text:
Plantilia:Cite map
(Mapa).
Daytoy a plantilia ti Panagdakamat nga Estilo 1 ket inus-usar a panagpartuat kadagiti panagdakamat para kadagiti mapa.
Dagitoy plantilia ti naisangayan a taudan ket agusar {{cite map}} a kas meta-plantilia:
- {{Bing maps}}
- {{Google maps}}
- {{Yahoo maps}}
Dagiti linaon
- 1 Panagusar
- 2 Dagiti parametro
- 3 Kitaen pay
Panagusar[urnosen | urnosen ti taudan]
Agkopia ti usaren a blanko a bersion. Amin a nagnagan ti parametro ket nasken a bassit a letra. Usaren ti karakter a "|" (pipa) iti nagbaetan ti tunggal maysa a parametro. Ikkaten amin a parametro a saan a maus-usar tapno maliklikan dagiti wara iti pagurnosan a tawa. Adda met dagiti wadan a mabalin a mangiraman ti agdama a petsa. No saan nga agdama ti petsa,ti panid.
{{cite map |publisher= |title= |trans_title= |map= |mapurl= |date= |year= |url= |scale= |series= |version= |cartography= |page= |pages= |section= |inset= |edition= |location= |language= |format= |isbn= |id= |ref= |accessdate= |archiveurl= |archivedate= }}
{{cite map |publisher = |title = |trans_title = |map = |mapurl = |date = |year = |url = |scale = |series = |version = |cartography = |page = |pages = |section = |inset = |edition = |location = |language = |format = |isbn = |id = |ref = |accessdate = |archiveurl = |archivedate = }}
Kas pagarigan[urnosen | urnosen ti taudan]
{{Cite map |publisher=OpenStreetMap |publisher-link= OpenStreetMap |title=E.T. Seton Park – OpenStreetMap |url=http://www.openstreetmap.org/?lat=43.70891&lon=-79.34334&zoom=15&layers=M&way=25480325 |cartography=OpenStreetMap contributors |accessdate=26 Nobiembre 2011}}
- OpenStreetMap. E.T. Seton Park – OpenStreetMap (Mapa). Katograpia babaen ti/ni OpenStreetMap contributors. http://www.openstreetmap.org/?lat=43.70891&lon=-79.34334&zoom=15&layers=M&way=25480325. Naala idi 26 Nobiembre 2011.
{{Cite map |publisher=Skelly Oil Company |title=Highway Map of Oklahoma |cartography=Diversified Map Co |year=1966 |section=11C}}
- Skelly Oil Company (1966). Highway Map of Oklahoma (Mapa). Katograpia babaen ti/ni Diversified Map Co. Section 11C.
{{Cite map |publisher=Rand McNally |title=Discovery Atlas of the United States |year=1993 |page=7 |section=7G}}
- Rand McNally (1993). Discovery Atlas of the United States (Mapa). p. 7, section 7G.
{{Cite map |publisher=Stanley Maps |title=Mt. Rainier National Park |scale=1 : 30,000 |year=2000 |edition=Centennial |cartography=Charles B. Kitterman / Kulshan Cartographic Services |isbn=0-9662209-4-3}}
- Stanley Maps (2000). Mt. Rainier National Park (Mapa). 1 : 30,000. Katograpia babaen ti/ni Charles B. Kitterman / Kulshan Cartographic Services (Centennial ed.). ISBN 0-9662209-4-3.
{{Cite map |publisher=Kansas Department of Transportation |title=Official State Transportation Map |url=http://www.ksdot.org/burtransplan/maps/state-pdf/kansas0708.pdf |format= PDF |edition=2005-2006 |section=F9 |accessdate=2007-03-30}}
- Kansas Department of Transportation (PDF). Official State Transportation Map (Mapa) (2005-2006 ed.). Section F9. http://www.ksdot.org/burtransplan/maps/state-pdf/kansas0708.pdf. Naala idi 2007-03-30.
{{Cite map |publisher=New Zealand Department of Conservation |publisher-link= New Zealand Department of Conservation |title=Kepker Track |series=Parkmap |scale=1 : 50,000 |edition=3rd |year=2003 |cartography=GeoSmart (NZ) Ltd}}
- New Zealand Department of Conservation (2003). Kepker Track (Mapa). 1 : 60,000. Parkmap. Katograpia babaen ti/ni GeoSmart (NZ) Ltd (3rd ed.).
{{Cite map |publisher=Ordnance Survey Ireland |publisher-link= Ordnance Survey Ireland |title=Kerry |series=Discovery Series |scale=1 : 60,000 |edition=2nd |year=2000 |isbn=1-901496-59-7}}
- Ordnance Survey Ireland (2000). Kerry (Mapa). 1 : 50,000. Discovery Series (2nd ed.). ISBN 1-901496-59-7.
{{Cite map |publisher=United States Geological Survey |publisher-link= United States Geological Survey |title=Mount Adams East Quadrangle - Washington - Yakima Co. |year=1998 |scale=1 : 24,000 |series=7,5 Minute Series (Topographic) |isbn=0-607-92088-2}}
- United States Geological Survey (1998). Mount Adams East Quadrangle - Washington - Yakima Co. (Mapa). 1 : 24,000. 7,5 Minute Series (Topographic). ISBN 0-607-92088-2.
{{Cite map |publisher=Colorado State Highway Department |date=July 1923 |mapurl=http://books.google.com/books?id=czs5AQAAMAAJ&pg=RA10-PA12 |map=New Map Showing the 8,880 Miles Which Comprise Colorado's Primary Highway System |title=Colorado Highways |scale=Scale not given |cartography=CSHD |volume=2 |issue=7 |pages=12–13 |oclc=11880590 |accessdate= Nobiembre 18, 2013}}
- Colorado State Highway Department (July 1923). "New Map Showing the 8,880 Miles Which Comprise Colorado's Primary Highway System". Colorado Highways (Mapa). Scale not given. Katograpia babaen ti/ni CSHD. pp. 12–13. OCLC 11880590. http://books.google.com/books?id=czs5AQAAMAAJ&pg=RA10-PA12. Naala idi Nobiembre 18, 2013.
Dagiti parametro[urnosen | urnosen ti taudan]
Eskritu[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti naiyumok a parametro ket agkamkammatalek kadagiti nagannak a parametroda:
- parent
- WENNO: parent2—ket mabalin a mausar imbes nga iti parent
- child—ket mabalin a mausar a kakuyog iti parent (ken di maikaskaso no ti parent ket saan a mausar)
- WENNO: child2—ket mabalin a mausar imbes nga iti child (ken di maikaskaso no ti parent2 ket saan a mausar)
- Iti nakalistaan dagiti parbo a nagan, maysa laeng kadagiti parametro ti mabalin a maipalawag; no adu kadagiti parametro ti parbo a nagan ti maipalawag, maysanto laeng iti maiparang.
Daytoy a plantilia ket mangisengngat ti metadata ti COinS iti maiparuar a HTML, daytoy ket mangpalubos iti sopwer a panagtaripato ti reperensia a mangala ti bibliograpiko a metadata. Kitaen ti: Wikipedia:COinS. Kas sapasap nga alagaden, maysa laeng a banag ti datos iti tunggal maysa a parametro. Saan a mangiraman ti panangipalawag wenno sabali a testo:
- Usaren ti
|date=27 Septiembre 2007saan a ti
|date=27 Septiembre 2007 (prenta a bersion 25 Septiembre)
Panag-usar kadagiti plantilia iti uneg ti plantilia ti dakamat, ket kadawyan a saan amaisingasing gapu ta adu kadagitoy a plantilia ket manginayon ti adu a HTML wenno CSS a maiparangto iti metadata. Dagiti pay, entidad ti HTML, kas pagarigan ti
,
–, kdpy, ket nasken a saan a mausar kadagiti parametro a mangpataud iti metadata.
Ti metadata ti COinS ket mapartuat kadagitoy a parametro:
|periodical=,
|journal=,
|newspaper=,
|magazine=,
|work=,
|website=,
|encyclopedia=,
|encyclopaedia=,
|dictionary=
|chapter=,
|contribution=,
|entry=,
|article=,
|section=
|title=
|publicationplace=,
|publication-place=
|date=,
|year=,
|publicationdate=,
|publication-date=
|series=
|volume=
|issue=,
|number=
|page=,
|pages=,
|at=
|edition=
|publisher=,
|distributor=,
|institution=
|url=
|chapterurl=,
|chapter-url=,
|contributionurl=,
|contribution-url=,
|sectionurl=
|author#=,
|Author#=,
|authors#=,
|author#-last=,
|author-last#=,
|last#=,
|surname#=
- ti aniaman kadagiti panangilasin (
|isbn=,
|issn=,
|doi=,
|pmc=, kdpy)
Nasukatanen[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sumaganad a parametro ket nasukatanen. Ti panag-usar kaniada ket mangikabil ti panid iti Kategoria:Pampanid nga aglaon kadagiti plantilia ti dakamat nga addaan kadagiti nasukatanen a parametro:
- access-date · accessday · accessdaymonth · accessed · accessmonth · accessmonthday · accessyear: Usaren ti accessdate tapno mairaman ti napno a petsa ti pannakaala.
- day: Usaren ti date tapno mairaman ti aldaw, bulan ken tawen.
- dateformat · doilabel: Dagitoy a parametro ket saanen a masuportaran.
Deskripsion[urnosen | urnosen ti taudan]
Tituloe[urnosen | urnosen ti taudan]
- title: Titulo ti taudan. Mabalin a masilpo a kas wiki iti adda nga artikulo ti Wikipedia wenno url mabalin a mausar a manginayon ti maysa nga akin-ruar a silpo, ngem saan nga isuda a dua. Maiparang kadagiti italiko.
- trans_title: Ilokano a pannakaipatarus ti titulo no ti nadakamat a taudan ket ganganaet a pagsasao. Maiparang kadagiti kuadrado a pangrikep kalpasan ti title; no maipalawag ti url , ti trans_title ket mairaman iti silpo. Maisingasing ti panag-usar ti parametro ti language .
- Dagiti titulo nga aglaon kadagiti naisangayan a karakter ket saanto a husto a maiparang ken maisilpo malaksid no maikodigo dagitoy a karakter.
- map: Ti titulo ti mapa, no naipablaak iti maysa nga atlas, libro, wenno warnakan. Mabalin nga isilpo a kas wiki wenno usaren ti mapurl, ngem saan nga isuda a dua. Maiparang kadagiti insasao.
- language: Ti pagsasao a nakaisuratan ti taudan, no saan nga Ilokano. Maiparang kadagiti parentesis nga addaan iti "in" sakbay ti nagan ti pagsasao. Usaren ti napno a nagan ti pagsasao; saan nga usaren dagiti ikono wenno dagiti plantilia.
- type: Mangited ti maipatinayon a pakaammo a maipanggep ti tipo ti midia iti taudan; pormat iti kaso ti sentensia. Maiparang iti parentesis a sumaruno iti titulo. Kasisgud iti Map.
Petsa[urnosen | urnosen ti taudan]
- date: Petsa ti nairep-reperensia a taudan. Mabalin a napno a petsa (aldaw, bulan, ken tawen) wenno sangkapaset a petsa (bulan kentawen, tawen). Usaren ti isumet laeng a pormat a kas dagiti petsa ti panangipablaak kadagiti dakamat.[petsa 1] Nasken no ti year ket inus-usar a panagipalplawag kadagiti slpo ti
{{sfn}}kadagiti dakamat ti adu nga obra babaen ti isu met laeng a mannurat iti isumet laeng a tawen.[ad-adu] Saan nga isilpo a kas wiki. Maiparang kalpasan dagiti mannurat ken narikpan kadagiti parentesis. No awan ti mannurat, maiparangto kalpasan ti nangipablaak.
- WENNO:
- year: Tawen ti taudan a nairep-reperensia. Nasken dagiti dadduma a tipo dagiti dakamat ti {{sfn}};[ad-adu] no saan usaren ti date.
- month: Nagan ti bulan wenno panawen ti pannakaipablaak. No adda pay ti aldaw, imbes ket nga usaren ti date . Saan nga isilpo a kas wiki.
- origyear: Kasisigud a tawen a pannakaipablaak; maiparang kalpasan ti petsa wenno tawen. Para iti kalawag, pangngaasi a mangited kadagiti pannakaisangayan. Kas pagarigan:
|origyear=Umuna a naipablaak idi 1859wenno
|origyear=Naaramid idi 1904.
- ^ Dagiti pannakaipablaak a petsa kadagiti reperensia iti uneg ti artikulo ket nasken nga agpapada ti pormatna. Daytoy ket mabalin a sabali a pormat manipud ti inusar para iti arkibo ken dagiti pannakaala a petsa.
Nangipablaak[urnosen | urnosen ti taudan]
- publisher: Nagan ti nangipablaak. Ti nagipablaak ket ti kompania ti obra a madkdakamat. Saan nga usaren ti parametro ti publisher para iti nagan ti obra (kas ti, libro, ensiklopedia, ndiario, magasin, warnakan, website). Maiparang sakbay ti title. Saan nga usaren a kas silpo ti wiki— imbes ket nga usaren ti publisher-link .
- publisher-link: Titulo ti adda nga artikulo ti Wikipedia a maipanggep ti nangipablaak—saan a ti website ti nangipablaak; saan nga ausaren a kas silpo ti wiki.
- place: Heograpiko a lugar ti pablaak; kadawyan a saan a naisilpo a kas wiki; saan nga iraman no ti obra ket mangiraman ti lokasion; kas pagarigan: The Boston Globe, The Times of India. Maiparang kalpasan ti titulo; no maipalawag ti work , ti location ket marikpanto iti parentesis. Dagiti parbo a nagan: location
- publication-place: No maysa kadagiti publication-place, place wenno location ket maipalawag, ti lokasion ket maiparangto kalpasan ti titulo; no maipalawag dagiti publication-place ken place wenno location , ti place wenno location ket maipakita kalpasan ti titulo a napasarunuan iti "written at" ken publication-place ket maipakita kalpasan ti titulo.
- publication-date: Petsa ti pablaak no sabali manipud idi naisurat ti obra. Maiparang laeng no ti year wenno date ket naipalawag ken sabali, no saan ti publication-date ket isu ti mausar ken maiparang a kas date. Usaren ti isu met laeng a pormat a kas dagiti sabali a petsa iti artikulo; saan nga isilpo a kas wiki. Sarunuenna ti publisher; no saan a naipalawag ti work , ti publication-date ket sarunuen babaen ti "published" ken marikpan kadagiti parentesis.
Edision, serserie[urnosen | urnosen ti taudan]
- edition: No ti pablaak ket addaan ti ad-adu ngem maysa nga edision; kas pagarigan: "Maika-2", "Nabaliwan" kdpy. Maiparang a kas " ed." kalpasan daytoy a pagikabilan, isu a ti
|edition=Maika-2ket agpataud ti "Maika-2 nga ed." Saan a maiparang no naipalawag ti pagikabilan ti periodikal.
- scale: Gantingan ti mapa.
- series: Titulo dagiti serie ti mapa.
- version: Bersion ti mapa.
- cartography: Tao wenno entidad a nagaramid ti kartograpia. Maiparang a sarunuen babaen ti "Katograpia babaen ti/ni".
Dagiti lokasion ti taudan[urnosen | urnosen ti taudan]
- page: Panid iti taudan a mangsuporta ti linaon; tuonan babaen ti at.
- WENNO: pages: Pampanid iti taudan a mangsuporta ti linaon; isina dagiti sakop ti panid iti maysa nga en dash (–); isina ti saan nga agsasruno a pampanid iti koma (,); saan nga usaren tapno mangibaga ti dagup ti pampanid iti taudan.
- WENNO: at: Para kadagiti taudan a ti bilang ti panid ket saan a matunos wenno saan a makaanay.
- Kas pagarigan: panid (p.) wenno pampanid (pp.); paset (Paset), inset wenno sabali a naidumduma a lokasion iti mapa wenno iti atlas.
- section: Ti paset ti mapa iti naireperensia a naibaga; kas pagarigan: 6A, 9B, 11L, kdpy
- inset: Ti nagan ti naireperensia a naipakatengngaan nga inset; kas pagarigan: Puseg ti ili iti Fooburg.
URL[urnosen | urnosen ti taudan]
- url: Ti URL ti lokasion nga online a pakabirukan ti testo ti pablaak. Saan a mausar no ti title ket naisilpo a kas wiki. No maipakat, thi silpo ket mabalin a maitudo iti naisangayan a panid wenno pampanid a naireperensia. Ikkaten dagiti adu a pagsurotan a parametro manipud kadagiti URL, kas iti
#ixzz2rBr3aO94wenno
?utm_source=google&utm_medium=...&utm_term=...&utm_campaign=.... Saan nga isilpo kadagiti aniaman a komersial nga aglaklako ti libro, kasla iti Amazon.com.
- accessdate: Napno a petsa idi naala ti kasisigud nga URL; usaren ti isumet laeng a pormat a kas dagiti sabali a panagala ken dagiti petsa ti arkibo kadagiti dakamat; nasken ti url.[date 1] Saan nga isilpo a kas wiki. Saan a masapul kadagiti panid ti web wenno kadagiti naisilpo a dokumento a saan nga agbaliw; nangruna para iti panag-usar kadagiti panid ti web a kankanayon wenno awan ti petsa a pannakaipablaak. Mabalin a nailemmeng wenno naestilo babaen dagiti nairehistro nga editor.
- archiveurl: Ti URL iti maysa a naarkibo a kopia ti panid ti web, no wenno iti kaso ti url ket agbalin a saan a magun-od. Kadawyan a maus-usar a mangibaga kadagiti serbisio a kas ti WebCite nasken ti archivedate ken url.
- archivedate: Petsa idi naarkibo ti kasisgud nga URL; sarunuen babaen ti kasisigud a testo iti "naarkibo manipud ti kasisigud idi". Usaren ti isumet laeng a pormat a kas dagiti sabali a panagala ken dagiti petsa ti arkibo kadagiti dakamat. Daytoy ket saan a nasken nga isumet laeng a pormat a nausar kadagiti panagdakamat ti petsa ti pablaak.[date 1] Saan nga isilpo a kas wiki.
- deadurl: No sibibiag pay laeng ti URL, ngem naisagana a naarkibo, isaad iti
|deadurl=no. Daytoy ket baliwanna ti urnos ti pannakaiparang a ti titutlo ket mangtalinaay ti kasisigud a silpo ken ti arkibo a silpo iti gibus.
- template doc demo: Dagiti parametro ti arkibo ket mapasingkedanto kadagiti biddut tapno masigurado nga amin dagiti parametro ket mairaman, wenno no saan ti {{citation error}} ket maawaganto. No dda dagiti biddut, dagiti panid ti nangruna, tulong ken plantilia ket maikabil iti Kategoria:Dagiti artikulo nga addaan ti saan a husto nga eskritu ti dakamat. Isaad ti
|template doc demo=truetapno mabaldado ti kategorisasion; nagruna a maus-usar kadagiti dokumentasion a maiparparang ti biddut.
- format: Pormat ti obra nga inbagbaga babaen tiurl; kas pagarigan: PDF, DOC, wenno XLS; maiparang iti parentesis kalpasan ti title. Ti HTML ket maipagarup a maibaga ken nasken a saan a mainaganan. Sanna a baliwan ti ikono ti silpo ti ruar. Nota: Dagiti ikono ti silpo ti ruar ket saan a mangiraman ti alternatibo a testo; isu a saanda a manginayon ti pormat ti pakaammo para kadagiti marigatan ti panagkita.
- Dagiti URL ket nasken a mangrugi iti nasuportaran a panggep ti URI. Ti
http://ken
https://ket suportaranto amin dagiti pagbasabasa; nupay kasta, ti
ftp://,
gopher://,
irc://,
ircs://,
mailto:ken
news:ket makasapulto ti plug-in wenno akin-ruar a panangipakat ken kadawyan a liklikan daytoy. Ti panagsangaili a nagnagan ti IPv6 ket agdama a saan a masuportaran.
- No dagiti URL kadagiti parametro ti plantilia ti dakamat ket aglaon kadagiti naisangayan a karakter, dagitoy ket saanto a husto a maiparang ken maisilpo. Dagita a karakter ket nasken a porsiento a maikodigo. Kas pagarigan, ti baetan ket nasken a masukatan babaen ti
%20. Ti mangikodigo ti URL, sukatan dagiti sumaganad a karakter iti:
- Dagiti agmaymaysa a tuldek ket saan a nasken a maikodigo; nupay kasta, dagiti adu a saan a maikodigo ket maiwaswasto a kas italiko wenno napuskol a panangimarka. Dagiti agmaymaysa a nakulot a pangrikep ket saan a nasken a maikodigo; nupay kasta, ti paris a saan a maikodigo ket maiwaswasto a kas doble a pangrikep para iti panangilak-am ti plantilia.
Angkla[urnosen | urnosen ti taudan]
- ref: ID para iti angkla. Babaen ti kasisigud, awan ti angkla a mapataud. Ti kadawyan a nonempty a pateg ti
|ref=IDket agpataud ti maysa nga angkla nga addaan iti naited nga ID; kasla ti mabalin a maisilpo a reperensia a mabalin a puntaan kadagiti silpo ti wiki kadagiti napno a reperensia, naipangpangruna a naserbi iti ababa a dakamat kasla dagiti ababa a nota ken parentetiko a panagreperensia. Ti nangruna a pateg ti
|ref=harvket agpataud ti maysa nga angkla a maitunos iti plantilia ti {{harv}}. Kitaen ti: Dagiti angkla para kadagiti plantilia ti panagreperensia ti Harvard.
Dagiti panangilasin[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagitoy a panangilasin ket agpartuat kadagiti silpo ken nadaremdem a mangawat ti agmaymaysa a pateg. Ti panag-usar ti adu a pateg wenno sabali a testo ket mangdadel ti silpo ken/wenno mang-imbalido ti panangilasin.
- arxiv: panangilasin ti arXiv ; kas pagarigan:
arxiv=hep-th/9205027
- asin: Amazon Standard Identification Number
- asin-tld: ASIN a kangatuan nga agpang ti dominio para kadagiti sitio ti Amazon malaksid iti Estados Unidos; dagiti mabalin a pateg:
ca,
cn,
co.jp,
co.uk,
de,
es,
fr,
it
- asin-tld: ASIN a kangatuan nga agpang ti dominio para kadagiti sitio ti Amazon malaksid iti Estados Unidos; dagiti mabalin a pateg:
- bibcode: Bibcode; us-usaren dagiti adu a sistema ti datos ti astronomia; kas pagarigan:
1974AJ.....79..819H
- doi: Digital object identifier; kas pagarigan:
10.1038/news070508-7. Mapasingkedan daytoy tapno masigurado a mangrugi iti (
).
10.
- doi_brokendate: Petsa a nadadael ti DOI; usaren ti isu met laeng a pormat a kas dagiti sabali a petsa ti artikulo.
- isbn: International Standard Book Number; kas pagarigan:
978-0-8126-9593-9. (Kitaen ti: Wikipedia:ISBN ken ISBN). Dagiti dash iti ISBN ket pagpilian, ngem kaykayat. Usaren ti pudno a naiprenta nga ISBN wenno iti libro. Usaren ti 13a digit nga ISBN – ken mangrugi ti 978 wenno 979 – no daytoy ket mabalin a magun-od. No ti maiprenta ket ti 10 digit nga ISBN wenno iti libro, usaren daytoy. Dagiti ISBN ket mabalin a mabirukan iti panid iti pakaamo ti nagipablaak – kadawyan nga idiay likudan ti titulo ti panid – wenno iti sirok ti barcode a kas numero a mangrugi iti 978 wenno 979 (dagiti barcode a mangrugi kadagit aniaman a sabali a numero ket saan a dagiti ISBN). Para kadagiti taudan nga addaan iti naduduog a 9 a digit a sistema ti SBN, pasarunuan ti numero iti sero; isu a, ti SBN 902888-45-5 ket nasken a maikabil a kas
|isbn=0-902888-45-5. Saan a pagbaliwen ti 10 a digit nga ISBN iti 13 a digit babaen ti panagnayon laeng ti pasaruno a 978; ti maudi a digit ket panagkarkulo a panangitalek ti digit ken ti panangibaliw laeng kadagiti numero ket mang-imbalido ti ISBN. Daytoy a parametro ket nasken laeng nga agtengngel ti ISBN nga awan ti aniaman kadagiti maipatinayon a karakter. Daytoy ket mapasingkedan iti kaatiddog, dagiti imbalido a karakter – kadagiti sabali ngem ti [0123456789 -] nga addaan iti "X" a maipalubos a kas maudi a karakter iti 10 a digit nga ISBN – ken ti maitutop a husto a digit. Dagiti parbo a nagan: ISBN
- issn: International Standard Serial Number; dagiti walo a karakter ket mabalin a magudua kadagiti dua a grupo ti uppat para iti panag-usar ti hyphen, ngem saan a ti en dash wenno baetan.
- jfm: Jahrbuch über die Fortschritte der Mathematik
- jstor: JSTOR abstrakto; kas pagarigan: "
jstor=3793107" agpataudto ti JSTOR 3793107.
- lccn: Library of Congress Control Number
- mr: Mathematical Reviews
- oclc: OCLC
- ol: Open Library
- osti: Office of Scientific and Technical Information
- pmc: PubMed Central; usaren ti numero ti artikulo para iti napno a testo ti nawaya a repositorio ti artikulo ti warnakan.
- pmid: PubMed; agusar ti naisangayan a panangilasin.
- rfc: Request for Comments
- ssrn: Social Science Research Network
- zbl: Zentralblatt MATH
Insasao[urnosen | urnosen ti taudan]
- quote: Maitunos nga insasao a testo manipud ti taudan. Maiparang a naripkpan kadagiti insasao. No maited, ti panangipatingga ti panagdakamat (ti tuldek babaen ti kasisigud) ket mapasardeng, isu a ti insasao ket masapul a manginayon ti panangipatingga a tuldek.
Laysummary[urnosen | urnosen ti taudan]
- laysummary: Silpo ti URL iti saan a teknikal a pakabuklan wenno panagrepaso ti taudan; ti titulo ti URL ket naisaad iti "Lay summary".
- laysource: Nagan ti taudan ti laysummary. Maiparang kadagiti italiko ken sarunuen babaen ti endash.
- laydate: Petsa ti pakabuklan. Maiparang kadagiti parentesis.
Dagiti pagpilian a panangiparang[urnosen | urnosen ti taudan]
- author-mask: Sukatann ti nagan ti umuna a mannurat iti em dashes wenno testo. Isaad ti author-mask iti numeriko a pateg ti n tapno maisaad ti dash n ti nalawa a baetan ti em; isaad ti author-mask iti pateg ti testo tapno maiparang ti testo nga awan ti maipasurot a panangilasin ti mannurat; kas pagarigan, ti "with". Nasken nga iraman pay dagit ipateg para kadagiti amin a mannurat para kadagiti panggep ti metadata. Nangruna a naikeddeng para iti panag-usar kadagiti bibliograpiko nga estilo a dagiti nadumaduma nga obra babaen ti agmaymaysa a mannurat ket agsasaruno a nailista. Saan nga agusar ti listaan a pinataud babaen ti
{{reflist}},
wenno kapada gapu ta awan ti panagtengngel ti urnos a pannakaiparang dagiti reperensia.
- author-name-separator: Agtengngel kadagiti panangisina a nagbaetan ti naudi ken umuna a nagnagan; kasisigud ti baetan ken koma (
,); no ti parametro ket adda, ngem blanko, awanto ti mausar a tuldek a panangisina; ti baetan ket nasken a maikodigo a kas
saan nga agusar iti asterisk (
*), colon (
:) wenno hash (
#) gapu ta maipatarusdanto a kas wikimarkup.
- author-separator: Agtengngel ti panangisina a nagbaetan dagiti mannurat; kasisigud ti semicolon ken baetan (
;); no adda ti parametro, ngem blanko, awanto ti mausar a tuldek a panangisina; ti baetan ket nasken a maikodigo a kas
saan nga agusar iti asterisk (
*), colon (
:) wenno hash (
#) gapu ta maipatarusdanto a kas wikimarkup.
- display-authors: Agtengngel ti bilang dagiti mannurat a maiparang no maipablaak ti dakamat. Ti panagtengngel ti maiparang a bilang a nagnagan ti mannurat, isaad ti display-authors iti kayat a bilang. Kas pagarigan, ti
|display-authors=2ket agiparang laeng kadagiti dua a mannurat iti dakamat. Babaen ti kasisigud, dagiti laeng umun a awalo a mannurat ti maiparang; dagiti sumaruno a mannurat iti labes ti walo ket mairepresenta iti pablaak ti dakamat babaen ti "et al." No ti dakamat ket aglaon kadagiti siam a nagan ti mannurat ken no kayat a maiparang a main a nagnagan ti mannurat, ti "et al." ket mabalin a mapasardeng babaen ti panangisaad ti
|display-authors=9. Dagiti parbo a nagan: displayauthors.
- lastauthoramp: Sukatann ti panangisina a nagbaetan dagiti listaan ti dua a nagan ti mannurat iti baetan ti ampersand space (
&) no isaad ti aniaman a pateg. Kas pagarigan:
|lastauthoramp=yes
- postscript: Agtengngel iti pangrikep a tuldek para iti dakamat; kasisigud iti tulnek (
.); no adda ti parametro, ngem blanko, awanto ti mausar a mangipatingga a tuldek. Di maikaskaso no maipalawag ti quote .
- separator: Agtengngel iti tulnek a mausar a mangisina kadagiti listaan dagiti mannurat, editor, kdpy. Kasisigud iti tulnek (
.); no adda ti parametro, ngem blanko, awanto ti mausar a tulnek a panangisina; ti baetan ket nasken a marikpan a kas
saan nga agusar iti asterisk (
*), colon (
:) wenno hash (
#) gapu ta maipatarusdanto a kas wikimarkup.


c: text/html

text:
Johann Wolfgang von Goethe
Ni Johann Wolfgang von Goethe (Pannakabalikas nga Aleman: [ˈjoːhan ˈvɔlfɡaŋ fɔn ˈɡøːtə] ( denggen), 28 Agosto 1749 – 22 Marso 1832) ket maysa idi nga Aleman a mannurat, artista, ken politiko. Dagiti bagi ti obrana ket mairaman ti epiko ken lirika daniw a naisursurat kadagiti nadunmaduma a metro ken estilo; prosa ken berso dagiti drama; panagilaplagip; ti maysa nga autobiograpia; literario ken estetika akritisismo; dagiti treatado iti botanika, anatomia, ken maris; ken dagiti uppat a nobela. Iti pay maipatinayon, dagiti nadumaduma a literario ken sientipiko a pirgis, ken sumurok a 10,000 sursurat nga insusuratna ken dagiti gangani a 3,000 inladladawan.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Karl Robert Mandelkow, Bodo Morawe: Goethes Briefe. 2. editsion.T om. 1: Briefe der Jahre 1764-1786. Christian Wegner, Hamburg 1968, p. 709
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Johann Wolfgang von Goethe idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Johann Wolfgang von Goethe idiay Wikiquote

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rasismo
Ti rasismo ket kadawyan a naipalpalawag a kas dagiti panirigan, dagiti panagsansanay ken dagiti tignay a mangiballatok ti pammati a ti nagtagitaoan ket nabingbingay kadagiti naisangayan a grupo a tinawtawagan kadagiti puli ken dagiti kameng iti naisangayan a puli ket makibinningayda kadagiti gupit a mangaramid iti dayta a grupo a kas basbassit a kinaykayatan, ad-adu a kinaykayatan, nababbaba wenno nangatngato.[1][2][3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Allen, Theodore. (1994). Ti Inbension iti Puraw a Puli: Tomo 1 Londres, UK: Verso.
- Allen, Theodore. (1997). Ti Inbension iti Puraw a Puli: Tomo 2 Londres, UK: Verso.
- Barkan, Elazar (1992), Ti Panagsanud ti Sientipiko a Rasismo : Dagiti Agbalbaliw a Konsepto iti Puli idiay Britania ken Estados Unidos iti baetan dagiti Sangalubongan a Gubat, Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, New York, NY.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Rasismo idiay Wikimedia Commons
- No Nangisitka a Lalaki idiay Kuba Babaen ni Lucia Lopez, Havana Times Mayo 5, 2009
- Puli, pakasaritaan ken kultura – Etika – Marso 1996 -Naala manipud kadagiti dua nga artikulo babaen ni Claude Lévi-Strauss


text:
Tsína
Ti Tsína (i/ˈtʃaɪnə/; nga Insik: 中国; pinyin: Zhōngguó; kitaen pay ti Nagnagan ti Tsina), opisial a ti Republika ti Tattao iti Tsina (PRC), ket maysa a naturay nga estado a mabirukan idiay Daya nga Asia. Daytoy ti kaaduan ti populasion a pagilian, nga adda ti populasion ti sumurok a 1.3 bilion. Ti PRC ket maysa nga agmaymaysa a partido nga estado a tinurturayan babaen ti Partido Komunista, a ti tugaw iti gobierno ket adda idiay kapitolio a siudad ti Beijing.[11][12] Daytoy ket nagsansanay to panagturay kadagiti sumurok a 22 a probinsia, dagiti lima nga autonomo a rehion, dagiti uppat a dagus a natengtengngel a munisipalidad (Beijing, Tianjin, Shanghai, ken Chongqing), ken dagiti dua a bukod a nagturturay nga espesial nga administratibo a rehion (Hong Kong ken Macau).[13] Ti PRC ket mangtuton pay ti Taiwan – a tinengtengngel baban ti Republika ti Tsina (ROC), ti sabali nga entidad ti politika – a kas bukodna a maika-23 a probinsia, ti maysa a kontrobersial apangtunton gapu ti narikut a politikal a kasasaad ti Taiwan ken ti saan pay a nabanagan a Sibil a Gubat ti Insik.
Daytoy ket smakup ti agarup a 9.6 riwriw a kuadrado kilometro, ti Tsina ket isu ti maikadua a kadakkelan a pagilian babaen ti kalawa ti daga,[14] ken ti maiaktlo wenno maikapat a kadakkelan babaen ti dagup a kalawa, depende iti panangilawlawag iti dagup a kalawa.[15] Ti langa ti daga ti Tsina ket nawatiwat ken agdumaduma, nga adda dagitiestepa a kabakiran ken dagiti desierto ti Gobi ken ti Taklamakan a mangsaksakup kadagiti namaga nga amianan ken amianan a laud nga asideg ti Mongolia ken Tengnga nga Asia, ken dagiti subtropiko a kabakiran nga ad-adu kadagiti nabas-basa nga amianan idiay asideg ti Abagatan a daya nga Asia. Ti lanag ti daga ti lumaud a Tsina ket nagubsang ken agpangato, nga adda ti Himalaya, Karakoram, Pamir ken kabambantayan ti Tian Shan a mangsina ti Tsina iti Abagatan ken Tengnga nga Asia. Dagiti karayan ti Yangtze ken Duyaw, ket isu dagitoy ti maikatlo ken maikainnem a kaatiddogan iti lubong, ken adda dagiti taudanda idiay Tibetano a Banak ken agtultuloy idiay napusek a nataengan iti dumaya nga aplaya. Ti panatar ti Tsina iti igid ti Taaw Pasipiko ket 14,500 kilometro (9,000 mi) ti kaatiddogna ken nabeddengan babaen dagiti baybaya ti Bohai, Duyaw, Daya ken Baybaya Abagatan Tsina.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Chan, Kam Wing (2007). "Misconceptions and Complexities in the Study of China's Cities: Definitions, Statistics, and Implications". Eurasiano Heograpia ken Ekonomia 48 (4): 383–412. doi:10.2747/1538-7216.48.4.383. Naala idi 2011-08-07. p. 395
- ^ "Ania kadi dagiti kadakkelan ken kabaknanagan a siudad ti Tsina?" Unibersidad iti Akin-abagatan a California - Intituto ti Estados Unidos-Tsina, 2007. Naala idi 2012-01-15.
- ^ a b "Linteg iti Republika ti Tattao ti Tsína iti Pagalagadan ti Masasao ken Naisurat a Pagsasao nag Insík (Bilin ti Presidente Bilang.37)". Gov.cn. Naala idi 27 Abril 2010. "Para iti daytoy a kalintegan, ti pagalagadan a maisasao ken maisurata pagsasao nga Insík ket kayatna a soen a Putonghua (maysa a kadawyan a balikas nga addaan ti panakaibalikas a naibatay iti dialekto a Beijing) ken dagiti naiyalagad nga Intsík a karakter."
- ^ a b "Komunikado dagiti Nailian nga Estadistika ti Republika ti Tattao iti Tsina kadagitikangrunaan a Bilang ti Senso ti Populasion idi 2010". Stats.gov.cn. Naala idi 2011-11-01.
- ^ "China". Encyclopædia Britannica. Naala idi 2010-03-15. "Porma iti Gobierno: agmaymaysa a partido a republika dagiti tattao nga addan ti lehislatibo a kamara"
- ^ CIA World Factbook [Gini a pannakairanggo]
- ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2011". Nagkaykaysa a Pagpagilian. 2011. Naala idi 5 Nobiembre 2011.
- ^ "ICANN Board Meeting Minutes". ICANN. Naala idi 25 Hunio 2010.
- ^ "Partido Komunista ti Tsína a Naibaba". China Daily, 10 Hulio 2007. Naala idi 2012-02-01.
- ^ "dimakkel ti GDP iti 11.4 a porsiento, kapardasan iti 13 a tawtawen". Chinadaily.net. 24 Enero 2008. Naala idi 15 Hunio 2009.
- ^ Walton, Greg; Internasional a Sentro para iti Karbengan ti Nagtagitaon ken Demokratiko a Panagrang-ay (2001). "Ehekutibo a Pakabuklan". Ti nabalitokan a kalasag ti Tsina: Dagiti korporasion ken ti panagranga-y ti teknolohia ti panagsisiim idiay Repbublika ti Tattao iti Tsina. Karbengan ken Demokrasia. p. 5. ISBN 978-2-922084-42-9. Naala idi 29 Agosto 2009.
- ^ "Batay-linteg ti Republika ti Taatao iti Tsina". People's Daily Online. Naala idi 23 Nobiembre 2009. "Artikulo 138. Ti kapitolio ti Republika ti Tattao iti Tsina ket ti Beijing."
- ^ "Kimmadduaan a Panangirangang ti Sino-Britaniko". Wikisource. 1984. Naala idi 8 Septiembre 2008.
- ^ "Dagiti pagilian iti lubong a na-urnos babaen ti kalawa ti daga". Listofcountriesoftheworld.com. Naala idi 27 Abril 2010.
- ^ Ti panangiranggo ti dagup a kalawa a mainaig iti Estados Unidos ket depende kadagiti panagrukod iti dagup a kalawa iti Tsina ken ti Estados Unidos. Kitaen ti Listaan dagiti pagilian ken Kaarubayan a teritorio babaen ti kalawa para iti adu pay a pakaammo.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Tsina idiay Wikimedia Commons
- Pakaammo ti panagbiahe idiay Tsina manipud idiay Wikivoyage
- Maysa a pagataldiap ti Tsina
- BBC News – Bariweswes ti Tsina
- Tsina a naikabil iti The World Factbook
- Republika ti Tattao ti Tsina manipud idiay UCB Libraries GovPubs
- Kitaen ti Tsína iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)
- Tsina
- Dagiti pagilian ti Tengnga nga Asia
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Insik
- Dagiti komunista nga estado
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Pasipiko
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Abagatan Tsina
- Dagiti pagilian ti Daya nga Asia
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- G20 a pagpagilian
- Dagiti republika
- Dagiti agmaymaysa a partido nga estado
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1949


text:
Kategoria:Gabon
Dagiti subkategoria
Daytoy a kategoria ket addaan laeng ti sumaganad a subkategoria.
H
- Heograpia ti Gabon (1 K)
Pampanid iti kategoria "Gabon"
Daytoy a kategoria ket aglaon laeng ti sumaganad a panid.
- Dagiti Bantu a pagilian ken teritorio
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti dati a kolonia ti Pransia
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Pranses
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1960


text:
Carl Spitteler
Ni Carl Friedrich Georg Spitteler (24 Abril 1845 – 29 Disiembre 1924) ket maysa idi a Suiso a mannaniw a nagunggunaan ti Premio Nobel iti Literatura idi 1919. Dagiti obrana ket mairaman dagiti pesimista ken natured a dandaniw.
Ni Spitteler ket naipasngay idiay Liestal,a manipud idi 1863 isuna ket nagadal ti kalintegan idiay Unibersidad iti Zurich. Idi 1865-1870 nagadal pay isuna ti teolohia iti dita met laeng a pagadalan, idiay Heidelberg ken Basel. Kalpasan daytoy, isuna ket nagtrabaho idiay Rusia a kas manursuro, manipud idi Agosto 1871, a nagnaed idiay (nga addan dagiti panawen idiay Pinlandia) aginggana idi 1879. Kalpasanna daytoy, nagisuro isuna ti elementaria idiay Bern ken La Neuveville, ken kas maysa pay nga agiwarwarnak para iti Der Kunstwart ken kas maysa nga editor para iti Neue Zürcher Zeitung. Idi 1883 ni Spitteler ket inasawana ni Marie op der Hoff, isu ket maysa nga estudientena idiay Neuveville.


text:
Aluminio
Ti aluminio ket kimiko nga elemento iti grupo ti boro nga addaan iti simbolo iti Al ken atomiko a numero 13. Daytoy ket kas pirak-puraw, naalumaymay, saan a magnetiko, mabennat a metal. Ti aluminio ket ti maikatlo a kaaduan nga elemento (kalpasan ti oksiheno ken silikon), ken ti kaaduan a metal iti ukis ti Daga. Daytoy ket mangbukel iti agarup a 8% babaen ti kadasen solido a rabaw ti Daga. Ti metal nga aluminio ket kemikal unay a reaktibo a dagiti natibo a wadan ket manmano ken limitado aginggana kadagiti nakaro nga enbiromento ti panagpabassit. Imbes ket, daytoy ket mabirukan a nailaok kadagiti sumurok a 270 nadumaduma a mineral.[1] Ti nangruna a mina ti aluminio ket bauxita.
Ti aluminio ket naisangayan gapu ti nababa a densidad ken para iti abilidadna a mangkedked iti panaglati gapu iti penomenom iti pasibasion. Dagiti estruktural a komponente a naaramid manipud ti aluminio ken dagiti aloyna ket nagruna iti isndustria ti aeroespasio ken nangrunapay kadagiti sabali a lugar ti pagluganan ken dagiti estruktural a material. Dagiti kaserbian a kompuesto ti aluminio, iti batayan ti kadagsen, ket dagiti oksido ken sulpato.
Uray no iti kaaduna iti enboronmento, awan ti ammo a porma ti biag a metaboliko nga agus-usar kadagiti asin ti aluminio.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Shakhashiri, B. Z. (17 Marso 2008). "Chemical of the Week: Aluminum". SciFun.org. University of Wisconsin. Naala idi 4 Marso 2012.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Aluminio idiay Wikimedia Commons
- Aluminio manipud ti Unibersidad ti Nottingham


text:
BAGUIO CITY - Balligi a nagun-od ti siudad ti Baguio ti kampeonato iti naipatungpal a Cordillera Administrative Region Athletic Association (CARAA) 2015 iti siudad ti Baguio.
Iti overall results ti CARAA 2015, nakagun-od ti siudad iti 197 golds, 92 silvers, ken 67 bronze, bayat a maikadua ti probinsya ti Benguet a nakagun-od iti 42 golds, 16 silvers, ken 101 bronze.
Nakagun-od met ti probinsya ti Ifugao iti 28, golds, 51 silvers, ken 53 bronze, Apayao a nakaala iti 21 golds, 35 silvers, ken 52 bronze, ken ti Mt. Province a nakagun-od iti 18 golds, 46 silvers, ken 56 bronze.
Idi kalman ket naipatungpal ti closing ceremony a pinasetan dagiti opisial ti siudad, School Coordinators ti nagduduma a cprobinsya ti Rehiyon Cordillera, DepED officials, ken dagiti atleta, bayat a nagserbi met a kangrunaan a sangaili ni Coucilor Peter Fianza.
Nagkiddaw iti dispensa ti konsehal gapu kadagiti saan a ninamnama a napagteng dagiti atleta kas iti pannakapasar dagiti sumagmamano a swimming athletes iti hypothermia, minor injuries dagiti atleta ti tract and field, ken ti nagkurangan iti preparasion ti nasao a kompetision.


text:
Wikipedia:Napili nga artikulo/Pebrero 23
Ti aldaw ket maysa a paset ti panawen, a sapasap a naipalpalawag a kas ti pagbayatan nga agdagup iti 24 nga oras. Mabalin pay a kaibuksilanna ti paset ti sibubukel nga aldaw a ti agdama a lokasion ket nasilnagan babaen ti lawag ti Init, nga ammo pay a kas ti aglawag. Ti paset ti panawen a mangrukrukod manipud ti lokal a tengnga ti aldaw aginggana ti lokal a tengnga ti aldaw ket makunkuna a ti solar nga aldaw.
Ti nadumaduma a panangipalpalawag iti daytoy a sangalubongan a konsepto ti tao ket maus-usar segun ti linaon, kammasapulan ken pakainugotan. Idi 1967, ti segundo ket nabaliwan idi ti pannakaipalpalawagna iti termino ti kaatiddog ti allon ti lawag, ken daytoy ket nagbalin a ti SI a batayan ti paset ti panawen. Ti paset ti panagrukod para iti panawen a makunkuna nga "aldaw", ket nabaliwan idi 1967 a kas ti 86,400 SI a segsegundo ken naikkan ti simbolo a d, ket saan a paset a SI, ngem daytoy ket naaw-awat para iti panagusar ti SI.
Ti maysa a sibil nga aldaw ket kadawyan pay a daytoy ket 86,400 a segundo, mabalin a manayonan wenno makissayan ti bisiesto a segundo iti Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras UTC, ken, kadagidiay dadduma pay a lokasion, sagpaminsan a manayonan wenno makissayan ti maysa nga oras no agibalbaliw manipud wenno mapan ti oras a panagin-inut ti lawag. Ti balikas nga aldaw ket mabalin pay a mangitudo ti aldaw iti lawas wenno ti maysa a petsa ti kalendario, a kas ti sungbat ti saludsod nga "Ania nga Aldaw?" Ti aldaw ket mangipatudo pay ti paset ti aldaw a saan a rabii — a makunkuna pay a kas ti 'bigat'. Dagiti tabas ti biag ti tattao ken dagiti dadduma pay a sebbangan ket mainaig iti solar nga aldaw ti Daga ken ti siklo ti aldaw ken rabii.


text:
Papa Benedicto VII
Ni Papa Benedicto VII (pimmusay idi 10 Hulio 983) ket naipasngay idi diay Roma, anak a lalaki ni David wenno Deodatus (kabsat a lalaki ni Alberic II ti Spoleto). Sakbay ti pannakapilina a kas maysa a papa, isu ket dati a nagserbi a a kas Obispo ti Sutri. Isu ket naggapu iti maysa a nadayeg a pamilia Dagiti Konde Tusculum. Isu ket nabutosan babaen ti Romano a kleriko ken tattao idi Oktubre 974 babaen ti pannakaimpluensia ni Sicco, imperial a baon ni Emperador Otto II. Isu ket naulimek a nagturay ti Roma kadagiti gangani a siam a tawtawen.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Papa Benedicto VII idiay Wikimedia Commons


text:
Wikipedia:Dagiti napili a ladawan
Dagiti napili a ladawan ket paset ti Ilokano Wikipedia a maipakpakita iti Umuna a Panid manipud kadagiti napili a ladawan idiay Wikimedia Commons babaen ti suheto wenno pagilian. No adda maisingasing wenno kayat ti tumulong nga agpabaro kadagiti napili a ladawan pangngaasi nga usaren ti tungtungan a panid.
No awan ti naipablaak a napili a ladawan iti pormat ti Plantilia:Napili a ladawan/Hunio 10, 2015, ti Plantilia:Napili a ladawan/Hunio 10 dita baba ti maipakita iti Umuna a Panid.


text:
Benigno Aquino III
Ni Benigno Simeon Cojuangco Aquino III[1][2] (pannakabalikas [bɛˈniɡno aˈkino] iti kaaduan a pagsasao iti Pilipinas, (naipasngay Pebrero 8, 1960), ken naamammuan pay a kas ni Noynoy Aquino wenno PNoy, ket maysa a Pilipino a politiko nga isu ti Maika-15 ken agdama a Presidente iti Pilipinas manipud idi Hunio 2010.[3][4]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Senator Benigno S. Aquino III". Senado iti Pilipinas.
- ^ "Panagtawag ti Presidente iti Pilipinas – Benigno S. Aquino III".
- ^ "Ni Aquino ket nagiari ti hustisia a kas Presidente iti Pilipinas – Yahoo! News". 2010-06-09. Naidulin manipud ti kasisigud idi 2010-06-15.
- ^ "Gibus a balota ti Kongreso". INQUIRER.net. 2010-06-08. Naidulin manipud ti kasisigud idi 2010-08-22.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Benigno Aquino III idiay Wikimedia Commons
- Noynoy Aquino Website


text:
LAOAG CITY – Sumangsango ti kaso a pananglabsing ti Republic Act 9165 wenno Comprehensive Dangerous Drugs Act of 2002 ti maysa a dati a kameng ti Philippine Navy.
Binigbig ni P/Sr Insp Ryan Retotar, chief of police ti PNP Currimao ti suspek a ni Remson Suga, residente ti Brgy Pias Norte, Currimao, Ilocos Norte, ken maysa nga absent without official leave wenno AWOL a kameng ti Philippine Navy.
Kuna ni Retotar a ni Suga ket nakonbiktaran iti kaso nga alarm and scandal gapu ti panagpaputok na ti paltog rason a naibalud ngem temporaryo a nakaruar kalpasan a pyinansaan ti asawa na.
Nupay kasta, dagus met laeng a naarestar kalpasan nga inbabawi ti asawa na ti inbayad na a piyansa gapu ti panangkabil na kenkuana.
Idi ipatungpal dagiti otoridad ti order of arrest ti korte ket ditoy a natiliwan ni Suga ti sumagmamano a sachet ti maatap a shabu.
Segun ti monitor dagiti otoridad, ni Suga ket rumrumuar nga agus-usar ti maipawil a druga.
Iti agdama ket temporaryo a nakaruar iti pagbaludan ti suspek kalpasan a nagbayad ti uliteg na ti piyansa na nga 137,000 a pisos.


text:
LAOAG CITY – Inadmitir ti maysa nga OFW idiay Libya nga adu a Pinoy nangruna dagiti adda idiay Tripoli ti kayatnan ti agawid ditoy Pilipinas iti kabiitan a panawen gapu ti agtultuloy a riribuk iti nasao a pagilian.
Segun kenni Mael Garin, taga Baguio City ngem dati a technician iti maysa nga American company idiay Tripoli, saan da a rumrumuar iti pagnanaedan da a safehouse wenno flat ti amo da gapu ta inaldaw nga agririnnupak dagiti aglalaban a militias ken agipabpabettak da pay ti bomba.
Kuna na a rumuar da laeng no mapan da gumatang ti suplay ti kanen da ken sabsabali pay a kasapulan da iti inaldaw ngem naiget ti panagan-annad da.
Inbatad na nga agan-anus da pay laeng gapu ta iyur-uray da ti gratuity pay nga ited ti amo da.
Inlawlawag ni Garin, dagiti kangrunaan a maipaayan ti gratuity pay ket dagiti empleado nga addan nasurok a sangapulo a tawen a nagtrabaho iti nasao a lugar.
Kuna ni Garin, dakkel met ti maawat da a gratuity pay ken dakkel a tulong para ti baliw nga ibabangon da nga agbiag apaman a makasubli da ditoy pagilian.
Inbatad pay ni Garin nga saan laeng nga isuna ti adda iti agdama idiay Libya no di ket ti anak na nga electrical engineer nga nagtrabaho iti maysa nga Spanish Company ngem nagserra ken ti asawa na a maysa a nurse iti Ministry of Health ti Libya.
Segun pay kenni Garin, iti agdama ket sumurok kumurang da a 300 nga OFWs nga agnanaed iti safehouse ti amo da idiay Tripoli.


text:
LAOAG CITY – Itantandudo ti ABC President ti Solsona, Ilocos Norte nga maimbestigar ken makasuan iti Ombudsman ti mayor da a ni Mayor Jonathan de Lara gapu kadagiti maatap nga overpriced nga proyekto.
Iti privilege speech ni ABC President Alex Calucag iti regular session ti Sangguniang Bayan ti Solsona, inbinsa-binsa na dagiti maipagarup a proyekto ti ili da nga overpriced.
Karaman ditoy ti public market nga napondoan ti 26 a milyun a pisos, ti naipatakder a gas station nga naipanagan iti agnagan ti John Gonzales nga rumrumuar a kukua ti pamilya de Lara, tricycle sheds nga agbalor ti 700 a ribu a pisos ken dadduma pay a proyekto.
Kukuwestiyunaran ni Calucag no sadino ti nakaipanan ti pondo nga nailatang kadagiti proyekto ti ili da.
Kabayatanna, kinumpirmaran met ni Sangguniang Bayan Member Jose Martin nga agingga iti agdama ket saan pay nga agpa-function ti diversion dam idiay Brgy Agitap iti ili ti Solsona.
Ti nasao a dam ket napondoan ti 6.3 million pesos para ti improvement ti proyekto ngem saan met a nabenepisyaran dagiti mannalon.
Kuna na a no koma addan danum nga agayus manipud iti nasao a dam ket mabalin a mapadanuman koman dagiti ginasut nga ektarya ti kataltalunan idiay Brgy Agitap ken Brgy Barcelona.
Inbatad ni Martin nga itay laeng kallabes ket inwayat ti sumagmamano nga inhinyero ti inspeksiyon iti dam ngem agingga iti agdama ket awan pay ti report a naiparuk-at iti nasao a proyekto.


text:
LAOAG CITY – Nakigtot dagiti kameng ti Philippine National Police iti ciudad ti Batac, probinsiya ti Ilocos Norte iti nabirukan a naisako a bangkay ti maysa a lalaki a naibelleng iti igid ti waig gapu ta naputol ti ulo ken ima na.
.
Iti agdama ket mabirbiruk ti naputol nga ulo ken makinkannawang nga ima ti biktima.
Ti biktima a positibo a binigbig dagiti kameng ti pamilya ken kakabagian na ket ni Jess Sapaden, 40, maysa a mannalon ken basketball player iti Brgy San Pedro, Batac City.
Segun kadakuada, idi laeng kalman ket nagmalmalem a nagsukay ti daga iti kataltalunan ti biktima usar ti tractor.
Inadmitir dagiti kameng ti pamilya ni Sapaden nga ammo na ti uminom ti arak ken no makainum ket ugali na ti agturong iti sabali a lugar.
Napalaus ti ladingit ti pamilya ti biktima gapu ti nakaam-ames a pannakatay na ken awan met ti ammo daa rason tapno papatayen da.
Atapen dagiti otoridad nga saan nga iti nasao a lugar ti nakapasamakan ti krimen no di ket iti sabali a lugar ken inuray da laeng a naibusan ti dara sakbay nga insako da ken kalpasan na ket inbelleng da iti igid ti waig.
Ti biktima ket naka-shorts laeng ti nalabbaga ken awan ti arwaten ti makin-ngato a paset ti bagi na ngem adda ti maong a shorts ken uniform ti basketball player nga adda marka na a Sapaden 16 nga naipakuyug iti bangkay iti uneg ti sako.
Agtultuloy ti imbestigasyun ti PNP Batac iti nasao nga insidente.


text:
Wikipedia:Pungol
Ti kayat a sawen ti balikas a pungol iti pagsasao nga Ilokano ket ababa. Iti Wikipedia dagiti pungol ket dagiti ababa a panid (Ingles: stub), (sapasap a dagitoy ket naglaon kadagiti ab-ababa ngem 1500 a testo) dagitoy ket narugian a panid wenno artikulo a saan pay a nalpas wenno nakompleto. Mabalin a nayonan, baliwan, tarimaanen, pasayaaten, papintasen, paddakkelen pay dagitoy a a pampanid.
Dagiti linaon
Kasano ti tumulong[urnosen | urnosen ti taudan]
No makakasarungkar kayo kadagiti pungol nga artikulo, mabali mo ti mangirugi nga agurnos kadagitoy wenno saan, mabalinmo ti mangidasig ti maysa a pungól nga artikulo babaen ti panagikabil ti sapasap a plantilia a kas iti
{{pungol}}.
Nupay kasta, dagiti pungol ket nasken a saan a mabayag a maidasig a kas maysa a sapasap a {{pungol}}. Nasken dagitoy a maika-kategoria kadagiti sabsabali ken umisu a kategoria.
Kitaen dagiti pannakaidasig dita baba para kadagiti sabsabali a panakaidasig kadagiti pungol nga artikulo.
Kasano ti agbiruk kadagiti pungol nga artikulo[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti agbiruk kadagitoy a pungól nga artikulo, kitaen dagiti sumaganad a naisilpo kadagitoy a pampanid;
Dagiti nadumaduma a panakadasig ti pungol[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sumaganad ket dagiti sabsabali a pannakaidasig dagiti pungol a pampanid ken platilia a mabalin nga usaren.
Sapasap[urnosen | urnosen ti taudan]
- {{Pungol}} - para kadagiti pungol a saan a maidasig iti sabali a pungol, usaren daytoy a kas temporario laeng a pannakaidasig aginggana intono makabiruk iti husto a pannakaidsig.
Arte[urnosen | urnosen ti taudan]
- {{Pelikula-pungol}}
- {{Musika-pungol}}
- {{Artista-pungol}}
- {{Telebision-pungol}}
- {{Literatura-pungol}}
Ay-ayam[urnosen | urnosen ti taudan]
- {{Ay-ayam-pungol}}
- {{Ay-ayam-bio-pungol}}
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- {{Heograpia-pungol}} - para iti amin a heograpikal a lokasion (luglugar, ili, siudad, pagilian, kdpy)
- {{Pilipinas-heograpia-pungol}} - Para kadigiti amin a heograpiko a lokasion iti Pilipinas.
Pagsasao[urnosen | urnosen ti taudan]
- {{Pagsasao-pungol}}
- {{Au-pagsasao-pungol}}
Siensia[urnosen | urnosen ti taudan]
- {{Siensia-pungol}}
- {{Biolohia-pungol}}
- {{Kimika-pungol}}
- {{Matematika-pungol}}
- {{Medisina-pungol}}
- {{Pisika-pungol}}
- {{Tiempo-pungol}}
Tattao[urnosen | urnosen ti taudan]
- {{Aktor-pungol}}
- {{Aktres-pungol}}
- {{Bio-pungol}}
Teknolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Sabsabali pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- {{Makmakan-pungol}}
- {{Pakasaritaan-pungol}}
- {{Militar-pungol}}
- {{Politika-pungol}}
- {{Relihion-pungol}}
- {{Pagluganan-pungol}}


text:
Tinapay
Ti tinapay ket nangruna a makan a naisagana babaen ti panagiyurno iti masa ti arina ken danum. Daytoy ket nadayeg iti sangalubongan ken maysa kadagiti kaduogan a makmakan iti lubong.
Dagiti awan inngana a panaglalaok kadagiti nadumaduma a kita ti arina, ken dagiti naggigiddiat a kaadu kadgiti mailimug, ket nagresultaan dagiti adu a kita, suksukog, kadakkel, ken linabag a magun-od iti lawlaw ti lubong. Daytoy ket mabalin a mapaanginan babaen kadagiti nadumaduma a proseso manipud ti panag-usar kadagiti masna a rumrumsua a mikrobio aginggana kadagiti nangato ti presionna nga artipisial a panagpaangin iti las-ud ti panangisagana ken/wenno panangiyurno, wenno ibati a saan a maanginan. Adda dagiti adu a kita dagiti mainayon a mabalin a mausar, manipud kadagiti prutas ken bukbukel a makan aginggana kadagiti nadumaduma a taba, aginggana kadagiti kimiko a mainayon a mangpasayaat ti nanam, linabag, maris, and/wenno kapaut ti pannakaidulin.
Ti tinapay ket mabalin a maipakan kadagiti nadumaduma a porma iti aniaman a pannangan iti aldaw, mabalin a makan a kas kankanen, ken mabalin pay a mausar a kas limug kadagiti sabali a panangisagana ti luto. A kas maysa a nangruna a makan iti sangalubongan, ti tinapay ket nagbalinen a naisangayan iti labes ti nutrision, a rimmang-ay kadagiti banag kadagiti rito ti relihion, sekular a maipapan ti kultura a biag, lken pagsasao.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Tinapay idiay Wikimedia Commons


text:
Letonia
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Katkategoria:
- Letonia
- Dagiti Baltiko nga estado
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Baltiko
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Europa
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Dagiti estado a kameng ti NATO
- Akin-amianan nga Europa
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1918
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1991
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ruso


text:
Marso 0
Ti Marso 0 ket naipagpagarup a petsa. Daytoy a panangikeddeng ket mabalin a mausar iti sopwer a kas ti Microsoft Excel tapno maibaga ti kaudian nga aldaw ti Pebrero a kas waya ti panangipalubos a gapu ti kinapudnona ket ti kaatiddogna ket naidumduma kadagiti bisiesto a tawen.[1] Daytoy ket mabalin pay a mausar a kas termino para kadagiti gudua a kasangay ti tattao a naipasngay iti Agosto 29, 30 ken 31.
Ti "Marso 0" ket sagpaminsan pay a maus-usar babaen dagiti astronomo a kas sinonimo para iti kinaudi nga aldaw ti Pebrero.[2]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Simon Ramo, Ronald Sugar, Strategic Business Forecasting: A Structured Approach to Shaping the Future
- ^ Astronomical Almanac for the year 2003, Washington ken Londres: U.S Government Printing Office and The Stationery Office, 2001, p. K2


text:
Singsing ti Apuy
Ti Singsing ti Apuy ket ti maysa a lugar nga adda dagiti adu a bilang dagiti gingined ken bulkaniko a panagbettak a mapasamak iti labneng ti Taaw Pasipiko. Iti 40,000 km (25,000 mi) a sukog ti sapatos ti kabalio, daytoy ket mainaig iti gangani nga agsasauno a serie dagiti trinsera ti taaw, dagiti bulkaniko nga arko, ken dagiti bulkaniko a barikes ken/wenno dagiti panaggungunay ti plata. daytoy ket addaan kadagiti 452 va bulkan ken pagtaengan ti sumurok a 75% dagiti aktibo ken dagiti malmalmeng a bulkan iti lubong.[1] Daytoy ket sagpaminsan pay a tinawtawagan iti sirkum-Pasipiko a barikes wenno ti sirkum-Pasipiko a seismiko a barikes.
Agarup a 90%[2] kadagiti gingined iti lubong ken 81%[3] kadagiti kadakkelan a gingined iti lubong ket mapasamak iti arrubayan ti Singsing ti Apuy. Ti sumaruno a seismiko a rehion (5–6% kadagiti gingined ken 17% okadagiti kadakkelan a gingined iti lubong) ket ti Alpino a barikes, a gumay-at manipud ti Java aginggana idiay Sumatra babaen ti Himalaya, thi Mediteraneo, ken rummuar idiay Atlantiko. Ti Pantok ti Tengnga nga Atlantiko ket isu ti maikatlo a kaaduan ti gingined a barikes.[4][5]
Ti Singsing ti Apuy ket dagus a resulta dagiti plata tekonika ken ti panaggunay ken panagdudungpar dagiti litosperiko plata.[6] Ti daya paset ti singsing ket ti resulta ti Plata ti Nazca ken ti Plata ti Cocos a daytoyy naipalenned iti sirok ti aggungunay nga agpalplaud a Plata ti Abagatan nga Amerika. Ti Plata ti Cocos ket agdama a naipalplaned iti sirok ti Plata ti Karibe, idiay Tengnga nga Amerika. Ti paset ti Plata ti Pasipiko iti igid ti bassit a Plata ti Juan de Fucae ket maipalpalned iti sirok ti Plata ti Amianan nga Amrika. Iti igid ti akin-amianan a paset, ti aggungunay ti amianann a laud a plata ti pasipiko ket maipalplaned iti sirok ti arko ti Is-isla ti Aleutian. Iti ad-adayo a laud, ti plata ti Pasipiko ket maipalplaned iti igid tdagiti arko ti Peninsula ti Kamchatka iti abagatan a labes ti Hapon. Ti akin-abagatan a paset ket narikrikut, nga adda dagiti bilang ti babbabassit a plata ken panagdidinungpar iti plata ti pasipiko manipud ti Is-isla ti Mariana, ti Pilipinas, Bougainville, Tonga, ken Baro a Selanda; daytoy a paset ket ilaksidna ti Australia, gapu ta daytoy ket naisanglad iti tengnga ti bukodna a tektoniko a platas. Ti Indonesia ket naisanglad iti nagbaetan ti Singsing ti Apuy iti igid ti amianan a daya nga is-isla nga asideg ken mairaman ti New Guinea ken ti Alpino a barikes iti igid ti abagatan ken laud manipud ti Sumatra, Java, Bali, Flores, ken Timor. Ti naindayegan ken aktibo a sona ti Tikor ti San Andreas ti California ket mangbaliw a tikor a mangtangdan ti paset ti Ngato ti Daya a Pasipiko iti baba ti abagatan a laud ti Estados Unidos ken Mehiko. Ti panagggunay ti tikor ket agpataud kadagiti adu a babassit a gingined, iti adu a beses iti inaldaw, a kaaduan kadagitoy ket bassit unay a marikna.[7][8] Ti aktino a Tikor Reina Charlotte idiay laud nga aplaya ti Haida Gwaii, British Columbia, Kanada, ket nagpatauden kadagiti tallo a dakkel a gingined iti las-ud ti maika-20 a siglo: ti magnitud 7 a pasamak idi 1929; ti magnitud 8.1 idi 1949 (ti kapigsaan a nairehistro a gingined ti Kanada); ken ti magnitud 7.4 idi 1970.[9]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Singsing ti Apuy - Singsing ti Apuy ti Pasipiko". Geography.about.com. 2010-06-14. Naala idi 2010-11-01.
- ^ "USGS.gov - Singsing ti Apuy". Earthquake.usgs.gov. 2012-07-24. Naala idi 2013-06-13.
- ^ Usgs Faqs (2013-05-13). "USGS.gov - Ayan ti pakasamakan dagiti gingined?". Earthquake.usgs.gov. Naala idi 2013-06-13.
- ^ U.S. Geological Survey Earthquakes FAQ.
- ^ U.S. Geological Survey Earthquakes Visual Glossary.
- ^ Moving slabs [Daytoy Dinamiko a Daga, USGS].
- ^ dagiti naudi a gingined idiay Estados Unidos - Naudi a 7 nga ladaw, USGS.
- ^ Schulz, Sandra S., ken ni Robert E. Wallace, "Thi Tikor ti San Andreas", USGS.
- ^ Dagiti Gingined iti rehion ti Reina Charlotte 1984-1996 Naala idi 2007-10-03
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Blinkhorn, Earl F (2004), Ti Singsing ti Apuy, Trafford, ISBN 1-4120-2170-7
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Dagiti mapa ti Singsing ti Apuy ti Pasipiko idiay Wikimedia Commons
- Dagiti naipakasaritaan a gingined ken estadistika ti Gingined iti Heolohiko a panagsukisok ti Estados Unidos
- DESKRIPSION: "Singsing ti Apuy"
- Mapa ti Singsing ti Apuy
- Singsing ti Apuy, aktibidad ti tektonikay
- Ti agob-obra a Singsing ti Apuy


text:
Ming a Dinastia
Ti Ming a Dinastia, ket isu pay ti Imperio ti Nalatak a Ming, ket isu idi ti nagturturay a dinastia iti Tsina kadagiti 276 a tawawen (1368–1644) kalpasan ti panakarebba ti indauloan ti Mongol a Yuan a Dinastia. Ti Ming, ket adu a naipalpalawagan a kas ti "maysa kadagiti kalatakan a panawen ti naurnos a gobierno ken sosial a panakatalna iti pakasaritaan ti tao",[5] ket isu idi ti kinaudi a dinastia idiay Tsina a tinurayan babaen ti etniko a Han nga Insik. Urayno ti Beijing a kapitolio ti Ming ket natnag idi 1644 iti maysa a yaalsa nga indauluan babaen ni Li Zicheng (nga isu ti nangipatakder ti Shun a Dinastia,a kalpasan daytoy ket sinukatan babaen ti indauluan ti Manchu a Qing a Dinastia), dagiti turay a tumalek iti trono—a tinawtawagan a kas ti Akin-abagatan a Ming ket rimsua aginggana idi 1662.
Ni Emperador Hongwu (nagturay idi 1368 – 98) ket nangpadas a nangpartuat ti maysa a kagimongan kadagiti kabukukodan nga agkamkammatalek a komunidad ti away a naurnos iti nainget, di makutkuti a sistema a mang-garansia ken mangsuporta ti permanente a klase dagiti soldado para iti daytoy a dinastia:[6] dagiti sitatakder a buyot ti imperio simmurok iti maysa a riwriw dagiti tropa ken dagiti marina pangsangladan idiay Nanjing ket dagitoy idi ti kadakkelan iti lubong.[7] Isu ket nalatak pay a nangtartaripatu ti pannakapugsay dagiti eunuko a korte[8] ken dagiti saan nga agkakabagian a mogol, a nagit-ited kadagiti daga kadagiti annakana a lalaki a kasukatan dagiti serbisiom iti amin a Tsina ken ti panagipadas a mangiyalagead kadagitoy prinsesa kadagiti amin a naipablaak a dinastiko a pangibagbagaan. Daytoy ket nakaro a napaay idi ti agtutubo a sumaruno kaniana ket nangpadas a manglapped ti bileg ti ulitegna, a nangruggian ti yaalsa a nanagikabil ti prinsipe ti Yan iti trono a kas ti Yongle nga Emperador idi 1402. Ni Emperador Yongle ket nangbangon ti Yan a kas ti maysa a maikadua a kapitolio ken ninagananna manen ti Beijing, inpatakderna ti Maikaluya a Siudad, ken nangisubli ti Nalatak a Kanal ken ti kinapangruna dagiti imperial a panagsubsubok kadagiti opisial a panagidutok. Isu ket nanggunguna kadagiti agsupsuporta kaniana nga eunuko ken nagpatrabaho kaniada a kas mangsuppiat a timbeng dagiti Confuciano nga eskolar-burikrata. Ti maysa a, Zheng He, ket nangidadaulo kadagiti dakkel a pito a panagbanniaga ti eksplorasion iti Taaw Indiano ken ad-adayo pay a kas ti Arabia ken ti aplaya ti Aprika.
Ti pannakaipangato dagiti baro nga emperador ken dagiti baro a sangkatipunan ket nangpabassit kadagitoy a kalabesan; ti pannakatiliw ti Zhengtong Emperor idi las-ud ti 1449 a Didigra ti Tumu ket napno a nangipatingga kadagitoy. Ti imperial a marina ket napalubosan a matnag iti pannakataripato bayat a ti naipapilit a panagobra ket nangipatakder ti Liaodong a bakud ken nangikapet ken nagsammaked ti Nalatak a Diding ti Tsina iti agdama a moderno a pormana. Dagiti adu ti pannakaisakupna a senso ti intero nga imperio iti tunggal duapulo a tawen, ngem ti essem a mangliklik ti panagobra ken dagiti buis ken ti kinarigat a mangipenpen ken mamngrepaso kadagiti adu unay nga arkibo idiay Nanjing ket nanglapped kadagiti husto a bilbilang.[6] Dagiti karkulo para iti populasion ti naladaw a Ming ket agdumaduma manipud ti 160 aginggana ti 200 a riwriw,[9] ngem dagiti nasken a rentas ket napespes manipud kadagiti pateg ti bassit ken basbassit a bilbilang dagiti agtaltalon idi adadu pay a napukpukaw manipud kadagiti opisial a rehistro wenno "insagutda" dagiti dagada kadagiti saan a nabuisan a eunuko wenno dagiti templo.[6] Dagiti Haijin a linteg a mangikeddeng a mangsalaknib kadagiti aplaya manipud kadagiti "Hapon" a pirata ket embes a nangaramid kadagitoy iti mannakaw ken pirata.
Babaen ti maika-16 a siglo, nupay kasta, ti panagpadakkel ti Europeano a pagtagilakuan – urayno naiparparit kadagiti isla nga asideg idiay Guangzhou a kas ti Macao – ket nangiwarwaras ti Columbiano a Panagsinnukat kadagiti apit, mulmula, ken dagiti ayup idiay Tsina, a nangiyamammo dagiti sili iti Sichuan a panagluto ken ti adu a pannalapataud a mais ken patatas, ket nagpabassit kadagiti panagbisin ken nangpapardas ti idadakkel ti populasion. Ti idadakkel ti panagtagilako ti Portuges, Espaniol, ken Danes ket nagpartuat ti baro a kinaykayat kadagiti Insik a produkto ken nagpataud ti adu a yuumay ti Hapon ken Amerikano a pirak. Daytoy a kaadu ti sebbangan ket nangpalubos ti Ming a mangliklik ti panagusar ti papel a kuarta, a nangrugian ti nakaro nga ibubussog idi las-ud ti 1450 a tawtawen. Bayat a dagiti tradisional a Confuciano ket simmuppiat kadagiti kastoy a prominente a papel para iti komersio ken dagiti baro a kabaknang a pinartuatna, ti heterodoksia nga inpayam-ammo baban ni Wang Yangming ket nangpalubos ti ad-adu a masakbayan a panagkukua. Dagiti immuna a nagballgi a reporma ni Zhang Juzheng ket naipaneknekan a a nakadadael idi ti maysa a panagbuntog ti agrikultura a gapuanan babaen ti Bassit a Panawen ti Yelo ket nasabtan idi dagiti annuroten ti Hapon ken Espaniol a nangipardas a nangputed kadagiti paayan ti pirak a kamasapulanen dagiti agtaltalon tapno mabayadanda dagiti buisda. Naitipitipon kadagiti pannakapaay dagiti apit, lay-layus, ken epidemiko, ti dinastia ket naikedkeddeng a napukawna ti Bilin ti Langit ken narebba sakbay ti panagraut ti rebelde a daulo a ni Li Zicheng ken ti Manchuria.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Kangrunaan a kapitolio kalpasan idi 1403; maikadu a kapitolio kalpasan idi 1421.
- ^ Maikadua a kapitolio aginggana idi 1421; kangrunaan a kapitolio kalpasanna.
- ^ Dagiti kapitolio iti napapanaw ti Akin-abagatan a Ming ket ti Nanjing (1644), Fuzhou (1645–6), Guangzhou (1646–7), Zhaoqing (1646–52).
- ^ Turchin, Peter; Adams, Jonathan M.; Hall, Thomas D (Disiembre 2006). "Daya-Laud nga Orientasion dagiti Naipakasaritaan nga Imperio". Warnakan ti panagsukisok kadagiti sistema ti lubong 12 (2): 219–229. ISSN 1076–156x Kitaen ti
|issn=pateg (tulong). Naala idi 12 Agosto 2010.
- ^ Edwin Oldfather Reischauer, John King Fairbank, Albert M. Craig (1960) Ti pakasaritaan ti Daya nga Asia a sibilisasion, Tomo 1. Daya nga Asia: Ti Nalatak a Tinawtawid, George Allen & Unwin Ltd.
- ^ a b c Zhang Wenxian. "Dagiti Duyaw nga Arkibo ti Rehistro ti Imperial Ming Tsina". Dagiti Biblioteka ken ti Kultural a Rehistro, Tom. 43, No. 2 (2008), pp. 148-175. Unib. ti Texas a Pagmalditan. Naala idi 9 Okt. 2012.
- ^ Ebrey (2006), 271.
- ^ Crawford, Robert. "Ti eunuko a bileg iti Ming a Dinastia". T'oung Pao, Dagiti Maikadua a Serie, Tom. 49, Livr. 3 (1961), pp. 115-148. Naala idi 14 Okt 2012.
- ^ Para iti nababbaba a karkulo ti populasion, kitaen ti (Fairbank & Goldman 2006:128); para iti nangatngato, kitaen ti (Ebrey 1999:197).
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Huang, Ray (1981). 1587, ti Tawen a Panakaisangsangayan: Ti Maapapday a Dinastia ti Ming. New Haven: Unibersidad ti Yale a Pagmalditan. ISBN 0-300-02518-1.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Ming a Dinastia idiay Wikimedia Commons


text:
LA UNION - Natayen idi masarakan ti maysa a lolo iti mismo uneg ti pagtaengan daytoy idiay Brgy. Namonitan, Sto. Tomas, La Union.
Maibasar iti impormasyon manipud iti pulisya, nabigbig ti biktima a ni Salvador Espiritu, 68-anyos.
Naamuan a sakbay a nasarakan ti bangkay ti biktima ket nakaangot iti nabangsit nga ayamuom dagiti karrubana manipud iti balay daytoy.
Idi turongenda ti balay ket nasarakanda laengen a nakadasay ti biktima nga awananen iti biag.
Kabayatanna, iti insayangkat nga otopsia ti pulisya ket naamuan a cardiac arrest ti nangitunda iti ipupusay ti nasao a biktima.


text:
LA UNION - Sumangsango itan iti kaso a murder ti suspek a nangbagsol ti maysa a 12 anyos nga ubing a babae idiay Brgy. Pugo, Bauang, La Union.
Ti kaso ket naidatag idiay assistant prosecutors office babaen kenni judge Manuel Dulnoan Jr.
Maipalagip bayat a nakatugaw iti uneg ti balay da ti biktima a ni Ara Bautista idi kellaat a simrek ti suspek a ni Eddie Cuizon, 32-anyos ket binagbagsol na daytoy iti barukong ken tiyan na babaen ti kitchen knife nga agatiddag ti 12-pulgada.
Naitaray idiay Ilocos Training and Regional Medical Center (ITRMC) ti biktima ngem naideklara a pimmusay.
Iti pannakiuman idi iti suspek kinuna na nga adda ti nangiduron kenkuana isu a kellaat laengen a binagbagsol na ti biktima.
Nakadabalod pay laeng iti Bauang PNP ti suspek idinto nga awan met ti nairekomenda a piyansa iti sangsangwen na a kaso.


text:
LAOAG CITY - Umabot iti 250 ribu a pisos ti naitaray dagiti mannanakaw iti panangserrek da iti maysa a pagtaengan iti Brgy 38-A Mangato ditoy syudad ti Laoag.
Nabigbig ti biktima a ni Daniel Maizer, agtawen ti 57, maysa a German national, awanan ti asawa ken temporaryo nga agnanaed iti pagtaengan ni Mr Mario Guerrero.
Basar iti pakpakauna nga inbestigasyon ti Phil. National Police ditoy syudad ti Laoag, nadiskubre ti pannakapukaw ti nasao a kantidad kalpasan a nakita ti kadendenna na a ni Noriefe Tanu, agtawen ti 28 ken taga Lanao del Norte a nalukatan ti "safety box" a nakaidulinan ti nasao a kuarta.
Iti agdama, agtultuloy pay laeng ti inbestigasyon dagiti otoridad iti nasao nga insidente.


text:
Estado ti Estados Unidos
Ti estado iti Estados Unidos iti Amerika ket maysa kadagiti 50 a konstituente dagiti politikal nga entidad a makibinningay iti kinaturay iti pederal a gobierno ti Estados Unidos. Gapu ti pannakibinningay ti kinaturay kadagiti tunggal maysa nga estado ti Estados Unidos ken ti pederal a gobierno ti Estados Unidos, ti maysa nga Amerikano ket umili iti pederal a republika ken ti estadona a pagtaengan.[1] Ti pannakaumili iti estado ken ti panagtaeng ket saan unay a nainget ket awan ti nasken a masapul a pammasingked ti gobierno iti umalis kadagiti sabali nga estado, malaksid kadagiti tao a nasakopan babaen kadagiti naisangayan a kita dagiti bilin ti korte (a kas ti naikondision a wayaan ti balud a balud ken dagiti annak dagiti nadiborsio nga agassawa a makibinningay iti aywan).
Dagiti estado ket nabingbingay kadagiti kondado weeno dagiti kapada ti kondado, a mabalin a maikkan iti lokal a turay ti gobierno ngem saanda a naturay. Ti kondado wenno ti kapada ti kondado nga estruktura ket adu ti pagdumadumaanda babaen ti estado. Ti Kentucky, Massachusetts, Pennsylvania, ken Virginia ket agus-usar iti opisial a titulo iti Mankomunidad imbes nga iti Estado.
Dagiti gobierno ti estado ket mabingayanda iti bileg babaen ti tattao (iti tunggal maysa a respektibo nga estado) babaen kadagiti bukodda nga agnmaymaysa a batay-linteg. Babaen ti panagpasingked ti Batay-linteg ti Estados Unidos, dagiti estado ket mangiyakarda kadagiti limitado a naturay a bileg iti pederal a gobierno. Iti pakasaritaan, dagiti rebbeng ti panangipatungpal ti linteg, publiko nga edukasion, publiko a salun-at, pagluganan, ken inpraestruktura ket kadawyan a naikeddeng a dagiti nangruna a responsibilidad ti estado, urayno dagitoy amin itan ket addan idi adu a pederala a panagpundo ti ken regulasion.
Kadagiti napalabas a panawen, ti Batay-linteg ti Estados Unidos ket napasayaaten, ken ti interpretasion ken panangipakat kadagiti probisionna ket nagbalbaliwen. Ti kadawyan a gaganay ket ti ipapan iti sentralisasion ken inkorporasion, a ti pederal a gobierno ket agpapel iti ad-adu a papel ngem iti dati. Adda met agtultuloy a debado kadagiti is karbengan ti estado, a maipanggep ti gay-at ken kasasaad dagiti bileg ti estado ken ti kinaturay a mainaig iti pederal a gobierno ken dagiti pay karbengan dagiti agmaymaysa a tattao. Dagiti debado kadagiti karbengan ti estado ket dagiti nakaited kadagiti banag iti panagrugi ti Sibil a Gubat ti Amerikano.
Ti Kongreso ti Estados Unidos ket mabalin a mangawat kadagiti baro nga estado nga addan iti agpapada a kasaad kadagiti adda itan; daytoy ket naudi a napasamak idi 1959 baaen ti pannakaawat ti Alaska (Ene. 3) ken Hawaii (Ago. 21). Ti Batay-linteg ti Estados Unidos ket silensio iti saludsod no dagiti estado ket addaanda iti bileg a pumanaw, wenno agikkat manipud, ti Kappon, ngem ti Kangatuan a Korte ti Estados Unidos ket nangiyalagad[2][3] a ti unilateral a panagikkat ken saan a konstitusional, ti puesto a paset a naipaturong babaen ti nagbanagan ti Sibil a Gubat ti Amerikano.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Kitaen ti Maikasangapulo ket uppat nga Enimienda ti Batay-linteg ti Estados Unidos.
- ^ Aleksandar Pavković, Peter Radan, Creating New States: Theory and Practice of Secession, p. 222, Ashgate Publishing, 2007.
- ^ Texas v. White, 74 U.S. 700 (1868) iti Eskuela ti Linteg ti Unibersidad ti Cornell urnong ti Korte Suprema.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Stein, Mark, How the States Got Their Shapes, New York : Smithsonian Books/Collins, 2008. ISBN 978-0-06-143138-8
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pakaammo a maipanggep kadagiti amin nga estado manipud ti UCB Libraries GovPubs


text:
John William Strutt, maika-3 a Baron Rayleigh
Ni John William Strutt, maika-3 a Baron Rayleigh, OM, PRS (/ˈreɪli/; 12 Nobiembre 1842 – 30 Hunio 1919) ket maysa idi nga Inggles a pisiko, nga isu ken kaduana ni William Ramsay, ket nakaduktal iti argon, ti pannakagun-od a nakagungunaanna iti Premio Nobel iti Pisika idi 1904. Isu pay ti nakaduktal ti penomeno nga itan ket tinawtawagan iti Panagwarasiwas ni Rayleigh , ken daytoy ket mabalin a mausar a panangipalawag no apay nga asul ti langit, ken nangipadto ti kaadda dagiti allon ti rabaw a naam-ammuan kadagiti allon ni Rayleigh. Ti libro ni Rayleigh, Ti Teoria ti Uni, ket maus-usar pay laeng babaen dagiti inhenniero ti akustika ita nga aldaw.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti John William Strutt, maika-3 a Baron Rayleigh idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti John William Strutt, maika-3 a Baron Rayleigh idiay Wikiquote
- Maipanggep kenni John William Strutt
- O'Connor, John J.; Robertson, Edmund F., "John William Strutt, maika-3 a Baron Rayleigh", MacTutor nga arkibo ti Pakasaritaan iti Matematika, Unibersidad ti San Andres.
- Lord Rayleigh - the Last of the Great Victorian Polymaths, GEC Review, Volume 7, No. 3, 1992


text:
Iran
Ti Iran (i/ɪˈrɑːn/;[9][10] Persiano: ایران [ʔiˈɾɒn] ( denggen)), opisial a ti Islamiko a Republika iti Iran (Persiano: جمهوری اسلامی ایران Jomhuri-ye Eslāmi-ye Irān), ket maysa a pagilian idiay Akin-abagatan ken Lumaud nga Asia.[11][12] Ti nagan nga "Iran", nga iti Persiano ket kayatna a sawen a "Daga dagiti Ariano", ket kapatnengan nga inususar daytoy manipud idi Sassaniano a panawen. Naus-usar ti sangalubongan daytoy idi 1935, sakbayan a daytoy a pagilian ket naam-ammuan idi ti Lumaud a lubong a kas ti Persia ( /ˈpɜrʒə/ or /ˈpɜrʃə/).[9][13] Ti "Persia" ken "Iran" ket maisublatan a maususar itilinaon dagiti kultura; nupay kasta,ti "Iran" ket isu ti opisial a maususar a nagan kadagiti linaon a politika.[14][15]
Ti maika-18 a kadakkelan a pagilian iti lubong iti termino a kalawa iti 1,648,195 km2 (636,372 sq mi), ti Iran ket adda ti populasion ti agarup a 75 a riwriw.[16] Daytoy ket maysa a pagilian itinaisangsangayan a heopolitika a kinapangruna gapu ti lokasionna kadagiti tallo lugar iti Asia (Laud, Tengnga, ken Abagatan). Ti Iran nabeddengan iti amianan babaen ti Armenia, Azerbaijan ken Turkmenistan. Ti Iran ket maysa a litoral nga estado ti Baybay Kaspio, nga adda ti kauneg ti daga a baybay, ti Kazakhstan ken Rusia ket dagus pay a kaaruba ti Iran iti amianan. Ti Iran ket nagbeddengan iti daya babaen ti Apganistan ken Pakistan, iti abagatan babaen ti Golpo Persiano ken ti Golpo ti Oman, iti laud babaen ti Irak ken iti amianan a laud babaen ti Turkia. Ti Tehran ket isu ti kapitoliona, ti kadakkelan a siudad ti pagilian ken ti politikal, kultural, komersial ken industrial a sentro ti pagilian. Ti Iran ket maysa a rehional a bileg,[17][18] ken agtengtengngel ti nangruna a puesto iti sekuridad ti sangalubongan nga enerhia ken ekonomia ti lubong a kas nagbanagan kadagiti dakkel a resebana iti petrolio ken masna nga alingasaw. Ti Iran ket adda ti maikadua a kadakkelan a napasingkedan a reserba ti masna nga alingasaw iti lubong ken ti maikapat a kadakkelan a napasingkedan a reserba ti petrolio.[19]
Ti Iran ket isu ti pangibalayan kadagiti kaduogan a sibilisasion iti lubong.[20] Ti immuna a dinastia idiay Iran ket naporma idi las-ud ti Elamita a pagarian idi 2800 BC. Ti Irani a Medes ket nangikaykaysa ti Iran iti maysa nga imperio idi 625 BC.[21] Dagiti ket sinaruno ti ken Irani nga Akamenidanga Imperio, ti Heleniko a Seleusida nga Imperio kendagiti dua a simmarsaruno nga Irani nga imperio, dagiti Parto ken dagiti Sassanid, sakbay ti Muslim a panarukma idi 651 AD. Dagiti kalpasan ti Islamiko a dinastia ken dagiti imperio ti Iran ket nagpadakkelda ti pagsasao a Persiano ken kultura kadagiti amin a Irani a banak. Dagiti nasapa a dinastia ti Iran a nangiyunay-unay manen ti pnnakawaya ti Iran ket mairaman dagiti Tahirid, Saffarid, Samanid kenBuyid.
Ti agrangrang-ay a Persiano a literatura, philosopia, medisina, astronomia, matematika ken arte ket nagbalin kadagiti nangruna nga elemento ti Muslim a sibilisasion. Ti Irani nga identidad ket nagtultuloy urayno adda dagiti ganganaet a panaturturay kadagiti dimteng a sigsiglo[22] ken ti Persiano a kultura ket inampon pay babaen dagiti Ghaznavid,[23] Ti Seljuk,[24][25] Ilkhanid[26] ken ti Timurid[27] agturturay. Ti irurumsua ti 1501 iti Safavid a dinastia,[28] a nangipakpatakder ti Imami a Shia nga Islam[29] a aks ti opisial a relihion ti imperioda, ket nangmarka ti maysa a kangrunaan a nagsikkuan a puntos ti Irani ken Muslim a pakasaritaan.Ti Kontitusional a Rebolusion ti Persia ket nangibangon ti immuna a parlamento ti pagilian idi 1906, iti kaunegan ti maysa a batay-linteg a monarkia. Kalpasan ti maysa a kudeta nga inrugi babaen ti Nagkaykaysa a Pagarian ken Estados Unidos idi 1953, ti Iran ket nagin-inut a nagbalin a adadu nga autokratiko a pagilian. Ti immadadu a panagsuppiat iti ganganaet nga impluensia ket kimmaro idi las-ud ti Irani a Rebolusion a nagiturongan ti pannakabangon ti maysa nga Islamiko a republika idi 1 Abril 1979.
Ti Iran ket maysa a kaemeng dagiti nangipundar ti Nagkaykaysa a Pagpagilian , NAM, OICken ti OPEC. Ti politikal a sistema ti Iran, a naibatay ti 1979a batay-linteg, ket buklen dagiti nadumaduma a narikut a nagkikinnapet nga agturturay a bagbagi. Ti kangatuan a kasasaad ti turay ket ti Kangatuan a Daulo. Ti Shia nga Islam ket isu ti opisial a relihion ken ti Persiano ket isu ti opisial a pagsasao.[30]
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ngan ti Iran (ایران) ket isu ti Moderno a Persiano a tinaudan manipud ti Proto-Irani a termino ti Aryānā,, a kayatna a sawen ket "Daga dagiti Aryan", nga immun-una a naipakpakita iti Avesta a tradision ti Zoroastrianismo.[31][32][33] Thi termino nga Ērān ket nabirukan a mangibagbaga ti Iran iti maika-3 a siglo a Sassanid a sinuratan, ken ti Parto a sinuratan a kumadduan kadagiti panagusarna ti Parto a termino ti "aryān" a nangibagbaga kadsagiti Irani.[34] Nupay kata, iti naipakasaritaan ti Iran ket naibagbaga idi a kas Persia wenno ti kapadpadana (La Perse, Persien, Perzië, kdpy.) babaen ti Lumaud a lubong, a nagruna ti gapuna kadagiti sinursurat dagidi Griego a historiador a nangtawtawag ti Iran iti Persis (Πepσίς), a kayatna a saoen ket daga dagiti Persiano. Idi 1935, ni Rezā Shāh ket nagkiddaw a ti komunidad ti sangalubongan ket tawaganda koma ti pagilianna a kas ti Iran. Ti panagsuppiat ti panagbaliw ti nagan ket nangiturong ti panagibabawi ti daytoy a keddeng, ken idi 1959 dagitoy dua a nagan ket naipagsinnukat a naus-usar.[35] Manipud ti Irani a Rebolutsion idi 1979 ti opisial a naganen ti pagilian ket "Islamiko a Republika iti Iran".
Ti naipakasaritaan ken maipapan ti kultura a naad-adu a panagusar ti 'Iran'[36][37][38] ket saan a nairestrikto iti moderno a maitutop nga estado. Irānshahr[39] wenno Irānzamīn (Kalatakan nga Iran)[40] ket maipada kadagiti teritorio ti Irani a kultura wenno linguistiko a sona. Malaksid ti moderno nga Iran, nangiraman daytoy kadagiti paset ti Kaukaso, Mesopotamia, ti Indiano a subkontinente ken Tengnga nga Asia.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Nasapa a pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti kasapaan nga arkeolihoko nga artipakto idiay Iran, kasla dagiti nakalkali idiay Kashafrud ken dagiti sitio idiay Ganj Par, ket mangipakpakita ti kaada ti tao idiay Iran manipud idi panawen ti Akin-baba Paleolitiko.[41] Dagiti Neanderthal nga artipakto a napetsaan manipud idi panawen ti Tengnga a Paleolitiko ket nangruna a nabirukanen idiay rehion ti Zagros kadagiti sitio a kas dagiti rukib ti Warwasi ken Yafteh .[42][43] Dagiti nasapa nga agrikultural a komunidad ket nangrugida a rimmang-ay idiay Iran idi agarup a 8000 BC,[44][45] nga adda dagiti pagtaengan a kas ti Chogha Bonut, Susaken Chogha Mish a rimmangrang-ay idiay rehion ti Zagros.[46][47][48]
Ti irumrumsua iti Susa a kas maysa a siudad ket naikeddeng babaen ti panangipetsa iti C14 a nasapsapa a kas ti 4395 BC.[49] Adda dagiti sangadosena a pre-historiko a sitio iti ballasiw ti Irani a banak a manigitudtudo ti kaadda kadagiti taga-ugma a kultura ken dagiti urbano a pagtaengan idi maikapat a milenio BC.[48][50] Idi las-ud ti Gambang a panawen ti Iran idi ket pagbalayan dagiti nadumaduma a sibilisasion a kas ti Elam, Jiroft ken dagiti Zayandeh Rud a sibilisasion. Ti Elam, ket isuidi ti kadayegan kadagitoy a sibilisasion a naparang-ay idiay abagatan a laud ti Iran a kaaripingna dagitiadda idiay Mesopotamia. Ti panagrang-ay ti panagsurat idiay Elam idi maikapat a milenio BC ket kapadpadana iti napasamak idia Sumer.[51] Ti pagarian ti Elam ket nagtultuloy ti kaaddana angiggana ti irurumsua dagiti imperio ti Mediano ken dagiti Akuamenida nga Imperio.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Iran ket ti maikasangapulo ket walo a kadakkelan a pagilian iti lubong, nga addaan iti kalawa iti 1,648,195 km2 (636,372 sq mi).[19] Ti kalawana ket agarup a kapada no maitiptipon ti Nagkaykaysa a Pagarian, Pransia, España, ken Amenania, wenno kapada no ad-adu bassit ngem ti estado ti Estados Unidos ti Alaska.[52] Ti Iran ket mabirukan iti nagbaetan dagiti latitud ti 24° ken 40° N, ken dagiti longitud ti 44° ken 64° D. Dagitipagbeddenganna ket ti Azerbaijan (611 km (380 mi)) (iti Azerbaijan-Naxciva eksklabe iti (179 km (111 mi) ))[53] ken ti Armenia (35 km (22 mi)) iti amianan-laud; ti Baybay Kaspio iti amianan; ti Turkmenistan (992 km (616 mi)) iti amianan-daya; ti Pakistan (909 km (565 mi)) ken Apganistan (936 km (582 mi)) iti daya; ti Turkia (499 km (310 mi)) ken ti Irak (1,458 km (906 mi)) iti laud; ken dagiti pay danum ti Persiano a Golpo ken ti Golpo ti Oman iti abagatan.
Ti Iran ket buklen ti Irani a Banak malaksid dagiti aplaya ti Baybay Kaspio ken ti Probinsia ti Khuzestan. Daytoy ket maysa kadagiti kaaduan ti banbantay a pagilian, ken kaaduan ti langa ti dagana ket dagiti lasonglasong a kabambantayan a mangisina kadagiti nadumaduma a pagayusan a labneng ken dagiti banak. Ti adu ti populasionna nga akinlaud a parte ket isu ti kaaduan ti banbantay,nga addaan kadagiti kabambantayan a kas ti Kaukaso, Zagros ken ti Banbantay Alborz; ti naudi a naibaga ket aglaon ti kangatuan a puntos ti Iran, ti Bantay Damavand aiti 5,610 m (18,406 ft), ken isu pay ti kangatuan a bantay iti masa ti daga ti Eurasia iti laud ti Hindu Kush.[54]
Ti akin-amianan apaset ti Iran ket naabbongan babaen dagiti nasamek a katuduan a bakir a tinawtawagan ti Shomal wenno Bakbakir ti Iran. Ti akindaya a paset ket kaaduan a buklen dagitilabneng ti desierto a kas tiDasht-e Kavir, ti kadakkelan a desierto ti Iran, idiay amianan-sentral a paset ti pagilian, ken ti Dasht-e Lut, iti daya, ken dagiti pay dadduma a naapgad a danaw. Daytoy ket kastoy gapu ta dagitoy a rehion dagiti kabambantayan ket nanagatoda unay a maabotan dagiti ulep ti tudo.
Dagiti laeng dakkel a tanap ket mabirukan idiay igid ti aplaya ti Baybay Kaspio ken ti akin-amianan apatingga ti Persiano a Golpo, a ti Iran ket pagbeddengan ti sabangan ti karayan Arvand. Dagti basbassit ken saan nga agtultuoy a tanap ket mabirukan iti igid dagiti dadduma nga aplaya iti Persiano a Golpo, ti Kipet ti Hormuz ken ti Golpo ti Oman.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Opisial a Pagurasan ti Populasion iti Iran". Amar.org.ir. Naala idi 13 Pebrero 2012.
- ^ http://ilo.wikipedia.org/wiki/Listaan_dagiti_pagilian_babaen_ti_populasion
- ^ http://ilo.wikipedia.org/wiki/Listaan_dagiti_pagilian_babaen_ti_densidad_ti_populasion
- ^ http://ilo.wikipedia.org/wiki/Listaan_dagiti_pagilian_babaen_ti_densidad_ti_populasion
- ^ "Internasional a Pundo ti Panguartaan". Theodora.com. Naala idi 7 Disiembre 2011.
- ^ a b c "Iran". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 21 Abril 2011.
- ^ "Tengnga a Banko iti Iran: Ekonomiko a pagduyosan 2008/2009". Naala idi 18 Hunio 2011.
- ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2010". Nagkaykaysa aPagpagilian. 2010. Naala idi 5 Nobiembre 2010.
- ^ a b "Iran". Ti Amerikano a Diksionario ti Tawidan ti Pagsasao nga Ingles. Boston: Houghton Mifflin. 2000.
- ^ [1]
- ^ ""CESWW" – Panangipalpalawag ti Tengnga nga Eurasia". Cesww.fas.harvard.edu. Naala idi 1 Agosto 2010.
- ^ Iran National Geographic.
- ^ D. N. Mackenzie (15 Disiembre 1998). "Ērān, Ērānšahr". Ensiklopedia Iranika. iranicaonline.org. Naala idi 25 Agosto 2010.
- ^ Iransaga,ti "Persia wenno Iran, maysa nga ababa a pakasaritaan".
- ^ Iranian.ws, Irani ken Persiano nga Arte.
- ^ "Iran". Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica. 2012. Naala idi 8 Agosto 2012.
- ^ Ti Opisina ti Komite, Kamara ti Commons. "Napili a Komite ti Ganganaet a Pannakibiang, Maikawalo a Reporta, Iran". Publications.parliament.uk. Naala idi 18 Hunio 2011.
- ^ Iran @ 2000 ken Labes dagiti serie ti lektura, pangyuna a bitla, W. Herbert Hunt, 18 Mayo 2000 Naala idi 1 Oktubre 2007.
- ^ a b CIA World Factbook. "Iran". Naala idi 7 Agosto 2012.
- ^ Lowell Barrington, Michael J. Bosia, Kathleen Bruhn, "Komperatibo a Politika: Dagiti Estruktura ken dagiti Pagpilian", Cengage Learning, 2009. Naala manipud ti panid 34: "Kasla ti Tsina, ti Iran ket panagibalayan ti kaduogan a sibilisasion iti lubong"
- ^ Encyclopædia Britannica. "Artikulo ti Encyclopædia Britannica Encyclopedia: Midia ti taga-ugma a rehion, Iran". Britannica.com. Naala idi 25 Agosto 2010.
- ^ "Ahmad Ashraf, "Irani nga Identidad" iti Encyclopaedia Iranica". Iranicaonline.org. 15 Disiembre 2006. Naala idi 14 Septiembre 2011.
- ^ B. Spuler, "Ti Pannkadadael ti Kalipato iti Daya", iti Cambridge a Pakasaritaan ti Islam, Tom. IA: Dagiti tengnga a Islamiko a daga manipud ti Kasakbayan a panawen ti Islamiko aginggana ti Umuna aSangalubongan a Gubat, ed. babaen ni P.M. Holt, Ann K.S. Lambton, ken Bernard Lewis (Cambridge: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, 1970). pg 147: Maysa kadagiti nagbanagan ti panagpabaro ti Persiano a kararua a nagbangan daytoy nga obra ket dagidi Ghaznavid ket nagbalinda a Persiano ken isunga nagbalina Persiano a dinastia.
- ^ Grousset, Rene, Ti Imperio dagiti Estepa, (Unibersidad ti Rutgers a Pagmalditan, 1991), 161,164; "..nagpabaro kadagiti panagpadas dagiti Seljuk ti panabiruk ti maysa a nalatak a Turko-Persiano nga imperio idiay dumaya nga Iran..", "Maipalplagip a dagiti Seljuk, dagiti Turkomano a nagbalbalin a sultan ti Persia, ken saanda a pinabalina Turkia ti Persia-nga awan ti dudua gaputa saanda a kinayat. Iit kagiddiatan, isuda ti nagboluntario nga agbalin a Persiano ken isuda, iti panagkukua kadagiti nalatak a daan a Sassanid nga ari, ket nagreggetda a mangsalaknib dagiti populasion ti Iran manipud kadagiti agsamsam banda dagiti Ghuzz ken nangisalakan ti Iraniani a kultura manipud ti the Turkomano a panagmes."
- ^ Bosworth, C.E.; Hillenbrand, R.; Rogers, J.M.; Blois, F.C. de; Bosworth, C.E.; Darley-Doran, R.E., Saldjukids, Ensiklopedia ti Islam. Inurnos babaen ni: P. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel ken W.P. Heinrichs. Brill, 2009. Brill Online: “Iti maipapana ti kultura, ti panagtitipon ti Seljuq nga Imperio ket nangmarka ti adadu nga agpang iti iti pannakaikkat ti trono ti Arabiko manipud ti panagmaymaysana a lingua franca dagiti naadalan ken natakneng a kagimongan iti Tengnga a Daya. Nga imimmayda a kas idi iti maysa a Transoxania nga isu idi ket adu pay umau nga Irani ken iti maitutop a Persia, dagiti Seljuq nga awan bukodda a nangato nga agpang iti Turko a kultura wenno literario a tawidan – ket nangalada iti Persia, isunga ti pagsasao a Persiano ket nagbalin nga isu ti administrasion ken kultura idiay dagada a Persia kenAnatolia. Ti Persiano a kultura dagiti Rum Seljuq ket naisangsangayan idi a napintas, ken nagininut laeng a rimsua ti Turko a kas ti naiyariping a pagsasao iti pagobraan ti giobierno ken adab; ti Persiano nga imprenta iti Otomano a sibilisasion ket nagtaltalinaay a napigsa aginggana idi maika-19 a siglo. "
- ^ Ross E. Dunn, "dagit iPanagbanbanniaga ni Ibn Battuta, ti Muslim a mangbanniaga iti maikasangapulo ket uppata siglo", Unibersidad ti California a Pagmalditan, 1986. pg 144: "Agpaysao nga idi babaen ti Ilkhanid a kinaturay ti nangato a kultura ti dumaya ken tengnga nga Anatolia ket nagbalin nga ad-adu a Persiano ngem kadagidi"
- ^ Maria Subtelny, "Dagiti Timurids nga Agdaldaliasat", BRILL; nailustrado nga edision (30 Septiembre 2007). pg 40: "Nupay kasta, iti narikut a pamay-an , dagiti kameng ti Timurid a dinastia ken dagit iagsupsuporta kaniada a Turko-Mongoliano ket nagbalinda a nasanay iti kultura babaen ti panagliklikmut ti Persinate millieu a nagamampon kadagiti modelo ti Persiano a kultura ken panagraman ken nagtigtignay a kas dagiti patron ti Persiano a kultura, pinintaan, arkitektura ken musika." pg 41: "Dagiti kinaudi a kameng ti dinastia, a naisangsangayan kada Sultan-Abu Sa'id ken Sultan-Husain, iti kinapudno ket naikedkedengda a kas modelo ti Perso-Islamiko nga agturturay a nangirang-ay kadagiti adu a panagikaskaso ti panagrang-ay ti agrikultura a kas ti inaramidda ti panagirang-ay ti korte ti Persiano a kultura."
- ^ Andrew J. Newman, Safavid Iran: Pannakaipasngay manen ti Persiano nga Imperio, I. B. Tauris (30 Marso 2006)
- ^ R.M. Savory, Safavids, Ensiklopedia ti Islam, maika-2 nga edision
- ^ "قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران" (iti Persian). Naala idi 23 Enero 2008.
- ^ V.Jayaram (9 Enero 2007). "Dagiti Konsepto ti Hinduismo – Arya". Hinduwebsite.com. Naala idi 18 Hunio 2011.
- ^ ""Iran – Ti Taga-ugma anagan ti Iran", N.S. Gill". Ancienthistory.about.com. 4 Septiembre 2010. Naala idi 18 Hunio 2011.
- ^ Bailey, Harold Walter (1987). "Arya". Encyclopaedia Iranica 2. New York: Routledge & Kegan Paul. pp. 681–683.
- ^ MacKenzie, David Niel (1998). "Ērān, Ērānšahr". Encyclopedia Iranica 8. Costa Mesa: Mazda.
- ^ "Panaginagan manen ti Persia". persiansarenotarabs.com. 2007. Naala idi 26 Abril 2011.
- ^ Richard N. Frye, panakisinnarita babaen ni Asieh Namdar, CNN, 20 Oktubre2007. "Nagtrabtrabahuak idiay Iran ti amin a kabibiag ken ammok nga ammom a saanko a kayat a sawen ti Iran tatta nga aldaw, Ti kayatko a saoen ket ti Kalatakan nga Iran, ti Iran nga iti napalabas, a gimmay-at aginggana idiay Tsina aginggana kadagiti pagbeddengan ti Hungaria ken manipud ti sabali a Mongolia aginggana idiay Mesopotamia". [2]
- ^ Ni Richard Nelson Frye, Ti Teolohiko a Panagrepaso ti Harvard, Tom. 55, Blng. 4 (Okt., 1962), pp. 261-268 http://www.jstor.org/pss/1508723 Inus-usarko ti termino nga Iran iti maysa a naipakasaritaan a kontesto[...]ti Persia ket mausarto para iti moderno nga estado, adadu wenno basbassit a kapadpada ti "lumaud nga Iran". Us-usarek ti termino a "Kalatakan nga Iran" tapno kaibuksilanna ti naipagpagarupko a Klasista ken dagiti taga-ugma a historiador ket pudno a kayatda a saoen babaen ti panag-usarda iti Persia - a daytoy ket adda idi ti kaunegan kadagiti politikal a pagbeddengan dagiti Estado a tinurturayan babaen dagiti Irani.
- ^ Marcinkowski, Christoph (2010). Kinasiasino dagiti Shi'ite: Komunidad ken Kultura kadagiti Agbalbaliw a Sosial a Kontesto. LIT Verlag Münster. p. 83. ISBN 978-3-643-80049-7. "Dagiti 'naipakasaritaan a daga iti Iran' – 'Kalatakan nga Iran' – ket kankanayon idi a naamammuan iti pagsasao a Persiano a kas ti Irānshahr wenno Irānzamīn. Dagitoy dua a termino ket mangibagbaga ti Irani a banak a maipatinayon ti Persianato a lubong, dagita a rehion naipakasaritaan idi nga adda kadagiti nakaro nga impluensia ti Persiano a kultura, a mabalin a kapadpada kadagiti teritorio a tinurayan babaen dagiti taga-ugma a parto ken Sasanids – a kas, iti maipatinayon iti 'maitutop nga Iran', ken ti pay Kaukaso, Mesopotamia (Irak), Tengnga nga Asia, ken ti dakkel a paspaset a tattan ket Pakistan ken Apganistan ken maibagbagay iti Persiano a 'naipakasaritaan a pannaka-awat' iti 'napno a gay-at ti teritorio' iti Iran. Ti kapitolio idi daytoy nga entidad ket, iti sagpaminsan, ket mabirukan tatta nga aldawen iti Irak"
- ^ Mīr Khvānd, Muḥammad ibn Khāvandshāh, Tārīkh-i rawz̤at al-ṣafā. Taṣnīf Mīr Muḥammad ibn Sayyid Burhān al-Dīn Khāvand Shāh al-shahīr bi-Mīr Khvānd. Az rū-yi nusakh-i mutaʻaddadah-i muqābilah gardīdah va fihrist-i asāmī va aʻlām va qabāyil va kutub bā chāphā-yi digar mutamāyiz mībāshad.[Tehrān] Markazī-i Khayyām Pīrūz [1959-60]. ایرانشهر از کنار فرات تا جیهون است و وسط آبادانی عالم است. Ti Iranshahr ket gumay-at manipud ti Euprates aginggana idiay Oxus, ken daytoy ket sentro iti prosperidad iti Lubong
- ^ Frye, R. (2011). Persia. Routledge. p. 13. ISBN 978-0-415-57033-6. "Daytoy a 'kalatakan nga Iran' ket nangiraman ken mangiramraman pay tatta ti paset ti Kaukaso a Kabambantayan, Tengnga nga Asia, Apganistan ken Irak; para kadagiti Kurdo, Baluchis, Apgani, Tajiks, Ossetes, ken dagiti dadduma pay a babbabassit a grupo ti Irani" [3]
- ^ Biglari, Fereidoun; Saman Heydari; Sonia Shidrang. "Ganj Par: Ti immuna nga ebidensia ti Akin-baba a Paleolitiko a panagtaeng idiay Akin abagatan a Labneng Kaspio, Iran". Antiquity (warnakan). Naala idi 27 Abril 2011.
- ^ Pbase.com. Naala idi 27 Marso 2008
- ^ J. D. Vigne, J. Peters ken ni D. Helmer, Dagiti Immuna nga Addang ti Panagipaamo ti Ayup, Dagiti nagbanagan ti Maika-9 a Konperensia iti Internasional a Konsilo iti Arkeosoolohia, Durham, Agosto 2002, ISBN 1-84217-121-6
- ^ Dagiti Kinalkali idiay Chogha Bonut: Ti kasapaan a purok idiay Susiana, Iran, babaen ni Abbas Alizadeh - Ti Oriental Instituto ken ti Department para kadagiti Pagsasao ti Asideg a Daya ken dagiti SibilisasionThe Unibersidad ti Chicago
- ^ Hole, Frank (20 Hulio 2004). "NEOLITIKO A PANAWEN IDIAY IRAN". Encyclopedia Iranica. Encyclopaedia Iranica Foundation. Naala idi 9 Agosto 2012.
- ^ Taga-ugma ng aarte ti Asideg a Daya babaen ni Dominique Collon
- ^ K. Kris Hirst. "Chogha Mish (Iran)".
- ^ a b Xinhua, "Baro nga ebidensia: moderno a sibilisasion ket nangrugi idiay Iran", 10 Agosto 2007. Naala idi 1 Oktubre 2007.
- ^ Ti Arkeolohia iti Elam: Pannakaporma ken Pannakaporma manen iti maysa a Taga-ugma nga Estado ti Iran - babaen ni D. T. Potts, Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, 29/07/1999 - pp. 45-46 - ISBN 0521563585 hardback
- ^ Iran Daily, "Panorama", 3 Marso 2007. Naala idi 200701-24.
- ^ "Dagiti taga-ugma a sinuratan:Elamite". 1996. Naala idi 28 Abril 2011.
- ^ "Iran-Location, size, and extent". Nationsencyclopedia.com. 7 Pebrero 2011. Naala idi 18 Hunio 2011.
- ^ "CIA – The World Factbook". Cia.gov. Naala idi 7 Abril 2012.
- ^ "SurfWax: News, Reviews and Articles On Hindu Kush". News.surfwax.com. Naidulin manipud ti kasisigud idi 24 Hunio 2011. Naala idi 18 Hunio 2011.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Iran idiay Wikimedia Commons
- Pakaammo ti panagbiahe idiay Iran manipud idiay Wikivoyage
- Wikimedia Atlas iti Iran
- Kitaen ti Iran iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)
- Iran
- G15 a pagpagilian
- Irani a Banak
- Dagiti Islamiko a republika
- Dagiti Islamiko nga estado
- Dagiti estado a kameng ti GPAP
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti pagilian ti Tengnga a Daya
- Dagiti pagilian ti Asideg a Daya
- Dagiti pagilian ti Persiano a Golpo
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Persiano
- Akinlaud nga Asia
- Dagiti pagilian ti Akinlaud nga Asia


text:
Solstisio ti panaglalam-ek
Ti solstisio ti panaglalam-ek ket ti maysa nga astronomikal a penomeno a mangmarka ti kabiitan nga aldaw ken ti kapautan a rabii iti tawen. Ti solstisio ti panaglalam-ek ket mapasamak para iti Akin-amianan a Hemisperio iti Disiembre ken para iti Akin-abagatan a Hemisperio iti Hunio.
Ti aksis a pakbo ti Daga ken dagiti hiroskopiko nga epekto iti inaldaw a panaglimutna ket kaibuksilanna a dagiti dua nga agsumbangir a puntos iti langit kadagiti puntos ti aksis a pagtayyekan ti Daga ket agin-inut nga agbaliw (mangkompleto iti sirkulo iti tunggal agarup a 26,000 a tawtawen). Iti panagsursurot ti Daga iti pagtayyekanna iti likmut ti Init, ti hemisperio ti polar a mangtallikud manipud ti Init, a makasansanay iti panaglalam-ek, iti gudua a tawen, ket sumagonto iti Init ket makasanay iti kalgaw. Daytoy ket gapu ta dagiti dua a hemisperio ket sanguenda dagiti agsumbangir a direksion iti igid ti aksis ti Daga, ken isu a no ti maysa a hemisperio ti polar ket makasanay iti panaglalam-ek, ti sabali ket makasanay iti kalgaw.
Daytoy ket ad-adu a makitkita kadagiti nangato a latitud, ti solstisio ti panaglalam-ek ti hemisperio ket mapasamak iti kabiitan nga aldaw ken kapautan a rabii iti tawen, no ti inaldaw a kangatuan nga ayan ti init iti langit ket adda iti kababaanna.[1] Ti solstisio ti panaglalam-ek ket agpaut laeng iti darikmat iti panawen, isu a dagiti sabali a termino ket naus-usar para iti aldaw apakasamakanna, kas ti "tengnga ti panaglalam-ek", wenno ti "kabiitan nga aldaw". Daytoy ket masansan a naikedkeddeng iti "karo ti panaglalam-ek" (Dongzhi iti Insik a kalendario), uray no ti panaglalam-ek iti meteorolohia ket sakupenna ti intero a paset ti panawen ti Disiembre aginggana ti Pebrero. Ti maipapan iti tiempo a kinapangruna ti solstisio ti panaglalam-ek ket iti baliktad ti panagin-inut nga iyaatiddog dagiti rabii ken iti panagpabiit dagiti aldaw. Dagiti petsa ti kasapaan nga ileleggak ti init ken ti kaladawan nga ilelennek ti init ket maigiddiat iti solstisio ti panaglalam-ek, nupay kasta, ken dagitoy ket agdepdepende iti latitud, gapu ti panagdumaduma iti sola nga aldaw iti amin apaset ti tawen babaen ti immitlog a panatayyek ti Daga.
Iti sangalubongan, ti panagiyulog ti pasamak ket agdumaduma manipud kadagiti kultura, ngem adu kadagitikultura ket agtengtengel iti pannakabigbig iti iyuungar amenn, a mairaman dagiti piesta, dagit panagraraksak, dagiti panagu-urnong, dagiti rito wenno dagiti dadduma pay a selebrasion iti dayta a panawen.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ An Introduction to Physical Science, 12th Ed., James Ship-man, Jerry D. Wilson, Aaron Todd, Section 15.5, p 423, ISBN 978-0-618-92696-1, 2007.
- ^ "Winter Solstice celebrations: a.k.a. Christmas, Saturnalia, Yule, the Long Night, start of Winter, etc.". Religious Tolerance.org. Disiembre 3, 1999. Naala idi Disiembre 22, 2011.


text:
Corregidor
Ti Isla ti Corregidor, lokal a matawtawagan nga Isla ng Corregidor, ket maysa nga isla a mabirukan idiay sumrekan iti Luek Manila idia abagatan a laud a paset iti Isla ti Luzon idiay Pilipinas. Gapu ti lokasion daytoy, ti Corregidor ket maysa idi a pagsammakedan nga addaan dagiti pantar nga artileria ken dagiti pagbala a magasina tapno masalakniban ti sumrekan iti Luek ti Manila ken ti Siudad ti Manila, manipud kadagiti panagraut dagiti kabusor a pakigubat a bapor no mapagteng iti gubat. Mabirukan daytoy ti 48 kilometro (30 mi), ti Manila ken isun ti kadakkelan a siudad ket ti kangrunaan a pagsangladan a idiay Pilipinas kadagiti napalabas a siglo manipud kadagiti panagturay iti Espana, ti Estados Unidos, ken ti Hapon ken kalpasan ti pannakabangon iti Republika iti Pilipinas idi 1946.
Ti Corregidor a (Kota Mills) ket isu ti kadakkelan kadagitoy nga is-isla a nangbukel ti panagsalaknib ni puerto iti Luek ti Manila a mairaman ti Isla ti El Fraile (Kota Drum), Isla ti Caballo (Kota Hughes) ken Isla ti Carabao (Kota Frank), a dagitoy ket napasammakedan idi panawen ti panagsakup dagiti Amerikano iti daytoy a pagilian. Daytoy nga isla ket nagyanan pay ti maysa a bassit a milisia a pagsangladan ti eroplano, a kas paset ti panagsalaknib.
Idi agdama ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat, ti Corregidor maysa kadagit ikangrunaan a lugar iti panawen ti panagraut ken panagwaya iti Pilipinas manipud kadagiti puersa ti Hapon. Adu ti pannaka-bomba daytoy a lugar iti gibus a paset iti daytoy a gubat, dagiti nadadaen a banbanag ket naibati iti daytoy nga isla tapno agserbi a kas milisia a panaglagip kadagiti Amerika, Filipino ken Hapon a soldado a nagserbi ken natay iti daytoy nga isla. Ti Corregidor ket maysa kadagiti kangrunaan a pakasaritaan ken turista a lugar-lugar iti daytoy a pagilian.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Corregidor ket naam-ammuan pay a kas ti "Ti Bato" gapu kadagiti kabatuan a ladawan ti daga ken dagiti adu a pagsammakedan iti daytoy nga isla . Ti paraigidna ket naisukog a kasla bayyék a ti ipusna ket agpadaya. No mairaman ti Isla ti Caballo (a naisanglad ti agarup a 2000 metro iti murdong ti ipusna), ti Corregidor ket bingbingayenna ti sumrekan iti Luek Manila iti Amianan ken Abagatan a Kanal. ti Corregidor ken dagiti napasammakedan nga is-isla ket masakupan babaen ti panagturay iti probinsia iti Cavite.
Daytoy nga isla ket agarup a 6.5 kilometro (4.0 mi) ti kaatiddogna, ken agarup a 2.0 milmilia (3.2 km) ti kalawa na iti kalawaan a murdong nga addan ti dagup a kalawa ti daga ti agarup a 900 hektaria (2,200 akre) wenno agarup a 3 kuadrado milia (7.8 km2). Daytoy nga isla ket nabingbingay iti nadumduma a paset:
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Corregidor idiay Wikimedia Commons
- Maysa a Panagtaldiap iti Biag idiay Corregidor Sakbay ti WWII Paset 1
- Maysa a Panagtaldiap iti Biag idiay Corregidor Sakbay ti WWII Paset 2Pa
- Babaen ti Bilin ni Komandante Kline
- Ti Corregidor Idi ken Tattan
- Dagiti Pagsammakedan iti Luzon
- Ft. Drum (Isla ti El Fraile)
- Dagiti Panorama a retrato iti Corregidor
- Dagiti Retrato iti Corregidor - MacArthur Memorial
- Napasindayag Kami a Kumablaaw! (1943) : Panaka-drama a pelikula ti Panawe ti Gubat


text: Ti Zagreb (Pannakabalikas a Kroata: [zǎːɡrɛb]) ket isu ti kapitolio ken ti kadakkelan a siudad iti Republika iti Kroásia. Mabirukan daytoy idiay amianan a laud iti daytoy a pagilian, iti igid ti karayan Sava, idiay akin-abagatan a kabanbantayan iti bantay Medvednica. Ti Zagreb ket naisanglad iti kangato iti agarup a 122 m (400 ft) iti pantar ti baybay. Iti naudi nga opisial a senso iti 2011, ti populasion ti pagnaedan iti Zagreb ket 686,568, a ti populasion iti administratibo a lugarna ket 792,875. Ti kalawaan a metropolitano a lugar ti Zagreb ket iramanna ti Siudad iti Zagreb ken ti naisina a Probinsia ti Zagreb nga addaan ti populasion ti 317,642, nga agited ti dagup ti metropolitano a lugar iti sumurok a 1,110,517. Isu laeng daytoy ti maymaysa a metropolitano a lugar idiay Kroasia nga addaan ti populasion iti sumurok a maysa a riwriw.