text:
Listaan dagiti Presidente iti Estados Unidos
Babaen ti Batay-linteg iti Estados, ti Presidente iti Estados Unidos ket isu ti daulo iti Estado ken daulo iti gobierno ti Estados Unidos. A kas ti pangulo ti ehekutibo a sanga ken daulo ti sibubukel a pederal a gobierno, ti kinapresidente ket isu ti kangatuan ti politiko nga opisina idiay Estados Unidos babaen ti panakainpluensia ken panakabigbigan. Ti presidente ket isu pay ti agbilbilin a pangulo ti Siiigam a Buyot ti Estado Unidos. Ti presidente ket saan a dagus a nabutosan iti uppat a termino babaen ti maysa a Elektoral a Kolehio (wenno babaen ti Kamara dagiti Pannakabagi no mapaay ti Elektoral a Kolehio a mangigungguna ti patingga a kaaduana buto s ti sinoman). Manipud ti panaksingkedan ti Maikaduapulo ket dua a Panagpasayaat iti Batay-linteg ti Estados Unidos idi 1951, awan ti sinoman a mabaln a mabutosan ti opisina ti Presidente (wenno Bise Presidente) a nagserbi idin ti innem a tawen a kas Presidente (uray no isu ket nabutosan a kas Presidente wenno simmaruno ti opisina ti Presidente kalpasan ti ipupusay, panagikkat, wenno ti panakaikkat ti dati a Presidente). Ken ti pay maipatinayon, awan ti sinoman a nagserbi ti adadu ngem dua a termino — ti sinoman a sabali a nabutosan — ket mabalin a mabutosan ti adadu ngem maysa.[1] Kalpasan ti ipupusay, panagikkat, wenno panakaikkat iti opisina ti agdama a Presidente, ti Bise Presidente ket isu ti mangikeddeng ti kinapresidente. Ti Presidente ket nasken nga agtawen ti 35 ken maysa a "natural a naipasngay" nga umili ti Estados Unidos.
Daytoy a listaan ket agiraman laeng kadagiti tattao a naisapata ti opisina a kas presidente kalpasan ti panakasingked iti Batay-linteg ti Estados Unidos, a nagrugi idi Marso 4, 1789. Para kadagiti Amerikano a daulo sakbay ti daytoy a panakapasingked, kitaen ti Presidente iti Kontinental a Kongreso.[2] Ti listaan ket saan nga agiraman kadagiti aniaman nga Agtigtignay a Presidente babaen ti Maikaduapulo ket lima a Panagpasayaat iti Batay-linteg ti Estados Unidos.
Adda idin dagiti 43 a tattao a naisapata ti opisina, ken dagiti 44 a kinapresidente, a ni Grover Cleveland ken nagserbi ti dua a di nagsasaruno a termino ken naikronolohia a naibilang a kas dagiti maika-22 ken maika-24 a presidente. Kadagiti agmaymaysa a nabutosan a kas presidente, uppat ti pimmusay iti opisina gapu kadagiti natural a gapuanan (William Henry Harrison,[3] Zachary Taylor,[4] Warren G. Harding,[5] ken ni Franklin D. Roosevelt), uppat kadagitoy ket naasasinado (Abraham Lincoln,[6] James A. Garfield,[6][7] William McKinley,[8] aken John F. Kennedy) ken maysa a nagikkat (Richard Nixon).[9]
Ni George Washington, ket isu ti immuna a presidente, ken inaugurado idi 1789 kalpasan ti nagtutunos a butos ti Elektoral a Kolehio. Ni William Henry Harrison ket isu ti kabassitan ti pautna iti opisina iti 32 nga alaldaw idi 1841, ken ni Franklin D. Roosevelt ket isu ti kabayagan iti duapulo ket dua a tawtawen, ngem kellaat a natay idi maikapat a terminona idi 1945. Isu laeng ti presidente a nagserbi ti adadu ngem dua a termino ken naipasa ti batay=linteg a panagpasayaat tapno mapawilan ti panakaulit daytoy. Ni Andrew Jackson, ti maikapito a presidente, ket isu idi ti immuna a bnabutosan babaen ti amain a klase ti tao idi 1828 kalpasan ti panakaikkat dagiti linteg a mangpawil ti panagbutos dagiti sana nagtagtagikua ti daga. Ni Warren Harding ket isu ti immuna a nabutosan kalpasan ti panakagun-od dagiti babbai ti karbengan a makabutos idi 1920. Idi 1964 ni Lyndon Johnson, in 1964, ket nabutosan kalpasan dagiti reporma ti Sibil a Karkarbengan a Panawen ket nakaikkat kadagiti linteg a nagipasardeng ti panagbutos dagiti minoridad. Ti pakasaritaan ket nakarehistro kadagiti uppat a presidente -ni John Q Adams, ni Rutherford B. Hayes, ni Benjamin Harrison ken ni George W Bush- a naabak ti nadayeg a butos ngem nangabak ti elektoral a kolehio ken nagtakem ti opisina. Ni John F. Kennedy ket isisu pay laeng ti namatmati ti Romano Katoliko , ken ti agdama a presidente, a ni Barack Obama, ket isu ti immuna nga Aprikano Amerikano presidente.[10]
Dagiti linaon
Listaan dagiti presidente[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti partido
Awan partido Pederalista Demokratiko-Republikano Demokratiko Whig Republikano
Dagiti sibibiag a dati a presidente[urnosen | urnosen ti taudan]
Manipud idi Hulio 2012[pabaroen], adda dagiti uppat a sisibiag a dati a presidente iti Estados Unidos (ni Jimmy Carter, ni George H.W. Bush, ni Bill Clinton, ken ni George W. Bush). Ti kinaudi nga ipupusay iti dati a presidente ket ni Gerald Ford (1974–1977), idi Disiembre 26, 2006.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Ti panakapresidente ket naipalpalawag a kas ti nagsasaruno a panawen iti panagserbi ti babaen ti agmaymaysa a tao. kas pagarigan, ni George Washington ket nagserbi ti dua a nagsasaruno a termino ket naibilang a kas ti immuna a presidente (a saan a ti immuna ken maikadua). Ni Gerald Ford ket nagtakem ti kinapresidente kalpasan ti panagikkat ni Richard Nixon, a nagserbi ti nabati a maikadua a termino ni Nixon. Ti gapuana a ssan a nabutosan ni Ford iti opisina ket saa a mabanagan ti panakaibilang, a maakaaramid kaniana ti maika-38 a presidente. Iti maipatinayon, babaen ti daytoy a panagibilang, ni Grover Cleveland ket naibilang ti dua a sabali a panakapresidente, nga isu ket nagserbi ti dua a saan a nagsasaruno a termino.
- ^ a b c d e f g h i j k Pimmusay iti opisina gapu tu natural a gapuanan.
- ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q r Sakbay ti panaksingked ti Maikaduapulo ket lima a Panagpasayaat iti Batay-linteg ti Estados Unidos idi 1967, awan dagiti probision ti panagpunno ti bakante nga opisina para iti Bise Presidente. Ni Richard Nixon ket isu idi ti immuna a nangipunno ti kastoy a panagbakante babaen kadagiti probision ti Maikaduapulo ket lima a Panagpasayaat idi indutokna ni Gerald Ford. Kalpasan daytoy ni Ford ket nagbalin ti maikadua a presidente ti nangpunno ti bakante a pinaka bise presidente idi indutokna ni Nelson Rockefeller tapno masasaruno kaniana.
- ^ a b c Nagikkat.
- ^ Nnga isu ti immuna a Bise Presidente a a nagtaken ti kinapresidente, ni Tyler ket nangirugi a ti bise presidente nga agtakem ti opisina ti presidente ket agbalin a napno nga agtigtignay a presidente nga adda ti bukodna a pinakapresidente, a saan a kas ti laeng mangitartaripato ti presidentea. Dagiti politiko a kinasuppiat ket pinadpadasda a tinawtawgan isuna akas ti "Agtigtignay a Presidente", ngem isu ket saan a nagpalubos daytoy. Ti Maikaduapulo ket lima a Panagpasayaat iti Batay-linteg ti Estados Unidos ket nangikabil ti inrugi ni Tyler iti Batay-linteg.
- ^ Ti dati a Demokrata a nagtaray para iti Bise Presidente iti etiketa a Whig. Nakisinnupiat kadagiti Whig a daulo ti kongreso ken napatalaw idi manipud ti Partido Whig idi 1841.
- ^ a b c d Naasasinado.
- ^ a b Ni Abraham Lincoln ken ni Andrew Johnson ket, Republikano ken Demokrata a timmaray iti etiketa ti Nailian a Kappon idi 1864.
- ^ Ni Andrew Johnson ket saan a kimmaapon kadgiti dua a kangrunaan a partido bayat nga isu ket presidente ken nangpadas ken napaay a nagipatakder ti partido dagiti loyalista babaen ti etiketa a Nailian a Kappon. Ti panakapaayna a nagipatakder ti agpayso a Partido ti Nailian a Kappon ket nangibati kenni Johnson nga awan ti partidona.
- ^ Ti termino ket napabassit ti 43 nga alaldaw gapu ti panakaikeddeng ti Maikaduapulo a Panagpasayaat iti Batay-linteg ti Estados Unidos , a nagiyalis ti inaugurasion nga aldaw manipud ti Marso 4 a napan iti Enero 20.
- ^ Ni Dwight Eisenhower ket isu ti immuna a presidente a legado a naiparitan nga agsukisok ti maikatlo a termino babaen ti Maikaduapulo ket dua a Panagpasayaat iti Batay-linteg ti Estados Unidos.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Ti Batay-linteg: Dagiti panagpasayaat 11–27". Dagiti Nailian nga Arkibo kenAdministrasion dagiti Rehistro. Naala idi Oktubre 1, 2008.
- ^ "Dagiti bassit a naal manipud ti "Dagiti Nalipatan a Presidente" - Ti Manual dagiti Patriota, babaen ni George Grant". Harrold.org. Naala idi Agosto 8, 2011.
- ^ Cleaves 1939, p. 152
- ^ Ingersoll, Jared. "Ti Ipupusay iti Presidente". Miller a Sentro ti Publiko a Panakibiang ti Unibersidad iti Virginia. Naala idi Nobiembre 2, 2010.
- ^ Russell, Francis (1962). The Shadow of Blooming Grove—Warren G. Harding in His Times. Easton Press. p. 591. ISBN ISBN 0-07-054338-0.
- ^ a b Martin, Paul "Ti Napukaw nga Agsalsalaknib kenni Lincoln", Smithsonian Magazine, bril 8, 2010, Naala idi Nobiembre 15, 2010
- ^ Donald (1996), p. 597.
- ^ "Ti Dakkel a ni Ben Parker ken ti Panakaasasinado ni Presidente McKinley". Math.buffalo.edu. Naala idi Agosto 8, 2011.
- ^ "Nagikkat ni Nixon". The Washington Post. Naala idi Disiembre 31, 2008.
- ^ "Ni Obama ket nangabak ti naipakasaritaan a panagbutos idiay Estados Unidos". BBC. Nobiembre 5, 2008. Naala idi Nobiembre 5, 2008.
- ^ Ti White House (Marso 12, 2007). "Biograpia ni George Washington". Whitehouse.gov. Naala idi Enero12, 2009.
- ^ "George Washington – awan ti Politikal a Partido – Immuna a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "George Washington (Pebrero 22, 1732 – Disiembre 14, 1799)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni John Adams". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "John Adams – Partido Pederalista – Maika-2 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "John Adams (Oktubre 30, 1735 – Hulio 4, 1826)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni Thomas Jefferson". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Thomas Jefferson – Partido Demokratiko-Republikano – Maika-3 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Thomas Jefferson (Abril 13, 1743 – Hulio 4, 1826)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni James Madison". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "James Madison – Partido Demokratiko-Republikano – Maika-4 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "James Madison (Marso 16, 1751 – Hunio 28, 1836)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni James Madison". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "James Monroe – Partido Demokratiko-Republikano – Maika-5 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "James Monroe (Abril 28, 1758 – Hulio 4, 1831)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni John Quincy Adams". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "John Quincy Adams – Pederalista, Demokratiko-Republikano, Nailian a Republikano, Partido WHIG – Maika-6 a Presidente – agiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "John Quincy Adams (Hulio 11, 1767 – Pebrero 23, 1848)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni Andrew Jackson". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Andrew Jackson – Partido Demokratiko-Republikano – Maika-7 a Presidente – Dagiti Anerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Andrew Jackson (Marso 15, 1767 – Hunio 8, 1845)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni Martin Van Buren". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Martin Van Buren – Demokratiko-Republikano, Demokratiko, ken Patido ti Nawaya a Daga – Maika-8 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Martin Van Buren (Disiembre 5, 1782 – Hulio 24, 1862)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni William Henry Harrison". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "William Henry Harrison – Partido WHIG – Maika-9 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "William Henry Harrison (Pebrero 9, 1773 – Abril 4, 1841)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni John Tyler". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enerp 12, 2009.
- ^ "John Tyler – Awan Partido – Maika-10 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "John Tyler (Marso 29, 1790 – Enero 18, 1862)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni James Polk". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "James Polk – Partido Demokratiko – Maika-11 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "James K. Polk (Nobiembre 2, 1795 – Hunio 15, 1849)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni Zachary Tyler". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Zachary Taylor – Partido WHIG – Maika-12 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Zachary Taylor (Nobiembre 24, 1784 – Hulio 9, 1850)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biagt. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni Millard Fillmore". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Millard Filmore – Partido WHIG – Maika-13 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidete". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Millard Fillmore (Enero 7, 1800 – Marso 8, 1874)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni Franklin Pierce". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Franklin Pierce – Partido Demokratiko – Maika-14 a Presidente– Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Franklin Pierce (Nobiembre 23, 1804 – Oktubre 8, 1869)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni James Buchanan". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "James Buchanan – Partido Demokratikoy – Maika-15 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "James Buchanan (Abril 23, 1791 – Hunio 1, 1868)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni Abraham Lincoln". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Abraham Lincoln – Republika, Partido ti Nailian a Kappon – Maika-16 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Abraham Lincoln (Pebrero 12, 1809 – Abril 15, 1865)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni Andrew Johnson". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Andrew Johnson – Partido ti Nailian a Kappon – Maika-17 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Andrew Johnson (Disiembre 29, 1808 – Hulio 31, 1875)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni Ulysses S. Grant". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Ulysses S. Grant – Partido ti Nailian a Kappon – Maika-18 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Ulysses S. Grant (Abril 27, 1822 – Hulio 23, 1885)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni Rutherford B. Hayes". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Rutherford B. Hayes – Partido Republikano – Maika-19 a Presidentw – Dagiti Amerikano a presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Rutherford B. Hayes (Oktubre 4, 1822 – Enero 17, 1893)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni James Garfield". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "James Garfield – Partido Republikano – Maika-20 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "James A. Garfield (Nobiembre 19, 1831 – Septiembre 19, 1881)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni Chester Arthur". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Chester A. Arthur – Partido Republikano – Maika-21 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Chester A. Arthur (Oktubre 5, 1829 – Nobiembre 18, 1886)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ a b "Grover Cleveland – Partido Demokratiko – Maika-22 ken maika-24 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ a b "Grover Cleveland (Marso 18, 1837 – Hunio 24, 1908)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni Benjamin Harrison". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "William Henry Harrison – Partido Whig – Maika-23 Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Benjamin Harrison (Agosto 20, 1833 – Marso 13, 1901)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia nif William McKinley". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "William McKinley – Partido Republikano – Maika-25 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "William McKinley (Enero 29, 1843 – Septiembre 14, 1901)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni Theodore Roosevelt". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Theodore Roosevelt – Republikano, Partido Bull Moose– Maika-26 aPresidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Theodore Roosevelt (Oktubre 27, 1858 – Enero 6, 1919)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni William Howard Taft". Whitehouse.gov. Marso 13, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "William Howard Taft – Partido Republikano – Maika-27 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "William Howard Taft (Septiembre 15, 1857 – Marso 8, 1930)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni Woodrow Wilson". Whitehouse.gov. Marso 13, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Woodrow Wilson – Partido Demokratiko – Maika-28 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Woodrow Wilson (Disiembre 28, 1856 – Pebrero 3, 1924)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni Warren G. Harding". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Warren Harding – Partido Republikano – Maika-29 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Warren G. Harding (Nobiembre 2, 1865 – Agosto 2, 1923)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni Calvin Coolidge". Whitehouse.gov. Marso 13, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Calvin Coolidge – Partido Republikano– Maika-30 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Calvin Coolidge (Hulio 4, 1872 – Enero 5, 1933)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni Herbert Hoover". Whitehouse.gov. Marso 13, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Herbert Hoover – Partido Republikano – Maika-31 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Herbert Hoover (Agosto 10, 1874 – Oktubre 20, 1964)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia niFranklin D. Roosevelt". Whitehouse.gov. Marso 20, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Franklin D. Roosevelt – Partido Demokratiko – Maika-32 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Franklin D. Roosevelt (Enero 30, 1882 – Abril 12, 1945)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni Harry S Truman". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Harry S Truman – Partido Demokratiko – Maika-33 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Harry S Truman (Mayo 8, 1884 – Disiembre 26, 1972)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni Dwight D. Eisenhower". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Dwight D. Eisenhower – Partido Demokratiko – Maika-34 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Dwight D. Eisenhower (Oktubre 14, 1890 – Marso 28, 1969)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni John F. Kennedy". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "John F. Kennedy – Partido Demokratiko – Maika-35 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "John F. Kennedy (Mayo 29, 1917 – Nobiembre 22, 1963)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Lyndon B. Johnson – Partido Demokratiko – Maika-36 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Lyndon B. Johnson (Agosto 27, 1908 – Enero 22, 1973)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Richard M. Nixon". Whitehouse.gov. March 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Richard Nixon – Partido Republikano – Maika-37 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Richard M. Nixon (Enero 9, 1913 – Abril 22, 1994)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni Gerald R. Ford". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Gerald Ford – Partido Republikano – Maika-38 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Gerald R. Ford (Hulio 14, 1913 – Disiembre 26, 2006)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni Jimmy Carter". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Jimmy Carter – Partido Demokratiko – Maika-39 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Jimmy Carter (Oktubre 1, 1924 – )". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpi ani Ronald Reagan". Whitehouse.gov. Hunio 25, 2008. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Ronald Reagan – Partido Republikano – Maika-40 aPresidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Ronald Reagan (Pebrero 6, 1911 – Hunio 5, 2004)". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni George Herbert Walker Bush". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "George H. W. Bush – Partido Republikano – Maika-41 a Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "George Bush (Hunio 12, 1924 – )". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpi ani William J. Clinton". Whitehouse.gov. Marso 12, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Bill Clinton – Partido Demokratiko – Maika-42 aPresidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Bill Clinton (Agosto 19, 1946 – )". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Biograpia ni President George W. Bush". Whitehouse.gov. Pebrero 25, 2007. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "George W. Bush – Partido Republikano – Maika-43 aPresidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "George W. Bush (Hulio 6, 1946 – )". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Presidente Barack Obama". Whitehouse.gov. Enero 20, 2009. Naala idi Enero 20, 2009.
- ^ "Barack Obama – Partido Demokratiko – Maika-44 Presidente – Dagiti Amerikano a Presidente". Pakasaritaan. Naala idi Enero 12, 2009.
- ^ "Barack Obama (Agosto 4, 1961 – )". Dagiti Amerikano a Presidente: Dagiti nailadawan a Biag. C-SPAN. Naala idi Enero 12, 2009.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Presidente iti Estados Unidos idiay Wikimedia Commons


c: text/html

text:
Plantilia:Spaces
Daytoy a plantilia ket agpataud ti maymaysa wenno dagiti ad-adu a saan a matukkol a ("
").
- Eskritu
{{spaces|N}}
a ti pagpilian a parametro ti N ket isu ti kayat a bilang dagiti agsasaruno a saan a matukkol nga espasio (numeriko, nga addaan ti sakop ti 1 wenno dakdakkel).
{{spaces}}
agpataud ti maymaysa a saan a matukkol nga espasio. Mabalin ti agusar ti {{nbsp}} (a mangibaw-ing iti daytoy a plantilia) a kas apat para iti maymaysa a saan a matukkol nga espasio.
Datos ti plantilia[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy ket isu ti dokumentasion ti TemplateData para iti plantilia nga inus-usar babaen ti VisualEditor.
Spaces
Mangisengngat ti maysa wenno dagiti ad-adu a saan a matukkol nga espasio.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Papa Celestino V
Ni Papa Santo Celestino V (1215 – 19 Mayo 1296), ket naipasngay idi a kas ni Pietro Angelerio (segun kadagiti sabali a taudanAngelario, Angelieri, Angelliero, wenno Angeleri), ken makunkuna pay a kas ni Pietro da Morrone,ket nabutosan a kas ti Papa idi tawen ti 1294 iti naudi a saan a conclave a panagbutos ti papa iti pakasaritaan ti Romano Katoliko aSimbaan. Isu ket nadayegan gapu ti panagikkatna ti kinapapa. Awanen ti sumarsaruno a nangala ti nagan a Celestino.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Celestino V idiay Wikimedia Commons


text:
Evangelio ni Maria Magdalena
Ti Evangelio ni Maria Magdalena ket masarakan iti Codex nga Akhmim, maysa a texto a gnostico ti of the apokripa a Baro a Tulag a naala iti Cairo, Ehipto idi 1896. Ngem sa laeng naipablaak daytoy idi 1955, kalpasan a rimmuar ti Biblioteka a Nag Hammadi. Sumagmamano kadagiti texto ti Codex nga Akhmim ti adda met laeng kadagiti texto ti Nag Hammadi, ngem awan ti "Evangelio ni Maria Magdalena." Iti popular a literatura, am-ammo daytoy kas Evangelio ni Maria Magdalena, nupay kasta saan a nadakamat iti texto ti "Magdalena" ket mabalin a ti Maria ket maysa kadagiti innem a Maria a iti Baro a Tulag.
Ti texto ti Evangelio ket kangrunaan a maseknan iti
- mortalidad ken ti nagtaudan ti mortalidad kas bunga ti demi-urge
- iyuuli ni Jesus
- ti iyuuli ti kararua segun iti gnosticismo
Akinruar a silsilpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Evangelio ni Maria
- Evangelio ni Maria: (syncretic a texto, nairaman dagiti Coptico ken nasapsapa a Griego a kopkopia)
- Evangelio ni Maria (sabali pay a texto)


text:
Kanton iti Zug
Ti Kanton iti Zug (Aleman Kanton Zug (tulong·paammo)) ket maysa kadagiti 26 a kanton idiay Suisa. Daytoy ket mabirukan idiay tengnga ti Suisa ken ti kapitoliona ket ti Zug. Ti kanton ket adda ti 239 km² a kalawa ken isu ti kabassitan a kanton babaen ti kalawa. Daytoy ket saan a nabingbingay kadagiti distrito.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Arealstatistik Standard - Kantonsdaten nach 4 Hauptbereichen
- ^ Populasion ti Kanton iti Zug (Aleman) Naala idi 29 Mayo 2012
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Kanton iti Zug idiay Wikimedia Commons


text:
Jacques Cartier
Ni Jacques Cartier (Disiembre 31, 1491 – Septiembre 1, 1557) ket maysa idi a Pranses nga eksplorador ti kaputotan a Breton a nagtunton ti Kanada para iti Pransia.[1][2][3][4] Isu idi ti immuna nga Europeano a nagipalpalawag ti mapa[5] ti Golpo ti San Lorenzo ken dagiti igid ti Karayan San Lorenzo, nga inpanagananna "Ti Pagilian dagiti Kanada", manipud ti nagnagan nga Iroquois para kadagiti dua a dakkel a pagtaengan a nakitana idiay Stadacona (Siudad ti Quebec) ken idiay Hochelaga (Isla ti Montreal).
Nasapa a biag[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Jacques Cartier ket naipasngay idi 1491[6] idiay Saint-Malo, ti puerto idiay anianan a laud nga aplaya ti Bretania. Ni Cartier, nga isu idi ket maysa a nadaydayawan a marinero, ket nagpasayaat ti sosial a kasasaadna idi 1520 babaen ti pannakiasawana kenni Mary Catherine des Granches, a kamen ti maysa a nalatak a pamilia. Ti nasayaat a naganna iti Saint-Malo ket nabigbigan babaen ti kanayon a panagparangna kadagiti pagbunbigan a rehistro a kas manganak wenno saksi.[7]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Trudel, Marcel. "Cartier, Jacques". Ti Kanadiano nga Ensiklopedia. Naala idi 2009-11-09.
- ^ "Jacques Cartier". Encyclopædia Britannica. Naala idi 2009-11-09.
- ^ "Exploration — Jacques Cartier". The Historica Dominion Institute. Naala idi 2009-11-09.
- ^ "Jacques Cartier". Ti Katoliko nga Ensiklopedia. Naala idi 2009-11-09.
- ^ Dagiti mapana ket napukawen ngem naibasaran iti maysa a surat babaen ti kaanakanna a lalaki a ni Jacques Noël, a napetsaan idi 1587 ken inmaldit babaen ni Richard Hakluyt nga adda ti Panakaikabagian ti maikatlo a panagbaniaga ni Cartier, iti The Principall Navigations [...], Londres, G. Bishop, 1600.
- ^ AWan kadagiti rehistro ti panakabuniagan a nabirbirukan, ngem ni Cartier ket nangibagbaga ti tawenna kadagiti tallo a sursurat. Kitaen ti Marcel Trudel, Histoire de la Nouvelle-France, Fides, tom. 1, p. 68.
- ^ Biggar, H.P. Ti Umnong kadagiti Dokumento a mainaig kenni Jacques Cartier ken ni Sieur de Roberval, Ottawa, Dagiti Publiko ng aArkibo ti Kanada, 1930. Adda dagiti sumurok a 20 a panagbuniag ti nadakamat.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Blashfield, Jean F (2002), Cartier: Ni Jacques Cartier iti panagbirbiruk ti Amianan alaud a Pagdalanan, Compass Point Books, ISBN 0-7565-0122-9
- Cartier, Jacques (1993). Ramsay Cook, ed. Dagiti Panagbanbaniaga ni Jacques Cartier. Toronto: Unibersidad ti Toronto a Pagmalditan. ISBN 0-8020-5015-8.
- Greene, Meg (2004), Jacques Cartier: Ti Panagdaliasat ti Karan San Lorenzo, Rosen Central, ISBN 0-8239-3624-4
- Jacob, Yves (2000), Jacques Cartier (Pranses a bersion), Éditions l'Ancre de marine, ISBN 2-84141-145-1
- Trudel, Marcel (1966). "Cartier, Jacques". Diksionario ti Kanadiano a Biograpia. Tom. 1. Toronto: Unibersidad ti Toronto a Pagmalditan. pp. 154–172.
- Trudel, Marcel (1973). Dagiti Rugi ti Baro a Pransia, 1524–1663. Toronto: McClelland ken Stewart. Plantilia:ASIN
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Jacques Cartier idiay Wikimedia Commons


text:
Makan a la Pinoy: Sinigang a baboy nga adda abana
November 10, 2013 in Featured, food by editors
Ni BRENDA S. DACPANO
www.nordis.net
Ti sinigang ket linambong wenno linauya a naalseman. Nadumaduma ti mabalin nga isigang — karne ti baboy (tultulang/paragpag ti baboy, liempo wenno kasim), karne ti baka, ikan wenno lames, manok (sinalamagian a manok). Nadumaduma met ti mabalin a pagalsem ditoy kas ti salamagi (bunga wenno sabong), santol, bayabas, lemon, kalamansi, pias, naata a mangga wenno bunga ti palali (catmon).Maibilang a maysa kadagiti comfort food ken maibagay iti panawen a nalam-ek ken matutudo gapu iti napudot a digo daytoy.
No aglutoak ti sinigang a baboy, kayat ko diay adda tultulangna kas ti paragpag (pork ribs) wenno abaga (kasim/shoulder) ken napalet ti digona gapu iti laokna a bagas ti aba. No panagbubunga ti salamagi, masapul a kappuros a bunga ti usaren ta awan makaatiw iti presko kumpara iti ready-made a nakapakete a pulbos wenno paste.
Ramen:
1 kilo a kasim wenno paragpag ti baboy, nategteg iti agarup 2 pulgada
10 pidaso a salamagi wenno 1 pakete a sinigang mix
1/3 – ½ kilo a bagas ti aba, naukisan ken naiwa iti 2 pulgada
4 kamatis
1 sibuyas
1 reppet a balangeg/kangkong wenno bulong ti rabanos
1 bagas ti rabanos, naukisan ken naiwa iti gudua pulgada
10 utong
5 nga okra
5 sili a pangsigang
Asin ken patis a pangtimpla
Imurian dagiti nateng. Ilambong ti karne ti baboy iti dua litro a danum. Nayunan ti danum iti las-ud ti panaglambong no agkurang daytoy. No agburek, ikabil ti sibuyas, aba ken sibubukel a kamatis ken asin. Pagbureken ken iluto iti 20 minutos. Adawen ti kaguddua ti aba tapno i-blender santo isubli met laeng iti ilamlambong a karne. No awan ti blender, iluto lattan ti aba aginggana maburbor tapno pumalet ti digo.
Iluto ti karne iti 30-45 minutos wenno aginggana nalukneng. Ikabil ti bagas ti rabanos, utong, okra ken sili.
No agusar ti presko a salamagi, ilambong daytoy iti sabali a kaserola iti agarup tallo a minutos santo segsegen ken sagaten. Itimpla daytoy iti lutlutuen a sinigang no naluton ti utong ken okra. No maalseman a dagus ti sinigang a saan pay a naluto ti utong ken okra ket kumudiser dagitoy. Ipisok ti balangeng wenno bulong ti rabanos. Timplaan iti patis. Pagbureken aginggana maluto dagiti bulbulong. Idasar a napudot kakuyog ti innapuy. # nordis.net


text:
Danaw Baikal
Ti Danaw Baikal (Ruso: óзepo Бaйkáл, tr. Ozero Baykal; IPA: [ˈozʲɪrə bɐjˈkal]; Buryat: Бaйraл Hyyp, Mongol: Бaйraл Hyyp, Baygal nuur, a kayatna a saoen ket "masna a danaw";[3] Kirgistan: Бaйkoл, a kayatna saoen ket "nabaknang a danaw") ket isu ti kaduogan a danaw iti lubong,[4] iti 25 a riwriw a tawtawen.[5]
Daytoy ket mabirukan idiay abagatan ti Rusia a rehion ti Siberia, a nagbaetan ti Irkutsk Oblast iti amianan a laud ken ti Buryat a Republika iti abagatan a daya, daytoy ti kaaduan ti tomo a nasadiwa a danum a danaw iti lubong, nga aglaon ti agarup a 20% iti saan a nayelo a rabaw ti nasadiwa a danum iti lubong.[6]
Iti 1,642 m (5,387 ft),[1] ti Danaw Baikal ket isu ti kaadaleman[7] ken maysa kadagiti kalitnawan[8] kadagiti amin a danaw ti lubong. Kapadpada ti Danaw Tanganyika, ti Danaw Baikal ket naporma idi a kas maysa a taga-ugma a renggat a ginget, nga adda ti kadawyan nga atiddog nga immindayon a sukog nga adda ti kalawa ti rabaw iti 31,722 km2 (12,248 sq mi). Ti Baikal ket pagtaengan dagiti sumurok a 1,700 a sebbangan dagiti mula ken dagiti ayup, dua a pagkatlo ket saan a mabirukan ti aniaman a lugar iti lubong[9] ken daytoy ket nairangarang idi a UNESCO Sitio a Tawidan ti Lubong idi 1996.[10] Daytoy ket pagtaengan pay dagiti tribu ti Buryat nga agtataeng idiay daya a bangir ti Danaw Baikal,[11][12] nga agtartaraken kadagiti kalding, kamelio, baka ken karnero,[12] a ti natimbengan a rehional a temperatura ket agdumaduma manipud ti kababaan a −19 °C (−2 °F) iti kalamiisan aginggana ti kangatuan ti 14 °C (57 °F) iti kalgaw.[13] Ti Danaw Baikal ket nabirngasan a kas ti "Bakbaket a kabsat dagiti Agkakabsat a Babbai a Danaw (Danaw Khövsgöl ken Danaw Baikal)".
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Danaw Baikal ket naamammoan idi a kas ti "Baybay Amianan" kadagiti naipakasaritaan nga Insik a testo. Daytoy ket mabirukan idi idiay Xiongnu a teritorio a gumay-at manipud ti imperio ti Han a Dinastia iti abagatn, aginggana ti taiga ti Siberia iti amianan ti danaw, ken nakakitkita kadagiti panagraut dagiti milisia nga indauloan babaen ti buyot ti Han a Dinastia a nakilablaban kadagiti Xiongnu idi las-ud ti Han-Hun a Gubgubat.[14][15][16] Bassit laen ti naamammoan dagiti Europeano a maipanggep ti danaw aginggan idi nagpadakkel ti Rusia iti daytoy a lugar idi maika-17 a siglo. Ti immuna a Ruso nga eksplorador a nakaabot ti Danaw Baikal ket ni Kurbat Ivanov idi 1643.[17]
Heograpia ken hidrograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Trans-Siberia a perokaril ket nabangon idi ti nagbaetan ti 1896 ken 1902. Ti panakaipatakder ti nailadawana perokaril ti lawlaw ti abagatan a laud a gibus ti Danaw Baikal ket nakasapul kadagiti 200 a rantay ken dagiti 33 a tunel. Aginggana ti panakalpasna, ti maysa a tren abalsa ket nagilugan kedagiti perokaril a mangballasiw ti danaw manipud ti Puerto Baikal aginggana idiay Mysovaya para kadagiti adu a napalabas a tawtawen. Kadagiti panawen ti las-ud ti kalamiisan a panagyelo, ti danaw ket mabalin a pagnaan a balasiwen ngem daytoy ket nariesgo unay. Ti maysa nga adu a panagballasiw ti naisangsangayan a naipakasaritaan ti milisia, a nakabati kadagiti adu a natnatay gapu ti pannakailatakanda ti kalamiis ket idi ti 1920 Nalatak a Martsa ti Yelo ti Siberia. Idi rugi ti 1956, ti panakakulong ti Penned Irkutsk ken ti Karayan Angara ket nangipangato ti lessaad ti danaw babaen ti 1.4 m (4.6 ft).[18]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c d e "Ti baro a batimetriko a mapa ti Danaw Baikal. MORPOMETRIKO A DATOS. INTAS a Gandat 99-1669.Unibersidad ti Ghent, Ghent, Belhika; Grupo ti Naipagtitipon a Panagsukimat iti Maipapan ti Baybay a Heosiensia (CRG-MG), Unibersidad ti Barcelona, España; Limnological Institute of the Siberian Branch of the Russian Academy of Sciences, Irkutsk, Russian Federation; State Science Research Navigation-Hydrographic Institute of the Ministry of Defense, St.Petersburg, Russian Federation". Unibersidad ti Ghent, Ghent, Belgium. Naala idi Hulio 9, 2009.
- ^ "M.A. Grachev iti agdama akasasaad ti Ekolohiko a sistema ti Danaw Baikal". Lymnological Institute, Siberian Branch of Russian Academy of Sciences. Naala idi Hulio 9, 2009.
- ^ Altangerel Damdinsuren, Inggles ti Mongoliano a Diksionario(1998) Silverland: Ti Kalamiisan a Tiempo a Panagbaniaga ti Labes dagiti Ural, Londres, John Murray, panid 173
- ^ Fact Sheet: Danaw Baikal — A Touchstone for Global Change and Rift Studies, Hulio 1993 (naal aidi Disiembre 04, 2007)
- ^ "Lake Baikal - UNESCO World Heritage Centre". Naala idi 05 Oktubre 2012.
- ^ "Danaw Baikal: ti nalatak nga asul a mata ti Siberia". CNN. Naidulin manipud ti kasisigud idi Oktubre 11, 2006. Naala idi Oktubre 21, 2006.
- ^ "Kaadaleman a danaw iti lubong". geology.com. Naala idi Agosto 18, 2007.
- ^ Jung, J.; Hojnowski, C., Jenkins, H., Ortiz, A., Brinkley, C., Cadish, L., Evans, A., Kissinger, P., Ordal, L., Osipova, S., Smith, A., Vredeveld, B., Hodge, T., Kohler, S., Rodenhouse, N. ken Moore, M. (2004). "Diel a panagpangato a migrasion ti zooplancton idiay Danaw Baikal ken ti panakaikabagianna ti kadakkel ti bagi" (PDF). Iti Smirnov, A.I.; Izmest'eva, L.R. Dagiti Ekosistema ken Masna a Rekurso dagiti Bantay a Rehion. Dagiti nagbanagan ti immuna a taripnong iti Danaw Baikal: Ti agdama a kasasaad ti rabaw ken ti sirok a hidrosperio idiay kabanbantayan a luglugar. "Nauka", Novosibirsk, Rusia. pp. 131–140. Naala idi 9 Agosto 2009.
- ^ "Russia". Britannica Student Encyclopedia. Encyclopædia Britannica Online. 2007. Naala idi Hulio 3, 2007.
- ^ "Danaw Baikal — Sitio a Tawidan ti Lubong". Tawidan ti Lubong. Naala idi Enero 13, 2007.
- ^ Hammer, M.; Karafet, T. (1995). "DNA ken ti panakataoan ti Siberia". Smithsonian Institution. Naala idi Agosto 9, 2009.
- ^ a b Hudgins, S. (2003). Ti Sabali a Bangir ti Rusia: Ti Pisi ti Biag idiay Siberia ken ti Adayo a Daya a Rusia (PDF). Unibersida a Pagmalditan ti Texas A&M. Naala idi Agosto 9, 2009.
- ^ Fefelov, I.; Tupitsyn, I. (Agosto 2004). "Waders of the Selenga delta, Lake Baikal, eastern Siberia" (PDF). Wader Study Group Bulletin 104: 66–78. Naala idi Agosto 9, 2009.
- ^ "Emperador Wu ti Han a Dinastia-paset4 - Qinling a banbantay, Emperador Yan ken Emperador Duyaw, Duke ti Zhou ken Gambang a Kultura, Qin Shi Huang ken Maikawalo a Siddaaw ti Lubong, Pionero a Espiriu ti Han a Dinastia, Tang a Dinastia, Chang'an ken Seda a Kalsada, Relihioso a Kultura, Nalabbasit nga Altar ken Berde a Rebolusion - Insik a Kultura". Orientaldiscovery.com. 2009-07-23. Naala idi 2012-08-13.
- ^ John Man (2008). "Kapitulo 4". Ti Nalatak a Diding. ISBN 9781458754998.
- ^ babaen ni Mitch iti. "Han". Chinaahistoryofwarfare.com. Naala idi 2012-08-13.
- ^ "Panagsukimat ti Baikal". Irkutsk.org. 2006-01-18. Naala idi 2012-01-02.
- ^ "Pakasaritaan ti Irkutsk a Hedroelektriko nga Estasion ti Elektrisidad". Irkutskenergo. Naala idi 7 Septiembrer 2010.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Danaw Baikal idiay Wikimedia Commons
- Danaw Baikal
- Dagiti rengngat a danaw
- Dagiti danaw ti Rusia
- Dagiti Lugar a Tawidan ti Lubong idiay Rusia
- Dagiti biosperio a reserba ti Rusia
- Dagiti ekorehion ti nasadiwa a danum
- Heograpia ti Republika ti Buryatia
- Heograpia ti Irkutsk Oblast
- Dagiti patingga a puntos ti Daga
- Dagiti porma ti daga ti Siberia
- Masna a pakasaritaan ti Siberia
- Dagiti Ruso a toponimo


text:
Eslobakia
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
(Naibaw-ing manipud idiay Slovakia)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Katkategoria:
- Eslobakia
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti naserraan ti daga a pagilian
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Europa
- Dagiti estado a kameng ti NATO
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Dagiti republika
- Dagiti Eslabo a pagilian ken teritorio
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1993
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Palayan
Ti Siudad ti Palayan ket maysa a maika-5 a klase a siudad ken ti kapitolio iti probinsia ti Nueva Ecija iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti Palayan ket nabingbingay a politikal iti 19 a barbaranggay.
- Aulo
- Bo. Militar (Fort Magsaysay)
- Ganaderia
- Maligaya
- Manacnac
- Mapait
- Marcos Village
- Malate (Poblacion)
- Sapang Buho
- Singalat
- Atate
- Caballero
- Caimito
- Doña Josefa
- Imelda Valley
- Langka
- Santolan
- Popolon Pagas
- Bagong Buhay
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti daulo ti ili ken siudad: Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno, Siudad ti Quezon- Naala idi 31 Enero 2013
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Luzon (Inggles) naala idi 29 Mayo 2012


text:
Henri Matisse
Ni Henri-Émile-Benoît Matisse (Pransés a pannakabalikas: [ɑ̃ʁi matis]; 31 Disiembre 1869 – 3 Nobiembre 1954) ket maysa idi a Pranses nga artista, a naamaamon kadagiti panag-ususarna ti maris ken ti nakaay-ayos ken ti kasisigud a panagiladladawanna. Isu ket maysa idi a dibuhante, agprenprenta, ken eskultor, ngem isu ket nangruna a naamammoan a kas maysa a pintor.[1] Ni Matisse ket sapasap a naipanunotan, a mairaman ni Picasso ken ni Marcel Duchamp, a kas maysa kadagitoy a tallo nga artista a timmulong a nangipalawag ti rebolusionario a panagrangrang-ay kadagiti plastik ng arte kadagiti ilulukatan a dekada ti mika-20 a siglo, a nangikeddeng para kadagiti naisangsangayan a panagrangrang-ay ti pinintaan ken eskultura.[2][3][4][5] Urayno isu ket imununa a nanaganan a kas maysa a Paube (naatap nga ayup), babaen ti tawtawen ti 1920 isu ket immad-adu a kinabkablaawan a kas maysa a mangitengtengngel ti klasiko a tawidan iti Pranses a pinintaan.[6] Ti kalaingna ti panagiyebkas a pagsasao ti maris ken panagiladawan, a naipakpakita iti bagi ti obra a simmakup kadagiti sumurok a gudua a siglo, ket nakaala kaniana ti pammadayaw a kas maysa a mangiyuna a pigura iti moderno nga arte.[7]
Dagiti linaon
Nasapa a biag ken edukasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Matisse ket naipasngay idi idiay Le Cateau-Cambrésis, Nord, Pransia, t kaunaan nga anak a lalaki ti nabaknang nga aglaklako ti bukbukel.[8] Isu ket dimmakkel idiay Bohain-en-Vermandois, Picardie, Pransia. Idi 1887 isu ket napan idiay Paris tapno agadal ti linteg, nagtrabtrabaho a kas maysa nga administrado r ti korte idiay Le Cateau-Cambrésis kalpasan ti pananakagun-odna ti kualipikasionna. Isu ket immuna a nangrugrugi a nagpinta idi 1889, idi nangisangpet ti inana kadagiti kammasapulan ti panagpinta idi las-ud ti panawen ti panagpalplaing kalpasan ti atake iti apendicitis. Isu ket nakaduktal ti "maysa a kita ti paraiso" a kas ti inpalpalawagna kalpasan daytoy,[9] ken nangikeddeng nga isu ket agbalin a maysa nga artista, a nakaro ti pannkapapaay ti amana.[10] Idi 1891, isu ket nagsubli idiay Paris tapno agadal ti arte idiay Académie Julian ken nagbalin nga estudiante ni William-Adolphe Bouguereau ken Gustave Moreau. Idi ununana isu ket nagpinpinta kadagiti natalna a biag ken dagit iladawan ti daga iti maysa atradisional nga estilo, a kadagitoy ket nakagun-od ti nasayaat a kalaing. Ni Matisse ket naimpluensiaan idi babaen kadagii obra dagiti nasapsapa nga apo a kas ni Jean-Baptiste-Siméon Chardin, Nicolas Poussin, ken ni Antoine Watteau, ken dagiti pay moderno nga artsita a kas ni Édouard Manet, aken babaen ti Hapon nga arte. Ni Chardin ket maysa idi kadagit dinaydayawan a pintor ni Matisse; a kas maysa nga estudiante ti arte isu ket nagaramid kadagiti kopia ti uppat a pinintaan ni Chardin idiay Louvre.[11]
Idi 1896 ken 1897, ni Matisse ket binisitana ti Australiano a pintor a ni John Peter Russell idiay isla ti Belle Île idiay pantar ti Bretaña. Ni Russell ket nangipayammo kaniana ti Impresionismo ken ti obra ni van Gogh, nga isu ket gayyem idi ni Russell ngem saan pay unay a nalatak ti dayta apaset ti panawen. Ti estilo ni Matisse ket kompleto a nagbalbaliw, ken kinunkunana intonokua ket "Ni Russell ket isu idi ti nagsursuro kaniak, ken ni Russell ket nangipalplaawag ti teoria ti maris kaniak" Idi 1896 ni Matisse ket nangipabpabuya kadagiti lima a pinintaan idiay salon ti Société Nationale des Beaux-Arts, dua kadagitoy ket ginatang babaen ti estado.[12]
Iti modelo a ni Caroline Joblau, adda anakna idi a babai, a ni Marguerite, a naipasngay idi 1894. Isi 1898 inasawana ni Amélie Noellie Parayre; isuda a dua ti nangpadakkel kenni Marguerite ken adda dua nga anakda a lalaki, ni Jean (naipasngay idi 1899) ken ni Pierre (naipasngay idi 1900). Ni Marguerite ken Amélie ken kankanayonda a nagserbi a kas dagit imodelo para kenni Matisse.[13]
Idi 1898, iti panagbalbalakad ni Camille Pissarro, isu ket napan idiay Londtes tapno agadal kadagiti pinintaan ni J. M. W. Turner ken napan iti maysa a panagbanniaga idiay Corsica.[14] Kalpasan ti isusublina idiay Paris idi Pebrero 1899, isu ket kimmadua nagobra kenni Albert Marquet ken naamammuanna ni André Derain, Jean Puy,[15] ken ni Jules Flandrin.[16] Ni Matisse ket inrebrebna ti bagina kadagiti obra ti sabsabali ken nakaututan manipud ti panaggatgatang kadagiti pinintaan nga obra dagiti rinaraemna. Ti obra nga inbitinna idiay balayna ket mairaman ti maysa a yeso a busto babaen ni Rodin, ti maysa a pinintaan babaen ni Gauguin, ti maysa nga inladawan babaen ni van Gogh, ken ti Tallo nga Agdigdigos ni Cézanne. Iti kapanunotan ni Cézanne iti maipapan ti ladawan nga estruktura ken maris, ni Matisse ken nakabiruk ti kangrunaan a pangparugsona.[15]
Adu kadagiti pinintaan ni Matisse manipud idi 1898 aginggana idi 1901 ket naararamid nga agus-usar iti Dibisionista a pamay-an nga inamponna kalpasan ti panagbasana ti salaysay a "D'Eugène Delacroix au Néo-impressionisme" ni Paul Signac.[14] Dagiti pinintaanna ti 1902–03, ti maysa apaset ti panawen iti panagsagsagaba ti material para iti maysa nga artista, ket maipadpada a naladingit ken mangipakpakita ti maysa a pannakasegga nga adda iti porma. Kalpasan ti panagaramidna ti immuna a panagpadasna iti panagkitikit, ti maysa a kopia kenni Antoine-Louis Barye, idi 1899, isu ket nangipasnek iti enerhiana iti panagobra iti sekka, a lineppasna ti Ti Aadipen idi 1903.[17]
Dagiti paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Myers, Terry R. (Hulio–Agosto 2010). "Matisse on the Move". The Brooklyn Rail.
- ^ "Tate Modern: Matisse Picasso". Tate.org.uk. Naala idi 13 Pebrero 2010.
- ^ Adrian Searle (7 Mayo 2002). "Searle, Adrian, Ti Naidarikmatan, nakaap-aprang a panagipabuya, The Guardian, Martes 7 Mayo 2002". Guardian (UK). Naala idi 13 Pebrero 2010.
- ^ "Trachtman, Paul, Matisse ken Picasso, Smithsonian, Pebrero 2003". Smithsonianmag.com. Naala idi 13 Pebrero 2010.
- ^ "Ti pagisbuan ni Duchamp ket kalaingan kadagiti panagsuksukimat". news.bbc.co.uk. 1 Disiembre 2004. Naala idi 10 Disiembre 2010.
- ^ Wattenmaker, Richard J.; Distel, Anne, et al. (1993). Dagiti Nalatak a Pranses a Pinintaan manipud ti Barnes a Pundasion. New York: Alfred A. Knopf. ISBN 0-679-40963-7. p. 272
- ^ Magdalena Dabrowski Departamento ti Maikasangapulo ket siam a Siglo, Moderno, ken Kontemporario nga Arte, Ti Metropolitano a Museo ti Arte Taudan: Henri Matisse (1869–1954) | Tematiko a Salaysay Essay | Heilbrunn Linia a Pagorasn ti Arte a Pakasaritaan | Ti Metropolitano a Museo ti Arte Naala idi 30 Hunio 2010
- ^ Spurling, Hilary (2001). Ti Di Ammo a Matisse: Ti Biag ni Henri Matisse: Ti Nasap a Tawtawen, 1869–1908. Unibersidad ti California a Pagmalditan, 2001. ISBN 0-520-22203-2. pp. 4–6
- ^ Leymarie, Jean; Read, Herbert; Lieberman, William S. (1966), Henri Matisse, Konsilo ti Arte ti UCLA, p.9.
- ^ Bärbel Küster. "Arbeiten und auf niemanden hören." Süddeutsche Zeitung, 6 Hulio 2007. (Aleman)
- ^ Spurling, Hilary. Ti Di Ammo a Matisse: Ti Biag ni Henri Matisse, ti Nasap a Tawtawen, 1869–1908. p.86. naala iti online idi 15 Hulio 2007
- ^ Henri and Pierre Matisse, Cosmopolis, Blng 2, Enero1999
- ^ Marguerite Matisse Naala idi Disiembre 13, 2010
- ^ a b Oxford Art Online, "Henri Matisse"
- ^ a b Leymarie, Jean; Read, Herbert; Lieberman, William S. (1966), Henri Matisse, Arte a Konsilo ti UCLA, p.10.
- ^ [1] iti panid 23 ti Google Book Link
- ^ Leymarie, Jean; Read, Herbert; Lieberman, William S. (1966), Henri Matisse, Arte a Konsilo ti UCLA, pp.19–20.
Taudan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Alfred H. Barr, Jr., Matisse: Ti Artena ken Publikona New York: Ti Museo ti Moderno nga Arte, 1951. ISBN 0-87070-469-9; ISBN 978-0-87070-469-7.
- F. Celdran, R.R. Vidal y Plana. Trianggulo : Henri Matisse – Georgette Agutte – Marcel Sembat Paris, Yvelinedition, 2007. ISBN 978-2-84668-131-5.
- Raymond Escholier. Matisse. Ti Retrato ti Artista ken ti Lalaki. London, Faber ken Faber, 1960.
- Lawrence Gowing. Matisse. New York, Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, 1979. ISBN 0-19-520157-4.
- David Lewis. "Matisse ken ti Bisansio, wenno, Mangibilbilin ti Mekanisasion" iti Modernismo/modernidad 16:1 (Enero 2009), 51–59.
- John Russell. Matisse, Ama ken Anak, inpablaak babaen ni Harry N. Abrams, NYC. Kaebengan ti kopia ni John Russell 1999, ISBN 0-8109-4378-6
- Pierre Schneider. Matisse. New York, Rizzoli, 1984. ISBN 0-8478-0546-8.
- Hilary Spurling. Ti Di-Amammo a Matisse: Ti Biag ni Henri Matisse, Tom. 1, 1869–1908. Londres, Hamish Hamilton Ltd, 1998. ISBN 0-679-43428-3.
- Hilary Spurling. Matisse ti Maestro: Ti Biag ni Henri Matisse, Tom. 2, Ti Panagrukma ti Maris 1909–1954. Londres, Hamish Hamilton Ltd, 2005. ISBN 0-241-13339-4.
- Alastair Wright. Matisse ken ti Suheto ti Modernismo Princeton, Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan, 2006. ISBN 0-691-11830-2.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nancy Marmer, "Ni Matisse ken ti Estratehia ti Panagarkos," Artforum, Marso 1966, pp. 28–33.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Henri Matisse idiay Wikimedia Commons
- Dagiti eskultor ti maika-20 a siglo
- 1869 a pannakaipasngay
- 1954 nga ipupusay
- Dagiti alumni ti Académie Julian
- Dagiti pimmusay manipud ti myocardial infarction
- Paubismo
- Dagiti Pranses a pintor
- Dagiti Pranses nga agprenprenta
- Dagiti Pranses nga eskultor
- Dagiti pinintaan babaen ni Henri Matisse
- Dagiti moderno a pintor
- Tattao manipud idiay Le Cateau-Cambrésis
- Tattao ti Edwardiana a panawen
- Dagiti kalpasan nga impresionista a pintor
- Eskuela ti Paris


text:
Biag
Ti biag ket maysa a nakailasinan a mangisalumina dagiti banag nga adda kadagiti panangisenial ken bukod a panagsaranay a pamay-an manipud kadagiti saan a kastoy,[1][2] no gaputa dagiti kastoy nga opisio ket nagsardengen (patay), wenno gaputa awananda kadagiti kastoy nga opisio ken nailasinda a kas inanimado.[3][4] Ti biolohia ket isu ti siensia a maipanggep ti panagadal ti biag.
Ti aniaman a kasigkay a sibibiag a sistema ket tinawtawagan ti maysa nga organismo. Dagiti organismo ket mapanda kadagiti metabolismo, agtartaripatoda kadagiti homeostasis, agtagikuada kadagiti kapasidad nga agpadakkel, msumongbat kadagiti panagtignay, agpaadu ken, babaen ti masna apanagpili, makaampon kadagiti enbironmentoda kadagiti agsasruno a kaputotan. Dagiti ad-adu pay a narikut nga organismo ket mabalinda ti makisinnarita babaen kadagiti nadumaduma pamay-an.[1][5] Dagiti nadumaduma akita ti organismo ken mabirukan iti biospera iti Daga, ken dagiti tagikua a sapasap kadagitoy nga organismo— ti mulmula, ay-ayup, dagiti hongo, dagiti protista, arkea, ken bakteria—ket maysa a naibatay ti karbon- ken danum a porma ti selula nga adda ti narikut nga organisasion ken ti matawid a henetiko a pakaammo.
Dagiti sientipiko nga ebidensia ket nangisingsingasing a ti biag ket nangrugi iti Daga idi agarup a3.5 bilion a tawtawen.[6] Iti maysa a panagadal ti Dagiti Nailian nga Instituto ti Salun-at, dagiti mannurat ket nagpanpanunotda a no ti biolohiko a karikut ket umado unay iti las-ud ti ebolusion, ti biag ti law-ang ket mabalin a nangrugi idi "10 bilion a tawtawen"[7] - ti adadu ngem 5 bilion a tawtawen sakbay a rimsua ti Daga. Nupay kasta, ti mekanismo baaben ti irurumsua ti biag ditoy Daga ket di ammo urayno adu dagiti hipotesis a napagannurotan. Manipud idin, ti biag ket nagbalin ti maysa nga adu ti panagdumadumaanna iti porma, a dagiti biologo ket nangidasig kadagiti pagsasarunuan iti taxa. Ti biag ket makaungar ket rumang-ay kadagiti nawatiwat a sakup kadagiti kasasaad. Ti kaibuksilan ti biag—ti kinapangrunana, taudan, panggep, ken ti dumtengan a nakaikarian—ket maysa a sentaral a konsepto ken salusod iti pilosopia ken relihion. Ti pilosopia ken relihion ket ket nangidatonda kadagiti panangipatpatarus no kasano ti pakainaigan ti biag iti pannkaparsua ken ti kinaada ti rikna, ken kadagiti pakainaigan a banag a kas ti takder ti biag, panggep, ti konsepto ti maysa adios wenno dagiti dios, ti maysa a kararua wenno ti maysa a biag kalpasan ti ipupusay. Dagiti nadumaduma a kultura iti ami a pakasaritaan ket addaanda ti nadumaduma nga arngian kadagitoy a banag.
Urayno ti kaadda ti biag ket napasingkedan laeng ditoy Daga, adu kadagiti sientista ket namatmati a ti nainlangitan a biag ket saan a makaguyugoy, ngem mabalin. Dagiti sabali a planeta ken dagiti bulan iti Sistema a Solar ket nasuksukisoken para kadagiti ebidensia ti panagsuporta idi ti simple a biag, ken dagiti gandat a kas ti SETI ket nangpadas a mangkita kadagiti panangirangarang manipud kadagiti mabalin a sibilisasion dagiti taga sabali a daga. Segun ti panspermia a hipotesis, ti biag iti Daga ket mabalin a nagtaud manipud kadagiti layap a nagiwarwaras kadagiti organiko a molekula wenno ti simple a biag nga immuna a rimsua iti sabali a lugar.
Dagiti linaon
Dagiti nasapa a teoria[urnosen | urnosen ti taudan]
Materialismo[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda dagiti kasapaan a teoria iti biag ket dagidi materialista, a nagtengtengngel a ti amin nga adda ket banaga banag, ken ti biag ket isu laeng ti narikut a porma wenno pannakaurnos iti banag. Ni Empedocles (430 BC) ket nangsuppiat a ti amin a banag iti law-ang ket naaramid kadagiti panagtitipon dagiti uppat nga eternal nga "elemento" wenno "dagiti ramut ti amin": daga, danum, angin, ken apuy. Amin a pangbalbaliw ket naipalplawag babaen ti pannakaurnos ket pannakaurnos manen kadagitoy nga uppat nga elemento. Dagiti nadumaduma a porma iti biag ket gapuanan babaen ti maysa a nasayaat a panaglalaok dagiti elemento.[8]
Ni Democritus (460 BC) ket nagpanpanunot a ti kamamsapulan a pannakailasin ti biag ket isu ti kaadda ti kararua. Kasla met laeng dagiti taga-ugma amannurat, isu ket nangpadpadas a nangipalpalawag ti pannakaaramid ti maysa a sibibiag a banag. Ti pannangipalplawagna idi ket dagiti naapuyan nga atomo ket isu ti mangaramid ti kararua iti isu met laeng a panmay-an a dagiti atomo ken kodapis a pakabilanagn para kadagiti sabali a banag. Isu ket nangiyunay-unay iti apuy gapu ti makitkita a pannakainaigan ti baetan ti biag ken pudot, ken gaputa ti apuy ket aggunay.[9]
Ti eternal ken saan nga agbalbaliw a balikas dagiti Porma ni Plato, ket saan a nasayaat a nairepresentar iti banag babaen ti maysa a nainlangitan nga Artisano, ket nakaro a maigiddiat kadagiti nadumaduma a mekanistiko a Weltanschauungen, a kas idi ti atomismo, babaen idi maikapat a siglo, ti kaaduan a prominente... Daytoy a panagsuppiat ket nagtultuloy iti amin a paset ti panawen ti taga-ugma lubong. Ti atomistiko a mekanismo ket napasayaat idi manipud kenni Epicuro... bayat a dagiti Istoiko ket nagamponda iti maysa a nainlangitan a teleolohia... Daytoy a pagpilian ket kasla nalaka: iti panangipakita no kasano ti naysa a naestriktura, a kadawyan a lubong ket rumsua kadagiti saan a naiturong a proseso, wenno mangikabil ti kasaririt iti sistema.[10]—R. J. Hankinson, Gapuanan ken Pannkaipalplawag iti Panunot ti Taga-ugma a Griego
Ti mekanistiko a materialismo a nagtaud iti taga-ugma a Grsia ket napaungar idi ken binaliwan babaen ti maysa a Pranses a pilosopo a ni René Descartes, nga isu ket nagtengtengngel idi a dagiti ayup ken tattao ket naaramid dagiti parte a no agtitiponda ket agannongda a kas maysa a makina. Idi maika-19 a siglo, ti panagpasayaat iti selula a teoria iti bilolohiko a siensia ket nangaw-awis iti daytoy a panirigan. Ti ebolutionario a teoria ni Charles Darwin (1859) ket maysa a mekanistiko a panangipalplawag para iti taudan dagiti sebbangan babaen ti pamay-an ti masna a panagpili.[11]
Hilomorpismo[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Hilomorpismo ket teoria (nagtaud kenni Aristoteles (322 SK)) a dagiti amin a biag ket panaglalaok ti banag ken porma. Ti biolohia idi ket maysa kadagit nagruna nga interesado, ken adda idi dagiti adu a material iti biolohia kadagiti sinursuratna a maipanggep ti sibibiag a parsua. Iti daytoy a panirigan, amin a banag iti material nga uniberso ket addaan dagitoy ti banag ken porma, ken ti porma ti sibibiag a parsua ket ti kararuana (Griego psyche, Latin anima). Adda dagiti tallo a kita ti kararua: ti kararua ti mula ti mulmula, a gapuanan ti idadakkelda ken panaglungsot ket bukbukodanda a pakataraonan, ngem saan a gapu ti panagkuti ken panagrikna; ti kararua ti ayup, a gapuanan dagiti ayup nga agkuti ken makarikna; ken ti kararu a rasional, nga isu daytoy ti taudan ti pakinakem ken panagrason, a (namatmatian ni Aristoteles) mabirukan laeng iti tao.[12] Ti tunggal maysa a nangatngato a kararua ket adda dagiti gupitna manipud ti nabab-baba. Namatmati ni Aristoteles a bayat a rumsua dagiti banag nga awan pormana, saan a rumsua ti porma nga awan banagna, ken isunga ti kararua ket saan a mabalin a rumsua nga awan bagina.[13]
Daytoy a naibagbaga ket maitunos iti teleolohiko a panangipalpalawag iti biag, a pakaibilangan ti penomena kadagiti termino ti panggep wenno kadagusan ti gandat. Isunga ti kinapuraw ti dutdot ti polar nga uso ket naipalawag babaen ti panggepna iti parawpaw. Ti turong ti gapuanan (manipud timasakbayan ken napalabas) ket maisuppiat iti sientipiko nga ebidensia para ti masna a panagpili, a mangipalplawag kadagiti pagbanagan kadagiti termino iti napalabas a gapuanan. Dagiti biolohiko a langa ket naipalplawag babaen ti panagkita kadagiti kasayaatan a resulta ti masakbayan, ngem babaen ti panagkita kadagiti napalabas nga ebolusionario a pakasaritaan ti sebbangan, a nakaiturongan ti masna a panagpili kadagiti langa a nasalsalusod.[14]
Bitalismo[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti bitalismo ket isu ti pammati a ti pamunganayan ti biag ken saan a material. Daytoy ket nagtaud kenni Stahl (maika-17 a siglo), ket nagtengtengngel ti daytoy a panirigan aginggana idi tengnga ti maika-19 a siglo. Daytoy ket kinaynayat dagiti pilosopo a kas kenni Henri Bergson, Nietzsche, Wilhelm Dilthey,[15] dagiti anatomo a kas kenni Bichat, ken kimiko a kas kenni Liebig.[16] Ti bitalismo ket nangiramraman ti kapanunotan nga adda idi ti kammasapulan a paggiddiatan ti organiko ken inorganiko a material, ken ti pammati a ti organiko a material ket mabalin laeng a maala manipud kadagiti sibibiag a banag. Daytoy ket naisupapak idi 1828, idi ni Friedrich Wöhler ket insaganana ti urea manipud kadagiti inorganiko a materiales.[17] Daytoy Wöhler a sintesis ket naikedkeddeng a ti nangrugian ti moderno nga organiko a kimika. Daytoy ketnangruna iti pakasaritaan gapu ta immuna a napataud ti organiko a kompuesto manipud kadagiti inorganiko a reaktibo[16]
Idi las-ud ti tawtawen ti 1850, ni Helmholtz, nga inpakpakauna babaen ni Mayer, ket nangipakpakita nga awan ti mapukaw nga enerhia iti panaggunay ti piskel, nangisingasing daytoy nga awan dagiti "nangruna a puersa" a naken a mangkuti ti maysa a piskel.[18] Isu dagitoy a resulta ti panagbaybayan ti sientipiko a panagay-ayat kadagiti teoria ti bitalismo, ngem daytoy a pammati ket nagtultuloy kadagiti pseudosientipiko a teoria a kas ti homeopatia, a nagipatpatarus kadagiti sakit ken dagiti kirokiro a kas gapuanan babaen dagiti disturbo iti maysa a naipagpagarupa nangruna a puersa wenno pursa ti biag.[19]
Dagiti panangipalpalawag[urnosen | urnosen ti taudan]
Karit kadagiti sientista ken dagiti pilosopo ti mangipalawag ti biag kadagiti nalawag a termino.[20][21][22] Daytoy ket narigat gapu ta ti biag ket maysa a proseso, ken saan apuro a sustansia.[23][24] Ti aniaman a panangipalplawag ket nasken a nalawa a makaanay a mansakop iti amin a biag nga ammo tayo, ken nasken a sapasap a makaanay tapno mangiraman ti biag a mabalin a kamasapulan a maigidiat manipud ti biag iti Daga.[25][26][27]
Taudan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ebidensia ket mangisingasing a ti biag iti Daga ket ketmabalin a rimsua idi 3.7 bilion a tawtawen,[28] a dagiti kaduogan a tugot ti biag a nabirukan kadagiti posil a napetsaan manipud idi 3.4 bilion a tawtawen.[29] Iti maysa nga inadal babaen ti Dagiti Nailian a Patakder ti Salun-at, dagiti mannurat ket nangipagpagarup a no ti biolohiko a karikut ket umadu unay iti las-ud ti ebolusion, ti biag iti law-ang ket mabalin a ganganai a nangrugi idi 10 bilion a tawtawen[30][7] - dagiti bilion a tawen sakbay a rimsua ti Daga, a nagisingasing a ti Daga ket minulaan babaen ti panspermia wenno naidagusan a panspermia. Amin a naamammuan aporma ti biag ket makibinningay kadagiti kammasapulan a mekanismo ti molekula, a mangipakpakita ti sapasap a tinaudan; naibatay kadgitoy a panagpalpalaiiw, hipotesis iti tinaudan ti biag ket mangpadas a mangbiruk ti mekanismo a mangipalawag ti pannakaporma ti maysa a unibersal a sapasap a tinaudan, manipud kadagiti simple nga [[organiko a molekula] babaen ti kasakbayan ti selula abiag aginggana kadagiti protoselula ken metabolismo. Nabingbingayen dagiti modelo a katkategoria ti "immuna ti gene" ken "immuna ti metabolismo", ngem ti kinaudi a pagduyosan ket ti irurumsua kadagiti hibrido a modelo a mangitipon kadagitoy dua a kategoria.[31]
Awan dagiti agdama a sientipiko a onsenso no kasano a nangrugi ti biag. NUpay kasta, kaaduan kadagiti naaw-awat a sientipiko a modelo ket mangitakder kadagiti sumaganad a panagpalpaliiw:
- Ti eksperimento Miller-Urey, ken ti obra ni Sidney Fox, ket mangipakpakita kadagiti kasasaad ti primitibo a Daga ket nagparabor kadagiti kimiko a reaksion a nangsintesado kadagiti amino asiso ken dagiti organiko a kompuesto manipud kadagiti inorganiko a tinaudan.[32]
- Dagiti Phospholipid ken kelaatda a nangporma kadagiti dua a tuon ti lipido, ti batayan nga estruktura ti maysa a kulanit ti selula.
Dagiti sibibiag nga organismo ket agsintesadoda kadagiti [[protina], ken dagitoy ket dagiti polimero dagiti amino asido nga agus-usar kadagiti panangiyammo a naikodigo babaen ti deoksiribonukleiko nga asido (DNA). Ti sintesis ti protina ket buklen dagiti intermediario a ribonucleiko asido (RNA) a polimero. Ti maysa a posibilidad no kasano a nangrugi ti biag ket ti pannkaiyuna dagiti gene, ken sinaruno dagiti protina;[33] the alternative being that proteins came first and then genes.[34]
Nupay kasta, gapu ta dagiti gene ken pdagiti protina ket nasken tapno mapataud ti tunggal maysa kadagitoy, ti parikut a panangikeddeng no ania ti immuna ket kasla ti manok wenno ti itlog. Kaaduan kadagiti sientista ket nangampon ti hipotesis a gapu iti daytoy, saan a mabalin a dagiti gene keb dagiti protina ket nawayada a rimsua.[35]
Isunga ti posibildad nga immuna nga insingasing babaen ni Francis Crick,[36] ket isu ti biaga a naibatay iti RNA,[35] nga addaan kadagiti kasla DNA a tagikua ti panagipenpen ti pakaammo ken dagiti kataliktiko a tagikua dagiti dadduma a protina. Daytoy ket tinawtawagan ti RNA a hipotesis ti lubong, ken daytoy ket sinuportaran babaen ti panagpalplaiiw nga adu kadagiti kritikal a komponente dagiti selulaa (dagiti kabuntogan a nagbaliw) ket kaaduan a buklen dagitoy ti RNA. Ken dagiti pay kritikal a kumaduaan a banag ti (ATP, Acetyl-CoA, NADH, kdpy.) ket mabalin dagitoy a nukleotides wenno dagiti sustansia a nalawag a maikabagian kaniada. Dagiti kataliktiko a tagikua ti RNA ket saan pay idi a naipakpakita idi immuna anaisingasing ti hipotesis,[37] ngem pinasingkedan daytoy babaen ni Thomas Cech idi 1986.[38]
Ti maysa a parikut ti lubong ti RNA a hipotesis ket ti sisntesis ti RNA manipud ti simple nga inorganiko atinaudan ket narigrigat ngem kadagiti organiko a molekula. Ti maysa arason ti daytoy ket dagiti tinaudan ti RNA ket natalinaayda unay ken nabuntogda a makitinnignay iti tunggal maysa babaen kadagiti ambiente a kasasaad, ken naisingasingen a dagiti sibibiag nga organismo ket mangbukel kadagitoy iti tunggal maysa a molekula sakbay ti RNA.[39] NUpay kasta, ti nagballigi a sisntesi dagiti dadduma a molekula ti RNA babaen kadagitoy nga adda a kasasaad sakbay ti biag iti Daga ket nagun-oden babaen ti pananginayon kadagiti alternatibo a tinaudan iti naisangayan ngaurnos iti tinaudan ti pospato nga adda kadagiti amin a reaksion.[40] Daytoy a panagadal ket mangpabalin ti hipotesis ti lubong ti RNA.[41]
Dagiti heolohiko a natakuatan idi 2013 ket nangipakpakita a ti reaktibo a sebbangan ti [[posporo] (kasla ti pospito) ket adu dagitoy iti taaw sakbay idi 3.5 Ga, ken ti Schreibersita ket nalaka a makitinnignay iti naibatay ti danum a glycerol tapno agpataud ti pospito ken glycerol 3-pospito.[42] Daytoy ket naipagpagarup a ti aglaon ti Schreibersita a meteorites manipud ti Naladaw a Nakaro a Panagbomba ket mabalin a nakaited ti nasap a napabassit a posporo, a mabalin nga agtignay kadagiti prebiotiko nga organiko a molekula tapno mangporma kadagiti posporilado a biomolekula, a kasla ti RNA.
Idi 2009, dagiti ekspetimento ket m=nangipakita ti Darwinio nga ebolusion iti maysa a dua ti komponente a sistema dagiti ensima ti RNA (ribosima) in vitro.[43] Ti obra ket naaramid iti laboratorio ni Gerald Joyce, a nangibagbaga, "Daytoy ti immuna akas pagarigan, iti ruar ti biolohia, ti ebolusionario a panagampon ti maysa a sistema ti molekular a henetiko."[44]
Dagiti prebiotiko a kompuesto ket mabalin nga adda kadagiti ekstraterestial a tinaudan. Dagiti natakuatan ti NASA idi 2011, a naibatay kadagiti panagadal kadagitimeteorites a mabirukan iti Daga, ket mangisingasing a dagiti kompuesto ti DNA ken RNA (adenine, guanine ken dagiti maikabagian nga organiko a molekula) ket mabalin a naporna iti akin-ruar a limbang.[45][46][47][48]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti 'ebolusion' dagiti birus ken dagiti kapada a porma ket di pay ammo. Isunga, daytoy a pannakaidasig ket mabalin a parapiletiko gaputa ti selular a biag ket mabalin a nagtaud manipud ti saan a selular a biag, wenno polipiletikio gapu ti kinaudi a sapasap a tinaudan ket mabalin a saan a nairaman.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Koshland Jr, Daniel E. (Marso 22, 2002). "Dagiti Pito nga Adigi ti Biag". Siensia 295 (5563): 2215–2216. doi:10.1126/science.1068489. PMID 11910092. Naala idi 2009-05-25.
- ^ Ti Tawidan a Diksionario ti Amerikano iti pagsasao nga Inggles, maika-4 nga edision, inpablaak babaen ti Houghton Mifflin Company, babaen ti Answers.com:
- "Ti tagikua wenno kababalin a mangisalsalumina kadagiti sibibiag nga organismo manipud kadagiti natay nga organismo ken inanimado a banag, a nipakpakita kadagiti opisio a kas ti metabolismo, panagdakkel, reproduksion, ken ti sungbat iti panagtignay wenno ti pangampon iti enbironmento a nagtaud ti kaunegan ti organismo."
- "Ti pannakailasinan a kasasaad wenno kasasaad ti sibibiag nga organismo."
- ^ Panangilawlawag iti inanimado. WordNet a Panagbiruk babaen ti Unibersidad ti Princeton.
- ^ "Diksionario ti Merriam-Webster". Diksionario ti Merriam-Webster. Naala idi 2009-06-21.
- ^ "organismo". Maika-21 a Siglo a Diksionario ti Chambers publisher=Chambers Publishers Ltd (online ed.). 1999. Naala idi 2012-05-26.
- ^ "3.5 bilion tawen a deposito ti organiko ket nakaipakpakita ti taudan ti biag". Naala idi 2012-09-04.
- ^ a b Sharov, Alexei A. (12 Hunio 2006). "Ti Genome ket umad-adu a kas maysa a pagurasan para iti nagtaudan ken ti ebolusion ti biag". Biology Direct 1: 1–17. doi:10.1186/1745-6150-1-17. PMC 1526419.
- ^ Parry, Richard (Marso 4, 2005). "Empedocles". Ensiklopedia ti Pilosopia ti Stanford. Naala idi 2012-05-25.
- ^ Parry, Richard (Agosto 25, 2010). "Democritus". Ensiklopedia ti Pilosopia ti Stanford. Naala idi 2012-05-25.
- ^ Hankinson, R. J. (1997). Gapuanan ken Pannkaipalplawag iti Panunot ti Taga-ugma a Griego. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 125. ISBN 978-0-19-924656-4.
- ^ Thagard, Paul (2012). Ti Kognitibo a Siensia iti Siensia: Pannakaipalplawag, Pannakaduktal, ken maipapan ti Konsepto a Panagbalbaliw. MIT Press. pp. 204–205. ISBN 0262017288.
- ^ Aristoteles, De Anima, Libro II
- ^ Marietta, Don (1998). Pangyuna ti taga-ugma a pilosopia. M. E. Sharpe. p. 104. ISBN 0765602164.
- ^ Stewart-Williams, Steve (2010). Darwin, Dios ken ti kaibuksilan ti biag: kasano a mangisuppiat kadagiti amin ti ebolusionario a teoria a napanunot nga ammom iti biag. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. pp. 193–194. ISBN 0521762782
- ^ Schwartz, Sanford (2009). C. S. Lewis iti Kinaudi a Prontera: Siensia ken Supernatural iti Trilohia ti Limbang. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 56. ISBN 0199888396.
- ^ a b Wilkinson, Ian (1998). "Pakasaritaan ti Klinikal a Kimika – Ni Wöhler ken ti Pannkaipasngay ti Klinikal a Kimika". Ti Warnakan ti Internasional a Pederasion ti Klinikal a Kimika ken Laboratorio a Medisina 13 (4). Naala idi 0212-06-12.
- ^ Friedrich Wöhler (1828). "Ueber künstliche Bildung des Harnstoffs". Annalen der Physik und Chemie 88 (2): 253–256. Bibcode:1828AnP....88..253W. doi:10.1002/andp.18280880206.
- ^ Rabinbach, Anson (1992). Ti Motor ti Tao: Enerhia, Bannog, ken dagiti Taudan ti Modernidad. Unibersidad ti California a Pagmalditan. pp. 124–125. ISBN 0520078276.
- ^ "Puesto a papel ti NCAHF iti Homeopatia". National Council Against Health Fraud. Pebrero 1994. Naala idi 2012-06-12.
- ^ Mullen, Leslie (June 19, 2002). "Defining Life". Taudan ti Ebolusion ti Biag. Astrobiolohia. Naala idi 2012-05-25.
- ^ Emmeche, Claus (1997). "Panangipalplawag ti Biag, Panangipalplawag ti Irurumsua". Niels Bohr Institute. Naala idi 2012-05-25.
- ^ "Maipalwag tayo kadi ti Biag". Colorado Arts & Sciences. 2009. Naala idi 2009-06-22.
- ^ Mautner, Michael N. (1997). "Naidagus a panspermia. 3. Dagiti estratehia ken motibasion para iti panangimula kadagiti ulep a mangporma ti bituen". Warnakan ti Britaniko nga Interplanetario a KagimonganJ 50: 93–102. Bibcode:1997JBIS...50...93M.
- ^ Mautner, Michael N. (2000). Panangimula ti Uniberso iti Biag: Panangiseguridad iti Kosmolohiko a Kasakbayan tayo. Washington D. C.: Legacy Books (www.amazon.com). ISBN 0-476-00330-X.
- ^ Nealson, K. H.; Conrad, P. G. (Disiembre 1999). "Biag: napalabas, agdama ken masakbayan". Pilosopiko a Transaksion ti Naarian a Kagimongan dagiti Londres B a Siensia ti Biolohia 354 (1392): 1923–39. doi:10.1098/rstb.1999.0532. PMC 1692713. PMID 10670014.
- ^ McKay, Chris P. (Septiembre 14, 2004). "Ania kadi ti Biag—ken Kasano a Biruken tayo kadagiti Sabali a Lubong?". Publiko a Biblioteka ti Siensia – Biolohia 2 (2(9)): 302. doi:10.1371/journal.pbio.0020302. PMC 516796. PMID 15367939.
- ^ Mautner, Michael N. (2009). "Dagiti naipatengnga ti biag nga etika, ken ti masakbayan ti tao iti limbang". Bioethics 23 (8): 433–440. doi:10.1111/j.1467-8519.2008.00688.x. PMID 19077128.
- ^ Milsom, Clare; Rigby, Sue (2009). Pannagitaldiap kadagiti posil (Maika-2 nga ed.). John Wiley & Sons. p. 134. ISBN 1405193360.
- ^ doi:10.1038/ngeo1238
Daytoy a dakamat ket automatiko a malpas kadagiti sumaruno a minuto. Mabalinmo a mapan ti pagurayan wenno ipadakkel babaen ti ima
- ^ Sharov, Alexei A.; Gordon, Richard (28 March 2013). "BIag Sakbay ti Daga". arXiv. arXiv:1304.3381v1. Naala idi 16 Abril 2013.
- ^ Coveney, Peter V.; Fowler, Philip W. (2005). "Panagmodeo ti karikut ti biolohia: ti maysa a perspektibo ti sientista". Warnakan ti INterface ti Naarian a Kagimongan 2 (4): 267–280. doi:10.1098/rsif.2005.0045.
- ^ "Habitabilidad ken Biolohia: Ania kadi dagiti Tagikua ti Biag?". Mision ti Phoenix Mars. Ti Unibersidad ti Arizona. Naala idi 2013-06-06.
- ^ Senapathy, Periannan (1994). Nawaya pannkaipasangay dagiti organismo. Madison, WI: Genome Press. ISBN 0964130408.
- ^ Eigen, Manfred; Winkler, Ruthild (1992). Dagiti addang para iti biag: ti perpektibo iti ebolusion (Aleman nga edision, 1987). Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 31. ISBN 019854751X.
- ^ a b Barazesh, Solmaz (May o13, 2009). "Kasano a nangrugi ti RNA: Agbirbiruk dagiti Sientista kadagiti Tinaudan ti Biag". Science News. Naala idi 2012-05-25.
- ^ Watson, James D. (1993). "Prologo: dagiti nasapa pannagipagpgarup ken dagiti kinapudno a maipanggep kadagiti plantilia ti RNA". Iti Gesteland, R. F.; Atkins, J. F. The RNA World (Cold Spring Harbor, New York: Cold Spring Harbor Laboratory Press). pp. xv–xxiii.
- ^ Gilbert, Walter (February 20, 1986). "Ti Taudan ti Biag: Ti lubong ti RNA". Nature 319 (618): 618. Bibcode:1986Natur.319..618G. doi:10.1038/319618a0.
- ^ Cech, Thomas R. (1986). "Ti modelo ti nakatalisado nga RNA a replikasion ti RNA". Dagiti Nagbanagan ti Nailian nga Akademia ti Siensia ti Estados Unidos 83 (12): 4360–4363. Bibcode:1986PNAS...83.4360C. doi:10.1073/pnas.83.12.4360. Naala idi 2012-05-25.
- ^ Cech, T.R. (2011). Dagiti Lubong ti RNA iti KOntesto. Source: Departamento ti Kimika ken Biokimika, Unibersidad ti Colorado, Boulder, Colorado 80309-0215. Cold Spring Harb Perspect Biol. 2011 Peb 16. pii: cshperspect.a006742v1. doi:10.1101/cshperspect.a006742.
- ^ Powner, Matthew W.; Gerland, Béatrice; Sutherland, John D. (Mayo 14, 2009). "Sintesis ti matignay a pirimidine ribonukleotides kadagiti mabalin a kasasaad ti prebiotiko". Nature 459 (7244): 239–242. Bibcode:2009Natur.459..239P. doi:10.1038/nature08013. PMID 19444213.
- ^ Szostak, Jack W. (Mayo 14, 2009). "Dagiti Taudan ti Biag: Dagiti sistema ti kimika iti nasapa a Daga". Nature 459 (7244): 171–172. Bibcode:2009Natur.459..171S. doi:10.1038/459171a. PMID 19444196.
- ^ Pasek, Matthew A.; et at. (18). "Ebidensia para iti reaktibo a napabassit a sebbangan ti posporo iti nasapa nga Arkea a taaw". PNAS 110 (25): 10089–10094. doi:10.1073/pnas.1303904110. Naala idi 16 Hulio 2013.
- ^ Lincoln, Tracey A.; Joyce, Gerald F. (Pebrero 27, 2009). "Bukod a Natalinaay a Replikasion ti maysa nga Ensima ti RNA". Science 323 (5918): 1229–1232. Bibcode:2009Sci...323.1229L. doi:10.1126/science.1167856. PMC 2652413. PMID 19131595.
- ^ Joyce, Gerald F. (2009). "Ebolusion ti maysa a lubong ti RNA". Cold Spring Harbor Symposium on Quantitative Biology 74: 17–23. doi:10.1101/sqb.2009.74.004. PMC 2891321. PMID 19667013.
- ^ Callahan; Smith, K.E.; Cleaves, H.J.; Ruzica, J.; Stern, J.C.; Glavin, D.P.; House, C.H.; Dworkin, J.P. (11 Agosto 2011). "Carbonaceous meteorites contain a wide range of extraterrestrial nucleobases". PNAS. doi:10.1073/pnas.1106493108. Naala idi 15 August 2011.
- ^ Steigerwald, John (Agosto 8, 2011). "NASA Researchers: DNA Building Blocks Can Be Made in Space". NASA. Naala idi 2011-08-10.
- ^ ScienceDaily Staff (Agostot 9, 2011). "DNA Building Blocks Can Be Made in Space, NASA Evidence Suggests". ScienceDaily. Naala idi 2011-08-09.
- ^ Gallori, Enzo (Nobiembre 2010). "Astrokimika ken ti tinaudan ti henetiko a material". Rendiconti Lincei 22 (2): 113–118. doi:10.1007/s12210-011-0118-4. Naala idi 2011-08-11.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kauffman, Stuart. The Adjacent Possible: A Talk with Stuart Kauffman
- Seeding the Universe With Life Legacy Books, Washington D. C., 2000, ISBN 0-476-00330-X
- Walker, Martin G. LIFE! Why We Exist...And What We Must Do to Survive Dog Ear Publishing, 2006, ISBN 1-59858-243-7
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Puon ti Biag idiay Wikimedia Commons


text:
Angola
Ti Angola, opisial a ti Republika iti Angola (Portuges: República de Angola, pannakabalikas: [ʁɨˈpublikɐ dɨ ɐ̃ˈɡɔla];[4] Kikongo, Kimbundu, Umbundu: Repubilika ya Ngola), ket maysa a pagilian idiay akin-abagatan nga Aprika a naibeddengan babaen ti Namibia iti abagatan, ti Demokratiko a Republika iti Kongo iti amianan, ken ti Zambia iti daya; ti laud na a pantar ket addan idiay Taaw Atlantiko iti Luanda a kas ti kapitoliona a siudad.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Population Forecast to 2060 by International Futures hosted by Google Public Data Explorer
- ^ a b c d "Angola". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 8 Oktubre 2011.
- ^ "Gini Index". Sangalubongan a Banko. Naala idi 2 Marso 2011.
- ^ Daytoy ket ti pannakabalikas idiay Portugal; idiay Angola daytoy ket maibalikas a kas naisurat
- Angola
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti Bantu a pagilian ken teritorio
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti dati a kolonia ti Portugal
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti GPAP
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Komunidad ti Pagpagilian ti Pagsasao a Portuges
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Portuges
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1975


text:
1869
Ti 1869 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Biernes iti kalendario a Gregoriano.
Dagiti linaon
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero–Marso[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 4 – ni Ulysses S. Grant ket sinarunona ni Andrew Johnson a kas ti maika-18 a Presidente iti Estados Unidos.
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero–Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 22 – Emilio Aguinaldo, umuna a Presidente iti Pilipinas (pimmusay 1964)
Hulio–Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Oktubre 2 – Mohandas Karamchand Gandhi, politiko a daulo ti India, Ama iti Pagilian (pimmusay 1948)
- Nobiembre 22 – André Gide, Pranses a mannurat ken Nobel a laureado (pimmusay 1951)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Kasilpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti 1869 idiay Wikimedia Commons


text:
Kultural a Rebolusion
Ti Kultural a Rebolusion ti Nalatak a Proletariano, wenno sapasap a naamammuan a kas ti Kultural a Rebolusion (Insík: 文化大革命; pinyin: Wénhuà Dàgémìng), ket maysa idi a sosial-politikal a tignay a napasamak idiay Republika ti Tattao ti Tsina manipud idi 1966 aginggana idi 1976. Daytoy ket inparugi babaen ni Mao Zedong, ti Mangipangulo idi ti Partido Komunista ti Tsina, ti naibagbaga a gandatna ket ti panangipatungpal ti komunismo iti pagilian babaen ti panagikkat ti kapitalista, tradisional ken dagiti kultural nga elemento ti Insik a kagimongan, ken ti panangipang-al ti Maoista nga ortodoksi iti kaunegan ti Partido. Tirebolusion ket nangmarka ti panagsubli ni Mao Zedong iti puesto ti turay kalpasan ti napaay a Nalatak a Panaglagto ti Masakbayan. Ti tignay ket politikal a nagpasardeng iti Tsina ken kaaduan a nakapektar ti ekonomia ken sosial ti pagilian.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- "Li Peng, ti 'Mammarti ti Tiananmen,' ket 'Sisasagana a Matay' tapno Mapasardeng ti Riribok ti Estudiante". AsiaNews.it. 2003. Naal aidi Agosto 21, 2011.
- Barnouin, Barbara ken ni Yu Changgen. Zhou Enlai: Ti Politikal a Biag. Hong Kong: Insik nga UNibersidad ti Hong Kong, 2006. ISBN 962-996-280-2. Naala idi Marso 12, 2011.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Kultural a Rebolusion idiay Wikimedia Commons
- Encyclopædia Britannica. Ti Kultural a Rebolusion


text:
Oceania
Ti Oceania ( /ˌəʊʃɪˈɑːnɪə/ wenno /ˌəʊsɪˈɑːnɪə/)[1] ket maysa a rehion a naipatengnga kadagiti isla ti tropikal a Taaw Pasipiko.[2] Dagiti pamanunotan no ania ti pakabuklan ti sakup ti Oceania manipud kadagiti korales nga atol ken dagiti bulkaniko nga isla ti Abagatan a Pasipiko (etnolohiko a nabongbingay kadagiti subrhion ti Melanesia, Micronesia, ken Polynesia)[3] aginggana ti intero nga insular a rehion a nagbaetan ti Asia ken ti Kaamerikaan, a mairaman ti Australasia ken ti Malay a Purpuro. Ti termino ket sagpaminsan a naisangsangayan a naus-usar a mangibaga ti kontinente a mangbukel ti Australia ken dagiti asideg nga is-isla,[4][5][6][7] wenno bioheograpiko a kas maysa a kapadpada a nagan para iti Australasiano nga ekosona (Wallacea ken Australasia) wenno ti Pasipiko nga ekosona (Melanesia, Polynesia, ken Micronesia a naisinsina wenno manipud ti Baro a Selanda[8] wenno manipud idiay nangruna adaga ti Baro a Guinea).[9]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Pannakabalikas: Ti Baro nga Oxford a Diksionario ti Inggles (1998) ISBN 0-19-861263-X - p.1282 "Oceania /ˌəʊsɪˈɑːnɪə, -ʃɪ-/".
- ^ Para iti pakasaritaan ti termino, kitaen ti Douglas & Ballard (2008) Ganganaet a bagbagi: Oceania ken ti siensia ti puli 1750–1940
- ^ "Oceania". 2005. Ti Columbia nga Ensiklopedia, maika-6 nga ed. Unibersidad ti Columbia a Pagmalditan.
- ^ Pakabuklan dagiti rehion a makroheograpiko (kontinental), dagiti heograpiko a sub-rehion, ken dagiti napili nga ekonomiko ken sabsabali a panakaigrupo, Dibision dagiti Estadistika ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. Nabaliwan idi Agosto 28, 2007. Naala ti online idi Oktubre 11, 2007.
- ^ Ti Atlas ti Kanada. Panakabaliw a petsa: Agosto 17, 2004. Naala ti online idi Enero 31, 2011.
- ^ "Encarta Mexico "Oceanía"". Mx.encarta.msn.com. Naidulin manipud ti kasisigud idi 2009-11-01. Naala idi 2009-04-17.
- ^ Lewis, Martin W.; Kären E. Wigen (1997). Ti Mito dagiti Kontinente ti Panagdillaw ti Metaheograpia. Berkeley: Unibersidad ti California a Pagmalditan. p. 32. ISBN 0-520-20742-4, ISBN 0-520-20743-2. "Nakakaskasdaaw a, ti sungbat [manipud ti maysa nga eskolar a nagsuksukimat ti panakarkulo ti bilang dagiti kontinente] ket husto a maipada ti naitaripnong a listaan: Amianan nga Amerika, Abagatan nga Amerika, Europa, Asia, Oceania (Australia ken ti Baro a Selanda), Aprika, ken Antartikaa."
- ^ Udvardy. 1975. Ti panakaidasig dagiti bioheograpiko a probinsia ti lubong
- ^ Steadman. 2006. Panag-awan ken & biheograpia dagiti tropikal a billit ti Pasipiko
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Oceania idiay Wikimedia Commons
- "Australia ken Oceania" manipud ti Nailian a Heograpiko


text:
Marikina
Ti Ciudad ti Marikina ket maysa kadagiti ciudad ken ili a mangbukel iti Metro Manila iti Pilipinas. Maaw-awagan ti Marikina kas "Kapitolio ti Sapatos iti Pilipinas" gapu iti mabigbig nga industria ti sapatos. Nalatak ti ciudad kadagiti aramidna a sapatos a mailaklako pay iti sabsabali a pagilian. Itay nabiit, inaramid dagiti sapatero ditoy iti maibilang a kadakkelan a paris ti sapatos iti sangalubongan. Ti met Museo ti Sapatos iti Marikina ti ayan ti nalatak a 3,000 a paris ti sapatos ni sigud nga Umuna a Babai Imelda Marcos.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Addaan ti Ciudad ti Marikina iti 15 a barbaranggay.


text:
Parañaque
Maysa ti Ciudad ti Parañaque kadagiti ciudad ken il-ili a mangbukel iti Metro Manila iti Filipinas. Kabeddengna iti amianan ti Ciudad ti Pasay, iti amianan-a-daya ti Ciudad ti Taguig, iti abagatan-a-daya ti Ciudad ti Muntinlupa, iti abagatan-a-laud ti Ciudad ti Las Piñas ken iti kaud ti Manila Bay.
Dagiti linaon
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Nanbingbingay ti Ciudad ti Parañaque iti dua a kongresional a distrito ken 16 a barbaranggay.
Dagiti baranggay iti Distrito 1[urnosen | urnosen ti taudan]
- Baclaran
- Don Galo
- La Huerta
- San Donisio
- San Isidro
- Sto. Niño
- Tambo
- Vitalez
Dagiti baranggay iti Distrito 2[urnosen | urnosen ti taudan]
- B.F. Homes
- Don Bosco
- Marcelo Green
- Merville
- Moonwalk
- San Antonio
- San Martin de Porres
- Sun Valley


text:
Baybay Mediteraneo
Ti Baybay Mediteraneo ket maysa a baybay a naikapet idiay Taaw Atlantiko a napalikmutan babaen ti rehion ti Mediteraneo ket gangani a napalikmutan babaen ti daga: iti amianan babaen ti Europa ken Anatolia, iti abagatan babaen ti Amianan nga Aprika, ken iti daya babaen ti Lebante. Ti baybaya ket sagpaminsan a naipanpanunotan a kas paset ti Taaw, ngem daytoy ket kankanayon a nailaslasin a kas maysa kompleto a nailasin a bagi ti danum.
Ti nagan a Mediteraneo ket naala manipud ti Latin a mediterraneus, a kayatna asaoen ket "akin-uneg a daga" wenno "iti tengnga ti daga" (manipud ti medius, "tengnga" ken terra, "daga"). Daytoy ket sakupenna ti agarup a kalawa ti 2.5 a riwriw km² (965,000 sq mi), ngem ti panakaikapetna ti Atlantiko (ti Ilet ti Gibraltar) ket 14 km (8.7 mi) laeng a kalawa. Iti oseanograpia, daytoy ket sagpaminsan a tinawtawagan ti Baybay Euraprikano Mediteraneo wenno ti Europeano a Baybay Mediteraneo tapno mailasin daytoy manipud kadagiti sabsabali a lugar ti baybay mediteraneo.[3][4]
Ti Baybay a Mediteraneo ket adda ti katimbengan akaadalen ti 1,500 m (4,900 ft) ken ti kaadaleman a nairehistro a puntos ket 5,267 m (17,280 ft) iti Calypso Deep idiay Baybay Honiko.
Daytoy idi ket maysa a nangruna a dalan dagiti aglaklako ken agbanbaniaga kadagiti taga-ugma a a nangipalubos ti panaglaklako ken panakisinnokat ti kultura a nagbaetan dagiti mangirugrugi a tattao ti daytoy a rehion. Ti pakasaritaan ti rehion ti Mediteraneo ket naipangpangruna iti pannakaawat kadagiti nagtaudan ken panagrang-ay kadagiti moderno a kagimongan. "Para iti pagkatlo ti globo, ti Baybay Mediteraneo ket kapadpada a ti panagikaykaysa nga elemento ken sentro ti Pakasaritaan ti Lubong."[5]
Dagiti linaon
Nagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti termino a Mediteraneo ket manipud ti balikas a Latin ti mediterraneus, a kayatna saoen ket "iti tengnga ti Daga" wenno "nagbaetan ti dagdaga" (medius, "tengnga, nagbaetan" + terra, "daga, Daga (planeta)"): gaputa daytoy ket adda kadagidiay nagbaetana a kontinente ti Aprika, Asia ken Europa. Ti Griego a nagan ti Mesogeios (MeσόYeιoς), ket maipadpada manipud ti uέσo, "tengnga" + Yn, "daga, Daga (planeta)").[6]
Ti Baybay Mediteraneo ket naipakasaritaan nga adda dagiti nadumaduma a nagan. Kas pagarigan dagiti Romano ket tinawtawaganda ti Mare Nostrum (Latin, "Baybay tayo"), ken sagpaminsan a ti Mare Internum (Salustio, Burnay. 17).
Iti Biblia, daytoy ket nangruna a naamammuan a kas ti הים הגדול (HaYam HaGadol), ti "Nalatak a Baybay", (Num. 34:6,7; Josh. 1:4, 9:1, 15:47; Ezek. 47:10,15,20), wenno simple laeng a "Ti Baybay" (1 Dagiti ARI 5:9; comp. 1 Macc. 14:34, 15:11); nupay kasta, daytoy ket tinawtawagan pay a kas ti "Lapdan a Baybay", gapu ti lokasionna idiay laud nga aplaya ti Nasantuan aDaga, ken isunga ti likudan ti tao a sumangsango ti daya, ket sagpaminsan a naipatpatarus a kas ti "Lumaud a Baybay", (Deut. 11:24; Joel 2:20). Ti sabali pay a nagan idi ket ti "Baybay ti Philistines" (Exod. 23:31), manipud ti tattao nga agtataeng ti dakkel a paset nga aplayana idiay asideg dagiti Israelita.
Iti Moderno a Hebreo, tinawtawagan daytoy idi ti HaYam HaTikhon (הַיָּם הַתִּיכוֹן), "ti tengnga a baybay", ti literal a panaka-ampon ti Aleman a kapadpada ti Mittelmeer. Iti Turko, daytoy ket naamammoan a kas ti Akdeniz,[7] "ti puraw a baybay". Iti moderno nga Arabiko, daytoy ket naamammoan a kas ti al-Baḥr al-Abyaḍ al-Mutawassiṭ (البحر الأبيض المتوسط), "ti Baybay Tenganga a Puraw", bayat nga iti Islamiko ken naduduog nga and Arabiko a literatura, daytoy ket naibagbaga a kas ti Baḥr al-Rūm (بحر الروم), wenno "ti Romano/Baybay Bisantino."
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
ADda dagiti nadumaduma ataga-ugma a sibilisasion a mabirbirukan kadagiti lawlaw ti aplayana; isu ngarud a daytoy ket adda ti nangruna nga impluensia kadaidiay a kultura. Daytoy ket nangited ti dalan para iti panaglaklako, kolonisasion ken gubat, ken nangited kadagiti taraon (babaen ti panagkalap ken dagiti nadumaduma pay a kita ti ikikan) para kadagiti nadumaduma a komunidad kadagiti napalabas a panawen.[8]
Ti pannakibinningay ti maipada a klima, heolohia ken sumrekan ti sapasap a baybay ket nangiturong kadagiti nadumaduma a pakasaritaan ken panakaikapet ti kultura a nagbaetan dagiti taga-ugma ken moderno a kagimongan iti lawlaw ti Mediteraneo.
Ti dua a kangrunaa a sibilisasion ti Mediteraneo ti klasiko a kina-ugma ket dagiti siudad-estado ti Griego ken dagiti Penisia. Idi ni Augustus ket binangonna ti Romano nga Imperio, ti Baybay Mediteraneo ket narugian a tinawtawagan ti Mare Nostrum (literal ti:"Baybay tayo") babaen dagiti Romano.
Ni Darius I ti Persia, a nagparukma ti Taga-ugma nga Ehipto, ket nangipatakder ti kanal a nangisilpo ti Mediteraneo idiay Baybay Nalabbasit. Ti kanal ni Darius ket nalawa metten para iti dua trireme tapno mabalinda a makilinnabas no naigay-at dagiti kaodda, ken masapul ti uppat nga aldaw ti panaglasat daytoy.[9]
Ti lumaud nga imperio ti Romano ket narebba idi agarup a AD 476. Ti day aket temporario a nagturay a kas ti Bisantino nga Imperio a naporma manipud ti akin-daya a gudua ti Romano nga Imperio. Ti sabali pay a bileg ket rumsuanto idiay daya: Ti Islam. Nga iti kalatakan agay-atna, ti Arabo nga Imperio ket nagtengtengngel ti 75% ti rehion ti Mediteraneo.
Nupay kasta ti Europa ket nagung-ungar, idi imadadu ti panakaporma kadagiti naurnong ken naisentro nga estado iti kinaudi ti Tengnga a Panpanawen kalpasan ti Renasimiento ti maika-12 a siglo.
Ti Otomano a bileg ket nagtultuloy a dimakkel, ken idi 1453, ti Bisantino nga Imperio ket naiddep kalpasan ti panakatnag ti Konstantinopla. Ti idadakkel ti kalaing ti marina dagiti bileg ti Europa ket simmuppiat ti napardas a panagipadakkel ti Otomano iti rehion idi ti Gubat Lepanto ket nangipadas ti bileg ti Otomano a marina. Ti panakarang-ay ti panagibarko ket nangrugi a nabanagan ti Mediteraneo. Idi ket amin a panaglaklako manipud ti daya ket limmabas ti uneg tiu rehion, ngem tattan ti panangilabas ti Aprika ket nangpalubos a maimportar dagiti rekado ken dagiti dadduma pay a tagilako babaen dagiti puerto ti Atlantiko ti lumaud a Europa.[10][11][12]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ http://www.unece.org/fileadmin/DAM/env/water/blanks/assessment/black.pdf
- ^ Pinet, Paul R. (2008). Kumbidar ti Oseanograpia. Jones & Barlett Learning. p. 220. ISBN 0-7637-5993-7.
- ^ "Microsoft Word - ext_abstr_East_sea_workshop_TLM.doc" (PDF). Naala idi 2010-04-23.
- ^ "Dagiti Agsuksukimat ket nangipadto ti panagpangato ti lessaad ti Baybay Mediteraneo - Damdamag - Panagsukimat – Europeano a Komision". Ec.europa.eu. 2009-03-19. Naala idi 2010-04-23.
- ^ Georg Wilhelm Friedrich Hegel Ti Pilosopia ti Pakasaritaan History, p. 87, Dover Publications Inc., 1956 ISBN 0-486-20112-0; 1st ed. 1899
- ^ a naikabil ueσόYaιoς iti Liddell & Scott
- ^ Ni Özhan Öztürk ket nangitunton a ti Daan a Turko ti ak ket kayatna pay a saoen ket "laud" ken ti Akdeniz ket kayatna saoen ket "Laud a Baybay", bayat a ti Karadeniz (Baybaya nangisit) ket kayatna saoen ket "Baybay Amianan". Ni Özhan Öztürk. Pontus: Antik Çağ’dan Günümüze Karadeniz’in Etnik ve Siyasi Tarihi Genesis Yayınları. Ankara, 2011 pp. 5-9
- ^ David Abulafia, Ti Nalatak a Baybay: Ti Pakasaritaan ti Tao iti Mediteraneo (Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan; 2011)
- ^ Rappoport, S. (Doktor ti Pilosopia, Basel). Pakasaritaan ti Ehipto (di napetsaan, nasap a maika-20 a siglo), Tomo 12, Paset B, Kapitulo V: "Dagiti Danum aDalan ti Ehipto", pampanid 248-257. Londres: Ti Kagimongan a Grolier.
- ^ C.I. Gable - Ti Konstantinopla ket Natnag manipud kadagiti Otomano a Tuko - Boglewood Timeline - 1998 - Naal aidi 3 Septiembre 2011.
- ^ "Pakasaritaan ti Otomano nga Imperio, ti Islamiko a Pagilian a Pagtaengan idi dagiti Hudio" - Separdi a Panagadadal ken Kultura - Naala idi 3 Septiembre 20111.
- ^ Robert Guisepi - Dagiti Otomano: Manipud kadagiti Mannakigubat ti Prontera Aginggana kadagiti Nagbangon ti Imperio - 1992 - History World International - Naala idi 3 Septiembre 2011.
Philip Mansel, Lebante: Kinangayed ken ken Didigra idiay Mediteraneo, Londres, John Murray, 11 Nobiembre 2010, natangken nga aklub, 480 pampanid, ISBN 978-0-7195-6707-0, New Haven, Unibersidad ti Yale a Pagmalditan, 24 Mayo 2011, natangken nga aklub, 470 pampanid, ISBN 978-0-300-17264-5
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Baybay Mediteraneo idiay Wikimedia Commons


text:
Rutherford B. Hayes
Ni Rutherford Birchard Hayes (Oktubre 4, 1822 – Enero 17, 1893) ket isu idi ti Maika-19 a Presidente iti Estados Unidos (1877–1881). A kas presidente, isu ti nangimaton ti panakalpas iti Panagipatakder manen ken ti iseserrek ti Estados Unidos iti Maikadua a Rebolusion ti Industria. NI Hayes ket maysa nga agrepreporma a nangrugi kadagiti ganetget a nangiturong ti reporma a sibil a serbisio ken nagipadas ti, napaay, a panagtunos dagiti panagsina a nangiturong ti Sibil a Gubat ti Amerikano idi nasapsapa a limapulo a tawtawen.
Isu ket naipasngay idiay Delaware, Ohio, ni Hayes ket nagsanay ti linteg idiay Lower Sandusky (tattan a ti Fremont) ken paradawat ti siudad iti Cincinnati manipud idi 1858 aginggana idi 1861. Idi nangrugi ti Sibil a Gubat, ni Hayes ket pinanawanna ti naballigi a karrrer ti politiko tapno sumrek ti Kappon ti Buyot. Isu ket nasugatan ti namin lima a beses, ken nakaro a nasugatan idiay Gubat ti Abagatan a Bantay, isu ket nakagun-od ti dayaw para iti kinatured iti gubatan ken naipangato ti ranggo iti komandante heneral. Kalpasan ti gubat, isu ket nagserbi idiay Kongreso ti Estados Unidos manipud idi 1865 aginggana idi 1867 a kas maysa a Republikano. Ni Hayes ket pimmanaw idiay Kongreso tapno agtaray para iti Gobernador iti Ohio nga isu ket nabutosan ti dua a termino, a nagserbi manipud idi 1867 aginggana idi 1871. Kalpasan ti panakagibus ti maikadua a terminona, isu ket nagituloy ti panagsanayna iti linteg, ngem nagsubli met laeng iti politiko idi 1875 tapno agserbi ti terminona akas gobernador.
Idi 1876, ni Hayes ket nabutosan a kas presidente iti maysa kadagiti nakaro a kasuppiatan ken naisupapak a panagbutos ti Amerikano a pakasaritaan. Urayno isu ket naabak ti nadayeg a butos kenni Samuel J. Tilden ti Demokrata , ni Hayes ket nangabak ti kinapresidente babaen ti kabassitan a paggidiatan kalpasan ti panaggungguna kaniana ti Komision ti Kongreso ti nasuppiatan a duapulo nga elektoral a butos. Ti nagbanagan daytoy ket ti Kompromiso iti 1877, a dagiti Demokrata ket immannurotda ti panakabutos ni Hayes ket inawatna ti panakalpas ti panagsakop ti milisia iti Abagatan.
Ni Hayes ket namatmati iti meriokratiko a gobierno, agpapada a panakatrato nga awan ti panakairebbeng ti puli, ken ti panagparang-ay babaen ti edukasion. Isu ket nagbilin kadagiti pederal a tropa ti mangpatalna ti Nalatak a Welga ti Perrokarril iti 1877 ken nagbilin kaniada nga agsanod kadagiti Akin-abagatan a kapitolio iti panakalpas ti Panagipatakder manen. Isu ket nangisayangkat ti nalanay a reporma a serbisio sibil a nangpatakder ti pundasion para kadagiti reporma ti panawen ti 1880 ken 1890. Ni Hayes ket nagtaginayon ti karina a saan nga agtaray para iti panagbutos manen. Isu ket nagretiro idiay balayna idiay Ohio ken nagbalin a nangipatakder kadagiti sosial ket edukasional a reporma.


text:
Dalem
Ti dalem ket maysa a nangruna nga organo nga adda kadagiti bertebrata ken dagiti dadduma pay nga ayup. Adda daytoy kadagiti adu nga annong, a mairaman ti panagikkat iti rugit, biosintesis ti protina, ken ti panagpataud kadagiti biokimiko a nasken para iti pannakalpa. Tidalem ket nasken para iti panagbiag; awan ti agdama a waya a mangsukat para iti nabayag a kaawan ti annong ti dalemm, ngem adda met dagiti baro a pamay-an ti dialisis ti dalem a mabalin a mausar iti nabiit.
Daytoy nga organo ket adda ti nangruna a papel iti metabolismo ken adda dagiti nadumaduma nga annong iti bagi, a mairaman ti panagipenpen ti glukoheno, panagrungsot kadagiti nalabbasit a selula ti dara, sintesis ti protina ti plasma, panagpataud ti hormona, ken panagikkat ti rugit. Daytoy ket adda iti baba ti diapragma itipusong a rehion ti tian. Daytoy ket agpataud iti apro, ti maysa nga alkalino a kompuesto a tumolong iti pannakalpa babaen ti emulsipikasion kadagiti lipido. Ti nangato ti pannakaipangruna dagiti kulanit ti dalem ket mangtimbeng kadagitinadumaduma iti adu ti tomona a biokimiko a reaksion, a mairaman ti sintesis ken ti pannakaburak dagiti bassit ken narikut a molekula, nga adu kadagitoy ket nasken para kadagiti nangruna nga annong.[1]
Ti terminolohia a mainaig iti dalem ket kanayon a mangrugi iti hepar- wenno hepat- manipud ti Griego a balikas ti dalem, hēpar (ἧπap, ramut hepat-, ἡπat-).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Maton, Anthea; Jean Hopkins, Charles William McLaughlin, Susan Johnson, Maryanna Quon Warner, David LaHart, Jill D. Wright (1993). Biolohia ti Tao ken Salun-at. Englewood Cliffs, New Jersey, USA: Prentice Hall. ISBN 0-13-981176-1. OCLC 32308337.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Dalem idiay Wikimedia Commons


text:
Carcar
Ti Siudad ti Carcar ket maysa a komponente a siudad iti probinsia ti Cebu iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti Carcar ket nabingbingay a politikal iti 15 a barbaranggay.
- Bolinawan
- Buenavista
- Calidngan
- Can-asujan
- Guadalupe
- Liburon
- Napo
- Ocana
- Perrelos
- Valencia
- Valladolid
- Poblacion I
- Poblacion II
- Poblacion III
- Tuyom
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti daulo ti ili ken siudad: Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno, Siudad ti Quezon- Naala idi 31 Enero 2013
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Visayas (Inggles) naala idi 25 Mayo 2012