text:
Panawen ti Pannakapalpalawag
Ti Panawen ti Pannakapalpalawag (wenno simple laeng a ti Pannakapalpalawag wenno Panawen ti Rason) ket maysa idi a kultural a tignay dagiti nasaririt a taos idi maika-17 ken maika-18 a sigsiglo, nga immuna a nangrugi idiay Europa ken kalpasanna kadagidiay Amerikano akolonia. Ti panggepna daytoy idi ket ti mangreporma ti kagimongan iti panang-usar ti rason, panagkarit kadagiti kapanunotan a naisadsad iti tradision ken pammati, ken agpasayaat ti pannakaammo babaen ti sientipiko a pamay-an. Daytoy ket nangiyaddang ti sientipiko a kapanunotan, panagduda ken nasaririt a pannakisinnukat ken nangsungat ti kaniaw,[1] awan anus ken adda dagiti panag-abuso ti bileg babaen ti simbaan ken ti estado. Dagiti kapanunotan ti Pannakapalpalawag ket addaan ti nangruna a nagbanagan iti kultura, politika, ken dagiti gobierno iti Lumaud a lubong.
Nangrugrugi daytoy idi agarup a 1650 aginggana ti 1700, daytoy ket rinugian babaen dagiti pilosopo a kas ni Baruch Spinoza (1632–1677), John Locke (1632–1704), Pierre Bayle (1647–1706), Voltaire (1694–1778) ken pisiko a ni Isaac Newton (1643–1727).[2] Dagiti nangturturay a prinsipe ket kanknayonda a nangilagda ken nagpatan-ay kadagiti pigura ken nangpadasda pay a nangipakat kadagiti kapanunotanda iti gobierno a tinawtawagan idi a kas ti naipalawagan nga absolutismo. Ti Sientipiko a Rebolusion ket asideg a naikapet iti Pannakapalpalawag, gapu ta dagiti naduktalanna ket nangbaliw kadagiti adu a tradisional a konsepto ken nangipayammo kadagiti baro a perspektibo iti katutubo ken ti lugar ti tao iti kauneganna. Ti Pannakapalpalawag ket rimmang-ay aginggana idi agarup a 1790–1800, kalpasanna daytoy ti panangiyunay-unay tu rason ket sinukatan ti panangiyunay-unay iti rikna ti Romantisismo, ken ti maysa a Kontra-Pannakapalpalawag ket nakagun-od ti kadayeg.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Kors, Alan Charles. Ensiklopedia ti Pannakapalpalawag. Oxford: Oxford UP, 2003. Prenta.
- ^ Sootin, Harry. "Isaac Newton." New York, Messner(1955).
- ^ Casey, Christopher (Oktubre 30, 2008). ""Grecian Grandeurs and the Rude Wasting of Old Time": Britain, the Elgin Marbles, and Post-Revolutionary Hellenism". Foundations. Volume III, Number 1. Naala idi 2009-06-25.


c: text/html

text:
Naawan, Misamis Oriental
Ti Naawan ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Misamis Oriental iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Naawan ket nabingbingay a politikal iti 10 a barbaranggay.[2]
- Don Pedro
- Linangkayan
- Lubilan
- Mapulog
- Maputi
- Mat-i
- Patag
- Poblacion
- Tagbalogo
- Tuboran
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Misamis Oriental". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 17 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Amianan a Mindanao (Ingles) naala idi 17 Abril 2013
- ^ "Probinsia ti Misamis Oriental". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 17 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rizal (panangilawlawag)
Ti Rizal ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:
Dagiti luglugar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Rizal, probinsia iti Filipinas
- Rizal, Cagayan,ili iti Filipinas
- Rizal, Kalinga, ili iti Filipinas
- Rizal, Laguna, ili iti Filipinas
- Rizal, Nueva Ecija, ili iti Filipinas
- Rizal, Occidental Mindoro, ili iti Filipinas
- Rizal, Palawan, ili iti Filipinas
- Rizal, Zamboanga del Norte, ili iti Filipinas
Dagiti tattao[urnosen | urnosen ti taudan]
- Jose Rizal, nailian a bannuar iti Filipinas


text:
Kanton iti Solothurn
Ti Solothurn (Aleman: Solothurn (tulong·paammo)) ket maysa a kanton idiay Suisa. Daytoy ket mabirukan idiay amianan a laud ti Suisa. Ti kapitoliona ket ti Solothurn.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Arealstatistik Standard - Kantonsdaten nach 4 Hauptbereichen
- ^ Opisina ti Estadistika ti Kanton iti Solothurn, MS Excel a dokumento – Bevölkerungsbestand nach Gemeinden 31.12.2011 (Aleman) Naala idi 29 Mayo 2012
Kasilpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Kanton iti Solothurn iti Wikimedia Commons


text:
Kategoria:Pampanid nga addaan kadagiti dakamat nga agus-usar kadagiti naipatarus a termino nga awan ti kasisigud
|trans_chapter=masapul ti
|chapter=
Daytoy a biddut ket rumsua no dagiti [[Tulong:Panagdakamat nga Estilo 1|dakamat ti CS1] ket addan ti Ingles a patarus iti titulo ti kapitulo iti
|trans_chapter= ngem awan ti kasisigud a pagsasao ti titulo ti kapitulo iti
|chapter=.
Ti mangsolbar iti daytoy a biddut, mangited ti pateg para iti
|chapter=. Padasen ti agnayon ti
|language= no saan pay a paset ti dakamat.
Dagiti panid nga addaan ti kastoy a biddut ket automatiko a maikabil iti Kategoria:Pampanid nga addaan kadagiti dakamat nga agus-usar kadagiti naipatarus a termino nga awan ti kasisigud.[a]
|trans_title=masapul ti
|title=
Dagiti dakamat ti CS1 ket mangireporta ti daytoy a biddut no ti dakamat ket addaan ti Ingles a patarus ti titulo iti
|trans_title= ngem awan ti kasisigud a pagsasao ti titulo iti
|title=.
Ti mangsolbar iti daytoy a biddut, mangited ti kasisigud a pagsasao para iti
|title=. Padasen ti agnayon ti
|language= no saan pay a paset ti dakamat.
Dagiti panid nga addaan ti kastoy a biddut ket automatiko a maikabil iti Kategoria:Pampanid nga addaan kadagiti dakamat nga agus-usar kadagiti naipatarus a termino nga awan ti kasisigud.[a]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy a listaan ket mabalin a saan a mangipakita kadagiti kinaudi a sinuksukatan.


text:
Monarkia
Ti monarkia ket maysa a porma ti gobierno nga iti kinaturay ket pudno wenno bassit a naipatagikua iti agmaymaysa a tao (ti monarka).[1]
Dagit porma ti monarkia ket adu kadagiti paggiddiatanda babaen ti nakaibatayn ti agpang ti legado nga autonomia a panakatengngel ti panagturay ti monarka, ti pamay-an apanagpili ti monarka, ken kadagiti amin a naisakbayan a naikeddeng a patingga ti kapaut ti panagturayda. No ti maysa a monarka ket awan wenno bassit a pannakaatipa iti estado ken dagiti politikal a banag, daytoy ket makunkuna a kas ti awan patinggana monarkia ken daytoy ket maysa aporma ti autokrasia. Kadagiti kaso a ti diskresion ti monarka ket pormal a napatinggaan (kadawyan tatta nga aldaw) dagitoy ket makunkuna a kas dagiti batay-linteg a monarkia. Kadagiti tawidan a monarkia, ti opisina ket naipaspasa babaen ti pannakatawid iti kaunegan ti grupo ti pamilia, ngem dagiti napilpili a monarkia ket napilpili babaen ti sistema panagbutos. Iti naipakasaritaa dagitoy a sistema ket kadawyanda a naitiptipon ti, pormal wenno saan apormal. (Kas pagarigan, kadagiti nabutbutosan a monarkia dagiti laeng adda ti naisangsangayan a puli ti naikedkeddeng a mabalin a mapili, ngem dagiti tinawtawid a monarkia ket addaanda ti legado a kammasapulan a maipanggep ti relihion, edad, henero, kapasidad ti isip, ken dagiti dadduma pay a banag a mangtignay a kas ti de facto a panagbutbutos ken ti panagpartuat kadagiti kasasaad dagiti makibinninglay a mangtunton a ti pannakaiyanaup ti linteg ket suheto ti epektibo a pannakapili.) Iti kanungpalan, adda dagiti banag a ti panagpaso ti turay ti monarkia ket agasmang a naibatay iti kalendario wenno dagiti naisangsangayan a nagunodani a gangandat (kas pagarigan ti panagpawil ti panagraut.) Ti pagbanagan ti pannkaisaritaan ken heograpiko a paggiddiatan iti paraigid dagitoy tallo a wasay ket ti panagpartuat ti adu ti pagdumadumaanna nga estruktura ken dagiti tawidan a mangipalpalawag ti “monarkia.”
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Stuart Berg Flexner ken Leonore Crary Hauck, mamannurat, Random House Unabridged Dictionary, Maika-2 Ed., Random House, New York (1993)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Monarkia iti Wikiquote (Ingles)
Midia a mainaig iti Monarkia iti Wikimedia Commons


text:
Manipud idi nangrugiac nga agbasbasa iti Bannawag idi 1950s agingga ita, dackel ti nagbaliwan ti lubong, nangruna iti panangimaldit iti sinurat. Ayanna a pagdacsan no naimaldit laeng iti papel, cas iti agdama a Bannawag, dagitoy ti mabalin a mapasamac: (a) maibelleng wenno usaren a pagbungon ti ania man (agraman daing a monamon) dagiti daan a Bannawag, (b) idulin ti daan a Bannawag ngem gapu ta caadduanna ti awan temperature-controlled a pagidulinan, ag-deteriorate ti calidad ti newsprint a nacaimalditan ti Bannawag agingga iti tumayengteng ti maris dagiti pinanid a dimon mabalin a basaen ti naimaldit, wenno (c) ibelleng wenno usaren a pagbungon dagiti immuna nga indulin tapno adda pangidulinan cadagiti barbaro nga issues.
Uray no cayat ti agbasa cadagiti nacadulin a daan nga issues ti Bannawag, no dadduma umapay ni kinasadut a mapan agucag, nangruna no awan pamalpalatpatan no ania nga issue ti nacaipablaacan ti cayat a basaen.
Cadagiti agduyos nga agadal nga agsurat iti Ilocano wenno siasino man nga agtarigagay nga agusisa iti sasaaden ti Literatura Ilocana, bigbigec a dackel a problema ti kinakisang wenno kinaawan dagiti public/private libraries a sidadaan a mangidiaya iti Bannawag, nangruna dagiti daan nga issues na. Gapu iti caawan ti gundaway a mangidilig iti calidad dagiti nagcacauna wenno nabiit laeng a napalabas a sinurat ken ti calidad dagiti agdama a sinurat, casano a maicalicagum ti panagdur-as ti literatura tayo? Ania a panacderan ti mangisingasing a napimpintas dagiti putar dagiti agdama a mannurat tayo mayarig cadagiti putar iti naglabas?
Maliclican dagitoy paricut a nadacamat iti ngato no maipablaac ti Bannawag iti Internet. Mabalin nga adda kinamuyot ti maysa a mannurat a mangipagarup a ti putarna ti capintasan no awan met pangidasiganna iti daytoy. Ket no maysacan a cuto-cuto iti Internet, ammomon no apay. Agsipud ta adu ti masaracan iti Internet a pangyarigan, saan laeng nga iti bucod a pagsasao. Ken adu ti masursuro iti Internet a macatulong iti panagputar ken mangitudo cadagiti saluadan nga estilo ti panagputar.
No yasping ti Literatura Ilocana cadagiti nadumaduma a literatura ti lubong, cas iti Japon, Ingles wenno Castila, adda cadi maipadis a nagrang-ayan ti bucod tay a literatura? Adda ngatan mannurat iti Ilocano nga addaan iti naurnong a sinurat a napintas ti calidad na a mabalin nga ibilang iti sangalubongan a salisal para iti Nobel Prize for Literature? Awaten ngata dagiti mannurat ken agcalicagum nga agbalin a mannurat iti Ilocano daytoy a carit tapno ipennecda ti panangadal cadagiti nadumaduma a ramit ken estilo ti panagsurat tapno umasenso ti calidad ti isuratda?


text:
Papa Adriano II
Ni Papa Adriano II (792–872) ket isu ti papa manipud idi 14 Disiembre 867 aginggana idi 14 Disiembre 872. Isu ket kameng ti natakneng a Romano a pamilia a nagbalin a kas maysa a papa idi isu ket lakayen.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Papa Adriano II iti Wikimedia Commons
Daytoy nga artikulo ket mangiraman ti teksto manipud ti naipablaak nga adda tattan iti dominio a publiko: Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Adriano". Encyclopædia Britannica (Maika-11 nga ed.). Pagmalditan ti Unibersidad ti Cambridge.


text:
San Policarpo, Daya a Samar
Ti San Policarpo ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Daya a Samar iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti San Policarpo ket politikal a nabingbingay iti 17 a barbaranggay.[2]
- Alugan
- Bahay
- Bangon
- Baras (Lipata)
- Binogawan
- Cajagwayan
- Japunan
- Natividad
- Pangpang
- Baranggay No. 1 (Pob.)
- Baranggay No. 2 (Pob.)
- Baranggay No. 3 (Pob.)
- Baranggay No. 4 (Pob.)
- Baranggay No. 5 (Pob.)
- Santa Cruz
- Tabo
- Tan-awan
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Daya a Samar". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 14 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Daya a Visayas (Ingles) naala idi 27 Pebrero 2013
- ^ "Probinsia ti Daya a Samar". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 14 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Bagac, Bataan
Ti Bagac ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Bataan iti Filipinas.
Dagiti linaon
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Bagac ket nabingbingay a politikal iti 14 a barbaranggay.[2]
- Bagumbayan (Poblacion)
- Banawang
- Binuangan
- Binukawan
- Ibaba
- Ibis
- Pag-asa (Wawa-Sibacan)
- Parang
- Paysawan
- Quinawan
- San Antonio
- Saysain
- Tabing-Ilog (Poblacion)
- Atilano L. Ricardo
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Bataan". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 8 Agosto 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Luzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Bataan". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 8 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Bagac, Bataan iti Wikimedia Commons
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)
- Sapasap a Paammo ti Bagac Bataan


text:
Miguel de Cervantes
Ni Miguel de Cervantes Saavedra[b] (Espaniol: [miˈɣel de θerˈBantes saaˈBeðɾa]; 29 Septiembre 1547 – 22 Abril 1616)[1] ket maysa idi nga Espaniol a nobelista, mannaniw, ken dramaturgo. Ti bukodna a magnum opus, Don Quixote, ket naipanpanunotan nga isu dagitoy ti immuna a moderno a Europeano a nobela,[2] ket maysa a klasiko ti Lumaud a literatura, ken naipanpanunotan kadagiti kasayaatan nga obra ti piksion a naisurat ti amin a panawen.[3] Ti impluenisana iti pagsasao nga Espaniol ket kaaduan a nalatak idi a ti pagsasao ket sagpaminsan a makunkuna a ti la lengua de Cervantes ("ti pagsasao ni Cervantes").[4] Isu ket nabirngasana kas ti El Príncipe de los Ingenios ("Ti Prinsipe ti Saririt").[5]
Idi 1569, ni Cervantes ket immalis idiay Roma, nga idiay ket nagserbi a kas maysa a babaonen ni Giulio Acquaviva, ti maysa a nabaknang a padi a naipangato iti kardinal ti simmakbay a tawen. Babaen idin, ni Cervantes ket nagenlistado a kas maysa a soldado ti Marina nga inpanteria ti Espania a rehimento ken nagtultuloy ti biagna ti milisia aginggana idi 1575, idi natiliw isuna babaen dagiti Arheliano a korsario. Kalpasan ti lima a tawen iti panagtagtagabu isu ket winayaan dagiti nakatiliw kanianan babaen ti pangsaka manipud ti nagannak kaniaka ken dagiti Trinitario, ti maysa a Katoliko nga urnos ti relihion. Isu ket dimteng a nagsubli met laeng iti pamiliana idiay Madrid.
Idi 1585, ni Cervantes ket nangipablaak ti maysa a pastoral a nobela a nanaganan ti La Galatea. Gapu kadagiti pinansia a parikut, ni Cervantes ket nagtrabrabaho a kas maysa a probedor para iti Espaniol nga Armada, ken kalpasan daytoy a kas maysa nga agsingsingir ti buis. Idi 1597, dagiti madi a pakabilanganna ti tallo a tawen ket nakaipan kaniana idiay Balangat a Pagbaludan ti Seville. Idi 1605, isu ket nagnaed idiay Valladolid, idi kalpasan ti panagballigi ti immuna a paset tiDon Quixote, a naipablaak idiay Madrid, daytoy ket nangisenial ti panagsublina ti literario a lubong. Idi 1607, isu ket nagtaeng idiay Madrid, nga idiay ket nagtaeng ken nagtrabtrabaho aginggana idi pimmusay. Idi laus-ud ti siam a tawen ti kabibiagna, ni Cervantes ket nangikeddeng ti pammadayawna a kas maysa a mannurat; isu ket nagipablaak ti Novelas ejemplares (Dagiti nasayaat a nobela) idi 1613, ti Panagbaniaga idiay Parnassus (Viaje al Parnaso) idi 1614, ken idi 1615, ti Ocho comedias y ocho entremeses ken ti maikadua a paset ti Don Quixote. Ni Carlos Fuentes ket nangilaglagip a , "ni Cervantes ket nangiluklukat kadagiti panid ti maysa a libro a ti maysa nga agbasbasa ket agipagpagarup nga isu ti naisursurat."[6]
Dagiti linaon
Biag[urnosen | urnosen ti taudan]
Pannakaipasngay ken nasapa a biag[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipagarup a ni Cervantes ket naipasngay idi idiay Alcalá de Henares, ti Kastiliano a siudad ti agarup a 15 milia manipud idiay Madrid, mabalin nga idi 29 Septiembre (ti rambakan nga aldaw ni San Miguel ti Arkanghel) 1547. Ti naipagarup a petsa a pannkaipasngayna ket naikeddeng kadagiti rehistro iti simbaan ket nanaganan ti tradisional a nagan ti maysa nga ubing iti nagan ti aldaw ti piesta a pannakaipasngayna. Isu ket nabuniagan idiay Alcalá de Henares idi 9 Oktubre 1547 idiay parokia a simbaan iti Santa María la Mayor. Ti tignay ti panangbubiag ket nabasa a "Dominggo, ti maikasiam nga aldaw iti bula ti Oktubre, ti Tawen ti Diostayo a sangaribu ket lima a gasut uppat a pulo ket pito a tawen , ni Miguel ket nabalangatan ken nabubiganen, anak a lalaki ni Rodrigo Cervantes ken ti asawana ani doña Leonor. Binunniagan babaen ni apo Bartolomé Serrano, padi ti apotayo a Baket. Nabuniagan ken napirmaan iti naganko. — Bachelor Serrano"
Ni Rodrigo nga ama ni Miguel ket maysa idi a mammmukis-sirhano iti Gallego a kaputotan, a nagsimsimpa kadagiti tulang, nagpadpdara, ken nagtartaripatu ti "basbassit a kammasapulan ti panag-agas";[7] iti dayta a panawen, kadawyan a kadagiti mammmukis nga isuda ket sirhano pay. Ti apongna iti amana a bangir, a ni Juan de Cervantes, ket maysa idi nga impluensial nga baogado a nagtengtengngel kadagiti adu nga administratibo a puesto. Ti ulitegna ket mayor ti Cabra iti adu a tatwtawen.
Ti inana, a ni Leonor de Cortinas, ket patubo idi ti Arganda del Rey ken ti maikatlo nga anak a babai ti maysa a natakneng, a nakapukaw amain a kinabaknangna ken nangilaklako ti anakna a babai a managasawa idi 1543. Daytoy ket nagturongan ti sulpeng a pannakiasawa ken dagiti adu a panagkabkabit babaen ni Rodrigo.[8] Ni Leonor ket pimmusay idi 19 Oktubre 1593.
Bassit laeng kadagiti pannakaamo iti nasapa a tawtawen ni Cervantes. Mabalin nga idi ubing ti pamiliana ket immalalis kadagiti sabsabali nga ili. Idi daytoy a las-ud ti panawen, isu ket nakamamo iti maysa a balasang a kamarera nga agnagan iti Josefina Catalina de Parez. Dagitoy dua a naginnayatda unay ket nagkomplotda a tumalaw. Ngem naduktalan ti amana daytoy a plano ken nagiparit kenni Josefina a mangbisita kenni Cervantes. Kasla nga iti, ama ni Charles Dickens, ti ama ni Miguel ket naembargo para kadagiti utangna. Dagiti rehistro ti korte ket nangipakpakita ti napanglaw a sankabalayan. Bayat nga adda dagiti dadduma a biograpo ket nakisinnupiat nga isu ket nagadal pay idiay Unibersidad ti Salamanca, ngem awan ti pammasingked nga isu ket nagadal idiay. Adda dagiti naipagpagarup a ni Cervantes ket nagadal pay kadagiti Hesuita idiay Córdoba wenno Seville.[9]
Dagiti kakabsatna ket ni Andrés (1543), Andrea (1544), Luisa (1546), Rodrigo (1550), Magdalena (1554) ken Juan – a naamammuan laeng gaputa naibagbaga iti testamento ti amana.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Canavaggio, Jean (2011). "Miguel de Cervantes Saavedra – Autor Biografía". bib.cervantesvirtual.com (iti Espaniol). Naala idi 7 Abril 2011.
- ^ "Harold Bloom iti Don Quixote, ti immuna a moderno a nobela | Liblibro | The Guardian". Londres: Books.guardian.co.uk. Disiembre 12, 2003. Naala idi 2009-07-18.
- ^ "nakaal akadagiti butos ti mannurat ti Don Quixote". BBC News. 7 Mayo 2002. Naala idi 3 Enero 2010.
- ^ La lengua de Cervantes (PDF) (iti Espaniol). Ministerio de la Presidencia de España. Naala idi 2008-08-24.
- ^ "|| Centro de Estudios Cervantinos ||". Centroestudioscervantinos.es. Naala idi 2012-02-03.
- ^ Fuentes, Carlos. Siak ken dagiti Dadduma: Napilpili a salaysay? (1988).
- ^ William Byron, "Cervantes. Ti Biograpia", Doubleday & Company: Garden City, NY, 1978, pp. 23-32.
- ^ Moorcock p 386
- ^ "Cervantes, Miguel de". Ti Encyclopedia Americana. 1994.
Dagiti adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ti Don Quixote ni Cervantes (Moderno Kritikal a Panakaipatpatarus), ed. Harold Bloom, 2001
- Miguel de Cervantes (Moderno Kritikal a Panakaimatangan), ed. Harold Bloom, 2005
- Ti Don Quixote ni Cervantes: ti kaso a libro, ed. Roberto González Echevarría, 2005
- Ti Cambridge a kumaduaan ni Cervantes, ed. Anthony J Cascardi, 2002
- Dagiti kritiko a salaysay kenni Cervantes / ed. Ruth S. El Saffar, 1986
- Cervantes; maysa nga umnong dagiti salaysay, ed. Lowry Nelson, 1969
- Cinco personajes fugaces en el camino de Don Quijote, Giannina Braschi; Cuadernos hispanoamericanos, ISSN 0011-250X, Nº 328, 1977, pp. 101–115.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Miguel de Cervantes iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig kenni Miguel de Cervantes iti Wikiquote (Ingles)
Dagiti obra a mainaig kenni Mannurat:Miguel de Cervantes iti Wikisource (Ingles)


text:
Ciro ti Natan-ok
Ni Ciro II ti Persia (Persiano: کوروش بزرگ , Daan a Persiano: [1] Kuruš; c. 600 SK wenno 576 SK–530 SKref>(Dandamaev 1989, p. 71) ), sapasap a naamammoan a kas ni Ciro ti Natan-ok,[2] naamammoan pay a kas ni Ciro ti Laklakay, ket isu idi ti nangbangon ti Akamenida nga Imperio.[3]Babaen ti panagturayna, ti imperio ket nangararakup kadagiti amin a napalabas a sibilisado nga estado ti taga-ugma nga Asideg a Daya,[3] ken nawatiwat a nagpadakkel ken dimteng a kaaduan a nagparukma ti Abagatan a laud nga Asia ken ti kaaduan ti Tengnga nga Asia ken ti Kaukaso. Manipud ti Baybay Mediteraneo ken Helesponto iiti laud aginggana idiay Karayan Indus iti daya, ni Ciro ti Natan-ok ket nagpartuat ti kadakkelan nga imperio a nakitkita ti lubong.[4] Dagiti napno a panagturayna idi a titulo ket Ti Nalatak nga Ari, Ari ti Persia, Ari ti Anshan, Ari ti Media, Ari ti Babilonia, Ari ti Sumer ken Akkad, Ari dagiti uppat a suli ti lubong. Isu pay ti nangipalpalawag a naipanpanunotan ti kaaduan a ti maysa kadagiti naipakasaritaan a kangrunaan a panakairangarang ti karbengan ti nagtagitaoan babaen ti Ciro a Silindro idi baetan ti 539 ken 530 SK.
Dagiti dakamat[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Unicode: 𐎤𐎢𐎽𐎢𐏁. Taudan: maysa a binnatong iti Pasargadae.
- ^ Xenophon, Anabasis I. IX; kitaen pay ti M. A. Dandamaev "Ciro II", iti Encyclopaedia Iranica.
- ^ a b Schmitt Akemenida a dinastia (i. Ti sangkaputotan ken dinastia)
- ^ Kuhrt, Amélie (1995). "13". Ti Taga-ugma nga Asideg a Dayat: C. 3000-330 BC. Routledge. p. 647. ISBN 0-415-16762-0.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Ciro ti Natan-ok iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig kenni Ciro ti Natan-ok iti Wikiquote (Ingles)


text:
ISO 639-2
Dagiti ISO 639-2:1998, a kodigo a pannakabagi dagiti nagan iti pagsasao — Paset 2: Alpha-3 a kodigo, ket isu ti maikadua a paset iti ISO 639 a pagalagadan, nga agilista kadagiti kodigo para iti pannakabagi dagiti nagan iti pagsasao. Dagiti tallo a letra a kodigo a naited para iti tunggal maysa a pagsasao iti daytoy a paset ti pagalagadan ket mangitudo a kas dagiti "Alpha-3" a kodigo. Adda dagiti 464 a naikabil idiay listaan dagiti kodigo ti ISO 639-2.
Ti Estados Unidos a Biblioteka iti Kongreso ket isu ti agirehistro a turay para iti ISO 639-2 (a maitudtudo a kas ti ISO 639-2/RA). A kas ti agirehistro a turay, ti LOC ket agawat ken agrepaso kadagiti maitukon a panagbalbaliw; addaan pay ti pannakabagi iti ISO 639-RA a Kumaduaan a Balakadan a Komite nga akinrebbeng para iti panagtaripatu dagiti tabla ti ISO 639 a kodigo.
Ti panagobra kadagitoy ket nangrugi iti ISO 639-2 a pagalagadan idi 1989, gapu ti ISO 639-1 a pagalagadan, nga agited ti dua a letra dagiti kodigo para kadagiti pagsasao, ket saanto a makalaon kadagiti adu a bilbilang dagiti pagsasao. Ti ISO 639-2 a pagalagadan ket immuna a naipablaak idi 1998.
Dagiti linaon
Dagiti B ken T a kodigo[urnosen | urnosen ti taudan]
Bayat nga adau dagiti pagsasao ket naikkan ti maysa a kodigo babaen ti pagalagadan, sangpulo ket dua kadagiti nailawlawagan a pagsasao ket adda iti tallo a letra a kodigo, ti maysa a "bibliograpiko" a kodigo (ISO 639-2/B), a naala manipud ti Inggles a nagan para iti pagsasao ken nasken idi a kas ti legado a langa, ken maysa a "terminolohikal" a kodigo (ISO 639-2/T), a naala manipud ti patubo a nagan para iti pagsasao. Tunggal maysa kadagitoy a sangapulo ket dua a pagsasao ket mairaman pay idiay ISO 639-1 a pagalagadan. (Adda idi dagiti 22 B a kodigo; scc ken scr ket dagitoy ket naikkaten.)
Iti sapasap dagiti T a kodigo ket kaykayat; ti ISO 639-3 ket agu-usar ti ISO 639-2/T. Nupay kasta, ti ISO 15924 ket nakaala kadagiti kodigina no mabalin manipud idiay ISO 639-2/B.
Dagiti kaatiddog ken kita[urnosen | urnosen ti taudan]
Kaatiddog:
- Dagiti agmaymaysa a pagsasao
- Dagiti makro a pagsasao
- Dagiti urnong ti pagsasao
- Dagiti dialekto
- Naisererba para iti panag-usar
- Dagiti naipangpangruna a kasasaad
Dagiti kita (para kadagiti agmaymaysa a pagsasao):
- Dagiti sibibiag a pagsasao
- Dagiti awanen a pagsasao
- Dagiti taga-ugma a pagsasao
- Dagiti naipakasaritaan a pagsasao
- Dagiti naaramid a pagsasao
Dagiti naipangpangruna a kasasaad[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda dagiti kodigo para kadagitoy a naipangpangruna a kasasaad:
- mis ket nailista a kas dagiti "di-nakodigo a pagsasao"
- mul (fpara kadagitiadu a pagsasao) a naidangep no nausar dagiti nadumaduma a pagsasao ken saan a mabalin nga inaganan amin dagiti husto a kodigo ti pagsasao
- Ti ballaet ti qaa aginggana ti qtz ket naireserba ken saan nga inusar iti pagalagadan
- und (para iti di-naikeddeng) ket inu-usar kadagiti kasasaad a ti pagsasao wenno dagiti pagsasao ket nasken a maipatudo ngem ti pagsasao ket saan a mainaganan.
- zxx ket nailista idiay listaan ti kodigo a kas ti "awan ti linguistiko a linaon" (nainayon idi 2006-01-11)
Dagiti naurnong a kodigo ti pagsasao[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda dagiti ISO 639-2 a kodigo a kadawyan nga inus-usar para kadagiti pagsasao a saan nga apag-isu nnga agirepresenta ti maysa a naisangayan a pagsasao wenno dagiti nadumaduma a maikabagian a pagsasao (a kasll a dagiti makro a pagsasao dita ngato). Dagitoy ket naipanunutan a kas dagiti naurnong a kodigo dagiti pagsaso ken dagitoy ket saan a mairaman manipud ti ISO 639-3. Para iti panagipalpalawag dagiti makro a pagsasao ken naurnong a pagsasao kitaen ti [1].
Dagiti naurnong a kodigo ti pagsasao iti ISO 639-2 ket nailista dita baba.
Dagiti sumaganad a dua akodigo ket nainaganan a kas dagiti naurnong a kodigo iti ISO 639-2 ngem dagitoy ket (iti agdama) ket awan manipud ti ISO 639-5:
Dagiti kodigo a nairehistro para iti 639-2 a nailista a kas dagiti naurnong a kodigo iti ISO 639-5 (ken dagiti naurnong a kodigo babaen ti nagan iti ISO 639-2):
- afa Dagiti pagsasao nga Apro-Asiatiko
- alg Dagiti pagsasao nga Alhonkuiana
- apa Dagiti pagsasao nga Apache
- art Dagiti parbo a pagsasao
- ath Dagiti pagsasao nga Atapaskan
- aus Dagiti pagsasao nga Australiano
- bad Dagiti pagsasao a Banda
- bai Dagiti pagsasao a Bamileke
- bat Dagiti pagsasao a Baltiko
- ber Dagiti pagsasao a Berber
- bnt Dagiti pagsasao a Bantu
- btk Dagiti pagsasao a Batak
- cai Dagiti pagsasao a Tengnga nga Amerikano nga Indio
- cau Dagiti pagsasao a Kaukasio
- cel Dagiti pagsasao a Keltiko
- cmc Dagiti pagsasao a Chamic
- col Dagiti pagsaso a Shilluk
- cpe dagiti kreol ken pidgin, naibatay ti Inggles
- cpf dagiti kreol ken pidgin, naibatay ti Pranses
- cpp dagiti kreol ken pidgin, naibatay ti Portuges
- crp dagiti kreol ken dagiti pidgin
- cus Dagiti pagsasao a Cushitic
- day Dagiti pagsasao a Land Dayak
- dra Dagit ipagsasao a Dravidian
- fiu Dagiti pagsasao a Finno-Ugriano
- gem Dagiti pagsasao a Hermaniko
- ijo Dagiti pagsasao nga Ijo
- inc Dagiti pagsasao nga Indik
- ine Dagiti pagsasao nga Indo-Europeano
- ira Dagiti pagsasao nga Irani
- iro Dagiti pagsasao nga Irokuesa
- kar Dagiti pagsasao a Karen
- khi Dagit ipagsasao a Khoisan
- kro Dagiti pagsasao a Kru
- map Dagiti pagsasao nga Austronesio
- mkh Dagiti pagsasao a Mon–Khmer
- mno Dagiti pagsasao a Manobo
- mun Dagiti pagsasao a Munda
- myn Dagiti pagsasao a Maya
- nah Dagiti pagsasao a Nahuatl
- nai Dagiti pagsasao nga Amianan nga Amerikano nga Indio
- nic Dagiti pagsasao a Niger–Kongo
- nub Dagiti pagsasao a Nubiano
- oto Dagiti pagsasao nga Otomiano
- paa Dagiti pagsasao a Papu
- phi Dagiti pagsasao iti Pilipinas
- pra Dagiti pagsasao a Prakrit
- roa Dagiti pagsasao a Romanse
- sai Dagiti pagsasao nga Abagatan nga Amerikano Indio
- sal Dagiti pagsasao a Salisa
- sem Dagiti pagsasao a Semitiko
- sgn Dagiti senial a pagsasao
- sio Dagiti pagsasao a Sioua
- sit Dagiti pagsasao a Sino-Tibetano
- sla Dagiti pagsasao a Eslabo
- smi Dagiti pagsasao a Sami
- son Dagiti pagsasao a Songhai
- ssa Dagiti pagsasao a Nilo-Sahara
- tai Dagiti pagsasao a Tai
- tup Dagiti pagsasao a Tupi
- tut Dagiti pagsasao a Altaiko
- wak Dagiti pagsasao a Wakasha
- wen Dagiti pagsasao a Sorbia
- ypk Dagiti pagsasao a Yupik
- znd Dagiti pagsasao a Zande
Dagiti naipangpangruna akodigo iti ISO 639-2:
- und di-naikeddeng (pagsasao)
- mis di-nakodigo a pagsasao
- mul dagiti adu a pagsasao
- zxx awan ti lingguistiko a linaon, di-mayatanup
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- ISO 639-2/RA Homepage
- ISO 639-2/RA a Pakaammo ti Panagbalbaliw
- Dagiti salaysay idiay website ti Biblioteka iti Kongreso


text:
Wagayway ti Filipinas
Ti nailian a wagayway ti Filipinas (Tagalog: Pambansang Watawat ng Pilipinas), (Aleman: Flagge der Philippinen), ket addaan ti nakailad a dua a kolor nga agpadpada a kadakkel a naarian nga asul ken nalabbaga, nga iti tengnga ti trianggulo ket addaan iti nabalitokan a duyaw nga init nga addaan kadagiti walo a raya, nga itakderan dagiti immuna a kameng iti probinsia iti daytoy a pagilian a nangrugi iti Rebolusion ti Filipinas a nagsupiat it Espania idi 1896; ken iti tunggal maysa a suli iti trianggulo ket addaan ti nagmurdongan ti lima a dagiti nabalitokan a duyaw a bit-bituen, nga itakderan dagiti tallo a nangruna nga is-isla, ti Luzon, Visayan ken Mindanao. Daytoy a wagayway ket makaipatuldo iti kasasaad ti gubatan no idaya ti rabaw ti nalabbaga a paset.[1]
Dagiti linaon
Daremdem[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti kaatiddog iti daytoy a wagayway ket mamindua iti kaakabana a maipatarus kas iti parang a pannakaibagi a 1:2. Ti kaatiddog dagiti sikigan iti puraw a trianggulo ket kapadpada ti kaatiddog ti kaakaba iti wagayway. Tunggal maysa a bituen ket naidaya a pamay-an a maysa kadagiti murdongda ket naiturong iti suli ti nagyanan da.[2]
Dagiti kolor iti daytoy a wagayway ket nainaganan babaen ti Linteg ti Republika 8491 iti banag idiay sagayad a numero iti sistema a naaramid babaen ti Gunglo ti Kolor iti Estados Unidos.[2][3] Ti opisial a kolor ken dagiti surmurok ken kumurang a dagiti sabsabali a kolor a lugar wenno luglugar ket nailista dita baba:[4]
Panagusar ti wagayway iti gubat[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Filipinas ket saan nga agus-usar iti sabali a Wagayway ti gubat: imbes ket, ti nailian a wagayway ket inus-usar iti daytoy a panggep. Daytoy a wagayway ket napuot a naisangsangayan ngamin ket makainaganan ti kasasaad ti gubat no ti nalabbaga a paset naiparang iti rabaw, wenno ti kannigid ti kumitkita no naiparangay daytoy nga agpangato (a ti puraw a trianggulo ket adda ti rabaw).[2]
Iti panawen ti kappia, nupay kasta, ti asul a paset ket ti kangatuan a paset (a kas dita ngato a naipakita). Dagiti pakasaritaan a kas pagarigan iti daytoy a panawen ti gubat a pannaka-iyallatiw ti panangidaya idi nagdama ti Rebulosion iti 1896, Maikadua a Sangalubongan a Gubat, ken addaan dagiti wagayway nga inaw-awit dagiti demostrador a nagraut iti Palasio Malacañng iti Rebolusion ti EDSA idi 1986.[2]
Tan-tanda[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti nailian a wagayway ti Filipinas ket addaan ti rektanggulo a tabas nga addaan ti agpapada a rukud ti trianggulo, a tanda iti panagpapada ken pagkakabsatan; ti maysa a nagilad a raya nga asul ket para iti kappia, kinapudno ken hustisia; ken ti maysa a nakailad a raya a nalabbaga ket para iti panagayat iti ili ken kinatured. Iti tengnga ti puraw a trianggulo ket ti maysa a nabalitokan nga init nga addan ti walo a raya a nagtanda iti panagkaykaysa, kawayaan, demokrasia ti tattao ken katurayan. Tunggal maysa kadagiti raya ti init ket naitakderan kadagiti immuna a walo a probinsia a nangrugi ti Rebulosion ti Filipinas idi 1896 a panagsupiat ti Espania. Ni Ambrosio Rianzares Bautista, a nangisurat ti Deklarasion ti Wayawaya ti Filipinas ken ti nagbasbasa a patinayon idi naiwaragawag idi Hunio 12, 1898, ket nailista na dagiti walo a probinsia a kas Manila, Cavite, Pampanga, Nueva Ecija, Tarlac, Laguna, ken Batangas. Dagiti tallo a nagmurdong ti lima a bit-bituen, maysa iti tunggal maysa a suli ti trianggulo, ket naitakderan para kadagiti tallo nga is-isla a makaaramid ti Filipinas: Luzon, Visayas, Mindanao.
Daytoy a simbolo a naited iti Deklarasion ti Wayawaya ti Filipinas idi 1898 ket addaan ti paggiddiatan iti agdama nga opisial a panangipalpalawag. Ti kunanna ket ti puraw a trianggulo ket kayat na a sawen ti kayarigan ti Katipunan, ti nalimed a kagimingan a nagsupiat ti panagturay dagiti Kastila. Ti kunanan ket, dagiti kolor ti wagayway ket parubaen na ti wagayway ti Estados Unidos a kas pannakaipakita ti panagyaman ti panangsalaknib ti Amerika iti panagsupiat kadagiti Kastila idi Rebolusion ti Filipinas. Ti kunana pay a ti maysa kadagiti tallo a bituen ket itakderanna ti isla ti Panay, nga ad-adda ngem ti sibubukel nga is-isla ti Visayas. Ti warragawag ket nairawagawagna pay a ti init a naitakderanna dagiti nalayog nga addang a naaramid dagiti annak ti pagilian nga agpatuloy iti Rang-ay ken Sibilisasion, ken inlistana ti Bataan a maysa kadagiti walo a probinsia a naitandaan babaen ti ray-raya ti init.[5]
Dagiti artikulo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ http://globalnation.inquirer.net/news/breakingnews/view/20100927-294642/RP-flag-blooper-in-New-York-not-intentionalUS-embassy
- ^ a b c d "Republic Act No. 8491". Naidulin manipud ti kasisigud idi 2007-12-05. Naala idi 2009-06-08. (naidulin manipud ti ti orihinal idi 2007-12-05).
- ^ "Dictionary of Vexillology:C". Dagiti Wagayway ti Lubong. Naala idi 2007-06-06.
- ^ "Philippines". Vexilla Mundi. Naala idi 2007-06-06.
- ^ "Pannakairangarang ti Panakawayawayas iti Pilipinas". Naala idi 2009-06-12.


text:
Plantilia:IPA-amin
IPA: [{{{1}}}]
Dagiti linaon
Panagusar[urnosen ti taudan]
Daytoy a plantilia ket pormatenna dagiti transkripsion ti IPA ken isilpona dagitoy iti WP:IPA, ti sapasap a tekla ti IPA. Daytoy ket naikeddeng para kadagiti pagsasao nga awan ti naisangayan a suporta, ken para kadagiti akidkid a transkripsion dagiti pagsasao. Kitaen dita baba para kadagiti naisangayan a plantilia.
Ti umuna a selula ket para iti transkripsion, ken ti maikadua a pagpilian a selula ket ti panangibaliw a panagtengngel ti pangyuna. No awan ti maikadu a pateg, agparang ti pangyuna ti IPA: :
{{IPA-amin|a}}→ IPA: [a]
{{IPA-amin|a|pron}}→ panangibalikas [a]
{{IPA-amin|a|local}}→ lokal a panangibalikas: [a]
{{IPA-amin|a|}}→ [a]
Dagiti nagan ti pagsasao ket mabalin pay a maikabil; iti daytoy a kaso, nasken ti dua-a-tuldek:
{{IPA-amin|a|Olandes:}}→ Olandes: [a]
Ti ania man kadagitoy ket mabalin a maitipon iti papeles ti uni iti maysa a pagpilian ti maikatlo a selula:
Tapo mausar ti kasisigud a pangyuna, nupay kasta, ti ‹IPA› ket nasken a maikabil iti maikadua a selula:
Ti kapadana a plantilia iti {{pronunciation}} ket awan ti pangyuna a panagibaliw:
{{pronunciation|Nl-A.ogg}}→ Plantilia:Pronunciation
Panagusar kadagiti plantilia ti pannakabalikas iti IPA[urnosen ti taudan]
Ti Wikipedia ket mangited kadagiti nadumaduma a plantlia para iti husto a panagiparang kadagiti transkripsion ti IPA.
Kita ti letra ti IPA[urnosen ti taudan]
Iti sapasap, dagiti simbolo ti IPA iti panid ket nasken a marikpan iti plantilia ti
{{IPA}}, daytoy ket mangpormat ti teksto iti maysa a mangpataud ti kita ti letra ti IPA. No adu ti paset ti panid ket agus-usar iti IPA, daytoy ket kustomario nga agipablaak iti pakdaar iti dayta a kinapudno iti
{{Pakdaar ti IPA|lang=ilo}}, ngem ti tunggal maysa a tangdan ket makasapul laeng ti plantilia ti
{{IPA}} para iti husto a pannakapormat.
No awan dagiti makaanay a rumsua tapno maikkan iti pakdaar, ikeddengen ti plantilia a maisilpo iti tekla ti IPA para iti umuna a kayarigan ti IPA iti panid wenno seksion.
Dagiti balikas iti Ingles[urnosen ti taudan]
Para kadagiti balikas iti Ingles, iti kaaduan, saan a rehional a transkripsion, a kas no mangited iti panangibalikas iti tekla ti balikas iti maysa nga artikulo, agusar kadagiti plantilia a mangisilpo iti Tulong:IPA para iti Ingles, ti karta a subpaset ti IPA a maitunos iti Ingles:
- {{IPA-en}}, maiparang a kas: Panangibalikas nga Ingles: /balikas/ (ti pay /balikas/, Panangibalikas nga Ingles: /balikas/, panangibalikas /balikas/, ken dadduma pay).
- {{IPAc-en}}, automatiko a mangbaliw iti IPA, tapno ti
{{IPAc-en|'|w|3r|d}}ket agparang a kas /ˈwɜrd/. Daytoy ket mangited ti panagkallautang ti bao a silsilpo kadagiti simbolo, ken isu itan ti kinaynayat a plantilia.
Dagiti ganganaet a balikas[urnosen ti taudan]
Para kadagiti ganganaet a balikas a saan nga asimilado iti Ilokano, mausar kadagiti plantilia a mangisilpo iti ad-adu a sapasap a tsart ti Tulong:IPA , nga aglaon kadagiti amin a nangruna a simbolo ti IPA:
-
- {{IPA-amin}}, agparang a kas: IPA: [balikas]. Wenno:
- Para kadagiti naisangayan a pagsasao, mabalin nga adda met dagiti dedikado a tekla ti IPA para iti naiyalagad a transkripsion. Adda met dagiti nadumaduma a pagpilian para kadagiti pannakaiparangda. Ti umuna a selula ket mangiraman ti kodigo ti ISO ti pagsasao; ti maikadua ket ti transkripsion; ti makatlo a tekla ket ti maysa a pangyuna a insasao; ken ti maikapat ket ti baetan para iti papeles ti uni. Kas pagarigan ti panagusar iti balikas ti a Pranses iti eau [o] , addaan iti kasisigud a pormat iti:
-
{{IPA-fr|o}}→ Panangibalikas a Pranses: [o]
-
- Wenno ti balikas a "panangibalikas" ket mabalin a mausar a kas ti introduksion:
{{IPA-fr|o|pron}}→ panangibalikas: [o]
-
- Nagan ti pagsasao laeng:
{{IPA-fr|o|lang}}→ Pranses: [o]
-
- "IPA" laeng:
{{IPA-fr|o|IPA}}→ IPA: [o]
-
- Silpo laeng:
{{IPA-fr|o|}}→ [o]
-
- Ti ania man kadagitoy ket mabalin nga itipon iti papeles ti uni:
- Para iti kasisigud a pangyuna nga insasao, nupay kasta, nasken ti pagikabilan a kas ti “-”:
IPA-amin para kadagiti saan a nasuportaran a pagsasao[urnosen ti taudan]
Napartuat dagiti baw-ing para kadagiti pagsasao nga awan kadagiti dedikado a plantilia. Dagiti transkripsion nga agus-usar kadagitoy a baw-ing ket agdama a maisilpo iti {{IPA-amin}}; no mapartuat ti naisangayan a plantilia kadagiti artikulo ket hustodanton a maisilpo. Kas pagarigan, mabalin nga usaren ti
{{IPA-jv|balikas}} para iti Habanes, ngem iti agdama maibaw-ingto iti
{{IPA-amin}}, ken agpataud daytoy iti IPA: [balikas].
Panangibaliw iti IPA[urnosen ti taudan]
Ti sabali pay a kita ti plantilia ti naisangayan a pagsasao ket mangpalubos ti panangikabil kadagiti ordinario a letra (wenno kombensional a kapada ti ASCII) manipud iti naited a pagsasao para iti automatiko a panangibaliw kadagiti simbolo ti ponetiko. Dagiti pagsasao nga agdama a magun-od, ken pagarigan ti panagusar, ket makita dita baba:
Kitaen pay[urnosen ti taudan]
- {{respell}}, para kadagiti panangiletra manen a panangibalikas, a mabalin a mausar kadagiti balikas nga Ingles a maipatinayon iti IPA
- {{lang-nci-IPA}}, para iti mamindua a transkripsion ti IPA ti Nahuatl
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar


text:
Hermosa, Bataan
Ti Hermosa ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Bataan iti Filipinas. Ti nagan a "Hermosa" ket naggapu iti pagsasao nga Español, a maipatarus iti Ingles a kas "beautiful".
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Hermosa ket nabingbingay a politikal iti 23 a barbaranggay.[2]
- A. Rivera (Pob.)
- Almacen
- Bacong
- Balsic
- Bamban
- Burgos-Soliman (Pob.)
- Cataning (Pob.)
- Culis
- Daungan (Pob.)
- Mabiga
- Mabuco
- Maite
- Mambog - Mandama
- Palihan
- Pandatung
- Pulo
- Saba
- San Pedro (Pob.)
- Santo Cristo (Pob.)
- Sumalo
- Tipo
- Judge Roman Cruz Sr. (Mandama)
- Sacrifice Valley
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Bataan". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 8 Agosto 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Luzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Bataan". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 8 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)
- Sapasap a Pammo ti Hermosa, Bataan


text:
Golf
Ti golf ket presision a timpuyog ken isport ti bola a dagiti makibinglay nga agay-ayam ket agusarda kadagiti nadumaduma a kita ti pang-or tapno tiruenda dagiti bola kadagiti serie ti ab-abut iti maysa a pagay-ayaman ket agus-usar ti kabassitan a bilang kadagiti panagtiro. Ti golf ket nailawagan, kadagiti alagaden ti golf, a kas "panagay-ayam ti bola iti maysa apang-or manipud iti rabaw a pantiruan iti maysa nga abut babaen ti panagtiro wenno dagiti agsasaruno a panagtiro segun kadagiti Alagaden."
Daytoy ket maysa kadagiti bassit laeng nga ay-ayam ti bola a saan a nasken ti agpapada a lugar ti pagay-ayaman. Embes ket, ti ay-ayam ket maay-ayam iti maysa a kurso ti golf , ken sapasap nga aglaon kadagiti naurnos a panagsasaruno ti 9 wenno dagiti 18 nga "abut." Ti tunggal maysa nga abut iti kurso ket nasken nga aglaon pangrugian a "tee box" (pagtiruan a kahon) ken "putting green" (pagtiruan a berde) a paglaonan ti pudno nga abut.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti napalabas nga ay-ayam ti Olimpiada". Olympic Movement. Naala idi 29 Marso 2009.
- ^ Associated Press file (9 Oktubre 2009). "Golf, rugby make Olympic roster for 2016, 2020". cleveland.com. Naala idi 23 Septiembre 2010.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Golf iti Wikimedia Commons


text:
Aborlan, Palawan
Ti Aborlan ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Palawan iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Aborlan ket nabingbingay kadagiti 19 a barbaranggay.[2]
- Apo-Aporawan
- Apoc-apoc
- Aporawan
- Barake
- Cabigaan
- Gogognan
- Iraan
- Isaub
- Jose Rizal
- Mabini
- Magbabadil
- Plaridel
- Ramon Magsaysay
- Sagpangan
- San Juan
- Tagpait
- Tigman
- Poblacion
- Culandanum
- Marikit
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Palawan". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 24 Septiembre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Mimaropa (Ingles) naala idi 30 Enero 2013
- ^ "Probinsia ti Palawan". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 24 Septiembre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Sühbaataryn Yanjmaa
Ni Sükhbaataryn Yanjmaa (Mongol: CүxбaaTapыH ЯHжMaa naiyanak a kas ni Nemendeyen Yanjmaa, Mongol: HэMэHдэeH ЯHжMaa; 15 Pebrero 1893 – 1963) ket biuda ni Mongoliano a daulo ti rebolusion Damdin Sükhbaatar, a kas Mangidaulo ti Presidium ti Estado ti Nalatak a Khural manipud idi Septiembre 1953 aginggana idi Hulio 1954 ket nagbalin nga isu laeng ti maikadua a babai iti pakasaritaan a nabutosan wenno naidutok a daulo ti estado.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Worldwide Guide to Women in Leadership". Naala idi 1 Pebrero 2013.


text:
Tudela, Cebu
Ti Tudela ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Cebu iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Tudela ket nabingbingay a politikal kadagiti 11 a barbaranggay.[2]
- Buenavista
- Calmante
- Daan Secante
- General
- McArthur
- Northern Poblacion
- Puertobello
- Santander
- Secante Bag-o
- Southern Poblacion
- Villahermosa
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Cebu". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Visayas (Ingles) naala idi 25 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Cebu". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 7 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Polonia
Ti Polonia i/ˈpoʊlənd/ (Polako: Polska), opisial a ti Republika iti Polonia (Polako: Rzeczpospolita Polska; Kasubio: Pòlskô Repùblika; Silesiano: Polsko Republika), ket maysa a pagilian idiay Tengnga nga Europa, nabeddengan daytoy babaen ti Alemania iti laud; ti Republika a Tseka ken Slovakia iti abagatan; Ukrania, Belarus ken Lituania iti daya; ken ti Baybay Baltik ken Kaliningrad Oblast, maysa a Ruso nga exclave, iti amianan. Ti dagup a kalawa ti Polonia ket 312,679 kuadrado kilometro (120,726 sq mi), a makaaramid daytoy ti maika-70 a kadakkelan a pagilian iti lubong ken ti maika-9 a kadakkelan idiay Europa. Ti Polonia ket adda ti population ti sumurok a 38 a riwriw a tattao, a makaaramid daytoy ti maika-34 a kaaduan ti populasion a pagilian iti lubong ken ti maikanem a kaaduan ti populasion a kameng iti Kappon ti Europa, nga isu daytoy ti kaaduan ti populasion a kameng ti kalpasan ti komunista. Ti Polonia ket maysa a unitario nga estado a binuklan dagiti 16 a voivodeship. Ti Polonia ket kameng iti Kappon ti Europa, NATO, ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, ti Organisasion ti Komersio ti Lubong, ti Organisasion para iti Ekonomia a Pagtitinnulongan ken Panagrangrang-ay (OECD), Europeano nga Ekonomiko a Lugar, Ahensia ti Internasional nga Enerhia, Konsilo iti Europa, Organisasion para iti Salaknib ken Pagtitinnulongan iti Europa, Ahensia ti Internasional ti Atomiko nga Enerhia, G6, Konsilo dagiti Estado ti Baybay Baltik, Visegrád a Grupo, Weimar a Trianggulo ken Schengen a Tulagan.
Dagiti linaon
Populasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti pannakabangon ti Polako nga estado ket nainaganan iti pannaka-ampon iti Kristianidad babaen ti nangturay a ni Mieszko I idi 966,[4] iti teritoria a kapadpada iti tatta nga aldaw a Polonia. Ti Pagarian iti Polonia ket naporma idi 1025, ken idi 1569 a nagpapigsa ti atiddog a kumaduaan iti Nalatak a Dukado iti Lituania babaen ti panagpirma ti Kappon iti Lublin, a nagbukel ti Polako–Lituano a Mankomunidad. Ti Mankomunidad ket awanen idi 1795 gapu ta nabingbingay dagiti daga ti Polonia kadagiti Pagarian ti Prusia, ti Imperio ti Rusia, aken ti Austria. Ti Polonia ket nakaala manen ti panakawayawayana a kas ti Maikadua a Polako a Republika idi 1918. Kalpasan ti dua a dekada, idi Septiembre 1939, ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat ket nangrugi ti panagraut ti Polonia babaen ti Nasi nga Alemania ken ti Kappon ti Sobiet . Sumurok nga innem a riwriw a Polako nga umili ti natay iti dayta a gubat. Ti Polonia ket nagungar kalpasan kadagiti napalas a tawen iti uneg ti Sobiet a pannaka-impluensia a kas ti Republika dagiti Tattao aginggana idi 1989. Idi panawen ti Rebulosion iti 1989, ti 45 a kaatiddog ti komunismo a panagturay ket naruppuog ken ti demokratiko a panagturay ket nabagon. Daytoy ket nakaited ti pundasion ti moderno a Polonia, naam-ammuan babaen ti batay-linteg a kas ti "Mikatlo a Polako a Republika".
Nupay ti adu a pannakadadael ti pagilian a napadasan iti maikadua a Sangalubongan a Gubat, ti Polonia ket napakabaelan a nagpreserba kadagiti adu a bukodna a kultura a kabaknangan. Adda dagiti 14 nga agdama a tinawtawid a pagsaadan a naisuratan idiay listaan ti UNESCO a Tinawtawid ti Lubong idiay Polonia.[5]
Manipud idi gibus ti panawen ti komunista, ti Polonia ket nakagun-od ti "nangato unay" a ranggo ti banag iti panagrangrang-ay ti nagtagitaoan.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Główny Urząd Statystyczny. Baza Demografia. Ludność. Stan, ruch naturalny i wędrówki ludności w I kwartale 2014 r., stan na 31.03.2014. [1]
- ^ "Human Development Indicators of Poland". UNITED NATIONS DEVELOPMENT PROGRAMME. Naala idi 10 Mayo 2015.
- ^ "2014 Human Development Report Summary". United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
- ^ Lukowski, Jerzy; Zawaszki, Hubert (2001). Ti Ababa a Pakasaritaan iti Polonia (Umuna nga Edision nga ed.). Dagiti Biblioteka ti Unibersidad iti Stirling - Popular Loan (Q 43.8 LUK): Pagmaldita ti Unibesidad ti Cambridges. p. 3. ISBN 0521559170.
- ^ "Polonia - UNESCO a Sentro ti Tinawtawid ti Lubong". Whc.unesco.org. Naala idi 2012-02-06.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Polonia iti Wikimedia Commons


text:
Sablan, Benguet
Ti Sablan ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Benguet iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti Sablan ket nabingbingay a politikal iti 8 a barbaranggay.[2]
- Bagong
- Balluay
- Banangan
- Banengbeng
- Bayabas
- Kamog
- Pappa
- Poblacion
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Benguet". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 10 Hulio 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti CAR (Ingles) naala idi 30 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti Benguet". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 10 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Upi, Maguindanao
Ti Upi ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Maguindanao iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Upi ket nabingbingay a politikal kadagiti 23 a barbaranggay.[2]
- Bantek
- Bayabas
- Blensong
- Borongotan
- Bugabungan
- Bungcog
- Darugao
- Ganasi
- Kabakaba
- Kibleg
- Kibucay
- Kiga
- Kinitaan
- Mirab
- Nangi
- Nuro (Poblacion)
- Ranao Pilayan
- Rempes
- Renede
- Renti
- Rifao
- Sefegefen
- Tinungkaan
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Maguindanao". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 21 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao (ARMM) (Ingles) naala idi 4 Hunio 2013
- ^ "Probinsia ti Maguindanao". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 21 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Asturias, Cebu
Ti Asturias ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Cebu iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Asturias ket nabingbingay a politikal kadagiti 27 a barbaranggay.[2]
- Agbanga
- Agtugop
- Bago
- Bairan
- Banban
- Baye
- Bog-o
- Kaluangan
- Lanao, Asturias
- Langub
- Looc Norte
- Lunas
- Magcalape
- Manguiao
- New Bago
- Owak
- Poblacion
- Saksak
- San Isidro
- San Roque
- Santa Lucia
- Santa Rita
- Tag-amakan
- Tagbubonga
- Tubigagmanok
- Tubod, Asturias
- Ubogon
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Cebu". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Visayas (Ingles) naala idi 25 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Cebu". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 7 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Pilid
Ti pilid ket isu ti nagtitimbukel a komponente a naikeddeng nga agtayyek iti maysa a bering a pagtayyekan. Ti pilid ket maysa kadagiti kangrunaan a komponente iti pilid ken burayongan a maysa kadagiti innem a simple a makina. Dagiti pilid, a mairaman dagiti burayongan, ket mangpalubos ti nalaka a panaggunay kadagiti nadagsen a banag a mangpalaka ti panangiyakar wenno panangilugan bayat a mangsupsuporta ti karga, wenno mangaramid iti panagobra dagiti makina. Dagiti pilid ket inus-usar pay para kadagiti dadduma a panggep, a kas iti manibela ti barko, manibela, pagdamilian a pilid ken bolante.
Dagiti kadawyan a kas pagarigan ket mabirukan kadagiti pagipakatan ti pagluganan. Ti pilid ket nasayaat a mangpabassit ti rasras babaen ti panapalaka ti panaggunay babaen ti panagtulatid a maikuyog ti panagusar kadagiti burayongan. Tapno dagiti pilid ket agtulatiddda, ti kanito ket masapul a maipakat iti pilid iti pagtayyekanna, babaen iti grabidady, wenno babaen ti panangipakat iti sabali nga akin-ruar a puersa wenno panangipusipos a puersa.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Pilid iti Wikimedia Commons
- Midia a mainaig iti Dagiti pilid ti kotse iti Wikimedia Commons
- Ti Kaduogan a Natarikayo a Pilid. Museo ti Siudad iti Ljubljana. Naala idi 31 Enero 2012.


text:
Rosario, La Union
Ti Rosario ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti La Union iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Rosario ket nabingbingay iti 33 a barbaranggay.[2]
- Alipang
- Ambangonan
- Amlang
- Bacani
- Bangar
- Bani
- Benteng-Sapilang
- Cadumanian
- Camp One
- Carunuan East
- Carunuan West
- Casilagan
- Cataguingtingan
- Concepcion
- Damortis
- Gumot-Nagcolaran
- Inabaan Norte
- Inabaan Sur
- Nagtagaan
- Nangcamotian
- Parasapas
- Poblacion East
- Poblacion West
- Puzon
- Rabon
- San Jose
- Marcos
- Subusub
- Tabtabungao
- Tanglag
- Tay-ac
- Udiao
- Vila
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti La Union". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Hulio 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Ilocos (Ingles) naala idi 21 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti La Union". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 3 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Danaw
Ti danaw wenno dan-aw ket bagi ti danum iti relatibo a natalna a likido iti mausig a kadakkel, lokalisado iti labneng, a napalikmutan babaen iti daga a naisina manipud iti karayan wenno sabali a rummuaran nga agserbi a mangpakan wenno mangattian ti danaw. Dagiti danaw nga adda iti daga ket saan a paset iti taaw, ken isu a dagitoy ket maisalumina manipud kadagiti laguna, ken dagitoy ket dakdakkel pay ken ad-adalem ngen dagiti alog.[1][2] Dagiti danaw ket mabalin nga igiddiat kadagiti karayan wenno dagiti waig, a dagitoy ket kadawyan nga agay-ayus. Nupay kasta kaaduan kadagiti danaw ket pinakpakan ken inat-atianan babaen dagiti karayan ken dagiti waig.
Dagiti masna a danaw ket mabirukan kadagiti kabambanatayan a lugar, dagiti sona ti rengngat, ken dagiti lugar nga addaan kadagiti agdama a glasiasion. Dagiti sabali a danaw ket mabirukan kadagiti endoreika a labneng wenno kadagiti igid dagiti duog a karayan. Kadagiti sabali a paset iti lubong adda met dagiti adu a danaw gapu kadagiti nakariro a tab-tabas ti panagattian manipud ti kinaudi a Panawen ti Yelo. Amin dagiti danaw ket temporario kadagiti heolohiko a gantingan ti panawen, gapu ta dagitoy ket agin-inutda a mapunno kadagiti sedimento wenno agluppiasda kadagiti labneng a naglaon kaniada.
Adu met kadagiti danaw ket artipisial ket naaramid para iti panagusar ti industria wenno agrikultura, para iti panagpataud ti hidro-elektriko a bileg wenno panagipaay ti domestiko a danum wenno para kadagiti pamay-an nga estetiko wenno pagliwliwaan.
Pannakaiwarwaras dagiti danaw[urnosen | urnosen ti taudan]
Kaaduan kadagiti danaw iti lubong ket nasadiwa a danum, ken kaaduan ket mabirukan idiay Akin-amianan a Hemisperio kadagiti nagatngato a latitud. Ti Kanada, ket addaan iti nakarkulo a 31,752 a dandanaw ken dakdakkel ngem 3 kuadrado kilometro (1.2 sq mi)[3] ken ti di ammo a dagup a bilang dagiti danaw, ngem nakarkulo a saan a basbassit ngem 2 a riwriw.[4] Ti Pinlandia ket addaan kadagiti 187,888 a danaw iti 500 kuadrado metro (5,400 sq ft) wenno dakdakkel, a dagiti 56,000 ket dadakkel (10,000 kuadrado metro (110,000 sq ft) wenno dakdakkel).[5]
Kaaduan kadagiti danaw ket addaan iti saan a basbassit ngem maysa a masna a pagruaran iti porma ti karayan wenno alog, ken isu daytoy ti mangtalinaay ti natimbeng a kaadalem ti danaw babaen ti panangpalubos ti panagattian ti sobra a danum.[6] Adda met dagiti danaw nga awanan iti masna a pagruaran iti danum ken makapukaw laeng babaen ti panagbawbaw wenno ti panagagsep iti sirok ti daga wenno isuda a dua. Dagitoy ket naitermino a kas dagiti endoreika a danaw.
Adu met kadagiti danaw ket artipisial ken naaramid para iti panagusar ti industria wenno agrikultura, para iti panagpataud ti hidro-elektriko a bileg wenno panagipaay ti domestiko a danum wenno para kadagiti pamay-an nga estetiko wenno pagliwliwaan.
Iti lubong, dagiti danaw ket inatiw met ti bilang babaen dagiti alog: kadagiti nakarkulo a 304 a riwriw ti natalinaay a bagbagi ti danum iti sangalubongan, 91% kadagitoy ket 1 hektaria (2.5 akre) wenno basbassit iti kalawa (kitaen ti panangipalawag dagiti alog).[7] Dagiti bassit a danaw ket ad-aduda pay ngem dagiti dadakkel a danaw: iti termino ti kalawa, maysa a pagkatlo kadagiti natalinaay a danum ti lubong ket nairepresenta babaen dagiti danaw ken dagiti alog iti 10 hektaria (25 akre) wenno basbassit. Nupay kasta, dagiti dakkel a danaw ket mangirepresenta para iti kaaduan a kalawa ti natalinaay a danum nga addaan kadagiti 122 dakkel a danaw iti 1,000 kilometro kuadrado (390 kd mi, 100,000 ha, 247,000 akre) wenno mangirepresenta ti agarup a 29% iti dagup ti sangalubongan a kalawa ti natalinaay nga akin-uneg a danum.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Britannica online. "Danaw (pisikal a langa)". Naala idi 2008-06-25. "[ti danaw ket] ti ani aman a dakkel a bagi ti danum iti nabuntog nga agay-ayus wenno saan nga agkutkuti a danum a mangsakop ti maysa nga akin-uneg a labneng iti mausig a kadakkel. Dagiti panangipalawag a husto a mangilasin kadagiti danaw, dagiti alog, dagiti kalugnakan, ken uray pay dagiti karayan ken dagiti sabali a bagi ti danum iti saan a taaw a danum ket nasayaaten a naipaammo. Makunkuna pay, nupay kasta, a dagiti karayan ken dagiti waig ket napardasda nga agay-ayus; ken dagiti kalugnakan ket aglaonda kadagiti adu a gatad ti ruot, kaykayo ken babassit a mula; ken dagiti alog ket bassitda met no maipada kadagiti danaw. No maipalawag iti heolohia, dagiti danaw ket dagiti temporario a bagi ti danum."
- ^ "Dictionary.com definition". Naala idi 2008-06-25.
- ^ http://atlas.nrcan.gc.ca/site/english/learningresources/facts/lakes.html/#numberoflakes ([1])
- ^ http://atlas.nrcan.gc.ca/auth/english/maps/environment/hydrology/watershed1/1
- ^ http://www.ymparisto.fi/default.asp?contentid=240894&lan=fi&clan=en
- ^ Carreck, Rosalind, ed. (1982). The Family Encyclopedia of Natural History. The Hamlyn Publishing Group. p. 205. ISBN 978-0711202252.
- ^ Downing, J. A.; Prairie, Y. T.; Cole, J. J.; Duarte, C. M.; Tranvik, L. J.; Striegl, R. G.; McDowell, W. H.; Kortelainen, P.; Caraco, N. F.; Melack, J. M. (2006). "The global abundance and size distribution of lakes, ponds, and impoundments". Limnology and Oceanography 51 (5): 2388–2397. doi:10.4319/lo.2006.51.5.2388. ISSN 0024-3590.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Danaw iti Wikimedia Commons


text:
Marco Polo
Ni Marco Polo (i/ˈmɑrkoʊ ˈpoʊloʊ/; Panangibalikas nga Italiano: [ˈmarko ˈpɔːlo]; Septiembre 15, 1254 – Enero 9, 1324) ket maysa idi a Benesiano nga agbanbaniaga nga agtagtagilako[1][2] a dagiti panagbanbaniagana ket nairehistro idiay Il Milione, ti maysa a libro a kaaduan a nagipangyuna kadagiti Europeano ti Tengnga nga Asia ken Tsina.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Marco Polo iti Wikimedia Commons
Dagiti obra a mainaig kenni Marco Polo iti Wikisource (Ingles)


text:
Lady Gaga
Ni Stefani Joanne Angelina Germanotta (/ˈstɛfəniː dʒʌrməˈnɑːtə/ STE-fə-nee jurr-mə-NAH-tə; naipasngay idi Marso 28, 1986), maamammoan ti entablado a naganna a Lady Gaga, ket maysa nga Amerikana akumakanta ket mannurat ti kanta. Naipasngay ken dimmakkel idiay Siudad ti New York, isu ket nangruna anagadal idiay Kombento iti Sagrado a Puso ket nabiit a nagadal idiay Tisch a Pagadalan dagiti Arte ti Unibersidad ti New York sakbay a nagikkat tapno agipatengnga ti isipna ti karerrna ti musika. Isu ket nagrugrugi nga agpabpabuya kadagidiay mabuya a rock a musika iti Baba a Bangir ti Daya ti Manhattan, ken pinirmaan ti Streamline Records babaen idi gibus ti 2007. Idi panawen tipanagtrabahona a kas mannurat ti musika para iti kompania ti plaka, ti bosesna ket nakaala kadagiti panakaimatang ti agrerehistro nga artista ni Akon, a nagpirma kaniana ti bukodna nga etiketa ti Kon Live Distribution.


text:
Noli de Castro
Ni Manuel Leuterio de Castro, Jr. (naipasngay idi Hulio 6, 1949), nadayeg a naamammoan a kas ni Noli de Castro wenno "Kabayan" Noli de Castro, ket isu idi ti maika-14 a Bise Presidente iti Filipinas (2004–2010).
Isu ket maysa a konmentarista ti radio ken telebision, ni De Castro ket nabutosan idi a kas maysa a Senador idi 2001 ken Bise Presidente idi 2004. Isu ti immuna a nawaya a kandidato ti naakala ti kangatuan a bilang dagiti butos iti maysa a senatorial a panagbutos ken immuna a nabutosan a Bise Presidente ti Filipinas a nawaya a timmaray, nupay isu ket nagkampania kadagiti dua a panagbutos baben ti kimmaduan a nagsuporta ti pannakakandidato ken administrasion ni Gloria Macapagal-Arroyo.


text:
Charice
Ni Charmaine Clarice Relucio Pempengco (naiyanak idi Mayo 10, 1992 idiay Siudad ti Cabuyao, Laguna, Filipinas), kaaduan nga ammo babaen ti nagan a Charice, ket Filipina a kumakanta a nagsikat babaen ti YouTube. Kinunkuna idi babaen ni Oprah Winfrey a kas "ti katalentuan nga ubing a babai iti lubong",[1] immuna isuna a nangipablaak ti internasional nga album ti estudio ti Charice idi 2010. Ti album ket napan a maika-8 iti Billboard 200, ken ngaramid kenni Charice ti immuna a taga-Asia a solo a kumakanta iti pakasaritaan nga addaan iti Top 10 iti chart ti album ti Billboard 200.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "The Most Talented Girl in the World". Oprah.com. Septiembre 9, 2008. Naala idi Hunio 3, 2013.
- ^ "Filipina singer Charice joins 'Glee'". International Business Times. Naala idi Hulio 3, 2010.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Charice iti Wikimedia Commons


text:
ISO 3166-2:PH
Ti ISO 3166-2:PH ket isu ti kodigo ti pagilian para iti Filipinas iti ISO 3166-2, ti pagalagadan a paset ti ISO 3166 nga inpablaak babaen ti Gunglo ti Sangalubongan para iti Panagalagad (ISO), a mangipalawag kadagiti kodigo para iti nagnagan kadagiti nangruna a pannakabingbingay (a kas dagiti probinsia wenno estado) iti amin a pagpagilian a naikodigo iti ISO 3166-1.
Iti agdama, naipalawag dagiti kodigo ti ISO 3166-2 ti Filipinas para kadagiti dua nga agpang iti pannakabingbingay
Ti tunggal maysa a kodigo ket buklen ti dua a paset, nga insina ti pangrangtray (hyphen). Ti umuna a paset ket ti
PH, ti ISO 3166-1 alpha-2 a kodigo iti Filipinas. Ti maikadua a paset ket mabalin a maysa kadagiti sumaganad:
- dua a numero: dagiti rehion
- tallo a letra: dagiti probinsia
Dagiti kodigo para kadagiti probinsia ket maitunos kadagiti numero ti Romano nga inus-usar a mangirepresenta kadagiti rehion, malaksid ti Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao, ti Rehion Administratibo ti Kordiliera, ken ti Nailian a Kapitolio a Rehion, a dagitoy ket saan nga agus-usar kadagiti numero ti Romano para kadagti representasion a panggep.
Ti kodigo para iti Cotabato (
PH-NCO) ket nainaganan a naibatay iti dati a naganna iti Amianan a Cotabato.
Dagiti linaon
Agdama a kodkodigo[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti subdibision a nagnagan ket mailista a kas iti pagalagadan ti ISO 3166-2 nga inpablaak babaen ti Mangtaripato nga Ahensia ti ISO 3166 (ISO 3166/MA).
Pinduten ti buton iti paulo tapno maurnos ti tunggal maysa a batong.
Dagiti rehion[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti probinsia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti nota
- ^ Ti Basilan ket naiyalisen manipud ti Peninsula ti Zamboanga idiay Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao(
PH-14).
- ^ Ti Lanao del Norte ket naiyalisen maniud ti Soccsksargen idiay Amianan a Mindanao (
PH-10).
- ^ TI Sarangani ket naiyalisen manipud ti Davao idiay Soccsksargen (
PH-12).
- ^ Ti Abagatan a Cotabato ket naiyalisen manipud ti Davao idiay Soccsksargen (
PH-12).
Dagiti panagbalbaliw[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sunaganad a panagbalbaliw iti naikabkabil ket nairangarang babaen ti pablaak ti ISO 3166/MA manipud idi immuna a pannakaipablaak ti ISO 3166-2 idi 1998:
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti probinsia iti Filipinas, Statoids.com


text:
Hunio 27
Ti Hunio 27 ti maika-178 nga aldaw ti tawen (maika-179 kadagiti bisiesto a tawen) iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 187 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen.
Dagiti linaon
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1974 – Ni Richard Nixon, presidente ti Estados Unidos ket binisitana ti Kappon ti Sobiet.
- 1977 – Ti Pransia ket nangipaay ti wayawaya iti Djibouti.
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- 1844 – Joseph Smith, Amerikano a daulo ti relihion, (naipasngay 1805)


text:
Saluyot
Ti saluyot ket mula a nairaman iti henero Corchorus, pamilia Malvaceae. Kaaduan ket ruot ngem ti dadduma ket maimula ken mataraken kas taraon ken maaramat a sag-ut.
Dagiti linaon
Panagmula[urnosen | urnosen ti taudan]
Kasayaatan a patubuen ti saluyot iti tiempo a nalnaab bayat iti panagtutudo. Maipapan nga 85 porsiento ti apit iti saluyot ket aggapu idiay Banglades, India, ken Tsina. Mangrugi nga apiten dagiti mannalon ti saluyot kalpasan iti uppat a bulan, no agsabongen kasanguanan nga agbukel. Maisina dagiti ung-ungkay santo mairebreb iti danum iti 20 nga aldaw. Kalpasan daytoy, agsisina dagiti sag-ut iti ung-ungkay ket maibilag dagitoy santo mareppet.
Pakausaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Adu ti pakaaramatan ti saluyot, saan la a kas naimas a sida a laok ti dinengdeng wenno inabraw ngem maus-usar pay kas nadumaduma a komersial a produkto.
Makan ken mainum[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti bulong ken uggot ti saluyot ti sigud nga ilutluto kas taraon ti kaaduan kadagiti tattao nga agbibiag iti paset nga napudot, kas dagiti pagilian nga asideg iti ekuador. Iti Filipinas, "Saluyot" ti maysa a birngas kadagiti Ilokano gapu ta isuda ti kangrunaan a mangimas ken mangdengdengdeng iti daytoy a mula.
Naiwaras ti saluyot iti Asia ken Aprika. Corchorus olitotius ken Corchorus capsularis iti kapatgan a klase ti saluyot a lutlutuen. Iti saluyot ket napunno iti mucilage, maysa banag a patubuen dagiti dadduma a mulmula a nalan-ak ken napigket. Isu daytoy nga sustansia iti nagalis no mailambong iti saluyot.
Iti dadduma a pagilian, iti saluyot ket maaramid nga itsa dagiti bulong nga imbilag wenno inalas-as. Mabalin pay nga usaren a pangraman iti luto. Dagiti mangngagas iti ruot ken yerba, iti saluyot ket makuna a makapurga.
Sag-ut ken lupot[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti panagmula ken panagapit iti saluyot ket maysa nga industria. Saan laeng a mabalin a sidaen dagiti uggot, sabong, ken bulongna, daytoy a mula ket isu pay iti maysa a kadakkelan a pangalaan iti sag-ut a mausar a tali, papel, ikamen, pagan-anay, iket, ken dadduma pay. Iti sag-ut iti saluyot ket biodegradable, saanna mesmesen iti lubong, ken nalagda. Agrukop laeng no masigud nga matimming iti dam-eg.
Aggapu dagiti sag-ut iti nalupdisan nga ungkay iti saluyot. Dagitoy ket naiserreb iti danum, iti makuna nga yaaddang a retting, tapno maiparuar iti lignin a mangkapet iti parenchyma ken iti sclerenchyma. Kalpasan, maugasan santo mapamagaan tapno maawan iti pectin nga mangpatangken iti kudil ti ungkay. Lumukneng ken umingpis daytoy a kas sinulid.


text:
Schuyler Colfax
Ni Schuyler Colfax, Jr. ( /ˈskaɪlər ˈkoʊlfæks/; Marso 23, 1823 – Enero 13, 1885) ket isu idi ti Pannakabagi ti Estados Unidos manipud idiay Indiana (1855–1869), Tagabitla ti Kamara dagiti Pannakabagi (1863–1869), ken ti maika-17 a Bise Presidente iti Estados Unidos (1869–1873). Iti tatta nga aldaw, isu ket maysa laeng kadagiti dua nga Amerikano (ni John Nance Garner ti maysa pay iti maika-20 a siglo) a nagserbi a Tagabitla ti Kamara ken bise presidente.
Ni President Ulysses S. Grant kenni Colfax, ken 46 ken 45 nga nagtawen idi panawen ti panagrugida, nga isuda ti kaubingan a ti presidente kapponan agingngana idi nagrugi ni Bill Clinton ken Al Gore idi 1993.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ifill, Gwen (Hulio 10, 1992). "TI 1992 a KAMPANIA: Dagiti Demokrata; NI CLINTON KET PINILINA NI SENADOR GORE ITI TENNESSEE A KAS TI KADUANA A TUMARAY". The New York Times. Naala idi Mayo 23, 2010.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Kategoria:Schuyler Colfax iti Wikimedia Commons


text:
Papa Alejandro VI
Ni Papa Alejandro VI (Katalan: Alexandre VI, Espaniol: Alejandro VI, wenno Alexander Sextus), naipasngay a kas ni Roderic Llançol i de Borja (Kastiliano nga Espaniol: Rodrigo Lanzol; 1 Enero 1431, Xàtiva, Pagarian ti Valencia – 18 Agosto 1503, Roma, Dagiti Estado ti Papa) ket isu ti Papa (Obispo ti Roma) manipud idi 1492 agingganan idi pimmusay idi 1503. Isu ket maysa kadagiti kontrobersial a papap ti Renasiminento, ken ti na-Italiano nga apelyidona a Borgia ket nagbalin a balikas ti libertinismo ken nepotismo, a dagitoy ket tradision a naikeddeng ti kina-papana. Nupay kasta, ti kinadayawna ket kaaduan a naal-ala manipud kadagiti kabusorna, dagiti Italiano a prelado ken dagiti baron nga isu ti nagpasardeng kadagiti bilegda. Dua kadagiti simmaruno kenni Alejandro, Sixto V ken Urbano VIII, ket nangipalplawag kaniana a kas maysa kadagiti kalaingan a papa manipud kenni Santo Pedro.[2] Ti kadayawna ket naibatay ti kalaingna a kas maysa a diplomatiko, politiko ken sibil nga administrador ngem kas maysa a pastor, urayno isu ket saan met a nalalaing ngem dagiti renasimineto a pontipikado.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Papa Alejandro VI" iti 1913 Katolikonga Ensiklopedia.
- ^ Mallett, M. The Borgias (1969) Granada edision. 1981. p9
- ^ Mallett passim.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Alejandro VI iti Wikimedia Commons


text:
1Idi nalpasen nga insuro ni Jesus amin dagitoy a bambanag, kinunana kadagiti adalanna, 2“Ammoyo a dua nga aldaw laengen sakbay ti Fiesta ti Paskua. Mayawatto ti Anak ti Tao tapno mailansa iti krus.” 3Naguurnong dagiti panguloen a papadi ken dagiti panglakayen dagiti Judio iti palasio ni Caifas a Kangatoan a Padi. 4Nagtutulaganda a tiliwen a sililimed ni Jesus sada papatayen. 5“Ditay iranrana iti fiesta, amangan no rumsua ti riribuk,” kinunada. 6Adda idi ni Jesus idiay Betania, iti balay ni Simon nga agkukutel. 7Idi madama a mangmangan, napan kenkuana ti maysa a babai a nakaiggem iti sangabotelia a nangina a bangbanglo, ket imbukbokna iti ulo ni Jesus. 8Nakapungtot dagiti adalan idi makitada ti inaramidna ket kinunada, “Apay a sinayangna ti bangbanglo? 9Nangina koma ti pakailakoanna sa maited ti kuarta kadagiti napanglaw!” 10Ammo ni Jesus ti sasawenda isu a kinunana kadakuada, “Apay a babalawenyo daytoy a babai? Nasayaat unay ti inaramidna kaniak. 11Ta kankanayon nga adda dagiti napanglaw iti dennayo, ngem saan a kankanayon nga addaak iti arpadyo. 12Imbukbokna iti bagik daytoy a bangbanglo tapno isagananak a maitanem. 13Kinapudnona, kunak kadakayo: Sadinoman a pakaikaskasabaan daytoy Naimbag a Damag, masarsaritanto ti inaramid daytoy a babai a pakalaglagipan kenkuana.” 14Kalpasan daytoy, maysa kadagiti sangapulo ket dua nga adalan nga agnagan iti Judas Iscariote ti napan kadagiti panguloen dagiti papadi. 15“Ania ti itedyo kaniak no yawatko ni Jesus kadakayo?” kinunana. Inikkanda iti tallopulo a bagi ti pirak. 16Manipud iti dayta a kanito, binirbirok ni Judas ti gundawayna a mangliput ken Jesus. 17Iti umuna nga aldaw ti Fiesta ti Tinapay nga awan Lebadurana, napan dagiti adalan ken ni Jesus ket sinaludsodda, “Sadino ti kayatmo a pangisaganaanmi iti pangrabiim iti Paskua?” 18Kinunana kadakuada, “Inkayo iti maysa a tao iti siudad ket ibagayo kenkuana, ‘Kuna ti Maestro: Dimtengen ti orasko. Ditanto balaymo ti pangrambakanmi iti Paskua kadagiti adalak.’ ” 19Tinungpal dagiti adalan ti imbilin ni Jesus ket insaganada ti pangrabii a pangrambak iti Paskua. 20Idi rumabiin, simmango ni Jesus ken dagiti sangapulo ket dua nga adalan iti panganan. 21Bayat ti pannanganda, kinuna ni Jesus, “Ibagak kadakayo ti pudno: maysanto kadakayo ti mangliput kaniak.” 22Kasta unay ti pannakariribuk dagiti adalan ket maysa-maysa nagsaludsod kenkuana, “Apo, siak kad dayta kunkunam?” 23“Ti kinagiddanko a nangisawsaw ti tinapay iti malukong, isunto ti mangliput kaniak,” insungbat ni Jesus. 24“Matayto ti Anak ti Tao kas kuna ti Nasantoan a Surat, ngem asi pay ti mangliputto iti Anak ti Tao! Naim-imbag pay koma no di nayan-anak dayta a tao.” 25Nagsao ni Judas a nangliput kenkuana: “Maestro, siak kadi ti kunam?” “Nasaomon!” insungbat ni Jesus. 26Idi mangmanganda, nangala ni Jesus iti tinapay, nagyaman iti Dios, ket pinisina sana inted kadagiti adalanna. “Alaenyo daytoy ket kanenyo,” kinunana. “Daytoy ti bagik.” 27Kalpasanna, nangala iti kopa, nagyaman iti Dios, sana inyawat kadakuada. Kinunana, “Uminumkayo amin iti daytoy; 28daytoy ti darak a mamatalged iti tulag ti Dios, ti darak a naibuyat nga agpaay iti adu a tao, tapno mapakawan dagiti basbasol. 29Ibagak kadakayo: Diakto uminumen iti arak ti ubas agingga iti dayta nga aldaw a pannakiinumko kadakayo iti baro nga arak ti ubas idiay Pagarian ni Amak.” 30Kalpasan ti panangkantada iti maysa nga himno, rimmuarda a napan idiay Bantay Olivo. 31Kinuna ni Jesus kadakuada, “Iti daytoy met la a rabii, panawandakto, dakay amin, agsipud ta kuna ti Nasantoan a Surat, ‘Patayento ti Dios ti agpaspastor ket mawarawaranto ti arban dagiti karnero.’ 32Ngem kalpasan ti pannakapagungarko, umun-unaakto ngem dakayo a mapan idiay Galilea.” 33“Uray panawandakanto amin,” kinuna ni Pedro, “dikanto panawan.” 34Kinuna ni Jesus kenkuana, “Laglagipem daytoy: Sakbay nga agtaraok ti kawitan ita a rabii, namitlonton nga imbagam a dinak am-ammo!” 35“Uray matayak a mairaman kenka,” insungbat ni Pedro, “pulos a dikanto ilibak.” Kasta met ti kinuna dagiti amin nga adalan. 36Kalpasanna, napan ni Jesus ken dagiti adalanna iti maysa a disso a managan Getsemani. Kinunana kadakuada: “Agtugawkayo ditoy, ta innak agkararag sadiay.” 37Inkuyogna ni Pedro ken dagiti dua nga annak ni Zebedeo. Nagladingit ken nagtuok iti napalalo. 38“Matayak iti nakaro a ladingit,” kinunana kadakuada. “Agbatikayo ditoy ket makipagpuyatkayo kaniak.” 39Immadayo bassit sa nagpakleb iti daga ket nagkararag: “Ama, no mabalin, ilisinak iti daytoy a kopa ti panagsagaba. Nupay kasta, saan a ti pagayatak ti maaramid no di ket ti pagayatam.” 40Nagsubli ni Jesus kadagiti tallo nga adalan ket nadanonna ida a matmaturog. Kinunana ken ni Pedro: “Diyo aya kabaelan ti makipagpuyat kaniak iti uray maysa la nga oras? 41Agridam ken agkararagkayo tapno saankay a matnag iti sulisog. Sisasagana ti espiritu, ngem nakapuy ti lasag.” 42Immadayo manen ni Jesus tapno mapan agkararag. “Ama,” kinunana, “no masapul nga inumek daytoy a kopa ti panagsagaba, maaramid koma ti pagayatam.” 43Nagsubli manen kadagiti adalan ket nadanonna ida a matmaturog, ta makaturturogda la unay. 44Pinanawan manen ni Jesus ida sa napan nagkararag iti maikatlo a daras. Inulitna ti kararagna. 45Kalpasanna, nagsubli kadagiti adalan ket kinunana: “Ania? Matmaturog ken agin-inanakayo pay kadi? Dimtengen ti oras a mayawat ti Anak ti Tao iti ima dagiti managbasol. 46Bumangonkayo ta intayon. Kitaenyo, adtoyen ti tao a mangliput kaniak.” 47Agsasao pay laeng ni Jesus idi sumangpet ni Judas, maysa kadagiti sangapulo ket dua nga adalan. Kimmuyog kenkuana dagiti adu a tao a nagtagikampilan ken nagtagipang-or. Imbaon ida dagiti panguloen a papadi ken dagiti panglakayen dagiti Judio. 48Daytoy ti pagilasinan nga inted ti mangliput kadagiti kimmuyog kenkuana sakbay a mapanda: “Daydiay ungngoak isu ti masapulyo. Tiliwenyo!” 49Immasideg a dagus ni Judas ken ni Jesus ket kinunana, “Naimbag a rabiim, Maestro,” sana inagkan. 50“Gayyem,” insungbat ni Jesus, “dagdagusem nga aramiden ti panggepmo!” Immasideg dagiti tattao, ket tiniliwda ni Jesus. 51Inasut ti maysa kadagiti kadua ni Jesus ti bunengna sana tinagbat ti adipen ti Kangatoan a Padi ket napingasan ti lapayagna. 52Ngem kinuna ni Jesus, “Idulinmo ta bunengmo agsipud ta ti mangaramat iti buneng matayto iti buneng. 53Dimo aya ammo a mabalinko ti agpatulong ken ni Amak ket ibaonna a dagus ti nasurok a sangapulo ket dua nga armada dagiti angheles? 54Ngem no maaramid dayta, kasano ti pannakatungpal ti kuna ti Nasantoan a Surat a masapul a kastoy ti mapasamak?” 55“Tulisanak aya, ta nagtagikampilan ken nagtagipang-orkayo nga umay mangtiliw kaniak?” kinuna ni Jesus kadagiti tattao. “Inaldaw nga agtugtugawak a mangisursuro idiay Templo ket didak tiniliw. 56Ngem maaramid amin dagitoy tapno matungpal ti sinao dagiti profeta a nailanad iti Nasantoan a Surat.” Nagtataray amin dagiti adalan ket binaybay-anda ni Jesus. 57Kalpasan ti panangtiliwda ken ni Jesus, impanda iti balay ni Caifas a Kangatoan a Padi, a naguurnongan dagiti mamaestro iti Linteg ken dagiti panglakayen. 58Simmurot ni Pedro nga adda iti adayo, agingga iti paraangan ti balay ti Kangatoan a Padi. Simrek a nakikatugaw kadagiti guardia tapno kitaenna ti pagbanagan ti amin. 59Nagbirbirok dagiti panguloen a papadi ken ti entero a Sanhedrin iti ulbod a pammaneknek a maibusor ken Jesus tapno papapatayda. 60Ngem awan ti nasarakanda, nupay adu ti nagsao iti ulbod a maikontra kenkuana. Kamaudiananna, timmakder ti dua a tao 61a nagkuna, “Kinuna daytoy a tao a kabaelanna a rebbaen ti Templo ti Dios, ket bangonenna met laeng kalpasan ti tallo nga aldaw.” 62Timmakder ti Kangatoan a Padi ket kinunana ken Jesus, “Ania ti maisungbatmo kadagitoy nga ipabpabasolda kenka?” 63Ngem nagulimek ni Jesus. Kinuna manen kenkuana ti Kangatoan a Padi, “Isapatam iti nagan ti sibibiag a Dios ket ibagam kadakami no sika ti Cristo nga Anak ti Dios.” 64“Nasaomon!” insungbat ni Jesus. “Ngem kunak kadakayo amin: Makitayonto ti Anak ti Tao a situtugaw iti makannawan ti Mannakabalin-amin. Makitayonto nga umay kadagiti ulep ti langit.” 65Iti kasta, rinay-ab ti Kangatoan a Padi ti pagan-anayna. “In-insultoenna ti Dios! Ania pay la ti pakasapulantayo kadagiti saksi?” kinunana. “Nangngegyon dagiti saona a maikaniwas iti Dios. 66Ania ti pangngeddengyo?” “Nakabasol,” insungbatda. “Masapul a matay!” 67Ket tinupratupraanda ti rupana ken dinanogdanogda. Tinungpatungpa met dagiti dadduma. 68“Pugtoam man, Cristo, no siasino ti nangtungpa kenka?” kinunada. 69Agtugtugaw ni Pedro iti paraangan idi umasideg kenkuana ti maysa nga adipen a babai a nagkuna: “Uray sika, nakikadkaduaka met ken ni Jesus a taga-Galilea.” 70Ngem naglibak ni Pedro iti sangoananda amin. “Diak ammo ti sasawem,” kinunana. 71Rimmuar ni Pedro a nagturong iti ruangan. Nakita ti sabali nga adipen a babai ket kinunana kadagiti tattao sadiay, “Nakikuykuyog met daytoy a tao ken ni Jesus a taga-Nazaret.” 72Naglibak manen ni Pedro ket kinunana: “Isapatak a diak am-ammo dayta a tao.” 73Iti saan a mabayag, immasideg kenkuana dagiti tattao nga agtatakder sadiay. “Agpayso a maysaka kadakuada,” kinunada. “Dayta bengngatmo ti pakailasinan.” 74“Uray dusaennak ti Dios no saan a pudno ti ibagbagak!” insapata ni Pedro. “Diak am-ammo dayta a tao.” Pagammoan, nagtaraok ti maysa a kawitan, 75ket nalagip ni Pedro ti imbaga ni Jesus kenkuana: “Sakbay ti panagtaraok ti kawitan, namitlonton nga imbagam a dinak am-ammo!” Rimmuar ni Pedro ket nagsangit iti nasaem.
Copyright
Learn More


text:
1923
Ti 1923 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Lunes iti kalendario a Gregoriano (dominikal a letra G).
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
- Oktubre 29 – Ti Turkia ket nagbalin a republika kalpasan ti pannakawaswas ti Imperio nga Otomano. Nabutosan ni Kemal Atatürk a kas umuna a presidente.
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero 4 – Conrad Bain, Naiyanak a Kanadiano nga aktor (pimmusay 2013)
- Abril 25 – Albert King, Amerikano a musikero (pimmusay 1992)
- Hulio 2 – Wisława Szymborska, Polako a mannurat, nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura (pimmusay 2012)
- Nobiembre 20 – Nadine Gordimer, Taga-Abagatan nga Aprika a mannurat, nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura (pimmusay 2014)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero 10 – Wilhelm Röntgen, Aleman a pisiko, nagungunaan ti Premio Nobel iti Pisika (naipasngay 1845)
- Marso 8 – Johannes Diderik van der Waals, Danes a pisiko, nagungunaan ti Premio Nobel iti Pisika (naipasngay 1837)
- Marso 26 – Sarah Bernhardt, Pranses nga aktres (naipasngay 1844)
- Agosto 2 – Warren G. Harding, maika-29 a Presidente ti Estados Unidos (naipasngay 1865)


text:
Albert Garcia
Ni Albert S. Garcia (naiyanak idi Pebrero 1, 1970) ket politiko a Filipino. Isu ket kameng ti partido KAMPI ken nabotusan kadagiti dua a termino a kas kameng ti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas a mangirepresenta ti Maikadua a Distrito ti Bataan. Isu ket immuna a nangabak iti panagbubutos ti Kongreso idi 2004, ken nabutosan manen idi 2007.
Sakbay ti pannakabutosna iti Kongreso, nagserbi ni Garcia kadagiti dua a termino a kas mayor ti Siudad ti Balanga manipud idi 1998 aginggana idi 2004.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- "Member Information: Albert S. Garcia". Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas. Naala idi 2008-03-05.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- "Official Website of Congressman Albert S. Garcia". Naala idi 2008-02-10.


text:
Kibawe, Bukidnon
Ti Kibawe ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Bukidnon iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Kibawe ket nabingbingay a politikal iti 23 a barbaranggay.[2]
- Balintawak
- Cagawasan
- East Kibawe (Pob.)
- Gutapol
- Pinamula
- Kiorao
- Kisawa
- Labuagon
- Magsaysay
- Marapangi
- Mascariñas
- Natulongan
- New Kidapawan
- Old Kibawe
- Romagooc
- Sampaguita
- Sanipon
- Spring
- Talahiron
- Tumaras
- West Kibawe (Pob.)
- Bukang Liwayway
- Palma
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Bukidnon". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 19 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Amianan a Mindanao (Ingles) naala idi 17 Abril 2013
- ^ "Probinsia ti Bukidnon". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 19 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Dagiti lehislatibo a distrito iti Palawan
Dagiti Lehislatibo a Distrito iti Palawan, ket isu dagiti umuna, maikadua ken maikatlo a distrito, ken isu dagiti pannakabagi ti Probinsia ti Palawan ken ti nawaya a siudad ti Puerto Princesa iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas. Ti probinsia ket maymaysa a lehislatibo a distrito aginggana idi1972. Daytoy ket paset idi ti pannakabagi ti Rehion IV-A manipud idi 1978 aginggana idi 1984. Idi 1986, daytoy ket naidistrito manen kadagiti dua a lehislatibo a distrito aginggana idi 2013. Gapu ti RA 10171, ti probinsia ket nabingbingay tattan kadagiti tallo a distrito, ti maika-3 a distrito ket makunkuna pay a ti Maymaysa a Distrito ti Puerto Princesa ken mairaman ti pay ti Aborlan.
Dagiti linaon
Umuna a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti ili: Agutaya, Araceli, Busuanga, Cagayancillo, Coron, Culion, Cuyo, Dumaran, El Nido, Kalayaan, Linapacan, Magsaysay, Roxas, San Vicente, Taytay
- Populasion (2007): 336,891
Maika-2 a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti ili: Balabac, Bataraza, Brooke's Point, Narra, Quezon, Rizal (Marcos), Sofronio Española (nabangon idi 1994)
1987-2013[urnosen | urnosen ti taudan]
- Siudad: Puerto Princesa1
- Dagiti ili:Aborlan, Balabac, Bataraza, Brooke's Point, Narra, Quezon, Rizal (Marcos), Sofronio Española (nabangon idi 1994)
- Populasion (2007): 555,768
- ^1Urbano unay a siudad, agbutos laeng a kaduana ti Palawan para iti kongresional a pannakabagi manipud idi Hulio 9, 2007. Nawaya a siudad manipud ti probinsia ken saan nga agbutos para kadagiti opisial ti probinsia babaen ti Proklamasion ti Presidente Blng. 1264.
Maika-3 a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Siudad: Puerto Princesa1
- Dagiti ili: Aborlan
- Populasion (2010): 254,982
Maymaysa a distrito (awanen)[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^1 Sinukatan babaen ni Sofronio Española babaen ti Elektoral a Tribunal ti Kamara a naikeddeng idi Marso 6, 1953.
- ^2 Nabutosan para iti Senado idi 1971.
Sapasap (awanen)[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas


text:
Canlaon
Ti Siudad ti Canlaon ket maysa a maika-4 a klase a siudad iti probinsia ti Negros Oriental iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti Canlaon ket nabingbingay a politikal iti 12 a barbaranggay.[2]
- Bayog
- Binalbagan
- Bucalan (East Budlasan)
- Linothangan
- Lumapao
- Malaiba
- Masulog
- Panubigan
- Mabigo (Pob.)Canla-on City
- Pula
- Budlasan (West Budlasan)
- Ninoy Aquino
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Negros Oriental". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Isla ti Negros (naala manipud iti senso ti Lumaud a Visayas) (Ingles) naala idi 12 Pebrero 2013
- 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Isla ti Negros (naala manipud iti senso ti Tengnga a Visayas) (Ingles) naala idi 25 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Negros Oriental". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 7 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
UTC+09:00
Ti UTC+09:00 ket panangilasin para iti timbengan ti oras manipud ti UTC iti +09.
Idi las-ud dagiti panagsakop ti Hapon (iti Borneo, Burma, Hong Kong, Daya nga India ti Olandes, Malaya, Pilipinas, Singapur, ken Pranses nga Indotsina), daytoy ket inus-usar idi a kadawyan nga oras a kakuyogna ti Tokyo aginggana ti pannakatnag ti Imperio ti Hapon.
Dagiti linaon
Kas pagalagadan nga oras (amin a paset ti tawen)[urnosen | urnosen ti taudan]
Amianan nga Asia[urnosen | urnosen ti taudan]
Daya nga Asia[urnosen | urnosen ti taudan]
Oceania[urnosen | urnosen ti taudan]
Abagatan a daya nga Asia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Indonesia (akindaya) - Akindaya nga Oras ti Indonesia
- Moluccas
- Papua ken Laud a Papua (Baro a Guinea ti Indonesia)
- Daya a Timor - Oras idiay Daya a Timor
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan nga Oras ti Singapur
- Oras idiay Cambodia
- Oras idiay Indonesia
- Oras idiay Laos
- Oras idiay Malaysia
- Oras idiay Pilipinas
- Oras idiay Rusia
- Oras idiay Bietnam
- Pagalagadan nga Oras ti Tokyo
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b "Dagiti sona ti oras ti Rusia - Dagiti agdama nga oras ti Rusia". TimeTemperature.com. Naala idi 14 Hulio 2012.


text:
Tehran
Ti Tehran (Persiano: Tehrān Tehrān; تهران panangibalikas [tehˈɾɒːn]), sagpaminsan pay ti panagiletra a kas ti Teheran, ket isu ti kapitoliol iti Iran ken Probinsia ti Tehran. Nga adda ti nakarkulo a populasion iti 8,429,807;[3][4] daytoy ket isu pay ti kadakkelan nga urbano a lugar ken siudad ti Iran, ti kadakkelan a siudad idiay Lumaud nga Asia ken ti maika-19 a kadakkelan a siudad iti lubong.
Iti maika-20 ken maika-21 a sigsiglo, ti Tehran ket suheto idi daytoy kadagiti adu a panagalaalis ti tattao manipud kadagiti lawlaw ti Iran.[5] Ti siudad ket ibalayanna dagiti adu a naipakasaritaan a meskita, simsimbaan, dagiti sinagoga ken dagiti Soroastriano a apuy a templo. Ti kontemporario a Tehran ket maysa a moderno a siudad a mangipakpakita kadagiti adu a pasdek, a ti Azadi (wayawaya) Torre ken ti Milad a Torre ket nagbalin a kabukbukodan a simbolo ti Tehran. Idi 2008 ti Tehran ket isu idi ti kalakaan a kapitolio iti lubong ken ti maikadua a kalaakaan a siudad ti lubong a naibatay ti pagsurotan ti pateg ti panagbiag, a nagipresenta ti kasayaatan a pateg para iti kuarta ti lubong.[6][7][8][9][10] Daytoy ket maika-19 iti lubong babaen ti populasion ti siudad,[11] maika-56 babaen ti GDP ken maika-29 babaen ti populasion iti bukodna a metropolitano a lugar.[12] Iti kadagupan ti pakasaritaan ti Iran, ti kapitolio ket naminadon a naiyalalis, ken ti Tehran ket isu ti maika-32 a nailian a kapitolio ti Iran. Ti Persiano ket isu ti patneng a pagsasao ti siudad, a naisasao babaen ti agarup a 98% iti populasion.[13] Ti kaaduan a tattao idiay Tehran ket inagananda dagiti bagbagida a kas dagiti Persiano.[14][15] Iti sakbay ti Islamiko ken kasapaan nga Islamiko a panawen, ti Tehran ket tinawtawgan idi a kas ti Ray (nga isu daytoy ti Avesta a rummuar iti porma [16] ti Ragha).
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Tehran ket naipakasaritaan a naamammoan idi a kas ti Ray a daytoy ket etilolohiko a naikapet iti Daan a Persiano ken Avesta Rhaga.[17] Ti siudada ket maysa idi a kangrunaan a lugar dagiti Irani nga agsasao kadagiti Medes ken Akeminida. Iti Soroastriano Avesta, Widewdat, i, 15, ti Ragha ket naibaga a kas ti maikasangapulo ket dua a sagrado a lugar a pinartuat babaen ni Ahura-Mazda.[18] Kadagiti Daan a Persiano a sinuratan (Behistun 2, 10–18), ti Ragha ket agaparparang a kas maysa a probinsia . Manipud ti Ragha, ni Darius ti Natan-ok ket nangipatulod kadagiti timmulong iti amana a ni Wishtaspa, nga isu idi ket nagparparukma kadagiti gulo idiay Parthia (Behistun 3, 1–10).[18] Ti Damavand a bantay a mabirukan idiay asideg ti siudad ket agparparang pay idiay Shahnameh a kas ti lugar a nangibedbedan ni Freydun ti dragon a gayyemna a ni Zahak. Iti Persiano a mitolohiko ken dagii sarsarita a pasamak.[19] Ni Kayūmarṯ, ti Soroastriano a kapdpada ti tao a parsua ken ti immuna nga ari iti Shahnameh, ket naibagbaga idi a nagtaeng idiay Damāvand.[19] Kadagitoy a sarsarita, ti pundasion ti siudad iti Damavand ket naipaamdayaw idi kaniana.[19] Ni Arash, ti pumapana a nangisakripisio ti bagina babaen ti panagitedna amin akapigsana iti pana a nangmarka ti nagbaetan ti Iran ken Turan, ket nangipunta ti pananna manipud idiay Banaty Damāvand.[19] Daytoy a Persiano a sarsarita ket tinawen aramrambakan iti Tiregan a piesta. Ti maysa anadayeg a rambakan ket naireporta idi a tinengtengngel idiay siudad ti Damavand idi 7 Šawwāl 1230/31 Agosto 1815, nga iti daytoy a las-ud dagiti tattao ket nagramrambakda ti anibersario ti ipupusay ni Zahhak.[19] Kadagiti Soroastriano a sarsarita, ti tirano a ni Zahak ket kanungpalan a patayento babaen ti Irani a bannuar a ni Garšāsp sakbay kadagiti kinaudi nga aldaw.[19] Kadagiti dadduma a Tengnga a Persiano a testo, ti Ray (Ragha) ket naited a kas ti nakaipasngayan a lugar ni Zoroaster[20] ngem dagiti moderno a historiador ket sapsapda nga agikabkabil ti lugar a nakaipasngayan ni Zoraster idiay Khorasan. Iti maysa a Persiano a tawid, ti naisarsaritaan nga ari a ni Manūčehr ket naipasngay idi idiay Damavand.[19]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Sentro ti Estadistika ti Iran – 2006 a Senso
- ^ "Microsoft PowerPoint – Day1_2_Network, Transit & Travel Demand Modelling in Iran Using EMME2" (PDF). Naala idi 2010-11-12.
- ^ "Lubong: dagiti kadakkelan a siudad ken ili ken dagiti estadistika ti populasionda". Naidulin manipud ti kasisigud idi 2010-01-10. Naala idi 5 Agosto 2010.
- ^ 7,711,230 iti 2,267,892 a sangkabalayan manipud iti 2006 a senso: "Senso ti Islamiko a Republika iti Iran, 1385 (2006)" (Excel). Islamiko a Republika iti Iran. Naidulin manipud ti kasisigud idi 2010-11-16.
- ^ "Tehran (Iran) : Pangyuna – Britannica Online Encyclopedia". Britannica.com. Naala idi 2012-05-21.
- ^ Babaen ni Les Christie, CNNMoney.com staff writer (2007-03-06). "Dagiti kanginaan a siudad iti lubong – Mar. 5, 2007". Money.cnn.com. Naala idi 2010-09-25.
- ^ "Sukisok: Walo kadagiti sangapulo a kanginaan a siudad ket adda idiay Europa". Dagiti Ekonomia ti Lubong. 2007-03-06. Naala idi 2010-09-25.
- ^ "Dagiti Kanginaan aSiudad iti Lubong (EIU)". Dagiti Mayor ti Siudad. 2008-06-17. Naala idi 2010-09-25.
- ^ "Ti Tehran ket agtultuloy nga isu ti kalakaan a siuda iti lubong kadagiti 124 a nasukisok asiudad". Payvand.com. Naala idi 2010-09-25.
- ^ "Dagiti 10 a Kalakaan a Siudad iti Lubong". Housingnepal.com. 2009-02-28. Naala idi 2010-09-25.
- ^ "Dagiti Urbanisasion a Prospekto iti Lubong: Ti 2009 a Rebision ti Populasion a Nakaibatayan ti Datos". Esa.un.org. Naala idi 2010-09-25.
- ^ "Dagiti kadakkelan nga urbano a lugar idi 2006 (1)". Dagiti Mayor ti Siudad. Naala idi 2010-09-25.
- ^ Mareike Schuppe, "Panangisango iti Panagdakkel idiay Tehran: Dagiti Estratehia iti Panagrang-ay nga Alagaden", GRIN Verlag, 2008. pp 13: "Iti sabali pay ngem Persiano, adda dagiti Azeri, Armenio, Hudio ken Apgani a komunidad idiay Tehran. Dagiti kaaduan nga agtaeng idiay Tehran ket agsasaoda ti Persiano (98.3%)"
- ^ "Chand Darsad Tehranihaa dar Tehran Bedonyaa Amadand"(Mano a porsiento dagiti Tehrani ket naipasngay idiay Tehran)-Ti pudno a senso nga inaramid babaen ti Unibersidad iti Tehran – Sosiolohi a Deparatmento, naala idi Disiembre, 2010 [1][2][3][4][5]
- ^ Mohammad Jalal Abbasi-Shavazi, Peter McDonald, Meimanat Hosseini-Chavoshi, "Ti Pertilidad a Panaglasat idiay Iran: Rebolusion ken Panagiputot", Springer, 2009. pp 100–101: "Ti umuna a kategoria ket 'Tengnga' a ti kaaduan dagiti tattao ket agsasao ti Persiano nga etniko a Fars (dagiti probinsia iti Fars, Hamedan, Isfahan, Markazi, Qazvin, Qom, Semnan, Yazd ken Tehran..."
- ^ George Erdösy, "Dagiti Indo-Aryan iti taga-ugma nga Abagatan nga Asia: Pagsasao, naibanagan a kultura ken etnisidad", Walter de Gruyter, 1995. p. 165: "Dagiti mabalin alumaud a lugar a nagnagan ket dagiti sumaganad: Raya-, nga isu pay ti taga-ugma a nagan iti Mediano Raga dagiti Achaemenid a sinurtan (Darius, Bisotun 2.13: "ti daga idiay Media a tinawtawagan a Raga") ken ti moderno a Ray nga abagatan ti Tehran "
- ^ Chahryar Adle, Bernard Hourcade, "Téhéran: capitale bicentenaire", Institut français de recherche en Iran, 1992. p. 22
- ^ a b V. Minorsky, C.E. Bosworth, "Al-Rayy", Ensiklopedia ti Islam, Baro nga Edision, tom 8:471–473
- ^ a b c d e f g A. Tafazolli, "Iti Irani a Mitolohia" iti Ensiklopedia Iranika
- ^ Vesta Sarkhosh Curtis, Sarah Stewart, "Panakaipasngay ti Persiano nga Imperio", I.B.Tauris, 2005. p. 37
Kasilpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Tehran iti Wikimedia Commons