text:
Trece Martires
Ti Siudad ti Trece Martires ket maysa a maika-4 a klase a siudad iti probinsia ti Cavite iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Siudad ti Trece Martires ket nabingbingay a politikal iti 13 a barbaranggay.[2]
- Cabezas (Palawit)
- Cabuco (Canggahan)
- De Ocampo (Quintana)
- Lallana (Panuka)
- San Agustin (Pob.)
- Osorio (Project)
- Conchu (Lagundian)
- Perez (Lucbanan)
- Aguado (Piscal Mundo)
- Gregorio (Aliang)
- Inocencio (B. Pook)
- Lapidario (Bayog)
- Luciano (Bitangan)
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Cavite". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 13 Agosto 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Calabarzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Cavite". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 13 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


c: text/html

text:
Pagsurotan ti Panagrang-ay ti Nagtagitaoan
Ti Pagsurotan ti Panagrang-ay ti Nagtagitaoan (Ingles: The Human Development Index (HDI)) ket naibuklan ti estadistika nga inususar ti panagi-ranggo babaen ti agpang ti "panagrang-ay ti nagtagitaoan" ken ilasin na ti "nangato unay a panagrang-ay ti nagtagitaoan", "nangato a panagrang-ay ti nagtagitaoan", "katimbengan a panagrang-ay ti nagtagitaoan", ken "nababa a panagrang-ay ti nagtagitaoan" kadagiti pagilian. Ti Pagsurotan ti Panagrang-ay ti Nagtagitaoan ket maysa a panagipadpada a panagrukod itikabayag ti panag-biag, literasia, edukasion, ken pagalagadan iti panagbiag para kadagiti pagilian ti sangalubongan. Maysa daytoy a panagrukod ti kasasaad ti biag, nangnangruna kadagiti nam-ay ti ubbing. Ususaren ti pinagilasin no ti maysa a pagilian ket narang-ay, agrangrang-ay, wenno saan unay a narang-ay, ken ti panagrukod dagiti nagbanagan dagiti annuroten ti ekonomia iti kababalin ti biag. Adaan pay dagiti HDI dagiti estado, siudad, ken dadduma pay babaen dagiti lokal nga oeganisasion wenno kompania.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pederado nga Es-estado ti Mikronesia
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
(Naibaw-ing manipud iti Micronesia Federal)
Katkategoria:
- Pederado nga Es-estado ti Mikronesia
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Inggles
- Dagiti pederal a pagilian
- Dagiti dati a kolonia ti Alemania
- Dagiti dati a kolonia ti Hapon
- Dagiti dati a kolonia ti Espana
- Dagiti estado a nawaya a naigimong ti Estados Unidos
- Dagiti isla a pagilian
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti pagilian idiay Oceania
- Dagiti republika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1986


text:
Iliada
Ti Iliada (sagpaminsan pay a makunkuna a kas ti Kanta iti Ilion wenno Kanta iti Ilium) ket maysa a taga-ugma a Griego nga epiko a daniw dagiti daktiliko heksametro, daytoy ket tinawtawid a naipammadayaw kenni Homer. Daytoy ket naidisso idi lasud ti Gabat ti Troya, ti sangapulo a tawen a sillong iti siudad tithe ten-year siege Troy (Ilium) babaen dagiti sangkatipunan nga estado ti Gresia, daytoy ket mangibagbaga kadagiti gubatan ken dagiti pasamak kadagiti las-ud ti lawas a panagririri a baetan ni Ari Agamemnon ken ti mannakigubat a ni Achilles.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Budimir, Milan (1940). Iti Iliada ken ti Mannaniwna.
- Mueller, Martin (1984). Ti Iliada. Londres: Allen & Unwin. ISBN 0-04-800027-2.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Edwards, Mark W.; Kirk, Geoffrey Stephen; et al. (dagiti mannurat), Ti Iliada: Maysa a komentario: Tomo 5, Liblibro 17–20, Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, 1993
- West, Martin L., Dagiti panagadal iti testo ken transmison iti Iliada, München : K.G. Saur, 2001. ISBN 3-598-73005-5
Dagiti silpo ti rura[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Immuna nga edision ti Iliada idi 1775 babaen ni John Flaxman idiay Wikimedia Commons


text:
Pinag-akem iti opisina
Ti Pinag-akem iti opisina wenno Pinag-akem idiay opisina ket iturong na ti kinabayag ti maysa a tao (masansan a politiko) nga agserbi iti maitudtudo nga opisina.
Dagiti linaon
Reino Unido[urnosen | urnosen ti taudan]
Primo Ministro[urnosen | urnosen ti taudan]
Idiay Reino Unido, ti Primo Ministro ket awan ti limitado na ti beddeng.
Dagiti Debulosion a Pagaywanan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti debulosion a pagaywanan idiay Scotland, Wales ken Northern Ireland ket sabali kadagiti pamay-an iti gobierno a maus-usar idiay Westminister.
Estados Unidos[urnosen | urnosen ti taudan]
Federal[urnosen | urnosen ti taudan]
Idiay Estados Unidos, ti presidente ti Estados Unidos ket nabutosan a saan a dagus iti Elektoral a Kolehio iti Estados Unidos iti uppat a tawen a beddeng.
Estado ken dagiti territorio[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti beddeng ti opisina para kadagiti opisial idiay gobierno ti estado ket sabsabali segun kadagiti urnong dagiti batay-linteg ti estado ken linteg ti estado.
Ti beddeng para kadagiti gobernador ti estado ket uppat a tawen iti amin nga estado mailaksid ti Vermont ken New Hampshire; Dagiti gobernador iti Vermont ken New Hampshire ket agserbi iti dua a tawen.


text:
Ma. Asuncion Damasco Abaya
15 August 1938 – 06 July 2010
Nagsamneng. Daytoy ti sungbat ni mamang idi damagen diay doctor no ania ti marikrikna na. Nagsamneng met ti balikas a kanayun a mangeg ko kaniana tunggal agalenna ti sakit a marikriknana. Ti ammok, maysa a kadaanan a termino nga us-usaren laeng dagiti naun-una nga Ilocano. Ngem saan gayam a popular daytoy a termino. Ni laeng mamang ti mangus-usar ken makin kukua. Nasamneng, kayatna a sawen para kaniana, nasakit, nasanaang, naut-ot, nasaem.
Idi July 6, 2010, nag ultimo ti pakasaritaan ti nainlubongan a bagi ni mamang. Myocardial Infection ti imbaga diay doctor kalpasan ti tallo nga rabii a panag ag-agal. Ngem kunak no maiyawid ko nga sibibiag ni mamang. Pulos a diak pinanunot a panawan nakamin..
Para kadakami nga annakna, kakabagian, gagayyem ken mangipatpateg kaniana, mangrugi pay laeng ti kinasamneng ti biagmi. Kas met lang kadagiti dadduma nga inanak, uray dadakkel kamin a pinanawanna, inkam to latta marikna ti nauneg nga pannakailiwmi iti ina, a saan to pulosen a masungbatan. Sursuruen mi manen ti mangirugi iti biag nga awan ti aw-awaganmi iti mamang a katakunay naymi iti panangdaliasat mi met kadagiti bukodmi a biag.
Ammok, aglabas to met laeng ti saem ti ipapanawna. Ammok met nga amin a tao ket makarikna iti umiso a padas. Kas met ti sabali nga inanak, agtul tuloy to latta met ti tunggal biagmi. Masanay kaminto met laeng nga awanen ti tao nga aw-awaganmi iti mamang tunggal agawid kami iti balaymi. Ngem adunto to ti pagdumaan-na. Saan to pulosen a maipada. Makitkita minto latta isuna kadagiti marunggay a natengenmi, kadagiti dalan a mapan diay tiendaan ken simbaan a bassit nga immanay nga ayuyang na kadagiti tiempo a binuk bukodannna.
Agyaman kami unay ti imparikna yo nga ayat, ragsak ken dungngo kenni mamang bayat ti pannakikadua na kadakayo. Sapay koma ta mapakawan yo isuna kadagiti nagkur kurangan na kadakayo.
Agyaman kami unay kadagiti kakabagyan iti nagan daydi ama mi a nangayat met a sipupudno kenni mamang ditoy Vigan, diay San Juan ken diay Bangued, kasta met ti pamilya ti nakaikamangan ni adingko, dagiti kakabagian ni mamang diay Narvacan, diay Cavite ken iti sabali pay a lugar, dagiti inayat na a grupo ken kad kadua na kadagiti tiempo a pinadas na met ti agdaliasat iti sabali a lugar, ti Apostleship of Prayer ken Manaoag Devotees, dagiti kaarrubami diay Cabassan ken Beddeng Laud a kanayun a kinapat patang ken kina kinkinnatawa na kadagiti tiempo nga awan kami nga annakna, dagiti gagayyem ken katrabahoan mi nga agkakabsat a siaanus a nakikadkadua ken naki andingay kadakami kabayatan ti panangladingit mi ken ti pannakaimassayag ni mamang kasta met dagiti timmulong ti panangbaklay ti gastos kadagidiay a tiempo.
Sapay koma ta maaddaan kamin to met ti gundaway a mangsubalit kadagiti ayat ken anus yo.
Agyaman kami manen unay kadakayo.
Filed under: Personal | Leave a comment »


text:
Pagsasao nga Italiano
Ti Italiáno ( italiano (tulong·paammo) wenno lingua italiana) ket maysa a Romanse a pagsasao a kaaduan ti agsasao idiay Europa: Italia, Suisa, San Marino, Siudad ti Batikano, babaen dagiti minoridad idiay Malta, Monaco, Kroasia, Eslobenia, Pransia, Libya, Eritrea, ken Somalia,[2] ken babaen dagiti emigrante idiay Kaamerikaan ken Australia. Adu kadagiti agsasao ket patneng nga agsasao ti dua a pagsasao iti pagalagadan nga Italiano ken dadduma pay a rehional a pagsasao.[3]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b Eurobarometer – Dagiti Europeano ken dagiti pagsasao daPDF (485 KB), Pebrero 2006
- ^ Ethnologue a reporta para ti daytoy a pagsasao a kodigo:ita (Italy) – Gordon, Raymond G., Jr. (ed.), 2005. Ethnologue: Dagiti Pagsasao iti Lubong, Maika sangapulo ket lima nga edision. Dallas, Tex.: SIL International. Online a bersion
- ^ Dagiti pagsasao iti Italia - Ethnologue - Dagiti Pagsasao iti Lubong - Karbengan ti kopia © 2010 SIL Internasional.


text:
Lombardia
Ti Lombardia (Italiano: Lombardia Pannakabalikas nga Italiáno: [lombarˈdiːa], Lumaud a Lombardo: Lumbardìa, Dumaya a Lombardo: Lombardia) ket maysa kadagiti 20 a rehion ti Italia. Ti kapitoliona ket ti Milan. Maysa a pagkanem ti populasion ti Italia ket agtaeng idiay Lombardia ken agarup a maysa a paglima ti GDP ti Itali aket maipataud ti dayta a rehion, a mangaramid daytoy ti kaaduan ti populasion ken maysa kadagiti kabaknangan a rehion iti pagilian ken maysa kadagiti kabaknagan iti sibub ukel a Europa.[3] Dagiti nangruna a papanan dagit iturista ti daytoy a rehion ket mairaman ti naipakasaritaan a, kultural ken artistiko a siudsiudad Milan (a daytoy ti maikadua a kaaduan apappapanan dagiti turista idiay Italia),[4] Brescia, Mantua, Pavia, Como, Cremona, Bergamo, Sondrio, Lecco, Lodi, Varese, Monza, ken dagiti danaw ti Garda, Como, Maggiore, ken Iseo.
Ti opisial apagsasao, a kas ti amian nga Italia, ket Italiano. Dagiti tawidan a lokal a pagsasao ket dagiti nadumaduma adialekto ti Lombardo (Lumaud a Lombardo ken Dumaya a Lombardo), ken dagiti pat dialekto ti Emiliano, a naisasao kadagiti paset dagiti probinsia ti Mantua, Pavia, ken ti Cremona. Segun ti Istat, ganganai a 27% kadagiti Lombardo ket agsasao ti dua a pagsasao ti Lombardo ken Italiano; 9.1% ken dagiti Lombardo nga agsasao ti maysa 57.6% ket agsasaoda laeng ti Italiano.[5]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Eurostat – Dagiti Tabala, Dagiti Grapiko ken Mapmapa nga Interface (TGM) tabla". Epp.eurostat.ec.europa.eu. 12 Agosto 2011. Naala idi 16 Septiembre 2011.
- ^ EUROPA – Press Releases – Regional GDP per inhabitant in 2008 GDP per inhabitant ranged from 28% of the EU27 average in Severozapaden in Bulgaria to 343% in Inner London
- ^ "EUROPA – Press Releases – Rehional a GDP ti tunggal maysa nga agtataeng ti EU27, ti GDP ti tunggal maysa nga agtataeng idi 2006 a sumakup manipud ti 25% iti EU27 katimbengan ti Nord-Est idiay Romania aginggana ti 336% idiay Akin-uneg a Londres". Europa (web portal). 19 Pebrero 2009. Naala idi 10 Mayo 2010.
- ^ "Euromonitor Internationals Top City Destinations Ranking > Euromonitor archive". Euromonitor.com. 12 Disiembre 2008. Naala idi 10 Mayo 2010.
- ^ La lingua italiana, i dialetti e le lingue stranieri
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Lombardia idiay Wikimedia Commons


text:
Isaac Newton
Ni Apo Isaac Newton PRS (25 Disiembre 1642 – 20 Marso 1727 [4 Enero 1643 – 31 Marso 1727]) ket maysa idi nga Inggles a pisiko, matematiko, astronomo, katutubo a pilosopo, alkimista, ken teologo, nga isu ket "naipanpanunutan babaen kadagiti kaaduan nga isu ket ti kalatakan ken kina-inpluente a nagbiag a sientista."[3] Ti minogrpia na a Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica, a naipablaak idi 1687, ket nagited kadagiti pundasion para kadagiti klasiko a mekanika. Iti daytoy nga obra, ni Newton ket inlawlawag na ti unibersal a grabitasion ken dagiti tallo a kalintegan ti panag-gunay, a naiturayan ti sientipiko a panakakita iti maipapapan ti bagi nga uniberso para kadagiti simmaruno a tallo a siglo. Ni Newton ket nangipakiat a dagiti panag-gunay dagiti banbanag ditoy Daga ken dagiti selestial a bagbagi ket naiturayan babaen ti agpapada a disso kadagiti katutubo a kalintegan, babane ti panangipakitana ti baetan dagiti kalintegan ti panag-gunay dagiti planeta ni Kepler ken ti teoria na iti grabitasion, a daytoy ket nagikkat kadagiti panagdudua a maipanggep ti heliosentrismo ken ipinarang-ay na ti Sientipiko a Rebolusion.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Mordechai Feingold, Barrow, Isaac (1630–1677), Oxford a Diktionario iti Nailiana Biograpia, Oxford University Press, Septiembre 2004; online edn, Mayo 2007; naala idi 24 Pebrero 2009; adu pay a naipalpalaway idiay Mordechai Feingold " Newton, Leibniz, ken Barrow Too: Ti panagpadas a panagipatarus manen"; Isis, Vol. 84, Bilang. 2 (Hunio, 1993), pp. 310–338
- ^ Diktionario iti Sientipiko a Biograpia, Newton, Isaac, n.4
- ^ Burt, Daniel S. (2001). Ti biograpia a libro: ti pagalagadan ti agbasbasa iti saan a piksion, piksion, ken pabuya a biograpia kadagiti 500 a kasiddaawan a tatao iti amin a panawen. Greenwood Publishing Group. p. 315. ISBN 1-573-56256-4., Naala it panid ti 315


text:
Danum
Ti danum ket maysa a kimiko a sustansia nga addaan iti kimiko a pagannurotan a H2O. Ti molekula ti danum ket aglaon ti maysa nga Oksíheno ken dua a Hidróheno kadagiti atomo a naikapet babaen dagiti kobalente a piansa. Ti danum ket likido iti ambiente a kasasaad, ngem kadawyan nga adda iti Daga iti natangken a kasasaad ti yelo ken alingasaw a kasasaad (alingasaw ti danum wenno alibungubong). Ti danum ket adda pay iti kasasaad a likido a kristal iti asideg kadagiti Hidropiliko a rabaw.[1][2] Babaen kadagiti nomenklatura a pananginagan kadagiti kimiko a kompuesto, ti dihidroheno monoksido ket isu ti sientipiko a nagan ti danum, ngem daytoy ket saan unay a maus-usar.[3]
Ti danum ket sakupenna ti 70.9% iti rabaw ti Daga,[4] ken daytoy ket nangruna kadagiti amin a naamammuan a porma iti biag.[5] Iti Daga, 96.5% ti danum ti planeta ket mabirukan kadagiti taaw, 1.7% iti danum iti sirok ti daga, 1.7% iti glasier ken dagiti gora ti yelo idiay Antartika ken Greenland, adda met bassit a pirgis dagiti sabsabali a bagbagi ti danum, ken 0.001% iti angin a kas ti sengngaw, dagiti ulep (naporma iti natangken ken dagiti partikulo ti danum a nasuspende iti angin), ken tudo.[6][7] Adda laeng 2.5% iti danum ti Daga ket di-naapgad, ken 98.8% iti danum ket yelo ken sirok ti daga a danum. Basbassit ngem 0.3% kadagiti amin a di-naapgad a danum ket addaan kadagiti karayan, danaw, ken ti tangatang, ken basbassit pay a bilang a di-naapgad a danum ti Daga (0.003%) ket adda kadagiti biolohiko a bagbagi ken napataud a produkto.[6]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Henniker, J. C. (1949). "Ti Kaadalem iti Sona a Rabaw iti Likido". Dagiti Panagrepaso iti Moderno a Pisiko (Dagiti Panagrepaso iti Moderno a Pisiko) 21 (2): 322–341. doi:10.1103/RevModPhys.21.322.
- ^ Pollack, Gerald. "Siensia ti Danum". Unibersidad ti Washington, Pollack a Laboratorio. Naala idi 2011-02-05. "Ti danum ket addaan ti tallo a paset – alingasaw, likido, ken natangken; ngem dagiti agdama a panagsukisok manipud kadagiti lobaratotiomi ket agipaltiing ti kaadda ti nakakaskasdaaw a dua a maikapat a paset a rumsua kadagiti interface."
- ^ Bramer, Scott. "Kimiko a Nomenklatura". Unibersidad ti Widener, Departamento iti Kimika. Naala idi 20 Septiembre 2011.
- ^ "CIA- The world fact book". Ahensia ti Sentro nga Intelihensia. Naala idi 2008-12-20.
- ^ "Nagkaykaysa a Pagpagilian". Un.org. 2005-03-22. Naala idi 2010-07-25.
- ^ a b Gleick, P.H., ed. (1993). Danum iti Didigra: Ti pagalagadan kadagiti Sangalubongan a Di-naapgad a Danum. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. p. 13, Tabla 2.1 "Dagiti reserba ti danum iti daga".
- ^ Ti Sengngaw ti Danum iti Klima a Sistema, Naipangpangruna a Reporta, [AGU], Disiembre 1995 (naisilpo idi 4/2007). Nangruna a Danum UNEP.


text:
Papa Clemente IV
Ni Papa Clemente IV (23 Nobiembre 1190/1200 – 29 Nobiembre 1268), ket naipasngay idi a kas ni Gui Faucoi[1] tinawtawagan ti kinaudi a biagna a kas ni le Gros (Guy Foulques ti Nalukmeg; Italiano: Guido Fulcodi il Grosso), ket isu idi ti Papa manipud idi 5 Pebrero 1265 aginggana idi pimmusay. Isu ket nabutusan iti maysa a panagbutos a natengngel idiay Perugia a nagpaut iti uppat a bulan bayat a dagiti kardinal ket nagriringgorda no kayatda a tawagan ni Carlos iti Anjou, thi ububing a kabsat ni Ari Luis IX iti Pransia tapno mangituloy ti papa a gubat a suppiatan ti imperial a kamara ti Hohenstaufen.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Damian J. Smith, Krusada, Erehia ken Panagsaludsod kadagiti Daga ti Balangat iti Aragon, (c. 1167 - c.1276), (BRILL, 2010), 66.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Clemente IV idiay Wikimedia Commons


text:
Sapasap a relatibidad
Plantilia:Sapasap a relatibidad
Ti sapasap a relatibidad, wenno ti sapasap a teoria ti relatibidad, ket isu ti heometriko a teoria ti grabitasion nga inpablaak babaen ni Albert Einstein idi 1916[1] ken ti agdana apanakaipalpalawagan iti grabitasion iti moderno a pisika. Ti sapasap a relatibidad ket isapsapna ti espesial a relatibidad ken ti linteg ti unibersal a grabitasion ni Newton, nga agitited ti naipagkaykaysa a panagipalpalawagan iti grabidad akas maysa tagikua ti heometiko ti limbang ken ti ora, wenno limbang nga oras. A naisangsangayan, ti panagkillo iti limbang nga oras ket dagus a mainaig iti enerhia ken momento ti aniaman nga adda nga agdama a banag ken radiasion. Ti panakaikabagian ket innaganan babaen dagiti Einstein nga ekuasion ti lugar, ti maysa a sistema dagiti sangkapaset laeng nga ekuasion.
Paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Premio Nobel iti Biograpia". Premio Nobel iti Biograpia. Premio Nobel. Naala idi 25 Pebrero 2011.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]


text:
Karl Marx
Ni Karl Heinrich Marx (5 Mayo 1818 – 14 Marso 1883) ket maysa idi nga Aleman a philosopo, ekonomista, sosiolohista, historiador, agiwarwarnak, kenrebolusionario a sosialista. Dagiti kapanunutanna ket adda dagiti naipangpangruna a papel ti panagrangrang-ay iti siensia sosial ken ti sosialista a tignay ti politiko. Isu ket nagipablaak kadagiti nadumaduma a liblibro iti dagup a kabibiagna, a ti kalatakan ket ti Ti Komunista a Warragawag (1848) ken Kapital (1867–1894); adu kadagiti abrana ket kumaduaan nga insurat ti gayyemna ken kailiana a rebolusionario a sosialisata a ni, Friedrich Engels.[4]
Isu ket naipasngay iti nabaknang a tengnga a klase a pamilia idiay Trier, a dati a ti Prusiano a Renania a makunkuna tattan a ti Renania-Palatinado, ni Marx ket nagadal idiay Unibersidad iti Bonn ken ti Unibersidad iti Berlin, nga isu ket naginterasado iti pilosopiko a kapanunutan iti Katutubo a Hegeliano. Idi 1836, isu ket nakitulag a makiasawa kenni Jenny von Westphalen, nga inasawana idi 1843. Kalpasan ti pinagadalna, isu ket nagsurat para iti maysa a radikal a warnakan idiay Cologne, ken nangrugrugi a nagobra ti teoriana iti dialektiko a materialismo. Isu ket immakar idiay Paris idi 1843, isu ket nangrugi a nagsursurat para kadagiti radikal a warnakan. Naamammoanna ni Engels idiay Paris, ken dagitoy dua ket nagtinnulogda kadagiti serie dagiti liblibro. Isu ket naipammagtalaw idiay Brussels, isu ket nagbalin a nangyuna apigura iti Liga ti Komunista, sakbay a nagsubli idiay Cologne, nga isu ket nangipatakder ti bukodna a warnakan. Idi 1849 nipammagtalaw manen ken immakar idiay Londres a kaduana ti asawana ken dagiti annakna. Idiay Londres, nga idiay ket pimmanglaw ti pamiliana, ni Marx ket nagtultuloy a nagsursurat ken nagannurot kadagiti teoriana a maipanggep ti kasasaad ti kagimongan ken no kasano pammatina a mangparang-ay, ken nagkampania para iti sosialismo ket isu ket nagbalin a maysa a naisangsangayan a pigura iti Internasional nga Asosiasion dagiti Agob-obra a tao.
Ni teoria ni Marx a maipanggep ti kagimongan, ekonomia ken politiko—a naumnong a tinawtawagan akas ti Marxismo—ket agibagbaga nga amin a kagimongan ket agparang-ay babaen ti dialektiko iti klase a panagsagsagaba: ti maysa a panagsuppiat a nagbaetan ti agtagikua a klase a daytoy ti agtengngel ti panagpataud ken ti nababbaba a klase nga agpataud kadagiti panagobra para iti dayta a sanikua. Isu ket naregget a kritiko iti agdama a sisio ekonomiko a porma iti kagimongan, kapitalismo, nga isu ket tinawtawaganna daytoy ti "diktadora iti burguesia", nga isu ket namatmati a daytoy ket pinatpatarya dagiti babaknang a klase a puro laeng para iti bukodda a pagimbagan, ken nagipadto a, a kas dagiti naplabas a sosio ekonomiko a sistema, a adytoy ket agpataudto kadagiti nakinuneg nga irteng a mangiturong ti bukodna a panakadadael ken sikatanto babaen ti baro a sistema, ti sosialismo.[5] Isu ket nakisuppiat a babaen ti sosialismo a kagimongan daytoy ket turayan babaen dagiti agob-obra a klase a tinawtawaganna a ti "diktadora iti proletariado", ti "estado dagiti agob-obra" or "workers' democracy".[6][7] Isu ket namatmati a ti sosialismo, a daytoy, ket masukatanto babaen ti awan ti estado, a awan ti klase a kagimongan a tinawtawagan a komunismo. A mairaman pay ti pamatmatina ti di maliklikan itisosialismo ken komunismo, ni Marx ket aktibo a nangilablaban para iti panakaisayangkat dayta dati, a nagsuppiat a dagiti sosial a teorista ken dagiti awan ti gundawayna a tattao ket naskenda nga agaramid kadagiti naurnos a tignay ti rebolusionario tapno rebbaenda ti kapitalismo ken mangisangpet ti panagbalbaliw ti sosio ekonomiko.[8][9]
Dagiti rebolusionario a sosialista a gobierno nga agtaltalek ti Marxista a konsepto ket nagala kadagiti nadumaduma a pagpagilian iti maika-20 a siglo, a nagiturong daytoy ti panakaporma kadagiti kastoy a sosisalista nga estado a kas ti Kappon ti Sobiet idi 1922 ken ti Republika dagiti Tattao iti Tsína idi 1949. Adu kadagiti kappon dagiti agob-obra a partido iti sabgalubongan ket naimpluensiaan pay babaen kadagiti Marxista a kapanunutan. Adu dagiti nadumaduma ken sabsabali a teoretiko a kita ti naparang-ay idi, a kas ti Leninismo, Stalinismo, Trotskyismo ken Maoismo. Ni Marx ket kadawyan a nakakamat, kenni Émile Durkheim ken Max Weber, a kas maysa kadagiti tallo a kangrunaan nga arkitekto iti moderno a siensia sosial.[10] Ni Marx ket naipalpalawagan a kas maysa kadagiti kaimpluensian a pigura iti pakasaritaan ti nagtagitaoan.[11][12]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Mehring, Franz, Karl Marx: Ti Pakasaritaan ti Biagna (Routledge, 2003) pg. 75
- ^ John Bellamy Foster. "Teoria iti Metaboliko a Rengngat ni Marx: Klasiko a Pundasion para iti Enbironmento a Sosiolohia", Amerikano a Warnakan iti Sosiolohia, Tomo. 105, Bilang. 2 (Septiembre 1999), pp. 366-405.
- ^ Allen Oakley, Panagkritiko iti Politiko nga Ekonomia ni Marx: 1844 to 1860, Routledge, 1984, p. 51.
- ^ "Karl Marx – Stanford nga Ensiklopedia iti Pilosopia".. Immuna anaipablaak idi Mar 26 Agosto 2003; ng aadu a panakabalbaliw idi Lun 14 Hun 2010. Naal aidi 4 Marso 2011.
- ^ Baird, Forrest E.; Walter Kaufmann (2008). From Plato to Derrida. Upper Saddle River, New Jersey: Pearson Prentice Hall. ISBN 0-13-158591-6.
- ^ Karl Marx: Critique of the Gotha Program (Marx/Engels Selected Works, Volume Three, pp. 13–30;)
- ^ Iti Surat manipud kenni Karl Marx a para kenni Joseph Weydemeyer (MECW TYomo 39, p. 58; )
- ^ Craig J. Calhoun (2002). Teori ati Klasiko a sosiolohiko. Wiley-Blackwell. pp. 23–24. ISBN 978-0-631-21348-2. Naala idi 5 Marso2011.
- ^ Wheen, Francis (2002). Karl Marx: Ti Maysa a Biag. New York: Norton. Introduction.
- ^ "Max Weber – Stanford nga Ensiklopedia iti Pilosopia".
- ^ "Ni Marx ti 'kalatakan nga agpanpanunot' iti milenio". BBC News World Online. 1 Oktubre 1999. Naala idi 23 Nobiembre 2010.
- ^ Hart, Michael H. (2000). Ti 100: Panagranggo kadagiti Kaimpluensiaan a Tao iti Pakasaritaan. New York: Citadel. ISBN 0-89104-175-3.


text:
Prosa
Ti prosa ket maysa a porma iti pagsasao a kadawyan a naipakat ti gramatiko nga estruktura ken masna a panagayus ti bitla imbes nga iti ritmiko nga estruktura (a kas iti tradisional a daniw). Bayat a dagitoy ket kritiko a naisuppiatan iti pannakaaramid iti prosa, ti kinalakana ken nalukay a pannakaiplawagna ket nakaiturongan ti pannakaamponna para kadagiti kaaduan a naisasao a dialogo, kinapudno a diskurso kenti pay topikal ken binalabala a panagsurat. Daytoy ket kadawyan a naus-usar, kas pagarigan, iti literatura, dagiti warnakan, magasin, ensiklopedia, panangiwaragawag, pelikula, pakasaritaan, pilosopia, linteg ken dagiti dadduma pay a porma ti pannakisinnarita.


text:
Prepektura ti Saga
Ti Prepektura ti Saga (佐賀県 Saga-ken?) ket mabirukan idiay amianan a laud a paset ti isla iti Kyūshū, Hapón.[1] Sagidenna ti Baybay iti Hapón ken ti Baybay Ariake. Ti lumaud a paset iti prepektura ket maysa a rehion a nlatak iti panagpataud kadagiti seramiko ken porselana, a nangrunaan kadagiti ili iti Karatsu, Imari, ken Arita. Ti kapitoliona ket ti siudad iti Saga.[2]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Prepektura Saga" iti Ensiklopedia ti Hapón, p. 804 idiay Liblibro ti Google.
- ^ Nussbaum, "Prepektura ti Saga" iit p. 804 idiay Liblibro ti Google.


text:
Mula
Ti mulmula, ken tinawtawagan pay a berde a mulmula (Viridiplantae iti Latin), ket dagiti sibibiag nga organismo ti pagarian a Plantae a mairaman dgaiti adu ti selula a grupo a kas dagiti agsabsabong a mula, konipera, pako ken lumot, ken dagiti pay, depende ti panagilawlawag, ti berde nga algas, ngen saan a dagiti nalabbasit wenno kayumanggi ruot ti taaw a kas dagiti kuelpo, wenno dagiti kudetdet wenno bakteria.
Dagiti berde mula ket nadidingan ti selula nga adda ti selulusa ken naidasdasig a makaala ti kaaduan nga enerhia manipud ti lawag ti init babaen ti potosintesis nga inus-usar ti kloropila a linaod kadagiti kloroplasto, a dagitoy ti mangited ti marisda a berde. Adda dagiti múla a parasitiko ken mabalin a saan nga agpataud kadagiti kadawyan a dagup ti kloropila wenno potosintesia. Dagiti múla ket naidasigda pay babaen ti seksula a panagpatubo, modular ken awan inggana a panagtubo, ken ti maysa a panagbalbaliw dagiti kaputotan, urayno ti aseksual a panagpatubo ket kadawyan, ken adda dagiti mula maminsan laeng nga agsabong bayat a dagiti dadduma adaanda ti maysa laeng a sabong.
Ti apag-isu a bilang ket narigat a maammuan, ngem , adda dagiti agarup a 300–315 a ribu dagiti sebbangan ti mulmula, a kaaduan kadagitoy ket, adda ti 260–290 a ribu, ket dagiti agbukbukel a mula (kitaen ti tabla dita baba).[2] Dagiti berde a mula ket kaaduan a mangitited ti nawaya nga oksiheno ken kaaduan kadagitoy a batayan dagiti ekolohia ti Dadga, a naipangpangruna iti daga. Dagiti mula a naipalpalawag a kas dagiti bukel, prutas ken nateng ket mangporma kadagiti kammasapulan a makmakan ti tao, ken naipaamo dagitoyen kadagiti napalabas a milenio. Dagiti mula ket pasayaatenda ti biagtayo a kas dagiti sabong ken ornamento. Iti kinaudi adu kadagitoy ket nagserbida a taudan kadagiti kaaduan a medisina ken druga. Ti sientipiko a pabagadal kadagitoy ket naam-ammuan a kas ti botanika.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Haeckel G (1866). Generale Morphologie der Organismen. Berlin: Verlag von Georg Reimer. pp. vol.1: i–xxxii, 1–574, pls I–II; vol. 2: i–clx, 1–462, pls I–VIII.
- ^ http://www.iucnredlist.org/documents/summarystatistics/2010_1RL_Stats_Table_1.pdf
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Mula idiay Wikimedia Commons


text:
Socorro, Oriental Mindoro
Ti Socorro ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Oriental Mindoro iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Socorro ket nabingbingay kadagiti 26 a barbaranggay.[2]
- Bagsok
- Batong Dalig
- Bayuin
- Calocmoy
- Catiningan
- Villareal (Daan)
- Fortuna
- Happy Valley
- Calubayan
- Leuteboro I
- Leuteboro II
- Mabuhay I
- Malugay
- Matungao
- Monteverde
- Pasi I
- Pasi II
- Zone I (Poblacion)
- Zone II (Poblacion)
- Zone III (Poblacion)
- Zone IV (Poblacion)
- Santo Domingo (Lapog)
- Subaan
- Bugtong Na Tuog
- Mabuhay II
- Ma. Concepcion
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Oriental Mindoro". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 24 Septiembre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Mimaropa (Ingles) naala idi 30 Enero 2013
- ^ "Probinsia ti Oriental Mindoro". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 24 Septiembre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text: 1Idi pumampanaw ni Jesus idiay Templo, maysa kadagiti adalanna ti nagkuna kenkuana, “Maestro, kitaem! Nagpipintas ketdin dagiti bato ken dagiti patakder!” 2“Makitam dagitoy dadakkel a patakder?” insungbat ni Jesus. “Awanto ti uray maysa a bato ditoy a mabati iti yanna. Marbadanto amin.” 3Idi agtugtugaw ni Jesus idiay Bantay Olivo a kasumbangir ti Templo, sililimed a napan kenkuana da Pedro, Santiago, Juan ken Andres. 4“Ibagam man kadakami no kaanonto a mapasamak daytoy?” insaludsodda kenkuana. “Anianto ti mapasamak a pakakitaan a dimtengen ti tiempo a pannakatungpal amin dagitoy?” 5Imballaag ni Jesus, “Agannadkayo! Diyo ipalubos nga adda mangallilaw kadakayo. 6Adunto ti umay ket aramatenda ti naganko a kunkunada, ‘Siak ti Cristo!’ ket adunto ti allilawenda. 7Dikay agdanag inton mangngegyo ti arimbangaw ti gubat ken damdamag maipapan kadagiti dadduma a gubgubat iti adayo. Masapul a mapasamak dagitoy, ngem dida kayat a sawen a dimtengen ti panungpalan. 8Aggugubatto dagiti nasion, kasta met dagiti pagpagarian. Addanto ginggined kadagiti nadumaduma a lugar. Umayto ti bisin. Pangrugian laeng dagitoy ti panagsagaba a kas iti panagpasikal ti agpasngay. 9“Agannadkayo. Tiliwen ken idarumdakayto. Saplitendakayto iti uneg dagiti sinagoga. Maisaklangkayto kadagiti agtuturay ken ar-ari gapu kaniak tapno paneknekanyo kadakuada ti Naimbag a Damag. 10Ngem sakbay a dumteng ti panungpalan, masapul a maikasaba ti Naimbag a Damag kadagiti amin a tattao. 11No matiliw ken maidarumkayo, saanyo a pakadanagan no anianto ti sawenyo. Maipaltiing kadakayo iti dayta a kanito. Ta dagiti isaoyonto saan nga agtaud kadakayo no di ket iti Espiritu Santo. 12Dagiti tattao papapataydanto dagiti mismo a kakabsatda, ket kastanto met ti aramiden dagiti amma kadagiti annakda. Dagiti annak busorendanto dagiti nagannak kadakuada ket papapataydanto ida. 13Guraendakayto dagiti amin a tattao gapu kaniak. Ngem maisalakanto ti siasinoman a makaibtur agingga iti panungpalan.” 14“Makitayonto ‘Ti Nakabutbuteng a Mangdadael’ nga adda iti di rumbeng a pagsaadanna (maawatan koma ti agbasa ti kaipapanan daytoy). No agnaedkayo idiay Judea iti dayta a tiempo, masapul a kumamangkayo kadagiti bambantay. 15Umulog a dagus ti adda iti tuktok ti balay ket saanen a sumrek iti balayna a mangala iti mabalinna nga itugot. 16Ti adda iti taltalon saanen nga agawid a mangala iti kagayna. 17Kadagita nga aldaw, kakaasinto dagiti masikog ken dagiti agpaspasuso. 18Ikarkararagyo iti Dios a saan koma a mapasamak dagitoy iti tiempo ti nepnep. 19Ta ti rigat kadagita nga aldaw, saan pay a napaspasamak manipud pannakaparsua ti lubong. Dinto met masunotanen iti uray kaanoman. 20Ngem pinabassit ti Apo ti bilang dagita nga aldaw, ta no saan, awan koma ti tao a makalasat. Ngem gapu kadagiti pinilina, kinissayanna ti bilang dagita nga aldaw. 21“Daytoy ti gapuna a no adda agkuna, ‘Kitaenyo, adda ditoy ti Cristo!’ wenno ‘Kitaenyo, adda sadiay!’ diyo patpatien. 22Ta agparangto dagiti sinan-cristo ken dagiti sinan-profeta, ket agipakitadanto kadagiti pagilasinan ken datdatlag tapno yaw-awanda dagiti pinili ti Dios. 23Agannadkayo! Impakaammokon kadakay amin dagitoy sakbay a mapasamakda.” 24“Kadagita nga aldaw, kalpasan ti panawen ti rigat, agsipngetto ti init, dinto agraniag ti bulan, 25agtinnagto dagiti bituen, ket dinto agsusurot ti urnos dagiti pannakabalin iti tangatang. 26Kalpasanna, agparangto ti Anak ti Tao iti rabaw ti ulep nga umay a napnoan iti pannakabalin ken dayag. 27Ibaonnanto dagiti angheles a mapan kadagiti uppat a suli ti daga tapno ummongendanto dagiti tattao a pinili ti Dios manipud iti amin a paset ti lubong.” 28“Adalenyo ti sursuro a maadaw iti kayo nga igos: no aguggot ken agrusingen dagiti bulongna, ammoyo nga agbaliwen ti panawen. 29Kasta met nga inton makitayo a mapasamak dagitoy, ammoyo nga asidegen ket dandanin mangrugi. 30Laglagipenyo a mapasamakto amin dagitoy sakbay a matay dagiti amin a tattao iti daytoy a kaputotan. 31Mapukawto ti langit ken ti daga, ngem pulos a dinto mapukaw dagiti saok.” 32“Ngem no maipapan iti yaay dayta nga aldaw wenno oras, awan ti makaammo. Saan nga ammo dagiti angheles sadi langit wenno ti Anak. Ti laeng Ama ti makaammo. 33Agannadkayo. Agsaganakayo, ta diyo ammo no kaano a dumteng dayta a tiempo. 34“Mayarig daytoy iti maysa a tao nga agbiahe iti adayo a lugar.Sakbay a pumanaw, italekna ti balayna kadagiti adipenna. Ikkanna ti tunggal maysa iti pagrebbengan ket bilinenna nga agridam ti agaywan iti ruangan. 35“Agridamkayo ngarud, ta diyo ammo no kaano ti isasangpet ti akimbalay: mabalin nga iti sardam wenno iti tengnga ti rabii wenno iti parbangon wenno iti agsapa. 36Wen, agsaganakayo amangan no sumangpet a kellaat ket madanonnakayo a matmaturog. 37“Ti ibagak kadakayo, isaok met kadagiti amin a tattao: Agsaganakayo!”


text:
PubMed
Ti PubMed ket mayas a nawaya a batayan ti datos a kangrunaan a pagserrekan ti MEDLINE a batayan ti datos dagiti reperensia ken dagiti abstrakto dagiti siensia ti biag ken dagiti biomedikal a topiko. Ti Nailian a Biblioteka ti medisina ti Estados Unidos (NLM) kadagiti Nailian a Patakder ti Salun-at ket isuda ti magtartaripato ti batayan ti datos a kas parte ti sistema Entrez iti panangala ti pakaammo.
Manipud idi 1971 aginggana idi 1997, ti online a panagserrek ti MEDLINE iti kompiuterisado a batayan ti datos ti MEDLARS ket nangruna a babaen kadagiti patakder ti pakuldad a kasla dagiti medikal a biblioteka. Ti PubMed, ket immuna a naipablaak idi Enero 1996, ket isu ti nagrugian ti panawen ti pribado, nawaya, ken ti agtagibalay a pagbirukan ti kompiuterisado a MEDLINE.[1] Ti sistema ti PubMed ket nawaya a naidaton iti publiko iti Hunio, 1997, idi naipakita dagiti panagbiruk ti MEDLINE babaen ti web, iti maysa a seremonia, babaen ni Bise Presidente Al Gore ti Estados Unidos.[2]
Linaon[urnosen | urnosen ti taudan]
Iti maipatinayon ti MEDLINE, ti PubMed ket mangited ti panagserrek kadagiti:
- daan a reperensia manipud kadagiti naimaldit a bersion iti Index Medicus manipud idi 1951 ken nasapsapa pay;
- reperensia kadagiti dadduma a warnakan sakbay a naikabilda kadagiti pagsurotan ti Index Medicus ken MEDLINE, kas pagarigan ti Siensia, BMJ, ken ti Annals of Surgery;
- kinaudi a naikabkabil para iti maysa nga artikulo sakbay a maikabil ti pagsurotan iti Medical Subject Headings (MeSH) ken mainayon iti MEDLINE; ken
- urnong ti libro a mabalin a mgun-od ti napno a testo ken dagiti dadduma asubpaset dagiti rehistro ti NLM.[3]
- dakamat ti PMC
Adu kadagiti rehistro ti PubMed ket aglaon kadagiti silpo dagiti napno a testo dagiti artikulo, ken adda kadagitoy ti naway a magun-od, a kadawyan iti PubMed Central[4] ken dagiti lokal a kapadan a kas ti UK PubMed Central.[5]
Ti pakaammo a maipanggep kadagiti warnakan a naikabil iti PubMed ket mabirukan idiay Katologo ti NLM.[6]
Manipud idi 19 Mayo 2013, ti PubMed ket addaan kadagiti sumurok a 22.7 a riwriw dagiti rehistro manipud idi 1966, a napili manipud idi tawen ti 1865, ken napili unay agingana idi 1809; adda dagiti agarup a 500,000 a rehistro ti mainaynayon iti tunggal maysa a tawen. Iti isu met laeng a tawen, 13.1 riwriw kadagiti rehistro ti PubMed ket nailista nga adda dagiti abstraktoda, ken 14.2 riwriw kadagiti artikulo ket addan kadagiti silpo iti napno a testo (kadagitoy ket 3.8 riwriw dagiti artikulo a mangun-od ti napno a testo nga awan bayadna para iti sinoman nga agus-usar). Ti mangkita ti agdama a kadakkel iti kita ti batayan ti datos, imakinilia ti "1800:2100[dp]" wenno "all[sb]" iti pagbirukan a tawa ti PubMed[7]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Ti PubMed ket Agramrambak ti Maika-10 nga AnibersarionaC". Technical Bulletin. Nailian a Biblioteka ti Medisina ti Estados Unidos. 2006-10-05. Naala idi 2011-03-22.
- ^ Pakasaritaan PubMed ken MEDLINE
- ^ "PubMed: Ti Panagala ti MEDLINE iti World Wide Web". Fact Sheet. Nailian a Biblioteka ti Medisina ti Estados Unidos. 2002-06-07. Naala idi 2011-03-22.
- ^ PMID 11209037 (PubMed)
Ti dakamat automatikonto a makompleto intono madamdama. Mapan iti pagurayan wenno padakkelen babaen ti ima
- ^ PMID 21062818 (PubMed)
Ti dakamat automatikonto a makompleto intono madamdama. Mapan iti pagurayan wenno padakkelen babaen ti ima
- ^ "Katologo ti NLM : Dagiti warnakan a a naireperensia kadagiti Batyan a Datos ti NCBI". NCBI. 2011.
- ^ "Tulong ti PubMed. Manual ti Tulong ti NCBI". NCBI. 2005.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Opisial a website (Ingles)
- PubMed Mobile (Ingles)
- Dagiti Madal ti PubMed Online (Ingles)
- Tulong ti PubMed (Ingles)


text:
Binomio a nomenklatura
Ti binomio a nomenklatura (wenno dua-nagan a nomenklatura) ket isu ti pormal a sistema a panagnagan kadagiti sebbangan kadagitiamin a sibibiag a banag babaen ti panangited iti tunggal maysa iti nagan a binuklan ti dua a paset, dagitoy dua a nagan ket agus-usar kadagiti porma ti Latin a gramatika, urayno bamalin a maibatay dagitoy manipud kadagiti sabali a pagsasao. Dagiti kastoy a nagan ket tinawtawagan ti dua a nagan , ti sientipiko a nagan; wenno tinawtawagan pay daytoy ti saan a pormal a nagan a Latin. Ti umuna apaset ket mangilasin ti henero a pakaitagikuaan ti sebbangan; ti maikadua a paset ket pakailasinan ti sebbangan iti kaunegan ti henero. Kas pagarigan, ti tattao ket tagikua ti henero ti Homo ken iti kaunegan ti henero ti sebbangan ti Homo sapiens. Ti pormal a pangyuna daytoy a sistema itipananginagan kadagiti sebbanagn ket naipammadayaw iti Sueko a sientista ani Carl Linnaeus, a nagtaudan kadagiti obrana iti Species Plantarum idi 1753.
Dagiti nota ken nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti Panagamiris ti Bilohiko a Nomenklatura
- Thi Pagsasao ti Hortilultura
- Crinan, Alexander, ed. (2007), Plant Names : Ti Alagaden para iti Hortikulturo, Agimungmungoy, Hardinero ken dagiti Estudiante, Horticultural Taxonomy Group, Royal Botanic Garden Edinburgh, naala idi 4 Hunio 2011


text:
Ampatuan, Maguindanao
Ti Ampatuan ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Maguindanao iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Ampatuan ket nabingbingay a politikal kadagiti 11 a barbaranggay.[2]
- Dicalongan (Pob.)
- Kakal
- Kamasi
- Kapilpilaan
- Kauran
- Malatimon
- Matagabong
- Saniag
- Tomicor
- Tubak
- Salman
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Maguindanao". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 21 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao (ARMM) (Ingles) naala idi 4 Hunio 2013
- ^ "Probinsia ti Maguindanao". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 21 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Komunikasion
Ti komunikasion wenno pannakisinnarita (manipud ti Latin "communis", a ti kaibuksilanna ket makibinningay) ket isu ti aktibidad a panangitutol ti pakaammo babaen ti panakisinnukat kadagiti panunot, dagiti mensahe, wenno pakaammo, a kas babaen ti bitla, dagiti makitkita, dagiti senias, panagsurat, wenno panagkukua. Daytoy ti naibuksilan a pannakisinnukat iti pakaammo kadagiti baetan ti dua wenno maysa a grupo iti tao.
Ti maysa a panangipalplawag ti komunikasion ket ti “aniaman a tignay a maited ti maysa a tao wenno maawat manipud ti sabali a tao a pakaammo a maipanggep ti kamasapulan ti dayta a tao, dagiti esmanna, dagiti panagpagpagarup, pannakaammo, wenno dagiti makabanag a kasasaad. Ti komunikasion ket mabalin a naigagara wenno di naigagara, mabalin a makairaman ti konbensional wenno di konbensional a senias, mabalin a makaala iti linguistiko wenno di linguistiko a porma, ken mabalin a mapasamak babaen ti naisasao wenno dagiti sabali pay a moda.”[1]
Ti komunikasion ket makasapul ti mangipatulod, ti maysa a mensahe, ken ti maysa a mangawat, urayno ti mangawat saan nga adda wenno ammona ti panggep ti nangipatulod iti panawen ti pannakisinnarita; isunga ti komunikasion ket mabalin a mapasak iti ballasiw dagiti distansia iti panawen ken lugar. Ti komunikasion ket makasapul a dagiti makisinsinnarita aparido ket makibingayda iti lugar agpada a pakisinnaritaan. Ti proseso ti komunikasion ket malpasen kalpasan ti pannakaawat ti nangawat ti mensahe ti nangipatulod.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ de Valenzuela, Julia Scherba. (1992). American Speech-Language-Hearing Association (ASHA): Dagiti Alagaden para kadagiti Pannakasabat dagiti Kammasapula ti KOmunikasion dagiti Tao a Nakaro ti Disabilidadna
- Daniel Chandler, "Ti Transmision a Modelo ti Komunikasion", Aber.ac.uk
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Innis, Harold. Imperio ken dagiti Komunikasion. Rebision babaen ni Mary Q. Innis; pangyuna abalikas babaen ni Marshall McLuhan. Toronto, Ont.: Unibersidad ti Toronto a Pagmalditan, 1972. xii, 184 p. N.B.: "Ditoy ket [i.e. Innis] isu ti nangirang-ayanna ti bukodna ateoria a ti pakasaritaan dagiti imperio ket adu a naikeddenganna ti kasayaat dagiti pamay-an ti komunikasionda."--manipud tiliud nga aklub ti libro pbk. ed. ISBN 0-8020-6119-2 pbk
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Komunikasion idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Komunikasion idiay Wikiquote


text:
Internasional a Sistema dagiti Unit
Ti Internasional a Sistem dagiti Unit (naipangyababaan iti SI manipud ti Pranses: Le Système international d'unités) ket isu ti moderno a porma ti metriko a sistema ken isu ti kaaduan a a naus-usar a sistema ti panagrukod iti lubong, naus-usar daytoy iti inaldaw a komersio ken siensia. Daytoy ket buklen ti sistema ti koherensia dagiti unit ti panagrukod a naaramid iti lawlaw dagiti pito a batayan a unit, 22 kadagitoy ti nanaganan ken ti maysa nga intermidiente a saan a nanaganan a koherensia dagiti naigapu nga unit, ken ti agasmang dagiti pangsaruno nga agtinay a kas dagiti pangpaadu ti naibatay ti desimal. Daytoy ket paset ti Internasional a Sistema dagiti Kaadu.
Dagiti alagaden ket naipablaak idi 1960 kas resulta ti maysa nga inisiatibo a nairugi idi 1948, ken naibatay dagitoy iti sistema ti metro–kilogramo–segundo (MKS), imbes nga iti sistema ti sentimetro–gramo–segundo (CGS), nga isu met ket addaan kadagiti nadumaduma a karuay. Ti SI ket nairangarangen a kas maysa nga agbalbaliw a sistema; isu a napartuat dagiti pangsaruno ken dagiti unit ken dagiti panangipalawag ti unit ket nabalbaliwan babaen ti internasional a tulagan a kas dagiti progreso ti teknolohia ti panagrukod ken sumayaat ti presision dagiti panagrukod.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- BIPM Bureau International des Poids et Mesures (mangtaripato nga ahensia ti SI) (website)
- Polieto ti BIPM (reperensia ti SI)


text:
Rizal (panangilawlawag)
Ti Rizal ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:
Dagiti luglugar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Rizal, maysa a probinsia iti Pilipinas
- Rizal, Cagayan, maysa nga ili iti Pilipinas
- Rizal, Kalinga, maysa nga ili iti Pilipinas
- Rizal, Laguna, maysa nga ili iti Pilipinas
- Rizal, Nueva Ecija, maysa nga ili iti Pilipinas
- Rizal, Occidental Mindoro, maysa nga ili iti Pilipinas
- Rizal, Palawan, maysa nga ili iti Pilipinas
- Rizal, Zamboanga del Norte, maysa nga ili iti Pilipinas
- Rizal (San Antonio, Zambales)
- Rizal (Pilar, Bataan)
Dagiti tattao[urnosen | urnosen ti taudan]
- Jose Rizal, maysa a nailian a banuar iti Pilipinas


text:
Alcala, Cagayan
Ti Alcala ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Cagayan iti Pilipinas. Daytoy nga ili ti pakasarakan ti kalawaan a simbaan iti intero a Tanap ti Cagayan. Isu ti simbaan ni Santa Filomena Virjen. Maang-angay kada Agosto 27 ti Patronal Piesta.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti ili ti Alcala ket nabingbingay a politikal iti 25 a barbaranggay.[2]
- Abbeg
- Afusing Bato
- Afusing Daga
- Agani
- Baculod
- Baybayog
- Cabuluan
- Calantac
- Carallangan
- Centro Norte (Poblacion)
- Centro Sur (Poblacion)
- Dalaoig
- Damurog
- Jurisdiction
- Malalatan
- Maraburab
- Masin
- Pagbangkeruan
- Pared
- Piggatan
- Pinopoc
- Pussian
- San Esteban
- Tamban
- Tupang
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Cagayan". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 11 Hulio 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tanap ti Cagayan (Ingles) naala idi 30 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti Cagayan". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 11 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Anatole France
Ni Anatole France (pannakabalikas: [anatɔl fʁɑ̃s]) (16 Abrill 1844 – 12 Oktubre 1924), naipasngay a kas François-Anatole Thibault, [frɑ̃swa anatɔl tibo], ket maysa a Pranses a mannaniw, agiwarwarnak, ken nobelista. Naipasngay idiay Paris, ken pimmusay idiay Saint-Cyr-sur-Loire.Isu ket maysa a naim-balligian a nobelista, nga addaan kadagiti kalaingan a nailaklako. Isuna ket kameng iti Académie française, ken nangabak ti Premio Nobel iti Literatura para iti panakaibigbigan kaniana kadagiti kagun-odan na iti literatura.


text:
NAILUBONGAN A PANAKAIPAKDAAR DAGITI KALINTEGAN TI TAO
[Preamble]
Idinto ta bigbigen iti naisigsigud a dayaw ken panagpapada ken ti di maipaidam nga kalintegan dagiti amin a puli tao nga batayan ti wayawaya, hustisya ken ikakapya ti lubong.
Idinto ta iti saan nga panangi-kan-kano ken lalaisen dagiti kalinteganti tao nga nagbanag iti panagsupiat a maibusor iti konsensya ti sangkataw-an, ken iti idadateng iti meysa nga lubong a laklak-amen dagiti tao ti wayawaya a panagsao ken pammati ken awanen ti panagamak ken panagrigrigat nga inda nga inar-arapa-ap nga impakdaar dagiti kadawyan a tao.
Idinto ta deytoy ti kangrunaan, tapno saan a mapilitan ti tao nga mangriribok a maibusor ti kinaulpit ken pannakaidadanes, masapul nga masalakniban babaen kadagiti annuroten ti linteg.
Idinto ta deytoy ti kangrunaan tapno maiwanwan ti panag-giginnayem a nasayat dagiti amin nga pagilyan.
Idinto ta dagiti umili kadagiti Nagkaykaysa nga Pagilyan ket pinasingkedanda iti Tsarter dagiti pammatida nga kalintegan madaydayaw ken panangipateg iti kinatao ken dagiti panagpapada ti kalintegan dagiti lalaki ken babbai ken panangeddeng nga mangiwanwan ti gimong ken ti nasayaat a pagbasaran iti panagbiag a siwawaya.
Idinto ta dagiti miembro ti Estado nagkarida nga agtungpal iti pannakitinnulongda kadagiti Nagkeykeysa nga Pagilyan iti panakaitandudo ti panagdayaw iti sangalubongan ken panangammo dagiti kalintegan ti tao ken dagiti kangrunaan nga panagwayawaya.
Idinto ta iti meysa nga kadawyan a panakaawat dagitoy nga kalintegan ken wayawaya ket isu't kinapateg nga naan-anay a pannaka-amiris iti deytoy nga kari.
Ita, ngarud inpakdaar ti Asemblia Heneral dagitoy Nailubongana Panangipakdaar dagiti kalintegan ti dao nga kas meysa nga pagbasaran a magun-odan dagiti amin a tattao ken dagiti amin nga pagilyan, iti panggep iti tunggal meysa ken iti tunggal paset a bagi iti gimong, a sal-salimet-metanda deytoy nga Pakdaar a kanayon iti isipda ken kabaelan da babaen ti panangisiguro tapno maiwanwan ti edukasyon ti panagdayaw kagitoy nga kalintegan ken wayawaya ken babaen kadagiti gannuat a mangparang-ay kadagiti umili ken ti sangalubongan tapno maipatal-ged kadakuada iti sapasap ken naan-anay nga panakabigbig ken panakaammo, nga agpada dagiti umili kadagiti teritoryo nga adda iti babaen iti sakopda.
Artikulo 1
Amin nga tao nga sibibiag ket naiyanak a siwawayawaya ken addaan iti agpapada nga dayaw ken kalintegan. Naikkanda ti panagikalintegan ken konsensya a nasken ti panagtitinnulong iti meysa ken meysa iti espiritu nga nainkak-absatan.
Artikulo 2
Maikairi iti tunggal meysa kadagiti amin nga kalintegan ken wayawaya nga intuyang deytoy nga Panangipakdaar, nga awan ti maidaddaduma ania man a kita ti puli, kulor, lalaki man wenno babai, pagsasao, pammati politikal wenno dadduma pay a kapanunotan, umili wenno iti nagtaudan, sanikua, panakaiyanak wenno sabsabali pay nga kasasaad.
Meysa pay, awan ti maidaddaduma nga aramid maipapan ti batayan politikal, hurisdiksyonal wenno kasasaad iti nailubongan nga pagilyan, wenno teritoryo iti adda nga ayan ti tao, agwayawaya man a sitatalek, di nga makapagwayawaya wenno adda iti babaen kadagiti aniaman a sabsabali pay a naikeddeng a panagturay.
Artikulo 3
Iti tunggal meysa adda kalinteganna ti biag, nga agwayawaya ken kinatalged nga kas tao.
Artikulo 4
Awan iti siasinoman a mapilit nga agserbi wenno paadipen. Maiparit iti aniaman nga kita a panagpaadipen ken pananginegosyo kadagitoy.
Artikulo 5
Awan ti siasinoman a mangparigat iti nalabes wenno mangranggas nga saan nga makatao wenno pananglalais wenno dusa.
Artikulo 6
Tunggal meysa addaan kalintegan a bigbigen sadinoman iti ayanna nga kas meysa nga tao iti sangnguanan ti linteg.
Artikulo 7
Agpapada dagiti amin iti sangnguanan ti linteg ken awan iti siasinoman a maidaddaduma, agpapada nga salkniban ti linteg. Maikari dagiti amin, nga agpapada a masalkniban nga maibusor iti aniaman a panangidaddaduma ken ilalabsing iti daytoy nga Pakdaar a maibusor iti aniaman nga panakagar-gari iti kasta nga panangidaddaduma.
Artikulo 8
Adda kalintegan iti tunggal meysa nga makibiang kadagiti rumbeng a panangeddeng kadagiti pangukoman ti umili maipapan kadagiti aramid a panangsalungasing kadagiti kangrunaan a kalintegan a naited kenkuana babaen ti konstitusyon ken babaen iti linteg.
Artikulo 9
Awan iti siasinoman a maikabil iti babaen ti di nga nainkalintegan a pannakaaresto, panangikulong wenno ibelleng iti sabali nga lugar.
Artikulo 10
Maikari iti tunggal meysa iti naan-anay nga panagpapada ken rumbeng iti nalatak nga panakabista nga siwawayawaya ken awan iti idaddaduma ti pangukoman ti panangeddeng dagiti kalinteganna ken pagrebbenganna ken aniaman nga darum a kriminal nga maibusor kenkuana.
Artikulo 11
- Iti tunggal meysa nga napabasol adda kalinteganna nga maibilang nga awan iti basolna agingga't saan nga mapaneknekan a nakabasol iti maipanggep iti linteg iti panakabistana nga nalatak nga adda kenkuana dagiti amin a gundaway a masapul nga mangikalintegan iti bagina.
- Awan iti siasinoman nga makedngan a nakabasol iti aniaman nga aramidenna wenno panagliwayna nga saan a nakabasol babaen iti linteg iti umili wenno linteg ti sangalubongan idi nga naaramid deyta. Wenno saan met a madusa iti nadagdagsen ngem iti deydi impatayda nga basol nga naaramidna.
Artikulo 12
Awan ti panakibiang iti siasinoman nga mangituray iti bagi, pamilya, pagtaengan wenno ti panagsisinnurat wenno pananglalais iti dayaw ken nagan. Tunggal meysa adda kalinteganna a tulongan ti linteg a maibusor iti kasta nga panakibiang wenno pananglalais.
Artikulo 13
- Iti tunggal meusa adda kalinteganna nga umakar nga siwawayawaya ken makapagtaeng iti uneg a saksakupen iti tunggal estado.
- Adda kalintegan ti siasinoman a pumanaw ken mapan iti sadinoman a pagilyan ken agsublinto manen.
Artikulo 14
- Iti tunggal meysa adda kalinteganna nga dumawat ken umawat iti asaylum iti sabsabali nga pagilyan nga gapu ti pannaka-usig.
- Deytoy nga kalintegan ket di nga maaramat no iti panangu-sig ket talaga a banag a basol nga di nga politikal wenno aramid a maisuppiat kadagiti banag ken dagiti annuroten a maikontra iti Nagkaykaysa nga Pagilyan.
Artikulo 15
- Tunggal meysa adda kalinteganna nga makipag-ili.
- Awan iti siasinoman ti mabalin nga mangikkat iti panakipagilim wenno ti kalintegam nga mangsukat ti panakipagilim.
Artikulo 16
- Dagiti lalaki ken babbai nga addaan iti husto nga tawen, nga awan iti aniaman a naikeddeng nga makaigapu iti puli, panakipag-ili wenno relihiyon, kalintegan nga maaddaan iti asawa ken maaddaan iti pamilya. Agpada nga adda kalintegan nga ikasar, kabayatan ti panakaikasar ken panagsin-ninada.
- Maikasarda laeng nga awan ti manglapped no naan-anay ti pammalubosda nga dua.
- Sigud nga adda iti pamilya ken isu't batayan a paset ti gimong ket kaikarianna a salakniban ti gimong ken ti Estado.
Artikulo 17
- Tunggal meysa adda kalinteganna nga maaddan ti bukod na nga sanikua kasta me ti panakitimpuyogna kadagiti sabsabali.
- Awan iti sasinoman iti mabalin a mangala iti sanikuam.
Artikulo 18
Iti tunggal meysa addaan ti wayawaya nga agpanunot, konsensya ken relihiyon. Kabilang deytoy nga kalintegan iti wayawaya a mangsukat iti relihiyonna wenno pammati ken pangwayawaya, agmeymeysa man wenno makipurok kadagiti sabsabali iti publiko wenno iti pribado nga mangipakita iti relihiyonna wenno pammati iti sursuro, aramid, panagdayaw ken panangangay.
Artikulo 19
Iti tunggal meysa adda kalinteganna nga agpanunot nga siwawayawaya ken agsao, kabilang deytoy nga wayawaya nga takderanna iti kapanunotanna nga awan ti makibibiang ken mangsapsapul, mangawat ken ibagina iti inpormasyon ken kapanunotan babaen ti aniaman a media nga saan nga ikabkabilangan dagiti yan nga pagsasarakan.
Artikulo 20
- Tunggal meysa adda kalinteganna nga makitipon-tipon ken makitimpuyog nga sikakapya.
- Awan ti siasinoman nga mabalin a piliten nga sumali ti meysa nga timpuyog.
Artikulo 21
- Tunggal meysa adda kalinteganna nga makipaset iti panagturay iti pagilyan nga mismo nga isu wenno babaen kadagiti pinili nga mangiparangarang.
- Kalintegan iti tunggal meysa nga umili nga agserbi nga padapada iti pagilyanna.
- Iti pagayatan iti umili isu't pakaibatayan a panagturay iti gobierno, daytoy nga pagayatan ket maipakita iti panawen a panagbotos ken kinapudno iti eleksyon nga nailubongan ken agpapada iti kalintegan nga agbotos a sililimed wenno babaen iti kas pamuspusan a panagbotos a siwawaya.
Artikulo 22
Tunggal meysa ket kas meysa nga miembro iti gimong, nga adda kalinteganna iti kinatalged ti gimong ken kaikarianna nga maawatan iti babaen a kabaelan ti umili ken pannakitinnulong ti sangalubongan a mayannatop ti organisasyon ken kinabaknang ti tunggal Estado iti panabiag, sosyal ken dagiti kalintegan kultural nga nasken ti kinatak-nenga ken ti wayawaya a panangpasayaatna iti kinataona.
Artikulo 23
- Tunggal meysa kalinteganna ti agtrabaho, nga agpili iti pagsapulan iti umno ken mayannugot nga kasasaad ti panagtrabaho ken panakasalaknib a maibusor iti kaawan a panggedan.
- Awan ti siasinoman nga maidaddaduma, kalintegan ti tunggal meysa iti agpapada nga bayad ken agpapada nga panagtrabaho.
- Iti tunggal meysa nga makitegged adda kalinteganna iti rumbeng ken naan-anay a bayad nga makaanay iti bagina ken ti pamilyana, iti maikari a kinatakneng ti panagbiag ken nasken nga adda pay sabsabali nga pamuspusan a mangsalaknib ti gimong.
- Kalintegan iti tunggal meysa iti mangbukel ken makikaddua nga makipagkeykeysa kadagiti mangmangged tapno masalakniban ti pagimbaganna.
Artikulo 24
Kalintegan iti tunggal maysa ti aginana ken agliwliwa agraman ti nainkalintegan a naikeddeng nga oras ti panagtrabaho ken adda bayad dagiti aldaw ti piesta.
Artikulo 25
- Tunggal meysa adda kalinteganna iti meysa a pagbasaran ti panagbiag a naan-anay a para iti salun-at ken paginbagam iti bagina ken ti pamilyana, agraman taraon, lupot nga pagkawes, balay ken dagiti agas a masapul a makapa-imbag, panagserbi ti gimong, ken kalintegan ti kinatalged no maawanan iti trabaho, panagsakit, pannakaawan ti mabalbalinan, nabalo, lumakayen wenno bumaketen nga awanen ti pagsapulan ken dadduma pay, no dumteng dagiti pasamak nga saan nga ninam-nama.
- Dagiti inna ken dagiti ubbing ket kaikarianda iti naisangsangayan nga panangaywan ken tulong. Amin nga ubbing addaan ti agpapada nga kalintegan ti panakasalaknib iti gimong nagkasar man wenno saan dagiti nagan-nak kadakkuada.
Artikulo 26
- Tunggal meysa ket addaan kalintegan iti edukasyon. Iti edukasyon a libre, uray man laeng iti elementarya ken dagiti kangrunaan a tukad. Iti edukasyon iti nababa nga pagadalan ket kapilitan. Iti edukasyon teknikal ken propesyonal ket naiwayang kadagiti amin ken ti edukasyon a nangat-ngato ket magun-odan iti amin a maibatay iti kinalaing.
- Iti edukasyon ket nasken a maisuro a nalaing a mangpaimbag ti kinatao ken mangpabileg iti panagdayaw kadagiti kalintegan ti tao ken dagiti batayan a wayawaya. Iwanwanna daytoy ti panagkikinnaawatan, panagtitinnulong ken panaggiginnayem kadagiti amin a pagilyan, dagiti maipapan ti puli, wenno relihiyon ken dagiti aramiden pay iti Nagkeykeysa nga Pagilyan a mangtalinaed ti kapya.
- Iti umuna nga kalintegan dagiti nagan-nak ket isu ti panang-pilida iti kita ti edukasyon a maited kadagiti annakda.
Artikulo 27
- Iti tunggal meysa adda kalinteganna a makipaset a siwawaya iti panagbiag kultural iti purok tapno agrag-sak kadagiti sine ken tapno maibingayna ti pagrang-ayan ti sientipiko ken dagiti maited nga pagimbagan deytoy.
- Tunggal meysa adda kalintegam a, mangsalaknib iti moral ken dagiti kayat nga maarwat nga banag nga aggapu kadagiti aniamana mayannatop iti siensia wenno panaka-arkos nga isu iti akin-aramid.
Artikulo 28
Tunggal meysa ket maikari iti maysa nga gimong ken ti nailubongan a kinatalna nga isu dagiti kalintegan ken wayawaya nga nailanad iti deytoy a Pakdaar nga nasken a maamiris a naan-anay.
Artikulo 29
- Tunggal meysa adda pagrebbenganna iti komunidad nga agmaymaysa a siwawaya ken mabalin a naan-anay a pagimbagan ti kanataona.
- Ti panangaramat kadagiti kalintegan ken wayawaya, tunggal meysa naikeddeng laeng iti adda iti babaen a panangeddeng ti linteg iti panggep a panakabigbig ken panagraem kadagiti kalintegan ken wayawaya dagiti sabsabali ken ti nagtitipunan nga umno nga kasapulan ti moralidad, urnos ti umili ken ti sapasap nga pagimbagan iti meysa nga naindemokrataan a gimong.
- Dagitoy a kalintegan ken panagwayawaya ket saan koma a banag nga maaramat a maikontra kadagiti pangpanggepen ken dagiti prinsipyo kadagiti Nagkeykeysa nga Pagilyan.
Artikulo 30
Awan iti deytoy nga Pakdaar ti mabalin a naipatarus a kas ti pangilaw-lawag ti siasinoman nga Estado, grupo, tao, aniaman a kalintegan iti aniaman nga aramiden wenno panangiwayat iti aniaman nga pangpanggepen a mangdadael ti aniaman kadagiti kalintegan ken wayawaya a naituyang iti deytoy.


text:
Gabriela Mistral
Ni Gabriela Mistral (Españiol: [ɡaˈBɾjelamisˈt̪ɾal]; 1889–1957) ket isuidi ti parbo a nagan ni Lucila Godoy Alcayaga, ti taga- Chile a mannaniw, manursuro, diplomata, ken peminista nga isu idi ti immuna a Latin nga Amerikana (ken isu pay laeng ti is-isu a Latin nga Amerikana) a nangungunaan ti Premio Nobel iti Literatura, isi 1945. Dagiti kapanggepan dagiti daniwna ket mairaman ti katutubo, liputan, ayat, ayat ti ina, ladingit ken panagpia, panagbanniaga, ken identidad ti Latin nga Amerika a kas naporma manipud ti panaglalaok dagiti impluensia iti Patneng nga Amerikano ken Europeano.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Gabriela Mistral idiay Wikimedia Commons


text: Ni George Washington (Pebrero 22, 1732 [O.S. Pebrero 11, 1731] – Disiembre 14, 1799) ket isu ti immuna a Presidente iti Estados Unidos iti Amerika, a nagserbi manipud idi 1789 aginggana idi 1797, ken isu ti nangruna amilisia ken politikal a daulo iti Estados Unidos manipud idi 1775 aginggana idi 1799. Indauloanna ti Amerikano a panagballigi iti Gran Britania iti Rebolusionario a Gubat ti Amerikano a kas ti Agbilbilin a mangipangulo iti Kontinental a Buyot manipud idi 1775 aginggana idi 1783, ken nagipangulo iti panakaisurat iti Batay-linteg idi 1787. Ni Washington ket nagbalin ti umuna apresidente, babaen ti nagtutunos a panagpili, kenisu ti nagidaulo ti panakapartuat iti maysa a napigsa, nasayaat a nabusbusana nailian a gobierno a nagtaripato ti neutralidad kadagiti gubat a rimsua idiay Europa, nagpatalna kadagiti rebelion, ken nakaala kadagiti panagawat kadagiti nadumaduma a kita ti Amerikano. Ti estilo ti panagidaulona ket nangipatakder kadagiti adu a porma ken ritos iti gobierno a naususaren manipud idin, a kas ti panagusar ti maysa a gabinete a sistema ken ti panagital-o ti panagrugi a bitla. Ni Washington ket sangalubongan anaipammategan a kas ti "Ama ti Pagilianna."[2][3][4]


text:
Getafe, Bohol
Ti Getafe naam-ammuan pay a kas Jetafe[3] ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Bohol iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Getafe ket nabingbingay a politikal kadagiti 24 a barbaranggay.[2]
- Alumar
- Banacon
- Buyog
- Cabasakan
- Campao Occidental
- Campao Oriental
- Cangmundo
- Carlos P. Garcia
- Corte Baud
- Handumon
- Jagoliao
- Jandayan Norte
- Jandayan Sur
- Mahanay (Mahanay Island)
- Nasingin
- Pandanon
- Poblacion
- Saguise
- Salog
- San Jose
- Santo Niño
- Taytay
- Tugas
- Tulang
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Bohol". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 6 Oktubre 2014.
- ^ a b c 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Visayas (Ingles) naala idi 25 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Bohol". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 6 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text: 1Kalpasan daytoy, adda manen sabali a parmata a nasaksiak. Nakakitaak iti silulukat a ruangan sadi langit. Ket nangngegko manen ti timek a kasla uni ti trumpeta a kunana kaniak: “Umulika ditoy ket ipakitak kenka dagiti dumteng a mapasamak.” 2Pagammoan, addaak iti pannakabalin ti Espiritu ket nakitak sadi langit ti maysa a trono. Adda nakatugaw iti trono. 3Rumimatrimat ti rupana a kas iti haspe ken karnelia. Iti lawlaw ti trono, adda bullalayaw a naraniag a kas iti esmeralda. 4Iti aglikmut ti trono, adda duapulo ket uppat a sabali a trono a pagtugtugawan ti duapulo ket uppat a panglakayen a nakakawes iti puraw ken nakakorona iti balitok. 5Manipud iti trono, agkimatkimat a kagiddan ti agkakapigsa nga uni ken gurruod. Iti sango ti trono, adda pito a pagsilawan a sumsumged; dagitoy dagiti pito nga espiritu ti Dios. 6Adda pay iti sangoanan ti trono ti kasla baybay a sarming, nalitnaw a kasla kristal. Iti aglikmut ti trono, adda uppat a sibibiag a parsua a mata amin ti sango ken likudda. 7Kasla leon ti umuna a sibibiag a parsua; kasla toro a baka ti maikadua; karuprupa ti tao ti maikatlo; ket kasla tumaytayab nga agila ti maikapat. 8Innem ti payak ti tunggal maysa kadagiti sibibiag a parsua, ket mata amin iti uneg ken ruar ti payak. Aldaw-rabii nga awan sardengda a mangikankanta: “Santo, santo, santo, ni Apo Dios a Mannakabalin-amin, Isu nga adda idi, adda ita ken umayto.” 9Ikanta dagiti uppat a sibibiag a parsua dagiti kanta ti dayag, pagdayaw ken pagyaman iti situtugaw iti trono nga agbiag nga agnanayon nga awan inggana. Bayat ti panagkantada, 10agrukbab dagiti duapulo ket uppat a panglakayen iti sangoanan ti trono ket agdaydayawda iti situtugaw sadiay, isu nga agbiag iti agnanayon nga awan inggana. Ipurruakda ti koronada iti sangoanan ti trono sada kuna: 11“Apo ken Diosmi! Maikarika nga umawat iti dayag, dayaw ken pannakabalin. Ta pinarsuam dagiti amin a bambanag, ket babaen iti pagayatam, naparsua ken naikkanda iti biag.”


text:
Kolera
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti kolera ket maysa a pannaka-akar iti uneg ti bassit a bagis a gapuanan babaen ti bakteria a Vibrio cholerae. Dagiti kangrunaan a sintoma ket ti nagares a buris ken panagsarrua. Ti pannakaalis ket nangruna a mapasamak babaen ti pananginum wenno pannangan ti makan a narugitan babaen ti takki (rugit a produkto) iti maysa a naalisan a tao, a mairaman ti maysa nga awan kadagiti makitkita a sintoma. Ti kakaro ti panangburis ken panagsarrua ket pakaiturongan ti napardas a pannakapukaw ti danum ken saan a nasayaat a pannakatimbeng ti elektrolito, ken ti ipapatay iti dadduma a kaso. Ti kangrunaan a panangagas ket ti oral rehidratasion a terapia, a kadawyan iti oral rehidratasion a solusion, tapno masukatan ti danum ken dagiti elektrolito. No daytoy ket saan a maibturan wenno saan a napardas a makaited ti pannakasayaat, dagiti intrabenosa a likido ket mabalin a mausar. Dagiti antibakterial nga druga ket makatulong kadagitoy a nakaro a sakit tapno agbiit ket saan a kumaro. Iti sangalubongan, daytoy makaapektar kadagiti 3–5 a riwriw a tattao ken gapuanan dagiti 100,000–130,000 a matmatay iti tinawen manipud idi 2010. Ti kolera ket maysa idi kadagiti kasapaan a makaalis nga inad-adal babaen kadagiti epidemiolohiko a pamay-an.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Kolera idiay Wikimedia Commons
- Kolera - Gunglo ti Salun-at ti Lubong


text:
Marabut, Samar
Ti Marabut ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Samar iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Marabut ket politikal a nabingbingay iti 24 a barbaranggay.[2]
- Amambucale
- Caluwayan
- Canyoyo
- Ferreras
- Legaspi
- Logero
- Osmeña
- Pinalanga
- Pinamitinan
- Catato (Pob.)
- San Roque
- Santo Niño (Pob.)
- Tagalag
- Tinabanan
- Amantillo (Pob.)
- Binukyahan
- Lipata (Pob.)
- Mabuhay
- Malobago
- Odoc
- Panan-awan
- Roño
- Santa Rita
- Veloso
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Samar". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 15 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Daya a Visayas (Ingles) naala idi 27 Pebrero 2013
- ^ "Probinsia ti Samar". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 15 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Daet, Camarines Norte
Ti Daet ket maysa a primera klase nga ili ken isu ti kapitolio iti probinsia ti Camarines Norte iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Daet ket politikal a nabingbingay iti 25 a barbaranggay.[2]
- Alawihao
- AwitanN
- Bagasbas
- Bibirao
- Borabod
- Calasgasan
- Camambugan
- Cobangbang (Carumpit)
- Dogongan
- Gahonon
- Gubat
- Lag-on
- Magang
- Mambalite
- Mancruz (Mangcruz)
- Pamorangon
- Baranggay I (Poblacion)
- Baranggay II (Poblacion)
- Baranggay III (Poblacion)
- Baranggay IV (Poblacion)
- Baranggay V (Poblacion)
- Baranggay VI (Poblacion)
- Baranggay VII (Poblacion)
- Baranggay VIII (Poblacion)
- San Isidro
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Camarines Norte". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 25 Septiembre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Bicol (Ingles) naala idi 05 Pebrero 2013
- ^ "Probinsia ti Camarines Norte". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 25 Septiembre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Pagsasao nga Ingles
Ti Ingles ket maysa a pagsasao iti Laud a Hermaniko a nagtaud kadagiti Anglo-Sahon a pagarian iti Inglatera ken nagwaras iti nagbalin nga abagatan a daya nga Eskósia a naseknan iti Angles a taga-ugma a pagarian iti Northumbria. Ti sumaganad nga adua pannakaseknan iti Pagarian iti Nalatak a Británia ken ti Nagkaykaysa a Pagarian manipud ti maika-18 a siglo, babaen ti Imperio a Briton, ken iti Estados Unidos manipud ti tengnga ti maika-20 a siglo,,[5][6][7][8] daytoy ket adu a naiwaras iti sangalubongan, nabalinan a umun-una a pagsasao iti internasional a diskurso ken ti lingua franca kadagiti kaaduan a rehion.[9][10]Kaaduan ti agadadal iti daytoy a kas iti [maikadua a pagsasao]] ken maus-usar a kas iti opisial a pagsasao iti Kappon ti Europa ken dagiti adu a Mankomunidad a pagilian, ken adu pay kadagiti pakakaduaan. Isu daytoy ti maikatlo kadagiti patneng nga maisasao a pagsasao iti lubong, kalpasan ti Mandarin nga Insik ken Espaniol. Isu daytoy ti kaaduan ti mangisasao iti labes ti lubong.[11]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ English Adjective – Oxford Advanced Learner's Dictionary – Oxford University Press ©2010.
- ^ Reperensia ti Pagsasao nga Ingles iti Ethnologue (maika-17 nga ed., 2013)
- ^ a b Ti Panagballigi iti Inggles, The Economist, 20 Dec. 2001
- ^ "Lecture 7: World-Wide English". EHistLing. Naala idi 26 Marso 2007.
- ^ Ammon, pp. 2245–2247.
- ^ Schneider, p. 1.
- ^ Mazrui, p. 21.
- ^ Howatt, pp. 127–133.
- ^ Crystal, pp. 87–89.
- ^ Wardhaugh, p. 60.
- ^ Seth Mydans (Mayo 24, 2007) Iti labes dagiti kultura, Ti Ingglés ket isu ti balikas New York Times. Naala idi 21 Septiembre 2011


text:
Kamara dagiti Pannakabagi iti Pilipinas
Ti Kamara dagiti Pannakabagi iti Pilipinas (Kapulungan ng mga Kinatawan iti Tagalog, ket isu ti akimbaba a benneg ti Kongreso iti Pilipinas (ti Senado ti akin-ngato a benneg). Dagiti kameng ti Kamara ket maawagan iti kongresista wenno deputado (kinatawan iti Tagalog) ket ti tituloda ket Representante wenno Pannakabagi. Dagiti kongresista ket mabutosan para iti tallo-a-tawen a termino ti panagtakem, ken mabalin a mabutusan manen dagitoy agingga iti maximum a tallo a termino. Ti maysa a kongresista ket mabalin a maysa a pannakabagi ti distrito a mangibagi iti maysa a partikular a heograpikal a deppaar, wenno kas maysa a pannakabagi a sektorial a mangibagi iti maysa a sektor minoridad ti kagimongan.
Ti opisial a kuartel wenno opisina ti Kamara dagiti Pannakabagi ket iti Batasang Pambansa a masarakan iti Constitution Hill iti Ciudad ti Quezon iti Metropolitano a Manila.
Dagiti linaon
Distrito a pannakabagi[urnosen | urnosen ti taudan]
Adda dua kita ti pannakabagi ti kamara: pannakabagi manipud kadagiti kongresional a distrito ken dagiti sektorial a pannakabagi.
Dagiti lehislatibo a distrito kadagiti probinsia[urnosen | urnosen ti taudan]
Pakammo: Adda dagiti naturay a siudad a naigrupo kadagiti probinsia para iti panggep iti pannakabagi iti Kamara dagiti Pannakabagi.
Dagiti lehislatibo a distrito kadagiti siudad[urnosen | urnosen ti taudan]
Listaan dagiti Tagabitla ti Kamara dagiti Pannakabagi[urnosen | urnosen ti taudan]
- Sergio S. Osmena, Sr. (1907-1922)
- Manuel A. Roxas (1922-1933)
- Quintin B. Paredes (1933-1935)
- Gil M. Montilla (1935-1938)
- Jose Y. Yulo (1938-1941)
- Benigno S. Aquino, Sr. (1943-1944)
- Jose C. Zulueta (1945)
- Eugenio P. Perez (1946-1953)
- Jose B. Laurel, Jr. (1954-1957)
- Daniel Z. Romualdez (1957-1962)
- Cornelio T. Villareal (1962-1967)
- Jose B. Laurel, Jr. (1967-1971)
- Cornelio T. Villareal (1971-1972)
- Querube C. Makalintal (1978-1984)
- Nicanor E. Yñiguez (1984-1986)
- Ramon V. Mitra (1987-1992)
- Jose De Venecia, Jr. (1992-1998)
- Manuel Villar Jr. (1998-2000)
- Arnulfo Fuentebella (2000-2001)
- Feliciano Belmonte, Jr. (2001)
- Jose De Venecia, Jr. (2001-2008)
- Prospero Nograles (2008-2010)
- Feliciano Belmonte, Jr. (2010-agdama)


text:
Enrique Villanueva, Siquijor
Ti Enrique Villanueva ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Siquijor iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Enrique Villanueva ket nabennebenneg iti 14 a barbaranggay.[2]
- Balolong
- Bino-ongan
- Bitaug
- Bolot
- Camogao
- Cangmangki
- Libo
- Lomangcapan
- Lotloton
- Manan-ao
- Olave
- Parian
- Poblacion
- Tulapos
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Siquijor". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Visayas (Ingles) naala idi 25 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Siquijor". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 7 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Ganges
Ti Ganges ( /ˈɡændʒiːz/ gan-jeez) wenno Ganga (IPA: [ˈɡəŋɡaː] ( denggen)), ket maysa a adu a pagbeddengan a karayan ti India ken Banglades. Ti 2,525 km (1,569 mi) a karayan ket agtaud idiay Himalaya idiay Indiano nga estado ti Uttarakhand, ken agayus ti amianan ken daya ti uneg ti Tanap Ganges ti Amianan nga India a mapan idiay Banglades, nga idiay ket agayus idiay Luek ti Bengal. Daytoy ti kaatiddogan a karayan idiay India ken ti maikadua a kalatakan a karayan iti lubong babaen ti panagayus ti danum.[1] Ti labneng ti Ganges basin ket isu ti kaaduan ti populasion a labneng ti karayan iti lubong, nga adda dagiti sumurok a 400 a riwriw a tattao ken ti densidad ti populasion ti agarup a 1,000 nga umili kada kuadrado milia (390 /km2).
Ti Ganges ket isu ti kasagradoan a karayan kadagiti Hindu ken isu pay ti pagbiagan dagiti riniwriw nga Indiano nga agtaateng kadagiti igid ti dalanna ken agkamkammatalekda ti daytoy kadagiti inaldaw a kammasapulanda.[2] Daytoy ket nararaeman a kas ti diosen a Ganga iti Hinduismo.[3] Daytoy ket naipakasaritaan pay a nagruna: adu kadagiti dati a kapitolio ti probinsia ken imperio (a kas ti Patliputra,[4] Kannauj,[4] Kara, Kashi, Allahabad, Murshidabad, Munger, Baharampur ken Kolkata) ket mabirukan kadagiti igidna.
Ti Ganges ket mairanggo kadagiti lima a karugitan a karayan iti lubong idi 2007,[5] nga adda ti agpang ti fecal coliform iti kayrayan idiay asideg ti Varanasi ti adadu ngem sangagasut a beses nga opisal a patingga ti Indiano a gobierno. Ti rugit ket sanna laeng a dangran dagiti tao, ngem dagiti pay 140 a sebbangan ti ikan, 90 a sebbangan ti anpibio ken ti nadangran a delpin ti karayan Ganges.[5] Ti Tignay a Plano ti Ganga, ti maya mga enbironmental a tignay a panagdalus tikarayan, ket agdama a maysa nangruna pannakapaay,[6] gapu ti padaksen ken ti kaawan ti teknikal a kalaing, ti kaawan ti enbironmental a panagplano, dagiti Indiano a tradison ken pammati, ken ti kaawan ti suporta manipud kadagiti relihioso a turay.
Dagiti linaon
Paglasatan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Ganges ket mangrugi idiay pagsasabtan iti karayan Bhagirathi ken Alaknanda. Ti Bhagirathi ket naipanpanunotan nga isu ti agpayso a taudan iti Hindu a kulura ken mitolohia, urayno ti Alaknanda ket atatiddog.[7][8] Ti taudan ti danum ti Alakananda aket naporma baaen ti pannakatunaw ti niebe manipud kadagiti patok ti Nanda Devi, Trisul, ken Kamet. Ti Bhagirathi ket agpanagto manipud ti sakaanan ti Glasier Gangotri , idiay Gaumukh, iti kangato iti 3,892 m (12,769 ft).[9]
Urayno adda dagiti babassit nga alog a mangbukel kadagiti taudan ti danum ti Ganges, dagiti innem a kadakkelan ken dagiti pagsasabtanda ket naikedkeddeng a sagrado. Ti innem a taudan ti danum nga alog ket dagiti karayan Alaknanda, Dhauliganga, Nandakini, Pindar, Mandakini, ken Bhagirathi. Dagiti lima a pagsasabtan, a naamammuan a kas ti Panch Prayag, ket adda iti agid ti Alaknanda. dagitoy ket ti, iti agpababa nga anod nga urnos, Vishnuprayag, a ti ayan ti pagtiponana ti Dhauliganga ken ti Alaknanda; Nandprayag, nga ayan ti tiponan ti Nandakini; Karnaprayag, nga ayan ti tiponan ti Pindar, Rudraprayag, nga ayan ti tiponan ti Mandakini; ken ti kanungpalan, ti Devprayag, nga ayan ti tiponan ti Bhagirathi iti Alaknanda tapno mangporma ti pakaitutopan ti Karayan Ganges.[7]
Kalpasan ti panagayayosna iti 250 kilometro (160 mi)[9] babaen ti nailet a ginget ti Himalaya, ti Ganges ket rummuar manipud kadagiti bantay babaen ti Rishikesh, ken sumrek idiay kadagaan ti Gangetiko a Tanap idiay peregrino nga ili ti Haridwar.[7] Idiay Haridwar, ti maysa apenend ket mangturong kadagiti danumna idiay Kanal Gangesl, a mangsibog ti rehion ti Doab iti Uttar Pradesh, a ti karayan, iti panaglaslasatna ket agarup nga agpa-abagatan alaud aginggan iti daytoy a puntos, ket mangrugi nga agayosn iti abagatan a daya babaen kadagiti tanap ti akin amianan nga India.
Ti Ganges ket sumurot iti maysa a 800-kilometro (500 mi) nga agararko a panaglasat a manglabas kadagiti siudad ti Kannauj, Farukhabad, ken Kanpur. Iti panaglablabasna daytoy ket makitiptipon babaen ti Ramganga, a mangitited ti ti natimbeng a tinawen apanagayos iti agarup a 500 m3/s (18,000 cu ft/s).[10] Ti Ganges ket tumipon iti Yamuna idiay Triveni Sangam idiay Allahabad, ti maysa a nasantuan apagsasabtan iti Hinduismo. Iti pagsasabtanda ti Yamuna ket dakdakkel ngem ti Ganges, a mangitited ti agarup a 2,950 m3/s (104,000 cu ft/s),[10] wenno agarup a 58.5% iti naitipo a panagayos.[11]
Itan ket agayayos nga agpadaya, ti karayan ket sabtenna ti Karayan Tamsa (tinawtawagan pay itiTons), nga gayayos iti amianan manipud ti Kabanbantayan Kaimur ken mangiited ti natimbeng a pabagayos iti agarup a 190 m3/s (6,700 cu ft/s). Kalpasan ti Tamsa ti Karayan Gomti ket tumipon, nga agayayos iti abagatan manipud ti Himalaya. Ti Gomti ket mangitited ti natimbeng a tinawen a panagayos iti agarup a 234 m3/s (8,300 cu ft/s). Ken kalpasan daytoy ti Karayan Ghaghara, nga agayayos met laeng nga agpa-abagatan manipud ti pagtiponan ti Himalaya. Ti Ghaghara, nga adda iti natimbeng a tinawen apanagayos iti agarup a 2,990 m3/s (106,000 cu ft/s), ket isu ti kadakkelan a tributario ti Ganges. Kalpasan ti Ghaghara ca pagsasabtan ti Ganges ket tiponan manipud ti abagatan babaen ti Karayan Son, a mangiited ti agarup a 1,000 m3/s (35,000 cu ft/s). Ti Karayan Gandaki, ken ti Karayan Kosi , ket agtipon manipud ti amianan, a mangitited ti agarup a 1,654 m3/s (58,400 cu ft/s) ken 2,166 m3/s (76,500 cu ft/s). Ti Kosi ket isu ti maikatlo a kadakkelan a tibutario ti Ganges, kalpasan ti Ghaghara ken Yamuna.[10]
Iti malabsan a baetan ti Allahabad ken Malda, Laud a Bengal, ti Ganges ket labsanna dagiti ili ti Chunar, Mirzapur, Varanasi, Ghazipur, Patna, Bhagalpur, Ballia, Buxar, Simaria, Sultanganj, ken Saidpur. Idiay Bhagalpur, ti karayan ket mangrugi nga gayos iti abagatan-abagatan adaya ket idiay Pakur, daytoy ket mangrugi ti panagpabassitna iti panagsangsanga iti umuna a distributario, tiBhāgirathi-Hooghly, a pagbalinan ti Karayan Hooghly. Sakbay ti pagbeddengan ti Banglades ti Farakka Barrage ket mangtengngel ti panagayos ti Ganges, a mangiturturong ti danum iti maysa a pangipakanan a kanal a mangisilpo iti Hooghly para iti panggep a panagikkat ti lan-ak. Ti Karayan Hooghly ket pinorma babaen ti panagsabsabat ti Karayan Bhagirathi ken Karayan Jalangi idiay Nabadwip, ken ti Hooghly ket adda dagiti adu a bukodna a tributario. Ti kadakkelan ket ti Karayan Damodar, a daytoy ket adda ti kaatiddog iti 541 km (336 mi) , nga adda ti pagatianan a labneng iti 25,820 km2 (9,970 sq mi).[12] Ti Karayan Hooghly ket maatianan iti Luek ti Bengal idiay asideg tir Isla ti Sagar. Iti baetan ti Malda ken ti Luek ti Bengal, ti Karayan Hooghly ket labsanna dagiti ili ken dagiti siudad ti Murshidabad, Nabadwip, Kolkata ken Howrah.
Kalpasan ti iseserrekna iti Bangladeh, ti kangrunaan a sanga ti Ganges ket naamammuan a kas ti Padma. Ti Padma ket tiponan babaen ti Karayan Jamuna, ti kadakkelan a distributario ti Brahmaputra. Iti adayo pay nga agpa-baba bga ayos, ti Padma ket tumipon iti Karayan Meghna, ti maikadua a kadakkelan a distributario ti Brahmaputra, ken mangala ti nagan ti Meghna iti iseserekna iti Meghna nga Estuario, a maatianan idiay Luek ti Bengal.
Ti Ganges Delta, ket ket nagruna pormaen ti dakkel, nga adu ti sedimentona nga ayos ti karayan Ganges ken Brahmaputra , ket isu daytoy ti kadakkelan a delta iti lubong, iti agarup a 59,000 km2 (23,000 sq mi). Daytoy ket gumay-at iti 322 km (200 mi) idiay igid ti Luek ti Bengal.
Ti laeng karayan Amasona ken Kongo ti adda ti adadu a natimbeng a panagayos ngem ti naitipon a panagayos ti Ganges, ti Brahmaputra, ken ti Surma-Meghna a sistema ti karayan. Iti napno a panaglayus ti Amasona laeng ti dakdakkel.
Heolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti sublontinente ti India ket naisanglada iti ngato ti tektonika a plato ti India, ti bassit aplato iti kaunegan ti Indo-Australian Plata.[13] Daytoy a panangilawag a proseso ti heolohiko ket nangrugi idi pitopulo a riwriw a tawtawen, idi kas paset ti akin-abagatan a nalatak a kontinente ti Gondwana, nangrugi datoy ti amianan a nagpadaya a panaganud a nagpaut ti limapulo a riwriw a tawtawen iti ballasiw idi ti saan pay a naporma a Taaw Indiano.[13] Ti simmarsaruno a panagdungpar ti subkontinente iti Eurasiano a Plato ken ti subduksiion iti sirokna, ket isu ti nangpataud ti Himalaya, ti kanagtuan a bambantay iti planeta.[13] Iti dati a sirok ti baybaya a dagus nga abagatan iti rumrummuar a Himalaya, d ti panaggungunay ti plato ket nagpartuat ti dakkel a kalasugan, a naininut a napunno kadagiti sedimento nga inyeg babaen ti Indus ken dagiti tributariona ken ti Ganges ken dagiti tributariona,[14] ket mangporma itan ti Tanap Indo-Gangetiko.[15]
Ti Indo-Gangetiko a Tanap ket heolohiko a naamammuan a kas maysa kasakbayan a naadalem wenno labneng ti kasakbayan a daga.[16]
Hidrolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti hidrolohia ti Karayan Ganges ket narikut unay, a naipangpangruna ti rehion ti Delta Ganges. Ti maysa a resulta ket dagiti nadumaduma awaya ti panangikeddeng ti kaatiddog ti karayan, ti panagayusna, ken ti kadakkel ti labneng a pagayusan ti danumna.
Ti nagan aGanges ket inus-usar para iti karayan a nagbaetan ti nagsasabtan dagiti karayan Bhagirathi ken Alaknanda, idiay Himalaya, ken ti pagbeddengan ti India-Banglades, idiay asideg ti Penned Farakka ken ti umuna a pagsasangaan iti karayan. Ti kaatiddog ti Ganges ket kankanayon a naibagbaga a gangani a sumurok a kaatiddog iti 2,500 km (1,600 mi), agarup a 2,505 km (1,557 mi),[17] aginggana ti 2,525 km (1,569 mi),[18][11] wenno mabalin a 2,550 km (1,580 mi).[19] Kadagitoy a kaso ti taudan ti karayan ket kadawyan a naipagpagarup a ti Karayan Bhagirathi, Glasier Gangotri idiay Gomukh, ken ti sabanganna nga isu ti sabangan ti Karayan Meghna idiay Luek ti Bengal.[18][11][17][19] Sagpaminsan a ti taudan ti Ganges ket naikedkeddeng nga adda idiay Haridwar, nga adda idiay dagiti waig ti taudan ti danumna iti Himalayan ket mapan idiay Gangetiko a Tanap.[12]
Iti dadduma pay a kaso, ti kaatiddog ti Ganges ket naitited para iti distributariona iti Karayan Hooghly, nga atatiddog ngem ti kangrunaan a rummuaranna babaen ti Karayan Meghna, a pangibanagan ti kaatiddog ti agarup a 2,620 km (1,630 mi), manipud ti taudan iti Bhagirathi,[20] wenno 2,135 km (1,327 mi), manipud idiay Haridwar aginggana idiay sabangan ti Hooghly.[12] Dagiti dadduma pay a kaso ti kaatiddog ket naibagbaga nga agarup a 2,240 km (1,390 mi), manipud ti taudan ti Bhagirathi aginggan idiay pagbeddengan ti Banglades, nga idiay ket agbalbaliw ti naganna iti Padma.[21]
Para pay dagiti kapadpada a rason, dagiti taudan ket maigiddiat ti kadakkel ti pagayusan ti danum a labneng ti karayan. Ti labneng ket sakupenna dagiti uppat a pagilian, ti India, Nepal, Tsina, ken Banglades; dagiti sangapulo ket maysa nga estado ti India, Himachal Pradesh, Uttarakhand, Uttar Pradesh, Madhya Pradesh, Chhattisgarh, Bihar, Jharkhand, Punjab, Haryana, Rajasthan, Laud a Bengal, ken ti Kappon a Teritorio ti Delhi.[22] Ti labneng Ganges, a mairaman ti delta ngem saan a dagiti labneng ti Brahmaputra wenno Meghna, ket agarup a 1,080,000 km2 (420,000 sq mi), a dagiti 861,000 km2 (332,000 sq mi) ket adda idiay India (agarup a 80%), 140,000 km2 (54,000 sq mi) idiay Nepal (13%), 46,000 km2 (18,000 sq mi) idiay Banglades (4%), ken 33,000 km2 (13,000 sq mi) idiay Tsina (3%).[23] Sagpaminsan a ti Ganges ken dagiti pagayusan a labneng ti Brahmaputra–Meghna ket naitiptipon para iti dagup iti agarup a 1,600,000 km2 (620,000 sq mi),[24] owenno 1,621,000 km2 (626,000 sq mi).[25] Ti naitiptipon a labneng ti Ganges-Brahmaputra-Meghna (naipangyababaan iti GBM wenno GMB) a pagayusan ti danum a labneng ket naiwarwaras iti ballasiw ti Banglades, Bhutan, India, Nepal, ken Tsina.[26]
Ti labneng ti Ganges ket sumakop manipud ti Himalaya ken ti Transhimalaya iti amianan, aginggan kadagiti bangkirig iti kabambantayan ti Vindhya iti abagatan, manipud kadagiti akin-daya bangkirig ti Aravalli iti laud aginggana ti banak Chota Nagpur ken ti delta Sunderbans iti daya. Ti adu a paset ti panagayus manipud ti Ganges ket agtaud manipud ti sistema ti bantay Himalaya. Iti kaunegan ti Himalaya, ti labneg ti Ganges ket maiwarwaras ti gangani a 1,200 km manipud ti Yamuna-Satluj a pakabingayan idiay igid ti pantok ti Simla a mangporma ti pagbeddengan iti labneng ti Indus iti laud aginggana ti Pantok ti Singalila idiay igid ti pagbeddengan ti Nepal-Sikkim a mangporma ti pagbeddengan iti labneng ti Brahmaputra iti daya. Daytoy a pase ti Himalaya ket aglaon iti 9 kadagiti 14 a kangatuan a tuktok iti lubong iti sumurok a kangato iti 8,000m, a mairaman ti Bantay Everest nga isu daytoy ti kangatuan a puntos ti labneng ti Ganges . Dagiti dadduma pay a pantok ti sumurok a 8,000m idiay labneng ket ti Kangchenjunga, Lhotse, Makalu, Cho Oyu, Dhaulagiri, Manaslu, Annapurna ken ti Shishapangma. Ti Himalaya a paset ti labneng ket mangiraman ti abagatan-daya a paset ti estado ti Himachal Pradesh, ti intero nga estado ti Uttarakhand, ti intero a pagilian ti of Nepal ken ti kaadaywan a paset ti amianan-laud nga estado ti Laud a Bengal.
Ti panagayus ti Ganges ket maigiddiat pay babaen ti taudan. Kankanayon a ti panagayus ket naibagbaga para iti sabangan ti Karayan Meghna, isunga naitiptipon ti Ganges iti Brahmaputra ken Meghna. Daytoy ket pagbanagan ti natimbengan a dagup ti tinawen a panagayuis iti agarup a 38,000 m3/s (1,300,000 cu ft/s),[25] wenno 42,470 m3/s (1,500,000 cu ft/s).[20] Iti dadduma pay a kaso ti natimbeng a tinawen a panagayus ti Ganges, Brahmaputra, ken ti Meghna ket naisinsinada a nait-ited, iti agarup a 16,650 m3/s (588,000 cu ft/s) para iti Ganges, agarup a 19,820 m3/s (700,000 cu ft/s) para iti Brahmaputra, ken agarup a 5,100 m3/s (180,000 cu ft/s) para iti Meghna.[18]
Dagiti nailinia a dakamat[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Ti Ganga: ti panag-uasar ti danum idiay Indiano a subkontinente, babaen ni Pranab Kumar Parua, p. 33
- ^ "US TV host takes dig at Ganges". Zeenews.com. 16 Disiembre 2009. Naala idi 4 Hulio 2012.
- ^ Bhattacharji, Sukumari; Bandyopadhyay, Ramananda (1995). Dagiti Sarita ti Devi. Orient Blackswan. p. 54. ISBN 978-81-250-0781-4. Naala idi 27 Abril 2011.
- ^ a b Ghosh, A. Ti Ensiklopedia ti Indiano nga arkeolohia. BRILL. p. 334. ISBN 978-90-04-09264-8. OCLC 313728835. Naala idi 27 Abril 2011.
- ^ a b kapanan ti 1 Abril 2007 (1 Abril 2007). "Matmatayen ti Ganga, pumatay a rugit". Greendiary.com. Naala idi 4 Hulio 2012.
- ^ "Agdalus Wenno Matay", The Times of India, 19 Marso 2010
- ^ a b c "Karayan Ganges". Encyclopædia Britannica (Encyclopædia Britannica Online Library Edition nga ed.). 2011. Naala idi 23 Abril 2011.
- ^ Penn, James R. (2001). Dagiti karayan ti lubong: ti sosisal, heograpiko, ken enbironmenta a taudan ti libro. ABC-CLIO. p. 88. ISBN 978-1-57607-042-0. Naala idi 23 Abril 2011.
- ^ a b C. R. Krishna Murti; Gaṅgā Pariyojanā Nideśālaya; Komite ti Enbironmento a Panagsukisok ti India (1991). Ti Ganga, a sientipiko a panagadal. Northern Book Centre. p. 19. ISBN 978-81-7211-021-5. Naala idi 24 Abril 2011.
- ^ a b c Jain, Sharad K.; Agarwal, Pushpendra K.; Singh, Vijay P. (2007). Hydrolohia ken danum a rekurso ti India. Springer. p. 341. ISBN 978-1-4020-5179-1. Naala idi 26 Abril 2011.
- ^ a b c Gupta, Avijit (2007). Dadakkel a karayan: heomorpolohia ken panangtaripatu. John Wiley ken Annak a Lallaki. p. 347. ISBN 978-0-470-84987-3. Naala idi 23 Abril 2011.
- ^ a b c Dhungel, Dwarika Nath; Pun, Santa B. (2009). Ti Nepal-India Danum a Kumadduaan: Dagiti Karit. Springer. p. 215. ISBN 978-1-4020-8402-7. Naala idi 27 Abril 2011.
- ^ a b c Ali, Jason R.; Jonathan C. Aitchison (2005). "Kalatakan nga India". Earth-Science Reviews 72 (3–4): 170–173. doi:10.1016/j.earscirev.2005.07.005.
- ^ Dikshit & Schwartzberg 2007, p. 7.
- ^ Prakash, B.; Sudhir Kumar; M. Someshwar Rao; S. C. Giri (2000). "Dagiti holoseno tektoniko a panagggunay ken ti pagbennatan a lugar kadagiti lumaud a Gangetiko a tanap" (PDF). Current Science 79 (4): 438–449.
- ^ Dmowska, Renata (2003). Dagiti Panagpasayaat ti Heopisika. Academic Press. p. 14. ISBN 978-0-12-018846-8. Naala idi 6 Mayo 2011.
- ^ a b Merriam-Webster (1997). Heograpiko a Diksionario ti Merriam-Webster. Merriam-Webster. p. 412. ISBN 978-0-87779-546-9. Naala idi 23 Abril 2011.
- ^ a b c Sharad K. Jain; Pushpendra K. Agarwal; Vijay P. Singh (5 Marso 2007). Hidrolohia ken dagiti danum a rekurso ti India. Springer. pp. 334–342. ISBN 978-1-4020-5179-1. Naala idi 18 Abril 2011.
- ^ a b L. Berga (25 Mayo 2006). Dagiti Penned ket dagiti Pagidulinan ti Danum, dagiti Kagimongan ken Enbironmento ti Maika-21 a Siglo: Dagiti Nagbanagan ti Internasional a Timpuyogan dagiti Penend kadagiti Kagimongan iti Maika-21 a Siglo, Maika-22 nga Internasional a Kongreso kadagiti Dadakkel a Penned (ICOLD), Barcelona, Espana, 18 Hunio 2006. Taylor & Francis. p. 1304. ISBN 978-0-415-40423-5. Naala idi 23 Abril 2011.
- ^ a b Pranab Kumar Parua (3 Enero 2010). Ti Ganga: panag-usar ti danum idiay subkontinente ti India. Springer. pp. 267–272. ISBN 978-90-481-3102-0. Naala idi 18 Abril 2011.
- ^ M. Monirul Qader Mirza; Ema. Manirula Kādera Mirjā (2004). Ti dibersion ti danum ti Ganges: dagiti pagbanagan ti enbironmento ken implikasion. Springer. pp. 1–6. ISBN 978-1-4020-2479-5. Naala idi 18 Abril 2011.
- ^ Roger Revelle ken ni V. Lakshminarayan (9 Mayo 1975). "Ti Danum a Makina ti Ganges". Siensia 188 (4188): 611–616. doi:10.1126/science.188.4188.611.
- ^ Suvedī, Sūryaprasāda (2005). Internasional linteg dagiti dalan ti danum para iti maika-21 a siglo: ti kaso iti karayan Ganges basin. Ashgate Publishing, Ltd. p. 61. ISBN 978-0-7546-4527-6. Naala idi 24 Abril 2011.
- ^ Elhance, Arun P. (1999). Hidropolitika iti Maikatlo a Lubong: suppiat ken pagtitinnulongan kadagiti labneng ti karayan. US Institute of Peace Press. pp. 156–158. ISBN 978-1-878379-91-7. Naala idi 24 Abril 2011.
- ^ a b Arnold, Guy (2000). Dagiti Estratihiko a Dalan iti Lubong. Taylor & Francis. pp. 223–227. ISBN 978-1-57958-098-8. Naala idi 26 Abril 2011.
- ^ Eric Servat; IAHS Internasional a KOmision kadagiti Sistema ti Rekurso ti Danum (2002). FRIEND 2002: Rehional Hidrolohia: Panangikabit ti bessang a baetan ti panagsukisok ken panagsanay. IAHS. p. 308. ISBN 978-1-901502-81-7. Naala idi 18 Abril 2011.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Alley, Kelly D. (2002), Kadagiti igid a bangkad ti Gaṅgā: no ti narugit a danum ket sabtenna ti sagrado a karayan, Unibersidad ti Michigan a Pagmalditan, ISBN 978-0-472-06808-1, naala idi 26 Hulio 2011
- Alter, Stephen (2001), Sagrado a dandanum: ti peregrino a pannakapan idiay Karayan Ganges aginggana idiay taudan ti Hindu a kultura, Harcourt, ISBN 978-0-15-100585-7, naala idi 26 Hulio 2011
- Blurton, T. Richard (1993), Hindu nga rate, Unibersidad ti Harvard a Pagmalditan, ISBN 978-0-674-39189-5, naala idi 26 Hulio 2011
- Darian, Steven G. (2001), Ti Ganges iti mito ken pakasaritaan, Motilal Banarsidass Publ., ISBN 978-81-208-1757-9, naala idi 26 Hulio 2011
- Dikshit, K.R.; Joseph E. Schwartzberg (2007), "India: Ti Daga", Encyclopædia Britannica, pp. 1–29, naala idi 29 Septiembre 2007
- Eck, Diana L. (1982), Banaras, siudad iti lawag, Unibersidad ti Columbia a Pagmalditan, ISBN 978-0-231-11447-9, naala idi 26 Hulio 2011
- Eck, Diana (1998), "Gangā: Ti Diosen a Ganges iti Sagrado a Heograpia ti Hindu", iti Hawley, John Stratton; Wulff, Donna Marie, Devī: Dagiti Diosen ti India, Berkeley ken Los Angeles: Unibersidad ti California a Pagmalditan; Delhi: Motilal Banarasi Das Publishers. Pp. 352, pp. 137–153, ISBN 81-208-1491-6
- Museo ti Arte ti Kondado ti Los Angeles; Pal, Pratapaditya (1988), Indiano nga Eskultura: 700–1800, Unibersidad ti California a Pagmalditan, ISBN 978-0-520-06477-5, naala idi 26 Hulio 2011
- Markandya, Anil; Murty, Maddipati Narasimha (2000), Panagdalus ti Ganges: ti ngina a pagimbagan iti Aksion a Plano ti Ganga, Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, ISBN 978-0-19-564945-1, naala idi 29 Hulio 2011
- Newby, Eric (1998), Nain-inut a panagpababa idiay Ganges, Lonely Planet, ISBN 978-0-86442-631-4, naala idi 26 Hulio 2011
- Hillary, Sir Edmund (1980), Manipud ti taaw aginggana idiay langit, Ulverscroft, ISBN 978-0-7089-0587-6, naala idi 26 Hulio 2011
- Maclean, Kama (2008), Peregrino ken bileg: ti Kumbh Mela iti Allahabad, 1765–1954, Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan Estados Unidos, ISBN 978-0-19-533894-2, naala idi 27 Hulio 2011
- Pal, Pratapaditya (1997), Dagiti Nainlangitan a Ladawan, dagiti panirigan ti tao: ti Max Tanenbaum nga urnong iti Abagatan nga Asia ken Himalaya ng artae idiay Nailian a Galeria ti Kanada, Nailian a Galeria ti Kanada, ISBN 978-1-896209-05-0, naala idi 27 Hulio 2011
- Parua, Pranab Kumar (2010), Ti Ganga: ti panag-usar ti danum idiay subkontinente ti India, Springer, ISBN 978-90-481-3102-0, naala idi 29 Hulio 2011
- Rahaman, M.M. (2009), "Naipagkaykaysa a Panagtaripato ti Labneng Ganges: dagiti suppiat ken namnama para iti rehional a panagrang-ay", Water Policy 11 (2): 168–190, doi:10.2166/wp.2009.012
- Rahaman, M.M. (2009), "Dagiti pamunganayan iti pananagtaripato ti pagbebeddengan a rekurso ti danum ken dagiti Tulagan iti Ganges: Maysa aPanagusig", Internasional a Warnakan iti Panagrang-ay dagiti Rekurso ti Danum 25 (1): 159–173, doi:10.1080/07900620802517574
- Sack DA, Sack RB, Nair GB, Siddique AK (2004), "Cholera", Lancet 363 (9404): 223–33, doi:10.1016/S0140-6736(03)15328-7, PMID 14738797
- Singh, Indra Bir (1996), "Heolohiko nga Ebolusion iti Tanap Ganga", Warnakan iti Palaentolohiko a kagimongan ti India 41: 99–137
- Stone, Ian (2002), Kanal a Panagsibog idiay Britaniko nga India: Dagiti Perspektibo iti Teknolohiko a Panagbalbaliw iti maysa nga Agtaltalon nga Ekonomia, Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, ISBN 978-0-521-52663-0, naala idi 26 Hulio 2011
- Wangu, Madhu Bazaz (2003), Dagiti ladawan dagiti diosen ti India: dagiti mito, dagiti kaibuksilan, ken dagiti modelo, Abhinav Publications, ISBN 978-81-7017-416-5, naala idi 26 Hulio 2011
Dagiti adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Berwick, Dennison (1987). Ti Pannagna ti Igid ti Ganges. Dennison Berwick. ISBN 978-0-7137-1968-0. Naala idi 24 Abril 2011.
- Cautley, Proby Thomas (1864). Kanal Ganges. Ti pormal a anagdamdamag kadagiti daulo ti Ganges a kankanal ti Jumna, Dagiti Amianan a laud a Probinsia. Londres, Naimaldit para iti Pribado a panagipablaak.
- Fraser, James Baillie (1820). Warnakan para iti maysa a panagbanniaga idiay paset ti niebe a sakup ti Himala a Bambantay, ken dagiti taudan ti karayan Jumna ken Ganges. Rodwell ken Martin, Londres.
- Hamilton, Francis (1822). Ti panglagipan kadagiti ikan a nabirukan idiay karayan Ganges ken dagiti sangana. A. Constable ken kompania, Edinburgh.
- Hidrolohia ken dagiti danuma rekurso ti India. Springer. 2007. ISBN 978-1-4020-5179-1.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Ganges idiay Wikimedia Commons
- Pakaammo ti panagbiahe idiay Ganges manipud idiay Wikivoyage
- Ganges
- Dagiti karayan ti India
- Dagiti nailian a simbolo ti India
- Dagiti karayan ti Uttarakhand
- Dagiti karayan ti Uttar Pradesh
- Dagiti karayan ti Banglades
- Dagiti sangalubongan a karayan ti Asia
- Dagiti sagrado a karayan
- Dagiti Rigvedic a karayan
- Dagiti karayan a pagbeddengan
- Heograpia ti Uttar Pradesh
- Heograpia ti Uttarakhand
- Labneng Ganges
- Pagbeddengan ti Banglades ken India


text:
Plantilia:Mapindut a buton
Daytoy a plantilia ket agaramid ti mapindut a buton. Adda laeng agmaymaysa a saan a nanaganan a parametro. Daytoy ket maus-usar ti panagpartuat ti testo ti buton. Daytoy ket makasuporta kadagiti silp ti wiki.
Kas pagarigan:
{{Mapindut a buton|Daytoy ket mapindut a buton}}
agpataud ti
{{Mapindut a buton|[[Tungtungan:Umuna a Panid|Tungtungan ti Umuna a Panid]]}}
agpataud ti
Daytoy ket naestilo babaen ti panag-usar ti modulo ti mediawiki.ui.button ken agparang urayno saan a napakabaelan ti javascript.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- {{Mapindut a buton 2}}
- {{Mapindut a buton 3}}