text:
Ecuador
Manipud iti Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
Katkategoria:
- Ecuador
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Pasipiko
- Dagiti dati a kolonia ti Espania
- Dagiti estado a kameng ti GPAP
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Pagpagilian ti Abagatan nga Amerika
- Pagpagilian ti Komunidad ti Andes
- Dagiti republika
- Dagiti pagilian ti Abagatan nga Amerika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Espaniol
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1830
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian


c: text/html

text:
Wikipedia:Sapasap a renunsia
Ti Wikipedia ket maysa nga online nga addaan ti nawaya ken silulukat a linaon ken nagtitinnulungan nga ensiklopedia, daytoy ket sitatallugod dagiti gunglo ken bunggoy nga agub-obra nga agparang-ay ti maysa a kadawyan a pamuspusan ti pannakaammo ti nagtagitaoan.
Saan nga ibagbaga a saan ka a makabiruk ti napateg ken agpayso a pakaammo ditoy Wikipedia; adun to a darikmat a makabirukam ditoy. Nupay kasta, Ti Wikipedia ket saan a maka-garantia ti kinapudno dagiti pannakaammo ditoy. Ti linaon ti ania man a maysa a naited nga artikulo ket mabalin a nasukatan, na-bandelismo wenno binaliwan ti sinoman nga addaan ti kapanunotan a saan nga agpada iti kasasad ti pannakaammo kadagiti maipaay a paset. Ipaammo a kaaduan kadagiti ensiklopedia ken ob-obra a pagibasaran ket addaan da ti kastoy a kapadpada a renunsia.
Awan ti pormal a kapada a panagrepaso
Agub-obra kami ti sabsabali a banag ken waya ti panagpili kadagiti mapagtalken a bersion dagiti artikulo. Dagiti nasiglat nga agur-urnos iti daytoy a komunidad ket agus-usar da kadagiti ramramit a kas dagiti Kinaudian a binaliwan ken Baro a pampanid tapno masiputan da dagiti baro ken nasuksukatan a linaon. Nupay kasta, ti Wikipedia ket saan nga agpapada a mairepaso; bayat a dagiti agbasbasa ket mabalin da nga agpalaing kadagiti biddut wenno makitulag da ti kadawyan a pangrepaso, awanen da ti linteg nga agaramid ken isu a dagiti pakaammo a mabasa ditoy ket awan ti maipaltiing a garantia iti maitutop para iti ania man a maipanggep wenno ania man a panagusar. Uray dagita artikulo a naipatalgedan ti saan a pormal a panagrepaso wenno dagiti panagaramid kadagiti napili nga artikulo, mabalin a madi wenno saan a nasayaat ti pannakabaliw wenno pannaka-urnos da sakbay a kinitam dagitoy.
Awan kadagiti nagar-aramid, padrino, administrador, wenno sinoman a naikapet iti Wikipedia iti ania man a waya ket saan da nga agrebbeng para iti tabas iti saan a kinapudno wenno panakadadael a pannakaammo wenno para iti panagusar mo iti pakaammo a naglaon ditoy wenno naisilpo kadagitoy a sapot ti pampanid.
Awan ti tulag; napatinggaan a lisensia
Pangngaasi a maawatam a ti pakaammo a naited ditoy ket nawaya a maiwarwaras, ken awan ti ania man a tulag wenno kontrato a naaramid baetan kenka ken dagiti akinkukua weno agus-usar iti daytoy a pagsaadan, dagiti akinkukua kadagiti servers a nakaibalayan da, ti agmaymaysa a tao a nagparawad iti Wikipedia, dagiti sinoman nga administrador ti gandat, dagiti sysop wenno sinoman nga ania man a banag a naikapet iti daytoy a gandat wenno dagiti kakabsat na a gandat kadagiti panagtutunton mo a panagsupiat kaniada a naidagus. Naipaayan ka ti napatinggaan a lisensia ti agkopia ti ania man manipud iti daytoy a pagsaadan; saan a maka-aramid wenno agipaltiing ti ania man a kontrato wenno mainayon a kontrato a mairebbengan a naibagi ti Wikipedia wenno annia kadigiti ahente, kam-kameng, dagiti agu-ornos wenno dagiti sabsabali nga agus-usar.
Dagiti marka ti pabrika
Ti ania man kadagiti marka ti pabrika, marmarka ti serbisio, naur-urnong a marmarka ti karkarbengan dagiti daremdem wenno kapadpada na a karkarbengan a naibaga, nga nausar wenno nadakamat kadagiti artikulo iti Wikipedia nga ensiklopedia ket kabukbukodan dagiti agtagikua. Ti panagusar kadagitoy ket saan nga agibagbaga a mausar mo iti ania man a panggep ngem ti laeng kapadpada na, wenno kapada na a pannakaammo a panagusar a naimatangan babaen dagiti kasisigud a nagsurat iti dagitoy nga artikulo ti Wikipedia a naisakupan babaen ti Creative Commons Attribution-Sharealike 3.0 Unported License (CC-BY-SA) ken GNU Free Documentation License (GFDL) a panag-lisensia. Malaksid no saan nga naibaga ti Wikipedia ken Wikipedia a pagsasaadan ket saan a bigbigen wenno kumadua kadagiti ania man nga agtengtengngel kadagiti karbengan ken ti Wikepedia ket saan a makaited kadagiti karbengan a mausar kadagiti nasalakniban a materiales. Ti panagusar mo kadagitoy wenno ti kapadpadana a materiales a sanikua ti kampania ket adda kaniamon a panag-peggad.
Dagiti karbengan ti personalidad
Ti Wikipedia ket naglaon kadagiti materiales a mabalin nga agiladawan ti saan a mainaganan a tao a sibibiag wenno katkatay laeng. Ti panagusar kadagiti imahen iti sibibiag wenno katkatay a tat-tao ket, iti dadduma a naisakupan, maiparit babaen ti linteg a maipanggep kadagiti karbengan ti peronalidad, a nawayaan manipud kadagiti kaniada a karbengan a kasasaad. Sakbay nga agusar kadagitoy a kita ti linaon, pangngaasi nga addaan ka ti karbengan nga agusar babaen kadagiti linteg a maidangep ti pasamak a panggepen ti panagusar mo. Sika laeng ti akinrebbeng ti makasigurado tapno saan ka a makadadael kadagiti karbengan ti personalidad ti sinoman.
Ti Masakupan ken kinalinteg iti linaon
Ti panagipablaak iti pannakaammo a mabirukan iti Wikipedia ket mabalin a makalabsing kadagiti linteg iti pagilian wenno nakaisakupan manipud ti panag-buybuyam iti datoy a pannakaammo. Ti Wikipedia database ket naipenpen iti server idiay Estado iti Florida iti Estados Unidos, ken naitaripatuan a nai-reperensia iti panagsalaknib a naited babaen ti lokal ken federal a linteg. Dagiti linteg iti pagiliam wen naisakupan ket mabalin a saan nga agsalaknib wenno agipalubos ti kapadpadana a kita ti bitla wenno panagiwarwaras. Ti Wikipedia ket saan na a paregtaen ti agpalabsing kadagiti ania man a linteg; ken saan nga akinrebbeng ti ania man a panaglabsing ti kasta a linteg, no agsilpo ka iti daytoy a pagturayan wenno agusar, alagaden, wenno agipablaak ti pannakaammo a linaon ditoy.
Saan a propesional a bagbagaan
No masapul mo ti naisangayan a bagbagaan (kas pagarigan, panagagas, linteg, busbos, wenno panagtaripatu ti peggad) pangngaasi nga agbiruk ka ti propesional wenno dagiti makaammo iti dayta a disso.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
LAOAG CITY – Kuwinestiyonaran ti sumagmamano a residente ti naangay a selebrasyon ti kasangay ni Sangguniang Panlalawigan Member Portia Salenda iti mismo a barangay hall.
Kuna dagiti nagreklamo a sigurado nga adu ti nausar a koryente kabayatan ti birthday party gapu iti kaadda pay ti nagtokar a banda iti sumagmamano nga oras.
Inkalintegan met ni Salenda nga awan makita na a problema no iti barangay hall man ti nangangayan na ti selebrasyon ti kasangay na gapu ta nagpakada met iti barangay chairman.
Malaksid iti daytoy, kuna ti opisyal a nakasagana a mangbayad ti nakunsumo a koryente iti naangay a birthday party na.


text:
Sylvia Plath
Ni Sylvia Plath (/plæθ/; Oktubre 27, 1932 – Pebrero 11, 1963) ket maysa idi nga Amerikana a mannaniw, nobelista, ken mannurat iti ababa a sarita. Isu ket naipasngay idiay Boston, Massachusetts, ken nagadal idiay Kolehio Smith ken Kolehio Newnham idiay Unibersidad ti Cambridge, sakbay a naindayegan a kas maysa a mannaniw ken mannurat. Inasawana ti kapada a mannaniw a ni Ted Hughes idi 1956; nagtaengda idiay Estados Unidos ken kalpasanna idiay Inglatera, ken adda dua nga annakda, ni Frieda ken ni Nicholas. Ni Plath ket nagsagaba iti depresion para iti kaaduan a manakman a biagna,[1] ken isu ket nagpakamatay idi 1963.[2] Dagiti kontrobersia ket nagtultuloy a nangpalikmut kadagiti pasamak iti biagna ken ti ipupusayna, ken ti pay panagsursurat ket ti legadona.
Ni Plath ket napammadayawan iti panagpasayaat iti henera iti naipapudno a daniw ken kalatakan a naam-ammuan para kadagiti dua a naipablaak nga koleksionna, ti The Colossus and Other Poems ken ti Ariel. Idi 1982, isu ket nagungunaan iti Premio Pulitzer kalpasan idi isu ket pimmusay para iti The Collected Poems. Sinuratna pay ti The Bell Jar, ti semi-autobiograpikal a nobela a naipablaak iti nabiit sakbay nga isu ket pimmusay.[3]
Dagiti linaon
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dandaniw[urnosen | urnosen ti taudan]
- The Colossus (1960)
- Ariel (1965)
- Crossing the Water (1971)
- Winter Trees (1972)
- The Collected Poems (1981)
- Daddy
- Poppies in July
- Morning Song
- Lady Lazarus
- "Mirror"
Sursurat[urnosen | urnosen ti taudan]
- The Bell Jar (1963) babaen iti parbo a nagan a 'Victoria Lucas'
- Letters Home (1975)
- Johnny Panic and the Bible of Dreams (1977)
- The Journals of Sylvia Plath (1982)
- The Magic Mirror (1989), thesis ni Plath idiay Kolehio Smith
- The Unabridged Journals of Sylvia Plath, inedit ni Karen V. Kukil (2000)
Literatura para iti ubbing[urnosen | urnosen ti taudan]
- The Bed Book (1976)
- The It-Doesn't-Matter-Suit (1996)
- Collected Children's Stories (UK, 2001)
- Mrs. Cherry's Kitchen (2001)
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Sylvia Plath and the depression continuum" by Brian Cooper, MD at ncbi.nlm.nih.gov
- ^ Jillian Becker]. (2003)
- ^ The Bell Jar. Harper Perennial Classics Edition. ISBN 0-06-093018-7 p xii. Pangyuna babaen ni Frances McCullough
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti inadaw a sasao a mainaig kenni Sylvia Plath iti Wikiquote (Ingles)
Midia a mainaig kenni Sylvia Plath iti Wikimedia Commons
- Kitaen ti Sylvia Plath iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)
- Dagiti obra wenno maipanggep ti Sylvia Plath kadagiti biblioteka (katologo ti WorldCat)
- www.sylviaplath.info
- Sylvia Plath
- Sylvia Plath on Poets.org Biograpia, dandaniw, dagiti mainaig a salaysay ken silsilpo manipud ti Akademia dagiti Amerikano a Mannaniw
- Timpuyogan ni Sylvia Plath


text:
Probabilidad
Ti probabilidad wenno pannakaseguro ket ti rukod wenno panagpattapatta no kasano ti kaseguro nga adda ti mapasamak wenno ti maysa nga insasao ket agpaysao. Dagiti probabilidad ket naikkanda kadagiti pateg iti baetan ti 0 (0% mairana wenno saanto a mapasamak) ken 1 (100% mairana wenno mapasamakto).[1] No ti degrado ti probabilidad ket nangatngato, ad-adu ti pannakaseguro a mapagteng ti maysa a pasamak, wenno, dagiti at-atiddog a serie dagiti pagtuladan, no nangatngato ti bilang iti beses a manamnama a mapagteng ti kastoy a pasamak.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Feller, W. (1968), T Pangyuna iti Teoria ti Probabilidad ken dagiti Pakaipakatanna (Tomo 1). ISBN 0-471-25708-7
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Kallenberg, O. (2005) Dagiti Probabilistiko Simetria ken dagiti Panagduduma a Pamunganayan. Springer -Verlag, New York. 510 pp. ISBN 0-387-25115-4
- Kallenberg, O. (2002) Dagiti Pundasion ti Moderno a Probabilidad, Maika-2 nga ed. Dagiti Serie ken Estadistika ti Springer. 650 pp. ISBN 0-387-95313-2
- Olofsson, Peter (2005) Probabilidad, Estadistika, ken Estikastiko a Pamay-an, Wiley-Interscience. 504 pp ISBN 0-471-67969-0.


text:
1942
Ti 1942 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Huebes iti kalendario a Gregoriano.
Dagiti linaon
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
Abril[urnosen | urnosen ti taudan]
- Abril 24 – Barbra Streisand, Amerikana kumakanta, aktres, kompositor
Agosto[urnosen | urnosen ti taudan]
- Agosto 1 – Jerry Garcia, Amerikano a musikero (pimmusay 1995)
Oktubre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Oktubre 8 – Nguyễn Minh Triết, taga-Bietnam a politiko
- Oktubre 11 – Amitabh Bachchan, taga-India nga aktor
Disiembre[urnosen | urnosen ti taudan]
- Disiembre 21 – Hu Jintao, politiko manipud iti Tsina


text:
Pannakiasawa
Ti pannakiasawa wenno panagkallaysa ket isu ti sosial a panagkaykaysa wenno nainkalintegan a kontrata a baetan ti tattao a tinawtawagan ti agassawa a mangibangaon kadagiti karbenagan ken rebbengan a baetan dagiti agassawa ken dagiti annakda, ken ti baetan dagiti agassawa ken dagiti nakaikamanganda.[1] Ti pannkaipalplawag ti pannakiasawa ket agdumaduma segun kadagiti nadumaduma a kultura, ngem kadawyan patakder iti interpersonal a pannakikabagian, a kadawyan a nadekket ken seksual, ket naitunosan. No nalawlawa pay a maipalplawag daytoy, ti pannakiasawa ket naikedleddeng a kultural nga unibersal. Kadagiti kaaduan a kultura, ti pannakiasawa maingayed iti maysa a seremonia ti panagkasar. Kadagiti termino iti nainkalintegan a panagbigbig, kaaduan kadagitinaturay nga estado ken dagiti dadduma pay a katurayan ket mangipatinggada ti pannakiasawa iti dua a sungani a sekso wenno dua a tao iti sungani a lalaki wenno babai iti henero a binario, ken ti bumasbassiten a bilang kadagitoy ket mangipalubos ti polihinia, dagiti ubbing a pannakiasawa, ken dagiti napilit a panakiasawa. Kadagiti moderno apanawen, adda dagiti umad-adu a bilang dagiti pagilian ken dadduma pay katurayan ket nagikkatada kadagiti panagiparit iti ken nangibangonda ti nainkalintegan a panagbigbig para iti agpada iti sekso a panakiasawa, sabali a puli a panakiasawa, ken sabali a pammati apannakiasawa. Kadagiti sabali a kultura, ti pannakiasawa ket naitaltalek wenno nasken sakbay iti aniaman a seksual a pannakitignay.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Haviland, William A.; Prins, Harald E. L.; McBride, Bunny; Walrath, Dana (2011). Kultural nga Antropolohia: Ti Naintaoan a karit (Maika-13 nga ed.). Cengage Learning. ISBN 978-0-495-81178-7. "Ti saan nga etnosentriko a panakaipalplawag iti pannakiasawa ket isu ti kultural a lagdaan a panagkaykaysa a baetan ti dua wenno ad-adu a tattao a mangibangon ti naisangayan a karbengan ken rebbeng a baetan ti tattao, ti baetanda ken dagiti annakada, ken ti baetanda ken dagiti nakaikamanganda."
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Pannakiasawa iti Wikimedia Commons
- Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Pannakiasawa iti Wikiquote (Ingles)
- Dagiti Ritu ti Aprikano a Pannakiasawa


text:
Sopokles
Ni Sopokles ( /ˈsɒfəkliːz/; Taga-ugma a Griego: Eoφokλῆς, Sophoklēs, Griego a pannakabalikas: [sopʰoklɛ̂ːs]; c. 497/6 SK – kalamiisan 406/5 SK)[1] ket maysa kadagiti tallo a taga-ugma a Griego a trahiko a nagbiag dagiti pabuyana. Dagiti immuna a pabuyana ket naududi a naisursurat ngem kenni Eskuilo, ken nasapsapa ngem wenno kontemporario kenni Euripides. Segun ti Suda, ti maika-10 a siglo nga ensiklopedia, ni Sopokles ket nagsurat kadagiti 123 a pabuya iti las-ud ti panagbiagna, ngem adda laeng ti pito a nabatbati iti kompleto a porma: ti Ajax, Antigona, Ti Babbai ti Trachis, Edipo ti Ari, Elektra, Piloktetes ken Edipo idiay Kolono.[2] Iti gangani a 50 a tawtawen, niu Sopokles ket isu idi ti kalaingan a dramaturgo kadagiti dramatiko a panakibinglayan ti siudad-estado ti Atenas a napasamak idi las-ud dagiti relihioso a rambakan ti Lenaea ken ti Dionysia. Isu ket nakibinninglay kadagiti 30 a pagbibinglayan, ken mabalin a nagabak ti 24, ken saan a naipato ti nababbaba ngem maikadua a lugar. Ni Eskuilo ket nangabak ti 14 a pagbibinglayan, ket sagpaminsan nga inababakna ni Sopokles, bayat a ni Euripides ket nangabak laeng ti 4 a pagbibinglayan.[3]
Dagiti nadayeg a trahedia ti inladladawan ni Sopokles kenni Edipo ken Antigona: dagitoy ket sapsapda a naamammoan a kas dagiti Tebana a pabuya, urayno ti tunggal maysa a pabuya ket pudno a paset ti sabali a tetralohia, a dagiti sabsabali a kameng ket napukawda tattan. Bi Sopokles ket nangimpluensia ti panagrang-ay ti drama, a ti kinapangruna babaen ti panagnayon ti maikatlo nga aktor, nga isu daytoy ti panagpabassit ti kinapangruna ti koro iti panagipabuya ti gandat. Isu ket adadu pay a nagparang-ay pay kadagiti karakter ngem kadagiti nasapsapa adramaturgo a kas ni Eskuilo.[4]
Dagiti paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti inadaw a sasao a mainaig kenni Sopokles iti Wikiquote (Ingles)
Dagiti obra a mainaig kenni Sopokles iti Wikisource (Ingles)
Midia a mainaig kenni Sopokles iti Wikimedia Commons


text:
5/03/2005
Ti Masaok Kadagiti Naisalip iti ATILA 04-05
KADAGITI SIMMARUNO A TAWTAWEN, pinabileg ti anus ken sirmata dagiti mannurattayo ti ammoda babaen ti aktibidades ti GUMIL wenno ti tinawen a maang-angay a komperensia/kombension ti GUMIL Filipinas a dar-ayan ti amin a sangana manipud kadagiti internasional a tsapter kas koma ti GUMIL Hawaii wenno GUMIL Oahu, GUMIL Maui ken GUMIL California ken GUMIL Greece, ken manipud kadagiti probinsia wenno munisipalidad/eskuelaan, kdpy iti kada malpas ti Semana Santa ti pagilian wenno tunggal arinunos ti bulan ti Abril iti kada tawen. (Ita a tawen, inton Abril 22-24, 2005, a maangay ti kombension/komperensia idiay Suso Beach, Sta. Maria, Ilocos Sur, a kukua ken imatonan ni Apo Doktor Godofredo Reyes, maysa a nakoronaan a poet-laureate ti pagsasaotayo nga Iluko, ken maysa a patneng nga Ilokano ken ni kaingungotna a Doktora Dedicacion Agatep-Reyes. Masarakan ti BALAY TI GUMIL iti asideg-nga-abaga wenno las-ud iti Suso Beach nga indonar dagiti manangipateg nga agkaingungot a doktor-iti-medisina ti solar a nagbatayanna.)
Kalpasan daydi linteg-militar iti pagilian, adu dagiti mannurattayo ti nangpadas iti tekniko dagiti lumaud a literatura agpatingga kadagitoy a gundaway. Ket ti nagbalin nga epektona iti literaturatayo daytoy a panangpadas ket makuna a dakkel wenno napintas ta napagtalinaedtayo ti kultura ken ti tradisiontayo nga Ilokano. Ngem ditayo koma liplipatan a ditay inakas wenno dinadael dagiti kadaanan nga estilo ti panagsurattayo ngem ketdi iniluttayo tapno iti kasta ket no maidilig, saan a maudi ti pagsasaotayo kadagiti dadduma a pagsasao wenno literatura. Ti ammok, ti orihinal a panggep dagitoy a mannurat ket ti panangimportada kadagiti tekniko a Lumaud idinto nga ipreserba/ikamaligda met ti Iluko spirit wenno ti pagsasao, kultura ken ti tradisiontayo nga Ilokano. Iti 1980s, kaaduanna dagiti sinurat a maipanggep iti napasamak a domestiko a kas koma iti EDSA Rebolusion nga agpatingga kadagitoy a kanito, nupay di madakdakamat kadagiti sinurat, nalawag a makita wenno masirmata ti kidagna nga adda wenno nailinged wenno nangrugi idi dagita a parparikut kadagita a panawen.
Nangrugi ti pannakaipatarus ti Literatura Aleman iti Iluko idi kanikamano a tawen ti napalabas babaen ken ni Apo Juan S.P. Hidalgo Jr., a mabigbig nga ama ti GUMIL. Ni Apo Hidalgo ti agdama ita nga editor ti RIMAT, ti internasional a magasin ni Samtoy.
Kas madmadlawtayo, ti gapuanan dagiti Lumaud a mannurat ket in-inutda a dumakdakkel bayat panaglabas dagiti aldaw. Ken adu pay dagiti gapuananda maipanggep iti politika iti lugar dagita a mannurat ket naikkan wenno nayaplikaran kadagiti mayannatup nga atension. Ngem adu met dagiti mannurattayo a Samtoy a nangdakamat wenno mangdakdakamat kadagiti kasla iti naagapad iti ngato ket karaman ditan dagiti mannurat a nakisalip iti maikadua tawen ti ATILA, a kas koma kadagiti mannurat a naglinged iti parbo a nagan a Salvador T. Arte, Illo Minado ken Demilap it Orbil (to name a few).
(Adda tuloyna)
4/19/2005
atila 04-05 salip ti puturistiko a sarita: resulta
- Umuna a Gunggona: "Decreto Numero Trece" ni Joel B. Manuel ti Ilocos Norte
- Maika-2 a Gunggona: "Dung-aw ti Pannakaungaw" ni Herman G. Tabin ti Metro Manila/Ilocos Sur
- Maika-3 a Gunggona: "Baro a Lawag" ni Danilo Antalan ti Ilocos Sur
- Maika-4 a Gunggona: "Ni Lakay Asseng, ti GUMIL, ken ti Sangaili" ni Arnold P. Jose ti Metro Manila/Ilocos Norte
- Maika-5 a Gunggona: "Palimed ti Paraiso: iti Bangir a Rupa ti Sierra Madre" ni Mindo N. Aquino ti Isabela
4/16/2005
atila 04-05 salip ti daniw: resulta
- Umuna a Gunggona: "Sagbibinting a Daniw ken Dadduma Pay" ni Ariel S. Tabag ti Cagayan
- Maika-2 a Gunggona: "Basabas a Balikas ken Dadduma Pay a Dugayong iti Nadaguyemyem a Nakem" ni Reynaldo A. Duque ti Metro Manila/Ilocos Sur
- Maika-3 a Gunggona: "Exodo-Samtoy: Glosalia-Meditasion" ni Fernando B. Sanchez ti Pangasinan
- Maika-4 a Gunggona: "Ingel ti Bennal ken Dadduma pay a Daniw" ni Benjamin Pacris ti Ilocos Sur
- Maika-5 a Gunggona: "Rikna-Sirmata-Padas: Burburtia Ti Talugading" ni Mindo N. Aquino ti Isabela
Dagiti naghurado: Jose A. Bragado, chairman; Joel B. Manuel, ken Roy V. Aragon, kamkameng.
Maisarunonto a maipakaammo ti resulta ti Salip iti Puturistiko a Sarita.
4/02/2005
Ti Masaok kadagiti Naisalip iti ATILA 2004-2005
KUNADA A TI KINAKONTEMPORARIO ti Literatura Ilokana, iti laksid ti kinabayagnan, ket maibilang pay laeng a kas baro a literatura. Ken inayonda nga adayo pay laeng a magaw-atna ti nasiksiken a tarigagay ken 'tay kunada a formative age. Dagiti rebolusion a napaspasamak iti pagiliantayo a Filipinas kanikamanon a tawtawen ti naglabas, ket kasla dagitoy ti nangibiat manen iti rugso ti Literatura Ilokana. A kasla koma iti maar-aramid iti politika, edukasion ken adu pay a pagpagteng a nasken tapno agbiagtayo a sitatalna. Tapno makunatayo a ti Literatura Ilokana ket nakaadayon, masapul a taliawentayo ngarud ti napalabas. Ti Literatura Ilokana, ket agtultuloy a tumartaray wenno agluplupos nga agturong iti pedestal ti panaikatan-ok manipud idi a panawen a pannakayam-ammo daytoy a literatura wenno pagsurat iti pagsasao a Saluyot, agingga kadagitoy a gundaway.
Adun ti mannurattayo a mangurkurimay iti kunada a modern fiction: klasikal wenno stylistic wenno kadaanan/tradisional nga estilo ti panagsuratan. Ket uray kadagiti naisalip iti ATILA ita a tawen, iti panagkunak, ti napasamak a rebolusion iti pagiliantayo a Filipinas ket napigsada a nangiduron kadagiti mamannurattayo a nangitugot iti pagsasaotayo kadagiti ordinario a pagsasao a kas koma iti Iluko kompara iti ganggannaet a pagsasao. A nupay adu a mannurat ti naimpluensaan kadagiti ganggannaet (lumaud) a tekniko ti literatura, nagtalinaed met nga ikuttayo ti kinabaknang ni Ilokano a tradision ken kultura a kas naiparangarang kadagiti adu a sinurat dagiti agdama ken nalalatak a mannurattayo.
Daytoy a masaok ket saan koma nga agbalin a kas historia ti pasasaotayo a mangipaduyakyak wenno mangipaneknek a nagbalin a moderno ti Literatura Ilokana ngem iti panagkunak, inton madanonan, nalabit a saanto masayang ti imatang wenno panawentayo a mangbasa/mangsukisok kadagiti nangabak iti pasaliptayo ita a tawen ta kastay nakunakon, namsekda iti sirmata, tarigagay ken namnama ken pannakigasanggasat a kas pudno nga Ilokano!
Ammok a delikado no idiligtayo dagiti sinurat a kas historical ta amangan no inton basaenyo ket ramenanyo iti kunada iti ingles a “social background,” ken”‘literary influences” ket ulawennatayo dagita nga istoria ta saanton nga independiente ti konsentrasiontayo a napasamak dagiti istoria iti dayta nga aldaw wenno gundaway, idi laeng kalman, idi lawasna, wenno iti masungad a pampanawen gayam… Ken ti panangibilang kadagiti autor saan a kas indibidual nga addaan kadagiti naidumduma a kapanunotan iti biag ken ug-ugali ngem ketdi, ti koma lagipentayo ket ordinarioda laeng a parsua a kas kadatayo ken simpleda laeng a kameng iti kunkuna ken madamdamagtayo a GUMIL wenno GUnglo dagiti Mannurat nga ILokano, a ti ina ket ti GUMIL FILIPINAS.
(Adda tuloyna)
3/30/2005
official entries: kompleto a paulo agraman parbo a nagan ti autor
Dagiti daniw:
- "Sagbibinting a Daniw ken Dadduma Pay" ni Anib Miguel
- "Dagiti Napili a Daniw ken dadduma pay a Dandaniw" ni Saniata A. Nasudi
- "Basabas a Balikas ken Dadduma Pay a Dugayong iti Nadaguyemyem a Nakem" ni Apo Dugong
- "Ingel ti Bennal" ni Diwdiw-as Tinglayan
- "Exodo-Samtoy: Glosalia-Meditasion" ni Angela De Dios
- "Sangareppet a Daniw-Kaunggan" ni Daklis
- "Dagiti Mapukpukaw a Kannawidan" ni Rosa Mina
- "Rikna-Sirmata-Padas: Burburtia Ti Talugading" ni Mayengmeng Ti Aglawlaw
- "Masukit ti Paragpag Tunggal Panagaripapa a Mauyos iti Misuotna ken Kasano Ngamin no Isukatnaka Latta: Ket, ay, Kas Kasudi ti Isem Ti Salesgirl nga Umasidegen Kenka, Naimayengka iti Milagro Ti Alino---Mannaniw, Sinanakem Dagiti Saksakiten Wenno Sika Ti Addaan Saksakit-Nakem? (Philippine General Hospital, Enero 13-18, 1997)" ni Juan A. Pascual Jose
- "Sangadosena a Dandaniw" ni Teddyboy Itchon
- "Iti Akinruar a Kaunggan" ni Ali Muken
- "Dandaniw ti Puso" ni Princess Urduja
- "Nailibay a Siudad ken Dadduma pay a Daniw" ni Gasat
Dagiti sarita:
- "Ti Dallang, ti Pakkong ken ti Tallak" ni Sagada del Pilar
- "Abraham Ventura, 61, Balikbayan: Laoag Circa 2050" ni Mammadto T. Amianan
- "Ti Babak ni Jamal" ni Julian Madarang
- "Ti Tropeo ni Tata Salvador" ni Precious Suzette
- "Sab-ong" ni Islang K. Ayumanggi
- "Grasia Idi, Ita ken iti Agnanayon" ni E.D. Konserbasion
- "Dagiti Tirtiris a Papel iti Tawen 2105" ni Dolly Maspalos
- "Ama Abraham Parsua, Iti Maika-90 a Panangkasangayna iti Tawen 2054" ni Frank Wasder
- "Bro. Orly: Mangaskasaba" ni Zharish Lei Genesis
- "Ni Lakay Asseng, ti GUMIL, ken ti Sangaili" ni Sadiri Kuyuyot Salamangka
- "Palimed ti Paraiso: iti Bangir a Rupa ti Sierra Madre" ni demilaP it orbiL
- "Kulintaba" ni Illo Minado
- "Decreto Numero Trece" ni Salvador T. Arte
- "Dung-aw ti Pannakaungaw" ni P. N. Ngukom
- "Linteg 14344" ni Baihuacun
- "Kalpasan iti Panagkatangkatang" ni Migrante Palayupoy
- "Felomino" ni Sapulek T. Laoag
- "Baro a Lawag" ni thebiblecode.com
- "Apocalipsis" ni Ma. Ukomen T. Lubong
- "Rang-ay iti Insangbay iti Teknolohia L666" ni Pastor Bullalayaw
3/21/2005
official entries, salip iti daniw
- "11-a-Daniw-Babilonia: iti Tartaraudi dagiti Aldaw"
- "Sagbibinting a Daniw, ken dadduma pay"
- "Dagiti Napili a Daniw ken dadduma pay a Daniw"
- "Basabas a Balikas"
- "Ingel ti Bennal"
- "Exodo-Samtoy: Glosalia-Meditasion"
- "Sangareppet a Daniw-Kaunggan"
- "Dagiti Mapukpukaw a Kannawidan"
- "Rikna-Sirmata-Padas: Burburtia Ti Talugading"
- "Masukit ti Paragpag Tunggal Panagaripapa..."
- "Sangadosena a Dandaniw"
- "Iti Akinruar a Kaunggan"
- "Dandaniw ti Puso"
- "Nailibay a Siudad"
official entries, salip iti puturistiko a sarita
- "Ti Dallang, ti Pakkong ken ti Tallak"
- "Abraham Ventura, 61, Balikbayan"
- "Ti Babak ni Jamal"
- "Ti Tropeo ni Tata Salvador"
- "Ti Sab-ong"
- "Grasia Idi, Ita ken iti Agnanayon"
- "Dagiti Tirtiris a Papel iti Tawen 2105"
- "Ama Abraham Parsua, Iti Maika-90 a Panangkasangayna iti Tawen 2054"
- "Bro. Orly: Mangaskasaba"
- "Ni Lakay Asseng, ti GUMIL, ken ti Sangaili"
- "Palimed ti Paraiso: iti Bangir a Rupa ti Sierra Madre"
- "Kulintaba"
- "Decreto Numero Trece"
- "Dung-aw ti Pannakaungaw"
- "Linteg 14344"
- "Kalpasan iti Panagkatangkatang"
- "Felomino"
- "Baro a Lawag"
- "Apocalipsis"
- "Rang-ay iti Insangbay iti Teknolohia L666"
Nayawaten kadagiti napusgan a hurado dagiti entry. Kinuna ni Sgt. First Class Art T. Ignacio ti U.S. Army, esponsor ti salip, a maipakaammonto no kaano ken sadino ti pakapadayawan dagiti mangabak.
Nota: Maipostento met laeng manen ditoy ti opisial a listaan ti entries a karaman dagiti parbo a nagan dagiti autor.
2/14/2005
opisial a pakaammo.
Ti OPISIAL A WARAGAWAG: MATULOY ti ATILA 2005 kas pinasingkedanen ti main sponsor/founder.
Naitantan laeng ti pannakaukkon dagiti entry gapu kadagiti banag a di naliklikan a napagteng. Ngem amin a naawat nga entry, saanyo koma a pakadanagan, appo a nakisalip, ta adda dagitoy iti nasayaat nga im-ima. Ti dadduma ket nayawat payen iti hepe dagiti aghurado. Maipaskilto ditoy ti opisial a listaan ti amin a naawat nga entry.
Adda iti baba ti partial a listaan (paulo ti sarita ken ti parbo a nagan ti autor) ti naawat nga entries iti salip ti puturistiko a sarita:
- Apocalipsis ni Ma. Ukomen T. Lubong
- Baro a Lawag ni thebiblecode.com
- Bro. Orly: Mangaskasaba ni Zharish Lei Genesis
- Felomino ni Sapulek T. Laoag
- Kalpasan iti Panagkatangkatang ni Migrante Palayupoy
- Linteg 14344 ni Baihuacun
- Rang-ay iti Insangbay iti Teknolohia L666 ni Pastor Bullalayaw
Happy Valentine's Day iti amin nga agay-ayat, maay-ayat, makiin-innayat, managayat!


text:
Derek Walcott
Ni Derek Alton Walcott, OBE OCC (23 Enero 1930 – 17 Marso 2017)[1] ket maysa a taga-Saint Lucia a mannaniw, dramaturgo, mannurat ken makitkita nga artista a nagunggunaan iti Premio Nobel iti Literatura idi 1992[2] ken ti T. S. Eliot a Premio idi 2011 para iti Dagiti Puraw a Kannaway (Ingles: White Egrets).[3] Dagiti obrana ket mairaman ti Homeriko nga epiko nga Omeros. Ni Robert Graves ket insurat na nga ni Walcott "ket tenglenna ti Ingles nga addaan iti as-asideg a pannakaawat iti kauneganna a salamangka ngem kadagiti kaaduan, ngem no saan nga ania man, kadagiti kontemporariona”.[4]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Grimes, William (17 Marso 2017). "Derek Walcott, Poet and Nobel Laureate of the Caribbean, Dies at 87". The New York Times. Naala idi 19 Abril 2017.
- ^ Nobel a slaysay
- ^ "Ti TS Eliot a premio ket napan kenni Derek Walcott para iti 'makatignay ken teknikal a nasayaat' nga obra". Guardian 24 Enero 2011
- ^ Dagiti Nalatak a Moderno a Mannaniw; Liblibro ti Google


text:
Nom de Plume
Nagkaadun dagiti nabasbasak a komento ken panirigan kadagiti blogsites, websites ken nadumaduma a forum maipapan iti nom de plume wenno pen name. Kaaduanna iti nangibaga iti negatibo a reaksion ken saanda a napuntaan ti pudno a kaipapanan no apay a ti maysa a mannurat ket nagaramat iti nom de plume.
Nupay saanko nga ayunan dagiti komento ken panirigan ti kaaduan kadakuada saan met nga awanen iti panangrespeto ti kapanunotanda maipapan itoy. Ta imparangda laeng met ti kapanunotanda. Ta imbatadda laeng ti nawaya a kapanunotanda; nawaya ti asinoman a mangiyebkas ti kapanunotanna. Kas kawaya ti panagsuratan. Ket karbenganmi met ti maaddaan ti kapada a trato itoy a sinurat.
Saan nga agpapada dagiti rason no apay a nagaramat iti nom de plume ti maysa a mannurat. Malaksid nga iti tiempo ti gubat wenno rebolusion, a ti nom de plume ket isu met laeng ti us-usaren dagiti kabalieros a nom de guerre, sabalin daytoy a saritaan. Adda kabukbukodanda a rason, no aniaman dayta, adda kadakuadan dayta. Madakamat laeng siguro ti rason no apay a nagaramat apaman a masaludsod wenno madamag dagiti rasones no apay nga inaramidna dayta a banag. Adda ti kapkapnekanna a rason a saan a naibaga wenno naipaduyakyak agsipud ta awan met iti agamad. Wenno apay pay laeng nga ibaga ti kapkapnekan a banag no awan iti agdamag maipapan itoy?
Itoy a punto awan iti nangiparang a nagamad iti mismo author no di ket dagiti laeng kapanunotanda ti nagtaudan kadagiti insuratda. Nawaya ti panangitedda ti opinionda. Ngem no koma ta nagsaludsodanda koma ti sumagmamano wenno maysa a pangadawan ti konklusion iti naagapad a pannakiuman, dakdakkel koma iti ipaay a tung-ed ngem iti bukod laeng a kapanunotan.
Ngem kaadduanna, no saanen a madamag, saan metten a maibaga ti pudpudno a kinaasino ti nagaramat iti nom de plume. Agbalin lattan a kasta. Agbalin lattan a palimed. Maamuan laeng nga isu ti partikular a mannurat a nagaramat iti nom de plume no basaenen iti kabibiagna, bio-data wenno ti resume. Dagiti dadduma, uray itoy a banag ket saandan a madakdakamat. Bay-anda lattan dagiti nom de plume nga agbiag ken sisibiag iti ammo dagiti agbasbasa.
Itoy a punto, nalatlatak pay ketdin nga adayo ti nom de plume ngem ti makin-pen name. Binay-anda lattan a naipasngay ken agbiag a kas iti gagangay a tao ti nom de plume. Kas maysa a creative writer, ti makapataud iti naidumduma a karakter, nalatak ken pagdidinnamagan ket maysa a bunga ti arte. Ta mammarsua met ti maysa a creative writer. Pinarsuana dayta a persona. Inikkanna iti kababalin, ugali ken karisma nga ayaten ken ipateg dagiti tao wenno laisen ken guraen dagiti tao.
Iti met biang ti nom de plume, maibilang met a creative writing ti mangparsua iti maysa a nalatak unay a nom de plume. Pinarsua ni mannurat ti ‘author’ a nagaramat iti nom de plume. Dayta nga author ket adda kabukbukodanna nga anges ken biag.
No kasano iti kinarigat iti agparsua iti karakter a saan a matay iti agnanayon, narigrigat pay iti mangparsua iti nom de plume; daytay sumagmamano laeng iti makaammo kadayta a sikreto ti mannurat. Kaadduanna, a ti mismo a mannurat ken ti/dagiti kameng iti editorial a nagsuratanna iti makaammo laeng kadayta a ‘panagparsua’ ket lumabas pay dagiti tawen santo maamoan iti kinapudno. Kadagiti dadduma, saandan nga ibagbaga ta awan met iti agdamdamag. Agserbi laengen dayta a palimed ken paset iti creative writing.
No dadduma, nalatlatak pay nga adayo ti nom de plume ngem ti mismo a makinnagan. Nalatlataken dayta nom de plume ngem ti pudno a nagan. Awan iti maaramidan dita, no di akseptaren ti mannurat kadayta a banag. Adda ngamin iti lubong ti creative writing. Panagparsuaan.
Itoy a punto, addan dagiti sumagmamano a mannurat a nangisukat ti pudno a naganda idi nagbuniagda iti pinarsuada a nom de plume. Maysa ditan ni Ricardo Eliecer Neftalí Reyes Basoalto a taga Chile. Ngem iti panagsuratan iti daniw ad-adda nga am-ammo ken nalatlatak ti nom de plume a Pablo Neruda. Gapu itoy, inadaptaren ni Ricardo ti nagan a Pablo a kas legal a naganna para iti aniaman a transaksiones. Uray idi naawardan a kas 1971 Nobel Prize for Literature, naipasulin ni Ricardo ta kadagiti dandaniw ket daniw ni Pablo. Isu a ni Pablo, ti nom de plume, ti kalaingan a mannaniw a taga-Chile ken binibig ni Gabriel Garcia Marquez, ket kunana, "the greatest poet of the 20th century in any language.” Ni Marquez a taga pagilian ti Columbia ti immawat met iti Nobel Prize for Literature idi 1982 ken nangipauso ti sinurat a magical wenno magic realism.
Adu dagiti nom de plume a nalatlatak nga adayo ngem ti pudno a nagan dagiti mannurat. Aduda ngem mangdakamattayo laeng iti sumagmamano. Kas koma ti bigbigbigetayo a mannurat a ni Anatole France, maysa met gayam a nom de plume ni Jacques Anatole François Thibault. Ken ti paboritotayo a mannurat, nga eksperto iti twist ending, ni O. Henry, maysa met gayam a nom de plume ni William Sydney Porter. Ni Mark Twain, a maysa a nom de plume, nalatlatak pay nga adayo ngem ni Samuel Langhorne Clemens a makinnagan; ad-adu iti makaam-ammo iti lubong ken ni mannurat ken philosopher ni Voltaire a maysa laeng a nom de plume ni François-Marie Arouet. Ti nalatak a mannaniw a ni Joyce Kilmer ket Alfred Joyce Kilmer ti pudno a naganna.
Iti agdama, nagadu dagiti libro ni Ayn Rand kadagiti bookstores ken nagbalbalinda pay a best seller. Pudno la unay a nalatak ni Ayn Rand a nom de plume ni Alisa Zinov'yevna Rosenbaum. Uray ti nalatak a mannurat ti “Harry Potter” a ni J. K. Rowling ket awan met kano iti katukadna dayta “K” iti nagan ni Joanne Rowling a makinnagan a pudno. Awan ti middle initial ni Joanne.
Iti literatura Ilokana, adu met dagiti nagar-aramat iti nom de plume. Maysa ditoyen ni Juan Hidalgo, Jr. a nagaramat iti dua a nagan ti babai a kas nom de plume, ti Juliet Zamora ken Ruby Peña Rosal.
Babai? Wen, adda a dagiti mannurat a lallaki a nagaramat iti nagan ni Pinay a kas nom de plume. Kas kada, Rio Alma ni Virgilio Almario, Ester Aragon ni Efren Abueg, ken ti nalatak unay a Lola Basyang ni Severino Reyes.
Uray ni nalatak unay a Francisco Baltazar ket nom de plume ni Francisco de Cruz Balagtas. Uray idi panawen ti Kastila, Amerkano, Hapon, panawen ti rebolusion, ket ita a panawen ket nagar-aramat dagiti mannurat ti nom de plume.
Ngem ti kaaduanen ti nom de plume a mannurat ket ni Marcelo H. del Pilar a nagaramat iti sangapulo ket tallo a nagan. Puonayen! Isuda dagitoy, Plaridel, Dolores Manapat, Piping Dilat, Siling Labuyo, Kupang, Haitalaga, Patos, Carmelo, D. A. Murgas, L.O. Crame, D.M. Calero, Hilario, M. Dati.
Adu dagiti nalalatak a mannurat a nagar-aramat itoy. Babai man a mannurat wenno lalaki. Umuna, saan a panangilemmeng ti kinaasino a kas iti panangipagarup ti kaaduan no di ket ti kinawaya ti asinoman nga agdakiwas sadinoman iti kayatna a papanan nga awan iti sungsungbatanna a reaksion maigapu iti kinaasinona iti dayta a sinuratna. Adda kabukbukodanna a biag a maiduma iti kabibiag iti pinutarna wenno pinarsuana a karakter. Ta rumbeng laeng nga agsina ti biag ti mannurat iti pinutarna.
Makadua, saan a showy wenno naparammag a mannurat ti agar-aramat wenno nagaramat iti nom de plume. Dayta ti agdadata a kinapudno. Saanna a lubong ti agsao iti nagapuananna. Saanna nga ibaga iti asinoman wenno ipannakkkel ti nagapuananna. Umanayen nga isu ket isu.
Kaniak a biang, saantayo a kabukbukodan iti panagsuratan. Inakemtayo laeng daytoy a naikumit kadatayo a pagrebbengan no maibilang a pagrebbengan daytoy. Adda awis iti kaunggan a tungpalentayo wenno pagustoantayo total awan met ti mapukaw kadatayo no intay aramiden. Daydiay nga awis ket isu ti panagsurat. Saan ngarud a dakkel nga aspeto a karaman ti kinaasino kadaytoy a banag.
Ti makinkukua daytoy a kinasirib awan sabali no di Mannakabalin. Adda pay aya sabali? Inaramatnaka laeng a mangipaduyakyak ti kinaadda ti pannakabalinna wenno binagaannaka laeng a kabaelam met ti kas iti kabaelan dagiti tangtangaden ken pinagraeman. Saanmo a kukua. Nagubbog laeng kenka dagiti balikas nga adda iti nagtaudanna. Nagburayok kenka. Naaramatka laeng a nagubbogan. Saanmo a kukua, ta apagbibiittayo laeng met ditoy a lubong. Agtalinaed dagita nga ubbog ti kinasirib iti lubong. Ngem sika, panawamto daytoy a lubong. Saanka nga agnanayon ditoy. Ngem daytoy a kinasirib a simmakduan ken imminuman dagiti bituen ti literatura ket addanto latta ditoy lubong, ta agnanayon met ti kinaadda ti Mannakabalin; isu a ti dayag ken pannakabalinna ket agnanayon ti kinaaddana.
Immaytayo ditoy a lubong. Adu dagiti bukel ni ayat nga intay naimatangan. Maysa ditan ti panagsuratan. Kas napili a nakakita iti ayat, akmentayo laeng ti paset a pannakaipaduyakyak wenno aramiden laeng ti paset nga intay pinidut ken ipaduyakyak. Iti ayattayo nga agsantak daytoy nga ‘ayat’ iti sumarsaruno a kaputotan. Wenno pimmiduttayo laeng kabayatan iti intay panagdaliasat.
Saan ngarud a pagdidinnuskitaran no apay a nagaramat ti nom de plume ti maysa a mannurat. Agpapada dagiti rason a napintek, nga isu dayta iti pannakipaset wenno pinatgan ti kiddaw a nasken a makipaset kadayta nga aramid.
Kaniak a biang, saanak pay laeng a konektado iti Saringit Chronicle ken Tawid News Magasin, agar-aramatakon kadaytoy. Saan nga importante a magemgeman ti nagan a kas mangitayok iti kinalatak no di ket umanayen iti pannakilaok ken nakigamulo iti nagan ti arte. Mas importante ti naaramidan ngem ti kinaasino ti nangaramid; total, kas nasaotayon, adda ti nagtaudan dayta a naaramidan. Saan a kukua.
Adda ti sumagmamano a nom de plaume nga intay ar-aramaten iti agdama. Ngem kas nakunatayon, saan a ti kinaasino ti nangaramid no di ket ti napateg, ti naaramidan. @
Wednesday, March 09, 2011
Nom de Plume
1 comment:
- Joe Susilo said...
-
http://www.kendill.blogspot.com/
- 12:17 PM


text:
Sacramento, California
Ti Sacramento (/ˌsækrəˈmɛntoʊ/) ket isu ti kapitolio a siudad ti Estado ti California ken ti tugaw ti gobierno ti Kondado ti Sacramento. Daytoy ket mabirukan iti pagsasabtan ti Karayan Sacramento ken Karayan Amerikano idiay akin-amianan a paset ti nawatiwat a Sentral a Tanap. Daytoy ket addaan iti population iti 477,892 manipud idi 2011,[1] daytoy ket ti maikanem a kadakkelan a siudad ti California ken ti maika-35 a kadakkelan a siudad idiay Estados Unidos. Ti Sacramento ket isu ti bugas ti kultural ken sentro ti ekonomia ti metropolitano a lugar ti Sacramento a mangiraman kadagiti pito a kondado nga addaan iti nakarkulo a populasion idi 2009 iti 2,527,123.[2] Ti metropolitano a lugarna ket isu ti maikapat a kadakkelan idiay California kaplasan ti Kaltakan a Lugar ti Los Angeles, Luek a Lugar ti San Francisco, ken ti metropolitano a lugar ti San Diego, ken ti pay maika-27 a kadaelan idiay Estados Unidos.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Table 1. Annual Estimates of the Resident Population for Incorporated Places Over 50,000, Ranked by July 1, 2011 Population: April 1, 2010 to July 1, 2011". Census.gov. Naala idi Nobiembre 16, 2012.
- ^ "Metropolitan and Micropolitan Statistical Area Estimates, July 1, 2009". US Census Bureau. Naala idi Pebrero 3, 2011.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Sacramento, California iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Sacramento, California manipud iti Wikivoyage (Ingles)


text:
Nicolas Cage
Ni Nicolas Kim Coppola (naiyanak idi Enero 7, 1964),[1] ammo iti propesion a kas ni Nicolas Cage, ket maysa nga Amerikano nga aktor ken produser. Isu ket nangiladawan kadagiti bida a papel kadagiti nadumaduma a pelikula, a mairaman dagiti romantiko a komedia aginggana kadagiti piksion-ti siensia ken dagitipelikula ti aksion. Kadagiti nasapa a tawen iti karernar, nagbida ni Cage kadagiti pelikula a kas ti Valley Girl (1983), Racing with the Moon (1984), Birdy (1984), Peggy Sue Got Married (1986), Raising Arizona (1987), Moonstruck (1987), Vampire's Kiss (1989), Wild at Heart (1990), Honeymoon in Vegas (1992), ken Red Rock West (1993).
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Naden, Corinne J.; Blue, Rose (2003). Nicolas Cage. Lucent Books.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Nicolas Cage iti Wikimedia Commons


text:
Organismo
Iti biolohia, ti maysa nga organismo ket ti aniaman nga agkakasigkay a sibibiag a sistema (a kas ti ayup, fungus, mikro-organismo, wenno mula). Iti saan a basbassit a sumagmamano a porma, amin a kita dagiti organismo a makabael iti panagsungbat iti panagtignay, reproduksion, idadakkel ken panagrang-ay, ken ti panagtaripato iti homeostasis a kas maysa a natalinaay a sibubukel.
Ti maysa nga organismo ket mabalin a uniselular (maymaysa a selula) wenno, iti kaso a kas dagit tao, buklen dagiti trilion kadagiti selula a naigrupo kadagiti naipangpangruna a kulapot ken dagiti organo. Ti termino a multiselular (adu a selula) ket mangipalawag ti aniaman nga organismo a buklen dagiti ad-adu ngem maysa a selula.
Amin dagiti sibibiag nga organismo iti Daga ket nabingbingayda kadagiti eukariote ken dagiti prokariote a naibatay ti kaadda wenno kaawan kadagiti husto a pagtengngaan kadagiti selulada. Dagiti prokariote ket mangirepresenta kadagiti dua a nagsisina a dominio, ti Bakteria ken Archaea. Dagiti eukariotiko nga organismo, nga adda dagiti nabedbedan iti kulanit a tengnga ti selula, ket aglaon pay kadagiti organulo, a nainganan kadagiti mitochondria ken (iti mulmula) kadagiti plastid, sapasap dagitoy a naipanpanunotan a nagtaud manipud ti endosimbiotiko a bakteria.[1] Dagiti [fungus]], dagiti ayup ken dagiti mula ket kas pagarigan dagiti sebbangan a eukariote.
Idi 2002 ni Thomas Cavalier-Smith ket nangisingasing ti maysa a klade, Neomura, a naigrupo dagitoy ti Archaea ken Eukaria. Ti neomura ket naipanpanunotan a nagggapu manipud ti Bakteria, a kaaduan a naisangsangayan manipud ti Aktinobakteria.[2] Kitaen ti Pannakaisanga nga urnos ti maipapan ti bakteria a pila.
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti termino nga "organismo" (Griego ὀpYavισuός – organismos, manipud ti Taga-ugma a Griego ὄpYavov – organon, "instrumento, implemento, ramit, organo iti kaipanunotan wenno aprehension"[3]) ket immuna a nagparang iti pagsasao nga Inggles idi 1701 ken nakaala daytoy ti agdama a pannakaipalpalawagna babaen idi 1834 (Inggles a Diksionario ti Oxford). Daytoy ket dagus a maikabagian iti termino nga "organisasion". Adda ti maysa a napaut a tradision iti panangipalpalawag kadagiti organismo a kas dagiti agbukbukod nga agur-urnos a parsua.[4]
Adda metten dagiti adu nga agdama a kontrobersia a maipanggep ti kasayaatan a panangilawlawag ti organismo[5] kenno agpayso a daytoy wenno ti kastoy a panangipalplawag ket nasken.[6] Nadumaduma a parparawad[7] ket dagiti sungbat kadagiti singasing a ti kategoria iti "organismo" ket mabalin a makaanay iti biolohia.[8]
Semantika[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti balikas nga organismo ket mabalin a nalawa a maiplawag a kas maysa nga asemblia dagiti molekula nga agtigtignay a kas ad-adu wenno basbassit a natalinaay a sibubukel a mangipakpakita kaditi tagikua iti biag. Nupay kasta, adu kadagiti taudan ket nagisingsingasing kadagiti panangipalplawag a mangikkat kadagiti birus ken dagiti teoretiko a mabalin mga inaramid ti tao a porma dagiti saan nga organiko a biag.[9] Dagiti birus ket agkamkammatalekda iti biokimiko a makina iti maysa nga agsangsangaili a selula para iti reproduksion.
Ti Reperensia nga Online ti Chambers ket mangitited ti nalawa a panangilawlawag: "ti aniaman a sibibiag nga estruktura, a kas ti maysa a mula, ayup, fungus wenno bakteria, a makabael iti panagdakkel ken reproduksion".[10]
Kadagiti adu a selula a termino, ti "organismo" ket kadawyan a mangilawlawag ti sibubukel a pagsasarunuan a pannakaaramid kadagiti sitema (kas pagarigan sirkulatorio, panaglupma, wenno reproduktibo) a dagitoy ket urnong ti organo; dagitoy ket, dagiti urnong ti kulanit, a dagitoy ket naaramid met kadagiti [selula (biolohia)|selula]]. Kadagiti daduma a mula ken ti nematodo Caenorhabditis elegans, dagiti agmaymaysa a selula ket dagiti totipotente.
Ti nalatak nga organismo ket ti maysa nga organismo a mangbukel kadagiti adu nga agmaymaysa nga agkakadua nga agtigtignay a kas maysa nga agtigtignay wenno sosial a paset.
Saan a maipapan ti selula a biag[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti birus ket kadawyan a saan a naipanpanunotan a dagitoy ket organismo gaputa saanda a makabael iti autonomo a reproduksion, idadakkel wenno metabolismo. Daytoy a kontrobersia ket problematiko gaputa adda dagiti dadduma maipapan ti selula nga organismo a saanda met a makabael iti nnawaya a panagbiag (ngem saan nga iti nawaya a metabolismo ken panagpaadu) ken agbiag a kas dagiti obligatorio nga intrasekular a parasitiko. Urayno dagiti birus ket addaanda laeng kadagiti bassit a ensima ken dagiti molekula nakailaslasinan dagiti sibibiag nga organismo, awan dagitoy ti bukodda a metabolismo ken saanda a makasintesar ken makaurnos kadagiti organiko a kompuesto a mangporma kaniada. Isunag daytoy ket mangisina ti autonomo a reproduksion ket mabalinda laeng a pasibo a matuladan babaen ti makina iti agsangsangaili a selula. Iti daytoy a kapanunotan dagitoy ket kapadpadada ti inanimado a banag. Bayat a dagiti birus ket saanda nga agsarsaranay ti nawaya a metabolismo, ken isunga kadawyanda a saan a naibilbilang a kas dagiti organismo, addaanda met kadagiti bukodda a puonan ken isuda ket agbaliw babaen kadagiti kapadpada a mekanismo a pangibalbaliwan dagiti organismo.
Ti kadawyan a suppiat iti panagsuporta kadagiti birus a kas dagiti sibibiag ng aorganismo ket ti abilidadda a mapan it iebolusion ken agpaadu babaen ti kabukbukodan a panangaramid. Adda dagiti dadduma a sientista a sumupsuppiat a dagiti birus ket saanda nga agbalbaliw, wenno bukbukodda a makapaaduno. Iti kinapudno, dagiti birus ket agbaliwda babaen dagiti mangsangsangaili kaniada a selula,a ti kaibuksilanna ket adda iti ti kimmadduan nga ebolusion dagiti birus ken dagiti agsangsangaili a selula. No awan dagiti agsangsangaili a selula, ti maipapan ti birus nga ebolusion ket imposible. Daytoy ket saan nga husto kadagiti selula. No awan dagiti birus, ti turong ti ebolusion ket mabalin a sabali; nupay kasta, ti abilidad nga agbaliw ket saan a mabanagan. Iti met reproduksion, dagiti birus ket dagupda nga agkamkammatalek iti makina ti agsangsangaili tapno makapaaduda.[11] Ti pannakaduktal ti maipapan kadagiti birus a megagenom nga adda dagiti puonan a panagkodigo para iti enerhia ametabolismo ken sintesis ti protina ket nangsungrod ti suppiat a maipanggep no dagiti birus ket tagikua iti puon ti biag. Ti kaadda dagitoy a puonan ket mangisingsingasing a dagiti birus ket makabaelda kadagiti napalabas nga agmetabolisado. Daytoy ket nabirukan iti kalpasanna a dagiti puonan a panagkodigo para iti enerhia ken protina a metabolismo ket adda ti maipapan ti selula a taudan. Mabalin a dagitoy ket nakaaldad babaen ti horisontal a pannkaiyakar ti puonan manipud kadagiti maipapan ti birus a nagsangsangaili.[12]
Ti sabali pay a nasayaat a suppiat iti panangilaksid kadagiti birus iti puon ti biag ket ti polipiletiko a taudan.[13] Dagiti birus ket saanda a makibinningay ti homologo a pannakailasinan kadagti maipapan ti selula nga organismo, wenno dagiti dadduma pay a birus. Gaputa daytoy ket imposible nga agsubli a suroten ti maipapan ti birus nga ebolusion iti kinaudi nga unibersal a kaputotan, daytoy pay ket imposible a maikabilda iti puon ti biag, wa daytoy ket naibatay iti puonan ti homologo
Dagiti Nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ T.Cavalier-Smith (1987) Ti taudan dagiti eukariote ken arkaebakterial a selula, Dagiti Salaysay ti Akademia dagiti Siensia iti New York 503, 17–54
- ^ T. Cavalier-Smith (2002) Ti neomura ataudan iti arkaeobakteria, ti negibakterial a ramut iti unibersal a kayo ken maipapan ti bakteria a megaklasipikasion. Ti Internasional a Warkana iti Sistematiko ken Ebolusionario a Mikrobiolohia 52, 7–76 PMID 11837318.
- ^ ὄpYavov, Henry George Liddell, Robert Scott, Ti Griego-Inggles a Leksikon, iti Perseus
- ^ Kant I., Panagdillaw iti Panagukom: §64.
- ^ Dupré, J. (2010). "Ti polihenomiko nga organismo". Sosiolohiko a Panagrepaso. 58 (s1): 19–31. Folse 3rd, H. J.; J. Roughgarden (2010). "Ania kadi ti agmaymaysa nga organismo? Ti adu nga agpang a perspektibo ti panagpili.". Ti Mamitlo a panagrepaso ti biolohia. 85 (4): 447. ISSN 0033-5770. Ti dakamat ket agus-usar ti nasukatanen a parametro ti
|coauthors=(tulong) Pradeu, T. (2010). "Ania kadi ti organismo? Ti maysa nga immunolohiko a sungbat". Pakasaritaan ken Pilosopia dagiti Siensia ti Biag. 32: 247–268. Gardner, A.; A. Grafen (2009). "Panagtiliw ti superorganismo: ti pormal a teoria iti grupo a panagampon". Warnakan iti Ebolusionario a Biolohia. 22 (4): 659–671. Ti dakamat ket agus-usar ti nasukatanen a parametro ti
|coauthors=(tulong) Michod, R E (1999). Dagiti Darwiniano a dinamiko: dagiti ebolusionario a panagdaliasat iti kababalin ken panagmaymaysa. Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan. ISBN 978-0-691-05011-9. Queller, D. C; J. E Strassmann (2009). "Labes ti kagimongan: ti ebolusion iti organismalidad". Dagiti Pilosopiko a Panagisinnukat iti Naarian aKagimongan B: Dagiti Biolohiko a Siensia. 364 (1533): 3143. doi:10.1098/rstb.2009.0095. Ti dakamat ket agus-usar ti nasukatanen a parametro ti
|coauthors=(tulong) Santelices, B. (1999). "Mano kadi dagiti kita dagiti agmaymaysa?". Dagiti pagduyosan iti Ekolohia ken Ebolusion. 14 (4): 152–155. Wilson, R (2007). "Ti bilolohiko apagarup iti agmaymaysa". Stanford nga Ensiklopidia iti Pilosopia.
- ^ Pepper, J. W; M. D Herron (2008). "Ti kadi bilolohia ket makasapul ti maysa a konsepto ti organismo?". Dagiti Biolohiko a Panagrepaso. 83 (4): 621–627. doi:10.1111/j.1469-185X.2008.00057.x. PMID 18947335. Ti dakamat ket agus-usar ti nasukatanen a parametro ti
|coauthors=(tulong) Wilson, J (2000). "Ontolohiko a panagparti: dagiti konsepto nga organismo ken bilolohik a panagisapasap". Pilosopia ti Siensia: 301–311. JSTOR 188676.
- ^ Bateson, P. (2005). "Ti panagsubli ti sibubukel nga organismo". Warnakan iti Biosiensia. 30: 31–39.
- ^ Dawkins R. (1982) Ti Naipaatiddog a Penotipo. Oxford: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan.
- ^ "organismo". Inggles a Diksionario ti Oxford (online nga ed.). 2004.
- ^ "organismo". Maika-21 a Siglo a Diksionario ti Chambers (online nga ed.). 1999.
- ^ Moreira, D.; López-garcía (2009). "Dagiti sangapulo a rason tapno ilaksid dagiti birus manipud ti kpuon ti biag.". Dagiti Panagrepaso ti Katutubo. Mikrobiolohia. 7 (4). Ti dakamat ket agus-usar ti nasukatanen a parametro ti
|coauthors=(tulong)
- ^ Moreira, D.; López-garcía (2009). "Dagiti sangapulo a rason tapno ilaksid dagiti birus manipud ti puon ti biag.". Dagiti Pangrepaso ti Katutubo. Microbiology. 7 (4). Ti dakamat ket agus-usar ti nasukatanen a parametro ti
|coauthors=(tulong)
- ^ Moreira, D.; Lopez-Garcia (2009). "Dagiti sangapulo a rason tapno ilaksid dagiti birus manipud ti puon ti biag.". Dagiti Panagrepaso ti Katutubo. Mikrobiolohia. 7 (4). Ti dakamat ket agus-usar ti nasukatanen a parametro ti
|coauthors=(tulong)
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- BBCNews: 27 Septiembre 2000, No ti kella ket saan unay a napuskol Citat: "Ti kaibuksilanna ket adda dagiti kababaan a parsua dagiti pagarian ti mula ken ayup, a kas ti kella ke and amiba, ken mabalin a naduduog ngem ti naipagpagarup"


text:
LM3525 TI Lowest Price Digger: TI@Parkeli.com / TI Part LM3525 STOCK HOTLINE: +86-755-83995017 / TI Part Number: LM3525 Category: TI Products , TI Semiconductors, TI Power Management, TI USB Power and Load Switches, TI USB Power and Charging Port Controllers, TI Fixed Current Limited Switch, TI Components, TI DataSheets, TI Diagrams, TI RFQ: TI@Parkeli.com Manufacturer: [...]
Posts Tagged Fixed Current Limited Switch
LM3525 TI Inventory
Jul 26
TPS2020 TI Inventory
Jul 26
TPS2020 TI Lowest Price Digger: TI@Parkeli.com / TI Part TPS2020 STOCK HOTLINE: +86-755-83995017 / TI Part Number: TPS2020 Category: TI Products , TI Semiconductors, TI Power Management, TI USB Power and Load Switches, TI USB Power and Charging Port Controllers, TI Fixed Current Limited Switch, TI Components, TI DataSheets, TI Diagrams, TI RFQ: TI@Parkeli.com Manufacturer: [...]
TPS2023 TI Inventory
Jul 26
TPS2023 TI Lowest Price Digger: TI@Parkeli.com / TI Part TPS2023 STOCK HOTLINE: +86-755-83995017 / TI Part Number: TPS2023 Category: TI Products , TI Semiconductors, TI Power Management, TI USB Power and Load Switches, TI USB Power and Charging Port Controllers, TI Fixed Current Limited Switch, TI Components, TI DataSheets, TI Diagrams, TI RFQ: TI@Parkeli.com Manufacturer: [...]
TPS2031 TI Inventory
Jul 26
TPS2031 TI Lowest Price Digger: TI@Parkeli.com / TI Part TPS2031 STOCK HOTLINE: +86-755-83995017 / TI Part Number: TPS2031 Category: TI Products , TI Semiconductors, TI Power Management, TI USB Power and Load Switches, TI USB Power and Charging Port Controllers, TI Fixed Current Limited Switch, TI Components, TI DataSheets, TI Diagrams, TI RFQ: TI@Parkeli.com Manufacturer: [...]
TPS2032 TI Inventory
Jul 26
TPS2032 TI Lowest Price Digger: TI@Parkeli.com / TI Part TPS2032 STOCK HOTLINE: +86-755-83995017 / TI Part Number: TPS2032 Category: TI Products , TI Semiconductors, TI Power Management, TI USB Power and Load Switches, TI USB Power and Charging Port Controllers, TI Fixed Current Limited Switch, TI Components, TI DataSheets, TI Diagrams, TI RFQ: TI@Parkeli.com Manufacturer: [...]
TPS2033 TI Inventory
Jul 26
TPS2033 TI Lowest Price Digger: TI@Parkeli.com / TI Part TPS2033 STOCK HOTLINE: +86-755-83995017 / TI Part Number: TPS2033 Category: TI Products , TI Semiconductors, TI Power Management, TI USB Power and Load Switches, TI USB Power and Charging Port Controllers, TI Fixed Current Limited Switch, TI Components, TI DataSheets, TI Diagrams, TI RFQ: TI@Parkeli.com Manufacturer: [...]
TPS2034 TI Inventory
Jul 26
TPS2034 TI Lowest Price Digger: TI@Parkeli.com / TI Part TPS2034 STOCK HOTLINE: +86-755-83995017 / TI Part Number: TPS2034 Category: TI Products , TI Semiconductors, TI Power Management, TI USB Power and Load Switches, TI USB Power and Charging Port Controllers, TI Fixed Current Limited Switch, TI Components, TI DataSheets, TI Diagrams, TI RFQ: TI@Parkeli.com Manufacturer: [...]
LM3526 TI Inventory
Jul 26
LM3526 TI Lowest Price Digger: TI@Parkeli.com / TI Part LM3526 STOCK HOTLINE: +86-755-83995017 / TI Part Number: LM3526 Category: TI Products , TI Semiconductors, TI Power Management, TI USB Power and Load Switches, TI USB Power and Charging Port Controllers, TI Fixed Current Limited Switch, TI Components, TI DataSheets, TI Diagrams, TI RFQ: TI@Parkeli.com Manufacturer: [...]
LM3544 TI Inventory
Jul 26
LM3544 TI Lowest Price Digger: TI@Parkeli.com / TI Part LM3544 STOCK HOTLINE: +86-755-83995017 / TI Part Number: LM3544 Category: TI Products , TI Semiconductors, TI Power Management, TI USB Power and Load Switches, TI USB Power and Charging Port Controllers, TI Fixed Current Limited Switch, TI Components, TI DataSheets, TI Diagrams, TI RFQ: TI@Parkeli.com Manufacturer: [...]
TPS2048A TI Inventory
Jul 26
TPS2048A TI Lowest Price Digger: TI@Parkeli.com / TI Part TPS2048A STOCK HOTLINE: +86-755-83995017 / TI Part Number: TPS2048A Category: TI Products , TI Semiconductors, TI Power Management, TI USB Power and Load Switches, TI USB Power and Charging Port Controllers, TI Fixed Current Limited Switch, TI Components, TI DataSheets, TI Diagrams, TI RFQ: TI@Parkeli.com Manufacturer: [...]


text:
Maritimo nga Abagatan a daya nga Asia
Ti maritimo nga Abagatan a daya nga Asia wenno paset ti baybay nga Abagatan a daya nga Asia ket mangibagbaga ti rehion ti baybay ti Abagatan a daya nga Asia a kas kasumbangir ti nangruna a daga ti Abagatan a daya nga Asia ken buklenna ti Brunei, Indonesia, Daya a Malaysia, Daya a Timor, ti Filipinas, ken Singapur.[1] Ti maritimo nga Abagatan a daya nga Asia ket sagpaminsan paya naibagbaga a kas ti "isla nga Abagatan a daya nga Asia" wenno "insular nga Abagatan a daya nga Asia". Ti termino ti maika 19 a siglo iti "Purpuro Malayo" ket mangibaga iti kaaduan a kadapda met laeng a lagur. Daytoy a rehion ket maigiddiat iti Indotsina gapu ta dagiti populasionna ket kaaduan a tagikua ti grupo ti Austronesio (Malayo-Polinesio), ken mangipakpakita kadagiti nadumaduma a naibatay iti baybay, maipapan iti tribu, ken kaaduan kadagiti kultura a saan a naimpluensiaan iti Insik.
Dagiti linaon
Identidad ti kultura[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti identidad ti kultura ti rehion ket nakitkita a kas paset ti "Ad-adayo nga India" wenno Kalatakan nga India, a kas nakitkita iti ' Naindiano nga Es-estado ti Abagatan a daya nga Asia ni Coedes, a mangibagbaga iti daytoy ti "Isla nga Abagatan a daya nga Asia";[2] ken iti uneg ti Austronesia wenno Oceania, gapu ti panagbibingay iti etnolingguistiko ken historikal a tataudan ken dagiti naud-udi a grupo (grupgrupo ti Mikronesia ken Polinesia) a nagtaud manipud iti daytoy a rehion.
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Sumurok a 350 a riwriw a tattao iti agtataeng it idaytoy a rehion, nga iti kaaduan ti populasion nga isla ketti Java. Ti tattao nga agtataeng ket kaaduan a manipud ti pannakaigrupo nga Austronesio ken maitunos met nga agsasao kadagiti sasao a Malayo-Polinesio. Daytoy a rehion ti Abagatan a daya nga Asia ket makibinningay kadagiti pagkakabagian iti sosial ken kultura kadagiti tattao ti Nangruna a daga ti Abagatan a daya nga Asia ken dagiti dadduma pay a tttao nga Austronesio iti Pasipiko. Dagiti kangrunaan a relihion ket Islam, Kristianidad, Budismo, Hinduismo, ken tradisional nga Animismo.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Tarling, Nicholas (1999). The Cambridge history of Southeast Asia, Volume 1, Part 1 (Maika-2 nga ed.). Cambridge University Press. p. 304. ISBN 0-521-66369-5.; RAND Corporation. (PDF); Shaffer, Lynda (1996). Maritime Southeast Asia to 1500. M.E. Sharpe. ISBN 1-56324-144-7.; Ciorciar, John David (2010). The Limits of Alignment: Southeast Asia and the Great Powers Since 197. Georgetown University Press. p. 135.
- ^ Coedes, G. (1968) The Indianized States of Southeast Asia Edited by Walter F. Vella. Translated by Susan Brown Cowing. Canberra: Australian National University Press. Introduction... The geographic area here called Farther India consists of Indonesia, or island Southeast Asia....


text:
1988
Ti 1988 ket maysa a bisiesto a tawen a nangrugi iti aldaw ti Biernes iti kalendario a Gregoriano.
Paspasamak[urnosen | urnosen ti taudan]
Naipasngay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Hulio 7 – Venus Raj, Bb. Pilipinas Universe 2010
- Hulio 25 – Sarah Geronimo, artista iti ABS-CBN
- Septiembre 15 – Chelsea Staub, Amerikana nga aktres manipud idiay Arizona
Pimmusay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Agosto 18 – Frederick Ashton, Briton a sumasala ken koreograpo (naipasngay 1904)
- Nobiembre 8 – Jean Marais, Pranses nga aktor (naipasngay 1913)


text:
pasken-tmi filipinas: umuna, nangyuna
kalkalpasna ti umuna nga asemblea nasional ken literary studies ti tmi filipinas, ti timpuyog dagiti mannurat iti iloko (iluko), maysa a baro nga asosasion dagiti mannurat nga ilokano nga agsursurat iti iloko.
nakaiwakas iti maysa manen a makuna a pioneering a gakat ken gapu iti pakasaritaan ti literatura nga iloko wenno literatura dagiti ilokano. pioneering, kunak (ket bukodko la a kuna ken pangsirigan daytoy), ta unique ti napasamak nga asemblea a nairanta a talaga para iti panagadal iti literatura. maysa a talaga literary workshop ti kangrunaan a naobra.
nakadar-ayak. nupay kinamkamakamko dagiti actividad ta saanak a nakaviaje tapno masambotko ti rugi ti asemblea iti malem ti abril 7. ngem nupay naladawkami a dimteng ken jane (baketko), ta sakam la nakaviajen iti bigat ti abril 8 ket nalabes a pangngaldawen idi makadanonkami idiay bayombong, nadanonmi ketdi ti adu pay a kakadua (sumagmamano ti nagawiden/nakaawiden) ken adu pay nga actividades.
natural, kas met la gumilan ken ginnumil daytoy a pasken. ta pasken la ngarud met dagiti mannurat. ngem adda la ketdi, a, met pakaidumaanna iti tradisional a pasken ti gumil. ta kas nadakamaten, nakatalimudok daytoy iti literary studies. ket ania pay nagum-uma dagiti dimmar-ay a nagad-adal, nakiinnadal kadagiti nalalaing a mamannurat a nagservi kas panelistas, resource experts, literary gurus.
saanko unayen a dakamaten dagiti naar-aramid a literary studies. saanko ngamin a natugawan (ta naladawak met) ti kaaduan a session. ngem nabunga la ketdi. adu ti agdadamo a mannurat nga adda, adu ti manuskrito a naisaang a maadal, adu ti bangolan a mamannurat nga immay: adda da appo prescillano bermudez, peter la. julian, julio belmes, franklin macugay, rogie baysa, mindo aquino, demosthenes mauricio, glicerio gallardo, jack reyes, baltazar eduarte, sa ni john buhay. ania pay ti sapulem no dagita ti kainnadalmo, langilangan kada premiado a mamannurat, iti panagsuratan iloko?
maitalimudok iti purely literary studies ken literary criticism ti/dagiti actividad ti tmi filipinas maigapu iti maysa a kangrunaan a gapu ken kagagapu no apay, in the first place, a nabuangay wenno timmaud daytoy a timpuyog--isu ti panggep a pannakatakuat, pannakamuli ken pannakataraken dagiti mamannurat iti iloko (agdadamo man wenno saanen) nga agsurat, ania pay. ken agsurat nga agsurat no ti panggepna ken kayaagsurat. saan la nga agsurat, nasken a makaipablaak pay met a kadagiti tradisional a pablaakan a tradisional a patien a pakatestingan wenno pakakitaan (kano) iti inalat ti kinamannurat. ken mangabak pay, a, kadagiti tradisional a pasalip iti panagsuratan a tradisional a patien (manen) a pakasubokan wenno pakapaneknekan (kano) iti siglat ti maysa a nalaing (tradisional a nalaing) a mannurat.
panggep ti tmi filipinas ti "agaramid" kadagiti mamannurat. wenno agtakuat ken mangdurog kadagiti "nayanak" a mamannurat ngem dida ammo a mannuratda gayam ta nasadutda wenno awan mangdurog wenno mangtignay kaniada tapno agsuratda ket mulien ken asaenda ti nakayanakanda a talentoda.
panggep ti tmi filipinas nga iti uray tinawen, addada baro a mamannuratna a tumayaktak. pagarigan, makapablis iti bannawag wenno mangabak kadagiti salip, wenno makapartuat iti thesis wenno dissertation wenno uray ababbaba laeng a papel a sukisok iti literary studies/criticism.
panggep dagiti maseknan a kameng ti tmi filipinas ti mangawis ken mangtaraken kadagiti mayat nga agadal ken agsursuro. tunggal maseknan a kameng, sumapul koma kadagiti interesado nga agdadamo a mannurat tapno agbalin nga adalanna wenno protege wenno apprentice no isu. suruanna daytoy, ibingayna amin nga ammona ken uray pay dina ammo, itedna amin a "palimedna" iti panagsuratan. agingga a makaipablaak metten daytoy nga adalan. agingga a mangabak metten daytoy nga adalan. uray agingga a nalalaingto payen daytoy nga adalan ngem ti maestronan.
ngem nakaaduak metten. ituloytayto daytoy a sasao kadagiti sumaruno a panablaag.
kabayatanna, adtoy ti sumagmamano a ladawan kabayatan ti asemblea (pamakpakawanan dagiti nalipatak ti naganna, appo, ipankonto met laeng no maalak ti kompleto a listaan):
nota iti napasamak nga eleksion: wen, adda napasamak nga eleksion para iti baro nga ofisiales ti timpuyog. sagudayen daytoy ti annuroten nga intuyang ti securities and exchange commission nga isu pay laeng ti tungtungpalen ti tmi filipinas kas kabarbaro nga organisasion a kairerehistrona kas legal a gunglo iti s.e.c. (registration: CN200600571) kabayatan a maar-aramid ti kabukbukodan a bylaws ti timpuyog, nasurot pay laeng ti adda iti inted ti s.e.c. nga annuroten a nasken a tinawen ti pannakaangay ti pannakabutos ti 9 a kameng ti timpuyog a mangbukel iti board of trustees. kadagitoy a 9 a trustees, agbibinnotosda met no sino ti agbalin a presidente, bise, secretario, kdpy.


text:
Our contributor, Mark Martinez, is a Speech Communications graduate of UP Baguio. On his free time he writes prose and poetry in three languages: English, Tagalog and Ilocano. He is a freelance journalist and currently dabbles in photography.
Ubing ak pay lang idi pimmanaw ni manang ko
Napan jay Amerika ta pinitisyunan ni apong ko
Narigat kano ditoy isu nga ijay nga agbirok ti trabaho
Ijay na nga ikurri tay BS Nursing na nga kurso
Imbati na tay lakay na nga isu met ti bayaw ko
Maysa a tricycle driver tay naasawa ni manang ko
Plinano da nga mapan met ijay ni manong Pilo
Ngem madi met makaala-ala Visa tapno makasaruno
Adda ti anak da nga lalaki ti timmao
Dimmakkel tay kaanakak nga awan ti ina na nga mangisuro
Disisaisen tay ubing, tattan ket bumaro
Nasursuro nan ti arak, sigarilyo, ken naduma-duma pay a bisyo
Ado ti nagbaliwen manipod di nag-abroad ni manang ko
Ado met ti nasurutan nan nga madi tay piman a bayaw ko
Awanen tay singpet nan nga naayatan da tatang ko
Sugal, bulang, arak, babae-- napirdin ni bayaw ko
Nakadanon kenni manang ko tay napasamak a kanito
Nasaktan nakem na ta naanakan ni manong jay kabit na nga bisyo
Atay baro na ket madin nga matukkol jay sara na nga timmubo
Nakunsumisyon, nagsakit-- nagbalin a de-baterya tay puso ni
manang ko
Anyan a rigat ti sukat ti panagadayo
Agpayso nga ado ti kwarta ngem ni lakay na met ket nagloko
Dakes nga anak, napaturay a sakit ti ulo
Nu agbalikbayan ni manang ko, madi nga agkonswelo
Ado ti namnama di nakadanon California ni manang ko
Naragsak isuna idi nga umiliw jay pamilya na nga binuo
Limmabas ti mano a tawen nga bimmaliw; nangindulto
Napukaw tay ragsak ken namnama, nasukatan ti sakit a pudno
Maminsan nga nakatungtong ko ni manang ko
Dinamag ko panagbiag na jay Amerika no kasano
"Ayna, ading, tagabo nak ti amerikano,
Caregiver ak ijay-- tagapakan, taga-ilo!"
Category: Contributors
, Ilocano
, Journal
, Medium
, Others
, Poems
, Poems
, Selections
|
Tags: ilocano language
, ilocano poem
, immigrant poem
, Mark Martinez
Our Ilocana contributor is a serious blogger, educator, and a graduate of the UP-Diliman's Department of English and Comparative Literature (DECL), a Center of Excellence in Literature and in the English Language in the Philippines. She writes in Tagalog, Ilocano and English.
The poem is a dialogue between a husband and wife that was mainly carried by text messenging. It shows conflicting views with the wife offering a more conservative stance while the husband, inspired by a 'balikbayan friend', contemplates working abroad for better opportunities.
Agur-urayak kengka, simmangpet
Iti “text” mo kenyak,
Maka-abroad ak tu man met kuma asawak
Dattuyak gayyem ko, naggapu idiay Dallas.
Mayat ngatan ti bumaknang
Agay-ayab pay isuna idiay bistruan
Naganas ngatan a maygatangak
Kanayon a litson ti pamilyak nga awidan.
In-“reply” ko met: Mayat dayta a arapaap
Ngem ana ngatan ti lid-liday na
nu haan agkakadwa?
Mayaten a makaawid ka, nasalun-at,
Naragsak tayo nga ag-iinnisturya.
Idi kuwan, nagsipngeten
Kinnit ti lamok ti kadwa mi dagiti annak mo idiay ruaren
Gasyan kami maturugen
Idi simmangpet ka- napnek ka ti araken.
Ti abroad ket mayat, aglalo nu maysa a bakkat
Ngem ti simple a biag, haan ko pay la isukat
Nu laeng ti papanan na ti ado nga kuwarta ket kasta
Ay haanen- nu agur-uray met latta ti pamilya.
Dimo ammo iti daras
ko nga nangipalpas,
sangwanan ti pag-pagay, arakup ti angin nga pariir
a palamuyuten napnu ti init ken ayat
ayti pagbadum kuma inton bigat
nu rubwatak ti nagaget a rumaep nga asawak.
September 2011


text:
Jakarta
Ti Jakarta ( /dʒəˈkɑrtə/), opisial a naam-ammuan a ti Espesial a Kapitolio a Teritorio iti Jakarta (Indones: Daerah Khusus Ibu Kota Jakarta), ket isu ti kapitolio ken kadakkelan a siudad iti Indonesia. Mabirukan daytoy idiay amianan a laud a pantar iti Java, ti Jakarta ket isu daytoy sentro ti ekonomia, kultural ken politika iti pagilian ti Indonesia, ken addaan iti populasion iti 10,187,595 manipud idi Nobiembre 2011, isu daytoy ti kaaduan ti populasion a siudad idiay Indonesia ken idiay Abagatan a daya nga Asia, ken isu daytoy ti maika-12 a kadakkelan a siudad iti lubong. Ti opisial a metropolitano a lugar, a naam-ammuan a kas ti Jabodetabekjur, ket isu ti maikadua a kadakkelan iti lubong, nupay kasta ti sububio iti daytoy a siudad ket agtultuloy ti ruar na. Ti Jakarta ket nailista a kas ti sangalubongan a siudad idiay 2008 Globalisasion ken dagiti Sangalubongan a Siudad a Pagadalan a Grupo ken Network (GaWC) a panagsukisok.[2] ken addaan ti kalawa nga 661 kuadrado kilometro (255 sq mi). Daytoy a lugar ket addaan ti populasion iti sumurok a 28 a riwriw,[3] a mangaramid daytoy kadagiti kadakkelan a konurbasion iti termino ti bilang dagiti agnanaed.
Idi 2011, ti Jakarta nairanggo a maika-17 kadagiti kadakkelan a siudad iti lubong, ti ingangato ti pannkairangona idi 2007 iti 171. Ti Jakarta ket ad-adu ti idadakkelna ngem ti Kuala Lumpur, Beijing ken Bangkok.[4]
Daytoy ket nabangon idi maikapat a siglo, ti siudad ket nagbalinen a nangruna a puerto ti pagtagilakuan para iti Pagarian ti Sunda. Isu daytoy idi ti de facto a kapitolio ti Olandes a Daya nga India (idi naam-ammuan iti Batavia) ken nagtultuloyen a kas ti kapitolio ti Indonesia manipud ti pannakairangarang ti pannakawaya ti pagilian idi 1945.
Ti siudad ket isu ti tugaw ti Sekretariat ti ASEAN. Ti Jakarta ket sinerbian babaen ti Sangalubongan nga Eropuerto ti Soekarno–Hatta, Sangalubongan nga Eropuerto ti Halim Perdanakusuma, ken ti Pagsangladan ti Tanjung Priok; daytoy ket sinilpuan babaen kadagiti nadumadumanga intersiudad ken dagiti pagluganan a perrokarril, ken sinerbian babaen dagiti nadumaduma a linia ti bus a naipatpataray babaen kadagiti naireserba a dalan ti bus.
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti lugar a makunkuna tattan a Jakarta ket balay idi dagiti nadumaduma a pagnaedan a kaduana dagiti nainagnagan: Sunda Kelapa (397–1527), Jayakarta (1527–1619), Batavia (1619–1949), ken Djakarta (1949–1972).
Ti agdama a naganna ket naala manipud ti balikas a "Jayakarta". Dagiti taudan ti daytoy a balikas ket adda iti Daan a Habanes ken dimtengan iti pagsasao a Sanskrito. Ti "Jayakarta" ket maipatarus a kas ti "nagballigi nga aramid", "kompleto a tignay", wenno "kompleto a balligi".
Ti Jakarta ket nabirngasan iti Dakkel Durian, gaputa ti siudad ket nakitkita a kas ti Indonesia a kapadpada ti Siudad ti New York (ti Dakkel a Mansanas).[5]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Sakbay ti panawen ti kolonia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti lugar iti ken arubayan ti moderno a Jakarta ket paset idi timaiakapat a siglo a Sundanes a pagarian iti Tarumanagara, maysa kadagiti kaduogan a Hindu a pagarian idiay Indonesia.[6] Kalpasan ti pannakaapday ti Tarumanagara, dagiti teritoriona, a mairaman ti lugar ti Jakarta, ket nagbalin a paset ti Pagarian ti Sunda. Manipud idi maika-7 aginggana ti kasapaan ti maika-13 a siglo a puerto ti Sunda ket adda iti kaunegan ti lawlaw ti impluensia iti maipapan ti maritimo a Srivijaya. Segun ti Insik a taudan, a ni Chu-fan-chi, a naisurat idi circa 1200, ni Chou Ju-kua ket nagreporta idi nasapa a maika-13 a siglo a Srivijaya ket tinurturayanna pay laeng ti Sumatra, ti Malay peninsula, ken ti lumaud a Java (Sunda). Ti taudan ket nagrepreporta ti puerto ti Sunda a kas estratihiko ken agrangrang-ay, ti pimientamanipud idiay Sunda nga isu dagitoy ti kasayaatan iti kualidad. Ti tattao ket nagtrabtrabahoda iti agrikultura ket dagiti balayda ket ket naaramid kadagiti tarikayo a pila.[7] Ti lugar ti sangladan ket nagbalin a naam-ammuan a kas ti Sunda Kelapa ken babaen idi maikasangapulo ket uppat a siglo, daytoy ket maysan a nangruna a pagtagilakuan a puerto para Sunda a pagarian.
Ti immuna a plota ti Europeano, uppat a Portuges a barko manipud idiay Malacca, ket simmangpetda idi 1513 idi dagiti Portuges ket agbirbirukda para iti maysa a dalan para kadagiti rekado.[8] Ti Pagarian ti Sunda ket nangramid ti maysa a kumadduaan a tulagan iti Portugal babaen ti panagpalubos ti Portugal a mangipatakder ti maysa a puerto idi 1522 tapno makasalaknib ti pumigpigsa a bileg ti Sultanato iti Demak manipud idiay Tengng a Java.[9] Idi 1527, ni Fatahillah, ti maysa a Hababes a Heneral manipud idiay Demak ket nangraut ken pinarukmana ti Sunda Kelapa, ken pinatalawna dagidi Portuges. Ti Sunda Kelapa ket nanaganan idi ti Jayakarta,[9] ken nagbalin a nagriringoran a pagarian iti Sultanato iti Banten a nagbalin a maysa anangruna a sentro ti pagtagilakuan iti Abagatan a daya nga Asia.
Babaen ti relasion kenni Prinsipe Jayawikarta manipud ti Sultanato iti Banten, dagiti Olandes a barko ket simmangpet idiay Jayakarta idi 1596. Idi 1602, ti immuna apanagbanniaga ti Kompania ti Ingles a Daya nga India, a binilbilin babaen ni Apo James Lancaster, ket simmangpet idiay Aceh ken nagtultuloy a nagbanniaga a napan idiay Banten nga idiayda a napalubosan a nangipatakder ti maysa a puerto ti pagtagilakuan. Daytoy a lugar ket nagbalin a sentro ti Ingles a pagtagilakuan idiay Indonesia aginggana idi 1682.[10]
Ti Jayawikarta ket naipagpagarupan a nakaaramid kadagiti pagtagilakuan a silpo kadagiti Ingles nga aglaklako, a kasuppiat dagiti Olandes, babaen ti panangipalubos kaniada a mangipatakder kadagiti balay a dagus iti ballasiw manipud kadagiti Olandes a pasdek idi 1615.[11]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Pagalagadan ti Panag-biahe ti Indonesia – Kasano ti panagyaman iti 'Dakkel a Durian' Jakarta". Worldstepper-daworldisntenough.blogspot.com. 8 Abril 2008. Naala idi 27 Abril 2010.
- ^ "The World According to GaWC 2008". Globalisasion ken dagiti Sangalubongan a Siudad a Pagadalan a Grupo ken Network (GaWC). Unibersidad ti Loughborough]. Naala idi 7 Disiembre 2009.
- ^ Sensus Penduduk 2010. Biro Pusat Statistik
- ^ "Foke lebih yakin lembaga survei asing". 24 Abril 2012.
- ^ "Kapaut ti Panagipagpagarup Ti Dakkel a Durian". ThingsAsian. Naala idi 14 Marso 2011.
- ^ Sundakala: cuplikan sejarah Sunda berdasarkan naskah-naskah "Panitia Wangsakerta" Cirebon. Yayasan Pustaka Jaya, Jakarta. 2005.
- ^ Drs. R. Soekmono, (1973). Pengantar Sejarah Kebudayaan Indonesia 2, maikadua nga ed. Yogyakarta: Penerbit Kanisius. p. page 60.
- ^ Sumber-sumber asli sejarah Jakarta, Jilid I: Dokumen-dokumen sejarah Jakarta sampai dengan akhir abad ke-16. Cipta Loka Caraka. 1999.
- ^ a b "Pakasaritaan ti Jakarta". BeritaJakarta.
- ^ Ricklefs, M.C. (1993). Ti Pakasaritaan ti Moderno nga Indonesia Manipud idi c.1300 (Maika-2 nga ed.). Londres: MacMillan. p. 29. ISBN 0-333-57689-6.
- ^ Heuken, Adolf (2000). Sumber-sumber asli sejarah Jakarta Jilid II: Dokumen-dokumen Sejarah Jakarta dari kedatangan kapal pertama Belanda (1596) sampai dengan tahun 1619 (Autentiko a taudan ti Pakasaritaan ti Jakarta paset II: Dagiti dokumento iti pakasaritaan ti Jakarta manipud kadagiti immuna nga isasangpet ti Olandes a barko (1596) aginggana ti tawen 1619). Jakarta: Yayasan Cipta Loka Caraka.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Jakarta iti Wikimedia Commons
- Pakaammo ti panagbiahe idiay Jakarta manipud iti Wikivoyage (Ingles)
- Opisial a website
- Opisial a Website ti Panagbanniaga iti Jakarta
- Ti a Panaglaglagip iti Panagsukisok ti Jakarta babaen ti Bisikleta


text:
Kanton iti Solothurn
Ti Solothurn (Aleman: Solothurn (tulong·paammo)) ket maysa a kanton idiay Suisa. Daytoy ket mabirukan idiay amianan a laud ti Suisa. Ti kapitoliona ket ti Solothurn.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Arealstatistik Standard - Kantonsdaten nach 4 Hauptbereichen
- ^ Opisina ti Estadistika ti Kanton iti Solothurn, MS Excel a dokumento – Bevölkerungsbestand nach Gemeinden 31.12.2011 (Aleman) Naala idi 29 Mayo 2012
Kasilpo iti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Kanton iti Solothurn iti Wikimedia Commons


text:
Kriket
Ti kriket ket maysa nga ay-yam ti pang-or ken bola nga ay-ayamen a baetan ti dua a timpuyogan kadagiti 11 nga agay-ayam iti pagay-ayaman iti tengnga ti rektanggulo a 22 a yarda a kaatiddog ti pagtiruan. Ti tunggal maysa a timpuyogan ket agsisinnublatda nga agpang-or, ken mangpadas a makapuntos kadagiti taray, bayat a ti sabali a timpuyogan ket agurnong kadagiti bola. Ti tungngal maysa apanagsinnublat ket makunkuna kadagiti paset ti panagay-ayam.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Kriket iti Wikimedia Commons


text:
Antonín Dvořák
Ni Antonín Leopold Dvořák (/ˈdvɔrʒɑːk/ DVOR-zhahk or /dɨˈvɔrʒæk/ di-VOR-zhak; Tseko: [ˈantoɲiːn ˈlɛopolt ˈdvor̝aːk] ( denggen); Septiembre 8, 1841 – Mayo 1, 1904) ket maysa idi a Tseka a komposer. Kalpasan ti nationalista a kas pagarigan ni Bedřich Smetana, ni Dvořák ket kankanayon a nangipamay-an kadagiti kita ti folk a musika ti Morabia ken ti bukod apanakaumilianna a Bohemia (nga idi ket paset ti Austriano nga Imperio ken itan ket mangbukel ti Republika a Tseka). Ni bukod nga estilo ni Dvořák ket naipalpalawagan a kas ti napno a pannakaipada ti nailian nga idioma ti simponiko a tradision, a nangsangsagupsop ti folk nga impluensia ket agbirbiruk kadagiti maikeddeng a pamay-an a panagusarda.[1]
Isu ket naipasngay idiay Nelahozeves, ni Dvořák ket nangipakpakita ti kinalaingna ti musika idi ubing pay laeng. Kalpasan ti panagturpos manipud iti pagadalan ti organo idiay Prague, isu ket nangrugrugi a nagsursurat kadagiti immuna a komposisionna idi isu ket agtawen ti 20. Idi tawtawen ti 1860, isu ket nagpabpabuaya a kas maysa a violista idia Bohemio nga Oekestra ti Probsional a Teatro ken nagisursuro ti piano. Idi 1873, isu ket inasawana ni Anna Čermáková, ken pinanawanna ti orkestra tapno agtrabaho a kas organista ti simbaan. Isu ket nagsursuarat kadagiti komposision iti daytoy a las-ud ti panawen. Ti musika ni Dvořák ket nakaawis ti interasado kenni Johannes Brahms, nga isu ti timultulong ti karerna; isu ket sinuportaran pay idi ti kritiko a ni Eduard Hanslick.
Kalpasan ti immuna a pnnakaipabuya ti kantatana a Stabat Mater (1880), ni Dvořák ket binisitana ti Nagkaykaysa a Pagarian ken nagbalin a nadayeg idiay; ti Maikapito a Simponiana ket naisurat idi idiay Londres. Kalpasan ti nabiit a panagkondukto idiay RFusia idi 890, ni Dvořák ket nadutokan idi a kas maysa a propesor idiay Konserbatorio ti Prague idi 1891. Idi 1892, ni Dvořák ket immalis idiay Estado sUnidos ken nagbalin a direktor ti Nailian a Konserbatorio ti Musika ti Amerika idiay Siudad ti New York, nga isu ket nagkomkompuesto pay idiay. Nupay kasta, ti maysa a suppiatan ti matgedan, ken ti pay umad-adu a pannakaibigbigan idiay Europa ken ti pannakaililiwna ket nangikeddeng kaniana nga agsubli idiay Bohemia. Manipud idi 1895 aginggana idi pimmusay, isu ket kangrunaan a nagkompuesto ti operatiko ken kamara a musika. Idi pimmusay isu ket nakaibati kadagiti saan a a nalpas nga obrana.
Kadagiti kalatakan nga obra ni Dvořák ket ti Baro a Lubong Simponia, ti "Amerikano" Kuarteto a Kuerdas, ti opera Rusalka ken ti bukodna a Tselo Konsierto iti B menor. Kadagiti basbassit nga obrana, ti maikapito a Humoresque ken ti kanta a 'Kankanta nga insursuro ti inak' ket adu a naipabpabuya ken nairekord. Isu ket nagkompuesto kadagit iopera, koro a musika, ken dagiti adu a kita ti kamara a musika, dagiti konsierto ken dagiti pay maipapan ti orkestra ken boses ken dagiti pirgis ti instrumento. Isu ket naipalpalawagan a kas 'maisuppiatan nga adu ti aramatna...a kompositor iti panawenna'.[2]
Biograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Nasapa a tawtawen[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Dvořák ket naipasngay idi idiay Nelahozeves, idiay asideg ti Prague (paset idi ti Bohemia iti Austriano nga Imperio, a tattan ket ti Republika a Tseka), isuna ti kalakayan nga anak a lalaki ni František Dvořák (1814–1894) ken ti asawana a ni Anna, née Zdeňková (1820–1882).[3] Ni František ket maysa idi a mangasero, propesional a mangay-ayan iti citara, ken maysa a mammarti. Ni Anna ket anak idi a babai ni Josef Zdeněk, ti bilanggo ni Prinsipe Lobkowitz.[4] Ni Anna ken ni František nagassawada idi Nobiembre 17, 1840.[5] ni Dvořák ket isu idi ti kinauna kadagiti sangapulo ket uppat nga annak, walo kadagitoy ti nagbiag iti kinamaladaga.[6] Ni Dvořák ket nabunigan a kas Romano Katoliko idiay simbaan ni San Andres iti purok. Dagiti tawtawen ni Dvořák idiay Nelahozeves ket natraonan iti napigsa a pammai ti Kristiano ken ti panagayat para kadagiti Bohemio nga ugali a napigsa a nakaimpluensia ti musikana.[7] Idi 1847, ni Dvořák ket simrek primario nga eskuela ket nagadal nga agay-ayam iti biolin manipud ti maestrona a ni Joseph Spitz. Ni František ket napagustuan kadagiti kalaing ti anakna. Idi agtawen iti 13, babaen ti pannkaimpluensia ti amana, ni Dvořák ket naipatulod idi idiay Zlonice tapno mapa makibalay iti ulitegna a ni Antonín Zdenĕk, isu ket nagtrabtrabao a kas maysa nga agdadamo a mammarti, nagad-adal ti Pagsasao nga Aleman, ken dimteng a nagturpos nga agbalin a biahero idi Nobiembre 1, 1856.[8]
Ni Dvořák ket nagsursuro idi ti organo, piano ken biolin manipud ti maestro a nagsursuro kaniana iti pagsasao nga Aleman a ni Anton Liehmann. Ni Liehmann ket sinursuruanna pay isuna iti teoria ti musika ken naipayamammo kadagiti kompositor iti dayta a panawen, a kinaykayatan ni Dvořák urayno ti naranggas a kapudot ti ulo ni Liehmann. Ni Dvořák immad-adu pay a nagala kadagiti panagsursuro iti organo ken dagiti panagsursuro ti teoria ti musika kenni Franz Hanke idiay Česká Kamenice, nga isu idi ti nangaw-awis ken nagpasayaat kadagiti talentona iti musika ken nangpasayaat ken isu ket naan-anus. Idi agtawen ti 16, babaen ti panagaw-awis ni Liehmann ken ni Zdenĕk, ni Dvořák ket pinalubosan idi ni František nga agbalin a maysa a musikero, iti maysa a akri nga isu ket agbalin a maysa nga organista.[9] Kalpasan ti ipapanna idiay Prague idi Septiembre 1857, ni Dvořàk ket simrek idiay Eskuela ti Organo iti siudad, a nagad-ada iti organo kenni Josef Foerster, nagkankanta kenni Josef Zvonař ken ti teoria kenni František Blažek. Isu ket nangala pay kadagiti kurso iti pagsasao tapno mapasayaat ti panagsaona iti Aleman ken nagtrabtrabaho a kas maysa a "kasiping" kadagiti nadumaduma a banda ken orkestra a kas maysa a biolista, a mairaman ti orkestra iti Kagimongan ni San Cecilia.[10] Ni Dvořák ket nagturpos manipud ti Eskuela ti Organo idi 1859. Kalpasan ti panagballigina a kas maysa nga aorganista idiai simbaan ni San Enrique, isu ket nangikeddeng a mangbukod kaniana a mangsuporta iti pinansia.[11]
Idi las-ud ti panawenna, ni Dvořák ket kankanayon idi a maysa a musikero. Idi 1858, isu ket timmipon iti orkestra ni Karel Komzák, a kaduana a nagpabpabuya kadagiti panganan idiay Prague ken kadagiti pasala.[12] Ti nangato a propesional nga agpang ti grupo ket ket nakaawis ti panangikaskaso ni Jan Nepomuk Maýr, nga isu ti nangipabuya ti sibubukel nga orkestra iti Orkestra ti Prosisional a teatro idiay Bohemia . Ni Dvořák nagay-ayam iti biola iti orkestra manipud idi 1862. Idi Hulio 1863, ni Dvořák ket nagay-ayam iti maysa aprograma a naiparaem iti Aleman a kompositor a ni Richard Wagner, nga isu idi ti nangimaton ti orkestra. Iti dayta a panawen, ni Dvořák ket nangrugrugi a nagsursurat kadagiti immun-una a nagkuerdas ti dua a kuarteto.[13] Idi 1864, ni Dvořák ket timmulag kadagiti lima a sabali a tao a makibingay ti rentana iti balay a mabirukan idiay distrito ti Žižkov, a mangiraman ti biolista a ni Mořic Anger ken ni Karel Čech, a kalpasan daytouy ket nagbalin a kumakanta.[14] Idi 1866, ni Maýr ket nasukatan idi a kas ti mangidaulo a mangimaton babaen ni Bedřich Smetana.[15][16] Isu idi ket mangmangged iti agarup a $7.50 iti maysa a bulan. Ti kankanayon a pannkasapul a mangnayon ti taudna ket nangiduron kaniana nga agisuro iti piano. Babaen dagitoy a panagisursuro ti piano ti pannakaammona ti asawana. Sigud idi nga inayatna ti estudiantena ket katrabahuanna manipud ti Probisional a Teatro, a ni Josefína Čermáková, nga isu kano idi ti gapu a pannangisuratna ti kanta a siklo iti "Sipres a Kaykayo".[17] Nupay kasata, ni Josefína Čermáková ket saan met a nagay-ayat kenni Dvořák ken dimteng met a nangasawa ti sabali a lalaki. Idi 1873 Dvořák inasawan ti ub-ubing a kabsat a babai ni Josefina, ni Anna Čermáková (1854–1931). Addaanda kadagiti siam nga annak, tallo kadagitoy ket natay a kas maladaga.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Paammo
- Dagiti nagibasaran
- ^ Clapham (1995), 765
- ^ Taruskin (2010), 754
- ^ Černušák (1963), p. 276 ("...prvorozený syn Františka D. (1814/94) a matky Anny, rozené z Uhů u Velvar (1820/82)"
- ^ Hughes, p. 22-23
- ^ Clapman, p. 3
- ^ Hughes, p. 24
- ^ Clapham (1979), p. 23
- ^ Schönzeler, p. 34 ken Kurt, pp. 13–14
- ^ Kurt, p. 14–16
- ^ Schönzeler, pp. 36–38
- ^ Schönzeler, p. 39
- ^ Clapman, p. 5
- ^ Clapman, p. 5-6
- ^ Hughes, p.35
- ^ Černušák (1963), p. 276 ("...setrval v orch. do 1871") (ni Dvořák ket pimmanaw iti Orkestra ti Probisional a Teatro ti Bohemia idi 1871),
- ^ Burghauser (2006), p. 13 ("... od roku 1866 pak pod Bedřichem Smetanou, který vystřídal Maýra ve vedení opery.")
- ^ Burghauser (2006), pp. 14-15 ("... rozsáhlý písňový cyklus Cypřiše … se pravděpodobně vztahuje přímo k osobě obdivované Josefiny ...")
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti obra a mainaig kenni Antonín Dvořák iti Wikisource (Ingles)
Dagiti inadaw a sasao a mainaig kenni Antonín Dvořák iti Wikiquote (Ingles)
Midia a mainaig kenni Antonín Dvořák iti Wikimedia Commons


text:
Tao (sebbangan)
Ti tao (Homo sapiens[3][4][5]), ti is-isu a sibibiag a kamkameng dahiti henero a Homo, ket dagiti mamalia iti primado nga urnos a nagtaud manipud idiay Aprika, a dagitoy ket nakaabotda ti anatomiko a modernidad idi agarup a 200,000 tawtawen ken nangipakiatta ti napno a moderno a panagkukua idi agarup a 50,000 tawtawen.[6]
Ti linia ti tao ket nagtaud manipud iti kinaudi a sapasap a kaputotan iti tsimpanse idi agarup a 5 a riwriw a tawtawen idiay Aprika, a nagbalin iti Australopitekus ken dimteng iti henero a Homo.[7] Dagiti immuna a sebbangan ti tao a rimmuar idiay Aprika ket ti Homo erectus, ti Aprikano a pannakaiduma a, kimadduaan ti Homo heidelbergensis, ket naikapanunotan nga isu ti kaasitgan a kaputotan iti moderno a tattao.[8][9] Dagiti Homo sapiens ket nagrugida a nangtagtagitao kadgiti kontinente, simmangpetda idiay Australia idi agarup a 40,000 tawtawen, ti Kaamerikaan idi agarup a 15,000 a tawtawen, ken dagiti adayo nga is-isla a kas ti Hawaii, Easter Island, ken Madagascar idi nagbaetan ti 300 AD ken 1200 AD a tawtawen. Idi agarup a 10,000 a tawtawen ti tattao ket nagrugida a nagsanay ti sedentario nga agrikultura a nagpaamoda kadgiti mula ken ayup a nangipalubos ti nakaro a panag-adu ti populasion iti lubong. Nupay ti panagrang-ay dagiti pinatary ti sungrod a teknolohia ken dagiti baro a pamay-an para iti panagrang-ay ti salun-at idi maika-19 ken maika-20 a siglo, ti populasion ti táo ket imadadu pay manen. A adda dagiti agmaymaysa a pannakaiwarwaras kadagiti amin a kontinente malaksid ti Antartika, ti tattao ket maysa a kosmopolitan a sebbangan. Manipud idi Nobiembre 2011[pabaroen], ti populasion ti táo ket nakarkulo idi ti nagbaetan ti 6.97 [10] ken 7 a bilion.[11]
Ti tattao ket naidasig babaen ti kaadda ti maysa a dakkel nga utek a maigiddiat ti kadakkel ti bagi, nga adda ti naisangsangayn a nsayyat ti panakarang-ayna a neokortesa, sakbay ti sango a kortesa ken dagiti temporal a rutong, a makaaramid kaniada a makabael kadagiti narigat a maaw-awatan a panagrason, pagsasao, introspesion, panagpadles ti parikut ken kultura babaen ti sosial a panagadadal. Daytoy a kapasidad ti sirib, a mairaman ti panagampon ti dua a saka a panaggunay a mangwaya dagiti ima para iti panagiggem dagiti banbanag, ket nakapalubos dagiti tao' ti kaaduan a panagusarda kadagiti ramit kadagiti ania man a sibibiag a sebbangan iti Daga. Ti tattao ket is-isu laeng ti sibibiag a sebbangan nga ammona ti agaramid ti apoy ken agluto ti makan, ken ti is-isu pay nga ammo a sebbangan nga agkawes ken agpartuat ken agusar kadagiti nadumaduma a teknolohia ken dagiti arte. Ti panagadal ti tattao ket ti sientipiko a displina iti antropolohia.
Dagiti tao ket naisangsangayanda nga umampon ti panagusar kadagiti sistema ti simbolo a panagisarita a kas ti pagsasao para iti bukod a panagiyebkas, ti panakisinnukat ti kapanunotan, ken organisasion. Dagiti tao ket makapartuatda kadagiti narigat a maawatan a sosial nga estruktura a buklen dagiti adu nga agtitinnulong ken agsisinuppiat a grupo, manipud dagiti pamilia ken dagiti sapot ti kinabagian aginggana dagiti estado. Ti sosial a panakibiang a nagbaetan dagiti tao ket nakapatakder ti nawatiwat a kinaduma dagiti pateg, alagaden a sosial, ken dagiti rito, a no iraman amin dagitoy ket agporma ti batayan ti kagimongan ti tao. Dagiti tao ket naamammon para kadagiti essemda a makaawat ken mangimpluensia ti bukodda nga enbironmento, snga agsuksukisokda ti panagipalpalawag ken mangiturturong ti penomena babaen ti siensia, pilosopia, mitolohia, ken relihion.
Etimolohia ken panagilawlawagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti panakaduktal ken panagadal iti posil dagiti kaputotan iti moderno a tattao the kayat a sawen ti balikas a "tao" ket nagbalbaliw, a kas ti dati a nalawag a a beddengan a nagbaetan ti tao ken sunggo ket napusasaw, a tattan ket bukbuklen dagiti nadumaduma a sebbangan. Tatta nga aldaw para iti sientipiko a panagusar ti "tao" ket mabalin a mangitudo ti ania man a kameng ti henero ti Homo. A maipanayon ti kaunegan ti Homo sapiens, adda dagiti paggiddiatan a nagbaetan ti anatomiko a moderno a Homo sapiens ken Arkaiko a Homo sapiens, ti kasapaan a kameng ti posil iti sebbangan. Sagpaminsan a dagiti grupo a kas ti Neandertales ket naidasigda a kas maysa a subsebbangan iti Homo sapiens - Homo sapiens neanderthalensis. Nupay kasta, iti inaldaw a panagusar, ken iti daytoy nga artikulo, ti balikas a "tao" ket sapasap a mangitudo ti is-isu laeng a sibibiag a sebbangan ti henero ti - anatomiko ken moderno a panagtagtagikua ti Homo sapiens. Ti silulukat a saludsod a maipanggep kadagiti awanen nga subsebbangan ket masakupanto bassit. Dagiti posil ti tao ket nasakupan idiay artikulo ti "Homo", ken dagiti artikulo a maipanggep ti agmaymaysa a sebbangan ti henero.
Ti Ingles a panagilasin a tao ket maysa a Tengnga nga Ingles a binulod a balikas manipud ti Daan a Pranses humain, a kamaudianan a manipud iti Latin hūmānus, ti panangilasin a porma iti homō "lalaki". Ti panagusar ti balikas a ka maysa a pagnagan (ng adda ti ad-adu ngem maysa: tattao) ket napetsaan idi maika-16 a siglo.[12] Ti patneng nga Ingles a termino lalaki ket mabalin a sapasap a mangitudo ti sebbangan (sinonimo para iti sangkataoan), ken mabalin a dati a mangitudo ti naisangsangayan nga agmaymaysa iti ania man kadagitoy a sekso. Ti kinaudi a panagusar ket nabaak tattan.[13] Ti sapasap a panagusar ti termino a "lalaki" ket maapapday, a maiparabor a maireserba a mangipatudo para iti maysa a manakman a lallaki. Ti balikas ket manipud iti Proto-Hermaniko *mannaz, manipud iti Proto-Indo-Europeano (PIE) a ramut*man-.
Ti sebbangan a binomio Homo sapiens ket inaramid idi babaen ni Carl Linnaeus iti obrana idi maika-18 a siglo aSystema Naturae, ken isu ti bukodna a lektotipo a pagkitaan.[14] Ti sapasap a nagan a Homo ket maysa a naadal a naala manipud iti Latin idi maika-18 a siglo homō "lalaki", a dimtengan ti "naindagaan a parsua" (Daan a Latin hemō, maysa a kabagian ti Daan nga Ingles guma "lalaki", manipud ti PIE *dʰǵʰemon-, a kayatna a sawen ket 'daga').[15] Ti sebbangan a nagan a sapiens a kayatna a sawen ket "nasirib" wenno "nasaririt".
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Groves, C.P. (2005). Wilson, D.E.; Reeder, D.M., dagiti ed. Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference (Maika-3 nga ed.). Baltimore: Johns Hopkins University Press. OCLC 62265494. ISBN 0-801-88221-4.
- ^ Global Mammal Assessment Team (2008). "Homo sapiens". Nalabbasit a Listaan dagiti Naipangta a Sebbangan. Bersion 2013.2. Internasional a Kappon para iti Korserbasion ti Katutubo. Naala idi 6 Abril 2014.
- ^ Goodman M, Tagle D, Fitch D, Bailey W, Czelusniak J, Koop B, Benson P, Slightom J (1990). "Ti ebolusion ti primado ti lessaad ti DNA ken ti panakaidasig dagiti hominido". J Mol Evol. 30 (3): 260–266. doi:10.1007/BF02099995. PMID 2109087.
- ^ "Hominidae Classification". Website ti Dibersidad dagiti Ayup @ UMich. Naala idi 2006-09-25.
- ^ hŏmo săpĭens, săpĭo. Charlton T. Lewis and Charles Short. Latin a Diksionario iti Proyekto Perseus.
- ^ McHenry, H.M (2009). "Ebolusion ti Tao". Iti Michael Ruse & Joseph Travis. Ebolusion: DagitiImmuna nga Uppat a Bilion a Tawtawen. Cambridge, Massachusetts: The Belknap Press of Harvard University Press. p. 265. ISBN 978-0-674-03175-3.
- ^ Tattersall, Ian & Jeffrey Schwartz. 2009. Ebolusion iti Henero a Homo. Tinawen a Panagrepaso iti Daga ken Planetario a Siensia. Tom. 37: 67-92. DOI: 10.1146/annurev.earth.031208.100202
- ^ Antón, Susan C. & Carl C. Swisher, III. 2004. Ti Nasapa a Pannakaiwarwaras iti homo manipud idiay Aprika. Tinawen a Panagrepaso ti Antropolohia. Tom. 33: 271-296. DOI: 10.1146/annurev.anthro.33.070203.144024
- ^ Trinkaus, Erik. 2005. Nasapa Moderno a Tattao. Tinawen a Panagrepaso ti Antropolohia. Tom. 34: 207-30 DOI: 10.1146/annurev.anthro.34.030905.154913
- ^ "Populasion ti Lubong Clock". Census.gov. Opisina ti Senso ti Estados Unidos, Dibision ti Populasion. Naala idi 2011-11-02.
- ^ Roberts, Sam (31 Oktubre 2011). "Ti Nagkaykaysa a Pagpagilian ket Nagireporta kadagiti 7 Bilion a Tattao, ngem dagiti Dadduma ket saanda a Nagnamnama iti Daytoy". The New York Times. Naala idi 2011-11-07.
- ^ OED, s.v. "human".
- ^ Ti OED maikapanunot a baak a ti kapanunotan a "ti maysa a pannakaidasig nga agpada a maipakat para iti naisangsangayan nga agmaymaysa iti aniaman kadagitoy a sekso", a dumakamat ti maysa a taudan idi 1597 a kas ti kinaudi a (Ti Apo ket adda laeng ti maysa paris ti tao idiay Paraiso.) bayat nga agtultuloy a lumagda ti kapanunotan "a kas sapasap wenno inganat inggana a pannakaidasig" a kas ti agdama iti Ingles.
- ^ Spamer, E. E. (1999). "Know Thyself: Responsible Science and the Lectotype of Homo sapiens Linnaeus, 1758". Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia. 149: 109–114.
- ^ Porkorny (1959) s.v. "g'hðem" pp. 414–416; "Homo." Dictionary.com Unabridged (v 1.1). Random House, Inc. 23 Sep. 2008. "Homo". Dictionary.com.
Dagiti pay mabasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Freeman, Scott; Jon C. Herron, Evolutionary Analysis (4th ed.) Pearson Education, Inc., 2007. ISBN 0-13-227584-8 pages 757–761.


text:
Nitroheno
Ti nitroheno ( /ˈnaɪtrɵdʒən/ NY-trə-jən) ket maysa a kimiko nga elemento nga addaan ti simbolo iti N, ti atomiko a numero iti 7 ken atomiko a masa iti 14.00674 u. Ti elemento a nitroheno ket saan a namarisan, awan ti ayamuom, awan ti naman, ken kaaduan a nalpay a diatomiko nmga alingasaw iti pagalagadan a kasasaad, a nagbuklan ti 78.09% babaen ti tomo iti Tangatang iti Daga.[1] Ti elemento a nitroheno ket naduktalan idi a kas nailasin a komponente iti angin, babaen ti Eskoses a mediko a ni Daniel Rutherford, idi 1772.
Ti nitroheno ket maysa a kadawyan nga elento iti law-ang, a nakarkulo iti agarup a pagkapito iti dagup a kaadu iti bukod tayo nga ariwanas ken ti sistema a solar. Iti irurumsuana idiay ket naipanunutan a gapuanan ti sintesis babaen ti panaglunag manipud ti karbon ken hidroheno kadagiti supernova. Gapu ta nalaka a panagbalbaliw ti elemento a nitroheno ken dagiti kadawyan a kompuestona nga addan ti hidroheno ken oksiheno, ti nitroheno ket kadawyan a basbassit a mabirukan kadagiti kabatbatoan a planeta iti kaunega ti sistema a solar, ken daytoy ket minaig a narasay nga elemento ditoy Daga. Nupay kasta, a kas ti kaso iti Daga, ti nitróheno ken dagiti kompuestona ket kadawyan a rumsua a kas dagiti alingasaw iti tangatang dagiti planeta ken bul-bulan nga addaan ti tangatang.
Adu kadagiti naipangpangruna iti industria a kompuesto, a kas ti amoniako, nitriko nga asido, organiko a nitrato (dagiti propulsor ken dagiti panagbumtak), ken dagiti sianuro, ket aglaon ti nitroheno. Ti patingga a napigsa a panagpiansa ti elemento a nitroheno ket iturayanna ti nitroheno a kimika, a punganay ti panagrigat para iti organismo ken industria iti panagbettak ti piansa ti panagibaliw N2 kadagiti mausar a kompuesto, ngem daytoy pay ket agibibbet ti adu a pakadagupan iti kadawyan a maus-usar nga enerhia no dagitoy a kompuesto ket mapuoran, bumtak, wenno agsubli a malungsot iti alingasaw a nitroheno.
Ti nitroheno ket rumsua kadagiti amin nga agbibiag nga organismo, kangrunaan kadagiti amino nga asido ken isunga dagiti protina ken dagiti nukleiko nga asido (DNA ken RNA). Ti bagi ti tao ket aglaon ti agarup a 3% babaen ti kadagsen ti nitroheno, ti maikapat a kaaduan nga elemento kalpasan ti oksiheno, karbon, ken hidroheno. Ti nitróheno ket agtaeng iti kimiko a patakder kadagiti gangani amin a neurotransmisor, ken daytoy ket naisangayan a komponente dagiti alkaloide, dagiti biolohiko a molekula a napataud a kas dagiti maikadkadua a metabolito babaen kadagiti adu nga organismo. Ti nitroheno a siklo ket ilawlawagna ti panaggunay ti elemento manipud ti angin a mapan iti biospera ken dagiti organiko a kompuesto, ken ti panagsubli ti tangatang. Dagiti sintetiko a napataud a nitrato ket nagruna a nailimug dagiti industria nga abuno,[1] ken nangruna a pagrugitan a gapunan ti eutropisasion kadagiti sistema ti danum.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Gray, Theodore (2009). Dagiti Elemento: Ti Makita nga Eksplorasion kadagiti amin a Naamammoan nga Atomo iti Law-ang. New York: Black Dog & Leventhal Publishers. ISBN 978-1-57912-814-2.