text:
Saan a mailibak, adun ti nagdur-asan ti tao iti agdama a panawen. Ita a computer age, napartuat ti selpon, naipasdek dagiti internet ken broadband ket adayon a naparpardas ti komunikasion ngem idi kani-20 a siglo. Ngem iti panangtun-oy ti tao kadagiti pagdur-asan ken pagnam-ayan ti biagna, adu dagiti aktibidadna a nakaigapuan iti pannakaabuso ti aglawlaw ken pannakarugit ti atmospera ti Daga. Dagitoy nga aktibidad ti maitudtudo a gapu iti dakdakkel a konsentrasion dagiti greenhouse gases iti atmospera ken maitudtudo a makagapu iti panagbara ti lubong.
Segun iti National Oceanic and Atmospheric Administration manipud iti opisina ti US Department of Commerce, adu a chemical compounds ti presente iti atmospera ti Daga nga agtigtignay a kas greenhouse gases kas iti carbon dioxide (CO2), methane, water vapor ken nitrous oxide ken ti ozone. Dagiti dadduma a sientista, inramanda ti chloroflourocarbons a greenhouse gas.
Inladawan ti NOAA ti greenhouse gases a “dagiti gases a mangipalubos iti direkta a lawag ti init (maawagan pay a shortwave energy) a dumanon iti rabaw ti Daga”. Kabayatan ti panangpapudot daytoy (enerhia) iti rabaw ti Daga, maruk-atan met ti pudot (infrared energy) a mapan iti atmospera. Absorbaren ti greenhouse gases ti pudot wenno enerhia ket bassit laeng ti makalusot a mapan iti law-ang. Kulongen ti greenhouse gases ti pudot iti akimbaba nga atmospera ket daytoy ti mangnayon iti bara ti Daga.
Natural a maparnuay dagiti greenhouse gases iti atmospera kas iti carbon dioxide (CO2), methane, water vapor ken nitrous oxide. Dagiti dadduma a gas ket aramid ti tao kas iti chlorofluorocarbons (CFCs), hydrofluorocarbons (HFCs) ken perfluorocarbons (PFCs), kasta met ti sulfur hexafluoride (SF6).
Napateg dagiti greenhouse gases agsipud ta dakkel ti akemda iti pannakatalinaed ti bara ti lubong. Ngem gapu iti aktibidad ti tao, ngumatngato ti konsentrasionda iti atmospera a kuna dagiti sientista a pakaigapuan ti nakarkaro a panagbara ti lubong ken panagbaliw ti klima a mapaliiw a mangidatdateng ita kadagiti kalamidad ken didigra kadagiti nadumaduma a pagilian ditoy Daga.
Saggaysaentayo nga ibinsabinsa dagitoy a greenhouse gases a dakkel ti akemna iti pannakatalinaed iti kinabara ti Daga ngem gapu iti panagabuso ti tao, agbalbalinen dagitoy a kabusor a posible a mangungaw met laeng iti tao.
Carbon Dioxide
Ti carbon dioxide (CO2) ti kangrunaan a gas a masarakan iti atmosphera ti Daga. Dimmanonen iti aganay 30% iti konsentrasion ti CO2 iti atmosperatayo manipud idi simmagpat toy lubong iti industrialisasion idi kani-19th a siglo gapu iti pannakaaramat dagiti fossil fuel kas iti coal, lana ken natural gas. Malaksid dayta, rinaatan ti tao dagiti kabakiran tapno pagbalinenda a bangkag ken plantasion. Dakkel a katulongan dagiti kayo ta dagitoy ti mangsul-oy iti CO2 ngem iti in-inut a pannakapugipogda ken iti yaadu ti populasion, agtultuloy ti idadakkel ti konsentrasion ti CO2 iti atmospera. Segun kadagiti autoridad iti aglawlaw, mapattapatta a 30 bilion a tonelada ti mainaynayon iti atmospera ti Daga babaen dagitoy nga aktibidad ti tatao.
Sabali pay a dakkel a makagapu iti ngumatngato a konsentrasion ti CO2 iti atmospera dagiti maipugpugso a fossil fuels kas iti coal, lana ken natural a gas tapno mapataray dagiti planta, kotse, ken maaddaan iti elektrisidad dagiti pagtaengan ken dadduma pay a produkto ti moderno a panagbiag kangrunaanna manipud kadagiti dadakkel a pagilian iti lubong a pakairaman ti United States, dagiti pagilian iti Europa ken uray iti Asia, nangruna ti China.
Maitudtudo pay a sabali a pakaigapuan iti dumakdakkel a konsentrasion ti CO2 ti deporestasion. Ditoy laengen pagiliantayo, makalbon dagiti bantay gapu iti di agsarday a panagpukan kadagiti kayo a maaramat para iti pannakaipasdek dagiti pagtaengan, pagsungrod ken pannakadalus dagiti kabambantayan tapno mapagbalin a bangkag ken pagmulaan.
(Adda tuloyna)


c: text/html

text:
Kanaig daytoy, nangipaay ti municipal government ditoy nga idadauluan ni Mayor Clifford Patil-ao iti P50,000, drilling machine ken compressor tapno matulongan dagiti lumalaga iti sakupit.
Malaksid iti sakupit, aglaglaga pay ti Quirino Bamboo Makets Association iti koppit, wenno shoulder bag, cellphone case, flower vase ken dadduma pay a produkto manipud iti kawayan nga ilaklakoda iti Baguio City.
Kinuna ni Daisy Pagulongan manipud iti municipal Agriculture office ken coordinator ti programa, addaan ti nasao nga asosasion iti nasurok sangagasut a kameng.(Danny Antalan)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
SANTO DOMINGO, Ilocos Sur – Kalaksidan a maibilang a kaprestihiosuan a pagadalan iti siensia ti sekundaria iti Kailokuan, manamnama ti panagbalin ti Philippine Science High School Ilocos Region Campus (PSHS IRC) a maysa kadagiti kangrunaan nga educational and tourist destination iti Ilocos Region no maleppaston ti moderno a planetarium ken science laboratory iti uneg ti campus.
Dayta ti inrakurak ni PSHS IRC Campus Director Dr. Ronnalee Orteza kadagiti kameng ti media iti naangay a press conference kabayatan ti selebrasion ti maika-17 Foundation Anniversary ti pagadalan. Naangay ti press conference sadiay West Loch Hotel idi Pebrero 5, 2019 kalpasan ti programa a dinar-ayan dagiti agdama ken sigud nga opisial ti Department of Science and Technology, PSHS ken Municipal Government; ken nakaipaayan dagiti International Standard Organization certification ken pammigbig kadagiti sigud ken agdama nga agpapaay iti PSHS.
Impakaammo ni Dir. Orteza nga iti 17 a tawen nga operasion ti pagadalan manipud idi nabangon idi 2002 ket nakapatanoren kadagiti adu a propesional a nagballigi iti nagduduma a tay-ak kas iti science, technology, medicine, engineering ken dadduma pay a propesion.
Impalgakna nga iti agdama nga school year ket addaan ti eskuelaan iti 525 nga estudiante nga scholar manipud Grade 7 agingga iti Grade 12; 202 kadakuada dagiti taga-Ilocos Norte, 148 dagiti naggapu iti Ilocos Sur, 114 iti Pangasinan, 25 iti La Union, ken dagiti dadduma ket naggapu iti probinsia ti Abra, Cagayan, Tarlac, Pampanga, Metro Manila, Rizal, Cavite ken Laguna.
Inyawisna kadagiti nagannak dagiti agad-adal iti elementaria a guyoguyenda dagiti annakda nga agadal iti PSHS kas scholar ti gobierno a maaddaan kadagiti adu a benepisio ken pribelehio kas panangisagut kadagiti ubbing iti nangato ti kalidadna nga edukasion para iti naraniag a masakbayanda. Impasingkedna kadagiti nagannak ken pamilia dagiti estudiante iti PSHS IRC a natalged ken nasayaat ti pannakaaywan dagiti agad-adal kabayatan ti panagbasa ken panagnaedda iti campus.
Inrakurakna nga iti agdama ket agtultuloy dagiti nagduduma a construction projects iti uneg ti 5.3 nga ektaria a campus ti pagadalan para kadagiti nayon a pasdek ken pasilidad. Nakaprograman ti pannakabangon nalawa ken kompleto a laboratorio ti siensia, ken planetarium a pakaipananto dagiti dadakkel ken moderno a teleskopio ken alikamen a pangbuya ken pangadal kadagiti adda iti adayo a tangatang.
Iti mensahe ni San Ildefonso Mayor Mark Anthony Purisima, impaganetgetna ti kinapateg ti pannakabangon ti PSHS para ti panagdur-as ti edukasion ken ekonomia iti ilida. Impakaammona a ti PSHS ket pinatanorna dagiti adu a nagballigi iti nagduduma a propesion, ken pinaglatakna ti bassit nga ilida iti Pilipinas. Pinagyamananna dagiti mangidaulo ti PSHS iti nasayaat a panaglangenda iti Municipal Government, ken impasingkedna nga uray saanton a mayor ket agtultuloyto ti itutulong ken panagsuportana iti pagadalan. Impalgakna pay ti panggepna a sakbay ti panaggibus ti terminona a mayor inton Hunio ket kayatna ti makibinnulig kadagiti mangidaulo iti PSHS para iti panagmula iti adu a kayo iti uneg ti campus tapno bumerde ken lumamiis iti aglawlaw ti pagadalan para iti napinpintas a buya ken komportable a pagbasaan dagiti estudiante.
Iti met panagsarita ni sigud nga Ilocos Sur 1st District Rep. Salacnib Baterina, sponsor iti Republic Act No. 9036 para iti pannakabangon ti PSHS IRC, impalagipna ti pakasaritaan ti pannakainaw ti pagadalan manipud idi 1999, makatawen kalpasan ti pannakapilina a diputado. Sinalaysayna a gapu iti ayatna a masagutan dagiti kaprobinsiaanna iti nangato ti kalidadna nga edukasion ket inkagumaanna ti nangaramid iti wagas babaen ti panagpatulongna kadagiti padana a kongresista ken ni sigud a Senador Tessie Aquino Oreta para ti pannakabangon ti PSHS IRC iti umuna a distrito iti Ilocos Sur.
Impalagipna a nakamakamda ti deadline a pannakairaman ti PSHS IRC babaen ti pannakikaysa ni sigud a San Ildefonso Mayor Tito Purisima ket naidonar ti sigud a nababa a lote sadiay Brgy. Poblacion East a nagsaadan ti eskuelaan. Impakaammona a nangrugi iti maysa a pasdek idi manglukat ti campus idi 2002, ket kalpasan ti 17 a tawen, nagadun dagiti nagdur-asanna, ken nagbalinen a nalatak ti eskuelaan. Insingasingna pay ti pannakabangon ti sports oval iti uneg ti campus tapno adda pagtarayan ken pagay-ayaman dagiti estudiante para iti nasaysayaat a salun-at ti pisikal a bagida.
Iti met mensahe ni Mr. Ramon Sumabat, Provincial Director ti Department of Science and Technology, impakaammona ti nasinged a panaglangen ken panagtinnulong ti opisinana ken ti PSHS IRC kas adda iti maymaysa a departamento ti gobierno para iti pannakapadur-as ti siensia ken teknolohia iti Ilocos Sur, Impasingkedna ti agtultuloy a suporta ti DOST provincial office kadagiti gannuat ti PSHS IRC tapno maisayangkat dagiti kasapulan a programa para ti pannakaisaknap ken pannakapadur-as ti science and technology iti Ilocos Sur. ●


text:
NARVACAN, Ilocos Sur -Impatalged ni Mayor Zuriel Zaragoza a tinawenton ti Bagnet Festival a tampok nga aktibidad iti panagpiesta daytoy nga ili kalpasan ti panagballigi ti streetdancing competition a binuya dagiti rinibribu a tattao idi Disiembre 13.
Malaksid ti bagnet festival, naangay pay ti pasalip iti panagluto a kangrunaan a ramen ti bagnet.
Ti bagnet ti one town one product daytoy nga ili a paborito a gatangen dagiti sangsangaili ken turista.
Kinuna ni Zaragoza a nairusat ti Bagnet Festival kas paset ti panangipromotda daytoy nga ili a kas tourist destination.#


text:
CABUGAO, Ilocos Sur – Kinuna ni Gov. Deogracias Victor “DV” Savellano a nanglukat iti text line para iti nadardaras a pannakaidanon kenkuana dagiti programa ken problema dagiti kailianna.
“Toy governoryo… ni Apo DV, ket just a text away to anybody in the province of Ilocos Sur,” kinuna ni Savellano.
Innayon ti gobernador a nagaplayen iti liniana para iti Smart, Globe ken Sun Cellular tapno awan ti busbosen dagiti agtext kenkuana mainaig kadagiti problemada a kasapulan a maikkan iti atension.
Kinunana a napanunotanna daytoy “tapno uray dagiti adda iti kaadaywan a sitio iti Cervantes ket mabalinda latta nga i-text ti problema, wenno dagiti singasingda, produkto ken amin-amin a banag.”
Inlawlawagna a medio high-tech itan ti panagserbina, tapno madanonna amin dagiti kaprobinsiaanna.
“Kas gobernador ket annakkayo aminen… isu a kitkitaek ti pagsiaatanyo,” kinuna ni Savellano.
Nadakamat pay ti gobernador nga adda metten email addressna tapno maaddaan access kenkuana dagiti addaan computer babaen iti internet.
“Mamatiak a through texting, nadardaras ti idadanon kaniak dagiti problema, suggestions ken recommendations manipud kadagiti kakailian, uray addada iti nasulinek a lugar ti probinsia ket padasek a sungbatan ken maikkan iti solusion dagitoy a problema,” kinuna ni Savellano.


text:
1949
Ti 1949 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Sabado iti kalendario a Gregoriano.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Marso[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 19 – Valery Leontiev, Ruso a kumakanta
Abril[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 20 – Jessica Lange, Amerikana nga aktres
Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hunio 15 – Jim Varney, Amerikano nga aktor (pimmusay 2000)
- Hunio 22 – Meryl Streep, Amerikana nga aktres
Hulio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hulio 6 – Noli de Castro, maika-12 a Bise Presidente ti Filipinas
Nobiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nobiembre 8 – Bonnie Raitt, Amerikana a kumakanta ken gitarista
Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Disiembre 4 – Jeff Bridges, Amerikano nga aktor
- Disiembre 25 – Sissy Spacek, Amerikana nga aktres
Di ammo ti petsa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mila D. Aguilar, Filipina a mannaniw ken mannurat
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Abril[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 15 – Wallace Beery, Amerikano nga aktor (naipasngay 1885)


text:
CERVANTES, Ilocos Sur – Pimmusay iti ospital ti maysa a baro gapu iti pannakaaksidente ti luganda sadiay Barangay Rosario ditoy nga ili idi malem ti Enero 12.
Natay ni Andre Aguirre y Capacap, 27, residente iti Barangay San Juan, Cervantes, iti Luis Hora Memorial Hospital sadiay Bauko, Mt. Province gapu kadagiti nagduduma a sugatna iti bagina.
Naitaray met iti daytoy nga ospital ni Karl Mark Galutan y Padon, 29, naasawaan, residente iti Barangay Rosario, Cervantes ken nagmaneho iti Honda XRM a motorsiklo a nakisakayan ni Aguirre.
Segun iti report, agdaldaliasat ti motorsiklo iti laud a direksion iti kalsada ti Cervantes-Tagudin ket idi makadanonda iti Sitio Salugan, Barangay Rosario, mapapati a dinungpar ti lugan ti steel railings a nakaigapuan ti pannakatnag dagiti dua iti waig idinto a naitapuak ti luganda iti talon.#


text:
Demokratiko a Republika iti Kongo
Nagsasabtan: 2°52′48″S 23°39′22″E / 2.88°S 23.656°E
Ti Demokratiko a Republika iti Kongo (Pranses: République démocratique du Congo) ket maysa a pagilian a mabirukan idiay Tengnga nga Aprika. Isu daytoy ti maikadua a kadakkelan a pagilian idiay Aprika babaen ti kadakkel ken ti maika-11 a kadakkelan iti lubong. Nga addan ti populasion ti sumurok 71 a riwriw,[1] ti Demokratiko a Republika iti Kongo ket isu ti maika-19 a kapusekan ti populasion iti lubong, ti maikapat a kapusekan ti populasion idiay Aprika, ken isu pay ti kapusekan ti populasion a pagilian nga agsasao iti Pranses.
Naibeddengan iti Republika ti Tengnga nga Aprika ken Abagatan a Sudan iti amianan; Uganda, Rwanda, ken Burundi iti daya; Zambia ken Angola iti abagatan; ti Republika iti Kongo, ti Angola nga enklabe iti Cabinda, ken ti Taaw Atlantiko iti laud; ken naisina manipud ti Tanzania babaen ti Danaw Tanganyika iti daya.[1] Daytoy a pagilian ket adda sumrekan na iti taaw babaen ti 40-kilometro (25 mi) nabistrad nga aplaya iti Atlantiko idiay Muanda ken agarup a 9 km a kalawa ti sabangan ti Karayan Kongo a mapan idiay Gopo ti Guinea.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c d Central Intelligence Agency (2011). "Kongo, Demokratiko a Republika iti". The World Factbook. Langley, Virginia: Central Intelligence Agency. Naala idi 2011-10-05.
- ^ a b c d "Demokratiko a Republika iti Kongo". Internasional a Pondo ti Panguartaan. Naala idi 2011-04-21.
- ^ "GINI index". World Bank. Naala idi 30 Hulio 2013.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- Demokratiko a Republika iti Kongo
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti Bantu a pagilian ken teritorio
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Pranses
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti republika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Swahili
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Ania ti Bautismo?
Ti sungbat ti Biblia
Ti bautismo ket tumukoy iti pannakaitaneb ti maysa a tao iti danum ken irurukuasna. * Isu a nabautisaran ni Jesus iti karayan. (Mateo 3:13, 16) Maysa pay, imbaga ti maysa a lalaki nga Etiope a kayatna ti mabautisaran idi nakakita “iti lugar nga adda danum.”—Aramid 8:36-40, Ti Baro a Naimbag a Damag Biblia.
Kaipapanan ti bautismo
Inkompara ti Biblia ti bautismo iti pannakaitabon. (Roma 6:4; Colosas 2:12) Ti bautismo iti danum isimbolona ti ipapatay ti maysa a tao iti dati a panagbiagna ken rugi ti baro a biag kas maysa a Kristiano a dedikado iti Dios. Ti bautismo ken dagiti addang nga agturong iti dayta ket urnos ti Dios tapno maaddaan ti maysa a tao iti nadalus a konsiensia maibatay iti pammatina iti sakripisio ni Jesu-Kristo. (1 Pedro 3:21) Isu nga insuro ni Jesus a masapul a mabautisaran dagiti adalanna.—Mateo 28:19, 20.
Maikkat kadi ti basol babaen iti bautismo iti danum?
Saan. Isursuro ti Biblia a mabalin a maikkat laeng ti basoltayo babaen iti naiparukpok a dara ni Jesus. (Roma 5:8, 9; 1 Juan 1:7) Ngem tapno mabenepisiaran ti maysa a tao iti sakripisio ni Jesus, masapul nga ipakitana ti pammatina ken Jesus, balbaliwanna ti panagbiagna maitunos iti pannursuro ni Jesus, ken agpabautisar.—Aramid 2:38; 3:19.
Ania ti panagbuniag?
Awan iti Biblia ti sasao a “buniagan” ken “panagbuniag.” Tumukoy dagitoy iti seremonia nga ar-aramiden ti dadduma a relihion a “panangbautisar” iti maysa a maladaga (babaen iti panangiwarsi wenno panangibukbok iti danum iti ulona) sa panagananda.
Isursuro kadi ti Biblia ti panangbautisar kadagiti maladaga?
Saan. Ti Nakristianuan a bautismo ket para kadagidiay nataenganen a makatarus ken mamati “iti naimbag a damag ti pagarian ti Dios.” (Aramid 8:12) Karaman iti dayta ti panagdengngeg iti sao ti Dios, panangakseptar iti dayta, ken panagbabawi. Saan a maaramidan dagita ti maysa a maladaga.—Aramid 2:22, 38, 41.
Mainayon pay, ipakita ti Biblia nga ibilang ti Dios dagiti babassit nga annak dagiti Kristiano kas nasantuan, wenno nadalus kadagiti matana, gapu iti kinamatalek dagiti nagannakda. (1 Corinto 7:14) No umiso ti panangbautisar iti maladaga, saan koman a kasapulan nga agdepende dagita nga annak iti kinamatalek ti sabali a tao. *
Di umiso a pannakaawat maipapan iti Nakristianuan a bautismo
Di umiso: Ti panangiwarsi wenno panangibukbok iti danum iti maysa a tao ket maakseptar a kasukat ti pannakaitaneb ti intero a bagi.
Umiso: Dagiti bautismo a nadakamat iti Biblia ramanenna ti pannakaitaneb. Kas pagarigan, idi binautisaran ni Felipe ti lalaki nga Etiope, “bimmabada a dua iti danum.” Kalpasanna, ‘simmang-atda iti danum.’—Aramid 8:36-39. *
Di umiso: Ipakita ti Biblia a karaman dagiti maladaga no mabautisaran ti intero a pamilia. Kas pagarigan, ibaga ti Biblia maipapan iti maysa a parabantay iti pagbaludan idiay Filipos: “Isu ken ti sangakabbalayanna nabautisaranda.”—Aramid 16:31-34.
Umiso: Ipakita ti salaysay maipapan iti pannakakomberte ti parabantay iti pagbaludan a dagidiay nabautisaran naawatanda ti “sao ni Jehova” ken ‘nagrag-oda unay.’ (Aramid 16:32, 34) Dagita nga impormasion ti mangpaneknek a no adda man maladaga iti sangakabbalayan ti parabantay, saanda a nairaman a nabautisaran ta dida pay maawatan ti sao ni Jehova.
Di umiso: Insuro ni Jesus ti panangbautisar kadagiti maladaga babaen iti panangibagana a ti Pagarian ket kukua dagiti ubbing.—Mateo 19:13-15; Marcos 10:13-16.
Umiso: Saan a tuktukoyen ni Jesus ti bautismo idi imbagana dagitoy a sasao. Imbes ketdi, ipakpakitana a dagidiay makualipikar nga agbalin a paset ti Pagarian ti Dios ket masapul nga agbalin a kas iti ubing a napakumbaba ken nalaka a suruan.—Mateo 18:4; Lucas 18:16, 17.
^ par. 3 Ti Griego a sao a naipatarus kas “bautismo” ket naggapu iti sao a kayatna a sawen, “itaneb.” Kitaem ti Theological Dictionary of the New Testament, Volume I, panid 529.
^ par. 12 Sigun iti The International Standard Bible Encyclopedia, “awan ti masarakam iti Baro Tulag a panangbautisar kadagiti maladaga.” Mabasa pay dita a naggapu dayta a kaugalian iti “di umiso wenno nalabes a panangipapan iti pateg ti bautismo,” a kaipapananna, maikkat dagiti basol babaen iti bautismo.—Volume 1, panid 416-417.
^ par. 15 Iti paulo a “Bautismo (iti Biblia),” kuna ti New Catholic Encyclopedia: “Nalawag a ti bautismo iti nagkauna a Simbaan ket maaramid babaen iti pannakaitaneb.”—Volume 2, panid 59.


text:
Porac
Ti Porac ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Pampanga iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti Porac ket nabingbingay a politikal iti 29 a barbaranggay.[2]
- Babo Pangulo
- Babo Sacan
- Balubad
- Calzadang Bayu
- Camias
- Cangatba
- Diaz
- Dolores (Hacienda Dolores)
- Jalung
- Mancatian
- Manibaug Libutad
- Manibaug Paralaya
- Manibaug Pasig
- Manauli
- Mitla Proper
- Palat
- Pias
- Pio
- Planas
- Poblacion
- Pulong Santol
- Salu
- San Jose Mitla
- Santa Cruz
- Sepung Bulaun
- Sinura
- Villa Maria (Aetas)
- Inararo (Aetas)
- Sapang Uwak (Aetas)
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). Hulio 1, 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Pampanga". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 28 Abril 2018.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (iti Ingles) naala idi Hunio 10, 2016
- ^ "Probinsia ti Pampanga". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 11 Agosto 2014.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Salaysay ni Jose Edwin S. Sajonia
KAADUAN a nakainum iti naingel dagiti maak-aksidente iti motorsiklo ken lugan iti agdama. Adu ti pambar, kas iti maysa a nadesgrasia a nagkuna nga adda kano nairana nga awan ti ulona a padi a nagparang iti nagbedngan isu a naglagaw ket daytoy ti gapu ti nakaikrasanna! Ngem iti kinapudnona, napardas ti panagpatarayna “human error” ket natural a no no saanka a sanay a kas ken ni “Saulog” iti kurbadaan ket agderetsoka la ketdi iti teppang.
Kinakaskasero sa nalaokan ti dara iti nasanger, dayta ti mangirarem ken ni apo motorista ken uray pay ni mamang drayber. Numona ta ti aksidente ti kauulpitan a pagteng ta no saan a biag ti maikompromiso ket raritenna ti sanikua ken kuarta iti gastos. Ngarud napateg ti panagan-annad. Nangruna ita ta kasla awan metten ti mayat a magmagna. Ultimo kabbusel nga ubbing ket ammonan/umapalen nga agmotor.
Nangruna ta kunada nga “uman-anam ti desgrasia”. Seknanna ti amin, uray nabaknang, nasirib, nangato ti puestona, napanglaw, ken uray dagiti nalatak a personalidad – awan pilpilienna.
Maibasar iti padas ken panagsukisok, dagiti sumaganad ti epektibo ken praktikal a pamay-an tapno mailiklikka iti desgrasia:
1. Limpio ti bagi ken panunot no agmanehoka, motorsiklo man wenno uppat ti pilidna. Saanka koma a nakainum iti naingel ta dina yalis ti sentidom nga ag-drive.
2. Tungpalem ti amin a “signages” ken pakdaar ta husto dayta isu nga impaskil wenno impatakderda tapno maigigirka ti dunggiar. No mabasam ti Go Slow, Slippery When Wet; Accident Prone Area – agmenorka; Slow down, Men at Work; Sharp Curve Ahead; Avoid Overtaking; Pedestrian Area – menor latta. Saanda nga agipaskin wenno agikabil iti kakastoy a pakdaar no awan ti napasamaken kadayta a disso.
3. No nakamotorka, pasaray taliawem ti likudam, manglapayagka. Dimo kunaen nga uray ta umun-unaka met. Amangan no naulaw ni brading ket agiwer-iwer a mangsarsaruno kaniam, sa pay napegges ti panagpatarayna, ay damgisenna wenno dungparennaka!
4. Pagkurriem ta flasher, side mirror plus suli dagita matam no umasidegkan iti nagkurusan, kurbadaan wenno sang-atan di la ket ta adda pettat a tumaray nga ayup, lumabas a tao wenno makasabatka iti sabali a nakamotor a dimo kabisado ti tarayna iti sang-atan ket madiskarkuloka aglalo no napegges met ti panagpataraymo!
5. No adda sarsarunuem ket saanmo a patpatutotan ti ubetna ta amangan no bigla nga agsardeng wenno aggiddep ti makinana ket saanka a makaliklik wenno makalisi a sumarsaruno. Aginayadka ketdi no adda mariparmo a nakaparking a motor wenno lugan iti sanguanam di la ket ta adda bigla a bumallasiw wenno agang-angaw nga agpatnga iti kalsada ket maikawa wenno matikawka ket iti ayatmo a dimo madungpar, bigla nga agprenoka wenno kabigem ti manibela a puon ti panagbaribar ta luganmo wenno ikakautna iti bangir a linia ti kalsada nga agtungpal iti dakkel a desgrasia.
6. Agbosinaka no alanganinka iti agmalmalanga a tao a magmagna iti igid ti kalsada, uray kadagiti kanto ta no nagderderetsoda ket uray kunada a mas prioridadka ta addaka iti haywey wenno main road, no nadungparnaka wenno nadungparmo, isu nga isu a perhuisio, kaka!
7. Kontrolado ti taraymo no nasipnget ti dalan aglalo no awan ti streetlights dita ta amangan no adda naiwawa a motorista nga awan ti silawna, wenno “reflectorized plastic”, silaw ti lighter, sinulbong wenno lampara ket masapgidmo. Adu dagiti addaan motor nga agpursigi nga agdaliasat latta iti rabii, aglalo no adda nakaigawidanda a pakiinoman, uray awan silaw ti luganda. Dida maamiris a dakdakkel ti risgo ti aksidente no awan ti silaw ti motorda.
8. No namilet ti trapiko, ket agganganatka, ay-aywem ti emosionmo ta dika agbarbara. Luktam ketdi ti estereom ta agdengngegka iti paboritom a musika tapno maandingayka kabayatan nga ur-urayem ti panaglukay ti trapiko.
9. Saanka a makirinnabak wenno makisinnutil no addaka iti sango ti manibela. Kasapulan ketdi a nakasentro ti imatangmo iti nagkurusan, pagserkan ken rummuaran dagiti lugan, kadagiti masabat ken agdaliasat wenno bumallasiw iti kalsada. No nabingay ti imatangmo, adda posibilidadna nga adda dimo masiputan ket gapu ta kellaat ti mapasamak, desgrasia ti tungpalna.
10. Saanmo a parayrayen ti headlightmo no adda masabatmo- di la ket ta masisirap ta kasabatmo ket dungparennaka wenno maibangketa! Uray adayoka pay ket palidememon ti silawmo ken senialam no kayatmo a sika ti umuna a lumasat no adda barikada.
11. Dika aggangganat no agbiaheka. Agrelakska ketdi bayat ti panagmanehom. Kastay kunada: maysa a sakam ti umap-apiring iti abut no napakaskas unay ti panagmanehom.
12. – Tsek-apem dagiti gomam, makina, preno, krudo-gasolina, aseite, ti manibela, sakbay ti panagbiahem. Tsek-apem met amin a gamigammo amangan no adda nalipatam a napateg ta dinto isun manen a taktakmo a mangsubli.
13. Dika agteks wenno makipatpatang iti selpon bayat ti panagmanehom. No adda tumawag kenka, kayatmo ti agteks wenno tumawag babaen ti selpon, ipaigidmo ti luganmo saka makitungtong wenno makitinneks. Segun dagiti autoridad, adun dagiti desgrasia iti dalan a pinarnuay ti pannakiteks wenno pannakitungtong babaen ti selpon.#


text:
STA. CRUZ, Ilocos Sur – Nasarakan a bangkayen idi agsapa ti Disiembre 9 ti maysa nga empleado ti lokal a gobierno ditoy a mapapati a namalmalo sa naibuntog iti kataltalonan sadiay Barangay Sidaoen, ditoy nga ili.
Nabigbig ti biktima a ni Carlito Ramos y Duran, 48, naasawaan, administrative aide ti LGU ditoy ken residente iti Barangay Gabor Norte ditoy met laeng nga ili a mapapati a biktima ti salvage idi rabii ti Disiembre 8.
Maysa a Godofredo Salacal y Mangay-ayam ti nangireport iti polis idi agarup 7:52 ti bigat ti Disiembre 9 nga aksidente a nakitana ti bangkay ni Ramos iti kataltalonan idi insardengna ti traysikelna iti igid ti highway ti nadakamat a barangay tapno umisbo iti asideg ti akasia.
Awan pay ti pinidut ti polis a suspek a mapapati a nangmalmalo ken ni Ramos a puon ti ipapatayna.
Iti inisial a panagimbestiga dagiti polis, idi agarup 12:30 ti parbangon ti nadakamat a petsa, minaneho ni Ramos ti garbage truck a kukua ti munisipio a nagluganan dagiti sumagmamano a nagbuya kadagiti aktibidad ti piesta sana inyawid ida iti Barangay Daligan.
Idi agsublin ti biktima, mapapati a binangenan ti sumagmamano a suspek ti dalanna sadiay Barangay Turod.
Dimsaag ni Ramos iti luganna ngem mapapati a pinang-or dagiti di nabigbig a suspek iti sumagmamano a beses sada inkarga iti di pay ammo a lugan ket imbuntogda iti kataltalonan.
Naitaray ni Ramos iti Sta. Lucia District Hospital ngem indeklara ti doktor a nangtaming kenkuana nga awanen ti biagna.
Agtultuloy ti panagimbestiga dagiti polis mainaig iti nasao nga krimen. (Tawid News)


text:
“Pumanawak yantangay dimo met la kapkapnekan ti ayatko kenka,” kinuna ni Rodel.
“Apay a nasaom dayta?” insungbatko. “Ammo ti Dios no kasano kadakkel ti panagayatko kenka.”
“Ti pudno nga agayat, saan nga agaripapa nga agpabus-oy iti aniaman a kiddaw ti ipatpategna.”
Saannak a nakasungbat a sigida. Naawatak ti kayat a sawen ni Rodel.
“Makitam, di saanka a nakasungbat,” kinuna ni Rodel. “Ammok, adda pay la panagduaduam kaniak.”
“Ay-ayatenka, Rodel. Ngem nadagsen ti kidkiddawem kaniak. Kasanon no….”
“Awan ti pagbutngam. Madadaanak a mangikallaysa kenka.”
“B-baam ta panunotek…” nakunak laengen.
Makalawas ti dinawatko a panawen, Manong Danny, sakbay a mangikeddengak no patgak ti kiddaw ni Rodel wenno saan.
Iti rabii, saannak a paturogen dagiti adu a saludsod a diak maikkan iti sungbat. Kasla saan a maako ti bagik nga itedko ti kinababaik ken ni Rodel a saankami pay a nagasawa. Kasanon no maalana ti amin sanak panawan?
Ngem diak patien a maaramid ni Rodel kaniak dayta. Mamatiak a napudno kaniak.
Ngem iti kamaudianan, nagturay ti kinaemmak a babai, Manong Danny. Naikeddengko a saanko a maited ti kalikaguman ni Rodel. Dayta ti kupkupikopak a kinabaknang a ti laeng agbalin nga asawak ti pangidatonak. Ammok a maawatannak ni Rodel, nakunak iti nakemko.
Iti dayta a Sabado, simmarungkar ni Rodel iti kaserak.
Nakitak a limmidem ti rupana idi mataldiapanna ni Cecil nga agbasbasa iti komiks iti asideg ti ruangan. Ninamnamana siguro nga awan ti kaduak. Ngem kinissiimak ni Cecil a saan nga aggawid tapno adda kaduak.
“Kunak no agmaymaysaka,” kinuna ni Rodel.
“Nagsulit ni Cecil nga aggawid,” impambarko. “Nasayaat met ta adda kaduata ditoy balay.”
“Kasano diay ibagbagak kenka?” kinunana iti nakapsut a timek sana iniggaman ti dakulapko.
“Dika unay ket adda ni Cecil,” nakunak. “Makitanata…”
“Agsukatkan ta panta agpasiar dita mall,” inyawis ni Rodel idi agangay.
“Apay ketdi a saanen?” insungbatko. “Nabayagen a dikam nagpasiar ken ni Cecil dita. Awan ngamin pay ti alawansmi.”
“Data laeng. Tapno makapagwayasta.”
“Pinampanunotko ti nagpatanganta,” nakunak. “S-saanko a maaramid. Inkarik iti bagik a sako la ipabus-oy ti bagik iti karabian ti kasarta.”
Saan a nagtimek ni Rodel.
“Awatennak koma,” intuloyko. “Kaniak, nasagraduan a banag dayta a kidkiddawem ket saanko a maited no awan ti kasamiento.”
“Ti ketdi kunam, awan ti panagtalekmo kaniak,” kinuna ni Rodel a bulonnan ti timmakder. Saan payen a nagpakada ken ni Cecil.
Insursurotko ti panagkitak iti likudanna agingga iti nailinged iti nagkurusan. Kagiddan ti panagpukawna ti panagtedted ti luak. Ammok nga iti daytoy nga ipapanaw ni Rodel, dinanton masurotan ti dalanna nga agturong ditoy kaserak!
(Adda tuloyna)


text:
ADDA baro a programa nga iyad-adal ita dagiti taga-Agrikultura iti probinsia: ti taep a problema idi dagiti adda pagkiskisanna, ngem itan, dakkel a kuarta ti ipaayna. Daytoy ti naammuan kabayatan ti pannakiuman-uman toy nagsurat ken ni Alfonso Mendoza, provincial high-value commercial crops coordinator iti provincial agriculture office.
Kinunana nga adda programa ti opisinana a carbonized rice haul wenno daytay inuging a taep tapno maaramat dagiti mannalon wenno ilakoda tapno adda nayon a livelihoodda.
“Napintas ngamin nga abuno ti inuging a taep. Maysa daytoy a soil conditioner a no ammo laeng koma nga aramaten dagiti mannalon, saandan nga agproblema pay iti kinangato ti presio dagiti commercial nga abuno,” kinuna ni Mendoza bayat iti interbio kenkuana.
Dakkel pay a kantidad ti iyegna nangruna no mailako daytoy kadagiti aggatgatang iti inuging a taep a kunana a mailaklakon iti sabali a pagilian. Dakkel a kuarta para kadagiti makaammo iti wagas iti panangaramid iti uging a taep. Kangrunaan met laeng ngamin daytoy a maar-aramat nga abuno kadagiti gumatgatang nga adda iti ballasiw-taaw.
Kinuna pay ni Mendoza a malaksid a malako ti taep ken maaramat kas abuno, napintas pay a pagluto. Ken kangrunaan iti amin, maar-aramat daytoy a kas maysa nga ingrediente iti agas.
“No maammuan dagitoy dagiti tattao, sigurado a pagiinnagawandanton dagiti taep iti pagkiskisan, saan ket a pagproblemaan no sadino ti pagibellengan,” kinunana pay.


text:
Abelmoschus ficulneus
Ti Abelmoschus ficulneus ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula iti henero ti Abelmoschus, pamilia ti Malvaceae. Daytoy ket kadawyan nga ammo iti Ingles a kas ti white wild musk mallow wenno native rosella, daytoy ket nalabag a perenial nga agraman iti natarikayo nga ungkay. Dagiti sabongna ket agarup a maysa a pulgada iti diametro, mabalin a derosas wenno puraw, nga agraman iti rosas a tengnga;[1] dagiti bulongna ket palmato.[2]
Agtubo ti sebbangan a kas maysa a bassit a nalinteg a bassit a mula, 2 iti 5 ft (1 iti 2 m) iti katayag ken 2 iti 6 ft (1 iti 2 m) iti kaakaba. Dagiti bulong ket 5 iti 8 cm (2 iti 3 in) iti kaatiddog ken 4 iti 7 cm (2 iti 3 in) iti kaakaba, a sirkulo iti sukog (sukog puso iti baba). Agsumbangir a nakersang dagiti bulong, rimmagadi, ken addaan kadagiti 3 aginggana iti 5 a pingir. Dagiti ungkay ti sabong ket naabbongan iti nalamuyot a dutdot, ken dagiti sabong ket 5 iti 7 cm (2 iti 3 in) iti kaakaba. Ababa dagiti ungkay ken agmaris iti puraw aginggana iti derosas nga addaan iti nangisit a purpura a tengnga. Dagiti sabong ket agpaut kadagiti sumagmamano nga aldaw. Ti mula ket addaan kadagiti bassit a dutdot a mabalin a makagatel.[2] Ti ulo ti bukel ti ket nadutdotan ken napigket, arinduyog iti sukog ken 2.5–4 cm (1–2 in) iti kaatiddog ken 1.3–2 cm (1–1 in) iti kaakaba, nga agraman kadagiti lima a paragpag ken ababa a sippit. Dagiti dumakdakkel pay laeng a bukel ket kalalainganna aginggana ti nangisit a berde, ken no maluomda agbalinda a nangisit a kayumanggi, ken suminada kadagiti lima parte tapno maregreg dagiti 10 aginggana iti 20 a kayumanggi aginggana iti nangisit a nagtimbukel a bukbukel a naabbongan kadagiti bassit-usit a dutdot.[3]
Agtubo ti Abelmoschus ficulneus kadagiti bulan ti panagsusulbod ken kalgaw, kalpasan dagiti apekto iti tudo ken panagsibog. Napardas nga agtubo ti mula iti panagsusulbod ken kalgaw kadagiti bulan kalpasan ti panagsaringit aginggana iti panagsusuldong. Mapataud dagiti nataengan a bukel itikaunegan ti maysa a bulan kalpasan ti panagsabong iti panawen ti naladaw a kalgaw ken panagsusuldong.[3]
Ti sebbangan ket patneng iti amianan ken daya nga Aprika, Madagascar, Indomalaya ken Akin-amianan nga Australia, a nagbalinen a kadawyan a dakes a mula nga apit, a naipangpangruna iti kapas.[1][2][3]
Dagiti ladawan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c "Abelmoschus ficulneus". Germplasm Resources Information Network (GRIN). Agricultural Research Service (ARS), United States Department of Agriculture (USDA). Naala idi 29 Hulio 2010.
- ^ a b c d "White Wild Musk Mallow". Flowers of India. Naala idi 29 Hulio 2010.
- ^ a b c "Native rosella". Cotton Catchment Communities. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 25 Hulio 2008. Naala idi 29 Hulio 2010.


text:
Tinawen a selebraran ti pannakaiyanak ni Apo Jesus. Ngem kalpasanna, mapukaw kadin ti kaipapanan ti selebrasion?
Kas itoy a pakasaritaan…
Naliday unay ni Manang Lucing. Ngamin, kayariganna ti ul-ulila iti bukodna a pagtaengan. Mariknana unay ti kinamaymaysana iti balayda. No tiempo ti pannangan, ti laeng katulongda a ni Inday ti kalanglangna. Isuda a dua lattan ti agsango a mangan.
Masansan a rabiin no sumangpet ni Mang Bert nga asawana, maysa nga arkitekto. Adu ngamin ti ikamakamna a trabaho. Siempre, manganto metten iti ruar. Iti bigat, umigup laeng iti kape, agdardarasen a mapan iti trabahona. Itinto laengen opisinana ti pammigatanna. Saan nga aggawid iti aldaw tapno mangaldaw koma iti balayda.
Ni Irish, ti balasangda, kahera ti maysa a banko ket manmano a mangan iti balayda. Rabiinton no sumangpet gapu iti pappapananna a gimmick kadagiti kaopisinaanna ken kabarkadana. Saan met a mangaldaw iti balayda. Iti agsapa, manmano a mammigat. Masapa nga agrubbuat ta pangadaywen ti pangopisinaanna. Kamkamakamenna ti orasna.
Ni Denver, nga inaunaan, ken agtrabtrabaho iti maysa a line agency ti gobierno ket rabii met a sumangsangpet. Agdardarasto man met laengen a rummuar iti agsapa lalo no adda ikamakamna a proyektoda. Saan met nga agaw-awid daytoy a mangaldaw.
Ni Lovelyn, ti buridek, estudiante, masansan nga iti ruar a mangan. Iti bigat, kamakamenna met ti orasna a mapan agiskuela. Ad-adda a kadagiti fastfood joint ti pangpangananna. No yawis ni Manang Lucing ti pannangan, irasonna daytoy nga itinton Jollibee wenno McDonald wenno Chowking wenno sadino la ditan ti irasonna a fastfood a panganan.
Iti laengen Sabado wenno Domingo nga adda mailaw-an a makilanglang ken ni Manang Lucing. Ngem kas ti kakirang ti tudo iti Abril ti panagsasangoda a sangkapamilia.
Daytoy ti pagsensennaayan la unay ti ina. Addan kabukbukodan a taray ti biag tunggal kameng ti pamiliana. Idinto ta isu ket ditoyna lattan balayda.
No sika ti ina, saan laeng a mapespes no di pay ket kasla maiw-iwa iti nakapimpino dayta pusom wenno kasla matudtudok iti rinibribu a dagum ti utekmo. Ngem nasken a maawatam ti kasasaadmo. Addan bukod a lubong dagiti kameng ti pamiliam. Idedmam lattan. Ania ngarud, soluem ti sainnek.
Awanen dagidi tiempo nga aggigiddanda a mammigat, mangaldaw, ken mangrabii, dayta ti pasaray isaning-i ni Manang Lucing. Ala ket nalaing met nga agluto. Ngem apay itan a nagbaliw ti ayus ti panawen?
“Kamkamatenda ngamin ti orasda, Manang. Uray ta addaak met a kaduam,” yandingay latta met ni Inday, ti katulong.
“Agyamanak unay, Inday. Naimbag kenka ta makaawatka.”
Iti maysa nga aldaw a panaggapu ni Inday iti tiendaan, adda insangpetna nga aso. Maysa a pitbull. Nakapimpintas nga aso. Bibo nga aso. Makaay-ayo!
“Nangalaam?” dinamag ni Manang Lucing.
“Simmursurot kaniak, Manang. Agan-aneng-eng. Kasla agsangsangit. Awan met ti nakitak a makinkukua, intugotkon a. Kasla ngarud maragsakan idi inubbak. Isublinto met laeng a, no adda mangtunton,” kinuna ni Inday.
“Siguro, naiyaw-awan…” kinuna ni Manang Lucing.
“Inyawidkon, Manang, ta amangan no masalamaan pay dagitay kunkunak dita a sarangusong ket silianda pay ti kilawenna,” inyellek ni Inday.
“Ala wen, aggian pay ditoy balay ket itedtayonto no tuntonen ti makinkukua…”
Ti aso ti nangisangbay iti ragsak iti balay da Manang Lucing. Nalaing a makiangtot ti aso. Nalangay. Nadalus ta ammona ti mangiyadayo iti rugitna. Nalaing a sumala. Ammona ti agiyawat iti kasapulan, kas iti sinelas, sapatos ken pagiwarnak. Mabaon daytoy.
Iti isasangpet ti aso, napukaw ti liday ni Manang Lucing. Saanen nga agmaymaysa ti panagriknana. Addan katungtong ken kalangayna iti uneg ti pagtaengan.
(Adda tuloyna)


text:
Wilhelmino Sy-Alvarado
Ni Wilhelmino Sy-Alvarado (nayanak idi Disiembre 29, 1946 idiay Hagonoy, Bulacan) iket isu ti Gobernador ti probinsia ti Bulacan, Filipinas.[1] Isu ti immuna a Mayor a nabutosan a kas Pannakabagi ti Distrito, Bise Gobernador, ken Gobernador. Inabakna ti dati a gobernador a ni Josie dela Cruz, ti kabsat a babai ni gobernador Joselito Mendoza kadsagiti panagbutos idi 2010.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Bulacan's dela Cruz loses gubernatorial bid". ABS-CBN. 15 Mayo 2010. Naala idi 8 Hunio 2010.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig ken ni Wilhelmino Sy-Alvarado iti Wikimedia Commons


text:
Prepektura ti Saga
Ti Prepektura ti Saga (佐賀県, Saga-ken) ket mabirukan idiay amianan a laud a paset ti isla iti Kyūshū, Hapón.[1] Sagidenna ti Baybay iti Hapón ken ti Baybay Ariake. Ti lumaud a paset iti prepektura ket maysa a rehion a nlatak iti panagpataud kadagiti seramiko ken porselana, a nangrunaan kadagiti ili iti Karatsu, Imari, ken Arita. Ti kapitoliona ket ti siudad ti Saga.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Prepektura Saga" iti Ensiklopedia ti Hapón, p. 804, p. 804, iti Liblibro ti Google.
- ^ Nussbaum, "Prepektura ti Saga" iti p. 804, p. 804, iti Liblibro ti Google.


text:
CANDON CITY – Gapu iti aso, naaksidente ti maysa a balasitang a puon ti nakatukkolan ti abagana.
Naitaray iti Candon General Hospital ditoy sa naiyalis iti Central Ilocos Sur District Hospital ni Joan Kris Aberra, 16, estudiante, residente iti Barangay Darapidap, ditoy siudad gapu iti pannakatukkol ti abagana gapuen ti pannakatuang ti XRM a motorsiklo a nakikalugananna a minaneho ni Edward Manzano Mina, residente iti Poblacion, Santiago, Ilocos Sur bayat ti panagdaliasatda iti Barangay Langlangca 2nd ditoy siudad.
Segun iti polis, agpapaabagatan ti lugan dagiti dua idi kellaat a bimmallasiw ti maysa nga aso ket napilidanda a puon ti nakatuangan ti motorsiklo.#


text:
BANGUED, Abra – Kalpasan ti sumagmamano a bulan a pannakaitantan ti panaglukatna, nainaguraran itay Hulio 15 ti Sinalang Bridge ditoy.
Kinuna da Diputado Eric Singson iti maikadua a distrito ti Ilocos Sur ken dati a Diputado Salacnib Baterina, agpaay ti nasao a rangtay a pakalaglagipan iti daydi Congressman Luis “Chito” Bersamin a maysa kadagiti matalek idi a kaduada iti Northern Alliance, grupo dagiti Ilokano nga agilinlinteg iti House of Representatives.
Nataktak ti pannakalpas ti nasao a rangtay gapu iti pannakapapatay ni Bersamin iti Quezon City idi Disiembre 16, 2006.
Prioridad a proyekto ni Bersamin ti Sinalang bridge a mamagkamang iti ili a Pidigan ken Bangued.
Malaksid kada Singson ken Baterina, nagatendar iti inagurasion da kabarbaro a Governor ti Abra Eustaquio Bersamin, kaiprokproklamar a diputado iti kakaisuna a distrito ti probinsia Cecilia Luna ken dagiti dadduma pay nga opisial ti probinsia.
Da Singson ken Baterina ti timmulong iti pannakakumpleto ti konstruksion ti nadakamat a rangtay.


text:
Kabambantayan ti Kitanglad
T Kabambantayan ti Kitanglad ket ti kabambantayan a mangturay ti paset ti akin-amianan a tengnga ti probinsia ti Bukidnon. Daytoy ket sakupenna dagiti paset ti walo nga ili ken siudad ti probinsia ti Talakag, Baungon, Libona, Manolo Fortich, Impasug-ong, Lantapan ken Siudad ti Malaybalay. Ti kabambantayan ket maysa kadagiti bassiten a nabatbati a katuduan a bakir idiay Filipinas, daytoy ket pagtaengan dagiti kangrunaan ken nadumaduma a sebbangan ti manmano ken endemiko a kaatapan a kas ti Agila ti Filipinas. Lima kadagiti pantokna ket natayagda: ti Bantay Dulang-dulang, ti katayagan iti 2,938 metro; Bantay Kitanglad iti 2,899 metro; Bantay Maagnaw iti 2,742 metro; Bantay Lumuluyaw iti 2,612 metro; ken Bantay Tuminungan iti 2,400 metro.[1]
Ti nagan a "kitanglad" ket naala idi manipud iti sarita ti nalatak a layus a nangilenned dagiti patneng a daga ti Bukidnon ken ti laeng ungto ti bantay, ti kadakkel iti "tanglad" (baraniw iti Ilokano), ti nabati a nakitkita.
Ti sibubukel a kabambantayan ket nairangarang idi a nailian a parke babaen ti Proklamasion ti Presidente Blng. 677 idi Disiembre 4, 1990 nga ammo a kas ti Masna a Parke ti Kabambantayan ti Kitanglad. Idi 1994, daytoy ket napili a kas maysa kadagiti 10 a prioridad a sitio babaen ti Banko ti Lubong babaen ti Gandat ti Panagay-aywan iti Prioridad a Nasalakniban a Luglugar. Ti Bantay Kitanglad ken dagiti kaarrubayanna a lugar ket nairangarang idi a nasalakniban a lugar babaen ti kategoria ti masna a parke babaen ti Proklamasion ti Presidente 896 a napetsaan idi Oktubre 24, 1996. Idi Nobiembre 9, 2000, ti parke ket kanungpalanen a nagbalin a napno a nasalakniban a lugar idi pinasingkedan ti Kongreso ti R.A. 8978 nga ammo pay ti Tignay ti Nasalakniban a Lugar ti Kabambantayan ti Kitanglad ti 2000.[2]
Heograpiko a lokasionUrnosen
Ti Kabambantayan ti Kitanglad ket mabirukan iti paset ti akin-amianan a tengnga ti probinsia ti Bukidnon, ti dagus nga amianan ti kaarrubana a Kabambantayan ti Kalatungan. Daytoy ket naisanglad iti baetan ti 8°7′42″N ken 124°55′30″E. Daytoy ket nabeddengan iti laud babaen ti Talakag, amianan a laud babaen ti Baungon, iti amianan babaen ti Libona ken Manolo Fortich, iti amianan a daya babaen ti Impasug-ong, iti daya babaen ti Siudad ti Malaybalay ken iti abagatan babaen ti Lantapan.
KlimaUrnosen
Ti klima iti Kabambantayan ti Kitanglad ket addaan iti Nabaliwan a Pannakaidasig ti Corona, a nailaslasin babaen ti nabiit a namaga a tiempo nga agpaut iti maysa aginggana iti tallo a bulan, ken awan ti nakaro a panagtudtudo. Ti lugar ket naabungotan ti ulep iti amin a paset ti tawen.
Ti temperatura ket sumakop manipud iti 22.7°C iti Enero aginggana ti 24.6 °C iti Hunio. Daytoy ket makaawat iti kaaduan a panagtudtudo iti Hunio. Ti kamagaan a paset ti panawen ket ti bulan ti Marso.
Dagiti hidrolohiko a langaUrnosen
Ti Kabambantayan ti Kitanglad ket mangporma ti pagdagusan ti danum kadagiti nadumaduma a nangruna a sistema ti karayan nga agayus iti amianan ken tengnga a Mindanao. Dagitoy a karayan ket mairaman ti Karayan Cagayan, Karayan Tagoloan, ken Karayan Pulangi, ti nangruna a tributario ti Rio Grande de Mindanao. Ti panagayus iti lugar ket mailaslasin iti nagtimbukel a tabas, nga agtataud manipud kadagiti kangatuan a punto ti kabambantayan.
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ "Masna a Parke ti Kabambantayan ti Kitanglad". MKRNP.org. Departamento ti Enbironmento ken dagiti Masna a Rekurso. Naala idi 8 Oktubre 2013.
- ^ "AN ACT DECLARING THE MT. KITANGLAD RANGE IN THE PROVINCE OF BUKIDNON AS A PROTECTED AREA AND ITS PERIPHERAL AREAS AS BUFFER ZONES, PROVIDING FOR ITS MANAGEMENT AND FOR OTHER PURPOSES" (PDF). Kongreso iti Filipinas. Naala idi 8 Oktubre 2013.


text:
Pinengdan ni Police Chief Inspector Jessie Lucas ti panagsuyaabna. Tinaliawna ti relo iti pungupunguanna. Alas dies ti bigat. Nainayad ti panagpataray ni PO2 Melvin Roxas. Domingo ket tumuyutoy dagiti tao iti Quezon Avenue.
Linabsanda ti Two Brothers Grocery. Adu ti makitienda iti abastoda.
Agsikkon ti mobile patrol iti Liberation Street idi naguni ti transmitter. “Calling all mobile cars… Calling all mobile cars…”
Pinidut ni Jessie ti auditibo. “Mobile car 17…” kinunana.
“Nakalibas ni Andres Bondoc, alias Boy Kimat, iti pagbaludan! Pinatayna ni PO3 Queddeng, ti guardia. He is believed to be in the vicinity of Tamag Village. Take no chances. He’s dangerous! Innalana ti kuarentay singko ni Queddeng!”
Naamil ni Jessie ti bibigna. Itay laeng napan a lawas a nasentensiaan ni Boy Kimat. Nanghold-apda ken ni Alias Diango iti taksi. Nakiranget ti drayber ket dinugsol ni Boy Kimat iti imuko a puon ti ipapatayna.
Immuna a natiliw ni Diango ket intudona a ni Boy Kimat ti nangdugsol iti taxi driver.
“Naiwaragawag kadin iti radio tapno maballaagan dagiti umili?” dinamag ni Jessie.
“Wen. Naiflash payen iti TV.”
Nagsakuntip ni Jessie. Am-ammona ni Kirat. Napeklan a mannugal, mammartek ken mammapatay. Tallon ti pinatayna. Pagbutbutngan iti lugarda a Lapulapu.
Apay a naglibas ni Kirat? immapay iti panunot ni Jessie. Kayatna ti agibales ken ni Alias Diango gapu iti panangliput daytoy kenkuana? Wenno nadamagna kadin a makikabkabit ni baketna?
Daldaliasatenen ti mobile patrol ti Jose Singson Avenue idi naguni manen ti transmitter.
“Mobile car 17… mobile car 17… do you hear me?”
“We hear you loud and clear,” insungbat ni Jessie.
“We have just received a complaint from a certain Mila Arce of 121 Baluarte, Salindeg. Hinold-ap kano ti natayag, nabaked ken napugot a lalaki a nagtagiarmas iti cal. 45. The description fits Kirat!”
Imbuelta ni Patrolman Roxas ti lugan. Pimmegges ti panagpatarayna idi makadap-aw ti patrol car iti national highway. Nagpakannawanda ket inunorda ti Baluarte. Iti nagkurusan, pinaginayad ni Melvin ti lugan sana insardeng iti sanguanan ti maysa a bungalow a nagtaginumero iti 121.
Nagtimreda. Madamdama, inlua ti ridaw ti babai a nakapantalon iti maong ken nakaaruat iti nakipet a tisirt.
“Dakayo ni Mila Arce?” sinaludsod ni Jessie. “Sika ti nagtelepono iti polis gapu ta nahold-apka?”
“Wen, sir,” insungbat ni Mila Arce sana pinastrek dagiti dua. Inwaras ni Jessie ti panagkitana iti salas. Nupay simple dagiti alikamen, nadalusda.
Inruarna ti kuadernona ket rinugianna ti nagsaludsod.
Kagapgapu ni Mila Arce a nakitienda iti downtown. Naglugan iti traysikel a nagawid. Maymaysana a pasahero. Iti nagsulian ti dalan iti labes ti arko a kumamang iti Salindeg, kellaat a nagbalangan ti maysa a lalaki sana tinutokan ti drayber. Inakas ti hold-aper ti napasadaan ti drayber ken ti kuarta ni Mila Arce a nasurok a dua a gasut a pisos. Pinadissaag ti hold-aper ti drayber ket intarayna ti traysikel. Ti kalsada a kumamang iti lumaud a barangay ti tinurong ti lugan.
“Nailangaam ti hold-aper?”
“Natayag, nabaked ken napugot. Kulot ti buokna. Adda bigotena. Agtawen siguro iti treinta.”
Nagtungtung-ed ni Jessie. Ni Kirat nga agpayso. Ti sal-at, naghold-ap tapno adda gastuenna? Ngem sadino ti papananna?
Awan timtimek da Jessie bayat ti panagsublida iti siudad. Pagammuan, nagkatek ta adda simmiplot iti isipna. Inruarna ti mapa ket inadalna.
Immuna a nasaripatpatan ni Boy Kimat iti Tamag Village sa iti labes ti arko a kumamang iti Salindeg. Agpalaud met ti direksion ti intarayna a traysikel.
Kaparanget a barangay ti Salindeg ti lugar da Alias Diango!
Immawag ni Jessie iti presinto. Imbagana ti suspetsana. Impasingked ti hepeda a mangibaon iti dua a polis nga agsiim iti lugar da Alias Diango.
Immaweng ti sirena a mangipakdaar iti alas dose. Inyawis ni Jessie ti panangaldawda ken ni Melvin sana intudo ti restaurant iti abay ti University of Northern Philippines.
Impaigid ni Melvin ti lugan. Simrekda. Nagorderda iti pangngaldaw.
Dida pay napudotan ti tugawda idi makangegda iti sirena. Aggilapgilap ti nalabaga a silaw ti police car a limmabas.
Rimmuar ni Jessie. Agwengwengweng ti transmitter.
“Proceed to Raois immediately. It seems Boy Kimat has struck again. This time, he has killed a woman!”
Saanen nga intuloy da Jessie ti nangan. Imbatina lattan ti pagbayadda iti lamisaan. Madamdama pay, un-unorendan ti Quirino Boulevard. Nagpadayada. Linabsanda ti San Julian, sa ti Nagsangalan ken Rugsuanan.
Madamdama, masungaddan dagiti dua a nakaparada a patrol car.
Imparada ni Fred ti lugan iti likudan ti police car. Dimsaag ni Jessie. Impalawlawna ti panagkitana. Panakkelen ti dua kadsaaran a balay. Nalawa ti paraangan a linakub ti konkreto nga alad. Adayo iti kaarruba.
Immunegda. Sinabat ida ti maysa a polis.
“Adda ti bangkay iti abay ti agdan, sir,” kinuna ti polis kalpasan ti panagsaludona.
Nagtalimudok ti panagkita ni Jessie iti bangkay a naidalutaytay iti arsadanan ti agdan. Mangrugin nga agbalay ti dara a nangsellep iti puraw a blusana.
“Ginarawyo ti bangkay?” inamad ni Jessie iti polis.
“Saan, sir.”
“Nangayabkayon iti retratista?”
“Addan iti dalan, sir.”
Tinaldiapan ni Jessie ti nakadumog a lalaki iti sopa. Naammuanna nga isu ti asawa ti napaltogan. Mario Corpuz ti naganna. Nabaneg. Adda pamuyaanna. Agtawen iti tallopulo. Kahero iti maysa a nalatak a kompania iti siudad.
Inruar ni Jessie ti kuadernona sana pinagsaludsodan ni ni Mario Corpuz.
Kaaw-awid ni Corpuz manipud iti opisina. Nadatnganna ti bangkay ti asawana. Nakangeg iti danapidip iti likudan. Ngem naladawen ta adda nangpalek kenkuana. Sakbay a napukawna ti puotna, nadarimusmosanna ti likudan ti natayag, nabaked ken napugot a lalaki a nagtaray nga aglibas. Adda armasna a kuarentay singko.
Sinukimat ni Jessie ti sugat ni Corpuz. Saan a grabe ti sugat ket saan a kasapulan a mayospital daytoy.
“Ania ti oras itay sumangpetka ditoy balayyo?” inamad ni Jessie.
“Dandani alas dose siguro, sir.”
Tinaldiapan ni Jessie ti oras iti relona. Alas dose y media. Nagtungtung-ed. Alas dose idi mapanda mangan. Dida pay napudotan ti tugawda idi naguni ti transmitter. Duapulo a minutos sada dimmanon iti nakapasamakan ti krimen.
Nataldiapan ni Jessie ti nabuong a sarming ti tawa iti abay ti ridaw.
“Sigud kadi a buong ti sarming ti tawayo, Mr. Corpuz?” sinaludsod ni Jessie.
“Itay laeng, sarge. It’s obvious, saan kadi? Binurak ti suspetsa ti sarming tapno magaw-atna ti lettatan ti ridaw iti uneg. Ngem mabalin a nangeg ni baket ti panagkanikliing dagiti naburak a sarming ket immulog. Naglagaw siguro ti kriminal ket pinaltoganna ni baket.”
[ Adda tuloyna ]


text:
MAKALAWAS laengen ket maangay inton Mayo 14, 2018 ti Barangay and Sanguniang Kabataan Elections. Kangitingiten ti panagkampania dagiti kandidato kadagiti botante. Panawen met daytoy a panangtakuat ken panangamiris dagiti botante iti integridad ken kabaelan dagiti kandidato nga itandudoda iti eleksion.
Naminduan a naipawayway ti termino dagiti nakatugaw nga opisial iti barangay, ken nabayagen nga awan ti lider dagiti konseho ti agtutubo gapu iti nagsaruno pannakaisanud manipud idi 2016 ti Barangay and SK Elections. Nasayaat unay ta maikkanen iti gundaway dagiti bumarangay ken agtutubo a mangpili kadagiti opisial a mangidaulo kadakuada. Rumbeng nga usaren dagiti umili a nainsiriban ti eleksion tapno maisaad iti akem dagiti kandidato nga addaan iti integridad ken kabaelan nga agserbi, ket saandanto nga agbabawi no dagiti mangabak ket dagiti awanan karbengan nga agakem iti posisionda.
Amangan a no malpas daytoy a Barangay and SK Elections ket mamin-adunto manen a maisanud ti sumaruno a panagpipili ket mapabayag manen ti termino dagiti mangabak ken agtugaw a kandidato. Nabayagto manen a panagan-anus dagiti umili iti sumaruno a panagpipili. Kangrunaan a rason ti panangipasanud ni Presidente Rodrigo Duterte iti namindua a daras ti Barangay and SK Elections ket ti pammatina a mausar ti kuarta a nagtaud iti illegal drug trade tapno mangabak dagiti kandidato nga adda pannakainaigna iti droga, ket agamak ti Presidente nga agraira ti narco-politics iti Pilipinas.
Inrakuraken ni Philippine Drug Enforcement Agency Director General Aaron Aquino ti pakauna a listaan dagiti nasurok a 200 a barangay officials nga adda pannakainaigna iti illegal a droga. Maanamnama nga adda pay sumaruno a listaan nga irakurak ti PDEA. Kaaduan kadagiti nairaman iti narco-list nga opisial iti barangay ket taga-Bicol Region ken Metro Manila. Adda met sumagmamano a taga-Region I ken taga-Ilocos Sur. Ngem sigurado ngata a pudno ti linaon listaan ti PDEA?
Dagiti dadduma nga agdama ken sigud nga opisial iti barangay a nairaman iti listaan ket saanda nga aklonen nga adda pannakainaigda iti illegal a droga. Adda metten dagiti simmuko iti Oplan Tokhang ken nagdalanda iti proseso tapno madalusan dagiti naganda ngem nairamanda latta iti PDEA narco list.
Umalma dagiti dadduma nga opisial ti barangay iti pannakairamanda iti narco list ta saanda a naikkan ti “due process” ken “presumption of innocence” babaen ti pannakayuli ti darum iti piskalia ken husgado tapno madependeranda koma ti bagida. Ngem awanen ti maaramidanda ta nairakuraken iti publiko ti listaan ket maapektaran la ketdi ti kandidaturada. Naglibakan dagiti dadduma a kandidato a nairaman iti listaan ti pammabasol kadakuada, ken inrasonda a politically-motivated dagiti pammabasol kadakuada.
Binabalaw ti Commission on Human Rights ti pannakaiparuar ti narco list ta mailabsing dayta iti kalintegan dagiti nairaman a nasken a napaneknekan nga awan-panagdudua iti korte dagiti maak-akusaran nga opisial ta dayaw ken integridadda ti nakataya. Nasayaat a sakbay ti pannakairakurak iti publiko ti listaan ket nangipila koma ti PDEA iti kaso iti piskalia wenno husgado kontra kadagiti nairaman iti narco list tapno adda pagtakderan ti pannakaibutaktakda iti publiko. Dinepensaan met ti PDEA ti narco list a nagdalan daytoy iti umno a proseso ken validation.
Uray ania ti ibaga ti PDEA ken reaksion dagiti maak-akusaran nga opisial iti barangay ket “self serving” wenno pabor kadakuada. Dagiti bumarangay ti ad-adda a makaammo ti kinatao ken aramid dagiti kalugaranda nga opisial. Am-ammoda nga amang dagiti agus-usar, aglaklako wenno protektor iti illegal a droga.
Masapul nga amirisen ken sagaten a nasayaat dagiti botante a bumarangay ken agtutubo dagiti butosanda a kandidato. Saanda laeng nga agpannuray iti kinalatak, kinnabagian, kuarta wenno pabor a maited kadakuada, ken iyendorso dagiti nangato nga opisial ti gobierno.
Maibilang a non-political exercise ti Barangay and SK Elections, ket rumbeng a dagiti kandidato ket saanda nga agdepender kadagiti politiko. Rumbeng met a dagiti politiko ket saanda a bibiangan daytoy nga eleksion. Ngem iti realidad ken kultura ti eleksion iti Pilipinas, saan a malapdan dayta ti Commission on Elections.
Maibasar iti linteg, maiparit nga adda partidona dagiti kandidato, ken makibiang dagiti politiko. Ngem ania ti pudno a mapaspasamak iti eleksion iti barangay ken SK? Aggugrupo met latta dagiti kandidato uray awan ti pormal a kandidato. Adda met latta dagiti grupo ken indibidual a mapan umapo kadagiti nangato a politiko. Adda met latta dagiti kandidato a suportaran dagiti politiko tapno addanto met tumulong kadakuada iti kampania no isuda ti pailayon nga agkandidato.
Aklonen man wenno saan dagiti nakatugaw nga opisial iti gobierno, ngem pudno a maysa kadagiti dakes a mapaspasamak no panawen ti eleksion iti Pilipinas – nasional, lokal, barangay ken SK – ket ti panagaramat ti kuarta a pagpasuksok wenno paggatang iti botos kadagiti botante. Daksanggasat ta ti eleksion ket nagbalinen a kasla popularity contest a nasken a maaramat ti kuarta tapno maisaad iti posision iti gobierno. Nagbalinen ti politika a kasla negosio a nasken ti puonan wenno investment tapno maaddaan iti ganansia.
No maisaad iti akem dagiti kandidato a nagpasuksok wenno naggatang iti botos, ania ngarud ti namnamaen kadakuada? Agabrotda iti ginastoda babaen kadagiti nagduduma nga illegal nga aramid agraman panagkurakot ken pannakainaig iti illegal a droga. (Eden Alviar)


text:
Distrito ti Matsumae, Hokkaido
Ti Matsumae (松前郡, Matsumae-gun) ket ti maysa a distrito a mabirukan idiay Subprepektura ti Oshima, Hokkaido, Hapon.
Manipud idi 2004, ti distrito ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 16,068 ken ti densidad ti populasion iti 33.45 a tattao tunggal maysa a km². Ti dagup a kalawa ket 480.32 km².
Dagiti ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1869: Iti pannakapundar dagiti probinsia ken dagiti Distrito ti Hokkaido, napundar ti ti Distrito ti Tsugaru (kapada ti moderno nga Ili ti Matsumae) ken ti Distrito ti Fukushima (kapada ti moderno nga Ili ti Fukushima ken ti Shiriuchi iti Distrito ti Kamiiso).
- 1871—1872: Naikabil babaen ti Prepektura ti Hirosaki ken Prepektura ti Aomori.
- 1881: Naiyakar ti Purok ti Shiriuchi ken Purok ti Shōkokuishi (?) (小谷石村) (naisina manipud iti Purok ti Fukushima) Distrito ti Kamiiso. Ti nabati a lugar ti Distrito ti Fukushima ken Distrito ti Tsugaru ket naitipon tapno mangporma ti Distrito ti Matsumae.
- 1897: Napundar ti Subprepektura ti Matsumae ken aglaon laeng iti Distrito ti Matsumae.
- 1903: Naitipon ti Subprepektura ti Matsumae iti Subprepektura ti Hakodate (kanungpalan a nanagana manen iti Subprepektura ti Oshima).
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti distrito ket mabirukan iti akin-abagatan a patingga ti Peninsuala Matsumae . Ti distrito ket mangiraman kadagiti dua nga isla iti Lingsat Tsugaru, ti Oshima ken Kojima.[1]
- ^ "gotyuuikudasai" (iti Hapon). 松前町役場. Naala idi 30 Hunio 2010.


text:
SAN FERNANDO CITY- Maysa a dealer iti cosmetic products ti linoko ti maysa a grupo a nagpammarang a mangisursuro a nakapukawanna iti nasurok P200,000.
Nagpulong iti polis ni Rosalie Bugayong-Baltazar, 43, Avon dealer ken residente ti Pagdalagan Norte, ditoy siudad a peke dagiti tseke nga impasupli kenkuana ti maysa a grupo a nagpammarang a mangisursuro iti maysa a pagadalan iti elementaria iti kaparanget nga ili daytoy a siudad nga aggatad amin iti nasurok P200,000.00.
Segun iti biktima, simrek iti paglakuanna dagiti walo a suspetsa a pasig a babbai, nagpammarangda a mangisursuro ket gimmatangda kadagiti cosmetic products nga aggatad iti P39,723.00.
Sangapulo ket siam a tseke ti pinagbayad dagiti suspetsa iti biktima nga aggatad amin iti P212,936.00. Agdagup iti P173,213.00 ti insupli ti biktima kadagiti tseke.
Naduktalan ni Bugayong nga awan pondo dagiti tseke idi ipasukatna dagitoy iti Land Bank of the Philippines ken Veteran’s Bank ken peke gayam dagitoy idi iberipikana iti DepEd Division Office.
Nupay napirmaan dagiti tseke, mapapati a palso a nagan dagiti naaramat.#


text:
SANTA, Ilocos Sur – Tapno maikkan iti dakdakkel nga insentibo dagiti mannalon a mangpaadu iti apitda a kamatis, ninayonan ti Ilocos Sur Tomato Paste Plant iti P.50 ti paggatangna iti daytoy a produkto kada kilo.
Kalpasan ti panangaprobar ni Vice Gov. Deogracias Victor Savellano iti kiddaw dagiti agmulmula iti kamatis a manayonan ti presio ti produktoda, agbalinen a P3.00 ti presio ti kamatis kada kilo iti masungad a panagkakamatis.
Iti daytoy a baro a presio ti kamatis, mataginayonan met laeng ti P.20 nga insentibo a maited kadagiti mannalon no aglakoda iti planta iti nasursurok ngem 40,000 kilos a kamatis, ken sabali pay a P.20 no nasursurok ngem 50,000 kilos ti ilakoda nga apitda a kamatis iti planta.
Ingngato pay ni Savellano ti maipautang a cash kadagiti mannalon iti P15,000 manipud iti P12,000 nga impautangda iti napalabas a panagkakamatis.
No agmula iti kamatis ti mannalon iti maysa nga ektaria, makautang iti P45,000 nga awan ti interesna ket P12,000 ti maited a cash.
Puntiria ti mangimaton iti Ilocos Sur Tomato Paste Plant a makapamulada iti walo gasut nga ektaria iti kamatis tapno magun-odda ti puntiriada a produksion para iti nasao a planta.
Segun ken ni Engineer Mateo, baro a general manager ti ISTPP, naabutdan ti 600 nga ektaria a pamulaanda iti kamatis ngem puntiriada pay ti kanayonan a 200 ektaria tapno agbalin a 800 ektaria ti mapamulaan iti kamatis tapno magun-od ti planta ti lima a milion a kilos a pasta a partuaten ti planta nga ilako.
Mapattapatta a makapartuat ti walo kilo a kamatis iti maysa a kilo a pasta.
Sabali pay a reklamo dagiti mannalon ti nanginngina a paggatang ti planta ti pasta iti Ilocos Norte iti kamatis.
Segun iti nasao a mannalon, aggatang ti nasao a planta iti P3.50 kada kilo.
Ngem inlawlawag ti manager a nupay agpayso a nanginngina ti paggatang ti nasao a planta, dakdakkel met ti interes a bayadan dagiti mannalon iti utangenda iti planta para iti gastuenda iti panagmulada iti kamatis.
Mapapati a 15% ti interes a singiren ti nasao a planta kadagiti contract growers idinto nga awan ti interes ti utangen dagiti agmulmula iti kamatis iti ISTPP.#


text:
“Nalipatam kadin a nurse ti dati a kaayan-ayatmo? Isu ti nangagas iti sugatmo,” kinuna ni Father Eugene.
“Liniputannak, Eugene!” inridis ni Kobra.
“Saanmo a maawat a saan a dakayo ti agkagasat?”
“Isu ti makaigapu no apay a kastoyak ita.”
“Ta bagim ti pabasolem iti kasta a nagbanagam, Emmanuel. Ngem saanen a dayta ti nasken ita. Ti napateg napakawannakan ti ina ti putotmo”.
“Ania ti kayatmo a sawen?”
“Putotmo daydi sikog ni Arianna nga inlunodmo nga agbalin a retarded. Imet idin ni Arianna ti bunga ti pannakalipatyo sakbay a nakitipon iti daydi Jake.”
Timmakder ti padi ket nabati a nakaul-ulimek ni Kobra.
Kalpasan ti tallo nga aldaw, makapagnan ni Kobra. Nagpakada iti gayyemna a padi.
“Agyamanak iti tulongmo, Eugene. Ngem sakbay a pumanawak, adda koma dawatek a pabor kenka.”
“Iti aniaman nga oras gayyem,” siaalumamay a sungbat ti padi.
“Kayatko nga itedmo ken ni Arianna ti amin a linaon ti bag nga adda kenka. Uray iti kasta laeng a wagas a matulongak iti panangpadakkelna iti ubing,” kinuna ni Kobra.
“Saanmo kadi a kayat a makita ti anakyo?”
“Saanen. Diak kayat a makitana ni Boy Kobra.”
“Emmanuel?”
“Boy Kobra, Eugene. Nabayagen a natay ni Emmanuel Sto. Domingo.”
Timmallikud ni Boy Kobra sana inunor ti dalan nga umadayo iti simbaan. Ngem di pay nakaadayo, rimmuaren dagiti polis iti kimlebanda. Nakapaturong kenkuana dagiti igamda. Kapilitan nga ingngato ni Boy Kobre dagiti imana.
“Mabalin nga ilunodnak ngem itoy laeng a wagas a matulonganka nga agbalbaliw, gayyem. Saannaka a baybay-an ti Dios,” nakuna ni Fr. Eugene idi iluganen dagiti pannakabagi ti linteg ni Boy Kobra iti police car.
“Diosmo laeng, Eugene! Sipud pay napukawko ni Arianna, linipatko metten nga adda Dios. Kunak no mapagtalkanka ngem sika gayam ti mangirubo kaniak. Manipud ita, lipatemon ti panagpagayamta, Eugene!” iimper-ak ni Kobra.
IMMANGES iti nauneg ni Boy Kobra. Kasla baklayna ti nabantot a lubong iti panagriknana.
Sangapulon a tawen a naitangkal iti pagbaludan. Nagbalin a maysa laengen a dakes a ladawan iti napalabas ti San Luis.
Ni laeng Fr. Eugene Garcia III ti saan a nanglipat. Kada lawas a mangmisa iti “uneg” ngem pulos a saan a simmango ni Boy Kobra. Adda pay daydi panangiyawat ti gayyemna iti santo rosario. Ngem impisokna iti napudot a digo.
Ngem itay laeng napan a lawas a rugin ti kuaresma, napuotan ni Boy Kobra ti bagina nga immasideg iti padi.
“Nabannogakon, Father,” kinunana.
Inarakup ti padi sana kinuna: “Saan pay a naladaw ti amin, Emmanuel.”
“Maawatnak pay ngata ni Arianna?”
“Mamakawan pay ti Dios, anianto la ketdin iti anakna? Nabayagen nga ur-urayen ni Arianne ken ti anakmo… ni Emmanuel II… ti panagsublim…”
Naammuanna nga agraduar ni Emmanuel II ita a kalgaw iti Akademia. Kayat kan ti ubing a suroten ti tugot ti amana a maingel a soldado.
“Ammon ni Emmanuel II a sika ti amana. Impudno amin ni Arianna…” kinuna pay ti padi sakbay a nagturong iti kapilia ti pagbaludan.
Nabayagen a nakapanaw ti padi ngem nakamulengleng pay laeng ni Boy Kobra.
“Plang! Plang!”
“Mangrugin ti misa,” nakuna ni Kobra iti bagina.
Nagtalinaed a nakamattider iti abay ti ridaw ti seldana. Manipud iti yanna, makitana dagiti padana a balud nga agturong iti kapilia tapno makimisa.
Namingminganna ti ladawan iti paid. Kasla sumarut ti mata ti Nadungngo a Rupa a kumitkita kenkuana.
Inyusongna ti kamisetana a nagmarka iti sango iti “Bagong Buhay”. Binirok dagiti dapanna ti sandalia iti sirok ti katrena ket nakalaglag-anen ti riknana nga agturong iti kapilia ti pagbaludan.#


text:
Deklarasion ti Wayawaya ti Filipinas
Ti Deklarasion ti Wayawaya ti Filipinas (Filipino: Pagpapahayag ng Kasarinlan ng Pilipinas) ket nairangarang idi Hunio 12, 1898 idiay Cavite II el Viejo (ita nga aldaw ket ti Kawit, Cavite), Filipinas. Iti publiko a panagbasa ti Tignay ti Deklarasion ti Wayawaya ti Filipinas (Espaniol: Acta de la proclamación de independencia del pueblo Filipino; Filipino: Paggawa ng Proklamasyon ng Kasarinlan ng sambayanang Pilipino), dagiti puersa ti yaalsa ti Filipino babaen ni Heneral Emilio Aguinaldo ket inrangarangda ti kinaturay ken wayawaya ti Is-isla ti Filipinas manipud iti kolonial a turay ti Espania.
PakasaritaanUrnosen
Pakabuklan ti pakaammoUrnosen
Idi 1896, nangrugi ti Yaalsa ti Filipino. Idi Disiembre 1897, nagpirma ti gobierno ti Espania ken dagiti rebolusionario iti panagpasardeng ti gubat, ti Tulag ti Biak-na-Bato, a mangibaga a nasken a bayadan dagiti Espaniol dagiti rebolusionario iti 800,000 a pisos ken ni Aguinaldo ken dagiti sabali a daulo ket ageksiloda idiay Hong Kong. Idi Abril 1898, iti irurugi ti Gubat ti Espaniol–Amerikano, ni Komodoro George Dewey a naglogan iti U.S.S. Olympia ket naglayag manipud idiay Hong Kong ken napan idiay Luek Manila a nangidaulo ti Eskuadron nga Asiatiko iti Marina ti Estados Unidos. Idi Mayo 1, 1898, inabak ti Estados Unidos dagiti Espaniol iti Gubat ti Luek Manila. Inkeddeng ni Emilio Aguinaldo nga agsubli idiay Filipinas tapno tumulong kadagiti puersa ti Amerikano a mangparukma kadagiti Espaniol. Immannurot ti Marina ti Estados Unidos a mangisubli nga aglugan iti USS McCulloch, ken idi Mayo 19, simmangpet isuna idiay Cavite.[2]
Ti Panangirangarang idi Hunio 12Urnosen
Nairangarang ti wayawaya idi Hunio 12, 1898 idi pagbaetan ti alas kuatro ken alas singko iti malem idiay Cavite idiay nagpuonan a balay ni Heneral Emilio Aguinaldo kadagiti 30 a kilometro iti abagatan ti Manila. Ti pasamak ket nakakita iti panagbistrad ti Nailian a Wagayway ti Filipinas, nga inaramid idiay Hong Kong babaen ni Marcela Agoncillo, Lorenza Agoncillo, ken ni Delfina Herboza, ken ti panagtokar ti Marcha Filipina Magdalo, a kas ti nailian a kanta ti pagilian, nga ammo itan a kas ti Lupang Hinirang, a sinurat babaen ni Julián Felipe ken tinokar babaen ti banda ti panagmartsa iti San Francisco de Malabon.
Ti Tiganay ti Deklarasion ti Wayawaya ket naisagana, naisurat, ken binasa babaen ni Ambrosio Rianzares Bautista iti Espaniol. Ti Deklarasion ket pinirmaan babaen dagiti 98 a tattao, kadagitoy ket ti maysa nga opisial a buyot nga Amerikano a nakasaksi iti proklamasion. Ti kanungpalan a parapo ket mangibagbaga nga adda idi maysa nga "estranghero" a dimmar-ay kadagitoy a panagpatpatuloy, ni Mr. L. M. Johnson, naipalawag a kas "umili ti Estados Unidos, ti maysa a Koronel ti Artileria".[3] Ti proklamasion idi ti wayawaya ti Filipinas, nupay kasta, ket nailagda idi 1 Agosto, idi adun kadagiti ili ti naorganisado babaen kadagiti tarabay a binagon babaen ti Diktatorial a Gobierno ni Henral Aguinaldo.[4][5]
Intono kua idiay Malolos, Bulacan, ti Kongreso ti Malolos ket binaliwanna ti deklarasion gapu iti panangiyunay-unay ni Apolinario Mabini a saan a nagayat iti kasisigud a proklamasion a nangikabil ti Filipinas babaen ti proteksion ti Estados Unidos.
Panagsagsagaba para iti wayawayaUrnosen
Ti deklarasion ket saan a binigbig babaen ti Estados Unidos wenno Espania.
Intono kua idi 1898, ti Espania ket ontedna ti Filipina siti Estados Unidos iti Tulag ti Paris idi 1898 a nangipatingga ti Gubat ti Espaniol-Americkano.
Ti Rebolusionario a Gobierno ti Filipinas ket sanna a binigbig ti tulag wenno ti turay ti Amerikano, ken kanungpalan a nakilaban ken naabak iti suppiat iti Estados Unidos a kasisigud a naibagbaga babaen dagiti Amerikano a kas ti "Insureksion ti Filipino" ngem itan ket sapasap ken opisial a tinwtawagan iti Gubat ti Filipino–Amerikano, a nagpatingga idi natiliw ni Emilio Aguinaldo babaen dagiti puersa ti Estados Unidos,[6] ken nangited iti insasao nga umannamong ken umawat ti turay ti Estados Unidos iti Filipinas.[7] Daytoy ket sinaruno met idi Hulio 2, 1902, babaen ti Sekretario ti Gubat ti E.U. a ni Elihu Root a nangitelegrapo a nagpatingga ti insureksion ti Estados Unidos ken nabangonen ti probinsial a gobierno iti amin a lugar malaksid kadagiti lugar a tinagtagitao babaen dagiti tribu ti Moro.[8] Adda dagiti bassit a nagtultuloy a resistansia kadagiti napalabas a tawen.
Kalpasan ti Gubat ti Sangalubongan II, dinatonan ti wayawaya ti Estados Unidos ti Filipinas idi Hulio 4, 1946 babaen ti Tulag ti Manila.[9] Napalpaliiw idi ti Hulio 4 idiay Filipinas kas Aldaw ti Wayawaya aginggana idi Agosto 4, 1964, idi inbalakad dagiti historiador ken ti panangiyunay-unay dagiti nasionalista, Pinirmaan iti linteg ni Presidente Diosdado Macapagal ti Tignay ti Republika Blng. 4166 a mangidesignado ti Hunio 12 a kas ti Aldaw ti Wayawaya ti pagilian.[10] Dati idi a napalpaliiw ti Hunio 12 a kas Aldaw ti Wagayway ken adu kadagiti pasdek ti gobierno ket naiyunay-unayda a mangiparang ti Wagayway ti Filipinas kadagiti opisinada.
Agdama a lokasion ti DeklarasionUrnosen
Ti Deklarasion ket agdama a naibalay idiay Nailian a Biblioteka ti Filipinas.[1] Daytoy ket saan a publiko a naiparparang ngem mabalin a makita no addaan iti pammalubos kasla met iti ania man a dokumento a tinengngel babaen ti Nailian a Biblioteka. Idi las-ud ti Gubat ti Filipino–Amerikano, ti gobierno ti Amerika ket tiniliwna ket inpatulodna idiay Estados Unidos dagiti agarup a 400,000 a historikal a dokumento.[11] Idi 1958, dagiti dokumento ket naited iti gobierno ti Filipinas ket kakuyogna dagiti dua nga agasmamg ti microfilm iti intero a koleksion, a ti Pederal a Gobierno ti Estado Unidos ket nangala met iti maysa.[11]
Idi met panawen dagiti tawtawen ti 1980 wenno 1990n, natakaw ti Deklarasion manipud iti Nailian a Biblioteka.[1] Kas parte ti dakdakel nga imbestigasion iti nakarkaro a panagtakaw kadagiti historikal a dokumento ken ti simmaruno a panagdawat iti publiko iti panangisubli kadagiti natakaw a dokumento, naisubli ti Deklarasion iti Nailian a Biblioteka idi D 1994 babaen ni propesor Milagros Guerrero ti Unibersidad ti Filipinas .[11]
Ti teksto ti "Tignay ti Proklamasion ti Wayawaya ti Tattao a Filipino"Urnosen
Ti Tignay ti Proklamasion ti Wayawaya ti Tattao a Filipino (Espaniol: Acta de la proclamación de independencia del pueblo Filipino; Filipino: Paggawa ng Proklamasyon ng Kasarinlan ng sambayanang Pilipino) ket ti parte ti atiddog a linia dagiti deklarasion ti wayawaya a mairaman ti Deklarasion ti Wayawaya ti Estados Unidos. Daytoy ket mangiraman ti listaan dagiti reklamo iti gobierno ti Espania manipud iti isasangpet ni Ferdinand Magellan idi 1521 ken "dagiti dawat ti nalatak a Diktadortayo a ni Don Emilio Aguinaldo amin dagiti nasken a bileg a magpakabael kaniana a mangidiskarga kadagiti rebbengna iti Gobierno, mairaman dagiti prerogatibo iti panangited iti pardon ken amnestia."[12]
Kitaen payUrnosen
Dagiti notaUrnosen
- ^ a b c Rufo, Aries (2008-05-26). "Court set to decide on National Library pilferage of historical documents". Abs-cbnNEWS.com/Newsbreak. Naala idi Enero 29, 2013.
Around 8,183 documents, mostly classified as Philippine Revolutionary Papers, were returned to the National Library. One University of the Philippines professor returned more than 6,000 documents. Among the retrieved documents were the manuscript of Andres Bonifacio’s trial, the Declaration of Independence, the Pact of Biac-na-Bato and Leonor Rivera’s letter to Rizal’s parents dated Dec. 10,1893.
- ^ Agoncillo, page 157
- ^ Kinuna ni Dean Conant Worcester, iti librona idi 1914 ti The Philippines: Past and Present (Worcester 1914):
- "Dagiti inbitasion iti seremonia ti deklarasion ti wayawaya ket naipatulodda kenni Almirante Dewey; ngem awan met isuna wenno dagiti sinoman nga opisialna. Daytoy idi, nupay kasta, ket importante kenni Aguinaldo nga adda met Amerikano nga adda koma idiay nga ikeddeng dagiti ummong ti tattao a repesentatibo ti Estados Unidos. Ni 'Koronel' Johnson, tidati a mangimatmaton iti otel iti Shanghai, nga adda idi idiay Filipinas a mangipabpabuya iti sinematograpo, naganos nga immannamong nga agparang iti daytoy nga okasion a kas Hepe ti Artileria ni Aguinaldo ken ti representatino ti pagilian ti Amianan nga Amerika. Ti nagann aket saan nga agparang kadagiti papel ni Aguinaldo. Daytoy ket mabalin a ti puestona a kas koronel ken hepe ti artileria ket maysa laeng a temporario laeng idi a nangpakabael kaniana nga agparang a nakauniporme a maitunosto iti karakter a representatibo iti nalatak a tattao iti maysa a nadaeg nga okasion!"
- ^ Guevara, Sulpicio, ed. (1972), "Philippine Declaration of Independence", The Laws of the First Philippine Republic (The Laws of Malolos) 1898–1899., Manila: National Historical Commission, naala idi 2008-03-26. (Patarus ti Ingles babaen ni Sulpicio Guevara)
- ^ Guevara, Sulpicio, ed. (1972), "Facsimile of the Proclamation of the Philippine Independence at Kawit, Cavite, Hunio 12, 1898", The Laws of the First Philippine Republic (The Laws of Malolos) 1898–1899., Manila: National Historical Commission, naala idi 2008-03-26. (Kasisigud a naisurat iti ima iti Espaniol)
- ^ Worcester 1914, p. 175
- ^ Worcester 1914, pp. 175–176
- ^ Worcester 1914, p. 180
- ^ TREATY OF GENERAL RELATIONS BETWEEN THE UNITED STATES OF AMERICA AND THE REPUBLIC OF THE PHILIPPINES. SIGNED AT MANILA, ON 4 JULY 1946 (PDF), United Nations, naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 2009-03-26, naala idi 2007-12-10
- ^ REPUBLIC ACT NO. 4166 – AN ACT CHANGING THE DATE OF PHILIPPINE INDEPENDENCE DAY FROM JULY FOUR TO JUNE TWELVE, AND DECLARING JULY FOUR AS PHILIPPINE REPUBLIC DAY, FURTHER AMENDING FOR THE PURPOSE SECTION TWENTY-NINE OF THE REVISED ADMINISTRATIVE CODE, Chanrobles law library, Agosto 4, 1964, naala idi 2008-06-11
- ^ a b c "Asiaweek". CNN. Agosto 31, 1999. Naala idi Enero 29, 2013.
- ^ Wikisource:Philippine Declaration of Independence
Dagiti nagibasaranUrnosen
- History of the Filipino People. Teodoro A. Agoncillo
- Nailian a Biblioteka ti Filipinas
- Grupo ti Pakasaritaan ti Filipinas ti Los Angeles
- Worcester, Dean Conant (1914), The Philippines: Past and Present (vol. 1 of 2), Macmillan, naala idi 2008-01-17
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
- Acta de la proclamación de la independencia del pueblo Filipino Spanish version by Corpus Juris online Philippine law library
- Deklarasion ti Wayawaya ti Filipinas bersion nga Ingles babaen ti Corpus Juris online Philippine law library


text:
Puerto Montt
Ti Puerto Montt ket ti siudad ken komuna iti akin-abagatan a Chile, mabirukan idiay akin-amianan a patingga ti Reloncaví Sound iti Probinsia ti Llanquihue, Rehion ti Los Lagos, 1,055 km iti abagatan ti kapitolio, Santiago. Gumay-at ti komuna iti kalawa iti 1,673 km2 (646 sq mi) ken addaan iti populasion iti 175,938 idi 2002. Daytoy ket beddengan babaen dagiti komuna ti Puerto Varas iti amianan, ti Cochamó iti daya ken abagatan a daya, ti Calbuco iti abagatan a laud ken ti Maullín ken Los Muermos iti laud.
Napundar idi naladaw a 1853 idi las-ud ti panagsakop ti Alemania itiakin-abagatan a Chile, ti Puerto Montt ket nadardaras a dimmakkel ngem dagiti naduduog a kaarrubana a siudad gapu iti estratehiko a puestona iti akin-abagatan a patingga ti Ginget ti Tengnga a Chile a sumrekan a siudad iti Purpuro Chiloé, dagiti danaw Llanquihue ken Nahuel Huapi ken ti Akinlaud a Patagonia.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Midia a mainaig iti Puerto Montt iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Puerto Montt manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)


text:
SAN VICENTE, Ilocos Sur – Nasarakan ti maysa a lalaki a tumtumpaw iti uneg ti bubon sadiay Barangay Bantaoay, ditoy nga ili idi malem ti Nobiembre 8.
Awanen ti biag ni Vicente Racca y Rocero, 25, baro, ken residente iti nadakamat a barangay idi maiyaon dagiti polis iti bubon.
Segun ken ni Dr. Amado Viesta, Jr, municipal health officer, awan ti pakakitaan a sugat ti biktima tapno masuspetsa a biktima iti foul play ket pannakalmes ti puon ti nakatayanna.
Mapapati a napan nagdigos ti biktima iti bubon nupay saanna nga ammo ti aglangoy kas maibatay dagiti lupotna a nasarakan iti asideg ti bubon.
Mapapati a mentally retarded ti biktima.#


text:
VIGAN CITY – Naideklara nga awanen ti biag ti motorista iti ospital a nakaitarayanna gapu iti pannakaikras ti luganna iti kalsada sadiay Nagsangalan, ditoy siudad idi sardam ti Hunio 28.
Naireport a natay a naidanon iti Lahoz Clinic and Hospital ni Jaime Florendo y Jimenez, 31, baro, ken residente iti Barangay Purok a Dakkel, Vigan gapu kadagiti grabe a sugatna iti nadumaduma a paset ti bagina.
Iti panagimbestiga dagiti polis, nakainom ti biktima ket mapapati a napaspas ti panagpatarayna a puon ti pannakaikrasna iti abaga ti sabali a linia ti kalsada.
Intaray dagiti barangay tanod ni Florendo ngem indeklara ni Dr. Esperanza Lahoz a natayen ti biktima gapu iti grabe a sugatna iti ulona.
Awan ti aruat a helmet ti biktima idi maikras.#


text:
BANTAY, Ilocos Sur – Iti baet nga aggigian iti balay ti ulitegna, naitured daytoy 16-ti-tawenna a lalaki a tinakawan ti naud-udi.
Idi agarup 4:45 ti malem ti Agosto 3, nagpulong iti polis ni John Doria y Paris, 36, naasawaan, negosiante, ken residente iti Barangay Cabalanggan, ditoy nga ili, a natakawan ket mismo a ti kaanakanna a ni Ariel Labarias y Buenavista, 16, natibo iti Barangay Sumbang, Calasiao, Pangasinan ngem agnanaed iti balay ti biktima, ti masuspetsa a nagtakaw.
Segun ken ni Doria, pimmanawda nga agassawa idi agarup 5:00 ti bigat iti nadakamat a petsa ket tinulbekanda ti kuartoda sada napan linuktan ti tiendada iti putohan sadiay Sto. Domingo Public Market.
Nabati iti balay ti suspek, ti dadakkel daytoy a ni Arturo Labarias y Sirineo ken ni Teresita Labarias y Sirineo, 60 years old, ken ni Edwin Laporteza y Galgo, katulong.
Kas maibatay iti report, nadlaw dagiti agassawa nga Arturo ken Teresita nga awan ni Ariel iti balay ket binirokda ngem dida nasapulan. Pinakaammuanda ni Rosely Doria y Labarias, asawa ti biktima, a mapukpukaw ni Ariel.
Imbaga ni Rosely iti inana a luktanda ti ridaw ti kuartoda ket ditoy a naduktalanda a nakalukat ken naibuang ti kabinet, naiwarawara dagiti alikamen iti suelo.
Naduktalanda pay a mapukpukaw dagiti assorted nga alahas a naikabil iti box kas iti kuentas, bracelet, singsing, bangle nga agbalor amin iti sumurok-kumurang P700,000.00; kasta met ti cash money nga agdagup iti sumurok-kumurang P250,000.00 a naikabil iti wallet ken plastic a nadulin iti uneg ti kabinet; ken ti Toshiba laptop nga agbalor iti P15,000.00 a naikabil iti rabaw ti lamisaan iti kuarto dagiti annakda.
Masuspetsa a simrek ti suspek iti bassit nga sliding window ti kuarto ken rimmuar iti makindaya a ridaw iti kuarto.
Agtultuloy ti panagimbestiga dagiti polis iti baet a nagaraw ken nadadaelen dagiti posible nga ebidensia iti naisayangkat a panagtakaw.#


text:
Sistema ti nerbios
Ti sistema ti nerbios ket isu ti paset iti bagi ti ayup a mangitunos kadagiti boluntario ken saan a boluntario a panagtignay iti ayup ken mangirangarang kadagiti senial ti nagbaetan dagiti nadumaduma a paset iti bagi. Kadagiti kaaduan a kita ti ayup ket buklen iti dua a nangruna a paset, ti sentral ti sistema ti nerbios (CNS) ken ti periperiko a sistema ti nerbios (PNS). Ti CNS ket isu ti aglaon iti utekken ti duri. Ti PNS ket nangruna a mangbuel kadagiti urat ti nerbios, a dagitoy ket dagiti atiddog nga urat a mangikapet ti CNS kadagiti tungngal maysa a paset iti bagi. Ti PNS ket mangiraman kadagiti motor ti neurona, a mangtimbeng ti boluntario a panaggunay, ti autonomiko a sistema ti nerbios, a buklen ti simpatetiko a sistema ti nerbios ken ti parasimpatetiko a sistema ti nerbios ken mangtimbeng kadagiti inboluntario nga annong, ken ti enteriko a sistema ti nerbios, ti nawaya bassit a paset ti sistema ti nerbios a ti annongna ket ti panagtengngel ti sistema ti sistema ti panagkalpa.


text:
VIGAN CITY – Iti daytoy a panawen a modernon ti teknolohia, pati desision ti hues, nadarasen a mapalsipika.
Ngem malas ni Carlota Cartaño Erum,  ta saan a nakalusot ti iggemna a palso a dokumento bayat ti pannakitransaksionna iti Regional Trial Court Branch 20, Vigan City idi aldaw ti Marso 23 ket nasaklangan iti kaso a panagpalsipika iti publiko a documento.
Mismo a ni Atty. Elizabeth Bringas ti Vigan City ProsecutorÔÇÖs Office ti timmawag iti Vigan City police station ket inreportna a natiliwanda ni Carta├▒o, 39, naasawaan, mapapati a liaison officer ti opisina ti maysa a konsehal iti Manila City Hall, ken residente iti Block 36, Lot 34, Tumana Market, Phase 2, Area 2, Navotas City, nga agikut iti palsipikado a publiko a dokumento.
Iti inisial a panagimbestiga ti polis, nakitransaksion ni Carta├▒o iti Regional Trial Court Branch 20, Vigan City nga aramatna ti palsipikado a dokumento a nakaipalaonan ti Civil Case No. V-2043 mainaig iti declaration of nullity of marriage ti maysa a Jover T. Dela Merced a nagpetision kontra ken ni Ressielyn M. Giron-Dela Merced.
Segun iti report, nakalanad iti dokumento ti letterhead ti korte ngem palso ti nailanad nga opensa ken nagan ti branch clerk of court ken pirma iti ngatona. Kasta met a mapapati a palso ti desision a nakailanadan ti nagan ni Executive Judge Marita B. Balloguing ken napalsipika ti pirma iti ngatuen ti naganna.
Saan a nailanad iti report no agpayso a sibibiag ni Jover T. Dela Merced ken ti napetisionan a ni Ressielyn M. Giron-Dela Merced.#


text:
VIGAN CITY – Pannakaideklarar kas national holiday iti intero a Pilipinas ti tinawen nga anibersario ti panangparmek dagiti nagtipon a puersa dagiti Pilipino ken Amerikano kadagiti Japanese Imperial Forces sadiay Bessang Pass, Cervantes, Ilocos Sur tapno mataginayon iti lagip ken maisaknap ti pannakaammo dagiti Pilipino ti kaipapanan dayta a nadara a gubat a nangiturong ti isusuko dagiti Hapon.
Dayta ti impakaammo ni Vice Gov. Jeremias Singson kabayatan ti pannakiuman kenkuana dagiti kameng ti Ilocos Sur Integrated Press sakbay ti anibersario ti Battle of Bessang Pass.
“No naideklarar a national holiday ti tinawen nga anibersario ti sigud a Fall of Bataan nga isusuko dagiti Pilipino ken Amerikano kadagiti Hapon, rumbeng a maikkan met iti kasta nga importansia ti panangparmek dagiti Pilipino ken Amerikano kadagiti Hapon a nakagapuan ti panagsurenderda tapno maisaknap ti kinamaingel ken kinabannuar dagiti kadaraantayo kabayatan ti Maikadua a Gubat iti Lubong,” kinuna ni Vice Gov. Singson iti panangilawlawagna iti kalikagumda iti Provincial Board a mangkiddaw kadagiti maseknan nga ahensia para ti pannakaideklarar a national holiday ti tinawen nga anibersario ti panagballigi dagiti Pilipino iti gubat sadiay Bessang Pass.
Inlawlawag ti Vice Governor a naindaklan ti paset ti Bessang Pass iti pakasaritaan ti Ilocos Sur ken iti intero a Pilipinas ta iti panagballigi dagiti puersa a Pilipino ken Amerikano iti dayta a napaut ken nadara a gubat ket isu ti nakaigapuan a simmuko dagiti puersa ti Hapon a nangigibus ti gubat iti Pilipinas.
Impaganetgetna a nasken pay ti agtultuloy a pannakapadur-as ken pannakamantiner ti Bessang Pass a mangipalagip ti kinatured ken kinamaingel dagiti nangibuis ti biagna, ket agbalin a maysa kadagiti tourist destination iti Ilocos Sur a makatulong iti idudur-as ti turismo iti probinsia.
Kabayatan ti maika-74 nga anibersario ti panagballigi iti gubat iti Bessang Pass sadiay Brgy. Malaya, Cervantes idi Hunio 14, 2019, inlagip dagiti opisial ti gobierno kangrunaanna ti local government ti Cervantes, dagiti kameng ti Philippine National Police ken dagiti beterano iti gubat ti naindaklan nga aldaw babaen ti Nasantuan a Misa, flag raising ceremony ken pannakaidaton dagiti sabong iti monumento dagiti bannuar ken napasag iti Bessang Pass.
Iti dayta a pasken, impeksa met ni Mayor Pablito Benjamin Maggay ti tarigagay ti lokal a gobierno a pannakaisaknap ti pannakayadal ti pakasaritaan ti gubat iti Bessang Pass. Impalgakna pay ti suporta ken tarigagayda a pannakaideklarar koma kas national holiday, ti tunggal anibersario ti Battle of Bessang Pass tapno maikkan ti naun-uneg a kaipapanan dayta nga aldaw ti kinamaingel, kinatured ken panagballigi dagiti Pilipino ken Amerikano a nangparmek kadagiti kabusor a Hapon a nangitunda ti isusukoda ken pannakaigibus ti gubat iti Pilipinas.
Iti pannakiuman ti media kadagiti sumagmamano nga umili iti Cervantes, nagkaykaysada a kumanunong iti pannakaideklarar a national holiday ti panagballigi dagiti Pilipino ken Amerikano iti Bessang Pass a nangparmek kadagiti kabusor a Hapon tapno maitandudo iti pakasaritaan ti kinamaingel dagiti natay iti dayta a paset ti Ilocos Sur ken mairakurak ken mataginayon kadagiti Pilipino ti nagbalin a paset ti Bessang Pass iti pannakaigibus ti gubat ken pannakagun-od ti kappia iti Pilipinas kalpasan ti panagturay dagiti Hapon iti pagilian iti sumagmamano a tawen.
Maibasar iti pakasaritaan, ti gubat iti Bessang Pass kadagiti kangrunaan a gubat iti Pilipinas kabayatan ti Maikadua a Gubat iti Lubong a nakaibuisan iti adu a dara ken nasurok a 3,500 a biag. Nagpaut daytoy manipud Enero 9 agingga idi Hunio 15, 1945. Ti Bessang Pass ti dalan kadagiti kabambantayan iti Cordillera a nagbalin a sarikedked dagiti Japanese Imperial Forces nga indauluan ni Gen. Tomoyuki Yamashita, ti mabigbig a “Tiger of Malaya” ken “Conqueror of Singapore.” Paset dayta ti triangulo a depensa ni General Yamashita iti Amianan a Luzon kadagiti Allied Forces: Bessang Pass, Balete Pass, ken Villaverde Trail. Nagballigi ti puersa United States Army Forces in the Philippines – Northern Luzon (USAFP-NL) a nangparmek kadagiti Hapon idi Hunio 14, 1945 a nangitunda iti pannakasunson ken pannakarikus dagiti puersa ni Gen. Yamashita iti Cordillera aginggana a simmuko idi Septiembre 1945 a gapu ti pannakaigibus ti gubat iti Pilipinas.


text:
VIGAN CITY – Sabali pay a pagtagilakuan ti natakawan ditoy siudad idi rabii ti Disiembre 10.
Nagpulong iti polis ni Priscila Alquiza y Parilla, naasawaan, akinkukua ken manedier ti Alquiza Farm and Poultry Supply a masarakan iti Alcantara Street, Barangay VIII ditoy siudad a natakawan ti pagtagilakuanna ket kinasakas dagiti mannanakaw ti kuarta a naikabil iti drawer ti lamisaan.
Iti panagimbestiga dagiti polis, naduktalan a simrek dagiti suspek iti pagtagilakuan babaen ti pananggettengda iti sim a diding ket ditoyda met laeng a rimmuar.
Kinasakas dagiti mannanakaw ti naglakuan ti pagtagilakuan a sumurok-kumurang P20,000.
Nakarekobre dagiti inbestigador iti uneg ti pagtagilakuan ti maysa a travelling bag a naglaon kadagiti toiletry a pakairamanan ti bath soap, detergent bar, bandage, sipilio, tualia ken stainless a paginuman a baso.
Kinuna ti polis nga adda pangrugianda nga agimbestiga agsipud ta iti rabaw ti kaha ti sabon a pagdigos ket adda naisurat a nagan a Reynaldo Torres ti Moncada, Tarlac.
Idi napan a bulan, adda dagiti naisayangkat a panagtakaw kadagiti pagtagilakuan ditoy siudad a tagasabali a probinsia dagiti masuspetsa a nagisayangkat.
Idi Nobiembre 21, nasukalan dagiti polis ni Warren Isalado y Ibayan, 35, residente iti Poblacion Tocucan, Bontoc, Mt. Province ken ti kaduana nga innagananna a ni Rolando Bautista, residente iti Santiago, Isabela, iti akto a panangpanggepda a mangserrek iti Pintel Computer Shop iti Salcedo Street, Barangay III, ditoy siudad.
Natakawan pay ti Footsteps Store idi Nobiembre 7 a nakakasakasan ti P23,000. Nabigbig ti suspetsa a ni Carl Earl Lawrence Viesca y Magno, taga De Leon Street, San Antonio, Nueva Ecija.#


text:
Leon
Ti leon (Panthera leo) ket maysa kadagiti uppat a dakkel a pusa iti henero ti Panthera ken kameng ti pamilia ti Felidae. Adda met dagiti lallaki a sumurok iti 250 kg (550 lb) iti kadagsen,[4] daytoy ti maikadua a kadakkelan a sibibiag a pusa kalpasan ti tigre. Dagiti naatap a leon ket agdama nga adda idiay sub-Sahara nga Aprika ken idiay Asia (nga adda met ti naisagmak a tidda ti populasion nga agtataeng idiay Nailian a Parke ti Kabakiran ti Gir idiay India) bayat a dagiti sabali a kita ti leon ket napukawen manipud idiay Amianan nga Aprika ken Abagatan a laud nga Asia kadagiti naipakasaritaan a panawen. Aginggana idi naladaw a Pleistoseno, idi agarup a 10,000 a tawtawen iti napalabas, ti leon ket isu idi ti kaaduan a naiwarwaras a dakkel a mamalia iti daga kalpasan ti tattao. Mabirukan idi dagitoy iti kaaduan ti Aprika, iti ballasiw ti Eurasia manipud iti akinlaud nga Europa aginggana idiay India, ken idiay Kaamerikaan manipud iti Yukon aginggana idiay Peru. Ti leon ket madanar a sebbanagan, a nakakita daytoyen iti nakaro a panagbapassit iti populasion iti sakopna iti Aprika iti 30–50% para kadagiti dua a dekada idi las-ud ti maikadua a gudua ti maika-20 a siglo.[2] Dagiti populasion ti leon ket saan a magay-at iti ruar dagiti naidesignado a reserba ken dagiti nailian a parke. Urayno ti taudan ti pannakapaay ket saan unay a napno a maawatan, ti pannakapukaw ti habitat ken dagiti suppiat iti tattao ket isu dagiti agdama a kakaruan a gapuanan iti pakadanagan. Iti kaunegan ti Aprika, ti populasion ti leon ti Laud nga Aprika ket naisangayan a naisagmak.
Dagiti leon ket agbiagda kadagiti 10–14 a tawtawen iti kaatapan, bayat nga iti kulong agbiag dagitoy iti at-atiddog ngem 20 a tawtawen. Iti kaatapan, dagiti lalaki ket manmano met nga agbiag iti at-atiddog ngem 10 a tawtawen, gapu kadagiti maal-ala a sugat manipud kadagiti kankanayon a panagkakabil kadagiti kasuppiat a lalaki ket adu met a mangpabassit ti kapaut ti biagda.[5]
EtimolohiaUrnosen
Ti nagan ti leon, kapada kadagiti adu a sasao a Romanse, ket naala manipud iti Latin leo,[6] ken ti Taga-ugma a Griego ti λέwv (leon).[7] Ti Hebreo a balikas ti לָבִיא (lavi) ket mabalin pay a kabagianna daytoy.[8] Daytoy ket maysa idi kadagiti sebbangan a kasisigud nga inpalawag babaen ni Linnaeus, a nagited iti nagannna iti Felis leo, iti obra idi maika-18 a siglo, ti Systema Naturae.[3]
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ Wozencraft, W.C. (2005). "Panthera leo". Iti Wilson, D.E.; Reeder, D.M (dagiti ed.). Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference (Maika-3 nga ed.). Pagmalditan ti Unibresidad ti Johns Hopkins. p. 546. ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494.
- ^ a b Bauer, H.; Packer, C.; Funston, P. F.; Henschel, P. & Nowell, K. (2016). "Panthera leo". IUCN Red List of Threatened Species. 2016: e.T15951A115130419.
- ^ a b Linnaeus, Carolus (1758). Systema naturae per regna tria naturae :secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. 1 (Maika-10 nga ed.). Holmiae (Laurentii Salvii). p. 41. Naala idi 8 Septiembre 2008.
- ^ Nowak, Ronald M. (1999). Walker's Mammals of the World. Baltimore: Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-5789-9.
- ^ Smuts, G.L. (1982). Lion. Johannesburg: Macmillian South Africa. p. 231. ISBN 0-86954-122-6.
- ^ Simpson, D.P. (1979). Cassell's Latin Dictionary (Maika-5 nga ed.). Londres: Cassell Ltd. p. 342. ISBN 0-304-52257-0.
- ^ Liddell, Henry George; Scott, Robert (1980). A Greek-English Lexicon (Naipabassit nga Edision). United Kingdom: Pagmalditan ti Unibersidad ti Oxford. p. 411. ISBN 0-19-910207-4.
- ^ Simpson, John; Weiner, Edmund, dagiti ed. (1989). "Lion". Oxford English Dictionary (Maika-e nga ed.). Oxford: Clarendon Press. ISBN 0-19-861186-2.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
- Midia a mainaig iti Leon iti Wikimedia Commons


text:
Pagsasao a Kisar
Ti pagsasao a Kisar ket ti pagsasao a Tengnga a Malayo-Polinesio a naisasao idiay Isla Kisar, iti amianan a daya ti Daya a Timor idiay Maluku, Indonesia. Daytoy ket makibinningay ti isla iti Oirata, a daytoy ket sasao a Papuano.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Kisar iti Ethnologue (Maika nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Kisar". Glottolog 3.0 (iti Ingles). Jena, Alemania: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.