text:
TULBEK TI NARAGSAK A PAMILIA
No Kasano a Pakilangenan ti Dati a Pamilia ti Asawam
KUNA NI MARGARET, * AGSIUMAN A TAGA-AUSTRALIA: “Imbaga ti dati nga asawa ni lakayko a saanda a tungpalen ti amin nga ibagak, uray ti panangibagak a ‘Dikay liplipatan ti agsipilio.’” Marikna ni Margaret a maapektaran ti relasionda nga agassawa.
Dagiti baro a pamilia ket masansan a marigatan a makilangen iti dati a pamilia ti asawada. * Saan a maliklikan ti kaaduan nga agsiuman ti makilangen iti nagannak ti siumanda no maipapan iti panangbisita, panangdisiplina, ken pinansial a suporta. Mabalin a marigatan met a makibagay dagiti gagayyem ken kakabagian iti baro a miembro ti pamilia. Usigem no kasano a makatulong dagiti balakad ti Biblia iti baro a pamiliam tapno mapagballigiam dagiti problema.
UMUNA A PAKILANGENAN: TI NAGANNAK TI SIUMANMO
Kuna ti agsiuman a taga-Namibia nga agnagan Judith: “Naminsan a kinuna ti ina dagiti siumanko kadakuada a siak ket baro laeng nga asawa ni tatangda, isu a saanda a kabsat ti agbalin nga annakmi ken tatangda. Nasaktan ti riknak iti imbagana gapu ta ipatpategko dagiti siumanko a kas pudno nga annakko.”
Umanamong dagiti eksperto a narigat ti makilangen iti dati a nagannak ti siuman ta mabalin a mangpataud dayta iti problema. Masansan a saan nga agkatunosan ti agsiuman a babai ken ti pudno nga ina. Ania ti makatulong kadakuada?
Solusion: Mangaramid iti nainkalintegan a limitasion. Mabalin a masaktan ti rikna ti anakmo no lapdam ti dati nga asawam a makilangen kadakuada. * Dagiti nagannak a nangipasngay iti ubing addaanda iti napateg a lugar iti biagna. (Proverbio 23:22, 25) Iti sabali a bangir, no ipalubosmo a pakibiangan ti dati nga asawam ti agdama a pamiliam, mabalin a maupay wenno makapungtot pay ketdi ti asawam. Ikagumaam a balansien ti bambanag ken mangaramidka iti nainkalintegan a pagbeddengan tapno masalaknibam ti panagasawam, bayat a taginayonem ti makitinnulong iti dati nga asawam.
SINGASING PARA KADAGITI NAGANNAK
No makisaritaka iti dati nga asawam, ipamaysayo a pagsaritaan dagiti annakyo ken liklikanyo a pagsaritaan ti dadduma a bambanag. Kas pagarigan, mabalin a damagem no mabalinmo ti tumawag iti telepono iti espesipiko nga oras. Nasaysayaat nga amang dayta ngem iti di masnup nga oras nga iyaawag iti telepono wenno no rabii unayen.
No awan iti podermo dagiti annakmo, mabalinmo ti regular nga umawag iti telepono, agsurat, ag-text, wenno ag-e-mail. (Deuteronomio 6:6, 7) Dadduma ket mangusarda iti videoconference tapno makasaritada ti anakda. Iti kasta, ad-adda a maawatam ti kasapulan dagiti annakmo ken maipaayam iti nasayaat a balakad a makatulong kadakuada.
SINGASING KADAGITI INA NGA AGSIUMAN
Mangipakita iti ‘pannakipagrikna’ iti ina dagiti ubbing babaen ti nalawag a panangipakitam a saanmo nga agawen ti papelna. (1 Pedro 3:8) Padamagam ti dati nga asawam maipapan kadagiti ubbing, nga ipamaysam dagiti positibo a bambanag. (Proverbio 16:24) Kiddawem ti balakadna ken pagyamanam no adda maipaayna.
Dika unay mangipakita iti panangipateg kadagiti ubbing no makitkita ti inada. Kuna ni Beverly nga agsiuman a taga-Estados Unidos: “Kayat dagiti siumanko nga awagandak iti Mommy. Imbagak met nga okey laeng nga awagandak iti Mommy no addakami iti balay ngem saanda nga ibaga dayta no adda ti inada a ni Jane wenno ti pamiliana. Sipud idin, nasaysayaaten ti pannakilangen kaniak ni Jane. Kinapudnona, nagkaduakami kadagiti paay-ayam iti eskuelaan ken kadagiti field trip.”
SINGASING TAPNO NASAYAAT TI PANAGLANGEN DAGITI NAGANNAK KEN AGSIUMAN
Dika agsao iti saan a nasayaat maipapan iti ina wenno ama ti siumanmo no mangmangngeg dagiti ubbing. Nalaka laeng ti agsao iti negatibo, ngem makapasakit dayta iti ubing. Ken dimo ammo no kastanto met ti aramidenda kenka. (Eclesiastes 10:20) No ipulong ti ubing a saan a nasayaat ti imbaga ti inana wenno ti agsiuman kenkuana, ikabilangam ti rikna ti ubing. Mabalinmo nga ibaga ti: “Pasensiakan no nangngegmo dayta. Masuron laeng ni nanangmo kaniak, ken no makapungtot ti maysa, mabalin a makaibaga iti saan a nasayaat.”
Ikagumaam ti mangaramid iti maymaysa a paglintegan ken disiplina iti dati a pamiliam ken iti agdama. No saan a posible dayta, ilawlawagmo dagiti pagdumaan a dimo tagtagibassiten ti sabali a nagannak. Usigem ti sumaganad:
Agsiuman: Tim, isalapaymo man ta nabasa a tualia.
Tim: Iti balayda Mommy, ibatimi lattan iti suelo ken isun ti mangisalapay.
Agsiuman (makapungtot): Isursuronakayo laeng nga agbalin a sadut.
Saan kadi a nasaysayaat no kastoy ti ibagayo?
Agsiuman (kalmado): A, kasta kadi, ditoy saanmin nga urayen a sabali ti mangisalapay.
Dika mangaramid iti aktibidad para kadagiti ubbing no eskediulda ti mapan bumisita iti nagannakda. (Mateo 7:12) No saanmo a mabaliwan ti eskediul, dumawatka iti pammalubos ti nagannak ti siumanmo sakbay nga ibagam dayta kadagiti ubbing.
PADASEM DAYTOY: Aramidem daytoy inton agkitakayo iti ina wenno ama dagiti siumanmo wenno ti dati nga asawam:
Umisemka ken kumitaka iti mata. Liklikam ti tignay a kasla masuron wenno nadagsen ti riknam kenkuana.
Awagam ti naganna no kablaawam. Mabalinmo a kunaen ti, “Komusta, Jane.”
Iramanmo iti saritaan no kaduam iti grupo.
MAIKADUA A PAKILANGENAN: NATAENGANEN NGA ANNAK
Ti libro nga Step Wars dinakamatna ti maysa nga ina nga agrekreklamo iti lakayna ta ayonanna dagiti nataengan nga annakna ken saan a mamati a saan a nasayaat ti panangtrato dagiti annakna kenkuana. “Makapungtotak a dagus,” kunana. Kasanoyo a maliklikan a saan a madadael ti relasionyo nga agasawa ti pannakilangenyo kadagiti nataenganen nga annakyo?
Solusion: Makipagrikna. Kuna ti Biblia: “Tunggal maysa itultuloyna koma a sapulen, saan a ti bukodna a pagsayaatan, no di ket ti pagsayaatan ti sabali a tao.” (1 Corinto 10:24) Ikagumaam a tarusan ken ammuen ti rikna ti sabali a tao. Maamak dagiti nataenganen a siumanmo di la ket ta saan idan nga ipatpateg dagiti nagannakda. Wenno ipapanda a no nasayaat ti pannakilangenda iti agsiuman kadakuada, saandan a matalek iti orihinal a pamiliada. Iti sabali a bangir, maamak dagiti nagannak a no babalawenda dagiti annakda, umadayo ti riknada.
Kadawyanna, saan a nasayaat a piliten ti maysa nga ayatennaka. (Solomon 8:4) Imbes a pilitem ida, bay-am nga isuda ti in-inut a suminged kenka. Isu nga agbalinka a nainkalintegan ken realistiko iti namnamaem a relasion kadagiti siumanmo.
Dika agdarasudos nga agsao no saan a nasayaat ti panangtratoda kenka. (Proverbio 29:11) No saankan a makapagteppel, tuladem ti inkararag ni David nga ari ti Israel: “Mangisaadka iti agbantay, O Jehova, iti ngiwatko; mangisaadka iti agsiput iti ruangan dagiti bibigko.”—Salmo 141:3.
No agnaedkayo iti balay a dimmakkelan dagiti ubbing, mabalin a masdaawka iti panangipategda kadagiti bambanag nga adda sadiay. Dika mangaramid iti panagbalbaliw nangnangruna kadagiti dati a kuartoda. Mabalinmo met nga ikabilangan ti umakar iti baro a balay.
PADASEM DAYTOY: No masuron wenno awan panagraem dagiti nataenganen a siumanmo, ibagam iti asawam ti riknam ken umimdengka iti aniaman nga ibagana. Dimo piliten ti asawam a tubngarenna dagiti ubbing. Imbes ketdi, ikagumaanyo a tarusan ti maysa ken maysa. Apaman a nagtunoskayon, mabalin a pagtinnulonganyo no ania ti aramidenyo.
MAIKATLO A PAKILANGENAN: DADDUMA A KABAGIAN KEN GAGAYYEM
Kuna ni Marion, maysa nga agsiuman a taga-Canada: “Ti anakko ket masansan a regaluan dagiti nagannakko ngem awan ti itedda kadagiti siumanko. Isu a dakami laengen ti mangted ti regalo ngem no dadduma saanmi a kabaelan ti gumatang.”
Solusion: Iyun-unam ti baro a pamiliam. Ibagam kadagiti kakabagiam ken gagayyemmo nga adda responsabilidadmo iti baro a pamiliam. (1 Timoteo 5:8) Nupay dimo namnamaen nga ipateg a dagus ti amin a kakabagiam ken gagayyemmo ti baro a miembro ti pamiliam, mabalinmo a kiddawen a nasayaat koma ti panangtratoda kadakuada. Ilawlawagmo a masaktan ti rikna dagiti ubbing no saanda a maipakitaan iti pammateg ken atension.
Ikagumaam nga ipateg met dagiti ubbing ti nagannak ti dati nga asawam. Kuna ni Susan a maysa nga ina a taga-England: “Sangapulo ket walo a bulan kalpasan ti ipapatay ti asawak, nagasawaak manen. Marigatan dagiti katugangak a mangakseptar iti baro nga asawak. Simmayaat ti panaglalangenmi idi kanayonmi nga ikadua ida, awagan ida dagiti ubbing iti telepono, ken agyamanda iti tulongda.”
PADASEM DAYTOY: Ammuem no asino a gayyem wenno kabagian ti narigat a pakilangenan, ken pagsaritaanyo nga agassawa no kasanoyo a mapasayaat ti relasionyo kenkuana.
Mabalin a marigatan a makilangen ti baro a pamiliayo iti dati a pamiliam wenno pamilia ti asawam. Ngem no iyaplikaryo a sangapamiliaan ti balakad ti Biblia, sagrapenyonto dagiti inkarina a bendision: “Babaen iti kinasirib mabangonto ti maysa a sangakabbalayan, ket babaen iti panangilasin mapaneknekanto dayta a naipasdek a sititibker.”
^ par. 3 Nabaliwan ti dadduma a nagan.
^ par. 4 Tapno maammuam no kasanom a mapagballigian ti dadduma pay a problema, kitaem ti artikulo a naitampok iti akkub a napauluan iti “Sekreto Dagiti Naballigi a Pamilia nga Addaan Siuman” iti Abril 2012 a ruar ti Agriingkayo! nga impablaak dagiti Saksi ni Jehova.
^ par. 8 Siempre, no agbalin nga abusado ti nagannak ti siumanmo, kasapulan a mangaramidka iti naing-inget a pagbeddengan tapno agbalin a natalged ti agdama a pamiliam.
ISALUDSODMO ITI BAGIM . . .
Kasanok a makatunosan ti ina wenno ama dagiti siumanko?
Kasanomi a matulongan dagiti kakabagian ken gagayyemmi tapno dida masaktan ti rikna ti pamiliami?


c: text/html

text:
Militar
Ti militar wenno milisia ket maysa a gunglo a pinalubosan babaen ti nalatlatak a kagimongan tapno agusar ti makadangran a puersa, a kadawyan a mangiraman ti panag-usar kadagiti armas, iti panagsalaknib ti pagilianna babaen ti panang-gubat ti pudno wenno dagiti naipagpagarup a pangta. Ti militar ket mabalin nga adda dagiti maipatinayon a rebbeng iti panag-usar iti bukodna a nalatlatak a kagimongan, a kas ti panangiyaddang ti politikal nga ahenda a kas ti militar a hunta, nga agsupsuporta weno mangiyad-addang ti ekonomiko a panagpadakkel babaen ti imperialismo, ken kas maysa a porma ti akin-uneg a sosial a panagtengngel. A kas maysa a panangilasin ti termino a "militar" ket naus-usar pay a mangitudo ti aniaman a tagikua wenno aspeto iti maysa a militar. Dagiti militar ket kankanayonda nga agtignay a kas dagiti kagimongan iti kaunegan dagiti kagimongan, babaen ti ka-adda dagiti bukodda a komunidad ti militar.
Ti propesion iti panagsoldado a kas paset ti maysa a militar ket naduduog ngem ti nairehistro apakasaritaan. Adda dagiti kapautan a ladawan iti klasiko a kinaugma ket mangipakpkaita ti bileg ken dagiti panangabak dagiti bukodna a daulo ti militar. Ti Gubat ti Kadesh idi 1274 BC ket maysa idi kadagiti nangipalplawag a puntos ti panagturay ni Paraon Ramesses II ken rinamrambakan =kadagiti nauneg a pannakaikitikit kadagiti monumentona. Kalpasan ti sangaribu a tawtawen ti immuna nga emperador ti naipagkaykaysa a Tsina, a ni Qin Shi Huang, ket nangikeddeng idi a mangipasnek kadagiti dios iti kinapigsa ti millitarna isu nga isu ket nangikali iti maysa a buyot dagiti terakota a soldado.[1] Dagiti Romano ket nagirukruknoydad kadagiti banag iti militar, a nangibatbatida para kadagiti masakbayan dagiti adu a treatado ken dagiti sinursurat ken dagiti pay adu a bilang dagiti nasayaat a naikitikit a panagballigi nga arko ken dagiti panagballigi nga adigi.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti taudan[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dupuy, T.N. (Col. ret.), Panangawat ti gubat: Pakasaritaan ken Teoria iti pannakigubat, Leo Cooper, Londres, 1990
- Tucker, T.G., Etimolohiko a diksionario iti Latin, Ares publishers Inc., Chicago, 1985,www.youmilitary.com,
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Militar a Panag-gastos iti % ti GDP insangsangaili babaen titimpuyogan ti ekonomia ti Lebanon, naala manipud ti publiko a datos ti Banko ti Lubong
Midia a mainaig iti Militar iti Wikimedia Commons
- Kitaen ti Kagimongan/Militar iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Papa Juan Pablo II
Ni Papa Juan Pablo II (Mayo 18, 1920—Abril 2, 2005), naipasngay kas Karol Józef Wojtyła (/KA-rol YU-zef voy-TI-wa/), ket maysa a Papa manipud Oktubre 16, 1978 agingga iti ipupusayna idi 2005. Isu ti maika-264 a Papa iti pakasaritaan ti Simbaan a Katoliko. Isu met ti kaunaan a Papa a saan nga Italiano kadagiti napalabas a 455 a tawen. Isu idi ti maikadua a kapautan a nagserbi a papa iti moderno a pakasaritaan, kas maysa a Polako, ti immuna a saan nga Italiano manipud idi ni Papa Adriano VI, a pimmusay idi 1523. Isu ket opisial a nagbalin a ni Santo Juan Pablo II idi Abril 2014.
Ni Papa Juan Pablo II ket isu pay ti nangselebrar iti kanonisasion ti umuna a santo a Pilipino a ni San Lorenzo Ruiz, kasta met ken ni Pedro Calungsod.
Ni Papa Juan Pablo II ket mabigbigan a kas timmulong a nangipatingga ti turay ti komunista idiay patnengna a Polonia ken kanungpalan iti amin nga Europa.[1] Ni Papa Juan Pablo II ket kaaduana a nagparang-ay kadagiti relasion ti Simbaan a Katoliko iti Hudaismo, Islam, ti Akindaya a Simbaan ti Ortodokso, ken ti Komunion ti Anglikano. Isu ket nangitakder kadagiti insursuro ti Simbaan kadagiti artipisial a kontrasepsion ken ti ordinasion ti babbai, sinuportaranna ti Maikadua a Konseho ti Batikano ti Simbaan ken ti repormana, ken nagtengngel kadagiti nainget a takder iti ortodokso a Katoliko.
Iti pakasaritaan, isu ket maysa kadagiti kaaduan a nagbanbanniaga a daulo iti lubong, ken nagbisbisita kadagiti 129 a pagilian idi las-us ti kinapapana. A kas paset ti nangruna a panangiyunay-unayna iti unibersal a panagtawag iti kinasanto, isu ket nagbiatipikadao ti 1,340 a tattao ken nangkanoninado kadagiti 483 a santo, ken ad-adu ngem ti naipagtitipon a dagup dagiti sinarunona idi las-ud dagiti napalabas a lima a siglo. Babaen idi panawen ti ipupusayna, isu ket nanginaganenn ti kaaduan iti Kolehio dagiti Kardinal, nangkonsekrado wenno katulong a nangkonsekrado ti adu a bilang dagiti obispo iti lubong, ken nagordinado kadagiti adu a bilang dagiti padi.[2] Ti maysa a kangrunaan a gandat ti kinapapana ket ti mangbaliw ken ti pannakaipuesto manen ti Simbaan a Katoliko. Ti kalikagumanna idi ket ti "pannakaikabil ti Simbaanna iti puso dagiti baro a elihioso a kumaduaan a mangitipon Hudio, Muslim ken Kristiano iti nalatak nga [relihioso] armada."[3][4]
Ti gapuanan ti kanonisasion ni Papa Juan Pablo II ket nangrugi idi 2005 idi kalkalpas ti ipupusayna nga addaan iti naiwagsak a tradisional a lima a tawen a panagur-uray. Idi 19 Disisembre 2009, ni Juan Pablo II ket nairangarang a Naranga babaen ti simamruno kaniana a ni Papa Benedicto XVI ken nabiatipikado idi 1 Mayo 2011 kalpasan ti Kongregasion para kadagiti Gapuanan dagiti Santo ket nangigupit ti maysa a mirakulo kaniana, ti pannakaagas ti maysa a Pranses a madre manipud ti sakit ni Parkinson. Ti maikadua a mirakulo a naigupit iti naladaw a papa,ket naaprobaran idi 2 Hulio 2013 ken pinasingkedan babaen ni Papa Francisco kalpasan ti dua nga aldaw. Ni Papa Juan Pablo II ket nakanonisado idi 27 Abril 2014 ken kakuyogna met ni Papa Juan XXIII.[5] Kasla met kenni Juan XXIII, ti aldaw ti rambakanna ket kadawyan a naselebraran iti petsa iti ipupusayna, ngem iti anibersario iti inaugurasion iti kinapapana, 22 Oktubre 1978.[6]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Lenczowski, John. "Public Diplomacy and the Lessons of the Soviet Collapse", 2002
- ^ David M. Cheney (29 Hulio 2012). "Papa Juan Pablo II (Bl. Karol Józef Wojtyła)". [Catholic-Hierarchy]. Naala idi 4 Agosto 2012.
- ^ Cristina Odone — Catholic Herald", 1991
- ^ Uri Geller — The Jewish Telegraph, 7 Hulio 2000
- ^ "Reporta: Kinuna ni Papa Francisco a ni Juan Pablo II ken Makanonisado intono Abril 27". National Catholic Register. 3 Septiembre 2013. Naala idi 6 Septiembre 2013.
- ^ "Vatican declares Popes John Paul II and John XXIII saints". BBC News. British Broadcasting Corporation. 2014-04-27. Naala idi 2014-04-27.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti obra wenno maipanggep ti Papa Juan Pablo II kadagiti biblioteka (katologo ti WorldCat)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Papa Juan Pablo II iti Wikimedia Commons


text: Ni Andrew Jackson (Marso 15, 1767 – Hunio 8, 1845) ket isu idi ti maikapito a Presidente iti Estados Unidos (1829–1837). A naikuartel idiay prontera ti Tennessee, ni Jackson ket maysa idi a politiko ken heneral ti buyot a nagparukma dagiti Creek Indiano idiay Gubat iti Horseshoe Bend (1814), ken dagiti Britaniko idiay Gubat iti New Orleans (1815). Isu ket maysa a polarisador a pigura a nagituray ti Maikadua a Partido a Sistema idi panawen tie 1820 ken 1830, a kas nga presidente, dinadaelna ti ti nailian abanko ken inyakarna dagiti kaaduan a tribu dagiti Indiano manipud ti Abagatan a daya ken inpanna ida idiay laud ti Karayan Mississippi. Dagiti nagagar a sumursurot kanaiana ket nagpartuat ti moderno aPartido Demokratiko. Thi 1830–1850 paset tipanawen a kalpasan daytoy ket nagbalin a kas ti panawen iti Jacksoniano a demokrasia.[1]


text:
Richard Dreyfuss
Ni Richard Stephen Dreyfuss (/ˈdraɪfəs/; né Dreyfus;[1] naiyanak idi Oktubre 29, 1947) ket maysa nga Amerikano nga aktor a kaaduan nga ammo para iti panagbidana iti American Graffiti, Jaws, Close Encounters of the Third Kind, Down and Out in Beverly Hills, The Goodbye Girl, ken Mr. Holland's Opus
Nangabak ni Dreyfuss iti Kalaingan nga Aktor idi 1977 para iti The Goodbye Girl (1977), ken nainominado idi 1995 para iti Mr. Holland's Opus.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Usborne, David (2009-01-31). "Richard Dreyfuss: Out of the wreckage". Londres: The Independent. Naala idi 2009-01-31.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Richard Dreyfuss iti Wikimedia Commons


text:
makapabang-ar man, kaniak a biang kas maysa met a napeklan a mangsubsubaybay, ken maysa metten nga enthusiast, nga iti agdama ket adda makuna nga aktibo wenno nabnabiag a diskusion ken dinniskusion, paliiw ken pinnaliiwan iti kontemporario a literatura nga iloko. kangrunaanna babaen ti internet, ken kangrunaanna pay, babaen ti popular la unay a dap-ayan ti iluko.com
.
makaparagsak, wen, ta saan ngarud a masao a silalaeg wenno nakadikkumel lattan wenno agkukkukukot wenno agkukurrot ti literaturatayo iti benneg ti analitikal/kritikal wenno teoritikal a panangimano, pakaseknan wenno panangadal. ket saan ngarud met a masao nga agsasadut wenno agbubuot lattan dagiti mannurat nga ilokano kadagitoy a pakaseknan a pakaasaan ken pakatarumamisan ti plumana ken pakaital-uan ti kinamanagparsua ken kinamanagpartuatna; saan a naudi wenno paudi ta uray man no sadino, uray man no iti ania a medium, adda latta met a saan la a pasalsali ngem ketdi maysa met a moving force, maysa met nga aktibo a partisipante kadagiti nainliteraturaan a pakasaknaran ken pakarikutan ken pakakumikoman iti ikub ti sapasap a philippine literature.
ta ngamin, kadagiti sabsabali a literatura a mangbukel iti bagi ti nailian a literatura, kas koma iti literatura tagalog (wenno "filipino," no ipapilit a filipino) ken iti literatura iti ingles (phil lit in english), ket nakaak-aktibo dagiti mannuratda ket addaanda kadagiti agduduma a grupo ken kolektiv a mainaig kadagiti patien ken patpatienda nga schools of thoughts wenno theories ken philosophies. iti ingles, kas pagarigan, adda dua a napatak a grupo: dagiti modernista ken dagiti postmodernista.
adda iti ikub dagiti modernista ti dakkel a sirkulo ti english phil lit literati a mamatmati ken agtaltalek iti new criticism (ti imasna, kaaduan kadagitoy a new critics ti mangigangganetget a ti laeng teoriada ti balido a teoria a pagbatayan ti balido a kritisismo). maibilang met laeng iti ikub ti modernismo dagiti pormalista, dagiti neo-aristetolian, dagiti psychoanalytic critic, ken sumagmamano a marxista. agkakabenneg dagitoy ngem saanda nga agpapada wenno agkakaysa iti kabukbukodan a teoria ken/wenno praktis. kaaduanna nga agtitinnubngarda iti patien ken saan a patien ken iti rebbengna nga aramiden ken saan nga aramiden.
iti met laong dagiti makuna a postmodernista nga agkukumpog dagiti structuralist, dagiti poststructuralist, dagiti hermeneutic critic, dagiti semioticist, ken dagiti deconstructionist. natural, mortal a kabusor dagiti adda iti sona ti modernismo dagiti adda iti prente ti postmodernismo. kangrunaan ditoyen, iti phil lit status quo, dagiti new critic/formalist versus dagiti poststructuralist ken deconstructionist ken hermeneutic critic. isu dagitoy dagiti agiinnasing iti argumento kadagiti writers workshop kadagiti unibersidad (kas iti silliman, up, kdpy).
no iti met kurditan a tagalog a.k.a filipino, iti agdama ket mayat man ti panagpingpingki dagiti rason ken reaksion dagiti disipulos ken apostoles ti dua nga agdangdangadang ita a grupo: dagiti makaarte-para-iti-arte ken dagiti makaarte-para-iti-gimong. pormalista/neopormalista ti immuna a grupo a mamatmati a ti arte ket nasken a para iti arte ket awan pakibibianganna kadagiti adu la unay a pakaseknan ti kagimongan, wenno ti arketipo a masa
. obvious la unay met a marxista wenno neomarxista, siempre, dagiti adda iti maikadua a grupo a mangigunggunamgunam a ti arte ket manipud iti masa, para iti masa. saan ketdi a kabarbaro daytoy a kontrobersia wenno insurhensia iti phil lit. ngem ketdi makuna a barbaro iti panitikang tagalog/filipino agsipud ta nangrugi daytoy idi iti innargumento dagiti mannurat nga agsursurat iti ingles--ti debate da jose garcia villa a proponente ti art-for-art's-sake versus salvador lopez ken arturo rotor a nangitayaktak met iti social art/art-for-the masses. kas man abnormalidad daytoy ita iti literatura a tagalog ta sigsigud nga am-ammo a promotor ti proletarian lit a mangipimpinta ken mangkronkronika iti biag ken kabibiag dagiti babassit a dasig: mannalon, obrero iti siudad, urban poor/squatters nga ilupitlupit dagiti agar-ari ken agari-ari a dasig lalo idi 1950s ken 1960s, ken underground/protest lit a "bumarbaringkuas iti panagalsa" ken "umap-apuy iti pannakirupir" nangruna idi 1970s ken 1980s ken uray iti arinunos ti `90s. ti agdama a debate nangrugi idi ibatad ni national artist virgilio almario a ti politika wenno ideolohia a politikal ket "bagahe laeng" iti panagdaniw kas pangtirana kadagiti marxista ken/wenno maoista a mannurat wenno iti sapasap nga agsursurat iti "mula-sa-masa, tungo-sa-masa" a linia wenno tema. pinarnuay daytoy ti adu a reaksion manipud kadagiti natamaan ken/wenno napasagidan, kangrunaan ditoy ti sungbat a salaysay nga "espasol versus nilupak"
ni gelacio guillermo a nagwarwaras pay iti internet iti mailing lists ken egroups. agingga ita ket napudot ti debate: arte wenno propaganda? arte kas proganda wenno propaganda kas arte? pure art wenno mass art? ken adu pay (natural, dadduma ket personal payen dagiti atake).
ngem nakaadayotay' san.
ita, padasek met, padas laeng, padpadasli-barbarengli, a siripen-paliiwen ti agdama a pakasikorantayo iti literatura iloko. paliiw laeng a babassit, ta limitado daytoy a panagsirip iti sangkabassit nga ammo ken bassit a gundaway. kayatko laeng nga arbitrario a kitaen ken riknaen gunay ken kidag ti panagdidiskusion, panagsisinnukat ti idea ken opinion, panangiparang iti teoria (no adda) ken panangipaneknek iti praxis (no mayannatup), kdpy, kadagiti naangay ken maang-angay a saritaan iti literatura
iti iluko.com forum.
iti panangob-obserbak ken iti sagpaminsan a pannakipartisiparko, kunaek a rambol ti diskusion. di mapilaw ta kaaduan nga unmoderated ken ad-adu ti anonymous a participants isu a saan unay a naurnos wenno nasimbeng ti patangan. nupay kasta adda met advantages a saan nga am-ammo ti agipaskil iti paliiw wenno komento ta maibagana ti kayatna nga ibaga nga awan alumiim a di bumdeng. disadvantageous ketdi no abusuenna met ti anonymityna ket no dadduma agbanag a personal unay dagiti atake wenno komento. nupay kasta, paset amin ti nasalun-at a diskusion (nupay agbalin met nga unhealthy no dadduma ta adu dagitay kasla mangigaggara a manglilibeg ken mangsair ngem mangsugki ket adu met ti masair ken mapasugkian) dayta.
ngem ti sapulek ita ditoy ket adda kadi met ngata literary theory a paratignay wenno launching pad dagiti maibun-ay ken maibulbulos a komento wenno opinion? adda kadi ngatan ngarud makuna a balido a literary criticism a mapaspasamak iti kastoy a kita wenno wagas ti paliiw ken pinnaliiw? adda kadi ngatan naestablisar a kabukbukodan nga school of theoritical ken critical thought iti literatura nga iloko?
ngamin ket iti panangpadas a mangibunannag ken mangipakat iti literary a diskurso ken/wenno kritisismo, nasken ken masapul nga adda pagbatayan wenno pundasionna a partikular wenno general a teoria wenno pilosopia daytoy a partikular wenno general a kritisismo ken panagkritika. kas koma no idealistaka, masapul nga adda idealismo a pampandagam ken prakpraktisem; no koma maysaka a komunista wenno sosialista, kas pagarigan laeng, adda bandusmo nga is-ismo a mabalin a marxismo wenno maoismo wenno sosialismo. wenno no kristianoka wenno muslimka ket ammom ken am-ammom ni kristo ken ni muhammad, respectively, ken ar-aramidem iti sao ken aramid dagiti bilin/linteg ken sursuroda.
ngarud pay, saludsodek ken padasek man a dukalen: adda kadi met makuna a modernismo ken postmodernismo nga isip wenno ugali iti kurditan iloko? adda kadi met ti estetika ti pure art ken ti aktibismo ti social/proletarian art iti literatura nga iloko? siasino ngarud, ala man, dagiti new critic/formalist, structuralist, poststructuralist, hermeneutic critic, marxist, kdpy, no addada man?
wenno: adda kadi, aya, ngata mapaspasamak a balido a kritisismo ket addada kadi ngata, aya, dagiti pudno a kritiko, idi ken ita, iti sirkulo ti iloko lit ken ilokano literati?
mabalin a dinudursok daytoy a saludsod. ta apay ketdin nga awan koma. saan sa man nga agtalinaed ken agtaginayon ti maysa a literatura no awanan iti bukod a literary history ken unifying/binding a literary criticism, ken dagiti aktibo a kritiko iti ikubna.
ngem kitaentay' man pay bassit iti literary historytayo no adda makuna nga umno ken umiso a literary criticismtayo. mabalin siguro a kitaen kadagiti naangay ken maang-angay salip. ta ti makuna a "kritisismo" iti literatura iloko iti uneg ti literatura iloko (uneg, sirkulo kunkunak relativ iti paspasamak laeng iti pakabuklan wenno organisasiontayo kas mamannurat nga ilokano nga agsursurat iti iloko, kas iti gumil filipinas; saan a kasali ditoy dagiti posible a teoritikal/kritikal a panagadal dagiti kritiko ken eskolar, nga adda iti ruar ti literatura iloko ken/wenno gumil, a no sadino diak kapkapnekan wenno awan iti resourcesko) mabalin a nangrugi wenno nayam-ammo babaen (laeng) dagiti "makuna dagiti hurado" kadagiti nangabak ken/wenno naabak wenno iti pakabuklan ti salip. nangrugi daytoy iti salip nga intuyang ti bannawag
idi 1960s a no sadino kaariping dagiti naipablaak a nangabak a sarita ti analisis-paliiw dagiti naghurado. sumagmamano ketdi ti nabasak laeng kadagiti nasao a paliiw dagiti hurado (a pakairamanan dagiti eskolar ken propesor iti literatura, panagiwarnak, historia a kas kada dr. marcelino foronda, angel c. anden, santiago alcantara, dr. hermogenes belen, atty. benjamin pascual, kdpy). ngem ti nakitak, analitikal laeng wenno general a review ti namay-anda ket no man addada met kritikal nga analisis, awan wenno awan unay ti literary theory a naaramat a bagnos.
idi met rinugian ti governor roque ablan awards for iluko literature (graafil)
ti nagpasalip, adda met sumagmamano a "makuna dagiti hurado" a kadua dagiti nangabak a sinurat a naipablaak iti bannawag
. diak ketdi nabasa (pay) ti adu kadagitoy isu a diak maikkan iti opinion ita.
idi nagpasalip iti sarita ti economy tours and travels, inc. (etti)
idi 1980s, naipablaak met ti "makuna dagiti hurado." idi 1984, iti umuna a salip ti sarita ti etti, kastoy ti imbatad ni apo reynaldo a. duque iti panagkamengna kas hurado: "... adda nadlawmi a sakit ti literatura ilokano. idiligmi daytoy iti kanser a mangrugin nga agnunog. sakbay nga agramaram, patienmi a nasken a maagasan a dagus."
nakuna daytoy ni duque ta nadlawna (idi 1984) a "kasla awan dinur-asan ti sarita nga iluko"
ta dagiti naisalip ket kaaduanna ti "naipadron kadagiti naisurat iti 1960s"
ket "naglaeg ti sarita nga iluko iti nasurok a duapulo a tawen."
pudno a makadismaya no kasta. ngem apay a naglaeg? patien ni duque a bunga daytoy ti "kaawan ti kritiko ti literatura ilokana... no awan ti kritisismo iti uray ania a benneg ti pagsiriban, awan dur-asan daytoy."
kaawan? awan? no kasta idi 1984 ken sakbayna, awan ti kritiko wenno kritisismo iti arubayan ken inaladan ti kurditan nga iloko?
manen, iti sumaruno a tawen, 1985, iti isu met la a salip, a naghuraduan manen ni duque, kastoy latta ti dillawna: "adda naduktalanmi a common denominator dagiti naisalip ita a tawen: adda amin pakababalawanda. gapu ngata iti kaawan ti lehitimo a kritiko ti literatura ilokana?"
manen: "kasla maud-udaidan ti sarita nga iluko iti idudur-as. kas man awan ti dinur-asan ti saritatayo iti las-ud ti nasurok a duapulo a tawen"
sana innayon a ni mannurat nga ilokano ket "dina kayat ti madillaw, dina kayat ti makritikar... gapu ta arsagid, awanen ti room for improvement kenkuana"
isu a "di pulos dumur-as."
pay manen, idi 1987 a naghurado manen ni duque, pinauluanna pay ketdi la ngaruden ti analisisna iti "bagnos koma dagiti teoria."
mabalin a "dismayadon" ni duque itoy a gundaway ta nagasgasang itan dagiti dillawna:
"saan nga asi-asi ti aghurado. xxx ...umuna unay, agbalinka a kritiko sakbay nga aghuradoka. iti panagkritikarmo kadagiti maisalip, saan a mailibak nga adu ti mapasugkian, wenno masaknaran. ngem risgo dayta a rumbeng a sanguem. no dadduma, mapagbiddutandaka nga aginlalaing. saan ngamin a mailibak a kaaduan kadagiti mannurattayo iti iluko ti arsagid. saanda a maidasig wenno maisina ti bagida iti sinuratda. no kritikarem ti gapuananda, ipatoda a ti kinataoda ti kayatmo a dadaelen. saanda a maawatan a saan a panangdadael ti akem ti kritisismo no di ket panangibuksil kadagiti pagkapsutanda, ket iti kasta, maaturdanton dagitoy a biddut kadagiti sumarsaruno a gapuananda."
ngem ti importante iti daytoy a makuna-ti-hurado ni duque ket ti panangigunamgunamna a ti hurado wenno aghurado koma ket adda uray sangkabassit a pamalatpatanna iti literary theories no di man maysa a self-confessed wenno practicing critic wenno naan-anay a teorista. kuna ni duque:
"...ania ti pakaibatayan ti kritisismo ti maysa a hurado kadagiti husgaranna a sarita? iti bukodko a panirigan, saan nga umanay ti 'panagraman.' kangrunaan, nasken nga adda pamalatpatan ti hurado kadagiti teoria ti literatura, iti napalabas man wenno agdama. iti kastoy laeng a wagas nga agbalin nga obhetibo ti panagpili kadagiti mangabak a sarita. iti kastoy a panirigan, saan a ti kinasiasino ti autor ti makedngan no di ket ti gapuananna.... nupay narigat nga ilaksid ti 'panagraman' ad-adda a rumbeng a maibatay ti panagpili kadagiti agdama a teoria ti literatura. natibker ti pammatimi a kastoy ti umno. kas iti pagrebbengan ti ukom iti husgado, nasken nga ibatayna ti desisionna kadagiti pammaneknek, saan nga iti bukodna a karirikna wenno kayat."
naulit daytoy a "reklamo" ni duque iti praxis ti "panagraman" idi aghurado manen iti maikanem ken maudi a pasalip ti etti
idi 1989, iti no apay nga "iti laksid ti panagpapada ti pagrukodan a pagbatayan dagiti hurado iti panagpili, apay nga agduduma latta dagiti mapilida"
a nangibagaanna a ti naduktalanna a maysa a ramut daytoy ket "panagraman."
nga "ania man dagiti pagrukodan a mapagtutulagan, ibatay latta ti hurado ti panagpilina iti bukodna a panagraman."
isu nga inulit manen ni duque ti panaghurado koma, ti panagpili iti makuna a napintas ken premiado a sarita ket maibatay iti literary theories. idi ketdi 1989, saanen a "dismayado" unay ni duque ta napnek iti kabaked ken kapintek dagiti sarita a naisalip ken nangabak, nangruna ti umuna a dua, ti "meditasion: apay ngata, sabong a naisalumina?"
ni atty. benjamin m. pascual ken ti "agsardeng koma ti lubong ta dumsaag ti tao"
ni lorenzo g. tabin, ket "nakarit ti kabaelan dagiti hurado" a nagkunaanna: "kadagitoy dua a sarita... kunak a sa la maibuksilan ti bugas ken bagasda no dagiti teoria ti literatura ti pagibatayan iti kritisismo ken panagpili. awanen ti sabali a wagas."
no kasta ngarud, idi 1989, naagasan met la ngatan ti dinakamat ni duque idi 1984 (a rugi ti etti contest) a "kanser ti literatura ilokana" gapu iti kaawan ti kritiko? diak a masungbatan dayta ket agtalinaed a saludsod. ngem no kanser kunam, sapay la nagnunogen, ay, ket di kad' nakarigrigaten nga agasan ken maagasan. ay, ket masapul, a, ti adu nga agas, panagagas ken mangngagas!
ngem iti sabali a punto, kadagiti naagapad a deklarasion, kas man ketdi lumlumtuad ti fact a ti ammotayo a "kritisismo" iti literatura nga iloko ita ket courtesy dagiti pasalip. a ti am-ammotayo a "kritiko" ket dagitay hurado ken aghurhurado kadagiti salip. a ti pagaammotayo a "kritikal a teksto" ken/wenno "critical thought" ket dagitay mabasbasatayo a "makuna dagiti hurado."
ket gapu iti dayta a "fact" wenno naestablisadon a panagkitatayo a kasta ti taray wenno praktis ti kritisismo, kas man rumrumuar a kadagiti salip laeng nga epektibo wenno existent ti "kritisismo" iti literatura iloko. (wenno saan met ket kadagiti sumagmamano a gumil
seminar-worshop a maang-angay nga adda "maparparti" a manuskrito).
iti bukodko a kapanunotan, agduma ti panagamiris ken panagarisit kas hurado iti salip nga adda mangabak ken maabak, iti panagamiris ken panagarisit kas kritiko iti sinurat tapno kedngan daytoy kas succesful a literary art wenno literary work. nupay di mainsasaan nga agpadada a nasken nga addaan bagnos ken pagbatayan a literary theories tapno nasamsamay ken nakappapati ti keddeng ken pangngeddeng, saan a nasisita a maysa a full-fledged a kritiko wenno practicing critic/theorist ti aghurado tapno maikari ken agballigi nga agpili iti premiado a sinurat. no maysa man a kasta ti mapusgan a hurado, nasayaat unay, maysa a bonus dayta. ngem mapagdasig koma ti akem ti hurado iti salip ken ti kritiko iti sapasap a literatura. ken, mapaggidiat koma ti akem ti hurado/kritiko iti analytical criticism ken iti theoritical criticism ta nupay adda dagiti pagpadaanda, agsupadi dagiti sursuroten dagitoy a metodolohia ken estratehia iti panagamiris ken panagadal.
no apay a nayatiddogkon san ti agapadko kadagitoy a banag maipapan iti salip ken pakainaigan/pakaidasiganna iti kritisismo ket gapu ta kinapudnona, ti targetko a paliiwen a kunak nga agdama a palpaliiw ken pinnalliiw ken mammalpaliiw ket nagramut met laeng kadagitoy a pakaseknan. maysa, ti kaaduan ita a maar-aramat a material wenno teksto iti iluko.com dap-ayan
ket dagitay man met laengen nangabak wenno naglasat iti nadumaduma a salip. ania ngarud ket nangabak, naisalip dagitoy, di kad' isuda ti napintas nga amirisen tapno iti kasta, maadal ti agputar iti premiado a sinurat, dayta ti maysa a rason.
isu la nga isu. isu ngarud a kunaek latta a dagiti paliiw, kaaduanna ket kasla met laeng makuna-dagiti-hurado a naynay a bin-ig nga analytical imbes a critical. wenno saan met ket dagiti agpalpaliiw, kakasla editor a kaaduanna ket teknikalidad ti kitkitaen wenno birbirokenda. ngem ketdi makuna latta a "kritisismo" ket mabalbalin met ngatan nga awagan kas practical criticism wenno uray textual criticism ti kastoy a ganuat.
adda met dagitay agiparang ti agduduma a terminolohia iti literatura ken pilosopia a masansan a linaon dagiti college textbook iti intro to world lit/asian lit/anglo-american lit/phil lit wenno iti humanities. kaaduanna ketdi dagitay mangtratar iti sinurat a ti sinurat laeng ket saan kano koma a pulos a madakdakamat ti aniaman a relasion ti sinurat iti nagsurat. mabalin a laglagipen dagitoy a mammaliiw ti duktal ni duque a "kaaduan kadagiti mannurattayo iti iluko ti arsagid" a "saanda a maidasig wenno maisina ti bagida iti sinuratda" ket no dillawem wenno "no kritikarem ti gapuananda, ipatoda a ti kinataoda ti kayatmo a dadaelen."
adda met dagitay saan a mamatpati iti daytoy ket ad-adda a kueskuestionenda ti panggep wenno intension ti autor iti sinuratna ket no madiskubreda ti adu a biddut wenno kamtud ti sinurat, agdas-al iti autor ti dillaw.
adda pay met dagitay no dadduma ket dukalenda ti historicity (kalienda ti no ania dagiti pagteng ken ayus ti pakasaritaan iti panawen wenno era a nadakamat iti sinurat wenno iti pannakaisurat daytoy ket kitaenda no umno dagitoy nga events wenno historical facts, etc.) wenno ti kultural a background ti sinurat (imanuenda ti kina-native wenno kina-etniko, ti folk ken kabukbukodan nga aw-awid ken tradision, kdpy).
ken adda met manmano ketdi a maibagasan nga ammoda ti sasawenda ken sasawenda ti ammoda iti literary theories ket pattapattaek nga adda wenno adu ti pamalpalatpatan dagitoy iti teoria ken kritisismo ken iti klasikal ken moderno a pilosopia agsipud ta inadal wenno ad-adalenda a pormal iti akademia wenno inpormal babaen ti self-study. maitugotan dagitoy gapu iti kalawa ken kawada ken kauneg ti paliiw ken sirmatada nangruna iti universalidad a gupit ken turong ti obra wenno iti psychoanalytic a panangtimbang ken panangrukod iti sinurat.
amin dagitoy a paliiw ken pinnaliiw ket nagulo wenno nakuso pay laeng gapu iti saan a nalawag wenno umdas a pagbatbatayan wenno ik-ikutanda a literary theory (kaaduan ketdi ti masirpat nga agiburburay laeng iti komento ta isut' dawat ti gundaway a not necessarily nga addaan naliteraturan a teoria wenno nainkritikalan a thought, isu a saan a rebbengna a mapilaw ida). kas iti reklamo ni duque iti penomenon ti "panagraman"
iti literatura iloko, saan a nailaksid dagitoy a mannurat wenno kritiko iti iluko.com
. kaaduan kadakuada ket agkomento wenno agdillawda maibasar iti bukodda a panagraman wenno panagrikna iti maysa a sinurat. ibagada nga awan bibiangda iti adu la amin a teorteoria wenno kritkritisismo. common sense, kunada, saanen a masapul ti adu a sao ken sao-sao.
ngem mabalin a dida ammo, uray pay no common sense laeng wenno simple a panagraman a kuna, no siripen ket adda mailangaan ken maalimadamad a teoria a nakaibinggasan dayta a reading wenno interpretasionda. ngamin daytoy panagraman a makuna isu daytay kasla natural a rikna a gubuayen wenno itden ti estetika, wenno libnos ken inner peace nga itden ti arte, ti mabasa nga obra, daytay kas koma no mapnekka iti maysa a daniw ket mariknam ti kenosis, wenno iti koma nobela ket mariknam daytay kairosis, ket no met drama (aglalo no trahedia wenno tragicomedy) ket daytay catharsis. wen, mabalin met a sawen a klasik nga aristetolian daytoy "panagraman." panangnanam iti estetika ti gandatna a tun-oyen ket agtunged iti eskapista a praxis.
isublik ken ulitek man ngarud ditoyen dagitay kuestiontayo (ta nayaw-awan sa metten!): adda kadi met makuna a modernismo ken postmodernismo nga isip wenno ugali iti kurditan iloko? adda kadi met ti estetika ti pure art ken ti aktibismo ti social/proletarian art iti literatura nga iloko? siasino ngarud, dagiti new critic/formalist, structuralist, poststructuralist, hermeneutic critic, marxist, wenno cultural critic, postcolonialist kada historicist kada feminist, wenno koma existentialista, nihilista, penomolohista kdpy, no addada man?
no gamden a bigbigen, kunaek nga adda ti kaaduan kadagita nupay arbitrario ken saan nga organisado ti critical thought a kupikopda ket ngarud saan nga agtakder dagitoy tapno aklonen met ti literatura iloko nga adda kakasta a kritiko iti ikubna. masapul pay a maitudo ket madebelop ken mapasiken tapno agmata wenno agbukarda.
dagitay paliiw ken pammaliiw nga agpokpokus wenno naitalimudok iti teksto kas teksto iti internal laeng a pakaseknanna, ken iti teksto kas autonomous iti autor (iti man personal ti autor, iti historiana, iti pagilianna, kdpy) a saan a nasken ti eksternal nga ebidensia, ket maidasig kas new critics. ken ni kritiko iti new criticism, awan serbi wenno pakaibiangan a madakdakamat wenno maadal iti sinurat ti intension ti autor (intentional fallacy kunada no gamden nga itugotan wenno suroten ti relasion ti autor iti sinurat) wenno ti gubuayen ti sinurat iti reader (affective fallacy kunada no gamden nga ammuen ti reaksion wenno subalit ti reader). nasken a sisisina ti autor ken ti agbasbasa iti aniaman a panangtratar iti sinurat. saan a nasken a pakarikutan nga adalen no ania ti panggep ti autor ngem ketdi kitaen laeng ti panggep ti sinurat a mismo. kasta met a saan a mabalin nga adu ti meaning wenno intension ti sinurat. nasken a maymaysa tapno mapaneknekan a pudno ken puro nga obra iti arte. ti metodolohia ni new critic ket close reading wenno close analysis, birokenna iti teksto ti relevance ken kinasamay dagiti balikas, imahen, balabala; nasken nga adda ironia ken paradox a makunkuna ken masapul nga adda panagkaykaysa amin nga agsisimparat nga elemento iti obra. kaaduanna a no agamiris ni new critic, textual analysis ti usarna, ken sapsapulenna ti tema ta napateg kenkuana ti kaadda ti pagbatayan ken pagbatbatayan a tema.
agarup umarngi ni formalist critic ken ni new critic iti textual wenno analytical a panagarisit. isuda dagitay maseknan unay iti estetika ken teknikalidad dagiti established a literary devices kas koma iti organic unity, kinapintek dagiti imahen, paradox, irony, metaphor, rukod, sukog, linaon, kdpy.
no suroten nga istrikto dagiti pagulidanan ken kalidad ti new criticism ket sapulen kadagiti sabjektay' ita a mammaliiw nga ilokano, awan ti makapudno. kasta met laeng kadagiti dadduma a teoria wenno bagi ti kritisismo. ibagakto no apay. ngem sakbayna, padasek pay a lasinen ken itudo ti dadduma kadagiti kunaek a residente a kritikotayo iti iloko.
kabayatanna, dagitay paliiw ken mammaliiw nga ad-adda a nakakonsentreyt iti no ania ti intension wenno iti kaipapanan a pinanggep wenno inggagara ti autor iti sinurat ken dagitay mangipokpokus iti reaksion wenno interpretasion ti reader ket maidasig ida iti eskuelaan ti structuralism ken poststructuralism a kampo dagiti deconstructionista ken hermeneutic critics ken reader-response critics. kas nadakamaten, mortal a kabalubal dagitoy a kritiko dagiti new critics. ken ni hermeneutic critic, ti insangrat ken inggagara ti autor a meaning ket isu laeng ti balido a meaning ti sinurat wenno obrana, awanen sabali. adda ken ni autor ti amin nga otoridad ken pangngeddeng no ania ti talaga ken pudno a kaipapanan wenno panggep ti sinuratna (ket ngarud, no adda kibaltang wenno biddut ni autor iti sinurat, isu ti mataltal, saan a ti sinurat, isu a nasken nga ikagumaan piman ni autor nga irasonan ti panangisurat ken sinuratna tapno agkinnaawatanda ken ni kritikona). ni met dekonstruksionista, nupay agkaduada ken hermeneutisista a mangtubngar ken ni new critic, naidumada iti metodolohia ta ad-adda a bigbigenna ti karbengan ni reader a mangtagikukua ken manginterpret iti teksto ti autor iti kaykayatna (reader) a meaning ken agduduma a permutasion iti panangipapan ken papanan. adda pagkaarngian da deconstructionist ken reader-response critic ngem idinto a kasla kaykayat ni deconstructionist a bukodan ti teksto ket laksidenna a maminpinsan ti autor, ti met kayat ni reader-response critic ket badanganna wenno kaduaenna ti autor a mangted iti kaipapanan ti teksto, a ti teksto ket agbalin ken agtakder ken maaddaan iti meaning gapu ta adda ni reader wenno gapu ta adda naabbukay wenno naparnuayna a sungbat wenno subalit wenno meaning ken ni reader (kabaliktad unay daytoy iti patpatien ni new critic a nasken nga awan pakainaigan ni reader iti meaning ti teksto). mainayonko ditoy a dagitoy a teoria ti reader-response ken deconstruction ni derrida ket adda met laeng relasionda iti dialogismo ni bakhtin wenno ti kaadda ti dua a timek iti teksto a mangipaneknek iti dinamismo ken pluralidad ti lengguahe. no patpatalgedan ni hermeneuticist ti authorial intention, paneknekan daytoy babaen ti dialogic a panagbasa iti teksto a no sadino ket masirarat sadiay ti maikadua a timek nga isu ti diskurso ti autor malaksid pay iti timek ti karakter kas karakter wenno iti timek ti narrator ket maigapu itoy ad-adda a madukal ti intended meaning (nupay kasta, saan a nasken nga igagara ti autor ti kaadda ti dialogismo iti teksto ta no kasta, agbanag laeng a manipulado wenno editorialized ti sinurat; saan a maigaggagara a parnuayen daytoy ta akem ni reader ti mangbasa ken mangduktal la ket ammona ti kas koma iti kuna a "reading between the lines").
ket adda met, saan a maaw-awan, dagitay mangkueskuestionar wenno agsapsapul iti naynay a mangmangngegtayo a "social relevance" wenno "social concern/responsibility/commitment" iti kada sinurat wenno mannurat. a masapul a no agsuratka ket nasken a laglagipen ti gimong wenno ti mas ad-adu a kagimongan, nasken nga estoriaem ti biag/kabibiag nangruna dagiti adda iti agpang wenno dasig ti masasao a "babassit" wenno dagiti proletario--santo maicontrast kadagiti dasig wenno klase a "dadakkel" wenno dagiti maaw-awagan iti burgista . mabalin a saan nga ammo ti dadduma a mamati wenno agsadag iti kastoy a kita ti panagbasa wenno panagpaliiw wenno panagdawat a malaksid pay a kanaig ti social realism, ad-adda a maibilang daytoy iti eskuela ti marxista nga isip wenno konsepto. iti teoria ken kritisismo a marxista, nasken a ti literatura wenno ti arte in general ket addaan ideolohikal-sosiolohikal-historikal nga awit ken ramit, rebbengen ti literatura ti makiraman iti class struggle ket diskasenna ti pakasaritaan dagiti babassit, gupitenna ti rupir ken laban dagiti maidaddadanes kontra kadagiti manangidadanes a dasig wenno klase. isu a ti kaaduan nga obra dagitay marxista wenno neomarxista (modified wenno mestison a marxismo a kas kadagiti teoria da gramsci, althusser kdpy wenno dagitay mestiso metten a marxista a mabalin payen a madasig kas petiburgista a marxist) ket maaw-awagan pay iti proletarian art wenno mass art nga isu met ti karuprupak dagitay mangigangganetget iti pure art. (mayemphasizeko ketdi ditoy a saan a nasken a maysaka a practicing wenno hardcore a marxista [wenno "komunista" pay ketdin] tapno makasuratka iti kakastoy nga obra. ket saan met nasken nga awagam kas "marxista" wenno "kumatkattigid" daytay maysa nga autor a kastoy ti sursuraten wenno panagsursuratna. adu dagiti mannurat wenno artists a kadre wenno gerilia iti underground wenno kanigid a tignay ngem adu met dagiti mannurat a saan a nasisita a kadre ngem agsursurat iti linia ti kurditan a marxista agsipud ta dagitoy a tema wenno sabjek wenno teksto ket isu ti agdadata a kinapudno iti sosiedadna [kinapudnona ket adu kadagiti agsursurat iti kakastoy ket burgista ken/wenno petiburgista a maawagan iti konsepto ti hardline a marxist]. agsasabali dagiti ideologues, intellectuals, theorists, artists, itoy a bagi ti isip.)
***
dagita pay laeng. sumarunonto siguro ti dadduma. dagita ketdi ti napatak a makitak a pakabennebennegan ti kada paliiw ken mammaliiw no gamden wenno ipilit a lasinen ken ilasinan. kunak itay nga awan pay makapudno wenno makatakder nga indibidual wenno grupo a mangaklon iti kastoy wenno kasta a bagi ti kritikal nga isip. awan ngamin ti puro, aglalaok ket agsusupanget pay ketdi ti adu kadagiti ikut nga approach ti tumunggal maysa wenno grupo. natural laeng daytoy ketdi ta awan pay met ti nagideklara nga indibidual wenno grupo a: "kastoy wenno kasta ti patiek a teoria a pagbasarak iti interpretasion wenno readingko." awan pay. ngem sapay ta addanto, ket addanton.
saan met ketdi a nasken nga adda maymaysa a pagsadagan wenno patien a teoria wenno praxis. kaaduan met a kritiko ket agbatbatay iti adu ken agduduma a teoria ken agprakpraktis iti adu a metodolohia nga iti bukodna a wagas ken pamuspusan ket mapagsasaip ken mapagtitipkelna harmoniously dagitoy a teoria ken praxis.
ala, ipatinggak pay laeng ditoy ti panangpadas-panagdursokko a manglasin iti pagbatbatayan nga school of thought ken pagtigtignayan-pagdakdakiwasan a topograpia dagiti agdama a kritikotayo iti literatura iloko (no ketdi, a, mabalin wenno mabalbalinen nga awagan ida kas "kritiko"). saan a kompleto wenno depinitibo daytoy a panagsirig ta padpadas ken dursok la ngarud ket barbareng laeng maisalat wenno makaiyalat. rugi laeng daytoy, kasla koma intro. wenno saan pay ket ngata nga intro a makuna, agkamtud, saan a komprehensibo ta adu pay ti nasken a masukisok ken maadal. adu ti pagkamtudan daytoy a panangpadas. very broad ngamin daytoy a banag a panangpadas a mangdiskurso iti teoria, kritisismo ken praxis iti literatura. bay-ak man koma nga ituloy dagiti dadduma a mannurat wenno agpalpaliiw, nangruna dagitay kakadua a mas sanay ken mas fully armed wenno mas well-versed kadagiti kakastoy a banag.


text:
sangkabassit man a kur-it maipapan iti salip.
iti salip, a, ania pay, iti panagsuratan. manen, bassibassit a kur-it, panangitultuloy kadagiti bambanag a nadakdakamatkon ditoy blag maipapan kadagiti pasalip iti creative writing. kangrunaan iti iloko lit.
kankanayon ngamin a "napudot" wenno interesting unay a saritaan daytoy kadagiti mannurat. a no mannurat, kunam, ket kaaduanna met a mannalip. aglalo ita, iti literatura iloko, ta adu ti nabuangay a pasalip ket adu ti pangilabanan dagiti mannurat nga ilokano iti iloko kadagiti medio napimpintas nga obrada. medio, kunak man, ta siempre, no makisalipka, medio pimpintasem 'tay itadim a sarita wenno daniw. saan la a medio, para kenka, saan a nasken a mediamediaen laeng ti opus a pakipallot, para kenka daytoyen a sarita wenno daniw ti agdama a kapintasan, kapipintasan pay laeng nga obram ket isu man ketdi ita ti ilabanmo bareng mangatiw.
ta maymaysa met laeng ti panggepmo no apay a makisalipka: ti mangabak.
adda, aya, ngarud, met makikontes a ti rantana ket tapno maabak?
isu la ngarud a pimpintasem a suraten ti pakikontesmo tapno dakdakkel met laeng ti tiansana. a mangabak. wenno maabak.
no mannakisalipka, normal, gagangayen kenka ti mangabak ken maabak. uray pay sikan ti kalainganen a mannurat iti henerasion wenno panawenmo, iti salip, uray mangab-abakka latta, maabakkanto met latta. paset dayta ti salisal. mangabakka, maabakka, ayos lang. adunto pay met ti sumaruno a salip ken pakisalipan. lalaingemton. better luck next time.
luck. wen, gasat. no maminsan, wenno kaaduanna ketdi, gasanggasat ti mangabak iti salip. isu a kunada no kua dagitay nangabak, "naigasatak met, piman" no daytay kablaawam ida ket ibagam a naglaing ken nagsiglatdan, aya, ta nangabakda wenno naynay la a mangabakda metten. "naigasatak la ita a tawen, g'yem, bagimto met, a, 'ton sumaruno," kunana a kasla pahambol effect la unay a dina ketdin annugoten a talaga met a nalaing ken nasiglat ti losngi a mannurat!
wen, gasat. gasanggasat, ginnasanggasat. ngem no kua, adda dagitay mannalip a narigatda nga awaten ken maawatan ti "keddeng ti gasat" iti insalipda. nangruna no agtalekda unay iti sinuratda a napintas daytoy, nakapimpintas, kapipintasan. aglalon no inton mabasana dagiti maipablaak a winners nga obra a kinabalubal ti sinuratna, "apay a nangabak daytoy a klase ti sarita? apay a pinangabakda daytoy ket adayo a napimpintas ti saritak?" kunana.
sananto masaludsod: "kasano a nagpili dagiti hurado ti salip tapno pilienda daytoy a kita ti sarita tapno mangabak? ania dagiti nagbatayanda?"
manen ken manen, madakamat latta dagiti hurado ti salip. ta isuda la ngarud dagiti nangeddeng. uray no "keddeng ti gasat" isuda ti instrumento dayta a "gasat" tapno mapili dagiti mapagasatan a mangabak. ken maabak. gasatna ti mangabak, gasatna ti maabak.
saankon a diskasen ditoy ti maipapan kadagiti hurado iti salip, panaghurado, panagpili, kdpy. namin-anon a napagsasaritaan, napagsusupiatan dayta iti man kallabes ken iti agdama, agpapan ita, uray ditoy cyberspace, kangrunaan iti dap-ayan
ti iluko.com
.
saan ketdin a barbaro dagitoy a pakasaknaran wenno pakasikoran maipapan iti salip iti panagsuratan. iti man literatura iloko wenno iti dadduma pay a nailian a salip kas iti palanca awards.
adda latta dagitoy a parikut ken sayangguseng iti pannakaabak, hurados, panaghurado, plagiarismo ken adu pay.
iti literatura iloko, uray pay iti immuna a nairusat a salip iti sarita nga iloko, ti pasalip ti bannawag
idi 1960s, addada met dagiti rimsua a kontrobersia wenno anomalia.
iti salip idi 1966, awan ti napili a mangabak iti umuna a gunggona, maikadua ("bukel ti agsapa"
ni daydi meliton gal. brillantes) ken maikatlo ("kampanaryo"
ni daydi antonio sanchez encarnacion) laeng a premio dagiti naited a kangrunaan a pammadayaw.
apay a kasdi ti napasamak?
adtoy ti komentario ti editor idi ti bannawag
, ni apo gregorio c. laconsay
(iti diciembre 19, 1966 a pamaskua a bilang ti bannawag
a nakaipablaakan dagiti nangabak a sarita ken ti makuna dagiti hurado) [emphasis mine]:
Namitlo a binasa dagiti kameng ti BANNAWAG (kadua ni apo editor laconsay da appo guillermo r. andaya, managing editor; ken staffmembers: david d, campañano, juan s.p. hidalgo jr., jose a. bragado, ken dionisio s. bulong) dagiti sangapulo ket walo a naagsawda a pakapilian dagiti kapintasan a sarita ita a tawen.
Kadagiti kumurang a pitopulo a nasalip (a sarita), 25 ti napilimi iti umuna a panagbasa; 20 iti maikadua a panagbasa; ken 18 iti maikatlo a panagbasa.
Kalpasan ti naudi a panagbasa, awan latta ti maitudo ti tunggal maysa kadakami a mabalin a makaagpang iti galad ti kapintasan a sarita. Talaga nga awan.
Dua a lawas ti intedmi a pawayway kadagiti tallo a kameng ti Hunta dagiti Ukom, da Dr. Hermogenes F. Belen, Jose A. Quirino ken Atty. Benjamin M. Pascual.
Idi mapilidan dagiti mangabak, ket awan ti naagsawda a kapipintasan a sarita, isu pay laeng ti panangibatadmi kadakuada iti sakit ti nakemmi ta agpapadakami la ketdin nga awan nagustuanna a pakaitedan ti umuna a gunggona.
Ditay sa ketdi ammo ti agpili iti nalasag a sarita? nakunami.
Wenno talaga nga awan ti maikari?
Napanan dagiti makabael a mannurat?
xxx
Naimbag pay kadagiti umuna nga uppat a tawen ti salip iti sarita, ta di pay met la nagbuteng dagiti makabael a mannurat iti Literatura Ilokana. Ngem iti maikalima a tawen, nagbutengdan, ket dagiti nakisalip, tinuladda metten ti kababagas ken karirikna dagiti nangabaken.
Ita a tawen, nalabes metten no kunaen nga addan dagiti nangadaw a mismo iti dandani isu amin a paset dagiti nangabaken a sarita.
Ania ti napasamak?
Agtutulad kadi ni Ilokano?
Awan kadi dagiti napintas a pasamak iti Kailokuan, wenno iti biag dagiti Ilokano a mabalin a pangadawan iti manayon ken nabagas a sarita?
Wenno pudno kadi ti atapmi a mabuteng a makisalip dagiti naasan a mannurat amangan no ibalat ida dagiti maas-asa pay laeng?
xxx
addayta, idi man ken ita, adda ken isun sa la nga isu dagiti parikut ken pakarikutan kadagiti pasalip iti literatura iloko.
maysa dayta isyu ti "panagtulad iti kababagas ken karirikna dagiti nangabaken" a sarita.
agingga ita, isyu dayta iti agarup isuamin metten a salip. no ket kastan a maipablaaken dagiti nangabak a sarita ket mabasan ti general readership, adda dagiti agtaud a dillaw nga apay kano dayta a nangabak a sarita ket isu met la isu iti sarita idi ni kastoy wenno kasta a mannurat. isu la kano nga isu iti man estilo wenno topiko a medio binalbaliwanna la bassit. ket ti imasna ta napili a nangabak. ket apay kano, kuna 'tay agrekreklamo, a 'tay saritana nga orig na orig a di tinultulad ket naabak? mapabasol manen dagiti hurado, salbag ketdi.
adda a talaga dagiti kasta a sarita, wenno kakasta a mannurat a no kua ket mangipadron iti suratenna kadagiti gusgustona a nangabaken wenno naipablaaken a sarita wenno daniw, wenno mangipaabay kadagiti id-idoluenna a nalalatak ken nasisiglat a mannurat ken mannaniw.
makuna a normal dayta a praktis no masao nga agdadamo wenno agsursuro pay laeng ti maysa a mannurat ket mainspirar wenno matignay kadagiti mabasbasa wenno ad-adalenna a putputar wenno mamannurat. dita ngamin a mangrugi, ket no adda a talaga laingen wenno talento kas creative writer, in-inutto a makaibbet wenno umibbet iti "tultuladenna" nga estilo ti panagsurat wenno idolona a mannurat. ngem no uray laklakaddoganen a mannurat ket isu pay la isu ti aramid ken ar-aramidenna, a papaabayanna lattan dagitay kaykayatan ken pagrukbabanna a sinurat ken mannurat, awanen.
ala, wen, awan, awanen ti orihinal nga estilo, tema, topiko iti lubong. nasurat ket ngata aminen, napadas ket ngata aminen ket sinno ti aginlalaing nga agkuna nga "orihinalko daytoy, siak ti immuna a nagsurat ken nagaramat ti kastoy ken kasta," masaludsod.
pudno, awanen ti baro wenno kabarbaro. ngem 'tay nalaing a creative writer, agsipud ta creative la ngarud, kabaelanna ti agaramid, agparsua, agparnuay latta iti baro ken kabarbaro manipud iti daan ken kadaananen. maaramidna dayta no agputar nga "is-isuna ken bukbukodna" a dina pampanunoten wenno laglagipen ti obra ti sabali iti putarenna. wenno uray pay dina maiwaksin dagitoy iti isip wenno databank ti lagipna, agpaay ketdi a palagip wenno referencia a nasken a mangputar iti naiduma wenno naisupadi uray pay no makuna nga impluensiado wenno inspirado ni kastoy wenno kasta a mannurat. wen, ta manmano a talaga dagiti makuna a henio a tumpuar iti tunggal henerasion wenno uray kada siglo. manmano dagiti juan s.p. hidalgo jr., pelagio alcantara, fredelito lazo, a. sanchez encarnacion, samuel f. corpuz, dionisio s. bulong, reynaldo a. duque, jose a. bragado, lorenzo g. tabin, manuel diaz, meliton gal. brillantes, prescillano bermudez
kdpy. di ammo no addanto pay wenno kaanonto a tumanor dagiti kas kadakuada iti literatura a saluyot.
narigat ti agsurat iti orihinal. wenno awan pay ketdi masurat nga orihinal. mabalin a variation wenno sabali a rupa ti maputar ngem ketdi saan a revival wenno adaptation. adda kenkan a mangikagumaanan a saan koma nga agdadata a "tinultulad" wenno "sulasu" dayta putarem a sinuratam. wen, narigat ti agsurat iti orihinal, ngem saan a narigat iti maysa a nalaing a mannurat ti agsurat a nain-orihinalan (originally).
liklikan ketdi daydiay duktal da apo laconsay idi 1966 nga "addan dagiti nangadaw a mismo iti dandani isu amin a paset dagiti nangabaken a sarita" ta dikanto madaksan kas mannurat ken kas tao.
saandan sa nga impangag ti pakdaar ni apo laconsay ta iti salip ti bannawag
idi 1968, naibabawi la ket ngarud ti nangabak iti umuna a gunggona a sarita ta natulad kano! kalpasan a napili dagiti hurado, kalpasan a mapadayawan ti nangabak (napadayawan pay a mismo dagiti winners idiay malacaniang, ni daydi fm
ti nangyawat iti plakeda!) ken naited ti premiona, kalpasan a naipablaak iti bannawag
ti nangabak a sarita, isu metten ti pannakaibabawina ta natakuatan dagiti readers a kaarngina la unay ti maysa a drama iti ingles a nangabak iti maikadua a premio iti palanca! ti nasaem, kas nayon a dusa ti autor ti nasao a sarita, napawilan payen a mangipablaak iti sinuratna (banned) iti bannawag
iti inggana't inggana!
dakkel a kontrobersia/pakaibabainan idi ti napasamak. ket natural, napabasol dagiti hurado, kasta met ti editorial ti bannawag
, ta kas man limitado kano ti readingsda ta dida man la nasagsagang ti nasao a palanca winner a drama a natulad. iti met biang ti autor ti natulad a sarita, saanna a pulos nga inako a nagtulad isuna. saanna a pulos inaklon dagiti pammabasol ken ebidensia a naiparang, impettengna a dina pulos nakitkita wenno nabasbasa ti nasao a drama ket kasano koma kano a tinuladna daytoy iti saritana.
(daytoy sa ti umuna [diak ammo no addan immun-una pay] a kaso ti panagtulad [plagiarismo] a napasamak iti bannawag
ken iti literatura iloko. ngem saan nga isut' naudi. idi naladaw a 1990s, adda ammok a dua nga autor a banned iti bannawag
gapu iti panagtulad met laeng. diakon nga inaganan ida ditoy, diak ammo ketdi no agpapan ita ken in effect pay laeng ti pannakaiparitda nga agipablaaken iti bannawag
. siak ti nakatakuat [wenno nangipulong iti bannawag
] iti panagtulad ti maysa kadagitoy a dua, ta 'diay naipablaak a saritana, patarus metten nga en toto ti maysa a sarita a tagalog ti maysa a premiado iti palanca a mannurat a nalatak kas maysa a pamuon ti philippine gay literature.)


text:
imbaliktad
pumodblag (foodblog) tay' man met. daytay man la nalaka ken daras a lutuen. isu daytoy imbaliktad. apagluto, halfcooked, a karne ti baka (wenno nuang, wenno kalding, depende iti adda), ibalibaliktadmo laeng iti sumagmamano a daras, ayosen, kakang! express kunam man.
ipakpakaunak, diak a sanay wenno diak (pay) kabisado ti mangiparang iti resipe a daytay binsaek amin a rukod wenno kaadu-kabassit dagiti ramen (kas pagarigan no mano a kutsara wenno kutsarita a manteka, toyo, suka wenno no mano kapirsay a bulong wenno tasa a bukel wenno no mano kangipen a bawang wenno kabukel a sibuyas wenno kapitpit a laya, kdpy), isu a kas iti daydiay namay-ak iti panaglutok iti pinakbet, ibagak lattan dagiti ingrediente ken panglakagan. agduduma ti servingna, depende iti no mano ti expected a mangan, makaammon a mangkarkulo no mano ken kasano ti bilang wenno kaadu ti lutuen.
ngem daytoy linutok ita ditoy nga imbaliktad, mabalin a good for 3 wenno 4 katao ngata. mabalin met a good for 1 laeng no maimasan, hehe!
dagiti masapul: kalalainganna a kadakkel nga iwa ti lomo ti baka (maysa wenno kagudua kilo, depende iti kaadu ti iserbian), bawang, laya, sibuyas wenno lasona, pamienta, manteka, asin wenno patis, vetchin (optional), ken oyster sauce.
[iti rekado, i prefer dagitay native a bawang ken laya a saan a dagitay dadakkel a naggaput' taiwan. nakapsut ti ingel ken banglo ken gasang dagitoy bawang-taiwan wenno dadakkel a laya. kapintasan dagitay netib a bawang-ilocos. kasta met laeng iti sibuyas. dayta pamienta, optional kaniak. ken dayta oyster sauce, isut' kangrunaan a pangpananam ken pangparamanko saan laeng nga iti imbaliktad ngem uray dadduma a lutuek a karne wenno igisak a natnateng--uray pinapaitan a baka wenno nuang, patedtedak no kua iti oyster sauce ta kayatko 'tay sumam-it a nananam a savorna ken 'tay sabali a textura ken maris nga itdenna.]
pamay-an: ilgaten ti karne iti babassit (cubes, bite-size). pitpiten ti bawang ken laya, galipen ti sibuyas. sa igisa dagitoy iti manteka agingga nga agbrownish ti bawang ken sibuyas. ikabil ti nail-ilgat a karne, kiwaren. ituloy a kiwkiwaren (balibaliktaden) sa asinan ken iwarakiwik ti napitpit a pamienta. pattogan iti kalalainganna a kaadu ti oyster sauce (saan unay met a kaaduen, pangramanan lang) kabayatan a balibaliktaden. no saanen a nalabaga ti karne, mabalinen nga iddepen ti apuyna ken adawen. aluadan a masobraan a lutuen ta kumulbetto no kuan ti karne (saanton nga "imbaliktad" ti lutonan no kua. no nasobraan, diguamon ilayonmon a lambongen, hehe!). galipan iti naganus a lasona iti rabawna (dayta picture dita ngato ket inarkosak laeng iti nagalip a babassit a lasona ta awan dadakkel), ipasango a napudot.
no dadduma, no adda available, laokak pay iti dalem ti baka wenno nuang ti imbaliktadek. naim-imas manen. no dadduma pay, gumatangak iti nayonna a liblibro wenno tualtualia (tripes) ket ilaokko iti imbaliktadek. sa no dadduma, dumawatak iti apro wenno pespes iti aglako ket laokak ti imbaliktadko. kinapudnona, adda papaitna a kastoy ti kaaduan nga imbaliktadda iti ilocos. ammoyo metten, mahilig ni ilokano iti napait, papait, pinapaitan. naim-imas manen no adda papaitna ti imbaliktad, timplaem iti kayatmo a kapaitna (daytay saan met unay a nakapapait, a). nagimas no daytay pespes, awan dumana met laengen no kua iti pinapaitan ti imbaliktadmo, awan laeng digona nga arub-ubem. nupay kasta mabalin met a diguan bassit ti imbaliktad no managdigoka wenno managlabayka. ngem di unay kaaduen, a. saan met a talaga a didiguan ti imbaliktad.
perfect match iti agyelyelo a serbesa daytoy imbaliktad, para kaniak. no kua aglutuak laeng iti para-pulotanko. ken no kua ikkak iti naartem a silina ken timplaak iti sangkabassit a suka tapno maymayat ti siludna. wen, no kurusunadam, mabalin met nga alsemam ti imbaliktad. ngem samonto la timplaan iti alsemna (a suka wenno kalamansi/dalayap) no naadawmon. no igiddanmo bayat a lutlutuem, kumbet ken kumulbet ti imbaliktadem.


text:
nailian nga artista iti literatura
makaparagsak a maammuan a mairamraman met gayam a mailislista a kas nominado iti pammadayaw a nailian nga artista iti literatura dagiti mannurat nga ilokano nga agsursurat iti iloko ("agsursurat iti iloko" kunak kas pangisingay iti kinamannurat iti iloko, ta nupay adda a talaga dagiti mainomnominar a mamannurat nga ilokano itoy a nailian a pammadayaw, ket maysa wenno dua kadakuadan ti napili kas nailian nga artista--ni f. sionil jose, nga agsursurat iti ingles, manmano laeng ti agsursurat iti iloko).
kas naammuak kadagiti mapagtalkan a taudan, idi 2003, nairaman da apo juan s.p. hidalgo, jr. ken apo jose a. bragado kadagiti napagpilian a nominado para iti literatura. kasakbayanna, idi 2001, nominado met laeng ni apo johnny hidalgo. da appo virgilio almario ken alejandro roces ti napili idi 2003. ni f. sionil jose met idi 2001.
ita a 2006 a panagpipili manen iti nailian nga artista, nairaman manen a nailista kas nominado ni apo johnny. 19da amin a nominees iti benneg ti literatura ti national artist award, isuda da: cirilo bautista, antonio realce berango, linda ty casper, clodualdo del mundo sr., ophelia alcantara dimalanta, gilda cordero fernando, lazaro francisco, juan s.p. hidalgo, jr., lucila hosillos, magdalena jalandoni, bienvenido lumbera, genoveva edroza matute, buenaventura medina, jr., carmen nakpil, francisco "soc" rodrigo, rogelio sicat, kerima polotan tuvera, azucena grajo uranza, ken rene villanueva.
nupay kasta, nalpasen dagiti deliberasion, napili kano kas dua a finalist da bautista ken lumbera, sa iti maysa pay a deliberasion, ni dr. lumbera kano ti posible a mapili a mainominar iti malacañang iti final a panangpasingked ken panangpirma ti presidente ti republica. ni ngaruden dr. lumbera ti sumaruno a national artist for literature, ti maika-11 a mapadayawan manipud idi 1972 a pannabuangay ken pannakaited ti kaunaan a pammadayaw kadagiti mabigbig nga artista iti filipinas.
komplikado, narikut, agdalan iti adu a proseso ti pannakapili dagiti nailian nga artista a maited laeng iti kada tallo a tawen.
kaaduanna a napolitika daytoy a pammadayaw. kinapudnona, kas kunkuna dagiti agkunkuna, nabangon daytoy a pammadayaw gapu met laeng iti politika ken pinnolitika. idi 1972, nga isu met laeng ti tawen ti pannakayetnag ti linteg militar iti pagilian iti rehimen daydi apo ferdinand marcos, nabuangay kano ti pammadayaw a national artist kas pangliwliwa wenno pangay-ayo kadagiti mannurat ken dadduma pay nga obrero iti arte a kaaduanna a sumupsupring iti linteg militar wenno iti dictadoria a marcos. ni nick joaquin a maysa kadagiti immun-una a napadayawan (kaunaan da jose garcia villa ken amado v. hernandez nga agpada a napadayawan idi 1973) ket napilpilit a nangawat iti awardna idi 1976. kontra met ngamin ni joaquin idi iti linteg militar. impatangken daydi apo nick nga awatenna laeng ti awardna ngem iti maysa a condision: nasken wayawayaan ni apo macoy ni nakapupok nga activista a mannurat jose "pete" lacaba, a gayyem ken kadua ni joaquin.
idi 1997, nagbalin a kontroversia ti pannakapartuat ti maysa a benneg iti awards--ti historical literature--a naited ken ni apo carlos quirino. maal-alidamad idi a sigud nga iti benneg ti literatura a nainomanar ni apo quirino. ngem gapu ta saan met a creative wenno fictive ti forte ni quirino no di ket pakasaritaan, inyaramidan kano ti ramos regime iti bukodna nga award: ti national artist for historical literature. agingga ita, awan kano metten ti mainomnominar iti daytoy a benneg. apay ngata a di mainominar da teodoro agoncillo, renato constantino, wenno dadduma pay a historiador?
idi met 2003, adda rimsua a saysayangguseng maipapan iti no apay kano a napili ni apo alejandro roces idinto ta manmano wenno awan kano met ti naindaklan la unay a naaramidan wenno obrana iti literatura, malaksid kadagiti sumagmamano ken nararabaw la kano a sarsaritana maipapan iti pallot.
agingga ita a 2006, kontroversial latta daytoy nga awards. pagaapaanda. lalo iti bennegna a literatura (nupay napolitika latta met kadagiti sabsabali pay a benneg, kas iti sala, musica, teatro, pelicula, broadcast arts, visual arts, arkitektura ken kaaliadona nga ar-arte, fashion design).
adda ngamin dagiti saan a manganamong iti posible a pannakapili ni dr. lumbera. kaykayatda ni dr. bautista. mas makuna kano ngamin a "creative writer" ni cirilo, idinto a "literary critic" kano laeng ni bienvenido. kangrunaanna, maysa kano a "nasionalista" ngamin ni dr. lumbera. ket natural, ta adu ti allergic la unay iti masasao a "nasionalista" ta ibagada a maysaka kano a "komunista" no maysaka a "nasionalista" aglalo no sika ket 'tay tipo pay nga "aktibista" wenno "militante," komunistaka, kunadan kaniam.
ni apo alfred yuson ti kangrunaan a mangdildillaw. kangrunaan kunak ta insuratna iti nalatak a kolumna iti philippine star (marso 20, 2006 nga issue) ti "pannakadismaya" a simken kenkuana iti di pannakapili ni apo bautista, a pinauluanna iti "nationalist artist, anyone?" adu ti linawlawat ni apo yuson iti kolumna a madi ti nagsaadanna iti adu a nakabasa. ket natural adu met ti reaksion ken resbak kenkuana.
inkolum ni apo krip (birngas ni yuson): "If it were to be an absolute one-person choice however between Bautista and Lumbera, I say give the creative writer the better due, as the scholar, researcher and critic is necessarily a second-tier citizen in the republic of arts and letters."
para ken ni apo kripotkin (nagan ti kolumna iti star), maysa laeng kano a second class a citizen ni dr. lumbera ta maysa laeng met a literary scholar, researcher ken critic ket saan kano a creative writer piman.
imbales met dagiti mangisakit ken ni apo bienvenido a di kano ammo ni apo krip ti taltalanggutangenna, dina ammo kadi kano a maysa met a mannaniw ken dramaturgo ni apo bien? kuna ni rosario cruz lucero, maysa a mannurat ken profesora a taga-U.P.: "This only points to Mr. Yuson’s own semi-illiteracy and skewed ignorance about the whole field of Philippine literature. How can anyone putting himself forth as a spokesperson for Philippine literature be entirely ignorant of Lumbera’s primary position in the canon of Philippine culture and literature as playwright and poet? Much more can be said for Dr. Lumbera’s artistic, intellectual and inspiring influence in the whole field of Philippine literature, in the multiplicity of its cultures and languages."
intalantan pay ni apo yuson ti nangngegna kano a saritaan dagiti sarangusong kano a mamannurat iti U.P. nga agsursurat iti Ingles: "By the by, not a few writers in English in UP and beyond have asked jocosely of one another, over bottles of beer: 'Name me one particularly memorable work of literature Lumbera has penned.' These same beer house rhetoricians also predict that it is the "extreme Left" that will be overjoyed by their champion's ascension as National Artist. The communist candidate, it has been said rather bitchily."
nakaro met unay daytoyen. adtoy manen ti di umawer-awer a diskusion wenno debate iti "pure art" ken "mass art." ti baog a pamanunotan ken impotent a pammati a no agsursuratkan maipapan kadagiti masa wenno lumpen, no maidasig kas proletarian art ti artem wenno ti kinaartistam--no makita kas nasionalista ti takder wenno tignaymo a mannurat wenno artistan ket ibagan a dagus dagiti reaksionario ken pasista nga isip a maysakan a "komunista."
itoy nga intira ni apo krip, kastoy met ti intira kenkuana ni josephine barrios, maysa met laeng a mannurat ken profesora iti U.P.: "Mr. Yuson has irresponsibly called Dr. Lumbera 'the communist candidate,' making him an open target for the likes of Maj. Gen. Jovito Palparan, who was decorated yesterday for his 'anti-left executions.' I am therefore holding Mr. Yuson responsible for whatever may happen to Dr. Lumbera."
ngem ti makitak a kakaruan nga impact a linabid ni yuson ket daytoy a palnaadna: "I must say that I find his criticism unfairly biased for Filipino and regional writers; he has practically dismissed the works of writers in English. I suppose that's because he likes to be seen as, or is in effect seen as, a 'nationalist.'"
kakaruan, kunak, ta linagidawna ti regional writers. a pakairamanan dagiti mannurat iti iloko, sebuano, hiligaynon, bikol ken wen, tagalog (wenno filipino), kdpy. pakairamanan dagiti mannurat nga ilokano, nangruna dagiti agsursurat iti iloko. ta ngarud, ar-aronan manen ni apo krip ti ungtob iti nagbaetan dagiti mannurat iti ingles ken rehional a pagsasao iti filipinas a no sadino kasla lalaisen dagiti inglesero dagiti rehional writers kas "baduy" wenno "bakya" ket uy-uyawen met dagiti tagalista, sebuanista wenno ilokanista dagiti inglesero kas "burgis" wenno "elitista."
pudno nga isaksakit ni dr. lumbera dagiti regional writers. itantandudo ken isalsalakanna ti rehional a literatura. ta segun ken apo bien, dagiti rehional a literatura isuda ti bagi ken mangibagi iti nailian a literatura. a saan ket nga ingles (nupay kunkuna met ni dr. jimmy abad ketdi, a, ti english literatute kano iti filipinas itan ket tagikukuan dagiti filipino nga agsursurat itoy--sinakupda kano ketdi metten ti ingles ket isu a nagbalinen a nakafilfilipino daytoy, at least iti filipinas).
ngem madi daytoy nga ipalpalnaad met ni apo yuson. pagbalinenna a second class citizens iti nailian a literatura dagiti mannurat a rehional ket ti kayatna laeng nga itandudo ket dagiti mannurat iti ingles? addan sa mamait ni apo krip ta dinan sa pay ammo nga uray ni dr. bautista ket agsursurat met iti tagalog--maysa a bilingual a mannurat ni apo cirilo, saan la nga iti ingles a nalaing! pulos ngata a di ammo ni lakay krip a ti umuna ken kakaisuna a novela ni apo cirilo ket naisurat iti tagalog (ti "galaw ng asoge") ken naipablaak pay nga immuna iti liwayway sakbay a nailibro daytoy! wenno di ngata patien ni yuson a ni lakay cirilo ket napili pay kas "makata ng taon" idi 1993 iti surian ng wikang filipino gapu iti impangabakna a tagalog a daniwna! ken no basbasaek dagiti obra ni apong cirilo, tagalog man ken english, makita ken mariknam ti patriotismo ken/wenno nasionalismo (nangruna la garuden iti epikona a "sunlight on broken stones"). ket no dillawen wenno kaariek la unay ni apong krip dagiti "nasionalista a mannurat" maariek met ngarud koma ken ni apo bautista!
santo pay lang agsansaninglot ni apo krip a kunam lan' ubing a naagawan iti abalbalay nga agtabtabtabbuga: "I suppose that since my stalwart friend Virgilio Almario was anointed National Artist for Literature in 2003 (on the strength of his poetry in Filipino AND criticism, and conceivably not because scholar-critic Resil Mojares plugged for his scholarship on Filipino literature), a trend has been established, with Bien Lumbera's succession, that may keep our creative writers in English at bay where the National Artist for Literature is concerned."
butbutngen met laengen ni apo yuson ti bagbagina ta amangan no inton adda met manginominar kenkuana ket saanto met a mapili, a, ta maysa isuna a creative writer in English a pinarsua?
madi, madi dagitoy nga itartarabitab ni lakay alfred. namak payen no adu ti mamatpati met kadagiti insinuations ken patutsadana? awan la ket la ngaruden, a, ti namnama pay a maiyalnag koma met dagiti pudpudno a regional writers a mainomnominar, kas kada appo johnny hidalgo ken joe bragado ken sumarsaruno pay nga ilokano nominees. ta ti la kayat metten ni lakay krip ket dagiti laengen English writers ti rebbengna nga agsagrap iti daytoy a NAILIAN pay met a pammadayaw. saan met ket a dagiti laeng inglesero ti umili iti ili a filipinas, kunam sa.
ania met ti makunayo, kakadua? nayonakto pay daytoy a paliiwko. siputak pay dagiti agdama a pasamak.


text:
1845
Ti tawen idi 1845 ket ti kadawyan a tawen a mangrugi iti Mierkoles iti kalendario a Gregoriano ken ti kadawyan a tawen a mangrugi iti Lunes ti nabunbuntog iti 12 nga aldaw a kalendario a Huliano.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero–Marso[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 3 – Naawat ti Florida a kas ti maika-27 nga estado ti Estados Unidos.
- Marso 4 – Sinaruno ni James K. Polk ni John Tyler a kas Presidente iti Estados Unidos.
Abril–Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hunio 8 — Pimmusay ni Andrew Jackson.
Hulio–Septiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hulio 4 – Nagtutumpong dagiti delegado ti Austin, Texas tapno agpartuat iti batay-linteg ti estado.
Oktubre–Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Disiembre 29 – Naawat ti Texas a kas ti maika-28 nga estado ti Estados Unidos.
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero–Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Marso 27 – Wilhelm Conrad Röntgen, Aleman a pisiko, nagungunaan ti Premio Nobel iti Pisika (pimmusay 1923)
- Abril 24 – Carl Spitteler, Suiso a mannurat, nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura (pimmusay 1924)
Hulio–Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Disiembre 8 – Herbert Giles, Briton a sinologo ken diplomata (pimmusay 1935)
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
Enero–Hunio[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hunio 8 – Andrew Jackson, maika-7 a Presidente iti Estados Unidos (naipasngay 1767)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti 1845 iti Wikimedia Commons


text:
Ni Lyndon Baines Johnson (Agosto 27, 1908 – Enero 22, 1973), kankanayo a naibagbagaan ani LBJ, ket isu idi ti maika-36 a Presidente iti Estados Unidos (1963–1969), ti maysa a puesto a tinakemna kalpasan ti panagserbisiona a kas ti maika-37 a Bise Presidente iti Estados Unidos (1961–1963). Isu ket maysa kadagiti uppat a tao[1] a nagserbi kadagiti amin nga uppat a bnabutosan a pederal nga opisina iti Estados Unidos: Representatibo, Senador, Bise Presidente, ken Presidente. Ni Johnson, ket maysa a Texas Demokrata, a nagserbi a kas maysa a Pannakabagi ti Estados Unidos manipud idi 1937–1949 ken kas ti maysa a Senador manipud idi1949–1961, a maraman dagiti innem a tawwn a kas Kaaduan a Daulo ti Senado ti Estados Unidos, dua kasa Daulo tiMinoridad ti Senado ken dua a kas Kaaduan a Baut ti Senado. Kalpasan ti napaay a panaglampaniana para iti Demokratiko a nominasion idi 1960, ni Johnson ket dinamag babaen ni John F. Kennedy nga isu ti tumaray a kaduana par iti 1960 a pangbutos ti presidente.
Midia a mainaig kenni Kategoria:Lyndon B. Johnson iti Wikimedia Commons


text:
1961
Ti 1961 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Domingo iti kalendario a Gregoriano.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 3 – Eddie Murphy, Aprikano-Amerikano nga aktor ken komediante
- Hulio 15 – Forest Whitaker, Aprikano-Amerikano nga aktor
- Agosto 4 - Barack Obama, maika-44 a Presidente ti Estados Unidos
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mayo 13 – Gary Cooper, Amerikano nga aktor (naipasngay 1901)
- Oktubre 19 - Sergio Osmeña, maika-4 a Presidente ti Filipinas (naipasngay 1878)


text:
Ania, ni Shakespeare, di pudno a mannurat?
“Dina ammo ti agsurat. Nainagan laeng kenkuana dagiti tallopulo ket pito master pieces a play,” daytoy ti ipappapilit ti maysa a literary group sadiay London, England, ti de Vere Society.
Ket ngimmato la ket ngarud ti kiday dagiti amin nga agduyos ti literatura. Pakairamanan ‘toy author. Ngamin ti kalatakan pay laeng a mannurat iti play ket talaga kano a saanna nga ammo ti agsurat iti play?
“No agtultuloy ti pammatiyo a ni William Shakespeare a taga Stratford-Upon-Avon ti nangsurat kadagiti daydayawenyo a ‘Shakespearean play’, maibilangkayo kadagiti nangkillo ti pudno a pakasaritaan ti literatura,” daytoy ti kuna ni Richard Malim, sekretario ti de Vere Society.
Ti maysa kadagiti daydayawen a linia iti Romeo and Juliet ket ti klasiko a linia a O, Romeo, my Romeo. Where art thou my, Romeo? Maysa daytoy a figure of speech nga interrogation. Iti literatura, lalo iti literatura Ilokana, naruay met dagiti kakastoy a figure of speech. Maysa a dramatic wenno rhetoric effect a paset ti sinurat.
Ngem, dagitoy a sinurat ket saan a ni William Shaklespeare ti nangsurat a kas ipetpetteng ti de Vere Society.
“Saan! Saan a pudno dayta. Naipanagan laeng kenkuana!” Ipapilit ni Malim.
Ket asino ngarud ti pudno nga author dagitoy a play?
“Ni Edward de Vere. Isu a talaga ti nangsurat kadagitoy a play. Impanaganna laeng ken ni Shakespeare dagitoy a sinuratna. Kayat ngamin ni de Vere nga ilimed ti kinaasinona,” innayon pay ti grupo dagiti mannurat.
Asino aya ni Edward de Vere?
Maysa a nga aristokrata. Maysa a nangato a tao nga agduyos iti literatura ken nangilinged ti naganna, kuna ti grupo.
Naiyanak ni Edward de Vere, a ka maika-17th Earl of Oxford, naiyanak idi 1550 sadiay Castle of Hedingham. Nagiskuela sadiay Oxford ken Cambridge ken kanayon iti panagbiahena sadiay Europa.
Idinto a ni William Shakespeare, innayon ti grupo, ket maysa laeng a gagangay nga anak ti common tao. Nagiskuela iti formal education sadiay Stratford Grammar School.
Kasapulan ngamin kano nga ilemmeng ni de Vere ti kinaasinona iti publiko, isu nga impanaganna ken ni Shakespeare dagiti sinuratna. Ngamin simmangpet kano ni Shakespeare iti London nga awan iti makukuartana. Idinto ta ni de Vere ket maysa nga aristokrata.
“Saan a nakapappapati dagita nga ibagbagada,” kuna met ni Stanley Wells. “Ti Shakespeare ket sinurat a talaga ni William Shakespeare. Imposible a makasurat ni de Vere kadagidi a panawen ket makumikom la unay.”
Kuna pay ni Wells, nga iti kinalatak ti theater play kadagidi a panawen, imposible nga adda pay ti mailemmeng idinto ta ti tsismis ket nangato unay nga agpang iti gimong.
Iti kinalatak ni William Shakespeare, adu met dagiti mannurat a nalalatak a kinabalubalna iti kinalatak a kas kada playwright Francis Bacon ken ni mannaniw a Christopher Marlowe, a makin-author iti The Tragedy of Dr. Faustus, maysa a nalatak a karakter a nangilako ti kararuana ken Satanas.
“Ti lawag ti kinapanatiko ti adda kadagiti matada, imbes nga agidatagda iti napigsa nga ebidensia iti lawlawatenda,” innayon ni Wells iti ipetpetteng dagiti grupo dagiti mannurat.
No bilang pudno ti sasawen ti de Vere, ania ngarud ita? Apay ngarud nga agririda? Susme… makaulaw!
Saan aya a nalatlatak nga adayo ni Mark Twain ngem ni Samuel Clemens? Saan aya a nalatlatak nga adayo da Dr. Christine Marie Versoza ken Psychologist Ma. Theresa Buenaventura Santos ngem ni Jaime M. Agpalo, Jr.?
Kamatem pay laeng iti inka inyuttot? Nagmawmawen a, awanen iti banglona nga inka ipreserba, saan? Hmm… kaska la limmidok met iti sangabakig a sudo a baak a basi…. Baam man laengen! ##
(copy and paste)
http://www.deveresociety.pwp.blueyonder.co.uk/authorship_subpage.html
http://www.deveresociety.co.uk/
http://www.shakespeare-oxford.com/
Link
Thursday, October 26, 2006
William Shakespeare Issue
Ania, ni Shakespeare, di pudno a mannurat?
2 comments:
- rva said...
-
isu man. adda met nakabasaak idi kadaytan a claim itin sa pagiwarnak wenno magasin. ngem adda pay, aya, mamati ken mapamati ngarud ita aglalo no nakurang wenno nakisang dagiti pammaneknek. no saan a ni shakespeare ti nakinpartuat, saan met napateg ta iti panagkunak laeng dagiti obra a drama ti napatpateg, isu dagitoy ti immortal nga adda agingga ita ken iti agnanayon. saan a ni shakespeare. "ars longa, vita brevis" kunada ngarud. art is long, life is short. dayta obra/gapuanan/piesa/opus ti agtalinaed ken agnayon.
- 11:01 AM
- jim agpalo, jr. said...
-
hmmm, archive ti TAWID idi 2003, ading...saan pay la nga uso ti web log idi...awan la iti maipis-it a sabali isu a mabalin met la daytoy...
kusto ta kunam...diay sinurat ti importante a saan ket a daydiay nagsurat...
- 9:18 PM