text:
Nilo
Ti Nilo (Arabiko: النيل, an-Nīl; Taga-ugma nga Ehipsio: Iteru & Ḥ'pī; Koptiko nga Ehipsio: ⲫⲓⲁⲣⲱ, P(h)iaro; Amariko: ዓባይ, ʿAbbai) ket maysa a nangruna nga agay-ayus iti amianan a karayan idiay amianan a daya ti Aprika, a sapasap a naipanunotan a kas ti kaatiddogan a karayan iti lubong.[3] Daytoy ket 6,650 km (4,130 milmilia) ti kaatiddogna. Daytoy ket agay-ayus kadagiti sangapulo a pagilian ti Sudan, Abagatan a Sudan, Burundi, Rwanda, Demokratiko a Republika iti Kongo, Tanzania, Kenya, Etiopia, Uganda ken Ehipto.[4]
Ti Nilo ket addaan kadagiti dua a nangruna a tributario, ti Puraw a Nilo ken Asul a Nilo. Ti Puraw a Nilo ket at-atiddog ket ken mapan idiay Nalatak a Dandanaw a rehion ti tengnga nga Aprika, a ti kaadaywan a taudan ket saan pay a naam-ammuan ngem mabalin a mabirukan idiay Rwanda wenno Burundi. Agpaamianan nga agyos idiay Tanzania, Danaw Victoria, Uganda ken Abagatan a Sudan. Ti Asul a Nilo ket isu ti taudan kadagiti kaaduan a danum ken ti nalames a daga. Daytoy ket mangrugi idiay Danaw Tana idiay Etiopia iti 12°02′09″N 037°15′53″E / 12.03583°N 37.26472°E ken agayos idiay Sudan manipud ti abagatan a daya. Dagiti dua a karayan ket agsabatda idiay asideg ti Sudanes a kapitolio ti Khartoum.
Ti akin-amianan a paset ti karayan ket agayus ti gangani nga adda amin idiay desierto, manipud idiay Sudan a mapan idiay Ehipto, ti pagilian a ti sibilisasionna ket nagtaltalek iti daytoy a karayan manipud kadagiti taga-ugma a pananwen. Kaaduan kadagiti populasion ken siudad idiay Ehipto ket maisanglad kadagitoy a paset ti tanap ti Nilo nga amianan ti Aswan, ken gangani amin a kultural ken naipakasaritaan a lugar ti Taga-ugma nga Ehipto ket mabirukan ti igid ti karayan. Ti Nilo ket agpatingga iti maysa a dakkel a delta a maatianan idiay Baybay Mediteraneo.
Dagiti linaon
- 1 Etimolohia
- 2 Paglasatan
- 3 Dagiti tributario
- 4 Pakasaritaan
- 5 Dagiti nagibasaran
- 6 Dagiti silpo ti ruar
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti taga-ugma a pagsasao nga Ehipsio, ti Nilo ket tinawtawgan a Ḥ'pī wenno Iteru, a kayatna a sawen ket "nalatak a karayan", nga inrepresenta babaen dagiti heroglipiko a maipakita dita kanigid (literal a itrw, ken 'dandanum' determinatino)[5] Iti Koptiko, dagiti balikas a piaro (Sahidik)wenno phiaro (Bohairiko) a kayatna a saoen ket "ti karayan" (lit. p(h).iar-o "ti.kanal-nalatak") ket nagtaud ti isu met laeng a taga-ugma a nagan.
Ti Ingles a nagan a Nile (Latin: Nīlos; Griego: Neῖλoς[6]) ket naipanunotan a naala manipud ti Semitiko a Nahal a kayatna a sawen ket "karayan" a nagtaudan iti Hebreo anachal (Hebreo: נחל).
Paglasatan[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti ngato ti Khartoum ti Nilo ket naam-ammuan pay a kas ti Puraw a Nilo, ti maysa pay a termino a naus-usar iti maysa a limitado a kapanunotan ti panagipalpalawag ti paset a nagbaetan ti Danaw No ken Khartoum. Idiay Khartoum ti karayan tiniponan babaen ti Asul a Nilo. Ti Puraw a Nilo ket mangrugi idiay ekuatorial ti Daya nga Aprika, ken ti Asul a Nilo ket mangrugi idiay Etiopia. Dagitoy dua a sanga ket adda idiay akinlaud a sikigan ti Rengngat ti Daya nga Aprika.
Ti pagayusan a labneng ti Nilo ket sumakop ti 3,254,555 kuadrado kilometro (1,256,591 sq mi), ti agarup 10% ti kalawa ti Aprika.[7] Thi Nilo a labneng ket narikut, ken isu a gapu daytoy, ti pagatianan iti aniaman a naited iti igid ti kangrunaan a puon ket maitalek kadagiti adu a banag a mairaman ti tiempo, dagiti aliwaksay, panagbawbaw ken ebapotranspirasion, ken ti panagayus ti danum ti kaunegan.
Taudan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti taudan ti Nilo ket sagpaminsan a naipanunotan a ti Danaw Victoria, ngem ti danaw ket adda dagiti dadakkel a karayan a mangpakpakan. Ti Karayan Kagera, nga agay-ayus idiay Danaw Victoria idiay asideg ti Tanzania nga ili ti Bukoba, ket isu ti kaatiddogan a mangpakpakan, ngem dagiti taudan ket saan a maitunos no ania ti kaatiddogan a tributario ti Kagera ken ti isu a kaadywan a taudan ti Nilo.[8] Daytoy ket mabalin a ti Ruvyironza, a rummuar idiay Probinsia ti Bururi, Burundi,[9] wenno ti Nyabarongo, nga agayayus manipud idiay Nyungwe a Kabakiran idiay Rwanda.[10] Dagiti dua a mangpakpakan a karayan ket agsabatda idiay asideg ti Dissuor Rusumoa idiay pagbeddengan ti Rwanda ken Tanzania.
Dagiti kinaudi a panagsuksukimat[11] ket agibagbaga ti partido a nagsuksukimat ket napanda iti maysa a lugar a naipalpalawag a kas ti taudan ti Rukarara a tributario [1], ken baben ti panagaramid ti dalanan ti napusek a kabambantayan idiay kabakiran ti Nyungwe ket nakabirukda ti (iti namaga a tiempo) maysa a mapategan nga umay iti rabaw a panagay-ayus kadagiti adu a milia nga agpangato, ken nakabirukda ti baro a taudan, a nakaited ti Nilo ti kaatiddog a 4199 a milia (6758 a kilometro)
Dagiti napukaw a taudan ti karayan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti dati a Danaw Tanganyika ket nagay-ayus nga agpa-amianan iti igid ti Tanap ti Rengngat ti Aprika a mapan idiay Puraw a Nilo, a mangar-aramid ti Nilo ti agarup a 1,400 kilometro (870 mi) nga at-atiddog, aginggana no malappedan idiay Miocene ken pamin-aduen babaen ti bungkong Bulbulkan ti Virunga.
Idiay Uganda[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Nilo ket pumaaw idiay Danaw Victoria idiay Dissuor Ripon idiay asideg ti Jinja, Uganda,a kas ti Victoria a Nilo. Daytoy ket ad-adayo nga agayus ti agarup a 500 kilometro (300 mi), babaen ti Danaw Kyoga, aginggana no maabutanna ti Danaw Albert. Kalpasan a mapanawanna ti Danaw Albert, ti karayan ket ammo a kas ti Albert a Nilo.
Idiay Abagatan a Sudan[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy ket agayuston idiay Abagatan a Sudan, a daytoy ket naam-ammuan idiay a kas ti Bahr al Jabal ("Karayan ti Bantay"). Ti Bahr al Ghazal, ket adda ti kaatiddog a 716 kilometro (445 mi), ket tumipon ti Bahr al Jabal idiay bassit nga alog a tinawtawagan a kas ti Danaw No, ken kalpasan daytoy ti Nilo ket agbalin a naam-ammuan a kas ti Bahr al Abyad, wenno ti Puraw a Nilo, manipud ti kasla puraw a pila a tumtumpaw kadagiti danumna. No iti Nilo ket malayusan daytoy ket nangibatbati ti nalames a lan-ak a deposito a mangabuno iti daga. Ti Nilo ket saanen a tinawen nga aglaylayus manipud idi nalpas ti Penne Aswan idi 1970. A daytoy ket maysa a sanga ti karayan , ti Bahr el Zeraf, ket agayus idiay Bahr al Jabal a paset ti Nilo ken tumipon idiay Puraw a Nilo.
Ti gatad ti panagayus ti Bahr al Jabal idiay Mongalla, Abagatan a Sudan ket gangani nga agnanaayon ti tinawen a kadagupan ket natimbengan ti 1,048 m3/s (37,000 cu ft/s). Kalpasan ti Mongalla, ti Bahr Al Jabal ket sumrekda kadagiti dakkel a sagneb ti Sudd a rehion ti Abagatan a Sudan. Adadu ngem kagudua ti danum ti Nilo ket mapukpukaw ti daytoy a sagneb babaen ti panagbawbaw ken transpirasion. Ti katimbengan a gatad ti panagayus ti Puraw Nilo kadagiti ipus ti sagneb ket agarup a 510 m3/s (18,000 cu ft/s). Manipud ditoy ket agsabatda iti Karayan Sobat idiay Malakal. Iti tinawen a pakaibatayan, ti Puraw a Nilo ti ngato ti Malakal ket agiparawad ti agarup a limapulo ket lima a porsiento ti dagup a panagayus ti ruar ti Karayan Nilo.[12]
Ti katimbengan a panagayus ti Puraw a Nilo idiay Malakal, iti baba ti Karayan Sobat, ket 924 m3/s (32,600 cu ft/s); ti kaaduan a panagayus ket 1,218 m3/s (43,000 cu ft/s) iti Oktubre ken ti kabassitan a panagayus ket agarup a 609 m3/s (21,500 cu ft/s) iti Abril. Daytoy a panagbalbaliw ket gapu ti adu a pagdumadumaan ti panagayus ti Sobat, nga adda ti kabassitan a panagayus ti agarup a 99 m3/s (3,500 cu ft/s) iti Marso ken ti kaaduan a panagayus iti sumurok a 680 m3/s (24,000 cu ft/s) iti Oktubre.[13] Iti las-ud ti namaga a tiempo (Enero aginggana ti Hunio) ti pUraw a Nilo ket agiparawad ti nagbaetan a 70 porsiento ken 90 porsiento ti dagup a panagayus manipud ti Nilo.
Idiay Sudan[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti baba ti Renk ti Puraw a Nilo ket sumrek idiay Sudan, daytoy ket agayus iti amianan a mapan idiay Khartoum ken sabtenna ti Asul a Nilo.
Ti paglasatan ti Nilo idiay Sudan ket naisalsalumina. Daytoy ket agayus idiay innem agrupo dagiti katarata, manipud ti umuna idiay Aswan aginggana ti maikanem idiay Sabaloka (idiay amianan ti Khartoum) ken agsikko nga agayus nga agpa-abagatan sakbay a agsubli manen nga agayus iti amianan. Daytoy ket tinawtawagan a kas ti Nalatak a Tikor ti Nilo.
Idiay amianan ti Sudan ti karayan ket sumrek idiay Danaw Nasser (naam-ammuan idiay Sudan a kas ti Danaw Nubia), ti dakdakkel a paset daytoy ket adda idiay Ehipto.
Idiay Ehipto[urnosen | urnosen ti taudan]
Idiay baba ti Nangato a Penned ti Aswan, idiay akin-amianan a patingga ti Danaw Nasser, ti Nilo ket tumuloy ti naipakasaritaan a panaglasatna.
Ti amianan ti Cairo, ti Nilo ket aggudua ti dua a sanga (wenno dagiti distributario) a mangpakan ti Mediteraneo: ti Rosetta a Sanga iti laud ken ti Damietta iti daya, nga agporma ti Nilo Delta.
Dagiti tributario[urnosen | urnosen ti taudan]
Karayan Atbara[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti baba ti pagtutumpongan iti Asul Nilo ti laeng nangruna a tributario ket ti Karayan Atbara, gangani kagudua idiay baybay, a nagtaud manipud idiay Etiopia iti amianan ti Danaw Tana, ken agarup a 800 kilometro (500 mi) ti kaatidogna. Ti Atbara ket agayus laeng no agtudtudo idiay Etiopia ken napardas nga agmaga daytoy. Iti las-ud ti paset tipanawen ti Enero agingana ti Hunio, daytoy ket kadawyan a namaga. Daytoy ket tiponenna ti Nilo iti agarup a 300 kilometro (200 mi) ti amianan ti Khartoum.
Asul Nilo[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Asul Nilo (Ge'ez ጥቁር ዓባይ Ṭiqūr ʿĀbbāy (Nangisit ngaAbay) kadagiti Etiopiano; Arabiko: النيل الأزرق; naitranslterado iti: an-Nīl al-Azraq) dagiti ubbog manipud ti Danaw Tana idiay banbantay ti Etiopia. Ti Asu Nilo ket agayus ti agarup a 1,400 kilometreo idiay Khartoum, nga idiay ket tumipon ti Asul Nilo ken ti Puraw Nilo tapno mangporma ti Nilo. Siam a pulo a porsiento iti danum ken innem a pulo ket innem a porsiento kadagiti a maw-awit babaen ti Nilo[14] ket agtaud idiay Etiopia, nga dda ti limapulo ket siam a porsiento iti danum manipud ti Asull Nilo (ti nabati ket nagtaud manipud idiay Tekezé, Atbarah, Sobat, ken dagiti bassit a tributario). Ti nurunor ken pannakaawit dagiti lan-ak ket mapasamak laeng iti las-ud ti kalgaw a panagtudtudo idiay Etiopia, nupay kasta, no napigsa ti tudo idiay Ethiopiano a Banak; ti mabati a paset ti tawen, dagiti nalatak a karayan nga agya-ayus idiay Etiopia a mapan idiay Nilo (Sobat, Asul Nilo, Tekezé, kenAtbarah) ket nakapsot laeng ti panagayusna.
Ti panagayus ti Asul Nilo ket agdumaduma kadagiti tinawen a siklona ken ti kaduan a mangmangted ti dakkel a masna a panagdumduma ket ti panagayus ti Nilo. Iti las-ud ti kamagaan ti masna a panagayus ti Asul Nilo ket mabalin a basbassit ngem 113 m3/s (4,000 cu ft/s), ngem dagiti adda ti ngato a penned ket mangtimbeng ti panagayus ti karayan. Iti las-ud ti panagtudtudo ti kangatuan a panagayus ti Asul Nilo ket labsanna ti 5,663 m3/s (200,000 cu ft/s) iti kaladawan ti Agosto (ti banag a pagiddiatan iti 50).
Sakbay idi naikabil dagiti penned iti karayan ti tinawen a panagayus ket agdumaduma babaen ti banag iti 15 idiay Aswan. Dagiti kangatuan a panagayus iti sumurok a 8,212 m3/s (290,000 cu ft/s)ket mapasak iti las-ud ti kaladawan ti Agosto ken nasap a Septiembre, ken dagiti kabassitan a panagayus iti agarup a 552 m3/s (19,500 cu ft/s) ket mapasamak iti las-ud ti kaladawan nga Abril ken nasapa a Mayo.
Bahr el Ghazal ken Karayan Sobat[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Bahr al Ghazal ken ti Karayan Sobat ket isu dagitoy ti kangrunaan a tributario ti Puraw Nilo iti termino ti panagayus.
Ti pagayusan ti danum a labneng ti Bahr al Ghazal ket isu ti kadakkelan kadagiti aniaman a sub-labneng ti Nilo, a marukod iti 520,000 kuadrado kilometro (200,000 sq mi) iti kadakkel, ngem mangted laeng ti bassit a dagup ti danum, agarup daytoy a 2 m3/s (71 cu ft/s) iti tinawen, gapu ti kaadu unay dagiti tomo ti danum a mapukpukaw kadagiti kalugnakan ti Sudd.
Ti Karayan Sobat, a tumipon iti Nilo iti iti kaasitgan a kaadayo ti Dana No, ket maatianan ti agarup a kagudua a kapadana iti kaadu ti daga, 225,000 km2 (86,900 sq mi), ngem mangted ti 412 kubiko metmetro kada segundo (14,500 cu ft/s) ti tinawen iti Nilo.[15] No aglayus ti Sobat ket agawit kadagiti adu a dagup ti sedimento, a daytoy ket kaaduan a mangbaliw ti maris ti Puraw Nilo.[16]
Duyaw Nilo[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Duyaw Nilo ket dati a tributario a nangikapet ti Kabambantayan ti Ouaddaï iit daya ti Chad idiay Ginget ti Karayan Nilo c. 8000 aginggan idi c. 1000 BC.[17] Dagiti tiddana ket naam-ammuan a kas ti Wadi Howar. Ti wadi ket labsenna ti Gharb Darfur idiay asideg ti akin-amianan a pagbeddengan ti Chad ken sabtenna ti Nilo idiay asideg ti akin-abagatan a puntos ti Nalatak a Tikor.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Nilo (iteru iti Taga-ugma nga Ehipsio) ket isun ti pagbiagan ti sibilisasion idiay Ehipto manipud idi Bato a Panawen, a kaaduan ti populasion ken amin a siudad idiay Ehipto ket naisanglad kadagitoy a paset iti ginget ti Nilo iti amianan ti Aswan. Ti panagbalbaliw ti klima di gibus ti kinaudi a panawen ti yelo ket nakaiturongan ti pannakaporma ti desierto ti Sahara, a mabalin a nabaybayagen a kas idi 3400 BC.
Ti Eonile[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti agdama Nilo ket isu ti kabassitan kadagiti lima a karayan a nagayus iti amianan manipud kadagiti Kabambantayan ti Etiopia. Ti Satelite a panagiladawan ket inusar idi a mangilasin dagiti namaga a dalan ti danum idiay desierto a laud ti Nilo. Ti maysa nga Eonile a baw-ang, nga itan ket napunno babaen ti rabaw a panagayus, ket mangirepresenta ti tinaudan a Nilo a tinawtawagan ti Eonile a nagayus idi las-ud ti naladladaw a Mioseno (23–5.3 a riwriw a tawtawen sakbay ti agdama). Ti Eonile ket nangawit kadagiti klastiko a sedimento idiay Mediteraneo; adda dagiti adu a masna a lugar ti alingasaw ti naduktalanen kadagitoy a sedimento.
Idi las-ud ti naladaw a Mioseno a Mesiniano a didigra ti apgad, idi ti Baybay Mediteraneo ket nakulong a labneng ken bimmawbaw iti puntos nga awan laon wenno gangani nga awan linaon, ti Nilo ket naputed ti dalanna iti baro batayan nga agpang aginggana iti daytoy ket ginasut a kadapan a nababbaba iti agpang iti taaw ti lubong idiay Aswan ken 8,000 kadkadapan (2,400 m) iti baba ti Cairo.[18] Daytoy ket nangpartuat ti atiddog a baw-ang a napunno idi ti sedimento idi napartuat manen ti Mediteraneo. Iti sumakbay a puntos dagiti sedimento ket nangipangato ti sirok ti karayan tapno ti karayan ket agayusen nga agpalaud iti maysa a depresion tapno mangpartuat ti Danaw Moeris.
Ti Danaw Tanganyika ket agayus nga agpa-amianan idiay Nilo aginggana kadagiti Bulkan Virunga ket lappedanna ti kursona idiay Rwanda. Ti Nilo ket at-atiddog idi ti dayta a panawen, idi ti kaadaywan a taudan ti danumna ket idiay akin-amianan a Zambia.
Ti naikaykaysa a Nilo[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda dagiti dua a teoria a maipanggep ti naikaykaysa a Nilo. Ti maysa ket isu ti naikaykaysa a panagayus ti Nilo iti ubing pay laeng nga edad, ken ti labneng ti Nilo ket dati a napispisi kadagiti serie ti naisinsina a labneng, ti laeng akin-amianan unay ti nangpakan ti karayan a nangsursurot ti agdama a dalan ti Nilo idiay Ehipto ken Sudan. Ni Said ket nagipagpagarup a ti kinapudno a ti Ehipto ket isu ti kaaduan a nangit-ited ti danum ti Nilo Nile itilas-ud ti dayta a paset ti pakasaritaanna.[19]
Ti sabali a teoria ket ti pagayusan manipud idiay Etiopia babaen kadagiti karayan a kapada ti Asul Nilo ken ti Atbara ken ti Takazze ket nagayus idi idiay Mediteraneo babaen ti Ehipsio a Nilo manipud idi Tertiario a panpanawen.[20]
Ni Salama ket nangisingasing nga idi las-ud ti Tertiario (65 a riwriw aginggana ti 2.588 a riwriw a tawtawen) dagiti serie ti naisinsina a kontinental a labneng ket ti tunggal maysa ket nangsakop kadagiti nangruna a paset ti Sudanes a Sistema ti Rengngat: ti rengngat Mellut, rengngat Puraw Nilo, rengngat Asul Nilo, rengngat Atbara ken rengngat Sag El Naamt.[21] Ti Labaneng Rengngat Mellut ket gangani 12 kilometro (7.5 mi) ti kaadalemna iti tengnga a pasetna. Daytoy a rengngat ket mabalin pay maeng nga aktibo, nga adda dagiti naireporta a tektoniko a tignay idiay akin-amianan ken akin-abagatan a pagbeddenganna. Dagiti Sudd a kalugnakan a mangporma ti sentral a paset ti labneng ket mabalin pay laeng nga agtaltalna. Ti Rengngat a Sistema ti Puraw Nilo, urayno ab-ababaw ngem ti rengngat Bahr el Arab, ket agarup a 9 kilometro (5.6 mi) ti kaadalemna. Ti heopisikal a panagsuksukisok ti Sistema a Rengngat ti Asul Nilo ket nagkarkulo ti kaadalem dagiti sedimento iti 5–9 kilometro (3.1–5.6 mi). Dagitoy a labneng ket saanda a nagkakapet aginggana idi nalpas ti panagtalnada, ken ti gatad ti deposision ti sedimento ket umanay idin a mangpunno ken mangisilpo kaniada. Ti Ehipsio a Nilo ket naikapet iti Sudanes a Nilo, nga isu daytoy ti nangtiliw kadagiti Etiopiano ken Ekuatorial a taudan ti danum idi las-ud ti agdama nga agpang iti tektoniko nga aktibidad idiay Daya, Sentral ken dagiti Sudanes a Sistema ti Rengngat.[22] Ti pannakaikapet dagiti nadumaduma a Nilo ket napasamak idi las-ud ti sikliko a katuduan a paset ti panawen. Ti Karayan Atbara ket limpias ti nakulong a labnengna idi las-ud ti katuduan a paset ti panawen a napasamak idi agarup a 100,000 aginggana ti 120,000 a tawtawen. Ti Asul a Nilo ket naikapet idiay nangruna a Nilo idi las-ud ti 70,000–80,000 a tawtawen B.P. iti katuduan a paset ti panawen. Ti sistema ti Puraw Nilo idiay Bahr El Arab ken dagiti Rengngat ti Puraw Nilo ket nagtultuloy a nakulong a danaw aginggana ti pannakaikapet ti Victoria Nilo iti nangruna a sistema idi agarup a 12,500 a tawtawen.
Ti papel iti pannakabangon ti Ehipsio a sibilisasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Griego a historiador a ni Herodotus ket nangisurat a ti "Ehipto ket isu idi ti regalo ti Nilo". Ti maysa nga awan gibusna a taudan ti sostento, daytoy ket nakaited ti nangruna a papel iti panagrang-ay ti Ehipsio a sibilisasion. Dagiti deposito ti lan-ak ket nagaramid a nalames dagiti naipalawlaw a daga gaputa ti karayan ket tinawen a limpias dagiti bangkagna. Dagidi Taga-ugma nga Ehispsio ket nagtaltalonda ken nagtagtaggilakoda kadagiti trigo, lino, papiro ken dagiti dadduma pay nga apit iti arubayan ti Nilo. Ti trigo ket nangruna nga apit iti nadidgra ti bisin a Tengnga a Daya. Daytoy a sistema ti panagtagilako ket nangitalinaay kadagiti diplomatiko a relasion ti Ehipto kadagiti dadduma pagilian, ken nangited ti pannakatalinaayna iti ekonomia. Dagiti adayo ti pannakaabotna panagtagilako ket naaw-awiten idiay igid ti Nilo manipud idi taga-ugma a panpanawen. Ti Ishango a tulang ket mabalin nga isu ti pagbilangan a ruting. Daytoy ket naisingsingasing a daytoy ket mangipakpakita kadagiti primo numero ken multiplikasion, ngem daytoy ket sinupsuppiatan. Iti libro a Kasano a Napasamak ti Matematiko: Ti Immuna a 50,000 a Tawtawen, ni Peter Rudman ket nakisinnuppiat a ti panagrang-ay ti konsepto dagiti primo a numero ket mabalin a mapasamak laeng kalpasan ti konsepto ti dibision, nga inpetsaanna daytoy ti kalpasan ti 10,000 BC, a dagiti primo a numero ket mabalin idi a saan a naaw-awatan aginggana idi agarup a 500 BC. Isu ket nagsursurat pay nga "awan ti panangpadas a naaramiden a mangipalawag a ti pagbilangan a banag ket nasken a mangipakita ti mangpaadu iti dua, dagiti primo a numero a baetan ti 10 ken 20, ken dagiti pay numero a gangani mangpaadu iti 10."[23] Daytoy ket naduktalan idiay idiay igid ti taudan ti danum iti Nilo (idiay asideg ti Danaw Edward, idiay akin-abagatan a daya ti Kongo) ken napetsaan t ikarbon iti 20,000 BC.
Dagiti napaamo a nuang ket naipayamammo idi manipud idiay Asia, ken dagiti Asirio ket nangipayammo kadagiti kamelio idi maika-7 a siglo BC. Dagitoy nga ayup ket naparti para iti karneda, ken dagitoy ket napaamop ken inus-usar iti panagarado wenno iti kaso ti kamelio, inus-usar apanagkariton. Ti danum ket nangruna kadagiti tao ket dagiti taraken nga ayup. Ti Nilo ket nalaka idi ken nasayaat a pamay-an a pagluganan para kadagiti tao ken tagilako. Ti Nilo idi ket nangruna paset ti taga-ugma nga espiritual a biag ti Ehipto. Ni Hapy ket isu idi ti dios ti tinawen a layus, ken isuna ken ni paraon ket naipagpagarup a nagtengtengngel ti panaglayus. Ti Nilo ket naipanpanunotan a dalan ti biag ken patay ken ti kalpasan ti biag. Ti daya ket naipagpagarup a kas maysa lugar ti pakaipasngayan ket idadakkel, ken tilaud ket naipanpanunotan a lugar iti patay, a kas ti dios a ni Ra, ti Init, ket naipasngay, pimmusay, ken umungar manen iti tunggal maysa nga aldaw a nagbalballasiw iti langit. Isunga, amin a tabonan ket adda iti laud ti Nilo, gaputa dagiti Ehipsio ket namatmatida a tapno makastrek ti kalpasan ti panagbiag, nasken a maipunponda iti bangir a naisimbolo iti patay.
Gapu ta ti Nilo ket nangruna banag iti Ehipsio a biag, ti taga-ugma a kalendario ket naibatay pay iti tallo a siklo ti Nilo. Dagitoy a panawen, a ti tunggal maysa ket mangbukel kadagiti uppat a bulan iti tallo nga aldaw iti tunggal maysa, ket tinawtawagan idi iti Akhet, Peret, ken Shemu. Ti Akhet, a ti kaibuksilanna ket inundasion, ket isu idi ti paset ti panawen a ti Nilo ket nalayusan, a mangibatbati kadagiti adu a tuon ti nalames a daga, a nakantultulong daytoy iti agrikultura a panagbatubo.[24]
Ti Peret ket isu idi ti panagpatubo a panawen, ken ti Shemu, ti maudi a panawen, ket isu ti panawen nga awan ti tudo ken isu ti panawen ti panagani.[24]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Karayan Nilo iti GEOnet Names Server
- ^ "The Nile River". Ti Labneng ti Nilo a Gandat. 2011. Naala idi 1 Pebrero 2011.
- ^ "Karayan Nilo". Encyclopædia Britannica.
- ^ Oloo, Adams (2007). "Ti Panagsukimat para iti Pagtitinulongan kadagiti Suppiatan ti Danum ti Nilo: Ti Kaso para iti Eritrea" (PDF). Panagrepaso ti Aprikano a Sosiolohiko. 11 (1). Naala idi 25 Hulio 2011.
- ^ Ania ti panagtawtawag dagiti taga-ugma nga Ehipsio ti karayan Nilo? Nawaya nga Ehiptomolohia. (Naala idi 17 Oktubre 2006)
- ^ "Nilo". Inggles a Diksionario ti Oxford (3 nga ed.). Oxford, Inglatera: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. Disiembre 2009.
- ^ EarthTrends: Portal ti Enbironmental a Pakaammo
- ^ McLeay, Cam (Hulio 2, 2006). "Ti Kinapudo a Maipanggep ti Taudan ti Karayan Nilo". New Vision. Naala idi Agosto 31, 2011.
- ^ "Karayan Nilo". Naala idi Pebrero 5, 2011.
- ^ "Ti Sangkatiponan ket Nakadanon ti 'Agpayso a Taudan' ti Nilo". BBC News. Marso 31, 2006. Naala idi Abril 4, 2011.
- ^ Naipalpalawag idiay Nilo ni Joanna Lumley, 7 pm aginggana iti 8 pm, ITV 1, Domingo 12 Agosto 2011.
- ^ Hurst H.E.; et al. (2011). "Dagiti Labneng ti Nilo |tomo 1 Ti hidrolohia ti Asul a Nilo ken Akbara ken ti Nangruna a Nilo a mapan idiay Aswan, nga adda kadagiti reperensia kadagiti Gandat ti Nilo nga agtengtengngel ti Dept. a papel 12." (PDF). Cairo: OPisian a Pagmalditan ti Gobierno.
- ^ babaen ni J. V. Sutcliffe & Y. P. Parks (1999). "12". Ti Hidrolohia ti Nilo (PDF). IAHS Special Publication no. 5. p. 161.
- ^ Marshall et al., Naladaw a Pleistosene ken Holosene nga enbironmental ken panagbalbaliw ti klima manipud idiay Danaw Tana, taudan ti Asul NiloPDF (247 KB), 2006
- ^ Shahin, Mamdouh (2002). Hidrolohia ken dagiti Rekurso ti Danum iti Aprika. Springer. pp. 276, 287–288. ISBN 1-4020-0866-X.; online idiay Liblibro ti Google
- ^ "Karayan Soba". Encyclopædia Britannica Online Library Edition. Encyclopædia Britannica. Naala idi Enero 21, 2008.
- ^ Keding, Birgit (2000). "Baro a Datos iti Holosene a Panagsakop ti Rehion Wadi Howar (Day a Sahara/Sudan)". Dagiti Panagadal ti Aprikano nga Arkeolohia. 7: 89–104.
- ^ Warren, John (2006). Dagiti Ebapotito:Dagiti Sedimento, Dagiti Rekurso ken Hidrokarbon. Berlin: Springer. p. 352. ISBN 3-540-26011-0.
- ^ Said, R. (1981). Ti heolohiko nga ebolusion ti Karayan Nilo . Springer Verlag.
- ^ Williams, M.A.J.; Williams, F. (1980). Ebolusion ti Labneng Nilo. In M.A.J. Williams ken ni H. Faure (eds). Ti Sahara ken Nilo. Balkema, Rotterdam, pp 207–224.
- ^ Salama, R.B. (1987). "Ti ebolusion ti Karayan Nilo, Dagiti naikali naapgada danaw ti rengngat idiay Sudan". J. African Earth Sciences. 6 (6): 899–913. doi:10.1016/0899-5362(87)90049-2.
- ^ Salama, R.B. (1997). Dagiti Renggat a Labneng ti Sudan. Dagiti Aprikano a Labneng, Dagiti Sedimentario a Labneng iti Lubong. 3. Inurnos babaen ni R.C. Selley (Serie nga Editor K.J. Hsu) pp. 105–149. ElSevier, Amsterdam.
- ^ Rudman, Peter Strom (2007). Kasano a Napasamak ti Matematiko: Ti Imuna a 50,000 a Tawtawen. Prometheus Books. p. 64. ISBN 978-1-59102-477-4.
- ^ a b Springer, Lisa; Neil Morris (15 Enero 2010). Arte ken Kultura ti Taga-ugma nga Ehipto. The Rosen Publishing Group. p. 8. ISBN 978-1-4358-3589-4.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Nilo iti Wikimedia Commons
- Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Nilo iti Wikiquote (Ingles)
- Dagiti Kinapudno a maipanggep ti Karayan Nilo
- Panagipada a Nagbaetan Karayan Nilo ken Amasona
- Bibliograpia dagiti Danum a Rekurso ken Sangalubongan a Linteg
- Pakaammo ken mapa ti taudan ti danum ti Nilo
- Salaysay: Ti Narigat a Maawatan a Nilo ken ti Rugi ti Baro a Milenio
- Ti Salisal a Maipanggep ti Nilo
- Tesis a Mangus-usig ti Pakitinnarusan ti Karayan Nilo
- BBC: Ti karayan Amasona ket 'at-atiddog ngem ti Nilo'
- John Feeney, Ti Naudi a Layus ti Nilo, 2006, Saudi Aramco World


c: text/html

text:
Metabolismo
Ti metabolismo (manipud ti Griego: uetaBoλή metabolē, "panagbaliw" wenno Griego: uetaBoλισuός metabolismos, "iparuar") ket isu ti agasmang ti kimika a panagbalbaliw ti panagsustansia iti biag kadagiti kaunegan dagiti selula dagiti sibibiag nga organismo. Dagitoy a nkatalisado a reaksion ti ensima ket mangpalubos idadakkel ken panagpataud, mangtalinaay kadagiti estrukturada, ken mangsunbat kadagiti enbiromentoda. Ti balikas a metabolismo ket mabalin pay a mangitudo kadagiti amina a reaksion ti kimika a rumsua kadagiti sibibiag nga organismo, a mairaman ti panagkalpa ken ti panagipan kadagiti sustansia idiay ken dagiti baetan ti selula, nga iti daytoy a kaso ket dagiti reaksion kadagiti kaunegan ti selula ket tinawtawagan iti intermediario a metabolismo wenno napakatengngaan a metabolismo.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
KAPITULO 7
Dagiti Pamay-an ti Panangasaba—Panangusar iti Amin a Pamay-an Tapno Makasabaan ti Amin a Tattao
1, 2. (a) Ania ti inaramid ni Jesus tapno mangngeg ti adu a tattao ti mensahena? (b) Kasano a tinulad dagiti matalek a pasurot ni Kristo ti ulidanna, ken apay?
NAPALIKMUTAN ni Jesus iti adu a tattao iti igid ti baybay, ngem naglugan iti barangay sa immadayo bassit. Apay? Ammona a ti danum papigsaenna ti timekna ket nalawlawag a mangngeg ti adu ti mensahena.—Basaen ti Marcos 4:1, 2.
2 Pinullo a tawen sakbay ken kalpasan ti pannakaipasngay ti Pagarian, tinulad dagiti matalek a pasurot ni Kristo ti ulidanna, a nagusarda iti baro ken nagduduma a pamay-an tapno maisaknap ti naimbag a damag maipapan iti Pagarian iti adu a tattao. Babaen ti panangiwanwan ti Ari, intultuloy ti ili ti Dios ti mangaramid iti panagbalbaliw tapno mabagayanda ti panagbalbaliw ti kasasaad ken ti panagrang-ay ti teknolohia. Kayattayo a makasabaan ti adu a tattao aginggat’ mabalin sakbay a dumteng ti panungpalan. (Mat. 24:14) Usigentayo ti sumagmamano laeng kadagiti pamay-an nga inusartayo tapno makasabaan dagiti tattao iti sadinoman. Panunotem met no kasanom a matulad ti pammati dagiti nangiwaragawag idi iti naimbag a damag.
Panangasaba iti Adu a Tattao
3. Apay a nakapungtot dagiti bumusbusor iti kinapudno iti panangusartayo kadagiti pagiwarnak?
3 Pagiwarnak. Manipud idi 1879, ipabpablaaken ni Kabsat Russell ken dagiti kakaduana ti Watch Tower, a nangipakaammo iti mensahe maipapan iti Pagarian iti adu a tattao. Ngem iti dekada sakbay ti 1914, agparang nga immaniobra ni Kristo dagiti bambanag tapno ad-adu pay ti makangngeg iti naimbag a damag. Nangrugi dagiti agsasaruno a pasamak idi 1903. Iti dayta a tawen, ni Dr. E. L. Eaton, a pannakangiwat ti maysa a grupo dagiti ministro a Protestante iti Pennsylvania, kinaritna ni Charles Taze Russell nga agdebateda maipapan iti doktrina ti Biblia. Iti suratna ken ni Russell, kinuna ni Eaton: “Napampanunotko a paginteresan la ketdi dagiti tattao no pagdebateanta ti sumagmamano a sursuro a pagdumaanta.” Umanamong iti dayta ni Russell ken dagiti kakaduana, isu nga inyurnosda a maipablaak ti debateda iti kangrunaan a pagiwarnak a, The Pittsburgh Gazette. Nakalatlatak dagiti artikulo iti pagiwarnak maipapan iti makagutugot a panangilawlawag ni Russell iti kinapudno iti Biblia nga uray la intukon ti pagiwarnak a linawas nga ipablaakda dagiti lektiur ni Russell. Sigurado a nakapungtot iti dayta dagiti bumusbusor iti kinapudno!
Idi 1914, nasurok a 2,000 a pagiwarnak ti nangipablaak kadagiti sermon ni Russell
4, 5. Ania a kualidad ti imparangarang ni Russell, ken kasano a matulad dayta dagiti addaan iti responsabilidad iti organisasion ti Dios?
4 Di nagbayag, ad-adu pay a pagiwarnak ti mayat a mangipablaak kadagiti lektiur ni Russell. Idi 1908, impadamag ti Watch Tower a dagita a sermon ket naipablaak a “regular iti 11 a pagiwarnak.” Nupay kasta, insingasing dagiti kakabsat nga adu ti ammona iti panagipablaak kadagiti pagiwarnak a no dagiti opisina ti Sosiedad iti Pittsburgh ket iyakar ni Russell iti nalatlatak a siudad, ad-adu a pagiwarnak ti mangipablaak kadagiti naibatay iti Biblia nga artikulo. Kalpasan a tiningiting ni Russell dayta a singasing ken ti dadduma pay a banag, inyakarna dagiti opisina iti Brooklyn, New York, idi 1909. Ania ti resultana? Sumagmamano la a bulan kalpasanna, agarup 400 a pagiwarnak ti nangipablaak kadagiti lektiurna, ket immadu pay ti mayat a mangipablaak. Apaman a naipasdek ti Pagarian idi 1914, nasuroken a 2,000 a pagiwarnak iti uppat a lengguahe ti nangipablaak kadagiti sermon ken artikulo ni Russell!
5 Ania a napateg a leksion ti masursurotayo iti dayta? Dagiti addaan iti responsabilidad iti organisasion ti Dios ita nagsayaat a tuladenda ti kinapakumbaba ni Russell. Kasano? No mangaramidda kadagiti napateg a desision, ikabilanganda ti singasing dagiti dadduma.—Basaen ti Proverbio 15:22.
6. Ania ti epektona iti maysa a tao dagiti kinapudno a naipablaak kadagiti pagiwarnak?
6 Dagiti kinapudno maipapan iti Pagarian a naipablaak kadagiti pagiwarnak binalbaliwanna ti biag dagiti tattao. (Heb. 4:12) Kas pagarigan, ni Ora Hetzel, a nabautisaran idi 1917, ket maysa kadagiti adu a nakaammo iti kinapudno babaen kadagiti artikulo iti pagiwarnak. Kinuna ni Ora: “Kalpasan ti kasarko, sinarungkarak ni nanangko iti Rochester, Minnesota. Nasangpetak a karkartibenna dagiti artikulo iti pagiwarnak maipapan kadagiti sermon ni Russell. Inlawlawag ni Nanang dagiti nasursurona kadagita.” Inawat ni Ora dagiti kinapudno a naammuanna ket agarup innem a dekada a nagserbi kas matalek a manangiwaragawag iti Pagarian ti Dios.
7. Apay a dagiti mangidadaulo tiningitingda manen ti panangusar kadagiti pagiwarnak?
7 Gapu iti dua a napateg a pasamak idi 1916, tiningiting dagiti mangidadaulo iti organisasion no itultuloyda nga usaren dagiti pagiwarnak a mangiwaragawag iti naimbag a damag. Umuna, madama idi ti Dakkel a Gubat isu a narigat ti makaala kadagiti suplay a pagimprenta. Idi 1916, impakaammo ti newspaper department iti Britain daytoy a problema: “Nasurok laengen a 30 a pagiwarnak ti mangipabpablaak kadagiti Sermon. Di agbayag, posible a bumassit pay daytoy a bilang gapu iti ingingina ti papel.” Ti maikadua a pasamak ket ti ipapatay ni Kabsat Russell idi Oktubre 31, 1916. Gapuna, kastoy ti impakaammo ti Disiembre 15, 1916 a ruar ti The Watch Tower: “Ita ta natayen ni Kabsat Russell, saanen a maipablaak dagiti sermon [kadagiti pagiwarnak].” Nupay naisardengen daytoy a pamay-an ti panangasaba, nagtultuloy met a nasayaat ti resulta ti sabali a pamay-an kas iti “Photo-Drama of Creation.”
8. Ania ti ramanen ti panangaramid iti “Photo-Drama of Creation”?
8 Slide ken pelikula. Agarup tallo a tawen ti binusbos da Russell ken dagiti kakaduana a nangaramid iti “Photo-Drama of Creation,” a nairuar idi 1914. (Prov. 21:5) Daytoy a Drama, kas panangawagda idi, ket kombinasion ti pelikula, sound recording, ken dekolor a glass slide. Ginasut a tattao ti nakiraman iti panangyakto kadagiti eksena iti Biblia sa nai-video. Adda pay dagiti nausar nga animal. Kastoy ti kuna ti maysa a report idi 1913: “Nausar ti adu nga animal iti maysa a dakkel a zoo tapno maipelikula ti napateg a paset ni Noe iti pakasaritaan ti lubong.” Dagiti ginasut a glass slide ket manomano a kinoloran dagiti artist manipud London, New York, Paris, ken Philadelphia.
9. Apay nga adu a tiempo ken kuarta ti nabusbos iti “Photo-Drama”?
9 Apay nga adu a tiempo ken kuarta ti nabusbos iti panangaramid iti “Photo-Drama”? Kastoy ti panangilawlawag ti resolusion a naibasa kadagiti serye ti kombension idi 1913: “Ti naballigi a panangusar kadagiti cartoons ken retrato kadagiti pagiwarnak iti Amerika kasta met ti kinalatak dagiti pelikula ket pammaneknek nga epektibo dagita. Gapuna, kas progresibo a manangaskasaba ken mannursuro iti Biblia, naan-anay nga iparegtami ti panangusar kadagiti pelikula ken stereopticon slide kas makagunggona ken epektibo a pamay-an ti panangisuro dagiti ebanghelisador ken mannursuro.”
10. Kasano kasaknap ti pannakaipabuya ti “Photo-Drama”?
10 Idi 1914, inaldaw a naipabuya ti “Photo-Drama” iti 80 a siudad. Agarup walo a milion ti nakabuya iti dayta iti Estados Unidos ken Canada. Iti dayta met la a tawen, naipabuya ti “Photo-Drama” iti Australia, Britain, Denmark, Finland, Germany, New Zealand, Norway, Sweden, ken Switzerland. Adda met ti naaramid a napasimple a bersion, a buklen dagiti glass slide laeng, a naipabuya kadagiti babbabassit nga ili. Basbassit ti magastos iti panangaramid iti daytoy a bersion, a naawagan iti “Eureka Drama,” ken nalaklaka nga ibiahe. Idi 1916, ti “Photo-Drama” wenno ti “Eureka Drama” ket agpada a naipatarus iti Armenian, Dano-Norwegian, French, German, Greek, Italian, Polish, Spanish, ken Swedish.
Bayat ti 1914, naipabuya ti “Photo-Drama” kadagiti auditorium a napno iti tattao
11, 12. Ania ti epekto ti “Photo-Drama” iti maysa nga agtutubo a lalaki, ken ania nga ulidan ti impakitana?
11 Ti French a patarus ti “Photo-Drama” ket dakkel ti epektona ken ni Charles Rohner, nga agtawen idi iti 18. “Naipabuya dayta iti ilimi a Colmar, Alsace, France,” kuna ni Charles. “Iti rugrugina pay laeng, nagustuakon ti nalawag a panangidatagna iti kinapudno iti Biblia.”
12 Kas resultana, nabautisaran ni Charles ket idi 1922, nagserbi iti amin a tiempo. Ti maysa kadagiti immuna nga annongenna ket tumulong iti pannakaipabuya ti “Photo-Drama” kadagiti Pranses. Kastoy ti panangdeskribir ni Charles iti daytoy a trabaho: “Adda sumagmamano a trabahok—agtokar iti violin, account servant, ken literature servant. Siak pay ti nadutokan a mangpaulimek iti tallaong sakbay a mangrugi ti programa. Bayat ti intermision, agiwaraskami iti literatura. Adda seksion iti hall a naituding iti tunggal kabsat a lalaki wenno babai. Adda iggemda a literatura nga iwarasda iti tunggal tao iti seksion nga ayanda. Malaksid iti dayta, adda dagiti lamisaan a napno iti literatura a naipuesto iti pagserkan ti hall.” Idi 1925, naawis ni Charles nga agserbi iti Bethel iti Brooklyn, New York. Isu ket nadutokan a konduktor ti orkestra para iti kabbuangay nga estasion ti radio a WBBR. Iti panangusigtayo iti ulidan ni Kabsat Rohner, isaludsodtayo iti bagitayo, ‘Sidadaan kadi nga awatek ti aniaman nga annongen a maited kaniak tapno maiwaragawag ti mensahe maipapan iti Pagarian?’—Basaen ti Isaias 6:8.
13, 14. Kasano a nausar ti radio tapno maiwaragawag ti naimbag a damag? (Kitaenyo met dagiti kahon a “ Dagiti Programa iti WBBR” ken “ Nakallalagip a Kombension.”)
13 Radio. Idi 1920’s, manmano laengen a naipabuya ti “Photo-Drama,” ngem nangrugi met a nausar ti radio kas epektibo a pamay-an ti panangiwaragawag iti naimbag a damag maipapan iti Pagarian. Idi Abril 16, 1922, impaay ni Kabsat Rutherford ti damo a palawagna a naibrodkas iti radio manipud iti Metropolitan Opera House iti Philadelphia, Pennsylvania. Mapattapatta a 50,000 ti nakangngeg iti palawag a “Minilion a Sibibiag Ita ti Saanto a Pulos a Matay.” Kalpasanna, idi 1923, damo a naibrodkas ti sesion ti kombension. Malaksid kadagiti komersial nga estasion ti radio, inkeddeng dagiti mangidadaulo a nasayaat no addaantayo met iti bukod nga estasion. Naipasdek dayta iti Staten Island, New York, ken nairehistro dayta kas WBBR. Ti damo a pannakausarna ket idi Pebrero 24, 1924.
Idi 1922, mapattapatta a 50,000 ti nakangngeg iti naibrodkas a palawag a, “Minilion a Sibibiag Ita ti Saanto a Pulos a Matay”
14 Nailawlawag ti panggep ti WBBR iti Disiembre 1, 1924 a ruar ti The Watch Tower. Kunana: “Patienmi a ti radio ti kalakaan ken kaepektibuan pay laeng a pamay-an ti panangiwaragawag iti mensahe ti kinapudno.” Innayonna: “No makita ti Apo a kasapulan ti ad-adu pay nga estasion ti radio para iti panangiwaragawag iti kinapudno, isunto ti mangipaay iti pondo.” (Sal. 127:1) Idi 1926, addaanen ti ili ni Jehova iti innem nga estasion ti radio. Dua ti adda iti Estados Unidos—WBBR iti New York ken WORD iti asideg ti Chicago. Ti uppat ket adda iti Canada—iti Alberta, British Columbia, Ontario, ken Saskatchewan.
15, 16. (a) Ania ti reaksion ti klero iti Canada kadagiti ibrodbrodkastayo? (b) Kasano nga agkakomplemento ti lektiur iti radio ken ti panangasaba iti binalaybalay?
15 Naalarma ti klero ti Kakristianuan gapu iti nasaknap a pannakaibrodkas ti kinapudno iti Biblia. Kinuna ni Albert Hoffman, a pamiliar iti trabaho a maar-aramid iti estasion ti radio iti Saskatchewan, Canada: “Umad-adu nga umad-adu dagiti makaam-ammon kadagiti Estudiante ti Biblia [nga awag idi kadagiti Saksi ni Jehova]. Nangipaay dayta iti nagsayaat a panangsaksi, ngem idi 1928, sinugsogan ti klero dagiti opisial ket nawaswas ti lisensia ti amin nga estasion ti radio iti Canada a kukua dagiti Estudiante ti Biblia.”
16 Nupay naiserra dagiti estasiontayo iti radio iti Canada, nagtultuloy a naibrodkas dagiti lektiur a naibatay iti Biblia babaen kadagiti komersial nga estasion. (Mat. 10:23) Tapno ad-adda nga epektibo dagitoy a programa, naikabil iti The Watch Tower ken The Golden Age (Agriingkayo! itan) ti listaan dagiti komersial nga estasion a mangibrodbrodkas kadagiti lektiur ket no mangasaba dagiti agibumbunannag iti binalaybalay, iparegtada kadagiti tattao a denggenda dagiti lektiur kadagita nga estasion. Ania ti resultana? Kuna ti Enero 1931 a ruar ti Bulletin: “Dakkel ti naitulong ti radio iti panangasaba dagiti kakabsat iti binalaybalay. Adu a report ti naawat ti opisina a mangipakpakaammo a dumdumngeg dagiti tattao iti radio ket gapu ta mangmangngegda dagiti lektiur ni Kabsat Rutherford, awatenda a dagus dagiti libro a maitukon kadakuada.” Kuna ti Bulletin a dagiti lektiur iti radio ken ti panangasaba iti binalaybalay ket “dua a nagpateg a pamay-an ti panangasaba ti organisasion ti Apo.”
17, 18. Nupay nagbalbaliw ti kasasaad, apay a napateg latta ti pannakausar ti radio?
17 Bayat ti 1930’s, kimmaro ti ibubusor iti panangusartayo kadagiti komersial nga estasion ti radio. Isu nga iti maudi a paset ti 1937, nakibagay ti ili ni Jehova iti agbalbaliw a kasasaad. Insardengda nga usaren dagiti komersial nga estasion ti radio ket ad-adda nga impamaysada ti panangasaba iti binalaybalay. * Uray no kasta, nausar latta ti radio kas napateg a pamay-an iti panangiwaragawag iti mensahe maipapan iti Pagarian iti dadduma a nasulinek a paset ti lubong. Kas pagarigan, idi 1951 agingga idi 1991, adda estasion iti West Berlin, Germany, a regular a mangibrodbrodkas kadagiti palawag iti Biblia tapno dagiti agnanaed kadagiti paset ti dati nga East Germany mangngegda ti mensahe maipapan iti Pagarian. Nangrugi idi 1961 ken nasurok a tallo a dekada kalpasanna, adda estasion ti radio iti Suriname, South America, a linawas a mangibrodbrodkas iti 15-minuto a programa a nangiwaragawag kadagiti kinapudno iti Biblia. Manipud idi 1969 agingga idi 1977, nakaaramid ti organisasion iti nasurok a 350 a nagduduma a nairekord a programa iti radio iti serye a napauluan iti, “Amin a Kasuratan ket Makagunggona.” Iti Estados Unidos, 291 nga estasion, iti 48 nga estado, ti nangibrodkas kadagiti programa. Idi 1996, ti estasion ti radio iti Apia, a kabesera ti Samoa nga adda iti South Pacific, linawas nga imbrodkasna ti programa a napauluan iti “Sungbat Dagiti Saludsodyo iti Biblia.”
18 Bayat nga aglepleppas ti maika-20 a siglo, saanen a nausar ti radio kas kangrunaan a pamay-an ti panangiwaragawag iti naimbag a damag. Nupay kasta, adda baro a teknolohia a makatulong tapno makasabaan ti ad-adu a tattao aginggat’ mabalin.
19, 20. Apay nga inaramid ti ili ni Jehova ti jw.org, ken kasano ti kaepektibona? (Kitaenyo met ti kahon a “ JW.ORG.”)
19 Ti Internet. Iti 2013, nasurok a 2.7 a bilion a tattao, agarup 40 a porsiento iti populasion ti lubong, ti agus-usaren iti Internet. Sigun iti dadduma a pattapatta, agarup dua a bilion ti agus-usar iti dayta babaen kadagiti mobile device, kas kadagiti smartphone ken tablet. Agtultuloy nga umad-adu dayta a bilang iti intero a lubong, ngem ti kapartakan ket ti Africa ta agdagup iti nasurok a 90 a milion ti addaan iti mobile Internet connection. Dagita a panagrang-ay ti nangbalbaliw iti pamay-an a pananggun-od ti adu a tattao iti impormasion.
20 Nangrugi idi 1997, inusar ti ili ni Jehova daytoy a pamay-an ti panangisaknap iti impormasion. Idi 2013, ti Web site a jw.org ket addaanen iti agarup 300 a lengguahe, ken mabalinen ti agi-download kadagiti naibatay iti Biblia nga impormasion iti nasurok a 520 a lengguahe. Inaldaw a nasurok a 750,000 ti mangluklukat iti dayta a Web site. Malaksid iti panagbuya kadagiti video, binulan nga agida-download dagiti tattao iti nasurok a 3 a milion a kompleto a libro, 4 a milion a kompleto a magasin, ken 22 a milion nga audio track.
21. Ania ti nasursuroyo iti kapadasan ni Sina?
21 Ti Web site ket epektibo a pamay-an ti panangiwaragawag iti naimbag a damag maipapan iti Pagarian ti Dios, uray kadagiti lugar a maiparit ti trabaho a panangasaba. Kas pagarigan, iti nasapa a paset ti 2013, ti lalaki nga agnagan iti Sina linuktanna ti jw.org a Web site ket timmawag iti sangalubongan a hedkuarter, iti Estados Unidos, tapno agkiddaw iti ad-adu pay nga impormasion maipapan iti Biblia. Apay a saan a gagangay daytoy a tawag? Ngamin, maysa a Muslim ni Sina ken agnanaed iti nasulinek a purok iti maysa a pagilian a nainget ti pannakaiparit ti trabaho dagiti Saksi ni Jehova. Gapu iti dayta a tawag, nayurnos nga adda Saksi iti Estados Unidos a mangyadal ken ni Sina mamindua iti kada lawas. Naikondukta ti panagadal babaen ti video call.
Panangisuro iti Tunggal Indibidual
22, 23. (a) Dagiti kadi pamay-an ti panangdanon iti adu a tattao sinuktanna ti panangasaba iti binalaybalay? (b) Kasano a binendisionan ti Ari ti panagreggettayo?
22 Dagiti inusartayo a pamay-an ti panangdanon iti adu a tattao, kas iti pagiwarnak, “Photo-Drama,” programa iti radio, ken ti Web site saanna a sinukatan ti panangasaba iti binalaybalay. Apay? Gapu ta tultuladen ti ili ni Jehova ti ulidan ni Jesus. Saan laeng a nangasaba iti adu a tattao kas grupo; kinasabaanna met ti tunggal indibidual. (Luc. 19:1-5) Sinanay pay ni Jesus dagiti adalanna a mangaramid met iti dayta, ken inikkanna ida iti mensahe nga idanonda. (Basaen ti Lucas 10:1, 8-11.) Kas nailawlawag iti Kapitulo 6, kanayon nga iparparegta dagiti mangidadaulo kadagiti adipen ni Jehova a kasabaanda a personal dagiti tattao.—Ara. 5:42; 20:20.
23 Sangagasut a tawen kalpasan ti pannakaipasngay ti Pagarian, nasurok a 7.9 a milion nga agibumbunannag ti aktibon a mangisursuro kadagiti tattao iti panggep ti Dios. Awan duadua a binendisionan ti Ari dagiti pamay-antayo a mangiwaragawag iti Pagarian. Kas ipakita ti sumaruno a kapitulo, inikkannatayo met kadagiti alikamen a mangidanon iti naimbag a damag iti tunggal nasion, tribu, ken pagsasao.—Apoc. 14:6.
^ par. 17 Idi 1957, inkeddeng dagiti mangidadaulo nga iserra ti maudi nga estasiontayo iti radio, ti WBBR iti New York.
Ammuem ti Ad-adu Pay
Kasano ti Rumbeng nga ‘Isusungbat iti Tunggal Tao’?
Kasanotay a sieepektibo a makirinnason iti Kasuratan no maipasangotayo kadagiti narigat a saludsod? Usigem ti tallo a pamay-an a mabalintayo nga usaren tapno makaipaaytayo iti makakombinsir a sungbat.


text:
Fedora Core
Ti Fedora Core ket maysa a waras ti Linux a pinartuat ti Proyekto a Fedora, maysa a komunidad dagiti agputputar ti lukat a kodigo a programa ken aplikasion, ken ti es-esponsoran ti Red Hat. Panggep ti Fedora Core ti maysa a kompleto ken naisapasapan a maaramat-amin a sistema a panangpaandar nga aglaon laeng kadagiti nawaya a software ken lukat a kodigo a software. Naibasar ti Fedora Core iti orihinal a waras a Red Hat Linux ket panggepna a suktan ti waras a pangkonsumo ti Red Hat Linux


text:
KAPITULO 91
Napagungar ni Lazaro
TI PANAGUNGAR NI LAZARO
IMPLANO TI SANHEDRIN A PATAYEN NI JESUS
Idi nakita ni Jesus da Marta ken Maria iti asideg ti Betania, napanda iti pakalaglagipan a tanem a nakaikabilan ni Lazaro. Dayta ket maysa a kueba a naserraan iti bato. “Ikkatenyo ti bato,” imbilin ni Jesus. Madanagan ni Marta, ta saanna nga ammo ti panggep ni Jesus. “Apo,” kinunana, “nabangsiten ta uppat nga aldawen.” Ngem insaludsod ni Jesus: “Saanko aya nga imbaga kenka a no mamatika, makitam ti dayag ti Dios?”
Gapuna, naikkat ti bato. Kalpasanna, timmangad ni Jesus ket nagkararag: “Ama, agyamanak ta impangagnak. Ammok a kanayon nga ipangpangagnak; ngem agsaoak maigapu kadagitoy a tattao tapno mamatida nga imbaonnak.” Ipakita ti panagkararag ni Jesus iti imatang dagiti tattao a ti aramidenna ket babaen ti pannakabalin ti Dios. Kalpasanna, impukkawna: “Lazaro, rummuarka!” Rimmuar ni Lazaro a naputipotan iti lupot dagiti saka, ima, ken rupana. Kinuna ni Jesus: “Ikkatenyo dagiti naiputipot kenkuana ket bay-anyo a magna.”
Adu a Judio nga immay mangliwliwa kada Maria ken Marta ti nakakita iti daytoy a milagro ket namatida ken Jesus. Ngem dadduma ti pimmanaw ket imbagada kadagiti Fariseo ti inaramid ni Jesus. Naguummong dagiti Fariseo ken dagiti panguluen a papadi iti nangato a korte dagiti Judio a maawagan Sanhedrin. Karaman sadiay ti nangato a padi a ni Caifas. Dadduma kadakuada ti nagkuna: “Ania ti aramidentayo, ta adu a milagro ti ar-aramiden daytoy a tao? No baybay-antayo, mamatinton kenkuana ti amin, ket agawento dagiti Romano ti templotayo ken ti nasiontayo.” (Juan 11:
Ti pannakapagungar ni Lazaro ket talaga a pakaibabainan dagiti Saduceo, a saan a mamati iti panagungar. Nagsao ni Caifas, a maysa a Saduceo. Kinunana: “Awan a pulos ti ammoyo. Saanyo aya nga ammo a nasaysayaat a matay ti maysa a tao maipaay iti adu a tattao ngem iti madadael ti intero a nasion?”
Gapu ta nangato ti saad ni Caifas, tinignay ti Dios a mangibaga iti daytoy
Nagballigi ni Caifas a nangimpluensia iti Sanhedrin tapno iplanoda ti pannakapapatay ni Jesus. Ni kadi Nicodemo, a maysa a miembro ti Sanhedrin a naasi ken Jesus, ibagana daytoy a plano ken Jesus? Iti aniaman a kasasaad, pimmanaw ni Jesus iti Jerusalem, iti kasta, saan a matay sakbay ti intuding ti Dios a panawen ti ipapatayna.
Ammuem ti Ad-adu Pay
Ania ti Panagungar?
Mabalin a masdaawka no asino dagiti mapagungar.
Saan a ni Patay ti Pagpatinggaan ti Amin!
Apay nga inyarig ni Jesus ti ipapatay iti pannaturog? Ania ti maadaltayo kadagiti panagungar a nairekord iti Biblia?
Ti Pudno a Namnama Dagiti Natayen a Patpatgem iti Biag
Natayanka kadin iti patpatgen? Makitamto kadi manen ida? Ammuem ti isursuro ti Biblia maipapan iti panagungar.


text:
Rurog
Ti rurog wenno makunkuna pay a kas ti tultulang (ti Inggles a balikas ti skeleton ket manipud ti Griego a balikas ti σkeλetός, skeletos "namagaan a bagi", "mummy"[1]) ket isu ti parte ti bagi a mangporma ti mangsupsuporta nga estruktura iti maysa nga sibibiag (organismo). Adda dagiti dua a kita ti rurog: ti akin-ruar a rurog, daytoy ti natalinaay nga akin-ruar a kontsa iti maysa nga organismo, ken ti akin-uneg a rurog, daytoy ti mangporma ti suporta nga estruktura iti uneg ti bagi.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "skeleton". Online a Diksionario ti Etimolohia.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Rurog iti Wikimedia Commons
- Nasayaat a pannakakita ti rurog, tultulang ken kalkalanniog ti Rurog ti Bagi ti Tao.


text:
San Jacinto, Pangasinan
Ti San Jacinto ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Pangasinan iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti San Jacinto ket nabingbingay a politikal kadagiti 19 a barbaranggay.[2]
- Awai
- Bolo
- Capaoay (Pob.)
- Casibong
- Imelda (Decrito)
- Guibel
- Labney
- Magsaysay (Capay)
- Lobong
- Macayug
- Bagong Pag-asa (Poblacion East)
- San Guillermo (Poblacion West)
- San Jose
- San Juan
- San Roque
- San Vicente
- Santa Cruz
- Santa Maria
- Santo Tomas
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Pangasinan". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Hulio 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Pangasinan". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 2 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
NO ANIA TI KUNA TI BIBLIA
Pannakikamalala
Nupay kanayon a mayunay-unay ti kinamatalek iti asawa, adu latta a pamilia ti madaddadael gapu iti pannakikamalala.
Ania ti pannakikamalala?
TI KUNA TI DADDUMA
Patien ti dadduma a kultura a saan a dakes ti makiseks iti saanmo nga asawa, aglalo iti biang ti asawa a lalaki. Ibilang met ti sabsabali a temporario laeng a relasion ti panagasawa.
TI KUNA TI BIBLIA
Iti Biblia, ti pannakikamalala ket tumukoy iti sipapakinakem a pannakiseks ti maysa a naasawaan—lalaki man wenno babai—iti saanna nga asawa. (Job 24:15; Proverbio 30:20) Kagura ti Dios ti pannakikamalala. Iti nagkauna nga Israel, ipapatay ti dusa dayta a basol. (Levitico 18:20, 22, 29) Insuro ni Jesus kadagiti adalanna a masapul nga adaywanda ti pannakikamalala.—Mateo 5:27, 28; Lucas 18:18-20.
NO APAY A PAKASEKNAM
No makikamalala ti maysa, saanna a tungtungpalen ti sagrado a karina iti asawana idi nagkasarda. Maysa met dayta a ‘basol a maikaniwas iti Dios.’ (Genesis 39:7-9) Makapaladingit ta gapu iti pannakikamalala, maisina dagiti annak iti tatang wenno nanangda. Kasta met, namakdaar ti Biblia a “ti Dios ukomennanto . . . dagiti mannakikamalala.”—Hebreo 13:4.
“Ti panagasawa nadayaw koma iti tengnga dagiti isuamin, ket ti pagiddaan ti agassawa awan koma ti tulawna.”—Hebreo 13:4.
Mawaswas kadi ti panagasawa no makikamalala ti maysa?
TI KUNA TI BIBLIA
Ipalubos ti Biblia a mawaswas ti panagasawa no makaaramid iti seksual nga immoralidad ti maysa kadakuada. (Mateo 19:9) Kaipapanan dayta a ti asawa a saan a nakikamalala ket addaan iti kalintegan nga agdesision no agtalinaed iti nakabasol nga asawana, wenno idiborsio wenno isinana ti asawana. Personal a desision dayta.—Galacia 6:5.
Iti sabali a bangir, ibilang ti Dios ti panagasawa kas sagrado ken tungpal-biag a singgalut. (1 Corinto 7:39) Kagura ti Dios no makisina wenno makidiborsio ti maysa gapu laeng kadagiti nalag-an a rason, kas koma no saanen a kontento iti asawana. Saan koma ngarud a tagtagilag-anen ti desision a makisina wenno makidiborsio.—Malakias 2:16; Mateo 19:3-6.
“Kunak kadakayo a ti tunggal maysa a mangidiborsio iti asawana a babai, malaksid no maigapu iti pannakiabig, isarangna [ti asawana] iti pannakikamalala.”—Mateo 5:32.
Mapakawan pay kadi dagiti nakikamalala?
TI KUNA TI BIBLIA
Wen. Kuna ti Biblia a kaasian ti Dios dagidiay agbabbabawi ken desidido a saanen a mangulit pay kadagiti basolda—agraman ti pannakikamalala. (Aramid 3:19; Galacia 5:19-21) Adda pay ketdi dagiti nairekord iti Biblia a lallaki ken babbai a nangisardeng iti pannakikamalala ket nagbalinda a gayyem ti Dios.—1 Corinto 6:9-11.
Naipakita ti asi ti Dios idi nagbasol ni Ari David ti nagkauna nga Israel. Nakikamalala ni David iti asawa ti maysa kadagiti soldadona. (2 Samuel 11:2-4) Nalawag nga ibaga ti Biblia a “ti banag nga inaramid ni David nagparang a dakes kadagiti mata” ti Dios. (2 Samuel 11:27) Kalpasan a nadisiplina, nagbabawi ni David ket pinakawan ti Dios. Ngem masapul latta nga apiten ni David dagiti dakes nga epekto ti inaramidna. (2 Samuel 12:13-14) Idi agangay, imbaga met ti masirib nga Ari Solomon a “ti asinoman a makikamalala . . . awanan iti puso.”—Proverbio 6:32.
TI MABALINMO NGA ARAMIDEN
No nakikamalalaka, masapul a dumawatka iti pammakawan iti Dios ken iti asawam. (Salmo 51:1-5) Kas iti Dios, sursuruem a guraen ti pannakikamalala. (Salmo 97:10) Masapul a determinadoka a mangliklik iti pornograpia, panagpantasia, panagalembong (flirting), wenno aniaman pay a mangriing iti seksual nga interes iti saanmo nga asawa.—Mateo 5:27, 28; Santiago 1:14, 15.
No nakikamalala ti asawam, tandaanam a maawatan ti Dios ti marikriknam. (Malakias 2:13, 14) Ikararagmo a liwliwaen ken idalannaka, ket “saranayennakanto.” (Salmo 55:22) No ti desisionmo ket pakawanem ti asawam ken itultuloymo ti makitipon kenkuana, masapul nga ikarigatanyo a dua a palagdaen manen ti relasionyo kas agassawa.—Efeso 4:32.
“Ni Jehova, kalpasanna, palabasenna ti basolmo,” kinuna ni propeta Natan iti agbabbabawi a ni David kalpasan a nakikamalala. —2 Samuel 12:13.
Ammuem ti Ad-adu Pay
Agmatalek iti Maysa ken Maysa
Ad-adu pay ti makalikaguman iti kinamatalek iti asawa ngem iti basta panangliklik iti pannakikamalala.
Panangpasubli ti Panagtalek iti Asawa
No ikagkagumaam a salbaren ti relasionyo nga agassawa kalpasan a nakikamalala ti maysa kadakayo, sigurado nga adda dagiti karit a sanguenyo. Ngem kabaelanyo dayta!
Kasano nga Agbalin a Naragsak ti Pamiliam?
Ni Jehova a naragsak a Dios, kayatna a naragsak dagiti pamilia. Ammuem ti praktikal a balakad ti Biblia iti asawa a lalaki, asawa a babai, nagannak, ken annak.


text:
Tulbek ti Naragsak a Pamilia
Panangpasubli ti Panagtalek iti Asawa
Steve *: “Diak pulos ekspektaren a makikamalala ni Jodi. Naminpinsan a napukawko ti panagtalekko kenkuana. Kasla diak mapakawan.”
Jodi: “Maawatak no apay a napukaw ti talek ni Steve kaniak. Adu a tawen a pinaneknekak nga agbabbabawiak.”
IPABIANG ti Biblia kadagiti biktima ti pannakikamalala no makidiborsioda wenno saan. * (Mateo 19:9) Ni Steve, a nadakamat iti ngato, inkeddengna a di makidiborsio. Kayatda a salbaren ken Jodi ti panagasawada. Ngem nabigbigda idi agangay a masapul a sanguenda ti adu a karit. Apay? Agsipud ta, sigun kadakuada, nadadael ti amin a panagtalek iti nagbaetanda gapu iti pannakikamalala ni Jodi. Tapno naragsak ti panagasawada, masapul nga ikagumaanda nga isubli ti panagtalekda iti maysa ken maysa.
No ikagkagumaanyo a salbaren ti relasionyo nga agassawa kalpasan a nakikamalala ti maysa kadakayo, sigurado nga adda dagiti karit a sanguenyo. Nakarigrigat dagiti umuna a bulan kalpasan a naduktalan ti panagbasol. Ngem kabaelanyo dayta! Kasanoyo a mapasubli ti panagtalekyo? Makatulong ti sirib manipud iti Biblia. Usigenyo dagiti uppat a singasing.
1 Dikay Agilimlimed.
“Ita ta inwaksiyon ti kinaulbod, sawenyo ti kinapudno,” insurat ni apostol Pablo. (Efeso 4:25) Madadael ti panagtalek gapu iti panagulbod, panagilimed, ken uray ti panagulimek. Gapuna, saankayo nga agilimlimed ken agbalinkayo a napudno iti maysa ken maysa.
Iti damo, mabalin a diyo kayat a pagsaritaan ti naaramid a pannakikamalala. Ngem inton agangay, masapul a pagsaritaanyo dayta. Mabalin nga ikeddengyo a saanyo a pagsaritaan ti tunggal detalye, ngem saan a nasayaat no liklikanyo a pagsaritaan ti dakes a napasamak. “Idi damo, diak kayat a pagsaritaanmi ti pannakikamalala,” kuna ni Jodi, a nadakamat itay. “Pagbabbabawyak dayta ket talaga a kayatkon a lipaten.” Ngem timmaud dagiti parikut gapu iti dayta. Apay? Kuna ni Steve, “Di kayat ni Jodi a pagsaritaanmi ti pannakikamalalana, isu a nagsuspetsaak.” Kuna ni Jodi, “Nagrigat nga isubli ti panagtalekmi iti maysa ken maysa gapu iti saanmi a panagsarita maipapan iti nagbasolak.”
Talaga a nasaem ti aniaman a panagsarita maipapan iti pannakikamalala ti asawa. Gapu iti pannakikamalala ni Paul iti sekretariana, kinuna ni Debbie a baketna: “Adu ti saludsodko. Kasano? Apay? Ania ti nagsarsaritaanda? Nasakit ti nakemko ta sangkapanunotko dayta ken umadu ti saludsodko iti panaglabas ti aldaw.” Kuna ni Paul: “Talaga nga agapakami ken Debbie no dadduma. Ngem, agpinnakawankamto met laeng kalpasanna. Dagita a panagsaritami ti nangpasinged iti relasionmi.”
Kasanoyo a maliklikan ti agapa no agsaritakayo? Laglagipem a ti kangrunaan a panggepmo ket saan a ti panangdusa iti asawam, no di ket tapno makasursurokayo iti napasamak ken mapatibkeryo ti relasionyo. Kas pagarigan, idi inusig da Chul Soo ken ni baketna a Mi Young ti relasionda, kuna ni Chul Soo: “Natakuatak nga okupadoak unay kadagiti bukodko a paginteresan. Kasta unay ti panangpagustok iti sabsabali, isu a maipaayko kadakuada ti kaaduan a panawen ken atensionko. Nagbanaganna, nagbassiten ti panawenko ken baketko.” Idi nabigbigda a dayta ti nangituggod ken Chul Soo iti pannakikamalala, natignayda ken Mi Young nga agaramid iti panagbalbaliw. Idi agangay, timmibker ti relasionda nga agassawa.
PADASEM DAYTOY: No sika ti nakabasol, liklikam ti agpambar wenno mangbabalaw iti asawam. Aklonem ti basolmo ken ti saem nga imbungana. No sika ti biktima, dimo koma bugkawan wenno pagsasawan ti asawam. Iti kasta, magutugotmo ti asawam nga agipudno.—Efeso 4:32.
2 Agtinnulongkayo.
“Ti dua nasaysayaat ngem iti maysa,” kuna ti Biblia. Apay? “Agsipud ta addaanda ti naimbag a gunggona gapu iti napinget a panagtrabahoda. Ta no ti maysa kadakuada matuang, daydiay sabali mabalinna a bangonen ti kaduana.” (Eclesiastes 4:9, 10) Ad-adda nga agaplikar kadakayo dayta a prinsipio no ikagkagumaanyo nga isubli ti panagtalekyo.
No agtinnulongkayo nga agassawa, maisubliyo ti dati a panagtalekyo. Ngem masapul a dakayo a dua ti mangsalbar iti panagasawayo, ta ad-adu ti problema no bukbukodanyo ti agtignay. Masapul nga ibilangyo ti maysa ken maysa kas kapareha.
Kasta ti napaneknekan da Steve ken Jodi. “Saan a kaskarina,” kuna ni Jodi, “ngem nagtinnulongkami ken Steve tapno maisubli ti nabileg a relasionmi. Inkeddengko a diakton pulos saktan ti riknana. Ket uray no nasaktan ni Steve, ikagkagumaanna a salbaren ti panagasawami. Tunggal aldaw, ipaspasiguradok nga agbalinak a napudno kenkuana, ket intultuloynak nga inayat. Napalalo ti yamanko kenkuana.”
PADASEM DAYTOY: Agtinnulongkayo a mangisubli iti panagtalekyo kas agassawa.
3 Balbaliwanyo ti Kababalinyo.
Kalpasan a namallaag ni Jesus maibusor iti pannakikamalala, kinunana kadagiti dumdumngeg kenkuana: “No, ita, dayta makannawan a matam itibtibkolnaka, suatem ket ibellengmo manipud kenka.” (Mateo 5:27-29) No sika ti nakabasol, ania a tignay wenno kababalin ti masapul a balbaliwam tapno sumayaat ti relasionyo?
Siempre, masapul a gupdem ti komunikasionmo iti nakikamalalaam. * (Proverbio 6:32; 1 Corinto 15:33) Ni Paul, a nadakamat itay, binaliwanna ti eskediul ti trabahona ken ti numero ti selponna tapno saannan a makalangen ti babai a nakikamalalaanna. Ngem saan a naan-anay a naguped ti komunikasionda. Gapu ta determinado ni Paul a mangpasubli iti panagtalek ni baketna, nagikkat iti trabahona. Awan payen ti selponna ket makiusar laengen iti selpon ni baketna. Ania ti nagbanaganna? Kuna ni Debbie a baketna: “Innem a tawenen ti napalabas ngem adda dagiti gundaway a madanaganak latta amangan no ipamuspusan ti babai ti makisarita kenkuana. Ngem agtalekak itan a saanen nga agpasulisog ni Paul.”
No sika ti nagbasol, masapul met a balbaliwam ti personalidadmo. Kas pagarigan, mabalin a medio nakarinio ti tigtignaymo, wenno ar-arapaapem a makadenna ti saanmo nga asawa. No kasta, ‘uksobem ti daan a personalidad agraman dagiti aramidna.’ Baliwam ti ugalim tapno makombinsirmo nga agtalek kenka ti asawam. (Colosas 3:9, 10) Marigatanka kadi a mangyebkas iti ayatmo gapu iti wagas a pannakapadakkelmo? Kanayonmo koma nga iyebkas ken ipasigurado ti panagayatmo iti asawam, uray no dika nairuam. Kuna ni Steve: “Masansan nga aprosannak ni Jodi tapno ipakitana ti panagayatna, ken kanayon nga ibagana nga ay-ayatennak.”
Nasayaat met no estoriaem amin nga inaramidmo iti kada aldaw. Kuna ni Mi Young, a nadakamat itay: “Estoriaen kaniak ni Chul Soo ti amin a napasamak kenkuana iti kada aldaw, uray dagiti kasla di nasken a banag, tapno ipakitana kaniak nga awan ti ilemlemmengna.”
PADASEM DAYTOY: Saludsodem iti asawam no ania ti kayatna nga aramidem tapno maisubli ti panagtalekna. Ilistam dagita sa iyaplikarmo. Makikaduaka met kenkuana kadagiti aktibidad nga agpada a paggugustoyo.
4 Dika Agdardaras.
Dimo koma ipagarup a dagus a maisubli ti normal a kasasaadyo. Iballaag ti Proverbio 21:5: “Tunggal maysa a nadarasudos sigurado nga agturong iti panagkasapulan.” Kasapulan ti sumagmamano a tiempo—nalabit adu a tawen—sakbay a maisubli ti panagtalekyo iti maysa ken maysa.
No sika ti nasaktan, bay-am a mailiwliwagmo ti napasamak tapno naan-anay a mapakawanmo ti asawam. Malagip ni Mi Young: “Masmasdaawak idi no adda asawa a babai a marigatan a mangpakawan iti nakikamalala a lakayna. Diak maawatan no apay a mabayag a mailiwliwagna ti napasamak. Ngem idi nakikamalala ni lakayko, maawatakon no apay a narigat ti mamakawan.” Talaga saan a nalaka ti panangpakawan ken panangpasubli iti panagtalek.
Ngem kuna ti Eclesiastes 3:1-3 nga adda “tiempo ti panangpaimbag.” Iti damo, mabalin nga ipapanmo a nasaysayaat no ing-ingpem lattan ti marikriknam. Ngem no aramidem dayta, marigatanka a mangpasubli iti panagtalekmo iti asawam. Maisubli ti dati a panaglangenyo no pakawanem ti asawam. Maipakitam dayta no ibagam kenkuana ti marikriknam. Gutugotem met nga ibagana dagiti banag a nakaragsakan ken dagiti pakaseknanna.
Dika agimulmula iti sakit ti nakem. (Efeso 4:32) Mabalin a makatulong kenka ti panangutobmo iti ulidan ti Dios. Nasaktan ti riknana idi tinallikudan dagiti adipenna nga Israelita. Inyarig ni Jehova a Dios ti bagina iti naliputan nga asawa. (Jeremias 3:8, 9; 9:2) Ngem ‘saan a nagtalinaed a maluksaw agingga iti tiempo a di nakedngan.’ (Jeremias 3:12) Pinakawanna ida idi naimpusuan a nagbabawi ken nagsublida kenkuana.
Inton kontentokayon kadagiti inaramidyo a panagbalbaliw, nataltalgedton ti riknayo. Kalpasanna, imbes a nakapokuskayo lattan iti panangsalbar iti panagasawayo, mabalin met a panunotenyo ti dadduma a parang-ayenyo. Ngem napateg no mangyeskediulkayo iti tiempo a panangusigyo iti bambanag a napasayaatyo. Dikay koma agbalin a kampante. Sanguenyo ti babassit a parikut ken paneknekanyo ti kinamatalekyo iti maysa ken maysa.—Galacia 6:9.
PADASEM DAYTOY: Imbes nga ikagumaam nga isubli ti dati a kasasaadyo, ipapanyo a kasla mangibangbangonkayo iti baro ken natibtibker a relasion.
Makapagballigikayo
No mariknam a kasla kayatmon ti sumuko, laglagipem a ti Dios ti Namunganay iti panagasawa. (Mateo 19:4-6) No dayta ti panunotem, makapagballigikayonto. Dagiti agassawa a nadakamat itay inyaplikarda ti nainsiriban a balakad ti Biblia ket nasalbarda ti panagasawada.
Nasuroken a 20 a tawen ti napalabas sipud idi nagparikut da Steve ken Jodi iti relasionda. Kastoy ti kuna ni Steve bayat ti panagreggetda a mangpasubli iti nasayaat a relasionda: “Simmayaat laeng ti relasionmi nga agassawa idi nakipagadalkami iti Biblia kadagiti Saksi ni Jehova. Dakkel ti naitulong ti panagadalmi. Isu a napagballigianmi dayta a narigat a tiempo.” Kuna ni Jodi: “Napalaus ti yamanko ta naibturanmi dagidi a narigat a tiempo. Babaen iti panagadalmi iti Biblia ken panagreggetmi a dua, nasalbarmi ti panagasawami.”
^ par. 3 Nabaliwan dagiti nagan.
^ par. 5 Tapno matulonganka a mangaramid iti kasta a desision, kitaem ti Agriingkayo! nga Abril 22, 1999, panid 6, ken Agosto 8, 1995, panid 10 ken 11.
^ par. 17 No adda dagiti gundaway a dimo maliklikan a makita wenno makasarita ti nakikamalalaam (kas iti trabaho), limitaram koma dayta. Makilangenka kenkuana iti sanguanan dagiti katrabahuam ken ammo koma dayta ti asawam.
ISALUDSODMO ITI BAGIM . . .
Apay a kayatko a salbaren ti panagasawak uray no nakikamalala ti asawak?
Ania dagiti nasayaat a kualidad a makitkitak itan iti asawak?
Kasano nga impakitak ti ayatko uray iti babassit a pamay-an idi agnobiokami pay laeng, ken kasano nga ipakitak manen dayta?
Ammuem ti Ad-adu Pay
No Kasano nga Agbalin a Naragsak ti Biag ti Pamiliayo
Ti ayat nga impakita ni Jesus ket nasayaat a tuladen dagiti assawa a lallaki, assawa a babbai, nagannak, ken annak. Ania ti masursurotayo kenkuana?


text:
Isuroyo Dagiti Annakyo
Nakita ni Sem ti Kinadakes ti Dua a Lubong
NI Sem nga anak ni Noe nalasatanna ti pannakadadael ti maysa a lubong, ken nagtultuloy a nagbiag iti simmaruno a lubong. Ammom kadi no apay a nadadael ti umuna a lubong ken no kasano a nakapagtultuloyda a nagbiag a sangapamiliaan iti simmaruno a lubong?— * Pagsaritaanta ti maipapan iti dayta.
Idi ubing pay ni Sem, napalalo “ti kinadakes ti tao,” kuna ti Biblia. Ti amin a panunot ti tao ket ‘dakes iti amin a tiempo.’ Ammom kadi no ania ti inaramid ti Dios?— Nangyeg iti layus a nangtalipupos iti dakes a lubong. Insurat ni apostol Pedro: “Nagpasar iti pannakadadael ti lubong iti daydi a tiempo idi nalayus iti danum.”—Genesis 6:5; 2 Pedro 3:6.
Ammom kadi no apay a dinadael ti Dios dayta a lubong?— Dakes dagiti tattao, ken amin a panunotda ket ‘dakes iti amin a tiempo.’ Dinakamat dayta ni Jesus. “Kasakbayan ti layus,” kinunana, dagiti tattao “mangmangan ken umin-inumda” kasta met a ‘mangas-asawa ken mayas-asawada.’ Innayonna pay: “Saanda a nangikankano agingga nga immay ti layus ket inyanudna amin ida.”—Mateo 24:37-39.
Ania ti saan nga inkankano wenno saan a nabigbig dagidi a tattao?— Ni Noe nga ama ni Sem ket “maysa a manangaskasaba iti kinalinteg,” ngem di inkankano dagiti tattao ti mensahena. Impangagna ti Dios ket nagibangon iti daong, a sitatalged a nagyananda a sangapamiliaan bayat ti Layus. Ni laeng Noe, ti asawana, dagiti annakda—da Sem, Cam, ken Jafet—ken dagiti assawada ti nangtungpal iti imbilin ti Dios nga aramidenda. Dagiti dadduma inaramidda ti kaykayatda isu a natalipuposda amin iti Layus.—2 Pedro 2:5; 1 Pedro 3:20.
Makatawen kalpasan ti Layus, rimmuar ni Sem ken ti pamiliana manipud iti daong iti namaga a daga. Awanen ti amin a dakes a tattao, ngem di nagbayag dayta. Ni Canaan, nga anak ni Cam a kabsat ni Sem, adda nagdakes nga inaramidna isu a kinuna ni Noe: “Mailunod koma ni Canaan.” Dakes met uray ni Nimrod nga apo ni Cam. Binusorna ti pudno a Dios a ni Jehova ket binilinna dagiti tattao a mangbangonda iti nangato a torre a maawagan iti Babel a pakaitan-okanda. Ania ngata ti narikna ni Sem ken ti amana?—Genesis 9:25; 10:6-10; 11:4, 5.
Naladingitanda, kasta met ni Jehova. Ammom kadi no ania ti inaramid ni Jehova?— Pinagdudumana ti lenguahe dagiti tattao tapno saanda nga agkikinnaawatan. Gapuna, nagsardeng ti panagibangon dagiti tattao. Nagsisinada ket nagkakadua dagiti agpapada ti lenguahena. (Genesis 11:6-9) Ngem saan a binaliwan ti Dios ti lenguahe ni Sem ken ti pamiliana. Gapuna, nagtalinaedda a sangapamiliaan ket nagtitinnulongda nga agserbi iti Dios. Napanunotmo kadin no kasano kapaut ti panagserbi ni Sem ken ni Jehova?—
Nagbiag ni Sem iti 600 a tawen. Sakbay ti Layus, nagbiag iti 98 a tawen. Kalpasanna, nagbiag iti kanayonan a 502 a tawen. Masiguradotayo a tinulonganna ni Noe a nangibangon iti daong ken nangpakdaar kadagiti tattao iti umad-adani idi a Layus. Ngem ania ngata ti inaramid ni Sem iti uneg ti nasurok a 500 a tawen kalpasan ti Layus?— Ni Noe tinukoyna ni Jehova kas “Dios ni Sem.” Nagtultuloy la ketdi ni Sem a nagserbi ken Jehova ken timmulong kadagiti miembro ti pamiliada nga aramidenda met ti kasta. Idi agangay, karaman kadagiti nagbalin a kaputotan ni Sem da Abraham, Sara, ken Isaac.—Genesis 9:26; 11:10-31; 21:1-3.
Usigem ita ti agdama a kasasaad ti lubong, a lumanlanlan iti kinadakes sipud idi kaaldawan ni Sem. Anianto ti mapasamak?— Kuna ti Biblia nga ‘aglabasto’ dayta. Imutektekam daytoy a kari: “Ti agaramid iti pagayatan ti Dios agtalinaed iti agnanayon.” Gapuna, no aramidentayo ti pagayatan ti Dios, nalabit a maysatayto kadagiti makalasat nga agturong iti baro a lubong ti Dios. Kalpasanna, iti tulong ti Dios siraragsak nga agbiagtayto nga agnanayon ditoy daga!—1 Juan 2:17; Salmo 37:29; Isaias 65:17.
^ par. 3 No adda ubing a kaduayo nga agbasa, ti uged ket pammalagip nga agsardengkayo biit ken paregtaenyo nga iyebkasna ti kapanunotanna.


text:
Kímika
Ti kímika ket isu ti siensia ti banag, a naisangsangayan kadagiti kabukbukodanna a kimiko a panagtigtignay, ken dagiti pay bukodna a pakabuklan, estruktura ken tagtagikua.[1][2] Ti kímika ket maipanggep kadagiti atomo ket dagiti panakitinnignayda kadagiti sabali nga atomo, ken naisangsangayan ti tagikua dagiti kimiko a piansa.
Ti kímika ket sagpaminsan pay a tinawtawagan a kas ti "sentro a siensia" gaputa daytoy ket mangikapet ti pisika kadagiti sabali a masna a siensia a kas ti heolohia ken biolohia.[3][4] Ti kímika ket maysa a sanga ti maipapan ti bagi a siensia ngem naisangsangayn manipud ti pisika.[5]
Ti etomolohia ti balikas a kímika ket adu a naisuppiatan.[6] Ti puonan ti kímika ket mabalin a suroten kadagiti nalawag a panagsanay, a naamammoan akas ti alkimia, a daytoy ket nasansanayen para kadagiti adu a milenio kadagiti nadumaduma apaset ti lubong, a naisangsangayan ti Tengnga a Daya.[7]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Ania ti Kímika ?". Chemweb.ucc.ie. Naala idi 2011-06-12.
- ^ KImika. (n.d.). Medekal a Diksionario ti Merriam-Webster. Naala idi Agosto 19, 2007.
- ^ Theodore L. Brown, H. Eugene Lemay, Bruce Edward Bursten, H. Lemay. Kimika: Ti Sentro a Siensia. Prentice Hall; 8 edision (1999). ISBN 0-13-010310-1. Pampanid 3-4.
- ^ Ti kímika ket nakitkita a kas sumaksakup ti katengngaan a puesto iti pagsasarunuan dagiti siensia babaen ti "panagkissay nga agpang" a nagbaetan ti pisika ken biolohia. Kitaen ti Carsten Reinhardt. Dagiti kimiko a siensia iti Maika-20 a Siglo: Panagikapetan dagiti Nagbeddengan. Wiley-VCH, 2001. ISBN 3-527-30271-9. Pampanid 1-2.
- ^ Ti kadi kímika ket sanga ti pisika? ti papael babaen ni Mario Bunge
- ^ Kitaen ti: Kimika (etimolohia) para kadagit mabalin a taudan ti daytoy a balikas.
- ^ http://etext.lib.virginia.edu/cgi-local/DHI/dhi.cgi?id=dv1-04
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Kimika iti Wikimedia Commons


text:
Dupax del Norte, Nueva Vizcaya
Ti Dupax del Norte ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Nueva Vizcaya iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti Dupax del Norte ket nabingbingay a politikal iti 15 a barbaranggay.[2]
- Belance
- Bulala
- Inaban
- Ineangan
- Lamo
- Mabasa
- Malasin (Poblacion)
- Munguia
- Oyao
- New Gumiad
- Yabbi
- Binnuangan
- Bitnong
- Macabenga
- Parai
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Nueva Vizcaya". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 11 Hulio 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Nueva Vizcaya". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 11 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Paete, Laguna
Ti Paete ket maysa a maikapat a klase nga ili iti probinsia ti Laguna iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Paete ket nabingbingay a politikal iti 9 a barbaranggay.[2]
- Bagumbayan (Poblacion)
- Bangkusay (Poblacion)
- Ermita (Poblacion)
- Ibaba del Norte (Poblacion)
- Ibaba del Sur (Poblacion)
- Ilaya del Norte (Poblacion)
- Ilaya del Sur (Poblacion)
- Maytoong (Poblacion)
- Quinale (Poblacion)
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Filipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Laguna". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Filipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 12 Agosto 2014.
- ^ a b Pakaammo ti Senso ti Filipinas idi 2015 (Ingles) naala idi 10 Hunio 2016
- ^ "Probinsia ti Laguna". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 12 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)
- Pagtaengan dagiti taga-Paete iti Net


text:
Estoria 73: Maudi a Naimbag nga Ari ti Israel
WALO a tawen laeng ni Josias idi nagbalin nga ari iti umabagatan a dua tribo ti Israel. Nakaub-ubing unay. Isu nga idi damo dagiti natataengan a tattao ti timmulong kenkuana a nangituray iti nasion.
Idi ni Josias ti nagarin iti pito a tawen rinugiannan a sinapul ni Jehova. Sinurotna ti ulidan dagiti nasayaat nga ar-ari kas ken David, Josafat ken Ezekias. Ket, uray idi isut’ maysa pay laeng a tin-edyer, nakaaramid ni Josias ti nakaturtured a banag.
Iti nabayagen kaaduan kadagiti Israelitas ti nagdakes. Agdaydayawda kadagiti ulbod a didiosen. Gapuna ni Josias ti rimmuar agraman tattao ket rinugianda nga ikkaten ti ulbod a panagdayaw manipud iti daga. Makitam ni Josias ditoy ken ti tattaona a mangburburak kadagiti bulbulto.
Kalpasanna, nangisaad ni Josias ti tallo a lallaki a mangtarimaan iti templo ni Jehova. Naurnong ti kuarta manipud kadagiti tattao a pagbayad iti trabaho. Bayat a tartarimnenda ti templo, adda nasarakan ti nangato a padi a ni Helcias a banag a nagpateg sadiay. Isut’ libro ti linteg ni Jehova nga insurat ni Moises iti nakabaybayagen. Daytay’ napukaw ti adun a tawtawen.
Indawat ni Josias a maibasa ti libro kenkuana. Bayat nga agdengdengngeg makitana a dagiti tattao saanda a salsalimetmetan ti linteg ni Jehova. Maladingitan unay iti daytoy, gapuna pinigisna ti badona, kas makitayo ditoy.
Imbaga ni Josias ken Helcias nga ammuenna no aniat’ aramiden ni Jehova kadakuada. Napan ni Helcias iti babai a ni Hulda, a mammadto a babai. Imbagana ken Helcias: ‘Ti Jerusalem ken ti intero nga ili madusada ta nagdaydayawda kadagiti ulbod a didios. Ngem dinto maaramid daytoy agingga a di matay ni Josias, ta isut’ nagaramid ti naimbag.’
2 Cronicas 34:1-28.
Dagiti Saludsod
- Mano ti tawen ni Josias idi nagbalin nga ari, ket ania ti rinugianna nga aramiden idi pito a tawenen nga ari?
- Iti umuna a ladawan, ania ti makitam nga ar-aramiden ni Josias?
- Ania ti nakita ti nangato a padi idi a dagiti tattao tartarimnenda ti templo?
- Apay a pinigis ni Josias ti badona?
- Ania a mensahe ni Jehova ti imbaga ni mammadto a Hulda ken ni Josias?
Kanayonan a salsaludsod
- Basaenyo ti 2 Cronicas 34:1-28.
Ania nga ulidan ti impaay ni Josias kadagidiay narigat ti kasasaadda bayat ti panagubingda? (2 Cron. 33:21-25; 34:1, 2; Sal. 27:10)
Ania dagiti napateg nga addang nga inaramid ni Josias tapno maitandudo ti pudno a panagdayaw bayat ti maika-8, maika-12, ken maika-18 a tawen ti panagturayna? (2 Cron. 34:3, 8)
Ania dagiti masursurotayo iti ehemplo da Ari Josias ken ti Nangato a Padi a ni Hilkias no maipapan iti panangmantener kadagiti lugar a pagdaydayawantayo? (2 Cron. 34:9-13; Prov. 11:14; 1 Cor. 10:31)
Ammuem ti Ad-adu Pay
Bible Card: Josias
Pinili ni Josias ti agserbi iti Dios uray no dakes ti ulidan ni amana. Ania ti nakatulong ken ni Josias a mangaramid iti umiso?


text:
Mona Lisa
Ti Mona Lisa ket maysa a pinintaan iti oleo ti nalatak nga Italiano a Renasimiento nga artista a ni Leonardo da Vinci. Ti "Mona Lisa" ti maibilbilang a kalalatakan amin kadagiti obra iti pakasaritaan ti arte; manmano nga obra iti arte ti kas iti kalatak, karomantisado, ken kas kapadpadna iti pannakaipaadu. Ti pintura ket kukua ti gobierno ti Pranses ket nakabitin daytoy iti Museo ti Louvre idiay Paris.
Ti pintura ket ipakitana ti maysa a babai a kumitkita iti mangbuya iti maysa a "nainburburtiaan nga isem."
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Mona Lisa iti Wikimedia Commons
- Ti Mona Lisa nga addan ni Propesor Donald Sassoon


text:
Nobiembre 28–Disiembre 4
KANTA NI SOLOMON 1-8
Kanta 106 ken Kararag
Panglukat a Sasao (3 min. wenno awan pay)
GAMENG MANIPUD ITI SAO TI DIOS
“Ti Sulamita—Maikari a Tuladen”: (10 min.)
[Ipabuya ti video nga Introduksion iti Kanta ni Solomon.]
Sol 2:7; 3:5—Determinado idi ti Sulamita a manguray iti pudno nga ay-ayatenna (w15 1/15 31 ¶11-13)
Sol 4:12; 8:8-10—Nagtalinaed a napudno ken nadalus iti moral bayat nga agur-uray (w15 1/15 32 ¶14-16)
-
Panagkali iti Naespirituan a Gameng: (8 min.)
Sol 2:1—Ania dagiti galad nga ad-adda a nangpapintas iti Sulamita? (w15 1/15 31 ¶13)
Sol 8:6—Apay a nailadawan ti pudno nga ayat kas “ti gil-ayab ni Jah”? (w15 1/15 29 ¶3; w06 11/15 20 ¶7)
Ania ti maadalko iti panagbasa iti Biblia ita a lawas maipapan ken Jehova?
Ania dagiti punto iti panagbasa iti Biblia ita a lawas a mausarko iti ministerio?
-
Panagbasa iti Biblia: (4 min. wenno awan pay) Sol 2:1-17
AGBALIN A MAS EPEKTIBO ITI MINISTERIO
Damo a Pannakisarita: (2 min. wenno awan pay) bh—Usaren ti video nga Apay nga Adalem ti Biblia? a mangiruangan iti libro. (Palagip: Saan nga ipabuya ti video bayat ti demostrasion.)
Panagsarungkar: (4 min. wenno awan pay) bh—Awisen ti indibidual nga umatender iti gimong.
Panangyadal iti Biblia: (6 min. wenno awan pay) bh 29-31 ¶8-9
PANAGBIAG KAS KRISTIANO
Kanta 115
“Saludsod Dagiti Agtutubo—Nakasaganaak Kadin a Makideyt?”: (9 min.) Palawag a naibatay iti artikulo a “Saludsod Dagiti Agtutubo—Nakasaganaak Kadin a Makideyt?” (Mapan iti jw.org/ilo, sa kitaen ti PANNURSURO TI BIBLIA > TIN-EDYER.)
Ayat Kadi Daytoyen Wenno Crush Laeng?: (6 min.) Ipabuya ken pagsasaritaan ti whiteboard animation nga Ayat Kadi Daytoyen Wenno Crush Laeng? (kategoria ti video nga OUR MEETINGS AND MINISTRY)
Panagadal ti Kongregasion iti Biblia: (30 min.) kr kap. 4 ¶16-23, ti kahon a “Kasano Kaagpayso ti Pagarian Kenka?”
Repaso ken Dagiti Maadal iti Sumaruno a Lawas (3 min.)
Kanta 34 ken Kararag


text:
PAKASARITAAN TI BIAG
Lima a Dekada nga Amin-Tiempo a Panagserbi iti Asideg ti Arctic Circle
“Nalaka para kenka ti agpayunir ta Saksi dagiti nagannakmo ken masuportarandaka,” kinunami iti gayyemmi nga agserserbi iti amin-tiempo a ministerio. Ngem insungbatna, “Maymaysa ti Amatayo.” Ipakita ti sungbatna ti maysa a nagpateg a leksion: Aywanan ken pabilgen ti nailangitan nga Amatayo dagiti adipenna. Napaneknekanmi nga agpayso dayta.
SANGAPULOKAMI nga agkakabsat ket agnanaed ti pamiliami iti maysa nga away iti Northern Ostrobothnia, Finland. Ubbingkami pay idi bimtak ti Gubat Sangalubongan II. Nupay ginasgasut a kilometro ti kaadayo ti pagtaenganmi manipud iti paggugubatan, di mapunas iti lagipmi dagiti kinaranggas ti gubat. Iti rabii a nabomba dagiti siudad ti Oulu and Kalajoki nga asideg kadakami, nakakitami iti nalabaga a lawag iti tangatang. Imbaga dagiti nagannakmi nga aglemmengkami no makakitakami iti agam-ampayag nga eroplano a pakigubat. Isu nga idi dinakamat ti inauna a manongmi a ni Tauno ti maipapan iti paraiso a daga nga awanton ti panagsagaba, natukay ti pusomi.
Naammuan ni Manong ti kinapudno idi agtawen iti 14 manipud iti literatura dagiti Estudiante ti Biblia. Idi dimteng ti Gubat Sangalubongan II, nagkedked nga agsoldado gapu iti nasanay-Biblia a konsiensiana ket naibalud. Naulpit ti pannakatratona iti pagbaludan. Ngem dayta ti nangpabileg iti determinasionna nga agserbi ken Jehova, ket naregregta manen idi nawayawayaan. Gapu iti nasayaat nga ulidanna, nagutugotkami a mapan kadagiti gimong dagiti Saksi iti asideg a purok. Tumabunokami met kadagiti kombension, nupay masapul nga agurnongkami iti kuarta a pagpletemi. Agdaitkami iti bado nga ilakomi kadagiti kaarrubami, agmulakami iti lasona, ken agpuroskami kadagiti berries. Gapu ta adu ti trabahomi iti talon, kaaduanna a dikam makapaggigiddan a makikombension, isu nga agsisinnublatkami.
Dagiti kinapudno a naadalmi maipapan ken Jehova ken kadagiti panggepna ti nangpauneg iti panagayatmi kenkuana. Nagpabautisarkami a dua idi 1947. (Agtawen ni Annikki iti 15, ket 17 met ni Aili). Nabautisaran met ni manangmi a Saimi iti dayta a tawen. Dakami ti nangyadal ken manangmi a Linnea, nga addaan idin iti asawa. Nagbalin a Saksi ni Jehova ken ti intero a pamiliana. Kalpasan ti panagbautisarmi, pinagbalinmi a kalat ti agpayunir, ket masansan nga agserbikami kas vacation pioneer (auxiliary pioneer itan).
PANANGRUGI ITI AMIN-TIEMPO A MINISTERIO
Idi 1955, immakarkami iti siudad ti Kemi, nga adda iti amianan. Nupay okupadokami iti sekular a trabahomi, kayatmi ti agpayunir ngem agduaduakami amangan no dimi masuportaran ti bagbagimi. Impagarupmi a masapul nga umuna nga adda urnongmi. Iti daydi a gundaway a nakasaritami ti maysa a payunir a babai, a nadakamat itay iti pangrugian. Dayta ti nakatulong kadakami a mangbigbig a ti amin-tiempo a panagserbi ken Jehova ket saan nga agdepende iti aniaman nga ik-ikutanmi wenno iti suporta ti pamiliami. Ti kapatgan isu ti panagtalek iti nailangitan nga Amatayo.
Iti daydi a gundaway, umanay laeng ti urnongmi para iti dua a bulan. Isu nga idi Mayo 1957, dua a bulan laeng ti inaplayanmi a panagpayunir iti ili ti Pello, Lapland, iti ngatuen ti Arctic Circle. Kalpasan ti dua a bulan, di pay naksayan ti kuarta a naurnongmi. Isu a kombinsidokamin nga aywanannakami ni Jehova. Kalpasan ti 50 a tawen a panagserbimi kas payunir, adda pay laeng daydi urnongmi! Mariknami a kasla aktual nga ig-iggaman ni Jehova dagiti imami ken ibagbagana: “Dika agbuteng. Siak tulongankanto.”—Isa. 41:13.
Kalpasan ti 50 a tawen a panagserbimi kas payunir, adda pay laeng daydi urnongmi!
Idi 1958, inrekomenda ti manangaywan iti sirkitomi nga agserbikami kas special pioneer iti Sodankylä, Lapland. Adda laeng idi maymaysa a Saksi sadiay, a maysa a babai. Nagpaiduma ti kapadasanna no kasano a naammuanna ti kinapudno. Nagpasiar ti anakna a kadua ti intero a klaseda ket napanda iti Helsinki, ti kabesera ti Finland. Bayat a magmagnada iti siudad, adda baket a kabsat a nangyawat iti maysa a Ti Pagwanawanan iti daytoy nga ubing, nga adda idi iti kutit ti linia. Imbaga ti baket nga itedna dayta ken nanangna. Kasta ti inaramid ti ubing, ket dagus a nabigbig ni nanangna ti kinapudno.
Nangabangkami iti maysa a siled iti ngatuen ti maysa a pagtistisan iti kayo. Sadiay metten nga aggimongkami. Idi damo, dakami laeng a dua ken ti kabsat a babai ken ti balasangna ti tumabtabuno. Basaenmi laeng ti material a nayeskediul iti tunggal lawas. Idi agangay, maysa a lalaki a dati a makipagad-adal iti Biblia kadagiti Saksi ti nagtrabaho iti dayta a pagtistisan. Inrugida a sangapamiliaan ti makitimpuyog iti grupomi. Idi agangay, nabautisaranda nga agassawa. Indauluan daytoy a kabsat dagiti gimongmi. Kasta met, addada trabahador iti dayta a pagtistisan a nangrugi a makigimong ken immawat iti kinapudno. Sumagmamano a tawen kalpasanna, immadu ti bilangmi agingga a nagbalinkami a kongregasion.
DAGITI NARIGAT A KASASAAD
Agaaddayo dagiti lugar a pangasabaanmi. No kalgaw (Hunio-Agosto), magmagna, agbisikleta, ken agbangkakami a mapan kadagiti teritoriami. Nagdakkel ti naitulong dagiti bisikletami. Dagita met ti naglugananmi a makikombension ken bumisita kadagiti nagannakmi, a ginasgasut a kilometro ti kaadayoda. No tiempo ti lam-ek, sapaenmi ti aglugan iti bus a mapan iti maysa a purok sakamto agbalaybalay. No malpasen ti maysa a purok, mapankam manen iti sabali. Napuskol ti niebe, ket saan a regular a mawaknitan ti kalsada. Masansan a surotenmi ti nagnaan dagiti pasagad a guyguyoden dagiti kabalio. Adda dagiti gundaway a gaburan dagiti niebe ti desdes a nagnaan dagiti tattao, ket iti nasapa a primavera (Abril-Mayo), lumukneng dagiti niebe sa dumanum, isu a marigatankami a lumasat.
Masapul nga agbadokami iti naimeng ta makapaketter ti temperatura. Nagaramatkami iti stocking a delana (wool) ken pagsusukotenmi ti dua wenno tallo a paris ti medias ken agusarkami pay iti atiddog a botas. Ngem masansan a mapno iti niebe dagiti botasmi. Iti agdan ti balay a pangasabaanmi, uksoten ken pampagenmi dagiti botasmi tapno maikkat dagiti kimpet a niebe. Mabasa met dagiti gayadan ti atiddog a kawesmi bayat nga asakenmi dagiti niebe. Ket no lumamiis pay, sumikkil dagita a kasla landok. Kinuna ti maysa nga ina, “Bilibak iti pammatiyo ta umaykayo latta uray nakalamlam-ek.” Pinagnami ti 11 kilometro (7 milia) tapno madanonmi dayta a balay.
Gapu ta agaaddayo dagiti lugar a papananmi, masansan nga umyankami iti balay dagiti tattao. No mumalemen, agdamagkami iti mabalin a pagdagusan. Nanumo laeng ti pagtaengan dagiti lumugar ngem mannakigayyem ken managpadagusda. Saan laeng a pagiddaan ti yopreserda no di pay ket taraon. Masansan a lalat ti ugsa wenno oso ti itedda a pagiddaanmi. No dadduma, komportable met ti pagturoganmi. Kas pagarigan, maysa a babai nga addaan iti dakkel a balay inyulinakami iti maysa a kuarto a nairanta para kadagiti bisita. Addaan dayta iti nagpintas a kama a naap-apan iti nabanglo ken puraw a kubrekama. Kaaduan nga agpatpatnag a makitungtongkami kadagiti bumalay maipapan iti Biblia. Iti maysa a lugar, impausar dagiti agassawa ti kagudua ti kuartoda kas pagturoganmi, ket naturogda iti sabali a kagudua ti kuarto. Parbangonen idi nalpas ti panagsasaritami maipapan iti Biblia ta nagadu dagiti saludsodda nga agassawa.
NABUNGA A MINISTERIO
Napintas a lugar ti Lapland uray no langalang. Nadumaduma ti pintasna sigun iti panawen. Ngem para kadakami, napimpintas nga amang dagiti tattao a mangapresiar ken Jehova. Karaman kadagiti napasnek a dimngeg ket dagiti dayo nga agtrostroso. No dadduma, mapankami nga agkabsat iti maysa a kalapaw ket madanonmi ti adu a lallaki sadiay. Inapresiar dagitoy a nababaneg a lallaki ti mensahe ti Biblia ket immawatda kadagiti literaturatayo.
Adu ti nagsasayaat a kapadasanmi. Naminsan, saanmi a nakamakam ti bus gapu ta nasapsapa iti lima a minuto ti relo iti estasion. Naglugankami laengen iti sabali a bus nga agturong iti sabali a purok. Saankam pay a pulos nangasaba iti dayta a lugar. Iti damo a balay, adda agtutubo a babai a nagkuna, “Addakayo gayamen, ur-urayenkayo.” Manangna gayam ti maysa nga iyad-adalanmi iti Biblia, ket impaibagana ken manangna a kayatna ti mabisita iti dayta met laeng nga aldaw. Saan a dimmanon kadakami ti kiddawna. Nupay kasta, nairugimi nga iyadalan iti Biblia agraman dagiti kabagianna iti kaarrubada a balay. Di nagbayag, pinagmaymaysami idan nga iyadalan ket nagdagupda iti sangapulo ket dua. Sipud idin, adu a kameng daytoy a pamilia ti nagbalin a Saksi ni Jehova.
Idi 1965, naidestinokami iti maysa a kongregasion iti Kuusamo, iti baba laeng ti Arctic Circle, ket dayta ti nagbalin a kongregasionmi agingga ita. Manmano laeng idi ti agibumbunannag iti daytoy a kongregasion. Idi damo, medio marigatankami a mangasaba iti dayta a teritoria. Relihioso ngamin unay dagiti tattao ken naatapda kadakami. Ngem adu latta ti mangraraem iti Biblia, ket dayta ti inaramatmi a pangiruangan iti saritaan. Iti kasta a pamay-an, in-inut a naam-ammomi dagiti lumugar. Kalpasan ti agarup dua a tawen, nalaklakan ti mangirugi kadakuada iti panangyadal iti Biblia.
AKTIBOKAMI PAY LAENG ITI MINISTERIO
Iti agdama, saankamin a makapagbayag iti pangasabaan, ngem gistay inaldaw pay laeng a rumrummuarkami iti tay-ak. Insingasing ti maysa a kaanakanmi nga agsursuro nga agmaneho ni Manang Aili. Gapu iti dayta, nalaklakan ti panangidanonmi iti naimbag a damag iti nakalawlawa a teritoriami. Naaddaan ni Manang iti lisensia idi 1987 iti edad a 56. Dakkel met ti naitulong ti maysa a naibangon a Kingdom Hall, ta immakarkami iti apartment a kaabayna.
Kasta unay ti rag-omi iti makitkitami a panagrang-ay. Idi inrugimi ti amin-tiempo a panagserbimi iti makin-amianan a Finland, sumagmamano laeng ti agibumbunannag iti dayta a naglawa a teritoria. Ngem adda itan sumagmamano a kongregasion a mangbukel iti maysa a sirkito iti dayta a lugar. Masansan a kadagiti asamblea wenno kombension, adda umasideg kadakami a mangyam-ammo iti bagina sa damagenna no malagipmi pay. Adda met agkuna a mangyad-adalkami iti Biblia iti pagtaenganda idi ubing pay. Nagbunga met laeng ti bin-i a naimula iti adun a tawtawen wenno dinekdekada pay ketdi!—1 Cor. 3:6.
Idi 2008, eksakto a 50 a tawenmin kas special pioneer. Agyamankami ken Jehova ta nakapagpinnaregtakami a dua nga agtultuloy iti daytoy a nagpateg a trabaho. Simple laeng ti biagmi, ngem saan a pulos nagkurang ti material a kasapulanmi. (Sal. 23:1) Nabigbigmi a di koma rumbeng a nagdanagkami idi mangrugikami nga agpayunir! Agingga ita, kankanayon a pabpabilgennakami ni Jehova kas inkarina iti Isaias 41:10: “Patibkerenkanto. Pudno a tulongankanto. Pudno nga itultuloykanto nga iggaman a siiirut babaen ti bukodko a makannawan nga ima ti kinalinteg.”


text:
Tanabata
Ti Tanabata (七夕 tanabata?, "Rabii daguiti Pito ("7")") wenno Festividad daguiti Bituen quet maysa na festividad ñga japonesa na maicel-celebra iti rabii ti ica-7 ñga aldao ti ica-7 ñga bulan ("七月七日" wenno "7月7日") , na derivada iti tradicional ñga festividad daguiti bituen ñga china ñga Qi Xi (七夕 "Rabii daguiti Pito"), quen daguiti tradiciones iti bon wenno obon.
Daguiti Articulos na addaen iti relacion iti daytoy[urnosen | urnosen ti taudan]
- Qi Xi
- Sekidera Komachi, maysa ñga sicat ñga obra ñga Noh na nai-set iti maysa na celebracion iti Tanabata
- Mobara Maysa ñga Festival ti Tanabata
- Chilseok