text:
1935
Ti 1935 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Martes iti kalendario a Gregoriano.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero[urnosen | urnosen ti taudan]
- Enero 8 – Elvis Presley, Amerikano a kumakanta, gitarista ken aktor iti pelikula (pimmusay 1977)
Abril[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 14 – Rodolfo Biazon, Filipino a politiko
Oktubre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Oktubre 1 – Julie Andrews, Ingles a kumakanta ken aktres
- Oktubre 3 – Armen Dzhigarkhanyan, Armenio, Sobiet, Ruso nga aktor
- Oktubre 12 – Luciano Pavarotti, Italiano a tenor (pimmusay 2007)
Septiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Septiembre 16 – Lilia Cuntapay, aktres a Filipina (pimmusay 2016)
Nobiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nobiembre 8 – Alain Delon, Pranses-Suiso nga aktor
Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Disiembre 1 – Woody Allen, Amerikano a direktor iti pelikula
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pebrero 13 – Herbert Giles, Briton a sinologo ken diplomata (naipasngay 1845)
- Septiembre 20 – Julio Nalundasan, politiko a Filipino (naipasngay 1894)


c: text/html

text:
Zachary Taylor
Ni Zachary Taylor (Nobiembre 24, 1784 – Hulio 9, 1850) ket isu idi ti maika-12 a Presidente iti Estados Unidos (1849–1850) ken maysa nga Amerikano a daulo ti militar. Nangrugrugi a nagayat iti politiko, ni Taylor ket timmaray a kas maysa a Whig iti 1848 a panagbubutos to presidente, nga inabakna ni Lewis Cass. Isu ket maysa nga agmulmula ken agtagtagabu ken naikauertel idiay Baton Rouge, Louisiana.
Isu ket ammo a kas ti "Narusanger a lakay ken Sisasagana," ni Taylor ket adda ti 40 a tawtawen a pagsapulan iti militar iti Buyot ti Estados Unidos, a nagserbi ti Gubat iti 1812, ti Black Hawk a Gubat, ken ti Maikadua a Gubat ti Seminole. Isu ket nakagun-od ti kalatakan gapu ti panangidaulona ken panagballigi dagiti tropa ti Almerikano iti Gubat iti Palo Alto ken ti Gubat iti Monterrey idi panawen ti Gubat Mehikano–Amerikano.
A kas presidente, ni Taylor ket nakaparurod kadagiti taga-Abagatan babaen ti panagala ti natimbeng a takder iti banag a panagtagabu. Isu ket nangaw-awis kadagiti nagtaeng idiay New Mexico ken California a manglabas ti entablado ti teritorio ken ken agaramid ti burador ti batay-linteg para iti panakaestado, a nakaaramid daytoy para iti Kompromiso iti 1850.
Ni Taylor ket pimmusay idi Hulio 9, 1850, 16 a bulbulan kalpasan nga immuna a nagtakem; daytoy ti maikatlo a kaababaan a termino ti ania man a Presidente.[b] Naipamatmati nga isu ket pimmusay iti gastroenteritis. Ni Presidente Taylor ket sinarunuan babaen ti Bise Presidentena, a ni Millard Fillmore.
Ni Taylor ket isu idi ti naudi a Presidente a nagtagikua kadagiti tagabu nga isu ket agtaktakem ti opisina. Isu idi ti maikadua ken kinaudi a Whig a nabutosan a presidente, ken ti makadua a naudi a nagserbi a kas presidente; a ti naudi ket ni Fillmore. Ni Taylor ket isu pay idi ti maikadua a presidente a natay bayat nga adda ti opisina, a sinarunona babaen ni William Henry Harrison nga isu ket pimmusay bayat nga agserserbi a kas Presdente idi siam a napalabas a panawen.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti panagtakem ti serbisio ni Taylor ket mairugi koma idi Marso 4, 1849, gaputa daytoy adda ti Dominggo, ni Taylor ket saanna a kinayat ti masapata aginggana ti sumaruno nga aldaw. Ni Bise Presidente Millard Fillmore ket saan met a naisapata iti dayta nga aldaw. Kaaduan kadagiti eskolar ket namatmati a babaen ti Batay-linteg, ti termino ni Taylor ket nangrugi idi Marso 4, urayno isu ket nagsapata wenno saan.
- ^ Ni laeng Presidente William Henry Harrison ken James Garfield ti nagserbi iti basbassit a panawen ngem ni Taylor.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Papa Diosdado II
Ni Santo Papa Diosdado II wenno Santo Papa Adeodato II ket nagturay a kas Papa manipud idi 11 Abril 672 aginggana idi 17 Hunio 676. Bassit laeng ti pannakaammuan a maipanggep kaniana. Kaaduan kadagiti nabatbati a rehistro ket mangitudtudo a ni Diosdado ken naamammuan ti kinaparaborna, a naisangsangayan no maipanggep kadagiti napanglaw ken dagiti peregrino.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- "Santo Papa Diosdado" iti 1913 a Katoliko nga Ensiklopedia.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Papa Diosdado II iti Wikimedia Commons


text:
Plantilia:Str ≤ len/dok
Daytoy ket ti meta plantilia ti {{str ≤ len}}.
Daytoy ket tumulong kadagiti sabali a plantilia a mangkita no ti kuerdas ket "ab-ababa wenno kapada a kaatiddog" a maigiddiat nga "attiddog" ngem ti naited a kaatiddog.
PanagusarUrnosen
Daytoy a plantilia ket mangala ti 3 aginggana ti 4 kadagiti saan a nainaganan a parametro.
Kitaen dita baba ti panagkita no ti kuerdas nga "abcde" ket 4 a karakter wenno basbassit:
{{str ≤ len | abcde | 4 | Kapada wenno ab-ababa. | At-atiddog. }}
Ti isublina ket makita dita baba:
- At-atiddog.
Dagiti plantilia ket addaanda iti parikut a mangtengngel ti datos ti parametro nga aglaon kadagiti senial ti "
=". Ngem daytoy ket nalaka a solbaren babaen ti panagusar kadagiti naibilangan a parametro. Kitaen dita baba ti panagkita no ti kuerdas nga "ab=cde" ket 100 a karakter wenno basbassit:
{{str ≤ len | 1 = ab=cde | 2 = 100 | 3 = Kapada "=" wenno ab-ababa. | 4 = At-atiddog, saan a "=". }}
Ti isublina ket makita dita baba:
- Kapada "=" wenno ab-ababa.
Nasaysayaat no agusar kadagiti nabilangan a parametro, gapu ta saanmo a masakbayan a maammuan no kasanonto ti lanaga ti datos nga ipan iti plantiliam iti daytoy a meta plantilia.
Dagiti parametroUrnosen
Dagiti panangilawlawag kadagiti parametro:
{{str ≤ len | 1 = Ti kuerdas | 2 = Ti kaatiddog | 3 = Datos nga maipasubli/iparang no "ab-ababa ngem wenno kapada a kaatiddog". | 4 = Datos nga maipasubli/iparang no "at-atiddog ngem". }}
Ti awan linaon wenno dagiti saan a naiplawagan a kuerdas ket maikeddeng nga adda iti 0 a kaatiddog.
Dagiti pateg ti kaatiddog nga ab-ababa ngem 0 ket maikeddeng a 0.
Kitaen payUrnosen
- Dagiti baw-ing − no adda, dagiti sabali a nagan daytoy a plantilia a mabalin a mausar


text:
Papa Juan VII
Ni Papa Juan VII (c. 650 – 18 Oktubre 707) ket isu ti papa manipud idi 705 aginggana idi 707. Isu ti simmaruno kenni Juan VI, isu ket (a kas ti sinarunona) kaputotan iti Griego.[1] Isu ket maysa kadagiti papa ti Bisantino a Kinapapa.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Murzaku, Ines Angeli (2009). Agawid idiay Roma: dagiti Basiliano a monghe ti Grottaferrata idiay Albania. Analekta Kryptoferris. p. 47. ISBN 978-8889345047.
Ti Rossano, maysa nga ili idiay akin abagatn nga Italia, a mabalin nga isu ti nakaipasngayan ti sabali a nadayeg a pigura, ni Papa Juan VII nga isu ti nagturay ti Sede ni San Pedro para kadagiti dua a tawtawen (705–707)
- Claudio Rendina, I Papi. Storia e segreti, Newton Compton, Roma, 1984.
- dominio a publiko: Chisholm, Hugh, ed. (1911). "John VII (pope)". Encyclopædia Britannica (iti Ingles) (Maika-11 nga ed.). Cambridge University Press. Mangiraman daytoy nga artikulo iti teksto manipud iti pablaak a mabirukan itan iti
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Papa Juan VII iti Wikimedia Commons


text:
Pagsasao a Lisela
Ti pagsasao a Lisela (Indones: Bahasa Lisela), tinawtawagan pay iti Li Enyorot,[3] ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio; idi 1989 daytoy ket insasao babaen dagiti agarup a 11,900 a tattao a Lisela a kaaduan a nagtataeng idiay akin-amianan a parte ti isla Buru ti Indonesia (Indones: Pulau Buru). Daytoy ket naipreserba pay iti bassit a komunidad ti Lisela idiay Isla Ambon.[4]
Daytoy a pagsasao ket tagikua ti grupo ti Sula–Buru ti sanga ti Tengnga a Maluku ti sasao a Malayo-Polinesio. Daytoy ket addaan kadagiti dua a dialekto, ti dakkel a Lisela ken bassit a Tagalisa, ti naud-udi ket inus-usar babaen dagiti agtataeng iti amianan a daya nga aplaya ti Buru.[4][5][6]Matmatayen ti pagsasao gapu ta kaaduan dagiti tattao a Lisela ket agiyallatiwda iti nailian a pagsasao ti Indonesia, ti Indones, wenno iti dialekto ti Ambon iti pagsasao a Malayo (Melayu Ambon). Ti naud-udi ket adu a naus-usar idiay Is-isla ti Maluku a kas maikadua a pagsasao ken napasimple a porma ti pagsasao nga Indones nga addaan kadagiti mainayon a lokal a leksikon.[4][5]
Ti kaasitgan a kabagian ti Lisela ket ti Pagsasao a Buru, ken naipangpangruna ti dialekto a Masarete – ti panagpadada iti leksiko ket 68%.[7] Isu a dagiti adu a taudan a maipanggep iti Lisela a kas dialekto, ngem adu nga agbalbaliw, iti Buru. Ti Lisela ket adu pay a bimmulod manipud iti pagsasao a Sula, kas resulta ti inter-aksion a pagbaetan ti tattao a Lisela ken Sula a nagkukuyogda a nagtataeng iti akin-amianan nga aplaya ti Buru.[3] Ti pagsasao ket awanan iti sistema ti panagsurat. Ti kaaduan a nasalaysayan a panagadal iti pagsasao a Lisela ket inaramid idi kadagiti tawen ti 1980 babaen da Charles E. Grimes ken Barbara Dix Grimes – dagiti Australiano a misionario ket etnograpo nga aktibo a kameng ti SIL International (nasken koma a saanda maiyallilaw ken ni Joseph E. Grimes ken Barbara F. Grimes, ti naganna ken ni Charles, isuda pay ket dagiti ammo nga Australiano nga etnograpo).[8][9][10]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Lisela iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Lisela". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
- ^ a b Thomas Edward Dutton, Darrell T. Tryon Language contact and change in the Austronesian world, Walter de Gruyter, 1994 ISBN 3-11-012786-5 p. 261
- ^ a b c Ethnologue: Languages of the World. "Lisela: A language of Indonesia (Maluku)".
- ^ a b "Buru Island 6 Tribes".
- ^ Barbara Dix Grimes. Chapter 6. Mapping Buru: The Politics of Territory and Settlement on an Eastern Indonesian Island, in Sharing the Earth, Dividing the Land Territorial Categories and Institutions in the Austronesian World (PDF). Australian National University.
- ^ Languages of Indonesia (Maluku)
- ^ "Publications by Barbara Dix Grimes". SIL International.
- ^ "Publications by Charles E. Grimes". SIL International.
- ^ "Chuck & Barbara Grimes, Wycliffe Bible Translators". Bethel Grove Bible Church.


text:
2018
Ti tawen ti 2018 (MMXVIII) ket kadawyan a tawen a mangrugi iti Lunes iti kalendario a Gregoriano (dominikal a letra G), ti maika-2018 a tawen kadagiti panangikeddeng ti Kadawyan a Panawen (CE) ken Anno Domini (AD), ti maika-18 a tawen ti maika-3 a milenio, ti maika-18 a tawen iti maika-21 a siglo, ken ti maika-9 a tawen iti dekada ti tawtawen ti 2010.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Mayo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mayo 12 – Eufranio Eriguel, Filipino a doktor ken politiko (naipasngay 1959)
Agosto[urnosen | urnosen ti taudan]
- Agosto 11 – V. S. Naipaul, Trinidadiano-Ingles a nobelista ken mannalaysay, laureado ti Premio Nobel (naipasngay 1932)
- Agosto 25 – John McCain, Senador ti Estados Unidos (R-AZ); Republikano a kandidato ti Presidente idi 2008 (naipasngay 1936)
Nobiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Nobiembre 30 – George H. W. Bush, maika-41 a Presidente ti Estados Unidos (naipasngay 1924)
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti 2018 iti Wikimedia Commons


text:
Prosa
Ti prosa ket maysa a porma iti pagsasao a kadawyan a naipakat ti gramatiko nga estruktura ken masna a panagayus ti bitla imbes nga iti ritmiko nga estruktura (a kas iti tradisional a daniw). Bayat a dagitoy ket kritiko a naisuppiatan iti pannakaaramid iti prosa, ti kinalakana ken nalukay a pannakaiplawagna ket nakaiturongan ti pannakaamponna para kadagiti kaaduan a naisasao a dialogo, kinapudno a diskurso kenti pay topikal ken binalabala a panagsurat. Daytoy ket kadawyan a naus-usar, kas pagarigan, iti literatura, dagiti warnakan, magasin, ensiklopedia, panangiwaragawag, pelikula, pakasaritaan, pilosopia, linteg ken dagiti dadduma pay a porma ti pannakisinnarita.


text:
Joaquin Phoenix
Ni Joaquin Rafael Phoenix[a] (/hwɑːˈkiːn/; né Bottom; nayanak idi Oktubre 28, 1974) ket maysa nga Amerikano nga aktor ken produser. Nakaawat isuna kadagiti nadumaduma a gungguna ken nominasion, mairaman ti maysa a Gungguna ti Akademia, maysa a Gungguna ti Grammy, ken dua a Golden Globe Awards.
Kas maysa nga ubing, nagrugrugi a nagar-arte ni Phoenix iti telebision a kimmuykuyog iti kabsatna a lalaki a ni River ken ti kabsatna a bababi a ni Summer. Ti immuna a nangruna a papelna iti pelikula ket ti SpaceCamp (1986). Iti las-ud iti daytoy a panawen, naigupitan isuna a kas Leaf Phoenix, ti maysa a nagan nga intedna kaniana. Nagsubli a nagus-usar ti dati a naganna ken nakaawat kadagiti positibo a repaso para iti panagsuporta nga obrana iti komedia-drama a pelikula ti To Die For (1995) ken ti paset ti panawen a pelikula ti Quills (2000). Nakaawat isuna iti ad-adu a pammadlaw para iti panangiladawanna ken ni Commodus iti historikal drama a pelikula ti Gladiator (2000), a nakainominaduanna para iti Academy Award for Best Supporting Actor. Kamaudian isuna a nakagun-od kadagiti nominasion ti Kalaingan nga Aktor para iti panangiladawan ken ni musikero Johnny Cash iti Walk the Line (2005), ti maysa a mammartek a beterano ti gubat iti The Master (2012), ken ti nangabakanna a kas ti [[Joker (karakter)|karakter ti titulo] iti Joker (2019). Dagiti sabali pay a pelikulana ket mairaman dagiti pammutmuteng a pelikula ti Signs (2002) ken ti The Village (2004), ti historikal a drama ti Hotel Rwanda (2004), ti romantiko a drama ti Her (2013), ti panguyaw ti krima ti Inherent Vice (2014), ken ti nangabakanna iti Gungguna ti Piesta ti Pelikula ti Cannes para iti Kalaingan nga Aktor para iti makapasegga a sikolohiko ti You Were Never Really Here (2017).
Dagiti notaUrnosen
Dagiti nagibasaranUrnosen
- ^ "PREMIERE April 1988". Aleka.org. Naala idi Agosto 24, 2010.
- ^ "Joaquin Phoenix". Hello!. Naala idi Hunio 17, 2017.
Dagiti akinruar a silpoUrnosen
Dagiti midia a mainaig ken ni Joaquin Phoenix iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig ken ni Joaquin Phoenix iti Wikiquote (iti Ingles)
- Joaquin Phoenix iti Internet Movie Database (iti Ingles)
- Joaquin Phoenix iti TCM Movie Database


text:
Cataingan
Ti Cataingan ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Masbate iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Cataingan ket politikal a nabingbingay iti 36 a barbaranggay.[2]
- Abaca
- Aguada
- Badiang
- Bagumbayan
- Cadulawan
- Cagbatang
- Chimenea
- Concepcion
- Curvada
- Divisoria
- Domorog
- Estampar
- Gahit
- Libtong
- Liong
- Maanahao
- Madamba
- Malobago
- Matayum
- Matubinao
- Mintac
- Nadawisan
- Osmeña
- Pawican
- Pitogo
- Poblacion
- Quezon
- San Isidro
- San Jose
- San Pedro
- San Rafael
- Santa Teresita
- Santo Niño
- Tagboan
- Tuybo
- Villa Pogado
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Cataingan | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Rehion ti Bicol Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion V (Rehion ti Bicol)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion V (Rehion ti Bicol)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion V (Rehion ti Bicol)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion V (Rehion ti Bicol)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti Masbate". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Restorasion ti Meiji
Ti Meiji a Panangipulang (明治維新, Meiji Ishin), naamammuan pay a kas ti Meiji Ishin, Rebolusion, Reporma wenno Panagpabaro, ket isu dagidi nagsisinnarunuan ti paspasamak a nangipulang ti imperial a panagturay ti Hapon idi 1868 babaen ni Emperador Meiji. Dagiti gandat ti naipulang a gobierno ket naiyebkas idi babaen ti baro nga emperador iti Sapata ti Dokumento ti Linteg. Ti Panangipulang ket nangiturongan kadagit adu a panagbalbaliw ti politikal ken soosial nga estruktura ti Hapon, ken naisangadpa ti naladaw nga Edo paset ti panawen (kankanayon a tinawtawagan ti Naladaw a Shogunato ti Tokugawa) ken ti rugi ti Meiji a paset ti panawen. Ti paset ti panawen ket gimmay-at manipud idi 1868 aginggana idi 1912 ken isu idi ti akinrebbeng ti pannkagteng ti moderno a a pagilian ti Hapon idi nasap a a maika-12 a siglo.


text:
World Flora Online
Ti World Flora Online ket ti maysa a naibatay iti kompendium ti internet kadagiti sebbangan ti mula iti lubong.
Deskripsion[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti World Flora Online (WFO) ket maysa a database a nawaya a maserrekan, nairugi daytoy idi Oktubre 2012 kas maysa a naipasaruno a proyekto ti The Plant List, nga addaan iti gandat a mangpablaak iti maysa nga online a flora iti amin nga ammo a mula idi 2020.[1] Daytoy ket maysa a proyekto ti Kombension iti Biolohiko a Dibersidad ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, nga addaan iti gandat iti panagpasardeng ti pannakapukaw dagiti sebbangan ti mula iti sangalubongan babaen idi 2020. Naparang-ay daytoy babaen ti maysa a kolaboratibo a grupo dagiti patakder iti likmut ti lubong iti panagsungbat iti napabaro a Puntaan 1: tapno makapataud iti "maysa nga online a flora iti amin nga ammo a mula" ti Estratehia iti Lubong para iti Konserbasion ti Mula ti 2011–2020 (Global Strategy for Plant Conservation-GSPC).
Naikeddeng idi a ti maysa a maserrekan a flora iti amin nga ammo a sebbangan ti mula ket nangruna a kammasapulan para iti konserbasion ti mula. Mangited daytoy iti pagobatayan para iti panaggun-od ken panagsiim kadagiti sabali a puntaan iti estratehia. Ti dati a puntaan ti GSPC ket nagun-od idi 2010 iti The Plant List.[2][3] Naramid ti WFO idi 2012 babaen ti maysa a nangiyuna a grupo dagiti uppat a patakder; ti Missouri Botanical Garden, ti New York Botanical Garden, ti Royal Botanic Garden Edinburgh ken ti Royal Botanic Gardens, Kew.[4] Adda dagiti 36 a patakder a nairaman iti produksion.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Miller, Chuck; Ulate, William (23 Agosto 2017). "World Flora Online Project: An online flora of all known plants". Proceedings of Taxonomic Databases Working Group (TDWG) (iti Ingles). 1: e20529. doi:10.3897/tdwgproceedings.1.20529.
- "World Flora Online: An international initiative of the Global Partnership for Plant Conservation" (iti Ingles). The World Flora Online Consortium. Naala idi 6 Nobiembre 2019.
- "World Flora Online". Plant Science (iti Ingles). Missouri Botanical Garden. Naala idi 6 Nobiembre 2019.
- "The Plant List" (iti Ingles). Royal Botanic Gardens, Kew; Missouri Botanical Garden. 2013. Naala idi 6 Nobiembre 2019., kitaen pay ti The Plant List


text:
Pagsasao a Kemak
Ti pagsasao a Kemak ket ti pagsasao a naisasao idiay Daya a Timor ken idiay rehion a pagbeddengan ti Laud a Timor ti Indonesia. Ti sabali pay a naganna ket Ema. Daytoy ket kaasitgan a kabagian ti Tocodede ken Mambai. Daytoy ket addaan iti kasasaad a kas maysa kadagiti nailian a pagsasao ti batay-linteg ti Daya a Timor, malaksid ti opisial a pagsasao iti Portuges ken Tetum. Bimmassiten iti bilang dagiti agsasao kadagiti napalabas a panawen.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Kemak iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Kemak". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Ti urnong ti Kaipuleohone kadagiti material ni Robert Blust ket mairaman dagiti nota iti Kemak


text:
Herbert Hoover
Ni Herbert Clark Hoover (Agosto 10, 1874 – Oktubre 20, 1964) ket isu idi ti Maika-31 a Presidente iti Estados Unidos (1929–1933). Ni Hoover idi ket kasisigud a maysa a propesional ti panagmina nga inhenniero ken mannurat. A kas ti Sekretario ti Komersio ti Estados Unidos idi panawen ti 1920 babaen ni Presidente Warren Harding ken Calvin Coolidge, isu ket nangiparang-ay kadagiti pagkakaduaan a nagbaetan ti gobierno ken negosio babaen ti paset ti "ekonomiko a panagpabaro". Idi panagbubutos ti presidente idi 1928, ni Hoover ket nalaka a nangabak ti Republikano a nominasion, urayno awan ti sigud a pannakasanayna ti nabutosan nga opisina. Ni Hoover ket isu ti kinaudi a sekretario ti gabinete a nabutosan a Presidente ti Estados Unidos, ken ti maysa laeng kadagiti dua a Presidente (kaduana ni William Howard Taft) a nabutosan nga awan ti sigud nga elektoral a pannakasanayna wenno nangato a ranggo ti milisia. Ti Amerika ket nabaknang ken optimistiko iti dayta a panawen ken daytoy ket nangipan ti guedday a panagballigi ti kinasuppiatna a ni Al Smith.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Herbert Hoover iti Wikimedia Commons


text:
Baghdad
Ti Baghdad (Arabiko: بغداد, Baġdād, IPA: [bæɣˈdæːd]) ket isu ti kapitolio ti Republika ti Irak, ken isu pay ti kabeddengganna a Probinsia ti Baghdad . Ti populasioan ti Baghdad manipud idi 2011 ket agarup a 7,216,040, a mangaramid daytoy ti kadakkelan a siudad idiay Irak,[1][2] ti maikadua a kadakkelan a siudad idiay Arabo a Lubong (kalpasan ti Cairo, Ehipto), ken ti maikadua a kadakkelan a siudad idiay Akinlaud nga Asia (kalpasan ti Tehran, Iran).
Daytoy ket mabirukan idiay igid ti Karayan Tigris, ti siudad ket nabangon idi maika-8 a siglo ken nagbalin a kapitolio ti Abasida a Kalipato. Iti uneg ti nabiit a pannakapartuatna, ti Baghdad ket nagbalin iti maysa nga adda ti naisangsangayan a kultura, komersio, ken kinasirib a sentro para iti Islamiko a Lubong. Daytoy ket maipatinayon ti panagibalbalayan kadagiti nadumaduma a nangruna nga akademiko nga institusion (a kas ti Kamara ti Saririt) ket nakaited ti siudad ti maysa a sangalubongan a pammadayaw a kas ti "Sentro ti Panagadal". Iti amin a panawen ti Nangato a Tengnga a Panpanawen, ti Baghdad ket naipanunotan idi nga isu ti kadakkelan a siudad iti lubong nga adda ti nakarkulo a populasion ti 1,200,000 a tattao.[3] Ti siudad ket kaaduan a nadadael babaen ti Mongol nga Imperio idi 1258, a nagbanagan ti pannakaapday a nagtultuloy kadagiti amin a panawen ti sigsiglo gapu kadagiti kanayon a pangok ken dagiti adu a nagsasaruno nga imperio. Iti panakaibigbigan ti Irak a kas maysa a nawaya nga estado (dati a Britaniko a Bilin ti Mesopotamia) idi 1938, ti Baghdad ket nagin-inut a nakagun-od kadagiti dati a kadayegna a kas maysa a naisangsangayan a sentro ti Arabiko a Kultura.
Kadagiti kontemporario a panawen daytoy a siudad ket sagpaminsan a nakasango kadagiti nakaro a panakadadael dagiti patakder, a ti kinaudi ket gapu ti gangganaet a panasakup nga indauluan ti Amerika idi Marso 2003 a nagpaut aginggana idi 2011 ken ti simmaruno a sektario a ranggasan. Kadagiti naududi a tawtawen ti siudad ket kankanayon a nairamraman kadagiti insureksion nga aktibidad ken terorista a panagraraut.
Nagan ti siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti nagan a Baghdad ket kasakbayan ti Islamiko ken ti punganayanna ket saan a nalawag, ngem daytoy ket mainaig kadagit dati a pagtaengan, nga awan dagitoy idi ti politka ken komersio a kabilegan. Ti nagan ket nabirukan idi a kas Baghdadu kadagiti rehistro ti Asirio kuneiporme ti maika-9 a siglo BC, ken iti Babiloniko a ladrilio a mngipakpakita ti Naarian a Selio ni Ari Nebuchadnezzar (maika-6 a siglo BC).[4]
Idi ti Abasida a kalipato nga al-Mansur ket nangbangon ti kompleto a baro a siudad para iti kapitoliona, isu ket nagpili ti nagan a Madinat al-Salaam wenno "Siudad ti Kappia". Daytoy ket isu idi ti opisial a nagan nga adda kadagiti sensilio, pagipadagsenan, ken dagiti sabsabali pay a nga opisial a panagus-usar, urayno dagiti kadawyan a tao ket nagtultuloyda a nagus-usar ti daan a nagan.[5][6] Babaen ti maika-11 asiglo, ti "Baghdad" ket nagbalin a gangani nga isu ti eksklusibo a nagan para iti naindayegan ti lubong a metropolis.
Adda dagiti dadduma a maisuppiatan a teoria ti etimolohia ti naisangsangayan a nagan a Baghdad. Ti kaaduan a nawatiwat a naawawat kadagitoy ke ti nagan ti maysa a Tengnga a Persiano[7][8][9][10][11][12][13] a kompuesto tiBag "god" + dād "naited", a maipatarus ti "inted ti Dios" wenno "sagut ti Dios", a nagtaudan ti Moderno a Persiano a Baɣdād. Daytoy pay ket masurotan iti Daan a Persiano.[14] Ti basbassit a mabalin a panagipagarup ket ti Persiano a kompuesto ti Bāğ "garden" + dād "nasayaat", a maipatarus ti "Ti nasayaat a hardin".[5][6]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Pundasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Kalpasan ti pannakatnag dagiti Umayyad, ti immuna a dinastia ti Muslim, dagiti nangabak a nagturturay nga Abasida ket kinayatda ti bukodda a kapitolio a pagturayan. Nagpilida iti sito iti amianan ti Sasanida ti kapitolio ti Ctesiphon (ken laud bassit ti amianan ti taga-ugma a timmakderan ti Babilonia ken Seleusia), idi 30 Hulio 762,[15] ti kalipa Al-Mansur ket nangikomisionado ti pannakaipatakder ti siudad ken nabangon daytoy babaen ti panangimaton dagiti Barmakid.[16] Ni Mansur ket namatmati a ti Baghdad ket ti perpekto idi kapitolio ti siudad iti Islamiko nga imperio babaen dagiti Abasida. Ni Mansur ket nagay-ayat unay iti sitio ken nagisasao iti, "Daytoyen ti siudad a pakabirukan kaniak, ditoyto ti pagtaengak, ken pagturayanto dagiti kaputotak".[17]
Ti idudur-as ti siudad ket tinulongan ti lokasionna, a nakaited daytoy iti panagtengngel kadagiti estratehiko ken dagiti dalan ti panagtagilako, iti igid ti Tigris. Ti rason no apay a ti Baghdad ket nakaited ti nasayaat a lokasion idi ket ti kaadu ti danum ken ti namaga a klima. Ti danum ket adda kadagiti patingga ti amianan ken abagatan kadagiti ruangan ti siudad, a mangipalubos kadagiti sangkabalayan iti adu a taraon, ken kadawyan idi iti daytoy a paset ti panawen.
Ti Baghdad linabsanna ti Ctesiphon, thi kapitolio ti Persiano nga IMperio, a mabirukan idi iti 30 km (19 mi) iti abagatan a daya. Ita nga aldaw, ti laeng nabatin iti Ctesiphon ket ti altar ti ili ti Salman Pak, iti abagatan bassit ti Kalatakan a Baghdad. Ti Ctesiphon ket sinukatanna idi ken innalana ti Seleusia, ti immuna a kapitolio tie Seleusida nga Imperio. Ti Seleusia ket nasapsapa a sinukatanna idi ti siudad ti Babilonia.
Kadagiti nasapa a tawenna, ti siudad ket ammo idi a kas naikarkaro a palagid iti maysa a panangiyebkas iti Koran, idi nangibaga iti Paraiso.[18] Nagpaut iti uppat a tawen iti pannakaipatakder (764-768). Ni Mansur ket nagumnong kadagiti inhenniero, dagiti agrimensura, ken dagiti kostruksionista ti arte manipud iti sangalubongan tapno agtitignayda a mangiladawan kadagiti plano para iti siudad. Dagiti sumurok a 100,000 nga agtabtrabaho ket napanda a nagsukisok kadagiti plano; adu kadagitoy ket naikkan iti sueldo tapno mangrugi iti panangipatakder ti siudad.[19] Ti Hulio ket isu ti napaili a kas panagrugi a panawen gapu kadagiti dua nga astrologo, ni Naubakht Ahvazi ken ni Mashallah, ket namatmatida a ti siudad ket nasken a maipatakder babaen ti senial ti leon, ti Leon.[20] Ti leon ket nainaig iti apuy ken mangisimbolo iti produktibidad, pasindayag, ken panagpadakkel.
Dagiti ladrilio a nausar iti panangibangon ti siudad ket 18 pulgada (460 mm) kadagiti amin nga uppat a bangir. Ni Abū Ḥanīfa ket isu idi ti nagbilbilang kadagiti ladrilio ken nangiparang-ay iti kanal, nga isu met daytoy ti nangiyeg ti danum iti sitio a pagobraan para iti panagusar a mainum ti tao ken ti panagpataud kadagiti ladrilio. Nausar pay ti marmol iti panangipatakder kadagiti pasdek iti amin a paset ti siudad, ken dagiti marmol a tukad ket mapan iti igid ti karayan.
Ti batayan a plano ti siudad ket buklen dagiti dua a dakkel a semi-sirkulo iti agarup a 19 km (12 mi) iti diametro. Ti siudad ket naidaremdem a kas sirkulo iti agarup a 2 km (1.2 mi) iti diametro, ken nakaiturongan daytoy a naammuan a kas ti "Natimbukel a Siudad". Ti orihinal a desinio ket naipakita a kas bugbugtong a singsing dagiti estruktura ti pagtaengan ken komersio iti igid ti uneg dagiti diding ti siudad, ngem ti kanungpalan a panangipatakder ket nanginayon iti sabali a singsing iti uneg ti immuna.[21] Iti uneg ti siudad adda metdagiti adu a parke, dagiti hardin, dagiti purok, ken dagiti promenada.[22] Itisentro ti siudad ketmabirukan ti meskita, ken dagiti pay kuartel para kadagiti guardia. Ti panggep wenno usar ti nabati nga espasio iti sentro ket di ammo. Ti sirkular a desinio ti siudad ket dagus a paltiing ti tradisional nga urbano a desinio ti Persiano Sasaniano . Ti Sasaniano a siudad ti Gur idiay Fars, a nabangon kadagiti 500 a tawtawen sakbay iti Baghdad, ket gangani kapada iti sapasapna a sirkular a desinio, dagiti agraya nga abenida, ken dagiti pasdek ti gobierno ken dagiti templo iti sentro ti siudad. Daytoy nga estilo ti urbano apanagplano ket maigiddiat iti Taga-ugma a Griego ken Romano nga urbano a panagplano, a dagiti siudad ket naidesinio a kas kuadrado wenno rektanggulo nga addaan kadagiti kalsada nga agsisinnabat iti tunggal maysa kadagiti kanawan nga anggulo.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti siudad ket mabirukan iti nawatiwat a tanap a ginudua babaen ti Karayan Tigris. Ti Tigris ket pisienna iti gudua ti Baghdad, a ti akindaya a gudua ket tinawtawagan iti 'Risafa' ken ti akinlaud a gudua ket naam-ammuan a kas ti 'Karkh'. Ti daga a nakabangonan ti siudad ket intero a gangani a nadalumpinas ket ababa ti ayanna, gapu ta ti taudanna ket dagiti nayanud a sedimento manipud kadagiti periodiko a dadakkel a layus a napasamak iti karayan.
Klima[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Baghdad ket addaan iti subtropikal a namaga a klima (pannakaidasig ti klima ti Köppen BWh) ken daytoy ket, kadagiti termino kadagiti kanagtuan a temperatura, ket maysa kadagiti kapudotan a siudad iti lubong. Iti kalgaw manipud iti Hunio aginggana iti Agosto, ti natimbeng a kangatuan a temperatura ket mabalin a nagatngato a kas 44 °C (111 °F) a kuyogan babaen ti nadarang nga init: nairehistro metten it panagtudo iti basbassit ngem sangadosena a beses iti daytoy a paset ti tawen ken saan pay a nakalabes iti 1 milimetro (0.04 in).[23] Dagiti temperatura a manglabes iti 50 °C (122 °F) iti linong ket saan a karkarna a mangmangeg, ken uray iti rabii dagiti temperatura iti kalgaw ket manmanoda iti baba ti 24 °C (75 °F). Gapu ti dam-eg ket saan unay a nakaro (kadawyan nga ab-ababa ngem 10%) gapu ti kaadayo ti Baghdad manipud iti kalugnakan ti Golpo Persiano, dagiti bagio ti tapok manipud kadagti desierto iti laud ket kadawyan a mapaspasamak iti las-ud ti kalgaw.
Ti panaglalam-ek ket addaan met kadagiti kalalainganna nga aldaw ken agdumaduma a rabii. Manipud ti Disiembre aginggana iti Pebrero, ti Baghdad ket addaan kadagiti kangatuan a temperatura iti natimbeng a 15.5 iti 18.5 °C (59.9 iti 65.3 °F), urayymet a dagiti ngato iti 70 °F (21 °C) ket mabalin met nga adda. Dagiti temperatura iti bigat ket mabalin met a nalamiis: ti natimbeng a kalamiis iti Enero ket 3.8 °C (38.8 °F) ngem dagiti nababa a temperatura a nababbaba ngem agyelo ket mabalin a mapasamak iti mamindua tunggal maysa a tawen.
Ti tinawen a panagtudtudo, ket gangani a mapasamak iti paset ti panawen manipud iti Nobiembre aginggana iti Marso, daytoy ket natimbeng iti 150 mm (5.91 in), ngem mabalin pay a nangatngato ngem 338 mm (13.31 in) ken nababbaba ngem 37 mm (1.46 in).[24] Idi Enero 11, 2008, adda bassit a niebe nga immuna a nagtinnag iti balasiw ti Baghdad.[25]
Dagiti administratibo a pannakabingbingay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti siudad ti Baghdad ket addaan kadagiti 89 nga opisial a kaarubaan iti uneg dagiti 9 a distrito. Dagitoy nga opisial a panakabingbinagy ti siudad ket nagserbi a kas dagiti adminstratibo a sentro para iti panangideliber kadagiti munisipal a serbisio nga aginggana idi 2003 ket awanan iti politikal nga annong. Idi rugi ti bril 2003, ti tinengngel ti Estados Unidos nga Probisionala Turay ti Koalision (CPA) ket nangirugi iti proseso iti panagpartuat kadagitoy a baro nga annong. Ti proseso ket immuna a nagipatengnga iti isip iti eleksion dagiti konseho iti kaarubaan kadagiti opisial a kaarubaan, ken binutosan dagiti kaukaso ti kaarubaan.
Ti CPA ket nagtataripnonggda kadagiti serye ti miting iti tunggal maysa a kaarubaan tapno mangipalawag ti lokal a gobierno, tapno mangipalawag ti proseso ti eleksion dagiti kaukaso ket ti mangawis dagiti partisipante a mangiwaras ti damag ken mangikuyog kadagiti gagayyem, kakabagian ken dagiti kaarruba kadagiti sumaruno a miting. Ti tunggal maysa a proseso ti kaarubaan ket kanungpalan a nagpatingga iti pangileppas a miting a dagiti kandidato dagiti konseho para iti baro a kaarubaan ket ipayammoda ti bagbagida ken damagenda dagiti kaarrubada nga agbutos para kaniada.
Kalpasan amin dagiti 88 (kanungpalan a naipadu iti 89) konseho ti kaarubaan ket naisaaden, ti tunggal maysa a konseho ti kaarubaan ket bimmutos kadagiti representatibo manipud kadagiti kameng tapno agserbi iti maysa kadagiti siam a konseho ti distrito ti siudad. Ti bilang dagiti representatibo iti konseho ti distrito ket naibatay iti populasion ti kaarubaan. Ti sumaruno nga addang ket ti panagbutos ti tunggal maysa kadagiti siam a distrito kadagiti representatibo manipud kadagiti kameng tapno agserbi iti 37 a kameng ti Konseho ti Siudad ti Baghdad. Daytoy a tallo a lessad a sistema ti lokal a gobierno ket nangikonekta ti tattao ti Baghdad iti sentral a gobierno babaen kadagiti representatiboda manipud iti kaarubaan, babaen ti distrito, ken aginggana iti konseho ti siudad.
Ti isu met laeng a proseso ket nausar idi tapno mangited kadagiti konseho ti representatibo para kadagti sabali a komunidad iti Probinsia ti Baghdad iti ruar ti siudad. Idiay, dagitilokal a konseho ket nanbutosan manipud kadagiti 20 a kaarubaan (Nahia) ken dagitoy a konseho ket nagbutosda kadagiti representatibo manipud kadagiti kamengda tapno agaserbi kadagiti innem a konseho ti distrito (Qada). Kas met iti kaunegan iti siudad, dagiti konseho ti distrito ket bimmutosda met manipud kadagiti kamengda tapno agserbi kadagiti 35 a kameng ti Rehional a Konseho ti Baghdad.
Ti umuna nga addang iti pannakabangon ti sistema ti lokal a gobierno para iti Probinsia ti Baghdad ket ti panagbubutos ti Probinsial a Konseho ti Baghdad. Kasta met idi, dagiti representatibo iti Probinsial a Konseho ket nabutosan manipud kadagiti kamengda manipud kadagiti ab-ababa a konseho kadagiti bilang a maitunos iti populasion dagiti distrio nga inrepresentada. Dagiti 41 a kameng ti Probinsial a Konseho ket nagtakem iti opsina idi Pebrero, 2004 ket nagserbi anginggana kadagit ipanagbubutos a napasamak idi Enero2005, idi nabutosan ti baro a Probinsial a Konseho.
Daytoy a sistema dagiti 127 a nagsisina a konseho ket mabalin a kasla narikut unay; nupay kasta, ti Probinsia ti Baghdad ket pagtaengan dagiti pito a riwriw a tattao. Iti kababaan nga agpang, dagiti konseho ti kaarrubaan, ti tunggal maysa a konseho ket mangirepresenta iti maysa a pagtengngaan ti 75,000 a tattao.
Dagiti Siam nga Agbalbalakad kadagiti Konseho ti Distrito (DAC) ket dagiti sumaganad:[28]
- Adhamiyah
- Karkh[29]
- Karrada[30][31]
- Kadhimiya[32]
- Distrito ti MansourMansour
- Siudad ti Sadr (Thawra)[33]
- Al Rashid[34]
- Rusafa
- Baro a Baghdad (Tisaa Nissan) (9 Abril)
Dagiti siam a distrito ket nabingbingay manen kadagiti 89 a babbabassit a kaarubaan a mangbukel kadagiti sektor kadagiti ania man a distrito dita ngato. Thi sumaganad ket ti panagpili (imbes a ti kompleto a listaan) kadagitoy a kaarubaan:
- Al-Ghazaliya
- Al-A'amiriya
- Dora
- Karrada
- Al-Jadriya
- Al-Hebnaa
- Zayouna
- Al-Saydiya
- Al-Sa'adoon
- Al-Shu'ala
- Al-Mahmudiyah
- Bab Al-Moatham
- Al-Za'franiya
- Hayy Ur
- Sha'ab
- Hayy Al-Jami'a
- Al-Adel
- Al Khadhraa
- Hayy Al-Jihad
- Hayy Al-A'amel
- Hayy Aoor
- Al-Hurriya
- Hayy Al-Shurtta
- Yarmouk
- Jesr Diyala
- Abu Disher
- Raghiba Khatoun
- Arab Jibor
- Al-Fathel
- Al-Ubedy
- Al-Washash
- Al-Wazireya
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Ti karkulo ti populason ket nadumadumaam. Ti Encyclopædia Britannica ket agit-ited ti 2001 a populasion iti 4,950,000, ti 2006 Lancet a Reporta idi 2006 ket agit-ited ti 7,216,050 idi 2011.
- "Baghdad" Encyclopædia Britannica. 2006. Encyclopædia Britannica Online. 13 Nobiembre 2006.
- "Mortalidad kalpasan ti 2003 a panagparmek ti Irak: ti maysa a naikurosan a paset ti rimpuok a panagsukimat"PDF (242 KB). Babaen ni Gilbert Burnham, Riyadh Lafta, Shannon Doocy, ken Les Roberts. Ti Lancet, Oktubre 11, 2006
- Baghdad manipud iti GlobalSecurity.org
- ^ a b "Dagiti siudad ken urbano a lugar idiay Irak nga adda ti sumoruk a populasion ti 100,000", Mongabay.com
- ^ "Listaan dagiti kadakkelan a siudad ti amin a panawen ti pakasaritaan". Wikipedia.
- ^ http://www.atlastours.net/iraq/baghdad.html
- ^ a b "ما معنى اسم مدينة بغداد ومن سماه ؟". Seenjeem.maktoob.com. Naala idi 2010-04-27.
- ^ a b "ما معنى (بغداد)؟ - تمت الإجابة عنه - Google إجابات". Egabat.google.com. Naala idi 2010-04-27.
- ^ http://admin.iraqupdates.net/p_articles.php/article/35631
- ^ http://www.blackanthem.com/News/Fact_Sheets/Baghdad_Iraq10693.shtml
- ^ http://persiangulfstudies.com/en/index.asp?P=NEWS2&Nu=45
- ^ http://islam.about.com/cs/history/a/aa040703a.htm
- ^ http://www.iranicaonline.org/articles/baghdad-iranian-connection-1-pr-Mongol
- ^ http://books.google.com/books?id=rezD7rvuf9YC&pg=PA563&dq=%22Baghdad+name+middle+persian%22&hl=en&ei=eJ22Td_1OZSL4gaA_LTQDw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CFQQ6AEwAw#v=onepage&q&f=false
- ^ http://books.google.com/books?id=i-4WhilzYkQC&pg=PA33&dq=%22Baghdad+godgiven%22&hl=en&ei=Ep62TfPrM4i74QaMwsncDw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CDoQ6AEwAQ#v=onepage&q&f=false
- ^ Guy Le Strange, "Ti Baghdad idi Las-ud ti Abasida a kalipato manipud iti Kontemporario nga Arabiko ken Persiano", pg 10
- ^ Corzine, Phyllis (2005). The Islamic Empire. Thomson Gale. pp. 68–69.
- ^ Times History of the World. Londres: Times Books. 2000.
- ^ Wiet, Gastron (1971). Baghdad: Metropolis of the Abbasid Caliphate. Univ. of Oklahoma Press.
- ^ Wiet, pg. 13
- ^ Corzine, Phyllis (2005). The Islamic Empire. Thomson Gale. p. 69.
- ^ Wiet, pg. 12
- ^ "Abbasid Ceramics: Plan of Baghdad". web.archive.org. Naala idi 2014-10-05.
- ^ "Yakut: Baghdad under the Abbasids, c. 1000CE"
- ^ Monthly rainfall for Baghdad (WMO #40650)
- ^ Annual Rainfall Statistics for Baghdad (WMO #40650)
- ^ (AFP) – Enero 11, 2008 (2008-01-11). "Afp.google.com, First snow for 100 years falls on Baghdad". Afp.google.com. Naala idi 2010-04-27.
- ^ "World Weather Information Service – Baghdad". World Meteorological Organization. Naala idi 2013-06-20.
- ^ "Baghdad Climate Guide to the Average Weather & Temperatures, with Graphs Elucidating Sunshine and Rainfall Data & Information about Wind Speeds & Humidity:". Climate & Temperature. Naala idi 2011-12-25.
- ^ "New troops to move into Iraq". USA Today.
- ^ "DefenseLink News Article: Soldier Helps to Form Democracy in Baghdad". Defenselink.mil. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 29 Mayo 2010. Naala idi 2010-04-27.
- ^ "Zafaraniya Residents Get Water Project Update – DefendAmerica News Article". Defendamerica.mil. Naala idi 2010-04-27.
- ^ Frank, Thomas (2006-03-26). "Basics of democracy in Iraq include frustration". USA Today. Naala idi 2010-04-26.
- ^ "DefendAmerica News – Article". Defendamerica.mil. Naala idi 2010-04-27.
- ^ "Democracy from scratch". csmonitor.com. 2003-12-05. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 3 Abril 2010. Naala idi 2010-04-27.
- ^ "Leaders Highlight Successes of Baghdad Operation – DefendAmerica News Article". Defendamerica.mil. Naala idi 2010-04-27.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Babaen kadagiti Desierto a Dalan a Papanan idiay Baghdad, babaen ni Louisa Jebb (Mrs. Roland Wilkins), 1908 (1909 ed) (ti mabirukan a paksimilia kadagidiay Biblioteka ti Unibersidad ti Georgia ; DjVu ken natuonan a PDFPDF (11.3 MB) a pormat)
- Ti Agtaltalinaed idiay Mesopotamia, a daytoy ti panagbanbaniaga ti opisial nga artista iti Hardin ti Eden, babaen ni Donald Maxwell, 1921 (ti mabirukan a paksimilia kadagidiay Biblioteka ti Unibersidad ti Georgia; DjVu & natuonan a PDFPDF (7.53 MB) a pormat)
Liblibro:
- Pieri, Caecilia (2011). Baghdad Arts Deco: Architectural Brickwork, 1920–1950 (1st nga ed.). Ti Amerikano nga Unibersidad idiay Cairo a Pagmalditan. p. 160. ISBN 978-9774163562.
"Dagiti Panagbanbaniaga idiay Asia ken Aprika 1325-135" babaen ni Ibn Battuta. "Gertrude Bell: dagiti Arabiano a diario,1913-1914." babaen ni Bell Gertrude Lowthian, ken O'Brien, Rosemary. "Dagiti Historikal a Siudad ti Islamiko a lubong."babaen ni Bosworth, Clifford Edmund. "Otomano nga administrasion ti Irak, 1890-1908." babaen ni Cetinsaya, Gokhan. "Labus idiay Baghdad." babaen ni Garrels, Anne, lken Lawrence, Vint. "Ti laglagip ni Mayor-Heneral Apo Henry Creswicke Rawlinson." babaen ni Rawlinson, George.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Baghdad iti Wikimedia Commons


text:
Metal
Ti metal (manipud ti Griego "uέtaλλov" – métallon, "mina, pagbatuan, metal"[1][2]) ket isu ti solido a materiales (ti maysa a elemento, kompuesto, wenno alloy) a kadawyan a natangken , nasileng, ken makailanga ti nasayaat nga elektrikal ken panagkukua iti pudot. Dagiti metal ket kadawyanda a naalumaymay, dagitoy ket mapanday wenno pemanente a matalmegan iti sukogda nga awan a saan amatukkol wenno agberre ken dagitoy pay ket mabalin a malunag (maipagtipon wenno malunag) ken naalumaymay (mabalin a maaramid iti naingpis a barot).[3] Agdama a, 91 kadagiti 118 a dagup dagiti elemento iti periodiko a lamisaan ket naidasig dagitoy a kas metal.
Ti kaibuksilan ti pannakaibaga ti "metal" ket maigiddiat para kadagiti nadumaduma a komunidad. Kas pagarigan, dagiti astronomo ket usarenda ti sapasap a pannangibaga ti "metal" para iti pakainugotan a mangipalawag kadagiti amin nga elemento malaksid ti hidroheno ken helio (dagiti kangrunaan a pakabuklan dagiti bituen, naurnong nga isu met ti pakabuklan ti kaaduan a makitkita abanag iti law-ang). Isunga, iti astronomia ken pisikal a kosmolohia, ti metalisidad ti maysa na naga ket isu ti proporsion iti banagna a bunukel dagiti kimiko nga elemento malaksid ti hidroheno ken helio.[4] Iti pay maipatinayon, adu kadagiti elemento ken dagiti kompuesto a kadawyan a saan a naidasig a kas dagiti metal ngem agbalin dagitoy a metaliko babaen kadagiti nangato a presion; dagitoy ket naamammuan a kas dagiti metaliko ng aalotropo dagiti saan ametal.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ uέtaλλov Henry George Liddell, Robert Scott, Ti Griego-Inggles a Leksikon, iti Perseus Dihital a Biblioteka
- ^ metal, kadagiti Diksionario ti Oxford
- ^ metal. Encyclopaedia Britannica
- ^ John C. Martin. "Ania ti naadaltayo manipud ti metal a linaon dagiti bituen". Baro a Panagusig ti RR Lyrae Kinematika iti Solar Kaarubaan. Naala idi Septiembre 7, 2005.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig iti Metal iti Wikimedia Commons


text:
Edirne
Ti Edirne [eˈdiɾne], naipakasaritaan nga ammo kas ti Adrianople (Hadrianopolis iti Latin wenno Adrianoupolis iti Griego, pinundar babaen ni Hadrian ti emperador a Romano itilugar ti dati a pagtaengan dagiti Tracio a nanaganan iti Uskudama),[3] ket ti maysa a siudad iti amianan-akinlaud a probinsia ti Edirne ti Turkia iti rehion ti Daya a Tracia, iti asideg ti pagbeddengan ti Turkia iti Gresia ken Bulgaria. Nagserbi ti Edirne a kas ti maikatlo a kapitolio a siudad ti Imperio nga Otomano manipud idi 1363 aginggana idi 1453,[4] sakbay idi nagbalin ti ti Konstantinopla (agdama nga aldaw nga Istanbul) a kas ti maikapat ken kanungpalan a kapitolio ti imperio. Ti nakarkulo apopulasion ti siudad idi 2014 ket 165,979.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "HGK" (PDF). General Command of Mapping.
- ^ "Turkey: Major cities and provinces". citypopulation.de. Naala idi 2015-02-08.
- ^ "Edirne". Encyclopaedia Britannica. Naala idi 31 Mayo 2018.
- ^ "Idi 1363 naiyalis ti kapitolio ti Otomano manipud iti Bursa idiay Edirne, uray no ti Bursa ket nangitalinaay iti kinapangrunana iti espiritual ken ekonomia." Ottoman Capital Bursa. Opisial a website ti Ministro ti Kultura ken Turismo ti Republika ti Turkia. Naala idi 19 Disiembre 2014.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Edirne iti Wikimedia Commons


text:
来自专业的译者,企业,网页和免费的翻译库.
ala kang ipan 😆
ala kang ipan 😆
最后更新: 2021-03-06
使用频率: 1
质量:
参考:
ipan mo nga riknan brad
最后更新: 2020-07-28
使用频率: 1
质量:
参考:
wala ka kase kanung ipan
wala ka kase kanung ipan
最后更新: 2021-05-17
使用频率: 1
质量:
参考:
no apay a naaddaan iti dua a paniempo ti kailokuan. awan ti makuna a paniempo idi ta inaldaw nga agtudo, inaldaw met nga aginit. maysa a paraiso ti amianan. iturayan ni apo lung-aw ken addaan iti dua nga annak, da apo kalgaw ken apo burarog. ay-ayatenna unay dagiti annakna, ket isudanto ti sumukat nga agturay inton mauma. napanunot ni apo lung-aw a tapno saan a tumanor nga awan ti ammoda dagiti annakna, nasken nga isaganana ti akem tunggal maysa. narigaten a masuruanna dagiti tao ngem saan dagiti annakna. saan ngamin a nakibibiang dagiti annakna, ket daydiay laeng nagpaspasiar, nagpininnalastog ken nagay-ayam ti ammoda. pinaayaban ni apo lung-aw dagiti baliodong nga annakna ken ni pitopit tapno mabadangan daytoy a mangituray iti bantay kilang ta adu kanon ti panawen a panangiwanwanna kadagiti tao. ngem saan nga agkinnaawatan dagiti annak iti pagturayan, no makannigid wenno makannawan. nasken ngarud suboken ni apo lung-aw dagiti dua. inturongna dagiti dua iti leleggakan ta sadiay a nakapakleb dagiti tallo a sinublan ni higante nga aran. dayta ti bagkaten tunggal maysa nga ipan iti tengnga ti kailokuan. gapu ta di nairuam iti rigat ni apo kalgaw, pinatudonna ni palayupoy a mangbagkat. ngem saan a makuti ti naud-udi ti sinublan.nakiinnuman ni apo kalgaw ken ni bagiw a mabaybayadan ket linaklaka laeng daytoy nga impullasit ti sinublan. dayta ti impakita ni kalgaw iti amana. ngem kuna ti ama a nalaing a mangusar iti gayyem toy anakna ket insaldana ti masakbayan. dayta ti gapuna no apay nga ay-ayamen ti bagiw ti kailokuan. saan a nagpaudi ni apo burarog. inayabanna ni karayan a gayyemna, ngem saan a kinabaelan daytoy ti sinublan. isu nga inayabanna ni layus a mabaybayadan ket dagus met daytoy nga induron ti sinublan iti amianan ti bantay simminublan. ngem di naayatan ti ama ta insalda ni burarog ti masakbayan. dayta ti rason no apay malayus ti kailokuan. indeklara ni apo lung-aw a tabla ti laban. iti sumaruno a rikus, saanda a pabadangan. agkinnaadu dagiti dua nga annak iti maanges nga angin. ngem naamiris ni apo lung-aw a maustel la ketdi amin a nagbiag no awanen ti angsenda isu a pinasardengna dagiti dua. simmaruno ti innaduan iti masusop a danum. tunggal maysa adda abuyna a mangabak. naparkagan dagiti waig ken karayan, dagiti laeng dadakkel ti di naabbatan. kaslan nagpuoran ti kailokuan. karandikang amin a karandikang. nakayaman ni apo lung-aw idi sumangpet ni pitopit a senial ti gibus ti salip. rinukod ni apo lung-aw ti danum a nainum tunggal maysa. ngem agpadada a dua, awan surok ken kurangna. inkeddeng ni apo lung-aw a maguddua ti bantay kilang. mapan ken ni kalgaw ti tangatang, ken ni burarog met ti daga ken kadandanuman. nagdir-i da apo burarog ken apo kalgaw. ket nagtulagda pay a rambakan a tinawen ti salisalda. isu nga adda dua a paniempo ti kailokoan.
from salip da kalgaw ken burarog
最后更新: 2020-01-21
使用频率: 1
质量:
参考:
makapangis kayu dpat😭alakayung lunos.kaya megkantita ku bakanta manakitan ku ali para misakitan.grabe kayu dpat.ga sana king sarili dumini kayu.baluyong ali ibat king bulsa yu ing pera aliyu bayaran?nuko yaku ing atin pera yaku magkasakit.ikayu agawa yung magtahu kareng okasyon yu...agawa yu ing buriyu.yaku megbirthday ing anak ku pegpansit man aliku gewa.agawa yuko pang paglaraman.aliku charity..mamangan kami,sana aintindihan yu ita... karrng aliwa makapamayad kayu pilan mung aldo patubuan yula?kaku rugo pilan ng bulan ala nganga..sana intindihan yuko.tas atinkayupang asasabi.kesyo makanyan ku.maswelo kayu alikayu mamayad bale.ikami shoulder mi ngan.agawa ying magbuda nanu man okasyon yu,apangan yu ing buriyu,makasugal kayu..kumusta ing tawung kinwanan yung pera.akwa ku mangaputot sulo dhil atyu ing pera ku kekayo.kinwa yung baldugan tas ngene nanu nganga marini pa ipan yu king puros kulkul.megtumbling,megdugang,meg acrobatic na ing baldugan yu.eno man sabyan alakayung pamaldug talaga mung alikayu bisang mamayad.
最后更新: 2021-06-16
使用频率: 1
质量:
参考:
napisti umabot ghap ddi iba na nasud gasi ko ada la ha pinas..nadiputa kai ginhimoan ka pa hin storya.. ako pat sayop karasa. ka malaom laom nim. gasi niya ada dri ak mkasa..😜😜😜 natago man ngay.an eya awa.as..patawa ka na makakaharangit..sukto era cring nbbatian ko aton la kapwa it mgddaot ngadi ha aton..dre tanan ha? 😛😜upaya nman..alams na panginano ngan likay kita😆😆😆💪💪💪👊👊👊
最后更新: 2021-07-04
使用频率: 1
质量:
参考:
apayya neneng, dika met sungsungbatan dagiti tawag ko kada text ko kencan? gapu kadi ta basitla a gatad ti kwartan iti dim panangikaso mttn kadataon? haan kdi a kasta a ti aramidem. sumungbat ka kt agsao ka iti nasayaat kma mt? apy dayta kasta nga ar -aramidem, nasayaat kdi? dika mtla ital taleken, no jy naawat mo a kwarta ni nanayyo, dakami ngaddua iti nagrigat kadayjy. ngem oray py no kasjy, dimo kma a bukudan dayjy ta ammo yo met ng-40 days lng di naminsan nga aldaw, inyotang ko payen jy ginastok. kn panunoten yo kma mt a dakkel pay bayadan ospital. ta kunada ano adda dagijy maawat na mapanak mangted. ania kma ti ipan ko no di ky met mangted? ngem no dim kayat mngted kadayta. kuncensiamon ah? ni laengen apo dios makaammon. dka metla ikason mga twag kn text kon. apy kasta kan neneng? diyo metla a map anunoten ti rigat kn sakripisyok met nga nagmaymaysa.
最后更新: 2020-08-06
使用频率: 1
质量:
参考:


text:
Kabacan
Ti Kabacan ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Cotabato iti Filipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Kabacan ket nabingbingay a politikal iti 24 a barbaranggay.[2]
- Aringay
- Bangilan
- Bannawag
- Buluan
- Cuyapon
- Dagupan
- Katidtuan
- Kayaga
- Kilagasan
- Magatos
- Malamote
- Malanduague
- Nanga-an
- Osias
- Paatan Lower
- Paatan Upper
- Pedtad
- Pisan
- Poblacion
- Salapungan
- Sanggadong
- Simbuhay
- Simone
- Tamped
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Municipality of Kabacan | (DILG)
- ^ a b "2015 Census of Population, Report No. 3 – Population, Land Area, and Population Density" (PDF). Philippine Statistics Authority. Quezon City, Philippines. Agosto 2016. ISSN 0117-1453. Naiyarkibo (PDF) manipud iti kasisigud idi Mayo 25, 2021. Naala idi Hulio 16, 2021.
- ^ Soccsksargen Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Senso ti Populasion (2020). "Rehion XII (Soccsksargen)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hulio 8, 2021.
- ^ Senso ti Populasion (2015). "Rehion XII (Soccsksargen)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Philippine Statistics Authority. Naala idi Hunio 20, 2016.
- ^ Senso ti Populasion ken Sangkabalayan (2010). "Rehion XII (Soccsksargen)". Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. National Statistics Office. Naala idi Hunio 29, 2016.
- ^ Dagiti Senso ti Populasion (1903–2007). "Rehion XII (Soccsksargen)". Tabla 1. Nabilangan ti Populasion kadagiti Nadumaduma a Senso babaen ti Probinsia/Nangato nga Urbano a Siudad: 1903 aginggana idi 2007. National Statistics Office.
- ^ "Probinsia ti North Cotabato". Datos ti Populasion ti Munisipalidad. Local Water Utilities Administration. Naala idi Disiembre 17, 2016.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Filipinas (iti Ingles)
- Turay ti Estadistika ti Filipinas (iti Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (iti Ingles)
- LGPMS (iti Ingles)
- COMELEC (iti Ingles)


text:
Dagiti lehislatibo a distrito iti Palawan
Dagiti Lehislatibo a Distrito iti Palawan, ket isu dagiti umuna, maikadua ken maikatlo a distrito, ken isu dagiti pannakabagi ti Probinsia ti Palawan ken ti nawaya a siudad ti Puerto Princesa iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas. Ti probinsia ket maymaysa a lehislatibo a distrito aginggana idi1972. Daytoy ket paset idi ti pannakabagi ti Rehion IV-A manipud idi 1978 aginggana idi 1984. Idi 1986, daytoy ket naidistrito manen kadagiti dua a lehislatibo a distrito aginggana idi 2013. Gapu ti RA 10171, ti probinsia ket nabingbingay tattan kadagiti tallo a distrito, ti maika-3 a distrito ket makunkuna pay a ti Maymaysa a Distrito ti Puerto Princesa ken mairaman ti pay ti Aborlan.
Umuna a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti ili: Agutaya, Araceli, Busuanga, Cagayancillo, Coron, Culion, Cuyo, Dumaran, El Nido, Kalayaan, Linapacan, Magsaysay, Roxas, San Vicente, Taytay
- Populasion (2010): 385,593
Maika-2 a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti ili: Balabac, Bataraza, Brooke's Point, Narra, Quezon, Rizal (Marcos), Sofronio Española (nabangon idi 1994)
- Populasion (2010): 353,865
1987-2013[urnosen | urnosen ti taudan]
- Siudad: Puerto Princesa1
- Dagiti ili:Aborlan, Balabac, Bataraza, Brooke's Point, Narra, Quezon, Rizal (Marcos), Sofronio Española (nabangon idi 1994)
- Populasion (2007): 555,768
-  ^1 Urbano unay a siudad, agbutos laeng a kaduana ti Palawan para iti kongresional a pannakabagi manipud idi Hulio 9, 2007. Nawaya a siudad manipud ti probinsia ken saan nga agbutos para kadagiti opisial ti probinsia babaen ti Proklamasion ti Presidente Blng. 1264.
Maika-3 a distrito[urnosen | urnosen ti taudan]
- Siudad: Puerto Princesa1
- Dagiti ili: Aborlan
- Populasion (2010): 254,982
Maymaysa a distrito (awanen)[urnosen | urnosen ti taudan]
-  ^1 Sinukatan babaen ni Sofronio Española babaen ti Elektoral a Tribunal ti Kamara a naikeddeng idi Marso 6, 1953.
-  ^2 Nabutosan para iti Senado idi 1971.
Sapasap (awanen)[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas


text:
Abagatan a Sudan
Nagsasabtan: 8°N 30°E / 8°N 30°E
Ti Abagatan a Sudan (/ˌsaʊθ suːˈdæn/ (dengngen) or /suːˈdɑːn/), opisial a ti Republika ti Abagatan a Sudan[8] ken dati a tinawtawagan ti Akin-abagatan a Sudan, ket maysa a naseraan ti daga a pagilian idiay daya-tengnga nga Aprika[8] a paset ti subrehion ti Nagkaykaysa a Pagpagilian iti Akin-daya nga Aprika.[9] Ti agdama a kapitoliona ket ti Juba, ken isu pay ti kadakkelan a siudadna. Ti kapitolio a siudad ket naplano ken sentronto a mabirukan idiay Ramciel iti masakbayan.[10] Ti Abagatan a Sudan ket bineddengan babaen ti Etiopia iti daya, ti Kenya iti abagatan a daya, ti Uganda iti abagatan, ti Demokratiko a Republika ti Kongo iti abagatan alaud, ti Republika ti Tengnga nga Aprika iti laud ken ti Republika ti Sudan iti amianan. Daytoy ket mangraman ti nalawa a kalugnakan a rehion ti Sudd, a pinorma babaen ti Puraw a Nilo ken lokal makunkuna a aks ti Bahr al Jabal.
Dagiti teritorio ti moderno nga Abagatan a Sudan ken ti Republika ti Sudan ket paset idi ti Ehipto babaen ti Muhammad Ali a Dinastia, ken tinurayan idi a kas maysa nga Anglo-Ehipsio a kondominio aginggan idi nakagun-od ti Sudan pannakawayawaya idi 1956. Kalpasan ti Umuna a Sibil a Gubat ti Sudan, ti Autonomo a Rehion ti Akin-abagatan a Sudan ket naporma idi 1972 ken nagpaut agingana idi 1983. Nangrugi ti Maikadua a Sibil a Gubat ti Sudan ket nagpatingga iti Komprehensibo a Tulagan ti Kappia idi 2005. Iti naladaw iti dayta met laeng a tawen, ti akin-abagatan nga autonomia ket naipasubli idi naporma ti maysa nga Autonomo a Gobierno ti Akin-abagatan a Sudan .
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Ti Transisional a Batay-linteg iti Republika ti Abagatan a Sudan, 2011". Gobierno ti Abagatan a Sudan. Naala idi 12 Hulio 2011. Paset 1, 6(2). "Ti Ingles ket isunto ti opisial a pangobraan a pagsasao ti Repubika ti Abagatan a Sudan".
- ^ "Iti Panagtaldiap". Official portal. Gobierno ti Abagatan a Sudan. 12 Hulio 2011. Naala idi 24 Hulio 2011.
- ^ "Saan a kontento kadagiti senso ti Sudan". News24.com. AFP. 21 Mayo 2009. Naala idi 14 Hulio 2011.
- ^ a b c d "Reporta para kadagiti Napili a Pagilian ken dagiti Suheto". World Economic Outlook Database, Abril 2013. Sangalubongan a Pundo ti Panguartaan. Abril 2013. Naala idi 18 Abril 2013.
- ^ "Gini Index". Banko ti Lubong. Naala idi 2 Marso 2011.
- ^ "Baro a pagilian, baro a numero: Kodigo ti pagilian: 211 ti opisial a nainaganan iti Abagatan a Sudan" (Press release). Kappon ti Internadional a Telekomunikasion. 14 Hulio 2011. Naala idi 20 Hulio 2011.
- ^ ".ss Domain Delegation Data". Internet Assigned Numbers Authority. ICANN. Naala idi 1 Septiembre 2011.
- ^ a b "Abagatan a Sudan". he World Factbook. CIA. 11 Hulio 2011. Naala idi 14 Hulio 2011.
- ^ "Pannakaidasig dagiti rehion ti lubong babaen ti Nagkaykaysa a Pagpagilian". UN. Naala idi 25 Septiembre 2011.
- ^ "Bariweswes ti Abagatan a Sudan". BBC. 5 Hulio 2011. Naala idi 24 Hulio 2011.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Biel, Melha Rout (2007). South Sudan after the Comprehensive Peace Agreement. Jena: Netzbandt Verlag. ISBN 978-3-937884-01-1.
- Tvedt, Terje (2004). South Sudan. An Annotated Bibliography. (2 vols) (2nd nga ed.). London/New York: IB Tauris. ISBN 1-86064-987-4.
- "Profile: Southern Sudan leader Salva Kiir". BBC Online. 5 Enero 2011. Naala idi 24 Hulio 2011.
- "No One to Intervene: Gaps in Civilian Protection in Southern Sudan" (PDF). New York: Human Rights Watch. Hunio 2009. Makasapul ti dakamat journal iti
|journal=(tulong)
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig iti Abagatan a Sudan iti Wikimedia Commons
- Gobierno ti Abagatan a Sudan
- Gobierno ti Abagatan a Sudan – Mision ti Estados Unidos ken Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Gobierno ti Abagatan a Sudan – Mision ti Nagkaykaysa a Pagarian
- Gobierno ti Abagatan a Sudan a naikabil iti The World Factbook (iti Ingles)
- Abagatan a Sudan iti Curlie (iti Ingles)
- Abagatan a Sudan
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Daya nga Aprika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ingles
- Dagiti pederal a pagilian
- Dagiti pederal a republika
- Dagiti dati a kolonia ti Britaniko
- Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 2011
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika


text:
Pagsasao a Mori Bawah
Ti pagsasao a Mori Bawah, ammo pay a kas Lower Mori wenno Daya a Mori, ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ti sanga ti Celebiko. Daytoy ket maysa kadagiti nangruna a pagsasao ti Rehensia ti Morowali idiay Tengnga a Sulawesi.
Pannakaidasig[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Mori Bawah ket naidasig a kas kameng dagiti grupo ti pagsasao ti Bungku-Tolaki, ken makibinningay kadagiti kaasitgan a pakaikabagian iti Bungku ken dagiti sabali a pagsasao ti akindaya nga aplaya ti Sulawesi, a kas ti Wawonii ken Kulisusu.[3] No agkaduada, ti Mori Bawah ken ti pagsasao a Mori Atas ket sagpaminsanda a maibagbaga babaen ti termino a ‘Mori’.
Dagiti dialekto[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Mori Bawah ket addaan kadagiti nadumaduma a dialekto. Segun ken ni Esser, dagiti lima a dialekto ket mabalin nga ikeddeng a kas nangruna.[4]
- Tinompo
- Tiu
- Moiki
- Watu
- Karunsi’e
Ti dialekto a Tinompo ket ti kangatuan iti prestihio. Ti Tinompo ket isu idi ti dialekto nga insasao babaen dagiti naarian a klase ti indihenio, ken idi immuna a maikaduapulo a siglo, kaaduan pay a naital-o babaen dagiti turay ti kolonia a kas pagalagadan iti amin a paset ti lugar ti Mori, a mairaman para iti Mori Atas ken Padoe.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Mori Bawah iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Mori Bawah". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.
- ^ Mead, David. 1998. Proto-Bungku-Tolaki: Reconstruction of its phonology and aspects of its morphosyntax. (PhD dissertation, Rice University, 1998), p. 117.
- ^ Esser, S. J. Phonology and Morphology of Mori, translated from the Dutch version of 1927–1933 (Dallas: SIL, 2011), pp. 2 ff.


text:
Vientiane
Ti Vientiane (Panangibalikas a Pranses: [vjɛ̃ˈtjan]; Lao: ວຽງຈັນ, Viang chan, IPA: [ʋíəŋ tɕàn]) ket ti kapitolio ken kadakkelan a siudad ti Laos, iti igid ti Karayan Mekong iti asideg iti pagbeddenganna iti Tailandia. Ti Vientiane ket nagbalin a kapitolio idi 1563 gapu kadagiti panagbutbuteng iti panagrukma dagiti Birmano.[2] Ti Vientiane ket isu idi ti administratibo a kapitolio idi las-ud ti panagturay ti Pransia, ken gapu iti idadakkel ti ekonomia kadagiti kaudian a panawen, daytoy itan ti sentro ti ekonomia ti Laos.
Ti nakarkulo a populasion ti siudad ket 760,000 (2015). Ti siudad ket nangsangaili ti maika-25 a Southeast Asian Games idi Disiembre 2009 ken nangrambak kadagiti 50 a tawen ti Southeast Asian Games.
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti nagan ti siudad ket naala manipud iti Pali, ti pagsasao a liturhiko ti Budismo ti Theravada. Uray no ti kasisigud a kaibuksilan ti nagan ti siudad ket "siudad ti sanatlum", a kas naipakita iti taga-ugma a sinuratan ti Lao a naisurat segun iti etimolohia, ken saan a maipada iti moderno a Lao a naisurat iti ponetiko, iti moderno a Lao, ti kaibuksilan ti nagan ti Vientiane ket saan a nalawag.
Adu, no saan a ti kaaduan, ti tattao a Lao ket tuntonenda a ti kaibuksilan ti nagan ti siudad ket "siudad ti bulan, bayat nga adu met dagiti husto a mangtunton a ti kaibuksilan ti nagan ti siudad ket "siudad ti santulum" gapu ta dagiti balikas ti "bulan" (ຈັນ wenno ຈັນທຣ໌ manipud iti chandra चन्द्र iti Sanskrito) ken "santulum" (ຈັນ or ຈັນທນ໌ manipud iti chandana चन्दन iti Sanskrito) ket naisuratda ken maibalikas a kapada iti "chan" iti moderno a Lao. Kaaduan dagiti akademiko ken dagiti historiko a taudan iti Lao ket mangtunton a ti nagan ti siudad ket pudno a ti kaibuksilanna ket "siudad ti santulum", ken pasingkedan met daytoy babaen dagiti nagan iti Tailandes (เวียงจันทน์) ken Khmer (វៀងចន្ទន៍) nga isuda a dua ket mangtalinaay ti etimolohiko a panangiletra, a mangibaga iti siudad ti santulum".
Ti nairomanisado a panangiletra ti "Vientiane" ket Pranses ti taudanna, ken mangipaltiing iti rigat dagidi Pranses a mangibalikas iti uni ti "ch" iti pagsasao a Lao. Ti kadawyan a panangiletra a naibatay iti Ingles ket "Viangchan", wenno sagpaminsan a "Wiangchan".
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Lonely Planet. "History of Vientiane Province – Lonely Planet Travel Information". Naala idi 18 Hulio 2015.
- ^ "Vientiane". Farlex Encyclopedia. Naala idi 25 Nobiembre 2010.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Askew, Marc, William Stewart Logan, and Colin Long. Vientiane: Transformations of a Lao Landscape. London: Routledge, 2007. ISBN 978-0-415-33141-8
- Sharifi et al., Can master planning control and regulate urban growth in Vientiane, Laos?. Landscape and Urban Planning, 2014. DOI: 10.1016/j.landurbplan.2014.07.014
- Flores, Penelope V. Good-Bye, Vientiane: Untold Stories of Filipinos in Laos. San Francisco, CA: Philippine American Writers and Artists, Inc, 2005. ISBN 978-0-9763316-1-2
- Renaut, Thomas, and Arnaud Dubus. Eternal Vientiane. City heritage. Hong Kong: Published by Fortune Image Ltd. for Les Editions d'Indochine, 1995.
- Schrama, Ilse, and Birgit Schrama. Buddhist Temple Life in Laos: Wat Sok Pa Luang. Bangkok: Orchid Press, 2006. ISBN 978-974-524-073-5
- Women's International Group (Viangchan, Laos). Vientiane Guide. [Vientiane]: Women's International Group, 1993.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Vientiane iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Vientiane manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)


text:
1960
Ti 1960 ket maysa a bisiesto a tawen a nangrugi iti aldaw ti Biernes iti kalendario a Gregoriano.
PaspasamakUrnosen
NaipasngayUrnosen
EneroUrnosen
- Enero 29 – Tigran Sargsyan, Armenio a politiko
PebreroUrnosen
- Pebrero 2 – Matt K. Miller, Amerikano a dramaturgo, aktor ken komidiante
- Pebrero 8 – Benigno Aquino III, maika-15 a Presidente ti Filipinas (pimmusay 2021)
HulioUrnosen
- Hulio 2 – Maria Lourdes Sereno, nagserbi a kas de facto a Pangulo ti Hustisia ti Kangatuan a Korte ti Filipinas manipud idi 2012 aginggana idi naikkat idi 2018
AgostoUrnosen
- Agosto 4 – Jose Luis Rodriguez Zapatero, Kangrunaan a Minsitro ti Espania
SeptiembreUrnosen
- Septiembre 10 – Colin Firth, Ingles nga aktor
OktubreUrnosen
- Oktubre 10 – Sonny Cabatu, Filipino a basketbolista
PimmusayUrnosen
- Abril 24 – Max von Laue, Aleman a pisiko ken akademiko, laureado ti Premio Nobel (naipasngay 1879)
NobiembreUrnosen
- Enero 4 – Albert Camus, Pranses a mannurat (naipasngay 1913)
- Nobiembre 16 – Clark Gable, Amerikano nga aktor (naipasngay 1901)


text:
Franklin D. Roosevelt
Ni Franklin Delano Roosevelt (/ˈroʊzəvɛlt/ ROH-zə-velt wenno /ˈroʊzəvəlt/ ROH-zə-vəlt; Enero 30, 1882 – Abril 12, 1945), ken ammo pay babaen kadagiti umuna a letra ti naganna iti FDR, ket isu idi ti maika-32 a Presidente iti Estados Unidos (1933–1945) ken maysa a nangruna apigura kadagiti pasamak iti lubong idi panawen ti tenga ti maika-20 a siglo, isu ket nangidaulo ti Estados Unidos idi panawen ti sangalubongan a panagsagsagaba ken dagup a gubat. Ti is-isu laeng nga Amerikano a presidente ti nabutosan iti ad-adu ngem dua a termino, isu ket nangpalaka ti natibker a kumaduaan a nangbalbaliw ti Amerikano a politika para kadagiti sumakbay a dekada. Nga adda ti makapasalto a nadayeg a kanta a "Happy Days Are Here Again" (Ilokano: Dimteng Manen dagiti Naragsak nga Alaldaw) a kas ti tema ti kampaniana, ni FDR ket inabakna ti agdama a Republikano a ni Herbert Hoover idi Nobiembre 1932, iti kinaunegan ti Nalatak a Panagsagsagaba. A napaalibtak babaen ti bukodna a panagballigi ti paralitiko a panagsaksakit, ti di mapapaay nga optimismo ken aktibismo ni FDR ket nagparawad iti napabaro a nailian a kararua.[1] Isu ket asideg a nagob-obra kenn iWinston Churchill ken Joseph Stalin iti panangidaulo dagiti Kumaduaan ti panagsuppiat ti Alemania ken Hapon iti Maikadua a Sangalubongan aGubat, ngem isu ket pimmusay idi gangani nasirmataanen ti panagballigi.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Franklin D. Roosevelt iti Wikimedia Commons


text:
Pagsasao a Magahat
Ti Magahat (tinawtawagan pay iti Akin-abagatan a Binukidnon) ket ti pagsasao a Tengnga a Filipino iti kabambantayan ti Negros idiay Filipinas a nakaro a naimpluensiaan babaen ti Cebuano ken Hiligaynon. Daytoy ket kapada ti Karolanos, ngem di ammo ti pannakaikabagian.
Segun ti Ethnologue, ti Magahat ket naisasao idiay lugar ti Bantay Arniyo idiay asideg dagiti ili ti Bayawan, akingngato a Tayaban, Tanjay, Santa Catalina, ken Siaton iti probinsia ti akin-abagatan a Negros Oriental, a mabirukan bassit iti laud ti Siudad ti Dumaguete.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Magahat iti Ethnologue (Maika-18 nga ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Magahat". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto ni Max Planck para iti Siensia ti Pakasaritaan ti Nagtagitaon.


text:
Meyreuil
Ti Meyreuil ket maysa a komuna ti Bouches-du-Rhône a departamento idiay akin-abagatan a Pransia, ti agarup a 11 km (6.8 mi) manipud idiay Aix en Provence.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy ket mabirukan idiay 11 km (6.8 mi) manipud ti Aix-en-Provence, ti komuna ti Meyreuil ket nalinlinungan ti amianan a daya babaen ti bantay Montagne Sainte-Victoire, ken ti distrito ti Canet iket naisina manipud ti nangruna nga ili babaen ti karayan Arc.
Ti Meyreuil ket buklen dagiti tallo a nangruna a distrito:
Ti purok ti 'Meyreuil' ket adda ti salaan ti ili, ti simbaan ken ti kamposanto. Daytoy naiyumok ti igid ti turod, daytoy a daan a purok ket natalna.
Ti Plano ti Meyreuil, nga ayan ti kaaduan a komersio, ti opisina ti koreo ken ti biblioteka ti midia ket isu ti ekonomiko a sentro ti komuna.
Ti Canet, a mabirukan idiay RN7 (ti kalsada a nagbaetan ti Paris ken Nice) ket kasisigud daytoy a sentro ti pagluganan.
Klima[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti tabla dita baba ket manipakpakita kadagiti temperatura ken panagtudtudo para iti paset ti panawen ti 1971-2000 :
Populasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Meyreuil iti Wikimedia Commons


text:
Sakup (musika)
Iti musika, ti sakup ti instrumento ti musika ket isu ti distansia manipud ti kababaan aginggana iti kangatuan, nga aweng a mabalin a may-ayam. Para iti panagkanta a boses, ti kapadana ket ti sakup ti boses. Ti sakup ti paset ti musika ket ti distansia a baetan ti kababaan ken ti kangatuan a nota. Dagiti termino ti sakup a pananguni, sakup a naisurat, sakup a naikeddeng, sakup a kapaut kensakup a dinamiko ket addaan kadagiti naisangayan a kaibuksilan.
Ti sakup a pananguni[1] ket mangitudo kadagiti aweng a mapataud babaen ti maysa nga instrumento, bayat a ti sakup a naisurat[1] ket mangitudo ti kaatiddog dagiti nota a naisurat iti sabanas ti musika, a ti paset ket sagpaminsan a maibalbaliw para iti panangipalaka. Ti piccolo ket kadawyan nga addaan ti sakupa pananguni iti maysa nga octava ken nangatngato ngem ti a naisurat a sakupna.[1] Ti sakup a naikeddeng ket agasmang dagiti nota a mabalin a nasken wenno mabalin a magun-od ti agay-ayam. Amin dagiti instrumento ket adda iti naikeddeng a sakupe, ken amin dagiti addaan ti aweng nga instrumento ket addaan ti sakup ti panagtokar. Ti iimbre, dinamiko, ken ti kapaut dagiti sakup ket agkakabagian ken ti maysa ket mabalin a makagun-od iti rehistro a sakup iti bayad ti timbre. Ti naikeddeng a sakup ket daytoy ti sakup a manamnama a komportable ti a panagtengngel iti amin nga aspeto ti agay-ayam.
Ti sakup ti kapaut ket ti pagigidiatan a baetan ti kabassitan ken ti kaatiddogan a ritmiko nga inus-usar. Ti sakup a dinamiko ket ti paggiddiatan a baetan ti kaulimekan ken kapigsaan a tomo ti maysa nga instrumento, paset wenno pirgis iti musika.
Urayno dagiti instrumento ti mapuyot a kayo ken dagiti instrumento ti kuerdas ket awan ti teoretiko a patingga ti kanagto iti sakupda (suheto dagiti praktikal a patingga), saanda a sapasap a mapan iti baba ti naikeddeng a sakup. Dagiti met instrumento ti mapuyot a metal, ket mabalinda a maay-ayam iti las-ud dagiti naikeddeng a sakupda. Dagiti nota a nababbaba ngem t naikeddeng a sakup ti instrumento ti mapuyot a metal ket tinawtawagan kadagiti tono ti pedal. Ti panagay-ayam a sakup ti instrumento ti mapuyot a metal ket agdepdepende kadagiti teknikal a patingga iti instrumento ken ti kalaing ti agay-ayam.
Dagiti klasiko a tokar ket paspasaray a makaay-ayam ti instrumento ti mapuyot a kayo wenno instrumento ti mapuyot a metal iti labes ti naikeddeng a sakupda. Dagiti musikero iti kuerdas ket kankanayonda nga agay-ayamda iti baba ti sakupda, ngem ti ngato a sakup ti intrumento ti kuerdas ket saan a nalawag, ken karkarna para iti agay-ayam iti kuerdas a manglabes ti naikeddeng a sakup. Pasaray laeng kadagoti musikero ti mapuyot ti nakaro nga agay-ayam kadagiti instrumentoda. Ti kaaduan a sapasap a mailaksid ket ti dagiti adu nga obra iti maika-20 a siglo, dagoto tono ti pedal ket tinawtawagan para itibase ti trombon.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b c "Teoria ti musika iti online : dagiti sakup ken nagnagan ti instrumento ti musika", Brian Blood, Dolmetsch.com, 2009, webpage: Dolmetsch-M29.


text:
Baybay Riiser-Larsen
Ti Baybay Riiser-Larsen ket ti pingir a baybay idiay Akin-abagatan a Taaw. Daytoy ket bineddengan babaen ti Baybay Lazarev iti laud ken ti Baybay dagiti Kosmonauta iti daya, wenno ti nagbaetan ti 14°E ken 30°E. Ti akin-amianan a pagbeddenganna ket naipalawag a ti maika-65 a paralelo abagatan. Ti nagan nga insingasing babaen ti Kappon ti Sobiet, ket saan nga opisial a naaprobaran babaen ti Gunglo ti Internasional a Hidrograpiko (IHO).
Nanaganan ti Baybay Riiser-Larsen idi 1962 babaen ti Ekspedision ti Antartiko ti Sobiet a kas pammadayaw iti Norwego a pionero iti panagpatayab ken eksplorador ti polar a ni Hjalmar Riiser-Larsen (1890–1965). Ti burador ti IHO 2002 ket saan a naaprobaran babaen ti IHO (wenno ti ania man a sabali a gunglo), ken ti dokumento ti IHO idi 1953 (a saan nga aglaon iti nagan) ket kankanayon nga agdama a matungtungpal.[1] Dagiti mangidadaulo a turay ti heograpia ken dagiti atlas ket sssnda nga agus-usar iti nagan, a mairaman ti maika-10 nga edision ti World Atlas ti 2014 manipud iti National Geographic Society ti Estados Unidos ken ti maika-12 nga edision ti Times Atlas of the World ti 2014 ti Britaniko . Ngem agus-usar dagiti mapa ti Sobiet ken Rusia.[2]
Ti kaadalem ket sumurok a 3,000 a metmetro kadagiti danum ditoy. Ti lugar ket naabongan iti naiyan-anud a yelo iti amin a paset ti tawen. Daytoy ket mabalin a gumay-at iti sumurok a kalawa iti 1,138,000 km².[3] Adda met dagiti adu nga iceberg.
Iti abagatan iti daytoy a lugar ket mabirukan ti Aplaya Prinsesa Astrid ken Aplaya Prinsesa Ragnhild ti Daga Reina Maud. Ii akinlaud a parte ket ti Samang ti Yelo ti Lazarev, ken iti ad-adayo a daya ket dagiti Puerto ti yelo ti Erskine ken Puerto ti yelo ti Gode, ken ti dati nga Estasion Roi-Baudouin ti Belhika .
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Limits of Oceans and Seas, 3rd (currently in-force) edition" (PDF). International Hydrographic Organization. 1953. Naala idi Hunio 5, 2015.
- ^ "Russian map of Antarctica" (iti Ruso). Naala idi Hulio 1, 2015.
- ^ "Riiser-Larsen Sea". The Free Dictionary (The Great Soviet Encyclopedia (1979)). Naala idi Hulio 1, 2015.


text:
Papa Pio II
Ni Papa Pio II, naipasngay a kas ni Enea Silvio Bartolomeo Piccolomini (Latin Aeneas Silvius Bartholomeus; 18 Oktubre 1405 – 14 Agosto 1464) ket isu ti Papa manipud idi 19 Agosto 1458 aginggana idi pimmusay idi 1464. Ni Pio II ket naipasngay idi idiay Corsignano idiay teritorio ti Sienese. Ti kapautan ken kangrunaan nga obrana ket ti sarita ti biagna, ti Dagiti Komentario,nga is-isu laeng ti autobiograpia a naisurat ti agturturay a Papa.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ken ni Papa Pio II iti Wikimedia Commons


text:
Panunot
Ti panunot ket sapasap a mangitudo ti ania man nga isip wenno kasaririt a tignay a pakairamanan ti suhetibo nga addaan rikna ti maysa a tao. Mabalin a mangitudo daytoy iti tignay a panagpanunot wenno dagiti pagbanagan kadagiti [[binukel ti panunot] wenno dagiti panangurnos kadagiti kapanunotan. Dagiti kapadpada pay a konsepto ket mairaman ti kognision, sensibilidad, addaan rikna, ken imahinasion.[1] Gapu ta ti panunot ket ganggani a buklen amin a tignay ti tao ken dagiti pannakitignay, ti pannakaawat kadagiti taudan a pisikal ke metapisikal, dagiti proseso, ken dagiti pagbanagan ket nabayagen a gandat kadagiti adu nga akademiko a disiplina a mairaman ti, biolohia, pilosopia, sikolohia, sosiolohia ken dadduma pay.
Ti panagpampanunot ket mangpalubos kadagiti parsua a makaawat wenno imodelo ti lubong kadagiti nadumaduma a waya, ken tapno mairepresenta wenno maipatarus kadagiti waya a naisangayan kaniada, wenno mangibagay kadagiti kammasapulanda, dagiti pannakaikapet, kadagiti panggepen, dagiti plano, dagiti panangikeddeng, dagiti gibus ken dagiti essem.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Baro a Kolehio a Diksionario II ti Webster, Webster Staff, Webster, Houghton Mifflin Company, Edision: 2, nailustrado, nabaliwan impablaak babaen ti Houghton Mifflin Harcourt, 1999, ISBN 0-395-96214-5, ISBN 978-0-395-96214-5, pg. 1147
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Panagpampanunot iti Wikimedia Commons


text:
Otoineppu, Hokkaido
Ti Otoineppu (音威子府村, Otoineppu-mura) ket ti maysa a purok a mabirukan iti Subprepektura ti Kamikawa, Hokkaido, Hapon.
Manipud idi Marso 31, 2018, ti ili ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 726 ken ti densidad ti populasion iti 2.6 a tattao tunggal maysa a km². Ti dagup a kalawa ket 275.64 kuadrado kilometro (106.43 sq mi).
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti pagsasao nga Ainu, ti kayat a sawen ti Otoineppu ket "nalugnak a sabangan ti karayan". Ti nagan ket mabalin a mangibagbaga iti nalugnak a langa ti danum iti pagtutumpongan ti Karayan Teshio ken ti maysa kadagiti tributariona, ti Karayan Otoineppu.[3]
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Otoineppu ket napalikmutan iti daga a purok iti amianan ti Hokkaido. Ti purok ket mabirukan iti ungto ti Labneng Nayoro, ken nasikigan babaen ti Banbantay Kitami iti daya ken ti Banbantay Teshio iti laud. Ti purok ket sakupenna ti 275.64 kuadrado kilometro (106.43 sq mi), agrukod iti 22.2 kilometro (13.8 mi) manipud iti daya aginggana iti laud ken 18.6 kilometro (11.6 mi) manipud iti amianan aginggana iti abagatan. Ti kangato ti purok ket 40 metro (130 ft). 80% ti purok ket naabbongan iti bakir.[4][5]
Ti Karayan Teshio (256 kilometro (159 mi)), ti maikapat a kaatiddogan iti Hapon, ket agayus iti amianan babaen ti uneg ti Otoineppu sakbay a nakaro nga agtikor iti laud iti asideg ti tengnga ti purok. Agtaray ti Nangruna a Linia ti Sōya ti JR Hokkaido ken ti Nailian a Rota ti Hapon 40 iti igid ti Karayan Teshio babaen ti uneg ti Otoineppu.[4]
Dagiti kaarruba nga ili[urnosen | urnosen ti taudan]
Beddengan ti Otoineppu dagiti uppat nga ili ti Hokkaido:
Klima[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Otoineppu, a mabirukan iti 50 kilometro (31 mi) manipud iti Baybay ti Okhotsk ken ti Baybay ti Hapon, ket mabirukan iti kaunegan ti maritimo a klima. Ti purok ket napalikmutan kadagiti bantay manipud kadagiti amin nga uppat a turong, ken makasanay kadagiti signipikante a kakaro dagiti temperatura. Dagiti agpakatengnga a temperatura manipud iti Disiembre aginggana iti Marso ket it ibaba ti −6 °C (21 °F), nga adda dagiti aldaw a nababbaba ngem −30 °C (−22 °F); dagiti temperatura manipud iti Hunio aginggana iti Septiembre ket kadawyan nga iti ngato ti 17 °C (63 °F), nga adda dagiti aldaw a makaabot iti ngato ti 30 °C (86 °F).[5]
Ti ket makasanay kadagiti nakaro a pananiebe; adda dagiti lugar iti purok nga agniebe iti nangatngato ngem 12 metro (39 ft). Idi 1998, ti purok ket addaan idi iti rekord iti kakaruan a panagniebe iti Hokkaido.[5]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Maammuan idi ti Otoineppu a kas Tokiwa (常盤村, Tokiwa-mura) aginggana idi 1963. Nabaliwan ti nagan ti purok gapu ta ti tengnga ti purok ket adda iti distrito ti Otoineppu, ken ti Estasion ti Otoineppu ket kaaduan idi nga ammo a kas ti terminal dagiti linia ti JR Sōya ken Tenpoku.[4][6]
Pagluganan[urnosen | urnosen ti taudan]
Perokaril[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Otoineppu ket serbian babaen ti Nangruna a LInia ti Sōya Main ti Hokkaido JR . Ti Sōya ket ti akin-amianan unay a linia ti tren iti Haponn, ken agtaray manipud iti Estasion ti Asahikawa iti Asahikawa iti amianan-tengnga a Hokkaido aginggana iti Estasion ti Wakkanai iti Wakkanai iti kaamianan a parte ti prepektura. Dagiti tallo nga estasion, ti Teshiogawa-Onsen, Sakkuru, ken ti Osashima ket serbisuan babaen dagiti lokal a trens; ti tengnga nga Otoineppu ket serbian babaen dagiti limitado nga express ken lokal a tren.[4]
Ti awanen a Linia ti Tenpoku ti JNR ket mangrugi idi manipud iti Nnagruna a Linia ti Sōya iti Estasion ti Otoineppu ken agtaray iti amianan aginggana iti aplaya ti Baybay ti Okhotsk, ken sabtenna manen ti Nangruna a Linia ti Sōya iti Estasion ti Wakkanai. Naisardeng ti linia idi 1989 ken nasukatan babaen ti serbisio ti bus.[4]
Dagiti kalsada[urnosen | urnosen ti taudan]
Agtaray ti Nailian a Rota ti Hapon(JNR) 40 iti igid ti Karayan Teshio babaen ti uneg ti Otoineppu, ken isilpona ti Asahikawa iti tengnga ti Hokkaido aginggana iti Wakkanai iti akin-amianan nga ungto ti prepektur. Mangrugi ti JNR 275 manipud iti JNR 40 iti tengnga ti purok ti Otoineppu ken sumakop aginggana iti Hamatonbetsu iti aplaya ti Baybay ti Okhotsk.[4]
Edukasion[urnosen | urnosen ti taudan]
Mangtaripato ti Purok ti Otoineppu kadagiti dua nga eskuela, ti Otoineppu Elementary School ken ti Otoineppu Junior High School. Mangtaripato pay ti purok iti maysa a high school, ti Hokkaido Otoineppu Art & Craft High School.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ https://www.gsi.go.jp/KOKUJYOHO/MENCHO/backnumber/GSI-menseki20210101.pdf; panid: 8.
- ^ "住民基本台帳人口・世帯数 | 総合政策部計画局統計課"; naala idi: Pebrero 12, 2021.
- ^ 村の概要 [Village outline] (iti Hapon). Otoineppu, Hokkaido, Hapon: Village of Otoineppu. 2013. Naala idi 2013-09-03.
- ^ a b c d e f "音威子府(村)" [Otoineppu]. Nihon Daihyakka Zensho (Nipponika) (iti Hapon). Tokyo: Shogakukan. 2013. OCLC 153301537. Naala idi 2013-09-03.
- ^ a b c 位置,気象 [Location, Weather] (iti Hapon). Mori, Hokkaido: Town of Shakotan. 2013. Naala idi Oktubre 10, 2013.
- ^ a b "音威子府村" [Otoineppu]. Nihon Rekishi Chimei Taikei (iti Hapon). Tokyo: Shogakukan. 2013. OCLC 173191044. Naala idi 2013-09-03.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig iti Otoineppu, Hokkaidō iti Wikimedia Commons
- Opisial a website (iti Hapon)


text:
Anacardiaceae
Ti Anacardiaceae (ti kasoy wenno pamilia ti sumac) ket dagiti pamilia dagiti mula nga agsabsabong nga agbunga a dagiti drupa ken kadagiti sabali a kaso ket agpataud iti makagatel a urushiol. Ti Anacardiaceae ket mangiraman kadagiti nadumaduma a henero nga addaan kadagiti nadumaduma a kinapangruna iti ekonomia. Ti maysa kadagitoy a mula iti daytoy a pamilia ket mairaman ti kasoy (iti kita ti henero iti Anacardium), mangga, poison ivy, sumac, asok-kayo, marula, duyaw a mombin, ken cuachalalate. Ti henero ti Pistacia (a mairaman ti pistatso ken mastika a kayo) ket kadawyanda a nairamanen, ngem sagpaminsan a nairamraman idin iti bukodna a pamilia ti Pistaciaceae.[1]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Tingshuang Yi; Jun Wen; Avi Golan-Goldhirsh; Dan E. Parfitt (2008). "Phylogenetics and reticulate evolution in Pistacia (Anacardiaceae)". American Journal of Botany. 95 (2): 241–251. doi:10.3732/ajb.95.2.241. PMID 21632348.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Anacardiaceae iti Wikimedia Commons


text:
Rehion ti Ilocos
Ti Rehion ti Ilocos (maaw-awagan pay iti Kailokuan ken Ilokandia) ket maysa kadagiti rehion ti Filipinas, a napusgan a kas Rehion I wenno Rehion 01. Buklen daytoy ti uppat a probinsia: Ilocos Norte, Ilocos Sur, La Union ken Pangasinan. Ti siudad ti San Fernando ti rehional a sentro ti Rehion ti Ilocos.
Masarakan ti rehion iti dakkel a tanap iti amianan-a-laud a paset ti Luzon. Kadeppaarna ti Rehion Administratibo ti Kordiliera ken ti Tanap ti Cagayan iti daya, ti Tengnga a Luzon iti abagatan ken ti Baybay Abagatan Tsína iti laud.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Rehion ti Ilocos ket sakupenna ti akikid a tanap a nagbaetan ti Kordiliera Sentral ken ti Baybay Abagatan Tsina. Daytoy ket sakupenna pay ti akin-amianan a paset ti tanap ti Tengnga a Luzon, iti amianan a daya ti Banbantay ti Zambales.
Ti Golpo ti Lingayen ket isu ti kalatakan a a bagi ti danum ti rehion ken aglaon kadagiti adu a bilang dagiti isla, a mairaman ti Nailian a Parke ti Ginasut nga Is-isla. Ti amianan ti rehion ket ti Lingsat Luzon.
Ti karayan Agno ket agayus babaen ti Pangasinan ken matianan idiay Golpo ti Lingayen. Ti karayan ket agayus iti nalawa a delta iti asideg ti Lingayen ken Siudad ti Dagupan.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Rehion ti Ilocos ket immuna a natagtagitao babaen dagiti aborihinal a Negrito sakbay a napapanawda kadagiti nagsasaruno nga allon dagiti imigrante nga Malayo/Austronesio a napnapan iti akikid nga aplaya. Tinaengan dagiti Tingguian iti kaunegan, dagiti Ilokano iti amianan, ken dagiti Pangasinense iti abagatan.
Manipud ti datos a pannakaiwarwaras ti populasion ti Rehion ti Ilocos, nalawag daytoy a saan amin nga agtataeng ket dagiti Ilokano. Agarup a pagkatlo ket saan a dagiti ngem adda met dagiti panagipagpagarup nga amin nga agtataeng iti rehion ket dagiti Ilokano laeng. Sakbay ti administrasion ni Ferdinand Marcos, ti Pangasinan ket saan idi a paset ti rehion.[2]
Simmangpetda dagiti Kastila idi maika-16 a siglo ken nagipatakderda kadagiti mision ti Kristiano ken dagiti instituto ti gobierno tapno mangtengngel kadagiti patneng a populasion tapno pagbaliwenda iti Romano Katoliko a Simbaan. Iti agdama a Siudad ti Vigan iti probinsia ti Ilocos Sur ket nagbalin nga obisporiko a tugaw ti Nueva Segovia. Dagiti Ilokano kadagiti akin-amianan a paset ket saanda a nalaka a naaw-awis, nupay kasta, daytoy ket agtultuloy a lugar a napunno kadagiti pannakaikatil iti Espania. Dagitoy a pannakaikatil ket rimmuar kadagiti nadumaduma a punto iti pakasaritaan ti iyaalsa dagiti probinsia ti Ilocos, a kaaduan a naam-ammuan kenni Andres Malong kenni Juan dela Cruz Palaris iti Pangasinan, ni Diego Silang ken ti asawana a ni Gabriela Silang idi 1764, ken ti Yaalsa ti Basi idi maika-19 a siglo. Nupay kasta, dagiti Pangasinense iti abagatan ti naudi a nangsuppiat kadagidi Kastila.[3]
Idi 1901, ti rehion ket napan iti kolonia a turay dagiti Amerikano, ken idi 1941, babaen ti panagsakup dagiti Hapon.
Idi las-ud ti 1945, dagiti nagkaykaysa a trop ti Amerikano ken ti Mankomunidad ti PIlipinas a mairaman dagiti gerila dagiti Ilokano ken dagiti Pangasinese ket winayaanda ti Rehion ti Ilocos manipud kadagiti puersa ti Hapon idi las-ud ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat.
Adda met dagiti moderno a presidente ti Repbulika ti Filipinas a patubo ti rehion: ni Elpidio Quirino, Ferdinand Marcos, ken ni Fidel V. Ramos.
Sakbay ti pannakaporma ti Rehion Administratibo ti Kordiliera, ti Rehion ti Ilocos ket nangiramraman kadagiti probinsia ti Abra, Mountain Province, ken Benguet. Sakbay idi binaliwan ni Ferdinand Marcos ti Rehion ti Ilocos, ti Pangasinan ket saan idi a paset ti rehion.
Demograpiko[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti probinsia ti Rehion ti Ilocos ket isu ti naipakasaritaan a pagilian dagiti Ilokano a mairaman ti dati a Presidente ti Filipinas a ni Ferdinand Marcos. Dagiti Ilokano ket mangbukel iti 66% iti rehion, dagiti Pangasinense ket mangbukel iti 27%, ken dagiti Tgalog ket mangbukel iti e%.[5]
Ti Pangasinan ket isu ti naipakasaritaan a pagilian dagiti Pangasinense a mairaman ti dati a Presidente ti Filipinas a ni Fidel Ramos. Ti populasion ti Pangasinan ket buklen ti agarup a 60% iti dagup a populasion ti rehion. Dagiti Pangasinense ket agdama amangbukel ti agarup a 50% iti populasion ti probinsia. Dagiti Ilokano ket saanda idi a dagiti kasisigud a mangiagtagitao iti Pangasinan. Dagiti Ilokano ket nangrugrugida a napnapan idiay Pangasinan idi maika-19 a siglo[6] Ti Pangasinan ket dati idi a probinsia ti Rehion III (Tengnga a Luzon), ngem ni Presidente Marcos ket pinirmaanna ti Bilin Blng. 1, 1972, a nangitiptipon ti Pangasinan ti Rehion ti Ilocos. Dagiti minoridad a grupo ket mairaman dagiti komunidad ti Tinggian ken dagiti Isneg a mangitagtagitao kadagiti bakras ti Kabambantayan ti Kordiliera.
Kaaduan ti populasion ket Romano Katoliko ken adda met dagiti napigsa nga agraraem iti Protestantismo a kas iti denominasion ti Aglipayan iti adayo nga amianan ti pagilian. Adda met dagiti agraraen kadagiti nadumaduma a denominasion ti Kristiano, a kas ti Iglesia ni Cristo, dagiti Mormon, ken dadduma pay. Adda pay dagiti pamamti ti tradisional nga animistiko a naipangpangruna kadagiti komunidad ti away. Dagiti bassit a komunidad ti agtagtagilako nga Insik ken Indiano ket kangrunaan dagitoy a Budista, Taoista, ken dagiti Hindu.
Ekonomia[urnosen | urnosen ti taudan]
Urayno ti ekonomia ti akin-abagatan a paset ti rehion, a naipangpangruna ti Pangasinan, ket naibatay iti agro-industrial ken idustria ti serbisio, ti ekonomia ti akin-amianan a paset ti rehion ket naibatay iti sektor ti agrikultura. Ti ekonomia ti Pangasinan kaaduan iti negosio, a kas ti panagtaraken ken panagproseso ti bangus, panagtaraken ti dinguen, panagproseso ti bangoong, ken dadduma pay. Adda met dagiti sektor iti ekonomia iti panagtagilako, dagiti serbisio ti pinansias, ken dagiti serbisio ti edukasion. Ti matgedan dagiti probinsia ti Ilocos wenno ti akin-amianan a paset ket kaaduan nga aggapo iti panagtalon iti bagas, tabako, mais, unas, ken dagiti prutas; ti panagtaraken kadagiti dinguen a kas dagiti baboy, manok, kalding, ken dagiti nuang.
Ti pannakaiwarwaras ti tignay ti ekonomia iti rehion ket mabalin a makita manipud iti panagsingir ti rentas ti buis iti nailian a gobierno. Ti kaaduan kadagiti panagsingir ket agtaud manipud iti Pangasinan, a nangited ti 61% iti kadagupan.[7]
Ti serbisio ken dagiti industri ti manupaktoria ti silaw ket kaaduan kadagiti siudad. Ti Siudad ti Dagupan ket kaadaun a pinatpataray dagiti negosiante, a nangirigrugi a nangipadakkel kadagti negosio iti nailian nga agpang. Ti Siudad ti San Fernando, La Union ket addaan pay iti internasional a puerto ket adaaan pay ti napabaro ken maparang-ayto a Sangal;ubongan nga Eropuerto ti San Fernando. Ti Siudad ti Laoag, Ilocos Norte ket addaan pay ti sangalubongan nga eropuerto.
Politikal a pannakabingbingay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Rehion ti Ilocos ket buklen dagiti 4 a probinsia, 8 a siudad, 116 nga ili, ken dagiti 3265 a baranggay.[8]
Dagiti komponente a siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
- Siudad ti Alaminos, Pangasinan
- Siudad ti Batac, Ilocos Norte
- Siudad ti Candon, Ilocos Sur
- Siudad ti Laoag, Ilocos Norte
- Siudad ti San Carlos, Pangasinan
- Siudad ti San Fernando, La Union
- Siudad ti Urdaneta, Pangasinan
- Siudad ti Vigan, Ilocos Sur
Nawaya a siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Rehion ti Ilocos Dagup ti Populasion babaen ti Probinsia, Siudad, Munisipalidad ken Baranggay. Naala idi Hulio 8, 2021 (iti Ingles)
- ^ Bilin ti Presidente Blng. 1, 1972
- ^ Kultura ken Pakasaritaan babaen ni Nick Joaquin
- ^ a b "Populasion ken Tinawen a Gatad ti Idadakkel para iti Filipinas Dagiti Rehion, Probinsia, ken dagiti Urbano Unay a Siudad" (PDF). Senso ken Populasion ti Sangkabalayan ti 2010. Opisina ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 9 Agosto 2013.
- ^ Opisina ti Nailian nga Estadistika
- ^ Rosario Mendoza Cortes, Pangasinan, 1801–1900: The Beginnings of Modernization
- ^ Opisina ti oordinasion ti Nailian nga Estadistika
- ^ "Listaan dagiti Rehion". Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2008-10-27. Naala idi 9 Enero 2011.
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig iti Rehion ti Ilocos iti Wikimedia Commons


text:
Amanita
Addaan 600 a sebbang iti genus nga Amanita, maysa iti kasabidongan a pamilia ti uong. 95% kadagiti matmatay gapuanan iti pinnakasabidong ti uong ket aggapu iti Amanita, ket 50% kadagitoy ket aggapu iti kallugong ti natay. Iti kapigsaan nga gita wenno toxin iti Amanita ket ti alpha-amanitin.
Adu met nga klase iti naikuyog ti Amanita nga mabalin a makan. Iti dadduma a kultura, dagiti dakdakkel a sebbangan ti Amanita it mailaklako. Kas parigan ket iti Amanita zambiana idiay tengnga ti Aprika, A. basii idiay Mehiko, A. caesarea diay Europa ken A. chepangiana idiay Abagatana daya nga Asia. Iti dadduma nga uong ket mausar a pangmaris iti sawsaw ken dagiti lutuen, kas iti nalabasit a A. jacksonii, uong manipud iti laud ti Kanada aginggana iti laud ti Mehiko.
Pagarigan:
- Amanita citrina - sinan-kallugong ti natay
- Amanita fulva - grisette (mabalin a makan)
- Amanita muscaria - uong ti ngilaw
- Amanita pantherina - uong ti panther
- Amanita phalloides - kallugong ti natay
- Amanita porphyria
- Amanita virosa - naranggas nga anghel (daytoy nga nagan ket mausar pay iti Amanita bisporigera, Amanita ocreata ken Amanita verna)
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Amanita iti Wikimedia Commons


text:
Nailian a Parke dagiti Ubbog ti Fuyot
Ti Nailian a Parke dagiti Ubbog ti Fuyot ket nasalakniban a lugar iti Filipinas a mabirukan kadagiti bakras ti bantay ti Baranggay Santa Victoria idiay Ilagan, Isabela 405 a kilometro iti amianan a daya manipud iti Manila. Ti parke ket aglaon pay iti Santuario ti Ilagan, ket 819 nga ektaria iti kalawa[2] ken gay-atenna ti asideg nga ili ti Tumauini iti Tanap ti Cagayan. Daytoy ket nabangon idi 1938 babaen ti Proklamasion Blng. 327.
Ti parke ket nadayeg a papanan dagiti magmagna, dagiti agkalkalay-at iti bantay, dagiti agkuebkueba ken dagiti agbuybuya iti billit nga um-umay nga agsuksukimat kadagiti dalanna iti bantay, dagiti kueba, dagiti naisalsalumina a pormasion ti bato ken dakkel a kulungan ti billit. Iti kaarruba ti parke ket ti dakdakkel a Masna a Parke ti Akin-amianan a Sierra Madre nga aglaon kadagiti ad-adu pay a biag ti kaatapan. Ti Dissuor ti Pinzal ket sabali pay pagpasiaran ken mangited iti paginanaan dagiti agbisbisita manipud kadagiti adu a masna nga ubbog ti bantay ti parke.
Pagliwliwaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Santuario ti Ilagan ket makaited pay kadagiti sumaganad a pagpasiaran dagiti agbisbisita: ti bassit-zoo, parke ti kulibangbang, waig ti masna nga ubbog ken dagiti pagluganan nga ATV. Iti las-ud ti rambakan ti maika-326 a tawen ti pannakapndar nga anibersario ti Ilagan idi napalabas a Mayo 2012, ti gobierno ket nanglukat iti 350-metro a Zipline iti uneg ti parke. Ti Kangrunaan a Kueba ti parke, Kueba Altar ken Kueba Adbentura ket makaited pay kadagiti panagsukimat a panagpasiar dagiti agbisbisita.
Ti Santuario ti Ilagan ket agsingirda ti bayad iti ₱50, ken mairaman amin ti panagusar iti paglanguyan.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Technical Bulletin 2013-01". Departamento ti Enbironmento ken dagiti Masna a Rekurso – Nasalakniban a Luglugar ken Opisina ti Kaatapan. Naala idi 29 Agosto 2013.
- ^ "Rehion 2 – Nasalakniban a Luglugar". Departamento ti Enbironmento ken dagiti Masna a Rekurso – Nasalakniban a Luglugar ken Opisina ti Kaatapan. Naala idi 18 Hunio 2012.
- ^ "Santuario ti Ilagan:Natakuatan a Katutubo". CagayanValley.com. Naala idi 29 Agosto 2013.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
'


text:
Mula
Ti mulmula, ken tinawtawagan pay a berde a mulmula (Viridiplantae iti Latin), ket dagiti sibibiag nga organismo ti pagarian a Plantae a mairaman dagiti adu ti selula a grupo a kas dagiti agsabsabong a mula, konipero, pako ken lumot, ken dagiti pay, depende ti panagilawlawag, ti berde nga algas, ngen saan a dagiti nalabbasit wenno kayumanggi ruot ti taaw a kas dagiti kuelpo, wenno dagiti kudetdet wenno bakteria.
Dagiti berde mula ket nadidingan ti selula nga adda ti selula ken naidasdasig a makaala ti kaaduan nga enerhia manipud iti lawag ti init babaen ti potosintesis nga inus-usar ti kloropila a linaod kadagiti kloroplasto, a dagitoy ti mangited ti marisda a berde. Adda dagiti múla a parasitiko ken mabalin a saan nga agpataud kadagiti kadawyan a dagup ti kloropila wenno potosintesia. Dagiti múla ket naidasigda pay babaen ti seksula a panagpatubo, modular ken awan inggana a panagtubo, ken ti maysa a panagbalbaliw dagiti kaputotan, urayno ti aseksual a panagpatubo ket kadawyan, ken adda dagiti mula maminsan laeng nga agsabong bayat a dagiti dadduma adaanda ti maysa laeng a sabong.
Ti apag-isu a bilang ket narigat a maammuan, ngem , adda dagiti agarup a 300–315 a ribu dagiti sebbangan ti mulmula, a kaaduan kadagitoy ket, adda ti 260–290 a ribu, ket dagiti agbukbukel a mula (kitaen ti tabla dita baba).[5] Dagiti berde a mula ket kaaduan a mangitited ti nawaya nga oksiheno ken kaaduan kadagitoy a batayan dagiti ekolohia ti Dadga, a naipangpangruna iti daga. Dagiti mula a naipalpalawag a kas dagiti bukel, prutas ken nateng ket mangporma kadagiti kammasapulan a makmakan ti tao, ken naipaamo dagitoyen kadagiti napalabas a milenio. Dagiti mula ket pasayaatenda ti biagtayo a kas dagiti sabong ken ornamento. Iti kinaudi adu kadagitoy ket nagserbida a taudan kadagiti kaaduan a medisina ken druga. Ti sientipiko a pabagadal kadagitoy ket ammo a kas ti botanika.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Cavalier-Smith, T. (1981). "Eukaryote kingdoms: Seven or nine?". BioSystems. 14 (3–4): 461–481. doi:10.1016/0303-2647(81)90050-2. PMID 7337818.
- ^ Lewis, L.A.; McCourt, R.M. (2004). "Green algae and the origin of land plants". American Journal of Botany. 91 (10): 1535–1556. doi:10.3732/ajb.91.10.1535. PMID 21652308.
- ^ Kenrick, Paul; Crane, Peter R. (1997). The origin and early diversification of land plants: A cladistic study. Washington, D.C.: Smithsonian Institution Press. ISBN 978-1-56098-730-7.
- ^ Adl, S.M.; et al. (2005). "The new higher level classification of eukaryotes with emphasis on the taxonomy of protists". Journal of Eukaryote Microbiology. 52 (5): 399–451. doi:10.1111/j.1550-7408.2005.00053.x. PMID 16248873.
- ^ http://www.iucnredlist.org/documents/summarystatistics/2010_1RL_Stats_Table_1.pdf
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Mula iti Wikimedia Commons