text:
NO ANIA TI KUNA TI BIBLIA
Satanas
Pudpudno kadi a persona ni Satanas?
“Ti kadaanan a serpiente, daydiay naawagan iti Diablo ken Satanas, [ket] mangyaw-awan iti intero a mapagnaedan a daga.”—Apocalipsis 12:9.
TI KUNA TI TATTAO
Mamati ti dadduma a ni Satanas a Diablo ket saan a maysa a persona no di ket basta di makita a dakes a galad nga adda iti puso ti tunggal tao.
TI KUNA TI BIBLIA
Ni Satanas ket pudpudno a persona. Isu ket maysa a rebelde nga anghel ken espiritu a parsua a bumusbusor iti Dios. Kuna ti Biblia a ni Satanas “ti agturay iti daytoy a lubong.” (Juan 12:31) Agus-usar kadagiti “ulbod a pagilasinan” ken “panangallilaw” tapno maibanagna dagiti panggepna.—2 Tesalonica 2:9, 10.
Nailanad iti Biblia ti panagsarita ni Satanas ken ti Dios idiay langit. Yantangay ti Dios nakisarita idi ken Satanas, ni Satanas ngarud ket saan a simbolo ti kinadakes agsipud ta perpekto ti Dios ken awan ti kinadakes kenkuana. (Deuteronomio 32:4; Job 2:1-6) Nalawag a ni Satanas ket pudpudno a persona ken saan a basta simbolo ti kinadakes.
APAY A PAKASEKNAM?
Kayat ni Satanas a patiem nga isu ket saan a pudpudno a persona. Umasping dagiti rasonna iti maysa a kriminal a mangilemlemmeng iti kinasiasinona tapno maitultuloyna ti agaramid iti dakes a di madmadlaw. Tapno masalaknibam ti bagim manipud ken Satanas, masapul a patiem nga umuna nga isu ket sibibiag a persona.
Pagnanaedan ni Satanas?
“Asi pay ti daga . . . agsipud ta ti Diablo immulog kadakayo.”—Apocalipsis 12:12.
TI KUNA TI TATTAO
Adu ti mamati nga agnanaed ni Satanas iti umap-apuy nga impierno iti uneg ti daga. Kuna met ti dadduma nga isu ket adda iti uneg dagiti dakes a tattao.
TI KUNA TI BIBLIA
Ni Satanas ket maysa nga espiritu a parsua isu a di makita ti lugar a pagnanaedanna. Adda idi tiempo a napalubosan a mapan iti pagnanaedan ti Dios ken dagiti matalek nga anghel. (Job 1:6) Ngem ita, napaksiaten iti saklang ti Dios ken iti laengen aglawlaw ti daga ti naipalubos a pagnaedanna a kadua ti dadduma pay a dakes nga espiritu a parsua.—Apocalipsis 12:12.
Kaipapanan kadi dayta nga agnanaed ni Satanas iti maysa nga espesipiko a lugar ditoy daga? Kas pagarigan, mabalin a nabasam a ti nagkauna a siudad ti Pergamo ket nakuna a “pagnanaedan ni Satanas.” (Apocalipsis 2:13) Kinapudnona, dagita a sasao tukoyenna a nasaknap sadiay ti panagdayaw ken Satanas. Awan ti espesipiko a lugar ditoy daga a pagnanaedan ni Satanas. Imbes ketdi, kuna ti Biblia a kukuana ti “amin a pagarian ti mapagnaedan a daga.”—Lucas 4:5, 6.
Kabaelan kadi ni Satanas a dangran wenno kontrolen dagiti tattao?
“Ti intero a lubong adda iti pannakabalin daydiay nadangkes.”—1 Juan 5:19.
TI KUNA TI BIBLIA
Kaaduan iti sangatauan ti agpapaibuyog iti mangiwawa nga impluensia ni Satanas isu a naipasidongda iti panangkontrolna. (2 Corinto 11:14) Dayta ti mangilawlawag no apay a di kabaelan ti tattao a pasayaaten dagiti kasasaad ti lubong.
Nailanad met iti Biblia dagiti nakarkaro a kasasaad, a ni Satanas ken ti dadduma pay a rebelde nga anghel, kinontrol ken dinangranda dagiti tattao.—Mateo 12:22; 17:15-18; Marcos 5:2-5.
TI MABALINMO NGA ARAMIDEN
Di rumbeng a pagbutngam ti pannakabalin ni Satanas. Tapno dinaka maimpluensiaan wenno makontrol, masapul nga ammuem no kasano nga im-impluensiaanna dagiti tattao. Iti kasta, ‘saanka nga ignorante kadagiti gakatna.’ (2 Corinto 2:11) No basaem ti Biblia, makagun-odka iti napateg a pannakaammo maipapan kadagiti taktika ni Satanas ket maliklikam ti mabiktima kadagita.
Ibellengmo ti aniaman a banag a nainaig iti aramid dagiti demonio. (Aramid 19:19) Karaman kadagita dagiti an-anib, babasaen, videos, musika, ken computer applications a mangitandudo iti espiritismo wenno panagipadles.
“Busorenyo ti Diablo,” kuna ti Biblia, “ket isu agtalawto kadakayo.” (Santiago 4:7) No surotem ti nainsiriban a balakad ti Biblia, masalaknibam ti bagim kadagiti dakes a gakat ni Satanas.—Efeso 6:11-18.


c: text/html

text:
1Kamaudiananna, kakabsat, nasursuroyo kadakami no kasano ti pannakilangenyo iti padayo a tao tapno maragsakan ti Dios kadakayo. Kinapudnona, kasta ti an-annurotenyo. Ngem iti nagan ni Apo Jesus, idawat ken igunamgunammi kadakayo a pasayaatenyo pay. 2Ammoyon dagiti al-alagaden nga intedmi kadakayo nga aggapu ken ni Apo Jesus. 3Kayat ti Dios nga agbiagkayo a nasantoan ket adaywanyo ti immoralidad. 4Tunggal lalaki ammona koma ti nasantoan ken natakneng a wagas ti panangasawa, 5saan a dinederrep a kas ar-aramiden dagiti saan a makaammo iti Dios. 6Awan koma ngarud ti siasinoman a mangilupit wenno manggundaway iti kabsatna. Imbagamin daytoy ket nainget ti panangballaagmi kadakayo a dusaento ti Dios dagiti agaramid kadagiti kakastoy a kinadakes. 7Saannatayo nga inayaban ti Dios tapno agbiagtayo iti kinaderrep, no di ket iti wagas a nasantoan. 8Ngarud, ti sumukir iti daytoy a pannursuro, saan a tao ti sukirenna, no di ket ti Dios a mangted kadakayo iti Espiritu Santona. 9Saanen a masapul a mapalagipankayo iti maipapan iti panagayatyo kadagiti kakabsat iti pammati. Insuronakayo a mismo ti Dios nga agiinnayatkayo. 10Kinapudnona, kastoy ti panagayatyo kadagiti amin a kakabsat nga adda iti entero a Macedonia. Isut’ gapuna a dawatenmi kadakayo, kakabsat, a degdeganyo ti kastoy a panagayat. 11Ikagumaanyo koma ti natalna a panagbiag. Bianganyo laeng ti bukodyo nga aramid. Agtrabahokayo a maipaay kadagiti kasapulanyo. Imbagbagamin dagitoy idi 12tapno agraemto kadakayo dagiti saan pay a mamati. Ket dikayton agpannuray iti siasinoman a mangted iti uray ania a kasapulanyo. 13Kakabsat, kayatmi a maammoanyo ti pudno maipapan kadagiti natayen, tapno dikayto agladingit a kas kadagiti awanan namnama. 14Mamatitayo a natay ni Jesus ngem nagungar met laeng. Isut’ gapuna a patientayo nga alaento ti Dios dagiti natay a nagtalinaed iti pammati tapno makipagyanda ken ni Jesus. 15Daytoy ti pannursuro ti Apo nga ibagami kadakayo: Inton aldaw nga yaay ti Apo, datayo a sibibiag ditayto un-unaan dagiti natayen. 16Bumabanto ti Apo manipud langit ket mangngegto dagiti tattao ti maipukkaw a bilin, ti timek ti pangulo dagiti angheles, ken ti trumpeta ti Dios. Umunanto nga agungar dagiti natay a nagtalinaed iti pammati ken ni Cristo. 17Kalpasanna, datayo a sibibiag iti dayta a tiempo, maurnongtayto a maikuyog kadakuada iti ayan dagiti ul-ulep tapno sabtentayo ti Apo idiay tangatang. Iti kasta, kanayonton nga addatayo iti denna ti Apo. 18Aglilinniwakayo ngarud babaen kadagitoy a sao.
Copyright
Learn More

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Naisalaysay Kadi iti Biblia ti Intero a Pakasaritaan ni Jesus?
Mabalin ngata a nakalasat ni Jesus ket saan nga agpayso ti kuna ti Biblia a natay idiay Golgotha? Posible ngata nga inasawana ni Maria Magdalena ken naaddaanda iti annak? Wenno nagbiag ngata kas ermitanio nga inlaksidna dagiti amin a pagragsakan iti biag ditoy daga? Posible ngata a nangisuro kadagiti doktrina a maisupadi iti mabasatayo iti Biblia?
NAGSAKNAP dagita a pattapatta kadagiti naglabas a tawen, a ti maysa a makagapu ket ti panangitandudo dagiti nalatak a pelikula ken nobela. Malaksid iti parparbo nga estoria, adu met a libro ken artikulo ti nangitampok kadagiti apokripa a sursurat * manipud maikadua ken maikatlo a siglo K.P. Ipalgak kano dagita a sursurat dagiti detalye maipapan ken Jesus a naikkat kadagiti Ebanghelio. Umiso ngata dagita? Masiguradotayo kadi nga ibaga kadatayo ti Biblia ti intero ken pudpudno a pakasaritaan ni Jesus?
Tapno masungbatantayo dagita a saludsod, makatulong no usigentayo ti tallo a nagpateg a punto. Umuna, kasapulan nga ammuentayo dagiti napateg nga impormasion maipapan kadagiti lallaki a nangisurat kadagiti Ebanghelio ken no kaano nga insuratda dagita. Maikadua, masapul nga ammuentayo no siasino ti nangikeddeng no ania laeng ti mairaman iti Kasuratan ken no kasano. Maikatlo, kasapulan a maammuantayo ti sumagmamano a pakasaritaan dagiti apokripa a sursurat ken no kasano a naiduma dagita kadagiti kanonikal a sursurat. *
Kaano a Naisurat ti Kristiano a Griego a Kasuratan ken Siasino Dagiti Nangisurat?
Sigun kadagiti dadduma a reperensia, naisuraten ti Ebanghelio ni Mateo idi agarup 41 K.P., walo a tawen kalpasan ti ipapatay ni Kristo. Adu nga eskolar ti mangipapan a naladladaw ti pannakaisurat dagita, ngem nagtutunos ti imbagada a naisurat ti amin a libro ti Kristiano a Griego a Kasuratan kabayatan ti umuna a siglo K.P.
Sibibiag pay laeng idi dagiti nakaimatang iti panagbiag, ipapatay, ken panagungar ni Jesus isu a kabaelanda a patalgedan dagiti salaysay ti Ebanghelio. Nalakada la nga ibutaktak no adda aniaman a di umiso nga impormasion. Imbaga ni Propesor F. F. Bruce: “Ti maysa kadagiti nabileg a pakagutugotan iti panangasaba idi dagiti orihinal nga apostol isu ti pannakisaritada kadagiti banag nga ammo dagiti agdengdengngeg. Saanda laeng a kinuna, ‘Saksikami kadagita a banag,’ no di ket kinunada, ‘kas iti pagaammoyo met a mismo’ (Aramid 2:22).”
Siasino dagiti mannurat iti Kristiano a Griego a Kasuratan? Karaman ti dadduma kadagiti 12 nga apostol ni Jesus. Dagitoy ken ti dadduma pay a mannurat ti Biblia, kas ken Santiago, Judas, ken nalabit ni Marcos, presenteda idi nabuangay ti kongregasion Kristiano iti aldaw ti Pentecostes idi 33 K.P. Amin dagita a mannurat a pakairamanan ni Pablo ket nakikaykaysa iti damo a bagi a manarawidwid iti nagkauna a kongregasion Kristiano. Dayta a bagi ket buklen dagiti apostol ken panglakayen idiay Jerusalem.—Aramid 15:2, 6, 12-14, 22; Galacia 2:7-10.
Imbilin ni Jesus kadagiti pasurotna nga itultuloyda ti inrugina a panangasaba ken panangisuro. (Mateo 28:19, 20) Kinunana pay: “Ti agimdeng kadakayo agimdeng met kaniak.” (Lucas 10:16) Kanayonanna, inkarina a ti nasantuan nga espiritu ti Dios wenno aktibo a puersa ti mangted kadakuada iti bileg tapno maaramidanda dayta a trabaho. Nabatad ngarud a bembendisionan ti nasantuan nga espiritu ti Dios dagiti apostol wenno dagiti nasinged a katrabahuanda. Gapuna, no adda sursurat nga aggapu kadakuada, sidadaan nga awaten dagiti nagkauna a Kristiano dagita a surat kas liblibro nga addaan autoridad.
Dadduma a mannurat ti Biblia pasingkedanda a dagiti padada a mannurat ket addaan iti autoridad ken pinaltiingan ti Dios. Kas pagarigan, tinukoy ni apostol Pedro dagiti surat ni Pablo ken imbilangna dagita kas paset ti “dadduma a Kasuratan.” (2 Pedro 3:15, 16) Iti biang met ni Pablo, binigbigna a ti Dios pinaltiinganna dagiti apostol ken dadduma a propeta a Kristiano.—Efeso 3:5.
Gapuna, nabatad a mapagtalkan ken autentiko dagiti naisalaysay iti Ebanghelio. Saan la a basta sarsarita wenno sariugma dagita. Siaannad a nairekord dagita a salaysay, a naibatay iti imbaga dagiti aktual a nakakita ken insurat dagiti lallaki nga inwanwan ti nasantuan nga espiritu ti Dios.
Siasino ti Nangikeddeng no Ania ti Mairaman iti Kasuratan?
Sigun iti dadduma nga autor, sumagmamano a siglo kalpasan dagiti pasamak a naisalaysay iti Kristiano a Griego a Kasuratan, maysa a naturay a relihion nga impasdek ni Emperador Constantino ti nangikeddeng no ania dagiti mairaman iti dayta a Kasuratan. Ngem saan a kasta ti ipakita ti kinapudno.
Kas pagarigan, usigem ti kinuna ti Propesor ti Church History a ni Oskar Skarsaune: “Saan a ti aniaman a konsilio ti simbaan wenno asinoman nga indibidual ti nangikeddeng no ania ti mairaman wenno saan a mairaman a sursurat iti Baro a Tulag . . . Agminar ken maitutop unay ti pagibatayan: Ti naibilang a mapagtalkan a sursurat manipud idi umuna a siglo K.P. ket dagiti laeng pagaammo nga insurat dagiti apostol wenno dagiti katrabahuanda. Saan a nairaman ti dadduma a sursurat wenno makunkuna nga ebanghelio a naisurat kalpasan dayta a siglo . . . Nabayagen a nakompleto dayta a proseso sakbay pay ti tiempo ni Constantino ken sakbay pay ti panangipasdekna iti naturay a relihion. Ti relihion dagiti martir, saan ket a ti naturay a relihion, ti nangikeddeng no ania ti mairaman iti Baro a Tulag.”
Maipapan iti dayta, kastoy ti inkomento ni Ken Berding, maysa a propesor a naipamaysa iti panangadal iti Kristiano a Griego a Kasuratan: “Saan a ti relihion ti nangikeddeng no ania ti mairaman iti Kasuratan. Ad-adda a maitutop no kunaen a ti relihion ti nangbigbig kadagiti libro a kanayon nga imbilang dagiti Kristiano kas Sao ti Dios.”
Nupay kasta, bukbukod kadi nga inkeddeng dagiti napakumbaba a Kristiano idi umuna a siglo no ania a sursurat ti mairaman iti Kasuratan? Ibaga kadatayo ti Biblia nga adda napatpateg ken nabilbileg a puersa a nagtignay iti likudan dayta.
Sigun iti Biblia, ti “panangilasin iti naipaltiing a sasao” ti maysa kadagiti namilagruan nga insagut ti espiritu bayat dagiti immuna a dekada ti kongregasion Kristiano. (1 Corinto 12:4, 10) Dadduma kadagiti Kristiano idi ti naipaayan ngarud iti saan a gagangay nga abilidad a mangilasin no ania laeng dagiti sasao a talaga nga impaltiing ti Dios. Gapuna, makapagtalek dagiti Kristiano ita a naipaltiing dagiti Kasuratan a nairaman iti Biblia.
Nalawag ngarud nga idi pay umuna a siglo a naikeddeng no ania ti mairaman iti Kasuratan babaen ti panangiwanwan ti nasantuan nga espiritu. Idi maudi a paset ti maikadua a siglo K.P., adda dagiti mannurat a nagkomento maipapan iti kinaautentiko dagiti libro ti Biblia. Ngem saan a dagita a mannurat ti nangikeddeng no ania ti mairaman iti Kasuratan. Pinasingkedanda laeng dagiti sursurat nga inakseptaren ti Dios babaen kadagiti pannakabagina nga inwanwan ti nasantuan nga espirituna.
Dagiti nagkauna a manuskrito mangipaayda met iti nabileg a pammatalged nga umiso dagiti nairaman iti Kasuratan a bigbigbigen ti kaaduan ita. Ti Griego a Kasuratan ket addaan iti nasurok a 5,000 a manuskrito iti orihinal a lenguahe. Karaman iti dayta ti dadduma a manuskrito idi maikadua ken maikatlo a siglo. Dagita a manuskrito, saan ket a dagiti apokripa a sursurat, ti naibilang idi kas autentiko kabayatan ti nagkauna a siglo K.P. Dagita ngarud ti nakopia ken naiwaras a sisasaknap.
Nupay kasta, ti mismo a linaon ti Kasuratan ti kapatgan a mangpaneknek nga autentiko dayta. Maitunos dagiti kanonikal a sursurat iti “pagtuladan iti makapasalun-at a sasao” a masarakantayo iti intero a Biblia. (2 Timoteo 1:13) Iparparegta dagita kadagiti managbasa nga ayaten, dayawen, ken pagserbianda ni Jehova. Mamakdaar met dagita maibusor iti an-anito, demonismo, ken panagdayaw kadagiti parsua. Umiso ti salaysay dagita no iti historia ken naglaon iti pudno a padto. Kasta met, iparparegta dagita kadagiti managbasa nga ayatenda ti padada a tattao. Kasta ti nakaidumaan dagiti libro iti Kristiano a Griego a Kasuratan. Maibaga aya ti kasta kadagiti apokripa a sursurat?
Ania ti Nakaidumaan Dagiti Apokripa a Sursurat?
Naiduma unay dagiti apokripa a sursurat kadagiti kanonikal a sursurat. Saan a kas kadagiti kanonikal a sursurat, sa la naisurat dagiti apokripa a libro idi ngalay ti maikadua a siglo. Dagiti kapanunotan nga iyallatiw dagita maipapan ken Jesus ken iti Kristianidad ket saan a maitunos iti naipaltiing a Kasuratan.
Kas pagarigan, naglaon ti apokripa a Gospel of Thomas iti adu a karkarna nga ebkas maipapan ken Jesus, kas iti panangibagana a ni Jesus ket pinagbalinna a lalaki ni Maria tapno makastrek iti Pagarian ti langit. Ti Infancy Gospel of Thomas deskribirenna ti agtutubo a ni Jesus kas managpudpudot nga ubing nga inggagarana a pinapatay ti padana nga ubing. Ti apokripa nga Acts of Paul ken Acts of Petera ipaganetgetda ti di pulos pannakidenna ken ipakitada pay a gutgutugoten dagiti apostol dagiti babbai a makisinada kadagiti asawada. Ti Gospel of Judas iladawanna ni Jesus a mangkatkatawa kadagiti adalanna gapu iti panagkararagda iti Dios para iti pannangan. Dagita a kapanunotan ket maikontra iti sagudayen dagiti kanonikal a libro.—Marcos 14:22; 1 Corinto 7:3-5; Galacia 3:28; Hebreo 7:26.
Adu kadagiti apokripa a sursurat ti mangipabigbig iti patpatien dagiti Gnostic, a mamati a saan a nasayaat a Dios ti Namarsua a ni Jehova. Patienda pay a saan a literal ti panagungar, a dakes ti amin a pisikal a banag, ken ni Satanas ti namunganay iti panagasawa ken panagpaadu.
Adu nga apokripa a libro ti nangikuna a nagadawda kadagiti karakter ti Biblia ngem saan nga agpayso dayta. Adda kadi panagkukumplot tapno maikkat dagita a libro manipud iti Biblia? Kinuna ni M. R. James, maysa nga eksperto maipapan iti apokripa: “Nalawag nga awan ti asinoman a nangikkat kadagita manipud iti Baro a Tulag: talaga ketdi a saanda a paset ti Kasuratan.”
Namakdaar Dagiti Mannurat ti Biblia a Tumaudto ti Apostasia
Iti kanonikal a sursurat, adu ti pakdaar maipapan iti mapaspasungadan nga apostasia a mangtulaw iti kongregasion Kristiano. Kinapudnona, nangrugin dayta nga apostasia idi umuna a siglo, ngem linapdan dagiti apostol ti panagsaknapna. (Aramid 20:30; 2 Tesalonica 2:3, 6, 7; 1 Timoteo 4:1-3; 2 Pedro 2:1; 1 Juan 2:18, 19; 4:1-3) Imbutaktak dagita a pakdaar ti maipapan kadagiti sursurat a nangrugi a nagraira kalpasan ti ipapatay dagiti apostol, dagiti sursurat a maisupadi kadagiti insuro ni Jesus.
Agpayso a daan dagita nga apokripa a dokumento isu a napateg dagita iti dadduma nga eskolar ken historiador. Ngem usigem: Ipapanmon nga urnongen dagiti eskolar dagiti saan a mapagtalkan a sursurat a nayimprenta iti kaaldawantayo, a nalabit alaenda dagita kadagiti magasin ti sarsarita ken publikasion dagiti panatiko a relihioso a kulto, ket selioanda dagita sada ipan iti natalged a pagidulinan. Ti kadi panaglabas ti panawen ti mamagbalin kadagita a sursurat nga umiso ken mapagtalkan? Kalpasan ti 1,700 a tawen, dagiti kadi inuulbod ken awan mamaayna a naisurat kadagita a papel ket agbalin a pudno gapu laeng ta daan unayen dagiti dokumento?
Siempre saan! Umasping iti dayta ti ibagbagada nga inasawa ni Jesus ni Maria Magdalena ken iti dadduma pay a karkarna a sasao kadagiti apokripa a libro. Apay koma nga agtalektayo kadagiti kasta a di mapagpiaran a gubuayan ti impormasion, nangnangruna no adda kadatayon ti mismo a mapagpiaran? Amin a kayat ti Dios a maammuantayo maipapan iti Anakna ket adda iti Biblia—ti rekord a mapagtalkantayo.


text:
Pundamentalismo
Ti pundamentalismo ket ti panagtonton para iti nainget a panagsurot kadagiti naisangayan a teolohiko a doktrina a kadawyan a naaw-awatan a kas a suppiat a panangsungbat ti Modernista a teolohia, a kangrunaan a mangipangato ti panagtultuloy ken kinapudno.[1] Ti termino a "pundamentalismo" ket kasisigud idi a pinartuat babaen dagiti nangsuporta daytoy tapno mangipalawag ti naisangayan balkot kadagiti teolohiko a pammati a naiparang-ay iti maysa a tignay iti kaunegan ti komunidad ti Protestante iti Estados Unidos idi nasap a paset ti maika-20 a siglo, ken daytoy ket adda dagiti ramut iti Kontrobersia a Pundamentalista–Modernista iti dayta a panawen.[2] Ti termino ket kadawyan nga adda iti relihioso a pannakaibaga a mangitudtudo ti di maiwaswas a pannakaikapet iti maysa nga agasmang kadagiti saan a maipabassit a pammati.[3] Ti "pundamentalismo" ket sagpaminsan pay nga inus-usar a kas maysa a makapadakes a termino, a naisangsangayan no maitipon kadagiti sabali nga epiteta (a kas ti insasao a "dagiti pundamentalista ti kanawan a payak").[4][5]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ George M. Marsden, "Pundamentalismo ken Amerikano a Kultura", (1980)pp 4-5
- ^ Buescher, John. "Ti Pakasaritaan ti Pundamentalismo", Teachinghistory.org, naala idi Agosto 15, 2011
- ^ Nagata, Judith (Hunio 2001). "Labes ti Teolohia: A Mapan iti Maysa nga Antropolohia iti "Pundamentalismo"". Amerikano nga Antropolohista. 103 (2).
- ^ Harris, Harriet (2008). Pundamentalismo ken dagiti Ebangheliko. Oxford: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. ISBN 0-19-953253-2. OCLC 182663241.
- ^ Boer, Roland (2005). "Pundamentalismo" (PDF). Iti Tony Bennett, Lawrence Grossberg, Meaghan Morris ken ni Raymonnd Williams. Dagiti baro a kangrunaan a balikas: ti nabaliwan a bokabulario iti kultura ken kagimongan. Cambridge, Massachusetts: Blackwell Publishing. pp. 134–137. ISBN 0-631-22568-4. OCLC 230674627 57357498 Kitaen ti pateg ti
|oclc=(tulong). Naiyarkibo manipud iti ti kasisigud (PDF) idi 2005-05-23. Naala idi 2008-07-27.
- Appleby, R. Scott, Gabriel Abraham Almond, ken ni Emmanuel Sivan (2003). Napigsa a Relihion. Chicago: Unibersidad ti Chicago a Pagmalditan. ISBN 0-226-01497-5
- Armstrong, Karen (2001). The Battle for God: The History of Fundamentalism. New York: Ballantine Books. ISBN 0-345-39169-1
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ti Espada ni Apo Dios: Dagiti Ramut ti Pundamentalismo iti maysa a Pamilia ti Amerikano, libro babaen ni Andrew Himes
- Adda Kadi ti Sinoman a Makaipalawag ti Pundamentalista? Artikulo babaen ni Terry Mattingly babaen ti Damdamag aSerbisio ti Scripps Howard


text:
Melanesia
Ti Melanesia ket subrehion ti Oceania a gumay-at manipud idiay lumaud a patingga ti Taaw Pasipiko aginggana idiay Baybay Arafura, ken agpadaya idiay Fiji. Ti rehion ket buklen dagiti pagilian ti Vanuatu, Is-isla ti Solomon, Fiji ken Papua Baro a Guinea; malaksid kadagitoy a nawaya a pagilian, ti Melanesia ket mangiraman pay ti Baro a Caledonia, ti espesial a kolektibidad ti Pransia, ken ti rehion ti Laud a Papua, a mangiraman kadagiti dua a probinsia ti Indonesia, Papua ken Laud a Papua.
Ti nagan a Melanesia (manipud ti Griego: uέλaς nangisit; Griego: vῆσoς is-isla) ket immuna nga inusar babaen ni Jules Dumont d'Urville idi 1832 tapno mangibaga ti etniko ken heograpiko a panangigrupo kadagiti isla a dagiti inpagpagarupna a nangitagtagitao ket naisalumina kadagiti adda idiay Polinesia ken Mikronesia.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Melanesia iti Wikimedia Commons


text:
Sisusungdo nga Agserbi iti Dios iti Laksid ti “Adu a Rigat”
“Masapul a sumrektayo iti pagarian ti Dios babaen iti adu a rigat.”—ARA. 14:22.
1. Apay a saan a pakasdaawan dagiti adipen ti Dios no agpasarda iti rigat?
PAKASDAAWAM kadi no agpasarka iti “adu a rigat” sakbay a magun-odmo ti gunggona a biag nga agnanayon? Nalabit saan. Kabbaroka man iti kinapudno wenno nabayagkan nga agserserbi ken Jehova, ammom a ti rigat ket paset ti biag iti lubong ni Satanas.—Apoc. 12:12.
2. (a) Malaksid iti parparikut a mangap-apektar iti amin nga imperpekto a tattao, ania pay a rigat ti mapaspasaran dagiti Kristiano? (Kitaen ti ladawan iti rugi ti artikulo.) (b) Asino ti adda iti likudan dagiti mapaspasarantayo a rigat, ken kasanotayo nga ammo dayta?
2 Malaksid iti rigat a “kadawyan kadagiti tattao”—dagiti parikut a mangap-apektar iti amin nga imperpekto a tattao—maipaspasango pay dagiti Kristiano iti sabali pay a kita ti rigat. (1 Cor. 10:13) Ania dayta? Isu ti nakaro nga ibubusor gapu iti panagtulnogda kadagiti linteg ni Jehova. Kinuna ni Jesus kadagiti pasurotna: “Ti adipen saan a dakdakkel ngem iti apona. No indadanesdak, idadanesdakayto met.” (Juan 15:20) Asino ti adda iti likudan ti kasta nga ibubusor? Awan sabali no di ni Satanas, a deskribiren ti Biblia kas “leon a ngumerngernger” nga “agsapsapul iti alun-onenna” nga adipen ti Dios. (1 Ped. 5:8) Ar-aramiden ni Satanas ti amin a kabaelanna tapno madadael ti kinatarnaw dagiti adalan ni Jesus. Usigentayo ti napasamak ken apostol Pablo.
RIGAT A NAPASARAN NI PABLO IDIAY LISTRA
3-5. (a) Ania a rigat ti napasaran ni Pablo idiay Listra? (b) Kasano a makapabileg ti imbagana maipapan kadagiti masanguanan a rigat?
3 Namin-adu a naidadanes ni Pablo gapu iti pammatina. (2 Cor. 11:23-27) Maysa kadagita ti napasamak kenkuana idiay Listra. Idi pinaimbagna ti maysa a lalaki a nayanak a pilay, ni Pablo ken ti kaduana a ni Bernabe ket indaydayaw dagiti tattao kas didios. Impakaasida iti bunggoy a saanda nga aramiden dayta. Di nagbayag, dimteng dagiti bumusbusor a Judio, ket pinadakesda da Pablo ken Bernabe tapno masabidongan ti isip dagiti umili. Dagus a nagbaliw ti reaksion ti bunggoy! Inuborda ni Pablo ket pinanawanda idi impagarupda a natayen.—Ara. 14:8-19.
4 Kalpasan ti ibibisita da Pablo ken Bernabe idiay Derbe, “nagsublida idiay Listra ken idiay Iconio ken idiay Antioquia, a pinabpabilegda . . . dagiti adalan, a pinarparegtada ida nga agtalinaed iti pammati ket kunkunada: ‘Masapul a sumrektayo iti pagarian ti Dios babaen iti adu a rigat.’”(Ara. 14:21, 22) Nalabit masdaawtayo kadagita a sasao. Kinapudnona, makapaupay, imbes a makaparegta, ti agpasar iti “adu a rigat.” Ngem kasano a ‘napabileg dagiti adalan’ iti imbaga da Pablo ken Bernabe maipapan kadagiti dumteng nga ad-adu pay a rigat?
5 Masarakantayo ti sungbat no usigentayo a naimbag ti sasao ni Pablo. Saanna nga imbaga: “Masapul nga ibturantayo ti adu a rigat.” Imbes ketdi, kinunana: “Masapul a sumrektayo iti pagarian ti Dios babaen iti adu a rigat.” Isu a napabileg ni Pablo dagiti adalan babaen ti panangipaganetgetna iti nasayaat a pagbanagan ti kinamatalekda. Saan nga arapaap laeng dayta a gunggona. Kinapudnona, kinuna ni Jesus: “Ti nakapagibtur agingga iti panungpalan isunto ti maisalakan.”—Mat. 10:22.
6. Ania dagiti gunggona para kadagiti makapagibtur?
6 Adda agur-uray a gunggona kadatayo no agibturtayo. Ti gunggona para kadagiti napulotan a Kristiano ket immortal a biag idiay langit kas kakadua ni Jesus nga agturay. Ti met gunggona para iti “sabsabali a karnero” ket ti agnanayon a biag ditoy daga a ‘pagtaenganto ti kinalinteg.’ (Juan 10:16; 2 Ped. 3:13) Ngem kas kinuna ni Pablo, agpasartayo pay laeng ita iti adu a rigat. Usigentayo ti dua a kita ti pakasuotan a mabalin a pakaipasanguantayo.
DIREKTA NGA IRARAUT
7. Ania a kita ti rigat ti maibilang a direkta nga iraraut?
7 Impadto ni Jesus: “Dagiti tattao iyawatdakayto kadagiti lokal a pangukoman, ket mababautkayto kadagiti sinagoga ket maisaklangkayo iti sanguanan dagiti gobernador ken ar-ari.” (Mar. 13:9) Kas ipakita dagita a sasao, mapasaran ti dadduma a Kristiano ti pisikal a pannakaidadanes, nalabit gapu iti panangisungsong dagiti lider ti relihion wenno agtuturay. (Ara. 5:27, 28) Usigentayo manen ti ulidan ni Pablo. Nagbuteng kadi iti kasta a pannakaidadanes? Saan.—Basaen ti Aramid 20:22, 23.
8, 9. Kasano nga impakita ni Pablo a determinado nga agibtur? Kasano nga ipakpakita ti dadduma a kakabsat ita ti kasta met laeng a determinasion?
8 Situtured a sinaranget ni Pablo dagiti direkta nga iraraut ni Satanas. Kinunana: “Diak ilalaen ti kararuak a kas napateg kaniak, maturposko la ketdi ti tarayek ken ti ministerio nga inawatko ken Apo Jesus, tapno naan-anay a mangsaksiak iti naimbag a damag ti di kaikarian a kinamanangngaasi ti Dios.” (Ara. 20:24) Nalawag a saan a nagbuteng ni Pablo iti agur-uray kenkuana a pannakaidadanes no di ket determinado nga agibtur, aniaman ti mapasamak. Ti kangrunaan a pakaseknanna ket ti panangipaayna iti ‘naan-anay a panangsaksi’ aniaman a rigat ti mapasaranna.
9 Adu kadagiti kakabsattayo ita ti nangipakita iti kasta met laeng a determinasion. Kas pagarigan, iti maysa a pagilian, adda dagiti Saksi a naibalud iti gistay 20 a tawen gapu iti panagtalinaedda a neutral. Saan a pulos nayuli dagiti kasoda iti korte gapu ta saan a maipaayan iti eksepsion dagiti agkedked nga agsoldado. Bayat a nakabaludda, naparitan a bumisita kadakuada uray dagiti kapamiliada. Sumagmamano a balud ti nakabkabil ken naglak-am iti nagduduma a kita ti pannakaparigat.
10. Apay a ditay pagbutngan dagiti di mapakpakadaan a rigat?
10 Iti nagduduma a lugar, ib-ibturan met dagiti kakabsattayo dagiti di mapakpakadaan a rigat. No mapasamak dayta kenka, dika agbuteng. Panunotem ni Jose. Nailako kas adipen, ngem “inispal [ni Jehova] kadagiti amin a rigatna.” (Ara. 7:9, 10) Kasta met laeng ti aramiden ni Jehova kenka. Laglagipem nga “ammo ni Jehova no kasano ti mangispal kadagiti tattao nga addaan nadiosan a debosion manipud iti pannakasuot.” (2 Ped. 2:9) Itultuloymo kadi ti agtalek ken Jehova, a kabaelannaka nga ispalen iti daytoy dakes a lubong ken ipaayan iti agnanayon a biag iti sidong ti Pagarianna? Wen, rumbeng laeng nga agtalekka kenkuana ken situtured a sanguem ti pannakaidadanes.—1 Ped. 5:8, 9.
NASIKAP NGA IRARAUT
11. Ania ti pagdumaan ti nasikap nga iraraut ni Satanas ken ti direkta nga irarautna?
11 Ti maysa pay a kita ti rigat a mabalin a mapasarantayo ket ti nasikap nga iraraut. Kasano a naiduma daytoy iti direkta a pannakaidadanes? Ti direkta nga iraraut ket kas iti allawig a mamimpinsan a mangperdi iti balaymo. Ngem ti nasikap nga iraraut ket mayarig kadagiti anay nga in-inut a mangdadael iti tarikayo ti balaymo agingga a rumukop ken madadaelen dayta. Daytoy nga iraraut ket mabalin a saan a madmadlaw ti maysa a tao agingga a naladawen ti amin.
12. (a) Ania ti maysa kadagiti nasikap a pamay-an nga us-usaren ni Satanas, ken apay nga epektibo dayta? (b) Kasano a naapektaran ni Pablo iti pannakaupay?
12 Kayat ni Satanas a dadaelen ti relasionmo ken Jehova, babaen man iti pannakaidadanes wenno iti in-inut ken nasikap a panangrautna iti pammatim. Ti pannakaupay ket maysa kadagiti kaepektibuan a nasikap a pamay-anna. Inadmitir ni apostol Pablo nga adda dagiti gundaway a naupay. (Basaen ti Roma 7:21-24.) Ngem apay a ni Pablo—a natibker ti espiritualidadna ken nalabit kameng ti bagi a manarawidwid idi umuna a siglo—imbilangna ti bagina a ‘nakaay-ay-ay’? Kasta ti imbagana a nariknana gapu ta imperpekto. Kayatna nga aramiden ti umiso, ngem nariknana nga adda sabali a linteg a makigubgubat kenkuana. No adda lablabanam a kasta a rikna no dadduma, saan kadi a makaliwliwa kenka a kasta met idi ti napasaran ni apostol Pablo?
13, 14. (a) Ania ti makagapu a maupay ti dadduma nga adipen ti Dios? (b) Asino ti maragsakan a makakita a madadael ti pammatitayo, ken apay?
13 No dadduma, adu a kakabsattayo ti maup-upay, madanagan, ken nalabit makarikna nga awan serserbida. Kas pagarigan, maysa a naregta a payunir nga awagantayo iti Deborah ti nagkuna: “Nakadagdagsen idi ti barukongko gapu ta diak maikkat iti panunotko ti maysa a kamali a naaramidak. Ad-adda manen no pampanunotek ti amin a basolko. Mariknak nga awanen ti mayat a mangipateg kaniak, uray ni Jehova.”
14 Apay a maupay ti dadduma a naregta nga adipen ni Jehova, kas ken Deborah? Adda sumagmamano a posible a makagapu. Mabalin nga adda tendensia ti dadduma a mangay-ay iti bagida ken iti kasasaadda. (Prov. 15:15) Adda met dagidiay addaan iti negatibo a rikrikna kas epekto ti pisikal a sakitda. Aniaman ti makagapu, laglagipentayo koma no asino ti mayat a manggundaway iti kasta a rikrikna. Asino a talaga ti maragsakan no maupay ken sumukotayo? Asino ti maragsakan no mariknam a nakondenarkan a kas iti dandanin mapasamak kenkuana? (Apoc. 20:10) Siempre, ni Satanas. Kinapudnona, direkta man wenno nasikap ti iraraut ni Satanas, maysa laeng ti panggepna—kayatna nga agdanagtayo, bumaaw ti regtatayo, ken sumardengtayo nga agserbi. Laglagipentayo a maipaspasango dagiti adipen ti Dios iti naespirituan a pannakidangadang!
15. Kasanotayo a maipakita a determinadotayo a mangsaranget iti pannakaupay?
15 Determinadoka koma a di sumuko. Itultuloymo nga ipamaysa ti panunotmo iti gunggona. Insurat ni Pablo kadagiti Kristiano idiay Corinto: “Saankami a sumuko, ngem uray pay no ti kinataomi iti ruar ket kumapkapuy, pudno unay a ti kinataomi iti uneg mapabpabaro iti inaldaw-aldaw. Ta nupay ti rigat ket apagkanito ken nalag-an, pataudenna kadakami ti dayag a naringringbaw pay ti dagsenna ken agnanayon.”—2 Cor. 4:16, 17.
SAGANAAM ITAN TI RIGAT
16. Apay a napateg a saganaam itan ti rigat?
16 Kas naammuantayo, agus-usar ni Satanas iti nadumaduma a kita ti “pangallilaw.” (Efe. 6:11) Nasken ngarud nga iyaplikar ti tunggal maysa kadatayo ti pammalagip a masarakan iti 1 Pedro 5:9: “Agtakderkayo a bumusor kenkuana, natibker iti pammati.” Tapno maaramidtayo dayta, masapul nga isaganatayo ti isip ken pusotayo, ken sanayentayo itan ti bagbagitayo nga agaramid iti umiso. Kas panangyilustrar: Masansan nga aglasat dagiti soldado iti naririgat a training sakbay a mapanda iti gubatan. Kasta met laeng kadagiti naespirituan a soldado ni Jehova. Saantayo nga ammo no anianto a pannakidangadang ti pakaipasanguantayo. Gapuna, saan kadi a nainsiriban nga ag-training-tayo itan bayat nga awan pay ti gubat? Insurat ni Pablo kadagiti taga-Corinto: “Itultuloyyo a suboken no addakayo iti pammati, itultuloyyo a paneknekan no aniakayo.”—2 Cor. 13:5.
17-19. (a) Kasanotayo a mausig ti bagitayo? (b) Kasano a makapagsagana dagiti agtutubo a mangidepensa iti pammatida idiay eskuelaan?
17 Ti maysa a pamay-an a masurottayo ti balakad ni Pablo ket ti napasnek a panangusigtayo iti bagitayo. Isaludsodmo iti bagim: ‘Regular kadi nga agkarkararagak? No pilpilitendak dagiti kapatadak, agtultulnogak kadi iti Dios kas agturay imbes a kadagiti tattao? Regular kadi a tumabtabunoak kadagiti Nakristianuan a gimong? Naturedak kadi a mangiranud kadagiti patpatiek? Agpaspasakupak kadi kadagiti mangidadaulo iti kongregasionmi ken iti sangalubongan nga organisasion?’
18 Paliiwentayo ta dagiti dua a saludsod ket maipapan iti situtured a panangidepensa kadagiti patpatientayo ken panangsaranget iti impluensia dagiti kapatadan. Adu kadagiti agtutubotayo ti mangar-aramid iti dayta bayat nga ages-eskuelada. Saanda nga ibain dagiti patpatientayo no di ket situtured nga idepdepensada dagita. Adda dagiti makatulong a singasing a naipablaak kadagiti magasintayo. Kas pagarigan, isingasing ti Hulio 2009 nga Agriingkayo! a no saludsoden ti maysa a kaklasem: “Apay a saanka a mamati iti ebolusion?” mabalin a kunaem laeng: “Apay koma a mamatiak iti ebolusion? Dinto pay agtutunos ti kapanunotan dagiti sientista idinto ta ekspertoda!” Nagannak, sanayenyo dagiti annakyo tapno nakasaganada a mangsango kadagiti kasta a situasion iti eskuelaan.
19 Pudno, saan a kanayon a nalaka ti mangasaba wenno mangaramid iti dadduma pay a banag a kidkiddawen ni Jehova kadatayo. Kalpasan ti agmalmalem a panagtrabahotayo, nalabit masapul a pilitentayo ti bagitayo a mapan makigimong. Mabalin a marigatanka a bumangon iti nasapa tapno makiraman iti ministerio. Ngem laglagipem: Nasaysayaat ti panangsangom kadagiti tumaudto a daddadakkel a pakasuotan no addaanka itan iti nasayaat a naespirituan a rutina.
20, 21. (a) Kasano a ti panangmennamenna iti subbot tulongannatayo a mangparmek iti negatibo a rikrikna? (b) Ania koma ti determinasiontayo?
20 Kasanotayo met a masaranget dagiti nasikap nga iraraut ti Diablo a kas iti pannakaupay? Ti maysa kadagiti kaepektibuan a pamay-an ket ti panangmennamenna iti subbot. Kasta ti inaramid ni apostol Pablo. Adda dagiti gundaway a nariknana nga isu ket nakaay-ay-ay. Ngem ammona a natay ti Kristo, saan a para kadagiti perpekto a tattao no di ket para kadagiti managbasol. Ket maysa ni Pablo kadagidiay a managbasol. Kinapudnona, insuratna: ‘Agbibiagak babaen ti pammati a maiturong iti Anak ti Dios, a nangayat kaniak ken nangyawat iti bagina maipaay kaniak.’ (Gal. 2:20) Wen, inawat ni Pablo ti subbot. Imbilangna nga agpaay a mismo dayta kenkuana.
21 Dakkel met ti maitulongna no ibilangmo ti subbot kas sagut kenka ni Jehova. Saanna a kayat a sawen daytoy a dagus a maikkat ti pannakaupaymo. Mabalin a sumagmamano kadatayo ti agtultuloy a makidangadang iti daytoy nasikap nga iraraut agingga iti baro a lubong. Ngem laglagipem: Magunggonaan dagidiay saan a sumuko. Nakaas-asidegen ti nadayag nga aldaw inton ipasdek ti Pagarian ti Dios ti talna ken isublina ti kinaperpekto iti amin a matalek a tattao. Determinadoka koma a sumrek iti dayta a Pagarian—uray no agpasarka iti adu a rigat.


text:
Gunglo ti Tulagan ti Amianan nga Atlantiko
Ti Gunglo ti Tulagan ti Amianan nga Atlantiko wenno naipangyababaan ti Ilokano iti GTAA (nalatlatak a tinawtawagan iti Inggles a kas ti NATO; /ˈneɪtoʊ/ NAY-toh; Pranses: Organisation du traité de l'Atlantique Nord (OTAN)), makunkuna pay a ti (Amianan) Atlantiko a Kumaduaan, ket maysa nga intergobernamental a kumaduaan ti milisia a naibatay iti Tulagan ti Amianan nga Atlantiko a napirmaan idi 4 bril 1949. Ti gunglo ket buklenna ti maysa a sistema iti naurnong a panagsalaknib a ti maysa nga estado a kameng ket makitulag ti agsinnaranay a panagsalaknib iti panagsungbat ti maysa panagraut babaen ti aniaman nga akin-ruar a partido. Ti kuartelna ket adda idiay Bruselas, Belhika, maysa kadagiti 28 nga estado a kameng iti ballasiw ti Amianan nga Amerika ken Europa, dagiti kabarbaro a kameng ket ti Albania ken Kroasia, dagitoy ket timmiponda idi Abril 2009. Adda pay dagiti 22 a pagpagilian a makibingbinglay iti "Pakikaduaan para iti Kappia", nga adda dagiti dadduma pay a 15 a pagpagilian a mairamraman kadagiti institutionalisado a programa ti dialogo. Ti naitiptipon a panag-gastos kadagiti amin a kameng ti NATO ket mangbukel ti agarup a 70% iti panag-gastos ti salaknib iti lubong.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "The SIPRI Military Expenditure Database". Milexdata.sipri.org. Naala idi 22 Agosto 2010.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Bethlehem, Daniel L.; Weller, Marc (1997). Ti 'Yugoslabo' a Didigra iti Sangalubongan a Linteg. Dagiti Serie ti Sangalubongan a Dokumento ti Cambridge. 5. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. ISBN 978-0-521-46304-1.
- Clausson, M. I. (2006). NATO: Kasasaad, dagiti Pannakibiang, ken Panagaramid ti Kedden. Nova Publishers. ISBN 1-60021-098-8.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Gunglo ti Tulagan ti Amianan nga Atlantiko iti Wikimedia Commons
- Opisal a website ti NATO
Nagsasabtan: 50°52′34.16″N 4°25′19.24″E / 50.8761556°N 4.4220111°E


text:
Dagiti Ilokano Epic a Koleksion ni Florentino H. Hornedo, Ph.D. (part 2)
TI DONYA ANNAGUD
Adtoy ngarud nga intay siripen ti maikadua nga epiko, ti Donya Annagud.
Naipablaak daytoy iti “Perceptions of Alien Intrussion in Bakun-Amburayan River Valley Oral Literature” a sinurat met laeng ni Dr. Hornedo ken naipablaak iti St. Louis University Research Journal, Volume XIX, Number 2, December 1988.
Ngem ti reference nga inaramattayo a nagsurat ket saan a dayta edited text wenno dayta naipablaak dita journal no di ket ti orihinal a manuskrito a sinurat ni Dr. Hornedo. No orihinal a manuskrito no kunatayo, daydiay manuskrito nga insubmitarna (Dr. Hornedo) iti editor ti journal, (daydi) Prof. Felino Lorente.
Kasano iti pannakaaddana kaniak ti orihinal a manuskrito a naisurat iti makinilia iti newsprint? Nalabit a daytoy ti masaludsodmo, kailian. Kastoy nay: idi siak ti copy writer, scriptwriter iti DZWT idi pakauna ti 1990’s, mapanak agpapirma ken ni Fr. Gaden (VP ti SLU ken ti hospital) iti voucher iti kinsenas ken katapusan a kas sueldok. Padagasennak latta met iti opisinana ni (daydi) Profesor Felino tapno agsasarita/agistoria ken kaduami ti assistantna nga isun iti simmukat kenkuana nga editor itan ken curator ti SLU museum, ni Ike Picpican. Mannurat met iti Ilokano ni Prof. Felino. Komentarista. Intedna kaniak daytoy nga orihinal a manuskrito ni Dr. Hornedo kalpasan a nabasana iti BANNAWAG ti salaysayko maipapan iti Bag-o. Kas iti immuna kinopiak as is a pannakaisuratna. Saanko nga inedit tapno mapreserba ti kinaorihinalna ti epiko.
DONYA ANNAGUD
Ay, maistoryak man ngarud
Ni Donya Annagud nga agbaboy ti putot
Nga sangagpa kan ti subbok
Sangaanep kan ti bukot.
Nagdidinnamag ngarud
Ni babae nga Annagud nga agili idiay Rimos.
Nadamag met ni Igorot
Nga agili idiay Bontoc
Ta baboy ni Annagud
Gapu’t mabirok na ti dilos
Ta pailado la ngarud
Asawana nga kaingungot.
Kinunana’t nagpanunot
Ni lalaki nga Igorot,
Ala asawaak a naanus
Nga kalinglingay ko kaingungot
Nga kaid-iddak pay no intan maturog.
Indak man la ipalubos
Ta innak man idiay laud
Ta innak paneknekan ni putot
No tagilako ket ngarud.
Ket inewenan na pay ngarud
Ngem agdardaraskan kunan baketna
Piman ket pinanpanunotna.
Ket daydi Igorot piman
Di kad’ simmalog
Pasaray tumaray, pasaray kan sumaytok
Ta kasta’ta pannagna ti Igorot
Piman aya nga sumalog.
Idi dumanon ngay idiay Inmayos
Nasarakanna ni Lakay Sagud
Aya nga manglanlanut,
Ti lanot ti bagbagotot
Nga inna kan paggalot
Piman aya iti abolog
Nga pangipopokannat’ manok.
Ket kunana diay Igorot,
Diak makabasol, atanod
Biangko man toy sumaludsod
No ania ti dalan nga agpalaud
Nga apan idiay ili ti Rimos
Kinuna di Igorot,
Piman aya ken ni Lakay Sagud.
Imbaga met ni Lakay Sagud
Nga surotenna tay agpalaud.
Ket laud met nga laud piman daydi Igorot,
Nasarakanna kan pay ni Lakay Cuanso nga bukatot
Nga nagkalalaw ti manok
Ken agguyguyod iti aso
Nga naggapu gayam idiay barrio ti Rimos
Nga in gayam nagbirbirok ti aso ken manok.
Kinuna manen ni Igorot,
Apay diak makabasol, atanod,
Biangko man la toy agsaludsod
Ta apay nagkalalawka iti manok,
Adda pay asom nga maguyguyod.
Isu ngad’d ti naggapuak, atanod,
Innak nagbirbirok ti aso ken manok
Ta isu iti paisangbok
Kinuna kan ni Lakay Cuanso nga bukatot.
Adinno, aya, atanod, ti dalan nga agpalaud
Kuna kan daydi Igorot;
Kuna kan met ni Lakay Cuanso nga bukatot,
Aglaud ka nga aglaud,
Makitamto dagitay nagbibinnatog
Nga nain-intar nga niyog.
Masarakamto daydiay ubbog,
Kuna ni Lakay Cuanso nga bukatot,
Di kad’ laud kan la nga laud
Diay lalaki nga Igorot.
Idi dumanon idiay ubbog,
Adda met gayam ni Donya Annagud,
Ket agsabetda pay ngarud
Ngem di met am-ammo ni Igorot
Gayam nga isu ni Donya Annagud.
Ket kuna daydi Igorot,
Diak makabasol, atanud,
Biangko man la toy agsaludsod
No adinnot’ dalan nga agpalaud
Nga apan idiay ili diay Rimos
Nga ayan ni Donya Annagud
Akin-baboy kan ti putot
Nga kas kan la bantay nga turod
Nga sangaanep kan diay bukot,
Sangaagpa kan diay subbok
Kunan daydi Igorot.
Kuna met ni Donya Annagud
Ta saanda nga agin-innammo ngarud
No isu ti gandatmo, atanod,
Inta man ngarud agkuyog.
Nagkuyogda di Igorot
Idi dumanonda idiay Rimos,
Inturong na met nga imbatog
Nga “Ala, siripem man idiay sirok.”
Siripen di Igorot
Adda met gayam diay baboy nga putot,
Adda ‘diay nga aglukluk-ob
Kuna kan di Igorot,
Diak makabasol, atanod,
Biangko man toy sumaludsod
No manot’ bayad ni putot.
Simmungbat ni babae Donya Annagud,
No dayta balor ni putot ti inka masaludsod
Irugi tad’ ta mukod agingga na idiay subbok
Ket kada bilang ti dutdot ket maysa nga pisos.
Ket kuna kan di Igorot
Biang na tay nagpanunot
Ala agurayka, atanod,
Ta sumubliak pay idiay barriok
Ta bareng no adda maitutop
Idiay inur-urnongko nga lagbok.
Kuna kan met ni Donya Annagud
Idi masibet daydi Igorot,
Apay maalanan sa ket datoy baboyko nga putot.
Kunkunana ngarud
Ket in metten nagbilbilin ni Annagud.
Kunanat’ nagsao ni Annagud,
O, baboyko nga putot,
Sumublinto ni Igorot
Ta mabayadannan sa ket dayta dutdot,
Daytoy ti bilin ko ngarud:
No umayto ni Igorot,
Umaydaka bayadan O, putot;
Siguro ta adayo pay ngarud
Idiay ili ti Bontoc,
Maunayandanto ti bannog,
Mabalin nga didanto makaturog,
Kunkuna ni Donya Annagud.
Siimemto, wen, diay Igorot
Nga siguro ipandakanto idiay sirok
Ta apandakanto igalot
Ket umulinto diay Igorot,
Lugarnanto ti makaturog,
Kinuna ni Donya Annagud
Idiay baboyna nga putot.
Idi saan a nagbayag nakaawiden daydi Igorot;
Kuna ni asawana nga naanus
Nga aya kaingungot iti uray ania nga parikut
Ania ngay kinunana piman,
Ania ngay ti napanam
Ta apay a nabayagka met gayam,
Apay adayo aya ti napanam?
Adayo pay nagrud aya nga barrio
Ngem isu daytoy insublik daytoy panunotko
Ta kayatko nga umay iyammo
Kenka a baketko.
Ket dakkel nga panagyaman
Kunana piman ni asawanan
Ta dagus ngad’ nga maammuan
Dayta nga napanam.
Kitaem man, baketko,
Di inur-ornongmo nga lagbo
Bareng no maipag-isu
Ta kuna ni Donya Annagud
Irugimi kan idiay mukod
Ti agbilang iti dutdot
Agingga kan idiay subbok
Pisos ken pisos, pisos.
Ay ket idi makitan di Igorot
Kinuenta diay pay ngarud
Ti kuarta nga sinupsupot
Bale pay la diay kinuribot.
Kuna kan diay Igorot
Saanko mannongan nga isalog
Mangalaak iti kargaderos
Nangala ti dua a nangawit iti kuarta
Sabali ti kinurkuribotda
Sabali pay diay sinupsupotda.
Idi ngay ta sumalogda
Idiay barrio ti Rimos
Ay dagus nga adda met ni Annagud
Gayam agpanpanunot.
Kinunana kan di Igorot,
Addaakon, atanod,
Ta umayko man matalun-od
Adda dagitoy kargaderos,
Kinuna kan di Igorot,
Ala kitaenta ngarud
Met laeng no maitutop.
Ay ket rinibu, ginasut-gasut
Ti awit ti dua a kargaderos
Nga kuarta nga kinurkuribot,
Bale pay la diay sinupsupot.
Idi agkuenta da ngarud
Ay agsobraanen iti dua gasut
Di kad sagtunggal gasut
Ti tangdan diay dua nga kargaderos.
Ay ket idi kano ngarud a naginnawatdan
Ken Donya Annagud,
Kuna kan ni Donya Annagud
Nga aguray ka, atanod,
Ta ipanko pay toy binugbog,
Ta adda ti ipigsa ni putot
Gayam nga sumang-at diay Bontoc.
A, ta kasasaona piman
Ta baboyna ta palubosannan
Iti met kinunana,”O, bilbilinenka, putot,
Imbagak manen ngem isurotko nga ipaannugot
Ta no dumanonkanto idiay Bontoc
Dagusemto, wen, ti gumarot,
Agtaroskanto ditoy sirok
Ta agbalinkanto nga alsong nga lussok.
Ay, di baboy nga putot
Inna met piman pinampanunot
Di kad inuggudan di Igorot
Piman aya ni putot.
Insang-atdan idiay Bontoc,
Naala da pay ngarud;
Diak ammo no mano nga orasda
Nga nagsang-at diay Bantay Panoktok
Aginggana’t idiay Bontoc.
Naunayanda met ti bannog,
Kasta met iti turog
Idi dumanonda idiay Bontoc.
Kuna met ni Igorot, “Ala agurayka nga putot
Ta innak ipapudot
Tay kanem nga binubog.”
Kinunan di Igorot idi ipanna ibaud
Impan idiay sirok nga naabulog
Iti tinalaksan nga kayo ngarud.
Ay, ket daydi Igorot insaangna pay ngarud
Gayam aya di binugbog
Ta kalalaingannanto nagrud man a nga pumudot
Inyedda na met nga inturog
Gayam daydi Igorot
Dakes ngay ta agurok
Ta naunayan nga’d ti bannog
Dikad’ tatta a ket naturog.
Dengdenggen ni putot,
Isu ti bilin ni Annagud,
Dinagusna met ti gimmarut
Ket ti inalupingping nga barot
Nga nangibaud ni Igorot.
Idi naminsan la nga nagdugos
Nagkatlo nga kapugsot
Di inalupingping nga barot
Sananto sinawang-sawang daydi abulog
Nga tinalaksan pay ngarud.
Idi ngay ta makapuot, di lalaki nga Igorot
“Sus, naunaayak sa ti bannog
Iyulogkon ti binugbog, kuna daydi Igorot
Idi iyulogna ngay di binugbog
Ket siniripna idiay sirok
Awan metten ni baboy nga putot.
Hay, nagdanag pay ngarud
Ni lalaki nga Igorot
“Asus, sus,” Kinunkunana ngarud,
Kailala ka’d pay diay naur-urnong nga lagbok.
Ania aya ti remediok
Yantangay ta addsa met asok nga pugot
Ta innak man la paisurot
Ta bareng ket no naisagud,
Kunkunan di Igorot.
Alaenna di asona nga pugot,
Itaboy-taboyna idiay ayan ti bakir
Nga interot’ samekna nga kullot-kullot
Di pay masuksok ti alibot
Di pay makayabkaban ti lamok
Ngem ali laeng ti pamsaakan
Di asona a pugot.
Awan met ti maikuyog
Ken baboy na nga putot.
Ay, ket agdanagen ngarud
Ni lalaki nga Igorot.
Ania ngata ti remediok?
Innak sa ket idiay laud
Amangan no nagtartarus
Kunan daydi Igorot.
Ala, idi kuan ket simmalog,
Napan idiay ili ti Rimos,
Napan met la nga dagdagus
Idiay balay ni Donya Annagud.
Idi dumanon di Igorot,
Kinunkunana ngarud,
Addaak manen, atanod,
Ta awanen a, ni putot.
Siak ngata ti nagerrado
Ta siak ti nakaliway ngarud
Ay dagus met nga gimmarut,
Isu nga immayak manen, Atanod,
Ta amangan no nagtarus ditoy aya sirok.
Kuna met ni Donya Annagud,
Ala isiripmo laeng, atanod,
Ta awan met nakitak nga simmalog.
Isirip la dita sirok
Ta no immay ditoy laud
Siguro adda dita sirok.
Siripen ngay ni Igorot,
Alsong met nga lussok
Ti agtultulid idiay sirok.
Umilika man, atanod,
Kuna ni Donya Annagud
Nga ingatngatona pay ngarud,
Kitaem man ketdi, atanod,
Daytoy napudaw nga luppok.
Ay, ket daydi Igorot,
Naay-ayo ngarud,
Ingngatona met nga ingngato ngarud,
Daydi pandiling ni Annagud.
Hay, bay-am ketdin ni putot.
Ipadasta, atanod,
Kinunkuna ni Donya Annagud;
Ay ket sinakayanna ngarud
Ni babae Donya Annagud.
Sudsod met nga sudsod.
Ay ket ni Donya Annagud,
Kunkunana ngarud, ay agsinatan, atanod
Ta apay mabegbegen toy alipuyok
Ta dayta aya batbatlog,
Ay sus, agbutuanton daytoy alipuyok
Ta danog met nga danog.
Saanak nga makarurod,
Naayot gayam ni Igorot.
Alaem laeng ni putot
Ta adda met dita sirok
Adda dita nga aglukluk-ob.
Idi siripen daydi Igorot
Adda met nga agpaysu ni putot
Nagbalin met la nga baboy a putot
Daydi alsong nga lussok.
Ala, innalanan ti baboyna
Piman ket insangpetna
Dika di ket inaramidda
Ti ugali ti inuuna.
Isu nga imbagada
Ania ti makabael ngata
Ngamin aya nga mangibaga
Ti ugali idi inuuna.
Inkay alaen ni Canuto
Ta isu ti makaammo,
Nalaing pay ti sapsapo.
Daydiay ti nagpatingaanna
Daydiay nga sarsarita.
------------------------------------------------------------------------------------------
KOMETARIO KEN PANIRIGAN
Ti trade connection iti nagbaetan ti highlanders ken lowlanders ti naipakita ditoy nga epiko. Daytoy a relasion ket napintek la unay. Addan daytoy a relasion uray pay idi un-unana a panawen gayam.
Adda laeng sangkabassit a boldiakisna ti epiko ngem nagmayat man iti panangibagana ta saan unay a nakaro. Maysa a makapakatawa ketdi iti panagramanko iti panangiparangna.
Dayta alsong a lussok, kaniak a biang ket metapora para iti saan a nadalus a babai. Lussok ngarud. No lussok referring to as nakittaban a mansanas with matching giggling igges winkling you kano met a, nga umis-isem. Ti alsong ket gagangay a metapora ni Ilokano iti aramid a sexual. Ket no nayunan pay iti sabali a karakteristik ti alsong, butbot, kayatna a sawen, awan iti mamaayna, ta butbot wenno awan ti importansia kenkuana nga ipaay.
Iti sabali a punto, no amirisen a nalaing, adda ti makunkuna nga exploitation a napasamak iti epiko. Dagitoy man dagiti sumagmamano a puntos a masirip:
1) Nabakbaknang ni highlander, ta sinaksako ken sinupsupot ti kuartana
2) Nupay donya ni lowlander Annagud, ti laeng karismana ken kinapintasna ken ti tarakenna a baboy ti gamengna.
3) Kas mailadawan, inaramat ti donia ti kinapintasna tapno maikutanna ken madiktaranna ni Igorot, iti man punto iti panaggiginnatang (business and trade) ken inaramatna ti pintasna tapno madiktaranna ti panunot ti highlander (iti punto a pinaulina ni highlander tapno agnaigda.) Ket sumursurot lattan ti highlander Igorot iti pagayatan ni lowlander Annagud.
Iti punto wenno iti pudno a biag, the lowlanders exploited the highlanders’ wealth.
Ti karakter a Donya Annagud ket nalabit a saan a patneng nga Ilokana. Ta ni Ilokana ket naemma. Nalabit a ni Annagud ket adda laok ti dara wenno maysa a kaputotan ti Kastilaloy ta maysa la ngarud a doya. Wennno maysa a Kastila, kunam pay ketdin a. Ta awan met ti donya ket a patneng nga Ilokana.
No ibasar kadagiti historia, dagiti Kastila, (nga ibagi ni Donya Annagud) ti kaunaan nga exploiter ti kinabaknang ni Igorot (nga ibagian ti bidatayo a lalaki). Agingga kadagitoy nga aldaw, dagiti pay laeng gangganaet ti exploiters iti Cordillera lalo dagiti minasan a kukua dagiti ganggannaet. Dagiti gangganaet a minasan a pagbalinenda mettem a sungkaan dagiti kalboenda a bambantay.
Ngem ti kangrunaan itoy nga epiko, ti raconteur wenno ni Lakay Canuto Bayang, kunana kadagiti Bontoc wenno ti bida a lalaki, Igorot. In this phrase, I assume that the Bag-o acclamation that they (Bag-os) are Igorot is remote idea. Dakami nga Igorot, kuna koma ni apo Canuto, no ibilangna ti bagina ken kapulina nga Igorot dagiti Bag-o. So therefore, the Bag-os, really, are the forgotten hillstribe of Northern Luzon. Why Northern Luzon? Ket no adda pay Bag-o iti Badoc, Pinili, Adams, Nueva Era, Solsona iti Ilocos Norte. Ni Apo Pacita Saludes, mabasa iti librona a pakasaritaan ti Badoc-Pinili a dagiti kaunaan a nagnaed kadagita nga ili wenno original settlers ket dagiti Bago. My good friend, Dr. Morr Pungayan, Ibaloi ace linguist and historian, iti naminsan insuratna iti kolumna nga “Ethnos Ibaloi” iti weekly Baguio Midland Courier ti kinaada dagiti Bago iti ili ti Adams, Nueva Era iti Ilocos Norte.
Intay ngarud taldiapan ti sabali pay nga epic.
TI DAGDAGIMUYO.
TI BALABALA:
Mannalon ni Dagdagimuyo. Mais kada karabasa dagiti mulana. Agnanaed iti purokda, ngem adda met a, ti pakarsona iti kalapoganna, a pagturoganna, paginanaanna no kasdiay a mabannog met iti ubrana kadagiti mulana. Iti asideg kadayta a kalapoganna, nagadu dagiti sunggo nga agtakaw kadagiti bunga dagiti mulana. Kustonay a, ti pamsakan dagiti sunggo kadagiti mulana no makalikod ni Dagdagimuyo.
Iti maysa nga aldaw, nga agid-idda ken agin-inana iti pakarsona ni Dagdagimuyo, rimmaut manen dagiti sunggo. Idi nakita dagiti sunggo a nakailad ni Dagdagimuyo a saan nga aggunggunay, nagpipinnapilit pay dagiti sunggo no natayen wenno sibibiag ni Dagdagimuyo. Tapno awan iti adu a riri, nasken a mapaneknekan no natay ni Dagdagimuyo wenno saan. Nangipabeggang ngarud dagiti sunggo iti landok, sadanto intudok iti purriit ni Dagdagimuyo. Kuna dagiti sunggo, no aggunay, sibibiag. No saan, natayen.
Ngem dengdenggen ni Dagdagimuyo dagiti pagdedebatean dagiti sunggo. Ket inkeddeng ni Dagdagimuyo iti saan nga agkuti uray no tudoktudokenda iti bumegbeggang a landok ti purriitna. Tapno ipagarupen a, dagiti sunggo, a natayen isuna.
Idi napnek dagiti sunggo a saan a nagkuti ni Dagdagimuyo, ipatodan a, a natayen daytoy. Pinagpiestaanen dagiti sunggo dagiti mula ni Dagdagimuyo a mais ken karabasa. Ngem nasikap dagiti sunggo, kunam sa! Saan laeng a nasikap no di ket siguristada pay. Adda ti maysa a sunggo a nagbati a nagbantay ken Dagdagimuyo ta amangan kano no agungar.
Idi nakapanaw dagiti sunggo, timmakder a dagus ni Dagdagimuyo, kinemmegna ti sunggo a nagbati ken para bantay. Pinagpudnona daytoy no sadino iti pagiduldulinan dagiti sunggo kadagiti kinabaknangda. Nagpudno met ti sunggo. Impatuldona no dinno ti pagiduldulinanda (dagiti sunggo) kadagiti kinabaknangda. Makapungtot metten ni Dagdagimuyo, pinatayna ketdi ti sunggo kalpasan a naalana ti kinabaknang dagiti sunggo.
Idi nadiskubre dagiti sungo ti natay a kaduada, nagtutulag dagitoy nga ibalesda met a, ti kapulida. Rinaut ngarud dagiti sunggo ni Dagdagimuyo, iti mismo a purok.
Ngem saan a nagpadlaw iti rurod ken gurana ni Dagdagimuyo kadagiti rimmaut a sunggo. Imbagana ketdi a, a dagitoy a sunggo ket umulida iti balayna tapno agiinumda ketdi iti arak. Sunggo la ti sunggo a. Kinayatda met ti arak. Ali, binartek a binartek ida ni Dagdagimuyo. Dida payen a makabangon iti baretekdan dagiti sungo ket inturogda lattan a, iti bartekda iti balay ni Dagdagimuyo.
Daytoy met ti inur-uray ni Dagdagimuyo a gundaway. Pinuoranna met ti balayna. Pinalawlawanna a ti apuy ti balay. Nakset dagiti bartek a sunggo!
Ngem adda ti maysa a nakalasat a nagkulimbitin iti nangato a di naabut ti apuy. Umap-apuyen ti pungot ni Dagdagimuyo. Pinanggepna met a patayen ti kakaisuna a sunggo a dipay nakset. Ngem dimteng met piman ti asi ni Dagdagimuyo, idi nakitana a masikog gayam ti sunggo. Isu nga ti inaramid ni Dagdagimuyo ket binay-anna laeng ti sunggo nga aglibas.
Ket kuna ti epiko iti udina, dayta kano ti rason ken gapuna nga adda pay laeng dagiti sunggo ta, ta immadu manen a, ti puli daydiay masikog.
TI LITERARY VALUE.
DAGITI SUNGGO. No usigen a nalaing ti karakter ti sunggo, naameng (greedy) ken mannibrong (thieves).
Isu no adda ti maysa a tao a naameng ken mannibrong, “Sunggo ti sinal-itta!” kunatayo.
Iti epiko, adda ti nadakamat a kinabaknang dagiti sunggo. Nabakbaknang pay dagiti sunggo ta adda ti dulinda a gameng ken kinabaknang. Ngem naameng pay laeng dagitopy a sunggo. Amenganda ken samsamenda pay laeng ti kinabaknang ni Dagdagimuyo.
In true-life, ni Dagdagimuyo (nga irepresentarna dagiti Bag-o), ket naglak-am iti pannakaameng ken pannakasamsam dagiti sanikuada babaen kadagiti “sunggo” a tattao. Dagiti naameng ken managsamsam a tattao.
Kasano?
Land grabbing. Nasaknap ti land grabbing iti Bagolandia idi un-unana ken uray kadagitoy a tiempo. Itoy a kaso, dakamatek ti maysa a pamilia. Ti pamiliada, dagiti kaputotanda ti nanguma ken nangdalus kadagiti talon, bangkag ken bakras dagiti bantay. Iti maysa nga aldaw simmangpet dagiti gangganaet a naggapu pay idiay Central Luzon ket adda metten ti iggemda a papeles a titulo dagiti daga. Kasano a kukuada ti daga a dida pay pulos naadakan? Saan laeng a namnaminsan a nasaksiak iti panagsangit ken panagngaretnget dagitoy a pamilia lalo idi madama ti hearing ti kaso iti Vigan. Lalo idi naabak dagitoy.
Iti Bagolandia, daytoy ti kadakkelan a parikut, ti land grabbing ken exploitation kadagiti sanikua. Saan laeng a sanikua no dipay ket dagiti natural ken human resources.
Wen, dagiti “sunggo” ti nangipaay iti exploitation. Nabaknang la ngaruden dagitoy a “sunggo,” amengan ken samsamenda pay laeng ti saanda a kukua.
Dayta ti pakaitarusan ti epiko a DAGDAGIMUYO. Addaan iti makunkuna a literary value gapu kadagiti metaphors and comparison kadagiti agbibiag ken napasamak ken iti mapaspasamak idi ken iti agdama iti Kabagoan.
TI EPIKO NI DONYA SENAS
Maysa met a humour ti epiko ni Donya Senas. Irony a makunkuna. Makapaisem ket makaray-aw iti pakabuklan ti epiko. Well, dagiti Bag-o ket ammoda met a, iti agpakatawa. A naragsakda met a tattao. A kabaelanda met ti mangray-aw ti bukoda a bagi, ti pulida wenno sabali a tattao babaen iti bukodda a literatura.
TI BALABALA:
Nakapimpintas a balasang ni Donya Senas, nga anak ni Lakay Bawas. Iti maysa nga aldaw, kiniddaw ti balasang iti amana, a mapalubosan koma a dumar-ay iti kallaysa sadiay Sto. Tomas. Uray ta kaduana met dagiti gagayyemna.
Ti ama, saanna a kayat a palubosan ti anakna. Agduadua ngamin ti ama. Ta amangan kano no makasagangda pay kadagiti nadangkok nga Igorot iti dalanda. Amangan kano no madangran pay ti balasang.
Ngem, agtutubo la ti agtutubo, adda bangbangadda. Impapilitna latta ti kayatna toy balasang. Ketdi, impasiguradona nga awan iti dakes a mapsamak kenkuana. Awitnan dagiti isagotna kadagiti agkallaysa isu nga awanen iti naaramidan ti ama.
Ngem, napalabas iti tallo nga aldaw, saan met laengen a sumangpet ti balasang. Madanagenen ti ama. Sinapulnan ti anakna. Nasarakanna ti bangkay ti balasang nga anakna a naisinan ti ulo daytoy. Nasagangna nga agpaysu dagiti nadangkok nga Igorot ket nakarangetna ida, ngem nagpinal laeng a napungsay ti ulo ti balasang.
Inyawid ni Lakay Bawas ti bangkay ti balasangna. Nalidayan unay ti ama. Ket iti dayta a panawen ti panaglidlidayna, saan met a naawanan iti namnama. Nagsapsapual iti nalaing a mangngagas a mangisubli ti biag ti anakna.
Adda ti maymaysa a mangngagas a makabael a mangbiag iti balasang. Agananaed daytoy iti gukayab iti bakras ti bantay. Ngem daytoy a mangngagas nga agnanaed a maymaysana ket addaan met iti nakaro a sakit, ti kurad! Napnapno, amaya, ti sibubukel a bagina iti kurad.
Nagpakaasi ti ama, ni Lakay Bawas, iti mangngagas (a dina pay maagasan ti bagina, hehehe!) a kitaenna koma met a, ti bangkay ti balasang. Nayat met a, ti mangngagas. Napanna kinita ti bangkay ti balasang.
Inaramid ti mangngagas ti amin a kabaelanna. Adu dagiti bulbulong kada ramramot ken no ania la ditan a pinatitiponna a pinangagas iti bangkay ti balasang.
Misterio iti amin a misterio! Milagro iti amin a milagro! Nagungar ti balasang!
Dinamag itan ni Lakay Bawas, no ania ti gungguna ni Gabat a mangngagas iti panangisublina iti biag ti balasang.
Asawaek, a, kuna met ti mangngagas a kinurad.
Siempre, agkedked a ti balasang. Naglaad la ngaruden ti mangngagas, kinurad pay! Ngiyaaa!
Ngem kuna met ni Gabat a mangngagas a kinurad, nga awan iti aniamanna kenkuana no saanda a patgan ti kayatna a gunggona iti panangisublina iti biag ti balasang. Asawaenna ti balasang, ngem dida met kayat. Isu a no dida kayat nga agassawada iti balasang, alaenna met laeng ngarud ti biag daytoy nga impabulodna.
Awan ti naaramidan ti balasang ken ti ama, no di umannugot. Nagasawa ti nakapimpintas a balasang ken ti mangngagas a kinurad. Nagnaed dagiti agassawa iti gukayab a naed ti mangnggagas.
Ket awan iti maaramidan ti sigud a nakapimpintas a balasang no di aramidenna ti akemna a kas asawa ti mangngagas. Masael payen a iti bagina. Masemsem unayen.
Ngem iti maysa nga aldaw, adda ti maysa a mula nga inyagas ni Donya Senas iti kurad ti asawana. Ali, agas. Ket naagasan ni Gabat. Timpuar met ti kinatarakinan. Daytay Taraki iti malalaki.
Ket nagbiag a siraragsak dagiti agassawa: ti napintas ken ti nataraki.
Ditan ti naggibusan ti epiko.
Nagpintas met daytoyen nga epiko ni Bag-o! Nagpintas ketdin ti pakasaritaanna! Mabalin nga iyabay ken idasig kadagiti klasiko a bunga ti literatura iti sibubukel a lubong. Kasla dagidiay istoria dagiti nalaad a prinsipe wenno bida a nagbalin a timmaraki wenno pimmintas iti udina.
TI NANGUNEG (content) TI EPIKO NI DONYA SENAS.
Life and death and resureccion manen. Ipapatay ken panagungar. Talaga a motif iti Philippine literature ti ipapatay ken panagungar, aya?
Ket saan a nailaksid ti literatura ni Bag-o.
Manen, ti raconteur, wenno ti nangiyebkas ti epiko, ket “Igorot a naranggas” kunana iti namitlo sakbay iti maika-80 a binatog ti epiko.
Mangipaneknek manen daytoy, ti kunatayo wenno ti perceptiontayo, nga acclamation a dagiti Bag-o ket saanda a maawagan iti Igorot no di ket adda iti bukodda met a puli.
Ti epiko ket inladawanna a dagiti Bag-o ket kristiano. Contrary to the opinion and theory of some writers ken kapanunotan dagiti dadduma a saan a kristiano wenno “bagong kristiyano”. Ngamin iti epiko, kuna ni Gabat, “Saanak a Dios, saanak met a propeta.”
“It shows familiarity with the Christian language,” kuna man ni Dr. Hornedo, kadaytoy a punto. Ket ayunak met unay.
TI TEMA TI EPIKO.
1. Panagtungpal kadagiti nagannak. Bangad ngamin ket ti balasang ditoy. Saana nga ammo iti agtungpal iti amana wenno kadagiti dadakkelna. Ti kayatna ket kayatna lattan. Di naisagmak, la ket ngarud, saan? Isu a napateg la unay iti panagtungpal dagiti annak kadagiti nagannak. Ta dagiti annak a saanna nga ammo a tungpalen ti builin ken pammagbaga dagiti nagannak kenkuana ket agsagrap wenno aglak-am iti disgrasia.
2. Tema ti ayat. Kasla tema iti maysa kadagiti sarita ni Columbian writer Gabriel Garcia Marquez, a “Love in the Time of Cholera.” Kunaentayo met, a daytoy a nga epiko ket “LOVE IN THE TIME OF RINGWORM.” (Ania ket daytan, kailian, hehehe!)
Iti kinapudnona, adda dagiti panawen a nagraira ti sakit nga scurvy. Saan laeng nga iti Bagolandia no di ket iti kapatagan.
3. Ti Ayat ni Gabat. Medio managimbubukoden laeng ni ‘kinurad’ a mangngagas. Ta napabiagna ngarud a ti natay, ngem ibabawina pay laeng met no saanna a maasawa ti napintas a balasang. Kas plot wenno balabala, isu dayta ngarud ti nangpasiken ti istoria.
4. Ti ayat ti balasang. Inakemna met ti akemna a kas asawa. Ket isu pay iti nakaagas iti asawana.
5. Ti ayat ti maysa nga ama. Manangisakit. Mammagbaga. Uray natayen ti anak ket agtultuloy pay laeng dayta a panagayat. Naidumduma ti ayat ti ama ditoy.
Well, napintas daytoy nga epiko.
------------------------------------------------------------------------------------------------------------
TI EPIKO NGA “INDAYUAN”
Naidumduma daytoy nga epiko. Maysa a migration epic. Nalabit a pudno. Ta no idilig iti historia, kapadana latta dagiti accounts iti pannakabuangay ti Amburayan River Valley Group a buklen dagiti ili Alilem ken Sugpon iti Ilocos Sur, dagiti ili ti Sudipen, San Gabriel ken Santol iti La Union.
Sinuratko met a kas maysa a sarita ti pannakabuangay ti Amburayan River Valley Group, base itoy nga epiko, ngem saanak a nagballigi “unay.” Nagballigi ngem saan unay. Apay? Maika-3 laeng a gungguna iti inayalatna iti pasalip ti “Upland Municipalities of Ilocos Sur USA” wenno “UMISA Awards” a nakabase sadiay California, babaen iti tulong met laeng ti GUMIL California.
TI BALABALA TI INDAYUAN
Maysa a nakapimpintas a balasang ni Indayuan. Anak da Sevilla ken Kapariaan. Daytoy a pamilia ket nailaok kadagiti nangpanaw ti lugarda ket immadayoda. Kasaknap ngamin kadaydi a panawen ti panagkabra wenno pannakaaramid kadagiti daldalan. Amin nga umili ket nasken nga agtrabaho kadagiti konstraksion. Kadagiti saanna a kayat iti agtrabaho, agbayad iti tallo a pisos. Nabalor met ngarud ti tallo a pisos kadagidi a panawen ta bayad daytan ti maysa a nuang. Nadangkok ti gobierno kadagidi a panawen. Ti gobierno dagiti Kastila a nangituray ti pagilian.
Bassit daytoy a grupo a nangliklik iti patrabaho ti gobierno. Nairaman ditoy ti pamilia ni Indayuan. Ni Lakay Salapang ti nangidaulo kadaytoy a grupo. Nagpaabagatan ti grupo. Nasken a ballasiwenda ti Karayan Amburayan (iti nagbaetan ti Ilocos Sur ken La Union). Kuna ti epiko nga awan pay ti rangtayna idi dayta. Pasig a balsa ti agiballasiw.
Idi ta nakadanon ti grupo iti Barrio Bio, (barangay ti Tagudin, a sungaban ti karayan), naginanada dita. Napanunot dagiti dua a panglakayen, Lakay Salapang ken Lakay Bukaen a nasken grupogrupo ti agsapul iti lugar a nakaikarianna.
Kuna ti epiko, sinurot ti grupo ni Lakay Salapang ti Karayan a nagpaabagatan-a-daya. Dagiti nagpaabagatan, a grupo ni Lakay Dawas, nakadanonda kano sadiay Cabanatuan (NE) ken sadiay Baler (Aurora) a kas nadakamat.
Naisurot ti pamilia ni Indayuan ken ni Lakay Salapang a nangsunson ti karayan. Agingga a nakagtengda iti namnamaenda a lugar a mangited kadakuada iti talinaay ken kappia iti biag. Pinanagananda ti lugar iti Dalawa. Ngem dida napnek iti Dalawa. Nagpasurongda pay a nagpaabagatan. Agingga nakagtengda manen iti paset a kalipayan. Pinanagananda ti lugar a Kalipayan. Nasamek a lugar ti kalipayan, isu a napanunot ni Lakay Salapang iti nagsapul iti nasaysayaat a disso. Nakitana ti gimmayaman a waig a nalames. Nataba ti dagana. Ket sadiaydan a nagnaed. Pinanagananda ti lugar iti Gayaman. Nagsapulda latta iti nalayang a lugar. Nakasarakda manen iti tay-ak ket tapno mapaneknekan no nataba ti daga, nangimula ni Lakay Salapang iti saba a balayang. Pinanagananda ti lugar iti Balbalayang. Ket iti sep-ang ti Cordillera, nataba ti daga. Ket inkeddengda a ditadan nga agnaed iti tungpal biagda. Kunada a pagsusugponanda dayta a lugar. Isu a pinanagananda ngarud ti lugar a Sugpon. Ti Sugpon ket maysa ita nga ili iti Ilocos Sur.
Dayta lugar nga immuna a dinappatanda, Dalawa, ket barangayen ti Alilem, Ilocos Sur. Dayta met lugar a nataba, a nangimulaan ni Lakay Salapan iti balayang, ken pinanagananda iti Balbalayang, ket isu pay laeng ti naganna iti agdama. Poblasion dayta ti ili ti Sugpon.
Makuna ngarud, a ti grupo nga indauloan ni Lakay Salapang iti nangbukel kadagiti ili ti Amburayan River Valley Group, pakairamanan ti pamilia ni Indayuan.
Ta kuna ngarud ni Dr. Hornedo, “Indayuan,” which is probably the micro version of the Ilocano migrant’s story who goes in quest of freedom and prosperity in a new land, arriving first as an alien, and then is made native by time and the community of his creative endevours.
Sana (Dr. Hornedo) innayon: Indayuan is a piece of oral history, particularly of the people of Sugpon. The poem in fact more the story of the founding of Sugpon than of Indayuan who is mention only in the early part of the story.
Kunatayo met: Ni Indayuan ket maysa a simbolismo iti panagsapul iti napintas a daga a kaikarian. Isu a saan unay a nadakdakamat ti balasang. Indayuan, iti ramot a balikas, ket dayo wenno ganggannaet. Ti grupo ket ganggannaetda ket agsapsapul iti napintas a lugar nga isu iti awaganda iti lugarda.
Ti raconteur, ni Lakay Canuto Bayang ket naiyanak idi 1898, naiyanak ken dimmakel kadagita nadakdakamat a lugar. Posible a kaputotan daytoy dagiti grupo ni Lakay Salapang. Maysa a madaydayaw a pangamaen (elder) ti lugar ni Lakay Canuto. Ti anak daytoy, ket kapitan iti Brgy. Porporiket ken Sangguniang Bayan iti Sudipen, La Union iti panawen a pananginterbiu kenkuana ni Dr. Hornedo idi Abril 2, 1986.
To attest, ti kinalaingna nga agiyebkas kadagiti epiko ni Lakay Canuto, naimbitaran nga agiyebkas kadagiti ammona nga epiko iti 6th National Folklore Congress a naangay sadiay St. Louis University idi Oktubre 23-25, 1988.
DAGITI DADDUMA PAY NGA EPIKO A SINUKISOK NI DR. HORNEDO
1. BIAG NI LAM-ANG. Indallot kano daytoy ni Baket Engracia Sang-et. Bersion ni Bag-o, kunamon.
2. POLIGANAY. Napintas met a balasang. Inarem dagiti dayo. Naggibus iti pannakailaksid ti bida ta di nagtungpal iti bilin dagiti nagannak kenkuana.
3. TI ALLUSAN. Kas met laeng iti “Da Delnagen ken Annusan Lumawig. Sabali laeng ti nagan dagiti agbibiag. Ngem isu nga isu a pakasaritaan. Dua babaro ti nagarem. Kinalinyas diay maysa a baro ti balasang ket natay. Inyanudda ti bangkay ti balasang iti karayan. Insubli ti baro ti anges ti balasang ket nagbiag.
CONCLUSION
Kailian, naisurat ken naiyebkas dagitoy nga epiko iti Iluko. Saan ngarud a mapagduaduaan a paset ti Literatura Ilokana dagitoy. Naipatarusda pay iti Inglis para iti panagadal iti akademia.
Laeng, kailian, maysa nga Ivatan ti nagsukisok. Apay ti maysa nga Ivatan ket isakitna ti Literatura Ilokana? Gapu ta napateg kenkuana dagitoy a sinukisokna ken sinurat, a kas kararua ti puli. Napateg dagitoy a sinurat a kas paganinawan ti napalabas ken pakaammoan iti kinaasino. Napateg unay daytoy a kas nayon iti kinabaknang ni Ilokano. Napateg unay daytoy a kas kinabaknang ti Amianan.
Kailian, maysa koma a wake up call, wenno pangriing kadagiti amin nga Ilokano, patneng man wenno Bag-o, a nasken nga ipategtayo ti bukodtayo a literatura. Ta ne, ipategto pay ti saan nga Ilokano, anianto la ketdin kenka nga Ilokano?
No adda pay laeng iti nabatbati a panangisakitmo iti kinaasinom, iti kina-Ilokanom, iti kina-Bag-om, nasken nga isakitmo met ti kararua ti pulim, ti literatura.
Para ken ni Dr. Florentino H. Hornedo, lugayandakayo itoy nga inaramidyo, sir! ##
Thursday, June 26, 2008
ILOCANO EPIC (part 2)
Dagiti Ilokano Epic a Koleksion ni Florentino H. Hornedo, Ph.D. (part 2)


text:
Inawagan ni Jehova a “Gayyemko”
“Sika, O Israel, ti adipenko, sika, O Jacob, a pinilik, ti bin-i ni Abraham a gayyemko.”—ISA. 41:8.
KANTA: 91, 22
1, 2. (a) Kasano nga ammotayo a mabalin a makigayyem ti tao iti Dios? (b) Ania ti usigentayo iti daytoy nga artikulo?
MANIPUD kinamaladaga agingga iti tanem, ayat ti kasapulantayo unay. Kasapulan ken tarigagayan ti tao ti ayat—saan laeng a ti romantiko nga ayat. Kayattayo ti makigayyem ken makilangen iti sabsabali. Ngem adda ayat a kangrunaan a kasapulantayo—ti ayat ni Jehova. Kuna ti dadduma nga imposible nga agbalin a nasinged a gayyem ti tao ti Mannakabalin-amin a Dios a maysa nga Espiritu. Kasta kadi met ti pampanunotentayo? Saan a pulos!
2 Ipakita ti Biblia nga adda dagiti imperpekto a tattao a nagbalin a gayyem ti Dios. No usigentayo dagiti ulidanda, maaddaantayo iti nabileg a pannakigayyem iti Dios. Dayta ti kapatgan a kalattayo iti biag. Ni Abraham ti nagsayaat nga ulidan a naaddaan iti nasinged a pannakigayyem iti Dios. (Basaen ti Santiago 2:23.) Kasano a nagbalin a nasinged ni Abraham ken Jehova? Pammati ti kangrunaan a kasapulan iti kasta a panaggayyem. Kinapudnona, awagan ti Biblia ni Abraham nga “ama dagidiay amin nga addaan iti pammati.” (Roma 4:11) Usigentayo ngarud no kasano a ti pammati ni Abraham ti nakatulong kenkuana a suminged iti Dios. Isaludsodtayo, ‘Kasano a matuladko ti pammati ni Abraham ken kasano a mapabilegko ti pannakigayyemko ken Jehova?’
KASANO A NAGBALIN A GAYYEM NI JEHOVA NI ABRAHAM?
3, 4. (a) Ania ti kadakkelan a pannubok iti pammati ni Abraham? (b) Apay a situtulok ni Abraham a mangisakripisio ken Isaac?
3 Iladawanmo ti maysa a lakay a sumangsang-at iti bantay. Dayta ti karirigatan a panagdaliasat iti biagna. Saan a ti edadna ti makagapu no apay a marigatan iti panagdaliasatna. Mabalin nga agtawen idin ni Abraham iti agarup 125, ngem napigsa pay. [1] Adda agkabannuag a lalaki a sumarsaruno kenkuana a nalabit agtawen iti 25. Isu ni Isaac nga anakna nga agaw-awit iti pagsungrod. Adda awit ni Abraham nga imuko ken pagarun. Kiniddaw ni Jehova kenkuana nga isakripisiona ti anakna!—Gen. 22:1-8.
4 Naipasango ken Abraham ti karirigatan a pannubok iti pammatina. Adda dagiti agkuna a naulpit unay ti Dios idi kiniddawna dayta ken Abraham, ken ibaga met ti dadduma a basta nagtulnog lattan ni Abraham ken saanna nga ipatpateg ti anakna. Ibagada dayta ta awananda iti pammati ken saanda nga ammo no kasano ti panagtignay ti pammati. (1 Cor. 2:14-16) Saan laeng a basta nagtulnog ni Abraham iti Dios. Imbes ketdi, nagtulnog gapu iti makitana. Babaen iti mata ti pudpudno a pammati, nakitana a ti nailangitan nga Amana a ni Jehova, saanna a pulos kiddawen kadagiti matalek nga adipenna a mangaramidda iti banag nga agresulta iti manayon a pagdaksanda. Ammo ni Abraham a no agtulnog ken Jehova, isu ken ti dungdungnguenna nga anak ket bendisionan ti Diosna. Ania ti nakaibatayan dayta a pammati? Pannakaammo ken kapadasan.
5. Kasano a mabalin a naammuan ni Abraham ti maipapan ken Jehova, ken ania ti naitulong kenkuana dayta a pannakaammo?
5 Pannakaammo. Nupay dimmakkel idiay Ur, maysa a siudad dagiti Caldeo a nasaknap ti idolatria, naam-ammo ni Abraham ni Jehova. Kasano a napasamak dayta, aglalo ta maysa nga agdaydayaw iti idolo ti amana a ni Tare? (Jos. 24:2) Awan ti direkta a sungbat ti Biblia, ngem ipakitana a ni Abraham ti maikasiam a henerasion iti linia ni Sem, maysa kadagiti annak ni Noe nga addaan iti nabileg a pammati. Nagbiag ni Sem agingga nga agtawen ni Abraham iti 150. Saantayo a masigurado no naammuan ni Abraham ken Sem ti maipapan ken Jehova. Nupay kasta, mabalin a maikunatayo nga inyallatiw ni Sem iti pamiliana ti naammuanna maipapan ken Jehova. Aniaman ti makagapu, dimmanon dayta a pannakaammo ken Abraham ken natignay ti pusona. Inayatna ti Dios a naam-ammona, ket dayta a pannakaammo ti nangpabileg iti pammatina.
6, 7. Kasano a napabileg ti pammati ni Abraham gapu kadagiti kapadasanna?
6 Kapadasan. Kasano a naaddaan ni Abraham iti kapadasan a nangpabileg iti pammatina ken Jehova? Kas ti kuna ti dadduma, pampanunot ti mangtignay iti rikrikna ken dagiti rikrikna ti mangiturong iti panagtignay. Dagiti nasursuro ni Abraham maipapan iti Dios ti nangtignay kenkuana a maaddaan iti nauneg a panagraem ken “Jehova a Kangatuan a Dios, Namataud iti langit ken daga.” (Gen. 14:22) Awagan ti Biblia dayta a rikrikna kas ‘nadiosan a panagbuteng,’ ket napateg dayta iti nasinged a pannakigayyem iti Dios. (Heb. 5:7; Sal. 25:14) Dayta a nadiosan a panagbuteng ti nangtignay ken Abraham.
7 Imbilin ti Dios kada Abraham ken Sara a panawanda ti Ur ken umakarda iti ganggannaet a lugar. Agnaedda kadagiti tolda iti amin a panagbiagda. Gapu iti panagtulnogna, binendisionan ken sinalakniban ni Jehova ni Abraham. Kas pagarigan, mabuteng ni Abraham nga isu ket papatayenda, kalpasanna, alaenda ti napintas nga asawana a ni Sara. Pudno dagiti panagamakna, ngem dina impalubos a dagita ti manglapped kenkuana nga agtulnog ken Jehova. Saan laeng a naminsan a bimmallaet ni Jehova ket simimilagro a sinalaknibanna da Abraham ken Sara. (Gen. 12:10-20; 20:2-7, 10-12, 17, 18) Dagita a kapadasan ti nangpabileg iti pammati ni Abraham.
8. Kasano a maaddaantayo iti pannakaammo ken kapadasan a mangpabileg iti pannakigayyemtayo ken Jehova?
8 Mabalin kadi a makigayyemtayo met ken Jehova? Mabalin! Ti kasapulan a pannakaammo ken kapadasan ket magun-odantayo. Bassit laeng idi ti ammo ni Abraham iti nakaad-adu a sirib a linaon ita ti Biblia. (Dan. 12:4; Roma 11:33) Napno ti Biblia iti gameng a mabalin a mangpauneg iti pannakaammotayo maipapan iti “Namataud iti langit ken daga” ken makatulong kadatayo a mangraem ken mangayat kenkuana. Tignayennatayo dayta a rikrikna nga agtulnog iti Dios. Gapuna, maaddaantayo iti kapadasan gapu ta makitatayo dagiti pagsayaatan ti panagtulnog kenkuana. Makitatayo a mangsalaknib dagiti balakadna ken bendisionan ken pabilgennatayo. Maammuantayo a ti naimpusuan a panagserbi iti Dios ket mangyeg iti pannakapnek, talna, ken ragsak. (Sal. 34:8; Prov. 10:22) Bayat nga umad-adu ti pannakaammo ken kapadasantayo, bumileg met ti pammatitayo ken Jehova ken ti pannakigayyemtayo kenkuana.
KASANO A TINAGINAYON NI ABRAHAM TI PANNAKIGAYYEMNA ITI DIOS?
9, 10. (a) Ania ti kasapulan tapno bumileg ti panaggayyem? (b) Ania ti mangipakita nga impateg ken pinabileg ni Abraham ti pannakigayyemna ken Jehova?
9 Ti pannakigayyem ket mayarig iti nagpateg a gameng. (Basaen ti Proverbio 17:17.) Nupay kasta, ti pannakigayyem ket saan a kas iti maysa a banag a mabalinmo a gatangen sa idulin ket matapokan laeng. Ti pannakigayyem ket mayarig iti maysa a nabiag a banag a masapul nga aywanan ken masibugan tapno agbiag ken dumakkel. Impateg ken tinaginayon ni Abraham ti pannakigayyemna ken Jehova. Kasano?
10 Saan a pinanunot ni Abraham nga umdasen ti sigud a panagbuteng ken panagtulnogna iti Dios. Idi agdaldaliasat a kaduana ti sangakabbalayanna nga agturong idiay Canaan, intultuloyna ti nagpaiwanwan ken Jehova iti panangaramidna kadagiti desision, babassit man wenno dadakkel. Makatawen sakbay a mayanak ni Isaac, idi agtawenen ni Abraham iti 99, imbilin ni Jehova a makugit amin a lallaki iti sangakabbalayan ni Abraham. Kinuestionaran kadi ni Abraham dayta wenno nagpambar tapno saan nga agtungpal? Saan, nagtalek iti Dios ken nagtulnog iti ‘daydi met laeng nga aldaw.’—Gen. 17:10-14, 23.
11. Apay a maseknan ni Abraham iti Sodoma ken Gomorra, ket kasano a tinulongan ni Jehova?
11 Gapu ta inyugalina ti agtulnog ken Jehova uray kadagiti babassit a banag, nataginayon ni Abraham a nasayaat ken bumilbileg ti pannakigayyemna iti Dios. Sibubulos nga inyebkasna ken Jehova dagiti pakaseknanna, ket nagpatulong idi adda dagiti narigat a saludsodna. Kas pagarigan, idi naammuanna a dadaelen ti Dios dagiti siudad ti Sodoma ken Gomorra, maseknan ni Abraham kadagiti nalinteg a tattao a mabalin a mairaman iti pannakadadael dagiti managdakdakes. Mabalin a madanagan ni Abraham iti kaanakanna a ni Lot ken ti pamiliana nga agnanaed idi idiay Sodoma. Addaan iti panagtalek ken sipapakumbaba a nagsaludsod ni Abraham iti Dios, ti “Ukom ti intero a daga.” Siaanus nga insuro ni Jehova ken Abraham ti kinamanangngaasina, a mabasana ti puso ken makitana dagiti nalinteg tapno isalakanna, uray iti tiempo a mangukom.—Gen. 18:22-33.
12, 13. (a) Kasano a ti pannakaammo ken kapadasan ni Abraham nakatulong kenkuana idi agangay? (b) Ania ti mangipakita nga adda panagtalek ni Abraham ken Jehova?
12 Awan duadua nga amin a pannakaammo ken kapadasan ni Abraham ket nakatulong kenkuana a mangtaginayon iti nasinged a pannakigayyemna ken Jehova. Idi agangay, idi naipasango iti narigat a pannubok—idi kiniddaw ni Jehova nga idatonna ti anakna a ni Isaac—napanunot ni Abraham no ania a kita a Persona ti nailangitan a Gayyemna. Subliantayo ti matalek a lalaki a sumangsang-at iti bantay idiay Moria. Pinanunotna kadi nga agbaliw lattan ken agbalin a naulpit ken awanan asi ni Jehova? Imposible a mapanunot dayta ni Abraham! Kasano nga ammotayo?
13 Sakbay a simmina kadagiti adipen a kimmuyog kadakuada, kinuna ni Abraham: “Agyankayo ditoy agraman ti asno, ngem siak ken ti ubing kayatmi ti mapan sadiay ket agdayawkami ket agsublikami kadakayo.” (Gen. 22:5) Ania ti kayat a sawen ni Abraham? Agul-ulbod kadi kadagiti adipenna, nga ibagbagana nga agsubli ni Isaac uray ammona a maidaton? Saan. Mangted ti Biblia iti pamalatpatan no ania ti pampanunoten ni Abraham. (Basaen ti Hebreo 11:19.) Pinanunot ni Abraham a “kabaelan ti Dios nga ibangon [ni Isaac] uray pay manipud kadagiti natay.” Wen, mamati ni Abraham iti panagungar. Ammona nga insubli ni Jehova ti kabaelanda ken Sara a maaddaan iti anak uray nataengandan. (Heb. 11:11, 12, 18) Ammo ni Abraham nga awan ti imposible ken Jehova. Agtalek nga aniaman ti mapasamak iti daydi a narigat nga aldaw, agungar met laeng ti anakna tapno matungpal ti amin a kari ni Jehova. Gapuna, naawagan ni Abraham nga “ama dagidiay amin nga addaan iti pammati”!
14. Ania dagiti pannubok a pakaipaspasanguam iti panagserbim ken Jehova, ket kasano a makatulong kenka ti ulidan ni Abraham?
14 Datayo ngay? Agpayso a saanen a kiddawen ti Dios kadatayo ti kiniddawna ken Abraham. Ngem kidkiddawenna kadatayo nga agtulnogtayo kenkuana uray no marigatantayo a mangtungpal kadagiti bilinna wenno saantayo matarusan ti rason no apay nga aramidentayo dagita. Adda kadi mapanunotmo a kiddaw ti Dios kenka a marigatanka a mangtungpal? Adu ti marigatan a mangasaba. Mabalin a managbabainda isu a marigatanda a mangasaba kadagiti saanda nga am-ammo. Narigat met para iti dadduma ti agbalin a naiduma idiay eskuelaan wenno pagtrabahuan. (Ex. 23:2; 1 Tes. 2:2) Mariknam kadi a kaslaka ken Abraham, a kasla sumangsang-atka met iti bantay idiay Moria nga adda narigat a banag a kasla dimo kabaelan a sanguen? No kasta ti mariknam, tuladem ti pammati ken tured ni Abraham! No utobentayo ti ulidan dagiti matalek a lallaki ken babbai, matignaytayo a mangtulad kadakuada ken matignaytayo a suminged ken Jehova kas Gayyemtayo.—Heb. 12:1, 2.
PANNAKIGAYYEM A MANGYEG ITI BENDISION
15. Apay a masiguradotayo a saan a pulos nagbabawyan ni Abraham ti matalek a panagtulnogna ken Jehova?
15 Panagkunam, nagbabawyan ngata ni Abraham ti matalek a panagtulnogna ken Jehova? Kuna ti Biblia maipapan iti ngudo ti biagna: “Nauyos ti biag ni Abraham ket natay iti naimbag a kinalakay, lakay ken napneken.” (Gen. 25:8) Kimmapuy ni Abraham idi agtawenen iti 175, ngem napnek a nanglagip iti nagsayaat a biagna—biag a naipamaysa iti pannakigayyemna ken Jehova a Dios. Nupay kasta, no mabasatayo a “lakay ken napneken” ni Abraham, saanna a kayat a sawen nga umdasen kenkuana ti biagna ket awanen ti tarigagayna nga agbiag iti masanguanan.
16. Anianto dagiti pakaragsakan ni Abraham idiay Paraiso?
16 Ibaga ti Biblia maipapan ken Abraham: “Inur-urayna ti siudad nga addaan kadagiti pudpudno a pamuon, a ti nangibangon ken nangaramid iti dayta a siudad isu ti Dios.” (Heb. 11:10) Namati ni Abraham nga addanto aldaw a makitana dayta a siudad, ti Pagarian ti Dios nga agturturayen ditoy daga—ket talaga a makitananto dayta! Mailadawanmo kadi ti ragsak ni Abraham nga agbiag iti Paraiso a daga ken itultuloyna a pabpabilgen ti pannakigayyemna iti Dios? Maragsakanto a makaammo a nakatulong ti ulidan ti pammatina kadagiti adipen ni Jehova rinibu a tawen kalpasan ti ipapatayna! Idiay Paraiso, maammuannanto pay a ti pannakaisubli ni Isaac kenkuana ket adda ‘inladawanna’ a dakdakkel a banag. (Heb. 11:19) Maammuannanto pay a ti saem a nariknana idi isagsaganana nga idaton ni Isaac ket nakatulong iti minilion a matalek a tattao tapno mailadawanda ti saem a narikna ni Jehova idi intedna kas subbot ti Anakna a ni Jesu-Kristo. (Juan 3:16) Ti ulidan ni Abraham ti tumulong kadatayo tapno ad-adda pay nga apresiarentayo ti subbot, ti kadakkelan nga ebkas ti ayat iti intero a pakasaritaan ti tao.
17. Ania ti determinasionmo, ken ania ti usigentayo iti sumaruno nga artikulo?
17 Determinadotayo koma a mangtulad iti pammati ni Abraham. Bayat nga ad-adda a maam-ammotayo ni Jehova, mangar-aramidtayo iti nasayaat a pakalaglagipan ti kinamatalektayo kenkuana ken maaddaantayo iti ad-adu a kapadasan a mainaig kadagiti gunggona ti matalek a panagserbitayo kenkuana. (Basaen ti Hebreo 6:10-12.) Agnanayon koma a Gayyemtayo ni Jehova! Iti sumaruno nga artikulo, usigentayo ti tallo pay nga ulidan dagiti matalek a tattao a nagbalin a nasinged a gagayyem ti Dios.
^ [1] (parapo 3) Naawagan idi iti Abram ken Sarai dagitoy nga agassawa, ngem iti daytoy nga artikulo, mausar ti impanagan kadakuada ni Jehova idi agangay—Abraham ken Sara.


text:
Sanayem ti Tin-edyer nga Anakmo nga Agserbi ken Jehova
“Ni Jesus nagtultuloy a rimmang-ay iti kinasirib ken iti pisikal nga idadakkel ken iti pabor ti Dios ken dagiti tattao.”—LUC. 2:52.
KANTA: 41, 89
1, 2. (a) Ania dagiti pakaseknan ti dadduma a nagannak no tin-edyeren dagiti annakda? (b) Kasano a rumang-ay dagiti Kristiano nga annak bayat ti kinaagtutuboda?
MARAGSAKAN dagiti Kristiano a nagannak no makitada nga agbautisar ti anakda. “Saanmi a mailadawan ti ragsakmi. Siempre, agyamankami ta kayat dagiti annakmi ti agserbi ken Jehova,” kinuna ni Berenice nga addaan iti uppat nga annak a nagbautisar sakbay nga agtawenda iti 14. Kinunana pay: “Ngem ammomi met a kas tin-edyer, adu a problema ti mabalin a pakaipasanguan dagiti annakmi.” Mabalin a maawatam ti pakaseknan ni Berenice no addaanka iti tin-edyer wenno bumaro wenno bumalasang nga anak.
2 Nupay ammotayo a ti tawtawen a panagbalin a tin-edyer ket agpadpada a narigat para kadagiti nagannak ken tin-edyer, kinuna ti maysa nga eksperto maipapan iti panangpadakkel iti anak: “Ti panagbalin a tin-edyer ket saan a panawen a panagbalin a ‘maag’ wenno ‘panagub-ubingan.’ Daytoy ket nagpateg a panawen nga agbalbaliw ti emosion, pannakilangen, ken ti abilidadda nga agpanunot.” Bayat a tin-edyer dagiti annakmo, mabalin a mapatanorda ti nasinged a relasion ken Jehova, mangikeddeng ken ragpatenda dagiti kalatda iti ministerio, ken ikagumaanda ti agdedikar ken Jehova ket tungpalenda ti dedikasionda. Mabalin a makitada a ti panagbalin a tin-edyer ket nasayaat a panawen ti panagrang-ayda iti naespirituan, kas iti inaramid ni Jesus idi agtutubo pay. (Basaen ti Lucas 2:52.) Ania ti pasetmo kas maysa a nagannak kadagita a nagpateg a tawen ti panagdakkel? Usigem no kasano nga impakita ni Jesus ti ayat, kinapakumbaba, ken pannakaawat idi nagmataenganen. Kasano a matulongannaka dagitoy a kualidad tapno matulongam ti anakmo a tin-edyer nga agserbi ken Jehova?
AYATEM TI TIN-EDYER NGA ANAKMO
3. Apay a maibaga ni Jesus a gagayyemna dagiti apostolna?
3 Maysa a naayat ken matalek a gayyem ni Jesus. (Basaen ti Juan 15:15.) Idi panawen ti Biblia, saan a gagangay nga ibaga ti apo ti sangakabbalayan dagiti pampanunoten ken rikriknana kadagiti adipenna. Ngem impakita ni Jesus kadagiti matalek nga apostolna nga isu ket apo ken gayyemda. Nakilangen kadakuada, imbagana kadakuada ti rikriknana, ken dimngeg a naimbag no ibagada dagiti pakaseknanda. (Mar. 6:30-32) Gapu iti naayat a pannakikomunikarna kadakuada, nagbalin a nasinged ni Jesus kadagiti apostolna ken dayta ti nangisagana kadakuada kadagiti kanayonan a responsabilidad iti panagserbida iti Dios.
4. Kasano nga agbalinka a gayyem ti anakmo a saan a mapukaw ti autoridadmo kas nagannak? (Kitaen ti ladawan iti rugi ti artikulo.)
4 Kinuna ni Michael nga addaan iti dua nga annak: “Kas nagannak, nupay saantayo nga agbalin a kapatadan dagiti annaktayo, mabalin nga agbalintayo a gayyemda.” Kanayon nga agkadua dagiti aggayyem. Buyogen iti kararag, usigem no mabalin a baliwam ti eskediulmo iti trabaho wenno dadduma pay nga aramidem tapno ad-adu ti panawenmo a makilangen kadagiti annakmo. Kanayon met a pagsaritaan ti aggayyem ti magusgustuanda. Ngarud, ikagumaam a tagiragsaken dagiti pagay-ayat wenno magusgustuan ti tin-edyer nga anakmo—ti paboritona a musika, pelikula, wenno ay-ayam. Kinuna ni Ilaria a taga-Italy: “Dengdenggen met dagiti nagannakko ti musika a dengdenggek. Kinapudnona, nagbalin a kasingedan a gayyemko ni tatangko, ken saanak a mabain a mangibaga kenkuana uray dagiti sensitibo a bambanag.” No agbalinka a gayyem kadagiti tin-edyer nga annakmo ken tulongam ida nga agbalin a ‘nasinged ken Jehova,’ saan a mapukaw ti autoridadmo kas nagannak. (Sal. 25:14) Imbes ketdi, ipakpakitam nga ay-ayatem ken raraemem ida, ken mariknada a nalakaka a maasitgan. Gapuna, mabalin nga ad-adda a maibagada kenka dagiti pakaseknanda.
5. Ania ti inaramid ni Jesus tapno marikna dagiti adalanna a naragsak ti panangusar iti biag nga agserbi ken Jehova?
5 Kayat ni Jesus a marikna dagiti adalan ken gagayyemna a naragsak ti panangusar iti biag nga agserbi ken Jehova. Gapuna, kayatna a naregta a makipaset dagiti adalanna kadagiti naespirituan nga aktibidad. Kinapudnona, kayat ni Jesus nga agbalinda a napasnek nga agaramid kadagiti adalan! Impasiguradona kadagiti adalanna a tulonganna ida nga agballigi.—Mat. 28:19, 20.
6, 7. Apay a ti panangipasdek ken panangtaginayon iti nasayaat a naespirituan a rutina ket panangipakita iti ayat kadagiti annak?
6 Kayatmo a kanayon a nasalun-at iti naespirituan dagiti tin-edyer nga annakmo. Ken kayat ti Dios a padakkelem dagiti annakmo “iti disiplina ken panangiturong-panunot ni Jehova.” (Efe. 6:4) Isu nga usarem ti inted ti Dios nga autoridadmo a mangipasdek ken mangtaginayon iti naespirituan a rutina. Kas panangyilustrar: Kayatmo a makaadal dagiti annakmo gapu ta napateg ti panagadalda ken kayatmo nga ipategda ti panagadal. Kasta met, kayat dagiti naayat a nagannak a magunggonaan dagiti annakda iti “panangiturong-panunot ni Jehova” kadagiti gimong iti kongregasion ken iti dadduma a naespirituan a programa. Gapu ta napateg ti nadiosan nga edukasion, ikagumaam nga ipasagepsep kadagiti annakmo ti panagayat kadagiti naespirituan a bambanag ken panangipateg iti sirib. (Prov. 24:14) Kas iti inaramid ni Jesus, tulongam met dagiti tin-edyer nga annakmo nga agballigi iti ministerio. Tulongam ida a mangayat iti panangisuro iti Sao ti Dios ken maaddaan iti regular nga eskediul a mangasaba.
7 Kasano a makatulong kadagiti tin-edyer ti regular a naespirituan a rutina? Inamin ni Erin a taga-South Africa: “Kas ubbing, masansan nga agreklamokami iti panagadal iti Biblia, pannakigimong, ken panangasaba. No dadduma, igagarami a singaen ti panagadal ti pamilia tapno saankami a makiraman. Ngem saan a pulos simmuko dagiti nagannakmi.” Innayonna: “Nakatulong kaniak dayta a panangsanay tapno agbalinak a naanus. No masinga ti naespirituan a rutinak ita, kayatko a maisublik a dagus dayta agingga a posible. Saanko koma a napatanor dayta a kababalin no saan a nagbalin a natibker dagiti nagannakmi iti panangtaginayon iti nasayaat a naespirituan a rutina. No simmukoda koma, masiguradok a nalaklakak koma ita a liwayan dagiti gimong ken ti dadduma a naespirituan nga aktibidad.
AGBALINKA NGA ULIDAN ITI KINAPAKUMBABA
8. (a) Kasano a binigbig ni Jesus dagiti limitasionna? (b) Ania ti epekto ti kinapakumbaba ni Jesus kadagiti adalanna?
8 Nupay perpekto ni Jesus, nagpannuray ken Jehova ken sipapakumbaba a binigbigna dagiti limitasionna. (Basaen ti Juan 5:19.) Naksayan kadi ti panagraem dagiti adalan ken Jesus gapu iti kinapakumbabana? Saan a pulos. Kinapudnona, idi ad-adda a nagpannuray ken Jehova, ad-adda met a nagtalek dagiti adalanna kenkuana. Idi agangay, tinuladda ti kinapakumbaba ni Jesus.—Ara. 3:12, 13, 16.
9. Ania ti epektona kadagiti tin-edyer nga annakmo no sipapakumbaba nga agpadispensarka ken bigbigem dagiti limitasionmo?
9 Saantayo a kas ken Jesus. Nakaad-adu ti saantayo a kabaelan, imperpektotayo, ken agkamalitayo. Gapuna, sipapakumbaba a bigbigem dagiti limitasionmo ken aminem dagiti kamalim. (1 Juan 1:8) Asino kadi ti ad-adda a raemem? Ti amo a mangbigbig kadagiti kamalina wenno ti maysa a saan nga agpadpadispensar? No mangngeg ti tin-edyer nga anakmo nga agpadispensarka kadagiti kamalim, ad-adda a raemennaka. Mabalin a masursurona met nga aminen dagiti kamalina. “Inaminmi dagiti kamalimi, ket dayta ti nangtignay kadagiti annakmi a mangibaga kadakami kadagiti problemada,” kuna ni Rosemary nga addaan iti tallo a dadakkelen nga annak. “Binigbigmi dagiti limitasionmi, isu nga insuromi kadagiti annakmi no sadino ti pakasarakanda iti kasayaatan a solusion dagiti problemada. No agkasapulanda iti tulong, kanayon nga iturongmi ida kadagiti naibatay iti Biblia a publikasiontayo, ken sangsangkamaysa nga agkararagkami.”
10. Kasano nga impakita ni Jesus ti kinapakumbaba no mangted iti bilin kadagiti pasurotna?
10 Adda autoridad ni Jesus a mangbilin kadagiti pasurotna. Nupay kasta, kanayon a sipapakumbaba a nangted kadagiti rason no apay nga ibilinna ti maysa a banag. Kas pagarigan, saanna laeng nga imbaga kadagiti pasurotna nga itultuloyda a sapulen nga umuna ti Pagarian ken ti kinalinteg ti Dios no di ket kinunana: “Ket amin dagitoy sabali pay a bambanag mainayonto kadakayo.” Kalpasan nga imbagana ti, “Isardengyo ti mangukom,” imbaga ni Jesus no apay: “Tapno saankayo a maukom; ta iti panangukom a panguk-ukomyo, maukomkayto.”—Mat. 6:31–7:2.
11. No maitutop, apay a nasayaat nga ilawlawagmo dagiti rason no apay a nangaramidka iti desision wenno linteg a surotenna?
11 No maitutop, ilawlawagmo dagiti rason no apay a nagaramidka iti desision wenno linteg a surotenna. No maawatan ti tin-edyer nga anakmo ti kapanunotam, mabalin nga ad-adda a situtulok nga agtulnog kenka. Kinuna ni Barry a nangpadakkel iti uppat nga annak: “No ibagam dagiti rason, agtalek kenka dagiti tin-edyer gapu ta makitada a nainkalintegan dagiti desisionmo ken saan laeng a gapu ta kayatmo.” Agbalbalin met nga adulto ti tin-edyer iti bukodna a ‘pannakabalin nga agrason.’ (Roma 12:1) Inlawlawag ni Barry: “Masapul a masursuro dagiti tin-edyer ti agdesision a naibatay iti nainkalintegan a rason, saan a maigapu iti rikna wenno emosion.” (Sal. 119:34) No sipapakumbaba nga ibagam dagiti makagapu kadagiti desisionmo, marikna ti anakmo nga ammom nga agbalbalinen a nataengan, ket masursurona ti agdesision a bukodna babaen iti ‘pannakabalinna nga agrason.’
IPAKITAM TI PANNAKAAWAT KEN TARUSAM TI TIN-EDYER NGA ANAKMO
12. Kasano nga inusar ni Jesus ti pannakaawat tapno matulonganna ni Pedro?
12 Impakita ni Jesus ti pannakaawat ken tinarusanna no ania a tulong ti kasapulan dagiti adalanna. Kas pagarigan, nasayaat ti panggep ni apostol Pedro idi imbagana ken Jesus a kaasianna ti bagina tapno saan a mapapatay. Nupay kasta, ammo ni Jesus a di umiso ti pampanunoten ni Pedro. Tapno matulonganna ni Pedro ken ti dadduma nga adalan, nangted ni Jesus iti prangka a balakad, inlawlawagna no ania ti pagdaksan ti panangyun-una iti bukod a pagimbagan, ken imbinsabinsana dagiti bendision iti panagsakripisio. (Mat. 16:21-27) Nasursuro ni Pedro ti leksion.—1 Ped. 2:20, 21.
13, 14. (a) Ania ti mangipakita a kumapkapuyen ti pammati ti anakmo? (b) Kasano a mausarmo ti pannakaawat tapno matarusam ken talaga a matulongam ti tin-edyer nga anakmo?
13 Ikararagmo ken Jehova a maaddaanka iti pannakaawat tapno matarusam no ania a tulong ti kasapulan ti anakmo. (Sal. 32:8) Kas pagarigan, ania ti mabalin a mangipakita a kumapkapuyen ti pammati ti anakmo? Nalabit saanen a naragsak, babalawenna dagiti kakabsat, wenno nagbalin a manangilimed. Saanmo a dagus a panunoten a doble ti panagbiagna wenno nakaaramid iti nadagsen a basol. * Iti sabali a bangir, saanmo nga iyaleng-aleng dagita a pagilasinan wenno laglag-anen ti panagputputong ti anakmo nga ibilangmo a paset laeng ti panagdakkelna.
14 Kas ken Jesus, agsaludsodka nga addaan panagraem ken iti nasayaat a pamay-an. No kasano nga adda maibelleng a danum no sipapartak a yaonmo ti sangatimba a danum iti bubon, mabalin met a masayang ti nagpateg a gundawaymo a mangammo iti pampanunoten ken rikrikna ti anakmo no komprontaem wenno pilitem a makisarita. (Basaen ti Proverbio 20:5.) Kinuna ni Ilaria a nadakamat itay: “Bayat ti kinatin-edyerko, nabingay ti panunotko no itultuloyko ti magna a maitunos iti kinapudno wenno ad-adu a tiempo ti usarek a makilangen kadagiti kaklasek. Nagbaliw ti kababalinko gapu iti dayta a pakariribukak, ket nadlaw dayta dagiti nagannakko. Maysa a rabii, imbagada a madmadlawda a saanak a naragsak, ken sinaludsodda no ania ti problemak. Nakasangitak, imbagak ti problema, ken nagpatulongak. Inarakupdak ken imbagada a maawatandak, ken inkarida a tulongandak.” Dagus a nagtignay dagiti nagannak ni Ilaria ket tinulonganda a maaddaan iti nasayaat a gagayyem iti uneg ti kongregasion.
15. Ilawlawagmo no kasano nga impakita ni Jesus ti pannakaawat iti pannakilangenna iti sabsabali.
15 Impakita met ni Jesus ti pannakaawat babaen iti panangammona no ania a tulong ti kasapulan dagiti adalanna ken no ania dagiti paglainganda. Kas pagarigan, idi naammuan ni Natanael a nagtaud ni Jesus iti Nazaret, kinunana: “Mabalin aya a tumaud manipud Nazaret ti aniaman a banag a naimbag?” (Juan 1:46) Gapu iti dayta a kinunana, ania ti panangmatmatmo ken Natanael? Manangkritikar? Manangidumduma? Awanan pammati? Impakita ni Jesus ti pannakaawat ken kinitana ti nasayaat a kualidad ni Natanael. Inawagan ni Jesus ni Natanael kas ‘maysa a pudpudno nga Israelita, a kenkuana awan ti allilaw.’ (Juan 1:47) Mabasa ni Jesus ti puso, ket inusarna dayta nga abilidad a mangbirok iti naimbag a banag iti sabsabali.
16. Ania ti aramidem tapno matulongam ti anakmo a mangpatanor kadagiti nasayaat a kualidad?
16 Nupay saanmo a mabasa ti linaon ti puso, matulongannaka ti Dios a maaddaan iti pannakaawat. Usarem kadi dayta a mangbirok iti nasayaat a kababalin ti anakmo? Awan ti mayat a maawagan iti “manangriribuk.” Saanmo koma a pulos panunoten wenno awagan ti tin-edyer nga anakmo a “rebelioso” wenno “buong ti ulo.” Uray no saan a nasayaat ti ipakpakita ti anakmo, ipariknam a makitkitam ti potensialna ken ti tarigagayna a mangaramid iti umiso. Siputam ti aniaman a makitam a pagrang-ayanna ken komendaram. Tulongam a mangpatanor kadagiti nasayaat a kualidad babaen iti panangitedmo iti ad-adu pay a responsabilidad. Kasta ti inaramid ni Jesus kadagiti adalanna. Agarup maysa ket kagudua a tawen kalpasan a naam-ammona ni Natanael (naawagan met Bartolome), pinili ni Jesus kas maysa nga apostol, ket pinaneknekan ni Natanael a maysa a naregta a Kristiano. (Luc. 6:13, 14; Ara. 1:13, 14) Imbes nga ipariknam nga awan ti maar-aramidanna a nasayaat, komendaram ken paregtaem ti anakmo. Ipariknam nga isu ket mapangnamnamaan a Kristiano a mabalin nga usaren ni Jehova.
PANANGSANAY A MANGYEG ITI NAPALALO A RAGSAK
17, 18. Ania ti resultana no itultuloymo a tulongan dagiti annakmo nga agserbi ken Jehova?
17 Bayat a padpadakkelem dagiti annakmo, mabalin a mariknam no dadduma ti narikna ni apostol Pablo, a nagbalin nga ama ti adu iti naespirituan. Nakapasar iti “kasta unay a rigat ken tuok ti puso” gapu iti ‘ayatna’ kadagiti naespirituan nga annakna idiay Corinto. (2 Cor. 2:4; 1 Cor. 4:15) Kinuna ni Victor a nangpadakkel iti annakna a dua a lallaki ken maysa a babai: “Narigatanak idi tin-edyerda pay. Nupay kasta, ad-adu dagiti naimbag ngem dagiti rigat a napasaranmi. Babaen iti tulong ni Jehova, natagiragsakmi ti nasinged a panaggagayyem kadagiti annakmi.”
18 Itultuloymo a sanayen dagiti annakmo nga agserbi ken Jehova. Bayat nga ipakpakitam ti kinauneg ti panagayatmo kadakuada, mariknam koma ti napalalo a ragsak iti pannakakitam kadagiti annakmo a mangawat iti kinapudno ken agtalinaedda a karaman kadagiti naespirituan nga annak nga ‘agtultuloy a magna iti kinapudno.’—3 Juan 4.
^ par. 13 Mabalin a makatulong kadagiti nagannak no basaenda ti libro a Dagiti Saludsod nga Iyimtuod ti Agtutubo—Dagiti Sungbat nga Epektibo, Tomo 1, p. 317, ken Tomo 2, p. 136-141.


text:
1Entanni ey wada mewan inang-ang kud kabunyan ni kaketngain tuu. Wadadda pitun anghel ni wada hu pitun nambakbaklang ni ligat ni iddawat daddan tutu-u. Huyya manggillig ni ligat ni pengippeang-angan Apu Dios ni bunget tu. 2Entanni ey inang-ang ku baybay e heni diggal ey kamantetebbel. Ey inang-ang kudda etan eleg mengu-unnud etan ni heni animal ni anggetakkut niya etan u-ukkul tu e eleg mangebulut ni memalkaan etan ni bilang ni mengi-ehneng ni ngadan tu. Ida kaman-eh-ehneng di gilig etan ni baybay e heni diggal, e na-peng idan gitalah ni indawat Apu Dios et ida kaman-a-appeh. 3Daka pan-ia-appeh hu a-appeh nan Moses e bega-en lan Apu Dios niya humman dama a-appeh ni meippanggep etan ni Impah ni Kalneroh. Kandad a-appeh da ey "Kaketngain emin eya dakel ni muka pehpehding, Apu Dios e Han-ipahding tun emin. Meandeng niya makulug ni emin hu elaw mu. Hi-gam dedan hu Ap-apun emin ni tuu niya hi-gam ali hu Ap-apun ingganah. 4Emin hu tuu ey kullugen daka e Ap-apu mi niya daydayawen daka, tep hi-gam ni ebuh hu kayyaggud ni peteg. Emin hu katuutuud kebebbebley ey um-aliddan an menaydayaw ni hi-gam, tep inenang-ang ni emin ni tuu ida etan kayyaggud ni muka pehpehding." 5Negibbuh huyya, ey inang-ang ku hu Tempol ni kapanha-adin Apu Dios di kabunyan e neibeghul. 6Ey inang-ang kun immehep ida etan pitun anghel ni nangnged ni pitun nambakbaklang ni ligat ni peelli da. Nampambalwasiddan mangkablah ey wada balituk ni neiewakeh di pagew da. 7Ya hakey etan idan epat ni mategu ey indawat tuddan nunman ni pitun anghel hu hanhakkey dan balituk ni duyun napnun nemahhig ni bunget Apu Dios e wadan ingganah. 8Ey napnu etan Tempol ni ahuk e humman hu immatun ni kasina-gey niya kabaelan Apu Dios. Eleg mabalin ni wada an umhegep diman ingganah megibbuh etan pitun nambakbaklang ni ligat ni iddawat idan etan ni pitun anghel.
Copyright
Learn More