text:
Ti Buok A Salakan
Sarita ni Ma. Theresa B. Santos
I.
O, ZENY, adda kadi manen di katataw-an a karangetta. Saanak a low batt ita, he-he! Kare-recharge ti enerhiak ta kagapgapuk idiay Bantay Banahaw sadiay probinsia ti Quezon. Adu dagiti padak a mystic nag-fasting sadiay.
Haaaaaaaaaaay……!
Ha, ne, anian, nagunegen dayta sennaaymo, baket, he-he-he!
Karkarna ti mapaspasamak sadiay Barangay Libtong, Rino. Saggaysa a matmatay ti maysa a pamilia. Karkarna ti ipapatayda. Kaasida met. Uray dagiti dodoktor ket dida maibaga ti eksakto a rason. Karkarna a talaga ti mapaspasamak.
Puonay met daytan?
Daytoy ti dakkel a parikut, Rino, no dumtengen ti sumipnget, basta lattan bumsog ti tian ti biktima. Dumakkel a dumakkel ti tian aginga bumtak! Matay metten ti biktima. Dayta ti mangipapaay iti puzzle kadagiti dodoktor.
A-ania, bumtak? Sus…!
Wen, ket awan ti ammoda a makagapu!
Danum kadi ti linaon ti tian a bimtak ken maris amarilio a kasla nana ken nalangsi?
Kasta ngarud ti napaliiwda.
Hmp, aramid ti maysa a mangmangkik a! Kasta ti maysa a pattern ti aramidda ket…
Mangmangkik?
Wen. Maysa a nabileg a mangmangkik a kabaelanna a bilinen ti nakaparsuaan.
Bilinenna ti nakaparsuaan? Nakaskasdaaw. Kasano?
Adda kenkuana ti nangisit a bileg ti nakaparsuaan. Ditoy a nagtaud ti bilegna. Ket daytoy ti aramatenna kadagiti biktimaenna.
Nakaam-amak ngarud a…?
Wen, ket dagiti laeng addaan iti nangisit a pagsiriban iti makabael nga agaramid iti bumtak a tian. Dayta ti pattapattak itoy a kaso.
Ket maparmekta ngarud dayta a mangmangkik, Rino, maparmekta?
Nasken a takuatek pay ti kinaasinona. Nasken a maammoan no asino dayta a mangmangkik ken ti ikutna a bileg.
II.
O, ANIA, Rino, natakuatam kadin ti palimed ti mangmangkik?
Wen, Zeny, asawak. Kalpasan iti dua a lawas nga innak panagsukisok ken panagpaliiw, natakuatak met laeng. Nabileg unay. Nalaing a sumaep. Katukad ti agong ti sangapulo nga ugsa ti agongna.
Ow, kasta? Puonay a bilegnan?
Nalaing a sumaep iti kalabanna. Daytoy ti gapuna a di maasitgan iti asinoman a mangpadas a mangkontra ti bilegna. Ket kadagiti met mangpadas ti kabaelanna nga awan iti ammona maipapan mystisismo, saanda laengen a patuloyen ta saanda a maasitgan, nalabit nga umas-asidegda pay laeng, maungkeldan. Kastoy ti kabileg ti baket. Adda kenkuanan dagiti nagkaadu a bileg ti sipnget.
Dipay mangisaknapen ti alliaw no saan a malapdan? Kasano ngarud a parmeken, nay, lakay? Kasano?
Nalaka laeng, he-he-he…! Natakuatakon ti palimedna.
Kasano a natakuatam?
Babaen iti astral projection.
Astral projection?
Ti kangrunaan nga us-usaren dagiti psychic – dagiti pudno a pychic, a saan ket a dagiti sumanao dita a kayatda laeng iti makakuarta.
Ania ti astral projection?
OOBE wenno out of body experience. Babaen ti bileg ti spiritual a bagim, mapan daytoy iti yan ti mangmangkik tapno paliiwenna ti aramid daytoy a pasurot ti sipnget. Kastoy ti inaramidko a nangammo ti kinaasinona ken ti bilegna. Ta kaaduan dagiti addaan nangisit a pagsiriban ket saan a maasitgan no iti pisikal a bagi ti usaren. Di asitgan babaen iti OOBE, saan?
Isuronakto man met dayta, lakay. Nasken a masursurok met dayta a banag.
Wen. Nasken unay, baket, ta daytoyen ti naikur-it a lubongta, ti makidangadang kadagiti addaan iti nangisit a pagsiriban.
Ania ngarud ti panggepmo ita?
Mapanta idiay Brgy. Libtong. Kayatko a kasao dagiti nabatbati a kameng ti pamilia.
Ta apay?
No diak a maparmek iti sangonsangon daydiay a mangmangkik, parmekek babaen iti bukodna a sabidong. Uray no kasla laeng buok ti namnama, no nasken nga isu ti maaramid, maaramid no isu dayta ti sulosion ti parikut. Ta datayo a mistiko, agbatbatayo a kanayon iti kinapudno. Ket daytoy a kinapudno ti igamtayo. Daytoy a kinapudno ti mangwayawaya kadagiti naibalud iti nangisit a pagsiriban!
III.
ITI PUSEG ti rumiet a kabakiran nagikkis ti agam-ampayag a dakkel a nangisit a wak a taraken ti mangmangkik. Mabuteng pay dagiti ayup ket nagbuatitda nga immadayo, uray dagiti aguyas a nagbiag ket nagiinnunada a kimmalawikiw nga immadayo; iti pannakabuak dagiti tumatayab – billit, kulibangbang ken dadduma pay nga adda payakna, adu pay kadakuada ti naidungpar kadagiti kayo ken muymuyong ngem dida ingginggina dayta a napasamak kadakuada ta ad-adda a linaon iti isipda iti pannakaadayoda iti dayta a lugar – ti lugar ti mangmangkik. Ta no kastoy agritritual ti baket a mangmangkik, nadangkok la unay kadagiti amin a nagbiag ta asinoman a makitana, mapaliiwna a makaimatang wenno agsisiim iti ar-aramidenna ket saanna a pakawanen. Tiliwenna babaen ti nangisit a bilegna ket patayenna. Saan a kayat ti baket nga adda ti biangot iti ar-aramidenna.
Kuttongi ti baket, dulpet ta saan nga agdigdigos, isu a wakray ti nakaat-atiddog sugabba a buokna nga immangrag ken nagsalimpayak iti sibetna, ket agkaiwara dagiti naurot a buokna iti ruar ken iti uneg ti rukibna. Aggargarikgik iti sango ti agburburek a sinublan. Angot-angotenna-say-openna ti alingasaw ti agburburek a lutlutuenna a ramramot, bulbulong, tultulang ken buok, dutdot, ken dadduma pay. Nalabbaga dagiti matana. Nakaat-atiddog dagiti nangisit a kukona, nangisit met dagiti ngipenna, ken adda iggemna ti kanigidna nga iit a sagad nga aramatenna a tumayab wenno babaen iti pagsiriban a levitation. Agkaiwara dagiti bangabanga, paragpag ken nagduduma a tultulang iti aglawlaw ket makarurusok ti angotda lalo dagiti kabkabanga a linibasna kadagiti kamposanto no kasta a mairana a kabus ti Biernes nga isu ti panagukkonna kadagitoy a birtudna. Iti ruangan ti rukib, agbitbitin ti kasla takiag a karasaen a tarakenna ken ti lima a kakasla tangan a nangisit a manggagama a tarakenna met laeng.
IV.
ISUNAN, Roel, saanka nga agsangiten.
Manong Rino, natayen ti asawak. Ti dua nga anakko ken maysa a barito a kabsatko.. Pangaasim tulongannak iti pakarikutak.
Tulongankayo, Roel, saankayo a baybay-an.
Agyamanak, apo Mistiko. Nasken a matay dayta a mangmangkik iti kabiitan a panawen. Ta no saan, ad-adu pay ti biktimaenna.
Wen, Roel. Ngem nasken a sungbatam dagiti kayatko a maammuan.
Ania dayta, manong?
Awan ti ammom wenno adda ti pamalpalatpatam no adda ti pakainaiganna ti mangmangkik iti napalabas?
Diak ammo, manong, ngem nakuna idi ni Loida nga asawak nga adda kano ti nagarem kenkuana a lalaki a taga dita nay bakir. Pinaayna idi, a ti lalaki, siempre, ta agasawakami la ngaruden, adda payen uppat nga anakmi. Agtutubo kano ti lalaki.
Ania pay?
Maipagarup nga anak ti baket nga agnanaed idta bakir ti agtutubo. No apay ketdi a nagayat daydiay nga agtutubo ken ni baket ket adayon ti baetda.
Nalapsat ni baketmo, kuna dagiti kaarrubam.
Adda met ti pamuyaenna, a, manong.
Ehemn, ket? Ituloymo ti maipapan iti agtutubo.
Iti pannakapaay ti agtutubo, timmapuak kano iti rangkis, kuna met laeng ti baket idi nagsaritada kano. Makapungtot kano unay idi ti baket a mangiyikyikkis a balsenna ti asawak ken ti sibubukel a pamiliana babaen ti pannakabalinna. Ket patienmi nga adda pannakabalin daydiay a baket isu nga awan iti agpanggep a mangsapul kenkuana. Makaammo laengen, a, ni Apo Dios.
V.
O, ANIA, Rino, nakapanunotka kadin no ania ti kasayaatan a pamuspusan tapno maparmek dayta a mangmangkik?
Wen, Zeny. Babaen iti kasla buok a salakan. Wenno buok a salakan kunak man laengen ta agmetaporen, he-he!
Ania dayta a buok a salakan a kayatmo a sawen?
Isu ti kinapudno, Zeny. Isu nga ibilinko a sarakem daydiay a baket.
A-ania?! Susmariosepka met, lakay, ipasungalngalnak metten!
Dinak mulagatan a. Sarakem kadi, baket, ammok a kabaelam daytoy…
Mabutengak! Mabutengak unay, diak pay kayat iti maungkel!
Dika koma agbuteng, asawak. Iti kaanoman, saanka nga ipasungalngal iti peggad no dika kabaelan a salluadan. Bayabayenka met laeng. Addaak iti sibaymo babaen iti astral projection. Ket babaen iti telekinesis, ikallatikkonto iti isipmo dagiti rumbeng nga aramidem. Nalawag?
T-telekinesis?
Wen. Daytoy ti maysa pay a nalimed a pagsiriban, Zeny, asawak. Babaen ti bileg ti panunot, mabalinmo nga ikallatik ti mensahem iti maysa a tao iti isipna met laeng.
A, kasta gayam.
Isu a dika koma agbuteng. Basta parangrangem laeng dayta auram, saankanto a pulos a maan-ano. Agtalekka koma…
Ania ngarud ti aramidek iti rukib ti mangmangkik?
Allilawem. Ibagam nga adda ti ipatrabahom kenkuana. Adda ti kayatmo nga ipapatay babaen iti bilegna. Ket siempre, kunwari a ket, daydayawem ti kinabilegna, nga agtalekka iti kabaelanna, nga isu laeng ti ammom a mannakabalin amin tapno makiki ti isipna ket saannaka a paayen wenno dangran. Ti pannakakiki ti isip ket panangipasdek iti kompiansa; ket ti saan a naamiris a kompiansa ket pakaisagmakan. Saan nga ammo dagiti pasurot ti sipnget iti agamiris ta nakompiansada la unay kadagiti bagbagida. Kabatayatanna met, ikagumaam iti mangilibas iti naurot a buokna. Saanna a madlaw daytoy ta agkaiwara met laeng.
No di maasitgan, kunam met!
No dakami a patneng a mistiko. Makaasidegka met ngata ta nasursurom laeng kaniak dagiti ammom a kontra bileg-sipnget. No maammuanna nga adda ti ipaaramidmo, siguro makasidegka met kenkuana. Ngem no kadakami a mistiko, addaan iti pagilasinanda iti kinaasinomi. Babaen kadagiti matami, didakam’ kabaelan a perngen dagiti pasurot ti sipnget. Isu a perngemto no makipinnerreng kenka. Isu a no sumungsungadkami pay laeng wenno no masaepdakami pay laeng a, ket aglemmengdan wenno kumayakaydan. Isu a sika ti nasken a mangsarak kadaydiay a pasurot ti sipnget, Zeny, sika!
VI.
ANIA TI masapulmo kaniak, sika a babai?
Siak ni Zeny, daydayawek unay a mannakabalin amin.
Nadursokka, babai. Nagbasakbasakka iti pagnanaedak. Apay a dika nagbuteng kaniak a kas kadagiti dadduma?
Diak a pagbutngan ti raraemek unay, apo a mannakabalin. Umayak ketdi kenka agpasaranay iti nadagsen unay a pakarikutak. Ta awanen iti sabali pay nga asitgak no di laeng sika a mannakabalin amin. Isu a pangaasim ta saranayennak koma, madaydayaw a mannakabalin.
Hi-hi-hi! Saranay gayam. Ania dayta a saranay?
Wen, kayatko a patayem ti babaero nga asawak! Naumaakon kenkuana. Babaero, isugalna amin a kuartami, ket nalugin dagiti negosiomi. Nasken a mapukawen isuna tapno maalak metten ti tallo a million nga insurance-na.
Hi-hi-hi! Gamrodka met gayam, babai!
Amanos laeng a, no kuan, daydayawek a mannakabalin, saan? Ngem masapul a matay isuna iti natural death, ‘tay man basta lattan maungkel lattan wenno babaen iti sakit tapno makolektak ti insurance.
Ket kalpasan a maalam ti kuarta?
Agdennakaminto metten ti lalaki a nangisukatak kenkuana!
Adda met sabali a lalaki iti biagmo malaksid kenkuana?
No maaramidna ti agloko, apay ketdin a diak met maaramid? Ngipen iti ngipen a! Isuna laeng iti makabael?
Hi-hi-hi! Kaburburikka met gayam, babai. Naallilawak ngarud itay basbasaek ti kinataom. Addaanka met gayam iti nangisit a panagpuspuso, isu a tulonganka, hi-hi-hi! Ala, tulonganka.
Agyamanak madaydayaw a mannakabalin. Ngem, sakbayna a patayem ti asawak, kayatko pay nga umuna a patayem ti babai nga ikabkabbalay ti asawak! Parigatem ta innakto buyaen iti inna panagrigrigat a sumagpat ken patay!
Matungpal! Hi-hi-hi!
Kasta! Kasta ti kayatko daydayawek a mannakabalin! Uray agbayadak iti mano, no la ketdi matungpal ti pagayatak! Basta la ketdi makabalesak!
Dos sientos mil ti pagbayadmo, babai.
Wen, mayatak apo a manakabalin. Nayunakto pay dayta apaman a malpas ti ipapaaramidko kenka!
VII.
NAKAALAAKON iti buok ti mangmangkik, Rino. Ania ti sumaruno nga aramidek?
Zeny, anusam koma a buggoan. Siampuam a nalaing, koloram tapno sumileng ti ngisitna, putdem iti sangdudua a dangan. Bangbangluam wenno iyupermo pay ketdi iti bangbanglo a napaut a di agmamawmaw iti banglona ta namaymayat pay ket saan a mailasin ti baket ti bukodna a buok.
Sa kalpasanna?
Agsublika iti gukayabna. Itedmo ti tallo a kaputed a buok ket ibagam a ti buok ti babai ni lakaymo, he-he-he! Ibagam a naalam dayta a buok idi sinarakmo ket impungotpungotmo nga inggusugos iti tengnga ti kalsada. Ibagam nga aramidemto manen dayta no makitam tapno makiki latta ti panunotna.
Ti buok a mismo ti mangmangkik ti itedko?
Korek!
Di pinataynan ti bukodna a bagi?
Ininumna ti bukodna a sabidong, kunam a! Ha-ha-ha!
A, isu met laeng a kunam nga uray kasla buok ti namnama no isu ti yan ti pannakaparmek, nasken a mapasamak!
VIII.
KET SINARAK ni Zeny ti mangmangkik. Natay ti baket ta inamlinganna ti bukodna a bagi; daytoy ti mangipaneknek, a ti kinapudno ti mangwayawaya ti tao ken iti kaanoman dinto agtalinaed ti tao iti kasipngetan…lalo dagiti naayat iti nalinteg a dana a taltaluntonen….###
(gibusna)
Sunday, September 04, 2011
TI BUOK A SALAKAN
Ti Buok A Salakan
Friday, October 24, 2008
Dungdungoenkanto, Unay Unay
“DIKA la ketdi umay ditoy nanumo a pagtaengak, Atty. Gonzales, no saan a napateg ti gagaram…” kalpasan a pinagtugawna ti sangaili iti immaratiddog a sopa iti salas.
“Wen, Noli. In fact, binaonnak ni papam…” imbitin ti abogado ti sumaruno a sawenna ket tinaliawna ti naulimek ken nakadumog iti wheelchair, immanges iti nauneg, sana pinerreng ni Noli.
Naawatan ni Noli ti italtalukatik dagiti mata ti abogado. Pinukkawan ni Noli ti caregiver . Kayat laket daytoy nga agsoloda nga agsao nga awan iti makangngeg. Daydiay duada laeng. Napateg la ketdi ti gagara daytoy abogado.
“Trisha, isurotmo man ni manangmo iti panagpurosmo kadagiti sabong ti rosas. Makatulong kenkuana no mainitan ken makalang-ab iti sadiwa nga angin.” Binilin ni Noli ti balasang a caregiver. Nagtung-ed ti balasang nga umis-isem ta kasla maayatan ti naka-wheelchair iti nangngegna. Insurot dagiti dua lallaki iti likudan ti dagiti rumrumuaren iti ridaw sadanto kamangen ti sementado nga alley nga agturong iti kamasetasan. Maleggakan ti init hardin. Dagiti nagduduma a masetas ket mula ti asawana idi dipay naibalud iti wheel chair.
Apaman a nakaruar dagiti dua iti salas, linukatan ti abogado ti nangisit nga attaché case a nakaparabaw iti sarming a center table. Nangiruar kadagiti papeles. Iniddep met ni ti stereo kalpasan a nagpatinggan ti sonata a “Dungdungoenkanto…”
“Please sign these papers, Noli.”
“Ta ania dagita a papeles, Atty?”
“For annulment papers iti kasaryo…”
“What?!” Naingato pay ni Noli ti timekna. Napanganga ken nagmulagat. Sanna a ninamnama dayta nga ibaga ti sangailina nga abogado. “What annulment are you talking about, attorney?”
“Look, Noli, imbaonnak laeng ni papam to do this. Ipa-annul ti kasaryo iti asawam. That’s it!” Dua nga ima iti nagkumpas, a buyog ti libbi ti agbogado a nakuttong ken agedad iti nasuroken nga innem a pulo. Iti tayagna a lima a kadapan ken siam a pulgada, bagayna la unay ti terno nga amerikana a suotna.
“To hell with that, attorney! I didn’t file any annulment case or intend to do so!”
“But this is what your father wants you to do.”
“Then tell I won’t! Kunak la no ania itayen ti napateg a gagaram, attorney, ngem gayam, kaskala aso nga agtungtungpal iti bilin ti amona.”
“I’m just doing my job, iho. Uray no agsinakayon iti asawam, agtultuloy latta met ti sustentom kenkuana ken iti anakmo. Adda iti linteg dayta.”
“Saanko a magustoan daytoy a saritaanta, attorney. No awanen iti naimbag pay nga ibagam, mabalinmon iti pumanaw. Dimo koma gamden nga uliten daytoy. Pangaasim…” Timmakder ni Noli. Nakalawlawa ti nganga ti inlukatna a ridaw. napait ti isem ti abogado a mangur-urnos kadagiti papeles sana insubli iti attaché case.
“MAMA, ala wen, aminek a saanak naimbag nga anak, ngem ikarik, agbalinak a naimbag nga asawa ken ama…” Nakadumog ni Noli a nangisawang kadayta a malem a sangailina ti inana, dua nga aldaw iti napalabas kalpasan a nasangailina ti abogado ni papana.
“Dayta ngamin ti pagayatan ni papam. Obsessionna a mamanugang ni Renely. Diak a maawatan no dadduma ti amam, anak. Diak met kabaelan a dupiren ta linteg dagiti saona?”
“Mama, ti ayat ket saan a magatadan ti kuarta. Saanko a basta lattan panawan ken isina ti asawak iti daydiay a kasasaadna. Uray kadi sika, mama, ket dinak maawatan.”
“Ladingitek iho. Agtungtungpalak laeng iti pagayatan ni papam.”
“Addaanak iti bukod a pangngeddeng, bukod a rikna, mama…”
“Ay-ayatennaka ni Renely, iho…”
“Isu laeng ti agay-ayat, mama, awan iti uray maysa a dutdotko a sumgar kenkuana!”
“Kitaem dagiti tallo a kakabsatmo. Narang-ay ti biagda ta ni papam ti nagpili iti asawada.”
“Ngem dida naragsak, mama!”
“Kuna ni papam, laksidennaka ken dinakanto ikkan iti tawidem kadagiti negosiotayo?”
“Diak pagan-ano ti kinabaknang no saanak met a nawaya ken naragsak, mama. Ladingitek unay, ngem nakaruarakon iti tangkal ni papa. Diakon kayat iti agsubli nga agpupok iti uneg. Naragsakakon nga agtaytayab iti bukodko a langit, mama. Nawaya nga agtayab ken mangbuya ti kinapintas iti ruar ti tangkal ni papa. Ay-ayatek ti asawak, mama. Ay-ayatek ti anakko. Sika ti nangisuro kaniak nga agayat, ngem apay itan a sabidongam metten ‘toy panunotko? Mama, please, ammok, mariknak, masaksaktanka iti ar-aramidem. Dimo la ketdi kayat ti mapaspasamak. Ngem awan ti timekmo…”
Saan a nakatimek ti ina nga agngilngilangil.
Inkallaysa ni Noli idi ni Adora a di immatendar dagiti dadakkelna. Ni laeng manangna a Minda ti nangbayabay kenkuana idi nagkallaysada ken Adora sadiay St. Joseph Church. Nadekket ken nasaranay ni Minda nga inaunaanda. Ni Manangna ti mangpatpataray kadagiti negosio ni papana a maysa a three star hotel ken uppat a logging house. Ti maysa pay a manangna iti mangpatpataray kadagiti beach resortda iti La Union ken Pangasinan. Ti manongenna lalaki iti kadua ni papana manarawidwid kadagiti negosioda iti Metro Manila, Clark ken iti Cavite. Nangipatakder ni Noli iti bukodna a negosio, ti Amazing Grace Travel and Tours. Immutang ken ni ninongna iti buniag iti pinangnayonna iti inutangna iti bangko a nagpuonan.
Naragsak da Noli ken Adora. Ngem kalpasan nga impasngay ni Adora ti umuna nga anakda, nagsakit ti ina iti amniotic fluid embolism. Kasla agedaden iti limapulo iti edadna a tallopulotallo. Pinalaylay ti karkarna a sakit dagiti babbai. Ngem, kasano pay itan? Balud iti wheelchair ni Adora: saan a makasao no di ket agareng-eng sana isenias dagiti agkakawweng a ramramayna; saan a makapangan no di suboan; saan a makarugit no di tulongan; nasken a digosen ken pellesan.Ti nalangto ken ni Adora ket ti isemna ken dagiti naraniag a mata; ti pingetna a makidangdangadang iti sakitna; ti reggetna nga agbiag. Saan a manhid ni Noli tapno dina marikna ti sagsagabaen ti asawana.
Ngem apay, a kayat dagiti dadakkelna a pagsinaen ida? Saan kadi nga umanay iti pannakailunodna a kas sukir nga inanak, no maawagan iti kinasukir ti inaramidna?
“AMMOK a nalidayka, Noli. Adtoyak. I love you…” nalanay dagiti mata ni Renely, ket kasla inrantana nga inikkat ti dua a butones ti nalabaga a blusana tapno ipakitana ti nabaknang a barukong daytoy. Daytoy ti dina nagayatan iti balasang, nadursok. Agkataytayagda iti lima a kadapan ken pito a pulgada. Pamudawen ti balasang ken addaan iti makaay-ayo a rupa ken immal-o a pammagi. Agkasusio ti ama ti balasang ken ni papana iti maysa a negosyo. Tapno maadaywanna idi ti balasang, nagkolehio ken nagnaeden ni Noli iti Baguio. Ngem sinurot ti balasang ket nangipatakder met iti travel agency.
Saan a nakatimek ni Noli. Saan a kinabaelan ti aircon ti opisinana ti bara a marikriknana. Masansan nga itugotna iti opisinana ni Adora. Adda pay laeng ti tugaw ken lamisaan daytoy. Ngem itay agsapa, nariinganna nga aguy-uyek ti asawana isu a dina insurot. Inliadna iti executive chair.
“Don’t tell me, a colorful ti sex life-mo iti asawam, a kasla nalaneten a petsay?” Nasarangsang ti manutsutil a katawa ti sangaili.
“Do you think is healthy to have sex with physically handicapped?” Mabusor ni Noli.
“Of course, not! Isu nga ammok, you’re a hungry horse, boy! Adtoyak. Nawayata nga aramiden no kayatmo...”
“I love my wife...”
Naggarakgak ni Renely. Timmakder. Nagpalikud daytoy sa immarakop daytoy.
Nabara ti marikrikna ni Noli. Inwadagna ti balasang. Minisuotanna.
Duuut!!! Duuutttt! Duuuuutttttt!!!
“Shit met daytan nga isturbo!” Nagtabbaaw ni Renely idi ginaw-at ni Noli ti intercom.
“Okey, please come in, Rizza…” insungbat ni Noli.
“Excuse me, Miss Buencaflor. Kasapulan a kasaritak ni sir. Mabalin?” Pinerreng ni Rizza ti sangaili. Pormal ‘toy assistant ken talken ni Noli. Best friend ni Adora.
“Renely, please, mabalin kadi?”
“Okey! Innak iti parking. Nabatik ti cigarette case.” Kunam la no pato ti iniin ti patongna a rimuar.
“Ania nga importante dayta, Rizza?”
“Sir, narigat ti makibiang, ngem apektadokami met. Imbilangmi a kabsat ni Adora. Nasao idi ni Adora ti kinaasino daydiay a babai. Umaynaka la ketdi gargarien…”
“No! Nagbiddutka…”
“Amman, sir! She’s trying to seduce you in order that our agency and her agency will merge together!”
Napaliad iti tugawna ni Noli. Nagsakuntip idi nalagipna ti nabayagen a business proposal ni Renely. Nakaangot iti nalaes nga ikan.
“What’s wrong with merging, Riz?”
“Of course, not favorable, sir! Ngingilawen ti agencyda. Nakaad-adu klientetayo. Iti merging, isu ti mangrienda ti agency ta ad-adda met nga addaka iti sibay ni Adora. Mapadakkeltayo met a bukod ti agency, sir. Intedkon kenka ti feasibility study ti expansion program. If you believe…. and trust…” Saan a nakasungbat ni Noli. Awan ti raniag dagiti mata ni Rizza a nagpakada.
Nailukat ti ridaw. Simrek ni Renely.
“How about dinner, honey?”
“Sorry, my wife and my child are waiting for me. Dinak koma metten a singaen. I need some space, please…” ket nagdardarasen ni Noli a rimmuar. Natinnag ti nakapipa a sigarilio a dipay nasindian iti ngiwat ni Renely. Nagpakada ni Noli ken Rizza ket imbilinna nga isu pay laeng iti makaammo iti agency.
“I trust you, Riz, do the best no ania ti kasayaatan iti agency. Rugiamon ti expansion program iti kabiitan a panawen…”
“Yes, sir… thank you, sir! And please take good care iti gayyemko. We love her…”
“Aramidek dayta, Riz. Saanka laeng a mapagtalkan nga empleado no di ket napateg a kabsat. Thanks, bye…!”
AMNIOTIC fluid and debris enter the maternal circulation; this may trigger a massive anaphylactic reaction, activation of the complement cascade, or both. Progression usually occurs in 2 phases. In phase I, pulmonary artery vasospasm with pulmonary hypertension and elevated right ventricular pressure cause hypoxia. Hypoxia causes myocardial capillary damage and pulmonary capillary damage, left heart failure, and acute respiratory distress syndrome. Women who survive these events may enter phase II. This is a hemorrhagic phase characterized by massive hemorrhage with uterine atony and DIC; however, fatal consumptive coagulopathy may be the initial presentation…Nagrupanget ni Noli ta dina naawatan ti basbasaenna iti monitor. Immanges iti nauneg. Nagsennaay. Minatmatanna ti asul-langit a bobeda.
“Love, it feels good to have a baby!” Kumukurikor kadagiti panarangenna daytoy kaudian a balikas a nagaon iti ngiwat ti asawana. Umis-isem idi ni Adora a nangisawang kadayta idi naipasngayna ti anakda. Kalpasan iti dua nga oras, nagkumbulsion ti ina. Comatose iti makabulan. Kastoynan idi makariing. Makatawen itan ti napalabas.
Kinaem ni Noli Sandoval dagiti sangina ngem napaay nangtiped ti nagragot a bara iti nasabang a barukongna. Kinagatna ti makimbaba a bibigna. Pinerrengna ti ladawan ti Miraculous Heart of Jesus iti bassit nga altar iti kanigidna iti computer and music room iti dua a kadsaaran a balayna. Saan! Saanak nga agsangit! Napigsaak… napigsaak! Ingngarietna pay. Ngem nakabulos latta ti paris a nagtulid kadagiti pingping. Mariknana ti panagmaymaysana ita a malem ti Domingo. Awan iti kasallabayna itoy a parikutna. Nangapput, sa dinumoganna ti keyboard.
Naitubong kadagiti sarangna dagiti kanaktuol ti sapatos iti puraw a tiles ti basar. Nataranta. Dinan kinaut ti panio iti likudan ti nangisit a pantalonna, inagawaanna a pinunas dagiti matana babaen kadagiti dakulapna. Ngem naladawen, nakastreken ti sangaili…
“Agsangsangitka?”
“N-no… nakaluaak ta nabayagakon iti sango ti kompiuter. Nabannog ngatan dagiti matak, manang.” Dina nalapdan iti nagraed.
“Dinak maallilaw, ading, I know you’re crying…” Nakatakderen ni Minda iti kanigid ni Noli ket inrukobna pay daytoy a nangmatmat kadagiti nalabaga a mata ti ama nga agsasainnek.
Saan a nakontrol ni Noli ti bagina. Lalo a bimmara ti barukongna. Naginnuna ti paris a nagtulid iti pingping. Saanen a makapaglibak. Natiliwanen. Ania pay koma ti ilibakna? Ania koma no agsangit? Apay babai laeng aya ti agsangit? Uray dagiti lallaki ket makariknada met iti saem ken panaas. Adda maitedna a bang-ar ti panagsangit.
“I-I’m alone, manang…”
“No! Adtoyak a kanayon, adingko. Dikanto baybay-an.”
“I am losing my hope…”
“Don’t give up! Lumabanka. Kabaelam. Natibkerka. Kinabaelam pay a dinupir ti bileg ni papa. Kabaelam met daytoy. Kabaelam amin, ading…” Immapungol ni manangna.
“Karma? Karma kadi daytoy iti lunod ni papa?”
“No, it is not! Maysa laeng a pannubok daytoy. Laglagipem koma, saan a suboken ti Dios ti tao iti dina kabaelan. You can…!”
“But how? Buyaek lattan ni Adora nga in-inut a matay iti inaldaw, kasta kadi, manang? I can’t help her! It hurts, manang, it hurts…!” Pinampagna ti nasabang a barukongna a binungon iti puraw ken nakipet a tisiert. Athletic ti pammagina ta atleta idi agad-adal iti kolehio.
“It hurts? Lalo a nasaksakit no dika agtignay itan. Awan ti sabali a mangtulong kenka no di met laeng dayta bagim. Bring her to life!” Inradies ti manang dagiti balikasna.
“Kasano, manang, kasano?”
“Rumuarka iti tangkalmo. Kinabaelam iti rimuar iti tangkal ni papa, patiek a kabaelam met daytoy. Iramanmo ni Adora kadagiti aramidmo iti inaldaw. Daytoy, gimmatangak ti CD, adda anag ti biag dayta umuna a kanta.” Ket timmalikuden ni manangna. Adda bitbit daytoy a makan ken mainum a naikabil iti tallo a supot a plastic a namarkaan iti Jolibee. Agturong la ketdi daytoy iti siledda ni Adora tapno pakanenna. Naynay nga aramiden ti kabsatna daytoy sipud pay nagsakit ni Adora. No dadduma, agmalmalemda ti asawana ken tallo nga annakda ditoy balayda.
Inseksekna ti CD iti combo CD/DVDRom Re-writable. Inanagna ti kansion: Minsan madarama mong kay bigat ng problema/Minsan mahihirapanka at masasabing “di ko na kaya”
Tumingin ka lang sa langit baka sakaling may masumpungan/O di kaya ako’y tawagin, malalaman mong kahit kalian
Hawak kamay, di kita iiwan sa paglakbay/Dito sa mundo ng walang katiyakan/Hawak kamay, di kita bibitawan sa paglalakbay/Sa mundo ng kawalan...
Athletic ken cycling idi isportsna. Ni Adora ti numero uno a fan daytoy. Sa la nagsardeng nga agay-ayam idi nagasawadan ta inggaedda a parang-ayen ti Amazing Grace Travel and Tour.
Nangemkem. Pinunasna dagiti luana babaen kadagiti bangad dagiti dakulapna. Nagbang-es kalpasan a pinalabsanna manen ti monitor. Tinalliawna ti altar. Dinanogna ti kanawan a dakulapna idi adda naggilap a flashbulb iti mugingna. Nairut ti kaemna a nangeddeng.
“KABAELAM? Are you serious?”
“Yes, I am, p’re…” Insungbta ni Noli. Ngem iti unegna, agduadua no kabaelanna wenno saan. Nabayagen a saan a nagtaray. Dinam malagip daydi naudi a panagtarayna.
“Nabayagen daydi naudi a panagtaraymo,” nabagas ti perreng ni Leonard, ti organizer ti 10 KM fun run ken kaduana idi nga athtletic player iti University of Baguio. Manipud iti Burnham Park Lake Drive aglikos iti Mines View Park, sa agsubli met laeng iti Burnham Park Lake Drive. Saanen a mabilang no namin-anon a tinarayna idi daytoy iti marathon ken masansan a pangiyawidanna iti tropeo.
“Saanak pay a nagkupas. Diak nga insardeng ti panagdiaging.” Naglibak.
“Good.”
“Palubosannak koma a kaduak ni Adora.”
“A-ania? What’s the big deal?” Nagmulagat pay ni Leonard. Napanganga pay.
“I’m bringing her to life…”
Bigla a nagpaggaak ni Leonard: “You…!” Napigsa pay ti panagtinniplak dagiti dakulap ti organizer ken dipay simmardeng a nagkatawa, sa pagamuan tinugkikna ti barukong ni Noli ket dina inikkat ti kanawan a tammudo iti barukong.
“What’s so funny with my idea?”
“There’s no funny with your idea. Maragsakanak la unay, p’re! You redeemed yourself!” Immarakop ni Leornard a nangpikpikpik ti likodna. “Dayta ti Noli nga am-ammok, di sumuko!”
Immanges iti nauneg. “Thank you… Thank you, p’re. Kasapulak a talaga ti tulongyo a gagayyemko.” Ket naginnibbetda.
“Life is beautiful, p’re! Grieving is out of this world!” Intanggaya ni Leonard ti kanawan a dakulapna. Ket nairut ti panagsabat dagiti dua a dakulap.
“WEN, Ka Jimmy! Addaak ditoy Burnham Park Lake Drive iti start ken isu met laengen ti finish line ti 10Km fun-run ti Saturday Circle Club. Nakasaganan dagiti makisalip iti tinnarayan a pakairaman ti kampeon idi ti marathon iti siudad, ni Mr. Noli Sandoval ken iduronna iti wheel chair ti asawana. Adda ditoy abayko dagiti agassawa.”
“Damagem man Ka Limuel no apay nga aramidenna dayta?”
“Sir, live daytoy iti DZWT Radio Patrol. Ilawlawagyo man no apay aramidenyo daytoy?”
“Agsakit ti asawak iti amniotic fluid embolism kalpasan nga inyanakna ti umuna a bungami. Agsagsagaba iti sakit a dipay masinuo no ania ti gapuna ken no kasano a maagasan. Simmaliak ta I want to bring her to life!”
“Dayta man, Ka Jimmy! Saksiantayo ita ti naidumduma a pasamak. Makasubli ngata ni Mr. Sandoval iti finish line, Ka Jimmy? Daytoy man ti saludsod dagiti adu agbuybuya.”
“Damagem, a, Ka Limuel!”
“Sir, ti panagkunayo, mangabakkayo? Kabaelanyo iti makasubli iti finish line?”
“Ti finish line ket kasla maysa laeng a tinukel ti darat iti panunot a nasken a makapanka dita iti amin a kabaelan. Ngem ti pannakisalip ken ti panagdaliasat manipud iti start agingga iti finish line ket maysa a napateg unay a kinapudno…”
“Dayta man, Ka Jimmy, ti nabagas a kapanunotan ni Mr. Sandoval!”
“Koberam, Ka Limuel! Urayek ti update!”
“Roger, Ka Jimmy…!”
Nagtanamitim ni Noli a naan-anay koma ti pigsana sakbay nga induronna ti wheel chair ni Adora. Pasang-at ti Governor Pack Road ngem nakarkaro manen iti Sunshine Park Drive. Idi makasagpatdada iti UP Drive, immanges ta agingga iti Pacdal Circle ket pataden ti kalsada. Iti pasang-at a Gibraltar Road, aglima a kilometron ti natarayda idi narikna ni Noli ti dagsen dagiti sakana. Kasla agbetted dagiti gurongna. Agkupit ti barukongna. Kasla naugotanen iti anges ket arignan aguyaoy ti dilana. Nagmagan ti karabukobna. Naibusnan ti danumna. Iti isem ni Adora nga umadaw iti pigsa ken kired kada taliawen ti asawana nga umis-isem. Naragsakan idi pinalakpakan dagiti agbuybuya idi nabatoganda Mines View Satellite Market. Ragsak a nangnayon iti kired ken pigsana. Sumagmamano a turista ti nangretrato kadakuada idi nabatoganda ti Ti Mansion.
“Water for you,” sinabat ti panukmegan nga ubing a babai idi palpalakpakanen dagiti agbuybuya iti kabalioan iti Wright Park. Nagsardeng ni Noli. Nangtung-ed ti baket a natayag ken nakuttong iti abay ti ubing idi pinerreng ni Noli.
“Thank you!” ket linukatanna ken intangad ti naibotelia a danum. Ti lamiis ti danuma dimmalan iti karabukobna ket nangipaay iti bang-ar ken lukay iti panagangesna. Pinainumna met ni Adora. “Thank you again,” tinung-edanna ti ubing ket ginandatnan nga iduron ti wheel chair.
“Wait!” ti ubing ket inabrasana ni Adora ket kinunana, “I Love you, tita. Ganyan din po, ang sasakyan ng mommy ko. Ambilis niyang tumakbo kung naglalaro kami ng habolan!”
“Do you love your mom?” kinuso ni Noli ti buok ti ubing.
“Very much po!”
“Kahit physically handicapped?”
“Kahit po! Mahal na mahal ko siya. Pati na rin si daddy at si kuya! ”
“Pabayaan mo na sila,” nagsaon ti baket. “Pasensiya na, madaldal talaga ang apo kong ito. Ipagpatuloy n’yo na. Marami na ang nagdaan.”
“Sige na, iha, thank you, ha? Babay na. Maraming salamat sa inyo!” Winagisanna dagiti agbuybuya a nagpalakpak kadakuada ket induronna manen ti wheel chair.
Dua a kilometro laengen iti kaadayoda iti finish line idi kellaat a nagpakanawan iti Jungle Town ti nalabaga a Toyota Fortuner, nagsardeng ket binalangananna ti dalanda. Nagsardeng ni Noli. Inukasna ti nalabaga a labakara a naiputipot iti tengngedna sana impunas iti rupana. Naslepen ti makin-uneg a tisiertna a pinarabawanna iti asul sweat suit ken nabasan marisan a siortna. Agay-ayus ti ling-et kadagiti simmabunganay a gurongna. Nariknana ti kinnit ti init a di napaidan ti puyupoy. Nagsig-am idi nakitana nga imbuang ti ridaw ti lugan ni papana.
“So, it’s you…!” Kuna ti ama a nagduanna iti nagbaniekes kalpasan nga inikkatna ti butones ti nangisit nga amerkana. Natadem dagiti matana a naibagsol ken ni Noli.
Nagdumog ni Noli. No mabalin dina kayat a mangngeg ni Adora ti panagsusikda nga agama lalo no maipapan iti asawana iti pagsusikanda. Tiptipdenna ti lubuag ti barukongna.
“Ania ti panangipagarupmo iti bagim, ha? Tell me!”
“Papa, please… leave us alone…” arig dina naiyesngaw.
“Bullshiit! Dika kadi mabain?”
“A-ania koma ti pagbainak, papa?” Ngimmato pay dagiti kiday ni Noli. Idinto ta nataldiapanna a nakadumog laeng a naulimek ni Adora a nangsaklot kadagiti imana.
“Bobo! Ti ar-aramidem a!”
“You mean, ibainko ti asawak, papa? No papa! I never ashamed to take my wife out in public! How can you not feel uplifted with someone like her around? If she can still manage to laugh and smile at life's simple pleasures despite her condition, all the more a person like me who can still move around and express myself freely…” Pinerrengna ti amana. Kinaemna dagiti sangina. “Asinoman a mangibain iti asawana nga addaan an-annayen, ibainna met ti kinataona, papa…”
“Sukirka ketdi nga inanak!”
“Yes, ‘pa! Sukirak no maawagan a kinasukir ti ar-aramidek. I admit it! But this time, nasken nga agbalinak a naimbag nga asawa ken ama!” Ingngatona ti timekna, ngem nagbabawi idi nagareng-eng a nagwingiwing ni Adora a nangtaltaliaw kenkuana.
“Natangken a talaga ti panagul-ulom!” Nangemkem ti ama, nalukot dagiti imana.
“Huston, dad!” Bimmaba ti panukmegen a naka-evening gown iti asul-langit.
“M-mama…!”
“Dad, please, pakawanem idan. They suffered a lot….!”
“A, bay-am ida! Saanka a makibiang!”
Inapungol ti ina ni Noli.
“I-Iove you, anak…I love you…”
“Husto daytan a drama! Let’s go!” Ket ginuyoden ti ama ti ina nga inserrek iti lugan. Kinaem ni Noli ti sangina a nangisurot kadagiti matana iti simmalogen iti laud a Toyota Fortuner. Nariknana a kasla immukrit ti bara dagiti nagtulid kadagiti pingpingna. Nginarietanna a pinespes ti labakara.
“Unggg….ungg….unggg!” agsensenias ni Adora nga agtignayen ni Noli.
Pinunas ni Noli dagiti luana babaen iti labakara. Nairut ti petpetna ti wheelchair ket impenneknan ti timmaray. Impapasna ti sakit ti nakemna iti inna panagtaray. Iti duagasut ket innem a limmaok iti tinnarayan, maika-sangagasut limapulo ket pitoda a simmangpet. Adu iti nagpalakpak kadakuada iti finish line.
“Some comments, sir,” dinamag ti crew ti local television, a nangala ti photage iti isasangpetda, “narigat kadi ti sasaaden iti addaan iti asawa a kas kenkuana?”
“No! Apay ketdin a narigat? Ti narigat ket no maiyaguskami iti liday ta sigurado la ketdi a maidissuorkami nga agpadpada iti nasipnget a lubong…”
Ni Leonard, dinillawna ni Noli: “Diak nakita ti determinasionmo a nagtaray, p’re…”
“Kurang ti praktis…” inaminna iti race organizer.
“No addanto manen fun run, will you join again?”
“Yes, please…Rugiak manen ti agsanay. Uray iti bisikleta. Kas iti sigud… ”
Kadagiti local a pagiwarnak, naikabil iti sports page ti pannakisalipda nga agassawa ken iti isasalipdanto manen kadagiti sumaruno a fun run.
KADA Domingo, no nakimisadan sadiay Pink Sisters Church iti Brent Road, itarapnos ni Noli ni Adora iti kadakkelan a mall iti siudad. Agay-ayamda kadagiti video games. Iluganna iti bump car. Saklotenna no aginternetda: online ken LAN games, chat, and surfing.Agiposteda a dua kadagiti notes, dandaniw ken ladawanda nga agassawada iti blosgsiteda, ti www.kamalig.blogspot.com. Mangaldawda ditan, sadanto agawid.
Inunnat ni Noli ti wheel chair nga innalana iti likudan ti berde nga Adventure nga imparkingna iti lower ground level, sa kalpasanna, naannad nga inubbana ti asawana sana impatugaw ken induronen ti wheel chair daytoy a nangkamang ti elevator. Sumursurot iti likudanda ni Mariel a nakaubba ken ni Rochelle. Iggem met ni Trisha dagiti dadduma pay a gamigamda. Caregiver dagitoy dua a babbalasang a susueldoan ni Noli. Kasla napespes ti pusona idi naglukat ti elevator. Innuna ti simrek, dinnuron agingga napekpek. Dida nakastrek. Nangrikep ti elevator, a kunam la no ti ridaw ti gimong iti nangrikep iti biagda.
“Thoughtless people…!” tinaliaw ni Noli ti nagtanabutob a baket a nakapantalon iti gimmatas, puraw a blusa ken gimmatas a blazer. Nagduaan pay ti baket iti nagbaniekes ken arigna iti makaunget. Pamudawen a kas ken ni Noli ken agkataytayagda ngata iti walo a kadapan ken pito a pulgada.
“Mommy, your mouth…!” nagmulagat ti lakay iti kanawan: nakapolo iti sabongan, nangisit a pantalon ken nagsapatos iti lalat. Naipinas ti pumurawen a buokna. Nasabang ti barukongna iti edadna ngata a nasurok a sisenta. Kataytayag met laeng ti baket.
“Look, dad, nakitada la ngaruden a naka-wheel chair, unaanda pay laeng!”
“No, it’s okey, nana. Nairuamkamin iti kastoy.” Insampitaw ni Noli.
“You mean, kanayon a mapasamak daytoy?”
Immisem ni Noli. Kinaykayatna iti nagulimek. Ta pudno met a kanayon a kastoy ti eksenada elevator. Yalikakana ni Adora isu a dina kayat iti makiinnuna ken makisinneksek.
Idi naglukat manen ti elevator, timmulong ti lakay ken ni Noli idinto ta ti baket ti nagpakaasi kadagiti padada nga agur-uray nga ikkanda koma iti espasio ti nakawheel chair.
“Thank you, sir, ma’am…” .
“'Niat’ naganmo, iha…”
“Ungg…ungghh..!” nagsenias ni Adora nga umis-isem.
“Adora, nana…” ni Noli ti simmungbat.
“Your sister?” binagi met ti lakay.
“No, sir, she’s my better-half. Agsakit amniotic fluid embolism kalpasan nga impasngayna ti umuna nga anakmi, ni Rochelle…” inaprosanna ti ulo ti anakda nga agsussuso iti bote ken ubba ni Mariel. Nadlaw manen ni Noli a naiturong kenkuana dagiti adu a mata. Ngem nairuamen kadagiti kakastoy nga eksena.
“AFE, the most dangerous and untreatable condition in obstetrics, right, dad?”
“Right. A rare and a very complicated maternal illness. A serious and even fatal maternal complication of delivery. While its cause is unknown, it is one of the leading causes of maternal mortality in developed countries, accounting for seven of 44 direct maternal deaths in Canada in the period 1997-2000. We need miracle to survive…” Insennaay ti lakay a nangapros iti tuktok ni Adora a naulimek a dumdumngeg, nakadumog ken nangsaklot kadagiti imana.
“Oh, there are so many miracles in every second, dad!”
“I always pray for miracle, sir, ma’am. I've never felt ashamed to take Adora out in public.”
“You should do that, iho…!” Nagduaan pay ti baket a pinekkel ti kanawan a takiag ni Noli sa nagtung-ed. Nabagas ti perrengna..
Third Level. Naglukat ti elevator. Timmulong ti lakay iti iruruarda. Nagyaman manen ni Noli kadagiti ganggannaet.
“It’s just only a mountain, son. Awan ti bantay a di mauli…” Pinekkel ti lakay ti kanawan nga abaga ni Noli.
“You know, son, nakalawlawag iti bangir ti lenned a rabii. Dika koma maawanan iti namnama,” kuna met ti baket, kalpasan nga imbesobesona ni umis-isem nga Adora.
“N-no, ma’am! Diakto maawanan iti namnama. Thank you very much for your support.” Tinipedna ti riknana ta bimmara dagiti matana. Adda pay laeng sumagmamano a mangisakit kadagiti addaan an-annayen. Dagiti kakastoy a pammakired ti kasapulanna. Thanks, Jesus Christ, I know, addaka iti sibaymi… tinangad ni Noli ti puraw a bubongan.
AUGUST 30, 2006.
“THE RACE TO UNDERSTANDING!” Banner ti sports page ti kangrunaan a weekly iti Baguio City ken iti Cordillera. Maipapan iti isasalipda iti 10Km Baguio Day Run ken ti pannakisalipda iti napalabas a fun run.
SEPTEMBER 1, 2006. Baguio Day.
“COUPLE RUNNING FOR HOPE AND MIRACLE!” Nai-box iti front-page ti local daily. Adda pay ti ladawanda nga agassawa: idurduron ni Noli ti wheelchair a kunam la no kalumlumbada ti nakakabalio iti nangisit a lalaki a nakapetpet iti kumpay a nalabit a mapan mangruot. Addaan iti caption: This is the courage of young hunband showing the world that physical disability is not a hinder but hope!
“Leonard, ania ti kayat a sawen daytoy?” Naimatangan ni Noli dagiti nakauniporme iti orange a tisiert a nagmarka iti TEAM ADORA. Iti likod daytoy naisurat ti: "Let's make room for the physically handicapped in our society by sharing with them what we enjoy."
“Your team. And our friends!”
Sumagmamano laeng kadagiti nairupaanna nga am-ammona ti nakasuot ti Team Adora, ad-adu dagiti dina am-ammo. Agtutubo ken nataengan.
“Who’s the organizer?”
“Balikbayan. Agassawa a doktor and philanthropist from Canada. Dagitoydan… Dr. Jose Reyes, and Dra. Mildred…”
“Hello, son.! Nabasadakayo kadagiti pagiwarnak ken nabuya iti telebision. Kumustakayon? ” inawat ni Noli ti kanawan nga ima ni Dr. Reyes.
“How are you, Adora?” Inarakop ti doktora ni Adora nga agar-areng-eng iti ragsakna a nakakita iti baket a nangtulong kadakuada iti mall.
“Sir, ma’am, kunak no saantayon nga agkikita!”
“Addakami ditoy tapno sumuporta kadakayo, iho. Dagitoy tisiert ne,” inyawatan ni doktora ni Noli ken imbagana nga isu iti mangbado ken ni Adora.
Saan a nakatimek ni Noli. Pinikpik ni Leonard ti abaga daytoy, sa immadayon ken nangipukkaw iti megaphone iti panagsagana dagiti partisipante ta rugiandan iti agtaray.
“Inkunsultak kadagiti gagayyemko idiay Canadian Institutes of Health Research ti kasona. Ti director ti Institute of Human Development, Child, and Youth Health agreed to help Adora. Minimal laeng ti bayad. Don’t worry, dimmawatakon iti tulong kadagiti Filipino community iti Canada. Sumagmamanon ti nangited iti pledges. Kas kuna ni nanam, nagadu ti milagro in every second!”
“Isurotdakayo idiay Ontario. Dakami iti makaammo. Agyankayo idiay balay.” Badbaduanen ti doktora ni Adora.
“Apay nga aramidenyo kadakami daytoy, sir, ma’am?”
“Agsipud ta maysaak nga ina and a physician, iho!”
“Maysaak met nga ama and a doctor, son…” Saan a nagawidan ni Noli nga inarakop ti lakay. Nakalua. Napia pay dagiti ganggannaet ta maawatanda ti kasasaadda. Dagiti dadakkelna, sadino ti yanda? Papa! Mama! imkis ti kaungganna ket lalo a bimmaa dagiti matana.
SEPTEMBER 26, 2006.
Ni Noli ti nangdigos ti asawana, kalpasan a nakarugit daytoy. Nakaemna itay dagiti bibigna iti impatugawna ti asawana iti bathtub. Templado iti nalamiis ken napudot ti danum. Imres ti asawana. Naannad dagiti imana a nangipasada ti bimpo a nasabonan iti amin a paset ti bagi ni Adora. Naannad ken nabanayad ti pananggulgolna iti siampo. Sa kalpasan a napunasanna iti tualia, inubbana manen daytoy. Pinellesanna: pink a leotard ken nalayak a sabongan a bestida. Binagtinna manen daytoy nga impatugaw wheel chair sana inturong iti sango ti tokador tapno urnosenna ti buok daytoy.
Itay pay laeng a napaliiw ni Noli a kadarato talliawen ni Adora ti nangisit a planner iti rabaw ti bassit a nagtimmukel a lamisaan iti siledda nga agassawa. Ngem saan nga ikaskaso ni Noli, ta ti mugingna, nakatuon iti panangpamagana ti buok ti asawana babaen iti hair dryer ken panangalaingagna ti kansion manipud iti IPod iti bulsana: Dungdungngoenkanto, unay unay/indayonenkanto ti sinamay/ Tultulodenkanto, naalumamay pagamoanen, inkanton mailibay…
Nagbalaw ni Noli idi itudtudo ni Adora ti planner. Madaman nga isuysuyodna ti sagaysay.
“Apay, Love?”
Isensenyas ni Adora nga alaenna ti planner. Pinidutna. Linukibna. Iti batog daytoy a petsa, nakasurat iti “It’s Family Day today!”
Nagsabat dagiti matada. nagareng-eng ti asawana. nagsenias.
“Ania, mapantayo idiay yanda manang?” Nagtung-ed ti asawana. “Ngem amangan no adda sadiay ni papa…” Insenias ni Adora ti telepono iti yan ti bassit a lamisaan iti sirok ti lampshade. “Agurayka ngarud ta awagak ni manang.”
“Adda ni papang. Duan nga aldawna. Saan a makatagtagari. Kasla adda ti nauneg a pampanunotenna. Dina met ibaga idi amadek. Ala wen, umaykayo ngarud ditoy…” kuna ti bangir a linia.
Apaman a nakastrekda iti nalawa nga inaladan, nataldiapandan ni papana a nakatugaw daytoy iti swing ken adda bassit a libro a basbasaenna. Nakaputot iti puraw, nakatisiert iti puraw ken nagsapatos met laeng iti puraw a goma. Balay ni manangna daytoy, ngem no agtalinaed iti Baguio toy amada ditoy nga agyan. Adda daytoy iti masungad kalpasan ti main gate ti Richgate Square Subdivision.
Dagiti laeng matada nga agassawa iti agsarsarita idi insimpa ni Noli ti wheel chair. Uray idi induronnan daytoy, nagtinnalliawda laeng ngem dida nagtimek. Marikna ni Noli ti tibbayo iti barukongna ken idawdawatna saanda koma nga agsubang iti amana itoy a gundaway.
“Good morning, p-papa. Happy Family Day…”
“Good morning…” insungbat ti ama ngem di timmalliaw. Nakapigket dagiti matana iti basbasaenna. Kasla awan iti aniamanna iti isasangbay dagiti agassawa.
Nagareng-eng ni Adora a mangiyaw-awat iti sangareppet a nalabaga a sabong ti rosas a pinurosna iti hardinna.
Timmaliaw ti ama. Saan a nalawag ti rupana a mangrugin a rugian iti karenken. Nakipinnerreng iti manugang. Nainayad dagiti imana ti ama a nangawat kadagiti sabong sa nagyaman. Inawatna, sinay-opna iti namindua, sa nainayad iti panangidissona iti tugaw.
“Sumrekkayon!” ni manangna a Minda. Nagpakadada nga agassawa. Nupay saan a nagtimek ken di timmalliaw ti ama, nagtungtungtung-ed daytoy.
Iti panangaldaw, dida nakasango a mangan ti ama ta rimuar daytoy.
MAKALAWAS pay iti palabsen, sadanto agpa-Canada. Simmalipda nga agassawa iti cycling fun race ti Cycling Club of Baguio City. Sang-atenda ti Kennon Road manipud iti Saytan, Rosario, La Union agingga iti Burnham Park Lake Drive. Insakay ni Noli ni Adora iti sango. Impakombertna ti bisikleta tapno umatiddog ken adda ti pagtugawan ni Adora. Naganaygay a nagpedal. Naragsak met ni Adora a mangitudtudo iti sarsaroenda a pick-up ti television crew.
“Al-alaandata iti photage, love. ”
“Ung...ung…!”
“Wen, partakak pay! Abutenta ti umuna a grupo!”
“Ung…ung… ” nagngilangil ni Adora, sana pinagtupa dagiti agkakawweng a ramayna, sa idi kuan, nagarte daytoy a kasla napaidda, sa nagungor.
“Wen, aya? Napeggad a sarunoen ti lead pack. No mapasamak ti spill, mairamanta. Namak payen no mapandaganka, Love? Aysus, yad-adayom Apo a Mannakabalin!”
Nagtungtung-ed ni Adora.
Camp 4. Patad. Kellaat a nagmenor iti sangoda ti nangisit a Ford Expedition sa nagsardeng. Naglukat ti ridaw iti batog ti drayber.
“O, inumenyo, energy drink…!” pormal ti rupa ti bimmaba ken nangitanggaya iti bote.
“Papa…!” Nagpreno ni Noli. Dimsaag. Nasileng dagiti kasla batobato a masel kadagit gurongna ken kadagiti takiagna a mangtengngel iti bisikleta.
“Pagpapigsam, alaemon…” naalumamay ti balikas ti ama.
“Papa, you mean…?”
“Ala wen, inabaknak. Inabaknak! Anak la ti anak…” Immisem ken nagngilangil ti ama.
Narikna ni Noli ti kayab ti nalamiis nga angin. Imbakalna dagiti matana iti bakras dagiti bantay iti daya ket nabuyana a nagkurno dagiti nalayog a kawayan. Immisem.
Manipud iti ridaw, timmaray ni mamana a nangapungol ken ni Adora. “Addakami a mangsuporta kadakayo. We always keep our eyes on you…” kuna ni mamana.
“Thank you, papa, mama…” Nagraed ni Noli a nangawat ti mainum. Nanglukat ken nangitangad. Ti lamiis ket sinebsebanna a naminpinsan ti lumlumuag a barukong; lamiis a kas iti aplaw ti angin a nangited iti bang-ar ken nayon a kired. Ti nabati nga apagkatlo iti botelia, impainumna amin ken ni Adora. Inisemanna ti panagsala dagiti duyaw a sabong ti marapait a nangkumot kadagiti abaga ti kasla binautan nga uleg a kalsada.
“Sige, rugianyo manen ti agsang-at. Adayo pay ti finish line. Be careful!” indagdag ti ama a nangpekkel ti kanawan nga abaga ti anak kalpasan a kinusona ti tuktok ti manugangna.
“Thank you, papa, mama…mangrugi ita, makaturogkamin iti nairut...”
“Umunakamin ta inkam alaen ni Rochelle. Urayendakayo iti finish line,” ti ina.
“Agyamankami manen, papa, mama…agannadkayo met iti dalanyo…”
Ganado nga agpedal ni Noli ta agluplupias ti barukongna iti kired ken namnama. Saanen nga agluag ti barukongna. Kasla landok dagiti gurongna a nagpedal.
“Si Apo Chios nan mang sufalit ken chaka isnan fachang ya layad ay inpa-ilam asawam, balok!” impasabat ti maysa kadagiti lima a nakabaag ken uksob a lallakay a nakaiggem iti pika ken gansa idi nabatoganda ti Lion’s Head. Isuda dagiti agpappapiktiur kadagiti turista.
“Idawat-dawatmi nan panang-ited si Apo Chios ya gabay ken dakayo…” ti maysa pay.
“Ania kano, Love?” naganangsab ni Noli ta nasang-at a lugar ditoy. Nagareng-reng ni Adora a nagngilangil.
“Iyaman kadakayo em-in amam-a! Adi kabayadan, nan nay manlaplapusanan ay layad yo ken dakami! Maid teken ay mangitauli isnan emin ay layad ya kina agyodyo no di si Apo Chios!” impukkaw ni Noli a nangtaliaw iti likudda. Nagkatawa ta intag-ay ken winagwag dagiti lallakay ti pikada. “Matago-tago tako em-in!” Impukkawna manen.
Nagsabat dagiti matada a dua. Manutsutil ti isem ni Adora, a kasna la kunkuna: dinno met a puon ti saleng ti nanglikkabam ti insungbatmo?
Naggarikgik ni Adora ken dinanggayanna. Naragsakda. Ngem ammo ni Noli, adu pay dagiti agur-uray a pannubok kadakuada, a kas iti panangsang-atda ita iti Kennon Road: nasken nga agridam ken agannad, ta agtinnag ti adu a ling-et (wenno lua pay ket ngata), adu a kired ken anus; nasken ti tured ken pigsa ti pakinakem ken uray maitutop ken rumbeng a pangngeddeng; nasken a di maawanan a panagtalek iti bagi ken iti Mannakabalin; nasken ti panagannad kadagiti rangkis, kadagiti teppang, kadagiti agtinnag a bato, kadagiti nagalis a disso, kadagiti kurbada, kadagiti masabat ken masaruno a lugan, ken kadagiti agballasiw a tao ken dingo.
“Love, iti kaanoman, diak tallikudan ti sinapataak nga ayat…” Naginnisemda…##


c: text/html

text:
Anianto ti Aramiden ti Pagarian ti Dios?
Sungbat ti Biblia
Ti Pagarian ti Dios sukatannanto ti amin a gobierno ti tao ket agturayto iti intero a daga. (Daniel 2:44; Apocalipsis 16:14) Apaman a mapasamak dayta, ti Pagarian ti Dios . . .
Ikkatenna ti amin a nadangkes, a mangdangdangran kadatayo amin gapu iti kinamanagimbubukodanda. “
No maipapan kadagiti nadangkes, magessatdanto iti mismo a daga.”—Proverbio 2:22.
Pagpatinggaenna amin a gubat. “
[Ti Dios] pagsardengenna dagiti gubat agingga iti ungto ti daga.”—Salmo 46:9.
Mangyeg iti nam-ay ken kinatalged iti daga. “
Agbiagto a sitatalna ti tunggal maysa iti kaubasanna ken kadagiti kayona nga igos, ket awanto ti pagbutnganna.”—Mikias 4:4, Ti Baro a Naimbag a Damag Biblia.
Pagbalinenna a paraiso ti daga. “
Ti let-ang ken ti awanan danum a rehion agragsakdanto, ket ti desierto a tanap agrag-onto ken agsabong.”—Isaias 35:1.
Ipaayanna ti amin a tattao iti makapnek ken makaparagsak a trabaho. “
Ti aramid dagiti bukodda nga ima usarento a naan-anay dagidiay [pinili ti Dios]. Saandanto nga agbannog iti awan kapapay-anna.”—Isaias 65:21-23.
Ikkatenna ti sakit. “
Awanto ti agtataeng nga agkuna: ‘Masakitak.’”—Isaias 33:24.
Pagpatinggaenna ti panaglakay wenno panagbaket. “
Ti lasagna agbalin a nasalsalibukag ngem iti kinaagtutubo; Isu agsubli kadagiti aldaw ti kired ti kinaagtutubona.”—Job 33:25.
Pagungarenna dagiti natay. “
Amin dagidiay adda kadagiti pakalaglagipan a tanem mangngegdanto ti [timek ni Jesus] ket rummuarda.”—Juan 5:28, 29.
Ammuem ti Ad-adu Pay
NAIMBAG A DAMAG MANIPUD ITI DIOS
Ania ti Naimbag a Damag?
Ammuem no ania ti damag manipud iti Dios, apay a nakapatpateg a maipakaammo dayta, ken no ania ti aramidentayo.
ANIA A TALAGA TI ISURSURO TI BIBLIA?
Ania ti Panggep ti Dios iti Daga?
Mapasamakto ngata ti panggep ti Dios nga agbalin a paraiso ti daga? No wen, kaano?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Damag Ilocos
BOMBO
TONY CASIMIRO
NEWS REPORT
Addan iti sursuruten iti PNP Laoag City a posible a motibo iti pannakapapatay ni Barangay Kagawad Joshua Guerero iti Barangay 7-A iti Ciudad iti Laoag itay laeng pasado ala una trenta itay parbangon.
Iti pannakaala iti statement iti best friend iti biktima a ni Lala, kinumpirmaranna nga naisawang ni Guerrero kadakuada nga adda nobyo na a maipagarup a Police ken agnagan iti Choy.
Basar iti palawag ni Lala, naibaga iti maipagarup a Police a nobyo iti biktima nga iti kanito nga adda iti makita na a kadkaduana a sabali a lalaki wenno mainaig kenkuana ket paltoganna iti nasao a Barangay Kagawad.
Innayunna a nailawlawag pay iti biktima a seloso ti nobyona a nagpabigbig a police.
Rumrumwar nga adda latta ti paltog iti nobyo ti biktima iti kanito nga agkikitada isu’t gapuna nga impagarup iti biktima a police daytoy.
Inlawlawag pay ni Lala nga agkaskasera ken agbasbasa pay laeng iti nobyo iti nadakamat a Barangay Kagawad.
Mainaig iti daytoy, awan met iti pamalpalatpatan dagiti pagayam ni Guerrero no ania iti rason iti pannakapapatayna.
Inlawlawag met iti PNP Laoag nga awan iti agnagan iti Choy a kameng iti PNP Laoag City.
Subscribe to: Posts (Atom)


text:
Premiado a mannurat. Nasurok a sangagasut a pammadayaw ti inyalatna iti pasalip iti panagsuratan. Karaman ditoy ti Hall of Fame Award iti mabigbigbig a Palanca Awards a naipaay kenkuana idi 2003, ken ti umuna a gunggona iti Epiko a Filipino iti 1998 Centennial Literary Awards nga inesponsoran ti Gobierno ti Filipinas.
Multilingual a Mannurat
Kas mannurat iti nadumaduma a benneg, winadaanna iti Literatura Ilokano ti panangaramat iti pakasaritaan ken dagiti napapateg a tattao ken pagteng iti historia, partikular dagiti Ilokano, kas nasayud a material iti panangiladawan iti naglabasan dagiti Ilokano bayat ti panangsapul ken panagbukelda iti bukod nga identidad ken nasion. Kasta met nga ad-adda a nailadawanna ti kabibiag ken kannawidan dagiti Ilokano iti Ilokos, partikular iti Bagani Ubbog iti Candon, Ilocos Sur a timmaudanna, kas iti nobelana a “Centerly, Manong.”
Kankanayon a ramen kadagiti sinuratna ti panangipateg iti pagilian kas iti nobelana nga “Angkel Sam, SOB.”
Babaen ti tallo a lengguahe, saan laeng a dagiti Ilokano ti nakaimatang no ania ti Ilokano babaen dagiti sinuratna no di pay ket ti sibubukel a Filipinas, ken dagiti kadarapatna a nasion.
Impablaakna ti Bagani Ubbog (Filipino, 1980), koleksion dagiti saritana iti Filipino a nangyalat iti Dakilang Gantimpala (Single Prize) iti Cultural Center of the Philippines Awards for Literature idi 1974.
Mannaniw
Maysa kadagiti manmano a mannaniw nga Ilokano a maitugotan ti kinapudnona kadagiti teoria ken porma ti daniw a mangisarming met iti nawada nga ammo ken kabaelanna iti daytoy a tay-ak.
Namindua a binalangatan ti Komisyon sa Wikang Filipino kas Makata ng Taon (1998 ken 2002) babaen dagiti daniwna nga “Awit ng Dugo: Bayang Dakila, Bayang Malaya” ken “Pintig ng Pananalig: Indulanin kay Juan.”
Inyalat met ti epikona a “Candon” ti umuna a gunggona ti Centennial Literary Awards iti benneg ti Epiko iti Filipino ket naipablaak kas libro idi 2000.
Para Patarus
Maysa kadagiti kangrunaan a para patarus kadagiti sinurat nga Ilokano iti Filipino, Malaksid kadagiti naipatarusna a sarita nga Ilokano, inlibrona ti Gawa sa Hapon (patarus iti Filipino, 1990, ti Made In Japan ni Aiko Morita), ken ti Silang Nagigising Sa Madaling Araw (patarus iti Filipino, 1993, ti Dagiti Mariing Iti Parbangon ni Constante Casabar).
Kritiko
Mabigbig pay a maysa kadagiti manmano a kritiko iti literatura dagiti Ilokano. Babaen ti nawada a panagpampanunot ken nauneg a panangimutektekna, tinarabayna dagiti mannurat nga Ilokano nga umagpang iti nangatngato pay a lebel iti panagsurat ket binigbigda ti naisangsangayan nga akemda kas konsensia ti Ilokandia, bayat a lininglingayda met dagiti Ilokano.
Kasta met a tinarabay ken minulina dagiti agtutubo a mannurat babaen dagiti librona a No Agsuratka iti Sarita (Ilokano, 1981), Gabay sa Pagsulat ng Maikling Kuwento (Filipino, 2004 ), ken No Agsuratka iti Daniw (Ilokano, 2010).
Gumiliano
Nagpaay met a presidente ti GUMIL Filipinas, ti gunglo dagiti mannurat nga Ilokano iti Filipinas ken ballasiw-taaw. Iti panagtakemna, impaayna ti pammigbig a maiparbeng kadagiti mannurat kasta met nga inurnosna ti nasaysayud pay a singgalot dagiti mannurat ken pannakabigbig dagiti mannurat nga Ilokano iti komunidad dagiti mannurat iti Filiponas, babaen ti pannakaipablaak ti libro a GF Directory of Iluko Writers (Ingles, 1992) ken GUMIL Filipinas: 25 a Tawen (Ilokano, 1992).
Editor
Malaksid a masterna ti lengguahe nga Ilokano, namasterna met ti lengguahe a Filipino. Pammaneknek ditoy ti panagpaayna a manarawidwid nga editor ti Liwayway idi 1984 sa editor-in-chief idi 2001 agigga iti 2005.
Kas editor ti Liwayway, malaglagipto ti panangilukatna ti ridaw ti nasao a magasin kadagiti mannurat manipud iti rehion nga agsursurat iti Tagalog (Filipino) para iti nabakbaknang ken napagkaysa a literatura ti pagilian.
Pammigbig
Kas pammigbig kadagiti naaramidanna iti literatura iti Ilokandia, ken iti Filipinas, binigbigen dagiti kangrunaan a gunglo dagiti mannurat iti Filipinas, ti GUMIL Filipinas (GF), ken ti Unyon ng mga Manunulat sa Pilipinas (UMPIL).
Idi 2001, imputong ti UMPIL kenkuana ti Gawad Pambansang Alagad ni Balagtas para kadagiti daniw ken saritana iti Ilokano.
Idi 2003, impaay kenkuana ti GF ti Pedro Bucaneg Award, ti kangatuan a pammadayaw nga ited ti nasao a gunglo para kadagiti mannurat nga Ilokano. kas pammigbig kadagiti naruay ken naisangsangayan a gapuananna a nangpabaknang iti literatura dagiti Ilokano.
(Insagana ni Ariel S. Tabag. Naaramat a nagbasaran ti libro a No Agsuratka iti Daniw (El Niño Publishing House, 2010), Bannawag, ken ti personal nga innuman ken ni Apo RAD idi sibibiag pay.)


text:
Listaan dagiti Nobel a laureado iti Literatura
Ti Premio Nobel iti Literatura (Sueko: Nobelpriset i litteratur) ket tinawen a gunguna babaen ti Sueko nga Akademia kadagiti mannurat nga nakaited ti naisangayan a kontribusion iti literatura a pagobraan. Daytoy ket maysa kadagiti lima a Premio Nobel a binangon babaen ti 1895 testamento ni Alfred Nobel, a nagungunaan para iti naisangayan a kontribusion iti kimika, pisika, literatura, kappia, ken pisiolohia wenno medisina.[1] A kas nairuknoy babaen ti testamento ti linteg ni Nobel, ti gunguna ket inadministro babaen ti Pundasion ti Nobel ken ipagunguna babaen ti komite a buklen ti lima a kamkameng a binutosaan babaen ti Sueko nga Akademia.[2] Ti immuna a Premio Nobel iti Literatura ket naipagunguna idi 1901 kenni Sully Prudhomme iti Pransia. Ti tunggal maysa nga umawat ket mangawat ti medalia, diploma ken kuarta a premio a nagdumaduma kadagiti napalabas a panawen.[3] In 1901, Ni Prudhomme nakaawat ti 150,782 SEK, kapada daytoy ti 7,731,004 SEK idi Disiembre 2007. Ti gunguna a maipresenta idiay Stockholm iti tinawen a seremonia iti Disiembre 10, ti anibersario ti ipupusay ni Nobel.[4]
Manipud idi 2013, ti Premio Nobel iti Literatura ket naipagunguna kadagiti 110 a tattao.[5] Idi inawatna ti gunguna idi 1958, ti naipasngay idiay Rusia a ni Boris Pasternak ket napilit idi a nagmadi babaen ti presion ti gobierno ti Kappon ti Sobiet. Idi 1964, ni Jean-Paul Sartre ket nagmadi a nangawat ti Premio Nobel iti Literatura, ken isu ket kankanayon a nangawat kadagiti amin a a napalabas a pamamdayaw kaniana.[6] Sangapulo ket tallon a babbai ti nangabak ti Premio Nobel iti Literatura, ken ad-adu daytoy ngem ti aniaman a Premio Nobel malaksid ti Premio Nobel iti Kappia.[7] Kadagiti amin a tawen a naipagunguna ti Premio Nobel iti Literatura, adda laeng dagiti uppat a pagarigan a ti gunguna ket naipagunguna iti dua a tao (1904, 1917, 1966, 1974). Adda metten dagiti pito a tawen a ti Premio Nobel iti Literatura ket saan a naipagunguna (1914, 1918, 1935, 1940–1943).[5]
Listaan dagiti napadayawan iti Premio Nobel iti Literatura[urnosen | urnosen ti taudan]
Listaan dagiti nangabak iti Premio Nobel iti Literatura manipud idi 1901 agingga iti agdama a tawen (2014).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Alfred Nobel – Ti Tao iti Likudan ti Premio Nobel". Pundasion ti Nobel. Naala idi 2008-10-16.
- ^ "Dagiti Mangigungna ti Premio Nobel". Pundasion ti Nobel. Naala idi 2008-10-16.
- ^ "Ti Premio Nobel". Pundasion ti Nobel. Naala idi 2008-10-07.
- ^ "Dagiti Seremonia ti Gunguna ti Premio Nobel". Pundasion ti Nobel. Naiyarkibo manipud iti ti kasisigud idi 2008-08-22. Naala idi 2008-10-16.
- ^ a b "Amin a Nobel Laureado iti Literatura". Pundasion ti Nobel. Naala idi 2008-10-16.
- ^ "Dagiti Kinapudno Dagiti Laureado ti Nobel". Pundasion ti Nobel. Naala idi 2008-10-16.
- ^ "Babbai a Laureado ti Nobel". Pundasion ti Nobel. Naala idi 2008-10-16.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Dagiti Nobel a laureado iti Literatura iti Wikimedia Commons


text:
Makan a la Pinoy: Panagaramid it bubod
Ni BRENDA S. DACPANO
www.nordis.net
Ti bubod ket pangrugian a levadura wenno yeast iti panagaramid ti rice wine wenno tapuy. Gagangay a magatang daytoy kadagiti tiendaan nangruna iti Kordilyera ken kadagiti ili iti probinsya ti Pangasinan.
Kadawyan a kaabay wenno adda iti rice section wenno kadagiti aglaklako iti tapuy/binubudan. Dagiti magatang a bubod iti tiendaan ti Baguio ket naggapu iti San Gabriel iti La Union ken Tublay iti Benguet. Naim-imas ti maibubod iti naggapu iti Tublay ta nasamsam-it ken nasangsanger kumpara iti naggapu iti San Gabriel a naamnaw uray nayonan iti ad-adu a bubod.
Mabalin ti agaramid ti bubod manipud iti daan a bubod a malaokan iti pinulbos a diket ken bassit a danum. Ngem no nakapuy wenno nakapsut ti bubod, nayonan daytoy iti sangapirit a yeast a magatang met laeng iti tiendaan (‘tay pagar-aramid iti tinapay). Ti adda iti baba ket recipe from scratch a panagaramid iti bubod wenno starter yeast para iti tapuy.
Ramen:
1 kilo diket, napulbos
6-8 pidaso a mula nga anis (aniseed plant) wenno aniaman a mula nga addaan yeast.
½ tasa a laya, naiwa
1 litro a danum
Dagiti sumagmamano a mula, prutas nga addaan iti yeast: licorice weed (adda iti ritrato), bunga ti langka, crown flower, sili, bayabas, pasas, mansanas, lomboy ken dadduma pay
Rimienta:
Dakkel a malukong a pangikiwaran
Pangpulbos iti bagas a grain grinder, alsong ken al-o wenno almiris
Bigao wenno baking sheet/tray
Panangisagana:
1. Pulbosen ti diket, ikabil iti dakkel a malukong.
2. Bayuen wenno iproseso iti food processor dagiti herbs ken laya, saan nga ibelleng ti tubbogna.
3. Inayon ti nabayo nga herbs iti napulbos a diket. Ilaok ti danum ken kiwaren agingga napigket ti mixture.
4. Mangala iti agarup 50 gramo a mixture ken pormaen a kasla bola ken idaplat a kasla disk iti agarup 1/3-1/2 pulgada kapuskol ken ikabil iti bigao wenno tray. Uliten daytoy a proseso agingga maiporma amin.
5. Bay-an nga aginana ti bubod iti room temperature iti dua nga aldaw sakbay nga ibilag iti init tapno tumangken.
6. Idulin iti garapon wenno pagikkan nga addaan kalub. # nordis.net


text:
Pagsasao a Persiano
Ti Persiano[3] (فارسی, IPA: [fɒːɾˈsiː]) ket maysa nga Irani a pagsasao iti uneg ti Indo-Irani a sanga iti pagsasao nga Indo-Europeano. Naipangpangruna daytoy a maisasao idiay Iran, Apganistan, Tajikistan ken dagiti pagilian a naipakasaritaan babaen ti Persiano nga impluensia. Ti pagsasao a Persiano ket naidasig a panagtultuloy iti Tengnga a Persiano, ti opisial a relihioso ken literario a pagsasao iti Sasanida a Persia, a daytoy met ket panagtultuloy iti Daan a Persiano, ti pagsasao iti Persiano nga Imperio iti Akemenida a panawen.[4][5] Ti Persiano ket maysa a plurisentriko a pagsasao ken dagiti gramatikona ket kapadpada kadagiti adu a kontemporario a pagsasao ti Europa.[6]Natawtawagan daytoy iti Persiano ket gapu iti taudanna manipud ti kapitolio ti Akamenida nga imperio, ti Persis (Fars wenno Pars) isu a nakaalaan ti nagan a Persiano (Farsi wenno Parsi).
Adda dagiti agarup a 110a riwriw nga agsasao iti Persiano iti sangalubongan, a ti pagsasao ket addaan iti opisial a kasasaad idiay Iran, Apganistan ken Tajikistan. Para kadagiti napalabas a siglo ti Persiano ket prestihion a kultural a pagsasao kadagiti sabali a rehion iti Akinlaud nga Asia, Sentral nga Asia, ken Abagatan nga Asia babaen dagiti nadumaduma nga imperio a naibatay kadagita a rehion.[7]
Ti Persiano ket addaan iti adu nga (kangrunaan iti leksikon) impluensia kadagiti kaarruba a pagsasao, a naisangayan ti Sasao a Turko idiay Sentral nga Asia, ti Kaukaso, ken Anatolia, dagiti kaaruba nga Irani a pagsasao, ken ti pay Armenio, ken Sasao nga Indo-Aryan, a naipangpangruna ti Urdu. Daytoy ketnakaited pay ti impluensia iti Arabiko, a naisangayan ti Bahrani nga Arabiko,[8] bayat a nagbulbulod met ti bokabulario manipud iti daytoy kalpasan ti Muslim a panagrukma ti Persia.[9][6][10][11][12][13]
Daytoy ket addaan iti atiddog a pakasaritaan iti literatura iti porma iti Tengnga a Persiano sakbay ti Islam, ti Persiano ket isu idi ti immuna a rimmuar a pagsasao ti sibilisasion ti Muslim babaen ti monopolia ti Arabiko iti panagsurat, ken ti panagsurat iti daniw iti Persiano ket naipundar a kas tradison ti korte kadagiti adu nga akindaya a korte.[7] Dagiti naindayegan nga obra ti Persiano a literatura ket ti Shahnameh ni Ferdowsi, dagiti obra ni Rumi, Rubaiyat ni Omar Khayyam, Divan ni Hafiz ken dagiti daniw ni Saadi.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Iran, 41.282 M (53%) – 50.629 M (65%) Loc.gov, Apganistan, 14.917 M (50%), Tajikistan, 6.094 M (79.9%), Uzbekistan, 1.237 M (4.4%)
- ^ Windfuhr, Gernot. Dagiti pagsasao iti Iran. Routledge. 2009. p. 418.
- ^ Rubino, Carl Ralph Galvez (2000). "Persiano". Ilocano Dictionary and Grammar: Ilocano-English, English-Ilocano. University of Hawaiʻi Press. p. 454. ISBN 978-0-8248-2088-6.
- ^ Ulrich Ammon, Norbert Dittmar, Klaus J. Mattheier, Peter Trudgill, "Sociolinguistics Hsk 3/3 Serie Tomo 3 iti Sosiolinguistiko: Internasional a Kuardenio iti Siensia ti Pagsasao ken Kagimongan", Walter de Gruyter, 2006. Maika-2 nga edision. pg 1912. Naala: "Tengnga a Persiano, makunkuna pay a Pahlavi ket dagus a panagtultuloy iti daan a Persiano, ken inus-usar a kas ti naisurat nga opisial a pagsasao iti pagilian." "Nupay kasta, kalpasan ti Muslim panagrukma ken ti panakarebba iti Sassanid, ti Arabiko ket nagbalian a kaaduan a pagsasao iti pagilian ken ti Pahlavi ket naawanan ti kinapangruna, ken grado a sinukan babaen ti Dari, maysa a nadumaduma a Tengnga a Persiano, nga adda ti adu a binulod nga elemento manipud ti Arabiko ken Parto."
- ^ Skjærvø, Prods Oktor (2006). Ensiklopedia Iranika,"Iran, vi. Dagiti pagsasao nga Irani ken sinuratan, "baro a Persiano, ket isu "ti naggappuan iti Tengnga a Persiano" ken isu ti "opisial a pagsasao iti Irani nga estado kadagiti napalabas a siglo", a dagiti dadduma a saan a Persiano nga Irani a pagsasao ti "asideg a panakaibagian ket narigat a maipatakder" ti nagbaetan dagiti nadumaduma (Tengnga ken Moderno) nga agpan g. Moderno a Yaḡnōbi ket tagikua ti isu met laeng a a dialekto a grupo a kas ti Sogdian, ngem daytoy ket saan a dagus a nagtaudan; ti Baktriano ket mabalin nga asideg a maikabagian iti moderno a Yidḡa ken Munji (Munjāni); ken Wakhi (Wāḵi) a tagikua ti Khotanese."
- ^ a b Richard Davis, "Persian" iti Josef W. Meri, Jere L. Bacharach, "Mediebal nga Islamiko a Sibilisasion", Taylor & Francis, 2006. pp. 602–603. "Ti gramatika iti Baro a Persiano ket kapadpada kadagiti adu a kontemporario a pagsasao ti Europa."Ti kapadana pay, ti bugas a bokabulario iti Persiano ket agtagtaginayon a naala manipud ti Pahlavi.
- ^ a b Encyclopædia Britannica: Persian literature, naala idi Septiembre 2011.
- ^ Dialect, Culture, and Society in Eastern Arabia: Glossary. Clive Holes. 2001. Page XXX. ISBN 90-04-10763-0
- ^ Lazard, Gilbert 1975, "The Rise of the New Persian Language" in Frye, R. N., The Cambridge History of Iran, Vol. 4, pp. 595–632, Cambridge: Cambridge University Press. "The language known as New Persian, which usually is called at this period (early Islamic times) by the name of Dari or Farsi-Dari, can be classified linguistically as a continuation of Middle Persian, the official religious and literary language of Sassanian Iran, itself a continuation of Old Persian, the language of the Achaemenids. Unlike the other languages and dialects, ancient and modern, of the Iranian group such as Avestan, Parthian, Soghdian, Kurdish, Balochi, Pashto, etc., Old Persian, Middle and New Persian represent one and the same language at three states of its history. It had its origin in Fars (the true Persian country from the historical point of view) and is differentiated by dialectical features, still easily recognizable from the dialect prevailing in north-western and eastern Iran."
- ^ Lazard, Gilbert, "Pahlavi, Pârsi, dari: Les langues d'Iran d'apès Ibn al-Muqaffa" in R.N. Frye, Iran and Islam. In Memory of the late Vladimir Minorsky, Edinburgh University Press, 1971.
- ^ Nushin Namazi (24 Nobiembre 2008). "Persian Loan Words in Arabic". Naala idi 1 Hunio 2009.
- ^ Classe, Olive (2000). Encyclopedia of literary translation into English. Taylor & Francis. p. 1057. ISBN 1-884964-36-2.
Since the Arab conquest of the country in 7th century AD, many loan words have entered the language (which from this time has been written with a slightly modified version of the Arabic script) and the literature has been heavily influenced by the conventions of Arabic literature.
- ^ Ann K. S. Lambton, Persian grammar, Cambridge University Press 1953. "The Arabic words incorporated into the Persian language have become Persianized".


text:
PASET 5
Agsublika ‘iti Pastor ken Manangaywan ti Kararuam’
Mapadpadasam kadi dagiti pakarigatan a nadakamat iti daytoy a broshur? No wen, saanka nga agmaymaysa. Adu a matalek nga adipen ti Dios idi tiempo ti Biblia ken ita ti naipasango met kadagiti kasta a pakarigatan. Tinulongan ida ni Jehova tapno mapagballigianda dagita. Manamnamam met a tulongannaka.
Madadaan ni Jehova a tumulong kenka no agsublika kenkuana
MASIGURADOM a madadaan ni Jehova a tumulong kenka no agsublika kenkuana. Tulongannaka a mangsango kadagiti problema, mangpaimbag iti nasaktan a riknam, ken maaddaan iti talna ti panunot ken rikna a resulta ti nadalus a konsiensia. Iti kasta, matignayka manen nga agserbi ken Jehova a kadua dagiti kapammatiam. Ti kasasaadmonto ket kas iti kasasaad ti dadduma a Kristiano idi umuna a siglo a sinuratan ni apostol Pedro: “Kaslakayo karkarnero idi, a maiwawwawa; ngem ita nakasublikayon iti pastor ken manangaywan dagiti kararuayo.”—1 Pedro 2:25.
Ti panagsublim ken Jehova ti kasayaatan a maaramidam. Apay? Gapu ta maparagsakmo ti puso ni Jehova. (Proverbio 27:11) Kas pagaammom, adda rikna ni Jehova, isu nga adda epekto kenkuana dagiti ar-aramidentayo. Siempre, dinatayo pilpiliten a mangayat ken agserbi kenkuana. (Deuteronomio 30:19, 20) Kinuna ti maysa nga eskolar ti Biblia: “Awan ti sabali a makailukat iti pusom. Sika laeng ti makaaramid iti dayta.” No naimpusuan a dayawentayo ni Jehova, arigna lukluktantayo ti pusotayo. No kasta ti aramidentayo, mangmangtedtayo kenkuana iti nakapatpateg a sagut—ti kinamatalektayo—ket sigurado a maparagsaktayo ti pusona. Wen, awan ti makaartap iti ragsak a mariknatayo iti panangipaaytayo ken Jehova iti dayaw a maikari kenkuana.—Aramid 20:35; Apocalipsis 4:11.
Kanayonanna, no ituloymo ti panagserbim ken Jehova, maipaay ti naespirituan a kasapulam. (Mateo 5:3) Kasano? Isalsaludsod dagiti tattao iti intero a lubong, ‘Apay nga addatayo ditoy?’ Kayatda a maammuan dagiti sungbat iti adu a saludsod maipapan iti panggep ti biag. Pinarsua ni Jehova dagiti tattao nga addaan iti kasta a tarigagay. Kayatna a naragsaktayo nga agserserbi. Awanen ti ad-adda pay a makaited kadatayo iti pannakapnek ngem iti pannakaammotayo nga agdaydayawtayo ken Jehova gapu ta ay-ayatentayo.—Salmo 63:1-5.
Laglagipem koma a kayat ni Jehova nga agsublika kenkuana. Kasanom a masigurado? Panunotem daytoy: Nabuyogan iti adu a kararag ken siaannad a naisagana daytoy a broshur. Mabalin a maysa a panglakayen wenno sabali pay a kabsat ti nangted kenka iti daytoy. Kalpasanna, natignayka a mangbasa ken mangyaplikar kadagita. Pammaneknek amin dagitoy a saannaka a linipat ni Jehova. Imbes ketdi, siaayat a tultulongannaka nga agsubli kenkuana.—Juan 6:44.
Maliwliwatayo a makaammo a saan a pulos lipaten ni Jehova ti napukaw nga adipenna. Napadasan dayta ni Donna. Kinunana: “In-inut a nayadayoak iti kinapudno, ngem masansan a mapampanunotko ti Salmo 139:23, 24: ‘Sukisokennak, O Dios, ket ammuem ti pusok. Sukimatennak, ket ammuem ti mangrirriribuk a pampanunotko, ket kitaem no adda kaniak ti aniaman a nasaem a dana, ket iturongnak iti dalan ti tiempo a di nakedngan.’ Ammok a saanak a maibagay iti lubong, ken ammok nga iti laeng organisasion ni Jehova ti masapul nga ayanko. Napaneknekak a saannak a pulos pinanawan ni Jehova; kasapulan laeng nga agtignayak nga agsubli kenkuana. Ket naragsakanak unay ta kasta ti inaramidko!”
“Napaneknekak a saannak a pulos pinanawan ni Jehova; kasapulan laeng nga agtignayak nga agsubli kenkuana”
Sipapasnek nga ikarkararagmi a mariknam manen “ti rag-o ni Jehova.” (Nehemias 8:10) Saanmonto a pulos pagbabawyan ti panagsublim kenkuana.


text:
Paria
Ti paria (English: bitter gourd, Tagalog: ampalaya), ket ti masida a bunga ti tropical ken subtropical a mula a Momordica charantia, a maibilang a kapapaitan iti amin a masida a nateng. Ti bunga ken dagiti naganus nga uggot ken bulong ti paria ket mabalin a sidaen. Ti bunga ti paria ket isu ti maysa a kangrunaan a ramen a nateng ti pinakbet, nalatak a luto iti nateng dagiti Ilokano.
Ti nagtaudan a lugar ti paria ket saan a masinunuo malaksid a naisigud daytoy a mula kadagiti tropico a lugar. Kaaduan a maimulmula ti paria iti Abagatan nga Asia ken Abagatan-a-Daya nga Asia, kasta met iti China ken iti Caribbean. Maar-aramat iti luto dagiti Intsik kas napait a pangtempla. Matartaraken met iti intero nga India ket sadiay maar-aramid kas maysa a chip wenno sangkap a maawagan iti karela chips a paggugusto unay dagiti Indiano. Manmano ketdi a mailaok iti dadduma pay a nateng gapu iti nakaro a kinapait daytoy.
Iti sangalubongan, adu ti pakaaramatan ti paria a kas tradisional nga agas. Adda samayna a pangagas iti infeksion ti HIV. Iti medisina nga ayurvedic iti India, nalatak ti paria kas "mula nga insulin" ket maisingsingasing kadagiti addaan diabetes.


text:
Geoffrey Chaucer
Ni Geoffrey Chaucer ( /ˈtʃɔːsər/; c. 1343 – 25 Oktubre 1400), naamaamuan a kas ti Ama ti Ingles a literatura, ket nawatiwat a naipanpanunotan nga isu ti kalatakan nga Ingles a mannaniw ti Tengnga a Panpanawen ken isu idi ti immuna a mannaniw a naipunpon idiay Suli ti Mannaniw ti Westminster Abbey. Bayat nga isu ket nakagun-od ti dayaw iti las-ud ti kabibiagna a kas maysa a mannurat, pilosopo, alkimiko ken astronomo, a nagararamid kadagiti sientipiko a tratado iti astrolabio para iti agtawen ti sangapulo nga anakna a lalaki a ni Lewis, ni Chaucer ket nagtartaripatu pay ti aktibo a karrer iti sibil a serbisio a kas maysa a burokrata, kortesano ken diplomatiko. Kadagiti adu nga obrana, a mairaman ti Ti Libro ti Dukesa, ti Kamara ti Dayaw, ti Sarita ti Nasayaat a Babbai ken Troilus ken Criseyde, isu ket naindayegan a naamammuan tatta nga aldaw para iti Dagiti Sarita ti Kanterberi. Ni Chaucer ket maysa a nangruna a pigura iti panagrang-ay ti panakalehitimado ti bernakulo, Tengnga nga Inggles, iti panawen dagiti naturay a literario a pagsasao iti Inglatera ket Pranses ken Latin.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Chaucer: Dagiti Rehistro ti Biag, Martin M. Crow kenClair C. Olsen. (1966)
- Hopper, Vincent Foster, Dagiti Kantenberi a Sarita ni Chaucer (Napili): Ti maysa nga Interlinear a Panakaipatarus, Edukasional a Serie ni Barron, 1970, ISBN 0-8120-0039-0
- Morley, Henry, Ti Umuna a Panakailadawan ti Inggles a literatura, Cassell & Co., 1883, manipud ti Unibersidad ti Harvard
- Skeat, W.W., Ti Kompleto nga Obobra ni Geoffrey Chaucer. Oxford: Clarendon a Pagmalditan, 1899.
- Speirs, John, "Ti Mangararamid a Chaucer", Londres: Faber ken Faber, 1951
- Ti Igid ti Karayan a Chaucer, maika-3 nga ed. Houghton-Mifflin, 1987 ISBN 0-395-29031-7
- Ward, Adolphus W. (1907). "Chaucer". Edinburgh: R. & R. Clark, Ltd.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Geoffrey Chaucer iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig kenni Geoffrey Chaucer iti Wikiquote (Ingles)


text:
News Story
AKTIBIDAD ITI SEMANA TI AR-ARIA, MAISAGSAGANAN
posted in Ilocos Sentinel on Friday, October 7th, 2016
Isagsaganan ti Ilocos Norte Provincial Tourism Office dagiti aktibidad para iti “Semana ti ar-aria”.
Segun ken ni Provincial Tourism Officer Ianree Raquel nupay tinawen a ramrambakan daytoy ti probinsia, naidumduma ita a tawen gapu ta mailatang ti maysa nga aldaw a panangipaay ti pammigbig iti “horror queen” ti pagilian a ni Miss Lilia Contapay a pimmusay itay laeng kallabes.
Nupay kasta, kunana a mannarimaan pay laeng ti pannakaiyurnos no ania nga aldaw a maisayangkat ti “Lilia Cuntapay Day”.
Imbatadna a kas iti naipagagangayen, maiyusuat tit umba a tradision itii li a Paoay.
Inlawlawag ni Raquel a maipalawa daytoy agingga idiay Currimao a pakaisayangkatan ti sumagmamano nga aktibidad intono Nobiembre primero.
Manamnama a nupay daytoy ti kaunaan a gundaway nga awan ti dati a horror queen a mangpadaeg iti okasion ket adu latta dagiti turista nga umay mangimatang iti daytoy. (PGIN – CMO)
Monthly News Archives
Editorial & Business Office
Office: (077) 670-7178 CP # 0919-381-6795
0919-434-0759 and 0917-588-6043
E-Mail : ilocos_sentinel@yahoo.com


text:
Panawen ti Bato
Ti Panawen ti Bato ket isu ti dakkel a prehistoriko a paset ti panawen nga isu daytoy idi ti las-ud a kaaduan a naus-usar ti bato a panagaramid kadagiti implemento a natadem, natirad, wenno ti perkusion a rabaw. Ti paset ti panawen ket nagpaut iti agarup a 3.4 a riwriw a tawtawen, ken nagpatingga idi baetan ti 4500 BC ken 2000 BC idi dimteng ti panangobra ti metal.[1] Dagiti artepakto ti Panawen ti Bato ket mairaman dagiti ramit nga inus-usar idi dagiti tao ken dagiti simmaruno kaniada a sebbangan iiti henero a Homo, ken dagiti pay nasap a bassit a kontemporaneo a henero ti Australopithecus ken ti Paranthropus. Dagiti ramit a tulang ket inus-usar pay idi iti daytoy a paset ti panawen, ngem dagitoy ket saanda unay a napreserba kadagiti arkeolohiko a rehistro. Ti Panawen ti Bato ket mabingbingay pay babaen dagiti kita ti ramit a bato nga inus-usar.
Ti Panawen ti Bato ket isu ti imuna kadagiti sistema ti tallo a panawenm iti arkeolohia, a mangbingbingay kadagiti prehistoria ti teknolohia ti tao kadagiti tallo a paset ti panawen:
- Ti Panawen ti Bato
- Ti Panawen ti Bronse
- Ti Panawen ti Landok
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Barham, Lawrence; Mitchell, Peter (2008). Dagiti Immuna nga Aprikano: Aprikano nga Arkeolohia manipud kadagiti Kaasapaan nga Agar-aramid ti Ramit aginggana kadgiti Kinaudi nga Agburburas. Arkeolohia ti Lubong ti Cambridge. Oxford: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Scarre, Christopher (ed.) (1988). Dagiti Napalabas a Lubong: Ti Atlas ti Arkeolohia ti Timespublisher=Times Books. Londres. ISBN 0-7230-0306-8.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Panawen ti Bato iti Wikimedia Commons


text:
Isabel I iti Inglatera
Ni Isabel I (a naamammo laeng iti "Isabel" aginggana ti panakaipangato ni Isabel II; 7 Septiembre 1533 – 24 Marso 1603) ket isu idi ti reina a nagari iti Inglatera ken Ireland manipud idi 17 Nobiembre 1558 aginggana idi pimmusay. Sagpaminsan a tinawtawagan a kas Ti Birhen Reina, Gloriana, wenno Naimbag a Reina Bess, ni Isabel ket isu idi ti maikalima ket ti naudi a monarkia ti Tudor a dinastia. Isu ket anak a babai ni Enrique VIII, isu ket naipasngay id a kas maysa a prinsesa, ngem ti inana, a ni Anne Boleyn, ket naipapatay idi tidua ket kagudua a tawtawen kalpasan ti panakaipasngayna, ken ni Isabel ket nairangarang a kas maysa nga anak ti ruar. Ti kagudua a kabsatna a lalaki, Eduardo VI, nangpatawid ti balangat kenni Balasang Jane Grey, a nangikkat daytoy kadagiti kagudua a kakabsatna, a ni Isabel ken ti Katoliko a ni Maria, ti panakaisaruno urayno daytoy ket saan a ti kalintegan.Ti testamentona ket naisiasi, ni Maria ket nagbalin a reina, ken ni Balasang Jane Grey ket naipapatay idi. Idi 1558, ni Isabel ket sinarununa ti kagudua a kabsatna a babai, nga isu idi ket naibalud ti nasurok a makatawen idi nagturturay gapu ti panakailemanna ti panagsuporta kadagiti rebelde a Protestante.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Isabel I iti Inglatera iti Wikimedia Commons


text:
Catholic Encyclopedia
Ti The Catholic Encyclopedia: An International Work of Reference on the Constitution, Doctrine, Discipline, and History of the Catholic Church,[1] makunkuna pay a kas ti Old Catholic Encyclopedia ken ti Original Catholic Encyclopedia,[2] ket ti maysa nga ensiklopedia iti pagsasao nga Ingles a naipablaak idiay Estados Unidos. Ti immuna a tomo ket nagparang idi Marso 1907 ken dagiti tallo a naudi a tomo ket nagaparang idi 1912, ken sinaruno babaen ti master a pagsurotan a tomo idi 1914 ken kalpasan dgaiti suplementario a tomo. Daytoy ket naidesinio "tapno makaited kadagiti agbasbasa tinapno ken autoritatibo a pakaammo iti intero a siklo dagiti interesado iti Katoliko, aksion ken doktrina".[3][4]
Ti Catholic Encyclopedia ket inpabaak idi babaen ti Robert Appleton Company, ti kompania ti panangipablaak nga inkorporado babaen idiay New York idi Pebreo 1905 para iti panggep iti panangipablaak ti ensiklopedia. Dagiti lima a kameng ti Editorial Board ti ensiklopedia ket nagserbida pay a kas dagii direktor ti kompania. Idi 1912 ti nagan ti kompania ket nabalin iti The Encyclopedia Press. Ti panangipablaak idikadagiti tomo ti ensiklopedia ket isu idi ti kaikaisuna a negosio babaen ti kompania iti las-ud ti kabibiag ti proyekto.[5]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti panangipalawag a nota
Dagiti dakamat
- ^ Herberman, Charles G.; et al., dagiti ed. (1907). The Catholic Encyclopedia. Volume 1: Aachen–Assize. New York: Robert Appleton Company. Title page.
- ^ "The Original Catholic Encyclopedia". El Cajon, California: Catholic Answers. Naala idi 2011-07-21.
- ^ Preface to the Catholic Encyclopedia
- ^ "Scan of 'Preface'". El Cajon, California: Catholic Answers. Naala idi Septiembre 6, 2010.
- ^ "The Making of the Catholic Encyclopedia". The Catholic Encyclopedia and its Makers. New York: The Encyclopedia Press. 1917. pp. iii–viii. OCLC 748253.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Catholic Encyclopedia iti Wikimedia Commons
Dagiti obra a mainaig iti Catholic Encyclopedia iti Wikisource (Ingles)
- Catholic Encyclopedia iti Catholic Online
- Catholic Encyclopedia iti Catholic.com


text:
Jun 7, 2014
Tapno Malapdan iti Panagpukaw ti Tulang
Tapno Malapdan iti Panagpukaw ti Tulang
ni Rudy Ram. Rumbaoa
Dagiti Kangrunaan a Tulbek a Manglapped iti Panagpukaw ti Tulang
Kasarita ti doktor maipanggep iti Osteoporosis
-ipudno iti doktor no mamin-ano nga agipaunegka iti bitamina, calcium supplements ken dadduma pay a medikasion, kangrunaan ti amin, isalpika/isao ti agbalin a side effects ti tomarem.
-no karugrugim a nag-menopause, wenno addaanka ti problema iti uterus ken ovary sakbay ti "natural" a menopause, saludsoden iti doktor no mabalinka a masubok para iti bone-density.
-no agdama nga agus-usarka iti medikasion a mangproteher dagiti tulang, saludsoden no maipalubos iti blood ken urine testing a mabalin a pangammuan no makatulong met laeng ti agas a tumtomarem, ken amangan no kasapulam iti napigpigsa a medikasion.
-dika agnerbios kadagiti madamdamagmo maipanggep iti hormone therapy, bisphosphonates wenno sabsabali pay a pagsubok. Dika agalumiim wenno mabain. Damagen iti doktor no ania dagitoy.
-agdamag iti registered dietician maipapan ti reperensia a makatulong a manggun-od iti bone-density foods wenno makatulong nga agpili iti suplimento iti taraon nga ipaunegmo.
-no madanaganka iti pannakatukkol dagiti tulang gapu iti pannakatnagmo wenno panagwatwatmo, damagen iti doktor ti mabalin nga ibalakad ken maitulongna kenka.
-damagen iti doktor ti maipanggep iti bone-density testing ken bone-density protecting medicine no adda pakasaritaan ti pamiliam iti osteoporosis. No adda pakasaritaam iti nabayag a kaawan ti panagbinulan, malaksid iti panagsikog, nakapuy a panagipauneg iti calcium, no agdamaka a ma-chemotheray para iti kanser, no naipaayanka iti organ transplant, wenno nagusar iti long-term steroid medications para iti kondision ti lupus, arhthritis, asthma, ken skin conditions.
Ti Bitamina
-ipakita iti tunggal panagadal: Dagiti babbai nga addaan iti aglapunosan a kalsium ken bitamina D ti ad-adda a makagun-od ken mabenipisiaran iti nasalsalun-at a tulang ngem kadagiti saan a pulos
mangpadas nga agipauneg iti nasao a bitamina. Masarakan ken maawat dagitoy a taraon manipud iti dairy products, iti berde a natnateng kas iti kale ken broccoli, ken sabsabali pay a taraon kas iti salmon ken almonds--ken suplimento manipud iti multivitamins ken calcium chews. Kapintasan no makaipauneg ti maysa a tao iti calcium manipud 1,200 agingga iti 1,500 milligrams iti tunggal aldaw, ken 800 a yunits ti bitamina D iti inaldaw.
Agbalin nga aktibo
-ania man kadagitoy: magna, agtaray, agsala, weight lifting ken ania a klase nga aktibidad a mamagbalin dagiti tulang nga agbagkat iti nadagsen ti makatulong iti panagdakkel ti selula ti tulang.
Ikabassit/Isardeng dagitoy nga ipauneg
-No agsigarilio wenno agtabako, aginum iti nasanger-- nasaysayaat a putden wenno isardeng a mamimpinsan daytoy a bisio. Napimpintas ti panagsagepseg ti bagi iti kalsium.
Kasapulan ti pannakasubok
-No agdamaka nga ag-menopause wenno naglabesen, nasayaat no masubokka para iti bone-density wenno ti makuna a DEXA scan-- maysa daytoy a rayo-X a pagsubok iti patong ken gulugod/duri a dimo marikna iti ania man nga ut-ot. Maaramid ti umuna kalpasan a sumrek iti menopause period. No ti score ket 1-agingga iti 2.4, kayatna a sawen a mangrugin nga agpukaw ti tulang, no 2.5 wenno nangatngato, kayatna a sawen- osteoporosis.
Tumaren dagiti medisina iti husto nga oras
-no inresetaannaka ti doktor iti medisina a para osteoporosis, masapul a tungpalen ti oras a panagtomar. Dika agsadsadut.
-adda dagiti grupo ti agas a maawagan iti bisphosphonates ken sabsabali pay a medisina a ti akem dagitoy ket mangagas iti osteoporosis ken osteopenia ti maipauneg iti regular nga oras ken aldaw tapno agtrabaho a husto iti bagi apaman a maipaunegda. Uray agdamaka nga agtomtomar iti calcium wenno bitamina D, masapul latta nga ipaunegmo ida. Saludsoden iti doktor no kasapulan ti pagsubok iti dara wenno isbu tapno maammuan no makatulong met laeng dagiti agas nga ipaunegmo.
Ti ngay hormones?
-saan a para iti mabayag a sulosion. Mabalin a makaalaka iti sangkabassit a benepisio mainaig iti tulang iti kasukat ti hormone therapy a temporario a mangbang-ar ti simtomas ti menopause, ngem saan koma nga ibilang a long-term solution gapu ta mabalinna nga iyeg ti risgo iti salun-at.
Regular a pagsubok
-no regular nga agipapaunegka iti steroid medicines, wenno addaanka iti cancer ken transplant, agannad. Dagiti medisina karaman ti prednisone, ken sabsabali a steroids, chemotherapy drugs ken anti-injection drugs ti mangpaalisto iti panagpukaw ti tulang. Imprtanten ngarud iti regular a pagsubok.
Nakabutbuteng para kadatayo amin ti osteoporosis, ngem adun ti nagdur-asan ti medisina. Nasken laeng a maammuan ken aksionan tapno maital-o ti tsansa a maaddaan iti nasalun-at a tulang.
Ti Panagwatwat Ipaayna iti Napigpigsa a Tulang
Makatulong ti panagwatwat ken resistance training a mangbangon iti napigpigsa a tulang ken pagtalinaedenna ti bone mass nga addan kenka. Daytoy ket agpayso nangruna kadagiti babbai ta isuda ti alisto/nalaka a maakaran wenno matignay iti panagpukaw ti tulang. Tapno mapagtalinaed a napigsa ti tulang, aramiden met dagiti babbai iti weight bearing exercices kas iti pannagna, jogging ken jumping rope--ta dakkel ti epekto daytoy iti tulang. Para kadagiti saan a makaaramid iti high-impact exercise, makatulong iti susuop ti panagdalus iti arubayan.
Nupay kasta, nasaysayaat met laeng ti inaldaw a panagwatwat. Maaramid laeng ti resistance training iti tunggal sabali nga aldaw wenno mamitlo iti maysa a lawas. Ngem agdepende daytoy a work-out no ania dagiti mabalin a makaipawil kas koma iti exercise history ti babai, overall fitness ken dagsen. Makapagwatwat dagiti dadduma a babbai iti napapaut nga oras; dagiti dadduma, mangrugida iti bassibassit a minuto agingga a maikaadu.
Masapul met a konsultaren ti physical therapist wenno ti athletic trainer para iti husto a bilang ti dagsen ti work-out, ta agdepende daytoy met laeng iti indibidual nga agwatwat. No nagwatwatka iti sobra, ammom a nasakit ti bagim nangruna kadagiti susuopmo iti sumuno a bigat. Mangrugi iti kaustoan a dagsen a namnamaem a maaramidmo manipud iti 15 agingga iti 20 a panangulit-ulit.
Saan koma a gamden nga aramiden dagiti impact-loading exercises ta ad-adda a yegna ti ut-ot iti arthritis, nangruna iti patong ken mukod. Rumbeng nga annadan dagiti babbai daytoy a klase ti panagwatwat. Ketdi, ibilang ti nalawa a range of motion kas iti panaglangoy wenno panagbisekleta. Dagitoy a klase ti panagwatwat ti makatulong a mangpapigsa iti piskel ken pagtalinaedenna nga awan ti dagsen iti susuop nga agresulta iti nasalsalun-at a tulang.*
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Tattao a Malayo
Dagiti Malayo (Malayo: Orang Melayu, Jawi: اورڠ ملايو) ket dagiti grupo ti etniko dagiti tattao nga Austronesio a kaaduan a mangtagtagitao ti Peninsula Malayo, akindaya a Sumatra ken ti parte ti aplaya ti Borneo, ken dagiti pay basssit nga isla a mabirukan kadagitoy a lokasion — dagiti lugar a kolektibo nga ammo a kas ti lubong ti Malayo. Dagitoy a lokasion ita nga aldaw ket parte dagiti moderno a pagilian ti Malaysia, Indonesia, Singapur, Brunei, ken akin-abagatan a Tailandia.
Adda dagiti adu a panagdumaduma iti henetiko, lingnguistiko, kultura, ken sosial kadagiti adu a subgrupo ti Malayo, kangrunaan a gapu dagiti ginasut a tawen ti migrasion ken asimilasion dagiti nadumaduma rehional nga etnisidad ken dagiti tribu iti kaunegan ti Maritimo nga Abagatan a daya nga Asia. Iti pakasaritaan, ti populasion ti Malayo ket kangrunaan a nagtaud manipud kadagiti a nasapsapa a nagsasao iti Malayiko a tribu ti Austronesio ken Austroasiatiko a nnagpundar kadagiti nadumaduma a taga-ugma a pagtagilakuan nga es-estado ken pagpagarian, a naipangpangruna ti Brunei, Kedah, Langkasuka, Gangga Negara, Chi Tu, Nakhon Si Thammarat, Melayu ken Srivijaya[10][11]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Economic Planning Unit (Malaysia) 2010
- ^ Badan Pusat Statistika Indonesia 2010, p. 9
- ^ World Population Review 2015
- ^ CIA World Factbook 2012
- ^ Malay, Cape in South Africa – Joshua Project
- ^ Department of Census and Statistics, Sri Lanka – Population by ethnic group according to districts, 2012
- ^ Australia – Ancestry
- ^ Malay in United Kingdom – Joshua Project
- ^ Malay in Myanmar – Joshua Project
- ^ Milner 2010, pp. 24, 33
- ^ Barnard 2004, p. 7&60
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Tattao a Malayo iti Wikimedia Commons


text:
UNIX
Iti damdamona, ti Unix wenno UNIX ket sistema ti panangpaandar iti kompiuter a pinataud ti maysa a grupo iti Bell Labs ti AT&T agramanda Ken Thompson, Dennis Ritchie ken Douglas McIlroy. Ti agdinama a sissistema nga Unix a ket napisida iti nagaddu a sanga. Pinapataudda ti AT&T (ti mamartuat) ken dadduma pay a gunglo digitoy a sanga.
Iti agdama, The Open Group (maysa a gunglo ti pagwadan ti industria) ket ag-akua ti marka ti pabrika nga UNIX'.
Digiti sissitema nga ummanugot iti Single UNIX Specification laeng ket maikarida iti galad a "UNIX", digita dadduma ket "Kas UNIX" ("Unix-like" iti Ingles).