text:
Madrid
Ti Madrid (Ingles/məˈdrɪd/, Espaniol: [maˈðɾið]) ket isu ti kapitoio ken kadakkelan a siudad iti Espania. Ti populasion iti daytoy a siudad ket agarup a 3.3 a riwriw[4] ken ti amin a populasion iti metropolitano a lugar ti Madrid ket nakarkulo a 6.271 a riwriw.[5] Isu daytoy ti maikatlo a kadakkelan a siudad iti Kappon ti Europa, kalpasan ti Londres ken ti Berlin, ken ti metropolitano a lugar, ket isu ti maikatlo a kadakkelan iti Kappon ti Europa kalpasan ti Londres ken Paris.[6][7][8][9] Ti siudad ket naidangan ti dagup a 604.3 km2 (233.3 sq mi).[10]
Ti siudad ket mabirukan idiay karayan Manzanares idiay tengnga ti pagilian ken ti Komunidad ti Madrid (a daytoy ket buklen ti siudad ti Madrid, ken dagiti siudad, ili ken dagiti dadduma pay nga urbano a luglugar a nangpalikmut daytoy ken dagiti naipagay-at a suburbo ken purok); daytoy a komunidad ket nabeddengan babaen kadagiti naturay a komunidad ti Castile ken León ken Castile-La Mancha. Gapu ta daytoy ket kapitolio a siudad ti Espania, ti tugaw ti gobierno, ken ti pagtaengan ti Espaniol a monarkia, ti Madrid ket isu pay ti politikal a sentro ti Espania.[11] Ti agdama a Mayor ket ni Manuela Carmena manipud ti Ahora Madrid.
Ti Madrid nga urbano nga aglomerasion ket adda ti maikatlo a kadakkelan babaen ti GDP[12] iti Kappon ti Europa ken dagiti impluensiana kadagiti politika, edukasion, panagliwliwa, enbiromento, midia, moda, siensia, kultura, ken dagiti arte ket mangiparawad ti kasasaadna a kas maysa a kadagiti nangruna a sangalubongan a siudad iti lubong.[13][14] Gapu dagiti ekonomiko a mapataudna, ti nangato a pagalagadan ti biag, ken ti kadakkel ti paggatanganna, ti Madrid ket naipanunotan a nagruna a sentro ti pinansia ti Akin-abagatan nga Europa[15][16] ken ti Iberiko a Peninsula; daytoy ket mangsangsangaili kadagiti daulo nga opisina kadagit adu a nangruna a kompania ti Espania, a kas ti Telefónica, Iberia wenno Repsol. Ti Madrid ket isu ti kaaduan a bisbisitaen dagiti turista idiay Espania, ken ti maikapat a kaaduan a bisbisitaen dagiti turista ti kontinente,[17] ken isu ti maikasangapulo a kasayaatan a pagtaengan iti lubong] segun ti Monocle a magasina, iti 2010 a pagsurotanna. [18][19] Ti Madrid ket mairanggo pay kadagiti 12 a kaberdean siudad ti Europa idi 2010.[20] Ti Madrid ket isu ti agdama a Kandidato a Siudad para iti Kalgaw nga Olimpiada ti 2020.[21]
Ti Madrid ket ibalbalayanna ti kuartel ti Organisasion ti Sangalubongan a Turismo (WTO), a tagikua ti Organisasion ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (UN), ti SEGIB ken ti Organisasion dagiti Estado ti Ibero-Amerikano (OEI). Daytoy ket mangsangsangaili pay kadagiti nangruna nga agregregulado nga instituto ti Espania: ti Agtaktakder a Komite ti Asosiasion dagiti Akademia ti Pagsasao nga Espaniol, kuartel ti Naarian nga Espaniol nga Akademia (RAE), ti Instituto Cervantes ken ti Pundasion ti Maganganat nga Espaniol (Fundéu). Ti Madrid ket agururnos kadagiti piesta a kas ti FITUR,[22] ARCO,[23] SIMO TCI [24]ken ti Cibeles Madrid Moda a Lawas.[25]
Bayat a ti Madrid ket agtagtagikua kadagiti moderno a patakder, daytoy ket nangipreserba ti pannakaimatangan ken pannakarikna kadagiti adu a naipakasaritaan a kaarrubaanna ken kalkalsada. Dagiti dulonna ket mairaman ti Naarian a Palasio iti Madrid; ti Teatro Real (Naarian a Teatro) nga adda ti nasimsimpa a 1850 a Kamara ti Opera; ti Buen Retiro a parke, a nabangon idi 1631; ti maika-19 a siglo a pasdek ti Nailian a Biblioteka (nabangon idi 1712) nga aglaon kadagiti naipakasaritaan nga arkibo ti Espania; dagiti adu a bilang ti Nailian a museo,[26] ken ti Nabalitokan a Trianggulo iti Arte, a mabirukan idiay igid ti Paseo del Prado ken buklen dagiti tallo a museo ti arte: ti Prado a Museo, ti Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía, ti museo ti moderno nga arte, ti Santiago Bernabeu nga Estadio, balayan ti Real Madrid, ken ti Museo ti Thyssen-Bornemisza, a mangbukel kadagiti awan a pakasayaatan dagiti dua a museo.[27]
Kadagiti napalabas a tawtawen ti Palasio Cibeles ken Burayok ket nagbalin a ti monumento a simbolo ti siudad.[28][29][30]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Los fuegos que conmocionaron Madrid". 20minutos.es (iti Espaniol). 6 Septiembre 2006. Naala idi 13 Agosto 2008. (Espaniol)
- ^ D. Ramón de Mesonero Romanos (1881). Oficinas de la Ilustración Española y Americana, ed. "El antiguo Madrid: paseos históricos-anecdóticos por las calles y casas de esta villa". Naala idi 13 Agosto 2008. (Espaniol)
- ^ "La dominación árabe(Arab rule). Ti siudad iti Mayrit, maysa a kota ti nagtaudanna, nabangon idi babaen ti gibus iti IX a siglo." (iti Espaniol). Naala idi 7 Agosto 2011.
- ^ INE.es Instituto Nacional de Estadística (Pagadalan ti Nailian nga Estadistika)
- ^ Eurostat
- ^ "Dagiti Urbano a Luglugar iti Lubong: Populasion ken Densidad" (PDF). Demograpia. Naala idi 10 Agosto 2008.
- ^ Eurostat, UrbanAudit.org, naala idi 12 Marso 2009. Datos para iti 2004.
- ^ Thomas Brinkoff, Kangrunaan a Aglomerasiones iti Lubong, naala idi 12 Marso 2009. Datos para iti 1 Enero 2009.
- ^ Departamento ti Ekonomia ti Nagkaykaysa a Pagpagilian ken Sosial a Pannakibiang, Dagiti Prospekto ti Urbanisasion iti Lubong (2007 rebision), (Nagkaykaysa a Pagpagilian, 2008), Tabla A.12. Datos para iti 2007.
- ^ Kameng dagiti Agturturay a Konseho. Delegado para iti Ekonomia, Panagtrabaho ken Pannakailian a Pannakiraman. Panid 6
- ^ "Madrid". Indiana.edu. 10 Hulio 2006.
- ^ "Sangalubongan a Pannakiranggo ti siudad baban ti GDP 2008–2025". Pricewaterhouse Coopers. Naala idi 20 Nobiembre 2009.
- ^ Globalisasion ken dagiti Sangalubongan a Siudad (GaWC) Mangadadala Grupo ken Network, Unibersidad ti Loughborough . "Ti Lubong segun ti GaWC 2010".
- ^ "2009 a Sangalubongan a Pagsurotan ti Bileg ti Siudad" (PDF). Naala idi 14 Abril 2011.
- ^ Pagsurotan dagiti Sangalubongan a Sentro ti Komersio
- ^ Pagsurotan ti Sangalubongan a Bileg ti Siudad
- ^ "Ti Madrid ket isu ti kaaduan a bisbisitaen dagiti turista idiay Espania". Madridiario.es. 30 Enero 2007. Naala idi 18 Oktubre 2010.
- ^ "Ti Monocle 2009 a Pagsurotan kadagiti Kasayaatan a Pagtaengan a Siudad ti Lubong". Monocle.com. 10 Hunio 2009. Naala idi 18 Oktubre 2010.
- ^ "20 a kasayaatan apagtaengan iti lubong – 10 Madrid". Monocle.com. Naala idi 18 Oktubre 2010.
- ^ Dagiti Kaberdean a Siudad ti Europa. Dagiti mayor ti Siudad (3 Marso 2010). Naala idi 16 Disiembre 2010.
- ^ Ti IOC ket nagpilpili kadagiti tallo a siudad a kas Kandidato para iti Kalgaw nga Olimpiad ti 2020
- ^ [1] FITUR
- ^ [2] ARCO
- ^ [3] SIMO TCI
- ^ [4]Cibeles Madrid Fashion Week
- ^ "Arquitectura. Edificios de los Museos Estatales". Mcu.es. 25 Enero 2012. Naala idi 7 Agosto 2012.
- ^ "Madrid: ". Easy expat. 11 Agosto 2006.
- ^ "Plaza de Cibeles | Espania.paammo iti Ingles". Spain.info. Naala idi 7 Agosto 2012.
- ^ "Madrid's Palacio de Cibeles Renovated Into Jaw-Dropping CentroCentro Cultural Center | Inhabitat – Sustainable Design Innovation, Eco Architecture, Green Building". Inhabitat. Naala idi 7 Agosto 2012.
- ^ "Burayok ti Cibeles – Turismo idiay Madrid". Turismomadrid.es. Naala idi 7 Agosto 2012.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Madrid iti Wikimedia Commons


c: text/html

text:
Liechtenstein
Ti Liechtenstein (i/ˈlɪktənstaɪn/; LIK-tin-styn; Aleman: [ˈlɪçtn̩ʃtaɪn]), opisial a ti Prinsipalidad ti Liechtenstein (Aleman: Fürstentum Liechtenstein),[6] ket ti doble a naserraan ti daga nga agsasao iti Aleman a mikroestado idiay Tengnga nga Europa.[7] Daytoy ket batay-linteg a monarkia nga addaan iti ranggo iti prinsipalidad, ken indauluan babaen ti Prinsipe ti Liechtenstein.
Ti Liechtenstein ket bineddengan babaen ti Suisa iti laud ken abagatan ken ti Austria iti daya ken amianan. Daytoy ket addaan iken ti kadakkelan ga ili ket ti Schaan.
Iti ekonomia, ti Liechtenstein ket addaan iti kangatuan a dagup ti domestiko a produkto tunggal maysa a tao iti lubong no maipagisu iti pagpadaan ti kapigsa ti panag-gatang.[8] It is ken ti pay maika-2 a kabaknangan (babaen ti rukod ti GDP tunggal maysa a tao) a pagilian iti lubong, kalpasan ti Qatar, ken addaan iti maysa kadagiti kababaan a gatad ti awan trabahona at 1.5%.
Daytoy ket maysa a alpino a pagilian, ti Liechtenstein ket kaaduan a kabambantayan, ken mangaramid daytoy a papanan dagiti agay-ayat iti isport iti panaglalam-ek. Adu dagiti mabirukan a naimumuyongan a talon ken dagiti bassit a taltalon iti abagatan (Oberland, akinngato a daga) ken amianan (Unterland, akinbaba a daga). Ti pagilian ket addaan iti napigsa a sektor ti pinasia a naisentro idiay Vaduz, ken nailasinen daytoy a kas paraiso ti buis. Ti Liechtenstein ket kameng ti Gunglo ti Nawaya aPanagtagilako ti Europa, ken, nupay saan pay a kameng ti Kappon ti Europa, makibinglay ti pagilian kadagiti Lugar ti Schengen ken Lugar ti Ekonomia ti Europa. Daytoy ket addaan pay iti kappon ti aduna ken ti kappon ti kuarta a kakuyogna ti Suisa.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Raum, Umwelt und Energie, Landesverwaltung Liechtenstein. Naala idi Oktubre 2011.
- ^ a b c [1], Amt für Statistik, Landesverwaltung Liechtenstein. Naala idi 26 Mayo 2015.
- ^ a b c d Key Figures for Liechtenstein, Landesverwaltung Liechtenstein. Naala idi 1 Hulio 2012.
- ^ a b c d World Development Indicators, World Bank. Naala idi 1 Hulio 2012. Note: "PPP conversion factor, GDP (LCU per international $)" and "Official exchange rate (LCU per US$, period average)" for Switzerland were used.
- ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ Duden Aussprachewörterbuch, s.v. "Liechtenstein[er]".
- ^ "IGU regional conference on environment and quality of life in central Europe". GeoJournal. 28 (4). 1992. doi:10.1007/BF00273120.
- ^ CIA – The World Factbook – Country Comparison :: GDP – per capita (PPP). Cia.gov. Naala idi 2011-12-24.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Liechtenstein iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Liechtenstein manipud iti Wikivoyage (Ingles)
- Opisial a portal ti prinsipalidad ti Liechtenstein
- Ti Naprinsipe a Kamara ti Liechtenstein
- Website ti Parlamento ti Liechtenstein
- Website ti Gobierno ti Liechtenstein
- Opisal a website ti turismo ti Liechtenstein
- Statistics Liechtenstein (Aleman)
- Liechtenstein a naikabil iti The World Factbook (Ingles)
- Liechtenstein manipud ti UCB Libraries GovPubs
- Kitaen ti Liechtenstein iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)
- Bariweswes ti Liechtenstein profile manipud ti BBC News
- Wikimedia Atlas iti Liechtenstein
- Liechtenstein
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti naserraan ti daga a pagilian
- Dagiti Alpino a pagilian
- Dagiti prinsipalidad
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Aleman
- Dagiti batay-linteg a monarkia
- Dagiti liberal a demokrasia
- NUTS 1 nga estadistiko a rehion ti Kappon ti Europa
- NUTS 2 nga estadistiko a rehion ti Kappon ti Europa
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1866
- Akinlaud nga Europa
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Cabugao, Ilocos Sur – Naangay ti 2015 District Science Quest babaen iti Tema: “Philippines: A Science Nation Innovating for Global Competitiveness” itay nabiit iti Cabugao Cultural and Sports Complex, Brgy. Rizal, Cabugao, Ilocos Sur.
Iti Part 1, naangay ti Registration of Participants.
Naangay met ti ababa a programa iti nasao a pagadalan a nagatendaran dagiti Science Teachers ken Clubbers nga ub-ubbing a naggapu iti intero a 26 a pagadalan ti Cabugao DepED District.
Kalpasan ti Prayer ken pannakakanta ti National Anthem ken Cabugao Hymn, nag-Welcome Talk ni Mrs. Estrellita M. Siruno, School Principal II, CNCS ket nagyaman ta maipatungpal daytoy nga aktibidad a mangipaay ti sirib iti pakaseknan ti siensia kadagiti ubbing ken iti aglawlaw.
Kalpasan ti Intermission Number ti CNCS ROYSC, naipresentar dagiti Opisiales ti ROYSC ken ROSCA ket pinagsapata ida ni Mrs. Estrellita M. Siruno, Principal II.
Naisaganad met ti panangipaay ti Mensahe ni SBM Dr. Jemaima S. Tan-Yee, Committee Chairman on Education. Kimmablaaw ken nagyaman ta adda dagiti ubbing nga agduyos iti siensia. Pinadayawanna ti kinaregta dagiti mangisursuro, nagannak ken Guardian a mangtartarabay kadagitoy tumantanor ti siribna iti Siensia nga ub-ubbing. Innayon ti Konsehala a napateg daytoy a pagsiriban a maipasagepsep iti naganus a panunotda ta iti siensia ket maysa a napateg a ramen ti panagbiag ti tao ken iti kagimongan a paggargarawanda. Kuna ti Konsehala a makikaysa isuna ken ti Gobierno Munisipal iti Sektor-Edukasion iti agtultuloy a gannuat a mangipromot ti pannakapadur-as ti kabaelan ken pagduyosan dagiti ubbing babaen iti Siensia kas ipaganetget ti Tema: “Philippines: A Science Nation Innovating for Global Competitiveness ”.
Kalpasan ti Intermission Number ti District ROSCA Officers, nangited ti Orientation ni Mrs. Evangeline U. Seatriz, District Science ROSCA President.
Simmaruno ti Contest Proper iti walo a naisagana a mapagsasalipan: Science Quiz; Techno Quiz; Environmental Quiz; Collage/Scrap Art Contest/Investigatory Project; Sci- Essay; Sci-Dama (Water and Power Patrol).
Kabayatanna, iti Teachers Category, naaramid ti Strategic Intervention Material (SIM) Grade III to VI ken Investigatory Project – Applied and Life (Individual & Team)
Naaramid ti Coronation Rites iti Part IV ti programa.
Nakoronaan da Mr. Science 2015 – Gabriel Caesar Sumibcay ken ni Miss Science 2015 Princess Marielle G. Roque; naikkan met ti Sash, Coronet ken Trophy ti innem a runner-up babaen kadagiti nadutokan ken nagannak kasta metten a naikkan ti Sash iti 18 nga agparis iti babaenda a kandidata. # (Web In-Action)


text:
Random thoughts that obtain at the spur of the moment: -conveying recall of time gone, projecting aspirations and preferences for the future, revealing present choices and dispositions, ushering one's heart to aspects unreal.....these make up reconstructed time.
Sunday, July 10, 2016
Taga Laoagak kano?
Taga Laoagak ata ti balaymi ket idiay laud nga asideg diay karayan - karayan nga umuna nga lagip nga mangtenggel apagdarikmat angesko panggep ken iliw ken karayo tunggal maisao it cuidad nga Laoag. Maipalagip metten kaniak no kua diay simbaan nga dakkel nga no daytay agpadayakan ket isu tay masungad. -Umaribayan metten diay kampana nga no umalasais idi ket umaweng nga kasla nalamiis nga pul-oy nga mangarakup ti enteramente nga Laoag - mangiyarasaas ti panagsardeng biit - panaglualo iti apagkanito man lang santo manen ituloy ti ania man nga aramid. Adda ngata pay laeng daytoy nga kannawidan ita?


text:
Papa Juan XXIII
Ni Santo Papa Juan XXIII (Latin: Ioannes XXIII), naipasngay a kas ni Angelo Giuseppe Roncalli (Panangibalikas nga Italiano: [ˈandʒelo dʒuˈzɛppe roŋˈkalli]; 25 Nobiembre 1881 – 3 Hunio 1963), ket maysa a Papa manipud idi 28 Oktubre 1958 aginggana ti ipupusayna idi 1963.
Ni Angelo Giuseppe Roncalli ket isu idi ti maikapat kadagiti sangapulo ket uppat nga annak a naipasngay a nagtataeng idiay purok ti Lombardia.[1] Isu ket naordinado a kas padi idi 10 Agosto 1904 ken nagserbi kadagiti nadumaduma a puesto, a mairaman ti papal nuncio idiay Pransia ken delegado idiay Bulgaria, Gresia ken Turkia. Iti kosistorio idi 12 Enero 1953, ni Papa Pio XII ket inaramidna ni Roncalli a kardinal ken kas ti Kardinal-Padi ti Santa Prisca ken maipatinayon pay a nainaganan pay a kas ti Patriarka ti Benisia.
NI Roncalli ket nabutosan a kas papa idi 28 Oktubre 1958 iti edad ti 76 kalpasan kadagiti 11 a balota. Saan a nanamnama ti pannakabutosna, ken ni Roncalli ket napan idiay Roma nga addaan iti biliete ti tren nga agsubliidiay Benisia. Isu ti immuna a papa nangala ti nagan ti papa iti "Juan" kalpasan ti pannakabutosna kadagiti ad-adu ngem 500 a tawen, ken ti pannakapilina ket nakaikeddengan ti komplikado a saludsod ti opisial a pannakaibilang a pannakaikapet iti naganna a papa gapu ti antipapa iti daytoy a nagan.
Ni Papa Juan XXIII ket nangsurpresa kadagiti nangnamnama kania a kas maysa a mamngimaton a papa babaen ti panagtawag ti historiko a Maikadua a Konseho ti Batikano (1962–65), ti immuna a gimong a nailukat idi 11 Otubre 1962. Isu ket saan a nagbiag a nakakita ti pannakakompletona. Ni JUan ket pimmusay iti kanser ti tian idi 3 Hunio 1963, uppat ken kagudua a tawen kalpasan ti pannakabutosna ken dua a bulan kalpasan ti pannakakompleto ti kanungpalan ken naindayegan nga ensiklikalna, Pacem in Terris.
Dagiti naregget a pannakaimatanganna iti panagpapada ket naipakpakita iti naindayegan nga insaona: 'Naaramidtayo amin iti langa ti Dios, isu nga agpapada tayo amin kenni Apo Dios.'[2] Ni Juan XXIII ket nagaramid kadagiti adu a naregget a bitla iti las-ud ti kinapapana, ti maysa ti aldaw a panangirangarangna ti Maikadua a Konseho ti Batikano iti tengnga ti rabii kadagiti naurnong a tattao idiay Kuadrado ti San Pedro: "Naemma nga Annak, iti panagawidyo, makabiruk kayo kadagiti ubbing: appukuenyo dagiti annakyo ken kunayo ket: Daytoy ti appukuen ti Papa!" [3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Papa Juan XXIII". IT: Vatican. Naala idi 2013-06-23.
- ^ Canonisation of Blessed John Paul II and Blessed John XXIII, The National Catholic Church of the United Kingdom and Ireland, 4 Hulio 2013
- ^ "John XXIII: the speech to the moon above ...". Vatican Radio. Naala idi 2 Marso 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Papa Juan XXIII iti Wikimedia Commons


text:
Maya Angelou
Ni Maya Angelou (i/ˈmaɪ.ə ˈændʒəloʊ/;[1][2] naiyanak a kas ni Marguerite Annie Johnson; Abril 4, 1928 – Mayo 28, 2014) ket Amerikana a mannurat, mannaniw, sumasala, aktres, ken kumakanta. Isu ket nakaipablaak kadagiti pito nga autobiograpia, dagiti tallo a libro ti salaysay, ken dagiti nadumaduma a libro ti daniw, ken naipammadayawan iti listaan dagiti drama, dagiti pabuya iti sine, ken telebision kadagiti sumurok a 50 a tawen. Isu ket nakaawat kadagiti sangadosena a gunguna ken dagiti ad-adu ngem 50 a pammadayaw a grado.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Maya Angelou". SwissEduc.com. Disiembre 17, 2013.
- ^ Glover, Terry (Disiembre 2009). "Dr. Maya Angelou". Ebony. 65 (2): 67.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti inadaw a sasao a mainaig kenni Maya Angelou iti Wikiquote (Ingles)
Midia a mainaig kenni Maya Angelou iti Wikimedia Commons
- Opisial a website
- Pammadayaw a serbisio ni Angelou iti Unibersidad ti Wake Forest
- Maya Angelou iti Internet Movie Database
- Maya Angelou iti Internet Broadway Database


text:
Ibn Khaldun
Ni Ibn Khaldūn or Ibn Khaldoun (napno a nagan, Arabiko: أبو زيد عبد الرحمن بن محمد بن خلدون الحضرمي, Abū Zayd ‘Abdu r-Raḥmān bin Muḥammad bin Khaldūn Al-Ḥaḍrami, Mayo 27, 1332 AD/732 AH – Marso 19, 1406 AD/808 AH) ket maysa idi a Muslim historiograpo ken historiador nga isu ket kankanayon a naipnapanunotan a kas ti ama ti moderno a historiograpo,[n 1] sosiolohia[n 1] ken ekonomia.[1][n 2] Isu ket nadayeg a naamammoan para iti bukodna a Muqaddimah (makunkuna a Prolegomenon iti Inggles), a naduktalan idi, nausig ket napno nga immuna a kinaynayatan babaen dagiti maika-19 a siglo nga Europeano nga eskolar a ni,[2] urayno daytoy ket adda pay dagiti adu a panakaimpluensia idi maika-17 a siglo nga Otomano a historiador a kas ni Ḥajjī Khalīfa ken ni Mustafa Naima a nagkamkammatalek kadagiti teoriana tapno usigenda ti idadakkel ken panakaapday ti Otomano nga Imperio.[3] Iti kinaudi ti maika-19 a siglo, dagiti Lumaud nga eskolar ket binigbiganda nga isu ket maysa kadagiti kalatakan a pilosopo a rimmuar iti Muslim a lubong.[4]
Biograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti biag ni Ibn Khaldun ket nasayaat a nadokumentuan, gaputa isu ket nagsurat ti maysa nga autobiograpia (التعريف بابن خلدون ورحلته غربا وشرقا; Al-Taʻrīf bi Ibn-Khaldūn wa Riħlatuhu Għarbān wa Sharqān[5]) nga iti daytoy ket adda dagiti nadumaduma a dokumento a maipanggep ti biagna ket naadaw a naisasao kadagiti tunggngal maysa a a balikas. Nupay kasta, ti autobiograpia ket nagibagbaga laeng ti bassit a maipanggep ti pribado a biagna, isu a bassit laeng ti pakaammo a maipanggep ti pamiliana. Isu ket sapasap a naamammuan a kas ni "Ibn Khaldūn" manipud ti adayo a tinaudanna, isu ket naipasngay idiay Tunis idi AD 1332 (732 A.H.) iti maysa a nangatngato a klase ti Andalusiano a pamilia, ti Banū Khaldūn. Ti pamiliana, nga isuda ket nagtengtengngel kadagiti adu a nangato nga opisina idiay Andalusia, ket napanda idiay Tunisia kalpasan ti panakatnag ti Seville kadagiti Reconquista a buyot idi agarup a tengnga ti maika-13 a siglo. Babaen ti Hafsid a dinastia ti Tunisia adda dagiti pamiliana ket nagtengtengelda ti polikal nga opisina; nupay kasta ti ama ken apong ni Ibn Khaldūn ket nagikkatda manipud ti politikal a biag ken timmiponda iti maysa a mistikal a timpuyogan. Ti kabsatna a lalaki, a ni Yahya Ibn Khaldun, ket maysa pay idi a historiadora nangisursurat ti libro iti Abdalwadid a dinastia, ken isu ket inasasinado babaen ti maysa a kasuppiat gaputa isu ket ti opisial a historiograpor iti korte.[6]
Iti autobiograpiana, ni Ibn Khaldun ket nagsursuro tti tinaudanna iti paset ti panawen ni Mahoma babaen ti Arabo a tribu manipud idiay Yemen, a naisangsangayan idiay Hadhramaut, a napan idiay España idi maika-walo a siglo idi rugi ti Islamiko a panagrukma. Kadagiti bukod a balikasna: "Ken dagiti taudanmi ket manipud idiay Hadhramaut, manipud kadagiti Arabo ti Yemen, babaen ti Wa'il ibn Hajar, manipud kadagiti kalaingan nga Arabo, nalatak ken nadaydayaw." (p. 2429, Al-Waraq nga edision). Nupay kasta, ti biograpo a ni Mohammad Enan ket nagsalsalusod ti daytoy a panagtuntonna, a nangisingsingasing a ti pamilian ket mabalin a dagiti Muladi a naginkukuna nga Arabo ti tinaudanda tapno makagun-odda ti sosial a kasasaad.[7] Ni Enan ket nangibagbaga pay ti maysa a nasayaat a nadokumentuan a napalabas a tradision, a maipanggep kadagiti dadduma a grupo ti Berber, nga isuda ket nangiyallilaw a "nagpalatak" ti bagbagida manipud kadagiti Arabo a tinaudan. Ti panggep ti kasta a panagar-aramid ket kankanayon idi ti regget para iti politikal a panakaipangato. Adda dagiti nagipagpagarup a kastoy ti pamilian ni Khaldun; nangibagbaga a ni Ibn Khaldun ket produkto iti isu met laeng a Berber a tinaudan a kas dagiti patneng a kaaduan idiay lugar a nakaipasngayanna. Ti maysa a puntos a maitutop ket nangipakpakita kadagiti naisangsangayan a naipakatengngaan ti isip a panagsursurat ni Ibn Khaldun, ken ti panagay-ayat kadagiti Berber ket mangiparparang ti panagiparabor kaniada gapu ti naikeddeng a panagayat iti panagpreserba kaniada iti turayan ti naipanunotan a pakasaritaan; a dagiti agpayso nga Arabo iti panawenna ket saanda a kinaykayata ti kastoy ken isunga adda ti panagayta a panaglapped kadagitoy. Iti pay maipatinayon, ti naipangpangruna a puesto a maipanggep kadagiti Berbers kadagiti obrana ket napno a naikeddeng no maipada iti sumarragid a panagkukuana kadagiti Arabo, ken ti saanna a panagayat kadagiti kasasaad a pannakibiang iti ruar ti Maghreb. Iti pannakaigiddiatt, ni Muhammad Hozien ket nagpilpili a namatmati: "Ti saan nga husto a [Berber] nga identidad ket balin a husto iti panawen a ipapanaw dagiti tinaudan ni Ibn Khaldun idiay Andalusia ken idi napanda idiay Tunisia ken saanda a nagibalbaliw ti panagtuntonda iti Arabo a tinaudan. Urayno dagiti panawen a panagturturay dagiti Berbers iti Al-Andalus, dagiti panagturturay dagiti Almoravid ken dagiti Almohas, dagiti Ibn Khaldun ket saanda a nagtunton manen ti Berber tinaudan.".[8] daytoy a pamanunotan ket saanna nga ikaskaso ti naibagbaga a penimeno iti panagampon ti Arabo a tinaudan tapno makaala ti kadayaw.
Dagiti nota ken nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti nota
- ^ a b
- "...naipanpanunotan babaen dagiti adu a Taga-laud a kas ti husto nga ama ti historiagrapo ken sosiologo".[9]
- "Ni Ibn Khaldun ket naitunton a kas ti nagrugian ti nalatak a bilang dagiti Europeano nga agpanpanunots, a kaaduan kadagiti sosiolohista, historiador, ken dagiti pilosopo".(Boulakia 1971)
- "Ti nangbangon nga ama ti Akin-daya Sosiolohia.[10]
- Daytoy a nalatak a pamay-an ti panagbiruk ti baro a siensia ti kagimongan ket mangaramid kaniana ti nangiyuna kadagiti adu a maikasangapulo ket walo ken maikasangapulo ket siam a sigsiglo a nangitaktakder ti sistema a kas ni Vico, Comte and Marx." "A kas maysa kadagiti nasapa a nangbangon kadagiti siensia sosial...".[11]
- ^
- "Ni Ibn Khaldun ket isu ti immuna kadagiti adu nga ekonomista, isu ket aksidente ti pakasaritaan ken awan ti nagbanaganna kadagiti ebolusion ti ekonomiko a panunot...Nasken a ti naganna ket maysa kadagiti amma ti ekonomo a siensia".(Boulakia 1971)
- "Isu ket naipanpanunotan babaen dagiti adu a kas ti ama ti moderno nga ekonomiko, wenno maysa kadagiti kangrunaan. Ti Lumaud a lubong ket bigbigenda ni Khaldun a kas ti ama ti sosiolohia ngem aganannada a mangbigbig kanian a kas ti nalatak nga ekonomista a nangitakder ti immuna a pundasionna. Isu ti immuna a sistematiko a nangusig ti panagtignay ti ekonomia, ti kinapangruna ti teknolohia, espesialisasion ken ganganaet a pangtagtagilako kadagiti sobra nga ekonomiko ken ti papael ti gobierno ken dagiti agipatalinaay nga annurotenna tapno mapaadu ket mapataud ken pannagpatrabaho. Nupay kasta, isu ket nangibanag kadagiti parikut ti panakaadu ti panagbuis ,dagiti kinabassit ti serbisio ti gobierno, dagiti insentibo, institusional a pagibatayan, integ ken urnos, dagiti manamnama, produksion, ken ti teoria ti patege".Cosma, Sorinel (2009). "Ti Ekonomiko a Panagpanpanunot ni Ibn Khaldun". Ovidius University Annals of Economics (Ovidius University Press) XIV:52–57
- Dagiti dakamat
- ^ • Joseph J. Spengler (1964). "Ekonomiko a Panunot ti Islam: Ibn Khaldun", Komparatibo a panagadal ti Kagimongan ken Pakasaritaan, 6(3), pp. 268-306.
• Jean David C. Boulakia (1971). "Ibn Khaldûn: Maikasangapulo ket uppat-a Siglo nga Ekonomista", Warnakan ti Politikal nga Ekonomia, 79(5), pp. 1105-1118.
- ^ Bernard Lewis: "Ibn Khaldun idia Turkia", iti: Ibn Khaldun: Ti Mediteraneo iti maika-14 a siglo: Pannakabangon ken Panarebba dagiti Imperio, Pundasion El Legado Andalusí, 2006, ISBN 978-84-96556-34-8, pp. 376–380 (376)
- ^ Lewis, Bernard (1986). "Ibn Khaldūn iidiay Turkia". Iti Ayalon, David; Sharon, Moshe. Dagiti Panagadadal ti Islamiko a pakasaritaan ken sibilisasion: a pammadayaw kenni propesor David Ayalon. BRILL. pp. 527–530. ISBN 978-965-264-014-7.
- ^ S. M. Deen (2007) "Siensia babaen ti Islam: pannakabangon, pannakaapday ken panagpabaro". p.157. ISBN 1-84799-942-5
- ^ Inpablaak babaen ni Muħammad ibn-Tāwīt at-Tanjī, Cairo 1951
- ^ (Pranses) « Lettre à Monsieur Garcin de Tassy », Journal asiatique, troisième série, tome XII, éd. Société asiatique, Paris, 1841, p. 491
- ^ A., Ibn Khaldun: Ti Biag ken dagiti Obrana para kenni Mohammad Enan
- ^ IBN KHALDUN: Biag ken Obrana babaen ni Muhammad Hozien
- ^ Gates, Warren E. (1967). "Ti panakaiwarwaras kadagiti kapanunotan ni Ibn Khaldûn iti Klima ken Kultura". Warnakan ti Pakasaritaan dagiti Kapanunotan. Unibersidad ti Pennsylvania a Pagmalditan. 28 (3): 415–422. doi:10.2307/2708627.
- ^ Dhaouadi, M. (1 Septiembre 1990). "IBN KHALDUN: TI NANGBANGON NGA AMA TI AKINDAYA A SOSIOLOHIA". Internatsional a Sosiolohia. 5 (3): 319–335. doi:10.1177/026858090005003007.
- ^ Haddad, L. (1 Mayo 1977). "TI MAIKA SANGAPULO KET UPPAT A SIGLO A TEORIA TI EKONOMIKO A PANAGDAKKEL KEN PANAGRANG-AY". Kyklos. 30 (2): 195–213. doi:10.1111/j.1467-6435.1977.tb02006.x.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti inadaw a sasao a mainaig kenni Ibn Khaldun iti Wikiquote (Ingles)


text:
Panagur-uray ken ni Godot
Ti Panagur-uray ken ni Godot ket maysa a drama a madasig iti teatro ti absurdo a sinurat ni Samuel Beckett idi naladaw a 1940s ken immuna nga impablaak ti Grove Press idi 1952 kalpasan a pinagkedkedan dagiti dadakkel a pablaakan. Ti orihinal a drama ket insurat ni Beckett iti Franses, a maikadua a lengguahena. Impatarusna met iti English ket naipablaak idi 1955. Immuna a nayentablado ti drama iti Franses idi 1953 iti Théâtre de Babylone iti Paris. Ti English met ket naipabuya nga immuna iti Arts Theatre iti London idi Agosto 1955.
Ti drama ket maipapan iti dua a walang a tattao, da Vladimir ken Estragon, nga agur-uray, iti igid iti kalsada, iti maysa nga agnagan iti Godot, a di met pulos dimdimteng.


text:
Daya a Timor
Ti Demokratico a Republica ti Timor-Leste (wenno Daya a Timor) ket maysa a pagilian nga isla iti Abagatan-a-Daya nga Asia, buklen ti akindaya a deppaar ti isla ti Timor, dagiti kaabay a puro ti Atauro ken Jaco, ken Oecusso-Ambeno.
Ti Daya a Timor ket sigud a tengngel ti kaabayna a pagilian ti Indonesia, a nangitipon kas provinciana idi 1975. Ngem simmina idi 1999 ket nagun-od daytoy ti naan-anay a wayawaya idi Mayo 20, 2002. Idi agkameng ti Daya a Timor iti Dagiti Nagkaykaysa a Pagilian idi 2002, naikeddeng nga aramatenda nga ofisial ti nagan daytoy iti Portuges a Timor-Leste, a saan ket a ti naganna iti Ingles nga “East Timor”.
- Andorra
- Angola
- Bolivia
- Brasil
- Chile
- Colombia
- Costa Rica
- Republika a Dominikano
- Daya a Timor
- Ecuador
- El Salvador
- Espania
- Guatemala
- Guinea-Bissau
- Haiti
- Honduras
- Italia
- Kabo Berde
- Kuba
- Macau
- Mehiko
- Moldovia
- Monaco
- Mosambike
- Nicaragua
- Pantar ti Marpil
- Panama
- Paraguay
- Peru
- Filipinas
- Portugal
- Pranses
- Romania
- San Marino
- Santo Tomas ken Prinsipe
- Senegal
- Uruguay
- Venezuela
- Daya a Timor
- Dagiti pagilian ti Taaw Indiano
- Dagiti nabingbingay a rehion
- Dagiti dati a kolonia ti Portugal
- Dagiti pagilian nga isla
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti Komunidad ti Pagpagilian ti Pagsasao a Portuges
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Portuges
- Dagiti republika
- Dagiti pagilian ti Abagatan a daya nga Asia
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 2002


text:
Tulbek ti Naragsak a Pamilia
Kasaritam Dagiti Annakmo Maipapan iti Sekso
Kinuna ni Alicia, * a maysa a tin-edyer: “No dadduma adda laeng kayatko a maammuan maipapan iti sekso, ngem no damagek kadagiti nagannakko, amangan no pagarupenda nga adda dakes a napasamak kaniak.”
Kinuna ni Inez nga ina ni Alicia: “Kayatko a kasarita ti balasangko maipapan iti sekso, ngem okupado met unay. Narigat a maranaan ti kaadda ti wayana.”
MAITAMTAMPOK ita ti maipapan iti sekso iti sadinoman—iti telebision, iti sine, ken iti amin nga adbertismen. Kasla iti laeng saritaan dagiti nagannak ken annak a saan a madakdakamat dayta. “No ammo la koma dagiti nagannak a makapanerbios ken nakababain ti makisarita kadakuada maipapan iti sekso,” kinuna ni Michael a maysa a tin-edyer a taga-Canada. “Nalaklaka pakisaritaan dayta iti gayyem.”
Masansan nga agpada laeng a sumkad ti rikna dagiti nagannak ken annak no agtungtongda maipapan iti sekso. Iti librona a Beyond the Big Talk, kinuna ti edukador maipapan iti salun-at a ni Debra W. Haffner: “Imbaga kaniak ti adu a nagannak nga inggatanganda lattan ti anakda iti libro maipapan iti seksualidad wenno panagbaro ken panagbalasang sada imbati iti kuarto ti anakda ket saandan a pulos a pinagsaritaan dayta.” Kinuna ni Haffner a kastoy ti nabatad nga ipapaawat dagiti nagannak kadagiti annak: “Kayatmi a maammuam ti maipapan iti bagim ken iti sekso, ngem saanmi laeng a kayat a pakisaritaan dayta kenka.”
No maysaka a nagannak, saan koma a kasta ti panangmatmatmo. Kinapudnona, nasken a personal a kasaritam dagiti annakmo maipapan iti sekso. Usigem dagiti tallo a rason no apay:
Nagbaliwen ti panangmatmat ti lubong maipapan iti sekso. “Saanen a ti panagdenna ti agassawa ti kaipapanan ita ti sekso,” kinuna ti agtawen iti 20 nga agnagan iti James. “Ita, maar-aramiden ti oral sex, anal sex, cybersex—uray pay ti ‘sexting.’” *
Nalabit adda maammuan ti anakmo a di umiso nga impormasion maipapan iti sekso uray ubing pay. “Mangngegda ti maipapan iti sekso apaman a mangrugida nga ageskuela,” kinuna ti maysa nga ina a ni Sheila, “ket saan a ti umiso a panangmatmat maipapan iti sekso a kayatmo a maammuanda ti masagapda sadiay.”
Adda saludsod dagiti annakmo maipapan iti sekso ngem nalabit bumdengda a pakisaritaan dayta kenka. “Talaga a diak ammo no kasanok nga iruangan ti pannakisarita kadagiti nagannakko maipapan iti sekso,” kinuna ti agtawen iti 15 a taga-Brazil, a ni Ana.
Ti pannakisarita kadagiti annakmo maipapan iti sekso ket talaga a paset ti inted-Dios a rebbengem kas nagannak. (Efeso 6:4) Pudno a narigat dayta agpadpada kenka ken kadagiti annakmo. Nupay kasta, adu a nagannak ti umanamong ken Danielle, nga agtawen iti 14 a nagkuna, “Kayatmi a maammuan ti maipapan iti sekso kadagiti nagannakmi, saan ket a kadagiti mannursuromi wenno iti telebision.” Kasano ngarud a makisaritaka kadagiti annakmo maipapan iti daytoy nagpateg ken nalabit nakababain a topiko? *
Maitunos iti Edad Dagiti Annak
Malaksid no agputputongda, masapa a maammuan dagiti annak ti maipapan iti sekso. Ti ad-adda pay a makapadanag ket kadagiti “maudi nga aldaw,” dagiti nadangkes a tattao rumang-aydanto “manipud dakes nga agturong iti dakdakes pay, a mangyaw-awan ken mayaw-awanda.” (2 Timoteo 3:1, 13) Ngem nakalkaldaang ta adu nga ubbing ti seksual nga ab-abusuen dagiti adulto.
Napateg ngarud a rugiam a sursuruan dagiti annakmo bayat nga ubbingda pay. “No urayem agingga a dandanidan agtin-edyer,” kinuna ni Renate, a maysa nga ina a taga-Germany, “amangan no mabaindanton nga agsao maipapan iti sekso gapu ta baro wenno balasangdan.” No kasta, masapul a maipaayan dagiti annak iti impormasion a maitutop iti edadda.
Para kadagiti di pay ages-eskuela:
Isuro ti umiso a nagan dagiti mabagbagi, ken ipaganetgetmo nga awan ti asinoman a maipalubos a mangsagid kadagita. “Rinugiak nga insuro ti anakko idi agtawen iti tallo,” kuna ni Julia, maysa nga ina a taga-Mexico. “Madanaganak a dila ket ta ti anakko ket gundawayan dagiti mannursuro, paraaw-awir, wenno in-inauna nga ubbing. Masapul nga ammona a salakniban ti bagina kadagiti estranghero.”
PADASEM DAYTOY: Sanayem ti anakmo a sititibker nga agkedked no adda asinoman a mangsagid iti mabagbagina. Kas pagarigan, mabalinmo nga isuro iti anakmo a mangibaga: “Isardengmo dayta! Ipulongka!” Ipasiguradom iti anakmo a maiparbeng laeng a kanayon nga ipulongna no adda mangaramid iti kasta kenkuana, uray no ibagada nga ikkanda iti regalo wenno butbutngenda. *
Para kadagiti annak nga ages-eskuela iti elementaria:
Usarem dagitoy a tawen a mangisuro iti anakmo tapno in-inut a manayonan ti pannakaammona. Insingasing ti maysa nga ama nga agnagan Peter: “Sakbay a makisaritaka iti anakmo maipapan iti sekso, ammuem nga umuna no ania ti ammonan ken no ania ti kayatna pay a maammuan. Dimo ipilit a pakisaritaan dayta. Mapagsaritaanyonto dayta no kanayon a mangipaayka iti tiempo kadagiti annakmo.”
PADASEM DAYTOY: Tapno saan a matuokan ti anakmo, nasaysayaat no masansan ngem apagbiit ti pannakisaritam kenkuana, imbes a manmano ngem nakapapaut. (Deuteronomio 6:6-9) Maysa pay, maammuanto ti anakmo ti ad-adu nga impormasion a rumbeng a maammuanna bayat a dumakdakkel.
Para kadagiti tin-edyer:
Itan ti tiempo a nasken a siguraduem nga adda umdas a pannakaammo ti anakmo maipapan kadagiti pisikal, emosional, ken moral nga aspeto ti sekso. “Napadasanen dagiti kaeskuelaak ti makidenna,” kinuna ti agtawen iti 15 a ni Ana, a nadakamat itay. “Panagkunak, kas maysa a Kristiano, masapul nga umdas ti pannakaammok maipapan iti dayta a topiko. Nupay nakababain a pagsaritaan ti maipapan iti sekso, masapul a maammuak ti maipapan iti dayta.” *
Palagip: Mabalin a saan nga agsaludsod dagiti tin-edyer gapu ta pagarupenda nga agsuspetsa dagiti nagannakda nga adda dakes nga ar-aramidenda. Kasta ti napaliiw ti maysa nga ama nga agnagan Steven. Kinunana: “Agkedked ti baritomi a makisarita maipapan iti sekso. Ngem idi agangay, naammuanmi a pagarupna no agsuspetsakami nga adda ar-aramidenna a dakes. Inlawlawagmi a saanmi a salsalaysayen dagitoy a topiko gapu ta agsuspetsakami; kayatmi laeng a masigurado a nakasagananto a mangsaranget kadagiti dakes nga impluensia iti aglawlawna.”
PADASEM DAYTOY: Imbes a direkta a saludsodam ti tin-edyer nga anakmo iti maipapan iti sekso, saludsodem no ania ti panangmatmat dagiti kaklasena maipapan iti dayta. Kas pagarigan, mabalinmo a kunaen: “Adu a tattao ti mangibilang a saan a pannakidenna ti makunkuna nga oral sex. Kasta kadi met ti panangmatmat dagiti kaklasem?” Ti kasta a saan a direkta a saludsod mabalin a gutugotenna ti agtutubo nga anakmo a mangyebkas iti kapanunotanna.
Ti Aramidem Tapno Saanka nga Alusiisen
Siempre, ti pannakisaritam iti anakmo maipapan iti sekso ket mabalin a maysa kadagiti makakarit a rebbengen kas nagannak gapu ta alusiisenka a mangitungpal iti dayta. Ngem dakkel ti pagimbagan ti panagreggetmo. “Inton agangay,” kuna ti ina nga agnagan iti Diane, “in-inut nga agbalin a komportable ti pannakisaritam iti anakmo maipapan iti sekso, ken dayta pay ketdi ti mamagsinged kadakayo nga agina.” Kasta met laeng ti panangmatmat ni Steven a nadakamat itay. Kinunana: “No iruamyo a silulukat ti komunikasion ti pamiliayo iti aniaman a topiko a pakaseknanyo, nalaklakanto laengen a pagsaritaanyo dagiti nakababain a topiko a kas iti sekso.” Innayonna pay: “Alusiisenkanto latta, ngem nasken ti silulukat a komunikasion tapno agbalin a nasalun-at ti maysa a Kristiano a pamilia.”
^ par. 3 Nabaliwan dagiti nagan iti daytoy nga artikulo.
^ par. 8 Ti ‘sexting’ tuktukoyenna ti panangipatulod kadagiti narasaw a mensahe, makagargari a ladawan wenno video, a kangrunaanna babaen iti selpon. Naadaw dayta iti napagtipon a sao a ‘sex’ ken ‘text.’
^ par. 11 Daytoy nga artikulo sagudayenna ti kinapateg ti pannakisarita iti anakmo maipapan iti sekso. Ti artikulo a maipablaak iti masanguanan salaysayenna no kasano nga itukit dagiti moral a pagalagadan kadagita a panagsasarita.
^ par. 16 Naadaw iti panid 171 iti libro nga Agsursuroka iti Naindaklan a Mannursuro, nga impablaak dagiti Saksi ni Jehova.
^ par. 19 Tapno maisaritam iti tin-edyer nga anakmo ti maipapan iti sekso, usarem ti kapitulo 1-5, 28, 29, ken 33 iti libro a Dagiti Saludsod nga Iyimtuod ti Agtutubo—Dagiti Sungbat nga Epektibo, Tomo 2, nga impablaak dagiti Saksi ni Jehova.
ISALUDSODMO ITI BAGIM . . .
Basaem dagiti sumaganad a komento dagiti agtutubo manipud iti intero a lubong. Kalpasanna, iyimtuodmo iti bagim dagiti naipakuyog a saludsod.
“Kinuna dagiti dadakkelko nga agbasaak kadagiti artikulo maipapan iti sekso sa makisaritaak kadakuada no adda saludsodko. Ngem kayatko nga ad-adu pay koma ti ibagada kaniak maipapan iti dayta.”—Ana, Brazil.
Iti panagkunam, apay a saan nga umdas nga ipaayam lattan ti anakmo iti basaenna?
“Adu ti ammok a saan a nasayaat a seksual nga ar-aramid—bambanag a panagkunak saan a pulos nga ammo ni tatangko. Makigtot la ketdi no agsaludsodak kenkuana maipapan kadagita.”—Ken, Canada.
Apay a mabalin a maamak ti anakmo a makisarita kenka maipapan kadagiti pakaseknanna?
“Idi naituredko ti agsaludsod kadagiti dadakkelko maipapan iti sekso, kasla ketdin nakabasolak ta ti saludsodda ket, ‘Apay a ti la salsaludsodem? Adda kadi napasamak?’”—Masami, Japan.
No agsaludsod ti anakmo maipapan iti sekso, ania ti reaksionmo a mabalin a mangirugi wenno manglapped iti panagsarita?
“Makatulong kaniak no ibaga dagiti dadakkelko nga uray idi isuda ti adda iti edadko, insaludsodda met dagita ket gagangay laeng nga isaludsodko met dagita.”—Lisette, France.
Aniat’ aramidem tapno saan nga alusiisen ti anakmo a makisarita kenka maipapan iti sekso?
“Pagsaludsodannak ni Nanang maipapan iti sekso, ngem naalumamay ti tono ti bosesna. Panagkunak, napateg dayta tapno saan a marikna ti anak a kasla maak-akusaran.”—Gerald, France.
No kasaritam ti anakmo maipapan iti sekso, ania koma ti tono ti bosesmo? Masapul kadi a balbaliwam dayta?
Ammuem ti Ad-adu Pay
TI PAGWANAWANAN
Isuroyo Kadagiti Annakyo Dagiti Moral a Prinsipio
Ammo kadi dagiti annakyo ti kinapudno maipapan iti sex? Ammuem dagiti pagalagadan ti Dios ken no ania ti maibalakadmo iti annakmo.


text:
Bruselas
Ti Bruselas (Pranses: Bruxelles, [bʁysɛl] ( denggen); Olandes: Brussel, [ˈbrʏsəl] ( denggen)), opisial a ti Bruselas a Rehion wenno Bruselas-Kapitolio a Rehion[4][5] (Pranses: Région de Bruxelles-Capitale (tulong·paammo), Danes: Brussels Hoofdstedelijk Gewest (tulong·paammo)), ket isu ti kapitolio ti Belhika ken tide facto a kapitolio ti Kappon ti Europa (KP). Daytoy pay ti kadakkelan nga urbano a lugar idiay Belhika,[6] a mangbukel kadagiti 19 a munisipalidad, a mairaman ti munisipalidad ti Siudad ti Bruselas, nga isu ti de jure a kapitolio ti Belhika, a maipatinayon ti tugaw ti Pranses a Komunidad ti Belhika ken ti Plamenko a Komunidad.[7]
Ti Bruselas ket dimmakkelen manipud ti maika-10 a siglo a pagsammakedan nga ili a binangon babaen ti maysa a kaputotan ni karlomagno iti pagtaengan ti riniwriw nga agtataeng.[8] Ti siudad ket adda ti populasion ti 1.1 a riwriw ken ti metropolitano a lugar ket adda ti populasion ti sumurok a 1.8 a riwriw, a dagitoy dua ket maaramidda a kadakkelan idiay Belhika.[9][10] Manipud idi gibus ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat, ti Bruselas ket isu idin ti kangrunaan a sentro para kadagiti internasional a politika. A nagsangsangaili kadagiti kangrunaan a patakder ti Kappon ti Europa[11] ken dagiti pay kuartel ti NATO (NATO), ti siudad ket nagbalinen a ti poligloto a pagtaengan kadagiti nadumaduma nga internasional nga organisasion, politiko, diplomatiko ken dagiti sibil nga agseserbi.[12]
Ti Bruselas ket opisial a bilingual, a ti Pranses ken Danes ket naisasao iti siudad. Amin a senial ti kalsada, nagnagan ti kalsada, dagiti pakdaar ken kaaduan kadagiti serbisio ket naipakpakita iti dua a pagsasao.[13] Adda met dagiti agtultuloy a panakairteg ti pagsasao, ken dagiti pagsasao a linteg dagiti munisipalidad a mangpalpalikmut ti Bruselas ket banbanag nga adda dagiti adu a kontrobersia idiay Belhika.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Brussels". City-Data.com. Naala idi 10 Enero 2008.
- ^ "Cheap flights to Brussels". Easyjet. Naala idi 1 Hunio 2010.
- ^ Populasion ti tunggal munisipalidad idi Enero 1 2013 (XLS; 607.5 KB)
- ^ "Ti Belga abatay-linteg (Inggles a bersion)" (PDF). Kamara dagiti Pannakabagi ti Belhika. Enero 2009. Naala idi 5 Hunio 2009.
Artikulo 3: Ti Belhika ket buklen dagiti tallo a rehion: ti Plamenko a Rehion, ti Balonia a Rehion ken Bruselas a Rehion. Artikulo 4: Ti Belhika ket buklen dagiti uppat a linguistiko a rehion: ti agsasao ti Danes a rehion, ti agsasao ti Pranses a rehion, ti mangisasao ti dua a rehion ti Bruselas-Kapitolio ken ti agsasao ti Aleman a rehion.
- ^ "Bruselas-Kapitolio a Rehion: Pannakapartuat". Centre d'Informatique pour la Région Bruxelloise (Sntro ti Rehional a Pakaaamo ti Bruselas). 2009. Naala idi 5 Hunio 2009.
Manipud idi 18 Hunio 1989, ti petsa ti immuna a rehional a sapasap a panagbutos, ti Bruselas-Kapitolio a Rehion ket maysa idin a naturay a rehion a maipada kadagiti Plamenko ken Balonia a Rehion.(Amin ket testo malaksid ti maysa a mangipakpakita ti grapiko ti Ingles a nagan a kas ti Brussels-Capital Region.)
- ^ Daytoy ket de facto a kapitolio ti KE gaputa mangsangsangaili kadagiti amin a nangruna a politikal a patakder-urayno ti Parlamento ket pormal nga agbutbutos idiay Strasbourg, kaaduan kadagiti polikal nga onra ket maaramid idiay brusela—ken isu a daytoy ket naipanpanunotan a ti kapitolio babaen t panangilawlawag. Nupay kasta, nasken a malaglagip a daytoy ket saan a pormal a nairangarang iti dayta a pagsasao, ngem ti puestona ket naipaletra iidiay Tulagan ti Amsterdam. Kitaen ti ti paset a maipanggep ti daytoy a banag.
- ^ "Naragsak nga Isasangbay ti Bruselas". Brussels.org. Naala idi 5 Hulio 2009.
- ^ "Pakasaritaan ti Bruselas". Brussels.org. Naala idi 29 Hunio 2010.
- ^ Estadistika Belhika; Population de droit par commune au 1 janvier 2008 (excel-file) Ti populasion kadagiti amin a munisipalidad idiay Belhika, manipud idi 1 Enero 2008. Naala idi 18 Oktubre 2008.
- ^ Estadistika Belhika; De Belgische Stadsgewesten 2001 (pdf-file) Pnakaipalpalawag ti metropolitano a lugar idiay Belhika. Ti metropolitano a lugar ti Bruselas ket nabingbingay kadagiti tallo nga agpang. Umuna, ti sentro nga aglomerasion (geoperationaliseerde agglomeratie) nga adda dagiti 1,451,047 nga agtataeng (2008-01-01, naipagisu kadagiti pagbeddengan ti munisipalidad). A nainayon dagiti kaasitgan a naipalpalikmut (banlieue) ket makaited ti dagup ti 1,831,496. Ken, mairaman dagiti akin-ruar asona ti pagluganan (forensenwoonzone) ti populasion ket 2,676,701. Naala idi 18 Oktubre 2008.
- ^ "Protokol (Blng 6) iti lokasion dagiti tugaw ti patakder ket dagiti bagi, opisina, ahensia ken departamento ti Kappon ti Europa, Naitiptipon a bersion ti Tulag ti Panagpataray ti Kappon ti Europa, OJ C 83, 30.3.2010, p. 265–265". EUR-Lex. 30 Marso 2010. Naala idi 3 Agosto 2010.
- ^ "Europa | Bariweswes ti pagilian | Bariweswes ti pagilian: Belhika". BBC News. 14 Hunio 2010. Naala idi 29 Hunio 2010.
- ^ Hughes, Dominic (15 Hulio 2008). "Europa | Panagusig: Ania ti Papananen ti Belhika?". BBC News. Naala idi 29 Hunio 2010.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Bruselas iti Wikimedia Commons


text:
Es-estado ti Andes
Ti Es-estado ti Andes ket grupo dagiti pagilian ti Abagatan nga Amerika a naipalawag babaen ti pannakibinningay ti sapasap a heograpia (ti kabambantayan ti Andes wenno kultura a kas ti Pagsasao a Quechua ken Luto ti Andes a kangrunaan a naiwaras idi las-ud ti panawen ti Imperio ti Inca, ngem idi pay sakbay ken kalpasanna.
Iti politikal a panangisao, ti Arhentina ken Chile ket kkadawyan a saan a naikeddeng a paset ti Es-estado ti Andes gapu ta awananda iti napigsa a patneng a tawid ti Andes, gapu ta dagitoy ket kultural a maipaturong iti Europa, ken gapu ta dagitoy ket saan a kamemng ti Pagpagilian ti Komunidad ti Andes (a ti Venezuela ket agdama a pumanpanaw).
Ti Andes ket sakupenna ti akinlaud a paset ti Abagatan nga Amerika, ken gumay-at kadagiti sumaganad a pagilian:
- Colombia
- Venezuela
- Ecuador
- Peru
- Bolivia
- Arhentina (saan a naikeddenga -heopolitiko- a maysa nga Estado ti Andes)
- Chile (saan a naikeddenga -heopolitiko- a maysa nga Estado ti Andes)
No maigrupo kas "ti es-estado ti Andes", ti panangiyunay-unay ket ti kabambantayan a rehion dagitoy a pagilian. Kas pagarigane, ti pampas ti Arhentina ket saan a paset ti rehion ti Andes, ngem ti akinlaud nga Arhentina ket paset ti rehion ti Andes, ken addaan iti kultural a pangtultuloy kadagiti kaarrubana iti Andes. Ti Venezuela, Colombia, Peru, Ecuador, ken Bolivia ket paset dagitoy ti Komunidad ti Andes (ti grupo ti panagtagilako), krnti tunggal maysa ket aglaon iti Katuduan a bakir ti Amasona ken dagiti taga-Amasona nga indihenio a tattao ken dagiti banbantay ti Andes.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Es-estado ti Andes iti Wikimedia Commons


text:
1848
Ti tawen idi 1848 ket ti bisiesto a tawen a mangrugi iti Sabado iti kalendario a Gregoriano ken ti bisiesto a tawen a mangrugi iti Huebes ti nabunbuntog iti 12 nga aldaw a kalendario a Huliano.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Abril–Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mayo 29 – Naawat ti Wisconsin a kas ti maika-30 nga estado ti Estados Unidos.
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero–Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero 16 – Octave Mirbeau, Pranses a kritiko ti arte ken nobelista (pimmusay 1917)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero–Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero 23 – John Quincy Adams, maika-6 a Presidente iti Estados Unidos (naipasngay 1767)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti 1848 iti Wikimedia Commons


text:
PANAGAY-AYAM ITI PORMA TI DANIW KEN KADAGITI BALIKAS
Hmn, maliplipatan met daytoy a topiko nga ituloy. Sapay no di nasurok a pitogasut a kita, tipo, istilo, porma, device, etc…etc…basta maipapan iti daniw a kayatko a suraten.
Napianto la nga ilibro.
Napianto la nga ipadawat a libro kadagiti mangisakit iti libro.
Ti Cinquain.
Iti Makata.com nga intay pagipospostean kadagiti daniwtayo iti Iluko, Filipino ken Pangalatok, adda sadiay a mabasa ti CINQUAIN.
Idi saanak pay laeng nga agipabpablaak kadagiti daniwko, circa 1985 agpababa, ay ket, maysa kadagiti paboritok nga estilo ti cinquian.
Idi ngamin agtutubotayo pay laeng nga agikur-itkur-it kadagiti daniw ket essemantayo dagiti narukod ken porporma ken estilo dagiti daniw.
Maysa kadagiti paboritotayo ti cinquain. Paboritotayo pay a rebisaren ti pormana lalo no agay-ayamtayo kadagiti balikas. Ta ti daniw ket maysa laeng met ket a panagay-ayam kadagiti balikas a saan ket a panagpanunot kadagiti balikas a kas naynay a kunaen dagiti dadduma a mannaniw.
A, ditay pay la nga ammo idi a cinquain gayam iti pangnagan kadayta a porma ti daniw.
Ta ania aya ti cinquain?
Cinquain is five line poem.
Ngem saan a bastabasta five line laeng ta addaanda iti rukod dagiti linia.
The traditional cinquain is based on a syllable count.
line 1 - 2 syllables
line 2 - 4 syllables
line 3 - 6 syllables
line 4 - 8 syllables
line 5 - 2 syllables
Kastoy man ti rukod dagiti linia.
Ngem no kayattayo a baliwan dayta porma, wenno idobol, kastoy:
1st line – 2
2nd line - 4
3rd line - 6
4th line - 8
5th line - 2
6th line - 8
7th line - 6
8th line - 4
9th line - 2
10th line 8
Iti Liwayway Magasin a naessem met iti rukodrukod kadagiti ipablaakda a daniw, maitugotan latta a rebisado dagiti porma nga iruarda. Adda ti nagtaudanna a porma. Kaadduan dagiti narukod a daniwda, segun iti makatawen nga isyu a panangamirisko kadagiti impablaakda.
Padasentayo ngarud nga agikur-it iti cinquain.
Ket agsipud ta panagtutudo, maipapan man iti tudo iti intay daniwen.
TUDO
Nalpay
Ti abaga
Nasulek a mata
Ti tudo iti Kunnotan
Samal
Rebisado a dobol:
TUDO
Nalpay
Ti abaga
Nasulek a mata
Ti tudo iti Kunnotan
Samal
Dagiti kattubot’ Mayo
Ta nagtupat bileg
Kinnarab-as
Kappi
Ta awanan iti pula.
No kayatmo mabalin met nga itripolmo wenno at-tiddog pay. Wenno tapno saanka a malipit, wenno pitsido, yat-atiddog dagiti silaba tunggal binatog, a kas koma plus seven, nine, twelve wenno sixteen.
INTAY MAN DITOY PLUS 9 SYLLABLES
TUDO
Nalpay, kas iti nalaylay a pako
Ti abaga dagiti immay nagdisnudo
Nasulek a mata bungat’ nalaus a gagarda
Ti tudo iti Kunnotan ket didaman a ninamnama
Samal gayam a dida malipatan.
PLUS 9 SYLLABLES DOBOL.
TUDO
Nalpay, kas iti nalaylay a pako
Ti abaga dagiti immay nagdisnudo
Nasulek a mata bungat’ nalaus a gagarda
Ti tudo iti Kunnotan ket didaman a ninamnama
Samal gayam a dida malipatan
Dagiti kattubot’ Mayo kasda la piek a nakutoran
Ta nagtupat bileg ti prinsipio ken panirigan
Kinnarab-as, innunat kumalab dir-i, kas
Kappi, guyodenna baddek sabali
Ta awanan iti pula ken sudi patawid a kari
Yos, nagganas ti agay-ayam kadagiti balikas, ania? Ngem daytoy laeng, napan met ti maysa ket kagudua nga orasko iti limned. Idinto ta diak pay nakaluto! Luto a kagiddan iti panaglaba uray no nepnep, hehehe!
Dakayo metten a iti agay-ayam kadagiti balikas! Bye!
Monday, August 21, 2006
PNAGAY-AYAM ITI PORMA TI DANIW KEN KADAGITI BALIKAS
PANAGAY-AYAM ITI PORMA TI DANIW KEN KADAGITI BALIKAS
4 comments:
-
-
bossing, agdipirinsiya mit daytoy ibagbagam kin daytoy, ni!
http://members.optushome.com.au/kazoom/poetry/cinquain.html
- 11:25 AM
- jim agpalo, jr. said...
-
isu met daydiay umuna nga ehemplo, gayyem... daytoy a ciquain ket inay-ayamtayo tapno makaputartayo met iti porma manipud iti sabali a porma...
kitaen dagiti ehemplo, manipud iti ciquian, nakaputartayo iti porma base iti dayta a porma....inay-ayamtayo babaen iti panangnayon kadagiti binatog (dobol-- nagtuon a cinquain) ken panangnayon kadagiti silaba...iti resulta, nakapataud iti sabali a porma...
dagiti dadduma a porma ket nagtaud met laeng kadagiti dadduma a porma isu a rebisado, adda dagiti nainayon ken naikkatan:
naikkatan: ti haiku a dua laeng a linia, ngem nagtalinaed ti 17 a silaba
rebisado: ti tallo (sa?) a version ti sestina..
nanayunan: ti pantun (Malaysia) a nagbalin a panthon...
uray dagiti nonet a porma ket napagtutuon dagiti dadduma a kas iti daniwko ng a impablaak ti homelife magazine idi 1998
naganas nga ay-ayamen dagiti porma...naganas a baliwbaliwan... naganas iti agay-ayam kadagiti balikas babaen kadagiti panangbalbaliw kadagiti establisado a porma...padasem...
uray kadagiti sarita, ania, adda latta dagiti porma ken tekniko a kayattayo met a pangisakaban kadagiti/ti ideatayo...awansa kano ti kabarbaro a porma no di laeng dagiti idea, ta dagiti porma ket no saan nga inikkatan, ninyunan wenno binalingling wenno binalinsuek...
apay sinuratko daytoy? kayatko laeng nga ibaga A MANIPUID KADAGITI ESTBALISADO A PORMA TI DANIW, MAKAPATAUDTAYO MET ITI PORMA A NARUKOD WENNO NAIYALIS-ALIS DAGITI BALIKASNA, a kas iti inaramid dagiti dadduma...
isu a nasdaawka? padasem met a iti agay-ayam kadagiti establisado a porma ket matakuatam a naganas gayam iti agay-ayam kadagiti balikas ta pagwerretenna ti utek...
agyamanak...
- 4:21 PM
- rva said...
-
mayat sa ketdi a talaga, manong jim, aya? padasekto mammet. mahiligak met a makiay-ayam ken umay-ayam iti balbalikas idi ngem itan agsasadutak metten.
- 10:38 PM
- jim agpalo, jr. said...
-
wen, padasentayo amin, roy, total sigud met nga "umaayamka" kadagiti balikas, a kas ipamatmat kadagiti daniwmo, lalo ti "wen, sika, wen" a daniwmo... narigat ti agaramid iti kasdiay a daniw... diak pay nakasalaw ti daniw a kasdiay a porma, isu nga ulitem manen...
ti panagay-ayam kadagiti balikas ket umam-amo dagiti binatog nga ikur-it
- 6:55 AM


text:
Naatap ti Autonomia Ti Cordillera
Salaysay ni Jaime M. Agpalo, Jr.
Autonomia ti Cordillera? Naiggananen. Petpetpetanen. Ngem gapu iti saan a nasayaat a panangiggem, napalusposan pay laeng. No billit koma koma, ket adda daydiay panawen a nairut unay ti petpet ket uray la agtulakak, ket adda met panawen a nalukay unay ket ditan iti pannakabulosna kadagiti dakulap. Apay a saan a nagballigi iti mamindua a daras a panagbobotos ti autonomia? Ta ania ngamin aya ti autonomia?
Manipud iti Seksion 8 Artikulo 10 iti Konstitusion ti Filipinas, nasken a maaddaan iti autonomia ti Cordillera ken ti Mindanao. Panagwaywayas ti kayat a sawen ti autonomia. Sadiay Mindanao, nagballigida a nanggun-od kadaytoy. Isu itan iti maawagan ti ARMM.
Daytoy a kalintegan ket inrupir dagiti taga-Mindanao ken Cordillera. Iti Cordillera, indauloan ni Father Condrado Balweg, a pangulo ti Cordillera Peoples Liberations Army (CPLA). Kimmappon iti New Peoples Army (NPA) ni Fr. Conrado Balweg idi sinupringna ti panggep idi ti administrasion ni Pres. Ferdinand Marcos a mangrames ti kabambantayan ti Cordillera babaen ti Cellophil Resources Corporation a nakabase iti Tayum, Abra. Idi pannakapadisi ti Marcos babaen iti peoples power, simmina ni Fr. Condrado Balweg iti CPP-NPA ket pinanaganna ti grupona iti Cordillera Peoples Liberation Army. Nakitulag ni Fr. Balweg ken ti CPLAna, ken ti Cordillera Bodong Association iti administrasion ni Pres. Corazon Aquino ket naaramid ti peace pact accord wenno “Sipat” sadiay Mt Data, Bauko, Mt. Province idi 1986. Tapno naan-anay iti panagkappia ti gobierno ken ti CPLA, nangaramid ti presidente iti Executive Order No. 220 idi July 15, 1987 ket naipasngay ti Cordillera Administrative Region (CAR) a mangisagana iti pannakaratipikana.
Tapno naan-anay a magun-od ti autonomia, nasken a maratipikaran daytoy babaen iti botos dagiti umili. Ngem iti namindua a daras a panagreperendum a napasamak idi Enero 30 1990 ken idi Marso 7, 1998, namindua met a nanabtuog ti arapaap. Timmayab ti billit nga addan iti dakulap. Iti kaudian a reperendum, ti laeng probinsia ti Ifugao iti nangayat itoy. Ta ania aya dagiti rasones no apay a saan a kayat ti kaadduan ti autonomia? Dagitoy dagiti sumagmamano a rason.
Politika. Maysanmaysa kadagiti mangimaton iti Cordillera Administrative Region (CAR) ket iluglugardan ti bagbagida (positioning themselves) a kas agessem nga agtakem kadagiti kangrunaan a takem iti Cordillera Autonomous Region. Nalipatandansa ti takemda ket ad-adda a ti bukodda nga interes ti impagnada. No dadduma, ti CAR ket nalipatanna payen ti akemna nga isu iti mangipagna koma ti pannakapataud ti autonomia ket nakibiang kadagiti internal nga issues kadagiti probinsia ken ti siudad ti Baguio. Saan pay laeng a naaramid ti autonomia, mariknan ti takder ken bilegda dagiti nagtakem (iti CAR) ket nalipatanda iti kinaadda iti agdama a mangimatmaton ti gobierno a kas kada kongresman, gobernador dagiti mamayor ken kokonsehales. Limmaksidda (overlap) ti poder ket napasamak ti dakkel nga alinuno ti dalluyon. Iti lohikana, kayat ngarud met dagiti agdama a nabotosan iti takem iti gobierno nga iturayan dagiti pabotosanto pay laeng a mangituray iti autonomia? Siempre, saan. Saluadan met dagiti nabotosan a politiko ti posision a petpetdan. Saanda a kayat met a paagaw dayta a takem. Ngarud, iti ababa a pannao, kadakkelan a lapped dagiti mangitagtag-ay manen iti mamitlon a daras ti kinaadda ti autonomia ket ti dagiti politiko a nabotosan ken agdama nga agtakem iti turay. No dagiti mangipagpagna manen iti maikatlo a gundaway a pannakaratipikar ti autoniomia ket iluglugarda manen ti bagida kadagiti nangangato a posision, dakkel la ketdi a lapped iti arapaapda dagiti agdama a politiko a nakatugawen ken nabotosan.
Ti posision ti CPLA a kas peacekeeping body. Namin-adun a daras ti troops movement ti CPLA ket pasaray mapasamak iti pannakibiangda iti police matter. Awan pay laeng ti autonomia, mariknan ti bilegda. Iti baet ti pannakitipon dagiti dadduma a kamengda iti armada ti pagilian (AFP), umad-adu latta met ti kameng daytoy ket saan payen nga agsususurot iti panggepda ta nagudua metten daytoy iti dua a paksion. Ti Balweg paksion ken ti Mailed Molina paksion. Saan laengen a ti nailian nga armada (AFP) ti maul-ulaw iti mapaspasamak no dipay ket dagiti umili ta saandan nga ammo no ania ti masurot ti pannakaipagna ti iti linak ken kappia iti sibubukel a Cordillera. Maulaw pay ti AFP no ania ken asino dagitoy a dua a paksion iti bigbigenda. Iti rigatna, nangipatakder dagitoy dua a paksion iti kampoda iti nadumaduma a paset ti Cordillera ken iti Baguio. Ania ti rason dagitoy a tropa ken kampo no adda met ti AFP?
Ti depinision ti Cordilleran. Nangaramid daytoy iti dakkel nga issue iti immuna nga Organic Act of 1990. Maysa daytoy a kangrunaan nga isyu a saan a nasungbatan iti immuna a ratipikasion. Ket daytoy ti maysa pay a kangrunaana rason no apay a saan a kinayat dagiti non-native of Cordillera ti autonomia. Ket iti Organic Act No. 8438 idi 1997, napagbalinen ti depinision ti Cordilleran a kas agindeg iti Cordillera, native man daytoy iti Cordillera ken saan basta agindeg daytoy. Ngem saan latta a naan-anay ti pannakapatung-ed dagiti non-native Cordilleran itoy a depinision gapu ta nariknanan iti arigengen ti depinision iti damo a pannakaiparang pay laeng daytoy.
Iti Siudad ti Baguio, babaen kadagiti dua a reperendum, saan a kayat ti kaadduan ti autonomia. Ket timmaud pay idi ti issue a saan koma a maibilang iti autonomia ti siudad agsipud ta maysan daytoy a chartered city wenno agwaywayas a siduad. Ti maysa a chartered city ket maysan nga autonomous wenno bukodna a bagi iti mangpataray. Ti chartered city, saanen a naipasidong daytoy iti probinsia, awanen iti probinsiana, ta agwaywayasen. Saan a kas kadagiti kaaduan a siudad ti pagilian, nga iti laksid iti kinasiudadda, addada pay laeng a nakalinong iti administrasion ti probinsia a yanda.
Nagadu dagiti dadakkel a corporation ken pasdek negosio iti Cordillera. Ket no maratipikaran ti autonomia, obligadon dagitoy nga agbayad iti buis direkta iti autonomia a saanen a kas iti sigud (wenno iti agdama) nga agbaybayad dagitoy a dadakkel a negosio iti buisda babaen headquartersda a nakabase iti Makati, Cavite, Clark ken Subic. Iti autonomia, saan a mapasamak daytoy. Ngarud, ti panagbalbaliw ti set-up kadakuada ket dakkel a banag ken rikut ket nalaklaka nga amang iti saan nga umayon ti autonomia ngem ti pannakadadael ti agdama a set-up. Ngarud, dagitoy a negosio ket saanda a taliawen ti autonomia no mapasamak kadkuada ti panagbalbaliw.
Kadagiti non-native Cordilleran, nga agnanaed idi pay la angged (time immemorial) iti sibubukel a Cordillera, narigat a mapagtung-ed dagitoy ta addaanda met iti bukod a takder ken prinsipio ken panirigan itoy a banag. Saanda la ketdi met kayat a matapiasan ti posisionda a nabayagen a sinalsaluadanda.
Ti leftist group. Saan a masasaan ityi kindakkel ti bilegda iti Cordillera. Ti impluensiada kadagiti umili marikna dayta. Saan nga umayon ti leftist group iti autonomia ta addaanda met iti bukod nga ideolohia nga iruprupir ken kangrunaanna, ti isisina daydi Fr. Balweg .
Sino aya iti mairanud ti autonomia? Saan a nalawag. Nasken a masungbatan pay nga umuna dagiti napapateg nga issues. Nasken a masolbar pay nga umuna dagiti nadakamat nga issues nga isu pay laeng ti issues kadagiti dua a naglabas a reperendum. Ketdi ti nalawag a maripar ket ti kinaadda dagiti sumagmamano nga aginteresado iti takem uray no saan pay laeng a naratipikaran. Agurayda koma pay met a, sakbay nga iposisionda ti bagbagida a mangidaulo. Sungbatanda koma pay dagiti kangrunaan nga issues sakbay nga ilugarda ti bagbagida ta no saan, agtagtagainepda laeng simumulagat.
Saanto nga agballligi ti ratipikasion ti autonomia iti maikatlo a gundaway agingga tumaud ken rumimbaw dagiti interes a para iti bukod laeng a bagi ken panggep. Uray ngata tinawen a mapasamak ti reprrendum, no awan iti sinseridad iti panagserbi, mapaay ket mapaayto latta iti ratipikasionna. ##
Monday, October 08, 2007
Cordillera Autonomy
Naatap ti Autonomia Ti Cordillera


text:
Taldiap Kadagiti Sinurat Ni Rizal A Di Naipablaak
No adda ti pampanunotem a suraten, suratemon! Narigat a maituntonkua dayta, ta amangan no dimonton maisamira a suraten. Iti mas nakaskas-ang no daytoy ket malipatam. Ket no nasuratmon, ania pay la ti aramidem nay? Ipablaakmon a. Ipatulodmo kadagiti pagiwarnak. No awan iti mayat a mangipablaak a pagiwarnak wenno magasin di ipablaakmo kadagiti blog wenno website wenno mangaramidka met ti blog wenno bukodmo a website.
Napateg dagiti idea. isu dagitoy iti rangtay a pagtalaytayan ti komunikasion. Isu a saan a nasken a yimut ti idea. Uray no kasano iti kinapintasna ti idea, saan a napintas no yimut daytoy. Napimpintas pay no saan a yimut tapno maakseptar ti kinapintasna. Ken maysa, kasano a maammoan ti kinapintasna no di met mairuar?
Kastoy met laeng ti sinurat. Napintas no mairuar ken mabasa. Ket awan met mamaayna no di nairuar wenno di naidiaya wenno saan a nabasa ti publiko. Awan ti mamaayna uray no iti panirigam ket isu dayta ti kapipintasan.
Kaiyariganna ti sinurat a di naipabasa wenno saan a nairuar iti publiko iti balud kadagiti mismo a dakulap.
Adda daydiay idi nangngegko a nagkuna a “napipintas dagiti sinuratna ngem intugotna iti tanemna…” a kayatna a sawen, saan a naipubliko dagita a sinurat. Ania ngarud ti serbina dagita a napintas a sinurat no naikuyog met iti tanemna?
Isu a no adda ti ideam a kayatmo a suraten, suratemon. Dimon itantan. No nasuratmon, ipublikomon. Saanmo nga itugtugot iti tanemmo.
Ispiking a sinurat a naitugot iti tanem, adu a dagitoy. Maysa kadakuada ti nailian a banuar Dr. Jose Rizal. Adu dagiti sinuratna a saanna a napalpas. Dina naigibus. Sayang met dagitoy.
Intay ngarud taldiapan dagitoy sumagmamano a sinurat ni Rizal a dina nalpas.
Segun ti historia, ni kano Graciano Lopez Jaena ti nangdurog ken ni Rizal a mangsurat iti maikatlo a nobelana, kalpasan ti Noli Me Tangere ken El Filibusterismo.
Iti sabali a bangir, addan ti pampanunoten ni Rizal a suraten a maikatlo a nobelana. Kastoy man ti linaon ti surat ni Rizal ken ni Ferdinand Blumentritt; “I am thinking a writing a third novel, a novel in the modern sense of the word, but this time politics will not find much space in it, but ethics will play the principal role. I shall deal mainly with the habits and customs of the Filipinos, and only two Spaniards, the friar curate and the lieutenant of the Guardia Civil will be there. I wish to be there. I wish to be humorous, satirical and witty, to weep and to laugh, to laugh amidst tears, that is to cry bitterly.”
Ket idi Oktubre 18, 1891, kabayatan nga agturong ni Rizal sadiay Hong Kong ken nakalugan iti barko a Melbourne, rinugiannan a suraten daytoy maikatlo a nobelana. Uray idi nakasangpetnen sadiay Hong Kong, intultuloyna latta iti nagsurat.
Ngem naisardengna. Dinan naituloy. Sayang laeng a ta, nabilbileg koma kano daytoy a sinurat ngem ti Fili ken ti Noli. Posible ngata koma kano a nakarkaro pay iti panangbales dagiti kolonisador ken ni Rizal. Wenno narangranggasda manen kadagiti Pinoy.
Ngem gapu ta dina nalpas a sinurat, ania ngarud ti maayna, no di nakadulin itan iti National Libray sadiay Manila.
Taldiapantayo man daytoy awan pay laeng paulona a nobela ni Rizal: “Nangrugi ti istoria iti naliday a tabon ni Prinsipe Tagulima, nga anak ni Sultan Zaide iti Ternate (Cavite). Kinemmeg dagiti Kastila ni Sultan Zaide, ti pamiliana ken sumagmamano nga iturayanna. Naibaludda, naipanda iti Manila a napagbalin a tagabo. Panawen idi iti gubat ti Espania sadiay Moluccas. Naparigatda agingga nain-inutda a natay.” Naisurat daytoy iti ima (long hand writing).
Ti panagtagabo ket saan laeng a ditoy Pinas ti nakapasamakanna. Impan pay dagiti kolonisador sadiay ballasiw taaw dagiti tinagaboda a Pinoy, a kas iti Vietnam ken dadduma pay a nasion a napanan dagiti Kastila. Itugotda dagitoy a tagaboda.
No nalpas koma ni Rizal a nasurat daytoy a nobelana, naibutaktak koma ti nakarkaro a pannakaidadanes ken di naintaoan a panangtrato dagiti kolonisador kadagiti Pinoy.
Ngem di met ngarud nalpas, ania ngarud ti maayna? Sayang…
Ti sabali pay a nobela ni Rizal a dina nalpas ket addaan paulo a, Makamisa. Maysa a Tagalog a nobela. Saan a Kastila wenno Ingles ti inaramatna ditoy no di ket Tagalog. Ngem ti rigatna, nagpatingga laeng daytoy iti dua a tsapter iti pakabuklan a duapulo a panid. Ababa. Nabileg koma a, daytoy a nobela ta maawatan ken mabasa ti kaaduan a Pinoy. Ngem, sayang...
Idi naideporte sadiay Dapitan, nagsurat manen ni Rizal maipapan iti kabibiag ken kustombre dagiti taga sadiay nga ili. Ngem dina manen naituloy ta nagpatingga laeng daytoy iti walo a panid. Naisurat daytoy iti Kastila.
Sabali manen a nobela ni Rizal iti naisurat iti Kastila. Ngem at-atiddog daytoy ta addaanen iti sangagasut uppat a pulo ket pito a panid. Dagitoy man dagiti nainaganan a sumagmamano a karakter: Padre Agaton, maysa a Kastila; Capitan Panchong ken Capitana Barang; Cecilia, nalibnos nga anak da capitan ken capitana; Isagani, kaayan-ayat ni Cecilia; Capitan Crispin, kasupanget ni Capitan Panchong, ken Dr. Lopez, maysa a nawada iti inna panagpampanunot. Ngem di naggibus daytoy ken di naipablaak.
Adda pay daydiay nobelana nga awan ti paulona ngem ti agbibiag wenno masarsarita ken maipapan ken ni Cristobal, maysa nga agtutubo a Filipino nga estudiante a kasubsublina manipud iti panagiskuelana sadiay Europa. Dadduma pay a karakter, Amelia, kaayan-ayat ni Cristobal; padi a Dominicano; padi a Franciscano; ken maysa a tiniente ti Guardia Civil.
Daytoy a nobelana a maipapan ken ni Cristobal ket nalabit nga ibasarna koma iti padasna iti biag a kas kasangsangpetna a naggapu iti Europa nga inna panagadal.
Sabali pay ti tallopulo ket maysa a panid a nobelana a dina met nalpas. Naisurat dagitioy iti dua a notbok. Nadakamat ditoy iti nakaskas-ang a a kasasaad ti Pinas a binekkel ti kolonisador. Kastila met laeng iti pannakaisuratna.
Innem amin dagitoy a nobela ni Rizal a dina nalpas. Ad-adu ngem ti nalpasna a nobela.
No maminsan ngamin, ad-adu pay a dagiti mapanunottayo a suraten ngem saantayo a masurat. Agpatingga laeng iti kapapanunot wenno kas kaniak a pasig a rugi. pagangayanna, nagbalinda a naipasuli ken nagtinnag nga awanan iti serbi.
Narigat met ngamin dakayo iti agsurat. Narigat iti mamarsua. Saan a kas karina laeng iti agparsua.
Ket wen, saan kadi? Mammarsua met ni mannurat. Parsuaenna dagiti karakterna a no mabalbalin ket saan a matay wenno saan nga umagen ti panawen.
Karirigatan amin nga iparsua ti mannurat ti karakter a di matay uray no mano a dekada no diman ket siglo iti aglabas. Addanto latta dagiti a naibudi ken ad-adalen dagiti sumarsaruno a kaputotan.
Responsibilidad met ni mannurat ti mangiparsua iti karakter a di matay. Karakter man a naulpit ken naranggas wenno saan. Daytoy responsibilidad ket naipabaklay ken ni mannurat kabayatan iti inna panagputar.
Ngem adda met dagiti makitkita a sumagmamano a rason no apay a saan a matuloy a suraten ti ti inrugi wenno pampanunoten pay laeng a suraten. Adu dagiti kakastoy a kaso.
Kangrunaan a napaliiwko ket ti kinaadda ti nabilbileg a responsibilidad a nakaparabaw kadagiti takiag a kangrunaan a sangoen ngem agsurat. Kaaduanna a rason ni mannurat daytoy. Saana a masangon iti agsurat iti nobela, ta ti kangrunaan a nobela kenkuana iti agdama ket ti pamiliana wenno trabahona. Isu a di makasurat.
Kas kadakami, mabilbilang laeng iti ramay dagiti nobelami. Saan pay ket a nobela a, dagita ta ababa, maibilang pay laeng nga atiddog a sarita. Nupay adu dagiti kayatmi a suraten a nobela, saanmi a maaramid a suraten gapu ta adda ti dakdakkel a responsibilidad a naiparabaw kadagiti dakulapmi nga isu dayta ti kasapulan a panangtaming ti pagkasapulan ti pamilia. Saan laeng a siak no dipay ket dagiti sumagmamano a mannurat.
Isu nga adu dagiti sinurat a di malpas.
Adu dagiti idea a di nasurat. #
Wednesday, November 12, 2008
Posted by Ka Iddo at 3:08 PM
No comments:
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Ni Mannurat ken ti Pulitika
Adda latta pulitika iti tunggal sinurat, kunatayo idi. Wen, a, napateg dayta a banag. Ti kinaadda ti pulitika kadagiti sinurat, lalo kadagiti nagbugas kadagiti maitutop nga addang para iti dur-asan ti sapasap a sangtaw-an.
Ti maysa kadagiti bigbigek a humanismo ket ni Kahlil Gibran. Nabileg unay dagiti balikasna. Saan laeng a maabukay dayta rikna a tumapog ken agpisawpisaw iti dan-aw a ginubuay ti sinuratna no dipay ket lukatanna pay dagiti mata dagiti makamulagat. Adda ti naisangsangayan a bileg dagiti balikasna a saan laeng a makaaron iti pammati ken namnama no dipay ket gutogotenna ti tunggal puso nga agpitik tapno agtultuloy ti agus ti dara. Maysa a karisma a kaptan iti panawen iti panagkasapulan.
Umadani manen ti panagbobotos. Isu a sinuratkon daytoy a topiko maipapan ken ni mannurat ken ti pulitika. Nasaysayaat a yunan nga imula iti muging tapno inton dumteng ti botos ket adda ti pamalpalatpatan no asino iti rumbeng nga ibotos.
Ni Gibran kunana man iti sinuratna a The New Frontier:
Are you a politician asking what your country can do for you or a zealous one asking what you can do for your country? If you are the first, then you are a parasite; is the second, then you are an oasis in a desert.
Pulitikoka kadi nga agkidkiddaw no ania ti maited kenka ti pagiliam wenno naridam nga agkidkiddaw no ania iti maaramidam iti pagiliam? No sika daydiay immuna, maysaka a sepsep; no ti maikadua, ngarud sika ti libnok iti disierto.
Kanayon iti panagaangat dagiti pulitiko. Iti man local a gobierno, iti kongreso ken iti senado. A kasla ketdin awan iti makapanunot kadakuada no ania iti maipaayda iti gobiernoda a saan ket a no ania iti maalada ken maibulsada manipud iti gobiernoda.
Binnarsakan ti rupa kadagiti pitak. Pitak iti pitak. Pinniltakan. Pinnabangsitan ti nagan. Pinnararuan ti dugyot. Pinnardaya. Dagita ti ay-ayam ti pulitika ti pagilian. Kasla maymaysa ti turong ti kiddaw, isu dayta ti tugaw. Dayta nabileg a tugaw. Tugaw a kunam la no is-isunan dayta iti tulbek ti panagserbi. Adda kadi makapanunot no ania ti maipaayna iti pagilianna?
No adda man ti kabusorko unay, ti diskurso ti maysa a pulitiko, lalo no daytoy ket ikarina dagiti bituen ken ti bulan nga aramiden a kuentas ken iyukkor iti tengnged dagiti nakurapay. Ngem kalpasanna, itayab ti kali dayta a kari. Adda pay dagiti mangipalastog nga isuna ti nangpabangon ti waiting shed, eskuelaan, simbaan, kalsada, rangtray, kdp. ngem sadino kadi ti nangalaanna kadagita? Saan kadi a manipud iti buis dagiti umili?
Adda rason no apay a saan a rumang-ay ti pagilian. Isu daytoy iti panangsapul iti no ania iti maala ken maited a pagsayaatan manipud iti gobierno (kenka ) a saan ket a no ania ti maited a pagsayaatan ti gobierno.
Maysa nga immaturity. Maysa nga inuubing nga aramid dagiti nataengan.
Kuna pay ni Gibran iti sinuratna met laeng: There are in the Middle East today two challenging ideas: old and new. The old ideas will vanish because they are weak and exhausted. There is in the Middle East an awakening that defies slumber. This awakening will conquer because the sun is its leader and the dawn is its army.
Iti pagilian ket saan a makalung-aw gapu iti panagpengnget dagiti dua nga idea: ti daan ken ti kabarbaro. Kadagitoy a gundaway, narigat a maimataan ti baringkuas ti parbangon ken ti ibabangon iti apagsipasip ta umun-una a maikkan iti preperensia ti bukod a kammet ken sakmol. Daydiay puso a taudan ti ubbog ti kinasin-aw ket balud ti sabali pay a puso.
Isu a kuna ni Aurelio S. Agcaoili iti sinuratna a napauloan iti “Alerto” : Saantay a nakikadua iti dudungsa wenno simmurot iti awis ti panangbaybay-a iti ili. Dagiti allawig ket nagindegda kadagiti duag dagiti taengtayo. Liktadenda pay ti agpipiapi koma nga agdan tapno makontra ti awanan-regget a panagpadanon, ket iti pataguab a mabigatan dagiti namnama ti dulang ti ili, wenno daytay man punsion a makiwar dagiti siliasi, mapunno ti laem iti gargarakgak dagiti agbarabaran iti piditpidit ket ti pasamano tagikukuaen ti ariwawa dagiti mapnek iti baak a basi, masukmon a kas iti panagul-uli, mayawat iti abalayan dagiti umuna a rabii a ti puso ket maibalud iti sabali pay a puso…
No kua, dumteng ti kinamuttaleng wenno muttalengen a talaga iti di man la gamden a rumukuas iti nguy-a. Dayta a kinamuttaleng ket ulsan laeng iti kellaat a garakgak ti nabsog ken nabartek, ta ti pusona ket balud iti sabali a puso. Adu dagiti balud a puso iti barusngi nga utek dagiti agim-imas iti kurimed panangkulisip ti baak a basi iti kamalig.
No koma, sika dayta ibagbaga ni Gibran a naridam, a kas kadagiti sangapulo a babbalasang a nakaiggem iti pagsaingan ken mangur-uray iti idadateng ti nobio, awan koma ti panagbisin, awan koma ti panagpanaw iti bukodna a pagilian tapno agsapul iti berde a pagaraban, awan koma iti trabahador ta sikan a mismo ti agpatrabaho, awan koman ti kinamunnel – ngem dayta ti kaykayatda ti kinaadu ti munnel a di makabael a rumuk-at iti kammet ti duol a binting. A, wen, dagiti mabisin ket nalaka laeng nga aywanan babaen iti ittip ti kilabban.
Nagsaon dagiti natatakneng a mannurat. Nagaonen kadagiti plumada dagiti balikas ti iliw ti dungngo ti maysa nga ina; ngem kas maysa a mannurat, ania ti akemmo ken pulitikam kadagiti makitkitam a moromoro ken sarsuela? Ania ti pulitikam kadagiti pannakakiwar kadagiti siliasi ken in-inut a panangsukmon kadagiti baak a basi iti kamalig?
Iti pagilian, adda dua a mannurat: ti awan dilana ken adda dilana. Ngem daydiay awan ti dilana dina naakem ti naikumit kenkuana a pagrebbengan ta kukua ti sabali a puso ti pusona; idinto ta ti addaan ti dila ket agin-inanan iti innem a metros iti uneg ti daga. Daytoy ti rason no apay nga adayo pay laeng ti parbangon. Saan pay a mapasamak dayta baringkuas ken yuulog iti apagsipasip ta madama pay laeng ti urok wenno batibat wenno di man ket naiturog ti puyat iti peyegpeg gapu iti angdod ti naggarraigi a tikbalang wenno iti panaglikuslikos ti mutya iti diding.
Nakakulong dagiti anito iti garapon ti sariugma a nakaitublakan. Iti sumipnget, kasapulan ti manguskusip ken mangatang ken panagwarsi kadagiti bagas dagiti sirmata ti dur-as. Ngem nasken a maipasngay manen ni mannurat ken mabuniagan iti Nagan ti Ama, ti Anak ken ti Espiritu Santo iti Karayan Pluma…
Kas maysa a mannurat, saantayo a mangan iti puni ken makikiwar iti siliasi ti sinan-umbi; saantayo met nga lumidok kadagiti immab-abanda ken makidilamot kadagiti naglanglanganda; lumabastayo laeng, wen, ken umisem ken ibagatayo a saan a panagbain ti paay nga awis no di ket panagpammarang a nabsog tapno maibatitayo dagiti pinilitayo a pinidut; a pakaammuanda nga inton agpatinggan ti tik-abda ammodanto a limmabastayo; wenno ammodanto ket ngatan a linabsantay ida; iti malem, sapulendanto la ketdi ti nayon ti intay imbati kadakuada ken agsapuldanto met iti ad-adu, ngem sapuldanto a sapul didanto makasapul; ta aginana met ti waras a kas iti panaginana ti nagkallautang a bulong iti sab-ok ti angin; adda ti senial ti idadalan, ti ilalabas, ti pinidut nga imbati; a kas kadakuada adda met senial ti kinaasino ti agtagikua kadakuada… #
Friday, January 26, 2007
Ni Mannurat ken ti Pulitika
3 comments:
- ariel said...
-
Nagpintas a disertasion maipapan iti politika ti sirmat, daytay managpartuat a sirmata ni awtentiko a mannurat, Ka Jim. Bravo! Encore!
- 5:35 AM
- rva said...
-
bravo, manong jimmy, bravo! sapay ta mabasa daytoy dagiti maseknan ket makita ken maamirisda iti bagbagida ti kammuol nga intingkok dagitoy a balikas.
- 11:45 AM
- jim agpalo, jr. said...
-
agyamanak kadakayo, ka ariel, roy...
naibayag bassit ta nadadaek ti trunkline ti moscom iti digitel ket diak makaakses...
Ka Honesto: saan nga orig ni Pres. JFK dayta a linia, sinublatna laeng ken ni Gibran... kitaem man laeng ti pulitiko, ania?
- 3:50 PM


text:
Decriminalization of libel case? Aguray…!
Saan ngata a nakarkaron iti panagpapatay kadagiti katrabaho iti media no mapukawen a naminpinasan ti libel case? Kadakami a biang, mas dakdakkel a peggad iti pannakaikkat ti libel case a kas kaso ngem ti sumango iti libel case. Amangan no agayus ti karayan a dara iti mas nakarkaro a panagparti…
No madecriminalized ti libel case, awanen iti sabali pay a gammatan ti subject no di agibales babaen iti bukodna a pangngeddeng, ket karamanen ditoy ti pammapatay. Agsipud ta saan a makadarum adda la ketdi ti tendensiana nga umasideg kadagiti hired killers wenno kadagiti badigardna wenno isu a mismo iti mangiwayat iti pammapatay.
Ngem no adda pay laeng ti libel case, ad-adu met ngata iti mangibalakad kenkuana a nasaysayaat wenno mas sibilidad ti panagdarum ket ti korte ti mangeddeng no libelous in nature ti naisurat wenno saan. Maliklikan no kuan dayta ad-adu pay a panagparti.
Asino ti agbuteng iti libel case? Karamanen daytoy a peggad iti trabaho ti broadcaster ken journalist. Sakbay a sinerrek daytoy a trabaho, namnamaemon nga iti maysa nga aldaw ket sumangoka a sumango kadaytoy. Ngem iti kaanoman, saanto nga agballigi ti libel case no ti sinurat ket agbatay iti kinapudno ken awanen iti sabali nga insurat no di kinapudno laeng. Asino ngarud ti mabuteng? No broadcaster ken journalist ket agsasao iti kinapudno, apay a mabuteng?
Mas mamatikami ti responsible reporting a maisaknap iti panagtrabaho. Kasapulan unay ti professional ethics wenno professionalism iti trabaho. Liklikan koma iti bukod nga interes. No la ketdi adda dagiti pagibasaran ken pagbatayan kadagiti insurat, wenno kinapudno amin nga insurat, ania ngarud iti pagbutngan? Ti kinapudno ti armas ti media a mangisalakan kenkuana iti libel case. Saanto a maikuspil ti agsasao iti kinapudno, ta rumuar ket rumuarto latta ti kinapudno.
Isu a makunami, sakbay ti decriminalization, maadal ken matimbang ken maamiris koma a nalaing dagiti epektona. Saan koma a maisarwag ti dinnardarasudos ta dinto ket tumaud iti ad-adu a panagpapatay.
Ayunanmi met ti memorandum circular ti Korte Suprema a panagmulta laeng ti dusa ti libel case imbes a kaso a pannakabalud. ##
Wednesday, August 13, 2008
Decriminalization of libel case? Aguray…!
2 comments:
-
-
dakesna kailian ket dagiti rebbengna a mangsalaknib kadagiti mangbul-bulos iti kinapudno ket isuda met ti agpel-pellas iti batillog su nga adu dagiti tumaud nga umel ngem agbiag dagiti natangken ti konsensia ti lapisna ta uray no mailay-layat kaniada ti geppas, ungapenda latta ti bibigda a mangibalikas iti pudno...
- 7:12 AM
- Ka Iddo said...
-
ngarud a, kailian... adda manen a, impalnaawda a brodkaster...
- 3:04 PM


text:
Kayokayo, Baribari
Kayokayo, baribari, tagtagari!
Lumabaskam’ apo, ditoy pagarianyo…
Dakami ti lasag ken dara
Ti nakalibas a balud a balikas
A rebelde iti mahika
Dagiti marmarna iti trono…
Inkam dita pagbutbutngan a sirok
Ti duog a balite ti di maiwagat a basol
Tapno yatang ti dalem ken luppo
Ti kurarayan a pluma
Ken binagkal a kinapudno
Iti sarukang linak ken pia
A pangdundonanmi ti kararua
Ti pasientemi a naidalit iti sakit
Iti ikamen panagtuok ken rigat…
Isu a palabsendakam’ apo
Ta awitmi ti namnama a sukal
Ti nakasalapon nga ilimi…
Fiat justitia, ruat caelum
Ad majorem Dei gloriam
-JAIME M. AGPALO, JR.
Brgy. Pangascasan, Sual
Pangasinan
Ti daniw a para iti naan-annongan nga ili ken naipablaak iti Bannawag, Hunio 26, 2000
Tuesday, December 02, 2008
Kayokayo, Baribari
6 comments:
- Ka Iddo said...
-
mangatangtayon kadagiti sinurat a pangalaw ti agsakit nga ili
- 6:45 AM
- Ka Iddo said...
-
nagbileg a mangam-amling daydiay nagbiag a sallapiding iti pingping...
- 6:50 AM
- Nelson said...
-
nagmayat daytoy daniwmo, mang jim. no maisalip koma ket siak ti hurado, baka Umuna a Gunggona, he-he!
Wen gayam, manong, agyamanak iti pammalubosmo iti panangipablaakmi iti daligcon journal dagiti sinuratyo nga adda pakainaiganna iti ili, kasta metten kadagiti salaysayyo a makatulong iti adda pay a pannakapatadem ti pluma dagiti mannurat nga Ilokano ken pannakapadur-as pay ti literaturatayo.
Dagitay pay la naud-udi wenno adda iti tukot ti yun-unatayo nga ipablaak sadiay tapno kasla kabarbaroda a putar.
daydiay salaysay a para kadagiti mannurat ket inrugimin nga impablaak. Kasla kolum ti namay-anmi. Temporario nga impaulomi pay la ti nagan dagiti blogsyo ken mang roy. No kayatyo a masuktan ti paulona, ibagayo laeng. ken di la mabalin nga ikkanmi iti ladawanyo iti nasaomi a kasla (pay lang) kolumyo, manong? Pakaalaak, aya? Nagbassit sa met unay ngamin daytoy ladawan dita a nakapaskil. Ken no kayatyo nga ikkantay iti ladawanyo. Ngem mas presentabol ngamin no kua iti panagkunami.
Manen, agyamanak
- 1:32 PM
- Ka Iddo said...
-
mabalin latta, nel...
- 6:28 AM
-
-
... an nescis, mi fili, quantilla sapientia mundus regatur?
Kumusta kabsat?
:-)
- 6:25 PM
- Ka Iddo said...
-
Dei gratia aeqou animo, VF
- 10:27 AM


text:
Ti agsumbangir a paset ti alad ti Mining Act 1995
Ti Mining Act of 1995 ket dakkel nga isyu a nabayagen a pagdedebatean iti sala ti hustisia. Itay nabiit, nangeddengen ti korte suprema iti pannakakompirmarna a kas maysa a linteg.
No dakkel ti maitulongna daytoy iti pagilian, saan met a masasaan iti kinaadda iti dakkel met a pagdaksan.
Makatulong daytoy babaen iti pannkapataud iti 210,000 a trabaho, $5Billion investment ket namnamaen iti PhP5Billion nga excise tax manipud iti 21 a sidadaanen nga aglukat a pagminasan.
Saan a makapaglukat dagiti pagminasan kadagiti konsesionsda gapu iti isyu ti legalidad ti mining act. Addaan ti pagilian iti total reserves of gold nga agarup 162.7 million metric tons ken iti copper reserves a 4.05 million metric tons. Agpateg dagitpoy a reserves iti US$ 5 trillion. Ket mapapati a makapataud ti gobierno manipud itoy iti US$110 billion a buis.
Kadagiti laengen figures kadagiti maipagarup a pagsayaatan ket namnamaenen a mabayadanto met ngatan ti pagilian ti utangna.
Iti sabali a bangir ti alad, nagasuk metten ti dakkel a riribuk a maparnuay kadagiti kabambantayan ti pagilian, nangruna iti Northern ken Southern Luzon. Ti linteg ket panangipalubos ti gobierno iti panagtagikua dagiti ganggannaet nga agminminas kadagiti mineral reserves ti pagilian babaen iti 60-40 a bingay.
Kadagiti 30 na minasan nga agur-uray iti pannakalukatna, namnamaen a manayonan pay daytoy. Namnamaen met nga amin suli ti kabantayan iti Northern Luzon ken Southern Luzon ket adda ti ganggannaet a mangminas kadagita.
Riribuk. Dakkel la ketdi a riribuk. Saan a basta dakkel a riribuk ti maparnuay no dipay ket nadara a riribuk. Ta ti linteg ket kaipapanannan a dina panangbigbig ti kalintegan dagiti Indegenous People kadagiti dagdagada. Sadino ngarud ti papanan dagitoy a katutubo nga agnanaeden iti kadagita a lugar sipud pay idi panawen a saanen a malagip? No mapapanawda kadagiti lugarda dagitoy nga IP’s, agturongda la ketdi iti siudad a makilinnetlet ken nayon a bilang dagiti agpalama ken agpidut iti basura? Kadagiti dadduma, di bumurong nga imbes a gabion ken pala, ti pidutenda ket ti nakadiayan a maso ken kumpay. Umadu la ket ti kaso a panaglabsing ti kalintegan ti tao.
No sensennaayan ti damsak a napasamak kadagiti probinsia ti Quezon ken Aurora nga impaay ni Winnie, namnamaen a maulit dayta a banag no dipay ket kikit laeng dayta a banag ken didigra a pinarnuay ti tao iti pannakaminas kadagiti bambantay. Namnamaem ti pannakasabidong dagiti talon no saan a magaburan. Namnamaen ti panagruar ti adu a sakit a kas iti silicosis (abnormal a panagtubo ti lasag iti bara), scleroderma (tumangken a pennet ti bagi), heatsyncope (panagsardeng ti sirkulasion ti dara iti utek) ken dadduma pay a sakit nga itden iti pannakasamal iti lead, mercury ken cyanide nga usar dagiti minasan. Kadagiti talon iti kapatagan, maluyakan (siltation) ket pabassitenna ti produksion ti talon, a kas iti mapaspasamak kadagiti minaisan ti Abra a maipagarup a sinabidongan ti LCMC. Dumteng ti nasaknap a bisin. Saan laengen a dagiti taga-kabambantayan ti maapektaran no dipay ket dagiti taga-patad.
Maipangruna koma a sanguen dagiti tunggal bassit agingga iti kadadakkelan a parikut a parnuayen iti pannakalukat kadagiti kabambantayan iti Northern ken Southern Luzon kadagiti ganggannaet a minasan. Maipangruna koma ti kasapulan ken karbengan dagiti Indigenous People ngem kadagiti gangganaet. Maipangruna koma a sabaten iti saan a pannakarabngis (manen ken manen) kadagiti natural resources. Maipangpangruna koma a maikkan iti direkta a pagsayaatan dagiti maapektaran nga umili.
No saan a maikkan iti sungbat dagiti tumaud a pagdaksan daytoy a mining act, namnamaenen ti nadara a sapasap a dangadang. Ti dangadang dagiti babassit nga umili. ##
Sunday, December 12, 2004
Ti Gemgem ken ti Pluma: pluma iti gemgem, gemgem ti pluma, kasapulan unay!
Ti agsumbangir a paset ti alad ti Mining Act 1995


text:
James Watt
Ni James Watt, FRS, FRSE (19 Enero 1736 – 25 Agosto 1819)[1] ket maysa idi nga Eskoses nga inbentor ken mekanikal nga inheniero a ti panagpaspasayaatna ti Newcomen a pison a makina ket kammasapulan idi kadagiti panagbalbaliw nga inyeg babaen ti Industrial a Rebolusion idiay katutubona a Gran Britania ken ti sangalubongan.
Dagiti paammo ken dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Urayno adda dagiti natalged a taudan a nangited ti petsa ti ipupusayna a kas ti 19 Agosto 1819, amin a kontemporario a naibagbaga ket agirepreporta nga isu ket pimmusay idi 25 Agosto ken naipunpon idi 2 Septiembre. Ti petsa nga 19 Agosto ket nagtaud manipud ti biograpaiana a Ti Biaga ni James Watt (1858, p. 521) babaen ni James Patrick Muirhead. Daytoy ket makaala ti (kuma) ti lehitimado manipud ti kinapudno a ni Muirhead ket kaanakan a lalaki idi ni Watt ken isu kuma ket adu ti pannakaammona ti daytoy. Kadagiti papel ni Muirhead, ti petsa nga 25 Agosto ket naibagbaga pay kadagiti dadduma a lugar. Ti naududi a petsa ket dagiti kontemporario a reporta dagiti warnakan (kas pagarigan, panid 3 iti The Times ti 28 Agosto) ken ti dagiti pay abstrato ken kodisilio ti panagikeddeng timaudi a testamento ni to Watt. (Iti nangruna a rehistro ti panakaipunponna idiay Sibaan ti Sanata Maria (Birmingham-Handsworth) ti petsa nga ipupusay ni Watt ket saan a naibagbaga.)
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- "Dagiti saan anaipablaak a sursurat ni James Watt" iti Warnakan ti Institusion dagiti Mekanikal nga Inheniero (Londres, 1915).
- Carnegie, Andrew, James Watt Unibersidad aPagmalditan ti Pasipiko (2001) (Naimaldit manen manipud ti 1913 ed.), ISBN 0-89875-578-6.
- Dickinson, H. W. (1935). James Watt: Artesano ken Inheniero. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti inadaw a sasao a mainaig kenni James Watt iti Wikiquote (Ingles)
Midia a mainaig kenni James Watt iti Wikimedia Commons


text:
Sebbangan
Iti biolohia, ti maysa a sebbangan ket maysa kadagiti pagibatayan a paset ti biolohiko a pannakaidasig ken maysa a taksonomiko a ranggo. Ti sebbangan ket kankanayon a naipalpalawag a kas maysa a grupo dagiti organismo a makabael iti panagputot ken makapatud ti naagned nga putot. Bayat nga adu dagiti kaso iti daytoy a panangipalplawag ket makaanayen, ti karikut ti panangipalplawag ti sebbangan ket naamammuan a kas ti parikut ti sebbangan. Dagiti aggigiddiat a panangrukod ket kankanayon a maus-usar, kasla dagiti panagpapada ti DNA, morpolohia wenno ekolohiko a pagyanan. Ti kaadda iti naisangayan a lokal a naampon apakailiddingan ket mabalin pay nga adu a pannakabingbingay dagiti sebbangan kadagiti "inpraespesipiko a takson" a kas dagiti subsebbangan (ken iti botanika dagiti dadduma pay a takson ket naus-usar, a kas ti panagduduma, sirok a panagduduma, ken formae).


text:
Aztec
Ti tattao nga Aztec /ˈæztɛk/[1] ket dagiti naisangayan nga etniko a grupo ti tengnga a Mehiko, a naisangsangayan dagiti grupo nga agsasao ti pagsasao a Nahuatl ken nagturturay kadagiti dakkel a parte ti Mesoamerika manipud ti maika-14 aginggana ti maika-16 a sigsiglo. Dagiti balikas ti Nahuatl nga aztecatl [as'tekat͡ɬ] (maymaysa)[2] ken aztecah [as'tekaʔ] (ad-adu ngem maysa)[2] ket kaibuksilanna ti "tattao manipud idiay Aztlan",[3] timaysa nga mitolohiko a lugar para iti agsasao ti Nahuatl a kultura iti dayta a panawen, ken kalpasanna ket naampon a kas ti balikas a mangipalplawag ti tattao a Mexica. Kankanayon a ti termino nga "Aztec" ket mangitudo laeng para iti tattao a Mexica ti Tenochtitlan (nga itan ket lokasion ti Siudad ti Mehiko), a mabirukan idiay maysa nga isla iti Danaw Texcoco, a tinawtawagan ti bagbagida a kas Mexica Tenochca [me'ʃika te'not͡ʃka] wenno Cōlhuah Mexica [koːlwaʔ me'ʃika].
Sagpaminsan pay a daytoy a termino ket mangiramraman kadagiti agtataeng kadagiti dua a kangrunaan a kumaduaan nga siudad-estado ti Tenochtitlan, dagiti Acolhua ti Texcoco ken dagiti Tepanec ti Tlacopan, a no dagitoy ket kakuyog ti Mexica ket mangporma ti Tinallo a Kumaduaan ti Aztec a nangtengtengngel ti kankanayon a makunkuna a kas ti "Aztec nga Imperio". Kadagiti sabali a kontesto, ti Aztec ket mabalin a mangitudo kadagiti amin a nadumaduma a siudad estado ken ti tattaona, a nakibinningay kadagiti dakkel a parte ti bukodda nga etniko a pakasaritaan ken kultural a pakailiddingan kadagiti Mexica, Acolhua ken Tepanec, ken isuda ket kankanayon pay nga agus-usar ti pagsasao a Nahuatl a kas ti lingua franca. Iti daytoy a kaibuksilan mabalin a maibaga ti maipangngep ti Aztec a sibilisasion a mairaman amin dagiti naisangayan a tabas ti kultura a sapasap para iti kaaduan a tattao a mangitagtagitao ti Tengnga a Mehiko idi naladaw a kalpasan ti klasiko a paset ti panawen.
Manipud ti maika-13 a siglo, ti Ginget ti Mehiko ket isu idi ti puso ti Aztec a sibilisasion: ditoy idi ti kapitolio ti Tinallo a Kumaduaan ti Aztec, ti siudad ti Tenochtitlan, a nabangon idi kadagiti naipangato a bassit nga isla idiay Danaw Texcoco. Ti Tinallo a Kumaduaan ket nangporma ti tributario nga imperio a nangpadakkel ti bukodna a politikal a hegemonia iti adayo a labes ti Ginget ti Mehiko, a nagparukma kadagiti siudad estado iti amin a Mesoamerika. Iti kinalatakna, ti kultura ti Aztec ket addaan idi kadagiti nabaknang ken narikut a mitolohiko ken relihioso tradision, ken ti pay pannakaabot ti namarangmang ng aarkitektural ken artistiko nagunodan. Idi 1521 ni Hernán Cortés, a kakuyogna ti adu a bilang a dagiti patneng nga agsaso ti Nahuatl a kaduana, ket pinarukmada ti Tenochtitlan ken inabakda ti Tinallo a Kumaduaan ti Aztec babaen ti panangidaulo ni Hueyi Tlatoani Moctezuma II. Ti kanunpalan dagiti Kastila ket binagonda ti baro a pagtaengan iti Siudad ti Mehiko idiay lugar ti nadadael a kapitolio ti Aztec, a manipud idiay ket nangirugianda ti proseso ti panagkolonia ti Tengnga nga Amerika.
Ti kultura ken pakasaritaan ti Aztec ket kangrunaan a naamammuan babaen ti arkeolohiko nga ebidensia a nabirukan kadagiti panagkalkali a kas ti naidayegan a Templo Mayor idiay Siudad ti Mehiko; manipud ti codices a papel ti patneng nga ukis ti kayo; manipud kadagiti pannakalaglagip kadagiti nakakita babaen dagti Kastila a konkistador a kas ni Hernán Cortés ken ni Bernal Díaz del Castillo; ken naipangpangruna kadagiti pannakailawlawag ti maika-16 ken maika-17 a sigloand iti kultura ken pakasaritaan ti Aztec a sinurat babaen ti Kastila apadi ken dagiti makabasa ken makasurat nga Aztec iti Espaniol wenno ti pagsasao a Nahuatl, a kas ti naindayegan a Florentine Codex nga inurnong babaen ti Pransiskano a monghe a ni Bernardino de Sahagún nga tinulongan dagiti nagpaamammo a patneng nga Aztec.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti pakaammo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
-
- Berdan, Frances (1982). Dagiti Aztec ti Tengnga aMehiko: Ti Maysa nga Imerial a Kagimongan. Dagiti Kaso a Panagadal iti Kultural nga Antropolohia. New York: Holt, Rinehart & Winston. ISBN 0-03-055736-4. OCLC 7795704.
- Berdan, Frances F.; Richard E. Blanton, Elizabeth Hill Boone, Mary G. Hodge, Michael E. Smith, ken ni Emily Umberger (1996). Dagiti Imperial nga Estratehia ti Aztec. Washington, DC: Panagsukimat a Biblioteka ken Urnong ti Dumbarton Oaks. ISBN 0-88402-211-0. OCLC 27035231. Ti dakamat ket agus-usar ti nasukatanen a parametro ti
|coauthors=(tulong)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Aztec iti Wikimedia Commons


text:
Indauluan da Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. ken ni DILG Provincial Director Paul Lalata agraman ken ni MLGO Officer Constancia L. Quinola kasta pay kadagiti kameng ti Municipal Engineering Office a timmulong a nagisagana kadagiti masapsapul ken nangpasangbay kadagiti nagsangpet a bisita.
Iti Mensahe ni Mayor Ediboy, kimmablaaw ken nagyaman kadagiti Opisiales ti DILG Provincial; DepED Personnel ken Barangay Officials ken kasta metten kadagiti dadduma pay a naitaripnong iti Groundbreaking Ceremony.
Innayon pay ni Mayor Ediboy a dina koma kayat a paudi ti ili a Cabugao a maikkan latta ti proyekto manipud iti DILG ket kayatna nga iti DepED ti maysa a pakaipaayan koma dagiti sumagsaganad a proyekto ti Ahensia tapno makomplementaran met iti napintas a pannakibinnadangna iti LGU iti pannakapasayaat ti Sektor-Edukasion iti ili.
Kabayatanna, dinakamat ti Ama ti Ili iti naaprobaran nga Apropriasion ti 300 a Million ti balorna a proyekto babaen iti Konseho Munisipal ket nupay sapasap a maikkan dagiti barbarangay kadaytoy a proyekto ket daytoy met ti resulta iti nasayaat a panagtutunos ken adu a partisipasion dagiti Opisiales ken NGOs kadagiti gannuat a mangpadur-as ti kasasaad dagiti umili ti Cabugao.
Pinagyamanan pay ti Alkalde Munisipal ti agtultuloy a pammati, talek ken pannakitimpuyog ti DepED ken iti amin nga umili ti Cabugao iti pannakagun-od kadagiti napapateg a proyekto a kas iti evacuation center.
Iti biang ti DILG, pinagyamanan met ni Director Paul Lalata iti panangited ti Munisipio ti Cabugao iti napartak a panangaramidna iti pagrebbenganna iti pannakapaadda dagiti kangrunaan a papeles tapno mapadaras a maaprobaran daytoy a proyekto.
Innayon ti DILG Director a mabalin met a mausar a multipurpose daytoy a maipasdek a proyekto tapno agbalin a “functional”.
Ti Cabugao Evacuation Center ket napaadda a proyekto babaen iti Gobierno Munisipal nga idauluan ni Mayor Edgardo “Ediboy” S. Cobangbang, Jr. manipud iti DILG-Bottom-up Budgetting (BUB) ken ti LGU-Cabugao nga aggatad iti P7.5 Million.
Bimmayabay da Public Schools District Supervisor Dr. Consesa T. Rumias; Mrs. Estrellita M. Siruno, Principal II, CNCS; Municipal Engineer Crescencio Marcos C. Formoso ken ni MDRRMC Officer Engr. Nestor B. Somera ken ni Mayor Ediboy iti pannakaisulbong ti Time Capsule ken iti pannakakagabor daytoy iti nadakamat a seremonia ti Groundbreaking. # (Web In-Action)


text:
Almendras
Ti Almendras (Prunus dulcis, kapadpada a nagan Prunus amygdalus Batsch., Amygdalus communis L., Amygdalus dulcis Mill.), ket maysa a sebbangan iti patneng a kayo idiay Tengnga a Daya ken Abagatan nga Asia. Ti Almendras ket isu pay ti nagan ti makan ken kaaduan a naitalonan a bukel iti daytoy a kayo. Iti daytoy a henero ti Prunus, daytoy ket naidasig iti melokoton ti sirok ti henero nga Amygdalus, daytoy ket nailasin manipud ti sabsabali a sirok dagiti henero babaen ti korrugado a kontsa a nakapalikmut ti bukelna.


text:
Nateng
Iti panagluto a termino, ti nateng ket isu ti masida a mula wenno ti pasetna, a naikeddeng para iti panagluto wenno makilaw.[1] Iti biolohiko a termino, ti "nateng" ket manginagan kadagiti kameng ti pagarian ti mula.
Ti saan a biolohiko a panangilawlawg iti nateng ket kaaduan a naibatay iti kulinario ken kultural a tradision. Malaksid kadagiti nateng, dagiti dadduma pay a kita makan a mula ket dagiti prutas, bukbukel ken dagiti nues. Dagiti nateng ket kankanayon a makmakan kadagiti salad wenno naluto kadagiti nananam wenno naapgad a luto, bayat a dagiti kulinario a prutas ket kadawyan dagitoy a nasam-it ken inus-usar para kadagiti sam-it, ngem daytoy ket saan nga unibersal nga alagaden.[1] Isunga, ti panagbingbingay ket kasla arbitrario, a naibatay kadagiti kultural a panirigan. Kas pagarigan, adda dagiti tao a mangikeddeng a dagiti uong a kas nateng urayno dagitoy ket saan a biolohiko a mulmula,[2][3] bayat a dagiti dadduma ket ikeddengda iti sabali a kategori ti makan;[4] adda met dagiti dadduma a kultura a mangigrupo kadagiti patatas kadagiti sereal a produkto a kas dagiti miki wenno bagas,[5] bayat a kaaduan kadagiti agsasao ti Inggles ket ikeddengda dagitoy a kas natnateng.
Adda met dagiti nateng a mabalin a kilawen, adda met dagiti mabalin a kaenen a maluto, ken adda met dagiti dadduma a nasken a maluto tapno mapatay dagiti masna sabidong wenno dagiti mikrobio tapnp dagitoy ket mabalin a sidaen.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Harri Vainio, Franca Bianchini (2003), Dagiti Prutas ken Nateng, IARC, p. 2
- ^ Ania kadi dagiti makmakan nga adda iti grupo ti nateng?, Departamento ti Agrikultura ti Estados Unidos., 2011-05-31, naala idi 2011-06-02,
Dagiti uong" naidasig babaen ti "Dadduma pay a nateng
- ^ Dagitisingasing – Natnateng, Cooks.com, naala idi 2009-06-24
- ^ Dagiti Alternatibo a Maapit ken Mulmula: Natnateng ken dagiti Uong, Departamento ti Agrikultura ti Estados Unidos, 2009-06-08, naala idi 2009-06-24
- ^ Peter von Polenz (1991), Deutsche Sprachgeschichte vom Spätmittelalter bis zur Gegenwart, p. 430
Adu pay amabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Munro, Derek B., Small, E. 1997 Natnateng ti Kanada. NRC Research Press, Ottawa ISBN 978-0-660-19503-2
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Nateng iti Wikimedia Commons


text:
ladingitek unay iti panangpaayko iti awis.... adu pay met ti sumaruno a seminar..
Link
Saturday, March 17, 2007
TI AWIS TI TMI
1 comment:
- ariel said...
-
Manipud kadagiti mangisursuro ti Ilokano and Philippine Drama and Film Program, Unibersidad ti Hawaii iti Manoa, kasta metten a manipud kadagiti adalanmi iti babaen daytoy a programa, kablaawanmi daytoy a panggep ken gannuat ti TMI Filipinas. Saluduanmi dagiti amin a kameng ken dagiti napusgan a dadaulo.
Gapu ti rugso ken regget nga adda iti dara nga agtartaray iti urat ti TMI Filipinas, ammomi a mangwaknit daytoy a grupo dagiti mannurat iti Amianan iti maysa dana a tumulong a mangitandudo iti kinalaing ni Ilokano ken taga-Amianan a mannurat.
Agbiagkayo amin!
- 2:19 PM