text:
Amianan nga Amerika
T Amianan nga Amerika ket ti kontinente a sibubukel iti uneg ti Akin-amianan a Hemisperio ken gangani a sibubukel iti uneg ti Akinlaud a Hemisperio. Daytoy ket mabalin pay a maikeddeng nga akin-amianan a subkontinente ti Kaamerikaan.[1] Daytoy ket nabeddengan iti amianan babaen ti Taaw Artiko, iti daya babaen ti Taaw Atlantiko, iti laud ken abagatan babaen ti Taaw Pasipiko, ken iti abagatan a daya babaen ti Abagatan nga Amerika ken ti Baybay Karibe.
Ti Amianan nga Amerika ket sakupenna ti kalawa iti agarup a 24,709,000 kuadrado kilkilometro (9,540,000 kuadrado milmilia), ti garup a 4.8% iti rabaw ti planeta wenno agarup a 16.5% iti kalawa ti dagana. Manipud idi 2013, ti populasionna ket nakarkulo iti gangani a 565 riwriw a tattao iti ballasiw dagiti 23 a nawaya nga estado, a mangirepresenta iti agarup a 7.5% iti populasion ti tao. Kaaduan ti kalawa ti daga ti kontinente ket iturayan babaen ti Kanada, ti Estados Unidos, Greenland, ken ti Mehiko, bayat nga adda met dagiti basssit nga estado kadagiti rehion ti Sentral nga Amerika ken Karibe. Ti Amianan nga Amerika ket isu ti maikatlo a kadakkelan a kontinente babaen ti kalawa, kalpasan ti Asia ken Aprika,[2] ken ti maikapat babaen ti populasion kalpasan ti Asia, Aprika, ken Europa.[3]
Ti immuna a tattao a nagnaed idiay Amianan nga Amerika ket dagidi Paleoindiano a nangrugrugi a simmangpet idi las-ud ti paset ti panawen ti naudi a glasier babaen ti panagballasiw ti rangtay a daga ti Bering. Naggigiddiat dagitoy kadagiti nadumaduma a bilang dagiti dibersio a kultura ken dagiti komunidad iti ballasiw ti kontinente. Ti kadakkelan ken kaaduan nga abanse kadagiti Sakbay ti Kolombiano a sibilisasion idiay Amianan nga Amerika ket dagidi Aztec idiay idi itan ket ti Mehiko ken ti Maya idiay Sentral nga Amerika. Dagiti Europeano a kolonista ket nangrugrugida a simmangpet idi maika-16 ken maika-17 a sigsiglo, ken nagpunas kadagiti dakkel a bilang dagiti patneng a populasion ken nangrugian ti panawen ti Europeano a panagturay.
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Kaamerikaan ket kadawyan a maawat nga innaganan idi babaen ti Italiano ng eksplorador a ni Amerigo Vespucci babaen dagiti Aleman a kartograpo a ni Martin Waldseemüller ken ni Matthias Ringmann.[4] Ni Vespucci, ket isu ti nagsukimat iti Abagatan nga Amerika idi baetan ti 1497 ken 1502, isu idi ti immuna nga Europeano a nangisingasing a ti Kaamerikaan ket saan idi a dagiti Daya nga India, ngem ti sabali a masa ti daga a dati a di ammo babaen dagiti Europeano. Idi 1507, ni Waldseemüller ket nagpataud iti mapa ti lubong, a nangikabilanna ti balikas ti "America" iti kontinente ti Abagatan nga Amerika, idiay tengnga iti tattan ket Barasil. Isu ket nangipalawag iti gapu para iti nagan iti kakkuyogna a libro ti Cosmographiae Introductio:[5]
...ab Americo inventore ... quasi Americi terram sive Americam (manipud kenni Americus ti nangduktal ... a kas dagidi ket daga ni Americus, isu a makuna nga America).
Para kenni Waldseemüller, ti maysa ket saan koma a manglikud iti panagnagan ti daga kalpasan ti nangduktal. Isu ket nagusar iti nai-Latin a bersion ti nagan ni Vespucci (Americus Vespucius), ngem iti pemenina a porma ti "America", a sinurot dagiti pagarigan iti "Europa" ken "Asia".
Kalpasanna, idi dagiti sabali a nagar-aramid ti mapa ket innayonda ti Amianan nga Amerika, innayonda met ti kasisigud a nagan iti daytoy: idi 1538, ni Gerard Mercator ket inusarna ti nagan nga Amerika kadagiti amin nga Akinlaud a Hemisperio iti mapana iti lubong.[6]
Adda met dagiti sumuppiat a ti taripnong ket ti panagusar ti apelyido para iti pananginagan kadagiti panagduktal malaksid iti kaso ti naarian ken isu a ti naala manipud ti "Amerigo Vespucci" ket mabalin a problematiko.[7] Ni Ricardo Palma (1949)ket nangisingasing ti naala manipud ti banbantay "Amerrique" iti Sentral nga Amerika—ni Vespucci ket isu idi ti immuna a nakaduktal ti Abagatan nga Amerika ken ti banbantay ti Amerrique iti Sentral nga Amerika, a naikonekta kadagiti naduktalanna kadagiti naduktalan ni Christopher Columbus.
Ni Alfred E. Hudd ket nangisingasing iti teoria idi 1908 a dagiti kontinente ket managanan manipud ti Gales a komersiante nga agnagan iti Richard Amerike manipud idiay Bristol, a naipampamattian nga isu ti nangpinansia ti panagbanniaga a panagduktal ni John Cabot manipud idiay Inglatera a napan idiay Newfoundland idi 1497. Ti bassit a nasukimat a pammati a naisingsingasing ket ti Amerika ket naipanagan para iti Espaniol a marinero iti taga-ugma a Bisigodo a nagan iti 'Amairick'. Ti sabali ket ti nagan a nairamut iti pagsasao a Patneng nga Amerikano.[6]
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Amianan nga Amerika ket sakupenna ti akin-amianan a paset ti masa ti daga kadawyan a naibagbaga a kas ti Baro a Lubong, ti Akinlaud a Hemisperio, ti Kaamerikaan, wenno ti laeng Amerika (a saan unay a kadawyan, ken inkeddeng ti dadduma a kas agmaymaysa a kontinente[8][9][10] a ti Amianan nga Amerika ket subkontinente).[11] Ti laeng koneksion iti daga ti Amianan nga Amerika iti Abagatan nga Amerika ket ti Ismo ti Panama. Ti kontinente ket pinatinggaan iti abagatan a daya babaen dagiti kaaduan a heograpo idiay pagayusan a labneng ti Darién idiay igid ti pagbeddengan ti Colombia-Panama, ken manggikabil daytoy iti amin a paset ti Panama iti uneg ti Amianan nga Amerika.[12][13][14] Iti pay sabali, adda met dagiti heolohista a pisiograpiko a mangikabil iti akin-abagatan a patinggana iti Ismo ti Tehuantepec, Mehiko, a ti Sentral nga Amerika ket gumay-at nga agpaabagatan a daya idiay Abagatan nga Amerika iti daytoy a puntos.[15] Ti is-isla ti Karibe, wenno dagiti Laud nga India, ket naikeddeng dagitoy a paset ti Amianan nga Amerika.[1]
Sakbay a naipangato ti ismo ti Sentral nga Ameriaka, ti rehion ket adda idi iti sirok ti danum. Dagiti isla ti Laud nga India ket mangmarka ti dati a limned a rangtay ti daga, a nangisilpo idi ti Aamianan nga Amerika ken Abagatan nga Amerika babaen tattan ti Florida ken Venezuela. Ti aplaya ti kontinente ket atiddog ken saan a kadawyan. Ti Golpo ti Mehiko ket isu ti kadakkelan a bagi ti danum a manglennek ti kontine, ken sarunuen daytoy babaen ti Luek Hudson. Dagiti dadduma pay ket mairaman ti Golpo ti San Lorenso ken ti Golpo ti California.
Adda dagiti nadumaduma nga isla iti aplaya ti kontinente, kangrunaan ti Purpuro Artiko, ti Bahamas, Turks ken Caicos, ti Kalatakan ken Basbassit nga Antila, ti Is-isla Aleutiano ti dadduma ket adda iti maitutop nga Akindaya a Hemisperio), ti Purpuro Alejandro, dagiti adu a rinibu nga isla iti Aplaya ti British Columbia, ken ti Newfoundland. Greenland, ti bukod nga agturturay a Danes nga isla, ken ti kadakkelan iti lubong, ket adda iti isu met laeng a tektoniko a plata (ti Plata ti Amianan nga Amerika) ken heograpiko a paset ti Amianan nga Amerika. Iti heoliko a kapanunotan, ti Bermuda ket saan a paset ti Kaamerikaan, ngem ti maysa nga oseaniko nga isla a naporma idi iti ukap ti Pantok ti Tengnga nga Atlantiko iti napalabas a 100 riwriw a tawtawen. Ti kaasitgan a masa ti daga iti daytoy ket ti Cape Hatteras, North Carolina. Nupay kasta, Ti Bermuda ket masansan a naipagpagarup a kas paset ti Amianan nga Amerika, a napangpangruna iti gapu ti pakasaritaanna, dagiti pannakaikapet iti politika ken kultura iti Virginia ken dagiti sabali a parte ti kontinente.
Ti kaaduan ti Amianan nga Amerika ket adda iti Plata ti Amianan nga Amerika. Dagiti parte ti akinlaud a Mehiko, a mairaman ti Baja California, ken ti California, ken mairaman dagiti siudad ti San Diego, Los Angeles ken ti parte ti San Francisco, ket mabirukan iti akindaya nga igid ti Palata ti Pasipiko, a dagiti dua a plata ket agsabatda iti igid ti Tukki ti San Andreas. Ti akin-abagatan unay a paset ti kontinente ken ti kaaduan dagiti Laud nga India ket mabirukan idiay Plata ti Karibe, bayat a dagiti plata ti Juan de Fuca ken Cocos ket beddenganna ti Plata ti Amianan nga Amerika iti akinlaud a pronterana.
Ti kontinente ket mabaln a mabingbingay kadagiti uppat a nalatak a rehion (ti tunggal maysa ket aglaon kadagiti adu a subrehion): ti Nalatak a Tantanap a gumay-at manipud ti Golpo ti Mehiko aginggana ti Artiko ti Kanada; ti heolohiko nga ubing, kabambantayan ti laud, a mairaman ti Nabato a Banbantay, ti Nalatak a Labneng, California ken Alaska; ti napangato ngem relatibo a dalumpinas a banak ti Kalasag ti Kanada iti amianan a daya; ken ti naindumadumaan nga akindaya a rehion, a mangiraman ti Banbantay Apalaches, ti tanap ti aplaya iti igid ti taaw Atlantiko, ken ti peninsula ti Florida. Ti Mehiko, kadagiti atiddog a banakna ken dagiti kordiliera, ket kaaduan a maikabil iti akinlaud a rehion, urayno ti akindaya a tanap ti aplaya ket saan a gumay-at iti abagatan ti Golpo.
Dagiti akinlaud a bantay ket nagudua iti tengnga iti nangruna kabambanatayan ti Rockies ken ti kabambantayan ti aplaya idiay California, Oregon, Washington, ken ti Britaniko a Columbia, a ti Nalatak a Labneng—ti ab-ababa a lugar nga aglaon kadagiti basbassit a kabambantayan ken dagiti ababa a desierto iti baetanda. Ti kangatuan a pantok ket ti Denali idiay Alaska.
Inbagbaga ti United States Geographical Survey (USGS) a ti heograpiko a sentro ti Amianan nga Amerika ket "6 milmilia iti laud ti Balta, Kondado Pierce , North Dakota" iti agarup a 48°10′N 100°10′W / 48.167°N 100.167°W, aproksimado a 24 kilometro (15 mi) manipud idiay Rugby, North Dakota. Ti USGS ket adu pay a nangibagbaga a "Awan ti namarkaan wenno namonumentuan a puntos ti nabangon babaen ti ania man nga ahensia ti gobierno a kas ti heograpiko a sentro kadagiti ania man a 50 nga Es-estado, ti nangruna a daga ti Estados Unidos, wenno ti kontinente ti Amianan nga Amerika." Nupay kasta, adda maysa a 4.6-metro (15 ft) nga obelisko ti bato idiay Rugby a mangtunton a mangmarka ti sentro.
Pagpagilian, terteritorio, ken dagiti agkamkammatalek[urnosen | urnosen ti taudan]
Dita baba ket ti tabla dagiti pagilian ken dagiti teritorio ti Amianan nga Amerika a nabingbingay kadagiti tallo a batayan a rehion.[16][17][18]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Daytoy a pigura ti densidad ti Amianan nga Amerika ket naibatay iti dagup a kalawa ti daga iti 23,090,542 km2 laeng, ad-adu bassit ngem iti dagup a naitiptipon a kalawa ti daga ken danum iti 24,709,000 km2.
- ^ Daytoy a panagipalawag ti Amianan nga Amerika ket mangiraman laeng dagiti uppat nga akin-amianan unay a teritorial nga entidad ti Kanada, ti Estados Unidos, Greenland, Mehiko, ket dagiti asideg nga isla ti Bermuda – iti aplaya ken daya ti Cape Hatteras, North Carolina – ken Saint Pierre and Miquelon – iti aplaya ken abagatan ti Newfoundland and Labrador. Mairaman dagiti reperensia ti[16][17][18]
- ^ Mairaman ti estado ti Hawaii, nga adayo manipud ti masa ti daga ti Amianan nga Amerika idiay Taaw Pasipiko ken isu a kadawyan a mainaig kadagiti sabali a teritorio ti Oceania.
- ^ Gapu ta ti Purpuro Lucayan ket mabirukan idiay Taaw Atlantiko imbes nga idiay Baybay Karibe, ti Bahamas ket paset ti Laud nga India ngem dagitoy ket saan a teknikal a paset ti Karibe, urayno ti Nagkaykaysa a Pagpagilian ket ingrupona ida iti Karibe.
- ^ Gapu ti agdama nga aktibidad iti Bulkan Turturod Soufriere a a nagrugi idi Hulio 1995, kaaduan idi a nadadael ti Plymouth ken dagiti opisina ti gobierno ketnaiyalis idiay Brades. Ti Plymouth ket agtultuloy nga isu ti de jure a kapitolio.
- ^ a b Depende kadagiti panangipalawag, ti Aruba, Bonaire, Curaçao, Panama, ken Trinidad ken Tobago ket adaan iti teritorio idiay iti wenno dagiti dua Amianan ken Abagatan nga Amerika.
- ^ Gapu ta ti Purpuro Lucayan ket mabirukan idiay Taaw Atlantiko imbes nga idiay Baybay Karibe, ti Is-isla ti Turks ken Caicos ket paset ti Laud nga India ngem saan dagitoy a teknikal a paset ti Karibe, urayno ti Nagkaykaysa a Pagpagilian ketigrupona idia iti Karibe.
- ^ Ti Panama ket kadawyan a naikeddeng a pagilian ti Amianan nga Amerika, urayno adda met dagiti turay a mangbingay daytoy idiay Kanal Panama. Dagiti pigura a nailista ditoy ket para iti intero a pagilian.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b "North America". Encyclopædia Britannica. Naala idi 2014-02-03.
- ^ "North America Land Forms and Statistics". World Atlas.com. Naala idi 16 Hunio 2013.
- ^ "North America Fast Facts". World Atlas.com. Naala idi 16 Hunio 2013.
- ^ "Amerigo Vespucci". Encyclopædia Britannica. Naala idi 7 Hulio 2011.
- ^ Herbermann, Charles George, ed. (1907). The Cosmographiæ Introductio of Martin Waldseemüller in Facsimile. Translated by Edward Burke and Mario E. Cosenza, introduction by Joseph Fischer and Franz von Wieser. New York: The United States Catholic Historical Society. p. 9. "Latin: "Quarta pars per Americum Vesputium (ut in sequentibus audietur) inventa est, quam non video, cur quis jure vetet, ab Americo inventore sagacis ingenii viro Amerigen quasi Americi terram sive Americam dicendam, cum et Europa et Asia a mulieribus sua sortita sint nomina.""
- ^ a b Jonathan Cohen. "The Naming of America: Fragments We've Shored Against Ourselves". Naala idi 2014-02-03.
- ^ Lloyd, John; Mitchinson, John (2006). The Book of General Ignorance. Harmony Books. p. 95. ISBN 978-0-307-39491-0. "New countries or continents were never named after a person's first name, but always after the second..."
- ^ "The Olympic symbols" (PDF). Lausanne: Olympic Museum and Studies Centre: International Olympic Committee. 2002. Naidulin manipud ti kasisigud idi 7 Marso 2008. Dagiti lima a singsing ti wagayway ti Olimpiada ket mangirepresenta kadagiti lima a natataengan, nakibingbinglay a kontinente (Aprika, Amerika, Asia, Europa, ken Oceania).
- ^ "Continente". Océano Uno, Diccionario Enciclopédico y Atlas Mundial. pp. 392, 1730. ISBN 84-494-0188-7.
- ^ Los Cinco Continentes (The Five Continents). Planeta-De Agostini Editions. 1997. ISBN 84-395-6054-0.
- ^ "Encarta, "Norteamérica"" (iti Espaniol). Naidulin manipud ti kasisigud idi 31 Oktubre 2009.
- ^ "Americas". Standard Country and Area Codes Classifications (M49). United Nations Statistics Division. Naala idi 2014-02-03.
- ^ "North America". Atlas of Canada. Naidulin manipud ti kasisigud idi 2006-10-21.
- ^ "North America Atlas". National Geographic.
- ^ "Central America". Encyclopædia Britannica. Naala idi 28 Hunio 2011.
- ^ a b "SPP Background". CommerceConnect.gov. Security and Prosperity Partnership Of North America. Naidulin manipud ti kasisigud idi 18 Hunio 2008. Naala idi 14 Nobiembre 2010.
- ^ a b "Ecoregions of North America". United States Environmental Protection Agency. Naala idi 30 Mayo 2011.
- ^ a b "What's the difference between North, Latin, Central, Middle, South, Spanish and Anglo America?". About.com.
- ^ Malaksig no sabali ti naibaga, dagiti pigura ti kalawa ti daga ket naala manipud ti Demographic Yearbook—Table 3: Population by sex, rate of population increase, surface area and density. United Nations Statistics Division. 2008. Naala idi 14 Oktubre 2010.
- ^ Malaksig no sabali ti naibaga, dagiti karkulo ti populasion ket naala manipud ti Department of Economic and Social Affairs Population Division (2009). "World Population Prospects, Table A.1" (PDF). 2008 revision. United Nations. Naala idi 12 Marso 2009.
- ^ a b c d e Dagiti karkulo ti populasion ket naala manipud ti Central Bureau of Statistics Netherlands Antilles. "Statistical information: Population". Government of the Netherlands Antilles. Naidulin manipud ti kasisigud idi 1 Mayo 2010. Naala idi 14 Oktubre 2010.
- ^ "Insee – Populations légales 2008 – 971-Guadeloupe" (iti Pranses). Insee.fr. Naala idi 31 Oktubre 2011.
- ^ "Insee – Populations légales 2008 – 972-Martinique" (iti Pranses). Insee.fr. Naala idi 31 Oktubre 2011.
- ^ a b c Dagiti pigura ti kalawa ti daga ket naala manipud ti "The World Factbook: 2010 edition". Government of the United States, Central Intelligence Agency. Naala idi 14 Oktubre 2010.
- ^ a b c Dagitoy a karkulo ti populasion ket para iti 2010, ken naala manipud ti "The World Factbook: 2010 edition". Government of the United States, Central Intelligence Agency. Naala idi 14 Oktubre 2010.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Amianan nga Amerika idiay Wikimedia Commons


c: text/html

text:
Bais, Negros Oriental
Ti Siudad ti Bais ket maysa a maika-2 a klase a siudad iti probinsia ti Negros Oriental iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti Bais ket nabingbingay a politikal iti 35 a barbaranggay.[2]
- Baranggay I (Pob.)
- Baranggay II (Pob.)
- Basak
- Biñohon
- Cabanlutan
- Calasga-an
- Cambagahan
- Cambaguio
- Cambanjao
- Cambuilao
- Canlargo
- Capiñahan
- Consolacion
- Dansulan
- Hangyad
- La Paz
- Lo-oc
- Lonoy
- Mabunao
- Manlipac
- Mansangaban
- Okiot
- Olympia
- Panala-an
- Panam-angan
- Rosario
- Sab-ahan
- San Isidro
- Katacgahan (Tacgahan)
- Tagpo
- Talungon
- Tamisu
- Tamogong
- Tangculogan
- Valencia
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Negros Oriental". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Visayas (Ingles) naala idi 25 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Negros Oriental". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 7 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Alcantara, Romblon
Ti Alcantara ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Romblon iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Alcantara ket nabingbingay kadagiti 12 a barbaranggay.[2]
- Bonlao
- Calagonsao
- Camili
- Camod-Om
- Madalag
- Poblacion
- San Isidro
- Tugdan
- Bagsik
- Gui-ob
- Lawan
- San Roque
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Romblon". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 24 Septiembre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Mimaropa (Ingles) naala idi 30 Enero 2013
- ^ "Probinsia ti Romblon". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 24 Septiembre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Badoc, Ilocos Norte
Ti Badoc ket maysa a maikatlo a klase nga ili iti probinsia ti Ilocos Norte iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Badoc ket nabennebenneg iti 31 a barbaranggay.[2]
- Alay-Nangbabaan (Alay 15-B)
- Alogoog
- Ar-arusip
- Aring
- Balbaldez
- Bato
- Camanga
- Canaan (Poblacion)
- Caraitan
- Gabut Norte
- Gabut Sur
- Garreta (Poblacion)
- Labut
- Lacuben
- Lubigan
- Mabusag Norte
- Mabusag Sur
- Madupayas
- Morong
- Nagrebcan
- Napu
- La Virgen Milagrosa (Paguetpet)
- Pagsanahan Norte
- Pagsanahan Sur
- Paltit
- Parang
- Pasuc
- Santa Cruz Norte
- Santa Cruz Sur
- Saud
- Turod
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Ilocos Norte". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Hulio 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Ilocos (Ingles) naala idi 21 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti Ilocos Norte". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 27 Hunio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Wikipedia:Napili nga artikulo/Pebrero 25
Ti astronomia ket maysa a masna a siensia a tulagan ti panagadal dagiti nainlangitan a banag ken penomena a nagtaud ti ruar ti tangatang iti Daga. Mairebbeng daytoy ti ebolusion, pisika, kimika, meteorolohia, ken panaggunay dagiti nainlangitan a banag, ken dagiti pay panagporma ken panagrang-ay iti law-ang.
Ti astronomia ket maysa kadagiti kadaanan a siensia. Dagiti prehistoriko a kultura ket nangibatida kadagiti astronomiko nga artepakto a kas dagiti Ehipsio a monumento, Nubiano a monumento ken Stonehenge, ken dagiti immuna a sibilisasion a kas dagiti Babaloniko, Griego, Insik, Indio, Irani ken Maya ket nagaramidda kadagiti naipamuspusan a panagpalpaliiw iti rabii a langit. Nupay kasta, ti panagparnuay iti teleskopio ket nasken sakbay a ti astronomia ket naiparang-ay iti maysa a moderno a siensia. Ti naipakasaritaan, ti astronomia ket nangiraman kadagiti disiplina a nadumduma a kas dagiti astrometria, nainlangitan a panaglayag, panagpalpaliiw nga astronomia, ti panagaramid kadagiti kalendario, ken astrolohia, ngem ti propesional nga astronomia iti agdama nga aldaw ket naipanunutan tattan a kapadpada ti astropisika.


text:
Wikipedia:Napili nga artikulo/Marso 29
Ti Amianan nga Amerika ket ti kontinente a sibubukel iti uneg ti Akin-amianan a Hemisperio ken gangani a sibubukel iti uneg ti Akinlaud a Hemisperio. Daytoy ket mabalin pay a maikeddeng nga akin-amianan a subkontinente ti Kaamerikaan. Daytoy ket nabeddengan iti amianan babaen ti Taaw Artiko, iti daya babaen ti Taaw Atlantiko, iti laud ken abagatan babaen ti Taaw Pasipiko, ken iti abagatan a daya babaen ti Abagatan nga Amerika ken ti Baybay Karibe.
Ti Amianan nga Amerika ket sakupenna ti kalawa iti agarup a 24,709,000 kuadrado kilkilometro (9,540,000 kuadrado milmilia), ti garup a 4.8% iti rabaw ti planeta wenno agarup a 16.5% iti kalawa ti dagana. Manipud idi 2013, ti populasionna ket nakarkulo iti gangani a 565 riwriw a tattao iti ballasiw dagiti 23 a nawaya nga estado, a mangirepresenta iti agarup a 7.5% iti populasion ti tao. Kaaduan ti kalawa ti daga ti kontinente ket iturayan babaen ti Kanada, ti Estados Unidos, Greenland, ken ti Mehiko, bayat nga adda met dagiti basssit nga estado kadagiti rehion ti Sentral nga Amerika ken Karibe. Ti Amianan nga Amerika ket isu ti maikatlo a kadakkelan a kontinente babaen ti kalawa, kalpasan ti Asia ken Aprika, ken ti maikapat babaen ti populasion kalpasan ti Asia, Aprika, ken Europa.


text:
Wikipedia:Napili nga artikulo/Marso 21
Ti Hagia Sophia wenno Sancta Sapientia; ket ti dati a patriarko a basilika ti Griego nga Ortodokso, ken kalpasanna ti imperial a meskita, ken itan ket museo (Ayasofya Müzesi) idiay Istanbul, Turkia. Manipud ti petsa a pannakaipatakderna idi 537 aginggana idi 1453, daytoy ket nagserbi a kas maysa a katedral ti Akindaya nga Ortodokso ken tugaw ti Iglesia ti Konstantinopla, malaksid idi baetan ti 1204 ken 1261, idi daytoy ket napagbaliwen iti katedral ti Romano a Katoliko babaen ti Latin nga Imperio. Ti pasdek ket meskita manipud idi 29 Mayo 1453 aginggana idi 1931. Daytoy idi ket naisekularisado ken nalukatan a kas museo idi Pebrero 1, 1935.
Ti simbaan ket nairuknoy idi iti Kinasaririt ti Dios, ti Berbo, ti maikadua a persona ti Nasantuan a Trinidad, ti piesta ti patronna ket mapasamak iti Disiembre 25, ti komemorasion iti pannakaipasngay ti inkarnasion iti Berbo ni Kristo. Urayno sagpaminsan pay a tinawtawagan a kas ti Sancta Sophia (a kas nainaganan kenni Santa Sofia), ti sophia a kas ti ponetiko a panangiletra iti Latin iti Griego a balikas para iti kinasaririt, ti napno a naganna iti Griego ket Naός tῆς ἉYίaς toῦ Θeoῦ Eoφίaς, "Altar ti Nasantuan a Kinasaririt ti Dios".


text:
Rio de Janeiro
Ti Rio de Janeiro ( /ˈriːoʊ deɪ ʒəˈnɛəroʊ/ wenno /ˈriːoʊ deɪ dʒəˈnɛəroʊ/; Brasiliano a Portuges: [ˈhi.u dʒi ʒaˈne(j)ɾu],[1] Karayan ti Enero), kadawyan a mmakunkuna a kas ti Rio,[2] ket isu ti lkapitolio a siudad ti Estado iti Rio de Janeiro, ti maikadua kadakkelan a siudad ti Brasil, ken ti maikatlo a kadakkelan a metropolitano a lugar ken aglomerasion idiay Abagatan nga Amerika, nga adda dagiti agarup a 6.3 a riwriw a tatto iti uneg ti maitutop a siudad,[3][4] a makaaramid daytoy ti maika-6 a kadakkelan idiay Kaamerikaan, ken ti maika-26 iti lubong.[5] Ti Rio de Janeiro ket nagbalin a nagbalayan ti Lugar a Tinawtawid ti Lubong a nanaganan ti "Rio de Janeiro: Dagiti Ladawan ti Daga ti Carioca a nagbaetan ti Bantay ken ti Baybay," a kas inted babaen ti UNESCO idi 1 Hulio 2012 iti kategoria a Kultural a Ladawan ti Daga. Ti panagikeddeng ket naala babaen ti komite a tagtagikua ti organisasion. Ti panakaiyebkas ket naibaga idiay timpuyog iti San Petersburgo, Rusia.[6]
Ti siudad ket isu idi ti kapitolio ti Brasil para kadagiti gangani a dua a siglo, manipud idi 1763 aginggana idi 1815 idi las-ud ti Portuges a panawen ti panagkolonia, idi 1815 aginggana idi 1821 a aks ti kapitolio ti Nagkaykaysa aPagarian iti Portugal, Brasil ken Algarves, ken idi 1822 aginggana idi 1960 a kas maysa anawaya a pagilian. Ti Rio ket naparboan ti nagan a Cidade Maravilhosa wenno "Nakakaskasdaaw a Siudad."
Ti Rio de Janeiro ket mangirepresenta ti maikadua a kadakkelan a GDP iti pagilian[7] (ken maika-30 a kadakkel iti lubong idia 2008),[8] nga adda ti nakarkulo ti agarup a R$ 343 bilion (IBGE/2008) (gangani US$ 201 bilion), ken daytoy ti kuartel dagiti dua a kangrunaan a kompania ti Brasil – ti Petrobras ken Vale, ken dagiti nangruna a kompania ti lana ken telepono idiay Brasil, ken ti pay kadakkelan apagyanan dagiti midia ken komunikasion a kompania iti Latin nga Amerika, ti Dagiti Globo nga Organisasion. Ti pagbalayan kadagiti adu nga unibersidad ken patakder, daytoy ti maikadua a kadakkelan a sentro ti panagsukisok ken panagrang-ay idi Brasil, a pakaidagupan ti agarup a 17% ti nailian a sientipiko a panagpataud – segun ti 2005 a datos.[9]
Ti Rio de Janeiro ket isu ti kaaduan a mabisbisita a siudad idiay akin-abagatan a hemisperio ket naamammoan daytoy para kadagiti masna a panakaidissona, dagiti karnabal a panagramrambak, samba, Bossa Nova, dagiti balneario nga igid ti baybay[10] a kas ti Barra da Tijuca, Copacabana, Ipanema, ken Leblon. Adda dagiti kadayegan a dulon a maipatinayon kadagiti igid ti baybay ket mairaman ti higante nga estatua ni Ni Kristo a Mangsubsubbot ('Cristo Redentor') idiay tuktok ti bantay Corcovado, a nainaganan daytoy a kas maysa kadagiti Baro a Pito a Siddaaw iti Lubong; bantay Sugarloaf (Pão de Açúcar) nga adda dagiti naisagayad a karrona; ti Sambódromo, ti maysa a permanente a naliniaan dagiti pagtugtugawan a kalsada ti pagparadaan a naus-usar iti laus-ud dagiti Karnabal; ken ti Maracanã nga Estadio, maysa kadagiti kadakkelan nga estadio ti putbol iti lubong. Ti 2016 a Kalgaw nga Olimpiada ket maitignayto idiay Rio de Janeiro, a daytoy ket mangmarka ti umuna a panangsangaili iti daytoy a pasamak ti siudad iti Abagatan nga Amerika.[11] Idi 12 Agosto 2012, iti 2012 a panakalpas a seremonia ti Kalgaw nga Olimpiada, ni Mayor Eduardo Paes ket nanagawat ti Wagayway iti Olimpiada, babaen ken ni Jacques Rogge, manipud ti Mayor ti Londres, a ni Boris Johnson. Ti Estadio Maracanã ti Rio ket mangisangailinto pay ti kinaudi a panagsalisal para iti 2014 Sangalubongan a Copa ti FIFA .[12] Ti Rio de Janeiro ket mangisangaili pay ti Sangalubongan nga Aldaw ti Katutubo intono 2013.[13]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Iti nadumaduma a kita ti Brasiliano a Portuges a naisasao idiay Rio de Janeiro, segun ti Larousse nga Ababa a Diksionario: Portuges-Inggles, 2008, p. 339 (a dagitipanakabalikas a "refletem a língua falada no Rio de Janeiro"). Ti Europeano a Portuges ti panakabalkas ket: [ˈʁi.u dɨ ʒɐˈnɐjɾu].
- ^ Rio de Janeiro nga Alagaden ti Panagbaniaga
- ^ R.L. Forstall, R.P. Greene, ken J.B. Pick, "Ania kadagiti Kadakkelan? Apay a dagiti naipablaak apopulasion para kadagiti kangrunaa nga urbano a lugar ti lubong ket adu unay ti paggiddiatanda", Konperensia ti Sunakbayan a Siudad, (Unibersidad iti Illinois idiay Chicago, Hulio 2004) – Tabla 5 (p.34)
- ^ Aglomerasion a listaan ti Populasion ti Siudad. Populasion ti Siudad. Naala idi Hulio 30, 2009.
- ^ "Rio 2016". Rio 2016. Naala idi Marso 14, 2010.
- ^ "Rio de Janeiro: Dagiti Ladawan ti Daga ti Carioca a nagbaetan ti Bantay ken ti Baybay". UNESCO. Hulio 1, 2012. Naala idi 1 Hulio 2012.
- ^ "Posição ocupada pelos 100 maiores municípios em relação ao Produto Interno Bruto". Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE). Disiembre 16, 2008. Naala idi Disiembre 16, 2008.
- ^ "Dagiti 150 a kabaknanagan a siudad iti lubong babaen ti GDP idi 2005". Estadistika Dagiti Mayor ti Siudad. Marso 11, 2007. Naala idi Septiembre 8, 2008.
- ^ "Assessoria de Comunicação e Imprensa". Universidade Estadual de Campinas (Unicamp). Hunio 17, 2005. Naidulin manipud ti kasisigud idi Hunio 17, 2008. Naala idi Septiembre 8, 2008.
- ^ "Igid ti Baybay a Kultura ti Rio de Janeiro" Tayfun King, Fast Track, BBC World News (Septiembre 11, 2009)
- ^ "BBC SPORT , Olimpiada ,ti Rio ket mangientablada dagiti 2016 nga Ay-ayam ti Olimpiada". BBC News. Oktubre 2, 2009. Naala idi Oktubre 4, 2009.
- ^ "Rio de Janeiro quer sediar somente a final da Copa 2014". Terra Networks. Marso 26, 2010.
- ^ "Dagiti Kinaudi a Paspasamak : Ti Papa bisitaenna ti WYD idiay Rio intono 2013, tinunton ti mayor". Katoliko a Kultura. 2011-08-02. Naala idi 2011-09-15.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Rio de Janeiro idiay Wikimedia Commons


text:
Gmina
Ti gmina (Polako panakabalikas [ˈɡmina], ket isu ti kangrunaan paset iti administratibo a panakabingbingay iti Polonia iti kabaan nga agpang. Daytoy ket sagpaminsan pay a naipatpatarus a kas ti "komuna" wenno "munisipalida." Manipud idi 2010 adda dagiti 2,479 a gmina iti daytoy a pagilian.[1] Ti balikas a gmina ket naggapu manipud ti Aleman a balikas a Gemeinde, a kayatna a saoen ket "komunidad."
Ti gmina ket isun ti kangrunaan a paset ti teritorial a panakabingbingay iti Polonia manipud idi 1972, idi daytoy ket sinukatanna ti basbassit a gromada (umnong). Ada dagiti tallo a kita ti gmina idiay Polonia:
- urbano a gmina (gmina miejska) a buklen iti maysa a siudad wenno ili,
- aglalaok urbano-away a gmina (gmina miejsko-wiejska) a buklen iti ili ken dagiti nakapalikmut a purok ken dagiti igid nga away; ken
- away a gmina (gmina wiejska) a buklen dagiti purok ken dagiti igid nga away.
Adda dagiti away a gminas nga adda ti tugaw iti ili nga adda ti ruar ti panakabingbingay ti gmina. Kas pagarigan, ti away Gmina Augustów ket tinurayan manipud ti ili iti Augustów, ngem saan a mangiraman ti ili, gapu ta ti Augustów ket maysa nga urbano a kita ti gmina.
Ti maysa nga urbano a gmina ket kadawyan a maitudtudo, babaen ti nagan iti siudad wenno ili a masalsaludsod. Dagiti dadduma pay a kit ati gmina ket makunkuna a "Gmina X", a ti "X" (iti kaaduan kadagitoy a kaso) ket nagan ti ili wenno purok nga adda ti tugaw ti gmina. Ti termino a "Gmina X" a mangipakpakita ti nagan iti pagtaengan ket sagpaminsan pay a naipatpatarus iti Inggles a kas ti "X Commune".
Ti lehislatibo ken agturay a bagi iti tunggal maysa a gmina ket maysa a bnabutosan a konsilo ti munisipio (rada gminy), wenno ti maysa nga ili: ti rada miasta (asemblia ti ili). Ti ehekutibo a bileg ket tinengtengngel baaben ti dagus a nabutosan a mayor iti munisipalidad, a tinawtawagan a ti wójt iti away a gmina, ti burmistrz ket isu kaaduan nga urbano ken dagiti urbano-away a gmina, wenno prezydent kadagiti ili nga adda ti sumurok a 100,000 nga agtaeng ken dagiti dadduma a agtawtawid nga agususar ti titulo. Ti maysa a gmina ket mabalin nga agpartuat kadagiti kumadua a paset (jednostki pomocnicze), a dagitoy ket nababbaba nga administratibo a papel. Kadagiti away a lugar a tinawtawagan a sołectwo; kadagiti ili mabalin dagitoy a kas dagiti dzielnica wenno dagiti osiedle. Iti maysa a urbano-away a gmina, ti ili ket mabalin a maitudo a kas maysa a kumadua a paset.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Opisina ti Sentro nga Estadistika iti Polonia, Enero1, 2006. (Polako)


text:
Bisiesto a tawen
Ti bisiesto a tawen (Ingles: Leap year') ket maysa a tawen nga adda ti maysa a nainayon nga aldaw, tapno maiyabot ti kalendario a tawen iti astronomia wenno tiempo a tawen.[1]Ngamin ket ti panawen wenno dagiti banbanag nga astronomia ket saan nga agbalin manen iti sangabukel nga al-aldaw, ti kalendario nga adda ti agpapada a bilang nga al-aldaw ti makatawen ket, iti aglabes a tiempo ket maiyanod kadagiti bambanag a sipsiputenna. Ti panagikabil ti maysa pay nga aldaw wenno maysa pay a bulan iti tawen, ti pinaka-iyanod na ket masimpa. Ti tawen nga saan a tupuak ket makunkuna a kadawyan a tawen.
Kaspagarigan, ti kalendario a Gregoriano, ti bulan ti Pebrero ti bisiesto a tawen ket adda ti 29 nga al-aldaw ngem ti kadawyan a bulan ket adda met laeng ti 28 nga al-aldaw, ket ti tawen ket adda dagiti 366 nga al-aldaw ngem ti kadawyan a tawen ket adda laeng dagiit 365 nga al-aldaw.
Bisiesto nga aldaw[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Pebrero 29 ket isu ti petsa nga agparang iti kada uppat a tawen, ken isu daytoy ti makunkuna a bisiesto nga aldaw. Daytoy nga aldaw ket mainayon iti kalendario tapno masimpa ti bisiesto a tawen, ngamin ket ti daga ket saanna a palikmutan ti init iti husto a 365 nga al-aldaw.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Meeus. Astronomical Algorithms. Willmann-Bell. p. 62. ISBN 0943396611.


text:
Planeta
Ti pita wenno planeta ket maysa a nainlangitan wenno selestial a bagi a pagliklikmutan ti maysa a bituen wenno tidda ti bituen nga addaan iti naananay a dagsen tapno mapagbalin a nagtimbukel ti bukodna a grabidad, saan unay nadagsen tapno mangrugi iti termonuklear a panaglunag, ken nalinisannan ti kaarrubana a deppaar dagiti marapita wenno planetisimal.[a][1][2]
Ti kaawagan a pita ket kabbaro laeng no ipadpada iti kaawagan a planeta a naggapu pay kadagiti taga-ugma a kapanawenan. Ti balikas a pita ket naadaw manipud iti balikas a Tinggian para iti daga. Daytoy a balikas ket kognado ti Ilokano a balikas a pitak. Daytoy a kaawagan ket napili ta saan met nga awan ti posibilidad nga iti maysa a paset ti law-ang, adda dagiti planeta a maipada iti daga, no sadino ket mabalin a tumaud ti biag.
Ti kaawagan met a planeta ket manipud iti taga-ugma a pagsasao a Griego πλavήtnς aσtήp planētēs astēr a kayat na a saoen ket "agkalkalautang a bituen". Ti balikas wenno makunkuna a planeta ket taga-ugma, nga addaan kadagiti panakaamo ti pakasaritaan, siensia, mitolohia, ken relihion. Napansin dagidi nagkauna a kultura a kasla nailangitan, wenno emisario dagiti Diós. Orihinal nga adda pito a planeta. Daytoy ket relatido iti pammati dagiti Romano a dagiti pito a Dios ket agsisinnukat iti panagbantay kadagiti aramid ti lubong. Ti panagsasaruno dagitoy a dios ket umuna ti Init sumaruno ti Bulan, Márte, Merkúrio, Hupiter, Venus ken Saturno. Basar kadaytoy kadagiti nagan dagiti pito nga aldaw ti lawas malaksid iti Dominggo a naggapu iti Latin a dies Dominicus (ti aldaw ti Apo): Domingo, Lunes (manipud iti Luna), Martes, Mierkoles, Huebes (ti Hupiter ket Iovi iti kaso a henitibo), Biernes ken Sabado.
Iti agdama, adu pay laeng dagiti mamati iti astrolohia (maysa a panagadal a nagramut iti pammati a nasantoan dagiti planeta), a mangibagbaga a ti kuti dagiti planeta ket pagbaliwen na dagiti biag dagiti tattao no pay supiaten daytoy ti sientipiko a komunidad. Iti panagabanse ti kinaammo a sientipiko, nagsabalin ti pannakasirmata dagiti tattao kadagiti planeta, adun dagiti agsusupadi a patta. Uray ita, awan pay ti di-masupiat wenno inkontestado a panakaipalpalawag no ania ti maysa a planeta. Idi 2006, ofisial nga inampom ti Kappon ti Internasional nga Astonomika (IAU) ti maysa a resolusion nga agipalpalawag kadagiti planeta iti uneg ti Sistema a Solar wenno Tutudngan ti Init. Daytoy a panagipalpalawag ket agpadpada a dinaydayaw ken binalbalaw, ken sinupsupiat dagiti sumagmamano a sientipiko.
No pay namin-adun a naisingasing a liklikawen dagiti planeta ti init, idi la maika-17 a siglo a nasuportaran dagiti pamaneknek daytoy a sirmata babaen dagiti immuna a teleskopio nga obserbasion nga astronomikal nga inaramid ni Galileo Galilei. Iti naannad nga analisis ti datos ti obserbasion, naduktalan ni Johannes Kepler a saan a nagtimbukel dagiti lilikawan wenno paliklikmutan dagiti planeta, no di ket arimbuklen wenno eliptikal. Iti isasayaat dagiti aparato ti obserbasion, nakita dagiti astronomo, a kas iti Daga, ket palpalikmuten na dagiti dadduma pay a planeta kadagiti bangking a liligusan wenno pagtayyekan, ken addaan kadagiti agpada a langa dagiti dadduma kas koma gorra ti yelo Ingles: ice-cap ken dagiti tiempo. Nanipud idi rugi ti Panawen ti Law-ang, naammoan babaen kadagiti obserbasion manipud kadagiti probo wenno panukain (panagsukisok ti limbang) nga addaan kadagiti agpapada a langa ti Daga ken dagiti dadduma a planeta kas iti bulkanismo, bagio, tektonika ken hidrolohia.
Dagiti planet a ket kadawyan a nabingbingay dagiti dua a nangruna a tipo: dadakkel, nababa ti densidadna a higánte nga alingásaw, ken babbabassit, nabato a maradaga wenno naindagaan a planeta. Iti panagipalpalawag ti IAU, adda walo a planeta iti Sistema Solar. Iti panagsasarunoda manipud iti Init, adda uppat a naindagaan, Merkurio, Venus, Daga, ken Marte, santo uppat a higante nga alingassaw, Hupiter, Saturno, Urano ken Neptuno. Laonen pay ti Sistema Solar ti lima nga ansisit a planeta wenno pita: Ceres, Pluto (ti orihinal a maikasiam a planeta ti Sistema Solar), Makemake, Haumea, ken Eris. Malaksid iti Marte, Venus, Ceres, ken Makemake, amin dagitoy ket liklikawen ti maysa wenno ad-adu pay a natural a satelite wenno allikaw wenno bulan.
Nanipud idi 1992, iti pannakaduktal kadagiti ruar-init a pita wenno extrasolar a planeta (dagiti planeta nga agliklikaw kadagiti sabali a bituen), nagrugi a maawatan dagiti sientipiko nga addaan iti pumada a karakteristika iti Daga dagiti planeta iti sibubukel a Galaxia ti Ariwanas (ti Dalan Gatas wenno Via Lactea wenno Nagririmpuok a Bituen).
Dagiti linaon
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti kapanunutan dagiti planeta ket naparang-ay iti pakasaritaanna, manipud kadagiti nainlangitan nga agkalkalautang a bituen iti taga-ugma agingga kadagiti maralubong a banag ti panawen a sientipiko. Iraman pay itan ti konsepto saan laeng dagiti lubong iti Sistema Solar, no di ket pati dagiti ginasut kadagiti sabali nga extrasolar a sistema. Dagiti tinawtawid a saan a kinalawag iti panagipalpalawag kadagiti planeta ket nagbanag kadagiti adu a sientipiko a kontrobersia.
Iti taga-ugma, binigbig dagiti astronomo dagiti lawag nga agkutkuti iti tangatang. Inawagan dagiti taga-ugma a Griego πλάvnteς ἀσtέpeς (planetes asteres "agkalkalautang a bituen") wenno "πλavήtoι" (planētoi "agkalkalautang") nga iti tatata a panawen ti makunkuna a "planeta".[3] Iti taga-ugma a Gresia, Tsina, Babilonia, ken kadagiti amin a sakbay a moderno a sibilisasion,[4][5] dandani nga agnanayon a namatmatian a ti Daga ti sentro ti law-ang ken amin a sabali a planeta ket palpalikmutan na ti Daga. Ti rason para kadagitoy a pannagipagarup ket kasla agparparang a dagiti bit-bituen ken planeta ket palpalikmuten da ti Daga ti tunggal-maysa nga aldaw,[6] ken ti nalawag a sentido komun a puot a ti Daga ket nalagda ken natalinaay, ken daytoy ketsaan nga agkutkuti ngem nakatalna.
Babilonia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti immuna a sibilisasion nga addaan iti nairebbengan a teoria maipapan kadagiti planeta ket dagiti Babilonio, a nagtaeng idiay Mesopotamia idi umuna ken maikasua a mileneo BC. Ti kaduogan a sibibiag a planetario a testo nga astronomikal ket ti Babilonio a Tableta a Benus iti Ammisaduqa, maysa a kopia iti maikapito siglo SK/BC a listaan dagiti panagpalpaliiw iti panagkutkuti ti planeta a Venus, nga amangan a napetsaan iti kaunaan a maikadua a mileneo BC.Ti MUL.APIN ket maysa a paris iti kuneiporme a tab-tableta a napetsaan manipud idi maika-7 a siglo BC nga agipakita ti panagkuti iti Init, Bulan ken dagiti planeta iti maysa tawen.[7]Dagiti Baboliniko nga Astrologo ket nagaramid da kadagiti nagpaayan iti nagbalin tattan a makunkuna a Lumaud nga Astrolohia.[8]Ti Enuma anu enlil, a naisurat iti panawen a Neo-asirio idi maika-7 a siglo BC,[9]ket naglaon ti listaan dagiti Partaan ket dagiti panakaibagianda kadagiti sabsabali a selestial a penomeno a mairaman dagiti planeta.[10][11]Ti Venus, Márte, Hupiter, ken Saturno ket nainaganan babaen dagiti Baboliniko nga Astrologo. Dagitoy laeng ti naamamuan a planeta aginggana ti panakaparnuay ti teleskópio iti moderno a panawen.[12]
Greko-Romano nga astronomía[urnosen | urnosen ti taudan]
Gapu ta saan da nga interesado kadagiti nainlangitan a kasla dagiti Babilonios, dagiti taga-ugma a Griego ket immuna a saan da nga inikkan ti kinaipangruna dagiti planeta. Dagiti Pitagóriko idi maika-6 ken maika-5 asiglo BC ket nakaparang-ay da ti bukodda a teoria a maipanggep kadagiti planeta, a nabuklan ti Daga, Init, Bulan, ken dagiti planeta nga nagliklikmut ti maysa a "Tengnga nga Apuy" iti sentro ti Law-ang. Ni Pitágoras wenno ni Parménides ket isuda ti makunkuna nga immuna a nanginaganan ti rabii a bituen ken ti baggák (Venus) nga dagitoy ket maysa nga agpapada.[13] Idi maika-3 a siglo BC, Aristarko iti Samos ket nagitukon ti maysa a heliosentriko a sistema, a segun nga ti Daga ken dagiti planeta ket paliklikmuten da ti init. Nupay kasta, ti heosentriko a sistema ket isu ti nagturay aginggana ti Sientipiko a Rebolusion.
Idi panawen ti umuna siglo BC, idi agdama ti Helenistika a paset ti panawen, dagiti Griego ket nangrugida nga agiparang-ay kadagiti bukodda a panggep iti matematika par aiti panagipadto ti puseto dagiti planeta. Dagityo a kapanggepan, a naibatay iti heometria ngem saan a kas ti aritmetika dagiti Babilonio, ket daytoy ti manglabas to dagiti narigat a teoria ken kasayaat dagiti Babilonio, ken nagbanagan kadagitikaaduan a tignay ti astronomia a napalpaliiw manipud ti Daga nga inususar ti mata laeng. Dagitoy a teoria ket nakaabotda kadagiti kangatuan a panagisao iti Almagesto a sinurat babaen ni Ptolomio idi maika-2 a siglo CE. Nakakomkompleto ti panakaiturayan to modelo ni Ptolomelio a daytoy ket simmukat kadagiti amin nga obra iti astromia ken isu pay laeng ti maitudtudo nga atronomiko a testo para kadagiti i3 a pagilian iti Lumaud a lubong.[14] Kadaiti Griego ken Romano adda dagiti naamammoan a pito a planeta, ti tunggal maysa ketnagipagarup a ti agliklikmut iti Daga segun dagiti narigat a linteg inbaga ni Ptolomio. Dagitoy ket, iti dumakdakkel a panagurnos manipud ti Daga (ti panagurnos ni Ptolomio): ti Bulan, Merkurio, Benus, ti Init, Marte, Hupiter, ken Saturno.[15][14][16]
India[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi 499 CE, ti taga-India nga astronomo a niAryabhata ket nangisingasing ti planetraio a modelo a nalawag a nangitipon ti [[panagtayyek ti Daga] iti pagtayyekanna, nga isu ket nangipalplawag ti gapuanan ti maiparparang a maaw-awatan nga agpalaud a panagungunay dagiti bituen. Isu pay ket namatmati a dagiti panagtayyek dagiti planeta ket immitlog.[17] Adu kadagiti simmursurot kenni Aryabhata idiay Abagatan nga India, a dagiti pamunganayanna idiay kadagiti inaldaw a panagtayyek ti Daga, ken dagiti dadduma pay, ket sinursurot ken dagiti dadduma pay nga obrana a naibatay kaniada[18]
Idi 1500, ni Nilakantha Somayaji iti eskuela ti astronomia ken matematika ti Kerala, iti bukodna a Tantrasangraha, ti napabaro a modelo ni Aryabhata.[19] Iti bukodna nga Aryabhatiyabhasya, ti maysa a komentario para iti Aryabhatiya ni Aryabhata, isu ket nangiparang-ay ti maysa a planetario a modelo a ti Merkurio, Benus, Marte, Hupiter ken Saturno ket liklikmutenda ti Init, ken daytoy met ket likmutanda ti Daga, daytoy ket kapadpada ti Tikoniko a sistema a kalpasan daytoy nga insingasing babaen ni Tycho Brahe iti naladaw a maika-16 a siglo. Kaaduan kadagiti astronomo iti Eeskuela ti Kerala a nnagsursurot kaniana ket inaw-awatda daytoy a planetario a sistema.[19][20]
Astronomia ti mediebal a Muslim[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi maika-11 a siglo, ti panaglasat ti Benus ket pinaliiw idi babaen ni Avicenna, a nangibagbaga a ti Benus, mabalin a sagpaminsan, ket adda iti baba ti Init.[21] Idi maika-12 a siglo, ni Ibn Bajjah ket nagpaliiw idi kadagiti "dua a planeta a kas dagiti nangisit a piltak iti sanganan ti Init", nga intono kua ket nainaganan a kas ti panaglasat ti Merkurio ken Benus babaen ti Maragha nga astronomo a ni Qotb al-Din Shirazi idi maika-13 a siglo.[22] Nupay kasta, ni Ibn Bajjah ket saanna a napaliiw ti panaglasat ti Benus, ket awan ti napasamat iti kabibiagna.[23]
Europeano a Renasimiento[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti idudumteng ti Sientipiko a REbolusion, nagbalbaliw ti pannakaawat ti termino a "planeta" manipud kadagiti agbalballasiw iti langit (a mainaig iti lugar ti bituen); iti bagi nga agliklikmut iti Daga (wenno ti naipampmattianidi iti dayta a panawen); ken idi maika-16 a siglo iti banag a dagus a nagliklikmut iti Init idi nakagun-od ti pannakaawat ti heliosentriko a modelo ni Copernicus, Galileo ken ni Kepler.
Isunga ti Daga ket nairaman kadagiti listaan ti planeta,[24] bayat a nailaksid ti Init ken ti Bulan. Iti immun-una, idi naduktalan dagiti immuna a satelite ti Hupiter ken Saturno idi maika-17 a siglo, dagiti termino a "planeta" ken "satel=lite" ket nagsisinnukat ket agpapada a naus-usar – urayno ti naud-udi a naibagbaga ket nain-inut a nagbalin nga ad-adu a naus-usar kadagiti sumakbay a siglo.[25] Manipud idi tengnga ti maika-19 a siglo, ti bilang dagiti "planeta" ket napardas nga immad-adu gapu kadagiti aniaman a baro a naduktalan a banag a dagus a mangliklikmut ti Init ket nailista idi a kas maysa a planeta babaen ti sientipiko a komunidad.
Maika-19 a siglo[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi maika-19 a siglo dagiti astronomo ket nangrugrugida a namatmati a dagiti kinaudi a naduktalan a bagbagi a naidasig idi a planeta kadagiti ganganai a gudua ti siglo (a kas tiCeres, Pallas, ken ti Vesta) ket maigiddiat a sabsabali manipud kadagiti tradisonal a planeta. Dagitoy a bagiu ket nakibinningayda ti agpapada a rehion iti limbang a nagbaetan ti Marte ken Hupiter (tu barikes ti asteroid), ken addaan dagitoy ti basbassit a masaa; gapu ti nagbanagan daytoy, dagitoy ket nabaliwan ti pannakaidasigda a kas dagiti "asteroid". Iti kaawan kadagiti animan a panangipalplawag, ti maysa a "planeta" ket naawawatan idi a kas ti aniaman a "dakkel" a bagi a nangliklikmut iti Init. Gaputa adda dagiti dakkel unay a baetan ti kadakkel dagiti asteroid ken dagiti planeta, ken dagiti kaadu ti nagsasaruno a baro a naduktalan ket kasla nagpatingga idi naduktalan ti Neptuno idi 1846, awan idi ti nalawag a pannkasapul ti pormal a panangipalplawag.[26]
Maika-20 a siglo[urnosen | urnosen ti taudan]
Nupay kasata, idi maika-20 a siglo, ti Pluto ket naduktalan idi. Kalpasan dagiti immuna a panagpalplaiiw a nakaiturongan ti pammati a daytoy idi ket dakdakkel ngem ti Daga,[27] ti banag idi ket dagus nga inaw-awat a kas ti maikasiam a planeta. Ti adu pay a panagpalplalliw ket nakabiruk a ti bagi ket napudnuan a basbassit: idi 1936, ni Raymond Lyttleton ket nangisingasing a ti Pluto ket mabalin a nakatalaw a satelite ti Neptuno,[28] ken ni Fred Whipple ket nangisingasing idi 1964 a ti Pluto ket mabalin a maysa a kometa.[29] Nupay kasta, gaputa daytoy ket dakdakkel pay laeng ngem dagiti naamammuan nga asteroid ken kasla saan nga adda kadagiti dakdakkel a populasion,[30] daytoy ket nakatalinaay ti kasasaadna aginggana idi 2006.
Idi 1992, dagiti astronomo a ni Aleksander Wolszczan ken ni Dale Frail ket nangpakdaarda ti pannkaduktal kadagiti planeta iti lawlaw ti maysa a pulsar, ti PSR B1257+12.[31] Daytoy a pannakaduktal ket sapasap a naikedkeddeng a ti immuna a nalawag a pannkaduktal iti planetario a sistema iti lawlaw iti sabali a bituen. Ken idi Oktubre 6, 1995, ni Michel Mayor ken ni Didier Queloz iti Unibersidad ti Hinebra ket nangipakdaarda ti immuna nalawag a pannkaduktal iti maysa nga eksoplaneta nga agliklikmut iti maysa nga ordinario a nangruna nga agsisinnaruno a bituen (51 Pegasi).[32]
Ti pannkaduktal kadagiti ekstrasolar a planeta ket nakaituronga ti sabali pay a saan a nalawag a pannkaipalplawag iti planeta; tipuntos a ti planeta ket agbalinen a maysa a bituen. Adu kadagiti naamammuanen nga ekstrasolar a planeta ket ket ad-adu a dakdakkel ngen ti masa iti Hupiter, a ganganai a makaabut kadagiti nainlangitan a banag a tinawtawagan a kas dagiti "kayumanggi nga ansisit".[33] Dagiti kayumanggi nga ansisit ket sapsap dagitoy a naikedkeddeng a bituen gapu ti abilidadda makilunag iti deuterio, ti nadagdagsen nga isotopo ti hidrohenio. Bayat a dagiti bituen a dakdakkel ngem 75 a beses iti Hupiter ket makilunag iti hidrohenio, dagiti bituen kadagiti masa ti 13 a Hupiter ket makilunag iti deuterio. Nupay kasta, ti deuterio ket saan unay nga adu, ken kaaduan kadagiti ansisit ket nabayagdanton nga agsardeng a makitipon iti deuterio sakbay a maduktalan dagitoy, a makaaramid kaniada a narigat a malasin manipud kadagiti dakkel unay a planeta.[34]
Maika-21 a siglo[urnosen | urnosen ti taudan]
Gapu kadagiti pannkaduktal idi las-ud ti kinaudi a gudua ti maika-20 a siglo kadagti ad-adu a banag iti kaunegan ti Sistema a Solar ken dagiti dakkel a banag iti lawlaw dagiti bituen, adda dagiti suppiat a rimsua no kasano ti mangbukel ti maysa a planeta. Adda dagiti naisangayan a di pannakaitunosan no ti maysa a banag ket maikeddeng a maysa planeta no daytoy ket paset ti maysa a naisangayan a populasion a kas ti maysa nga barikes, wenno daytoy ket dakkel umayen a agpataud ti enerhia babaen ti termonuklear a panaglunag iti deuterio.
Adda dagiti umad-adu a bilang dagiti astronomo a nangitaktakder para iti Pluto a maikkat ti pannkaidasigna akas maysa a planeta, gaputa dagiti adu a kapadpadana a banag anga umab-abot ti kadakkelna ket nabirukanen iti isu met laeng a rehion iti Sistema a Solar (ti Barikes ti Kuiper) idi las-ud ti tawtawen ti 1990 ken dagiti nasapa a tawtawen ti 2000. Ti Pluto ket nabirukan idi a kas maysa a bassit a bagi iti populasion kadagiti rinibu.
Adda kadagitoy ket mairaman ti Quaoar, Sedna, ken Eris ket naibagbaga idi kadagiti nadayeg a pagiwarnakan a kas ti maikasangapulo a planeta, nupay kasat daytoy ket napay a nakaawat iti sientipiko a pannakabigbigan. Ti pannkairangarng ti Eris idi 2005, ti maysa a banag a 27% a dakdakkel ngem ti Pluto, ket nakapartuat ti kammasapulan ken ti punliko nga essem para iti opisial a pannakaipalplawag iti planeta.
Ti panangaku daytoy a problema, ti IAU ket nangirugi ti pannkapartuat ti pannakaipalplawag ti planeta, ken nagpataud iti maysa idi Agusto 2006. Ti bilang dagiti planeta ket bimmassit iti walo kadagiti dakdakkel unay a bagi nga dda iti nakaliklik ti pagtayyekanda (Merkurio, Benus, Daga, Marte, Hupiter, Saturno, Urano, ken Neptuno), ken napartuat ti maysa a baro a klase dagiti ansisit a planeta, nga immununa a naglaon kadagiti tallo a banag (Ceres, Pluto ken Eris).[35]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "IAU 2006 Sapasap a Gimong: Nagbanagan dagiti IAU Resolusion a butos". Kappon ti Internasional nga Astronomiko. 2006. Naala idi 2009-12-30.
- ^ "Ago-obra a Bunggoy dagiti Extrasolar a Planeta (WGESP) iti Kappon ti Internasional nga Astronomiko". IAU. 2001. Naala idi 2008-08-23.
- ^ H. G. Liddell and R. Scott, A Greek–English Lexicon, maikasiam nga edision, (Oxford: Clarendon Press, 1940).
- ^ Neugebauer, Otto E. (1945). "Ti Pakasaritaa ti Taga-ugma a Parikut ti Astronomia ken dagiti Pamay-an". Warnakan kadagiti Panagdal ti Asideg a Daya 4 (1): 1–38. doi:10.1086/370729.
- ^ Ronan, Colin. "Astronomia Sakbay ti Teleskopio". Astronomia idiay in Tsina, Korea ken Hapon (Walker nga ed.). pp. 264–265.
- ^ Kuhn, Thomas S. (1957). Ti Copernica a Rebolusion. Pagmalditan ti Unibersidad ti Harvard. pp. 5–20. ISBN 0-674-17103-9.
- ^ Francesca Rochberg (2000). "Astronomia ken dagiti Kalendario iti Taga-ugma a Mesopotamia". Iti Jack Sasson. Dagiti Sibilisasion iti Taga-ugana nga Asideg a Daya III. p. 1930.
- ^ Holden, James Herschel (1996). A History of Horoscopic Astrology. AFA. p. 1. ISBN 978-0-86690-463-6.
- ^ Hermann Hunger, ed. (1992). Astrolohika a reporta kadagiti Assyrian nga ari. Stado Archivo iti Assyria 8. Unibersidad ti Helsinki a Pagmalditan. ISBN 951-570-130-9.
- ^ Lambert, W. G.; Reiner, Erica (1987). "Babylonian Planetary Omens. Part One. Enuma Anu Enlil, Tablet 63: The Venus Tablet of Ammisaduqa". Journal of the American Oriental Society 107 (1): 93 Agsurok ti
|pages=wenno
|at=(tulong). doi:10.2307/602955. JSTOR 602955.
- ^ Kasak, Enn; Veede, Raul (2001). "Pannka-awat kadagiti Planeta iti Taga-ugma a Mesopotamia (PDF)" (PDF). Iti Mare Kõiva ken Andres Kuperjanov. Electronic Journal of Folklore (Museo ti Literaria iti Estonia) 16: 7–35. Naala idi 2008-02-06.
- ^ A. Sachs (Mayo 2, 1974). "Panagpalpaliiw nga Astronomia ti Babilonia". Dagiti Pilosopiko a Transaksion iti Naarian a Kagomongan ti Londres] (Naarian a Kagimongan ti Londres) 276 (1257): 43–50 [45 & 48–9]. Bibcode:1974RSPTA.276...43S. doi:10.1098/rsta.1974.0008. JSTOR 74273.
- ^ Burnet, John (1950). Grigo a philosoia: Thales agingga ti Plato. Macmillan and Co. pp. 7–11. ISBN 978-1-4067-6601-1. Naala idi 2008-02-07.
- ^ a b Goldstein, Bernard R. (1997). "Isalsalakan ti penomena: ti lugar iti likud ti planeta a teoria ni Ptolomio". Warnakan par iti Pakasaritaan iti Astronomia (Cambridge (UK)) 28 (1): 1–12. Bibcode:1997JHA....28....1G.
- ^ "planet, n.". Oxford nga Inggles a Diksionario. 2007. Naala idi 2008-02-07. Paammo: pilien ti Etimolohia nga etiketa
- ^ Ptolomio; Toomer, G. J. (1998). Almagesto ni Ptolomio. Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan. ISBN 978-0-691-00260-6.
- ^ J. J. O'Connor ken ni E. F. Robertson, Aryabhata ti Mankaman, arkibo ti MacTutor a Pakasaritaan ti Matematika]]
- ^ Sarma, K. V. (1997) "Astronomia idiay India" iti Selin, Helaine (editor) Ensiklopedia ti Pakasaritaan ti Siensia, Teknolohia, ken Medisina kadagiti Saan a Lumaud a Kultura, Kluwer Academic Publishers, ISBN 0-7923-4066-3, p. 116
- ^ a b =Ramasubramanian, K. (1998). "Modelo iti planetraio a panaggunay kadagiti obra dagiti astronomo ti Kerala". Bulletin of the Astronomical Society of India 26: 11–31 [23–4]. Bibcode:1998BASI...26...11R.
- ^ Ramasubramanian etc. (1994)
- ^ Sally P. Ragep (2007). "Ibn Sīnā: Abū ʿAlī al‐Ḥusayn ibn ʿAbdallāh ibn Sīnā". Iti Thomas Hockey. Ti Biograpikal nga Ensiklopedia dagiti Astronomo. Springer Science+Business Media. pp. 570–572. Bibcode:2000eaa..bookE3736.. doi:10.1888/0333750888/3736. ISBN 0-333-75088-8.
- ^ S. M. Razaullah Ansari (2002). Pakasaritaan ti oriental nga astronomia: dagiti nagbanagan dagiti 17 a nagtitinnulongan a pannakitungtungan iti maika-23 a Sapasap nga Asemblia tiSangalubongan a Kappon ti Astronomia, nga inurnos babaen ti Komision 41 (Pakasaritaan ti Astronomia), a npasamak idiay Kyoto, Agosto 25–26, 1997. Springer. p. 137. ISBN 1-4020-0657-8.
- ^ Fred Espenak. "Innem a milenio a katologo kadagiti panaglasat ti BenusS: 2000 BCE aginggana ti 4000 CE". NASA/GSFC. Naala idi 11 Pebrero 2012.
- ^ Biddut ti dakamat: Imbalido nga etiketa ti
; awan ti testo a naited para kadagiti ref a nanaganan
galileo_project
- ^ KItaen dagiti kangrunaan a dakamat idiay Linia ti panawen ti pannakaduktal kadagiti planeta ken dagiti bulan ti Sistema a Solar
- ^ Hilton, James L. (2001-09-17). "Kaano idi a Nagbalin dagiti Asteroid a kas dagiti Bassit a Planeta?". U.S. Naval Observatory. Naidulin manipud ti kasisigud idi 2007-09-21. Naala idi 2007-04-08.
- ^ Croswell, K. (1997). Planet Quest: Ti Epiko a Pannakaduktal dagiti Ganganaet a Sistema Solars. The Free Press. p. 57. ISBN 978-0-684-83252-4.
- ^ Lyttleton, Raymond A. (1936). "Kadagiti posible a resulta iti pannakasabat ti Pluto iti sitema ti Neptuno". Binulan a Pakdaar ti Naarian a Kagimongan ti Astronomia 97: 108. Bibcode:1936MNRAS..97..108L.
- ^ Whipple, Fred (1964). "Ti Pakasaritaan ti Sistema a Solar". Dagiti nagbanagan iti Nailina nga Akademia dagiti Siensia ti Estados Unidos iti Amerika 52 (2): 565–594. Bibcode:1964PNAS...52..565W. doi:10.1073/pnas.52.2.565. PMC 300311. PMID 16591209.
- ^ Luu, Jane X.; Jewitt, David C. (1996). "Ti Kuiper a Barikes". Scientific American 274 (5): 46–52. doi:10.1038/scientificamerican0596-46.
- ^ Biddut ti dakamat: Imbalido nga etiketa ti
; awan ti testo a naited para kadagiti ref a nanaganan
Wolszczan
- ^ Mayor, Michel; Queloz, Didier (1995). "Ti masa ti Hupiter a kakuyog ti solar a kita ti bituen". Nature 378 (6356): 355–359. Bibcode:1995Natur.378..355M. doi:10.1038/378355a0.
- ^ "Sapasap nga Asemblia ti IAU : Suppiat ti pannakaipalplawag iti Planeta" (.wmv). MediaStream.cz. 2006. Naala idi 2008-08-23.
- ^ Basri, Gibor (2000). "Dagiti Panagpalpaliiw kadagiti Kayumanggi nga Ansisit". Tinawen a Panagrepaso iti Astronomia ken Astropisika 38 (1): 485. Bibcode:2000ARA&A..38..485B. doi:10.1146/annurev.astro.38.1.485.
- ^ Green, D. W. E. (2006-09-13). (134340) Pluto, (136199) Eris, ken (136199) Eris I (Dysnomia). Circular No. 8747. Sentral nga Opisina para kadagiti Astronomiko a Telegrama, Sangalubongan a Kappon ti Astronomia. Naidulin manipud ti kasisigud idi Hunio 24, 2008. Naala idi 2011-07-05.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Dagiti planeta idiay Wikimedia Commons
- Website ti Sangalubongan a Kappon ti Astronomia
- Warnakan ti ladawan ti NASA
- NASA Planet Quest
- Panangiladawan a mangipada kadagiti kadakkel dagiti planeta, ti Init, ken dagiti sabali a bituen
- "Dagiti naiparuar a warnakan ti IAU manipud idi 1999 "Ti kasasaad ti Pluto: Panangipalplalawag"". Naidulin manipud ti kasisigud idi 2007-12-14.
- "Kammasapulan a maipapan ti pannakaplaneta ken ti naisingasing nga alagaden ti planetario a pannakaidasig." artikulo babaen ni Stern ken Levinson
- Dagiti naduktalan ti Panagsukisok ti Planetario a Siensia


text:
Uppat a Nasudi a Kinapudno
Kangrunaan ken sentro iti sursuro (wenno sutta) ni Apo Buddha ket iti nanaganan nga Uppat nga Nasudi a Kinapudno.
- Dukkha: Amin nga nailubongan a biag ket napno iti panagsagaba, mapelpeltang, ken saan mapmapnek. Nasken nga maawatan ti dukkha. Naawatanen ti dukkha. (Daytoy nga sao aggapu iti Pāli (Sanskrit: duḥkha), ket isu iti naggapuanan ti sao nga Tagalog a "dukha," a kayatna saoen ket "agtuok.")
- Samudaya: Ti puon ti panagtuok nga aggapu iti panagpideg iti panagtarigagay (tanha), panagapal, panagagum, nairamut iti kinakuneng. Nasken nga ibbatan dagitoy. Naibbatanen iti tarigagay.
- Nirodha: Adda gibus ti panagsagaba. Nasken nga mapasardeng ti dukkha. Napasardengen ti dukkha.
- Magga: Adda dalan, Ti Walo nga Nasudi a Dalan (Ariya magga), nga pagnaan a pagpanawan iti dukkha. Nasken nga patubuen ken pagrangayen daytoy nga dalan. Daytoy nga dalan ket nabangonen.


text:
Plantilia:Lang-fr
Pranses: {{{1}}}
Panagusar[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti {{Lang-fr}} ket maysa a plantilia nga inus-usar a mangitudo kadagiti agbasbasa a ti dati a termino wenno insasao ket naipatarus manipud ti maysa a saan nga Ilokano wenno ganganaet a pagsasao (ISO 639:fr); adda maysa a nasken a parametro, isu daytoy ti ganganaet a pagsasao termino wenno insasao.
Daytoy ket kadawyan a maikabkabil kalpasan ti Ilokano a pannakaipatarus ti ganganaet a termino wenno insasao, ken aglaon ti ganganaet a termino wenno insasao.
Ti parametro ti
|links=no ket mangpawil ti pannakaisilpo ti nagan ti pagsasao.
Kas pagarigan[urnosen | urnosen ti taudan]
Urnosen
- Ti Weimar ket mabirukan idiay pederal nga estado iti Thuringia (
{{Lang-de|Thüringen}}).
- Dagiti managbanniaga iti Catan (
{{Lang-de|Die Seefahrer von Catan}}) ket maysa panagpaddakkel ti tabla nga ay-ayam.
- Ni Albert ti Uso (
{{Lang-de|Albrecht der Bär|links=no}})
Pagbanagan a testo
- Ti Weimar ket mabirukan idiay pederal nga estado iti Thuringia (Aleman: Thüringen).
- Dagiti managbanniaga iti Catan (Aleman: Die Seefahrer von Catan) ket maysa panagpaddakkel ti tabla nga ay-ayam.
- Ni Albert ti Uso (Aleman: Albrecht der Bär)


text:
Linux (kernel)
Ti Linux ket maysa a sistema ti panangpaandar iti kompiuter. Ti Linux ti maysa kadagiti kalatakan a pammaneknek ken pammatalged ti nawaya ken libre a software ken ti nawaya a software a panagpartuatan. Saan a kas kadagiti propitario a sistema a kas iti Microsoft Windows wenno Mac OS, ti taudan a kodigo ti Linux ket silulukat ken sidadaya iti publico ket uray asino ket nawaya a mangusar, mangbaliw, ken mangiwaras.
Ni Linus Torvalds, maysa a Finlandes, ti nangirugi idi 1991 iti adda ita a Linux, kabayatan nga agbasbasa isuna idi iti Universidad ti Helsinki.


text:
AKTIBIDAD PARA ITI PANAGADAL ITI BIBLIA
Aktibidad Para iti Panagadal iti Biblia
Liklikan Dagiti Di Umiso a Tarigagay
Ammuem ti salaysay maipapan kada David ken Bat-seba. I-download-yo daytoy nga aktibidad, basaenyo ti estoria ti Biblia, ken biagenyo ti eksena iti panunotyo!
KANAYONAN MANIPUD ITI DAYTOY A KOLEKSION
Nairanta dagitoy nga aktibidad a tumulong kadagiti agtutubo a mangtarus iti Biblia. I-download-yo ti tunggal aktibidad, basaenyo ti salaysay ti Biblia, ken panunotenyo a karamankayo iti eksena!


text:
Australasia
Ti Australasia, ket rehion ti Oceania, ken ti mangbukel ti Australia, Baro a Selanda, ti isla ti Baro a Guinea, ken dagiti agkakaarruba nga isla ti Taaw Pasipiko. Ni Charles de Brosses ket isu ti nagaramid ti termino (kas iti Pranses iti Australasie) iti Histoire des navigations aux terres australes[1] (1756). Isu ket nangala daytoy manipud ti Latin para iti "abagatan ti Asia" ken nangigiddiat ti lugar manipud ti Polinesia (iti daya) ken manipud ti Mikronesia (iti amianan a daya). Ti kaaduan ti Australasia ket adda iti Plata ti Indo-Australia, a kakuyogna met ti India.
Dagiti linaon
Heograpia ti tao[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti heopolitiko, ti Australasia ket sagpaminsan a pangikuyogan a pannakaibagbaga iti Australia ken Baro a Selanda - iti kaawan ti sabali a lubong a limitado laeng kadagita a dua a pagilian. Sagpaminsay pay a ti termino ket buklenna ti isla ti Baro Guinea (Papua Baro a Guinea ken ti isla apaset ti Indonesia. Adu met dagiti gunglo a dagiti naganda ket mangiraman ti pangsaruno iti "[Naarian] nga Australasiano a Kagimongan iti ..." ken manglimitado ti sakop ti operasionda iti laeng Australia ken Baro a Selanda.
Iti napalabas, ti Australasia ket naus-usar idin a kas ti nagan para kadagiti naitipon a timpuyog ti ay-ayam ti Australia ken Baro a Selanda. Dagiti kas pagarigan ket mairaman ti tenis idi nagbaetan ti 1905 ken 1915, idi ti Baro a Selanda ken Australia ket nagtiponda a nagsalisal iti internasional a torneo ti Kopa Davis, ken dagiti Ay-ayam ti Olimpiada idi 1908 ken 1912.
Heograpia ti ekolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Manipud ti maysa a perspektio iti ekolohia pti ekosona ti Australasia ket mangporma ti naisangayan a rehion nga addaan iti kadawyan a heolohiko ken ebolusionario a pakasaritaan ken ti adu a naisalsalumina a flora ken fauna. Iti daytoy a kontesto, ti Australasia ket limitado iti Australia, Baro a Guinea, Baro a Selanda, Baro a Kaledonia, ken dagiti kaarruba nga isla, ken mairaman dagiti isla ti Indonesia maniud iti agpaday a pset ti Lombok ken Sulawesi. Ti Linia Wallace ket mangmarka ti biolohiko a panangisina manipud ti ekosona ti Indomalaya ti tropikal nga Asia – Borneo ken Bali a naisanglad iti lumaud n bangir ti Asia.
Ti Australia, Baro a Selanda ken Baro a Kaledonia ket pirgis amin dagitoy ti taga-ugma a superkontinente ti Gondwana, a dagiti marka ket makitkita pay laeng idiay Probinsia ti Seamount Isla ti paskua ken dagiti dadduma pay a heopisikal nga entidad. Dagitoy tallo a masa ti daga ket naisinsinan manipud kadagiti sabali a kontinente, ken manipud kaniada, kadagit inapalabasen a riwriw a tawen. Almin ti Australasia ket makibinningay iti flora ti Antartiko, urayno ti akin-amianan a tropikal nga is-isla ket makibinningay met kadagiti adu a mula iti Abagatan a daya nga Asia.
Ti Australia, Baro a Guinea, ken Tasmania ket naisinsinada pay manipud babaen ti maysa nga ababaw a kontinental samang, ken naisilpoda idi nabab-baba ti lessaad ti baybay kadagiti las-ud ti Panawen ti Yelo. Makibinningay dagitoy ti agpada a fauna a mangiraman kadagiti mamalia ti marsupial ken monotreme ken dagiti billit a ratite. Ti Eucalypt ket isu dagit iadu kayo iti kaaduan a paset ti Australia ken Baro a Guinea. Ti Baro a Selanda ken awan kadagiti patneng a mamalia iti daga, ngem adda met idi kadagiti billit a ratite, a mairaman ti kiwi ken ti awanen a moa. Ti ekosona ti Australasia ket mangiraman kadagiti asideg a grupo ti isla, kasla ti Wallacea, ti Purpuro ti Bismarck, Is-isla ti Solomon, ken Vanuatu ken saan idi dagitoy a dati a paset ti Gondwana, ngem makibinningay met kadagiti adu a pakailasinan dagiti mula ken dagiti ayup iti Australasia.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ de Brosses, Charles (1756). Histoire des navigations aux terres Australes. Contenant ce que l'on sçait des moeurs & des productions des contrées découvertes jusqu'à ce jour; & où il est traité de l'utilité d'y faire de plus amples découvertes, & des moyens d'y former un établissement [History of voyages to the Southern Lands. Containing what is known concerning the customes and products of the countries so far discovered; and treating of the usefulness of making broader discoveries there, and of the means of setting up an establishment there] (iti Pranses). Paris: Durand. Naala idi 2013-12-08.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Richards, Kel (2006). "Australasia". Wordwatch. ABC News Radio. Naala idi 2006-09-30.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Australasia idiay Wikimedia Commons


text:
Patay
Ti patay ket isu ti permanente a panagsardeng iti amin a biolohiko nga annong a mangtalinaay iti naisangayan a sibibiag nga organismo. Ti penomena a sapasap a mangiyeg iti patay ket mairaman ti biolohiko a panaglakay, panagsida, malnutrision, sakit, panagpakamatay, panagpapatay ken dagiti aksidente wenno trauma a nagbanagan iti terminal a dunor.[1] Dagiti bagi ti sibibiag nga organismo ket mangrugi nga aglungsot iti nabiit kalpasan ti ipapatay Ti ipapatay ti maysa nga organismo ket resulta piti maysa a permanente a kaawan ti kaadda iti rikna .[2][3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Zimmerman, Leda (19 Oktubre 2010). "Nasken kadi amin nga organismo ket lumakay ken matay?". Massachusetts Institute of Technology School of Engineering. Naidulin manipud ti kasisigud idi 1 Nobiembre 2010. Naala idi 5 Pebrero 2012.
- ^ Bioetika.: Ti Panagsubli kadagiti Kammasapulan. - Panid 260, Bernard Gert, Charles M. Culver - 1997
- ^ Tattao, Nagtagitaoan, ken ti Pannakaipalplawag iti Patay - Panid 23, John P. Lizza - 2006
- Bibliograpia
- Bondeson, Jan (2001). Naipunpon a Sibibiag: ti Nakabutbuteng a Pakasaritaan iti Kangrunaan a Panagbutbutengtayo. W. W. Norton & Company. ISBN 0-393-04906-X.
- Mullin, Glenn H. (2008) [1998]. Panagbiag ti Sanguanan ti Patay: Ti Tibetano a Tradision. Ithica, New York: Snow Lion Publications. ISBN 978-1-55939-310-2.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti sasao a mainaig ti Patay idiay Wikiquote
- Dagiti midia a mainaig ti Patay idiay Wikimedia Commons
- Kitaen ti Patay iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)


text:
Santa Lucia (pagilian)
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Katkategoria:
- Santa Lucia (pagilian)
- Dagiti pagilian ti Karibe
- Dagiti estado a kameng ti Komunidad ti Karibe
- Dagiti isla a pagilian
- Dagiti batay-linteg a monarkia
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Inggles
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1979
- Dagiti isla ti Santa Lucia
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


text:
Protista
Dagiti protista ket dagiti agdumaduma a grupo dagiti eukariotiko a mikroorganismo. Iti naipakasaritaan, dagiti protista ket natrato idi a kas maysa a biolohiko a pagarian ken pormal a tinawtawagan iti Protista, ken kaaduan a nairaman dagiti uniselular nga organismo a saan a naibagay kadagiti sabali a pagarian. Ti molekular pakaammo ket naus-usaren tapno mapasayaat ti pannakaipalawag daytoy a grupo iti moderno a taksonomia nga agdumaduma ken kankanayon nga adayo a maikabagian dagiti pilo. Dagiti grupo ti protista ket naipanpanunotan tattan a kaibuksilan dagiti agdumaduma a pilo a saan nga asideg nga agkabagian babaen ti ebolusion ket adda dagiti sabali a siklo ti biag, dagiti agpang ti tropiko, dagiti moda ti lokomosion, ken dagiti selular nga estruktura.[1][2] Malaksid dagiti nalaka nga agpang ti pannakaurnosda iti gunglo, dagiti protista ke tawan unay ti panagpapadada.[3] Dagitoy ket uniselular, wenno dagitoy ket multiselular nga awan dagiti naipangpangruna a kulapot, ken ti daytoy a nalaka a selular nga organisasion ket mangilasin kadagiti protista manipud kadagiti eukariota, a kas dagiti fungus, dagiti ayup ken dagiti mula.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Simonite T (Nobiembre 2005). "Dagiti protista ket induronda iti igid dagiti ayup iti panagbalbaliw ti alagaden". Nature 438 (7064): 8–9. doi:10.1038/438008b. PMID 16267517.
- ^ Harper, David; Benton, Michael (2009). Pangyuna iti Paleobiolohia ken ti Rehistro ti Posil. Wiley-Blackwell. p. 207. ISBN 1-4051-4157-3.
- ^ "Sistematika ti Eukariota". Naala idi 2009-05-31.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Protista idiay Wikimedia Commons


text:
Bielorusia
Ti Bielorusia (i/bɛləˈruːs/ bel-ə-rooss; Bieloruso: Бeлapycb, Pannakabalikas a Ruso: [bʲɛlaˈrusʲ] Ruso: Бeлapycb, Бeлopyccия, Belarus', Belorussiya), opisial a ti Republika iti Bielorusia, ket maysa a napalikmutan ti daga a pagilian idiay Akindaya nga Europa,[5] agpakanawan a nabeddengan babaen ti Rusia iti amianan a daya, ti Ukrania iti abagatan, ti Polonia iti laud, ken Lituania ken Letonia iti amianan a laud. Ti kapitoliona ket ti Minsk; dagiti kangrunaan a siudad ket mairaman ti Brest, Grodno (Hrodna), Gomel (Homiel), Mogilev (Mahilyow) ken Vitebsk (Vitsebsk). Sumurok a sangapulo ket uppat a porsiento ti 207,600 kuadrado kilometro (80,200 sq mi) ket kabakiran,[6] ken dagiti kapigsaan a paset ti ekonomiana ket ti agrikultura ken panagpartuat.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c d "Bielorusia". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 17 Abril 2012.
- ^ "Panagiwarwaras ti matgedan ti pamilia – Gini a pagsurotan". The World Factbook. CIA. Naala idi 1 Septiembre 2009.
- ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2011". Nagkaykaysa a Pagpagilian. 2011. Naala idi 5 Nobiembre 2011.
- ^ "Agnanayon a Panagin-inot ti Lawag nga Oras (DST) idiay Bielorusia". timeanddate.com. 19 Septiembre 2011. Naala idi 26 Nobiembre 2011.
- ^ UN Dibision dagiti Estadistika (1 Abril 2010). "Pagalagadan a Pagilian ken dagiti Kodigo ti Lugar a Pannakaidasig (M49)". Organisasion ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. Naala idi 22 Abril 2010.
- ^ "Belarus: Tawa iti Oportumnidad (kitaen ti Tabla 15, panid 66)" (PDF). Nagkaykaysa a Pagpagilian.
- Bielorusia
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad dagiti Nawaya nga Estado
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti naserraan ti daga a pagilian
- Dagiti republika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ruso
- Dagiti Eslabo a pagilian ken teritorio
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1991


text:
^Hamilton, Calvin J. (Agosto 4, 2001). "Neptuno". Dagiti Panagkita ti Sistema Solar. Naala idi Agosto 13, 2007.
^Walter, Elizabeth (Abril 21, 2003). Cambridge Advanced Learner's Dictionary (Maika-2 nga ed.). Cambridge University Press. ISBN978-0-521-53106-1.
^Yeomans, Donald K. (Hulio 13, 2006). "HORIZONS System". NASA JPL. Naala idi Agosto 8, 2007. Idiay pagsaadan, mapan idiay "web interface" ken pilien ti "Ephemeris Type: Elements", "Target Body: Neptune Barycenter" ken "Center: Sun".
^Ti orbital nga elemento ket mangitudo ti barisentro iti Neptuno a sistema, ken dagitoy ket agdagdagus nga oskulador a kuenta iti apag-isu a J2000 a panawen. ti barisentro a kuantidad ket naited gaptu ti, paggiddiatan a planetario a sentro, saanda a mapadasan ti makitkita a panagbalbaliw iti tunggal maysa nga aldaw manipud kadagiti panaggunay dagiti bulan.


text:
Papeles:Ceres symbol.svg
Pakasaritaan ti papeles
Pinduten iti petsa/oras tapno makita ti papeles a kas naiparang iti dayta a panawen.
Panagusar iti papeles
Ti sumaganad a silsilpo ti panid iti daytoy a papeles:
Global a panagusar ti papeles
Dagiti sumaganad a wiki ket agus-usar iti daytoy a papeles:
- Panagusar idiay af.wikipedia.org
- Panagusar idiay ar.wikipedia.org
- Panagusar idiay as.wikipedia.org
- Panagusar idiay bar.wikipedia.org
- Panagusar idiay be-x-old.wikipedia.org
- Panagusar idiay be.wikipedia.org
- Panagusar idiay bg.wikipedia.org
- Panagusar idiay bjn.wikipedia.org
- Panagusar idiay bn.wikipedia.org
- Panagusar idiay bpy.wikipedia.org
- Panagusar idiay br.wikipedia.org
- Panagusar idiay bs.wikipedia.org
- Panagusar idiay ca.wikipedia.org
- Panagusar idiay cs.wikipedia.org
- Panagusar idiay de.wikipedia.org
- Panagusar idiay de.wikibooks.org
- Panagusar idiay el.wikipedia.org
- Panagusar idiay en.wikipedia.org
Kitaen ti adu pay a global a panagusar iti daytoy a papeles.


text:
Joseph Smith, Jr.
Ni Joseph Smith, Jr. (Disiembre 23, 1805 – Hunio 27, 1844) ket ti kangrunaan a nangbangon ken daulo ti tignay a Santo iti Maudi nga Aldaw, nga am-ammo pay kas Mormonismo, a pakairamanan dagiti denominasion a kas iti Ti Simbaan ni Hesu-Kristo kadagiti Santo iti Maudi nga Al-aldaw ken ti Komunidad ni Kristo. Ibilang ken daydayawen dagiti pasurot ni Smith isuna a kas maysa a propeta kadagiti maudi nga al-aldaw.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti sasao a mainaig ti Joseph Smith, Jr. idiay Wikiquote
- Dagiti midia a mainaig ti Joseph Smith, Jr. idiay Wikimedia Commons
- Obra ni Joseph Smith, Jr. iti Proyekto Gutenberg
- Opisial a panid ti LDS a maipanggep kenni Joseph Smith


text:
Isabelo de los Reyes
Ni Isabelo de los Reyes (Julio 7, 1864-Octobre 10, 1938) ket maysa a nalatak a politico, activista, mannurat ken agiwarwarnak idi maika-19 ken 20 a siglo.
Maysa nga Ilokano, naiyanak isuna idiay Vigan, Ilocos Sur, kada Elias de los Reyes ken iti mannaniw a ni Leona Florentino. Nagturpos iti Colegio de San Juan de Letran ken Universidad ti Santo Tomas ket sinurotna ni nanangna a nagbalin a mannurat. Nangged a kas editor ken agiwarwarnak idiay Manila ket isuna ti nangbangon iti El Ilocano, ti kaunaan a vernacular (iti Iloko) a pagiwarnak iti pagilian.
Nabalo ni de los Reyes iti namitlo ket addaan iti 27 nga annak.


text:
Isardengko Kadin ti Ageskuela?
Panunotem daytoy
Ania ti ikalikagum ti linteg maipapan iti kapaut ti panageskuela? Nalpasmo kadin dayta? No saanmo a suroten ti balakad ti Biblia nga ‘
agpaiturayka kadagiti nangatngato nga autoridad’ ken saanmo a turposen dayta a tukad, maikuna a nagsardengka.—Roma 13:1.
Naragpatmo kadin dagiti kalatmo iti panageskuela? Ania dagiti panggepmo nga ageskuela? Saanmo nga ammo? Masapul nga ammom ta no saan, kaska la naglugan iti tren a dimo ammo no sadino ti papanam. Gapuna, makisaritaka kadagiti dadakkelmo ket sungbatanyo dagiti saludsod iti benneg iti baba a napauluan iti “ Dagiti Panggepko nga Ageskuela.” No saankan nga ageskuela idinto ta saanmo pay a naragpat dagiti kalat a napagnunumuanyo kadagiti dadakkelmo, maikuna a nagsardengka.
Apay a kayatmon ti agsardeng? Mabalin a ti dua a makagapu ket tapno matulongam ti pamiliam iti pinansial wenno tapno matulongam dagiti sabsabali a mangam-ammo iti Dios. Dagiti managimbubukodan a rason ket mabalin met a tapno maliklikam dagiti eksamen wenno homework. Panunotem ngarud a naimbag ti kangrunaan a rasonmo nga agsardeng—no nainkalintegan wenno managimbubukodan. No agsardengka gapu laeng ta kayatmo a liklikan dagiti problema, maklaatkanto iti mabalin a mapasamak.
Ti panagsardeng nga ageskuela ket mayarig iti itatapuak iti tren sakbay a makadanonka iti papanam. Mabalin a saan a komportable ti tren ken suplado dagiti pasahero. Ngem no tumapuakka iti tren, saanka a makadanon iti papanam ken mabalin a madangranka. Umasping iti dayta, no agsardengka nga ageskuela, mabalin a marigatankanto a makastrek iti trabaho. Ket no makastrekka man, mabalin a nababbaba ti sueldom no idilig iti sueldom koma no nakaturposka.
Isu nga imbes nga agsardengka, siaanus a sanguem dagiti problemam iti eskuelaan. No aramidem dayta, mapatanormo ti panagibtur nga ad-adda a mangisagana kenka a mangsango kadagiti umasping a karit inton adda trabahomon.
Dagiti Panggepko nga Ageskuela
Ti kangrunaan a panggep ti panageskuela ket tapno nalaklakaka a makastrek iti trabaho a pangsuportam iti bagim ken iti bukodmonto a pamilia. (2 Tesalonica 3:10, 12) Napanunotmo kadin no ania ti kayatmo a trabaho ken no kasano a makatulong ti panageskuelam tapno makapagsaganaka iti dayta a trabaho? Tapno makitam no ti panageskuelam ket iturturongnaka iti umiso a direksion, sungbatam dagiti sumaganad:
Ania dagiti paglaingak? (Kas pagarigan, nalaingka kadi a makilangen kadagiti tattao? Nalaingka kadi kadagiti manomano a trabaho wenno iti panagaramid wenno panagtarimaan kadagiti bambanag? Nalaingka kadi a manganalisar ken mangsolbar kadagiti bambanag?)
Ania dagiti trabaho a mabalinko a pangipakatan kadagiti paglaingak?
Ania dagiti trabaho a mabalinko a serkan iti lugarmi?
Ania dagiti ad-adalek ita a makatulong kaniak nga agbirok iti trabaho?
Ania dagiti mabalinko a sursuruen nga ad-adda a makatulong kaniak a mangragpat kadagiti kalatko?
Laglagipem a ti kalatmo ket mangiturpos iti kurso a mausarmo. Saan a mabalin nga ageskuelaka lattan iti agnanayon—a kas man la saanmon a kayat ti “dumsaag iti tren” tapno maliklikam dagiti responsabilidad ti maysa nga adulto.


text:
LAOAG CITY – Awan ti foul play iti pannakatay ti maysa a barangay kagawad idiay Brgy Tartarabang, Pinili, Ilocos Norte.
Daytoy ti impasigurado ni P/Sr Insp Artemio Clemente, chief of police ti PNP Pinili.
Binigbig ni Clemente ti biktima a ni Wilfredo Fagaragan, agtawen ti 51, naasawaan, ken barangay kagawad iti nadakamat a barangay.
Segun ken ni Clemente, basar iti insayangkat da nga imbestigasyun rumrummuar a nagpakamatay ti biktima gapu iti kaadda ti sagsagabaen na a nakana a sakit ti buksit ken nabayagnan nga irekreklamo iti pamilya na kangrunaan na iti asawa na.
Imbatad ni Clemente a ti biktima ket nabirukan ti manugang na a ni Benjamin Rubio a maysan a bangkay iti kabanbantayan a paset ti barangay da idi kalman nga adda ti naipputiput a goma iti tengnged na bayat ti panagturong na iti nadakamat a lugar tapno biruken na ti mapukpukaw a taraken na a baka.
Naammoan nga uray dagiti kameng ti pamilya ti biktima ket mamati a nagpakamatay ni Fagaragan gapu iti sakit na ken awan ti foul play iti pannakatay na.


text:
LAOAG CITY – Kinumpirmaran ni suspended Mayor Diosdado Garvida ti Bangui, Ilocos Norte nga plan-planoen dagiti supporters na ti mangiwayat ti rally tapno ipetteng da ti panagsubli nan iti puwesto.
Naglikudan met ni Garvida nga isu ti mangidaulo iti nasao a rally.
Kuna na, maysa a grupo nga saannan nga innaganan ti mangidaulo iti maisagsagana a rally para ti panagsubli na.
Ngem inadmitir ti suspended mayor nga suportaran na ti nasao nga addang dagiti supporters nangruna no maiwayat ti natalna a wagas.
Agingga ita ket ipilpilit ni Garvida ti panagsubli na iti puwesto na uray saan na pay a naileppas ti innem a bulan a suspension na nga inpataw kenkuana ti Sangguniang Panlalawigan kalpasan a napaneknekan a guilty iti sinango na a kaso administratibo.
Nangrugi ti panangipilpilit ti suspended mayor nga agsubli iti puwesto na idi Pebrero 23 ita a tawen kalpasan a nakaawat ti abogado na ti sungbat iti clarificatory motion nga inpila da iti Office of the President seknan ti suspension na no sadino nga adda ti nadakamat a sarita nga "stay order" iti nasao a surat ken ti pannakaawat ti suspendido a mayor ket mabalin nan ti agsubli iti puwesto.
Ngem ti kalikagum na nga agsubli ket naiget a kontraen ti acting mayor a ni Vice Mayor Fidel Cimatu gapu ta awan pay ti naawat na a pammilin manipud kadagiti maseknan nga ahensiya ti gobyerno kas ti DILG.


text:
Pagsasao a Turko
Ti Turko (Turko: Türkçe (tulong·paammo)), maitudo a kas ti Istanbul Turko,[6][7] ket maysa a pagsasao a maisasao a kas ti patneng a pagsasao babaen ti sumurok a 83 a riwriw a tattao iti dagup iti lubong,[4][8] a mangaramid iti daytoy ti kaaduan a mangisasao kadagiti Turko a pagsasao. Dagiti mangisasao ket kaaduan a mabirukan idiay Turkia ken Akin-abagatan a Sipre nga addaan ti basbassit a grupo idiay Irak, Gresia, Bulgaria, ti Republika iti Macedonia, Kosovo, Albania ken sabsabali pay a paset iti Dumaya a Europa. Ti Turko ket maisasao pay babaen dagiti adu a riwriw a tattao nga imigrante a nagtaud idiay Lumaud a Europa, a naipangpangruna ti Alemania.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Taylor & Francis Group (2003). Dumay a Europa, Rusia ken Tengnga nga Asia 2004. Routledge. p. 114. ISBN 978-1857431872. Naala idi 2008-03-26.
- ^ "Ti Muslim Minoridad iti Griego a Trasia".
- ^ "Siriano a Turko".
- ^ a b c Europeano a Komision (2006). "Naipangpangruna a Eurobarometro 243: Dagiti Europeano ken dagiti bukodda a pagsasao (Panagala)" (PDF). Europa. Naala idi 2010-02-14.
- ^ "Dagiti mabigbigana minoridad a pagsasao iti Romania". Conventions.coe.int. Naala idi 2011-11-03.
- ^ Geoffrey Lewis, Reporma ti Turko a Pagsasao: Maysa a Didigra a Balligi, Unibersidad ti Oxford a pagmalditan, 2002., p. 26
- ^ Corpus a panagusig ken panakaidumaduma iti ... – Yuji Kawaguchi, Makoto Minegishi, Jacques Durand – Liblibro ti Google. Books.google.com. Naala idi 2011-11-03.
- ^ "Programa ti Turko a Pagsasao", Unibersidad ti Syracuse


text:
Kategoria:Pampanid nga agus-usar kadagiti dakamat nga addaan ti pormat ken awan ti URL
|format= masapul ti
|url= (kasisigud a nailemmeng ti mensahe ti biddut)
Daytoy a biddut ket rumsua no dagiti dakamat ti CS1 ket agusar ti
|format= a saam met a mangited ti URL para iti
|url=. Ti parametro ti
|format= ket mausar a manginagan ti pormat ti papeles ti taudan ti web (a kas ti PDF, DOC, XLS, kdpy.). Kadagiti kaaduan a kason ti maysa nga editor ket mabalin a nangikeddeng nga agusar ti
|type= tapno manginagan ti kita ti dokumento (kasla iti. hard cover, paperback, pamphlet, kdpy.) Ti pateg ti
|format= ket kankanayon a maiparang.
Ti mangsolbar ti daytoy a biddut, ikkaten ti
|format= wenno ipalawag ti
|url= wenno baiwan ti
|format= iti
|type=.
Dagiti panid nga addaan ti kastoy a biddut ket automatiko a maikabil iti Kategoria:Pampanid nga agus-usar kadagiti dakamat nga addaan ti pormat ken awan ti URL.[a]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Dagiti panid iti espasio ti Agar-aramat, Tungtungan, Agar-aramat tungtungan, Wikipedia tungtungan, Papeles tungtungan, Plantilia tungtungan, Tulong tungtungan, Kategoria tungtungan, Modulo tungtungan, ken MediaWiki tungtungan ket saan a mairaman kadagiti kategoria ti pagsurotan ti biddut.
Pampanid iti kategoria "Pampanid nga agus-usar kadagiti dakamat nga addaan ti pormat ken awan ti URL"
Daytoy a kategoria ket aglaon laeng ti sumaganad a panid.


text:
Barcelona
Ti Barcelona (Ingles/bɑrsɨˈloʊnə/, Katalan: [bərsəˈɫonə], Espaniol: [barθeˈlona]) ket isu ti kapitolio ti Katalonia ken isu ti maikadua a kadakkelan a siudad idiay España, kalpasan ti Madrid, adda daytoy ti populasion ti 1,621,537 iti uneg ti administratibo a patingga iti kadakkel ti daga a 101.4 km2 (39 sq mi). Ti urbano a lugar ti Barcelona ket gumay-at ti labes ti administratibo a patingga ti siudad nga adda ti populasion a nagbaetan ti 4,200,000[1] ken 4,500,000[2] nga adda ti kadakkel ti 803 km2 (310 sq mi),[1] nga isu ti maikanem a kaaduan ti populasion nga urbano a lugar iti Kappon ti Europa kalpasan ti Paris, Londres, ti Ruhr, Madrid ken Milan. Agarup a lima a riwriw[3][4][5] a tattao ket agtaeng idiay Barcelona metropolitano a lugar. Isu pay daytoy ti kadakkelan a metropolis idiay Baybay Mediteraneo ti Europa. Isu daytoy ti kangrunaan a pakabuklan ti maysa nga administratibo a lugar ti Kalatakan a Barcelona, nga adda ti populasion ti 3,218,071 iti kalawa a 636 km² (densidad 5,060 hab/km²). Daytoy ket mabirukan idiay aplaya ti Mediteraneo a nagbaetan dagiti sabangan dagiti karayan Llobregat ken Besòs ken nabeddengan iti laud babaen ti pantok ti Serra de Collserola (512 m/1,680 ft).
Dagiti paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Demograpia: Dagiti Urbano a Lugar ti Lubong, Marso 2010
- ^ Eurostat. "Populasion ken kasasaad ti panagbiag kadagiti Urbano a panagammiris ti kuenta kadagiti siudad, ken dakdakkel nga urbano a sona (LUZ)".
- ^ Nagkaykaysa a Pagpagilian – Departamento ti Ekonomiko ken Sosial a Panakibiang: Dagiti Urbanisasion a Prospekto ti Lubong(2007 ra rebision), Tabla A.12
- ^ Organisadion para iti Ekonomiko a Pagtitinnulongan ken Panagrangrang-ay: Dagiti Agsalsalisal a Siudad iti Sangalubongan nga Ekonomia, OECD Territorial Reviews, (OECD Publishing, 2006), Tabla 1.1
- ^ Àmbit Metropolità. Sèrie temporal (katalan)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Barcelona idiay Wikimedia Commons
- Barcelona
- 10 a tawtawen SK a panagbangbangon
- Dagiti taga-ugma a menta
- Dagiti siudad a nangsangaili dagiti Ay-ayam ti Kalgaw nga Olimpiada
- Dagiti munisipalidad idiay Probinsia ti Barcelona
- Dagiti Penisio a kolonia idiay España
- Dagiti Romano a lugar idiay España
- Dagiti Mediteraneo a puerto a siudad ken ili idiay España
- Dagiti nagungunaan ti Medalia ti Naarian a Balitok
- Dagiti munisipalidad ti Barcelonès
- Dagti matagtagitao a lugar idiay Probinsia ti Barcelona


text:
Kanton iti Zug
Ti Kanton iti Zug (Aleman Kanton Zug (tulong·paammo)) ket maysa kadagiti 26 a kanton idiay Suisa. Daytoy ket mabirukan idiay tengnga ti Suisa ken ti kapitoliona ket ti Zug. Ti kanton ket adda ti 239 km² a kalawa ken isu ti kabassitan a kanton babaen ti kalawa. Daytoy ket saan a nabingbingay kadagiti distrito.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Arealstatistik Standard - Kantonsdaten nach 4 Hauptbereichen
- ^ Populasion ti Kanton iti Zug (Aleman) Naala idi 29 Mayo 2012
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Kanton iti Zug idiay Wikimedia Commons


text:
Arabiko nga abesedario
Ti Arabiko nga abesedario Arabiko: أَبْجَدِيَّة عَرَبِيَّة ’abjadiyyah ‘arabiyyah) wenno Arabiko nga abjad ket isu ti Arabiko a sinuratan a kas naikodigo para iti panagsurat ti Pagsasao nga Arabiko. Daytoy ket naisurat manipud ti kanawan nga agpakanigid, iti estilo a kursibo, ken mangiraman kadagiti 28 a letra. Gaputa dagiti letra ket kadawyan a[1] mangipatakder para kadagiti konsonante, daytoy ket naidasig a kas maysa nga abjad.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Bayat nga adda dagiti panagmarka kadagiti bokal, dagitoy ket saan a kankanayon nga inus-usar. Gapu iti daytoy, daytoy ket agpaypayso a tinawtawagan iti maysa a "saan a puro nga abjad". Kitaen ti Abjad#Dagit isaan a puro nga abjad para iti pakisinnaritaan iti daytoy a nomenklatura.


text:
Guyana
Ti Guyana (i/ɡaɪˈænə/ gy-an-ə),[6] ket opisial a ti Ko-operatibo a Republika iti Guyana[1] ken dati a kolonia iti Britaniko a Guiana, ket maysa a naturay nga estado idiay akin-amianan nga aplaya iti Abagatan nga Amerika a maipapan ti kultura a paset iti Anglopona a Karibe. Ti Guyana ket dati idi a kolonia dagiti Olandes ken, kadagiti sumakbay a 200 tawtawen, ti Britaniko. Is-isu laeng ti estado iti Mankomunidad dagiti Pagilian nga adda iti kangrunaan a daga ti Abagatan nga Amerika, ken is-isu pay ti adda iti subkontinente a ti Inggles ket isu ti opisial a pagsasao. Maysa daytoy kadagiti pagilian ti Karibe a saan nga isla. Daytoy ket kameng pay ti Karibe a Komunidad (CARICOM), a naikuartel ti sekretariona idiay kapitolio ti Guyana, ti Georgetown. Ti Guyana ket nakagun-od ti panagwaywayas manipud ti Nagkaykaysa a Pagarian idi 26 Mayo 1966, ken nagbalin a republika idi 23 Pebrero 1970. Idi 2008, ti pagilian ket timmipon iti Kappon dagiti Pagilian ti Abagatan nga Amerika a kas maysa a kameng a nangibangon.
Iti naipakasaritaan, ti rehion a naamammoan a kas ti "Guiana" wenno "Guyana" ket buklen ti dakkel a kalasag a masa ti daga idiay amianan iti Karayan Amazon ken daya iti Karayan Orinoco a naamammoan a kas ti "Daga iti adu a Dandanum". Iti naipakasaritaan ti Guyana ket buklen dagiti tallo nga Olandes a kolonia: ti Essequibo, Demerara, ken Berbice. Ti moderno a Guyana ket nabeddengan iti daya babaen ti Surinam, iti abagatan ken abagatan a laud babaen ti Brasil, iti laud babaen ti Venezuela, ken iti amianan babaen ti Taaw Atlantiko.
Iti 215,000 km2, ti Guyana ket isu ti maikatlo a kabassitan a nawaya nga estado iti kangrunaaan a daga ti Abagatan nga Amerika (kalpasan ti Uruguay ken Surinam). Ti populasionna ket agarup a 770,000.
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti nagan a "Guyana" ket naala manipud ti Guiana, ti kasisigud a nagan para iti rehion a tattan ket mangiraman ti Guyana, Surinam, Pranses a Guiana, ken dagiti paset ti Venezuela ken Brasil. Segun ti Inggles a Diksionario ti Oxford, ti nagan ket nagtaud manipud ti Ameriko Indiano a balikas a kayatna saoen ket "daga iti adu a dandanum".
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b "Parlamento iti Ko-operatibo a Republika iti Guyana". Parliament.gov.gy. 2012-02-16. Naala idi 2012-03-04.
- ^ a b "The World Factbook: Guyana". CIA. Naala idi 2009-10-18.
- ^ a b 2002 a Senso Ti Guyana Opisina dagiti Estadistiko – Guyana. Naala idi 25 Hunio 2009.
- ^ a b c d "Guyana". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 2012-04-18.
- ^ "Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan 2010". Nagkaykaysa a Pagpagilian. 2010. Naala idi 5 Nobiembre 2010.
- ^ Maibalikasan pay a /ɡaɪˈɑːnə/ gy-ah-nə, /ɡiˈænə/, ken /ɡiˈɑːnə/.[1]
- Guyana
- Dagiti pagilian ti Abagatan nga Amerika
- Dagiti pagilian ti Karibe
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
- Dagiti estado a kameng ti Komunidad ti Karibe
- Dagiti republika
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti dati a monarkia ti Abagatan nga Amerika
- Dagiti dati a kolonia ti Inggles
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Inggles
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1966
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Pagpagilian ti Abagatan nga Amerika
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti mankomunidad a republika


text:
Wikipedia:Pampanid ti agar-aramat
Dagiti panid ti agar-aramat ket dagiti panid iti nagnagan ti espasio iti Agar-aramat ken Agar-aramat tungtungan , ken naserbi para iti panagurnos ken panagtulong ti obra nga ar-aramiden dagiti agar-aramat iti Wikipedia, ken palakaenna ti pannakitignay ken pannakibingay dagiti agar-aramat. Dagiti panid ti agar-aramat ket kangrunaan a para iti interpersonal a pannakitungtung, pakpakdaar, pangsubok ken dagiti burador, ken, no kayat, mabalin nga usaren para iti limitado nga autobiograpiko ken personal a linaon. Dagit panid ti agar-aramat ket mabalin a personal a magun-od dagiti agar-aramat iti Wikipedia para kadagiti panggep a maitunos iti gandat ti Wikipedia ken maawat babaen ti komunidad; Ti Wikipedia ket saan a blog, mangited iti espasio iti web, wenno sitio ti sosial a network.


text:
Wikipedia:Lua
Ti Lua ket maysa a pagsasao ti panangprograma a mabalin tattan a magun-od, babaen ti Scribunto a pangpaatiddog ti MediaWiki. Ti kodigo ti Lua ket mabalinen a maikabil kadagiti plantilia babaen ti panagusar ti "{{#invoke:}}" a pamay-an iti Scribunto a pangpaatiddog ti MediaWiki.
Ti Lua a taudan a kodigo ti ket naipenpen kadagiti panid a makunkuna iti modulo (kas pagarigan ti Modulo:Kumusta). Dagitoy nga agmaymaysa a modulo ket maiparuarto (babaen ti "{{#invoke:}}") kadagiti plantilia a pampanid (a kas ti Modulo:Kumusta/dok nga agus-usar ti kodigo iti {{#invoke:kumusta|kumusta}} tapno mangipakita ti testo iti "Kumusta amin nga Ilokano, iti lubong!").
Dagiti linaon
Pangsubok[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti batayan a pangsubok para kadagiti eskritu ti Lua iti Wikipedia ket magun-od idiay Modulo:UnitTests. Daytoy ket mangpalubos a mangtungpal kadagiti eskritu iti maysa a naited nga agasmang dagiti naikabkabil ken mangpasingked dagiti manamnama a maparuar ken mapataud. Ti pangsubok ket naipangpangruna nga agserbi para kadagiti napardas a panagkita kadagiti dumakes iti dati a kasasaad, dagiti panagbalbaliw iti maysa nga eskritu ket makaiyeg kadagiti baro a problema.
Babaen ti taripnong, ti pangsubok para iti maysa a modulo a kas ti Modulo:Kumusta ket naikabil idiay Modulo:Kumusta/pangsubok, ken matungpal idiay Modulo tungtungan:Kumusta/pangsubok nga adda kasla kadagiti
{{#invoke: Kumusta/pangsubok| run_tests}}. Dagiti pangsubok a pamay-an ket nasken a mangrugi iti "test". Ti maysa a nalaka a kas pagarigan manipud ti Modulo:Kumusta/pangsubok ket adda dita baba.
-- Pangsubok para iti [[Modulo:Kumusta]]. Pinduten ti tungtunganna a panid tapno maipataray ti pangsubok. local p = require('Modulo:UnitTests') function p:test_kumusta() self:preprocess_equals('{{#invoke:Kumusta | kumusta}}', 'Kumusta amin nga Ilokano, iti lubong!') end return p
Para iti listaan kadagiti amin a modulo nga agus-usar ti pangsubok, kitaen ti Espesial:Whatlinkshere/Modulo:UnitTests.
Adda met ti sabali a maus-usar a modulo para iti pangsubok a maus-usar a tinawtawagan ti Modulo:ScribuntoUnit, a nagtaud manipud ti Wikipedia ti Hungaria. Iti langlanga daytoy ket kapadpada ti Modulo:UnitTests, ngem addan ti sabali nga estilo iti pannakakodigo, ken agiparang kadagiti pudno a biddut a naikulong babaen ti panagusar kadagiti nasalakbiban a panatawag. Addaan pay ti pamay-an a mangipada kadagiti panagtumpaw iti kaunegan iti naited a presision.
Panagmarka kadagiti nabaliwan a plantilia[urnosen | urnosen ti taudan]
Pangngaasi nga ikabil ti plantilia ti {{lua}} kadagiti subpanid ti dokumentasion kadagiti amin a plantilia nga agus-usar ti Lua. Daytoy ket makatulong ti pannakaipayammo ti panagusar iti Lua ken ti panagibaliw kadagiti plantilia. Ti tabasna ket makita dita baba:
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Manual a maipapan iti Lua (Ingles)
- Pagsursuruan ti panagsurat ti Lua (Ingles)
- Manual a maipapan iti Lua manipud idiay lua.org (Ingles)


text:
Famy, Laguna
Ti Famy ket maysa a maikalima a klase nga ili iti probinsia ti Laguna iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti Famy ket nabingbingay a politikal iti 20 a barbaranggay.[2]
- Asana (Poblacion)
- Bacong-Sigsigan
- Bagong Pag-Asa (Poblacion)
- Balitoc
- Banaba (Poblacion)
- Batuhan
- Bulihan
- Caballero (Poblacion)
- Calumpang (Poblacion)
- Kapatalan
- Cuebang Bato
- Damayan (Poblacion)
- Kataypuanan
- Liyang
- Maate
- Magdalo (Poblacion)
- Mayatba
- Minayutan
- Salangbato
- Tunhac
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Laguna". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 12 Agosto 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Calabarzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Laguna". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 12 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Bandus
Ti bandus wenno kometa ket maysa a nayelo a bassit a bagi ti Sistema a Solary (SSSB), a no asidegen iti Init, daytoy ket mangiparang ti makitkita a koma (ti naingpis, nakusnaw, a temporario nga atmosperio) ken sagpaminsan pay nga adda iti ipus. Dagitoy a penomena ket gapu kadagiti pagbanagan iti solar a radiasion ken ti solar nga angin iti pagtengngaan ti bandus. Dagiti pagtengngan ti bandus ket sumakop manipud ti maysa a bassit a ginasut a metro aginggan kadagiti sangapulo a kilometro a ballasiw ken buklen dagiti nalukay nga urnong iti yelo, tapok ken dagiti bassit a partikula ti bato. Dagiti bandus ket napalplaiwdan a manipud idi taga-ugma a panpanawen.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Schechner, S. J. (1997). Dagiti bandus, Nadayeg a Kultura, ken ti Pannakaipasngay ti Moderno a Kosmolohia. Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan..
- Brandt, J.C. ken ni Chapman, R.D.: Pangyuna kadagagiti bandus, Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan 2004
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Dagiti bandus idiay Wikimedia Commons


text:
Mahoma
Ni Mahoma (s. 26 Abril 570 – 8 Hunio 632;[1] naisurat pay a kas Mohammad, Mohammed, wenno Muhammed; Arabiko: محمد), kadawyan a mapaspasurotan iti Moro a nagtaudan a ti "PBUH" (napno a nagan: Mohama Ibn `Abd Allāh Ibn `Abd al-Muttalib Arabiko: محمد بن عبدالله بن عبد المطلب ) ket isu idi ti nangbangon iti relihion iti Islam.[2][n 1] Isu ket naipanunutan babaen dagiti Moro ken dagiti Bahá'í nga isu ket ti babaonen ken manmadles iti Dios, ken babaen dagiti Moro ti kinaudi a nagawawit ti kalintegan a serie dagiti Islamiko a manmadles. Kaaduan kadagiti Moro ket maipanunutan da nga isuna ket ti kinaudi a manmadles iti Dios nga isu daytoy ipaadadal ti Koran.[3][n 2] Dagiti Moro ket maipanunutan da nga isuna ket agipulpulang iti kasisigud a saan a nadadael a monoteistiko (maymaysa a dios) a pammati iti Adan, Noah, Abraham, Moses, Hesus ken dagiti sabsabali pay a manmadles.[4][5][6]
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Kaaduan kadagiti Moro, nupay kasta, saanda a maipanunutan a ni Mahoma ket isu ti "nangbangon" iti Islam, ngamin ket segun ti Koran, ni Mahoma ket isu laeng idi ti kinaudi a serie kadagiti manmadles a pinili babaen ti Dios tapno agibaga ti nasantoan a mensahe iti Islam.
- ^ Saan amin a dagiti Moro ket mamati da a ni Mahoma ket isu ti naudi a manmadles. Kas pagarigan, ti Ahmadiyya a Komunidad ti Moro ket maipanunutan da a ni Mirza Ghulam Ahmad ket maysa pay a manmadles. ("Panakapatingga iti Panakamanmadles | Hadhrat Muhammad (PUBH) ti kinaudi a manmadles". Ahmadiyya a Komunidad ti Moro.)