kuba Babaen ni Lucia Lopez, Havana Times Mayo 5, 2009
- Puli, pakasaritaan ken kultura – Etika – Marso 1996 -Naala manipud kadagiti dua nga artikulo babaen ni Claude Lévi-Strauss


text:
Rehion ti Davao
Nagsasabtan: 7°5′N 125°35′E / 7.083°N 125.583°E
Ti Rehion ti Davao ket maysa a kadagiti rehion iti Pilipinas, a nadasig kas Rehion XI. Masarakan iti abagatan-a-daya a deppaar ti Mindanao, ti rehion ket buklen ti 4 a probinsia, ti Tanap ti Compostela, Davao del Norte, Davao del Sur, Davao Oriental ken ti kkabarbaro a napartuar a probinsia ti Davao Occidental. Linalaw ti rehion ti Golpo ti Davao. Ti Siudad ti Davao ti rehional a sentrona.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Davao (Ingles) naala idi 2 Hunio 2013


text:
Santo Tomas, Davao del Norte
Ti Santo Tomas ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Davao del Norte iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Santo Tomas ket nabingbingay a politikal iti 19 a barbaranggay.[2]
- Balagunan
- Bobongon
- Esperanza
- Kimamon
- Kinamayan
- La Libertad
- Lungaog
- Magwawa
- New Katipunan
- Pantaron
- Tibal-og (Pob.)
- San Jose
- San Miguel
- Talomo
- Casig-Ang
- New Visayas
- Salvacion
- San Vicente
- Tulalian
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Davao del Norte". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 20 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Davao (Ingles) naala idi 2 Hunio 2013
- ^ "Probinsia ti Davao del Norte". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 20 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Gunglo ti Pagpagilian nga Agiluluwas ti Petrolio
Ti GPAP (nalatlatak a tinawtawagan ti Inggles iti OPEC; /ˈoʊpɛk/ oh-pek) ket isu ti Gunglo ti Pagpagilian nga Agiluluwas ti Petrolio. Daytoy ket maysa a kartel ti petrolio a ti gandatna ket ti mangurnos kadagiti annuroten dagiti agpatpataud ti petrolio a pagpagilian. Ti gandatna ket ti mangikeddeng ti natalinaay a matgedan kadagiti estado a kameng ken ti natalged a paayniti petrolio kadagiti agib-ibus. Dagiti mangipuon kadagiti tignay ti petrolio ket mabalinda a makagun-od ti nasayaat a pannakaisubli dagiti puonanda.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Ti Gandatmi". OPEC. Naala idi 16 Pebrero 2013.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Gunglo ti Pagpagilian nga Agiluluwas ti Petrolio idiay Wikimedia Commons


text:
Plantilia:Dokumentasion a subpanid
Ikabil daytoy kadagiti dokumentasion ti plantilia wenno modulo.
Panagusar
{{dokumentasion a subpanid}}
Wenno
{{dokumentasion a subpanid|[[nangruna a panid a pangisilpuan]]}}
Pannakaidumdumaan ti testo
Tapno manual a mabaliwan ti testo ti plantilia, mabalin a mainaganan dagiti parametro ti "
text1=testom ditoy" ken/wenno ti "
text2=sabali a testom ditoy". Ti "
text1=" ket mangbaliw ti automatiko a testo iti umuna a linia kadagiti bukodmo a balikas. Ti "
text2=" ket mangbaliw ti automatiko a testo iti maikadua a linia kadagiti bukodmo a balikas. No ti "
text1=" a parametro ket mainaganan nga awan ti "
text2=" a parametro, ti umuna ken maikadua a linia ti testo ket naidumdumanto a maibatay iti testo a naited iti parametro ti "
text1=".
Kas pagarigan a pagtuladan:
{{dokumentasion a subpanid|text1=naidumduma nga umuna ken maikadua a linia ti testo}}
{{dokumentasion a subpanid|text2=naidumduma a maikadua a linia ti testo laeng}}
{{dokumentasion a subpanid|text1=naidumduma nga umuna a linia ti testo|text2=naidumduma a maikadua a linia ti testo}}
Kasano a maiparang
Daytoy a plantilia ket nasken a maikabil iti ngato dagiti panid ti "/dok". Daytoy ket agbaliw ti pannakaiparangna segun ti panagkita:
- Iti maysa a panid ti "/dok", daytoy ket agiparang ti maysa a kahon nga agipalpalawag ti dokumentasion ti plantilia wenno modulo ken agisilpo ti panid ti plantilia wenno modulo.
- Kadagiti sabali a panid (a kas ti, pampanid a mailak-am iti panid ti "/dok" ), ti plantilia wenno modulo ket saan a maiparang. Ti panid ti plantilia ket (nga aglaon ti
{{Dokumentasion}}) ket automatiko a mangibaga a ti dokumentasion ket nailak-am manipud ti maysa a subpanid.
Dagiti pamay-an
Iti pay maipatanayon iti maiparuar a mensahe, ti plantilia ket ikategoriana pay dagiti panid idiay Kategoria:Pampanid ti dokumentasion ti plantilia, Kategoria:Pampanid ti dokumentasion ti modulo ken Kategoria:Pampanid ti dokumentasion ti agar-aramat, wenno dagiti kapadpada (nanaganan manipud ti lugar ti suheto), ngem dagiti laeng dokumentasion a panid kadagiti "nagan ti espasio" nga adaan iti langa a subpanid.
Automatiko a panagikarga
Makita dita baba ti automatiko a maikarga babaen ti {{Dokumentasion/pangikarga}} no agaramid kadagiti dokumentasion a subpanid ti plantilia wenno modulo no pinduten ti silpo ti "agpartuat" ti panid ti dokumentasion.
{{Dokumentasion a subpanid}} == Panagusar == == Kas pagarigan== == Kitaen pay ==  {{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|pagipadasan||   }}


text:
Edukasion
Ti edukasion iti sapasap a kasubsilanna ket maysa a porma ti panagadal nga iti pannakaammo, dagiti kalaing, ken dagiti ugali ti maysa agrupo ti tattao ket ket maiyalis manipud ti maysa a kaputotan iti sabali babaen ti panagisursuro, panagsanay, panagsukisok, wenno babaen ti autodidaktidismo.[1] Iti sapasap, daytoy ket rumsua babaen ti aniaman a pannakasanay nga adda ti pormatibo a pagbanagan iti waya a panagpanpanunot ti tao, panarikna, wenno panagtignay.
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti etimolohia, ti balkas nga "edukasion" ket naala manipud ti Latin ēducātiō (“Ti panagtaraken, ti panagipadakkel, ti panagaywan") manipud ti ēdūcō (“Agisuroak, Agisanayak”) a daytoy ket maikabagian ti homonimo nga ēdūcō (“Mangidauloak, Mangalaak; Mangibangonak, Mangipatakderak”) manipud ti ē- (“manipud, nagtaud ti”) ken dūcō (“Mangidaluoak, Mangaramidak”).[2]
Ti papel ti gobierno[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti karbengan ti edukasion ket napartuaten ken mabigbigan babaen dagiti dadduma a turayan: Manipud idi 1952, ti Artikulo 2 oti umuna a Protokol iti Europeano a Taripnong ti Karkarbengan ti Nagtagitaoan ket mangipabaklay ti annong kadagiti partido nga aggaransia ti karbengan ti edukasion. Iti sangalubongan nga agpang, ti Internasional a Panakaikeddeng iti Ekonomiko, Sosial ken Kultural a Karkarbengan ti Nagkaykaysa a Pagpagilian iti 1966 ket aggaransia iti daytoy a karbengan iti artikulo 13.
Kadagiti kadagupan ti pakasaritaan dagiti nadumaduma a gobierno ket nangiparparitda a pribado wenno idiay balayda a mangpaadal dagiti ubbing. Dagiti nadumaduma a totalitariano a turay, kas pagarigan, ket nangipapilit ti indoktrinasion babaen ti propaganda iti Hitler a Kinaagtutubo ken propaganda iti edukasion babaen dagiti nadumaduma a turay ti komunismo.
Dagiti sistema[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sistema ti panagadal ket mairaman dagiti institusionalisado a panagisursuro ken panagadadal a mainaig ti kurikulum, a daytoy ket kabukbukodan a nabangon segun ti nasakbayan a keddeng ti panggep dagiti eskuela iti sistema. Dagiti sitema ti eskuela idi ket naibatay pay kadagiti relihion ti tattao a nagitited kaniada ti sabalia kurikula.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dewey, John (1916/1944). Demokrasi akenEdukasion. The Free Press. pp. 1–4. ISBN 0-684-83631-9.
- ^ educate. Etymonline.com. Naala idi 2011-10-21.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Edukasion idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Edukasion idiay Wikiquote


text:
Famy, Laguna
Ti Famy ket maysa a maikalima a klase nga ili iti probinsia ti Laguna iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti Famy ket nabingbingay a politikal iti 20 a barbaranggay.[2]
- Asana (Poblacion)
- Bacong-Sigsigan
- Bagong Pag-Asa (Poblacion)
- Balitoc
- Banaba (Poblacion)
- Batuhan
- Bulihan
- Caballero (Poblacion)
- Calumpang (Poblacion)
- Kapatalan
- Cuebang Bato
- Damayan (Poblacion)
- Kataypuanan
- Liyang
- Maate
- Magdalo (Poblacion)
- Mayatba
- Minayutan
- Salangbato
- Tunhac
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Laguna". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 12 Agosto 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Calabarzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Laguna". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 12 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Tudela, Cebu
Ti Tudela ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Cebu iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Tudela ket nabingbingay a politikal kadagiti 11 a barbaranggay.[2]
- Buenavista
- Calmante
- Daan Secante
- General
- McArthur
- Northern Poblacion
- Puertobello
- Santander
- Secante Bag-o
- Southern Poblacion
- Villahermosa
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Cebu". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Visayas (Ingles) naala idi 25 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Cebu". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 7 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Uppat a Nasudi a Kinapudno
Kangrunaan ken sentro iti sursuro (wenno sutta) ni Apo Buddha ket iti nanaganan nga Uppat nga Nasudi a Kinapudno.
- Dukkha: Amin nga nailubongan a biag ket napno iti panagsagaba, mapelpeltang, ken saan mapmapnek. Nasken nga maawatan ti dukkha. Naawatanen ti dukkha. (Daytoy nga sao aggapu iti Pāli (Sanskrit: duḥkha), ket isu iti naggapuanan ti sao nga Tagalog a "dukha," a kayatna saoen ket "agtuok.")
- Samudaya: Ti puon ti panagtuok nga aggapu iti panagpideg iti panagtarigagay (tanha), panagapal, panagagum, nairamut iti kinakuneng. Nasken nga ibbatan dagitoy. Naibbatanen iti tarigagay.
- Nirodha: Adda gibus ti panagsagaba. Nasken nga mapasardeng ti dukkha. Napasardengen ti dukkha.
- Magga: Adda dalan, Ti Walo nga Nasudi a Dalan (Ariya magga), nga pagnaan a pagpanawan iti dukkha. Nasken nga patubuen ken pagrangayen daytoy nga dalan. Daytoy nga dalan ket nabangonen.


text:
Liliw, Laguna
Ti Liliw ket maysa a maikapat a klase nga ili iti probinsia ti Laguna iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Liliw ket nabingbingay a politikal iti 33 a barbaranggay.[2]
- Bagong Anyo (Poblacion)
- Bayate
- Bubukal
- Bongkol
- Cabuyao
- Calumpang
- Culoy
- Dagatan
- Daniw (Danliw)
- Dita
- Ibabang Palina
- Ibabang San Roque
- Ibabang Sungi
- Ibabang Taykin
- Ilayang Palina
- Ilayang San Roque
- Ilayang Sungi
- Ilayang Taykin
- Kanlurang Bukal
- Laguan
- Rizal (Poblacion)
- Luquin
- Malabo-Kalantukan
- Masikap (Poblacion)
- Maslun (Poblacion)
- Mojon
- Novaliches
- Oples
- Pag-Asa (Poblacion)
- Palayan
- San Isidro
- Silangang Bukal
- Tuy-Baanan
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Laguna". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 12 Agosto 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Calabarzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Laguna". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 12 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Akindaya nga Europa
Ti Akindaya nga Europa ket ti akindaya a paset ti kontinente ti Europa. Ti termino ket addaan kadagiti naidumduma a panangibas-basa iti heopolitikal, heograpiko, kultural, ken sosioekonomia, a mangaramid daytoy iti nakaro nga agdepdepende iti kontesto wenno nalaka pay nga agbalbaliw. Adda met dagiti "adu a panagipalplawag ti Akindaya nga Europa a kapada ti kaadu dagiti eskolar iti rehion".[2] Ti mainaig a papel ti Nagkaykaysa a Pagpagilian ket nanginayon a ti "amin a panagusig kadagiti lugar nga entidad ket mabalin a sosial ken kultural a banag".[3] Ti maysa a panangipalawag ket mangibagbaga iti Akinday nga Europa a kas ti kultural (ken ekono-kulturall) nga entidad: ti rehion nga dda iti Europa nga addaan kadagiti pannakailasin a mangbukel ti Bisantino, Ortodokso, ken dagiti impluesia a Turko-Islamiko.[3][4] Ti sabali pay a panangipalawag ket napartuat idi las-ud ti Nalamiis a Gubat ken naus-usar a saan a sumurok ken kumurang a kas kapada ti termino nga Akindaya a Lapped. Ti kapada pay a panangipalawag ket manginagan kadagiti dati a komunista nga estado ti Europa iti ruar ti Kappon ti Sobiet a kas ti Akindaya nga Europa.[4] Urayno adda met dagiti mangibagbaga a dagitoy ket duogen a panirigan,[5][6][7] dagitoy ket mangmangeg pay laeng kadagiti inaldaw a panagsasao ken naus-usar kadagiti panggep ti estadistika babaen dagiti nadumaduma a supranasional a gunglo.[8][9][10]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dibision ti Estadistika ti Nagkaykaysa a Pagpagilian- Alagaden a Pagilian ken Pannakaidasdasig ti Kodkodigo ti lugar (M49)
- ^ "The Balkans", Global Perspective: A Remote Sensing and World Issues Site. Wheeling Jesuit University/Center for Educational Technologies, 1999-2002.
- ^ a b Ti Subdibison ti Europa kadagiti Dakdakkel rehion babaen ti Kriteria ti ultura nga insagana babaen ni Peter Jordan, ti batayan ti Permanente a Komite iti Heograpikal a Nagnagan (StAGN), Vienna, Austria, 2006
- ^ a b Ramet, Sabrina P. (1998). Eastern Europe: politics, culture, and society since 1939. Pagmalditan ti Unibersidad ti Indiana. p. 15. ISBN 0253212561. Naala idi 2011-10-05.Daytoy a panangipalawag ket tungpalen babaen ti Rusia, Bielorusia, Ukrania, Moldovia, Romania, Bulgaria, Serbia, Bosnia ken Herzegovina, Albania, Montenegro, Kosovo, Gresia, Turkia, Georgia, Armenia ken Azerbaijan.
- ^ "Dagiti heopolitikal a kasasaad (...) ket dagiti napalabasen, ken adda met dagiti espesialista tatta nga aldawen a mangpanpanunot a ti Akindaya nga Europa ket awanen ti serbina a kas insasao."Regions, Regionalism, Eastern Europe by Steven Cassedy. New Dictionary of the History of Ideas, Charles Scribner's Sons. 2005. Naala idi 2010-01-31.
- ^ The Economist: Eastern Europe a bogus term – South Eastern Europe – The Sofia Echo
- ^ "Ti maysa a sapasap ngem duogen a panangipalawag iti Akindaya nga Europa idi ket dagiti komunista a pagpagilian ti Europa a tinurayan ti Sobiet."http://www.cotf.edu/earthinfo/balkans/BKdef.html
- ^ itaen ti MT 7206 | EuroVoc. Eurovoc.europa.eu. Naala idi 2013-07-19.
- ^ Dibision ti Estadistika ti Nagkaykaysa a Pagpagilian- Alagaden a Pagilian ken Pannakaidasdasig ti Kodkodigo ti Lugar (M49)
- ^ Dibision ti Populasion, DESA, Nagkaykaysa a Pagpagilian: Lumakayen ti Populasion iti Lubong
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Akindaya nga Europa idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Daya Tengnga nga Europa idiay Wikiquote


text:
Listaan dagiti opisina ti estadistika idiay Alemania
Dagiti opisina ti estadistika dagiti estado ti Aleman (Aleman: Statistische Landesämter) ket isu ti mangiobra kadagiti panagurnong kadagiti opisial nga estadistika idiay Alemania ken katinnulonganna ti Pederal nga Opisina ti Estadistika.
Ti pannaikeddeng dagiti estadistika segun ti Artikulo 83 iti batay-linteg ket maararamid ti estado nga agpang.[1] Ti pederal a gobierno ket adda, babaen ti artikulo 73 § 11 iti batay-linteg, ti bukod a lehislasion para kadagiti "estadistika para kadagiti pederal a gandat."[2]
Ada dagiti 14 nga opisina ti estadiska para kadagiti 16 nga estado:
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "VIII. Die Ausführung der Bundesgesetze und die Bundesverwaltung". Bundestag. Naala idi 22 Abril 2010. (Aleman)
- ^ "VII. Die Gesetzgebung des Bundes". Bundestag. Naala idi 22 Abril 2010. (Aleman)


text:
Sarguelas
Ti sarguelas (Spondias purpurea) ket sebbangan ti mula nga agsabsabong iti pamilia ti kasoy ti Anacardiaceae, daytoy ket patneng dagiti tropikal a ti Kaamerikaan. Daytoy ket naamammuan idiay iti Jocote, a nagtaud manipud ti Nahuatl a balikas ti xocotl, a kayatna a saoen ket "prutas." [1] Dagiti dadduma pay a nagan ket mairaman ti Red Mombin, Purple Mombin, Hog Plum, Ciruela Huesito (Venezuela), Sineguela, ken Siriguela.
Dagiti linaon
Deskripsion[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy ket maysa a basiit agingganna ti kalalainganna a kayo aginggana ti 25 pie a katayag. Dagiti bulongna ket agtinnag iti nabiit a namaga a tiempo, ngem agtinnag laeng kalpasan ti nabiit a panagtubo ti baro a bulbulong; dagitoy ket pinnado, nga adda dagiti 7-23 a bulbulong, ti tunggal maysa a bulong ket 3–5 sentimetro ti kaatiddogna ken 1.5–2 sentimetro ti kaakabana. Dagiti sabong ket babassit, nalabbasit-morado, a napataud kadagitidakkel a panikula. Ti bunga ket naimas a makan nga immitlog a drupa, iti 3–5 sentimetro a kaatiddog ken 2-3.5 sentimetro a kaakaba, no maluon daytoy ketnalabbasit (mabalin pay a duyaw) ken aglaon ti maysa a dakkel a bukel.
Daytoy ket adu itan a naimuyongan kadagiti tropikal a rehion iti lubong para iti naimas a bungana, ken daytoy pay ket [[Naipayammo a sebbangan|naturalisado] kadagiti dadduma pay a lugar, a mairaman idiay Pilipinas ken Nigeria. Adda metten dagiti nadumaduma a napilpili a kultibar para iti kasayaat tibungana. Daytoy ket adu a masarakan idiay Hamaika ken Tengnga nga Amerika.
Dagiti usar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti bunga ket kankanayon a makmakan a naluom, mabalin pay a makan nga adda wenno awan ti ukisna. Daytoy ket sagpaminsan pay a makmakan a naata nga insawsaw ti asin ken suka wenno tubbog ti dalayap.
Idiay Haiti, daytoy ket naamammuan idiay a kas ti 'siwèl' ket naiwarwaras daytoy kadagiti lugar ti kabambantayan iti pagilian, a naipangpangruna idiay akin-amianan ken akin-abagatan a kabambantayan.
Ti maysa akadawyan a luto idiay El Salvador ket mairaman harabe nga inaramid iticuisine consists of a syrup made of panela, sarguelas ken mangga.
Ti maymaysa a dakkel a bukelna, a kaaduan a mangpunno ti bungana, ket saan a mabalin a kanen.
Kultural a kinapangruna[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti "Pacto del Jocote", a tulagan ti kappia ket napirmaan idi idiay Costa Rica idi Abril 11, 1842 iti sirok ti kayo ti sarguelas idiay Alajuela ni Francisco Morazan ken ni Vicente Villaseñor a nangbaliktad ti gobierno ni Braulio Carrillo.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Sarguelas idiay Wikimedia Commons
- Miller, A and Schall, B. 2005. Domestikasion dagiti Mesoamerikano a naimuyongan nga agbungbunga a kayo ti Spondias purpurea. PNAS 102:12801–12806
- Purple Mombin


text:
Ensiklopedia
Ti maysa nga ensiklopedia ket maysa a nakatiponan dagiti ammo wenno pannakaammo ti tattao. Daytoy a termino ket naggapu iti balikas a Griego nga eYkύkλιoς πaιδeίa, enkyklios paideia ("iti uneg ti sirkulo ti pangisuro"). Manipud iti balikas a eYkύkλιoς, a kayatna a sawen ket circuit shaped a buklen dagiti balikas a kύkλoς wenno circuit ken πaιδeίa, wenno pangisuro/pangsuro.
Dagiti ensiklopedia ket mabalin a naglaon iti nalawa a pannakaammo iti agduduma a sakup (Ti Encyclopædia Britannica ti maysa a mabigbig a pagarigan), wenno mabalin a naglaon laeng iti maipapan iti maysa a partikular a sakup (kas koma dagiti ensiklopedia ti medisina wenno filosofia). Adda met dagiti ensiklopedia a naglaon iti topiko maipapan iti maysa a partikular a cultura wenno nailian a panirigan, kas koma iti Great Soviet Encyclopedia.


text:
Juban, Sorsogon
Ti Juban ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Sorsogon iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Juban ket politikal a nabingbingay iti 25 a barbaranggay.[2]
- Anog
- Aroroy
- Bacolod
- Binanuahan
- Biriran
- Buraburan
- Calateo
- Calmayon
- Carohayon
- Catanagan
- Catanusan
- Cogon
- Embarcadero
- Guruyan
- Lajong
- Maalo
- North Poblacion
- South Poblacion
- Puting Sapa
- Rangas
- Sablayan
- Sipaya
- Taboc
- Tinago
- Tughan
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Sorsogon". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 26 Septiembre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Bicol (Ingles) naala idi 05 Pebrero 2013
- ^ "Probinsia ti Sorsogon". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 26 Septiembre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Sarming
Ti sarming wenno paganninawan ket maysa a bang a manganninaw ti lawag iti waya a kkaduan a mangpreserba ti kasisigud a kasayaatna a kasaruno iti pannakaiyasidegna iti sarming.
Adda met dagiti sarming a mangsagat kadagiti dadduma a kaatiddog ti allon, bayat a mangpreserba kadagiti dadduma akaatiddog ti allon iti anninaw. Daytoy ket sabali manipud ti dadduma a manganninaw ti lawag a banbanag a saan a mangpreserba ti kasisigud a senial ti allon malaksid ti maris ken mangiwaras ti maanninaw a lawag. Ti kaaduan anaamammuan a kita ti sarming ket ti plano a sarming, a daytoy ket addaan ti nadalumpinas a rabaw. Dagiti bakkpg a sarming ket naus-usar met, tapno mapataud ti naipadakkel wenno napakissayan a ladlawan wenno pannakaipatengnga ti lawag weenno simple laeng a marungad ti maaninawan a ladawan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Sarming idiay Wikimedia Commons


text:
Taaw Pasipiko
Ti Taaw Pasipiko ket isu ti kadakkelan a pannakabingbingay dagiti taaw iti Daga. Daytoy ket gumay-at manipud ti Taaw Artiko iti amianan aginggana ti Akin-abagatan a Taaw (wenno, depende iti panangipalawag, aginggana iti Antartika) iti abagatan ken bineddengan babaen ti Asia ken Australia iti laud ken ti Kaamerikaan iti daya.
Kadagiti 165.25 riwriw a kuadrado kilometro (63.8 riwriw a kuadrado milmilia) iti kalawa, daytoy ti kadakkelan a pannakabingbingay ti Taaw ti Lubong – ken, ken iti dayta a gapu, ti hidrospera – ket sakupenna ti agarup a 46% iti rabaw ti danum ti Daga ken agarup a a maysa a pagkatlo iti dagupna a kalawa iti rabaw, a mangaramid daytoy a dakdakkel ngem no maitiptipon amin dagup ti kalawa ti daga iti lubong.[1] Ti ekuador ket bingayenna pay daytoy iti Amianan a Taaw Pasipiko ken Abagatan a Taaw Pasipiko, nga addaan dagiti dua mailaksid: ti Galápagos ken ti Is-isla Gilbert, a bayat nga agas-askaw iti ekuador, dagitoy ket sibubukelda nga adda iti uneg ti Abagatan a Pasipiko.[2] Ti Trinsera ti Mariana idiay akinlaud nga Amianan a Pasipiko ket isu ti kaadaleman a puntos iti lubong, nga umabot daytoy iti kaadalem iti 10,911 metro (35,797 ft).[3]
Ti akindaya a Taaw Pasipiko ket isu idi ti immuna a nakita babaen dagiti Europeano idi nasapa a maika-16 a siglo idi ti Espaniol nga eksplorador a ni Vasco Núñez de Balboa ket binallasiwna ti Ismo ti Panama idi 1513 ken naduktalanna ti nalatak nga "akin-abagatan a baybay" a ninagananna iti Mar del Sur. Ti agdama a nagan ti taaw ket inaramid babaen ni Ferdinand Magellan ti Portugues nga eksplorador idi las-ud ti Espaniol a sirkumnabigasion iti lubong idi 1521, idi nakasarak kadagiti nasayaat nga angin iti panangabotna ti taaw. isu a tinawaganna idi daytoy ti Mar Pacifico iti Portuges, a kayatna a sawen ket "nalinak a baybay".[4]
Dagiti linaon
- 1 Pakasaritaan
- 2 Heograpia
- 3 Dagiti nagibasaran
- 4 Adu pay a mabasbasa
- 5 Dagiti silpo ti ruar
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nasapa migrasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nangruna a migrasion ket napasamak idiay Pasipiko kadagiti prehistoriko a panawen. Idi agarup a 3000 BC, dagiti tattao nga Austronesio idiay isla ti Taiwan ket nalainganda iti arte adayo a distansia a panabanniaga iti canoe ken inwarwarisda ti bagbagida ken dagiti pagsasaoda iti abagatan ti Pilipinas, Indonesia, ken ti maritimo nga Abagatan nga Asia; ti laud a mapan idiay Madagascar; ti abagatan a daya a mapan idiay Baro a Guinea ken Melanesia (nakiinnasawa kadagiti patneng a Papua); ken ti daya a mapan kadagiti isla ti Mikronesia, Oceania ken Polinesia.[6]
Ti adayo ti distansia a panagtagilako ket napadur-as iti amin nga igid ti aplaya manipud idiay Mosambike aginggana idiay Hapon. Ti panagtagilako, ken isu ti nagresultaan ti pannakaammo, ken naigay-at kadagiti isla ti Indonesia ngem saan nga idiay Australia. Idi saan a naladladaw ngem 878 idi adda iti adu a pagtaenga ti Islamiko idiay Kanton kaaduan daytoy a panagtagilako ket tinengngel idi babaen dagiti Arabo wenno dagiti Muslim. Idi 219 BC ni Xu Fu ket naglayag idiay Pasipiko a nagbirbiruk para iti enkanto ti immortalidad. Manipud idi 1404 aginggana idi 1433 ni Zheng He ket nangidaulo kadagiti ekspedision idiay Taaw Indiano.
Eksplorasion ti Europeano[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti immuna nga iyaasideg dagiti Europeano a nabigador iti akinlaud nga igid ti Taaw Pasipiko ket inramid babaen ti Portuges nga ekspedision ni António de Abreu ken ni Francisco Serrão idiay Is-isla Maluku idi 1512,[7][8] ken iti ekspedision ni Jorge Álvares iti abagatan a Tsina idi 1513,[9] ken dagitoy a dua ket inbilin babaen ni Afonso de Albuquerque.
Ti daya bangir ti taaw ket naduktalan babaen ti Espaniol nga eksplorador a ni Vasco Núñez de Balboa idi 1513 kalpasan ti ekspedisionna a nangballasiw ti Ismo ti Panama ken nakaabot iti baro a taaw.[10] Ninagananna daytoy iti Mar del Sur (literal a, "Baybay iti Abagatan" wenno "Baybay Abagatan") gapu ta ti taaw ket adda iti abagatan ti aplaya ti ismo nga idiay ti immuna a nagpaliiwanna ti Pasipiko.
Kalpasanna, ti Portuges nga eksplorador a ni Ferdinand Magellan ket naglayag idiay Pasipiko iti ekspedision iti sirkumnabigasion iti lubong manipud idi 1519 aginggana idi 1522. Ni Magellan ket inawagna ti taaw iti Pacífico (wenno "Pasipiko" [a kayatna a sawen ket "nalinak"]) gapu ta, kalpasan ti panaglayag kadagiti nabagio a baybay iti Rawis ti Sara, isu ket nasorpresa no kasano ti nakaipanan ti katalna dagiti danum. Urayno ni Magellan ket pimmusay diay Pilipinas idi 1521, ti Espaniol a nabigador a ni Juan Sebastián Elcano ket indauluan ti ekspedision nga agsubli idiay España iti ballasiw ti Taaw Indiano ken iti likmut ti Rawis ti Naimbag a Namnama, ken nangkompleto daytoy ti immuna a sirkumnabigasion ti lubong idi 1522.[11] Iti panaglayag iti likmut ti daya dagiti Molucca, idi baetan ti 1525 ken 1527, dagiti ekspedision ti Portuges ket nakaduktal iti is-isla Caroline[12] ken Papua Baro a Guinea.[13] Idi 1542–43 ti Portuges ket naabotn apay ti Hapon.
Idi 1564, dagiti lima nga Espaniol a barko a naglaon kadagiti 379 nga eksplorador ket binallasiwda ti taaw manipud idiay Mehiko nga indauluan babaen ni Miguel López de Legazpi ken naglayagda idiay Pilipinas ken Is-isla Mariana.[14] Para kadagiti nabati a paset ti maika-16 a siglo, adu dagiti impluensia dagiti Espaniol, nga addaan kadagiti barko a naglaylayag manipud idiay Mehiko ken Peru iti ballasiw ti Taaw Pasipiko a mapan idiay Pilipinas, babaen ti Guam, ken ti panangipatakder Dagiti Espaniol a Daya nga India. Dagiti galeon ti Manila ket nagtartaray kadagiti dua ken gudua a sigsiglo ken nangisilpo ti Manila ken Acapulco, iti maysa kadagiti kaatiddogan a dalan ti panagtagilako iti pakasaritaan. Dagiti ekspedision ti Espaniol ket nakaduktal pay ti Tuvalu, ti Marquesas, ti Is-isla ti Solomon,ken Baro a Guinea idiay Abagatan a Pasipiko.[15]
Kalpasanna, iti panagbiruk ti Terra Australis (kas "ti [nalatak] nga Akin-abagatan a Daga"), dagiti Espaniol nga eksplorador iti maika-17 a siglo ket naduktalanda dagiti purpuro ti Pitcairn ken Vanuatu, ken naglayag iti Kipet Torres iti baetan ti Australia ken Baro a Guinea, a nanaganan iti nabigador a ni Luís Vaz de Torres. Dagiti Olandes nga eksplorador, ket naglaylayag iti likmut ti akin-abagatan nga Aprika, ket nakibinglayda met ti panagduktal ken panagtagilako; ni Abel Janszoon Tasman ket naduktalanna ti Tasmania ken Baro a Selanda idi 1642.[16] Ti maika-18 a siglo ket mangmarka ti rugi ti nangruna nga eksplorasion babaen dagiti Ruso idiay Alaska ken ti Is-isla Aleutiana. Nangipatulod pay ti Espña kadagiti ekspedision idiay Amianan a laud a Pasipiko ken nakaabot iti Isla Vancouver idiay akin-abagatan a Kanada, ken Alaska. Dagiti Pranses ket sinukimatda ken tinaenganda ti Polinesia, ken dagiti Britaniko ket naglayag kadagiti tallo kenni James Cook idiay Abagatan a Pasipiko ken Australia, Hawaii, ken ti Amianan a laud ti Pasipiko ti Amianan nga Amerika. Idi 1768, ni Pierre-Antoine Véron, ti ubing nga astronomo a kinykuyogna ni Louis Antoine de Bougainville iti panagbanniagana iti eksplorasion, ket nagipundar ti umiso a kaakaba ti Pasipiko ti umuna iti pakasaritaan.[17] Maysa kadagiti kasapaan a panagbanniaga iti sientipiko nga eksplorasion ket inurnos idi babaen ti España iti Ekspedision Malaspina ti 1789–1794. Daytoy ket naglayag iti nawatiwat a luglugar iti Pasipiko, manipud idiay Rawis ti Sara aginggana idiay Alaska, Guam ken ti Pilipinas, Baro a Selanda, Australia, ken ti Abagatan a Pasipiko.[15]
Idi maika-16 ken maika-17 a siglo ti España ket inkeddengna ti Taaw Pasipiko a Mare clausum – ti baybay a narikpan kadagiti dadduma a bileg ti marina. Ti ammo laeng a sumrekan manipud ti Atlantiko, ti Kipet ti Magellan ket sagpaminsan a napatpatruliaan idi babaen dagiti plota a naipatulod a mangpawil ti panaserrek dagiti saan nga Espaniol a barko. Idiay akinlaud a patingga ti Taaw Pasipiko ti Olandes ket nagpangta iti Espaniol a Pilipinas.[18]
Baro nga Imperialismo[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti umad-adu nga imperialismo idi las-ud ti maika-19 a siglo ket nagresultaan iti pannakasakop iti kaaduan ti Oceania babaen dagiti bileg ti Europa, ken kalpasanna, ti Hapon ken ti Estados Unidos. Dagiti adu a kontribusion ti oseanograpiko a pannakaammo ket naaramid kadagitoy a panagbanniaga ti HMS Beagle kadagiti tawen ti 1830, a nakalugan ni Charles Darwin; ti HMS Challenger idi las-ud dagiti tawen ti 1870; ti USS Tuscarora (1873–76); ken ti Aleman a Gazelle (1874–76).
Idiay Oceania, Ti Pransia ket naakala iti pangyuna a puesto a kas imperial a bileg kalpasan iti panagramidna a protektorado ti Tahiti ken ti Baro a Kaledonia idi 1842 ken 1853.[19] Kalpasan idi binisita ti marima ti Isla ti Paskua ti Panagungar idi 1875 ken 1887, ti Chileno nga opisial ti marina a ni Policarpo Toro ket nakabael a nakitulag ti maysa nga inkorporasion ti isla iti Chile iti natibo a ni Rapanui idi 1888. Babaen ti panagsakop ti Isla ti Paskua ti Panangungar, ti Chile ket timmipon kadagiti imperial a pagilian.[20](p53) Babaen idi 1900 ngangani amin nga is-isla ti Pasipiko ket tinengngel babaen ti Britania, Pransia, Estados Unidos, Alemania, Hapon, ken Chile.[19]
Urayno ti Estados Unidos ket nakagun-od iti panagtengngel iti Guam ken ti Pilipinas manipud ti España idi 1898,[21] ti Hapon ket isu tikaaduan a nagtengngel ti akinlaud a Pasipiko babaen idi 1914 ken sinakopna dagiti adu nga isla idi las-ud ti Sangalubongan a Gubat II. Nupay kasta, idi nagpatingga dayta a gubat, ti Hapon ket naabak ken ti Plota ti Pasipiko ti Estados Unidos ket isu idi ti birtual a master ti taaw. Manipud idi patingga ti Sangalubongan a Gubat II, adu kadagiti dati a kolonia idiay Pasipiko ket nagbalinday kadagiti nawaya nga estado.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti pasipiko ket isinana ti Asia ken Australia manipud ti Kaamerikaan. Daytoy ket mabalinpay nga ad-adu a mabingbingay babaen ti ekuador kadagiti paset ti akin-amianan (Amianan a Pasipiko) ken akin-abagatan (Abagatan a Pasipiko) . Daytoy ket gumay-at iti rehion ti Antartika iti abagatan aginggana idiay Artiko iti amianan.[1] Ti Taaw Pasipiko ket sakupenna ti agarup a mays a pagkatlo ti rabaw ti Daga, ken addaan iti kalawa iti 165.2 ririw kuadrado kilkilometro (63.8 riwriw a kuadrado milmilia) —ken ad-adu a dakdakkel ngem ti intero a masa ti Daga iti agarup a 150 riwriw kuadrado kilkilometro (58 a riwriw kuadrado milmilia).[22]
Daytoy ket gumay-at iti agarup a 15,500 kilkilometro (9,600 mi) manipud idiay Baybay Bering idiay Artiko aginggana idiay akin-amianan a patingga ti sirkumpolar ti Akin-abagatan a Taaw iti 60°S (dagiti nadadaan a panangipalawag ket igay-atna daytoy aginggana idiay Baybay Ross ti Antartika), ti Pasipiko ket umabot iti kalatakanna iti daya-laud a kaakaba iti agarup ti 5°N latitud, nga idiay ket maigay-at iti agarup a 19,800 kilkilometro (12,300 mi) manipud idiay Indonesia aginggana idiay aplaya ti Colombia – kagudua daytoy iti likmut ti lubong, ken ad-adu a mamin lima a beses ti diametro iti Bulan.[23] Ti ammo a kababaan a puntos iti Daga—ti Trinsera ti Mariana—ket mabirukan iti 10,911 metmetro (35,797 ft wenno dagiti 5,966 a kadeppa) iti baba ti pantar ti baybay. Ti agtengnga a kaadalemna ket 4,280 metmetro (14,040 ft weno dagiti 2,333 a kadeppa), a mangikabil ti dagup a tomo ti danum iti 710,000,000 kubiko kilkilometro.[1]
Gapu kadagiti epekto ti plata tektoniko, ti Taaw Pasipiko ket agdama a bumasbassit babaen ti agarup a maysa a pulgada iti tunggal maysa a tawen (2–3 cm/yr) kadagiti tallo a bangir, agarup nga agtengnga iti 0.2 kuadrado milia (0.52 km2) iti tinawen. Babaen iti pannakaigiddiat, ti Taaw Atlantiko ket dumakdakkel.[24][25]
Iti igid ti saan a regular nga akinlaud a pagbeddenagn ti Taaw Pasipiko ket mabieukan dagiti adu a bayaby, ti kadakkelan kadagitoy ket ti Baybay Celebes, Baybay Koral, Baybay Daya Tsina, Baybay Pilipinas, Baybay ti Hapon, Baybay Abagatan Tsina, Baybay Sulu, Baybay Tasman, ken ti Baybay Duyaw. Ti Kipet ti Malacca ket tumipon iti Pasipiko ken ti Taaw Indiano iti laud, ken ti Pasahe Drake ken ti Kipet Magallanes ket isilpona ti Pasipiko iti Taaw Atlantiko iti daya. Iti amianan, ti Kipet Bering ket isilpona ti Pasipiko iti Taaw Artiko.[26]
Iti panagsaksakaw ti Pasipiko ti maiak-180 a meridiano, ti Laud a Pasipiko (wenno akinlaud a Pasipiko, idiay asideg ti Asia) ket adda iti Akindaya a Hemisperio, bayat a ti Daya Pasipiko (wenno akindaya a pasipiko, idiay asideg ti Kaamerikaan) ket adda iti Akinlaud a Hemisperio.[27]
Para kadagiti kaaduan a panagbanniaga ni Magellan' manipud ti Kipet Magallanes idiay Pilipinas, ti eksplorador ket agpayso a naduktalanna a nalinak ti taaw. Nupay kasta, ti Pasipiko ket saan a kankanayon a nalinak. Adu dagiti tropikal a bagio ti mangsumpeg kadagiti isl ti Pasipiko.[28] Dagiti daga ti likmut ti Ngarab ti Pasipiko ket napno kadagiti bulkan ken masansan a maapektaran babaen dagiti gingined.[29] Dagiti tsunami, a pinataud babaen dagiti adad iti siro a gingined, ket nakadadael kadagiti adu nga isla ken kadagiti dadduma kaso ket nagdadael kadagiti intero nga ili.[30]
Nagbeddengan a pagpagilian ken terteritorio[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti naturay a pagilian[urnosen | urnosen ti taudan]
- Australia
- Brunei
- Cambodia
- Kanada
- Chile
- Tsína
- Colombia
- Costa Rica
- Ecuador
- El Salvador
- Pederado nga Es-estado ti Mikronesia
- Fiji
- Guatemala
- Honduras
- Indonesia
- Hapon
- Kiribati
- Amianan a Korea
- Abagatan a Korea
- Malaysia
- Is-isla ti Marshall
- Méhiko
- Nauru
- Baro a Selanda
- Nicaragua
- Palau
- Panama
- Papua Baro a Guinea
- Peru
- Pilipinas
- Rusia
- Samoa
- Singapur
- Is-isla ti Solomon
- Taiwan1
- Tailandia
- Timor-Leste
- Tonga
- Tuvalu
- Estados Unidos
- Vanuatu
- Bietnam
1 Naisuppiatan ti kasasaad ti Taiwan. Para iti adu pay a pakaammo, kitaen ti politikal a kasasaad ti Taiwan.
Terteritorio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Amerikano a Samoa (Estados Unidos)
- Isla Baker (Estados Unidos)
- Is-isla ti Cook (Baro a Selanda)
- Is-isla ti Baybay Koral (Australia)
- Isla ti Paskua ti Panagungar (Chile)
- Pranses a Polinesia (Pransia)
- Guam (Estados Unidos)
- Hong Kong (Tsina)
- Isla Howland (Estados Unidos)
- Isla Jarvis (Estados Unidos)
- Isla Johnston (Estados Unidos)
- Raw-ang Kingman (Estados Unidos)
- Macau (Tsina)
- Atol Midway (Estados Unidos)
- Baro a Kaledonia (Pransia)
- Niue (Baro a Selanda)
- Isla ti Norfolk (Australia)
- Is-isla ti Akin-amianan a Marianas (Estados Unidos)
- Atol Palmyra (Estados Unidos)
- Is-isla ti Pitcairn (UK)
- Tokelau (Baro a Selanda)
- Wallis ken Futuna (Pransia)
- Isla Wake (Estados Unidos)
Dagiti masa ti daga ken is-isla[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti isla iti intero nga uneg ti Taaw Pasipiko ket mabalin a mabingbingay kadagiti tallo a nangruna a grupo nga ammo a kas ti Mikronesia, Melanesia ken Polinesia. Ti Mikronesia, a mabirukan iti amianan ti ekuador ken laud ti Internasional a Linia ti Petsa, ket mairaman ti Is-isla Mariana iti amianan a laud, ti Is-isla Caroline iti tengnga, ti Is-isla ti Marshall iti laud ken ti is-isla ti Kiribati iti abagatan a laud.[31][32]
Ti Melanesia, iti abagatan a laud, ket mairaman ti Baro a Guinea, ti maikadua a kadakkelan nga isla iti lubong kalpasan ti Greenland ken isu ti kadakkelan kadagiti isla ti Pasipiko. Dagiti sabali pay a nangruna a grupo ti Melanesia manipud ti amianan aginggana iti abagatan ket ti Purpuro Bismarck, ti is-isla ti Solomon, Santa Cruz, Vanuatu, Fiji ken Baro a Kaledonia.[33]
Ti kadakkelan a lugar, ti Polinesia, a gunay-at manipud idiay Hawaii iti amianan aginggana ti Baro a Selanda iti abagatan, ken sakupenna pay ti Tuvalu, Tokelau, Samoa, Tonga ken ti Is-isla Kermadec iti laud, ti Is-ila Cook, Is-isla Society ken ti is-isla Austral iti tengnga, ken ti is-isla Marquesas, Tuamotu, Is-isla Mangareva ken ti Isla ti Paskua ti Panagungar iti daya.[34]
Dagiti isla idiay Taaw Pasipiko ket addaan kadagiti uppat a batayan a kita: kontinental nga is-isla, nangato nga is-isla, koral a rawraw-ang, ken dagiti naisalto a plataporma ti koral. Dagiti kontinetal nga isla ket mabirukan iti ruar ti linia ti andesita ken mairaman ti Baro a Guinea, dagiti isla ti Baro a Selanda, ken ti Pilipinas. Adda dagitoy nga isla ket estruktura a mainaig kadagiti asideg a kontinente. Dagiti nangato nga isla ket bulkaniko iti taudan, ken adu kadagitoy ket aglaon kadagiti bulkan. Dagiti kastoy ket ti Bougainville, Hawaii, ken ti Is-isla ti Solomon.[35]
Dagiti raw-ang a koral iti Pasipiko ket dagiti ababa nga estruktura a dimmakkel iti balsatiko nga ayus ti lava iti sirok ti rabaw ti taaw. Maysa a kas pagarigan iti daytoy ket ti Nalatak a Bangen ti Raw-ang idiay akin-amianan a daya ti Australia nga addaan kadagiti kawar ti takop ti raw-ang. Ti maikadua a kita ti isla a naporma iti koral ket ti naisalto a plataporma ti koral, a daytoy ket kadawyan a dakdakkel bassit ngem dagiti ababa nga isla ti koral. Dagiti pagarigan ket mairaman ti Banaba (dati Isla Taaw) ken ti Makatea iti grupo ti Tuamotu ti Pranses a Polinesia.[36][37]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c Pacific Ocean". Britannica Concise. 2006. Chicago: Encyclopædia Britannica, Inc.
- ^ International Hydrographic Organization (1953). "Limits of Oceans and Seas, 3rd edition". Monte Carlo, Monaco: International Hydrographic Organization. Naala idi 12 Hunio 2010.
- ^ "Japan Atlas: Japan Marine Science and Technology Center". Naala idi 2007-07-04.
- ^ "CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Ferdinand Magellan". Newadvent.org. 1910-10-01. Naala idi 31 Oktubre 2010.
- ^ "Library Acquires Copy of 1507 Waldseemüller World Map - News Releases (Library of Congress)". Loc.gov. Naala idi 2013-04-20.
- ^ Stanley, David (2004). South Pacific. David Stanley. p. 19. ISBN 978-1-56691-411-6. Naala idi 12 Hunio 2013.
- ^ Hannard (1991), panid 7
- ^ Milton, Giles (1999). Nathaniel's Nutmeg. Londres: Sceptre. pp. 5, 7. ISBN 978-0-340-69676-7.
- ^ Porter, Jonathan. [1996] (1996). Macau, the Imaginary City: Culture and Society, 1557 to the Present. Westview Press. ISBN 0-8133-3749-6
- ^ Ober, Frederick Albion. Vasco Nuñez de Balboa. Library of Alexandria. p. 129. ISBN 978-1-4655-7034-5. Naala idi 12 Hunio 2013.
- ^ "Life in the sea: Pacific Ocean", Oceanário de Lisboa. Naala idi 9 Hunio 2013.
- ^ Galvano, Antonio. The Discoveries of the World from Their First Original Unto the Year of Our Lord 1555, issued by the Hakluyt Society. Kessinger Publishing. p. 168. ISBN 0-7661-9022-6. Naala idi 2011-06-16.
- ^ Whiteway, Richard Stephen (1899). The rise of Portuguese power in India, 1497–1550. Westminster: A. Constable. 1563–2004 reissue
- ^ Henderson, James D.; Delpar, Helen; Brungardt, Maurice Philip; Richard N., Weldon (Enero 2000). A Reference Guide to Latin American History. M.E. Sharpe. p. 28. ISBN 978-1-56324-744-6. Naala idi 12 Hunio 2013.
- ^ a b Fernandez-Armesto, Felipe (2006). Pathfinders: A Global History of Exploration. W.W. Norton & Company. pp. 305–307. ISBN 0-393-06259-7.
- ^ Primary Australian History: Book F [B6] Ages 10-11. R.I.C. Publications. 2008. p. 6. ISBN 978-1-74126-688-7. Naala idi 12 Hunio 2013.
- ^ Williams, Glyndwr (2004). Captain Cook: Explorations And Reassessments. Boydell Press. p. 143. ISBN 978-1-84383-100-6. Naala idi 12 Hunio 2013.
- ^ Lytle Schurz, William (1922), "The Spanish Lake", The Hispanic American Historical Review 5 (2): 181–194
- ^ a b Bernard Eccleston, Michael Dawson. 1998. The Asia-Pacific Profile. Routledge. p. 250.
- ^ William Sater, Chile and the United States: Empires in Conflict, 1990 by the University of Georgia Press, ISBN 0-8203-1249-5
- ^ Tewari, Nita; Alvarez, Alvin N. (17 Septiembre 2008). Asian American Psychology: Current Perspectives. CRC Press. p. 161. ISBN 978-1-84169-749-9. Naala idi 12 Hunio 2013.
- ^ "Area of Earth's Land Surface", The Physics Factbook. Naala idi 9 Hunio 2013.
- ^ Nuttall, Mark (2005). Encyclopedia of the Arctic: A-F. Routledge. p. 1461. ISBN 978-1-57958-436-8. Naala idi 10 Hunio 2013.
- ^ "Plate Tectonics", Bucknell University. Naala idi 9 Hunio 2013.
- ^ Young, Greg (2009). Plate Tectonics. Capstone. pp. 9–. ISBN 978-0-7565-4232-0. Naala idi 9 Hunio 2013.
- ^ International Hydrographic Organization (1953). Limits of Oceans and Seas. International Hydrographic Organization. Naala idi 9 Hunio 2013.
- ^ Agno, Lydia (1998). Basic Geography. Goodwill Trading Co., Inc. pp. 25–. ISBN 978-971-11-0165-7. Naala idi 9 Hunio 2013.
- ^ "Pacific Ocean: The trade winds", Encyclopædia Britannica. Naala idi 9 Hunio 2013.
- ^ Murphy, Shirley Rousseau (1979). The Ring of Fire. Avon. ISBN 978-0-380-47191-1. Naala idi 9 Hunio 2013.
- ^ Bryant, Edward (2008). Tsunami: The Underrated Hazard. Springer. pp. 26–. ISBN 978-3-540-74274-6. Naala idi 9 Hunio 2013.
- ^ Academic American encyclopedia. Grolier Incorporated. 1997. p. 8. ISBN 978-0-7172-2068-7. Naala idi 12 Hunio 2013.
- ^ Lal, Brij Vilash; Fortune, Kate (2000). The Pacific Islands: An Encyclopedia. University of Hawaii Press. pp. 63–. ISBN 978-0-8248-2265-1. Naala idi 14 Hunio 2013.
- ^ West, Barbara A. (2009). Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania. Infobase Publishing. pp. 521–. ISBN 978-1-4381-1913-7. Naala idi 14 Hunio 2013.
- ^ Dunford, Betty; Ridgell, Reilly (1996). Pacific Neighbors: The Islands of Micronesia, Melanesia, and Polynesia. Bess Press. pp. 125–. ISBN 978-1-57306-022-6. Naala idi 14 Hunio 2013.
- ^ Gillespie, Rosemary G.; Clague, David A. (2009). Encyclopedia of Islands. University of California Press. p. 706. ISBN 978-0-520-25649-1. Naala idi 12 Hunio 2013.
- ^ "Coral island", Encyclopædia Britannica. Naala idi 22 Hunio 2013.
- ^ "Nauru", Charting the Pacific. Naala idi 22 Hunio 2013.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Barkley, Richard A. (1968). Oceanographic Atlas of the Pacific Ocean. Honolulu: University of Hawaii Press.
- prepared by the Special Publications Division, National Geographic Society. (1985). Blue Horizons: Paradise Isles of the Pacific. Washington, D.C.: National Geographic Society. ISBN 0-87044-544-8.
- Cameron, Ian (1987). Lost Paradise: The Exploration of the Pacific. Topsfield, Mass.: Salem House. ISBN 0-88162-275-3.
- Couper, A. D. (ed.) (1989). Development and Social Change in the Pacific Islands. London: Routledge. ISBN 0-415-00917-0.
- Gilbert, John (1971). Charting the Vast Pacific. London: Aldus. ISBN 0-490-00226-9.
- Igler, David (2013). The Great Ocean: Pacific Worlds from Captain Cook to the Gold Rush. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-991495-8.
- Lower, J. Arthur (1978). Ocean of Destiny: A Concise History of the North Pacific, 1500–1978. Vancouver: University of British Columbia Press. ISBN 0-7748-0101-8.
- Napier, W.; Gilbert, J.; Holland, J. (1973). Pacific Voyages. Garden City, N.Y.: Doubleday. ISBN 0-385-04335-X.
- Nunn, Patrick D. (1998). Pacific Island Landscapes: Landscape and Geological Development of Southwest Pacific Islands, Especially Fiji, Samoa and Tonga. editorips@usp.ac.fj. ISBN 978-982-02-0129-3.
- Oliver, Douglas L. (1989). The Pacific Islands (3rd nga ed.). Honolulu: University of Hawaii Press. ISBN 0-8248-1233-6.
- Ridgell, Reilly (1988). Pacific Nations and Territories: The Islands of Micronesia, Melanesia, and Polynesia (2nd nga ed.). Honolulu: Bess Press. ISBN 0-935848-50-9.
- Soule, Gardner (1970). The Greatest Depths: Probing the Seas to 20,000 kadkadapan (6,100 m) and Below. Philadelphia: Macrae Smith. ISBN 0-8255-8350-0.
- Spate, O. H. K. (1988). Paradise Found and Lost. Minneapolis: University of Minnesota Press. ISBN 0-8166-1715-5.
- Terrell, John (1986). Prehistory in the Pacific Islands: A Study of Variation in Language, Customs, and Human Biology. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-30604-3.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Taaw Pasipiko idiay Wikimedia Commons
Nagsasabtan: 0°N 160°W / 0°N 160°W


text:
Miguel de Benavides
Ni Miguel de Benavides y Añoza (c. 1552 – Hulio 26, 1605) ket maysa idi a klero a Kastila ken sinologo, ti immuna nga Obispo ti Mitra ti Nueva Segovia, ti maiaktlo nga arsobispo ti Arkidiosesis ti Manila, ken ti nagpundar ti Unibersidad ti Santo Tomas idiay Manila.[1]
Biograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Miguel de Benavides ket naipasngay idi 1552, iti natakneng a pamilia idiay Carrión de los Condes, España. Isu ket simrek iti Urnos ti Dominokano idiay San Pablo de la Moraleja, Valladolid, ken kalpasanna nangited ti serbisio idiay Colegio de San Gregorio.[1]
Isu ket timmipon iti immuna a grupo dagiti Dominikano a napan idiay Manila idi 1587, ken kalpasanna napanda idiay Tsina nga idiay ket nangnamnama a mangpadakkel ti lokal a simbaan ti Katoliko . Isu ket kanungpalan a napatalaw, ken nangipatakder ti ospital para kadagiti Insik idiay Binondo, Manila,sakbay a nagbalin a daulo ti urnos. Isu ket kimmuyog kenni Arsobispo Domingo de Salazar idi España tapno mangsalaknib kadagiti patubo a Pilipino kadagiti panagparmek dagiti Kastila.[1]
Obispo[urnosen | urnosen ti taudan]
Isu ti immuna a naidutok nga obispo ti Nueva Segovia ken nakonsekrado idiay Mehiko idi 1597. Isu ti nagsurat ti Doctrina Christiana iti Insik, ti immuna a libro a naimaldit idiay Pilipinas. Isu ket simmmangpet idiay Nueva Segovia idi 1599, ngem idi kalpasan ti tallo a tawen, isu ket naidutok a kas ti Arsobispo ti Manila idi Oktubre 7, 1602. Ti konsekrasionna idiay Manila ket binayadan idi babaen ni Ari Felipe III , gaputa ni Benavides ket napanglaw unay idi. Idi Septiember 9, 1603, isu ti nangidaulo dagiti Franciscano tapno mangmaton ti Hapon a naggigian idiay Pilipinas. Iti isu met laeng a tawen, isu ket napabasol a nakibinglay iti panagpatay kadagiti rinibo nga Insik idi las-ud ti rebelion idiay Manila.[1]
Isu ket pimmusay idi Hulio 26, 1605 idiay Manila.
Ti biliotekena ken bukodna a tagikua ket nagpateg iti ₱1,500 ket dagitoy ket naidonar idi para iti pannakabagon ti instituto ti nangatngato a panagadal, ti Unibersidad ti Santo Tomas.[1]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Biblioteka ti Miguel de Benavides - Unibersidad ti Santo Tomas
- Roman Arkidiosesis ti Manila - Opisial a website
- Katedral ti Metropolitano Manila - Opisial a website


text:
Plato
Ni Plato (Griego: Πλάtwv Plátōn) (circa May 21? 427 BC – circa 347 BC) ket maysa a naindaklan nga impluensial a klasiko a Griego a pilosopo, mannurat ken pundador ti Akademia iti Atenas. Ni Plato ket estudiante ni Socrates ken isu ti maestro ni Aristoteles.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti obra ni Plato iti Gandat ti Gutenberg
- Mapagduaduaan nga ob-obra iti Gandat ti Gutenberg
- "Ni Plato ken ti Teoria dagiti Forma," iti Philosophical Society.com
- Stanford Encyclopedia of Philosophy:


text:
President Manuel A. Roxas, Zamboanga del Norte
Ti President Manuel A. Roxas ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Zamboanga del Norte iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti President Manuel A. Roxas ket nabennebenneg iti 31 a barbaranggay.[2]
- Balubo
- Banbanan
- Canibongan
- Capase
- Cape
- Denoman
- Dohinob
- Galokso
- Gubat
- Irasan
- Labakid
- Langatian
- Lipakan
- Marupay
- Moliton
- Nabilid
- Panampalay
- Pangologon
- Piao
- Piñalan
- Piñamar
- Pongolan
- Salisig
- Sebod
- Sibatog
- Situbo
- Tanayan
- Tantingon
- Upper Irasan
- Upper Minang
- Villahermoso
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Zamboanga del Norte". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 17 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Peninsula ti Zamboanga (Ingles) naala idi 1 Pebrero 2013
- ^ "Probinsia ti Zamboanga del Norte". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 17 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
1809
Ti 1869 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Domingo iti kalendario a Gregoriano.
Dagiti linaon
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero–Marso[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 4 – Ni James Madison ket sinarunona ni Thomas Jefferson a kas ti Presidente iti Estados Unidos.
Hulio–Septiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero–Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Enero 19 – Edgar Allan Poe, Amerikano a mannurat ken mannaniw (pimmusay 1849)
- Pebrero 12
- Abraham Lincoln, maika-16 a Presidente iti Estados Unidos (pimmusay 1865)
- Charles Darwin, Britaniko a naturalista (pimmusay 1882)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Kasilpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti 1809 idiay Wikimedia Commons


text:
Telebision
Ti telebision (TV) ket ti telekomunikasion a pamay-an para iti panagiwaragawag ken panangawat kadagiti ladawan a mabalin a monokromo (nangisit ken puraw) wenno namarisan, nga adda wenno awan ti maikuyog nga uni. Ti "yelebision" ket mabalin pay a mangibaga ti naisangayan a alikamen a telebison, programa ti telebision, owenno panagiwaragawag ti telebision.
Ti etimolohia ti balikas ket adda ti naglalaok a taudan iti Latin ken Griego, a ti kaibuksilanna ket "adyu a pannakakita": Griego tele (tῆλe), adayo, ken Latin visio, kita (manipud ti video, vis- tapno kitaen, wenno buyaen).
Ti komersial a magun-od manipud idi naladaw a tawtawen ti 1920, ti alikamen a telebision ket nagbalbalinen a masansan iti balbalay, dagiti negosio ken dagii patakder, ken naisangayan a kas pamay-an para iti panangipaskil, ti taudan ti panagpalpaliwa, ken damdamag. Manipud idi tawtawen ti 1950, ti telebision ket isu idin ti pamay-an para iti panagsukog ti publiko a kananakem. Manipud idi tawtawen ti 1970, ti pannakagun-od kadagiti video cassette, dagiti laserdisc, dagiti DVD ken tattan dagiti Blu-ray Disc ket nagresultaan ti alikamen a telebison ket masansanen nga inus-usar para iti panagbuya ti nairekord ken ti pay naiwaragawag a material. Kadagiti kinaudi a tawwn, ti Internet a telebision ket nakakitkitan ti pannakaadu ti telebision a magun-od babaen ti Internet babaen dagiti serbiso a kas ti iPlayer ken Hulu.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Telebision idiay Wikimedia Commons


text:
Plantilia:Titulo nga italiko
Daytoy a plantilia ket mabalin a mausar a mangipairig kadagiti titulo ti panid. Daytoy ket nasken laeng a mausar kadagiti artikulo a makasurot ti kriteria para kadagiti titulo nga italiko.
Kadawyan a daytoy ket naikabkabil iti ngato ti artikulo.
NO SAAN A MABALIN: Padasen nga ikabil ti plantilia kalpasan ti infobox. No saan pay nga agbalin, imbes ket nga usaren ti plantilia {{DISPLAYTITLE}}; manen, daytoy ket nasken a maikabil kalpasan ti infobox.
Panagusar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Batayan a panagusar
{{titulo nga italiko}}
- Nakairig amin
{{titulo nga italiko|all=yes}}
Dagiti titulo ti artikulo ket saan a makalaon ti panangporma ti wiki, a kas ti '', isunga saan a maaramid nga italiko iti kadawyan a waya. Imbes, ket nga ikabil daytoy a plantilia iti artikulo, ken kadawyan nga iti kangatuan a paset ti artikulo. Kastoyto ti sumaganad a pagbanaganna:
- Dagiti titulo nga awan kadagiti parentesis () a napno a nakairig:
- Foo → Foo
- Tungtungan:Foo → Tungtungan:Foo
- Dagiti titulo nga aglaon kadagiti parentesis ket maipairig sakbay ti umuna a panglukat a parentesis:
- Foo (bar) → Foo (bar)
- Tungtungan:Foo (bar) → Tungtungan:Foo (bar)
- Ti panangipairig ket mabalin a mapilit kadagiti addaan ti parentesis a testo babaen ti parametro ti
|all=yes.
Adda dagiti dadduma nga infobox nga automatiko a mangpadas a mangipairig ti titulo ti artikulo a nakairamanannda. No husto nga agbalin daytoy, saanen a masapul daytoy a plantilia. No saan nga agbalin, padasen nga ikabil ti {{Titulo nga italiko}} kalpasan ti infobox.
Datos ti plantilia[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy ket isu ti dokumentasion ti TemplateData para iti plantilia nga inus-usar babaen ti VisualEditor.
Titulo nga italiko
Ti plantilia a mangpairig kadagiti titulo ti artikulo


text:
Maragusan, Tanap ti Compostela
Ti Maragusan ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Tanap ti Compostela iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Maragusan ket nabingbingay a politikal iti 24 a barbaranggay.[2]
- Bagong Silang
- Mapawa
- Maragusan (Poblacion)
- New Albay
- Tupaz
- Bahi
- Cambagang
- Coronobe
- Katipunan
- Lahi
- Langgawisan
- Mabugnao
- Magcagong
- Mahayahay
- Mauswagon
- New Katipunan
- New Man-ay
- New Panay
- Paloc
- Pamintaran
- Parasanon
- Talian
- Tandik
- Tigbao
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Tanap ti Compostela". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 20 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Davao (Ingles) naala idi 2 Hunio 2013
- ^ "Probinsia ti Tanap ti Compostela". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 20 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Norala, Abagatan a Cotabato
Ti Norala ket maysa a maka-3 a klase nga ili iti probinsia ti Abagatan a Cotabato iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Norala ket nabingbingay a politikal iti 14 a barbaranggay.[2]
- Dumaguil
- Esperanza
- Kibid
- Lapuz
- Liberty
- Lopez Jaena
- Matapol
- Poblacion
- Puti
- San Jose
- San Miguel
- Simsiman
- Tinago
- Benigno Aquino, Jr
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Abagatan a Cotabato". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 21 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Soccsksargen (Ingles) naala idi 3 Hunio 2013
- ^ "Probinsia ti Abagatan a Cotabato". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 21 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Magallanes, Cavite
Ti Magallanes ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Cavite iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Magallanes ket nabingbingay kadagiti 16 a baranggay.[2]
- Baliwag
- Bendita I
- Caluangan
- Medina
- Pacheco
- Baranggay 1 (Pob.)
- Baranggay 2 (Pob.)
- Baranggay 3 (Pob.)
- Baranggay 4 (Pob.)
- Baranggay 5 (Pob.)
- Ramirez
- Tua
- Urdaneta
- Kabulusan
- Bendita II
- San Agustin
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Cavite". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 13 Agosto 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Calabarzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Cavite". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 13 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Lehislatibo a distrito iti Siudad ti San Jose del Monte
Ti Lehislatibo a Distrito iti Siudad ti San Jose del Monte ket isu ti agdama a pannakabagi ti siudad ti San Jose del Monte iti Kamara dagiti Pannakabagi iti Pilipinas.
Manipud idi 1907 aginggana idi 1972, ti San Jose del Monte ket nairepresenta idi iti Kongreso a kas paset ti maikadua a distrito ti Bulacan. Ti probinasia ti Bulacan ket nairepresenta idi ti Interim Batasang Pambansa a kas paset ti Rehion III manipud idi 1978 aginggana idi 1984, ken nagbutos kadagiti uppat a sapasap a pannakabagi iti Kadawyan a Batasang Pambansa idi 1984
Ti San Jose del Monte ket naikabil idi iti maikapat a distrito ti Bulacan kalpasan ti pannka-urnos manen dagiti lehislatibo a distrito ti probinsia babaen ti baro a Batay-linteg a nangrugi idi Pebrero 7, 1987. Ti San Jose del Monte, ket nagbalin a siudad idi 2000, ket naisina iti maikapat a distrito ti Bulacan idi Disiembre 18, 2003 babaen ti Republika Tignay Blng. 9230 a nangbaiw ti nainkalintegan a dokumento ti siudad (RA 8797), ken nagbutos ti bukodna a pannakabagi a nangrugi kadagiti panagbutos idi 2004. Nupay kasta dagiti nagtataeng iti siudad ket agbutbutosda pay laeng a kas pase ti maikapat a distrito ti Sangguniang Panlalawigan ti probinsia para iti panggep a panagbutos kadagiti kameng ti probinsia.[1]
Maymaysa a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Populasion (2007): 439,090
Kitaen pay ti[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi iti Pilipinas


text:
Isaac Newton
Ni Apo Isaac Newton PRS (25 Disiembre 1642 – 20 Marso 1727 [4 Enero 1643 – 31 Marso 1727]) ket maysa idi nga Inggles a pisiko, matematiko, astronomo, katutubo a pilosopo, alkimista, ken teologo, nga isu ket "naipanpanunutan babaen kadagiti kaaduan nga isu ket ti kalatakan ken kina-inpluente a nagbiag a sientista."[3] Ti minogrpia na a Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica, a naipablaak idi 1687, ket nagited kadagiti pundasion para kadagiti klasiko a mekanika. Iti daytoy nga obra, ni Newton ket inlawlawag na ti unibersal a grabitasion ken dagiti tallo a kalintegan ti panag-gunay, a naiturayan ti sientipiko a panakakita iti maipapapan ti bagi nga uniberso para kadagiti simmaruno a tallo a siglo. Ni Newton ket nangipakiat a dagiti panag-gunay dagiti banbanag ditoy Daga ken dagiti selestial a bagbagi ket naiturayan babaen ti agpapada a disso kadagiti katutubo a kalintegan, babane ti panangipakitana ti baetan dagiti kalintegan ti panag-gunay dagiti planeta ni Kepler ken ti teoria na iti grabitasion, a daytoy ket nagikkat kadagiti panagdudua a maipanggep ti heliosentrismo ken ipinarang-ay na ti Sientipiko a Rebolusion.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Mordechai Feingold, Barrow, Isaac (1630–1677), Oxford a Diktionario iti Nailiana Biograpia, Oxford University Press, Septiembre 2004; online edn, Mayo 2007; naala idi 24 Pebrero 2009; adu pay a naipalpalaway idiay Mordechai Feingold " Newton, Leibniz, ken Barrow Too: Ti panagpadas a panagipatarus manen"; Isis, Vol. 84, Bilang. 2 (Hunio, 1993), pp. 310–338
- ^ Diktionario iti Sientipiko a Biograpia, Newton, Isaac, n.4
- ^ Burt, Daniel S. (2001). Ti biograpia a libro: ti pagalagadan ti agbasbasa iti saan a piksion, piksion, ken pabuya a biograpia kadagiti 500 a kasiddaawan a tatao iti amin a panawen. Greenwood Publishing Group. p. 315. ISBN 1-573-56256-4., Naala it panid ti 315


text:
J. M. G. Le Clézio
Ni Jean-Marie Gustave Le Clézio (Pranses: [ʒɑ̃ maʁi ɡystav lə klezjo]; naipasngay idi 13 Abril 1940), kadawyan a nainaganan a kas ni J. M. G. Le Clézio, ket Pranses-Mauritiano a mannurat ken propesor. Ti nagsurat kadagiti sumurok nga uppat a pulo nga obra, isu ket nagunggunaan ti Prix Renaudot idi 1963 para iti nobelana a Le Procès-Verbal.
Ni Le Clézio ket nagunggunaan ti Premio Nobel iti Literatura idi 2008 a kas maysa a "mannurat nga adu kadagit ipapanaw, poetiko a panagpadas ken naderrep a rag-og, eksplorador ti kinatao iti labes ken baba ti agturturay a sibilisasion".


text:
Sixto Brillantes
Ni Sixto Serrano Brillantes, Jr. (naipasngay Agosto 14, 1939) ket isu ti agdama a mangipangulo ti Komision dagiti Eleksion (Comelec). Isu ket indutok babaen ni Presidente Benigno Aquino III idi Enero 16, 2011 tapno agserbi ti saan pay a nagpaso a termino ni Mangipagulo Jose Melo.[1]
Abogado ti eleksion[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda met dagiti tattao nga agbutbuteng nga isu ket saan a mabain nga mangigandat a hepe ti Comelec, gapu ta isu ket nagserbi kadagiti nadayeg a kliente a kas ti dati a Presidente a ni Joseph Estrada ken ti pamilia nga Ampatuan.[2]
Ni Brillantes, nga isu ket nagikkat nga abogado ti panagbutos kalapsan ti pannakaidutokna idi Sabado, ket kinunana: “Adu ti nakaamammo kaniak, ken kadagiti napalabas a 20 a tawen, siak a po ti kimmamkamat kadagiti operador.”[2]
Uray ti dati aDSenador a ni Manuel Roxas II ket isu kano pay ket ket nagdudua ti pannakaidutokna. Kinunkunana kano kadagiti panagbutbutengna kenni Presidente Benigno Aquino III a ni Brillantes ket mabalin a paraboranna ni senador Francis Escudero wenno ni Bise Presidente Jejomar Binay kadagit panagbutos idi 2016 .[2]


text:
Wagayway ti Alaska
Ti wagayway ti Estado ti Alaska ket naglaon kadagiti walo a nabalitokan a bitbituen, a nagbukel ti Dakkel nga Aklo ken ti Amianan a Bituen, iti maris a nangisit nga asul a lugar ti likod. Ti Dakkel nga Aklo ket maysa a asterismo idiay Konstelasion Ursa Major a naisinboloan iti uso, daytoy ket maysa nga ayup a patneng idiay Alaska. A kasla ti nailadawan iti dayta a wagayway, dagti bitbituenna ket mabalin a mausar a pagalagadan babaen dagiti agdadamo tapno mabirukanda ti Polaris ken tapno ammoda ti pudno nga amianan, a daytoy ket sabsabali unay no maipada iti magnetiko nga amianan.[1]
Daytoy a daremdem ket inaramid babaen ni Benny Benson iti Seward ken napili daytoy manipud kadagiti 700 a naipaserrek iti 1927 a salisal.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Jeff Goodman. "Magnetiko nga Amianan nga Ungto vs. Geograpiko nga Amianan nga Ungto". Kolehio ti Reich.


text:
2009
Ti tawen idi 2009 (MMIX) ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Huebes iti kalendario a Gregoriano (dominikal a letra D), ti maika-2009 a tawen kadagiti panangikeddeng ti Kadawyan a Panawen (CE) ken Anno Domini (AD), ti maika-9 a tawen ti maika-3 a milenio, ti maika-9 a tawen iti maika-21 a siglo, ken ti maika-10 ken maudi a tawen iti dekada ti tawtawen ti 2000.
Dagiti linaon
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 6 - Francis Magalona, Pilipino rapper (naipasngay 1964).
- Hunio 25 - Michael Jackson, ti kumakanta iti Estados Unidos iti Amerika. (naipasngay 1958).
- Agosto 1 - Corazon Aquino Maika-11 a Presidente ti Filipinas (naipasngay 1933)
- Agosto 18 - Kim Dae-Jung Maika-15 a Presidente ti Abagatan a Korea
- Agosto 31 - Eraño Manalo, Iglesia ni Cristo
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti 2009 iti Wikimedia Commons


text:
Datu Odin Sinsuat, Maguindanao
Ti Datu Odin Sinsuat ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Maguindanao iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Datu Odin Sinsuat ket nabingbingay a politikal kadagiti 34 a barbaranggay.[2]
- Ambolodto
- Awang
- Badak
- Bagoenged
- Baka
- Benolen
- Bitu
- Bongued
- Bugawas
- Capiton
- Dados
- Dalican Poblacion
- Dinaig Proper
- Dulangan
- Kakar
- Kenebeka
- Kurintem
- Kusiong
- Labungan
- Linek
- Makir
- Margues
- Mompong
- Nekitan
- Sapalan
- Semba
- Sibuto
- Sifaren (Sifaran)
- Tambak
- Tamontaka
- Tanuel
- Tapian
- Taviran
- Tenonggos
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Maguindanao". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 21 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao (ARMM) (Ingles) naala idi 4 Hunio 2013
- ^ "Probinsia ti Maguindanao". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 21 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Tangcal, Lanao del Norte
Ti Tangcal ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Lanao del Norte iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Tangcal ket nabingbingay a politikal iti 18 a barbaranggay.[2]
- Small Banisilon
- Bayabao
- Berwar
- Big Banisilon
- Big Meladoc
- Bubong
- Lamaosa
- Linao
- Lindongan
- Lingco-an
- Small Meladoc
- Papan
- Pelingkingan
- Poblacion
- Poona Kapatagan
- Punod
- Somiorang
- Tangcal Proper
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Lanao del Norte". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 19 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Amianan a Mindanao (Ingles) naala idi 17 Abril 2013
- ^ "Probinsia ti Lanao del Norte". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 19 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Prepektura ti Akita
Ti Prepektura ti Akita (秋田県 Akita-ken?) ket maysa a prepektura ti Hapon a mabirukan idiay Rehion ti Tōhoku iti Akin-amianan a Honshu, ti kangrunaan nga isla ti Hapon.[2] Ti kapitoliona ket ti siudad iti Akita.[3]
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti lugar ti Akita ket napartuaten manipud kadagiti taga-ugma a probinsia ti Dewa ken Mutsu.[4]
Naisina manipud kadagiti nangruna a sentro ti komersio, politika iti Hapon ken ti populasion babaen ti ginasut a kilometro ken ti Ōu ken ti kabambantayan ti Dewa iti daya, ti Akita ket kaaduan a nagtultuloy a naisalumina manipud iti kagomongan ti Hapon aginggana idi kalpasan ti tawen ti 600. Ti Akita ket ti rehion idi dagiti agan-anup ken agburburas ken nangruna a dagiti nomadiko a tribu.
Ti immuna a historikal a rehistro iti agdama nga aldaw a Prepektura ti Akita ket napetsado idi 658, idi pinarukma dagiti Abe no Hirafu ti patneng [a tribu ti [Ezo]] nga itan ket dagiti siudad ti Akita ken Noshiro. Ni Hirafu, nga isu idi ti gobernador ti Probinsia ti Koshi (ti amianan a laud a parte ti Honshū a mangbeddeng ti Baybay ti Hapon), ket nangibangon iti puerto idiay Karayan Mogami, ken isu daytoy ti nangrugianen ti panagtaeng iti rehion ti Hapon.
Idi 733, ti baro a pagtaengan ti militar—a kanungpalan a nanaganan manen iti Kasitilio Akita—ket nabangon idi iti moderno nga aldaw a siudad ti Akita city idiay Takashimizu, ken naparang-ay dagiti naperpermanente a kalsada ken dagiti estruktura. Ti rehion ket nausar idi a kas kuartel dagiti operasion para iti imerio ti Hapon idi pinapanawda dagiti patneng a tattao ti Ezo manipud idiay akin-amianan a Honshū.
Daytoy ket namin-adu a nagbaliw dagiti nagturturay. Idi las-ud ti shogunato ti Tokugawa daytoy ker naited iti sangkaputotan ti Satake, nga isuda ti nagturay iti rehion kadagiti 260 a tawen, ken nagpadur-asda iti agrikultura ken dagiti industria iti panagmina a kaaduan pay nga adda ita nga aldaw. Iti amin a paset iti daytoy a panawen, naidasig daytoy a kas paset ti Probinsia ti Dewa.[2] Idi 1871, idi las-ud ti Restorasion ti Meiji, ti Probinsia ti Dewa nasukog manen ken dagiti daan a dominio ti daimyō ket nawaswasda ken administratibo a nabaliwan manen, a nagresultaan dagiti moderno nga aldaw a pagbeddengan ti Akita.
Ti nadayeg a paset ti panawen ti Heian a waka a mannaiw a ni Ono no Komachi, ket nakunkuna a naiyanak idiay Siudad ti Yuzawa, Ili ti Ogachi, a mabirukan idiay abagatan a daya ti prepektura.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Mabirukan itiamianan ti Honshu, ti Prepektura ti Akita ket sanguenna ti Baybay ti Hapon iti laud ken beddengan babaen dagiti sabali nga uppat a prepektura: ti Aomori iti amianan, ti Iwate iti daya, ti Miyagi iti abagatan a daya, ken ti Yamagata iti abagatan.
Ti Prepektura ti Akita ket rektanggular iti sukog, ken agarup a 181 km manipud iti amianan aginggana iti abagatan ken111 km manipud iti laud aginggana iti daya. Ti Banbantay Ōu ket mangmarka ti akindaya a pagbeddengan ti prepektura, ken ti nangatngato a Banbantay Dewa ket mapan a paralelo iti tengnga ti prepektura. Kasla met iti kaaduan ti akin-amianan a Hapon, ti prepektura ket nalamiis kadagiti panaglalam-ek,ken nangnagruna iti adayo ti baybay
Ti Peninsula Oga ket prominente a langa ti aplaya.
Dagiti siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda dagiti sangapulo ket tallo a siudad a mabirukan iti Prepektura ti Akita:
Dagiti ili ken dagiti purok[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagitoy dagiti ili ken dagiti purok iti tunggal maysa a distrito:
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Nailian a Senso 2015 Dagiti Immuna a Result
- ^ a b Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Provinces and prefectures" iti Japan Encyclopedia, p. 780 iti Liblibro ti Google; "Tōhoku" iti p. 970 iti Liblibro ti Google.
- ^ Nussbaum, "Akita" iti p. 20 iti Liblibro ti Google.
- ^ Nussbaum, "Provinces and prefectures" iti p. 780 iti Liblibro ti Google
- Nussbaum, Louis-Frédéric and Käthe Roth. (2005). Japan encyclopedia. Cambridge: Harvard University Press. ISBN 978-0-674-01753-5; OCLC 58053128
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Prepektura ti Akita iti Wikimedia Commons
- Opisial a website ti Prepektura ti Akita (Hapon)
- Opisial a website ti Prepektura ti Akita
- Tarabau ti Panagpasiar idiay Akita


text: 1Kakabsatko, kas mamati ken ni Apotayo a Jesu-Cristo, ti nadayag nga Apo, awan koma ti idumdumayo. 2Kas pangarigan, dumar-ay iti taripnongyo ti nabaknang ken ti napanglaw. Nagsingsing ti baknang iti balitok ken nagaruat iti napintas idinto a rutayrutay ti pagan-anay ti napanglaw. 3No ad-adda a bigbigenyo ti nabaknang ket kunayo, “Agtugawka ditoy nasayaat a lugar,” ngem kunayo iti napanglaw, “Agtakderka wenno agdalupisakka iti sakaanak,” 4nagbasolkayon iti panangidumduma ken panangukom a maibatay iti dakes a panggep. 5Dumngegkayo, ingungotek a kakabsat! Dagiti napanglaw ditoy lubong ti pinili ti Dios tapno mapabaknang ti pammatida ken agbalinda a kameng ti Pagarian nga inkarina kadagiti agayat kenkuana. 6Ngem pabainanyo met ti napanglaw! Sinno kadi ti mangirurumen ken mangidarum kadakayo? Dagiti babaknang! 7Isuda ti mangpilpiltak iti mararaem a nagan a naited kadakayo. 8Masarakan daytoy iti Nasantoan a Surat: “Ayatem ti padam a tao a kas iti panangayatmo iti bagim.” No tungpalenyo daytoy, nasayaat ti aramidenyo. 9Ngem agbasolkayo no mangidumdumakayo babaen iti posturada. Iti imatang ti Linteg, maibilangkayon a managbasol. 10Ti siasinoman a mangsalungasing iti maysa a bilin, salungasingenna metten ti sibubukel a linteg. 11Ta ti nagkuna, “Dika makikamalala,” kinunana pay, “Dika mamapatay.” Uray no dika makikamalala, no pumatayka, sinalungasingmon ti linteg. 12Ngarud, agsao ken agaramidkayo a kas parsua nga ukomento ti linteg a mangwayawaya iti tao. 13Ta dinto mangngaasi ti Dios inton ukomenna ti tao a di nangngaasi; ngem inton oras ti panangukom, agballiginto ti kaasi. 14Kakabsatko, ania ti magunggona ti agkuna nga adda pammatina no dina met ipakita kadagiti aramidna? Saannaka a maisalakan ti kasta a pammati. 15Kas pangarigan ta adda kakabsat a makasapul unay iti lupot ken kanen iti inaldaw, 16ket diyo ikkan ida kadagiti kasapulan ti biag, awan serserbi ti panagkunayo kadakuada, “Bendisionannakayo ti Dios! Agpapudotkayo ken kaaduenyo ti mangan.” 17Kasta met ti pammati: awan serserbina no di mabuyogan iti aramid. 18Ngem addanto agkuna, “Adda pammati ti maysa a tao; adda met aramid ti sabali.” Kastoy ti sungbatko: “Ipakitam kaniak no kasano nga adda ti pammati ti siasinoman a dina pakuyogan iti aramid, ket iparangko met ti pammatik babaen iti aramidko.” 19Mamatikayo kadi a maymaysa ti Dios? Nasayaat! Ngem laglagipenyo a mamati met dagiti demonio—ket agpigergerda pay iti buteng. 20Sika a maag, kayatmo a mapaneknekan nga awan pagmamaayan ti pammati a di mabuyogan iti aramid? 21Kasano a napalinteg idi ni amatayo nga Abraham iti imatang ti Dios? Napalinteg babaen iti aramidna! Iti rabaw ti altar, indatonna ni Isaac nga anakna. 22Dimo aya maawatan? Nagtunos ti aramid ken ti pammati ni Abraham. Dagiti aramidna ti nangpunno iti pammatina. 23Ket pimmudno ti maysa a paset ti Nasantoan a Surat: “Namati ni Abraham iti Dios, ket imbilang ti Dios a nalinteg gapu iti pammatina.” Isut’ gapuna a naawagan ni Abraham a “gayyem ti Dios.” 24Ngarud, mapalinteg ti maysa a tao iti imatang ti Dios gapu iti aramidna, saan la a gapu iti pammatina. 25Kastoy met idi ken ni Rahab a babai a dakes ti panagbiagna. Pinalinteg ti Dios gapu iti inaramidna idi pinasangbayna dagiti espia a Judio ket tinulonganna ida a makalibas babaen iti panangipatuldona iti sabali a dalan a pagnaanda. 26Ngarud, kas ti bagi a makuna a bangkay no awan espirituna, maibilang met a natay ti pammati a di mabuyogan iti aramid.


text:
Listaan dagiti pagilian babaen ti Pagsurotan ti Panagrang-ay ti Nagtagitaoan
Daytoy ket listaan dagiti amin a pagilian babaen ti Pagsurotan ti Panagrang-ay ti Nagtagitaoan a nairaman iti maysa a Programa a Panagrangrang-ay ti Nagkaykaysa a Pagpagilian a Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan.
Dagiti linaon
- 1 Listaan
- 2 Listaan dagiti pagilian babaen ti kontinente
- 3 Listaan dagiti pagilian babaen ti a kontinental a rehion
- 4 HDI babaen dagiti rehion ken grupo
- 5 Dagiti pagilian a saan a nairaman iti kinaudi a reporta
- 6 Paammo
- 7 Dagiti nagibasaran
Listaan[urnosen | urnosen ti taudan]
- = immadu.
- = sitatalinaed.
- = nakissayan.
- Dagiti kapadpada a pateg ti HDI iti agdama a listaan ket saan a agbalin nga gapadpada iti ranggo, ngamin ket ti ranggo ti HDI ket agpayso a naala babaen ti panangiruar ti pateg ti HDI iti maikanem a desimal a punto.
- Ti numero iti braket ket ibagana ti bilang ti panangiranggo ti pagilian ket ngimmato (ngimmato wenno bimmaba) a mainaig iti baro a datos ti 2011 para iti 2010 ( a kas nainaganan iti reporta idi 2011 , panid 131).
Nangato unay a panagrangrang-ay ti nagtagitaoan[urnosen | urnosen ti taudan]
Nangato a panagrangrang-ay ti nagtagitaoan[urnosen | urnosen ti taudan]
Katengngaan a panagrangrang-ay ti nagtagitaoan[urnosen | urnosen ti taudan]
Nababa a panagrangrangay ti nagtagitaoan[urnosen | urnosen ti taudan]
Listaan dagiti pagilian babaen ti kontinente[urnosen | urnosen ti taudan]
Aprika[urnosen | urnosen ti taudan]
10 a kangatuan nga HDI
10 a kababaan nga HDI
Kaamerikaan[urnosen | urnosen ti taudan]
10 a kangatuan nga HDI
10 a kababaan nga HDI
Asia ken Oceania[urnosen | urnosen ti taudan]
10 a kangatuan nga HDI
10 a kababaan nga HDI
Europa ken Tengnga nga Asia[urnosen | urnosen ti taudan]
10 a kangatuan nga HDI
10 a kababaan nga HDI
Listaan dagiti pagilian babaen ti a kontinental a rehion[urnosen | urnosen ti taudan]
Kameng dagiti estado ti Timpuyog dagiti Arabe[urnosen | urnosen ti taudan]
10 a kangatuan nga HDI
10 a kababaan nga HDI
Kappon ti Europa[urnosen | urnosen ti taudan]
Promedio ti amin a kamkameng: 0.853
10 a kangatuan nga HDI
10 a kababaan nga HDI
Daya nga Asia ken ti Pasipiko[urnosen | urnosen ti taudan]
10 a kangatuan nga HDI
10 a kababaan nga HDI
Latin nga Amerika[urnosen | urnosen ti taudan]
10 a kangatuan nga HDI
10 a kababaan nga HDI
Tengnga a Daya ken Amianan nga Aprika[urnosen | urnosen ti taudan]
10 a kangatuan nga HDI
10 a kababaan nga HDI
HDI babaen dagiti rehion ken grupo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti pagilian a saan a nairaman iti kinaudi a reporta[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti estado a kameng ti UN (kinaudi a datos ti UNDP)[urnosen | urnosen ti taudan]
Saan a kameng ti UN (saan a nakarkulo babaen ti UNDP)[urnosen | urnosen ti taudan]
- nakarkulo babaen ti UNDP
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti kinaudi a pannakairaman ti Somalia iti HDI a panagiranggo ket ti reporta idi 1996 (1993 a datos).
- ^ Ti UN ket saan na a maibigbigan tiRepublika iti China (Taiwan) a kas maysa a naturay nga estado. Ti HDI a reporta ket saan na nga iraman ti Taiwan a kas paset ti Republika dagiti Tatao iti Tsina no agkarkulo ti bilang ti Tsina (kitaen ti [1]). The ROC's government calculated its HDI to be 0.868, based on 2010 new methodology of UNDP for calculating 2010 HDIs.[8]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2011 - Estadistika nga annex ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan". Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan Programa ti Panagrangrang-ay ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. pp. 127–130. Naala idi 2 Nobiembre 2011.
- ^ a b "2011 Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan". United Nations Development Programme. p. 151. Naala idi 2 Nobiembre 2011.
- ^ "Ti Kasasaad iti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaon" (PDF). United Nations Development Programme. 1998. Naala idi 26 Marso 2009.
- ^ "Puerto Rico (Estados Unidos)". United Nations Environment Programme. 2 Marso 1998. Naala idi 26 Marso 2009..
- ^ a b c d e f "Les défis de la croissance calédonienne, iti panid a 13" (PDF) (iti Pagsasao a Pranses). CEROM - INSEE. Naala idi 2008-12-10.
- ^ "Greenland (Denmark)". United Nations Environment Programme. 2 Marso 1998. Naala idi 26 Marso 2009..
- ^ Ti UN et saan a nagkarkulo ti HDI iti Macau. Ti gobierno iti Macau ket karkulona ti bulodna a HDI. No nairaman iti HDI ti UN a bilang iti 2007, ti Macau ket agranggo a maika-23 wenno maika-24 (kapadpadana ti Singapur wenno Hong Kong). "Dagiti bilang ti Macao idi 2010". Dagiti Estadistika ken Senso a Serbisio, Macau SAR. 2010. Naala idi 2010-07-01.
- ^ "2010中華民國人類發展指數 (HDI)" (pdf) (iti Insik). Directorate General of Budget, Accounting and Statistics, Executive Yuan, R.O.C. 2010. Naala idi 2010-07-02.
- ^ "Reporta ti Pangrangrang-ay ti Nagtagitaoan - Kosovo 2010". UNDP. 2010. p. 100. Naala idi 2011-11-26.