text:
Mustafa Kemal Atatürk
Ni Mustafa Kemal Atatürk (pannakabalikas [musˈtäfä ceˈmäl ätäˈtyɾc]; 19 Mayo 1881 (Sapasap) – 10 Nobiembre 1938) ket maysa idi nga Otomano ken Turko nga opisial ti buyot, rebolusionario nga estadista, mannurat, ken ti immuna a Presidente ti Turkia. Isu ket naipammadayawan a kas ti nangibangon ti Republika ti Turkia. Ti apelyidona, nga Atatürk (a kayatna a saoen ket "Ama dagiti Turko"), ket naited idi kaniana (ken maiparit ti usaren ti siasinoman a tao) idi 1934 babaen ti Turko a parlamento.
Ni Atatürk ket maysa idi nga opisial ti milisia idi las-ud ti Umuna a Sangalubongan a Gubat.[1] Kalpasan ti panakaabak ti Otomano nga Imperio iti Umuna a Sangalubongan a Gubat, isu ket nangidaulo ti Nailian a Tignay ti Turkia iti Turko a Gubat ti Panagwayawayas. Idi nakabangon ti probisional a gobierno idiay Ankara, inabakna dagiti puersa nga inpatulod babaen dagiti Aliado. Dagiti milisia a kampaniana ket nakagun-odan ti pannakawayawaya ti Turkia. Ni Atatürk ket nangirugi kadagiti programa ti politiko, ekonomiko, ken dagiti kultural a reporma, a nagsuksukimat a mangbalbaliw ti dati nga Otomano nga Imperio iti maysa a moderno, a naibatay ti laud ken sekular a pagilian nga estado. Babaen ti panangidaulona, adda dagiti rinibu a pagadalan ti naipatakder, ti kangrunaan nga edukasion ket naaramid idi nga awan bayadna ken kapilitan, bayat a dagiti panagbayad ti buis dagiti agtaltalon ket naipabassit.[2] Dagiti pamunganayan a reporma ni Atatürk, a puonan ti pannakabangon ti moderno a Turkia, ket naitudtudo a kas ti Kemalismo.
Nasapa a biag[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Mustafa Kemal Atatürk ket naipasngay kadagidi nasapa a bulan iti 1881, a mabalin nga idiay kaarrubaan tiAhmed Subaşı wenno idiay Kalsada Islahhane (tatta nga aldaw iti Kalsada Apostolou Pavlou) idiay Kaarrubaan iti Koca Kasım Pasha (daytoy a balay tattan ket maysa a museo) idiay Salonica (tatta nga aldawen ket ti Thessaloniki),[3] iti Otomano nga Imperio, iti inana ani Zübeyde Hanım (maysa a mangibalblay) ken ti amana a ni Ali Rıza Efendi (maysa a opisial ti milisia, kleriko ti kasuratan ti titulo ket agtagtagilako ti tarikayo). Maysa laeng kadagiti kakabsat ni Mustafa, ti maysa kasatna a babai nga agnagan ti Makbule (Atadan) ti nagbiag iti kinaubing; daytoy a kabsatna ket pimmusay idi 1956.[4] Segun kenni Andrew Mango, isuna ket naipasngay iti maysa a pamilia nga idi ket Muslim, ti agsasao ti Turko ken gangani ti tengnga a klase.[5] Segun tiEncyclopaedia Judaica, maysa a naiyunayunay a sapasap nga inararamid idi dagiti adu a Hudio iti Salonika ket ni Atatürk idi ket maysa a Doenmeh (kripto-Hudio) a tinaudan.Adu kadagiti relihioso a kasuppiat ni Atatürk ket kinaykayatda daytoy a panirigan.[6] Ti amana a ni Ali Rıza ket naipanpanunotan dagiti dadduma nga isu ket maysa nga Albanes a tinaudan;[7][8][9][10][11] nupay kasta, segun kenni Falih Rıfkı Atay, dagiti kaputotan ni Ali Rıza ket dagidi Turko, a dimtenga a nagtaud manipud ti Söke idiay Probinsia ti Aydın iti Anatolia.[12][13] Ti inana a ni Zübeyde ket naipanpanunotan nga isuna ket Turko a tinaudan[9][10] ken segun kenni Şevket Süreyya Aydemir, isuna idi ket Yörük a kaputotan.[14] Adda pay dagiti naisingsingasing a maipanggep ti bassit nga Eslabo a tinaudanna.[15][16][17]
Isuna ket naipasngay a kas ni Mustafa, ken ti maikadua a naganna a Kemal (kayatna a saoen ket Kalibnos wenno Kinalakay) ket naited idi kaniana babaen ti nagsursuro kaniana iti matematika, a ni Kapitan Üsküplü Mustafa Efendi, segun kenni Afet Inan iti panagraraem iti kalaingna ken kinalakay,[18][19] ken segun kenni Ali Fuat Cebesoy, gaputa ti manursuro a ni Mustafa Efendi ket kinayatna a maisalumina ti estudiantena a kanagnaganna,[20] urayno ti biograpona a ni Andrew Mango ket nangisingsingasing nga isuna met laeng ti nagpili ti nagan a kas ti pamamdayaw ti nailian a mannaniw a ni Namık Kemal.[21] Kadagiti nasap a tawtawenna, ti inana ket nagawawis kenni Mustafa Kemal a mapan kadagiti relihioso a pagadalan, nga isuketnagkedked ken nabiit laeng a napan. Kalpasanna, isuna ket napan iti Eskuela Şemsi Efendi (ti maysa a pribado nga eskuela nga adda ti adadu a sekular a kurikulo) iti panagiturturong iti amana. Dagiti nagannak kaniana ket kinaykayatda nga isu ket makaadal kadagiti panagtagilako, ngen ti awan a panagkonsulta kaniada, ni Mustafa Kemal ket nangala ti panagserrek nga esksaminasion para iti Eskuela ti Milisia ti Salonica (Selanik Askeri Rüştiyesi ) idi 1893. Idi 1896, isu ket simrek idiay Nangato a Pagadalan ti Milisia ti Monastir. Idi 14 Marso 1899,[22] isu ket simrek idiay Milisia nga Akedemia ti Otomano idiay kaarubaan iti Pangaltı[23] iti kaunegan ti Şişli a distrito ti Otomano a kapitolio a siudad ti Konstantinopla[24] (moderno nga Istanbul idiay Turkia) ken nagturpos idi 1902. Kalpasanna isu ket nagturpos manipud idiay Milisia a Kolehio ti Otomano idiay Konstantinopla idi 11 Enero 1905.[22]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Zürcher, Turkia : ti moderno a pakasaritaan, 142
- ^ Panagituray ti Moderno a Pakasaritaan ti Lubong babaen ni Norman Lowe, maikadua nga edision
- ^ Mango, ibid, p. 29, maipanggep kadagiti kaarrubaan iti Salonica, cf. Meropi Anastassiadou, Salonique, 1830–1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes, Brill, 1997, ISBN 90-04-10798-3, p. 71. (Pranses)
- ^ Cemal Çelebi Granda, Cemal Granda anlatıyor, Pal Medya ve Organizasyon, 2007, ISBN 978-9944-2-0301-2, p.
- ^ Andrew Mango Atatürk: Ti Biograpia ti Nangbangon ti Moderno a Turkia, Overlook Press, 2002, ISBN 978-1-58567-334-6, p. 25, p.27ff. – "Ti pamilia ni Feyzullah ket nakunkuna a nagtaud manipud ti pagilian idiay asideg ti Vodina (itan ket ti Edhessa idiay Lumaud a Griego Macedonia). Ti paelyido a Sofuzade, a ti kaibuksilanna ket 'anak a lalaki ti nasingpet a tao', ket agisingsingasing a dagiti tinaudan ni Zübeyde ken ni Ali Rıza ket adda ti agpadpada a tinaudan. Ni Cemil Bozok, anak a lalaki ni Salih Bozok, nga isuna ket adayo a kasinsin ni Atatürk ken, kalpasanna, ti ADC, ket natunton a kabagian ti pamilia ni Ali Rıza ken ni Zübeyde. Kayatna saoen daytoy ket dagiti pamilia ti nagannak kenni Atatürk ket agkakabagianda. Ni Cemil Bozok ket nangipalplagip pay a ti apong iti ama, a ni Safer Efendi, ket adda iti Albanes a tinaudan. Daytoy ket adda ti nagtaudan ti nasalsaludsod nga etniko a tinaudan ni Atatürk. Dagiti nagannak kenni Atatürk ken dagiti kabagianda ket nagus-usarda ti Turko a kas ti pagsasaoda. Daytoy ket mangisingasing nga adda met laeng dagiti tinaudanda ket kasisigud a nagtaud manipud idiay Turkia, gaputa dagiti lokal a Muslim iti Albanes a kaputotan ken Eslabo a tinaudan nga awan ti etniko a pannakaikapetan ti Turkia ket agsasaoda iti Albanes, Serbo-Kroata wenno Bulgaro, no laeng agtaltalinaayda iti patnengda a daga., Ngem iti karupaan ni Ataturk ket karuprupana dagiti lokal nga Albanes ken dagiti Eslabo.[...] Ngem awan dagii ebidensia a ni Ali Riza wenno ni Zübeyde ket kaputotan manipud kadagiti Turko a nomada." panid 28; "Nasaysayaat a mabalin a ni Atatürk ket nakaala ti karupaanna manipud kadagiti Balkan a kaputotan.[...] Ngem dagiti Albanes ken dagiti Eslabo ket mabalin ket isuda pay dagiti tinaudanna."
- ^ Gershom Scholem, "Doenmeh", Encyclopaedia Judaica, maika-2 nga ed.; Tomo 5: Coh-Doz, Macmillan a Reperensia USA, Thomson Gale, 2007, ISBN 0-02-865933-3, p. 732.
- ^ Mango, Andrew, Ataturk: ti biograpia ti nangbangon ti moderno a Turkia, (Overlook TP, 2002), p. 27.
- ^ Lou Giaffo: Albania: mata ti Balkan a nga alikuno
- ^ a b Jackh, Ernest, Ti Agpangpanagto nga Immindayon, (Goemaere Press, 2007), p. 31, Turko nga ina ken Albanes nga ama
- ^ a b Isaac Frederick Marcosson, Riribok a Tawtawen, Ayer Publishing, 1969, p. 144.
- ^ Richmond, Yale, Manipd ti Da iti Wen: pannakaawat dagiti Daya a Europeano, (Intercultural Press Inc., 1995), p. 212.
- ^ Falih Fırkı Atay, Çankaya: Atatürk'ün doğumundan ölümüne kadar, İstanbul: Betaş, 1984, p. 17. (Turko)
- ^ Vamik D. Volkan & Norman Itzkowitz, Ölümsüz Atatürk (Immortal Ataturk), Bağlam Yayınları, 1998, ISBN 975-7696-97-8, p. 37, dipnote no. 6 (Atay, 1980, s. 17)
- ^ Şevket Süreyya Aydemir, Tek Adam: Mustafa Kemal, Birinci Cilt (1st vol.): 1881–1919, maika-14 nga ed., Remzi Kitabevi, 1997, ISBN 975-14-0212-3, p. 31. (Turko)
- ^ Dagiti nalatak a daulo, nalatak a tirano?: Dagiti kontemporario a panirigan dagiti agturturay ti Lubong a nakaaramid ti pakasaritaan, Arnold Blumberg, Greenwood Publishing Group, 1995, ISBN 0313287511, p. 7. Books.google.bg. Naala idi 2012-11-10.
- ^ Ti Saritana: Ni Mustafa Kemal ken ti Tuko a Rebolusion, A. Baran Dural, iUniverse, 2007, ISBN 0595412513, pp. 1–2. Books.google.bg. 29 Agosto 2007. Naala idi 2012-11-10.
- ^ No kasla kadagiti kaaduana a Macedonia, adda kaniana iti bassit a kita iti Mestiso —mabalin nga iti Eslabo wenno Albanes —ken mabalin laeng daytpy a panagipagarup.Ataturk: ti biograpia ni Mustafa Kemal, ama timoderno a Turkia, Baron Patrick Balfour Kinross, Quill/Morrow, 1992, ISBN 0688112838, p. 8.
- ^ Ni Afet Inan, Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler, Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1959, p. 8.
- ^ "Mustafa Kemal Atatürk". Website ti Turko nga Embahada. Naidulin manipud ti kasisigud idi 27 Septiembre 2007. Naala idi 7 Agosto 2007.
- ^ Ali Fuat Cebesoy, Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları, İnkılâp ve Aka Kitabevleri, 1967, p. 6. Benim adım Mustafa. Senin adın da Musfata. Arada bir fark olmalı, ne dersin, senin adının sonuna bir de Kemal koyalım.
- ^ Mango, Atatürk, p. 37.
- ^ a b T. C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademlerdeki Komutanların Biyografileri, Ankara: Genkurmay Başkanlığı Basımevi, 1972, p. 1. (Turko)
- ^ Falih Fırkı Atay, Çankaya: Atatürk'ün doğumundan ölümüne kadar, İstanbul: Betaş, 1984, p. 29. (Turko)
- ^ Ti Encyclopædia Britannica, Tom. 7, inurnos babaen ni Hugh Chisholm, (1911), 3; "Konstantinopla, ti kapitolio ti Turko nga Imperio...".
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Mustafa Kemal Atatürk idiay Wikimedia Commons


c: text/html

text:
Proyeksion nga ekuirektanggular
Ti proyeksion nga ekuirektanggular wenno heograpiko a proyeksion ket simple a proyeksion ti mapa a naigupit kenni Marino ti Tiro, a tinunton a pinarnuay ti proyeksion babaen ni Ptolemeo idi agarup a AD 100.[1] Ti proyeksion dagiti mapa ket maimeridiano kadagiti bertikal a nalinteg a linia dagiti natalinaay a nagbabaetan para kadagiti meridional a ballaet, ken dagiti sirkulo ti latitud kadagiti horisontal a nalinteg a linia iti natalinaay a nagbabaetan para kadagiti natalinaay a ballaet dagiti paralelo. Ti proyeksion ket saan nga agpada a kadakkel wenno konpormal. Gapu kadagitoy a rungad nga ited babaen daytoy a proyeksion, daytoy ket awan unay ti serbina iti nabigasion wenno kadastral a panangimapa ket makakita iti pannakausarna iti tematiko a panangimapa. Naisangsangayn daytoy iti plate carrée ken isun ti nagbalin a de facto a pagalagadan iti global a pakaammo kadagiti agasmang a datos ti raster, a kas ti Celestia ken NASA World Wind, gapu ti naisangayan a simple a panagkabagian a nagbaetan ti puesto iti maysa a piksel ti ladawan iti mapa ken ti maitunos a heograpiko a lokasionna iti Daga.
Panangipalawag[urnosen | urnosen ti taudan]
No maited ti nagtimbukel a modelo,
nga ayan ti
- ket ti longitud;
- ket ti latitud;
- ket dagiti pagalagadan a paralelo (amianan ket abagatn ti ekuador) a ti gantingan ti proyeksion ket agpayso;
- ket ti horisontal a puesto iti paraigid ti mapa;
- ket ti bertikal a puesto iti paraigid ti mapa.
Ti puntos ti (0,0) ket adda iti tengnga ti nagbanagan a proyeksion.
Ti plate carrée (Pranses, para iti kuadrado a plata), ket ti espesial a kaso a ti ket sero. Daytoy a proyeksion ti mapa ti ket isunto ti pateg ti longitud ken ti ket isunto ti pateg ti latitud, ken isu a sagpaminsan a tinawtawagan iti latitud/longitud wenno proyeksion ti lat/lon(g) wenno naibagbaga (saan a husto) nga iti “di naiproyeksion”.
Bayat a ti proyeksion nga addaan iti agpapada a nagbabaetan a paralelo ket mabalin para iti maysa immitlog a modelo, saanton nga agpada iti distansia iti nagbaetan dagiti paralelo iti maysa nga immitlog ket saanen a natalinaay.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Flattening the Earth: Two Thousand Years of Map Projections, John P. Snyder, 1993, pp. 5–8, ISBN 0-226-76747-7.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Mapa ti satelite a naibatay iti Global MODIS Ti asul a marmol: rabaw ti daga, maris ti taaw ken yelo ti baybay.
- Tabla dagiti pagarigan kadagit iamin a kadawyan a proyeksion, manipud ti radicalcartography.net.
- Panoramiko ti Proyeksion nga Ekuirektanggular, PanoTools wiki.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Torre
Ti torre ket maysa a natayag nga estruktura, a kadwyan a nataytayag ngem ti kalawan, ken kankanayon babaen ti ad-adu a paggiddiatan. Dagiti torre ket mailasin manipud kadagiti albor babaen ti kaawan dagiti nairtengan a barut.
Dagiti torre ket sapasap a nabangon tapno makaala ti sayaat ti tayagda, ken mabalinda ti agmaymaysa iti rabaw ti daga, wenno kas paset ti dakdakkel nga estruktura wenno ramit a kas ti napasammakedan apasdek wenno kas maysa a nangruna a paset ti rangtay.
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti torre ket inus-usar idin dagiti tao manipud kadagiti prehistoriko a panawen. Ti kaduogan a naamammuan ket mabalin a ti nagtitimbukel a torre ti bato kadagiti diding ti Neolitiko a Jericho (8000 SK). Dagiti kasapaan a torre ket dagiti ziggurat, a nagparang dagitoy iti Sumeria nga arkitektura manipud di maika-4 a milenio SK. Dagiti kadayegan a ziggurat ket mairaman ti Sumerio a Ziggurat ti Ur, a nabangon idi maika-3 a milenio SK, ken ti Etemenanki, ti maysa kadagiti kadayegan a kas pagarigan ti Babiloniko nga arkitektura. Ti naud-udi ket nabangon idiay Babilonia idi las-ud ti maika-2 a milenio SK ken naikeddeng idi a ti katayagan a torre iti taga-uma a lubong.
Dagiti kasapaan a natidda a kas pagarigan ken dagiti estruktura ti broch idiay akin-amianan nga Eskosia, ken dagitoy ket koniko a torre a balay. Dagitoy ket dagiti sabali a kas pagarigan manipud kadagiti kultura ti Penisia ken Romano ket nangiyunay-unay ti panag-usar ti torre kadagiti pagsammakedan ken dagiti papel ti sentinel. Kas pagarigan, dagiti elemento ti pagbantayan a torre ket mabirukan iti Mogador manipud ti immuna a milenio SK, ken naala manipud kadagiti taudan ti Penisia weeno Kartahinio. Dagiti Romano ket nagus-usarda kadagiti oktagional a torre[1] a kas dagiti elemento ti Palasio ni Dioklesia idiay Kroasia, wken ti monumento ket nagtaud idi agarup a 300 AD, bayat a dagiti Diding ti Serbiana (maika-4 a siglo SK) ken dagiti Diding ti Aureliana (maika-3 a siglo AD) ket nangipakpakita kadagiti kuadrado a langa. Dagiti Insik ket nagus-usarda kadagiti torre a kas dagiti nairaman nga elemento iti Nalatak a Diding ti Tsina idi 210 SK idi las-ud ti Qin a Dinastia. Dagiti torre ket nangrunada pay nga elemento dagiti kastilo.
Dagiti sabali pay a nalatak a torer ket ti Agir-iray a Torre ti Pisa idiay Pisa, Italia a nabangon manipud idi 1173 aginggana idi 1372 ken Dagiti Dua a Torre idiay Bologna, Italia a nabangon manipud idi 1109 aginggana idi 1119. Dagiti Himalaya a Torre ket dagidi bato a torre a nangruna a mabirukan idiay Tibet nga agarup a nabangon idi maika-14 aginggana idi maika-15 a siglo. [2]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ C.Michael Hogan, "Palasio ni Dioklesia, Ti Megalitiko a Portal, A. Burnham ed, Okt 6, 2007
- ^ http://msnbc.msn.com/id/3474951 Dana Thomas, Dagiti Torre a papanan kadagiti Langit, Newsweek, 2003-11-15
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Dagiti torre idiay Wikimedia Commons
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Fritz Leonhardt (1989), Dagiti torre : ti naipakasaritaan a panagsukisok, Butterworth Architecture, 343 pampanid.


text:
SOCCSKSARGEN
Nagsasabtan: 6°30′02″N 124°51′06″E / 6.50056°N 124.85167°E
Ti SOCCSKSARGEN ket maysa a kadagiti rehion iti Pilipinas, a napusgan kas Rehion XII. Ti nagan a "SOCCSKSARGEN" ket acronym dagiti 4 a probinsia ken maysa kadagiti siudadna a mangbukel iti rehion, ti Abagatan a Cotabato, Cotabato, Sultan Kudarat, Sarangani ken Siudad ti General Santos. Ti rehional a sentro ket ti Siudad ti Koronadal a masarakan iti probinsia ti Abagatan a Cotabato. Ti Siudad ti Cotabato ket paset ti SOCCSKSARGEN, ngem ti Maguindanao ket paset ti Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ 2010 a Senso a Pakaammo ti Soccsksargen (Ingles) naala idi 3 Hunio 2013


text: 1“Imbagak daytoy kadakayo tapno diyonto tallikudan ti pammatiyo. 2Pagtalawendakayto kadagiti sinagogada. Umayto ti tiempo nga ipagarup ti pumatay kadakayo nga aramidenna daytoy a kas pagrebbenganna iti Dios. 3Aramidendanto dagitoy kadakayo ta didak am-ammo, kasta met ti Ama. 4Ngem imbagak daytoy kadakayo tapno inton dumteng ti tiempo a panangaramidda kadagitoy, malagipyonto a naisaokon kadakayo.” “Diak insigsigud nga imbaga dagitoy kadakayo, agsipud ta addaak pay idi kadakayo. 5Ngem ita ta innakon iti nangibaon kaniak, awan kadakayo ti agsaludsod no sadino ti papanak. 6Ket ita ta imbagakon kadakayo, agladingitkayo. 7Ngem ibagak ti pudno kadakayo: Pagimbaganyo met laeng no pumanawak, ta no diak pumanaw, dinto umay kadakayo ti Mammagbaga. Ngem no pumanawak, ibaonkonto kadakayo. 8Ket inton umay, paneknekannanto kadagiti tattao ti lubong nga agbiddutda maipapan iti basol, maipapan iti kinapudno, ken maipapan iti panangukom ti Dios iti lubong. 9Nagbiddutda maipapan iti basol, agsipud ta saanda a mamati kaniak. 10Nagbiddutda maipapan iti kinapudno, agsipud ta mapanak ken ni Ama ket didakto makitan. 11Nagbiddutda maipapan iti panangukom, agsipud ta naukomen ti agturay daytoy a lubong. 12“Adu pay ti ibagak kadakayo, ngem diyo pay kabaelan nga awaten ita. 13Ngem inton umay ti Espiritu ti kinapudno, idalannakayto iti naan-anay a kinapudno. Dinto agsao iti bukodna a pannakabalin no di ket ibagananto dagiti mangngegna, ket ipakaammonanto kadakayo dagiti mapasamak. 14Itan-oknakto, ta idanonnanto ti kayatko nga ibaga kadakayo. 15Kukuak amin a kukua ti Ama. Daytoy ti gapuna a kinunak nga idanonto ti Espiritu ti kayatko nga ibaga kadakayo.” 16“Iti saan a mabayag, didakton makita. Ngem kalpasan met la ti bassit a tiempo, makitadakto manen.” 17Kinuna ti sumagmamano nga adalanna kadagiti kaduada, “Ania ti kayat a sawen daytoy? Imbagana nga iti saan a mabayag, ditayton makita, ngem kalpasan met la ti bassit a tiempo, makitatayto manen? Kinunana pay, ‘Agsipud ta mapanak ken ni Amak.’” 18Iti kasta, nagsisinnaludsodda, “Ania ti kayatna a sawen ti ‘iti saan a mabayag’? Saanmi a maawatan ti ibagbagana!” 19Gapu ta ammo ni Jesus no ania ti kayatda a saludsoden kenkuana, kinunana kadakuada, “Agsisinnaludsodkayo kadi gapu iti saok nga ‘Iti saan a mabayag, didakton makita, ngem kalpasan met la ti bassit a tiempo, makitadakto manen’? 20Ibagak ti pudno kadakayo: Agsangit ken agdung-awkayto, ngem agragsakto ti lubong. Agladingitkayo ngem agbalinto a ragsak ti ladingityo. 21Agdanag ti babai no agpasikalen, ta dimtengen ti oras a panagsagabana, ngem no maipasngaynan ti ubing, malipatannan ti rigatna gapu iti ragsakna ta nayanak ti maysa a maladaga ditoy lubong. 22Kasta met kadakayo: Agladingitkayo ita, ngem makitakayto manen ket agragsakkayto. Wen, addanto rag-o nga awan ti siasinoman a makaikkat kadakayo. 23“Inton dumteng dayta nga aldaw, saanton a siak ti pagdawatanyo. Ibagak ti pudno kadakayo: Ited ti Ama ti aniaman a dawatenyo kenkuana iti naganko. 24Agpapan ita, awan pay ti dinawatyo iti naganko. Agdawatkayo ket umawatkayto tapno naan-anay ti ragsakyo.” 25“Pangngarig ti inaramatko a nangibaga kadagitoy kadakayo. Ngem dumtengto ti tiempo a diak aramaten ti pangngarig ket agsaoakto a silalawag kadakayo ti maipapan iti Ama. 26Inton dumteng dayta nga aldaw, agdawatkayto kenkuana iti naganko. Diak ibaga nga idawdawatankayto kenkuana. 27Ay-ayatennakayo a mismo ti Ama, agsipud ta ay-ayatendak ken patienyo a naggapuak iti Dios. 28Naggapuak iti Ama ket immayak ditoy lubong. Ita, panawakon ti lubong ket agsubliak iti Ama.” 29Kinuna dagiti adalanna, “Kitaem, dimo inusar ti pangngarig, ket nalawag ti panagsaom. 30Ita, maawatanmin nga ammom amin. Saanmo a masapul ti uray siasinoman nga agsaludsod kenka. Daytoy ti gapuna a naggapuka iti Dios.” 31“Mamatikayo itan?” kinuna ni Jesus. 32“Umayen ti oras, ket dimtengen. Mawarawarakayto amin. Agawidto ti tunggal maysa iti balayna ket baybay-andakton nga agmaymaysa. Ngem iti kinapudnona, saanak nga agmaymaysa agsipud ta adda kaniak ti Ama. 33Imbagak daytoy kadakayo tapno adda talnayo iti pannakikaduayo kaniak. Parigatennakayto ti lubong. Ngem papigsaenyo ti nakemyo! Naparmekkon ti lubong!”


text:
Ariwanas
Ti ariwanas ket mays a nawatiwat, a grabitasion a panakaibedbed a sistema a buklen dagiti bituen ken dagiti estelar a tidda, maysa a interestelar apamay-an iti alingasaw ken tapok, ken nagruna ngem saan unay a maawawatan a komponente a pangpadasana a nanaganan ti nangisit a banag.[1][2] Ti balikas nga aríwánas ket naala manipud ti Griego a galaxias (YaλaEίaς), literal a kayatna asaoen ket "nagatasan", ti maysa a panagreperensia ti Nagririmpuok a Bitbituen nga ariwanas. Dagiti kas pagarigan dagiti ariwanas ket sumakop manipud dagiti ansisit nga adda dagiti basbassit ngem sangapulo a riwriw(107) a bitbituen[3] aginggan kadagiti higante nga addaan dagiti ginasut a trilion (1014) a bitbituen,[4] a ti tunggal maysa ket palpalikmutanna ti bukod ti aríwánasna a tengnga iti masa.
Ti ariwanas ket agloan kadagiti nadumaduma a bilang dagiti bituen a sistema, dagiti bituen a rimpuok ken ti kita dagiti interestelar nga ulep. Iti nagbaetan dagitoy a banbanag ket ti maysa a naingpis nga interestelar a pamay-an iti alingasaw, tapok, ken dagiti kosmiko nga anaraar. Ti nagisit a banag ket agparang ti panakaibilang para iti agarup a 90% iti masa kadagiti kaaduan nga aríwánas. Dagiti napalpaliiw a datos ket agipaltiing a dagiti nawatiwat unay a nangisit nga abot ket baka rumsuada iti tengnga kadagiti adu, wenno baka amin, nga ariwanas. Naipanunutan dagitoy a nagnangruna a mangiturturong iti aktibo a galaktiko a tengnga a mabirukan iti bugas kadagiti ariwanas. Ti Nagririmpuok a Bitbituen nga ariwanas ket agparang a mangisanglad iti maysa a kastoy a banag.[5]
Ti ariwanas ket naipakasaritaan a naikategoria segun kadagiti makitkita a sukogda; a kadaywan a maitudtudo kadagiti bukodda a makitkita a morpolohia. Ti kadaywan a porma ket ti eliptiko nga ariwanas,[6] nga adda ti basikaw nga immitlog a sukog a lawag a bariweswes. Dagiti agkusikos nga ariwanas ket nasukogda a kasla disko nga adda ti natapokan, nga agkilkillo a dagiti ima. Dagiti rinagis wenno karnarna a sukog ket naamammon dagitoy a kas dagiti rinagis nga ariwanas ken kadaywan a nagtaud manipud panagulo babaen ti grabitasional a panagguyod kadagiti kaarubana nga aríwánas. Dagiti kastoy a panakitignay a nagbaetan dagiti aríwánas, a mabalin a pagbanagan dagiti panagtitipon, a sagpaminsan nga inaramid ti naisangsangayan a panagpaadu dagiti aramid a panagporma ti bituen a magipapan dagiti agbettak a bituen nga aríwánas. Dagiti basbassit nga ariwanas ket awananda kadagiti nasupnet a patakder a maipadpatudo a kas dagiti rinagis nag aríwánas.[7]
Adda ngata dagiti agarup a 170 bilion (1.7 × 1011) nga ariwanas a mapalpaliiw a law-ang,[8][9] ken posible nga ad-adyu pay kadagiti nawatwatiwat a teoretiko a multiberso.[10] Kaaduan ket 1,000 to 100,000[11] a dagiti parsec iti diametro ken kadaywan a naisina babaen ti kaadayo iti urno s iti riwriw iti parsecs (wenno megaparsecs).[12] Ti Intergalaktiko a limbang (ti limbang a nagbaetan dagiti ariwanas) ket napnoda kadagiti naingpis nga alingasaw iti natimbengan a densidad iti basbassit ngem maysa nga atomo iti tunggal maysa a kubiko metro. Kaaduan kadagiti aríwánas ket naurnosda kadagiti pagurnosan iti asosasion a naam-ammuan a kas dagiti grupo ken rimpuok, a daytoy ket, a kadawyan daytoy nga agbalin dagiti dakdakkel a nalatak a rimpuok. Iti kadakkelan a gantingan, dagitoy nga asosasion ket sapasap dagitoy a maururnos kadagiti sabanas ken pilamento, a napalikmutan babaen dagiti nakadakdakkel a vkodapsi.[13]
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti balikas nga ariwanas ket nanalipud ti Griego a termino para iti bukod tayo nga aríwánas, galaxias (YaλaEίaς, "milky one"), wenno kyklos ("sirkulo") galaktikos ("nagatasan")[14] para iti langana iti langit. Iti Griego a mitolohia, ni Zeus ket inkabilna ti anakna a lalaki a naipasngay babaen ti mortal a babai, ti maladaga Herakles, iti suso ni Hera bayat nga isu ket nakaturturog tapno ti maladaga ket inumenna ti nadiosan a gatas ti mortal a babai ken iti gapu daytoy ket agbalinto a saan a matay. Ni Hera ket nakariing bayat nga agsussuso ken nakitana nga agayaywan ti dina amammo a maladaga: induronna ti maladaga ken pimmsuak ti gatasna iti rabii a langit, a nagpataud daytoy ti nakusnaw a lawag a natawtawaganen a kas ti Nagririmpuok a Bitbituen.[15][16]
Iti Aastronomiko a literatura, ti naipadakkel a balikas ti 'Ariwanas' ket maususar a mangitudo ti bukod tayo nga ariwanas, ti Nagririmpuok a Bitbituen, tapno mailasin manipud kadagiti bilion a sabsabali nga ariwanas. Ti Inggles a termino a Milky Way ket masurot manipud ti sarita babaen ni Chaucer:
"See yonder, lo, the Galaxyë
Which men clepeth the Milky Wey,
For hit is whyt."—Geoffrey Chaucer. Ti Balay iti Dayaw, c. 1380.[14]
Idi inaramid ni William Herschel ti bukodna a katologo dagiti nauneg a banag iti langit idi 1786, isu ket nagusar tinagan a agkusikos a nebulosa para kadagiti naisangayan a banag aka ti M31. Dagityo ket mabigbiganto a dagiti nakadakdakkel a nagtitiponan dagiti bitbituen, idi ti husto a kaadayo dagitoy abanag ket narugian a maiyamanan, ken materminodanto a ka dagiti iisla a law-ang. Nupay kasta, ti balikas a Law-ang ket naawawatan a ti kayatna a saoen ket ti intero nga irurumsua, so nga daytoy nga insao ket saan unayen a maususar ken dagiti banbanag ket nagbalin a naam-ammuan a kas dagiti aríwánas.[17]
Panagpalpaliiw a pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti realisasion a datayo ket agtaeng iti maysa nga ariwanas, ken adda idi, iti kinapudno, nga adda dagiti sabsabali nga ariwanas, dagiti paralelo a panakaduktalan a naaramid a maipanggep ti Nagririmpuok a Bitbituenp ken dagiti dadduma a nebula iti rabii a langit.
Nagririmpuok a Bitbituen[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Griego a pilosopo a ni Democritus (450–370 BC) ket nagipaltiing a dagiti naraniag a banda iti rabii a langit a tinawtawagan a Nagririmpuok a Bitbituen ket baka buklen dagiti adayo a bitbituen.[18] Aristotle (384–322 BC), nupay kasta, namatmati a ti Nagririmpuok a Bitbituen ket naaramid babaen ti "ti panaggangat iti immapuy a panagisang-aw kadagiti bituen a dagitoy ket dadakkel, adu ken nagiinnnasidegda" ken ti "panaggangat ket maaramid idiay ngato a paset iti tangatang, idiay rehion iti lubong nga agtultuloy kadagit panaggunay dagiti nailangitan."[19] Ti Neoplatonista a pilosopo a ni Olympiodorus the Younger (c. 495–570 AD) ket sientipiko idi a kritiko iti daytoy a kapanunutan, a sumupsupiat a no ti Nagririmpuok a Bitbituen ket sublinario daytoy ket nasken nga agparang a sabali kadagiti sabsabali a panawen ken luglugar iti Daga, ken daytoy ket nasken nga adda iti paralahe, na daytoy ket awan. Iti panunutna, ti Naririmpuok a Bitbituen ket maysa a nailangitanl. Daytoy a kapanunutan ket kalpasanto a makaimpluensia iti Islamiko a lubong.[20]
Segun kenni Mohani Mohamed, ti Arabiano nga astronomo a ni Alhazen (965–1037) ket nagaramid ti immuna a panagpalpaliiw ken panagrukod paralahe ti Nagririmpuok a Bitbituen,[21] ken isu ket "naikeddengna a ti gapuanan ti Nagririmpuok a Bitbituen ket awan ti paralahe, adayo unay iti Daga ken saan a tagikuaen ti tangatang."[22] Ti Persiano nga astronomo a ni Abū Rayhān al-Bīrūnī (973–1048) ket nagipaltiing a ti Nagririmpuok a Bitbituen nga ariwanas ket dagiti "umnong dagiti adu a tidda iti masna iti nebulosa a bitbituen."[23][24] Ti Andalusian nga astronomo a ni Ibn Bajjah ("Avempace", d. 1138) ket nagipaltiing a ti Nagririmpuok a Bitbituen ket naaramid kadagiti adu a bitbituen a gangani nga agaasideg ken agparang ngaagtultuloy nga imahen gapu ti nagbanagan ti to be a repraksion manipud kadagiti sublunario a materiales,[19][25] a nagdakamat kadagiti panagpalpaliiwna iti pangsilpo iti Hupiter ken Marte a kas ebidensia iti daytoy nga irurumsua no ti dua a banag ket aginnasidegda.[19] Idi maika-14 a siglo, ti Taga-Siri a naipasngay a ni Ibn Qayyim Al-Jawziyya ket nagipaltiing a ti Nagririmpuok a Bitbituen nga ariwanas ket "reprep dagiti babassit a bitbituen a naipenpen iti maysa a globo dagiti natalinaed a bitbituen".[26]
Ti pudno a paneknek ti Nagririmpuok a Bitbituen a buklen dagiti adu a bitbituen ket nanipud idi 1610 idi ni Galileo Galilei ket nagusar ti maysa a teleskopio tapno maadalna ti Nagririmpuok a Bitbituen ken naduktalanna a daytoy ket buklen dagiti adu unay a bilbilang dagiti nakusnaw a bitbituen.[27] Idi 1750 ni Thomas Wright, iti bukodna a Maysa a kasisigud wenno baro a hipotesis iti Law-ang, ket nagsirmata a (napudno) ti ariwanas ket mabalin a agliklikmut a bagi dagiti nawatiwat a bilbilang dagiti bituen a tinengtengngel babaen ti grabitasional a puersa, a kaparis ti sistema a solar iti dakdakkel a gantingan. Ti nagbanagan dagiti disko dagiti bitbituen ket makita a kas banda iti langit manipud ti perspektibo iti uneg ti disko.[28] Iti maysa a tratado idi 1755, ni Immanuel Kant inpasayaatna ti kapanunutan ni Wright a maipanggep tipatakder iti Naririmpuok a Bitbituen.
Ti immuna a panagpadas ti panagipalpalawag ti sukog iti Nagririmpuok a Bitbituen ken ti puestona iti Init ket inaramid ni William Herschel idi 1785 babaen tinaannad a panagbilang dagiti bituen kadagiti sabsabali a rehion iti langit. Isu ket napakataud iti diagrama iti sukog iti ariwanas iti sistema a solar nga asideg ti tengnga.[29] A nagusar iti napasayaat a arngian, ni Kapteyn idi 1920 ket nakasangpet iti ladawan iti bassit nga (diametto ti agarup a 15 kiloparsecs) basikaw nga immitlog nga ariwanas nga adda ti Init nga asideg ti tengnga. Ti sabali pay a pamay-an ket babaen ni Harlow Shapley a naibatay tipanagkatologo dagiti globular a rimpuok a nagiturong daytoy ti naisangsangayan a sabali a ladawan: ti maysa a dalumpinas a disko nga adda ti diametro ti agarup a 70 kiloparsecs ken ti Init ket adayo manipud ti tengnga.[28] Dagitoy dua apanagusig ket napay ti panangala ti panagsagepsep iti lawag babaen ti interestelar a tapok nga adda ti galaktiko a dalumpinas, ngem kalpasan ni Robert Julius Trumpler ket inbilangna daytoy a nagbanagan idi1930 babaen ti panagadalna dagiti nalukatan arimpuok, ti agdama a ladawan ti bukod tayo ng aariwanas, ti Nagririmpuok a Bitbituen, ket rimsua.[30]
Pannakailasin manipud kadagiti sabali a nebulosa[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi maika-10 a siglo, ti Persiano nga astronomo, a ni Abd al-Rahman al-Sufi (naamammoan iti laud a kas ni Azophi), ket nangaramit tikasapaan a nairehistro a panagpalpaliiw iti Andromeda nga Ariwanas, a nangipalpalawag a daytoy ket "bassit nga ulep".[31] Ti Andromeda nga Ariwanas ket nawaya a naduktalan manen babaen ni Simon Marius idi 1612.[31] Ni Al-Sufi ketnainagananna pay ti Dakkel a Magallanes nga Ulep, a makita daytoy manipud idiay Yemen, ngem saan a makita idiay Isfahan; daytoy ket saan a nakita dagiti Europeano aginggana idi nagbaniaga ni Magellan idi maika-16 a siglo.[32][33] Dagitoy ti immuna nga ariwanas a saan a ti Nagririmpuok a Bitbituen a napalpaliiw manipud ti Daga. Ni Al-Sufi ket nagipablaak kadagitoy a panagsukusokna iti librona a Libro dagiti Natalinaed a Bituen idi 964.
Idi 1750 ni Thomas Wright, iti bukodna a Maysa a kasisigud a teoria wenno baro a hipotesis iti Law-ang, naisipanna (nga husto) a ti Nagririmpuok a Bitbituen ket nadalumpinas a disko dagiti bituen, ken adda dagiti nebulosa a makita iti rabii a langit ket mabalin a dagiti sabsabali a Naririmpuok a Bitbituen.[28][34] Idi 1755, ni Immanuel Kant ket nangipaamo ti termino nga "isla a law-ang" para kadagitoy a adayo a nebulosa.
Ti pakaipanan ti maika-18 a siglo, ni Charles Messier ket nagumnong ti maysa a katologo a naglaon kadagti 109 a karanigan a nebulosa (nailangtan a banbanag nga agparang a kasla nebulosa), kalpasan daytoy ket sinaruno ti dakdakkel a katologo dagiti 5,000 a nebulosa nga inurnong babaen ni William Herschel.[28] Idi 1845, ni Apo Rosse ket nagaramid ti maysa a baro a teleskopio ken nakabael a namgilasin ti paggiddiatan ti basikaw nga immitlog ken agkusikos a nebulosa. Isu ket nakabael pay a nakakita ti agmaymaysa a puntos a nagtaudan kadagitoy a nebulosa, a daytoy ket nangted ti panagpasingked kadagiti nasapa kapanunutan ni Kant.[35]
Idi 1912, ni Vesto Slipher ket nagaramid kadagiti spektrograpiko a panagadal kadagiti karanigan a nagkusikos a nebulosa tapno maikeddengna no dagitoy ket naaramid manipud kadagiti kimiko a manamnama kadagiti planetario a sistema. Nupay kasta, ni Slipher ket naduktalanna a ti nagkusikos a nebulosa ket adda dagiti nagato a nalabbaga panagsukat, a daytoy ket mangitudo a dagitoy ket umadadayo iti naparpardas a gatad ngem ti panagtalaw a kinapardas ti Naririmpuok a Bitbituen. Nga isu ngarod a dagitoy ket saan a naibedbed ti grabidad ti Nagririmpuok a Bitbituen, ken dagitoy mabalin a saan a paset iti ariwanas.[36][37]
Idi 1917, ni Heber Curtis ket nakapalpaliiw ti nova a S Andromedae ti kaunegan ti "Nalatak nga Andromeda Nebulosa" (a kas ti Andromeda nga Ariwanas, ti Messier a banag a M31, a naamammoan). Iti panagbirbirukna kadagiti potograpiko a rehistro, isu ket nakabiruk pay kadagiti 11 a nova. Ni Curtis ket napaliiwna a dagiti nova ket, iti katimbengan, a 10 kinadakkel a nakuskusnaw ngem dagiti rimsua iti bukod tayo nga ariwanas. A kas ti nagbanagan daytoy isu ket nakapabael a nakaaramid ti panagkarkulo ti kaadayo kadagiti 150,000 a parsec. Isu ket nagipatakder kadagiti makunkuna a "isla a law-ang" a hipotesis, nga agibagbaga a ti agkusikos a nebulosa ket dagiti nawaya nga ariwanas.[38]
Idi 1920 ti nakunkuna a Nalatak a Suppiat ket naaramid a naggiddiatan ni Harlow Shapley ken Heber Curtis, ti kaipapanan ti kasasaad iti Nagririmpuok a Bitbituen, ti agkusikos nebulosa, ken dagiti rukod iti law-ang. Tapno masuportaranna iti daytoy a pangtunton a ti Nalatak nga Andromeda Nebulosa ket maysa nga akin-ruar nga ariwanas, ni Curtis ket nagisurat a ti langa dagiti nagisit a bet-ang a kapadpada dagiti tapok nga ulep idiay Naririmpuok a Bitbituen, ken ti pay naisangsangayan a Doppler a panagsukat.[39]
Daytoy a banag ke naipatingga a naikeddeng idi nasapa panawen ti 1920. Idi 1922, ti astronomo a ni Ernst Öpik ket nagited ti kaadayo a panagikeddeng a nagsuporta ti teoria a ti Andromeda Nebulosa ket maysa nga adayo a naisangsangayan a galaktiko a banag.[40] Ti panagususar ti 100 a pulgada a Bantay Wilson a teleskopio, ni Edwin Hubble ket nakapabael a mangsulbar dagiti akin-ruar a paset dagiti agkusikos a nebulosa a kas urnong dagiti nagmaymaysa a bituen ken nanginagan kadagiti Cepheid a panagdumaduma, a daytoy ket nangpalubos kaniana ti panagkarkulo ti kaadayo dagiti nebulosa: dagitoy ket adayoda unay nga sabali a paset iti Naririmpuok a Bitbituen.[41] Idi 1936 ni Hubble nagpataud ti maysa a pannakaidasig ti sistema para kadagiti ariwanas a maus-usar iti tatta pay nga aldaw, ti Hubble a panagsasaruno.[42]
Moderno a panagsukisok[urnosen | urnosen ti taudan]
Idi 1944, ni Hendrik van de Hulst ket nagipadto a ti mikroaanda a radision iti kaatiddog ti allon iti 21 sm a nagbanagan manipud ti interestelar nga atomiko a hidroheno nga alingasaw;[43] daytoy a radiasion ket napaliiw idi 1951. Daytoy a radiasion ket nangpalubos para iti naiparang-ay a panagdal ti Ariwanas ti Naririmpuok a Bitbituen, gapu ta daytoy ket saan a naapektaran babaen ti panagsspsep ti tapok ket ti bukod a Doppler a panagsukat ket mabalin nga usaren ti panangimapa dagiti panaggunay ti alaingasaw idiay Ariwanas. Dagitoy a panagpalpaliiw ket nangiturong ti postulasion iti agtaytayyek a baras apatakder iti tengnga ti Ariwanas.[44] Nga adda dagiti napasayaat a radio a teleskopio, ti alingasaw a hidroheno ket mabalin a masurot kadagiti sabsabali nga ariwanas
Idi panawen ti 1970 naduktalan kadagiti panagadal ni Vera Rubin iti kapardas ti panagtayyek iti alingasaw kadagiti ariwanas nga adda dagiti dagup a makita a masa ket (manipud kadagiti bituen ken alingasaw) saan nga husto ti panakaibilang para iti pardas iti agtaytayyek nga alingasaw. Daytoy a problema ti ariwanas a panagtayyek ket naikapanunutan a naipalpalawag babaen ti kaadda kadagiti adu a kantidad iti saan a makita a nangisit a banag.[45][46]
Iti rugi ti panawen ti 1990, ti Hubble a Teleskopio ti Limbang ket nakapataud kadagiti napasayaat a panagpalpaliiw. Ken dagiti pay nadumaduma a banbanag, daytoy ket nangipatakder a ti napukaw a nangisit a banag iti bukod tayo nga ariwanas ket saan a buklen laeng dagiti nakusnaw ken babassit a bituen.[47] Ti Hubble a Nauneg a Lugar, ti maysa nga atiddog unay a panagiparang iti maysa nga awan ti linaon a paset iti langit, ket nakaited ti ebidensia nga adda dagiti agarup a 125 bilion (1.25×1011) nga ariwanas iti law-ang.[48] Ti panagpasayaat ti teknolohia ti panagduktal ti espektra a saan a makita ti tao (radio a telekopio, inpraroho a kamera, ken x-ray a teleskopio) ket mangpalubos ti panagduktal kadagiti sabsabali nga ariwanas a saan a maduktalan babaen ti Hubble. A naisangsangayan ti, panagsukisok ti ariwanas idiay Pagliklikan a Sona (ti rehion iti langit a nalapdanbabaen ti Naririmpuok a Bitbituen) ket nagpakita kadagiti adu a baro nga ariwanas.[49]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Sparke & Gallagher III 2000, p. i
- ^ Hupp, E.; Roy, S.; Watzke, M. (2006-08-12). "NASA ket Nakabiruk kadagiti Paneknek iti Nangisit a Banag". NASA. Naala idi 2007-04-17.
- ^ "Panangilukasan iti Virgo nga Ansisit nga Ariwanas". ESO. 2000-05-03. Naala idi 2007-01-03.
- ^ Uson, J. M.; Boughn, S. P.; Kuhn, J. R. (1990). "Ti tengnga nga ariwana iti Abell 2029 – Ti maysa a daan nalatak a higante". Siensia 250 (4980): 539–540. Bibcode:1990Sci...250..539U. doi:10.1126/science.250.4980.539.
- ^ Finley, D.; Aguilar, D. (2005-11-02). "Dagiti astronomo ket nakaal ti kaasitgan a pannakakita itiMisterioso a Bugas ti Nagririmpuok a Bitbituen". Obserbatorio ti Nailian a Radio nga Astronomia. Naala idi 2006-08-10.
- ^ Hoover, A. (2003-06-16). "Dagiti UF nga Astronomo: Ti Law-ang Nasimsimple Bassit ngem ti Nanamnama". Hubble News Desk. Naala idi 2011-03-04. Based upon:
- Graham, A. W.; Guzmán, R. (2003). "HST Potometrio dagiti Ansisit nga Basikaw nga Immitlog nga Ariwanas idiay Coma, ken ti Panagipalpalawag para iti naipasingked a Patakder a Dikotomia a nagbaetan ti Ansisit ken Naraniag a Basikaw nga Immitlog nga Ariwanas". Astronomiko a Warnakan 125 (6): 2936–2950. arXiv:astro-ph/0303391. Bibcode:2003AJ....125.2936G. doi:10.1086/374992.
- ^ Jarrett, T. H. "Near-Infrared Galaxy Morphology Atlas". Instituto iti Teknolohia ti California. Naala idi 2007-01-09.
- ^ Gott III, J. R.; et al. (2005). "Mapa iti law-ang". Astropisikal a Warnakan 624 (2): 463–484. arXiv:astro-ph/0310571. Bibcode:2005ApJ...624..463G. doi:10.1086/428890.
- ^ Mackie, G. (2002-02-01). "Ti panagkita ti Law-ang iti maysa a bukel iti Taranaki a Darat". Unibersidad ti Swinburne. Naala idi 2006-12-20.
- ^ Ti Pabrika iti Kinapudno David Deutsch - 2011
- ^ "Ti Kadakkelan a Nailadawan nga Ariwanas ni Hubble ket Mangidaton ti Baro a Nangto a Panagilawlawagan a Panakakita". NASA. 2006-02-28. Naala idi 2007-01-03.
- ^ Gilman, D. "Dagiti Ariwanas: Isla dagiti Bitbituen". NASA/WMAP. Naala idi 2006-08-10.
- ^ "Rimpuok ti Arwanas ken Dakkel a Gantingan a Patakder". Unibersidad iti Cambridge. Naala idi 2007-01-15.
- ^ a b Harper, D. "galaxy". Online Etymology Dictionary. Naala idi 2011-11-11.
- ^ Waller & Hodge 2003, p. 91
- ^ Koneãn˘, Lubomír. "Emblematiko, Agrikultura, ken Mitograpia Ti Nagtaudan ti Nagririmpuok a Bitbituen". Akademia dagiti Siensia iti Republika ti Tseko. Naidulin manipud ti kasisigud idi Hulio 20, 2006. Naala idi 2007-01-05.
- ^ Rao, J. (2005-09-02). "Sukisuken ti Pagturayan ti Pumapana". Space.com. Naala idi 2007-01-03.
- ^ Plutarch (2006). Ti Kompleto nga Obra Tomo 3: Dagiti Salaysay ken Nadumaduma. Kapitulo 3: Echo a Biblioteka. p. 66. ISBN 978-1-4068-3224-2.
- ^ a b c Montada, J. P. (2007-09-28). "Ibn Bajja". Stanford nga Ensiklopedia iti Pilosopia. Naala idi 2008-07-11.
- ^ Heidarzadeh 2008, pp. 23–25
- ^ Mohamed 2000, pp. 49–50
- ^ Bouali, H.-E.; Zghal, M.; Lakhdar, Z. B. (2005). "Pannakaidayeg iti Optikal a Penomena: Panangipatakder ti Immuna a Ibn Al-Haytham a Pagobraan iti Potograpia". Ti Edukasion ken Panagsanay kadagit Optiko ken Potoniko a Konperensia. Naala idi 2008-07-08.
- ^ O'Connor, John J.; Robertson, Edmund F., "Abu Rayhan Muhammad ibn Ahmad al-Biruni", MacTutor nga arkibo ti Pakasaritaan iti Matematika, Unibersidad ti San Andres.
- ^ Al-Biruni 2004, p. 87
- ^ Heidarzadeh 2008, p. 25, Table 2.1
- ^ Livingston, J. W. (1971). "Ibn Qayyim al-Jawziyyah: Ti Maika-14 a siglo a Salaknik iti Astrolohiko a Panakailangitan ken Alkemiko a Transmutasion". Warnakan iti Amerikano nga Oriental a Kagimongan 91 (1): 96–103 [99]. doi:10.2307/600445. JSTOR 600445.
- ^ O'Connor, J. J.; Robertson, E. F. (November 2002). "Galileo Galilei". Unibersidad iti St. Andrews. Naala idi 2007-01-08.
- ^ a b c d Evans, J. C. (1998-11-24). "Ti Ariwanas tayo". Unibersidad ti George Mason. Naala idi 2007-01-04.
- ^ Paul 1993, pp. 16–18
- ^ Trimble, V. (1999). "Robert Trumpler ken ti (Awan)panakasarang iti Limbang". Pakdaar iti Amerikano nga Astronomiko a kagimongan 31 (31): 1479. Bibcode:1999AAS...195.7409T.
- ^ a b Kepple & Sanner 1998, p. 18
- ^ "Abd-al-Rahman Al Sufi (Disiembre 7, 903 – Mayo 25, 986 A.D.)". Observatoire de Paris. Naala idi 2007-04-19.
- ^ "Ti Dakkel a Magalanes nga Ulep, LMC". Observatoire de Paris. Naala idi 2007-04-19.
- ^ Kitaen ti inadaw a sinao manipud ti Maysa a kasisigud a teoria wenno baro a hipotesis iti Law-ang ni from Wright idiay Dyson, F. (1979). Panagdisturbo ti Law-ang. Pan a Liblibro. p. 245. ISBN 0-330-26324-2.
- ^ Abbey, L. "Ti Konde iti Rosse ken ti Lebiatano iti Parsontown". Naala idi 2007-01-04.
- ^ Slipher, V. M. (1913). "Ti raniag a kinapardas iti Andromeda a Nebulosa". Pakdaar ti Lowell nga Obserbatorio 1: 56–57. Bibcode:1913LowOB...2...56S.
- ^ Slipher, V. M. (1915). "Spektrograpiko a Panagpalpaliiw iti Nebulosa". Nadayeg nga Astronomia 23: 21–24. Bibcode:1915PA.....23...21S.
- ^ Curtis, H. D. (1988). "Dagiti nova iti Agkusikos a Nebulosa ken ti Teoria nga Isla a Law-ang". Dagiti Pablaak iti Astronomiko a kagimongan iti Pasipiko 100: 6. Bibcode:1988PASP..100....6C. doi:10.1086/132128.
- ^ Weaver, H. F. "Robert Julius Trumpler". Nailain nga Akademia dagiti Siensia ti Estados Unidos. Naala idi 2007-01-05.
- ^ Öpik, E. (1922). "Maysa a karkulo iti kaadayo iti Nebulosa". Astropisikal a Warnakan 55: 406. Bibcode:1922ApJ....55..406O. doi:10.1086/142680.
- ^ Hubble, E. P. (1929). "Ti agkusikos a nebulosa a kas maysa a nailangitan a sistema, Messier 31". Astropisiskal a Warnakan 69: 103–158. Bibcode:1929ApJ....69..103H. doi:10.1086/143167.
- ^ Sandage, A. (1989). "Edwin Hubble, 1889–1953". Warnakan iti Naarian a Kagimongan ti Astronomiko iti Kanada 83 (6). Naala idi 2007-01-08.
- ^ Tenn, J. "Hendrik Christoffel van de Hulst". Estado a Unibersidad ti Sonoma. Naala idi 2007-01-05.
- ^ López-Corredoira, M.; et al. (2001). "Panagbirbiruk para iti nadalumpinas a Galaktiko a baras ken singsing idiay DENIS". Astronomia ken Astropisika 373 (1): 139–152. arXiv:astro-ph/0104307. Bibcode:2001A&A...373..139L. doi:10.1051/0004-6361:20010560.
- ^ Rubin, V. C. (1983). "Nangisit a banag kadagiti agkusikos nga ariwanas". Sientipiko nga Amerikano 248 (6): 96–106. Bibcode:1983SciAm.248...96R. doi:10.1038/scientificamerican0683-96.
- ^ Rubin, V. C. (2000). "Sangagasut a Tawen dagiti Agtaytayyek nga Ariwanas". Dagiti Pablaak iti AStronimiko a Kagimongan iti Pasipiko 112 (772): 747–750. Bibcode:2000PASP..112..747R. doi:10.1086/316573.
- ^ "Ti Hubble Nagpaay ti Pangyuna a Panagilawlawag par aiti Nangisit a Banag". Hubble News Desk. 1994-10-17. Naala idi 2007-01-08.
- ^ "Mano pay ti kaadu dagiti ariwanas?". NASA. 2002-11-27. Naala idi 2007-01-08.
- ^ Kraan-Korteweg, R. C.; Juraszek, S. (2000). "Panagmapa dagiti Nailemmeng a Law-ang: Ti panakaiwarwaras ti ariwans idiay Pagliklikan a Sona". Dagiti Pablaak iti Astronomiko a Kagimongan iti Australia 17 (1): 6–12. arXiv:astro-ph/9910572. Bibcode:1999astro.ph.10572K.
Biddut ti dakamat: Ti etiketa ti
nga addaan ti nagan ti "rmaa17_107" a naipalawag idiay
ket saan a nausar iti napalabas a testo.
Biddut ti dakamat: Ti etiketa ti
nga addaan ti nagan ti "belkora355" a naipalawag idiay
ket saan a nausar iti napalabas a testo.
Biddut ti dakamat: Ti etiketa ti
nga addaan ti nagan ti "bertin_lin1996" a naipalawag idiay
ket saan a nausar iti napalabas a testo.
nga addaan ti nagan ti "bergh1998" a naipalawag idiay
ket saan a nausar iti napalabas a testo.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Al-Biruni (2004). The Book of Instruction in the Elements of the Art of Astrology. R. Ramsay Wright (transl.). Kessinger Publishing. ISBN 0-7661-9307-1.
- Belkora, L. (2003). Minding the Heavens: the Story of our Discovery of the Milky Way. CRC Press. ISBN 0-7503-0730-7.
- Bertin, G.; Lin, C.-C. (1996). Spiral Structure in Galaxies: a Density Wave Theory. MIT Press. ISBN 0-262-02396-2.
- Binney, J.; Merrifield, M. (1998). Galactic Astronomy. Princeton University Press. ISBN 0-691-00402-1. OCLC 39108765.
- Dickinson, T. (2004). The Universe and Beyond (4th nga ed.). Firefly Books. ISBN 1-55297-901-6. OCLC 55596414.
- Heidarzadeh, T. (2008). A History of Physical Theories of Comets, from Aristotle to Whipple. Springer. ISBN 1-4020-8322-X.
- Kepple, G. R.; Sanner, G. W. (1998). The Night Sky Observer's Guide, Volume 1. Willmann-Bell. ISBN 0-943396-58-1.
- Mohamed, M. (2000). Great Muslim Mathematicians. Penerbit UTM. ISBN 983-52-0157-9. OCLC 48759017.
- Paul, E. R. (1993). The Milky Way Galaxy and Statistical Cosmology, 1890–1924. Cambridge University Press. ISBN 0-521-35363-7.
- Sparke, L. S.; Gallagher III, J. S. (2000). Galaxies in the Universe: An Introduction. Cambridge University Press. ISBN 0-521-59740-4.
- Van den Bergh, S. (1998). Galaxy Morphology and Classification. Cambridge University Press. ISBN 0-521-62335-9.
- Waller, W. H.; Hodge, P. W. (2003). Galaxies and the Cosmic Frontier. Harvard University Press. ISBN 0-674-01079-5.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Kategoria:Ariwanas idiay Wikimedia Commons


text:
Sopokles
Ni Sopokles ( /ˈsɒfəkliːz/; Taga-ugma a Griego: Eoφokλῆς, Sophoklēs, Griego a pannakabalikas: [sopʰoklɛ̂ːs]; c. 497/6 SK – kalamiisan 406/5 SK)[1] ket maysa kadagiti tallo a taga-ugma a Griego a trahiko a nagbiag dagiti pabuyana. Dagiti immuna a pabuyana ket naududi a naisursurat ngem kenni Eskuilo, ken nasapsapa ngem wenno kontemporario kenni Euripides. Segun ti Suda, ti maika-10 a siglo nga ensiklopedia, ni Sopokles ket nagsurat kadagiti 123 a pabuya iti las-ud ti panagbiagna, ngem adda laeng ti pito a nabatbati iti kompleto a porma: ti Ajax, Antigona, Ti Babbai ti Trachis, Edipo ti Ari, Elektra, Piloktetes ken Edipo idiay Kolono.[2] Iti gangani a 50 a tawtawen, niu Sopokles ket isu idi ti kalaingan a dramaturgo kadagiti dramatiko a panakibinglayan ti siudad-estado ti Atenas a napasamak idi las-ud dagiti relihioso a rambakan ti Lenaea ken ti Dionysia. Isu ket nakibinninglay kadagiti 30 a pagbibinglayan, ken mabalin a nagabak ti 24, ken saan a naipato ti nababbaba ngem maikadua a lugar. Ni Eskuilo ket nangabak ti 14 a pagbibinglayan, ket sagpaminsan nga inababakna ni Sopokles, bayat a ni Euripides ket nangabak laeng ti 4 a pagbibinglayan.[3]
Dagiti nadayeg a trahedia ti inladladawan ni Sopokles kenni Edipo ken Antigona: dagitoy ket sapsapda a naamammoan a kas dagiti Tebana a pabuya, urayno ti tunggal maysa a pabuya ket pudno a paset ti sabali a tetralohia, a dagiti sabsabali a kameng ket napukawda tattan. Bi Sopokles ket nangimpluensia ti panagrang-ay ti drama, a ti kinapangruna babaen ti panagnayon ti maikatlo nga aktor, nga isu daytoy ti panagpabassit ti kinapangruna ti koro iti panagipabuya ti gandat. Isu ket adadu pay a nagparang-ay pay kadagiti karakter ngem kadagiti nasapsapa adramaturgo a kas ni Eskuilo.[4]
Dagiti paammo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti sasao a mainaig ti Sopokles idiay Wikiquote
Dagiti ob-obra a mainaig ti Sopokles idiay Wikisource
Dagiti midia a mainaig ti Sopokles idiay Wikimedia Commons


text:
Baler, Aurora
Ti Baler ket maysa a maika-4 a klase ken isu ti kapitolio nga ili iti probinsia ti Aurora iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Baler ket nabingbingay a politikal iti 13 a barbaranggay.[2]
- Baranggay I (Poblacion)
- Baranggay II (Poblacion)
- Baranggay III (Poblacion)
- Baranggay IV (Poblacion)
- Baranggay V (Poblacion)
- Buhangin
- Calabuanan
- Obligacion
- Pingit
- Reserva
- Sabang
- Suclayin
- Zabali
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Aurora". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 8 Agosto 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Luzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Aurora". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 8 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
President Carlos P. Garcia, Bohol
Ti President Carlos P. Garcia ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Bohol iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti President Carlos P. Garcia ket nabingbingay a politikal kadagiti 23 a barbaranggay.[2]
- Aguining
- Basiao
- Baud
- Bayog
- Bogo
- Bonbonon
- Canmangao
- Campamanog
- Gaus
- Kabangkalan
- Lapinig
- Lipata
- Poblacion
- Popoo
- Saguise
- San Jose (Tawid)
- Santo Rosario
- Tilmobo
- Tugas
- Tugnao
- Villa Milagrosa
- Butan
- San Vicente
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Bohol". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 6 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Visayas (Ingles) naala idi 25 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Bohol". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 6 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Balungao, Pangasinan
Ti Balungao ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Pangasinan iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Balungao ket nabingbingay a politikal kadagiti 20 a barbaranggay.[2]
- Angayan Norte
- Angayan Sur
- Capulaan
- Esmeralda
- Kita-kita
- Mabini
- Mauban
- Poblacion
- Pugaro
- Rajal
- San Andres
- San Aurelio 1st
- San Aurelio 2nd
- San Aurelio 3rd
- San Joaquin
- San Julian
- San Leon
- San Marcelino
- San Miguel
- San Raymundo
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Pangasinan". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Hulio 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Ilocos (Ingles) naala idi 21 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti Pangasinan". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 2 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Kultural a Rebolusion
Ti Kultural a Rebolusion ti Nalatak a Proletariano, wenno sapasap a naamammuan a kas ti Kultural a Rebolusion (Insík: 文化大革命; pinyin: Wénhuà Dàgémìng), ket maysa idi a sosial-politikal a tignay a napasamak idiay Republika ti Tattao ti Tsina manipud idi 1966 aginggana idi 1976. Daytoy ket inparugi babaen ni Mao Zedong, ti Mangipangulo idi ti Partido Komunista ti Tsina, ti naibagbaga a gandatna ket ti panangipatungpal ti komunismo iti pagilian babaen ti panagikkat ti kapitalista, tradisional ken dagiti kultural nga elemento ti Insik a kagimongan, ken ti panangipang-al ti Maoista nga ortodoksi iti kaunegan ti Partido. Tirebolusion ket nangmarka ti panagsubli ni Mao Zedong iti puesto ti turay kalpasan ti napaay a Nalatak a Panaglagto ti Masakbayan. Ti tignay ket politikal a nagpasardeng iti Tsina ken kaaduan a nakapektar ti ekonomia ken sosial ti pagilian.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- "Li Peng, ti 'Mammarti ti Tiananmen,' ket 'Sisasagana a Matay' tapno Mapasardeng ti Riribok ti Estudiante". AsiaNews.it. 2003. Naal aidi Agosto 21, 2011.
- Barnouin, Barbara ken ni Yu Changgen. Zhou Enlai: Ti Politikal a Biag. Hong Kong: Insik nga UNibersidad ti Hong Kong, 2006. ISBN 962-996-280-2. Naala idi Marso 12, 2011.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti midia a mainaig ti Kultural a Rebolusion idiay Wikimedia Commons
- Encyclopædia Britannica. Ti Kultural a Rebolusion


text:
HAWAII. Ni Deputy Speaker ken Ilocos Sur 2nd District Congressman Eric Singson ti manamnama a mabisita ken mamagsapata kadagiti kabarbaro nga opisiales ti Candonians Of Hawaii intono Agosto 15, 2008 idiay Pacific Beach Hotel.
Maangay ti panagsapata dagiti baro nga opisial nga agtakem iti 2008-2010 nga idauluan ti kabarbaro a presidente a ni Samuel Sonson.
Pakairamanan kadagiti dadduma pay nga opisial ti Candonians of Hawaii ket dagiti sumaganad:
President – Samuel Sonson
1st Vice President – Dr. Ignacio Torres (Past President & Adviser)
2nd Vice President – Joey Centeno
Recording Secretary – Mary Jane Gameng
Corresponding Secretary – Flora Ea
Treasurer – Delia Wong
Asst Treasurer – Adelle Eleccion
Auditor – John Guilambo
Press Relation Officers: Alma Caberto, Miriam Langas & Van Torres
Peace Officers: Cesar Fajardo, Teddy Langas, Dennis Luat & John Mangayayam
Advisers: Bernadette Dario Fajardo – Immediate Past President
Dr. Ignacio Torres – Past President
Rey Custodio – Past President
Dr. Ben Galindo, Jaime Juan, Ines Resurrection & Dr. Remy Sonson
Legal Adviser: Atty. Alex Sonson
Malaksid kenni Congressman Singson, mabisita ken agsarita ni Consul General Ariel Y. Abadilla iti Philippine Consulate General-Hawaii.
Kabayatanna, kas maysa a Candonian, agtultuloy ti suportada kadagiti kakailianda iti Candon babaen iti scholarship program, addan ti uppat a napaggraduardan, ket agtultuloy daytoy a programa tapno matulongan dagiti agtutubo a mangtun-oy iti arapaapda.
Malaksid iti dayta, adda pay ti programa a panakaipaay iti computer iti pagadalan a nagturposan ti iskolarda. Ket kaudian ditoyen ti panakipasetda iti panakaangay iti sumaruno nga Aloha Medical Mission.
Ti Candonians of Hawaii ket sigud a naawagan iti Sons and Daughters of Candon a daytoy ket nabangon idi Marso 1948. Ti pundador ken kaunaan a presidente ket ni Dimas Gaston.
Maikatlo kadagiti kapautan a gunglo idiay Hawaii, ket ita addaan iti nasurok sangagasut a kamengna. Amado Yoro


text:
Ehipto
Ti Ehipto, i/ˈiːdʒɪpt/ (Arabiko: مصر, Miṣr, Ehipsio nga Arabiko: [mɑsˤɾ] ; Koptiko: Plantilia:Koptiko, Kīmi ; Sahidic a Koptiko: Plantilia:Koptiko, Kēme), opisial a ti Arabo a Republika iti Ehipto, Arabiko: جمهوريّة مصر العربيّة (tulong·paammo), ket maysa a pagilian a nagruna idiay Amianan nga Aprika, nga adda iti Sinai a Peninsula a mangbukel ti maysa a daga a rangtay idiay Abagatan a laud nga Asia. Ti Ehipto ngarud ket maysa a transkontinental a pagilian, ken maysa a nangruna a bileg idiay Aprika, ti Mediteraneo a Labneng, ti Tengnga a Daya ken ti Muslim a lubong. Mangsakop daytoy ti kalawa iti agarup a 1,010,000 kuadrado kilometro (390,000 sq mi), ti Ehipto ket nabeddengan babaen ti Baybay Mediteraneo iti amianan, ti Gaza Strip ken Israel iti amianan a daya, ti Baybay Nalabbaga iti daya, ti Sudan iti abagatan ken ti Libya iti laud.
Ti Ehipto ket maysa kadagiti kaaduan ti populasion a pagilian idiay Aprika ken ti Tengnga a Daya. Kaaduan kadagiti agarup a 81 a riwriw a tattaona ket[9] agtaeng iti igid iti Karayan Nilo, iti kalawa ti agarup a 40,000 kuadrado kilometro (15,000 sq mi), a daytoy laeng ti mabirukan a mataltalon a daga. Dagiti dakkel a lugar iti Desierto ti Sahara ket bassit laeng dagiti agtaeng. Agarup a kagudua kadagiti agtaeng iti Ehipto ket adda kadagiti urbano a luglugar, a kaaduan ket maiwarwaras iti ballasiw kadagiti napusek ti populasion a sentro iti kalatakan a Cairo, Alexandria ken dagiti daduma pay a kangrunaan a siudad idiay Nile a Delta.
Dagiti momumento idiay Ehipto a kas ti Giza a piramida a patakder ken ti bukodna a Nalatak nga Espinghe ket pinatakder babaen ti bukodna a taga-ugma a sibilisasion. Dagiti bukodna a taga-ugma a nadadael, a kas dagiti Memphis, Thebes, ken Karnak ken ti Tanap dagiti Ari iti ruar ti Luxor, ket naimudingan a pakipatengngaan iti arkeolohiko a panagadadal. Ti turismo nga industria ken ti Baybay Nalabbaga a Riviera ket pagtrabahuan dagiti agarup a 12% nga Ehipsio.
Ti ekonomia ti Ehipto ket maysa kadagiti nakadumduma iti Tengnga a Daya, nga adda kadagiti paset a kas ti turismo, agrikultura, industria ken serbisio a gangani nga agpapada ti lessaad dagiti pinataudan.
Idi kasapaan ti 2011, ti Ehipto ken napan iti maysa a rebolusion, a nagbanagan ti pannakaikkat ni Presidente Hosni Mubarak kalpasan ti gangani a 30 tawtawen a nagturay.[10]
Ti panagbutos ti Presidente ket naiskediul iti Mayo 2012.
Dagiti linaon
Nagnagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti nagan nga Ehipto ket naala manipud ti taga-ugma a Griego Aígyptos (AἴYuπtoς), babaen ti Tengnga a Pranses nga Egypte ken Latin Aegyptus. Daytoy ket naipakita iti nasapa a Griego a Linear B a tabtableta a kas ti 𐁁𐀓𐀠𐀴𐀍 a-ku-pi-ti-yo. Ti panaginagan nga aigýpti-, aigýptios ket binulod idi ti Koptiko a kas ti ⲅⲩⲡϯⲓⲟⲥ/ⲕⲩⲡϯⲓⲟⲥ gyptios, kyptios, ken manipud diay iti Arabiko a kas ti قبطي qubṭī, a naipasubli a naporma iti قبة qubṭ, nga iti Ingles a Copt. Dagiti Griego a porma ket binulod manipud ti Naladaw nga Ehipto (Amarna) Hikuptah "Memphis", ti pannakadadael ti nasapsapa a Ehipsio a nagan a Hwt-ka-Ptah (ḥwt-kꜣ-ptḥ), a kayatna a sawen ket "pagtaengan ti ka (kararua) ni Ptah", ti nagan ti templo iti dios a ni Ptah idiay Memphis.[11] Ni Strabo ket nangibaga ti nagtaudan ti nagan manipud ti folk nga etimolohia nga iti Aígyptos (AἴYuπtoς) ket nagbalin a kas ti kompuesto manipud ti Aigaiou huptiōs (AἰYaίou ὑπtίwς), a kayatna a sawen ket "ti baab ti Eheo".
Ti Miṣr (IPA: [mesˤr]) ket isu ti Literario nga Arabiko ken ti moderno nga opisial a nagan ti Ehipto, bayat a ti Maṣr (IPA: [mɑsˤɾ]) ket isu ti sapasap a pannakabalikas iti Ehipsio nga Arabiko. Ti nagan ket manipud ti Semitiko a punganayan, a dagus a kognado kadagiti sabali a Semitiko a balikas para iti Ehipto a kas ti Hebreo מִצְרַיִם (Mitzráyim), a literal a kayatna a saoen ket "dagiti dua nga ilet" (ti pannakaibasar ti dinastiko a panagsinsina ti ngato ken baba nga Ehipto).[12] Ti balikas ket kasisigud a nangibagbaga ti "metropolis" wenno "sibilisasion" ket ti kayatna a sawen ket "pagilian", wenno "prontera-daga".
Ti taga-ugma nga Ehipsio a nagan ti pagilian ket Kemet (km.t) ⟨𓆎𓅓𓏏𓊖⟩, a kayatna a sawen ket "nangisit a daga", a mangibagbaga ti nalames a nangisit a dagdaga ti nalayusan a tanap ti Nilo, a naisalsalunina manipud ti deshret (dšṛt), wenno "nalabbasit a daga" iti desierto.[13] Ti nagan ket naibagbaga a kas ti kēme kenkēmə iti Koptiko a paset ti pagsasao nga Ehipsio, ken nagparang idi nasapa a Griego a kas Xnuίa (Khēmía).[14] Ti sabali pay a nagan idi ket tꜣ-mry "daga ti igid ti karayan".[15] Dagiti nagan ti Akinngato ken Akinbaba nga Ehipto ket dagidi Ta-Sheme'aw (tꜣ-šmꜥw) "sedgeland" ken Ta-Mehew (tꜣ mḥw) "amianan a daga".
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Goldschmidt, Arthur (1988). Moderno nga Ehipto: To pannakaporma ti maysa a Pagilian-Estado. Boulder, CO: Westview Press. p. 5. ISBN 9780865311824. "Among the peoples of the ancient Near East, only the a dagiti Ehipsio ket nagbatida idiay ken isuda ket di-nagbalbaliw, nupay kasta binalbaliwanda ti maysa ti pagsasaoda ken namiduada a binaliwan ti relihionda. Iti maysa a kapanunutan, daytoy ket buklen ti kadaanan a pagilian iti ulubong. Kaaduan kadagiti pakasaritaanda, ti Ehipto ket maysa idin nga estado, ngen dagiti laeng nabiit a napalabas a tawtawen a daytoy ket agpayso a pagilian nga estado, nga adda iti gobierno a nagitunton ti kinamatalek kadagiti suhetona a naibatay iti sapasap nga identidad."
- ^ http://www.masrawy.com/News/Egypt/Politics/2012/january/11/4726021.aspx
- ^ "Dagiti Mangipatudo Manipud Nalpas a Resulta iti 2006 Senso ti Populasion a Naipada kadagiti 1996 a Senso" (PDF). Sentro nga Ahensia para iti Mobilisasion a Publiko ken dagiti Estadistika. Naala idi 15 Abril 2011.
- ^ a b c d "Ehipto". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 19 Septiembre 2011.
- ^ "Nagbanagan a Panagrangrang-ay a Nagtagitaoan 2011". Dagiti Nagkaykaysa a Pagilian. 2011. Naala idi 5 Nobiembre 2011.
- ^ Hope, Christopher; Swinford, Steven (15 Pebrero 2011). "WikiLeaks: Ti daulo ti Ehipto 'ket saan na a kayat ti agreporma'". The Daily Telegraph. Naala idi 5 Marso 2011.
- ^ "Ti Suprema Konseho iti Siiigam a Buyot: Panagyebkas ti Batay-linteg". Pakaammo a Serbisio ti Estado ti Ehipto. 13 Pebrero 2011. Naala idi 5 Marso 2011. "Ti Mangipangulo a Suprema Konseho iti Siiigama Buyot ket irepresenta na iti uneg ken ruar."
- ^ de Blij, H. J.; Murphy, Alexander B.; Fouberg, Erin H. (2006). Human Geography: Tattao, Lugar, ken Kultura (Maika-8 nga ed.). New York: John Wiley & Sons. p. 38. ISBN 9780471679516.
- ^ "Pagorasan ti Populasion". Sentro nga Ahensia para iti Mobilisasion iti Publiko ken dagiti Estadistika. 16 Abril 2011. Naala idi 16 Abril 2011.
- ^ "Hosni Mubarak". Naala idi 2012-05-23.
- ^ Hoffmeier, James K (1 Oktubre 2007). "Rameses of the Exodus narratives is the 13th B.C. Royal Ramesside Residence". Trinidad a Warnakan: 1.
- ^ "Biblical Hebrew E-Magazine. Enero, 2005". Ancient-hebrew.org. Naala idi 25 Agosto 2010.
- ^ Rosalie, David (1997). Dagiti Nagipatakder ti Piramida ti Taga-ugma nga Ehipto: Ti Moderno a Panagsuksukisok dagiti Mangob-obra ti Paraon. Routledge. p. 18.
- ^ "Ti Ababa a Pakasaritaan ti Alkemia". UNIBERSIDAD TI BRISTOL A PAGADALAN TI KIMIKA. Naala idi 21 Agosto 2008.
- ^ Breasted, James Henry; Peter A. Piccione (2001). Dagiti Taga-ugma a Rehistro ti Ehipto. Unibersidad ti Illinois a Pagmalditan. pp. 76;40. ISBN 978-0-252-06975-8.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Daytoy nga artikulo ket agilaklak-am ti banag ti publiko a pagturayan manipud kadagiti sapot a pagsaadan weno dagiti dokumento ti CIA World Factbook.
- Daytoy nga artikulo ket agilaklak-am ti banag ti publiko a pagturayan manipud kadagiti sapot a pagsaadan weno dagiti dokumento ti Departamento ti Estado ti Estados Unidos (Dagiti paammo a Nota).
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Ehípto idiay Wikimedia Commons
- Gobierno
- Portal ti Serbisio ti Gobierno ti Ehipto (Arabiko, Ingles)
- Portal ti Pakaammo ti Ehipto (Arabiko, Ingles)
- Sentro a Suporta ti Pakaammo ken Panagikeddeng ti Ehipto (Arabiko, Ingles)
- Dagiti Serbisio ti Estado ti Ehipto (Arabiko, Ingles, Pranses)
- Apganistán
- Armenia
- Azerbaijan
- Bahrain
- Banglades
- Butan
- Brunei
- Burma (Myanmar)
- Cambodia
- Tsína
- Cyprus
- Ehipto
- Georgia
- India
- Indonesia
- Iran
- Irak
- Israel
- Hapón
- Hordania
- Kazakstan
- Amianan a Korea
- Abagatan a Korea
- Kuwait
- Kirgistán
- Laos
- Lebanon
- Malaysia
- Maldibas
- Mongolia
- Nepal
- Oman
- Pakistan
- Pilipinas
- Katar
- Rusia
- Saudi Arabia
- Singapur
- Sri Lanka
- Siria
- Tayikistan
- Tailandia
- Daya a Timor (Timor-Leste)
- Turkia
- Turkmenistan
- Dagiti Nagkaykaysa nga Emirato nga Arabo
- Uzbekistan
- Bietnam
- Yemen
- Ehipto
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti Arabo a republika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Arabiko
- Dagiti adda ti dua a kontinente a pagilian
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Nalabbasit
- Dagiti pagilian ti Baybay Mediteraneo
- Dagiti pagilian ti Daya a Mediteraneo
- G15 a pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Liga ti Arabo
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti pagilian ti Tengnga a Daya
- Amianan nga Aprika
- Dagiti pagilian ti Amianan nga Aprika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 922
- Akinlaud nga Asia
- Dagiti pagilian ti akin-abagatan a Mediteraneo


text:
Maragsacan cami a mangipadamag nga addanton Internet edition ti Bannawag, ti cangrunaan a periodico dagiti Ilocano, segun ti naawat mi nga email ni Cles Rambaud, Associate Editor ti Bannawag, idi Enero 30, 2009:
“Dandanin agmata daydi arapaapmo nga adda koma met website ti Bannawag,” insurat ni Cles. “Uray dagiti kakabsat a magasin ti Bannawag, addanto metten websiteda. Inaprobaranen ti MB Management daytoy a kiddaw.”
Ti “arapaap” a dinacamat ni Editor Rambaud isu ti linaon ti impaskinco a blog entry a napauluan iti “Bannawag Website–An Open Letter” iti ilocano-samtoy.blogspot.com idi Feb. 22, 2007. Daytoy ti insuratco: “…itan adda pamuspusan tapno mataginayon ken madadaan nga ucagen dagiti pinanid ti Literatura Ilocana 24/7: isu dayta ti panangipablaac cadagitoy iti las-ud ti Internet. Mabalin nga ipablaac ti amin a sinurat, saan laeng a dagiti mapili wenno capintasan, tapno iti casta mausisa dagiti aggagar nga agusisa no casano ti panangparang-ay iti literatura tayo.” Insingasingco a mangipasdec ti Bannawag iti bucodna a website tapno maipablaac ditoy ti amin a sarita, novela, daniw, salaysay, ken dadduma pay.
Maysa cano laeng a simple a website cas pangrugian daytoy Internet edition ti Bannawag. Cadacami, dackel nga addang dayta agsipud ta lumawanto ti law-ang a masilnagan ti Bannawag. Bareng dumtengto met ti aldaw a mairaman iti Internet Edition ti archive dagiti napalpalabas nga isyu ti Bannawag, cas pagarigan mangrugi iti Nob. 3, 1934 issue (umuna a bilang). Maawatan mi a pangrugian laeng ti umay a simple nga Internet Edition ken maawatan mi met a saan a binangon ti ciudad ti Roma iti maymaysa laeng nga aldaw. Uray pay ni Apo Dios, innem nga aldaw nga… sa naginana iti maicapito…
Cas iti masansan a mabasa tayo iti ungto ti serialized a sinurat, PADAANAN TI SUMARUNO A PASET! Wenno, MAITULOYTO.


text:
Pintas
Ti pintas (tinawtawagan pay a kas ti kinapintas ket ti maysa a pakailasinan ti maysa atao, ayup, lugar, nanag, wenno panunot a mangited ti panakapuot a panagsanay ti rag-o wenno pannakapnek.[1] Ti pintas ket inad-adal a kas paset ti estetika, sosiolohia, sosial a sikolohia, ken kultura. Ti "umno a pintas" ket maysa nga entidad a sinidsiddaawan, wenno agtagikua kadagiti langa a kaaduan anaigupit iti pintas iti maysa a naisangsangayan a kultura, para iti kinaperpekto.
Ti panakasanay ti "pintas" ket kanayon a mangipanggep ti panangipatarus kadagiti entidad a kas iti natimbengan ken nai-dangngay iti katutubo, a mabalin a mangiturong daytoy kadagiti rikna ti panakaguyugoy ken derrep ti pia. Gaputa daytoy ket maysa a kabukbukodan a panakasanay, daytoy ket kadawyan anaibagbaga a ti "pintas ket adda iti kumitkita."[2]
Adda ti ebidensia a dagiti panagipagarup ti pintas ket ebolusionario a naikeddeng, a ti banbanag, dagiti aspeto ti tao ken dagiti ladawan ti daga a naipanpanunotan anapintas ket kayarigan a mabirukan kadagiti amin a kasasaad a makaited ti napasayaat a panakaungar ti agipagpagarup a henero ti tao.[3][4]
Ti klasiko a Griego a pangnagan para iti "pintas" idi ket ti kάλλoς, kallos, ken ti pangilasin para iti "napintas" idi ket ti kaλός, kalos. Ti Koine a Griego a baliakas para iti napintas idi ket ti ὡpaῖoς, hōraios,[5] ti maysa apanangilasin nga etimolohiko a nagtaud manipud ti balikas a ὥpa, hōra, a kayatna asaoen ket "oras". Iti Koine a Greigo, ti pintas idi ket naitaripnong iti "napanawenan".[6] Isu a, ti naluom a prutas (a napanawenan) ket naipanpanunotan idi a napintas, isu nga ti ubing a balasang nga agparparang a maysa amankman wenno ti manakman a babai nga agparparang a kas ububing ket saan a naipanpanunotan a napintas. Iti Atiko a Griego, ti hōraios ket adu idi ti kayatna saoen, a mairaman ti "kina-agtutubo" ken "pannaka-manakman".[6]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "pintas, n.". OED Online. Disiembre 2011. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. Maala idi Pebrero 11, 2012
- ^ Gary Martin (2007). "Ti pintas ket adda iti kumitkita". The Phrase Finder. Naidulin manipud ti kasisigud idi Nobiembre 30, 2007. Naala idi Disiembre 4, 2007.
- ^ Ti Oxford a Manual para iti Estetika
- ^ http://www.ted.com/talks/denis_dutton_a_darwinian_theory_of_beauty.html
- ^ Matthew 23:27, Tigtignay 3:10, Flavius Josephus, 12.65
- ^ a b Euripides, Alcestis 515.
Dagti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Pintas idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Pintas idiay Wikiquote


text:
Quezon, Nueva Ecija
Ti Quezon ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Nueva Ecija iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Quezon ket nabingbingay a politikal iti 16 a barbaranggay.[2]
- Bertese
- Doña Lucia
- Dulong Bayan
- Ilog Baliwag
- Baranggay I (Poblacion)
- Baranggay II (Poblacion)
- Pulong Bahay
- San Alejandro
- San Andres I
- San Andres II
- San Manuel
- Santa Clara
- Santa Rita
- Santo Cristo
- Santo Tomas Feria
- San Miguel
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Nueva Ecija". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 11 Agosto 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Luzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Nueva Ecija". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 11 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Botolan, Zambales
Ti Botolan ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Zambales iti Pilipinas.
Dagiti linaon
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Botolan ket nabingbingay a politikal iti 31 a barbaranggay.[3]
- Bancal
- Bangan
- Batonlapoc
- Belbel
- Beneg
- Binuclutan
- Burgos
- Cabatuan
- Capayawan
- Carael
- Danacbunga
- Maguisguis
- Malomboy
- Mambog
- Moraza
- Nacolcol
- Owaog-Nibloc
- Paco (Poblacion)
- Palis
- Panan
- Parel
- Paudpod
- Poonbato
- Porac
- San Isidro
- San Juan
- San Miguel
- Santiago
- Tampo (Poblacion)
- Taugtog
- Villar
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Munisipalidad". Zambales Itan, Opisial a website ti Zambales. Naala idi 2012-05-24.
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Zambales". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 11 Agosto 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Luzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Zambales". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 11 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Plantilia:Ballaag
Datoy ket isu ti plantilia ti {{ballaag}}.
Daytoy a plantilia ket nasken a mausar para kadagiti nangruna a ballaag para iti maysa nga artikulo wenno ti maysa nga agar-aramat a saan a mabalin a maiparang iti panagusar ti naisangsangayan a plantilia. Pangngaasi nga usaren no adda nakaro unay a madi a mabalin a saan a naammuan daytoy ti sabali a tattao.
Panagusar[urnosen | urnosen ti taudan]
{{Ballaag|Iraman ti ballaag ditoy.}}
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- {{senial ti ballaag}} – bassit, nailinia a bersion para kadagiti tungtungan a panid
- {{agaluad}} – para kadagiti mensahe a mangitudo kadagiti nakaro a problema
- {{pakdaar}} – para kadagiti nagruna a komento
- {{konsenso}} – para kadagiti topiko a naibatay para kadagiti panagala ti konsenso
- {{ambox}} – ti aniaman a kita dagiti kahon ti mensahe; adda dagiti adu a dokumentasionna para kadagit nadumaduma a pagpilian


text:
Pearl S. Buck
Ni Pearl Sydenstricker Buck (Hunio 26, 1892 – Marso 6, 1973), naamammuan pay iti Insik a naganna iti Sai Zhenzhu (Insík: 賽珍珠; pinyin: Sài Zhēnzhū), ket maysa idi nga Amerikana a mannurat ken nobelista. A kas anak a babai dagiti misionario, ni Buck kaaduan a nagnanaed iti kabibiagna sakbay ti 1934 idiay Tsina. Ti nobelana a Ti Naimbag a Daga ket isu idi ti kaaduan a nalaklako a libro ti piksion idiay Estados Unidos idi 1931 ken 1932 ken nangabak iti Premio Pulitzer idi 1932. Idi 1938 isu ket nangungunaan ti Premio Nobel iti literatura "para iti nabaknang ken agpayso a deskripsion iti epiko ti biag ti mannalon idiay Tsina ken ti dagiti biograpiko nga obra maestrana." [1]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Pearl Buck idiay Wikimedia Commons
Dagiti sasao a mainaig ti Pearl S. Buck idiay Wikiquote


text:
Pagsasao nga Akin-baba a Sorabo
Ti Akin-baba a Sorabo (Dolnoserbski) ket Eslabo a minoridad a pagsasao nga insasao idiay akin-daya nga Alemania idiay naipakasaritaan a probinsia ti Akin-baba a Lusatia, nga itan ket paset ti Brandenburg. Daytoy ket maysa kadagiti dua a literario a sasao a Sorabo, ti sabali pay ket ti Akin-ngato a Sorabo.
Ti Akin-baba a Sorabo ket naisasao idiay ken dagiti lawlaw ti siudad ti Cottbus idiay Brandenburg. Dagiti senial iti daytoy a rehion ket kadawyan a naosurat kadagiti dua a pagsasao, ken ti Cottbus ket adda iti Himnasio a ti pagsasao a panagadal idiay ket Akin-baba a Sorabo. Daytoy ket nakaro a naisagmak a pagsasao. Kaaduan kadagiti patneng nga agsasao ket dagiti lallakay a kaputotan ita nga aldaw.
Dagiti linaon
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Reperensia ti Akin-baba a Sorabo iti Ethnologue (maika-17 nga ed., 2013)
Dagit isilpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- (Aleman) (Akin-baba a Sorabo) Programa ti radio ti Dolnoserbski (RealAudio)
- Listaan ti bokabulario ti Akin-baba a Sorabo
Dagiti diksionario[urnosen | urnosen ti taudan]
Alenam–Akin-baba a Sorabo[urnosen | urnosen ti taudan]
- (Aleman) (Akin-baba a Sorabo) iti dolnoserbski.de
- (Aleman) (Akin-baba a Sorabo) iti Korpus GENIE
Lower Sorbian–German[urnosen | urnosen ti taudan]
- (Aleman) (Akin-baba a Sorabo) iti dolnoserbski.de
- (Aleman) (Akin-baba a Sorabo) Lexikalische Übungen


text:
Santa Maria, Bulacan
Ti Santa Maria ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Bulacan iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Santa Maria ket nabingbingay a politikal iti 24 a barbaranggay.[2]
- Bagbaguin
- Balasing
- Buenavista
- Bulac
- Camangyanan
- Catmon
- Caypombo
- Caysio
- Guyong
- Lalakhan
- Mag-asawang Sapa
- Mahabang Parang
- Manggahan
- Parada
- Poblacion
- Pulong Buhangin
- San Gabriel
- San Jose Patag
- San Vicente
- Santa Clara
- Santa Cruz
- Silangan
- Tabing Bakod (Sto. Tomas)
- Tumana
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Bulacan". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 8 Agosto 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Tengnga a Luzon (Ingles) naala idi 29 Mayo 2012
- ^ "Probinsia ti Bulacan". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 8 Agosto 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Winston Churchill
Ni Winston Leonard Spencer-Churchill (30 Nobiembre 1874 – 24 Enero 1965) ket maysa idi a Britaniko a politiko nga isu idi ti Kangrunaan a Minstro ti Nagkaykaysa a pagarian manipud idi 1940 aginggana idi 1945 ken idi manen 1951 aginggana idi 1955. Isuket kaaduan a naikedkeddeng a kas maysa kadagiti kalatakan a daulo iti panawen ti pannakigubat iti maika-20 a siglo, Ni Churchill ket maysa pay idi nga opisial iti Britaniko a Buyot, historiador, mannurat, ken maysa nga artista. Isu laeng ti Britaniko a Kangrunaan a Ministro a nagungunaan ti Premio Nobel iti lIteratura, ken isu pay ti immuna a tao a naaramid a kas maysa a Honorario nga Umili iti Estados Unidos.
Ni Churchill ket naipasngaay idi iti aristokratiko a pamilia dagiti Duke ti Marlborough, ti sanga ti pamilia Spencer. Ti amana, ni Apo Randolph Churchill, ket maysa idi a karismatiko a politiko a nagserbi a kas Kanselor ti Exchequer; ti inana, ni Jennie Jerome, ket Amerikana a socialite. Kas ubing nga opisial ti buyot, nakakita ti aksion idiay Britaniko nga India, ti Sudan, ken ti Maiakdua a Gubat ti Boer. Isu ket nakagun-od iti kadayeg a kas mannurat iti gubat ken nagsurat kadagiti a maipanggep kadagiti kampaniana.
Isu ket adda idi iti sanguanan ti politika para kadagiti limapulo a tawen, isu ket nagtengngel kadagiti adu a puesto ti politika ken gabinete. Sakbay ti Umuna a Gubat ti Sangalubongan, isu ket nagserbi a kas Presidente ti Opisina ken Panagtagilako, Sekretario ti Balay, ken Umuna nga Apo ti Admiralidad a kas paset ti 1905–1915|Liberal a gobierno ni Asquith's . Idi las-ud ti gubat, isu ket nagtultuloy a kas Umuna nga Apo ti Admiralidad aginggana ti nadidigra a Kampania ti Gallipoli a nagtaudan ti ipapanawna iti gobiernot. Isu ket nabiit bassit a nagtuloy iti aktibo a serbisiona iti buyot iti Akinlaud a Sanguanan a kas komander ti maika-6 a Batalion dagiti Pusilero ti Naarian nga Eskoses. Isu ket nagsubli iti gobierno a kas Ministro dagiti Munision, Sekretario ti Estado para iti Gubat, ken Sekretario ti Estado para iti Angin. Idi 1921–1922 ni Churchill ket nagserbi a kas Sekretario ti Estado para kadagiti Kolonia, kalpasanna ti Kanselor ti Exchequer iti Konserbatibo a gobierno ni Baldwin idi 1924–1929.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Winston Churchill idiay Wikimedia Commons
- Kitaen ti Winston Churchill iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)


text:
William R. King
Ni William Rufus DeVane King (Abril 7, 1786 – Abril 18, 1853) ket maysa idi nga Amerikano a politiko ken diplomata. Isu idi ti maiak-13 a Bise Presidente iti Estados Unidos iti agarup nga innem a dominggo idi 1853 sakbay a pimmusay. Isu ket immuna a nabutosan a kas ti Pannakabagi iti Estados Unidos manipud idiay North Carolina ken maysa a Senador manipud idiay Alabama. Isyu ket nagserbi pay a kas ti Ministro idiay Pransia.
Isu ket maysa a Demokrata, isu ket maysa a Unionista ken dagiti kontemporariona ket maipanunotan nga isu ket maysa a agpakatengnga kadaiti pilaw iti sektionalismo, panagtagabu, ken ti lumaud a panagpalawa a gapuanan ti Sibil a Gubat ti Amerikano. Isu ket timmulong a naburador ti Kompromiso iti 1850.[1] Isu ket ti maymaysa laeng nga ehekutibo nga opisial ti Estados Unidos a nagsapata ti opisina iti ganganaet a daga. Ni King ket pimmusay iti daig kalpasan ti 45 nga aldawna ti opisina. Malaksid kenni John Tyler ken Andrew Johnson—a dagitoy dua ket simmarunoda ti kinapresidente—isuna laeng ti kababaan a nagserbi a Bise Presidente.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Daniel Fate Brooks (2003). "Dagiti Rupa ni William R. King". Alabama Heritage (Unibersidad iti Alabama, Unibersidad iti Alabama idiay Birmingham, Alabama Departamento dagiti Arkibo ken Pakasaritaan) 69 (Kalgaw): 14–23.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Kategoria:William King idiay Wikimedia Commons


text:
Kimat
T kimat ket isu ti dakkel nga elektrostatiko a diskarga a baetan dagiti nakatgaan ti elektriko a rehion iti kaunegan dagiti ulep wenno ti baetan ti ulep ken ti rabaw ti Daga. Dagiti nakargaan a rehion iti kaunegan ti tangatang ket temporarioda a agtimbeng babaen ti kislap tikimat, a sapasap a makunkuna a kas ti panagpunta no makapunta timaysa a iti rabaw ti daga. Urayno ti kimat ket kankanayon a kaduaan babaen ti uni ti gurruod, ti adayo a kimat ket mabalin a makita ngem adayo unayen a mangeg ti gurruod.
Ti kimat ket agarup a mapasamak kadagiti 40–50 a beses iti tunggal maysa a segundo iti sangalubongan, a pagbanagan ti gangani a 1.4 a bilion a kislap iti tunggal maysa a tawen.[1]
Adu dagiti banag a makapektar ti kanayon, pannakaiwarwaras, kapigsa, ken dagiti pisikal a tagikua iti "kadawyan" a kislap ti kimat iti maysa a naisangayan a rehion iti lubong. Dagitoy a banag ket mairaman ti kangato ti rabaw ti daga, latitud, ayus ti kankanayon a pul-oy ti angin, relatibo a kadam-eg, kaasideg iti napudot ken nalamiss a bagbagi tidanum ken daaduma pay.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Oliver, John E. (2005). Ensiklopedia ti Klimatolohia ti Lubong. NOAA. ISBN 978-1-4020-3264-6. Naala idi Pebrero 8, 2009.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Kimat idiay Wikimedia Commons


text:
Libjo, Is-isla ti Dinagat
Ti Libjo ket maysa a maika-5 a klase nga ili ti probinsia ti Is-isla ti Dinagat ti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Libjo ket nabingbingay kadagiti 16 barbaranggay.[2]
- Albor (Pob.)
- Arellano (Madrid)
- Bayanihan
- Doña Helen
- Garcia
- General Aguinaldo (Bolod-bolod)
- Kanihaan
- Llamera
- Magsaysay
- Osmeña
- Plaridel
- Quezon
- Rosita
- San Antonio (Pob.)
- San Jose
- Santo Niño
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Is-isla ti Dinagat". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 8 Hulio 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Caraga (Ingles) naala idi 24 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti Is-isla ti Dinagat". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 8 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Longitud
Ti longitud ket ti heograpiko a koordinato a manginagan ti puesto ti daya-laud a puntos iti rabaw ti Daga. Daytoy ket naibatay iti anggulo a panagrukod, ken kadawyan a maiyebkas kadagiti grado ken naibagbaga babaen ti Griego a letra ti lambda (λ). Dagiti puntos nga addaan iti agpada a longitud ket mabirukan kadagiti linia a mapmapan manipud tithe Amianan nga Ungto aginggana iti Abagatan nga Ungto. Babaen ti taripnong, maysa kadagitoy, ti Kangrunaan a Meridiano, a lumabas babaen ti Naarian nga Obserbatorio, Greenwich, Inglatera, ket naikeddeng idi a panangibangon ti puesto ti sero gradgrado longitud. Ti longitud dagiti sabali a lugar ket marukodto koma a kas ti anggulo ti daya wenno laud manipud ti Kangrunaan a Meridiano, a sumakop manipud ti 0° iti Kangrunaan a Meridiano aginggana iti +180° nga agpadaya ken −180° nga agpalaud. Iti pannakaisangayan, daytoy ti anggulo a nagbaetan ti dalumpinas nga aglaon ti Kangrunaan a Meridiano ken ti dalumpinas nga aglaon iti Amianan nga Ungto, Abagatan nga Ungto ken ti lokasion a naibagbaga. (Daytoy ket mangporma iti kanawan a sistema ti koordinato nga addaan iti pagtayyekan iti z (tangan ti kanawan nga ima) a mangitudtudo manipud ti tengnga ti Daga iti Amianan nga Ungto ken ti pagtayyekan iti x axis (rtammudo ti kanawan nga ima) a gumay-at manipud ti tengnga ti Daga babaen ti ekuador iti Kangrunaan a Meridiano.)
Ti puesto a lokasion ti amianan-abagatn itiparaigid ti meridiano ket maited babaen ti bukodna a latitud,a daytoy ket (saan nga eksakto) ti anggulo a nagbaetan ti lokal a bertikal ken ti dalumpinas ti Ekuador.
No ti daga ket perpekto a nagtimbukel ken agpapada, ti longitud iti puntos ket isunto laeng ti anggulo a nagbaetan tibertikal nga amianan-abagatn a dalumpinas babaen ti puntos ken ti dalumpinas iti meridiano ti Greenwich. Iti amin a lugar iti Daga ti bertikal nga amianan-abagatan ket aglaonto iti pagtayyekan iti Daga. Ngem ti Daga ket saan nga agpapada, ken addaan daytoy kadagiti banatay—nga addaan iti grabidad ken maikaiyalis ti bertikal a dalumpinas iti adayo manipud ti pagtayyekan iti Daga. Ti bertika nga amianan-abagatan ket pagtutumponganda pay laeng tidalumpinas ti meridiano ti Greenwich iti adda met laeng nga agnggulo; dayta nga agnggulo ket astronomikal a longitud, ti longitud a karkuluem manipud ti panagpaliiw iti bituen. Thi longitud a maipakpakita kadagiti mapa ken dagiti ramit ti GPS ket ti anggulo a nagbaetan ti dalumpinas ti Greenwich ken ti saan unay a bertikal a dalumpinas babaen ti puntos; ti saan unay a bertikal a dalumpinas ket perpendikular iti rabaw ti napili a timbukel nga aproksimado iti rabaw ti pantar ti baybat ti Daga, imbes a daytoy ket bukodna a perpendikular iti rabaw ti pantar ti baybay.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo tiruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Longitud idiay Wikimedia Commons


text:
Santa Barbara, Pangasinan
Ti Santa Barbara ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Pangasinan iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Santa Barbara ket nabingbingay a politikal kadagiti 29 a barbaranggay.[2]
- Alibago
- Balingueo
- Banaoang
- Banzal
- Botao
- Cablong
- Carusocan
- Dalongue
- Erfe
- Gueguesangen
- Leet
- Malanay
- Maningding
- Maronong
- Maticmatic
- Minien East
- Minien West
- Nilombot
- Patayac
- Payas
- Poblacion Norte
- Poblacion Sur
- Sapang
- Sonquil
- Tebag East
- Tebag West
- Tuliao
- Ventinilla (Ventinilla East)
- Primicias (Ventinilla West)
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Pangasinan". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 7 Hulio 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Rehion ti Ilocos (Ingles) naala idi 21 Abril 2012
- ^ "Probinsia ti Pangasinan". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 2 Hulio 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
Naggapo idiay Ilokano Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia
(Naibaw-ing manipud iti Main Page)
Ti
, Himalaya Sanskrito, ti hima (niebe) + ālaya (pagtaengan), literal a, "pagtaengan ti niebe" ket maysa a kabambantayan idiay Asia a nangisinsina kadagiti tanap ti Indiano a subkontinente manipud ti Banak ti Tibet.
Ti kabambantayan ti Himalaya a ket pakabirukan kadagiti kangatuan a pantok iti lubong, ken mairaman ti kangatuan a pantok ti
Bantay Everest. Ti Himalaya ket mangiraman kadagiti ginasut a banbantay a sumurok iti 7,200 metro (23,600 kadapan) iti kangato. Iti paggiddiatan, ti kangatuan a pantok ti ruar ti Asia—ti Aconcagua, idiay Andes— ket 6,961 metro (22,838 kadapan) ti katayagna.
Ti kabambantayan ti Himalaya ket pakabuklan dagiti tallo a paralelo nga apo dagiti kabambantayan, sagidenna wenno ballasiwenna dagiti lima a pagilian ti
Butan, India, Nepal, Tsina, ken Pakistan ken dagiti immuna a tallo a pagilian ket addaan iti kaaduan a katurayan kadagitoy a kabambantayan. Ti Himalaya ket nabeddengan iti amianan a laud babaen dagiti kabambantayan ti Karakoram ken Hindu Kush, iti amianan babaen ti Tibetano a Banak, ken iti abagatan babaen ti Tanap Indo-Ganges. Adda met dagiti kangrunaan a karayan iti lubong, ti Indus, ti Ganges, ken ti Karayan Tsangpo-Brahmaputra, ket tumaudda met iti Himalaya, ken dagiti naitiptipon a pagayusanda a labneng ket pagtaengan ti 600 a riwriw a tattao. Ti Himalaya ket addaan iti nangruna a panangsukog kadagiti kultura ti Abagatan nga Asia ken adu pay kadagiti pantok ti Himalaya ket sagrado iti Hinduismo ken Budismo.
Manipud kadagiti artikulo ditoy Ilokano Wikipedia:
Naragsak a panagdadanon ditoy Ilokano Wikipedia, kakabsat!
Ipatpategmo kadi ti kina- Ilokanom? Ipasindayagmo kadi met ti kina-Saluyotmo? Mail-iliwanka kadi no mangngegmo ti bukodmo a sao aglalo no addaka iti ganggannaet a lugar? Kayatmo kadi a maitandudo ken maitampok ti tattao nga Ilokano ken ti pagsasaom? Tulongandakami man ngarud a mangpadakkel iti daytoy a Wikipedia para kadagiti Ilokano ken iti amin.
Saan nga iti kaadu ti artikulo ti birbirukenmi, dagiti panid ken artikulo a nabukel, nalawag, ken makita ti napatpateg. Ala, man, ngarud, sumrekka metten, a, kabsat, ta agbibinnadangtayo a mangpadur-as iti Ilokano Wikipedia!
Agdadamoka kadi? Surotem ti
pakabuklan ti Ilokano Wikipedia. Masapulmo iti tulong? Sumrekka iti
pagtitinnulongan tapno masungbatan amin a salsaludsodmo. Adda kadi an-annuroten ditoy? Siempre,
iwanwandaka ngarud. Kasano ngay ti mangirugi iti baro a panid?
Ipadigom ti kinalaingmo ditoy Ay, nagalas met!
Baliwam man kadi dagiti artikulo no mabalbalin. For non-Ilokano speakers please visit the
local embassy or request help here.
Ti Wikipedia ket ibalbalayan ti
Pundasion ti Wikimedia, ti maysa a di aggan-ganansia nga organisasion a mangibalbalay kadagiti nadumaduma a gandat:
Commons Nawaya a pagidulinan ti midia


text:
Datu Montawal, Maguindanao
Ti Datu Montawal (dati idi a Pagagawan) ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Maguindanao iti Pilipinas.
Dagiti baranggay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Datu Montawal ket nabingbingay a politikal kadagiti 11 a barbaranggay.[2]
- Balatungkayo (Batungkayo)
- Bulit
- Bulod
- Dungguan
- Limbalud
- Maridagao
- Nabundas
- Pagagawan
- Talapas
- Talitay
- Tunggol
- Katitisan
Demograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Dagiti Opisial a Resulta ti Panagbutos idi 2013 kadagiti Ili ken Siudad". Intramuros, Manila, Pilipinas: Commission on Elections (COMELEC). 1 Hulio 2013. Naala idi Hulio 6, 2014.
- ^ a b "Probinsia ti Maguindanao". PSGC Interaktibo. Siudad ti Makati, Pilipinas: Opisina ti Koordinasion ti Nailian nga Estadistika. Naala idi 21 Oktubre 2014.
- ^ a b 2010 a Senso a Pakaammo ti Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao (ARMM) (Ingles) naala idi 4 Hunio 2013
- ^ "Probinsia ti Maguindanao". Datos ti Populasion ti Ili. Dibision ti Panagsukisok ti LWUA. Naala idi 21 Oktubre 2014.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Pagalagadan a Kodigo ti Heograpia ti Pilipinas (Ingles)
- Pakaammo dagiti Senso ti Pilipinas (Ingles)
- Dagiti datos ti populasion ti LWUA (Ingles)
- LGPMS (Ingles)
- COMELEC (Ingles)


text:
January 27, 2013
Salsaludoan ti CPP-NPA ken Cordillera People’s Democratic Front (CPDF) ti dakkel a taktikal a balligi a nagun-od ti umili ti Mankayan iti panangpasardeng ken panangpatakyas iti drilling operation ti Gold Fields sadiay Tabio, Mankayan.
Iti laksid ti amin a kontra-umili nga inar-aramid ti ganggannaet a kompanya karaman ti naranggas a panangwara iti barikada, ti panangiyuli kadagiti awan-basaran a kaso laban kadagiti lider-masa ken pananglipit kadagiti kabuklan a nagbarikada, napinget nga inlaban ti umili ti Mankayan ti ansestral a daga da kontra iti panagpalawa ti operasyon ti Gold Fields, maysa a dakkel a kompanya ti minas iti ili da a kasosyo ti Lepanto Consolidated Mining Company, Incorporated (LCMC). Nasurok a makatawen a nagpursigi ti umili a nangmentina ti barikada tapno lapdan ti panagserrek dagiti ramramit ti Gold Fields ken paisardeng ti panag-drill iti ansestral a daga da.
Daytoy a drilling operation ti Gold Fields a kabaelan na a danonen ti inggana 1,000 metro agpauneg iti daga ket agserbi koma a sumngawan ti pudot manipud iti uneg ti daga tapno makaabante ti panagminas ti LCMC iti daydiay a paset. Adda 75 tawenen a nagminminas ti LCMC idiay Mankayan. Daytoy ket nagresulta iti nalawa a pannakadadael ti agrikultural ken dadduma pay a kadagaan ken adu a didigra iti nadumaduma a paset ti nasao nga ili a kas iti panagreggaay ti daga ken narsuod a paset ti daga ti Barangay Poblacion ken Colalo. No matuloy ti ekspansyon ti LCMC idiay Tabio, Bulalacao, Balili ken Bedbed, sigurado a nalawlawa a daga manen ti madadael ken ad-adu pay a didigra ti mapasamak. Mapukaw to ti ansestral a daga a pagtataudan ti pagbiag ti umili manipud pay idi ugma. Amin a rigat ken sakripisyo nga impuonan ti umili tapno padur-asen dagitoy a dagdaga ket mamimpinsan a mapunas gapu iti kinagamrud dagiti imperyalista. Iti agdama, aglaklak-am ti pagilian ken intero a lubong ti awan kapada a didigra gapu iti nalawa a pannakadadael ti aglawlaw.
Napeggad ken makadidigra la ngaruden ti panagminas ti LCMC iti daga ti umili, awan pay ti maipaay daytoy a pudno a benepisyo kadagiti madangdangran. Inaldaw nga agak-akup ti Lepanto ti minilmilyon a balor ti balitok ken dadduma pay a mineral ngem barya laeng ti kasukat ti bannog dagiti mangmangged. Ulbod ken allilaw ti ipampannakkel ti Lepanto a panagdur-as nga ipapaay na iti ili a Mankayan. Saan a masukatan ti sumagmamano laeng nga imprastruktura ti nalawa a pannakadadael ti daga ken pagbiagan ken ti mismo a pagnanaedan ti umili. Kasta met dagiti saksakit nga imbunga ti operasyon dagitoy dadakkel a kompanya ti minas. Adayo nga agkurkurang la unay ti ipaspasueldo ti kompanya kadagiti mangmangged tapno masungbatan uray man laeng dagiti batayan a kasapulan da ken ti papamilya da.
Ti panagsardeng ti panagminas ti LCMC ket saan a pukaw kadagiti mangmangged, mannalon, ken dadduma pay nga umili ti Mankayan. Lallalo a mawayawayaan da pay ketdi manipud iti managgundaway a kasasaad. Dakkel ti deposito a balitok, gambang, landok, ken dadduma pay a mineral iti intero a pagilian a mausar koma para iti bukod a pangkasapulan ti umili no maitakderen dagiti nailian nga industriya ken para iti pudno a reporma iti daga. Ngem adu ditoy ket ginamruden dagiti imperyalista a kakumplot dagiti agturturay a dasig. Isu a dagiti kapitalista a pagilian ti mangibakbaknang kadagitoy bayat nga agtaltalinaed tayo nga agrigrigat ken nakurapay.
Dakkel ti balligi a nagun-od ti umili iti panangpasardeng ken panangpatakyas iti drilling operation ti Gold Fields idiay Tabio, Mankayan. Ngem saan pay a nalpas ti laban. Agingga nga adda pay dakkel a deposito ti balitok ken dadduma pay a mineral, nakasarang latta ti pangta ken peggad a serken dagiti dadakkel a kompanya ti minas dagiti dagdaga tayo gapu ta awan patingga ti kinagamrud dagiti imperyalista.
Husto ti takder ti umili ti Mankayan ken amin nga umili iti nalawa a paset ti Benguet, Abra, Mountain Province, ken Ilocos Sur nga apektado iti panagminas ti LCMC a ti laeng solusyon ket ti panangpasardeng iti intero nga operasyon ti nasao a kompanya. Ngem namnamaen tayo a saan a bastabasta isuko ti LCMC ti panaggamrud na iti natural a kinabaknang tayo. Dagiti linteg ti reaksyunaryo a gobyerno ket napanday tapno mas pagserbian dagiti imperyalista. Pinasingkedan ti agdama a rehimen Aquino ti nawaya nga eksplorasyon, produksyon, ken makali da iti kadagaan ti Pilipinas, ekspansyon dagiti sigud ken baro a sumsumrek a gangannaet a kompanya ti minas ken ti nawaya a panangipanaw iti pagilian kadagiti balitok, landok ken gambang. Kasta met a kakumplot da dagiti instrumento ti ranggas ti reaksyunaryo nga estado karaman ti korte ken pagbaludan. Ti AFP ken PNP ket nalatak nga agserserbi kas “Investment Defense Force” tapno salakniban ti interes dagitoy.
Isu a namnamaen tayo nga adu pay a rigat ken sakripisyo ti baklayen tayo. Basar iti bukod tayo mismo a kapadasan, napaneknekan a ti panagballigi tayo ket bunga ti urnos, panagtitimpuyog, ken napinget a pannakilaban tayo. Babaen iti nasayaat ken husto a panangidaulo, organisado a panagtignay ken natibker a pangngeddeng, naipangabak tayo ti panangpaatras kadagiti ramramit ti Gold Fields. Ken, sigurado nga ad-adu pay ti magun-od tayo a balligi babaen iti panagdidinnanggay ken napinget a panagtignay.
Agkatkatay ti LCMC ken dagiti kasosyo na a ganggannaet a kompanya a kasla agmauyong nga aso a mangituloy iti panaggamrud da iti kinabaknang ti ansestral a daga tayo. Isu a rumbeng laeng a tuloy-tuloy a saganaan tayo ti amin a posible nga aramiden na. Importante dagiti panaginnadal maipanggep iti kasasaad ken dagiti panagbalbaliw daytoy, kasta met ti panagadal kadagiti batayan a problema ti gimong a Pilipinas karaman ti husto a solusyon iti daytoy. Kabaelan tayo laeng a sanguen ti dakkel a kompanya ti minas kas iti LCMC ken Gold Fields no dakkel ti bilang tayo. Isu a rumbeng nga agtultuloy a papigsaen ken palawaen ti panagkaykaysa ti intar tayo agingga kadagiti kabangibang nga il-ili. Masapul nga aramaten tayo dagiti nadumaduma a wagas tapno epektibo a paayen ti ania man a plano ti LCMC ken dagiti kasosyo na a dadakkel a kompanya ken salakniban ti ansestral a daga tayo ken kinabaknang na. Isu a rumbeng nga awisen tayo ti napigsa a pannakitinnulong dagiti dadduma pay a sektor ti gimong, a kas iti simbaan, lokal a gobyerno, dagiti maka-umili a kapitalista, ken nadumaduma a progresibo nga organisasyon a mangitantandudo iti panangaywan iti aglawlaw ken pagimbagan ti umili.
Manen, saludoan ti CPP, NPA, CPDF, ken intero a rebolusyonaryo a tignayan ti dakkel a balligi ti umili ti Mankayan ken makikaykaysa iti intero a laban para iti panangpasardeng iti makadadael a panagminas ti Lepanto.
Rambakan dagiti nagun-od a balligi ti umili!
Ituloy ti laban inggana mapasardeng ti makadadael a panagminas ti Lepanto!